Voorlopige editie
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT‑GENERAAL
N. EMILIOU
van 26 maart 2026 (1)
Zaak C‑579/24
Austro‑Mechana Gesellschaft zur Wahrnehmung mechanisch‑musikalischer Urheberrechte Gesellschaft mbH,
AKM eingetragene Genossenschaft mit beschränkter Haftung
tegen
Aufsichtsbehörde für Verwertungsgesellschaften
[verzoek van het Bundesverwaltungsgericht (federale bestuursrechter in eerste aanleg, Oostenrijk) om een prejudiciële beslissing]
„ Prejudiciële verwijzing – Auteursrechten en naburige rechten – Richtlijn (EU) 2019/790 – Artikel 17 – Aansprakelijkheid van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content voor beschermde content die door hun gebruikers is geüpload – Omvang van de aansprakelijkheid – Verplichting voor deze aanbieders om toestemming te verkrijgen van de rechthebbenden voor de mededeling aan of de beschikbaarstelling voor het publiek van die content – Richtlijn 2001/29/EG – Artikel 2 – Reproductierecht – Het maken van digitale kopieën van beschermde content op de computerservers van aanbieders van een onlinedienst – Kopieën die technisch noodzakelijk zijn om de content beschikbaar te stellen voor het publiek – Geen verplichting om een afzonderlijke toestemming van de rechthebbenden te verkrijgen ”
I.      Inleiding
1.        De onderhavige zaak stelt het Hof voor de tweede keer in de gelegenheid om uitlegging te geven(2) aan artikel 17 van richtlijn
(EU) 2019/790 inzake auteursrechten en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt(3). Die bepaling beschrijft de voorwaarden waaronder aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content, zoals YouTube, SoundCloud en Pinterest, aansprakelijk kunnen zijn voor het aan het publiek verschaffen van toegang tot werken en andere materialen (hierna: „beschermde content”) die door hun gebruikers in strijd met het auteursrecht op hun platforms zijn geplaatst.
2.        Meer in het bijzonder bepaalt artikel 17, lid 1, van richtlijn 2019/790 dat deze dienstverleners een handeling verrichten van „mededeling aan het publiek” of van „beschikbaarstelling voor het publiek”, zoals gedefinieerd in artikel 3 van richtlijn 2001/29/EG betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij(4), wanneer zij het publiek toegang verschaffen tot beschermde content.
3.        Op grond van deze laatste bepaling hebben rechthebbenden in beginsel het uitsluitende recht om hun werken of andere materialen mede te delen of beschikbaar te stellen. Bijgevolg kunnen aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content zelf geen handeling van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek verrichten zonder voorafgaande toestemming van de rechthebbenden, doorgaans door het sluiten van een licentieovereenkomst. Die verplichting om een dergelijke toestemming te verkrijgen, is duidelijk bepaald in artikel 17, lid 1, van richtlijn 2019/790.
4.        De prejudiciële vragen van het Bundesverwaltungsgericht (federale bestuursrechter in eerste aanleg, Oostenrijk) vloeien voort uit het feit dat, wanneer beschermde content door gebruikers van onlinediensten voor het delen van content op onlineplatforms wordt geüpload, automatisch digitale kopieën van die content worden gemaakt en opgeslagen op de computerservers van de dienstverleners. Het maken van dergelijke kopieën is technisch noodzakelijk om het publiek toegang te verschaffen tot de betrokken content.
5.        Zoals ik zal uiteenzetten, kan dit echter een inbreuk vormen op een ander recht dat wordt beschermd door artikel 2 van richtlijn 2001/29, namelijk het „reproductierecht”, dat in wezen bepaalt dat ook het maken van kopieën van beschermde content in beginsel voorbehouden is aan rechthebbenden.
6.        In dat verband wenst de verwijzende rechter onder meer te vernemen of de digitale kopieën van beschermde content die zijn gemaakt op de servers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content en die technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang te kunnen verschaffen tot die content, „reproducties” vormen in de zin van artikel 2 van richtlijn 2001/29, die binnen de werkingssfeer van dat recht vallen. Is dit het geval, dan verzoekt deze rechter het Hof te verduidelijken of de toestemmingen die deze dienstverleners krachtens artikel 17, lid 1, van richtlijn 2019/790 van de rechthebbenden moeten verkrijgen om beschermde content aan het publiek mee te delen of voor het publiek beschikbaar te stellen, deze dienstverleners noodzakelijkerwijs ook machtigen om dergelijke kopieën te maken.
7.        Het hoofdgeding betreft een geschil tussen, aan de ene kant, Austro‑Mechana en AKM (de moedermaatschappij van Austro‑Mechana) – twee collectieve beheerorganisaties die zijn ingeschreven in het Oostenrijkse handelsregister (hierna: „verzoeksters”) en die beschikken over machtigingen tot beheer zoals bedoeld in richtlijn 2014/26/EU(5) voor de uitoefening en het beheer van auteursrechten en naburige rechten op muziekwerken en daarmee verband houdende letterkundige werken, in het belang van de rechthebbenden – en, aan de andere kant, de Aufsichtsbehörde für Verwertungsgesellschaften (toezichthoudende autoriteit voor collectieve beheerorganisaties, Oostenrijk; hierna: „toezichthoudende autoriteit”).
8.        In wezen is de toezichthoudende autoriteit van mening dat de toestemming die aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content krachtens artikel 17, lid 1, van richtlijn 2019/790 van rechthebbenden moeten verkrijgen, zich noodzakelijkerwijs uitstrekt tot het maken van digitale kopieën van beschermde content op de servers van de dienstverleners die technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang tot die content te kunnen verschaffen. Verzoeksters stellen daarentegen dat afzonderlijk toestemming moet worden gegeven voor het maken van dergelijke kopieën en deze dus het onderwerp moet zijn van een andere licentieovereenkomst, en dat bijgevolg over een dergelijke overeenkomst met die dienstverleners kan worden onderhandeld door een andere collectieve beheerorganisatie (in dit geval Austro-Mechana) dan die welke het recht van mededeling aan of terbeschikkingstelling voor het publiek van de betrokken rechthebbenden beheert (in dit geval AKM). Ik zal betogen dat het Hof het eerste standpunt dient te omarmen.
II.    Toepasselijke bepalingen
A.      Internationaal recht
9.        De Berner Conventie voor de bescherming van werken van letterkunde en kunst, ondertekend te Bern op 9 september 1886 (Akte van Parijs van 24 juli 1971), in de versie die voortvloeit uit de wijziging van 28 september 1979 (hierna: „Berner Conventie”), ondertekend door alle lidstaten, bepaalt in artikel 9 het volgende:
„1)      De door deze conventie beschermde auteurs van werken van letterkunde en kunst genieten het uitsluitende recht om toestemming te verlenen tot het verveelvoudigen van deze werken, ongeacht op welke wijze en in welke vorm.
2)      Het is aan de wetgeving van de landen van de Unie voorbehouden in bijzondere gevallen het verveelvoudigen van genoemde werken toe te staan, mits die verveelvoudiging geen afbreuk doet aan de normale exploitatie van het werk en de wettige belangen van de auteur niet op ongerechtvaardigde wijze schaadt.
3)      Geluids‑ of beeldopnamen worden beschouwd als een verveelvoudiging in de zin van deze conventie.”
B.      Unierecht
1.      Richtlijn 2001/29
10.      Artikel 2 („Reproductierecht”) van richtlijn 2001/29 bepaalt dat „[d]e lidstaten [...] ten behoeve van:
a)       auteurs, met betrekking tot hun werken,
b)       uitvoerend kunstenaars, met betrekking tot de vastleggingen van hun uitvoeringen,
c)       producenten van fonogrammen, met betrekking tot hun fonogrammen,
d)       producenten van de eerste vastleggingen van films, met betrekking tot het origineel en de kopieën van hun films, en
e)       omroeporganisaties, met betrekking tot de vastleggingen van hun uitzendingen, ongeacht of deze uitzendingen via de ether of per draad plaatsvinden, uitzendingen per kabel of satelliet daaronder begrepen,
[voorzien] in het uitsluitende recht, de directe of indirecte, tijdelijke of duurzame, volledige of gedeeltelijke reproductie van dit materiaal, met welke middelen en in welke vorm ook, toe te staan of te verbieden.”
11.      Artikel 3 van die richtlijn regelt het „[r]echt van mededeling van werken aan het publiek en [het] recht van beschikbaarstelling van ander materiaal voor het publiek”. In lid 1 van dat artikel wordt bepaald dat „[d]e lidstaten [...] ten behoeve van auteurs [voorzien] in het uitsluitende recht, de mededeling van hun werken aan het publiek, per draad of draadloos, met inbegrip van de beschikbaarstelling van hun werken voor het publiek op zodanige wijze dat deze voor leden van het publiek op een door hen individueel gekozen plaats en tijd toegankelijk zijn, toe te staan of te verbieden”. In lid 2 ervan worden de andere specifieke gevallen opgesomd waarop dat recht van toepassing is, namelijk dezelfde als die welke zijn opgenomen in artikel 2, onder b) tot en met e), van richtlijn 2001/29.
2.      Richtlijn 2014/26
12.      Artikel 4 van richtlijn 2014/26 bepaalt dat „[d]e lidstaten [...] erop [toezien] dat collectieve beheerorganisaties handelen in het belang van de rechthebbenden, collectieve beheerorganisaties wiens rechten zij vertegenwoordigen en dat zij aan hen geen verplichtingen opleggen die objectief beschouwd niet noodzakelijk zijn voor de bescherming van hun rechten en belangen of voor het doeltreffende beheer van hun rechten”.
13.      Artikel 5 van die richtlijn somt de specifieke rechten van rechthebbenden ten aanzien van collectieve beheerorganisaties op.
14.      Artikel 16, leden 1 en 2, van richtlijn 2014/26 heeft betrekking op de licentieverlening en de criteria van de licentievoorwaarden.
3.      Richtlijn 2019/790
15.      Ingevolge artikel 2, punt 6, van richtlijn 2019/790 wordt onder een „aanbieder van een onlinedienst voor het delen van content” verstaan „een aanbieder van een dienst van de informatiemaatschappij die als belangrijkste of een van de belangrijkste doelstellingen heeft een grote hoeveelheid door de gebruikers van de dienst geüploade auteursrechtelijk beschermde werken of andere beschermde materialen op te slaan en toegankelijk te maken voor het publiek, waarbij hij deze werken en materialen ordent en promoot met een winstoogmerk”.
16.      Artikel 17 van die richtlijn luidt:
„1.       De lidstaten voorzien erin dat een aanbieder van een onlinedienst voor het delen van content, voor de toepassing van deze richtlijn een handeling verricht van mededeling aan het publiek of een handeling van beschikbaarstelling voor het publiek, wanneer hij het publiek toegang verleent tot auteursrechtelijk beschermde werken of andere beschermde materialen die door de gebruikers ervan zijn geüpload.
Een aanbieder van een onlinedienst voor het delen van content moet daarom toestemming krijgen van de in artikel 3, leden 1 en 2, van richtlijn [2001/29] bedoelde rechthebbenden, bijvoorbeeld door het sluiten van een licentieovereenkomst, teneinde werken of andere materialen mee te delen of beschikbaar te stellen voor het publiek.
2.       De lidstaten voorzien erin dat, indien een aanbieder van een onlinedienst voor het delen van content toestemming krijgt, bijvoorbeeld door het sluiten van een licentieovereenkomst, die toestemming ook betrekking heeft op handelingen die worden verricht door gebruikers van de onder artikel 3 van richtlijn [2001/29] vallende diensten wanneer zij niet op commerciële basis handelen of indien hun activiteit geen significante inkomsten genereert.
3.       Wanneer een aanbieder van een onlinedienst voor het delen van content een handeling van mededeling aan het publiek of een handeling van beschikbaarstelling voor het publiek verricht, onder de in deze richtlijn vastgestelde voorwaarden, is de in artikel 14, lid 1, van richtlijn 2000/31/EG(6) vastgestelde beperking van de aansprakelijkheid niet van toepassing op situaties die onder dit artikel vallen.
De eerste alinea van dit lid laat de mogelijke toepassing onverlet van artikel 14, lid 1, van richtlijn [2000/31] op die dienstverleners voor doeleinden die buiten het toepassingsgebied van deze richtlijn vallen.
4.       Als geen toestemming wordt verleend, zijn aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content aansprakelijk voor niet‑toegestane handelingen van mededeling aan het publiek, met inbegrip van het beschikbaar stellen voor het publiek, van auteursrechtelijk beschermde werken en andere materialen, tenzij de dienstverleners aantonen dat zij:
a)       alles in het werk hebben gesteld om toestemming te krijgen, en
b)       overeenkomstig strenge sectorale normen op het gebied van professionele toewijding, alles in het werk hebben gesteld om ervoor te zorgen dat bepaalde werken en andere materialen waarvoor de rechthebbenden hun de nodige toepasselijke informatie hebben verstrekt, niet beschikbaar zijn, en in ieder geval
c)      na ontvangst van een voldoende onderbouwde melding van de rechthebbenden, prompt zijn opgetreden om de toegang tot de werken en andere materialen in kwestie te deactiveren of deze van hun websites te verwijderen, en alles in het werk hebben gesteld om toekomstige uploads ervan overeenkomstig punt b) te voorkomen.
[...]”
C.      Nationaal recht
17.      § 15 van het Bundesgesetz über das Urheberrecht an Werken der Literatur und der Kunst und über verwandte Schutzrechte (Urheberrechtsgesetz) (wet betreffende het auteursrecht op werken van literatuur en kunst en betreffende naburige rechten; hierna: „UrhG”), met het opschrift „Reproductierecht”, bepaalt in de leden 1 en 2 het volgende:
„(1)      De auteur heeft het uitsluitende recht om het werk, ongeacht het gebruikte procedé en de gereproduceerde hoeveelheid, tijdelijk of duurzaam te reproduceren.
(2)      Een reproductie bestaat met name ook uit het opnemen van de vertoning of de uitvoering van een werk op voor het oog of het gehoor reproduceerbare middelen (beeld‑ of geluidsdragers), zoals filmbanden of grammofoonplaten.”
18.      § 17 UrhG, met het opschrift „Recht tot uitzending” bepaalt in lid 1:
„(1)      De auteur heeft het uitsluitende recht het werk door middel van een omroepuitzending of op een gelijkaardige wijze uit te zenden.”
19.      Lid 1 van § 18a UrhG, met het opschrift „Recht op beschikbaarstelling”, is als volgt verwoord:
„De auteur heeft het uitsluitende recht het werk beschikbaar te stellen voor het publiek, per draad of draadloos, op zodanige wijze dat de leden van het publiek op een door hen individueel gekozen plaats en tijd er toegang toe hebben.”
20.      § 18c UrhG, met het opschrift „Uitzending en beschikbaarstelling door aanbieders van grote onlineplatforms”, bepaalt:
„Onder de voorwaarden van § 17, leden 1 en 2, en § 18a wordt een werk ook uitgezonden of voor het publiek beschikbaar gesteld door eenieder die, als aanbieder van een groot onlineplatform, het publiek toegang verleent tot auteursrechtelijk beschermde werken die door de gebruikers zijn geüpload. Hij dient derhalve toestemming van de auteurs te verkrijgen.
[...]”
21.      § 24a UrhG, met het opschrift „Toestemming voor gebruik van een werk of recht tot gebruik van een werk voor uitzending of beschikbaarstelling voor het publiek overeenkomstig § 18c”, bepaalt dat wanneer overeenkomstig § 18c aan de aanbieder van een groot onlineplatform toestemming voor het gebruik van een werk is verleend voor de uitzending of beschikbaarstelling voor het publiek, of wanneer daartoe een gebruiksrecht voor een werk is toegekend of overgedragen, de gebruikers van die dienst ook het recht hebben om via het onlineplatform de betrokken werken uit te zenden of voor het publiek beschikbaar te stellen binnen de grenzen van de verleende toestemming, mits die gebruikers niet op commerciële basis handelen of hun activiteit geen significante inkomsten genereert. § 24a UrhG bepaalt eveneens dat toestemming die is verleend aan de gebruiker ook de aanbieder van de dienst recht geeft op het toegestane gebruik.
III. Feiten, nationale procedure en prejudiciële vragen
22.      Austro‑Mechana, eerste verzoekster, is een collectieve beheerorganisatie in de zin van § 2, punt 1, van het Bundesgesetz über Verwertungsgesellschaften (federale wet inzake collectieve beheerorganisaties). In die hoedanigheid vertegenwoordigt zij de rechten en belangen van verschillende rechthebbenden op werken en andere beschermde materialen in de zin van het UrhG. Zij is een volledige dochteronderneming van tweede verzoekster, AKM, die eveneens een collectieve beheerorganisatie is. Austro‑Mechana en AKM sluiten beheerovereenkomsten met rechthebbenden om hun werkzaamheden te verrichten. Deze beheerovereenkomsten verlenen hun het recht om bepaalde uitsluitende rechten van de rechthebbenden te beheren en onder meer namens hen te onderhandelen over toestemmingen of licentieovereenkomsten met aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content.
23.      Ingevolge de aan haar door de toezichthoudende autoriteit verleende machtiging tot beheer „beschikt [Austro‑Mechana] over de machtiging om muziekwerken en aan muziekwerken verbonden letterkundige werken te beheren [...] met het oog op de uitoefening of het beheer van de rechten van reproductie en verspreiding alsmede de desbetreffende rechten op deelneming en/of vergoeding”(7). Deze machtiging is onder andere van toepassing in het geval van „reproductie en/of verspreiding op beeld‑ en/of geluidsdragers (opslagmedia) overeenkomstig § 15 en § 16 UrhG” en
„reproductie en verspreiding op beeld‑ en geluidsdragers (opslagmedia) in verband met voor uitzending bestemde cinematografische werken die een omroeporganisatie of webcaster zelf produceert of door een derde laat produceren”.
24.      De machtiging tot beheer van AKM omvat de machtiging om „muziekwerken en aan muziekwerken verbonden letterkundige werken te beheren [...] met het oog op de uitoefening of het beheer van de uitvoeringsrechten, contractuele rechten, uitzendrechten en rechten van beschikbaarstelling met betrekking tot vertoningen, concertuitvoeringen en uitzendingen alsmede de desbetreffende rechten op deelneming en/of vergoeding”(8).
25.      Op 7 juni 2022 heeft Austro‑Mechana de toezichthoudende autoriteit onder meer gevraagd om vast te stellen dat haar machtiging tot beheer de reproductie met het oog op uitzending en beschikbaarstelling voor het publiek door grote onlineplatforms omvat. In wezen heeft Austro‑Mechana betoogd dat haar machtiging betrekking heeft op de digitale kopieën van beschermde content, gemaakt op de servers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content, die bijkomstig zijn aan en technisch noodzakelijk zijn voor de mededeling aan of het beschikbaar stellen voor het publiek van die content op die platforms. Zij heeft dit betoogd ondanks het feit dat die handelingen van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek binnen de werkingssfeer van de machtiging tot beheer van AKM vallen.
26.      Bij besluit van 30 januari 2023 heeft de toezichthoudende autoriteit (in punt 1) het verzoek van Austro‑Mechana afgewezen en (in punt 2) vastgesteld dat de door AKM gehouden machtiging tot beheer reeds elk van deze reproducties dekt.
27.      De toezichthoudende autoriteit heeft om te beginnen opgemerkt dat het onduidelijk is of het reproductierecht, dat wordt beschermd door § 15 UrhG, dat artikel 2 van richtlijn 2001/29 in Oostenrijks recht omzet, al dan niet wordt beïnvloed door de handelingen of processen die vallen onder § 18c UrhG, dat op zijn beurt artikel 17 van richtlijn 2019/790 in Oostenrijks recht omzet. In dit verband heeft de toezichthoudende autoriteit verwezen naar enkele verklaringen van de Europese Commissie in haar richtsnoeren over die bepaling(9) en benadrukt dat artikel 17 van richtlijn 2019/790 en dus ook § 18c UrhG uitsluitend betrekking hebben op het recht van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek, zoals gedefinieerd in artikel 3 van richtlijn 2001/29.
28.      Voorts heeft de toezichthoudende autoriteit opgemerkt dat, zelfs indien wordt aangenomen dat het reproductierecht wordt geraakt door de handelingen of procedures die onder artikel 17 van richtlijn 2019/790 en dus onder § 18c UrhG vallen, uit het doel van artikel 17 van richtlijn 2019/790 kan worden afgeleid dat de toestemming die aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content moeten verkrijgen om door gebruikers op hun platforms geüploade beschermde content mee te delen aan of beschikbaar te stellen voor het publiek, noodzakelijkerwijs alle reproductiehandelingen omvat die technisch noodzakelijk zijn voor dat doel. Die handelingen kunnen niet worden gescheiden van de handelingen van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek, zodat afzonderlijke licentieverlening voor het reproductierecht niet mogelijk is.
29.      Zowel Austro‑Mechana als AKM heeft tegen dat besluit beroep ingesteld bij het Bundesverwaltungsgericht, de verwijzende rechter. Zij stellen in wezen dat punt 2 van het bestreden besluit zonder vervanging nietig moet worden verklaard en dat punt 1 zodanig moet worden gewijzigd dat het verzoek van Austro‑Mechana van 7 juni 2022 wordt toegewezen.
30.      Vanwege twijfels over de juiste uitlegging van de bovengenoemde Unierechtelijke bepalingen heeft het Bundesverwaltungsgericht de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vragen voorgelegd:
„1)      Moet het Unierecht, in het bijzonder artikel 2 van richtlijn [2001/29] en artikel 17, lid 1, van richtlijn [2019/790] alsmede artikel 9 van de Berner Conventie [...], aldus worden uitgelegd dat een aanbieder van een onlinedienst voor het delen van content als bedoeld in artikel 2, punt 6, van richtlijn [2019/790], die door gebruikers geüploade werken en andere materialen opslaat, naast een handeling bestaande in een mededeling aan het publiek (of beschikbaarstelling voor het publiek) in de zin van artikel 3 van richtlijn [2001/29], tevens een reproductie in de zin van artikel 2 van richtlijn [2001/29] verricht of deze aan hem kan worden toegerekend en dat hij daartoe de afzonderlijke toestemming moet verkrijgen van de in artikel 2 van richtlijn [2001/29] bedoelde rechthebbenden?
2)      Indien de eerste prejudiciële vraag bevestigend wordt beantwoord:
Moet het Unierecht, in het bijzonder artikel 17, leden 1 en 2, alsmede artikel 1, lid 2, en artikel 2, punt 6, van richtlijn [2019/790], aldus worden uitgelegd dat een reproductietoestemming die door aanbieders van een onlinedienst is verkregen voor het delen van content in de zin van artikel 2, punt 6, van richtlijn [2019/790], ook van toepassing is op reproductiehandelingen die worden verricht door of zijn toe te rekenen aan gebruikers van dergelijke platforms, mits zij niet worden verricht op commerciële basis of hun activiteit geen significante inkomsten genereert?
3)      Indien de eerste prejudiciële vraag ontkennend wordt beantwoord:
Moet het Unierecht, in het bijzonder artikel 2 van richtlijn [2001/29] en artikel 17, lid 2, van richtlijn [2019/790], aldus worden uitgelegd dat gebruikers van het aanbod van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content in de zin van artikel 2, punt 6, van richtlijn [2019/790] door het uploaden met het oog op het opslaan en delen van auteursrechtelijk beschermde werken en materialen, reproducties maken in de zin van artikel 2 van richtlijn [2001/29] en hiervoor toestemming nodig hebben van de in artikel 2 van richtlijn [2001/29] bedoelde rechthebbenden?
4)       Indien de eerste prejudiciële vraag bevestigend wordt beantwoord:
Moet het Unierecht, in het bijzonder de artikelen 4 en 5 alsook artikel 16, leden 1 en 2, van richtlijn [2014/26], aldus worden uitgelegd dat rechthebbenden het reproductierecht krachtens artikel 2 van richtlijn [2001/29] enerzijds en het recht van mededeling aan het publiek krachtens artikel 3 van dezelfde richtlijn
anderzijds, individueel en afzonderlijk aan een collectieve beheerorganisatie (of een onafhankelijke beheerentiteit) kunnen toekennen met het oog op licentieverlening krachtens artikel 17, leden 1 en 2, van richtlijn [2019/790], ofwel om die rechten door verschillende collectieve beheerorganisaties (of onafhankelijke beheerentiteiten) te laten beheren, ofwel om die rechten deels individueel te beheren?’
31.      Het verzoek om een prejudiciële beslissing van 30 augustus 2024 is op 3 september 2024 ter griffie van het Hof ingekomen. Verzoeksters in het hoofdgeding, de Oostenrijkse en de Franse regering alsmede de Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend. Deze belanghebbenden alsmede de toezichthoudende autoriteit hebben tijdens de hoorzitting van 8 oktober 2025 het woord gevoerd.
IV.    Beoordeling
32.      Artikel 2 van richtlijn 2001/29 definieert het reproductierecht als het uitsluitende recht
van
auteurs, uitvoerend kunstenaars, producenten en
omroeporganisaties om de directe of indirecte, tijdelijke of duurzame, volledige of gedeeltelijke reproductie van [hun werken, uitvoeringen, fonogrammen, films en uitzendingen] met welke middelen en in welke vorm ook, toe te staan of te verbieden.
33.      In de onderhavige zaak wordt het Hof verzocht na te gaan of dat recht, in het kader van onlinediensten voor het delen van content, van toepassing is wanneer digitale kopieën van beschermde content die technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang te verschaffen tot die content, worden gemaakt op de computerservers van de aanbieders van die diensten. Daartoe moet worden verduidelijkt of dergelijke kopieën reproducties zijn in de zin van artikel 2 van richtlijn 2001/29.
34.      Voorts vraagt de verwijzende rechter zich af, indien het reproductierecht in die context wel van toepassing is, of de toestemming die aanbieders van onlinediensten voor het delen van content krachtens artikel 17, lid 1, van richtlijn 2019/790 van rechthebbenden moeten verkrijgen om beschermde content op hun platforms mee te delen aan of beschikbaar te stellen voor het publiek, noodzakelijkerwijs ook geldt voor het maken van digitale kopieën van die content op de servers van die dienstverleners, die technisch noodzakelijk zijn voor dat doel.
35.      Om uit te leggen waarom de Uniewetgever in artikel 17 van richtlijn 2019/790 een specifieke aansprakelijkheidsregeling voor aanbieders van onlinediensten voor het delen van content heeft ingevoerd, is het nuttig om een van de belangrijkste doelstellingen van richtlijn 2001/29, alsook de overwegingen die tot de vaststelling van die bepaling hebben geleid, in herinnering te brengen.
36.      Zoals in de preambule duidelijk staat te lezen, heeft richtlijn 2001/29 tot doel rechthebbenden een „hoog niveau van bescherming” van hun auteursrecht en de naburige rechten te waarborgen en ervoor te zorgen dat zij een „passende beloning” ontvangen voor het gebruik van hun werken en andere beschermde materialen, met name in de „informatiemaatschappij”.(10) Daartoe verleent die richtlijn hun, zoals ik in de inleiding heb uiteengezet, een uitsluitend recht op reproductie van hun beschermde content (artikel 2) en een uitsluitend recht op mededeling aan of beschikbaarstelling van die content voor het publiek (artikel 3). Dienovereenkomstig kunnen handelingen die binnen de werkingssfeer van deze rechten vallen, in de regel(11) niet door een derde worden verricht zonder voorafgaande toestemming, die gewoonlijk de vorm aanneemt van een tegen vergoeding verleende licentie.
37.      Kort na de vaststelling van richtlijn 2001/29 ontstond er echter, door de opkomst van interactieve „Web 2.0”-diensten en met name van grote platforms zoals YouTube, rechtsonzekerheid over het uploaden van beschermde content naar die platforms.
38.      Destijds stond het debat in het teken van het recht van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek zoals neergelegd in artikel 3 van richtlijn 2001/29. Hoewel het duidelijk was dat het uploaden van een werk of andere materialen door een gebruiker naar een onlineplatform voor het delen van content een handeling van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek vormt, waarvoor in de regel voorafgaande toestemming van de betrokken rechthebbende(n) vereist is, ontstond er een meningsverschil over de vraag of de exploitant van het platform zelf een dergelijke handeling verrichtte wanneer hij het publiek toegang gaf tot die content en of hij daarom verplicht was licentieovereenkomsten te sluiten of rechthebbenden te vergoeden. De rechthebbenden van hun kant uitten hun bezorgdheid(12) dat aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content gebruikers stimuleerden om beschermde content op hun onlineplatforms te uploaden en via reclame of abonnementen significante inkomsten uit die content haalden zonder toestemming te vragen van de rechthebbenden of hen te vergoeden. Dit staat bekend als het argument van de „waardekloof”.(13)
39.      Onzekerheid bestond ook over de omvang
van de „veilige haven” (safe harbour) bedoeld in artikel 14, lid 1, van richtlijn 2000/31. Die bepaling stelde aanbieders van „hostingdiensten” onder bepaalde voorwaarden vrij van aansprakelijkheid die kan voortvloeien uit de beschermde content die zij voor hun gebruikers hosten. Ook daar was het onduidelijk of die bepaling aanbieders van onlinediensten voor het delen van content, zoals YouTube, SoundCloud en Pinterest, „beschermde” tegen auteursrechtelijke aansprakelijkheid voor het openbaar maken van beschermde content die door hun gebruikers was geüpload.(14)
40.      Om die rechtsonzekerheid weg te nemen heeft de Uniewetgever besloten deze kwestie aan te pakken in richtlijn 2019/790(15), meer bepaald in artikel 17 ervan.
41.      Zoals ik in de inleiding heb uiteengezet, bepaalt, ten eerste, lid 1 van dat artikel
dat aanbieders van onlinediensten voor het delen van content zelf een handeling van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek in de zin van artikel 3 van richtlijn 2001/29 verrichten wanneer zij het publiek toegang geven tot beschermde content die door hun gebruikers is geüpload.(16) Dat brengt voor die aanbieders de verplichting met zich mee om toestemming te verkrijgen van de relevante rechthebbenden, doorgaans door het sluiten van een licentieovereenkomst. Bovendien sluit artikel 17, lid 3, van richtlijn 2019/790 in een dergelijk scenario de toepassing uit van de „veilige haven” als bedoeld in artikel 14, lid 1, van richtlijn 2000/31.
42.      Ten tweede wordt in artikel 17, lid 2, van richtlijn 2019/790 duidelijk bepaald dat gebruikers van onlinediensten voor het delen van content ook handelingen van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek verrichten wanneer zij beschermde content uploaden naar de onlineplatforms van die aanbieders van die diensten. Wanneer die aanbieders echter een machtiging verkrijgen, bijvoorbeeld door het sluiten van een licentieovereenkomst overeenkomstig artikel 17, lid 1, van die richtlijn, heeft een dergelijke machtiging ook betrekking op die handelingen, op voorwaarde dat de betrokken gebruikers niet op commerciële basis handelen of dat hun activiteit geen significante inkomsten genereert.
43.      De specifieke aansprakelijkheidsregeling(17) die is vastgesteld in artikel 17 van richtlijn 2019/790 heeft tot doel de „hoge mate van bescherming” te consolideren die rechthebbenden genieten met betrekking tot hun beschermde content(18) en er in het bijzonder voor te zorgen dat zij een betere vergoeding krijgen voor het gebruik van die content op onlineplatforms voor het delen van content. Tegelijkertijd wordt hiermee beoogd een „billijk evenwicht” te vinden tussen de rechten en belangen van die rechthebbenden en die van de aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content en hun gebruikers, met name door rechtszekerheid te bieden aan die aanbieders van diensten.(19)
44.      Noch artikel 17, lid 1, van richtlijn 2019/790 noch de andere leden van dat artikel
verwijzen echter uitdrukkelijk naar het reproductierecht dat aan rechthebbenden wordt toegekend op grond van artikel 2 van richtlijn 2001/29, noch naar het maken van digitale kopieën van beschermde content op de servers van aanbieders van onlinediensten voor het delen van content die technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang te verschaffen tot die content.
45.      De onzekerheid die voorheen bestond rond het recht op mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek, doet zich nu dus opnieuw voor met betrekking tot het reproductierecht.
46.      Tegen die achtergrond zal ik eerst uiteenzetten waarom dergelijke digitale kopieën „reproducties” zijn in de zin van artikel 2 van richtlijn 2001/29 en dus onder het uitsluitende reproductierecht van rechthebbenden vallen (het eerste deel van vraag 1) (deel A). Vervolgens zal ik uiteenzetten waarom ik van mening ben dat de toestemming die aanbieders van onlinediensten voor het delen van content krachtens artikel 17, lid 1, van richtlijn 2019/790 van rechthebbenden moeten verkrijgen om beschermde content aan het publiek mee te delen of beschikbaar te stellen, noodzakelijkerwijs ook geldt voor het maken van digitale kopieën van die content op hun servers die technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang te verschaffen tot de genoemde content (het tweede deel van vraag 1) (deel B). Voorts zal ik uiteenzetten waarom die toestemming overeenkomstig artikel 17, lid 2, van richtlijn 2019/790 ook betrekking heeft op de reproductiehandelingen die worden verricht door de gebruikers van onlinediensten voor het delen van content, zodat die gebruikers voor die handelingen geen afzonderlijke toestemming hoeven te verkrijgen, mits zij niet op commerciële basis handelen of hun activiteit geen significante inkomsten genereert (vragen 2 en 3) (deel C). Ten slotte zal ik kort ingaan op de vraag of rechthebbenden het beheer van hun rechten aan verschillende collectieve beheerorganisaties kunnen toevertrouwen (vraag 4) (deel D).
47.      Voordat ik hiertoe overga, moet ik echter ingaan op de vraag waarom de reikwijdte van deze conclusie in twee belangrijke opzichten beperkt is. Ten eerste beperken de door de nationale rechter gestelde vragen zich tot de specifieke context van het uploaden van beschermde content naar de platforms van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content die binnen de werkingssfeer van artikel 17 van richtlijn 2019/790 vallen. In artikel 2, punt 6, eerste alinea, van richtlijn
2019/790 wordt een aanbieder van een onlinedienst voor het delen van content gedefinieerd als „een aanbieder van een dienst van de informatiemaatschappij die als belangrijkste of een van de belangrijkste doelstellingen heeft een grote hoeveelheid door de gebruikers van de dienst geüploade auteursrechtelijk beschermde werken of andere beschermde materialen op te slaan en toegankelijk te maken voor het publiek, waarbij hij deze werken en materialen ordent en promoot met een winstoogmerk”. Met name uit het gebruik van het woord „grote” volgt dat artikel 17 betrekking heeft op de grote exploitanten van platforms voor het delen van content, zoals YouTube, SoundCloud of Pinterest, en andere exploitanten uitsluit.(20) Mijn analyse heeft dan ook geen betrekking op digitale kopieën die worden gemaakt in het kader van het online beschikbaar stellen van beschermde content door particulieren op hun eigen websites of via intermediaire diensten die niet onder die bepaling vallen.(21)
48.      Ten tweede hebben de juridische kwesties die in deze zaak aan de orde zijn, betrekking op de specifieke context van het maken, op de computerservers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content, van digitale kopieën van beschermde content die technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang te verschaffen tot die content. De onderhavige conclusie heeft geen betrekking op reproducties die worden gemaakt op de servers van gebruikers van onlinediensten voor het delen van content, hun andere IT‑apparatuur of onlineopslagaccounts, met name in de cloud.(22)
A.      Vormen technisch noodzakelijke digitale kopieën die op de servers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content worden gemaakt, reproducties die vallen onder het reproductierecht dat wordt beschermd door artikel 2 van richtlijn 2001/29 (eerste deel van de eerste vraag)?
49.      Zoals de Commissie tijdens de hoorzitting heeft uiteengezet, wordt,
wanneer een gebruiker op de knop „uploaden” op een onlineplatform voor het delen van content drukt, het betrokken bestand in „pakketten” verdeeld. Die pakketten worden via routers over het internet verzonden en worden, zodra zij de datacenters van de betrokken aanbieder van onlinediensten voor het delen van content bereiken, opnieuw samengevoegd op diens servers, waar het bestand wordt gereconstrueerd voordat het online wordt gedeeld. In dat proces worden automatisch digitale kopieën van het bestand gemaakt(23) als integraal onderdeel van het proces van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek van de beschermde content op het betreffende platform. Zoals ik het zie, is het enige doel van die kopieën om die content online met het publiek te kunnen delen.
50.      Naar mijn mening is het duidelijk dat de digitale kopieën van beschermde content die aldus op de servers van aanbieders van onlinediensten voor het delen van content worden gemaakt, reproducties vormen die binnen de werkingssfeer van het uitsluitende recht van artikel 2 van richtlijn 2001/29 vallen.
51.      Ten eerste heeft het Hof in andere contexten reeds bevestigd dat dit recht ook geldt voor het maken en opslaan van digitale kopieën van beschermde content op computerservers, aangezien het van toepassing is op reproducties „met welke middelen en in welke vorm ook” van beschermde content.(24)
52.      Die uitlegging is in lijn met de eerste bepaling waarin het reproductierecht in het internationaal recht wordt erkend, namelijk artikel 9 van de Berner Conventie. In dat verband heet het in de gemeenschappelijke verklaring betreffende artikel 1, lid 4, van het WIPO‑verdrag inzake het auteursrecht(25) dat „de opslag van een beschermd werk in digitale vorm op een elektronische drager een reproductie in de zin van artikel 9 van de Berner Conventie vormt”. Ik merk op dat de Europese Unie zelf geen partij is bij de Berner Conventie, die overeenkomstig artikel 29, lid 1, daarvan alleen openstaat voor staten en niet voor internationale organisaties. De Unie heeft zich echter ertoe verbonden de materiële bepalingen (artikelen 1-21) van die conventie na te leven overeenkomstig artikel 9, lid 1, van de Overeenkomst inzake de handelsaspecten van de intellectuele eigendom (TRIPS)(26) en artikel 1, lid 4, van het WIPO‑verdrag inzake auteursrecht.(27)
53.      Ten tweede is het reproductierecht, volgens de bewust ruime opvatting die de Uniewetgever in artikel 2 van richtlijn 2001/29 hanteert, niet alleen van toepassing op reproducties „met welke middelen en in welke vorm ook”, maar ook ongeacht of het „directe of indirecte, tijdelijke of duurzame” reproducties betreft. Het feit dat de betrokken digitale kopieën zowel vanuit technisch als economisch oogpunt slechts bijkomstig zijn bij de mededeling aan of de beschikbaarstelling voor het publiek van de content in de zin van artikel 3 van die richtlijn, is in beginsel dus niet relevant.
54.      In dat verband merk ik echter op dat artikel 5, lid 1, van richtlijn 2001/29 onder strikte voorwaarden voorziet in een uitzondering voor „[t]ijdelijke reproductiehandelingen, [...] die van voorbijgaande of incidentele aard zijn, en die een integraal en essentieel onderdeel vormen van een technisch procedé”(28). Die uitzondering is alleen van toepassing indien aan vijf cumulatieve voorwaarden is voldaan, namelijk wanneer de betrokken handeling:
–        tijdelijk is;
–        van voorbijgaande of incidentele aard is;
–        een integraal en essentieel onderdeel vormt van een technisch procedé;
–        als enig doel heeft de doorgifte in een netwerk tussen derden door een tussenpersoon of een rechtmatig gebruik van beschermde inhoud mogelijk te maken;
–        geen zelfstandige economische waarde
bezit.(29)
55.      Hoewel uit de rechtspraak duidelijk blijkt dat deze vijf voorwaarden strikt moeten worden uitgelegd(30), heeft het Hof niettemin geoordeeld dat tijdelijke reproducties die worden uitgevoerd in het geheugen van de satellietdecoder en op het televisiescherm(31), alsook kopieën op het scherm en kopieën in de cache die door een eindgebruiker worden gemaakt tijdens het bekijken van een website(32), kunnen worden beschouwd als zijnde in overeenstemming met al deze voorwaarden.
56.      Net als verzoeksters, de Oostenrijkse en de Franse regering alsook de toezichthoudende autoriteit ben ik van mening dat dit niet geldt voor digitale kopieën zoals die welke in het hoofdgeding aan de orde zijn. Zoals de toezichthoudende autoriteit tijdens de hoorzitting heeft uiteengezet, zijn dergelijke kopieën niet tijdelijk, aangezien zij jarenlang op de servers van aanbieders van onlinediensten voor het delen van content kunnen blijven staan.
57.      In het licht van die overwegingen ben ik van mening dat de uitzondering op het reproductierecht waarin artikel 5, lid 1, van richtlijn 2001/29 voorziet, niet van toepassing is op het maken, op de servers van aanbieders van onlinediensten voor het delen van content, van digitale kopieën van beschermde content die technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang tot die content te verschaffen.
58.      Ten derde wil ik hieraan toevoegen dat niets in richtlijn 2001/29 laat vermoeden dat in een dergelijke situatie het recht van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek, zoals bedoeld in artikel 3 van die richtlijn, „vooraf zou moeten gaan” aan de toepassing van het reproductierecht dat wordt beschermd door artikel 2, in die zin dat dat recht niet langer van toepassing zou zijn.
59.      Om te beginnen ben ik het met verzoeksters eens dat elke vorm van „groepering” van verschillende uitsluitende rechten – in de onderhavige context het reproductierecht en het recht van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek – in strijd zou zijn met artikel 2 van richtlijn 2001/29, alsmede met onder meer artikel 9 van de Berner Conventie. Beide bepalingen beschouwen het reproductierecht als een uitsluitend recht, dat losstaat van het recht van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek.
60.      Bovendien staat, zoals de Franse regering opmerkt, in overweging 23 van richtlijn 2001/29 te lezen dat de „[mededeling van werken aan het publiek] geen betrekking [heeft] op enige andere handeling”. Ik begrijp dit aldus dat de vaststelling dat het recht van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek in een bepaalde situatie van toepassing is, niet uitsluit dat gelijktijdig
andere uitsluitende rechten, waaronder het reproductierecht, worden toegepast.
61.      In tegenstelling tot wat de Commissie betoogt, geven eerdere arresten van het Hof – met name de arresten Renckhoff(33), YouTube en Cyando of Polen/Parlement en Raad – geen aanleiding tot een andere slotsom.
62.      Zoals verzoeksters en de Oostenrijkse en de Franse regering terecht opmerken, heeft het Hof in die arresten geen uitspraak gedaan over het reproductierecht of artikel 2 van richtlijn 2001/29, simpelweg omdat de prejudiciële vragen geen betrekking hadden op dat recht of die bepaling. In de zaak die heeft geleid tot het arrest Renckhoff had de verwijzende rechter het Hof alleen gevraagd om het recht van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek uit te leggen. In de zaak die heeft geleid tot het arrest YouTube en Cyando ging het om de verantwoordelijkheid voor het uploaden en delen van content op de websites van de betrokken dienstverleners, onder het stelsel dat van toepassing was vóór de vaststelling van artikel 17 van richtlijn 2019/790. Ten slotte werd het Hof in de zaak die heeft geleid tot het arrest Polen/Parlement en de Raad verzocht om de verenigbaarheid van bepaalde aspecten van die aansprakelijkheidsregeling met het grondrecht van vrijheid van meningsuiting op grond van artikel 11 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”) te beoordelen. Uit deze arresten kan derhalve geen conclusie worden getrokken met betrekking tot de omvang van het reproductierecht.
63.      Ten slotte heeft het Hof in zijn rechtspraak steeds een duidelijk onderscheid gemaakt tussen het reproductierecht en het recht van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek, en reeds bevestigd dat beide rechten naast elkaar kunnen gelden. Zo heeft het Hof geoordeeld dat elke mededeling die voortvloeit uit het delen van een werk door de gebruiker van een cloudopslagdienst, een exploitatiehandeling vormt die onderscheiden is van de in artikel 2, onder a), van richtlijn 2001/29 bedoelde reproductiehandeling, welke onder artikel 3, lid 1, van deze richtlijn zou kunnen vallen indien voldaan is aan de voorwaarden voor de toepassing van deze bepaling.(34)
64.      Gezien het voorgaande is het voor mij duidelijk dat het uploaden van beschermde content naar het platform van een onlinedienst voor het delen van content niet alleen handelingen van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek in de zin van artikel 3 van richtlijn 2001/29 inhoudt, maar ook reproductiehandelingen die binnen de werkingssfeer van artikel 2 van die richtlijn vallen. Wanneer dergelijke reproductiehandelingen worden verricht zonder toestemming van de betrokken rechthebbenden, kunnen zij dus aanleiding geven tot een inbreuk op een afzonderlijk uitsluitend recht, namelijk het reproductierecht, dat losstaat van het recht van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek.
B.      Moeten aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content toestemming verkrijgen voor de betrokken digitale reproducties, los van de toestemming die zij nodig hebben om het publiek toegang te verschaffen tot de betrokken beschermde content (tweede deel van de eerste vraag)?
65.      Ik ga nu in op de vraag of de toestemming die aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content overeenkomstig artikel 17, lid 1, van richtlijn 2019/790 van rechthebbenden moeten verkrijgen met betrekking tot de mededeling aan of de beschikbaarstelling voor het publiek van beschermde content in de zin van artikel 3 van richtlijn 2001/29, ook betrekking heeft op de reproducties die zich, overeenkomstig artikel 2 van die richtlijn, voordoen wanneer digitale kopieën van die content die technisch noodzakelijk zijn om de content met het publiek te delen, op hun servers worden gemaakt.
66.      Dienaangaande zijn bij het Hof drie verschillende reeksen argumenten aangevoerd.
67.      Ten eerste zijn de toezichthoudende autoriteit en de Commissie van mening dat, in het kader van de toepassing van artikel 17 van richtlijn 2019/790, het reproductierecht niet los van het recht van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek kan worden uitgeoefend. Bijgevolg strekt de toestemming die aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content krachtens lid 1 van dat artikel moeten verkrijgen, zich noodzakelijkerwijs uit tot het maken van dergelijke kopieën.
68.      Ten tweede betogen verzoeksters dat, ook al is de specifieke aansprakelijkheidsregeling van artikel 17 van richtlijn 2019/790 van toepassing op het maken van digitale kopieën van beschermde content op de servers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content die technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang te verschaffen tot die content, die dienstverleners niettemin een afzonderlijke toestemming moeten verkrijgen voor die reproducties, die verschilt van de toestemming waarnaar uitdrukkelijk wordt verwezen in lid 1 van dat artikel. Volgens hen zou het aannemen van de door de toezichthoudende autoriteit en de Commissie bepleite aanpak neerkomen op een „de-factoafschaffing” van het reproductierecht, hetgeen in strijd is met artikel 17, lid 2, van het Handvest, waarin wordt bepaald dat „[i]ntellectuele eigendom [...] beschermd [is]”.
69.      Ten derde betogen de Oostenrijkse en de Franse regering dat artikel 17 van richtlijn 2019/790 niet van toepassing is op het maken van dergelijke kopieën, aangezien die bepaling alleen betrekking heeft op handelingen van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek. Bijgevolg zou de aansprakelijkheid van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content voor de digitale kopieën van beschermde content die op hun servers worden gemaakt en die technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang te kunnen geven tot die content, uitsluitend moeten worden beoordeeld op grond van de algemene aansprakelijkheidsregeling, dat wil zeggen de regels van richtlijn 2001/29. In dit verband herinnert de Franse regering eraan dat het Hof consequent heeft geoordeeld dat artikel 2 van die richtlijn aldus moet worden uitgelegd dat – behoudens de uitzonderingen en beperkingen in artikel 5 van die richtlijn – voor iedere reproductiehandeling door een derde, de voorafgaande toestemming van de auteur van het werk is vereist.(35) Volgens die regering zou het toestaan van dergelijke aanbieders om digitale kopieën van beschermde content te maken zonder een specifieke toestemming van de relevante rechthebbende, die verschilt van die welke vereist is op grond van artikel 17 van richtlijn 2019/790, neerkomen op de invoering van een nieuwe, ongeschreven „vrijstelling” of „beperking” van het reproductierecht dat wordt beschermd door artikel 2 van richtlijn 2001/29.
70.      In dit stadium merk ik op, zoals de toezichthoudende autoriteit eerder voor de verwijzende rechter heeft gedaan(36), dat de Commissie in haar richtsnoeren inzake artikel 17 van richtlijn 2019/790 heeft verklaard – zonder, het moet gezegd worden, enige echte uitleg te geven – dat „[d]e handelingen van mededeling aan het publiek en beschikbaarstelling van content in artikel 17, lid 1, [...] zodanig [moeten] worden begrepen dat zij ook betrekking hebben op reproducties die nodig zijn om deze handelingen uit te voeren”(37) en dat „[d]e lidstaten [...] aanbieders van onlinediensten voor het delen van content niet [mogen] verplichten om toestemming te verkrijgen voor reproducties die worden uitgevoerd in het kader van artikel 17”(38). Ik breng evenwel in herinnering dat de richtsnoeren van de Commissie inzake artikel 17 van richtlijn 2019/790 slechts de standpunten van die instelling weergeven en geen bindende kracht hebben.(39)
71.      In de navolgende punten
zal ik uiteenzetten dat een tekstuele en wetshistorische analyse van artikel 17 van richtlijn 2019/790 geen definitieve conclusie toelaat over de vraag of de krachtens die bepaling vereiste toestemming noodzakelijkerwijs ook geldt voor het maken van digitale kopieën van beschermde content op de servers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content die technisch noodzakelijk zijn om die content aan het publiek mee te delen of voor het publiek beschikbaar te stellen (1). Niettemin brengt een contextuele en teleologische uitlegging van artikel 17, lid 1, van richtlijn 2019/790 mij ertoe het standpunt van de Commissie in haar richtsnoeren te onderschrijven (2).
1.      Grammaticale en wetshistorische analyse
72.      Ik ben het van meet af aan eens met de Oostenrijkse en de Franse regering dat artikel 17, lid 1, van richtlijn
2019/790 uitsluitend verwijst naar „een handeling van mededeling aan het publiek of een handeling van beschikbaarstelling voor het publiek”. Noch in dat lid, noch in enige andere bepaling van artikel 17 wordt verwezen naar handelingen van reproductie of naar het reproductierecht, zoals gedefinieerd in artikel 2 van richtlijn
2001/29.
73.      Wat betreft de ontstaansgeschiedenis van die bepaling, merk ik op dat artikel 13, lid 1, derde alinea, van het geconsolideerde compromisvoorstel van het voorzitterschap van de Raad van 23 maart 2018(40) – dat vervolgens artikel 17, lid 2, van richtlijn
2019/790 werd – bepaalde dat de licentieovereenkomsten tussen aanbieders van onlinediensten voor het delen van content en rechthebbenden „de aansprakelijkheid van de gebruikers van de dienst dekken voor handelingen die vallen onder de
artikelen 2 en 3 van richtlijn
[2001/29], wanneer zij niet op commerciële basis handelen”(41). De verwijzing naar artikel 2 van richtlijn
2001/29 werd vervolgens, voor zover mij bekend, zonder expliciete uitleg geschrapt(42) tijdens de latere fasen van het wetgevingsproces. De voorbereidende werkzaamheden met betrekking tot artikel 17 van richtlijn 2019/790 bevatten geen verdere aanwijzingen over de mogelijke toepassing ervan op handelingen van reproductie in de zin van artikel 2 van richtlijn 2001/29.
74.      Hoewel zowel de tekst van artikel 17, lid 1, als de ontstaansgeschiedenis ervan zwijgt over de onderhavige kwestie, is dat zwijgen voor tweeërlei uitleg vatbaar. Zoals de Commissie terecht opmerkt, blijkt uit het feit dat in een fase van het wetgevingsproces naar artikel 2 van richtlijn 2001/29 werd verwezen, dat de Uniewetgever zich bewust was van de tussenstap die bestaat in het maken van digitale kopieën van beschermde content op de servers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content.
75.      Bij gebreke
van enige uitleg voor het feit dat die verwijzing later is geschrapt, dienen zich twee tegengestelde conclusies aan. Zoals de Commissie betoogt, kan worden gesteld dat de Uniewetgever een dergelijke verwijzing overbodig achtte om de reden dat deze reproducties de mededeling aan of de beschikbaarstelling voor het publiek van die content ondersteunen en daarom impliciet vallen onder de specifieke aansprakelijkheidsregeling van artikel 17 van richtlijn 2019/790. Alternatief kan, zoals Austro‑Mechana, AKM en de Franse regering betogen, worden gesteld dat het reproductierecht bewust buiten de werkingssfeer van die bepaling is gehouden en uitsluitend onderworpen blijft aan de algemene regeling, namelijk de regels van richtlijn 2001/29 (en mogelijk aan de „veilige haven” van artikel 14 van richtlijn 2014/26).
76.      Zoals ik hieronder zal uiteenzetten, geef ik de voorkeur aan de eerste van deze uitleggingen.
2.      Contextuele en teleologische analyse
77.      Twee andere bepalingen van richtlijn 2019/790 dan artikel 17, lid 1, ervan, ondersteunen de conclusie dat die bepaling wel degelijk van toepassing is op het maken van digitale kopieën van beschermde content op de servers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content, wanneer dergelijke kopieën technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang te verschaffen tot die content.
78.      Ten eerste is, zoals ik in punt 41 hierboven heb uitgelegd, de specifieke aansprakelijkheidsregeling van artikel 17 van richtlijn 2019/790 van toepassing op „aanbieder[s] van een onlinedienst voor het delen van content”, in artikel 2, lid 6, van richtlijn 2019/790 gedefinieerd als „aanbieder[s] van een dienst van de informatiemaatschappij die als belangrijkste of een van de belangrijkste doelstellingen [hebben] een grote hoeveelheid door de gebruikers van de dienst geüploade auteursrechtelijk beschermde werken of andere beschermde materialen op te slaan en toegankelijk te maken voor het publiek, waarbij [zij] deze werken en materialen orden[en] en promo[ten] met een winstoogmerk”(43). Het is moeilijk te begrijpen waarom de Uniewetgever in die definitie uitdrukkelijk zou hebben verwezen naar de activiteit van „opslag” indien het maken en opslaan van digitale kopieën van beschermde content op de servers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content niet relevant zou zijn voor die bepaling.(44)
79.      Ten tweede staat in overweging 61 van richtlijn 2019/790 te lezen dat de specifieke aansprakelijkheidsregeling van artikel 17 van die richtlijn bedoeld was om, na jaren van discussie en onzekerheid, te verduidelijken dat aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content „handelingen verrichten die auteursrechtelijk relevant zijn en toestemming van de rechthebbenden moeten krijgen voor content die wordt geüpload door hun gebruikers”(45). Die overweging
doet vermoeden dat artikel 17, lid 1, bedoeld was om die dienstverleners te beschermen tegen aansprakelijkheid voor inbreuken op de uitsluitende rechten van rechthebbenden, in ruime zin, op voorwaarde dat zij toestemming hebben verkregen.
80.      Wat betreft de doelstellingen van de specifieke aansprakelijkheidsregeling van artikel 17 van richtlijn 2019/790, herinner ik eraan dat, zoals opgemerkt in punt 43 hierboven, deze regeling tot doel heeft de „hoge mate van bescherming” te consolideren die rechthebbenden genieten met betrekking tot hun beschermde content. Dit gebeurt door de ontwikkeling van „de licentiemarkt tussen rechthebbenden en aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content” te bevorderen.(46) Op die manier wil deze regeling rechthebbenden in staat stellen een betere vergoeding te krijgen voor het gebruik van beschermde content op de platforms van die aanbieders en bijdragen aan een „goede en eerlijke werking van de markt voor auteursrechten”.(47) Tegelijkertijd beoogt deze specifieke aansprakelijkheidsregeling ook een „billijk evenwicht” te waarborgen tussen de rechten en belangen van rechthebbenden enerzijds en die van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content en hun gebruikers anderzijds.
81.      Meer specifiek wordt in overweging 61 van richtlijn 2019/790 benadrukt dat licentieovereenkomsten billijk moeten zijn en een redelijk evenwicht tussen de partijen (rechthebbenden en aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content) moeten bewaren(48), terwijl in overweging 70 wordt benadrukt hoe belangrijk het is om, in de specifieke context van onlinediensten voor het delen van content, de vrijheid van meningsuiting van gebruikers te garanderen en „een evenwicht te vinden tussen de grondrechten die zijn verankerd in het Handvest [...], met name de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van kunsten, en het recht op eigendom, met inbegrip van intellectuele eigendom”(49).
82.      In het licht van deze doelstellingen lijkt het mij dat, indien de toestemming die aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content overeenkomstig artikel 17, lid 1, van richtlijn 2019/790 moeten verkrijgen, zich niet zou uitstrekken tot het maken van digitale kopieën van beschermde content op hun servers die technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang te verschaffen tot die content, artikel 17 van die richtlijn zijn doeltreffendheid zou verliezen.
83.      Ten eerste verwijst artikel 17, lid 1, van richtlijn 2019/790, vanuit het perspectief van de aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content uitsluitend naar „toestemming [...], teneinde werken of andere materialen mee te delen of beschikbaar te stellen voor het publiek”. Oordeelt het Hof dat het maken van digitale kopieën van beschermde content op de servers van die dienstverleners die technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang te kunnen geven tot die content, aan een afzonderlijke toestemming kan worden onderworpen, die nergens in artikel 17 wordt vermeld, dan zou dit voor aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content een aanzienlijke mate van rechtsonzekerheid met zich meebrengen. Ik herinner er in dit verband aan dat, zoals in punt 40 hierboven is opgemerkt, de Uniewetgever met de vaststelling van die bepaling onder meer heeft beoogd de rechtsonzekerheid rond de aansprakelijkheid van die dienstverleners voor door gebruikers geüploade beschermde content te verminderen. Naar ik begrijp had hij niet de bedoeling slechts één deel van die aansprakelijkheid aan te pakken (d.w.z. alleen de aansprakelijkheid van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content voor handelingen van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek, met uitsluiting van handelingen van reproductie die technisch noodzakelijk zijn voor dat doel).
84.      Bovendien zou de krachtens artikel 17, lid 1, van richtlijn 2019/790 vereiste toestemming in de praktijk zinloos worden indien deze toestemming niet ook het maken van dergelijke digitale kopieën omvat. Die dienstverleners zouden nog steeds te maken kunnen krijgen met vorderingen van rechthebbenden wegens inbreuken op hun uitsluitende reproductierecht, zoals beschermd door artikel 2 van richtlijn 2001/29, simpelweg omdat er automatisch digitale kopieën van beschermde content op hun servers worden gemaakt wanneer een gebruiker dergelijke beschermde content uploadt.
85.      Hieruit volgt dat vanuit het oogpunt van rechtszekerheid de enige coherente aanpak is dat de krachtens artikel 17, lid 1, van richtlijn 2019/790 vereiste toestemming noodzakelijkerwijs ook betrekking heeft op dergelijke kopieën.
86.      Ten tweede zou, vanuit het oogpunt van de rechthebbenden, het doel om een betere vergoeding te waarborgen voor het gebruik van beschermde content op onlineplatforms voor het delen van content ernstig in het gedrang komen indien de krachtens artikel 17, lid 1, van richtlijn 2019/790 vereiste toestemming zich niet zou uitstrekken tot het maken van dergelijke kopieën. Aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content zouden weinig prikkels hebben om een dergelijke toestemming te vragen, aangezien zij in elk geval aansprakelijk zouden kunnen worden gesteld voor reproductiehandelingen die niet onder die toestemming vallen.
87.      Bovendien zou de vraag naar de aansprakelijkheid van die dienstverleners voor dergelijke reproductiehandelingen in wezen dezelfde onzekerheden doen herleven als die waarover het Hof zich in het arrest YouTube en Cyando heeft gebogen met betrekking tot het recht van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek, op een moment dat de specifieke regeling van artikel 17 van richtlijn 2019/790 nog niet van toepassing was. Zou, in het bijzonder, de aanbieder als eerste aansprakelijk zijn ingevolge artikel 2 van richtlijn 2001/29? Zou hij zich kunnen beroepen op de „veilige haven” die is vastgesteld in artikel 14, lid 1, van richtlijn 2000/31?(50) Afhankelijk van het antwoord zouden aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content volledig aansprakelijk kunnen zijn of helemaal niet.
88.      Ik herinner eraan dat het Hof in dat arrest(51) met betrekking tot de eerste vraag heeft geoordeeld dat potentieel illegale content niet door de exploitant op het betrokken platform wordt geüpload, maar door de gebruikers, die zelfstandig en onder eigen verantwoordelijkheid handelen en dat de aansprakelijkheid van de exploitant zelf afhangt van de omvang en het weloverwogen karakter van zijn interventie in de mededeling. Het Hof heeft daaraan toegevoegd dat de enkele omstandigheid dat de exploitant algemeen op de hoogte is van het feit dat beschermde content illegaal op zijn platform beschikbaar is, niet volstaat om te oordelen dat hij intervenieert om internetgebruikers toegang tot die content te verschaffen.
89.      Wat de tweede vraag betreft, heeft het Hof in het arrest YouTube en Cyando niet uitgesloten dat artikel 14, lid 1, van richtlijn 2000/31 van toepassing kan zijn op aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content.(52) Die bepaling, gelezen in samenhang met artikel 15, lid 1, van die richtlijn(53), bepaalde dat aanbieders van hostingdiensten niet onderworpen zijn aan een algemene toezichtsverplichting en in wezen verplicht zijn om op verzoek van rechthebbenden illegale content te verwijderen of ontoegankelijk te maken („procedures voor kennisgeving en verwijdering”).(54)
90.      Die aanpak werd door de Uniewetgever bij de vaststelling van richtlijn 2019/790 als onvoldoende bescherming voor rechthebbenden beschouwd.(55) Daarom verplicht artikel 17, lid 4, onder b) en c), van richtlijn 2019/790 aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content in wezen om te voorkomen dat inbreukmakende content überhaupt wordt geüpload of opnieuw wordt geüpload, door middel van voorafgaande maatregelen, bestaande in automatische filtertools die zijn ontworpen om de door gebruikers geüploade content te controleren voordat deze aan het publiek wordt verspreid(56), in plaats van deze content achteraf eenvoudigweg te verwijderen.
91.      In het licht van het voorgaande lijkt het standpunt van de Franse regering, die het Hof verzoekt een aanpak te volgen die de rechthebbenden beschermt, te zijn dat het de bedoeling van de Uniewetgever was dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde reproductiehandelingen onderworpen zouden blijven aan de algemene aansprakelijkheidsregeling (d.w.z. aan de regels die buiten artikel 17 van richtlijn 2019/790 van toepassing zijn), maar niet aan de artikelen 14 en 15 van richtlijn 2000/31, zodat aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content, krachtens artikel 2 van richtlijn 2001/29, aansprakelijk zouden zijn voor de digitale kopieën van beschermde content die op hun servers werden gemaakt en die technisch noodzakelijk waren om het publiek toegang te verschaffen tot die content, tenzij zij een specifieke toestemming van de rechthebbende hadden verkregen of een van de uitzonderingen of beperkingen van artikel 5 van richtlijn 2001/29 van toepassing was.
92.      Ik vind echter in geen van de relevante instrumenten (richtlijn 2000/31, richtlijn 2001/29 of richtlijn 2017/790) tekstuele ondersteuning voor een dergelijke aanpak. Bovendien komt het standpunt van de Franse regering er in wezen op neer dat zij enerzijds stelt dat de Uniewetgever niet de intentie had om de specifieke aansprakelijkheidsregeling van artikel 17 van richtlijn 2019/790 van toepassing te laten zijn op de betrokken reproductiehandelingen, terwijl zij er anderzijds – zonder enige rechtsgrondslag – van uitgaat dat die wetgever wel wilde dat lid 3 van dat artikel, waarin wordt bepaald dat „[w]anneer een aanbieder van een onlinedienst voor het delen van content een handeling van mededeling aan het publiek of een handeling van beschikbaarstelling voor het publiek verricht, [...] de in artikel 14, lid 1, van richtlijn [2000/31] vastgestelde beperking van de aansprakelijkheid niet van toepassing [is]”, naar analogie wel op die handelingen van toepassing zou zijn.
93.      Naar mijn mening is het duidelijk dat artikel 17, lid 3, van richtlijn
2019/790 alleen op het maken van digitale kopieën van beschermde content op de servers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content zou kunnen worden toegepast indien artikel 17, lid 1, van die richtlijn
zelf aldus door de Uniewetgever werd uitgelegd dat de toestemming die deze aanbieders krachtens die bepaling moeten verkrijgen voor de mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek van beschermde content, ook geldt voor het maken van dergelijke digitale kopieën.
94.      Alleen die uitlegging maakte het mogelijk om in het kader van onlinediensten voor het delen van content volledig af te zien van het in punt 89 hierboven bedoelde systeem van procedures voor kennisgeving en verwijdering, en de doeltreffendheid te behouden van de in artikel 17, lid 4, onder b) en c), van richtlijn
2019/790 neergelegde verplichting voor aanbieders van die diensten om preventieve, geautomatiseerde maatregelen in de vorm van automatische filtertools te nemen. Het is moeilijk voor te stellen dat de Uniewetgever, enerzijds, van die aanbieders zou hebben verlangd dat zij door automatische filtertools ontdekte inbreukmakende content verwijderen en het toekomstige uploaden ervan voorkomen, en, anderzijds, zou hebben verlangd dat digitale kopieën van diezelfde content alleen na kennisgeving door de betrokken rechthebbende worden verwijderd.
95.      Ten slotte ben ik van mening dat, wat betreft het belang van rechthebbenden bij het waarborgen van de economische waarde van hun uitsluitende reproductierecht, die waarde in ieder geval vatbaar is voor onderhandeling en tot uiting kan komen in de toestemming die aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content overeenkomstig artikel 17, lid 1, van richtlijn
2019/790 van rechthebbenden moeten verkrijgen. Een afzonderlijke toestemming voor dat recht is dus niet nodig.
96.      Ten derde herinner ik eraan dat, vanuit het perspectief van gebruikers van onlinediensten voor het delen van content, de specifieke aansprakelijkheidsregeling van artikel 17 van richtlijn 2019/790 ook bedoeld is om de belangen en rechten van die gebruikers te beschermen wanneer zij beschermde content uploaden naar de platforms van die diensten.
97.      Vanuit technisch oogpunt staat vast dat het maken van digitale kopieën van beschermde content op de servers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content wordt geïnitieerd door de gebruikers van die diensten, wanneer zij op de uploadknop drukken. Die gebruikers moeten derhalve ook worden geacht reproductiehandelingen te verrichten in de zin van artikel 2 van richtlijn
2001/29. Zoals ik in punt 42 hierboven heb uiteengezet, maakt artikel 17, lid 2, van richtlijn 2019/790 duidelijk dat gebruikers zelf handelingen van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek in de zin van artikel 3 van richtlijn 2001/29 verrichten wanneer zij beschermde content uploaden naar de onlineplatforms van die aanbieders.
98.      Niettemin bepaalt artikel 17, lid 2, van richtlijn 2019/790 ook dat, wanneer een aanbieder van onlinediensten voor het delen van content toestemming van een rechthebbende heeft verkregen, overeenkomstig artikel 17, lid 1, van richtlijn 2019/790, die toestemming „ook betrekking heeft op handelingen die worden verricht door gebruikers van de onder artikel 3 van richtlijn [2001/29] vallende diensten”, mits „zij niet op commerciële basis handelen of indien hun activiteit geen significante inkomsten genereert”. Bijgevolg hoeven gebruikers in een dergelijke situatie niet
zelf toestemming te verkrijgen en mogen zij de betrokken beschermde content vrij uploaden.
99.      Wat betreft reproductiehandelingen, die binnen de werkingssfeer van artikel 2 van richtlijn 2001/29 vallen, merk ik op dat artikel 17, lid 2, van richtlijn 2019/790 daar niet uitdrukkelijk naar verwijst. In overweging 69 van richtlijn 2019/790 echter, die ruimer geformuleerd dan die bepaling, staat dat de door aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content verkregen toestemmingen betrekking moeten hebben op „de handelingen met een auteursrechtelijke relevantie betreffende uploads door de gebruikers binnen de werkingssfeer van de aan de dienstverleners verleende toestemming”.(57) Die algemene verwijzing naar „handelingen met een auteursrechtelijke relevantie”, en niet alleen naar handelingen van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek, ondersteunt het standpunt dat de werkingssfeer van artikel 17, lid 2, van richtlijn 2019/790 niet noodzakelijkerwijs beperkt is tot „handelingen die worden verricht door gebruikers van de onder artikel 3 van richtlijn [2001/29] vallende diensten”, maar zou kunnen worden uitgebreid tot door hen verrichte reproductiehandelingen.
100. In ieder geval ben ik het met verzoeksters eens dat het systematisch verplicht stellen van een afzonderlijke toestemming voor het maken van digitale kopieën op de servers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content niet alleen tot aanzienlijke praktische moeilijkheden zou leiden, maar ook tot een situatie waarin een gebruiker beschermde content zou kunnen uploaden in de veronderstelling dat hij „gedekt” is door de door de aanbieder verkregen licentie, om vervolgens geconfronteerd te worden met een auteursrechtelijke aansprakelijkheidsclaim voor de technische kopieën die tijdens dat proces zijn gemaakt. Een dergelijk resultaat zou de bescherming van de vrijheid van meningsuiting van gebruikers op onlineplatforms, zoals gewaarborgd door artikel 10 van het op 4 november 1950 te Rome ondertekende Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) en artikel 11 van het Handvest, alsook de vrijheid van kunsten, zoals vastgelegd in artikel 13 daarvan, in gevaar brengen.
101. In dat verband herinner ik eraan dat zowel richtlijn
2001/29 als richtlijn
2019/790 tot doel heeft een hoog beschermingsniveau voor rechthebbenden te waarborgen.(58) Tegelijkertijd maken deze instrumenten ook duidelijk dat rechthebbenden geen absoluut monopolie hebben op het gebruik van hun werken of andere beschermde materialen. Zoals ik in de punten 54 en 69 hierboven heb uiteengezet, voorziet artikel 5, leden 1, 2 en 3, van richtlijn 2001/29 immers in een vrijstelling en een reeks uitzonderingen en beperkingen op onder meer het uitsluitende reproductierecht. Die vrijstelling en die uitzonderingen en beperkingen beogen een „billijk evenwicht” te waarborgen tussen enerzijds de rechten en belangen van rechthebbenden bij de bescherming van hun intellectuele eigendom en anderzijds de bescherming van de belangen en grondrechten van gebruikers van beschermde content, alsmede het algemeen belang(59), met inbegrip van de toegang van het publiek tot cultuur.
102. Gezien het belang van de in artikel 17 van richtlijn 2019/790 bedoelde diensten voor de vrijheid om informatie en ideeën te ontvangen en door te geven, heeft het Hof bevestigd dat het uploaden van beschermde content naar onlineplatforms voor het delen van content onder de uitoefening van het recht op vrijheid van meningsuiting valt.(60) Dit blijft zo, ongeacht het feit dat die content inbreuk kan maken op het auteursrecht, aangezien het enkele feit dat informatie auteursrechtelijk beschermd is, niet tot gevolg heeft dat zij bij voorbaat buiten de werkingssfeer van de vrijheid van meningsuiting valt.(61)
103. Het recht op vrijheid van meningsuiting is neergelegd in artikel 11 van het Handvest en omvat „de vrijheid een mening te hebben en de vrijheid kennis te nemen en te geven van informatie of ideeën, zonder inmenging van enig openbaar gezag en ongeacht grenzen”. Het komt overeen met het recht dat wordt gewaarborgd door artikel 10 EVRM.(62)
104. Volgens vaste rechtspraak van het EHRM inzake artikel 10 EVRM is het internet een van de belangrijkste middelen geworden waarmee individuen hun recht op vrijheid van meningsuiting en informatie uitoefenen. Gezien hun toegankelijkheid en hun vermogen om enorme hoeveelheden informatie op te slaan en te verspreiden, spelen internetsites, en met name onlineplatforms voor het delen van content, een centrale rol bij het verbeteren van de toegang van het publiek tot nieuws en bij het vergemakkelijken van de communicatie van informatie in het algemeen. Door gebruikers gegenereerde expressieve activiteiten op het internet bieden dus een ongekend platform voor de uitoefening van de vrijheid van meningsuiting.(63) Dat geldt met name voor grote sociale netwerken en platforms, zoals YouTube, dat ongetwijfeld een belangrijk middel vormt voor de uitoefening van de vrijheid om informatie en ideeën te ontvangen en door te geven.(64)
105. In het licht van deze overwegingen ben ik – in tegenstelling tot verzoeksters – van mening dat het reproductierecht, net als de andere intellectuele‑eigendomsrechten die onder artikel 17, lid 2, van het Handvest worden beschermd, niet absoluut is en moet worden afgewogen tegen onder meer het recht op vrijheid van meningsuiting dat gebruikers van onlineplatforms genieten op grond van artikel 10 EVRM en artikel 11 van het Handvest.
106. Ik wil hieraan toevoegen dat het Hof herhaaldelijk heeft geoordeeld dat „niet uit artikel 17, lid 2, van het Handvest [dat luidt: ‚Intellectuele eigendom is beschermd’] volgt dat het intellectuele‑eigendomsrecht onaantastbaar is en daarom noodzakelijkerwijs absolute bescherming moet”.(65)
107. Duidelijker gezegd: wanneer, binnen het specifieke aansprakelijkheidskader van artikel 17 van richtlijn 2019/790, voor het maken van digitale kopieën van beschermde content die technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang te verschaffen tot die content, een aanvullende toestemming vereist zou zijn naast die welke aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content reeds moeten verkrijgen op grond van lid 1 van die bepaling, zouden rechthebbenden in de praktijk de onlinemededeling of ‑beschikbaarheid van de content kunnen verhinderen. Zij zouden zich in dat verband kunnen beroepen op het ontbreken van een toestemming voor die reproductiehandelingen, zelfs wanneer aan alle in die bepaling uitdrukkelijk vastgestelde voorwaarden is voldaan. Een dergelijk resultaat zou naar mijn mening duidelijk afbreuk doen aan het billijke evenwicht dat, zoals ik in punt 43 hierboven heb uiteengezet, de Uniewetgever bij de vaststelling van artikel 17 van richtlijn 2019/790 heeft willen verzekeren.
108. Gezien al deze elementen ben ik, zoals ook de Commissie tijdens de hoorzitting heeft betoogd, van mening dat de reden waarom de Uniewetgever zich in artikel 17 van richtlijn 2019/790 heeft gericht op de mededeling aan of de beschikbaarstelling voor het publiek, zoals gedefinieerd in artikel 3 van richtlijn 2001/29, zonder in die bepaling uitdrukkelijk te verwijzen naar het maken van digitale kopieën van beschermde content op de servers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content die technisch noodzakelijk zijn voor dat doel, niet is dat hij dergelijke kopieën van de werkingssfeer van artikel 17 van richtlijn 2019/790 wilde uitsluiten. Integendeel, vanuit het oogpunt van de wetgever was het vanzelfsprekend dat deze kopieën waren inbegrepen.
109. Die uitlegging strookt bovendien met het feit dat de digitale kopieën van beschermde content waar het in het hoofdgeding om gaat, technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang te verschaffen tot die content. De handelingen van reproductie en mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek die plaatsvinden tijdens het uploaden van beschermde content naar een onlineplatform, maken deel uit van een enkel proces dat begint zodra een gebruiker op de uploadknop drukt. Aangezien het doel van dat proces uiteindelijk is om de beschermde content online met het publiek te delen, lijkt het mij, zoals ik hiervoor al heb uiteengezet, dat de eerste handelingen (de handelingen van reproductie) incidenteel zijn ten opzichte van de laatste (de handelingen van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek).(66)
110. Hieruit volgt dat, in het kader van de specifieke aansprakelijkheidsregeling van artikel 17 van richtlijn 2019/790, het maken van digitale kopieën van beschermde content op de servers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content die technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang te verschaffen tot die content, naar mijn mening niet kan worden onderworpen aan een andere toestemming dan die welke die aanbieders reeds moeten verkrijgen op grond van lid 1 van dat artikel.
C.      Moeten gebruikers van onlinediensten voor het delen van content afzonderlijke toestemming verkrijgen voor het maken van digitale kopieën op de servers van de dienstverleners (tweede en derde vraag)?
111. Met de tweede en de derde vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of de gebruikers van diensten voor het online delen van content zelf toestemming moeten verkrijgen voor het maken van digitale kopieën van beschermde content op de servers van de dienstverleners wanneer dergelijke kopieën technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang te verschaffen tot die content. Meer bepaald wil deze rechter vernemen of artikel 17, lid 2, van richtlijn 2019/790 in die situatie van toepassing is. Dat voorschrift bepaalt dat „indien een aanbieder van een onlinedienst voor het delen van content toestemming krijgt, bijvoorbeeld door het sluiten van een licentieovereenkomst, die toestemming ook betrekking heeft op handelingen die worden verricht door gebruikers van de onder artikel 3 van richtlijn
[2001/29] vallende diensten wanneer zij niet op commerciële basis handelen of indien hun activiteit geen significante inkomsten genereert”.(67)
112. Zoals ik reeds in punt 97 hierboven heb uiteengezet, wordt het maken van digitale kopieën van beschermde content op de servers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content geïnitieerd door de gebruikers van die diensten, wanneer zij op de uploadknop drukken met betrekking tot de betrokken content. Bijgevolg moet ervan worden uitgegaan dat deze gebruikers niet alleen een handeling van mededeling aan het publiek in de zin van artikel 3 van richtlijn 2001/29 verrichten, maar ook een reproductiehandeling in de zin van artikel 2 van die richtlijn.
113. Zou artikel 17, lid 1, van richtlijn 2019/790 niet van toepassing zijn op het maken van digitale kopieën van beschermde content op de servers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content, dan zou de redenering van het Hof in het arrest YouTube en Cyando, zoals weergegeven in punt 88 hierboven, naar mijn mening van overeenkomstige toepassing zijn. Hieruit zou volgen dat beschermde content zou moeten worden beschouwd als zijnde geüpload naar het betrokken platform, niet door de exploitant, maar door gebruikers, die daarom zelf toestemming zouden moeten verkrijgen om dergelijke digitale kopieën te maken.
114. Niettemin ben ik, om de hierboven uiteengezette redenen, van mening dat, net zoals de toestemming die aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content krachtens artikel 17, lid 1, van richtlijn 2019/790 moeten verkrijgen voor de mededeling aan of de beschikbaarstelling voor het publiek van beschermde content, noodzakelijkerwijs ook het maken van digitale kopieën van die content op hun servers omvat, wanneer dergelijke kopieën technisch noodzakelijk zijn voor dat doel, hetzelfde geldt voor artikel 17, lid 2, van die richtlijn. Met andere woorden, die bepaling regelt de kwestie van de aansprakelijkheid van gebruikers van onlinediensten voor het delen van content, niet alleen met betrekking tot handelingen die binnen de werkingssfeer van artikel 3 van richtlijn 2001/29 vallen (namelijk handelingen van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek van beschermde content), maar ook met betrekking tot reproductiehandelingen, bestaande uit het maken van digitale kopieën van beschermde content op de servers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content die technisch noodzakelijk zijn om die handelingen te verrichten.
D.      Kunnen rechthebbenden het beheer van hun uitsluitende rechten uit hoofde van de artikelen 2 en 3 van richtlijn 2001/29 aan afzonderlijke collectieve beheerorganisaties toevertrouwen (vierde vraag)?
115. Met de vierde vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of rechthebbenden op grond van de artikelen 4 en 5 alsook artikel 16, leden 1 en 2, van richtlijn 2014/26, voor het verlenen van licenties krachtens artikel 17, leden 1 en 2, van richtlijn 2019/790, het reproductierecht krachtens artikel 2 van richtlijn 2001/29, enerzijds, en het recht van mededeling aan het publiek krachtens artikel 3 van die richtlijn, anderzijds, afzonderlijk en gescheiden verlenen, met als gevolg dat deze rechten door verschillende organisaties voor collectief beheer kunnen worden beheerd.
116. Die vraag weerspiegelt de situatie in het hoofdgeding, waarin Austro‑Mechana enerzijds verantwoordelijk is voor het beheer van onder meer het reproductierecht van de rechthebbenden krachtens artikel 2 van richtlijn 2001/29, terwijl, AKM anderzijds belast is met het beheer van hun recht van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek op grond van artikel 3 van die richtlijn. De verwijzende rechter wenst dus in wezen te vernemen of een dergelijke „taakverdeling” verenigbaar is met richtlijn 2014/26, die het collectieve beheer van auteursrechten en naburige rechten regelt.
117. Om de in de voorgaande punten uiteengezette redenen ben ik van mening dat het niet nodig is deze vraag te beantwoorden. Voor het geval het Hof echter van dit standpunt afwijkt en in wezen oordeelt dat aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content verplicht zijn om, ten eerste, een licentie te verkrijgen voor de mededeling aan het publiek van door gebruikers geüploade beschermde content, overeenkomstig artikel 17, lid 1, van richtlijn 2019/790, gelezen in samenhang met artikel 3 van richtlijn 2001/29, en, ten tweede, een licentie te verkrijgen voor de reproducties (digitale kopieën) die op hun servers worden gemaakt om die content voor het publiek beschikbaar te stellen, overeenkomstig artikel 2 van richtlijn 2001/29, zal ik deze vraag volledigheidshalve kort behandelen.
118. Richtlijn 2014/26 is, zoals verzoeksters opmerken, gebaseerd op het beginsel van keuzevrijheid. In overweging 19 van die richtlijn staat te lezen dat „[d]e [...] vrijheden om collectieve beheerdiensten met betrekking tot auteursrechten en naburige rechten te verlenen en te ontvangen, [mee] dienen [...] te brengen dat een rechthebbende de vrijheid moet hebben om een collectieve beheerorganisatie te kiezen voor het beheer van zijn rechten, of deze rechten nu de rechten aangaande de mededeling aan het publiek of aangaande de reproductie betreffen”. Evenzo bepaalt artikel 5, lid 2, van richtlijn 2014/26 dat „[r]echthebbenden [...] het recht [hebben] om een collectieve beheerorganisatie van hun keuze te machtigen [hun] rechten, [...] te beheren”.(68)
119. Artikel 5, lid 7, van richtlijn 2014/26 bepaalt verder dat „[i]n gevallen waarin een rechthebbende een collectieve beheerorganisatie machtigt om zijn rechten te beheren, [...] hij specifiek toestemming [verleent] voor elk recht [...] waarvoor hij de collectieve beheerorganisatie machtigt tot beheer”. In het licht van die bepaling mag een collectieve beheerorganisatie in beginsel niet namens een rechthebbende onderhandelen over een licentieovereenkomst die niet alleen het recht van mededeling aan het publiek maar ook het reproductierecht omvat, tenzij de rechthebbende zijn uitdrukkelijke en specifieke toestemming heeft gegeven met betrekking tot dit laatste recht.
120. Hieruit volgt naar mijn mening dat rechthebbenden het beheer van hun reproductierecht op grond van artikel 2 van richtlijn 2001/29 aan één collectieve beheerorganisatie kunnen toevertrouwen en het beheer van hun recht van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek op grond van artikel 3 van die richtlijn aan een andere.
121. Dat gezegd zijnde zou, mocht het Hof instemmen met mijn in overweging gegeven beantwoording van de eerste drie vragen, daaruit volgen dat, in de specifieke context van het uploaden van beschermde content op onlineplatforms voor het delen van content, alleen de collectieve beheerorganisatie die verantwoordelijk is voor het beheer van het recht van mededeling aan of beschikbaarstelling voor het publiek van de betrokken rechthebbende, zou kunnen onderhandelen over een licentie of toestemming met betrekking tot dat recht. Een dergelijke licentie of toestemming zou ook noodzakelijkerwijs het reproductierecht omvatten, zoals beschermd door artikel 2 van richtlijn 2001/29, voor zover dat recht wordt uitgeoefend met betrekking tot de digitale kopieën van beschermde content die op de servers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content worden gemaakt en die technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang te verschaffen tot die content.
E.      Postscriptum
122. Ik wil mijn analyse afsluiten door in herinnering te roepen dat wanneer geen toestemming wordt verleend overeenkomstig artikel 17, lid 1, van richtlijn 2019/790, aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content niettemin overeenkomstig artikel 17, lid 4, van richtlijn 2019/790 kunnen worden vrijgesteld van aansprakelijkheid voor ongeoorloofde handelingen van mededeling aan en beschikbaarstelling voor het publiek van beschermde content, mits aan bepaalde cumulatieve voorwaarden is voldaan. Deze voorwaarden omvatten,
krachtens artikel 17, lid 4, onder b) en c), van richtlijn 2019/790, de verplichting om onder meer aan te tonen dat deze dienstverleners alles in het werk hebben gesteld om ervoor te zorgen dat deze content niet beschikbaar was en om toekomstige uploads naar hun platforms te voorkomen, wat in de praktijk het gebruik van geautomatiseerde filtertools inhoudt.(69)
123. Om de redenen die in wezen in punt 94 hierboven zijn uiteengezet, ben ik van mening dat deze uitzondering eveneens van toepassing is op het maken van digitale kopieën van beschermde content op de servers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content wanneer dergelijke kopieën technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang te verschaffen tot die content. In dergelijke omstandigheden zou de verplichting om alles in het werk te stellen er naar mijn mening echter toe leiden dat de dienstverleners alle digitale kopieën van het betrokken bestand van hun servers moeten verwijderen zodra geautomatiseerde filtertools vaststellen dat dat bestand inbreuk maakt op auteursrechten of naburige rechten.
V.      Conclusie
124. Gelet op het voorgaande geef ik het Hof in overweging om de prejudiciële vragen van het Bundesverwaltungsgericht te beantwoorden als volgt:
„1)      Artikel 2 van richtlijn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij
moet aldus worden uitgelegd dat
het maken van digitale kopieën van werken of ander beschermd materiaal op de computerservers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content die technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang te verschaffen tot die werken of ander beschermd materiaal op de door die dienstverleners geëxploiteerde onlineplatforms, moet worden begrepen als ‚reproducties’ die binnen de werkingssfeer van het door die bepaling beschermde uitsluitende reproductierecht vallen. De uitzondering voor ‚[t]ijdelijke reproductiehandelingen, [...] die van voorbijgaande of incidentele aard zijn, en die een integraal en essentieel onderdeel vormen van een technisch procedé’, is niet van toepassing.
2)      Artikel 17, lid 1, van richtlijn (EU) 2019/790 van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2019 inzake auteursrechten en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt en tot wijziging van de richtlijnen 96/9/EG en 2001/29/EG
moet aldus worden uitgelegd dat
het van toepassing is op het maken van digitale kopieën van werken of ander beschermd materiaal op de servers van aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content die technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang te verschaffen tot die werken of ander beschermd materiaal. De toestemming die deze dienstverleners op grond van die bepaling van de rechthebbenden moeten verkrijgen om werken of ander beschermd materiaal aan het publiek mee te delen of voor het publiek beschikbaar te stellen, omvat noodzakelijkerwijs het maken van dergelijke kopieën, waarvoor geen afzonderlijke toestemming kan worden vereist.
3)      Artikel 17, lid 2, van richtlijn 2019/790
moet aldus worden uitgelegd dat
de toestemming die aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content ingevolge artikel 17, lid 1, van die richtlijn hebben verkregen, ook betrekking heeft op handelingen die worden verricht door gebruikers van de onder artikel 2 van richtlijn 2001/29 vallende diensten en die technisch noodzakelijk zijn om het publiek toegang te verschaffen tot werken of ander beschermd materiaal, wanneer die gebruikers niet op commerciële basis handelen of indien hun activiteit geen significante inkomsten genereert.”
1      Oorspronkelijke taal: Engels.
2      Zie arrest van 26 april 2022, Polen/Parlement en Raad (C‑401/19, EU:C:2022:297; hierna: „arrest Polen/Parlement en Raad”).
3      Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2019 tot wijziging van richtlijnen 96/9/EG en 2001/29/EG (PB 2019, L 130, blz. 92).
4      Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 (PB 2001, L 167, blz. 10).
5      Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende het collectieve beheer van auteursrechten en naburige rechten en de multiterritoriale licentieverlening van rechten inzake muziekwerken voor het online gebruik ervan op de interne markt (PB 2014, L 84, blz. 72, met rectificatie in PB 2023, L 195, blz. 59).
6      Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2000 betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel, in de interne markt („Richtlijn inzake elektronische handel”) (PB 2000, L 178, blz. 1).
7      Cursivering van mij.
8      Ibid.
9      Zie de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad, „Richtsnoeren betreffende artikel 17 van richtlijn [2019/790]” [COM(2021) 288 final].
10      Zie de overwegingen 4 en 10 van richtlijn 2001/29. In overweging 9 van die richtlijn staat ook te lezen dat „[b]ij een harmonisatie van het auteursrecht en de naburige rechten [...] steeds van een hoog beschermingsniveau [moet] worden uitgegaan, omdat die rechten van wezenlijk belang zijn voor scheppend werk”, terwijl in de
overwegingen 12 en 22 ervan staat te lezen dat „[e]en adequate bescherming van onder het auteursrecht vallende werken en onder naburige rechten vallend materiaal [...] ook uit cultureel oogpunt van groot belang [is]” en dat „[d]e doelstelling van een werkelijke steun aan de verspreiding van cultuur, [..] niet [mag] worden gerealiseerd met middelen die ten koste gaan van een strikte bescherming van de rechten”.
11      Dat wil zeggen, tenzij er een uitzondering of beperking op het auteursrecht van toepassing is. De meeste van die uitzonderingen en beperkingen worden opgesomd in artikel 5 van richtlijn 2001/29.
12      Zie „Commission Staff Working Document, Impact Assessment on the modernisation of EU copyright rules” [SWD(2016) 301 final], deel 1/3, blz. 137‑142, en de conclusie van advocaat‑generaal Saugmandsgaard Øe in de gevoegde zaken YouTube en Cyando  (C‑682/18 en C‑683/18, EU:C:2020:586, punten 67‑70).
13      Zie het Commissievoorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake auteursrechten in de digitale eengemaakte markt” [COM(2016) 593 final] (hierna: „voorstel voor een richtlijn”). Zie ook Grisse, K., „After the Storm – Examining the Final Version of Article 17 of the New Directive (EU) 2019/790”, Journal of Intellectual Property Law & Practice,  nr. 4‑11, 2019, blz. 887‑899.
14      Zie arrest van 22 juni 2021,
YouTube en Cyando (C‑682/18 en C‑683/18, EU:C:2021:503, punt 106 en aldaar aangehaalde rechtspraak; hierna: „arrest YouTube en Cyando”).
15      Zie de toelichting op het voorstel voor een richtlijn, waarin de Commissie opmerkt dat dit voorstel tot doel heeft de regels van richtlijn 2001/29 aan te passen aan de ontwikkeling van digitale technologieën (blz. 2 en 3).
16      Vóór de vaststelling van richtlijn 2019/790 verrichtte de exploitant van een videodeelplatform of een host‑ en deelplatform voor bestanden, waarop gebruikers beschermde content illegaal beschikbaar voor het publiek kunnen stellen, geen „mededeling aan het publiek” van die content in de zin van deze bepaling, tenzij hij – naast het louter ter beschikking stellen van het platform – ertoe bijdroeg dat het publiek toegang tot die content werd gegeven in strijd met het auteursrecht (zie het arrest YouTube en Cyando, punt 102).
17      Zie voor het overige artikel 1, lid 2, van richtlijn 2019/790, waarin is bepaald dat deze richtlijn, behalve in bepaalde gevallen, geen afbreuk doet aan en op generlei wijze van invloed is op de bestaande regels die zijn vastgelegd in de thans op dit gebied geldende richtlijnen betreffende auteursrechten en naburige rechten.
18      Zie de
overwegingen 2 en 3 van richtlijn 2019/790.
19      Zie de
overwegingen 61 en 66 van die richtlijn. Zie ook Dusollier, S., „The 2019 Directive on Copyright in the Digital Single Market: Some Progress, a Few Bad Choices, and an Overall Failed Ambition”, Common Market Law Review,
deel 57, 2020, blz. 1008 e.v., en Rosati, E., „Article 17 – Use of Protected Content by Online Content‑sharing Service Providers”,
Copyright in the Digital Single market: Article‑by‑Article Commentary to the Provisions of Directive 2019/790, Oxford University Press, 2021, blz. 334 e.v.
20      Zie artikel 2, lid 6, tweede alinea, van richtlijn 2019/790, dat een niet‑uitputtende lijst bevat van dienstverleners waarop artikel 17 van die richtlijn niet van toepassing is.
21      Aangezien artikel 17 van richtlijn 2019/790 geen betrekking heeft op het maken van digitale kopieën in verband met andere onlineactiviteiten, zoals het beschikbaar stellen van beschermde content op zoekmachines en door generatieve AI, vallen die kopieën buiten het gebied van de onderhavige conclusie. In dat verband merk ik op dat er een zaak aanhangig is bij het Hof (C‑250/25, Like Company) die onder meer betrekking heeft op de vraag of het trainen van een op een groot taalmodel (LLM) gebaseerde chatbot een „handeling van reproductie” in de zin van artikel 2 van richtlijn 2001/29 vormt, wanneer dat LLM is gebaseerd op de waarneming en het matchen van patronen, waardoor het model leert taalkundige patronen te herkennen.
22      Wat betreft reproducties door gebruikers van internetdiensten in het algemeen, zie bijvoorbeeld de conclusie van advocaat‑generaal Szpunar in de zaak Stichting de Thuiskopie (C‑496/24, EU:C:2025:749), betreffende werken die voor offlinegebruik worden meegedeeld aan abonnees van een on‑demandinternetstreamingdienst en worden opgeslagen in het geheugen van het apparaat van de abonnees.
23      Zoals de Oostenrijkse regering heeft uiteengezet, maken aanbieders van onlinediensten voor het delen van content vervolgens meestal extra kopieën van het bestand op servers op verschillende geografische locaties om alle gebruikers een voldoende snelle toegang te garanderen.
24      Zie dienaangaande arresten van 16 juli 2009, Infopaq International (C‑5/08, EU:C:2009:465, punt 51); 24 maart 2022, Austro‑Mechana (C‑433/20, EU:C:2022:217, punten 16‑18 en aldaar aangehaalde rechtspraak; hierna: „arrest Austro‑Mechana), en 11 september 2014, Eugen Ulmer (C‑117/13, EU:C:2014:2196, punten 52 en 53).
25      Zie https://www.wipo.int/wipolex/en/text/295456. De Wereldorganisatie voor de intellectuele eigendom (WIPO) heeft op 20 december 1996 het WIPO‑verdrag inzake het auteursrecht
en het WIPO‑verdrag inzake uitvoeringen en fonogrammen (hierna: „WPPT”) vastgesteld. Deze verdragen zijn namens de Europese Gemeenschap goedgekeurd bij besluit 2000/278/EG van de Raad van 16 maart 2000 houdende goedkeuring namens de Europese Gemeenschap van het WIPO‑verdrag inzake het auteursrecht en het WIPO‑verdrag inzake uitvoeringen en fonogrammen (PB 2000, L 89, blz. 6) en zijn in de Unie in werking getreden op 14 maart 2010.
26      Overeenkomst opgenomen als bijlage 1 C bij de Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie (WTO), die is ondertekend te Marrakesh op 15 april 1994 en goedgekeurd bij besluit 94/800/EG van de Raad van 22 december 1994 betreffende de sluiting, namens de Europese Gemeenschap voor wat betreft de onder haar bevoegdheid vallende aangelegenheden, van de uit de multilaterale handelsbesprekingen in het kader van de Uruguayronde (1986‑1994) voortvloeiende overeenkomsten (PB 1994, L 336, blz. 1).
27      Zie arresten van 13 november 2018, Levola Hengelo (C‑310/17, EU:C:2018:899, punt 38 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 12 september 2019, Cofemel (C‑683/17, EU:C:2019:721, punt 41 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
28      Cursivering van mij.
29      Bovendien moeten de betrokken handelingen ook voldoen aan de voorwaarden van artikel 5, lid 5, van die richtlijn (zie arrest van 5 juni 2014, Public Relations Consultants Association, C‑360/13, EU:C:2014:1195, punt 53 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
30      Zie dienaangaande arrest van 4 oktober 2011, Football Association Premier League e.a. (C‑403/08 en C‑429/08, EU:C:2011:631, punten 162 en 163 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
31      Zie arrest van 4 oktober 2011, Football Association Premier League e.a. (C‑403/08 en C‑429/08, EU:C:2011:631, punt 180).
32      Zie arrest van 5 juni 2014, Public Relations Consultants Association (C‑360/13, EU:C:2014:1195, punt 63).
33      Arrest van 7 augustus 2018 (C‑161/17, EU:C:2018:634).
34      Zie het arrest Austro‑Mechana, punt 32.
35      Zie dienaangaande het arrest Renckhoff, punt 29 en aldaar aangehaalde rechtspraak.
36      Zie punt 27 hierboven.
37      Zie blz. 6 van de richtsnoeren van de Commissie betreffende artikel 17 van richtlijn 2019/790. Cursivering van mij.
38      Ibid.
39      Zie blz. 1 van dat document, waar wordt gezegd dat dit document „juridisch niet bindend is, [...] en voldoet [...] aan het mandaat dat de Uniewetgever aan de Commissie heeft gegeven op grond van artikel 17, lid 10[,
van richtlijn 2019/790]”.
40      2016/0280 (COD).
41      Cursivering van mij.
42      Belanghebbenden konden tijdens de hoorzitting geen uitleg geven toen hen hiernaar werd gevraagd.
43      Cursivering van mij.
44      Ik zou hieraan willen toevoegen dat artikel 17, lid 3, van richtlijn 2019/790 verwijst naar de beperking van aansprakelijkheid die is vastgelegd in artikel 14, lid 1, van richtlijn 2000/31. Zoals ik reeds in punt 47 hierboven heb uiteengezet, is deze laatste bepaling van toepassing op „hosting”, dat wil zeggen op „een „dienst van de informatiemaatschappij” die „bestaat in de opslag van de door een afnemer van de dienst verstrekte informatie” (cursivering van mij). Ook hier zou de Uniewetgever naar mijn mening in artikel 17 van richtlijn 2019/790 niet hebben verwezen naar een bepaling (artikel 14, lid 1, van richtlijn 2000/31) die betrekking heeft op de activiteit van „opslag”, als hij niet had bedoeld dat het maken en opslaan van digitale kopieën van beschermde content op de servers van aanbieders van onlinediensten voor het delen van content relevant zou zijn voor de specifieke aansprakelijkheidsregeling die bij die bepaling is vastgesteld.
45      Cursivering van mij.
46      Zie overweging 61 van richtlijn 2019/790. In die overweging staat ook te lezen dat „[a]angezien die bepalingen evenwel geen afbreuk mogen doen aan de contractuele vrijheid, [...] de rechthebbenden niet [mogen] worden verplicht toestemming te geven of licentieovereenkomsten te sluiten”.
47      Zie overweging 3 van richtlijn 2019/790.
48      Zie ook overweging 6 van richtlijn 2019/790.
49      Cursivering van mij. In deze overweging staat ook dat „[g]ebruikers [...] de mogelijkheid [moeten] hebben om door gebruikers gegenereerde content te uploaden en beschikbaar te stellen voor de specifieke doeleinden van citeren, kritiek, recensie, karikatuur, parodie of pastiche”.
50      Zie punt 39 hierboven.
51      Punten 71, 80 en 85.
52      Punten 107‑109.
53      Artikel 15 van richtlijn 2000/31 luidt: „Met betrekking tot de levering van de in [artikel] 14 bedoelde diensten leggen de lidstaten de dienstverleners geen algemene verplichting op om toe te zien op de informatie die zij doorgeven of opslaan, noch om actief te zoeken naar feiten of omstandigheden die op onwettige activiteiten duiden.”
54      Zie de conclusie van advocaat‑generaal Saugmandsgaard Øe in de zaak Polen/Parlement en Raad (C‑401/19, EU:C:2021:613, punt 48).
55      Ibid., punt 53, waarin de advocaat‑generaal uiteenzet dat de Uniewetgever bij de vaststelling van dat artikel 17 van oordeel was dat een dergelijk systeem een te grote last voor de rechthebbenden veroorzaakte en hen niet toeliet het gebruik van hun werken en andere beschermde materialen op die diensten doeltreffend te controleren. Meer bepaald werd de verwijderde content vaak kort daarna opnieuw online geplaatst, waardoor zij een veelvoud aan kennisgevingen moesten indienen.
56      Zie het arrest Polen/Parlement en Raad, punten 53 en 54.
57      Cursivering van mij.
58      Zie overwegingen 9, 12 en 22 van richtlijn 2001/29 alsook de overwegingen 4 en 10 van die richtlijn. Die doelstelling staat ook in de overwegingen 2 en 3 van richtlijn 2019/790.
59      Zie onder andere arresten van 3 september 2014, Deckmyn en Vrijheidsfonds (C‑201/13, EU:C:2014:2132, punt 26), en 29 juli 2019, Spiegel Online (C‑516/17, EU:C:2019:625, punten 38, 42, 43 en 54).
60      Zie het arrest Polen/Parlement en Raad, punt
45. Wanneer de geüploade content een artistieke uiting van de gebruiker vormt, valt het plaatsen ervan onder de vrijheid van kunst die wordt gewaarborgd in artikel 13 van het Handvest.
61      Zie de conclusie van advocaat‑generaal Saugmandsgaard Øe in de zaak Polen/Parlement en Raad (C‑401/19, EU:C:2021:613, punt 74 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
62      Zie arrest van 29 juli 2019, Funke Medien NRW (C‑469/17, EU:C:2019:623, punt 73 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Op grond van artikel 52, lid 3, van het Handvest moeten deze twee bepalingen derhalve worden opgevat als zijnde van gelijke strekking en, op zijn minst, van gelijke reikwijdte, tenzij het Unierecht een verder
gaande bescherming biedt. Hieruit volgt dat artikel 11 van het Handvest moet worden uitgelegd in het licht van artikel 10 EVRM en de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM).
63      Zie dienaangaande EHRM, 1 december 2015,
Cengiz e.a. tegen Turkije, CE:ECHR:2015:1201JUD004822610, § 52 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en EHRM, 23 juni 2020, Vladimir Kharitonov tegen Rusland, CE:ECHR:2020:0623JUD001079514, § 33 en aldaar aangehaalde rechtspraak. Beide arresten zijn aangehaald in het arrest Polen/Parlement en Raad, punt 46.
64      Zie onder meer EHRM, 1 december 2015, Cengiz e.a. tegen Turkije, CE:ECHR:2015:1201JUD004822610, §§ 51 en 52.
65      Zie bijvoorbeeld arrest van 27 maart 2014, UPC Telekabel Wien (C‑314/12, EU:C:2014:192, punt 61 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
66      Dat betekent natuurlijk niet dat het reproductierecht minder belangrijk is dan het recht van mededeling aan het publiek of het recht van beschikbaarstelling voor het publiek. Zoals ik in deel A hierboven heb uitgelegd, leidt het online delen van beschermde content met het publiek zonder toestemming van de relevante rechthebbende(n) tot afzonderlijke inbreuken op die verschillende rechten.
67      Zie ook punt 42 hierboven.
68      Cursivering van mij.
69      Zie punt 91 hierboven.