Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
TAMARA ĆAPETA
της 19ης Μαρτίου 2026 (1)
Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C‑7/25 [Ramodi] και C‑8/25 [Karkik] (i)
K (C‑7/25)
P (C‑8/25)
κατά
Minister van Asiel en Migratie
[αιτήσεις του
rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (περιφερειακού
δικαστηρίου
Χάγης, με μεταβατική έδρα το Roermond, Κάτω
Χώρες)για
την
έκδοση
προδικαστικής
αποφάσεως]
« Προδικαστική
παραπομπή – Πολιτική
ασύλου – Οδηγία 2011/95/ΕΕ – Αξιολόγηση
των
κρίσιμων
στοιχείων αιτήσεως
διεθνούς
προστασίας – Υποχρέωση
τεκμηρίωσης
των
στοιχείων
της
αιτήσεως
με
γνήσια έγγραφα
ή
λοιπά
αντικειμενικώς
επαληθεύσιμα
αποδεικτικά
στοιχεία – Διαδικασίες
χορήγησης
και
ανάκλησης
διεθνούς
προστασίας – Οδηγία 2013/32/ΕΕ – Άρθρο 46, παράγραφος 3 – Πλήρης
και
ex nunc εξέταση
των
πραγματικών
και
νομικών
ζητημάτων, συμπεριλαμβανομένης
της
εξέτασης
των αναγκών διεθνούς προστασίας – Αρχή
της
μη
επαναπροώθησης – Στοιχεία της δικογραφίας που περιήλθαν σε γνώση του δικάζοντος την προσφυγή πρωτοβάθμιου δικαστηρίου »
I.      Εισαγωγή
1.        Το rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (περιφερειακό δικαστήριο Χάγης, με μεταβατική έδρα το Roermond, Κάτω Χώρες), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, υπέβαλε στο Δικαστήριο δύο προδικαστικά ερωτήματα.
2.        Και τα δύο αυτά προδικαστικά ερωτήματα ανέκυψαν στο πλαίσιο δύο διαφορετικών διαδικασιών. Στο πλαίσιο των εν λόγω διαδικασιών οι αιτούντες άσυλο ζήτησαν τη δικαστική επανεξέταση των αποφάσεων του αρμοδίου διοικητικού φορέα με τις οποίες απορρίφθηκαν ως αβάσιμες οι αιτήσεις τους για παροχή διεθνούς προστασίας.
3.        Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, στο οποίο το Δικαστήριο ζήτησε να επικεντρωθούν οι παρούσες προτάσεις μου, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να μάθει εάν, στο πλαίσιο διαδικασίας με την οποία ζητείται δικαστική επανεξέταση, είναι υποχρεωμένο από το δίκαιο της Ένωσης να προβεί, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, σε πλήρη και ex nunc εξέταση τόσο των πραγματικών όσο και των νομικών ζητημάτων, με βάση τα στοιχεία της δικογραφίας που έχουν περιέλθει σε γνώση του, όπως αυτά συμπληρώθηκαν και διευκρινίστηκαν κατόπιν κατ’ αντιμωλία διαδικασίας, ακόμη και εάν η εθνική νομοθεσία περιορίζει την εκ μέρους του εξέταση μόνο στα πραγματικά και νομικά ζητήματα που αναφέρονται ρητώς στην πράξη με την οποία κινήθηκε ο δικαστικός έλεγχος.
4.        Το αιτούν δικαστήριο ζητεί την ερμηνεία του άρθρου 46 της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου (2), σε συνδυασμό με τα άρθρα 4, 18 και 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
II.    Πραγματικά περιστατικά, προδικαστικά ερωτήματα και διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
5.        Το αιτούν δικαστήριο υπέβαλε στο Δικαστήριο δύο χωριστές αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως. Μολονότι οι αιτήσεις αυτές ανέκυψαν εκάστη στο πλαίσιο διαφορετικής πραγματικής καταστάσεως, εντούτοις σε αμφότερες εγείρονται τα ίδια προδικαστικά ζητήματα. Ως εκ τούτου, αρχικώς θα παρουσιάσω τα πραγματικά περιστατικά εκάστης υποθέσεως και εν συνεχεία θα εξηγήσω τα νομικά ζητήματα που εγείρονται.
Υπόθεση C‑7/25
6.        Η K, προσφεύγουσα της κύριας δίκης, είναι Ιρακινή υπήκοος η οποία υποστηρίζει ότι ένα ισχυρό και γνωστό μέλος ένοπλης ομάδας στο τόπο διαμονής της επιτέθηκε στην ίδια και τον σύζυγό της κατόπιν επανειλημμένων αρνήσεων της ίδιας και της θυγατέρας της να συναινέσουν στον γάμο της θυγατέρας της μαζί του. Η προσφεύγουσα υπέβαλε έγκληση για το συγκεκριμένο συμβάν ενώπιον δικαστηρίου της χώρας καταγωγής της, ωστόσο, κατά την ίδια, το δικαστήριο αυτό δεν έλαβε κανένα μέτρο σχετικώς. Η ίδια και ο σύζυγός της εγκατέλειψαν το Ιράκ το 2022, ενώ η θυγατέρα τους εξακολουθεί να κρύβεται στην εν λόγω χώρα.
7.        Την 1η Φεβρουαρίου 2022 τόσο η προσφεύγουσα όσο και ο σύζυγός της υπέβαλαν αίτηση διεθνούς προστασίας από το Βασίλειο των Κάτω Χωρών, αλλά, κατόπιν του θανάτου του συζύγου της, η διαδικασία που τον αφορούσε έπαυσε οριστικά. Στην αίτηση διεθνούς προστασίας της, η προσφεύγουσα παρέθεσε τεκμηριωμένα τους λόγους της φυγής της και υπέβαλε το πρωτότυπο του διαβατηρίου της, αντίγραφο της εγκλήσεως που είχε υποβληθεί στο δικαστήριο στο Ιράκ και αντίγραφο πρόσφατης ιατρικής εκθέσεως. Η προσφεύγουσα υποστήριξε επίσης ότι, επειδή είναι πλέον χήρα, πρέπει, στο πλαίσιο της διαδικασίας επιστροφής της στο Ιράκ, να χαρακτηριστεί ως γυναίκα που διαβιεί μόνη της και εμπίπτει, ως εκ τούτου, στο ειδικό καθεστώς προστασίας για τις γυναίκες που προέρχονται από το Ιράκ, συμφώνως προς ό,τι έχει ορίσει ο Minister van Asiel en Migratie (Υπουργός Ασύλου και Μετανάστευσης, Κάτω Χώρες), ο οποίος είναι ο καθού της κύριας δίκης (στο εξής: καθού) (3).
8.        Ο καθού απέρριψε ως αβάσιμη την αίτηση διεθνούς προστασίας της προσφεύγουσας με την αιτιολογία ότι οι δηλώσεις της σχετικά με τον άνδρα που ζήτησε σε γάμο την κόρη της στο Ιράκ δεν είναι αξιόπιστες. Συναφώς, ο καθού έκρινε, πρώτον, ότι η προσφεύγουσα δεν τεκμηρίωσε τις δηλώσεις της με αντικειμενικά έγγραφα τα οποία να
δικαιολογούν πλήρως την ανάγκη της για άσυλο και, δεύτερον, ότι η ίδια δεν πληροί τις προϋποθέσεις που καθορίζονται στο άρθρο 31, παράγραφος 6, στοιχεία c και d, του Vreemdelingenwet 2000 (νόμου περί αλλοδαπών του 2000), το οποίο αντιστοιχεί στο άρθρο 4, παράγραφος 5, στοιχεία γʹ και δʹ, της οδηγίας για την αναγνώριση (4).
9.        Ο καθού έκρινε ότι η ταυτότητα, η ιθαγένεια και η καταγωγή της προσφεύγουσας δεν αμφισβητούνται, πλην όμως δεν αποτελούν επαρκείς λόγους για τη χορήγηση διεθνούς προστασίας.
10.      Με απόφαση που εξέδωσε στις 15 Ιουλίου 2024, ο καθού απέρριψε ως αβάσιμη την αίτηση διεθνούς προστασίας της προσφεύγουσας. Στην απόφαση αυτή περιλαμβανόταν και απόφαση επιστροφής η οποία όριζε ως χώρα προορισμού το Ιράκ και έτασσε προθεσμία τεσσάρων εβδομάδων για την οικειοθελή αποχώρηση της προσφεύγουσας από τις Κάτω Χώρες.
11.      Στις 19 Ιουλίου 2024 η προσφεύγουσα άσκησε προσφυγή κατά της εν λόγω αποφάσεως ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου προβάλλοντας, μεταξύ άλλων, ότι ο τρόπος με τον οποίο αξιολόγησε ο καθού την αξιοπιστία των λόγων για τους οποίους αιτείται άσυλο δεν συνάδει με το άρθρο 4, παράγραφος 5, της οδηγίας για την αναγνώριση.
12.      Στις 18 Δεκεμβρίου 2024 διεξήχθη ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου η επ’ ακροατηρίου συζήτηση της προσφυγής –από κοινού με την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της προσφυγής στην οποία στηρίχθηκε η προδικαστική παραπομπή στην υπόθεση C‑8/25– και στις 7 Ιανουαρίου 2025 το δικαστήριο αυτό ενημέρωσε την προσφεύγουσα ότι κρίνει αναγκαία την υποβολή αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως στο Δικαστήριο.
Υπόθεση C‑8/25
13.      Ο P, προσφεύγων της κύριας δίκης, είναι Ιρακινός υπήκοος ο οποίος φέρεται ότι κατελήφθη να διατηρεί ερωτικές σχέσεις με άλλον άνδρα. Το περιστατικό αναφέρθηκε στις ιρακινές αρχές, με συνέπεια ο προσφεύγων να φοβάται ότι θα του επιβληθεί στερητική της ελευθερίας ποινή λόγω του γενετήσιου προσανατολισμού του. Επ’ αυτής ακριβώς της βάσεως, ο προσφεύγων αιτιολογεί την αίτηση διεθνούς προστασίας που υπέβαλε στις Κάτω Χώρες στις 6 Ιουλίου 2023.
14.      Ο καθού δεν αμφισβητεί την ταυτότητα, την ιθαγένεια και την καταγωγή του προσφεύγοντος, παρά την αδυναμία του να προσκομίσει έγγραφα προς υποστήριξη των προσωπικών του στοιχείων, πλην όμως έκρινε ότι τα στοιχεία αυτά δεν συνιστούν επαρκείς λόγους παροχής διεθνούς προστασίας.
15.      Με απόφαση που εξέδωσε στις 5 Ιουλίου 2024, ο καθού απέρριψε ως αβάσιμη την αίτηση διεθνούς προστασίας του προσφεύγοντος με την αιτιολογία ότι δεν προσκόμισε έγγραφα αποδεικτικά στοιχεία τα οποία να επιβεβαιώνουν τη σύλληψή του από τις ιρακινές αρχές λόγω του γενετήσιου προσανατολισμού του. Συναφώς, ο καθού έκρινε ότι ο προσφεύγων δεν πληροί τις προϋποθέσεις που τάσσει το άρθρο 31, παράγραφος 6, στοιχείο c, του νόμου περί αλλοδαπών του 2000, το οποίο αντιστοιχεί στο άρθρο 4, παράγραφος 5, στοιχείο γʹ, της οδηγίας για την αναγνώριση. Η απόφαση με την οποία απορρίφθηκε η αίτηση του P περιελάμβανε και απόφαση επιστροφής η οποία όριζε ως χώρα προορισμού το Ιράκ και έτασσε προθεσμία τεσσάρων εβδομάδων για την οικειοθελή αποχώρησή του από τις Κάτω Χώρες.
16.      Στη συνακόλουθη προσφυγή του ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, η οποία ασκήθηκε στις 10 Ιουλίου 2024, ο προσφεύγων υποστήριξε, μεταξύ άλλων, ότι ο τρόπος με τον οποίο αξιολόγησε ο καθού την αξιοπιστία των λόγων για τους οποίους αιτείται άσυλο δεν συνάδει με το άρθρο 4, παράγραφος 5, της οδηγίας για την αναγνώριση.
17.      Στις 18 Δεκεμβρίου 2024 διεξήχθη ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου η επ’ ακροατηρίου συζήτηση της προσφυγής –από κοινού με την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της προσφυγής στην οποία στηρίχθηκε η προδικαστική παραπομπή στην υπόθεση C‑7/25– και στις 7 Ιανουαρίου 2025 το δικαστήριο αυτό ενημέρωσε τον προσφεύγοντα ότι κρίνει αναγκαία την υποβολή αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως στο Δικαστήριο.
18.      Εξ όσων αντιλαμβάνομαι, κατά την κοινή επ’ ακροατηρίου συζήτηση περιήλθαν σε γνώση του αιτούντος δικαστηρίου πρόσθετα στοιχεία, τα οποία δεν είχαν προβληθεί σε καμία εκ των δύο προσφυγών και τα οποία κρίθηκαν ως σημαντικά για την έκδοση αποφάσεως επί των αιτήσεων διεθνούς προστασίας.
Κοινά ζητήματα που ανέκυψαν ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου
19.      Ενώπιον το αιτούντος δικαστηρίου ανέκυψαν δύο κοινά νομικά ζητήματα σε αμφότερες τις υποθέσεις.
20.      Το πρώτο ζήτημα αφορά τον τρόπο με τον οποίο ο καθού εξέτασε και αξιολόγησε την ανάγκη παροχής διεθνούς προστασίας τόσο στην K όσο και στον P (στο εξής από κοινού: προσφεύγοντες), και κατά πόσον η αξιολόγηση αυτή συνάδει με το δίκαιο της Ένωσης και τη νομολογία του Δικαστηρίου.
21.      Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο φρονεί ότι η επίμαχη εθνική νομοθετική ρύθμιση, πιο συγκεκριμένα το άρθρο 31, παράγραφος 6, του νόμου περί αλλοδαπών του 2000, αντίκειται στην ίδια ακριβώς τη διάταξη που σκοπεί να εφαρμόσει, δηλαδή στο άρθρο 4, παράγραφος 5, της οδηγίας για την αναγνώριση. Τούτο επιδεινώθηκε έτι περαιτέρω από μια νέα πολιτική αξιολόγησης των αιτήσεων διεθνούς προστασίας, η οποία, όπως διευκρινίζει το αιτούν δικαστήριο, τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2024. Σύμφωνα με την πολιτική αυτή, κάθε εξέταση αιτήσεως διεθνούς προστασίας συνίσταται i) στον προσδιορισμό των λόγων ασύλου, ii) στον καθορισμό του κατά πόσον οι λόγοι αυτοί τεκμηριώνονται πλήρως από γνήσια και/ή αντικειμενικώς επαληθεύσιμα έγγραφα και/ή αντικειμενικές δημόσιες πηγές και iii), εάν αυτό δεν συμβαίνει, στον καθορισμό του κατά πόσον ο αιτών πληροί το σύνολο των προϋποθέσεων που τάσσει το άρθρο 31, παράγραφος 6, του νόμου περί αλλοδαπών του 2000, οι οποίες αντιστοιχούν σε αυτές που παρατίθενται στο άρθρο 4, παράγραφος 5, στοιχεία γʹ και δʹ, της οδηγίας για την αναγνώριση.
22.      Κατά το αιτούν δικαστήριο, η κατ’ αυτόν τον τρόπο εφαρμογή του άρθρου 4, παράγραφος 5, της οδηγίας για την αναγνώριση παρέχει στον καθού τη δυνατότητα να απορρίπτει ως αβάσιμες τις αιτήσεις διεθνούς προστασίας στην περίπτωση που ο αιτών i) αδυνατεί να τεκμηριώσει πλήρως τους λόγους για τους οποίους αιτείται άσυλο μέσω της προσκόμισης αυθεντικών, αντικειμενικώς επαληθεύσιμων εγγράφων ή αξιόπιστων δημοσίων πηγών και ii) δεν έχει υποβάλει την αίτηση το συντομότερο δυνατό εφόσον ο καθού κρίνει μη συγγνωστή τη σχετική καθυστέρηση.
23.      Ωστόσο, το αιτούν δικαστήριο υποστηρίζει ότι από το γράμμα του άρθρου 4, παράγραφος 5, της οδηγίας για την αναγνώριση, υπό το πρίσμα των λοιπών παραγράφων του άρθρου 4 της οδηγίας αυτής, του άρθρου 10, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου και των άρθρων 4 και 18 του Χάρτη συνάγεται με σαφήνεια ότι ο καθού, σε περιπτώσεις όπως αυτές των δύο επίμαχων στην κύρια δίκη υποθέσεων, είναι υποχρεωμένος να συνεργαστεί με τον αιτούντα για τη στοιχειοθέτηση των πραγματικών περιστατικών.
24.      Ως εκ τούτου, το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς το εάν οι σχετικές διατάξεις του δικαίου της Ένωσης απαιτούν από την αποφαινόμενη αρχή, στο πλαίσιο αξιολογήσεως των πραγματικών περιστατικών και των συνθηκών στις οποίες στηρίζεται η αίτηση διεθνούς προστασίας, να συνεργάζεται με τον αιτούντα και να λαμβάνει υπόψη της κάθε αποδεικτικό στοιχείο προς στήριξη της αιτήσεως αυτής.
25.      Το δεύτερο ζήτημα συνίσταται στο κατά πόσον η υποχρέωση παροχής αποτελεσματικής έννομης προστασίας από τον εθνικό δικαστή συνεπάγεται επίσης την υποχρέωσή του να επαληθεύσει, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως και σε συνεργασία με τον προσφεύγοντα, ότι ο καθού συνέλεξε, εξέτασε και έλαβε υπόψη στην αξιολόγηση της αιτήσεως διεθνούς προστασίας όλα τα κρίσιμα στοιχεία της δικογραφίας που περιήλθαν σε γνώση του, όπως αυτά συμπληρώθηκαν ή διευκρινίστηκαν κατόπιν κατ’ αντιμωλία διαδικασίας, συμπεριλαμβανομένης της εξέτασης, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, της ανάγκης παροχής διεθνούς προστασίας σύμφωνα με την οδηγία για την αναγνώριση.
26.      Όπως διευκρινίζει το αιτούν δικαστήριο, στις Κάτω Χώρες, βάσει του άρθρου 8:69 του Algemene wet bestuursrecht (γενικού νόμου περί διοικητικού δικαίου), ο έλεγχος των διοικητικών αποφάσεων πρέπει να περιορίζεται στα ζητήματα που προβάλλονται με τους λόγους ακυρώσεως.
27.      Για τον λόγο αυτό, όπως διευκρινίζει το αιτούν δικαστήριο, δεν μπορεί να προβεί σε πλήρη και ex-nunc έλεγχο της νομιμότητας της αποφάσεως του καθού, συμπεριλαμβανομένου του κατά πόσον τηρήθηκε η αρχή της μη επαναπροώθησης, καθόσον δεν έχει τη δυνατότητα να λάβει υπόψη του στοιχεία τα οποία παρέλειψε να προβάλει ρητώς ο προσφεύγων στην προσφυγή του κατά της απορριπτικής αποφάσεως.
28.      Κατά την άποψη του αιτούντος δικαστηρίου, εθνική νομική πρακτική στο πλαίσιο της οποίας ο έλεγχος αποφάσεως που απορρίπτει αίτηση διεθνούς προστασίας στον οποίο προβαίνει η δικαστική αρχή περιορίζεται στην εξέταση της ουσίας της εν λόγω αποφάσεως υπό το πρίσμα μόνο των πραγματικών περιστατικών και επιχειρημάτων που προβλήθηκαν από τον προσφεύγοντα κατά τη διαδικασία της προσφυγής δεν συνάδει με την ερμηνεία που αποδίδει το Δικαστήριο στο δίκαιο της Ένωσης και, ιδίως, με τον απόλυτο χαρακτήρα της αρχής της μη επαναπροώθησης καθώς και με το δικαίωμα αποτελεσματικής έννομης προστασίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη, το οποίο εξειδικεύεται στο άρθρο 13, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας για τις επιστροφές (5) και στο άρθρο 46, παράγραφοι 1 και 3, της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου.
29.      Κατόπιν επισκόπησης της νομολογίας του Δικαστηρίου (6), το αιτούν δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το Δικαστήριο δεν έχει μέχρι σήμερα αποφανθεί επί των συγκεκριμένων ζητημάτων. Ειδικότερα, κατά την άποψή του, το Δικαστήριο δεν έχει κρίνει ρητώς εάν η υποχρέωση επαλήθευσης, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, της τήρησης της αρχής της μη επαναπροώθησης έχει επίσης εφαρμογή και στις περιπτώσεις εκείνες στις οποίες πρωτοβάθμιο δικαιοδοτικό όργανο καλείται να επανεξετάσει την απόρριψη αιτήσεως παροχής διεθνούς προστασίας ως αβάσιμης.
30.      Περαιτέρω, το αιτούν δικαστήριο υποστηρίζει ότι μόνο στην περίπτωση που ο εθνικός δικαστής υποχρεούται να προβεί, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, στην πλήρη και ex nunc αξιολόγηση τόσο των πραγματικών όσο και των νομικών ζητημάτων, συμπεριλαμβανομένης της εξετάσεως της ανάγκης παροχής διεθνούς προστασίας σύμφωνα με την οδηγία για την αναγνώριση, μπορεί η δικαστική αυτή αρχή να διασφαλίσει πλήρως τη συμμόρφωση προς την αρχή της μη επαναπροώθησης. Ακόμη και εάν κατά τη διάρκεια εξέτασης αυτής της ανάγκης παροχής διεθνούς προστασίας καταστεί σαφές ότι ο προσφεύγων δεν πληροί τις προϋποθέσεις για διεθνή προστασία που προβλέπονται από τα άρθρα 12 και 17 της οδηγίας για την αναγνώριση, αυτή η αυτεπαγγέλτως διενεργούμενη εξέταση μπορεί εντούτοις να καταλήξει στη διαπίστωση ότι η επιστροφή του προσφεύγοντος στη χώρα καταγωγής του είναι αντίθετη προς την αρχή της μη επαναπροώθησης και ότι είτε δεν μπορεί να ληφθεί απόφαση επιστροφής είτε, στην περίπτωση που έχει ήδη ληφθεί τέτοια απόφαση, θα πρέπει να ανασταλεί και να αναβληθεί η απομάκρυνση. Αντιθέτως, στην περίπτωση που ο εθνικός δικαστής δεν υποχρεούται να επαληθεύσει, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, κατά πόσον τηρήθηκε η αρχή της μη επαναπροώθησης, ιδίως όταν η παραβίαση της εν λόγω αρχής είναι προφανής βάσει των στοιχείων της δικογραφίας που περιήλθαν σε γνώση του, όπως αυτά συμπληρώθηκαν ή διευκρινίστηκαν κατόπιν κατ’ αντιμωλία διαδικασίας ενώπιόν του, η δικαστική προστασία δεν είναι ούτε αποτελεσματική ούτε πλήρης.
31.      Υπ’ αυτές τις περιστάσεις, το rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (περιφερειακό δικαστήριο Χάγης, με μεταβατική έδρα το Roermond) αποφάσισε να αναστείλει τις δύο ενώπιον του διαδικασίες και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα, για αμφότερες τις υποθέσεις:
«1)      Συνάδει με το δίκαιο της Ένωσης εθνική διαδικασία κατά την οποία το άρθρο 4, παράγραφος 5, της [οδηγίας για την αναγνώριση] εφαρμόζεται κατά τρόπον ώστε οι δηλώσεις προς υποστήριξη αιτήσεως διεθνούς προστασίας να θεωρούνται μη αξιόπιστες όταν ο αιτών δεν είναι σε θέση να τις τεκμηριώσει πλήρως με γνήσια και/ή αντικειμενικώς επαληθεύσιμα έγγραφα και/ή με αντικειμενικές πηγές και όταν δεν πληροί το σύνολο των όρων που αναφέρονται στην εν λόγω παράγραφο 5, ή μήπως το άρθρο 4, παράγραφος 5, της [οδηγίας για την αναγνώριση], σε συνδυασμό με το άρθρο 4, παράγραφοι 1 έως 4, της ίδιας οδηγίας, με το άρθρο 10, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της [οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου], καθώς και με τα άρθρα 4 και 18 του [Χάρτη], έχει την έννοια ότι η αποφαινόμενη αρχή, κατά την αξιολόγηση των γεγονότων και περιστάσεων επί των οποίων στηρίζεται η αίτηση διεθνούς προστασίας, οφείλει να συνεργάζεται με τον αιτούντα και να λαμβάνει υπόψη όλα τα αποδεικτικά στοιχεία και τις απόψεις για την τεκμηρίωση της αιτήσεως αυτής στο πλαίσιο της εξέτασης και αξιολόγησης της ανάγκης προστασίας, καθώς και ότι οι δηλώσεις του αιτούντος, εφόσον ο αιτών τις τεκμηριώνει επαρκώς με έγγραφα ή άλλα αποδεικτικά στοιχεία ή εφόσον πληροί τους όρους που αναφέρονται στην εν λόγω παράγραφο 5, δεν χρειάζονται περαιτέρω επιβεβαίωση και, ως εκ τούτου, είναι αξιόπιστες;
2)      Έχει το άρθρο 46, παράγραφος 3, της [οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου], σε συνδυασμό με τα άρθρα 4, 18 και 47 του [Χάρτη], την έννοια ότι πρωτοβάθμιο εθνικό δικαστήριο, το οποίο καλείται να εξετάσει τη νομιμότητα αποφάσεως με την οποία απορρίπτεται ως αβάσιμη αίτηση διεθνούς προστασίας, οφείλει να προβεί, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, σε πλήρη και ex nunc εξέταση τόσο των πραγματικών όσο και των νομικών ζητημάτων, στο πλαίσιο της οποίας αξιολογείται επίσης η ανάγκη παροχής διεθνούς προστασίας σύμφωνα με την οδηγία
2011/95 βάσει των στοιχείων της δικογραφίας που έχουν περιέλθει σε γνώση του δικαστηρίου, όπως αυτά συμπληρώθηκαν και διευκρινίστηκαν κατόπιν κατ’ αντιμωλία διαδικασίας;»
32.      Το αιτούν δικαστήριο ζήτησε από το Δικαστήριο τη συνεκδίκαση των υποθέσεων C‑7/25 και C‑8/25 δυνάμει του άρθρου 54 του Κανονισμού Διαδικασίας του. Σε απάντηση του αιτήματος αυτού, o Πρόεδρος του Δικαστηρίου εξέδωσε απόφαση συνεκδίκασης των υποθέσεων στις 26 Φεβρουαρίου 2025.
33.      Το αιτούν δικαστήριο ζήτησε επίσης να εκδικαστούν οι υπό κρίση υποθέσεις με την ταχεία διαδικασία του άρθρου 105, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. Στις 27 Μαρτίου 2025 ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου, αφού άκουσε τον εισηγητή δικαστή και τη γενική εισαγγελέα, απέρριψε το αίτημα αυτό.
34.      Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν στο Δικαστήριο οι διάδικοι αμφότερων των επίμαχων στην κύρια δίκη υποθέσεων, η Ολλανδική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
35.      Το Δικαστήριο αποφάσισε, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 76, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του, να αποφανθεί χωρίς επ’ ακροατηρίου συζήτηση.
III. Ανάλυση
36.      Κατόπιν αιτήματος του Δικαστηρίου, οι προτάσεις μου στην υπό κρίση υπόθεση επικεντρώνονται αποκλειστικά στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα.
37.      Με το προδικαστικό αυτό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να μάθει εάν, στο πλαίσιο διαδικασίας στην οποία καλείται να προβεί στον έλεγχο αποφάσεως με την οποία απορρίφθηκε ως αβάσιμη αίτηση διεθνούς προστασίας, υποχρεούται από το δίκαιο της Ένωσης, κυρίως από το άρθρο 46, παράγραφος 3, της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου, υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη, να λάβει υπόψη του νομικά και πραγματικά ζητήματα τα οποία περιήλθαν σε γνώση του βάσει των σχετικών στοιχείων της δικογραφίας, όπως αυτά συμπληρώθηκαν ή διευκρινίστηκαν κατόπιν κατ’ αντιμωλία διαδικασίας, ακόμη και εάν στην αρχική προσφυγή με την οποία κινήθηκε ο εν λόγω έλεγχος δεν περιλαμβάνονται όλα αυτά τα στοιχεία. Διερωτάται επίσης εάν, υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις, ο δικαστής υποχρεούται να εξετάσει, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, την ανάγκη παροχής διεθνούς προστασίας σύμφωνα με την οδηγία για την αναγνώριση και το ενδεχόμενο παραβίασης της αρχής της μη επαναπροώθησης.
38.      Από τη διάταξη περί παραπομπής συνάγεται ότι το αιτούν δικαστήριο φρονεί ότι το άρθρο 8:69 του γενικού νόμου περί διοικητικού δικαίου και η σχετική εθνική νομολογία δεν του επιτρέπουν να προβεί σε αυτή την πλήρη και ex nunc εξέταση. Η εν λόγω διάταξη, σύμφωνα με τις διευκρινίσεις του αιτούντος δικαστηρίου, ορίζει ότι οι διοικητικές αποφάσεις εξετάζονται υπό το πρίσμα των λόγων ακυρώσεως. Έχει δε ως εξής: «1. Το δικαστήριο που επιλαμβάνεται της προσφυγής αποφαίνεται με βάση την προσφυγή, τα προσκομιζόμενα έγγραφα, την προκαταρκτική έρευνα και την εξέταση της υποθέσεως κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση. 2. Το δικαστήριο μπορεί να συμπληρώσει αυτεπαγγέλτως τους λόγους ακυρώσεως. 3. Το δικαστήριο μπορεί να συμπληρώσει αυτεπαγγέλτως τα πραγματικά περιστατικά» (7). Η συγκεκριμένη νομοθετική ρύθμιση συνοδεύεται από μια αιτιολογική έκθεση, η οποία περιορίζει έτι περαιτέρω τις εξουσίες του διοικητικού δικαστή (8).
39.      Το προδικαστικό ερώτημα έχει ως έρεισμα την άποψη του αιτούντος δικαστηρίου ότι εθνική νομοθετική ρύθμιση η οποία περιορίζει τις εξουσίες του διοικητικού δικαστή κατ’ αυτόν τον τρόπο, δεν συνάδει με το δίκαιο της Ένωσης.
40.      Το προδικαστικό ερώτημα διακρίνεται σε δύο σκέλη, τα οποία θα αναλύσω ξεχωριστά. Αρχικώς, υποστηρίζω (στην ενότητα Α) ότι, κατά την εξέταση της νομιμότητας αποφάσεως με την οποία απορρίφθηκε ως αβάσιμη αίτηση διεθνούς προστασίας, ο εθνικός δικαστής οφείλει, δυνάμει του δικαίου της Ένωσης, να λάβει υπόψη του όλα τα στοιχεία της δικογραφίας που περιήλθαν σε γνώση του, όπως αυτά συμπληρώθηκαν ή διευκρινίστηκαν κατόπιν κατ’ αντιμωλία διαδικασίας, ακόμη και εάν ορισμένα εξ αυτών των στοιχείων
δεν περιλαμβάνονταν στους προβληθέντες από τον προσφεύγοντα λόγους ακυρώσεως. Στην ενότητα B εξηγώ ότι, στο πλαίσιο εξετάσεως της νομιμότητας αποφάσεως με την οποία απορρίφθηκε ως αβάσιμη αίτηση διεθνούς προστασίας, ο εθνικός δικαστής υποχρεούται επίσης να αξιολογήσει, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, τις ανάγκες διεθνούς προστασίας του προσφεύγοντος.
Α.      Η έκταση του δικαστικού ελέγχου
41.      Ποια ακριβώς είναι τα στοιχεία που πρέπει να αξιολογήσει ο εθνικός δικαστής κατά την εξέταση προσφυγής κατά αποφάσεως με την οποία απορρίφθηκε ως αβάσιμη αίτηση διεθνούς προστασίας; Περιορίζεται αποκλειστικά στην εξέταση των ζητημάτων που εγείρονται με την προσφυγή ή μήπως πρέπει να λάβει επίσης υπόψη του οποιαδήποτε άλλα στοιχεία της δικογραφίας περιέλθουν σε γνώση του;
42.      Προκειμένου να απαντηθούν τα ως άνω ερωτήματα απαιτείται η ερμηνεία του άρθρου 46 της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου, υπό το πρίσμα της αρχής της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, όπως αυτή κωδικοποιείται στο άρθρο 47 του Χάρτη (9).
43.      Τα κρίσιμα για την προκείμενη υπόθεση τμήματα του άρθρου 46, παράγραφοι 1 και 3, της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου ορίζουν τα εξής:
«1.      Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι αιτούντες να έχουν δικαίωμα πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου κατά των ακόλουθων αποφάσεων:
α)      απόφαση επί της αιτήσεως διεθνούς προστασίας, περιλαμβανομένων των αποφάσεων:
i)      με τις οποίες κρίνουν αίτηση ως αβάσιμη όσον αφορά το καθεστώς του πρόσφυγα και/ή το καθεστώς επικουρικής προστασίας,
[…]
3.      Προκειμένου να τηρούν τα προβλεπόμενα στην παράγραφο 1, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε η πραγματική προσφυγή να εξασφαλίζει πλήρη και ex nunc εξέταση τόσο των πραγματικών όσο και των νομικών ζητημάτων, ιδίως, κατά περίπτωση, εξέταση των αναγκών διεθνούς προστασίας σύμφωνα με την [οδηγία για την αναγνώριση], τουλάχιστον κατά τις διαδικασίες άσκησης ένδικου μέσου ενώπιον πρωτοβάθμιου δικαστηρίου» (10).
44.      Κατά τη γνώμη μου, από το ίδιο το γράμμα του άρθρου 46 της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου καθίσταται σαφές ότι, πρώτον, αιτούντες των οποίων οι αιτήσεις ασύλου απορρίφθηκαν ως αβάσιμες έχουν το δικαίωμα να ζητήσουν τον έλεγχο της εν λόγω αποφάσεως από δικαστήριο. Δεύτερον, η παράγραφος 3 της εν λόγω διάταξης απαιτεί από το δικάζον την προσφυγή δικαστήριο, σε πρώτο τουλάχιστον βαθμό όπου τα δικαστήρια διαθέτουν γενικώς εξουσία εκτιμήσεως των πραγματικών περιστατικών, να εξετάσει το σύνολο της δικογραφίας, δηλαδή, κάθε επιχείρημα και αποδεικτικό στοιχείο που έχει τεθεί στη διάθεσή του και όχι μόνο τα στοιχεία
εκείνα που αναφέρονται ρητώς από τον προσφεύγοντα στην προσφυγή του. Η φράση «ιδίως, […], εξέταση των αναγκών διεθνούς προστασίας» δεν μπορεί να ερμηνευθεί καθ’ οιονδήποτε άλλον τρόπο πέραν του ότι αναθέτει στον εθνικό δικαστή την εξουσία να επανεξετάσει, εφόσον το κρίνει σκόπιμο, την απόφαση επί της ουσίας, ανεξάρτητα από το εάν η εξέταση αυτή ζητήθηκε από τον προσφεύγοντα με την προσφυγή του. Η αναφορά σε «πλήρη […] εξέταση τόσο των πραγματικών όσο και των νομικών ζητημάτων» υποδηλώνει ότι ο δικαστής οφείλει να λάβει υπόψη του όλες τις κρίσιμες πραγματικές και νομικές παραμέτρους της υποθέσεως και όχι μόνο αυτές που περιήλθαν σε γνώση του με το δικόγραφο της προσφυγής. Η φράση «ex nunc εξέταση» σημαίνει ότι ο δικαστής μπορεί να λάβει υπόψη του τόσο νέους νομικούς ισχυρισμούς όσο και πραγματικά περιστατικά τα οποία δεν ελήφθησαν υπόψη κατά τη διοικητική διαδικασία που κατέληξε στην έκδοση της αποφάσεως.
45.      Η ερμηνεία αυτή ευθυγραμμίζεται με τη νομολογία του Δικαστηρίου. Στην απόφαση Alheto, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι ο όρος «ex nunc» σημαίνει ότι το δικαστήριο οφείλει να λάβει υπόψη του, εφόσον κριθεί αναγκαίο, νέα στοιχεία τα οποία έχουν προκύψει μετά την έκδοση της απόφασης που αποτελεί το αντικείμενο της προσφυγής. Μια τέτοια εκτίμηση επιτρέπει την αναλυτική εξέταση της αίτησης διεθνούς προστασίας, χωρίς να χρειάζεται να αναπεμφθεί ο φάκελος στην αποφαινόμενη αρχή. Συνεπώς, ο εθνικός δικαστής έχει την εξουσία να λάβει υπόψη του νέα αποδεικτικά στοιχεία
επί των οποίων η αρχή αυτή δεν έχει λάβει οποιαδήποτε απόφαση σύμφωνα με την οδηγία για τις διαδικασίες ασύλου. Επιπλέον, το Δικαστήριο έκρινε ότι η χρήση του επιθέτου «πλήρης» επιβεβαιώνει ότι ο δικαστής οφείλει να εξετάζει τόσο τα στοιχεία που έλαβε ή θα μπορούσε να λάβει υπόψη της η αποφαινόμενη αρχή όσο και τα στοιχεία που αφορούν το διάστημα μετά την έκδοση της απόφασης της αρχής αυτής (11).
46.      Πράγματι, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας μπορεί να ανακύψει όντως ανάγκη αξιολόγησης ορισμένων πραγματικών περιστατικών που δεν περιλαμβάνονται στην προσφυγή. Για παράδειγμα, ενδέχεται, κατά την εκδίκαση της προσφυγής, να προκύψουν νέα αποδεικτικά στοιχεία ή να περιέλθουν σε γνώση του δικαστή στοιχεία τα οποία θα όφειλε, πλην όμως δεν έλαβε υπόψη της η αποφαινόμενη αρχή, κατά τη λήψη της αποφάσεως σχετικά με την παροχή διεθνούς προστασίας. Στις περιπτώσεις αυτές, το δικάζον την προσφυγή εθνικό δικαστήριο πρέπει να έχει τη δυνατότητα άσκησης της διακριτικής του ευχέρειας προκειμένου να κρίνει εάν τα στοιχεία
αυτά είναι λυσιτελή για την εκ μέρους του εξέταση της αποφάσεως επί της αιτήσεως ασύλου.
47.      Αυτή η ερμηνεία του άρθρου 46, παράγραφος 3, της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου διασφαλίζει ότι, σε περίπτωση που ο φάκελος της υποθέσεως αναπεμφθεί στην αποφαινόμενη αρχή, θα μπορέσει να ληφθεί νέα απόφαση εντός συντόμου χρονικού διαστήματος προκειμένου να αποτραπεί το ενδεχόμενο να μεσολαβήσουν στοιχεία που απαιτούν νέα εκτίμηση (12).
48.      Επιπροσθέτως, η ερμηνεία αυτή ευθυγραμμίζεται με το γεγονός ότι, οσάκις ένας υπήκοος τρίτης χώρας πληροί τις προϋποθέσεις χορήγησης διεθνούς προστασίας που προβλέπονται στα κεφάλαια ΙΙ και ΙΙΙ ή στα κεφάλαια II και
V της οδηγίας για την αναγνώριση, τα κράτη μέλη οφείλουν, υπό την επιφύλαξη των λόγων αποκλεισμού που προβλέπονται στην οδηγία αυτή, να του χορηγήσουν καθεστώς διεθνούς προστασίας χωρίς να διαθέτουν συναφώς καμία διακριτική ευχέρεια (13).
49.      Αμφότεροι οι διάδικοι των δύο επίμαχων στην κύρια δίκη υποθέσεων καθώς και η Επιτροπή τάσσονται υπέρ της συγκεκριμένης ερμηνείας του άρθρου 46, παράγραφος 3, της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου, ενώ, αντιθέτως, η Ολλανδική Κυβέρνηση την αμφισβητεί.
50.      Βάσει της σκέψης 93 της αποφάσεως του Δικαστηρίου στην υπόθεση Ministerstvo vnitra České republiky, Odbor azylové a migrační politiky, η οποία ορίζει ότι «ο χαρακτηρισμός της [ως άνω] τρίτης χώρας ως ασφαλούς χώρας καταγωγής συνιστά ένα από τα στοιχεία της δικογραφίας που περιήλθαν σε γνώση του αιτούντος δικαστηρίου και επί των οποίων αυτό καλείται να αποφανθεί στο πλαίσιο της προσφυγής κατά της εν λόγω απόφασης» (14), η Ολλανδική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι ο εθνικός δικαστής οφείλει να εξετάσει μόνο τα στοιχεία που περιήλθαν σε γνώση του από τον προσφεύγοντα στο πλαίσιο της προσφυγής του.
51.      Σύμφωνα με την ερμηνεία που αποδίδω εγώ στην ως άνω απόφαση, το Δικαστήριο, στη σκέψη 93 της αποφάσεως αυτής, διευκρίνισε απλώς ότι ο χαρακτηρισμός της Δημοκρατίας της Μολδαβίας ως ασφαλούς χώρας καταγωγής αποτελεί ένα εκ των στοιχείων που περιήλθαν σε γνώση του αιτούντος δικαστηρίου κατά τον έλεγχο της αποφάσεως της αρμόδιας αρχής. Στη σκέψη 94 της ίδιας αποφάσεως, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι το στοιχείο
αυτό συνιστά νομικό ζήτημα, το οποίο οφείλει να εξετάσει το αιτούν δικαστήριο στο πλαίσιο της πλήρους και ex nunc εξέτασης που επιβάλλεται από το άρθρο 46, παράγραφος 3, της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου, παρότι ο προσφεύγων της κύριας δίκης στην υπόθεση εκείνη δεν επικαλέστηκε ρητώς το στοιχείο
αυτό στην προσφυγή του. Συνεπώς, σύμφωνα με τη δική μου ερμηνεία των εν λόγω σκέψεων, το Δικαστήριο απλώς επισήμανε ότι ο εθνικός δικαστής οφείλει να λάβει υπόψη του οποιοδήποτε στοιχείο περιήλθε σε γνώση του από τον προσφεύγοντα, ακόμη και εάν αυτό συμβεί κατά τη διάρκεια της διαδικασίας και όχι με την προσφυγή.
52.      Επιπλέον, η Ολλανδική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η ύπαρξη της υποχρεώσεως του εθνικού δικαστή να προβεί στην εξέταση των πραγματικών και νομικών λόγων ακυρώσεως, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, μπορεί να γίνει δεκτή σε υποθέσεις οι οποίες έχουν ως αντικείμενό τους την κράτηση (15), διότι στις υποθέσεις αυτές το δίκαιο της Ένωσης απαιτεί ρητώς τον δικαστικό έλεγχο της επιβληθείσας από τη διοικητική αρχή κρατήσεως (16). Τούτο ωστόσο δεν ισχύει στις διαδικασίες που αφορούν αιτήσεις ασύλου, καθόσον η οδηγία για τις διαδικασίες ασύλου δεν επιβάλλει υποχρεωτικό δικαστικό έλεγχο. Συνεπώς, ο προσφεύγων έχει τη δυνατότητα είτε να αποδεχθεί την απορριπτική της αιτήσεώς του απόφαση είτε να ασκήσει μεν προσφυγή κατά της αποφάσεως αυτής αλλά να εξαιρέσει ορισμένους λόγους ακυρώσεως οι οποίοι πιστεύει ότι δεν επαρκούν για την αμφισβήτηση της εν λόγω αποφάσεως και, ως εκ τούτου, δεν είναι πιθανό να ευδοκιμήσουν και να οδηγήσουν στην ακύρωσή της.
53.      Συναφώς, κατά τη γνώμη μου, η Ολλανδική Κυβέρνηση επισημαίνει ορθώς ότι η οδηγία για τις διαδικασίες ασύλου δεν θεσπίζει υποχρεωτικό δικαστικό έλεγχο των αποφάσεων ασύλου. Ως εκ τούτου, εάν ο αιτών δεν ασκήσει προσφυγή κατά της αποφάσεως με την οποία απορρίφθηκε ως αβάσιμη η αίτησή του διεθνούς προστασίας, ο εθνικός δικαστής δεν υποχρεούται να ελέγξει τη νομιμότητα της αποφάσεως που ελήφθη από την αποφαινόμενη αρχή.
54.      Ωστόσο, εφόσον ο αιτών προσφύγει κατά της εν λόγω αποφάσεως, ο εθνικός δικαστής οφείλει, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, να εξετάσει το σύνολο των στοιχείων που περιήλθαν σε γνώση του –ανεξάρτητα εάν αυτά συμπληρώθηκαν ή διευκρινίστηκαν κατά την κατ’ αντιμωλία διαδικασία– ακόμη και στην περίπτωση που τα στοιχεία
αυτά δεν αναφέρονται ρητώς στην προσφυγή. Τούτο δεν σημαίνει ότι το δικαστήριο αυτό πρέπει ενεργώς να αναζητήσει αυτεπαγγέλτως πιθανά πρόσθετα στοιχεία της υποθέσεως. Σημαίνει όμως ότι το δικαστήριο δεν μπορεί να αγνοήσει τα στοιχεία
αυτά εάν περιέλθουν σε γνώση του δικαστή στο πλαίσιο της διαδικασίας. Τέλος, το δικαίωμα άμυνας επιτάσσει να παρέχεται σε αμφότερα τα μέρη η δυνατότητα να εκφράσουν την άποψή τους επί της λυσιτέλειας ενδεχόμενων νέων στοιχείων της δικογραφίας.
Β.      Η εκ μέρους του εθνικού δικαστηρίου εξέταση, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, της ανάγκης παροχής διεθνούς προστασίας
55.      Θα στραφώ ακολούθως στο δεύτερο σκέλος του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος, με το οποίο ζητείται να αποσαφηνισθεί εάν πρωτοβάθμιο εθνικό δικαστήριο το οποίο καλείται να ελέγξει τη νομιμότητα αποφάσεως με την οποία απορρίφθηκε ως αβάσιμη αίτηση διεθνούς προστασίας οφείλει να εξετάσει, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, τις ανάγκες διεθνούς προστασίας του προσφεύγοντος σύμφωνα με την οδηγία για την αναγνώριση.
56.      Στην εξήγηση για την αιτιολόγηση του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται επίσης εάν, κατά την εξέταση της νομιμότητας της απορριπτικής αποφάσεως, το δικαστήριο οφείλει να εξετάσει αυτεπαγγέλτως την αρχή της μη επαναπροώθησης. Το αιτούν δικαστήριο δεν διευκρινίζει για ποιον ακριβώς λόγο εγείρει το ζήτημα αυτό παράλληλα με το ερώτημα που αφορά την αυτεπάγγελτη αξιολόγηση της ανάγκης παροχής διεθνούς προστασίας. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι επίμαχες στην κύρια δίκη απορριπτικές αποφάσεις τόσο στην υπόθεση C‑7/25 όσο και στην υπόθεση C‑8/25 περιελάμβαναν επίσης και αποφάσεις επιστροφής, τούτο εξηγεί ενδεχομένως την ανάγκη του αιτούντος δικαστηρίου να αποσαφηνίσει εάν, βάσει του δικαίου της Ένωσης, οφείλει να εξετάζει αυτεπαγγέλτως το ενδεχόμενο παραβίασης της αρχής της μη επαναπροώθησης στο πλαίσιο του δικαστικού ελέγχου αποφάσεων με τις οποίες έχουν απορριφθεί ως αβάσιμες αιτήσεις ασύλου.
57.      Η ανάγκη παροχής διεθνούς προστασίας πρέπει να εκτιμάται υπό το πρίσμα των προϋποθέσεων που προβλέπονται από τα κεφάλαια II και III ή τα κεφάλαια II και V της οδηγίας για την αναγνώριση, στις οποίες περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, η υποχρέωση εξέτασης του κατά πόσον ο αιτών διεθνή προστασία διατρέχει σοβαρό κίνδυνο να του επιβληθεί η ποινή του θανάτου, να υποστεί βασανιστήρια ή άλλη απάνθρωπη ή εξευτελιστική ποινή ή μεταχείριση στη χώρα καταγωγής του, τα οποία απαγορεύονται δυνάμει του άρθρου 4 του Χάρτη (17).
58.      Σε αυτή την περίπτωση, τα κράτη μέλη οφείλουν να τηρούν την αρχή της μη επαναπροώθησης, η οποία κατοχυρώνεται ως θεμελιώδες δικαίωμα στο άρθρο 18 του Χάρτη, σε συνδυασμό με το άρθρο 33 της Σύμβασης της Γενεύης (18), και στο άρθρο 19, παράγραφος 2, του Χάρτη (19). Ωστόσο, επιβάλλεται να υπενθυμιστεί ότι οι κίνδυνοι που δικαιολογούν την απαγόρευση επιστροφής ενός προσώπου στη χώρα καταγωγής του δεν επαρκούν από μόνοι τους για τη χορήγηση ασύλου στο πρόσωπο αυτό.
59.      Προκειμένου να αιτιολογήσουν τον ισχυρισμό τους ότι ο εθνικός δικαστής οφείλει να εξετάζει αυτεπαγγέλτως το ενδεχόμενο παραβίασης της αρχής της μη επαναπροώθησης, οι προσφεύγοντες των υποθέσεων της κύριας δίκης και η Επιτροπή επικαλούνται στις γραπτές τους παρατηρήσεις την απόφαση Ararat. Η απόφαση αυτή αφορά τη νομιμότητα αποφάσεως με την οποία απορρίφθηκε αίτηση χορήγησης άδειας παραμονής, η οποία, κατόπιν της απορρίψεώς της, είχε ως συνέπεια την ενεργοποίηση αποφάσεως επιστροφής
–που είχε εκδοθεί προηγουμένως στο πλαίσιο διαδικασίας διεθνούς προστασίας.
60.      Στην απόφαση αυτή, το Δικαστήριο έκρινε, πρώτον, ότι η δικαστική προστασία την οποία εγγυάται το
άρθρο 47 του Χάρτη και η οποία εξειδικεύεται στο άρθρο 13, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας για τις επιστροφές «δεν θα ήταν ούτε αποτελεσματική ούτε πλήρης εάν το εθνικό δικαστήριο δεν είχε την υποχρέωση να διαπιστώσει αυτεπαγγέλτως παραβίαση της αρχής της μη επαναπροώθησης, όταν τα στοιχεία της δικογραφίας που έχουν τεθεί υπόψη του, όπως συμπληρώθηκαν ή αποσαφηνίστηκαν κατά την ενώπιόν του κατ’ αντιμωλίαν διαδικασία, καταδεικνύουν ότι η απόφαση επιστροφής στηρίζεται σε παρωχημένη εκτίμηση των κινδύνων που διατρέχει ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας να υποστεί μεταχείριση απαγορευόμενη από την αρχή αυτή σε περίπτωση επιστροφής του στην εν λόγω τρίτη χώρα […]» (20). Επιπλέον, το Δικαστήριο έκρινε επίσης ότι τυχόν περιορισμός «των εξουσιών του εθνικού δικαστηρίου θα μπορούσε να έχει ως συνέπεια την εκτέλεση της απόφασης επιστροφής», ακόμη και αν από ορισμένα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτει ότι ο ενδιαφερόμενος διατρέχει κίνδυνο να υποστεί στην εν λόγω τρίτη χώρα μεταχείριση απαγορευόμενη από το άρθρο 4 του Χάρτη (21).
61.      Επιπλέον, στη σκέψη 51 της ίδιας αποφάσεως, το Δικαστήριο αποσαφηνίζει ότι η υποχρέωση του εθνικού δικαστή να διασφαλίζει, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, την τήρηση της αρχής της μη επαναπροώθησης ισχύει κατά τον ίδιο τρόπο στο πλαίσιο διαδικασίας διεθνούς προστασίας, μολονότι η διαδικασία στην υπόθεση εκείνη αφορούσε αίτηση χορήγησης άδειας διαμονής.
62.      Στηριζόμενοι σε αυτή τη σκέψη της αποφάσεως Ararat, οι προσφεύγοντες των επίμαχων στην κύρια δίκη υποθέσεων και η Επιτροπή διατείνονται ότι η αρχή της μη επαναπροώθησης πρέπει να τηρείται καθ’ όλη τη διάρκεια και σε κάθε στάδιο της διαδικασίας επιστροφής καθώς και σε κάθε στάδιο της διαδικασίας ελέγχου της απόρριψης της αιτήσεως διεθνούς προστασίας. Κατά την άποψή τους, ο απόλυτος χαρακτήρας της αρχής της μη επαναπροώθησης απαιτεί από τον εθνικό δικαστή να διασφαλίζει τη συμμόρφωση προς αυτήν, χωρίς να περιορίζεται μόνο στον έλεγχο των πραγματικών περιστατικών και των επιχειρημάτων που προβάλλει ρητώς ο προσφεύγων στην προσφυγή του.
63.      Η Ολλανδική Κυβέρνηση δεν συμφωνεί πλήρως με την άποψή τους. Αντιθέτως, υποστηρίζει ότι θα πρέπει να συντρέχουν σοβαροί και αποδεδειγμένοι λόγοι προκειμένου να θεωρηθεί ότι ο αιτών διεθνή προστασία διατρέχει πραγματικό κίνδυνο να υποστεί μεταχείριση απαγορευόμενη από το άρθρο 4 και το άρθρο 19, παράγραφος 2, του Χάρτη στη χώρα καταγωγής του. Το ενδεχόμενο επέλευσης του κινδύνου αυτού πρέπει να καθίσταται προφανές με βάση τα στοιχεία που περιήλθαν σε γνώση του δικαστή, όπως αυτά συμπληρώθηκαν ή διευκρινίστηκαν κατά τη διάρκεια της κατ’ αντιμωλία διαδικασίας. Ως εκ τούτου, ο έλεγχος αυτός είναι υποχρεωτικός μόνο όταν συντρέχουν σαφή στοιχεία τα οποία καταδεικνύουν ότι ο ενδιαφερόμενος ενδέχεται να υποστεί στην τρίτη αυτή χώρα μεταχείριση απολύτως απαγορευόμενη από το άρθρο 4 του Χάρτη.
64.      Κατά τη γνώμη μου, από κανένα στοιχείο της αποφάσεως Ararat δεν προκύπτει ότι το κατάλληλο ελάχιστο όριο ενεργοποίησης της αυτεπάγγελτης εξέτασης της αρχής της μη επαναπροώθησης συνίσταται στο ότι τα στοιχεία που τίθενται στη διάθεση του δικαστηρίου καταδεικνύουν «σαφώς» ενδεχόμενη προσβολή των δικαιωμάτων που προστατεύονται δυνάμει του άρθρου 4 του Χάρτη κατά την επιστροφή στη χώρα καταγωγής. Αντιθέτως, λαμβανομένου υπόψη του απόλυτου χαρακτήρα της εν λόγω αρχής (22), φρονώ ότι τα εθνικά δικαστήρια, κατά την εκδίκαση προσφυγών κατά αποφάσεων επιστροφής ή αποφάσεων με τις οποίες απορρίπτεται η παροχή διεθνούς προστασίας, οφείλουν να εξετάσουν εάν συντρέχει πιθανή παραβίαση της αρχής της μη επαναπροώθησης αμέσως μόλις από τα προσκομισθέντα κατά τη διαδικασία στοιχεία προκύψουν ερωτήματα ως προς την ενδεχόμενη παραβίαση.
65.      Επισημαίνω επιπροσθέτως ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) έχει επίσης κρίνει, στο πλαίσιο της ερμηνείας του άρθρου 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, ότι τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να εξετάζουν το ενδεχόμενο υποβολής σε βασανιστήρια ή απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση ή τιμωρία «υπό το πρίσμα του συνόλου των στοιχείων που του[ς] προσκομίζονται ή που, εν ανάγκη, συνγκεντρών[ουν] αυτεπαγγέλτως, ιδίως όταν ο προσφεύγων [ή τρίτος παρεμβαίνων] παρέχει αιτιολογημένους λόγους που θέτουν υπό αμφισβήτηση την ακρίβεια των πληροφοριών τις οποίες επικαλείται η καθής Κυβέρνηση» (23).
66.      Πέραν της εξέτασης της αρχής της μη επαναπροώθησης, το αιτούν δικαστήριο υποστηρίζει ότι πρέπει επίσης να έχει τη δυνατότητα αξιολόγησης, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, των αναγκών διεθνούς προστασίας του προσφεύγοντος.
67.      Δεδομένου ότι ο εθνικός δικαστής οφείλει να προβεί σε εξαντλητική και επικαιροποιημένη αξιολόγηση της κατάστασης υπό την οποία τελεί ο προσφεύγων στο πλαίσιο της εκδίκασης της προσφυγής, για τους ίδιους αυτούς λόγους το δικαστήριο θα πρέπει επίσης να εξετάζει, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, όχι μόνο τους κινδύνους επαναπροώθησης αλλά και τις ανάγκες διεθνούς προστασίας του προσφεύγοντος με βάση τα στοιχεία της δικογραφίας που περιήλθαν σε γνώση του ή προβλήθηκαν στο πλαίσιο της κατ’ αντιμωλία διαδικασίας.
68.      Κατά τη γνώμη μου, παρά τα όσα προκύπτουν ήδη με σαφήνεια από το γράμμα του άρθρου 46, παράγραφος 3, της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου, ο εθνικός δικαστής πρέπει να διαθέτει τη συγκεκριμένη εξουσία στο πλαίσιο της εκδίκασης προσφυγής κατά αποφάσεως με την οποία έχει απορριφθεί ως αβάσιμη αίτηση διεθνούς προστασίας προκειμένου να μπορεί να ελέγξει το σύνολο των κρίσιμων για τον προσφεύγοντα στοιχείων.
69.      Αυτή η ερμηνεία του άρθρου 46, παράγραφος 3, της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου επιβάλλεται από την αρχή της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, η οποία αποτυπώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη. Η πλήρης εξέταση των αναγκών διεθνούς προστασίας παρέχει στο δικάζον την προσφυγή δικαστήριο τη δυνατότητα να λάβει υπόψη του στοιχεία τα οποία, εάν είχαν συνεκτιμηθεί από την αποφαινόμενη αρχή, θα είχαν οδηγήσει στην παροχή διεθνούς προστασίας στον προσφεύγοντα.
70.      Για τους ανωτέρω λόγους, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου ότι το εφαρμοστέο δίκαιο της Ένωσης έχει την έννοια ότι απαιτεί από πρωτοβάθμιο δικαστήριο, το οποίο καλείται να εξετάσει τη νομιμότητα αποφάσεως με την οποία απορρίφθηκε ως αβάσιμη αίτηση διεθνούς προστασίας, να προβεί, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, σε πλήρη και ex nunc εξέταση τόσο των πραγματικών όσο και των νομικών ζητημάτων της αποφάσεως αυτής, βάσει των στοιχείων της δικογραφίας που περιήλθαν σε γνώση του, όπως αυτά συμπληρώθηκαν ή διευκρινίστηκαν κατόπιν κατ’ αντιμωλία διαδικασίας, ανεξάρτητα από το εάν το σύνολο των στοιχείων
αυτών περιλαμβάνεται στους λόγους της προσφυγής με την οποία κινήθηκε ο συγκεκριμένος δικαστικός έλεγχος. Η αυτεπάγγελτη αυτή εξέταση πρέπει να περιλαμβάνει την αξιολόγηση τόσο των αναγκών διεθνούς προστασίας σύμφωνα με την οδηγία για την αναγνώριση όσο και της τήρησης της αρχής της μη επαναπροώθησης.
71.      Ποιες είναι όμως οι συνέπειες της ερμηνείας αυτής για το αιτούν δικαστήριο;
72.      Στην απόφαση Alheto, το Δικαστήριο αποσαφήνισε ότι τα κράτη μέλη, βάσει του άρθρου 46, παράγραφος 3, της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου, υποχρεούνται να διαμορφώνουν την εθνική τους νομοθεσία κατά τρόπο τέτοιον ώστε η εξέταση των προσφυγών αυτών να περιλαμβάνει τον δικαστικό έλεγχο του συνόλου των πραγματικών και νομικών ζητημάτων που επιτρέπουν στον δικαστή να προβεί στην εξέταση της υπόθεσης βάσει επικαιροποιημένων στοιχείων (24).
73.      Εξ αυτού συνάγεται ότι, εάν το αιτούν δικαστήριο κρίνει ότι το εθνικό του δίκαιο δεν του επιτρέπει να λάβει υπόψη του πραγματικά και νομικά ζητήματα τα οποία περιήλθαν σε γνώση του κατά τη διάρκεια της δικαστικής διαδικασίας αλλά απουσιάζουν από το δικόγραφο της προσφυγής ή το αποτρέπει από την αυτεπάγγελτη αξιολόγηση της ανάγκης του προσφεύγοντος για παροχή διεθνούς προστασίας ή από την εξέταση του κατά πόσον συντρέχουν λόγοι εφαρμογής της αρχής της μη επαναπροώθησης, πρέπει να ερμηνεύσει την εθνική αυτή νομοθετική ρύθμιση, και ιδίως το άρθρο 8:69 του γενικού νόμου περί διοικητικού δικαίου κατά τρόπο σύμφωνο με το δίκαιο της Ένωσης. Σε περίπτωση που η ερμηνεία αυτή δεν είναι δυνατή (25), το αιτούν δικαστήριο οφείλει να αφήσει ανεφάρμοστες τις συγκεκριμένες εθνικές νομοθετικές διατάξεις (26).
II.    Πρόταση
74.      Υπό το πρίσμα των ανωτέρω παρατηρήσεων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα που του υπέβαλε το rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (περιφερειακό δικαστήριο Χάγης, με μεταβατική έδρα το Roermond, Κάτω Χώρες) ως ακολούθως:
Το άρθρο 46, παράγραφος 3, της οδηγίας 2013/32/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με κοινές διαδικασίες για τη χορήγηση και ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας, σε συνδυασμό με τα άρθρα 4, 18 και 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
έχει την έννοια ότι απαιτεί από πρωτοβάθμιο δικαστήριο, το οποίο καλείται να εξετάσει τη νομιμότητα αποφάσεως με την οποία απορρίφθηκε ως αβάσιμη αίτηση διεθνούς προστασίας, να προβεί, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, σε πλήρη και ex nunc εξέταση τόσο των πραγματικών όσο και των νομικών ζητημάτων της αποφάσεως αυτής, βάσει των στοιχείων της δικογραφίας που περιήλθαν σε γνώση του, όπως αυτά συμπληρώθηκαν ή διευκρινίστηκαν κατόπιν κατ’ αντιμωλία διαδικασίας, ανεξάρτητα από το εάν το σύνολο των στοιχείων
αυτών περιλαμβάνεται στους λόγους της προσφυγής με την οποία κινήθηκε ο συγκεκριμένος δικαστικός έλεγχος. Η αυτεπάγγελτη αυτή εξέταση πρέπει να περιλαμβάνει την αξιολόγηση τόσο των αναγκών διεθνούς προστασίας σύμφωνα με το εφαρμοστέο δίκαιο της Ένωσης όσο και της τήρησης της αρχής της μη επαναπροώθησης.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
i      Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
2      Οδηγία 2013/32/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με κοινές διαδικασίες για τη χορήγηση και ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας (ΕΕ 2013, L 180, σ. 60) (στο εξής: οδηγία για τις διαδικασίες ασύλου).
3      Κατά το αιτούν δικαστήριο, το καθεστώς αυτό θεμελιώνεται στο σημείο 16.3.2.1 της besluit van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid van 13 juni 2024, nummer WBV 2024/12, houdende wijziging van de Vreemdelingencirculaire 2000 (απόφασης του Υφυπουργού Δικαιοσύνης και Ασφάλειας της 13ης Ιουνίου 2024, αριθ. WBV 2024/12, για την τροποποίηση της εγκυκλίου του 2000 περί αλλοδαπών). Η απόφαση αυτή τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2024. Ο καθού έχει επίσης εκδώσει το Werkinstructie WI 2024/6 Geloofwaardigheidsbeoordeling (asiel) [έγγραφο εργασίας WI 2024/6 – Αξιολόγηση της αξιοπιστίας (άσυλο)], με το οποίο παρέχονται οδηγίες για την εφαρμογή του εν λόγω καθεστώτος.
4      Οδηγία 2011/95/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με τις απαιτήσεις για την αναγνώριση των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως δικαιούχων διεθνούς προστασίας, για ένα ενιαίο καθεστώς για τους πρόσφυγες ή για τα άτομα που δικαιούνται επικουρική προστασία και για το περιεχόμενο της παρεχόμενης προστασίας (ΕΕ 2011, L 337, σ. 9) (στο εξής: οδηγία για την αναγνώριση).
5      Οδηγία 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, σχετικά με τους κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών (ΕΕ 2008, L 348, σ. 98) (στο εξής: οδηγία για τις επιστροφές).
6      Το αιτούν δικαστήριο υπενθυμίζει τις αποφάσεις της 25ης Ιουλίου 2018, Alheto (C‑585/16, στο εξής: απόφαση Alheto, EU:C:2018:584, σκέψεις 105, 106, 109 έως 116 και 118), της 4ης Οκτωβρίου 2018, Fathi (C‑56/17, EU:C:2018:803, σκέψη 60), της 4ης Οκτωβρίου 2024, Ministerstvo vnitra České republiky, Odbor azylové a migrační politiky (C‑406/22, στο εξής: απόφαση Ministerstvo vnitra České republiky, Odbor azylové a migrační politiky, EU:C:2024:841, σκέψεις 87 έως 91, 93, 94, 97 και 98)
και της 17ης Οκτωβρίου 2024, Ararat (C‑156/23, στο εξής: απόφαση Ararat, EU:C:2024:892, σκέψεις 45 και 46 και 49 έως 51).
7      [Η υποσημείωση αυτή δεν αφορά την απόδοση στην ελληνική γλώσσα.]
8      Βλ. αιτιολογική έκθεση του γενικού νόμου περί διοικητικού δικαίου: Tweede Kamer, vergaderjaar 1991-1992, 22 495, αριθ. 3 (Βουλή των Αντιπροσώπων), η οποία ορίζει τα εξής: «Όσον αφορά το αντικείμενο της διαφοράς επί της οποίας καλείται να αποφανθεί το δικαστήριο, επισημαίνεται ότι τούτο, κατ’ αρχήν, καθορίζεται από το αντικείμενο της ασκηθείσας προσφυγής […]. Λαμβανομένης υπόψη της πρωταρχικής λειτουργίας της διοικητικής δίκης, δηλαδή της παροχής έννομης προστασίας, ουδείς λόγος συντρέχει να υπερβαίνει το δικαστήριο το αντικείμενο της αξιώσεως. Επιπλέον, από την οπτική της ασφάλειας δικαίου για τα μέρη τα οποία αφορά η απόφαση, θα ήταν ατυχές να έχει το δικαστήριο τη δυνατότητα να βαίνει πέραν των ορίων της διαφοράς που έχει αχθεί ενώπιόν του. Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι, κατά τον πρώτο βαθμό, το δικαστήριο οφείλει να αγνοήσει τα τμήματα της αποφάσεως που δεν αμφισβητούνται. Ωστόσο, θα πρέπει να επισημανθεί ότι το δικαστήριο δεν μπορεί να στηριχθεί απλώς στα επιχειρήματα που παρατίθενται στο δικόγραφο της προσφυγής. Η απουσία ορισμένων δηλώσεων από το δικόγραφο της προσφυγής δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι ο προσφεύγων έχει επιλέξει σκοπίμως να μην προβάλει ορισμένες πλημμέλειες και, ως εκ τούτου, αποδέχεται τις πλημμέλειες αυτές. […]. Κατά το άρθρο 48 του Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering [(κώδικα πολιτικής δικονομίας)], η δεύτερη παράγραφος της διατάξεως ορίζει ότι το δικαστήριο μπορεί να συμπληρώσει αυτεπαγγέλτως τους λόγους ακυρώσεως. Η τρίτη παράγραφος ορίζει ότι το δικαστήριο μπορεί να συμπληρώσει αυτεπαγγέλτως τα πραγματικά περιστατικά. Η αξία του τελευταίου έγκειται κυρίως στο γεγονός ότι, σε αντίθεση με την πολιτική δίκη, το δικαστήριο δεν είναι, κατ’ αρχήν, υποχρεωμένο να δεχθεί τα πραγματικά περιστατικά όπως αυτά εκτίθενται από τα μέρη. Ο δικαστής έχει τη δυνατότητα να θέσει πρόσθετα ερωτήματα. Η εξουσία συμπλήρωσης των πραγματικών ζητημάτων δεν εκτείνεται σε τέτοιον βαθμό ώστε να επιτρέπει στον δικαστή να στηρίξει την απόφασή του σε πραγματικά περιστατικά επί των οποίων τα μέρη δεν είχαν τη δυνατότητα να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις τους κατά τη διαδικασία. Συνεπώς, η εξουσία αυτή δεν θίγει τον κανόνα της πρώτης παραγράφου. Στην περίπτωση που πραγματικά περιστατικά ουσιώδους σημασίας παρουσιάζονται το πρώτον κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η εκ μέρους του δικαστηρίου κατάλληλη ενέργεια θα ήταν η εκ νέου διενέργεια της έρευνας και η παροχή της δυνατότητας στα μέρη να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις του επί των πραγματικών αυτών περιστατικών»
[ΣτΜ.: Η μνεία αυτή δεν αφορά την απόδοση στην ελληνική γλώσσα].
9      Βλ. απόφαση της 5ης Φεβρουαρίου 2026, Predsedatel na Darzhavna agentsia za bezhantsite (C‑718/24, EU:C:2026:68, σκέψη 73 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
10      Επιπλέον, η αιτιολογική σκέψη 50 της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου αναφέρει ότι το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας αντικατοπτρίζει τη βασική αρχή του δικαίου της Ένωσης ότι οι αποφάσεις επί αιτήσεως διεθνούς προστασίας πρέπει, μεταξύ άλλων, να επιδέχονται αποτελεσματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου.
11      Απόφαση Alheto (σκέψεις 111 έως 113). Το Δικαστήριο επανέλαβε την ερμηνεία αυτή στην απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Torubarov (C‑556/17, στο εξής: απόφαση Torubarov, EU:C:2019:626, σκέψη 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
12      Απόφαση Alheto (σκέψη 147).
13      Απόφαση Torubarov (σκέψη 50).
14      Η υπογράμμιση δική μου.
15      Η Ολλανδική Κυβέρνηση παραπέμπει στην απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Αυτεπάγγελτη εξέταση της κράτησης)  (C‑704/20 και C‑39/21, EU:C:2022:858, σκέψεις 72, 77, 82, 83, 87 και 88).
16      Βλ. άρθρο 15, παράγραφος 2, της οδηγίας για τις επιστροφές και άρθρο 9, παράγραφος 3, της οδηγίας 2013/33/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία (ΕΕ 2013, L 180, σ. 96).
17      Όπως επιβεβαιώθηκε από το Δικαστήριο στην απόφαση της 29ης Ιανουαρίου 2026, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (C‑431/24, EU:C:2026:53, σκέψεις 31 και 32 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
18      Σύμβαση περί του καθεστώτος των προσφύγων, η οποία υπογράφηκε στη Γενεύη στις 28 Ιουλίου 1951 και τέθηκε σε ισχύ στις 22 Απριλίου 1954 (Recueil des
traités
des
Nations
unies,
τόμος 189, σ. 137), όπως τροποποιήθηκε με το Πρωτόκολλο περί του καθεστώτος των προσφύγων, το οποίο συνήφθη στη Νέα Υόρκη στις 31 Ιανουαρίου 1967 (Recueil des
traités
des
Nations
unies, τόμος 606, σ. 267) και τέθηκε σε ισχύ στις 4 Οκτωβρίου 1967 (στο εξής από κοινού: Σύμβαση της Γενεύης).
19      Όπως επιβεβαιώθηκε από το Δικαστήριο στην απόφαση της 6ης Ιουλίου 2023, Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Πρόσφυγας που έχει διαπράξει σοβαρό έγκλημα) (C‑663/21, EU:C:2023:540, σκέψη 36 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
20      Απόφαση Ararat (σκέψη 50).
21      Όπ.π.
22      Βλ. απόφαση Ararat (σκέψη 36 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
23      Βλ. απόφαση ΕΔΔΑ της 11ης Ιανουαρίου 2007, Salah Sheekh κατά Κάτω Χωρών (CE:ECHR:2007:0111JUD000194804, § 136).
24      Απόφαση Alheto (σκέψη 110).
25      Η εκ μέρους μου ερμηνεία του σχετικού ολλανδικού νόμου και της ερμηνευτικής εγκυκλίου δεν φαίνεται να εμποδίζει μια τέτοια συνεπή ερμηνεία. Τούτο, ωστόσο, εναπόκειται στην αξιολογική κρίση του εθνικού δικαστή. Είναι ενδεχομένως σκόπιμο να αναφερθεί ότι το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η πάγια αυτή εθνική νομολογία δεν πρέπει να αποτρέπει τα εθνικά δικαστήρια από την ερμηνεία ενός εθνικού κανόνα κατά τρόπο συνάδοντα με το δίκαιο της Ένωσης. Πρβλ. απόφαση της 17ης Απριλίου 2018, Egenberger (C‑414/16, EU:C:2018:257, σκέψεις 72 και 73 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
26      Απόφαση Torubarov (σκέψη 73).