62023CJ0196_RES
Υπόθεση C‑196/23
C. L. κ.λπ.
κατά
DB, υπό την ιδιότητα της καθολικής διαδόχου του FC
(αίτηση του Tribunal Superior de Justicia de Cataluñaγια την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (δεύτερο τμήμα) της 11ης Ιουλίου 2024
«Προδικαστική παραπομπή – Κοινωνική πολιτική – Οδηγία 98/59/ΕΚ – Ομαδικές απολύσεις – Άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και άρθρο 2 – Ενημέρωση και διαβούλευση με τους εκπροσώπους των εργαζομένων – Πεδίο εφαρμογής – Λύσεις συμβάσεων εργασίας λόγω συνταξιοδότησης του εργοδότη – Άρθρα 27 και 30 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης»
Κοινωνική πολιτική – Προσέγγιση των νομοθεσιών – Ομαδικές απολύσεις – Οδηγία 98/59 – Υποχρεώσεις ενημερώσεως των εργαζομένων και διαβουλεύσεως με αυτούς – Λύση συμβάσεων εργασίας λόγω συνταξιοδότησης του εργοδότη – Εθνική ρύθμιση η οποία δεν χαρακτηρίζει τέτοιες λύσεις ως ομαδική απόλυση – Δεν επιτρέπεται
(Οδηγία 98/59 του Συμβουλίου, αιτιολογική σκέψη 2 και άρθρα 1 § 1 και 2)
(βλ. σκέψεις 24-26, 28-39, διατακτ. 1)
Κοινωνική πολιτική – Προσέγγιση των νομοθεσιών – Ομαδικές απολύσεις – Οδηγία 98/59 – Υποχρεώσεις ενημερώσεως των εργαζομένων και διαβουλεύσεως με αυτούς – Λύση συμβάσεων εργασίας λόγω συνταξιοδότησης του εργοδότη – Εθνική ρύθμιση η οποία δεν χαρακτηρίζει τέτοιες λύσεις ως ομαδική απόλυση – Υποχρέωση σύμφωνης ερμηνείας – Όρια – Ασύμβατη με το δίκαιο της Ένωσης εθνική ρύθμιση – Διαφορά μεταξύ ιδιωτών – Υποχρέωση του εθνικού δικαστή να αφήσει ανεφάρμοστη την επίμαχη ρύθμιση – Δεν υφίσταται
(Οδηγία 98/59 του Συμβουλίου, άρθρα 1 § 1 και 2)
(βλ. σκέψεις 41-43, 46, 47, 57, διατακτ. 2)
Θεμελιώδη δικαιώματα – Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων – Δικαίωμα των εργαζομένων στην ενημέρωση και τη διαβούλευση στο πλαίσιο της επιχείρησης – Προστασία σε περίπτωση αδικαιολόγητης απόλυσης – Δυνατότητα επικλήσεως στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ ιδιωτών προκειμένου να μην εφαρμοσθεί μια αντιβαίνουσα προς την οδηγία 98/59 εθνική διάταξη – Αποκλείεται
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 27 και 30· οδηγία 98/59 του Συμβουλίου, άρθρα 1 § 1 και 2)
(βλ. σκέψεις 49-56)
Σύνοψη
Επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Tribunal Superior de Justicia de Cataluña (ανώτερο δικαστήριο της Καταλωνίας, Ισπανία), το Δικαστήριο αναπτύσσει τη νομολογία του σχετικά με τις ομαδικές απολύσεις διευκρινίζοντας ότι εργοδότης ο οποίος πρόκειται να συνταξιοδοτηθεί οφείλει να συμμορφωθεί προς τις διατάξεις της οδηγίας 98/59 (
1
) και να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις ενημέρωσης των εργαζομένων και διαβούλευσης με αυτούς με σκοπό να αποφευχθούν τυχόν λύσεις συμβάσεων εργασίας, να μειωθεί ο αριθμός τους ή, τουλάχιστον, να αμβλυνθούν οι συνέπειές τους.
Στην υπό κρίση υπόθεση, οι πρωτοδίκως ενάγουσες και εκκαλούσες της κύριας δίκης (στο εξής: ενάγουσες της κύριας δίκης) απασχολούνταν σε μία από τις μονάδες που ανήκαν στον εργοδότη FC. Στις 17 Ιουνίου 2020 ενημερώθηκαν από τον FC για τη λύση, με ισχύ από τις 17 Ιουλίου 2020, των συμβάσεων εργασίας τους λόγω συνταξιοδότησης του τελευταίου. Η συνταξιοδότησή του είχε ως αποτέλεσμα τη λύση 54 συμβάσεων εργασίας εν ισχύι, στις οποίες συγκαταλέγονταν και οι 8 συμβάσεις των εναγουσών της κύριας δίκης.
Ακολούθως, οι ενάγουσες της κύριας δίκης άσκησαν αγωγή κατά του FC προκειμένου να αναγνωρισθεί ότι η απόλυση –η οποία θεωρούν ότι επήλθε στην περίπτωσή τους– ήταν παράνομη. Επιληφθέν κατ’ έφεση κατόπιν απορρίψεως της αγωγής τους, το Tribunal Superior de Justicia de Cataluña (ανώτερο δικαστήριο της Καταλωνίας, Ισπανία) καλείται ιδίως να αποφανθεί επί του ζητήματος εάν οι λύσεις των συμβάσεων εργασίας των εναγουσών της κύριας δίκης πρέπει να θεωρηθούν ως άκυρες και μη γενόμενες απολύσεις λόγω του ότι δεν τηρήθηκε η προβλεπόμενη στον εθνικό εργατικό κώδικα (
2
) διαδικασία διαβούλευσης με τους εκπροσώπους των εργαζομένων, μολονότι οι λύσεις αυτές οφείλονταν στη συνταξιοδότηση του FC.
Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν ο αποκλεισμός, βάσει του εν λόγω κώδικα, από το πεδίο εφαρμογής της επίμαχης διαδικασίας διαβούλευσης των περιπτώσεων λύσης συμβάσεων εργασίας αριθμού εργαζομένων που υπερβαίνει τον προβλεπόμενο στο άρθρο 1 της οδηγίας 98/59, όταν η λύση των συμβάσεων εργασίας είναι αποτέλεσμα της συνταξιοδότησης του εργοδότη, είναι σύμφωνος προς την οδηγία 98/59 και, σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως, εάν οι θιγόμενοι εργαζόμενοι μπορούν να επικαλεστούν την οδηγία αυτή έναντι του εργοδότη τους-φυσικού προσώπου, έστω και αν η εν λόγω οδηγία δεν έχει μεταφερθεί προσηκόντως στο εσωτερικό δίκαιο.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Όσον αφορά, πρώτον, το ζήτημα αν η προβλεπόμενη στην οδηγία 98/59 διαδικασία διαβούλευσης και ενημέρωσης πρέπει να τυγχάνει εφαρμογής όταν η λύση των επίμαχων συμβάσεων εργασίας είναι αποτέλεσμα της συνταξιοδότησης του εκάστοτε εργοδότη, το Δικαστήριο υπενθυμίζει κατ’ αρχάς, αφενός, ότι η έννοια της «απολύσεως», κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας, δεν απαιτεί, μεταξύ άλλων, οι αιτίες που επιβάλλουν τη λύση της συμβάσεως εργασίας να ανταποκρίνονται στη βούληση του εργοδότη και, αφετέρου, ότι η λύση της συμβάσεως εργασίας δεν εκφεύγει του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας απλώς και μόνον επειδή οφείλεται σε περιστάσεις ανεξάρτητες της βουλήσεως του εργοδότη.
Εξάλλου, ακόμη και στην περίπτωση κατά την οποία η οριστική παύση της δραστηριότητας της επιχειρήσεως δεν εξαρτάται από τη βούληση του εργοδότη και κατά την οποία αποδεικνύεται ότι δεν είναι δυνατή η πλήρης εφαρμογή της οδηγίας 98/59, γεγονός παραμένει ότι η εφαρμογή της οδηγίας δεν μπορεί να αποκλειστεί στο σύνολό της. Ειδικότερα, κατά το άρθρο 2, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας, σκοπός των διαβουλεύσεων με τους εκπροσώπους των εργαζομένων δεν είναι μόνον ο περιορισμός ή η αποτροπή των ομαδικών απολύσεων, αλλ’ αντικείμενό τους αποτελούν, μεταξύ άλλων, και η διερεύνηση των δυνατοτήτων αμβλύνσεως των συνεπειών αυτών των απολύσεων διά της λήψεως συνοδευτικών κοινωνικών μέτρων για την επαναπασχόληση ή τον αναπροσανατολισμό των απολυομένων εργαζομένων. Επομένως, οι διαβουλεύσεις αυτές εξακολουθούν να έχουν σημασία όταν οι σχεδιαζόμενες λύσεις των συμβάσεων εργασίας συνδέονται με τυχόν συνταξιοδότηση του εργοδότη.
Συναφώς, το Δικαστήριο επισημαίνει ακόμη ότι οι ιδιαιτερότητες καταστάσεως στην οποία ο εργοδότης-φυσικό πρόσωπο απεβίωσε (
3
), όταν δεν υφίσταται, επομένως, ούτε απόφαση περί καταγγελίας των συμβάσεων εργασίας, ούτε προηγούμενη πρόθεση καταγγελίας, ούτε και δυνατότητα του οικείου εργοδότη να διενεργήσει τις πράξεις διαβούλευσης και ενημέρωσης τις οποίες προβλέπει η οδηγία 98/59, δεν συντρέχουν στην περίπτωση κατά την οποία η λύση των συμβάσεων εργασίας επέρχεται συνεπεία της συνταξιοδότησης ενός τέτοιου εργοδότη. Συγκεκριμένα, στην τελευταία αυτή περίπτωση, ο εργοδότης που σχεδιάζει τη λύση των συμβάσεων εργασίας με προοπτική τη συνταξιοδότησή του είναι, κατ’ αρχήν, σε θέση να διεξαγάγει διαβουλεύσεις με σκοπό, μεταξύ άλλων, να αποφευχθούν οι λύσεις των συμβάσεων ή να μειωθεί ο αριθμός τους ή, εν πάση περιπτώσει, να αμβλυνθούν οι συνέπειές τους.
Κατά συνέπεια, η λύση των συμβάσεων εργασίας αριθμού εργαζομένων που υπερβαίνει τον προβλεπόμενο στο άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 98/59 λόγω συνταξιοδότησης του εργοδότη εμπίπτει στην έννοια της «ομαδικής απόλυσης», κατά την οδηγία αυτή, και πρέπει να οδηγεί στην κατ’ άρθρο 2 της οδηγίας διαβούλευση και ενημέρωση.
Όσον αφορά, δεύτερον, το ζήτημα αν εθνικό δικαστήριο το οποίο επιλαμβάνεται διαφοράς μεταξύ ιδιωτών οφείλει να αφήσει ανεφάρμοστη μια τέτοια εθνική ρύθμιση λόγω του ότι η ρύθμιση αυτή αντιβαίνει στις προαναφερθείσες διατάξεις της οδηγίας 98/59, το Δικαστήριο δίδει αρνητική απάντηση.
Επ’ αυτού, υπενθυμίζει ότι μια οδηγία που δεν έχει μεταφερθεί ή έχει μεταφερθεί πλημμελώς στην εσωτερική έννομη τάξη δεν μπορεί αφ’ εαυτής να γεννά υποχρεώσεις εις βάρος ιδιώτη και, επομένως, δεν χωρεί επίκλησή της έναντι αυτού.
Το ίδιο ισχύει και ως προς τα άρθρα 27 (
4
) και 30 (
5
) του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), στα οποία αναφέρεται το αιτούν δικαστήριο. Συγκεκριμένα, από το γράμμα των διατάξεων αυτών προκύπτει σαφώς ότι, προκειμένου να παραγάγουν πλήρως τα αποτελέσματά τους, πρέπει να εξειδικευθούν με διατάξεις του δικαίου της Ένωσης ή του εθνικού δικαίου. Πάντως, κανόνες όπως αυτοί που περιέχονται στις διατάξεις του άρθρου 1, παράγραφος 1, και του άρθρου 2 της οδηγίας 98/59, οι οποίοι απευθύνονται στα κράτη μέλη και οι οποίοι καθορίζουν τις περιπτώσεις στις οποίες πρέπει να διεξάγεται διαδικασία ενημέρωσης και διαβούλευσης με τους εκπροσώπους των εργαζομένων σε περίπτωση ομαδικής απόλυσης των εργαζομένων, καθώς και τις ουσιαστικές και διαδικαστικές προϋποθέσεις τις οποίες πρέπει να πληρούν η εν λόγω ενημέρωση και διαβούλευση, δεν προκύπτουν, υπό τη μορφή ενός απευθείας εφαρμοζόμενου κανόνα δικαίου, από το γράμμα του άρθρου 27 ή του άρθρου 30 του Χάρτη. Επιπλέον, στο μέτρο που τα εν λόγω άρθρα δεν είναι αφ’ εαυτών ικανά να απονείμουν στους ιδιώτες δικαίωμα δυνάμενο να προβληθεί ως τέτοιο, δεν μπορεί να μην ισχύει το ίδιο στην περίπτωση συνδυασμού τους με τα επίμαχα άρθρα της οδηγίας 98/59.
Επομένως, δεν μπορεί να γίνει επίκληση των άρθρων 27 και 30 του Χάρτη, αυτών καθεαυτά ή σε συνδυασμό με το άρθρο 1, παράγραφος 1, και το άρθρο 2 της οδηγίας 98/59, σε διαφορά μεταξύ ιδιωτών, όπως είναι η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, προκειμένου να συναχθεί το συμπέρασμα ότι δεν πρέπει να εφαρμοστούν εθνικές διατάξεις που δεν συνάδουν προς τις εν λόγω διατάξεις της οδηγίας 98/59.
(
1
)	Οδηγία 98/59/ΕΚ του Συμβουλίου, της 20ής Ιουλίου 1998, για προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών που αφορούν τις ομαδικές απολύσεις (ΕΕ 1998, L 225, σ. 16, και διορθωτικό EE 2005, L 271, σ. 55).
(
2
)	Άρθρο 51 του Estatuto de los Trabajadores (εργατικού κώδικα), όπως τροποποιήθηκε με το Real Decreto legislativo 2/2015, por el que se aprueba el texto refundido de la Ley del Estatuto de los Trabajadores (βασιλικό νομοθετικό διάταγμα 2/2015 περί εγκρίσεως του αναδιατυπωμένου κειμένου του νόμου για τον εργατικό κώδικα), της 23ης Οκτωβρίου 2015 (BOE αριθ. 255, της 24ης Οκτωβρίου 2015, σ. 100224) (στο εξής: εργατικός κώδικας).
(
3
)	Περίπτωση την οποία αφορούσε η απόφαση της 10ης Δεκεμβρίου 2009, Rodríguez Mayor κ.λπ. (C‑323/08, EU:C:2009:770), η οποία επίσης αφορούσε διατάξεις του εργατικού κώδικα.
(
4
)	Το άρθρο αυτό φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα των εργαζομένων στην ενημέρωση και τη διαβούλευση στο πλαίσιο της επιχείρησης» και προβλέπει ότι εξασφαλίζεται στους εργαζομένους, σε διάφορα επίπεδα, ενημέρωση και διαβούλευση, στις περιπτώσεις και υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπονται από το δίκαιο της Ένωσης και τις εθνικές νομοθεσίες και πρακτικές.
(
5
)	Το άρθρο αυτό φέρει τον τίτλο «Προστασία σε περίπτωση αδικαιολόγητης απόλυσης» και ορίζει ότι κάθε εργαζόμενος έχει δικαίωμα προστασίας έναντι κάθε αδικαιολόγητης απόλυσης, σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης και τις εθνικές νομοθεσίες και πρακτικές.