62023TJ0239_RES
Υπόθεση T‑239/23
Comité interprofessionnel du vin de ChampagneκαιInstitut national de l’origine et de la qualité (INAO)
κατά
Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (όγδοο πενταμελές τμήμα) της 25ης Ιουνίου 2025
«Σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Διαδικασία ανακοπής – Αίτηση καταχωρίσεως λεκτικού σήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης NERO CHAMPAGNE – Προγενέστερη ΠΟΠ “Champagne” – Σχετικός λόγος απαραδέκτου – Άρθρο 8, παράγραφος 6, του κανονισμού (ΕΕ) 2017/1001 – Άρθρο 103, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και γʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 1308/2013 – Σήμα που περιλαμβάνει ΠΟΠ – Προϊόντα που πληρούν τις προδιαγραφές της ΠΟΠ – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Άρθρο 94 του κανονισμού 2017/1001»
Γεωργία – Ομοιόμορφες νομοθεσίες – Προστασία γεωγραφικών ενδείξεων και ονομασιών προελεύσεως γεωργικών προϊόντων και τροφίμων – Κανονισμός 1308/2013 – Σήμα το οποίο περιλαμβάνει ή συνίσταται σε προστατευόμενη ονομασία προέλευσης – Εμπόδιο για την καταχώριση τέτοιου σήματος – Δεν υφίσταται
(Κανονισμός 1308/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 102 § 1 και 103 § 2)
(βλ. σκέψεις 31-34)
Γεωργία – Κοινή οργάνωση των αγορών – Οίνος – Περιγραφή και παρουσίαση των οίνων – Προστατευόμενες ονομασίες προέλευσης και προστατευόμενες γεωγραφικές ενδείξεις – Εκμετάλλευση της φήμης προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης – Προϊόντα και συναφείς υπηρεσίες που πληρούν τις προδιαγραφές της προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης – Αμάχητο τεκμήριο περί μη εκμετάλλευσης της φήμης της εν λόγω ονομασίας – Αποκλείεται
(Κανονισμός 1308/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 103 § 2, στοιχείο αʹ, σημείο ii)
(βλ. σκέψεις 47-52, 58-60, 64-66, 69)
Γεωργία – Κοινή οργάνωση των αγορών – Οίνος – Περιγραφή και παρουσίαση των οίνων – Προστατευόμενες ονομασίες προέλευσης και προστατευόμενες γεωγραφικές ενδείξεις – Εκμετάλλευση της φήμης προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης – Έννοια – Χρήση προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης με σκοπό την αθέμιτη άντληση οφέλους από τη φήμη της
(Κανονισμός 1308/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 103 § 2, στοιχείο αʹ, σημείο ii)
(βλ. σκέψη 52)
Γεωργία – Κοινή οργάνωση των αγορών – Οίνος – Περιγραφή και παρουσίαση των οίνων – Προστατευόμενες ονομασίες προέλευσης και προστατευόμενες γεωγραφικές ενδείξεις – Προστασία από τις ψευδείς ή παραπλανητικές ενδείξεις – Περιεχόμενο
(Κανονισμός 1308/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 103 § 2, στοιχείο γʹ)
(βλ. σκέψη 75)
Σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Ορισμός και κτήση του σήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Σχετικοί λόγοι απαραδέκτου – Ανακοπή από τον δικαιούχο μη καταχωρισμένου σήματος ή άλλου σημείου χρησιμοποιούμενου στις εμπορικές συναλλαγές – Γεωγραφικές ενδείξεις και ονομασίες προέλευσης – Λεκτικό σήμα NERO CHAMPAGNE – Ονομασία προελεύσεως Champagne
(Κανονισμοί του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 1308/2013, άρθρο 103 § 2, στοιχεία αʹ και γʹ, και 2017/1001, άρθρο 8 § 6)
(βλ. σκέψεις 80-84)
Σύνοψη
Με την απόφασή του, το Γενικό Δικαστήριο αποφαίνεται, αφενός, επί του άρθρου 103, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, σημείο ii, του κανονισμού 1308/2013 (
1
), όσον αφορά το καινοφανές ζήτημα του ενδεχομένου εκμετάλλευσης της φήμης προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης (ΠΟΠ) όταν ένα σήμα, το οποίο περιλαμβάνει την εν λόγω ΠΟΠ, περιορίζει την καταχώρισή του σε προϊόντα που πληρούν τις προδιαγραφές της οικείας ΠΟΠ καθώς και σε υπηρεσίες που σχετίζονται με τέτοια προϊόντα και, αφετέρου, επί του άρθρου 103, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 1308/2013, όσον αφορά το ενδεχόμενο ένα σήμα που περιλαμβάνει ΠΟΠ να παρέχει ψευδή ή παραπλανητική ένδειξη.
Στις 19 Φεβρουαρίου 2019 η Nero Lifestyle Srl ζήτησε από το Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO) την καταχώριση του λεκτικού σήματος NERO CHAMPAGNE για διάφορα προϊόντα και υπηρεσίες (
2
). Μερικούς μήνες αργότερα, στις 2 Αυγούστου 2019, οι προσφεύγοντες, ήτοι η Comité interprofessionnel du vin de Champagne και το Institut national de l’origine et de la qualité (INAO), άσκησαν ανακοπή κατά της καταχωρίσεως του επίμαχου σήματος στηριζόμενοι στην ΠΟΠ «Champagne», η οποία είχε καταχωρισθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση για οίνο από τις 18 Σεπτεμβρίου 1973.
Το τμήμα ανακοπών του EUIPO δέχθηκε εν μέρει την ανακοπή, βάσει του άρθρου 103, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 1308/2013, για ορισμένες υπηρεσίες και απέρριψε την ανακοπή για τα λοιπά προϊόντα και υπηρεσίες.
Με απόφαση της 17ης Φεβρουαρίου 2023 (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση), το τμήμα προσφυγών του EUIPO, ενώπιον του οποίου προσέφυγαν οι προσφεύγοντες, ακύρωσε εν μέρει την απόφαση του τμήματος ανακοπών κατά το μέρος που με αυτή είχε απορριφθεί η ανακοπή για ορισμένες υπηρεσίες και, συνακόλουθα, δέχθηκε την ανακοπή ως προς τις εν λόγω υπηρεσίες. Εντούτοις, απέρριψε την ανακοπή για τα λοιπά προϊόντα και υπηρεσίες που σχετίζονταν με προϊόντα τα οποία πληρούσαν την ΠΟΠ «Champagne».
Στο πλαίσιο ακριβώς αυτό, το Γενικό Δικαστήριο επιλήφθηκε προσφυγής με αίτημα την ακύρωση και μεταρρύθμιση της αποφάσεως του τμήματος προσφυγών κατά το μέρος που απέρριψε την ανακοπή.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι το άρθρο 102, παράγραφος 1, του κανονισμού 1308/2013 δεν απαγορεύει, κατ’ αρχήν, ένα σήμα να περιλαμβάνει ή να συνίσταται σε ΠΟΠ. Η καταχώριση ενός τέτοιου σήματος δεν γίνεται δεκτή ή ακυρώνεται μόνο σε δύο περιπτώσεις, ήτοι, πρώτον, αν η ΠΟΠ δεν τηρεί τη σχετική προδιαγραφή του προϊόντος ή, δεύτερον, αν η χρήση του σήματος εμπίπτει στο άρθρο 103, παράγραφος 2, του ίδιου κανονισμού. Το τελευταίο αυτό άρθρο προβλέπει εξαντλητικό κατάλογο των πρακτικών από τις οποίες προστατεύονται οι ΠΟΠ. Ειδικότερα, σκοπός του άρθρου 103, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, σημείο ii, είναι η προστασία των ΠΟΠ από κάθε άμεση ή έμμεση εμπορική χρήση στον βαθμό που η χρήση αυτή εκμεταλλεύεται τη φήμη της ΠΟΠ.
Επομένως, από την ερμηνεία του άρθρου 102, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το άρθρο 103, παράγραφος 2, του κανονισμού 1308/2013 προκύπτει ότι οι διατάξεις αυτές δεν εμποδίζουν την καταχώριση σήματος που περιλαμβάνει ή συνίσταται σε ΠΟΠ αυτή καθεαυτήν, εκτός αν η καταχώριση προσκρούει σε μία από τις προαναφερθείσες περιπτώσεις.
Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο αποφαίνεται επί της «θεωρίας του περιορισμού» (
3
) την οποία εφάρμοσε το τμήμα προσφυγών του EUIPO με την προσβαλλόμενη απόφαση. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, τεκμαίρεται, κατ’ ουσίαν, ότι σήμα το οποίο περιλαμβάνει ΠΟΠ δεν μπορεί κατ’ αρχήν να εκμεταλλευθεί τη φήμη της εν λόγω ΠΟΠ όταν το σήμα έχει καταχωριστεί αποκλειστικώς για προϊόντα που πληρούν τις προδιαγραφές της ΠΟΠ καθώς και για υπηρεσίες που σχετίζονται με τέτοια προϊόντα.
Εντούτοις, το Γενικό Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν είναι σαφής όσον αφορά την εφαρμογή της εν λόγω «θεωρίας του περιορισμού», ιδίως όσον αφορά τη φύση του τεκμηρίου ότι δεν υφίσταται εκμετάλλευση της φήμης της ΠΟΠ. Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο εξετάζει, στο σκεπτικό του, δύο πιθανότητες, ήτοι, αφενός, την πιθανότητα να πρόκειται για αμάχητο τεκμήριο και, αφετέρου, την πιθανότητα να πρόκειται για μαχητό τεκμήριο.
Όσον αφορά την πρώτη πιθανότητα, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι το τμήμα προσφυγών επισήμανε ότι, εφόσον το σήμα του οποίου ζητήθηκε η καταχώριση αφορούσε προϊόντα τα οποία πληρούσαν τις προδιαγραφές της ΠΟΠ καθώς και υπηρεσίες σχετικές με τέτοια προϊόντα, το άρθρο 103, παράγραφος 2, του κανονισμού 1308/2013 δεν είχε εφαρμογή. Εντούτοις, οι περιπτώσεις που απαριθμούνται στο άρθρο 103, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού δεν αφορούν τα προϊόντα που δεν πληρούν τις προδιαγραφές. Πράγματι, το άρθρο 103, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, σημείο ii, δεν ορίζει ότι εφαρμόζεται αποκλειστικώς σε χρήση της επίμαχης ΠΟΠ από παρόμοια προϊόντα ή από προϊόντα και υπηρεσίες που δεν πληρούν τις προδιαγραφές της εν λόγω ΠΟΠ. Επομένως, από κανένα στοιχείο του γράμματος του άρθρου 103, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, σημείο ii, και στοιχεία βʹ έως δʹ, του ίδιου κανονισμού δεν προκύπτει ότι οι προβλεπόμενες στη διάταξη αυτή περιπτώσεις δεν μπορούν να έχουν εφαρμογή στη χρήση ΠΟΠ για προϊόντα που πληρούν τις προδιαγραφές προϊόντος της.
Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι είναι δυνατή η επίκληση του άρθρου 103, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, σημείο ii, του κανονισμού 1308/2013 προς άσκηση ανακοπής κατά της καταχωρίσεως σήματος το οποίο περιλαμβάνει ή συνίσταται σε ΠΟΠ, παρά το γεγονός ότι τα προϊόντα και οι σχετικές με τα προϊόντα υπηρεσίες, που προσδιορίζονται από το σήμα του οποίου ζητήθηκε η καταχώριση, πληρούν τις προδιαγραφές της επίμαχης ΠΟΠ. Συναφώς, το τμήμα προσφυγών όφειλε να προβεί σε ανάλυση προκειμένου να εκτιμήσει αν το σήμα του οποίου ζητήθηκε η καταχώριση εκμεταλλευόταν τη φήμη της ΠΟΠ, ήτοι αν η χρήση της εν λόγω ΠΟΠ αποσκοπούσε στην άντληση αθέμιτου οφέλους από τη φήμη της.
Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι το τμήμα προσφυγών, εισάγοντας αμάχητο τεκμήριο, υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία του άρθρου 103 παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, σημείο ii, του κανονισμού 1308/2013.
Όσον αφορά την πιθανότητα το τεκμήριο ότι δεν υφίσταται εκμετάλλευση της φήμης της ΠΟΠ να είναι μαχητό, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι μπορεί να θεωρηθεί ότι ένα σήμα το οποίο περιλαμβάνει ή συνίσταται σε ΠΟΠ και το οποίο έχει καταχωριστεί μόνο για προϊόντα που πληρούν τις προδιαγραφές της εν λόγω ΠΟΠ ή για συναφείς υπηρεσίες δεν θα εκμεταλλευθεί κατά τρόπο αθέμιτο τη φήμη της εν λόγω ΠΟΠ, κατά την έννοια του άρθρου 103, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, σημείο ii, του κανονισμού 1308/2013, δεδομένου ότι θα θεωρηθεί ότι χρησιμοποιείται στην αγορά μόνο για προϊόντα που πληρούν τις σχετικές με την εν λόγω ΠΟΠ απαιτήσεις ποιότητας ή για υπηρεσίες σχετικές με τέτοια προϊόντα. Εντούτοις, το τεκμήριο αυτό μπορεί να ανατραπεί, όταν, με βάση σαφή, τεκμηριωμένα και συγκλίνοντα στοιχεία, αποδεικνύεται ότι ένα συγκεκριμένο σήμα είναι ικανό να εκμεταλλευθεί αθέμιτα τη φήμη μιας ΠΟΠ, ακόμη και αν προσδιορίζει μόνον προϊόντα τα οποία πληρούν τις προδιαγραφές της εν λόγω ΠΟΠ ή συναφείς υπηρεσίες. Επομένως, απόκειται στα όργανα του EUIPO να εξακριβώσουν αν τα στοιχεία αυτά είναι ικανά να ανατρέψουν το εν λόγω τεκμήριο.
Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο αποφαίνεται ότι, στο μέτρο που η προσβαλλόμενη απόφαση ερμηνεύεται ως εισάγουσα μαχητό τεκμήριο, δεν ενέχει πλάνη περί το δίκαιο. Εντούτοις, πρέπει να εξεταστεί αν το τμήμα προσφυγών εξέθεσε επαρκώς κατά νόμον τους λόγους που το οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι το εν λόγω τεκμήριο δεν ανατράπηκε εν προκειμένω.
Το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατά το στάδιο της διοικητικής διαδικασίας, προβλήθηκαν διάφορα στοιχεία προς απόδειξη του ότι το σήμα του οποίου ζητήθηκε η καταχώριση ήταν ικανό να εκμεταλλευθεί τη φήμη της ΠΟΠ «Champagne». Πρόκειται, μεταξύ άλλων, για την υψηλή φήμη της ΠΟΠ «Champagne», για το γεγονός ότι το σήμα του οποίου ζητήθηκε η καταχώριση είναι λεκτικό σήμα το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί με πολλούς διαφορετικούς τρόπους στην αγορά, ακόμη και κατά τρόπο αντίθετο προς τους σκοπούς της ΠΟΠ, ή ακόμη για επιχειρήματα σχετικά με την επισήμανση των προϊόντων που διαθέτει στο εμπόριο η Nero Lifestyle.
Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι το τμήμα προσφυγών, κατά το μέρος που δεν εξέθεσε επαρκώς τους λόγους για τους οποίους τα προσκομισθέντα στοιχεία δεν ήταν ικανά, εν προκειμένω, να ανατρέψουν το τεκμήριο, παρέβη την υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει.
Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο ακυρώνει την απόφαση του τμήματος προσφυγών κατά το μέρος που με αυτή απορρίφθηκε η ενώπιον του τμήματος προσφυγών ασκηθείσα προσφυγή.
Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο εξετάζει αν το σήμα του οποίου ζητήθηκε η καταχώριση και το οποίο περιλαμβάνει στην ονομασία του την ΠΟΠ «Champagne» μπορεί να θεωρηθεί ότι παρέχει ψευδή ή παραπλανητική ένδειξη κατά την έννοια του άρθρου 103, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 1308/2013 (
4
). Αφενός, το Γενικό Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι ο όρος «nero» χρησιμοποιείται στην ονομασία πολλών γνωστών ιταλικών ποικιλιών σταφυλιού καθώς και στην ονομασία πολλών ποικιλιών οίνου. Κατά συνέπεια, το ενδιαφερόμενο κοινό θα μπορούσε να παραπλανηθεί, θεωρώντας ότι το σήμα του οποίου ζητήθηκε η καταχώριση παραπέμπει στην ποικιλία σταφυλιού της εν λόγω σαμπάνιας.
Αφετέρου, ο όρος «nero» θα γίνει αντιληπτός από το ιταλόφωνο κοινό υπό την έννοια ότι σημαίνει «μαύρο». Επομένως, το ενδιαφερόμενο κοινό θα μπορούσε επίσης να παραπλανηθεί ως προς το χρώμα του οίνου Champagne που διατίθεται στο εμπόριο υπό το σήμα του οποίου ζητήθηκε η καταχώριση, θεωρώντας ότι πρόκειται για ένα νέο είδος σαμπάνιας, ήτοι για «μαύρη σαμπάνια», ενώ, σύμφωνα με τις προδιαγραφές της ΠΟΠ, μια σαμπάνια μπορεί παρά να είναι μόνο λευκή ή ροζέ.
Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι το τμήμα προσφυγών του EUIPO υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως κρίνοντας ότι το σήμα του οποίου ζητήθηκε η καταχώριση δεν εμπίπτει στο άρθρο 103, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 1308/2013.
Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο ασκεί την εξουσία του μεταρρυθμίσεως και δέχεται την ανακοπή για τα επίμαχα προϊόντα και υπηρεσίες, μεταξύ άλλων σε σχέση με «οίν[ους] παρασκευασμέν[ους] σύμφωνα με τις προδιαγραφές της συγγραφής υποχρεώσεων της [ΠΟΠ] “Champagne”» της κλάσεως 33.
(
1
)	Κανονισμός 1308/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, για τη θέσπιση κοινής οργάνωσης των αγορών γεωργικών προϊόντων και την κατάργηση των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 922/72, (ΕΟΚ) αριθ. 234/79, (ΕΚ) αριθ. 1037/2001 και (ΕΚ) αριθ. 1234/2007 του Συμβουλίου (ΕΕ 2013, L 347, σ. 671).
(
2
)	Επρόκειτο ειδικότερα για προϊόντα και υπηρεσίες των κλάσεων 33, 35 και 41 κατά την έννοια του Διακανονισμού της Νίκαιας για τη διεθνή ταξινόμηση των προϊόντων και των υπηρεσιών με σκοπό την καταχώριση των σημάτων, της 15ης Ιουνίου 1957, όπως έχει αναθεωρηθεί και τροποποιηθεί.
(
3
)	Η θεωρία αυτή θεμελιώνεται στις κατευθυντήριες γραμμές του EUIPO σχετικά με την εξέταση των σημάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης [μέρος Γ (Ανακοπή), τμήμα 6 (Γεωγραφικές ενδείξεις), σημείο 3.1.3 (Περιορισμοί του εύρους προστασίας των ΓΕ βάσει σχετικών λόγων)]. Κατά τις εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές, «όταν η περιγραφή της αίτησης [σήματος] περιορίζεται, σε σχέση με προϊόντα ταυτόσημα με το προϊόν που καλύπτεται από την [ΠΟΠ ή ΠΓΕ], σε προϊόντα που πληρούν τις προδιαγραφές της σχετικής [ΠΟΠ ή ΠΓΕ], η λειτουργία της [ΠΟΠ ή ΠΓΕ] διασφαλίζεται ως προς τα συγκεκριμένα προϊόντα διότι η αίτηση [σήματος] καλύπτει μόνο προϊόντα από τη συγκεκριμένη γεωγραφική προέλευση [με] τις ιδιότητες που προσιδιάζουν σε αυτά. Κατά συνέπεια, δεν είναι δυνατό να ευοδωθεί ανακοπή που ασκείται κατά αίτησης [σήματος] της οποίας ο κατάλογος προϊόντων ή υπηρεσιών έχει περιοριστεί δεόντως».
(
4
)	Το άρθρο 103, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 1308/2013 σκοπεί στην προστασία των ΠΟΠ και των προστατευόμενων γεωγραφικών ενδείξεων (ΠΓΕ) από «κάθε άλλη ψευδή ή παραπλανητική ένδειξη σχετική με την προέλευση, την καταγωγή, τον χαρακτήρα ή τις βασικές ιδιότητες του προϊόντος στην εξωτερική ή εσωτερική συσκευασία, το διαφημιστικό υλικό ή τα έγγραφα που αφορούν τον σχετικό οίνο καθώς και στη συσκευασία του προϊόντος σε δοχείο που μπορεί να δημιουργήσει εσφαλμένες εντυπώσεις όσον αφορά την προέλευσή του».