62024CJ0870
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ένατο τμήμα)
της 19ης Μαρτίου 2026 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Κρατικές ενισχύσεις – Κανονισμός (ΕΕ) 651/2014 – Κατηγορίες ενισχύσεων που δύνανται να θεωρηθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Απαλλαγή των ενισχύσεων που χορηγούνται υπέρ μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) – Άρθρο 1 του παραρτήματος I – Έννοια του όρου “επιχείρηση” – Άρθρο 3, παράγραφος 3, του παραρτήματος I – Έννοια του όρου “συνδεδεμένες επιχειρήσεις” – Φυσικό πρόσωπο το οποίο κατέχει την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου που συνδέονται με τις μετοχές επιχείρησης – Άσκηση οικονομικής δραστηριότητας – Πραγματική άσκηση ελέγχου μέσω άμεσης ή έμμεσης ανάμειξης στη διαχείριση της επιχείρησης»
Στην υπόθεση C‑870/24,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Administratīvā apgabaltiesa (διοικητικό εφετείο, Λεττονία) με απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 17 Δεκεμβρίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
Valsts ieņēmumu dienests
κατά
SIA „OUTLETICO”,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (ένατο τμήμα),
συγκείμενο από τους M. Condinanzi, πρόεδρο τμήματος, R. Frendo και A. Kornezov (εισηγητή), δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: A. Biondi
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η Λεττονική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις J. Davidoviča και K. Pommere,
–
η Βελγική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον P. Cottin και την M. Van Regemorter,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την A.-L. Delbac, τον V. Hitrovs και την A. Steiblytė,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 1 και του άρθρου 3, παράγραφος 3, του παραρτήματος I του κανονισμού (ΕΕ) 651/2014 της Επιτροπής, της 17ης Ιουνίου 2014, για την κήρυξη ορισμένων κατηγοριών ενισχύσεων ως συμβατών με την εσωτερική αγορά κατ’ εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 [ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2014, L 187, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2020/972 της Επιτροπής, της 2ας Ιουλίου 2020 (ΕΕ 2020, L 215, σ. 3) (στο εξής: κανονισμός 651/2014).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Valsts ieņēmumu dienests (εθνικής φορολογικής αρχής, Λεττονία) (στο εξής: φορολογική αρχή) και της SIA „OUTLETICO” (στο εξής: Outletico), εταιρίας λεττονικού δικαίου, με αντικείμενο απόφαση της φορολογικής αρχής με την οποία υποχρεώθηκε η Outletico να επιστρέψει τις ενισχύσεις που φέρεται να είχε λάβει παρανόμως στο πλαίσιο της σχετικής με την πανδημία COVID‑19 υγειονομικής κρίσης.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός 651/2014
3
Οι αιτιολογικές σκέψεις 30 και 40 του κανονισμού 651/2014 έχουν ως εξής:
«(30)
Για να εξαλειφθούν οι διαφορές που ενδέχεται να προκαλέσουν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και για να διευκολυνθεί ο συντονισμός μεταξύ των διαφόρων ενωσιακών και εθνικών πρωτοβουλιών όσον αφορά τις [μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ)], καθώς και για λόγους διοικητικής σαφήνειας και ασφάλειας δικαίου, ο ορισμός των ΜΜΕ που χρησιμοποιείται για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού θα πρέπει να βασίζεται στον ορισμό της σύστασης 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής, της 6ης Μαΐου 2003, σχετικά με τον ορισμό των πολύ μικρών, των μικρών και των μεσαίων επιχειρήσεων [(ΕΕ 2003, L 124, σ. 36)].
[…]
(40)
Οι ΜΜΕ συμβάλλουν καθοριστικά στη δημιουργία θέσεων εργασίας και, γενικότερα, αποτελούν παράγοντα κοινωνικής σταθερότητας και οικονομικής ανάπτυξης. Ωστόσο, η ανάπτυξή τους μπορεί να παρεμποδιστεί από δυσλειτουργίες της αγοράς, με αποτέλεσμα οι ΜΜΕ να αντιμετωπίζουν ορισμένα από τα ακόλουθα τυπικά προβλήματα. Οι ΜΜΕ συχνά δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν κεφάλαια ή δάνεια λόγω της απροθυμίας ορισμένων χρηματοπιστωτικών αγορών να αναλάβουν σχετικούς κινδύνους και των περιορισμένων εγγυήσεων που είναι σε θέση να παράσχουν οι ΜΜΕ. Εξάλλου, το περιορισμένο μέγεθος των πόρων τους ενδέχεται να περιστέλλει την πρόσβασή τους σε πληροφορίες, ειδικότερα όσον αφορά τις νέες τεχνολογίες και τις δυνητικές αγορές. Για να διευκολυνθεί η ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων των ΜΜΕ, ο παρών κανονισμός θα πρέπει, συνεπώς, να απαλλάσσει ορισμένες κατηγορίες ενισχύσεων όταν χορηγούνται υπέρ των ΜΜΕ. Οι κατηγορίες αυτές θα πρέπει να περιλαμβάνουν, ιδίως, τις επενδυτικές ενισχύσεις προς τις ΜΜΕ και τις ενισχύσεις για τη συμμετοχή των ΜΜΕ σε εμπορικές εκθέσεις.»
4
Το άρθρο 1 του κανονισμού 651/2014 ορίζει τα εξής:
«1.   Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται στις ακόλουθες κατηγορίες ενισχύσεων:
[…]
β)
ενισχύσεις προς ΜΜΕ με τη μορφή επενδυτικών ενισχύσεων, ενισχύσεων λειτουργίας και ενισχύσεων για την πρόσβαση ΜΜΕ σε χρηματοδότηση·
[…]
4.   Ο παρών κανονισμός δεν εφαρμόζεται:
[…]
γ)
στις ενισχύσεις για προβληματικές επιχειρήσεις, με εξαίρεση τα καθεστώτα ενισχύσεων για την επανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από ορισμένες θεομηνίες, τα καθεστώτα ενισχύσεων εκκίνησης και τα καθεστώτα περιφερειακών ενισχύσεων λειτουργίας, υπό την προϋπόθεση ότι τα εν λόγω καθεστώτα δεν επιφυλάσσουν ευνοϊκότερη μεταχείριση στις προβληματικές επιχειρήσεις απ’ ό,τι σε άλλες επιχειρήσεις. Ωστόσο, ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται κατά παρέκκλιση σε επιχειρήσεις που δεν ήταν προβληματικές την 31η Δεκεμβρίου 2019, αλλά κατέστησαν προβληματικές κατά την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου 2020 έως 30 Ιουνίου 2021.
[…]»
5
Το άρθρο 2 του κανονισμού προβλέπει τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
[…]
2.   “[ΜΜΕ]”: οι επιχειρήσεις που πληρούν τα κριτήρια που ορίζονται στο παράρτημα I·
[…]
18.
“προβληματική επιχείρηση”: η επιχείρηση για την οποία συντρέχει τουλάχιστον μία από τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
α)
εάν πρόκειται για εταιρεία περιορισμένης ευθύνης (πλην ΜΜΕ που δεν έχει συμπληρώσει τριετία από τη σύστασή της ή, όσον αφορά την επιλεξιμότητα για ενίσχυση χρηματοδότησης επιχειρηματικού κινδύνου, ΜΜΕ που δεν έχει συμπληρώσει επταετία από την πρώτη εμπορική της πώληση, η οποία πληροί τα κριτήρια για επενδύσεις χρηματοδότησης επιχειρηματικού κινδύνου κατόπιν ελέγχου με τη δέουσα επιμέλεια από τον επιλεγμένο ενδιάμεσο χρηματοπιστωτικό οργανισμό), όταν έχει απολεσθεί πάνω από το ήμισυ του εγγεγραμμένου της κεφαλαίου λόγω συσσωρευμένων ζημιών. […]
[…]
ε)
εάν πρόκειται για άλλη επιχείρηση εκτός ΜΜΕ, εφόσον τα τελευταία δύο έτη:
1)
ο δείκτης χρέους προς ίδια κεφάλαια της επιχείρησης είναι υψηλότερος του 7,5 και
2)
ο δείκτης κάλυψης χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων της επιχείρησης […] είναι κάτω του 1,0.
[…]
24.
“μεγάλες επιχειρήσεις”: οι επιχειρήσεις που δεν πληρούν τα κριτήρια που ορίζονται στο παράρτημα I·
[…]».
6
Κατά το άρθρο 3 του κανονισμού:
«Τα καθεστώτα ενισχύσεων, οι μεμονωμένες ενισχύσεις που χορηγούνται δυνάμει των καθεστώτων ενισχύσεων και οι ad hoc ενισχύσεις συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 2 ή 3 [ΣΛΕΕ] και απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης του άρθρου 108 παράγραφος 3 [ΣΛΕΕ], εφόσον οι ενισχύσεις αυτές πληρούν όλες τις προϋποθέσεις του κεφαλαίου Ι του παρόντος κανονισμού, καθώς και τις ειδικές προϋποθέσεις για την αντίστοιχη κατηγορία ενισχύσεων που προβλέπονται στο κεφάλαιο III του παρόντος κανονισμού.»
7
Το άρθρο 1 του παραρτήματος I («Ορισμός ΜΜΕ») του κανονισμού 651/2014 προβλέπει τα εξής:
«Επιχείρηση θεωρείται κάθε οντότητα, ανεξάρτητα από τη νομική της μορφή, που ασκεί οικονομική δραστηριότητα. Σε αυτές περιλαμβάνονται ειδικότερα αυταπασχολούμενα άτομα και οικογενειακές επιχειρήσεις που ασκούν βιοτεχνική ή άλλη δραστηριότητα, καθώς και προσωπικές εταιρείες ή ενώσεις προσώπων που ασκούν τακτικά μια οικονομική δραστηριότητα.»
8
Το άρθρο 2 του παραρτήματος I ορίζει τα εξής:
«1.   Η κατηγορία των πολύ μικρών, μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων («ΜΜΕ») αποτελείται από επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερους από 250 εργαζομένους και των οποίων ο ετήσιος κύκλος εργασιών δεν υπερβαίνει τα 50 εκατ. ευρώ και/ή το σύνολο του ετήσιου ισολογισμού δεν υπερβαίνει τα 43 εκατ. ευρώ.
2.   Στην κατηγορία των ΜΜΕ, ως μικρή επιχείρηση ορίζεται η επιχείρηση η οποία απασχολεί λιγότερους από 50 εργαζομένους και της οποίας ο ετήσιος κύκλος εργασιών και/ή το σύνολο του ετήσιου ισολογισμού δεν υπερβαίνει τα 10 εκατ. ευρώ.
3.   Στην κατηγορία των ΜΜΕ, ως πολύ μικρή επιχείρηση ορίζεται η επιχείρηση η οποία απασχολεί λιγότερους από 10 εργαζομένους και της οποίας ο ετήσιος κύκλος εργασιών και/ή το σύνολο του ετήσιου ισολογισμού δεν υπερβαίνει τα 2 εκατ. ευρώ.»
9
Κατά το άρθρο 3 του παραρτήματος I:
«1.   “Ανεξάρτητη επιχείρηση” είναι κάθε επιχείρηση που δεν χαρακτηρίζεται ως συνεργαζόμενη επιχείρηση κατά την έννοια της παραγράφου 2 ή ως συνδεδεμένη επιχείρηση κατά την έννοια της παραγράφου 3.
[…]
3.   “Συνδεδεμένες επιχειρήσεις” είναι οι επιχειρήσεις που διατηρούν μεταξύ τους μια από τις ακόλουθες σχέσεις:
α)
μια επιχείρηση κατέχει την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου των μετόχων ή των εταίρων άλλης επιχείρησης·
β)
μια επιχείρηση έχει το δικαίωμα να διορίζει ή να παύει την πλειοψηφία των μελών του διοικητικού, διαχειριστικού ή εποπτικού οργάνου άλλης επιχείρησης·
γ)
μια επιχείρηση έχει το δικαίωμα να ασκεί κυριαρχική επιρροή σε άλλη επιχείρηση βάσει σύμβασης που έχει συνάψει με αυτήν ή δυνάμει ρήτρας του καταστατικού της τελευταίας·
δ)
μια επιχείρηση που είναι μέτοχος ή εταίρος άλλης επιχείρησης ελέγχει μόνη της, βάσει συμφωνίας που έχει συνάψει με άλλους μετόχους ή εταίρους της εν λόγω επιχείρησης, την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου των μετόχων ή των εταίρων αυτής της επιχείρησης.
[…]
Συνδεδεμένες θεωρούνται επίσης οι επιχειρήσεις που διατηρούν μια από τις σχέσεις που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο μέσω μιας ή περισσότερων άλλων επιχειρήσεων ή μέσω οποιουδήποτε από τους επενδυτές που αναφέρονται στην παράγραφο 2.
Οι επιχειρήσεις που διατηρούν μια από τις εν λόγω σχέσεις μέσω φυσικού προσώπου ή ομάδας φυσικών προσώπων που ενεργούν από κοινού θεωρούνται επίσης συνδεδεμένες επιχειρήσεις, εφόσον ασκούν το σύνολο ή τμήμα των δραστηριοτήτων τους στην ίδια αγορά ή σε όμορες αγορές.
[…]»
10
Το άρθρο 6 του παραρτήματος I έχει ως εξής:
«1.   Στην περίπτωση ανεξάρτητης επιχείρησης, ο καθορισμός των στοιχείων, συμπεριλαμβανομένου του αριθμού απασχολουμένων, πραγματοποιείται αποκλειστικά με βάση τους λογαριασμούς αυτής της επιχείρησης.
2.   Στην περίπτωση επιχείρησης που συνεργάζεται ή συνδέεται με άλλες επιχειρήσεις, ο καθορισμός των στοιχείων, συμπεριλαμβανομένου του αριθμού απασχολουμένων, γίνεται με βάση τους λογαριασμούς και τα λοιπά στοιχεία της επιχείρησης, ή –εφόσον υπάρχουν– τους ενοποιημένους λογαριασμούς της επιχείρησης ή τους ενοποιημένους λογαριασμούς στους οποίους περιλαμβάνεται και η εξεταζόμενη επιχείρηση βάσει ενοποίησης.
Στα στοιχεία που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο προστίθενται τα στοιχεία των επιχειρήσεων που ενδεχομένως συνεργάζονται με την εξεταζόμενη επιχείρηση, οι οποίες βρίσκονται αμέσως ανάντη ή κατάντη της εν λόγω επιχείρησης. Τα στοιχεία συγκεντρώνονται κατ’ αναλογία προς το ποσοστό συμμετοχής στο κεφάλαιο ή στα δικαιώματα ψήφου (το υψηλότερο από τα δύο αυτά ποσοστά). Σε περίπτωση διασταυρωμένης συμμετοχής, λαμβάνεται υπόψη το υψηλότερο των ποσοστών αυτών.
Στα στοιχεία που αναφέρονται στο πρώτο και το δεύτερο εδάφιο προστίθεται το 100 % των στοιχείων των επιχειρήσεων που ενδεχομένως συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με την εξεταζόμενη επιχείρηση και τα οποία δεν περιλαμβάνονται ήδη στους λογαριασμούς βάσει ενοποίησης.
[…]»
Το προσωρινό πλαίσιο
11
Τα σημεία 4, 18 και 22 της ανακοίνωσης της Επιτροπής «Προσωρινό πλαίσιο για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η οικονομία κατά τη διάρκεια της τρέχουσας έξαρσης της νόσου COVID‑19» (ΕΕ 2020, C 91 I, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με την ανακοίνωση της Επιτροπής της 28ης Ιανουαρίου 2021 (ΕΕ 2021, C 34, σ. 6), έχουν ως εξής:
«4.
Στο πλαίσιο των εξαιρετικών περιστάσεων που δημιουργήθηκαν από την έξαρση της νόσου COVID‑19, οι επιχειρήσεις κάθε είδους ενδέχεται να αντιμετωπίσουν σοβαρή έλλειψη ρευστότητας. Τόσο οι φερέγγυες όσο και οι λιγότερο φερέγγυες επιχειρήσεις ενδέχεται να αντιμετωπίσουν αιφνίδια έλλειψη ή ακόμη και ανυπαρξία ρευστότητας. Οι ΜΜΕ διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο. Ως εκ τούτου, το γεγονός αυτό μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την οικονομική κατάσταση πολλών υγιών επιχειρήσεων και των εργαζομένων τους βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, ενώ θα έχει και πιο μακροχρόνιες επιπτώσεις θέτοντας σε κίνδυνο την επιβίωσή τους.
[…]
18.
Λαμβανομένου υπόψη ότι η έξαρση της νόσου COVID‑19 πλήττει όλα τα κράτη μέλη και ότι τα μέτρα ανάσχεσης που έλαβαν τα κράτη μέλη επηρεάζουν τις επιχειρήσεις, η [Ευρωπαϊκή] Επιτροπή θεωρεί ότι η κρατική ενίσχυση είναι δικαιολογημένη και ότι μπορεί να κριθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) [ΣΛΕΕ], για περιορισμένο χρονικό διάστημα, με σκοπό να αντιμετωπιστεί η έλλειψη ρευστότητας που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις και να διασφαλιστεί ότι οι διαταραχές που προκαλούνται από την έξαρση της νόσου COVID‑19 δεν υπονομεύουν τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ.
[…]
22.
Η Επιτροπή θα θεωρήσει ότι [προσωρινά περιορισμένα ποσά ενίσχυσης σε επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν αιφνίδια έλλειψη ή ακόμη και ανυπαρξία ρευστότητας] συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) [ΣΛΕΕ], υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται πλήρως όλοι οι ακόλουθοι όροι […]:
[…]
γ)
η ενίσχυση δεν μπορεί να χορηγείται σε επιχειρήσεις που ήταν ήδη προβληματικές (κατά την έννοια του [κανονισμού 651/2014] […]) την 31η Δεκεμβρίου 2019.
Κατά παρέκκλιση των ανωτέρω, μπορούν να χορηγηθούν ενισχύσεις σε πολύ μικρές ή μικρές επιχειρήσεις (κατά την έννοια του παραρτήματος I του [κανονισμού 651/2014]) που ήταν ήδη προβληματικές στις 31 Δεκεμβρίου 2019, υπό την προϋπόθεση ότι δεν υπάγονται σε συλλογική διαδικασία αφερεγγυότητας βάσει του εθνικού δικαίου και δεν έχουν λάβει ενίσχυση διάσωσης […] ή ενίσχυση αναδιάρθρωσης […].
[…]»
Το λεττονικό δίκαιο
12
Το άρθρο 4.1 του διατάγματος 676 του Υπουργικού Συμβουλίου, της 10ης Νοεμβρίου 2020, περί ενισχύσεων με σκοπό τη διασφάλιση των ροών κεφαλαίου κίνησης προς τις επιχειρήσεις που πλήττονται από την κρίση COVID‑19, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: διάταγμα 676/2020), προβλέπει τα εξής:
«Κατά τους παρόντες κανόνες, είναι δυνατή η χορήγηση ενισχύσεων στις επιχειρήσεις που πληρούν τον ορισμό της πολύ μικρής, μικρής και μεσαίας επιχείρησης σύμφωνα με το άρθρο 2 του παραρτήματος Ι του κανονισμού 651/2014 της Επιτροπής ή τον ορισμό της μεγάλης επιχείρησης σύμφωνα με το άρθρο 2, σημείο 24, [του κανονισμού].»
13
Κατά το άρθρο 5 του διατάγματος 676/2020:
«Για τους σκοπούς [του παρόντος διατάγματος] ως συνδεδεμένα πρόσωπα νοούνται οι οικονομικοί φορείς οι οποίοι πληρούν τον ορισμό των “συνδεδεμένων επιχειρήσεων” κατά το άρθρο 3, παράγραφος 3, του παραρτήματος Ι του κανονισμού 651/2014.»
14
Το άρθρο 16.2 του διατάγματος 676/2020 έχει ως εξής:
«Δεν χορηγούνται ενισχύσεις στους μεσαίους ή μεγάλους οικονομικούς φορείς οι οποίοι μπορούσαν ήδη, στις 31 Δεκεμβρίου 2019 και κατά τον χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης, να θεωρηθούν προβληματικοί σύμφωνα με τον ορισμό του άρθρου 2, σημείο 18, του κανονισμού 651/2014.»
15
Το άρθρο 18 του διατάγματος 676/2020 προβλέπει τα εξής:
«Εάν διαπιστωθεί παράβαση των προϋποθέσεων χορήγησης κρατικής ενίσχυσης που προβλέπονται στο παρόν διάταγμα, η επιχείρηση υποχρεούται να επιστρέψει στη φορολογική αρχή το σύνολο της παρανόμως εισπραχθείσας ενίσχυσης, πλέον τόκων, σύμφωνα με τις διατάξεις των κεφαλαίων IV και V του νόμου περί ελέγχου των ενισχύσεων για τις εμπορικές δραστηριότητες.»
16
Το άρθρο 186, παράγραφος 3, του Komerclikums (εμπορικού κώδικα) ορίζει τα εξής:
«Η εταιρική συμμετοχή παρέχει στον εταίρο δικαίωμα συμμετοχής στη διαχείριση της εταιρίας, στην κατανομή των κερδών και στη διανομή των στοιχείων ενεργητικού της εταιρίας σε περίπτωση εκκαθάρισης, καθώς και άλλα δικαιώματα που προβλέπονται από τον νόμο και το καταστατικό.»
17
Το άρθρο 209 του εμπορικού κώδικα ορίζει τα εξής:
«Τα διαχειριστικά όργανα της εταιρίας είναι η συνέλευση των εταίρων, το διοικητικό συμβούλιο, καθώς και το εποπτικό συμβούλιο (εφόσον έχει συσταθεί).»
18
Κατά το άρθρο 210 του εμπορικού κώδικα:
«(1)   Η συνέλευση των εταίρων είναι η μόνη αρμόδια:
1)
για την τροποποίηση του καταστατικού·
2)
για την αύξηση ή μείωση του εταιρικού κεφαλαίου·
3)
για την εκλογή και παύση των μελών του εποπτικού συμβουλίου·
4)
για την εκλογή και παύση των μελών του διοικητικού συμβουλίου·
5)
για την έγκριση των ετήσιων λογαριασμών και τη διανομή των κερδών·
6)
για την εκλογή και παύση ελεγκτών και εκκαθαριστών·
7)
για τη λήψη απόφασης σχετικά με την άσκηση αγωγής κατά μελών του διοικητικού συμβουλίου, μελών του εποπτικού συμβουλίου, ιδρυτών ή εταίρων, καθώς και για τον ορισμό εκπροσώπου της εταιρίας ενώπιον των δικαστηρίων·
[…]
9)
για τη λήψη απόφασης σχετικά με τον τερματισμό, τη συνέχιση, την αναστολή, την ανανέωση ή την αναδιοργάνωση της δραστηριότητας της εταιρίας, καθώς και σχετικά με τη σύναψη, την τροποποίηση ή τη λύση συμφωνίας ομάδας εταιριών·
10)
για άλλα ζητήματα που, βάσει του νόμου ή του καταστατικού, εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της συνέλευσης των εταίρων.
(2)   Η συνέλευση των εταίρων έχει επίσης δικαίωμα να εγκρίνει τις αποφάσεις που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του διοικητικού συμβουλίου ή του εποπτικού συμβουλίου. Στην περίπτωση αυτή, οι εταίροι που έχουν ψηφίσει υπέρ των εν λόγω αποφάσεων ευθύνονται αλληλεγγύως και εις ολόκληρον για τυχόν ζημίες που προκύπτουν από αυτές.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
19
Ο A, φυσικό πρόσωπο, κατέχει το 100 % του κεφαλαίου της SIA „Esterkin Family Investments”, εταιρίας λεττονικού δικαίου, το 75 % του κεφαλαίου της SIA „IC Industries Holdings”, ομοίως εταιρίας λεττονικού δικαίου, καθώς και το 100 % του κεφαλαίου της RRE Tradecenters holding Ltd., εταιρίας κυπριακού δικαίου. Η τελευταία εταιρία κατέχει το 60 % του κεφαλαίου της Outletico, η οποία, με τη σειρά της, κατέχει το 100 % του κεφαλαίου της SIA „Business Park”, άλλης εταιρίας λεττονικού δικαίου.
20
Στις 21 Μαρτίου και 16 Απριλίου 2021 η Outletico ζήτησε από τη φορολογική αρχή ενίσχυση για τον Ιανουάριο και τον Μάρτιο του 2021, αντιστοίχως, ως επιχείρηση που πλήττεται από την κρίση COVID‑19.
21
Με αποφάσεις της 30ής Απριλίου 2021 και της 17ης Μαΐου 2021, η φορολογική αρχή έκανε δεκτές τις αιτήσεις και της χορήγησε, στο πλαίσιο αυτό, ποσό 45597,69 ευρώ για τον Ιανουάριο του 2021 και 45597,68 ευρώ για τον Μάρτιο του 2021. Έκρινε ότι η Outletico ήταν ΜΜΕ, κατά την έννοια του κανονισμού 651/2014, και ότι πληρούσε τα κριτήρια που ορίζονται στο διάταγμα 676/2020 για τη λήψη των ενισχύσεων.
22
Με δύο αποφάσεις της 27ης Δεκεμβρίου 2021, η υπηρεσία είσπραξης φόρων της φορολογικής αρχής, εκτιμώντας ότι η Outletico εμπίπτει στην κατηγορία των «μεγάλων επιχειρήσεων» και ότι, στις 31 Δεκεμβρίου 2019 καθώς και κατά την ημερομηνία χορήγησης των ενισχύσεων, ήταν προβληματική επιχείρηση, ακύρωσε τις αποφάσεις που μνημονεύονται στην προηγούμενη σκέψη και τη διέταξε να επιστρέψει τις παρανόμως εισπραχθείσες ενισχύσεις.
23
Η Outletico υπέβαλε ενστάσεις κατά των ανωτέρω αποφάσεων.
24
Με απόφαση της 25ης Μαρτίου 2022, η φορολογική αρχή επικύρωσε τις αποφάσεις αυτές. Έκρινε, πρώτον, ότι η RRE Tradecenters holding, η Esterkin Family Investments, η IC Industries Holdings και η Business Park έπρεπε να θεωρηθούν «συνδεδεμένες επιχειρήσεις», κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 3, του παραρτήματος I του κανονισμού 651/2014, με την Outletico και ότι η τελευταία εταιρία έπρεπε, ως μέλος ομίλου συνδεδεμένων επιχειρήσεων, να θεωρηθεί, βάσει των στοιχείων που αφορούσαν το σύνολο των εταιριών του ομίλου, ότι αποτελεί μέρος «μεγάλης επιχείρησης», κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 24, του κανονισμού 651/2014.
25
Συγκεκριμένα, η φορολογική αρχή επισήμανε, καταρχάς, ότι από το μητρώο εταιριών προέκυπτε ότι, κατά τον χρόνο χορήγησης των επίμαχων ενισχύσεων, η RRE Tradecenters holding κατείχε ελέγχουσα συμμετοχή στην Outletico, η οποία, με τη σειρά της, κατείχε τέτοια συμμετοχή στην Business Park. Εν συνεχεία, η φορολογική αρχή έκρινε ότι το φυσικό πρόσωπο A, στο μέτρο που διαχειριζόταν και ήλεγχε άμεσα τη RRE Tradecenters holding, την Esterkin Family Investments και την IC Industries Holdings, έπρεπε να θεωρηθεί οικονομικός φορέας και, επομένως, «επιχείρηση», κατά την έννοια του άρθρου 1 και του άρθρου 3, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του παραρτήματος I. Κατέληξε, τέλος, στο συμπέρασμα ότι η Esterkin Family Investments και η IC Industries Holdings, αφενός, και η Outletico, αφετέρου, διατηρούσαν σχέσεις μέσω επιχείρησης και όχι μέσω «φυσικού προσώπου», κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 3, τέταρτο εδάφιο, του παραρτήματος I.
26
Η φορολογική αρχή έκρινε, δεύτερον, ότι τόσο στις 31 Δεκεμβρίου 2019 όσο και κατά την ημερομηνία χορήγησης των επίμαχων ενισχύσεων η Outletico έπρεπε, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που αφορούσαν την ίδια και εκείνων που αφορούσαν τις συνδεδεμένες με αυτήν επιχειρήσεις, να θεωρηθεί «προβληματική επιχείρηση», κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 18, του κανονισμού 651/2014, και ότι, κατά συνέπεια, δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις για τη λήψη των ενισχύσεων.
27
Η Outletico άσκησε προσφυγή ενώπιον του administratīvā rajona tiesa (διοικητικού πρωτοδικείου, Λεττονία) με αίτημα την ακύρωση της απόφασης της φορολογικής αρχής της 25ης Μαρτίου 2022, αμφισβητώντας, μεταξύ άλλων, την εφαρμογή της έννοιας των «συνδεδεμένων επιχειρήσεων» στην περίπτωσή της. Ειδικότερα, η Outletico υποστήριξε ότι ο Α έπρεπε να θεωρηθεί φυσικό πρόσωπο και όχι επιχείρηση.
28
Με απόφαση της 22ας Νοεμβρίου 2022, το ανωτέρω δικαστήριο ακύρωσε την προσβληθείσα απόφαση με το σκεπτικό ότι ο A ήταν φυσικό πρόσωπο και όχι επιχείρηση, οπότε, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 3, παράγραφος 3, τέταρτο εδάφιο, του παραρτήματος I του κανονισμού 651/2014, η Outletico δεν μπορούσε να θεωρηθεί επιχείρηση συνδεδεμένη με την Esterkin Family Investments και την IC Industries Holdings, δεδομένου ότι οι τρεις αυτές εταιρίες δεν ασκούσαν τις δραστηριότητές τους στην ίδια αγορά ή σε όμορες αγορές. Το εν λόγω δικαστήριο έκρινε ότι η Outletico συνδεόταν μόνον με τη RRE Tradecenters holding και την Business Park και ότι, επ’ αυτής της βάσεως, η Outletico έπρεπε να χαρακτηριστεί ΜΜΕ, κατά την έννοια του κανονισμού 651/2014, με αποτέλεσμα να πληροί τις προϋποθέσεις για τη λήψη των επίμαχων στη διαφορά της κύριας δίκης ενισχύσεων.
29
Η φορολογική αρχή άσκησε έφεση κατά της ανωτέρω απόφασης ενώπιον του Administratīvā apgabaltiesa (διοικητικού εφετείου, Λεττονία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, υποστηρίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι, όταν ένα φυσικό πρόσωπο διαχειρίζεται και ελέγχει άμεσα ή έμμεσα πλείονες επιχειρήσεις, πρέπει να θεωρείται οικονομικός φορέας και, επομένως, «επιχείρηση», κατά την έννοια του άρθρου 1 και του άρθρου 3, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του παραρτήματος I του κανονισμού 651/2014.
30
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η διαφορά της κύριας δίκης αφορά το ζήτημα ποιες επιχειρήσεις πρέπει να θεωρηθούν συνδεδεμένες με την Outletico, προκειμένου η τελευταία να χαρακτηριστεί ΜΜΕ ή «μεγάλη επιχείρηση», κατά την έννοια του κανονισμού 651/2014. Συναφώς, διερωτάται ως προς το περιεχόμενο της έννοιας του όρου «επιχείρηση», κατά το άρθρο 1 του παραρτήματος I του κανονισμού, και ειδικότερα ως προς το εάν εμπίπτει στην έννοια αυτή φυσικό πρόσωπο το οποίο κατέχει ελέγχουσες συμμετοχές σε πλείονες εταιρίες. Κατά συνέπεια, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν πρέπει να γίνει δεκτό ότι η Outletico, αφενός, και η Esterkin Family Investments και η IC Industries Holdings, αφετέρου, διατηρούν σχέσεις μέσω «επιχείρησης» κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του παραρτήματος I ή μέσω «φυσικού προσώπου», κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 3, τέταρτο εδάφιο, του παραρτήματος I, περίπτωση κατά την οποία οι τρεις αυτές επιχειρήσεις δεν θα μπορούσαν να θεωρηθούν συνδεδεμένες.
31
Κατά το αιτούν δικαστήριο, από την απόφαση της 10ης Ιανουαρίου 2006, Cassa di Risparmio di Firenze κ.λπ. (C‑222/04, EU:C:2006:8), προκύπτει ότι, προκειμένου να διαπιστωθεί η ύπαρξη οικονομικής δραστηριότητας σε περίπτωση κατά την οποία φυσικό πρόσωπο κατέχει συμμετοχή σε εταιρία που ασκεί άμεσα οικονομική δραστηριότητα στην αγορά, δεν αρκεί να αποδειχθεί ότι το φυσικό πρόσωπο κατέχει συμμετοχή, ακόμη και αν πρόκειται περί ελέγχουσας συμμετοχής, αλλά πρέπει να εξεταστεί εάν το φυσικό πρόσωπο ασκεί επιπλέον πραγματική επιρροή στη διαχείριση της εταιρίας.
32
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, με την απόφαση της 25ης Μαρτίου 2022, η φορολογική αρχή στηρίχθηκε αποκλειστικά στο ποσοστό συμμετοχής του A στο κεφάλαιο της Esterkin Family Investments και της IC Industries Holdings προκειμένου να κρίνει ότι ο A ασκούσε άμεσα τη διαχείριση και τον έλεγχο των εταιριών αυτών. Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι, δυνάμει του άρθρου 186, παράγραφος 3, και του άρθρου 210, παράγραφοι 1 και 2, του εμπορικού κώδικα, η λήψη ορισμένων αποφάσεων σχετικά με τη διαχείριση της επιχείρησης εμπίπτει στην αρμοδιότητα της συνέλευσης των εταίρων (κατόχων συμμετοχών).
33
Επομένως, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν η εν λόγω εξουσία λήψης αποφάσεων αρκεί αφ’ εαυτής για να θεωρηθεί ότι φυσικό πρόσωπο που κατέχει ελέγχουσα συμμετοχή σε εταιρία ασκεί επίσης, ουσιαστικά, έλεγχο επί της εταιρίας αυτής, επηρεάζοντας άμεσα ή έμμεσα τη διαχείρισή της, και, ως εκ τούτου, ασκεί οικονομική δραστηριότητα ή μετέχει στην οικονομική δραστηριότητα της εταιρίας αυτής και, συνεπώς, συνιστά επιχείρηση.
34
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Administratīvā apgabaltiesa (διοικητικό εφετείο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Πρέπει να γίνει δεκτό ότι το άρθρο 1 και το άρθρο 3, παράγραφος 3, του παραρτήματος Ι του [κανονισμού 651/2014] έχουν την έννοια ότι φυσικό πρόσωπο το οποίο κατέχει συμμετοχή στο κεφάλαιο επιχείρησης πρέπει και το ίδιο να θεωρείται επιχείρηση;
Επηρεάζεται η απάντηση στο προηγούμενο ερώτημα από το γεγονός ότι η εθνική νομοθεσία προβλέπει ότι η λήψη ορισμένων αποφάσεων που αφορούν τη διαχείριση της επιχείρησης εμπίπτει στην αρμοδιότητα της συνέλευσης των εταίρων (των κατόχων συμμετοχών); Συνιστά τούτο αφ’ εαυτού επαρκή βάση προκειμένου να θεωρηθεί ότι ένα φυσικό πρόσωπο το οποίο κατέχει συμμετοχή στο κεφάλαιο επιχείρησης (την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου των εταίρων) επηρεάζει άμεσα ή έμμεσα τη διαχείριση της επιχείρησης και, ως εκ τούτου, ασκεί οικονομική δραστηριότητα ή μετέχει στην οικονομική δραστηριότητα της εν λόγω επιχείρησης, χωρίς να είναι αναγκαίο να εκτιμηθεί κατά πόσον το φυσικό πρόσωπο μετέχει πράγματι στη διαχείριση της επιχείρησης;
2)
Έχει το άρθρο 3, παράγραφος 3, τέταρτο εδάφιο, του παραρτήματος Ι του [κανονισμού 651/2014] την έννοια ότι η φράση “[ο]ι επιχειρήσεις που διατηρούν μια από τις εν λόγω σχέσεις μέσω φυσικού προσώπου”, κατά τη διάταξη αυτή, καλύπτει επίσης την περίπτωση κατά την οποία ένα φυσικό πρόσωπο κατέχει συμμετοχή στο κεφάλαιο και την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου σε επιχείρηση η οποία, με τη σειρά της, κατέχει την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου των εταίρων σε άλλη επιχείρηση η οποία θεωρείται συνδεδεμένη με άλλες επιχειρήσεις στις οποίες το ίδιο φυσικό πρόσωπο κατέχει συμμετοχή στο κεφάλαιο και την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου των εταίρων;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
35
Κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο της κατά το άρθρο 267 ΣΛΕΕ διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου, στο Δικαστήριο εναπόκειται να δώσει στο εθνικό δικαστήριο χρήσιμη απάντηση που να του παρέχει τη δυνατότητα να επιλύσει τη διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο μπορεί, εφόσον είναι αναγκαίο, να αναδιατυπώσει τα ερωτήματα που του υποβάλλονται. Συναφώς, αποτελεί έργο του Δικαστηρίου να συναγάγει, από το σύνολο των στοιχείων που του παρέχει το εθνικό δικαστήριο και, ιδίως, από το σκεπτικό της απόφασης περί παραπομπής, εκείνα τα στοιχεία του δικαίου της Ένωσης που χρήζουν ερμηνείας, λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου της διαφοράς (πρβλ. αποφάσεις της 28ης Νοεμβρίου 2000, Roquette Frères, C‑88/99, EU:C:2000:652, σκέψη 18, και της 23ης Οκτωβρίου 2025, Zlakov, C‑744/23, EU:C:2025:816, σκέψη 17 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
36
Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι, με την απόφαση της 25ης Μαρτίου 2022, η φορολογική αρχή έκρινε ότι η RRE Tradecenters holding, η Esterkin Family Investments, η IC Industries Holdings, η Outletico και η Business Park έπρεπε να θεωρηθούν «συνδεδεμένες επιχειρήσεις», κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του παραρτήματος I του κανονισμού 651/2014.
37
Το αιτούν δικαστήριο, το οποίο καλείται να ελέγξει τη νομιμότητα της απόφασης της φορολογικής αρχής, δεν έχει καμία αμφιβολία ως προς το εάν η Outletico μπορεί να θεωρηθεί «συνδεδεμένη» επιχείρηση, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 3, του παραρτήματος I του κανονισμού 651/2014, αφενός, με τη RRE Tradecenters holding, η οποία κατέχει το 60 % του κεφαλαίου της, και, αφετέρου, με την Business Park, της οποίας κατέχει το σύνολο του κεφαλαίου.
38
Το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν η Outletico πρέπει να θεωρηθεί επιχείρηση συνδεδεμένη όχι μόνο με τη RRE Tradecenters holding και την Business Park, αλλά και, μέσω της RRE Tradecenters holding και του A, με την Esterkin Family Investments και την IC Industries Holdings, δεδομένου ότι ο A κατέχει το 100 % του κεφαλαίου της Esterkin Family Investments και της RRE Tradecenters holding και το 75 % του κεφαλαίου της IC Industries Holdings.
39
Πράγματι, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι, εάν όλες οι εταιρίες που μνημονεύονται στην προηγούμενη σκέψη θεωρούνταν «συνδεδεμένες επιχειρήσεις», η Outletico δεν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ΜΜΕ. Θα έπρεπε, ως εκ τούτου, να θεωρηθεί προβληματική επιχείρηση στις 31 Δεκεμβρίου 2019 και θα ήταν υποχρεωμένη να επιστρέψει τις επίμαχες στη διαφορά της κύριας δίκης ενισχύσεις, οι οποίες, υπό τις συνθήκες αυτές, θα έπρεπε να θεωρηθούν παράνομες. Αντιθέτως, εάν γινόταν δεκτό ότι η Outletico συνδέεται μόνον με τη RRE Tradecenters holdings και την Business Park, τότε θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ΜΜΕ, δεν θα θεωρείτο επιχείρηση που ήταν προβληματική στις 31 Δεκεμβρίου 2019 και θα μπορούσε να διατηρήσει τις επίμαχες ενισχύσεις.
40
Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, κατ’ ουσίαν, εάν φυσικό πρόσωπο το οποίο κατέχει ελέγχουσες συμμετοχές σε επιχειρήσεις μπορεί να χαρακτηριστεί το ίδιο «επιχείρηση» μέσω της οποίας οι εν λόγω επιχειρήσεις διατηρούν εμμέσως σχέσεις μεταξύ τους με αποτέλεσμα όλες οι οντότητες αυτές να μπορούν να χαρακτηριστούν «συνδεδεμένες επιχειρήσεις», κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του παραρτήματος I του κανονισμού 651/2014.
41
Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με τα δύο ερωτήματά του, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 1 και το άρθρο 3, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του παραρτήματος I του κανονισμού 651/2014 έχουν την έννοια ότι φυσικό πρόσωπο το οποίο κατέχει ελέγχουσες συμμετοχές σε εταιρίες που ασκούν οικονομική δραστηριότητα και, ως εκ τούτου, έχει την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου των εταίρων πρέπει, για τον λόγο αυτόν και μόνον, να θεωρηθεί ότι ασκεί το ίδιο οικονομική δραστηριότητα και ότι είναι, συνεπώς, «επιχείρηση», κατά την έννοια του άρθρου 1 του παραρτήματος I, μέσω της οποίας οι εταιρίες αυτές διατηρούν εμμέσως σχέσεις μεταξύ τους με αποτέλεσμα να μπορούν να χαρακτηριστούν «συνδεδεμένες επιχειρήσεις», κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του παραρτήματος I. Ειδικότερα, διερωτάται εάν το γεγονός ότι, δυνάμει του εθνικού δικαίου, ορισμένες αποφάσεις σχετικά με τη διαχείριση της εταιρίας εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της συνέλευσης των εταίρων αρκεί, αφ’ εαυτού, για να θεωρηθεί ότι ένα τέτοιο φυσικό πρόσωπο μετέχει στην οικονομική δραστηριότητα της εταιρίας, χωρίς να είναι αναγκαίο να εξεταστεί εάν μετέχει πράγματι στη διαχείρισή της.
42
Όπως προκύπτει, μεταξύ άλλων, από την αιτιολογική σκέψη 40 του κανονισμού 651/2014, σκοπός του οποίου είναι να κριθούν ορισμένες κατηγορίες κρατικών ενισχύσεων συμβατές με την εσωτερική αγορά κατ’ εφαρμογήν των άρθρων 107 και 108 ΣΛΕΕ, η Επιτροπή εξαιρεί από τη σχετική απαγόρευση ορισμένες κατηγορίες κρατικών ενισχύσεων όταν χορηγούνται υπέρ ΜΜΕ, και τούτο λόγω των δυσλειτουργιών της αγοράς οι οποίες έχουν ως αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις αυτές να βρίσκονται αντιμέτωπες με ορισμένους ανασταλτικούς παράγοντες που περιορίζουν την επιθυμητή, από κοινωνική και οικονομική άποψη, ανάπτυξή τους (πρβλ. αποφάσεις της 29ης Απριλίου 2004, Ιταλία κατά Επιτροπής, C‑91/01, EU:C:2004:244, σκέψη 46, και της 24ης Σεπτεμβρίου 2020, NMI Technologietransfer, C‑516/19, EU:C:2020:754, σκέψη 31).
43
Σύμφωνα με τα άρθρα 2 και 3 του παραρτήματος Ι του κανονισμού 651/2014, μια επιχείρηση μπορεί να χαρακτηριστεί ΜΜΕ, κατά την έννοια του κανονισμού αυτού, εάν πληροί τρία κριτήρια, συγκεκριμένα το κριτήριο του αριθμού των απασχολουμένων προσώπων, το χρηματοπιστωτικό κριτήριο που αφορά τον ετήσιο κύκλο εργασιών ή το σύνολο του ετήσιου ισολογισμού και το κριτήριο της ανεξαρτησίας (απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2020, NMI Technologietransfer, C‑516/19, EU:C:2020:754, σκέψη 32 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
44
Όσον αφορά το τελευταίο αυτό κριτήριο, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι σκοπός του είναι να εξασφαλίζει ότι τα προοριζόμενα για τις ΜΜΕ μέτρα ωφελούν πράγματι τις επιχειρήσεις των οποίων το μέγεθος αποτελεί για αυτές ανασταλτικό παράγοντα και όχι τις επιχειρήσεις που ανήκουν σε μεγάλους ομίλους και έχουν, επομένως, πρόσβαση σε μέσα και σε υποστήριξη που δεν διαθέτουν οι αντίστοιχου μεγέθους ανταγωνιστές τους (απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2020, NMI Technologietransfer, C‑516/19, EU:C:2020:754, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
45
Επομένως, όπως προκύπτει, μεταξύ άλλων, από την αιτιολογική σκέψη 9 της σύστασης 2003/361, στην οποία, όπως αναφέρει η αιτιολογική σκέψη 30 του κανονισμού 651/2014, στηρίζεται η έννοια των «ΜΜΕ», το κριτήριο αυτό αποσκοπεί στο να εκτιμηθεί καλύτερα η οικονομική πραγματικότητα των ΜΜΕ και στο να αποκλειστούν από τον ορισμό αυτόν οι όμιλοι επιχειρήσεων των οποίων η οικονομική ισχύς υπερβαίνει εκείνη μιας ΜΜΕ, προκειμένου να διατηρηθούν για τις επιχειρήσεις που πραγματικά τα έχουν ανάγκη τα πλεονεκτήματα υπέρ των ΜΜΕ που απορρέουν από τις διάφορες κανονιστικές ρυθμίσεις ή μέτρα (απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2020, NMI Technologietransfer, C‑516/19, EU:C:2020:754, σκέψη 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
46
Πάντως, η έννοια των «ΜΜΕ», κατά τον κανονισμό 651/2014, καθόσον συνεπάγεται την παροχή πλεονεκτημάτων στις επιχειρήσεις που εμπίπτουν στην έννοια αυτή κυρίως μέσω κανόνων που εισάγουν εξαιρέσεις από τους γενικούς κανόνες, πρέπει να ερμηνεύεται συσταλτικώς (απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2020, NMI Technologietransfer, C‑516/19, EU:C:2020:754, σκέψη 65 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
47
Κατά το άρθρο 2, σημείο 2, σε συνδυασμό με το άρθρο 2, παράγραφος 1, του παραρτήματος I του κανονισμού 651/2014, στην κατηγορία των ΜΜΕ εμπίπτουν οι επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερους από 250 εργαζομένους και των οποίων ο ετήσιος κύκλος εργασιών δεν υπερβαίνει τα 50 εκατομμύρια ευρώ και/ή το σύνολο του ετήσιου ισολογισμού δεν υπερβαίνει τα 43 εκατομμύρια ευρώ.
48
Για τον υπολογισμό του αριθμού απασχολουμένων και των χρηματικών ποσών των επιχειρήσεων, τα άρθρα 3 και 6 του παραρτήματος I διακρίνουν, ιδίως, μεταξύ «ανεξάρτητων επιχειρήσεων» και «συνδεδεμένων επιχειρήσεων». Κατά το άρθρο 6, παράγραφος 1, του παραρτήματος I, στην περίπτωση ανεξάρτητης επιχείρησης, ο καθορισμός των στοιχείων, συμπεριλαμβανομένου του αριθμού απασχολουμένων, πραγματοποιείται αποκλειστικά με βάση τους λογαριασμούς της επιχείρησης. Αντιθέτως, από την παράγραφο 2, πρώτο και τρίτο εδάφιο, του άρθρου 6 του παραρτήματος I προκύπτει ότι, στην περίπτωση επιχείρησης που συνδέεται με άλλες επιχειρήσεις, στα στοιχεία της επιχείρησης αυτής πρέπει να προστίθεται το 100 % των στοιχείων των επιχειρήσεων που ενδεχομένως συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με αυτήν και τα οποία δεν περιλαμβάνονται ήδη στους λογαριασμούς βάσει ενοποίησης.
49
Κατά το άρθρο 3, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, του παραρτήματος I, δύο επιχειρήσεις καλούνται «συνδεδεμένες» όταν η μία κατέχει την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου των μετόχων ή των εταίρων της άλλης.
50
Δυνάμει του τρίτου εδαφίου της παραγράφου 3, θεωρούνται επίσης συνδεδεμένες οι επιχειρήσεις που διατηρούν μια από τις σχέσεις που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο της παραγράφου αυτής μέσω «μιας ή περισσότερων άλλων επιχειρήσεων».
51
Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η Outletico, η Esterkin Family Investments και η IC Industries Holdings διατηρούν μεταξύ τους τουλάχιστον μια σχέση όπως αυτή του άρθρου 3, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, του παραρτήματος I του κανονισμού 651/2014, μέσω, αφενός, της RRE Tradecenters holding, η οποία κατέχει το 60 % του κεφαλαίου της Outletico και, ως εκ τούτου, την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου των εταίρων της και, αφετέρου, του A, ο οποίος κατέχει το σύνολο του κεφαλαίου της RRE Tradecenters holding, το σύνολο του κεφαλαίου της Esterkin Family Investments και το 75 % του κεφαλαίου της IC Industries Holdings και, ως εκ τούτου, την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου των εταίρων των τριών τελευταίων εταιριών.
52
Όσον αφορά το ζήτημα εάν αρκεί το γεγονός ότι ένα φυσικό πρόσωπο κατέχει ελέγχουσες συμμετοχές σε επιχείρηση, με τα δικαιώματα που εξ αυτών απορρέουν δυνάμει του εθνικού δικαίου, για να συναχθεί το συμπέρασμα ότι το ίδιο ασκεί «οικονομική δραστηριότητα» και, ως εκ τούτου, για να χαρακτηριστεί το εν λόγω φυσικό πρόσωπο «επιχείρηση», κατά την έννοια του άρθρου 1, του παραρτήματος I του κανονισμού 651/2014, επισημαίνεται ότι από το άρθρο 1 προκύπτει ότι ως επιχείρηση νοείται κάθε οντότητα, ανεξάρτητα από τη νομική της μορφή, που ασκεί οικονομική δραστηριότητα. Σε αυτές περιλαμβάνονται ειδικότερα αυτοαπασχολούμενα άτομα και οικογενειακές επιχειρήσεις που ασκούν βιοτεχνική ή άλλη δραστηριότητα, καθώς και προσωπικές εταιρίες ή ενώσεις προσώπων που ασκούν τακτικά μια οικονομική δραστηριότητα.
53
Το Δικαστήριο έχει επανειλημμένως κρίνει ότι η έννοια της «επιχείρησης», κατά το άρθρο 1, καλύπτει κάθε οντότητα που ασκεί οικονομική δραστηριότητα η οποία συνίσταται στην προσφορά προϊόντων ή υπηρεσιών σε δεδομένη αγορά, ανεξάρτητα από το νομικό της καθεστώς ή τον κερδοσκοπικό χαρακτήρα του σκοπού τον οποίον επιδιώκει (πρβλ. απόφαση της 13ης Οκτωβρίου 2022, Baltijas Starptautiskā Akadēmija και Stockholm School of Economics in Riga, C‑164/21 και C‑318/21, EU:C:2022:785, σκέψη 68 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
54
Συναφώς, υπογραμμίζεται, πρώτον, ότι ένα φυσικό πρόσωπο μπορεί να θεωρηθεί «επιχείρηση» εάν ασκεί οικονομική δραστηριότητα. Πράγματι, η έννοια της «επιχείρησης», κατά το άρθρο 1 του παραρτήματος I του κανονισμού 651/2014, καλύπτει «κάθε οντότητα, ανεξάρτητα από τη νομική της μορφή», η οποία ασκεί οικονομική δραστηριότητα. Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται, εξάλλου, από τη δεύτερη περίοδο του εν λόγω άρθρου 1, κατά την οποία θεωρούνται επιχειρήσεις, μεταξύ άλλων, «αυταπασχολούμενα άτομα και οικογενειακές επιχειρήσεις» που ασκούν βιοτεχνική ή άλλη δραστηριότητα.
55
Δεύτερον, υπενθυμίζεται ότι μια οικονομική δραστηριότητα μπορεί να ασκείται είτε απευθείας στην αγορά από οικονομικό φορέα είτε εμμέσως από οντότητα που ελέγχει τον εν λόγω φορέα στο πλαίσιο οικονομικής μονάδας που σχηματίζουν από κοινού (πρβλ. απόφαση της 10ης Ιανουαρίου 2006, Cassa di Risparmio di Firenze κ.λπ., C‑222/04, EU:C:2006:8, σκέψεις 108 έως 110).
56
Συναφώς, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η κατοχή απλώς συμμετοχών, έστω πλειοψηφικών, δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί οικονομική η δραστηριότητα του νομικού προσώπου που κατέχει τις σχετικές συμμετοχές, εφόσον η δραστηριότητα συνίσταται μόνον στην άσκηση των μετοχικών ή εταιρικών δικαιωμάτων ή και στην είσπραξη μερισμάτων, που αποτελούν απλώς καρπούς της ιδιοκτησίας του αγαθού (απόφαση της 10ης Ιανουαρίου 2006, Cassa di Risparmio di Firenze κ.λπ., C‑222/04, EU:C:2006:8, σκέψη 111).
57
Αντιθέτως, ένα νομικό πρόσωπο που, μέσω ελεγχουσών συμμετοχών σε εταιρία, ασκεί πράγματι τον απορρέοντα από τις συμμετοχές αυτές έλεγχο αναμειγνυόμενο άμεσα ή έμμεσα στη διαχείριση της εταιρίας θεωρείται ότι μετέχει στην οικονομική δραστηριότητα της ελεγχόμενης επιχείρησης. Πρέπει, επομένως, να χαρακτηριστεί και το ίδιο το νομικό πρόσωπο επιχείρηση (απόφαση της 10ης Ιανουαρίου 2006, Cassa di Risparmio di Firenze κ.λπ., C‑222/04, EU:C:2006:8, σκέψεις 112 και 113).
58
Από τη νομολογία που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 53 και 55 έως 57 της παρούσας απόφασης προκύπτει ότι μια οντότητα, συμπεριλαμβανομένου ενός φυσικού προσώπου, η οποία κατέχει συμμετοχές σε εταιρία, μπορεί να χαρακτηριστεί «επιχείρηση» μόνον εφόσον πληρούνται δύο προϋποθέσεις. Αφενός, οι συμμετοχές αυτές πρέπει να της παρέχουν τη δυνατότητα να ασκεί έλεγχο επί εταιρίας. Αφετέρου, πρέπει να ασκεί πράγματι έλεγχο επί της εταιρίας αναμειγνυόμενη άμεσα ή έμμεσα στη διαχείρισή της (πρβλ. απόφαση της 10ης Ιανουαρίου 2006, Cassa di Risparmio di Firenze κ.λπ., C‑222/04, EU:C:2006:8, σκέψη 118).
59
Επομένως, η απλή κατοχή πλειοψηφικής συμμετοχής σε εταιρία, ή ακόμη και του συνόλου του κεφαλαίου της, δεν μπορεί, αφ’ εαυτής, να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι ασκείται πράγματι έλεγχος. Η άσκηση ελέγχου πρέπει να αποδεικνύεται κατά τρόπο συγκεκριμένο, κατά περίπτωση, βάσει ενδείξεων δυνάμενων να αποδείξουν ότι η οικεία οντότητα αναμειγνύεται, άμεσα ή έμμεσα, στη διαχείριση της εταιρίας.
60
Πράγματι, η κατοχή πλειοψηφικών συμμετοχών, ιδίως από φυσικά πρόσωπα, σε εταιρίες που ασκούν οικονομική δραστηριότητα μπορεί συχνά να συνιστά απλή άσκηση των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας επί ενός αγαθού, ιδίως όταν προκύπτει από απλή τοποθέτηση επενδυτικών κεφαλαίων (πρβλ. απόφαση της 10ης Ιανουαρίου 2006, Cassa di Risparmio di Firenze κ.λπ., C‑222/04, EU:C:2006:8, σκέψεις 111 και 117).
61
Συναφώς, το γεγονός ότι το λεττονικό δίκαιο παρέχει σε κάθε κάτοχο συμμετοχών στο κεφάλαιο εταιρίας ορισμένα δικαιώματα που απορρέουν από την ιδιότητα του εταίρου, όπως το δικαίωμα ψήφου και το δικαίωμα συμμετοχής στη γενική συνέλευση των εταίρων, η οποία είναι αρμόδια να λαμβάνει ορισμένες αποφάσεις σχετικά με τη διαχείριση της εταιρίας, δεν συνεπάγεται, αφ’ εαυτού, ότι ο κάτοχος των συμμετοχών ασκεί πράγματι έλεγχο επί της εταιρίας, αναμειγνυόμενος άμεσα ή έμμεσα στη διαχείρισή της. Πράγματι, τα δικαιώματα αυτά απορρέουν ex lege από την απλή κατοχή κεφαλαίου ή από την απλή ιδιότητα του εταίρου και, ως εκ τούτου, δεν αρκούν per se προκειμένου να γίνει διάκριση μεταξύ της περίπτωσης κατά την οποία ένα φυσικό πρόσωπο ασκεί οικονομική δραστηριότητα, η οποία συνίσταται στον εν τοις πράγμασι έλεγχο μιας εταιρίας μέσω της άμεσης ή έμμεσης ανάμειξης στη διαχείρισή της, και εκείνης κατά την οποία η συμμετοχή ενός τέτοιου φυσικού προσώπου συνιστά απλή άσκηση των δικαιωμάτων που απορρέουν από την ιδιοκτησία ορισμένου αγαθού, ιδίως όταν η συμμετοχή αυτή προκύπτει από απλή τοποθέτηση επενδυτικών κεφαλαίων.
62
Αντιθέτως, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, η Βελγική Κυβέρνηση με τις γραπτές παρατηρήσεις της, άλλες ενδείξεις, όπως το γεγονός ότι ο κάτοχος των ελεγχουσών συμμετοχών ασκεί καθήκοντα εντός των εποπτικών οργάνων ή του διοικητικού συμβουλίου, ότι είναι επιχειρηματίας που κατέχει τέτοιες συμμετοχές σε περισσότερες εταιρίες οι οποίες ενεργούν συντονισμένα ή επιδιώκουν κοινό σκοπό, ή ακόμη ότι έχει ανακοινώσει εμπορική στρατηγική την οποία προτίθεται να εφαρμόσει μέσω της ελεγχόμενης εταιρίας, μπορούν να ληφθούν υπόψη προκειμένου να εξακριβωθεί εάν ο εν λόγω κάτοχος αναμειγνύεται άμεσα ή έμμεσα στη διαχείριση της επιχείρησης και, ως εκ τούτου, ασκεί πραγματικό έλεγχο επί της δραστηριότητάς της.
63
Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο καλείται να ελέγξει τη νομιμότητα της απόφασης της φορολογικής αρχής της 25ης Μαρτίου 2022, η οποία, σύμφωνα με την απόφαση περί παραπομπής, στηρίζεται στο γεγονός και μόνον ότι ο A κατέχει ελέγχουσες συμμετοχές στη RRE Tradecenters holding, την Esterkin Family Investments και την IC Industries Holdings, πράγμα το οποίο εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.
64
Από τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει ότι το γεγονός και μόνον ότι ο A κατέχει στις εταιρίες αυτές ελέγχουσες συμμετοχές, με τα δικαιώματα που εξ αυτών απορρέουν δυνάμει του λεττονικού δικαίου, δεν αρκεί, αφ’ εαυτού, για να αποδειχθεί ότι το εν λόγω φυσικό πρόσωπο ασκεί πράγματι έλεγχο αναμειγνυόμενο, άμεσα ή έμμεσα, στη διαχείρισή τους και ότι ασκεί, κατά συνέπεια, οικονομική δραστηριότητα με αποτέλεσμα να μπορεί να χαρακτηριστεί «επιχείρηση», κατά την έννοια του άρθρου 1 του παραρτήματος I του κανονισμού 651/2014. Επομένως, από το στοιχείο αυτό και μόνον δεν μπορεί να συναχθεί ότι η Outletico διατηρεί, μέσω του A, έμμεσες σχέσεις με την Esterkin Family Investments και την IC Industries Holdings κατά τρόπο ώστε οι τρεις αυτές εταιρίες να μπορούν να χαρακτηριστούν «συνδεδεμένες επιχειρήσεις», κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του παραρτήματος I.
65
Στο πλαίσιο αυτό, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει εάν, στην υπόθεση της κύριας δίκης, μπορούν να ληφθούν υπόψη ενδείξεις, όπως αυτές περί των οποίων έγινε λόγος στη σκέψη 62 της παρούσας απόφασης, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν ο A αναμειγνύεται άμεσα ή έμμεσα στη διαχείριση των εν λόγω εταιριών και, ως εκ τούτου, ασκεί πραγματικό έλεγχο επί της δραστηριότητάς τους. Σε καταφατική περίπτωση, ο A θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ο ίδιος «επιχείρηση» κατά την έννοια του άρθρου 1, του παραρτήματος I του κανονισμού 651/2014, μέσω του οποίου η Outletico διατηρεί εμμέσως σχέσεις με την Esterkin Family Investments και την IC Industries Holdings με αποτέλεσμα οι εταιρίες αυτές να μπορούν να χαρακτηριστούν «συνδεδεμένες επιχειρήσεις», κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του παραρτήματος I.
66
Σε περίπτωση που το αιτούν δικαστήριο κρίνει ότι ο A δεν μπορεί να χαρακτηριστεί «επιχείρηση», αλλά πρέπει να θεωρηθεί, για τους σκοπούς της εφαρμογής της έννοιας των «συνδεδεμένων επιχειρήσεων», φυσικό πρόσωπο, σε αυτό εναπόκειται να εξετάσει εάν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 3, παράγραφος 3, τέταρτο εδάφιο, του παραρτήματος I του κανονισμού 651/2014, ιδίως αυτή σχετικά με την άσκηση, από τις οικείες επιχειρήσεις, των δραστηριοτήτων τους ή μέρους των δραστηριοτήτων τους στην ίδια αγορά ή σε όμορες αγορές.
67
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στα υποβληθέντα ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 1 και το άρθρο 3, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του παραρτήματος I του κανονισμού 651/2014 έχουν την έννοια ότι:
–
φυσικό πρόσωπο το οποίο κατέχει ελέγχουσες συμμετοχές σε εταιρίες που ασκούν οικονομική δραστηριότητα και, ως εκ τούτου, έχει την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου των εταίρων δεν μπορεί, για τον λόγο αυτόν και μόνον, να θεωρηθεί ότι ασκεί το ίδιο οικονομική δραστηριότητα και ότι είναι, συνεπώς, «επιχείρηση», κατά την έννοια του άρθρου 1 του παραρτήματος I, μέσω της οποίας οι εταιρίες αυτές διατηρούν εμμέσως σχέσεις μεταξύ τους με αποτέλεσμα να μπορούν να χαρακτηριστούν «συνδεδεμένες επιχειρήσεις», κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του παραρτήματος I·
–
ένα τέτοιο φυσικό πρόσωπο μπορεί να χαρακτηριστεί συναφώς «επιχείρηση» μόνον εάν ασκεί πράγματι τον απορρέοντα από τις συμμετοχές αυτές έλεγχο αναμειγνυόμενο, άμεσα ή έμμεσα, στη διαχείριση των οικείων εταιριών, κατά τρόπο ώστε να μετέχει στην ασκούμενη από αυτές οικονομική δραστηριότητα·
–
η απλή κατοχή ελεγχουσών συμμετοχών καθώς και τα καταστατικά δικαιώματα που εξ αυτών απορρέουν για κάθε εταίρο δυνάμει του εθνικού δικαίου δεν αρκούν per se για να αποδειχθεί η πραγματική άσκηση τέτοιου ελέγχου.
Επί των δικαστικών εξόδων
68
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (ένατο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 1 και το άρθρο 3, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του παραρτήματος I του κανονισμού (ΕΕ) 651/2014 της Επιτροπής, της 17ης Ιουνίου 2014, για την κήρυξη ορισμένων κατηγοριών ενισχύσεων ως συμβατών με την εσωτερική αγορά κατ’ εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 [ΣΛΕΕ], όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2020/972 της Επιτροπής, της 2ας Ιουλίου 2020,
έχουν την έννοια ότι:
–
φυσικό πρόσωπο το οποίο κατέχει ελέγχουσες συμμετοχές σε εταιρίες που ασκούν οικονομική δραστηριότητα και, ως εκ τούτου, έχει την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου των εταίρων δεν μπορεί, για τον λόγο αυτόν και μόνον, να θεωρηθεί ότι ασκεί το ίδιο οικονομική δραστηριότητα και ότι είναι, συνεπώς, «επιχείρηση», κατά την έννοια του άρθρου 1 του παραρτήματος I, μέσω της οποίας οι εταιρίες αυτές διατηρούν εμμέσως σχέσεις μεταξύ τους με αποτέλεσμα να μπορούν να χαρακτηριστούν «συνδεδεμένες επιχειρήσεις», κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του παραρτήματος I·
–
ένα τέτοιο φυσικό πρόσωπο μπορεί να χαρακτηριστεί συναφώς «επιχείρηση» μόνον εάν ασκεί πράγματι τον απορρέοντα από τις συμμετοχές αυτές έλεγχο αναμειγνυόμενο, άμεσα ή έμμεσα, στη διαχείριση των οικείων εταιριών, κατά τρόπο ώστε να μετέχει στην ασκούμενη από αυτές οικονομική δραστηριότητα·
–
η απλή κατοχή ελεγχουσών συμμετοχών καθώς και τα καταστατικά δικαιώματα που εξ αυτών απορρέουν για κάθε εταίρο δυνάμει του εθνικού δικαίου δεν αρκούν per se για να αποδειχθεί η πραγματική άσκηση τέτοιου ελέγχου.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η λεττονική.