Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL‑AVUKAT ĠENERALI
RANTOS
ippreżentati fl‑10 ta’ Lulju 2025 (1)
Kawżi magħquda C‑722/23 [Rugu] u C‑91/24 [Aucroix] (i)
AR
fil-preżenza tal-
Procureur général (C‑722/23)
u
Procureur général de Mons
vs
HL (C‑91/24)
(talbiet għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Belġju))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Mandat ta’ arrest Ewropew – Deċiżjoni Qafas 2002/584/ĠAI – Artikolu 1(3) – Proċeduri ta’ konsenja bejn Stati Membri – Raġunijiet għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni – Rispett tad-drittijiet fundamentali – Kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti – Il-punt 6 tal-Artikolu 4 – Raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni fakultattiva – Għan ta’ riabilitazzjoni soċjali – Ċittadin ta’ Stat Membru li jirrisjedi fit-territorju tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni – Ġlieda kontra l-impunità – Rikonoxximent ta’ sentenzi li jimponu pieni jew miżuri li jċaħħdu l-libertà għall-finijiet tal-eżekuzzjoni tagħhom fi Stat Membru ieħor – Deċiżjoni Qafas 2008/909/ĠAI – Artikolu 25 – Eżekuzzjoni ta’ kundanna fil-kuntest tal-punt 6 tal-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584 – Kunsens tal-Istat Membru emittenti”
I.      Introduzzjoni
1.        AR, ċittadin Rumen, u HL, ċittadin Belġjan, it-tnejn residenti l-Belġju, kienu t-tnejn is-suġġett ta’ mandat ta’ arrest Ewropew (iktar ’il quddiem il-“MAE”) maħruġ, rispettivament, mill-awtoritajiet ġudizzjarji Rumeni u Griegi għall-finijiet tal-eżekuzzjoni ta’ pieni ta’ priġunerija. Il-qrati tal-appell Belġjani aditi rrifjutaw l-eżekuzzjoni ta’ dawn il-MAE għar-raġuni li, fil-każ ta’ konsenja, il-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istati Membri emittenti jesponu lil AR u lil HL għar-riskju ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali tagħhom.
2.        F’dan il-kuntest il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Belġju) tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk, fis-sitwazzjoni fejn il-qrati tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni jirrifjutaw li jeżegwixxu MAE abbażi tal-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584/ĠAI (2), dawn il-qrati jistgħux jew inkella
għandhomx japplikaw ir-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni fakultattiva prevista fil-punt 6 tal-Artikolu 4 ta’ din id-deċiżjoni qafas għall-eżekuzzjoni, fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni, tal-piena imposta meta l-persuni kkonċernati huma ċittadini ta’ dan l-Istat Membru jew jirrisjedu fih.
3.        Dawn il-kawżi magħquda jaqgħu fil-kuntest ġurisprudenzjali sussegwenti għas-sentenza Aranyosi u Căldăraru (3), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet, għall-ewwel darba, essenzjalment, li jekk, f’ċirkustanzi eċċezzjonali, l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tasal għall-konklużjoni li, minn naħa, jeżistu raġunijiet serji u pprovati biex wieħed jemmen li, fil-każ ta’ konsenja lill-Istat Membru emittenti, il-persuna rikjesta tkun f’riskju reali ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali tagħha, u li min-naħa l-oħra, dan ir-riskju ma jistax jiġi eskluż f’terminu raġonevoli, din l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni ma tistax teżegwixxi l-MAE, b’konformità mal-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584, interpretat fid-dawl tal-Artikolu 4 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”). Għalhekk, dawn il-kawżi jqajmu għall-ewwel darba l-kwistjoni tal-konsegwenzi tar-rifjut ta’ eżekuzzjoni ta’ MAE minħabba kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti fir-rigward tas-sitwazzjoni tal-persuni kkonċernati, jiġifieri jekk l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni għandhiex teħlishom jew jekk, sabiex tevita l-impunità tagħhom, hija tistax jew għandhiex teżegwixxi l-piena tagħhom fit-territorju tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni, abbażi tal-punt 6 tal-Artikolu 4 ta’ din id-deċiżjoni qafas, meta l-kundizzjonijiet previsti f’din id-dispożizzjoni jkunu ssodisfatti.
II.    Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni
1.      Id-Deċiżjoni Qafas 2002/584
4.        Skont il-premessi 5, 6 u 12 tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584:
“(5)      L-għan stabbilit biex l-Unjoni [Ewropea] ssir żona ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja jwassal għall-abolizzjoni ta’ l-estradizzjoni bejn l-Istati Membri u li din tiġi sostitwita b’sistema ta’ konsenja bejn l-awtoritajiet ġudizzjarji. Barra minn hekk, l-introduzzjoni ta’ sistema ssimplifikata ġdida ta’ konsenja ta’ persuni kkundannati jew suspettati għall-finijiet ta’ esekuzzjoni ta’ sentenzi kriminali jew biex jiġu sottoposti għal azzjoni kriminali, jagħmilha possibbli li jitneħħew il-komplessità u l-potenzjal għad-dewmien inerenti fil-proċeduri preżenti ta’ l-estradizzjoni. Ir-relazzjonijiet tradizzjonali ta’ kooperazzjoni li eżistew s’issa bejn l-Istati Membri għandhom jiġu sostitwiti b’sistema ta’ moviment liberu tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji fi kwistjonijiet kriminali, li tkopri kemm deċiżjonijiet qabel ma tingħata s-sentenza kif ukoll dawk finali, fi spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja.
(6)      Il-[MAE] previst f’din id-Deċiżjoni Kwadru hi l-ewwel miżura konkreta fil-qasam tal-liġi kriminali li timplimenta l-prinċipju tar-rikonoxximent reċiproku li l-Kunsill Ewropew semma’ bħala l-bażi tal-kooperazzjoni ġudizzjarja.
[…]
(12)      Din id-Deċiżjoni Kwadru tirrispetta d-drittijiet fundamentali u tħares il-prinċipji rikonoxxuti mill-Artikolu 6 [TUE] u riflessi fil-[Karta], b’mod partikolari l-Kapitolu VI tiegħu. […]”
5.        L-Artikolu 1 ta’ din id-deċiżjoni qafas, intitolat “Definizzjoni tal-[MAE] u l-obbligu li jiġi esegwit”, jistabbilixxi:
“1.      Il-[MAE] hija deċiżjoni ġudizzjarja maħruġa minn Stat Membru bl-iskop ta’ l-arrest u l-konsenja minn Stat Membru ieħor ta’ persuna rikjesta, għall-finijiet tat-tmexxija ta’ azzjoni kriminali jew l-esekuzzjoni ta’ piena ta’ kustodja jew ordni ta’ detenzjoni.
2.      L-Istati Membri għandhom jesegwixxu kwalunkwe [MAE] abbażi tal-prinċipju tar-rikonoxximent reċiproku u skond id-dispożizzjonijiet ta’ din id-Deċiżjoni Kwadru.
3.      Din id-Deċiżjoni Kwadru m’għandhiex ikollha l-effett li timmodifika l-obbligu tar-rispett tad-drittijiet fundamentali u l-prinċipji legali fundamentali kif imniżżla fl-Artikolu 6 [TUE].”
6.        L-Artikolu 3 tal-imsemmija deċiżjoni qafas, intitolat “Raġunijiet għan-non-esekuzzjoni obbligatorja biex ma jiġix esegwit [MAE]”, jipprevedi:
“L-awtorità ġudizzjarja ta’ l-Istat Membru ta’ esekuzzjoni (minn hawn ‘il quddiem ‘l-awtorità ġudizzjarja ta’ esekuzzjoni’) għandha tiċħad li tesegwixxi l-[MAE] fil-każijiet li ġejjin:
1.      jekk ir-reat li fuqu hu bbażat il-mandat ta’ arrest hu kopert minn amnestija fl-Istat Membru ta’ esekuzzjoni, fejn dak l-Istat kellu ġurisdizzjoni biex jieħu azzjoni kriminali kontra r-reat skond il-liġi kriminali tiegħu;
2.      jekk l-awtorità ġudizzjarja ta’ esekuzzjoni hi infurmata li l-persuna rikjesta ġiet finalment ġudikata minn Stat Membru fir-rigward ta’ l-istess atti bil-kondizzjoni li, fejn kien hemm sentenza, is-sentenza ingħatat jew qed tingħata attwalment jew ma tistax tiġi esegwita iżjed taħt il-liġi ta’ l-Istat Membru li ta s-sentenza;
3.      jekk il-persuna li hi s-suġġett tal-[MAE] ma tistax, minħabba fl-età tagħha, tinsab kriminalment responsabbli għall-atti li fuqhom hu bbażat il-mandat ta’ arrest skond il-liġi ta’ l-Istat ta’ esekuzzjoni.”
7.        L-Artikolu 4 tal-istess deċiżjoni qafas, intitolat “Raġunijiet għan-nuqqas ta’ esekuzzjoni tal-[MAE]”, jipprovdi, fil-punt 6 tiegħu:
“L-awtorità ġudizzjarja ta’ esekuzzjoni tista’ tirrifjuta li tesegwixxi l-[MAE]:
[…]
6)      jekk il-[MAE] ġie maħruġ għall-finijiet ta’ esekuzzjoni ta’ piena ta’ kustodja jew ordni ta’ detenzjoni, fejn il-persuna rikjesta qed toqgħod fi, jew hi ċittadina jew residenta ta’ l-Istat Membru ta’ esekuzzjoni u dak l-Istat jintrabat li jesegwixxi l-piena jew l-ordni ta’ detenzjoni skond il-liġi domestika tiegħu.”
8.        L-Artikolu 4a tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584 jirrigwarda deċiżjonijiet mogħtija wara kawża li fiha l-persuna interessata ma dehritx personalment.
2.      Id-Deċiżjoni Qafas 2008/909/ĠAI
9.        Il-premessi 9 u 12 tad-Deċiżjoni Qafas 2008/909/ĠAI (4) huma fformulati kif ġej:
“(9)      L-infurzar tal-piena fl-Istat ta’ esekuzzjoni għandu jsaħħaħ il-possibbiltà ta’ riabilitazzjoni soċjali tal-persuna sentenzjata. Fil-kuntest li jkun sodisfatt li l-infurzar tal-piena mill-Istat ta’ esekuzzjoni jaqdi l-iskop li tiffaċilita r-riabilitazjzoni soċjali tal-persuna sentenzjata, l-awtorità kompetenti ta’ l-Istat emittenti għandha tieħu kont ta’ elementi bħal, per eżempju, r-rabta tal-persuna ma’ l-Istat ta’ esekuzzjoni, jekk hi tikkonsidrahx bħala l-post b’rabtiet familjari, lingwistiċi, kulturali, soċjali jew ekonomiċi u rabtiet oħrajn ma’ l-Istat ta’ esekuzzjoni.
[…]
(12)      Din id-Deċiżjoni Qafas għandha tapplika wkoll, mutatis mutandis, għall-infurzar ta’ pieni fil-każijiet taħt l-Artikoli 4(6) u 5(3) tad-Deċiżjoni Qafas [2002/584]. Dan ifisser inter alia illi, mingħajr preġudizzju għal dik id-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill, l-Istat Membru ta’ esekuzzjoni jista’ jivverifika l-eżistenza ta’ raġunijiet ghal non-rikonoxximent jew non-infurzar kif previst fl-Artikolu 9 ta’ din id-Deċiżjoni Qafas, inkluż l-iċċekkjar ta’ kriminalità doppja sal-punt li l-Istat ta’ esekuzzjoni jagħmel dikjarazzjoni taħt l-Artikolu 7(4) ta’ din id-Deċiżjoni Qafas, bħala kondizzjoni biex jirrikonoxxi u jinforza s-sentenza bil-ħsieb li jikkonsidra jekk jikkonsenjax il-persuna jew jinfurzax il-piena f’każijiet skond l-Artikolu 4(6) tad-Deċiżjoni Qafas [2002/584].”
10.      L-Artikolu 3 tad-Deċiżjoni Qafas 2008/909, intitolat “Għan u ambitu”, jistabbilixxi, fil-paragrafu 1 u 2 tiegħu:
“1.      L-għan ta’ din id-Deċiżjoni Qafas hija li tistabbilixxi r-regoli li taħthom Stat Membru, bil-ħsieb li jiffaċilita r-riabilitazzjoni soċjali tal-persuna sentenzjata, għandu jirrikonoxxi sentenza u jinforza l-piena.
2.      Din id-Deċiżjoni Qafas hija applikabbli fejn il-persuna sentenzjata tinsab fl-Istat emittenti jew fl-Istat ta’ esekuzzjoni.”
11.      L-Artikolu 4 tal-imsemmija deċiżjoni qafas, intitolat “Kriterji għat-trasmissjoni ta’ sentenzau ċertifikat lil Stat Membru ieħor”, jipprevedi:
“1.      Dment li l-persuna sentenzjata fl-Istat emittenti jew fl-Istat ta’ esekuzzjoni, u dment li l-persuna tat il-kunsens tagħha fejn meħtieġ taħt l-Artikolu 6, sentenza, flimkien ma’ ċertifikat li tieghu tingħata l-formula standard fl-Anness I, jista’ jintbagħat lil wieħed mill-Istati Membri li ġejjin:
(a)      l-Istat Membru taċ-ċittadinanza tal-persuna sentenzjata fejn hija j/tgħix; jew
(b)      l-Istat Membru taċ-ċittadinanza, li għalih, filwaqt li m’huwiex l-Istat Membru fejn hi tgħix, il-persuna sentenzjata ser tkun deportata, ladarba hija tkun rilaxxata mill-infurzar tal-piena […]; jew
(c)      kwalunkwe Stat Membru li m’huwiex l-Istat Membru imsemmi f’ a) jew b), li l-awtorità kompetenti tiegħu tagħti kunsens biex is-sentenza u ċ-ċertifikat jiġu trasmessi lil dak l-Istat Membru.
2.      It-trasmissjoni tas-sentenza u taċ-ċertifikat tista’ ssir meta l-awtorità kompetenti ta’ l-Istat emittenti, fejn xieraq, wara konsultazzjonijiet bejn l-awtoritajiet kompetenti ta’ l-Istat emittenti u ta’ dak ta’ esekuzzjoni, ikunu sodisfatti li l-infurzar tal-piena mill-Istat ta’ esekuzzjoni jkun jaqdi l-għan li jiffaċilita r-riabilitazzjoni soċjali tal-persuna sentenzjata.
3.      Qabel it-trasmissjoni tas-sentenza u ċ-ċertifikat, l-awtorità kompetenti ta’ l-Istat emittenti tista’ tikkonsulta, bi kwalunkwe mezz xieraq, ma’ l-awtorità kompetenti ta’ l-Istat ta’ esekuzzjoni. Il-konsultazzjoni għandha tkun obbligatorja fil-każijiet imsemmijin fil-paragrafu 1(c). F’tali każijiet l-awtorità kompetenti ta’ l-Istat ta’ esekuzzjoni għandha tinforma minnufih lill-Istat emittenti bid-deċiżjoni tagħha jekk tagħtix kunsens jew le għat-trasmissjoni tas-sentenza.
[…]
5.      L-Istat ta’ esekuzzjoni jista’, fuq l-inizjattiva tiegħu stess, jitlob lill-Istat emittenti biex jittrasmetti s-sentenza flimkien maċ-ċertifikat. […] Talbiet magħmula taħt dan il-paragrafu m’għandhomx joħolqu obbligu ta’ l-Istat emittenti biex jittrasmetti s-sentenza flimkien maċ-ċertifikat.
6.      Fl-implimentazzjoni ta’ din id-Deċiżjoni Qafas, l-Istati Membri għandhom jadottaw miżuri li b’mod partikolari jieħdu kont ta’ l-għan li tiġi ffaċilitata r-riabilitazzjoni soċjali tal-persuna sentenzjata u li għandhom jikkostitwixxu l-bażi għall-awtoritajiet kompetenti tagħhom biex jiddeċiedu jekk jagħtux kunsens jew le għat-trasmissjoni tas-sentenza u taċ-ċertifikat f’każijiet skond il-paragrafu(1)(c).
[…]”
12.      L-Artikolu 8 tal-imsemmija deċiżjoni qafas, intitolat “Rikonoxximent tas-sentenza u infurzar tal-piena”, jipprovdi:
“1.      L-awtorità kompetenti ta’ l-Istat ta’ esekuzzjoni għandha tirrikonoxxi s-sentenza li tkun ġiet trasmessa skond l-Artikolu 3a u waqt li tiġi segwita l-proċedura taħt l-Artikolu 5, u għandha minnufih tieħu l-miżuri kollha meħtieġa għall-infurzar tal-piena, sakemm ma tiddeċidix li tinvoka waħda mir-raġunijiet għal non-rikonoxximent jew non-infurzar previsti fl-Artikolu 9.
2.      Fejn il-piena tkun inkompatibbli mal-liġi ta’ l-Istat ta’ esekuzzjoni fir-rigward tat-tul tagħha, l-awtorità kompetenti ta’ l-Istat ta’ esekuzzjoni tista’ tiddeċiedi li tadatta l-piena biss fejn dik il-piena taqbeż il-piena massima prevista għal reati simili taħt il-liġi nazzjonali tiegħu. Il-piena adattata m’għandhiex tkun anqas mill-piena massima prevista għal reati simili taħt il-liġi ta’ l-Istat ta’ esekuzzjoni.
3.      Fejn il-piena tkun inkompatibbli mal-liġi ta’ l-Istat ta’ esekuzzjoni f’termini tan-natura tagħha, l-awtorità kompetenti ta’ dak l-Istat ta’ esekuzzjoni tista’ tadattaha għall-piena jew għall-miżura prevista taħt il-liġi tagħha stess għal reati simili. Tali piena jew miżura għandha tikkorrispondi kemm jista’ jkun possibbli mal-piena imposta fl-Istat emittenti u għalhekk l-piena m’għandhiex tiġi konvertita f’piena pekunjarja.
4.      Il-piena adattata m’għandhiex taggrava l-piena li ngħatat fl-Istat emittenti fin-natura jew id-dewmien tagħha.”
13.      L-Artikolu 25 tal-istess deċiżjoni qafas, intitolat “Infurzar ta’ sentenzi wara [MAE]”, huwa fformulat kif ġej:
“Mingħajr preġudizzju għad-Deċiżjoni Qafas [2002/584], id-dispożizzjonijiet ta’ din id-Deċiżjoni Qafas għandhom japplikaw, mutatis mutandis sal-punt li huma kompatibbli mad-dispożizzjonijiet taħt dik id-Deċiżjoni Qafas, għall-infurzar ta’ pieni f’każijiet fejn Stat Membru jieħu r-responsabbiltà li jinforza s-sentenza f’każijiet skond l-Artikolu 4(6) ta’ dik id-Deċiżjoni Qafas, jew fejn, waqt li jaġixxi taħt l-Artikolu 5(3) ta’ dik id-Deċiżjoni Qafas, ikun impona il-kondizzjoni li l-persuna sentenzjata trid tintbagħat lura biex tiskonta l-piena fl-Istat Membru kkonċernat, sabiex tiġi evitata l-impunità tal-persuna kkonċernata.”
B.      Id-dritt Belġjan
14.      Il-loi relative au MAE mandat d’arrêt européen
(il-Liġi dwar il-Mandat ta’ Arrest Ewropew), tad‑19 ta’ Diċembru 2003 (iktar ’il quddiem il-“Liġi tad‑19 ta’ Diċembru 2003”) (5), tistabbilixxi fl-Artikolu 4 tagħha:
“L-eżekuzzjoni ta’ [MAE] għandha tkun irrifjutata fil-każijiet li ġejjin:
[…]
5°      jekk ikun hemm raġunijiet serji biex wieħed jemmen li l-eżekuzzjoni tal-[MAE] jkollha l-effett li tikser id-drittijiet fundamentali tal-persuna kkonċernata, kif stabbiliti fl-Artikolu 6 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea.”
15.      Skont il-punt 4 tal-Artikolu 6, ta’ din il-liġi:
“L-eżekuzzjoni tista’ tiġi rrifjutata fil-każijiet li ġejjin:
[…]
4°      jekk il-[MAE] jkun inħareġ għall-finijiet ta’ eżekuzzjoni ta’ piena jew ta’ ordni ta’ detenzjoni, meta l-persuna kkonċernata hija Belġjana jew tirrisjedi fil-Belġju u l-awtoritajiet Belġjani kompetenti jintrabtu li jeżegwixxu din il-piena jew ordni ta’ detenzjoni b’konformità mal-liġi Belġjana.”
III. Il-kawżi prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
A.      Il-Kawża C‑722/23
16.      Fl‑1 ta’ Awwissu 2023, AR, ċittadin Rumen li jirrisjedi fil-Belġju, kien is-suġġett ta’ MAE maħruġ mill-awtorità ġudizzjarja Rumena għall-eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija ta’ erba’ snin. Permezz ta’ digriet, ix-chambre du conseil du tribunal de première instance francophone de Bruxelles (l-Awla tal-Kunsill tal-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Brussell bil-lingwa Franċiża, il-Belġju) irrifjutat li teżegwixxi dan il-MAE, abbażi tal-punt 5 tal-Artikolu 4 tal-Liġi tad‑19 ta’ Diċembru 2003, għar-raġuni li l-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fir-Rumanija kienu jesponu lil AR għar-riskju ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali tiegħu, f’dan il-każ dawk previsti fl-Artikolu 3 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fondamentali, iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”) (6).
17.      Permezz ta’ sentenza tat‑30 ta’ Ottubru 2023, ix-chambre des mises en accusation de la cour d’appel de Bruxelles (l-Awla tal-Atti ta’ Akkuża tal-Qorti tal-Appell ta’ Brussell, il-Belġju), wara appell tal-Uffiċċju tal-Prosekutur, ikkonfermat dan id-digriet, iżda ddeċidiet ukoll li din il-piena ta’ priġunerija ta’ erba’ snin “tista’ tiġi eżegwita fil-Belġju”, b’konformità mal-punt 4 tal-Artikolu 6 tal-Liġi tad‑19 ta’ Diċembru 2003, peress li r-riskju ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali ta’ AR ma jirrigwardax il-proċedura li wasslet għall-kundanna tiegħu jew għal din il-kundanna nnifisha, iżda modalità ta’ eżekuzzjoni tal-piena imposta fir-Rumanija.
18.      AR ressaq appell tal-kassazzjoni minn din is-sentenza quddiem il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni), il-qorti tar-rinviju, billi invoka aggravju bbażat fuq il-ksur tal-Artikolu 25 tad-Deċiżjoni Qafas 2008/909, tal-punt 5 tal-Artikolu 4 tal-Liġi tad‑19 ta’ Diċembru 2003 u tal-Artikolu 38(1) tal-loi du 15 mai 2012 relative à l’application du principe de reconnaissance mutuelle aux peines ou mesures privatives de liberté prononcées dans un État membre de l’Union européenne (il-Liġi tal‑15 ta’ Mejju 2012 dwar l-Applikazzjoni tal-Prinċipju ta’ Rikonoxximent Reċiproku għall-Pieni jew Miżuri li Jċaħħdu l-Libertà Imposti fi Stat Membru tal-Unjoni Ewropea) (7). F’dan ir-rigward, AR sostna li, wara li kkonstatat l-applikazzjoni tar-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni obbligatorja tal-MAE prevista fil-punt 5 tal-Artikolu 4 tal-Liġi tad‑19 ta’ Diċembru 2003, il-qorti tal-appell ma setgħetx tapplika l-effetti tar-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni fakutattiva prevista fil-punt 4 tal-Artikolu 6 ta’ din il-liġi, u lanqas, peress li kien jirrisjedi fil-Belġju, tordna l-eżekuzzjoni f’dan l-Istat Membru tal-piena ta’ priġunerija li kienet ġiet imposta fuqu fir-Rumanija.
19.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-qorti tar-rinviju tirrileva li mis-sentenza Openbaar Ministerie (Indipendenza tal-awtorità ġudizzjarja emittenti) (8) jirriżulta li l-mekkaniżmu tal-[MAE] huwa intiż b’mod partikolari għall-ġlieda kontra l-impunità ta’ persuna rikjesta li tkun tinsab f’territorju differenti minn dak li fih tkun allegatament wettqet reat. Din il-qorti tirreferi wkoll għas-sentenza Popławski I (9), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet li, fil-każ ta’ rifjut ta’ eżekuzzjoni ta’ MAE maħruġ għall-konsenja ta’ persuna li kienet is-suġġett, fl-Istat Membru emittenti, ta’ sentenza definittiva li tikkundannaha għal piena ta’ priġunerija, l-awtorità ġudizzjarji ta’ eżekuzzjoni għandha l-obbligu li tiggarantixxi hija nnifisha l-eżekuzzjoni effettiva tal-piena mogħtija kontra din il-persuna.
20.      Skont il-qorti tar-rinviju, l-aggravju mqajjem minn AR iqajjem il-kwistjoni dwar jekk, meta l-qrati tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni ta’ MAE jkunu kkonstataw li kien jeżisti riskju, fil-każ ta’ konsenja tal-persuna rikjesta lill-Istat Membru emittenti, ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali tagħha u li dan ir-riskju ma jistax jiġi eskluż f’terminu raġonevoli, b’tali mod li huma jkollhom jirrifjutaw l-eżekuzzjoni ta’ dan il-MAE, dawn il-qrati jistgħu madankollu jiddeċiedu, sabiex jevitaw l-impunità tal-imsemmija persuna meta hija tirrisjedi f’territorju differenti minn dak li fih hija ssuspettata li wettqet reat, li jordnaw, b’konformità mad-dispożizzjoni nazzjonali li tittrasponi fl-ordinament ġuridiku nazzjonali l-punt 6 tal-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584, l-eżekuzzjoni, fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni, tal-piena ta’ priġunerija imposta fuq l-istess persuna fl-Istat Membru emittenti u li kienet is-suġġett tal-imsemmi MAE. Għalhekk, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk il-konstatazzjoni li teżisti raġuni għal rifjut ta’ eżekuzzjoni obbligatorja ta’ MAE tipprekludix l-applikazzjoni tal-effetti tar-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni fakultattiva prevista fil-punt 6 tal-Artikolu 4 ta’ din id-deċiżjoni qafas. Din il-qorti tippreċiża li, bid-differenza għall-kawża li tat lok għas-sentenza Popławski I, din il-kawża hija kkaratterizzata mill-fatt li l-persuna kkonċernata tirrisjedi fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni u li hemm lok li tiġi applikata r-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni obbligatorja prevista fil-punt 5 tal-Artikolu 4 tal-Liġi tad‑19 ta’ Diċembru 2003.
21.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“Meta l-qrati tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni ta’ [MAE] jkunu kkonstataw li, fil-każ ta’ konsenja tal-persuna rikjesta lill-Istat Membru emittenti, jeżisti riskju ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali ta’ din il-persuna, marbuta mal-eżekuzzjoni tas-sentenza barranija, b’tali mod li jkun hemm lok li l-[MAE] jiġi rrifjutat, [il-punt 6 tal-Artikolu 4] tad-Deċiżjoni [Qafas 2002/584] jawtorizza lil dawn il-qrati tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni, li jikkonstataw li l-persuna rikjesta tirrisjedi f’dan l-aħħar Stat Membru, sabiex sussegwentement jiddeċiedu li, konformement mad-dispożizzjoni li tittrasponi fl-ordinament ġuridiku nazzjonali l-[punt 6 tal-Artikolu 4] [ta’ din id-]Deċiżjoni Qafas, hemm lok li tiġi eżegwita, fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni, is-sentenza ta’ priġunerija imposta fl-Istat Membru li jkun ħareġ il-[MAE], piena li hija koperta minn dan l-att?”
22.      Il-qorti tar-rinviju talbet li l-Kawża C‑722/23 tiġi suġġetta għall-proċedura ta’ urġenza għal deċiżjoni preliminari prevista fl-Artikolu 107 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja. Permezz ta’ deċiżjoni tas‑6 ta’ Diċembru 2023, l-Ewwel Awla tal-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fuq proposta tal-Imħallef Relatur, wara li semgħet l-Avukat Ġenerali, li ma tilqax din it-talba.
B.      Il-Kawża C‑91/24
23.      Fid‑9 ta’ Marzu 2016, HL, ċittadin Belġjan residenti fil-Belġju, kien is-suġġett ta’ MAE maħruġ mill-awtorità ġudizzjarja Griega għall-eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija ta’ ħames snin.
24.      Permezz ta’ sentenza tat‑18 ta’ Jannar 2024, ix-chambre des mises en accusation de la cour d’appel de Mons (l-Awla tal-Atti ta’ Akkuża tal-Qorti tal-Appell ta’ Mons, il-Belġju) irrifjutat li teżegwixxi dan il-MAE, abbażi tal-punt 5 tal-Artikolu 4 tal-Liġi tad‑19 ta’ Diċembru 2003, għar-raġuni li l-limitazzjonijiet mentali li kellu HL, flimkien mal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti, ma kinux jippermettu l-osservanza tal-garanziji previsti fl-Artikoli 3 u 5 (10) tal-KEDB peress li HL kien espost għar-riskju li jinżamm f’ħabs iffullat fejn ma setax jibbenefika minn kura xierqa għall-istat ta’ saħħa tiegħu.
25.      Il-prosekutur ġenerali fil-cour d’appel de Mons (il-Qorti tal-Appell ta’ Mons) ressaq appell tal-kassazzjoni minn din is-sentenza quddiem il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni), il-qorti tar-rinviju, billi sostna li, wara li rrifjutat li teżegwixxi l-imsemmi MAE minħabba kundizzjonijiet ta’ eżekuzzjoni tal-piena ta’ priġunerija fl-Istat Membru emittenti, din l-awla kellha tipprevedi l-applikazzjoni tar-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni fakultattiva prevista fil-punt 4 tal-Artikolu 6 tal-Liġi tad‑19 ta’ Diċembru 2003. F’dan ir-rigward, huwa argumenta li din id-dispożizzjoni kienet intiża biex tevita l-impunità tal-persuna li l-konsenja tagħha hija rrifjutata.
26.      Il-qorti tar-rinviju, għall-istess raġunijiet bħal dawk esposti, essenzjalment, fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha fil-Kawża C‑722/23, tistaqsi jekk, meta l-qrati tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni ta’ MAE jkunu kkonstataw li kien jeżisti riskju ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali tal-persuna rikjesta fil-każ ta’ konsenja tagħha lill-Istat Membru emittenti, il-punt 6 tal-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584 jimponix fuq dawn il-qrati, sabiex tiġi evitata l-impunità ta’ din il-persuna meta hija tkun ċittadina tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni jew tirrisjedi fih, li jeżaminaw jekk hemmx lok li jordnaw, b’konformità ma’ din id-dispożizzjoni, l-eżekuzzjoni, f’dan l-Istat Membru, tal-piena ta’ priġunerija imposta lill-imsemmija persuna fl-Istat Membru emittenti u li hija s-suġġett ta’ dan il-MAE.
27.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“Meta l-qrati tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni ta’ [MAE] ikunu kkonstataw li, fil-każ ta’ konsenja tal-persuna rikjesta lill-Istat Membru emittenti, jeżisti riskju li d-drittijiet fundamentali ta’ din il-persuna jiġu miksura b’konnessjoni mal-eżekuzzjoni tas-sentenza barranija, b’tali mod li jkun hemm lok li tiġi rrifjutata l-eżekuzzjoni tal-[MAE], [il-punt 6 tal-Artikolu 4] tad-Deċiżjoni
[Qafas 2002/584], għandu jiġi interpretat bħala li jobbliga lil dawn il-qrati tal-Istat ta’ eżekuzzjoni jeżaminaw, sabiex jiġi evitat li din il-persuna rikjesta li jkollha n-nazzjonalità ta’ dan l-Istat jew li fih hija tkun tirrisjedi tibqa’ mingħajr piena, jekk hemmx lok li tiġi ordnata, konformement mad-dispożizzjoni li tittrasponi l-[punt 6 tal-Artikolu 4] msemmi iktar ’il fuq fl-ordinament ġuridiku nazzjonali, l-eżekuzzjoni, fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni, tal-piena ta’ priġunerija mogħtija lill-persuna kkonċernata fl-Istat membru ta’ eżekuzzjoni tal-[MAE], piena li hija koperta minn dan l-Artikolu?”
28.      Permezz ta’ deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tat‑28 ta’ Jannar 2025, il-Kawżi C‑722/23 u C‑91/24 ġew magħquda għall-finijiet tal-proċedura orali u tas-sentenza.
29.      Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-Gvern Belġjan, Franċiż u Rumen kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea f’kull waħda minn dawn iż-żewġ kawżi. Il-Gvern Olandiż ippreżenta osservazzjonijiet bil-miktub fil-Kawża C‑91/24 biss u l-Gvern Pollakk fil-Kawża C‑722/23 biss. Bl-eċċezzjoni tal-Gvern Pollakk, dawn il-partijiet, kif ukoll AR, għamlu wkoll osservazzjonijiet orali waqt is-seduta għas-sottomissjonijiet orali li nżammet fit‑18 ta’ Marzu 2025.
IV.    Analiżi
30.      Permezz tad-domandi tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-punt 6 tal-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni, meta hija tirrifjuta li teżegwixxi MAE abbażi tar-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni bbażata fuq l-Artikolu 1(3) ta’ din id-deċiżjoni qafas minħabba l-eżistenza ta’ riskju li l-persuna kkonċernata ġġarrab, fil-każ ta’ konsenja lill-awtorità ġudizzjarja emittenti, ksur tad-drittijiet fundamentali tagħha fir-rigward tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti, għandhiex il-fakultà jew hijiex marbuta, sabiex tevita l-impunità ta’ din il-persuna, li teżamina jekk hemmx lok li tordna l-eżekuzzjoni ta’ din il-piena fit-territorju tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni meta hija tikkonstata li din il-persuna hija ċittadina ta’ dan l-Istat Membru jew tirrisjedi fih.
A.      Osservazzjonijiet preliminari
31.      Preliminarjament, infakkar li d-Deċiżjoni Qafas 2002/584 hija intiża biex, permezz tal-istabbiliment ta’ sistema ssimplifikata u effikaċi ta’ konsenja ta’ persuni kkundannati jew issuspettati li kisru l-liġi kriminali, tiffaċilita u tħaffef il-kooperazzjoni ġudizzjarja sabiex tikkontribwixxi għat-twettiq tal-għan tal-Unjoni li ssir spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja, billi tibbaża ruħha fuq il-livell għoli ta’ fiduċja li għandu jeżisti bejn l-Istati Membri. Fil-qasam irregolat minn din id-deċiżjoni qafas, il-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku, li jikkostitwixxi, kif jirriżulta b’mod partikolari mill-premessa 6 tagħha, il-“bażi” tal-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali, huwa espress fl-Artikolu 1(2) tal-imsemmija deċiżjoni qafas, li jistabbilixxi r-regola li tipprovdi li l-Istati Membri għandhom jeżegwixxu kwalunkwe MAE abbażi tal-prinċipju tar-rikonoxximent reċiproku u b’konformità mad-dispożizzjonijiet tal-istess deċiżjoni qafas. Minn dan isegwi, minn naħa, li l-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ eżekuzzjoni ma jistgħux jirrifjutaw li jeżegwixxu MAE ħlief għal raġunijiet li jirriżultaw mid-Deċiżjoni Qafas 2002/584, kif interpretata mill-Qorti tal-Ġustizzja. Min-naħa l-oħra, filwaqt li l-eżekuzzjoni tal-MAE tikkostitwixxi l-prinċipju, ir-rifjut ta’ eżekuzzjoni huwa maħsub bħala eċċezzjoni, li għandha tkun is-suġġett ta’ interpretazzjoni stretta (11). Din id-deċiżjoni qafas tistipula, fl-Artikolu 3 tagħha, raġunijiet għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni obbligatorji tal-MAE u, fl-Artikoli 4 u 4a tagħha, raġunijiet għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni fakultattivi tiegħu (12).
32.      Barra minn hekk, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, kemm il-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri, kif ukoll il-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku, li huwa stess jissejjes fuq il-fiduċja reċiproka bejn dawn tal-aħħar, għandhom, fid-dritt tal-Unjoni, importanza fundamentali, billi jippermettu li tinħoloq u tinżamm żona mingħajr fruntieri interni. B’mod iktar speċifiku, il-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka jeħtieġ, b’mod partikolari fir-rigward tal-ispazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja, li, ħlief f’ċirkustanzi eċċezzjonali, kull wieħed minn dawn l-Istati jikkunsidra li l-Istati Membri l-oħrajn kollha josservaw id-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, jirrispettaw id-drittijiet fundamentali rrikonoxxuti minn dan id-dritt. B’hekk, meta jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni, l-Istati Membri huma meħtieġa jippreżumu li d-drittijiet fundamentali ġew irrispettati mill-Istati Membri l-oħra, b’tali mod li la jistgħu jeħtieġu minn Stat Membru ieħor livell ta’ protezzjoni nazzjonali tad-drittijiet fundamentali ogħla minn dak żgurat mid-dritt tal-Unjoni, u lanqas, ħlief f’każijiet eċċezzjonali, jivverifikaw jekk, f’każ partikolari, dan l-Istat Membru l-ieħor irrispettax tabilħaqq id-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Unjoni Ewropea (13).
33.      Dejjem skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, minkejja li kull Stat Membru għandu primarjament l-obbligu, sabiex tiġi ggarantita l-applikazzjoni sħiħa tal-prinċipji ta’ fiduċja u ta’ rikonoxximent reċiproċi li fuqhom huwa msejjes il-funzjonament tal-mekkaniżmu tal-MAE, li jiżgura, suġġett għall-istħarriġ aħħari tal-Qorti tal-Ġustizzja, li r-rekwiżiti inerenti għad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta, jiġu mħarsa billi joqgħod lura milli jadotta miżuri li jistgħu jqegħduhom f’perikolu, l-eżistenza ta’ riskju reali li l-persuna li tkun is-suġġett ta’ MAE ġġarrab, fil-każ ta’ konsenja ta’ din il-persuna lill-awtorità ġudizzjarja emittenti, ksur ta’ dawn id-drittijiet fundamentali tista’, madankollu, tippermetti lill-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni, b’mod eċċezzjonali, toqgħod lura milli teżegwixxi dan il-MAE abbażi tal-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584 (14), li jipprovdi li din ma għandhiex ikollha l-effett li timmodifika l-obbligu tar-rispett tad-drittijiet fundamentali u l-prinċipji legali fundamentali kif stabbiliti fl-Artikolu 6 TUE.
34.      Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar din id-deċiżjoni qafas jirriżulta wkoll li l-evalwazzjoni, matul proċedura ta’ eżekuzzjoni ta’ MAE, tar-realtà tar-riskju ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta għandha, bħala prinċipju, titwettaq permezz ta’ eżami kompost minn żewġ stadji distinti li ma jistgħux jiġu konfużi, sa fejn dawn jimplikaw analiżi abbażi ta’ kriterji differenti, u li għalhekk għandhom isiru suċċessivament. Għal dan il-għan, l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni għandha, fil‑kuntest tal-ewwel stadju, tiddetermina jekk teżistix informazzjoni oġġettiva, affidabbli, preċiża u debitament aġġornata intiża li turi l‑eżistenza ta’ riskju reali ta’ ksur, fl-Istat Membru emittenti, ta’ dawn id-drittijiet fundamentali minħabba kemm nuqqasijiet sistematiċi jew iġġeneralizzati, kif ukoll nuqqasijiet li jaffettwaw iktar speċifikament grupp ta’ persuni oġġettivament identifikabbli. Fil-kuntest tat-tieni stadju, l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni għandha tivverifika, b’mod konkret u preċiż, sa fejn in-nuqqasijiet identifikati matul l-ewwel stadju tal-eżami jista’ jkollhom impatt fuq il-persuna li tkun is-suġġett ta’ MAE u jekk, fid-dawl tas-sitwazzjoni personali tagħha, ikunux jeżistu raġunijiet serji u pprovati biex wieħed jemmen li din il-persuna tkun ser tgħaddi minn riskju reali ta’ ksur tal‑imsemmija drittijiet fundamentali fil-każ ta’ konsenja lill-Istat Membru emittenti (15). Jekk l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tqis li ma għandhiex l-informazzjoni kollha meħtieġa sabiex tittieħed deċiżjoni dwar il-konsenja tal-persuna kkonċernata, hija għandha, skont l-Artikolu 15(2) (16) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584, titlob lill-awtorità ġudizzjarja emittenti tipprovdilha b’urġenza kull informazzjoni addizzjonali li hija tqis li hija meħtieġa fir-rigward tal-kundizzjonijiet li taħthom huwa previst li ser tinżamm din il-persuna (17).
35.      Kif irrileva l-Avukat Ġenerali Campos Sánchez‑Bordona, il-ġurisprudenza esposta fil-punti 32 sa 34 ta’ dawn il-konklużjonijiet, li kienet stabbilita fis-sentenza Aranyosi u Căldăraru, hija eżempju ta’ ħolqien permezz tal-ġurisprudenza tad-dritt mill-Qorti tal-Ġustizzja, iġġustifikat min-neċessità li jitfassal mezz li jippermetti l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-persuna f’sitwazzjonijiet mhux espressament previsti mil-leġiżlatur tal-Unjoni fil-kuntest tal-MAE (18). Għalhekk, għandu jiġi kkonstatat li l-ħtieġa li tiġi żgurata l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-persuna kkonċernata, fil-kundizzjonijiet stabbiliti minn din il-ġurisprudenza, tikkostitwixxi raġuni ġdida għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni obbligatorja ta’ MAE, li tiżdied ma’ dawk diġà previsti fl-Artikolu 3 tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584.
B.      Fuq l-ammissibbiltà tad-domandi preliminari
36.      Il-Gvern Franċiż, mingħajr ma jqajjem formalment eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà, josserva, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, li l-kuntest u t-titolu tad-domandi preliminari jqajmu biss riskju, fil-każ ta’ konsenja tal-persuni rikjesti, ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali marbuta mal-eżekuzzjoni tal-piena barranija, mingħajr preċiżazzjoni ulterjuri u mingħajr ma juru l-verifika taż-żewġ stadji meħtieġa mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u esposta fil-punt 34 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Għalhekk, jeżisti dubju dwar jekk dawn id-domandi preliminari jissodisfawx ħtieġa inerenti għas-soluzzjoni effettiva tal-kawżi prinċipali (19).
37.      Infakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, id-domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni magħmula mill-qorti nazzjonali fil-kuntest leġiżlattiv u fattwali li hija tiddefinixxi taħt ir-responsabbiltà tagħha, u li ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tivverifika l-eżattezza tagħhom, jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Madankollu, hija wkoll ġurisprudenza stabbilita li l-proċedura stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE tikkostitwixxi strument ta’ kooperazzjoni bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali li bis-saħħa tiegħu tal-ewwel tipprovdi lit-tieni l-elementi ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li dawn jeħtieġu sabiex isolvu t-tilwim li jkunu msejħa jiddeċiedu. Il-ġustifikazzjoni tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari ma hijiex il-formulazzjoni ta’ opinjonijiet konsultattivi dwar kwistjonijiet ġenerali jew ipotetiċi, iżda l-ħtieġa inerenti għas-soluzzjoni effettiva ta’ tilwima (20). Kif jirriżulta mill-kliem stess tal-Artikolu 267 TFUE, id-deċiżjoni preliminari mitluba għandha tkun “meħtieġa” sabiex tippermetti li l-qorti tar-rinviju “tkun tista’ tagħti s-sentenza” fil-kawża li tkunu adita biha (21).
38.      F’dan ir-rigward, mid-deċiżjonijiet tar-rinviju jirriżulta li l-qrati tal-appell Belġjani aditi rrifjutaw li jeżegwixxu l-MAE li jirrigwardaw lil AR u HL billi bbażaw ruħhom fuq il-punt 5 tal-Artikolu 4 tal-Liġi tad‑19 ta’ Diċembru 2003, li jipprovdi li l-eżekuzzjoni ta’ MAE għandha tiġi rrifjutata jekk ikun hemm raġunijiet serji biex wieħed jemmen li din l-eżekuzzjoni jkollha l-effett li tikser id-drittijiet fundamentali tal-persuna kkonċernata, stabbiliti mid-dritt tal-Unjoni.
39.      Kif diġà ddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja, tali dispożizzjoni, sa fejn hija interpretata bħala li għandha l-istess portata bħall-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584, tippermetti li tiġi rrifjutata l-eżekuzzjoni ta’ MAE biss fil-kuntest imfakkar fil-punt 33 ta’ dawn il-konklużjonijiet u għalhekk ma tistax titqies li tistabbilixxi raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni li ma tirriżultax minn din id-deċiżjoni qafas. Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li l-imsemmija deċiżjoni qafas għandha tiġi interpretata fis-sens li awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni ma għandhiex il-possibbiltà li tirrifjuta l-eżekuzzjoni ta’ MAE billi tibbaża ruħha fuq raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni li ma tirriżultax mill-istess deċiżjoni qafas, iżda li tirriżulta biss mid-dritt tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni u li, mill-banda l-oħra, din l-awtorità ġudizzjarja tista’ tapplika dispożizzjoni nazzjonali li tipprevedi li l-eżekuzzjoni ta’ MAE tiġi rrifjutata meta din l-eżekuzzjoni twassal għal ksur ta’ dritt fundamentali stabbilit mid-dritt tal-Unjoni, sakemm il-portata ta’ din id-dispożizzjoni ma teċċedix dik tal-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584, kif interpretata mill-Qorti tal-Ġustizzja (22).
40.      F’dan il-każ, mid-deċiżjonijiet tar-rinviju jirriżulta li l-qrati Belġjani kkunsidraw, minn naħa, li kienu jeżistu raġunijiet serji u pprovati biex wieħed jemmen li, fil-każ ta’ konsenja lill-Istati Membri emittenti, il-persuni rikjesti kellhom riskju ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali tagħhom, u li min-naħa l-oħra, dan ir-riskju ma setax jiġi eskluż f’terminu raġonevoli. Għalhekk, f’dawn id-deċiżjonijiet, il-qorti tar-rinviju titlaq mill-premessa, li tirriżulta minn eżami taċ-ċirkustanzi tal-kawżi prinċipali, li l-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni tar-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni bbażata fuq l-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584 kienu ssodisfatti. Din il-premessa, li din il-qorti ma titlobx lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkonferma l-fondatezza tagħha, ma hijiex diskussa fil-kuntest ta’ dawn it-talbiet għal deċiżjonijiet preliminari. Fil-fatt, permezz tad-domandi tagħha, din il-qorti tistaqsi, mhux dwar il-legalità tal-kundizzjonijiet li fihom il-MAE ma kinux ġew eżegwiti, iżda dwar il-konsegwenzi li jirriżultaw minn din is-sitwazzjoni fir-rigward tal-eżekuzzjoni tal-pieni mogħtija fir-rigward ta’ dawn il-persuni, fid-dawl ta’ din id-deċiżjoni qafas.
41.      Għalhekk, għandu jiġi kkonstatat li
d-domandi magħmula jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni u li r-risposta għalihom tidher neċessarja u rilevanti sabiex il-qorti tar-rinviju tkun tista’ tagħti d-deċiżjonijiet tagħha. Għalhekk, jien tal-opinjoni li d-domandi preliminari huma ammissibbli.
C.      Fuq il-mertu
1.      Fuq id-Deċiżjoni Qafas 2002/584
42.      Il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar jekk l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni, fis-sitwazzjoni fejn hija tirrifjuta li teżegwixxi MAE abbażi tar-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni bbażata fuq l-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584, għandhiex, sabiex tevita li l-persuna kkonċernata tibqa’ mingħajr piena, tapplika b’mod addizzjonali r-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni fakultattiva stabbilita fil-punt 6 tal-Artikolu 4 ta’ din id-deċiżjoni qafas, meta hija tikkonstata li din il-persuna hija ċittadina tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni jew tirrisjedi fih, sabiex tiġi eżegwita f’dan l-aħħar Stat Membru l-piena li kienet ġiet imposta fuqha fl-Istat Membru emittenti.
43.      Skont il-punt 6 tal-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584, l-applikazzjoni tar-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni fakultattiva tal-MAE prevista f’din id-dispożizzjoni hija suġġetta għas-sodisfazzjon ta’ żewġ kundizzjonijiet, jiġifieri, minn naħa, li l-persuna rikjesta toqgħod fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni, hija ċittadina tiegħu jew tirrisjedi fih, u, min-naħa l-oħra, li dan l-Istat jintrabat li jeżegwixxi, b’konformità mad-dritt nazzjonali tiegħu, il-piena jew l-ordni ta’ detenzjoni li għaliha nħareġ il-MAE. Fir-rigward tal-ewwel waħda minn dawn il-kundizzjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li persuna rikjesta “tirrisjedi” fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni meta hija tkun stabbilixxiet ir-residenza reali tagħha f’dan tal-aħħar u “toqgħod” fih meta, wara soġġorn stabbli ta’ ċertu tul f’dan l-Istat Membru, hija tkun kisbet rabtiet mal-imsemmi Stat ta’ livell analogu għal dawk li jirriżultaw minn residenza (23). Fir-rigward tat-tieni waħda mill-imsemmija kundizzjonijiet, mill-formulazzjoni tal-punt 6 tal-Artikolu 4 ta’ din id-deċiżjoni qafas jirriżulta li kull rifjut ta’ eżekuzzjoni tal-MAE jippreżupponi impenn reali min-naħa tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni li jeżegwixxi l-piena li ċċaħħad il-libertà mogħtija kontra l-persuna rikjesta (24).
44.      Meta l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tikkonstata li dawn iż-żewġ kundizzjonijiet huma ssodisfatti, hija għandha wkoll tevalwa jekk jeżistix interess leġittimu li jiġġustifika li l-piena imposta fl-Istat Membru emittenti tiġi skontata fit-territorju tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni. Din l-evalwazzjoni tippermetti li din l-awtorità tieħu inkunsiderazzjoni l-għan imfittex mill-punt 6 tal-Artikolu 4 tal-imsemmija deċiżjoni qafas li huwa, skont ġurisprudenza tabilħaqq stabbilita, li jiżdiedu l-possibilitajiet, wara li l-persuna rikjesta tkun skontat il-piena li għaliha ġiet ikkundannata, ta’ riabilitazzjoni soċjali (25).
45.      F’dan il-każ, għandu jiġi rrilevat li, fil-kawżi prinċipali, l-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584 ġie applikat fir-rigward tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istati Membri emittenti. Ma ġiex sostnut li AR u HL ma bbenefikawx, b’mod partikolari, mid-dritt fundamentali għal smigħ xieraq quddiem qorti stabbilita minn qabel mil-liġi, iggarantit mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-kundanni kriminali li ġew imposti lilhom, rispettivament, fir-Rumanija u fil-Greċja, ma humiex ikkontestati u għandhom jiġu skontati fil-kundizzjonijiet previsti minn din id-deċiżjoni qafas. Barra minn hekk, ma huwiex ikkontestat li HL huwa ċittadin Belġjan u li AR, ċittadin Rumen, “jirrisjedi” fil-Belġju, fis-sens tal-punt 6 tal-Artikolu 4 tal-imsemmija deċiżjoni qafas, b’tali mod li l-ewwel kundizzjoni għall-finijiet tal-applikazzjoni tar-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni fakultattiva prevista f’din id-dispożizzjoni, imfakkra fil-punt 43 ta’ dawn il-konklużjonijiet, hija ssodisfatta f’dak li jikkonċerna lilhom.
46.      F’tali ċirkustanzi, inqis li awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni, meta tirrifjuta li teżegwixxi MAE abbażi tal-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584, għandha tapplika, b’mod addizzjonali, ir-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni fakultattiva prevista fil-punt 6 tal-Artikolu 4 ta’ din id-deċiżjoni qafas u hija marbuta teżamina jekk hemmx lok li tordna l-eżekuzzjoni fit-territorju tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni tal-piena li ċċaħħad il-libertà mogħtija lill-persuna rikjesta, sakemm jeżisti interess leġittimu li jiġġustifika dan.
47.      Fil-fatt, l-ewwel nett, fir-rigward tal-formulazzjoni tal-imsemmija deċiżjoni qafas, ebda dispożizzjoni tagħha ma tipprevedi li tista’ tiġi invokata raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni ta’ MAE waħda biss u lanqas li waħda minn dawn ir-raġunijiet tipprevali fuq oħra. Għalhekk, meta awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tibbaża ruħha fuq l-Artikolu 1(3) tal-istess deċiżjoni qafas, sabiex tirrifjuta l-eżekuzzjoni ta’ MAE, hija għandha wkoll tapplika b’mod parallel ir-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni fakultattiva prevista fil-punt 6 tal-Artikolu 4 tagħha, fil-kundizzjonijiet stabbiliti minn din id-dispożizzjoni.
48.      F’dan ir-rigward, il-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi argumenta fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, li teżisti “stratifikazzjoni” ta’ livelli fid-Deċiżjoni Qafas 2002/584 (26). Min-naħa tagħha, il-Kummissjoni allegat, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha fil-Kawża C‑722/23, li minkejja li dawn iż-żewġ raġunijiet għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni jikkoeżistu u li l-invokabbiltà tagħhom tiddependi mill-osservanza tal-kriterji rispettivi tagħhom, ma teżistix ġerarkija bejniethom, li jfisser li jekk l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tikkunsidra, wara li tkun wettqet l-eżami f’żewġ stadji rikjest mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li jeżisti riskju ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali tal-persuna kkonċernata, hija għandha tirrifjuta l-konsenja abbażi tal-Artikolu 1(3) ta’ din id-deċiżjoni qafas, u tista’, barra minn hekk, meta l-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni tal-punt 6 tal-Artikolu 4 tagħha jkunu ssodisfatti, tintrabat li teżegwixxi l-piena b’konformità mad-dritt intern tagħha u tirrifjuta l-konsenja abbażi ta’ din l-aħħar dispożizzjoni. Fil-fehma tiegħi, teżisti ġerarkija bejn dawn iż-żewġ raġunijiet għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni li tirriżulta min-natura tagħhom stess, peress li waħda għandha natura obbligatorja u l-oħra fakultattiva, mingħajr ma din il-ġerarkija teħtieġ, minn awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni, ordni preċiża li fih jistgħu jiġu invokati dawn ir-raġunijiet.
49.      It-tieni nett, fiċ-ċirkustanzi tal-kawżi prinċipali, fost ir-raġunijiet għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni fakultattivi tal-MAE msemmija fl-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584, hija biss dik prevista fil-punt 6 tiegħu li tippermetti li l-piena mogħtija kontra l-persuna li tkun is-suġġett ta’ MAE tiġi skontata fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni. Fl-assenza ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, din il-persuna jkollha għalhekk tinħeles minkejja li tkun ġiet definittivament ikkundannata u minkejja li tista’, skont ir-reat imwettaq, tkun ta’ livell għoli ta’ periklu għas-soċjetà, inkluż fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni.
50.      Madankollu, kif irrilevat il-qorti tar-rinviju, minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-mekkaniżmu tal-MAE huwa intiż għall-ġlieda kontra l-impunità ta’ persuna rikjesta li tkun tinsab f’territorju differenti minn dak li fih tkun issuspettata li wettqet reat (27). Tali impunità, li tikser id-drittijiet tal-vittmi tar-reati mwettqa, tkun fil-fatt inkompatibbli mal-għan imfittex kemm mid-Deċiżjoni Qafas 2002/584 kif ukoll mill-Artikolu 3(2) TUE, li jipprovdi li l-Unjoni għandha toffri liċ-ċittadini tagħha spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja mingħajr fruntieri interni, li fih il-moviment liberu tal-persuni jkun żgurat flimkien ma’ miżuri xierqa f’dak li jirrigwarda, b’mod partikolari, il-kontroll tal-fruntieri esterni, il-prevenzjoni tal-kriminalità jew il-ġlieda kontra dan il-fenomenu (28). Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet li, minkejja li d-dispożizzjonijiet tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584 ma għandhomx effett dirett, madankollu, il-qorti nazzjonali kompetenti għandha, billi tieħu inkunsiderazzjoni d-dritt nazzjonali kollu u billi tapplika metodi ta’ interpretazzjoni rrikonoxxuti minnu, tinterpreta d-dispożizzjonijiet nazzjonali kkonċernati, sa fejn huwa possibbli, fid-dawl tat-test u tal-għan ta’ din id-deċiżjoni qafas, u dan jimplika li, fil-każ ta’ rifjut ta’ eżekuzzjoni ta’ MAE maħruġ għall-konsenja ta’ persuna li kienet is-suġġett, fl-Istat Membru emittenti, ta’ sentenza definittiva li tikkundannaha għal piena li ċċaħħad il-libertà, l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni għandha l-obbligu li tiggarantixxi hija nnifisha l-eżekuzzjoni effettiva tal-piena mogħtija kontra din il-persuna (29). Minn din il-ġurisprudenza jirriżulta li awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni għandha tkun f’pożizzjoni li tiżgura l-eżekuzzjoni, fit-territorju tiegħu, tal-piena mogħtija kontra l-persuna rikjesta sabiex hija tiskonta l-piena li għaliha kienet ġiet definittivament ikkundannata, abbażi tal-punt 6 tal-Artikolu 4 tal-imsemmija deċiżjoni qafas.
51.      It-tielet nett, dejjem skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-għan imfittex mir-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni fakultattiva stabbilita fil-punt 6 tal-Artikolu 4 tal-istess deċiżjoni qafas huwa li tippermetti lill-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tagħti importanza partikolari lill-possibbiltà li żżid il-possibbiltajiet ta’ “riabilitazzjoni soċjali” tal-persuna rikjesta (30). Issa, din ir-riabilitazzjoni soċjali tippreżupponi, mid-definizzjoni tagħha, li l-piena tkun effettivament eżegwita u li, wara li tiġi skontata din il-piena, il-persuna kkundannata tiġi assistita fil-kuntest ta-proċess ta’ reintegrazzjoni fis-soċjetà. Persuna definittivament ikkundannata li ma tiskontax il-piena tagħha mhux biss ma tistax tiġi riabilitata soċjalment iżda tista’ wkoll tiżviluppa sentiment ta’ impunità, li jista’ jinkoraġġixxi r-reċidiva.
52.      Ir-raba’ nett, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li d-Deċiżjoni Qafas 2002/584 għandha tkun is-suġġett ta’ interpretazzjoni li tkun tali li tiżgura l-konformità mar-rekwiżiti ta’ osservanza tad-drittijiet fundamentali tal-persuni kkonċernati, mingħajr madankollu ma titqiegħed indiskussjoni l-effettività tas-sistema ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja bejn l-Istati Membri li l-MAE, kif previst mil-leġiżlatur tal-Unjoni, jikkostitwixxi wieħed mill-elementi essenzjali tagħha (31).
53.      Għalhekk, l-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584 u l-punt 6 tal-Artikolu 4 tagħha għandhom għanijiet differenti li ma humiex antagonisti, iżda kumplimentari fl-interess tal-persuna li tkun is-suġġett ta’ MAE. Filwaqt li l-ewwel dispożizzjoni hija intiża sabiex tipproteġi d-drittijiet fundamentali ggarantiti mid-dritt tal-Unjoni fir-rigward tal-persuna rikjesta, it-tieni, kif wera l-Gvern Belġjan fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, hija intiża sabiex iżżid il-possibbiltajiet ta’ riabilitazzjoni soċjali ta’ din il-persuna wara li tkun skontat il-piena tagħha. Il-fatt li awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tirrifjuta l-eżekuzzjoni ta’ MAE minħabba r-riskju ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali tal-persuna kkonċernata bl-ebda mod ma jeskludi li, fl-istess ħin, din l-awtorità tista’ tikkunsidra li l-piena imposta għandha tiġi skontata fit-territorju tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni meta din il-persuna tkun ċittadina tiegħu jew residenti fih u jeżisti interess leġittimu li jiġġustifika li din il-piena tiġi skontata fit-territorju ta’ dan l-Istat.
Fi kliem ieħor, kif sostniet il-Kummissjoni waqt is-seduta, ir-rifjut ta’ konsenja bbażat fuq l-Artikolu 1(3), marbut mal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti, ma jqegħidx f’dubju l-kundanna imposta filwaqt li r-raġuni għan-nuqqas ta’ eżekuzzjoni prevista fl-Artikolu 4(6) tagħha, mingħajr ukoll ma tqiegħed f’dubju l-kundanna, tqajjem il-kwistjoni tal-post l-iktar xieraq għall-eżekuzzjoni ta’ din il-piena.
54.      Inżid li, fir-rigward tar-raġunijiet għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni fakultattivi tal-MAE elenkati fl-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, fil-kuntest tat-traspożizzjoni ta’ din id-deċiżjoni qafas fid-dritt nazzjonali tagħhom, l-Istati Membri għandhom marġni ta’ diskrezzjoni. Għalhekk, dawn huma liberi li jittrasponu jew li ma jittrasponux dawn ir-raġunijiet fid-dritt nazzjonali tagħhom. Huma jistgħu wkoll jagħżlu li jillimitaw is-sitwazzjonijiet li fihom l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tista’ tirrifjuta li teżegwixxi MAE, u b’hekk jiffaċilitaw il-konsenja tal-persuni rikjesti, b’konformità mal-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku stabbilit fl-Artikolu 1(2) tal-imsemmija deċiżjoni qafas. Dan jgħodd, b’mod partikolari, għall-punt 6 tal-Artikolu 4 tal-imsemmija deċiżjoni qafas (32).
55.      Madankollu, nixtieq nosserva li d-Deċiżjoni Qafas 2002/584 tipprevedi biss, fl-Artikolu 3 tagħha, tliet raġunijiet għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni obbligatorja ta’ MAE, jiġifieri l-amnestija, l-applikazzjoni tal-prinċipju ne bis in idem u l-età tal-persuna li tkun is-suġġett tal-MAE. Dawn ir-raġunijiet huma marbutin, fir-realtà, mal-assenza ta’ responsabbiltà kriminali tal-persuna kkonċernata, u f’dawn is-sitwazzjonijiet, in-nuqqas ta’ eżekuzzjoni tal-piena imposta, kemm fl-Istat Membru emittenti kif ukoll fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni, jidher totalment loġiku u koerenti mal-mekkaniżmu tal-MAE.
56.      Barra minn hekk, kif indikajt fil-punt 35 ta’ dawn il-konklużjonijiet, is-sentenza Aranyosi u Căldăraru tikkostitwixxi ħolqien permezz tal-ġurisprudenza tad-dritt mill-Qorti tal-Ġustizzja, li żied raġuni addizzjonali għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni obbligatorja ta’ MAE, ibbażata fuq l-Artikolu 1(3) ta’ din id-deċiżjoni qafas u li tirrigwarda r-rispett tad-drittijiet fundamentali tal-persuna kkonċernata, b’mod partikolari fir-rigward tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti. Din ir-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni obbligatorja ma hijiex ibbażata fuq l-assenza ta’ responsabbiltà kriminali tal-persuna kkonċernata. Madankollu, l-applikazzjoni fakultattiva tar-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni prevista fil-punt 6 tal-Artikolu 4 tal-imsemmija deċiżjoni qafas tista’ twassal sabiex persuna definittivament ikkundannata fl-Istat Membru emittenti tista’ ma tiskonta ebda piena minħabba s-sempliċi fatt li rnexxielha, billi taħrab, tirrisjedi fi Stat Membru differenti minn dak li fih wettqet ir-reat li għalih ġiet ikkundannata definittivament, inkluż meta il-livell ta’ periklu tagħha huwa għoli.
57.      F’dan il-kuntest ġurisprudenzjali, jidher inkoerenti mal-mekkaniżmu tal-MAE li l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tingħata biss sempliċi fakultà li tapplika r-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni prevista fil-punt 6 tal-Artikolu 4 tal-istess deċiżjoni qafas. Jekk din l-awtorità tirrifjuta li tikkonsenja l-persuna rikjesta abbażi tal-Artikolu 1(3) tagħha, in-natura fakultattiva ta’ dan il-punt 6 tal-Artikolu 4, għandha, wara l-ħolqien permezz tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja stabbilit fis-sentenza Aranyosi u Căldăraru, li stabbilixxiet raġuni ġdida għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni obbligatorja, tinbidel, b’ħolqien permezz tal-ġurisprudenza wkoll, f’obbligu sa fejn il-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni tiegħu jkunu ssodisfatti, liema ħaġa tippermetti l-uniformità tal-prattiki segwiti mill-Istati Membri fil-kuntest tal-ġlieda kontra l-impunità.
58.      L-istabbiliment ta’ obbligu li jiġi applikat l-imsemmi punt 6 tal-Artikolu 4, jidher konformi mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tgħid li, fil-każ ta’ rifjut ta’ eżekuzzjoni ta’ MAE maħruġ għall-konsenja ta’ persuna li kienet is-suġġett, fl-Istat Membru emittenti, ta’ sentenza definittiva li tikkundannaha għal piena li ċċaħħad il-libertà, l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni għandha l-obbligu li tiżgura hija stess l-eżekuzzjoni effettiva ta’ din il-piena (33). Fl-istess sens, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-possibbiltà ta’ din l-awtorità li tirrifjuta li teżegwixxi l-MAE għandha tiġi eżerċitata biss bil-kundizzjoni li tiġi żgurata l-eżekuzzjoni effettiva fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni tal-piena mogħtija mill-Istat Membru emittenti kontra l-persuna rikjesta u li b’hekk tinstab soluzzjoni li tkun konformi mal-għan imfittex mid-Deċiżjoni Qafas 2002/584 (34), jiġifieri l-ġlieda kontra l-impunità tal-persuna kkonċernata (35).
59.      Fl-osservazzjonijiet bil-miktub u orali tagħhom, il-Gvern Franċiż u l-Kummissjoni jargumentaw li l-obbligu tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni li jieħu responsabbiltà ta’ piena ta’ priġunerija mogħtija fl-Istat Membru emittenti jwassal sabiex dan tal-aħħar jiġi meħlus mill-obbligi tiegħu għall-ispejjeż tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni u ma jinkoraġġixxix lill-Istati Membri li għandhom nuqqasijiet sabiex jirrimedjaw dawn in-nuqqasijiet. Il-Gvern Franċiż iżid li dan it-teħid ta’ responsabbiltà jkollu “konsegwenzi operattivi kbar” għall-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni.
60.      Madankollu, nirrileva li jekk l-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni jiddeċiedi li japplika l-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584 f’każ partikolari, din id-deċiżjoni jkollha neċessarjament konsegwenzi li huwa għandu jkun f’pożizzjoni li jassumi fir-rigward tat-teħid ta’ responsabbiltà fit-territorju tiegħu tal-persuna kkundannata. Huwa fl-interess stess ta’ dan l-Istat Membru li jiżgura dan it-teħid ta’ responsabbiltà sabiex iħares is-sigurtà nazzjonali u l-ordni pubbliku tiegħu. Barra minn hekk, l-argument ibbażat fuq l-assenza ta’ inkoraġġiment tal-Istati Membri “li għandhom nuqqasijiet” sabiex itejbu l-kundizzjonijiet tas-sistema tal-ħabs tagħhom jidher dgħajjef. Fil-fatt, l-ikbar inkoraġġiment jirriżulta mill-konstatazzjoni, minn istanzi u minn qrati internazzjonali, li l-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni tagħhom ma humiex konformi mal-istandard ta’ protezzjoni tad-drittijiet fundamentali ggarantiti mid-dritt tal-Unjoni, u b’mod partikolari, mill-Artikolu 4 tal-Karta (36). Barra minn hekk, peress li kif irrilevat il-Qorti tal-Ġustizzja, l-applikazzjoni ta’ dan l-Artikolu 1(3) isseħħ biss f’ċirkustanzi eċċezzjonali, huwa diffiċli li wieħed jifhem kif tali teħid ta’ responsabbiltà jista’ jwassal għal “konsegwenzi operattivi kbar” fuq l-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni.
61.      Minkejja li l-applikazzjoni tal-punt 6 tal-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584 għandha karattru fakultattiv u li t-traspożizzjonijiet nazzjonali ta’ din id-dispożizzjoni jvarjaw minn Stat Membru għal ieħor (37), jidhirli li huwa utli li jiġi ppreċiżat li huma biss ftit Stat Membri li ttrasponewh bħala raġuni fakultattiva għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni, u l-parti l-kbira rrendewh obbligatorju jew parzjalment obbligatorju (38). Madankollu, fil-kuntest tal-applikazzjoni tal-Artikolu 1(3) ta’ din id-deċiżjoni qafas, l-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ eżekuzzjoni jistgħu jkunu mċaħħda minn bażi legali li tippermettilhom jordnaw l-eżekuzzjoni tal-piena mogħtija kontra l-persuna li tkun is-suġġett ta’ MAE (39). Għalhekk, jekk din ir-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni ssir obbligatorja, dan jikkostitwixxi soluzzjoni xierqa biex jonqsu d-diffikultajiet prattiċi li jiltaqgħu magħhom dawn l-awtoritajiet meta japplikaw l-Artikolu 1(3) tal-imsemmija deċiżjoni qafas (40).
62.      Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li awtorità ġudizzjarja li tirrifjuta li teżegwixxi MAE abbażi tar-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni bbażata fuq l-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584 għandha, meta hija tikkonstata li l-persuna kkonċernata hija ċittadina tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni jew tirrisjedi fih, tapplika l-punt 6 tal-Artikolu 4 ta’ din id-deċiżjoni qafas, u bla ħsara għall-osservanza tal-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, tordna l-eżekuzzjoni tal-piena ta’ priġunerija imposta mill-Istat Membru emittenti fit-territorju tagħha stess sabiex tevita l-impunità ta’ din il-persuna.
63.      F’dan il-każ, huwa stabbilit li r-Renju tal-Belġju ttraspona fid-dritt nazzjonali tiegħu r-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni fakultattiva prevista fil-punt 6 tal-Artikolu 4, tal-imsemmija deċiżjoni qafas permezz tal-punt 4 tal-Artikolu 6 tal-Liġi tad‑19 ta’ Diċembru 2003. Barra minn hekk, kif ġie indikat, f’dawn il-kawżi, l-ewwel kundizzjoni ta’ applikazzjoni tal-punt 6 tal-Artikolu 4 tal-istess deċiżjoni qafas, hija ssodisfatta (41). Fir-rigward tat-tieni kundizzjoni relatata mal-impenn tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni li jeżegwixxi l-piena “skond il-liġi domestika tiegħu”, din timplika li l-miżuri intiżi għall-eżekuzzjoni tal-piena mogħtija mill-Istat Membru emittenti jkunu rregolati mid-dritt tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni u għandhom jiggarantixxu l-eżekuzzjoni materjali ta’ din il-piena kif ukoll jiżguraw ir-riabilitazzjoni soċjali tal-persuna kkundannata.
2.      Fuq id-Deċiżjoni Qafas 2008/909
64.      Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, bħad-Deċiżjoni Qafas 2002/584, id-Deċiżjoni Qafas 2008/909 tikkonkretizza, fil-qasam kriminali, il-prinċipji ta’ fiduċja reċiproka u ta’ rikonoxximent reċiproku. Din id-deċiżjoni qafas, kif tenfasizza l-premessa 5 tagħha, issaħħaħ il-kooperazzjoni ġudizzjarja fil-qasam tar-rikonoxximent u tal-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji kriminali meta ċittadini tal-Unjoni jkunu ġew ikkundannati għal pieni jew għal miżuri li jċaħħdu l-libertà fi Stat Membru ieħor, bil-għan li tiġi ffaċilitata r-riabilitazzjoni soċjali tagħhom (42). Skont l-Artikolu 3(1) u (2) tagħha, l-imsemmija deċiżjoni qafas, li tapplika meta persuna kkundannata tinsab fl-Istat Membru emittenti jew f’dak ta’ eżekuzzjoni, hija intiża li tistabbilixxi r-regoli li jippermettu lil Stat Membru, sabiex jiffaċilita r-riabilitazzjoni soċjali tal-persuna kkundannata, jirrikonoxxi sentenza u jeżegwixxi l-kundanna mogħtija minn qorti ta’ Stat Membru ieħor. Mill-Artikolu 25 tal-istess deċiżjoni qafas jirriżulta li din tapplika, mutatis mutandis, sa fejn id-dispożizzjonijiet tagħha jkunu kompatibbli ma’ dawk tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584, għall-eżekuzzjoni tal-kundanni fil-każijiet fejn Stat Membru jintrabat li jeżegwixxi l-kundanna b’konformità mal-punt 6 tal-Artikolu 4 ta’ din id-deċiżjoni qafas tal-aħħar (43).
65.      Għalhekk, l-interazzjoni prevista mil-leġiżlatur tal-Unjoni bejn id-Deċiżjoni Qafas 2002/584 u d-Deċiżjoni Qafas 2008/909 għandha tikkontribwixxi sabiex jintlaħaq l-għan li tiġi ffaċilitata r-riabilitazzjoni soċjali tal-persuna kkonċernata. Mill-kumplament, tali riabilitazzjoni hija mhux biss fl-interess tal-persuna kkundannata, iżda wkoll f’dak tal-Unjoni b’mod ġenerali (44).
66.      Għaldaqstant, kif enfasizza l-Avukat Ġenerali Richard de le Tour fil-konklużjonijiet tiegħu tat-13 ta’ Ġunju 2024 fil-kawża C. J. (Eżekuzzjoni ta’ kundanna wara MAE) (45), mill-Artikolu 25 tad-Deċiżjoni Qafas 2008/909 jirriżulta li l-implimentazzjoni mill-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tar-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni fakultattiva prevista fil-punt 6 tal-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584 tippreżupponi li jiġu osservati l-proċeduri u l-kundizzjonijiet stabbiliti mid-Deċiżjoni Qafas 2008/909 għar-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenza f’materji kriminali fi Stat Membru differenti mill-Istat Membru emittenti (46). Fi kliem ieħor, sabiex tkun tista’ tintrabat li teżegwixxi l-piena mogħtija kontra l-persuna kkonċernata, wara li tivverifika li hija għandha l-possibbiltà li teżegwixxi realment din il-piena b’konformità mad-dritt intern tagħha kif jeħtieġ dan il-punt 6 tal-Artikolu 4 u għalhekk tevita kull riskju ta’ impunità, l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni għandha tkun awtorizzata tkompli bl-eżekuzzjoni tal-imsemmija piena filwaqt li tosserva r-regoli previsti mid-Deċiżjoni Qafas 2008/909.
67.      Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li, fost dawn ir-regoli hemm, b’mod partikolari, minn naħa, l-Artikolu 8(1) ta’ din id-deċiżjoni qafas, li jipprovdi li l-awtorità kompetenti tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni hija, bħala regola ġenerali, obbligata tilqa’ t-talba, intiża għar-rikonoxximent ta’ sentenza u għall-eżekuzzjoni ta’ kundanna għal piena jew miżura li ċċaħħad il-libertà mogħtija fi Stat Membru ieħor, li ġiet trażmessa lilha b’konformità mal-Artikoli 4 u 5 tal-imsemmija deċiżjoni qafas. Bħala prinċipju, hija tista’ tirrifjuta li tilqa’ tali talba biss għar-raġunijiet għal nuqqas ta’ rikonoxximent u għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni elenkati b’mod eżawrjenti fl-Artikolu 9 tal-istess deċiżjoni qafas (47). Barra minn hekk, l-Artikolu 8(2) sa (4) tad-Deċiżjoni Qafas 2008/909 jistabbilixxi, essenzjalment, kundizzjonijiet stretti għall-adattament, mill-awtorità kompetenti tal-Istat ta’ eżekuzzjoni, tal-kundanna mogħtija fl-Istat emittenti, li jikkostitwixxu l-uniċi eċċezzjonijiet għall-obbligu ta’ prinċipju, li din l-awtorità għandha, bis-saħħa tal-Artikolu 8(1) ta’ din id-deċiżjoni qafas, li tirrikonoxxi s-sentenza li tkun ġiet trażmessa lilha u li tadotta mingħajr dewmien il-miżuri kollha neċessarji għall-eżekuzzjoni tal-kundanna li t-tul u n-natura tagħha jkunu jikkorrispondu għal dawk previsti fis-sentenza mogħtija fl-Istat emittenti (48).
68.      Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 4(1) tal-imsemmija deċiżjoni jipprevedi, essenzjalment, il-possibbiltà li l-Istat Membru emittenti, meta l-persuna kkundannata tkun tat il-kunsens tagħha meta dan ikun meħtieġ skont l-Artikolu 6 tal-istess deċiżjoni qafas, jittrażmetti lil dan l-Istat Membru l-ieħor tali sentenza flimkien maċ-ċertifikat li l-format uniformi tiegħu jinsab fl-Anness I tagħha. Skont l-Artikolu 4(2) tad-Deċiżjoni Qafas 2008/909, it-trażmissjoni tas-sentenza u taċ-ċertifikat tista’ sseħħ meta l-awtorità kompetenti tal-Istat emittenti, jekk ikun il-każ wara konsultazzjonijiet bejn l-awtoritajiet kompetenti tal-Istat emittenti u tal-Istat ta’ eżekuzzjoni, tkun kisbet iċ-ċertezza li l-eżekuzzjoni tal-kundanna mill-Istat ta’ eżekuzzjoni ser tikkontribwixxi sabiex jintlaħaq l-għan li tiġi ffaċilitata r-riabilitazzjoni soċjali tal-persuna kkundannata. Barra minn hekk, l-Artikolu 4(5) tad-Deċiżjoni Qafas 2008/909 jipprovdi li l-Istat ta’ eżekuzzjoni jista’, fuq inizjattiva tiegħu stess, jitlob lill-Istat emittenti jittrażmetti s-sentenza flimkien maċ-ċertifikat, u li t-talbiet imressqa skont dan il-paragrafu ma joħolqux għall-Istat emittenti l-obbligu li jittrażmetti s-sentenza flimkien maċ-ċertifikat.
69.      Kif jirriżulta minn dawn id-dispożizzjonijiet tad-Deċiżjoni Qafas 2008/909, it-trażmissjoni mill-Istat Membru emittenti ta’ kundanna tas-sentenza u taċ-ċertifikat previst minn din id-deċiżjoni qafas hija neċessarja għar-rikonoxximent ta’ din is-sentenza u għall-eżekuzzjoni tal-kundanna, peress li din it-trażmissjoni tirrifletti l-kunsens ta’ dan l-Istat Membru fir-rigward tat-teħid ta’ responsabbiltà tal-eżekuzzjoni tal-piena mill-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni. Ir-rikonoxximent tas-sentenza u l-eżekuzzjoni tal-kundanna jseħħu għalhekk abbażi tal-informazzjoni kontenuta fiċ-ċertifikat, li jista’, barra minn hekk, jiġi rtirat mill-Istat Membru emittenti (49), b’mod partikolari jekk iqis li l-addattament tal-piena li huwa previst ma huwiex xieraq. Minn dan isegwi li, fin-nuqqas ta’ trażmissjoni tas-sentenza flimkien maċ-ċertifikat previst mill-imsemmija deċiżjoni qafas, l-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni ma jkunx awtorizzat jeżegwixxi fit-territorju tiegħu piena mogħtija fl-Istat Membru emittenti, peress li dan tal-aħħar ma jkunx ta l-kunsens tiegħu. Għalhekk, kif jargumentaw il-Gvern Rumen u dak Franċiż fl-osservazzjonijiet bil-miktub u orali tagħhom, inqis li t-teħid ta’ responsabbiltà għall-eżekuzzjoni tal-piena mill-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni jista’ jseħħ biss fil-kuntest stabbilit mid-Deċiżjoni Qafas 2008/909, li jeħtieġ kooperazzjoni stretta mal-Istat Membru emittenti
u, b’mod partikolari, il-kunsens ta’ dan tal-aħħar għall-eżekuzzjoni tal-piena fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni.
70.      Fil-kuntest tal-kawżi prinċipali, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk il-kundizzjonijiet previsti mid-Deċiżjoni Qafas 2008/909 fir-rigward tat-teħid ta’ responsabbiltà mir-Renju tal-Belġju għall-eżekuzzjoni tal-pieni imposti fuq AR u HL kinux issodisfatti.
71.      F’dan il-każ, mill-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Rumen fil-Kawża C‑722/23 jirriżulta li l-awtorità ġudizzjarja Belġjana talbet lill-awtorità ġudizzjarja Rumena tipprovdilha d-dokumenti neċessarji għat-teħid ta’ responsabbiltà tal-eżekuzzjoni tal-piena ta’ erba’ snin ta’ priġunerija fir-rigward ta’ AR fit-territorju Belġjan, inkluż iċ-ċertifikat li jesprimi l-kunsens ta’ din tal-aħħar, kif jeħtieġ l-Artikolu 4(5) tad-Deċiżjoni Qafas 2008/909, dokumenti li hija rċeviet. Għalhekk, għandu jiġi kkonstatat li t-tieni kundizzjoni ta’ applikazzjoni tal-punt 6 tal-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584 hija ssodisfatta, peress li l-awtorità ġudizzjarja Belġjana hija f’pożizzjoni li teżegwixxi materjalment din il-piena b’konformità mad-dritt intern tagħha, jiġifieri l-Artikolu 38(1) tal-Liġi tal‑15 ta’ Mejju 2012. L-awtorità ġudizzjarja Belġjana għadha trid tevalwa jekk jeżistix interess leġittimu li jiġġustifika li l-piena imposta fuq AR fl-Istat Membru emittenti tiġi skontata fit-territorju tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni. B’mod ġenerali, hija l-qorti tar-rinviju li għandha twettaq evalwazzjoni globali tal-elementi konkreti kollha li jikkaratterizzaw is-sitwazzjoni ta’ AR, li jistgħu jindikaw li jeżistu bejnu u r-Renju tal-Belġju rabtiet li jippermettu li jiġi kkonstatat li huwa suffiċjentement integrat fih u li l-eżekuzzjoni f’dan l-Istat Membru tal-piena mogħtija kontra tiegħu fl-Istat Membru emittenti ser tikkontribwixxi għat-twettiq tal-għan ta’ riabilitazzjoni soċjali mfittex minn dan il-punt 6 tal-Artikolu 4. Madankollu, fis-sitwazzjoni partikolari fejn, bħal f’dan il-każ, il-piena ma tistax tiġi eżegwita fl-Istat Membru emittenti abbażi tal-Artikolu 1(3) ta’ din id-deċiżjoni qafas, jiena nikkunsidra li jeżisti, minħabba dan il-fatt waħdu, interess leġittimu li jiġġustifika li din il-piena tiġi eżegwita fit-territorju tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni.
72.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, jiena tal-opinjoni li l-punt 6 tal-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni, meta hija tirrifjuta li teżegwixxi MAE abbażi tar-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni bbażata fuq l-Artikolu 1(3) ta’ din id-deċiżjoni qafas minħabba l-eżistenza ta’ riskju li l-persuna kkonċernata ġġarrab, fil-każ ta’ konsenja lill-awtorità ġudizzjarja emittenti, ksur tad-drittijiet fundamentali tagħha fir-rigward tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti, hija marbuta, sabiex tevita l-impunità ta’ din il-persuna, tordna l-eżekuzzjoni ta’ din il-piena fit-territorju tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni meta hija tikkonstata li din il-persuna hija ċittadina ta’ dan l-Istat Membru jew tirrisjedi fih, sa fejn il-proċedura u l-kundizzjonijiet stabbiliti mid-Deċiżjoni Qafas 2008/909 jkunu osservati fid-dawl tat-teħid ta’ responsabbiltà effettiv tal-imsemmija piena f’dan it-territorju.
D.      Osservazzjonijiet addizzjonali
73.      Sabiex nikkonkludi l-evalwazzjoni tiegħi, nixtieq nifformula xi osservazzjonijiet fir-rigward tas-sitwazzjonijiet li fihom, bid-differenza għal dawn il-kawżi magħquda, il-punt 6 tal-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584 ma jkunx jista’ japplika.
74.      Fil-fatt, fil-kuntest tat-traspożizzjoni ta’ din id-deċiżjoni qafas fid-dritt intern tagħhom, l-Istati Membri, li għandhom marġni ta’ diskrezzjoni, jistgħu jkunu għażlu li ma jittrasponux ir-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni fakultattiva prevista f’dan il-punt 6 tal-Artikolu 4 (50). Barra minn hekk, il-persuna rikjesta tista’ ma tkunx ċittadina tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni u lanqas toqgħod jew tirrisjedi fih (51). F’tali sitwazzjonijiet, tqum il-kwistjoni dwar jekk din il-persuna tibqax mingħajr piena meta hija tuża l-moviment liberu tagħha sabiex tmur fi Stat Membru ieħor differenti minn dak tal-kundanna kriminali tagħha u meta r-rifjut ta’ eżekuzzjoni tal-MAE jkun previst abbażi tal-Artikolu 1(3) tal-imsemmija deċiżjoni qafas (52).
75.      Fil-fehma tiegħi, id-Deċiżjonijiet Qafas 2002/584 u 2008/909 ma jistgħux iwasslu sabiex persuna rikjesta tkun tista’ tevita l-kundanna definittiva li hija tkun is-suġġett tagħha. Fil-fatt, minn naħa, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, b’mod partikolari biex jiġi żgurat li l-funzjonament tal-MAE
ma jiġix ipparalizzat, l-obbligu tal kooperazzjoni leali, stabbilit fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 4(3) TUE, għandu jippreċedi d-djalogu bejn l-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ eżekuzzjoni u dawk emittenti. Mill-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali jirriżulta, b’mod partikolari,
li l-Istati Membri għandhom jirrispettaw u jassistu lil xulxin fit-twettiq tal-missjonijiet li jirriżultaw mit-Trattati (53). Min-naħa l-oħra, dawn id-deċiżjonijiet qafas joffru lill-awtoritajiet ġudizzjarji emittenti u ta’ eżekuzzjoni mezzi li huma għandhom jimplimentaw sabiex il-piena mogħtija fl-Istat Membru emittenti tkun effettivament eżegwita fl-uniku territorju fejn dan jibqa’ possibbli, jiġifieri dak tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni, sabiex jikkonformaw ruħhom mal-għan tal-ġlieda kontra l-impunità mfittex mid-Deċiżjoni Qafas 2002/584.
76.      F’dan ir-rigward, kif jirriżulta mill-Artikolu 4(5) tad-Deċiżjoni Qafas 2008/909, l-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni jista’, fuq inizjattiva tiegħu stess, jitlob lill-Istat Membru emittenti jittrażmettilu s-sentenza flimkien maċ-ċertifikat (54). Inqis li l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni hija marbuta tipproċedi b’tali talba. Fil-fatt, kif argumenta l-Gvern Rumen waqt is-seduta, fil-kuntest tal-għan attribwit lill-Unjoni li ssir spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja, l-implimentazzjoni awtonoma tal-Artikolu 4(5) ta’ din id-deċiżjoni qafas tikkontribwixxi għall-ġlieda kontra l-impunità u għar-riabilitazzjoni soċjali tal-persuna kkundannata. Madankollu, it-talbiet imressqa skont dan il-paragrafu 5 ma joħolqux għal dan l-Istat Membru emittenti l-obbligu li jittrażmetti s-sentenza flimkien maċ-ċertifikat. Għaldaqstant, il-kisba tal-kunsens ta’ dan l-Istat Membru hija indispensabbli. Fil-fehma tiegħi, u kif iddikjara l-Gvern Franċiż fl-osservazzjonijiet orali tiegħu, jekk l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tibda proċedura ta’ rikonoxximent reċiproku tad-deċiżjoni ta’ kundanna abbażi tal-istess deċiżjoni qafas, mingħajr ma tippreġudika b’mod sproporzjonat il-piena mogħtija mill-awtorità ġudizzjarja emittenti, din tal-aħħar tkun disposta li taċċetta dan ir-rikonoxximent reċiproku. Barra minn hekk, jidhirli koerenti mal-mekkaniżmu tal-MAE li l-Istat Membru emittenti, fl-assenza ta’ konsenja tal-persuna kkundannata, ikun favur, sabiex jevita r-riskju ta’ impunità ta’ din il-persuna, li jaċċetta li l-piena tiġi eżegwita, bil-kunsens tiegħu, fit-territorju tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni.
V.      Konklużjoni
77.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula mill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Belġju) kif ġej:
Il-punt 6 tal-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2002/584/ĠAI tat‑13 ta’ Ġunju 2002 dwar il-mandat ta’ arrest Ewropew u l-proċeduri ta’ konsenja bejn l-Istati Membri, kif emendata permezz tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2009/299/ĠAI tas‑26 ta’ Frar 2009,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni, meta hija tirrifjuta li teżegwixxi mandat ta’ arrest Ewropew abbażi tar-raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni bbażata fuq l-Artikolu 1(3) ta’ din id-deċiżjoni qafas minħabba l-eżistenza ta’ riskju li l-persuna kkonċernata ġġarrab, fil-każ ta’ konsenja lill-awtorità ġudizzjarja emittenti, ksur tad-drittijiet fundamentali tagħha fir-rigward tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti, hija marbuta, sabiex tevita l-impunità ta’ din il-persuna, tordna l-eżekuzzjoni ta’ din il-piena fit-territorju tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni meta hija tikkonstata li din il-persuna hija ċittadina ta’ dan l-Istat Membru jew tirrisjedi fih, sa fejn il-proċedura u l-kundizzjonijiet stabbiliti permezz tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/909/ĠAI tas‑27 ta’ Novembru 2008 dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku ta’ sentenzi f’materji kriminali li jimponu pieni ta’ kustodja jew miżuri li jinvolvu ċ-ċaħda tal-libertà bil-għan li jiġu infurzati fl-Unjoni Ewropea, ikunu osservati fid-dawl tat-teħid ta’ responsabbiltà effettiv tal-imsemmija piena f’dan it-territorju.
1      Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
i      L-ismijiet ta’ dawn il-kawżi huma fittizji. Dawn l-ismijiet ma jikkorrispondu għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.
2      Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill tat‑13 ta’ Ġunju 2002 fuq il-mandat ta’ arrest Ewropew u l-proċeduri ta’ ċediment bejn l-Istati Membri (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 34, rettifika fil-ĠU 2009, L 17, p. 45), kif emendata bid-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2009/299/ĠAI tas‑26 ta’ Frar 2009 (ĠU 2009, L 81, p. 24) (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni Qafas 2002/584”).
3      Sentenza tal‑5 ta’ April 2016 (C‑404/15 u C‑659/15 PPU, iktar ’il quddiem is-“sentenza Aranyosi u Căldăraru”, EU:C:2016:198).
4      Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill tas‑27 ta’ Novembru 2008 dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku ta’ sentenzi f’materji kriminali li jimponu pieni ta’ kustodja jew miżuri li jinvolvu ċ-ċaħda tal-libertà bil-għan li jiġu infurzati fl-Unjoni Ewropea (ĠU 2008, L 327, p. 27).
5      Moniteur belge tat‑22 ta’ Diċembru 2003, p. 60075.
6      Dan l-Artikolu 3 jirrigwarda l-projbizzjoni tat-tortura.
7      Moniteur belge tat‑8 ta’ Ġunju 2012, p. 32117. Skont din id-dispożizzjoni, “[m]eta l-Awla tal-Kunsill tapplika l-punt 4 tal-Artikolu 6, tal-[Liġi tad‑19 ta’ Diċembru 2003], id-deċiżjoni tagħha tinkludi r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni tal-piena jew miżura li jċaħħdu l-libertà previsti fid-deċiżjoni ġudizzjarja li hija s-suġġett tal-[MAE]. Imbagħad, il-kundanna hija eżegwita b’konformità mad-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi. Il-prosekutur tar-Re territorjalment kompetenti jeżiġi mill-awtorità emittenti tal-[MAE] is-sentenza, flimkien maċ-ċertifikat, u jipproċedi jekk ikun neċessarju għall-addattament tal-piena b’konformità mal-Artikolu 18”.
8      Sentenza tas‑17 ta’ Diċembru 2020 (C‑354/20 PPU u C‑412/20 PPU, EU:C:2020:1033, punt 62).
9      Sentenza tad‑29 ta’ Ġunju 2017 (C‑579/15, iktar ’il quddiem is-“sentenza Popławski I”, EU:C:2017:503, punt 43).
10      Dan l-Artikolu 5 jirrigwarda d-dritt għal-libertà u għas-sigurtà.
11      Ara s-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2023, GN (Raġuni ta’ rifjut ibbażata fuq l-aħjar interess tat-tfal) (C‑261/22, iktar ’il quddiem is-“sentenza GN”, EU:C:2023:1017, punti 35 sa 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).
12      Sentenza tas‑6 ta’ Ġunju 2023, O. G. (Mandat ta’ arrest Ewropew fil-konfront ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz) (C‑700/21, iktar ’il quddiem is-“sentenza O. G.”, EU:C:2023:444, punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).
13      Ara s-sentenza GN (punti 33 u 34 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
14      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza GN (punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata).
15      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2024, Alchaster (C‑202/24, EU:C:2024:649, punti 52 sa 54 u l-ġurisprudenza ċċitata).
16      Skont din id-dispożizzjoni, “[j]ekk l-awtorità ġudizzjarja ta' esekuzzjoni ssib li l-informazzjoni kkomunikata mill-Istat Membru emittenti mhijiex suffiċjenti biex tiddeċiedi dwar il-konsenja, għandha titlob li l-informazzjoni supplementarja meħtieġa, b'mod partikolari fir-rigward ta’ l-Artikoli 3 sa 5 u l-Artikolu 8, tiġi mogħtija bħala kwistjoni ta’ urġenza u tista’ tistabbilixxi limitu ta’ żmien għall-wasla tagħha, waqt li tittieħed f’konsiderazzjoni l-ħtieġa li jkunu mħarsin il-limiti ta’ żmien stabbiliti fl-Artikolu 17”.
17      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza GN (punt 49 u l-ġurisprudenza ċċitata).
18      Konklużjonijiet fil-kawża E. D. L. (Raġuni ta’ rifjut ibbażata fuq il-mard) (C‑699/21, EU:C:2022:955, punt 60).
19      Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu fil-Kawża C‑91/24, il-Gvern Franċiż żied li mid-deċiżjoni tar-rinviju ma jirriżultax li l-konsenja kienet is-suġġett ta’ posponiment temporanju, abbażi tal-Artikolu 23(4) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584, li jipprovdi “[i]l-konsenja tista’ eċċezzjonalment tiġi posposta temporanjament għal raġunijiet umanitarji serji, per eżempju jekk hemm raġunijiet sostanzjali biex jitwemmen li dan ipoġġi manifestament f’perikolu l-ħajja jew is-saħħa tal-persuna rikjesta”, u lanqas li kienet ġiet implimentata kooperazzjoni effikaċi li tuża b’mod sħiħ l-istrumenti previsti minn din id-deċiżjoni qafas sabiex tikseb garanziji.
20      Sentenza tad‑9 ta’ Novembru 2023, Všeobecná úverová banka (C‑598/21, EU:C:2023:845, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata).
21      Sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2025, Zimir (C‑662/23, EU:C:2025:326, punt 25 u l-ġurisprudenza ċċitata).
22      Ara s-sentenza tal‑31 ta’ Jannar 2023, Puig Gordi et (C‑158/21, EU:C:2023:57, punti 78 u 79).
23      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza O. G. (punti 46 u 47 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
24      Ara s-sentenza O. G. (punt 48 u l-ġurisprudenza ċċitata).
25      Ara s-sentenza O. G. (punt 49 u l-ġurisprudenza ċċitata).
26      Skont dan il-gvern, il-punt tat-tluq ta’ dan l-“istrutturar” huwa li l-MAE jiġi eżegwit b’konformità mal-Artikolu 1(2) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584, sakemm: i) ma teżistix raġuni għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni obbligatorja jew fakultattiva
abbażi, rispettivament, tal-Artikoli 3 jew 4 ta’ din id-deċiżjoni qafas, jew ii) in-nuqqas ta’ eżekuzzjoni ma jkunx impost abbażi tal-Artikolu 1(3) tagħha.
27      Ara s-sentenza tat‑18 ta’ April 2023, E. D. L. (Raġuni ta’ rifjut ibbażata fuq il-mard) (C‑699/21, EU:C:2023:295, punt 44 u l-ġurisprudenza ċċitata).
28      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑24 ta’ Ġunju 2019, Popławski (C‑573/17, iktar ’il quddiem is-“sentenza Popławski II”, EU:C:2019:530, punt 82 u l-ġurisprudenza ċċitata).
29      Ara s-sentenza Popławski I (punt 43).
30      Ara s-sentenza Popławski II (punt 99 u l-ġurisprudenza ċċitata).
31      Ara s-sentenza tad-29 ta’ April 2021, X (Mandat ta’ arrest Ewropew – Ne bis in idem) (C‑665/20 PPU, EU:C:2021:339, punt 58 u l-ġurisprudenza ċċitata).
32      Ara s-sentenza O. G. (punti 34 sa 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).
33      Ara l-punt 50 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
34      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Popławski II (punt 92 u l-ġurisprudenza ċċitata).
35      Tali responsabbiltà, fir-rigward tal-eżekuzzjoni tal-piena mogħtija mill-Istat Membru emittenti li għandhom l-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ eżekuzzjoni, hija riflessjoni tal-prinċipju magħruf sewwa tad-dritt internazzjonali “aut dedere, aut punire/judicare” (“testradixxi, jew tippenalizza/tikkundanna”) li jirriżulta mit-trattati tradizzjonali ta’ estradizzjoni li l-MAE huwa s-sostituzzjoni tagħhom. Ara, fuq dan il-prinċipju, b’mod partikolari, Costa, M. J., “Aut Dedere Aut Judicare”, f’Caeiro, P. et (edituri), Elgar Encyclopedia of Crime and Criminal Justice, 2024, p. 178 sa 192, b’mod partikolari p. 185 sa 187.
36      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2024, Breian (C‑318/24 PPU, EU:C:2024:658, punt 102 u 103 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
37      Ara, għal dak li jirrigwarda d-diversità fit-traspożizzjonijiet nazzjonali tar-raġunijiet għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni fakultattiva tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584, Bot, S., “Section 2. Une transposition délicate par l’autonomie procédurale conservée aux États membres”, Le mandat d’arrêt européen, Larcier, Brussell, 2009, p. 233 sa 246.
38      Ara, f’dan is-sens, ir-Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar l-implimentazzjoni tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill tat‑13 ta’ Ġunju 2002 dwar il-mandat ta’ arrest Ewropew u l-proċeduri ta’ konsenja bejn l-Istati Membri (COM(2020)270 finali, b’mod partikolari, p. 18).
39      Ara, fir-rigward tad-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom l-awtoritajiet ġudizzjarji fl-applikazzjoni tal-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584, Weyembergh, A., u Pinelli, L., “Detention Conditions in the Issuing Member State as a Ground for Non-Execution of the European Arrest Warrant: State of Play and Challenges Ahead”, European Criminal Law Review, vol. 12, Nru 1, 2022, p. 25 sa 52, b’mod partikolari, p. 37 sa 39.
40      Barra minn hekk, nirrileva li soluzzjoni li timponi fuq l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni l-obbligu espliċitu li teżegwixxi hija stess il-piena diġà kienet prevista sabiex twieġeb għall-ostakoli li tiltaqa’ magħhom fil-prattika l-applikazzjoni tal-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584. Ara, f’dan is-sens, “The EAW and Prison conditions: Outcome Report of the College Thematic Discussion”, Eurojust, Mejju 2017, konsultabbli biss fil-lingwa Ingliża fl-indirizz li ġej: https://op.europa.eu/fr/publication-detail/-/publication/9c1ffe17-8c64-11e7-b5c6-01aa75ed71a1.
41      Ara l-punt 45 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
42      Ara s-sentenza tad‑9 ta’ Novembru 2023, Staatsanwaltschaft Aachen (C‑819/21, EU:C:2023:841, punt 19 u l-ġurisprudenza ċċitata).
43      Ara s-sentenza Popławski II (punt 36).
44      Sentenza tal‑11 ta’ Marzu 2020, SF (Mandat ta’ arrest Ewropew – Garanzija ta’ ritorn fl-Istat ta’ eżekuzzjoni) (C‑314/18, EU:C:2020:191, punt 51 u l-ġurisprudenza ċċitata).
45      C‑305/22, EU:C:2024:508
(punti 41 sa 48) (is-sentenza għadha ma ngħatatx fid-data tat-tfassil ta’ dawn il-konklużjonijiet).
46      Ara, ukoll, l-Avviż tal-Kummissjoni – Manwal dwar kif toħroġ u teżegwixxi mandat ta’ arrest Ewropew (ĠU C, C/2023/1270), b’mod partikolari, il-punti 2.5.2 u 5.5.2.
47      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑9 ta’ Novembru 2023, Staatsanwaltschaft Aachen (C‑819/21, EU:C:2023:841, punt 20).
48      Ara s-sentenza tal‑15 ta’ April 2021, AV (Sentenza globali) (C‑221/19, EU:C:2021:278, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata).
49      Fil-fatt, skont l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Qafas 2008/909, “[s]akemm l-infurzar tal-piena fl-Istat ta’ esekuzzjoni ma jkunx beda, l-Istat emittenti jista’ jirtira ċ-ċertifikat minn dak l-Istat, billi jagħti r-raġunijiet għal dan. Malli ċ-ċertifikat jiġi rtirat, l-Istat ta’ esekuzzjoni m’għandux jibqa’ jinforza l-piena”.
50      Ara l-punt 54 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
51      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑5 ta’ Settembru 2012, Lopes Da Silva Jorge (C‑42/11, EU:C:2012:517, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata).
52      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal-25 ta’ Lulju 2018, Generalstaatsanwaltschaft (Kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Ungerija) (C‑220/18 PPU, EU:C:2018:589, punt 85).
53      Ara s-sentenza tad-29 ta’ Lulju 2024, Breian (C‑318/24 PPU, EU:C:2024:658, punt 93 u l-ġurisprudenzaz ċċitata). Barra minn hekk, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem stabbilixxiet, fil-kuntest tal-MAE, “obbligu pożittiv proċedurali tal-kooperazzjoni”
bejn l-Istati Membri, billi rreferiet għall-Artikolu 2 tal-KEDB u għall-Artikolu 2 tal-Karta . Ara d-dokument tematiku konġunt tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Aġenzija tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (FRA), intitolat “Mandat d’arrêt européen et droits fondamentaux – Jurisprudence de la CEDH et de la CJUE” [Mandat ta’ arrest Ewropew u drittijiet fundamentali – Ġurisprudenza tal-KEDB u tal-QJUE], aġġornat fit-28 ta’ Frar 2025, disponibbli bl-Ingliż u bil-Franċiż u disponibbli fl-indirizz segwenti: https://ks.echr.coe.int/documents/d/echr-ks/mandat-d-arret-europeen-et-droits-fondamentaux. Dan id-dokument jindika li l-kontenut tiegħu ma jorbotx lill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.
54      L-awtorità ġudizzjarja emittenti tista’ tippreżenta wkoll talba abbażi tal-Artikolu 4(1) tad-Deċiżjoni Qafas 2008/909.