Voorlopige editie
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
M. CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
van 30 april 2026 (1)
Zaak C‑274/25
Alternative Payments UAB
tegen
Lietuvos Bankas
[verzoek van de Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (hoogste bestuursrechter, Litouwen) om een prejudiciële beslissing]
„ Prejudiciële verwijzing – Betalingsdiensten in de interne markt – Richtlijn
(EU)
2015/2366 – Verordening (EU)
nr. 260/2012 – Soorten betalingsdiensten – Automatische
afschrijving – Betrokkenheid van de betalingsdienstaanbieders van de betaler en van de begunstigde bij de automatische afschrijving – Dienst voor de acceptatie van betalingstransacties – Betalingsinitiatiedienst ”
1.        In het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing wordt het Hof verzocht om uitlegging van meerdere bepalingen van verordening (EU)
nr. 260/2012(2) en richtlijn (EU)
2015/2366(3) teneinde vast te stellen wanneer een bepaalde betalingsdienst kan worden aangemerkt als een „dienst voor automatische afschrijving”.
2.        Het hoofdgeding betreft de vraag of een betalingsdienstaanbieder een automatischeafschrijvingsdienst aanbiedt waarvoor hij in beginsel geen vergunning van de toezichthoudende autoriteit heeft, dan wel of hij daarentegen een „dienst voor de acceptatie van betalingstransacties” of een „betalingsinitiatiedienst” verricht.
I.      Toepasselijke bepalingen
A.      Unierecht
1.      Tweede richtlijn betalingsdiensten
3.        In artikel 4 zijn de volgende definities opgenomen:
„[...]
3.      ‚betalingsdienst’: een of meer in bijlage I vermelde bedrijfswerkzaamheden;
4.      ‚betalingsinstelling’: een rechtspersoon aan wie overeenkomstig artikel 11 vergunning is verleend om overal in de Unie betalingsdiensten aan te bieden en uit te voeren;
5.      ‚betalingstransactie’: een door of voor rekening van de betaler of door de begunstigde geïnitieerde handeling waarbij geldmiddelen worden gedeponeerd, overgemaakt of opgenomen, ongeacht of er onderliggende verplichtingen tussen de betaler en de begunstigde zijn;
[...]
9.      ‚begunstigde’: een natuurlijke persoon of rechtspersoon die de beoogde ontvanger is van de geldmiddelen waarop een betalingstransactie betrekking heeft;
[...]
11.      ‚betalingsdienstaanbieder’: een orgaan bedoeld in artikel 1, lid 1, of een natuurlijke persoon of rechtspersoon aan wie een vrijstelling op grond van artikel 32 of 33 is verleend;
12.      ‚betaalrekening’: een op naam van een of meer betalingsdienstgebruikers aangehouden rekening die voor de uitvoering van betalingstransacties wordt gebruikt;
[...]
15.      ‚betalingsinitiatiedienst’: een dienst voor het initiëren van een betalingsopdracht, op verzoek van de betalingsdienstgebruiker, met betrekking tot een betaalrekening die bij een andere betalingsdienstaanbieder wordt aangehouden;
[...]
23.      ‚automatische afschrijving’: betalingsdienst voor debiteringen van de betaalrekening van een betaler, waarbij een betalingstransactie wordt geïnitieerd door de begunstigde op basis van een door de betaler aan de begunstigde, of aan de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde dan wel aan de betalingsdienstaanbieder van de betaler verleende instemming;
[...]
44.      ‚acceptatie van betalingstransacties’: een door een betalingsdienstaanbieder verleende betalingsdienst waarbij met een begunstigde een overeenkomst wordt gesloten voor de acceptatie en de verwerking van betalingstransacties, waardoor een geldovermaking naar de begunstigde ontstaat;
[...]”
4.        In bijlage I zijn onder meer de volgende activiteiten opgenomen als activiteiten die onder betalingsdiensten als bedoeld in artikel 4, punt 3, vallen:
„[...]
3.      Uitvoering van betalingstransacties, met inbegrip van geldovermakingen, op een betaalrekening bij de betalingsdienstaanbieder van de gebruiker of bij een andere betalingsdienstaanbieder:
a)      uitvoering van automatische afschrijvingen, met inbegrip van eenmalige automatische afschrijvingen;
b)      uitvoering van betalingstransacties met behulp van een betaalkaart of een soortgelijk apparaat;
c)      uitvoering van overmakingen, met inbegrip van doorlopende betalingsopdrachten.
4.      Uitvoering van betalingstransacties waarbij de geldmiddelen zijn gedekt door een kredietlijn die aan de betalingsdienstgebruiker wordt verleend:
a)      uitvoering van automatische afschrijvingen, met inbegrip van eenmalige automatische afschrijvingen;
b)      uitvoering van betalingstransacties met behulp van een betaalkaart of een soortgelijk apparaat;
c)      uitvoering van overmakingen, met inbegrip van automatische betalingsopdrachten.
5.      Uitgifte van betaalinstrumenten en/of acceptatie van betalingstransacties.
[...]
7.      Betalingsinitiatiediensten.
[...]”
5.        Artikel 81, lid 3, bepaalt:
„[...] Wanneer de betalingstransactie door de begunstigde wordt geïnitieerd, zorgt de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde ervoor dat het volledige bedrag van de betalingstransactie door de begunstigde wordt ontvangen.”
6.        Artikel 83, lid 3, luidt:
„De lidstaten schrijven voor dat de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde een door of via de begunstigde geïnitieerde betalingsopdracht toezendt aan de betalingsdienstaanbieder van de betaler binnen de tussen de begunstigde en de betalingsdienstaanbieder overeengekomen termijnen, zodat automatische debiteringen op de afgesproken datum kunnen plaatsvinden.”
2.      Verordening nr. 260/2012
7.        Volgens artikel 1, lid 1, worden bij deze verordening „de regels vastgesteld voor in euro luidende overmakings- en automatischeafschrijvingstransacties binnen de Unie waarbij zowel de betalingsdienstaanbieder van de betaler als de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde zich in de Unie bevinden, of waarbij de enige bij de betalingstransactie betrokken betalingsdienstaanbieder zich in de Unie bevindt”.
8.        In artikel 2 zijn de volgende definities opgenomen:
„[...]
2.      ‚automatische afschrijving’: een binnenlandse of grensoverschrijdende betalingsdienst voor debiteringen van de betaalrekening van een betaler, waarbij een betalingstransactie wordt geïnitieerd door de begunstigde op basis van een door de betaler verstrekte instemming;
3.      ‚betaler’: hetzij een natuurlijk of een rechtspersoon die houder is van een betaalrekening en een betalingsopdracht vanaf die betaalrekening toestaat, hetzij, als er geen betaalrekening van de betaler is, een natuurlijke of rechtspersoon die een betalingsopdracht geeft naar de betaalrekening van een begunstigde;
4.      ‚begunstigde’: een natuurlijk of een rechtspersoon die een betaalrekening heeft en die de beoogde ontvanger is van de geldmiddelen waarop een betalingstransactie betrekking heeft;
[...]
11.      ‚betalingsopdracht’: een door een betaler of begunstigde aan zijn betalingsdienstaanbieder gegeven instructie om een betalingstransactie uit te voeren;
[...]
20.      ‚inning’: onderdeel van een automatischeafschrijvingstransactie die begint bij de initiatie ervan door de begunstigde en eindigt door de normale debitering van de betaalrekening van de betaler;
21.      ‚mandaat’: de uitdrukking van instemming en machtiging die de betaler aan de begunstigde en (rechtstreeks of onrechtstreeks via de begunstigde) aan de betalingsdienstaanbieder van de betaler geeft om de begunstigde in staat te stellen een inning te initiëren voor het debiteren van de door de betaler aangewezen betaalrekening en de betalingsdienstaanbieder van de betaler in staat te stellen deze instructies uit te voeren;
[...]”
9.        Artikel 5, lid 3, bepaalt:
„Betalingsdienstaanbieders voeren automatische afschrijvingen uit overeenkomstig de volgende vereisten, met inachtneming van de verplichtingen die zijn vastgelegd in het nationale recht waarbij richtlijn 95/46/EG [van het Europees Parlement en de Raad van 24 oktober 1995 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (PB 1995, L 281, blz. 31)] wordt omgezet:
a)      de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde moet waarborgen dat:
i)      de begunstigde de in punt 3, onder a), van de bijlage bedoelde gegevenselementen verstrekt bij de eerste automatische afschrijving en eenmalige automatische afschrijving en bij elke daaropvolgende betalingstransactie;
ii)      de betaler instemming verleent aan zowel de begunstigde als de betalingsdienstaanbieder van de betaler (rechtstreeks of onrechtstreeks via de begunstigde), de mandaten, samen met de latere wijzigingen of annulering, door de begunstigde of door een derde partij namens de begunstigde worden bewaard en de begunstigde over deze verplichting wordt geïnformeerd door de betalingsdienstaanbieder, in overeenstemming met artikelen 41 en 42 van richtlijn 2007/64/EG;
[...]”
B.      Litouws recht
10.      De tweede richtlijn betalingsdiensten is onder andere bij de betalingswet(4) en de wet op de betalingsinstellingen(5) in Litouws recht omgezet.
1.      Betalingswet
11.      Artikel 2 bevat definities die vergelijkbaar zijn met die van de tweede richtlijn betalingsdiensten.
12.      Artikel 5 bepaalt dat betalingsdiensten bestaan uit betalingstransacties, waaronder de uitvoering van automatische afschrijvingen, met inbegrip van eenmalige automatische afschrijvingen.
13.      Op grond van artikel 6, lid 3, van de betalingswet worden betalingsinstellingen beschouwd als betalingsdienstaanbieders.
2.      Wet op de betalingsinstellingen
14.      Artikel 2, lid 5, van de wet op de betalingsinstellingen
omschrijft een betalingsinstelling als een rechtspersoon die houder is van hetzij een vergunning als betalingsinstelling, hetzij een vergunning als betalingsinstelling die is beperkt tot het aanbieden van rekeninginformatiediensten, hetzij een vergunning als betalingsinstelling voor het verrichten van beperkte activiteiten.
15.      Artikel 4, lid 1, van deze wet bepaalt dat een betalingsinstelling slechts de betalingsdiensten kan aanbieden die worden vermeld in de vergunning die de toezichthoudende autoriteit haar heeft verleend.
II.    Feiten, hoofdgeding en prejudiciële vragen
16.      Alternative Payments UAB is een onderneming die op 16 september 2014 van het bestuur van de Lietuvos Bankas (bank van Litouwen) een vergunning heeft verkregen om twee soorten betalingsdiensten aan te bieden, te weten diensten voor de acceptatie van betalingstransacties en geldtransfers.
17.      In 2017 heeft Alternative Payments zich aangesloten bij het CENTROlink-betalingssysteem van de gemeenschappelijke eurobetalingsruimte („SEPA”)(6) voor automatische afschrijvingen.
18.      Op 26 augustus 2022 heeft de bank van Litouwen de vergunning van Alternative Payments ingetrokken(7) en haar in totaal tien overtredingen ten laste gelegd. Het verzoek om een prejudiciële beslissing heeft enkel betrekking op de vijfde overtreding, namelijk dat Alternative Payments automatischeafschrijvingsdiensten heeft verricht zonder over de daartoe vereiste vergunning te beschikken.
19.      In punt 5 van het litigieuze besluit is het volgende verklaard:
–        Alternative Payments heeft een vergunning als betalingsinstelling voor het aanbieden van betalingsdiensten zoals de uitgifte van betaalinstrumenten of de acceptatie van betalingstransacties (artikel 5, lid 5, van de betalingswet).
–        Alternative Payments heeft echter ook automatische afschrijvingen uitgevoerd (artikel 5, lid 3, van de betalingswet), aangezien zij voor al haar klanten betaalrekeningen in IBAN-format(8) opende en voor elke klant een identificatiecode aanmaakte.
–        Alternative Payments schreef de geldmiddelen van de betaalrekening van de betaler af, nadat de betalingstransactie is geïnitieerd door de begunstigde (de handelaar, als klant van Alternative Payments), die van de betaler instemming voor deze afschrijving heeft verkregen.
–        De geldmiddelen die van de betaalrekening van de betaler worden afgeschreven, worden door Alternative Payments overgemaakt naar de rekening van de begunstigde die Alternative Payments in IBAN-format in het CENTROlink-betalingssysteem voor hem heeft geopend. Vervolgens worden de geldmiddelen met diverse tussenpozen overgemaakt naar door de klanten van Alternative Payments opgegeven betaalrekeningen die zij bij andere betalingsdienstaanbieders aanhouden.
20.      Alternative Payments heeft beroep ingesteld bij de Vilniaus apygardos administracinis teismas (bestuursrechter in eerste aanleg Vilnius, Litouwen; sinds 1 januari 2024 heet deze rechterlijke instantie „Regionų administracinio teismo Vilniaus rūmai”) en verzocht om nietigverklaring van het litigieuze besluit.
21.      Bij uitspraak van 14 september 2023 heeft de rechter in eerste aanleg dat beroep verworpen. Deze rechter heeft onder meer geoordeeld dat de in het litigieuze besluit geconstateerde overtredingen hadden plaatsgevonden en dat Alternative Payments, als houder van een vergunning als betalingsinstelling voor het aanbieden van andere betalingsdiensten, zonder wettelijke basis automatischeafschrijvingsdiensten had aangeboden.
22.      Alternative Payments heeft daarop hoger beroep ingesteld bij de Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (hoogste bestuursrechter, Litouwen) en verzocht om vernietiging van het vonnis in eerste aanleg en nietigverklaring van het litigieuze besluit. Blijkens de verwijzingsbeslissing(9) heeft Alternative Payments in hoger beroep het volgende aangevoerd:
–        De rechter in eerste aanleg heeft ten onrechte geoordeeld dat Alternative Payments een automatischeafschrijvingsdienst aanbood en dat het voor de vaststelling of de aangeboden dienst een automatische afschrijving vormt, niet doorslaggevend is of er betaalrekeningen worden geopend voor de klanten – die handelaar zijn – van Alternative Payments, maar wie de betalingstransactie initieert.
–        Alternative Payments houdt zich niet bezig met het openen en monitoren van betaalrekeningen voor handelaren, hetgeen een typerend kenmerk is van een automatischeafschrijvingsdienst, en voert evenmin automatischeafschrijvingstransacties uit zoals die welke worden uitgevoerd door de betalingsdienstaanbieder van de betaler.
–        In 2017 heeft de Europese Betalingsraad(10) de aanvraag van Alternative Payments om toe te treden tot het SEPA-schema voor automatische afschrijvingen (SEPA Direct Debit) en voor overmakingen (SEPA Credit Transfer) aanvaard. Dit gegeven zou bevestigen dat SEPA Direct Debit slechts een technische oplossing is die voor Alternative Payments noodzakelijk is om een betalingsverwerkingsdienst (acceptatie van betalingstransacties) te kunnen aanbieden.
–        De diensten die Alternative Payments aanbiedt, zijn in overeenstemming met haar vergunning, hetgeen blijkt uit de Addressable BIC Holder Agreement (overeenkomst voor adresseerbare BIC-houders) op grond waarvan de bank van Litouwen Alternative Payments heeft gemachtigd om betalingsopdrachten te verzenden en betalingen te ontvangen van het retailbetalingssysteem SEPA-MMS.
23.      In haar verweer in hoger beroep heeft de bank van Litouwen geconcludeerd tot verwerping van het hoger beroep en tot bevestiging van het vonnis in eerste aanleg.
24.      In deze context heeft de Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1)      Moeten artikel 2, punt 2, van verordening [nr. 260/2012], en artikel 4, punt 23, van [de tweede richtlijn betalingsdiensten], en punt 3, onder a), en punt 4, onder a), van bijlage I [bij die richtlijn], aldus worden uitgelegd dat alleen de betalingsdienstaanbieder van de betaler dient te worden aangemerkt als aanbieder van de automatischeafschrijvingsdienst, dan wel aldus dat de dienst wordt aangeboden door de betalingsdienstaanbieders van zowel de betaler als de begunstigde?
2)      Moeten artikel 2, punt 2, van verordening [nr. 260/2012], artikel 4, punt 23, van [de tweede richtlijn betalingsdiensten], en punt 3, onder a), en punt 4, onder a), van bijlage I bij die richtlijn, in omstandigheden als in de zaak in het hoofdgeding, aldus worden uitgelegd dat een betalingsinstelling, als betalingsdienstaanbieder van de begunstigde, die instructies voor automatische afschrijving verstrekt zonder zelf rechtstreeks automatischeafschrijvingstransacties te verrichten, en geldmiddelen int op basis van de voorafgaand door de betalers aan klanten (begunstigden) verleende instemming en deze op rekeningen met beperkte functionaliteit stort, een automatischeafschrijvingsdienst aanbiedt?
3)      Indien het antwoord op de eerste vraag luidt dat de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde niet wordt aangemerkt als aanbieder van een automatischeafschrijvingsdienst, en het antwoord op de tweede vraag ontkennend luidt, moeten artikel 4, punt 44, van [de tweede richtlijn betalingsdiensten] en punt 5 van bijlage I bij die richtlijn dan, in omstandigheden als in de zaak in het hoofdgeding, aldus worden uitgelegd dat een betalingsinstelling, als betalingsdienstaanbieder van de begunstigde, die instructies voor automatische afschrijving verstrekt zonder zelf rechtstreeks automatischeafschrijvingstransacties te verrichten, en geldmiddelen int op basis van de voorafgaand door de betalers aan klanten (begunstigden) verleende instemming en deze vervolgens overmaakt naar rekeningen die haar klanten aanhouden bij andere betalingsdienstaanbieders, een dienst voor de verwerking van betalingstransacties aanbiedt?
4)      Indien het antwoord op de derde vraag ontkennend luidt, moeten artikel 4, punt 15, van [de tweede richtlijn betalingsdiensten] en punt 7 van bijlage I bij die richtlijn, in omstandigheden als in de zaak in het hoofdgeding, aldus worden uitgelegd dat een betalingsinstelling, die als betalingsdienstaanbieder van de begunstigde een automatischeafschrijvingsdienst initieert op basis van de instructies van de begunstigde, zonder zelf rechtstreeks automatischeafschrijvingstransacties te verrichten, en geldmiddelen int op basis van de voorafgaand door de betalers aan klanten (begunstigden) gegeven instemming, moet worden geacht een betalingsinitiatiedienst aan te bieden?”
III. Procedure bij het Hof
25.      Het verzoek om een prejudiciële beslissing is op 10 april 2025 ingekomen bij het Hof.
26.      Alternative Payments, de Italiaanse, de Litouwse en de Tsjechische regering alsmede de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend.
27.      Het Hof heeft het niet noodzakelijk geacht om een terechtzitting te houden.
IV.    Beoordeling
A.      Voorafgaande opmerkingen
28.      Om te kunnen vaststellen welke soort betalingsdiensten Alternative Payments verricht, zijn de feiten relevant die volgens de verwijzende rechter vaststaan en die hij in de punten 13.1 tot en met 13.6 van de verwijzingsbeslissing uiteenzet:
–        „Bij [Alternative Payments] wordt voor elke klant (handelaar) een rekening in IBAN-format geopend en een identificatiecode aangemaakt, maar de functionaliteit van die rekeningen is beperkt, zodat klanten (handelaren) geen toegang tot die rekeningen hebben, geen betalingen kunnen initiëren enz.”
–        „De betaler (koper) heeft aan de klant (handelaar, begunstigde van de geldmiddelen) van [Alternative Payments] instemming verleend om geldmiddelen van zijn rekening af te laten schrijven.”
–        „De klant van [Alternative Payments] (handelaar), die de uiteindelijke begunstigde van de geldmiddelen is, initieert de afschrijving van de rekening van de betaler (koper).”
–        „[Alternative Payments] zendt via het CENTROlink-betalingssysteem de door haar klanten (handelaren, begunstigen van de geldmiddelen) gegeven mandaten voor automatische afschrijvingen toe aan het SEPA Direct Debit-schema, en op grond van die mandaten worden de geldmiddelen geïnd op basis van de voorafgaande instemming die de betalers aan de klanten (handelaren, begunstigden van de geldmiddelen) hebben verleend om periodiek bedragen van hun betaalrekeningen te laten afschrijven. De afschrijving van de rekening van de betaler wordt uitgevoerd door de betalingsdienstaanbieder van de betaler die de betaalrekening van de betaler opent en beheert.”
–        „De geïnde geldmiddelen worden overgemaakt naar de beperkte rekeningen die [Alternative Payments] voor haar klanten (handelaren, begunstigden van de geldmiddelen) in haar systeem heeft geopend. Die geldmiddelen worden vervolgens door [Alternative Payments] overgemaakt naar door de klanten (handelaren, begunstigden van de geldmiddelen) opgegeven betaalrekeningen die zij aanhouden bij andere betalingsdienstaanbieders.”
–        „In de algemene contractvoorwaarden van [Alternative Payments] staat dat [zij] haar klanten een SEPA Direct Debit-dienst verleent en de ontvangst en verwerking van betalingen door consumenten voor goederen en diensten op alternatieve wijze faciliteert. [...] De klant [van Alternative Payments] moet van zijn gebruiker (debiteur) een SEPA Direct Debit-mandaat verkrijgen. De gebruiker kan zijn betalingsdienstaanbieder binnen acht weken na de inning van de geldmiddelen verzoeken om de via het SEPA Direct Debit-schema geïnde geldmiddelen terug te boeken, en [Alternative Payments] mag niet weigeren die [...] terugboeking te accepteren.”
B.      Eerste prejudiciële vraag
29.      De verwijzende rechter wenst te vernemen of artikel 2, punt 2, van verordening nr. 260/2012, en artikel 4, punt 23, van de tweede richtlijn betalingsdiensten, gelezen in samenhang met punt 3, onder a), en punt 4, onder a), van bijlage I bij die richtlijn, „aldus [moeten] worden uitgelegd dat alleen de betalingsdienstaanbieder van de betaler dient te worden aangemerkt als aanbieder van de automatischeafschrijvingsdienst, dan wel aldus dat de dienst wordt aangeboden door de betalingsdienstaanbieders van zowel de betaler als de begunstigde”.
30.      Bijlage I bij de tweede richtlijn betalingsdiensten somt de in artikel 4, punt 3, van die richtlijn bedoelde betalingsdiensten op. In punt 3 van die bijlage wordt verwezen naar de „[u]itvoering van betalingstransacties, met inbegrip van geldovermakingen, op een betaalrekening bij de betalingsdienstaanbieder van de gebruiker of bij een andere betalingsdienstaanbieder” en in punt 3, onder a), is concreet de „uitvoering van automatische afschrijvingen, met inbegrip van eenmalige automatische afschrijvingen” opgenomen.(11)
31.      Het Hof heeft een ruime omschrijving gegeven aan het begrip „automatische afschrijving” van richtlijn 2007/64/EG(12), dat overeenstemt met het begrip van de tweede richtlijn betalingsdiensten. In het bijzonder heeft het verklaard dat:
–        het begrip „betalingsdiensten”, ook al ontbreekt elke onderliggende verplichting tussen de betaler en de begunstigde, van toepassing is op de uitvoering van door de begunstigde geïnitieerde automatische afschrijvingen van een rekening waarvan hij niet de houder is, wanneer de betaler, houder van de aldus gedebiteerde betaalrekening, met deze automatische afschrijvingen heeft ingestemd(13);
–        de uitvoering van door de begunstigde geïnitieerde automatische afschrijvingen van een betaalrekening waarvan hij niet de houder is, en waarmee de houder van de aldus gedebiteerde rekening niet heeft ingestemd, eveneens een betalingsdienst vormt.(14)
32.      Voor een beter begrip van het debat is het passend om de wezenlijke kenmerken van deze dienst uiteen te zetten, teneinde vast te stellen of bij de uitvoering ervan slechts één of beide aan de orde zijnde betalingsdienstaanbieders betrokken zijn.
1.      Automatische afschrijving
33.      De lijst van betalingsdiensten in de tweede richtlijn betalingsdiensten omvat de transacties die traditioneel worden geassocieerd met het beheer van een betaalrekening, zoals de uitvoering van overmakingen en automatische afschrijvingen. Beide zijn de essentiële betalingsdiensten die in het kader van SEPA worden verricht, zoals bedoeld in verordening nr. 260/2012.
34.      Bij een automatische afschrijving machtigt de rekeninghoudende betaler een andere persoon (de begunstigde van de betaling, crediteur van de betaler) om een betaalrekening van de betaler te debiteren.
35.      Transacties door middel van automatische afschrijvingen zijn heel gebruikelijke betalingsdiensten. Het klassieke voorbeeld is de machtiging tot automatische afschrijving van een bankrekening voor water-, energie-, telefoon- of internetrekeningen, die doorgaans terugkerende automatische afschrijvingen zijn. Tevens bestaan er diensten voor eenmalige of occasionele automatische afschrijving (bv. machtiging tot automatische afschrijving voor betalingen die aan de belastingdienst verschuldigd zijn).
36.      Bij automatische afschrijvingen a) wordt de transactie geïnitieerd door de begunstigde van de betaling, zonder dat de betaler daar direct bij betrokken is, hoewel de betaler door middel van een mandaat(15) zijn voorafgaande instemming moet hebben verleend, en b) is voor de dienst een bankrekening vereist.
37.      Automatische afschrijvingen in het kader van SEPA bestaan in twee varianten: een basisafschrijving (CORE) en een zakelijke afschrijving die uitsluitend kan worden gebruikt tussen ondernemingen, zelfstandigen of beroepsbeoefenaren (B2B). Betalingsdienstaanbieders die de automatischeafschrijvingsdienst aanbieden zijn verplicht om zich aan te sluiten bij het CORE-schema terwijl de B2B-optie vrijwillig is.
38.      Automatische afschrijvingen hebben onder meer de volgende kenmerken(16):
–        De houder van de te debiteren rekening moet vooraf instemming verlenen om betalingen van die rekening te kunnen afschrijven. De instemming wordt vastgelegd in een mandaat waarin de gegevens zijn opgenomen die de crediteur nodig heeft om een automatische afschrijving te verzenden.
–        Het mandaat is het middel waarmee de debiteur a) toestaat dat de crediteur de inning initieert voor het debiteren van zijn rekening, en b) zijn betalingsinstelling machtigt om de bedragen van de door de betalingsdienstaanbieder van de crediteur verzonden afschrijvingen van zijn rekening te debiteren.
–        De crediteur bewaart het mandaat samen met eventuele wijzigingen of de annulering van het mandaat.
–        Automatische afschrijvingen moeten worden verzonden vóór de inningsdatum, namelijk wanneer de debiteur aan zijn betalingsverplichting moet voldoen. De termijn varieert al naargelang het een eenmalige transactie betreft, dan wel de eerste transactie in een reeks terugkerende afschrijvingen of een afschrijving in een reeks terugkerende afschrijvingen.
–        Het unieke identificatienummer van de crediteur en de referentie van het mandaat moeten verplicht worden opgegeven. Beide dienen ter identificatie van de crediteur en de afschrijvingen die op basis van het mandaat zijn geïnitieerd. Terugkerende inningen moeten onwijzigbaar blijven.
–        De IBAN-code wordt gebruikt om de rekening van de debiteur te identificeren.
–        De BIC-code dient ter identificatie van de financiële instelling van de debiteur.
–        Op verzoek van de debiteur wordt voorzien in maximale terugboekingstermijnen, die worden verlengd in geval van niet-geautoriseerde betalingen.
2.      Deelnemers aan de automatischeafschrijvingsdienst
39.      Zowel de tweede richtlijn betalingsdiensten (artikel 4, punt 23) als verordening nr. 260/2012 (artikel 2, punt 2) definieert automatische afschrijving in de bewoordingen die ik reeds heb aangehaald.(17)
40.      Volgens beide definities, die nagenoeg identiek zijn, is er bij een automatische afschrijving sprake van de volgende kenmerken: a) een betaalrekening van de betaler wordt gedebiteerd; b) de betalingstransactie wordt geïnitieerd door de begunstigde (crediteur van de betaling), en c) de betaler heeft voorafgaand instemming verleend aan de begunstigde, de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde of de betalingsdienstaanbieder van de betaler.
41.      In deze definities wordt echter niet expliciet vermeld welke betalingsdienstaanbieders moeten worden beschouwd als aanbieders van de automatischeafschrijvingsdienst.(18)
42.      Alternative Payments leidt uit deze definities af dat alleen de betalingsdienstaanbieder van de betaler de automatischeafschrijvingsdienst verricht.(19) Volgens Alternative Payments geldt het volgende:
–        Een automatische afschrijving vereist dat er geldmiddelen worden geïnd van de rekening van de betaler, welke inning uitsluitend kan worden uitgevoerd door zijn betalingsdienstaanbieder, die deze betaalrekening beheert. De betalingsdienstaanbieder van de begunstigde kan geen transacties verrichten op de betaalrekening van de betaler en is slechts technisch betrokken om de inning van geldmiddelen te garanderen.
–        De betalingsdienstaanbieder van de begunstigde verricht de automatischeafschrijvingsdienst alleen wanneer deze instelling de betalingsdienstaanbieder van zowel de begunstigde als de betaler is.
43.      Naar mijn mening is echter zowel de betalingsdienstaanbieder van de betaler (debiteur) als de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde (crediteur) betrokken bij de uitvoering van een automatische afschrijving. Er zijn vier redenen die mij tot dit standpunt brengen.
44.      Ten eerste heeft het begrip „mandaat” van artikel 2, lid 21, van verordening nr. 260/2012, als uitdrukking van instemming en machtiging die de betaler aan de begunstigde en (direct of indirect via de begunstigde) aan de betalingsdienstaanbieder van de betaler geeft, betrekking op de handelingen van twee betalingsdienstaanbieders in het kader van de rechtsbetrekking die het voorwerp is van de automatische afschrijving.
45.      In het kader van deze transactie kan de begunstigde via zijn betalingsdienstaanbieder een betalingsopdracht doorgeven aan de betalingsdienstaanbieder van de betaler, die de betaling uitvoert door de geldmiddelen van de rekening van de betaler te debiteren. De betalingsdienstaanbieders van de betaler en van de begunstigde verrichten, vanuit dit perspectief, gezamenlijk een automatischeafschrijvingsdienst.
46.      Ten tweede leggen artikel 81, lid 3, en artikel 83, lid 3, van de tweede richtlijn betalingsdiensten, die ik reeds heb aangehaald(20), specifieke verplichtingen op aan:
–        de betalingsdienstaanbieder van de betaler, die ervoor moet zorgen dat „de begunstigde het volledige bedrag van de door de betaler geïnitieerde betalingstransactie ontvangt”;
–        de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde, die ervoor moet zorgen dat „[w]anneer de betalingstransactie door de begunstigde wordt geïnitieerd, [...] het volledige bedrag van de betalingstransactie door de begunstigde wordt ontvangen” (artikel 81, lid 3);
–        de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde, die een door de begunstigde geïnitieerde betalingsopdracht binnen de overeengekomen termijnen moet toezenden aan de betalingsdienstaanbieder van de betaler (artikel 83, lid 3).
47.      Zoals reeds aangegeven, leggen deze twee bepalingen specifieke verplichtingen op aan de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde met het oog op de correcte uitvoering van de automatische afschrijving. Het uitgangspunt van de tweede richtlijn betalingsopdrachten is derhalve dat naast de betalingsdienstaanbieder van de betaler ook de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde betrokken moet zijn bij de automatischeafschrijvingsdienst. De betrokkenheid van de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde is niet louter een technische handeling om ervoor te zorgen dat de geldmiddelen op de betaalrekening van de begunstigde terechtkomen.
48.      Ten derde kan de betrokkenheid van de betaler, zijn betalingsdienstaanbieder, de begunstigde en diens betalingsdienstaanbieder bij de automatische afschrijving ook worden afgeleid uit hoofdstuk 7 van het rulebook betreffende het SEPA-schema(21) voor automatische basisafschrijvingen (hierna: „rulebook”)(22), zoals goedgekeurd door de Europese Betalingsraad.
49.      Het rulebook definieert het begrip „automatischeafschrijvingstransactie” als „het proces van de uitvoering van een betaling met gebruikmaking van automatische afschrijving, vanaf de door de crediteur geïnitieerde inning tot de afronding ervan, te weten hetzij de normale uitvoering [de geldmiddelen worden bijgeschreven op de betaalrekening van de begunstigde], hetzij de afkeuring ervan of de terugboeking of terugbetaling van het geïnde bedrag [na ontvangst van de instructie van de betaler om hem het verschuldigde bedrag terug te betalen]”.(23)
50.      Uit de beschrijving van de aard van SEPA Direct Debit in het rulebook(24) kan het volgende worden afgeleid:
–        Een SEPA Direct Debit is een door het rulebook geregeld betaalinstrument voor de uitvoering van inningen in euro in heel SEPA vanaf rekeningen die zijn aangewezen om inningen te accepteren.
–        Transacties voor de inning van geldmiddelen van een debiteur die een rekening aanhoudt bij zijn betalingsdienstaanbieder worden door een crediteur geïnitieerd via zijn betalingsdienstaanbieder volgens de overeenkomst tussen de debiteur en de crediteur. Deze overeenkomst is gebaseerd op een machtiging voor de betalingsdienstaanbieder van de crediteur en van de debiteur, die door de debiteur aan de crediteur wordt verstrekt voor het debiteren van zijn rekening. Dit wordt een mandaat genoemd.
–        Zowel de debiteur als de crediteur moet een rekening aanhouden bij een betalingsdienstaanbieder die zich binnen SEPA bevindt.
–        Inningen die in overeenstemming met het rulebook worden uitgevoerd, zijn transacties die verschillen van de onderliggende overeenkomst waarop zij zijn gebaseerd.(25)
51.      Voor het SEPA-schema is de automatische afschrijving een complexe betalingstransactie waarbij de betalingsdienstaanbieders van zowel de betaler als de begunstigde betrokken zijn.
52.      Kortom, artikel 2, lid 2, van verordening nr. 260/2012 en artikel 4, lid 23, van de tweede richtlijn betalingsdiensten moeten aldus worden uitgelegd dat de automatischeafschrijvingsdienst wordt aangeboden door zowel de betalingsdienstaanbieder van de betaler als de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde.
C.      Tweede prejudiciële vraag
53.      Met zijn tweede vraag, die nauw samenhangt met de eerste, wenst de verwijzende rechter te vernemen of, in omstandigheden als in de onderhavige zaak, de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde de automatischeafschrijvingsdienst aanbiedt.
54.      Gelet op voornoemde omstandigheden benadrukt de verwijzende rechter in zijn vraag dat de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde „instructies voor automatische afschrijving verstrekt zonder zelf rechtstreeks automatischeafschrijvingstransacties te verrichten, en geldmiddelen int op basis van de voorafgaand door de betalers aan klanten (begunstigden) verleende instemming en deze op rekeningen met beperkte functionaliteit stort”.
55.      De Unierechtelijke bepalingen waarvan om uitlegging wordt verzocht, zijn dezelfde als in de vorige vraag.
56.      Om deze vraag te beantwoorden moet aandacht worden besteed aan de dynamiek van de transacties van Alternative Payments, zoals beschreven in de verwijzingsbeslissing:
–        De betaler (consument, koper) verleent de handelaar (begunstigde) door middel van een mandaat instemming om geldmiddelen van zijn betaalrekening te innen.
–        De handelaar (klant van Alternative Payments) is de uiteindelijke begunstigde van de geldmiddelen en initieert de automatische afschrijving van de rekening van de betaler (koper).
–        Alternative Payments zendt via de diensten van het CENTROlink-betalingssysteem, dat door de bank van Litouwen wordt beheerd, de instructies van haar klanten (handelaren, begunstigden) toe aan het SEPA Direct Debit-schema. De automatische afschrijvingen worden uitgevoerd op basis van de voorafgaand door de betalers aan de handelaren verleende instemmingen (mandaten) om periodiek geldmiddelen van hun betaalrekeningen te debiteren.
–        De afschrijving van geldmiddelen van de rekening van de betaler wordt uitgevoerd door de betalingsdienstaanbieder van de betaler die deze rekening opent en beheert.
–        De geïnde geldmiddelen worden overgemaakt naar de beperkte betaalrekeningen die Alternative Payments voor haar klanten (handelaren, begunstigden) heeft geopend. Voor elke klant wordt een rekening in IBAN-format geopend en een identificatiecode aangemaakt, maar de functionaliteit van die rekeningen is beperkt, zodat klanten (handelaren) geen toegang tot die rekeningen hebben en geen betalingen kunnen initiëren.
–        De door Alternative Payments geïnde middelen worden vervolgens door deze onderneming overgemaakt naar door de klanten (handelaren, begunstigden) opgegeven betaalrekeningen die zij aanhouden bij andere betalingsdienstaanbieders.
57.      Op basis van deze gegevens wordt het Hof verzocht een antwoord te geven waarbij rekening wordt gehouden met de specifieke omstandigheden van de door Alternative Payments gesloten overeenkomsten en haar betrekkingen met de toezichthoudende autoriteiten.(26) Het staat echter aan de verwijzende rechter om deze omstandigheden en betrekkingen te beoordelen.
58.      Het Hof kan de verwijzende rechter enkele aanwijzingen geven om hem te helpen bij de uitlegging van het Unierecht, zonder hem te vervangen in zijn eigen taak.
59.      Om te beginnen zij eraan herinnerd dat Alternative Payments volgens de verwijzingsbeslissing „haar klanten een SEPA Direct Debit-[dienst] aanbiedt”.(27) Naar mijn opvatting valt moeilijk te aanvaarden dat een betalingsdienstaanbieder die is toegetreden tot het SEPA Direct Debit-schema zichzelf tegelijkertijd kan beschouwen als partij die niets met de automatischeafschrijvingsdienst te maken heeft.
60.      Voor zover ik het goed begrepen heb, is Alternative Payments betrokken bij de inning van automatische afschrijvingen waarmee consumenten handelaren betalen. Deze onderneming verleent een dienst aan handelaren die een overeenkomst met de onderneming hebben, teneinde de inning van hun automatische afschrijvingen te vergemakkelijken. Zij centraliseert het beheer van deze inningen, maar zonder dat handelaren toegang hebben tot hun rekeningen bij Alternative Payments, omdat zij de geldmiddelen ontvangen op de betaalrekeningen die zij bij hun gewoonlijke betalingsdienstaanbieder aanhouden.
61.      Een betrokkenheid van deze aard valt onder het beheer van automatischeafschrijvingsdiensten, waarbij de beperkte functionaliteit van de rekeningen van haar klanten (handelaren) geen belemmering vormt voor die kwalificatie, zoals ik hieronder zal toelichten.
62.      Ten eerste houden de handelaren (klanten van Alternative Payments) bij deze onderneming betaalrekeningen in IBAN-format aan, met een identificatiecode en operationele structuur in het CENTROlink-betalingssysteem die vergelijkbaar zijn met die van elke andere betalingsdienstaanbieder die een „gewone” automatischeafschrijvingsdienst aanbiedt.
63.      Ten tweede moet Alternative Payments als betalingsdienstaanbieder van de begunstigde (handelaar) voldoen aan artikel 81, lid 3, van de tweede richtlijn betalingsdiensten. Zij moet ervoor zorgen dat de begunstigde het volledige bedrag van de betalingstransactie ontvangt en de overeenkomstige geldmiddelen int. Als betalingsdienstaanbieder van de begunstigde moet zij de betalingsopdracht aan de betalingsdienstaanbieder van de betaler (consument) toezenden „binnen de tussen de begunstigde en de betalingsdienstaanbieder overeengekomen termijnen, zodat automatische debiteringen op de afgesproken datum kunnen plaatsvinden” (artikel 83, lid 3, van de tweede richtlijn betalingsdiensten).
64.      Ten derde moet Alternative Payments de terugboeking van via het SEPA Direct Debit-schema geïnde geldmiddelen accepteren en kan zij zich daar niet tegen verzetten, indien de betalingsdienstaanbieder van de betaler daar binnen acht weken na de inning van de geldmiddelen om verzoekt.
65.      Het feit dat de begunstigden geen toegang hebben tot de bij Alternative Payments geopende rekeningen, met beperkte functionaliteit, staat er niet aan in de weg dat deze onderneming de begunstigden toestaat betalingen via SEPA Direct Debit te ontvangen en de overmaking van deze geldmiddelen van de betaler aan de begunstigde faciliteert ter uitvoering van een opdracht voor automatische afschrijving, die eenmalig of terugkerend kan zijn.
66.      Uit de hierboven beschreven handelingen van Alternative Payments blijkt dat zij optreedt als aanbieder van een automatischeafschrijvingsdienst, waarvoor zij over de vereiste administratieve vergunning moet beschikken.
67.      Alternative Payments voert in haar verweer aan dat zij alleen „de mandaten voor afschrijvingen toezendt aan de banksystemen die deze zullen uitvoeren”.(28) Zoals de Commissie(29) en de Tsjechische, de Italiaanse en de Litouwse regering(30) echter unaniem aanvoeren, kunnen de twee betalingsdienstaanbieders (van de begunstigde en van de betaler) in het kader van automatischeafschrijvingsdiensten uiteenlopende functies vervullen, zonder dat dit hoeft te betekenen dat deze functies niets te maken hebben met de aan de orde zijnde betalingsmethode.
68.      Mijns inziens stelt de Litouwse regering terecht dat de betalingsdienstaanbieder, wanneer hij mandaten voor afschrijvingen toezendt, functies vervult die noodzakelijk zijn voor de inleiding van de hele SEPA Direct Debit-procedure, ongeacht het feit dat die betalingsdienstaanbieder de geldmiddelen niet zelf direct afschrijft.(31)
69.      Kortom, artikel 2, punt 2, van verordening nr. 260/2012, artikel 4, punt 23, van de tweede richtlijn betalingsdiensten en punt 3, onder a), en punt 4, onder a), van bijlage I bij die richtlijn moeten aldus worden uitgelegd dat de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde, die instructies voor automatische afschrijving verstrekt zonder zelf rechtstreeks automatischeafschrijvingstransacties te verrichten, en geldmiddelen int op basis van de voorafgaand door de betalers aan klanten (begunstigden) verleende instemming en deze op rekeningen met beperkte functionaliteit stort, een automatischeafschrijvingsdienst aanbiedt.
D.      Derde en vierde prejudiciële vraag
70.      De derde en de vierde prejudiciële vraag worden gesteld voor het geval het antwoord op de eerste twee prejudiciële vragen ontkennend luidt. Aangezien ik het Hof in overweging heb gegeven om de eerste twee prejudiciële vragen bevestigend te beantwoorden, zou het niet nodig zijn om de derde en de vierde prejudiciële vraag te onderzoeken. Desalniettemin zal ik dit subsidiair doen.
71.      Met deze twee vragen wenst de verwijzende rechter te vernemen of de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde (te weten Alternatieve Payments), in omstandigheden als in de onderhavige zaak:
–        een „dienst voor de acceptatie van betalingstransacties” aanbiedt (derde prejudiciële vraag);
–        indien dit niet het geval is, een „betalingsinitiatiedienst” aanbiedt (vierde prejudiciële vraag).
1.      Dienst voor de acceptatie van betalingstransacties
72.      Artikel 4, punt 44, van de tweede richtlijn betalingsdiensten definieert de dienst voor de „acceptatie van betalingstransacties” in de bewoordingen die ik reeds heb aangehaald.(32) Deze dienst staat voorts vermeld tussen de betalingsdiensten die onder punt 5 van bijlage I bij de tweede richtlijn betalingsdiensten vallen.
73.      Met de dienst voor de acceptatie van betalingstransacties stelt de betalingsdienstaanbieder een handelaar de nodige instrumenten ter beschikking waarmee deze de acceptatie van betalingen met kaarten (krediet en debet) of andere virtuele betalingsmethoden kan aanbieden.(33)
74.      Ten grondslag aan de dienst voor de acceptatie van betalingstransacties ligt een vooraf gesloten overeenkomst tussen de partij die deze dienst verleent (de betalingsdienstaanbieder) en zijn klant (handelaar, begunstigde). Beide partijen stemmen ermee in dat de betalingsdienstaanbieder betalingstransacties accepteert en verwerkt ten gunste van de begunstigde, „waardoor een geldovermaking naar de begunstigde ontstaat”. Het is dus een dienst die wordt verleend aan de ontvangende zijde van de betalingstransactie, daar de gebruiker van deze betalingsdienst altijd als de begunstigde optreedt.(34)
75.      Er wordt niet betwist dat Alternative Payments gemachtigd is om diensten voor de acceptatie van betalingstransacties aan te bieden. Indien de in casu aan de orde zijnde diensten onder die noemer kunnen worden geplaatst, zouden zij onder de vergunning van die onderneming vallen.
76.      Het probleem dat zich hier voordoet, betreft – volgens de verwijzingsbeslissing – de vraag „of automatische afschrijvingen gebruikt kunnen worden als technische oplossing om een dienst voor [de acceptatie] van [...] [betalingstransacties] aan te bieden, en of [de onderneming] (een betalingsinstelling) in omstandigheden als de onderhavige, [wanneer] een betalingsinstelling instructies voor automatische afschrijving doorgeeft en [geldmiddelen] int, om die vervolgens over te maken naar rekeningen die [de] klanten aanhouden bij andere betalingsdienstaanbieders, geacht kan worden een dienst voor de [acceptatie] van betalingstransacties aan te bieden”(35).
77.      Naar mijn mening valt de in de verwijzingsbeslissing beschreven activiteit niet onder het begrip „dienst voor de acceptatie van betalingstransacties” als bedoeld in de tweede richtlijn betalingsdiensten, hoewel dit op het eerste gezicht anders zou kunnen lijken.
78.      Ten eerste is automatische afschrijving een andere betalingsdienst dan de dienst voor de acceptatie van betalingstransacties en is het niet mogelijk om laatstgenoemde dienst door middel van SEPA Direct Debit te verlenen. Automatische afschrijvingen zijn geen „technische oplossing” om diensten voor de acceptatie van betalingstransacties aan te bieden. Indien dat het geval zou zijn, zouden betalingsdienstaanbieders automatische afschrijvingen kunnen uitvoeren onder het mom van de acceptatie van betalingstransacties. Op die manier zouden zij de verplichting die geldt krachtens de artikelen 76 en 77 van de tweede richtlijn betalingsdiensten voor de pan-Europese automatischeafschrijvingsregeling kunnen omzeilen, welke verplichting neerkomt op een onvoorwaardelijk recht op terugbetaling(36) gedurende een periode van acht weken vanaf de datum van afschrijving van de geldmiddelen, waardoor een hoog niveau van consumentenbescherming binnen SEPA wordt gewaarborgd.
79.      Ten tweede is de automatischeafschrijvingsdienst gebaseerd op het bestaan van een mandaat van de debiteur ten gunste van de crediteur, dat tevens het verrichten van terugkerende betalingen omvat. De dienst voor de acceptatie van betalingstransacties vereist daarentegen een specifieke machtiging om elke betalingstransactie van de klant te valideren, ook al heeft de klant een bestaande overeenkomst met zijn aanbieder van diensten voor de acceptatie van betalingstransacties.
80.      Volgens de definitie is voor de dienst voor de acceptatie van betalingsverrichtingen „een overeenkomst [...] gesloten” tussen de handelaar (begunstigde) en zijn aanbieder van diensten voor de acceptatie van betalingstransacties, zodat voor deze aanbieder de betrekking met de debiteuren (betalers) niet is gebaseerd op een mandaat zoals het mandaat dat aanleiding geeft tot automatische afschrijvingen.
81.      Ten derde heeft Alternative Payments het SEPA Direct Debit-instrument gebruikt om diensten te verlenen aan handelaren, wat betekent dat het moest voldoen aan de vereisten en technische voorschriften die voor dergelijke gevallen zijn vastgesteld in artikel 5, leden 1 en 3, van verordening nr. 260/2012 en de punten 1 en 3 van de bijlage bij die verordening. Deze vereisten en technische voorschriften verschillen van die welke gelden voor diensten voor de acceptatie van betalingstransacties.
82.      Kortom, artikel 4, punt 44, van de tweede richtlijn betalingsdiensten en punt 5 van bijlage I bij die richtlijn moeten aldus worden uitgelegd dat de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde (handelaar), die instructies voor automatische afschrijving verstrekt zonder zelf direct automatischeafschrijvingstransacties te verrichten, en geldmiddelen int op basis van de voorafgaand door de betalers (consumenten) aan klanten (handelaren, begunstigden) verleende instemming en deze vervolgens overmaakt naar rekeningen die zijn klanten aanhouden bij andere betalingsdienstaanbieders, geen dienst voor de acceptatie van betalingstransacties aanbiedt.
2.      Betalingsinitiatiedienst
83.      Met zijn vierde prejudiciële vraag onderzoekt de verwijzende rechter de mogelijkheid of Alternative Payments kan worden geacht een betalingsinitiatiedienst aan te bieden.
84.      Artikel 4, punt 15, van de tweede richtlijn betalingsdiensten definieert een „betalingsinitiatiedienst” in de bewoordingen die ik reeds heb aangehaald.(37) De betalingsinitiatie wordt tevens als betalingsdienst opgesomd in punt 7 van bijlage I bij de tweede richtlijn betalingsdiensten.
85.      De operationele structuur van betalingsinitiatiediensten is als volgt:
–        Een consument die goederen of een dienst van een handelaar wil kopen, stelt de beveiligingsgegevens van zijn betaalrekening bij zijn gebruikelijke betalingsdienstaanbieder (doorgaans een bank) ter beschikking van een betalingsinitiatiedienstaanbieder, die zijn eigen interface gebruikt.(38)
–        De betalingsinitiatiedienstaanbieder informeert de betalingsdienstaanbieder van de handelaar dat de consument klaar is om de betaling te verrichten en bevestigt nagenoeg onmiddellijk aan de handelaar dat de betalingstransactie is geïnitieerd.
–        Nadat de koper de transactie heeft gevalideerd, levert de handelaar de goederen of verleent hij de dienst.
86.      De betalingsinitiatiedienst is vooral relevant op het gebied van e-handel, omdat deze dienst een brug slaat tussen de website van de onderneming en het onlineplatform van de betalingsdienstaanbieder van de gebruiker teneinde betalingen via internet te initiëren en het verkeer van goederen en diensten te bevorderen.
87.      De betalingsinitiatiedienst stelt mensen zonder betaalkaart in staat om online te winkelen, waarvoor zij alleen een onlinebetaalrekening nodig hebben, wat niet mogelijk was voor de introductie van deze nieuwe betaalmethode.(39)
88.      In overweging 31 van de tweede richtlijn betalingsdiensten wordt verduidelijkt dat betalingsinitiatiedienstaanbieders die bij uitsluiting betalingsinitiatiediensten verrichten, op geen enkel moment in de betalingsketen in het bezit komen van de geldmiddelen van de gebruiker.(40) Bovendien dienen betalingsinitiatiedienstaanbieders die voornemens zijn om andere betalingsdiensten aan te bieden, waarbij zij geldmiddelen aanhouden, over een volwaardige vergunning voor het aanbieden van die diensten te beschikken.
89.      Artikel 66, lid 3, onder a), van de tweede richtlijn betalingsdiensten bepaalt dat de betalingsinitiatiedienstaanbieder „op geen enkel moment in het bezit [is] van de met het aanbieden van de betalingsinitiatiedienst verband houdende geldmiddelen van de betaler”.
90.      Uit de gegevens in het dossier blijkt duidelijk dat Alternative Payments tijdens de looptijd van de transactie in het bezit is van de geldmiddelen. Dit is niet verenigbaar met de kenmerken van de betalingsinitiatiedienst als bedoeld in artikel 4, punt 15, van de tweede richtlijn betalingsdiensten, zoals uitgelegd in het licht van de overwegingen daarvan, noch met het verbod van artikel 66, lid 3, onder a), van die richtlijn.
91.      Alternative Payments erkent dat haar activiteit niet voldoet aan de vereisten om te worden gekwalificeerd als betalingsinitiatiedienst.(41)
92.      Kortom, de betalingsdienstaanbieder van een begunstigde (handelaar) die instructies voor automatische afschrijving verstrekt zonder zelf direct automatischeafschrijvingstransacties te verrichten, en geldmiddelen int op basis van de voorafgaand door de betalers (consumenten) aan klanten (handelaren, begunstigden) verleende instemming en deze vervolgens overmaakt naar rekeningen die zijn klanten aanhouden bij andere betalingsdienstaanbieders, biedt geen betalingsinitiatiedienst aan zoals gedefinieerd in artikel 4, punt 15, van de tweede richtlijn betalingsdiensten en in punt 7 van bijlage I bij die richtlijn.
V.      Conclusie
93.      Gelet op alle voorgaande overwegingen geef ik het Hof in overweging om de prejudiciële vragen van de Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas te beantwoorden als volgt:
„1)      Artikel 4, punt 23, van richtlijn (EU)
2015/2366 van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2015 betreffende betalingsdiensten in de interne markt, houdende wijziging van de richtlijnen
2002/65/EG, 2009/110/EG en 2013/36/EU en verordening (EU)
nr. 1093/2010 en houdende intrekking van richtlijn
2007/64/EG, en punt 3, onder a), en punt 4, onder a), van bijlage I bij die richtlijn, en artikel 2, punt 2, van verordening (EU)
nr. 260/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 14 maart 2012 tot vaststelling van technische en bedrijfsmatige vereisten voor overmakingen en automatische afschrijvingen in euro en tot wijziging van verordening (EG)
nr. 924/2009
moeten aldus worden uitgelegd dat
–        zowel de betalingsdienstaanbieder van de betaler als de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde betrokken is bij de uitvoering van een automatischeafschrijvingsdienst;
–        de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde, die instructies voor automatische afschrijving verstrekt zonder zelf rechtstreeks automatischeafschrijvingstransacties te verrichten, en geldmiddelen int op basis van de voorafgaand door de betalers aan klanten (begunstigden) verleende instemming en deze op rekeningen met beperkte functionaliteit stort, een automatischeafschrijvingsdienst aanbiedt.
2)      Artikel 4, punt 44, van richtlijn 2015/2366 en punt 5 van bijlage I bij die richtlijn
moeten aldus worden uitgelegd dat
de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde, die instructies voor automatische afschrijving verstrekt zonder zelf rechtstreeks automatischeafschrijvingstransacties te verrichten, en geldmiddelen int op basis van de voorafgaand door de betalers aan klanten (begunstigden) verleende instemming en deze op rekeningen met beperkte functionaliteit stort, geen dienst voor de acceptatie van betalingstransacties aanbiedt.
3)      Artikel 4, punt 15, van richtlijn 2015/2366 en punt 7 van bijlage I bij die richtlijn
moeten aldus worden uitgelegd dat
de betalingsdienstaanbieder van de begunstigde, die instructies voor automatische afschrijving verstrekt zonder zelf rechtstreeks automatischeafschrijvingstransacties te verrichten, en geldmiddelen int op basis van de voorafgaand door de betalers aan klanten (begunstigden) verleende instemming en deze op rekeningen met beperkte functionaliteit stort, geen betalingsinitiatiedienst aanbiedt.”
1      Oorspronkelijke taal: Spaans.
2      Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 14 maart 2012 tot vaststelling van technische en bedrijfsmatige vereisten voor overmakingen en automatische afschrijvingen in euro en tot wijziging van verordening (EG) nr. 924/2009 (PB 2012, L 94, blz. 22). Deze verordening is gewijzigd bij verordening (EU) 2024/886 van het Europees Parlement en de Raad van 13 maart 2024 tot wijziging van verordeningen (EU)
nr. 260/2012 en (EU) 2021/1230 en richtlijnen
98/26/EG en (EU)
2015/2366 wat betreft instantovermakingen in euro’s (PB L, 2024/886). Verordening
2024/886 is ratione temporis niet van toepassing op dit geschil.
3      Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2015 betreffende betalingsdiensten in de interne markt, houdende wijziging van de richtlijnen
2002/65/EG, 2009/110/EG en 2013/36/EU en verordening (EU)
nr. 1093/2010 en houdende intrekking van richtlijn 2007/64/EG (PB 2015, L 337, blz. 35) (hierna: „tweede richtlijn betalingsdiensten”).
4      Lietuvos Respublikos mokėjimų įstatymas Nr. VIII-1370 (wet nr. VIII-1370 van de Republiek Litouwen inzake betalingen) van 28 oktober 1999 (hierna: „betalingswet”).
5      Lietuvos Respublikos mokėjimo įstaigų įstatymas Nr. XI-549 (wet nr. XI-549 van de Republiek Litouwen op de betalingsinstellingen) van 10 december 2009 (hierna: „wet op de betalingsinstellingen”).
6      Het acroniem SEPA staat voor Single Euro Payments Area. SEPA is de ruimte waarin burgers, ondernemingen en andere marktdeelnemers in Europa betalingen in euro kunnen verrichten en ontvangen, zowel binnen als buiten de landsgrenzen, onder dezelfde voorwaarden en met dezelfde rechten en plichten, ongeacht waar zij zich bevinden. SEPA is een wezenlijk onderdeel van de interne markt voor betalingen.
7      Het betreft besluit nr. 03‑126 van het bestuur van de bank van Litouwen van 26 augustus 2022 betreffende de oplegging van een dwangmaatregel aan Alternative Payments (hierna: „litigieus besluit”).
8      Het IBAN is het identificatienummer van een internationale betaalrekening, dat een individuele betaalrekening ondubbelzinnig identificeert in een lidstaat.
9      Punt 11 van de verwijzingsbeslissing.
10      De Europese Betalingsraad (European Payments Council) is het coördinatie- en besluitvormingsorgaan van de Europese banksector voor wat betreft betalingen, en heeft expliciet tot doel om de totstandkoming van SEPA te ondersteunen en te bevorderen.
11      Punt 4 van bijlage I verwijst naar de uitvoering van betalingstransacties waarbij de geldmiddelen zijn gedekt door een kredietlijn die aan de betalingsdienstgebruiker wordt verleend. Volgens punt 4, onder a), behoort tot deze transacties tevens de uitvoering van automatische afschrijvingen, met inbegrip van eenmalige automatische afschrijvingen.
12      Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 13 november 2007 betreffende betalingsdiensten in de interne markt tot wijziging van de richtlijnen 97/7/EG, 2002/65/EG, 2005/60/EG en 2006/48/EG, en tot intrekking van richtlijn 97/5/EG (PB 2007, L 319, blz. 1).
13      Arrest van 11 april 2019, Mediterranean Shipping Company (Portugal) – Agentes de Navegação (C‑295/18, EU:C:2019:320, punt 38): „[O]ok al ontbreekt elke onderliggende verplichting tussen de betaler en de begunstigde, de uitvoering van door de begunstigde geïnitieerde automatische afschrijvingen van een rekening waarvan hij niet de houder is, [valt] onder het begrip ‚betalingsdiensten’ in artikel 2, lid 1, van richtlijn 2007/64 [...] wanneer de betaler, houder van de aldus gedebiteerde betaalrekening, met deze automatische afschrijvingen heeft ingestemd.”
14      Arrest van 11 april 2019, Mediterranean Shipping Company (Portugal) – Agentes de Navegação (C‑295/18, EU:C:2019:320, punt 48): „[A]rtikel 2, lid 1, van richtlijn 2007/64 [...] moet [aldus] worden uitgelegd dat de uitvoering van door de begunstigde geïnitieerde automatische afschrijvingen van een betaalrekening waarvan hij niet de houder is, en waarmee de houder van de aldus gedebiteerde rekening niet heeft ingestemd, onder het begrip ‚betalingsdiensten’ in de zin van deze bepaling valt.”
15      Het mandaat (dat ook opdracht voor automatische afschrijving kan worden genoemd) bevat de machtiging die door de betaler is gegeven zodat vanaf een bepaalde datum de debitering van zijn bankrekening kan worden geïnitieerd.
16      De vereisten voor SEPA Direct Debit zijn voornamelijk uiteengezet in artikel 5, leden 1 en 3, van verordening nr. 260/2012 en in de punten 1 en 3 van de bijlage bij die verordening. De kenmerken van dergelijke afschrijvingen zijn gespecificeerd in het document SEPA, Preguntas Frecuentes – Adeudos directos SEPA, dat kan worden geraadpleegd op https://www.sepaesp.es/sepa/es/faqs/sdd/. Opgemerkt zij dat in dit Spaanstalige document het begrip „adeudo directo” (automatische incasso, direct debit) wordt gebruikt om te verwijzen naar „aduedo domiciliado” (automatische afschrijving).
17      Punten 3 en 4 van deze conclusie.
18      Zie in dezelfde zin de schriftelijke opmerkingen van de Commissie, punt 24, en de schriftelijke opmerkingen van de Litouwse regering, punt 15.
19      Ter ondersteuning van haar stelling verwijst Alternative Payments – naar mijn mening zonder goede grond – naar het arrest van 22 februari 2024, ABC Projektai (C‑661/22, EU:C:2024:148, punt 39). In dat punt wordt slechts verklaard dat „[a]rtikel 4, punt 23, van deze richtlijn [...] [uitdrukkelijk] voorziet [...]
in de uitvoering van automatische afschrijvingen van een betaalrekening die door de begunstigde worden geïnitieerd op basis van de door de betaler aan de begunstigde gegeven instemming. Voor een goede uitvoering van een dergelijke betalingstransactie is vereist dat de voor die transactie noodzakelijke geldmiddelen vooraf beschikbaar zijn op de betaalrekening van de betaler.”
20      Punten 5 en 6 van deze conclusie.
21      Een SEPA-schema is een geheel van regels, praktijken en standaarden dat erop gericht is interoperabiliteit te bewerkstelligen bij de terbeschikkingstelling en de werking van een SEPA-betaalinstrument dat op interbancair niveau is overeengekomen.
22      European Payments Council: SEPA Direct Debit Core Scheme Rulebook, EPC016‑06/ 2025, versie 1.0, datum van publicatie: 28 november 2024, datum van inwerkingtreding: 5 oktober 2025, https://www.europeanpaymentscouncil.eu/sites/default/files/kb/file/2024‑11/EPC016‑06 %202025 %20SDD%20Core%20Rulebook%20version%201.0.pdf. Het rulebook bevat een geheel van interbancaire regels, praktijken en standaarden voor de uitvoering van automatische afschrijvingen in euro binnen SEPA door deelnemers aan het schema. Hiermee wordt beoogd een volledig elektronische en directe verwerking van transacties van begin tot eind te bieden. Deze doelstelling is eveneens van toepassing op de verschillende processen voor het beheer van uitzonderingen, zoals „reject” (afkeuring), „return” (terugboeking)’, „reversal” (terugdraaiing), „refund” (terugbetaling), „refusal” (weigering) en „revocation” (herroeping). Tussen de deelnemers is alleen het elektronische beheer van informatie over mandaten voor automatische afschrijving toegestaan. De debiteur en de crediteur kunnen een opdracht voor automatische afschrijving op papier of elektronisch uitwisselen.
23      Rulebook, blz. 115.
24      Rulebook, blz. 20.
25      De onderliggende overeenkomst wordt gesloten tussen de debiteur en de crediteur. Deze overeenkomst heeft geen betrekking op de betalingsdienstaanbieder van de crediteur of op de betalingsdienstaanbieder van de debiteur en is voor hen ook niet bindend.
Voor hen is uitsluitend de overeenkomst met hun respectieve klanten relevant wat de voorwaarden voor de verlening van de diensten in verband met de automatische afschrijving betreft.
26      In haar schriftelijke opmerkingen stelt Alternative Payments dat de bank van Litouwen haar had gemachtigd om de betwiste diensten te verrichten, totdat haar vergunning in 2022 werd ingetrokken.
27      Punt 33, in fine, van de verwijzingsbeslissing. Een soortgelijke verklaring is te vinden in punt 13.6 van de verwijzingsbeslissing, dat is overgenomen in punt 28 van deze conclusie.
28      Punt 4 van de schriftelijke opmerkingen van Alternative Payments. Dezelfde verklaring wordt in deze of andere bewoordingen herhaald in andere punten van haar opmerkingen.
29      Punten 35‑38 van de schriftelijke opmerkingen van de Commissie.
30      Punt 13 van de schriftelijke opmerkingen van de Tsjechische regering; punten 24‑26 van de schriftelijke opmerkingen van de Italiaanse regering, en punten 22, 23 en 26‑34 van de schriftelijke opmerkingen van de Litouwse regering.
31      Punt 26 van de schriftelijke opmerkingen van de Litouwse regering.
32      Punt 3 van deze conclusie. In het Spaans is het begrip „adquisición” (verwerving) dubbelzinnig in deze context: de betalingstransactie wordt eigenlijk niet verworven (d.w.z. er wordt geen eigendom verkregen of ontvangen). De in de Duitse taalversie gehanteerde term „Annahme und Abrechnung von Zahlungsvorgängen (Acquiring)”, die zou kunnen worden vertaald als acceptatie en afwikkeling van betalingstransacties, lijkt mij nauwkeuriger.
33      Het klassieke voorbeeld van een dienst voor de acceptatie van betalingstransacties zijn betalingen per creditcard, zoals volgt uit overweging 10 van de tweede richtlijn betalingsdiensten: „In deze richtlijn wordt een neutrale definitie van de acceptatie van betalingstransacties opgenomen om niet alleen de traditionele acceptatiemodellen die gebaseerd zijn op het gebruik van betaalkaarten te vatten, maar ook andere bedrijfsmodellen, zoals die waarbij meer dan een accepteerder is betrokken. Dit moet ertoe leiden dat, wanneer de activiteit dezelfde is als het accepteren van kaarttransacties, handelaren dezelfde bescherming genieten, ongeacht het betaalinstrument dat is gebruikt.”
34      Aan de uitgevende zijde van de betalingstransactie (bv. met een kaart) zal doorgaans een andere betalingsdienst worden aangetroffen, namelijk de dienst voor de „uitgifte van betaalinstrumenten”, die in artikel 4, punt 45, van de tweede richtlijn betalingsdiensten wordt gedefinieerd als „een door een betalingsdienstaanbieder aangeboden betalingsdienst waarbij een overeenkomst wordt gesloten om aan een betaler een betaalinstrument voor het initiëren en het verwerken van de betalingstransacties van de betaler te verstrekken”.
35      Punt 40 van de verwijzingsbeslissing. Cursivering van mij.
36      Zo wordt dit recht genoemd in overweging 76 van de tweede richtlijn betalingsdiensten.
37      Punt 3 van deze conclusie.
38      De consument stemt ermee in dat de (externe) betalingsinitiatiedienstaanbieder toegang heeft tot zijn bankrekening om namens hem een betaling te initiëren.
39      In overweging 29 van de tweede richtlijn betalingsdiensten
staat te lezen: „Dankzij deze betalingsinitiatiediensten kan de betalingsinitiatiedienstaanbieder de begunstigde de zekerheid bieden dat de betaling is geïnitieerd om de begunstigde ertoe aan te zetten het goed onverwijld vrij te geven of de dienst onverwijld te verlenen. Deze diensten zijn een goedkope oplossing voor zowel handelaren als consumenten en bieden consumenten een mogelijkheid om ook zonder betaalkaart online te winkelen.”
40      Juist vanwege deze omstandigheid zijn betalingsinitiatiedienstaanbieders – die de geldmiddelen van hun klanten niet aanhouden – niet onderworpen aan de (strengere) vereisten die gelden voor marktdeelnemers die dergelijke geldmiddelen wel aanhouden.
41      Punten 82 en 83 van de schriftelijke opmerkingen van Alternative Payments.