62017CJ0587
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τέταρτο τμήμα)
της 30ής Ιανουαρίου 2019 (
*1
)
«Αίτηση αναιρέσεως – Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ) – Κανονισμός (ΕΚ) 1290/2005 – Κανονισμός (ΕΕ) 1306/2013 – Δαπάνες αποκλειόμενες από τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αχρεωστήτως καταβληθείσες εισφορές κατά την εξαγωγή – Ανάκτηση – Μη εξάντληση όλων των εθνικών ενδίκων βοηθημάτων και μέσων – Μη άσκηση αιτήσεως αναιρέσεως κατόπιν αρνητικής γνωμοδότησης από δικηγόρο διορισμένο στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Βέλγιο) – Άρθρο 267 ΣΛΕΕ – Μη υποβολή αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως στο Δικαστήριο – Αμέλεια του κράτους μέλους»
Στην υπόθεση C–587/17 P,
με αντικείμενο αίτηση αναιρέσεως δυνάμει του άρθρου 256, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και του άρθρου 56 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που ασκήθηκε στις 5 Οκτωβρίου 2017,
Βασίλειο του Βελγίου, εκπροσωπούμενο από τον J.-C. Halleux, καθώς και από τις M. Jacobs και C. Pochet, επικουρούμενους από τους E. Grégoire και J. Marian, avocats,
αναιρεσείον,
όπου ο έτερος διάδικος είναι η:
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους A. Bouquet και B. Hofstötter,
καθής πρωτοδίκως,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο τμήμα),
συγκείμενο από τους T. von Danwitz, πρόεδρο του έβδομου τμήματος, προεδρεύοντα του τέταρτου τμήματος, K. Jürimäe, Κ. Λυκούργο (εισηγητή), E. Juhász και C. Vajda, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: N. Wahl
γραμματέας: V. Giacobbo-Peyronnel, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζήτησης της 27ης Ιουνίου 2018,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 4ης Οκτωβρίου 2018,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Με την αίτηση αναιρέσεως το Βασίλειο του Βελγίου ζητεί να αναιρεθεί η απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 20ής Ιουλίου 2017, Βέλγιο κατά Επιτροπής (T-287/16, μη δημοσιευθείσα, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2017:531), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή ακυρώσεως που άσκησε το Βασίλειο του Βελγίου κατά της εκτελεστικής αποφάσεως (ΕΕ) 2016/417 της Επιτροπής, της 17ης Μαρτίου 2016, για τον αποκλεισμό από τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ορισμένων δαπανών που πραγματοποιήθηκαν από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ) και στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) (ΕΕ 2016, L 75, σ. 16), καθόσον η απόφαση αυτή αποκλείει από τη χρηματοδότηση το Βασίλειο του Βελγίου για ποσό ύψους 9601619 ευρώ (στο εξής: επίδικη απόφαση).
Το νομικό πλαίσιο
2
Το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 1290/2005 του Συμβουλίου, της 21ης Ιουνίου 2005, για τη χρηματοδότηση της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΕΕ 2005, L 209, σ. 1), προέβλεπε τα εξής:
«Το [Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ)] χρηματοδοτεί με επιμερισμένη διαχείριση μεταξύ των κρατών μελών και της Κοινότητας τις ακόλουθες δαπάνες, οι οποίες πραγματοποιούνται σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο:
α)
επιστροφές κατά την εξαγωγή γεωργικών προϊόντων προς τρίτες χώρες·
[…]».
3
Το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού αυτού όριζε τα εξής:
«Τα κράτη μέλη:
α)
θεσπίζουν, στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής, όλες τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις και λαμβάνουν όλα τα άλλα μέτρα, που είναι αναγκαία για την αποτελεσματική προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας, ειδικότερα για:
i)
την εξακρίβωση της πραγματικής εκτέλεσης και της κανονικότητας των πράξεων που χρηματοδοτούνται από το ΕΓΤΕ και το [Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ)],
ii)
την αποτροπή και τη δίωξη των παρατυπιών,
iii)
την ανάκτηση των ποσών που απωλέσθησαν εξαιτίας παρατυπιών ή αμέλειας».
4
Το άρθρο 32, παράγραφος 5, τέταρτο εδάφιο, και παράγραφος 8, στοιχείο αʹ, του εν λόγω κανονισμού προέβλεπε τα εξής:
«5.   […]
Εάν, στο πλαίσιο της διαδικασίας ανάκτησης, διαπιστωθεί με οριστική διοικητική ή δικαστική πράξη ότι δεν έχει διαπραχθεί παρατυπία, το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος δηλώνει στο ΕΓΤΕ ως δαπάνη τη δημοσιονομική επιβάρυνσή του δυνάμει του πρώτου εδαφίου.
[…]
8.   Αφού εφαρμόσει τη διαδικασία του άρθρου 31 παράγραφος 3, η Επιτροπή δύναται να αποφασίσει να αποκλείσει από την κοινοτική χρηματοδότηση τα ποσά που έχουν καταλογιστεί στον κοινοτικό προϋπολογισμό στις ακόλουθες περιπτώσεις:
α)
κατ’ εφαρμογή των παραγράφων 5 και 6 του παρόντος άρθρου, εφόσον διαπιστώσει ότι οι παρατυπίες ή η απουσία ανάκτησης οφείλονται σε παρατυπίες ή αμέλεια που μπορούν να αποδοθούν στις διοικητικές ή άλλες υπηρεσίες ή σε οργανισμούς των κρατών μελών·
[…]».
5
Ο κανονισμός 1290/2005 καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από τον κανονισμό (ΕΕ) 1306/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, σχετικά με τη χρηματοδότηση, τη διαχείριση και την παρακολούθηση της κοινής γεωργικής πολιτικής και την κατάργηση των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 352/78, (ΕΚ) αριθ. 165/94, (ΕΚ) αριθ. 2799/98, (ΕΚ) αριθ. 814/2000, (ΕΚ) αριθ. 1290/2005 και (ΕΚ) αριθ. 485/2008 του Συμβουλίου (ΕΕ 2013, L 347, σ. 549, και διορθωτικό ΕΕ 2016, L 130, σ. 13). Το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1290/2005 αντικαταστάθηκε και, κατ’ ουσίαν, επανελήφθη με το άρθρο 58, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του κανονισμού 1306/2013, το οποίο σε όσα όριζε η ανωτέρω διάταξη προσθέτει, μεταξύ άλλων, ότι τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα μέτρα που είναι αναγκαία για την κίνηση νομικών διαδικασιών, εφόσον κρίνεται αναγκαίο, προς τον σκοπό της ανάκτησης αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών. Οι διατάξεις του άρθρου 32, παράγραφος 5, τέταρτο εδάφιο, και παράγραφος 8, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1290/2005 επανελήφθησαν, κατ’ ουσίαν, με το άρθρο 54, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, και παράγραφος 5, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 1306/2013.
Το ιστορικό της διαφοράς
Επί των καταβληθεισών επιστροφών κατά την εξαγωγή και των επανεισαγωγών που έγιναν με δόλιο τρόπο
6
Το 1992 η εταιρία Générale Sucrière, στα δικαιώματα της οποίας υπεισήλθε η εταιρία Saint-Louis Sucre, πώλησε συνολικά 24000 τόνους ζάχαρης στις εταιρίες Metelmann & CO και Sucre Export. Στις συμβάσεις πώλησης προβλεπόταν ότι η ζάχαρη προοριζόταν για εξαγωγή εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι εταιρίες Metelmann & CO και Sucre Export μεταπώλησαν, μέσω δύο μεσαζόντων, 6000 τόνους από τη ζάχαρη αυτή στις εταιρίες Proud Trading και Shawline Offshore. Και σε αυτές τις συμβάσεις πώλησης προβλεπόταν ότι η ζάχαρη προοριζόταν για τρίτη χώρα και ότι θα έπρεπε να απομακρυνθεί από το έδαφος της Ένωσης αμέσως μετά τη φόρτωσή της.
7
Η φόρτωση των πλοίων, από το λιμάνι της Αμβέρσας (Βέλγιο) με προορισμό το Ουζμπεκιστάν, πραγματοποιήθηκε μεταξύ της 20ής Ιανουαρίου και της 29ης Μαρτίου 1993.
8
Η εταιρία Manuport Services, στην οποία –καθώς και στην εταιρία Belgian Bunkering and Stevedoring– η Saint-Louis Sucre είχε αναθέσει την παραλαβή της ζάχαρης και τη φόρτωσή της στα πλοία, καθώς και τη σύνταξη των σχετικών εγγράφων, διεκπεραίωσε για λογαριασμό της Saint-Louis Sucre τις διαδικασίες σχετικά με τα έγγραφα αυτά και διαβίβασε τις διασαφήσεις εξαγωγής στον αρμόδιο οργανισμό πληρωμών, ήτοι στο Bureau d’intervention et de restitution belge (βελγικό οργανισμό παρεμβάσεως και επιστροφών, στο εξής: BIRB), ο οποίος την εποχή εκείνη ονομαζόταν Office central des contingents et licences (Κεντρική Υπηρεσία Ποσοστώσεων και Αδειών, Βέλγιο). Βάσει των διασαφήσεων αυτών η Saint-Louis Sucre εισέπραξε από τον BIRB προκαταβολή για την επιστροφή κατά την εξαγωγή που θα δικαιούνταν να εισπράξει. Η προκαταβολή αυτή περιήλθε οριστικά στη Saint-Louis Sucre, ως επιστροφή κατά την εξαγωγή, όταν προσκομίσθηκαν αποδείξεις ότι η ζάχαρη δεν βρισκόταν πλέον στο τελωνειακό έδαφος της Ένωσης.
9
Εν συνεχεία αποκαλύφθηκε ότι στην πραγματικότητα, όταν το πλοίο εγκατέλειψε το Βέλγιο από το λιμάνι της Αμβέρσας, οι 6000 τόνοι ζάχαρης που είχαν μεταπωληθεί από τη Metelmann & CO και τη Sucre Export στην Proud Trading και την Shawline Offshore εξετράπησαν από τον αρχικό τους προορισμό και επανεισήχθησαν δολίως στο έδαφος της Ένωσης, στην Ισπανία, μέσω του λιμανιού της Guernica, βάσει εγγράφων –και συγκεκριμένα των εντύπων T2L– τα οποία ήταν πλαστά. Η Saint-Louis Sucre ενημέρωσε αυτοβούλως τον BIRB για την αποκάλυψη των εν λόγω επανεισαγωγών που έγιναν δολίως.
Επί της ποινικής διαδικασίας
10
Με απόφαση του hof van beroep te Antwerpen (εφετείου Αμβέρσας, Βέλγιο) της 22ας Οκτωβρίου 2003, η οποία επικύρωσε απόφαση του rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen (πλημμελειοδικείου Αμβέρσας, Βέλγιο) της 21ης Ιουνίου 2001, δύο άτομα, τα οποία είχαν ενεργήσει ως μεσάζοντες μεταξύ των Metelmann & CO και Sucre Export, αφενός, και των Proud Trading και Shawline Offshore, αφετέρου, καταδικάστηκαν λόγω των δολίως διενεργηθεισών επανεισαγωγών για πλαστογραφία, χρήση πλαστών εγγράφων και απάτη. Ο BIRB, μεταξύ άλλων, άσκησε πολιτική αγωγή σε βάρος των ατόμων αυτών και πέτυχε την κατ’ αρχήν καταδίκη τους σε αποζημίωση εκτιμηθείσα προσωρινώς σε ένα λεπτό του ευρώ, η οποία κατέστη αμετάκλητη με απόφαση του Cour de cassation (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Βέλγιο) της 22ας Ιουνίου 2004.
Επί της διαδικασίας ανάκτησης ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων
11
Στις 16 Μαρτίου 1994, αφού έλαβε γνώση της διαπραχθείσας απάτης, ο BIRB ζήτησε από τη Saint-Louis Sucre την επιστροφή ποσού ύψους 167020445 βελγικών φράγκων (BEF), τα οποία αντιστοιχούν σε 4140328,68 ευρώ, για τον λόγο ότι τα φορτία ζάχαρης που δηλώθηκαν στην Αμβέρσα κατά την εξαγωγή τους από την εταιρία αυτή και των οποίων η απομάκρυνση από το τελωνειακό έδαφος της Ένωσης είχε αποδειχθεί με τα έγγραφα ελέγχου, ήτοι τα έντυπα T5, είχαν επανεισαχθεί στο εν λόγω τελωνειακό έδαφος βάσει πλαστών εγγράφων και συγκεκριμένα βάσει των εντύπων T2L.
12
Η Saint-Louis Sucre διαφώνησε με το αίτημα ανάκτησης του BIRB, υποστηρίζοντας ότι δεν έφερε ευθύνη για την εν λόγω απάτη.
13
Με επιστολές της 19ης Νοεμβρίου 1996 και της 13ης Φεβρουαρίου 1997 ο BIRB δήλωσε ότι εμμένει στο αίτημα ανάκτησης, προβάλλοντας ότι η επίμαχη ζάχαρη ουδέποτε εξήχθη.
14
Δεδομένου ότι ο BIRB επανέλαβε το αίτημα καταβολής του βασικού ποσού, πλέον των τόκων που οφείλονταν από τις 16 Απριλίου 1994, στις 16 Μαΐου 1997 η Saint-Louis Sucre αποφάσισε να του καταβάλει, με κάθε επιφύλαξη και χωρίς να συνομολογεί την οφειλή, το εν λόγω ποσό προσαυξημένο με τόκους για το διάστημα από 16 Απριλίου 1994 μέχρι 16 Μαΐου 1997, ήτοι ποσό συνολικού ύψους 5133087,54 ευρώ.
15
Όταν το Βασίλειο του Βελγίου εισέπραξε το ποσό αυτό, κατέβαλε στο ΕΓΤΕ ποσό ύψους 4106470,28 ευρώ, το οποίο αντιστοιχούσε στο 80 % του ποσού που είχε καταβληθεί από τη Saint-Louis Sucre. Το υπόλοιπο 20 %, ήτοι ποσό ύψους 1026617,52 ευρώ, παρακρατήθηκε από το Βασίλειο του Βελγίου, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 595/91 του Συμβουλίου, της 4ης Μαρτίου 1991, περί των ανωμαλιών και της ανάκτησεως των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών στα πλαίσια της χρηματοδοτήσεως της κοινής γεωργικής πολιτικής ως και της οργανώσεως ενός συστήματος πληροφορήσεως στον τομέα αυτό και περί καταργήσεως του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 283/72 (ΕΕ 1991, L 67, σ. 11).
16
Στις 18 Ιουνίου 1997 η Saint-Louis Sucre προσέφυγε ενώπιον του tribunal de première instance de Bruxelles (πρωτοδικείου Βρυξελλών, Βέλγιο), προκειμένου να της επιστραφεί από τον BIRB το ποσό των 5133087,54 ευρώ, προσαυξημένο με τόκους υπερημερίας, τόκους επιδικίας και έξοδα.
17
Με απόφαση της 20ής Μαρτίου 2008 το πρωτοδικείο Βρυξελλών, αφού ανέμεινε προηγουμένως την έκβαση της ποινικής δίκης, έκανε δεκτό το αίτημα της Saint‑Louis Sucre και υποχρέωσε τον BIRB να επιστρέψει τα εν λόγω ποσά.
18
Ο BIRB άσκησε έφεση κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών, Βέλγιο), ζητώντας τη μεταρρύθμιση της πρωτόδικης απόφασης και την απόρριψη του αρχικού αιτήματος της Saint-Louis Sucre. Επικουρικώς, ο BIRB ζήτησε από το εφετείο να υποβάλει στο Δικαστήριο τρία προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με την ερμηνεία του κανονισμού (ΕΟΚ) 3665/87 της Επιτροπής, της 27ης Νοεμβρίου 1987, για κοινές λεπτομέρειες εφαρμογής του καθεστώτος των επιστροφών κατά την εξαγωγή για τα γεωργικά προϊόντα (ΕΕ 1987, L 351, σ. 1, και διορθωτικό ΕΕ 1988, L 337, σ. 29).
19
Με απόφαση της 3ης Μαΐου 2012, η οποία επιδόθηκε στις 29 Ιουνίου 2012, το cour d’appel de Bruxelles (εφετείο Βρυξελλών) επικύρωσε την απόφαση του tribunal de première instance de Bruxelles (πρωτοδικείου Βρυξελλών). Έκρινε, επίσης, ότι δεν χρειαζόταν η υποβολή προδικαστικού ερωτήματος στο Δικαστήριο. Κατόπιν τούτου, υποχρέωσε τον BIRB να καταβάλει στη Saint-Louis Sucre το ποσό των 10114003,39 ευρώ, το οποίο αντιστοιχούσε στο ποσό των 5133087,54 ευρώ πλέον τόκων από 1ης Ιουνίου 1997, προσαυξημένο με τόκους υπερημερίας από 7 Μαρτίου 2011, τόκους επιδικίας και δικαστικά έξοδα.
20
Μετά την έκδοση της απόφασης αυτής, ο BIRB ζήτησε την εκπόνηση γνωμοδότησης από δικηγόρο διορισμένο στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο), όπως απαιτείται από τη βελγική δικονομία, προκειμένου να ασκήσει αίτηση αναιρέσεως ενώπιον του δικαστηρίου αυτού.
21
Στις 25 Σεπτεμβρίου 2012 ο δικηγόρος αυτός εξέδωσε τη γνωμοδότησή του στην οποία, κατόπιν εξέτασης της δικογραφίας και της νομολογίας της Ένωσης, κατέληγε στο συμπέρασμα ότι «δεν υπήρχαν σοβαρές πιθανότητες ευδοκίμησης τυχόν προσβολής της απόφασης [του cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών) της 3ης Μαΐου 2012] ενώπιον του Cour de cassation (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου), στο μέτρο που η απόφαση αυτή υποχρεώνει τον BIRB να καταβάλει το ποσό των 10114003,39 ευρώ». Ο BIRB αποφάσισε να λάβει υπόψη την αρνητική αυτή γνωμοδότηση και δεν άσκησε αναίρεση. Ο BIRB κατέβαλε στη Saint-Louis Sucre το ποσό που είχε υποχρεωθεί να της καταβάλει, συνολικού ύψους 10659055,85 ευρώ, το οποίο αντιστοιχούσε σε 10114003,39 ευρώ πλέον τόκων.
Επί της επιβάρυνσης του ΕΓΤΕ με το ποσό των 9601619,85 ευρώ
22
Στις 4 Ιουλίου 2012 ο BIRB ανακοίνωσε στην Επιτροπή ότι, μετά την έκδοση της απόφασης του cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών) της 3ης Μαΐου 2012, η οποία ήταν αμέσως εκτελεστή ακόμη και σε περίπτωση άσκησης αιτήσεως αναιρέσεως, το ΕΓΤΕ θα επιβαρυνόταν με το ποσό το οποίο είχε υποχρεωθεί να καταβάλει ο BIRB.
23
Με επιστολή της 13ης Νοεμβρίου 2012 ο BIRB ενημέρωσε την Επιτροπή ότι, δυνάμει του άρθρου 32, παράγραφος 5, τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού 1290/2005, θα επιβάρυνε το ΕΓΤΕ με το ποσό που υποχρεώθηκε να καταβάλει στη Saint-Louis Sucre, ήτοι με 10659055,85 ευρώ, από τα οποία θα έπρεπε να αφαιρεθεί, αφενός, το ποσό των 1026617,52 ευρώ, το οποίο αντιστοιχούσε στο 20 % που παρακράτησε το Βασίλειο το Βελγίου επί του ποσού των 5133087,54 ευρώ, κατ’ εφαρμογήν του κανονισμού 595/91, και, αφετέρου, το ποσό που αφορούσε τα δικαστικά έξοδα, ύψους 30818,48 ευρώ. Κατόπιν τούτου, η δαπάνη ύψους 9601619,85 ευρώ καταλογίσθηκε στο ΕΓΤΕ ως αρνητικό έσοδο κατά την εκκαθάριση λογαριασμών του έτους 2012.
24
Στην ετήσια δήλωση για το ίδιο έτος o BIRB προέβη, κατά συνέπεια, σε θετική διόρθωση ύψους 9601619,85 ευρώ.
25
Με την εκτελεστική απόφαση C(2016) 1543 final της Επιτροπής, της 17ης Μαρτίου 2016, για την εκκαθάριση των λογαριασμών ορισμένων οργανισμών πληρωμών στο Βέλγιο και στη Γερμανία στο πλαίσιο των δαπανών που χρηματοδοτούνται από το ΕΓΤΕ όσον αφορά το οικονομικό έτος 2012, το αναπροσαρμοσθέν αυτό ποσό, κατόπιν της σχετικής λογιστικής επαλήθευσης, ελήφθη υπόψη από την Ένωση για το δημοσιονομικό έτος 2012 και, συνεπώς, καταβλήθηκε στο Βασίλειο του Βελγίου.
Επί της διοικητικής διαδικασίας της δημοσιονομικής διόρθωσης
26
Κατόπιν της επιβάρυνσης του ΕΓΤΕ με το ποσό των 9601619,85 ευρώ η Επιτροπή, με επιστολή της 27ης Μαρτίου 2013, κίνησε διαδικασία εκκαθάρισης ως προς τη συμμόρφωση. Η Επιτροπή αμφισβήτησε το βάσιμο του αιτήματος να επιβαρυνθεί το ΕΓΤΕ ως προς δύο σημεία, και συγκεκριμένα, πρώτον, λόγω της απόφασης να μην εξαντληθούν όλα τα ένδικα μέσα –εν προκειμένω με την άσκηση αιτήσεως αναιρέσεως– για την ανάκτηση του επίμαχου ποσού από την Saint-Louis Sucre και, δεύτερον, λόγω της επιβάρυνσης του ΕΓΤΕ με τους τόκους από το 1997.
27
Με επιστολή της 23ης Μαΐου 2013 ο BIRB διαφώνησε με τα δύο αυτά σημεία, στηριζόμενος στο άρθρο 32, παράγραφος 5, τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού 1290/2005. Ο BIRB υποστήριξε, συγκεκριμένα, ότι τυχόν άσκηση αιτήσεως αναιρέσεως δεν θα συνεπαγόταν αυτομάτως υποβολή προδικαστικού ερωτήματος στο Δικαστήριο, δεδομένου ότι η νομολογία του Δικαστηρίου δέχεται ότι δεν απαιτείται να υποβληθεί προδικαστικό ερώτημα, μεταξύ άλλων, στο πλαίσιο της λεγόμενης θεωρίας της «σαφούς πράξεως» (acte clair). Επιπλέον, o BIRB αναφέρθηκε στην αρνητική γνωμοδότηση του διορισμένου στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) δικηγόρου και εξήγησε τον ειδικό ρόλο που έχει ανατεθεί στους διορισμένους στο δικαστήριο αυτό δικηγόρους στο πλαίσιο του βελγικού συστήματος. Εξ αυτών, ο BIRB συνήγαγε ότι εν προκειμένω ήταν στην πραγματικότητα αδύνατη η άσκηση αναιρέσεως και δεν ετίθετο καν ζήτημα επιλογής περί της σκοπιμότητας της άσκησής της.
28
Μετά την πραγματοποίηση διμερούς συνάντησης με τον BIRB στις 13 Οκτωβρίου 2014 και κατόπιν ανταλλαγής σειράς επιστολών, η Επιτροπή, με την ανακοίνωση της 12ης Ιουνίου 2015, βάσει των άρθρων 10 και 11 του κανονισμού (ΕΚ) 885/2006 της Επιτροπής, της 21ης Ιουνίου 2006, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού 1290/2005 σχετικά με τη διαπίστευση των οργανισμών πληρωμών και άλλων οργανισμών και την εκκαθάριση των λογαριασμών του ΕΓΤΕ και του ΕΓΤΑΑ (ΕΕ 2006, L 171, σ. 90), ενέμεινε στη θέση της ότι το Βασίλειο του Βελγίου δεν είχε συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις του δικαίου της Ένωσης για το δημοσιονομικό έτος 2012, με την αιτιολογία ότι οι βελγικές αρχές δεν είχαν εξαντλήσει όλα τα ένδικα μέσα για την ανάκτηση του επίμαχου ποσού, η άσκηση των οποίων θα είχε επιτρέψει να εξετασθεί από το Δικαστήριο το προδικαστικό ερώτημα σχετικά με τη Saint-Louis Sucre και ότι, ως εκ τούτου, ο BIRB δεν είχε το δικαίωμα να ανακτήσει από το ΕΓΤΠΕ τις πληρωμές που είχαν πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο επιστροφών κατά την εξαγωγή, σύμφωνα με το άρθρο 32, παράγραφος 8, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1290/2005. Ως εκ τούτου, η ανακοίνωση αυτή ανέφερε ότι θα προτεινόταν ο αποκλεισμός του ποσού των 9601619 ευρώ από τη χρηματοδότηση της Ένωσης.
29
Βάσει συνοπτικής έκθεσης της 22ας Φεβρουαρίου 2016, η Επιτροπή εξέδωσε, στις 17 Μαρτίου 2016, την επίδικη απόφαση, αποκλείοντας το ανωτέρω ποσό από την αφορώσα το Βασίλειο του Βελγίου χρηματοδότηση της Ένωσης.
Η προσφυγή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
30
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 30 Μαΐου 2016, το Βασίλειο του Βελγίου άσκησε προσφυγή με αίτημα την ακύρωση της επίδικης απόφασης.
31
Προς στήριξη της προσφυγής του το Βασίλειο του Βελγίου προέβαλε δύο λόγους ακυρώσεως. Με τον πρώτο λόγο ακυρώσεως προβαλλόταν παράβαση του άρθρου 31, παράγραφος 1, και του άρθρου 32, παράγραφος 8, του κανονισμού 1290/2005, καθόσον η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι η δαπάνη που πραγματοποιήθηκε από τον BIRB δεν ήταν σύμφωνη προς το δίκαιο της Ένωσης και ότι η απουσία ανάκτησης ή η παρατυπία οφειλόταν σε παρατυπία ή αμέλεια δυνάμενη να αποδοθεί στον BIRB. Ο δεύτερος λόγος ακυρώσεως, ο οποίος προβλήθηκε επικουρικώς, στηριζόταν σε παράβαση του άρθρου 31, παράγραφος 2, του κανονισμού 1290/2005 και σε παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας, καθόσον το ποσό που αποκλείστηκε, με την επίδικη απόφαση, από τη χρηματοδότηση της Ένωσης δεν ανταποκρινόταν στη βαρύτητα της διαπιστωθείσας μη συμμόρφωσης και δεν είχε ληφθεί υπόψη η προκληθείσα στην Ένωση οικονομική ζημία.
32
Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε τους δύο αυτούς λόγους ακυρώσεως και, ως εκ τούτου, απέρριψε την προσφυγή στο σύνολό της.
Αιτήματα των διαδίκων
33
Με την αίτηση αναιρέσεως το Βασίλειο του Βελγίου ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση·
–
να ακυρώσει την επίδικη απόφαση, στο μέτρο που με αυτή αποκλείεται από τη χρηματοδότηση της Ένωσης ποσό ύψους 9601619 ευρώ, και
–
να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
34
Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως και
–
να καταδικάσει το Βασίλειο του Βελγίου στα δικαστικά έξοδα.
Επί της αιτήσεως αναιρέσεως
35
Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως το Βασίλειο του Βελγίου προβάλλει έναν μοναδικό λόγο αναιρέσεως, ο οποίος στηρίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία, εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου, του άρθρου 32, παράγραφος 8, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1290/2005, νυν (κατ’ ουσίαν) άρθρου 54, παράγραφος 5, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 1306/2013. Ο λόγος αναιρέσεως αναπτύσσεται σε δύο σκέλη.
Επί του πρώτου σκέλους του μοναδικού λόγου αναιρέσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
36
Με το πρώτο σκέλος του μοναδικού λόγου αναιρέσεως το Βασίλειο του Βελγίου υποστηρίζει ότι εσφαλμένα το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, με τη σκέψη 56 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι οι βελγικές αρχές, λόγω της μη άσκησης αναιρέσεως κατά της απόφασης του cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών) της 3ης Μαΐου 2012, δεν είχαν εξαντλήσει όλα τα ένδικα μέσα του εθνικού δικαίου. Κατά το Βασίλειο του Βελγίου το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη τον έκτακτο χαρακτήρα που έχει η αίτηση αναιρέσεως καθώς και τον ειδικό ρόλο που αναγνωρίζεται, δυνάμει των βελγικών δικονομικών κανόνων, στους δικηγόρους που είναι διορισμένοι στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο).
37
Κατ’ αυτόν τον τρόπο το Γενικό Δικαστήριο προέβη, κατά το αναιρεσείον, σε ερμηνεία αντίθετη προς αυτή που έχει γίνει δεκτή από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) στις αποφάσεις της 5ης Δεκεμβρίου 2002, Vogl κατά Γερμανίας (CE:ECHR:2002:1205DEC006586301, § 2), και της 5ης Μαρτίου 2013, Chapman κατά Βελγίου (CE:ECHR:2013:0305DEC003961906, § 33). Συγκεκριμένα, το εν λόγω δικαστήριο έχει αναγνωρίσει επανειλημμένως τον ειδικό χαρακτήρα του ρόλου που διαδραματίζει στο βελγικό δικαστικό σύστημα ο διορισμένος στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) δικηγόρος και την υποχρεωτική συμμετοχή του στη διαδικασία. Με την τελευταία ως άνω απόφαση, αφού ανέφερε ότι «ο προσφεύγων, προκειμένου να τηρήσει τους κανόνες του βελγικού δικαίου που διέπουν την εκδίκαση μιας υπόθεσης από το Cour de cassation, απευθύνθηκε σε δικηγόρο διορισμένο στο Cour de cassation», ότι «ο διορισμένος στο Cour de cassation δικηγόρος εκτίμησε ότι δεν υπήρχε καμία εύλογη πιθανότητα ευδοκίμησης» και ότι «βάσει της αρνητικής αυτής γνωμοδότησης, ο προσφεύγων δεν άσκησε αίτηση αναιρέσεως», το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έκρινε ότι «δεδομένου του προληπτικού ρόλου τον οποίο διαδραματίζει ο διορισμένος στο Cour de cassation δικηγόρος, προς το συμφέρον τόσο του Cour de cassation όσο και των διαδίκων […], ο προσφεύγων έπραξε εν προκειμένω ό,τι θα μπορούσε να αναμένεται από αυτόν προκειμένου να εξαντλήσει τα ένδικα μέσα του εθνικού δικαίου».
38
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το πρώτο σκέλος του μοναδικού λόγου αναιρέσεως είναι απαράδεκτο, διότι με αυτό προβάλλεται επιχείρημα το οποίο δεν είχε προβληθεί ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και ότι, εν πάση περιπτώσει, το σκέλος αυτό είναι αβάσιμο.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
39
Όσον αφορά το παραδεκτό του πρώτου σκέλους του μοναδικού λόγου αναιρέσεως υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, στο πλαίσιο αιτήσεως αναιρέσεως η αρμοδιότητα του Δικαστηρίου περιορίζεται στην αξιολόγηση της νομικής λύσεως που δόθηκε σχετικά με τους ισχυρισμούς που συζητήθηκαν ενώπιον του δικαστηρίου της ουσίας. Δεν μπορεί, επομένως, διάδικος να προβάλει για πρώτη φορά ενώπιον του Δικαστηρίου ισχυρισμό που δεν είχε προβάλει ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, καθώς τούτο θα σήμαινε ότι ο διάδικος αυτός θα είχε τη δυνατότητα να υποβάλει στην κρίση του Δικαστηρίου, του οποίου η αρμοδιότητα στις αναιρετικές διαδικασίες είναι περιορισμένη, διαφορά με περιεχόμενο ευρύτερο από τη διαφορά που εκδίκασε το Γενικό Δικαστήριο (απόφαση της 13ης Ιουλίου 2017, Saint-Gobain Glass Deutschland κατά Επιτροπής, C-60/15 P, EU:C:2017:540, σκέψη 50 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
40
Εντούτοις, επιχείρημα που δεν προβλήθηκε πρωτοδίκως δεν μπορεί να θεωρηθεί νέος ισχυρισμός, απαράδεκτος κατ’ αναίρεση, εφόσον το επιχείρημα αυτό αποτελεί απλώς περαιτέρω ανάπτυξη επιχειρήματος που έχει προβληθεί στο πλαίσιο λόγου περιλαμβανομένου στο εισαγωγικό δικόγραφο που είχε κατατεθεί ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου (απόφαση της 13ης Ιουλίου 2017, Saint-Gobain Glass Deutschland κατά Επιτροπής, C-60/15 P, EU:C:2017:540, σκέψη 51 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
41
Εν προκειμένω, όπως επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 54 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και σε αντίθεση προς όσα υποστηρίζει η Επιτροπή, το Βασίλειο του Βελγίου, με τον πρώτο λόγο ακυρώσεως που προέβαλε με το δικόγραφο της προσφυγής πρωτοδίκως, κατ’ ουσίαν αμφισβητούσε ότι είχε διαπράξει παρατυπία ή επιδείξει αμέλεια λόγω της μη εξάντλησης όλων των πιθανών ένδικων μέσων από τις βελγικές αρχές. Το εν λόγω κράτος μέλος υποστήριξε επ’ αυτού ότι δεν υπήρχε στην πραγματικότητα καμία δυνατότητα άσκησης αναιρέσεως κατά της απόφασης του cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών) της 3ης Μαΐου 2012 κατόπιν της αρνητικής γνωμοδότησης του διορισμένου στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) δικηγόρου τον οποίο συμβουλεύθηκε ο BIRB για το ζήτημα της άσκησης αιτήσεως αναιρέσεως.
42
Έστω και αν το Βασίλειο του Βελγίου, όπως υπογράμμισε η Επιτροπή, δεν επικαλέσθηκε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου ότι δεν είχε ληφθεί υπόψη η μνημονευόμενη στο δικόγραφο της αιτήσεως αναιρέσεως νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το επιχείρημα αυτό σκοπεί να καταδείξει ότι κακώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι το εν λόγω κράτος μέλος δεν είχε εξαντλήσει το σύνολο των εσωτερικών ενδίκων μέσων. Συνεπώς, το επιχείρημα αυτό αποτελεί απλώς περαιτέρω ανάπτυξη επιχειρήματος που έχει ήδη αναπτυχθεί στο πλαίσιο του πρώτου λόγου ακυρώσεως που προβλήθηκε με το δικόγραφο της προσφυγής πρωτοδίκως.
43
Ως εκ τούτου, πρέπει να απορριφθεί η ένσταση απαραδέκτου που προβλήθηκε από την Επιτροπή και το πρώτο σκέλος του μοναδικού λόγου αναιρέσεως πρέπει να κριθεί παραδεκτό.
44
Όσον αφορά την ουσία του σκέλους αυτού, πρέπει να τονισθεί ότι, αφενός, όπως ανέφερε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 56 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και όπως παραδέχθηκε το Βασίλειο του Βελγίου στο δικόγραφο της αιτήσεως αναιρέσεως, εν προκειμένω οι βελγικές αρχές δεν αδυνατούσαν να ασκήσουν αναίρεση κατά της απόφασης του cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών) της 3ης Μαΐου 2012.
45
Υπό τις συνθήκες αυτές, το εν λόγω κράτος μέλος δεν μπορεί να προσάψει στο Γενικό Δικαστήριο ότι εσφαλμένα διαπίστωσε, στη προαναφερθείσα σκέψη 56, ότι οι βελγικές αρχές δεν είχαν εξαντλήσει όλα τα ένδικα μέσα που προβλέπει το βελγικό δίκαιο προκειμένου να ανακτηθούν τα επίδικα ποσά.
46
Αφετέρου, στο μέτρο που το Βασίλειο του Βελγίου υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της 5ης Δεκεμβρίου 2002, Vogl κατά Γερμανίας (CE:ECHR:2002:1205DEC006586301, σημείο 2), επιβάλλεται η επισήμανση ότι το επιχείρημα αυτό δεν είναι τεκμηριωμένο και ως εκ τούτου δεν μπορεί να γίνει δεκτό.
47
Στο μέτρο που το εν λόγω κράτος μέλος υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο προέβη σε ερμηνεία αντίθετη προς αυτή που έγινε δεκτή από το ανωτέρω δικαστήριο με την απόφαση της 5ης Μαρτίου 2013, Chapman κατά Βελγίου (CE:ECHR:2013:0305DEC003961906, § 33), επιβάλλεται να υπομνησθεί ότι η απόφαση αυτή αφορά την προϋπόθεση του άρθρου 35, παράγραφος 1, της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, που υπεγράφη στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950, κατά την οποία το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου δεν μπορεί να επιληφθεί προσφυγής παρά μόνο αφού εξαντληθούν τα εσωτερικά ένδικα μέσα.
48
Όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 75 και 76 των προτάσεών του, σκοπός της προϋπόθεσης αυτής είναι να παράσχει στα συμβαλλόμενα στη σύμβαση αυτή κράτη την ευκαιρία να προλαμβάνουν ή να επανορθώνουν τις καταγγελλόμενες παραβάσεις της σύμβασης προτού οι καταγγελίες αυτές αχθούν ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 28ης Ιουλίου 1999, Selmouni κατά Γαλλίας, CE:ECHR:1999:0728JUD002580394, § 74, και της 6ης Ιανουαρίου 2011, Paksas κατά Λιθουανίας, CE:ECHR:2011:0106JUD003493204, § 75), ενώ η υποχρέωση που προβλέπεται στο άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1290/2005, νυν (κατ’ ουσίαν) άρθρο 58, παράγραφος 1, του κανονισμού 1306/2013, κατά την οποία τα κράτη μέλη υποχρεούνται να λαμβάνουν όλα τα μέτρα που είναι αναγκαία για την ανάκτηση ποσών που απωλέσθησαν λόγω παρατυπιών ή αμέλειας, σκοπεί να διασφαλίσει την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης. Συνεπώς, οι δύο αυτές υποχρεώσεις αφορούν διαφορετικά νομικά καθεστώτα, με αποτέλεσμα η προμνησθείσα νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου να μην ασκεί επιρροή στην ερμηνεία των προϋποθέσεων εφαρμογής του άρθρου 32, παράγραφος 8, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1290/2005, νυν (κατ’ ουσίαν) άρθρου 54, παράγραφος 5, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 1306/2013, ιδίως στην ερμηνεία της έννοιας της αμέλειας στην οποία αναφέρονται οι δύο τελευταίες διατάξεις.
49
Επομένως, τα επιχειρήματα του Βασιλείου του Βελγίου τα οποία στηρίζονται στο ότι δεν ελήφθη υπόψη η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου δεν είναι ικανά να καταδείξουν νομικό σφάλμα του Γενικού Δικαστηρίου κατά την ερμηνεία και εφαρμογή των εν λόγω διατάξεων του δικαίου της Ένωσης.
50
Ως εκ τούτου, το πρώτο σκέλος του μοναδικού λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
Επί του δευτέρου σκέλους του μοναδικού λόγου αναιρέσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
51
Με το δεύτερο σκέλος του μοναδικού λόγου αναιρέσεως το Βασίλειο του Βελγίου υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας, με τις σκέψεις 55 έως 62 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι το εν λόγω κράτος μέλος δεν ενήργησε με την απαιτούμενη επιμέλεια για την ανάκτηση των επίδικων ποσών και ότι, ως εκ τούτου, επέδειξε αμέλεια διότι, μη ασκώντας αναίρεση κατά της απόφασης του cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών) της 3ης Μαΐου 2012, παρότι είχε τη δυνατότητα να το πράξει, κατέστησε απολύτως αδύνατη την υποβολή στο Δικαστήριο από το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) προδικαστικών ερωτημάτων σχετικά με την ερμηνεία του κανονισμού 3665/87 και δεν χρησιμοποίησε όλα τα μέσα που είχε στη διάθεσή του για την ανάκτηση.
52
Το Βασίλειο του Βελγίου υποστηρίζει, κατ’ αρχάς, ότι κατ’ αυτόν τον τρόπο το Γενικό Δικαστήριο προέβη σε εσφαλμένη ανάλυση της συμπεριφοράς των βελγικών αρχών.
53
Συγκεκριμένα, κατά το εν λόγω κράτος μέλος, έστω και αν οι βελγικές αρχές θεωρητικά ήταν δυνατόν να ασκήσουν αναίρεση κατά της απόφασης του cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών) της 3ης Μαΐου 2012, εντούτοις δεν υπήρχε καμία πιθανότητα μια τέτοια αναίρεση να ευδοκιμήσει ενώπιον του Cour de cassation (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου) κατόπιν της αρνητικής γνωμοδότησης του διορισμένου στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) δικηγόρου που συμβουλεύθηκε ο BIRB, δεδομένου του ειδικού ρόλου που έχει ανατεθεί από τον Βέλγο νομοθέτη στους δικηγόρους αυτούς, οι οποίοι οφείλουν να λειτουργούν ως φίλτρο για την άσκηση αιτήσεων αναιρέσεως και να συμβουλεύουν τους πελάτες τους να μην ασκούν αναίρεση όταν αυτή δεν έχει εύλογες πιθανότητες ευδοκίμησης, ούτως ώστε να αποτρέπεται η επιβάρυνση του εν λόγω δικαστηρίου με προδήλως αβάσιμες ή απαράδεκτες αιτήσεις αναιρέσεως.
54
Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου, το Βασίλειο το Βελγίου υπενθύμισε, κατ’ ουσίαν, ότι βάσει των βελγικών δικονομικών κανόνων το δικόγραφο της αιτήσεως αναιρέσεως πρέπει να υπογράφεται από δικηγόρο διορισμένο στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) και ότι διάδικος ο οποίος επιθυμεί να ασκήσει αναίρεση οφείλει προηγουμένως να ζητήσει τη γνωμοδότηση ενός διορισμένου στο δικαστήριο αυτό δικηγόρου σχετικά με τις πιθανότητες ευδοκίμησης της αναιρέσεώς του. Παρότι ο διάδικος δύναται να αγνοήσει την αρνητική γνωμοδότηση του δικηγόρου τον οποίο συμβουλεύθηκε και να του ζητήσει να καταθέσει αίτηση αναιρέσεως επ’ ονόματί του, την οποία θα έχει, εφόσον είναι αναγκαίο, συντάξει ο ίδιος, στην πράξη σπάνια συμβαίνει κάτι τέτοιο. Σε μια τέτοια περίπτωση ο δικηγόρος θα πρέπει να αναγράφει επί του δικογράφου της αιτήσεως αναιρέσεως ότι η αίτηση αυτή κατατίθεται «sur réquisition et sur projet» (κατόπιν αιτήματος του αναιρεσείοντος και βάσει προσκομισθέντος από αυτόν προσχεδίου), επισημαίνοντας, κατ’ αυτόν τον τρόπο στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο), ότι δεν υιοθετεί το περιεχόμενο αυτής. Εξάλλου, ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο διάδικος διατρέχει τον κίνδυνο να υποχρεωθεί να καταβάλει αποζημίωση για καταχρηστική άσκηση αναιρέσεως. Περαιτέρω, παρότι, σε περίπτωση έκδοσης αρνητικής γνωμοδότησης από τον διορισμένο στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) δικηγόρο του οποίου ζητήθηκε η γνώμη, τίποτα δεν εμποδίζει τον ενδιαφερόμενο διάδικο να ζητήσει δεύτερη γνωμοδότηση από άλλο δικηγόρο διορισμένο στο δικαστήριο αυτό, στην πράξη είναι ιδιαίτερα σπάνιο ο δεύτερος αυτός δικηγόρος να εκδώσει γνωμοδότηση αντίθετη προς την πρώτη.
55
Εν προκειμένω, ο δικηγόρος τον οποίο συμβουλεύθηκε ο BIRB εξέδωσε κατηγορηματική αρνητική γνωμοδότηση, κατόπιν εμπεριστατωμένης και σχολαστικής ανάλυσης η οποία έλαβε υπόψη, μεταξύ άλλων, τη νομολογία του Δικαστηρίου. Οι βελγικές αρχές, αποφασίζοντας να μην ασκήσουν αναίρεση κατόπιν της γνωμοδοτήσεως αυτής, έπραξαν όπως θα έπραττε κάθε συνετός διάδικος.
56
Εν συνεχεία, στο μέτρο που, με τη σκέψη 57 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, μη ασκώντας αναίρεση κατά της απόφασης του cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών) της 3ης Μαΐου 2012, το Βασίλειο του Βελγίου κατέστησε απολύτως αδύνατη την υποβολή στο Δικαστήριο, από το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο), προδικαστικών ερωτημάτων σχετικά με την ερμηνεία του κανονισμού 3665/87, το εν λόγω κράτος μέλος υπογραμμίζει, αφενός, ότι ο ειδικός ρόλος των διορισμένων στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) δικηγόρων, στους οποίους έχει ανατεθεί να λειτουργούν ως φίλτρο, συμβάλλει στην ορθή λειτουργία της δικαιοσύνης. Ωστόσο, ο ρόλος αυτός δεν συνεπάγεται τη μεταβίβαση, στους εν λόγω δικηγόρους, της αρμοδιότητας του Cour de cassation (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου) να υποβάλλει προδικαστικά ερωτήματα στο Δικαστήριο, καθώς σε περίπτωση που ο εντολέας διατηρεί σχετικές αμφιβολίες, μπορεί να προσφύγει ενώπιον του Cour de cassation (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου).
57
Αφετέρου, το εν λόγω κράτος μέλος επισημαίνει ότι τυχόν άσκηση αναιρέσεως δεν θα συνεπαγόταν αυτομάτως την υποβολή προδικαστικού ερωτήματος στο Δικαστήριο, δεδομένου ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η μη υποβολή τέτοιου ερωτήματος είναι δικαιολογημένη βάσει των αρχών που έχουν διατυπωθεί με την απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 1982, Cilfit κ.λπ. (283/81, EU:C:1982:335, σκέψη 21).
58
Εν προκειμένω, ο διορισμένος στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) δικηγόρος τον οποίο συμβουλεύθηκε ο BIRB προέβη σε εξέταση της σχετικής νομολογίας του Δικαστηρίου και ανέλυσε σε ποιο μέτρο θα έπρεπε να εφαρμοστεί στην υπό κρίση περίπτωση η λύση που προκύπτει από την απόφαση της 11ης Ιανουαρίου 2007, Vonk Dairy Products (C-279/05, EU:C:2007:18).
59
Τέλος, το Βασίλειο του Βελγίου αμφισβητεί κατά πόσον το να ασκείται συστηματικά αναίρεση ακόμη και όταν είναι βέβαιο ότι αυτή δεν θα ευδοκιμήσει, βάσει τεκμηριωμένης αρνητικής γνωμοδότησης διορισμένου στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) δικηγόρου, ο οποίος είναι επαγγελματίας ειδικευμένος στη συγκεκριμένη διαδικασία, συνιστά ορθή έκφραση της απαιτούμενης από το άρθρο 32, παράγραφος 8, στοιχείο α, του κανονισμού 1290/2005 επιμέλειας. Αντιθέτως, μια τέτοια πρακτική θα ήταν υπερβολική και θα οδηγούσε σε ανώφελη παράταση της διαδικασίας ανάκτησης, χωρίς να διασφαλίζει αποτελεσματικότητα.
60
Στην απάντησή της η Επιτροπή υπογραμμίζει, προκαταρκτικώς, ότι δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι οι επιστροφές κατά την εξαγωγή που χορηγήθηκαν στη Saint-Louis Sucre καταβλήθηκαν αχρεωστήτως. Συνεπώς, μη ασκώντας αναίρεση κατά της απόφασης του cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών) της 3ης Μαΐου 2012 οι βελγικές αρχές επέδειξαν αμέλεια.
61
Ως προς το ζήτημα αυτό, η Επιτροπή επισημαίνει, καταρχάς, ότι οι εθνικές αρχές είχαν τη δυνατότητα να ασκήσουν αναίρεση, παρά την ύπαρξη αρνητικής γνωμοδότησης του διορισμένου στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) δικηγόρου τον οποίο συμβουλεύθηκε ο BIRB, ή να ζητήσουν δεύτερη γνωμοδότηση από άλλο δικηγόρο.
62
Επιπλέον, η διαδικαστική αυτονομία της οποίας απολαύουν τα κράτη μέλη προκειμένου να οργανώσουν την πρόσβαση στα ανώτατα εθνικά δικαστήρια προβλέποντας, μεταξύ άλλων, διαδικασία προηγούμενης γνωμοδότησης εξειδικευμένου δικηγόρου, θα πρέπει να συνάδει με τις αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας. Συνεπώς, δεν μπορεί να γίνει επίκληση της διαδικαστικής αυτονομίας προκειμένου να παρακαμφθεί, μεταξύ άλλων, η προβλεπόμενη στο άρθρο 267 ΣΛΕΕ υποχρέωση των ανωτάτων δικαστηρίων να υποβάλλουν προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο. Η Επιτροπή υποστηρίζει, επ’ αυτού, ότι δεν απόκειται στους διορισμένους στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) δικηγόρους να αποφασίζουν αν έχουν ήδη επιλυθεί από το Δικαστήριο, υπό την έννοια της νομολογίας που διαμορφώθηκε με την απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 1982, Cilfit κ.λπ. (283/81, EU:C:1982:335), τα ζητήματα δικαίου της Ένωσης τα οποία ανακύπτουν στο πλαίσιο μιας υπόθεσης ή αν το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) οφείλει να υποβάλει προδικαστικό ερώτημα, και να λειτουργούν, με τον τρόπο αυτό, ως φίλτρο όσον αφορά την πρόσβαση σε αυτή τη νομική οδό εμποδίζοντας την άσκηση αιτήσεων αναιρέσεως. Εν προκειμένω, η θέση την οποία υποστήριξε το Βασίλειο του Βελγίου θα κατέληγε στο να ανατίθεται στους διορισμένους στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) δικηγόρους ένας τέτοιος ρόλος, ο οποίος ανήκει αποκλειστικά και μόνο στο εν λόγω δικαστήριο.
63
Μολονότι παραδέχεται ότι η άσκηση αναιρέσεως δεν θα είχε οδηγήσει κατ’ ανάγκη το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) στην υποβολή προδικαστικού ερωτήματος στο Δικαστήριο, η Επιτροπή προσθέτει ότι, απέχοντας από την άσκηση αναιρέσεως κατά της απόφασης του cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών) της 3ης Μαΐου 2012, οι βελγικές αρχές στέρησαν οριστικά το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) από τη δυνατότητα υποβολής ενός τέτοιου ερωτήματος. Από τη στιγμή που, εν προκειμένω, δεν αμφισβητείται ότι οι επιστροφές κατά την εξαγωγή καταβλήθηκαν αχρεωστήτως και που η παρούσα υπόθεση εγείρει νομικά ζητήματα τα οποία απαιτούν ερμηνεία των διατάξεων του κανονισμού 3665/87, το Βασίλειο του Βελγίου είχε, κατά το θεσμικό αυτό όργανο, την υποχρέωση να ασκήσει αναίρεση κατά της απόφασης αυτής προκειμένου να παράσχει στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) τη δυνατότητα να υποβάλει προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο. Η Επιτροπή επισημαίνει, συναφώς, ότι από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι τα κράτη μέλη δεν διαθέτουν διακριτική ευχέρεια ως προς τη σκοπιμότητα επιδίωξης της ανάκτησης αχρεωστήτως καταβληθεισών ενισχύσεων.
64
Τέλος, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι εν προκειμένω, όπως είχε ήδη επισημάνει και ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, η γνωμοδότηση που εκδόθηκε από τον διορισμένο στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) δικηγόρο τον οποίο συμβουλεύθηκε ο BIRB ήταν εσφαλμένη και ελλιπής όσον αφορά τόσο την ερμηνεία της νομολογίας του Δικαστηρίου όσο και την ανάγκη υποβολής προδικαστικών ερωτημάτων στο Δικαστήριο. Συνεπώς, η γνωμοδότηση αυτή δεν αποτελούσε «προηγούμενη τεκμηριωμένη» γνωμοδότηση στηριζόμενη σε «εμπεριστατωμένη ανάλυση» από «ειδικευμένο» επαγγελματία, όπως υποστηρίζει το Βασίλειο του Βελγίου.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
65
Προκειμένου να κριθεί το δεύτερο σκέλος του μοναδικού λόγου αναιρέσεως, επιβάλλεται, κατά πρώτον, να υπομνησθεί ότι σύμφωνα με το άρθρο 32, παράγραφος 8, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1290/2005, νυν (κατ’ ουσίαν) άρθρο 54, παράγραφος 5, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 1306/2013, η Επιτροπή μπορεί να αποφασίσει να αποκλείσει από τη χρηματοδότηση της Ένωσης τα ποσά που έχουν καταλογιστεί στον προϋπολογισμό της Ένωσης, εφόσον διαπιστώσει ότι η απουσία ανάκτησης οφείλεται σε αμέλεια που μπορεί να αποδοθεί στις αρχές των κρατών μελών.
66
Όσον αφορά τις υποχρεώσεις που υπέχουν στο πλαίσιο αυτό οι αρχές των κρατών μελών, το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1290/2005 προβλέπει ότι τα κράτη μέλη λαμβάνουν όλα τα μέτρα που είναι αναγκαία για την αποτελεσματική προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης και ειδικότερα για την ανάκτηση των ποσών που απωλέσθησαν εξαιτίας παρατυπιών ή αμέλειας. Το άρθρο 58, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του κανονισμού 1306/2013, το οποίο κατ’ ουσίαν επαναλαμβάνει την ανωτέρω διάταξη, προσθέτει ότι τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα μέτρα που είναι αναγκαία για την κίνηση νομικών διαδικασιών, εφόσον κρίνεται αναγκαίο, προς τον σκοπό της ανάκτησης αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών.
67
Το εν λόγω άρθρο 9, παράγραφος 1, του οποίου κατ’ ουσίαν επανάληψη αποτελεί το ανωτέρω άρθρο 58, παράγραφος 1, επιβάλλοντας στα κράτη μέλη την υποχρέωση να προστατεύουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης και να ανακτούν τα αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά, αποτελεί την έκφραση, στον τομέα της χρηματοδότησης της κοινής γεωργικής πολιτικής, της γενικής υποχρέωσης επιμέλειας που προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ (πρβλ. αποφάσεις της 21ης Φεβρουαρίου 1991, Γερμανία κατά Επιτροπής, C-28/89, EU:C:1991:67, σκέψη 31· της 21ης Ιανουαρίου 1999, Γερμανία κατά Επιτροπής, C-54/95, EU:C:1999:11, σκέψεις 66 και 177, καθώς και της 13ης Νοεμβρίου 2001, Γαλλία κατά Επιτροπής, C-277/98, EU:C:2001:603, σκέψη 40). Η υποχρέωση αυτή, η οποία ισχύει καθ’ όλη τη διαδικασία ανάκτησης των ποσών αυτών, συνεπάγεται ότι οι εθνικές αρχές προβαίνουν στην ανάκτηση άμεσα και εγκαίρως και χρησιμοποιούν τα μέσα ελέγχου και ανάκτησης που διαθέτουν προκειμένου να διασφαλίσουν την προστασία των συμφερόντων αυτών.
68
Ωστόσο, οι ανωτέρω διατάξεις δεν προσδιορίζουν τα συγκεκριμένα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται προς τον σκοπό αυτό, περιλαμβανομένων των δικαστικών διαδικασιών που πρέπει να κινούνται για την ανάκτηση των εν λόγω ποσών.
69
Δεδομένου ότι η διαχείριση της χρηματοδότησης του ΕΓΤΕ στηρίζεται κυρίως στις εθνικές διοικητικές αρχές, οι οποίες έχουν επιφορτισθεί να μεριμνούν για την αυστηρή τήρηση των κανόνων της Ένωσης και από γεωγραφικής απόψεως έχουν την εγγύτητα που απαιτείται προς τούτο (πρβλ. αποφάσεις της 24ης Ιανουαρίου 2002, Γαλλία κατά Επιτροπής, C-118/99, EU:C:2002:39, σκέψη 37, και της 7ης Ιουλίου 2005, Ελλάδα κατά Επιτροπής, C-5/03, EU:C:2005:426, σκέψη 40), τα κράτη μέλη βρίσκονται, όπως ανέφερε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 93 των προτάσεών του, σε καλύτερη θέση για να ανακτήσουν τα αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά και τα ποσά που απωλέσθησαν εξαιτίας παρατυπιών ή αμέλειας και για να εκτιμήσουν ποια μέτρα είναι καταλληλότερα προς τούτο.
70
Ως εκ τούτου, ειδικότερα, στις εθνικές αρχές απόκειται, υπό την επιφύλαξη της τήρησης της υποχρέωσης επιμέλειας στην οποία έγινε αναφορά στη σκέψη 67 της παρούσας απόφασης, να επιλέξουν τα ένδικα βοηθήματα τα οποία εκτιμούν ως καταλληλότερα προς ανάκτηση των επίμαχων ποσών, βάσει των ιδιαίτερων περιστάσεων της εκάστοτε περίπτωσης (πρβλ. απόφαση της 21ης Ιουλίου 2005, Ελλάδα κατά Επιτροπής, C-370/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2005:489, σκέψη 44).
71
Όπως, όμως, επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 101 και 102 των προτάσεών του, η απόφαση κράτους μέλους να μην εξαντλήσει όλα τα ένδικα μέσα, περιλαμβανομένων των έκτακτων ένδικων μέσων, μπορεί να ληφθεί σε ευρύ φάσμα καταστάσεων και να οφείλεται σε πολύ διαφορετικούς λόγους. Συνεπώς, δεν μπορεί να θεωρηθεί, χωρίς να ληφθούν υπόψη οι συγκεκριμένες περιστάσεις, ότι η εξάντληση των ενδίκων μέσων είναι σε κάθε περίπτωση αναγκαία για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης και ότι η μη εξάντλησή τους συνιστά αμέλεια.
72
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να θεωρηθεί ότι, όπως υποστήριξε, κατ’ ουσίαν, το Βασίλειο του Βελγίου, η υποχρέωση επιμέλειας στην οποία αναφέρεται η σκέψη 67 της παρούσας απόφασης δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη την εξάντληση, κατά τρόπο συστηματικό και ανεξαρτήτως των ιδιαίτερων περιστάσεων της συγκεκριμένης περίπτωσης, όλων των ενδίκων βοηθημάτων και μέσων που προβλέπονται από το εθνικό δίκαιο για την ανάκτηση των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών.
73
Κατά δεύτερον, με τις σκέψεις 57 έως 60 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι το Βασίλειο του Βελγίου είχε επιδείξει τέτοια αμέλεια διότι, μη ασκώντας αναίρεση κατά της απόφασης του cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών) της 3ης Μαΐου 2012, με την οποία δεν έγινε δεκτό αίτημα υποβολής στο Δικαστήριο προδικαστικών ερωτημάτων σχετικά με την ερμηνεία του κανονισμού 3665/87, το εν λόγω κράτος μέλος κατέστησε απολύτως αδύνατη την υποβολή των ερωτημάτων αυτών στο Δικαστήριο από το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο).
74
Ως προς το ζήτημα αυτό υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με το άρθρο 267, τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, όταν ανακύπτει ζήτημα δικαίου της Ένωσης ενώπιον του Cour de cassation (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου), το δικαστήριο αυτό, ως δικαστήριο του οποίου οι αποφάσεις δεν υπόκεινται σε ένδικα μέσα του εσωτερικού δικαίου, οφείλει κατ’ αρχήν να παραπέμψει το ζήτημα αυτό στο Δικαστήριο, ζητώντας την έκδοση προδικαστικής απόφασης.
75
Ωστόσο, όπως κατ’ ουσίαν επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 111 έως 113 των προτάσεών του, δεν θα μπορούσε να συναχθεί αμέλεια του Βασιλείου του Βελγίου εκ μόνου του γεγονότος ότι, μη ασκώντας αναίρεση κατά της απόφασης του cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών) της 3ης Μαΐου 2012, το εν λόγω κράτος μέλος στέρησε από το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) τη δυνατότητα να υποβάλει στο Δικαστήριο προδικαστικά ερωτήματα για την ερμηνεία του κανονισμού 3665/87.
76
Ειδικότερα, πρώτον, αυτό που είναι κρίσιμο προκειμένου να αποδειχθεί η ύπαρξη μιας τέτοιας αμέλειας είναι να προσδιορισθεί αν οι βελγικές αρχές έλαβαν όλα τα αναγκαία μέτρα για να προστατεύσουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης και ιδίως αν, μη ασκώντας μια τέτοια αναίρεση, οι αρχές αυτές παρέλειψαν να ασκήσουν ένδικο μέσο το οποίο θα τους είχε επιτρέψει, με εύλογη πιθανότητα ευδοκίμησης, την ανάκτηση των επίδικων ποσών. Στο πλαίσιο αυτής της εξέτασης –η οποία, όπως προκύπτει από όσα εκτέθηκαν στις σκέψεις 71 και 72 της παρούσας απόφασης, πρέπει να λάβει υπόψη όλες τις ιδιαίτερες περιστάσεις της συγκεκριμένης υπόθεσης– πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η άσκηση αναίρεσης κατά της απόφασης του cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών) της 3ης Μαΐου 2012 θα μπορούσε να οδηγήσει το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) στην αναίρεση της εν λόγω απόφασης βάσει των απαντήσεων που θα είχαν δοθεί από το Δικαστήριο σε πιθανά προδικαστικά ερωτήματα επί της ερμηνείας των κρίσιμων διατάξεων του δικαίου της Ένωσης.
77
Δεύτερον, από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η υπομνησθείσα στη σκέψη 74 της παρούσας απόφασης υποχρέωση του Cour de cassation (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου) να υποβάλλει προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο εφόσον ανακύπτει ενώπιόν του ζήτημα δικαίου της Ένωσης δεν βαρύνει το εν λόγω δικαστήριο όταν διαπιστώνει ότι το ανακύψαν ζήτημα δεν ασκεί επιρροή ή ότι η επίμαχη διάταξη του δικαίου της Ένωσης έχει ήδη ερμηνευθεί από το Δικαστήριο ή ακόμη ότι η ορθή εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης παρίσταται τόσο προφανής ώστε να μην καταλείπει περιθώριο για καμία εύλογη αμφιβολία, η δε σχετική εκτίμηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του δικαίου της Ένωσης, τις ιδιάζουσες δυσχέρειες που παρουσιάζει η ερμηνεία του και τον κίνδυνο διαστάσεως στη νομολογία εντός της Ένωσης [πρβλ. αποφάσεις της 6ης Οκτωβρίου 1982, Cilfit κλ.π., 283/81, EU:C:1982:335, σκέψη 21· της 9ης Σεπτεμβρίου 2015, Ferreira da Silva e Brito κ.λπ., C-160/14, EU:C:2015:565, σκέψεις 38 και 39, καθώς και της 4ης Οκτωβρίου 2018, Επιτροπή κατά Γαλλίας (Φόρος κινητών αξιών), C-416/17, EU:C:2018:811, σκέψη 110].
78
Υπό το πρίσμα της νομολογίας αυτής, δεν μπορεί να θεωρηθεί, χωρίς να ληφθούν υπόψη οι συγκεκριμένες περιστάσεις της υπόθεσης, ότι αν είχε ασκηθεί αναίρεση κατά της απόφασης του cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών) της 3ης Μαΐου 2012 το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) θα είχε οπωσδήποτε υποβάλει στο Δικαστήριο προδικαστικό ερώτημα ούτε ότι η υποβολή προδικαστικού ερωτήματος θα είχε κατ’ ανάγκη οδηγήσει το Δικαστήριο να ερμηνεύσει το δίκαιο της Ένωσης κατά τρόπο τέτοιο ώστε το Cour de cassation εν συνεχεία να αναιρέσει την απόφαση του cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών) της 3ης Μαΐου 2012.
79
Από όσα εκτέθηκαν στις σκέψεις 71 έως 78 της παρούσας απόφασης προκύπτει, συνεπώς, ότι η ύπαρξη αμέλειας δυνάμενης να αποδοθεί στο Βασίλειο του Βελγίου υπό την έννοια του άρθρου 32, παράγραφος 8, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1290/2005, νυν (κατ’ ουσίαν) άρθρου 54, παράγραφος 5, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 1306/2013, έπρεπε να αποδεικνύεται βάσει του συνόλου των περιστάσεων της συγκεκριμένης υπόθεσης.
80
Μεταξύ των περιστάσεων που θα έπρεπε να ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο αυτό, όπως ανέφερε ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 105 και 109 των προτάσεών του, περιλαμβάνονται, πρώτον, τα μέτρα ανάκτησης που είναι διαθέσιμα βάσει του εθνικού δικαίου και αυτά που έχει ήδη λάβει το εν λόγω κράτος μέλος για την ανάκτηση των επίδικων ποσών, τα οποία μνημονεύονται στις σκέψεις 10 έως 13 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και στις σκέψεις 11 έως 14 της παρούσας απόφασης, καθώς και τα ένδικα βοηθήματα που έχει ήδη ασκήσει για τον σκοπό αυτό το εν λόγω κράτος μέλος και η έκβαση αυτών.
81
Ειδικότερα, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, εν προκειμένω, το Βασίλειο του Βελγίου χρησιμοποίησε εναντίον της Saint-Louis Sucre όλα τα τακτικά ένδικα μέσα και βοηθήματα που προβλέπονται από το εθνικό δίκαιο και ότι τόσο το tribunal de première instance de Bruxelles (πρωτοδικείο Βρυξελλών) όσο και το cour d’appel de Bruxelles (εφετείο Βρυξελλών), με την από 3 Μαΐου 2012 απόφασή του, υποχρέωσαν το εν λόγω κράτος μέλος να επιστρέψει στην εταιρία αυτή τα επίμαχα ποσά, προσαυξημένα με τους σχετικούς τόκους υπερημερίας, τους τόκους επιδικίας και τα δικαστικά έξοδα, καθώς και ότι το τελευταίο αυτό δικαστήριο έκρινε ότι δεν υπήρχε λόγος να υποβληθούν προδικαστικά ερωτήματα στο Δικαστήριο.
82
Δεύτερον, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι δικονομικές ενέργειες στις οποίες προέβη το Βασίλειο του Βελγίου μετά την έκδοση της απόφασης αυτής για τον σκοπό ενδεχόμενης ασκήσεως αιτήσεως αναιρέσεως και συγκεκριμένα το ότι, όπως αναφέρεται στη σκέψη 19 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και υπενθυμίζεται στη σκέψη 20 της παρούσας απόφασης, ο BIRB ζήτησε, όπως απαιτούν οι ισχύοντες βελγικοί δικονομικοί κανόνες, γνωμοδότηση δικηγόρου διορισμένου στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) σχετικά με τις πιθανότητες ευδοκίμησης της αιτήσεως αναιρέσεως.
83
Τρίτον, το ζήτημα τυχόν αμέλειας του Βασιλείου του Βελγίου λόγω της απόφασής του να μην ασκήσει αναίρεση πρέπει να εξετασθεί, όπως προκύπτει από όσα εκτέθηκαν στις σκέψεις 76 έως 78 της παρούσας απόφασης, βάσει της εκτίμησης στην οποία προέβη το εν λόγω κράτος μέλος –υπό τις περιστάσεις στις οποίες αναφέρονται οι δύο προηγούμενες σκέψεις– σχετικά με την πιθανότητα να ευδοκιμήσει η αίτηση αναιρέσεως την οποία θα μπορούσε να ασκήσει μετά την έκδοση της αρνητικής γνωμοδότησης του διορισμένου στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) δικηγόρου του οποίου ζητήθηκε η γνώμη, και, στο πλαίσιο αυτό, σχετικά με την πιθανότητα το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο), υπό το πρίσμα των απαντήσεων που θα έδινε το Δικαστήριο σε τυχόν προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με την ερμηνεία των κρίσιμων διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, να αναιρούσε την απόφαση του cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών).
84
Τέταρτον, το ζήτημα τυχόν αμέλειας του Βασιλείου του Βελγίου πρέπει να εκτιμηθεί λαμβανομένων υπόψη των εξόδων τα οποία συνεπάγεται τόσο η διαδικασία ανάκτησης όσο και η άσκηση αιτήσεως αναιρέσεως σε σχέση με τα προς ανάκτηση ποσά.
85
Εν προκειμένω, στη σκέψη 55 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης το Γενικό Δικαστήριο ανέφερε ότι η ύπαρξη αμέλειας δυνάμενης να αποδοθεί στο Βασίλειο του Βελγίου υπό την έννοια του άρθρου 32, παράγραφος 8, του κανονισμού 1290/2005, νυν (κατ’ ουσίαν) άρθρου 54, παράγραφος 5, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 1306/2013, έπρεπε να εξετασθεί υπό το πρίσμα των περιστάσεων της συγκεκριμένης υπόθεσης, χωρίς ωστόσο να προβεί δεόντως στην εξέταση των περιστάσεων αυτών, ιδίως δε των περιστάσεων που μνημονεύονται στις σκέψεις 83 και 84 της παρούσας απόφασης.
86
Συγκεκριμένα, με τις σκέψεις 56 έως 62 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπήρξε τέτοια αμέλεια εκ μόνου του γεγονότος ότι το εν λόγω κράτος μέλος δεν άσκησε, παρότι είχε τη δυνατότητα να το πράξει, αναίρεση κατά της απόφασης του cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών) της 3ης Μαΐου 2012 και κατέστησε, κατ’ αυτόν τον τρόπο, αδύνατη την υποβολή στο Δικαστήριο, από το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο), προδικαστικών ερωτημάτων σχετικά με την ερμηνεία του κανονισμού 3665/87, συνάγοντας εξ αυτού ότι το εν λόγω κράτος μέλος δεν είχε χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα που είχε στη διάθεσή του για την ανάκτηση των επίδικων ποσών.
87
Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο.
88
Συνεπώς, το δεύτερο σκέλος του μοναδικού λόγου αναιρέσεως πρέπει να γίνει δεκτό και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση πρέπει να αναιρεθεί.
Επί των συνεπειών της αναιρέσεως της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης
89
Κατά το άρθρο 61, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε περίπτωση αναιρέσεως της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου, το Δικαστήριο δύναται είτε να αναπέμψει την υπόθεση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου για να την κρίνει, είτε να αποφανθεί το ίδιο οριστικά επί της διαφοράς, εφόσον είναι ώριμη προς εκδίκαση.
90
Εν προκειμένω, για την επίλυση της διαφοράς απαιτείται νέα εκτίμηση των περιστάσεων της υπό κρίση υπόθεσης, υπό το πρίσμα όσων εκτέθηκαν στις σκέψεις 80 έως 84 της παρούσας απόφασης, καταλληλότερο δε να προβεί στην εκτίμηση αυτή είναι το Γενικό Δικαστήριο, αφού προηγουμένως δώσει στους διαδίκους τη δυνατότητα να τοποθετηθούν σχετικώς.
91
Επομένως, η υπόθεση πρέπει να αναπεμφθεί στο Γενικό Δικαστήριο.
Επί των δικαστικών εξόδων
92
Δεδομένης της αναπομπής της υποθέσεως στο Γενικό Δικαστήριο, το Δικαστήριο επιφυλάσσεται ως προς τα σχετικά με την παρούσα αναιρετική διαδικασία δικαστικά έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Αναιρεί την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 20ής Ιουλίου 2017, Βέλγιο κατά Επιτροπής (T-287/16, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2017:531).
2)
Η υπόθεση T-287/16 αναπέμπεται στο Γενικό Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
3)
Επιφυλάσσεται ως προς τα δικαστικά έξοδα.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.