62021CJ0632
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (έβδομο τμήμα)
της 14ης Σεπτεμβρίου 2023 (
*1
) (
i
)
«Προδικαστική παραπομπή – Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Κανονισμός (ΕΚ) 593/2008 – Εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές – Πεδίο εφαρμογής – Συμβάσεις χρονομεριστικής μισθώσεως ακινήτων – Αγωγή με αίτημα να κηρυχθούν άκυρες οι εν λόγω συμβάσεις – Συμβαλλόμενα μέρη που έχουν την ιθαγένεια του Ηνωμένου Βασιλείου – Επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου – Άρθρο 3 – Ελευθερία επιλογής – Άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχεία βʹ και γʹ – Εφαρμοστέο δίκαιο ελλείψει επιλογής – Άρθρο 6 – Συμβάσεις καταναλωτών – Όρια»
Στην υπόθεση C‑632/21,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Juzgado de Primera Instancia e Instrucción no 2 de Granadilla de Abona (πρωτοδικείο αριθ. 2 της Granadilla de Abona, Ισπανία) με απόφαση της 13ης Οκτωβρίου 2021, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 14 Οκτωβρίου 2021, στο πλαίσιο της δίκης
JF,
NS,
κατά
Diamond Resorts Europe Limited (Sucursal en España),
Diamond Resorts Spanish Sales SL,
Sunterra Tenerife Sales SL,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έβδομο τμήμα),
συγκείμενο από τους M. L. Arastey Sahún, πρόεδρο τμήματος, F. Biltgen (εισηγητή) και J. Passer, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Szpunar
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
οι JF και NS, εκπροσωπούμενοι από τον A. García Cami, procurador, και την L. Mancera Molero, abogada,
–
οι Diamond Resorts Europe Limited (Sucursal en España), Diamond Resorts Spanish Sales SL και Sunterra Tenerife Sales SL, εκπροσωπούμενες από τους M.‑D. Gómez Dabic και J. M. Macías Castaño, abogados,
–
η Ισπανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον A. Ballesteros Panizo,
–
η Τσεχική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την L. Halajová και τους M. Smolek και J. Vláčil,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την I. Galindo Martín και τον W. Wils,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 4, παράγραφος 3, και του άρθρου 5 της Συμβάσεως για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές, η οποία άνοιξε προς υπογραφή στη Ρώμη στις 19 Ιουνίου 1980 (ΕΕ 1984, L 146, σ. 7) (στο εξής: Σύμβαση της Ρώμης), καθώς και του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχεία βʹ και γʹ, του άρθρου 6, παράγραφος 1, και του άρθρου 24 του κανονισμού (ΕΚ) 593/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Ιουνίου 2008, για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές (Ρώμη Ι) (ΕΕ 2008, L 177, σ. 6, και διορθωτικό ΕΕ 2009, L 309, σ. 87) (στο εξής: κανονισμός Ρώμη Ι).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, των JF και NS και, αφετέρου, της Diamond Resorts Europe Limited (Sucursal en España) (στο εξής: Diamond Resorts Europe), της Diamond Resorts Spanish Sales SL και της Sunterra Tenerife Sales SL, με αίτημα να κηρυχθούν άκυρες οι συμβάσεις χρονομεριστικής μισθώσεως ακινήτων τις οποίες συνήψαν οι ενάγoντες της κύριας δίκης και η Diamond Resorts Europe.
Το νομικό πλαίσιο
Το πρώτο πρωτόκολλο
3
Το άρθρο 1 του πρώτου πρωτοκόλλου για την ερμηνεία από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της συμβάσεως για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές, η οποία είναι ανοικτή προς υπογραφή στη Ρώμη από τις 19 Ιουνίου 1980 (ΕΕ 1989, L 48, σ. 1) (στο εξής: πρώτο πρωτόκολλο), το οποίο τέθηκε σε ισχύ την 1η Αυγούστου 2004, ορίζει τα εξής:
«Το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί της ερμηνείας:
α)
της [συμβάσεως της Ρώμης]
[…]».
4
Το άρθρο 2 του πρώτου πρωτοκόλλου προβλέπει τα εξής:
«Τα ακόλουθα δικαστήρια μπορούν να ζητούν από το Δικαστήριο να αποφαίνεται προδικαστικά επί θέματος που ανακύπτει σε υπόθεση που εκκρεμεί ενώπιόν τους και αφορά την ερμηνεία των κειμένων που αναφέρονται στο άρθρο 1, εάν κρίνουν ότι η απόφαση για το ζήτημα αυτό είναι απαραίτητη για να εκδώσουν τη δική τους απόφαση:
α)
[…]
–
στην Ισπανία:
el Tribunal Supremo,
[…]
β)
τα δικαστήρια των συμβαλλόμενων κρατών όταν δικάζουν σε δεύτερο βαθμό.»
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός Ρώμη I
5
Οι αιτιολογικές σκέψεις 6, 7, 23 και 27 του κανονισμού Ρώμη Ι έχουν ως εξής:
«(6)
Η ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς προϋποθέτει, προκειμένου να βελτιωθεί η προβλεψιμότητα της έκβασης των διαφορών, η ασφάλεια του εφαρμοστέου δικαίου και η ελεύθερη κυκλοφορία των δικαστικών αποφάσεων, ότι οι κανόνες σύγκρουσης νόμων που ισχύουν στα κράτη μέλη ορίζουν ως εφαρμοστέο το αυτό εθνικό δίκαιο ανεξαρτήτως της χώρας ενώπιον των δικαστηρίων της οποίας ασκείται η αγωγή.
(7)
Το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής και οι διατάξεις του παρόντος κανονισμού θα πρέπει να συνάδουν με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις [(ΕΕ 2001, L 12, σ. 1)] (Βρυξέλλες I) και τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 864/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Ιουλίου 2007, για το εφαρμοστέο δίκαιο στις εξωσυμβατικές ενοχές (“Ρώμη II”) [(ΕΕ 2007, L 199, σ. 40)].
[…]
(23)
Όσον αφορά τις συμβάσεις που συνάπτονται με συμβαλλόμενα μέρη που θεωρούνται ασθενέστερα, φαίνεται ενδεδειγμένη η προστασία τους μέσω κανόνων σύγκρουσης νόμων, οι οποίοι, σε σύγκριση με τους γενικούς κανόνες, είναι ευνοϊκότεροι για τα συμφέροντά τους.
[…]
(27)
Θα πρέπει να υπάρξουν διάφορες εξαιρέσεις από τον γενικό κανόνα σύγκρουσης νόμων για τις συμβάσεις καταναλωτών. Σύμφωνα με μια τέτοια εξαίρεση, ο γενικός κανόνας δεν θα πρέπει να εφαρμόζεται σε συμβάσεις που έχουν ως αντικείμενο εμπράγματο δικαίωμα επί ακινήτου ή μίσθωση ακινήτου, εκτός αν η σύμβαση έχει ως αντικείμενο δικαίωμα χρήσης ακινήτου υπό καθεστώς χρονομεριστικής μίσθωσης κατά την έννοια της οδηγίας 94/47/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Οκτωβρίου 1994, περί της προστασίας των αγοραστών ως προς ορισμένες πλευρές των συμβάσεων που αφορούν την απόκτηση δικαιώματος χρήσης ακινήτων υπό καθεστώς χρονομεριστικής μίσθωσης [(ΕΕ 1994, L 280, σ. 83)].»
6
Το άρθρο 1 του κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται στις συμβατικές ενοχές αστικού και εμπορικού δικαίου στις περιπτώσεις που εμπεριέχουν σύγκρουση νόμων.
Δεν εφαρμόζεται ιδίως σε φορολογικά, τελωνειακά και διοικητικά ζητήματα.»
7
Το άρθρο 3 του κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ελευθερία επιλογής», προβλέπει τα εξής:
«1.   Η σύμβαση διέπεται από το δίκαιο που επέλεξαν τα μέρη. Η επιλογή πρέπει να γίνεται ρητώς ή να συνάγεται σαφώς από τις διατάξεις της σύμβασης ή τα δεδομένα της υπόθεσης. Με την επιλογή τους τα συμβαλλόμενα μέρη μπορούν να επιλέγουν το εφαρμοστέο δίκαιο στο σύνολο ή σε μέρος μόνο της σύμβασης.
2.   Τα μέρη μπορούν να συμφωνήσουν οποτεδήποτε την υπαγωγή της σύμβασης σε δίκαιο άλλο από εκείνο που τη διείπε προηγουμένως, είτε δυνάμει προηγούμενης επιλογής κατά το παρόν άρθρο είτε δυνάμει άλλων διατάξεων του παρόντος κανονισμού. Κάθε μεταβολή του εφαρμοστέου δικαίου που γίνεται μετά τη σύναψη της σύμβασης δεν θίγει, κατά το άρθρο 11, το τυπικό κύρος της σύμβασης ούτε επηρεάζει αρνητικά τα δικαιώματα τρίτων.
3.   Όταν, κατά το χρόνο της επιλογής, όλα τα άλλα σχετικά με την περίπτωση δεδομένα εντοπίζονται σε χώρα διαφορετική από εκείνη της οποίας το δίκαιο επελέγη, η επιλογή των μερών δεν θίγει την εφαρμογή των διατάξεων του δικαίου αυτής της άλλης χώρας από τις οποίες δεν επιτρέπεται παρέκκλιση με συμφωνία.
4.   Όταν, κατά τον χρόνο της επιλογής, όλα τα άλλα σχετικά με την περίπτωση δεδομένα εντοπίζονται σε ένα ή σε περισσότερα κράτη μέλη, η επιλογή από τα μέρη εφαρμοστέου δικαίου άλλου από εκείνο κράτους μέλους δεν θίγει, όταν συντρέχει περίπτωση, την εφαρμογή διατάξεων του κοινοτικού δικαίου, όπως αυτές εφαρμόζονται στο κράτος μέλος του δικάζοντος δικαστή, από τις οποίες δεν μπορεί να γίνει παρέκκλιση με συμφωνία.
5.   Η ύπαρξη και το κύρος της συμφωνίας των μερών ως προς την επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου καθορίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 10, 11 και 13.»
8
Κατά το άρθρο 4 του ίδιου κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Εφαρμοστέο δίκαιο ελλείψει επιλογής»:
«1.   Ελλείψει επιλογής του εφαρμοστέου στη σύμβαση δικαίου σύμφωνα με το άρθρο 3 και με την επιφύλαξη των άρθρων 5 έως 8, το εφαρμοστέο δίκαιο στη σύμβαση καθορίζεται ως εξής:
[…]
β)
η σύμβαση παροχής υπηρεσιών διέπεται από το δίκαιο της χώρας στην οποία ο πάροχος υπηρεσίας έχει τη συνήθη διαμονή του·
γ)
η σύμβαση που έχει ως αντικείμενο εμπράγματο δικαίωμα επί ακινήτου ή μίσθωση ακινήτου διέπεται από το δίκαιο της χώρας στην οποία ευρίσκεται το ακίνητο·
δ)
παρά το στοιχείο γ), η μίσθωση ακινήτου που συνάπτεται για προσωρινή ιδιωτική χρήση μέγιστης διάρκειας έξι συνεχών μηνών διέπεται από το δίκαιο της χώρας στην οποία ο ιδιοκτήτης έχει τη συνήθη διαμονή του, εφόσον ο μισθωτής είναι φυσικό πρόσωπο και έχει τη συνήθη διαμονή του στην ίδια χώρα·
[…]».
9
Το άρθρο 6 του κανονισμού Ρώμη Ι, με τίτλο «Συμβάσεις καταναλωτών», ορίζει τα εξής:
«1.   Με την επιφύλαξη των άρθρων 5 και 7, η σύμβαση που συνάπτει φυσικό πρόσωπο για σκοπό που μπορεί να θεωρηθεί ξένος προς την επαγγελματική του δραστηριότητα (“ο καταναλωτής”) με άλλο πρόσωπο που ενεργεί στο πλαίσιο της άσκησης της επαγγελματικής του δραστηριότητας (“ο επαγγελματίας”), διέπεται από το δίκαιο της χώρας όπου ο καταναλωτής έχει τη συνήθη διαμονή του, εφόσον ο επαγγελματίας:
α)
ασκεί τις εμπορικές ή επαγγελματικές του δραστηριότητες στη χώρα όπου ο καταναλωτής έχει τη συνήθη διαμονή του· ή
β)
με οιοδήποτε μέσο κατευθύνει αυτές τις δραστηριότητές του σε αυτή τη χώρα ή σε διάφορες χώρες μεταξύ των οποίων και η συγκεκριμένη χώρα,
και η σύμβαση εμπίπτει στο πεδίο των εν λόγω δραστηριοτήτων.
2.   Παρά την παράγραφο 1, τα συμβαλλόμενα μέρη μπορούν να επιλέξουν το εφαρμοστέο δίκαιο σε μια σύμβαση, που πληροί τις απαιτήσεις της παραγράφου 1, σύμφωνα με το άρθρο 3. Η επιλογή αυτή δεν μπορεί, ωστόσο, να έχει ως αποτέλεσμα να στερήσει τον καταναλωτή από την προστασία που του εξασφαλίζουν οι διατάξεις από τις οποίες δεν μπορεί να γίνει παρέκκλιση με συμφωνία, σύμφωνα με το δίκαιο που θα ήταν εφαρμοστέο βάσει της παραγράφου 1 ελλείψει επιλογής.
3.   Αν δεν πληρούνται οι απαιτήσεις της παραγράφου 1 στοιχεία α) ή β), το εφαρμοστέο δίκαιο στη σύμβαση μεταξύ καταναλωτή και επαγγελματία καθορίζεται σύμφωνα με τα άρθρα 3 και 4.
4.   Οι παράγραφοι 1 και 2 δεν εφαρμόζονται:
α)
στη σύμβαση παροχής υπηρεσιών, όταν οι οφειλόμενες στον καταναλωτή υπηρεσίες πρέπει να παρασχεθούν αποκλειστικά σε χώρα άλλη από εκείνη της συνήθους διαμονής του·
[…]
γ)
τη σύμβαση που αφορά εμπράγματο δικαίωμα επί ακινήτου ή μίσθωση ακινήτου πλην των συμβάσεων που αφορούν δικαίωμα χρήσης ακινήτου υπό καθεστώς χρονομεριστικής μίσθωσης κατά την έννοια της οδηγίας [94/47]·
[…]».
10
Το άρθρο 9 του κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Υπερισχύουσες διατάξεις αναγκαστικού δικαίου», έχει ως εξής:
«1.   Οι υπερισχύουσες διατάξεις αναγκαστικού δικαίου είναι κανόνες η τήρηση των οποίων κρίνεται πρωταρχικής σημασίας από μια χώρα για τη διασφάλιση των δημοσίων συμφερόντων της, όπως π.χ. της πολιτικής, κοινωνικής ή οικονομικής οργάνωσής της, σε τέτοιο βαθμό ώστε να επιβάλλεται η εφαρμογή τους σε κάθε περίπτωση που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής τους, ανεξάρτητα από το δίκαιο που κατά τα άλλα είναι εφαρμοστέο στη σύμβαση σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό.
2.   Οι διατάξεις του παρόντος κανονισμού δεν μπορούν να περιορίσουν την εφαρμογή των υπερισχυουσών διατάξεων αναγκαστικού δικαίου του δικαίου του δικάζοντος δικαστή.
3.   Είναι δυνατό να δοθεί ισχύς στις υπερισχύουσες διατάξεις αναγκαστικού δικαίου της χώρας όπου πρέπει να εκπληρωθούν ή έχουν εκπληρωθεί οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τη σύμβαση, στο μέτρο που οι εν λόγω υπερισχύουσες διατάξεις αναγκαστικού δικαίου καθιστούν παράνομη την εκτέλεση της σύμβασης. Προκειμένου να κριθεί αν θα δοθεί ισχύς στις συγκεκριμένες διατάξεις, λαμβάνονται υπόψη η φύση και ο σκοπός τους καθώς και οι συνέπειες της εφαρμογής ή της μη εφαρμογής τους.»
11
Το άρθρο 24 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Σχέση με τη σύμβαση της Ρώμης», προβλέπει τα εξής:
«1.   Ο παρών κανονισμός αντικαθιστά τη σύμβαση της Ρώμης στα κράτη μέλη, εξαιρουμένων των εδαφών των κρατών μελών τα οποία υπάγονται στο εδαφικό πεδίο εφαρμογής της εν λόγω σύμβασης και στα οποία ο παρών κανονισμός δεν εφαρμόζεται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 299 [ΕΚ].
2.   Κατά το μέτρο που ο παρών κανονισμός αντικαθιστά τις διατάξεις της σύμβασης της Ρώμης, κάθε παραπομπή στην εν λόγω σύμβαση νοείται ως παραπομπή στον παρόντα κανονισμό.»
12
Το άρθρο 28 του ίδιου κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Διαχρονική εφαρμογή», ορίζει τα εξής:
«Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται στις συμβάσεις που συνάπτονται από τις 17 Δεκεμβρίου 2009.»
Η οδηγία 94/47
13
Η οδηγία 94/47 είχε ως αντικείμενο την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών περί προστασίας των αγοραστών ως προς ορισμένες πλευρές των συμβάσεων που αφορούν άμεσα ή έμμεσα την απόκτηση δικαιώματος χρήσης ενός ή περισσότερων ακινήτων υπό καθεστώς χρονομεριστικής μισθώσεως.
Η οδηγία 2008/122/ΕΚ
14
Η οδηγία 2008/122/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Ιανουαρίου 2009, για την προστασία των καταναλωτών ως προς ορισμένες πτυχές των συμβάσεων χρονομεριστικής μίσθωσης, μακροπρόθεσμων προϊόντων διακοπών, μεταπώλησης και ανταλλαγής (ΕΕ 2009, L 33, σ. 10), κατήργησε και αντικατέστησε την οδηγία 94/47.
Ο κανονισμός Βρυξέλλες Ια
15
Ο κανονισμός (ΕΕ) 1215/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2012, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 2012, L 351, σ. 1) (στο εξής: κανονισμός Βρυξέλλες Ια), κατήργησε και αντικατέστησε τον κανονισμό 44/2001, ο οποίος είχε αντικαταστήσει τη Σύμβαση της 27ης Σεπτεμβρίου 1968 για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 1982, L 388, σ. 7).
16
Το άρθρο 7, σημείο 1, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια ορίζει τα εξής:
«Πρόσωπο που έχει την κατοικία του σε κράτος μέλος μπορεί να εναχθεί σε άλλο κράτος μέλος:
1)
α)
ως προς διαφορές εκ συμβάσεως, ενώπιον του δικαστηρίου του τόπου όπου εκπληρώθηκε ή οφείλει να εκπληρωθεί η παροχή·
β)
για τους σκοπούς της εφαρμογής της παρούσας διάταξης, και εφόσον δεν συμφωνήθηκε διαφορετικά, ο τόπος εκπλήρωσης της επίδικης παροχής είναι:
[…]
–
εφόσον πρόκειται για παροχή υπηρεσιών, ο τόπος του κράτους μέλους όπου, δυνάμει της σύμβασης, έγινε ή έπρεπε να γίνει η παροχή των υπηρεσιών […]».
17
Το άρθρο 24, σημείο 1, του κανονισμού ορίζει τα εξής:
«Τα ακόλουθα δικαστήρια κράτους μέλους έχουν αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η κατοικία των διαδίκων:
1)
σε υποθέσεις εμπραγμάτων δικαιωμάτων επί ακινήτων και μισθώσεων ακινήτων, τα δικαστήρια του κράτους μέλους της τοποθεσίας του ακινήτου.
Πάντως, σε υποθέσεις μισθώσεων ακινήτων που συνάπτονται για προσωρινή ιδιωτική χρήση μέγιστης διάρκειας έξι συνεχών μηνών, έχουν επίσης διεθνή δικαιοδοσία τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο έχει την κατοικία του ο εναγόμενος, εφόσον ο μισθωτής είναι φυσικό πρόσωπο και ο ιδιοκτήτης και ο μισθωτής έχουν την κατοικία τους στο ίδιο κράτος μέλος».
Η συμφωνία αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου
18
Η συμφωνία για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (ΕΕ 2020, L 29, σ. 7), η οποία υπογράφηκε στις Βρυξέλλες και στο Λονδίνο στις 24 Ιανουαρίου 2020, τέθηκε σε ισχύ την 1η Φεβρουαρίου 2020 (στο εξής: συμφωνία αποχώρησης).
19
Το άρθρο 66 της συμφωνίας αποχώρησης, το οποίο φέρει τον τίτλο «Εφαρμοστέο δίκαιο σε συμβατικές και εξωσυμβατικές υποθέσεις», ορίζει τα εξής:
«Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι ακόλουθες πράξεις εφαρμόζονται ως εξής:
α)
ο κανονισμός [Ρώμη Ι] εφαρμόζεται ως προς συμβάσεις που συνάφθηκαν πριν από τη λήξη της μεταβατικής περιόδου·
[…]».
20
Το άρθρο 126 της συμφωνίας αποχώρησης, το οποίο φέρει τον τίτλο «Μεταβατική περίοδος», προβλέπει τα εξής:
«Προβλέπεται μεταβατική περίοδος ή περίοδος υλοποίησης, η ημερομηνία έναρξης της οποίας είναι η ημερομηνία έναρξης ισχύος της παρούσας συμφωνίας και η ημερομηνία λήξης της η 31η Δεκεμβρίου 2020.»
Το ισπανικό δίκαιο
21
Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, του Ley 42/1998 sobre derechos de aprovechamiento por turno de bienes inmuebles de uso turístico y normas tributarias (νόμου 42/1998, περί δικαιωμάτων χρήσεως τουριστικών ακινήτων υπό καθεστώς χρονομεριστικής μισθώσεως και περί φορολογικών μέτρων), της 15ης Δεκεμβρίου 1998 (BOE αριθ. 300, της 16ης Δεκεμβρίου 1998, σ. 42076), ο συγκεκριμένος νόμος διέπει τη σύσταση, την άσκηση, τη μεταβίβαση και την απόσβεση του δικαιώματος χρήσεως ακινήτων υπό καθεστώς χρονομεριστικής μισθώσεως, το οποίο παρέχει στον δικαιούχο τη δυνατότητα να χρησιμοποιεί, κατ’ αποκλειστικότητα, για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα κάθε έτους, κατάλυμα δυνάμενο να χρησιμοποιηθεί κατά τρόπο ανεξάρτητο, λόγω της υπάρξεως εξόδου προς δημόσια οδό ή προς κοινόχρηστο χώρο του κτιρίου στο οποίο ανήκει, και διαθέτον, επί μονίμου βάσεως, τα κατάλληλα προς τούτο έπιπλα, καθώς και να απολαύει του δικαιώματος σε παροχή συμπληρωματικών υπηρεσιών. Η δυνατότητα χρήσεως δεν περιλαμβάνει δυνατότητα του δικαιούχου να επιφέρει μεταβολές επί του καταλύματος ή των επίπλων του. Το δικαίωμα χρήσεως υπό καθεστώς χρονομεριστικής μισθώσεως μπορεί να συσταθεί ως εμπράγματο δικαίωμα.
22
Κατά τη δεύτερη πρόσθετη διάταξη του ανωτέρω νόμου, «όλες οι συμβάσεις που αφορούν δικαιώματα σχετικά με τη χρήση ενός ή περισσοτέρων ακινήτων που ευρίσκονται στην Ισπανία για ορισμένη ή προσδιορίσιμη περίοδο του έτους διέπονται από τις διατάξεις του παρόντος νόμου, ανεξαρτήτως του τόπου και της ημερομηνίας σύναψής τους».
23
Δυνάμει του άρθρου 1, παράγραφος 1, του Ley 4/2012 de contratos de aprovechamiento por turno de bienes de uso turístico, de adquisición de productos vacacionales de larga duración, de reventa y de intercambio y normas tributarias (νόμου 4/2012, περί συμβάσεων χρονομεριστικής μισθώσεως για τουριστική χρήση, περί συμβάσεων μακροπρόθεσμων προϊόντων διακοπών και περί συμβάσεων μεταπωλήσεως και ανταλλαγής, καθώς και περί φορολογικών μέτρων), της 6ης Ιουλίου 2012 (BOE αριθ. 162, της 7ης Ιουλίου 2012, σ. 49192), οι συμβάσεις εμπορίας, πωλήσεως και μεταπωλήσεως χρονομεριδίων και μακροπρόθεσμων προϊόντων διακοπών, καθώς και οι συμβάσεις ανταλλαγής διέπονται από τις διατάξεις του ανωτέρω νόμου οσάκις συνάπτονται μεταξύ εμπόρου και καταναλωτή.
24
Κατά το άρθρο 2 του νόμου 4/2012, ως σύμβαση χρονομεριστικής μισθώσεως νοείται η σύμβαση διαρκείας μεγαλύτερης του έτους με την οποία ο καταναλωτής αποκτά, έναντι τιμήματος, δικαίωμα χρήσης ενός ή περισσότερων καταλυμάτων προς διανυκτέρευση για περισσότερες από μία περιόδους χρήσεως.
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
25
Οι ενάγοντες της κύριας δίκης είναι Βρετανοί καταναλωτές οι οποίοι κατοικούν στο Ηνωμένο Βασίλειο και οι οποίοι συνήψαν, στις 14 Απριλίου 2008 και στις 28 Ιουνίου 2010 αντιστοίχως, δύο συμβάσεις με την Diamond Resorts Europe, αγγλική εταιρία λειτουργούσα ως υποκατάστημα του ομίλου Diamond Resorts στην Ισπανία.
26
Καθεμιά από τις συμβάσεις προέβλεπε τη χορήγηση ενός αριθμού μορίων στους ενάγοντες της κύριας δίκης, τα οποία τους παρείχαν τη δυνατότητα να επωφεληθούν, για ορισμένο χρονικό διάστημα, από ένα σύνολο καταλυμάτων σε διάφορες χώρες της Ευρώπης, ιδίως στην Ισπανία. Δυνάμει των εν λόγω συμβάσεων, στους ενάγοντες της κύριας δίκης δεν παραχωρούντο συγκεκριμένα καταλύματα ούτε συγκεκριμένη χρονική περίοδος κατ’ έτος, αλλά τους παρεχόταν κατάλογος καταλυμάτων, σχετικά με τη διαθεσιμότητα των οποίων έπρεπε να υποβάλουν εκ των προτέρων ερώτημα, προκειμένου να μπορέσουν να τα χρησιμοποιήσουν κατά τον επιθυμητό χρόνο.
27
Οι ενάγοντες της κύριας δίκης ζητούν να κηρυχθούν άκυρες οι εν λόγω συμβάσεις για τον λόγο ότι δεν πληρούν τις απαιτήσεις των νόμων 42/1998 και 4/2012, οι οποίοι απαιτούν, μεταξύ άλλων, την καταχώριση του δικαιώματος χρήσεως ακινήτων υπό καθεστώς χρονομεριστικής μισθώσεως στο ισπανικό κτηματολόγιο, τον ακριβή καθορισμό των παραχωρούμενων στους καταναλωτές καταλυμάτων και τον προσδιορισμό της ακριβούς διάρκειας των συμβάσεων. Στο πλαίσιο αυτό, οι ενάγοντες της κύριας δίκης φρονούν ότι τα δικαιώματα που απέκτησαν βάσει των επίμαχων συμβάσεων πρέπει να χαρακτηρισθούν ως «εμπράγματα δικαιώματα χρήσεως ακινήτων υπό καθεστώς χρονομεριστικής μισθώσεως».
28
Οι ενάγοντες της κύριας δίκης ενήγαγαν επίσης και άλλες εταιρίες οι οποίες ανήκουν στον ίδιο όμιλο με την Diamond Resorts Europe, αλλά δεν έχουν καμία σχέση με τις επίμαχες στην κύρια δίκη συμβάσεις.
29
Η Diamond Resorts Europe υποστηρίζει ότι οι εν λόγω συμβάσεις δεν αφορούν εμπράγματα, αλλά ενοχικά δικαιώματα. Εκτιμά ότι οι εν λόγω συμβάσεις πρέπει να διέπονται από το αγγλικό δίκαιο, δεδομένου ότι οι ενάγοντες της κύριας δίκης είναι υπήκοοι του Ηνωμένου Βασιλείου, έχουν εκεί τη συνήθη διαμονή τους και η έδρα του εταιρικού ομίλου ευρίσκεται επίσης στο Ηνωμένο Βασίλειο.
30
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι ο καθορισμός του εφαρμοστέου στις επίμαχες συμβάσεις δικαίου εξαρτάται από την απάντηση στο ερώτημα ποιες διατάξεις της Συμβάσεως της Ρώμης και του κανονισμού Ρώμη Ι έχουν εφαρμογή και ότι η απάντηση επ’ αυτού έχει συνέπειες επί του κύρους των συμβάσεων. Συναφώς, κατά την εφαρμοστέα κατά τον χρόνο υπογραφής των συμβάσεων ισπανική νομοθεσία, ήτοι κατά τον νόμο 42/1998, θεωρείτο ότι με τις συγκεκριμένες συμβάσεις επέρχεται σύσταση εμπραγμάτων δικαιωμάτων επί ακινήτων, το δε κύρος τους εξαρτάτο από ένα σύνολο τυπικών προϋποθέσεων τις οποίες δεν απαιτεί το αγγλικό δίκαιο. Εντούτοις, η ισχύουσα ισπανική νομοθεσία, ήτοι ο νόμος 4/2012, περιλαμβάνει τον τίτλο ΙΙ, ο οποίος έχει ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι τέτοιες συμβάσεις θεωρούντο ως αναγόμενες σε συμμετοχή σε ένωση προσώπων και ότι, κατά συνέπεια, υπέκειντο στις διατάξεις του εν λόγω τίτλου ΙΙ. Δεδομένου ότι οι τυπικές προϋποθέσεις που προβλέπει ο νόμος 4/2012 είναι λιγότερες, οι συμβάσεις αυτές είναι έγκυρες υπό το πρίσμα του νόμου αυτού.
31
Κατά το αιτούν δικαστήριο, όσον αφορά τον καθορισμό του εφαρμοστέου δικαίου, υπάρχουν διάφορες δυνατές ερμηνείες. Αφενός, οσάκις πρόκειται για σχέση μεταξύ καταναλωτή και εμπόρου που διαθέτει υποκατάστημα στην Ισπανία, η οικεία σύμβαση υπογράφηκε στην Ισπανία και οι υποχρεώσεις των μερών αφορούν ακίνητο κείμενο στην Ισπανία, θα έπρεπε να είναι εφαρμοστέο το ισπανικό δίκαιο.
32
Αφετέρου, μια τέτοια κατάσταση θα μπορούσε να αξιολογηθεί υπό το πρίσμα της ελευθερίας επιλογής, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού Ρώμη Ι, εξυπακουομένου ότι μια εκ των προτέρων διατυπωμένη ρήτρα η οποία προβλέπει ότι η οικεία σύμβαση διέπεται από το αγγλικό δίκαιο δεν πρέπει να θεωρηθεί ως ελευθέρως συνομολογηθείσα συμφωνία σχετικά με την εφαρμογή του δικαίου αυτού, αλλά ως στοιχείο επιβαλλόμενο από το συμβαλλόμενο μέρος που εισήγαγε τη συγκεκριμένη ρήτρα στη σύμβαση, προκειμένου να αποφευχθεί η εφαρμογή της ισπανικής νομοθεσίας, ήτοι του νόμου 42/1998.
33
Κατά δε την Diamond Resorts Europe, σύμφωνα με το άρθρο 5 της Συμβάσεως της Ρώμης και το άρθρο 6 του κανονισμού Ρώμη Ι, όσον αφορά τις σχέσεις στις οποίες εμπλέκονται καταναλωτές, πρέπει να υπερισχύει η γενική αρχή της εφαρμογής του δικαίου της χώρας όπου ο ενδιαφερόμενος καταναλωτής έχει τη συνήθη διαμονή του. Επομένως, κατά την άποψή της, εφαρμοστέο είναι το αγγλικό δίκαιο.
34
Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, κατ’ αρχάς, αν ο κανονισμός Ρώμη Ι, ο οποίος αντικατέστησε τη Σύμβαση της Ρώμης με λεπτομερέστερες διατάξεις, μπορεί να εφαρμοσθεί σε συμβάσεις συναφθείσες πριν από την έναρξη ισχύος του ανωτέρω κανονισμού ή αν εξακολουθεί να εφαρμόζεται η προϊσχύσασα ρύθμιση.
35
Εν συνεχεία, λαμβανομένης υπόψη της αποχωρήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι πρέπει να καθορισθεί αν οι διατάξεις του δικαίου της Ένωσης εξακολουθούν να εφαρμόζονται σε υπηκόους του εν λόγω κράτους.
36
Τέλος, το αιτούν δικαστήριο θέτει το ζήτημα του καθορισμού της φύσεως της συμβατικής σχέσεως η οποία συνδέει τα μέρη, ήτοι του ζητήματος αν τα επίμαχα δικαιώματα είναι εμπράγματα δικαιώματα ή ενοχικά δικαιώματα η φύση των οποίων συνδέεται με συμμετοχή σε ένωση προσώπων. Θα μπορούσε ακόμη και να εξετασθεί η περίπτωση χαρακτηρισμού τους ως δικαιωμάτων μισθώσεως ακινήτων, οπότε το άρθρο 4 του κανονισμού Ρώμη Ι θα παρείχε δύο δυνατότητες, ήτοι την εφαρμογή του δικαίου της χώρας στην οποία ευρίσκεται το οικείο ακίνητο ή την εφαρμογή του δικαίου της χώρας όπου ο καταναλωτής έχει τη συνήθη διαμονή του, αναλόγως του αν η διάρκεια της μισθώσεως είναι αντιστοίχως μεγαλύτερη ή μικρότερη των έξι μηνών.
37
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Juzgado de Primera Instancia e Instrucción no 2 de Granadilla de Abona (πρωτοδικείο υπ’ αριθ. 2 της Granadilla de Abona, Ισπανία) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχουν η [Σύμβαση της Ρώμης] και ο [κανονισμός Ρώμη Ι] εφαρμογή σε συμβάσεις στις οποίες αμφότεροι οι συμβαλλόμενοι είναι υπήκοοι Ηνωμένου Βασιλείου;
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα:
2)
Έχει ο [κανονισμός Ρώμη Ι] την έννοια ότι εφαρμόζεται σε συμβάσεις που συνήφθησαν πριν από την έναρξη ισχύος του, σύμφωνα με το άρθρο 24 του εν λόγω κανονισμού; Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως, εμπίπτει σύμβαση χρονομεριστικής μισθώσεως ακινήτων υπό μορφή αποκτήσεως μορίων λέσχης στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, παράγραφος 3, ή του άρθρου 5 της [Σύμβασης της Ρώμης], ακόμη και όταν ο καταναλωτής επιλέγει ως εφαρμοστέο δίκαιο το δίκαιο κράτους άλλου από εκείνο της συνήθους διαμονής του; Περαιτέρω, αν η απάντηση είναι ότι η σύμβαση θα μπορούσε να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής και των δύο διατάξεων, ποια από αυτές υπερισχύει;
3)
Ανεξαρτήτως των απαντήσεων στο δεύτερο ερώτημα, πρέπει σύμβαση χρονομεριστικής μισθώσεως ακινήτων υπό μορφή αποκτήσεως μορίων λέσχης να θεωρηθεί ως σύμβαση με την οποία αποκτώνται εμπράγματα δικαιώματα επί ακινήτων ή ως σύμβαση με την οποία αποκτώνται ενοχικά δικαιώματα η φύση των οποίων συνδέεται με συμμετοχή σε ένωση προσώπων;
–
Στην περίπτωση που θεωρηθεί ότι αποκτώνται εμπράγματα δικαιώματα, για τον προσδιορισμό του εφαρμοστέου δικαίου, μεταξύ του άρθρου 4[, παράγραφος 1], στοιχείο γʹ, και του άρθρου 6, παράγραφος 1, του [κανονισμού Ρώμη Ι], ποια εκ των δύο διατάξεων υπερισχύει, ακόμη και όταν ο καταναλωτής επιλέγει ως εφαρμοστέο δίκαιο το δίκαιο κράτους άλλου από εκείνο της συνήθους διαμονής του;
–
Στην περίπτωση που θεωρηθεί ότι αποκτώνται ενοχικά δικαιώματα, πρέπει αυτά να θεωρηθούν ως δικαιώματα από μίσθωση ακινήτου κατά την έννοια του άρθρου 4[, παράγραφος 1], στοιχείο γʹ, [του εν λόγω κανονισμού] ή ως δικαιώματα σε παροχή υπηρεσιών κατά την έννοια του [ως άνω] άρθρου 4[, παράγραφος 1], στοιχείο βʹ; Σε κάθε περίπτωση, υπερισχύει το άρθρο 6, παράγραφος 1, [του εν λόγω κανονισμού] καθόσον πρόκειται για σχέση με καταναλωτές ή/και χρήστες, ακόμη και όταν ο καταναλωτής επιλέγει ως εφαρμοστέο δίκαιο το δίκαιο κράτους άλλου από εκείνο της συνήθους διαμονής του;
4)
Σε όλες τις ανωτέρω περιπτώσεις, έχουν οι σχετικές με το εφαρμοστέο δίκαιο διατάξεις της [Σύμβασης της Ρώμης] και του [κανονισμού Ρώμη Ι] την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία ορίζει ότι “[ό]λες οι συμβάσεις που αφορούν δικαιώματα σχετικά με τη χρήση ενός ή περισσοτέρων ακινήτων που ευρίσκονται στην Ισπανία για ορισμένη ή προσδιορίσιμη περίοδο του έτους διέπονται από τις διατάξεις του παρόντος νόμου ανεξαρτήτως του τόπου και της ημερομηνίας σύναψής τους”;»
Επί της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου
38
Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά το άρθρο 1 του πρώτου πρωτοκόλλου, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί της ερμηνείας της Συμβάσεως της Ρώμης.
39
Το άρθρο 2, στοιχείο αʹ, του ως άνω πρώτου πρωτοκόλλου απαριθμεί εξαντλητικώς τα δικαστήρια των συμβαλλομένων κρατών που μπορούν να ζητούν από το Δικαστήριο να αποφαίνεται προδικαστικώς επί θέματος που ανακύπτει σε υπόθεση που εκκρεμεί ενώπιόν τους και αφορά, μεταξύ άλλων, την ερμηνεία των διατάξεων της Συμβάσεως της Ρώμης, εάν κρίνουν ότι η απόφαση για το ζήτημα αυτό είναι απαραίτητη για να εκδώσουν τη δική τους απόφαση. Δυνάμει του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, η ίδια δυνατότητα αναγνωρίζεται και στα δικαστήρια των συμβαλλομένων κρατών όταν δικάζουν σε δεύτερο βαθμό.
40
Εν προκειμένω, αφενός, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το Juzgado de Primera Instancia e Instrucción no 2 de Granadilla de Abona (πρωτοδικείο υπ’ αριθ. 2 της Granadilla de Abona) δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο αυτόν, ο οποίος, όσον αφορά το Βασίλειο της Ισπανίας, περιλαμβάνει αποκλειστικώς το «Tribunal Supremo» (Ανώτατο Δικαστήριο). Αφετέρου, ως πρωτοβάθμιο δικαστήριο, το αιτούν δικαστήριο δεν καλείται ούτε να αποφανθεί σε δεύτερο βαθμό, κατά την έννοια του εν λόγω άρθρου 2, στοιχείο βʹ, στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης.
41
Επομένως, δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 2 του πρώτου πρωτοκόλλου και το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί των προδικαστικών ερωτημάτων καθόσον αυτά αφορούν την ερμηνεία της Συμβάσεως της Ρώμης.
42
Εντούτοις, το Δικαστήριο εξακολουθεί να είναι αρμόδιο να αποφανθεί προδικαστικώς επί της ερμηνείας των διατάξεων του κανονισμού Ρώμη Ι τις οποίες αφορούν τα προδικαστικά ερωτήματα, ως προς τον οποίο δεν υφίσταται περιορισμός σχετικά με τα δικαστήρια τα οποία μπορούν να υποβάλλουν προδικαστικά ερωτήματα στο Δικαστήριο.
Επί του παραδεκτού της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως
43
Μολονότι έλαβε θέση εφ’ όλων των προδικαστικών ερωτημάτων τα οποία υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο, η Ισπανική Κυβέρνηση υποστηρίζει, προκαταρκτικώς, ότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι απαράδεκτη στο σύνολό της, για τον λόγο ότι δεν πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 267 ΣΛΕΕ και του άρθρου 94 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, δεδομένου ότι το αιτούν δικαστήριο δεν ανέφερε τους όρους των επίμαχων στην κύρια δίκη συμβάσεων.
44
Υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων την οποία καθιερώνει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, απόκειται αποκλειστικώς στο εθνικό δικαστήριο, το οποίο έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη της μέλλουσας να εκδοθεί δικαστικής αποφάσεως, να εκτιμήσει, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της υποθέσεως, τόσο την αναγκαιότητα της προδικαστικής αποφάσεως για την έκδοση της δικής του αποφάσεως όσο και το λυσιτελές των ερωτημάτων που υποβάλλει στο Δικαστήριο. Συνεπώς, καθόσον τα υποβληθέντα ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, το Δικαστήριο υποχρεούται, κατ’ αρχήν, να αποφανθεί επ’ αυτών (απόφαση της 13ης Ιανουαρίου 2022, Regione Puglia, C‑110/20, EU:C:2022:5, σκέψη 23 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
45
Το Δικαστήριο μπορεί να αρνηθεί να αποφανθεί επί προδικαστικού ερωτήματος που έχει υποβάλει εθνικό δικαστήριο μόνον όταν είναι πρόδηλο ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το ζήτημα είναι υποθετικής φύσεως ή, ακόμη, όταν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί (απόφαση της 13ης Ιανουαρίου 2022, Regione Puglia, C‑110/20, EU:C:2022:5, σκέψη 24 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
46
Εν προκειμένω, μολονότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν περιέχει τους ακριβείς όρους των επίμαχων στην κύρια δίκη συμβάσεων και δεν παρέχει ακριβή νομικό χαρακτηρισμό των επίμαχων υποχρεώσεων, εντούτοις το αιτούν δικαστήριο, αφενός, προσδιόρισε επακριβώς τη σχέση που υφίσταται μεταξύ των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης των οποίων ζητεί την ερμηνεία και της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί και, αφετέρου, εξήγησε τους λόγους για τους οποίους η επίλυση της διαφοράς αυτής εξαρτάται από τις απαντήσεις του Δικαστηρίου στα υποβληθέντα ερωτήματα.
47
Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 94 του Κανονισμού Διαδικασίας, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως περιέχει επαρκή πραγματικά και νομικά στοιχεία, ώστε να παρέχεται η δυνατότητα όχι μόνο στα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν παρατηρήσεις βάσει του άρθρου 23 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και στο Δικαστήριο να δώσει χρήσιμη απάντηση στα υποβληθέντα ερωτήματα.
48
Ως εκ τούτου, πρέπει να απορριφθεί η ένσταση απαραδέκτου την οποία προέβαλε η Ισπανική Κυβέρνηση κατά το μέρος που αφορά την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στο σύνολό της και να κριθεί παραδεκτή η αίτηση αυτή.
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
49
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν οι διατάξεις του κανονισμού Ρώμη Ι έχουν εφαρμογή σε συμβάσεις των οποίων αμφότεροι οι συμβαλλόμενοι είναι υπήκοοι του ίδιου κράτους, εν προκειμένω του Ηνωμένου Βασιλείου.
50
Συναφώς, από το γράμμα του άρθρου 1 του κανονισμού Ρώμη Ι προκύπτει ότι ο συγκεκριμένος κανονισμός εφαρμόζεται, σε περιπτώσεις που ενέχουν σύγκρουση νόμων, στις συμβατικές ενοχές αστικού και εμπορικού δικαίου.
51
Επομένως, οι διατάξεις του κανονισμού Ρώμη Ι εφαρμόζονται σε κάθε συμβατική σχέση ενέχουσα στοιχείο αλλοδαπότητας, χωρίς το άρθρο 1 του εν λόγω κανονισμού να περιέχει διευκρινίσεις ή απαιτήσεις όσον αφορά ενδεχόμενο σύνδεσμο αυτού του στοιχείου αλλοδαπότητας με την ιθαγένεια ή τον τόπο κατοικίας των οικείων συμβαλλομένων μερών.
52
Επομένως, μολονότι αμφότεροι οι συμβαλλόμενοι οι οποίοι συνήψαν τις επίμαχες στην κύρια δίκη συμβάσεις έχουν την ίδια ιθαγένεια, οι εν λόγω συμβάσεις μπορούν να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού Ρώμη Ι, αφ’ ης στιγμής παρουσιάζουν ένα ή περισσότερα άλλα στοιχεία αλλοδαπότητας.
53
Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι οι εν λόγω συμβάσεις, οι οποίες συνήφθησαν μεταξύ δύο υπηκόων του Ηνωμένου Βασιλείου και μιας εταιρίας διεπόμενης από το δίκαιο της Αγγλίας και της Ουαλίας, έπρεπε να εκτελεσθούν σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ δε αυτών και στην Ισπανία.
54
Εξάλλου, επισημαίνεται ότι η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ένωση δεν ασκεί επιρροή στην εφαρμογή των διατάξεων του κανονισμού Ρώμη Ι στη διαφορά της κύριας δίκης.
55
Όσον αφορά τους κανόνες που εφαρμόζονται κατά τη μεταβατική περίοδο, οι οποίοι προβλέπονται στο άρθρο 66, στοιχείο αʹ, και στο άρθρο 126 της συμφωνίας αποχώρησης, οι κανόνες αυτοί καταρτίσθηκαν για τις εκκρεμείς ενώπιον των δικαστηρίων και των οργάνων του Ηνωμένου Βασιλείου υποθέσεις, οπότε δεν ασκούν επιρροή στην περίπτωση του ισπανικού δικαστηρίου το οποίο έχει επιληφθεί της διαφοράς της κύριας δίκης.
56
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι οι διατάξεις του κανονισμού Ρώμη Ι έχουν εφαρμογή, στο πλαίσιο διαφοράς ενώπιον δικαστηρίου κράτους μέλους, επί συμβάσεων των οποίων αμφότεροι οι συμβαλλόμενοι είναι υπήκοοι Ηνωμένου Βασιλείου, εφόσον οι συμβάσεις αυτές ενέχουν στοιχείο αλλοδαπότητας.
Επί του δεύτερου και του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
57
Με το δεύτερο και το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία πρέπει να εξετασθούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί ποια διάταξη του κανονισμού Ρώμη Ι πρέπει να εφαρμοστεί για τον καθορισμό του εφαρμοστέου δικαίου σε σύμβαση χρονομεριστικής μισθώσεως ακινήτων υπό τη μορφή αποκτήσεως μορίων λέσχης.
58
Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν μια τέτοια σύμβαση πρέπει να θεωρηθεί ότι αφορά την κτήση εμπραγμάτων δικαιωμάτων επί ακινήτων, όπερ θα οδηγούσε στην εφαρμογή του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του κανονισμού Ρώμη Ι, ή την κτήση ενοχικών δικαιωμάτων, οπότε στην περίπτωση αυτή θα εφαρμοζόταν είτε το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του εν λόγω κανονισμού είτε το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, αυτού, καθόσον η σύμβαση θα έπρεπε να θεωρηθεί ότι έχει ως αντικείμενο, αντιστοίχως, μίσθωση ακινήτου ή παροχή υπηρεσιών.
59
Εν πάση περιπτώσει, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται μήπως, όσον αφορά καταναλωτική σύμβαση, πρέπει να εφαρμόζονται κατά προτεραιότητα οι διατάξεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, του κανονισμού Ρώμη Ι, και αν ασκεί επιρροή η ελεύθερη επιλογή, από τον καταναλωτή, εφαρμοστέου δικαίου διαφορετικού από εκείνο της χώρας όπου έχει τη συνήθη διαμονή του.
60
Πριν δοθεί απάντηση στα ερωτήματα αυτά, πρέπει να διευκρινιστεί το πεδίο εφαρμογής ratione temporis του κανονισμού Ρώμη Ι.
61
Συναφώς, επισημαίνεται ότι, δυνάμει του άρθρου 28 του κανονισμού Ρώμη Ι, οι διατάξεις του έχουν εφαρμογή μόνο στις συμβατικές σχέσεις που γεννώνται με αμοιβαία συναίνεση των συμβαλλομένων μερών η οποία εκδηλώθηκε από τις 17 Δεκεμβρίου 2009 και μετά. Συγκεκριμένα, ο νομοθέτης της Ένωσης απέκλεισε τη δυνατότητα άμεσης εφαρμογής του κανονισμού Ρώμη Ι που θα είχε ως συνέπεια να καλυφθούν από το πεδίο εφαρμογής του τα μελλοντικά αποτελέσματα συμβάσεων οι οποίες έχουν συναφθεί πριν από την ανωτέρω ημερομηνία (πρβλ. απόφαση της 18ης Οκτωβρίου 2016, Νικηφορίδης, C‑135/15, EU:C:2016:774, σκέψεις 31 και 33).
62
Από τη νομολογία συνάγεται ότι η εφαρμογή του κανονισμού Ρώμη Ι εξαρτάται από την ημερομηνία συνάψεως της οικείας συμβάσεως (πρβλ. απόφαση της 25ης Μαρτίου 2021, Obala i lučice, C‑307/19, EU:C:2021:236, σκέψη 56 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
63
Επομένως, οι διατάξεις του κανονισμού Ρώμη Ι εφαρμόζονται αποκλειστικώς στις συμβάσεις που συνήφθησαν από τις 17 Δεκεμβρίου 2009 και εφεξής, και όχι στα μελλοντικά αποτελέσματα συμβάσεων που έχουν συναφθεί πριν από την ημερομηνία αυτή.
64
Κατά συνέπεια, η πρώτη επίμαχη στην κύρια δίκη σύμβαση, η οποία υπογράφηκε στις 14 Απριλίου 2008, δεν εμπίπτει στο χρονικό πεδίο εφαρμογής του κανονισμού Ρώμη Ι.
65
Ως εκ τούτου, η ερμηνεία των διατάξεων του κανονισμού Ρώμη Ι την οποία το Δικαστήριο θα παράσχει στο αιτούν δικαστήριο απαντώντας στα ερωτήματα που αυτό υπέβαλε θα αφορά μόνον τη δεύτερη επίμαχη στην κύρια δίκη σύμβαση, η οποία υπογράφηκε στις 28 Ιουνίου 2010 (στο εξής: επίμαχη σύμβαση).
66
Όσον αφορά το ζήτημα του καθορισμού του εφαρμοστέου δικαίου σε σύμβαση χρονομεριστικής μισθώσεως ακινήτων υπό τη μορφή αποκτήσεως μορίων λέσχης, πρέπει να υπομνησθεί ότι από την αιτιολογική σκέψη 6 του κανονισμού Ρώμη Ι προκύπτει ότι ο κανονισμός αυτός αποσκοπεί στη θέσπιση κανόνων συγκρούσεως νόμων που ορίζουν ως εφαρμοστέο το αυτό εθνικό δίκαιο, ανεξαρτήτως της χώρας ενώπιον των δικαστηρίων της οποίας ασκείται η αγωγή, προκειμένου να βελτιωθεί η προβλεψιμότητα της εκβάσεως των διαφορών, η ασφάλεια ως προς το εφαρμοστέο δίκαιο και η ελεύθερη κυκλοφορία των δικαστικών αποφάσεων.
67
Συνακόλουθα, ο κανονισμός Ρώμη Ι προβλέπει, στο κεφάλαιο II, ομοιόμορφους κανόνες, οι οποίοι καθιερώνουν την αρχή κατά την οποία δίδεται προτεραιότητα στη βούληση των συμβαλλομένων, στους οποίους αναγνωρίζεται, στο άρθρο 3 του κανονισμού αυτού, η ελευθερία επιλογής του εφαρμοστέου στη σύμβαση δικαίου.
68
Συναφώς, το εν λόγω άρθρο 3, παράγραφος 1, απαιτεί η επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου να είναι ρητή ή να συνάγεται σαφώς από τις διατάξεις της συμβάσεως ή τα δεδομένα της υποθέσεως.
69
Ελλείψει επιλογής του εφαρμοστέου δικαίου από τα συμβαλλόμενα μέρη, το άρθρο 4, παράγραφος 1, του κανονισμού Ρώμη Ι προβλέπει συνδετικά στοιχεία σε συνάρτηση με διάφορα είδη συμβάσεων, μεταξύ των οποίων καταλέγονται οι συμβάσεις στις οποίες αναφέρεται το αιτούν δικαστήριο, ήτοι οι συμβάσεις οι οποίες έχουν ως αντικείμενο εμπράγματο δικαίωμα επί ακινήτου ή μίσθωση ακινήτου και οι συμβάσεις παροχής υπηρεσιών.
70
Εν προκειμένω, από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκύπτει ότι η επίμαχη σύμβαση καθορίζει το αγγλικό δίκαιο ως το εφαρμοστέο στη σύμβαση δίκαιο και ότι η σύμβαση αυτή συνήφθη με καταναλωτή.
71
Κατά το άρθρο 6, παράγραφος 2, του κανονισμού Ρώμη Ι, σε σύμβαση που συνάπτεται μεταξύ καταναλωτή και επαγγελματία, τα συμβαλλόμενα μέρη μπορούν να επιλέξουν το εφαρμοστέο στη σύμβαση δίκαιο, αλλά η επιλογή τους δεν μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να στερήσει τον καταναλωτή από την προστασία που του εξασφαλίζουν οι διατάξεις από τις οποίες δεν μπορεί να γίνει παρέκκλιση με συμφωνία σύμφωνα με το δίκαιο που θα ήταν εφαρμοστέο, ελλείψει επιλογής, βάσει του άρθρου 6, παράγραφος 1, του κανονισμού, το οποίο προβλέπει ότι μια τέτοια σύμβαση διέπεται από το δίκαιο της χώρας όπου ο καταναλωτής έχει τη συνήθη διαμονή του (πρβλ. απόφαση της 10ης Φεβρουαρίου 2022, ShareWood Switzerland, C‑595/20, EU:C:2022:86, σκέψεις 15 και 16).
72
Επιπλέον, η επίμαχη σύμβαση πρέπει να πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, ήτοι η σύμβαση να έχει συναφθεί από τον καταναλωτή για σκοπό που μπορεί να θεωρηθεί ξένος προς την επαγγελματική του δραστηριότητα, ο επαγγελματίας να ασκεί την επαγγελματική του δραστηριότητα στη χώρα όπου ο καταναλωτής έχει τη συνήθη διαμονή του ή, με οποιοδήποτε μέσο, να κατευθύνει τη δραστηριότητά του προς τη χώρα αυτή ή προς διάφορες χώρες, μεταξύ των οποίων και η συγκεκριμένη χώρα, και η σύμβαση να εμπίπτει στο πλαίσιο της εν λόγω δραστηριότητας.
73
Εν προκειμένω, σε περίπτωση που η επίμαχη σύμβαση πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, του κανονισμού Ρώμη Ι, όπερ εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει, η επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου από τα συμβαλλόμενα μέρη δεν μπορεί, σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 2, να έχει ως αποτέλεσμα να στερήσει τον ενδιαφερόμενο καταναλωτή από την προστασία που του εξασφαλίζουν οι αναγκαστικού δικαίου διατάξεις του δικαίου της χώρας όπου έχει τη συνήθη διαμονή του.
74
Τούτο όμως δεν είναι δυνατόν να συμβαίνει στην περίπτωση της υποθέσεως της κύριας δίκης, δεδομένου ότι επιλεγέν εφαρμοστέο δίκαιο είναι το δίκαιο της χώρας όπου οι οικείοι καταναλωτές έχουν τη συνήθη διαμονή τους, ήτοι το αγγλικό δίκαιο.
75
Ερμηνεία βάσει της οποίας θα ήταν δυνατή παρέκκλιση από τους κανόνες συγκρούσεως νόμων που προβλέπει ο κανονισμός Ρώμη Ι για τον προσδιορισμό του εφαρμοστέου δικαίου στις συμβάσεις καταναλωτών, με την αιτιολογία ότι ένα άλλο δίκαιο θα ήταν ευνοϊκότερο για τον καταναλωτή, θα έθιγε κατ’ ανάγκην σε σημαντικό βαθμό τη γενική απαίτηση προβλεψιμότητας του εφαρμοστέου δικαίου και, ως εκ τούτου, την αρχή της ασφάλειας δικαίου στις συμβατικές σχέσεις στις οποίες εμπλέκονται καταναλωτές (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 12ης Σεπτεμβρίου 2013, Schlecker, C‑64/12, EU:C:2013:551, σκέψη 35).
76
Επιπλέον, δεδομένου ότι το άρθρο 6 του κανονισμού Ρώμη Ι έχει όχι απλώς ειδικό, αλλά και εξαντλητικό χαρακτήρα, οι προβλεπόμενοι στο άρθρο αυτό κανόνες συγκρούσεως νόμων δεν μπορούν να τροποποιηθούν ή να συμπληρωθούν από άλλους κανόνες συγκρούσεως νόμων που προβλέπονται στον εν λόγω κανονισμό, εκτός εάν ειδική διάταξη του εν λόγω άρθρου παραπέμπει ρητώς σε αυτούς (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2022, ROI Land Investments, C‑604/20, EU:C:2022:807, σκέψεις 40 και 41).
77
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι στο δεύτερο και στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η ακόλουθη απάντηση:
–
το άρθρο 6, παράγραφος 2, του κανονισμού Ρώμη Ι έχει την έννοια ότι όταν μια καταναλωτική σύμβαση πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, οι συμβαλλόμενοι μπορούν, σύμφωνα με το άρθρο 3 του κανονισμού, να επιλέξουν το εφαρμοστέο στην εν λόγω σύμβαση δίκαιο, υπό την επιφύλαξη ωστόσο ότι η επιλογή τους δεν έχει ως αποτέλεσμα να στερήσει τον ενδιαφερόμενο καταναλωτή από την προστασία την οποία του εξασφαλίζουν οι διατάξεις από τις οποίες δεν μπορεί να γίνει παρέκκλιση με συμφωνία δυνάμει του δικαίου το οποίο θα ήταν εφαρμοστέο, ελλείψει επιλογής, βάσει του εν λόγω άρθρου 6, παράγραφος 1, το οποίο προβλέπει ότι μια τέτοια σύμβαση διέπεται από το δίκαιο της χώρας όπου ο καταναλωτής έχει τη συνήθη διαμονή του·
–
λαμβανομένου υπόψη του επιτακτικού και εξαντλητικού χαρακτήρα του ίδιου άρθρου 6, παράγραφος 2, δεν χωρεί παρέκκλιση από τη διάταξη αυτή υπέρ νομοθεσίας φερόμενης ως ευνοϊκότερης για τον καταναλωτή.
Επί του τέταρτου προδικαστικού ερωτήματος
78
Με το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, αν το δίκαιο της Ένωσης έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία κατά την οποία όλες οι συμβάσεις χρονομεριστικής μισθώσεως ακινήτων υπόκεινται στις διατάξεις της εν λόγω νομοθεσίας, ανεξαρτήτως της επιλογής των συμβαλλομένων ως προς το εφαρμοστέο στην οικεία σύμβαση δίκαιο.
79
Όπως επισήμαναν και οι περισσότεροι από τους μετέχοντες στη διαδικασία που υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις στην υπόθεση της κύριας δίκης, πρέπει να υπομνησθεί ότι, δυνάμει του άρθρου 9 του κανονισμού Ρώμη Ι, οι διατάξεις του κανονισμού δεν μπορούν να περιορίσουν την εφαρμογή των υπερισχυουσών διατάξεων αναγκαστικού δικαίου του δικαίου του δικάζοντος δικαστή, οι οποίες αποτελούν αναγκαστικού δικαίου διατάξεις των οποίων η τήρηση κρίνεται πρωταρχικής σημασίας από μια χώρα για τη διασφάλιση των δημοσίων συμφερόντων της, όπως είναι η πολιτική, κοινωνική ή οικονομική οργάνωσή της, σε τέτοιο βαθμό ώστε να επιβάλλεται η εφαρμογή τους σε κάθε περίπτωση που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής τους, ανεξάρτητα από το δίκαιο που είναι εφαρμοστέο στη σύμβαση δυνάμει του κανονισμού αυτού (πρβλ. απόφαση της 17ης Οκτωβρίου 2013, Unamar, C‑184/12, EU:C:2013:663, σκέψη 48).
80
Εντούτοις, και χωρίς καν να κάνει μνεία του εν λόγω άρθρου 9, το αιτούν δικαστήριο απλώς παραθέτει, στο πλαίσιο του τετάρτου προδικαστικού ερωτήματος, απόσπασμα της δεύτερης πρόσθετης διατάξεως του νόμου 42/1998, δυνάμει της οποίας όλες οι συμβάσεις που αφορούν δικαιώματα χρήσεως, υπό καθεστώς χρονομεριστικής μισθώσεως, ακινήτου κείμενου στην Ισπανία υπόκεινται στις διατάξεις του συγκεκριμένου νόμου, χωρίς ωστόσο να αναφερθεί στο περιεχόμενο του νόμου 4/2012, ο οποίος φαίνεται να προβλέπει λιγότερο επαχθείς διατάξεις σχετικά με μια τέτοια χρήση και του οποίου την παράλληλη εφαρμογή δεν αποκλείει, όπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, το αιτούν δικαστήριο.
81
Δεδομένου ότι η απόφαση περί παραπομπής δεν περιέχει ούτε το ακριβές περιεχόμενο των σχετικών διατάξεων της επίμαχης εθνικής νομοθεσίας ούτε, έστω, κάποιο στοιχείο που να εξηγεί σε έναν βαθμό τις διαδικαστικές πτυχές των υποχρεώσεων που επιβάλλει η ανωτέρω νομοθεσία ή τις εξαιρετικές περιστάσεις που δικαιολογούν τη συνεκτίμηση λόγων δημοσίου συμφέροντος στη διαφύλαξη του οποίου αποσκοπούν οι διατάξεις αυτές, το Δικαστήριο δεν είναι σε θέση να αντιληφθεί τους λόγους για τους οποίους το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς τη συμβατότητα της εν λόγω νομοθεσίας με το δίκαιο της Ένωσης.
82
Υπό τις συνθήκες αυτές και λαμβανομένου υπόψη ότι το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του άρθρου 94 του Κανονισμού Διαδικασίας, το Δικαστήριο αδυνατεί να δώσει στο αιτούν δικαστήριο χρήσιμη απάντηση ως προς το ερώτημα αυτό. Ως εκ τούτου, το εν λόγω ερώτημα πρέπει να κριθεί απαράδεκτο.
Επί των δικαστικών εξόδων
83
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σε αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έβδομο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Οι διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) 593/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Ιουνίου 2008, για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές (Ρώμη Ι), έχουν εφαρμογή, στο πλαίσιο διαφοράς ενώπιον δικαστηρίου κράτους μέλους, επί συμβάσεων των οποίων αμφότεροι οι συμβαλλόμενοι είναι υπήκοοι Ηνωμένου Βασιλείου, εφόσον οι συμβάσεις αυτές ενέχουν στοιχείο αλλοδαπότητας.
2)
Το άρθρο 6, παράγραφος 2, του κανονισμού 593/2008
έχει την έννοια ότι:
–
όταν μια καταναλωτική σύμβαση πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, οι συμβαλλόμενοι μπορούν, σύμφωνα με το άρθρο 3 του κανονισμού, να επιλέξουν το εφαρμοστέο στην εν λόγω σύμβαση δίκαιο, υπό την επιφύλαξη ωστόσο ότι η επιλογή τους δεν έχει ως αποτέλεσμα να στερήσει τον ενδιαφερόμενο καταναλωτή από την προστασία την οποία του εξασφαλίζουν οι διατάξεις από τις οποίες δεν μπορεί να γίνει παρέκκλιση με συμφωνία δυνάμει του δικαίου το οποίο θα ήταν εφαρμοστέο, ελλείψει επιλογής, βάσει του εν λόγω άρθρου 6, παράγραφος 1, το οποίο προβλέπει ότι μια τέτοια σύμβαση διέπεται από το δίκαιο της χώρας όπου ο καταναλωτής έχει τη συνήθη διαμονή του·
–
λαμβανομένου υπόψη του επιτακτικού και εξαντλητικού χαρακτήρα του ίδιου άρθρου 6, παράγραφος 2, δεν χωρεί παρέκκλιση από τη διάταξη αυτή υπέρ νομοθεσίας φερόμενης ως ευνοϊκότερης για τον καταναλωτή.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ισπανική.
(
i
)	Στις σκέψεις 66 και 69 της παρούσας απόφασης επήλθαν τροποποιήσεις γλωσσικής φύσεως μετά την ανάρτησή της στην ψηφιακή Συλλογή.