62025CJ0712_RES
Sprawa C‑712/25 PPU [Rastoshev] (
i
)
XM
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Apelativen sad – Sofia)
Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 12 lutego 2026 r.
Odesłanie prejudycjalne – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Decyzja ramowa 2002/584/WSiSW – Europejski nakaz aresztowania wydany w celu przeprowadzenia postępowania karnego – Wykonanie europejskiego nakazu aresztowania – Artykuł 4 pkt 7 lit. a) – Podstawy fakultatywnej odmowy wykonania – Przestępstwa popełnione w całości lub w części na terytorium wykonującego nakaz państwa członkowskiego – Ryzyko bezkarności
Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Decyzja ramowa w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi – Podstawy fakultatywnej odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania – Przestępstwo popełnione w całości lub w części na terytorium wykonującego nakaz państwa członkowskiego – Zakres uznania, jakim dysponuje wykonujący nakaz organ sądowy – Zakres – Odmowa wykonania nakazu na wyłącznej podstawie miejsca popełnienia tego przestępstwa – Niedopuszczalność
(decyzja ramowa Rady 2002/584, zmieniona decyzją ramową 2009/299, art. 1 ust. 1, art. 3, 4, 4a)
(zob. pkt 33–48, 52; sentencja)
Streszczenie
Trybunał, do którego w trybie prejudycjalnym zwrócił się Apelativen sad – Sofia (sąd apelacyjny w Sofii, Bułgaria), w sprawie rozpatrywanej w pilnym trybie prejudycjalnym po raz pierwszy wypowiedział się w przedmiocie wykładni podstawy fakultatywnej odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania (ENA) odnoszącej się przestępstw, które zostały popełnione w całości lub w części na terytorium wykonującego nakaz państwa członkowskiego w rozumieniu decyzji ramowej 2002/584 (
1
).
W dniu 18 września 2025 r. wiceprezes ds. śledczych w tribunal judiciaire de Marseille (sądzie powszechnym pierwszej instancji w Marsylii, Francja) wydał ENA przeciwko XM na potrzeby wszczęcia postępowania karnego i przekazania XM organom francuskim z powodu kilku przestępstw, które miał popełnić w latach 2018–2014. Przestępstwa te miały zostać popełnione w ramach organizacji przestępczej mającej na celu ustawianie zawodów sportowych i miało do nich dojść na terytorium kilku państw, w tym Francji i Bułgarii.
Orzeczeniem z dnia 20 października 2025 r. Sofiyski gradski sad (sąd dla miasta Sofii, Bułgaria) zarządził wykonanie tego ENA i zastosował wobec XM tymczasowe aresztowanie do czasu faktycznego przekazania go organom francuskim.
Sąd odsyłający, rozpoznający odwołanie wniesione przez XM od tego orzeczenia, stwierdził istnienie w Bułgarii dwóch rozbieżnych linii orzeczniczych, jeżeli chodzi o wykładnię przepisu transponującego do prawa bułgarskiego art. 4 pkt 7 lit. a) decyzji ramowej 2002/584 (
2
). Zgodnie z pierwszą linią orzeczniczą fakt, że przestępstwo objęte ENA zostało popełnione w całości lub w części na terytorium Bułgarii, sam w sobie nie wystarcza, by uzasadnić odmowę wykonania. Natomiast zgodnie z drugą linią taką okoliczność należy uznać za wystarczającą podstawę odmowy wykonania, ponieważ bułgarski kodeks karny ma zastosowanie, bez wyjątku, do każdego przestępstwa popełnionego na terytorium tego państwa członkowskiego.
W tych okolicznościach sąd odsyłający zwrócił się do Trybunału z pytaniem o wykładnię art. 4 pkt 7 lit. a) decyzji ramowej 2002/584.
Ocena Trybunału
Na wstępie Trybunał przypomniał, że decyzja ramowa 2002/584 zawiera, z jednej strony, podstawy obligatoryjnej odmowy wykonania ENA (
3
), a z drugiej – podstawy fakultatywnej odmowy jego wykonania (
4
), co do których państwa członkowskie mają swobodę, czy transponować je do swego prawa wewnętrznego, czy też nie. Jednak w przypadku transpozycji tych ostatnich podstaw państwa członkowskie nie mogą postanowić, że organy sądowe będą zobowiązane do automatycznej odmowy wykonania każdego odnośnego ENA. Organy te powinny bowiem dysponować zakresem uznania umożliwiającym im analizę każdego przypadku z uwzględnieniem całokształtu istotnych okoliczności. Pozbawienie ich tej możliwości skutkowałoby zastąpieniem zwykłego uprawnienia do odmowy wykonania ENA prawdziwym obowiązkiem, podczas gdy taka odmowa stanowi wyjątek, a wykonanie ENA – zasadę. Z brzmienia art. 4 decyzji ramowej 2002/584, a w szczególności z zastosowania czasownika „może”, wynika zatem, że wykonujący nakaz organ sądowy powinien korzystać z zakresu uznania, gdy podejmuje decyzję, czy należy odmówić wykonania ENA z powodów wskazanych w tym art. 4.
Jeżeli chodzi bardziej szczegółowo o art. 4 pkt 7 lit. a) decyzji ramowej 2002/584, Trybunał wskazał, że prawodawca Unii, kwalifikując podstawę odmowy przewidzianą w tym przepisie jako fakultatywną, zamierzał umożliwić, by osoba, której dotyczy ENA wydany w celu przeprowadzenia postępowania karnego i którą może ścigać zarówno wydający nakaz organ sądowy, jak i wykonujący nakaz organ sądowy, mogła być ścigana przez organ sądowy znajdujący się w najbardziej odpowiedniej sytuacji z punktu widzenia należytego sprawowania wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych.
Ponadto zgodnie z art. 1 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 jej celem jest umożliwienie zatrzymania i przekazania osoby, której dotyczy nakaz, aby uniknąć sytuacji, w której popełnione przestępstwo pozostałoby bezkarne oraz zapewnić przeprowadzenie postępowania karnego przeciwko tej osobie. Cel ten wpisuje się, szerzej, w ramy ustanowionego w art. 3 ust. 2 TUE celu polegającego na zapobieganiu i zwalczaniu przestępczości w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, który to cel decyzja ramowa 2002/584 ma realizować poprzez zapobieganie ryzyku bezkarności sprawców przestępstw. Zdaniem Trybunału realizacja tych celów byłaby zagrożona, gdyby wykonujący nakaz organ sądowy był zobowiązany, bez względu na okoliczności właściwe dla każdego przypadku, odmówić wykonania ENA wydanego w celu przeprowadzenia postępowania karnego i przekazania osoby, której dotyczy nakaz, na tej jedynie podstawie, że przestępstwo objęte tym nakazem zostało popełnione w całości lub w części na terytorium wykonującego nakaz państwa członkowskiego.
Trybunał wywiódł stąd, że stosowanie podstawy odmowy wykonania przewidziane w art. 4 pkt 7 lit. a) decyzji ramowej 2002/584 należy pozostawić ocenie wykonującego nakaz organu sądowego. Organ ten powinien dysponować w tym celu zakresem uznania umożliwiającym mu analizę całokształtu istotnych okoliczności każdego przypadku w celu ustalenia, który z organów sądowych – wydający czy wykonujący nakaz – znajduje się w najbardziej odpowiedniej sytuacji do celów należytego sprawowania wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych, a w konsekwencji – do celów ochrony uzasadnionego interesu wszystkich państw członkowskich w zapobieganiu przestępczości w ramach przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Jest tak tym bardziej w sytuacji, gdy przestępstwa leżące u podstaw ENA wpisują się w ramy złożonej międzynarodowej organizacji przestępczej, w związku z czym mogły one zostać w części popełnione i wywoływać skutki na terytorium kilku państw członkowskich, między innymi na terytorium wydającego nakaz państwa członkowskiego, w którym wszczęto postępowanie karne wobec danej osoby.
Przy dokonywaniu oceny wykonujący nakaz organ sądowy powinien zatem wziąć pod uwagę okoliczności właściwe dla każdego przypadku, do których należą między innymi charakter i cechy przestępstwa, a w szczególności, w stosownych przypadkach, jego wymiar międzynarodowy, miejsce, w którym urzeczywistniła się szkoda wynikająca z tego przestępstwa, a także stan zaawansowania postępowania karnego w wydającym nakaz państwie członkowskim oraz, stosownie do przypadku, w wykonującym nakaz państwie członkowskim.
Zatem przewidziana w bułgarskim prawie karnym międzynarodowa jurysdykcja terytorialna w sprawach karnych nie może sama w sobie stanowić wystarczającej podstawy do odmowy wykonania ENA, tym bardziej że w tym przypadku bułgarskie organy sądowe nie wszczęły postępowania karnego przeciwko danej osobie.
W konsekwencji Trybunał orzekł, że art. 4 pkt 7 lit. a) decyzji ramowej 2002/584 stoi na przeszkodzie orzecznictwu państwa członkowskiego, zgodnie z którym fakt, że przestępstwo, w związku z którym ENA został wydany w celu przeprowadzenia postępowania karnego, zostało popełnione w całości lub w części na terytorium wykonującego nakaz państwa członkowskiego, wystarcza do odmowy wykonania tego nakazu.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
(
1
)	Decyzja ramowa Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi (Dz.U. 2002, L 190, s. 1), zmieniona decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r. (Dz.U. 2009, L 81, s. 24) (zwana dalej „decyzją ramową 2002/584”).
(
2
)	Przepis ten przewiduje, że wykonujący nakaz organ sądowy może odmówić wykonania ENA, jeżeli dotyczy on przestępstw, które zgodnie z prawem wykonującego nakaz państwa członkowskiego zostały popełnione w całości lub w części na terytorium wykonującego nakaz państwa członkowskiego lub w miejscu traktowanym jako takie terytorium.
(
3
)	Podstawy te są zawarte w art. 3 decyzji ramowej 2002/584.
(
4
)	Podstawy te są zawarte w art. 4 i 4a decyzji ramowej 2002/584.