Kawżi magħquda C‑701/21 P u C‑739/21 P
Mytilinaios AE – Omilos Epicheiriseon
vs
Dimosia Epicheirisi Ilektrismou AE (DEI)uIl‑Kummissjoni Ewropea
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) tat‑22 ta’ Frar 2024
“Appell – Għajnuna mill-Istat – Artikolu 107 TFUE – Kunċett ta’ ‘għajnuna’ – Vantaġġ – Kriterju ta’ investitur privat – Deċiżjoni ta’ arbitraġġ li tistabbilixxi tariffi tal-elettriku iktar baxxi – Imputabbiltà tad-deċiżjoni ta’ arbitraġġ lill-Istat – Regolament (UE) 2015/1589 – Artikolu 4(2) – Deċiżjoni li tiddikjara li l-miżura ma tikkostitwixxix għajnuna”
1.        Rikors għal annullament – Persuni fiżiċi jew ġuridiċi – Interess ġuridiku – Deċiżjoni tal-Kummissjoni li tikkonstata l-assenza ta’ għajnuna mingħajr il-ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali – Rikors intiż li jipproteġi d-drittijiet proċedurali tal-persuni interessati – Rikors ippreżentat minn impriża kkontrollata minn Stat Membru – Ammissibbiltà
(Artikolu 108(2) u (3), u r-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE; Regolament tal-Kunsill Nru 2015/1589, Artikolu 1(h))
(ara l-punti 56 sa 64)
2.        Għajnuna mogħtija mill-Istati – Kunċett – Għoti ta’ vantaġġi imputabbli lill-Istat – Involviment tat-tribunal ta’ arbitraġġ fl-iffissar ta’ tariffa tal-elettriku – Deċiżjoni ta’ impriża kkontrollata mill-Istat li tikkonkludi ftehim ta’ arbitraġġ – Deċiżjoni li tista’ tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat – Deċiżjoni ta’ arbitraġġ adottata minn tribunal ta’ arbitraġġ konvenzjonali – Deċiżjoni ta’ arbitraġġ li ma tikkostitwixxix miżura imputabbli lill-Istat
(Artikolu 107(1) TFUE)
(ara l-punti 96 sa 114)
Sunt
Il-Qorti tal-Ġustizzja laqgħet l-appelli ppreżentati kontra s-sentenza tal-Qorti Ġenerali (1) li tannulla diversi atti tal-Kummissjoni li permezz tagħhom din ikkonkludiet li deċiżjoni ta’ arbitraġġ li tistabbilixxi t-tariffa tal-provvista tal-elettriku applikabbli għall-produttur Grieg tal-aluminju Mytilinaios AE – Omilos Epicheiriseon (iktar ’il quddiem “Mytilinaios”) ma kinitx tinvolvi l-għoti ta’ għajnuna mill-Istat. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta kklassifikat l-imsemmija deċiżjoni ta’ arbitraġġ bħala miżura statali li tista’ tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat.
Dimosia Epicheirisi Ilektrismou AE (DEI), produttur u fornitur tal-elettriku kkontrollat mill-Istat Grieg, u Mytilinaios, li huwa l-ikbar klijent tagħha, huma involuti f’tilwima twila dwar it-tariffa tal-provvista tal-elettriku li DEI tiffattura lil Mytilinaios, peress li dawn il-partijiet ma rnexxilhomx jiftehmu fuq l-ammont ta’ din it-tariffa. Fil-kuntest ta’ ftehim ta’ arbitraġġ iffirmat fis‑16 ta’ Novembru 2011, iż-żewġ partijiet ftiehmu li jafdaw ir-riżoluzzjoni tat-tilwima tagħhom lir-Rythmistiki Archi Energeias (l-Awtorità Regolatorja tal-Enerġija Ellenika, il-Greċja, iktar ’il quddiem ir-“RAE”) li, skont il-liġi Ellenika, għandha arbitraġġ permanenti (iktar ’il quddiem it-“tribunal ta’ abitraġġ tar-RAE”). Dan tal-aħħar ingħata l-kompitu li jiddetermina, abbażi tan-negozjati li seħħew bejn DEI u Mytilinaios, tariffa tal-provvista tal-elettriku li tikkorrispondi għall-karatteristiċi speċifiċi ta’ Mytilinaios u li tkopri tal-inqas l-ispejjeż sostnuti minn DEI.
Permezz ta’ deċiżjoni tal‑31 ta’ Ottubru 2013 (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni ta’ arbitraġġ”), it-tribunal ta’ arbitraġġ tar-RAE stabbilixxa t-tariffa tal-enerġija applikabbli għal Mytilinaios. Ir-rikors ippreżentat minn DEI kontra din id-deċiżjoni ta’ arbitraġġ ġie miċħud mill-Efeteio Athinon (il-Qorti tal-Appell ta’ Ateni, il-Greċja).
Fit‑23 ta’ Diċembru 2013, DEI ppreżentat ilment quddiem il-Kummissjoni Ewropea, fejn sostniet li d-deċiżjoni ta’ arbitraġġ kienet tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat illegali, sa fejn it-tariffa inkwistjoni kienet tobbligaha tipprovdi lil Mytilinaios elettriku bi prezz inferjuri għall-ispejjeż tagħha. Permezz ta’ ittra tat‑12 ta’ Ġunju 2014 (iktar ’il quddiem l-“ittra kontenzjuża”), il-Kummissjoni informat lil DEI li ma tittiħidx azzjoni fir-rigward tal-ilment tagħha.
Wara din l-ittra, DEI ppreżentat rikors quddiem il-Qorti Ġenerali, irreġistrat bin-numru T‑639/14, intiż għall-annullament tal-ittra kontenzjuża.
Matul din il-proċedura, il-Kummissjoni, permezz ta’ deċiżjoni tal‑25 ta’ Marzu 2015 (iktar ’il quddiem l-“ewwel deċiżjoni kontenzjuża”) (2), irtirat u ssostitwixxiet l-ittra kontenzjuża. F’din id-deċiżjoni, hija qieset li d-deċiżjoni ta’ arbitraġġ ma kinitx tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat favur Mytilinaios minħabba li s-sottomissjoni volontarja minn DEI tat-tilwima tagħhom għall-arbitraġġ kienet tikkorrispondi għall-aġir ta’ investitur avżat f’ekonomija tas-suq u, għaldaqstant, ma kinitx tinvolvi vantaġġ mogħti lil Mytilinaios.
DEI sussegwentement ippreżentat rikors quddiem il-Qorti Ġenerali, irreġistrat bin-numru T‑352/15, intiż għall-annullament tal-ewwel deċiżjoni kontenzjuża.
B’digriet tad‑9 ta’ Frar 2016, il-Qorti Ġenerali kkonstatat li ma kienx hemm iktar lok li tingħata deċiżjoni dwar ir-rikors fil-Kawża T‑639/14. Adita b’appell, il-Qorti tal-Ġustizzja (3) madankollu annullat dan id-digriet u bagħtet lura l-kawża quddiem il-Qorti Ġenerali fejn ġiet irreġistrata bin-numru T‑639/14 RENV.
Fl‑14 ta’ Awwissu 2017, il-Kummissjoni adottat it-tieni deċiżjoni (iktar ’il quddiem it-“tieni deċiżjoni kontenzjuża”) (4), li ħassret u ssostitwixxiet kemm l-ittra kontenzjuża kif ukoll l-ewwel deċiżjoni kontenzjuża. Billi tibbaża ruħha fuq raġunijiet identiċi għal dawk esposti fl-ewwel deċiżjoni kontenzjuża, din it-tieni deċiżjoni tikkonferma li d-deċiżjoni ta’ arbitraġġ ma tinvolvix l-għoti ta’ għajnuna mill-Istat fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE.
DEI ppreżentat mill-ġdid rikors quddiem il-Qorti Ġenerali għall-annullament ta’ din it-tieni deċiżjoni kontenzjuża, irreġistrat bin-numru T‑740/17.
Wara li għaqdet it-tliet kawżi pendenti, it-Tielet Awla Estiża tal-Qorti Ġenerali laqgħet it-tliet rikorsi ppreżentati minn DEI u annullat kemm l-ittra kontenzjuża kif ukoll l-ewwel u t-tieni deċiżjoni kontenzjuża.
Fis-sentenza tagħha, il-Qorti Ġenerali qieset li l-Kummissjoni kellha tiftaħ il-proċedura ta’ investigazzjoni formali skont l-Artikolu 108(2) TFUE sabiex tivverifika l-kontenut tad-deċiżjoni ta’ arbitraġġ mill-perspettiva tal-eventwali għoti ta’ għajnuna mill-Istat, peress li t-tribunal ta’ arbitraġġ tar-RAE seta’ jiġi assimilat ma’ qorti statali ordinarja u mill-ġurisprudenza jirriżulta li vantaġġ mogħti minn tali qorti lil parti fil-kawża jista’ jitqies li huwa l-għoti ta’ għajnuna mill-Istat.
Mytilinaios u l-Kummissjoni appellaw minn din is-sentenza quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
Il‑kunsiderazzjonijiet tal‑Qorti tal‑Ġustizzja
Insostenn tal-appelli tagħhom, Mytilinaios u l-Kummissjoni sostnew, b’mod partikolari, li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta ddeċidiet li t-tribunal ta’ arbitraġġ tar-RAE seta’ jiġi assimilat ma’ qorti statali ordinarja, fatt li jkollu l-konsegwenza li d-deċiżjoni ta’ arbitraġġ titqies li hija miżura statali li tista’ tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat, fl-ewwel lok, li l-kriterji adottati mill-Qorti Ġenerali insostenn tal-assimilazzjoni tat-tribunal ta’ arbitraġġ tar-RAE ma’ qorti statali ordinarja ma jippermettux li ssir distinzjoni bejn it-tribunal ta’ arbitraġġ tar-RAE u kwalunkwe tribunal ieħor ta’ arbitraġġ konvenzjonali. Fir-rigward ta’ dan il-punt, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-uniku kriterju, imsemmi mill-Qorti Ġenerali, ta’ natura li jikkaratterizza lit-tribunal ta’ arbitraġġ tar-RAE fil-konfront ta’ tribunali ta’ arbitraġġ konvenzjonali oħra huwa l-fatt li l-arbitri tiegħu, magħżula minn lista stabbilita permezz ta’ deċiżjoni tal-President tar-RAE, għandhom jiġġustifikaw l-indipendenza u l-imparzjalità tagħhom qabel il-ħatra tagħhom. Madankollu, dan il-fatt ma jistax, waħdu, jippermetti li jitqies li dan it-tribunal ta’ arbitraġġ huwa distint minn kwalunkwe tribunal ieħor ta’ arbitraġġ konvenzjonali, peress li jikkostitwixxi biss element purament proċedurali li ma jaffettwax il-funzjoni jew in-natura ta’ dan it-tribunal.
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta naqset milli tivverifika jekk it-tribunal ta’ arbitraġġ tar-RAE kellux, bħalma huwa bħala prinċipju l-każ tal-qrati li jagħmlu parti minn sistema ġudizzjarja statali, ġurisdizzjoni obbligatorja li għalhekk ma kinitx tiddependi biss mir-rieda tal-partijiet.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta ddeċidiet li t-tribunal ta’ arbitraġġ tar-RAE seta’ jiġi assimilat ma’ qorti ordinarja u li d-deċiżjoni ta’ arbitraġġ kienet miżura statali li tista’ tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat.
Din l-evalwazzjoni ma tistax tiġi kkontestata mill-fatt li, fis-sentenza Il‑Kummissjoni vs European Food et (5), il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat li l-Kummissjoni kienet kompetenti sabiex tistħarreġ jekk kumpens imħallas lil investituri Svediżi mir-Rumanija b’eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ arbitraġġ kienx jikkostitwixxi għajnuna mill-Istat jew le.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat, minn naħa, li t-tribunal ta’ arbitraġġ li ta d-deċiżjoni ta’ arbitraġġ inkwistjoni fil-kawża Il‑Kummissjoni vs European Food et kien ġie stabbilit abbażi ta’ trattat bilaterali ta’ investiment konkluż bejn ir-Renju tal-Isvezja u r-Rumanija. Issa, kif jirriżulta minn ġurisprudenza stabbilita, il-kunsens ta’ Stat Membru għall-possibbiltà li tilwima titressaq kontrih fil-kuntest tal-proċedura ta’ arbitraġġ prevista minn trattat bilaterali ta’ investiment, b’differenza minn dak li kien jingħata fil-kuntest ta’ proċedura ta’ arbitraġġ konvenzjonali, ma joriġinax minn ftehim speċifiku li jirrifletti l-awtonomija tar-rieda tal-partijiet inkwistjoni, iżda jirriżulta minn trattat konkluż bejn żewġ Stati Membri, li fil-kuntest tiegħu dawn, b’mod ġenerali u minn qabel, qablu li jneħħu mill-ġurisdizzjoni tal-qrati tagħhom stess tilwim li jista’ jirrigwarda l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni favur il-proċedura ta’ arbitraġġ. Min-naħa l-oħra, fis-sentenza Il‑Kummissjoni vs European Food et, il-Qorti tal-Ġustizzja ma ddeċidietx dwar il-kwistjoni ta’ jekk id-deċiżjoni ta’ arbitraġġ inkwistjoni f’dik il-kawża kinitx tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE.
Barra minn hekk, il-fatt li, f’dan il-każ, ir-rikors ta’ DEI intiż għall-annullament tad-deċiżjoni ta’ arbitraġġ ġie miċħud mill-Qorti tal-Appell ta’ Ateni ma jimplikax li din id-deċiżjoni tista’ tiġi imputata, għal din ir-raġuni biss, lill-Istat Grieg. Fil-fatt, l-istħarriġ ġudizzjarju eżerċitat minn din il-qorti jirrigwarda biss il-legalità tad-deċiżjoni ta’ arbitraġġ, li tibqa’ att imputabbli biss lill-kulleġġ ta’ arbitraġġ li adottaha. Barra minn hekk, l-istabbiliment bħala tali ta’ għajnuna mill-Istat ma jistax jirriżulta minn deċiżjoni ġudizzjarja, peress li tali stabbiliment jaqa’ taħt evalwazzjoni ta’ opportunità li ma taqax taħt il-kompetenza tal-qorti.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li, b’teħid inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, tal-partikolaritajiet tat-tilwima bejn DEI u Mytilinaios u tal-ispeċifiċitajiet tal-funzjoni fdata lit-tribunal ta’ arbitraġġ tar-RAE, il-Kummissjoni ġustament qieset, minn naħa, li l-unika miżura statali li tista’ tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat kienet id-deċiżjoni ta’ DEI li tikkonkludi l-ftehim ta’ arbitraġġ ma’ Mytilinaios u, min-naħa l-oħra, li, sabiex isir magħruf jekk din id-deċiżjoni kinitx tat vantaġġ lil Mytilinaios, kien hemm lok li jiġi vverifikat jekk operatur privat kienx, f’kundizzjonijiet normali tas-suq, jieħu l-imsemmija deċiżjoni taħt l-istess kundizzjonijiet.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Qorti tal-Ġustizzja annullat is-sentenza tal-Qorti Ġenerali u bagħtet lura t-tliet kawżi quddiem din tal-aħħar sabiex tiddeċiedi dwar il-motivi li fuqhom hija ma tatx deċiżjoni.
1      Sentenza tat‑22 ta’ Settembru 2021, DEI vs Il‑Kummissjoni (T‑639/14 RENV, T‑352/15 u T‑740/17, EU:T:2021:604).
2      Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2015) 1942 final, tal‑25 ta’ Marzu 2015, (SA.38101 (2015/NN) (ex 2013/CP) -Ġreċja - dwar allegata għajnuna mill-Istat favur Alouminion SA fil-forma ta’ tariffi tal-elettriku inqas mill-ispejjeż skont deċiżjoni ta’ arbitraġġ) (ĠU 2015, C 219, p. 2).
3      Sentenza tal‑31 ta’ Mejju 2017, DEI vs Il‑Kummissjoni (C‑228/16 P, EU:C:2017:409).
4      Deċiżjoni C(2017) 5622 final, tal‑14 ta’ Awwissu 2017, (Każ SA.38101 (2015/NN) (ex 2013/CP) - Greċja - dwar allegata għajnuna mill-Istat favur Alouminion SA fil-forma ta’ tariffi tal-elettriku inqas mill-ispejjeż skont deċiżjoni ta’ arbitraġġ) (ĠU 2017, C 291, p. 2).
5      Sentenza tal‑25 ta’ Jannar 2022, Il‑Kummissjoni vs European Food et (C‑638/19 P, EU:C:2022:50).