62023CJ0109_RES
Υπόθεση C‑109/23 [Jemerak] (
i
)
GMκαιON
κατά
PR
(αίτηση του Landgericht Berlin για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (δεύτερο τμήμα) της 5ης Σεπτεμβρίου 2024
«Προδικαστική παραπομπή – Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών της Ρωσίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία – Κανονισμός (ΕΕ) 833/2014 – Άρθρο 5ιδ, παράγραφοι 2 και 6 – Απαγόρευση άμεσης ή έμμεσης παροχής υπηρεσιών νομικών συμβουλών στη ρωσική κυβέρνηση ή σε νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που έχουν την έδρα τους στη Ρωσία – Εξαίρεση για την παροχή υπηρεσιών οι οποίες είναι απολύτως αναγκαίες για τη διασφάλιση της πρόσβασης σε δικαστικές, διοικητικές ή διαιτητικές διαδικασίες σε κράτος μέλος – Κατάρτιση και εκτέλεση συμβολαιογραφικής πράξης πώλησης ακινήτου – Συνδρομή διερμηνέα κατά την κατάρτιση τέτοιας συμβολαιογραφικής πράξης»
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Απαγόρευση παροχής νομικών συμβουλών στη ρωσική κυβέρνηση ή σε νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που έχουν την έδρα τους στη Ρωσία – Έννοια – Κατάρτιση και εκτέλεση συμβολαιογραφικής πράξης πώλησης ακινήτου – Δεν εμπίπτει – Συνδρομή διερμηνέα κατά την κατάρτιση τέτοιας συμβολαιογραφικής πράξης – Δεν εμπίπτει
[Απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2022/1909 του Συμβουλίου, αιτιολογικές σκέψεις 5 και 8· κανονισμοί του Συμβουλίου 833/2014, αιτιολογική σκέψη 2 και άρθρο 5ιδ § 2, 269/2014 και 2022/1904, αιτιολογική σκέψη 19]
(βλ. σκέψεις 38-44, 49-55, 59, 62, 63 και διατακτ.)
Σύνοψη
Επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Landgericht Berlin (πρωτοδικείο Βερολίνου, Γερμανία), το Δικαστήριο αποφαίνεται επί του πεδίου εφαρμογής της απαγόρευσης παροχής νομικών συμβουλών σε νομικά πρόσωπα που έχουν την έδρα τους στη Ρωσία, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 5ιδ, παράγραφος 2, του κανονισμού 833/2014 (
1
), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 2022/1904 (
2
), ο οποίος αφορά περιοριστικά μέτρα που έλαβε το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης λόγω ενεργειών της Ρωσίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία.
Οι GM και ON, Γερμανοί υπήκοοι, επρόκειτο να αγοράσουν διαμέρισμα στο Βερολίνο (Γερμανία), το οποίο ανήκε στην εταιρία VisitMoscow Ltd, νομικό πρόσωπο που έχει την έδρα του στη Ρωσία. Στο πλαίσιο της εν λόγω συναλλαγής, οι GM, ON και Visit-Moscow απευθύνθηκαν στον PR, συμβολαιογράφο με έδρα το Βερολίνο, ζητώντας του να καταρτίσει τη σχετική συμβολαιογραφική πράξη πώλησης και να μεριμνήσει για την εκτέλεσή της. Ωστόσο, το 2022, ο PR αρνήθηκε να καταρτίσει τη συμβολαιογραφική πράξη πώλησης, για τον λόγο ότι δεν μπορούσε να αποκλειστεί το ενδεχόμενο η κατάρτισή της να παραβιάζει την προβλεπόμενη στο άρθρο 5ιδ, παράγραφος 2, του κανονισμού 833/2014 απαγόρευση. Μη ανταποκρινόμενος στο αίτημα των GM, ON και VisitMoscow να επανεξετάσει την άρνησή του, ο PR διαβίβασε την κατατεθείσα κατά της αρνήσεως αυτής προσφυγή στο πρωτοδικείο Βερολίνου, το οποίο υπέβαλε στο Δικαστήριο διάφορα προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με το ζήτημα αυτό.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Πρώτον, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατά το σύνηθες νόημά του στην καθημερινή γλώσσα, ο όρος «νομικές συμβουλές» υποδηλώνει, γενικώς, τη γνωμοδότηση επί νομικού ζητήματος. Ο όρος αυτός, χρησιμοποιούμενος στο άρθρο 5ιδ, παράγραφος 2, του κανονισμού 833/2014 σε συνδυασμό με τον όρο «υπηρεσίες», παραπέμπει επομένως στην άσκηση οικονομικής δραστηριότητας η οποία στηρίζεται στη σχέση μεταξύ του παρόχου των υπηρεσιών και του πελάτη του και έχει ως αντικείμενο την παροχή νομικών γνωμοδοτήσεων, στο πλαίσιο της οποίας ο πάροχος των υπηρεσιών παρέχει γνωμοδοτήσεις επί νομικών ζητημάτων στα πρόσωπα που του τις ζητούν.
Η έννοια αυτή του όρου «υπηρεσίες νομικών συμβουλών» επιβεβαιώνεται από την αιτιολογική σκέψη 19 του κανονισμού 2022/1904. Αφενός, η αιτιολογική αυτή σκέψη αφορά τη σχέση μεταξύ του παρόχου των υπηρεσιών και του πελάτη και αναφέρεται στον ρόλο του παρόχου των υπηρεσιών, καθόσον αυτός επικουρεί και συμβουλεύει τον πελάτη του, προς το συμφέρον του τελευταίου, σχετικά με τις νομικές πτυχές των συναλλαγών με τρίτους. Αφετέρου, μνημονεύει τις παρεπόμενες δραστηριότητες που συνίστανται στη «σύνταξη, επικύρωση και επαλήθευση νομικών εγγράφων».
Επομένως, οι δραστηριότητες στις οποίες αναφέρεται η έννοια των «υπηρεσιών νομικών συμβουλών» κατά το άρθρο 5ιδ, παράγραφος 2, του κανονισμού 833/2014 διακρίνονται σαφώς από εκείνες τις οποίες ενδέχεται να κληθούν να εκτελέσουν οι δημόσιες αρχές. Πράγματι, αποστολή των δημόσιων αρχών δεν είναι η παροχή υπηρεσιών που συνίστανται στην παροχή γνωμοδοτήσεων επί νομικών ζητημάτων σε πρόσωπα με σκοπό την προώθηση ή την υπεράσπιση των ατομικών συμφερόντων των εν λόγω προσώπων.
Εν προκειμένω, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, στο πλαίσιο της κατάρτισης συμβολαιογραφικής πράξης πώλησης ακινήτου, ο συμβολαιογράφος φαίνεται πως δεν ενεργεί με σκοπό την προαγωγή των ειδικών συμφερόντων κάποιου εκ των δύο ή και των δύο συμβαλλομένων, αλλά, τηρώντας ίσες αποστάσεις από τους αντισυμβαλλομένους και τα συμφέροντα εκάστου εξ αυτών, ενεργεί με αμεροληψία και αποκλειστικώς προς το συμφέρον του νόμου και της ασφάλειας δικαίου. Επομένως, λαμβανομένων υπόψη των ειδικών κανόνων της διαδικασίας κατάρτισης συμβολαιογραφικών πράξεων και των εννόμων αποτελεσμάτων που συνδέονται με τις πράξεις αυτές στη γερμανική έννομη τάξη, η κατάρτιση συμβολαιογραφικής πράξης, όπως αυτή που διέπεται από το γερμανικό δίκαιο, για την πώληση ακινήτου το οποίο ανήκει σε νομικό πρόσωπο που έχει την έδρα του στη Ρωσία δεν εμπίπτει στην έννοια της παροχής «υπηρεσιών νομικών συμβουλών» του άρθρου 5ιδ, παράγραφος 2, του κανονισμού 833/2014 και, ως εκ τούτου, δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της προβλεπόμενης στο στοιχείο βʹ της εν λόγω διάταξης απαγόρευσης παροχής τέτοιων υπηρεσιών προς το εν λόγω νομικό πρόσωπο.
Το Δικαστήριο παρατηρεί συναφώς ότι αντίθετη ερμηνεία του άρθρου 5ιδ, παράγραφος 2, του κανονισμού 833/2014 θα οδηγούσε σε ανακολουθίες, αφενός, κατά την εφαρμογή του κανονισμού 833/2014 και, αφετέρου, μεταξύ του εν λόγω κανονισμού και του κανονισμού 269/2014 (
3
).
Πράγματι, οι συναλλαγές που αφορούν ακίνητα τα οποία βρίσκονται στο έδαφος της Ένωσης και ανήκουν σε νομικά πρόσωπα που έχουν την έδρα τους στη Ρωσία εξακολουθούν να επιτρέπονται δυνάμει του κανονισμού 833/2014. Ωστόσο, στην πράξη, θα μπορούσαν οι συναλλαγές αυτές να μην μπορούν να πραγματοποιηθούν σε ορισμένα κράτη μέλη στα οποία η κατάρτιση συμβολαιογραφικής πράξης πώλησης ακινήτου συνιστά ουσιώδη προϋπόθεση για την εκποίησή του, τούτο δε ανεξαρτήτως του αν τα εν λόγω νομικά πρόσωπα εμπίπτουν ή όχι στην απαγόρευση διάθεσης της περιουσίας τους κατά τις διατάξεις του κανονισμού 269/2014.
Πλην όμως, δεν είναι δυνατόν ο νομοθέτης της Ένωσης να επιδίωξε την ύπαρξη τέτοιων διαφοροποιήσεων όσον αφορά τα αποτελέσματα της απαγόρευσης του άρθρου 5ιδ, παράγραφος 2, του κανονισμού 833/2014 από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, ανάλογα με το καθεστώς που ισχύει σε καθένα από αυτά για την κατάρτιση συμβολαιογραφικών πράξεων.
Εκτός αυτού, η ερμηνεία που γίνεται δεκτή δεν αντίκειται στον σκοπό ούτε του κανονισμού 833/2014 ούτε του κανονισμού 269/2014.
Κατ’ αρχάς, ούτε από την απόφαση 2022/1909 (
4
) ούτε από τον κανονισμό 833/2014 ή από τον κανονισμό 2022/1904 προκύπτει ότι το Συμβούλιο, θεσπίζοντας την απαγόρευση παροχής υπηρεσιών νομικών συμβουλών, είχε την πρόθεση να ενεργήσει κατά τρόπο ώστε τα νομικά πρόσωπα που έχουν την έδρα τους στη Ρωσία να μην μπορούν, ενδεχομένως, σε ορισμένα κράτη μέλη, να διαθέτουν τα ακίνητά τους.
Εν συνεχεία, ο σκοπός στον οποίο στηρίζεται η προβλεπόμενη στο άρθρο 5ιδ, παράγραφος 2, του κανονισμού 833/2014 απαγόρευση συνίσταται στο να καταστεί δυσχερέστερη η συνέχιση στο έδαφος της Ένωσης των εμπορικών δραστηριοτήτων των ρωσικών νομικών προσώπων που δραστηριοποιούνται στο έδαφος αυτό και, κατ’ αυτόν τον τρόπο, να επηρεαστεί η ρωσική οικονομία. Πλην όμως, η κατάρτιση συμβολαιογραφικής πράξης πώλησης ακινήτου το οποίο ανήκει σε νομικό πρόσωπο που έχει την έδρα του στη Ρωσία δεν αντίκειται σε έναν τέτοιο σκοπό.
Τέλος, δεν καθίσταται φανερό πώς η κατάρτιση συμβολαιογραφικής πράξης πώλησης ακινήτου το οποίο ανήκει σε νομικό πρόσωπο που έχει την έδρα του στη Ρωσία θα μπορούσε να συμβάλει a priori και κατά τρόπο γενικευμένο στην καταστρατήγηση των θεσπισθέντων περιοριστικών μέτρων.
Δεύτερον, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει, για καθένα από τα καθήκοντα που ασκεί ο συμβολαιογράφος όσον αφορά την εκτέλεση μιας τέτοιας σύμβασης πωλήσεως, αν συνεπάγεται παροχή νομικών συμβουλών από τον συμβολαιογράφο προς τους δικαιοπρακτούντες, υπό την έννοια της ερμηνείας του όρου «υπηρεσίες νομικών συμβουλών» που έγινε προηγουμένως δεκτή.
Τέλος, όσον αφορά το ζήτημα αν οι μεταφραστικές υπηρεσίες που παρέχονται από διερμηνέα στο πλαίσιο της κατάρτισης συμβολαιογραφικής πράξης συνιστούν υπηρεσίες νομικών συμβουλών, κατά την έννοια του άρθρου 5ιδ, παράγραφος 2, του κανονισμού 833/2014, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, δεδομένου ότι το επάγγελμα του διερμηνέα δεν αποτελεί δραστηριότητα νομικής φύσεως, οι εν λόγω υπηρεσίες δεν μπορεί να εμφανίζουν στοιχεία «νομικών συμβουλών», ακόμη και όταν συνίστανται στην παροχή συνδρομής σε επαγγελματία του δικαίου ο οποίος δραστηριοποιείται σε ορισμένο νομικό κλάδο. Εξάλλου, δεν προκύπτει ότι η εκ μέρους Γερμανού συμβολαιογράφου κατάρτιση συμβολαιογραφικής πράξεως για την πώληση ακινήτου το οποίο βρίσκεται στη Γερμανία και ανήκει σε νομικό πρόσωπο που έχει την έδρα του στη Ρωσία εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της προβλεπόμενης στο άρθρο 5ιδ, παράγραφος 2, του κανονισμού 833/2014 απαγόρευσης παροχής υπηρεσιών νομικών συμβουλών. Επομένως, οι μεταφραστικές υπηρεσίες που παρέχει ο διερμηνέας στο πλαίσιο της διαδικασίας κατάρτισης συμβολαιογραφικής πράξεως, προς συνδρομή του εκπροσώπου του νομικού προσώπου, ο οποίος δεν γνωρίζει τη γλώσσα που χρησιμοποιείται στη σχετική διαδικασία, δεν αποτελούν παροχή «υπηρεσιών νομικών συμβουλών», κατά την έννοια της συγκεκριμένης διατάξεως.
(
i
)	Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
(
1
)	Κανονισμός (ΕΕ) 833/2014 του Συμβουλίου, της 31ης Ιουλίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών της Ρωσίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία (ΕΕ 2014, L 229, σ. 1).
(
2
)	Κανονισμός (ΕΕ) 2022/1904 του Συμβουλίου, της 6ης Οκτωβρίου 2022, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 833/2014 σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών της Ρωσίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία (ΕΕ 2022, L 259 I, σ. 3).
(
3
)	Κανονισμός (ΕΕ) 269/2014 του Συμβουλίου, της 17ης Μαρτίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2014, L 78, σ. 6).
(
4
)	Απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2022/1909 του Συμβουλίου, της 6ης Οκτωβρίου 2022, για την τροποποίηση της απόφασης 2014/512/ΚΕΠΠΑ σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών της Ρωσίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία (ΕΕ 2022, L 259 I, σ. 122).