62022CC0266
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
RANTOS
ippreżentati fil-11 ta’ Mejju 2023 (
1
)
Kawża C‑266/22
CRRC Qingdao Sifang CO LTD,
Astra Vagoane Călători SA
vs
Autoritatea pentru Reformă Feroviară,
Alstom Ferroviaria SPA
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Curtea de Apel Bucureşti (il-Qorti tal-Appell ta’ Bukarest, ir-Rumanija))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Approssimazzjoni tal-liġijiet – Proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal provvisti u għal servizzi – Direttiva 2014/24/UE – Artikolu 25 – Leġiżlazzjoni nazzjonali li daħlet fis-seħħ wara l-pubblikazzjoni tal-avviż ta’ kuntratt – Emenda tal-kunċett ta’ ‘operatur ekonomiku’ – Esklużjoni tal-offerta ppreżentata minn operatur ekonomiku stabbilit fir-Repubblika Popolari taċ-Ċina – Pajjiżi terzi mhux firmatarji ta’ ftehim imsemmi fl‑Artikolu 25”
I. Introduzzjoni
1.
Din it-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l‑interpretazzjoni tal-punt 13 tal-Artikolu 2(1), tal-Artikolu 18(1) tal‑Artikolu 25 u tal-Artikolu 49 tad-Direttiva 2014/24/UE tal‑Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Frar 2014 dwar l‑akkwist pubbliku u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE (
2
), kif emendata bir-Regolament Delegat tal-Kummissjoni (UE) 2019/1828 tat-30 ta’ Ottubru 2019 (
3
) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2014/24”).
2.
Permezz taż-żewġ domandi preliminari tagħha, il-Curtea de Apel București (il-Qorti tal-Appell ta’ Bukarest, ir-Rumanija) tistieden, essenzjalment, lill‑Qorti tal-Ġustizzja teżamina jekk dawn id‑dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni relatati mal-kuntratti pubbliċi jipprekludux li operatur ekonomiku stabbilit fir‑Repubblika Popolari taċ-Ċina jiġi eskluż minn proċedura ta’ kuntratt pubbliku mibdija minn awtorità kontraenti ta’ Stat Membru, meta din l‑esklużjoni tirriżulta minn leġiżlazzjoni nazzjonali li permezz tagħha l‑kunċett ta’ “operatur ekonomiku” ġie emendat sabiex jiġi traspost l-Artikolu 25 tad-Direttiva 2014/24 u meta din il-leġiżlazzjoni nazzjonali daħlet fis‑seħħ wara l-pubblikazzjoni tal-avviż tal-kuntratt.
3.
Din it-talba tressqet fil-qafas ta’ tilwima bejn, minn naħa waħda, konsorzju kompost minn CRRC Qingdao Sifang u Astra Vagoane Călători SA (iktar ’il quddiem, flimkien, il-“konsorzju ”) u, min-naħa l-oħra, l-Autoritatea pentru Reformă Feroviară (l-Awtorità responsabbli mir-Riforma tal-Ferroviji, iktar ’il quddiem l-“ARF”), entità kontraenti fir-Rumanija, u Alstom Ferroviaria, li interveniet insostenn tal-ARF. Speċifikament, din it-tilwima tirrigwarda d-deċiżjoni ta’ din l-entità li teskludi l-offerta ppreżentata mill-konsorzju, fil-qafas ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku li jirrigwarda x-xiri ta’ 20 ferrovija tal-elettriku interreġjonali ġdida u l-provvista ta’ servizzi ta’ manutenzjoni u ta’ tiswija ta’ dawn il-ferroviji, minħabba li CRRC Qingdao Sifang hija kumpannija li l-uffiċċju rreġistrat tagħha jinsab fir-Repubblika Popolari taċ-Ċina.
4.
Id-domandi mressqa ser jippermettu lill-Qorti tal-Ġustizzja teżamina, għall-ewwel darba, il-konformità mad-dritt tal-Unjoni tar‑regoli nazzjonali li jittrasponu l-Artikolu 25 tad-Direttiva 2014/24, u tinterpreta l-kontenut normattiv ta’ din id-dispożizzjoni.
II. Il-kuntest ġuridiku
A.
Id-dritt tal-Unjoni
1. Id-Direttiva 2014/24
5.
Il-premessi 1, 17 u 98 tad-Direttiva 2014/24 jistipulaw:
“(1)
L-għoti ta’ kuntratti pubbliċi minn jew f’isem l-awtoritajiet tal‑Istati Membri għandu jkun konformi mal-prinċipji tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE), b’mod partikolari mal-moviment liberu tal-merkanzija, il-libertà tal‑istabbiliment u l-libertà li jingħataw servizzi, kif ukoll mal‑prinċipji li jitnisslu minnhom, bħat-trattament ugwali, in‑nondiskriminazzjoni, ir-rikonoxximent reċiproku, il‑proporzjonalità u t-trasparenza. Madankollu, għal kuntratti pubbliċi li jaqbżu ċertu valur, għandhom jitfasslu dispożizzjonijiet li jikkoordinaw il-proċeduri ta’ akkwist nazzjonali sabiex jiġi żgurat li dawk il-prinċipji jingħataw effett prattiku u li l-akkwist pubbliku jkun miftuħ għall-kompetizzjoni.
[…]
(17)
Id-Deċiżjoni tal-Kunsill 94/800/KE [tat‑22 ta’ Diċembru 1994 dwar il-konklużjoin f’isem il-Komunità Ewropea, fejn għandhom x’jaqsmu affarijiet fil-kompetenza tagħha, fuq il-ftehim milħuq fil‑Laqgħa ta’ negozjati multilaterali fl-Urugwaj (1986-1994) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 21, p. 80) b’mod partikolari l-Ftehim tal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ dwar l-Akkwisti Pubbliċi [iktar ’il quddiem l‑‘FKP’]. L-għan tal-[FKP] huwa li jistabbilixxi qafas multilaterali ta’ drittijiet u dmirijiet ibbilanċjati marbuta mal-kuntratti pubbliċi bil-għan li tinkiseb il-liberalizzazzjoni u t-twessigħ tal-kummerċ dinji. Għal kuntratti koperti mill-Annessi 1, 2, 4 u 5 u n-Noti Ġenerali għall-Appendiċi I tal-Unjoni Ewropea għall-[FKP], kif ukoll permezz ta’ ftehimiet internazzjonali rilevanti oħrajn li l‑Unjoni hija marbuta bihom, l-awtoritajiet kontraenti għandhom jissodisfaw l-obbligi skont dawn il-ftehimiet billi japplikaw din id‑Direttiva għall-operaturi ekonomiċi ta’ pajjiżi terzi li huma firmatarji tal-ftehimiet.
[…]
(98)
Huwa essenzjali li l-kriterji għall-għoti jew il-kondizzjonijiet għat‑twettiq tal-kuntratt li jirrigwardaw l-aspetti soċjali tal-proċess ta’ produzzjoni jkunu relatati max-xogħlijiet, il-provvisti jew is‑servizzi li jkunu ser jingħataw taħt il-kuntratt. Barra minn hekk, huma għandhom jiġu applikati skont id-Direttiva 96/71/KE [tal‑Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Diċembru 1996 dwar l-impjieg ta’ ħaddiema fil-qafas ta’ prestazzjoni ta’ servizzi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 2, p. 431)], kif interpretata mill-[Qorti tal-Ġustizzja], u m’għandhomx jintgħażlu jew jiġu applikati b’mod li jiddiskrimina direttament jew indirettament kontra operaturi ekonomiċi minn Stati Membri oħra jew minn pajjiżi terzi partijiet għall-FAP jew Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles li għalihom l-Unjoni hija parti. […]”
6.
L-Artikolu 2 tad-Direttiva 2014/24, intitolat “Definizzjonijiet”, jipprovdi, b’mod partikolari, id-definizzjonijiet segwenti, fil‑paragrafu 1 tiegħu:
Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
“[…]
5.
‘kuntratti pubbliċi’ tfisser kuntratti b’titolu oneruż konklużi bil‑miktub bejn operatur ekonomiku wieħed jew aktar u awtorità kontraenti waħda jew aktar u li għandhom bħala s-suġġett tagħhom l-eżekuzzjoni tax-xogħlijiet, il-provvista ta’ prodotti jew il‑provvista ta’ servizzi;
[…]
10.
‘operatur ekonomiku’ tfisser kull persuna fiżika jew ġuridika jew entità pubblika jew grupp ta’ persuni u/jew entitajiet bħal dawn, inkluża kwalunkwe assoċjazzjoni temporanja ta’ impriżi, li joffru l‑eżekuzzjoni ta’ xogħlijiet u/jew xogħol, il-forniment ta’ prodotti jew il-forniment ta’ servizzi fis-suq;
[…]
11.
‘offerent’ tfisser operatur ekonomiku li jkun ippreżenta offerta;
[…]
13.
‘dokument ta’ akkwist’ tfisser kwalunkwe dokument maħluq jew li ssir referenza għalih mill-awtorità kontraenti sabiex tiddeskrivi jew tiddetermina elementi tal-akkwist jew tal-proċedura, inkluż l-avviż dwar kuntratt, l-avviż informattiv minn qabel fejn dan jintuża bħala mezz ta’ sejħa għall-kompetizzjoni, l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi, id-dokument deskrittiv, il-kondizzjonijiet proposti tal-kuntatt, il‑formats għall-preżentazzjoni tad-dokumenti minn kandidati u offerenti, l-informazzjoni dwar obbligi applikabbli b’mod ġenerali u kull dokument addizzjonali;
[…]”
7.
Skont l-Artikolu 7 tagħha, intitolat “Kuntratti fis-setturi tal-ilma, l‑enerġija, it-trasport u s-servizzi postali”, id-Direttiva 2014/24 ma għandhiex tapplika għall-kuntratti pubbliċi u lanqas għall‑kompetizzjonijiet ta’ disinn li, fil-qafas tad‑Direttiva 2014/25/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist minn entitajiet li joperaw fis‑setturi tas-servizzi tal-ilma, l-enerġija, it-trasport u postali u li tħassar id-Direttiva 2004/17/KE (ĠU 2014, L 94, p. 243), kif emendata bir-Regolament Delegat tal-Kummissjoni (UE) 2019/1829 tat‑30 ta’ Ottubru 2019 (ĠU 2019, L 279, p. 27) (iktar ’il quddiem id‑“Direttiva 2014/25”), huma mogħtija jew organizzati minn awtoritajiet kontraenti li jeżerċitaw waħda jew iżjed mill-attivitajiet imsemmija fl-Artikoli 8 sa 14 tad-Direttiva 2014/25 u li jingħataw għat‑twettiq ta’ dawk l-attivitajiet.
8.
L-Artikolu 18 tad-Direttiva 2014/24, intitolat “Prinċipji tal‑akkwist”, jispjega, fl-ewwel subparagrafu tal-paragrafu 1 tiegħu, li l-awtoritajiet kontraenti għandhom jittrattaw lill-operaturi ekonomiċi bl-istess mod u mingħajr diskriminazzjoni u għandhom jaġixxu b’mod trasparenti u proporzjonat.
9.
L-Artikolu 19 ta’ din id-direttiva, intitolat “Operaturi ekonomiċi”, jistipula, fl-ewwel subparagrafu tal-paragrafu 1 tiegħu:
“L-operaturi ekonomiċi li, skont il-liġi tal-Istat Membru li huma stabbiliti fih, huma intitolati li jipprovdu s-servizz relevanti, ma għandhomx ma jiġux aċċettati minħabba r-raġuni unika li, skont il-liġi tal-Istat Membru li fih jingħata l-kuntratt, dawn meħtieġa jkunu jew persuni fiżiċi jew persuni ġuridiċi.”
10.
L-Artikolu 25 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Kondizzjonijiet relatati mal-FAP u ftehimiet internazzjonali oħra”, huwa redatt bil-mod segwenti:
“Sakemm huma koperti mill-Annessi 1, 2, 4 u 5 u n-Noti Ġenerali għall‑Appendiċi I tal-Unjoni Ewropea għall-FAP u minn ftehimiet internazzjonali oħrajn li l-Unjon hija marbuta bihom, l-awtoritajiet kontraenti għandhom jagħtu trattament lix-xogħlijiet, provvisti, servizzi u operaturi ekonomiċi tal-firmatarji għal dawk il-ftehimiet li ma jkunx inqas favorevoli mit-trattament mogħti lix-xogħlijiet, provvisti, servizzi u operaturi ekonomiċi tal-Unjoni.”
11.
L-Artikolu 49 ta’ din l-istess direttiva, intitolat “Avviżi dwar kuntratti”, huwa redatt kif ġej:
“L-avviżi dwar kuntratti għandhom jintużaw bħala mezz ta’ sejħa għall‑kompetizzjoni fir-rigward tal-proċeduri kollha, mingħajr preġudizzju għat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 26(5) u l-Artikolu 32. L‑avviżi dwar kuntratti għandu jkun fihom l-informazzjoni stipulata fl‑Anness V parti C u għandhom jiġu ppubblikati skont l-Artikolu 51.”
12.
L-Artikolu 58 tad-Direttiva 2014/24, intitolat “Kriterji ta’ għażla”, jistipula, fl-ewwel subparagrafu tal-paragrafu 2 tiegħu:
“Fir-rigward tal-adattabilità għat-twettiq tal-attività professjonali, l‑awtoritajiet kontraenti jistgħu jeħtieġu li l-operaturi ekonomiċi jkunu rreġistrati f’wieħed mir-reġistri professjonali jew kummerċjali miżmuma fl-Istati Membri ta’ stabbiliment tagħhom, kif spjegat fl-Anness XI jew biex jikkonformaw ma’ kwalunkwe talba oħra stabbilita f’dak l-Anness.”
2. Id-Direttiva 2014/25
13.
L-Artikolu 1 tad-Direttiva 2014/25, intitolat “Suġġett u kamp ta’ applikazzjoni”, jipprovdi, fil-paragrafu 2 tiegħu:
“Fis-sens ta’ din id-Direttiva l-akkwist huwa l-akkwist, permezz ta’ kuntratt ta’ provvisti, xogħlijiet jew servizzi ta’ xogħlijiet, ta’ provvisti jew servizzi minn entità kontraenti waħda jew aktar mingħand operaturi ekonomiċi magħżula minn dawk l-entitajiet kontraenti, dejjem jekk ix‑xogħlijiet, il-provvisti jew is-servizzi jkunu maħsuba għall-kisba ta’ waħda mill-attivitajiet imsemmija fl-Artikoli 8 sa 14.”
14.
L-Artikolu 11 ta’ din id-direttiva, intitolat “Servizzi tat-trasport”, jistipula:
“Din id-Direttiva għandha tapplika għal attivitajiet li għandhom x’jaqsmu mal-forniment jew it-tħaddim ta’ netwerks li jipprovdu servizz lill‑pubbliku fil-qasam tat-trasport bil-ferrovija, b’sistemi awtomatizzati, bit-tramway, bit-trolley bus, bil-karozza tal-linja jew bil-kejbil.
F’dak li għandu x’jaqsam ma’ servizzi tat-trasport, għandu jiġi kkunsidrat li hu stabbilit netwerk fejn is-servizz ikun ipprovdut f’kondizzjonijiet ta’ tħaddim preskritti minn awtorità kompetenti ta’ Stat Membru, bħal kondizzjonijiet fuq ir-rotot li għandhom jiġu servuti, il-kapaċità li għandha tkun disponibbli jew il-frekwenza tas-servizz.”
15.
L-Artikolu 43 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Kondizzjonijiet relatati mal-FAP u ftehimiet internazzjonali oħra”, huwa redatt bil-mod segwenti:
“Sa fejn huma koperti mill-Annessi 3, 4, u 5 u n-Noti Ġenerali għall‑Appendiċi I tal-Unjoni Ewropea għall-FAP u minn ftehimiet internazzjonali oħrajn li l-Unjoni Ewropea hija marbuta bihom, l‑entitajiet kontraenti fit-tifsira tal-Artikolu 4(1)(a) għandhom jagħtu trattament lix-xogħlijiet, il-provvisti, s-servizzi u l-operaturi ekonomiċi tal-firmatarji għal dawk il-ftehimiet li ma jkunx inqas favorevoli mit‑trattament mogħti lix-xogħlijiet, il-provvisti, is-servizzi u l-operaturi ekonomiċi tal-Unjoni.”
3. Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tal-24 ta’ Lulju 2019
16.
Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tal-24 ta’ Lulju 2019, intitolata “Gwida dwar il-parteċipazzjoni ta’ offerenti u oġġetti minn pajjiżi terzi fis-suq tal-akkwist tal-UE” (C(2019) 5494 finali) (
4
) (iktar ’il quddiem il-“Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tal-24 ta’ Lulju 2019”), tinkludi l-passaġġi rilevanti segwenti:
“L-UE impenjat ruħha f’diversi ftehimiet internazzjonali (bħall-Ftehim dwar l-Akkwisti Pubbliċi u l-Ftehimiet bilaterali ta’ Kummerċ Ħieles b’Kapitoli dwar l-Akkwist), biex tagħti aċċess għas-suq tal-akkwist pubbliku tagħha għal ċerti xogħlijiet, provvisti, servizzi u operaturi ekonomiċi ta’ diversi pajjiżi terzi.
Għaldaqstant, id-direttivi dwar l-akkwist pubbliku jipprevedu li x‑xerrejja pubbliċi fl-UE għandhom jagħtu lix-xogħlijiet, il-provvisti, is‑servizzi u l-operaturi ekonomiċi tal-firmatarji għal dawk il-ftehimiet trattament li ma jkunx inqas favorevoli mit-trattament li jingħata li‑-xogħlijiet, il-provvisti, is-servizzi u l-operaturi ekonomiċi tal-UE, sa fejn ikunu koperti minn dawn il-ftehimiet.
Lil hinn minn dak l-obbligu, l-operaturi ekonomiċi minn pajjiżi terzi li m’għandhom l-ebda ftehim li jipprevedi l-ftuħ tas-suq tal-akkwist tal-UE jew li l-oġġetti, is-servizzi u x-xogħlijiet tagħhom mhumiex koperti minn tali ftehim m’għandhomx aċċess iggarantit għall-proċeduri tal-akkwist fl‑UE u jistgħu jiġu esklużi.”
B.
Id-dritt Rumen
17.
L-Artikolu 3(1)(jj) tal-Legea nr 98/2016 privind achiziţiile publice (il-Liġi Nru 98/2016 dwar il-Kuntratti Pubbliċi), tad-19 ta’ Mejju 2016 (Monitorul Oficial al României, parti I, Nru 390 tat‑23 ta’ Mejju 2016), fil-verżjoni tagħha fis-seħħ fit-3 ta’ April 2020 (iktar ’il quddiem “il-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi”), jiddefinixxi l-kunċett ta’ “operatur ekonomiku” bil-mod segwenti:
“Għall-finijiet ta’ din il-liġi:
[…]
(jj) operatur ekonomiku jfisser: kull persuna fiżika jew ġuridika, ta’ dritt pubbliku jew privat, jew kull grupp jew assoċjazzjoni ta’ dawn il-persuni, inkluż kwalunkwe assoċjazzjoni temporanja ffurmata bejn tnejn jew iktar minn dawn l-entitajiet, li joffru b’mod leġittimu fis-suq l-eżekuzzjoni ta’ xogħlijiet u/jew xogħol, il-provvista ta’ prodotti jew il-forniment ta’ servizzi”.
18.
L-Artikolu 236 tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi jistipula:
“1.   Din il-liġi għandha tapplika għall-proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratt mibdija wara d-data tad-dħul fis-seħħ tagħha.
2.   Il-proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratt pendenti fid-data ta’ dħul fis-seħħ ta’ din il-liġi huma rregolati bil-liġi fis-seħħ fid-data tal-bidu tal‑proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt.
3.   Din il-liġi għandha tapplika għall-kuntratti pubbliċi/ftehimiet-qafas konklużi wara d-data tad-dħul fis-seħħ tagħha.
4.   Il-kuntratti pubbliċi/ftehimiet qafas konklużi qabel id-data ta’ dħul fis-seħħ ta’ din il-liġi huma rregolati mil-liġi fis-seħħ fid-data tal‑konklużjoni tagħhom f’dak li jirrigwarda l-konklużjoni tagħhom, l-emendar tagħhom, l-interpretazzjoni tagħhom, l-effetti tagħhom, l-eżekuzzjoni tagħhom u t-terminazzjoni tagħhom.”
19.
L-Ordonanța de urgență a Guvernului nr. 25/2021 privind modificarea și completarea unor acte normative în domeniul achizițiilor publice (id-Digriet ta’ Urġenza tal-Gvern Nru 25/2021 li Jemenda u Jikkompleta Ċerti Atti Normattivi fil-Qasam tal-Kuntratti Pubbliċi), tal-31 ta’ Marzu 2021, (Monitorul Oficial al României, Parti I, Nru 346 tal-5 ta’ April 2021) (iktar ’il quddiem “l-OUG Nru 25/2021”), li daħal fis-seħħ fil-5 ta’ April 2021, emenda diversi dispożizzjonijiet tal‑Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi, sabiex jittrasponi l-Artikolu 25 tad-Direttiva 2014/24 u l-Artikolu 43 tad‑Direttiva 2014/25.
20.
L-Artikolu V tal-OUG Nru 25/2021 jistipula:
“Il-proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratt li fil-qafas tagħhom l-operaturi ekonomiċi ssottomettew offerti fid-data ta’ dħul fis-seħħ ta’ dan l-OUG huma rregolati mil-leġiżlazzjoni fis-seħħ fid-data tal-bidu tagħhom.”
21.
L-Artikolu 3(1)(jj) tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi, kif emendat bl-OUG Nru 25/2021, jiddefinixxi l-kunċett ta’ “operatur ekonomiku” kif ġej:
“Għall-finijiet ta’ din il-liġi,
[…]
(jj) operatur ekonomiku jfisser: kull persuna fiżika jew ġuridika, ta’ dritt pubbliku jew privat, jew kull grupp jew assoċjazzjoni ta’ dawn il-persuni, inkluż kull assoċjazzjoni temporanja fformata bejn tnejn jew iktar minn dawn l-entitajiet, li joffru b’mod leġittimu fis-suq l-eżekuzzjoni ta’ xogħlijiet u/jew xogħol, il-provvista ta’ prodotti jew il-forniment ta’ servizzi, u li hija/huma stabbilit/i fi:
i)
Stat Membru tal-[Unjoni];
ii)
Stat Membru taż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE);
iii)
pajjiżi terzi li rratifikaw [l-FKP], sa fejn l-kuntratt pubbliku mogħti jaqa’ taħt l-annessi 1, 2, 4 u 5, 6 u 7 tal-Appendiċi I tal-FKP;
iv)
pajjiżi terzi fil-proċess ta’ adeżjoni mal-[Unjoni];
v)
pajjiżi terzi li ma jaqgħux taħt il-punt iii), iżda li huma firmatarji ta’ ftehimiet internazzjonali oħra li bis-saħħa tagħhom l-[Unjoni] hija obbligata tagħti l-aċċess liberu għas-suq fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi;”
22.
L-Artikolu 49 tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi, kif emendat bl-OUG Nru 25/2021, jistipula:
“1.   L-awtoritajiet kontraenti huma obbligati jittrattaw l-operaturi ekonomiċi b’mod ugwali u nondiskriminatorju u għandhom jaġixxu b’mod trasparenti u proporzjonat.
2.   Sa fejn l-Annessi 1, 2, 4 u 5, 6 u 7 tal-Appendiċi I tal-FKP u ftehimiet internazzjonali oħra li jorbtu l-[Unjoni] jistipulaw dan, l‑awtoritajiet kontraenti għandhom jagħtu lix-xogħlijiet, lill‑provvisti, lis-servizzi u lill-operaturi ekonomiċi ta’ firmatarji ta’ dawn il-ftehimiet trattament mhux inqas favorevoli minn dak mogħti lix-xogħlijiet, lill-provvisti, lis-servizzi u lill-operaturi tal‑Unjoni.”
23.
L-Artikolu 53(1) u (1a) tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi, kif emendat bl-OUG Nru 25/2021, jistipula:
“1.   L-operaturi ekonomiċi ddefiniti fl-Artikolu 3(1)(jj) huma awtorizzati jipparteċipaw fil-proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti msemmija fl-Artikolu 68, bħala offerent individwali/offerent assoċjat/kandidat/terz garanti/sottokuntrattur.
1a.   L-awtorità kontraenti għandha teskludi mill-proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt kull persuna fiżika jew ġuridika, li għandha l-kwalità ta’ offerent individwali/offerent assoċjat/kandidat/terz garanti/sottokuntrattur, li ma jaqax fid-definizzjoni fl-Artikolu 3(1)(jj), mingħajr ma jkun meħtieġ li tiġi vverifikata l-applikabbiltà tal-Artikoli 164, 165 u 167.”
III. Il-kawża prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
24.
Fit-3 ta’ April 2020, l-ARF bdiet proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt, permezz ta’ sejħa għal offerti miftuħa, dwar “ix-xiri ta’ 20 ferrovija tal‑elettriku interreġjonali ġdida, imsejħa RE-IR, u x-xiri ta’ servizzi ta’ manutenzjoni u ta’ tiswija neċessarji għall-funzjonament tal-imsemmija ferroviji”, permezz tal-pubblikazzjoni fis-Sistemul Electronic de Achiziții Publice (is-Sistema ta’ Xiri Elettroniku) tal‑Avviż tal-Kuntratt CN1020204 tat-3 ta’ April 2020 u ta’ dokumenti ta’ kuntratt relatati miegħu.
25.
Fil-5 ta’ April 2021 daħal fis-seħħ l-OUG Nru 25/2021 li emenda u kkompleta ċerti atti normattivi fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi.
26.
Fid-19 ta’ April 2021, li kienet id-data ta’ skadenza għas-sottomissjoni ta’ offerti fil-qafas tal-proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt inkwistjoni, żewġ operaturi ekonomiċi, jiġifieri l-konsorzju u Alstom Ferroviaria, issottomettew offerti.
27.
Fit-2 ta’ Novembru 2021, l-ARF ippubblikat ir-rapport finali tal‑proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt Nru 22/410/28.10.2021, li permezz tiegħu hija eskludiet l-offerta sottomessa mill-konsorzju u ddikjarat rebbieħa l‑offerta ta’ Alstom Ferroviaria (iktar ’il quddiem ir‑“rapport ta’ esklużjoni”). Il-motiv ta’ esklużjoni kien ibbażat fuq il-fatt li l-leader tal-konsorzju, jiġifieri l-kumpannija CRRC Qingdao Sifang, ma kinitx taqa’ taħt il-kunċett ta’ “operatur ekonomiku” ddefinit fl-Artikolu 3(1)(jj) tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi, kif emendat bl-OUG Nru 25/2021, fid-dawl tal-fatt li l-uffiċċju reġistrat tagħha kien jinsab fir‑Repubblika Popolari taċ-Ċina.
28.
Fil-11 ta’ Novembru 2021, il-konsorzju ppreżenta rikors kontra r‑rapport ta’ esklużjoni quddiem il-Consiliul Național de Soluționare a Contestațiilor (il-Kunsill Nazzjonali għas-Soluzzjoni tat-Tilwim, ir-Rumanija, iktar ’il quddiem iċ-“CNSC”). Fil-qafas ta’ dan ir-rikors, il-konsorzju sostna li din l-esklużjoni, ibbażata fuq l-applikazzjoni retroattiva tal‑OUG Nru 25/2021, kienet tmur kontra l-Kostituzzjoni Rumena u d-dritt tal‑Unjoni.
29.
Permezz ta’ deċiżjoni tal-31 ta’ Jannar 2022, iċ-CNSC ċaħad ir‑rikors tal-konsorzju. Qabelxejn, dan l-organu rrileva li r-Repubblika Popolari taċ-Ċina ma kienet tissodisfa l-ebda waħda mill-kundizzjonijiet previsti fl‑Artikolu 3(1)(jj) (i) sa (v) tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi, kif emendata bl-OUG Nru 25/2021. Sussegwentament, iċ-CNSC kkonstata li l-konsorzju kien issottometta l-offerta tiegħu fid-19 ta’ April 2021, jiġifieri wara d-dħul fis-seħħ, fil-5 ta’ April 2021 tal-OUG Nru 25/2021. Finalment, l-istess organu enfasizza li, skont l-Artikolu V tal-OUG Nru 25/2021, huma biss il-proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti li fil-qafas tagħhom l‑operaturi ekonomiċi ssottomettew offerti fid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan l-OUG li huma rregolati mil-leġiżlazzjoni fis-seħħ fid-data tal-bidu tagħhom. Għall-kuntrarju, il-proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratt li fil-qafas tagħhom ma ġiet sottomessa l-ebda offerta fil-5 ta’ April 2021, data ta’ dħul fis-seħħ tal-OUG Nru 25/2021, huma rregolati mill-imsemmi OUG.
30.
Fl-14 ta’ Frar 2022, il-konsorzju ressaq rikors kontra d-deċiżjoni taċ-CNSC quddiem il-Curtea de Apel București (il-Qorti tal-Appell ta’ Bukarest), il-qorti tar-rinviju, li tiddeċiedi fl-aħħar istanza. Fil-qafas ta’ dan ir-rikors, il-konsorzju jsostni li l-emenda tar-regoli ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt, waqt proċedura, tikkostitwixxi ksur tal-prinċipji tad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari tal-prinċipji ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, ta’ ċertezza legali, ta’ non-retroattività, ta’ trasparenza u ta’ ugwaljanza fit-trattament.
31.
Fit-2 ta’ Marzu 2022, ir-rikorrenti talbu li l‑Qorti tal-Ġustizzja tiġi adita bi tliet domandi preliminari.
32.
Il-qorti tar-rinviju tenfasizza li l-OUG Nru 25/2021 emenda l‑qafas legali fil-qasam ta’ kuntratti pubbliċi u ddefinixxa mill-ġdid ċerti regoli ġenerali ta’ parteċipazzjoni fil-proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti, skont l-Artikolu 25 tad-Direttiva 2014/24, li jistipula l-obbligu għall‑Istati Membri li jiżguraw ugwaljanza fit-trattament mal-operaturi ekonomiċi tal-Istati Membri biss għall-operaturi ekonomiċi ta’ Stati terzi firmatarji ta’ ftehimiet li għalihom tirreferi din id-dispożizzjoni.
33.
Fil-preambolu tal-OUG Nru 25/2021, il-Gvern Rumen semma tendenza, matul is-snin preċedenti, għal żieda fin-numru ta’ offerenti ta’ pajjiżi terzi li jipparteċipaw fil-proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti, li joffru garanziji inqas fir-rigward ta’ ċerti rekwiżiti bħall-istandards ta’ kwalità ċċertifikati, l-istandards ambjentali u l-iżvilupp sostenibbli, ir-rekwiżiti relatati mal-kundizzjonijiet ta’ xogħol u mal-protezzjoni soċjali, u l‑politika ta’ kompetizzjoni.
34.
Il-qorti tar-rinviju tikkonstata li l-Artikolu 25 tad‑Direttiva 2014/24 ma jagħmilx distinzjoni, f’dak li jirrigwarda t‑trattament ta’ operaturi ekonomiċi msemmija f’din id-dispożizzjoni, skont il-mument li fih dawn l-operaturi ssottomettew l-offerti tagħhom fil-qafas ta’ proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti li fihom huma jipparteċipaw.
35.
Din il-qorti tistaqsi sa fejn l-osservanza tal-prinċipji ta’ ċertezza ta’ relazzjonijiet legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, stabbiliti mid-dritt tal-Unjoni, u prinċipji ta’ ugwaljanza fit-trattament, ta’ trasparenza u ta’ proporzjonalità, previsti fl-Artikolu 18(1) tad-Direttiva 2014/24, moqri flimkien mal-punt 13 tal-Artikolu 2(1) u l-Artikolu 49 ta’ din id‑direttiva, hija żgurata meta offerent huwa eskluż abbażi ta’ att normattiv li għandu s-saħħa ta’ liġi u li jemenda, wara l‑pubblikazzjoni tal-avviż ta’ kuntratt, id-definizzjoni tal-operatur ekonomiku.
36.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Curtea de Apel București (il-Qorti tal‑Appell ta’ Bukarest) iddeċidiet li tissospendi l‑proċeduri u tagħmel lill-Qorti tal‑Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Il-prinċipji ta’ sigurtà tar-relazzjonijiet ġuridiċi u ta’ protezzjoni tal‑aspettattivi leġittimi jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li mill‑5 ta’ April 2021 tittrasponi l-Artikolu 25 tad‑[Direttiva 2014/24], u li stabbiliet li l-operaturi ekonomiċi li ma jaqgħux taħt dawn id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni jistgħu jkomplu jipparteċipaw fi proċedura ta’ sejħa għal offerta biss jekk ikunu ressqu offerti sad-data tad-dħul fis-seħħ ta’ din l-emenda leġiżlattiva?
2)
Il-prinċipji ta’ ugwaljanza fit-trattament, ta’ trasparenza u ta’ proporzjonalità kif stabbiliti fl-Artikolu 18(1) flimkien mal-punt 13 tal-Artikolu 2(1) u mal-Artikolu 49 tad-Direttiva 2014/24, jipprekludu l-esklużjoni ta’ offerent fuq il-bażi ta’ att normattiv li għandu s-saħħa ta’ liġi adottat mill-gvern tal-Istat Membru li jistabbilixxi regola ġdida li temenda d-definizzjoni ta’ operatur ekonomiku, wara l-pubblikazzjoni tas-sejħa għal offerti dwar il‑proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku li tali operatur ikun qed jipparteċipa fiha?”
37.
Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub lill-Qorti tal‑Ġustizzja mill-konsorzju, l-ARF, Alstom Ferroviaria, il-Gvern Awstrijak u mill-Kummissjoni.
38.
Alstom Ferroviaria u l-ARF, it-tnejn li huma b’mod sussidjarju, kif ukoll il‑Gvern Awstrijak u l-Kummissjoni jipproponu li għandha tingħata risposta negattiva għad-domandi magħmula. Min-naħa tiegħu, il‑konsorzju jipproponi li għandha tingħata risposta fl-affermattiv.
IV. Analiżi
A.
Fuq l-ammissibbiltà tad-domandi preliminari u l-kompetenza tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondihom
39.
Kemm Alstom Ferroviaria kif ukoll l-ARF jeċċepixxu l‑inammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari fl-intier tagħha. B’mod iktar preċiż, Alstom Ferroviaria ssostni li d-domandi preliminari huma inammissibbli inkwantu ma jirrigwardawx l‑interpretazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni iżda ta’ regoli nazzjonali (
5
) li jaqgħu fil-ġurisdizzjoni esklużiva tal-qorti nazzjonali. Min-naħa tagħha, l-ARF issostni li s-sitwazzjoni ġuridika li fuqha hija bbażata l-kawża prinċipali ma taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tad-dritt tal-Unjoni u li t-talba għal deċiżjoni preliminari hija inammissibbli f’dak li jirrigwarda lil CRRC Qingdao Sifang. Barra minn hekk, jekk it-talba għal deċiżjoni preliminari tiġi ddikjarata inammissibbli fir-rigward ta’ CRRC Qingdao Sifang, hija għandha tiġi ddikjarata bl‑istess mod fir-rigward ta’ Astra Vagoane Călători, li minkejja li hija stabbilita fir-Rumanija, ipparteċipat fil-proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku fi ħdan konsorzju ma’ CRRC Qingdao Sifang.
40.
F’dan ir-rigward, nixtieq infakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, fil‑qafas tal-proċedura ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, hija biss il-qorti nazzjonali, adita minn kawża u li għandha tassumi r‑responsabbiltà tad-deċiżjoni ġudizzjarja li għandha tingħata, li għandha tevalwa, fir-rigward tal-karatteristiċi partikolari tal-kawża, kemm il‑ħtieġa ta’ deċiżjoni preliminari sabiex tkun tista’ tagħti s-sentenza tagħha kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal‑Ġustizzja. Konsegwentament, meta d-domandi jirrigwardaw l‑interpretazzjoni ta’ regola ta’ dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala regola, obbligata li tiddeċiedi (
6
). Barra minn hekk, ir-rifjut li tiddeċiedi dwar domanda preliminari magħmula minn qorti nazzjonali huwa possibbli biss meta jkun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt tal-Unjoni ma għandha l-ebda rabta mar-realtà jew mas‑suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex għad‑dispożizzjoni tagħha l-punti ta’ fatt u ta’ liġi meħtieġa sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jkunu sarulha (
7
).
41.
F’din il-kawża, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-applikazzjoni, wara l-pubblikazzjoni tal-avviż ta’ kuntratt, ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li emendat il-kunċett ta’ “operatur ekonomiku” sabiex tittrasponi l‑Artikolu 25 tad-Direttiva 2014/24, u li minnha rriżultat l-esklużjoni tal‑konsorzju, hijiex kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni. F’dawn iċ‑ċirkustanzi, ma jistax jitqies li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt tal-Unjoni ma għandha, b’mod manifest, ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali jew hija ta’ natura ipotetika. Barra minn hekk, id-deċiżjoni tar-rinviju fiha punti ta’ fatt u ta’ dritt suffiċjenti sabiex tingħata risposta utli għad-domandi magħmula mill‑qorti tar-rinviju. Barra minn hekk, f’dak li jirrigwarda l-argumenti invokati mill-ARF dwar l-inapplikabbiltà tad-Direttiva 2014/24 għal operaturi ekonomiċi stabbiliti f’pajjiżi terzi li ma ffirmawx ftehim li jiftħilhom l-aċċess għall-kuntratti pubbliċi tal-Unjoni, dawn huma argumenti li jirrigwardaw l-analiżi tal-mertu tad‑domandi magħmula u mhux l-ammissibbiltà tagħhom.
42.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, inqis li t-talba għal deċiżjoni preliminari hija ammissibbli.
B.
Fuq il-mertu
43.
Permezz taż-żewġ domandi preliminari tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, minn naħa waħda, u l-prinċipji ta’ ugwaljanza fit-trattament, ta’ trasparenza u ta’ proporzjonalità previsti fl-Artikolu 18(1) tad-Direttiva 2014/24, moqri flimkien mal-punt 13 tal-Artikolu 2(1), u l-Artikolu 49 ta’ din id‑direttiva, min-naħa l-oħra, jipprekludux l-esklużjoni ta’ offerent minħabba li huwa stabbilit f’pajjiż terz li ma huwiex firmatarju ta’ ftehim imsemmi fl-Artikolu 25 tal-imsemmija direttiva, meta, minn naħa, din l-esklużjoni tirriżulta minn leġiżlazzjoni nazzjonali li emendat il-kunċett ta’ “operatur ekonomiku” għat-traspożizzjoni ta’ dan l-Artikolu 25 u, min-naħa l-oħra, din il-leġiżlazzjoni nazzjonali daħlet fis-seħħ wara l‑pubblikazzjoni tal-avviż ta’ kuntratt ikkonċernat u qabel ma ġew sottomessi l‑offerti.
44.
Fid-dawl tal‑fatti inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jeħtieġ li jsiru xi rimarki dwar il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae, temporis u personae tad-Direttiva 2014/24. Fil-fatt, huwa biss jekk il-konsorzju jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva li jkun jista’ jinvoka l-prinċipji differenti tad-dritt tal-Unjoni li dwarhom qed tistaqsi l-qorti tar-rinviju.
45.
Issa, kif ser jintwera iktar ’il quddiem, minkejja li l-applikazzjoni ratione materiae u ratione temporis ta’ din id-direttiva tqajjem ċerti domandi li in fine jaqgħu fl-evalwazzjoni tal-qorti nazzjonali, dan ma huwiex il-każ fir-rigward tal-applikazzjoni ratione personae tagħha, inkwantu l-Artikolu 25 tagħha għandu l-effett li l-operaturi ekonomiċi ta’ Stati terzi li ma humiex firmatarji ta’ ftehimiet msemmija f’din id-dispożizzjoni ma jgawdux minn drittijiet previsti fl-imsemmija direttiva u ma għandhomx għalhekk jinvokaw b’mod validu ksur tal-prinċipji ta’ ugwaljanza, ta’ nondiskriminazzjoni, ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi previsti mid-dritt tal-Unjoni.
1. Fuq l-applikazzjoni ratione materiae
46.
Bħall-Gvern Awstrijak u l-Kummissjoni, jidhirli li huwa possibbli li d‑direttiva applikabbli għal-kuntratt pubbliku inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li jirrigwarda x-xiri ta’ ferroviji tal-elettriku intiżi għat-trasport ferrovjarju u ta’ servizzi ta’ manutenzjoni u ta’ tiswija neċessarji għall‑funzjonament ta’ dawn il-ferroviji, ma hijiex id-Direttiva 2014/24, li dwarha qed tistaqsi l-qorti tar-rinviju, iżda d-Direttiva 2014/25.
47.
Id-Direttiva 2014/24 għandha tapplika għall-proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti minn awtoritajiet kontraenti f’dak li jirrigwarda l‑kuntratti pubbliċi li l-valur stmat tagħhom jilħaq jew jaqbeż il‑limiti stabbiliti fl-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva. Skont l-Artikolu 7 tal‑imsemmija direttiva, din ma għandhiex tapplika, b’mod partikolari, għall-kuntratti pubbliċi li huma mogħtija jew organizzati minn awtoritajiet kontraenti li jeżerċitaw waħda jew iżjed mill-attivitajiet imsemmija fl-Artikoli 8 sa 14 tal-istess direttiva u li jingħataw għat‑twettiq ta’ dawn l-attivitajiet. B’hekk, il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tad-Direttiva 2014/24 ma jkoprix, b’mod partikolari, kuntratti pubbliċi fis-settur tas-servizzi ta’ trasport, kif iddefinit fl‑Artikolu 11 tad-Direttiva 2014/25 (
8
). Dan l-Artikolu 11, intitolat “Servizzi ta’ trasport”, jispjega fil-fatt, fl-ewwel paragrafu tiegħu, li din id-direttiva għandha tapplika għal attivitajiet li għandhom x’jaqsmu mal-forniment jew it-tħaddim ta’ networks li jipprovdu servizz lill-pubbliku, b’mod partikolari, fil-qasam tat-trasport bil-ferrovija. Barra minn hekk, skont it-tieni paragrafu tal-imsemmi artikolu, ikun hemm network fejn is-servizz ikun ipprovdut f’kundizzjonijiet ta’ tħaddim preskritti minn awtorità kompetenti ta’ Stat Membru, bħal kundizzjonijiet fuq ir-rotot li għandhom jiġu segwiti, il-kapaċità li għandha tkun disponibbli jew il-frekwenza tas-servizz.
48.
Madankollu, f’din il-kawża, ma jistax jiġi stabbilit b’mod konklużiv, mill-qari tal-proċess li għandha quddiemha l-Qorti tal‑Ġustizzja, la, minn naħa waħda, jekk, minkejja l-isem tagħha, l-awtorità kontraenti inkwistjoni fil-kawża prinċipali tipprovdix hija stess servizzi ta’ trasport skont l-Artikolu 11 tad-Direttiva 2014/25 (
9
), u lanqas, min-naħa l-oħra, jekk il-ferroviji elettriċi li huma s-suġġett tal-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali hux ser ikunu ġestiti fil-qafas ta’ network fis-sens ta’ din l-istess dispożizzjoni (
10
). Hija għalhekk il-qorti tar-rinviju, li hija unikament kompetenti sabiex tevalwa l-fatti, li għandha teżamina dawn l-aspetti u tistabbilixxi jekk il-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali jaqax taħt id-Direttiva 2014/24 jew inkella taħt id-Direttiva 2014/25.
49.
Minkejja dan, għandu jiġi kkonstatat li l-Artikolu 25 tad‑Direttiva 2014/24, li dwaru l-Qorti tal-Ġustizzja qed tiġi mistoqsija, huwa redatt f’termini analogi għal dawk tal-Artikolu 43 tad‑Direttiva 2014/25 u jsemmi, essenzjalment, l-istess ftehimiet (
11
). Għalhekk, in-nuqqas ta’ identifikazzjoni preċiża tad-direttiva applikabbli fil-kawża prinċipali inkwistjoni ma jistax ikun tali li jipprekludi lill-Qorti tal‑Ġustizzja milli tirrispondi għad-domandi magħmula, peress li l-interpretazzjoni mogħtija fir-rigward tal-Artikolu 25 tad-Direttiva 2014/24 hija direttament trasponibbli għall-Artikolu 43 tad-Direttiva 2014/25 (
12
).
2. Fuq l-applikazzjoni ratione temporis
50.
Kif jirriżulta minn ġurisprudenza stabbilita, id-direttiva applikabbli għal kuntratt pubbliku hija, bħala regola, dik fis-seħħ fil‑mument li fih l-awtorità kontraenti tagħżel it-tip ta’ proċedura li għandha tiġi segwita u li fih tiddeċiedi b’mod definittiv il-kwistjoni dwar jekk hijiex obbligata tagħmel sejħa għal offerti qabel l-għoti ta’ kuntratt pubbliku (
13
).
51.
F’dan ir-rigward, nosserva li d-Direttiva 2004/18 ġiet abrogata bid-Direttiva 2014/24, b’effett mit-18 ta’ April 2016. L-Artikolu 90 tad‑Direttiva 2014/24 jistipula li l-Istati Membri għandhom idaħħlu fis‑seħħ il-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi meħtieġa biex ikunu konformi ma’ din id-direttiva sat-18 ta’ April 2016, mingħajr preġudizzju għal ċerti eċċezzjonijiet (
14
) li, f’dan il-każ, huma irrilevanti.
52.
F’din il-kawża, il-pubblikazzjoni tas-sejħa għal offerti tnediet fit-3 ta’ April 2020, kważi erba’ snin wara l-abrograzzjoni tad‑Direttiva 2004/18 u l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad‑Direttiva 2014/24. Għalhekk, għall-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, id-direttiva fis-seħħ fil-mument li fih l-awtorità kontraenti għażlet it-tip ta’ proċedura kienet id-Direttiva 2014/24.
53.
Din il-konklużjoni ma għandhiex tkun invalidata mill-fatt li l‑OUG Nru 25/2021, li ttraspona l-Artikolu 25 tad-Direttiva 2014/24 fid-dritt Rumen, daħal fis-seħħ fil-5 ta’ April 2021, jew wara t-tnedija tas-sejħa għal offerti tat-3 ta’ April 2020 u kważi ħames snin wara l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 2014/24.
54.
Fil-fatt, fl-ewwel lok, minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal‑Ġustizzja, dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva 2014/24, jirriżulta li d-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva huma applikabbli għall-perijodu wara t-terminu ta’ traspożizzjoni, u dan anki qabel id-data li fiha dawn ġew fil-fatt trasposti (
15
). Barra minn hekk, il‑Qorti tal-Ġustizzja reċentament stabbilixxiet li l-fatt li offerta tiġi eskluża minn proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku qabel id-data ta’ skadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-direttiva rilevanti u qabel ma din tkun ġiet trasposta fid-dritt nazzjonali jmur kontra l-prinċipju ta’ ċertezza legali jekk id-deċiżjoni li kontriha huwa allegat ksur tad-dritt tal-Unjoni tkun ittieħdet qabel din id-data (
16
). Interpretazzjoni a contrario ta’ din il-ġurisprudenza tippermetti li jitqies li d-Direttiva 2014/24 għandha tapplika biss jekk, tal-inqas, din kienet ġiet trasposta fid-dritt nazzjonali fil-mument tal-esklużjoni. Issa, dan kien effettivament il-każ f’dan il-każ. Għalhekk, id-Direttiva 2014/24 kienet kjarament applikabbli. Dan japplika wkoll fir-rigward tar-regoli ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 2014/25 (
17
).
55.
Fit-tieni lok, għandu jiġi rrilevat li, verament, skont ġurisprudenza stabbilita, direttiva ma tistax, minnha nfisha, toħloq obbligi għal individwu u għalhekk ma tistax tiġi invokata bħala tali kontrih. Fil-fatt jekk l-invokabbiltà ta’ dispożizzjoni ta’ direttiva mhux trasposta jew trasposta b’mod skorrett, tiġi estiża għall-qasam tar-relazzjonijiet bejn l‑individwi, dan iwassal sabiex jiġi rrikonoxxut li l-Unjoni għandha s-setgħa li tistabbilixxi b’effett immedjat obbligi fuq l‑individwi, meta hija għandha din il-kompetenza biss fejn ingħatat is‑setgħa li tadotta regolamenti (
18
). Madankollu, dan ma huwiex il-każ f’dan il-każ.
56.
Minn naħa waħda, waqt li l-partijiet f’kawża jistgħu jużaw direttiva li ma ġietx trasposta fit-terminu fil-konfront mhux ta’ individwu, iżda fil-konfront ta’ Stat, huma jistgħu jagħmlu dan indipendentement mill-kwalità li dan tal-aħħar jaġixxi fiha. Fil-fatt, għandu jiġi evitat li l‑Istat ikun jista’ jikseb vantaġġ mill-ksur, min‑naħa tiegħu, tad-dritt tal‑Unjoni. Għalhekk, id-dispożizzjonijiet ta’ direttiva li jistgħu jkollhom effetti diretti jistgħu jiġu invokati mhux biss fil-konfront ta’ entità pubblika, iżda wkoll fil-konfront ta’ organu li, tkun xi tkun il-forma ġuridika tiegħu, ikun ġie inkarigat, bis-saħħa ta’ att tal-awtorità pubblika, sabiex taħt il-kontroll ta’ din tal-aħħar iwettaq servizz ta’ interess pubbliku u li, għal dan l-għan, ikun jiddisponi minn setgħat eżorbitanti b’relazzjoni mar-regoli applikabbli fir-relazzjonijiet bejn l‑individwi (
19
).
57.
F’dan il-każ, jidher li mit-talba għal deċiżjoni preliminari jista’ jiġi konkluż li l‑ARF aġixxiet bħala awtorità pubblika li tissodisfa l-kundizzjonijiet mitluba mid-Direttiva 2014/24 sa fejn hija kklassifikata bħala “awtorità kontraenti”, fis-sens tal-Artikolu 1(1) ta’ din id-direttiva, liema fatt madankollu għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju (
20
). Jekk dan il-punt jiġi kkonfermat, allura kontra l-ARF setgħu jiġu invokati d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2014/24, inkluż ir-regoli relatati mal-kamp ta’ applikazzjoni tagħha (li ġew analizzati iktar ’l isfel). Għalhekk, fi kwalunkwe każ, l-operaturi ekonomiċi li pparteċipaw fil-proċedura ta’ għoti tal-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali u li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha setgħu jinvokaw l-applikazzjoni tad‑Direttiva 2014/24 wara l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tagħha, irrispettivament mill-fatt li din id-direttiva ġiet trasposta tardivament fid-dritt Rumen.
58.
Min-naħa l-oħra, għandu jitfakkar ukoll li l-qrati nazzjonali huma obbligati li jinterpretaw id-dritt nazzjonali, mill-iskadenza tat-terminu għat-traspożizzjoni ta’ direttiva li ma tkunx ġiet trasposta, b’mod li jrendu l-effetti futuri ta’ sitwazzjonijiet li nħolqu taħt il-liġi antika immedjatament kompatibbli mad-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva, mingħajr madankollu ma jagħtu interpretazzjoni contra legem tal-liġi nazzjonali (
21
). Issa, f’dan il-każ, ma jeżisti l-ebda riskju ta’ interpretazzjoni contra legem, inkwantu, fid-data tal-preżentata tar-rikors, jiġifieri fil‑11 ta’ Novembru 2021, l-OUG Nru 25/2021, li permezz tiegħu ġiet trasposta d‑Direttiva 2014/24, kien diġà fis-seħħ (
22
).
3. Fuq l-applikazzjoni ratione personae
59.
Sabiex ikun jista’ juża l-prinċipji ta’ dritt tal-Unjoni msemmija fid‑domandi preliminari magħmula, il-konsorzju għandu ta’ bilfors jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tad-Direttiva 2014/24. Fil-każ kuntrarju, effettivament, għandu jiġi konkluż li l-konsorzju ma jista’ jislet l-ebda dritt minn din id-direttiva fil-qafas tal-kawża prinċipali. Peress li d-dritt tal‑Unjoni ma japplikax fir-rigward tiegħu, lanqas ma jista’ jibbaża ruħu fuq il-prinċipji ġenerali ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal‑aspettattivi leġittimi, kif protetti minn dan id-dritt.
60.
F’dan ir-rigward, infakkar li CRRC Qingdao Sifang, il-kumpannija leader tal-konsorzju, hija kumpannija stabbilita fir-Repubblika Popolari taċ-Ċina, li ma hijiex firmatarja tal-ftehimiet imsemmija fl‑Artikolu 25 tad-Direttiva 2014/24. Sabiex nirrispondi għad-domandi magħmula, huwa meħtieġ għalhekk li jiġi stabbilit, qabelxejn, jekk kumpannija stabbilita f’dan l-Istat taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae ta’ din id‑direttiva (
23
).
61.
F’dan ir-rigward, fl-ewwel lok, għandu jiġi eżaminat l-Artikolu 1 tad-Direttiva 2014/24, intitolat “Suġġett u kamp ta’ applikazzjoni”, li sempliċement jindika li din id-direttiva “tistabbilixxi regoli dwar il-proċeduri għall-akkwist mill-awtoritajiet kontraenti fir-rigward tal-kuntratti pubbliċi […]” u jiddeskrivi l-kunċett ta’ “għoti ta’ kuntratt”, fis-sens ta’ din id-direttiva, bħala li jikkonsisti fl‑“akkwist permezz ta’ kuntratt pubbliku ta’ xogħlijiet, provvisti jew servizzi minn awtorità kontraenti waħda jew aktar mingħand operaturi ekonomiċi magħżula minn dawk l-awtoritajiet kontraenti” (
24
). Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija direttiva jiddependi, għalhekk, parzjalment mid-definizzjoni tal‑kunċett ta’ “operatur ekonomiku”. Issa, skont il-punt 10 tal-Artikolu 2(1) tal-istess direttiva, dan il-kunċett ifisser “kull persuna fiżika jew ġuridika jew entità pubblika jew grupp ta’ persuni u/jew entitajiet bħal dawn, inkluża kwalunkwe assoċjazzjoni temporanja ta’ impriżi, li joffru l-eżekuzzjoni ta’ xogħlijiet u/jew xogħol, il-forniment ta’ prodotti jew il‑forniment ta’ servizzi fis-suq”.
62.
Abbażi ta’ din id-definizzjoni, li ma teskludix b’mod formali mill-kunċett ta’ “operatur ekonomiku” l‑persuni fiżiċi jew ġuridiċi stabbiliti fil-pajjiżi terzi, jista’ jiġi sostnut li, bħala regola, kull operatur ekonomiku ta’ pajjiż terz jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad‑Direttiva 2014/24. Huwa proprju dan l-argument li huwa sostnut mill-konsorzju, sabiex ikun jista’ jinvoka fir-rigward tiegħu l‑applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni u tad-drittijiet proċedurali.
63.
Madankollu, ma nistax naqbel ma’ din il-pożizzjoni. Fil-fatt, bħall-ARF, il-Gvern Awstrijak u l-Kummissjoni, jiena nqis li, bħala prinċipju, l-operaturi ekonomiċi stabbiliti fil-pajjiżi terzi ma jaqgħux taħt id-Direttiva 2014/24, bl-eċċezzjoni ta’ dawk stabbiliti f’pajjiżi terzi firmatarji ta’ ftehimiet imsemmija fl-Artikolu 25 ta’ din id‑direttiva. Għalhekk din id-dispożizzjoni għandha tiġi interpretata.
64.
Skont ġurisprudenza stabbilita, sabiex tiġi interpretata dispożizzjoni tal-Unjoni, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss il-kliem tagħha, iżda wkoll l-għanijiet imfittxija mil-leġiżlazzjoni li minnha tagħmel parti, kif ukoll l-oriġini ta’ din il-leġiżlazzjoni (
25
).
a) Fuq l-interpretazzjoni testwali
65.
Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-kliem tal-Artikolu 25 tad‑Direttiva 2014/24 (
26
), din id-dispożizzjoni tipprevedi li l-operaturi ekonomiċi ta’ pajjiżi terzi firmatarji ta’ ftehimiet li jagħtu aċċess għall‑kuntratti pubbliċi tal-Unjoni għandhom jingħataw trattament li “ma jkunx inqas favorevoli” minn dak mogħti lill-operaturi ekonomiċi tal-Istati Membri. Fi kliem ieħor, huma biss l-impriżi ta’ pajjiżi terzi li magħhom l-Unjoni tkun iffirmat ftehimiet internazzjonali vinkolanti jew ftehimiet bilaterali ta’ kummerċ ħieles li jkopru l-kuntratti pubbliċi li għandhom jibbenefikaw minn aċċess ipprivileġġjat għall-kuntratti pubbliċi tal-Unjoni. A contrario, minnha għandu jiġi dedott li l-Istati Membri għandhom il-fakultà li jagħtu trattament inqas favorevoli lill-operaturi ekonomiċi ta’ pajjiżi terzi mhux firmatarji ta’ tali ftehimiet, u li, għalhekk, l-impriżi ta’ pajjiżi terzi li ma humiex parti minn ftehim f’dan is-settur ma jistgħux jippretendu aċċess ipprivileġġjat għall-kuntratti pubbliċi tal-Unjoni. Kull interpretazzjoni oħra tirrendi mingħajr sens id-distinzjoni bejn l-Istati firmatarji u l-Istati mhux firmatarji.
66.
Il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament ta’ operaturi ekonomiċi jikkostitwixxi l-qofol tad-direttivi relatati mal-kuntratti pubbliċi, li madwaru jduru kważi d-dispożizzjonijiet kollha tagħhom. Għalhekk, jekk awtorità kontraenti ta’ Stat Membru għandha l-possibbiltà li tagħti trattament inqas favorevoli lil operatur ekonomiku ta’ pajjiż terz, pereżempju billi teskludi l-offerta tiegħu sabiex tippreferi dik ta’ impriża nazzjonali, jidhirli li huwa diffiċli li jiġi sostnut li tali operaturi għadhom jaqgħu, b’xi mod pro forma, fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttivi 2014/24 u 2014/25. Fi kliem ieħor, jidhirli li l-possibbiltà, għall-Istati Membri, li jagħtu trattament inqas favorevoli lill-operaturi ekonomiċi ta’ ċerti pajjiżi terzi tindika li dawn tal-aħħar ma jistgħux jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-direttivi relatati mal-kuntratti pubbliċi.
67.
Din l-interpretazzjoni letterali hija, barra minn hekk, ikkorrobata bil-premessa 10 tar-Regolament IPI (
27
), li, ċertament, ġie wara l-adozzjoni tad-Direttivi 2014/24 u 2014/25 u ma huwiex applikabbli ratione temporis, għat-tilwima fil-kawża prinċipali, iżda li jipprevedi espressament li “l‑operaturi ekonomiċi minn pajjiżi terzi li ma għandhom l-ebda ftehim li jipprevedi l-ftuħ tas-suq tal-akkwist tal-UE, jew li l-prodotti, is-servizzi u x-xogħlijiet tagħhom mhumiex koperti minn tali ftehim, ma għandhomx aċċess sigur għall-proċeduri ta’ akkwist fl-UE u jistgħu jiġu esklużi”.
b) Fuq l-interpretazzjoni kuntestwali
68.
Fit-tieni lok, din l-interpretazzjoni hija sostnuta mill‑kuntest tad-dispożizzjonijiet rilevanti.
69.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi nnotat, qabelxejn, li l-bażi legali tad‑Direttiva 2014/24, hija kkostitwita mill-Artikolu 53(1) u kif ukoll mill‑Artikoli 62 u 114 TFUE. Dawn id-dispożizzjonijiet ikopru, rispettivament, id-dritt ta’ stabbiliment, il-libertà li jiġu pprovduti servizzi u l-adozzjoni ta’ miżuri li jkopru l-approssimazzjoni tad‑dispożizzjonijiet leġiżlattivi u amministrattivi ta’ Stati Membri li għandhom bħala għan l-istabbiliment u l-funzjonament tas-suq intern. Skont ġurisprudenza stabbilita, il-libertajiet hawn fuq imsemmija ma humiex applikabbli għas-servizzi u għall-kumpanniji li joriġinaw minn pajjiżi terzi (
28
). Għalhekk, mill-bażi legali tad-Direttiva 2014/24 jista’ jiġi dedott li din tal-aħħar ma għandhiex tapplika għall-operaturi ekonomiċi ta’ pajjiżi terzi – ħlief fl-ambitu tal-eċċezzjoni stabbilita fl-Artikolu 25 tagħha.
70.
Sussegwentement, l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 19(1) (
29
) u l‑ewwel paragrafu tal-Artikolu 58(2) (
30
) ta’ din id-direttiva jitilqu mill‑premessa li l-“operaturi ekonomiċi”, fis-sens tal-imsemmija direttiva, huma stabbiliti fi Stat Membru.
71.
Finalment, huwa l-fatt stess li d-Direttiva 2014/24 ma tapplikax, bħala prinċipju, għall-operaturi ekonomiċi ta’ pajjiżi terzi li jispjega, fil-fehma tiegħi, il-ħtieġa li f’din id-direttiva tiġi inkluża d-dispożizzjoni li tinsab fl-Artikolu 25 tagħha, sabiex id-dritt tal-Unjoni relatat mal-kuntratti pubbliċi jiġi adattat għall-obbligi ta’ ftuħ meħuda mill-Unjoni fil-qafas ta’ ftehimiet internazzjonali.
c) Fuq l-interpretazzjoni teleoloġika
72.
Fit-tielet lok, jidher li l-argument tal-esklużjoni huwa sostnut ukoll mill‑interpretazzjoni teleoloġika tal-Artikolu 25 tad-Direttiva 2014/24. Fil-fatt, mill-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tal-24 ta’ Lulju 2019 (
31
), jirriżulta li din l-esklużjoni tirrifletti l‑istrateġija tar-reċiproċità implimentata mill-Unjoni fil-qafas tal-politika kummerċjali komuni, u b’mod partikolari fir-relazzjonijiet tagħha mar‑Repubblika Popolari taċ-Ċina. Fil-fatt, huwa espressament indikat, f’din il-komunikazzjoni, li, lil hinn mill-obbligu stabbilit fl-Artikolu 25 tad-Direttiva 2014/24 (u fl-Artikolu 43 tad‑Direttiva 2014/25), l-operaturi ekonomiċi ta’ pajjiżi terzi ma għandhomx aċċess iggarantit għall-kuntratti pubbliċi tal-Unjoni u jistgħu jiġu “esklużi” minnhom.
73.
Din l-istrateġija tar-reċiproċità tikkonsisti, b’mod iktar partikolari, fin‑negozjar ta’ aċċess ta’ impriżi tal-Unjoni għall-kuntratti pubbliċi ta’ pajjiżi terzi inkambju għal aċċess ta’ impriżi ta’ dawn il-pajjiżi għall‑kuntratti pubbliċi tal-Unjoni (
32
). Ovvjament, l-imsemmija strateġija, fil-prattika, issir impossibbli li tiġi implimentata jekk id-direttivi dwar il‑kuntratti pubbliċi jiġu interpretati fis-sens li l-operaturi ekonomiċi ta’ kull pajjiż terz jibbenefikaw minn dritt effettiv li jipparteċipaw f’kuntratti pubbliċi tal-Unjoni.
74.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena nqis li nista’ nikkonstata li l-operaturi ekonomiċi ta’ Stati terzi li ma humiex firmatarji ta’ ftehim imsemmi fl-Artikolu 25 tad-Direttiva 2014/24 u fl-Artikolu 43 tad-Direttiva 2014/25, bħar-Repubblika Popolari taċ-Ċina, ma jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae ta’ dawn id‑direttivi u ma jgawdux mid-drittijiet previsti fl-imsemmija direttivi. Għalhekk ma jistgħux isostnu b’mod validu ksur tal-prinċipji ta’ ugwaljanza, ta’ nondiskriminazzjoni, ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi previsti mid-dritt tal-Unjoni. L-unika possibbiltà li operatur ekonomiku bħal dan għandu sabiex ikun jista’ jinvoka tali drittijiet li joħorġu minn din id-direttiva hija dik li jsostni li l-awtorità kontraenti ta’ Stat Membru wettqet żball meta kkunsidrat li dan l-Istat terz ma huwiex firmatarju ta’ wieħed mill-ftehimiet imsemmija fl-Artikolu 25 tal-imsemmija direttiva, jew li l-proċedura ta’ għoti tal-kuntratt inkwistjoni ma kinitx koperta mill-ftehim rilevanti, li huwa ċar li ma huwiex il-każ f’dan il-każ ineżami. Fi kwalunkwe każ, wara li ġie konkluż li d-Direttiva 2014/24 ma hijiex applikabbli għall-każ ineżami, ma hemmx lok li tingħata risposta għaż-żewġ domandi li jippreżupponu l-applikazzjoni tagħha.
75.
Fl-aħħar nett, u għall-finijiet ta’ kompletezza, għandu jitfakkar li kull pretensjoni tal-konsorzju fir-rigward tal-ARF fir-rigward, b’mod partikolari, tal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi bħala riżultat tal-aġir tal-ARF, għandha tkun ibbażata fuq id-dritt nazzjonali
V. Konklużjoni
76.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi bil-mod segwenti għad-domandi preliminari magħmula mill-Curtea de Apel Bucureşti (il-Qorti tal-Appell ta’ Bukarest, ir-Rumanija:
Il-punt 10 tal-Artikolu 2(1), l-Artikolu 18(1), l-Artikolu 25 u l‑Artikolu 49 tad-Direttiva 2014/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal‑Kunsill tas-26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku u li tħassar id‑Direttiva 2004/18/KE, kif emendata bir-Regolament Delegat tal‑Kummissjoni (UE) 2019/1828 tat-30 ta’ Ottubru 2019,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
l-operaturi ekonomiċi ta’ Stati terzi li ma humiex firmatarji ta’ ftehimiet msemmija fl-Artikolu 25 ta’ din id-direttiva ma jgawdux drittijiet previsti mill-imsemmija direttiva u għalhekk ma jistgħux jinvokaw b’mod validu ksur tal-prinċipji ta’ ugwaljanza, ta’ nondiskriminazzjoni, ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi previsti mid-dritt tal‑Unjoni.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 132, Vol. 7, p. 132.
(
3
)	ĠU 2019, L 279, p. 25.
(
4
)	ĠU 2019, C 271, p. 43.
(
5
)	Jiġifieri, l-identifikazzjoni tad-dispożizzjoni tranżitorja rilevanti tal-OUG Nru 25/2021, l-elementi li jiddefinixxu l-bidu tar-relazzjoni ġuridika bejn il‑konsorzju u l-ARF u dawk li wasslu għall-esklużjoni tal-offerent, u l-mument li fih il-konsorzju effettivament sar jaf bir-regola li allegatament hija ġdida.
(
6
)	Sentenzi tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C‑62/14, EU:C:2015:400, punt 24 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll tat‑12 ta’ Jannar 2023, DOBELES HES (C‑702/20 u C‑17/21, EU:C:2023:1, punt 46).
(
7
)	Sentenzi tal-24 ta’ Novembru 2020, Openbaar Ministerie (Falsifikazzjoni ta’ dokumenti) (C‑510/19, EU:C:2020:953, punt 26 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tal‑21 ta’ Marzu 2023, Mercedes-Benz Group (Responsabbiltà tal-manifatturi tal-vetturi mgħammra b’tagħmir ta’ manipulazzjoni) (C‑100/21, EU:C:2023:229, punt 53).
(
8
)	Sentenza tal-1 ta’ Awwissu 2022, Roma Multiservizi u Rekeep (C‑332/20, EU:C:2022:610, punt 64).
(
9
)	Ara, f’dan ir-rigward, il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali Sharpston fil-kawża Hörmann Reisen (C‑292/15, EU:C:2016:480, punt 21).
(
10
)	Fuq il-kunċett ta’ “ġestjoni”, ara, b’analoġija, is-sentenzi tat-28 ta’ Frar 2019, SJ (C‑388/17, EU:C:2019:161, punt 49), u tat‑28 ta’ Ottubru 2020, Pegaso u Sistemi di Sicurezza (C‑521/18, EU:C:2020:867, punti 49
et seq.).
(
11
)	Filwaqt li d-Direttiva 2014/24 tirreferi għall-annessi 1, 2, 4 u 5 tal-Appendiċi I tal‑FKP, id-Direttiva 2014/25 tirreferi għall-annessi 3, 4 u 5 ta’ dan l-istess appendiċi tal-FKP. F’dan l-appendiċi hemm inklużi l-listi tal-Partijiet relatati mal-kamp ta’ applikazzjoni tal-FKP, li jagħmlu parti minnu.
(
12
)	Ara, b’analoġija, is-sentenzi tal‑10 ta’ Novembru 2011, Norma-A u Dekom (C‑348/10, EU:C:2011:721, punt 39), u tal‑20 ta’ Settembru 2018, Rudigier (C‑518/17, EU:C:2018:757, punt 44).
(
13
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal‑10 ta’ Lulju 2014, Impresa Pizzarotti (C‑213/13, EU:C:2014:2067, punt 31), u tat‑3 ta’ Ottubru 2019, Irgita (C‑285/18, EU:C:2019:829, punt 31).
(
14
)	Ara, f’dan l-istess, sens, l-Artikolu 106(1) tad-Direttiva 2014/25.
(
15
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑10 ta’ Lulju 2014, Impresa Pizzarotti (C‑213/13, EU:C:2014:2067, punti 30 sa 33); tal‑20 ta’ Settembru 2018, Rudigier (C‑518/17, EU:C:2018:757, punti 42 u 43); tad‑19 ta’ Diċembru 2018, Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato – Antitrust u Coopservice (C‑216/17, EU:C:2018:1034, punti 45 u 46); kif ukoll tas‑27 ta’ Novembru 2019, Tedeschi u Consorzio Stabile Istant Service (C‑402/18, EU:C:2019:1023, punti 29 sa 31).
(
16
)	Ara, b’analoġija, is-sentenzi tal‑15 ta’ Ottubru 2009, Hochtief u Linde-Kca-Dresden (C‑138/08, EU:C:2009:627, punti 28 u 29), u tad‑19 ta’ Jannar 2023, CNAE et (C‑292/21, EU:C:2023:32, punti 48 sa 50).
(
17
)	Ara l-Artikolu 106(1) tad-Direttiva 2014/25.
(
18
)	Ara s-sentenzi tas‑7 ta’ Awwissu 2018, Smith, C‑122/17, EU:C:2018:631, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll tat‑22 ta’ Ġunju 2022, Volvo u DAF Trucks (C‑267/20, EU:C:2022:494, punt 76 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll id-digriet tas‑6 ta’ Marzu 2023, Deutsche Bank (Akkordju – Derivattivi tar-rati tal-interess f’euro) (C‑198/22 u C‑199/22, mhux ippubblikat, EU:C:2023:166, punti 70 u 71).
(
19
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑7 ta’ Lulju 2016, Ambisig (C‑46/15, EU:C:2016:530, punti 21 u 22, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
(
20
)	Ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑7 ta’ Lulju 2016, Ambisig (C‑46/15, EU:C:2016:530, punt 23).
(
21
)	Digriet tas‑6 ta’ Marzu 2023, Deutsche Bank (Akkordju – Derivattivi tar-rati tal‑interess f’euro) (C‑198/22 u C‑199/22, mhux ippubblikat, EU:C:2023:166, punt 71), kif ukoll is-sentenza tat‑22 ta’ Ġunju 2022, Volvo u DAF Trucks (C‑267/20, EU:C:2022:494, punt 77 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2018, Klohn (C‑167/17, EU:C:2018:833, punti 45 u 65).
(
22
)	Ara l-Artikolu V tal-OUG Nru 25/2021.
(
23
)	Jidhirli li l-kwistjoni tal-applikabbiltà ta’ din id-direttiva għall-operaturi ta’ pajjiżi terzi tqum mhux biss fir-rigward tal-operaturi stabbiliti f’pajjiż terz li ma ffirmax wieħed mill‑ftehimiet imsemmija fl-Artikolu 25 tad-Direttiva 2014/24 (bħal fil-kawża prinċipali), iżda wkoll fir-rigward tal-operaturi stabbiliti f’pajjiż terz li fil-fatt iffirma tali ftehim(iet), fejn il-proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti ma jkunux koperti mill-ftehim(iet) rilevanti. Din l-interpretazzjoni intużat fil‑premessa 10 tar-Regolament (UE) 2022/1031 tal-Parlament Ewropew u tal‑Kunsill tat-23 ta’ Ġunju 2022 dwar l-aċċess ta’ operaturi ekonomiċi, prodotti u servizzi ta’ pajjiżi terzi għas-swieq tal-akkwist pubbliku u tal-konċessjoni tal-Unjoni u l‑proċeduri li jappoġġjaw in-negozjati marbuta mal-aċċess tal-operaturi ekonomiċi, il-prodotti u s-servizzi tal-Unjoni għas-swieq tal-akkwist pubbliku u tal-konċessjoni ta’ pajjiżi terzi (Strument għal Akkwist Internazzjonali — IPI) (ĠU 2022, L 173, p. 1) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament IPI”). Minkejja dan, dan it-tieni eżempju ma huwiex rilevanti fil-qafas tal-kawża prinċipali.
(
24
)	Korsiv miżjud minni.
(
25
)	Sentenza tal‑15 ta’ Novembru 2018, Verbraucherzentrale Baden-Württemberg (C‑330/17, EU:C:2018:916, punt 23).
(
26
)	Artikolu 43 tad-Direttiva 2014/25.
(
27
)	Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna Nru 23.
(
28
)	Ara, f’dak li jirrigwarda l-libertà li jiġu pprovduti servizzi, is-sentenza tat‑3 ta’ Ottubru 2006, Fidium Finanz (C‑452/04, EU:C:2006:631, punti 25 u 50). F’dak li jirrigwarda l-libertà ta’ stabbiliment, ara s-sentenza tal-1 ta’ April 2014, Felixstowe Dock and Railway Company et (C‑80/12, EU:C:2014:200, punt 39).
(
29
)	Skont din id-dispożizzjoni, “[l]-operaturi ekonomiċi li, skont il-liġi tal-Istat Membru li huma stabbiliti fih, huma intitolati li jipprovdu s-servizz relevanti, ma għandhomx ma jiġux aċċettati minħabba r-raġuni unika li, skont il-liġi tal-Istat Membru li fih jingħata l-kuntratt, dawn meħtieġa jkunu jew persuni fiżiċi jew persuni ġuridiċi.” (korsiv miżjud minni)
(
30
)	Fi kliem din id-dispożizzjoni, “[f]ir-rigward tal-adattabilità għat-twettiq tal-attività professjonali, l-awtoritajiet kontraenti jistgħu jeħtieġu li l-operaturi ekonomiċi jkunu rreġistrati f’wieħed mir‑reġistri professjonali jew kummerċjali miżmuma fl-Istati Membri ta’ stabbiliment tagħhom, kif spjegat fl-Anness XI jew biex jikkonformaw ma’ kwalunkwe talba oħra stabbilita f’dak l-Anness.” (korsiv miżjud minni)
(
31
)	Ara l-punt 16 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
32
)	Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tal-24 ta’ Lulju 2019 tispjega b’mod partikolari dan li ġej:
“L-UE għandha tkompli tfittex kundizzjonijiet aktar ibbilanċjati u reċiproċi fir‑relazzjonijiet ekonomiċi tagħha. L-akkwist pubbliku, li jirrappreżenta sehem ta’ madwar 14 % tal-Prodott Domestiku Gross tal-UE, huwa element importanti f’dan ir-rigward. […]
L-UE ssegwi b’mod attiv il-ftuħ ta’ opportunitajiet ta’ akkwist għall-kumpaniji Ewropej billi tippromwovi l-ftuħ reċiproku tas-swieq tal-akkwisti ta’ pajjiżi terzi. F’negozjati internazzjonali, l-UE appoġġjat l-adozzjoni usa’ ta’ kriterji tal-kwalità fosthom aspetti ambjentali, soċjali, tax-xogħol u tal-innovazzjoni u ftuħ ambizzjuż tas-swieq internazzjonali tal-akkwisti.” (korsiv miżjud minni).