62024CJ0588
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Għaxar Awla)
15 ta’ Jannar 2026 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kompetizzjoni – Artikolu 101 TFUE – Projbizzjoni ta’ akkordji – Proċeduri ta’ ksur tar-regoli tad-dritt tal-kompetizzjoni mmexxija mill-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni – Osservanza tat-terminu raġonevoli – Terminu għall-għeluq tal-fażi ta’ investigazzjoni tal-proċedura ta’ ksur – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti lill-awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni tipposponi unilateralment dan it-terminu minħabba ċirkustanzi li jwasslu għal estensjoni tas-suġġett ta’ din il-proċedura jew tan-numru ta’ impriżi kkonċernati – Prinċipju ġenerali tad-dritt għal amministrazzjoni tajba – Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Drittijiet tad-difiża tal-impriżi – Prinċipju ta’ effettività”
Fil-Kawża C‑588/24,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja), permezz ta’ deċiżjoni tas‑26 ta’ Awwissu 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fl‑10 ta’ Settembru 2024, fil-proċedura
Imballaggi Piemontesi Srl
vs
Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato (AGCM)
fil-preżenza ta’:
DS Smith Holding Italia SpA,
Associazione Italiana Scatolifici (ACIS),
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Għaxar Awla),
komposta minn J. Passer, President ta’ Awla, M. L. Arastey Sahún (Relatriċi), Presidenta tal-Ħames Awla, u D. Gratsias, Imħallef,
Avukat Ġenerali: A. Rantos,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal Imballaggi Piemontesi Srl, minn E. R. Desana, M. E. Musumeci u T. S. Musumeci, avvocati,
–
għall-Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato (AGCM), minn P. Gentili, avvocato dello Stato,
–
għall-Gvern Taljan, minn S. Fiorentino, bħala aġent, assistit minn A. Jacoangeli u L. Reali, avvocati dello Stato,
–
għall-Gvern Elleniku, minn K. Boskovits, bħala aġent,
–
għall-Gvern Portugiż, minn C. Alves, P. Barros da Costa u A. Nogueira, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn E. Rousseva u P. Tomassi, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 41 TUE, tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) u tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn Imballaggi Piemontesi Srl u l-Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato (AGCM) (l-Awtorità Garanti tal-Osservanza tal-Kompetizzjoni u tar-Regoli tas-Suq, iktar ’il quddiem l-“AGCM”), l-Italja) dwar sanzjonijiet imposti minn din tal-aħħar lil Imballaggi Piemontesi minħabba prattika kummerċjali żleali.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
It-Trattat FUE
3
Skont l-Artikolu 101(1) TFUE:
“Is-segwenti għandhom ikunu inkompatibbli mas-suq intern u għandhom ikunu projbiti: l-akkordji kollha bejn impriżi, id-deċiżjonijiet kollha ta’ deċiżjonijiet assoċjazzjonijiet bejn impriżi u l-prattiċi kollha miftiehma li jistgħu jolqtu l-kummerċ bejn l-Istati Membri u li jkollhom bħala għan jew riżultat tagħhom il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni fi ħdan is-suq intern [...]”
Il-Karta
4
L-Artikolu 41 tal-Karta, intitolat “Id-dritt għal amministrazzjoni tajba”, jipprevedi:
“1.   Kull persuna għandha d-dritt li dak kollu li jirrigwardaha jiġi ttrattat b'mod imparzjali u ġust u fi żmien raġonevoli mill-istituzzjonijiet, il-korpi u l-organi ta' l-Unjoni [Ewropea].
2.   Dan id-dritt jinkludi:
a)
id-dritt ta’ kull persuna li tinstema’, qabel ma tittieħed kwalunkwe miżura individwali li tolqotha negattivament;
[...]
ċ)
l-obbligu għall-amministrazzjoni li tagħti r-raġunijiet għad-deċiżjonijiet tagħha.
[...]”
5
L-Artikolu 47 tal-Karta intitolat, “Id-dritt għal rimedju effettiv u għal proċess imparzjali”, jipprevedi:
“Kull persuna li d-drittijiet u l-libertajiet tagħha garantiti mil-liġi ta’ l-Unjoni jiġu vjolati għandha d-dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti skond il-kondizzjonijiet stabbiliti f’dan l-Artikolu.
Kull persuna għandha d-dritt għal smigħ ġust u pubbliku fi żmien raġjonevoli minn qorti indipendenti u imparzjali, stabbilita minn qabel bil-liġi. [...]
[...]”
Id-dritt Taljan
Il-Liġi Nru 287/90
6
L-Artikolu 1 tal-legge n. 287 – Norme per la tutela della concorrenza e del mercato (il-Liġi Nru 287 dwar l-Adozzjoni ta’ Dispożizzjonijiet Relatati mal-Protezzjoni tal-Kompetizzjoni u tas-Suq), tal‑10 ta’ Ottubru 1990 (GURI Nru 240 tat‑13 ta’ Ottubru 1990, p. 3), fil-verżjoni applikabbli għall-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 287/90”), intitolat “Kamp ta’ applikazzjoni u relazzjoni mad-dritt [tal-Unjoni]”, jipprovdi, fil-paragrafu 4 tiegħu:
“L-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ dan it-titolu ssir abbażi tal-prinċipji tad-dritt [tal-Unjoni] applikabbli fil-qasam tal-kompetizzjoni.”
7
L-Artikolu 12 ta’ din il-liġi, intitolat “Abbuż minn pożizzjoni dominanti”, jipprevedi, fil-paragrafu 1c tiegħu:
“Il-proċeduri dwar il-ksur tal-Artikoli 101 jew 102 TFUE jew tal-Artikoli 2 jew 3 ta’ din il-liġi, inkluż l-eżerċizzju mill-[AGCM] tas-setgħat imsemmija f’dan il-Kapitolu II, josservaw il-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni u [l-Karta]”.
8
L-Artikolu 14 tal-imsemmija liġi, intitolat “Sanzjonijiet”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Fil-każ ta’ allegat ksur tal-Artikoli 101 jew 102 TFUE jew tal-Artikoli 2 jew 3 ta’ din il-liġi, l-[AGCM] twettaq l-investigazzjoni f’terminu raġonevoli u tikkomunika l-ftuħ tal-investigazzjoni lill-impriżi u l-entitajiet ikkonċernati. Id-detenturi jew ir-rappreżentanti legali tal-impriżi u l-entitajiet għandhom id-dritt li jinstemgħu, personalment jew permezz ta’ rappreżentant speċjali, fil-limitu ta’ żmien stabbilit fil-mument tan-notifika u għandhom jingħataw l-opportunità li jippreżentaw osservazzjonijiet u opinjonijiet fi kwalunkwe stadju tal-istruttorja, kif ukoll li jinstemgħu mill-ġdid qabel l-għeluq tal-investigazzjoni.”
Id-Digriet tal-President tar-Repubblika Nru 217/98;
9
L-Artikolu 6 tad-decreto del Presidente della Repubblica n. 217 – Regolamento recante norme in materia di procedure istruttorie di competenza dell’Autorità garante della concorrenza e del mercato (id-Digriet tal-President tar-Repubblika Nru 217, li Jirregola l-Proċeduri ta’ Investigazzjoni li Jaqgħu Taħt il-Kompetenza tal-Awtorità li Tiggarantixxi l-Osservanza tal-Kompetizzjoni u tar-Regoli tas-Suq), tat‑30 ta’ April 1998 (GURI Nru 158, tad‑9 ta’ Lulju 1998), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem id-“Digriet tal-President tar-Repubblika Nru 217/98”), intitolat “Ftuħ tal-investigazzjoni”, jipprevedi, fil-paragrafu 3 tiegħu:
“Id-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-investigazzjoni għandha tindika l-elementi essenzjali tal-allegat ksur, it-terminu għall-għeluq tal-proċedura, il-persuna responsabbli mill-proċedura, id-dipartiment li fih l-atti tal-proċedura jistgħu jiġu kkonsultati, kif ukoll it-terminu li fih l-impriżi u l-entitajiet ikkonċernati jistgħu jeżerċitaw id-dritt għal smigħ imsemmi fl-Artikolu 14(1) tal-[Liġi Nru 287/90].”
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
10
Permezz ta’ deċiżjoni tat‑22 ta’ Marzu 2017, l-AGCM fetħet il-fażi ta’ investigazzjoni ta’ proċedura ta’ ksur, skont l-Artikolu 14 tal-Liġi Nru 287/90 (iktar ’il quddiem il-“proċedura ta’ investigazzjoni inkwistjoni”), fir-rigward ta’ 19-il kumpannija, fosthom Imballaggi Piemontesi, sabiex tikkonstata eventwali ksur tal-Artikolu 101 TFUE minħabba l-parteċipazzjoni tagħhom f’allegat akkordju fil-folji tal-kartun ikkorrugat, imsejjaħ l-“akkordju fuq il-folji”. Din id-deċiżjoni ffissat it-terminu għall-għeluq ta’ din il-proċedura ta’ investigazzjoni għall‑31 ta’ Mejju 2018.
11
Permezz ta’ deċiżjoni tal‑5 ta’ Lulju 2017, l-imsemmija proċedura ta’ investigazzjoni ġiet estiża għal tliet kumpanniji oħra minħabba l-parteċipazzjoni tagħhom f’dan l-allegat akkordju, kif ukoll għal erba’ kumpanniji, fosthom Imballaggi Piemontesi, minħabba l-parteċipazzjoni tagħhom f’akkordju preżunt ieħor fis-suq tal-imballaġġi, imsejjaħ l-“akkordju fuq l-imballaġġi”, bi ksur tal-Artikolu 101 TFUE.
12
Permezz ta’ deċiżjoni tal‑5 ta’ Diċembru 2017, il-proċedura ta’ investigazzjoni inkwistjoni ġiet estiża wkoll għal żewġ kumpanniji oħra minħabba l-parteċipazzjoni tagħhom fl-allegat akkordju fuq il-folji kif ukoll għal tmien kumpanniji oħra minħabba l-parteċipazzjoni tagħhom fl-allegat akkordju fuq l-imballaġġi.
13
Permezz ta’ deċiżjoni tal‑31 ta’ Jannar 2018, it-terminu għall-għeluq ta’ din il-proċedura ta’ investigazzjoni, inizjalment iffissat għall‑31 ta’ Mejju 2018, ġie pospost għall‑31 ta’ Diċembru 2018.
14
Permezz ta’ deċiżjoni tad‑9 ta’ Mejju 2018, il-proċedura ta’ investigazzjoni inkwistjoni ġiet estiża għal erba’ kumpanniji oħra minħabba l-parteċipazzjoni tagħhom fl-allegat akkordju fuq il-folji kif ukoll għal żewġ kumpanniji oħra minħabba l-parteċipazzjoni tagħhom fl-allegat akkordju fuq l-imballaġġi.
15
Permezz ta’ deċiżjoni tal‑31 ta’ Ottubru 2018, minn naħa, din il-proċedura ta’ investigazzjoni reġgħet ġiet estiża għal tliet kumpanniji oħra minħabba l-parteċipazzjoni tagħhom fl-allegat akkordju fuq il-folji kif ukoll għal sitt kumpanniji oħra minħabba l-parteċipazzjoni tagħhom fl-allegat akkordju fuq l-imballaġġi.
16
Min-naħa l-oħra, l-għan tal-imsemmija proċedura ta’ investigazzjoni ġie estiż ukoll għall-konstatazzjoni, l-ewwel nett, ta’ eventwali aġir intiż sabiex jillimita jew jikkontrolla l-produzzjoni ta’ folji tal-kartun ikkorrugat, it-tieni nett, ta’ definizzjoni miftiehma tal-lista tal-prezzijiet għas-sena 2004, kif ukoll, it-tielet nett, fir-rigward tas-suq tal-imballaġġi, ta’ tqassim ta’ klijenti fil-kuntest ta’ eventwali sejħiet għal offerti magħmula minn dawn tal-aħħar, bi ksur tal-Artikolu 101 TFUE.
17
Fl-aħħar nett, dejjem permezz ta’ din id-deċiżjoni tal‑31 ta’ Ottubru 2018, it-terminu għall-għeluq tal-istess proċedura ta’ investigazzjoni ġie pospost għat-tieni darba u ġie ffissat għad‑19 ta’ Lulju 2019.
18
Id-deċiżjoni li tagħlaq il-proċedura ta’ investigazzjoni inkwistjoni ġiet adottata fis‑17 ta’ Lulju 2019. Permezz ta’ din id-deċiżjoni, l-AGCM ikkonstatat li Imballaggi Piemontesi kienet ipparteċipat fl-akkordju fuq il-folji u imponiet fuq din il-kumpannija multa ta’ EUR 6147746.
19
Permezz ta’ sentenza tal‑24 ta’ Mejju 2021, it-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali għal-Lazio, l-Italja) ċaħdet ir-rikors ta’ Imballaggi Piemontesi kontra l-imsemmija deċiżjoni.
20
Din il-kumpannija appellat minn din is-sentenza quddiem il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja), li, permezz ta’ sentenza tal‑1 ta’ Marzu 2023, laqa’ parzjalment dan l-appell u laqa’ r-rikors tal-ewwel istanza, iżda biss fir-rigward tal-ammont tal-multa.
21
Imballaggi Piemontesi ppreżentat, quddiem din l-istess qorti, rikors intiż għar-reviżjoni tas-sentenza tal‑1 ta’ Marzu 2023. Huwa fil-kuntest ta’ dan ir-rikors li l-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat), li hija l-qorti tar-rinviju, ressqet dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari.
22
Il-qorti tar-rinviju tirrileva li l-proċedura ta’ investigazzjoni inkwistjoni kienet ta’ kumplessità eċċezzjonali, peress li din kienet tirrigwarda l-konstatazzjoni ta’ żewġ akkordji kuntrarji għall-Artikolu 101 TFUE, jiġifieri l-akkordju fuq il-folji u l-akkordju fuq il-imballaġġi, u li kemm in-numru ta’ impriżi kkonċernati minn din il-proċedura ta’ investigazzjoni kif ukoll l-għan tagħha twessgħu maż-żmien. Konsegwentement, it-terminu għall-għeluq kellu jiġi pospost darbtejn sabiex, minn naħa, jiġi żgurat l-eżerċizzju korrett u effikaċi tal-missjonijiet legali tal-AGCM intiżi sabiex jipproteġu l-kompetizzjoni libera skont l-Artikoli 101 u 102 TFUE u, min-naħa l-oħra, jiġu ggarantiti d-drittijiet tad-difiża kemm tal-impriżi inizjalment koperti mill-imsemmija proċedura ta’ investigazzjoni kif ukoll ta’ dawk li għalihom din ġiet estiża.
23
Din il-qorti tindika li ebda dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni jew tad-dritt nazzjonali ma tipprevedi terminu imperattiv għall-għeluq tal-proċeduri amministrattivi intiżi sabiex tiġi kkonstatata l-eżistenza ta’ akkordju antikompetittiv.
24
Fir-rigward tad-dritt nazzjonali, it-tul massimu tal-proċedura ta’ investigazzjoni ma huwiex irregolat b’mod fiss. Fil-fatt, l-Artikolu 6(3) tad-Digriet tal-President tar-Repubblika Nru 217/98 jipprovdi li d-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-investigazzjoni għandha tindika, b’mod partikolari, it-terminu għall-għeluq tal-proċedura ta’ investigazzjoni, u b’hekk tagħti lill-AGCM setgħa diskrezzjonali li tippermettilha tiffissa terminu b’awtonomija sħiħa, skont il-kumplessità ta’ kull proċedura.
25
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar jekk it-terminu għall-għeluq indikat fid-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-investigazzjoni għandux jitqies li huwa ta’ natura imperattiva jew jekk, kif din il-qorti tixtieq tqis, l-AGCM għandhiex tkun tista’ tipposponi unilateralment dan it-terminu, permezz ta’ att motivat, meta jseħħu ċirkustanzi li jagħmlu l-investigazzjoni iktar kumplessa minn dak li din l-awtorità kienet ipprevediet inizjalment.
26
F’dan ir-rigward, l-imsemmija qorti tirrileva, l-ewwel nett, li l-Artikolu 6(3) tad-Digriet tal-President tar-Repubblika Nru 217/98 ma jikklassifikax bħala obbligatorju t-terminu għall-għeluq tal-proċedura.
27
It-tieni nett, għandu jkun hemm qbil mal-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza tal-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) tad‑29 ta’ Mejju 2018, li tipprovdi li, bħalma l-AGCM għandha s-setgħa li tiddetermina b’mod awtonomu, każ b’każ, it-terminu neċessarju sabiex tingħalaq il-proċedura ta’ investigazzjoni, hija għandha wkoll is-setgħa li tiddefinixxi mill-ġdid it-tul tagħha matul l-investigazzjoni, bil-kundizzjoni li tagħmel dan qabel l-iskadenza tat-terminu ta’ għeluq inizjalment stabbilit u permezz ta’ att debitament motivat.
28
F’ċerti sentenzi, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) ikkonstata, fir-rigward ta’ proċeduri mmexxija minn awtoritajiet nazzjonali oħra ta’ kontroll u ta’ sorveljanza, in-natura imperattiva tat-termini ta’ għeluq stabbiliti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli għal kull waħda minn dawn l-awtoritajiet. Il-qorti tar-rinviju tenfasizza madankollu li dan ma huwiex il-każ tal-proċeduri mmexxija mill-AGCM fil-qasam tal-kompetizzjoni, li għalihom id-digriet tal-President tar-Repubblika Nru 217/98 ma jipprevedix terminu li fih il-proċedura ta’ investigazzjoni għandha tingħalaq, iżda jħalli l-iffissar tiegħu għall-evalwazzjoni tal-AGCM skont il-kumplessità ta’ kull kawża.
29
It-tielet nett, il-qorti tar-rinviju tirreferi għall-punt 28 tas-sentenza tat‑28 ta’ Frar 2013, Eżami mill-ġdid Arango Jaramillo et vs BEI (C‑334/12 RX-II, EU:C:2013:134), li minnu jirriżulta li, meta t-tul tal-proċedura ma jkunx stabbilit minn dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, in-natura “raġonevoli” tat-terminu meħud mill-istituzzjoni sabiex tadotta l-att inkwistjoni għandha tiġi evalwata skont iċ-ċirkustanzi kollha speċifiċi għal kull kawża u, b’mod partikolari, skont l-importanza tat-tilwima għall-persuna kkonċernata, il-kumplessità tal-kawża u l-aġir tal-partijiet inkwistjoni. Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat, fil-punt 29 tal-imsemmija sentenza, li n-natura raġonevoli ta’ terminu ma tistax tiġi stabbilita b’riferiment għal limitu massimu speċifiku, stabbilit b’mod astratt, iżda għandha tiġi evalwata f’kull każ speċifiku skont iċ-ċirkustanzi tal-kawża.
30
Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tirrileva li mill-punt 105 tas-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea tas‑27 ta’ Ġunju 2012, Bolloré vs Il‑Kummissjoni (T‑372/10, EU:T:2012:325), minn naħa, jirriżulta li l-qbiż ta’ terminu raġonevoli jista’ jikkostitwixxi motiv għall-annullament ta’ deċiżjoni li tikkonstata ksur biss jekk jiġi stabbilit li l-ksur ta’ dan il-prinċipju ppreġudika d-drittijiet tad-difiża tal-impriżi kkonċernati u, min-naħa l-oħra, li, lil hinn minn din l-ipoteżi speċifika, in-nuqqas ta’ osservanza tal-obbligu li tingħata deċiżjoni f’terminu raġonevoli ma jaffettwax il-validità tal-proċedura amministrattiva.
31
F’dan il-kuntest, l-impriżi kkonċernati huma obbligati juru b’mod suffiċjentement preċiż li huma ltaqgħu ma’ diffikultajiet sabiex jiddefendu ruħhom kontra l-allegazzjonijiet tal-Kummissjoni Ewropea, billi jippreċiżaw liema huma d-dokumenti jew ix-xhieda li huma ma jistgħux iktar jitolbu u r-raġunijiet għaliex dan huwa ta’ natura li jikkomprometti d-difiża tagħhom.
32
Il-qorti tar-rinviju tafferma li, f’dan il-każ, ma hemm l-ebda dubju li Imballaggi Piemontesi ma wrietx kif il-posponiment tat-terminu għall-għeluq tal-proċedura ta’ investigazzjoni inkwistjoni ppreġudika l-eżerċizzju tad-drittijiet tad-difiża tagħha. Għall-kuntrarju, dan il-posponiment ġie deċiż sabiex jippermetti d-dibattitu kontradittorju mal-impriżi kkonċernati u, konsegwentement, l-eżerċizzju sħiħ tad-drittijiet tad-difiża tagħhom b’rabta mal-estensjoni suġġettiva u oġġettiva ta’ din il-proċedura, jiġifieri ċirkustanzi ġodda li tfaċċaw matulha. Għalhekk, hija taqbel mal-opinjoni tal-AGCM, li tqis li l-fatt li jiġi pprojbit il-posponiment tat-terminu ta’ għeluq inizjalment previst iwassal, f’kawżi ta’ tali kumplessità, għar-riskju sistemiku li l-aġir li jikkostitwixxi ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni jibqa’ mhux issanzjonat, u dan jippreġudika l-prinċipju ta’ effettività.
33
Bħala konklużjoni, din il-qorti tenfasizza li, anki li kieku kellu jitqies li t-terminu għall-għeluq tal-proċedura ta’ investigazzjoni stabbilit mill-AGCM fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet huwa imperattiv, din l-awtorità titlef biss is-setgħa ta’ sanzjoni tagħha, iżda mhux is-“setgħa vinkolanti” tagħha, jiġifieri s-setgħa li tikkonstata l-akkordju u li tipprojbixxi lill-impriżi kkonċernati milli jadottaw, fil-futur, aġir simili.
34
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) iddeċieda li jissospendi l-proċedura u jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikoli 41 u 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u l-Artikolu 46 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali jipprekludu leġiżlazzjoni bħal-leġiżlazzjoni nazzjonali li, fil-qasam tas-sorveljanza tal-akkordji li jirrestrinġu l-kompetizzjoni, għall-finijiet tal-eżerċizzju tal-poteri ta’ impożizzjoni ta’ sanzjonijiet u bla ħsara għall-eżerċizzju tal-poteri ta’ infurzar, ma tipprevedix espressament li t-terminu għall-għeluq tal-proċedura stabbilit mill-[AGCM] fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet ikun mandatorju, u tawtorizza lil din l-awtorità testendi t-terminu unilateralment, permezz ta’ miżuri ta’ proroga ġġustifikati, meta jkun hemm ċirkustanzi li jeżiġu estensjoni oġġettiva jew suġġettiva tal-evalwazzjoni?”
Fuq id-domanda preliminari
35
Preliminarjament, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tagħti lill-qorti nazzjonali risposta utli li tippermettilha tiddeċiedi t-tilwima li tkun tressqet quddiemha (sentenza tas‑17 ta’ Lulju 1997, Krüger, C‑334/95, EU:C:1997:378, punt 22). F’dan id-dawl, jekk ikun il-każ, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tifformula mill-ġdid id-domandi li jkunu sarulha (ara s-sentenzi tat‑28 ta’ Novembru 2000, Roquette Frères, C-88/99, EU:C:2000:652, punt 18, u tal‑4 ta’ Settembru 2025, C.J. (Eżekuzzjoni ta’ kundanna wara MAE), C‑305/22, EU:C:2025:665, punt 88).
36
Fl-ewwel lok, għandu jiġi rrilevat li, f’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tidentifika, bħala dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li jeħtieġu, fil-fehma tagħha, interpretazzjoni, l-Artikoli 41 u 47 tal-Karta.
37
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar ukoll li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-Karta, sa fejn hija kkonċernata l-azzjoni tal-Istati Membri, huwa ddefinit fl-Artikolu 51(1) tagħha, li jipprovdi li d-dispożizzjonijiet tal-Karta huma indirizzati lill-Istati Membri meta jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni biss, dispożizzjoni li tikkonferma l-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja li tipprovdi li d-drittijiet fundamentali ggarantiti fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni huma intiżi li japplikaw fis-sitwazzjonijiet kollha rregolati mid-dritt tal-Unjoni, iżda mhux lil hinn minn dawn is-sitwazzjonijiet (ara s-sentenzi tas‑26 ta’ Frar 2013, Åkerberg Fransson, C‑617/10, EU:C:2013:105, punt 19, u tas‑6 ta’ Marzu 2025, D. K. (Żvestiment ta’ Mħallef), C‑647/21 u C‑648/21, EU:C:2025:143, punt 38).
38
Mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li l-kawża prinċipali tikkonċerna leġiżlazzjoni nazzjonali dwar it-termini applikabbli għall-fażi ta’ investigazzjoni ta’ proċedura mmexxija minn awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni għall-implimentazzjoni tad-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni, u b’mod iktar partikolari tal-Artikolu 101 TFUE.
39
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali tikkostitwixxi implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta. Din tal-aħħar hija għalhekk applikabbli għall-kawża prinċipali.
40
Fit-tieni lok, peress li d-domanda preliminari tirrigwarda wkoll l-Artikolu 6 tal-KEDB, għandu jitfakkar li għalkemm, kif jikkonferma l-Artikolu 6(3) TUE, id-drittijiet fundamentali stabbiliti fil-KEDB jagħmlu parti mid-dritt tal-Unjoni bħala prinċipji ġenerali u għalkemm l-Artikolu 52(3) tal-Karta jipprovdi li d-drittijiet previsti fiha li jikkorrispondu għal drittijiet iggarantiti mill-KEDB għandhom l-istess tifsira u l-istess portata bħal dawk li tagħtihom l-imsemmija konvenzjoni, din tal-aħħar ma hijiex, minħabba li l-Unjoni ma aderixxietx għaliha, strument legali li jagħmel formalment parti mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni (sentenza tat‑18 ta’ April 2024, Préfet du Gers u Institut national de la statistique et des études économiques, C‑716/22, EU:C:2024:339, punt 50 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
41
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll l-eżami tal-validità tal-atti tal-Unjoni għandhom jitwettqu fid-dawl tad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta (sentenza tat‑18 ta’ April 2024, Préfet du Gers u Institut national de la statistique et des études économiques, C‑716/22, EU:C:2024:339, punt 50 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
42
Il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li llum huwa espress fl-Artikolu 47 tal-Karta. Dan l-Artikolu 47 jiżgura, fid-dritt tal-Unjoni, il-protezzjoni mogħtija mill-Artikolu 6(1), u l-Artikolu 13 tal-KEDB. Għaldaqstant, għandu jsir riferiment biss għall-imsemmi Artikolu 47 (sentenza tas‑16 ta’ Mejju 2017, Berlioz Investment Fund, C-682/15, EU:C:2017:373, punt 54 u l-ġurisprudenza ċċitata).
43
Fit-tielet lok, fir-rigward tal-Artikolu 41 tal-Karta, għandu jitfakkar li mill-formulazzjoni ta’ dan l-artikolu jirriżulta b’mod ċar li dan ma huwiex indirizzat lill-Istati Membri, iżda biss lill-istituzzjonijiet, lill-korpi u lill-organi tal-Unjoni (sentenza tat‑22 ta’ Settembru 2022, Országos Idegenrendészeti Fġigazgatóság et, C‑159/21, EU:C:2022:708, punt 34 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
44
Madankollu, sa fejn il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar l-osservanza tat-terminu raġonevoli fil-kuntest tal-proċeduri li jaqgħu taħt id-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni mmexxija mill-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni, għandu jitfakkar ukoll li d-dritt għal amministrazzjoni tajba, stabbilit fl-Artikolu 41 tal-Karta, jirrifletti prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li huwa intiż li japplika għall-Istati Membri meta jimplimentaw dan id-dritt (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Settembru 2022, Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság et (C‑159/21, EU:C:2022:708, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata).
45
Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta wkoll li l-osservanza ta’ terminu raġonevoli fit-tmexxija ta’ proċedura amministrattiva fuq kwistjoni ta’ kompetizzjoni tikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Settembru 2006, Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied vs Il‑Kummissjoni, C‑105/04 P, EU:C:2006:592, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata), li barra minn hekk hija riprodotta bħala komponent tad-dritt għal amministrazzjoni tajba mill-Artikolu 41(1) tal-Karta.
46
Fl-aħħar nett, fir-raba’ lok, it-talba għal deċiżjoni preliminari ssemmi wkoll il-prinċipju ta’ effettività.
47
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jitqies li, permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 101 TFUE, moqri fid-dawl tal-prinċipju ġenerali tad-dritt għal amministrazzjoni tajba, tal-Artikolu 47 tal-Karta kif ukoll tal-prinċipju ta’ effettività, għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li, fil-kuntest ta’ proċedura intiża għall-konstatazzjoni ta’ prattika antikompetittiva mmexxija minn awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni, ma tipprevedix espressament li t-terminu għall-għeluq tal-fażi ta’ investigazzjoni ta’ din il-proċedura, stabbilit minn din l-awtorità fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, huwa ta’ natura imperattiva, b’tali mod li l-imsemmija awtorità tista’ tipposponi unilateralment dan it-terminu, permezz ta’ atti motivati, meta jseħħu ċirkustanzi li jwasslu għal estensjoni tas-suġġett tal-imsemmija proċedura jew tan-numru ta’ impriżi kkonċernati minnha.
48
F’dan ir-rigward, fl-assenza ta’ leġiżlazzjoni speċifika tal-Unjoni li tirregola t-termini proċedurali fil-qasam tal-istabbiliment tal-ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni u tal-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet għal dan il-ksur mill-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni, huma l-Istati Membri li għandhom jistabbilixxu u japplikaw ir-regoli proċedurali nazzjonali f’dan il-qasam (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2025, Caronte à Tourist, C‑511/23, iktar ’il quddiem is-“sentenza Caronte à Tourist”, EU:C:2025:42, punt 43 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
49
Madankollu, l-Istati Membri għandhom jeżerċitaw din il-kompetenza fl-osservanza tad-dritt tal-Unjoni. Fid-dawl tal-prinċipju ta’ effettività, dawn ma jistgħux jirrendu prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-implimentazzjoni ta’ dan id-dritt u, speċifikament fil-qasam tad-dritt tal-kompetizzjoni, huma għandhom jiżguraw li r-regoli li jistabbilixxu jew japplikaw ma jippreġudikawx l-applikazzjoni effettiva tal-Artikoli 101 u 102 TFUE (sentenza Caronte & Tourist, punt 44 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
50
Ir-regoli nazzjonali li jistabbilixxu t-termini proċedurali fil-qasam tal-istabbiliment tal-ksur u tal-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet mill-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni għandhom jitfasslu b’mod li jistabbilixxu bilanċ bejn, minn naħa, l-għanijiet li tiġi ggarantita ċ-ċertezza legali u li jiġi żgurat it-trattament tal-kawżi f’terminu raġonevoli bħala prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni u, min-naħa l-oħra, l-implimentazzjoni effettiva u effikaċi tal-Artikoli 101 u 102 TFUE, sabiex jiġi osservat l-interess pubbliku intiż li jiġi evitat li l-funzjonament tas-suq intern jiġi distort minn ftehimiet jew prattiki li huma ta’ ħsara għall-kompetizzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2021, Whiteland Import Export, C‑308/19, EU:C:2021:47, punt 49).
51
Sabiex jiġi ddeterminat jekk sistema nazzjonali ta’ preskrizzjoni tosservax tali ekwilibriju, jeħtieġ li jittieħed inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, it-tul tat-terminu kkonċernat kif ukoll il-modalitajiet kollha ta’ applikazzjoni tagħha, bħad-data li fiha tibda tiddekorri, il-modalitajiet li għandhom iseħħu sabiex dan it-terminu jingħata bidu kif ukoll dawk li jippermettu s-sospensjoni jew l-interruzzjoni tiegħu (sentenza Caronte & Tourist, punt 47 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
52
Għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll il-karatteristiċi partikolari marbuta mal-kawżi li jaqgħu taħt id-dritt tal-kompetizzjoni u, b’mod iktar partikolari, il-fatt li dawn il-kawżi jeħtieġu, bħala prinċipju, it-twettiq ta’ analiżi fattwali u ekonomika kumplessa (sentenza Caronte & Tourist, punt 48 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
53
Barra minn hekk, għall-finijiet tal-iffissar tal-limiti ratione temporis raġonevoli madwar il-proċeduri mressqa mill-awtoritajiet tal-kompetizzjoni nazzjonali bil-għan li jissanzjonaw il-prattiki antikompetittivi, il-prinċipju ta’ ċertezza legali jimponi lill-Istati Membri jistabbilixxu sistema ta’ termini suffiċjentement preċiża, ċara u prevedibbli sabiex l-atturi kollha involuti jkunu jistgħu jsiru jafu b’eżattezza l-portata tal-obbligi li r-regoli inkwistjoni jimponulhom u sabiex b’konsegwenza ta’ dan jieħdu l-miżuri tagħhom (sentenza Caronte & Tourist, punt 49 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
54
Barra minn hekk, fid-determinazzjoni tat-termini proċedurali fil-qasam tal-istabbiliment tal-ksur u tal-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet mill-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni, l-Istati Membri jistgħu jipprevedu mhux biss regoli ġenerali ta’ preskrizzjoni applikabbli għall-proċedura ta’ ksur fl-intier tagħha, iżda wkoll, jekk ikun il-każ, termini li jirregolaw l-iżvolġiment ta’ ċerti stadji ta’ din il-proċedura (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Caronte & Tourist, punt 51).
55
Fir-rigward ta’ dawn it-termini, l-Istati Membri jistgħu jipprevedu li dawn ma jiġux iddeterminati b’mod astratt u ġenerali, iżda jiġu stabbiliti minn dawn l-awtoritajiet każ b’każ, skont il-kumplessità ta’ kull proċedura ta’ ksur, sakemm ir-regoli nazzjonali dwar l-imsemmija termini jkunu konformi mar-rekwiżiti msemmija fil-punti 50 sa 53 ta’ din is-sentenza (ara, b’analoġija, is-sentenza Caronte & Tourist, punt 51).
56
Fir-rigward tal-possibbiltà li jiġi pospost it-terminu għall-għeluq tal-fażi ta’ investigazzjoni stabbilit mill-awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, għandu jitfakkar, l-ewwel nett, li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, sabiex jissodisfaw b’mod effettiv l-obbligu tagħhom li jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-kompetizzjoni, l-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni għandhom ikunu f’pożizzjoni li jagħtu gradi ta’ prijorità differenti lill-ilmenti mressqa quddiemhom billi jkollhom, għal dan l-għan, marġni ta’ diskrezzjoni wiesa’ (sentenza Caronte & Tourist, punt 57 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
57
Issa, ma jistax jiġi eskluż li, skont il-prijorità li għandha tingħata lil proċedura ta’ ksur waħda jew iktar pendenti, awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni tiġi mġiegħla tipposponi temporanjament l-investigazzjoni ta’ proċedura ta’ ksur oħra, u għalhekk it-terminu għall-għeluq tal-fażi ta’ investigazzjoni tagħha.
58
It-tieni nett, kif jirriżulta mill-punt 52 ta’ din is-sentenza, il-kawżi li jaqgħu taħt id-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni jeħtieġu, bħala prinċipju, it-twettiq ta’ analiżi fattwali u ekonomika kumplessa. Għalhekk, f’numru sinjifikattiv ta’ każijiet li jippreżentaw livell għoli ta’ kumplessità, jista’ jirriżulta indispensabbli li jiġu adottati diversi atti u miżuri istruttorji sabiex issir tali analiżi, peress li tali atti u miżuri neċessarjament itawlu t-tul tal-proċedura ta’ ksur (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2021, Whiteland Import Export, C‑308/19, EU:C:2021:47, punt 56).
59
It-tielet nett, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li sistema nazzjonali ta’ preskrizzjoni li, għal raġunijiet inerenti għaliha, tostakola, b’mod sistematiku, l-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet effettivi u dissważivi għal ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni hija ta’ natura li tirrendi l-applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli. Konsegwentement, hija kkunsidrat li leġiżlazzjoni nazzjonali, li tistabbilixxi terminu ta’ preskrizzjoni li l-applikazzjoni tiegħu, fid-dawl tal-kumplessità għolja tal-kawżi li jaqgħu taħt id-dritt tal-kompetizzjoni, seta’ joħloq riskju sistemiku ta’ impunità tal-fatti li jikkostitwixxu ksur ta’ dan id-dritt, ma hijiex konformi mal-prinċipju ta’ effettività (sentenza Caronte & Tourist, punt 73 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
60
F’din il-perspettiva, il-projbizzjoni, għal awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni, li tipposponi t-terminu għall-għeluq tal-fażi ta’ investigazzjoni ta’ proċedura ta’ ksur tista’ tkun ta’ natura li tostakola l-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet effettivi u dissważivi għal ksur tal-Artikolu 101 jew 102 TFUE.
61
Fil-fatt, tali projbizzjoni tista’ tipprekludi lil din l-awtorità milli twettaq investigazzjoni li tkopri l-aspetti kollha ta’ prattika antikompetittiva, billi tobbligaha tadotta deċiżjoni abbażi ta’ elementi potenzjalment inkompleti, u dan sabiex ma tiġix imċaħħda mill-possibbiltà li tissanzjona lill-impriżi li lilhom it-terminu għall-għeluq ikun ġie inizjalment ikkomunikat. Ir-riżultat huwa riskju ta’ impunità ta’ ċerti fatti li jikkostitwixxu ksur tal-imsemmija artikoli u/jew ta’ impunità tal-aġir ta’ ċerti impriżi oħra li pparteċipaw ukoll f’dan il-ksur iżda li ma kinux koperti mill-proċedura ta’ ksur sa mill-bidu tagħha.
62
Minn dan isegwi li l-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni għandhom ikunu jistgħu, meta dan jirriżulta neċessarju sabiex ikunu f’pożizzjoni li jimponu sanzjonijiet effettivi u dissważivi għall-ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni, jipposponu t-terminu għall-għeluq tal-fażi ta’ investigazzjoni ta’ din il-proċedura.
63
Madankollu, tali posponiment ta’ dan it-terminu ta’ għeluq ma għandux, bħala prinċipju, ikollu bħala konsegwenza qbiż tat-terminu raġonevoli li fih l-imsemmija fażi tal-proċedura ta’ ksur għandha tiġi konkluża.
64
F’dan ir-rigward, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li n-natura raġonevoli tat-terminu adottat sabiex jiġi adottat att għandha tiġi evalwata skont iċ-ċirkustanzi kollha speċifiċi għal kull kawża u, b’mod partikolari, skont l-importanza tat-tilwima għall-persuna kkonċernata, il-kumplessità tal-kawża u l-aġir tal-partijiet inkwistjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑28 ta’ Frar 2013, Eżami mill-ġdid Arango Jaramillo et vs BEI, C‑334/12 RX-II, EU:C:2013:134, punt 28 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
65
Madankollu, il-lista ta’ dawn il-kriterji ma hijiex eżawrjenti u l-evalwazzjoni tan-natura raġonevoli tat-terminu ma teżiġix eżami sistematiku taċ-ċirkustanzi tal-kawża fid-dawl ta’ kull wieħed minnhom meta t-tul tal-proċedura jidher iġġustifikat fir-rigward ta’ wieħed biss. B’hekk, il-kumplessità tal-kawża tista’ tiġi aċċettata sabiex jiġi ġġustifikat terminu prima facie twil wisq (ara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal‑25 ta’ Jannar 2007, Sumitomo Metal Industries u Nippon Steel vs Il‑Kummissjoni, C‑403/04 P u C‑405/04 P, EU:C:2007:52, punt 117, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
66
Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat ukoll li n-natura raġonevoli ta’ terminu ma tistax tiġi stabbilita b’riferiment għal limitu massimu preċiż, iddeterminat b’mod astratt, iżda għandha tiġi evalwata f’kull każ partikolari skont iċ-ċirkustanzi tal-kawża (sentenza tat‑28 ta’ Frar 2013, Eżami mill-ġdid Arango Jaramillo et vs BEI, C‑334/12 RX-II, EU:C:2013:134, punt 29 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
67
B’mod iktar ġenerali, differiment tat-terminu tal-għeluq tal-fażi ta’ investigazzjoni tal-proċedura ta’ ksur ma għandux iwassal għal ksur tad-drittijiet fundamentali tal-impriżi kkonċernati. Fil-fatt, fl-eżerċizzju tal-awtonomija proċedurali tiegħu, Stat Membru għandu jiżgura mhux biss l-effettività sħiħa tad-dritt tal-Unjoni, iżda wkoll ir-rispett tad-drittijiet fundamentali, fosthom, b’mod partikolari, id-drittijiet tad-difiża tal-impriżi kkonċernati minn proċeduri ta’ ksur (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Caronte & Tourist, punt 62 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
68
F’dan il-kuntest, għandu jitfakkar li d-dritt għal amministrazzjoni tajba jinkludi l-obbligu għall-amministrazzjoni li timmotiva d-deċiżjonijiet tagħha (sentenza tal‑24 ta’ Novembru 2020, Minister van Buitenlandse Zaken, C‑225/19 u C‑226/19, EU:C:2020:951, punt 34 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata), peress li dan l-obbligu jikkostitwixxi wkoll, sa fejn huwa intiż li jippermetti lill-persuna kkonċernata tifhem ir-raġunijiet tal-miżura individwali li tikkawżalha preġudizzju, il-korollarju tal-prinċipju ta’ rispett tad-drittijiet tad-difiża (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2019, PI, C‑230/18, EU:C:2019:383, punt 57 u l-ġurisprudenza ċċitata).
69
Konsegwentement, fl-ewwel lok, il-posponiment tat-terminu għall-għeluq tal-fażi ta’ investigazzjoni ta’ proċedura ta’ ksur għandu, konformement mal-prinċipju ta’ ċertezza legali msemmi fil-punt 53 ta’ din is-sentenza u mar-rekwiżit ta’ prevedibbiltà li jirriżulta minnu, jiġi kkomunikat lill-impriża kkonċernata mill-iktar fis possibbli u, fi kwalunkwe każ, qabel l-iskadenza tat-terminu għall-għeluq pospost. Barra minn hekk, id-deċiżjoni ta’ posponiment għandha tiffissa t-terminu l-ġdid għall-għeluq ta’ din il-fażi ta’ investigazzjoni.
70
F’dan ir-rigward, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-prinċipju ta’ ċertezza legali, li għandu bħala korollarju tiegħu l-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, jirrikjedi, b’mod partikolari, li d-dispożizzjonijiet legali jkunu ċari, preċiżi u prevedibbli fl-effetti tagħhom, b’mod partikolari meta dawn jista’ jkollhom konsegwenzi żvantaġġużi għall-individwi u għall-impriżi. Barra minn hekk, id-dritt li wieħed jibbaża ruħu fuq il-prinċipju tal-aspettattivi leġittimi huwa estiż għal kull individwu li jinsab f’sitwazzjoni li minnha jirriżulta li l-awtorità kompetenti, billi tatu garanziji preċiżi, ħolqitlu aspettattivi fondati (sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2018, Klohn, C-167/17, EU:C:2018:833, punti 50 u 51 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
71
Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, Imballagi Piemontesi tinvoka l-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi sabiex issostni li l-AGCM ma kellhiex dritt tipposponi t-terminu għall-għeluq tal-proċedura ta’ investigazzjoni inkwistjoni. Issa, bla ħsara għal verifika mill-qorti tar-rinviju, mill-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja ma jirriżultax li din il-kumpannija kienet irċeviet assigurazzjonijiet mingħand din l-awtorità fir-rigward tal-fatt li t-terminu għall-għeluq stabbilit fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet ma setax jiġi pospost.
72
Fit-tieni lok, il-posponiment tat-terminu għall-għeluq tal-fażi ta’ investigazzjoni ta’ proċedura ta’ ksur għandu jkun debitament motivat mis-seħħ ta’ ċirkustanzi li għamlu l-investigazzjoni iktar kumplessa minn dak li l-awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni kienet ipprevediet fil-mument tal-iffissar ta’ dan it-terminu.
73
F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tindika li l-proċedura ta’ investigazzjoni inkwistjoni kienet ta’ kumplessità eċċezzjonali, u li kemm in-numru ta’ impriżi kkonċernati minn din il-proċedura kif ukoll is-suġġett tagħha twessgħu maż-żmien. Dan jispjega għaliex it-terminu għall-għeluq tal-imsemmija proċedura ġie pospost darbtejn sabiex, minn naħa, jiġi żgurat l-eżerċizzju effikaċi tal-missjonijiet tal-AGCM u, min-naħa l-oħra, jiġu ggarantiti d-drittijiet tad-difiża kemm tal-impriżi inizjalment koperti mill-istess proċedura kif ukoll ta’ dawk li għalihom din ġiet estiża. Hija dik il-qorti li għandha tivverifika li d-deċiżjonijiet ta’ posponiment tat-terminu għall-għeluq tal-proċedura ta’ investigazzjoni inkwistjoni kienu debitament motivati mis-seħħ ta’ tali ċirkustanzi.
74
Fl-aħħar nett, fit-tielet lok, il-posponiment tat-terminu tal-għeluq tal-fażi ta’ investigazzjoni ta’ proċedura ta’ ksur għandu jkun jista’, konformement mal-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva li jinsab fl-Artikolu 47 tal-Karta, ikun is-suġġett ta’ stħarriġ ġudizzjarju sabiex jiġi vverifikat jekk id-deċiżjoni li tipposponi dan it-terminu u li tistabbilixxi terminu ġdid għall-għeluq ġietx adottata b’osservanza tal-prinċipju ta’ terminu raġonevoli u tad-drittijiet tad-difiża tal-impriża kkonċernata, li jimplika, b’mod partikolari, li din id-deċiżjoni tkun ġiet ikkomunikata lil din l-impriża fi żmien xieraq u li din tkun ġiet debitament motivata mis-seħħ ta’ ċirkustanzi li għamlu l-investigazzjoni iktar kumplessa minn dak li l-awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni kienet ipprevediet fil-mument tal-iffissar tat-terminu pospost.
75
F’dan il-każ, l-eżistenza ta’ tali stħarriġ ġudizzjarju tidher li hija stabbilita, kif jirriżulta kemm mid-deċiżjoni tar-rinviju kif ukoll mill-osservazzjonijiet bil-miktub ta’ Imballaggi Piemontesi, li tindika li hija kkontestat quddiem il-qrati Taljani ż-żewġ posponimenti tat-terminu għall-għeluq tal-proċedura ta’ investigazzjoni inkwistjoni.
76
Għandu jingħad ukoll li anki jekk, f’każ partikolari, tali posponiment jikser il-prinċipju ta’ osservanza ta’ terminu raġonevoli, minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li l-ksur ta’ dan il-prinċipju jista’ jiġġustifika l-annullament ta’ deċiżjoni meħuda fi tmiem proċedura amministrattiva bbażata fuq l-Artikoli 101 jew 102 TFUE biss jekk dan iwassal ukoll għal ksur tad-drittijiet tad-difiża tal-impriża kkonċernata (sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Ferriere Nord vs Il‑Kummissjoni, C‑31/23 P, EU:C:2024:851, punt 150 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata) u li, f’dan il-kuntest, hija din l-impriża li għandha turi b’mod suffiċjenti fid-dritt li, minħabba t-tul eċċessiv tal-proċedura amministrattiva, hija ltaqgħet ma’ diffikultajiet sabiex tiddefendi ruħha kontra l-allegazzjonijiet tal-awtorità tal-kompetizzjoni (ara, b’analoġija, is-sentenza tad‑29 ta’ Marzu 2011, ArcelorMittal Luxembourg vs Il‑Kummissjoni u Il‑Kummissjoni vs ArcelorMittal Luxembourg et, C‑201/09 P u C‑216/09 P, EU:C:2011:190, punt 118 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
77
Issa, il-qorti tar-rinviju tindika li, fil-kawża prinċipali, Imballaggi Piemontesi ma wrietx li l-posponiment tat-terminu għall-għeluq tal-proċedura ta’ investigazzjoni inkwistjoni ppreġudika l-eżerċizzju tad-drittijiet tad-difiża tagħha.
78
Fl-aħħar nett, għandu jiġi ppreċiżat li l-possibbiltà li t-terminu għall-għeluq tal-proċeduri ta’ ksur jiġi pospost għall-Artikoli 101 u 102 TFUE mmexxija mill-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni tibqa’, fi kwalunkwe każ, suġġetta għal-limitu massimu tat-terminu ta’ preskrizzjoni assolut li d-determinazzjoni tiegħu taqa’, bla ħsara għall-osservanza tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività, fuq l-Istati Membri (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2021, Whiteland Import Export, C‑308/19, EU:C:2021:47, punt 37).
79
Fid-dawl tal-motivi kollha preċedenti, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l-Artikolu 101 TFUE, moqri fid-dawl tal-prinċipju ġenerali tad-dritt għal amministrazzjoni tajba, tal-Artikolu 47 tal-Karta kif ukoll tal-prinċipju ta’ effettività, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li, fil-kuntest ta’ proċedura intiża għall-konstatazzjoni ta’ prattika antikompetittiva mmexxija minn awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni, ma tipprevedix espressament li t-terminu għall-għeluq tal-fażi ta’ investigazzjoni ta’ din il-proċedura, stabbilit minn din l-awtorità fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, huwa ta’ natura imperattiva, b’tali mod li l-imsemmija awtorità tista’ tipposponi unilateralment dan it-terminu, permezz ta’ atti motivati suġġetti għal stħarriġ ġudizzjarju, meta jseħħu ċirkustanzi li jwasslu għal estensjoni tas-suġġett tal-imsemmija proċedura jew tan-numru ta’ impriżi kkonċernati minnha, bil-kundizzjoni li tali posponiment ma jkollux bħala konsegwenza qbiż tat-terminu raġonevoli li fih din il-fażi ta’ investigazzjoni għandha tiġi konkluża.
Fuq l-ispejjeż
80
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta' kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Għaxar Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 101 TFUE, moqri fid-dawl tal-prinċipju ġenerali tad-dritt għal amministrazzjoni tajba, tal-Artikolu 47 tal-Karta kif ukoll tal-prinċipju ta’ effettività,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li, fil-kuntest ta’ proċedura intiża għall-konstatazzjoni ta’ prattika antikompetittiva mmexxija minn awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni, ma tipprevedix espressament li t-terminu għall-għeluq tal-fażi ta’ investigazzjoni ta’ din il-proċedura, stabbilit minn din l-awtorità fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, huwa ta’ natura imperattiva, b’tali mod li l-imsemmija awtorità tista’ tipposponi unilateralment dan it-terminu, permezz ta’ atti motivati suġġetti għal stħarriġ ġudizzjarju, meta jseħħu ċirkustanzi li jwasslu għal estensjoni tas-suġġett tal-imsemmija proċedura jew tan-numru ta’ impriżi kkonċernati minnha, bil-kundizzjoni li tali posponiment ma jkollux bħala konsegwenza qbiż tat-terminu raġonevoli li fih din il-fażi ta’ investigazzjoni għandha tiġi konkluża.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: it-Taljan.