62010CJ0354_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C‑354/10,
με αντικείμενο προσφυγή λόγω παραβάσεως δυνάμει του άρθρου 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, ασκηθείσα στις 13 Ιουλίου 2010,
Ευρωπαϊκή Επιτροπή,
εκπροσωπούμενη από τους Δ. Τριανταφύλλου και B. Stromsky, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,
προσφεύγουσα,
κατά
Ελληνικής Δημοκρατίας,
εκπροσωπούμενης από τους Π. Μυλωνόπουλο και K. Μπόσκοβιτς, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,
καθής,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
συγκείμενο από τους U. Lõhmus, πρόεδρο τμήματος, A. Ó Caoimh (εισηγητή) και A. Arabadjiev, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: Y. Bot
γραμματέας: M. Ferreira, κύρια υπάλληλος διοικήσεως,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 15ης Δεκεμβρίου 2011,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1. Με το δικόγραφο της προσφυγής της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να διαπιστώσει ότι η Ελληνική Δημοκρατία, μη θεσπίζοντας, εντός της ταχθείσας προθεσμίας, όλα τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να ανακτηθούν, σύμφωνα με το άρθρο 1, παράγραφος 1, της αποφάσεως 2008/723/ΕΚ της Επιτροπής, της 18ης Ιουλίου 2007, για την κρατική ενίσχυση C 37/05 (πρώην ΝΝ 11/04) της Ελλάδας – Αφορολόγητο αποθεματικό (ΕΕ 2008, L 244, σ. 11), οι κριθείσες ως παράνομες και ασυμβίβαστες προς την κοινή αγορά ενισχύσεις, εξαιρουμένων εκείνων που αναφέρονται στα άρθρα 1, παράγραφος 2, καθώς και 2 και 3 της εν λόγω αποφάσεως, και παραλείποντας, εν πάση περιπτώσει, να ενημερώσει επαρκώς την Επιτροπή σχετικά με τα θεσπισθέντα σύμφωνα με το άρθρο 1 της εν λόγω αποφάσεως μέτρα, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 4 έως 6 της αποφάσεως και από τη Συνθήκη ΛΕΕ.
Το νομικό πλαίσιο
Ο Κανονισμός Διαδικασίας του Δικαστηρίου
2. Κατά το άρθρο 29, παράγραφος 2, στοιχείο α΄, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου:
«Η γλώσσα της διαδικασίας επιλέγεται από τον προσφεύγοντα υπό την επιφύλαξη των κατωτέρω διατάξεων:
α) αν ο καθού είναι κράτος μέλος ή φυσικό ή νομικό πρόσωπο που έχει την ιθαγένεια κράτους μέλους, γλώσσα της διαδικασίας είναι η επίσημη γλώσσα του κράτους αυτού·
[...]».
3. Το άρθρο 29, παράγραφος 3, του κανονισμού αυτού ορίζει τα εξής:
«Η γλώσσα της διαδικασίας χρησιμοποιείται ιδίως στα υπομνήματα και τις αγορεύσεις των διαδίκων, στα συνημμένα στοιχεία και έγγραφα, καθώς και στα πρακτικά και στις αποφάσεις του Δικαστηρίου.
Τα προσκομιζόμενα ή επισυναπτόμενα στοιχεία ή έγγραφα που έχουν συνταχθεί σε άλλη γλώσσα πρέπει να συνοδεύονται από μετάφραση στη γλώσσα της διαδικασίας.
Σε περίπτωση όμως μακροσκελών στοιχείων και εγγράφων, μπορούν να προσκομίζονται μεταφράσεις αποσπασμάτων. Πάντως, το Δικαστήριο μπορεί οποτεδήποτε να ζητήσει, είτε αυτεπαγγέλτως είτε κατόπιν αιτήσεως ενός των διαδίκων, εκτενέστερη ή πλήρη μετάφραση.»
Ο κανονισμός (ΕΚ) 659/1999
4. Η δέκατη τρίτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού (ΕΚ) 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου [108 ΣΛΕΕ] (ΕΕ L 83, σ. 1), έχει ως εξής:
«εκτιμώντας ότι, στις περιπτώσεις παράνομων ενισχύσεων που δεν είναι συμβιβάσιμες με την κοινή αγορά, θα πρέπει να αποκαθίσταται αποτελεσματικός ανταγωνισμός· ότι, για τον σκοπό αυτό, είναι αναγκαίο να ανακτάται αμελλητί η ενίσχυση, περιλαμβανομένων και των τόκων· ότι είναι σκόπιμο η ανάκτηση να πραγματοποιείται σύμφωνα με τις διαδικασίες της εθνικής νομοθεσίας· ότι η εφαρμογή των διαδικασιών αυτών δεν θα πρέπει να εμποδίζει την αποκατάσταση αποτελεσματικού ανταγωνισμού, εμποδίζοντας την άμεση και αποτελεσματική εκτέλεση της αποφάσεως της Επιτροπής· ότι, για την επίτευξη αυτού του αποτελέσματος, τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα που να διασφαλίζουν την αποτελεσματικότητα της αποφάσεως της Επιτροπής.»
5. Το άρθρο 14, παράγραφος 3, του κανονισμού αυτού προβλέπει:
«Υπό την επιφύλαξη εκδόσεως διατάξεως του Δικαστηρίου [της Ευρωπαϊκής Ένωσης] κατ’ εφαρμογή του άρθρου [278 ΣΛΕΕ], η ανάκτηση πραγματοποιείται αμελλητί και σύμφωνα με τις διαδικασίες της εθνικής νομοθεσίας του οικείου κράτους μέλους, εφόσον αυτές επιτρέπουν την άμεση και πραγματική εκτέλεση της αποφάσεως της Επιτροπής. Για τον σκοπό αυτό και σε περίπτωση κινήσεως διαδικασίας ενώπιον εθνικών δικαστηρίων, τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα που διαθέτουν στα αντίστοιχα νομικά τους συστήματα, συμπεριλαμβανομένων των προσωρινών μέτρων, υπό την επιφύλαξη του δικαίου [της Ένωσης].»
6. Το άρθρο 23, παράγραφος 1, του ίδιου κανονισμού ορίζει τα εξής:
«Εφόσον το οικείο κράτος μέλος δεν συμμορφώνεται με μια υπό όρους ή αρνητική απόφαση, και ιδίως στις περιπτώσεις που αναφέρονται στο άρθρο 14, η Επιτροπή μπορεί να προσφεύγει απευθείας στο Δικαστήριο, σύμφωνα με το άρθρο [108], παράγραφος 2, [ΣΛΕΕ].»
Ιστορικό της διαφοράς
Η απόφαση 2008/723
7. Όπως προκύπτει από την απόφαση 2008/723, το άρθρο 2 του νόμου 3220/2004, της 15ης Ιανουαρίου 2004, σχετικά με μέτρα αναπτυξιακής και κοινωνικής πολιτικής – Αντικειμενικοποίηση του φορολογικού ελέγχου και άλλες διατάξεις, ο οποίος άρχισε να ισχύει από τις 28 Ιανουαρίου 2004, ημερομηνία της δημοσιεύσεώς του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας
( ΦΕΚ
A΄ 15/28.1.2004, στο εξής: νόμος 3320/2004), απέβλεπε στην προώθηση της οικονομικής αναπτύξεως σε όλες τις περιφέρειες της Ελλάδας, στην αύξηση της απασχολήσεως και της επιχειρηματικότητας και στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας.
8. Προς τούτο, ο επίδικος νόμος προέβλεπε τη χορήγηση ενισχύσεως υπό μορφή ειδικού αφορολόγητου αποθεματικού, στη σύσταση και χρηματοδότηση του οποίου προέβαινε η δικαιούχος επιχείρηση μέχρι ποσοστού ύψους 35 % των συνολικών αδιανέμητων κερδών κατά τη διάρκεια του έτους 2004. Η ενίσχυση χορηγούνταν αφ’ ης στιγμής γίνονταν δεκτές οι φορολογικές δηλώσεις των δικαιούχων από την Εφορία, όπως συνέβαινε κατά κανόνα κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου των ετών 2004 και 2005. Στόχος του αποθεματικού ήταν η πραγματοποίηση επενδύσεων ισόποσης τουλάχιστον αξίας κατά την τριετία που ακολουθούσε τη σύστασή του.
9. Μετά την πάροδο της τριετίας από τη σύσταση του αφορολόγητου αποθεματικού, το συνολικό ποσό που χρησιμοποιήθηκε για τις επιλέξιμες δαπάνες προοριζόταν για την αύξηση του κεφαλαίου της επιχειρήσεως και απαλλασσόταν της φορολογίας εισοδήματος. Κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους της τριετούς περιόδου, οι δικαιούχοι όφειλαν να δαπανήσουν τουλάχιστον το ένα τρίτο του ειδικού αποθεματικού για την πραγματοποίηση της επενδύσεως. Δεδομένου ότι ο εφαρμοστέος φορολογικός συντελεστής ήταν ύψους 35 %, με αναγωγή στο πρώτο έτος, και λαμβανομένου υπόψη του επιτοκίου αναφοράς για την Ελλάδα, η μέγιστη δυνατή ένταση ενισχύσεως ανερχόταν, αντιστοίχως, σε 37,05 ή 36,89 % για τα έτη 2004 και 2005. Για το μέρος του αποθεματικού που δεν θα χρησιμοποιούνταν για επενδύσεις κατά τη διάρκεια της τριετίας, η επιχείρηση όφειλε να υποβάλει συμπληρωματική δήλωση φορολογίας εισοδήματος προκειμένου να φορολογηθεί σύμφωνα με τις γενικές φορολογικές διατάξεις.
10. Η ελληνική νομοθεσία όριζε επίσης τους κλάδους και το αντικείμενο των δυναμένων να τύχουν του ευεργετικού μέτρου επενδυτικών σχεδίων.
11. Με την απόφασή της 2008/723, η Επιτροπή, αφού διαπίστωσε, στις αιτιολογικές σκέψεις 50 έως 79 της αποφάσεως αυτής, ότι το συγκεκριμένο μέτρο πληρούσε τις προϋποθέσεις ώστε να θεωρηθεί ως ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87, παράγραφος 1, ΕΚ (νυν άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ) και ότι δεν είχε κοινοποιηθεί στην Επιτροπή δυνάμει του άρθρου 88, παράγραφος 3, ΕΚ (νυν άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ), εξέτασε, στις αιτιολογικές σκέψεις 80 έως 156 της αποφάσεως, τη συμβατότητα του εν λόγω μέτρου προς το άρθρο 87, παράγραφος 3, ΕΚ (νυν άρθρο 107, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ) υπό το φως, μεταξύ άλλων, των διατάξεων των κανονισμών (ΕΚ) 68/2001 της Επιτροπής, της 12ης Ιανουαρίου 2001, σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων [107 ΣΛΕΕ και 108 ΣΛΕΕ] στις ενισχύσεις για την επαγγελματική εκπαίδευση (ΕΕ L 10, σ. 20), και (ΕΚ) 70/2001 της Επιτροπής, της 12ης Ιανουαρίου 2001, σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων [107 ΣΛΕΕ και 108 ΣΛΕΕ] στις κρατικές ενισχύσεις προς μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΕΕ L 10, σ. 33), κανονισμών οι οποίοι εκδόθηκαν βάσει του άρθρου 1 του κανονισμού (ΕΚ) 994/98 του Συμβουλίου, της 7ης Μαΐου 1998, για την εφαρμογή των άρθρων [107 ΣΛΕΕ και 108 ΣΛΕΕ] σε ορισμένες κατηγορίες οριζόντιων κρατικών ενισχύσεων (ΕΕ L 142, σ. 1). Εξάλλου, η Επιτροπή ήλεγξε και την εφαρμογή των κανονισμών (ΕΚ) 69/2001 της Επιτροπής, της 12ης Ιανουαρίου 2001, για την εφαρμογή των άρθρων [107 ΣΛΕΕ και 108 ΣΛΕΕ] στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας (EE L 10, σ. 30), και (ΕΚ) 1860/2004 της Επιτροπής, της 6ης Οκτωβρίου 2004, σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων [107 ΣΛΕΕ και 108 ΣΛΕΕ] στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας στους τομείς της γεωργίας και της αλιείας (ΕΕ L 325, σ. 4), κανονισμών οι οποίοι εκδόθηκαν βάσει του άρθρου 2 του κανονισμού 994/98.
12. Στις αιτιολογικές σκέψεις 157, 158 και 160 της αποφάσεως 2008/723, η Επιτροπή διέλαβε τα ακόλουθα, όσον αφορά την υποχρέωση ανακτήσεως:
«157 Κατά το άρθρο 14, παράγραφος 1, του κανονισμού (EK) 659/1999, σε περίπτωση αρνητικής αποφάσεως επί υποθέσεως παράνομων ενισχύσεων, η Επιτροπή αποφασίζει την εκ μέρους του οικείου κράτους μέλους λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων για την ανάκτηση της ενισχύσεως από τον δικαιούχο.
158 Μόνον οι ασυμβίβαστες ενισχύσεις μπορούν να ανακτηθούν. Το συμβιβάσιμο διαπιστώνεται στο επίπεδο του ενισχυόμενου σχεδίου. Θα διαπιστωθεί περαιτέρω κατά πόσον η ενίσχυση ήταν συμβιβάσιμη βάσει τυχόν κοινοτικών κανόνων κρατικών ενισχύσεων ή υφιστάμενων καθεστώτων ενισχύσεων κατά τον χρόνο χορηγήσεως της ενισχύσεως σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες κατά τον χρόνο χορηγήσεώς της.
[...]
160 Μόνον οι ενισχύσεις βάσει των κανονισμών de minimis (ΕΚ) 69/2001 και (ΕΚ) 1860/2004, ορισμένων διατάξεων του [κανονισμού] για τις ΜΜΕ και του [κανονισμού] για την επαγγελματική εκπαίδευση και ορισμένων διατάξεων των κατευθυντηρίων γραμμών στον τομέα της γεωργίας θα μπορούσαν ενδεχομένως να θεωρηθούν ότι πληρούν όλες τις ουσιώδεις προϋποθέσεις από τη στιγμή που χορηγήθηκε η ενίσχυση.»
13. Κατόπιν αυτού, η Επιτροπή κατέληξε, στα άρθρα 1 έως 6 της αποφάσεως 2008/723, στα ακόλουθα συμπεράσματα:
« Άρθρο 1
1. Το καθεστώς κρατικών ενισχύσεων που εφαρμόστηκε από την Ελλάδα βάσει του άρθρου 2 του νόμου […] 3220/2004 είναι ασυμβίβαστο με την κοινή αγορά.
2. Στον γεωργικό τομέα, οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν για τη μεταφορά αγροτικών κτιρίων δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου [87], παράγραφος 1, [ΣΛΕΕ], στις περιπτώσεις που η ανάγκη μεταφοράς προκύπτει από απαλλοτρίωση, η οποία, σύμφωνα με τη νομοθεσία του οικείου κράτους μέλους, συνεπάγεται δικαίωμα αποζημιώσεως. Οι εν λόγω ενισχύσεις είναι συμβιβάσιμες με την κο ινή αγορά στις άλλες περιπτώσεις μεταφοράς εγκαταστάσεων.
Άρθρο 2
Οι μεμονωμένες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν βάσει του καθεστώτος που αναφέρεται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, της παρούσας αποφάσεως δεν συνιστούν ενίσχυση εάν, κατά τον χρόνο της χορηγήσεώς τους, πληρούσαν τις προϋποθέσεις που ορίζονται σε κανονισμό που έχει εκδοθεί δυνάμει του άρθρου 2 του κανονισμού […] 994/98 […] και που ήταν εφαρμοστέος κατά τον χρόνο χορηγήσεως της ενισχύσεως.
Άρθρο 3
Οι μεμονωμένες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν βάσει του καθεστώτος που αναφέρεται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, της παρούσας αποφάσεως οι οποίες, κατά τον χρόνο της χορηγήσεώς της, πληρούσαν τις προϋποθέσεις που ορίζονται σε κανονισμό που έχει εκδοθεί δυνάμει του άρθρου 1 του κανονισμού […] 994/98 ή από άλλο εγκριθέν καθεστώς ενισχύσεων είναι συμβιβάσιμες με την κοινή αγορά μέχρι του ανωτάτου ορίου εντάσεως ενισχύσεως που εφαρμόζεται γι’ αυτό το είδος ενισχύσεων.
Άρθρο 4
1. Η Ελλάδα οφείλει να ανακτήσει από τους δικαιούχους τις ασυμβίβαστες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν βάσει του καθεστώτος που αναφέρεται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, της παρούσας αποφάσεως.
2. Επί των ποσών των ενισχύσεων που πρέπει να ανακτηθούν οφείλονται τόκοι από την ημερομηνία που τέθηκαν στη διάθεση των δικαιούχων μέχρι τον χρόνο της πραγματικής ανακτήσεως.
[...]
4. Η Ελλάδα καταργεί τη χορήγηση οποιασδήποτε εκκρεμούσας πληρωμής ενισχύσεως βάσει του καθεστώτος που αναφέρεται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, από την ημερομηνία κοινοποιήσεως της παρούσας αποφάσεως.
Άρθρο 5
1. Η ανάκτηση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν βάσει του καθεστώτος που αναφέρεται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, είναι άμεση και αποτελεσματική.
2. Η Ελλάδα πρέπει να διασφαλίσει την εκτέλεση της παρούσας αποφάσεως εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία κοινοποιήσεώς της.
Άρθρο 6
1. Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας αποφάσεως, η Ελλάδα υποβάλλει τις ακόλουθες πληροφορίες:
α) κατάλογο των δικαιούχων που έχουν λάβει ενίσχυση βάσει του καθεστώτος που αναφέρεται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, και το συνολικό ποσό της ενισχύσεως που έχει ληφθεί από κάθε ένα από αυτούς βάσει του καθεστώτος·
β) το συνολικό ποσό (αρχικό κεφάλαιο και τόκοι ανακτήσεως) που θα πρέπει να ανακτηθεί από κάθε δικαιούχο·
γ) λεπτομερή περιγραφή των μέτρων που έχει ήδη λάβει ή προγραμματίσει προκειμένου να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση· και
δ) έγγραφα που αποδεικνύουν ότι έχει δοθεί εντολή στους δικαιούχους να επιστρέψουν την ενίσχυση.
Η Ελλάδα υποβάλλει τις πληροφορίες χρησιμοποιώντας το υπόδειγμα που παρατίθεται στο παράρτημα.
2. Η Ελλάδα τηρεί ενήμερη την Επιτροπή σχετικά με την πρόοδο των εθνικών μέτρων που λαμβάνονται για την εφαρμογή της παρούσας αποφάσεως μέχρις ότου ολοκληρωθεί η ανάκτηση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν βάσει του καθεστώτος που αναφέρεται στο άρθρο 1, παράγραφος 1. Υποβάλλει αμέσως, κατόπιν απλού αιτήματος της Επιτροπής, πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που έχει ήδη λάβει και προγραμματίσει για να συμμορφωθεί προς την παρούσα απόφαση. Παρέχει [τέλος] λεπτομερείς πληροφορίες για τα ποσά των ενισχύσεων και των τόκων που έχουν ήδη ανακτηθεί από τους δικαιούχους.»
Οι διεξαχθείσες πριν από την άσκηση της υπό κρίση προσφυγής συζητήσεις
14. Στις 19 Ιουλίου 2007 κοινοποιήθηκε στην Ελληνική Δημοκρατία η απόφαση 2008/723.
15. Στις 18 Οκτωβρίου 2007 οι ελληνικές αρχές κοινοποίησαν στην Επιτροπή σχέδιο νόμου για την ανάκτηση των ενισχύσεων που είχαν καταβληθεί βάσει του νόμου 3220/2004.
16. Στις 3 Δεκεμβρίου 2007 η Ελληνική Δημοκρατία εξέδωσε τον νόμο 3614/2007 ( ΦΕΚ
A΄ 267/3.12.2007) σχετικά με την ανάκτηση των εν λόγω ενισχύσεων. Ο νόμος αυτός προέβλεπε ότι οι διεπόμενες από τον νόμο 3220/2004 επιχειρήσεις υπεχρεούντο να υποβάλουν μέχρι τις 14 Δεκεμβρίου 2007 συμπληρωματική δήλωση φορολογίας εισοδήματος, τα δε προς ανάκτηση ποσά έπρεπε να καταβληθούν από τους δικαιούχους των ασύμβατων ενισχύσεων σε τέσσερις ισόποσες μηνιαίες δόσεις μεταξύ των μηνών Δεκεμβρίου 2007 και Μαρτίου 2008.
17. Στις 14 Ιανουαρίου 2008 η Επιτροπή υπενθύμισε στις ελληνικές αρχές την υποχρέωσή τους να παράσχουν τις αιτηθείσες σύμφωνα με το άρθρο 6 της αποφάσεως 2008/723 πληροφορίες.
18. Οι ελληνικές αρχές απάντησαν στις 25 Ιανουαρίου 2008, κοινοποιώντας στην Επιτροπή τον νόμο 3614/2007 και διαβιβάζοντάς της κατάλογο των επιχειρήσεων οι οποίες είχαν λάβει ενισχύσεις και οι οποίες είχαν υποβάλει για τον λόγο αυτό συμπληρωματική φορολογική δήλωση, καθώς και κατάλογο των επιχειρήσεων οι οποίες είχαν λάβει συμβατές ενισχύσεις ή είχαν επιστρέψει τις ενισχύσεις.
19. Η Επιτροπή κάλεσε στις 8 Μαΐου 2008 τις ελληνικές αρχές να της προσκομίσουν συμπληρωματικές πληροφορίες, ιδίως όσον αφορά τον πραγματικό αριθμό και την ταυτότητα των δικαιούχων, καθώς και τον υπολογισμό των προς ανάκτηση από κάθε δικαιούχο και για κάθε οικονομικό έτος ποσών, συμπεριλαμβανομένων των τόκων.
20. Επί του αιτήματος αυτού οι ελληνικές αρχές απάντησαν στις 9 Ιουνίου 2008 διαβιβάζοντας πλείονες καταλόγους. Ο ένας εξ αυτών περιελάμβανε την ταυτότητα των δικαιούχων οι οποίοι εξακολουθούσαν να οφείλουν να επιστρέψουν την ενίσχυση ή εν σχέσει με τους οποίους εκκρεμούσε έλεγχος, ένας άλλος απαριθμούσε τους δικαιούχους οι οποίοι υπετίθετο ότι ενέπιπταν στον de minimis κανόνα, καθώς και των δικαιούχων οι οποίοι εξαιρούνταν από την υποχρέωση για άλλους λόγους. Ένας άλλος κατάλογος παρείχε ενημέρωση σχετικά με τους εισηγμένους στο Χρηματιστήριο Αθηνών δικαιούχους.
21. Στις 9 Οκτωβρίου 2008 η Επιτροπή επανέλαβε το αίτημά της για την παροχή πληροφοριών, όπως απαιτούσε η απόφαση 2008/723.
22. Στη σχετική υπόμνηση οι ελληνικές αρχές απάντησαν στις 3 Δεκεμβρίου 2008 υποβάλλοντας επικαιροποιημένα στοιχεία εφαρμογής του νόμου 3614/2007 εν συνεχεία ελέγχων οι οποίοι διενεργήθησαν στις επιχειρήσεις εκείνες οι οποίες δεν είχαν υποβάλει συμπληρωματική δήλωση περί ανακτήσεως και διευκρινίζοντας παράλληλα ότι «η δικαιολόγηση της ανακτήσεως ολόκληρου ή μέρους του αποθεματικού περιλαμβάνεται στα στοιχεία (εκθέσεις ελέγχου κ.λπ.) που κατέχουν οι αρμόδιες για τον έλεγχο Δ.Ο.Υ. Η υπηρεσία μας δεν έχει καμία πρόσβαση στα στοιχεία αυτά, ενώ θεωρεί ότι η μεταφορά των στοιχείων των εκθέσεων αυτών είναι πρακτικά αδύνατη διότι δεν είναι μηχανογραφημένα, ενώ το ενδεχόμενο τα δικαιολογητικά αυτά να μεταφερθούν σε μορφή “hardcopy” θα απαιτούσε εξαιρετικά μεγάλο κόστος και χρόνο (πλείονες μήνες)».
23. Στις 25 Μαΐου 2009 η Επιτροπή διαβίβασε νέο αίτημα παροχής πληροφοριών σχετικά με την εκτέλεση της αποφάσεως 2008/723. Η Επιτροπή ζήτησε, πέραν του καταλόγου των δικαιούχων που σχημάτισαν αποθεματικά το 2004 και το 2005, καθώς και όσων δεν πραγματοποίησαν, τελικά, επενδύσεις ή δεν δαπάνησαν το σύνολο του ποσού και άρα όφειλαν φόρο επί της διαφοράς, κατ’ αρχάς πρόσθετες πληροφορίες για την ακριβή εφαρμογή του de minimis κανόνα, ακολούθως δε διευκρίνιση των νομικών βάσεων που κατά την απόφαση 2008/723 θεμελιώνουν το εκάστοτε συμβατό των ενισχύσεων, αποδείξεις για την τήρηση των εκάστοτε επιτρεπόμενων εντάσεων ενισχύσεως, λαμβανομένης υπόψη τυχόν σωρεύσεως ενισχύσεων. Εξάλλου, η Επιτροπή αμφισβήτησε τον τρόπο υπολογισμού του προς ανάκτηση ποσού που έπρεπε να εκκινεί από το ύψος της ενισχύσεως και όχι από το ποσό του αφορολόγητου αποθεματικού.
24. Επί του νέου αυτού αιτήματος της Επιτροπής οι ελληνικές αρχές απάντησαν στις 10 Αυγούστου 2009 ότι ο τρόπος υπολογισμού που ακολουθήθηκε ήταν ορθός και ότι είχαν παράσχει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες και είχαν λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα.
25. Με έγγραφο της 5ης Οκτωβρίου 2009, η Επιτροπή επανέλαβε την άποψή της σχετικά με τον ορθό τρόπο υπολογισμού του προς ανάκτηση ποσού και το αίτημά της περί παροχής πληροφοριών.
26. Στις 27 Νοεμβρίου 2009 οι ελληνικές αρχές διευκρίνισαν ότι συλλέγουν πληροφορίες για τους υπαγόμενους στον de minimis κανόνα δικαιούχους και για τη νομική βάση θεμελιώσεως της συμβατότητας των μεμονωμένων ενισχύσεων.
27. Στις 12 Ιανουαρίου 2010 έλαβε χώρα σύσκεψη μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και των ελληνικών αρχών, κατά τη διάρκεια της οποίας οι τελευταίες επανέλαβαν ότι βρισκόταν σε εξέλιξη η συλλογή των πληροφοριών, ενώ επρόκειτο σύντομα να υποβληθούν επικαιροποιημένοι κατάλογοι. Η Επιτροπή διαβίβασε κατάλογο των προς προσκόμιση πληροφοριών.
28. Στις 24 Φεβρουαρίου 2010 η Επιτροπή έλαβε από τις ελληνικές αρχές τον κατάλογο των επιχειρήσεων οι οποίες δεν υπείχαν πλέον την υποχρέωση επιστροφής των ενισχύσεων (κατάλογος I), τον κατάλογο εκείνων οι οποίες εξακολουθούσαν να υπέχουν την υποχρέωση επιστροφής των ενισχύσεων (κατάλογος II), τον κατάλογο εκείνων οι οποίες είχαν συστήσει αφορολόγητο αποθεματικό (κατάλογος III) και τέλος τον κατάλογο εκείνων οι οποίες θεωρούνταν ότι έτυχαν de minimis ενισχύσεως (κατάλογος IV).
29. Η Επιτροπή απάντησε με έγγραφο της 31ης Μαρτίου 2010, ζητώντας διευκρινίσεις σχετικά με τους καταλόγους Ι και ΙΙ, καθόσον δεν διευκρινίζονταν το είδος ελέγχου των αναγνωρισμένων δαπανών και το κριτήριο βάσει του οποίου διενεργήθηκε ο έλεγχος. Η Επιτροπή ζήτησε ακόμη να πληροφορηθεί αν ο κατάλογος ΙΙΙ ήταν πλέον οριστικός και υπενθύμισε, όσον αφορά τον κατάλογο IV, ότι ίσχυε το κατώτατο όριο του de minimis κανόνα, σωρευτικώς, για χρονικό διάστημα τριών ετών, λαμβανομένων υπόψη και άλλων τυχόν ενισχύσεων. Η Επιτροπή διευκρίνισε ότι εξακολουθούσε να μη διαθέτει λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με την τήρηση, ανά περίπτωση, των προβλεπόμενων για κάθε μία από τις νομικές βάσεις προϋποθέσεων, ιδίως την ένταση της ενισχύσεως.
30. Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή αποφάσισε να ασκήσει την υπό κρίση προσφυγή.
Επί της προσφυγής
Επί του παραδεκτού
31. Η Ελληνική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι η προσφυγή είναι απαράδεκτη δυνάμει του άρθρου 29, παράγραφος 2, στοιχείο α΄, του Κανονισμού Διαδικασίας, δεδομένου ότι τέσσερα από τα περιλαμβανόμενα στο παράρτημα της προσφυγής έγγραφα, και συγκεκριμένα οι απαντήσεις των ελληνικών αρχών της 18ης Οκτωβρίου 2007, της 25ης Ιανουαρίου 2008 και της 9ης Ιουνίου 2008, καθώς και το πρακτικό της συσκέψεως της 12ης Ιανουαρίου 2010, υποβλήθηκαν από την Επιτροπή στην αγγλική γλώσσα, ενώ τα ως άνω έγγραφα, σε ό,τι αφορά τις απαντήσεις των ελληνικών αρχών, είχαν συνταχθεί και αποσταλεί στην Επιτροπή στην ελληνική γλώσσα. Η τήρηση του Κανονισμού Διαδικασίας δεν μπορεί να επαφίεται στην εκτίμηση της Επιτροπής και τούτο κατά μείζονα λόγο όταν πρόκειται για δικονομικές εγγυήσεις.
32. Εξ αυτού έπεται, κατά την Ελληνική Δημοκρατία, ότι οι διάδικοι και το Δικαστήριο δεν έχουν τη δυνατότητα να λάβουν υπόψη τα επίδικα έγγραφα και ότι, συνακόλουθα, η διαδικασία πάσχει ακυρότητα, δοθέντος ότι τα έγγραφα αυτά συνιστούν ουσιώδη έγγραφα της διαδικασίας αφορώντα μέτρα ληφθέντα εν προκειμένω προς συμμόρφωση με την απόφαση 2008/723. Εξάλλου, επειδή η Επιτροπή δεν ζήτησε την άδεια να κάνει χρήση των εν λόγω εγγράφων στην αγγλική γλώσσα, η εκπρόθεσμη προσκόμισή τους στο πρωτότυπο κατά το στάδιο της υποβολής του υπομνήματος απαντήσεως δεν μπορεί να θεραπεύσει την προβαλλόμενη δικονομική ακυρότητα.
33. Συναφώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφοι 2, στοιχείο α΄, και 3, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας, γλώσσα της παρούσας διαδικασίας είναι η ελληνική και ότι, επομένως, τα υπομνήματα και τα παραρτήματά τους έπρεπε να κατατεθούν στη γλώσσα αυτή, τα δε συνταχθέντα σε άλλη γλώσσα έγγραφα να συνοδεύονται από μετάφρασή τους στην ελληνική γλώσσα.
34. Επιβάλλεται ακόμη η διαπίστωση ότι στην προκειμένη περίπτωση το δικόγραφο της προσφυγής συντάχθηκε στο σύνολό του στην ελληνική γλώσσα. Επιπλέον, καίτοι τέσσερα από τα συνημμένα στην εν λόγω προσφυγή έγγραφα προσκομίστηκαν σε άλλη γλώσσα, και συγκεκριμένα στην αγγλική, πρέπει να υπογραμμιστεί, αφενός, ότι η Επιτροπή κατέθεσε, κατά το στάδιο του υπομνήματός της απαντήσεως, σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 3, δεύτερο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, πρωτότυπο αντίγραφο τριών εκ των εν λόγω εγγράφων, ήτοι τις απαντήσεις στα αιτήματά της περί παροχής πληροφοριών, και, αφετέρου, ότι έκαστο των επιδίκων εγγράφων, τα οποία καταρτίστηκαν και προσκομίστηκαν από τις ίδιες τις ελληνικές αρχές, οι οποίες δεν αμφισβητούν ούτε το υποστατό ούτε το περιεχόμενό τους, αποτελεί αντικείμενο μνείας και συνοπτικής παραθέσεως στο δικόγραφο της προσφυγής (βλ., συναφώς, απόφαση της 29ης Ιουνίου 2010, C‑526/08, Επιτροπή κατά Λουξεμβούργου, Συλλογή 2010, σ. I‑6151, σκέψεις 17 έως 20).
35. Υπό τις περιστάσεις αυτές, πρέπει να απορριφθεί η ένσταση απαραδέκτου την οποία πρότεινε η Ελληνική Κυβέρνηση.
Επί της ουσίας
Επιχειρήματα των διαδίκων
36. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, εφόσον το άρθρο 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ δεν προβλέπει προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία, κρίσιμη ημερομηνία για την εξέταση της υπό κρίση προσφυγής δεν μπορεί να είναι παρά η οριζόμενη με την απόφαση 2008/723 ή, ενδεχομένως, η τυχόν ορισθείσα στη συνέχεια από την Επιτροπή. Εν προκειμένω, εφόσον η απόφαση αυτή κοινοποιήθηκε στις 19 Ιουλίου 2007 και ουδεμία παράταση χορηγήθηκε, έπεται ότι η ταχθείσα προς συμμόρφωση προθεσμία έληξε, δυνάμει του άρθρου 5, παράγραφος 2, της εν λόγω αποφάσεως, τέσσερις μήνες αργότερα, ήτοι στις 19 Νοεμβρίου 2007.
37. Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι το μόνο μέσο άμυνας το οποίο δύναται να επικαλεστεί κράτος μέλος κατά προσφυγής λόγω παραβάσεως ασκηθείσας δυνάμει του άρθρου 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ είναι το αρυόμενο από την απόλυτη αδυναμία ορθής εκτελέσεως της αποφάσεως. Πλην όμως, οι ελληνικές αρχές δεν επικαλέστηκαν τέτοια αδυναμία. Κατά τα λοιπά, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι ούτε ο μεγάλος αριθμός δικαιούχων, ούτε ο εξατομικευμένος υπολογισμός των ενισχύσεων και της εντάσεώς τους, ούτε η εξέταση της κατηγορίας στην οποία εμπίπτουν οι ως άνω ενισχύσεις, ούτε ακόμη η υποστηριζόμενη από τις εν λόγω αρχές δυσχέρεια προσκομίσεως της αποδείξεως ότι οι ασυμβίβαστες προς την κοινή αγορά ενισχύσεις ανακτήθησαν όντως είναι στοιχεία συστατικά απόλυτης αδυναμίας εκτελέσεως της αποφάσεως με την οποία εντέλλονταν οι ελληνικές αρχές να προβούν στην είσπραξη των εν λόγω ενισχύσεων.
38. Εξ αυτού έπεται, κατά την Επιτροπή, ότι, κατά τη διάρκεια των τριών ετών τα οποία παρήλθαν από την έκδοση και την κοινοποίηση της αποφάσεως 2008/723, οι ελληνικές αρχές δεν κατόρθωσαν να προσκομίσουν αποδείξεις ως προς την ορθή εκτέλεση της αποφάσεως, ούτε ως προς την έκταση των διενεργηθέντων στο πλαίσιο αυτό ελέγχων, ούτε ως προς τις περιπτώσεις στις οποίες ζητήθηκε ανάκτηση και τις περιπτώσεις στις οποίες αυτή τελεσφόρησε, ούτε καν τέλος, ως προς τη νομική βάση στην οποία στηρίχθηκαν οι υποτιθέμενες ανακτήσεις.
39. Η Επιτροπή παρατηρεί συναφώς ότι η θέσπιση γενικού νόμου, εν προκειμένω του νόμου 3614/2007, όχι μόνο δεν επέλυσε το πρόβλημα, αλλά δημιούργησε νέα προβλήματα. Συγκεκριμένα, μια τέτοια πράξη δεν συνάδει προς την άμεση εφαρμογή αποφάσεως κηρύσσουσας ασυμβίβαστη κρατική ενίσχυση και επιβάλλουσας την ανάκτησή της όταν μετά την έκδοση της αποφάσεως και πριν από τη λήψη των μέτρων περί ανακτήσεως θεσπίζεται ένα νέο πλαίσιο αναφοράς σε εθνικό επίπεδο το οποίο παρεκκλίνει από τις σαφείς διατάξεις της εν λόγω αποφάσεως. H έκδοση νόμου ουδαμώς εξασφαλίζει, άλλωστε, την πραγματική εκ μέρους των αποδεκτών τους επιστροφή των ενισχύσεων, η οποία πρέπει να γίνεται με ατομικές πράξεις ύστερα από ενδελεχή εξέταση των χορηγηθεισών ατομικών ενισχύσεων.
40. Εν προκειμένω, η Επιτροπή υπενθυμίζει, πρώτον, ότι, παρά το γράμμα του νόμου 3614/2007, οι ελληνικές αρχές ουδέποτε διευκρίνισαν με σαφήνεια για κάθε ατομικό δικαιούχο τον τύπο των επενδυτικών σχεδίων τα οποία είχε υλοποιήσει και τον κανονισμό περί απαλλαγής της Ενώσεως ή το εγκεκριμένο καθεστώς ενισχύσεως, δυνάμει του οποίου οι ενισχύσεις μπορούσαν να θεωρηθούν ως συμβατές διά της τηρήσεως των προβλεπομένων με αυτό προϋποθέσεων και των ορίων εντάσεως της ενισχύσεως. Εξάλλου, ο νόμος αυτός απαλλάσσει ορισμένες ενισχύσεις από την υποχρέωση επιστροφής τους βάσει κοινοτικών πλαισίων για τις κρατικές ενισχύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη ή για την προστασία του περιβάλλοντος τα οποία δεν καταλέγονται μεταξύ των μνημονευόμενων στην απόφαση 2008/723 λόγων απαλλαγής, απόφαση η οποία αναφέρεται αποκλειστικά σε κανονισμούς της Επιτροπής.
41. Δεύτερον, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι, κατά τον νόμο 3614/2007, οι απαλλασσόμενες από τον φόρο μέχρι του ποσού των 100 000 ευρώ για κάθε ένα από τα οικονομικά έτη 2004 και 2005 επιχειρήσεις απολαύουν ενός de minimis κατωφλίου, ενώ, δυνάμει του κανονισμού 69/2001, το συνολικό ποσό των χορηγούμενων στην ίδια επιχείρηση ενισχύσεων de minimis δεν δύναται να υπερβαίνει τις 100 000 ευρώ για περίοδο τριών ετών. Επιπλέον, η ακολουθούμενη πρακτική, η οποία συνίσταται στην απαλλαγή από την υποχρέωση επιστροφής των αποθεματικών ύψους 300 000 ευρώ θα κατέληγε, λαμβάνοντας υπόψη τον συντελεστή φορολογήσεως ύψους 35 %, στην απαλλαγή των κρατικών ενισχύσεων ύψους 105 000 ευρώ. Εξάλλου, οι ελληνικές αρχές δεν απέδειξαν ότι έλαβαν υπόψη τους τυχόν σώρευση των χορηγηθεισών βάσει του επίμαχου καθεστώτος ενισχύσεων με άλλες ενισχύσεις.
42. Τρίτον, η Επιτροπή εκτιμά ότι ο τρόπος υπολογισμού του προς ανάκτηση ποσού δεν είναι ορθός, καθόσον, σύμφωνα με τον νόμο 3614/2007, οι δικαιούχοι οφείλουν να αφαιρέσουν τις πραγματοποιηθείσες δαπάνες επενδύσεων από το ποσό του σχηματισθέντος ειδικού αφορολόγητου αποθεματικού προκειμένου το υπόλοιπο να φορολογηθεί. Κατά την Επιτροπή, το ποσό βάσεως για τον υπολογισμό του φόρου θα έπρεπε να είναι η ίδια η χορηγηθείσα ενίσχυση από την οποία θα έπρεπε να αφαιρεθούν οι δαπάνες επενδύσεων και όχι το ποσό του αφορολόγητου αποθεματικού. Όντως, μόνον έτσι μπορεί να διαπιστωθεί η τήρηση της εκάστοτε επιτρεπόμενης εντάσεως των ενισχύσεων.
43. Τέλος, τέταρτον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι ελληνικές αρχές δεν προσκόμισαν αποδεικτικά στοιχεία αφορώντα τις φερόμενες ως διενεργηθείσες επιστροφές.
44. Κατά την Επιτροπή, ακόμη και αν επεστράφησαν ήδη σημαντικά ποσά, τούτο δεν σημαίνει ότι η απόφαση 2008/723 εκτελέστηκε ορθά δεδομένου ότι δεν καταδεικνύεται σαφώς βάσει ποίων κριτηρίων είτε χορηγήθηκαν ορισμένες ενισχύσεις είτε νομιμοποιήθηκαν είτε αποτέλεσαν αντικείμενο αιτήματος περί επιστροφής. Έτσι, η Επιτροπή δεν είναι καν σε θέση να γνωρίζει σε ποιο βαθμό εκτελέστηκε η απόφασή της.
45. Εξάλλου, η Επιτροπή απορρίπτει την επιχειρηματολογία με την οποία η Ελληνική Δημοκρατία αποσκοπεί στο να μεταθέσει στην ίδια την Επιτροπή την ευθύνη για τη μη συλλογή των αναγκαίων πληροφοριών. Τα κράτη μέλη είναι υπεύθυνα για την εκτέλεση των αποφάσεων σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις. Αν τα τελευταία εκφράζουν αμφιβολίες ως προς την ερμηνεία των εφαρμοστέων κανόνων του δικαίου της Ένωσης, δύνανται να το γνωστοποιούν στην Επιτροπή, τούτο όμως δεν έχει ως αποτέλεσμα τη μετάθεση της ευθύνης περί της εφαρμογής των κανόνων αυτών δικαίου. Εν πάση περιπτώσει, η απόφαση 2008/723 είναι απόλυτα σαφής όσον αφορά το περιεχόμενο της υποχρεώσεως ανακτήσεως, ενώ η Επιτροπή διευκρίνισε επανειλημμένα, κατά τη διάρκεια των τριών τελευταίων ετών, ποιες πληροφορίες ανέμενε από τις ελληνικές αρχές προκειμένου να εκτιμήσει τη συμβατότητα των ενισχύσεων προς τους εφαρμοστέους κανόνες, τόσο υπό το πρίσμα της εγκεκριμένης εντάσεως όσο και υπό το πρίσμα των λοιπών προϋποθέσεων σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες και τις πρακτικές. Κατά την εκτίμηση της Επιτροπής, οι ελληνικές αρχές δεν απάντησαν, όπως αποδεικνύουν οι διαδοχικές αποστολές καταλόγων στερούμενων σαφηνείας.
46. Η Ελληνική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι, ναι μεν δεν επικαλέστηκε την απόλυτη αδυναμία εκτελέσεως της αποφάσεως 2008/723, τούτο όμως οφείλεται στο ότι, θεσπίζοντας τον νόμο 3614/2007, έλαβε όλα τα αναγκαία μέτρα συμμορφώσεώς της προς αυτήν. Συγκεκριμένα, ο ανωτέρω νόμος τέθηκε αμέσως σε εφαρμογή και επέβαλε την υποχρέωση υποβολής συμπληρωματικών φορολογικών δηλώσεων μέχρι τις 14 Δεκεμβρίου 2007, καθώς και την καταβολή μιας πρώτης δόσεως, μολονότι η ταχθείσα με την απόφαση 2008/723 προθεσμία έληγε στις 19 Νοεμβρίου 2007. Η εν λόγω καθυστέρηση ενός μήνα δικαιολογείται από το γεγονός ότι η Ελληνική Δημοκρατία υποχρεώθηκε να εκδώσει εθνικό νόμο για την εφαρμογή της αποφάσεως της Επιτροπής, λαμβανομένου υπόψη του οριζόντιου χαρακτήρα του προβλεπόμενου από τον νόμο 3220/2004 καθεστώτος ενισχύσεων. Έτσι, οι ελληνικές αρχές εισέπραξαν σε τέσσερις δόσεις εντός τεσσάρων μηνών από την εφαρμογή του νόμου 3614/2007 ποσά υπερβαίνοντα τα 90 εκατομμύρια ευρώ. Τα ανακτηθέντα μάλιστα ποσά ανήλθαν σε άνω των 101 εκατομμυρίων ευρώ.
47. Εξάλλου, η Ελληνική Δημοκρατία υπογραμμίζει ότι η ανάκτηση των ενισχύσεων προσέκρουσε εξαρχής σε αντικειμενικές και ιδιαίτερες δυσκολίες αν ληφθεί υπόψη ο εξαιρετικά μεγάλος αριθμός των επιχειρήσεων που υπήχθησαν στον νόμο 3220/2004. Ειδικότερα, οι δυσκολίες αφορούν τον εξατομικευμένο υπολογισμό των προς ανάκτηση ποσών, εφόσον η απόφαση 2008/723 απαιτεί να ελεγχθεί συγχρόνως η συνδρομή άλλων εγκεκριμένων καθεστώτων ενισχύσεων βάσει των οποίων οι επιχειρήσεις θα μπορούσαν να τύχουν απαλλαγής από την επιστροφή, ιδίως λόγω της de minimis φύσεώς τους, ενώ για κάθε μεμονωμένη περίπτωση εγκεκριμένης ενισχύσεως απαιτούνταν ο υπολογισμός του ακριβούς ποσού της επενδύσεως που δεν θα αποτελούσε αντικείμενο επιστροφής.
48. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελληνική Δημοκρατία ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή παρέβη την υποχρέωσή της περί καλόπιστης συνεργασίας υπό τριπλή έποψη.
49. Πρώτον, ενώ οι ελληνικές αρχές προέβησαν, χωρίς να χρονοτριβήσουν, στην κοινοποίηση σχεδίου νόμου για την ανάκτηση των ενισχύσεων, το οποίο εγκρίθηκε τον επόμενο μήνα, και απάντησαν με επιμέλεια σε όλες τις αιτήσεις παροχής πληροφοριών, η Επιτροπή αμφισβήτησε για πρώτη φορά τον τρόπο υπολογισμού των προς ανάκτηση ποσών, όπως προβλέπεται με τον νόμο 3614/2007, με το έγγραφο της 25ης Μαΐου 2009, δηλαδή 18 μήνες μετά τη θέση σε ισχύ και εφαρμογή του εν λόγω νόμου. Τη συμπεριφορά αυτή επιβάρυναν σημαντικά οι δυσχέρειες σχετικά ιδίως με τον χαρακτηρισμό και τον υπολογισμό των προς ανάκτηση ενισχύσεων. Ειδικότερα, για πρώτη φορά στο στάδιο του υπομνήματός της απαντήσεως, η Επιτροπή ισχυρίστηκε ότι ήταν απρόσφορη η θέσπιση νόμου για την ανάκτηση των ενισχύσεων οι οποίες θεωρήθηκαν παράνομες και ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ήταν αναγκαία η έκδοση νόμου εφόσον και το επίδικο καθεστώς ενισχύσεων προβλεπόταν με νόμο και ενείχε οριζόντιο χαρακτήρα.
50. Δεύτερον, η Επιτροπή αναγνώρισε έμμεσα τις πραγματικές και αντικειμενικές δυσκολίες που αντιμετώπιζαν οι ελληνικές αρχές, τόσο για την εφαρμογή του de minimis κανόνα όσο και για την εφαρμογή άλλων εγκεκριμένων καθεστώτων. Συγκεκριμένα, με το από 5 Οκτωβρίου 2010 έγγραφό της, η Επιτροπή φαινόταν διατεθειμένη να συζητήσει εναλλακτικές μεθόδους που θα επέτρεπαν να εκτιμηθεί η συμβατότητα προς το δίκαιο της Ένωσης της απαλλαγής από την υποχρέωση επιστροφής ορισμένων ατομικών ενισχύσεων. Μολονότι εναπόκειται, κατ’ αρχήν, στα κράτη μέλη να προτείνουν στην Επιτροπή εναλλακτικούς τρόπους για την υπέρβαση των δυσχερειών που ανακύπτουν, με δεδομένο ότι εν προκειμένω οι δυσχέρειες αυτές αφορούσαν τρόπους εφαρμογής εγκεκριμένων κοινοτικών καθεστώτων, η Επιτροπή θα βρισκόταν σαφώς σε πλεονεκτικότερη θέση από τα κράτη μέλη να προτείνει εναλλακτικές μεθόδους σύμφωνες προς το δίκαιο της Ένωσης.
51. Τέλος, τρίτον, η Ελληνική Δημοκρατία επισημαίνει ότι η Επιτροπή αποφάσισε να ασκήσει την προσφυγή της στις 14 Ιουλίου 2010, χωρίς να αναμείνει για ένα εύλογο χρονικό διάστημα την απάντηση των ελληνικών αρχών επί της τελευταίας επιστολής την οποία τους απηύθυνε στις 31 Μαρτίου 2010. Με την επιστολή αυτή, η Επιτροπή δεν ζητούσε απλή διόρθωση των καταλόγων που προσκόμισαν οι ελληνικές αρχές στις 24 Φεβρουαρίου 2010 σχετικά με την ανάκτηση των ενισχύσεων, αλλά τη συνολική αναμόρφωσή τους με στοιχεία για τα οποία δεν είχε προηγηθεί απαραίτητη προεργασία εκ μέρους των ελληνικών αρχών.
52. Ως προς τις διάφορες αιτιάσεις της Επιτροπής, η Ελληνική Δημοκρατία υπενθυμίζει, αναφορικά με τις δαπάνες επενδύσεων οι οποίες δύνανται να απαλλαγούν της υποχρεώσεως επιστροφής, ότι οι δαπάνες αυτές αντιστοιχούν στις επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν και κρίθηκαν επιλέξιμες βάσει του προβλεπόμενου από τον νόμο 3220/2004 αρχικού καθεστώτος. Το να ληφθεί υπόψη η ανώτατη ένταση της ενισχύσεως με γνώμονα τη μορφή αυτής, καθώς και τον τόπο και τον χρόνο χορηγήσεώς της, απαιτούσε τη συνολική αναμόρφωση των εν λόγω στοιχείων η οποία είχε ήδη εκκινήσει πριν από την άσκηση της προσφυγής της Επιτροπής. Υπό την έννοια αυτή, προτού κινήσει τη δέουσα διαδικασία, η Επιτροπή όφειλε, βάσει της υποχρεώσεώς της για καλόπιστη συνεργασία, να παράσχει στις ελληνικές αρχές εύλογη προθεσμία προκειμένου να της αποστείλουν τα εν λόγω στοιχεία, ώστε η ίδια να είναι σε θέση να κρίνει αν και σε ποιο βαθμό οι εν λόγω αρχές εξέδωσαν μη προσήκοντα μέτρα ανακτήσεως.
53. Όσον αφορά την εφαρμογή του de minimis κανόνα, η Ελληνική Δημοκρατία παρατηρεί ότι η Επιτροπή επέκρινε τον νομοθετικό χαρακτήρα των μέτρων ανακτήσεως οψίμως, ήτοι με το από 25 Μαΐου 2009 έγγραφό της. Επίσης, όπως προκύπτει από τους αποσταλέντες στις 24 Φεβρουαρίου 2010 προς την Επιτροπή καταλόγους, ο αριθμός των επιχειρήσεων οι οποίες απαλλάχθηκαν δυνάμει του ανωτέρω κανόνα είναι αρκετά περιορισμένος. Σε ό,τι αφορά το ζήτημα της σωρεύσεως των de minimis ενισχύσεων με άλλες, το άρθρο 2, παράγραφος 7, του νόμου 3220/2004 απαγορεύει ρητώς τη δυνατότητα υπαγωγής μίας και της ιδίας δαπάνης επενδύσεως σε πλείονα του ενός καθεστώτα ενισχύσεων. Τέλος, επικουρικώς, οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις απαλλάσσονται σε κάθε περίπτωση από την υποχρέωση επιστροφής ως μικρομεσαίες επιχειρήσεις βάσει του κανονισμού 70/2001.
54. Ως προς τη μέθοδο υπολογισμού των προς ανάκτηση ποσών σε περίπτωση απαλλασσόμενων από την υποχρέωση επιστροφής επενδύσεων, η Ελληνική Δημοκρατία παρατηρεί ότι η Επιτροπή φαίνεται να απαιτεί την επανεκκίνηση μιας ιδιαίτερα επαχθούς διαδικασίας ανακτήσεως προβάλλοντας διαφορετική ερμηνεία νομοθετικών κειμένων των οποίων ήταν εξ αρχής πλήρως ενήμερη. Εξάλλου, είναι ορθός ο τρόπος υπολογισμού του υποκείμενου σε φορολογία ποσού, βάσει του νόμου 3614/2007. Συγκεκριμένα, οι απαλλασσόμενες δαπάνες θα έπρεπε να αφαιρεθούν στην πραγματικότητα από το ποσό του σχηματισθέντος αποθεματικού, το οποίο δεν παύει κατ’ ουσίαν να απεικονίζει το σύνολο των ποσών τα οποία δαπανήθηκαν για την πραγματοποίηση των επενδύσεων, έστω και αν υπολογίζεται ως ποσοστό επί των φορολογητέων κερδών. Αντιθέτως, η προκρινόμενη από την Επιτροπή μέθοδος καταλήγει στην αφαίρεση των ποσών εκείνων των δαπανών από ωφέλεια φόρου χαρακτηριζόμενη ως κρατική ενίσχυση, οπότε θα αφορούσε ανόμοια μεταξύ τους μεγέθη.
55. Τέλος, όσον αφορά τα αποδεικτικά στοιχεία, η Ελληνική Δημοκρατία εκτιμά ότι οι προσκομισθέντες στις 24 Φεβρουαρίου 2010 κατάλογοι καταδεικνύουν τη σημειωθείσα επί των ζητημάτων αυτών ουσιαστική πρόοδο.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
56. Προκαταρκτικώς, πρέπει να υπομνηστεί ότι η κατάργηση μιας παράνομης ενισχύσεως διά της αναζητήσεώς της αποτελεί τη λογική συνέπεια της διαπιστώσεως του παράνομου χαρακτήρα της και η συνέπεια αυτή δεν μπορεί να εξαρτάται από τη μορφή υπό την οποία χορηγήθηκε η ενίσχυση (βλ. απόφαση της 14ης Απριλίου 2011, C‑331/09, Επιτροπή κατά Πολωνίας, δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 54 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
57. Επομένως, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, το κράτος μέλος ως αποδέκτης αποφάσεως η οποία το υποχρεώνει να ανακτήσει παράνομες ενισχύσεις οφείλει, βάσει του άρθρου 288 ΣΛΕΕ, να λάβει όλα τα κατάλληλα μέτρα για να εξασφαλίσει την εκτέλεση της αποφάσεως αυτής. Οφείλει να επιτύχει την πραγματική είσπραξη των οφειλόμενων ποσών (αποφάσεις της 5ης Οκτωβρίου 2006, C‑232/05, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 2006, σ. I‑10071, σκέψη 42, Επιτροπή κατά Πολωνίας, προπαρατεθείσα, σκέψη 55, καθώς και της 20ής Οκτωβρίου 2011, C-549/09, Επιτροπή κατά Γαλλίας, σκέψη 27).
58. Σε περίπτωση αποφάσεως διαπιστώνουσας τον παράνομο και ασυμβίβαστο χαρακτήρα μιας ενισχύσεως, η ανάκτησή της λαμβάνει χώρα, κατόπιν εντολής της Επιτροπής, σύμφωνα με το άρθρο 14, παράγραφος 3, του κανονισμού 659/1999 (προπαρατεθείσα απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2011, Επιτροπή κατά Γαλλίας, σκέψη 28).
59. Δυνάμει της ανωτέρω διατάξεως, η ανάκτηση μιας τέτοιας παράνομης ενισχύσεως πρέπει να πραγματοποιείται αμελλητί και σύμφωνα με τις προβλεπόμενες από το εθνικό δίκαιο του οικείου κράτους μέλους διαδικασίες, όπως προκύπτει και από τη δέκατη τρίτη αιτιολογική σκέψη του εν λόγω κανονισμού, εφόσον οι διαδικασίες αυτές καθιστούν δυνατή την άμεση και πραγματική εκτέλεση της αποφάσεως της Επιτροπής (προπαρατεθείσα απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2011, Επιτροπή κατά Γαλλίας, σκέψη 29).
60. Όπως έχει ήδη κρίνει το Δικαστήριο, οποιαδήποτε καθυστερημένη ανάκτηση, ήτοι κατόπιν της λήξεως της ταχθείσας προθεσμίας, δεν ανταποκρίνεται στις επιταγές της Συνθήκης (αποφάσεις της 22ας Δεκεμβρίου 2010, C‑304/09, Επιτροπή κατά Ιταλίας, δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 32, και της 14ης Ιουλίου 2011, C‑303/09, Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 30).
61. Συναφώς, όπως προκύπτει από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, ημερομηνία αναφοράς για την εφαρμογή του άρθρου 108, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ είναι εκείνη που προβλέπεται στην απόφαση της οποίας αμφισβητείται η μη εκτέλεση ή, εν ανάγκη, εκείνη την οποία η Επιτροπή καθόρισε στη συνέχεια (βλ. αποφάσεις της 1ης Ιουνίου 2006, C‑207/05, Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 31, καθώς και προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Πολωνίας, σκέψη 50 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
62. Εν προκειμένω, σύμφωνα με το άρθρο 5, παράγραφος 1, της αποφάσεως 2008/723, η Ελληνική Δημοκρατία όφειλε να διασφαλίσει την «άμεση» και «αποτελεσματική» ανάκτηση των επίδικων παράνομων ενισχύσεων. Δυνάμει της παραγράφου 2 της ανωτέρω διατάξεως, το οικείο κράτος μέλος διέθετε προς τον σκοπό αυτό προθεσμία τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία κοινοποιήσεώς της.
63. Δοθέντος ότι η απόφαση 2008/723 κοινοποιήθηκε στην Ελληνική Δημοκρατία στις 19 Ιουλίου 2007, το συγκεκριμένο δε κράτος μέλος δεν ζήτησε παρέκταση της προβλεπόμενης στο άρθρο 5, παράγραφος 2, της ίδιας αποφάσεως προθεσμίας, έπεται ότι η ταχθείσα προς ανάκτηση των παρανόμως εισπραχθεισών από τους δικαιούχους ενισχύσεων προθεσμία έληγε στις 19 Νοεμβρίου 2007.
64. Στο πλαίσιο της παρούσας υποθέσεως, δεν αμφισβητείται ότι η Ελληνική Δημοκρατία δεν είχε εκδώσει κατά την ως άνω ημερομηνία κανένα μέτρο προκειμένου να διασφαλιστεί η εκτέλεση της αποφάσεως 2008/723, με αποτέλεσμα να μην έχει ανακτηθεί κατά την ως άνω ημερομηνία το σύνολο των επίδικων ενισχύσεων εκ μέρους του οικείου κράτους μέλους. Πράγματι, καίτοι το εν λόγω κράτος μέλος υποστηρίζει ότι ο νόμος 3614/2007 διασφαλίζει ορθή και αποτελεσματική εκτέλεση της αποφάσεως 2008/723, επιβάλλεται, εντούτοις, η διαπίστωση ότι ο εν λόγω νόμος εκδόθηκε μετά την εκπνοή της οριζόμενης στο άρθρο 5, παράγραφος 2, της αποφάσεως προθεσμίας και ότι, δυνάμει των διατάξεων του ίδιου νόμου, οι επίδικες ενισχύσεις έπρεπε να επιστραφούν καταβαλλόμενες σε χρονικό διάστημα τεσσάρων μηνών το οποίο έληγε κατά τον μήνα Μάρτιο 2008.
65. Ασφαλώς, επιβάλλεται η υπόμνηση ότι οι ελληνικές αρχές προσκόμισαν στην Επιτροπή νομοσχέδιο στις 18 Οκτωβρίου 2007, ήτοι εντός της ταχθείσας με την απόφαση 2008/723 προθεσμίας. Πάντως, το Δικαστήριο αδυνατεί να λάβει υπόψη ένα τέτοιο μη δεσμευτικό μέτρο τη στιγμή κατά την οποία, κατά το άρθρο 5, παράγραφος 1, της αποφάσεως, για την εκτέλεσή της απαιτείται η πραγματική ανάκτηση των ενισχύσεων (βλ., συναφώς, απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 2002, C‑209/00, Επιτροπή κατά Γερμανίας, Συλλογή 2002, σ. I‑11695, σκέψεις 67 και 68).
66. Εξάλλου, όπως προκύπτει τόσο από το υπόμνημα αντικρούσεως όσο και από το υπόμνημα ανταπαντήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας, η διαδικασία ανακτήσεως των παρανόμων ενισχύσεων βρισκόταν σε εξέλιξη πάντοτε κατά τον μήνα Φεβρουάριο 2010, ήτοι δύο και πλέον έτη μετά την κοινοποίηση της αποφάσεως 2008/723, το δε οικείο κράτος μέλος περιοριζόταν, κατά τον χρόνο εκείνο, στο να διαβιβάσει στην Επιτροπή επικαιροποιημένα στοιχεία αφορώντα τα ανακτηθέντα από τους δικαιούχους ποσά των επιδίκων ενισχύσεων, παράλληλα με το αίτημα το εν λόγω θεσμικό όργανο να του παράσχει εύλογη προθεσμία προκειμένου να του γνωστοποιήσει τα στοιχεία περί αποδείξεως του ότι ο νόμος 3614/2007 διασφάλιζε την ορθή εφαρμογή της αποφάσεως 2008/723 και ότι, ως εκ τούτου, έτεινε στη διασφάλιση της πλήρους ανακτήσεως των εν λόγω ενισχύσεων.
67. Μια τέτοια κατάσταση δεν συμβιβάζεται προφανώς με την υποχρέωση των κρατών μελών περί άμεσης και αποτελεσματικής εκτελέσεως της αποφάσεως αυτής (βλ., συναφώς, προπαρατεθείσα απόφαση της 14ης Ιουλίου 2001, Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 32).
68. Όσον αφορά τα επιχειρήματα που προέβαλε η Ελληνική Δημοκρατία για να στηρίξει την άμυνά της, πρέπει να υπομνηστεί ότι, κατά πάγια νομολογία, ο μοναδικός αμυντικός ισχυρισμός τον οποίο μπορεί να επικαλεστεί ένα κράτος μέλος κατά προσφυγής λόγω παραβάσεως, την οποία έχει ασκήσει η Επιτροπή βάσει του άρθρου 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, είναι αυτός που βασίζεται σε απόλυτη αδυναμία ορθής εκτελέσεως της οικείας αποφάσεως (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 20ής Σεπτεμβρίου 2007, C‑177/06, Επιτροπή κατά Ισπανίας, Συλλογή 2007, σ. I‑7689, σκέψη 46, της 13ης Νοεμβρίου 2008, C‑214/07, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 2008, σ. I‑8357, σκέψη 44, και της 14ης Ιουλίου 2011, Επιτροπή κατά Ιταλίας, προπαρατεθείσα, σκέψη 33).
69. Η αναγόμενη στην απόλυτη αδυναμία εκτελέσεως προϋπόθεση δεν πληρούται οσάκις το καθού κράτος μέλος περιορίζεται να γνωστοποιήσει στην Επιτροπή τις δυσχέρειες νομικής, πολιτικής και πρακτικής φύσεως που παρουσιάζει η εκτέλεση της αποφάσεως, χωρίς να προβεί σε καμία ουσιαστική ενέργεια προς τις οικείες επιχειρήσεις, προκειμένου να ανακτήσει την ενίσχυση, και χωρίς να προτείνει στην Επιτροπή εναλλακτικούς τρόπους εκτελέσεως της οικείας αποφάσεως που θα καθιστούσαν εφικτή την υπέρβαση των δυσχερειών αυτών (βλ. απόφαση της 5ης Μαΐου 2011, C‑305/09, Επιτροπή κατά Ιταλίας, δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 33 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία, καθώς και της 14ης Ιουλίου 2011, Επιτροπή κατά Ιταλίας, προπαρατεθείσα, σκέψη 34).
70. Το Δικαστήριο έχει επίσης αποφανθεί ότι κράτος μέλος το οποίο, κατά την εκτέλεση αποφάσεως της Επιτροπής περί κρατικών ενισχύσεων, αντιμετωπίζει δυσχέρειες που δεν είχαν προβλεφθεί και δεν μπορούσαν να προβλεφθούν ή αντιλαμβάνεται ότι θα υπάρξουν συνέπειες που δεν είχε υπολογίσει η Επιτροπή οφείλει να θέσει τα προβλήματα αυτά στην κρίση της Επιτροπής, προτείνοντας κατάλληλες τροποποιήσεις της επίμαχης αποφάσεως. Στην περίπτωση αυτή, βάσει του κανόνα που επιβάλλει στα κράτη μέλη και στα όργανα της Ένωσης αμοιβαία καθήκοντα ειλικρινούς συνεργασίας, έκφραση του οποίου αποτελεί ιδίως το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ, η Επιτροπή και το κράτος μέλος οφείλουν να συνεργαστούν καλόπιστα για να υπερνικήσουν τις δυσχέρειες, τηρώντας πλήρως τις διατάξεις της Συνθήκης, ιδίως εκείνες που αφορούν τις ενισχύσεις (προπαρατεθείσες αποφάσεις της 22ας Δεκεμβρίου 2010, Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 37 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία, καθώς και της 14ης Ιουλίου 2011, Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 35).
71. Συναφώς, πρέπει να τονιστεί ότι ούτε στο πλαίσιο των επαφών της με την Επιτροπή πριν από την άσκηση της υπό κρίση προσφυγής ούτε στο πλαίσιο της ενώπιον του Δικαστηρίου διαδικασίας η Ελληνική Δημοκρατία επικαλέστηκε οποιαδήποτε απόλυτη αδυναμία εκτελέσεως της αποφάσεως 2008/723, δεδομένου ότι, αντιθέτως, όπως προκύπτει από τη σκέψη 64 της παρούσας αποφάσεως, το οικείο κράτος μέλος εκτιμά ότι ο νόμος 3614/2007 διασφαλίζει ορθή και αποτελεσματική εκτέλεση της αποφάσεως αυτής.
72. Πράγματι, η Ελληνική Δημοκρατία περιορίστηκε στο να γνωστοποιήσει στην Επιτροπή νομικές ή πρακτικές δυσχέρειες τις οποίες ενείχε η εφαρμογή της ανωτέρω αποφάσεως, υπογραμμίζοντας τις δυσχέρειες οι οποίες ανάγονται στην ανάγκη υπολογισμού των οφειλομένων ποσών και του αποκλεισμού από την επίδικη ανάκτηση των δικαιούχων για τους οποίους η ενίσχυση έπρεπε να εκληφθεί ως de minimis ή ως συμβατή προς την κοινή αγορά, σύμφωνα με κανονισμό περί απαλλαγής ή με εγκεκριμένο καθεστώς ενισχύσεως.
73. Το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος εκτιμά ότι καθίσταται αναγκαίο να ελέγξει την ατομική κατάσταση καθεμίας από τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις, ως προκριματική εξέταση για τον προσδιορισμό των προσώπων που είναι δικαιούχοι των πλεονεκτημάτων στα οποία αναφέρεται η απόφαση 2008/723, δεν μπορεί να δικαιολογήσει τη μη εκτέλεση της αποφάσεως αυτής (βλ. προπαρατεθείσες αποφάσεις της 5ης Μαΐου 2011, Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 37 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία, καθώς και της 14ης Ιουλίου 2011, Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 38).
74. Γεγονός είναι ότι, κατά τη διαδικασία ανακτήσεως των ενισχύσεων, ο Έλληνας νομοθέτης ανέλαβε σημαντική πρωτοβουλία, προκειμένου να κατοχυρωθεί η αποτελεσματικότητα της ανακτήσεως αυτής, εκδίδοντας τον νόμο 3614/2007. Ειδικότερα, όπως προκύπτει από τη δικογραφία, ο νόμος αυτός προέβλεπε τη διακοπή της εφαρμογής του επίμαχου καθεστώτος ενισχύσεων, καθώς και τις λεπτομέρειες για τον εντοπισμό, τον προσδιορισμό και την ανάκτηση των ενισχύσεων που εισπράχθηκαν παρανόμως.
75. Συναφώς, η Επιτροπή επιχειρηματολογεί αδίκως ότι η έκδοση νόμου με σκοπό την ανάκτηση παρανόμων και ασυμβιβάστων ενισχύσεων δεν θα μπορούσε ως εκ της φύσεώς της να συγκεραστεί με την άμεση εφαρμογή μιας αποφάσεως διατάσσουσας μια τέτοια ανάκτηση. Πράγματι, σύμφωνα με το άρθρο 14, παράγραφος 3, του κανονισμού 659/1999 και όπως διευκρινίστηκε ήδη στη σκέψη 59 της παρούσας αποφάσεως, η ανάκτηση των παρανόμων και ασυμβιβάστων ενισχύσεων πραγματοποιείται σύμφωνα με τις οριζόμενες από το εθνικό δίκαιο του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους διαδικασίες. Επομένως, δεν είναι δυνατό να αποκλείεται εκ προοιμίου η περίπτωση της ανακτήσεως διά της νομοθετικής οδού. Αντιθέτως, σύμφωνα με την ίδια πάντοτε διάταξη, πρέπει η εν λόγω ανάκτηση, ανεξάρτητα από την επιλεγείσα συναφώς διαδικασία του εθνικού δικαίου, να επιτρέπει την άμεση και αποτελεσματική εκτέλεση της διατάσσουσας την ανάκτηση αποφάσεως.
76. Συναφώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, εν προκειμένω, η έκδοση του νόμου 3614/2007 δεν επέτρεψε τη θεραπεία της καθυστερήσεως στην ανάκτηση των ενισχύσεων οι οποίες αποτελούν αντικείμενο της αποφάσεως 2008/723. Πράγματι, τα μέτρα αυτά άρχισαν να ισχύουν μετά το πέρας των προθεσμιών που είχαν ταχθεί με την εν λόγω απόφαση προς τον σκοπό της ενισχύσεως και η μεσολάβησή τους αποδείχθηκε αναποτελεσματική, καθόσον, πλείονα έτη μετά την κοινοποίηση της αποφάσεως 2008/723, εξακολουθούσε πάντα να μην έχει ανακτηθεί από την Ελληνική Δημοκρατία ένα τμήμα των παρανόμων ενισχύσεων. Πέραν τούτου, δεν αμφισβητείται ότι τα εκδοθέντα από τις ελληνικές αρχές μέτρα προς ανάκτηση των επιδίκων ενισχύσεων δεν παρέχουν τη δυνατότητα σαφούς καθορισμού, όσον αφορά ένα έκαστον των δικαιούχων, του ποσού της προς ανάκτηση από αυτούς ενισχύσεως, λαμβανομένου, ιδίως, υπόψη του de minimis κανόνα, των κανονισμών απαλλαγής καθώς και των εφαρμοστέων εγκεκριμένων καθεστώτων ενισχύσεων και, ως εκ τούτου, των προβλεπομένων με αυτά και αποδεκτών κατωτάτων ορίων εντάσεως των ενισχύσεων.
77. Το Δικαστήριο έχει ήδη αποφανθεί ότι οι νομοθετικές πρωτοβουλίες οι οποίες σκοπούν στο να διασφαλίσουν την εκ μέρους των εθνικών δικαστηρίων εκτέλεση αποφάσεως της Επιτροπής υποχρεώνουσας κράτος μέλος να ανακτήσει παράνομη ενίσχυση, πρωτοβουλίες οι οποίες αναλαμβάνονται εκπροθέσμως ή αποδεικνύονται αναποτελεσματικές, δεν ανταποκρίνονται στις επιταγές που απορρέουν από την προπαρατεθείσα στις σκέψεις 56 έως 60 της παρούσας αποφάσεως νομολογία (προπαρατεθείσες αποφάσεις της 22ας Δεκεμβρίου 2010, Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 42, και της 5ης Μαΐου 2011, Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 40).
78. Δοθέντος ότι η Ελληνική Δημοκρατία δεν έλαβε εντός της ταχθείσας προθεσμίας τα αναγκαία μέτρα γα την ανάκτηση από έναν έκαστο των δικαιούχων των αποτελουσών αντικείμενο της αποφάσεως 2008/723 ενισχύσεων, η αιτίαση του οικείου κράτους μέλους ως προς τη φερόμενη έλλειψη συνεργασίας εκ μέρους της Επιτροπής είναι αλυσιτελής (βλ., συναφώς, προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Γερμανίας, σκέψεις 71 και 72).
79. Εν πάση περιπτώσει, η ως άνω αιτίαση στερείται βάσεως, δοθέντος ότι η Επιτροπή δεν έπαυσε, κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ των μηνών Ιανουαρίου 2008 και Μαρτίου 2010, να υπενθυμίζει στις ελληνικές αρχές τους ακολουθητέους κανόνες προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική ανάκτηση των επιδίκων ενισχύσεων. Συναφώς, επιβάλλεται να υπογραμμιστεί ότι, ήδη από τις 8 Μαΐου 2008, ήτοι λιγότερο από τέσσερις μήνες μετά την κοινοποίηση προς την Επιτροπή του νόμου 3614/2007, η τελευταία ζήτησε από τις ελληνικές αρχές διευκρινίσεις, το αντικείμενο των οποίων συνίστατο προδήλως στην αποσαφήνιση του υπολογισμού των προς επιστροφή ποσών, όπως πρότεινε το οικείο κράτος μέλος με τον νόμο 3614/2007.
80. Όπως προκύπτει από τις προεκτεθείσες σκέψεις, η υπό κρίση προσφυγή είναι βάσιμη καθ’ ο μέτρο η Επιτροπή προσάπτει στην Ελληνική Δημοκρατία ότι δεν έλαβε εντός των ταχθεισών προθεσμιών τα αναγκαία μέτρα για την ανάκτηση, από τους δικαιούχους, του συνόλου των χορηγηθεισών ενισχύσεων δυνάμει του καθεστώτος ενισχύσεων το οποίο κηρύχθηκε, με την απόφαση 2008/723, παράνομο και ασύμβατο προς την κοινή αγορά.
81. Λαμβανομένου υπόψη του ανωτέρω συμπεράσματος, παρέλκει η απόφανση επί του αιτήματος της Επιτροπής να καταδικασθεί η Ελληνική Δημοκρατία καθόσον δεν ενημέρωσε την Επιτροπή για τα μέτρα στα οποία αναφέρεται η σκέψη αυτή, δεδομένου ακριβώς ότι το εν λόγω κράτος μέλος δεν πρ οέβη στην εκτέλεση της αποφάσεως 2008/723 εντός των ταχθεισών προθεσμιών (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 2010, Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 57 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
82. Κατόπιν τούτου, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Ελληνική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 4 έως 6 της αποφάσεως 2008/723, καθόσον παρέλειψε να λάβει, εντός της ταχθείσας προθεσμίας, όλα τα αναγκαία μέτρα προς ανάκτηση, σύμφωνα με το άρθρο 1, παράγραφος 1, της εν λόγω αποφάσεως, των κριθεισών ως παρανόμων και ασυμβιβάστων προς την κοινή αγορά ενισχύσεων, εξαιρουμένων εκείνων στις οποίες αναφέρονται τα άρθρα 1, παράγραφος 2, καθώς και 2 και 3 της ίδιας αποφάσεως.
Επί των δικαστικών εξόδων
83. Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η Επιτροπή ζήτησε την καταδίκη της Ελληνικής Δημοκρατίας και αυτή ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έκτο τμήμα) αποφασίζει:
1) Η Ελληνική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 4 έως 6 της αποφάσεως 2008/723/ΕΚ της Επιτροπής, της 18ης Ιουλίου 2007, για την κρατική ενίσχυση C 37/05 (πρώην ΝΝ 11/04) της Ελλάδας – Αφορολόγητο αποθεματικό, καθόσον παρέλειψε να λάβει, εντός της ταχθείσας προθεσμίας, όλα τα αναγκαία μέτρα προς ανάκτηση, σύμφωνα με το άρθρο 1, παράγραφος 1, της εν λόγω αποφάσεως, των κριθεισών ως παρανόμων και ασυμβιβάστων προς την κοινή αγορά ενισχύσεων, εξαιρουμένων εκείνων στις οποίες αναφέρονται τα άρθρα 1, παράγραφος 2, καθώς και 2 και 3 της ίδιας αποφάσεως.
2) Καταδικάζει την Ελληνική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.