62021CJ0245_RES
Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C‑245/21 και C‑248/21
Bundesrepublik Deutschland
κατά
MAκαιPBκαιLE
(αιτήσεις του Bundesverwaltungsgericht για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 22ας Σεπτεμβρίου 2022
«Προδικαστική παραπομπή – Κανονισμός (ΕΕ) 604/2013 – Προσδιορισμός του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αιτήσεως διεθνούς προστασίας – Άρθρα 27 και 29 – Μεταφορά του ενδιαφερομένου στο κράτος μέλος που είναι υπεύθυνο για την εξέταση της αιτήσεώς του – Αναστολή της μεταφοράς λόγω της πανδημίας της νόσου COVID‑19 – Αδυναμία πραγματοποίησης της μεταφοράς – Δικαστική προστασία – Επιπτώσεις στην προθεσμία μεταφοράς»
Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση – Πολιτική ασύλου – Κριτήρια και μηχανισμοί για τον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης διεθνούς προστασίας – Κανονισμός 604/2013 – Διαδικασίες για την αναδοχή και την εκ νέου ανάληψη – Προβλεπόμενη προθεσμία για την πραγματοποίηση της μεταφοράς του αιτούντος διεθνή προστασία – Έκδοση, εκ μέρους των αρμόδιων αρχών κράτους μέλους, ανακλητής απόφασης περί αναστολής εκτελέσεως αποφάσεως μεταφοράς – Απόφαση εκδοθείσα με την αιτιολογία ότι η μεταφορά είναι πρακτικώς αδύνατη λόγω της πανδημίας της νόσου COVID‑19 – Διακοπή της προθεσμίας μεταφοράς – Δεν επιτρέπεται
(Κανονισμός 604/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 27 § 4 και 29 § 1)
(βλ. σκέψεις 47-50, 57, 59-62, 68-71 και διατακτ.)
Σύνοψη
Η αναστολή, λόγω της πανδημίας της νόσου COVID‑19, της εκτελέσεως αποφάσεως περί μεταφοράς αιτούντος άσυλο στο υπεύθυνο κράτος μέλος δεν έχει ως αποτέλεσμα τη διακοπή της εξάμηνης προθεσμίας μεταφοράς
Με την εκπνοή της προθεσμίας αυτής, υπεύθυνο για την εξέταση της αιτήσεως ασύλου καθίσταται το αιτούν κράτος μέλος
Κατά το έτος 2019, οι LE, MA και PB υπέβαλαν αιτήσεις ασύλου στη Γερμανία. Ωστόσο, ο LE είχε υποβάλει προηγουμένως αίτηση διεθνούς προστασίας στην Ιταλία και οι MA και PB είχαν εισέλθει παράτυπα στο έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους, όπου είχαν καταχωριστεί ως αιτούντες διεθνή προστασία. Συνεπώς, η αρμόδια γερμανική αρχή υπέβαλε στις ιταλικές αρχές αίτημα περί εκ νέου ανάληψης του LE και περί αναδοχής των MA και PB βάσει του κανονισμού Δουβλίνο III (
1
). Στη συνέχεια, απέρριψε ως απαράδεκτες τις αιτήσεις ασύλου των ενδιαφερομένων και διέταξε την απομάκρυνσή τους στην Ιταλία.
Το Φεβρουάριο του 2020, οι ιταλικές αρχές ενημέρωσαν τις γερμανικές αρχές ότι, λόγω της πανδημίας της νόσου COVID‑19, δεν πραγματοποιούνταν πλέον οι κατ’ εφαρμογήν του κανονισμού Δουβλίνο III μεταφορές από και προς την Ιταλία. Με αποφάσεις που εκδόθηκαν τον Μάρτιο του 2020 και τον Απρίλιο του 2020, η αρμόδια γερμανική αρχή ανέστειλε μέχρι νεωτέρας την εκτέλεση των διαταγών απομάκρυνσης των ενδιαφερομένων κατ’ εφαρμογήν, μεταξύ άλλων, του κανονισμού (
2
) λόγω του ότι, λαμβανομένης υπόψη της εκτέλεσης της πανδημίας της νόσου COVID‑19, δεν ήταν δυνατή η πραγματοποίηση των εν λόγω μεταφορών.
Με αποφάσεις που εξέδωσε τον Ιούνιο του 2020 και τον Αύγουστο του 2020, το Verwaltungsgericht (διοικητικό δικαστήριο, Γερμανία) ακύρωσε τις αποφάσεις με τις οποίες η ως άνω αρχή είχε απορρίψει ως απαράδεκτες τις αιτήσεις ασύλου των ενδιαφερομένων και είχε διατάξει την απομάκρυνσή τους. Το εν λόγω δικαστήριο διαπίστωσε ότι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η Ιταλική Δημοκρατία ήταν υπεύθυνη για την εξέταση των αιτήσεων ασύλου των ενδιαφερομένων, η ευθύνη της αυτή είχε μεταβιβαστεί στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, λόγω της εκπνοής της προβλεπόμενης στον κανονισμό Δουβλίνο III προθεσμίας για τη μεταφορά (
3
), δεδομένου ότι η προθεσμία αυτή δεν είχε διακοπεί με τις προμνημονευθείσες αποφάσεις περί αναστολής.
Το αιτούν δικαστήριο, το οποίο επιλήφθηκε αίτηση αναιρέσεως (Revision) κατά των εν λόγω αποφάσεων, διατηρεί αμφιβολίες ως προς το ζήτημα αν οι αποφάσεις περί αναστολής εκτελέσεως των διαταγών απομάκρυνσης των ενδιαφερομένων μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα την προθεσμία για την πραγματοποίηση της μεταφοράς.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι η προβλεπόμενη στον κανονισμό Δουβλίνο III (
4
) προθεσμία μεταφοράς δεν διακόπτεται στην περίπτωση που οι αρμόδιες αρχές κράτους μέλους εκδώσουν, βάσει του εν λόγω κανονισμού, ανακλητή απόφαση (
5
) περί αναστολής εκτελέσεως της αποφάσεως μεταφοράς, με την αιτιολογία ότι η εκτέλεσή της είναι πρακτικώς αδύνατη λόγω της πανδημίας της νόσου COVID‑19.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Συναφώς, το Δικαστήριο διευκρινίζει κατ’ αρχάς ότι, όταν το ασκηθέν κατά αποφάσεως μεταφοράς ένδικο βοήθημα έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα βάσει αποφάσεως των αρμοδίων αρχών η οποία εκδόθηκε υπό τους όρους που προβλέπονται στον κανονισμό Δουβλίνο III (
6
), η προθεσμία για την πραγματοποίηση της μεταφοράς υπολογίζεται με αφετηρία την οριστική απόφαση επί του ένδικου βοηθήματος, κατά τρόπο ώστε η εκτέλεση της αποφάσεως μεταφοράς να πρέπει να πραγματοποιείται το αργότερο εντός προθεσμίας έξι μηνών από την έκδοση της οριστικής αποφάσεως επ’ αυτού. Η λύση αυτή προϋποθέτει ωστόσο ότι η απόφαση περί αναστολής εκτελέσεως της αποφάσεως μεταφοράς εκδόθηκε από τις εν λόγω αρχές εντός των ορίων του πεδίου εφαρμογής της διατάξεως που προβλέπει τέτοιο ανασταλτικό αποτέλεσμα (
7
).
Όσον αφορά το ως άνω πεδίο εφαρμογής, το Δικαστήριο υπογραμμίζει, αφενός, ότι η εφαρμογή της εν λόγω διατάξεως συνδέεται στενά με την άσκηση, εκ μέρους του ενδιαφερομένου, ένδικου βοηθήματος κατά της αποφάσεως μεταφοράς, καθώς η αναστολή που διατάσσεται από τις αρχές αυτές πρέπει να λαμβάνει χώρα «[ενόσω εκκρεμεί η εξέταση] του ένδικου [βοηθήματος]».
Αφετέρου, όσον αφορά το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η συγκεκριμένη διάταξη, αυτή περιλαμβάνεται στο τμήμα το οποίο φέρει τον τίτλο «Διαδικαστικές εγγυήσεις» (
8
). Επιπλέον, η εν λόγω διάταξη περιλαμβάνεται σε άρθρο με τίτλο «Προσφυγές» μετά από παράγραφο η οποία ρυθμίζει το ανασταλτικό αποτέλεσμα του ένδικου βοηθήματος που ασκείται κατά αποφάσεως μεταφοράς, συμπληρώνει δε την παράγραφο αυτή εξουσιοδοτώντας τα κράτη μέλη να επιτρέπουν στις αρμόδιες αρχές την αναστολή εκτελέσεως της αποφάσεως μεταφοράς σε περιπτώσεις κατά τις οποίες η αναστολή λόγω άσκησης ένδικου βοηθήματος δεν θα παρεχόταν ούτε αυτοδικαίως ούτε με δικαστική απόφαση.
Τέλος, όσον αφορά τους σκοπούς που επιδιώκει ο κανονισμός Δουβλίνο III, η εξάμηνη προθεσμία για την πραγματοποίηση της μεταφοράς που τάσσεται στον εν λόγω κανονισμό έχει ως σκοπό να διασφαλίσει ότι ο ενδιαφερόμενος θα μεταφερθεί όντως το ταχύτερο δυνατόν στο κράτος μέλος που είναι υπεύθυνο για την εξέταση της αιτήσεώς του για την παροχή διεθνούς προστασίας. Λαμβανομένης πάντως υπόψη της διακοπής της προθεσμίας μεταφοράς την οποία συνεπάγεται η αναστολή εκτελέσεως της αποφάσεως μεταφοράς, μια ερμηνεία της εν λόγω διάταξης υπό την έννοια ότι εξουσιοδοτεί τα κράτη μέλη να επιτρέπουν στις αρμόδιες αρχές να αναστέλλουν την εκτέλεση των αποφάσεων μεταφοράς για λόγο ο οποίος δεν συνδέεται άμεσα με τη δικαστική προστασία του ενδιαφερόμενου προσώπου ενέχει τον κίνδυνο να στερήσει κάθε αποτελεσματικότητα από την προθεσμία μεταφοράς, να μεταβάλει την απορρέουσα από τον κανονισμό Δουβλίνο III κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ των κρατών μελών και να παρατείνει επί μακρόν το χρονικό διάστημα κατά το οποίο διαρκεί η εξέταση των αιτήσεων διεθνούς προστασίας.
Επομένως, το Δικαστήριο κρίνει ότι η αναστολή εκτελέσεως αποφάσεως μεταφοράς είναι δυνατόν να διατάσσεται από τις αρμόδιες αρχές, εντός του πλαισίου που καθορίζει προς τον σκοπό αυτόν ο κανονισμός Δουβλίνο III, μόνον εφόσον οι περιστάσεις που χαρακτηρίζουν την εκτέλεση έχουν ως αποτέλεσμα να πρέπει να επιτραπεί στον ενδιαφερόμενο, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική δικαστική προστασία του, να παραμείνει στο κράτος μέλος που εξέδωσε την απόφαση έως την έκδοση οριστικής αποφάσεως επί του ένδικου βοηθήματος. Ως εκ τούτου, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι μια ανακλητή απόφαση περί αναστολής εκτελέσεως της αποφάσεως μεταφοράς, με την αιτιολογία ότι η εκτέλεση της οικείας μεταφοράς είναι πρακτικώς αδύνατη, εντάσσεται στο εν λόγω πλαίσιο. Το γεγονός ότι η πρακτική αδυναμία εκτελέσεως της αποφάσεως μεταφοράς μπορεί, βάσει του εθνικού δικαίου του οικείου κράτους μέλους, να έχει ως αποτέλεσμα τη μη νομιμότητά της δεν μπορεί να κλονίσει το ως άνω συμπέρασμα. Συγκεκριμένα, αφενός, ο ανακλητός χαρακτήρας της αποφάσεως περί αναστολής εκτελέσεως της αποφάσεως μεταφοράς δεν δικαιολογεί την παραδοχή ότι η αναστολή διατάχθηκε ενόσω διαρκεί η εξέταση ενδίκου βοηθήματος κατά της αποφάσεως μεταφοράς και με σκοπό να διασφαλιστεί η δικαστική προστασία του ενδιαφερόμενου προσώπου, καθώς δεν μπορεί να αποκλειστεί η περίπτωση ανάκλησης της αναστολής πριν από την εξέταση του ενδίκου βοηθήματος. Αφετέρου, από διάφορες διατάξεις του κανονισμού Δουβλίνο III προκύπτει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης δεν θεώρησε ότι η πρακτική αδυναμία εκτελέσεως της αποφάσεως μεταφοράς έπρεπε να είναι ικανή να δικαιολογήσει τη διακοπή ή την αναστολή της προθεσμίας μεταφοράς.
(
1
)	Κανονισμός (ΕΕ) 604/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, για τη θέσπιση των κριτηρίων και μηχανισμών για τον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης διεθνούς προστασίας που υποβάλλεται σε κράτος μέλος από υπήκοο τρίτης χώρας ή από απάτριδα (ΕΕ 2013, L 180, σ. 31, στο εξής: κανονισμός Δουβλίνο III).
(
2
)	Οι αποφάσεις αυτές εκδόθηκαν με βάση το άρθρο 27, παράγραφος 4, του κανονισμού Δουβλίνο III, κατά το οποίο τα κράτη μέλη δύνανται να προβλέπουν ότι οι αρμόδιες αρχές μπορούν να αποφασίσουν αυτεπάγγελτα να αναστείλουν την εφαρμογή της απόφασης μεταφοράς ενόσω εκκρεμεί η εξέταση του ένδικου βοηθήματος ή της αίτησης επανεξέτασης.
(
3
)	Βλ. άρθρο 29, παράγραφος 1, του κανονισμού Δουβλίνο III το οποίο ορίζει ότι η μεταφορά του αιτούντος από το κράτος μέλος που υπέβαλε το αίτημα προς το υπεύθυνο κράτος μέλος πραγματοποιείται σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο του κράτους μέλους που υπέβαλε το αίτημα, ύστερα από διαβούλευση μεταξύ των ενδιαφερομένων κρατών μελών, μόλις αυτό είναι πρακτικά δυνατόν και το αργότερο εντός προθεσμίας έξι μηνών από την αποδοχή του αιτήματος περί αναδοχής ή εκ νέου ανάληψης του ενδιαφερομένου από άλλο κράτος μέλος ή από την έκδοση οριστικής απόφασης επί ενδίκου βοηθήματος ή αίτησης επανεξέτασης εφόσον σύμφωνα με το άρθρο 27, παράγραφος 3, υπάρχει ανασταλτικό αποτέλεσμα.
(
4
)	Βλ. άρθρο 29, παράγραφος 1, του κανονισμού Δουβλίνο III.
(
5
)	Η απόφαση στηρίζεται επομένως στο άρθρο 27, παράγραφος 4, του κανονισμού Δουβλίνο III.
(
6
)	Σύμφωνα με το άρθρο 27, παράγραφος 4, του κανονισμού Δουβλίνο III.
(
7
)	Πρόκειται για το άρθρο 27, παράγραφος 4, του κανονισμού Δουβλίνο III.
(
8
)	Κεφάλαιο VI, τμήμα IV, του κανονισμού Δουβλίνο III.