62011CC0292
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
JÄÄSKINEN
ippreżentati fis-16 ta’ Mejju 2013 (
1
)
Kawża C‑292/11 P
Il-Kummissjoni Ewropea
vs
Ir-Repubblika Portugiża
“Appell — Artikolu 258 TFUE — Eżekuzzjoni ta’ sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja — Nuqqas tar-Repubblika Portugiża li tadotta l-miżuri meħtieġa għall-eżekuzzjoni ta’ sentenza li tikkonstata nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu — Artikolu 260 TFUE — Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tikkundanna lir-Repubblika Portugiża għall-ħlas ta’ pagamenti ta’ penalità — Evalwazzjoni mill-Kummissjoni tal-miżuri adottati mill-Istat Membru biex jikkonforma ruħu mas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja Kompetenzi tal-Kummissjoni fil-kuntest tal-eżekuzzjoni tas-sentenza abbażi tal-Artikolu 260 TFUE”
1.
F’din il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja trid tiddeċiedi għall-ewwel darba l-kwistjoni tal-mezzi ta’ eżekuzzjoni tas-sentenzi mogħtija abbażi tal-Artikolu 260 TFUE. Id-diffikultà prinċipali f’dan il-każ tinsab fil-fatt li t-Trattat FUE ma fih ebda dispożizzjoni partikolari li tirregola l-proċedura li għandha tiġi segwita f’każ ta’ tilwima bejn Stat Membru u l-Kummissjoni Ewropea dwar l-irkupru tas-somom dovuti skont dik is-sentenza.
2.
It-tilwima li tat lok għal din il-kawża kienet tirrigwarda t-traspożizzjoni żbaljata mir-Repubblika Portugiża tad-Direttiva tal-Kunsill 89/665/KEE, tal-21 ta’ Diċembru 1989, dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi rigward l-applikazzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti ta’ provvista pubblika u xogħlijiet pubbliċi (
2
), li kienet wasslet lill-Kummissjoni biex tippreżenta rikors skont l-Artikolu 226 KE (li sar l-Artikolu 258 TFUE) kontra l-imsemmi Stat Membru. Permezz tas-sentenza tagħha tal-14 ta’ Ottubru 2004, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall (
3
) (iktar ’il quddiem is-“sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu”), il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li, billi ma ħassritx id-Digriet-Liġi Nru 48 051, tal-21 ta’ Novembru 1976, li jissuġġetta l-għoti ta’ kumpens lill-persuni li sofrew ħsara minħabba ksur tad-dritt Komunitarju dwar il-kuntratti pubbliċi, jew tal-liġijiet nazzjonali li jimplementawh, għall-prova ta’ ħtija jew aġir intenzjonat (iktar ’il quddiem id-“Digriet-Liġi Nru 48 051), ir-Repubblika Portugiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-imsemmija direttiva. Peress li kkunsidrat li r-Repubblika Portugiża ma kkonformatx ruħha ma’ dik is-sentenza, il-Kummissjoni ppreżentat ulterjorment rikors abbażi tal-Artikolu 228(2) KE (li sar l-Artikolu 260(2) TFUE). B’sentenza tal-10 ta’ Jannar 2008, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall (
4
) (iktar ’il quddiem is-“sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni”), il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat in-nuqqas ta’ eżekuzzjoni tas-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu u imponiet kontra r-Repubblika Portugiża pagamenti ta’ penalità li kellhom jitħallsu sal-eżekuzzjoni sħiħa tas-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu.
3.
Fil-kuntest tal-proċess ta’ sorveljanza tal-eżekuzzjoni tal-imsemmija sentenza u bis-saħħa tal-kompetenzi baġitarji tagħha abbażi tal-Artikolu 274 KE (li sar l-Artikolu 317 TFUE), il-Kummissjoni adottat, fil-25 ta’ Novembru 2008, id-Deċiżjoni C(2008) 7419 finali, dwar talba għal ħlas tal-pagamenti ta’ penalità dovuti b’eżekuzzjoni tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-10 ta’ Jannar 2008, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall (C-70/06, Ġabra p. I-1) (
5
) (iktar ’il quddiem “id-deċiżjoni kkontestata”). Minħabba nuqqas ta’ qbil bejn ir-Repubblika Portugiża u l-Kummissjoni dwar il-portata tal-miżuri adottati għall-finijiet tal-eżekuzzjoni tas-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, ir-Repubblika Portugiża ressqet, quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza tal-Komunitajiet Ewropej, rikors għal annullament kontra d-deċiżjoni kkontestata.
4.
Permezz tal-appell tagħha, il-Kummissjoni titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha tannulla s-sentenza tal-Qorti Ġenerali tad-29 ta’ Marzu 2011, Il-Portugall vs Il-Kummissjoni (
6
) (iktar ’il quddiem “is-sentenza appellata”), li permezz tagħha din tal-aħħar laqgħet ir-rikors tar-Repubblika Portugiża u annullat id-deċiżjoni kkontestata. F’dan l-appell, il-Kummissjoni tqajjem żewġ aggravji. Permezz tal-ewwel parti tal-ewwel aggravju, il-Kummissjoni tallega li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi billi limitat indebitament il-kompetenzi rispettivi tal-Kummissjoni u tal-Qorti Ġenerali fil-kuntest tal-eżekuzzjoni tas-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja abbażi tal-Artikolu 260(2) TFUE. Permezz tat-tieni parti tal-ewwel aggravju tagħha, il-Kummissjoni tallega li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi ieħor billi qrat b’mod parzjali u restrittiv id-dispożittiv tas-sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni. Finalment, permezz tat-tieni aggravju tagħha, il-Kummissjoni targumenta li s-sentenza appellata hija vvizzjata b’motivazzjoni insuffiċjenti u kontradittorja.
5.
Din il-kawża b’hekk tirrigwarda l-kwistjoni li s’issa għadha qatt ma ġiet indirizzata dwar il-portata tas-setgħa diskrezzjonali tal-Kummissjoni fir-rigward tal-kompletezza tal-miżuri adottati mill-awtoritajiet nazzjonali biex itemmu nuqqas u, għaldaqstant, sabiex ikunu jistgħu jikkunsidraw, jekk ikun il-każ, li l-obbligu ta’ ħlas ta’ pagamenti ta’ penalità ntemm. Il-Qorti tal-Ġustizzja b’hekk hija mitluba biex tiddeċiedi l-kwistjoni dwar in-natura u l-portata tal-obbligi ta’ eżekuzzjoni imposti fuq Stat Membru skont id-dispożittiv ta’ sentenza mogħtija abbażi tal-Artikolu 258 TFUE.
I – Is-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu u s-sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni” kif ukoll il-proċedura sussegwenti
6.
Fis-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet:
“Billi ma ħassritx id-Digriet-Liġi Nru 48 051 [...] ir-Repubblika Portugiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt id-Direttiva 89/665/KEE […].”
7.
Fil-punti 16 u 17 tas-sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li, meta titqies id-diċitura tad-dispożittiv tas-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, sabiex jiġi vverifikat jekk ir-Repubblika Portugiża kinitx adottat il-miżuri meħtieġa sabiex teżegwixxi dik is-sentenza, kellu jiġi ddeterminat jekk id-Digriet-Liġi Nru 48 051 kienx tħassar. B’hekk, fil-punt 19 tal-imsemmija sentenza hija kkonstatat li fid-data ta’ meta skada t-terminu mogħti fl-opinjoni motivata tat-13 ta’ Lulju 2005, ir-Repubblika Portugiża kienet għadha ma ħassritx dak id-digriet-liġi. Barra minn hekk fil-punt 36 tal-istess sentenza l-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li, kif kien ikkonferma l-aġent tal-Gvern Portugiż matul is-seduta tat-trattazzjoni tal-5 ta’ Lulju 2007, l-imsemmi digriet-liġi kien għadu fis-seħħ f’dik id-data.
8.
Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet:
“Billi ma abrogatx [ħassritx] id-Digriet Leġiżlattiv Nru 48 051 [...] ir-Repubblika Portugiża ma ħaditx il-miżuri neċessarji għall-eżekuzzjoni tas-[sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu], u naqset [milli twettaq] l-obbligi tagħha skond l-Artikolu 228(1) KE.
Ir-Repubblika Portugiża hija kkundannata tħallas lill-Kummissjoni [...] penali [pagamenti ta’ penalità] ta’ EUR 19 392 kull jum ta’ dewmien fl-implementazzjoni tal-miżuri neċessarji sabiex tikkonforma ruħha [mas-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu], mid-data tal-preżenti sentenza sal-eżekuzzjoni [tal-imsemmija sentenza tal-2004].
[...]”
9.
Matul laqgħa mal-aġenti tal-Kummissjoni, li saret fit-28 ta’ Jannar 2008, l-awtoritajiet Portugiżi argumentaw li bl-approvazzjoni tal-Liġi 67/2007, li ġiet adottata fil-31 ta’ Diċembru 2007 u li tħassar id-Digriet-Liġi Nru 48 051, ir-Repubblika Portugiża kienet adottat il-miżuri kollha meħtieġa biex teżegwixxi s-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Għaldaqstant, l-imsemmi Stat Membru ma kellux iħallas iktar mill-ammont tal-pagamenti ta’ penalità għall-perijodu mid-data ta’ meta ngħatat is-sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni, jiġifieri l-10 ta’ Jannar 2008, sad-data tad-dħul fis-seħħ tal-Liġi 67/2007, jiġifieri t-30 ta’ Jannar 2008. Min-naħa tagħha, il-Kummissjoni essenzjalment argumentat li l-Liġi 67/2007 ma tikkostitwixxix miżura eżekuttiva adegwata u kompluta tas-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu.
10.
Fil-15 ta’ Lulju 2008, il-Kummissjoni indirizzat ittra lill-awtoritajiet Portugiżi (
7
) li permezz tagħha hija talbithom il-ħlas ta’ ammont ta’ EUR 2 753 664 li tikkorrispondi għall-pagamenti ta’ penalità dovuti għall-perijodu mill-10 ta’ Jannar sal-31 ta’ Mejju 2008, b’eżekuzzjoni tas-sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni, minħabba li l-imsemmija awtoritajiet kienu għadhom ma adottawx il-miżuri kollha meħtieġa għall-eżekuzzjoni tas-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu (
8
).
11.
Permezz ta’ ittra tal-4 ta’ Awwissu 2008, l-awtoritajiet Portugiżi wieġbu għas-sejħa għall-fondi mill-Kummissjoni. Huma tennew il-fehma tagħhom li, bil-pubblikazzjoni u d-dħul fis-seħħ tal-Liġi Nru 67/2007, huma kienu adottaw il-miżuri kollha li l-eżekuzzjoni tas-sentenza tal-2004 kienet titlob. Huma sostnew li kienu madankollu aċċettaw li jemendaw il-Liġi 67/2007 u li jadottaw l-Liġi 31/2008, tas-17 ta’ Lulju 2008, li temenda għall-ewwel darba l-Liġi 67/2007, sabiex jiġi evitat li titwal il-litigazzjoni u tintemm it-tilwima tagħhom mal-Kummissjoni dwar l-interpretazzjoni li għandha tingħata tal-Liġi 67/2007. Huma indikaw ukoll li l-Artikolu 2 tal-Liġi Nru 31/2008 jipprovdi għal applikazzjoni retroattiva tal-liġi mit-30 ta’ Jannar 2008. Għalhekk, l-ordinament ġuridiku Portugiż huwa konformi mas-sentenza dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu tal-2004 mit-30 ta’ Jannar 2008.
12.
Permezz tad-deċiżjoni kkontestata, innotifikata lir‑Repubblika Portugiża b’ittra tas-Segretarjat Ġenerali tas-26 ta’ Novembru 2008, il-Kummissjoni essenzjalment sostniet li fl-opinjoni tagħha, il‑Liġi 67/2007 ma kinitx tikkostitwixxi eżekuzzjoni xieraqa tas-sentenza tal‑2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu u li, min-naħa l-oħra, bil-Liġi 31/2008 l-awtoritajiet Portugiżi kienu eżegwew din is-sentenza, u li peress li din il-liġi daħlet fis-seħħ fit-18 ta’ Lulju 2008, id-data li fiha l-ksur tal-obbligu ntemm ġiet stabbilita għat-18 Lulju 2008. Għaldaqstant, hija kkonfermat it-talba għall-ħlas tal-pagamenti ta’ penalità magħmula fl-ittra tad-Direttorat Ġenerali “Suq Intern u Servizzi” tal-15 ta’ Lulju 2008. Il-Kummissjoni barra minn hekk talbet ammont addizzjonali ta’ EUR 911 424 li jikkorrispondi għall-perijodu ta’ bejn l-1 ta’ Ġunju u s-17 ta’ Lulju 2008.
II – Is-sentenza tal-Qorti Ġenerali u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża
13.
B’rikors ippreżentat fit-26 ta’ Jannar 2009, ir-Repubblika Portugiża ppreżentat rikors għall-annullament tad-deċiżjoni kkontestata quddiem il-Qorti Ġenerali.
14.
Fis-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali fl-ewwel lok iddikjarat li kellha ġurisdizzjoni biex tisma’ tali rikors abbażi tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 225(1) KE (li sar l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 256 TFUE). Il-Qorti Ġenerali madankollu ppreċiżat, fil-punti 66 u 67 tas-sentenza appellata, li l-eżerċizzju ta’ din il-ġurisdizzjoni ma kienx jippermettilha li tirfes fuq il-ġurisdizzjoni esklużiva rriżervata lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-Artikoli 226 KE u 228 KE u b’hekk li tagħti deċiżjoni dwar kwistjoni, li tirrigwarda n-nuqqas ta’ twettiq minn Stat Membru tal-obbligi tiegħu taħt it-Trattat KE, li ma kinitx ġiet deċiża minn qabel mill-Qorti tal-Ġustizzja.
15.
Dwar il-mertu, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, fl-ewwel lok, fil-punti 68 sa 70 tas-sentenza appellata, billi bbażat ruħha fuq it-test tad-dispożittiv tas-sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni, moqri fid-dawl tal-motivi kkunsidrati mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-punti 16 sa 19 ta’ din l-aħħar sentenza, li kien biżżejjed li r-Repubblika Portugiża tħassar id-Digriet-Liġi Nru 48 051 biex tikkonforma ruħha mas-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu u li l-pagamenti ta’ penalità kienu dovuti sa dak it-tħassir. Minn dan hija ddeduċiet, fil-punti 71 u 72 tas-sentenza appellata, li l-Kummissjoni kienet interpretat ħażin id-dispożittiv tas-sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni meta kkunsidrat, minn naħa, li l-adozzjoni tal-Liġi 67/2007, li tħassar l-imsemmi digriet-liġi, ma kinitx tikkostitwixxi eżekuzzjoni adegwata tas-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu u, min-naħa l-oħra, li r-Repubblika Portugiża kkonformat ruħha ma’ din is-sentenza biss mit-18 ta’ Lulju 2008, id-data tad-dħul fis-seħħ tal-Liġi 31/2008. Għal din ir-raġuni, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li d-deċiżjoni kkontestata kellha tiġi annullata.
16.
Fit-tieni lok, il-Qorti Ġenerali ċaħdet, fil-punti 80 et seq. tas-sentenza appellata, l-argument tal-Kummissjoni li jgħid li, permezz tas-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu u dik tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja mhux biss talli rrikjediet li r-Repubblika Portugiża tħassar d-Digriet-Liġi Nru 48 051, iżda talli talbet li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tinġieb konformi mar-rekwiżiti tad-Direttiva 89/665 sabiex jintemm in-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu inkwistjoni.
17.
Fit-tielet lok, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, fil-punt 90 tas-sentenza appellata, li jekk il-Kummissjoni tingħata marġni ta’ diskrezzjoni ikbar fir-rigward tal-evalwazzjoni ta’ miżuri eżekuttivi ta’ sentenza mogħtija abbażi tal-Artikolu 228(2) KE, dan ikollu l-konsegwenza li, wara li Stat Membru jikkontesta, quddiem il-Qorti Ġenerali, evalwazzjoni tal-Kummissjoni li tmur lil hinn mit-termini stess tad-dispożittiv tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-Qorti Ġenerali inevitabbilment jkollha tiddeċiedi dwar il-konformità tal-leġiżlazzjoni nazzjonali mad-dritt tal-Unjoni. Tali evalwazzjoni taqa’ taħt il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja u mhux taħt dik tal-Qorti Ġenerali.
18.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha, il-Qorti Ġenerali laqgħet ir-rikors tar-Repubblika Portugiża u annullat id-deċiżjoni kkontestata.
19.
Fid-9 ta’ Ġunju 2011, il-Kummissjoni ppreżentat dan l-appell u insostenn tiegħu hija tinvoka ż-żewġ aggravji deskritti fil-punt 4 ta’ dawn il-konklużjonijiet. B’digriet tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-27 ta’ Ottubru 2011, ir-Repubblika Ċeka, ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, ir-Repubblika Ellenika, ir-Renju ta’ Spanja, ir-Repubblika Franċiża, ir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi, ir-Repubblika tal-Polonja u r-Renju tal-Isvezja tħallew jintervjenu insostenn tar-Repubblika Portugiża.
20.
Matul is-seduta li nżammet fil-5 ta’ Marzu 2013, il-Gvernijiet tar-Repubblika Ċeka, tar-Repubblika Ellenika, ta’ Spanja, ta’ Franza u tal-Isvezja, kif ukoll ir-Repubblika Portugiża u l-Kummissjoni ġew mismugħa.
III – Fuq it-tieni parti tal-ewwel aggravju, ibbażat fuq żball ta’ liġi fl-interpretazzjoni restrittiva tad-dispożittiv tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja
21.
Fid-dawl tas-sensittività tal-problema mqajma mill-Kummissjoni fil-kuntest tat-tieni parti tal-ewwel aggravju, nipproponi li nanalizza l-ewwel aggravju invokat mill-Kummissjoni billi nibda minn dik it-tieni parti. Effettivament, nikkunsidra li r-risposta għat-tieni parti ser ikollha effett importanti fuq ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel parti tal-ewwel aggravju.
A – L-argumenti tal-partijiet
22.
Permezz tat-tieni parti tal-ewwel aggravju tagħha, il-Kummissjoni tallega li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi billi qrat b’mod parzjali u formalistiku d-dispożittiv tas-sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni u li b’hekk illimitat indebitament is-suġġett tan-nuqqas ta’ twettieq ta’ obbligu kkonstatat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu u fis-sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni. Effettivament, hija tallega li l-Qorti Ġenerali ddeċidiet b’mod żbaljat, fil-punt 69 tas-sentenza appellata, li skont l-imsemmi dispożittiv, kien biżżejjed li r-Repubblika Portugiża tħassar id-Digriet-Liġi Nru 48 051 sabiex tikkonforma ruħha mas-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu u li l-pagamenti ta’ penalità b’hekk kellhom ikunu sad-data ta’ dak it-tħassir.
23.
Għall-kuntrarju, skont il-Kummissjoni, id-dispożittiv tas-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu jeħtieġ b’mod ċar l-implementazzjoni mir-Repubblika Portugiża tal-miżuri meħtieġa sabiex tikkonforma ruħha ma’ dik is-sentenza. Huwa dan li kien imissha vverifikat il-Qorti Ġenerali mingħajr ma tillimita ruħha li tikkonstata s-sempliċi tħassir tal-imsemmi digriet-liġi, li, barra minn hekk, kellu r-riżultat li joħloq vakum ġuridiku fid-dritt Portugiż.
24.
Effettivament, skont il-Kummissjoni, hija ġustament analizzat il-kompatibbiltà tal-Liġi 67/2007 mad-Direttiva 89/665 sabiex tivverifika jekk ir-Repubblika Portugiża kkonformax ruħha mas-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, ikkonfermata bis-sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni, u li, peress li kkonstatat li fil-leġiżlazzjoni Portugiża l-għoti ta’ danni u interessi kien għadu suġġett għall-prova ta’ ħtija jew aġir intenzjonat, hija kkonkludiet li n-nuqqas ta’ twettieq kien għadu jeżisti (
9
).
25.
Min-naħa tagħha, ir-Repubblika Portugiża targumenta li l-Qorti Ġenerali interpretat korrettament il-portata tal-imsemmija sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja. Effettivament, billi imponiet obbligi fuq ir-Repubblika Portugiża li ma kinux ir-responsabbiltà tagħha u billi ma ddeċiditx dwar il-kwistjoni li għadha qatt ma ġiet indirizzata dwar il-kompatibbiltà tal-Liġi 67/2007 mad-dritt tal-Unjoni, il-Kummissjoni marret lil hinn mil-limiti tal-kompetenzi tagħha fil-kuntest tal-proċedura ta’ eżekuzzjoni inkwistjoni.
B – Evalwazzjoni
26.
Fuq bażi preliminari, jidhirli li huwa importanti li jiġi ppreċiżat il-kuntest li fih titwettaq l-investigazzjoni li l-Kummissjoni għandha twettaq wara l-għoti tas-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja abbażi tal-Artikoli 258 TFUE u 260 TFUE.
27.
Kif iddikjara l-Avukat Ġenerali Roemer, rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu “ma jirrigwardax kwistjonijiet ta’ ħtija jew ta’ morali iżda sempliċement il-konstatazzjoni ta’ sitwazzjoni ġuridika” (
10
). Għaldaqstant huwa ferm ċar li, matul is-snin, il-proċedura dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu għaddiet minn bidliet importanti u tbiegħdet mill-missjoni tagħha bħala strument ta’ kontroll regolatorju u oġġettiv (
11
). Din qiegħda tikkostitwixxi dejjem iktar mezz ta’ kontestazzjoni mhux biss tan-nuqqasijiet leġiżlattivi, iżda wkoll tal-aġir u tal-prattiki tal-awtoritajiet nazzjonali. Żewġ eżempji emblematiċi ta’ dan l-iżvilupp huma l-ksur li jikkonsisti fi prattika amministrattiva (
12
) u l-kunċett ta’ nuqqas strutturali u ġeneralizzat (
13
). B’hekk huwa ċar li d-dispożittiv ta’ sentenza mogħtija abbażi tal-Artikolu 258 TFUE jista’ jkopri varjetà wiesgħa ta’ fenomeni ġuridiċi jew fattwali li jikkostitwixxu ksur tad-dritt tal-Unjoni, li jmorru lil hinn minn sempliċi konferma tal-inkompatibbiltà ta’ din tal-aħħar ma’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali. Bħala konsegwenza, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tiddefinixxi n-nuqqas ta’ twettieq ta’ obbligu b’diversi modi.
28.
Fil-fehma tiegħi, il-prinċipju fundamentali li għandu jiggwida lill-Kummissjoni fl-eżerċizzju tal-kompetenza tagħha ta’ kontroll wara li tingħata sentenza abbażi tal-Artikolu 260 TFUE, huwa dak tal-eżekuzzjoni, jiġifieri l-implementazzjoni effettiva tad-diċitura tad-dispożittiv tal-ewwel sentenza mogħtija abbażi tal-Artikolu 258 TFUE. Għaldaqstant, il-Kummissjoni ma tistax tmur lil hinn mill-kuntest tan-nuqqas ta’ twettieq ta’ obbligu kif ġie identifikat mill-Qorti tal-Ġustizzja fl-ewwel sentenza tagħha.
29.
Dan jimplika li l-portata tal-kompetenza tal-Kummissjoni tirriżulta neċessarjament mid-diċitura tad-dispożittiv tas-sentenza mogħtija abbażi tal-Artikolu 258 TFUE, u sussegwentement minn dik tas-sentenza mogħtija abbażi tal-Artikolu 260 TFUE. Dan ma jeskludix, jekk ikun il-każ, li d-diċitura tad-dispożittiv għandha tkun interpretata fid-dawl tal-motivazzjoni tas-sentenza. Tali interpretazzjoni ma tistax, madankollu, twessa’ l-portata ta’ tali dispożittiv, inkwantu l-portata oġġettiva tal-prinċipju ta’ awtorità ta’ res judicata ta’ sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tmur lil hinn mid-dispożittiv (
14
). Fir-rigward ta’ sentenza dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, id-dispożittiv tagħha għandu fuq kollox jiġi interpretat b’riferiment għar-rikors tal-Kummissjoni u għall-mod kif tkun irrispondiet il-Qorti tal-Ġustizzja.
30.
Min-naħa l-oħra, għall-kuntrarju ta’ dik li ġie sostnut matul is-seduta, b’mod partikolari mill-Gvernijiet ta’ Franza u tal-Isvezja, ma hemmx lok, fil-fehma tiegħi, li wieħed jirrikorri għal kriterji supplimentari bħal dak tan-nuqqas manifest ta’ eżekuzzjoni jew tal-interpretazzjoni restrittiva tad-dispożittiv tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Dan jikkonsisti, purament u sempliċement f’qari tal-obbligu ta’ aġir minn Stat Membru fil-livell regolatorju jew fattwali kif iddefinit mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza mogħtija abbażi tal-Artikolu 258 TFUE li tikkonstata nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu.
31.
B’hekk, f’dak li jirrigwarda b’mod partikolari l-hekk imsejħa nuqqasijiet ta’ twettiq ta’ obbligu “leġiżlattivi”, wieħed għandu jiddistingwi, fil-fehma tiegħi, bejn żewġ każijiet ipotetiċi. Fl-ewwel każ il-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra li l-ksur tad-dritt tal-Unjoni jikkonsisti fiż-żamma, fi ħdan l-ordinament ġuridiku nazzjonali, ta’ dispożizzjoni fis-seħħ li tidħol f’kunflitt mad-dritt tal-Unjoni. F’dan il-każ hija b’hekk tiddeċiedi li, billi ma ħassarx dik id-dispożizzjoni, l-Istat Membru naqas milli jwettaq l-obbligi tiegħu taħt id-dritt tal-Unjoni.
32.
Fit-tieni każ in-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu jikkonsisti fi traspożizzjoni żbaljata ta’ att tad-dritt tal-Unjoni, jew minħabba n-nuqqas ta’ regola nazzjonali ta’ traspożizzjoni, jew inkella minħabba t-traspożizzjoni mhux kompluta jew minħabba traspożizzjoni difettuża. Il-Qorti tal-Ġustizzja b’hekk tidentifika, jekk ikun hemm lok, id-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt nazzjonali f’dan ir-rigward. Sabiex jiġi eliminat il-ksur ikkonstatat b’dan il-mod, l-Istat Membru għandu jadotta miżuri li s-suġġett tagħhom ikun kemm li titħassar id-dispożizzjoni inkwistjoni kif ukoll l-adozzjoni ta’ att ġdid kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni.
33.
Ma huwiex rari li jkun hemm sovrapożizzjoni bejn dawn iż-żewġ tipi ta’ nuqqasijiet, pereżempju meta Stat Membru, filwaqt li jżomm fis-seħħ leġiżlazzjoni nazzjonali li tmur kontra Direttiva, jonqos milli jadotta d-dispożizzjonijiet meħtieġa għall-finijiet tat-traspożizzjoni tagħha.
34.
B’mod iktar ġenerali, l-obbligu kif iddelimitat mid-dispożittiv tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jista’ jimplika l-obbligu ta’ riżultat kemm fil-livell regolatorju, li jikkonsisti fit-tħassir u/jew fl-adozzjoni ta’ liġijiet, regolamenti jew dispożizzjonijiet amministrattivi (
15
), kif ukoll fuq livell fattwali (
16
). Minn dan isegwi, minn naħa, li l-Kummissjoni hija awtorizzata biex tivverifika li l-miżuri nazzjonali l-ġodda jkunu dawk meħtieġa għal traspożizzjoni sħiħa tar-regola tad-dritt tal-Unjoni inkwistjoni. Minn dan isegwi, min-naħa l-oħra, li l-Kummissjoni tista’ teżamina punti ta’ fatt, li huwa spiss il-każ fil-qasam ambjentali.
35.
Barra minn hekk, l-eżekuzzjoni tal-obbligu ta’ azzjoni kif iddefinit fis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja b’ebda mod ma jdgħajjef il-kompetenza tal-Kummissjoni f’dan ir-rigward, kif tenfasizza ġustament il-Qorti Ġenerali fil-punt 81 tas-sentenza appellata. Effettivament, hija l-Kummissjoni li għandha tiżgura ruħha li l-Istat Membru kkonċernat ma llimitax ruħu li jadotta miżuri li fir-realtà għandhom l-istess kontenut bħal dak li kienet is-suġġett tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. B’hekk, huwa ċar li emenda “kosmetika” mill-imsemmi Stat Membru ma tistax taħrab mill-kontroll tal-Kummissjoni.
36.
Bl-istess raġunament, jidhirli li eżekuzzjoni tajba ta’ sentenza li tikkonstata nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu ddefinit bħala n-nuqqas li jitħassru d-dispożizzjonijiet nazzjonali identifikati tista’ ma tkunx biżżejjed biex tiġi żgurata traspożizzjoni tajba tad-direttiva kkonċernata. Fi kliem ieħor, traspożizzjoni kompluta u korretta ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li kienet is-suġġett tal-proċedura abbażi tal-Artikolu 258 TFUE tista’ teħtieġ miżuri li jmorru lil hinn mit-tħassir tad-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni. Għaldaqstant, din l-aħħar kunsiderazzjoni ma tistax twessa’ l-portata oġġettiva tas-sentenza dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, peress li l-grad tal-obbligu ta’ eżekuzzjoni jiddependi neċessarjament mill-mod kif il-Qorti tal-Ġustizzja tkun iddelimitat in-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu allegat.
37.
Dan l-approċċ jidhirli li huwa l-uniku mod kif tista’ tiġi ggarantita ċ-ċertezza legali kif ukoll l-awtorità tas-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja. Ir-rekwiżit ta’ ċertezza legali huwa iktar u iktar imperattiv meta jkun jirrigwarda, bħal f’din il-kawża, obbligi pekunjarji imposti fuq l-Istati Membri.
38.
F’dan il-każ, fis-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, il-Qorti tal-Ġustizzja identifikat b’mod ċar bħala inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni l-fatt li nżamm fis-seħħ fis-sistema ġuridika Portugiża d-Digriet-Liġi Nru 48 051, li għall-kuntrarju tad-Direttiva 89/665, jissuġġetta l-għoti ta’ danni lil persuni leżi minn ksur tad-dritt Komunitarju dwar il-kuntratti pubbliċi jew tar-regoli nazzjonali li jittrasponuh għall-prova ta’ ħtija jew aġir intenzjonat.
39.
Huwa minnu li t-talba fir-rikors tal-Kummissjoni ġiet ifformulata b’mod iktar wiesgħa inkwantu din tal-aħħar talbet li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha tikkonstata li “billi ma ttrasponitx b’mod korrett u komplut id-Direttiva 89/665 […], ir-Repubblika Portugiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt id-dritt Komunitarju.”
40.
Madankollu, mill-punt 18 tas-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu jirriżulta b’mod ċar li l-kuntest tal-kawża kien iddelimitat b’mod ċar fl-istadju tal-proċedura prekontenzjuża. Effettivament, mat-tmiem tat-terminu ffissat fl-opinjoni motivata, il-Kummissjoni kienet tal-fehma li “n-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kien limtat għan-nuqqas ta’ tħassir tad-Digriet-Liġi Nru 48 051”. Barra minn hekk, skont il-punt 20 tal-imsemmija sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li “l-Kummissjoni hija tal-fehma li r-Repubblika Portugiża kien imissha ħassret” it-test tal-imsemmi digriet-liġi biex tikkonforma ruħha mad-Direttiva 89/665.
41.
Fis-sentenza tagħha tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, il-Qorti tal-Ġustizzja b’hekk iddeċidiet li “billi ma ħassritx id-Digriet-Liġi Nru 48 051, ir-Repubblika Portugiża kienet naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikoli 1(1) u 2(1)c) tad-Direttiva 89/665KEE […]”.
42.
Dan b’hekk kien il-punt ta’ tluq għall-Kummissjoni meta ppreżentat ir-rikors abbażi ta’ dak li qabel kien l-Artikolu 228 KE kontra r-Repubblika Portugiża. Il-Kummissjoni effettivament ikkunsidrat li, “peress li ma ħassritx id-Digriet-Liġi Nru 48 051, ir-Repubblika Portugiża ma adottatx il-miżuri neċessarji sabiex tiżgura l-eżekuzzjoni” (
17
) tas-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Barra minn hekk, jidhirli li dibattitu dwar il-kwalità tat-traspożizzjoni tad-Direttiva 89/665 kien diġà nbeda mill-Kummissjoni fil-kuntest tar-rikors abbażi tal-Artikolu 260 TFUE (
18
).
43.
Madankollu, fil-punt 17 tas-sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “fil-kuntest tal-preżenti proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, sabiex jiġi vverifikat jekk ir-Repubblika Portugiża adottatx il-miżuri ta’ eżekuzzjoni [tas-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu]”, għandu jiġi stabbilit jekk id-Digriet-Liġi Nru 48 051 tħassarx. Il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet ukoll argument tal-awtoritajiet Portugiżi li jgħid li t-traspożizzjoni hija diġà żgurata minn dispożizzjonijiet oħra tad-dritt nazzjonali. Effettivament, fil-punt 23 tas-sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li n-nuqqas allegat kien jikkonsisti fil-fatt li d-Digriet-Liġi Nru 48 051 tħalla jeżisti fis-sistema ġuridika interna.
44.
Għaldaqstant, għandu jiġi kkonstatat li, fis-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali wettqet b’mod korrett l-obbligu tagħha ta’ stħarriġ.
45.
Effettivament, il-Qorti Ġenerali ġustament iddikjarat, fil-punt 67 tas-sentenza appellata, li ma tistax tiddeċiedi, fil-kuntest ta’ rikors ta’ annullament, dwar kwistjoni li tirrigwarda n-nuqqas ta’ twettiq mill-Istat Membru tal-obbligi tiegħu taħt it-Trattat KE, li ma ġietx deċiża qabel mill-Qorti tal-Ġustizzja. Lanqas ma hemm bżonn li jintwera li deċiżjoni dwar il-kwistjoni tal-kompatibbiltà tal-Liġi 67/2007 mad-dritt tal-Unjoni twassal biex il-Qorti Ġenerali tirfes fuq il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja abbażi tal-Artikolu 258 TFUE.
46.
Il-Qorti Ġenerali fakkret ukoll ġustament, fil-punt 81 tas-sentenza appellata, li fil-“kuntest tal-eżekuzzjoni ta’ sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li timponi pagamenti ta’ penalità fuq Stat Membru, il-Kummissjoni għandha tkun tista’ tevalwa l‑miżuri meħuda mill-Istat Membru sabiex jikkonforma ruħu mas‑sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, b’mod partikolari, sabiex jiġi evitat li l-Istat Membru li naqas milli jwettaq l-obbligi tiegħu ma jillimitax ruħu li jadotta miżuri li fir-realtà jkollhom l-istess kontenut bħal dawk li kienu s-suġġett tas-sentenza tal‑Qorti tal-Ġustizzja”. Madankollu, fil-punt 82 tal-imsemmija sentenza u mingħajr ma kkommettiet ebda żball ta’ liġi hija ddikjarat ukoll li“l-eżerċizzju ta’ din is-setgħa diskrezzjonali la jaffettwa d-drittijiet – u, b’mod partikolari, id-drittijiet proċedurali – tal-Istati Membri, kif jirriżultaw mill-proċedura stabbilita bl-Artikolu 226 KE u lanqas il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja li tiddeċiedi dwar il-konformità tal-leġiżlazzjoni nazzjonali mad-dritt Komunitarju”.
47.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi li t-tieni parti tal-ewwel aggravju tal-Kummissjoni tiġi miċħuda bħala infondata.
IV – Fuq l-ewwel parti tal-ewwel aggravju, ibbażata fuq limitazzjoni eċċessiva tal-kompetenzi rispettivi tal-Kummissjoni u tal-Qorti Ġenerali
A – L-argumenti tal-partijiet
48.
Permezz tal-ewwel parti tal-ewwel aggravju tagħha, il-Kummissjoni tikkontesta, essenzjalment, l-interpretazzjoni adottata mill-Qorti Ġenerali dwar il-portata tal-kompetenzi tagħha fil-kuntest tal-kontroll tal-eżekuzzjoni minn Stat Membru ta’ sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja mogħtija abbażi tal-Artikolu 260 TFUE. Il-Kummissjoni tilmenta li l-Qorti Ġenerali kkunsidrat li l-evalwazzjoni tal-kontenut ta’ leġiżlazzjoni ġdida adottata minn Stat Membru sabiex jeżegwixxi sentenza mogħtija fuq dik il-bażi f’kull każ taqa’ taħt il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja u għandha, f’każ ta’ nuqqas ta’ qbil bejn il-Kummissjoni u dak l-Istat Membru, tkun suġġetta għal proċedura ġdida abbażi tal-Artikolu 258 TFUE.
49.
Fl-ewwel lok, skont il-Kummissjoni, billi ċaħħditha, fil-punti 87 sa 89 tas-sentenza appellata, mill-possibbiltà li tevalwa l-kontenut tal-Liġi 67/2007 sabiex tivverifika jekk ir-Repubblika Portugiża kinitx eżegwiet is-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu u għalhekk jekk kinitx temmet in-nuqqas, il-Qorti Ġenerali indebitament naqqset il-kompetenzi tal-Kummissjoni għal sempliċi “kontroll formali” intiż biex jiġi ddeterminat jekk id-Digriet-Liġi Nru 48 051 kienx tħassar jew le.
50.
Barra minn hekk, l-effikaċja tal-proċeduri għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, b’mod partikolari tal-pagamenti ta’ penalità, tkun ippreġudikata jekk, f’każ ta’ nuqqas ta’ qbil bejn il-Kummissjoni u Stat Membru dwar il-fatt li leġiżlazzjoni adottata minn dan tal-aħħar tippermettilu jikkonforma ruħu ma’ sentenza mogħtija abbażi tal-Artikolu 260(2) TFUE, il-Kummissjoni kienet kostretta, kif issostni l-Qorti Ġenerali, li tippreżenta rikors ġdid quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja abbażi tal-Artikolu 258 TFUE sabiex tissottometti d-dispożizzjonijiet il-ġodda għall-istħarriġ ta’ din tal-aħħar.
51.
Fit-tieni lok, il-Kummissjoni tikkritika lill-Qorti Ġenerali talli llimitat indebitament il-ġurisdizzjoni tagħha fil-kuntest tal-istħarriġ tal-legalità tad-deċiżjoni kkontestata. B’mod partikolari, il-Qorti Ġenerali kien imissha eżaminat l-evalwazzjoni li l-Kummissjoni għamlet dwar il-leġiżlazzjoni l-ġdida adottata mir-Repubblika Portugiża sabiex tivverifika b’mod konkret jekk, permezz tad-deċiżjoni kkontestata, hija effettivament baqgħetx fil-kuntest tas-suġġett tan-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu u jekk wettqitx żbalji fl-evalwazzjoni tagħha tal-persistenza tan-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu.
52.
Ir-Repubblika Portugiża tikkontesta l-argument tal-Kummissjoni u ssostni li billi adottat id-deċiżjoni kkontestata u billi ddeċidiet dwar il-kompatibbiltà tal-Liġi 67/2007 mad-dritt tal-Unjoni, il-Kummissjoni wessgħet is-suġġett tal-kawża u marret lil hinn mis-setgħat tagħha fil-kuntest tal-verifika tal-eżekuzzjoni tas-sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni. Peress li ppreferiet l-opzjoni tad-deċiżjoni minflok dik tar-rikors kontenzjuż previst mit-Trattat TFUE, il-Kummissjoni kisret ukoll id-drittijiet tad-difiża tar-Repubblika Portugiża inkwantu hija ċaħħdet lil dan l-Istat Membru mill-possibbiltà li jiddefendi ruħu matul il-fażi prekontenzjuża prevista mill-Artikolu 258 TFUE. Barra minn hekk, f’dak li jirrigwarda l-allegata limitazzjoni mhux ġustifikata tal-kompetenzi tal-Qorti Ġenerali, ir-Repubblika Portugiża tosserva li eventwali evalwazzjoni mill-qorti tal-ewwel istanza tal-konformità tal-Liġi 67/2007 mad-dritt tal-Unjoni ma tkunx taqbel man-natura eżekuttiva tal-proċedura prevista fl-Artikolu 260(2) TFUE.
B – Evalwazzjoni
1. Osservazzjonijiet preliminari
53.
Meta jitqies il-fatt li l-problema mqajma f’dan ir-rikors qatt ma ġiet indirizzata qabel u minkejja l-limiti proċedurali li għalihom huwa suġġett dan l-appell, nikkunsidra li l-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tevita li tindirizza l-kwistjoni preliminari dwar in-natura tas-setgħat iddelegati lill-Kummissjoni fil-kuntest tal-eżekuzzjoni tas-sentenzi mogħtija abbażi tal-Artikolu 260(2) TFUE. Minkejja l-fatt li l-kompetenza tal-Kummissjoni biex teżiġi l-eżekuzzjoni ta’ tali sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja abbażi tas-setgħa baġitarja tagħha prevista fl-Artikolu 317 TFUE (
19
) ma hijiex ikkontestata, fuq bażi ta’ prinċipju, minn ebda waħda mill-partijiet, l-effett ta’ dan l-approċċ fuq it-tqassim tal-ġurisdizzjoni bejn il-Qorti Ġenerali u l-Qorti tal-Ġustizzja jimmerita riflessjoni profonda. F’dan il-każ, din il-kwistjoni hija marbuta mill-qrib mal-problema tal-portata tas-setgħa tal-Kummissjoni li tinsab fil-qalba ta’ din il-kawża.
54.
Huwa paċifiku li n-nuqqas ta’ kompetenza tal-awtur ta’ att li jikkawża preġudizzju jikkostitwixxi motiv ta’ ordni pubbliku li l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tqajjem ex ufficio (
20
). Effettivament, “[f]ir-rigward ta’ konstatazzjoni li tirrigwarda l-kompetenza tal-Kummissjoni, [in-nuqqas ta’ kompetenza] għandu jiġi rrilevat ex ufficio mill-qorti meta ebda waħda mill-partijiet ma tkun talbitha tagħmel dan” (
21
).
55.
Finalment, kemm min-noti ta’ osservazzjonijiet kif ukoll mill-interventi li saru matul is-seduta jirriżulta b’mod ċar li fis-silenzju tat-Trattati, l-Istati Membri huma mħassba bil-konsegwenzi tar-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża, mill-perspettiva tal-osservanza tad-drittijiet tad-difiża tagħhom, tal-interessi finanzjarji inkwistjoni u tad-dgħufija tal-pożizzjoni proċedurali tagħhom wara l-għoti mill-Qorti tal-Ġustizzja ta’ sentenza abbażi tal-Artikolu 260 TFUE li timponi pagamenti ta’ penalità kontrihom.
56.
F’dan ir-rigward, jidhirli li huwa neċessarju li jiġu pprovduti indikazzjonijiet preċiżi sabiex jiġi inkwadrat l-istħarriġ tal-eżekuzzjoni tas-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja mogħtija fuq il-bażi tal-Artikoli 258 u 260 TFUE u li jiġu ppreċiżati l-limiti tal-poteri tal-Kummissjoni f’dan ir-rigward.
57.
Barra minn hekk, ma għandux jintesa l-fatt li, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja jkollha tiddeċiedi li l-Kummissjoni ma għandhiex il-kompetenza li tippermettilha tadotta deċiżjonijiet li jikkundannaw lill-Istati Membri fil-kuntest tal-eżekuzzjoni ta’ sentenzi abbażi tal-Artikolu 260 TFUE, l-appell tal-Kummissjoni jkollu jiġi miċħud fit-totalità tiegħu bħala ineffettiv. Effettivament, sabiex il-Qorti Ġenerali tkun tista’ tiġi akkużata li interpretat il-kompetenza tal-Kummissjoni b’mod wisq restrittiv, jeħtieġ li dik il-kompetenza tkun eżistiet.
2. Fuq il-portata tal-kompetenzi tal-Kummissjoni u tal-ġurisdizzjoni tal-Qorti Ġenerali
a) Fuq l-approċċ adottat mill-Qorti Ġenerali fis-sentenza appellata
58.
Fuq qari tas-sentenza appellata, nikkonstata fl-ewwel lok li, minflok ma għamlet dikjarazzjoni ġenerali dwar il-portata tal-kompetenzi tal-Kummissjoni fil-kuntest tal-proċedura tal-eżekuzzjoni tas-sentenzi abbażi tal-Artikolu 260(2) TFUE, il-Qorti Ġenerali sempliċement eżaminat b’mod rigoruż il-kawża preżenti. Bħala konsegwenza, naqbel mal-pożizzjoni adottata b’mod partikolari mill-Gvernijiet tal-Portugall, tar-Repubblika Ċeka, tal-Isvezja, ta’ Spanja u tal-Isvezja, li tgħid li l-appell tal-Kummissjoni jidher li huwa bbażat fuq qari żbaljat tas-sentenza appellata inkwantu jakkuża lill-Qorti Ġenerali li llimitat is-setgħat tal-Kummissjoni b’mod globali.
59.
Effettivament, il-Qorti Ġenerali qagħdet attenta sew biex tifformula teorija ġenerali dwar il-portata tal-kompetenzi tal-Kummissjoni f’dan il-qasam. Min-naħa l-oħra, hija analizzat b’mod korrett, b’osservanza tal-prinċipju ta’ għoti tal-kompetenzi, il-portata tal-obbligi tar-Repubblika Portugiża fir-rigward tad-dispożittiv tas- sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu abbażi tal-Artikolu 258 TFUE, kif ikkonfermat mis-sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni.
60.
Għaldaqstant, il-Qorti Ġenerali b’hekk ma naqqsitx il-kompetenzi tal-Kummissjoni għal sempliċi “kontroll formali” kif din tal-aħħar tallega, iżda ddeċidiet li, f’dan il-każ, il-kompetenza tagħha kellha tiġi limitata għall-verifika tat-tħassir tal-leġiżlazzjoni nazzjonali, mingħajr ma tagħti lok għal stħarriġ tad-dritt nazzjonali fid-dawl tad-Direttiva 89/665.
b) Fuq iż-żewġ aspetti li jirrigwardaw il-kompetenza tal-Kummissjoni fil-kuntest tal-eżekuzzjoni tas-sentenzi abbażi tal-Artikolu 260 TFUE u fuq il-konsegwenzi għat-tqassim tal-ġurisdizzjoni bejn il-Qorti Ġenerali u l-Qorti tal-Ġustizzja
61.
Fl-appell tagħha, il-Kummissjoni tiffoka fuq il-kwistjoni tal-portata tal-kompetenzi tagħha fil-kuntest tal-proċedura ta’ kontroll tal-eżekuzzjoni ta’ sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tikkonstata nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu u li timponi l-ħlas ta’ sanzjoni pekunjarja.
62.
F’dan ir-rigward, għandha ssir distinzjoni bejn żewġ aspetti li huma madankollu marbuta, jiġifieri, minn naħa, l-eżistenza ta’ kompetenza tal-Kummissjoni bil-għan li jiġu rkuprati s-somom dovuti lill-baġit tal-Unjoni b’eżekuzzjoni ta’ sentenza mogħtija abbażi tal-Artikolu 260 TFUE, u, min-naħa l-oħra, l-eżistenza ta’ kompetenza tal-Kummissjoni, bil-għan li jiġu adottati deċiżjonijiet li jikkawżaw dannu lill-Istati Membri, li s-suġġett tagħhom ikun li jiġu evalwati l-miżuri li l-imsemmija Stati Membri adottaw sabiex jeżegwixxu d-dispożittiv ta’ sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja mogħtija abbażi tal-Artikoli 258 TFUE u 260 TFUE.
63.
Fir-risposta tagħha għall-appell, ir-Repubblika Portugiża tissuġġerixxi, effettivament, li t-tilwima bejnha u bejn il-Kummissjoni quddiem il-Qorti Ġenerali ma kinitx tirrigwarda l-eżekuzzjoni tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, iżda kwistjoni ġdida li kienet tirrigwarda l-konformità tad-dritt nazzjonali mad-dritt tal-Unjoni. Bħala konsegwenza, ir-Repubblika Portugiża tikkunsidra li l-Kummissjoni għażlet opzjoni żbaljata f’dan ir-rigward u li hija kien imissha użat l-opzjoni kontenzjuża prevista fl-Artikolu 258 TFUE.
64.
B’hekk jidhirli li l-kwistjoni li tinsab fil-qalba ta’ din il-kawża hija dik li jsir magħruf xi jkopri l-kunċett ta’ eżekuzzjoni ta’ sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tikkonstata nuqqas ta’ Stat Membru li jwettaq obbligu. Dan jinvolvi, fl-ewwel lok, li jiġu analizzati l-istrumenti li l-Istati Membri għandhom għad-dispożizzjoni tagħhom f’dan ir-rigward u l-obbligi tagħhom wara li tkun ingħatat sentenza abbażi tal-Artikolu 258 TFUE. Fit-tieni lok, għandha tiġi ddefinita l-eżekuzzjoni mill-perspettiva tal-proċedura li għandha tiġi segwita wara li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti s-sentenza abbażi tal-Artikolu 260 TFUE u li tiġi identifikata l-awtorità kompetenti f’dan ir-rigward.
65.
Fuq bażi preliminari, għandu jiġi rrilevat li, skont l-Artikoli 280 TFUE u 299 TFUE, is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja jikkostitwixxu titolu eżekuttiv. Dawn id-dispożizzjonijiet madankollu huma applikabbli biss għall-persuni “minbarra l-Istati”. B’hekk, f’każ ta’ nuqqas ta’ ħlas ta’ sanzjoni pekunjarja jew ta’ tilwima dwar l-eżekuzzjoni ta’ sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja mogħtija abbażi tal-Artikoli 258 TFUE jew 260 TFUE, l-eżekuzzjoni furzata kontra Stat Membru hija eskluża kemm fid-dawl tad-diċitura tal-Artikolu 299 TFUE kif ukoll minħabba s-sovranità u l-immunità ġudizzjarja tal-Istati.
66.
Għandu jitfakkar ukoll li l-proċedura prevista fl-Artikolu 260(2) TFUE hija proċedura ġudizzjarja speċjali ta’ eżekuzzjoni ta’ sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja (
22
). Effettivament, b’differenza minn sentenza ta’ natura dikjaratorja mogħtija abbażi tal-Artikolu 258 TFUE, li l-iskop tagħha huwa li tikkonstata u li twaqqaf l-aġir illi jikkostitwixxi ksur tal-Istat Membru kkonċernat, il-proċedura prevista fl-Artikolu 260 TFUE hija intiża biss biex tħeġġeġ lill-Istat Membru inadempjenti biex jeżegwixxi l-ewwel sentenza li tikkonstata nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu billi tapplika, jekk ikun il-każ, sanzjonijiet pekunjarji adattati għal dan l-iskop (
23
).
67.
F’dak li jirrigwarda, fl-ewwel lok, l-ewwel aspett, jiġifieri l-irkupru tas-somom dovuti, il-kompetenza tal-Kummissjoni f’dan ir-rigward ma’ toħloq ebda diffikultà. Din tinsab loġikament fil-missjoni fdata lilha skont l-Artikolu 317 TFUE li permezz tiegħu l-Kummissjoni teżegwixxi l-baġit tal-Unjoni (
24
). Effettivament, bħal kull parti li favur tagħha tkun iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja, l-Unjoni Ewropea, irrappreżentata mill-istituzzjoni inkarigata mill-eżekuzzjoni tal-baġit, għandha tkun tista’ titlob il-ħlas tas-somom dovuti lilha, inklużi l-pagamenti ta’ penalità.
68.
Il-Kummissjoni b’hekk hija awtorizzata biex tibgħat “fattura” lill-Istat Membru skont id-dispożittiv tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja mogħtija abbażi tal-Artikolu 260(2) TFUE. F’dan ir-rigward, ma huwiex wisq relevanti jekk il-formolazzjoni tal-imsemmija fattura tkunx tinvolvi kalkolu jew operazzjonijiet oħra tal-istess natura. Effettivament, l-eżekuzzjoni korretta ta’ sentenza spiss teżiġi tali operazzjonijiet, pereżempju f’dak li jirrigwarda l-kalkolu tal-interessi jew il-portata preċiża tal-obbligu ta’ ħlas, meta s-sentenza li għandha tiġi eżegwita tkun iddefinixxietha b’mod iktar astratt.
69.
F’dan il-każ il-Qorti tal-Ġustizzja kkundannat lir-Repubblika Portugiża, fis-sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni, biex tħallas pagamenti ta’ penalità lill-Kummissjoni, fil-kont “Riżorsi proprji tal-Komunità Ewropea”. Il-Qorti tal-Ġustizzja stess identifikat lill-Kummissjoni bħala l-istituzzjoni kompetenti biex tirċievi l-ħlas tal-pagamenti ta’ penalità. Bħala konsegwenza, din l-istituzzjoni mhux biss talli hija awtorizzata tikkonstata l-eżistenza tal-obbligu ta’ ħlas ta’ ċertu ammont tas-sanzjoni pekunjarja dovuta minħabba n-nuqqas ta’ eżekuzzjoni tas-sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni, iżda wkoll li teżiġi l-ħlas tagħha mill-Istat Membru kkonċernat.
70.
Jidhirlli li r-rikonoxximent ta’ tali kompetenza lill-Kummissjoni jirrispondi għall-imperattiv ta’ protezzjoni ġudizzjarja tal-Istati Membri, waqt li d-deċiżjoni tal-Kummissjoni taqa’ b’mod ċar taħt il-kontroll tal-Qorti Ġenerali.
71.
Min-naħa l-oħra, f’dak li jirigwarda t-tieni aspett, jiġifieri l-kompetenza tal-Kummissjoni għall-finijiet tal-analiżi tal-miżuri adottati għall-finijiet tal-eżekuzzjoni tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, kif diġà ġie rrilevat, l-imsemmija analiżi għandha tikkorrispondi mal-kamp tan-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kif jirriżulta mid-dispożittiv tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja mogħtija abbażi tal-Artikolu 258 TFUE, interpretat, jekk ikun il-każ, fid-dawl tal-motivazzjoni tal-imsemmija sentenza.
72.
F’dak li jirrigwarda l-portata tal-ġurisdizzjoni tal-Qorti Ġenerali f’dan il-kuntest, għandu jiġi sempliċement irrilevat li din tal-aħħar tista’ tassumi ġurisdizzjoni ta’ interpretazzjoni (
25
) fir-rigward tas-sentenzi mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja skont l-Artikoli 258 TFUE u 260 TFUE. Il-Qorti Ġenerali b’hekk għandha setgħa sovrana ta’ evalwazzjoni fir-rigward tal-konstatazzjonijiet fattwali li jservu bħala bażi għall-konstatazzjoni tal-eżistenza ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, kif magħmula preċedentement mill-Qorti tal-Ġustizzja. Effettivament, meta parti importanti tan-nuqqasijiet tkun ta’ natura fattwali, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tieħu inkunsiderazzjoni li l-kwistjonijiet ta’ fatt jistgħu ma jaqgħux taħt il-ġurisdizzjoni tagħha fil-kuntest ta’ appell kontra sentenza tal-Qorti Ġenerali dwar il-legalità ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni li tirrigwarda l-eżekuzzjoni ta’ sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja kif ukoll il-ħtieġa li jsir il-ħlas ta’ pagamenti ta’ penalità.
c) Fuq il-mezzi ta’ rikors f’każ ta’ tilwima fl-istadju tal-eżekuzzjoni ta’ sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja mogħtija abbażi tal-Artikolu 260 TFUE – l-introduzzjoni ta’ rikors ġdid abbażi tal-Artikolu 258 TFUE
73.
Huwa minnu li l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tikkunsidra li, fl-ipoteżi ta’ nuqqas ta’ qbil dwar l-eżekuzzjoni ta’ sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja mogħtija abbażi tal-Artikolu 260(2) TFUE u li timponi pagamenti ta’ penalità, hija l-Kummissjoni li għandha tressaq rikors ġdid għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu skont l-Artikolu 258 TFUE. Madankollu jidhirli li dan l-approċċ, għalkemm rigoruż u ġuridikament fondat, jikkostitwixxi l-iktar opzjoni twila u, kemxejn, ikkumplikata. Din toħloq ukoll ir-riskju li jiddgħajjef kemm l-impatt tas-sanzjonijiet pekunjarji kif ukoll l-awtorità tas-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja stess u hija dibattibbli fid-dawl tal-prinċipju ta’ awtorità ta’ res judicata.
74.
Il-każ ikun differenti, madankollu, li kieku l-Kummissjoni tkun obbligata tippreżenta rikors ġdid għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu meta t-tilwima mal-Istat Membru fl-istadju tal-eżekuzzjoni ta’ sentenza mogħtija abbażi tal-Artikolu 260 TFUE tkun tirrigwarda miżuri li, filwaqt li huma marbuta man-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kkonstatat mill-Qorti tal-Ġustizzja, imorru lil hinn mill-kuntest oġġettiv ta’ din tal-aħħar, kif jirriżulta mid-dispożittiv tal-ewwel sentenza dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu.
75.
Jidhirli li dan huwa l-każ hawnhekk.
76.
Fil-kuntest ta’ din il-proċedura, l-eventwalità ta’ rikors ġdid għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu abbażi tal-Artikolu 258 TFUE ġiet prevista mill-Gvern Ġermaniż sabiex tiġi eżaminata l-kompatibbiltà tas-sistema Portugiża l-ġdid tar-responsabbiltà, abbażi tal-Liġi 31/2008, mad-Direttiva 89/665. Dan huwa wkoll l-approċċ li jissuġġerixxi l-Gvern Portugiż.
77.
Effettivament, jidhirli li huwa paċifiku li s-sistema l-ġdida dwar ir-responsabbiltà li ddaħħlet fl-ordinament ġuridiku Portugiż ma ġietx eżaminata mill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiġi vverifikata l-konformità tagħha mad-dritt tal-Unjoni. Nikkunsidra li l-Kummissjoni hija obbligata li tippreżenta rikors ġdid għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu abbażi tal-Artikolu 258 TFUE meta t-tilwima bejn il-Kummissjoni u l-Istat Membru tmur lil hinn mill-qafas iddelimitat mid-dispożittiv tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja abbażi tal-Artikolu 258 TFUE.
78.
Jidhirli li dan huwa indispensabbli sabiex jiġu mħarsa d-drittijiet tad-difiża tal-Istati Membri. Kif josserva ġustament il-Gvern Ġermaniż, fil-kuntest ta’ rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu abbażi tal-Artikolu 258 TFUE, għandha tinfetaħ proċedura ġdida meta jiġu invokati lmenti ġodda kontra miżuri li jkunu ġew adottati matul il-proċedura, sabiex jiġu rrimedjati l-oġġezzjonijiet mqajma mill-Kummissjoni (
26
).
79.
Barra minn hekk, l-osservazzjonijiet tal-Gvern Ċek juru b’mod ċar il-problema tal-portata tal-kompetenza tal-Kummissjoni f’dan ir-rigward. Skont l-imsemmi gvern, il-leġiżlazzjoni Portugiża kif kienet għadha wara li ngħatat is-sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni kienet tissuġġetta l-possibbiltà li jingħataw danni għall-kundizzjoni li jkun hemm prova ta’ ħtija jew aġir intenzjonat. Issa l-problema identifikata mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kienet tirrigwarda l-oneru tal-prova, u mhux ir-rekwiżit innifsu ta’ ħtija. Bl-adozzjoni tal-Liġi 67/2007, fl-ordinament ġuridiku Portugiża nħolqot sistema ta’ responsabbiltà bbażat fuq preżunzjoni ta’ ħtija. Għaldaqstant, l-ilmenti tal-Kummissjoni dwar il-konformità tar-rekwiżit innifsu ta’ ħtija mad-dritt tal-Unjoni jmorru neċessarjament lil hinn mill-kuntest tan-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu identifikat mill-Qorti tal-Ġustizzja fl-ewwel sentenza dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Fi kwalunkwe każ, dik il-konklużjoni ma tistax tiġi invalidata mill-ġurisprudenza sussegwenti tal-Qorti tal-Ġustizzja li kkonfermat l-inkompatibbiltà tar-rekwiżit ta’ ħtija mad-dritt tal-Unjoni (
27
). Jidhirli li ma hemm ebda dubju li l-Qorti Ġenerali ma kellhiex tagħti deċiżjoni dwar problema ta’ din in-natura fil-kuntest tal-kontroll tal-eżerċizzju tas-setgħa baġitarja mogħtija lill-Kummissjoni.
80.
Għaldaqstant, meta titqies il-bidla fis-suġġett tal-kawża, il-Qorti Ġenerali kienet iġġustifikata meta astjeniet milli tagħti deċiżjoni dwar il-leġiżlazzjoni nazzjonali l-ġdida. Effettivament, li kieku għamlet hekk, hija kienet tidħol fuq il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest tal-Artikolu 258 TFUE.
d) Fuq il-mezzi ta’ rikors f’każ ta’ tilwima fl-istadju tal-eżekuzzjoni ta’ sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja mogħtija abbażi tal-Artikolu 260 TFUE – l-introduzzjoni ta’ rikors ġdid skont l-Artikolu 260(2) TFUE
81.
Skont il-Gvern Elleniku, f’każ ta’ nuqqas ta’ qbil bejn il-Kummissjoni u l-Istat Membru debitur dwar l-eżekuzzjoni ta’ sentenza, għandha tinfetaħ proċedura ġdida skont l-Artikolu 260(2) TFUE, fil-forma ta’ proċedura mħaffa. Skont l-imsemmi gvern, hija direttament il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tagħti deċiżjoni f’każ ta’ din ix-xorta (
28
). Matul is-seduta, ir-rappreżentant tal-Gvern Svediż iddikjara wkoll li kien favur il-possibbiltà li jitressaq rikors abbażi tal-Artikolu 260 TFUE f’każ bħal dan.
82.
F’dan ir-rigward, infakkar li l-hekk imsejħa proċedura ta’ “nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu fuq nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu” hija applikabbli meta “l-Istat Membru ma jkunx adotta l-miżuri meħtieġa għall-eżekuzzjoni tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja” iżda mingħajr ma l-portata tagħha tiġi limitata għas-sentenzi mogħtija abbażi tal-Artikolu 258 TFUE. L-Artikolu 260(1) TFUE jirreferi, għall-kuntrarju, għal kull tip ta’ sentenza li permezz tagħha l-Qorti tal-Ġustizzja tkun irrikonoxxiet li l-Istat Membru “[j]kun naqas li jwettaq xi obbligazzjoni taħt it-Trattati” u, għaldaqstant, dan l-artikolu jista’ japplika għal dispożizzjonijiet oħra bħal, pereżempju, l-Artikolu 108(2) TFUE, kif ukoll l-Artikolu 348 TFUE. Konsegwentement, ma jidhirlix li huwa eskluż a priori li l-proċedura prevista fl-Artikolu 260 TFUE titqies bħala opzjoni intiża biex tinkiseb l-eżekuzzjoni ta’ sentenza mogħtija abbażi tal-istess Artikolu. Madankollu għandhom jiġu indirizzati, f’dan ir-rigward, iż-żewġ aspetti li ġejjin.
83.
Fl-ewwel lok, nosserva li l-pagamenti ta’ penalità u s-somma f’daqqa msemmija fl-Artikolu 260 TFUE diġà ġew ikkwalifikati mill-Qorti tal-Ġustizzja bħala sanzjonijiet li għalihom japplika l-prinċipju ta’ ne bis in idem (
29
). Minkejja dik il-pożizzjoni, l-Avukat Ġenerali Kokott iddikjarat ruħha, fil-konklużjonijiet tagħha fil-kawża Il-Kummissjoni vs Il-Lussemburgu, favur applikazzjoni ripetuta tal-imsemmija miżuri eżekuttivi (
30
). Effettivament, meta jitqies il-fatt li l-proċedura prevista fl-Artikolu 260(2) TFUE tikkostitwixxi mezz eżekuttiv, is-sanzjonijiet previsti jistgħu teoretikament japplikaw iktar minn darba.
84.
Fil-fehma tiegħi, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax, fit-tieni sentenza mogħtija abbażi tal-Artikolu 260(2) TFUE, iżżid l-ammont tas-somma f’daqqa jew tal-pagamenti ta’ penalità li kienet tiddekorri bejn id-data meta ngħatat l-ewwel sentenza skont dik id-dispożizzjoni u d-data meta ngħatat dik it-tieni sentenza, mingħajr ma tikser il-prinċipju ta’ non bis in idem. Madankollu naqbel mal-opinjoni tal-Avukat Ġenerali Kokott inkwantu hija tikkunsidra li “[i]s-sanzjonijiet intiżi sabiex jeżegwixxu sentenza huma ta’ natura differenti mis-sanzjonijiet repressivi. Fil-fatt, jekk wieħed ma jistax jipproċedi b’eżekuzzjoni doppja, il-proċeduri ta’ koerċizzjoni jistgħu jiġu ripetuti jekk ikun hemm bżonn sabiex titolu kontrovers jingħata eżekuzzjoni.” (
31
).
85.
Minn dan jirriżulta li, f’data iktar tard (data Y) minn dik ta’ meta ngħatat l-ewwel sentenza abbażi tal-Artikolu 260(2) TFUE (data X), l-ammont tal-pagamenti ta’ penalità jista’ jitnaqqas jew jiżdied sa mid-data Y b’rispett tal-awtorità ta’ res judicata u tal-prinċipju ta’ non bis in idem. Jidhirli li huwa pjuttost normali, fil-qasam ta’ miżuri eżekuttivi, li tiġi prevista l-possibbiltà li l-pagamenti ta’ penalità jiġu mmodifikati b’effett ex nunc skont l-istat ta’ avvanz tal-eżekuzzjoni tal-obbligu stipulat fid-deċiżjoni ġudizzjarja jew amministrattiva.
86.
Fit-tieni lok, għandha titfakkar, f’dan il-kuntest, il-portata tal-awtorità ta’ res judicata, li l-applikabbiltà tagħha ġiet ikkonfermata mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest tar-rikorsi ppreżentati abbażi tal-Artikolu 258 TFUE (
32
) u li jiġi ddeterminat jekk din l-awtorità ta’ res judikata tistax tiġi invokata kontra l-preżentata mill-Kummissjoni tat-tieni rikors skont l-Artikolu 260 TFUE minħabba s-sentenza diġà mogħtija skont dak l-istess artikolu.
87.
Nikkunsidra li, peress li d-dispożittiv tas-sentenza bbażata fuq l-Artikolu 260 TFUE ma jqajjem ebda dubju raġonevoli, hija l-Kummissjoni li għandha l-ewwel tibgħat lill-Istat Membru deċiżjoni li tindika l-ammont tal-pagamenti ta’ penalità dovuti għall-ewwel perijodu li jirriżulta mis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja abbażi tal-Artikolu 260 TFUE. Jista’ għalhekk jiġi sostnut li f’każ ta’ persistenza tal-ksur ikkonstatat, il-Kummissjoni tkun tista’ għal darba oħra tressaq rikors skont l-Artikolu 260 TFUE u titlob l-iffissar ta’ pagamenti ta’ penalità ikbar għat-tieni darba. Dan l-approċċ għandu l-vantaġġ li huwa iqsar u iktar effikaċi, peress li, bid-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Lisbona, il-proċedura prekontenzjuża skont l-Artikolu 260 TFUE ġiet limitata għat-trażmissjoni ta’ intimazzjoni.
88.
Traspożizzjoni mutatis mutandis tar-raġunament li fuqu hija bbażata s-sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Lussemburgu, iċċitata iktar ’il fuq, madankollu twassalni biex nikkunsidra li t-tieni rikors ippreżentat skont l-Artikolu 260(2) TFUE għandu jitqies bħala inammissibbli, sakemm dan ikun ikkaratterizzat minn identiċità fattwali u legali mas-sentenza preċedenti mogħtija abbażi tal-Artikolu 260 TFUE, fi kliem ieħor meta t-tieni rikors abbażi tal-Artikolu 260 TFUE jkun jikkonsisti f’sempliċi repetizzjoni tal-konstatazzjoni tan-nuqqas ta’ eżekuzzjoni tas-sentenza dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu abbażi tal-Artikolu 258 TFUE. Meta sentenza preċedenti mogħtija abbażi tal-Artikolu 260(2) TFUE tkun tikkostitwixxi mezz eżekuttiv, tali sentenza ma tistax, weħidha, tiġi opposta kontra sentenza ġdida mogħtija abbażi tal-istess Artikolu, fil-limiti msemmija hawn fuq.
89.
B’hekk ma neskludix li jkun hemm it-tieni proċedura abbażi tal-Artikolu 260(2) TFUE fl-ipoteżi ta’ bidla evidenti tal-kuntest tal-kawża, meta l-Istat Membru jkun ħa miżuri li jirriżultaw li huma ampjament insuffiċjenti għall-finijiet tal-eżekuzzjoni tas-sentenza mogħtija abbażi tal-Artikolu 260(2) TFUE. Dan jgħodd ukoll fl-ipoteżi fejn l-eżekuzzjoni tas-sentenza li tikkonstata nuqqas fattwali ta’ natura kumplessa tkun ipprogressat sal-punt li tiġġustifika tnaqqis, fil-ġejjieni, tal-pagamenti ta’ penalità, mingħajr ma jkun hemm lok għal tiġdid ta’ din il-miżura. Skont il-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali, li japplika wkoll għall-istituzzjonijiet skont il-ġurisprudenza, donnu huwa preferibbli li tkun il-Qorti tal-Ġustizzja li tiddeċiedi f’dan ir-rigward, u mhux il-Kummissjoni skont interpretazzjoni liberali żżejjed tas-setgħa baġitarja tagħha.
90.
Meta jitqiesu dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha u fl-istat attwali tad-dritt tal-Unjoni, nikkunsudra li l-Qorti Ġenerali ġustament annullat id-deċiżjoni kkontestata, peress li, fil-kuntest tagħha, il-Kummissjoni eżaminat il-kompatibbiltà tal-miżuri nazzjonali mad-dritt tal-Unjoni li ma kinux koperti bid-dispożittiv tas-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, filwaqt li hija kellha tiftaħ proċedura ġdida fuq dan il-punt abbażi tal-Artikolu 258 TFUE.
91.
Barra minn hekk, infakkar li, skont il-ġurisprudenza Meroni vs Awtorità għolja (
33
), il-prinċipju li jirregola l-arkitettura istituzzjonali tal-Unjoni huwa dak tal-attribuzzjoni ta’ kompetenzi. B’hekk il-Qorti Ġenerali ġustament illimitat il-ġurisdizzjoni tagħha meta ddeċidiet li ma tistax tidddeċiedi dwar il-kwistjonijiet li għadhom ma kinux suġġetti għal eżami mill-Qorti tal-Ġustizzja, li hija esklużivament awtorizzata biex tiddeċiedi fil-kuntest ta’ rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu dwar ir-relazzjoni bejn il-miżuri nazzjonali u d-dritt tal-Unjoni.
92.
Fid‑dawl tal‑kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, nipproponi li l-ewwel parti tal-ewwel aggravju tal-Kummissjoni tiġi miċħuda bħala infondata.
V – Fuq it-tieni aggravju, ibbażat fuq motivazzjoni insuffiċjenti u kontradittorja tas-sentenza appellata
A – L-argumenti tal-partijiet
93.
Permezz tat-tieni aggravju tagħha, il-Kummissjoni targumenta li s-sentenza appellata hija vvizzjata bi żbalji ta’ liġi inkwantu l-Qorti Ġenerali annullat id-deċiżjoni kkontestata fuq il-bażi ta’ motivazzjoni insuffiċjenti u kontradittorja.
94.
Għal dak li jirrigwarda l-insuffiċjenza tal-motivazzjoni, il-Kummissjoni tikkunsidra li, sabiex tannulla d-deċiżjoni kkontestata, il-Qorti Ġenerali bbażat ruħha fuq l-unika ċirkustanza, rrilevata fil-punt 85 tas-sentenza appellata, li l-Liġi 67/2007 potenzjalment tagħmel inqas diffiċli l-ksib ta’ danni lill-persuni leżi b’att illeċitu ta’ awtorità kontraenti. Skont il-Kummissjoni, il-punti 86 et seq. tas-sentenza appellata ma jinkludu ebda motivazzjoni fis-sens proprju tal-kelma, filwaqt li fihom il-Qorti Ġenerali tesponi l-interpretazzjoni restrittiva tagħha tal-kompetenzi tal-Kummissjoni.
95.
Fir-rigward tan-natura kontradittorja tal-motivazzjoni, il-Kummissjoni targumenta li l-Qorti Ġenerali, filwaqt li affermat, fil-punt 81 tas-sentenza appellata, li l-Kummissjoni għandha tkun tista’ tevalwa l-miżuri adottati mill-Istat Membru sabiex jikkonforma ruħu ma’ sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex jiġi evitat li dan tal-aħħar jillimita ruħha li sempliċement jadotta miżuri li jkollhom l-istess kontenut bħal dak li kienu s-suġġett tal-imsemmija sentenza, sussegwentement illimitat, fil-punt 87 tas-sentenza appellata, il-kompetenza tal-Kummissjoni għal kontroll purament formali, li huwa intiż biss biex jiddetermina jekk id-Digriet-Liġi Nru 48 051 tħassarx jew le.
96.
Ir-Repubblika Portugiża tirribatti, għal dak li jirrigwarda n-natura allegatament insuffiċjenti tal-motivazzjoni, li l-Qorti Ġenerali ġġustifikat ampjament, fil-punti 68 sa 91 tas-sentenza appellata, l-annullament tad-deċiżjoni kkontestata. Fir-rigward tan-natura kontradittorja tal-motivazzjoni, ir-Repubblika Portugiża tafferma li għalkemm huwa minnu li, fil-punt 81 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali rrikonoxxiet is-setgħa tal-Kummissjoni li tevalwa l-miżuri adottati minn Stat Membru sabiex jikkonforma ruħu mas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Madankollu, il-Qorti Ġenerali fakkret, fil-punt segwenti tal-istess sentenza, il-limiti ta’ dik is-setgħa, jiġifieri li l-imsemmija evalwazzjoni ma tistax tippreġudika d-drittijiet proċedurali tal-partijiet u l-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja.
B – Evalwazzjoni
97.
Nirrileva fl-ewwel lok li, meta titqies il-motivazzjoni ċara u ssostanzjata tas-sentenza appellata, it-tieni aggravju tal-Kummissjoni ma jistax jintlaqa’. Fil-fehma tiegħi, peress li l-Kummissjoni b’mod żbaljat tat portata wisq wiesgħa lis-sentenza appellata, il-kritika bbażata fuq il-motivazzjoni insuffiċjenti u kontradittorja tal-imsemmija sentenza tikkostitwixxi konsegwenza ta’ dan il-qari żbaljat.
98.
Għandu jitfakkar li, fil-kuntest ta’ appell, l-għan tal-istħarriġ tal-Qorti tal-Ġustizzja huwa, b’mod partikolari, li jiġi eżaminat jekk il-Qorti Ġenerali rrispondietx b’mod sodisfaċenti għall-finijiet tal-liġi għall-argumenti kollha invokati mill-appelant (
34
). Il‑motivazzjoni tista’ għalhekk tkun impliċita bil‑kundizzjoni li tkun tippermetti li l‑partijiet ikkonċernati jkunu jafu r‑raġunijiet għalfejn il‑Qorti Ġenerali ma laqgħatx l‑argumenti tagħhom u li l‑Qorti tal‑Ġustizzja jkollha elementi biżżejjed sabiex teżerċita l‑istħarriġ tagħha (
35
).
99.
F’dan ir-rigward, nikkunsidra li, fil-punti 57 sa 91 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali rrispondiet għall-argumenti invokati fl-ewwel istanza. Ir-risposti mogħtija mill-Qorti Ġenerali huma ċari u inekwivoki u jippermettu li jinftiehmu l-elementi li fuqhom din tal-aħħar ibbażat l-evalwazzjoni tagħha. Il-fatt li l-Qorti Ġenerali waslet, fir-rigward tal-mertu, għal konklużjoni sostanzjalment differenti minn dik li waslet għaliha l-Kummissjoni ma jivvizzjax fih innifsu s-sentenza appellata b’nuqqas ta’ motivazzjoni (
36
).
100.
Fir-rigward tal-argument tal-Kummissjoni li jgħid li l-Qorti Ġenerali kkontradixxiet lilha nfisha fil-punti 81, 84 u 87 tas-sentenza appellata billi stabbilixxiet is-setgħa tal-Kummissjoni biex imbagħad illimitat il-portata tagħha, għandu jiġi kkonstatat li din l-allegazzjoni tirriżulta minn qari manifestament żbaljat tas-sentenza appellata. Effettivament, mingħajr ma kkontradixxiet ruħha fuq dan il-punt, fil-punt 80 tas-sentenza appellata l-Qorti Ġenerali ċaħdet l-argument imressaq mill-Kummissjoni rigward il-kompetenza li jista’ jkollha sabiex teżamina l-Liġi 67/2007. Sabiex tiġġustifika l-analiżi tagħha, il-Qorti Ġenerali ppreċiżat ulterjorment il-limiti tas-setgħa tal-Kummissjoni, meta titqies il-portata tas-sentenza tal-2004 dwar nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu u s-sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni, li fil-kuntest tagħhom il-Qorti tal-Ġustizzja ma ddikjaratx il-pożizzjoni tagħha dwar il-konformità tal-Liġi 67/2007 mad-Direttiva 89/665. Peress li d-determinazzjoni tad-drittijiet u tal-obbligi tal-Istati Membri u l-evalwazzjoni tal-aġir tagħhom tista’ ssir biss fil-kuntest ta’ sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja abbażi tal-Artikoli 258 TFUE sa 260 TFUE, il-Qorti Ġenerali kienet iġġustifikata meta ddeċidiet li l-Kummissjoni kienet obbligata li tiftaħ proċedura ġdida skont l-Artikolu 258 TFUE.
101.
Minn dan isegwi li t-tieni aggravju tal-Kummissjoni huwa manifestament infondat fit-totalità tiegħu.
VI – Konklużjoni
102.
Bħala konklużjoni, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi kif ġej:
—
tiċħad l-appell u tikkundanna lill-Kummissjoni Ewropea għall-ispejjeż;
—
tikkundanna lill-Istati Membri intervenjenti jbatu l-ispejjeż tagħhom.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	(ĠU L 395, p. 33).
(
3
)	C‑275/03.
(
4
)	C-70/06, Ġabra p. I-1.
(
5
)	Din id-deċiżjoni ma ġietx ippubblikata f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea
(
6
)	T-33/09, Ġabra p. II-1429.
(
7
)	Ittra bir-referenza MARKT/C 2/PMS/bmgF/(2008) 13692 tal-15 ta’ Lulju 2008.
(
8
)	Ir-rikors tar-Repubblika Portugiża kontra l-imsemmija ittra tal-Kummissjoni tal-15 ta’ Lulju 2008, irreġistrata fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fil-15 ta’ Settembru 2008 taħt ir-referenza T‑378/08, tħassret mir-Reġistru b’digriet tal-President tat-Tielet Awla tal-Qorti Ġenerali tal-5 ta’ Marzu 2009.
(
9
)	Il-Kummissjoni tibbaża ruħha, f’dan ir-rigward, fuq il-konklużjonijiet, b’mod partikolari l-punt 54, tal-Avukat Ġenerali Mazak, fil-kawża li tat lok għas-sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Portugall, iċċitata iktar ’il fuq.
(
10
)	Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Roemer fil-kawża li tat lok għas-sentenza tal-14 ta’ Diċembru 1971, Il-Kummissjoni vs Franza, (7/71, Ġabra P. 1003, 1035).
(
11
)	Puissochet, J.‑P., “L’action en manquement peut‑elle encore se parer de ses justes vertus?”Une communauté de droit : Festschrift für Gil Carlos Rodríguez
Iglesias. 2003, p. 569 sa 580.
(
12
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tas-9 ta’ Mejju 1985, Il-Kummissjoni vs Franza (21/84, Ġabra p. 1355), tas-26 ta’ Ġunju 2001, Il-Kummissjoni vs L-Italja (C-212/99, Ġabra p. I-4923), tas-27 ta’ April 2006, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C-441/02, Ġabra p. I-3449), tal-14 ta’ Ġunju 2007, Il-Kummissjoni vs Il-Finlandja (C-342/05, Ġabra p. I-4713), u tat-22 ta’ Jannar 2009, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall (C‑150/07).
(
13
)	Ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, il-konklużjonijiet fil-kawża li tat lok għas-sentenza tat-12 ta’ Lulju 2005, Il-Kummissjoni vs Franza (C-304/02, Ġabra p. I-6263). Ara wkoll Wenneras, P., “A New Dawn for Commission Enforcement under Articles 226 and 228 EC”, CMLRev. 2006, vol.43.
(
14
)	Kif irrilevat l-Avukat Ġenerali Kokott fil-punt 38 tal-konklużjonijiet tagħha fil-kawża li tat lok għas-sentenza tad-29 ta’ Ġunju 2010, Il-Kummissjoni vs Il-Lussemburgu, (C-526/08, Ġabra p. I-6151), “għaldaqstant l-awtorità ta’ res judicata ta’ sentenza tostakola rikors ġdid sa fejn hemm il-periklu li permezz ta’ deċiżjoni ġdida, il-Qorti tal-Ġustizzja tmur kontra d-deċiżjonijiet ta’ fatt u ta’ liġi tas-sentenza preċedenti. F’dan ir-rigward, ma huwiex determinanti biss id-dispożittiv, iżda anki l-motivazzjoni tas-sentenza li fuqha huwa bbażat id-dispożittiv, u li għalhekk ma tistax tinfired minnu”.
(
15
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-25 ta’ Ottubru 2012, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (C‑387/11) u tas-6 ta’ Novembru 2012, Il-Kummissjoni vs L-Ungerija (C‑286/12).
(
16
)	Ara s-sentenza tat-12 ta’ Frar 1998, Il-Kummissjoni vs Spanja (C-92/96, Ġabra p. I-505) dwar il-kwalità tal-ilmijiet tal-għawm, kif ukoll is-sentenza tal-25 ta’ Novembru 2003, Il-Kummissjoni vs Spanja (C-278/01, Ġabra p. I-14141). Saħansitra iktar reċenti, ara s-sentenza tas-7 ta’ Frar 2013, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja (C‑517/11).
(
17
)	Ara s-sentenza tal-2008 dwar l-eżekuzzjoni (punt 12).
(
18
)	Idem.
(
19
)	Ara, f’dan ir-rigward, il-kritika tal-kompetenza tal-Kummissjoni magħmula fil-kawża li tat lok għas-sentenza tal-Qorti Ġenerali tad-19 ta’ Ottubru 2011, Franza vs Il-Kummissjoni, (T-139/06, Ġabra p. II-7315). Madankollu, l-imsemmija sentenza ma ġietx appellata.
(
20
)	Ara s-sentenzi tas-17 ta’ Diċembru 1959, Société des fonderies de Pont‑à‑Mousson vs L-Awtorità Għolja (14/59, Ġabra p. 445, 473), u tat-30 ta’ Settembru 1982, Amylum vs Il-Kunsill (108/81, Ġabra p. 3107, punt 28). Ara wkoll is-sentenzi tal-Qorti Ġenerali tal-24 ta’ Settembru 1996, Marx Esser u Del Amo Martinez vs Il-Parlament (T-182/94, Ġabra p. I-A-411 u II-1197, punt 44), kif ukoll tal-21 ta’ Settembru 2005, Kadi vs Il-Kunsill u Il-Kummissjoni (T-315/01, Ġabra p. II-3649, punti 61 et seq.).
(
21
)	Sentenza tat-13 ta’ Lulju 2000, Salzgitter vs Il-Kummissjoni (C-210/98 P, Ġabra p. I-5843, punt 56).
(
22
)	Sentenza tat-12 ta’ Lulju 2005, Il-Kummissjoni vs Franza, iċċitata iktar ’il fuq (punt 92).
(
23
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-21 ta’ Settembru 2010, L-Isvezja et vs API u Il‑Kummissjoni (C-514/07 P, C-528/07 P u C-532/07 P, Ġabra p. I-8533, punt 119).
(
24
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Franza vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq.
(
25
)	Madankollu, infakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, “il-kwistjoni dwar l-eżekuzzjoni xierqa ta’ sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ma tirrigwardaw l-interpretazzjoni tagħha fis-sens tal-Artikolu 43 tal-[Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea]”. Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-18 ta’ Lulju 2007, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C-503/04, Ġabra p. I-6153, punt 15) u l-punt 43 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Geelhoed fil-kawża li tat lok għas-sentenza tal-14 ta’ Marzu 2006 Il-Kummissjoni vs Franza (C-177/04, Ġabra p. I-2461).
(
26
)	Sentenza tat-22 ta’ Settembru 2005, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (C-221/03, Ġabra p. I-8307, punt 41).
(
27
)	Sentenza tat-30 ta’ Settembru 2010, Strabag et (C-314/09, Ġabra p. I-8769).
(
28
)	Il-Gvern Elleniku jagħmel riferiment, f’dan ir-rigward, għas-sentenza Franza vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, li għandha bħala suġġett rikors ippreżentat mir-Repubblika Franċiża kontra d-Deċiżjoni C (2006) 659 finali tal-Kummissjoni, dwar talba għall-ħlas ta’ pagamenti ta’ penalità. dovuti b’eżekuzzjoni ta’ sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja abbażi tal-Artikolu 260 TFUE.
(
29
)	Ara s-sentenza tal-12 ta’ Lulju 2005, Il-Kummissjoni vs Franza, iċċitata iktar ’il fuq (punt 84).
(
30
)	Kawża Il-Kummissjoni vs Il-Lussemburgu, iċċitata iktar ’il fuq.
(
31
)	Punt 33 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott fil-kawża li tat lok għas-sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Lussemburgu, iċċitata iktar ’il fuq.
(
32
)	Sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Lussemburgu, iċċitata iktar ’il fuq.
(
33
)	Il-prinċipju ta’ bilanċ istituzzjonali ġie stabbilit mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenzi, mogħtija fil-kuntest tat-Trattat KEFA (sentenzi tat-12 ta’ Lulju 1957, Algera et vs Assemblée commune, 7/56 u 3/57 sa 7/57, Ġabra p. 81 kif ukoll tat-13 ta’ Ġunju 1958, Meroni vs Awtorità għolja, 9/56, Ġabra p. 9). L-imsemmi prinċipju huwa meqjus bħala “maħluq mit-Trattati” (sentenza tat-22 ta’ Mejju 1990, Il-Parlament vs Il-Kunsill, C-70/88, Ġabra p. I-2041, punt 21).
(
34
)	Ara d-digriet tal-31 ta’ Marzu 2011, EMC Development vs Il-Kummissjoni (C‑367/10 P, Ġabra, punt 46 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
35
)	Ara d-digrieti tal-15 ta’ Ġunju 2012, United Technologies vs Il-Kummissjoni (C‑493/11 P, għadu mhux ippubblikat fil-Ġabra, punt 48) u tat-13 ta’ Diċembru 2012, Alliance One International vs Il-Kummissjoni (C‑593/11 P u C‑654/11 P, għadu mhux ippubblikat fil-Ġabra).
(
36
)	Ara, b’analoġija, is-sentenza tas-7 ta’ Ġunju 2007, Wunenburger vs Il-Kummissjoni, (C-362/05 P, Ġabra p. I-4333, punt 80).