62018TJ0170
WYROK SĄDU (dziewiąta izba w składzie powiększonym)
z dnia 12 lutego 2020 r. (
*1
)
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające przyjęte w związku z sytuacją w Demokratycznej Republice Konga – Zamrożenie środków finansowych – Pozostawienie nazwiska skarżącego w wykazie osób objętych środkami ograniczającymi – Obowiązek uzasadnienia – Prawo do obrony – Obowiązek poinformowania przez Radę o nowych okolicznościach uzasadniających przedłużenie obowiązywania środków ograniczających – Naruszenie prawa – Oczywisty błąd w ocenie – Prawo własności – Prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego – Proporcjonalność – Domniemanie niewinności – Zarzut niezgodności z prawem – Dostosowanie żądań
W sprawie T‑170/18
Alex Kande Mupompa, zamieszkały w Kinszasie (Demokratyczna Republika Konga), którego reprezentowali adwokaci T. Bontnick, P. De Wolf, M. Forgeois i A. Guillerme,
strona skarżąca,
przeciwko
Radzie Unii Europejskiej, którą reprezentowali J.-P. Hix, S. Lejeune i H. Marcos Fraile, w charakterze pełnomocników,
strona pozwana,
mającej za przedmiot oparte na art. 263 TFUE żądanie stwierdzenia nieważności decyzji Rady (WPZiB) 2017/2282 z dnia 11 grudnia 2017 r., zmieniającej decyzję 2010/788/WPZiB w sprawie środków ograniczających wobec Demokratycznej Republiki Konga (Dz.U. 2017, L 328, s. 19), decyzji wykonawczej Rady (WPZiB) 2018/569 z dnia 12 kwietnia 2018 r. dotyczącej wykonania decyzji 2010/788/WPZiB w sprawie środków ograniczających wobec Demokratycznej Republiki Konga (Dz.U. 2018, L 95, s. 21) oraz rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) 2018/566 z dnia 12 kwietnia 2018 r. w sprawie wykonania art. 9 rozporządzenia (WE) nr 1183/2005 wprowadzającego niektóre szczególne środki ograniczające skierowane przeciwko osobom naruszającym embargo na broń w odniesieniu do Demokratycznej Republiki Konga (Dz.U. 2018, L 95, s. 9), w zakresie, w jakim dotyczą one skarżącego,
SĄD (dziewiąta izba w składzie powiększonym),
w składzie: S. Gervasoni, prezes, L. Madise, R. da Silva Passos (sprawozdawca), K. Kowalik-Bańczyk i C. Mac Eochaidh, sędziowie,
sekretarz: L. Ramette, administrator,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 4 lipca 2019 r.,
wydaje następujący
Wyrok (
1
)
Okoliczności powstania sporu
1
Skarżący, Alex Kande Mupompa, jest obywatelem Demokratycznej Republiki Konga.
2
Niniejsza sprawa wpisuje się w ramy środków ograniczających nałożonych przez Radę Unii Europejskiej w celu ustanowienia trwałego pokoju w Demokratycznej Republice Konga i wywierania presji na osoby i podmioty naruszające embargo na broń nałożone na to państwo.
3
W dniu 18 lipca 2005 r. Rada wydała na podstawie art. 60, 301 i 308 WE rozporządzenie (WE) nr 1183/2005 wprowadzające niektóre szczególne środki ograniczające skierowane przeciwko osobom naruszającym embargo na broń w odniesieniu do Demokratycznej Republiki Konga (Dz.U. 2005, L 193, s. 1).
4
W dniu 20 grudnia 2010 r. Rada wydała na podstawie art. 29 TUE decyzję 2010/788/WPZiB w sprawie środków ograniczających wobec Demokratycznej Republiki Konga i uchylającą wspólne stanowisko 2008/369/WPZiB (Dz.U. 2010, L 336, s. 30).
5
W dniu 12 grudnia 2016 r. Rada wydała na podstawie art. 215 TFUE, rozporządzenie (UE) 2016/2230 zmieniające rozporządzenie nr 1183/2005 (Dz.U. 2016, L 336 I, s. 1).
6
W tym samym dniu Rada wydała na podstawie art. 29 TUE decyzję (WPZiB) 2016/2231 zmieniającą decyzję 2010/788 (Dz.U. 2016, L 336 I, s. 7).
7
Motywy 2–4 decyzji 2016/2231 mają następujące brzmienie:
„(2)
W dniu 17 października 2016 r. Rada przyjęła konkluzje, w których wyraziła głębokie zaniepokojenie sytuacją polityczną w Demokratycznej Republice Konga (DRK). W szczególności zdecydowanie potępiła akty skrajnej przemocy, do których doszło w dniach 19 i 20 września w Kinszasie, stwierdzając, że akty te pogłębiły jeszcze bardziej sytuację impasu, w jakiej znalazła się DRK z powodu niezwołania wyborów prezydenckich w terminie przewidzianym w konstytucji, tj. do dnia 20 grudnia 2016 r.
(3)
Rada podkreśliła, że aby stworzyć atmosferę sprzyjającą prowadzeniu dialogu i organizacji wyborów, rząd DRK musi wyraźnie zobowiązać się do czuwania nad przestrzeganiem praw człowieka i praworządności oraz zaprzestać wykorzystywania wymiaru sprawiedliwości jako narzędzia politycznego. Rada wezwała również wszystkie zainteresowane strony, by odrzuciły stosowanie przemocy.
(4)
Rada wyraziła również gotowość do wykorzystania wszelkich dostępnych jej środków, w tym środków ograniczających wobec osób odpowiedzialnych za poważne przypadki łamania praw człowieka, podżeganie do przemocy lub stwarzanie przeszkód w dążeniu do wyjścia z kryzysu w sposób oparty na konsensusie i pokojowy, z poszanowaniem dążenia narodu DRK do wybrania swoich przedstawicieli”.
8
Artykuł 3 ust. 2 decyzji 2010/788, zmienionej decyzją 2016/2231, stanowi, co następuje:
„Środki ograniczające, o których mowa w art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1 i 2, są nakładane na osoby i podmioty:
a)
utrudniające oparte na konsensusie i pokojowe rozwiązania zmierzające do przeprowadzenia w [Demokratycznej Republice Konga] wyborów, w tym poprzez akty przemocy, represje lub nawoływanie do przemocy, lub poprzez podważanie praworządności;
b)
uczestniczące w planowaniu czynów stanowiących poważne przypadki łamania lub naruszania praw człowieka w [Demokratycznej Republice Konga], kierowaniu tymi czynami lub ich popełnianiu;
c)
powiązane z osobami i podmiotami, o których mowa w lit. a) i b);
zgodnie z wykazem znajdującym się w załączniku II”.
9
Zgodnie z art. 4 ust. 1 decyzji 2010/788, zmienionej decyzją 2016/2231, „[p]aństwa członkowskie przyjmują środki niezbędne do tego, by zapobiec wjazdowi na lub przejazdowi przez ich terytoria osób, o których mowa w art. 3”. Artykuł 4 ust. 2 stanowi, że „[u]st. 1 nie zobowiązuje państwa członkowskiego do odmowy swoim obywatelom wjazdu na swoje terytorium”.
10
Artykuł 5 ust. 1, 2 i 5 decyzji 2010/788, zmienionej decyzją 2016/2231, stanowi, co następuje:
„1.   Dokonuje się zamrożenia wszystkich środków finansowych, innych aktywów finansowych i zasobów gospodarczych będących własnością lub kontrolowanych bezpośrednio lub pośrednio przez osoby lub podmioty, o których mowa w art. 3, oraz wszystkich środków finansowych, innych aktywów finansowych i zasobów gospodarczych, którymi dysponują podmioty będące własnością lub kontrolowane bezpośrednio lub pośrednio przez osoby lub podmioty, o których mowa w art. 3, lub którymi dysponują jakiekolwiek osoby lub podmioty działające w imieniu osób i podmiotów, o których mowa w art. 3, lub pod ich kierunkiem, zgodnie z opisem w załączniku I i II.
2.   Żadne środki finansowe, inne aktywa finansowe ani zasoby gospodarcze nie są udostępniane, bezpośrednio lub pośrednio, osobom i podmiotom, o których mowa w ust. 1, lub na rzecz tych osób i podmiotów.
[…]
5.   W odniesieniu do osób i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 2, właściwy organ państwa członkowskiego może zezwolić na uwolnienie niektórych zamrożonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych lub na udostępnienie niektórych środków finansowych lub zasobów gospodarczych na warunkach, jakie uznaje za stosowne, po ustaleniu, że dane środki finansowe lub zasoby gospodarcze są:
a)
niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb osób i podmiotów oraz członków rodzin pozostających na utrzymaniu takich osób fizycznych, w tym opłat za żywność, z tytułu najmu lub kredytu hipotecznego, za leki i leczenie, podatków, składek ubezpieczeniowych oraz opłat za usługi użyteczności publicznej;
b)
przeznaczone wyłącznie na pokrycie uzasadnionych kosztów honorariów oraz zwrotu wydatków związanych ze świadczeniem usług prawniczych;
[…]
d)
niezbędne do pokrycia wydatków nadzwyczajnych, pod warunkiem że właściwy organ poinformował właściwe organy pozostałych państw członkowskich oraz Komisję, co najmniej dwa tygodnie przed udzieleniem zezwolenia, o powodach, dla których uważa, że specjalne zezwolenie powinno zostać przyznane”.
11
Artykuł 6 ust. 2 decyzji 2010/788, zmienionej decyzją 2016/2231, stanowi, co następuje:
„2.   Rada, stanowiąc na wniosek państwa członkowskiego lub Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa, sporządza i zmienia wykaz znajdujący się w załączniku II”.
12
Artykuł 7 ust. 2 i 3 decyzji 2010/788, zmienionej decyzją 2016/2231, stanowi, co następuje:
„2.   Rada przekazuje decyzję, o której mowa w art. 6 ust. 2, wraz z uzasadnieniem umieszczenia w wykazie, danej osobie lub danemu podmiotowi bezpośrednio – gdy adres jest znany – albo w drodze opublikowania ogłoszenia, umożliwiając takiej osobie lub takiemu podmiotowi przedstawienie uwag.
3.   W przypadku przedstawienia uwag lub istotnych nowych dowodów Rada dokonuje przeglądu swojej decyzji i odpowiednio informuje daną osobę lub dany podmiot”.
13
Zgodnie z art. 9 ust. 2 decyzji 2010/788, zmienionej decyzją 2016/2231, „[ś]rodki, o których mowa w art. 3 ust. 2, stosuje się do dnia 12 grudnia 2017 r.” oraz „ich okres obowiązywania jest przedłużany lub są one zmieniane, jeżeli Rada uzna, że ich cele nie zostały osiągnięte”.
14
Co się tyczy rozporządzenia nr 1183/2005, jego art. 2b ust. 1, zmieniony rozporządzeniem 2016/2230, stanowi, co następuje:
„1.   Załącznik Ia zawiera wykaz osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów wskazanych przez Radę z następujących powodów:
[…]
b)
planowanie czynów stanowiących poważne przypadki łamania lub naruszania praw człowieka w [Demokratycznej Republice Konga], kierowanie takimi czynami lub ich popełnianie”.
15
W dniu 29 maja 2017 r. Rada wydała na podstawie w szczególności art. 31 ust. 2 TUE i art. 6 ust. 2 decyzji 2010/788 decyzję wykonawczą (WPZiB) 2017/905 dotyczącą wykonania decyzji 2010/788 (Dz.U. 2017, L 138 I, s. 6). W tym samym dniu Rada wydała rozporządzenie wykonawcze (UE) 2017/904 wykonujące art. 9 ust. 2 rozporządzenia nr 1183/2005 (Dz.U. 2017, L 138 I, s. 1).
16
Motyw 2 rozporządzenia wykonawczego 2017/904 i decyzji wykonawczej 2017/905 ma następujące brzmienie:
„W dniu 12 grudnia 2016 r. Rada wydała decyzję (WPZiB) 2016/2231 w odpowiedzi na zakłócanie przebiegu procesu wyborczego i związane z tym przypadki naruszania praw człowieka w Demokratycznej Republice Konga (DRK). W dniu 6 marca 2017 r. Rada przyjęła konkluzje, w których wyraziła poważne zaniepokojenie sytuacją polityczną w DRK spowodowaną blokowaniem wdrożenia pluralistycznego porozumienia politycznego z dnia 31 grudnia 2016 r. oraz sytuacją w zakresie bezpieczeństwa w szeregu regionów kraju, w których odnotowano nieproporcjonalne użycie siły”
17
Nazwisko skarżącego zostało dodane decyzją wykonawczą 2017/905 do wykazu osób i podmiotów w załączniku II do decyzji 2010/788 (zwanego dalej „spornym wykazem”) oraz rozporządzeniem wykonawczym 2017/904 do wykazu osób i podmiotów w załączniku Ia rozporządzenia nr 1183/2005.
18
W załączniku II do decyzji 2010/788, zmienionej decyzją wykonawczą 2017/905, oraz w załączniku Ia do rozporządzenia nr 1183/2005, zmienionego rozporządzeniem wykonawczym 2017/904, Rada uzasadniła przyjęcie środków ograniczających wobec skarżącego z następujących względów:
„Jako gubernator Kasai Central (Środkowego Kasai), Alex Kande Mupompa odpowiada za trwające obecnie nieproporcjonalne użycie siły, brutalne represje i egzekucje pozasądowe dokonywane przez siły bezpieczeństwa i PNC w Kasai Central od 2016 r., w tym domniemane bezprawne zabójstwa członków milicji Kamiuna Nsapu oraz osób cywilnych w Mwanza Lomba, Kasai Central, w lutym 2017 r.
Alex Kande Mupompa brał zatem udział w planowaniu czynów stanowiących poważne przypadki naruszania praw człowieka w DRK, w kierowaniu takimi czynami lub ich popełnianiu”.
19
W dniu 30 maja 2017 r. Rada opublikowała w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej ogłoszenie skierowane do osób objętych środkami ograniczającymi przewidzianymi w decyzji 2010/788, wykonywanej decyzją wykonawczą 2017/905, oraz w rozporządzeniu nr 1183/2005, wykonywanym rozporządzeniem wykonawczym 2017/904, w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do Demokratycznej Republiki Konga (Dz.U. 2017, C 169, s. 4). W ogłoszeniu tym wyjaśniono w szczególności, że przed dniem 1 października 2017 r. odnośne osoby mogą złożyć do Rady wniosek o ponowne rozpatrzenie decyzji o umieszczeniu ich nazwisk w spornym wykazie oraz w wykazie osób i podmiotów zawartym w załączniku Ia do rozporządzenia nr 1183/2005, wraz z dokumentami uzupełniającymi. W rzeczonym ogłoszeniu wskazano również, że wszelkie otrzymane uwagi zostaną uwzględnione w ramach kolejnego przeglądu dokonywanego przez Radę zgodnie z art. 9 decyzji 2010/788.
20
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 22 sierpnia 2017 r. skarżący i siedem innych osób wniosło skargę mającą na celu w istocie stwierdzenie nieważności rozporządzenia wykonawczego 2017/904 i decyzji wykonawczej 2017/905 w zakresie, w jakim akty te ich dotyczyły. Skarga ta została zarejestrowana pod numerem sprawy T‑582/17.
21
W dniu 11 grudnia 2017 r., po zakończeniu procesu przeglądu zaskarżonych środków, Rada wydała na podstawie art. 29 TUE, decyzję (WPZiB) 2017/2282 zmieniającą decyzję 2010/788 (Dz.U. 2017, L 328, s. 19). Artykuł 1 tej decyzji nadał art. 9 ust. 2 decyzji 2010/788 następującą treść:
„Środki, o których mowa w art. 3 ust. 2, stosuje się do dnia 12 grudnia 2018 r. W stosownych przypadkach ich okres obowiązywania jest przedłużany lub są one zmieniane, jeżeli Rada uzna, że ich cele nie zostały osiągnięte”.
Okoliczności faktyczne zaistniałe po wydaniu decyzji 2017/2282
22
Pismem z dnia 18 grudnia 2017 r. Rada przesłała skarżącemu decyzję 2017/2282. Przy tej okazji Rada poinformowała przedstawicieli skarżącego o zamiarze aktualizacji uzasadnienia w zakresie, w jakim go dotyczyło, oraz umożliwiła mu złożenie oświadczeń w tym zakresie.
23
W dniu 12 kwietnia 2018 r. Rada wydała decyzję wykonawczą (WPZiB) 2018/569 dotyczącą wykonania decyzji 2010/788 (Dz.U. 2018, L 95, s. 21) oraz rozporządzenie wykonawcze (UE) 2018/566 wykonujące art. 9 rozporządzenia 1183/2005 (Dz.U. 2018, L 95, s. 9). Powody umieszczenia nazwiska wnioskodawcy w wykazie zostały zmienione w następujący sposób:
„Jako gubernator Środkowego Kasai do października 2017 roku Alex Kande Mupompa był odpowiedzialny za nieproporcjonalne stosowanie siły, brutalne represje i egzekucje pozasądowe popełniane przez siły bezpieczeństwa oraz PNC w Środkowym Kasai od sierpnia 2016 roku, w tym zabójstwa na terytorium Dibaya w lutym 2017 roku.
Alex Kande Mupompa brał zatem udział w planowaniu czynów stanowiących poważne przypadki naruszania praw człowieka w DRK, w kierowaniu takimi czynami lub ich popełnianiu”.
24
Ponadto wyrokiem z dnia 26 marca 2019 r., Boshab i in./Rada (T‑582/17, nieopublikowanym, EU:T:2019:193), Sąd oddalił skargę, o której mowa w pkt 20 powyżej.
Postępowanie i żądania stron
25
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 8 marca 2018 r. skarżący wniósł niniejszą skargę.
26
W odrębnym piśmie złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 5 czerwca 2018 r. skarżący złożył na podstawie art. 86 regulaminu postępowania przed Sądem wniosek o dostosowanie skargi, zmierzający do objęcia żądaniami skargi również decyzji wykonawczej 2018/569 i rozporządzenia wykonawczego 2018/566 w zakresie, w jakim akty te go dotyczyły. W dniu 6 lipca 2018 r. Rada przedstawiła uwagi na temat pisma dostosowującego skargę.
27
Decyzją z dnia 12 października 2018 r. prezes dziewiątej izby Sądu postanowił połączyć niniejszą sprawę ze sprawami T‑171/18, Boshab/Rada, T‑172/18, Akili Mundos/Rada, T‑173/18, Ramazani Shadary/Rada, T‑174/18 Mutondo/Rada, T‑175/18, Ruhorimbere/Rada, T‑176/18, Mende Omalanga/Rada i T‑177/18, Kazembe Musonda/Rada, do celów pisemnego etapu postępowania i ewentualnego ustnego etapu postępowania.
28
Na wniosek sędziego sprawozdawcy Sąd postanowił o otwarciu ustnego etapu postępowania. W dniu 15 maja 2019 r. Sąd przekazał sprawę do rozpoznania powiększonemu składowi dziewiątej izby.
29
Na rozprawie w dniu 4 lipca 2019 r. wysłuchane zostały wystąpienia stron i ich odpowiedzi na pytania Sądu.
30
Skarżący wnosi do Sądu o:
–
stwierdzenie nieważności decyzji 2017/2282 w zakresie, w jakim pozostawiła nazwisko skarżącego w załączniku II decyzji 2010/788 i w załączniku Ia rozporządzenia nr 1183/2005, zmienionych odpowiednio decyzją wykonawczą 2018/569 i rozporządzeniem wykonawczym 2018/566;
–
obciążenie Rady kosztami postępowania.
31
Rada wnosi do Sądu o:
–
oddalenie skargi;
–
posiłkowo, na wypadek stwierdzenia nieważności decyzji 2017/2282 lub decyzji wykonawczej 2018/569, utrzymanie w mocy skutków tej decyzji w stosunku do skarżącego do czasu upływu terminu na wniesienie odwołania od wyroku Sądu lub, jeżeli odwołanie zostanie wniesione w tym terminie, do czasu jego oddalenia;
–
obciążenie skarżącego kosztami postępowania.
[…]
Co do istoty
39
Na poparcie żądań stwierdzenia nieważności decyzji 2017/2282 i decyzji wykonawczej 2018/569 (zwanych dalej „zaskarżonymi decyzjami”) skarżący podnosi cztery zarzuty dotyczące, po pierwsze, naruszenia obowiązku uzasadnienia i prawa do bycia wysłuchanym, pod drugie, naruszenia prawa i oczywistego błędu w ocenie, po trzecie, naruszenia prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, prawa własności i zasady proporcjonalności oraz, po czwarte, niezgodności z prawem art. 3 ust. 2 lit. b) decyzji 2010/788 i art. 2b ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 1183/2005.
W przedmiocie zarzutu pierwszego dotyczącego naruszenia obowiązku uzasadnienia i prawa do bycia wysłuchanym.
40
Zarzut pierwszy składa się z dwóch części dotyczących odpowiednio, po pierwsze, naruszenia obowiązku uzasadnienia oraz, po drugie, naruszenia prawa do bycia wysłuchanym.
– W przedmiocie części pierwszej zarzutu pierwszego
41
W pierwszej części zarzutu pierwszego skarżący podnosi, że Rada naruszyła obowiązek uzasadnienia niekorzystnego aktu, o którym mowa w art. 296 TFUE. Skarżący utrzymuje, że uzasadnienie zaskarżonych decyzji jest szczególnie zwięzłe, ponieważ Rada nie wskazała żadnego konkretnego oskarżenia ani żadnej szczególnej i konkretnej okoliczności, umożliwiających przypisanie mu bez poważnych wątpliwości sformułowanych wobec niego w tym uzasadnieniu zarzutów. Zdaniem skarżącego zaskarżone decyzje opierają się zatem jedynie na domniemaniach, których nie można zweryfikować i które nakładają na niego obowiązek przedstawienia dowodów zaprzeczających istnieniu zarzucanych mu ogólnych czynów, co prowadzi do odwrócenia ciężaru dowodu.
42
Rada kwestionuje powyższe argumenty.
43
W tym zakresie należy przede wszystkim przypomnieć, że obowiązek uzasadnienia niekorzystnego aktu, o którym mowa w art. 296 akapit drugi TFUE, ma za zadanie, po pierwsze, zapewnić zainteresowanemu wskazówki wystarczające do ustalenia, czy akt jest zasadny lub ewentualnie, czy nie zawiera wady pozwalającej na zakwestionowanie jego ważności przed sądem Unii, a po drugie, zapewnić sądowi możliwość kontroli zgodności z prawem tego aktu. W ten sposób uregulowany obowiązek uzasadnienia stanowi istotną zasadę prawa Unii, od której można odstąpić wyłącznie z nadrzędnych względów. W związku z powyższym uzasadnienie powinno co do zasady być przekazane zainteresowanemu w tym samym czasie co niekorzystny dla niego akt prawny, przy czym jego brak nie może zostać usunięty w ten sposób, że zainteresowany dowie się o uzasadnieniu aktu w trakcie postępowania przed sądem Unii (wyrok z dnia 7 grudnia 2011 r., HTTS/Rada (T‑562/10, EU:T:2011:716, pkt 32).
44
Następnie uzasadnienie powinno być dostosowane do charakteru danego aktu oraz kontekstu, w jakim został on przyjęty. Wymóg uzasadnienia należy oceniać w świetle okoliczności konkretnej sprawy, w szczególności w świetle treści aktu, charakteru powołanych argumentów, a także interesu, jaki w uzyskaniu informacji mogą mieć adresaci aktu lub inne osoby, których dotyczy on bezpośrednio i indywidualnie. Nie ma wymogu, by uzasadnienie wyszczególniało wszystkie istotne okoliczności faktyczne i prawne, ponieważ ocena, czy uzasadnienie aktu jest wystarczające, winna opierać się nie tylko na jego brzmieniu, ale także uwzględniać okoliczności jego wydania, jak również całość przepisów prawa regulujących daną dziedzinę. W szczególności akt niekorzystny jest wystarczająco uzasadniony, jeżeli został wydany w okolicznościach znanych zainteresowanemu, pozwalając mu na zrozumienie treści przyjętego względem niego środka (wyroki: z dnia 15 listopada 2012 r., Rada/Bamba, C‑417/11 P, EU:C:2012:718, pkt 54, z dnia 14 października 2009 r.Bank Melli Iran/Rada, T‑390/08 P, EU:T:2009:401, pkt 82).
45
Spoczywający na Radzie obowiązek uzasadnienia odnosi się, po pierwsze, do wskazania podstawy prawnej przyjętego środka oraz, po drugie, do okoliczności, które pozwalają uznać, że jedno z kryteriów umieszczenia na wykazie zostało spełnione w przypadku zainteresowanych (wyrok z dnia 18 września 2014 r., Central Bank/Rada, T‑262/12, nieopublikowany, EU:T:2014:777, pkt 86).
46
Należy zatem zbadać, czy uzasadnienie zaskarżonego aktu zawiera wyraźne odniesienie do spornego kryterium umieszczenia w wykazie, a jeśli tak, to czy uzasadnienie to można uznać za wystarczające, aby umożliwić skarżącemu weryfikację zasadności zaskarżonego aktu, obronę przed Sądem, a temu ostatniemu na przeprowadzenie kontroli (zob. podobnie wyrok z dnia 18 września 2014 r., Central Bank of Iran/Rada, T‑262/12, niepublikowany, EU:T:2014:777, pkt 88).
47
Wreszcie uzasadnienie aktu Rady o zastosowaniu środka ograniczającego powinno nie tylko jego podstawę prawną, ale także szczególne i konkretne powody, dla których Rada uznała w ramach przysługujących jej uprawnień dyskrecjonalnych, że dana osoba powinna zostać objęta takim środkiem (wyroki: z dnia 15 listopada 2012 r., Rada/Bamba P, C‑417/11 P, EU:C:2012:718, pkt 52, z dnia 25 marca 2015 r., Central Bank of Iran/Rada, T‑563/12, EU:T:2015:187, pkt 55).
48
W niniejszej sprawie należy podkreślić, że decyzja 2017/2282 ma na celu pozostawienie nazwiska skarżącego w spornym wykazie, przy utrzymaniu powodów przyjętych przez Radę podczas pierwotnego umieszczenia jego nazwiska w decyzji wykonawczej 2017/905, zmieniającej decyzję 2010/788. Decyzją wykonawczą 2018/569 Rada uaktualniła uzasadnienie umieszczenia nazwiska skarżącego w spornym wykazie.
49
Zdaniem skarżącego powody te są szczególnie zwięzłe, ponieważ Rada nie formułuje żadnego konkretnego zarzutu, który pozwoliłby na przypisanie mu oskarżeń sformułowanych wobec niego we wspomnianym uzasadnieniu.
50
W tym względzie należy przypomnieć, że art. 3 ust. 2 lit. b) decyzji 2010/788, wprowadzony do niej decyzją 2016/2231, stanowi, że załącznik II obejmuje osoby i podmioty, które zostały uznane przez Radę za „uczestniczące w planowaniu czynów stanowiących poważne przypadki łamania lub naruszania praw człowieka w [Demokratycznej Republice Konga], kierowaniu tymi czynami lub ich popełnianiu”.
51
Należy również przypomnieć po pierwsze, że przyjęte przez Radę w decyzji 2010/788, zmienionej decyzją 2017/2282, uzasadnienie umieszczenia nazwiska skarżącego w spornym wykazie, odnosi się do jego statusu gubernatora Środkowego Kasai (Demokratyczna Republika Konga) i nieproporcjonalnego użycia siły, brutalnych represji i egzekucji pozasądowych popełnianych w tej prowincji przez siły bezpieczeństwa od 2016 r. W związku z tym Rada odnosi się do zabójstw członków bojówek i ludności cywilnej w Mwanza Lomba w lutym 2017 r. (zob. pkt 18 powyżej). Po drugie, decyzją wykonawczą 2018/569 Rada zmieniła powyższe uzasadnienie umieszczenia w wykazie, wskazując, że skarżący był gubernatorem Środkowego Kasai aż do października 2017 r., odnosząc się do zabójstw w lutym 2017 r., które miały miejsce już nie w Mwanza Lomba, ale na terytorium Dibaya (zob. pkt 23 powyżej).
52
W związku z tym uzasadnienie umieszczenia nazwiska skarżącego w spornym wykazie określa szczególne i konkretne okoliczności, odnoszące się zarówno do funkcji zawodowych wykonywanych przez skarżącego, jak i do rodzaju rozpatrywanych czynów, oraz wskazuje, że skarżący był zaangażowany w poważne naruszenia praw człowieka w Demokratycznej Republice Konga. Uzasadnienie to pozwala zrozumieć powody, jakie skłoniły Radę do przyjęcia środków ograniczających wobec skarżącego w odniesieniu do zarzucanej odpowiedzialności z racji pełnionych przez niego obowiązków gubernatora Środkowego Kasai do października 2017 r. za nieproporcjonalne użycie siły, brutalne represje i pozasądowe egzekucje z udziałem sił bezpieczeństwa i kongijskiej policji krajowej (PNC) w Środkowym Kasai od sierpnia 2016 r., w tym zabójstwa popełnione w tej prowincji w lutym 2017 r.
53
Jak słusznie podnosi Rada, takie uzasadnienie przedstawia szczególne i konkretne powody, dla których kryteria umieszczenia miały zastosowanie do skarżącego, a w szczególności, po pierwsze, wskazuje wyraźnie podstawę prawną, która odnosi się do kryteriów umieszczenia jego nazwiska w spornym wykazie oraz, po drugie, opiera się na powodach związanych z działalnością skarżącego, umożliwiających mu zrozumienie przyczyn uzasadniających umieszczenie jego nazwiska w spornym wykazie. Ponadto skarżący znał kontekst, w jakim została wydana zaskarżona decyzja, ponieważ zakwestionował on zasadniczo przed Sądem zgodność z prawem pierwszego umieszczenia jego nazwiska w wykazie, jak wskazano w pkt 20 i 24 powyżej, a powody tego umieszczenia są w znacznej mierze podobne w zaskarżonych decyzjach. Ponadto z pisma, które skarżący wysłał do Rady w dniu 31 października 2017 r., załączonego do skargi jako załącznik A.3, wynika, że znał on kontekst, w jakim wydana została zaskarżona decyzja.
54
W związku z tym skarżący nie mógł racjonalnie nie wiedzieć, że gdy w zaskarżonych decyzjach Rada zasadniczo potwierdziła powody pierwotnego umieszczenia jego nazwiska w spornym wykazie, o którym zdecydowano w decyzji wykonawczej 2017/905, powołała się ona na okoliczność, iż w związku z pełnieniem funkcji gubernatora Środkowego Kasai do października 2017 r. miał on faktyczną możliwość bezpośredniego wpływania na siły bezpieczeństwa i PNC w tej prowincji, które miały być zaangażowane w wyżej wymienione akty przemocy.
55
W świetle powodów umieszczenia nazwiska skarżącego w spornym wykazie, mógł on skutecznie podważyć zasadność przyjętych wobec niego środków ograniczających. Uczynił to zresztą w drugiej części drugiego zarzutu, dotyczącej oczywistego błędu w ocenie.
56
Wynika z tego, że uzasadnienie zaskarżonych decyzji było wystarczające, aby umożliwić skarżącemu zakwestionowanie ich ważności, a Sądowi – przeprowadzenie kontroli ich zgodności z prawem. Pierwszą część zarzutu pierwszego należy zatem oddalić.
– W przedmiocie części drugiej zarzutu pierwszego
57
W drugiej części zarzutu pierwszego skarżący podnosi, że Rada naruszyła jego prawo do bycia wysłuchanym. Uważa on, że o ile prawdą jest, że efekt zaskoczenia niezbędny w przypadku środka polegającego na zamrożeniu środków finansowych oznacza, iż Rada nie ma obowiązku przeprowadzenia wysłuchania przed pierwotnym umieszczeniem nazwiska osoby lub nazwy podmiotu w wykazie nakładającym środki ograniczające, o tyle nie zmienia to faktu, że w ramach ponownego rozpatrzenia decyzji o pierwotnym umieszczeniu w wykazie, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, efekt ten nie jest już istotny i należy przestrzegać zasady kontradyktoryjności zarówno w odniesieniu do powiadomienia o powodach przed wydaniem decyzji o pozostawieniu nazwiska w spornym wykazie, jak i do prawa do bycia wysłuchanym. Dodaje on, że składał wniosek o wysłuchanie przez Radę, ale na dzień złożenia niniejszej skargi Rada nie ustosunkowała się do tego wniosku.
58
W replice skarżący wskazuje, po pierwsze, że nigdy nie został wysłuchany przez Wspólne Biuro Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka (BCNUDH) w czasie przygotowywania różnych sprawozdań wykorzystanych przez Radę jako podstawa zaskarżonych decyzji, co stanowi naruszenie standardów określonych w orzecznictwie i świadczy o tym, iż powinien on był zostać wysłuchany przed wydaniem zaskarżonej decyzji, tym bardziej, że w dniu 31 października 2017 r. i 15 lutego 2018 r. poinformował Radę o okolicznościach mogących podważyć zasadność podstaw uzasadnienia. Po drugie skarżący utrzymuje, że w porównaniu z pierwotną decyzją o umieszczeniu jego nazwiska w spornym wykazie, Rada uwzględniła nowe dotyczące go dowody w celu wydania zaskarżonych decyzji.
59
Rada kwestionuje te argumenty, wskazując, że decyzja 2017/2282 opiera się na tych samych powodach, które były podstawą pierwotnego umieszczenia nazwiska skarżącego w spornym wykazie na podstawie decyzji wykonawczej 2017/905. Wynika z tego, że nie miała ona obowiązku wysłuchania skarżącego przed wydaniem decyzji 2017/2282. Ponadto w swoich uwagach do pisma dostosowującego Rada wskazuje, że argumentów podniesionych przez skarżącego w skardze nie można odnieść do wniosku o dostosowanie, ponieważ w toku postępowania, które doprowadziło do wydania decyzji wykonawczej 2018/569, doszło do wymiany korespondencji między Radą a przedstawicielem skarżącego, która umożliwiła mu przedstawienie uwag do nowego uzasadnienia umieszczenia jego nazwiska w spornym wykazie, zaproponowanego przez Radę.
60
Na wstępie należy przypomnieć, że art. 41 ust. 2 lit. a) Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”) stanowi, że każdy ma prawo do bycia wysłuchanym, zanim zostaną podjęte indywidualne środki mogące negatywnie wpłynąć na jego sytuację.
61
Zgodnie z orzecznictwem w ramach postępowania dotyczącego wydania decyzji o umieszczeniu lub pozostawieniu nazwiska osoby w wykazie ujętym w załączniku do aktu o zastosowaniu środków ograniczających poszanowanie prawa do obrony i prawa do skutecznej ochrony sądowej wymaga, by właściwy organ Unii poinformował zainteresowaną osobę o materiałach, którymi organ ten dysponuje przeciwko wspomnianej osobie dla celów uzasadnienia swojej decyzji, po to, aby osoba ta mogła bronić swoich praw w najlepszych możliwych warunkach oraz w pełni świadome podjąć decyzję, czy celowe jest wniesienie sprawy do sądu Unii. Ponadto dokonując tego powiadomienia, właściwy organ Unii powinien umożliwić tej osobie użyteczne przedstawienie jej stanowiska w odniesieniu do przyjętych na jej niekorzyść podstaw (wyroki: z dnia 18 lipca 2013 r., Rada i in./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P i C‑595/10 P, EU:C:2013:518, pkt 111, 112; z dnia 12 grudnia 2006 r., Organisation des Modjahedines du peuple d’Iran/Rada, T‑228/02, EU:T:2006:384, pkt 93).
62
W odniesieniu do pierwszego aktu, na mocy którego środki finansowe danej osoby lub podmiotu zostają zamrożone, Rada nie ma obowiązku informowania z wyprzedzeniem danej osoby lub podmiotu o powodach, na których zamierza ona oprzeć pierwotne umieszczenie jej nazwiska lub nazwy w wykazie osób i podmiotów, których środki finansowe zamrożono. Taki środek bowiem, aby jego skuteczność nie była zagrożona, musi mieć możliwość wykorzystania elementu zaskoczenia i natychmiast zastosowany. W takim wypadku zasadniczo wystarczy, by instytucja powiadomiła o powodach zainteresowaną osobę lub podmiot i umożliwiła im bycie wysłuchanym równocześnie z przyjęciem decyzji o zamrożeniu środków finansowych lub bezpośrednio po jej przyjęciu (wyrok z dnia 21 grudnia 2011 r., Francja/People’s Mojahedin Organization of Iran, C‑27/09 P, EU:C:2011:853, pkt 61).
63
Natomiast w wypadku kolejnej decyzji o zamrożeniu środków finansowych, na podstawie której nazwisko osoby lub nazwa podmiotu figurujących już w wykazie są w tym wykazie pozostawione, ten efekt zaskoczenia nie jest już konieczny w celu zapewnienia skuteczności środka, a zatem taka decyzja co do zasady powinna być poprzedzona powiadomieniem o materiałach zgromadzonych przeciwko tej osobie lub podmiotowi, a także umożliwieniem im bycia wysłuchanym (wyrok z dnia 21 grudnia 2011 r., Francja/People’s Mojahedin Organization of Iran, C‑27/09 P, EU:C:2011:853, pkt 62).
64
W tym względzie Trybunał podkreślił, że element ochrony udzielanej przez wymóg notyfikacji oraz prawo do składania oświadczeń przed przyjęciem aktów, na mocy których pozostawiono nazwisko osoby lub nazwę podmiotu w wykazie osób lub podmiotów objętych środkami ograniczającymi ma fundamentalne i zasadnicze znaczenie fundamentalne i zasadnicze dla prawa do obrony. Jest to tym bardziej istotne, że środki ograniczające, o których mowa, mają istotny wpływ na prawa i wolności objętych nimi osób i grup (wyrok z dnia 21 grudnia 2011 r., Francja/People’s Mojahedin Organization of Iran, C‑27/09 P, EU:C:2011:853, pkt 64).
65
Rzeczone prawo do bycia wysłuchanym przed wydaniem takich aktów powinno być przestrzegane, gdy Rada powoła się w decyzji o pozostawieniu nazwiska osoby w tym wykazie na nowe okoliczności, a więc na okoliczności, które nie widniały w pierwotnej decyzji, na mocy której nazwisko tej osoby zostało pozostawione w tym wykazie (zob. podobnie wyroki: z dnia 18 czerwca 2015 r.Ipatau/Rada, C‑535/14 P, EU:C:2015:407, pkt 26 oraz przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 7 kwietnia 2016 r., Central Bank of Iran/Rada, C‑266/15 P, EU:C:2016:208, pkt 33).
66
W niniejszej sprawie niewątpliwie bowiem, jak podkreśla Rada, pozostawienie nazwiska skarżącego w spornym wykazie, o którym zdecydowano w decyzji 2017/2282, opiera się zasadniczo na tych samych podstawach, które uzasadniały przyjęcie pierwotnego aktu nakładającego omawiane środki ograniczające.
67
Jednakże sama ta okoliczność nie może oznaczać, że Rada nie była zobowiązana do poszanowania prawa skarżącego do obrony, a w szczególności do umożliwienia mu skutecznego przedstawienia swojego stanowiska na temat okoliczności faktycznych, na podstawie których wydała decyzję 2017/2282 o pozostawieniu jego nazwiska w spornym wykazie.
68
W istocie istnienie naruszenia prawa do obrony i prawa do skutecznej ochrony sądowej należy oceniać przy uwzględnieniu szczególnych okoliczności danej sprawy, w szczególności charakteru rozpatrywanego aktu, okoliczności jego przyjęcia oraz przepisów prawa regulującego daną dziedzinę (zob. wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., Komisja i in./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P i C‑595/10 P, EU:C:2013:518, pkt 102 oraz przytoczone tam orzecznictwo).
69
W związku z tym należy podkreślić, że środki ograniczające mają charakter zabezpieczający oraz z definicji tymczasowy, a ich ważność jest uzależniona od trwania okoliczności faktycznych i prawnych, które spowodowały ich przyjęcie, a także od konieczności ich utrzymania w celu realizacji związanego z nimi celu (zob. podobnie wyrok z dnia 21 marca 2014 r., Yusef/Komisja, T‑306/10, EU:T:2014:141, pkt 62 i 63). W tym właśnie znaczeniu art. 9 ust. 2 decyzji 2010/788, zmienionej decyzją 2016/2231, stanowi, że środki ograniczające wobec Demokratycznej Republiki Konga mają zastosowanie do dnia 12 grudnia 2017 r., a „ich okres obowiązywania jest przedłużany lub są one zmieniane, jeżeli Rada uzna, że ich cele nie zostały osiągnięte”.
70
Z powyższego wynika, że, dokonując okresowego przeglądu tych środków ograniczających, do Rady należy dokonanie aktualnej oceny sytuacji i podsumowanie wpływu tych środków, tak aby ustalić, czy umożliwiły one osiągnięcie celów zakładanych przez pierwotne umieszczenie danych osób i podmiotów w spornym wykazie lub czy nadal możliwe jest wyciągnięcie takich samych wniosków w odniesieniu do tych osób i podmiotów.
71
W tym względzie w wyroku z dnia 27 września 2018 r., Ezz i in./Rada (T‑288/15, EU:T:2018:619, pkt 316 i przytoczone tam orzecznictwo), Sąd uznał, że poszanowanie prawa do obrony wymaga od Rady, aby przed wydaniem decyzji przedłużającej obowiązywanie środków ograniczających w stosunku do stron skarżących ujawniła im zaktualizowane informacje, na podstawie których podczas okresowego przeglądu rozpatrywanych środków dokonała ona aktualizacji informacji uzasadniających pierwotne umieszczenie ich nazwisk w wykazie osób objętych takimi środkami ograniczającymi.
72
W związku z tym w niniejszej sprawie, mając na uwadze pierwotny cel środków ograniczających wobec Demokratycznej Republiki Konga, a mianowicie zasadniczo zapewnienie klimatu sprzyjającego organizacji wyborów i położenie kresu wszelkim przypadkom łamania praw człowieka (zob. pkt 7 powyżej) należy stwierdzić, że Rada, dokonując okresowego przeglądu środków ograniczających nałożonych na skarżącego, była zobowiązana do poinformowania go o wszelkich nowych okolicznościach, na podstawie których dokonała aktualizacji informacji dotyczących nie tylko jego sytuacji osobistej, ale także sytuacji politycznej i bezpieczeństwa w Demokratycznej Republice Konga.
73
Tymczasem z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że Rada, jak sama potwierdziła na rozprawie w odpowiedzi na pytanie zadane przez Sąd, wydała decyzję 2017/2282 biorąc pod uwagę, poza informacjami, którymi dysponowała już w chwili pierwszego umieszczenia nazwiska skarżącego w spornym wykazie, informacje zawarte w dokumencie wewnętrznym z dnia 23 października 2017 r. o numerze referencyjnym COREU CFSP/1492/17. Po pierwsze, w owym dokumencie z dnia 23 października 2017 r. wspomniano o braku, na ów dzień, opublikowanego kalendarza wyborczego oraz o zgłoszeniu przez Krajową Niezależną Komisję Wyborczą w dniu 11 października 2017 r. potrzeby co najmniej 504 dni na zorganizowanie wyborów. Po drugie, w dokumencie tym wskazano, że misja Organizacji Narodów Zjednoczonych w Demokratycznej Republice Konga (MONUSCO) doniosła, z jednej strony, o pogorszeniu się sytuacji w zakresie bezpieczeństwa w wielu częściach Demokratycznej Republiki Konga oraz, z drugiej strony, o zwiększonej niestabilności w regionie po opuszczeniu stref konfliktu przez ludność cywilną. Po trzecie, w dokumencie tym odnotowano, że wolność zgromadzeń, opinii i wypowiedzi jest nadal ograniczana, o czym świadczy zakaz demonstracji przeciwko nieopublikowaniu kalendarza wyborczego oraz blokada w sierpniu 2017 roku mediów społecznościowych po ogłoszeniu strajku generalnego.
74
Podobnie z konkluzji Rady z dnia 11 grudnia 2017 r. wynika, że w chwili wydania decyzji 2017/2282 Rada wiedziała o innej okoliczności przemawiającej za aktualizacją, a mianowicie o ogłoszeniu w dniu 5 listopada 2017 r. kalendarza wyborczego, wyznaczającego termin wyborów prezydenckich na dzień 23 grudnia 2018 r. Ogłoszenie tego kalendarza wyborczego nie przeszkodziło jednak Radzie w uznaniu, że w Demokratycznej Republice Konga utrzymuje się status quo.
75
W związku z tym, chociaż na mocy decyzji 2017/2282 Rada przedłużyła obowiązywanie środków ograniczających wobec skarżącego z powodów identycznych z tymi, które przyjęto w decyzji wykonawczej 2017/905 w ramach pierwotnego umieszczenia nazwiska skarżącego w spornym wykazie, okoliczności przemawiające za aktualizacją, o których mowa w pkt 73 i 74 powyżej, stanowią nowe okoliczności, które zostały uwzględnione przez Radę w momencie wydania decyzji 2017/2282. W konsekwencji Rada powinna była – zgodnie z tym, co zostało stwierdzone w pkt 72 powyżej – zwrócić się do skarżącego o przedstawienie uwag dotyczących tych okoliczności przed wydaniem takiej decyzji. Jest tymczasem bezsporne, że nie miało to miejsca.
76
W tym względzie nie ma znaczenia, że, po pierwsze, po pierwotnym umieszczeniu nazwiska skarżącego w spornym wykazie w Dzienniku Urzędowym opublikowano zawiadomienie skierowane do osób, których dotyczyły te środki, wzywające je do złożenia do Rady przed dniem 1 października 2017 r. wniosku o dokonanie przeglądu, a po drugie, że skarżący skorzystał z tej możliwości dopiero po upływie terminu. Rada nie może być bowiem zwolniona z obowiązku przestrzegania prawa do obrony na tej podstawie, że osoba podlegająca środkom ograniczającym ma możliwość złożenia wniosku o zaprzestanie stosowania wobec niej takich środków.
77
Ponadto z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika, aby skarżący mógł przewidzieć, że Rada stwierdzi status quo w odniesieniu do sytuacji w Demokratycznej Republice Konga, biorąc pod uwagę okoliczności, o których mowa w pkt 73 i 74 powyżej, dotyczące nieopublikowania kalendarza wyborczego, pogorszenia się sytuacji w zakresie bezpieczeństwa oraz utrzymującego się ograniczania swobód obywatelskich w wielu częściach kraju, co do których skarżący nie miał możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji 2017/2282. W tym względzie należy przypomnieć, że środki ograniczające mają charakter tymczasowy (zob. pkt 69 powyżej), który to został zagwarantowany w treści samej decyzji 2017/2282 (zob. pkt 21 powyżej).
78
W tych okolicznościach należy uznać, że decyzja 2017/2282 została wydana w wyniku postępowania, w którym prawo skarżącego do obrony nie było przestrzegane.
79
Taki sam wniosek należy wyciągnąć również w odniesieniu do decyzji wykonawczej 2018/569. O ile prawdą jest, że przed wydaniem tej decyzji Rada poinformowała skarżącego o swoim zamiarze zaktualizowania powodów umieszczenia jego nazwiska w spornym wykazie, o tyle z akt sprawy nie wynika, by w dniu wydania tej decyzji poinformowano skarżącego o nowych okolicznościach, o których mowa w dokumencie wewnętrznym z dnia 23 października 2017 r. o numerze referencyjnym COREU CFSP/1492/17 oraz w konkluzjach Rady z dnia 11 grudnia 2017 r.
80
Jednakże z całości powyższych rozważań nie można wywnioskować, że brak poinformowania przez Radę skarżącego o nowych okolicznościach, o których mowa w pkt 79 powyżej, a także fakt, iż skarżący nie miał możliwości przedstawienia uwag dotyczących tychże okoliczności przed wydaniem przez Radę zaskarżonych decyzji, pociągają za sobą stwierdzenie nieważności tych decyzji.
81
Do sądu Unii należy ustalenie, w przypadku wystąpienia nieprawidłowości mającej wpływ na prawo do obrony, czy w oparciu o szczególne okoliczności faktyczne i prawne danego przypadku, rozpatrywane postępowanie mogłoby doprowadzić do odmiennego rezultatu, gdyby skarżący miał możliwość lepszego zagwarantowania swej obrony w braku tej nieprawidłowości (zob. podobnie wyroki: z dnia 1 października 2009 r., Foshan Shunde Yongjian Housewares & Hardware/Rada, C‑141/08 P, EU:C:2009:598, pkt 81, 88, 92, 94 i 107; z dnia 27 września 2018 r., Ezz i in./Rada, T‑288/15, EU:T:2018:619, pkt 325 oraz przytoczone tam orzecznictwo).
82
Tymczasem w aktach niniejszej sprawy nic nie wskazuje, że gdyby poinformowano skarżącego o nowych okolicznościach, na podstawie których Rada zaktualizowała dokonaną przez nią ocenę sytuacji politycznej i bezpieczeństwa w Demokratycznej Republice Konga, rozpatrywane środki ograniczające mogłyby nie zostać utrzymane w mocy względem niego.
83
W tym zakresie należy zauważyć, że skarżący nie przedstawił żadnego konkretnego dowodu, który wskazywałby na to, iż gdyby przed wydaniem zaskarżonych decyzji miał on możliwość przedstawienia swoich uwag dotyczących nowych okoliczności, o których mowa w pkt 73 i 74 powyżej, byłby w stanie zakwestionować ich treść lub znaczenie dla pozostawienia jego nazwiska w spornym wykazie.
84
Ponadto w odpowiedzi na pytanie zadane przez Sąd na rozprawie skarżący nie zakwestionował jako takiego istnienia status quo w Demokratycznej Republice Konga w okresie między pierwotnym umieszczeniem jego nazwiska w spornym wykazie, o którym zadecydowano w dniu 29 maja 2017 r., a wydaniem zaskarżonych decyzji dotyczących utrzymania w mocy rozpatrywanych środków ograniczających.
85
W tych okolicznościach nie można uznać, że nawet gdyby informacje, o których mowa w pkt 73 i 74 powyżej, zostały przekazane skarżącemu przed wydaniem zaskarżonych decyzji, wynik postępowania mógłby być odmienny. Fakt, że utrzymując w mocy środki ograniczające wobec skarżącego, Rada uwzględniła pewne nowe okoliczności, nie może pociągać za sobą niezgodności z prawem tych decyzji.
86
Ponadto w zakresie, w jakim skarżący twierdzi na poparcie drugiej części zarzutu pierwszego, że nie został wysłuchany przez BCNUDH w ramach przygotowywania przez nie sprawozdań powołanych przez Radę w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji, wystarczy wskazać, że sądy Unii nie są właściwe do kontroli zgodności z prawami podstawowymi dochodzeń prowadzonych przez organy Narodów Zjednoczonych (ONZ) (zob. podobnie wyrok z dnia 20 lipca 2017 r., Badica i Kardiam/Rada, T‑619/15, EU:T:2017:532, pkt 65).
87
Wreszcie należy odrzucić argument skarżącego, zgodnie z którym Rada powinna była go wysłuchać, ponieważ ani omawiane przepisy, ani ogólna zasada poszanowania prawa do obrony nie przyznają mu prawa do formalnego wysłuchania (zob. analogicznie wyrok z dnia 6 września 2013 r., Bank Melli Iran/Rada, T‑35/10 i T‑7/11, EU:T:2013:397, pkt 105 oraz przytoczone tam orzecznictwo).
88
Mając na uwadze wszystkie powyższe uwagi, należy oddalić drugą część zarzutu pierwszego jako niezasadną, a co za tym idzie, oddalić ten zarzut w całości.
W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego naruszenia prawa i oczywistego błędu w ocenie
89
W zarzucie drugim skarżący podnosi, że Rada popełniła błąd stwierdzając, iż skarżący „uczestni[czył] w planowaniu czynów stanowiących poważne przypadki łamania lub naruszania praw człowieka w [Demokratycznej Republice Konga], kierowaniu tymi czynami lub ich popełnianiu”.
90
Niniejszy zarzut składa się z dwóch części. W pierwszej części tego zarzutu skarżący podnosi zasadniczo, że Rada naruszyła prawo, pozostawiając jego nazwisko w spornym wykazie na podstawie okoliczności, które w chwili wydania zaskarżonych decyzji już nie istniały. W drugiej części tego zarzutu skarżący kwestionuje dokonaną przez Radę ocenę jego funkcji i obowiązków oraz istnienie wystarczająco dokładnego i konkretnego materiału dowodowego przemawiającego za pozostawieniem jego nazwiska w spornym wykazie.
W przedmiocie części pierwszej zarzutu drugiego
91
W pierwszej części zarzutu drugiego skarżący podnosi, że okoliczności faktyczne, na które powołuje się Rada w uzasadnieniu umieszczenia jego nazwiska w spornym wykazie, dotyczyły minionego okresu. Z użycia imiesłowu czasu teraźniejszego w treści art. 3 ust. 2 decyzji 2010/788, zmienionej decyzją 2016/2231, wynika bowiem, że popełnianie czynów zarzucanych osobom lub podmiotom objętym środkami ograniczającymi, musiało nadal mieć miejsce w chwili przedłużenia stosowania tych środków. Otóż brak aktualnego zaangażowania skarżącego w popełnianiu zarzucanych mu czynów w dniu wydania zaskarżonych decyzji pociąga za sobą zbędność rozpatrywanych środków ograniczających.
92
Skarżący dodaje, że utrzymując te środki w mocy na podstawie okoliczności, które nie miały już miejsca, Rada zastosowała w rzeczywistości ukrytą sankcję karną, podczas gdy środki ograniczające mają zastosowanie jedynie zabezpieczające, tak aby skłonić adresatów tych środków do zmiany ich zachowania.
93
W tym względzie należy podkreślić, że – jak przypomniano w pkt 8 powyżej – art. 3 ust. 2 lit. b) decyzji 2010/788, zmienionej decyzją 2016/2231, stanowi, że środki ograniczające są nakładane na osoby i podmioty „uczestniczące w planowaniu czynów stanowiących poważne przypadki łamania lub naruszania praw człowieka w [Demokratycznej Republice Konga], kierowaniu tymi czynami lub ich popełnianiu”. Na tej podstawie na mocy decyzji wykonawczej 2017/905 nazwisko skarżącego zostało pierwotnie umieszczone w spornym wykazie, z uwagi na to, że jako gubernator Środkowego Kasai był on odpowiedzialny za nieproporcjonalne użycie siły, brutalne represje i pozasądowe zabójstwa popełnione przez siły bezpieczeństwa i PNC w Środkowym Kasai w 2016 roku, w tym zabójstwa popełnione w tej prowincji w lutym 2017 r. (zob. pkt 18 powyżej). Decyzją 2017/2282 Rada przedłużyła okres obowiązywania środków ograniczających wobec skarżącego do dnia 12 grudnia 2018 r., przytaczając identyczne powody co dla pierwotnego umieszczenia jego nazwiska w spornym wykazie (zob. pkt 21 powyżej), przy czym powody te były w znacznej mierze podobne po wydaniu decyzji wykonawczej 2018/569 (zob. pkt 23 powyżej).
94
Otóż po pierwsze, nie można uznać, że użycie w ramach określenia kryteriów umieszczenia nazwiska skarżącego w spornym wykazie w art. 3 ust. 2 lit. b) decyzji 2010/788, zmienionej decyzją 2016/2231, imiesłowu czasu teraźniejszego, oznacza, iż okoliczności faktyczne leżące u podstaw umieszczenia nazwiska osoby lub nazwy podmiotu w tym wykazie muszą nadal istnieć w chwili wydania decyzji o umieszczeniu lub pozostawieniu nazwiska osoby lub nazwy podmiotu. Orzeczono już bowiem, że w zakresie umieszczenia w wykazie nazwisk osób i nazw podmiotów objętych środkami ograniczającymi imiesłów czasu teraźniejszego odsyła do ogólnego znaczenia definicji prawnych, a nie do danego okresu (zob. podobnie wyrok z dnia 23 października 2008 r., People’s Mojahedin Organization of Iran/Rada, T‑256/07, EU:T:2008:461, pkt 108).
95
Po drugie, okoliczność, że powody umieszczenia nazwiska skarżącego w spornym wykazie odnoszą się do okoliczności faktycznych, które miały miejsce przed wydaniem zaskarżonych decyzji i które przestały istnieć w dniu ich wydania, nie musi oznaczać, iż środki ograniczające utrzymane w mocy w stosunku do niego w tej decyzji były zbędne. Oczywiste jest, że w zakresie, w jakim Rada postanowiła odnieść się w uzasadnieniu umieszczenia nazwiska skarżącego w spornym wykazie do konkretnych sytuacji dotyczących służb policyjnych działających na terytorium Środkowego Kasai, którego gubernatorem był skarżący, chodzi wyłącznie o zachowania, które miały miejsce w przeszłości. Takiego odniesienia nie można zatem uznać za pozbawione znaczenia tylko dlatego, że rozpatrywane zachowania miały miejsce w bliższej lub dalszej przeszłości (zob. podobnie wyrok z dnia 22 kwietnia 2015 r., Tomana i in./Rada i Komisja, T‑190/12, EU:T:2015:222, pkt 236).
96
Wykładnię tę potwierdza art. 9 ust. 2 zdanie drugie decyzji 2010/788, zmienionej decyzją 2017/2282, zgodnie z którym okres obowiązywania omawianych środków ograniczających jest przedłużany lub są one zmieniane, jeżeli Rada uzna, że ich cele nie zostały osiągnięte. W trosce o skuteczność tego przepisu należy uznać, że pozwala on na pozostawienie w spornym wykazie nazwisk osób i nazw podmiotów, które nie popełniły żadnego nowego naruszenia praw człowieka w okresie poprzedzającym przegląd, jeżeli pozostaje to uzasadnione w świetle wszystkich istotnych okoliczności, a w szczególności w świetle faktu, iż cele środków ograniczających nie zostały osiągnięte (zob. analogicznie, wyrok z dnia 23 października 2008 r., People’s Mojahedin Organization of Iran/Rada, T‑256/07, EU:T:2008:461, pkt 108).
97
W konsekwencji, wbrew twierdzeniom skarżącego, powody umieszczenia jego nazwiska w spornym wykazie nie nadają środkom ograniczającym, którymi został objęty i których okres obowiązywania został przedłużony na mocy zaskarżonych decyzji, charakteru karnego.
98
W związku z tym pierwszą część zarzutu drugiego należy oddalić.
[…]
Z powyższych względów,
SĄD (dziewiąta izba w składzie powiększonym)
orzeka, co następuje:
1)
Skarga zostaje oddalona.
2)
Alex Kande Mupompa zostaje obciążony kosztami postępowania.
Gervasoni
Madise
da Silva Passos
Kowalik-Bańczyk
Mac Eochaidh
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 12 lutego 2020 r.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: francuski.
(
1
)	Poniżej zostały odtworzone jedynie te punkty wyroku, których publikację Sąd uznał za wskazaną.