62018TJ0150_RES
Συνεκδικασθείσες υποθέσεις T‑150/18 και T‑345/18
BNP Paribas
κατά
Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (δεύτερο πενταμελές τμήμα)της 9ης Σεπτεμβρίου 2020
«Οικονομική και νομισματική πολιτική – Προληπτική εποπτεία πιστωτικών ιδρυμάτων – Εισφορά στο σύστημα εγγυήσεως των καταθέσεων ή στο ενιαίο ταμείο εξυγιάνσεως μέσω αμετάκλητων δεσμεύσεων πληρωμής – Καθήκοντα που ανατίθενται στην ΕΚΤ – Ειδικές εποπτικές εξουσίες της ΕΚΤ – Άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, και άρθρο 16, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, και παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 1024/2013 – Μέτρο που επιβάλλει την αφαίρεση του συνολικού ποσού των εκκρεμών αμετάκλητων δεσμεύσεων πληρωμής από τα βασικά ίδια κεφάλαια της κατηγορίας 1 – Απουσία εξατομικευμένης εξετάσεως»
Οικονομική και νομισματική πολιτική – Οικονομική πολιτική – Εποπτεία του χρηματοπιστωτικού τομέα της Ένωσης – Ενιαίος εποπτικός μηχανισμός – Προληπτική εποπτεία ομίλων πιστωτικών ιδρυμάτων σε ενοποιημένη βάση – Απαιτήσεις ιδίων κεφαλαίων – Περιεχόμενο του ελέγχου και της αξιολογήσεως που διενεργεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα
(Κανονισμός 1024/2013 του Συμβουλίου, άρθρα 4 § 1, στοιχείο στʹ, και 16 §§ 1, στοιχείο γʹ, και 2, στοιχείο δʹ)
(βλ. σκέψεις 55-60)
Οικονομική και νομισματική πολιτική – Οικονομική πολιτική – Εποπτεία του χρηματοπιστωτικού τομέα της Ένωσης – Ενιαίος εποπτικός μηχανισμός – Προληπτική εποπτεία ομίλων πιστωτικών ιδρυμάτων σε ενοποιημένη βάση – Απαιτήσεις ιδίων κεφαλαίων – Περιεχόμενο του ελέγχου και της αξιολογήσεως που διενεργεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα – Υποχρέωση διενέργειας εξατομικευμένης προληπτικής εξέτασης
(Κανονισμός 1024/2013 του Συμβουλίου, άρθρα 4 § 1, στοιχείο στʹ, και 16 §§ 1, στοιχείο γʹ, και 2, στοιχείο δʹ)
(βλ. σκέψεις 61, 75-82)
Οικονομική και νομισματική πολιτική – Οικονομική πολιτική – Εποπτεία του χρηματοπιστωτικού τομέα της Ένωσης – Ενιαίος εποπτικός μηχανισμός – Προληπτική εποπτεία ομίλων πιστωτικών ιδρυμάτων σε ενοποιημένη βάση – Απαιτήσεις ιδίων κεφαλαίων – Περιεχόμενο του ελέγχου και της αξιολογήσεως που διενεργεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα – Κεφάλαια επί των οποίων μπορεί να επιβληθεί μέτρο που απαιτεί την εφαρμογή πολιτικής ή ειδική μεταχείριση – Έννοια – Αμετάκλητες δεσμεύσεις πληρωμής (ΑΔΠ) – Εμπίπτουν
(Κανονισμός 1024/2013 του Συμβουλίου, άρθρα 4 § 1, στοιχείο στʹ, και 16 §§ 1, στοιχείο γʹ, και 2, στοιχείο δʹ)
(βλ. σκέψεις 69, 70)
Σύνοψη
Η προσφεύγουσα, BNP Paribas, είναι πιστωτικό ίδρυμα που χαρακτηρίζεται ως «σημαντικό» και, ως εκ τούτου, υπόκειται στην άμεση προληπτική εποπτεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ). Στο πλαίσιο της χρηματοδότησης του Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης, η προσφεύγουσα επέλεξε την εισφορά μέσω αμετάκλητων δεσμεύσεων πληρωμής (στο εξής: ΑΔΠ) (
1
). Κατά την άσκηση των καθηκόντων της προληπτικής εποπτείας η ΕΚΤ εξέδωσε, στις 19 Δεκεμβρίου 2017, απόφαση (
2
) με την οποία υποχρέωσε την προσφεύγουσα να αφαιρέσει από τα βασικά ίδια κεφάλαια της κατηγορίας 1 (Common Equity Tier 1, CET 1) (
3
) τα συσσωρευμένα ποσά των ΑΔΠ (στο εξής: προσβαλλόμενο μέτρο).
Η ΕΚΤ στήριξε την απόφασή της στη διαπίστωση ότι η προσφεύγουσα μεταχειριζόταν τις ΑΔΠ ως στοιχεία εκτός ισολογισμού, δημιουργώντας κίνδυνο υπερεκτίμησης των CET 1. Συγκεκριμένα, δεδομένου ότι οι ΑΔΠ δεν εγγράφονταν στο παθητικό του ισολογισμού της προσφεύγουσας και, καθώς η εγγύηση που είναι συνδεδεμένη με τις ΑΔΠ δεν ήταν διαθέσιμη έως την πληρωμή τους στο ενιαίο ταμείο εξυγίανσης, ήταν αδύνατον να γίνει χρήση τους για να καλυφθούν ενδεχόμενες ζημίες από τη δραστηριότητα της προσφεύγουσας. Η ΕΚΤ θεωρούσε ότι η κατάσταση αυτή δεν παρείχε ακριβή εικόνα της πραγματικής χρηματοπιστωτικής σταθερότητας της προσφεύγουσας, δεδομένου ότι υπήρχε διαφορά μεταξύ του ποσού των CET 1 που εμφανιζόταν από την προσφεύγουσα και του πραγματικού ποσού των ζημιών που ήταν σε θέση να επωμιστεί.
Κατόπιν προσφυγής που άσκησε η προσφεύγουσα ενώπιον του διοικητικού συμβουλίου επανεξετάσεως της ΕΚΤ, η τελευταία αντικατέστησε την από 19 Δεκεμβρίου 2017 απόφασή της με απόφαση της 26ης Απριλίου 2018 (
4
), αφήνοντας αμετάβλητο το τμήμα που αφορούσε τις ΑΔΠ. Η τελευταία αυτή απόφαση αντικαταστάθηκε την 1η Μαρτίου 2019 με απόφαση της 14ης Φεβρουαρίου 2019 (
5
), με την οποία επιβλήθηκε στην προσφεύγουσα μέτρο πανομοιότυπο με το προσβαλλόμενο μέτρο. Η προσφεύγουσα άσκησε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου δύο προσφυγές, με αίτημα τη μερική ακύρωση των αποφάσεων της ΕΚΤ με τις οποίες της επιβλήθηκε το εν λόγω μέτρο.
Το Γενικό Δικαστήριο, με την απόφασή του της 9ης Σεπτεμβρίου 2020, αποφαινόμενο σε πενταμελές τμήμα και κατόπιν συνεκδικάσεως των δύο προσφυγών (T‑150/18 και T‑345/18), ακύρωσε εν μέρει τις αποφάσεις της ΕΚΤ, με το σκεπτικό ότι η ΕΚΤ δεν είχε προβεί σε εξατομικευμένη προληπτική εξέταση του προφίλ κινδύνου της προσφεύγουσας πριν της επιβάλει το προσβαλλόμενο μέτρο.
Κατ’ αρχάς, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι οι αποφάσεις της ΕΚΤ δεν στερούνταν νομικής βάσεως, διότι η ΕΚΤ παρενέβη στο πλαίσιο των εποπτικών εξουσιών της ελέγχου και αξιολόγησης, οι οποίες της παρέχουν τη δυνατότητα να απαιτεί από τα ιδρύματα να εφαρμόζουν στα στοιχεία του ενεργητικού τους ειδική πολιτική προβλέψεως ή ειδική μεταχείριση όσον αφορά τις κεφαλαιακές απαιτήσεις (
6
).
Στη συνέχεια, το Γενικό Δικαστήριο, αφού δέχθηκε ότι τα ποσά που είχαν τεθεί ως εγγύηση για την πληρωμή των ΑΔΠ (
7
) αποτελούσαν αδιαίρετο σύνολο με τις ΑΔΠ, απέρριψε το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι στις εν λόγω ΑΔΠ δεν μπορούσε να εφαρμοστεί μέτρο προληπτικής εποπτείας που επέβαλλε ειδική μεταχείριση σε επίπεδο απαιτήσεων ιδίων κεφαλαίων λόγω της μεταχείρισής τους ως στοιχείων εκτός ισολογισμού. Συγκεκριμένα, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, μολονότι το προσβαλλόμενο μέτρο δεν αφορούσε άμεσα τις ΑΔΠ, αλλά τα ποσά που είχαν τεθεί ως εγγύηση για την πληρωμή τους, ο αδιάρρηκτος χαρακτήρας τους καθιστούσε δυνατή την επέκταση του μέτρου αυτού στις ΑΔΠ.
Αντιθέτως, η χρήση ενός τέτοιου μέτρου υποχρέωνε την ΕΚΤ να προβεί σε εξατομικευμένη εξέταση του προφίλ κινδύνου της προσφεύγουσας και, ειδικότερα, των συστημάτων, στρατηγικών και μηχανισμών που χρησιμοποιήθηκαν για την αντιμετώπιση του κινδύνου από τη λογιστική μεταχείριση των ΑΔΠ. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε, κατ’ αρχάς, ότι η ΕΚΤ προσδιόρισε το επίπεδο εκθέσεως της προσφεύγουσας στον κίνδυνο που προέκυψε από τη ανάληψη των ΑΔΠ. Εντούτοις, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι το σκεπτικό της ΕΚΤ, κατά το οποίο η λογιστική μεταχείριση των ΑΔΠ ως στοιχείων εκτός ισολογισμού ήταν καθεαυτή προβληματική ως συνεπαγόμενη εξ ορισμού υπερτίμηση των CET 1, στηριζόταν σε εκτιμήσεις γενικής φύσεως, οι οποίες μπορούσαν να εφαρμοστούν σε οποιοδήποτε πιστωτικό ίδρυμα που επιλέγει παρόμοια μεταχείριση των ΑΔΠ. Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι στις προσβαλλόμενες αποφάσεις δεν υπήρχε καμία αναφορά σε εξατομικευμένη εξέταση της ΕΚΤ με σκοπό να εξακριβωθεί αν η προσφεύγουσα είχε θέσει σε εφαρμογή ρυθμίσεις, στρατηγικές ή μηχανισμούς με σκοπό την αντιμετώπιση των κινδύνων προληπτικής εποπτείας που συνδέονταν με την μεταχείριση των ΑΔΠ ως στοιχείων εκτός ισολογισμού.
Εξάλλου, το Γενικό Δικαστήριο, δεχόμενο ότι το προσβαλλόμενο μέτρο είχε ληφθεί στο πλαίσιο της διαδικασίας προληπτικού ελέγχου και εκτιμήσεως (Supervisory Review and Evaluation Process, Srupa), κατέληξε ότι η κατάσταση αυτή δεν συνεπαγόταν κατ’ ανάγκη τη διενέργεια εξατομικευμένης εξετάσεως λαμβανομένων υπόψη των ιδιαίτερων περιστάσεων της προσφεύγουσας. Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, μολονότι η μελέτη επιπτώσεων που πραγματοποιήθηκε πριν από την έκδοση των προσβαλλομένων αποφάσεων μπορεί να είναι χρήσιμη για την εκτίμηση του αναλογικού χαρακτήρα του προσβαλλόμενου μέτρου, εντούτοις η μελέτη αυτή διέπεται από διαφορετική λογική και επιδιώκει διαφορετικό σκοπό από εκείνους της εξατομικευμένης εξέτασης και δεν μπορεί να εξομοιωθεί με μια τέτοια εξέταση.
Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ΕΚΤ, περιορίζοντας την εξέτασή της στην απλή διαπίστωση του δυνητικού κινδύνου που θα προκαλούσε η ΑΔΠ λόγω της λογιστικής μεταχείρισής της ως στοιχείου εκτός ισολογισμού, χωρίς να προβεί στην εξέταση της συγκεκριμένης καταστάσεως της προσφεύγουσας και ιδίως του προφίλ κινδύνου της, καθώς και του επιπέδου της ρευστότητάς της, και μη λαμβάνοντας υπόψη τυχόν παράγοντες που μετριάζουν τον δυνητικό κίνδυνο, παρέβη την υποχρέωσή της να προβεί σε εξατομικευμένη προληπτική εξέταση της προσφεύγουσας (
8
).
(
1
)	Οι εισφορές τις οποίες υποχρεούνται να καταβάλλουν τα πιστωτικά ιδρύματα στο Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης μπορούν να καταβληθούν με άμεση καταβολή ή μέσω ΑΔΠ. Δυνάμει του άρθρου 70, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΕ) 806/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 2014, περί θεσπίσεως ενιαίων κανόνων και διαδικασίας για την εξυγίανση πιστωτικών ιδρυμάτων και ορισμένων επιχειρήσεων επενδύσεων στο πλαίσιο ενός Ενιαίου Μηχανισμού Εξυγίανσης και ενός Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης και τροποποιήσεως του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1093/2010 (ΕΕ 2014, L 225, σ. 1), τα πιστωτικά ιδρύματα δεσμεύονται να καταβάλουν το ποσό της εισφοράς στο ενιαίο ταμείο εξυγιάνσεως και στο σύστημα εγγυήσεως καταθέσεων μόλις τους υποβληθεί σχετικό αίτημα από την αρχή εξυγίανσης.
(
2
)	Απόφαση της ΕΚΤ της 19ης Δεκεμβρίου 2017, ECB/SSM/2017-R0MUWSFPU8MPRO8K5P83/248.
(
3
)	Τα κεφάλαια αυτά προορίζονται να διασφαλίσουν τη συνέχιση των δραστηριοτήτων ενός πιστωτικού ιδρύματος και να αποτρέψουν τις καταστάσεις αφερεγγυότητας.
(
4
)	Απόφαση της ΕΚΤ της 26ης Απριλίου 2018, ECB-SSM‑2018-FRBNP‑17.
(
5
)	Απόφαση της ΕΚΤ της 14ης Φεβρουαρίου 2019, ECB-SSM‑2019-FRBNP‑12.
(
6
)	Δυνάμει των άρθρων 16, παράγραφοι 1, στοιχείο γʹ, και 2, στοιχείο δʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 1024/2013 του Συμβουλίου, της 15ης Οκτωβρίου 2013, για την ανάθεση ειδικών καθηκόντων στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σχετικά με τις πολιτικές που αφορούν την προληπτική εποπτεία των πιστωτικών ιδρυμάτων (ΕΕ 2013, L 287, σ. 63).
(
7
)	Τα ποσά αυτά λαμβάνουν τη μορφή καταθέσεως σε μετρητά ποσού αντίστοιχου με αυτό των ΑΔΠ, το οποίο μπορεί να διατεθεί ελεύθερα από τις αρχές εξυγιάνσεως.
(
8
)	Σύμφωνα με τα άρθρα 4, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, και 16, παράγραφοι 1, στοιχείο γʹ και 2, στοιχείο δʹ, του κανονισμού 1024/2013