62023CJ0233_RES
Sprawa C‑233/23
Alfabet Inc.e.a.
przeciwko
Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato,
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Consiglio di Stato)
Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 25 lutego 2025 r.
Odesłanie prejudycjalne – Konkurencja – Pozycja dominująca – Artykuł 102 TFUE – Rynki cyfrowe – Platforma cyfrowa – Odmowa przez przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą, które stworzyło platformę cyfrową, umożliwienia dostępu do tej platformy przedsiębiorstwu trzeciemu, które stworzyło aplikację, z zapewnieniem interoperacyjności wspomnianej platformy i owej aplikacji – Ocena niezbędnego charakteru dostępu do platformy cyfrowej – Skutki zarzucanego zachowania – Obiektywne uzasadnienie – Konieczność opracowania przez przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą szablonu dla kategorii aplikacji w celu umożliwienia dostępu – Definicja właściwego rynku niższego szczebla
Pozycja dominująca – Nadużycie – Odmowa udzielenia przez przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą innemu przedsiębiorstwu dostępu do produktu lub usługi koniecznych dla jego działalności – Infrastruktura stworzona przez przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą w celu umożliwienia jej wykorzystywania przez przedsiębiorstwa trzecie a nie wyłącznie na potrzeby jego własnej działalności – Ocena charakteru mającego znamiona nadużycia – Zastosowanie warunku dotyczącego niezbędnego charakteru dostępu do tej infrastruktury przez przedsiębiorstwo, które zwróciło się o dostęp – Brak
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 37–52)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Pojęcie – Obiektywne pojęcie odnoszące się do zachowań mogących wpłynąć na strukturę rynku i stworzyć przeszkodę w utrzymaniu istniejącego poziomu konkurencji lub jej rozwoju na rynku – Obowiązki spoczywające na przedsiębiorstwie dominującym – Konkurowanie wyłącznie pozacenowe – Kryteria oceny – Dowód praktyk mogących wywołać skutki antykonkurencyjne na rynku – Okoliczności, jakie można uwzględnić
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 54–61)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Odmowa przez przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą, będące posiadaczem platformy cyfrowej, zapewnienia interoperacyjności aplikacji stworzonej przez przedsiębiorstwo trzecie z tą platformą – Obiektywne uzasadnienie – Przesłanki – Ciężar dowodu – Obowiązki przedsiębiorstwa zajmującego pozycję dominującą w wypadku nieuzasadnionej odmowy
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 70–81)
Pozycja dominująca – Rynek właściwy – Oznaczenie – Rynki odrębne – Identyfikacja rynku niższego szczebla – Kryteria oceny – Identyfikacja rynku potencjalnego – Brak obowiązku dokładnego zdefiniowania właściwego rynku produktowego i geograficznego
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 83–86)
Streszczenie
Rozpatrując wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, Trybunał, orzekający w składzie wielkiej izby, uściślił warunki, w jakich odmowa zapewnienia interoperacyjności między jego platformą cyfrową a aplikacją zewnętrzną przez przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą może stanowić nadużycie i wywoływać skutki antykonkurencyjne. Wyjaśnił on również okoliczności, na które można się powołać jako obiektywne uzasadnienie takiej odmowy, a także obowiązki ciążące na przedsiębiorstwie zajmującym pozycję dominującą, jeżeli taka odmowa nie jest uzasadniona.
Google LLC jest spółką zależną spółki Alphabet Inc., kontrolującą Google Italy Srl z siedzibą we Włoszech. W 2015 r. Google wypuścił Android Auto, który umożliwia użytkownikom urządzeń mobilnych funkcjonujących z systemem operacyjnym Android OS dostęp do aplikacji obecnych na tych urządzeniach bezpośrednio na ekranie systemu informacyjno-rozrywkowego pojazdu samochodowego.
W 2018 r. Enel X Italia Srl, spółka należąca do grupy Enel, która zarządza ponad 60 % stacji ładowania dostępnych dla elektrycznych pojazdów samochodowych we Włoszech, zwróciła się do Google’a o podjęcie działań niezbędnych do zapewnienia interoperacyjności JuicePass, jej aplikacji do ładowania elektrycznych pojazdów samochodowych, z Androidem Auto.
Wobec odmowy Google’a Enel X Italia wniosła sprawę do włoskiego organu ochrony konkurencji. W decyzji z 2021 r. organ ten uznał, że zachowanie Google’a polegające na utrudnianiu i opóźnianiu dostępności aplikacji JuicePass na Androidzie Auto stanowiło nadużycie pozycji dominującej w rozumieniu art. 102 TFUE, i nałożył grzywnę w wysokości ponad 100 mln EUR na spółki Alphabet, Google i Google Italy.
Spółki te wniosły skargę na tę decyzję do włoskiego sądu administracyjnego. Ponieważ skarga ta została oddalona, wniosły one apelację do Consiglio di Stato (rady stanu, Włochy), która postanowiła zwrócić się do Trybunału z pytaniem o wykładnię pojęcia „nadużycia pozycji dominującej” w rozumieniu art. 102 TFUE w przypadku odmowy dostępu takiej jak rozpatrywana w niniejszej sprawie.
Ocena Trybunału
Uznawszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym za dopuszczalny, Trybunał zajął się w pierwszej kolejności kwestią, czy odmowa przez przedsiębiorstwo dominujące, które stworzyło platformę cyfrową, zapewnienia jej interoperacyjności z aplikacją stworzoną przez przedsiębiorstwo trzecie na jego wniosek może stanowić nadużycie pozycji dominującej, nawet jeśli wspomniana platforma nie jest niezbędna do handlowego wykorzystania tej aplikacji na rynku niższego szczebla w rozumieniu orzecznictwa wynikającego z wyroku Bronner. (
1
)
Trybunał rozpoczął od przypomnienia, że art. 102 TFUE penalizuje zachowania przedsiębiorstw zajmujących pozycję dominującą takich jak te, które za pomocą środków innych niż konkurencja pozacenowa utrudniają utrzymanie lub rozwój konkurencji na rynku, na którym konkurencja jest już osłabiona właśnie ze względu na obecność jednego lub kilku przedsiębiorstw zajmujących pozycję dominującą.
W tym kontekście Trybunał orzekł w wyroku Bronner, że odmowa udzielenia dostępu do infrastruktury stworzonej przez przedsiębiorstwo dominujące i będącej w jego posiadaniu na potrzeby jego własnej działalności może stanowić nadużycie pozycji dominującej nie tylko pod warunkiem, że odmowa ta może wyeliminować wszelką konkurencję na danym rynku ze strony podmiotu wnioskującego o dostęp i nie da się obiektywnie uzasadnić, ale również że infrastruktura ta sama w sobie jest niezbędna do wykonywania działalności przez ten podmiot w tym znaczeniu, że nie istnieje żaden rzeczywisty lub potencjalny substytut tej infrastruktury.
W tym względzie Trybunał podkreślił, że nałożenie tych warunków było uzasadnione szczególnymi okolicznościami sprawy Bronner, polegającymi na odmowie przez przedsiębiorstwo dominujące udzielenia konkurentowi dostępu do infrastruktury, którą opracowało ono na potrzeby swojej własnej działalności, z wyłączeniem wszelkiego innego zachowania.
Zobowiązanie przedsiębiorstwa zajmującego pozycję dominującą, ze względu na to, że jego odmowa stanowi nadużycie, do zawarcia umowy z konkurentem w celu umożliwienia mu dostępu do tej infrastruktury narusza bowiem w szczególności jego swobodę zawierania umów i jego prawo własności. Ponadto gdyby taki dostęp był przyznawany zbyt łatwo, przedsiębiorstwo dominujące byłoby mniej skłonne inwestować w wydajną infrastrukturę i w rozwój produktów i usług wysokiej jakości w interesie konsumentów, a inne przedsiębiorstwa nie byłyby zachęcane do tworzenia urządzeń konkurencyjnych.
Natomiast w przypadku gdy przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą stworzyło infrastrukturę w celu umożliwienia korzystania z tej infrastruktury przez przedsiębiorstwa trzecie, warunek określony przez Trybunał w wyroku Bronner, dotyczący niezbędnego charakteru tej infrastruktury do prowadzenia działalności przez podmiot wnioskujący o dostęp, nie ma zastosowania, ponieważ nie jest on uzasadniony ani ochroną swobody zawierania umów i prawa własności przedsiębiorstwa zajmującego pozycję dominującą, ani koniecznością zachęcenia tego przedsiębiorstwa do inwestowania. Nałożenie na przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą obowiązku udzielenia dostępu do infrastruktury stworzonej w celu jej wykorzystywania przez przedsiębiorstwa trzecie nie zmienia zasadniczo modelu ekonomicznego, który przyświecał stworzeniu tej infrastruktury.
W niniejszej sprawie, z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający, okazuje się, że platforma cyfrowa nie została stworzona przez przedsiębiorstwo będące jej posiadaczem wyłącznie na potrzeby jego własnej działalności, ponieważ dostęp do tej platformy cyfrowej jest otwarty dla przedsiębiorstw trzecich. W związku z tym odmowa udzielenia dostępu do wspomnianej platformy cyfrowej może stanowić nadużycie pozycji dominującej, nawet jeśli platforma ta nie jest niezbędna do handlowego wykorzystania danej aplikacji na rynku niższego szczebla, lecz może uczynić ją bardziej atrakcyjną dla konsumentów.
W drugiej kolejności Trybunał orzekł, że nawet jeśli zarówno przedsiębiorstwo, które zwróciło się do przedsiębiorstwa dominującego o zapewnienie interoperacyjności jego platformy cyfrowej, jak i konkurenci pierwszego przedsiębiorstwa pozostali aktywni na danym rynku i wzmocnili na nim swoją pozycję, mimo że nie korzystają z takiej interoperacyjności, okoliczność ta nie może sama w sobie wskazywać na to, że odmowa uwzględnienia tego żądania przez przedsiębiorstwo dominujące nie mogła wywołać skutków antykonkurencyjnych.
Trybunał przypomniał, że zachowanie przedsiębiorstwa zajmującego pozycję dominującą może zostać uznane za nadużycie pod warunkiem wykazania, iż rzeczywistym lub potencjalnym skutkiem tego zachowania za pomocą środków innych niż konkurencja pozacenowa jest ograniczenie konkurencji poprzez wykluczenie przedsiębiorstw równie skutecznych z rynku lub rynków właściwych lub uniemożliwienie ich rozwoju na tych rynkach.
Kwalifikacja ta nie wymaga jednak wykazania, że oczekiwany rezultat takiego zachowania mającego na celu wykluczenie jego konkurentów z danego rynku został osiągnięty. Organ ochrony konkurencji może zatem stwierdzić naruszenie art. 102 TFUE, wykazując na podstawie konkretnych dowodów, że sporne zachowanie miało rzeczywistą zdolność do wywołania skutków antykonkurencyjnych.
Utrzymanie tego samego stopnia konkurencji na danym rynku, a nawet rozwój konkurencji na tym rynku nie oznacza bowiem koniecznie, że zarzucane zachowanie nie może wywołać skutków antykonkurencyjnych W szczególności Trybunał zauważył, że to, czy takie zachowanie ma charakter nadużycia, nie zależy od zdolności konkurentów do złagodzenia takich skutków.
W trzeciej kolejności Trybunał zbadał obiektywne względy uzasadniające, na które można się powołać w celu uzasadnienia odmowy dostępu, takiej jak rozpatrywana w niniejszej sprawie, oraz ewentualne obowiązki ciążące na przedsiębiorstwie zajmującym pozycję dominującą, jeżeli taka odmowa nie jest uzasadniona. Zauważył on w tym względzie, że odmowa zapewnienia interoperacyjności aplikacji zewnętrznej z platformą cyfrową przedsiębiorstwa zajmującego pozycję dominującą może być obiektywnie uzasadniona, jeżeli przyznanie takiej interoperacyjności zagroziłoby integralności danej platformy lub bezpieczeństwu korzystania z niej lub gdyby z innych względów technicznych taka interoperacyjność nie była możliwa.
Jeśli tak nie jest, przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą jest zobowiązane do zapewnienia interoperacyjności w rozsądnym terminie, biorąc pod uwagę zarówno trudności napotkane przez to przedsiębiorstwo w tym zakresie, jak i potrzeby przedsiębiorstwa trzeciego, oraz, w stosownym przypadku, za odpowiednim finansowym świadczeniem wzajemnym, które powinno być sprawiedliwe i proporcjonalne, biorąc pod uwagę rzeczywiste koszty opracowania i prawo przedsiębiorstwa zajmującego pozycję dominującą do uzyskania z tego tytułu odpowiedniej korzyści.
W czwartej i ostatniej kolejności Trybunał stwierdził, że w celu dokonania oceny istnienia nadużycia polegającego na odmowie przez przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą zapewnienia interoperacyjności aplikacji osoby trzeciej z jego platformą cyfrową organ ochrony konkurencji może ograniczyć się do zidentyfikowania rynku, na którym odmowa ta może wywołać skutki antykonkurencyjne, czyli rynku niższego szczebla, nawet jeśli jest on jedynie potencjalny. Zidentyfikowanie to nie wymaga koniecznie precyzyjnego zdefiniowania właściwego rynku produktowego i geograficznego, w szczególności gdy rynek niższego szczebla wciąż rozwija się lub szybko ewoluuje, w związku z czym jego zakres nie jest w pełni określony w chwili, w której dochodzi do zarzucanego nadużycia.
(
1
)	Wyrok z dnia 26 listopada 1998 r., Bronner (C‑7/97, EU:C:1998:569).