62023CJ0543_RES
Υπόθεση C‑543/23 [Gnattai] (
i
)
AR
κατά
Ministero dell’Istruzione e del Merito
(αίτηση του Tribunale di Padova για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (τέταρτο τμήμα) της 4ης Σεπτεμβρίου 2025
«Προδικαστική παραπομπή – Κοινωνική πολιτική – Συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου που συνήφθη από τη CES, την UNICE και το CEEP – Ρήτρα 4 – Εκπαιδευτικοί που απέκτησαν επαγγελματική πείρα σε ορισμένα εκπαιδευτικά ιδρύματα των οποίων η λειτουργία και η οργάνωση δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του κράτους – Πρόσληψη για αόριστο χρόνο σε δημόσια εκπαιδευτικά ιδρύματα – Προσδιορισμός της αρχαιότητας για τον καθορισμό των αποδοχών – Εθνική ρύθμιση που δεν προβλέπει τον συνυπολογισμό του χρόνου προϋπηρεσίας σε ορισμένα εκπαιδευτικά ιδρύματα των οποίων η λειτουργία και η οργάνωση δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του κράτους – Διαφορετική μεταχείριση βάσει κριτηρίου διαφορετικού από τη φύση της σχέσης εργασίας ως ορισμένου ή αορίστου χρόνου – Άρθρα 20 και 21 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δυνατότητα εφαρμογής – Μη εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης»
Προδικαστικά ερωτήματα – Παραδεκτό – Ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσον έχει εφαρμογή το δίκαιο της Ένωσης – Ερωτήματα που αφορούν την ουσία της υποθέσεως – Παραδεκτά προδικαστικά ερωτήματα
(Άρθρο 267 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψη 27)
Προδικαστικά ερωτήματα – Παραδεκτό – Υποχρέωση παροχής στο Δικαστήριο επαρκών διευκρινίσεων περί του πραγματικού πλαισίου της υποθέσεως και της σχέσης μεταξύ της διαφοράς της κύριας δίκης και των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης τις οποίες αφορούν τα προδικαστικά ερωτήματα – Περιεχόμενο – Αίτηση η οποία παρέχει επαρκή στοιχεία περί του πραγματικού και του κανονιστικού πλαισίου – Δυνατότητα του Δικαστηρίου να δώσει χρήσιμη απάντηση στο αιτούν δικαστήριο – Παραδεκτό
(Άρθρο 267 ΣΛΕΕ· Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 20 και 21· Κανονισμός Διαδικασίας του Δικαστηρίου, άρθρο 94, στοιχείο γʹ)
(βλ. σκέψεις 28-31)
Κοινωνική πολιτική – Συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου που συνήφθη από τη CES, την UNICE και το CEEP – Οδηγία 1999/70 – Πεδίο εφαρμογής – Διαφορετική μεταχείριση μεταξύ εργαζομένων ορισμένου χρόνου και εργαζομένων αορίστου χρόνου που βρίσκονται σε αντίστοιχη κατάσταση – Εμπίπτει
(Οδηγία 1999/70 του Συμβουλίου, παράρτημα, ρήτρα 4)
(βλ. σκέψεις 34, 35)
Κοινωνική πολιτική – Συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου που συνήφθη από τη CES, την UNICE και το CEEP – Οδηγία 1999/70 – Απαγόρευση διακρίσεων σε βάρος των εργαζομένων με συμβάσεις ορισμένου χρόνου – Εργαζόμενος με σύμβαση ορισμένου χρόνου ο οποίος προσλαμβάνεται ως εργαζόμενος αορίστου χρόνου – Περίοδοι απασχόλησης σε εκπαιδευτικό ίδρυμα του οποίου η λειτουργία και η οργάνωση δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του κράτους – Μη συνυπολογισμός των περιόδων αυτών για τον καθορισμό της αρχαιότητας και των αποδοχών κατά την πρόσληψη εκπαιδευτικού για αόριστο χρόνο σε δημόσιο εκπαιδευτικό ίδρυμα – Επιτρεπτό
(Οδηγία 1999/70 του Συμβουλίου, παράρτημα, ρήτρα 4, σημείο 1)
(βλ. σκέψεις 36-46, 49, 50 και διατακτ.)
Προδικαστικά ερωτήματα – Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου – Όρια – Αίτημα ερμηνείας του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ένωσης – Εθνική ρύθμιση που δεν συνιστά μέτρο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης – Αναρμοδιότητα του Δικαστηρίου
(Άρθρο 267 ΣΛΕΕ· Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 51 § 1)
(βλ. σκέψεις 56-64)
Σύνοψη
Επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Tribunale di Padova (πρωτοδικείο Πάδοβας, Ιταλία) με αντικείμενο την πρόσληψη εκπαιδευτικών για αόριστο χρόνο σε δημόσια εκπαιδευτικά ιδρύματα, το Δικαστήριο αποφαίνεται, υπό το πρίσμα της ρήτρας 4, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία ορισμένου χρόνου που προσαρτάται στην οδηγία 1999/70/ΕΚ του Συμβουλίου (
1
), σχετικά με τον μη συνυπολογισμό, από την εθνική νομοθεσία, ως χρόνου προϋπηρεσίας των εκπαιδευτικών, της επαγγελματικής πείρας που έχουν αποκτήσει σε εκπαιδευτικά ιδρύματα των οποίων η λειτουργία και η οργάνωση δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του κράτους, αλλά τα οποία αναγνωρίζονται ως ισότιμα με τα δημόσια εκπαιδευτικά ιδρύματα.
Ο AR, καθηγητής ιταλικής γλώσσας, ιστορίας και γεωγραφίας, εργάστηκε σε «scuola paritaria», ήτοι σχολείο «ισότιμο» με τα δημόσια σχολεία, κατά την έννοια της ιταλικής νομοθεσίας (
2
), κατά το χρονικό διάστημα από το 2002 έως το 2007, βάσει πέντε συμβάσεων εργασίας ορισμένου χρόνου. Την 1η Σεπτεμβρίου 2008 ο AR προσλήφθηκε από το Ministero dell’Istruzione e del Merito (Υπουργείο Παιδείας και Ενίσχυσης της Αξιοκρατίας και των Προσόντων στην Εκπαίδευση, Ιταλία) (στο εξής: Υπουργείο Παιδείας) με σύμβαση αορίστου χρόνου για να ασκήσει το επάγγελμα του εκπαιδευτικού σε δημόσιο σχολείο. Κατά την πρόσληψη, το Υπουργείο τον κατέταξε στο μισθολογικό κλιμάκιο που αντιστοιχούσε σε «μηδέν έτη προϋπηρεσίας», με την αιτιολογία ότι το άρθρο 485 του νομοθετικού διατάγματος 297/1994 (
3
) δεν επέτρεπε να ληφθούν υπόψη, για τον υπολογισμό της προϋπηρεσίας του AR, τα έτη εργασίας του στο ως άνω σχολείο που αναγνωριζόταν ως ισότιμο με τα δημόσια.
Ο AR άσκησε ενώπιον του πρωτοδικείου Πάδοβας αγωγή με αίτημα να ληφθεί υπόψη από το Υπουργείο Παιδείας η προϋπηρεσία που είχε αποκτήσει λόγω της απασχολήσεώς του στο ισότιμο με τα δημόσια σχολείο, υποστηρίζοντας ότι το άρθρο 485 του νομοθετικού διατάγματος 297/1994 αντιβαίνει στη ρήτρα 4 της συμφωνίας-πλαισίου καθώς και στα άρθρα 20 και 21 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο υπέβαλε στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως. Το αιτούν δικαστήριο αμφιβάλλει, μεταξύ άλλων, αν ο μη συνυπολογισμός, για τον καθορισμό των αποδοχών του εν λόγω εκπαιδευτικού, της επαγγελματικής πείρας που είχε αποκτήσει προηγουμένως σε σχολεία ισότιμα με τα δημόσια συνάδει με τη ρήτρα 4 της συμφωνίας-πλαισίου.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Προκαταρκτικώς, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι η αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων που κατοχυρώνεται στο άρθρο 21, παράγραφος 1, του Χάρτη αποτελεί ειδική έκφραση της αρχής της ίσης μεταχείρισης, η οποία αποτελεί γενική αρχή του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κατοχυρώνεται στο άρθρο 20 του Χάρτη. Όσον αφορά δε τη διαφορετική μεταχείριση μεταξύ εργαζομένων ορισμένου χρόνου και εργαζομένων αορίστου χρόνου που βρίσκονται σε αντίστοιχη κατάσταση, οι αρχές αυτές εφαρμόστηκαν και εξειδικεύθηκαν με την οδηγία 1999/70, και ειδικότερα με τη ρήτρα 4 της συμφωνίας-πλαισίου που περιλαμβάνεται στο παράρτημα της εν λόγω οδηγίας.
Όσον αφορά το ζήτημα κατά πόσον η συμφωνία-πλαίσιο έχει εφαρμογή σε εκπαιδευτικό ευρισκόμενο στην κατάσταση του AR, η εν λόγω συμφωνία-πλαίσιο εφαρμόζεται σε όλους τους εργαζομένους που παρέχουν αμειβόμενες υπηρεσίες στο πλαίσιο σχέσης εργασίας ορισμένου χρόνου που τους συνδέει με τον εργοδότη τους. Το γεγονός και μόνον ότι ο ενδιαφερόμενος απέκτησε την ιδιότητα του εργαζομένου αορίστου χρόνου δεν αποκλείει τη δυνατότητά του να επικαλεστεί, υπό ορισμένες περιστάσεις, την αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων την οποία κατοχυρώνει η ρήτρα 4 της συμφωνίας-πλαισίου. Δεδομένου ότι ο AR υποστήριξε ότι έτυχε διαφορετικής μεταχείρισης όσον αφορά τον συνυπολογισμό των περιόδων διδασκαλίας που συμπλήρωσε ως εργαζόμενος ορισμένου χρόνου, η συμφωνία-πλαίσιο εφαρμόζεται, κατ’ αρχήν, σε εκπαιδευτικό ο οποίος βρίσκεται στην κατάσταση του προσφεύγοντος.
Το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι το σημείο 1 της ρήτρας 4 της συμφωνίας-πλαισίου απαγορεύει να αντιμετωπίζονται δυσμενώς οι εργαζόμενοι ορισμένου χρόνου, όσον αφορά τις συνθήκες απασχόλησης, σε σχέση με τους αντίστοιχους εργαζομένους αορίστου χρόνου για τον λόγο και μόνον ότι εργάζονται με καθεστώς ορισμένου χρόνου, εκτός αν η διαφορετική μεταχείριση δικαιολογείται από αντικειμενικούς λόγους. Το σημείο 4 της ρήτρας αυτής επιβάλλει την ίδια απαγόρευση όσον αφορά τα κριτήρια υπολογισμού των περιόδων προϋπηρεσίας που αφορούν ιδιαίτερες συνθήκες απασχόλησης.
Μολονότι η έννοια «συνθήκες απασχόλησης», όπως χρησιμοποιείται στη ρήτρα 4, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαισίου, καλύπτει κανόνες, όπως οι προβλεπόμενοι στο άρθρο 485 του νομοθετικού διατάγματος 297/1994, που αφορούν τον απαιτούμενο χρόνο προϋπηρεσίας προκειμένου να είναι δυνατή η κατάταξη σε μισθολογικό κλιμάκιο, η αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων εφαρμόστηκε και εξειδικεύθηκε με τη ρήτρα 4 της συμφωνίας-πλαισίου μόνον όσον αφορά τη διαφορετική μεταχείριση μεταξύ των εργαζομένων ορισμένου χρόνου και των εργαζομένων αορίστου χρόνου που βρίσκονται σε αντίστοιχη κατάσταση. Πράγματι, η ρήτρα αυτή αποσκοπεί στην εφαρμογή της αρχής της απαγόρευσης των διακρίσεων στους εργαζομένους ορισμένου χρόνου μόνον προκειμένου να εμποδίσει τη χρήση μιας τέτοιας σχέσης εργασίας από τον εργοδότη με σκοπό να στερήσει από τους εν λόγω εργαζομένους τα δικαιώματα που αναγνωρίζονται στους εργαζομένους αορίστου χρόνου. Επομένως, η διαφορετική μεταχείριση που στηρίζεται σε κριτήριο διαφορετικό από τη φύση της σχέσης εργασίας ως ορισμένου ή αορίστου χρόνου δεν εμπίπτει στην απαγόρευση που προβλέπει η ρήτρα 4 της συμφωνίας-πλαισίου.
Το Δικαστήριο διαπιστώνει, εν προκειμένω, ότι η διαφορετική μεταχείριση που απορρέει από το άρθρο 485 του νομοθετικού διατάγματος 297/1994 δεν στηρίζεται στον χαρακτηρισμό της σχέσης εργασίας ως ορισμένου ή αορίστου χρόνου, αλλά στη φύση του εκπαιδευτικού ιδρύματος στο οποίο οι οικείοι εργαζόμενοι απέκτησαν την επαγγελματική πείρα τους.
Υπό τις συνθήκες αυτές, ακόμη και αν γινόταν δεκτό ότι οι εκπαιδευτικοί που είχαν απασχοληθεί για ορισμένο χρόνο σε ισότιμα με τα δημόσια ιδιωτικά σχολεία (
4
), πριν προσληφθούν για αόριστο χρόνο από το Υπουργείο Παιδείας, και οι απασχολούμενοι για αόριστο χρόνο εκπαιδευτικοί στα δημόσια σχολεία εργάζονται στην ίδια επιχείρηση, κατά την έννοια της ρήτρας 3, σημείο 2, της συμφωνίας-πλαισίου, και ότι οι δύο αυτές κατηγορίες εργαζομένων βρίσκονται σε συγκρίσιμες καταστάσεις, μια διαφορετική μεταχείριση όπως η απορρέουσα από το άρθρο 485 του εν λόγω νομοθετικού διατάγματος δεν εμπίπτει στην απαγόρευση που προβλέπει η ρήτρα 4 της συμφωνίας-πλαισίου.
Το Δικαστήριο κρίνει, κατά συνέπεια, ότι η ρήτρα 4 της συμφωνίας-πλαισίου δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία δεν προβλέπει τον συνυπολογισμό, για τον καθορισμό της αρχαιότητας και των αποδοχών των εκπαιδευτικών κατά την πρόσληψή τους για αόριστο χρόνο σε δημόσιο εκπαιδευτικό ίδρυμα, του χρόνου προϋπηρεσίας τους στο πλαίσιο απασχόλησης ορισμένου ή αορίστου χρόνου σε ορισμένα εκπαιδευτικά ιδρύματα των οποίων η λειτουργία και η οργάνωση δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του κράτους, αλλά τα οποία αναγνωρίζονται ως ισότιμα, δυνάμει της ρυθμίσεως αυτής, με τα δημόσια εκπαιδευτικά ιδρύματα, μολονότι η ίδια ρύθμιση προβλέπει ότι ο χρόνος προϋπηρεσίας των εκπαιδευτικών με απασχόληση, μεταξύ άλλων αορίστου χρόνου, στα δημόσια εκπαιδευτικά ιδρύματα λαμβάνεται υπόψη για τον καθορισμό της αρχαιότητας και των αποδοχών τους.
Όσον αφορά το ζήτημα αν οι αρχές της ίσης μεταχείρισης και της απαγόρευσης των διακρίσεων, οι οποίες κατοχυρώνονται στα άρθρα 20 και 21 του Χάρτη, αντιτίθενται στην εν λόγω εθνική ρύθμιση, το Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο Χάρτης δεν έχει εφαρμογή εν προκειμένω, δεδομένου ότι η συγκεκριμένη εθνική ρύθμιση δεν εφαρμόζει το δίκαιο της Ένωσης, κατά την έννοια του άρθρου 51, παράγραφος 1, του Χάρτη. Το Δικαστήριο κρίνει ότι, καθόσον η διαφορετική μεταχείριση που απορρέει από το άρθρο 485 του νομοθετικού διατάγματος 297/1994 δεν στηρίζεται στη φύση της σχέσης εργασίας των οικείων εργαζομένων ως ορισμένου ή αορίστου χρόνου, η εφαρμογή του άρθρου 485 δεν συνδέεται άμεσα με την απαγόρευση των διακρίσεων που προβλέπει η ρήτρα 4 της συμφωνίας-πλαισίου. Εξάλλου, το εν λόγω άρθρο 485 δεν συνδέεται με οιαδήποτε άλλη διάταξη του δικαίου της Ένωσης. Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να απαντήσει στο ερώτημα αυτό.
(
i
)	Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
(
1
)	Συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου η οποία συνήφθη στις 18 Μαρτίου 1999 (στο εξής: συμφωνία πλαίσιο) και περιλαμβάνεται στο παράρτημα της οδηγίας 1999/70/ΕΚ του Συμβουλίου, της 28ης Ιουνίου 1999, σχετικά με τη συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου που συνήφθη από τη CES, την UNICE και το CEEP (ΕΕ 1999, L 175, σ. 43).
(
2
)	Άρθρο 1, παράγραφος 2, του legge n. 62 – Norme per la parità scolastica e disposizioni sul diritto allo studio e all’istruzione (νόμου 62 περί κανόνων για την ισότιμη εκπαίδευση και περί διατάξεων για το δικαίωμα στις σπουδές και στην εκπαίδευση), της 10ης Μαρτίου 2000 (GURI αριθ. 67, της 21ης Μαρτίου 2000).
(
3
)	Decreto legislativo no 297 – Approvazione del testo unico delle disposizioni legislative vigenti in materia di istruzione, relative alle scuole di ogni ordine e grado (νομοθετικό διάταγμα 297 περί εγκρίσεως της κωδικοποιημένης εκπαιδευτικής νομοθεσίας για τη λειτουργία των σχολείων όλων των κατηγοριών και βαθμίδων), της 16ης Απριλίου 1994 (GURI αριθ. 115, της 19ης Μαΐου 1994, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 79, στο εξής: νομοθετικό διάταγμα 297/1994).
(
4
)	Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 2, του νόμου 62/2000.