62021CJ0110_RES
Sprawa C‑110/21 P
Universität Bremen
przeciwko
Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Badań Naukowych (REA)
Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 14 lipca 2022 r.
Odwołanie – Skarga o stwierdzenie nieważności – Artykuł 19 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – Reprezentacja stron nieuprzywilejowanych w ramach postępowania ze skargi bezpośredniej przed sądami Unii Europejskiej – Nauczyciel akademicki – Nauczyciel akademicki wykładający na uniwersytecie reprezentowanym w ramach tego postępowania ze skargi oraz pełniący obowiązki koordynatora i kierownika zespołu projektu będącego przedmiotem sporu – Warunek niezależności – Istnienie bezpośredniego i osobistego interesu w rozstrzygnięciu sprawy
Postępowanie sądowe – Skarga wszczynająca postępowanie – Wymogi formalne – Wymogi w stosunku do osoby podpisującej – Status osoby trzeciej a status stron – Uniwersytet reprezentowany przez nauczyciela akademickiego związanego z nim stosunkiem służbowym o charakterze publicznoprawnym – Dopuszczalność w świetle wymogu niezależności – Nauczyciel akademicki pełniący obowiązki koordynatora i kierownika zespołu projektu będącego przedmiotem sporu – Brak wpływu
(statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 19)
(zob. pkt 55–58, 61–64, 66, 67)
Streszczenie
Uniwersytet w Bremie został wyznaczony na koordynatora konsorcjum badawczego obejmującego kilka uniwersytetów europejskich i przeprowadzającego interdyscyplinarne badania prawa porównawczego w dziedzinie prawa mieszkaniowego i polityki mieszkaniowej w całej Unii.
W dniu 17 marca 2019 r., w następstwie zaproszenia do składania wniosków, uniwersytet w Bremie przedstawił Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Badań Naukowych (REA) wniosek projektowy. Wniosek ten otrzymał ocenę, w wyniku której sklasyfikowano go na 10. miejscu wśród zgłoszonych kandydatur. Decyzją z dnia 16 lipca 2019 r. (
1
). REA odrzuciła wspomniany wniosek, ponieważ ze względu na ograniczenia budżetowe mogła wybrać jedynie projekty sklasyfikowane na trzech pierwszych miejscach. W dniu 25 września 2019 r. uniwersytet w Bremie wniósł skargę o stwierdzenie nieważności tej decyzji.
Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2020 r. (
2
). Sąd odrzucił tę skargę jako oczywiście niedopuszczalną (
3
) na tej podstawie, że nauczyciel akademicki reprezentujący dany uniwersytet nie był osobą trzecią w stosunku do tego uniwersytetu i że w konsekwencji nie spełniał on warunku niezależności przewidzianego w statucie Trybunału (
4
).
W ramach postępowania w przedmiocie odwołania wniesionego przez uniwersytet w Bremie Trybunał uchylił to postanowienie Sądu, uznając, że Sąd niesłusznie stwierdził, iż skarga jest oczywiście niedopuszczalna. Przy tej okazji przedstawił wyjaśnienia dotyczące warunku niezależności nałożonego na przedstawicieli stron nieuprzywilejowanych (
5
) w ramach postępowania ze skargi bezpośredniej przed sądami Unii Europejskiej.
Ocena Trybunału
Trybunał przypomniał na wstępie, że sąd Unii, stosując warunek niezależności nałożony przez prawo Unii na przedstawicieli stron nieuprzywilejowanych, przeprowadza kontrolę ograniczoną w zakresie, w jakim ogranicza się on do uznania za niedopuszczalne skarg, w odniesieniu do których jest oczywiste, że odnośny przedstawiciel nie jest w stanie wypełnić swojej funkcji jako obrońca poprzez jak najlepsze służenie interesom swego klienta, wobec czego należy odsunąć tego przedstawiciela od udziału w sprawie w interesie tego ostatniego.
Następnie Trybunał zbadał, czy rozwinięty w orzecznictwie względem adwokatów i radców prawnych warunek niezależności ma zastosowanie również do nauczycieli akademickich uprawnionych do reprezentowania strony przed sądem.
W tym względzie Trybunał uznał, że te dwa rodzaje zawodów nie są porównywalne w odniesieniu do opisu pełnionych zadań, jako że adwokat lub radca prawny ma za zadanie zapewnienie ochrony i obrony interesów swego klienta, podczas gdy rolą nauczyciela akademickiego jest nauczanie i prowadzenie badań z zachowaniem całkowitej niezależności, przy uwzględnieniu swobody akademickiej regulującej ten zawód. Jednakże, gdy nauczyciel akademicki reprezentuje stronę przed sądami Unii, nie wykonuje już zawodu nauczyciela i badacza, ale wypełnia to samo zadanie co adwokat lub radca prawny, którym jest reprezentowanie stron nieuprzywilejowanych. Ponadto nauczyciele akademiccy uprawnieni na mocy prawa ich państwa członkowskiego do reprezentowania stron przed sądem mają takie same prawa jak te przyznane adwokatom lub radcom prawnym w statucie Trybunału (
6
).
Zdaniem Trybunału wynika z tego, że zgodnie z celem pełnionego zadania obejmującego reprezentowanie, polegającego przede wszystkim na jak najlepszej ochronie i obronie interesów mocodawcy, nauczyciele akademiccy powinni spełniać takie same kryteria niezależności jak te stosowane wobec adwokatów lub radców prawnych. Kryteria te zostały określone w sposób negatywny – poprzez brak stosunku pracy między przedstawicielem a jego klientem – oraz w sposób pozytywny – poprzez odniesienie do etyki zawodowej oznaczającej w szczególności brak powiązania, które w sposób oczywisty ograniczałoby zdolność adwokata lub radcy prawnego do wypełniania zadań w zakresie obrony klienta w jego najlepszym interesie, z poszanowaniem prawa oraz zasad wykonywania zawodu.
Jeśli chodzi o kwestię braku stosunku pracy między przedstawicielem a jego klientem, Trybunał stwierdził w niniejszym przypadku, że odnośny nauczyciel akademicki jest związany z uniwersytetem, który reprezentuje, stosunkiem służbowym o charakterze publicznoprawnym. Status ten nadaje mu, stosownie do warunków i norm prawa krajowego, niezależność w charakterze nie tylko nauczyciela i badacza, lecz również przedstawiciela stron nieuprzywilejowanych przed sądami Unii. Ponieważ reprezentowanie przed sądem nie należy do zadań, które ten nauczyciel akademicki ma wykonywać na uniwersytecie jako nauczyciel lub badacz, owo reprezentowanie nie jest w żaden sposób powiązane z jego obowiązkami akademickimi i w związku z tym odbywa się poza jakimkolwiek stosunkiem podporządkowania łączącym go z tym uniwersytetem, nawet gdyby został on powołany do reprezentowania tego uniwersytetu.
Ponadto Trybunał uznał, że w świetle jego orzecznictwa (
7
) istnienie stosunku służbowego o charakterze publicznoprawnym między nauczycielem akademickim a uniwersytetem, który reprezentuje, nie wystarcza, aby uznać, że ów nauczyciel akademicki znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu obronę interesów tego uniwersytetu.
Wreszcie, Trybunał dodał, iż zważywszy, że statut Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przyznaje nauczycielom akademickim takie same prawa jak te przyznane adwokatom lub radcom prawnym (
8
), zakłada się, że nauczyciel akademicki upoważniony na mocy prawa krajowego do reprezentowania stron przed sądem spełnia co do zasady warunek niezależności, i to nawet jeśli nauczyciel ten reprezentuje uniwersytet, na którym prowadzi swoją działalność akademicką.
Co się tyczy braku powiązania ograniczającego zdolność przedstawiciela do wypełniania zadań w zakresie obrony klienta w jego najlepszym interesie, Trybunał orzekł, że Sąd popełnił błąd, uznając, że ponieważ odnośny przedstawiciel uniwersytetu był koordynatorem projektu oraz kierownikiem zespołu projektowego i podejmował podstawowe zadania i funkcje w ramach tego projektu, jego osobiste powiązanie z przedmiotem sporu podważało jego zdolność do świadczenia pomocy prawnej, jakiej potrzebował ten uniwersytet.
Zdaniem Trybunału funkcje wykonywane przez odnośnego przedstawiciela w ramach projektu będącego przedmiotem sporu oznaczały bowiem oczywiście, że miał on wspólne interesy z uniwersytetem w Bremie. Jednakże takie interesy nie mogą wystarczyć do stwierdzenia braku zdolności tego przedstawiciela do należytej realizacji powierzonego mu reprezentowania.
Ponadto, skoro nie powołano się na żadną okoliczność pozwalającą na stwierdzenie, że interesy te stoją na przeszkodzie reprezentowaniu uniwersytetu w Bremie przed sądem przez wspomnianego przedstawiciela, Sąd przekroczył granice kontroli ustalone w orzecznictwie Trybunału.
W tych okolicznościach Trybunał orzekł, że Sąd niesłusznie stwierdził, że skarga jest oczywiście niedopuszczalna na tej podstawie, że uniwersytet w Bremie nie jest należycie reprezentowany przez nauczyciela akademickiego tego uniwersytetu.
(
1
)	Decyzja Ares (2019) 4590599 REA z dnia 16 lipca 2019 r.
(
2
)	Postanowienie z dnia 16 grudnia 2020 r., Universität Bremen/REA (T‑660/19, niepublikowane, EU:T:2020:633).
(
3
)	W rozumieniu art. 126 regulaminu postępowania przed Sądem.
(
4
)	Zobacz art. 19 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zwanego dalej „statutem Trybunału”).
(
5
)	Stronami uprzywilejowanymi są strony wskazane w art. 19 akapity pierwszy i drugi statutu Trybunału, mianowicie państwa członkowskie, instytucje Unii, państwa będące stronami Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym niebędące państwami członkowskimi oraz Urząd Nadzoru EFTA, określony w tym porozumieniu.
(
6
)	Artykuł 19 akapit trzeci statutu Trybunału.
(
7
)	Wyrok z dnia 4 lutego 2020 r., Uniwersytet Wrocławski i Polska/REA (C‑515/17 P i C‑561/17 P, EU:C:2020:73, pkt 66, 67).
(
8
)	W rozumieniu art. 19 akapity trzeci i siódmy statutu Trybunału.