Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
RIMVYDAS NORKUS
της 5ης Μαρτίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑716/24 [Ponner] (i)
EJ
[αίτηση του Oberlandesgericht Frankfurt am Main (εφετείου Φρανκφούρτης επί του Μάιν, Γερμανία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Κανονισμός (ΕΕ) 655/2014 – Διαδικασία ευρωπαϊκής διαταγής δέσμευσης λογαριασμού – Άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ – Αιτιολογική σκέψη 8 – Πεδίο εφαρμογής – Κίνηση διαδικασίας αφερεγγυότητας σε τρίτο κράτος – Εξαίρεση »
I.      Εισαγωγή
1.        Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως ανέκυψε κατά τη διάρκεια διαδικασίας στο πλαίσιο της οποίας η ενάγουσα της κύριας δίκης, η οποία κατοικεί στη Γερμανία, ζητεί, αφενός, πληροφορίες σχετικά με τους τραπεζικούς λογαριασμούς τους οποίους ενδεχομένως τηρεί στην Κύπρο εταιρία συσταθείσα βάσει του δικαίου του Κουρασάο, της οποίας η δραστηριότητα συνίσταται στην εκμετάλλευση τυχερών παιχνιδιών, και, αφετέρου, τη δέσμευση των εν λόγω λογαριασμών σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 655/2014 (2), με σκοπό την εκτέλεση δικαστικής απόφασης σχετικά με την επιστροφή ποσών που αντιστοιχούν στις ζημίες τις οποίες η ίδια υπέστη από τα διαδικτυακά αυτά παιχνίδια. Κατά τη διάρκεια της εν λόγω διαδικασίας, η ενάγουσα της κύριας δίκης επισήμανε, μεταξύ άλλων, ότι, σύμφωνα με το εμπορικό μητρώο του ανωτέρω τρίτου κράτους, είχε κινηθεί διαδικασία αφερεγγυότητας έναντι των περιουσιακών στοιχείων της εταιρίας αυτής.
2.        Στο πλαίσιο αυτό, το νομικό ζήτημα που βρίσκεται στο επίκεντρο της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Oberlandesgericht Frankfurt am Main (εφετείο Φρανκφούρτης επί του Μάιν, Γερμανία) αφορά, επομένως, τον προσδιορισμό των έννομων συνεπειών, ως προς το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ΕΔΔΛ (3), της αναγνώρισης μιας διαδικασίας αφερεγγυότητας που έχει κινηθεί κατά οφειλέτριας εταιρίας σε τρίτο κράτος. Τούτο διότι από το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού αυτού
προκύπτει ότι εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του οι απαιτήσεις κατά οφειλέτη έναντι του οποίου έχουν κινηθεί διαδικασίες αφερεγγυότητας (4). Πιο συγκεκριμένα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν ως διαδικασίες αφερεγγυότητας στις οποίες αναφέρεται η διάταξη αυτή νοούνται μόνον οι διαδικασίες αφερεγγυότητας που έχουν κινηθεί σε κράτος μέλος και εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα ή αν η εν λόγω διάταξη καλύπτει επίσης τις διαδικασίες αφερεγγυότητας που έχουν κινηθεί κατά του οφειλέτη σε τρίτο κράτος και έχουν αναγνωριστεί σε κράτος μέλος. Πράγματι, στο μέτρο που, στην τελευταία αυτή περίπτωση, η αναγνώριση δεν εμπίπτει στο δίκαιο της Ένωσης αλλά στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών, η δυσκολία της συγκεκριμένης υπόθεσης έγκειται ιδίως στο ζήτημα της ενδεχόμενης ανάγκης να αποφευχθεί ο κατακερματισμός του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού ΕΔΔΛ από το εθνικό δίκαιο και να συγκεραστεί η επιταγή αυτή με την αναγνώριση, από το εθνικό δίκαιο κράτους μέλους, των αποφάσεων περί έναρξης διαδικασίας αφερεγγυότητας σε τρίτο κράτος.
3.        Κατόπιν αιτήματος του Δικαστηρίου, οι παρούσες προτάσεις θα περιοριστούν στην ανάλυση του πρώτου από τα δύο προδικαστικά ερωτήματα, με το οποίο το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν η κίνηση διαδικασίας αφερεγγυότητας σε τρίτο κράτος η οποία αναγνωρίζεται από το εθνικό δίκαιο κράτους μέλους της Ένωσης, εν προκειμένω από το γερμανικό δίκαιο, εμποδίζει την έκδοση διαταγής δέσμευσης λογαριασμού (στο εξής: διαταγή δέσμευσης ή διαταγή) στο εν λόγω κράτος μέλος. Επομένως, το ερώτημα αυτό αφορά την ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού ΕΔΔΛ, σε συνδυασμό με την αιτιολογική του σκέψη 8, και, ως εκ τούτου, την οριοθέτηση της σχέσης μεταξύ του εν λόγω κανονισμού και του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα.
II.    Το νομικό πλαίσιο
Α.      Το δίκαιο της Ένωσης
4.        Εκτός από το άρθρο 2, παράγραφος 1 και παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, το άρθρο 4, σημείο 6, το άρθρο 46, παράγραφοι 1 και 2, το άρθρο 7, παράγραφος 1, καθώς και τις αιτιολογικές σκέψεις
5 και 8 του κανονισμού ΕΔΔΛ, ασκούν επιρροή, στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης, το άρθρο 1, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, το άρθρο 2, σημεία 4 και 6, το άρθρο 19, παράγραφος 1, το άρθρο 20, παράγραφος 1, και οι αιτιολογικές σκέψεις
5, 9, 22, 23, 63 και 65 του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα.
Β.      Το γερμανικό δίκαιο
5.        Το άρθρο 343 του Insolvenzordnung (κώδικα αφερεγγυότητας) της 5ης Οκτωβρίου 1994 (BGBl. I, σ. 2866), όπως τροποποιήθηκε με τον νόμο της 14ης Μαρτίου 2003 (BGBl. I, σ. 345), το οποίο φέρει τον τίτλο «Αναγνώριση», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Αναγνωρίζεται η κίνηση αλλοδαπής διαδικασίας αφερεγγυότητας. Η διάταξη αυτή δεν εφαρμόζεται
1.      εάν τα δικαστήρια του κράτους όπου κινήθηκε η διαδικασία δεν έχουν δικαιοδοσία βάσει του γερμανικού δικαίου·
2.      εάν η αναγνώριση καταλήγει σε αποτέλεσμα προδήλως ασυμβίβαστο με βασικές αρχές του γερμανικού δικαίου, ιδίως εάν είναι ασυμβίβαστη με τα θεμελιώδη δικαιώματα.»
Γ.      Το δίκαιο του Κουρασάο
6.        Το άρθρο 29, παράγραφος 1, του Faillissementsbesluit 1931 (Bankruptcy Decree 1931, διατάγματος περί πτώχευσης του 1931) προβλέπει ότι η κίνηση της διαδικασίας αφερεγγυότητας έχει ως αποτέλεσμα ότι κάθε δικαστική εκτέλεση παύει αμέσως και ότι, από το χρονικό αυτό σημείο, δεν μπορεί να εκτελεστεί δικαστική απόφαση με διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης.
III. Η διαφορά της κύριας δίκης, το πρώτο προδικαστικό ερώτημα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
7.        Η DX NV είναι εταιρία περιορισμένης ευθύνης συσταθείσα βάσει του δικαίου του Κουρασάο, της οποίας η δραστηριότητα συνίσταται στην εκμετάλλευση τυχερών παιχνιδιών. Η EJ, ενάγουσα της κύριας δίκης, κατοικεί στη Γερμανία. Πέτυχε την έκδοση τελεσίδικης και εκτελεστής ερήμην απόφασης κατά της DX από το Landgericht Frankfurt am Main (πρωτοδικείο Φρανκφούρτης επί του Μάιν, Γερμανία) για την επιστροφή ποσών που αντιστοιχούν σε ζημίες προκληθείσες στο πλαίσιο διαδικτυακών τυχερών παιχνιδιών, ύψους 57 364 ευρώ, πλέον εξόδων και τόκων.
8.        Με υπόμνημα της 29ης Μαΐου 2024 και χρησιμοποιώντας τα έντυπα του κανονισμού ΕΔΔΛ, η EJ υπέβαλε αίτηση για τη λήψη πληροφοριών σχετικών με τους τραπεζικούς λογαριασμούς τους οποίους θεωρούσε ότι τηρούσε η DX στην Κύπρο, σύμφωνα με το άρθρο 14 του εν λόγω κανονισμού, καθώς και αίτηση δέσμευσης των λογαριασμών αυτών, σύμφωνα με το άρθρο 7 του ίδιου κανονισμού. Προς στήριξη των αιτήσεών της, η EJ ισχυρίστηκε, πρώτον, ότι είχε λόγους να πιστεύει ότι η DX τηρούσε έναν ή περισσότερους λογαριασμούς στην Κύπρο, δεδομένου ότι οι εισπράξεις από τα παιχνίδια μεταφέρονταν στην εταιρία αυτή μέσω κυπριακών εταιριών, και, δεύτερον, ότι η εν λόγω εταιρία δεν είχε περιουσιακά στοιχεία που θα μπορούσαν να κατασχεθούν στο Κουρασάο, δεδομένου ότι πρόκειται για οντότητα την οποία η EJ χαρακτηρίζει ως «εταιρία-γραμματοκιβώτιο».
9.        Με διάταξη της 5ης Ιουνίου 2024, το Landgericht Frankfurt am Main (πρωτοδικείο Φρανκφούρτης επί του Μάιν απέρριψε την αίτηση για λήψη πληροφοριών σχετικών με τους τραπεζικούς λογαριασμούς της DX. Συγκεκριμένα, έκρινε ότι το γεγονός ότι η εταιρία αυτή έλαβε πληρωμές μέσω κυπριακών εταιριών δεν συνιστά ένδειξη ότι η ίδια τηρεί λογαριασμό στην Κύπρο. Παράλληλα, με έγγραφο της 5ης Ιουνίου 2024, το ανωτέρω δικαστήριο ενημέρωσε την EJ ότι η αίτηση δέσμευσης των τραπεζικών λογαριασμών της εν λόγω εταιρίας έπρεπε να απορριφθεί με την αιτιολογία, αφενός, ότι δεν είχε προσκομιστεί κανένα αποδεικτικό στοιχείο που να αποδεικνύει ότι η εταιρία αυτή δεν διέθετε περιουσιακά στοιχεία τα οποία θα μπορούσαν να κατασχεθούν στο Κουρασάο και, αφετέρου, ότι δεν είχε γίνει μνεία κανενός τραπεζικού λογαριασμού που θα μπορούσε να δεσμευθεί.
10.      Στις 20 Ιουνίου 2024 η EJ άσκησε ειδικό ένδικο μέσο («sofortige Beschwerde») ενώπιον του Oberlandesgericht Frankfurt am Main (εφετείου Φρανκφούρτης επί του Μάιν), δηλαδή του αιτούντος δικαστηρίου, κατά της διάταξης της 5ης Ιουνίου 2024. Προς στήριξη του ένδικου αυτού μέσου, η EJ ισχυρίζεται ότι, σύμφωνα με το εμπορικό μητρώο του Κουρασάο, στις 10 Ιουνίου 2024 κινήθηκε διαδικασία αφερεγγυότητας κατά της DX και, για τον λόγο αυτόν, υφίσταται πλέον κίνδυνος να εμποδιστεί μόνιμα ή να καταστεί σημαντικά δυσκολότερη η εκτέλεση κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, του κανονισμού ΕΔΔΛ. Η EJ εκτιμά ότι η εν λόγω διαδικασία αφερεγγυότητας πρέπει να αναγνωριστεί από το γερμανικό δίκαιο. Επιπλέον, υποστηρίζει ότι, σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρέσχε δικαστικός επιμελητής του Κουρασάο, οι φορείς εκμετάλλευσης τυχερών παιχνιδιών που είναι εγκατεστημένοι στο νησί αυτό είναι κατά κανόνα «εταιρίες‑γραμματοκιβώτια» χωρίς περιουσιακά στοιχεία στο Κουρασάο.
IV.    Τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
11.      Υπό τις συνθήκες αυτές, με απόφαση της 10ης Οκτωβρίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 22 Οκτωβρίου 2024, το Oberlandesgericht Frankfurt am Main (εφετείο Φρανκφούρτης επί του Μάιν) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Έχει το άρθρο 2, [παράγραφος 2],
στοιχείο γʹ, του κανονισμού [ΕΔΔΛ], σε συνδυασμό με την αιτιολογική σκέψη
8 του κανονισμού αυτού, την έννοια ότι η κίνηση διαδικασίας αφερεγγυότητας που δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του [δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα], αλλά διεξάγεται σε τρίτο κράτος, αποκλείει την έκδοση διαταγής δέσμευσης λογαριασμού σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού [ΕΔΔΛ], και τη διαβίβαση αίτησης για λήψη πληροφοριών σχετικών με λογαριασμό σύμφωνα με το άρθρο 14, παράγραφος 3, του τελευταίου αυτού κανονισμού, στην περίπτωση που το εθνικό δίκαιο του κράτους μέλους το οποίο έχει δικαιοδοσία για την έκδοση της διαταγής δέσμευσης λογαριασμού αναγνωρίζει τη διαδικασία αφερεγγυότητας που διεξάγεται στο εν λόγω τρίτο κράτος;
2)      Έχει το άρθρο 14, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, και παράγραφος 3, του κανονισμού [ΕΔΔΛ] –δηλαδή το γεγονός ότι ο δανειστής οφείλει να αναφέρει ότι έχει “λόγους να πιστεύει ότι ο οφειλέτης τηρεί έναν ή περισσότερους λογαριασμούς σε τράπεζα συγκεκριμένου κράτους μέλους” και ότι “το αίτημα του δανειστή [πρέπει να] είναι πλήρως τεκμηριωμένο”– την έννοια ότι πρέπει να λαμβάνονται επίσης υπόψη περιστάσεις οι οποίες δεν υποδηλώνουν συγκεκριμένα την ύπαρξη λογαριασμού στο εν λόγω κράτος μέλος, αλλά από τις οποίες μπορεί να συναχθεί γενικώς η ύπαρξη ισχυρών οικονομικών δεσμών του οφειλέτη με το ανωτέρω κράτος μέλος, όπως για παράδειγμα οι πληρωμές προς τον οφειλέτη που πραγματοποιούνται μέσω παρόχου υπηρεσιών πληρωμών με έδρα στο εν λόγω κράτος μέλος ο οποίος είναι θυγατρική εταιρία του οφειλέτη ή η ύπαρξη πρακτορείου ή υποκαταστήματος του οφειλέτη με έδρα στο κράτος μέλος αυτό;»
12.      Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσε μόνον η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Μόνον αυτή μετέσχε στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 3ης Δεκεμβρίου 2025.
V.      Ανάλυση του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
13.      Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το οποίο, σύμφωνα με το αίτημα του Δικαστηρίου, είναι το μοναδικό ερώτημα που θα εξεταστεί στις παρούσες προτάσεις, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού ΕΔΔΛ, σε συνδυασμό με την αιτιολογική του σκέψη
8, έχει την έννοια ότι αποκλείει την έκδοση διαταγής δέσμευσης δυνάμει του άρθρου 7, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού και τη διαβίβαση αίτησης για λήψη πληροφοριών σχετικών με τραπεζικούς λογαριασμούς δυνάμει του άρθρου 14, παράγραφος 3, του εν λόγω κανονισμού, σε περίπτωση που το εθνικό δίκαιο του κράτους μέλους το οποίο έχει δικαιοδοσία για την έκδοση της διαταγής δέσμευσης αναγνωρίζει τη διαδικασία αφερεγγυότητας που διεξάγεται στο οικείο τρίτο κράτος.
14.      Το αιτούν δικαστήριο υπογραμμίζει, αφενός, ότι, βάσει του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού ΕΔΔΛ, σε συνδυασμό με την αιτιολογική του σκέψη 8, δεν μπορεί να εκδοθεί διαταγή δέσμευσης κατά οφειλέτη όταν έχουν κινηθεί εναντίον του διαδικασίες αφερεγγυότητας, όπως αυτές ορίζονται στον κανονισμό για την αφερεγγυότητα (ο οποίος αντικαταστάθηκε από τον δεύτερο κανονισμό για την αφερεγγυότητα). Διευκρινίζει ότι ο δεύτερος κανονισμός για την αφερεγγυότητα δεν έχει εφαρμογή εν προκειμένω, δεδομένου ότι ο κανονισμός αυτός προϋποθέτει ότι η διαδικασία αφερεγγυότητας έχει κινηθεί σε κράτος μέλος. Τούτο όμως δεν συμβαίνει στην περίπτωση του Κουρασάο, το οποίο θεωρείται, δυνάμει του δικαίου της Ένωσης, ως τρίτο κράτος.
15.      Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει, αφετέρου, ότι εφαρμοστέο είναι το γερμανικό δίκαιο περί διαδικασίας αφερεγγυότητας. Προσθέτει ότι, δυνάμει του άρθρου 343, παράγραφος 1, του κώδικα αφερεγγυότητας, η κίνηση αλλοδαπής διαδικασίας αφερεγγυότητας αναγνωρίζεται στο γερμανικό δίκαιο εάν η διαδικασία αυτή επιδιώκει, κατ’ ουσίαν, τους ίδιους σκοπούς με διαδικασία αφερεγγυότητας της γερμανικής έννομης τάξης (5). Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι συντρέχει τέτοια περίπτωση, ιδίως καθόσον η διαδικασία αφερεγγυότητας που προβλέπεται από το δίκαιο του Κουρασάο αντιστοιχεί, κατ’ ουσίαν, σε εκείνη η οποία προβλέπεται στην έννομη τάξη των Κάτω Χωρών και η οποία αναγνωρίζεται από τον δεύτερο κανονισμό για την αφερεγγυότητα.
16.      Στο πλαίσιο του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται επίσης αν, σύμφωνα με το άρθρο 46, παράγραφος 1, του κανονισμού ΕΔΔΛ, εναπόκειται στα κράτη μέλη να αποφασίσουν αν αναγνωρίζουν διαδικασία αφερεγγυότητας που δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα, και ποια είναι τα αποτελέσματα μιας τέτοιας αναγνώρισης, καθώς και αν η ύπαρξη διαδικασίας αφερεγγυότητας σε τρίτο κράτος μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό της εφαρμογής του κανονισμού ΕΔΔΛ.
17.      Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι το γεγονός ότι στην αιτιολογική σκέψη 8 του κανονισμού ΕΔΔΛ γίνεται ρητή αναφορά στον δεύτερο κανονισμό για την αφερεγγυότητα αποτελεί επιχείρημα κατά της αναγνώρισης, από τον κανονισμό ΕΔΔΛ, των διαδικασιών αφερεγγυότητας που έχουν κινηθεί σε τρίτα κράτη. Εντούτοις, το δικαστήριο αυτό παρατηρεί ότι το γεγονός ότι το άρθρο 46, παράγραφος 1, του κανονισμού ΕΔΔΛ παραπέμπει στο δίκαιο του κράτους μέλους εντός του οποίου διεξάγεται η διαδικασία για τη ρύθμιση κάθε δικονομικού ζητήματος που δεν ρυθμίζεται συγκεκριμένα στον εν λόγω κανονισμό αποτελεί, αντιθέτως, επιχείρημα υπέρ της αναγνώρισης των διαδικασιών αφερεγγυότητας που έχουν κινηθεί σε τρίτο κράτος όταν αυτές αναγνωρίζονται από το δίκαιο του ανωτέρω κράτους μέλους.
18.      Η Επιτροπή ερμηνεύει ευρέως το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού ΕΔΔΛ. Συναφώς, υπογραμμίζει, κατ’ αρχάς, με τις γραπτές παρατηρήσεις της ότι η εξαίρεση των απαιτήσεων κατά οφειλέτη έναντι του οποίου έχει κινηθεί διαδικασία αφερεγγυότητας αποσκοπεί στην αποτροπή του ενδεχομένου να επηρεάσει η διαταγή δέσμευσης την ομαλή διεξαγωγή μιας τέτοιας διαδικασίας αφερεγγυότητας. Στη συνέχεια, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τους σκοπούς της διαδικασίας αφερεγγυότητας, επισημαίνοντας την αρχή ότι όλοι οι δανειστές πρέπει να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο. Διευκρινίζει, μεταξύ άλλων, ότι, μολονότι το κεφάλαιο II του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα προβλέπει καθεστώς αναγνώρισης των διαδικασιών αφερεγγυότητας που έχουν κινηθεί στα κράτη μέλη, εντούτοις το καθεστώς αυτό δεν αφορά την αναγνώριση διαδικασιών σε τρίτα κράτη, η οποία εξακολουθεί να διέπεται από το εθνικό δίκαιο. Τέλος, η Επιτροπή εκτιμά ότι φαίνεται, επομένως, δικαιολογημένο να ερμηνευθεί το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού ΕΔΔΛ υπό την έννοια ότι αφορά και τις διαδικασίες αφερεγγυότητας που έχουν κινηθεί σε τρίτα κράτη όταν αυτές αναγνωρίζονται στο κράτος μέλος εντός του οποίου ζητείται η δέσμευση τραπεζικών λογαριασμών. Αντιθέτως, εάν η κίνηση της διαδικασίας αφερεγγυότητας δεν αναγνωρίζεται στο εν λόγω κράτος μέλος, τότε δεν θα υπάρχει κανένας βάσιμος λόγος για την άρνηση έκδοσης διαταγής δέσμευσης.
19.      Προκειμένου να δοθεί απάντηση στα ζητήματα που εγείρει το αιτούν δικαστήριο πρέπει να κριθεί, κατ’ ουσίαν, αν το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού ΕΔΔΛ αφορά μόνον τις διαδικασίες αφερεγγυότητας που κινούνται στα κράτη μέλη και, ως εκ τούτου, δεν εμποδίζει την έκδοση διαταγής δέσμευσης σε κράτος μέλος του οποίου το εθνικό δίκαιο αναγνωρίζει την κίνηση διαδικασίας αφερεγγυότητας η οποία διεξάγεται σε τρίτο κράτος, ή αν η διάταξη αυτή έχει την έννοια ότι η κίνηση τέτοιας διαδικασίας αφερεγγυότητας σε τρίτο κράτος η οποία αναγνωρίζεται από το εθνικό δίκαιο κράτους μέλους αποκλείει την έκδοση τέτοιας διαταγής δέσμευσης στο κράτος μέλος αυτό (το κράτος μέλος προέλευσης).
20.      Στα σημεία που ακολουθούν, θα διατυπώσω ορισμένες γενικές παρατηρήσεις, οι οποίες αφορούν, πρώτον, την απουσία καθολικής ισχύος της αναγνώρισης απόφασης περί έναρξης διαδικασίας αφερεγγυότητας σε τρίτο κράτος και την ιδιαιτερότητα των αποτελεσμάτων μιας τέτοιας αναγνώρισης (η οποία διέπεται από το εθνικό δίκαιο) σε σχέση με τα αποτελέσματα της έναρξης διαδικασίας μνημονευόμενης στο παράρτημα Α του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα (τμήμα Α). Δεύτερον, θα αναλύσω την έκταση της εξαίρεσης, από το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ΕΔΔΛ, των απαιτήσεων κατά οφειλέτη έναντι του οποίου έχει κινηθεί διαδικασία αφερεγγυότητας. Προς τούτο, θα ερμηνεύσω το γράμμα, το πλαίσιο και τον σκοπό του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του ανωτέρω κανονισμού, προκειμένου να κρίνω αν η ερμηνεία της διάταξης αυτής επιτρέπει (ή όχι) να εξαιρεθεί από το πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού απαίτηση κατά οφειλέτη έναντι του οποίου έχει κινηθεί διαδικασία αφερεγγυότητας σε τρίτο κράτος, η οποία αναγνωρίζεται από το εθνικό δίκαιο κράτους μέλους (τμήμα Β). Τέλος, τρίτον, θα συμπληρώσω την ανάλυσή μου με μια τελική σκέψη (τμήμα Γ).
Α.      Γενικές παρατηρήσεις
21.      Επισημαίνω, εκ προοιμίου, ότι από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η DX είναι εγκατεστημένη στο Κουρασάο. Το Κουρασάο ανήκει στις «χώρες και εδάφη» που υπόκεινται, δυνάμει του παραρτήματος II της Συνθήκης ΛΕΕ, στο καθεστώς σύνδεσης το οποίο προβλέπεται στα άρθρα 198 επ. ΣΛΕΕ (6). Ωστόσο, τα εδάφη αυτά θεωρούνται, έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως τρίτα κράτη, στο μέτρο που, δυνάμει του άρθρου 355, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής των Συνθηκών (7). Εξάλλου, υπενθυμίζεται ότι οι κανόνες και οι διαδικασίες σχετικά με το ανωτέρω καθεστώς σύνδεσης καθορίζονται στην απόφαση (ΕΕ) 2021/1764 του Συμβουλίου (8). Ούτε οι Συνθήκες ούτε η εν λόγω απόφαση, όμως, προβλέπουν ότι ο κανονισμός ΕΔΔΛ και ο δεύτερος κανονισμός για την αφερεγγυότητα, ο οποίος αντικατέστησε τον κανονισμό για την αφερεγγυότητα που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 8 του κανονισμού ΕΔΔΛ, εφαρμόζονται στα υπερπόντια εδάφη.
1.      Επί της απουσίας καθολικής ισχύος της αναγνώρισης, από το εθνικό δίκαιο κράτους μέλους, διαδικασίας αφερεγγυότητας κινηθείσας σε τρίτο κράτος
22.      Στο σημείο αυτό πρέπει να υπενθυμιστεί ότι ο δεύτερος κανονισμός για την αφερεγγυότητα, όπως και το προϊσχύσαν νομοθέτημα, ο κανονισμός για την αφερεγγυότητα, δεν στηρίζεται σε ένα πρότυπο που έχει σχεδιαστεί με βάση την αρχή της καθολικότητας των διαδικασιών αφερεγγυότητας, αλλά σε ένα πρότυπο σχετικής ή τροποποιημένης καθολικότητας. Όπως προκύπτει από την αιτιολογική του σκέψη 23, ο εν λόγω κανονισμός προβλέπει ότι η κύρια διαδικασία αφερεγγυότητας μπορεί να αρχίζει στο κράτος μέλος στο οποίο βρίσκεται το κέντρο των κύριων συμφερόντων του οφειλέτη (9), η δε διαδικασία αυτή είναι γενικής εφαρμογής και αποσκοπεί στο να συμπεριλάβει όλα τα περιουσιακά στοιχεία του οφειλέτη (10). Ωστόσο, προκειμένου να προστατευθούν τα διάφορα διακυβευόμενα συμφέροντα, ο δεύτερος κανονισμός για την αφερεγγυότητα επιτρέπει την έναρξη δευτερεύουσας διαδικασίας αφερεγγυότητας, εκ παραλλήλου με τη διεξαγωγή της κύριας διαδικασίας αφερεγγυότητας, στο κράτος μέλος όπου έχει εγκατάσταση ο οφειλέτης (11). Επιπλέον, όπως προκύπτει από την αιτιολογική του σκέψη 22, «[ο εν λόγω] κανονισμός δέχεται το γεγονός ότι, ως αποτέλεσμα των σημαντικών διαφορών ουσιαστικού δικαίου, δεν είναι πρακτικό να καθιερωθεί μια ενιαία διαδικασία αφερεγγυότητας γενικής εφαρμογής για ολόκληρη την Ένωση». Επομένως, ο ανωτέρω κανονισμός στηρίζεται σε ένα καθολικό πρότυπο, το οποίο βασίζεται στην εφαρμογή του δικαίου του κράτους έναρξης της διαδικασίας αφερεγγυότητας στη διαδικασία αυτή και στα αποτελέσματά της (12), προβλέποντας συγχρόνως μια σειρά ειδικών κανόνων οι οποίοι λειτουργούν ως εξαιρέσεις και διορθώνουν ή μετριάζουν την καθολικότητά του (13).
23.      Ειδικότερα, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα του καθολικού χαρακτήρα των κύριων διαδικασιών αφερεγγυότητας που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα, ο κανονισμός αυτός προβλέπει την «άμεση» ή «αυτόματη» αναγνώριση των αποφάσεων που αφορούν την έναρξη, τη διεξαγωγή και την περάτωση των ανωτέρω διαδικασιών, καθώς και των αποφάσεων που συνδέονται άμεσα με τις διαδικασίες αυτές (14). Η εν λόγω αυτόματη αναγνώριση συνεπάγεται «την επέκταση σε άλλα κράτη μέλη των επιπτώσεων [μιας τέτοιας] διαδικασίας [...] σύμφωνα με τη νομοθεσία του κράτους μέλους έναρξ[η]ς της [διαδικασίας]. Η αναγνώριση των αποφάσεων των δικαστηρίων των κρατών μελών θα πρέπει να βασίζεται στην αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης» (15). Κατά το άρθρο 19, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Βασική αρχή», «[η] κήρυξη της έναρξης μιας διαδικασίας αφερεγγυότητας από τα κατ’ άρθρο 3 αρμόδια δικαστήρια κράτους μέλους, αναγνωρίζεται στο έδαφος όλων των άλλων κρατών μελών μόλις αρχίσει να παράγει τα αποτελέσματά της στο κράτος έναρξης». Το άρθρο 20 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο επιγράφεται «Αποτελέσματα της αναγνώρισης», ορίζει στην παράγραφο 1 ότι «[η] απόφαση έναρξης διαδικασίας αφερεγγυότητας του άρθρου 3
παράγραφος 1 παράγει άνευ ετέρου σε κάθε άλλο κράτος μέλος τα αποτελέσματα που ορίζει το δίκαιο του κράτους έναρξης, εφόσον [ο κανονισμός] δεν προβλέπει άλλως και ενόσω δεν έχει κινηθεί σ’ αυτό το άλλο κράτος μέλος καμία άλλη διαδικασία του άρθρου 3
παράγραφος 2» (16). Πράγματι, όπως προκύπτει από την έκθεση Virgós/Schmit, το σύστημα αυτόματης αναγνώρισης και το πρότυπο επέκτασης των αποτελεσμάτων ενισχύουν τον καθολικό χαρακτήρα της κύριας διαδικασίας. Από το χρονικό σημείο που καθορίζεται από το δίκαιο του κράτους έναρξης (lex concursus), η απόφαση έναρξης παράγει τα αποτελέσματά της «με την ίδια ισχύ σε όλα τα κράτη [μέλη]» (17).
24.      Αντιθέτως, η έναρξη διαδικασίας αφερεγγυότητας σε τρίτο κράτος δεν τυγχάνει τέτοιας αυτόματης αναγνώρισης, δεδομένου ότι δεν έχει εφαρμογή η αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης, η οποία αποτελεί μία από τις αρχές στις οποίες στηρίζεται ο δεύτερος κανονισμός για την αφερεγγυότητα (18). Πιο συγκεκριμένα, ο εν λόγω κανονισμός δεν ρυθμίζει μια τέτοια διαδικασία ούτε τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να πραγματοποιηθεί μια τέτοια αναγνώριση και, ως εκ τούτου, στο παρόν στάδιο εξέλιξης του δικαίου της Ένωσης, οι διαδικασίες και οι προϋποθέσεις αυτές εμπίπτουν στο εθνικό δίκαιο και/ή στο ιδιωτικό διεθνές δίκαιο που εφαρμόζεται στα κράτη μέλη (19).
25.      Πράγματι, καμία απόφαση έναρξης διαδικασίας αφερεγγυότητας σε τρίτο κράτος δεν μπορεί να θεωρηθεί ως απόφαση κατά την έννοια του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα. Ομοίως, κανένα δικαστήριο τρίτου κράτους δεν μπορεί να θεωρηθεί ως δικαστήριο κατά την έννοια του κανονισμού αυτού (20). Η μη εφαρμογή του εν λόγω κανονισμού σε τέτοιες αποφάσεις απορρέει άμεσα από την εξαίρεσή τους από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού, το οποίο περιορίζεται στις διαδικασίες αφερεγγυότητας που κινούνται στα κράτη μέλη και περιλαμβάνονται στο παράρτημα Α του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα (21). Με άλλα λόγια, απόφαση έναρξης διαδικασίας αφερεγγυότητας εκδοθείσα από δικαστήριο τρίτου κράτους δεν πληροί την προϋπόθεση περί έκδοσης μιας τέτοιας απόφασης από τα «αρμόδια δικαστήρια κράτους μέλους» και, κατά συνέπεια, δεν μπορεί να αναγνωριστεί στα άλλα κράτη μέλη δυνάμει του άρθρου 19, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού.
26.      Στο πλαίσιο των γενικών αυτών παρατηρήσεων, θεωρώ επίσης σκόπιμο να αναφερθώ εν συντομία στη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με την απαγόρευση της διπλής αναγνώρισης και/ή της διπλής κήρυξης εκτελεστότητας.
2.      Επί της απαγόρευσης της διπλής αναγνώρισης και επί των συνεπειών της στην αναγνώριση απόφασης τρίτου κράτους για την έναρξη διαδικασίας αφερεγγυότητας
27.      Κατ’ αρχάς, πρέπει να σημειωθεί ότι, όσον αφορά την ερμηνεία της Σύμβασης των Βρυξελλών του 1968 για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση των αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (22), ο γενικός εισαγγελέας C. O. Lenz υπογράμμισε, με τις προτάσεις του στην υπόθεση Owens Bank, ότι, «[α]ν επιτρεπόταν η “διπλή περιαφή εκτελεστήριου τύπου”, θα υπήρχε ο κίνδυνος [...] καταστρατηγήσεως, εκ μέρους του νικήσαντος δανειστή, των προϋποθέσεων που θέτει ένα συμβαλλόμενο κράτος για την αναγνώριση των δικαστικών αποφάσεων από ένα συγκεκριμένο τρίτο κράτος», εκτιμώντας ότι «σκοπός της συνάψεως της [εν λόγω] Συμβάσεως [...] δεν ήταν να δοθεί αυτή η απεριόριστη δυνατότητα επιλογής» (23).
28.      Στην απόφαση Owens Bank (24), το Δικαστήριο, χωρίς να αναφερθεί ευθέως στο ζήτημα της διπλής κήρυξης εκτελεστότητας, έκρινε ιδίως ότι η εν λόγω Σύμβαση και, ειδικότερα, τα άρθρα της 21, 22 και 23 (25) δεν έχουν εφαρμογή επί δικών ούτε επί ζητημάτων που τίθενται στο πλαίσιο δικών οι οποίες αναφύονται σε κράτη μέλη με αντικείμενο την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων που εκδόθηκαν επί αστικών και εμπορικών υποθέσεων σε τρίτα κράτη (26). Αφότου εκδόθηκε η απόφαση αυτή, η αρχή «exequatur sur exequatur ne vaut» (δεν ισχύει κήρυξη εκτελεστότητας επί κηρύξεως εκτελεστότητας) (27), κατά την οποία επιτρέπεται να αναγνωρίζονται και/ή να κηρύσσονται εκτελεστές μόνον οι αποφάσεις που αφορούν άμεσα την ουσία των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των διαδίκων, φαίνεται να γίνεται δεκτή ως κρατούσα γνώμη στη θεωρία (28).
29.      Είναι αληθές ότι, όσον αφορά την ερμηνεία του άρθρου 2, στοιχείο αʹ, και του άρθρου 39 του κανονισμού Βρυξέλλες Ια, στην απόφαση H Limited (29), το Δικαστήριο, σε αντίθεση με τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα στην υπόθεση εκείνη (30), διαπίστωσε ότι καμία διάταξη του εν λόγω κανονισμού
και κανένας από τους σκοπούς που αυτός επιδιώκει δεν εμποδίζουν μια διαταγή πληρωμής εκδοθείσα από δικαστήριο κράτους μέλους επί τη βάσει εκτελεστών τίτλων που εκδόθηκαν σε τρίτο κράτος να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του ανωτέρω κανονισμού (31). Ωστόσο, η λύση αυτή έχει επικριθεί έντονα από τη θεωρία. Ειδικότερα, ορισμένοι συγγραφείς έχουν τονίσει ότι η αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης προϋποθέτει μια στοιχειώδη συναίνεση ως προς την αρχιτεκτονική των εθνικών δικαστικών συστημάτων και την εναλλαξιμότητα των δικαστικών πράξεων. Επομένως, σύμφωνα με τους συγγραφείς αυτούς, το να επιτρέπεται στα κράτη μέλη να αποφασίζουν ποιες δικαστικές πράξεις επιθυμούν να εντάξουν στο σύστημα της ελεύθερης κυκλοφορίας των δικαστικών αποφάσεων θα ήταν ακριβώς αντίθετο προς τη θεμελιώδη προϋπόθεση της αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης (32).
Επ’ αυτού, φρονώ ότι η απόφαση H Limited δεν έχει την έννοια ότι θέτει υπό αμφισβήτηση την αρχή της απαγόρευσης της διπλής κήρυξης εκτελεστότητας βάσει του δικαίου της Ένωσης και πρέπει να ερμηνευθεί λαμβανομένων υπόψη του πλαισίου και των ειδικών περιστάσεων της υπόθεσης επί της οποίας εκδόθηκε η εν λόγω απόφαση (33).
30.      Μολονότι οι διαδικασίες αφερεγγυότητας εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού Βρυξέλλες Ια (34), δεν βλέπω εντούτοις κανένα λόγο να μην ισχύει η απαγόρευση της διπλής αναγνώρισης όσον αφορά την αναγνώριση, από το εθνικό δίκαιο κράτους μέλους, των διαδικασιών αφερεγγυότητας που έχουν κινηθεί σε τρίτο κράτος. Επομένως, κατ’ αρχήν, δεν υφίσταται κανένα εξωεδαφικό αποτέλεσμα παραγόμενο σε άλλα κράτη μέλη το οποίο να συνδέεται με την αναγνώριση, από κράτος μέλος, διαδικασίας αφερεγγυότητας κινηθείσας σε τρίτο κράτος. Συνεπώς, η αναγνώριση απόφασης έναρξης διαδικασίας αφερεγγυότητας η οποία εκδόθηκε σε τρίτο κράτος δεν παράγει αποτελέσματα εκτός του κράτους μέλους που την αναγνώρισε. Για τον λόγο αυτό, είναι απολύτως πιθανό μια απόφαση έναρξης διαδικασίας αφερεγγυότητας να αναγνωρίζεται και να παράγει αποτελέσματα σε ορισμένα κράτη μέλη, αλλά όχι σε άλλα.
31.      Υπό το πρίσμα αυτών ακριβώς των εκτιμήσεων θα εξετάσω το περιεχόμενο της εξαίρεσης που προβλέπεται στο άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού ΕΔΔΛ.
Β.      Επί της έκτασης της εξαίρεσης, από το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ΕΔΔΛ, των απαιτήσεων κατά οφειλέτη έναντι του οποίου έχει κινηθεί διαδικασία αφερεγγυότητας
32.      Υπενθυμίζεται, προκαταρκτικώς, η πάγια νομολογία του Δικαστηρίου κατά την οποία, για την ερμηνεία διάταξης του δικαίου της Ένωσης, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνο το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται καθώς και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας η εν λόγω διάταξη αποτελεί μέρος (35).
33.      Προκειμένου να κριθεί αν το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού ΕΔΔΛ επιτρέπει (ή όχι) να εξαιρεθούν από το πεδίο εφαρμογής του οι απαιτήσεις κατά οφειλέτη έναντι του οποίου έχει κινηθεί διαδικασία αφερεγγυότητας σε τρίτο κράτος, πρέπει να ερμηνευθεί η διάταξη αυτή.
1.      Το γράμμα και το πλαίσιο
34.      Πρώτον, υπενθυμίζω ότι, κατά το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού ΕΔΔΛ, «[ε]ξαιρούνται από την εφαρμογή του [εν λόγω] κανονισμού: [...] απαιτήσεις κατά οφειλέτη έναντι του οποίου έχουν κινηθεί διαδικασίες πτώχευσης, διαδικασίες για την εκκαθάριση αφερέγγυων επιχειρήσεων ή άλλων νομικών προσώπων, δικαστικοί συμβιβασμοί, πτωχευτικοί συμβιβασμοί ή ανάλογες διαδικασίες». Παρατηρώ ότι από το γράμμα της διάταξης αυτής δεν προκύπτει αν οι έννοιες «διαδικασί[α] πτώχευσης, διαδικασί[α] για την εκκαθάριση αφερέγγυων επιχειρήσεων ή άλλων νομικών προσώπων, δικαστικ[ός] συμβιβασμ[ός], πτωχευτικ[ός] συμβιβασμ[ός] ή ανάλογ[η] διαδικασί[α]» καλύπτουν και τις αντίστοιχες διαδικασίες σε τρίτα κράτη.
35.      Δεύτερον, όσον αφορά το εσωτερικό ή συστημικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η ανωτέρω διάταξη, θα ήθελα να υπογραμμίσω, κατ’ αρχάς, ότι η αιτιολογική σκέψη 8 του κανονισμού ΕΔΔΛ αναφέρεται ρητώς στον δεύτερο κανονισμό για την αφερεγγυότητα. Η αιτιολογική αυτή σκέψη αναφέρει ότι ο εν λόγω κανονισμός «δεν θα πρέπει να εφαρμόζεται σε αξιώσεις κατά οφειλέτη σε διαδικασίες αφερεγγυότητας» και ότι «[α]υτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να εκδοθεί διαταγή δέσμευσης κατά του οφειλέτη αφ’ ης στιγμής έχουν κινηθεί εναντίον του διαδικασίες αφερεγγυότητας όπως ορίζονται στον [κανονισμό για την αφερεγγυότητα]». Πράγματι, το άρθρο 1 του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα, το οποίο φέρει τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής», ορίζει στην παράγραφο 1, τρίτο εδάφιο, ότι «[ο]ι διαδικασίες στις οποίες αναφέρεται η [εν λόγω] παράγραφος απαριθμούνται στο παράρτημα Α». Επιπλέον, το άρθρο 2, σημείο 4, του ίδιου κανονισμού ορίζει ότι ως «διαδικασίες αφερεγγυότητας» νοούνται «οι διαδικασίες που απαριθμούνται στο παράρτημα Α», το δε παράρτημα αυτό απαριθμεί, για κάθε κράτος μέλος, τις διαδικασίες αφερεγγυότητας στις οποίες αναφέρεται η τελευταία αυτή διάταξη. Από τα ανωτέρω συνάγεται, επομένως, ότι διαδικασία αφερεγγυότητας κινηθείσα σε τρίτο κράτος η οποία αναγνωρίζεται από το εθνικό δίκαιο κράτους μέλους δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα ούτε επηρεάζει το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ΕΔΔΛ.
36.      Περαιτέρω, υπενθυμίζω ότι από την αιτιολογική σκέψη 1 του κανονισμού ΕΔΔΛ προκύπτει ότι ο κανονισμός αυτός εντάσσεται στον στόχο της Ένωσης «να διατηρήσει και να αναπτύξει έναν χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, στον οποίο να διασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων», και ότι, «[γ]ια τη σταδιακή δημιουργία ενός τέτοιου χώρου, η Ένωση πρέπει να θεσπίσει μέτρα περί δικαστικής συνεργασίας σε αστικές υποθέσεις με διασυνοριακές επιπτώσεις, ιδίως όταν αυτό απαιτείται για την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς».
37.      Προς τούτο, από το άρθρο 1 του κανονισμού ΕΔΔΛ, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο», προκύπτει ότι ο κανονισμός αυτός θεσπίζει μια διαδικασία σε επίπεδο Ένωσης, που παρέχει τη δυνατότητα σε δανειστή να ζητήσει την έκδοση ευρωπαϊκής διαταγής δέσμευσης λογαριασμού, ως εναλλακτική δυνατότητα προς τα συντηρητικά μέτρα που προβλέπει το εθνικό δίκαιο, η οποία εμποδίζει το ενδεχόμενο να καταστεί επισφαλής η μεταγενέστερη ικανοποίηση της απαίτησής του με τη μεταφορά ή την ανάληψη χρημάτων μέχρι το ποσό που προσδιορίζεται στη διαταγή, τα οποία διατηρεί ο οφειλέτης ή τα οποία διατηρούνται για λογαριασμό του οφειλέτη σε τραπεζικό λογαριασμό εντός κράτους μέλους. Όπως απορρέει από την αιτιολογική του σκέψη 5, ο κανονισμός αυτός προβλέπει δεσμευτικές και άμεσα εφαρμοστέες διατάξεις που θεσπίζουν μια ενιαία ενωσιακή διαδικασία συντηρητικής κατάσχεσης τραπεζικών λογαριασμών, παρέχουσα τη δυνατότητα, σε διασυνοριακές διαφορές, αποτελεσματικής και ταχείας δέσμευσης χρηματικών ποσών σε τραπεζικούς λογαριασμούς (36).
38.      Τέλος, το άρθρο 2 του κανονισμού ΕΔΔΛ, το οποίο φέρει τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής», ορίζει στην παράγραφο 1 ότι «[ο κανονισμός] εφαρμόζεται σε χρηματικές απαιτήσεις αστικής και εμπορικής φύσεως σε διασυνοριακές υποθέσεις όπως αυτές ορίζονται στο άρθρο 3, ασχέτως του είδους του αρμόδιου δικαστηρίου» (37). Επομένως, το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού καλύπτει «όλες τις αστικές και εμπορικές υποθέσεις, εκτός από ορισμένες σαφώς προσδιορισμένες υποθέσεις» που μνημονεύονται στο άρθρο 2, παράγραφος 2, του κανονισμού (38). Ειδικότερα, όπως έχω ήδη επισημάνει, από το γράμμα του στοιχείου γʹ της εν λόγω διάταξης προκύπτει ότι εξαιρούνται οι απαιτήσεις κατά οφειλέτη έναντι του οποίου έχει κινηθεί διαδικασία αφερεγγυότητας.
39.      Πάντως, θα ήθελα να υπενθυμίσω εν συντομία ότι με το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού ΕΔΔΛ δεν εξαιρείται κάθε έκδοση διαταγής δέσμευσης σχετική με διαδικασία αφερεγγυότητας. Πράγματι, από την αιτιολογική σκέψη 8 του κανονισμού προκύπτει ότι «η εξαίρεση θα πρέπει να επιτρέπει τη χρήση της διαταγής δέσμευσης για την ανάκτηση καταδολιευτικών πληρωμών του οφειλέτη [...] εις χείρας τρίτου» (39).
40.      Επιπλέον, οι περιπτώσεις στις οποίες η διαταγή δέσμευσης εκδόθηκε πριν από την έναρξη της διαδικασίας αφερεγγυότητας κατά του οφειλέτη καλύπτονται, κατ’ αρχήν, από τον κανονισμό ΕΔΔΛ. Στις περιπτώσεις αυτές, το άρθρο 46 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Σχέση με το εθνικό δικονομικό δίκαιο», ορίζει στην παράγραφο 2 ότι τα αποτελέσματα της διαδικασίας αφερεγγυότητας επί των μεμονωμένων διαδικασιών εκτέλεσης, όπως η εκτέλεση διαταγής δέσμευσης, καθορίζονται από το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο έχει κινηθεί η διαδικασία αφερεγγυότητας (lex concursus). Συναφώς, το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο έχει κινηθεί η διαδικασία αφερεγγυότητας μπορεί να διέπει, μεταξύ άλλων, την αναστολή ή την ακύρωση της εκτέλεσης της διαταγής αυτής (40). Από το γράμμα της προκύπτει ότι η εν λόγω διάταξη αναφέρεται μόνο στις διαδικασίες αφερεγγυότητας που έχουν κινηθεί σε κράτος μέλος και, κατά συνέπεια, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα.
41.      Περαιτέρω, το άρθρο 46, παράγραφος 1, του κανονισμού ΕΔΔΛ ορίζει ότι «[ό]λα τα δικονομικά ζητήματα που δεν ρυθμίζονται συγκεκριμένα στον [εν λόγω κανονισμό] διέπονται από το δίκαιο του κράτους μέλους της διαδικασίας [δέσμευσης λογαριασμού]» (lex fori). Επισημαίνεται, επ’ αυτού, ότι, πέραν του γεγονότος ότι η αναγνώριση της έναρξης διαδικασίας αφερεγγυότητας σε τρίτο κράτος δεν αποτελεί καθαρά δικονομικό ζήτημα, η ανωτέρω διάταξη δεν ρυθμίζει τα αποτελέσματα της έναρξης διαδικασίας αφερεγγυότητας που έχει κινηθεί σε τρίτο κράτος. Πράγματι, η εν λόγω διάταξη –τούτο δε είναι σημαντικό για την υπό κρίση υπόθεση– δεν αποσκοπεί στον προσδιορισμό του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού στο σύνολό του. Με άλλα λόγια, το άρθρο 46, παράγραφος 1, του κανονισμού ΕΔΔΛ έχει άμεση εφαρμογή μόνο στις περιπτώσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού. Ως εκ τούτου, δεν μπορώ να συμφωνήσω με την πρόταση την οποία υπέβαλε η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση και κατά την οποία η διάταξη αυτή «εφαρμόζεται εμμέσως» εν προκειμένω.
42.      Θα ήθελα επίσης να επισημάνω ότι η διατύπωση του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού ΕΔΔΛ είναι σε μεγάλο βαθμό παρόμοια με εκείνη που χρησιμοποιείται στον κανονισμό Βρυξέλλες Ια, του οποίου το άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, εξαιρεί από το πεδίο εφαρμογής του τις «πτωχεύσεις, [τις] διαδικασίες λύσης και εκκαθάρισης αφερέγγυων επιχειρήσεων ή άλλων νομικών προσώπων, [τους] δικαστικο[ύς] συμβιβασμο[ύς], [τους] πτωχευτικο[ύς] συμβιβασμο[ύς] και άλλες ανάλογες διαδικασίες» (41). Η εξαίρεση αυτή ερμηνεύεται παγίως από το Δικαστήριο σε συνδυασμό με τον δεύτερο κανονισμό για την αφερεγγυότητα κατά τρόπον ώστε να αποτρέπεται όχι μόνον οποιαδήποτε επικάλυψη μεταξύ των κανόνων δικαίου τους οποίους θεσπίζουν τα εν λόγω νομοθετήματα, αλλά και οποιοδήποτε κενό δικαίου (42).
43.      Συνεπώς, από το εσωτερικό ή συστημικό πλαίσιο του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού ΕΔΔΛ προκύπτει ότι η νομική αυτή πράξη αναφέρεται μόνο στις διαδικασίες αφερεγγυότητας που έχουν κινηθεί στα κράτη μέλη και ότι η αναγνώριση, εντός κράτους μέλους, διαδικασίας αφερεγγυότητας που έχει κινηθεί σε τρίτο κράτος δεν μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό της εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού.
44.      Τέλος, τρίτον, όσον αφορά το εξωτερικό πλαίσιο, δηλαδή τις προπαρασκευαστικές εργασίες, θα ήθελα να προσθέσω εν συντομία ότι, όπως επιβεβαίωσε η Επιτροπή απαντώντας σε ερώτηση του Δικαστηρίου, από τη νομοθετική διαδικασία δεν προκύπτει κανένα στοιχείο βάσει του οποίου να μπορεί να υποστηριχθεί διαφορετική ερμηνεία.
45.      Φρονώ ότι η ερμηνεία αυτή δεν αναιρείται ούτε από τον σκοπό της εν λόγω διάταξης.
2.      Ο σκοπός
46.      Όσον αφορά τον σκοπό του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού ΕΔΔΛ, σε συνδυασμό με την αιτιολογική του σκέψη 8, υπενθυμίζεται ότι η εν λόγω διάταξη αποσκοπεί στην αποτροπή του ενδεχομένου να επηρεάσει η διαταγή δέσμευσης την ομαλή διεξαγωγή μιας διαδικασίας αφερεγγυότητας, όπως αυτή ορίζεται στον δεύτερο κανονισμό για την αφερεγγυότητα.
47.      Δεδομένου ότι ο κανονισμός αυτός στηρίζεται στην αυτόματη αναγνώριση κάθε απόφασης περί έναρξης διαδικασίας αφερεγγυότητας (43) και, επομένως, στην επέκταση των αποτελεσμάτων της lex concursus σε όλα τα κράτη μέλη, η έκδοση διαταγής δέσμευσης σχετικής με απαίτηση κατά οφειλέτη έναντι του οποίου έχει κινηθεί διαδικασία αφερεγγυότητας εμπίπτουσα στο πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού θα ενείχε τον κίνδυνο να καταστήσει δυνατή τη μεμονωμένη εκτέλεση της απαίτησης αυτής. Ειδικότερα, μια τέτοια εκτέλεση θα έβλαπτε την ίση μεταχείριση των δανειστών (44) και θα επηρέαζε αναπόφευκτα την ομαλή διεξαγωγή της διαδικασίας αφερεγγυότητας. Πράγματι, υπενθυμίζω ότι, ανεξαρτήτως του κράτους μέλους έναρξης μιας τέτοιας διαδικασίας, τα αποτελέσματα της έναρξης αυτής, βάσει του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα, δεν καθιστούν δυνατή την εκτέλεση της διαταγής δέσμευσης σε κανένα άλλο κράτος μέλος της Ένωσης εάν η εν λόγω εκτέλεση δεν επιτρέπεται σύμφωνα με τη lex concursus (45).
48.      Λαμβανομένου υπόψη του ανωτέρω σκοπού, δηλαδή της αποτροπής του ενδεχομένου να επηρεάσει η διαταγή δέσμευσης την ομαλή διεξαγωγή μιας διαδικασίας αφερεγγυότητας, η Επιτροπή υποστήριξε, με τις γραπτές και προφορικές παρατηρήσεις της, ότι, δεδομένου ότι το γερμανικό δίκαιο στηρίζεται στην αρχή της ίσης μεταχείρισης των δανειστών, η έκδοση τέτοιας διαταγής μετά την αναγνώριση διαδικασίας αφερεγγυότητας κινηθείσας σε τρίτο κράτος ενδέχεται να αντιβαίνει στην αρχή αυτή.
49.      Συμμερίζομαι, βεβαίως, την άποψη της Επιτροπής ως προς την ανάγκη διασφάλισης της ίσης μεταχείρισης των δανειστών στο κράτος μέλος το οποίο έχει αναγνωρίσει τη διαδικασία αφερεγγυότητας που κινήθηκε σε τρίτο κράτος, πράγμα το οποίο αποτελεί μάλιστα τον λόγο ύπαρξης μιας τέτοιας αναγνώρισης. Για τον λόγο αυτό, η απαγόρευση άσκησης μεμονωμένων αγωγών ή κίνησης μεμονωμένων διαδικασιών καθώς και η αναστολή των μεμονωμένων μέτρων εκτέλεσης κατά των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη θα ήταν εγγενής συνέπεια της αναγνώρισης αυτής (46).
50.      Ωστόσο, τίθεται το ερώτημα, αφενός, αν τα ίδια αποτελέσματα θα έπρεπε να συνδεθούν με τη διαδικασία ευρωπαϊκής διαταγής δέσμευσης, η οποία, στις περισσότερες περιπτώσεις, όπως εν προκειμένω, αφορά την εκτέλεση της εν λόγω διαταγής σε άλλο κράτος μέλος (47), και, αφετέρου, αν η εξαίρεση, από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ΕΔΔΛ, των απαιτήσεων κατά οφειλέτη έναντι του οποίου έχει κινηθεί διαδικασία αφερεγγυότητας σε τρίτο κράτος θα διασφάλιζε στην πραγματικότητα έναν τέτοιο σκοπό. (48). Εν τέλει, πρέπει να σταθμιστεί ο σκοπός αυτός με τα μειονεκτήματα που απορρέουν από τον ενδεχόμενο κατακερματισμό του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού ΕΔΔΛ ανάλογα με το αν το εθνικό δίκαιο κράτους μέλους αναγνωρίζει ή όχι διαδικασία αφερεγγυότητας τρίτου κράτους.
51.      Πρώτον, όπως προανέφερα, είναι αληθές ότι η ομαλή διεξαγωγή της διαδικασίας αφερεγγυότητας αποσκοπεί εν τέλει στην αποφυγή της μεμονωμένης εκτέλεσης, διασφαλίζοντας την ίση μεταχείριση των δανειστών βάσει του εφαρμοστέου στη διαδικασία αυτή δικαίου (lex concursus). Ωστόσο, υπενθυμίζω ότι η περίπτωση κατά την οποία διαδικασία αφερεγγυότητας έχει κινηθεί σε τρίτο κράτος και αναγνωριστεί σε κράτος μέλος δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα. Δεδομένου ότι η αναγνώριση των διαδικασιών αφερεγγυότητας που έχουν κινηθεί σε τρίτο κράτος εξαρτάται από το οικείο εθνικό δίκαιο, είναι δυνατόν μια τέτοια διαδικασία αφερεγγυότητας να αναγνωρίζεται σε ένα κράτος μέλος και να μην αναγνωρίζεται σε άλλο.
52.      Στο συγκεκριμένο αυτό πλαίσιο, δεν αντιλαμβάνομαι πώς η μη έκδοση διαταγής δέσμευσης στο κράτος μέλος προέλευσης (εν προκειμένω στη Γερμανία), λόγω της αναγνώρισης διαδικασίας αφερεγγυότητας τρίτου κράτους, θα μπορούσε να συμβάλει στην τήρηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης στο κράτος μέλος εκτέλεσης (ενδεχομένως στην Κύπρο) στο οποίο ενδέχεται να μην αναγνωρίζονται τα αποτελέσματα της έναρξης της εν λόγω διαδικασίας αφερεγγυότητας. Πράγματι, σε περίπτωση μη αναγνώρισης, η μεμονωμένη εκτέλεση επί των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη που κηρύχθηκε αφερέγγυος σε τρίτο κράτος θα μπορούσε κάλλιστα να πραγματοποιηθεί στα κράτη μέλη που δεν αναγνωρίζουν την έναρξη της διαδικασίας αφερεγγυότητας, χωρίς ωστόσο ένας Ευρωπαίος δανειστής (49) να μπορεί να επωφεληθεί από τη διαδικασία ευρωπαϊκής διαταγής δέσμευσης που θεσπίστηκε για τη διευκόλυνση της διασυνοριακής είσπραξης των οφειλών. Υπό τις περιστάσεις αυτές, η προστασία της ίσης μεταχείρισης των δανειστών θα ήταν αμιγώς υποθετική και δεν θα είχε κανένα απτό αποτέλεσμα, τούτο δε εις βάρος του έχοντος διασυνοριακές απαιτήσεις δανειστή.
53.      Εν προκειμένω, το γεγονός ότι η έκδοση διαταγής δέσμευσης ζητηθείσας σύμφωνα με τον κανονισμό ΕΔΔΛ μπορεί να αποκλείσει ορισμένα από τα αποτελέσματα της διαδικασίας αφερεγγυότητας στο Κουρασάο, τα οποία επεκτείνονται στη Γερμανία μέσω της αναγνώρισης της έναρξης της διαδικασίας αυτής (50), αποτελεί απλώς τη λογική συνέπεια του συστήματος το οποίο απορρέει από τη διάρθρωση μεταξύ του κανονισμού ΕΔΔΛ και του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα και το οποίο δεν περιλαμβάνει τις διαδικασίες αφερεγγυότητας που έχουν κινηθεί σε τρίτο κράτος. Πράγματι, μολονότι τόσο η διαταγή δέσμευσης που εκδίδεται βάσει του εθνικού δικαίου όσο και η διαταγή δέσμευσης που εκδίδεται σύμφωνα με τον κανονισμό ΕΔΔΛ πρέπει να τηρούν την αρχή της ίσης μεταχείρισης των δανειστών στο πλαίσιο των αντίστοιχων καθεστώτων τους, τα δύο αυτά είδη διαδικασιών δεν εφαρμόζονται στις ίδιες καταστάσεις. Το γεγονός ότι η διαταγή δέσμευσης που εκδίδεται σύμφωνα με τον εν λόγω κανονισμό αποτελεί εναλλακτική δυνατότητα σε σχέση με τα συντηρητικά μέτρα που προβλέπονται από το εθνικό δίκαιο (51) δεν σημαίνει πάντως ότι οι προϋποθέσεις έκδοσης ή θέσπισής τους πρέπει να είναι πανομοιότυπες. Τούτο επιβεβαιώνεται από το πεδίο εφαρμογής της (52) και από τις προϋποθέσεις έκδοσής της (53), οι οποίες καθορίζονται αυτοτελώς και χωρίς αναφορά στο δίκαιο των κρατών μελών.
54.      Δεύτερον, υπενθυμίζεται ότι ο κανονισμός ΕΔΔΛ προβλέπει δεσμευτικές και άμεσα εφαρμοστέες διατάξεις που θεσπίζουν μια ενιαία ενωσιακή διαδικασία συντηρητικής κατάσχεσης τραπεζικών λογαριασμών, παρέχουσα τη δυνατότητα, σε διασυνοριακές διαφορές, αποτελεσματικής και ταχείας δέσμευσης χρηματικών ποσών σε τραπεζικούς λογαριασμούς (54). Επομένως, κατά την ερμηνεία του σκοπού του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του εν λόγω κανονισμού, πρέπει να ληφθεί υπόψη η παραπομπή του νομοθέτη στις διαδικασίες αφερεγγυότητας, όπως αυτές ορίζονται στον δεύτερο κανονισμό για την αφερεγγυότητα, με την οποία περιορίζεται το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ΕΔΔΛ (55).
55.      Στο πλαίσιο αυτό, μια τέτοια παραπομπή διασφαλίζει την ομοιόμορφη εφαρμογή του τελευταίου αυτού κανονισμού σε όλα τα κράτη μέλη, αποτρέποντας τον κατακερματισμό του πεδίου εφαρμογής του ανάλογα με το αν στα διάφορα κράτη μέλη αναγνωρίζεται ή όχι η έναρξη διαδικασίας σε τρίτο κράτος. Πράγματι, τούτο θα είχε ως συνέπεια να είναι δυνατή η έκδοση διαταγής δέσμευσης σε κράτος μέλος το οποίο δεν αναγνωρίζει την αλλοδαπή διαδικασία, αλλά όχι σε κράτος το οποίο την αναγνωρίζει (56).
56.      Όπως εξέθεσα ανωτέρω, προκύπτει
από το γράμμα, το πλαίσιο και τον σκοπό του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού ΕΔΔΛ ότι το άρθρο αυτό έχει την έννοια ότι δεν αποκλείει την έκδοση διαταγής δέσμευσης σε κράτος μέλος εάν το εθνικό δίκαιο του κράτους μέλους που έχει δικαιοδοσία για την έκδοση της διαταγής δέσμευσης αναγνωρίζει τη διαδικασία αφερεγγυότητας που διεξάγεται σε τρίτο κράτος.
Γ.      Τελική σκέψη
57.      Χάριν πληρότητας, θα ήθελα να εκθέσω μια τελική σκέψη αναφερόμενος σε ένα τελευταίο σημείο.
58.      Όπως επισήμανα (57), συμμερίζομαι την άποψη της Επιτροπής ως προς την ανάγκη διασφάλισης της ίσης μεταχείρισης των δανειστών στο κράτος μέλος το οποίο έχει αναγνωρίσει τη διαδικασία αφερεγγυότητας που κινήθηκε σε τρίτο κράτος.
59.      Ωστόσο, φρονώ ότι η προστασία της ίσης μεταχείρισης των δανειστών θα μπορούσε να διασφαλιστεί επαρκώς κατά το στάδιο της εκτέλεσης της διαταγής δέσμευσης στο κράτος μέλος εκτέλεσής της (58), αντί για το στάδιο της έκδοσης της διαταγής αυτής (59), πράγμα που θα απέτρεπε ταυτόχρονα τον κατακερματισμό του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού ΕΔΔΛ.
60.      Συναφώς, όπως έχω ήδη εξηγήσει (60), το άρθρο 46, παράγραφος 2, του κανονισμού ΕΔΔΛ ρυθμίζει το στάδιο της εκτέλεσης μιας διαταγής δέσμευσης και εξαρτά την εκτέλεσή της από τη lex concursus στις περιπτώσεις στις οποίες η διαταγή δέσμευσης εκδόθηκε πριν από την έναρξη διαδικασίας αφερεγγυότητας κατά του οφειλέτη. Παρά το προσωρινό αυτό στοιχείο και παρά το γράμμα του άρθρου, το οποίο αναφέρεται στο δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο κινήθηκε η διαδικασία αφερεγγυότητας, συμμερίζομαι τη διατυπωθείσα κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση άποψη της Επιτροπής κατά την οποία οι ίδιες συνέπειες θα πρέπει να ισχύουν σε περίπτωση αναγνώρισης διαδικασίας αφερεγγυότητας τρίτου κράτους. Πράγματι, εάν δεν υπήρχε η δυνατότητα να ληφθεί υπόψη η lex concursus, συμπεριλαμβανομένης της ενδεχόμενης αναστολής της μεμονωμένης εκτέλεσης διαταγής δέσμευσης στο κράτος μέλος που αναγνώρισε την έναρξη της διαδικασίας αφερεγγυότητας τρίτου κράτους, κάθε αναγνώριση της διαδικασίας αυτής θα έχανε τον λόγο ύπαρξής της. Σε αντίθεση με το στάδιο της έκδοσης της διαταγής δέσμευσης στο κράτος μέλος προέλευσης, οι παραβιάσεις της ίσης μεταχείρισης των δανειστών θα ήταν συγκεκριμένες και απτές (61).
61.      Η σκέψη αυτή δεν ασκεί, εν πάση περιπτώσει, επιρροή στο γεγονός ότι ο σκοπός του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού ΕΔΔΛ αφορά μόνον το σύστημα που θεσπίστηκε με τον δεύτερο κανονισμό για την αφερεγγυότητα. Είναι προφανές ότι ο νομοθέτης της Ένωσης δεν θεώρησε την αναγνώριση διαδικασίας αφερεγγυότητας τρίτου κράτους ως περίπτωση περιορισμού του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού ΕΔΔΛ.
62.      Η προβληματική σχετικά με το ζήτημα αν μια διαταγή δέσμευσης επηρεάζει την ομαλή διεξαγωγή μιας διαδικασίας αφερεγγυότητας και αν είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί η πρακτική αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας αναγνώρισης στο κράτος μέλος εκτέλεσης, σε περίπτωση που το εθνικό δίκαιο του εν λόγω κράτους μέλους αναγνωρίζει την έναρξη της διαδικασίας αφερεγγυότητας τρίτου κράτους, θα μπορούσε να εμπίπτει στην ερμηνεία του άρθρου 46, παράγραφος 2, του κανονισμού ΕΔΔΛ. Τούτο δεν αποκλείει, επίσης, να μπορεί, ενδεχομένως, η προβληματική αυτή να εξεταστεί διεξοδικότερα από τον νομοθέτη της Ένωσης, ιδίως στην περίπτωση κατά την οποία αυτός επιθυμεί να υπαγάγει τις διαδικασίες αφερεγγυότητας που έχουν κινηθεί σε τρίτο κράτος και έχουν αναγνωριστεί σε κράτος μέλος σε ένα από τα νομοθετήματα του δικαίου της Ένωσης.
VI.    Πρόταση
63.      Κατόπιν όλων των ανωτέρω, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Oberlandesgericht Frankfurt am Main (εφετείο Φρανκφούρτης επί του Μάιν, Γερμανία) ως εξής:
Το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 655/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, περί της διαδικασίας ευρωπαϊκής διαταγής δέσμευσης λογαριασμού προς διευκόλυνση της διασυνοριακής είσπραξης οφειλών σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με την αιτιολογική σκέψη 8 του κανονισμού,
έχει την έννοια ότι:
δεν αποκλείει την έκδοση διαταγής δέσμευσης δυνάμει του άρθρου 7, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού και τη διαβίβαση αίτησης για λήψη πληροφοριών σχετικών με τραπεζικούς λογαριασμούς δυνάμει του άρθρου 14, παράγραφος 3, του εν λόγω κανονισμού, εάν το εθνικό δίκαιο του κράτους μέλους το οποίο έχει δικαιοδοσία για την έκδοση της διαταγής δέσμευσης αναγνωρίζει τη διαδικασία αφερεγγυότητας που διεξάγεται στο οικείο τρίτο κράτος.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
i      Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
2      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, περί της διαδικασίας ευρωπαϊκής διαταγής δέσμευσης λογαριασμού προς διευκόλυνση της διασυνοριακής είσπραξης οφειλών σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 2014, L 189, σ. 59, στο εξής: κανονισμός ΕΔΔΛ).
3      Με τον κανονισμό αυτόν, ο νομοθέτης της Ένωσης θέσπισε την ευρωπαϊκή διαταγή δέσμευσης λογαριασμού (ΕΔΔΛ), με σκοπό τη διευκόλυνση της διασυνοριακής είσπραξης οφειλών σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις. Η αιτιολογική σκέψη
8 του εν λόγω κανονισμού παραπέμπει στις διαδικασίες αφερεγγυότητας «όπως ορίζονται» στον κανονισμό (ΕΚ) 1346/2000 του Συμβουλίου, της 29ης Μαΐου 2000, περί των διαδικασιών αφερεγγυότητας (ΕΕ 2000, L 160, σ. 1, στο εξής: κανονισμός για την αφερεγγυότητα). Ο τελευταίος αυτός κανονισμός καταργήθηκε δυνάμει του άρθρου 91 του κανονισμού (ΕΕ) 2015/848 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2015, περί των διαδικασιών αφερεγγυότητας (ΕΕ 2015, L 141, σ. 19, στο εξής: δεύτερος κανονισμός για την αφερεγγυότητα). Κατά τη διάταξη αυτή, «[ο]ι αναφορές στον καταργούμενο κανονισμό νοούνται ως αναφορές στον [δεύτερο κανονισμό για την αφερεγγυότητα]». Στον τελευταίο αυτόν κανονισμό, ο όρος «διαδικασία αφερεγγυότητας» αναφέρεται στις διαδικασίες που ορίζονται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, του ίδιου κανονισμού, και μνημονεύονται στο παράρτημα Α αυτού.
4      Το άρθρο 4, σημείο 7, του κανονισμού ΕΔΔΛ ορίζει ότι ως «οφειλέτης» νοείται «φυσικό ή νομικό πρόσωπο ή οιαδήποτε άλλη οντότητα με ικανότητα δικαστικής παράστασης κατά το δίκαιο κράτους μέλους, κατά του οποίου ο δανειστής ζητά ή έχει ήδη επιτύχει την έκδοση διαταγής δέσμευσης».
5      Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι τα αποτελέσματα της διαδικασίας αφερεγγυότητας στο Κουρασάο επεκτείνονται και στη Γερμανία μέσω της αναγνώρισης της κίνησης της διαδικασίας αφερεγγυότητας στο Κουρασάο και, ως εκ τούτου, τα αποτελέσματα αυτά πρέπει να εκτιμηθούν υπό το πρίσμα του άρθρου 29 του Faillissementsbesluit 1931 (διατάγματος περί πτώχευσης του 1931), το οποίο κωδικοποίησε το δίκαιο αφερεγγυότητας του Κουρασάο. Κατά την τελευταία αυτή διάταξη, η κίνηση της διαδικασίας αφερεγγυότητας έχει ως αποτέλεσμα ότι κάθε δικαστική εκτέλεση παύει αμέσως και ότι, από το χρονικό αυτό σημείο, δεν είναι πλέον δυνατή η αναγκαστική εκτέλεση δικαστικής απόφασης.
6      Το άρθρο 198, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ ορίζει ότι «[τ]α κράτη μέλη συμφωνούν να συνδέσουν με την Ένωση τις μη ευρωπαϊκές χώρες και εδάφη που διατηρούν ιδιαίτερες σχέσεις με τη Δανία, τη Γαλλία, τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο. Αυτές οι χώρες και τα εδάφη, που αναφέρονται ακολούθως “ως χώρες και εδάφη”, απαριθμούνται στο Παράρτημα ΙΙ».
7      Το άρθρο 355, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο,
ΣΛΕΕ ορίζει ότι, «[γ]ια τις υπερπόντιες χώρες και εδάφη που αναφέρονται στο Παράρτημα ΙΙ, ισχύει το ιδιαίτερο καθεστώς συνδέσεως που ορίζεται στο τέταρτο μέρος».
8      Απόφαση του Συμβουλίου, της 5ης Οκτωβρίου 2021, για τη σύνδεση των Υπερπόντιων Χωρών και Εδαφών με την Ευρωπαϊκή Ένωση, συμπεριλαμβανομένων των σχέσεων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αφενός, και της Γροιλανδίας και του Βασιλείου της Δανίας, αφετέρου (Απόφαση για τη σύνδεση ΥΧΕ-ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Γροιλανδίας) (ΕΕ 2021, L 355, σ. 6).
9      Βλ. άρθρα 3 και 4 του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα, τα οποία επιγράφονται, αντιστοίχως, «Διεθνής δικαιοδοσία» και «Έλεγχος της δικαιοδοσίας».
10      Πρβλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 22ας Νοεμβρίου 2012, Bank Handlowy και Adamiak (C‑116/11, EU:C:2012:739, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
11      Πρβλ.
επεξηγηματική έκθεση των M. Virgós και E. Schmit, της 8ης Ιουλίου 1996, σχετικά με τη σύμβαση περί των διαδικασιών αφερεγγυότητας της 3ης Μαΐου 1996 (στο εξής: έκθεση Virgós/Schmit), έγγραφο του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 6500/96, DRS 8 (CFC), παράγραφος 5.
12      Βλ. άρθρο 7 του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα, με τίτλο «Εφαρμοστέο δίκαιο».
13      Βλ. άρθρα 8 έως 18 του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα.
14      Βλ. επ’ αυτού, μεταξύ άλλων, απόφαση της 22ας Νοεμβρίου 2012, Bank Handlowy και Adamiak (C‑116/11, EU:C:2012:739, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
15      Βλ. αιτιολογική σκέψη 65 του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα. Η υπογράμμιση δική μου.
16      Πρόκειται για δευτερεύουσα διαδικασία αφερεγγυότητας. Η υπογράμμιση δική μου.
17      Βλ. έκθεση Virgós/Schmit, παράγραφος 154. Βλ.επίσης Moss, G., Fletcher, I. F., Isaacs, S., The EU Regulation on Insolvency proceedings, 3η
έκδ., Oxford University Press, Οξφόρδη, 2016, σ. 128 έως 130.
18      Βλ. αιτιολογική σκέψη
65 του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα. Βλ. επίσης σημείο 23 των παρουσών προτάσεων.
19      Ορισμένα κράτη μέλη (η Ελλάδα, η Πολωνία και η Ρουμανία) έχουν ενσωματώσει στην εθνική έννομη τάξη τους τον νόμο-πρότυπο της UNCITRAL για τη διασυνοριακή αφερεγγυότητα, της 30ής Μαΐου 1997, Ηνωμένα Έθνη, Μάρτιος 2014, διαθέσιμος στην ακόλουθη διεύθυνση: https://uncitral.un.org/fr/texts/insolvency/modellaw/cross-border_insolvency. Άλλα κράτη μέλη ρυθμίζουν το ζήτημα αυτό βάσει ειδικών διατάξεων που διέπουν την αναγνώριση της έναρξης των διαδικασιών αφερεγγυότητας (μεταξύ άλλων, η Γερμανία) ή βασίζονται σε γενικές διατάξεις της πολιτικής δικονομίας (στην περίπτωση της Λιθουανίας). Βλ., επ’ αυτού, INSOL Europe/Lexis PSL Joint Project on «How EU Member States recognise insolvency and restructuring proceedings of a third country», Ιανουάριος 2022. Επιπλέον, ορισμένα κράτη μέλη συμμετέχουν σε διεθνείς συμβάσεις με τρίτα κράτη στον τομέα της αφερεγγυότητας ή έχουν συνάψει συμφωνίες αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής σε αστικές υποθέσεις, οι οποίες καλύπτουν επίσης τις υποθέσεις αφερεγγυότητας.
20      Το άρθρο 2, σημείο 6, του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», αναφέρεται σε «δικαστικό όργανο κράτους μέλους» (σημείο i) και σε «δικαστική ή άλλη αρμόδια αρχή κράτους μέλους» (σημείο ii).
21      Βλ. άρθρο 1, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα.
Πρβλ. σημείο 35 των παρουσών προτάσεων.
22      Σύμβαση για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση των αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (η οποία υπογράφηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 1968) (ΕΕ 1982, L 388, σ. 7, στο εξής: Σύμβαση των Βρυξελλών του 1968).
23      C‑129/92 (EU:C:1993:363, σημείο 22).
24      Απόφαση της 20ής Ιανουαρίου 1994 (C‑129/92, EU:C:1994:13).
25      Βλ. άρθρα 29 έως 31 του κανονισμού (ΕΕ) 1215/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2012, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 2012, L 351, σ. 1, στο εξής: κανονισμός Βρυξέλλες Ια).
26      Απόφαση της 20ής Ιανουαρίου 1994, Owens Bank (C‑129/92, EU:C:1994:13, σκέψη 37 και διατακτικό).
27      Η αρχή αυτή αποδίδεται στον Gavalda, A., Clunet, 1935, σ. 113. Βλ., επ’ αυτού, Malaurie, P., Clunet, 1970, σ. 941, και Kegel, G., «Exequatur sur exequatur ne vaut», Albrecht Dieckmann and others (επιμ.), Festschrift für Wolfram Müller Freienfels, 1η έκδ., Nomos, 1986, σ. 377.
28      Βλ., μεταξύ άλλων, Merret, L., «Article 2», Magnus, U., και Mankowski, P., European Commentaries on Private International Law, Brussels Ibis Regulation, 2η έκδ., Otto Schmidt, Κολωνία, τόμος 1, 2023, σ. 86 έως 102, ιδίως σημείο
12, και Brosch, M., και Mantovani, M., «Article 2», Brussels I Bis: A Commentary on Regulation (EU) Nº 1215/2012, Requejo Isidro, M. (επιμ.), Cheltenham: Edward Elgar Publishing, 2022, σ. 36 έως 52, ιδίως σ. 45, σημείο
2.29. Για
μια
ελαφρώς
διαφοροποιημένη
άποψη, βλ. Muir Watt, H., «Reconnaissance sur reconnaissance vaut parfaitement», Revue critique de droit international privé,
αριθ. 1, 2023, σ. 135 έως 152, και Hay, P., Recognition of a Recognition Judgment under Bruxels I, Guest éditorial, https://conflictoflaws.net/2008/guest-editorial-hay-on-recognition-of-a-recognition-judgment-under-brussels-i/.
29      Απόφαση της 7ης Απριλίου 2022 (C‑568/20, EU:C:2022:264).
30      Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Pikamäe στην υπόθεση H Limited (C‑568/20, EU:C:2021:1026, σημεία 32 έως 36).
31      Απόφαση της 7ης Απριλίου 2022, H Limited (C‑568/20, EU:C:2022:264, σκέψη 39).
32      Βλ. Hess, B., «Exequatur sur exequatur (ne) vaut? Der EuGH erweitertet die Freizügigkeit von Drittstaatenurteilen nach Art. 39 ff. EuGVVO: zu EuGH, 7.4.2022, Rs. C‑568/20, J./H. Limited, Praxis des internationalen Privat- und Verfahrensrechts, 2022, σ. 349 έως 351.
33      Το Δικαστήριο έλαβε ιδίως υπόψη το γεγονός ότι η επίμαχη στην υπόθεση εκείνης της κύριας δίκης διαταγή πληρωμής που εκδόθηκε από το High Court of Justice (England & Wales) [ανώτερο δικαστήριο (Αγγλία και Ουαλία), Ηνωμένο Βασίλειο] «αποτέλεσε αντικείμενο τουλάχιστον συνοπτικής εξέτασης στο κράτος μέλος προελεύσεως, οπότε συνιστ[ούσε] απόφαση κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού [Βρυξέλλες Ια]». Βλ. απόφαση της 7ης Απριλίου 2022, H Limited (C‑568/20, EU:C:2022:264, σκέψη 32).
34      Άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια.
35      Βλ. αποφάσεις της 17ης Νοεμβρίου 1983, Merck (292/82, EU:C:1983:335, σκέψη 12), και της 25ης Φεβρουαρίου 2025, BSH Hausgeräte (C‑339/22, EU:C:2025:108, σκέψη 27).
36      Βλ. απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2019, K.H.K. (Δέσμευση τραπεζικών λογαριασμών) (C‑555/18, EU:C:2019:937, σκέψεις 31 και 32).
37      Όσον αφορά το εδαφικό πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ΕΔΔΛ, το άρθρο 3, παράγραφος 1, ορίζει ότι μια υπόθεση είναι διασυνοριακή «όταν ο τραπεζικός λογαριασμός ή οι τραπεζικοί λογαριασμοί που πρέπει να δεσμευτούν βάσει της [διαταγής] τηρούνται σε κράτος μέλος διαφορετικό από: α) το κράτος μέλος του δικαστηρίου στο οποίο υποβλήθηκε η αίτηση της διαταγής δέσμευσης κατά το άρθρο 6, ή β) το κράτος μέλος της κατοικίας του δανειστή».
38      Βλ. αιτιολογική σκέψη
8 του κανονισμού ΕΔΔΛ.
39      Στο πλαίσιο αυτό, ο σύνδικος ή ο εκκαθαριστής μπορεί να ζητήσει, μεταξύ άλλων, την έκδοση τέτοιας διαταγής προς το συμφέρον του συνόλου των πιστωτών προκειμένου να ανακτηθεί πληρωμή που πραγματοποιήθηκε από τον οφειλέτη πριν από την ημερομηνία έναρξης της διαδικασίας αφερεγγυότητας, με σκοπό να διευκολυνθεί η ικανοποίηση των απαιτήσεων έναντι αφερέγγυου οφειλέτη ή των απαιτήσεων που προστατεύουν τα συμφέροντα των πιστωτών. Επιπλέον, ο αφερέγγυος οφειλέτης μπορεί επίσης να επιτύχει την έκδοση τέτοιας διαταγής εάν δεν έχει αποστερηθεί τα περιουσιακά του στοιχεία κατόπιν της έναρξης της διαδικασίας αφερεγγυότητας.
40      Βλ.
επίσης άρθρο 7, παράγραφος 2, στοιχείο στʹ, του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα.
41      Τούτο προκύπτει επίσης από τις πράξεις που προηγήθηκαν του κανονισμού Βρυξέλλες Ια, δηλαδή από τον κανονισμό (ΕΚ) 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 2001, L 12, σ. 1), και τη Σύμβαση των Βρυξελλών του 1968.
42      Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 14ης Νοεμβρίου 2024, Oilchart International (C‑394/22, EU:C:2024:952, σκέψη 32 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
43      Βλ. σημείο 23 των παρουσών προτάσεων.
44      Υπενθυμίζεται ότι η αρχή αυτή αναγνωρίζεται στην αιτιολογική σκέψη 63 του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα.
45      Βλ. άρθρο 7, παράγραφος 2, στοιχείο στʹ, του δεύτερου κανονισμού για την αφερεγγυότητα.
46      Βλ., ενδεικτικά, άρθρο 20 του νόμου-προτύπου της UNCITRAL για τη διασυνοριακή αφερεγγυότητα.
47      Μολονότι η ευρωπαϊκή διαταγή δέσμευσης μπορεί να εκτελεστεί στο κράτος μέλος προέλευσης, ο κύριος σκοπός της παραμένει η διευκόλυνση της ικανοποίησης των απαιτήσεων σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος του δικαστηρίου που επιλήφθηκε της αίτησης για την έκδοση της διαταγής.
48      Βλ. σημείο 46 των παρουσών προτάσεων.
49      Υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 4, σημείο 6, του κανονισμού ΕΔΔΛ ορίζει ότι ως «δανειστής» νοείται «φυσικό πρόσωπο που έχει την κατοικία του σε κράτος μέλος ή νομικό πρόσωπο ή άλλη οντότητα που έχουν έδρα σε κράτος μέλος με την ικανότητα να ενάγουν ή να ενάγονται κατά το δίκαιο κράτους μέλους, που ζητούν ή έχουν ήδη επιτύχει την έκδοση διαταγής δέσμευσης σχετικά με απαίτηση».
50      Βλ. σημείο 15 των παρουσών προτάσεων.
51      Βλ. άρθρο 1, παράγραφος 2, του κανονισμού ΕΔΔΛ.
52      Βλ. άρθρο 2 του κανονισμού ΕΔΔΛ.
53      Βλ. άρθρο 7 του κανονισμού ΕΔΔΛ.
54      Βλ. αιτιολογική σκέψη 5 του κανονισμού ΕΔΔΛ. Πρβλ. σημείο 37 των παρουσών προτάσεων.
55      Επιπλέον, υπενθυμίζεται ότι η εξαίρεση την οποία προβλέπει η εν λόγω διάταξη του κανονισμού ΕΔΔΛ συνιστά εξαίρεση από το προβλεπόμενο στον κανονισμό αυτόν καθεστώς και πρέπει, ως διάταξη που εισάγει παρέκκλιση, να ερμηνεύεται στενά. Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 6ης Ιουνίου 2019, Weil (C‑361/18, EU:C:2019:473, σκέψη 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
56      Μια τέτοια κατάσταση θα ευνοούσε μάλιστα το forum shopping, ιδίως σε περίπτωση που ο δανειστής εξετάζει το ενδεχόμενο έκδοσης διαταγής δέσμευσης πριν κινήσει διαδικασία επί της ουσίας και τα δικαστήρια πλειόνων κρατών μελών έχουν δικαιοδοσία για την επίλυση της διαφοράς αυτής.
57      Βλ. σημείο 49 των παρουσών προτάσεων.
58      Ανάλογα με το αν αναγνωρίζεται ή δεν αναγνωρίζεται η έναρξη της διαδικασίας αφερεγγυότητας τρίτου κράτους.
59      Όταν το κράτος μέλος προέλευσης ταυτίζεται με το κράτος μέλος εκτέλεσης, το τελευταίο αυτό στοιχείο θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για τον καθορισμό των αποτελεσμάτων της αναγνώρισης διαδικασίας αφερεγγυότητας τρίτου κράτους.
60      Βλ. σημείο 40 των παρουσών προτάσεων.
61      Βλ. σημείο 52 των παρουσών προτάσεων.