Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
EMILIOU
ippreżentati fl‑4 ta’ Settembru 2025 (1)
Kawża C‑155/24
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit,
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
Philip Morris Benelux BV,
Philip Morris Investments BV,
JT International Company Netherlands BV,
Vereniging Nederlandse Sigaretten- & Kerftabakfabrikanten,
Van Nelle Tabak Nederland BV,
British American Tobacco International (Holdings) BV
vs
Stichting Rookpreventie Jeugd
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-College van Beroep voor het bedrijfsleven (il-Qorti tal-Appell għall-Kwistjonijiet Amministrattivi fil-Qasam Ekonomiku, il-Pajjiżi l-Baxxi))
(Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Approssimazzjoni tal-liġijiet – Manifattura u bejgħ ta’ prodotti tat-tabakk – Direttiva 2014/40/UE – Livelli massimi ta’ emissjoni – Metodu ta’ kejl – Kejl ta’ emissjonijiet abbażi tal-istandards ISO – Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40/UE – Standards li ma humiex ippubblikati f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea – Natura infurzabbli tal-istandards ISO msemmija fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 – Konklużjonijiet li għandhom jinġibdu mis-sentenza tat‑22 ta’ Frar 2022, Stichting Rookpreventie Jeugd
et (C‑160/20. EU:C:2022:101)
I.      Introduzzjoni
1.        Dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari jistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja tiċċara, essenzjalment, il-metodu applikabbli sabiex jiġi stabbilit jekk is-sigaretti mqiegħda fis-suq ta’ Stat Membru jkunux josservaw
il-livelli massimi ta’ emissjonijiet għall-qatran, in-nikotina u l-monossidu tal-karbonju li huma stabbiliti fid-Direttiva 2014/40/EU (iktar ’il quddiem il-“livelli massimi tal-emissjonijiet”) (2). Dan huwa t-tieni rinviju li sar fil-kuntest tal-istess proċeduri
ġudizzjarji nazzjonali.
2.        Sabiex nifhmu r-raġunijiet li wasslu sabiex isiru dawn id-domandi, għandu jiġi osservat li d-Direttiva 2014/40 tipprevedi wkoll il-metodi li bihom għandha tiġi stabbilita l-osservanza
ta’ dawn il-livelli. Dan isir b’referenza għal diversi standards tal-Organizzazzjoni Internazzjonali għall-Istandardizzazzjoni (iktar ’il quddiem l-“ISO”) li, sal-lum, għadhom ma ġewx ippubblikati f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Ġurnal Uffiċjali”). Kif ser nispjega f’iktar dettall, dan huwa minħabba l-fatt li dawk l-istandards huma protetti mid-drittijiet tal-proprjetà intellettwali.
3.        Fis-sentenza tagħha fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat li d-Direttiva 2014/40 tagħmel l-użu ta’ dawk l-istandards obbligatorju (3). Madankollu, hija ddeċidiet ukoll li
jekk dawn ma jkunux ġew ippubblikati fil-Ġurnal Uffiċjali, dawn ma jorbtux lil “individwi b’mod ġenerali”, iżda jorbtu lill-“impriżi” (li jimmanifatturaw is-sigaretti jew iqegħduhom fis-suq) fejn dawk l-impriżi jkunu jistgħu jaċċessawhom (4). Minħabba
din il-konklużjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, essenzjalment, li l-konformità mal-livelli massimi ta’ emissjonijiet tista’ tiġi vverifikata mingħajr ma jitqiesu l-istandards ISO, kemm‑il darba jkun ġie stabbilit li
dawn ma jkunux vinkolanti (5).
4.        Din il-kjarifika kienet parti minn risposta mogħtija
lir-Rechtbank Rotterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Rotterdam, il-Pajjiżi l-Baxxi), li ġiet adita
b’talba mressqa
minn, fost l-oħrajn, l-iStichting Rookpreventie Jeugd (il-Fondazzjoni għall-Prevenzjoni tat-Tipjip fost iż-Żgħażagħ, il-Pajjiżi l-Baxxi) (iktar ’il quddiem il-“Fondazzjoni”). Dik il-parti allegat li s-sigaretti mqiegħda fis-suq nazzjonali ma kinux konformi mal-livelli massimi ta’ emissjonijiet meta ttestjati b’metodu differenti minn (u, kif nifhem jien, iktar strett minn) l-istandards ISO msemmija fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40. Abbażi tar-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja, dik
il-qorti nazzjonali adottat ordni sabiex is-sigaretti kkonċernati jiġu rtirati mis-suq.
5.        Dik l-ordni ġiet appellata, b’mod partikolari, minn diversi manifatturi tas-sigaretti, quddiem il-College van Beroep voor het bedrijfsleven (il-Qorti tal-Appell għall-Kwistjonijiet Amministrattivi fil-Qasam Ekonomiku, il-Pajjiżi l-Baxxi) li għandha dubji dwar il-konsegwenzi
tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
6.        Hija tistaqsi,
fost l-oħrajn, jekk il-konklużjoni dwar in-nuqqas ta’ effett vinkolanti tal-istandards ISO inkwistjoni fir-rigward tal-“individwi b’mod ġenerali” tapplikax meta parti, bħalma hija l-Fondazzjoni, tkun tista’ taċċessahom. Barra minn hekk, hija tistaqsi jekk dik il-parti għandhiex dritt, li jirriżulta mid-Direttiva 2014/40, li tara li l-livelli massimi ta’ emissjonijiet jiġu rrispettati (bl-applikazzjoni ta’ metodu ta’ kejl alternattiv). Hija tfittex ukoll li tkun taf
il-konsegwenzi għall-manifatturi tas-sigaretti tal-possibbiltà li jinstab li s-sigaretti (għalkemm ikunu tqiegħdu fis-suq f’konformità mar-rekwiżiti tad-Direttiva 2014/40) ma jkunux jilħqu l-livelli massimi ta’ emissjonijiet jekk jitkejlu b’metodu alternattiv bħal dan.
7.        Minn dan isegwi li minbarra l-kwistjoni tal-metodu li għandu jintuża sabiex jiġi vverifikat jekk is-sigaretti kkummerċjalizzati jilħqux il-livelli massimi ta’ emissjonijiet ta’ qatran, nikotina u monossidu tal-karbonju, dan ir-rinviju jqajjem il-kwistjoni tal-effetti legali, fi ħdan l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, ta’ standards tekniċi li tfasslu barra l-istruttura istituzzjonali tal-Unjoni, li l-użu tagħhom sar obbligatorju u li l-kontenut tagħhom ma jkunx għadu ġie ppubblikat fil-Ġurnal Uffiċjali. B’mod daqstantieħor importanti, huwa jikkonċerna l-kwistjoni usa’ taċ-ċertezza legali li għandha tibbenefika lil dawk li, b’mod ġenerali, jirrispettaw ir-regoli vinkolanti tal-liġi u jittestja l-premessa fundamentali tal-aċċessibbiltà libera tal-liġi.
II.    Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni
8.        Skont il-premessa 8 tad-Direttiva 2014/40 “[s]kont l-Artikolu 114(3) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (‘TFUE’), għandu jittieħed bħala bażi għal proposti leġiżlattivi livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa, filwaqt li jittieħed kont, b’mod partikolari, kull żvilupp ġdid ibbażat fuq fatti xjentifiċi. Il-prodotti tat-tabakk mhumiex komoditajiet ordinarji u minħabba l-effetti partikolarment dannużi tat-tabakk fuq is-saħħa tal-bniedem, il-protezzjoni tas-saħħa għandha tingħata importanza kbira, b’mod partikolari, biex titnaqqas il-prevalenza tat-tipjip fost iż-żgħażagħ.”
9.        Skont l-Artikolu 1 tad-Direttiva 2014/40, l-għan
ta’ din tal-aħħar “hu li tapprossima l-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi tal-Istati Membri rigward:
(a) l-ingredjenti u l-emissjonijiet tal-prodotti tat-tabakk u l-obbligi tar-rappurtar relatati inkluż il-livelli massimi ta’ emissjonijiet għall-qatran, in-nikotina u l-monossidu tal-karbonju għas-sigaretti;
[…];
sabiex jiġi ffaċilitat il-funzjonament bla xkiel tas-suq intern għat-tabakk u prodotti relatati, billi jittieħed bħala bażi l-livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem, speċjalment għaż-żgħażagħ, u biex jintlaħqu l-obbligi tal-Unjoni taħt il-Konvenzjoni Qafas tal-WHO għall-Kontroll tat-Tabakk (‘FCTC’).”
10.      Skont il-punt 10 tal-Artikolu 2
tad-Direttiva 2014/40,
it-terminu “sigarett” ifisser “romblu tat-tabakk li jista’ jiġi kkonsmat permezz ta’ proċess ta’ kombustjoni u huwa definit ulterjorment fl-Artikolu 3(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 2011/64/UE” (6).
11.      Skont il-punt 21 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2014/40, it-terminu “emissjonijiet” ifisser “sustanzi li huma rilaxxati meta prodott tat-tabakk jew prodott relatat jintuża kif maħsub, bħal sustanzi li jinsabu fid-duħħan, jew sustanzi rilaxxati waqt il-proċess tal-użu ta’ prodotti tat-tabakk li ma jdaħħanx”.
12.      L-Artikolu 3 tal-istess direttiva jikkonċerna
l-“livelli massimi ta’ emissjoni għall-qatran, in-nikotina, il-monossidu tal-karbonju u sustanzi oħra”. Dan jipprovdi kif ġej:
“1.      Il-livelli ta’ emissjoni minn sigaretti li jitqiegħdu fis-suq jew immanufatturati fl-Istati Membri (‘livelli massimi ta’ emissjoni’) ma għandhomx ikunu akbar minn:
(a)      10 mg ta’ qatran kull sigarett;
(b)      1 mg ta’ nikotina kull sigarett;
(c)      10 mg ta’ monossidu tal-karbonju għal kull sigarett.
2.      Il-Kummissjoni għandha tingħata s-setgħa li tadotta atti delegati b’konformità mal-Artikolu 27 biex tnaqqas il-limiti ta’ emissjoni massimi msemmija fil-paragrafu 1, fejn dan ikun meħtieġ abbażi ta’ standards maqbulin internazzjonalment.
[…]”
13.      L-Artikolu 4 tad-Direttiva 2014/40
jikkonċerna “metodi ta’ kejl”. Huwa jaqra kif ġej:
“1.      L-emissjonijiet ta’ qatran, nikotina u monossidu tal-karbonju minn sigaretti għandu jitkejjel fuq il-bażi tal-istandard ISO 4387 għall-qatran, l-istandard ISO 10315 għan-nikotina, u l-istandard ISO 8454 għall-monossidu tal-karbonju.
L-eżattezza tal-kejl tal-qatran, tan-nikotina u tal-monossidu tal-karbonju għandha tiġi ddeterminata skont l-istandard ISO 8243.
[…]
3.      Il-Kummissjoni għandha tingħata s-setgħa li tadotta atti delegati skont l-Artikolu 27 biex tadatta l-metodi ta’ kejl tal-emissjonijiet tal-qatran, in-nikotina u l-monossidu tal-karbonju, fejn dan ikun meħtieġ, abbażi ta’ żviluppi xjentifiċi u tekniċi jew standards maqbulin internazzjonalment.
[…]”
14.      L-Artikolu 24(1) tad-Direttiva 2014/40 huwa intitolat “Moviment liberu” u jipprovdi
li “l-Istati Membri ma jistgħux, għal konsiderazzjonijiet marbutin ma’ aspetti regolati [mid-Direttiva 2014/40], u soġġett għall-paragrafi 2 u 3 ta’ dan l-Artikolu, jipprojbixxu jew jirrestrinġu t-tqegħid fis-suq ta’ tabakk jew prodotti relatati li jikkonformaw ma’ din id-Direttiva.”
B.      Id-dritt nazzjonali
15.      L-Artikolu 2.1 tal-Besluit van 14 oktober 2015, houdende samenvoeging van de algemene maatregelen van bestuur op basis van de Tabakswet tot één besluit (Tabaks- en rookwarenbesluit) (id-Digriet tal‑14 ta’ Ottubru 2015 li jgħaqqad il-miżuri amministrattivi ġenerali bbażati fuq l-Att dwar it-Tabakk f’att wieħed (id-Digriet dwar it-Tabakk u l-Prodotti tat-Tipjip) (iktar ’il quddiem id-“Digriet”)) jipprovdi li “l-livelli massimi ta’ emissjonijiet ta’ sigarett imqiegħed fis-suq jew prodotti għandhom ikunu konformi mal-Artikolu 3(1) tad-[Direttiva 2014/40]”.
16.      L-Artikolu 2.1 tar-Regeling van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 10 mei 2016 houdende regels inzake de productie, de presentatie en de verkoop van tabaksproducten en aanverwante producten (Tabaks- en rookwarenregeling) (ir-Regolament tas-Segretarju tal-Istat għas-Saħħa Pubblika, il-Benessri u l-Isport tal‑10 ta’ Mejju 2016 li jistabbilixxi Regoli dwar il-Manifattura, il-Preżentazzjoni u l-Bejgħ tat-Tabakk u Prodotti Relatati (ir-Regolament Ministerjali dwar it-Tabakk u l-Prodotti tat-Tipjip)) jipprovdi li:
“1.      Il-metodi ta’ eżami li waħedhom jiddeterminaw jekk sigarett ikunx jissodisfa r-rekwiżiti tal-Artikolu 2.1(1) tad-Digriet huma indikati
bħala miżuri li jissodisfaw l-istandards li ġejjin:
a.      NEN-ISO 4387:2000/A1:2008 Sigaretti – Determinazzjoni tal-kontenut totali ta’ materja partikulata u materja partikulata anidra mingħajr nikotina (nicotine free anydrous particulate matter) b’magna tat-tipjip analitika ta’ rutina fir-rigward tal-livell ta’ emissjoni tal-qatran;
b.      NEN-ISO 10315:2013 Sigaretti – Determinazzjoni, fir-rigward tal-livell ta’ emissjoni tan-nikotina, tal-kontenut tan-nikotina fil-kondensati tad-duħħan (smoke condensates) – Metodu ta’ kromatografija tal-gass;
c.      NEN-ISO 8454:2007/A1:2009 Sigaretti – Determinazzjoni, fir-rigward tal-livell ta’ emissjoni tal-monossidu tal-karbonju, tal-kontenut tal-monossidu tal-karbonju fil-fażi gassuża tad-duħħan tas-sigaretti – Metodu IRND.
2       Ir-riżultati tal-kejl għandhom jiġu vverifikati fid-dawl tal-istandard NEN ISO 8243:2013 Sigaretti – Teħid ta’ kampjuni.”
III. Il-fatti, il-proċeduri nazzjonali u d-domandi preliminari
17.      Il-kawża prinċipali bdiet b’ittra tal-Fondazzjoni tal‑31 ta’ Lulju 2018 li talbet lin-Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (l-Awtorità Olandiża dwar is-Sigurtà tal-Ikel u l-Prodotti tal-Konsumatur, il-Pajjiżi l-Baxxi,
iktar ’il quddiem in-“NVWA”) tiżgura li s-sigaretti bil-filtru fis-suq tal-Pajjiżi l-Baxxi jkunu
josservaw, “meta jintużaw kif maħsub”, il-livelli massimi ta’ emissjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2014/40, iddeterminati abbażi ta’ metodu li ħafna mill-komunità xjentifika tqisu bħala l-eqreb għall-użu maħsub tas-sigaretti.
18.      Skont il-Fondazzjoni, l-istandards tal-kejl tal-ISO msemmija fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 ma jirriflettux l-użu maħsub tas-sigaretti għaliex ma jqisux il-mod kif jiġi mpejjep sigarett, jiġifieri bit-toqob ta’ mikroventilazzjoni
fil-filtru mblokkati
mix-xufftejn u mis-swaba’ ta’ min ipejjep.
19.      Il-Fondazzjoni qagħdet
fuq studju tal‑2018 tar-Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (l-Istitut Nazzjonali għas-Saħħa Pubblika u l-Ambjent, il-Pajjiżi l-Baxxi, iktar ’il quddiem ir-RIVM) (iktar ’il quddiem l-“istudju tar-RIVM”) li skont dan l-istudju, fejn l-emissjonijiet jitkejlu bil-metodu “Canadian Intense”, il-livelli massimi ta’ emissjonijiet jinqabżu b’mod sinjifikattiv. Għalhekk hija talbet lin-NVWA tneħħi mis-suq nazzjonali s-sigaretti bil-filtru li ma humiex konformi.
20.      In-NVWA ċaħdet dik it-talba billi spjegat, essenzjalment, li ma jista’ jintuża
ebda metodu ieħor għajr dak imsemmi fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40.
21.      Il-Fondazzjoni (u diversi entitajiet oħra) ippreżentat rikors quddiem ir-rechtbank Rotterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Rotterdam). Il-Vereniging Nederlandse Sigaretten – & Kerftabakfabrikanten (l-Assoċjazzjoni Olandiża tal-Manifatturi tas-Sigaretti u tat-Tabakk, iktar ’il quddiem il-“VSK”) ġiet ammessa sabiex tintervjeni
bħala parti terza. Bid-deċiżjoni tagħha tal‑20 ta’ Marzu 2020, dik il-qorti għamlet diversi domandi lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari dwar il-validità u l-interpretazzjoni tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40.
22.      Il-Qorti tal-Ġustizzja rrispondiet għal dawk id-domandi permezz tas-sentenza tagħha fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et, li fil-punti 3 u 4
ta’ dawn il-konklużjonijiet
ingħata sommarju tagħha u li ser nittrattaha
f’iżjed dettall iktar ’il quddiem.
23.      B’reazzjoni għal dik is-sentenza, ir-rechtbank Rotterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Rotterdam) iddeċidiet, fid-deċiżjoni tagħha tal‑4 ta’ Novembru 2022, li d-dispożizzjonijiet nazzjonali li jimplimentaw l-istandards tal-kejl tal-ISO inkwistjoni ma humiex infurzabbli kontra l-Fondazzjoni bħala individwu b’mod ġenerali, u li l-metodu deskritt fihom ma josservax
id-Direttiva 2014/40, peress li ma jkejjilx il-livelli ta’ emissjonijiet iġġenerati meta sigarett jintuża kif maħsub.
24.      Skont dik il-qorti, fin-nuqqas ta’ metodu ta’ kejl konformi mad-Direttiva 2014/40, ma kienx possibbli li jiġi ddeterminat jekk is-sigaretti bil-filtru mibjugħa fil-Pajjiżi l-Baxxi josservawx
il-livelli massimi ta’ emissjonijiet tas-sigaretti. Filwaqt li ħadet inkunsiderazzjoni l-istudju tar-RIVM u l-metodu “Canadian Intense”, ir-rechtbank Rotterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Rotterdam) ikkonkludiet li kien hemm indikazzjonijiet qawwija li s-sigaretti fis-suq ma kinux konformi ma’ dawk il-livelli. Għaldaqstant, hija laqgħet ir-rikors tal-Fondazzjoni.
25.      Dik id-deċiżjoni ġiet appellata min-NVWA, l-iStaatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (is-Segretarju tal-Istat għas-Saħħa, il-Benessri u l-Isport, il-Pajjiżi l-Baxxi, iktar ’il quddiem is-“Segretarju tal-Istat”), il-VSK u l-partijiet li ġejjin (iktar ’il quddiem, flimkien,
il-“manifatturi tat-tabakk ikkonċernati fil-kawża
prinċipali”): Philip Morris Benelux B.V. u Philip Morris Investments B.V. (iktar ’il quddiem, flimkien, “Philipp Morris”), JT International Company Netherlands B.V. (iktar ’il quddiem “JTI”), Van Nelle Tabak Nederland B.V., li joperaw taħt l-isem ta’ Imperial Tobacco Nederland (iktar ’il quddiem “Imperial”) u British American Tobacco International (Holdings) B.V. (iktar ’il quddiem “BAT”).
26.      Permezz ta’ ittra tal‑10 ta’ Mejju 2023, in-NVWA u s-Segretarju tal-Istat ippreżentaw ir-riżultati ta’ studju ġdid tar-RIVM ikkummissjonat min-NVWA dwar il-livelli ta’ emissjonijiet tas-sigaretti bil-filtru disponibbli fil-Pajjiżi l-Baxxi, li tkejlu
bil-metodu tal-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (iktar ’il quddiem il-“WHO”) TobLabNet (Proċedura operattiva standard għat-tipjip intens tas-sigaretti) SOP 01. Dawn ir-riżultati juru li l-livelli massimi ta’ emissjonijiet jinqabżu.
27.      F’dawn iċ-ċirkostanzi, il-College van Beroep voor het bedrijfsleven (il-Qorti tal-Appell għall-Kwistjonijiet Amministrattivi fil-Qasam Ekonomiku, il-Pajjiżi l-Baxxi) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel id-domandi li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari:
“1)      L-Artikolu 4(1) tad-[Direttiva 2014/40] għandu jiġi interpretat fis-sens li l-istandards ISO mhux ippubblikati f’Il-[Ġurnal Uffiċjali] ma jistgħu f’ebda każ jiġu invokati kontra individwi, inkluż kontra Stichting, u lanqas kontra individwu li seta’ jikkonsulta dawn l-istandards u jiksibhom (bi ħlas)?
2)      L-impossibbiltà li jiġi invokat fil-konfront ta’ individwu l-Artikolu 4(1) tad-[Direttiva 2014/40], sa fejn din id-dispożizzjoni tirreferi għal standards ISO mhux ippubblikati f’Il-[Ġurnal Uffiċjali], għandha tinftiehem fis-sens li ma huwiex permess li jiġi rrifjutat id-dritt li jiġu osservati l-livelli massimi ta’ emissjoni ta’ qatran, ta’ nikotina u ta’ monossidu tal-karbonju previsti fl-Artikolu 3(1) tad-[Direttiva 2014/40]?
3)      L-espressjoni ‘jintuża kif maħsub’ li tinsab fid-definizzjoni ta’ ‘emissjonijiet’ li tinsab fil-punt (21) tal-Artikolu 2 tad-[Direttiva 2014/40], għandha tiġi interpretata fis-sens li din tirreferi, sa fejn huwa possibbli, għall-aġir ta’ konsum tat-tabakk mill-bniedem, f’liema każ il-miżura għandha tieħu inkunsiderazzjoni li jinstaddu, għall-inqas parzjalment, it-toqob tal-ventilazzjoni żgħar li jinsabu fil-filtru tas-sigaretti u/jew il-volum u l-frekwenza tad-duħħan, jew din l-espressjoni tirreferi biss għall-mod li bih is-sigaretti huma kkunsmati permezz ta’ proċess ta’ kombustjoni?
4a)      Jekk, fid-dawl tar-risposta għat-tielet domanda, l-istandards ISO msemmija fl-Artikolu 4(1) tad-[Direttiva 2014/40] ma humiex xierqa għall-kejl tal-livelli ta’ emissjonijiet: [(a)] l-għan ta’ livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem, b’mod partikolari għaż-żgħażagħ, imfittex mid-[Direttiva 2014/40], jimplika li l-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ preċiżjoni tal-liġi ma jipprekludux li jiġi invokat metodu ta’ kejl alternattiv kontra l-manifatturi tat-tabakk?
Jekk, fid-dawl ukoll tal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ preċiżjoni tal-liġi applikabbli, tingħata risposta fl-affermattiv għall-punt (a) tar-raba’ domanda:
4b)      L-Istati Membri jistgħu jiddefinixxu jew japplikaw huma stess, jekk ikun il-każ fuq bażi temporanja, metodu ta’ kejl alternattiv u jinvokaw dan il-metodu ta’ kejl alternattiv (ukoll) kontra l-manifatturi tat-tabakk, u
4c)      L-applikazzjoni ta’ metodu ta’ kejl alternattiv kif inhi marbuta mal-għanijiet ta’ armonizzazzjoni (massima) u ta’ titjib tal-funzjonament tas-suq intern imfittxija mid-[Direttiva 2014/40]?
5a)      F’każ li għandu jiġi applikat metodu ta’ kejl alternattiv, il-livelli massimi ta’ emissjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 3(1) tad-[Direttiva 2014/40] jibqgħu japplikaw b’mod sħiħ?
Fil-każ li tingħata risposta fin-negattiv għad-domanda 5(a):
5b)      L-Istati Membri huma awtorizzati li jistabbilixxu jew li japplikaw huma stess, jekk ikun il-każ fuq bażi temporanja, livelli ta’ emissjonijiet massimi alternattivi u li jinvokawhom (ukoll) kontra l-manifatturi tat-tabakk, u
5c)      L-applikazzjoni ta’ livelli ta’ emissjonijiet massimi alternattivi kif inhi marbuta mal-għanijiet ta’ armonizzazzjoni (massima) u ta’ titjib tal-funzjonament tas-suq intern imfittxija mid-[Direttiva 2014/40]?
6a)      Jekk l-Istati Membri huma awtorizzati jadottaw jew japplikaw metodu ta’ kejl alternattiv u dan jista’ jiġi invokat kontra l-manifatturi tat-tabakk, f’dan il-każ, mill-għan ta’ livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem, b’mod partikolari għaż-żgħażagħ, imfittex mid-[Direttiva 2014/40], moqri flimkien mal-Artikolu 23(2) ta’ din id-direttiva, jirriżulta li s-sigaretti mqiegħda fis-suq fil-Pajjiżi l-Baxxi għandhom jiġu rtirati mis-suq sakemm ma jkun ġie ddefinit ebda metodu ta’ kejl ġdid, b’mod li ma huwiex possibbli li jiġi ddeterminat jekk is-sigaretti li jintużaw kif maħsub josservawx il-livelli massimi ta’ emissjoni?
Fil-każ li tingħata risposta fl-affermattiv għad-domanda 6(a):
6b)      F’dan il-każ il-manifatturi tat-tabakk jibbenefikaw minn perijodu tranżitorju?
7)      Jekk jiġi stabbilit jew implimentat metodu ta’ kejl alternattiv, kemm jekk flimkien ma’ livelli massimi ta’ emissjonijiet alternattivi jew le, f’dan il-każ il-manifatturi tat-tabakk jibbenefikaw minn perijodu tranżitorju li matulu huma jistgħu jikkonformaw ruħhom ma’ dan il-metodu ta’ kejl alternattiv u, eventwalment, ma’ livelli ta’ emissjonijiet massimi alternattivi?”
28.      Osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati minn Stichting Rookpreventie Jeugd, Philip Morris, JTI, Imperial u BAT, mill-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi, mill-Gvern Bulgaru, mill-Gvern Ċek, mill-Gvern Ungeriż u mill-Gvern Portugiż u mill-Kummissjoni Ewropea. Dawn il-persuni
kkonċernati, ħlief għall-Gvern Ċek, il-Gvern Ungeriż u l-Gvern Portugiż, ippreżentaw argument orali f’seduta li saret fl‑10 ta’ Marzu 2025.
IV.    Evalwazzjoni
29.      Permezz tad-domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, dwar il-konsegwenzi preċiżi li jirriżultaw mis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et.
30.      B’mod iktar speċifiku, hija tistaqsi, permezz tal-ewwel domanda tagħha, jekk il-konklużjoni li waslet għaliha l-Qorti tal-Ġustizzja f’dik is-sentenza li l-istandards tal-kejl tal-ISO msemmija fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 ma jorbtux “lil individwi b’mod ġenerali” tapplikax meta l-parti rispettiva (bħall-Fondazzjoni) tkun tista’ taċċessahom u, permezz tat-tieni domanda tagħha, jekk, kemm‑il darba n-nuqqas ta’ effett vinkolanti ta’ dawk l-istandards ISO fir-rigward ta’ tali parti kellu jkun ikkonfermat, dik il-parti tislitx dritt mid-Direttiva 2014/40 sabiex, essenzjalment, tinforza l-osservanza
tal-livelli massimi ta’ emissjonijiet quddiem il-qrati nazzjonali.
31.      Permezz tat-tielet u r-raba’ domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-metodu stabbilit fl-istandards ISO msemmija iktar ’il fuq ikejjilx dawk il-livelli ta’ emissjonijiet b’mod xieraq u, jekk dan ma huwiex il-każ, jekk l-awtoritajiet tal-Istati Membri jistgħux, jew saħansitra għandhomx, jużaw metodi ta’ kejl alternattivi, bħal dak invokat mill-Fondazzjoni quddiem il-qrati tal-Pajjiżi l-Baxxi, u jekk l-infurzar ta’ tali standards alternattivi kontra l-manifatturi tat-tabakk huwiex kompatibbli mal-prinċipju ta’ ċertezza legali.
32.      Permezz tal-ħames domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk il-konklużjoni li metodu ta’ kejl alternattiv jista’, jew għandu, jiġi applikat mill-awtoritajiet nazzjonali taffettwax l-applikabbiltà tal-livelli massimi ta’ emissjonijiet previsti mill-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2014/40.
33.      Finalment, is-sitt u s-seba’ domanda essenzjalment jikkonċernaw jekk, sakemm jiġi stabbilit metodu alternattiv, is-sigaretti rispettivi għandhomx jiġu rtirati mis-suq u jekk għandux jiġi previst
perijodu ta’ tranżizzjoni sabiex jittaffew il-konsegwenzi negattivi li tali miżura ġġib għall-impriżi affettwati.
34.      Fuq talba tal-Qorti tal-Ġustizzja, dawn il-konklużjonijiet ser jittrattaw l-ewwel sar-raba’ domanda biss.
35.      Sabiex inkun nista’ nagħmel din l-analiżi (B), ser nittratta s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et u l-enigma legali li din tal-aħħar indirizzat (A). Ser nagħlaq b’postscript li jindirizza xi aspetti tan-nuqqas persistenti ta’ pubblikazzjoni tal-istandards ISO inkwistjoni (C).
A.      Is-sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et
36.      Sabiex nispjega l-portata eżatta
tas-sentenza li qiegħda tiġi diskussa, ser niġbed l-attenzjoni, l-ewwel nett,
għall-elementi ewlenin tal-isfond legali rilevanti u l-biċċiet
ewlenin tar-risposta li tat il-Qorti tal-Ġustizzja (1). It-tieni
nett, ser inpoġġi dik ir-risposta fil-kuntest tal-ġurisprudenza preċedenti tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-effetti legali ta’ atti tad-dritt tal-Unjoni mhux ippubblikati (2). Fit-tielet lok, ser nittratta d-dubju li jista’ jkun hemm fir-rigward tar-ratio decidendi ta’ din is-sentenza (3) u ser niċċara kif dik ir-ratio decidendi
għandha tinftiehem (billi dik il-kjarifika hija neċessarja sabiex tingħata risposta għad-domandi preliminari) (4).
1.      Il-kuntest ġuridiku u l-elementi ewlenin tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et
37.      Infakkar li, minn naħa waħda, is-sigaretti mqiegħda fis-suq jew immanifatturati fl-Istati Membri għandhom josservaw
il-livelli massimi ta’ emissjoni għal ċerti sustanzi li jagħmlu ħsara (il-qatran, in-nikotina u l-monossidu tal-karbonju) stabbiliti
fl-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2014/40. Min-naħa l-oħra, skont l-Artikolu 4(1) ta’ din id-direttiva, l-emissjonijiet ta’ dawn is-sustanzi għandhom jitkejlu abbażi tal-istandard ISO 4387 għall-qatran, l-istandard ISO 10315 għan-nikotina, u l-istandard ISO 8454 għall-monossidu tal-karbonju. Barra minn hekk, l-eżattezza tal-kejl għandha tiġi ddeterminata skont l-istandard ISO 8243.
38.      Billi l-istandards ISO huma l-qofol ta’ din il-kawża, ser nagħmel xi kummenti qosra dwar il-karatteristiċi tagħhom (a) qabel ma ngħaddi għall-kjarifika mogħtija fis-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et
dwar l-effetti legali tagħhom taħt id-dritt tal-Unjoni (b).
a)      Standards żviluppati mill-ISO
39.      L-ewwel nett, l-istandards ISO jitfasslu f’dik li tidher li hija proċedura pjuttost kumplessa li jipparteċipaw fiha, fi ħdan diversi korpi tal-ISO, membri differenti tal-ISO (minn bħalissa 174 pajjiż) u diversi partijiet ikkonċernati
pubbliċi jew privati (7). Dawn l-istandards ġew deskritti bħala kodifikazzjoni ta’ għarfien tekniku minn u għal professjonisti (8). L-ISO tippreżenta l-istandards tagħha bħala “mmexxija mis-suq” (9), fejn l-ISO nnifisha hija organizzazzjoni mhux governattiva (stabbilita skont il-liġi Svizzera) (10), li l-missjoni tagħha hija “li tippromwovi l-iżvilupp tal-istandardizzazzjoni u attivitajiet relatati fid-dinja bil-għan li tiffaċilita l-iskambju internazzjonali ta’ oġġetti u servizzi […]” (11) (il-missjoni li tiżviluppa standards unifikati hija riflessa f’isimha, ISO, li ġej mill-kelma Griega
li tfisser “ugwali”).
40.      It-tieni nett, it-tfassil tal-istandards ma huwiex
deċiż mill-ISO nnifisha iżda jirriżulta minn talbiet mressqa
b’mod partikolari minn korpi membri nazzjonali rispettivi, tipikament ibbażati fuq talbiet mill-industrija (12).
41.      It-tielet nett, l-istandards ISO huma fihom infushom volontarji (13) u jidher li l-mod tipiku li bih ir-regolaturi joqogħdu fuqhom (meta jiddeċiedu li jagħmlu dan) huwa permezz ta’ referenza. Din ir-referenza tista’ tkun “miftuħa”, b’mod li jkun fiha biss l-identifikazzjoni bażika, li twassal għal referenza bħal “ISO 10315”, jew tista’ tidentifika l-verżjoni speċifika tal-istandard, li twassal għal referenza bħal “ISO 10315:2021” (l-indikazzjoni tas-sena tirreferi għall-aħħar aġġornament jew konferma disponibbli tal-istandard). Ninnota li r-referenza fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 hija “miftuħa”, filwaqt li l-“implimentazzjoni” nazzjonali tal-Pajjiżi l-Baxxi hija speċifika (14).
42.      Ir-raba’ nett, l-istandards ISO huma koperti minn drittijiet ta’ proprjetà intellettwali rrivendikati mill-ISO (15) u fil-prinċipju jistgħu jiġu aċċessati bi ħlas. Sabiex nispjegaw dan, fil-ħin li qegħdin jinkitbu dawn il-Konklużjonijiet, l-istandards ISO inkwistjoni setgħu jinxtraw (mingħand l-ISO) għall-ammont ta’ 132 frank Svizzeru (CHF) fir-rigward tal-istandard ISO 4387:2019 u għall-ammont ta’ CHF 65 fir-rigward ta’ kull wieħed mill-istandards ISO 10315:2021, ISO 8454:2024 u ISO 8243:2013 rispettivament (16).
43.      Il-ħames nett, il-bejgħ tal-istandards ISO huwa ppreżentat bħala sors ewlieni tad-dħul tal-ISO (17) flimkien, madankollu, ma’ riżorsi oħra, bħal kontribuzzjonijiet tal-membri, provvista ta’ servizzi, kontribuzzjonijiet tad-donaturi għal attivitajiet speċifiċi tal-ISO jew
possibbilment fondi minn sorsi oħra (18).
44.      Fl-aħħar nett, l-istandards ISO huma fil-prinċipju disponibbli bl-Ingliż, bil-Franċiż u bir-Russu, il-lingwi uffiċjali tal-ISO (19). Il-korpi membri rispettivi jistgħu jħejju traduzzjonijiet b’lingwi oħra (li, taħt ċerti kundizzjonijiet, jistgħu jitqiesu mill-ISO bħala traduzzjonijiet uffiċjali) (20). L-istandards ISO inkwistjoni hawnhekk jidhru li jinbiegħu
(mill-ISO) bl-Ingliż u bil-Franċiż (21). Il-verżjonijiet nazzjonali ta’ dawn l-istandards jidhru li huma disponibbli bl-Ingliż (biss) (22).
45.      Fid-dawl ta’ dawn il-kjarifiki, ser ngħaddi għall-effetti legali li l-istandards ISO inkwistjoni jipproduċu fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.
b)      L-istandards ISO inkwistjoni fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni
46.      L-ewwel nett, ninnota li s-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et
hija l-ewwel waħda li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja indirizzat il-validità u l-effetti legali
ta’ standard tekniku mfassal esternament. Huwa minnu li kwistjoni relatata kienet fil-qalba tas-sentenza importanti fil-kawża James Elliott fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li standard approvat mill-Kumitat Ewropew għall-Istandardizzazzjoni (iktar ’il quddiem iċ-“CEN”) jagħmel parti mid-dritt tal-Unjoni. Il-Qorti tal-Ġustizzja waslet għal din il-konklużjoni anki jekk l-istandard inkwistjoni ma kienx ġie ppubblikat fil-Ġurnal Uffiċjali (ir-referenza ta’ dak l-istandard biss kienet ġiet ippubblikata) (23).
47.      Madankollu, dik is-sentenza ma indirizzatx il-konsegwenzi legali tan-nuqqas ta’ pubblikazzjoni. Il-kwistjoni ewlenija għall-Qorti tal-Ġustizzja f’dik il-kawża kienet jekk kellhiex ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta l-istandard ikkonċernat. Dik id-domanda ngħatat risposta fl-affermattiv u l-fatt li l-istandard ma ġiex ippubblikat la ssemma u wisq inqas ġie diskuss. Għaldaqstant, meta, fis-sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et, il-Qorti tal-Ġustizzja ntalbet tieħu pożizzjoni dwar il-validità tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 (fis-sens li tirreferi għal standards ISO mhux ippubblikati), hija ma setgħetx toqgħod (u ma qagħditx) fuq is-sentenza tagħha fil-kawża James Elliott.
48.      Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat, l-ewwel nett, li l-livelli massimi ta’ emissjonijiet għandhom jitkejlu skont il-metodi ta’ kejl li jirriżultaw mill-istandards ISO li jirreferi għalihom l-Artikolu 4(1) (u, kif ifakkar il-Gvern Bulgaru, bl-esklużjoni ta’ kwalunkwe metodu ieħor) (24).
49.      It-tieni nett, il-Qorti tal-Ġustizzja sabet li l-fatt li l-leġiżlatur tal-Unjoni pprevediet
il-metodi ta’ kejl b’referenza għal standards ISO (imfassla esternament) li ma kinux ġew ippubblikati fil-Ġurnal Uffiċjali ma affettwax il-validità tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40.
50.      Dik il-kwistjoni ġiet eżaminata minn diversi perspettivi, b’mod partikolari, mil-lenti tal-prinċipju ta’ ċertezza legali. Dan il-prinċipju tqies li ġie osservat billi r-referenza għall-istandards tal-kejl ISO fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 kienet, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, ċara, preċiża u prevedibbli, u billi din id-direttiva stess kienet ġiet ippubblikata fil-Ġurnal Uffiċjali (25).
51.      Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret ukoll li l-prinċipju ta’ ċertezza legali ma jħallix li atti tad-dritt tal-Unjoni jiġu infurzati kontra persuni fiżiċi u ġuridiċi qabel ma dawk il-persuni jkollhom l-opportunità li jkunu jafu bihom permezz tal-pubblikazzjoni tagħhom fil-Ġurnal Uffiċjali (26). Fir-rigward tal-istandards tal-kejl ISO (li saru obbligatorji mill-imsemmija direttiva), hija ddeċidiet li dawn huma infurzabbli “fil-konfront tal-individwi b’mod ġenerali jekk huma stess ikunu s-suġġett ta’ pubblikazzjoni f’Il-[Ġurnal Uffiċjali]” (27). Madankollu, hija żiedet tgħid ukoll li fejn l-“impriżi” (li jimmanifatturaw is-sigaretti jew iqegħduhom fis-suq) ikunu jistgħu jaċċessaw il-verżjoni uffiċjali u awtentika tagħhom, dawn l-impriżi huma marbuta b’dawn l-istandards (28).
52.      It-tielet nett, u fid-dawl tal-konklużjoni li l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 ma jorbotx lill-“individwi b’mod ġenerali” safejn jimponi l-użu tal-istandards ISO mhux ippubblikati, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fil-punt 74 tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et, li, f’dan il-każ, kienet il-qorti tar-rinviju “li [kellha]
tevalwa jekk il-metodi effettivament użati sabiex jitkejlu l-livelli ta’ emissjoni [tas-sustanzi li jagħmlu ħsara kkonċernati] [kinux]
konformi mad-Direttiva 2014/40, mingħajr ma tieħu inkunsiderazzjoni l-Artikolu 4(1) tagħha”.
53.      B’dan il-mod, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat is-setgħa tal-qorti nazzjonali li tuża metodu ta’ kejl alternattiv (li speċifikat il-karatteristiċi ġenerali tiegħu) (29) “fl-ipoteżi fejn”, kif żiedet tgħid, “l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 ma jistax jiġi invokat kontra individwi” (30).
54.      Minn dan isegwi li r-ratio decidendi tal-imsemmija sentenza fiha żewġ elementi ewlenin: il-konferma tal-validità tad-dispożizzjoni msemmija iktar ’il fuq u, fl-istess ħin, l-osservazzjoni dwar l-infurzabbiltà (kundizzjonali) tagħha.
55.      Kif ser nispjega issa, din is-soluzzjoni tiddependi minn, u tibni fuq, il-ġurisprudenza preċedenti tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-effetti legali ta’ atti tad-dritt tal-Unjoni mhux ippubblikati.
2.      Validità kontra infurzabbiltà ta’ atti tad-dritt tal-Unjoni
56.      Id-distinzjoni msemmija iktar ’il fuq tirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tgħid li jekk att tad-dritt tal-Unjoni ma jkunx ippubblikat fil-Ġurnal Uffiċjali (anki jekk messu kien hekk ippubblikat), ma jkunx jista’
jiġi infurzat kontra individwu (persuna fiżika jew ġuridika), iżda il-validità tiegħu ma tkunx affettwata.
57.      B’mod partikolari, fil-kawża Skoma-Lux (31) il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet
li l-awtoritajiet doganali ma jistgħux jinfurzaw, fil-konfront ta’ importatur, il-leġiżlazzjoni doganali tal-Unjoni fejn il-verżjoni lingwistika rispettiva tar-regolament tal-Unjoni applikabbli ma tkunx ġiet ippubblikata, fiż-żmien rilevanti, fil-Ġurnal Uffiċjali. Kien f’dak il-kuntest, li l-Qorti tal-Ġustizzja għamlitha ċara wkoll li n-nuqqas ta’ pubblikazzjoni tal-verżjoni lingwistika rispettiva huwa kwistjoni ta’ nuqqas ta’ infurzabbiltà tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni kontra l-individwi iżda ma jaffettwax il-karattru vinkolanti tad-dispożizzjonijiet ikkonċernati fil-konfront tal-Istat Membru partikolari (32) (li jfisser li l-individwu kkonċernat jista’ joqgħod fuqhom kontra l-awtoritajiet pubbliċi) (33). Għaldaqstant, in-nuqqas ta’ pubblikazzjoni jew pubblikazzjoni posposta ta’ tali att jirriżultaw, fil-fatt, f’infurzabbiltà posposta tal-obbligi imposti fuq l-individwi sa ma l-verżjoni lingwistika inkwistjoni tkun ġiet ippubblikata fil-Ġurnal Uffiċjali (34).
58.      Il-Qorti tal-Ġustizzja adottat l-istess soluzzjoni fil-kawża Heinrich (35), fejn passiġġier tal-ajru ma tħalliex itir għaliex tella’
xi rakketti tat-tennis abbord. F’dik is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li anness (mhux ippubblikat) ta’ regolament (ippubblikat) li jagħti deskrizzjoni dettaljata tal-oġġetti li l-passiġġieri tal-ajruplan ma jistgħux jittellgħu abbord ajruplan ma setax jiġi infurzat kontra dak l-individwu.
59.      F’dawn il-kawżi (li tirreferi għalihom is-sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et), il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li “r-rekwiżit mandatorju ta’ ċertezza legali jeżiġi li leġiżlazzjoni [tal-Unjoni] tippermetti lill-persuni kkonċernati li jkunu jafu preċiżament il-portata ta’ l-obbligi li hija timponi fuqhom, liema rekwizit huwa ggarantit biss mill-pubblikazzjoni regolari ta’ l-imsemmija leġiżlazzjoni […]” (36). Il-Qorti tal-Ġustizzja spjegat ukoll li approċċ differenti “[j]imponi fuq l-individwi […] l-konsegwenzi negattivi tan-nuqqas ta’ osservanza ta’ l-obbligu li l-amministrazzjoni Komunitarja kellha sabiex tqiegħed għad-dispożizzjoni tagħhom […] l-acquis communautaire kollu […]” (37).
60.      Filwaqt li fis-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et il-Qorti tal-Ġustizzja qagħdet fuq dawk il-premessi, hija stabbilixxiet ukoll deroga mir-regola prinċipali li tirriżulta minnhom (38).
61.      Fil-fatt, fil-kawża Skoma-Lux, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet ċara ħafna li l-konklużjoni dwar in-nuqqas ta’ infurzabbiltà ta’ att mhux ippubblikat tad-dritt tal-UE fil-konfront ta’ persuni fiżiċi u ġuridiċi hija valida irrispettivament minn jekk tali parti tistax taċċessah b’mezzi oħra (39). Madankollu, fis-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et, il-Qorti tal-Ġustizzja qagħdet fuq il-fatt li l-korpi nazzjonali tal-istandards jistgħu jagħtu, fuq talba, aċċess għall-verżjoni uffiċjali u awtentika tal-istandards ISO (40) sabiex tikkonkludi li meta jkun jista’ jinkiseb aċċess għal dawk l-istandards, dawn tal-aħħar ikunu jorbtu lill-impriżi. Kien biss fil-każ li tali aċċess ma setax jinkiseb, li l-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat in-nuqqas tan-natura vinkolanti tagħhom kontra “l-individwi b’mod ġenerali”. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja, filwaqt li indirizzat il-konsegwenzi ta’ tali nuqqas ta’ infurzabbiltà, ikkonstatat ukoll il-possibbiltà għall-qorti nazzjonali li jivverifikaw l-osservanza tal-livelli massimi ta’ emissjonijiet abbażi ta’ metodu ta’ kejl alternattiv (punt 74).
62.      Kif essenzjalment innota l-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi, waqt is-seduta, il-konsegwenzi legali ta’, b’mod partikolari, il-punt 74 tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et
(flimkien man-natura obbligatorja kkonfermata tal-istandards ISO inkwistjoni) jeħtieġu kjarifika. Dan, imbagħad, jeħtieġ li dik id-distinzjoni li għamlet il-Qorti tal-Ġustizzja bejn il-kategoriji tal-“individwi b’mod ġenerali”, minn naħa waħda, u l-“impriżi”, min-naħa l-oħra, tiġi eżaminata sabiex jiġi aċċertat jekk l-istandards tal-kejl ISO inkwistjoni jistgħux jitqiesu bħala vinkolanti u wkoll meta l-imsemmija standards jistgħu jitqiesu bħala vinkolanti.
3.      Is-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et għandha tiġi interpretata b’mod “strett” jew “wiesa’”?
63.      Mit-taqsima iktar ’il fuq jirriżulta li, fis-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li l-istandards ISO inkwistjoni huma infurzabbli kontra l-impriżi meta
dawn ikunu jistgħu jaċċessawhom. Il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet ukoll il-possibbiltà li jiġi applikat metodu alternattiv ta’ kejl meta l-istandards ISO ma jkunux jistgħu
jitqiesu bħala vinkolanti fil-konfront ta’ “individwi b’mod ġenerali”. F’dan id-dawl, il-punt kruċjali ta’ din il-kawża huwa li jiġi aċċertat jekk l-awtoritajiet nazzjonali jistgħux japplikaw tali metodu alternattiv biss fejn l-impriża kkonċernata ma tkunx setgħet
taċċessa l-istandards ikkonċernati, jew jekk jistgħux jagħmlu dan meta titressaq talba minn parti bħalma hija l-Fondazzjoni (bħala membru tal-“individwi b’mod ġenerali”)
li tfittex li tirtira s-sigaretti mis-suq (irrispettivament minn jekk l-impriżi kkonċernati setgħux jaċċessaw l-istandards ISO inkwistjoni u minn jekk ikunux osservawhom).
64.      Fir-rigward ta’ dawk l-aspetti, fid-dawl tad-dikjarazzjoni espliċita, fil-punt 52 tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et, li l-istandards ISO mhux ippubblikati jistgħu jiġu imposti fuq l-impriżi meta dawk l-impriżi jkunu jistgħu jaċċessawhom, id-dikjarazzjoni fil-punt 74 tal-istess sentenza donnha tindika li l-qorti nazzjonali tista’ tinjora l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 u tuża metodu alternattiv ta’ kejl kemm‑il darba
jiġi stabbilit li l-impriżi kkonċernati ma setgħux jaċċessaw l-istandards ISO inkwistjoni.
65.      Din il-konklużjoni hija sostnuta mill-fatt li l-punt 79 tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et
u l-punt 5 tad-dispożittiv tagħha (li jirrigwarda l-iżviluppi li jagħmlu parti minnhom il-punti 74 u 79) huma fformulati bħala ipoteżi (41). Dawk il-partijiet tas-sentenza jiddeskrivu
l-karatteristiċi ta’ metodu alternattiv ta’ kejl,
kemm-il darba l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 ma jkunx jorbot lill-“individwi” kkonċernati. Fl-istess ħin, l-unika parti tar-raġunament tal-Qorti tal-Ġustizzja li tissuġġetta l-infurzabbiltà tal-istandards ISO inkwistjoni għal xi kundizzjoni huwa l-punt 52 tal-imsemmija sentenza, fejn il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonferma n-natura vinkolanti tal-istandards ISO fir-rigward tal-“impriżi” (fejn dawn ikunu jistgħu jaċċessawhom).
66.      F’dawk iċ-ċirkostanzi, jidher li l-possibbiltà għall-qorti nazzjonali li tuża metodu ta’ kejl alternattiv (ikkonfermat fil-punt 74 tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et) tingħata meta l-impriżi kkonċernati (bħala kategorija speċifika ta’ “individwi” msemmija fil-punt 79 ta’ dik is-sentenza u l-punt 5 tad-dispożittiv
tagħha) ma jkunux jistgħu jaċċessaw l-istandards ISO rilevanti.
67.      Dik l-interpretazzjoni tikkorrispondi ma’ dak li se nirreferi għalih hawnhekk bħala l-portata jew l-interpretazzjoni
“dejqa” tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et.
68.      Madankollu, dan ir-rinviju jissejjes fuq il-premessa li r-ratio decidendi ta’ dik is-sentenza preċiżament ma hijiex limitata għal dik il-portata dejqa iżda li minnha jirriżulta wkoll li n-nuqqas ta’ pubblikazzjoni tal-istandards ISO inkwistjoni jfisser li ma humiex vinkolanti fuq persuni oħra, bħalma hija l-Fondazzjoni, billi dan ikun jinvolvi konsegwenzi legali speċifiċi.
69.      Fil-kuntest tal-kawża
prinċipali, dik l-interpretazzjoni tfisser (jew tista’ tfisser, peress li jekk dan huwiex tassew il-każ jagħmel parti mid-domandi magħmula) li, filwaqt li s-sigaretti mqiegħda fis-suq mill-impriżi kkonċernati jissodisfaw il-livelli massimi ta’ emissjonijiet iddefiniti fl-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2014/40, meta mkejla bl-istandards ISO msemmija fl-Artikolu 4(1) tal-istess direttiva, parti bħalma hija l-Fondazzjoni tista’ tinvoka
b’suċċess in-nuqqas ta’ osservanza tal-livelli massimi ta’ emissjonijiet abbażi ta’ metodu ta’ kejl alternattiv. Minn dan isegwi li, sabiex tkun tista’ tqiegħed (jew iżżomm) is-sigaretti fis-suq, l-impriża kkonċernata jkollha wkoll tosserva l-livelli massimi ta’ emissjonijiet imkejla bl-użu ta’ tali metodu alternattiv.
70.      Dik l-interpretazzjoni tal-konsegwenzi
possibbli tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et, li ser nirreferi għaliha hawnhekk bħala waħda “wiesgħa”, tintwera b’mod ċar mill-kontenut tad-domandi preliminari. Infakkar li l-qorti tar-rinviju tistaqsi, b’mod partikolari, dwar jekk il-konklużjoni dwar in-nuqqas ta’ infurzar tal-istandards ISO inkwistjoni fir-rigward ta’ “individwi, inkluża l-Fondazzjoni” tapplikax ukoll meta l-Fondazzjoni tkun setgħet taċċessa dawk l-istandards jew jekk l-infurzar ta’ metodu alternattiv ta’ kejl kontra l-manifatturi tat-tabakk josservax
il-prinċipju ta’ ċertezza legali (dawk id-domandi tqajmu fil-kuntest ta’ proċeduri nazzjonali fejn jidher li ma hemm l-ebda dubju li l-manifatturi tat-tabakk setgħu fil-fatt jaċċessaw l-istandards ISO inkwistjoni u li dawn kien konformi
mar-rekwiżiti tad-Direttiva 2014/40).
71.      Filwaqt li dik
l-interpretazzjoni wiesgħa tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et
setgħet ġiet
ispirata mill-mod kif it-termini “l-impriżi” u “l-individwi b’mod ġenerali” jintużaw fl-imsemmija sentenza (li, nammetti, jista’ jwassal għal konfużjoni) issa ser nispjega għaliex ir-ratio decidendi ta’ dik is-sentenza trid tinftiehem fis-sens dejjaq, deskritt fil-punti 64
sa 67
ta’ dawn il-konklużjonijiet.
4.      Kjarifika tar-ratio decidendi
72.      L-ewwel nett, infakkar li, kif għamlitha ċara l-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza msemmija iktar ’il fuq, l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40
jimponi fuq l-impriża li timmanifattura sigaretti jew li tqegħedhom fis-suq obbligu li din tuża l-istandards tal-kejl ISO msemmija fiha.
73.      F’dan id-dawl, li kellha s-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et
tiġi
interpretata b’mod wiesa’,
jiġri li jkun hemm nuqqas sħiħ ta’ prevedibbiltà u ta’ ċertezza legali dwar jekk dawk is-sigaretti jistgħux jitqiegħdu fis-suq jew le, kif essenzjalment osserva l-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi waqt is-seduta. Filwaqt li l-possibbiltà li jitqiegħdu sigaretti fis-suq tirriżulta mill-osservanza
biss tar-rekwiżiti applikabbli stabbiliti fid-Direttiva 2014/40, l-interpretazzjoni wiesgħa
tippermetti li dik il-possibbiltà tiġi kkontestata kull darba li parti privata (għajr impriża li timmanifattura s-sigaretti jew li tqegħedhom fis-suq) tiddeċiedi li tressaq talba li tfittex tirtira s-sigaretti mis-suq. Barra minn hekk, l-applikabbiltà ta’ metodu alternattiv tista’ tiskatta biss b’azzjoni legali speċifika mibdija minn parti bħalma hija l-Fondazzjoni għaliex fin-nuqqas tagħha ma jkun hemm l-ebda raġuni għall-applikazzjoni tagħha, peress li l-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat b’mod ċar in-natura obbligatorja tal-istandards ISO inkwistjoni għall-impriżi (sakemm ma jkunux jistgħu jaċċessawhom). Fi kliem ieħor, il-kundizzjonijiet li taħthom il-prodotti inkwistjoni jistgħu jiġu kkummerċjalizzati u li l-impriżi rispettivi jkollhom josservaw ivarjaw skont jekk jkunux inbdew proċeduri legali u jekk dawn ikunux
inbdew minn membru tal-“individwi b’mod ġenerali”, minn naħa waħda, jew minn awtorità tal-Istat jew kompetitur, min-naħa l-oħra.
74.      It-tieni, skont l-Artikolu 24(1) tad-Direttiva 2014/40, intitolat “Moviment liberu”, “[l]-Istati Membri ma jistgħux, għal konsiderazzjonijiet marbutin ma’ aspetti regolati [mid-Direttiva 2014/40] jipprojbixxu jew jirrestrinġu t-tqegħid fis-suq ta’ tabakk jew prodotti relatati li jikkonformaw [mal-imsemmija direttiva]”. Filwaqt li l-Artikolu 24 fih żewġ eċċezzjonijiet, l-ebda waħda minnhom ma hija rilevanti għal
din il-kawża (42). Għaldaqstant, li kellha tiġi adottata l-interpretazzjoni wiesgħa tas-sentenza u parti bħalma hija l-Fondazzjoni titħalla effettivament iżżomm milli
jitqiegħdu fis-suq sigaretti li josservaw ir-rekwiżiti tad-Direttiva 2014/40, jiġri li l-Artikolu 24(1) tad-Direttiva 2014/40 jiċċaħħad mill-effett utli tiegħu, l-awtoritajiet nazzjonali jiġu mġiegħla jaġixxu bi ksur tagħha u l-livell ta’ armonizzazzjoni miksuba jiġi mminat (43).
75.      It-tielet nett, l-interpretazzjoni wiesgħa
timmina wkoll is-setgħa mogħtija lill-Kummissjoni fl-Artikolu 4(3) tad-Direttiva 2014/40 sabiex timmodifika l-metodi ta’ kejl applikabbli “fejn dan ikun meħtieġ, abbażi ta’ żviluppi xjentifiċi u tekniċi jew standards maqbulin internazzjonalment.”
76.      Filwaqt li jekk wieħed jinjora l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 (meta l-impriża partikolari ma tkunx tista’
taċċessa l-istandards ISO applikabbli) jiġri li, ovvjament,
tiġi affettwata s-setgħa tal-Kummissjoni, din tkun il-konsegwenza neċessarja tan-nuqqas ta’ infurzabbiltà minħabba n-nuqqas ta’ pubblikazzjoni fil-Ġurnal Uffiċjali. Madankollu, dik il-konsegwenza ma hijiex raġuni sabiex parti oħra tingħata s-setgħa li tvarja l-kontenut tal-obbligu fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 indirizzat lil destinatarji differenti (44).
77.      Ir-raba’ nett, l-adozzjoni
tal-interpretazzjoni wiesgħa tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et
tkun tmur kontra
d-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Skoma-Lux, li skont din id-deċiżjoni tal-aħħar l-infurzar tal-obbligi ddefiniti f’atti mhux ippubblikati tad-dritt tal-Unjoni jwassal sabiex l-individwi kkonċernati jġarrbu l-effetti negattivi tan-nuqqas tal-amministrazzjoni tal-Unjoni li tagħmel ir-regoli rispettivi tad-dritt tal-Unjoni disponibbli lilhom (45).
78.      F’dak ir-rigward, u għalkemm is-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et
tistabbilixxi deroga mill-premessa msemmija iktar ’il fuq (peress li tippermetti l-infurzabbiltà kundizzjonali tal-istandards ISO mhux ippubblikati inkwistjoni), l-interpretazzjoni wiesgħa ta’ dik is-sentenza ġġib magħha, għall-individwi kkonċernati (il-manifatturi tat-tabakk), effetti negattivi partikolarment iebsin. Irrispettivament mill-fatt li dawn osservaw l-istandard
mhux ippubblikat inkwistjoni, dak
l-istandard jista’
jiġi ssostitwit bi ħsara tagħhom b’ieħor differenti li, kuntrarjament għall-istandards ISO inkwistjoni, (lanqas biss)
ma jiġi
identifikat minn qabel.
79.      Il-ħames nett, is-sitwazzjoni li tirriżulta tmur ukoll kontra l-konstatazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza fil-kawża Sevince, li il-konsegwenzi tagħha ġew diskussi fis-seduta u li skont l-imsemmija sentenza n-nuqqas ta’ pubblikazzjoni ta’ att tad-dritt tal-Unjoni ma jżommx lill-individwu kkonċernata milli jinvoka att bħal dan kontra l-awtoritajiet pubbliċi sabiex jirrivendika d-drittijiet tiegħu
ddefiniti fih (46).
80.      Madankollu, l-interpretazzjoni wiesgħa tas-sentenza inkwistjoni jagħmilha impossibbli għall-manifatturi tat-tabakk li jinvokaw id-dritt tagħhom, li, fil-fehma tiegħi, jirriżulta mid-Direttiva 2014/40, li jqiegħdu fis-suq is-sigaretti li jissodisfaw ir-rekwiżiti ddefiniti fiha (fejn dak id-dritt ikun il-korollarju neċessarju tal-projbizzjoni msemmija iktar ’il
fuq li
l-Istati Membri huma suġġetti għaliha bis-saħħa tal-Artikolu 24 tal-istess direttiva).
81.      Sabiex inkun ċar, dawn l-osservazzjonijiet la jneħħu mill-importanza tat-tħassib relatat mas-saħħa li jidher li wassal għall-azzjoni fil-kawża
prinċipali u lanqas jwaqqgħu dubju fuq il-leġittimità tal-impenn ċiviku ta’ parti bħall-Fondazzjoni sabiex ittejjeb il-protezzjoni, speċjalment, taż-żgħażagħ, kontra l-effetti dannużi tat-tipjip (li huma rrikonoxxuti b’mod wiesa’, inkluż mil-leġiżlatur tal-Unjoni nnifisha). Ser nerġa’ lura għal dan l-aspett iktar tard. L-osservazzjonijiet tiegħi li saru iktar ’il fuq għandhom is-sempliċi għan li jixħtu dawl fuq il-fatt li l-konsegwenzi legali assoċjati mal-interpretazzjoni wiesgħa tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et jċaħħdu l-aspetti rilevanti tal-armonizzazzjoni miksuba mil-leġiżlatur minn ħafna mill-effettività tagħhom (irrispettivament minn dak li wieħed jista’ jaħseb dwar kemm huma mixtieqa l-prodotti kkonċernati), jimminaw
xi wħud mill-karatteristiċi bażiċi tal-operat tad-dritt tal-Unjoni bħala tali, u jkunu b’mod sfaċċat inkompatibbli mal-prinċipju ta’ ċertezza legali, li diġà rreferejt għalih u li jimplika li l-operaturi jistgħu jġibu ruħhom fid-dawl tal-istandards li jirregolaw il-kummerċ tagħhom (inklużi, hawnhekk, il-metodi ta’ kejl stabbiliti fl-istandards ISO inkwistjoni).
82.      Ħarsa iktar mill-qrib lejn is-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et
turi li r-ratio decidendi
tagħha
sserraħ
it-tħassib imsemmi iktar ’il fuq. Fil-fatt, minkejja l-ambigwitajiet fl-abbozzar imsemmija iktar ’il
fuq, diversi partijiet ta’ dik is-sentenza
juru,
fil-fehma tiegħi, li l-Qorti tal-Ġustizzja kellha l-intenzjoni li din tinftiehem fis-sens “dejjaq”.
83.      L-ewwel nett, is-sekwenza tar-raġunament tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-punti 48 sa 52 ta’ dik is-sentenza dwar l-infurzabbiltà kundizzjonali tal-istandards ISO inkwistjoni turi li t-terminu “impriżi” jista’ jinftiehem bħala sottokategorija ta’ “individwi b’mod ġenerali” (47) li, fil-fatt,
li huwa, fil-fatt, sinonimu tat-termini “persuni fiżiċi u ġuridiċi” u
“individwi” li l-obbligi li jirriżultaw
huma imposti fuqhom. Infakkar li dawn it-termini jidhru fil-partijiet tal-istess sentenza relatati man-nuqqas ta’ infurzabbiltà ta’ atti mhux ippubblikati (il-punti 40 u 41 li jirreferu għall-kawżi Skoma-Lux u Heinrich) u jintużaw ukoll fil-punt 5 tad-dispożittiv tal-imsemmija sentenza (li jirreferi għal “individwi”).
84.      Sabiex nispjega dan, fil-punt 48 tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et (li huwa l-ewwel darba minn tnejn li ssemmew it-termini “individwi b’mod ġenerali”) il-Qorti tal-Ġustizzja tiddikjara li “skont il-prinċipju ta’ ċertezza legali [l-istandards ISO inkwistjoni] huma infurzabbli biss fil-konfront tal-individwi b’mod ġenerali jekk huma stess ikunu s-suġġett ta’ pubblikazzjoni f’Il-[Ġurnal Uffiċjali]”. F’dak ir-rigward, ma nara l-ebda mod kif il-konsegwenzi tal-prinċipju ta’ ċertezza legali jkunu rilevanti għal parti li ma jkollha l-ebda obbligu li tuża l-istandard inkwistjoni.
85.      Fil-punt 51 ta’ dik is-sentenza (it-tieni darba li ssemmew l-istess termini) il-Qorti tal-Ġustizzja tiddikjara li “fl-assenza ta’ pubblikazzjoni f’Il-[Ġurnal Uffiċjali] tal-istandards [inkwistjoni], l-individwi b’mod ġenerali ma humiex f’pożizzjoni […] li jkunu jafu l-metodi ta’ kejl tal-[livelli
massimi ta’ emissjonijiet]”. Hawnhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja tispjega li n-nuqqas ta’ possibbiltà li jiġu kkonsultati dawn il-metodi jikkuntrasta mar-rekwiżiti li jirriżultaw, b’mod partikolari, mis-sentenzi Skoma-Lux u Heinrich li, kif diġà ntqal, jikkonċernaw is-sitwazzjoni ġuridika tal-persuni suġġetti għall-obbligi ddefiniti f’atti (mhux ippubblikati) tad-dritt tal-Unjoni (48). Dan, fil-fehma tiegħi, juri wkoll li l-intenzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja kienet li tiddiskuti l-konsegwenzi tan-nuqqas ta’ pubblikazzjoni peress li jaffettwaw lill-persuni suġġetti għall-obbligu legali inkwistjoni.
86.      Alternattivament, u peress li l-partijiet
interessati kollha li ressqu osservazzjonijiet f’dawn il-proċeduri
donnhom jifhmu li dawn il-kategoriji huma kontradittorji, huwa possibbli wkoll li l-Qorti tal-Ġustizzja kellha tabilħaqq l-intenzjoni li tagħmel distinzjoni bejniethom b’dak il-mod. Madankollu, dan ikun ifisser li meta hija tirreferi għall-istandards tal-ISO li huma vinkolanti (jew le), dak it-terminu ma jkollux l-istess tifsira skont jekk ikunx jikkonċerna l-impriżi jew “l-individwi b’mod ġenerali”. Fl-ewwel każ, dak it-terminu jiddeskrivi l-infurzabbiltà (klassika, sponsorjata mill-Istat) tal-obbligi legali. Fit-tieni każ, huwa jirreferi għar-rwol tal-Fondazzjoni bħala “gwardjan tal-osservanza
tal-liġi” (li l-punt 51 ikkwotat fil-punt preċedenti jista’ jirreferi għaliha impliċitament). Din hija interpretazzjoni li l-Kummissjoni essenzjalment issuġġerixxietha fis-seduta.
87.      Anki li kellu jiġi aċċettat dak il-kontenut speċifiku tad-distinzjoni li saret
iktar ’il fuq bejn l-impriżi u “l-individwi b’mod ġenerali”, l-interpretazzjoni dejqa tal-konsegwenzi legali li tinvolvi s-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et għadu fi kwalunkwe każ kkonfermat mill-parti rilevanti tad-dispożittiv tagħha li tikkonċerna l-possibbiltà, għall-qorti
nazzjonali, li tuża metodu ta’ kejl alternattiv.
88.      Infakkar li dik il-possibbiltà hija prevista fil-punt 74 tal-motivi ta’ din is-sentenza u żviluppata iktar fil-punt 79 tagħha. Madankollu, l-unika parti rilevanti tad-dispożittiv li tirreferi għal dawk l-elementi hija l-punt 5, li jissuġġetta l-possibbiltà li jintuża metodu ta’ kejl alternattiv għall-konstatazzjoni li l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 ma huwiex vinkolanti fuq l-“individwi” (“fejn l-Artikolu 4(1)” ta’ din tal-aħħar direttiva “ma jistax jiġi invokat kontra individwi”).
89.      Fi kliem ieħor, kif diġà spjegajt, dak il-punt huwa fformulat bħala ipoteżi li għandha tiġi vverifikata. F’dan ir-rigward, l-unika parti mir-raġunament kollu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tissuġġetta l-infurzabbiltà tal-istandards ISO inkwistjoni għal xi kundizzjoni hija l-parti li tirreferi għall-infurzabbiltà ta’ dawk l-istandards kontra l-impriżi (punt 52). Għaldaqstant, dak li huwa importanti, u li għandu jiġi vverifikat, huwa jekk il-manifatturi konvenuti kkonċernati fil-kawża
prinċipali setgħux jaċċessaw l-istandards ISO inkwistjoni, u mhux il-fatt li l-Fondazzjoni rikorrenti ma setgħetx tagħmel dan.
90.      Għalhekk, il-konsegwenza tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et
hija li n-nuqqas ta’ pubblikazzjoni fil-Ġurnal Uffiċjali tal-istandards ISO inkwistjoni ma jipprevjenix il-possibbiltà li jiġu infurzati fil-konfront tal-impriżi li jipproduċu sigaretti jew iqiegħdu dawk is-sigaretti fis-suq meta dawk l-impriżi jistgħu jaċċessawhom. Meta dan ikun il-każ, il-metodi ta’ kejl stabbiliti fl-istandards ISO msemmija fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 għandhom jiġu applikati mill-awtoritajiet nazzjonali, inklużi l-qrati nazzjonali, sabiex jiġi stabbilit jekk is-sigaretti mqiegħda fis-suq minn dawk l-impriżi josservawx
il-livelli
massimi ta’ emissjonijiet iddefiniti fl-Artikolu 3(1) ta’ dik id-direttiva, irrispettivament minn min (kemm jekk ikun l-Istat, kompetitur, jew assoċjazzjoni bħall-Fondazzjoni) isostni li dawk il-livelli
ta’ emissjonijiet ma ġewx
osservati. Għall-kuntrarju, meta dawk l-impriżi ma jkunux setgħu jaċċessaw dawk l-istandards, il-qorti nazzjonali tista’ tistabbilixxi jekk is-sigaretti mqiegħda fis-suq josservawx il-livelli
massimi ta’ emissjonijiet iddefiniti fl-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2014/40 abbażi ta’ metodu differenti (li għandu josserva l-kriterji ġenerali speċifikati fis-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et).
91.      Huwa fid-dawl ta’ dawn il-kjarifiki li ser nindirizza d-domandi magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja.
B.      Risposta għall-ewwel sar-raba’ domanda
92.      Infakkar li, skont it-talba tal-Qorti tal-Ġustizzja, dawn il-Konklużjonijiet jittrattaw biss l-ewwel sar-raba’ domanda preliminari.
93.      Ninnota li l-ewwel, it-tieni u r-raba’ domanda huma bbażati totalment fuq l-interpretazzjoni wiesgħa tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et. Għal din ir-raġuni ser nindirizzahom flimkien (1). Imbagħad ser neżamina t-tielet domanda preliminari,
li tistaqsi dwar il-kunċett tal-konsum maħsub ta’ sigaretti (bil-filtru) u li, kif ser nispjega, twaqqa’ dubju, fir-realtà,
fuq il-validità tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40
(2).
1.      L-ewwel, it-tieni u r-raba’ domanda preliminari
94.      Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja qiegħda tistaqsi jekk il-konklużjoni li waslet għaliha fis-sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et li l-istandards tal-kejl ISO msemmija fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 ma jorbtux “lill-individwi b’mod ġenerali” tapplikax ukoll meta l-parti interessata (bħall-Fondazzjoni) tkun tista’ tiksibhom.
95.      Kif diġà ġie osservat, il-qorti tar-rinviju tinterpreta
din is-sentenza fis-sens li tistabbilixxi distinzjoni bejn “l-impriżi” (bħall-manifatturi tat-tabakk), minn naħa waħda, u persuni oħra, bħalma hija l-Fondazzjoni, min-naħa l-oħra. F’dan ir-rigward, hija titlob kjarifika tat-terminu “individwi b’mod ġenerali” (49) u tistaqsi jekk tistax issir eċċezzjoni għan-nuqqas ta’ infurzabbiltà kontra “l-individwi b’mod ġenerali” fid-dawl tal-fatt li l-istandards “NEN-ISO” (li, kif nifhimha jien, jikkorrispondu għall-istandards ISO msemmija fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 (50)) jistgħu jiġu kkonsultati (bla ħlas) fil-librerija tan-NEN u li jistgħu wkoll jinxtraw. Hija tispjega li, taħt dawk il-kundizzjonijiet u skont il-ġurisprudenza nazzjonali, l-għarfien tal-istandards NEN-ISO huwa biżżejjed
żgurat. Inżid ngħid li jidher li ma hemm l-ebda dubju dwar il-fatt li l-Fondazzjoni fil-fatt aċċessat dawk l-istandards.
96.      Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk parti, bħalma hija l-Fondazzjoni, għandhiex dritt taħt id-Direttiva 2014/40 li tfittex li
tinforza l-livelli massimi ta’ emissjonijiet bl-applikazzjoni ta’ metodu ta’ kejl alternattiv. Dik id-domanda qiegħda ssir kemm‑il darba l-Qorti tal-Ġustizzja tikkonferma li l-istandards ISO inkwistjoni ma jorbtux lill-Fondazzjoni minkejja l-fatt li l-Fondazzjoni setgħet taċċessahom. Għalkemm il-qorti tar-rinviju tirrikonoxxi li d-Direttiva 2014/40 ma fiha l-ebda obbligu li l-Fondazzjoni setgħet kienet suġġetta għalih, hija tqis li l-eżistenza tad-dritt imsemmi iktar ’il fuq ma hijiex eskluża. Risposta fin-negattiv
tkun tfisser,
fil-fehma tagħha, li l-punti 74 sa 79 tas-sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et ma jkollhom l-ebda effett utli.
97.      Finalment, ir-raba’ domanda (li fiha diversi sottodomandi) tfittex li tiddetermina jekk l-applikazzjoni ta’ metodu ta’ kejl alternattiv kontra l-impriżi tosservax
il-prinċipju ta’ ċertezza legali. Il-qorti tar-rinviju tikkonstata
li d-Direttiva 2014/40 ma tippermettix li l-manifatturi tat-tabakk jużaw xi metodu ta’ kejl għajr dak imsemmi fl-Artikolu 4(1) tagħha. Madankollu, hija tinnota li l-għan
li jintlaħaq livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika, speċjalment taż-żgħażagħ, imfisser fil-premessa 8 u l-Artikolu 1 tad-Direttiva 2014/40, flimkien mal-Artikoli 24 (id-drittijiet tat-tfal) u 35 (il-protezzjoni tas-saħħa)
tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (51), jista’ jiġġustifika l-impatt negattiv li l-applikazzjoni ta’ metodu alternattiv ta’ kejl tħalli fuq dawk il-manifatturi. Fl-istess ħin, tqajjem id-domanda dwar jekk il-possibbiltà għall-Istati Membri li jadottaw metodu ieħor ta’ kejl tistax tkun f’kunflitt, l-ewwel, mal-kompetenza mogħtija għal dak il-għan lill-Kummissjoni mill-Artikolu 4(3) tad-Direttiva 2014/40 u t-tieni, mal-għan
imfittex ta’ armonizzazzjoni, b’referenza b’mod partikolari għall-Artikolu 24(1) ta’ dik id-direttiva.
98.      L-ispjegazzjoni mogħtija
fil-parti preċedenti ta’ dawn il-Konklużjonijiet tippermetti li dawk id-domandi jiġu indirizzati fuq fuq (52).
99.      Fil-fatt, minn dik l-ispjegazzjoni jirriżulta li s-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et
ma tipprevedix
kwalunkwe kundizzjonijiet li taħthom in-nuqqas ta’ pubblikazzjoni tal-istandards ISO inkwistjoni jista’ jwassal għall-possibbiltà li parti bħalma hija l-Fondazzjoni żżomm effettivament milli jitqiegħdu fis-suq sigaretti li josservaw ir-rekwiżiti tad-Direttiva 2014/40. Dik il-konklużjoni tapplika irrispettivament minn jekk il-Fondazzjoni setgħetx taċċessa dawk l-istandards u taħt liema kundizzjonijiet setgħet tagħmel dan. Fil-fatt, l-osservazzjonijiet, fis-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et, dwar in-natura (kundizzjonalment) vinkolanti ta’ dawk l-istandards (fis-sens tal-infurzabbiltà tagħhom mill-awtoritajiet pubbliċi kontra l-persuni li jkunu suġġetti
għall-obbligi legali inkwistjoni) jikkonċernaw l-impriżi li jimmanifatturaw jew iqiegħdu s-sigaretti fis-suq. Dawn ma jikkonċernawx partijiet bħalma hija l-Fondazzjoni għaliex id-Direttiva 2014/40 ma tista’ timponi l-ebda obbligi fuq tali parti.
100. Dik il-kjarifika tindirizza t-tħassib tal-qorti tar-rinviju li l-punti 74 sa 79 tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et
ma jkollhom
l-ebda tifsira prattika jekk parti bħalma hija l-Fondazzjoni ma titħalliex teżerċita “d-dritt tagħha” li tara li l-livelli massimi ta’ emissjonijiet jiġu osservati.
101. Kif diġà spjegajt, il-Qorti tal-Ġustizzja, f’dawk il-paragrafi, tiġbed konklużjonijiet
mid-dikjarazzjoni preċedenti dwar l-infurzabbiltà kundizzjonali tal-istandards ISO inkwistjoni fir-rigward tal-impriżi u tindirizza l-problema tal-vojt ġuridiku kemm‑il darba jiġi stabbilit li l-istandards ISO inkwistjoni ma setgħux jitqiesu bħala vinkolanti fuqhom.
102. Minn dan isegwi li, bi qbil mal-manifatturi tat-tabakk ikkonċernati fil-kawża
prinċipali, il-gvernijiet kollha li ppreżentaw osservazzjonijiet u l-Kummissjoni, jiena tal-fehma li irrispettivament min-nuqqas persistenti ta’ pubblikazzjoni tal-istandards ISO inkwistjoni u irrispettivament mid-domanda dwar jekk parti bħalma hija l-Fondazzjoni tistax taċċessahom, dik il-parti ma tislet
l-ebda dritt mid-Direttiva 2014/40 li jippermettilha żżomm
b’suċċess milli jitqiegħdu fis-suq sigaretti li josservaw, b’mod partikolari, il-livelli massimi ta’ emissjonijiet meta jitkejlu
bil-metodi msemmija fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40. Naqbel ukoll mal-partijiet msemmija iktar ’il
fuq u ma’ persuni kkonċernati oħra li konklużjoni kuntrarja
tmur kontra
l-prinċipju ta’ ċertezza legali li għandu jipproteġi lil dawk li joqogħdu għal regoli legali validi u infurzabbli.
103. Din il-pożizzjoni
ma hijiex affettwata mill-għan
li wieħed ifittex “livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem, speċjalment għaż-żgħażagħ” li d-Direttiva 2014/40 tfittex li tilħaq u li l-qorti tar-rinviju
tiġbed l-attenzjoni għalih.
104. Kif inhu ovvju mill-Artikolu 1 tad-Direttiva 2014/40 u kif il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret ripetutament, l-għan imfittex minn din id-dispożizzjoni tal-aħħar huwa fil-fatt għan doppju (53). Dik id-direttiva għandha l-għan li tiffaċilita l-funzjonament bla xkiel tas-suq intern tat-tabakk u ta’ prodotti relatati, filwaqt li tiżgura livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem, speċjalment għaż-żgħażagħ. Għalhekk, id-dispożizzjonijiet tagħha għandhom jiġu interpretati fid-dawl taż-żewġ għanijiet imsemmija iktar ’il
fuq, li l-leġiżlatur tal-Unjoni neċessarjament fittex li jsib it-triq ta’ nofs bejniethom, kif osservat ukoll il-Kummissjoni waqt is-seduta.
105. F’dak ir-rigward, ninnota li l-għan
li fuqu huwa bbażat
l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2014/40 li jistabbilixxi l-livelli
massimi tal-emissjonijiet ma huwiex biss li jippromwovi il-funzjonament bla xkiel tas-suq intern iżda wkoll, ovvjament, li jiżgura li s-sigaretti jagħmlu inqas ħsara lis-saħħa tal-bniedem. Madankollu, il-leġiżlatur tal-Unjoni,
meta ġie biex jiddetermina l-livell ta’ sustanzi li jagħmlu ħsara fs-sigaretti u jagħżel metodu preċiż sabiex jistabbilixxi dawk il-livelli, ddeċieda dwar livell armonizzat speċifiku ta’ protezzjoni. Għalhekk, wieħed ma jistax jinvoka l-għan
ġenerali tas-saħħa pubblika li
tfittex li tilħaq id-Direttiva 2014/40 sabiex iwarrab għażla leġiżlattiva, imfissra b’mod ċar fit-test tal-liġi, għaliex tali interpretazzjoni teleoloġika
tkun contra
legem.
106. Filwaqt li d-Direttiva 2014/40 ma tfittixx li tistabbilixxi regoli għall-konsum sikur ta’ prodotti tat-tabakk (minħabba n-natura dannuża inerenti ta’ tali prodotti (54) u peress li konsum sikur tagħhom
ma jeżistix), hija tista’ ċertament titqies li tfittex (ukoll) li ttaffi l-effetti dannużi tat-tipjip. It-tfittxija ta’ dan l-għan
mhux biss hija riflessa fl-obbligu li wieħed iwissi lill-konsumatur, b’diversi modi, dwar il-konsegwenzi possibbilment fatali tat-tipjip (55) iżda wkoll fid-dispożizzjonijiet inkwistjoni hawnhekk li jistabbilixxu l-livelli
massimi ta’ emissjonijiet u jipprevedu l-obbligu li jitkejlu dawn tal-aħħar. Dan isegwi mill-premessa 12 ta’ din id-direttiva, li torbot l-emissjonijiet tal-qatran, tan-nikotina u tal-monossidu tal-karbonju mat-tossiċità jew mal-effett ta’ dipendenza tal-prodotti tat-tabakk, kif proprju tosserva l-Fondazzjoni (56).
107. Barra minn hekk, il-konferma tar-rilevanza ta’ dak l-għan
relatat mas-saħħa fir-rigward tad-dispożizzjoni tal-imsemmija direttiva dwar il-livelli massimi ta’ emissjonijiet ma tittrasformahiex f’għodda li tista’ tieħu prijorità fuq il-kontenut ċar ta’ dispożizzjonijiet leġiżlattivi. F’dan il-kuntest u sabiex infakkar, dan il-kontenut ifisser li s-sigaretti konformi mal-livelli massimi ta’ emissjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2014/40 kif imkejla bil-metodu msemmi fl-Artikolu 4(1) tal-istess direttiva, ma jistgħux jiġu pprojbiti milli jitqiegħdu fis-suq, kif jirriżulta mill-Artikolu 24 tagħha (suġġett għal eċċezzjonijiet iddefiniti fih li ma japplikawx hawnhekk).
108. L-uniku mod kif, fil-fehma tiegħi, l-għan
li tiġi mfittxija
l-protezzjoni għolja tas-saħħa tal-bniedem jista’ jaffettwa l-kontenut normattiv rilevanti, jiġifieri l-għażla leġiżlattiva tal-istandards tal-kejl ISO inkwistjoni, huwa billi jitwaqqa’ dubju fuq
il-validità tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 li jagħmel l-użu tagħhom obbligatorju. Din hija kwistjoni li ser nittratta issa fil-kuntest tal-eżami tat-tielet domanda preliminari.
2.      It-tielet domanda preliminari: sigarett meta “jintuża kif maħsub”?
109. Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-karatteristiċi li l-metodu alternattiv ta’ kejl għandu
jkollu. Din id-domanda saret b’reazzjoni għall-punt 79 (u l-punt 5 tad-dispożittiv) tas-sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et li jgħid li metodu bħal dan għandu “jkun xieraq, fid-dawl tal-iżviluppi xjentifiċi u tekniċi jew tal-istandards adottati fuq livell internazzjonali, sabiex jitkejlu l-livelli ta’ emissjonijiet irrilaxxati meta sigarett jintuża għall-finijiet previsti [kif maħsub], u għandu jieħu bħala bażi livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem, b’mod partikolari għaż-żgħażagħ […]” (57).
110. Il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar it-tifsira preċiża tat-termini “meta jintuża kif maħsub”, li mhux biss jidhru fil-kwotazzjoni iktar ’il fuq iżda speċjalment fid-definizzjoni tat-terminu “emissjonijiet” fil-punt 21 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2014/40. Dik id-definizzjoni tfisser l-“emissjonijiet” bħala “sustanzi li huma rilaxxati meta prodott tat-tabakk jew prodott relatat jintuża kif maħsub, bħal sustanzi li jinsabu fid-duħħan, jew sustanzi rilaxxati waqt il-proċess tal-użu ta’ prodotti tat-tabakk li ma jdaħħanx” (58).
111. Permezz ta’ din id-domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi b’mod iktar speċifiku dwar jekk il-metodu alternattiv użat għandux jikkunsidra, b’mod partikolari, il-fatt li x-xufftejn u s-swaba’ tal-persuni li jpejpu jgħattu t-toqob ta’ mikroventilazzjoni fil-filtri tas-sigaretti u l-intensità u t-tul tat-tipjip.
112. Bħat-tliet domandi eżaminati iktar ’il
fuq, din id-domanda hija bbażata fuq interpretazzjoni wiesa’ tas-sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et. Din id-domanda qiegħda ssir kemm‑il darba l-Qorti tal-Ġustizzja tikkonferma li l-Fondazzjoni għandha d-dritt li tinforza l-livelli massimi ta’ emissjonijiet bl-użu ta’ metodu ta’ kejl alternattiv. Minħabba li dak id-dritt ma jeżistix, kif spjegajt qabel, u minħabba li ma ġiex allegat li l-manifatturi kkonċernati fil-kawża prinċipali ma setgħux jaċċessaw l-istandards ISO inkwistjoni, dik id-domanda ma tidhirx li hija rilevanti għas-soluzzjoni tat-tilwima pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju.
113. Madankollu, ir-raġuni għaliex dik id-domanda
jistħoqqilha, fil-fehma tiegħi, li tiġi eżaminata għaliha hija li, meta wieħed jifliha
iktar mill-qrib, isib li din tikkonċerna, fir-realtà, il-validità tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40, kif essenzjalment ġie osservat minn Philip Morris fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha (59).
114. Fil-fatt, li kellha
l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domanda fis-sens li kwalunkwe metodu ta’ kejl (alternattiv) għandu jqis dawn l-aspetti (għaliex dan jirriżulta mit-termini “jintuża kif maħsub” inklużi użati flimkien mat-terminu “emissjonijiet”) allura, loġikament, il-metodu previst mil-leġiżlatur tal-Unjoni fl-Artikolu 4(1) tal-imsemmija direttiva għandu jagħmel l-istess. Madankollu, ma hemmx dubju li dawn l-istandards ma jqisux dawk l-aspetti, bil-konsegwenza inevitabbli li l-istandards ISO inkwistjoni jitqiesu mhux
xierqa sabiex ikejlu tali “emissjonijiet” mormija mis-sigaretti.
115. Fir-rigward tal-parametru speċifiku li fid-dawl tiegħu għandha tiġi evalwata
l-validità tad-dispożizzjoni msemmija iktar ’il fuq, mid-digriet tar-rinviju jirriżulta li d-dubji tal-qorti tar-rinviju huma minħabba, b’mod partikolari, l-imperattiv ta’ protezzjoni għolja tas-saħħa tal-bniedem.
116. F’dan id-dawl, jiena tal-fehma li t-tielet domanda preliminari għandha tinftiehem fis-sens
li qiegħda tistaqsi jekk il-kunċett ta’ “emissjonijiet”, u b’mod partikolari t-termini “jintuża kif maħsub”, għandhomx, fid-dawl tal-għan
tas-saħħa pubblika li d-Direttiva 2014/40 tfittex li tilħaq, u l-Artikolu 35 tal-Karta (60) u l-Artikolu 114(3) TFUE (61), jiġu interpretati fis-sens li kwalunkwe metodu għall-kejl ta’ dawk l-emissjonijiet għandu jqis il-fatt li x-xufftejn u s-swaba’ tal-persuni li jpejpu jgħattu t-toqob ta’ mikroventilazzjoni fil-filtri tas-sigaretti u/jew l-intensità u t-tul tat-tipjip, bil-konsegwenza li l-Artikolu 4(1) ta’ din id-direttiva, li jirreferi għal metodu li ma jiħux inkunsiderazzjoni dawk il-parametri, huwa
invalidu (62).
117. Sabiex tiġi eżaminata din id-domanda, infakkar li din il-kawża tikkonċerna qasam li fih l-azzjoni tal-leġiżlatur tal-Unjoni tinvolvi għażliet politiċi, ekonomiċi u soċjali, fejn jintalab jagħmel evalwazzjonijiet kumplessi u fejn, għalhekk, igawdi diskrezzjoni wiesgħa (63). Għaldaqstant, l-istħarriġ ġudizzjarju tal-miżuri adottati f’qasam bħal dan għandu jkun limitat għall-verifika tal-eżistenza ta’ żbalji
manifesti bħal, f’dan il-kuntest, in-natura manifestament mhux xierqa tal-miżura inkwistjoni fid-dawl tal-għan
imsemmi iktar ’il fuq. Għall-kuntrarju, il-kwistjoni jekk il-miżura inkwistjoni tkunx l-unika waħda konċepibbli jew l-iktar waħda xierqa ma hijiex deċiżiva għall-finijiet ta’ dan l-eżami (64).
118. Id-diskussjoni f’dawn il-proċeduri twassalni biex nikkunsidra li l-leġiżlatur tal-Unjoni,
billi għażel l-istandards ISO inkwistjoni, ma għamel l-ebda żball manifest bħal dan.
119. L-ewwel nett, ma hemmx dubju li l-metodu ta’ kejl imsemmi fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 jikkonsisti fil-ħruq tas-sigaretti u fil-verifika tal-osservanza
tal-livelli massimi stabbiliti fl-Artikolu 3(1) tal-istess direttiva taħt ċirkustanzi bħal dawn.
120. Barra minn hekk, ġie ċċarat ukoll li kien fid-dawl ta’ dan il-metodu li l-livelli massimi ta’ emissjonijiet eżistenti fl-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2014/40 ġew fil-fatt stabbiliti. Fi kliem ieħor, l-istandards ta’ kejl ISO msemmija fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40, minn naħa waħda, u l-livelli massimi ta’ emissjonijiet definiti fl-Artikolu 3(1) tagħha, min-naħa l-oħra, huma marbutin bejniethom.
121. Għalhekk,
il-leġiżlatur,
meta ġie biex jiddetermina l-kundizzjonijiet li taħthom is-sigaretti jistgħu jitqiegħdu fis-suq fir-rigward tal-kontenut tagħhom ta’ qatran, nikotina u monossidu tal-karbonju, iddeċieda li jistabbilixxi u jkejjel dak il-kontenut b’referenza għall-emissjonijiet mormija
meta sigarett (sempliċement) jinħaraq.
122. It-tieni nett, daqstantieħor ma hemmx dubju li l-espożizzjoni effettiva ta’ persuna li tpejjep għas-sustanzi li jagħmlu ħsara msemmija iktar ’il fuq tista’ tkun ogħla b’mod sinjifikattiv mit-tossiċità permessa skont it-test li jirriżulta minn qari flimkien tal-Artikolu 3(1) u tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40. Fil-fatt, il-Kummissjoni osservat waqt is-seduta li dik l-espożizzjoni tista’ tkun, fir-realtà, bil-bosta ogħla (65).
123. Il-Kummissjoni bl-istess mod ikkonfermat li kien jeżisti metodu iktar strett (bħall-metodu “Canadian Intense”) meta ġiet adottata d-Direttiva 2014/40. Qiegħed nifhem li dak il-metodu jqis, b’mod partikolari, il-fatt li t-toqob ta’ mikroventilazzjoni fil-filtri jitgħattew,
li jfisser li meta l-emissjonijiet mormija mis-sigaretti jitkejlu b’dak il-metodu, il-livelli massimi ta’ emissjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2014/40 jinqabżu. Madankollu, il-Kummissjoni spjegat ukoll fis-seduta li li kieku ġie adottat il-metodu msemmi iktar ’il fuq (jew metodu ieħor simili), dan x’aktarx kien iwassal għall-bżonn
li jiġu stabbiliti l-livelli massimi ta’ emissjonijiet f’valuri ogħla għaliex, kif qiegħed nifhem l-argument jien, il-kundizzjonijiet li taħthom jiġu ttestjati s-sigaretti kienu jwasslu sabiex jintrema kontenut ogħla tal-imsemmija sustanzi li jagħmlu ħsara.
124. It-tielet nett, il-Kummissjoni spjegat fis-seduta li meta ġiet adottata d-Direttiva 2014/40, il-leġiżlatur wiżen
il-vantaġġi u l-iżvantaġġi
tal-metodi eżistenti (dak iż-żmien) u għażel l-istandards tal-kejl ISO inkwistjoni minħabba, fi ftit kliem, il-faċilità tagħhom. Barra minn hekk, hija spjegat ukoll, bi qbil mal-pożizzjonijiet tal-manifatturi kkonċernati fil-kawża
prinċipali u tal-Gvern Bulgaru u l-Gvern Portugiż, li ma kien jeżisti (u ma jeżisti) l-ebda metodu li jippermetti li l-imġiba tat-tipjip tal-bniedem tiġi approssimata u dan minħabba l-ħafna modi ta’ dik l-imġiba. Dik il-konstatazzjoni kienet, skont il-Kummissjoni, ukoll ir-riżultat ta’ diskussjonijiet li saru fil-kuntest tal-Konvenzjoni Qafas tal-WHO dwar il-Kontroll tat-Tabakk (66).
125. F’dak ir-rigward, jiena naqbel mal-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi li l-varjetà fil-modi
tat-tipjip ma hijiex, fiha nnifisha, raġuni sabiex ma jintgħażilx metodu li jfittex li japprossima l-imġiba reali tat-tipjip b’xi mod, minflok ma jintgħażel metodu li jonqos
għalkollox milli jilħaq dan il-għan. Wieħed jista’ jissuġġerixxi wkoll li li kieku metodu iktar strett kellu jwassal sabiex jiġu stabbiliti livelli ogħla ta’ emissjonijiet fil-leġiżlazzjoni,
għad illi dan jaf, fl-aħħar mill-aħħar, ma jbiddilx l-espożizzjoni li tirriżulta għall-imsemmija sustanzi li jagħmlu ħsara, ir-riżultat kien jipprovdi mod iktar trasparenti li bih l-informazzjoni dwar it-tossiċità tas-sigaretti tiġi kkomunikata lill-konsumaturi (billi jiġu stabbiliti l-livelli ta’ emissjonijiet f’valuri li huma eqreb dawk effettivament
esperjenzati).
126. Madankollu, diġà spjegajt li d-diskrezzjoni wiesgħa li jgawdi l-leġiżlatur tal-Unjoni fil-qasam kopert mid-Direttiva 2014/40 ma tobbligax lil-leġiżlatur jagħżel metodu li, minn ċertu angolu, huwa aħjar, jekk il-metodu effettivament magħżul ma jkunx manifestament mhux xieraq sabiex jintlaħqu l-għanijiet
iddikjarati.
127. Fir-rigward tal-għan
speċifiku li jiġi żgurat livell għoli ta’ protezzjoni għolja tas-saħħa tal-bniedem, id-dispożizzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq tad-dritt primarju ma jobbligawx
lill-leġiżlatur jistabbilixxi, f’dan il-kuntest, xi livell speċifiku ta’ protezzjoni għolja bħal din. Żgur li kien ikun mod ieħor kieku kien ġie stabbilit li livelli speċifiċi ta’ qatran, nikotina u monossidu tal-karbonju jagħmlu l-konsum tas-sigaretti sikur jew iktar sikur b’mod sinjifikattiv. Madankollu, ma hemmx dubju li dan ma jidhirx li huwa possibbli għaliex, kif jirriżulta mid-diskussjoni f’dawn il-proċeduri, bħalissa ma hemm l-ebda evidenza xjentifika li tordna li jiġu stabbiliti l-livelli massimi ta’ emissjonijiet ta’ dawk is-sustanzi li jagħmlu ħsara f’valur partikolari. Taħt dawn iċ-ċirkustanzi, il-parametri speċifiċi tat-tossiċità li fihom is-sigaretti jistgħu jitqiegħdu
fis-suq tal-Unjoni hija kwistjoni suġġetta għal evalwazzjoni kumplessa li, fil-fehma tiegħi, ma teskludix l-għażla ta’ livelli massimi bħal dawn li jintlaħqu (u li għandhom jiġu osservati) meta jitkejlu taħt il-kundizzjonijiet tal-metodu msemmi fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40.
128. L-aħħar kwistjoni li għandi nindirizza hija dik tar-rilevanza, għal din l-analiżi, tat-termini “meta [...] jintuża kif maħsub” li jidhru fid-definizzjoni leġiżlattiva ta’ “emissjonijiet” li tinsab fil-punt 21 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2014/40 (imsemmija fil-punt 111
ta’ dawn il-konklużjonijiet).
129. L-ewwel kumment li għandu jsir f’dan ir-rigward huwa li l-validità ta’ dispożizzjoni tad-dritt sekondarju (bħall-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40) ma tistax tiġi kkontestata fid-dawl ta’ dispożizzjoni oħra tad-dritt sekondarju (bħall-Artikolu 2(21) tal-istess direttiva).
130. Madankollu, it-tieni punt li għandu jiġi indirizzata huwa jekk hemmx forsi xi inkonsistenza interna fundamentali bejn din id-definizzjoni u t-test li jirriżulta minn qari flimkien tal-Artikolu 3(1) u tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 li żżomm l-għanijiet
iddikjarati u b’mod partikolari dak relatat mal-livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem, milli jintlaħqu.
131. Fil-fatt, kif qiegħed nifhem l-argument jien, il-qorti tar-rinviju qiegħda tistaqsi jekk
il-parti ta’ din id-definizzjoni li tirreferi għal sustanzi li jintremew meta prodott tat-tabakk jintuża kif maħsub għandhiex twassal għall-konklużjoni li l-istandards tal-kejl ISO huma inkonsistenti magħha (iżda fil-fatt, u fil-fehma tiegħi, it-test kollu li jirriżulta minn qari flimkien tal-Artikolu 3(1) u tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 huwa inkonsistenti magħha).
132. Filwaqt li, kif spjegajt iktar ’il
fuq,
il-leġiżlatur igawdi diskrezzjoni wiesgħa fir-rigward tad-definizzjoni tal-livelli massimi ta’ emissjonijiet, id-definizzjoni ta’ “emissjonijiet” tista’ fil-fatt tissuġġerixxi, tal-inqas meta tittieħed kif inhi, li dawk l-emissjonijiet jitkejlu, fir-rigward tas-sigaretti, taħt kundizzjonijiet li huma eqreb dawk deskritti mill-qrati tar-rinviju (li t-toqob ta’ mikroventilazzjoni
fil-filtru jitgħattew parzjalment u oħrajn) pjuttost
milli b’sempliċi proċess ta’ kombustjoni. Fil-fatt, sempliċi proċess ta’ kombustjoni ma jikkorrispondix għall-użu maħsub ta’ sigarett kif mifhum komunement, għaliex, kif osservat il-Fondazzjoni, is-sigaretti ma humiex stikek tal-inċens.
133. Madankollu, kif spjegat il-Kummissjoni, din id-definizzjoni tal-emissjonijiet hija dispożizzjoni ġenerali li tapplika għal varji prodotti tat-tabakk li tkopri d-Direttiva 2014/40 u għandha tinqara, f’dawn iċ-ċirkustanzi, flimkien mad-definizzjoni ta’ “sigarett” fil-punt 10 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2014/40, fejn dan tal-aħħar huwa ddefinit b’mod partikolari bħala “romblu tat-tabakk li jista’ jiġi kkonsmat permezz ta’ proċess ta’ kombustjoni [...]”.
134. Din id-definizzjoni ta’ “sigarett”, flimkien mat-test tat-tossiċità (li taħtu jista’ jitqiegħed fis-suq, kif jirriżulta minn qari flimkien tal-Artikolu 3(1) u tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40), turi,
fil-fehma tiegħi,
li l-leġiżlatur iddeċieda li jillimita l-kunċett ta’ “jintuża kif maħsub”, li jidher fid-definizzjoni ġenerali fil-punt 21 tal-Artikolu 2, fil-każ tas-sigaretti, għas-sempliċi kombustjoni. Għalkemm dan ovvjament ma huwiex il-proċess kollu ta’ kif sigarett jiġi, fis-sens abitwali ta’ dawk it-termini, ikkonsmat, il-kombustjoni tagħmel, b’mod ċar, parti minn tali konsum. F’dan ir-rigward, diġà spjegajt li d-diskrezzjoni wiesgħa li jgawdi l-leġiżlatur f’dan il-qasam tad-dritt tippermettilu jistabbilixxi l-limiti ta’ tossiċità b’referenza għal dik il-parti tal-proċess tal-użu maħsub tas-sigaretti biss.
135. Għalhekk, din id-definizzjoni ta’ “emissjonijiet” ma taffettwax il-konklużjoni preċedenti tiegħi li l-għażla tal-leġiżlatura li jkejjel it-tossiċità permessibbli tas-sigaretti abbażi tal-istandards iddefiniti fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 ma hijiex manifestament mhux xierqa, b’mod partikolari fid-dawl tal-għan relatat mal-livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem.
136. Dik l-osservazzjoni tagħlaq l-eżami tal-ewwel sar-raba’ domandi msemmija f’din il-kawża li, kif spjegat qabel, ifittxu li jistabbilixxu l-konklużjonijiet li għandhom jinġibdu mis-sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et, fir-rigward tal-infurzabbiltà tal-istandards tal-kejl ISO inkwistjoni kontra kategoriji speċifiċi ta’ partijiet
privati. Madankollu, id-diskussjoni fis-seduta reġgħet ikkunsidrat ukoll l-enigma legali inizjali li l-Qorti tal-Ġustizzja kellha tħabbat wiċċha magħha, jiġifieri n-nuqqas ta’ pubblikazzjoni tal-istandards tal-kejl ISO inkwistjoni fil-Ġurnal Uffiċjali li għadu jippersisti. Għal dawn ir-raġunijiet, u sabiex ngħin kemm jista’ jkun lill-Qorti tal-Ġustizzja, ser nagħmel l-osservazzjonijiet finali li ġejjin.
C.      Postscript: in-nuqqas persistenti ta’ pubblikazzjoni tal-istandards tal-kejl ISO inkwistjoni
137. Il-Kummissjoni spjegat fis-seduta li l-fatt li dan in-nuqqas ta’ pubblikazzjoni jippersisti huwa minħabba r-rivendikazzjoni tal-ISO fuq id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali li (ġeneralment) tkun marbuta mal-istandards tagħha. Hija osservat ukoll li wara s-sentenza fil-kawża Public.Resources.Org (67), hija tat aċċess għal ċerti standards ISO (differenti minn dawk inkwistjoni hawnhekk) abbażi tar-Regolament (KE) Nru 1049/2001 (68) u li dik id-deċiżjoni issa qiegħda tiġi kkontestata mill-ISO quddiem il-Qorti Ġenerali preċiżament (iżda mhux esklużivament)
minħabba ksur tad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali (69).
138. Dan, fil-fehma tiegħi, jindika li l-pubblikazzjoni fil-Ġurnal Uffiċjali tal-istandards tal-ISO inkwistjoni hija, fil-fehma tal-Kummissjoni u tal-inqas bħalissa, impossibbli minħabba ostakoli legali li jmorru lil hinn mill-kontroll tal-leġiżlatur tal-Unjoni.
139. Id-domanda li essenzjalment qamet waqt is-seduta kienet, kif qiegħed nifhimha jien, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja għandhiex tieħu azzjoni fir-rigward
tan-nuqqas persistenti ta’ pubblikazzjoni billi tqajjem, ex officio, l-invalidità tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 għal dik ir-raġuni.
140. Jiena naħseb li tali azzjoni tkun teħtieġ, fil-kuntest ta’ dawn il-proċeduri, il-ftuħ mill-ġdid tal-parti orali tal-proċedura abbażi tal-Artikolu 83 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja.
141. Dan huwa minħabba tliet raġunijiet ewlenin.
142. L-ewwel nett, dik id-domanda ma tqajmitx, bħala tali, mill-qorti tar-rinviju (1). It-tieni nett, fil-fehma tiegħi, hemm ftit inċertezza dwar jekk il-Qorti tal-Ġustizzja talbitx, fis-sentenza tagħha fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et, li l-istandards ISO inkwistjoni jiġu fl-aħħar mill-aħħar ippubblikati fil-Ġurnal Uffiċjali li jeħtieġ li l-partijiet u partijiet ikkonċernati oħra jingħataw opportunità sabiex jesprimu l-fehmiet tagħhom (2). It-tielet nett, tkun xi tkun id-deċiżjoni li tittieħed dwar dak il-punt, kull waħda minnhom għandha
konsegwenzi legali kbar, li dan biss jeħtieġ dibattitu sħiħ, b’mod partikolari, bl-involviment tal-leġiżlatur (3).
1.      Il-portata ta’ dawn il-proċeduri
143. Rigward l-ewwel
wieħed minn dawn il-punti, huwa minnu li l-kwistjoni tan-“nuqqas ta’ pubblikazzjoni” kienet fost id-domandi indirizzati fil-proċeduri li wasslu għas-sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et. Il-partijiet ikkonċernati
rispettivi kellhom l-opportunità li jieħdu pożizzjoni dwarha u għalhekk dawn il-proċeduri jistgħu jitqiesu li qegħdin sempliċement isegwu dik id-diskussjoni fir-rigward tal-konsegwenzi legali speċifiċi li tinvolvi is-sentenza inkwistjoni.
144. Madankollu, infakkar li l-qorti tar-rinviju qiegħda tistaqsi dwar dawk il-konsegwenzi sabiex tkun taf taħt liema kundizzjonijiet l-istandards inkwistjoni jistgħu jiġu infurzati kontra l-manifatturi, filwaqt li n-nuqqas tal-pubblikazzjoni tagħhom, għalkemm huwa l-kawża stess tar-reġim speċifiku tal-infurzabbiltà tagħhom, issa jittieħed bħala l-premessa tat-tluq. B’kuntrast ma’ dan, dik il-qorti ma staqsietx dwar dik il-premessa per se, speċjalment sabiex tkun taf jekk għadhiex tista’ tinżamm u jekk in-nuqqas persistenti ta’ pubblikazzjoni jaffettwax il-validità tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40.
145. Il-persuni interessati f’dawn il-proċeduri għandhom, għalhekk, jingħataw l-opportunità li jesprimu fehmiethom dwar din il-kwistjoni, speċjalment billi, fil-fehma tiegħi, hemm dubju dwar jekk il-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et, ordnatx li l-imsemmi
ja standards ikun bilfors ippubblikat. Dan iwassalni għat-tieni kwistjoni imsemmija fil-punt 143 iktar ’il fuq.
2.      Il-pożizzjoni meħuda fis-sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et
146. Huwa ċar għalija li n-nuqqas ta’ infurzabbiltà ta’ atti mhux ippubblikati tad-dritt tal-Unjoni, li ġie kkonstatat
mill-Qorti tal-Ġustizzja fi-sentenzi Skoma‑Lux u fil-kawża Heinrich, huwa soluzzjoni temporanja għal anomalija li żżomm lill-persuni naturali u ġuridiċi suġġetti għal obbligi legali milli jkollhom aċċess
għas-sors tad-dritt li jiddefinixxi dawn l-obbligi. F’soċjetà demokratika rregolata mill-Istat tad-dritt, dan iżomm lill-awtoritajiet pubbliċi milli jinfurzaw dawk l-obbligi.
Fl-istess ħin, huwa ovvju li ma huwiex mixtieq
li sitwazzjoni bħal din tipperdura għal perijodu ta’ żmien twil. Meta jiġi identifikat il-bżonn għal tali dikotomija bejn il-validità u l-infurzabbiltà, il-kawżi tagħha għandhom, għalhekk,
jiġu rrimedjati. Dan huwa dak li jirriżulta meta l-Qorti tal-Ġustizzja tirreferi, fis-sentenza
Skoma-Lux, għal infurzabbiltà posposta tar-regola affettwata min-nuqqas ta’ pubblikazzjoni.
147. F’dan id-dawl, tqum id-domanda dwar jekk l-infurzabbiltà kundizzjonali tal-istandards ISO inkwistjoni kinitx, skont il-loġika tal-ġurisprudenza msemmija iktar ’il fuq, imfassla mill-Qorti tal-Ġustizzja bħala soluzzjoni immedjatament disponibbli iżda neċessarjament temporanja sakemm isir ir-rimedju finali mistenni (il-pubblikazzjoni fil-Ġurnal Uffiċjali) jew jekk il-Qorti tal-Ġustizzja fil-fatt aċċettatx il-possibbiltà ta’ aċċess żgurat mis-sistema ISO bħala soluzzjoni aċċettabbli li l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni jista’ jittollera bħala tali.
148. L-elementi li ġejjin tas-sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et jindikaw li l-pubblikazzjoni kienet fl-aħħar mill-aħħar mistennija li sseħħ.
149. L-ewwel nett, kif ġie spjegat qabel, il-Qorti tal-Ġustizzja qagħdet fuq is-sentenzi fil-kawżi Skoma-Lux u Heinrich filwaqt li ma fittxitx li tagħżel is-sitwazzjonijiet (pjuttost differenti) li wasslu għalihom, minn naħa waħda, mis-sitwazzjoni li wasslet għas-sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et, min-naħa l-oħra. Fil-fatt, filwaqt li r-rimedju fil-kawżi Skoma-Lux u Heinrich kien kompletament f’idejn il-leġiżlatur tal-Unjoni (u mhux imfixkel minn fatturi esterni), ir-rivendikazzjoni tal-ISO fuq id-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali ċertament tagħmel is-sitwazzjoni iktar kumplessa. Madankollu, dan ma wassal għall-ebda osservazzjoni partikolari min-naħa tal-Qorti tal-Ġustizzja.
150. It-tieni nett, fil-punt 46 tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et, il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonferma li l-validità tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 ma hijiex ikkontestata minħabba s-“sempliċi fatt li [dik id-dispożizzjoni] tirreferi għal standards ISO li, f’dan l-istadju, ma kinux is-suġġett ta’ [...] pubblikazzjoni” (70). Wieħed jista’ jissuġġerixxi li l-parti ta’ din il-kwotazzjoni (b’enfasi miżjud)
ma tkunx meħtieġa jekk, fil-fatt, in-nuqqas ta’ pubblikazzjoni per se
ma jkunx jaffettwa l-validità ta’ din id-dispożizzjoni (u mhux biss dak in-nuqqas ta’ pubblikazzjoni f’mument partikolari).
151. It-tielet nett, il-Qorti tal-Ġustizzja tinnota,
fil-punt 48 ta’ din is-sentenza,
li “[…] standards tekniċi stabbiliti minn korp ta’ standardizzazzjoni, bħalma hija l-ISO, u li saru obbligatorji permezz ta’ att leġiżlattiv tal-Unjoni huma infurzabbli biss fil-konfront tal-individwi b’mod ġenerali jekk huma stess ikunu s-suġġett ta’ pubblikazzjoni f’Il-[Ġurnal Uffiċjali]”.
152. Irrispettivament mit-tifsira preċiża tat-termini ta’ “individwi b’mod ġenerali” (li indirizzajt iktar ’il fuq), dak il-punt jorbot b’mod ċar l-infurzabbiltà tal-istandards inkwistjoni fil-konfront ta’ dawn l-individwi mal-pubblikazzjoni tagħhom fil-Ġurnal Uffiċjali.
153. Nerġa’ lura għat-tliet argumenti tiegħi msemmija iktar ’il fuq, irrid nammetti wkoll li, l-ewwel nett, għall-kuntrarju tas-sentenza fil-kawża Skoma-Lux, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tirreferix għal infurzabbiltà (sħiħa) posposta tal-istandards ISO inkwistjoni iżda torbot l-infurzabbiltà (kundizzjonali) tagħhom (kontra impriżi) mal-karatteristiċi speċifiċi tas-sistema ISO (fil-punt 52 tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd
et). Dan hemm mnejn jimplika
r-rikonoxximent tad-differenza li tagħżel bejn iż-żewġ tipi ta’ sitwazzjonijiet deskritti iktar ’il fuq (u dan jippermetti, għalhekk, li jkun hemm eżitu differenti f’kull waħda minnhom).
154. Għaldaqstant, u t-tieni nett, l-osservazzjoni fil-punt 46 tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et (imsemmija fil-punt 151 ta’ dawn il-konklużjonijiet) dwar l-istandards li ma ġewx ippubblikati “f’dan l-istadju” tista’ tikkostitwixxi rikonoxximent tal-fatt li l-pubblikazzjoni hija ċertament mixtieqa iżda ma hijiex neċessarja (għaliex hemm sistema speċifika li tippermetti l-aċċess).
155. It-tielet nett, jekk it-termini “individwi b’mod ġenerali” fil-punt 48 tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et (imsemmi fil-punt 152 ta’ dawn il-konklużjonijiet) jinftiehmu fis-sens li jirreferu għall-partijiet fdati bil-kompitu li jagħmluha ta’ “gwardjan tal-osservanza tal-liġi”, dak il-punt jista’, min-naħa tiegħu, jikkostitwixxi rikonoxximent tad-diffikultà li n-nuqqas ta’ pubblikazzjoni jġib miegħu sabiex isir dak il-kompitu, madankollu, mingħajr ma jimplika wkoll li dik id-diffikultà taffettwa l-infurzabbiltà tal-istandards inkwistjoni kontra l-impriżi li jimmanifatturaw is-sigaretti jew li jqegħduhom fis-suq.
3.      Il-konsegwenzi tad-dikjarazzjoni ta’ invalidità tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 minħabba n-nuqqas persistenti ta’ pubblikazzjoni tal-istandards ISO
156. Fir-rigward tal-aħħar raġuni għaliex il-ftuħ mill-ġdid tal-parti orali tal-proċedura jkun mixtieq
kemm‑il darba l-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra teżamina l-validità tad-dispożizzjoni inkwistjoni minħabba n-nuqqas persistenti ta’ pubblikazzjoni fil-Ġurnal Uffiċjali, f’sitwazzjoni bħal din, ninnota li l-implikazzjonijiet ta’ dikjarazzjoni ta’ invalidità tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 abbażi ta’ dan (iżda abbażi wkoll ta’ deċiżjoni espliċita li l-imsemmi dispożizzjoni ma tiġix invalidata), ikunu jmorru ferm lil hinn minn din il-kawża u ferm lil hinn mis-suq tas-sigaretti.
157. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni ddikjarat fis-seduta li hemm 1200 att tad-dritt tal-Unjoni li jirreferu għall-istandards ISO, u dan ifisser li l-annullament
tad-dispożizzjoni inkwistjoni x’aktarx li taffettwa dawk l-atti kollha u, għalhekk u potenzjalment, bosta oqsma tad-dritt.
158. F’dan id-dawl, l-impatt kbir
li x’aktarx ikollha l-konstatazzjoni li l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 huwa invalidu (minħabba n-nuqqas kontinwu ta’ pubblikazzjoni) għandu jwassal għal
diskussjoni usa’ dwar xi jkunu l-konsegwenzi aċċettabbli ta’ waħda jew l-oħra mis-soluzzjonijiet li nxteħet dawl fuqhom
iktar ’il fuq.
159. Minn naħa waħda, li kellha
s-sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et tinftiehem fis-sens li teħtieġ li fl-aħħar mill-aħħar l-istandards ISO jiġu ppubblikati fil-Ġurnal Uffiċjali, għandha ssir diskussjoni dwar jekk hemmx għażliet, fil-livell tal-Unjoni, li jippermettu li tali pubblikazzjoni ssir mingħajr ma wieħed jidħol fir-rivendikazzjoni tal-ISO fuq id-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali.
160. Li kellu jkun ikkonfermat li, bħalissa, ma hemm l-ebda mod plawżibbli li
jippermetti l-pubblikazzjoni tal-istandards tal-ISO inkwistjoni mingħajr ma jesponi lill-Unjoni għal konsegwenzi legali negattivi, allura għandha
ssir diskussjoni dwar xi tfisser l-invalidazzjoni possibbli tat-teknika leġiżlattiva kurrenti
għall-operat effettiv tal-oqsma tal-liġi affettwati u jekk l-alternattivi humiex, fil-fatt, (raġonevolment) fattibbli.
161. Min-naħa l-oħra, li kellha s-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd ettinftiehem fis-sens li ma teħtieġx li sseħħ il-pubblikazzjoni fil-Ġurnal Uffiċjali, għandha ssir diskussjoni dwar it-tensjoni li joħloq tali riżultat fid-dawl ta’ ċerti karatteristiċi fundamentali li fuqhom huwa bbażat l-operat tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.
162. L-ewwel nett, fil-fehma tiegħi, li n-nuqqas ta’ pubblikazzjoni jkun aċċettat bħala l-eżitu finali u aċċettabbli huwa daqslikieku wieħed jaċċetta li, fi ħdan l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, jista’ jkun hemm kategorija ta’ regoli vinkolanti li huma aċċessibbli biss bi ħlas jew bl-ispiża ta’ vvjaġġar lejn post speċifiku, bħal-librerija tal-korp nazzjonali tal-istandards partikolari. Minħabba li dan jitbiegħed mill-premessa bażika li f’soċjetà demokratika l-liġi għandha tkun aċċessibbli bla ħlas, din l-għażla jistħoqqilha tiġi spjegata iktar.
163. Jekk insegwu l-istess raġunament, id-domanda li jmissha tiġi indirizzata hija jekk l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni jistax jittollera l-fatt li
l-kundizzjonijiet speċifiċi ta’ aċċess jitħallew kompletament fid-diskrezzjoni tas-sistema esterna tal-ISO u tal-korpi nazzjonali tal-istandards rispettivi jew jekk ċertu dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni għandhomx jorbtu magħha, bħal obbligu taħt id-dritt tal-Unjoni tal-Istati Membri li jiżguraw li dak l-aċċess ma jkunx suġġett għal kundizzjonijiet restrittivi żżejjed.
164. Għandu jitfakkar ukoll
li l-istandards ISO huma,
fil-prinċipju, disponibbli bl-Ingliż, bil-Franċiż u bir-Russu. Għalkemm l-ugwaljanza lingwistika li normalment hija r-regola fi ħdan l-Unjoni tista’ tkun suġġetta għal xi eċċezzjonijiet (71), dak l-aspett tal-kawża jistħoqqlu iktar attenzjoni.
165. Finalment, ikun utli,
fil-fehma tiegħi,
li nerġgħu lura għall-kwistjoni tal-aċċess għad-dokumenti rregolat mir-Regolament Nru 1049/2001. Diġà rreferejt għas-sentenza fil-kawża Public.Resource.Org li l-persuni interessati kkummentaw dwarha
b’mod partikolari waqt is-seduta. Infakkar li f’dik is-sentenza l-Qorti tal-Ġustizzja ordnat
lill-Kummissjoni tagħti aċċess għal standard imfassal miċ-CEN minkejja l-fatt li d-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali kienu rrivendikati bl-istess mod. Dan wassal, f’dawn il-proċeduri, għal diskussjoni dwar jekk dik is-soluzzjoni tapplikax ukoll għall-istandards ISO (b’mod ġenerali) u dwar il-konsegwenzi tal-possibbiltà li tingħata risposta fl-affermattiv għall-kwistjonijiet mqajma hawnhekk.
166. Ċertament naqbel, b’mod partikolari, mal-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi li jekk l-aċċess għal dokument għandux jingħata lil parti li tagħmilha
ta’ “gwardjan tal-osservanza tal-liġi” (li, fil-fehma tiegħi, kien il-każ tar-rikorrent fil-proċeduri li wasslu għas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et) ma jiddeterminax il-konklużjonijiet legali li għandhom jinġibdu, kontra l-persuni suġġetti
għal obbligi legali, min-nuqqas ta’ pubblikazzjoni tal-att li jagħti deskrizzjoni dettaljata ta’
dawk l-obbligi fil-Ġurnal Uffiċjali.
167. Dawk iż-żewġ kwistjonijiet huma tabilħaqq
differenti. Fl-istess ħin, jistgħu jorbtu wkoll mill-qrib il-waħda mal-oħra f’każ bħal dan.
168. Jiġifieri, li kellha
tittieħed il-pożizzjoni li l-pubblikazzjoni tal-istandards ISO inkwistjoni fil-Ġurnal Uffiċjali ma hijiex meħtieġa per se, dik is-soluzzjoni x’aktarx tkun valida wkoll għal kwalunkwe standard ISO ieħor li fuqu joqgħod il-leġiżlatur tal-Unjoni. Bl-istess mod, l-impatt ta’ konklużjoni possibbli, fi proċeduri oħra li jikkonċernaw standards ISO differenti, li l-aċċess għal tali standards ma għandux għalfejn jingħata taħt ir-Regolament Nru 1049/2001, x’aktarx ikun imur lil hinn minn kwalunkwe standard ISO speċifiku kkonċernat minn dawk il-proċeduri differenti. Għaldaqstant, li kellha tingħata risposta negattiva fiż-żewġ sitwazzjonijiet imfissra iktar ’il fuq, is-sistema ta’ aċċess għal dawk l-istandards fil-livell tal-Unjoni tkun effettivament “imblukkata” (u tibqa’ miftuħa biss fil-livell tal-ISO, li jinkludi l-korpi nazzjonali tal-istandards).
169. Li kellha
tittieħed il-pożizzjoni li l-pubblikazzjoni fil-Ġurnal Uffiċjali tkun fl-aħħar mill-aħħar meħtieġa (għall-istandards ISO inkwistjoni hawnhekk u indirettament għal kwalunkwe standards ISO oħra li l-leġiżlatur tal-Unjoni
joqgħod fuqhom b’mod simili), ikun hemm bżonn
li jiġi ċċarat jekk dokument li ma jkunx ippubblikat fil-Ġurnal Uffiċjali, anki jekk għandu jkun hekk ippubblikat, jaqax fil-portata (ifformulata b’mod ġenerali) tar-Regolament Nru 1049/2001. Ninnota li, f’kuntest differenti (fejn ma kien hemm l-ebda fatturi esterni simili għal dawk inkwistjoni hawnhekk), l-Avukata Ġenerali Sharpston argumentat bil-kontra (72). Li kellha
tiġi aċċettata dik il-pożizzjoni hawnhekk ukoll (jekk, għal darba oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonkludi li l-istandards ISO għandhom fl-aħħar mill-aħħar jiġu ppubblikati fil-Ġurnal Uffiċjali), għandha ssir diskussjoni dwar jekk għandhiex tingħata soluzzjoni intermedja ta’ aċċess fil-livell tal-Unjoni sakemm isseħħ il-pubblikazzjoni effettiva tal-istandards fil-Ġurnal Uffiċjali, sabiex jiġi evitat li sadanittant iseħħ l-istess effett ta’ “imblukkar”.
170. Fi kliem ieħor, għalkemm il-kwistjonijiet legali li jqumu taħt l-intestatura “aċċess għal dokumenti”, minn naħa waħda, u taħt l-intestatura “pubblikazzjoni fil-Ġurnal Uffiċjali”, min-naħa l-oħra, huma differenti, dawn jagħmlu parti mill-istess kwistjoni usa’ ta’ aċċess, fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, għal standards imfassla esternament li dak l-ordinament ġuridiku jkun għamel vinkolanti. Ir-riżultat tal-analiżi donnu li għandu konsegwenzi għall-analiżi tal-oħra u għal din ir-raġuni, ma għandhomx jiġu ttrattati b’mod iżolat.
V.      Konklużjoni
171. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għall-ewwel sar-raba’ domandi preliminari li għamlet
il-College van Beroep voor het bedrijfsleven (il-Qorti tal-Appell għall-Kwistjonijiet Amministrattivi fil-Qasam tan-Negozju, il-Pajjiżi l-Baxxi) kif ġej:
L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑3 ta’ April 2014 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi tal-Istati Membri rigward il-manifattura, il-preżentazzjoni u l-bejgħ tat-tabakk u prodotti relatati u li tħassar id-Direttiva 2001/37/KE
għandu jiġi interpretat fis-sens li l-istandards ISO msemmija fih jistgħu jiġu invokati kontra impriżi li jimmanifatturaw sigaretti jew li jqegħduhom fis-suq meta dawn jkunu jistgħu jaċċessawhom taħt il-kundizzjonijiet deskritti fil-punt 52 tas-sentenza tat‑22 ta’ Frar 2022, Stichting Rookpreventie Jeugd et (C‑160/20, EU:C:2022:101). Madankollu, dik id-dispożizzjoni ma tistax tiġi interpretata fis-sens li persuna ġuridika, bħalma hija l-Fondazzjoni,
tislet
minn din id-direttiva
dritt
li tinvoka kontra impriżi li jimmanifatturaw sigaretti jew li jqegħduhom fis-suq metodu ta’ kejl tal-livelli massimi ta’ emissjonijiet previst fl-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2014/40 li jkun differenti minn dak imsemmi fl-Artikolu 4(1) ta’ din id-direttiva.”
1      Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
2      Direttiva 2014/40/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑3 ta’ April 2014 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi tal-Istati Membri rigward il-manifattura, il-preżentazzjoni u l-bejgħ tat-tabakk u prodotti relatati u li tħassar id-Direttiva 2001/37/KE (ĠU 2014, L 127, p. 1, rettifika fil-ĠU 2015, L 150, p. 24).
3      Sentenza tat‑22 ta’ Frar 2022, Stichting Rookpreventie Jeugd et (C‑160/20, iktar ’il quddiem is-“sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et”, EU:C:2022:101, punt 33).
4      Ibidem, punti 48 u 52.
5      Ibidem, punti 74 u 79 u l-punt 5 tad-dispożittiv.
6      Direttiva tal-Kunsill 2011/64/UE tal‑21 ta’ Ġunju 2011 dwar l-istruttura u r-rati tad-dazju tas-sisa fuq it-tabakk manifatturat (ĠU 2011 L 176, p. 24).
7      Il-korpi nazzjonali tal-istandards jidhru li jikkostitwixxu waħda minn tliet kategoriji ta’ sħubija fl-ISO kif deskritt fl-Artikolu 3.1 tal-Istatuti tal-ISO, Edizzjoni 21, 2025, verżjoni Ingliża, ISBN 978-92-67-02042-6 (iktar ’il quddiem l-“Istatuti tal-ISO”), disponibbli fuq https://www.iso.org/files/live/sites/isoorg/files/archive/pdf/en/statutes.pdf.
8      Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et (C‑160/20, iktar ’il quddiem il-“konklużjonijiet fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et”, EU:C:2021:618, punt 31 u n-nota ta’ qiegħ il-paġna hemmhekk).
9      “ISO/IEC Directives, Part 1, Procedures for the technical work – Consolidated ISO Supplement – Procedures specific to ISO” (Direttivi tal-ISO/IEC, Parti 1, Proċeduri għax-xogħol tekniku – Suppliment ISO Kkonsolidat – Proċeduri speċifiċi għall-ISO), Edizzjoni 01/2024, verżjoni bl-Ingliż, Anness SO, “Prinċipji għall-iżvilupp tal-Istandards ISO u IEC li jsostnu jew jorbtu ma’ inizjattivi ta’ politika pubblika” (iktar ’il quddiem l-“Anness SO tad-Direttivi ISO/IEC”), punt SO.2, “Prinċipji”, subparagrafu (a), p. 146.
10      L-Artikolu 22.1 tal-Istatuti tal-ISO u https://www.iso.org/structure.html.
11      L-Artikolu 2.1 tal-Istatuti tal-ISO; l-Anness SO tad-Direttivi ISO/IEC,
punt SO.2, “Prinċipji”, subparagrafu (b), jipprovdi li “l-ISO u l-IEC huma impenjati li jiżviluppaw Standards Internazzjonali li huma rilevanti għas-suq, li jissodisfaw il-ħtiġijiet u jindirizzaw it-tħassib tal-partijiet ikkonċernati rilevanti kollha, inkluż, fejn xieraq, l-awtoritajiet pubbliċi, mingħajr ma jfittxu li jistabbilixxu, imexxu jew jimmotivaw politika pubblika, regolamenti, jew aġendi soċjali u politiċi.” (Inżid ngħid li “IEC” tfisser il-Kummissjoni Elettroteknika Internazzjonali).
12      L-Artikolu 14.2 tal-Istatuti tal-ISO u https://www.iso.org/developing-standards.html.
13      “Using and referencing ISO and IEC standards to support public policy” (L-użu tal-istandards tal-ISO u l-IEC u r-referenza għalihom sabiex tiġi sostnuta l-politika pubblika, ISO, 2015, pp. 3 u 23. Ara wkoll l-Anness SO tad-Direttivi ISO/IEC, punt SO.1, ‘Sfond’, p. 146.
14      Ara l-punt 6
ta’ dawn il-konklużjonijiet. L-informazzjoni disponibbli lill-pubbliku tissuġġerixxi li dawn il-verżjonijiet ġew issostitwiti. Ara,
fir-rigward ta’ NEN-ISO 4387:2000/A1:2008 en https://www.nen.nl/en/nen-iso-4387-2000-a1-2008-en-127640; fir-rigward ta’ NEN-ISO-10315:2013 https://www.nen.nl/en/nen-iso-10315-2013-en-182020; fir-rigward ta’ NEN-ISSO 8243:2006 https://www.nen.nl/en/nen-iso-8243-2006-en-113052.
15      Direttivi ISO/IEC, Parti 1, pp. 49 u 50. Ninnota li l-paġni web tal-Istitut Irjali tal-Istandardizzazzjoni tal-Pajjiżi l-Baxxi (iktar ’il quddiem in-“NEN”) fejn jistgħu jinxtraw l-istandards nazzjonali tal-implimentazzjoni fihom l-informazzjoni li ġejja “Din il-pubblikazzjoni [li fiha l-istandard rispettiv] hija protetta bid-drittijiet tal-awtur u hija għall-użu personali biss.” Ara s-sorsi kkwotati fin-nota ta’ qiegħ il-paġna preċedenti.
16      Fir-rigward tal-aħħar verżjonijiet disponibbli ta’ dawn l-istandards fil-ħin tal-kitba.
17      “Using and referencing ISO and IEC standards to support public policy” (L-użu tal-istandards tal-ISO u l-IEC u r-referenza għalihom sabiex tiġi sostnuta l-politika pubblika ), ISO, 2015, pp. 34 sa 36.
18      L-Artikolu 21.1 tal-Istatuti tal-ISO.
19      L-Istatuti tal-ISO huma disponibbli b’dawn it-tliet lingwi fuq is-sit Internet tal-ISO.
20      L-Artikoli 23.1, 23.2 u 23.3 tal-Istatuti tal-ISO.
21      Ara għall-għażliet disponibbli rispettivament https://www.iso.org/standard/76549.html, https://www.iso.org/standard/79002.html, https://www.iso.org/standard/85345.html u https://www.iso.org/standard/60154.html.
22      Ara, għas-sors ta’ informazzjoni rilevanti, in-nota ta’ qiegħ il-paġna 13 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
23      Sentenza tas‑27 ta’ Ottubru 2016, James Elliott Construction (C‑613/14, iktar ’il quddiem is-“sentenza fil-kawża James Elliott”, EU:C:2016:821, punt 40). Għall-karatteristiċi tas-sistema CEN ara, l-iktar reċenti, il-Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Medina fil-kawża Public.Resource.Org u Right to Know vs Il‑Kummissjoni (C‑588/21 P, EU:C:2023:509, punti 23 sa 31).
24      Is-sentenza fil-kawża Stintichting Rookpreventie Jeugd et, punti 31
u 33.
25      Ibidem, punti 43 sa 47.
26      Ibidem, punt 40 u l-ġurisprudenza ċċitata.
27      Ibidem, punt 48. Enfasi miżjuda minni.
28      Ibidem, punt 52.
29      Fil-punt 79 tas-sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et. Ser ngħaddi għal dawk il-karatteristiċi f’iżjed dettall iktar ’il quddiem.
30      Il-punt 79 u l-punt 5 tad-dispożittiv tas-sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et.
31      Sentenza tal‑11 ta’ Diċembru 2007, il-kawża Skoma-Lux (C‑161/06, iktar ’il quddiem “is-sentenza fil-kawża Skoma-Lux”, EU:C:2007:773).
32      Ibidem, punt 59.
33      Liema aspett kien ġie enfasizzat qabel fis-sentenza tal‑20 ta’ Settembru 1990, il-kawża Sevince (C‑192/89, iktar ’il quddiem is-“sentenza fil-kawża Sevince”, EU:C:1990:322, punt 24).
34      Is-sentenza fil-kawża Skoma-Lux, punt 60.
35      Sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2009, il-kawża Heinrich (C‑345/06, iktar ’il quddiem is-“sentenza fil-kawża Heinrich”, EU:C:2009:140).
36      Sentenza fil-kawża Skoma-Lux, punt 38 u l-ġurisprudenza ċċitata.
37      Ibidem, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata.
38      Għalkemm dawn iż-żewġ sentenzi kienu jikkonċernaw it-tnejn li huma regolament mhux ippubblikat (jew parti minnu), is-soluzzjoni li nstabet fihom tapplika għal obbligi stabbiliti f’direttiva, kif osservat il-Qorti tal-Ġustizzja fil-punt 42 tas-sentenza tal-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et.
39      Is-sentenza fil-kawża Skoma-Lux, punti 47 sa 50.
40      Ibidem, punt 52.
41      Il-punt 5 tad-dispożittiv tas-sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et  jaqra kif ġej: “Fl-ipoteżi fejn l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40 ma jistax jiġi invokat kontra individwi, il-metodu użat għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 3(1) ta’ din id-direttiva għandu jkun xieraq, fid-dawl tal-iżviluppi xjentifiċi u tekniċi jew tal-istandards adottati fuq livell internazzjonali, sabiex jitkejlu l-livelli ta’ emissjonijiet irrilaxxati meta sigarett jintuża għall-finijiet previsti, u għandu jieħu bħala bażi livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem, b’mod partikolari għaż-żgħażagħ […].” Enfasi miżjuda minni.
42      Waħda mill-eċċezzjonijiet, previsti fl-Artikolu 24(2), tikkonċerna rekwiżiti addizzjonali li jistgħu jiġu adottati fir-rigward tal-ippakkjar tal-prodotti tat-tabakk, filwaqt li l-oħra (prevista fl-Artikolu 24(2)) tintroduċi l-possibbiltà li tiġi pprojbita ċerta kategorija ta’ tabakk jew prodotti relatati għal raġunijiet relatati mas-sitwazzjoni speċifika f’dak l-Istat Membru, fejn tali miżura nazzjonali jkollha tiġi nnotifikata lill-Kummissjoni. Din l-aħħar eċċezzjoni ġiet invokata f’waħda mid-domandi li wasslet għas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et
u l-Qorti tal-Ġustizzja ċaħditha, fil-punti 80 sa 85 ta’ dik is-sentenza, bħala inammissibbli għaliex il-fatti tal-kawża ma kinux jinvolvu l-implimentazzjoni tagħha.
43      Li tfittex li tevita li jiġu applikati diversi metodi ta’ kejl fl-Istati Membri kif osservat il-Qorti tal-Ġustizzja fil-punt 32 tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et.
44      Jiġri hekk ukoll jekk parti bħalma hija l-Fondazzjoni titħalla targumenta b’suċċess għall-irtirar tas-sigaretti mis-suq minħabba l-fatt li ma jilħqux il-livelli massimi ta’ emissjonijiet meta jiġu mkejla b’metodu li ma jkunx previst mil-leġiżlatur, anki jekk
ikunu josservaw ma’ dawk il-livelli meta mkejla bil-metodu previst fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40.
45      Is-sentenza fil-kawża Skoma Lux, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata.
46      Ara s-sentenza fil-kawża Sevince (imsemmija iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 32, punt 24) fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li n-nuqqas ta’ pubblikazzjoni tad-deċiżjonijiet tal-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni mwaqqaf mill-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni bejn il-Komunità Ekonomika Ewropea u t-Turkija “jista’ jipprevjeni milli jiġu applikati għal individwu privat, [iżda] individwu privat ma jiġix imċaħħad mis-setgħa li jinvoka, fi trattattivi ma’ awtorità pubblika, id-drittijiet li jagħtuh dawk id-deċiżjonijiet”.
47      Il-verżjoni Olandiża tas-sentenza tirreferi għal “aan particulieren in het algemeen”, filwaqt li l-verżjoni Franċiża tas-sentenza tirreferi għal “particuliers en général”.
48      It-termini “individwi b’mod ġenerali” jidhru wkoll fil-punti 49 u 73 tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd et
iżda dawn l-okkorrenzi sempliċement jiżviluppaw jew jirrepetu dak li diġà ntqal.
49      Hija tirreferi għal verżjonijiet lingwistiċi differenti tas-sentenza Stichting Rookpreventie Jeugd etsabiex tesprimi d-dubji tagħha dwar jekk it-termini “individwi b’mod il-ġenerali” jfissrux il-“pubbliku ġenerali” (għall-kuntrarju tal-“impriżi” u dan kif nifhem l-argument jien) jew jekk jirreferux għall-idea li l-istandards ISO inkwistjoni ma jorbtux “lill-pubbliku b’mod ġenerali”, jiġifieri “fil-prinċipju” (u sakemm, għal darba oħra skont kif qiegħed nifhimha jien, il-parti rispettiva tkun tista’ taċċessahom).
50      Ara wkoll l-ispjegazzjoni fil-punt 41
ta’ dawn il-konklużjonijiet.
51      Jidhirli li l-qorti tar-rinviju tikkunsidra bħala partikolarment rilevanti l-Artikolu 24(2) tal-Karta, billi din id-dispożizzjoni tipprovdi li “[f]l-azzjonijiet kollha relatati mat-tfal, kemm jekk jittieħdu minn awtoritajiet pubbliċi jew minn istituzzjonijiet privati, l-aħjar interess tat-tfal għandu jkun kunsiderazzjoni primarja.” Fir-rigward tal-Artikolu 35 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, ninnota li t-tieni sentenza tiegħu tiddikjara li “[g]ħandu jiġi żgurat livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem fid-definizzjoni u fl-implimentazzjoni tal-linji ta’ politika u l-attivitajiet kollha tal-Unjoni.”
52      Ninnota li l-argument tal-Gvern Bulgaru huwa li l-ewwel domanda hija inammissibbli minħabba nuqqas ta’ preċiżjoni dwar l-istandards ISO li tikkonċerna l-imsemmija domanda. Jien tal-fehma li l-formulazzjoni ta’ din id-domanda u l-ispjegazzjoni mogħtija fid-deċiżjoni tar-rinviju jagħmluha ċara li d-domanda tikkonċerna l-istandards ISO li jirreferi għalihom l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/40.
53      Ara, pereżempju, is-sentenza tas‑26 ta’ Ġunju 2025, PJ Carroll u Nicoventures Trading (C‑759/23, EU:C:2025:477, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).
54      Ara b’mod partikolari l-premessa 8 tad-Direttiva 2014/40 li tiddikjara li “[l]-prodotti tat-tabakk mhumiex komoditajiet ordinarji”, u dan fid-dawl tal-“effetti partikolarment dannużi tat-tabakk fuq is-saħħa tal-bniedem”.
55      Ara, b’mod partikolari, l-Artikoli 9(1) u 10(1)
tad-Direttiva 2014/40, kif ukoll l-Annessi I u II tagħha.
56      “Fir-rigward tal-istabbiliment tal-livelli ta’ emissjoni massimi, jista’ jkun meħtieġ u xieraq li aktar tard, dawk il-livelli ta’ emissjoni għall-qatran, in-nikotina u l-monossidu tal-karbonju, jitnaqqsu jew li jiġu stabbiliti livelli massimi għal emissjonijiet oħra mill-prodotti tat-tabakk, filwaqt li jitqiesu t-tossiċità jew l-effett ta’ dipendenza tagħhom.” Enfasi miżjuda minni.
57      Enfasi miżjuda minni.
58      Enfasi miżjuda minni.
59      Infakkar li l-possibbiltà għall-Qorti tal-Ġustizzja li tifformula mill-ġdid domanda dwar l-interpretazzjoni f’domanda dwar il-validità tingħata, fil-qosor, fejn dak l-approċċ huwa kkmandat mill-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li “tislet mill-elementi kollha pprovduti mill-qorti nazzjonali dawk l-elementi tad-dritt tal-Unjoni li jeħtieġu, fid‑dawl tas-suġġett tat-tilwima, interpretazzjoni jew evalwazzjoni ta’ validità”. Sentenza tal‑25 ta’ Jannar 2022, VYSOČINA WIND (C‑181/20, EU:C:2022:51, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).
60      Ara, għall-parti rilevanti tagħha, in-nota ta’ qiegħ il-paġna 51 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
61      Mill-Artikolu 114(3) TFUE (li huwa fih innifsu wieħed mill-bażijiet legali tad-Direttiva 2014/40) jirriżulta li livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa għandu jittieħed bħala bażi għall-proposti leġiżlattivi rilevanti, kif irrikonoxxut fil-premessa 8 tad-Direttiva 2014/40. Kif fakkret il-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest tal-istess direttiva, imperattiv simili huwa ddikjarat wkoll fl-Artikoli 9 TFUE u 168(1) TFUE. Ara s-sentenza tal‑4 ta’ Mejju 2016, Philip Morris Brands et (C‑547/14, EU:C:2016:325, iktar ’il quddiem is-“sentenza fil-kawża Philip Morris”, EU:C:2016:325, punt 157).
62      Ninnota li fis-sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et il-Qorti tal-Ġustizzja kienet diġà ntalbet tevalwa l-validità tal-imsemmija dispożizzjoni “minħabba l-fatt li studji xjentifiċi juru li l-metodi ta’ kejl li għalihom [tirreferi] [din tal-aħħar] ma jirriflettux il-livelli ta’ qatran, ta’ nikotina u ta’ monossidu tal-karbonju tas-sigaretti li
fil-fatt jinġibdu man-nifs minn min ipejjep” (punt 64 li jikkonċerna Domanda 3(b)). Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja nnotat li dik id-domanda kienet ibbażata fuq studji li saru wara l-adozzjoni tad-direttiva inkwistjoni, u dan għamilhom irrilevanti għall-eżami msemmi iktar ’il fuq għaliex, kif fakkret il-Qorti tal-Ġustizzja, il-“validità ta’ att tal-Unjoni għandha tiġi evalwata fid-dawl tal-elementi li l-leġiżlatur tal-Unjoni kellu fid-data tal-adozzjoni tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni”. Is-sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et, punt 67 u l-ġurisprudenza ċċitata. L-angolu li minnu ġiet eżaminata l-validità ta’ din id-dispożizzjoni ma jippreġudikax, għalhekk, l-eżami mitlub f’dawn il-proċeduri.
63      Is-sentenza fil-kawża Stichting Rookpreventie Jeugd et, punt 44.
64      Konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali Kokott fil-kawża Philip Morris Brands et (C‑547/14, EU:C:2015:853, punti 149 u 150) u s-sentenza fil-kawża Philip Morris, punt 166 u l-ġurisprudenza ċċitata.
65      Ara wkoll ir-Rapport mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva 2014/40/UE rigward il-manifattura, il-preżentazzjoni u l-bejgħ tat-tabakk u prodotti relatati, COM(2021) 249 final, Taqsima 3.1., nota ta’ qiegħ il-paġna 21.
66      Ibidem, Taqsima 3.1.
67      Sentenza tal‑5 ta’ Marzu 2024, Public.Resource.Org u Right to Know vs Il‑Kummissjoni et (C‑588/21 P, iktar ’il quddiem is-“sentenza fil-kawża Public.Resource.Org”, EU:C:2024:201). F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja essenzjalment talbet lill-Kummissjoni tagħti aċċess għall-istandards adottati miċ-CEN, minkejja l-eżistenza ta’ drittijiet tal-awtur irrivendikati fuqhom.
68      Regolament (KE) Nru 1049/2001 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑30 ta’ Mejju 2001 dwar l-aċċess pubbliku għad-dokumenti tal-Parlament Ewropew, tal-Kunsill u tal-Kummissjoni (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 1, Vol. 3, p. 331).
69      Ara l-proċeduri pendenti dwar l-azzjoni mressqa fis‑6 ta’ Diċembru 2024, International Electrotechnical Commission u ISO vs Il-Kummissjoni (T‑631/24). Nifhem li dik l-azzjoni qiegħda tfittex l-annullament tad-deċiżjoni rispettiva tal-Kummissjoni.
70      Enfasi miżjuda minni. Ara wkoll il-punt 37 tagħha għal formulazzjoni simili.
71      Ara, għal atti suġġetti għal pubblikazzjoni, id-diskussjoni fil-Konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali Kokott fil-kawża Skoma-Lux (C‑161/06, EU:C:2007:525, punt 37).
72      Ara l-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali Sharpston fil-kawża Heinrich (C‑345/06, EU:C:2008:212, punti 122 sa 133).