62018TJ0448_INF
Arrest van het Gerecht (Vijfde kamer) van 29 september 2021 – Ryanair e.a./Commissie
(Zaak T‑448/18)
„Staatssteun – Overeenkomsten die Kärntner Flughafen Betriebsgesellschaft heeft gesloten met Ryanair en haar dochterondernemingen Airport Marketing Services en Leading Verge.com – Luchthavendiensten – Marketingdiensten – Besluit waarbij de steun onverenigbaar met de interne markt wordt verklaard en de terugvordering ervan wordt gelast – Begrip ‚staatssteun’ – Toerekenbaarheid aan de staat – Voordeel – Criterium van de particuliere investeerder – Terugvordering – Artikel 41 van het Handvest van de grondrechten – Recht op toegang tot het dossier – Recht om te worden gehoord”
1.
Gerechtelijke procedure – Termijn voor overlegging van de bewijzen – Artikel 85, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht – Overlegging van bewijzen vóór de sluiting van de mondelinge behandeling – Toelaatbaarheid – Voorwaarden – Vertraging – Rechtvaardiging – Geen
(Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, art. 85, lid 3)
(zie punten 57, 63)
2.
Beroep tot nietigverklaring – Wettigheidscontrole – Criteria – Inaanmerkingneming van uitsluitend de feiten en de rechtstoestand die bestonden op de datum van vaststelling van de litigieuze handeling
(Art. 263 VWEU)
(zie punt 69)
3.
Steunmaatregelen van de staten – Terugvordering van onrechtmatige steun – Verjaringstermijn van tien jaar die is neergelegd in artikel 17 van verordening 2015/1589 – Aanvang van de verjaringstermijn – Datum van verlening van de steun aan de begunstigde
(Art. 108, lid 2, VWEU; verordening 2015/1589, art. 17)
(zie punt 70)
4.
Steunmaatregelen van de staten – Terugvordering van onrechtmatige steun – Verjaringstermijn van tien jaar die is neergelegd in artikel 17 van verordening 2015/1589 – Toepassing op zowel de betrokken lidstaat als de begunstigde en derden – Stuiting van de verjaringstermijn door verschillende door de Commissie tot de betrokken lidstaat en tot de begunstigde gerichte verzoeken om informatie
(Art. 108, lid 2, VWEU; verordening 2015/1589, art. 17)
(zie punten 71‑76)
5.
Handelingen van de instellingen – Motivering – Verplichting – Omvang – Besluit van de Commissie inzake staatssteun – Verwijzing naar de data van de vaststelling door de Commissie van maatregelen die de in artikel 17 van verordening 2015/1589 neergelegde verjaringstermijn kunnen stuiten – Toereikende motivering
(Art. 107, lid 1, en 296 VWEU)
(zie punten 80‑85, 256)
6.
Steunmaatregelen van de staten – Administratieve procedure – Verplichtingen van de Commissie – Mogelijkheid voor de steunontvanger om zich op zo ruime rechten als de rechten van de verdediging als zodanig te beroepen – Geen – Recht van de steunontvanger om op adequate wijze bij de procedure te worden betrokken – Omvang
(Art. 108, lid 2, VWEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 41)
(zie punten 96‑112, 116, 117, 124‑127)
7.
Steunmaatregelen van de staten – Begrip – Steunmaatregelen van een overheidsbedrijf – Bedrijf gecontroleerd door de Staat – Toerekenbaarheid van de steunmaatregel aan de staat – Geheel van in aanmerking te nemen aanwijzingen – Door twee voor 100 % door de staat gecontroleerde ondernemingen gesloten overeenkomsten inzake luchthaven- en marketingdiensten die een voordeel opleveren voor een luchtvaartmaatschappij – Daaronder begrepen
(Art. 107, lid 1, VWEU)
(zie punten 140‑151)
8.
Steunmaatregelen van de staten – Begrip – Selectiviteit van de maatregel – Onderscheid tussen het selectiviteitsvereiste en het daarmee samengaande bewijs van een economisch voordeel alsook tussen een steunregeling en individuele steun – Individuele steun – Overeenkomsten inzake luchthaven- en marketingdiensten die een voordeel opleveren voor een luchtvaartmaatschappij – Vermoeden van selectiviteit – Noodzaak van een vergelijking van de begunstigde met andere marktdeelnemers die zich, gelet op de door de maatregel nagestreefde doelstelling, in een feitelijk en juridisch vergelijkbare situatie bevinden – Geen
(Art. 107, lid 1, VWEU)
(zie punten 155‑164)
9.
Steunmaatregelen van de staten – Begrip – Beoordeling volgens het criterium van de particuliere investeerder – Ingewikkelde economische beoordeling – Beoordelingsbevoegdheid van de Commissie – Rechterlijke toetsing – Grenzen
(Art. 107, lid 1, VWEU)
(zie punten 171‑174)
10.
Steunmaatregelen van de staten – Begrip – Beoordeling volgens het criterium van de particuliere investeerder – Staat als aandeelhouder van een onderneming – Staat die handelt als overheid – Verschil voor de toepassing van het criterium van de investeerder – Overeenkomsten inzake luchthaven- en marketingdiensten met een luchtvaartmaatschappij die voorzien in een vergoeding die nauw samenhangt met de exploitatie van luchtdiensten – Economisch voordeel dat door de staat is toegekend in zijn hoedanigheid van marktdeelnemer en niet in zijn hoedanigheid van overheid
(Art. 107, lid 1, VWEU)
(zie punten 178‑185)
11.
Steunmaatregelen van de staten – Begrip – Beoordeling volgens het criterium van de particuliere investeerder – Beoordeling met inachtneming van alle relevante aspecten van de litigieuze transactie en van de context ervan – Geen hiërarchie tussen de vergelijkende analyse en de andere beoordelingsmethoden
(Art. 107, lid 1, VWEU)
(zie punten 190‑194)
12.
Steunmaatregelen van de staten – Begrip – Toetsing aan artikel 107, lid 1, VWEU – Inaanmerkingneming van een vroegere praktijk – Uitgesloten
(Art. 107, lid 1, VWEU)
(zie punten 216, 324, 381)
13.
Steunmaatregelen van de staten – Begrip – Beoordeling volgens het criterium van de particuliere investeerder – Beoordeling met inachtneming van alle relevante aspecten van de litigieuze transactie en van de context ervan – Inaanmerkingneming van de gegevens die beschikbaar zijn op het moment waarop het besluit over de maatregel in kwestie wordt vastgesteld – Onderzoeksplichten van de Commissie – Omvang
(Art. 108, lid 2, VWEU)
(zie punten 271‑274, 291)
14.
Steunmaatregelen van de staten – Begrip – Beoordeling volgens het criterium van de particuliere investeerder – Redelijkheid van de transactie voor een particuliere investeerder die een beleid op lange of middellange termijn voert – Overeenkomsten inzake luchthaven- en marketingdiensten die een voordeel opleveren voor een luchtvaartmaatschappij – Analyse van de winstgevendheid van die overeenkomsten – Beoordeling waarbij het tijdsbestek wordt beperkt tot de looptijd van de overeenkomsten – Toelaatbaarheid
(Art. 107, lid 1, VWEU)
(zie punten 313‑322)
15.
Steunmaatregelen van de staten – Begrip – Beoordeling volgens het criterium van de particuliere investeerder – Beoordeling met inachtneming van alle relevante aspecten van de litigieuze transactie en van de context ervan – Verplichting voor de lidstaat om alle voor de toetsing aan het criterium van de particuliere investeerder relevante elementen te verschaffen – Verplichting van de Commissie om haar besluit op volledige en betrouwbare gegevens te baseren
(Art. 107 en 108, lid 2, VWEU)
(zie punten 329, 330)
16.
Steunmaatregelen van de staten – Begrip – Verlening van een voordeel aan de begunstigden – Overeenkomsten inzake luchthaven- en marketingdiensten – Analyse van de winstgevendheid van die overeenkomsten – Inaanmerkingneming van de aan de luchthavenbeheerder voor de gedeeltelijke financiering van die overeenkomsten verleende steun als incrementele inkomsten – Geen
(Art. 107, lid 1, VWEU)
(zie punten 337‑345)
17.
Steunmaatregelen van de staten – Terugvordering van onrechtmatige steun – Herstel van de vroegere toestand – Berekening van het terug te vorderen bedrag – Verplichting van de Commissie om een bedrag vast te stellen dat daadwerkelijk overeenkomt met het reële voordeel dat de steun heeft verschaft – Omvang – Voordeel dat voortvloeit uit de sluiting van overeenkomsten inzake luchthaven- en marketingdiensten – Berekeningswijze – Bedrag dat uitsluitend op basis van ex ante bewijsmateriaal is vastgesteld en kan worden aangepast op basis van bewijsmateriaal dat later door de lidstaat wordt overgelegd – Toelaatbaarheid
(Art. 108 VWEU)
(zie punten 414‑420, 424‑429)
Voorwerp
Verzoek krachtens artikel 263 VWEU tot gedeeltelijke nietigverklaring van besluit (EU) 2018/628 van de Commissie van 11 november 2016 betreffende steunmaatregel SA.24221 (2011/C) (ex 2011/NN) die Oostenrijk ten uitvoer heeft gelegd ten gunste van de luchthaven van Klagenfurt, Ryanair en andere luchtvaartmaatschappijen die van de luchthaven gebruikmaken (PB 2018, L 107, blz. 1), voor zover het verzoeksters betreft
Dictum
1)
Het beroep wordt verworpen.
2)
Ryanair DAC, Airport Marketing Services Ltd en FR Financing (Malta) Ltd worden verwezen in hun eigen kosten en in de kosten van de Europese Commissie.