SENTENZA TAL-QORTI TAL-PRIM’ISTANZA (Is-Seba’ Awla)
10 ta’ Diċembru 2008
Kawża T-57/99
Albert Nardone
vs
Il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej
“Servizz pubbliku – Uffiċjali – Rikors għad-danni – Marda ikkaġunata mix-xogħol – Espożizzjoni għall-asbestos u għal sustanzi oħra”
Suġġett: Rikors li għandu bħala suġġett talba għal kumpens għad-dannu allegatament subit mir-rikorrent minħabba l-aġir illegali adottat
mill-Kummissjoni meta esponiet lir-rikorrent għal atmosfera ta’ trab u kkontaminata bl-asbestos.
Deċiżjoni: Il-Kummissjoni hija kkundannata tħallas lil A. Nardone kumpens ta’ EUR 66 000. Il-kumplament tar-rikors huwa miċħud. Kull
parti għandha tbati l-ispejjeż tagħha.
Sommarju
1.      Uffiċjali – Sigurtà soċjali – Assigurazzjoni kontra inċidenti u marda ikkaġunata mix-xogħol – Kumpens fil-forma ta’ somma
f’daqqa skont is-sistema tar-Regolamenti tal-Persunal – Talba għal kumpens addizzjonali bbażata fuq żball ta’ natura li jistabbilixxi
r-responsabbiltà tal-istituzzjoni
(Regolamenti tal-Persunal, Artikolu 73)
2.      Uffiċjali – Invalidità – Obbligu tal-amministrazzjoni li tivverifika l-kapaċità għax-xogħol tal-uffiċjal li rriżenja – Assenza
(Regolamenti tal-Persunal, Artikolu 78)
3.      Proċedura – Spejjeż – Tassazzjoni – Spejjeż li jistgħu jinġabru – Kunċett – Spejjeż sostnuti fil-kuntest tal-fażi prekontenzjuża
– Esklużjoni
(Regolamenti tal-Persunal, Artikoli 90 u 91)
4.      Responsabbiltà mhux kuntrattwali – Kundizzjonijiet – Ksur suffiċjentement serju ta’ dispożizzjoni legali li tagħti drittijiet
lill-individwi
(It-tieni paragrafu tal-Artikolu 288 KE)
1.      L-uffiċjal vittma ta’ marda kkaġunata mix-xogħol jista’ jitlob kumpens addizzjonali skont id-dritt komuni meta s-sistema tar-Regolamenti
tal-Persunal stabbilita permezz tal-Artikolu 73 tar-Regolamenti ma tippermettix kumpens xieraq. Din id-dispożizzjoni, li għandha
l-iskop li tevita kumpens doppju lill-uffiċjali, hija sistematikament applikabbli u ma tippermetti, bħala regola, l-ebda eċċezzjoni
jew deroga. B’hekk, l-allowances eventwali skont ir-Regolamenti li kienu diġà tħallsu għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni
għall-iskop tal-evalwazzjoni tad-dannu kumpensabbli, sa fejn dawn jikkumpensaw l-istess dannu bħal dak li għalih jintalab
il-kumpens fil-kuntest ta’ rikors għad-danni.
Rikors għad-danni huwa prematur meta jkun għadu mhux possibbli li tiġi evalwata n-natura xierqa tal-kumpens skont ir-Regolamenti
tal-Persunal li r-rikorrent jista’ jitlob. Minkejja li normalment huwa inqas diffiċli u jieħu inqas ħin sabiex jiġi stabbilit
li uffiċjal għandu dritt għal kumpens fil-forma ta’ somma f’daqqa skont l-Artikolu 73 tar-Regolamenti milli jiġi stabbilit
li l-kundizzjonijiet neċessarji sabiex tiġi stabbilita r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Komunità jkunu jeżistu, dan
mhuwiex dejjem il-każ. Huwa għal raġunijiet ta’ ekonomija proċedurali, prinċipju li jeħtieġ l-ibbilanċjar tad-diversi fatturi
preżenti f’kull każ partikolari, li l-Qorti Komunitarja tissuġġetta l-ammissibbiltà tar-rikors għad-danni fid-dritt komuni
għall-eżawriment tal-mezz ta’ kumpens skont ir-Regolamenti previst fl-Artikolu 73 tar-Regolamenti tal-Persunal. Tali rikors
jista’ għalhekk jiġi ddikkjarat ammissibbli, meta l-proċedura għall-ksib ta’ kumpens skont ir-Regolamenti tieħu żmien eċċessiv.
Barra minn hekk, fl-ipoteżi fejn kumpens mogħti fil-kuntest ta’ tali rikors ipatti għal danni li l-kumpens għalihom ikun mitlub
ukoll bis-saħħa tas-sistema ta’ kumpens prevista fl-Artikolu 73 tar-Regolamenti tal-Persunal, l-ammont ta’ dan il-kumpens
għandu jitnaqqas mill-allowances eventwali skont ir-regolamenti mogħtija lir-rikorrent, bis-saħħa tar-regoli kontra l-akkumulu
tal-kumpensi.
(ara l-punti 53 sa 58)
Referenza: Il-Qorti tal-Ġustizzja 9 ta’ Settembru 1999, Lucaccioni vs Il‑Kummissjoni, C‑257/98 P, Ġabra p. I‑5251, punt 23;
Il-Qorti tal-Prim’Istanza 14 ta’ Mejju 1998, Lucaccioni vs Il-Kummissjoni, T‑165/95, ĠabraSP p. I‑A‑203 u II‑627, punt 72;
Il-Qorti tal-Prim’Istanza 15 ta’ Diċembru 1999, Latino vs Il‑Kummissjoni, T‑300/97, ĠabraSP p. I‑A‑259 u II‑1263, punti 94
u 95
2.      Ma jirriżulta la mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, u lanqas minn ebda sors ieħor ta’ dritt Komunitarju ieħor li
jeżisti obbligu ġenerali għal istituzzjoni Komunitarja li tivverifika l-kapaċità għax-xogħol ta’ uffiċjal fil-każ ta’ rtirar
volontarju.
Jekk uffiċjal iqis li l-istat ta’ saħħa tiegħu jobbligah jitlaq id-dmirijiet tiegħu, huwa għandu l-obbligu li jippreżenta,
qabel it-tluq tiegħu, talba, skond l-Artikolu 90 tar-Regolamenti tal-Persunal, intiża sabiex tingħata pensjoni ta’ invalidità
taħt l-Artikolu 78. Fin-nuqqas ta’ dan, huwa biss l-uniku responsabbli tal-fatt li pensjoni ta’ invalidità ma ngħatatlux,
jekk tali pensjoni kienet dovuta lilu.
(ara l-punti 130, 131)
Referenza: Il-Qorti tal-Prim’Istanza 26 ta’ Frar 2003, Nardone vs Il-Kummissjoni, T‑59/01, ĠabraSP p. I‑A‑55 u II‑323, punti
38 u 40
3.      L-onorarji dovuti għas-servizzi pprovduti minn avukat fl-istadju tal-proċedura prekontenzjuża prevista fl-Artikoli 90 u 91
tar-Regolamenti tal-Persunal ma jikkostitwixxux spejjeż li jistgħu jinġabru. B’hekk, peress li l-loġika tas-sistema tal-proċedura
prekontenzjuża prevista mir-Regolamenti tal-Persunal titlob li uffiċjal ma jkunx irrappreżentat f’dan l-istadju, peress li
l-kontroparti ta’ din is-sitwazzjoni hija li l-amministrazzjoni m’għandhiex tinterpreta l-ilmenti b’mod restrittiv, iżda għandha,
għall-kuntrarju, teżaminahom b’atteġġjament miftuħ. Konsegwentement, ħlief f’ċirkustanzi eċċezzjonali, fil-kuntest ta’ rikors
għad-danni, uffiċjal ma jistax jikseb ir-rimbors tal-ispejjeż u l-onorarji tal-assistenza tiegħu.
(ara l-punti 139, 140)
Referenza: Il-Qorti tal-Prim’Istanza 5 ta’ Lulju 1993, Meskens vs Il-Parlament, T‑84/91 DEP, Ġabra p. II‑757, punt 14; Il-Qorti
tal-Prim’Istanza 6 ta’ Mejju 2004, Hecq vs Il-Kummissjoni, T‑34/03, ĠabraSP p. I‑A‑143 u II‑639, punt 21, u l-ġurisprudenza
ċċitata; Il-Qorti tal-Prim’Istanza 13 ta’ Diċembru 2005, Cwik vs Il-Kummissjoni, T‑155/03, T‑157/03 u T‑331/03, ĠabraSP p.
I‑A‑411 u II‑1865, punt 199, u l-ġurisprudenza ċċitata
4.      Ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Komunità Ewropea titlob, bħala l-ewwel kundizzjoni, li jiġi stabbilit ksur serju biżżejjed
ta’ dispożizzjoni legali li għandha l-għan li tikkonferixxi drittijiet lill-individwi. F’dak li jirrigwarda r-rekwiżit li
l-ksur għandu jkun serju biżżejjed, il-kriterju deċiżiv sabiex ikun ikkunsidrat li jkun sodisfatt, meta, b’mod partikolari,
l-istituzzjoni Komunitarja kkonċernata jkollha setgħa diskrezzjonali wiesgħa, huwa dak tal-interpretazzjoni żbaljata serja
u manifesta minn din l-istituzzjoni tal-limiti li huma imposti fuq is-setgħa diskrezzjonali tagħha. Peress li din l-istituzzjoni
għandha biss setgħa diskrezzjonali kunsiderevolment imnaqqsa, kważi ineżistenti, is-sempliċi ksur tad-dritt Komunitarju jista’
jkun biżżejjed sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ ksur serju biżżejjed.
Il-kundizzjonijiet sabiex tiġi stabbilita r-responsabbiltà tal-Komunità għad-danni kkawżati lill-uffiċjali u ex uffiċjali
tagħha minħabba l-ksur tad-dritt Komunitarju m’għandhomx, fin-nuqqas ta’ ġustifikazzjoni partikolari, ikunu differenti minn
dawk li jirregolaw ir-responsabbiltà tal-Komunità fil-konfront ta’ individwi oħra.
Is-servizz mediku ta’ istituzzjoni Komunitarja għandu, bis-saħħa tal-obbligu ta’ premura, javża lill-uffiċjal tiegħu bl-eżistenza
ta’ kull marda li tirriżulta mill-fajl tiegħu u tavżah dwar l-aġir perikoluż għal saħħtu, li jfisser li kull informazzjoni
u indikazzjonijiet rilevanti f’dan ir-rigward għandhom jiġu kkomunikati lilu. Is-servizz mediku għandu wkoll javża lill-uffiċjal
bil-fatturi ta’ riskju li jistgħu jwasslu għal mard. Ksur eventwali ta’ dawn l-obbligi jista’ jwassal għar-responsabbiltà
tal-istituzzjoni inkwistjoni. B’hekk, l-obbligu ta’ premura huwa dispożizzjoni legali li l-ksur tagħha jista’ jwassal għar-responsabbiltà
tal-Komunità Ewropea.
Il-Kummissjoni tagħmel żball li jikkostitwixxi ksur serju tal-obbligu tagħha ta’ premura meta tobbliga lil uffiċjal jaħdem
f’kundizzjonijiet perikolużi u ma tadottax miżuri li jippermettu li dawn jitjiebu, meta t-tabib ikun ġibed l-attenzjoni għal
din is-sitwazzjoni f’diversi drabi.
(ara l-punti 162, 164, 166 u 171 sa 173)
Referenza: Il-Qorti tal-Ġustizzja 4 ta’ Lulju 2000, Bergaderm u Goupil vs Il‑Kummissjoni, C‑352/98 P, Ġabra p. I‑5291, punti
41, 43 u 44; Il-Qorti tal‑Prim’Istanza 25 ta’ Settembru 1991, Nijman vs Il-Kummissjoni, T‑36/89, Ġabra p. II‑699, punti 36
u 37; Il-Qorti tal-Prim’Istanza 18 ta’ Diċembru 1997, Gill vs Il-Kummissjoni, T‑90/95, ĠabraSP p. I‑A‑471 u II‑1231, punt
34; Il-Qorti tal-Prim’Istanza 12 ta’ Lulju 2001, Comafrica u Dole Fresh Fruit Europe vs Il‑Kummissjoni, T‑198/95, T‑171/96,
T‑230/97, T‑174/98 u T‑225/99, Ġabra p. II‑1975, punt 134