62019CJ0265_RES
Zaak C‑265/19
Recorded Artists Actors Performers Ltd
tegen
Attorney General e.a.
[verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door de High Court (Ierland)]
Arrest van het Hof (Grote kamer) van 8 september 2020
„Prejudiciële verwijzing – Intellectuele eigendom – Naburige rechten – Richtlijn 2006/115/EG – Artikel 8, lid 2 – Gebruik van fonogrammen in de Unie – Recht van uitvoerende kunstenaars op een billijke vergoeding die wordt gedeeld met de producenten van de fonogrammen – Toepasselijkheid op onderdanen van derde staten – Verdrag inzake uitvoeringen en fonogrammen – Artikelen 4 en 15 – Voorbehouden waarvan kennis is gegeven door derde staten – Beperkingen van het recht op een billijke vergoeding die in de Unie op basis van wederkerigheid uit die voorbehouden kunnen voortvloeien voor de onderdanen van derde staten – Artikel 17, lid 2, en artikel 52, lid 1, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Grondrecht op bescherming van intellectuele eigendom – Vereiste dat elke beperking bij wet wordt gesteld, de wezenlijke inhoud van het grondrecht eerbiedigt en evenredig is – Verdeling van de bevoegdheden om die beperkingen vast te stellen tussen de Unie en de lidstaten – Verdeling van de bevoegdheden in de betrekkingen met derde staten – Artikel 3, lid 2, VWEU – Exclusieve bevoegdheid van de Unie”
Harmonisatie van de wetgevingen – Auteursrecht en naburige rechten – Richtlijn 2006/115 – Gebruik van fonogrammen in de Unie – Recht van uitvoerende kunstenaars op één enkele billijke vergoeding die wordt gedeeld met de producenten van de fonogrammen – Toepassing beperkt tot onderdanen van de lidstaten van de Europese Economische Ruimte – Ontoelaatbaarheid
[Verdrag van de Wereldorganisatie voor de intellectuele eigendom inzake uitvoeringen en fonogrammen, art. 15, lid 1; richtlijn 2006/115 van het Europees Parlement en de Raad, art. 8, lid 2]
(zie punten 54‑61, 68, 75, dictum 1)
Harmonisatie van de wetgevingen – Auteursrecht en naburige rechten – Richtlijn 2006/115 – Gebruik van fonogrammen in de Unie – Recht van uitvoerende kunstenaars op één enkele billijke vergoeding die wordt gedeeld met de producenten van de fonogrammen – Toepasselijkheid op onderdanen van derde staten – Toepasselijkheid op onderdanen van partijen bij het Verdrag van de Wereldorganisatie voor de intellectuele eigendom inzake uitvoeringen en fonogrammen – Nationale behandeling
[Verdrag van de Wereldorganisatie voor de intellectuele eigendom inzake uitvoeringen en fonogrammen, art. 4, lid 1, en art. 15, lid 1; richtlijn 2006/115 van het Europees Parlement en de Raad, art. 8, lid 2]
(zie punten 62‑67)
Harmonisatie van de wetgevingen – Auteursrecht en naburige rechten – Richtlijn 2006/115 – Gebruik van fonogrammen in de Unie – Recht van uitvoerende kunstenaars op één enkele billijke vergoeding die wordt gedeeld met de producenten van de fonogrammen – Voorbehouden waarvan kennis is gegeven door derde staten – Wederkerigheidsbeginsel – Noodzaak om een gelijk speelveld te bewaren voor de deelname aan de handel in opgenomen muziek – Doelstelling van algemeen belang – Beperking van het recht op één enkele billijke vergoeding – Voorwaarden – Exclusieve bevoegdheid van de Unie
[Verdrag van de Wereldorganisatie voor de intellectuele eigendom inzake uitvoeringen en fonogrammen, art. 15, leden 1 en 3; art. 3, lid 2, VWEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 17, lid 2, en art. 52, lid 1; richtlijn 2006/115 van het Europees Parlement en de Raad, art. 8, lid 2]
(zie punten 78‑91, dictum 2)
Harmonisatie van de wetgevingen – Auteursrecht en naburige rechten – Richtlijn 2006/115 – Gebruik van fonogrammen in de Unie – Recht van uitvoerende kunstenaars op één enkele billijke vergoeding die wordt gedeeld met de producenten van de fonogrammen – Verdeling van de vergoeding tussen de producent en de uitvoerend kunstenaar – Vergoeding voor de producent alleen met uitsluiting van de kunstenaar – Ontoelaatbaarheid
(Richtlijn 2006/115 van het Europees Parlement en de Raad, art. 8, lid 2)
(zie punten 93‑96, dictum 3)
Samenvatting
Recorded Artists Actors Performers Ltd (RAAP) en Phonographic Performance (Ireland) Ltd (PPI) zijn maatschappijen voor het collectieve beheer van rechten van respectievelijk uitvoerende kunstenaars en producenten van fonogrammen. RAAP en PPI hebben een overeenkomst gesloten waarin is bepaald hoe de vergoedingen die in Ierland verschuldigd zijn voor het in het openbaar, in bars of andere voor het publiek toegankelijke plaatsen ten gehore brengen of uitzenden van opgenomen muziek, nadat deze door de gebruikers aan PPI zijn betaald, tussen de producenten van fonogrammen en de uitvoerende kunstenaars moeten worden verdeeld, en met het oog daarop door PPI gedeeltelijk aan RAAP moeten worden overgemaakt. Partijen zijn het oneens over de draagwijdte van die overeenkomst wat de vergoedingen betreft die aan PPI zijn betaald voor muziek die is uitgevoerd door een kunstenaar die geen onderdaan of inwoner van een lidstaat van de Europese Economische Ruimte (EER) is. In dit verband is RAAP van mening dat alle verschuldigde vergoedingen moeten worden gedeeld, zonder dat naar de nationaliteit en de verblijfplaats van de kunstenaar wordt gekeken. Indien het standpunt van RAAP wordt gevolgd, zou dat ertoe leiden dat uitvoerende kunstenaars uit derde staten in Ierland altijd worden vergoed. Volgens PPI – die zich in dat verband baseert op het Ierse recht – kan daar geen sprake van zijn wanneer Ierse uitvoerende kunstenaars in derde staten geen billijke vergoeding ontvangen.
In zijn arrest Recorded Artists Actors Performers (C‑265/19) van 8 september 2020 heeft het Hof (Grote kamer) geoordeeld dat richtlijn 2006/115 (
1
) er zich met betrekking tot het gebruik van fonogrammen in de Unie tegen verzet dat kunstenaars die onderdaan zijn van staten die niet tot de EER behoren, door een lidstaat worden uitgesloten van het recht op één enkele billijke vergoeding. Daarnaast heeft het Hof verduidelijkt dat de voorbehouden waarvan derde staten krachtens het Verdrag van de Wereldorganisatie voor de intellectuele eigendom (WIPO) inzake uitvoeringen en fonogrammen (WPPT) (
2
) kennis hebben gegeven, op zich het recht van kunstenaars uit die derde staten op één enkele billijke vergoeding in de Unie niet beperken. Dergelijke beperkingen kunnen weliswaar door de Uniewetgever worden ingevoerd mits ze in overeenstemming zijn met het recht op intellectuele eigendom dat wordt beschermd door artikel 17, lid 2, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”), maar richtlijn 2006/115 bevat geen beperking in die zin en verzet zich er dus tegen dat een lidstaat dat recht beperkt ten aanzien van uitvoerende kunstenaars en producenten die onderdaan zijn van derde staten. Voorts heeft het Hof benadrukt dat deze richtlijn zich er eveneens tegen verzet dat enkel de producent van het fonogram in kwestie een vergoeding ontvangt, zonder deze te delen met de uitvoerend kunstenaar die een bijdrage aan dat fonogram heeft geleverd.
In de eerste plaats heeft het Hof erop gewezen dat het recht op één enkele billijke vergoeding in het Unierecht de toepassing van artikel 15, lid 1, WPPT (
3
) waarborgt en door de nationale wetgever niet enkel aan de onderdanen van de lidstaten van de EER kan worden voorbehouden.
In dit verband heeft het Hof geconstateerd dat artikel 8, lid 2, van richtlijn 2006/115, waarbij in het kader van de regeling van de naburige rechten een recht van vergoedende aard wordt verleend, voorziet in een verplichting om te zorgen voor een billijke vergoeding die wordt verdeeld tussen de producent van het fonogram en de uitvoerend kunstenaar. Die verplichting is van toepassing wanneer het gebruik van het fonogram of een reproductie daarvan plaatsvindt in de Unie. In richtlijn 2006/115 wordt echter niet de voorwaarde gesteld dat de uitvoerend kunstenaar of de producent van het fonogram de nationaliteit van een lidstaat van de EER heeft of dat er een andere link met het grondgebied van die lidstaat is, zoals de woonplaats of de verblijfplaats van de betrokkene of de plaats waar het creatieve of artistieke werk is verricht.
Integendeel, volgens het Hof blijkt uit de context en de doelstellingen van richtlijn 2006/115 alsook uit de voorrang van de door de Unie gesloten internationale overeenkomsten dat artikel 8, lid 2, van deze richtlijn zoveel mogelijk in overeenstemming met het WPPT moet worden uitgelegd. Het Hof heeft dienaangaande benadrukt dat deze internationale overeenkomst, die een integrerend bestanddeel vormt van de rechtsorde van de Unie, de Unie en haar lidstaten in beginsel verplicht om het recht op één enkele billijke vergoeding eveneens toe te kennen aan onderdanen van andere partijen bij het WPPT. Deze verplichting vloeit voort uit artikel 15, lid 1, WPPT en uit de nationale behandeling die wordt gewaarborgd door artikel 4 WPPT en artikel 4 van het Verdrag van Rome (
4
).
In de tweede plaats heeft het Hof verduidelijkt dat de voorbehouden waarvan derde staten krachtens artikel 15, lid 3, WPPT kennis hebben gegeven, er op zich in de Unie niet toe leiden dat het recht op één enkele billijke vergoeding ten aanzien van de onderdanen van die derde staten wordt beperkt. Toegegeven, gelet op het wederkerigheidsbeginsel dat is neergelegd in het Verdrag van Wenen (
5
), zijn de Unie en haar lidstaten niet gehouden om het recht op één enkele billijke vergoeding onbeperkt toe te kennen. Volgens het Hof kan de noodzaak om een gelijk speelveld te bewaren voor bijdragen aan opgenomen muziek een beperking van het recht op één enkele billijke vergoeding rechtvaardigen.
Dat naburig recht is evenwel een intellectueel eigendomsrecht dat wordt beschermd door artikel 17, lid 2, van het Handvest. Derhalve moet elke beperking op de uitoefening van dat recht overeenkomstig artikel 52 van het Handvest op duidelijke en nauwkeurige wijze bij wet worden gesteld. Volgens het Hof voldoet het loutere bestaan van een voorbehoud overeenkomstig het WPPT niet aan dat vereiste. Bijgevolg staat het uitsluitend aan de Uniewetgever, die op dat gebied over een exclusieve externe bevoegdheid beschikt, om over een dergelijke beperking te beslissen.
In de derde plaats heeft het Hof geoordeeld dat reeds uit de bewoordingen van artikel 8, lid 2, van richtlijn 2006/115 voortvloeit dat zowel uitvoerende kunstenaars als producenten van fonogrammen recht hebben op één enkele billijke vergoeding, aangezien die vergoeding tussen hen moet worden „verdeeld”. Derhalve verzet die bepaling zich ertegen dat een uitvoerend kunstenaar door het recht van een lidstaat van de enkele billijke vergoeding wordt uitgesloten.
(
1
)	Richtlijn 2006/115/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2006 betreffende het verhuurrecht, het uitleenrecht en bepaalde naburige rechten op het gebied van intellectuele eigendom (PB 2006, L 376, blz. 28).
(
2
)	Overeenkomstig artikel 15, lid 3, WPPT.
(
3
)	Artikel 15, lid 1, WPPT bepaalt dat uitvoerende kunstenaars en producenten van fonogrammen recht hebben op één enkele billijke vergoeding bij uitzending of enigerlei mededeling aan het publiek van voor commerciële doeleinden gepubliceerde fonogrammen.
(
4
)	Internationaal Verdrag inzake de bescherming van uitvoerende kunstenaars, producenten van fonogrammen en omroeporganisaties, dat op 26 oktober 1961 te Rome is gesloten.
(
5
)	Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht van 23 mei 1969 (United Nations Treaty Series, deel 1155, blz. 331).