62023CJ0654_RES
Zaak C‑654/23
Inteligo Media SA
tegen
Autoritatea Națională de Supraveghere a Prelucrării Datelor cu Caracter Personal (ANSPDCP)
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Curte de Apel București)
Arrest van het Hof (Eerste kamer) van 13 november 2025
„Prejudiciële verwijzing – Verwerking van persoonsgegevens en bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische communicatie – Richtlijn 2002/58/EG – Artikel 13, leden 1 en 2 – Ongewenste communicatie – Begrip communicatie ‚met het oog op direct marketing’ – Verkrijging van elektronische contactgegevens ‚in het kader van de verkoop van een product of een dienst’ – Inschrijving op een onlineplatform die toegang geeft tot aanvullende content – Verzending per e-mail van een dagelijkse nieuwsbrief – Verordening (EU) 2016/679 – Artikel 6 – Rechtmatige verwerking – Artikel 95 – Verhouding tot richtlijn 2002/58”
Harmonisatie van de wetgeving – Telecommunicatiesector – Verwerking van persoonsgegevens en bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische communicatie – Richtlijn 2002/58 – Ongewenste communicatie – Begrip communicatie ‚met het oog op direct marketing’ – Verkrijging van elektronische contactgegevens in het kader van de verkoop van een product of een dienst – Inschrijving op een onlineplatform die gratis toegang geeft tot bepaalde content en een nieuwsbrief – Per e-mail verzonden gratis nieuwsbrief met hyperlinks naar betaalde artikelen – Daaronder begrepen
(Richtlijn 2002/58 van het Europees Parlement en de Raad, zoals gewijzigd bij richtlijn 2009/136, art. 13, leden 1 en 2)
(zie punten 40‑63, dictum 1)
Harmonisatie van de wetgeving – Telecommunicatiesector – Verwerking van persoonsgegevens en bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische communicatie – Richtlijn 2002/58 – Ongewenste communicatie – Gebruik van e-mail met het oog op direct marketing – Niet‑toepasselijkheid van de in verordening 2016/679 gestelde voorwaarden voor rechtmatige verwerking
(Verordening 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad, overweging 173 en art. 6, lid 1, en art. 95; richtlijn 2002/58 van het Europees Parlement en de Raad, zoals gewijzigd bij richtlijn 2009/136, art. 13, lid 2)
(zie punten 65‑69, dictum 2)
Samenvatting
Het Hof, dat om een prejudiciële beslissing is verzocht door de Curte de Apel București (rechter in tweede aanleg Boekarest, Roemenië), verduidelijkt de begrippen communicatie „met het oog op direct marketing” en elektronische contactgegevens die zijn verkregen „in het kader van de verkoop van een product of een dienst” in de zin van artikel 13, leden 1 en 2, van de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie (
1
) in de context van een inschrijving op een onlineplatform die toegang geeft tot een digitale nieuwsbrief. Het Hof verduidelijkt ook de verhouding tussen deze richtlijn en de AVG (
2
) wat de voorwaarden voor rechtmatige verwerking betreft die gelden voor de verwerking van persoonsgegevens in het kader van ongewenste communicatie in de zin van artikel 13 van die richtlijn.
Inteligo Media is de uitgever van het onlinetijdschrift avocatnet.ro, dat bestemd is om een breed en niet juridisch gespecialiseerd publiek te informeren over de dagelijkse wetswijzigingen in Roemenië. In juli 2018 heeft deze vennootschap voor een deel van de aan haar lezers geleverde content een betaald abonnement ingevoerd. Ten tijde van de feiten van het hoofdgeding bood Inteligo Media gratis toegang tot een maximaal aantal artikelen per maand. Voor meer artikelen moest de betrokken gebruiker een gratis account aanmaken op het door Inteligo Media beheerde onlineplatform. De inschrijving voor deze dienst gaf de gebruiker het recht op toegang tot een aantal aanvullende artikelen per maand en op gratis ontvangst per e-mail van een dagelijkse nieuwsbrief met een samenvatting van de in artikelen van het tijdschrift behandelde wetswijzigingen inclusief hyperlinks naar die artikelen. De gebruiker kon ook, tegen betaling, toegang krijgen tot alle artikelen van het tijdschrift. Gebruikers konden ervoor kiezen om deze nieuwbrief niet te ontvangen of zich op elk moment af te melden.
In september 2019 heeft de Roemeense gegevensbeschermingsautoriteit (hierna: „ANSPDCP”) een proces-verbaal van overtreding opgesteld waarbij zij Inteligo Media een geldboete heeft opgelegd. De ANSPDCP meende dat deze vennootschap niet had weten aan te tonen dat zij van een bepaald aantal gebruikers uitdrukkelijk toestemming had verkregen voor de verwerking van hun persoonsgegevens (e-mail, wachtwoord, gebruikersnaam) en dat deze gegevens, die aanvankelijk voor de uitvoering van de betrokken overeenkomst waren verzameld, waren verwerkt op een wijze die onverenigbaar was met dat doel, namelijk voor de verzending van de nieuwsbrief.
De Tribunal București (rechter in eerste aanleg Boekarest, Roemenië) heeft bij een vonnis van december 2021 het verzoek van Inteligo Media tot nietigverklaring van het door de ANSPDCP opgestelde proces-verbaal gedeeltelijk toegewezen. Hij heeft met name het bedrag van de aan deze vennootschap opgelegde geldboete verlaagd, maar de vaststelling van de bestuursrechtelijke overtreding in het proces-verbaal gehandhaafd.
De verwijzende rechter, bij wie hoger beroep is ingesteld, vraagt zich af wat de rechtsgrondslag is voor de in het hoofdgeding aan de orde zijnde verwerking van persoonsgegevens en van de voorwaarden waaraan moet zijn voldaan zodat een dergelijke verwerking in het licht van de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie en de AVG als rechtmatig kan worden beschouwd. Volgens deze rechter moet met name worden verduidelijkt onder welke voorwaarden het e-mailadres van een gebruiker kan worden geacht te zijn verkregen „in het kader van de verkoop van een product of een dienst” in de zin van artikel 13, lid 2, van de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie, en wat de draagwijdte is van het begrip „direct marketing” in dat artikel 13.
Beoordeling door het Hof
In de eerste plaats merkt het Hof op dat artikel 13, leden 1 en 2, van de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie alleen van toepassing is op communicatie „met het oog op direct marketing”.
Het Hof onderzoekt dus allereerst of een nieuwsbrief als die in het hoofdgeding wordt meegedeeld met het oog op „direct marketing” in de zin van artikel 13, leden 1 en 2, van die richtlijn. Daartoe herinnert het Hof eraan dat het in deze bepaling bedoelde begrip communicatie „met het oog op direct marketing” betrekking heeft op communicatie die een commercieel doel dient en rechtstreeks en individueel tot een consument is gericht (
3
).
Het Hof stelt vast dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde communicatie bestaat uit een, in de vorm van een e-mail verspreide, dagelijkse nieuwsbrief met een samenvatting van de in artikelen van een onlinetijdschrift behandelde nieuwe wetgeving en hyperlinks naar deze artikelen. Volgens het Hof betekent de omstandigheid dat deze communicatie ook informatieve content bevat, niet dat deze moet worden uitgesloten van het begrip communicatie „met het oog op direct marketing” in de zin van artikel 13, leden 1 en 2, van de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie, en dus van de werkingssfeer van deze bepaling.
Het Hof merkt op dat dergelijke communicatie integendeel is bedoeld om de betrokken gebruikers aan te sporen om de door een uitgever verstrekte betaalde content te ontsluiten door hen aan te moedigen het aantal gratis te raadplegen artikelen op het betrokken onlineplatform te verbruiken en een volledig abonnement af te sluiten. Deze communicatie strekt er dus toe reclame te maken voor de verkoop van die content en dient derhalve een commercieel doel. Aangezien deze in de vorm van een e-mail verspreide communicatie rechtstreeks in de inbox van de privémailbox van de ontvangers terechtkomt, stelt het Hof voorts vast dat zij wordt verzonden „met het oog op direct marketing” (
4
), ongeacht of dit doel alleen kan worden afgeleid uit de inhoud van de communicatie of ook uit de structuur van het aanbod van de afzender ervan.
Het Hof wijst erop dat deze uitlegging van het begrip communicatie „met het oog op direct marketing” steun vindt in de context van dit begrip en in de doelstellingen van de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie.
In dit verband merkt het Hof op dat artikel 13, lid 1, van de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie een principiële regel vaststelt, volgens welke ongewenste communicatie die binnen de werkingssfeer van dit artikel valt, alleen kan worden verzonden nadat voorafgaande toestemming van de ontvanger ervan is verkregen. Indien deze toestemming ontbreekt, is dergelijke communicatie alleen toegestaan mits is voldaan aan de voorwaarden van artikel 13, lid 2, van die richtlijn. Deze bepaling vereist om te beginnen dat de afzender van de betrokken communicatie de elektronische contactgegevens voor e-mail van de ontvangers daarvan met inachtneming van de regelgeving van de Europese Unie inzake gegevensbescherming (
5
) heeft verkregen in het kader van de verkoop van een product of een dienst. Vervolgens mogen deze elektronische contactgegevens worden gebruikt voor direct marketing, mits deze marketing betrekking heeft op gelijkaardige producten of diensten die door de afzender zelf worden geleverd. Ten slotte is dit gebruik afhankelijk van de voorwaarde dat de ontvangers duidelijk en expliciet de gelegenheid wordt geboden om kosteloos en op gemakkelijke wijze bezwaar te maken tegen het gebruik van hun elektronische contactgegevens op het ogenblik dat deze worden verzameld en, ingeval de klant zich in eerste instantie niet tegen dat gebruik heeft verzet, bij elke boodschap.
Bovendien verbiedt artikel 13, lid 4, van de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie om e-mails met het oog op direct marketing te verzenden waarbij de identiteit van de afzender namens wie de communicatie plaatsvindt, wordt gemaskeerd of verborgen in strijd met richtlijn 2000/31 (
6
), en zonder dat een geldig adres wordt vermeld waaraan de ontvanger een verzoek tot beëindiging van dergelijke communicatie kan richten, of e-mails die ontvangers aanmoedigen websites te bezoeken die in strijd zijn met artikel 6 van de richtlijn inzake elektronische handel.
Het Hof verduidelijkt dat met al deze waarborgen wordt beoogd de doelstellingen van de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie te verwezenlijken, die ertoe strekken abonnees te beschermen tegen inbreuken op hun persoonlijke levenssfeer door ongewenste communicatie voor direct marketing, met name door middel van automatische oproepapparaten, faxen, e-mails, en sms-berichten. Elke andere uitlegging zou afbreuk kunnen doen aan het nuttig effect van artikel 13 van deze richtlijn en aan het met deze richtlijn beoogde niveau van bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Het Hof komt dus tot de conclusie dat communicatie als die in het hoofdgeding moet worden geacht te zijn verricht „met het oog op direct marketing” in de zin van artikel 13, leden 1 en 2, van de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie.
Vervolgens onderzoekt het Hof of de elektronische contactgegevens van de gebruikers die deze nieuwsbrief ontvangen, zijn verkregen „in het kader van de verkoop van [...] een dienst” in de zin van artikel 13, lid 2, van deze richtlijn.
Het Hof benadrukt dat de term „verkoop” volgens een algemeen aanvaarde definitie enkel betrekking kan hebben op handelingen waarvoor een vergoeding moet worden betaald. Voorts maakt artikel 13, lid 2, van die richtlijn geen onderscheid naar het soort dienst. Zo brengt het Hof met betrekking tot diensten die binnen de werkingssfeer van de richtlijn inzake elektronische handel vallen in herinnering dat de vergoeding voor een dienst die een dienstverlener in het kader van zijn economische activiteit verricht, niet noodzakelijkerwijs wordt betaald door de personen voor wie deze dienst wordt verricht. Dit geldt met name wanneer een gratis verrichte dienst door een dienstverlener wordt verleend om reclame te maken voor door hem verkochte goederen of aangeboden diensten, aangezien de kosten van die activiteit dan worden opgenomen in de verkoopprijs van die goederen of diensten (
7
). Deze overwegingen kunnen worden toegepast in het kader van de uitlegging van artikel 13, lid 2, van de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie.
Het Hof is van oordeel dat dit in de onderhavige zaak het geval is, aangezien Inteligo Media de elektronische contactgegevens van de betrokken gebruikers heeft verkregen toen zij een gratis account aanmaakten op het door deze vennootschap beheerde onlineplatform. Door zich voor deze dienst aan te melden verkregen de gebruikers het recht op gratis toegang tot een aantal in het betrokken tijdschrift verschenen artikelen en op ontvangst van de betrokken nieuwsbrief. Een dergelijke dienst heeft vooral tot doel om reclame te maken voor de door Inteligo Media aangeboden betaalde content, waarbij de kosten van deze dienst in de prijs van die content zijn opgenomen.
Gelet hierop voldoet een indirecte vergoeding die is verrekend in de verkoopprijs van het volledige abonnement dat deze dienstverlener aanbiedt, zoals aan de orde in het hoofdgeding, aan het vereiste van een betaling als tegenprestatie voor een dienst dat inherent is aan het begrip „verkoop”. Bijgevolg kan een handeling als die waarbij Inteligo Media de elektronische contactgegevens van gebruikers heeft verkregen, vallen onder het begrip „verkoop van [...] een dienst” in de zin van de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie.
Het Hof voegt daaraan toe dat deze uitlegging in overeenstemming is met de context waarin dit begrip wordt gebruikt en met de doelstellingen van de regeling waarvan het deel uitmaakt. In dit verband preciseert het Hof ten eerste dat de uitzondering van artikel 13, lid 2, van deze richtlijn weliswaar strikt moet worden uitgelegd, maar niet uitsluit dat de vergoeding die wordt geëist in het kader van een „verkoop” in de zin van deze bepaling, kan worden betaald door een andere persoon dan de ontvanger van het product of de dienst waarop die handeling betrekking heeft. Integendeel, uit de bewoordingen van deze bepaling volgt dat de Uniewetgever zich heeft beperkt tot de eis dat de elektronische contactgegevens van de betrokken gebruikers worden verkregen „in het kader van de verkoop van een product of een dienst”.
Ten tweede moet de uitlegging van de bewoordingen van artikel 13, lid 2, van de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie in elk geval in overeenstemming zijn met het doel van deze bepaling. De noodzaak van een strikte uitlegging van die bepaling kan derhalve niet zodanig worden opgevat dat deze bewoordingen aldus mogen worden uitgelegd dat zij geen effect meer sorteren. Wat de doelstelling van die bepaling betreft, heeft de Uniewetgever willen voorzien in een afwijking van het in artikel 13, lid 1, opgenomen beginsel voor het geval dat de elektronische contactgegevens van de betrokken gebruikers zijn verkregen „[b]innen de context van een bestaande klantrelatie”, zonder deze relatie nader te omschrijven (
8
).
Bijgevolg, en onder voorbehoud van de door de verwijzende rechter te verrichten verificaties, is in het onderhavige geval voldaan aan zowel de voorwaarde dat de elektronische contactgegevens van de betrokken gebruikers moeten zijn verzameld „in het kader van de verkoop van een product of een dienst”, als aan de voorwaarde dat de dienst die het voorwerp is van de betrokken marketing een gelijkaardige dienst is. Gelet op het voorgaande komt het Hof tot de conclusie dat artikel 13, leden 1 en 2, van de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie aldus moet worden uitgelegd dat de uitgever van een onlinetijdschrift het e‑mailadres van een gebruiker verkrijgt „in het kader van de verkoop van een product of een dienst” in de zin van dat artikel 13, lid 2, wanneer deze gebruiker op het onlineplatform van die uitgever een gratis account aanmaakt dat hem het recht geeft op gratis toegang tot een aantal artikelen van dat tijdschrift, op gratis ontvangst per e-mail van een dagelijkse nieuwsbrief met een samenvatting van de in artikelen van dat tijdschrift behandelde wetswijzigingen inclusief hyperlinks naar die artikelen, alsmede het recht op toegang, tegen betaling, tot aanvullende artikelen en analysen van dat tijdschrift. De verzending van een dergelijke nieuwsbrief vormt een gebruik van e-mail „voor direct marketing” van „gelijkaardige producten of diensten” in de zin van laatstgenoemde bepaling.
In de tweede plaats verduidelijkt het Hof de verhouding tussen de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie en de AVG in de context van de voorwaarden voor rechtmatige verwerking die gelden voor de verwerking van persoonsgegevens in het kader van ongewenste communicatie.
Het Hof merkt op dat artikel 95 AVG uitdrukkelijk bepaalt dat die verordening natuurlijke personen of rechtspersonen geen aanvullende verplichtingen oplegt met betrekking tot verwerking in verband met het verstrekken van openbare elektronische‑communicatiediensten in openbare communicatienetwerken in de Unie, voor zover zij op grond van die richtlijn onderworpen zijn aan specifieke verplichtingen met dezelfde doelstelling. Bovendien blijkt uit de AVG (
9
) ook dat deze verordening van toepassing dient te zijn op alle aangelegenheden die betrekking hebben op de bescherming van grondrechten en fundamentele vrijheden in het kader van de verwerking van persoonsgegevens waarvoor de specifieke verplichtingen met dezelfde doelstelling van de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie niet gelden, met inbegrip van de verplichtingen van de verwerkingsverantwoordelijke en de rechten van natuurlijke personen. Artikel 13, lid 2, van deze richtlijn regelt op uitputtende wijze de voorwaarden en doeleinden van de verwerking alsmede de rechten van de betrokkene. Dit artikel legt ook „specifieke verplichtingen” in de zin van artikel 95 AVG aan de verwerkingsverantwoordelijke op.
Bijgevolg kan op basis van artikel 13, lid 2, worden vastgesteld of een verwerking van persoonsgegevens in het kader van communicatie die binnen de werkingssfeer van die bepaling valt, rechtmatig is, zonder dat deze verwerking hoeft te worden getoetst aan de in de AVG gestelde voorwaarden voor rechtmatige verwerking (
10
). Gelet op een en ander zijn de in artikel 6, lid 1, van de AVG gestelde voorwaarden voor rechtmatige verwerking niet van toepassing wanneer de verwerkingsverantwoordelijke overeenkomstig artikel 13, lid 2, van deze richtlijn het e-mailadres van een gebruiker aanwendt om ongewenste communicatie te verzenden.
(
1
)	Richtlijn 2002/58/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 juli 2002 betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische communicatie (richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie) (PB 2002, L 201, blz. 37).
(
2
)	Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (PB 2016, L 119, blz. 1; hierna: „AVG”).
(
3
)	Arrest van 25 november 2021, StWL Städtische Werke Lauf a.d. Pegnitz (C‑102/20, EU:C:2021:954, punt 47).
(
4
)	In de zin van artikel 13, leden 1 en 2, van de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie.
(
5
)	Richtlijn 95/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van 24 oktober 1995 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (PB 1995, L 281, blz. 31) of, naargelang het geval, de AVG.
(
6
)	Richtlijn 2000/31/EG van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2000 betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel, in de interne markt („richtlijn inzake elektronische handel”) (PB 2000, L 178, blz. 1; artikel 6).
(
7
)	Zie arrest van 15 september 2016, Mc Fadden (C‑484/14, EU:C:2016:689, punten 41 en 42).
(
8
)	Overweging 41 van de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie.
(
9
)	Overweging 173 van de AVG.
(
10
)	Artikel 6, lid 1, onder a) tot en met f), AVG.