FEITEN
In maart 1993 hebben Van Uden en Deco-Line een "slot/space
charter agreement" gesloten. Op grond van deze overeenkomst
dient Van Uden aan Deco-Line laadruimte ter beschikking te stellen
aan boord van schepen welke Van Uden hetzij zelf hetzij d.m.v. een
samenwerkingsverband exploiteert in het kader van een lijndienst
tussen Noord/West Europa en de Ivoorkust, en dient Deco-Line voor
charterhuur van die laadruimte de tussen partijen overeengekomen
tarieven te betalen. Deco- Line heeft een deel van de door Van Uden
aan haar verzonden fakturen niet betaald, als gevolg waarvan Van Uden
krachtens art. 10 van de tussen partijen gesloten overeenkomst, arbitrage
tegen Deco-Line aanhangig heeft gemaakt. Met het argument dat Deco-
Line de benoeming van arbiters traineert en het uitblijven van betaling
Van Udens liquiditeitspositie aantast, stelt Van Uden in kort geding
een uit verschillende posten samengestelde geldvordering in voor de
Pres.Rb. Rotterdam. Deco-Line c.s. beroepen zich onder meer op de
onbevoegdheid van de Pres. Deze verklaart zich echter bevoegd en wijst
de vordering van Van Uden voor het merendeel toe. In appel stellen Deco-
Line c.s opnieuw de bevoegdheidskwestie aan de orde.
OVERWEGINGEN
Pres.Rb. Rotterdam
"4.1. Deco-Line heeft doen betogen dat de Pres. te Rotterdam niet
bevoegd is om van de vordering kennis te nemen, omdat gedaagden
in Duitsland zijn gevestigd respectievelijk in Duitsland woonachtig zijn
en op grond van het EEG Executieverdrag slechts voor een gerecht in
Duitsland kunnen worden opgeroepen. Een eventueel veroordelend
vonnis jegens gedaagden kan bovendien alleen in Duitsland ten uitvoer
worden gelegd omdat gedaagden alleen in Duitsland en niet tevens
in Nederland vermogensbestanddelen bezitten, terwijl bovendien een
dergelijk (k.g.-)vonnis in Duitsland niet executabel is, aldus gedaagden.
Deco-Line heeft de onbevoegdheid van de Pres. in kort geding tenslotte
geadstrueerd met de stelling dat partijen in art. 10 van de overeenkomst
arbitrage in Nederland zijn overeengekomen.
4.2. Art. 24 van het Verdrag van 27 september 1968 betreffende de
rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in
burgerlijke en handelszaken (Trb. 1969, 101) ¦ (hierna: het EEX-Verdrag)
¦ schept de mogelijkheid om in de wetgeving van een verdragsluitende
staat voorziene voorlopige of bewarende maatregelen bij de rechterlijke
autoriteiten van die staat aan te vragen, zelfs indien een gerecht van een
andere verdragsluitende staat krachtens het verdrag bevoegd is van het
bodemgeschil kennis te nemen. Onder een voorlopige maatregel in de
zin van art. 24 is onder meer te verstaan een voorziening in kort geding
gevraagd.
4.3. Hieruit volgt, dat de rechtsmacht van de bedoelde rechterlijke
autoriteiten, waartoe moet worden gerekend de Pres. van een
Nederlandse rechtbank rechtsprekend in kort geding, niet behoeft te
berusten op de bevoegdheidsregels die in het EEX-Verdrag worden
gegeven in de art. 2 t/m 18. De geadiëerde Pres. dient wel bevoegd te
zijn volgens intern Nederlands recht en dat recht bepaalt tevens welke
voorlopige maatregelen kunnen worden getroffen.
4.4. Art. 126 lid 3 Rv. brengt mede, dat de Nederlandse rechter
(in dit geval de Pres. in kort geding) bevoegd is kennis te nemen
van een vordering van een in Nederland gevestigde eiser tegen een
(rechts)persoon die niet in Nederland woonplaats of verblijfplaats heeft;
daarbij geldt echter naar het oordeel van de Pres. de voorwaarde, dat
de forum-non-conveniensregel (volgens welke regel de rechter zich
onbevoegd dient te verklaren als de zaak te weinig aanknopingspunten
met de Nederlandse rechtssfeer heeft, ook al komt hem internationale
rechtsmacht toe op grond van een verdrag of wet) niet wordt geschonden.
Zoals gezegd heeft Deco-Line in dit laatste verband aangevoerd dat een
eventueel veroordelend vonnis alleen in Duitsland kan worden ten uitvoer
gelegd omdat Deco- Line in Nederland geen vermogensbestanddelen
bezit. Dit verweer wordt verworpen omdat niet, althans niet voldoende
gemotiveerd, is bestreden de stelling van Van Uden, dat Deco-Line
weliswaar geen eigen schepen exploiteert maar niettemin als rederij
aan het internationale handelsverkeer deelneemt en uit dien hoofde
(ook) in Nederland vorderingen zal verkrijgen op (bijvoorbeeld) verladers
met wie zij heeft gecontracteerd. Ook het verweer dat een eventueel
veroordelend vonnis niet in Duitsland zal kunnen worden ten uitvoer
gelegd faalt. De in een verdragsluitende staat gegeven beslissing wordt in
de overige verdragsluitende staten erkend zonder vorm van proces (art.
26). De erkenning en tenuitvoerlegging van een in een verdragsluitende
staat gegeven beslissing kan in beginsel alleen worden geweigerd in de
gevallen als bedoeld in de art. 27 en 28 van het EEX-Verdrag, maar in
geen geval mag worden overgegaan tot een onderzoek van de juistheid
van de in de andere verdragsluitende staat gegeven beslissing (art. 29) of
naar de bevoegdheid van de rechter van de staat van herkomst (art. 28
lid 3) en daarom gaat het in het onderhavige geval.
4.5. Hieruit volgt dat, nu van strijd met de forum-non- conveniensregel
geen sprake is, de Pres. in kort geding naar intern Nederlands recht
bevoegd is van de vordering kennis te nemen.
4.6. Daaraan doet niet af dat partijen in art. 10 van hun overeenkomst
arbitrage in Nederland zijn overeengekomen. Een overeenkomst tot
arbitrage belet niet dat een partij de gewone rechter verzoekt om een
maatregel tot bewaring van recht dan wel zich wendt tot de Pres. van de
rechtbank in kort geding overeenkomstig art. 289 (art. 1022 lid 2 Rv.)."
Hof ’s Gravenhage
"2. Deco-Line beoogt de beslissing aan te tasten op tweeërlei grond,
t.w. dat de bevoegdheidsregels van het EEX-Verdrag en niet, zoals de
Pres. heeft gedaan, die van het interne Nederlands recht beslissend zijn
en ten tweede dat partijen in art. 10 van hun overeenkomst arbitrage
in Nederland zijn overeengekomen. Het Hof zal allereerst ingaan op de
grieven voor zover deze betrekking hebben op de eerstgenoemde grond.
3. De Pres. heeft, met verwijzing naar art. 24 EEX- Verdrag, zijn
rechtsmacht ontleend aan art. 126 lid 3 Rv., ingevolge welk artikel de
Nederlandse rechter bevoegd is kennis te nemen van een vordering van
een in Nederland gevestigde eiser tegen een (rechts)persoon die niet
in Nederland woon- of verblijfplaats heeft. Daartegen voert Deco-Line
aan dat, nu het EEX-Verdrag te dezen van toepassing is en dat verdrag
voorziet in een gesloten stelsel van bevoegdheidsregels, de in dat verdrag
neergelegde exclusieve regeling van bevoegdheid, waarvan de hoofdregel
is dat de rechter van de woon- of verblijfplaats van de gedaagde bevoegd
is, derogeert aan daarvan afwijkende Nederlandse bevoegdheidsregels,
zoals die van art. 126 lid 3 Rv.
4. Dat betoog faalt. Ingevolge art. 24 van het te dezen toepasselijke
EEX-Verdrag kunnen voorlopige of bewarende maatregelen, die in
de wetgeving van een verdragsluitende staat zijn voorzien, bij de
rechterlijke autoriteiten van die staat worden gevraagd, zelfs indien de
rechter van een andere verdragsluitende staat krachtens het verdrag
bevoegd is van het bodemgeschil kennis te nemen. Dat brengt mede
dat bij de beoordeling van een verzoek strekkende tot het treffen van
een voorlopige voorziening, zoals in het onderhavige geval, het de
Nederlandse rechter is toegestaan zijn bevoegdheid te baseren op de in
art. 126 lid 3 Rv. neergelegde regel dat hem rechtsmacht toekomt t.a.v.
een gedaagde die niet in Nederland woon- of verblijfplaats heeft.
5. De Pres. heeft geoordeeld dat voor het aannemen van internationale
bevoegdheid niet voldoende is dat hem krachtens verdrag of wet
rechtsmacht toekomt, indien de grondslag daarvoor slechts hierin bestaat
dat de eisende partij zijn woon- of verblijfplaats in Nederland heeft,
doch dat in dat geval tevens dient te zijn voldaan aan de voorwaarde
dat de zaak voldoende aanknopingspunten heeft met de Nederlandse
rechtssfeer. Dat oordeel van de Pres., dat geen blijk geeft van een
onjuiste rechtsopvatting en waartegen door Deco-Line ook geen grieven
zijn gericht, wordt door het Hof gedeeld.
6. Van Uden heeft harerzijds betoogd dat de Pres., ook afgezien van het
bepaalde in art. 24 EEX-Verdrag, formeel bevoegd is op grond van art.
5, lid 1 van dat verdrag, nu haar vordering strekt tot betaling van een
geldsom en de plaats van uitvoering van die verbintenis in Nederland
is gelegen. Voor zover Van Uden aldus heeft bedoeld te betogen dat
voor het aannemen van bevoegdheid op die grond, wat daar ook van
zij, en anders dan in het geval dat die bevoegdheid wordt gebaseerd op
intern Nederlands recht, gelijk de Pres. in het bestreden vonnis heeft
gedaan, niet van belang is de mate waarin de Nederlandse rechtsorde
door de voorlopige voorziening wordt geraakt, kan dat betoog niet als
juist worden aanvaard. Het stelsel van het EEX-Verdrag, dat ervan uitgaat
dat een voorlopige voorziening bij die rechter wordt gevraagd in wiens
rechtsgebied die voorziening effect moet sorteren, verzet zich er tegen
dat de aangezochte rechter zich voor het treffen van een voorlopige
voorziening bevoegd verklaart op de enkele grond dat de eisende partij
zijn woon- of verblijfplaats in zijn rechtsgebied heeft.
7. Voor de onderhavige zaak, brengt dat mede dat, al aangenomen
dat de Pres. niet slechts op grond van intern Nederlands recht doch
tevens ingevolge art. 5 lid 1 van het EEX-Verdrag rechtsmacht toekomt,
moet worden geoordeeld dat, waar het hier een voorlopige voorziening
betreft, de internationale bevoegdheid van de Pres. mede moet worden
beoordeeld in het licht van de mogelijkheid de gevraagde voorziening in
Nederland te realiseren. De Pres. heeft dienaangaande geoordeeld dat,
nu Deco-Line weliswaar geen eigen schepen exploiteert maar niettemin
als rederij aan het internationale handelsverkeer deelneemt en uit dien
hoofde ook in Nederland vorderingen zal verkrijgen op bijvoorbeeld
verladers met wie zij heeft gecontracteerd, die omstandigheid de
conclusie wettigt dat de zaak voldoende aanknopingspunten heeft met de
Nederlandse rechtssfeer. Deco-Line komt ook tegen dat oordeel op.
8. Als niet weersproken staat ook in hoger beroep vast dat Deco-Line
geen voor beslag vatbare vermogensbestanddelen in Nederland heeft. De
vraag of aan de voorwaarde dat de voorlopige voorziening effect moet
sorteren in Nederland op genoegzame wijze is voldaan, nu rekening moet
worden gehouden met de mogelijkheid dat Deco-Line in de toekomst
vorderingen zal verkrijgen op in Nederland gevestigde derden waarop een
veroordelend vonnis van de Pres. zou kunnen worden geëxecuteerd, zoals
Van Uden heeft betoogd, dient naar 's Hofs oordeel, anders dan de Pres.,
in ontkennende zin te worden beantwoord. De tegen het desbetreffende
oordeel van de Pres. gerichte klacht is dan ook gegrond. Om bevoegdheid
van de Pres. te kunnen aannemen in een geval als het onderhavige dient
er in ieder geval thans reeds voldoende duidelijkheid te bestaan dat de
voorziening in Nederland effect zal sorteren. Nu aan die eis niet is voldaan
moet worden geoordeeld dat de Pres. zich ten onrechte internationaal
bevoegd heeft verklaard. Anders dan Van Uden heeft betoogd staat de
mogelijkheid van executie van het veroordelend vonnis van de Pres. in
Duitsland aan dat oordeel niet in de weg. In dat geval klemt immers
temeer dat de Nederlandse rechtssfeer bij de gevraagde voorlopige
voorziening in onvoldoende mate betrokken is om de Nederlandse rechter
internationale bevoegdheid toe te kennen.
9. Voor zover Van Uden bedoelt te betogen dat aanknopingspunten
met de Nederlandse rechtssfeer zijn te vinden in de omstandigheid dat
betaling van de door Deco- Line verschuldigde vracht in Nederland diende
plaats te vinden, alsmede dat tussen partijen arbitrage in Nederland is
overeengekomen, moet dat betoog worden verworpen, reeds nu niet
valt in te zien welk verband aanwezig is tussen de gevraagde voorlopige
voorziening en de plaats van betaling van de verschuldigde vracht en
arbitrage.
10. Een en ander leidt tot de slotsom dat het bestreden vonnis niet
in stand kan blijven. Hetgeen Deco-Line voor het overige nog heeft
aangevoerd ter bestrijding van de beslissing van de Pres. ter zake van zijn
bevoegdheid kan met het oog op het vorenstaande onbesproken blijven.
Van Uden zal als de in het ongelijk gestelde partij in de kosten van het
kort geding in eerste aanleg evenals in die van het hoger beroep worden
veroordeeld." Volgt vernietiging van het vonnis.