62011CC0478
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
CRUZ VILLALÓN
ippreżentati fid-19 ta’ Diċembru 2012 (
1
)
Kawża C-478/11 PLaurent GbagbovsIl-Kunsill
Kawża C-479/11 PKatinan Justin KonévsIl-Kunsill
Kawża C-480/11 P
Akissi Danièle Boni-ClaverievsIl-Kunsill
Kawża C-481/11 PAlcide DjédjévsIl-Kunsill
Kawża C-482/11 P
Affi Pascal N’Guessanvs
Il-Kunsill
“Appell — Miżuri restrittivi speċifiċi diretti kontra ċerti persuni u entitajiet minħabba s-sitwazzjoni fil-Côte d’Ivoire — Iffriżar ta’ fondi — Aċċess għat-territorju tal-Unjoni — Assenza ta’ notifika individwali tal-miżuri msemmija — Aċċess għall-qrati — Terminu — Artikoli 111 u 113 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali — Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea”
1.
Fil-kuntest ta’ ħames appelli minn digrieti separati tal-Qorti Ġenerali li permezz tagħhom ġew miċħuda bħala inammissibbli r-rikorsi ppreżentati mill-persuni kkonċernati kontra miżuri speċifiċi adottati mill-Kunsill fil-kuntest ta’ proċess għall-istabbiliment mill-ġdid tal-paċi u tas-sigurtà fir-reġjun tal-Côte d’Ivoire, proċess immexxi mill-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha l-opportunità li tkompli tiżviluppa l-ġurisprudenza tagħha dwar id-dritt għal protezjoni ġudizzjarja effettiva ggarantit mill-Unjoni fir-rigward tal-atti tal-istituzzjonijiet tagħha li permezz tagħhom jiġu imposti dawn it-tip ta’ miżuri.
2.
B’differenza mill-kawżi li wasslu għas-sentenzi tat-3 ta’ Settembru 2008, Kadi u Al Barakaat International Foundation vs Il-Kunsill u Il-Kummissjoni (
2
), u tas-16 ta’ Novembru 2011, Bank Melli Iran vs Il-Kunsill (
3
), fil-kawżi ineżami l-Qorti tal-Ġustizzja ma hijiex qiegħda tintalab tiddeċiedi dwar il-legalità tad-deċiżjonijiet li permezz tagħhom ġew adottati miżuri restrittivi speċifiċi kontra l-appellanti iżda dwar il-konformità legali tad-deċiżjonijiet tal-Qorti Ġenerali li permezz tagħhom iddikjarat inammissibbli r-rikorsi tal-appellanti kontra tali miżuri.
3.
Nista’ ngħid minn issa li, fil-fehma tiegħi, fid-dawl taċ-ċirkustanzi speċjali tal-każijiet ineżami, l-appellanti kien imisshom ingħataw, quddiem il-Qorti Ġenerali, l-opportunità li jargumentaw, b’mod kontradittorju, kemm fir-rigward tal-mument li fih saru effettivament jafu bil-miżuri fil-konfront tagħhom u kif ukoll fir-rigward ta’ eventwali ċirkustanzi ta’ forza maġġuri, kif jippermetti l-Artikolu 113 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali, u għalhekk fil-fehma tiegħi għandu jintlaqa’ t-tieni wieħed mill-aggravji li fuqhom huma bbażati dawn l-appelli. Fi kliem ieħor, fl-opinjoni tiegħi u fiċ-ċirkustanzi ineżami, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta ddikjarat direttament inammissibbli, bħala “manifestament” tardivi, ir-rikorsi msemmija fuq il-bażi ta’ eżami prima facie tar-rikorsi promoturi korrispondenti, inkonformità mal-Artikolu 111 tar-Regoli msemmija.
I – Il-fatti li wasslu għall-kawżi u l-kuntest ġuridiku
4.
Permezz tar-Riżoluzzjoni 1572 (2004) tal-15 ta’ Novembru 2004, il-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti (iktar ’il quddiem il-“Kunsill tas-Sigurtà”), filwaqt li aġixxa skont il-Kapitolu VII tal-Karta tan-Nazzjonijiet Uniti u filwaqt li kkunsidra li s-sitwazzjoni interna fil-Côte d’Ivoire kienet qiegħda thedded il-paċi u s-sigurtà fir-reġjun, iddeċieda li jimponi miżuri restrittivi speċifiċi (projbizzjoni ta’ vvjaġġar u ffriżar ta’ fondi, ta’ assi finanzjarji u ta’ riżorsi ekonomiċi) fir-rigward tal-persuni u tal-entitajiet identifikati minn kumitat imwaqqaf għal dan il-għan permezz tal-istess riżoluzzjoni (iktar ’il quddiem il-“kumitat ta’ sanzjonijiet”).
5.
Mit-13 ta’ Diċembru 2004, daħlu fis-seħħ sensiela ta’ atti tal-Unjoni intiżi sabiex tiġi applikata r-riżoluzzjoni msemmija tal-Kunsill tas-Sigurtà (
4
).
6.
Peress li l-elezzjoni, permezz ta’ proċess elettorali li nżamm fil-Côte d’Ivoire bejn il-31 ta’ Ottubru u t-28 ta’ Novembru 2010, ta’ Alassane Ouattara bħala l-President tar-Repubblika tal-Côte d’Ivoire, kienet rikonoxxuta min-Nazzjonijiet Uniti, il-Kunsill Ewropew, fis-17 ta’ Diċembru 2010, stieden lill-persuni responsabbli fil-Côte d’Ivoire, kemm ċivili u kemm militari, sabiex jirrikonoxxu l-awtorità tal-President Ouattara, filwaqt li kkonferma d-determinazzjoni tal-Unjoni li tadotta miżuri li jimponu sanzjonijiet fil-konfront ta’ min jostakola l-osservanza tar-rieda tal-poplu.
7.
Fit-22 ta’ Diċembru 2010, bil-għan li jimponi miżuri restrittivi kontra persuni speċifiċi li, għalkemm ma kinux identifikati mill-Kunsill tas-Sigurtà jew mill-kumitat ta’ sanzjonijiet, kienu qegħdin jostakolaw il-proċess ta’ paċi u ta’ rikonċiljazzjoni nazzjonali fil-Côte d’Ivoire u, b’mod partikolari, kienu qegħdin jheddu l-eżitu ġust tal-proċess elettorali, il-Kunsill adotta d-Deċiżjoni 2010/801/PESK (
5
), li permezz tagħha, għal dak li jinteressana fil-kawżi ineżami, ġie inkluż fil-lista tal-persuni koperti mill-miżuri restrittivi l-isem ta’ tnejn mill-appellanti.
8.
B’mod partikolari, id-Deċiżjoni 2010/801 ssostitwixxiet l-Artikolu 4(1) tad-Deċiżjoni 2010/656, b’din il-formulazzjoni:
“1.   L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa għall-prevenzjoni tad-dħul jew it-transitu fit-territorji tagħhom:
(a)
tal-persuni msemmija fl-Anness I, maħtura mill-Kumitat tas-Sanzjonijiet […];
(b)
tal-persuni msemmija fl-Anness II, li mhumiex inklużi fil-lista li tinsab fl-Anness I u li jostakolaw il-proċess ta’ paċi u rikonċiljazzjoni nazzjonali u b’mod partikolari dawk li jheddu l-eżitu adatt tal-proċess elettorali.”
9.
Fost l-ismijiet inklużi permezz tad-Deċiżjoni 2010/801 fil-lista tal-Anness II tad-Deċiżjoni 2010/656 jinsabu dawn li ġejjin, flimkien mal-informazzjoni indikata:
“1.
Is-Sur Pascal Affi N’Guessan. Imwieled fl-1 ta’ Jannar 1953, f’Bouadikro; Segretarju ġenerali tal-Front Populaire Ivoirien (FPI), ex-Prim Ministru. Pożizzjoni radikali u diżinformazzjoni attiva. Inċitament għall-vjolenza.
[…]
13.
Is-Sur Laurent Gbagbo. Imwieled fil-31 ta’ Mejju 1945 f’Gagnoa. Preżunt President tar-Repubblika”
10.
Permezz tad-Deċiżjoni 2011/17/PESK (
6
), fid-dawl tal-gravità tas-sitwazzjoni fil-Côte d’Ivoire, ġiet emendata għal darba oħra d-Deċiżjoni 2010/656 bil-għan li jiġu inklużi ismijiet ġodda fil-lista tal-Anness II tad-Deċiżjoni 2010/656. Għal dak li jinteressana fil-kawżi ineżami, id-Deċiżjoni 2011/17 inkludiet l-ismijiet segwenti:
“17.
Danièle Boni Claverie (ċittadina Franċiża u Ivorjana). Allegatament Ministru tan-Nisa, il-Familja u t-Tfal. Parteċipazzjoni fil-gvern illeġittimu tas-Sur Laurent Gbagbo
[…]
27.
Is-Sur Koné Katina Justin. Allegatament Ministru b’delega għall-Baġit. Parteċipazzjoni fil-gvern illeġittimu tas-Sur Laurent Gbagbo.”
11.
Id-Deċiżjoni 2010/656 reġgħet ġiet emendata fl-14 ta’ Jannar 2011 permezz tad-Deċiżjoni 2011/18/PESK (
7
), li imponiet miżuri restrittivi supplimentari, b’mod partikolari l-iffriżar ta’ fondi, fuq il-persuni inklużi fil-lista tal-Anness II, li wkoll ġiet emendata. Permezz ta’ din id-deċiżjoni ġiet emendata wkoll il-formulazzjoni tal-Artikoli 5(1) u 5(2) tad-Deċiżjoni 2010/656, li issa jipprovdu:
“1.   Il-fondi u r-riżorsi ekonomiċi kollha li huma l-proprjetà ta’ jew ikkontrollati, direttament jew indirettament, minn:
(a)
persuni msemmija fl-Anness I innominati mill-Kumitat tas-Sanzjonijiet u msemmija fl-Artikolu 4(1)(a), jew li huma miżmuma minn entitajiet li huma fil-pussess ta’ jew ikkontrollati direttament jew indirettament minnhom jew minn kwalunkwe persuna li qiegħda taġixxi f’isimhom jew taħt id-direzzjoni tagħhom, kif identifikati mill-Kumitat tas-Sanzjonijiet;
(b)
persuni jew entitajiet imsemmija fl-Anness II, li mhumiex inklużi fil-lista li tinsab fl-Anness I, u li jostakolaw il-proċess ta’ paċi u rikonċiljazzjoni nazzjonali, u b’mod partikolari dawk li jheddu l-eżitu adatt tal-proċess elettorali, jew li huma miżmuma minn entitajiet li huma fil-pussess ta’ jew ikkontrollati direttament jew indirettament minnhom jew minn kwalunkwe persuna li qiegħda taġixxi f’isimhom jew taħt id-direzzjoni tagħhom,
għandhom jiġu ffriżati.
2.   L-ebda fond, ass finanzjarju jew riżors ekonomiku ma għandu jsir disponibbli, direttament jew indirettament, lil jew għall-benefiċċju tal-persuni jew l-entitajiet imsemmija fil-paragrafu 1.”
12.
Fl-istess jum, jiġifieri fl-14 ta’ Jannar 2011, u bil-għan li tiġi żgurata l-koerenza mal-proċess ta’ emenda u ta’ reviżjoni tal-Annnessi I u II tad-Deċiżjoni 2010/656, il-Kunsill adotta r-Regolament (UE) Nru 25/2011 (
8
), li permezz tiegħu l-formulazzjoni tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 560/2005 ġiet issostitwita b’din il-formulazzjoni:
“1.   Il-fondi u r-riżorsi ekonomiċi kollha tal-persuni fiżiċi jew legali, l-entitajiet u l-korpi elenkati fl-Anness I jew fl-Anness IA, jew li huma proprjetà tagħhom, li huma miżmuma jew ikkontrollati minnhom, għandhom jiġu ffriżati.
2.   L-ebda fondi jew riżorsi ekonomiċi ma għandhom jitpoġġew għad-dispożizzjoni, direttament jew indirettament, ta’ persuni fiżiċi jew legali, entitajiet jew korpi elenkati fl-Anness I jew fl-Anness IA.
3.   Il-parteċipazzjoni, konxja u intenzjonali, f’attivitajiet li l-għan jew l-effett tagħhom hu, direttament jew indirettament, li jiġu evitati l-miżuri msemmijin fil-paragrafi 1 u 2 għandhom jiġu pprojbiti.
4.   L-Anness I għandu jikkonsisti mill-persuni fiżiċi jew legali, l-entitajiet u l-korpi li hemm referenza għalihom fl-Artikolu 5(1)(a) tad-Deċiżjoni 2010/656/PESK tal-Kunsill, kif emendata.
5.   L-Anness IA għandu jikkonsisti mill-persuni fiżiċi jew legali, l-entitajiet u l-korpi li hemm referenza għalihom fl-Artikolu 5(1)(b) tad-Deċiżjoni 2010/656/PESK, kif emendata.”
13.
Fir-rigward ta’ A.P. N’Guessan, L. Gbagbo, K.J. Koné u A.D. Boni-Claverie, l-ismijiet tagħhom inżammu fil-lista tal-Anness II tad-Deċiżjoni 2010/656 u ġew inklużi fil-lista li tinsab fl-Anness IA tar-Regolament Nru 560/2005.
14.
Fit-30 ta’ Marzu 2011, il-Kunsill tas-Sigurtà adotta r-Riżoluzzjoni 1975 (2011), li fl-Anness I tagħha huma elenkati numru ta’ persuni li ostakolaw il-paċi u r-rikonċiljazzjoni fil-Côte d’Ivoire u l-attivitajiet tan-Nazzjonijiet Uniti u ta’ atturi internazzjonali oħra f’dan il-pajjiż u li wettqu vjolazzjonijiet gravi tad-drittijiet tal-bniedem u tad-dritt internazzjonali umanitarju. F’dan l-anness kienu jinsabu l-ismijiet tas-segwenti appellanti: L. Gbagbo, A.P. N’Guessan u A. Djédjé.
15.
Fis-6 ta’ April 2011, il-Kunsill adotta żewġ atti dwar dan is-suġġett. Minn naħa, id-Deċiżjoni 2011/221/PESK (
9
), li permezz tagħha ġiet emendata mill-ġdid id-Deċiżjoni 2010/656 u, min-naħa l-oħra, ir-Regolament (UE) Nru 330/2011 (
10
), li permezz tiegħu ġie emendat mill-ġdid ir-Regolament Nru 560/2005. Permezz ta’ dawn iż-żewġ atti, ġew imposti miżuri restrittivi supplimentari u ġew emendati l-listi li jinsabu fl-Annessi I u II tad-Deċiżjoni 2010/656 u fl-Annessi I u IA tar-Regolament Nru 560/2005.
16.
Permezz ta’ dawn l-emendi, L. Gbagbo u A.P. N’Guessan ġew esklużi mil-lista tal-Anness II tad-Deċiżjoni 2010/656 u ġew inklużi fil-lista tal-Anness I tal-istess deċiżjoni. Min-naħa tiegħu, A. Djédjé ġie inkluż fl-Anness I ta’ din id-deċiżjoni b’din l-informazzjoni: “Konsulent qrib tas-Sur GBAGBO: parteċipazzjoni fil-gvern illeġittimu tas-Sur GBAGBO, ostakolar tal-proċess ta’ paċi u rikonċiljazzjoni, inċitament pubbliku għall-mibegħda u l-vjolenza”.
17.
L-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni 2010/656, kif l-aħħar emendat (
11
), jipprovdi:
“1.   Meta l-Kunsill tas-Sigurtà jew il-Kumitat tas-Sanzjonijiet jaħtar persuna jew entità, il-Kunsill għandu jinkludi din il-persuna jew entità fil-lista mniżżla fl-Anness I.
2.   Meta l-Kunsill jiddeċiedi li jissoġġetta persuna jew entità għall-miżuri msemmija fl-Artikoli 4(1)(b), huwa għandu jemenda l-Anness II kif meħtieġ.
3.   Il-Kunsill għandu jikkomunika d-deċiżjoni tiegħu lill-persuna jew l-entità kkonċernata, inklużi r-raġunijiet għall-elenkar tagħha fil-lista, direttament, jekk l-indirizz tagħha huwa magħruf, jew permezz tal-pubblikazzjoni ta’ notifika, li tipprovdilha l-possibbiltà li tippreżenta kummenti.
4.   Jekk jiġu fformulati kummenti jew jekk jiġu ppreżentati elementi ġodda ta’ prova sostanzjali, il-Kunsill għandu jirrevedi d-deċiżjoni tiegħu u jinforma lill-persuna jew l-entità kif meħtieġ.”
18.
L-Artikolu 11a(3) tar-Regolament Nru 560/2005, kif l-aħħar emendat (
12
), jipprovdi:
“Il-Kunsill għandu jikkomunika d-deċiżjoni tiegħu, inklużi r-raġunijiet għall-elenkar, lill-persuna fiżika jew ġuridika, l-entità jew il-korp imsemmija fil-paragrafi 1 u 2, jew direttament, jekk l-indirizz ikun magħruf, jew permezz tal-pubblikazzjoni ta’ avviż, u b’hekk tali persuna fiżika jew ġuridika, entità jew korp jingħataw l-opportunità li jippreżentaw osservazzjonijiet.”
19.
Fit-28 ta’ Diċembru 2010, fit-18 ta’ Jannar 2011 u fis-7 ta’ April 2011, il-Kunsill ippubblika avviżi fil-Ġurnal Uffiċjali indirizzati lill-persuni li għalihom japplikaw il-miżuri restrittivi previsti fid-Deċiżjoni 2010/656 u fir-Regolament Nru 560/2005 (
13
).
II – Il-proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali u d-digrieti appellati
20.
Kull wieħed mill-appellanti f’din il-kawża ppreżentaw, fis-7 ta’ Lulju 2011, rikorsi individwali quddiem il-Qorti Ġenerali intiżi għall-annullament tad-dispożizzjonijiet kontenzjużi li jikkonċernawhom (
14
), fejn invokaw, minn naħa, ksur tad-drittijiet tad-difiża u tad-dritt għal rimedju effettiv u, min-naħa l-oħra, ksur tad-dritt għall-proprjetà u tal-moviment liberu.
21.
Fir-rigward tat-terminu li fih tressqu r-rikorsi tagħhom, l-appellanti sostnew li (
15
), peress li d-dispożizzjonijiet kontenzjużi ma kinux ġew innotifikati lilhom, it-terminu ta’ xahrejn previst fl-Artikolu 263 TFUE ma setax jiġi applikat fil-konfront tagħhom.
22.
Il-Qorti Ġenerali, permezz ta’ digrieti separati tat-13 ta’ Lulju 2011, ċaħdet bħala inammissibbli r-rikorsi għal annullament minħabba li kkunsidrat li kienu ġew ippreżentati tard. Fil-qosor, skont il-Qorti Ġenerali, skont l-Artikolu 263 TFUE u l-Artikolu 102(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali, ir-rikorsi kellhom jiġu ppreżentati f’terminu ta’ xahrejn li beda jiddekorri erbatax-il jum wara l-pubblikazzjoni tad-dispożizzjonijiet kontenzjużi f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea. Fid-dawl ta’ dan it-terminu, ir-rikorsi kellhom jiġu ppreżentati qabel it-8 ta’ April 2011 jew qabel l-1 ta’ Lulju 2011, skont il-każ. Peress li r-rikorsi kollha ġew ippreżentati fis-7 ta’ Lulju 2011, dawn ir-rikorsi kienu inammissibbli; barra minn hekk, ebda wieħed mill-appellanti ma invoka l-eżistenza ta’ każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri, li kienet tippermetti eċċezzjoni għat-terminu stabbilit fl-Artikolu 263 TFUE.
III – L-appelli
23.
L-appellanti ppreżentaw, fil-21 ta’ Settembru 2011, appelli separati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja kontra d-digrieti msemmija tal-Qorti Ġenerali li jiċħdu bħala inammissibbli r-rikorsi tagħhom.
24.
L-appellanti jinvokaw żewġ aggravji. Permezz tal-ewwel aggravju huma jsostnu li, peress li ma rrikonoxxietx li l-istat ta’ gwerra li kien jinsab fih il-Côte d’Ivoire kien jippresupponi l-eżistenza ta’ forza maġġuri, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi. Permezz tat-tieni aggravju, l-appellanti jilmentaw li l-Qorti Ġenerali, minkejja li l-atti kontenzjużi ma kinux ġew innotifikati lilhom, invokat il-prinċipju ta’ ċertezza legali sabiex tapplika fil-konfront tar-rikorsi tagħhom it-terminu normali għall-preżentata ta’ rikors, biż-żieda biss tat-terminu għal raġunijiet ta’ distanza, b’tali mod li tat lir-regoli proċedurali interpretazzjoni stretta li, fil-fehma tal-appellanti, hija aċċettabbli biss f’sitwazzjonijiet ta’ normalità u li, għaldaqstant, ma kellhiex tingħata f’każijiet bħal dawk ineżami fejn il-persuni kkonċernati jinsabu barra mill-Unjoni u f’pajjiż li jinsab f’sitwazzjoni ta’ gwerra.
25.
Sussidjarjament, l-appellanti jallegaw li l-atti kontenzjużi għandhom jiġu annullati direttament mill-Qorti tal-Ġustizzja sa fejn il-ksur gravi tad-drittijiet fundamentali mwettaq mill-Kummissjoni jmur kontra l-“ordinament Ewropew”. Għalhekk, huma jsostnu li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex għażla ħlief li tikkonstata li r-Regoli tal-Proċedura jmorru kontra t-Trattati u l-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali sa fejn jippermettu l-applikazzjoni ta’ terminu fil-konfront tal-eżerċizzju mill-appellanti tad-dritt tagħhom li jressqu kawża.
26.
Għaldaqstant, l-appellanti jitolbu li l-Qorti tal-Ġustizzja (a) tannulla d-digrieti tal-Qorti Ġenerali li jikkonstataw l-inammissibbiltà tar-rikorsi tagħhom, (b) tirrinvija l-kawżi quddiem il-Qorti Ġenerali sabiex ikunu jistgħu jinvokaw id-drittijiet tagħhom quddiemha, kif ukoll (c) tikkundanna lill-Kunsill għall-ispejjeż.
IV – Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
27.
Il-Kunsill ipparteċipa fil-proċedura sabiex jirribatti l-appell.
28.
Fir-risposta għall-appell tiegħu, il-Kunsill isostni, fir-rigward tal-ewwel aggravju, li l-appellanti ma spjegawx għalfejn kien impossibbli għalihom li jkunu jafu dwar l-atti tal-Unjoni qabel id-Deċiżjoni 2011/211/PESK fid-dawl tal-fatt li minn tal-inqas wieħed minnhom kien ilu jinqeda b’avukati f’Pariġi sa minn Diċembru 2010. Barra minn hekk, l-istat ta’ gwerra invokat mill-appellanti ma setax jikkostitwixxi, minħabba l-konsegwenzi tiegħu, preżunzjoni ta’ forza maġġuri, speċjalment fid-dawl tal-fatt li dan l-istat kien ipprovokat preċiżament mill-appellanti stess minħabba li rrifjutaw li jċedu l-poter lill-President elett.
29.
Fir-rigward tat-tieni aggravju, il-Kunsill jallega li l-appellanti ma ressqux prova ta’ meta saru jafu bl-atti kontenzjużi u lanqas ma spjegaw ir-raġunijiet li pprekludewhom milli jikkontestaw dawn l-atti fix-xhur ta’ Marzu u April 2011. Fi kwalunkwe każ, il-Kunsill huwa tal-fehma li ma kinitx meħtieġa notifika personali tal-atti kontenzjużi sa fejn, b’differenza mill-kawża li wasslet għas-sentenza tas-16 ta’ Novembru 2011, Bank Melli Iran, iċċitata iktar ’il fuq, il-leġiżlazzjoni applikabbli, jiġifieri d-Deċiżjoni 2010/656, tipprevedi l-possibbiltà li n-notifika ssir permezz ta’ pubblikazzjoni uffiċjali jekk l-indirizz tal-persuna kkonċernata ma jkunx magħruf.
30.
Permezz ta’ digriet tal-14 ta’ Diċembru 2011, ġew magħquda l-Kawżi C-478/11 P sa 482/11 P u ġie miċħud it-trattament tagħhom permezz tal-proċedura mħaffa prevista fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 62a(1) tar-Regoli tal-Proċedura.
31.
Permezz ta’ ittra tas-16 ta’ Frar 2012, il-Kunsill informa lill-Qorti tal-Ġustizzja li, skont id-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni tal-Kunsill 2012/74/PESK, tal-10 ta’ Frar 2012 (
16
), l-isem ta’ A.D. Boni-Claverie kien tneħħa mil-lista li tinsab fl-Anness II tad-Deċiżjoni 2010/656/PESK.
32.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li kellha tinżamm seduta pubblika filwaqt li stiednet lill-partijiet sabiex iwieġbu bil-miktub, qabel il-15 ta’ Ġunju 2010, għal żewġ mistoqsijiet bil-miktub, li kienu jikkonċernaw id-data li fiha l-appellanti “saru jafu effettivament” bl-atti kontenzjużi u dwar ir-raġunijiet li wasslu lill-Kunsill sabiex jikkonkludi li ma setax jinnotifikahom personalment. Mal-iskadenza tat-terminu mogħti f’dan ir-rigward, kienet wasslet biss it-tweġiba tal-Kunsill fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja, fejn il-Kunsill spjega li, peress li l-indirizzi tal-persuni kkonċernati ma kinux magħrufa u fid-dawl tas-sitwazzjoni kaotika fil-Côte d’Ivoire fil-perijodu bejn Marzu u April 2011, kien ikun wisq diffiċli li jiġi żgurat li n-notifiki kienu ser jaslu effettivament għand id-destinatarji tagħhom, u dan anki li kienu ntbagħtu b’faks jew b’ittra rreġistrata fil-post tax-xogħol jew fl-indirizz uffiċjali tagħhom, irrispettivament mill-fatt li l-politika tal-Kunsill hija li jiġi evitat f’kull każ li n-notifiki indirizzati lill-persuni fiżiċi jintbagħtu fl-indirizzi uffiċjali tagħhom.
33.
Wara li l-appellanti ngħataw terminu ġdid sabiex iwieġbu għall-mistoqsija msemmija fil-punt preċedenti u sabiex jindikaw jekk kellhomx l-intenzjoni jipparteċipaw fis-seduta ppjanata għas-26 ta’ Ġunju 2012, il-President tal-Qorti tal-Ġusizzja ddeċieda, permezz ta’ deċiżjoni tal-21 ta’ Ġunju 2012, bi qbil mal-Imħallef Relatur u mal-Avukat Ġenerali, wara li nstema’ l-Kunsill, li ma opponiex, u fid-dawl tas-silenzju tal-appellanti, li jannulla s-seduta pubblika.
V – Evalwazzjoni
A – Approċċ
34.
Għandu jitfakkar li dawn l-appelli huma bbażati fuq żewġ aggravji. Permezz tal-ewwel aggravju l-appellanti jilmentaw li l-Qorti Ġenerali ma kkunsidratx li l-istat ta’ gwerra li allegatament kien jinsab fih il-Côte d’Ivoire kien jikkostitwixxi preżunzjoni ta’ forza maġġuri, li pprekludiet lill-appellanti milli jeżerċitaw b’mod effettiv id-dritt tagħhom li jiftħu kawża kontra l-atti kontenzjużi. Permezz tat-tieni aggravju, l-appellanti jsostnu li l-prinċipju ta’ ċertezza legali ma jistax jiġġustifika li, minn naħa, fir-rigward tar-rikorsi tagħhom ġie applikat it-terminu normali għall-preżentata ta’ rikors, miżjud biss b’terminu għal raġunijiet ta’ distanza, u li, min-naħa l-oħra, dawn l-atti kontenzjużi ma ġewx innotifikati personalment lill-appellanti.
35.
Fuq il-bażi ta’ dawn iż-żewġ aggravji, l-appellanti jitolbu li jiġu annullati d-digrieti li permezz tagħhom ir-rikorsi tagħhom ġew iddikjarati inammissibbli u li l-kawżi rispettivi jiġu rrinvijati quddiem il-Qorti Ġenerali sabiex ikunu jistgħu jinvokaw id-drittijiet tagħhom quddiemha. Din hija t-talba li għaliha għandha twieġeb il-Qorti tal-Ġustizzja, flimkien mat-talba dwar il-kundanna tal-Kunsill għall-ispejjeż.
36.
Fil-fehma tiegħi, ma għandhiex tittieħed inkunsiderazzjoni r-referenza addizzjonali u konfuża magħmula fl-appelli għal ksur tat-Trattati u tal-KEDB mir-Regoli tal-Proċedura. Fil-fatt, fid-diversi appelli wieħed jista’ jaqra (
17
): “Sussidjarjament, annullament tal-atti minħabba l-gravità tal-ksur tad-drittijiet u tal-libertajiet fundamentali”.
37.
Madankollu, din it-tip ta’ denuzja tal-atti li permezz tagħhom ġew adottati l-miżuri restrittivi li jaffettaw lill-appellanti ma tagħtix lok, fit-talbiet imsemmija, għal talba formali li tiġi eżaminata l-validità tal-atti msemmija u, jekk ikun il-każ, li tiġi ddikjarata l-invalidità tagħhom. Għall-kuntrarju, wara li jtennu li dawn l-“atti” jiksru drittijiet u libertajiet, l-appellanti jikkonkludu li, “[g]ħaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex għażla ħlief li tikkonstata li r-Regoli tal-Proċedura jmorru kontra t-Trattati [...] u l-[KEDB], b’tali mod li ma jistgħux jiġu applikati [...]” (punt 97 tal-appelli). Għaldaqstant, l-allegat ksur ta’ drittijiet ma huwiex attribwibbli lill-atti tal-Kunsill ikkontestati quddiem il-Qorti Ġenerali iżda lir-Regoli tal-Proċedura stess, sa fejn jippermettu l-kontestazzjoni ta’ dawn l-atti fi żmien terminu determinat biss. Barra minn hekk, fir-realtà dan il-ksur ma huwiex qiegħed jiġi attribwit lir-Regoli tal-Proċedura bħala tali iżda lill-applikazzjoni tagħhom fil-kawża ineżami.
38.
Għaldaqstant, ma hemmx bażi minima suffiċjenti sabiex jiġi kkunsidrat li qiegħda tiġi kkontestata l-validità tar-Regoli tal-Proċedura jew li l-appellanti qegħdin jitolbu li, minbarra dwar il-validità tad-digrieti li jiddikjaraw inammissibbli r-rikorsi tagħhom, il-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi wkoll dwar il-mertu tat-tilwima li ma setgħux jiddiskutu quddiem il-Qorti Ġenerali. F’dan is-sens, il-kontenut letterali tat-talbiet magħmula fl-appelli għandu jkun determinati għal dan il-għan u fost it-talbiet jistgħu jiġu identifikati biss dawk dwar l-annullament tad-digrieti appellati u dwar ir-rinviju tal-kawżi quddiem il-Qorti Ġenerali sabiex din tiddeċiedi dwar il-mertu.
39.
Kwistjoni differenti tikkonċerna l-fatt li, skont l-Artikolu 61 tar-Regoli tal-Proċedura, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’, jekk ikun il-każ, tiddeċiedi fil-kuntest ta’ dawn il-kawżi dwar il-validità tal-miżuri kontenzjużi. Manifestament, ser inkun nista’ nindirizza din il-possibbiltà biss wara li nkun indirizzajt l-ilmenti mqajma kontra d-deċiżjonijiet li pprekludew li dan l-istħarriġ tal-validità jitwettaq mill-Qorti Ġenerali stess.
40.
Wara li stabbilejt il-limiti tas-suġġett ta’ dawn il-kawżi, ser nibda billi nispjega liema huwa, fil-fehma tiegħi, l-iktar approċċ adegwat sabiex jiġu eżaminati l-kwistjonijiet imqajma permezz ta’ dawn l-appelli.
41.
Peress li, kif diġà għidt, is-suġġett ta’ dawn il-kawżi ma huwiex il-konformità legali tal-miżuri adottati mill-Kunsill kontra l-appellanti iżda jekk il-Qorti Ġenerali aġixxietx b’mod korrett meta kkunsidrat li r-rikorsi ppreżentati kontra dawn il-miżuri kienu inammissibbli, wieħed jista’ jaħseb li ma huwiex meħtieġ, bħala prinċipju, li jiġu indirizzati l-miżuri inkwistjoni. Madankollu, dan ma huwiex il-każ. Kif diġà għidt, fil-fehma tiegħi għandu jintlaqa’ t-tieni wieħed mill-aggravji li fuqhom huma bbażati dawn l-appelli u dan minħabba n-natura speċjali, jekk mhux ukoll eċċezzjonali, taċ-ċirkustanzi li fihom ġew adottati l-miżuri kontenzjużi.
42.
Għaldaqstant, huwa meħtieġ, fl-ewwel lok, li jiġu ddeterminati n-natura, il-kontenut u l-portata tal-miżuri kontenzjużi sabiex jiġi ppreċiżat kif, u sa fejn, huma affettwati d-drittijiet tal-appellanti. Minn dan imbagħad jiddependu r-rekwiżiti formali u sostantivi fir-rigward tal-komunikazzjoni ta’ dawn il-miżuri lill-persuni affettwati speċifikament.
43.
Jekk, kif nista’ nantiċipa minn issa, il-konklużjoni tkun li l-miżuri kontenzjużi kellhom, minħabba l-kontenut tagħhom, jiġu nnotifikati b’mod personali lill-persuni kkonċernati, il-kwistjoni li tqum imbagħad tkun jekk, fid-dawl taċ-ċirkustanzi fattwali, kinux ammissibbli forom oħra ta’ komunikazzjoni.
44.
Jekk, fl-aħħar mill-aħħar, jiġi konkluż li d-dritt tal-Unjoni jirrikonoxxi l-possibbiltà li, f’ċerti każijiet partikolari, in-notifika ssir b’metodi alternattivi, tkun trid tiġi eżaminata mbagħad il-kwistjoni tat-terminu disponibbli għall-kontestazzjoni tal-miżuri nnotifikati b’tali metodi. F’dak l-istadju għalhekk ikollu jiġi eżaminat liema huwa l-mument li minnu jibda jiddekorri dan it-terminu u, b’mod partikolari jekk, fiċ-ċirkustanzi fattwali, kienx hemm waħda mir-raġunijiet li jimpedixxu d-dekorrenza normali ta’ dan it-terminu, jiġifieri l-forza maġġuri.
45.
Permezz ta’ dan li għidt – u ninsisti fuq dak li qiegħed ngħid – ma għandix l-intenzjoni nagħmel kummenti dwar il-mod kif aġixxa l-Kunsill iżda nixtieq nuri biss li l-kwistjoni tat-terminu disponibbli għall-kontestazzjoni tal-miżuri tal-Kunsill quddiem il-Qorti Ġenerali ma kinitx daqstant sempliċi bħalma ġiet ikkunsidrata u, għalhekk, ma setax jingħad li kien hemm preżunzjoni ta’ inammissibbiltà “manifesta”.
B – In-natura, il-kontenut u l-portata tal-miżuri kontenzjużi. Il-ħtieġa ta’ notifika personali
46.
Kif diġà ntqal, il-miżuri adottati kontra l-appellanti jinkludu l-projbizzjoni li jidħlu fit-territorji tal-Istati Membri jew li jgħaddu minn dawn it-territorju u l-iffriżar tal-fondi u ta’ riżorsi ekonomiċi oħra kollha li jkunu proprjetà tagħhom jew li jkunu kkontrollati minnhom, direttament jew indirettament, fl-Unjoni Ewropea.
47.
Biex ngħid dak li huwa ovvju, dawn huma miżuri li jaffettwaw, minn tal-inqas u prima facie, dritt fundamentali tal-appellanti, bħalma huwa d-dritt għall-proprjetà, li huwa ggarantit lil “kull persuna” mill-Artikolu 17(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (
18
), irrispettivament mill-fatt li jistgħu jaffettwaw ukoll drittijiet u interessi legali oħra.
48.
Barra minn hekk – u dan għandu importanza partikolari għall-finijiet ta’ dawn il-kawżi – dawn huma miżuri adottati prima facie, mingħajr ma jinstemgħu l-persuni kkonċernati u mingħajr ma tingħatalhom il-possibbiltà li jopponu għall-effettività tagħhom. Ma hemm ebda dubju li hemm diversi raġunijiet li jiġġustifikaw żvolġiment daqstant rapidu fil-kuntest ta’ operazzjonijiet internazzjonali għaż-żamma jew għall-istabbiliment mill-ġdid tal-paċi jew tal-istabbiltà f’reġjuni fejn jistgħu jkunu mhedda l-iktar drittijiet fundamentali tal-persuni. Dan iżda ma jippermettix li jiġi injorat il-fatt li, b’tali żvolġiment u sabiex jintlaħqu dawn l-għanijiet, qegħdin jiġu ssagrifikati wħud mill-garanziji li huma inseparabbli mill-kunċett tal-Istat tad-dritt (
19
). L-ewwel garanzija hija dik espressa fil-prinċipju li kull persuna għandha d-dritt li tinstema’ qabel ma jiġu ppreġudikati d-drittijiet u l-interessi tagħha.
49.
Fl-aħħar mill-aħħar, quddiemna għandna miżuri adottati fil-kuntest ta’ proċedura li rriżultat inaċċessibbli, kemm fir-rigward tal-għarfien u kif ukoll fir-rigward tal-parteċipazzjoni, għall-persuni u għall-entitajiet ikkonċernati u li l-kontenut tagħhom jaffettwa immedjatament lid-drittijiet u lill-interessi leġittimi tagħhom.
50.
Din l-aħħar kunsiderazzjoni ma tistax ma tenfasizzax id-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja. Fil-fatt, minħabba l-fatt li l-persuni kkonċernati jkunu affettwati b’dan il-mod, jirriżulta evidenti li, fi kwalunkwe każ, dawn il-persuni għandhom id-dritt fundamentali għall-protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet u tal-libertajiet involuti; dan huwa dritt fundamentali li l-Artikolu 47 tal-Karta jirrikonoxxi lil “[k]ull persuna” li d-drittijiet tagħha jistgħu jkunu miksura mill-awtorità pubblika tal-Unjoni.
51.
F’dan is-sens, fil-fehma tiegħi, in-natura eċċezzjonali, sabiex insejħulha hekk, tal-proċess tal-adozzjoni ta’ dawn il-miżuri ma tistax, sa fejn dan ikun evitabbli, twassal sabiex jiġi estiż fiż-żmien il-ksur tad-drittijiet tad-difiża mill-miżuri li jimponu sanzjonijiet ladarba dawn ikunu ġew adottati u daħlu fis-seħħ. Dan ifisser li għalkemm in-natura eċċezzjonali tal-proċess tal-adozzjoni tal-miżura li timponi sanzjoni tista’ tiġi ġġustifikata, f’ebda każ ma tista’ ssir eċċezzjoni għall-eżerċizzju effettiv tad-drittijiet tad-difiża kontra l-miżura nnifisha.
52.
Fi kliem ieħor, il-garanziji mogħtija mill-Istat tad-dritt jiżguraw lil kull persuna, fil-kuntest tal-Unjoni, l-istħarriġ ġudizzjarju tal-atti tal-awtorità pubblika li jistgħu jaffettwaw id-drittijiet, il-libertajiet u l-interessi tagħha. Għandu jingħad ukoll li, normalment, din il-garanzija ta’ protezzjoni tkun ippreċeduta min-numru ta’ garanziji oħra li jagħmlu parti mill-proċess stess li jwassal għal sanzjoni jew għal restrizzjoni ta’ drittijiet. Dan ifisser li fid-dawl tal-eliminazzjoni kunsiderevoli jekk mhux ukoll kompleta ta’ dawn il-garanziji, il-garanzija tal-protezzjoni ġudizzjarja tikseb importanza partikolari.
53.
Fi kliem ieħor, għalkemm hemm raġunijiet ferm adegwati ta’ ordni pubbliku u ta’ sigurtà nazzjonali li jistgħu jiġġustifikaw l-eċċezzjoni għall-garanziji komuni previsti mil-leġiżlazzjoni matul il-proċess ta’ elaborazzjoni tal-atti u tad-dispożizzjonijiet li jillimitaw drittijiet, dan jista’ jsir biss bil-kundizzjoni li bħala kumpens – jekk jista’ jissejjaħ hekk – għal din ir-restrizzjoni jkun possibbli l-istħarriġ ġudizzjarju finali ta’ dawn l-atti u dispożizzjonijiet fil-mument tal-eżekuzzjoni tagħhom (
20
).
54.
Għalhekk, kif ser naraw iktar ’il quddiem, huwa meħtieġ li nkunu partikolarment eżiġenti meta, bħalma huwa l-każ hawnhekk, ikollna quddiemna sitwazzjoni fejn, għal xi raġuni jew oħra, l-Istat tad-dritt ikun kompletament preżenti biss fil-mument tal-istħarriġ ta’ miżura li tirriżulta minn proċeduri li, meta mqabbla ma’ sitwazzjonijiet normali, huma neqsin b’mod ċar, kif diġà għidt, minn garanziji individwali.
55.
Kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja, “[i]l-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva jimplika li l-awtorità tal-Unjoni li tadotta att li jimplika miżuri restrittivi fil-konfront ta’ persuna jew ta’ entità għandha tikkomunika r-raġunijiet li fuqhom ikun ibbażat dan l-att, sa fejn ikun possibbli, jew fil-mument meta jiġi adottat dan l-att jew, minn tal-inqas, kemm jista’ jkun malajr wara l-adozzjoni tiegħu, sabiex dawn il-persuni jew entitajiet ikunu jistgħu jeżerċitaw id-dritt ta’ rikors tagħhom” (
21
).
56.
Kif inhu meħtieġ, id-dispożizzjonijiet involuti fil-kawżi ineżami għandhom jissodisfaw dan ir-rekwiżit. B’hekk, l-Artikolu 7(3) tad-Deċiżjoni 2010/656 jipprovdi, kif l-aħħar emendat, li “[i]l-Kunsill għandu jikkomunika d-deċiżjoni tiegħu lill-persuna jew l-entità kkonċernata, inklużi r-raġunijiet għall-elenkar tagħha fil-lista, direttament, jekk l-indirizz tagħha huwa magħruf, jew permezz tal-pubblikazzjoni ta’ notifika, li tipprovdilha l-possibbiltà li tippreżenta kummenti”. Min-naħa tiegħu, l-Artikolu 11a(3) tar-Regolament Nru 560/2005, kif l-aħħar emendat, jipprovdi, f’termini simili, li “[i]l-Kunsill għandu jikkomunika d-deċiżjoni tiegħu, inklużi r-raġunijiet għall-elenkar, lill-persuna fiżika jew ġuridika, l-entità jew il-korp imsemmija fil-paragrafi 1 u 2, jew direttament, jekk l-indirizz ikun magħruf, jew permezz tal-pubblikazzjoni ta’ avviż, u b’hekk tali persuna fiżika jew ġuridika, entità jew korp jingħataw l-opportunità li jippreżentaw osservazzjonijiet”.
57.
Dejjem b’relazzjoni diretta mad-dritt għal stħarriġ ġudizzjarju ta’ dawn il-miżuri, notifika “direttament”, skont il-formulazzjoni użata fid-dispożizzjonijiet imsemmija, tista’ ssir biss, bħala regola ġenerali, permezz ta’ notifika personali jew individwali. Fil-fatt, l-għan tal-komunikazzjoni huwa biss dak li tkun possibbli difiża kontra l-miżuri adottati fil-konfront tal-persuna kkonċernata. Għaldaqstant, din il-komunikazzjoni taqdi l-interessi tad-difiża tad-drittijiet u tal-libertajiet affettwati minn tali miżuri (
22
). Għaldaqstant, sa fejn ikun possibbli, din għandha tkun komunikazzjoni reali u effettiva u dan jeskludi, bħala prinċipju, sempliċi pubblikazzjoni uffiċjali.
58.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet f’dan is-sens fis-sentenza Bank Melli Iran meta kkonkludiet li, għalkemm il-leġiżlazzjoni applikabbli f’dik il-kawża ma kinitx tipprevedi l-“forma li fiha” l-Kunsill “jagħmilhom magħrufa” r-raġunijiet li jkunu wasslu għal miżura adottata kontra entità, l-obbligu impost f’dan is-sens fuq il-Kunsill għandu jitwettaq “permezz ta’ komunikazzjoni individwali” (
23
).
59.
Barra minn hekk, għal dan il-għan jirriżulta relattivament sekondarju li l-miżuri kontenzjużi ġew adottati bis-saħħa ta’ atti li, bħad-deċiżjonijiet, għandhom in-natura ta’ regolamenti u, għalhekk, kif fakkret il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Bank Melli Iran (
24
), jiksbu effett legali sħiħ biss mal-pubblikazzjoni uffiċjali. L-iktar ħaġa importanti hija li, irrispettivament min-natura formali tal-att li fih ikunu stabbiliti l-miżuri kontenzjużi, dawn il-miżuri, minħabba l-kontenut tagħhom, jaffettwaw b’mod dirett il-qafas tad-drittijiet u tal-libertajiet tal-persuni li lilhom ikunu indirizzati direttament u personalment. Ir-rekwiżiti imperattivi tal-loġika tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva għandhom, għaldaqstant, jingħataw prijorità fil-konfront ta’ kwalunkwe kunsiderazzjoni oħra ta’ natura formali (
25
).
60.
Fl-aħħar mill-aħħar, bħala konklużjoni preliminari, jiena tal-fehma li, minħabba l-kontenut tagħhom, il-miżuri adottati mill-Kunsill kontra l-appellanti kellhom jiġu kkomunikati lill-appellanti b’mod dirett permezz ta’ notifika personali.
C – Il-possibbiltà ta’ metodi ta’ komunikazzjoni alternattivi
61.
Madankollu, fil-kawżi ineżami huwa paċifiku li, fid-dawl tal-konklużjoni preċedenti, il-miżuri restrittivi adottati mill-Kunsill ma ġewx innotifikati personalment lill-persuni kkonċernati.
62.
Għandu jitqies li, skont l-Artikolu 7(3) tad-Deċiżjoni 2010/656 u skont l-Artikolu 11a(3) tar-Regolament Nru 560/2005, kif diġà rajna, fil-każ li l-komunikazzjoni diretta ma tkunx possibbli minħabba li ma jkunx magħruf l-“indirizz” tal-persuna kkonċernata, għandha titwettaq il-“pubblikazzjoni ta’ avviż, li tipprovdi[ lill-persuna jew l-entità kkonċernata] l-possibbiltà li tippreżenta kummenti” (
26
), “u b’hekk tali persuna fiżika jew ġuridika, entità jew korp jingħataw l-opportunità li jippreżentaw osservazzjonijiet” (
27
).
63.
Nixtieq ngħid minn issa li din il-possibbiltà ta’ komunikazzjoni alternattiva, fiċ-ċirkustanzi msemmija, mhux biss hija konformi fiha nfisha mad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva iżda hija wkoll mandatorja, minkejja li, kif ser ngħid iktar ’il quddiem, ma hijiex dejjem suffiċjenti. Fil-fatt, l-iktar kunsiderazzjoni importanti hawnhekk hija li l-persuna kkonċernata tiġi informata, permezz ta’ dawn il-metodi alternattivi li l-Unjoni adottat, għal raġunijiet li wkoll jiġu kkomunikati lilha, miżura li tikkonċerna d-drittijiet tagħha. Il-funzjoni tal-komunikazzjoni hija li tippermetti l-eżerċizzju tad-drittijiet tad-difiża u, anki jekk issir f’forma oħra, hija meħtieġa f’kull każ, u l-awtorità pubblika ma tistax sempliċement tipprova, mingħajr suċċess, il-forma ta’ notifika imposta bħala l-ewwel alternattiva. Għalhekk, jekk in-notifika personali ma tirnexxix, hija meħtieġa kwalunkwe tip ta’ notifika oħra li, fin-nuqqas tan-notifika personali, tippermetti effettivament il-komunikazzjoni meħtieġa.
64.
Huwa minnu li l-“possibbiltà li tippreżenta kummenti” prevista fl-Artikolu 7(3) tad-Deċiżjoni 2010/656 u l-“l-opportunità li jippreżentaw osservazzjonijiet” prevista fl-Artikolu 11a(3) tar-Regolament Nru 560/2005, ma humiex fihom infushom il-possibbiltà li l-miżuri jiġu kkontestati quddiem l-awtorità ġudizzjarja. Madankollu, għall-finijiet tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, dak li huwa meħtieġ huwa li l-informazzjoni mogħtija sabiex jiġu ppreżentati kummenti jew osservazzjonijiet quddiem l-awtorità li tkun l-awtriċi tal-miżura sservi wkoll sabiex din il-miżura tkun tista’ tiġi kkontestata quddiem il-Qorti Ġenerali.
65.
F’dan l-istadju huwa neċessarju li nindirizza kunsiderazzjoni fundamentali ħafna. Il-miżuri li huma inkwistjoni f’dawn il-kawżi għandhom skop partikolari ħafna u d-destinatarji huma, sa fejn huma kkonċernati, persuni u entitajiet li jinsabu f’sitwazzjoni, minn tal-inqas, partikolari ħafna. Dawn huma fil-fatt miżuri adottati fil-kuntest ta’ operazzjoni internazzjonali mmexxija min-Nazzjonijiet Uniti bil-għan li jiġu żgurati l-paċi u l-istabbiltà internazzjonali f’reġjun tal-kontinent Afrikan. F’kuntest ta’ gwerra ċivili – jew, minn tal-inqas, ta’ nuqqas kbir ta’ sigurtà u ta’ konfużjoni f’territorju fejn ma hijiex iggarantita l-effettività ta’ awtorità pubblika raġonevolment stabbli –, huwa evidenti li ma jistax ikun mistenni li l-mezzi u l-metodi ta’ komunikazzjoni abitwali jiffunzjonaw b’mod regolari bħalma jiffunzjonaw f’sitwazzjoni ta’ ordni u paċi. Min-naħa tagħhom, id-destinatarji tal-miżuri huma preċiżament persuni u entitajiet akkużati b’ċertu livell ta’ parteċipazzjoni fiċ-ċirkustanzi li wasslu għas-sitwazzjoni ta’ instabbiltà, instabbiltà li dawn il-miżuri huma intiżi li jiġġieldu.
66.
F’sitwazzjonijiet bħal dawk tal-kawżi ineżami għandu jiġi rikonoxxut li huwa probabbli ħafna li n-notifika personali ma tkunx possibbli u li, għaldaqstant, fid-dawl ta’ dan, ikun meħtieġ li jintużaw metodi ta’ komunikazzjoni oħra. F’dan is-sens, l-Artikolu 11a(3) tar-Regolament Nru 560/2005 jipprevedi bħala alternattiva għall-komunikazzjoni fl-indirizz tad-destinatarju l-“pubblikazzjoni ta’ avviż”. Il-Kunsill interpreta dan fis-sens ta’ pubblikazzjoni f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni u għalhekk ippubblika avviż fid-dati msemmija fil-punt 19 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Ma huwiex meħtieġ li tiġi indirizzata l-kwistjoni ta’ jekk il-Kunsill kienx imissu rrikorra għal tip ta’ “pubblikazzjoni” oħra, bħal pereżempju permezz tal-mezzi ta’ komunikazzjoni lokali. Fi kwalunkwe każ, f’dan l-istadju ma huwiex f’loku li tiġi eżaminata din il-kwistjoni sa fejn din il-kwistjoni hija waħda relattivament minuri, u dan peress li, kif sejrin naraw, il-kriterju determinati għandu jkun, f’ċirkustanzi bħal dawk ineżami, il-mument li fih il-persuni kkonċernati saru jafu bil-miżuri kontenzjużi (
28
) .
67.
Fil-fatt, l-Unjoni hija obbligata tagħmel dak li huwa possibbli sabiex tiżgura li l-persuni kkonċernati jsiru jafu bil-miżuri li jikkonċernawhom u dan għaliex huwa biss mill-mument li jkun hemm dan l-għarfien li l-persuni kkonċernati jkunu jistgħu jirreaġixxu b’mod effettiv (
29
) u li jibda jiddekorri t-terminu disponibbli għall-preżentata tar-rikors korrispondenti kontra l-miżuri kontenzjużi. Barra minn hekk, l-Unjoni hija obbligata taġixxi b’mod attiv sabiex jintlaħaq dan l-għan għaliex huwa fuq il-bażi ta’ dan l-aġir li tkun tista’ tinbena l-preżunzjoni ta’ għarfien min-naħa tal-persuna kkonċernata, preżunzjoni li tippermetti li jibda jiddekorri dan it-terminu.
68.
Fl-aħħar mill-aħħar, iktar ma l-awtorità pubblika tkun diliġenti fl-isofrzi tagħha sabiex tgħarraf lill-persuna kkonċernata bil-miżuri adottati fil-konfront tagħha, iktar tkun b’saħħitha l-preżunzjoni li kien hemm tali għarfien u, għaldaqstant, iktar ikun diffiċli għall-persuna kkonċernata sabiex tegħleb din il-preżunzjoni billi turi li, minkejja din id-diliġenza, ma kienx possibbli għaliha li ssir taf bil-miżuri li jikkawżawlha preġudizzju.
69.
F’dan is-sens għaldaqstant, il-fatt li l-Kunsill, fl-isforzi tiegħu li jkun hemm komunikazzjoni effettiva, ippubblika diversi avviżi fil-Ġurnal Uffiċjali jippermetti preżunzjoni msaħħa ta’ għarfien min-naħa tal-persuna kkonċernati li hija naturalment iktar b’saħħitha mill-preżunzjoni komuni inerenti għall-pubblikazzjoni uffiċjali li kienu s-suġġett tagħha inizjalment il-miżuri li jimponu sanzjonijiet fil-veru sens tal-kelma.
70.
Finalment, il-kwistjoni li għandna quddiemna tikkonċerna l-grad tas-saħħa ta’ preżunzjoni dwar fatt (l-għarfien tal-miżuri li jimponu sanzjonijiet), kwistjoni li minnha tiddependi s-soluzzjoni għat-tilwima f’dawn il-kawżi; jiġifieri, meta jistgħu jiġu kkontestati l-miżuri kontenzjużi u sa liema mument jistgħu jiġu kkontestati.
D – It-terminu li għandu jiddekorri: dies a quo
71.
L-Artikolu 263 TFUE jipprovdi, fis-sitt paragrafu tiegħu, li “[i]l-proċeduri msemmija f’dan l-Artikolu għandhom jinbdew fi żmien xahrejn mill-pubblikazzjoni tal-miżura, jew minn meta dan jiġi notifikat lir-rikorrent, jew, fin-nuqqas ta’ dan, mill-ġurnata minn meta ir-rikorrent ikun sar jaf bih, skond il-każ”.
72.
Din l-aħħar indikazzjoni hija determinanti fir-rigward tas-sens ta’ din id-dispożizzjoni fis-sistema ta’ rimedji legali tal-Unjoni fejn tidħol il-kontestazzjoni minn individwi ta’ atti li jaffettwawhom direttament u individwalment. Din is-sistema għandha tissodisfa, kif wieħed jistenna minħabba li qegħdin nitkellmu dwar il-“Komunità tad-dritt” li tikkostitwixxi l-Unjoni (
30
), ir-rekwiżiti partikolari tal-aċċess għal qorti bħala l-kontenut neċessarju tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, li llum il-ġurnata huwa ggarantit mill-Artikolu 47 tal-Karta.
73.
Il-każ ta’ miżuri bħal dawk ikkunsidrati hawnhekk huwa, neċessarjament, il-każ ta’ dispożizzjonijiet li, kif diġà għidt, għandhom ikunu, bħala prinċipju, is-suġġett ta’ “notifika lir-rikorrent”. Il-fatt li l-miżuri kienu ppubblikati u li, għalhekk, id-data tal-pubblikazzjoni tagħhom hija dik li tiddetermina t-terminu għall-preżentata ta’ rikors kontrihom jista’ jirribatti l-kunsiderazzjonijiet preċedenti? Il-fatt li wieħed jista’ jadotta dan ir-raġunament u li din fil-fatt kienet il-pożizzjoni meħuda mill-Qorti Ġenerali juri, fi kwalunkwe każ, li din hija minn tal-inqas kwistjoni li għadha ma ġietx deċiża għal kollox. Barra minn hekk, fil-fehma tiegħi, huwa preċiżament il-fatt li din il-kwistjoni għadha ma ġietx deċiża għal kollox li juri li l-Qorti Ġenerali ma kienx imissha ċaħdet ir-rikorsi bħala inammissibbli bil-mod li għamlet.
74.
Bħala prinċipju, huwa paċifiku li t-termini proċedurali għandhom jiġu interpretati b’mod strett fid-dawl tal-prinċipju ta’ ċertezza legali. Madankollu, dan ir-rekwiżit ta’ prinċipju ma huwiex estiż b’mod estrem mit-Trattat stess li, meta jirrikonoxxi r-rilevanza, jekk ikun il-każ, tal-għarfien effettiv, jirrikonoxxi wkoll li l-kalkolu tat-termini jista’ jiġi kkundizzjonat minn ċirkustanzi partikolari ħafna ta’ kull każ individwali.
75.
Minn dan tirriżulta wkoll is-sensittività li tidher fir-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali fir-rigward tad-diffikultajiet li tista’ toħloq għall-eżerċizzju tad-dritt ta’ aċċess għal qorti d-distanza bejn l-individwu u s-sede tal-Qorti tal-Ġustizzja. Għalkemm ir-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali jistabbilixxu, fl-Artikolu 102(2) tagħhom, żieda tat-termini proċedurali “għal raġuni ta’ distanza”, dan oriġinarjament kien maħsub biss sabiex jiġi ggarantit aċċess għal qorti f’kundizzjonijiet ugwali u, għaldaqstant, sabiex id-distanza, li kienet iktar rilevanti fil-passat, ma tkunx tista’ tammonta għal ċirkustanza li tikkundizzjona, sa xi punt jew ieħor, it-tgawdija effettiva tat-totalità tat-terminu mogħti.
76.
Għalkemm jista’ jingħad li din iż-żieda għal raġuni ta’ distanza hija inqas ġustifikata llum il-ġurnata milli kienet fil-passat minħabba l-progress li sar fil-mezzi tal-komunikazzjoni, għandu jiġi rrikonoxxut li, f’ċirkustanzi bħal dawk tal-kawżi ineżami, il-kunċett tad-“distanza” jirkupra s-sinjifikat tiegħu bħala realtà fiżika li minnha tirriżulta ċerta diffikultà fir-rigward tal-komunikazzjoni bejn żewġ realtajiet separati fl-ispazju. Din hija “distanza” li, f’sens figurattiv, ma tistax tiġi rrimedjata bit-teknoloġija u li fir-rigward tagħha jżommu s-sens sħiħ tagħhom dispożizzjonijiet bħall-Artikolu 102(2) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali.
77.
Filwaqt li l-għarfien tal-att inkwistjoni jista’ jiġi preżunt meta l-individwu jkun jinsab fit-territorju ta’ wieħed mill-Istati Membri, din il-preżunzjoni ssir ħafna iktar problematika meta l-persuna kkonċernata tkun tinsab kunsiderevolment il-bogħod mill-fruntieri tal-Unjoni. Fil-fatt, din hija preżunzjoni li tmur id f’id mal-preżunzjoni ta’ għarfien inerenti għall-pubblikazzjoni ta’ att f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea. Madankollu, dan l-għarfien ma jistax jiġi preżunt fuq din il-bażi biss barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, li, barra minn hekk, qatt ma kellu l-aspirazzjoni li jiġi ddikjarat urbi et orbi.
78.
Min-naħa tagħha, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem minn dejjem insistiet fuq l-importanza tal-mument li fih il-persuna kkonċernata jkollha għarfien “reali” tal-kontenut tal-att li jikkawżalha preġudizzju għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-mument li minnu għandhom jiġu kkalkolati t-termini proċedurali (
31
).
79.
Fl-aħħar mill-aħħar, il-kwistjoni hija jekk, fiċ-ċirkustanzi ineżami, l-appellanti kienx misshom ingħataw l-opportunitajiet kollha li toffri l-leġiżlazzjoni sabiex jargumentaw li, minħabba raġunijiet ta’ forza maġġuri, kien biss f’data sussegwenti għall-pubblikazzjoni li “saru jafu” effettivament bil-miżuri kontenzjużi, bil-konsegwenzi li dan ikollu, jekk ikun il-każ, fuq in-natura tardiva tar-rikorsi tagħhom (
32
).
E – It-trattament tar-rikorsi mill-Qorti Ġenerali. L-applikazzjoni indebita tal-Artikolu 111 tar-Regoli tal-Proċedura tagħha.
80.
Fil-kawżi ineżami nafu kif il-Qorti Ġenerali ċaħdet bħala inammissibbli taħt l-Artikolu 111 tar-Regoli tal-Proċedura tagħha r-rikorsi ppreżentati mill-appellanti fuq il-bażi biss tad-data tar-rikors u fuq il-bażi ta’ applikazzjoni stretta tat-terminu ta’ xahrejn stabbilit fl-Artikolu 263 TFUE. Għall-Qorti Ġenerali kienet suffiċjenti l-konstatazzjoni li l-avviżi tal-miżuri li jimponu sanzjonijiet kienu s-suġġett ta’ pubblikazzjoni uffiċjali filwaqt li kkonkludiet li, skont l-Artikolu 102(2) tar-Regoli tal-Proċedura, it-terminu ta’ xahrejn kien beda jiddekorri erbatax-il jum wara d-data ta’ din il-pubblikazzjoni.
81.
Ikolli naqbel mal-Qorti Ġenerali (punt 17 tad-digrieti appellati) li l-appellanti lanqas biss ma qajmu l-possibbiltà ta’ każ ta’ forza maġġuri jew ta’ każ fortuwitu fis-sens tal-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja.
82.
Minkejja dan, l-appellanti kienu indikaw b’mod ċar li l-miżuri li jimponu sanzjonijiet ma kinux ġew innotifikati lilhom b’mod personali peress li ppreżentaw deskrizzjoni kompleta tal-fatti (punti 18 sa 36 tar-rikorsi) li minnha seta’ jiġi dedott b’mod ċar li l-kuntest li fih dawn il-miżuri ġew ippubblikati uffiċjalment kien, minn tal-inqas, wieħed ta’ instabbiltà kunsiderevoli fit-territorju li fih kienu jinsabu. F’dan ir-rigward il-Kunsill stess ma ħalla ebda dubju meta, fil-punt 4 tat-tweġiba tiegħu tal-14 ta’ Ġunju 2012 għall-mistoqsija magħmula mill-Qorti Ġustizzja, iddeskriva s-sitwazzjoni fil-Côte d’Ivoire f’Marzu u April 2011 bħala waħda “kaotika”.
83.
Barra minn hekk, inqis li, bħala regola prinċipali, ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li, fil-kuntest ta’ appell, tidħol fid-dettall ta’ dawn iċ-ċirkustanzi. Madankollu, huwa kompitu tagħha li teżamina jekk il-Qorti Ġenerali, meta ċaħdet bħala inammissibbli r-rikorsi b’mod dirett fuq il-bażi biss tad-data tal-preżentata tagħhom, iggarantixxietx protezzjoni suffiċjenti tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva fiċ-ċirkustanzi ferm partikolari ta’ dawn il-kawżi.
84.
F’dan is-sens, il-konklużjoni tiegħi hija li dan ma kienx il-każ. Fil-fatt, nikkunsidra li l-Qorti Ġenerali kellha xorta waħda tagħti lill-appellanti l-opportunità li jesponu r-raġunijiet li, fil-fehma tagħhom, setgħu jservu ta’ bażi għall-applikazzjoni fil-kawżi ineżami tad-data, fost id-dati previsti fl-Artikolu 263 TFUE, li tirreferi għall-għarfien tal-miżuri u mhux dik li tirreferi għall-pubblikazzjoni uffiċjali tagħhom. Kif ser naraw iktar ’il quddiem, il-Qorti Ġenerali kellha l-mezzi proċedurali meħtieġa sabiex tagħmel dan.
85.
Fid-dawl tal-gravità għall-persuni kkonċernati tal-konsegwenza li tirriżulta inevitabbilment mill-inammissibbiltà deċiża direttament mill-Qorti Ġenerali, nikkunsidra li, minħabba ċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawżi ineżami, kien meħtieġ li r-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali jiġu interpretati u applikati b’mod iktar konformi, fir-rigward tar-riżultat miksub, għar-rekwiżiti tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja ggarantit mill-Artikolu 47 tal-Karta.
86.
Kif diġà rajna, u kif għandu jerġa’ jingħad, il-Qorti Ġenerali għażlet li tapplika l-Artikolu 111 tar-Regoli tal-Proċedura tagħha, li jippermettilha tiddikjara inammissibbli permezz ta’ digriet dawk ir-rikorsi li jidhru li huma “manifestament” inammissibbli. Issa, fiċ-ċirkustanzi ineżami, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandi dubju kemm ir-raġuni ta’ inammissibbiltà tar-rikorsi kienet “manifesta”.
87.
Fil-fatt, fil-fehma tiegħi, iċ-ċirkustanzi ineżami kien imisshom wasslu lill-Qorti Ġenerali sabiex tikkunsidra l-possibbiltà mogħtija mill-Artikolu 113 tar-Regoli tal-Proċedura, li jippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi, f’kull waqt u ex officio, dwar l-inammissibbiltà għal raġunijiet ta’ ordni pubbliku, u dan “wara li tisma’ lill-partijiet”. Għandu jitfakkar li l-istadju tas-seduta kien jippermetti li l-inammissibbiltà tiġi ddikjarata wara li jkun ġie segwit proċess li jinkludi l-garanziji meħieġa.
88.
Fil-fehma tiegħi, l-Artikolu 111 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali huwa rriżervat għar-rikorsi li l-inammissibbiltà tagħhom, minħabba li tkun “manifesta”, ma tkun suġġetta għal ebda dubju jew diskussjoni u, għalhekk, tkun tista’ tiġi evalwata mingħajr ma jinfetaħ proċess kontradittorju; u, b’mod partikolari, mingħajr ma jkun meħtieġ li l-partijiet jesprimu ruħhom f’dan ir-rigward.
89.
L-Artikolu 113 tar-Regoli tal-Proċedura, għall-kuntrarju, jitlaq mill-premessa li l-inammissibbiltà ma hijiex manifesta iżda hija dibattibbli jew diskutibbli u għalhekk ġustament jipprovdi mod kif din il-kwistjoni tkun tista’ tiġi diskussa. Huwa minnu li l-fatt li d-dispożizzjoni tikkontempla l-possibbiltà li tiġi deċiża l-inammissibbiltà “f’kull waqt” jagħti l-impressjoni li din id-dispożizzjoni tippermetti, b’mod partikolari, li tiġi deċiża l-inammissibbiltà tar-rikors wara li dan ikun inizjalment tqies ammissibbli u meta l-proċess jista’ jkun diġà wasal fi stadju fejn tkun qiegħda tiġi ffinalizzata deċiżjoni dwar il-mertu. Madankollu, fil-fehma tiegħi, huwa importanti biss il-fatt li l-espressjoni “f’kull waqt” tinkludi wkoll il-waqt li fih tinbeda l-proċedura. Barra minn hekk, meta wieħed jikkunsidra l-fatt li hija possibbli deċiżjoni ta’ inammissibbiltà tar-rikors meta l-proċess ikun fi stadju avvanzat ħafna, wieħed jasal għall-konklużjoni li din id-dispożizzjoni qiegħda tirreferi għal każijiet fejn l-inammissibbiltà assolutament ma tkunx “manifesta”.
90.
Fl-aħħar mill-aħħar, il-Qorti Ġenerali, meta aġixxiet kif għamlet, ċaħħdet lill-appellanti mill-eżerċizzju tad-dritt tagħhom ta’ aċċess għal qorti mingħajr ma eżaminat il-possibbiltajiet proċedurali kollha li kellha għad-dispożizzjoni tagħha sabiex tiddetermina bl-ikbar ċertezza possibbli jekk l-appellanti kinux ippreżentaw ir-rikorsi tagħhom fil-ħin, bit-termini applikabbli jiddekorru mill-mument li fih saru jafu bil-miżuri li kienu jikkonċernawhom.
91.
Fil-fehma tiegħi, din ir-raġuni hija suffiċjenti, waħedha, sabiex jintlaqgħu dawn l-appelli. U dan mhux għaliex il-Qorti Ġenerali ma ppermettietx li jiġu kkontestati l-atti kontenzjużi iżda pjuttost għaliex ma ħaditx il-passi kollha li setgħet tieħu sabiex tippermetti l-aħjar difiża possibbli mill-appellanti fir-rigward ta’ jekk ir-rikorsi tagħhom kinux ġew ippreżentati fil-ħin fid-dawl taċ-ċirkustanzi ineżami. F’termini purament proċedurali, il-Qorti Ġenerali ttrattat taħt l-Artikolu 111 tar-Regoli tal-Proċedura tagħha raġuni ta’ inammissibbiltà li, fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta, kellha tiġi eżaminata taħt l-Artikolu 113 tal-istess Regoli.
92.
F’dan l-istadju ma nistax ma nindikax li, fil-fehma tiegħi, l-argument taċ-ċertezza legali invokat mill-Qorti Ġenerali fil-punt 16 tad-digrieti appellati ma huwiex konvinċenti. Huwa evidenti li l-iskadenza tat-termini proċedurali sservi sabiex tiġi ggarantita ċ-ċertezza legali peress li tipprekludi l-possibbiltà li tiddaħħal inkwistjoni fi kwalunkwe mument il-validità ta’ atti u ta’ dispożizzjonijiet li jipproduċu effetti legali u, għaldaqstant, li joħolqu aspettattivi għal terzi, jekk mhux ukoll drittijiet. Madankollu, fil-każ ta’ miżuri bħal dawk inkwistjoni f’dan il-kawżi, il-prinċipju ta’ ċertezza legali għandu jkun suġġett għal ibbilanċjar fil-konfront ta’ vantaġġi u drittijiet kostituzzjonali oħra.
93.
Mill-banda l-oħra, ninsisti fuq il-fatt li f’sitwazzjonijiet bħal dawk ineżami, fejn il-persuni kkonċernati jbatu l-effetti ta’ numru ta’ miżuri adottati permezz ta’ proċedura li ma setgħux jipparteċipaw fiha, għandhom jiġu “mwessa’ kemm jista’ jkun” l-opportunitajiet permessi mil-leġiżlazzjoni sabiex ikun hemm stħarriġ ġudizzjarju ta’ dawn il-miżuri. F’każijiet bħal dawn, huwa imperattiva li jiġu eżawriti l-possibbiltajiet proċedurali kollha li jippermettu l-eżerċizzju effettiv tad-dritt ta’ aċċess għal dan ir-rimedju, u dan kemm mill-perspettiva tal-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali u kemm tal-eżerċizzju leġittimu tal-awtorità tal-Unjoni.
F – Fuq l-aġir tar-rappreżentanti proċedurali tal-appellanti f’dawn il-proċeduri u fuq l-impatt eventwali ta’ dan l-aġir fuq is-soluzzjoni tal-kawżi
94.
Finalment, għandha tingħata attenzjoni lil numru ta’ ċirkustanzi li seħħew matul l-iżvolġiment ta’ dawn il-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Ma hemm ebda dubju li, li kieku l-appellanti kienu iktar diliġenti, dawn kienu jiżviluppaw fil-kuntest tar-rikorsi tagħhom l-argumenti li, fil-fehma tagħhom, kienu jistabbilixxu li dawn ir-rikorsi kienu ġew ippreżentati fil-ħin. Lanqas ma hemm ebda dubju li anki sempliċement id-diliġenza minima dovuta fir-rigward tal-interess tal-klijenti tagħhom, u mhux diliġenza ikbar, kien imissha wasslet lir-rappreżentanti proċedurali tal-appellanti sabiex jattendu għas-seduta pubblika li pprovat torganizza l-Qorti tal-Ġustizzja f’dawn il-proċeduri u li, eventwalment, ma nżammitx minħabba fihom. Tali seduta kienet toffrilhom l-opportunità li jikkjarifikaw quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ċ-ċirkustanzi u r-raġunijiet li ma setgħux jesponu quddiem il-Qorti Ġenerali.
95.
Ma hemm ebda dubju dwar il-kunsiderazzjonijiet preċedenti. Madankollu, ninsisti fuq in-natura partikolari tal-miżuri adottati mill-Kunsill kontra l-appellanti (miżuri li jillimitaw id-drittijiet u l-libertajiet tagħhom); fuq il-proċedura li twassal għat-tfassal ta’ tali miżuri (mingħajr stadju ta’ smigħ u mingħajr possibbiltà ta’ difiża); fuq il-fatt li r-rikors quddiem il-Qorti Ġenerali huwa l-uniku mezz ta’ difiża għad-dispożizzjoni tal-persuni kkonċernati (b’eċċezzjoni ċara mis-sistema komuni ta’ garanziji li hija partikolari għal Stat tad-dritt); fuq l-impossibbiltà ta’ notifika personali tal-miżuri lil persuni li barra minn hekk kienu jinsabu barra mit-territorju tal-Unjoni u f’sitwazzjoni li l-Kunsill iddeskriva bħala “kaotika”. Dawn kollha huma ċirkustanzi li, anki jekk individwalment diġà jikkostitwixxu ċirkustanzi li jaffettwaw kunsiderevolment id-drittijiet u l-garanziji żgurati mill-Unjoni, meta kkunsidrati flimkien joħolqu sitwazzjoni ferm delikata u kritika mill-perspettiva tar-rekwiżiti tal-prinċipju ta’ Stat tad-dritt.
96.
Fl-aħħar nett, jekk l-inadegwatezza tad-difiża tal-appellanti fil-preżentata tar-rikorsi tagħhom quddiem il-Qorti Ġenerali, minn naħa, u l-assenza mhux ġustifikata ta’ tweġiba għall-istedina ta’ seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, min-naħa l-oħra, iwasslu għall-impossibbiltà definittiva li l-appellanti jkunu jistgħu jiddefendu ruħhom kontra l-miżuri imposti mill-Kunsill, iċ-ċirkustanzi speċjali deskritti iktar ’il fuq jingħataw konklużjoni definittivament evitabbli.
97.
Fil-fatt, kif diġà għidt, l-appellanti offrew fir-rikorsi tagħhom indizji suffiċjenti fir-rigward tan-natura partikolari taċ-ċirkustanzi tagħhom b’tali mod li l-Qorti Ġenerali kienet informata li l-miżuri li kienu qegħdin jipprovaw jikkontestaw setgħu ma kinux magħrufa u ma setgħux jiġu materjalment ikkontestati mill-appellanti sa mill-mument tal-pubblikazzjoni uffiċjali tagħhom. Fid-dawl tan-natura tal-kawżi mressqa quddiemha, f’dak l-istadju, il-Qorti Ġenerali kien imissha aġixxiet, iktar milli b’inqas jew b’iktar flessibbiltà fl-interpretazzjoni tat-termini proċedurali, b’iktar attenzjoni fir-rigward tal-prinċipji kostituzzjonali involuti, b’mod partikolari, tal-prinċipju ta’ difiża u, għaldaqstant, kien imissha offriet lill-appellanti l-possibbiltà li jiġġustifikaw il-ħtieġa li t-terminu previst fl-Artikolu 263 TFUE jibda jiddekorri minn data li ma tikkoinċidix neċessarjament ma’ dik tal-pubblikazzjoni uffiċjali tal-miżuri. Għal dan il-għan, kien ikun biżżejjed li tikkunsidra d-deċiżjoni tagħha dwar l-inammissibbiltà tar-rikorsi taħt l-Artikolu 113 tar-Regoli tal-Proċedura tagħha.
98.
Fir-rigward tad-diġà msemmija assenza ta’ tweġiba għall-istedina ta’ seduta, għalkemm ma hijiex skużabbli bħala aġir tar-rappreżentanti proċedurali tal-appellanti, din għandha tkun skużata sa fejn tista’ tippreġudika b’mod tant gravi d-drittijiet tal-appellanti. Fil-fatt, l-appellanti, li huma suġġetti għal miżuri li jaffettwaw il-libertà tagħhom ta’ aċċess għat-territorju tal-Unjoni u li jiffriżaw il-fondi tagħhom fl-Istati Membri, ma għandhomx ibatu b’dan il-mod il-konsegwenzi tal-aġir proċedurali tar-rappreżentanti tagħhom, b’mod partikolari sa fejn l-appellanti ċertament ma jinsabux f’sitwazzjoni fejn jistgħu jirrinunzjaw għas-servizzi tagħhom bl-istess mod bħalma normalment ikun jista’ jagħmel ċittadin li ċ-ċirkustanzi tiegħu ma jkunux daqstant partikolari bħal dawk tal-appellanti (
33
). Fil-fehma tiegħi, sabiex tiġi żgurata protezzjoni ġudizzjarja li verament tkun effettiva, huwa meħtieġ li persuna li tkun tinsab f’sitwazzjoni bħal dik tal-appellanti jistħoqqilha, legalment, li jiġu eżawriti l-possibbiltajiet ta’ difiża kollha li huma offerti mill-Unjoni. Dawn il-possibbiltajiet, kif diġà rajna, huma diġà limitati ħafna f’dawn il-każijiet.
99.
La darba wasalna f’dan il-punt, għandna nippreċiżaw kif għandhom jitwieġbu t-talbiet magħmula mill-appellanti fl-appelli rispettivi tagħhom.
100.
Fil-fehma tiegħi, għandu jintlaqa’ t-tieni aggravju, ibbażat fuq l-applikazzjoni stretta tal-Artikolu 263 TFUE, sa fejn, għalkemm ma żviluppawx fid-dettall, kif kienu meħtieġa jagħmlu, l-argumenti tagħhom dwar il-konsegwenzi ta’ din l-applikazzjoni, l-appellanti indikaw b’mod espliċitu l-fatt li l-miżuri restrittivi ma kinux ġew innotifikati lilhom b’mod personali. Dan kellu jkun suffiċjenti għall-Qorti Ġenerali sabiex tikkunsidra li r-rikorsi ma kinux “manifestament” inammissibbli u, għaldaqstant, peress li l-Artikolu 111 tar-Regoli tal-Proċedura tagħha ma kienx applikabbli, id-dubji li seta’ kellha dwar l-ammissibbiltà tar-rikorsi kellhom jitqajmu fil-kuntest tal-Artikolu 113 tal-istess Regoli u, għaldaqstant, wara li jkunu nstemgħu l-partijiet.
101.
Il-fatt li jintlaqa’ dan it-tieni aggravju jimplika loġikament li ma huwiex meħtieġ li tingħata deċiżjoni dwar l-ewwel wieħed sa fejn il-mument proċedurali opportun sabiex il-Qorti Ġenerali tiddeċiedi dwar l-eventwali eżistenza ta’ każ ta’ forza maġġuri huwa preċiżament dak li fih tiddeċiedi dwar l-ammissibbiltà tar-rikorsi, wara li tisma’ lill-partijiet.
VI – Fuq l-għoti ta’ deċiżjoni definittiva dwar il-kawżi mill-Qorti tal-Ġustizzja
102.
Skont l-Artikolu 61 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, “[j]ekk l-appell ikun fondat sewwa, il-Qorti tal-Ġustizzja tannulla d-deċiżjoni tal-Qorti Ġenerali”, filwaqt li tista’ “hija stess tiddeċiedi definittivament il-kawża, meta din tkun fi stat li tiġi deċiża, jew tirrinvija l-kwistjoni quddiem il-Qorti Ġenerali sabiex din tiddeċidiha”.
103.
Fil-fehma tiegħi, ma huwiex il-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tiddeċiedi definittivament dawn il-kawżi. Dan sa fejn it-tilwima hawnhekk hija limitata għall-kwistjoni tal-inammissibbiltà tar-rikorsi ppreżentati kontra l-miżuri kontenzjużi; u f’ebda każ, madankollu, ma tikkonċerna dawn il-miżuri jew l-atti li permezz tagħhom ġew adottati.
104.
Fil-fehma tiegħi, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha sempliċement tannulla d-digrieti li permezz tagħhom ġiet deċiża l-inammissibbiltà tar-rikorsi u għandha tirrinvija l-kawżi quddiem il-Qorti Ġenerali sabiex din, wara li toffri lill-appellanti u lill-partijiet l-oħra l-possibbiltà li jissottomettu l-osservazzjonijiet tagħhom skont l-Artikolu 113 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali dwar l-eventwali eżistenza ta’ tardività fil-preżentata tar-rikorsi tagħhom, tiddeċiedi definittivament jekk ir-rikorsi humiex ammissibbli jew le.
105.
F’dan il-kuntest, il-Qorti Ġenerali, fid-dawl tal-allegazzjonijiet magħmula, għandha tibbilanċja ċ-ċirkustanzi kollha ineżami u, b’mod partikolari, għandha tagħti attenzjoni speċjali lin-natura tal-miżuri kontenzjużi, lill-proċess li jwassal għall-adozzjoni tagħhom, lir-rimedji disponibbli fil-konfront ta’ dawn il-miżuri, lill-mod li bih u lill-mument li fih dawn setgħu effettivament ikunu magħrufa mill-persuni kkonċernati u, fl-aħħar nett u fuq kollox, liż-żmien verament qasir li għadda bejn l-iskadenza tat-terminu previst fl-Artikolu 263 TFUE u l-preżentata tar-rikorsi (bejn tliet xhur u sebat’ijiem, skont il-każ).
106.
Fl-aħħar nett, fil-fehma tiegħi, il-fatt li l-appellanti A.D. Boni-Claverie ġiet eskluża mil-lista tal-Anness II tad-Deċiżjoni 2010/656/PESK ma jfissirx neċessarjament li r-rikors tagħha ma għadx għandu skop sa fejn deċiżjoni dikjaratorja jista’ jkollha, eventwalment, utilità għall-finijiet ta’ talba għal kumpens għad-danni mġarrba.
VII – Fuq l-ispejjeż
107.
Skont l-Artikolu 184(2) tar-Regoli tal-Proċedura, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirriżerva d-deċiżjoni dwar l-ispejjeż.
VIII – Konklużjoni
108.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi kif ġej:
Tilqa’ t-tieni aggravju u għaldaqstant:
—
tannulla d-digrieti tal-Qorti Ġenerali tat-13 ta’ Lulju 2011 li permezz tagħhom ġew miċħuda bħala inammissibbli r-rikorsi rreġistrati bin-numri T-348/11 sa T-352/11;
—
tirrinvija l-kawżi quddiem il-Qorit Ġenerali sabiex tiddeċiedi dwar l-ammissibbiltà tar-rikorsi wara li tisma’ lill-partijiet skont l-Artikolu 113 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali;
—
tirriżerva d-deċiżjoni dwar l-ispejjeż.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
(
2
)	Kawżi C-402/05 P u C-415/05 P, Ġabra p. I-6351.
(
3
)	Kawża C-548/09 P, Ġabra p. I-11381.
(
4
)	Permezz tal-Pożizzjoni Komuni tal-Kunsill 2004/852/PESK, tat-13 ta’ Diċembru 2004, dwar miżuri restrittivi kontra l-Kosta tal-Avorju (ĠU L 153M, 07.06.2006, p. 264), il-Kunsill ippreveda l-applikazzjoni tal-miżuri adottati fir-Riżoluzzjoni 1572 (2004) tal-Kunsill tas-Sigurtà, inkluż l-iffrizar tal-fondi u tar-riżorsi ekonomiċi tal-persuni li, skont il-kumitat ta’ sanzjonijiet kompetenti tan-Nazzjonijiet Uniti, jikkostitwixxi theddida għall-proċess ta’ paċi u ta’ rikonċiljazzjoni nazzjonali fil-Côte d’Ivoire. Sabiex jiġu implementati l-miżuri deskritti fil-Pożizzjoni Komuni 2004/852, il-Kunsill adotta r-Regolament (KE) Nru 560/2005, tat-12 ta’ April 2005, li jimponi ċerti miżuri restrittivi speċifiċi diretti kontra ċerti persuni u entitajiet minħabba s-sitwazzjoni fil-Kosta tal-Avorju (ĠU L 159M, 13.06.2006, p. 347). Il-Pożizzjoni Komuni 2004/852 ġiet imġedda u emendata, fl-aħħar lok, bil-Pożizzjoni Komuni tal-Kunsill 2008/873, tat-18 ta’ Novembru 2008, li ġġedded il-miżuri restrittivi imposti kontra l-Kosta tal-Avorju (ĠU L 308, p. 52), u fl-aħħar tħassret u ġiet issostitwita bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 2010/656/PESK, tad-29 ta’ Ottubru 2010, li ġġedded il-miżuri restrittivi kontra l-Côte d’Ivoire (ĠU L 285, p. 28).
(
5
)	Deċiżjoni tal-Kunsill 2010/801/PESK, tat-22 ta’ Diċembru 2010, li temenda d-Deċiżjoni tal-Kunsill 2010/656/PESK li ġġedded il-miżuri restrittivi kontra l-Côte d’Ivoire (ĠU L 341, p. 45).
(
6
)	Deċiżjoni tal-Kunsill 2011/17/PESK, tal-11 ta’ Jannar 2011, li temenda d-Deċiżjoni tal-Kunsill 2010/656/PESK li ġġedded il-miżuri restrittivi kontra l-Côte d’Ivoire (ĠU L 11, p. 31).
(
7
)	Deċiżjoni tal-Kunsill 2011/18/PESK, tal-14 ta’ Jannar 2011, li temenda d-Deċiżjoni tal-Kunsill 2010/656/PESK li ġġedded il-miżuri restrittivi kontra l-Côte d’Ivoire (ĠU L 11, p. 36; rettifika fil-ĠU L 156, 15.06.2011, p. 12).
(
8
)	Regolament tal-Kunsill (UE) Nru 25/2011, tal-14 ta’ Jannar 2011, li jemenda r-Regolament (KE) Nru 560/2005 li jimponi ċerti miżuri restrittivi speċifiċi kontra ċerti persuni u entitajiet minħabba s-sitwazzjoni fil-Côte d’Ivoire (ĠU L 11, p. 1).
(
9
)	Deċiżjoni tal-Kunsill 2011/221/PESK, tas-6 ta’ April 2011, li temenda d-Deċiżjoni 2010/656/PESK li ġġedded il-miżuri restrittivi kontra l-Côte d’Ivoire (ĠU L 93, p. 20).
(
10
)	Regolament tal-Kunsill (UE) Nru 330/2011, tas-6 ta’ April 2011, li jemenda r-Regolament (KE) Nru 560/2005 li jimponi ċerti miżuri restrittivi speċifiċi diretti kontra ċerti persuni u entitajiet minħabba s-sitwazzjoni fil-Côte d’Ivoire (ĠU L 93, p. 10).
(
11
)	Bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 2010/801/PESK tat-22 ta’ Diċembru 2010, iċċitata iktar ’il fuq.
(
12
)	Bir-Regolament tal-Kunsill (UE) Nru 25/2011, tal-14 ta’ Jannar 2011, iċċitat iktar ’il fuq.
(
13
)	Rispettivament, ĠU C 353, p. 11; ĠU C 14, p. 8, u ĠU C 108, p. 2 u 4.
(
14
)	Ir-rikorsi kienu rreġistrati bin-numri T-348/11 sa T-352/11.
(
15
)	Punti 42 u 43.
(
16
)	Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni tal-Kunsill 2012/74/PESK, tal-10 ta’ Frar 2012, li timplimenta d-Deċiżjoni 2010/656/PESK li ġġedded il-miżuri restrittivi kontra l-Côte d’Ivoire (ĠU L 38, p. 43).
(
17
)	Punt 95 fl-appell fil-Kawża C-478/11 P; punt 93 fl-appell fil-Kawża C-479/11 P; u punt 92 fl-appelli fil-Kawżi C-480/11 P, C-481/11 P u C-482/11 P.
(
18
)	Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem sa mis-sentenza tagħha tas-7 ta’ Diċembru 1976, Handyside vs Ir-Renju Unit (rikors Nru 5493/72, punt 62), il-miżuri li jipprekludu t-tgawdija temporali tal-proprjetà mill-proprjetarju tagħha jaqgħu taħt l-Artikolu 1(2) tal-Protokoll Nru 1 tal-KEDB.
(
19
)	Riferiment, anki jekk fil-qosor, għal-litteratura dwar l-Istat tad-dritt tkun superfluwa. Madankollu, inqis intuwittivi u adegwati ħafna l-osservazzjonijiet ta’ T. Bingham f’The Rule of Law, The sixth Sir David Williams Lecture, Centre for Public Law, 16 ta’ Novembru 2006.
(
20
)	F’dan is-sens, is-sentenza reċenti tal-15 ta’ Novembru 2012, Il-Kunsill vs Bamba (C-417/11 P), tiddikjara li, sa fejn il-persuna kkonċernata minn deċiżjoni ta’ ffriżar ta’ fondi ma għandhiex dritt għal smigħ qabel l-adozzjoni tagħha, l-osservanza tal-obbligu li tingħata motivazzjoni għal din id-deċiżjoni huwa ħafna iktar importanti peress li jikkostitwixxi l-unika garanzija li tippermetti lill-persuna kkonċernati tuża r-rimedji legali disponibbli sabiex tikkontesta l-legalità tagħha (punt 51).
(
21
)	Bank Melli Iran, iċċitata iktar ’il fuq, punt 47, b’referenza għas-sentenza tat-3 ta’ Settembru 2008, Kadi u Al Barakaat International Foundation vs Il-Kunsill u Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punt 336.
(
22
)	F’dan is-sens, fis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-9 ta’ Jannar 1997, Il-Kummissjoni vs Socurte (C-143/95, Ġabra p. I-1, punt 31), jingħad li n-“notifika tal-atti Komunitarji [...] teħtieġ il-komunikazzjoni ta’ spjegazzjoni ddettaljata tal-kontenut u tal-motivazzjoni tal-att innotifikat. Fil-fatt, fin-nuqqas ta’ tali spjegazzjoni, il-persuna terza kkonċernata ma tkunx tista’ tifhem bi preċiżjoni l-kontenut u l-motivazzjoni tal-att ikkontestat, b’tali mod li tkun tista’ tippreżenta b’mod effiċjenti rikors kontra din id-deċiżjoni”. Il-korsiv huwa tiegħi.
(
23
)	Bank Melli Iran, punt 52. Id-dispożizzjoni inkwistjoni kienet l-Artikolu 15(3) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 423/2007, tad-19 ta’ April 2007, dwar miżuri restrittivi kontra l-Iran (ĠU L 335M, 13.12.2008, p. 969, rettifika fil-ĠU L 64M, 10.3.2009, p. 423).
(
24
)	Punt 45.
(
25
)	Naqbel mal-kunsiderazzjonijiet tal-Avukat Ġenerali Mengozzi fil-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Bank Melli Iran, li, fil-punt 39 tagħhom, jenfasizza n-“natura profondament ibrida tal-atti li jadottaw miżuri restrittivi bħal dawk inkwistjoni fil-kawża preżenti”. Fil-fatt, dawn huma atti li għandhom, fl-istess ħin, portata ġenerali (sa fejn id-destinatarji tagħhom huwa dawk kollha obbligati li jimplementaw is-sanzjonijiet stabbiliti) u portata partikolari (sa fejn huma indirizzati speċifikament kontra l-persuni li huma suġġetti għal tali sanzjonijiet).
(
26
)	L-Artikolu 7(3) tad-Deċiżjoni 2010/656.
(
27
)	L-Artikolu 11a(3) tar-Regolament Nru 560/2005.
(
28
)	Bħala regola, sa fejn dawn huma miżuri ta’ ffriżar ta’ fondi, dan il-mument jikkoinċidi mal-mument li fih il-persuna kkonċernata tipprova, mingħajr suċċess, twettaq tranżazzjoni bankarja. F’dan is-sens, l-informazzjoni pprovduta mill-entitajiet bankarji tista’ tkun utli ħafna sabiex jiġu kkonfermati d-dikjarazzjonijiet dwar l-għarfien magħmula mill-persuni kkonċernati. Id-Direttiva 2005/60/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-26 ta’ Ottubru 2005, dwar il-prevenzjoni tal-użu tas-sistema finanzjarja għall-iskop tal-money laundering u l-finanzjament tat-terroriżmu (ĠU L 309, p. 15; rettifika fil-ĠU L 114, 27.04.2006, p. 102), tipprovdi eżempju tajjeb tal-livell ta’ involviment meħtieġ mill-entitajiet bankarji fil-kuntest tal-eżekuzzjoni tal-miżuri tal-Unjoni dwar il-moviment ta’ depożiti bankarji. F’dan is-sens, il-premessa 4 ta’ din id-direttiva tfakkar li d-Direttiva tal-Kunsill 91/308/KEE, tal-10 ta’ Ġunju 1991, dwar il-prevenzjoni tal-użu tas-sistema finanzjarja għall-iskop tal-ħasil tal-flus (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 9, Vol. 1, p. 153), “kienet tesiġi li l-Istati Membri jipprojbixxu l-money laundering u jobbligaw lill-partijiet konċernati fis-settur finanzjarju, li jikkonsisti minn istituzzjonijiet ta’ kreditu u firxa wiesgħa ta’ istituzzjonijiet finanzjarji oħra, jidentifikaw il-klijenti tagħhom, iżommu reġistri adegwati, jistabbilixxu proċeduri interni għat-taħriġ tal-persunal u jħarsu kontra l-money laundering u jirrapportaw kwalunkwe indikazzjonijiet ta’ money laundering lill-awtoritajiet kompetenti.”
(
29
)	Ara, f’dan is-sens, Il-Kummissjoni vs Socurte, iċċitata iktar ’il fuq, punt 31.
(
30
)	Qed nuża l-espressjoni pragmatika użata fil-punt 23 tas-sentenza tat-23 ta’ April 1986, Les Verts vs Il-Parlament (243/83), li ntużat mill-ġdid reċentement mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tas-26 ta’ Ġunju 2012, Il-Polonja vs Il-Kummissjoni (C-335/09 P), punt 48.
(
31
)	Ara, bħala eżempju, is-sentenza tal-25 ta’ Marzu 1999, Papachelas vs Il-Greċja (rikors Nru 31423/96), punt 30.
(
32
)	Mingħajr ma nidħol hawnhekk, fi kwalunkwe każ, fi kwistjoni li eventwalment għandha tiġi evalwata mill-Qorti Ġenerali, ma jidhirx, barra minn hekk, li kien hemm diffikultajiet eċċessivi sabiex, minn tal-inqas, jiġi pprovat il-mument li fih l-appellanti saru effettivament jafu bil-miżuri. In-natura stess tal-miżura ta’ ffriżar ta’ fondi twassal sabiex tkun effikaċi jew sabiex tikseb effiċjenza biss fil-mument li dak li jkun jipprova jagħmel att ta’ trasferiment fir-rigward ta’ dawn il-fondi. Kif diġà għidt fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 28, l-entitajiet finanzjarji jistgħu jipprovdu informazzjoni f’dan ir-rigward. L-istess jista’ jingħad fir-rigward tal-projbizzjoni ta’ aċċess għat-territorju tal-Unjoni, li l-eżekuzzjoni tagħha tiddependi mill-Istati Membri.
(
33
)	Sa ċertu punt inħoss li nista’ nirreferi għall-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar id-dritt tal-akkużat li d-difiża tiegħu fi proċedura kriminali ma tkunx ippreġudikata minħabba l-aġir negliġenti tal-avukat maħtur ex officio sabiex jirrappreżentah. Ara, fost oħra, is-sentenza tad-19 ta’ Diċembru 1989, Kamasinski v L-Awstrija (rikors Nru 9783/82).