ARREST VAN HET HOF VAN 2-6-65
Gezien het Reglement voor de procesvoering van het Hof van
Justitie van de Europese Gemeenschappen;
HET HOF VAN JUSTITIE,
rechtdoende,
Verwerpt het beroep;
Verwijst de Société Rhénane d'Exploitation et de Manutention
Soremain de kosten van het geding, met inbegrip van die van het
kort geding.
Aldus gewezenen ondertekend te Luxemburg op tweejuni negen­
tienhonderdvijfenzestig.
Hammes Donner Lecourt
Delvaux Trabucchi Strauß Monaco
Uitgesproken ter openbare zitting gehouden te Luxemburg op
twee juni negentienhonderdvijfenzestig.
Voor de Griffier,
H. J. Eversen
Adjunct-Griffier
De President,
Ch. L. Hammes
Conclusies van de Advocaat-Generaal Karl Roemer
van II maart 1965<appnote>1</appnote>
Mijnheer de President, mijne heren Rechters,
De zaak Sorema was reeds eenjaar geleden onder nummer 67-63
het onderwerp van een procedure tot vernietiging, in welke de vraag
behandeld moest worden, of de Hoge Autoriteit terecht deze vennoot­
schaphet uittreden uit de Oberrheinische Kohlenunion Bettag, Puton &
Co. (O.K.U.) in Mannheim opgedragen had. Ik kan er daarom thans
van afzien de feitelijke bijzonderheden daarvan opnieuw voor U uiteen
te zetten, dat wil zeggende samenstellingen werkingssferenvan de beide
genoemde maatschappijen, hun verhouding tot elkander, alsmede de
beschikkingen van de Hoge Autoriteit te beschrijven, die hun activi­
teiten betroffen.
1 Vertaald uit het Duits.
449
ZAAK 36-64
Het is U immers bekend, dat de Hoge Autoriteit in haar beschik­
king 3-62 van 28 maart 1962 aan Sorema heeft toegestaan, in de O.K.U.
te blijven deelnemen, dat zij verder in artikel 2, lid 2, van deze beschik­
king zich heeft voorbehouden, door een latere beslissing het ogenblik
van beëindiging van die deelneming vast te stellen en dat dienovereen­
komstig in beschikking 8-63 van 30 april 1963 werd vastgesteld, dat de
ontheffing op 30 juli 1963 verviel.
De laatstgenoemde beschikking werd door het Hof van Justitie —
in afwijking van mijn conclusie — door zijn arrest van 19 maart 1964
en op grond van overwegingen, waarop ik nog terugkom, vernietigd.
Daardoor kwam vast te staan, dat de in beschikking 3-62 neer­
gelegde ontheffing vooralsnog van kracht bleef; tevens zag de Hoge
Autoriteit zich geplaatst voor de noodzaak, de zaak aan de hand van
het gewezen arrest opnieuw in beschouwing te nemen. Het resultaat
volgde in beschikking 15-64 van 15 juli 1964 (Publikatieblad van de Euro­
pese Gemeenschappen 1964, blz. 1969), waarin opnieuw het uittreden van
Sorema uit de O.K.U. werd bevolen en wel met ingang van 30 sep­
tember 1964.
Tegen deze beschikking is nu het huidige beroep gericht. De hoofd­
vordering strekt tot vernietiging van bedoelde beschikking, terwijl de
Hoge Autoriteit verzoekt het beroep als ongegrond af te wijzen.
Beoordeling rechtens
Wanneer ik in het volgende er toe overga, dit nieuwe twistcomplex
juridisch te onderzoeken, dan spreekt het vanzelf, dat ik zal uitgaan
van datgene, wat het Hof in zijn arrest 67-63 heeft uitgemaakt omtrent
de aard en betekenis van de beschikkingen, die beslissend zijn voor de
verhouding Sorema-O.K.U.
Voor de beslissing van het Hof was essentieel dat werd vastgesteld,
dat de beschikkingen 31-59 en 12-60, wat de deelneming van Sorema
in de O.K.U. betreft, beschikking 19-57 zowel naar onderwerp als naar
motivering hadden gewijzigd. In haar beschikking 31-59 had de Hoge
Autoriteit een nieuwe fase in de betrekkingen van Sorema met de
O.K.U. ingeleid. Zij had daarin niet alleen maar de termijn verlengd,
die aan de bij Sorema aangesloten handelaren voor hun uittreding uit
de O.K.U. was gesteld, maar veeleer op bepaalde voorwaarden en voor
beperkte tijd de deelneming van Sorema in de O.K.U. toegestaan, en
zulks niet overeenkomstig paragraaf 12 van de Overeenkomst be­
treffende de overgangsbepalingen, maar volgens artikel 65, lid 2, van
het Verdrag. Dientengevolge kon het uittreden van Sorema uit de
O.K.U. niet via de vaststelling van de overgangstermijn, in beschikking
3-62 opgenomen, plaatsvinden, maar slechts aan de hand van de voor­
waarden, die voor het intrekken of het niet verlengen van een verleende
ontheffing voor overeenkomsten volgens artikel 65 vereist zijn.
Laten wij dus eerst nagaan, hoe de nieuwe beschikking van de
Hoge Autoriteit tegen de achtergrond van deze uitgangspunten beoor-
450
CONCLUSIES VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL VAN 11-3-65
deeld moet worden, en wel of zij — zoals de Hoge Autoriteit stelt —
uitgaat van de principes van het arrest 67-63 en daarmede in overeen­
stemming is, dan wel of zij — en dat is het standpunt van verzoekster
— beoordeeld naar de criteria van artikel 65 van het Verdrag ondeug­
delijk lijkt. Daarbij zal ik mij echter niet aan dejuiste volgorde houden,
die verzoekster voor het aanvoeren van haar middelen heeft gekozen.
I — Vormt de deelneming van Sorema in de O.K.U. eigen­
lijk wel een beperking van de mededinging ?
Het is logisch om in de eersteplaats te onderzoeken het argument
van verzoekster, dat de Hoge Autoriteit geen feiten heeft opgesomd,
die aantonen, waarom het lidmaatschap van Sorema van de O.K.U.
en haar participatie in de zaken van de O.K.U. als een beperking van
de mededinging moeten worden beschouwd. Naar verzoekstersopvat­
ting moet ook in geval van intrekking van een voor een afspraak ver­
leende ontheffing tevoren worden nagegaan, of de aan het oordeel
onderworpen overeenkomstop dat ogenblik nog onder artikel 65, lid 1,
valt.
Inderdaad bevat de motivering van de beschikking op dit punt
niet meer dan de enkelevaststelling, dat het verbod van artikel 65, lid 1,
ook voor Sorema geldt. Ik ben echter van mening, dat verdere vaststel­
lingen met betrekking tot deze vraag van de Hoge Autoriteit in de
bestredenbeschikking niet mochten worden verlangd. De noodzaak van
een ontheffing voor de deelneming van Sorema in de O.K.U. en daar­
mede de vraag, of artikel 65, lid 1, op deze verhouding toepasselijkis,
was namelijk reeds in vroegere beschikkingen aan de orde gekomen,
namelijk de beschikkingen 31-59, 12-60 en 3-62. Nooit zijn deze be­
schikkingen door verzoekster aangevallen, hoewel daartoe nu juist van
deelneming steedsalleen belangrijk beperkt (namelijk voor een over­
gangstijd) werd toegestaan.Dientengevolge hebben deze beschikkingen
— zoverre daarvan bij handelingen van de administratie kan worden
gesproken— met alles wat zij behelzen rechtskracht gekregen. De nu
aangevallen beschikking heeft daarentegen alleen maar ten doel, de
gegeven ontheffing in te trekken; zij baseert zich op de voorafgaande
beschikkingen en stelt deze en de daarin gereleveerde noodzaak van
ontheffing voorop. Welbeschouwd zou er met betrekking tot de vast­
stelling van beschikking 15-64 alleen dan aanleiding geweestzijn tot
onderzoek van de vraag, of het verbod van artikel 65, lid 1, nog voor
de deelneming van Sorema in de O.K.U. gold, wanneer nieuwe feiten,
bij voorbeeld wijzigingen in de markt, zich hadden voorgedaan, die van
invloed hadden kunnen zijn op de beantwoording van die vraag. Maar
daaromtrent heeft verzoekster niets gesteld. In plaats daarvan beroept
zij zich alleen op de mededingingssituatie, die vóór de deelneming van
Sorema in de O.K.U. en vóór het in werking treden van het Verdrag
bestond, alsmedeop het feit, dat de oprichting van Sorema in het jaar
1946 met het oog op de aanpassing aan een bepaalde mededingings-
451
ZAAK 36-64
situatie geschiedwas. Ik ben derhalve van mening, dat het eersteargu­
ment van het verzoek als ongegrond afgewezenmoet worden.
II — Kan de intrekking van de verleende ontheffing op
andere gronden bestreden worden ?
1. In de tweedeplaatsmoet de grief worden behandeld, inhoudende,
dat het in artikel 2 van beschikking 3-62 gemaaktevoorbehoud van hét
stellen van een termijn ongeldig is. Naar onze herinnering bepaalde
beschikking 3-62 niet zelf de geldigheidsduur van de ontheffing, doch
behield de vaststelling daarvan voor aan een latere handeling. In de
opvatting van verzoekster vervalste de Hoge Autoriteit daardoor het
systeemvan het Verdrag, hetgeen ten gevolge zou hebben, dat de op
het „onrechtmatige" voorbehoud van beschikking 3-62 berustendebe­
schikking 15-64 evenzeerals onrechtmatig beschouwddient te worden.
Ook tegen dezegrief kan allereerstworden ingebracht, dat beschik­
king 3-62 nooit bestredenis, hoewel daartoe volgens de opvatting van
verzoekster omtrent de mogelijkheid, de geldigheidsduur van een ont­
heffing voor een overeenkomstte bepalen, dat wil zeggenaan een ont­
heffing voor een overeenkomstbezwarende beperkingen te verbinden,
alle aanleiding zou zijn geweest.Beschikking 3-62 heeft derhalve rechts­
kracht en zij kan als individuele beschikking volgensde rechtspraakvan
het Hof van Justitie ook niet indirect door middel van de exceptie van
onrechtmatigheid thans weer tot voorwerp van onderzoek worden ge­
maakt.
Daarenboven heb ik de indruk, dat de Hoge Autoriteit in beschik­
king 15-64niet van het voorbehoud van termijnstelling, opgenomenin
beschikking 3-62, gebruik heeft gemaakt in de daaraan oorspronkelijk
toegedachte zin, dat is zoals dat voorbehoud in beschikking 8-63 toe­
gepast werd. De Hoge Autoriteit heeft zich, met andere woorden, niet
daartoe beperkt het einde van de in beschikking 3-62 genoemdeover­
gangstijd vast te stellen, maar zij heeft, zoals arrest 67-63 voorschrijft,
voor het intrekken van de ontheffing voor een overeenkomsttenminste
nog een aanvullende motivering gegeven,overeenkomstigde vereisten
van artikel 65, lid 2. De rechtmatigheid van het voorbehoud van het
stellen van een termijn isderhalve niet van belang, zodat ook de tweede
grief van het beroep niet kan slagen.
2. Van meer wezenlijk belang zijn daarentegen de middelen, die de
vraag betreffen, onder welke voorwaarden en in welke vorm volgens
het Verdrag een ontheffing voor een overeenkomst ingetrokken kan
worden. Naar mijn mening ligt hier het zwaartepunt van het geding.
Volgens artikel 65, lid 2, alinea 4, trekt de Hoge Autoriteit een
ontheffing in, indien zij van oordeel is, dat als gevolg van eenverande­
ring in de omstandigheden de overeenkomst, waarvoor ontheffing is
verleend, niet meer aan devoorwaarden van lid 2, sub a) tot en met c),
beantwoordt of dat de werkelijke gevolgen van een overeenkomst of
452
CONCLUSIES VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL VAN 11-3-65
van haar toepassingstrijdig zijn met de voorwaarden,welke voor het
verlenenvan de ontheffing vereistzijn.
Nu kan uit beschikking 15-64opgemaaktworden, dat de daarin
neergelegdeintrekking ten minstesubsidiairop de tekst van artikel 65
is gebaseerd,met name op de tweedevan de evengenoemdemogelijk­
heden (dus niet op eenveranderingin de omstandigheden).
Maar wanneerik de Hoge Autoriteit goedbegrijp, dan wil zij de
intrekking in de eersteplaats daardoor rechtvaardigen,dat reedsbij
het nemen van de beschikking3-62 de voorwaardenvan artikel 65,
lid 2, sub a) en b), niet vervuld waren.
Daarmeestaat het in het bijzonder als volgt.
Niet alleenin de onderhavigeprocedure,maar ook in zaak 67-63
heeftde HogeAutoriteit verklaard, dat zij in werkelijkheidbij het geven
van beschikking3-62 net als bij alle voorafgaandebeschikkingenniet
debedoelingheeftgehad,voor dedeelnemingvan Soremain de O.K.U.
eenformeleontheffingvoor eenovereenkomstvolgensartikel 65, lid 2,
af te geven, maar deze deelnemingin strijd met de bepalingen van
artikel 65 bij wijze van uitzonderingvoor eenovergangstijdtoe te laten.
Daarvoor heeft zij aanvankelijk van paragraaf 12 van de overgangs­
overeenkomstgebruik gemaakt, volgenswelke de Hoge Autoriteit in
degevallendat zij deontheffing,bedoeldin het tweedelid van artikel 65
van het Verdrag weigert, eenredelijke termijn moet bepalen,na welks
afloop de verbodsbepalingen,voorzien in hetzelfde artikel 65, van
kracht worden. Daarna heeft zij, om hetzelfdedoel te bereiken, zich
gebaseerdop algemene,aandegeheleopzetvan het Verdrag te ontlenen
overwegingen.Zoals wij weten, heeft het Hof van Justitie deze con­
structiein dezaak67-63niet vanbelanggeachtendaarvoor in de plaats
eenobjectieveuitlegging op basisvan hetgeendoor het Verdrag wordt
toegelaten,toegepast,met het resultaat, dat in beschikking3-62 een
ontheffingmet betrekkingtot eenovereenkomstvolgensartikel 65, lid 2,
werd gezien.De Hoge Autoriteit moestderhalveaan haar beschikking
een andere betekenistoegekendzien, dan zij zelf daaraan had toege­
dacht, met andere woorden de openbaring van haar verklaring was
juridisch, volgensde uitlegging van het Hof van Justitie, niet in over­
eenstemmingmet haar werkelijke wil. Zulk eendiscrepantietussenwil
en verklaring wordt in civilibus met de nietigverklaringwegensdwaling
achterhaald, welke een later herstel met bepaaldegevolgenin rechte
toelaat. In het publiekrechtbestaatdit middel naar algemeneopvatting
echterniet. Hier is beslissendof eenadministratievehandelingobjectief
in overeenstemmingismet dewet; deadministratieisbevoegdeenklaar­
blijkelijk niet aan dit criterium beantwoordendeadministratieve han­
deling te herroepen.
a) De eerstevraag, die wij dus moeten behandelen,is deze, of het
Verdrag eendusdanigeintrekking van ontheffingenvoor overeenkom­
sten,derhalveeenintrekking wegenshet niet-voldoenaan de benodigde
vereistenbij het verlenenvan die ontheffing,kent, dan wel zulks alleen
453
ZAAK 36-64
toestaat in gevallen, die de wet uitdrukkelijk noemt. Zoals U wellicht
weet, wordt voor het Duitse kartelrecht de overeenkomstigevraag aldus
beantwoord, dat de wet eenlimitatieve opsomming moet gevenvan alle
redenen voor intrekking, hetgeen een beroep op algemenegrondbegin­
selen van het administratief recht uitsluit <appnote>1</appnote>.
Voor het communautaire recht lijkt mij echter zulk een argumen­
tatie, in verband met het verschil in redactie, niet verdedigbaar. Zij
zou alleen verdedigd kunnen worden, wanneer in het Verdrag volkomen
duidelijk de limitatieve aard van de gevallen van intrekking te onder­
kennen zou zijn. Met de Hoge Autoriteit ben ik daarom van mening,
dat juist de stringente regeling van de mededingingsvragenin het Ver­
drag medebrengt, het principe van de mededinging te verzekerendoor
alle middelen, derhalve ook met toepassingvan algemenerechtsbeginse­
len met betrekking tot de intrekking van ondeugdelijke handelingen
van de administratie.
b) Wij zullen dus nu verder moeten nagaan, of in feite in het onder­
havige geval de voorwaarden voor eenintrekking van beschikking 3-62
volgens dit principe aanwezig zijn. De volgende overwegingen uit be­
schikking 15-64 zijn daarvoor van betekenis.De Hoge Autoriteit stelt:
de deelneming van Soremain de O.K.U. draagt niet bij tot een duide­
lijke verbetering van de verdeling van steenkolen(artikel 65, lid 2, sub
a]); zij is, in het bijzonder voorzover het gaat om deelneming aan
de beraadslagingen en aan de besluitvorming van de O.K.U. niet
onmisbaar voor het bereiken van het door de kartel-overeenkomst
gestelde doel; zij is van een meer beperkende aard dan voor het
doel van de overeenkomstnoodzakelijk is (artikel 65, lid 2, sub b]);
zij betekent de discriminatie voor alle groothandelaren in steenkool,
die van deelneming in de O.K.U. zijn uitgesloten wegens het niet
voldoen aan de gewone voorwaarden voor toelating.
Ten aanzien van punt 1 — duidelijke verbetering van de verde­
ling — voert verzoekstertweebezwarenaan, eenformeel en eenfeitelijk.
Wat de formele grief betreft, deze verwijt de Hoge Autoriteit een
onvoldoende motivering van haar beschikking voorzover dezeniet meer
doet dan vaststellendat Soremain Zuid-Duitsland geenhandelsactiviteit
heeft ontplooid. Naar de mening van verzoekster had de Hoge Auto­
riteit alle denkbare gevolgen van de deelneming van Sorema in de
O.K.U. in aanmerking moeten nemen.
Deze opvatting miskent de omvang van de verplichting om te
motiveren, welke niet afgemetenwordt naar de bij ene objectieve uit­
legging van de tekst van het Verdrag aanwijsbare voorwaarden om op
te treden, maar naar de door de Hoge Autoriteit als juist aanvaarde
gedachtengang en haar gevolgtrekkingen daaruit. Aangezien het voor
de Hoge Autoriteit klaarblijkelijk bij de beoordeling van de voorwaar­
den van letter a) van artikel 65, lid 2, uitsluitend op eenhandelsactiviteit
1 — Zie Müller-Henneberg-Schwartz, „Gemeinschaftskommentar zum Gesetz gegen Wettbewerbsbe­
schränkungen", 1963, noot 12 bij paragraaf 11.
454
CONCLUSIES VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL VAN 11-3-65
in Zuid-Duitsland aankwam,kon van haar gezichtspuntuit de gegeven
motivering als voldoendegezienworden, want dezebevat — en meer
verlangt de rechtspraakvan het Hof vanJustitie niet — alle van belang
zijnde rechts-en feitelijke overwegingen.
De grief schendingvan wezenlijkevormvoorschriftenmoetderhalve
afgewezenworden.
Omtrent de feitelijkejuistheid van de door de HogeAutoriteit met
betrekkingtot letter a) van artikel 65, lid 2, ontwikkeldeoverwegingen
merkt verzoeksterop, dat de Hoge Autoriteit ten onrechteer van uit
is gegaan,dat eenverbeteringvan de verdeling alleen maar verwacht
kon worden van een deelnemingvan Soremaaan de handelsactiviteit
in Zuid-Duitsland. De Hoge Autoriteit zou om correct te zijn, op ieder
soortwerkzaamheidin het kader van de overeenkomstvoor welkeont­
heffing wasverleend,moetenletten en in het bijzonder in aanmerking
moetennemen de uitwerking daarvan op het geheelvan de gemeen­
schappelijkemarkt en niet op eenenkel onderdeelvan dezemarkt.
Ook in dit opzicht kan ik deopvatting van verzoekster,niet, althans
niet volledig delen; volgensartikel 65, lid 2, sub a), moet de Hoge
Autoriteit vóór zij overgaattot verlening van een ontheffing voor een
overeenkomstals de thans in het geding zijnde, vaststellen,of de ge­
meenschappelijkeaankoop „tot een duidelijke verbetering van de ...
verdeling van bedoeldeprodukten" zal bijdragen. Deze formulering
moet naar mijn meningverstaanworden in de zin van eenin beschou­
wing nemenvan de concreteovereenkomsttot gemeenschappelijkeaan­
koop met het specialedoel van de afspraak,hier dus, zoalsblijkt uit
artikel 1 van beschikking3-62, hetwelk naar de artikelen 1 tot en met
9 van beschikking 19-57 verwijst, de overeenkomstvan een aantal
ondernemingen„tot gemeenschappelijkeaankoopvan brandstoffenbij
de kolenmijnondernemingenvan de bekkensAken, het Ruhrgebied,
Saarlanden Lotharingenof bij deverkoopkantorenvan dezekolenmijn­
ondernemingen,voor de wederverkoopin Zuid-Duitsland".
De verdelingvan dezeproduktenin dit gebiedmoetdoor de kartel­
overeenkomstworden verbeterd, maar het komt geenszinsaan op de
verbetering van de verdeling van welke gelijksoortigeprodukten dan
ook onverschilligwaar in de gemeenschappelijkemarkt. Zoals zonder
meermoet wordentoegegeven,is daarmedezeerzekernog nietsgezegd
over de vraag, of een verbetering van de verdeling alleen maar door
handelsactiviteitin het bedoeldegebied of ook door een ander soort
activiteit in het kader van de afspraakkan worden bereikt. Intussenzie
ik geenaanleidingom op dezevraag in de onderhavigezaak dieper in
te gaan. Verzoeksterheeft immers geen aanknopingspuntenverstrekt
voor de conclusie,dat het enkelefeit van haar binding met de O.K.U.
eengunstigeuitwerking op de verbeteringvan de verdelingals bedoeld
in artikel 65 heeft, een stelling, waartegenop zijn minst een feitelijk
vermoedenpleit en die daarom bewijs vraagt van degeen,die zich er
op beroept.
Even belangrijk voor de uitslag van het geding is het feit, dat de
455
ZAAK 36-64
Hoge Autoriteit haar beslissingtot intrekking niet alleen heeft doen
steunen op het ontbreken van de voorwaarden van artikel 65, lid 2,
sub a), maar ook op de vaststelling, dat het enkele feit van de deelne­
ming van Sorema in de O.K.U. in ieder geval niet onmisbaar is voor
het bereiken van het doel van een betere verdeling en dat dezedeelne­
ming van een meer beperkendeaard voor de mededinging is, dan voor
het doel van de overeenkomstnoodzakelijk is (artikel 65, lid 2, sub b]).
Te dien aanzien heeft verzoekster, wanneer ik het goed zie, helemaal
geen opmerkingen gemaakt en het valt ook moeilijk in te zien, dat de
stelling kan worden verdedigd, dat de deelneming van Sorema in de
O.K.U. op zich zelf onmisbaar is voor het bereiken van het doel van
de overeenkomst met de O.K.U., zoals dit uit de beschikking 19-57
afgeleid kan worden.
En daarmee is dan eigenlijk — wat de oorspronkelijke gebrekkig­
heid van de ontheffing 3-62 ten opzichte van Sorema betreft — reeds
al het nodige gezegd.Ik wil echter desondanksnog ingaan op de schen­
ding van het verbod van discriminatie, waarop de Hoge Autoriteit zich
in beschikking 15-64 aanvullend heeft beroepen en vaststellen, of de
verwijten van verzoeksterin dit opzicht althans gegrond zijn.
Het lijkt mij dat dit niet het geval is met de stelling van verzoekster
dat het verbod van discriminatie slechts in zoverre geldt, als de vrije
mededinging daardoor nadelig wordt beïnvloed. De deelneming van
Sorema aan de werkzaamheden van de O.K.U. zou daarentegenjuist
nadelen van de mededinging compenseren, zij zou een compensatie
opleveren van het feit, dat de Hoge Autoriteit tot nu toe had nagelaten,
voor een gelijke toegang tot de produktie te zorgen door doeltreffende
maatregelen te treffen op het gebied van de openbaarmaking van
transporttarieven en de niet-discriminerende toepassing daarvan. In
principe verdedigt verzoeksterdaarmede het standpunt, dat zolang de
Hoge Autoriteit of de Lid-Staten hun verplichtingen niet volledig na­
komen, ook de ondernemingen in de Gemeenschapniet gebonden zijn
aan de voor hen geldendebepalingen van het Verdrag. Een dergelijke
„verrekening" van veronderstelde of werkelijke overtredingen van het
Verdrag is echter in strijd met de beginselen,die het Hof van Justitie
in zijn rechtspraak (bepaaldelijk in zaken betreffende artikel 169 van
het Verdrag) heeft ontwikkeld. Verzoekster kan er derhalve niet in
slagen, op deze manier het verbod van discriminatie van het Verdrag
buiten toepassing te laten of te relativeren.
Even onjuist komt mij de gedachtengang van verzoekster voor,
dat ten aanzien van Sorema het verbod van discriminatie niet kan
worden toegepast,omdat het alleen maar tegenoverkopers zou gelden,
terwijl Sorema geen handelsactiviteit uitoefent. Terecht merkt de Hoge
Autoriteit te dien aanzien op, dat het feit dat Sorema kopers-belangen
van haar leden bundelt, niet alleen beslissendwas voor de toepassing
van artikel 65 op haar, maar evenzeer voor de toepassing van het
verbod van discriminatie. Overal waar Sorema een voordeel in de
markt wordt toegekend, gaat het uiteindelijk om niets anders dan de
456
CONCLUSIES VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL VAN 11-3-65
bevoordeling van die handelaren, die in Sorema verenigd zijn en wier
belangen door Sorema worden behartigd.
Ook is in dit verband niet van belang de overweging van verzoek­
ster, dat een overtreding van artikel 4 van beschikking 19-57 (en daar­
door van het verbod tot discriminatie) niet aanwezig zou zijn, omdat
Sorema, ondanks het gemis van de hoedanigheid van groothandelaar,
vermeld in beschikking 19-57,reedsbij beschikking 31-59 tot de O.K.U.
toegelaten was, hetgeendan bewijzen zou, dat zij in het kader daarvan
terecht een bijzondere plaats innam. Naar mijn mening zou uit be­
schikking 31-59 en andere beschikkingen voor de beoordeling van het
onderhavige geval slechtsdan iets kunnen worden geput, wanneer niet
zou zijn aangetoond, dat de Hoge Autoriteit toentertijd de toelating
van Sorema bij wijze van uitzondering, en zulks in strijd met de bepa­
lingen van artikel 65, had toegestaan,namelijk op grond van paragraaf
12 van de Overgangsovereenkomst.Nu deze zienswijze door het arrest
67-63 is geëcarteerd en nu nog slechts de algemene regeling van arti­
kel 65 in aanmerking komt, is een speciale behandeling van Sorema
niet meer te rechtvaardigen.
Ten slotte is, anders dan verzoekstermeent, voor de oplossingvan
het onderwerpelijke vraagstuk niets te putten uit het feit, dat de leve­
ringsvoorwaarden van de kolenmijnondernemingen of hun verkoop­
maatschappijen, waarnaar in beschikking 19-57 verwezen wordt, niet
gericht zijn op de afzet van steenkool in Zuid-Duitsland. De maatstaf,
waarnaar de gelijke of niet-gelijke behandeling van ondernemingen in
hun verhouding tot de O.K.U. gewaardeerd moet worden, wordt
namelijk niet bepaald door de leveringsvoorwaarden van de steenkolen­
mijnondernemingen, maar alleen door de voor toetreden tot de O.K.U.
geldende statutaire bepalingen. En die beogen,overeenkomstighet sta­
tutaire doel, afzet in Zuid-Duitsland.
Daarmee blijkt ook gerechtvaardigd het beroep van de Hoge Auto­
riteit op het verbod van discriminatie van het Verdrag en de daaruit
af te leiden ondeugdelijkheid van beschikking 3-62.
Nu staat evenwel volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie
vast, dat voor de intrekking van een handeling van de administratie
die een derde bevoordeelt, het enkele bewijs van de onregelmatigheid
van die handeling vanaf de oorsprong niet voldoende is. Of en zo ja
in welke omvang en met welke gevolgen (ex nunc of ex tunc) de in­
trekking geoorloofd is, moet veeleervoor ieder geval afzonderlijk onder
afweging van alle daarmede gemoeide belangen bepaald worden. Dat
zijn dan in het onderhavige geval enerzijds het algemeen belang bij de
handhaving van de grondbeginselen op het stuk van de mededinging
en bij de inachtneming van het principe van gelijke behandeling van
alle ondernemingen, die zich in vergelijkbare omstandighedenbevinden,
anderzijds de ondernemersbelangenvan Sorema en haar leden, dat zij
niet worden teleurgesteld in hun vertrouwen dat de voor de overeen­
komst verleende ontheffing gehandhaafd blijft en dat hun commerciële
plannen dus niet in de war gestuurd worden.
457
ZAAK 36-64
Wat dat laatste betreft, zou toch de strekking, vooral de beperking
van de geldigheidsduur van vroegerebeschikkingenvan de Hoge Auto­
riteit betreffende de verhouding Sorema-O.K.U., maar ook de formu­
lering van beschikking 3-62 een waarschuwing moeten zijn tegen een
overwaardering van het vertrouwenselement. Reeds op grond van het
voorbehoud van artikel 2 van beschikking 3-62 moest verzoekster tot
de gevolgtrekking komen,dat de Hoge Autoriteit voor haar deelneming
in beginsel een kortere termijn had gesteld dan voor de ontheffing van
de O.K.U. op zichzelf. Ook is in de gronden der beschikking, in haar
geheel genomen, iets te bespeurenvan wat men in het burgerlijk recht
„Geschäftsgrundlage" zou noemen, wanneer het niet al — in het
kartelrecht — een voorwaarde voor ontheffing moet worden genoemd.
Wij lezen daar, dat reedsbij het nemen van beschikking 3-62, met het
oog op de nieuwe, van 1961af geldende regelingen voor de handel in
het Ruhrgebied, voor de Franse groothandelaren in steenkool geen
beletsel bestond, direkt uit het Ruhrgebied kolen te betrekken en —
zo moet daaraan worden toegevoegd— daardoor te voldoen aande voor­
waarden voor een regelmatige deelneming in deO.K.U. Wanneer dan
toch nog — overigenstijdelijk — de deelnemingvan Soremain O.K.U.
werd goedgekeurd, dan gebeurde dat alleen daarom, omdat de uitein­
delijke vorm van de verkoopvoorwaarden van het Ruhrgebied niet
vaststond en niet te bepalen was. Er werd echter naar mijn mening
juist door deze verwijzing duidelijk te verstaan gegeven, dat na de
definitieve vaststelling in ongewijzigde vorm van die voorwaarden een
collectieve deelneming van Sorema in de O.K.U. niet langer te recht­
vaardigen viel. Zoals wij weten is de bedoeldevoorwaarde in het jaar
1963 ingetreden en reedsin de zaak 67-63 heeft de Hoge Autoriteit
daarop de aandacht gevestigd. Van dat tijdstip af moest verzoekster
met een beëindiging van haar deelneming in de O.K.U. rekening hou­
den, en van het bedoeldeogenblik af kan dientengevolgegeen sprake
meer zijn van eenvertrouwensbelangdat beschermingverdient. Daaren­
boven heeft verzoekster de stelling van de Hoge Autoriteit niet weer­
legd, dat sedertdien de Fransegroothandelaren in steenkoolieder voor
zichzelf inderdaad de voorwaarden vervullen om uit het Ruhrgebied
te betrekken en dat het voor hen economischmogelijk was geworden,
handelsactiviteit in Zuid-Duitsland te ontplooien. Toen stond hen niets
meer in de weg, aan de voorwaarden voor directe deelneming in de
O.K.U. te voldoen en op die wijze de voordelen daarvan te genie­
ten.
Dit alles tezamen leidt bij de noodzakelijke afweging van belangen
tot het resultaat, dat tegeneen herroeping van de aanvankelijk gebrek­
kige ontheffing van een overeenkomst,zoals de Hoge Autoriteit die in
beschikking 15-64 opgenomen heeft, geen bezwaar kan worden ge­
maakt.
458
BESCHIKKING VAN DE PRESIDENT VAN HET HOF VAN 17-9-64
III —
Zonder op verdere herroepingsmogelijkheden en de daaromtrent
naar voren gebrachte middelen van beroep in te gaan, luidt derhalve
onze slotconclusie als volgt:
Het beroep van Sorema moet als ongegrond worden afgewezenen
verzoekstermoet in de kosten van het procesworden veroordeeld.
Beschikking van de President van het Hof
van 17 september 1964<appnote>1</appnote>
In de zaak 36-64 R :
SOCIÉTÉ RHÉNANE D'EXPLOITATION ET DE MANUTENTION
„SOREMA",
vennootschap met beperkte aansprakelijkheid, gevestigd te
Straatsburg,
vertegenwoordigd door haar bestuurders,
bijgestaan door Mr. R. Garon, advocaat te Straatsburg,
ten deze domicilie gekozen hebbende te Luxemburg aan de
rue Brasseur 6 ten kantore van Mr. C. Turk, advocaat bij
het Gerechtshof te Luxemburg,
verzoekster,
tegen
HOGE AUTORITEIT VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP VOOR
KOLEN EN STAAL,
vertegenwoordigd door haar juridische adviseurs Dr. H.
Matthies en Mr. G. Olivier, als gemachtigden, ten deze
domicilie gekozen hebbende te haren kantore aan de place
de Metz 2 te Luxemburg,
verweerster,
1 — Procestaal: Frans
459