Arrest van het Hof (Grote kamer) van 10 juli 2025 (verzoek om een prejudiciële beslissing ingediend door de Ustavno sodišče Republike Slovenije - Slovenië) – INTERZERO Trajnostne rešitve za svet brez odpadkov d.o.o. e.a., Surovina, družba za predelavo odpadkov d.o.o. e.a. / Državni zbor Republike Slovenije
(Zaak C-254/231, INTERZERO e.a.)
[Prejudiciële verwijzing – Vrijheid van vestiging en vrij verrichten van diensten – Artikelen 49 en 56 VWEU – Protocol (nr. 26) betreffende de diensten van algemeen belang, gehecht aan het VEU en het VWEU – Diensten op de interne markt – Richtlijn 2006/123/EG – Werkingssfeer – Monopolies en diensten van algemeen economisch belang – Aan evaluatie onderworpen eisen – Artikel 15 – Afvalstoffen – Richtlijn 2008/98/EG – Regelingen voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid – Artikelen 8 en 8 bis – Totstandbrenging van een monopolie op de markt van de collectieve nakoming van de verplichtingen in het kader van de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid – Eén enkele organisatie zonder winstoogmerk – Artikel 106, lid 2, VWEU – Begrip „onderneming” – Wijze van oprichting en werking – Overgangsregeling – Verplicht lidmaatschap van producenten waarop de uitgebreide verantwoordelijkheid rust – Artikelen 16 en 17 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Vrijheid van ondernemerschap en recht op eigendom – Rechtszekerheidsbeginsel en vertrouwensbeginsel – Evenredigheid]
Procestaal: Sloveens
Verwijzende rechter
Ustavno sodišče Republike Slovenije
Partijen in het hoofdgeding
Verzoekende partijen: INTERZERO Trajnostne rešitve za svet brez odpadkov d.o.o. e.a., Surovina, družba za predelavo odpadkov d.o.o. e.a.
In tegenwoordigheid van: Državni zbor Republike Slovenije
Dictum
Artikel 106, lid 2, VWEU
moet aldus worden uitgelegd dat
een rechtspersoon die, ten eerste, een exclusief recht heeft om overeenkomstig de artikelen 8 en 8 bis van richtlijn 2008/98/EG van het Europees Parlement en de Raad van 19 november 2008 betreffende afvalstoffen en tot intrekking van een aantal richtlijnen, zoals gewijzigd bij richtlijn (EU) 2018/851 van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2018, een activiteit uit te oefenen waarmee voor een bepaalde categorie producten en op het gehele grondgebied van een lidstaat de verplichtingen in het kader van de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid worden nagekomen voor de betrokken producenten, en die, ten tweede, deze activiteit zonder winstoogmerk dient uit te oefenen, moet worden aangemerkt als een onderneming belast met het beheer van diensten van algemeen economisch belang in de zin van dat artikel 106, lid 2, mits deze rechtspersoon daadwerkelijk is belast met de nakoming van de openbaredienstverplichtingen en de aard, de duur en de omvang van deze verplichtingen in het nationale recht duidelijk zijn omschreven.
De artikelen 8 en 8 bis van richtlijn 2008/98, zoals gewijzigd bij richtlijn 2018/851, artikel 15 van richtlijn 2006/123/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2006 betreffende diensten op de interne markt, de artikelen 49, 56 en 106 VWEU, de artikelen 16 en 17 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie alsmede het rechtszekerheidsbeginsel en het vertrouwensbeginsel
moeten aldus worden uitgelegd dat
zij zich, mits het evenredigheidsbeginsel in acht is genomen, niet verzetten tegen een nationale regeling die
door de oprichting van een organisatie die belast is met de collectieve nakoming van de verplichtingen in het kader van de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid en die beschikt over een exclusief recht om deze activiteit voor een bepaalde categorie producten uit te oefenen, een monopoliesituatie tot stand brengt, en daarbij tegelijkertijd voorziet in zowel de intrekking van rechtswege van de vergunningen op basis waarvan marktdeelnemers die activiteit tot dan toe konden uitoefenen, als de opzegging van rechtswege van alle met deze marktdeelnemers in de uitoefening van die activiteit gesloten overeenkomsten, op voorwaarde evenwel dat, ten eerste, deze regeling gepaard gaat met de instelling van een regelingskader waarmee wordt verzekerd dat de houder van dat monopolie daadwerkelijk in staat zal zijn coherent en systematisch de doelen van milieubescherming en volksgezondheid na te streven die de betrokken lidstaat zichzelf heeft gesteld, middels een aanbod dat kwantitatief is afgemeten aan en kwalitatief is afgestemd op die doelen en dat aan strenge controle door de overheid is onderworpen, en, ten tweede, deze regeling voorziet in aanpassingen in de toepassing van de nieuwe regeling, waarmee elke buitensporige last voor de betrokken marktdeelnemers kan worden vermeden, in het bijzonder een overgangsperiode die voldoende lang is om hen in staat te stellen zich aan te passen aan de wijzigingen, of een stelsel voor redelijke compensatie van de door hen geleden schade;
deze organisatie verplicht om haar activiteit zonder winstoogmerk uit te oefenen;
de aan de verplichtingen in het kader van de uitgebreide verantwoordelijkheid onderworpen producenten die minstens 51 % van de totale hoeveelheid van eenzelfde categorie onder deze uitgebreide verantwoordelijkheid vallende producten op de markt brengen, verplicht om een dergelijke organisatie op te richten en daarin een deelneming te bezitten;
voor houders van een deelneming in deze organisatie de verplichting bevat producenten op de betrokken markt te zijn;
verbiedt dat deze producenten activiteiten op het gebied van afvalinzameling en -verwerking uitoefenen, alsmede verbiedt dat er tussen die organisatie, de leden van haar bestuursorgaan en bedoelde producenten enerzijds, en de personen die afval inzamelen en verwerken alsook de personen die over een stemrecht beschikken in het bestuursorgaan of het toezichthoudende orgaan ervan anderzijds, vermogens- of familiebanden bestaan;
de collectieve nakoming van de verplichtingen in het kader van de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid verplicht stelt voor producenten van onder deze uitgebreide verantwoordelijkheid vallende producten en hen verplicht met diezelfde organisatie een overeenkomst aan te gaan, op voorwaarde evenwel dat deze verplichtingen gepaard gaan met toereikende procedurele waarborgen, met name met betrekking tot eventuele belangenconflicten of concurrentienadelen, waarmee elke buitensporige last voor de betrokken producenten in de uitoefening van hun economische activiteit als gevolg van arbitraire of onvoorzienbare effecten op hun contractuele betrekkingen, kan worden voorkomen.
____________
1 PB C 252, van 17.07.2023.