62014CJ0274_RES
Zaak C‑274/14
Procedure ingeleid door Banco de Santander SA
(verzoek om een prejudiciële beslissing ingediend door de Tribunal Económico-Administrativo Central)
Arrest van het Hof (Grote kamer) van 21 januari 2020
„Prejudiciële verwijzing – Artikel 267 VWEU – Begrip ‚nationale rechterlijke instantie’ – Criteria – Onafhankelijkheid van de betrokken nationale instantie – Onafzetbaarheid van de leden – Niet-ontvankelijkheid van het verzoek om een prejudiciële beslissing”
Prejudiciële vragen – Voorlegging aan het Hof – Nationale rechterlijke instantie in de zin van artikel 267 VWEU – Begrip – Tribunal Económico-Administrativo Central (Spanje) – Daarvan uitgesloten
(Art. 267 VWEU)
(zie punten 51‑77)
Prejudiciële vragen – Voorlegging aan het Hof – Nationale rechterlijke instantie in de zin van artikel 267 VWEU – Begrip – Criterium van onafhankelijkheid – Status van de leden van de betrokken nationale instantie – Vereiste van onafzetbaarheid – Draagwijdte
(Art. 267 VWEU)
(zie punten 58‑60, 64‑71)
Prejudiciële vragen – Voorlegging aan het Hof – Nationale rechterlijke instantie in de zin van artikel 267 VWEU – Begrip – Criterium van onafhankelijkheid – Onpartijdigheid – Begrip
(Art. 267 VWEU)
(zie punten 61‑63, 72‑77)
Recht van de Unie – Voorrang – Nationaal recht dat daarmee in strijd is – Steunmaatregelen van de staten – Nationale instantie die bij wet is ingesteld om kennis te nemen van fiscale bezwaren – Verplichting om de nationale wettelijke regeling die in strijd is met de rechtstreeks werkende bepalingen van het Unierecht buiten toepassing te laten
(Art. 108, lid 3, VWEU)
(zie punt 78)
Lidstaten – Verplichtingen – Voorzien in de nodige rechtsmiddelen om een effectieve rechterlijke bescherming te verzekeren – Noodzaak om de doeltreffendheid van het mechanisme van de prejudiciële verwijzing en de uniforme uitlegging van het recht van de Unie te waarborgen – Nationale regeling op grond waarvan exclusieve beslissingsbevoegdheid wordt toegekend aan een instantie die niet voldoet aan de vereisten van onafhankelijkheid en onpartijdigheid – Voorwaarden voor toelaatbaarheid – Bestaan van rechtsmiddelen om in rechte op te komen tegen de beslissingen van een dergelijke instantie
(Art. 267 VWEU)
(zie punt 79)
Samenvatting
Bij arrest van 21 januari 2020, Banco de Santander (C‑274/14), heeft de Grote kamer van het Hof het door de Tribunal Económico-Administrativo Central (centraal gerecht in economische en bestuurszaken, Spanje) (hierna: „verwijzende instantie”) ingediende verzoek om een prejudiciële beslissing niet-ontvankelijk verklaard op grond dat die instantie niet aan het vereiste onafhankelijkheidscriterium voldoet om te kunnen worden aangemerkt als „rechterlijke instantie” in de zin van artikel 267 VWEU.
Het door de verwijzende instantie tot het Hof gerichte verzoek om een prejudiciële beslissing betrof in wezen de uitlegging en de geldigheid van door de Commissie vastgestelde achtereenvolgende besluiten (
1
) inzake steunmaatregelen die betrekking hadden op de Spaanse regeling voor de fiscale afschrijving van financiële goodwill voor de verwerving van deelnemingen in buitenlandse ondernemingen. Dat verzoek is bij het Hof ingediend in het kader van een procedure tussen Banco de Santander en de Inspección Financiera (belastingdienst, Spanje) over de aftrek van goodwill die voortvloeit uit de verwerving door deze bank van alle aandelen van een houdstermaatschappij naar Duits recht. Volgens de betrokken nationale regeling staat het aan de verwijzende instantie om kennis te nemen van bezwaren tegen beslissingen van bepaalde centrale belastingautoriteiten, zoals die aan de orde in het betrokken geval, alsook, in haar hoedanigheid van beroepsinstantie, van bepaalde beslissingen van de andere Tribunales Económico-Administrativos (gerechten in economische en bestuurszaken), waarvan de territoriale bevoegdheid beperkt is. Een bijzondere kamer van de verwijzende instantie neemt kennis van de buitengewone beroepen tot harmonisatie van de rechtspraak. Het staat uitsluitend aan de directeur-generaal „Belastingen” van het ministerie van Economische Zaken en Financiën om in voorkomend geval een dergelijk beroep in te stellen.
Volgens het Hof diende vooraf in het licht van de laatste ontwikkelingen in zijn rechtspraak (
2
) te worden onderzocht of de verwijzende instantie onder de kwalificatie „rechterlijke instantie” in de zin van artikel 267 VWEU viel.
Het Hof heeft meteen in herinnering gebracht dat die kwalificatie onder meer vereist dat de verwijzende instantie voldoet aan het onafhankelijkheidscriterium. De onafhankelijkheid van de nationale rechterlijke instanties die tot taak hebben om het Unierecht toe te passen, is essentieel voor de goede werking van het stelsel van rechterlijke samenwerking die gestalte krijgt in het in artikel 267 VWEU neergelegde mechanisme van de prejudiciële verwijzing, en dat mechanisme kan slechts in werking worden gesteld door een instantie die tot taak heeft het Unierecht toe te passen en die met name voldoet aan dat onafhankelijkheidscriterium.
Wat in de eerste plaats het externe aspect van het begrip „onafhankelijkheid” betreft, heeft het Hof benadrukt dat dit begrip vereist dat de betrokken instantie haar taken volledig autonoom uitoefent, zonder enig hiërarchisch verband of zonder ondergeschikt te zijn en bevelen of instructies te ontvangen. Dat houdt in het bijzonder in dat de gevallen waarin haar leden kunnen worden afgezet, worden genoemd in uitdrukkelijke wetsbepalingen die garanties bieden die voldoen aan de vereisten van het beginsel van onafzetbaarheid, dat inherent is aan de rechterlijke onafhankelijkheid. Het Hof heeft evenwel vastgesteld dat de leden van de verwijzende instantie bij koninklijk besluit dat door de ministerraad op voorstel van de minister van Economische Zaken en Financiën wordt vastgesteld, uit hun ambt kunnen worden ontheven, zonder dat die ontslagregeling is opgenomen in een bijzondere regeling, waardoor die leden geen andere waarborgen genieten dan die van de algemene regels van het bestuursrecht.
Wat in de tweede plaats het interne aspect van het begrip „onafhankelijkheid” betreft, heeft het Hof in herinnering gebracht dat dit begrip aansluit bij het begrip „onpartijdigheid”, dat vereist dat objectiviteit in acht wordt genomen en dat elk belang bij de uitkomst van het geschil, buiten de strikte toepassing van de regels van het recht, ontbreekt. Aldus begrepen houdt het begrip „onafhankelijkheid” in dat de betrokken instantie de hoedanigheid van „derde” heeft ten opzichte van de autoriteit die de aangevochten beslissing heeft genomen. Gelet op de kenmerken van het buitengewoon beroep dat tegen de beslissingen van de betrokken instantie kan worden ingesteld bij een bijzondere kamer van deze – verwijzende – instantie, kan evenwel niet worden geoordeeld dat die instantie de hoedanigheid van „derde” heeft ten opzichte van de met elkaar strijdende belangen. Het Hof heeft er met name op gewezen dat een dergelijk buitengewoon beroep uitsluitend kan worden ingesteld door de directeur-generaal Belastingen van het ministerie van Economische Zaken en Financiën, die deel zal uitmaken van de formatie die kennis dient te nemen van dat beroep, net als de directeur-generaal of de directeur van de afdeling van de belastingadministratie waarvan de dienst afhangt die de handeling heeft vastgesteld waarover de beslissing waartegen dat beroep is gericht, is gewezen.
Het Hof heeft daaraan toegevoegd dat het feit dat de verwijzende instantie geen „rechterlijke instantie” is in de zin van artikel 267 VWEU, haar niet ontslaat van de verplichting om bij haar beslissingen de toepassing van het Unierecht te garanderen en, indien nodig, nationale bepalingen die strijdig blijken te zijn met rechtstreeks werkende bepalingen van het Unierecht, buiten toepassing te laten. Voorts kan het bestaan van rechtsmiddelen om tegen de beslissingen van de verwijzende instantie in rechte op te komen, de doeltreffendheid van het mechanisme van de prejudiciële verwijzing waarborgen, aangezien de nationale rechterlijke instanties over de mogelijkheid beschikken, of in voorkomend geval de verplichting hebben, om een prejudicieel verzoek bij het Hof in te dienen wanneer een beslissing over de uitlegging of de geldigheid van het Unierecht noodzakelijk is voor het wijzen van hun vonnis.
(
1
)	Beschikking 2011/5/EG van de Commissie van 28 oktober 2009 inzake de belastingafschrijving van de financiële goodwill voor de verwerving van deelnemingen in buitenlandse ondernemingen C 45/07 (ex NN 51/07, ex CP 9/07) die door Spanje is toegepast (PB 2011, L 7, blz. 48); besluit 2011/282/EU van de Commissie van 12 januari 2011 inzake de fiscale afschrijving van financiële goodwill voor de verwerving van deelnemingen in buitenlandse ondernemingen C 45/07 (ex NN 51/07, ex CP 9/07) die door Spanje is toegepast (PB 2011, L 135, blz. 1), en besluit (EU) 2015/314 van de Commissie van 15 oktober 2014 betreffende steunmaatregel SA.35550 (13/C) (ex 13/NN) (ex 12/CP) ten uitvoer gelegd door Spanje – Fiscale afschrijving van financiële goodwill voor verwervingen van buitenlandse deelnemingen (PB 2015, L 56, blz. 38).
(
2
)	Bij zijn beoordeling heeft het Hof in het bijzonder verwezen naar de arresten van 16 februari 2017, Margarit Panicello (C‑503/15, EU:C:2017:126); 27 februari 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses (C‑64/16, EU:C:2018:117), en 24 juni 2019, Commissie/Polen (Onafhankelijkheid van de Sąd Najwyższy) (C‑619/18, EU:C:2019:531).