62022CJ0771
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
z dnia 29 lipca 2024 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Dyrektywa (UE) 2015/2302 – Imprezy turystyczne i powiązane usługi turystyczne – Artykuł 12 – Prawo do rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej – Prawo do pełnego zwrotu wpłat dokonanych z tytułu imprezy turystycznej – Nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności – Pandemia COVID-19 – Artykuł 17 – Niewypłacalność organizatora imprez turystycznych – Zabezpieczenie zwrotu wszystkich dokonanych płatności – Wysoki poziom ochrony konsumentów – Zasada równego traktowania
W sprawach połączonych C‑771/22 i C‑45/23
mających za przedmiot dwa wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez: Bezirksgericht für Handelssachen Wien (sąd rejonowy ds. gospodarczych w Wiedniu, Austria) (C‑771/22) i Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank Brussel (niderlandzkojęzyczny sąd gospodarczy ds. spółek w Brukseli, Belgia) (C‑45/23) postanowieniami z dni 17 października 2022 r. i 19 stycznia 2023 r., które wpłynęły do Trybunału, odpowiednio, w dniach 19 grudnia 2022 r. i 31 stycznia 2023 r., w postępowaniach:
Bundesarbeitskammer
przeciwko
HDI Global SE (C‑771/22),
oraz
A,
B,
C,
D
przeciwko
MS Amlin Insurance SE (C‑45/23),
TRYBUNAŁ (druga izba),
w składzie: A. Prechal (sprawozdawczyni), prezes izby, K. Lenaerts, prezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego drugiej izby, F. Biltgen, J. Passer i M.L. Arastey Sahún, sędziowie,
rzecznik generalny: L. Medina,
sekretarz: A. Lamote, administratorka,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 7 grudnia 2023 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Bundesarbeitskammer – S. Schumacher, Rechtsanwalt,
–
w imieniu HDI Global SE – M. A. Gütlbauer, M. Pichlmair i S. Sighartsleitner, Rechtsanwälte,
–
w imieniu A, B, C i D – E. Loubris i J. Vanermen, advocaten,
–
w imieniu MS Amlin Insurance SE – J. Van Bellinghen, advocaat,
–
w imieniu rządu belgijskiego – S. Baeyens, P. Cottin i C. Pochet, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu duńskiego – J. F. Kronborg i C. Maertens, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu greckiego – Z. Chatzipavlou, K. Georgiadis, C. Kokkosi, K. Konsta i A. Magrippi, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Parlamentu Europejskiego – M. Menegatti i I. Terwinghe, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Rady Unii Europejskiej – N. Brzezinski i S. Emmerechts, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – B.-R. Killmann, I. Rubene i F. van Schaik, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 7 marca 2024 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 17 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2302 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie imprez turystycznych i powiązanych usług turystycznych, zmieniającej rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 i dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE oraz uchylającej dyrektywę Rady 90/314/EWG (Dz.U. 2015, L 326, s. 1).
2
Wnioski te zostały złożone w ramach dwóch sporów pomiędzy, odpowiednio, Bundesarbeitskammer (federalną izbą pracy, Austria), która wstąpiła w prawa podróżnego, a HDI Global SE, zakładem ubezpieczeń organizatora imprezy turystycznej tego podróżnego (C‑771/22), oraz A, B, C i D, czterema innymi podróżnymi, a spółką MS Amlin Insurance SE, towarzystwem ubezpieczeniowym organizatora imprez turystycznych tych czterech pozostałych podróżnych (C‑45/23), w przedmiocie odmowy przez te towarzystwa ubezpieczeniowe zwrotu tym podróżnym dokonanych przez nich płatności w następstwie upadłości owych organizatorów imprez turystycznych.
Ramy prawne
Prawo Unii
Dyrektywa 90/314/EWG
3
Artykuł 4 ust. 6 dyrektywy Rady 90/314/EWG z dnia 13 czerwca 1990 r. w sprawie zorganizowanych podróży, wakacji i wycieczek (Dz.U. 1990, L 158, s. 59), przewidywał:
„Jeżeli konsument, zgodnie z ust. 5, odstąpi od umowy lub jeśli z jakiejkolwiek przyczyny organizator odwoła usługę przed uzgodnioną datą rozpoczęcia podróży, konsument jest uprawniony:
a)
albo do skorzystania z imprezy zastępczej takiej samej lub wyższej jakości, jeżeli organizator lub punkt sprzedaży detalicznej może zaoferować taką usługę zastępczą; jeżeli oferowana impreza jest niższej jakości, organizator zwraca konsumentowi różnicę w cenie;
b)
albo do żądania zwrotu całości kwot wpłaconych w ramach umowy.
[…]”.
4
Artykuł 7 tej dyrektywy stanowił:
„Na wypadek swojej niewypłacalności organizator i/lub punkt sprzedaży detalicznej, będący stroną umowy, powinni zapewnić dostateczne zabezpieczenie umożliwiające zwrot nadpłaconych pieniędzy oraz powrót konsumenta z podróży”.
Dyrektywa 2015/2302
5
Motywy 1–3, 39 i 40 dyrektywy 2015/2302 mają następujące brzmienie:
„(1)
Dyrektywa [90/314] […] ustanawia szereg istotnych praw konsumentów w odniesieniu do zorganizowanego podróżowania, w szczególności w odniesieniu do wymogów informacyjnych, odpowiedzialności przedsiębiorców w związku z realizacją imprezy turystycznej oraz ochrony na wypadek niewypłacalności organizatora lub punktu sprzedaży detalicznej. Jednakże konieczne jest dostosowanie ram prawnych do zmian zachodzących na rynku, tak aby stały się one bardziej odpowiednie dla rynku wewnętrznego, a także aby usunięte zostały niejasności oraz luki prawne.
(2)
Turystyka odgrywa ważną rolę w gospodarce Unii [Europejskiej], a zorganizowane podróże, wakacje i wycieczki (»imprezy turystyczne«) stanowią znaczną część rynku turystycznego. Od przyjęcia dyrektywy [90/314] zaszły na tym rynku znaczące zmiany. Obok tradycyjnych kanałów dystrybucji coraz ważniejszym medium, za pośrednictwem którego są oferowane lub sprzedawane usługi turystyczne, stał się internet. Usługi turystyczne są łączone nie tylko w postaci tradycyjnych, wcześniej zorganizowanych imprez turystycznych, ale często w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb klienta. Wiele takich połączeń usług turystycznych albo znajduje się w tzw. »szarej strefie prawnej«, albo wyraźnie nie zostało objętych zakresem stosowania dyrektywy [90/314]. Celem niniejszej dyrektywy jest dostosowanie zakresu ochrony celem uwzględnienia tych zmian, zwiększenie przejrzystości i zwiększenie pewności prawa dla podróżnych i przedsiębiorców.
(3)
Artykuł 169 ust. 1 oraz art. 169 ust. 2 lit. a) [TFUE] stanowi, że Unia ma się przyczyniać do osiągnięcia wysokiego poziomu ochrony konsumentów poprzez środki, które przyjmuje na podstawie art. 114 [TFUE].
[…]
(39)
Państwa członkowskie powinny zapewnić podróżnym nabywającym imprezę turystyczną pełną ochronę na wypadek niewypłacalności organizatora. Państwa członkowskie prowadzenia przedsiębiorstwa przez organizatora powinny zapewnić, by organizatorzy posiadali zabezpieczenie na wypadek konieczności zwrotu wszystkich wpłat dokonanych przez lub w imieniu podróżnych oraz – w zakresie, w jakim impreza turystyczna obejmuje przewóz pasażerów – powrotu podróżnych do kraju na wypadek niewypłacalności organizatora. Jednakże powinno być możliwe zaoferowanie podróżnym kontynuacji imprezy turystycznej. Zachowując swobodę decyzji co do sposobu, w jaki ma zostać zorganizowana ochrona na wypadek niewypłacalności, państwa członkowskie powinny zapewnić skuteczność takiej ochrony. Skuteczność oznacza, że ochrona taka powinna być dostępna niezwłocznie po tym, gdy – wskutek problemów organizatora z płynnością – usługi turystyczne nie są realizowane, nie zostaną zrealizowane lub zostaną zrealizowane jedynie częściowo, lub gdy usługodawcy domagają się od podróżnych, by za nie zapłacili. Państwa członkowskie powinny mieć możliwość nałożenia wymogu, by organizatorzy przekazywali podróżnym zaświadczenie dokumentujące uprawnienie do otrzymania świadczeń bezpośrednio od podmiotu zapewniającego ochronę na wypadek niewypłacalności.
(40)
By ochrona na wypadek niewypłacalności była skuteczna, powinna obejmować przewidywalne kwoty wpłat zagrożonych niewypłacalnością organizatora oraz – w stosownych przypadkach – przewidywalne koszty powrotu do kraju. Oznacza to, że ochrona powinna być wystarczająca, aby pokryć wszystkie przewidywalne wpłaty dokonywane przez podróżnych lub w ich imieniu z tytułu imprez turystycznych w szczycie sezonu, z uwzględnieniem okresu pomiędzy otrzymaniem takich wpłat a zakończeniem podróży lub wakacji, jak również – w stosownych przypadkach – przewidywalne koszty powrotu do kraju. Co do zasady będzie to oznaczało, że zabezpieczenie musi pokrywać wystarczająco dużą część obrotu danego organizatora z tytułu imprez turystycznych i może zależeć od takich czynników, jak rodzaj sprzedawanych imprez turystycznych, w tym rodzaj transportu, docelowe miejsce podróży oraz wszelkie ograniczenia prawne lub zobowiązania organizatora dotyczące wysokości zaliczek, jakie może on przyjmować, oraz terminów ich wpłat przed rozpoczęciem imprezy turystycznej. Konieczna ochrona może wprawdzie zostać obliczone[a] na podstawie ostatnich danych z działalności, na przykład obrotów osiągniętych w poprzednim roku obrotowym, ale organizatorzy powinni zostać zobowiązani do dostosowania ochrony na wypadek niewypłacalności w przypadku zwiększonego ryzyka, w tym znacznego wzrostu sprzedaży imprez turystycznych. Skuteczna ochrona na wypadek niewypłacalności nie powinna jednak uwzględniać skrajnie nieprawdopodobnego ryzyka, jak na przykład równoczesnej niewypłacalności kilku największych organizatorów, gdyż miałoby to nieproporcjonalny wpływ na koszty ochrony, ograniczając tym samym jej skuteczność. W takich przypadkach gwarancja zwrotu może być ograniczona”.
6
Artykuł 1 dyrektywy 2015/2302, zatytułowany „Przedmiot”, stanowi:
„Celem niniejszej dyrektywy jest przyczynienie się do prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego i osiągnięcia wysokiego i jak najbardziej jednolitego poziomu ochrony konsumentów poprzez zbliżenie niektórych aspektów przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w odniesieniu do umów zawieranych pomiędzy podróżnymi a przedsiębiorcami dotyczących imprez turystycznych oraz powiązanych usług turystycznych”.
7
Artykuł 3 tej dyrektywy, zatytułowany „Definicje”, stanowi:
„Na potrzeby niniejszej dyrektywy zastosowanie mają następujące definicje:
1.
»usługa turystyczna« oznacza:
a)
przewóz pasażerów;
b)
zakwaterowanie, które nie jest nieodłącznym elementem przewozu pasażerów oraz w celach innych niż pobytowe;
c)
wynajem samochodów, innych pojazdów silnikowych […]
d)
każdą inną usługę świadczoną turystom, która nie jest nieodłączną częścią usługi turystycznej w rozumieniu lit. a), b) lub c);
[…]”.
8
Artykuł 5 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Informacje udzielane przed zawarciem umowy”, stanowi w ust. 1:
„Państwa członkowskie zapewniają, aby – zanim podróżny zwiąże się jakąkolwiek umową o udział w imprezie turystycznej lub jakąkolwiek odpowiadającą jej ofertą – organizator oraz, w przypadku gdy impreza turystyczna jest sprzedawana za pośrednictwem sprzedawcy detalicznego, również sprzedawca detaliczny udzielali podróżnemu standardowych informacji za pośrednictwem odpowiedniego formularza zawartego w załączniku I część A lub B oraz następujących informacji, jeżeli dotyczą one danej imprezy turystycznej […]”.
9
Artykuł 11 tej dyrektywy, zatytułowany „Zmiana innych warunków umowy o udział w imprezie turystycznej”, przewiduje:
„[…]
2.   Jeżeli przed rozpoczęciem imprezy turystycznej organizator jest zmuszony do dokonania znaczącej zmiany jednej z głównych właściwości usług turystycznych, o których mowa w art. 5 ust. 1 akapit pierwszy lit. a), lub nie może spełnić specjalnych wymagań, o których mowa w art. 7 ust. 2 lit. a), lub proponuje podwyższenie ceny imprezy turystycznej o więcej niż 8 % zgodnie z art. 10 ust. 2, podróżny może w rozsądnym terminie określonym przez organizatora:
a)
zaakceptować zaproponowaną zmianę; lub
b)
rozwiązać umowę bez ponoszenia opłaty za rozwiązanie.
Jeżeli podróżny rozwiąże umowę o udział w imprezie turystycznej, może on zaakceptować zastępczą imprezę turystyczną, jeżeli organizator taką oferuje, o – w miarę możliwości – tej samej lub wyższej jakości.
[…]
5.   Jeżeli umowa o udział w imprezie turystycznej zostanie rozwiązana zgodnie z ust. 2 akapit pierwszy lit. b) niniejszego artykułu, a podróżny nie zaakceptuje zastępczej imprezy turystycznej, organizator bez zbędnej zwłoki, a w każdym przypadku nie później niż w ciągu 14 dni od rozwiązania umowy, zwraca wszystkie wpłaty dokonane przez podróżnego lub w jego imieniu. […]”.
10
Artykuł 12 dyrektywy 2015/2302, zatytułowany „Rozwiązanie umowy o udział w imprezie turystycznej oraz prawo do odstąpienia przed rozpoczęciem imprezy turystycznej”, przewiduje:
„1.   Państwa członkowskie zapewniają, aby podróżny miał możliwość rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej w każdym momencie przed rozpoczęciem imprezy turystycznej. W przypadku gdy podróżny rozwiąże umowę o udział w imprezie turystycznej zgodnie z niniejszym ustępem, może być zobowiązany do zapłacenia odpowiedniej i możliwej do uzasadnienia opłaty za rozwiązanie na rzecz organizatora. […]
2.   Niezależnie od ust. 1 podróżny ma prawo do rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej przed rozpoczęciem imprezy turystycznej bez ponoszenia jakiejkolwiek opłaty za rozwiązanie w przypadku nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności występujących w miejscu docelowym lub jego najbliższym sąsiedztwie, które to okoliczności w znaczącym stopniu wpływają na realizację imprezy turystycznej lub które w znaczącym stopniu wpływają na przewóz pasażerów do miejsca docelowego. W przypadku rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej zgodnie z niniejszym ustępem podróżny jest uprawniony do pełnego zwrotu wszelkich wpłat dokonanych z tytułu imprezy turystycznej, ale nie ma prawa do dodatkowej rekompensaty.
3.   Organizator może rozwiązać umowę o udział w imprezie turystycznej i dokonać pełnego zwrotu podróżnemu wszelkich wpłat dokonanych z tytułu imprezy turystycznej, bez ponoszenia odpowiedzialności za dodatkową rekompensatę, jeżeli:
[…]
b)
organizator nie ma możliwości zrealizowania umowy z powodu nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności i powiadomił podróżnego o rozwiązaniu umowy bez zbędnej zwłoki przed rozpoczęciem imprezy turystycznej.
4.   Organizator dokonuje wszelkich zwrotów wymaganych na podstawie ust. 2 i 3 lub, w przypadku ust. 1, zwraca wszelkie płatności dokonane przez podróżnego lub w jego imieniu z tytułu danej imprezy turystycznej, pomniejszone o odpowiednią opłatę za rozwiązanie umowy. Takie zwroty na rzecz podróżnego dokonywane są bez zbędnej zwłoki, a w każdym razie nie później niż w ciągu 14 dni od rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej.
[…]”.
11
Artykuł 17 tej dyrektywy, zatytułowany „Skuteczność i zakres ochrony na wypadek niewypłacalności”, ma następujące brzmienie:
„1.   Państwa członkowskie zapewniają, by organizatorzy prowadzący przedsiębiorstwo na ich terytorium posiadali zabezpieczenie na potrzeby zwrotu wszystkich wpłat dokonanych przez podróżnych lub w ich imieniu w zakresie, w jakim dane usługi nie zostały wykonane w wyniku niewypłacalności organizatora. Jeżeli umowa o udział w imprezie turystycznej obejmuje przewóz pasażerów, organizatorzy posiadają również zabezpieczenie na potrzeby powrotu podróżnych do kraju. Można zaoferować kontynuację imprezy turystycznej.
[…]
2.   Zabezpieczenie, o którym mowa w ust. 1, musi być skuteczne i obejmować zasadnie przewidywalne koszty. Obejmuje ono kwoty wpłat dokonanych przez podróżnych lub w ich imieniu z tytułu imprez turystycznych, z uwzględnieniem długości okresu pomiędzy wpłatami zaliczek i wpłatami ostatecznymi a zakończeniem imprez turystycznych, jak również szacowanego kosztu powrotu do kraju w przypadku niewypłacalności organizatora.
[…]
4.   Jeżeli realizacja imprezy turystycznej jest zagrożona na skutek niewypłacalności organizatora, zabezpieczenie jest dostępne bezpłatnie, aby zapewnić powrót do kraju lub – o ile będzie to konieczne – opłacenie zakwaterowania przed powrotem do kraju.
5.   W przypadku niewykonanych usług turystycznych na żądanie podróżnego dokonuje się zwrotów bez zbędnej zwłoki”.
12
W części A załącznika I do wspomnianej dyrektywy, która to część jest zatytułowana „Standardowy formularz informacyjny do umów o udział w imprezie turystycznej, jeżeli możliwe jest użycie hiperłącza”, znajduje się pole tekstowe zawierające treść tego formularza, a także wzmianka, że korzystając z hiperłącza, podróżny otrzyma następujące informacje:
„Najważniejsze prawa zgodnie z dyrektywą (UE) 2015/2302
[…]
–
W przypadku gdy organizator lub, w niektórych państwach członkowskich, sprzedawca detaliczny stanie się niewypłacalny, wpłaty zostaną zwrócone. […]
[…]”.
13
W części B załącznika I do tej dyrektywy, która to część jest zatytułowana „Standardowy formularz informacyjny do umów o udział w imprezie turystycznej w przypadkach innych niż te objęte częścią A”, znajduje się pole tekstowe zawierające treść tego formularza, a także wykaz najważniejszych praw przyznanych przez tę dyrektywę, który jest tożsamy z wykazem zawartym w części A załącznika I do owej dyrektywy.
Prawo austriackie
14
Paragraf 3 Verordnung der Bundesministerin für Digitalisierung und Wirtschaftsstandort über Pauschalreisen und verbundene Reiseleistungen (rozporządzenia federalnego ministra do spraw cyfryzacji i działalności gospodarczej w sprawie imprez turystycznych i powiązanych usług turystycznych) z dnia 28 września 2018 r. (BGBl. II, 260/2018), przewiduje:
„1.   Osoby upoważnione do świadczenia usług turystycznych są zobowiązane do zapewnienia, by podróżni:
1)
otrzymali zwrot już dokonanych płatności (zaliczek i pozostałych płatności) w zakresie, w jakim usługi turystyczne nie zostały wykonane w całości lub w części w wyniku niewypłacalności organizatora, lub gdy usługodawca wymaga ich zapłaty od podróżnego;
2)
otrzymali zwrot wydatków niezbędnych na powrót do kraju lub, o ile będzie to konieczne, wydatków na zakwaterowanie przed powrotem do kraju poniesionych w wyniku niewypłacalności organizatora lub sprzedawcy powiązanych usług turystycznych lub – w przypadku odpowiedzialności za przewóz pasażerów – w wyniku niewypłacalności przedsiębiorcy oferującego nabycie powiązanych usług turystycznych, oraz
3)
ewentualnie otrzymali zwrot niezbędnych kosztów kontynuacji imprezy turystycznej lub powiązanych usług turystycznych, których nabycie ułatwiono. […]”.
15
Paragraf 10 Bundesgesetz über Pauschalreisen und verbundene Reiseleistungen (Pauschalreisegesetz – PRG) (ustawa federalna o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych) z dnia 24 kwietnia 2017 r. (BGBl. I, 50/2017), stanowi:
„1.   Przed rozpoczęciem imprezy turystycznej podróżny może w każdym momencie rozwiązać umowę o udział w imprezie turystycznej bez podawania powodów. W przypadku gdy podróżny rozwiąże umowę o udział w imprezie turystycznej zgodnie z niniejszym ustępem, może być zobowiązany do zapłacenia odpowiedniego i możliwego do uzasadnienia odszkodowania za rozwiązanie na rzecz organizatora. W umowie o udział w imprezie turystycznej można określić rozsądne standardowe odszkodowanie za rozwiązanie umowy zależne od czasowego odstępu pomiędzy odstąpieniem a przewidywanym początkiem imprezy turystycznej oraz od spodziewanych oszczędności kosztów i od dochodów, jakie mogą zostać uzyskane dzięki skorzystaniu z alternatywnych usług turystycznych. W przypadku braku umownego uzgodnienia standardowego odszkodowania za rozwiązanie wysokość odszkodowania za rozwiązanie odpowiada cenie imprezy turystycznej pomniejszonej o zaoszczędzone koszty i dochody uzyskane dzięki skorzystaniu z alternatywnych usług turystycznych. Na żądanie podróżnego organizator przedstawia uzasadnienie wysokości odszkodowania za rozwiązanie.
2.   Niezależnie od prawa do rozwiązania umowy przewidzianego w ust. 1 podróżny ma prawo do rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej przed rozpoczęciem imprezy turystycznej bez konieczności zapłaty jakiegokolwiek odszkodowania za rozwiązanie w przypadku nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności występujących w miejscu docelowym lub jego najbliższym sąsiedztwie, które to okoliczności w znaczącym stopniu wpływają na realizację imprezy turystycznej lub na przewóz pasażerów do miejsca docelowego. W przypadku rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej zgodnie z niniejszym ustępem podróżny jest uprawniony do otrzymania pełnego zwrotu wszelkich wpłat dokonanych z tytułu imprezy turystycznej, ale nie ma prawa do dodatkowej rekompensaty.
[…]
4.   W przypadku wykonania prawa do rozwiązania umowy zgodnie z poprzedzającymi ustępami organizator zwraca podróżnemu wszelkie płatności dokonane przez podróżnego lub w jego imieniu z tytułu danej imprezy turystycznej – w przypadku rozwiązania na podstawie ust. 1 pomniejszone o odpowiednie odszkodowanie zgodne z tym przepisem – bez zbędnej zwłoki, a w każdym razie nie później niż w ciągu 14 dni od doręczenia oświadczenia o rozwiązaniu umowy”.
Prawo belgijskie
Ustawa o sprzedaży imprez turystycznych
16
Zgodnie z art. 30 loi relative à la vente de voyages à forfait, de prestations de voyage liées et de services de voyage (ustawy o sprzedaży imprez turystycznych, powiązanych usług turystycznych i usług turystycznych sprzedawanych oddzielnie) z dnia 21 listopada 2017 r. (Moniteur belge z dnia 1 grudnia 2017 r., s. 106673, zwanej dalej „ustawą o sprzedaży imprez turystycznych”) podróżny ma prawo rozwiązać umowę o imprezę turystyczną, „jeżeli nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności zaistniałe w miejscu docelowym lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie mają istotny wpływ na realizację imprezy turystycznej lub na przewóz pasażerów do miejsca docelowego”. W takim przypadku artykuł ten przyznaje podróżnemu prawo do pełnego zwrotu kwot, które zapłacił organizatorowi imprezy turystycznej.
17
Artykuł 54 ustawy o sprzedaży imprez turystycznych stanowi:
„Organizatorzy i sprzedawcy z siedzibą na terytorium Belgii zapewniają zabezpieczenie na potrzeby zwrotu wszystkich wpłat dokonanych przez podróżnych lub w ich imieniu w zakresie, w jakim dane usługi nie zostały wykonane w wyniku niewypłacalności organizatora. […]”.
Dekret królewski w sprawie ochrony na wypadek niewypłacalności przy sprzedaży imprez turystycznych
18
Artykuł 3 arrêté royal relatif à la protection contre l’insolvabilité lors de la vente de voyages à forfait, de prestations de voyage liées et de services de voyage (dekretu królewskiego w sprawie ochrony na wypadek niewypłacalności przy sprzedaży imprez turystycznych, powiązanych usług turystycznych i usług turystycznych sprzedawanych oddzielnie) z dnia 29 maja 2018 r. (Moniteur belge z dnia 11 czerwca 2018 r., s. 48438, zwanego dalej „dekretem królewskim w sprawie ochrony na wypadek niewypłacalności przy sprzedaży imprez turystycznych”) przewiduje:
„Gwarancje, o których mowa w art. 54, 55, 65 i 72 ustawy [o sprzedaży imprez turystycznych], są udzielane na podstawie umowy ubezpieczenia zawartej z zakładem ubezpieczeń posiadającym zezwolenie na dokonywanie takich transakcji”.
19
Artykuł 10 tego dekretu królewskiego ma następujące brzmienie:
„Gwarancje wynikające z umowy ubezpieczenia są nabywane przez ubezpieczonego z chwilą zawarcia umowy z przedsiębiorcą, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy [o sprzedaży imprez turystycznych], w okresie obowiązywania umowy ubezpieczenia”.
20
Artykuł 12 ust. 1 wspomnianego dekretu stanowi:
„W przypadku niewypłacalności organizatora umowa ubezpieczenia obejmuje zakresem ochrony:
1) kontynuowanie imprezy, jeżeli to możliwe;
2) zwrot wszystkich dokonanych wpłat, jeżeli umowę zawarto z profesjonalnym przedsiębiorcą;
3) zwrot wszystkich wpłat dokonanych za imprezy turystyczne, których nie można zrealizować z powodu niewypłacalności przedsiębiorcy;
4) zapewnienie podróżnym powrotu do kraju, jeżeli realizacja umowy zawartej z przedsiębiorcą już się rozpoczęła i repatriację podróżnych, w przypadku gdy rozpoczęto już wykonywanie umowy z przedsiębiorcą, a umowa ta przewiduje przewóz beneficjenta oraz, w razie potrzeby, zakwaterowanie w oczekiwaniu na powrót”.
21
Artykuł 13 akapit pierwszy tego dekretu królewskiego ogranicza zwrot do „wszystkich wpłat dokonanych przez beneficjenta organizatorowi z tytułu umowy o imprezę turystyczną w zakresie, w jakim umowy nie wykonano z powodu niewypłacalności organizatora, lub […] wszelkich innych wpłat z tytułu usług turystycznych, które nie zostały zrealizowane w wyniku niewypłacalności organizatora”.
Postępowania główne i pytania prejudycjalne
Sprawa C‑771/22
22
HDI Global jest zakładem ubezpieczeń, które zawarło z Flamenco Sprachreisen GmbH (zwaną dalej „Flamenco”), spółką organizującą imprezy turystyczne, umowę ubezpieczenia obejmującą rodzaje ryzyka związane z niewypłacalnością tej ostatniej, o których mowa w art. 3 rozporządzenia federalnego ministra do spraw cyfryzacji i działalności gospodarczej w sprawie imprez turystycznych i powiązanych usług turystycznych.
23
W dniu 3 marca 2020 r. XY zawarł z Flamenco umowę dotyczącą imprezy turystycznej w okresie od 3 maja do 2 czerwca 2020 r. w Las Palmas de Gran Canaria (Hiszpania). W dniu 9 marca 2020 r. XY zapłacił w całości cenę podróży w wysokości 2656 EUR.
24
W dniu 16 marca 2020 r. XY rozwiązał tę umowę między innymi ze względu na ostrzeżenia wydane przez władze austriackie i hiszpańskie w związku z rozprzestrzenianiem się COVID-19. Flamenco nie zakwestionowało tego rozwiązania umowy, jednakże nie zwróciło XY ceny odnośnej podróży.
25
W dniu 9 czerwca 2022 r., po przeprowadzeniu postępowania upadłościowego, Landesgericht Linz (sąd okręgowy w Linz, Austria) ogłosił upadłość Flamenco.
26
XY przeniósł na federalną izbę pracy swoją wierzytelność wobec Flamenco odpowiadającą zwrotowi ceny jej imprezy turystycznej. W następstwie tej cesji owa federalna izba zażądała zwrotu od HDI Global, jako ubezpieczyciela ryzyka niewypłacalności Flamenco. HDI Global odmówiła dokonania wspomnianego zwrotu na tej podstawie, że pokrywała ona jedynie związane z tą niewypłacalnością ryzyko niewykonania imprezy turystycznej.
27
W następstwie tej odmowy federalna izba pracy pozwała HDI Global przed Bezirksgericht für Handelssachen Wien (sąd rejonowy ds. gospodarczych w Wiedniu, Austria), który jest sądem odsyłającym.
28
Sąd ten uważa w pierwszej kolejności, że dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym należy ustalić, czy w przypadku rozwiązania przez podróżnego umowy o imprezę turystyczną, zanim organizator imprezy turystycznej stanie się niewypłacalny, prawo do zwrotu, z którego korzysta podróżny w następstwie rozwiązania umowy, jest objęte gwarancją na wypadek niewypłacalności tego organizatora podróży. W szczególności zdaniem wspomnianego sądu należy ustalić, czy powinien istnieć związek przyczynowy między tą niewypłacalnością a niewykonaniem lub nieprawidłowym wykonaniem danej usługi turystycznej.
29
W tym względzie sąd odsyłający uważa, że brzmienie art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302 sugeruje z uwagi na wyrażenia „w zakresie, w jakim” i „w wyniku”, iż musi istnieć taki związek przyczynowy. Taki wymóg skutkowałby tym, że zwroty, do których ma prawo podróżny w następstwie rozwiązania umowy o imprezę turystyczną poprzedzającej niewypłacalność danego organizatora imprezy turystycznej, nie byłyby objęte przewidzianą w tym przepisie gwarancją na wypadek owej niewypłacalności.
30
Motyw 39 dyrektywy 2015/2302 stoi jednak w sprzeczności z taką wykładnią wspomnianego przepisu w zakresie, w jakim przewiduje on, że państwa członkowskie powinny zapewnić, po pierwsze, „pełną ochronę” podróżnym nabywającym imprezę turystyczną na wypadek niewypłacalności organizatora imprezy turystycznej, a po drugie, aby ten ostatni udzielił zabezpieczenia na wypadek niewypłacalności zwrotu „wszystkich wpłat dokonanych” przez podróżnych oraz ich powrotu z podróży. Podejście odzwierciedlone w tym motywie znajduje ponadto potwierdzenie w wysokim poziomie ochrony konsumentów w Unii wynikającym z art. 114 ust. 3 TFUE, art. 169 TFUE oraz art. 38 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.
31
Sąd odsyłający zauważa ponadto, że kwestia zakresu ochrony na wypadek niewypłacalności organizatora imprez turystycznych została poruszona z państwami członkowskimi podczas wymiany informacji z Komisją Europejską, w ramach której instytucja ta wskazała, po pierwsze, że zamiarem prawodawcy Unii, który przyjął w art. 17 dyrektywy 2015/2302 brzmienie odmienne od brzmienia zawartego w art. 7 dyrektywy 90/314, nie było ograniczenie gwarancji przyznanej podróżnym w przypadku niewypłacalności organizatora imprez turystycznych, a po drugie, że zgodnie z brzmieniem tego art. 17 wszelkie gwarancje były wyraźnie wyłączone, jeżeli umowa o udział w imprezie turystycznej wygasła przed wystąpieniem tej niewypłacalności. Sąd ten przypomina również, że w swoim orzecznictwie dotyczącym art. 7 dyrektywy 90/314 Trybunał uznał, iż gwarancja zwrotu zapłaconych przez podróżnych pieniędzy na wypadek niewypłacalności organizatora podróży jest udzielana niezależnie od przyczyn owej niewypłacalności (zob. podobnie wyroki: z dnia 14 maja 1998 r., Verein für Konsumenteninformation, C‑364/96, EU:C:1998:226; z dnia 15 czerwca 1999 r., Rechberger i in., C‑140/97, EU:C:1999:306, a także z dnia 16 lutego 2012 r., Blödel-Pawlik, C‑134/11, EU:C:2012:98).
32
W drugiej kolejności sąd odsyłający zastanawia się, czy w przypadku gdy podróżny rozwiązuje z organizatorem imprezy turystycznej umowę o imprezę turystyczną ze względu na wyjątkowe okoliczności przed wszczęciem wobec niego postępowania upadłościowego, lecz postępowanie to ma miejsce w okresie przewidzianym dla danej podróży, podróżny ten jest uprawniony z tytułu ochrony gwarantowanej w art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302 do zwrotu płatności dokonanych przez niego na rzecz tego organizatora imprez turystycznych. W tym względzie sąd odsyłający uważa, że biorąc pod uwagę realizowany przez prawo Unii cel ochrony konsumentów, uznanie, iż podróżny ma prawo do ochrony przed niewypłacalnością organizatora imprezy turystycznej w chwili rozpoczęcia imprezy turystycznej, lecz nie w sytuacji gdy zgodnie z prawem rozwiązał on umowę o imprezę turystyczną, nie miałoby sensu.
33
W trzeciej kolejności sąd odsyłający zastanawia się nad kwestią, czy w przypadku gdy istnieje pośredni związek między rozwiązaniem umowy o imprezę turystyczną przez podróżnego a niewypłacalnością organizatora tej imprezy turystycznej, ponieważ oba te przypadki wynikają z tej samej wyjątkowej okoliczności, takiej jak w niniejszym przypadku pandemia COVID-19, prawo tego podróżnego do zwrotu jest objęte gwarancją na wypadek niewypłacalności przewidzianą w art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302. Sąd odsyłający wskazuje w tym względzie na argument podniesiony przez federalną izbę pracy, zgodnie z którym gdyby art. 17 ust. 1 należało interpretować w ten sposób, że gwarancja ta nie ma zastosowania, w przypadku gdy niewypłacalność organizatora imprezy turystycznej wynika z tej samej wyjątkowej okoliczności, która była przyczyną rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej przez podróżnego, to podróżny miałby interes w tym, by nie skorzystać z przysługującego mu prawa do rozwiązania umowy i czekać na niewypłacalność organizatora imprezy turystycznej. Takie podejście ograniczyłoby znaczenie prawa do rozwiązania umowy przyznanego konsumentom w art. 12 wspomnianej dyrektywy.
34
W tych okolicznościach Bezirksgericht für Handelssachen Wien (sąd rejonowy ds. gospodarczych w Wiedniu) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 17 dyrektywy [2015/2302] należy interpretować w ten sposób, że płatności dokonane przez podróżnego na rzecz organizatora imprezy turystycznej przed rozpoczęciem imprezy turystycznej są objęte ochroną tylko wtedy, gdy impreza nie dochodzi do skutku ze względu na niewypłacalność, czy też ochroną objęte są również płatności dokonane przez podróżnego na rzecz organizatora przed ogłoszeniem niewypłacalności, jeżeli przed wystąpieniem niewypłacalności podróżny rozwiązał umowę z uwagi na nadzwyczajne okoliczności w rozumieniu art. 12 wskazanej dyrektywy 2015/2302?
2)
Czy art. 17 dyrektywy [2015/2302] należy interpretować w ten sposób, że płatności świadczone przez podróżnego na rzecz organizatora imprezy turystycznej przed rozpoczęciem imprezy turystycznej są objęte ochroną, w sytuacji gdy podróżny zrezygnował z imprezy turystycznej jeszcze przed wystąpieniem niewypłacalności [tego organizatora imprezy turystycznej], z uwagi na nadzwyczajne okoliczności w rozumieniu art. 12 wspomnianej dyrektywy, jednak niewypłacalność wystąpiła podczas trwania zarezerwowanej imprezy turystycznej?
3)
Czy art. 17 [dyrektywy 2015/2302] należy interpretować w ten sposób, że płatności dokonane przez podróżnego na rzecz organizatora imprezy turystycznej przed rozpoczęciem imprezy turystycznej są objęte ochroną, w sytuacji gdy podróżny zrezygnował z imprezy turystycznej jeszcze przed wystąpieniem niewypłacalności z uwagi na nadzwyczajne okoliczności w rozumieniu art. 12 wspomnianej dyrektywy, a niewypłacalność organizatora została spowodowana przez te nadzwyczajne okoliczności?”.
Sprawa C‑45/23
35
W dniu 13 listopada 2019 r. A, B, C i D kupili za pośrednictwem sprzedawcy detalicznego Selectair Inter-Sun Reizen u organizatora imprez turystycznych Exclusive Destinations, imprezę turystyczną za cenę 36832 EUR z Brukseli (Belgia) do Punta Cana (Republika Dominikańska) w okresie od 21 do 29 marca 2020 r.
36
Ze względu na rozprzestrzenianie się pandemii COVID-19 początek tej imprezy turystycznej został przesunięty na okres od 21 do 30 listopada 2020 r. Cena wspomnianej podróży została wówczas ustalona na 46428 EUR.
37
W dniu 20 października 2020 r. A, B, C i D rozwiązali umowę o udział w imprezie turystycznej z powodu utrzymującej się pandemii COVID‑19 i zwrócili się do Exclusive Destinations o zwrot kwoty 36832 EUR zapłaconej za tę imprezę turystyczną.
38
Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2020 r. Ondernemingsrechtbank Gent (sąd gospodarczy ds., spółek w Brukseli, Belgia) ogłosił niewypłacalność Exclusive Destinations. W dniu 9 grudnia 2020 r. Selectair Inter-Sun Reizen zwrócił A i C kwotę 4151 EUR, która nie została jeszcze przekazana Exclusive Destinations.
39
W dniu 22 stycznia 2021 r. A, B, C i D zwrócili się do spółki MS Amlin Insurance, która ubezpieczała Exclusive Destinations na wypadek niewypłacalności, o zwrot kwot, które wpłacili tej ostatniej spółce i które nie zostały im zwrócone.
40
Spółka MS Amlin Insurance odmówiła dokonania zwrotu, uzasadniając to tym, że ubezpieczała ona jedynie brak świadczenia usług turystycznych ze względu na niewypłacalność Exclusive Destinations. Tymczasem niewykonanie imprezy turystycznej A, B, C i D wynikało z rozwiązania przez nich umowy o podróż, a nie z niewypłacalności Exclusive Destinations.
41
W następstwie tej odmowy A, B, C i D wystąpili do Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank Brussel (niderlandzkojęzycznego sądu gospodarczego ds. spółek w Brukseli, Belgia), który jest sądem odsyłającym, o zasądzenie od spółki MS Amlin Insurance kwoty 32681 EUR wraz z odsetkami liczonymi od dnia 22 stycznia 2021 r.
42
Sąd odsyłający uważa, że zabezpieczenie, o którym mowa w art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302, jest obowiązkowe wyłącznie w zakresie, w jakim istotne usługi danej imprezy turystycznej nie zostają wykonane w wyniku niewypłacalności organizatora imprezy turystycznej. Zabezpieczenie to nie powinno zatem obejmować innych przyczyn niewykonania umowy, takich jak rozwiązanie umowy o imprezę turystyczną przez podróżnego z powodu nieuniknionych i wyjątkowych okoliczności zaistniałych w miejscu docelowym lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie, które mają istotny wpływ na realizację imprezy turystycznej. Ustawa o sprzedaży imprez turystycznych oraz dekret królewski w sprawie ochrony na wypadek niewypłacalności przy sprzedaży imprez turystycznych nie przewidują szerszej ochrony podróżnego w tym względzie. Sąd odsyłający wnioskuje z tego, że w sytuacji gdy tak jak w niniejszej sprawie organizator imprezy turystycznej ogłasza upadłość po rozwiązaniu przez podróżnych ich umowy o imprezę turystyczną ze względu na nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności, lecz przed zwróceniem tym podróżnym kwot, które zapłacili za tę podróż, podróżni nie korzystają z zabezpieczenia przewidzianego w art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302.
43
Sąd odsyłający ma jednak wątpliwości co do zakresu ochrony przyznanej przez ten ostatni przepis.
44
Po pierwsze, sąd ten zastanawia się, czy okoliczność, że zabezpieczenie przewidziane w art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302 nie ma zastosowania do podróżnego, który ma prawo do zwrotu zapłaconych przez niego kwot po rozwiązaniu umowy o imprezę turystyczną ze względu na nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności, gdy organizator imprezy turystycznej ogłosił upadłość po tym rozwiązaniu, lecz przed zwrotem dokonanych płatności, pozwala na odpowiednią ochronę konsumentów zgodnie z ogólnym celem tej dyrektywy. Przypomina ona w tym względzie, że celem tym jest przyczynienie się do osiągnięcia wysokiego poziomu ochrony konsumentów, jak stanowi motyw 3 wspomnianej dyrektywy, który odsyła do art. 169 TFUE. Ponadto motyw 39 tej dyrektywy przewiduje, że podróżni nabywający imprezę turystyczną powinni być w pełni chronieni przed niewypłacalnością organizatora imprez turystycznych oraz że zabezpieczenie na wypadek niewypłacalności, jaką powinni zapewnić organizatorzy imprez turystycznych, powinno obejmować zwrot wszystkich płatności dokonanych przez podróżnych. Sąd odsyłający podkreśla również, że pod rządami dyrektywy 90/314 ochrona konsumentów przed niewypłacalnością organizatorów wycieczek obejmowała wszystkie zapłacone przez nich kwoty.
45
Po drugie, sąd odsyłający zastanawia się, czy przewidziana w dyrektywie 2015/2302 ochrona na wypadek niewypłacalności nie prowadzi do nierównego traktowania. Zdaniem tego sądu zarówno podróżny, który nie może rozpocząć imprezy turystycznej ze względu na niewypłacalność organizatora imprezy turystycznej, jak i podróżny, który po rozwiązaniu umowy nie może otrzymać zwrotu z powodu tej niewypłacalności, ponosi stratę finansową związaną z faktem, że obaj zapłacili cenę imprezy turystycznej przed wykonaniem danej umowy o udział w imprezie turystycznej. Jednakże zgodnie z brzmieniem art. 17 tej dyrektywy jedynie strata poniesiona przez pierwszego podróżnego jest objęta ochroną na wypadek niewypłacalności organizatora imprezy turystycznej. Sąd odsyłający zastanawia się zatem, czy takie nierówne traktowanie jest uzasadnione.
46
W tych okolicznościach Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank Brussel (niderlandzkojęzyczny sąd gospodarczy ds. spółek w Brukseli, Belgia) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 17 ust. 1 [dyrektywy 2015/2302] należy interpretować w ten sposób, że określone w nim obowiązkowe zabezpieczenie obejmuje również zwrot wszystkich wpłat dokonanych przez podróżnych lub w ich imieniu, w sytuacji gdy podróżny rozwiązuje umowę o udział w imprezie turystycznej ze względu na nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności w rozumieniu art. 12 ust. [2] tej dyrektywy, a organizator imprezy turystycznej zostaje postawiony w stan upadłości po rozwiązaniu tej umowy o udział w imprezie turystycznej z wyżej wymienionych względów, ale jeszcze przed faktycznym dokonaniem zwrotu owych wpłat na rzecz podróżnego, w związku z czym podróżny ponosi stratę finansową, a w konsekwencji także ryzyko gospodarcze w razie upadłości organizatora imprezy turystycznej?”.
Postępowanie przed Trybunałem
47
Postanowieniem Trybunału z dnia 24 października 2023 r. sprawy C‑771/22 i C‑45/23 zostały połączone do celów pisemnego i ustnego etapu postępowania, jak również wydania wyroku.
W przedmiocie dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie C‑771/22
48
HDI Global uważa, że wykładnia art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302 nie ma decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym w sprawie C‑771/22. Jedynie treść umowy ubezpieczenia, którą ten zakład zawarł z Flamenco, jest decydująca dla rozstrzygnięcia, w związku z czym wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w tej sprawie ma na celu wyjaśnienie pytań o charakterze ogólnym lub hipotetycznym, do czego postępowanie prejudycjalne nie może służyć.
49
W tym względzie należy przypomnieć, że w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE współpracy między Trybunałem i sądami krajowymi wyłącznie do sądu krajowego, przed którym zawisł spór i który powinien przyjąć na siebie odpowiedzialność za mające zapaść orzeczenie sądowe, należy dokonanie oceny, w świetle szczególnych okoliczności sprawy, zarówno konieczności wydania orzeczenia w trybie prejudycjalnym po to, aby tenże sąd krajowy był w stanie wydać swoje orzeczenie, jak i znaczenia dla sprawy pytań zadanych Trybunałowi. W związku z tym, jeśli postawione pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do wydania orzeczenia (wyrok z dnia 22 lutego 2024 r., Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid i in., C‑59/22, C‑110/22 i C‑159/22, EU:C:2024:149, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
50
Wynika stąd, że pytania dotyczące prawa Unii korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w przedmiocie pytania prejudycjalnego zadanego przez sąd krajowy jest jednak możliwa, gdy problem ma charakter hipotetyczny (zob. podobnie wyrok z dnia 22 lutego 2024 r., Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid i in., C‑59/22, C‑110/22 i C‑159/22, EU:C:2024:149, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).
51
W niniejszej sprawie nie wydaje się jednak, aby pytania przedstawione przez sąd odsyłający w sprawie C‑771/22 były hipotetyczne w świetle sporu w postępowaniu głównym. W rzeczywistości dotyczy on bowiem zakresu ochrony, jaką należy przyznać podróżnym, w przypadku gdy organizator imprez turystycznych jest niewypłacalny. Tymczasem art. 17 dyrektywy 2015/2302 definiuje ochronę podróżnych przed niewypłacalnością organizatorów imprez turystycznych, którą państwa członkowskie powinny wdrożyć.
52
Wynika z tego, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie C‑771/22 jest dopuszczalny.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego w sprawie C‑771/22 i jedynego pytania w sprawie C‑45/23
53
Poprzez pytanie pierwsze w sprawie C‑771/22 i jedyne pytanie w sprawie C‑45/23, które należy rozpatrzyć łącznie, sądy odsyłające zmierzają zasadniczo do ustalenia, czy art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302 należy interpretować w ten sposób, że gwarancja przyznana podróżnym na wypadek niewypłacalności organizatora imprezy turystycznej ma zastosowanie, w sytuacji gdy podróżny rozwiązuje umowę o imprezę turystyczną z powodu nieuniknionych i wyjątkowych okoliczności, zgodnie z art. 12 ust. 2 tej dyrektywy ów organizator imprezy turystycznej po rozwiązaniu umowy staje się niewypłacalny, a podróżny przed wystąpieniem owej niewypłacalności nie otrzymał pełnego zwrotu dokonanych płatności, do którego jest uprawniony na mocy tego ostatniego przepisu.
54
Na wstępie należy zauważyć, że art. 12 ust. 2 dyrektywy 2015/2302 przyznaje podróżnemu prawo do pełnego zwrotu płatności dokonanych z tytułu imprezy turystycznej, jeżeli rozwiązuje on umowę o udział w imprezie turystycznej przed rozpoczęciem imprezy turystycznej ze względu na nieuniknione nadzwyczajne okoliczności zaistniałe w miejscu docelowym lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie, które mają istotny wpływ na realizację tej imprezy turystycznej lub na przewóz pasażerów do tego miejsca docelowego. Ponadto w przypadku gdy podróżny korzysta z tego prawa, art. 12 ust. 4 tej dyrektywy nakłada na organizatora imprezy turystycznej obowiązek zwrotu kosztów bez zbędnej zwłoki, a w każdym razie nie później niż w terminie 14 dni od rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej.
55
W niniejszej sprawie jest bezsporne, że podróżni, którzy wszczęli postępowania główne, mogli rozwiązać swoją umowę o udział w imprezie turystycznej na podstawie art. 12 ust. 2 dyrektywy 2015/2302 ze względu na wystąpienie i utrzymywanie się pandemii COVID-19. Wspomniani podróżni mieli zatem prawo do pełnego zwrotu kwot, które wpłacili odnośnym organizatorom imprez turystycznych, najpóźniej w terminie 14 dni od rozwiązania ich umowy o udział w imprezie turystycznej. Pomimo tego prawa kwoty te nie zostały zwrócone, ponieważ ci organizatorzy wycieczek stali się niewypłacalni, a ich ubezpieczyciele nie zamierzali zapewnić ich pokrycia, uznawszy, że nie byli do tego zobowiązani w świetle mających zastosowanie przepisów krajowych transponujących art. 17 ust. 1 tej dyrektywy.
56
Jeżeli chodzi o ten ostatni przepis, to z utrwalonego orzecznictwa wynika, że należy wziąć pod uwagę nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst, cele regulacji, której część on stanowi, oraz, w stosownych przypadkach, jego genezę [zob. podobnie wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., FTI Touristik (Impreza turystyczna na Wyspach Kanaryjskich), C‑396/21, EU:C:2023:10, pkt 19 i przytoczone tam orzecznictwo]. Niemniej jednak, jeżeli znaczenie przepisu prawa Unii wynika jednoznacznie z samego jego brzmienia, Trybunał nie może odejść od tego znaczenia (zob. podobnie wyrok z dnia 25 stycznia 2022 r., VYSOČINA WIND, C‑181/20, EU:C:2022:51, pkt 39).
57
Jeżeli chodzi o brzmienie art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302, to stanowi on, że państwa członkowskie zapewniają, by organizatorzy prowadzący przedsiębiorstwo na ich terytorium posiadali zabezpieczenie na potrzeby zwrotu wszystkich wpłat dokonanych przez podróżnych lub w ich imieniu w zakresie, w jakim dane usługi nie zostały wykonane w wyniku niewypłacalności organizatora.
58
Prawdą jest, że wyrażenie „dane usługi” można by rozumieć jako obejmujące „usługi turystyczne” w rozumieniu art. 3 pkt 1 dyrektywy 2015/2302, co oznaczałoby, że ochrona na wypadek niewypłacalności organizatora imprez turystycznych, która powinna zostać ustanowiona przez każde państwo członkowskie, obejmuje wyłącznie sytuacje, w których usługi turystyczne określone w umowie o udział w imprezie turystycznej nie zostały wykonane ze względu na niewypłacalność organizatora. Zgodnie z tą wykładnią powinien zatem istnieć związek przyczynowy między niewykonaniem tych usług turystycznych a niewypłacalnością organizatora, aby podróżny mógł skorzystać z zabezpieczenia na wypadek niewypłacalności organizatora imprez turystycznych przewidzianego w art. 17 wspomnianej dyrektywy.
59
Jednakże, jak zauważyło kilka stron postępowania przed Trybunałem, w odróżnieniu od wielu innych przepisów dyrektywy 2015/2302, art. 17 ust. 1 tej dyrektywy odnosi się nie do „usług turystycznych”, lecz do „danych usług”, przy czym to ostatnie wyrażenie można rozumieć jako mające zakres szerszy niż pierwsze, obejmujące inne usługi świadczone przez organizatorów imprez turystycznych, takie jak zwroty należne podróżnym w następstwie rozwiązania ich umowy o udział w imprezie turystycznej.
60
Z powyższego wynika, że znaczenie art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302 nie wynika jednoznacznie z jego brzmienia. Zgodnie z orzecznictwem przypomnianym w pkt 56 niniejszego wyroku należy zatem zbadać kontekst tego przepisu, cele tej dyrektywy oraz, w razie potrzeby, genezę tej dyrektywy.
61
Jeżeli chodzi w pierwszej kolejności o kontekst art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302, to przede wszystkim w art. 17 ust. 4 tej dyrektywy uściślono, że jeżeli realizacja imprezy turystycznej jest zagrożona na skutek niewypłacalności organizatora, zabezpieczenie jest dostępne bezpłatnie, aby zapewnić powrót do kraju podróżnego lub – o ile będzie to konieczne – opłacenie zakwaterowania przed tym powrotem do kraju.
62
Artykuł 17 ust. 5 wspomnianej dyrektywy stanowi z kolei, że w przypadku niewykonanych usług turystycznych na żądanie podróżnego dokonuje się zwrotów bez zbędnej zwłoki.
63
Mając na względzie ich brzmienie, a w szczególności zawarte w art. 17 ust. 4 i w art. 17 ust. 5 dyrektywy 2015/2302 sformułowania „jeżeli realizacja imprezy turystycznej jest zagrożona na skutek niewypłacalności organizatora” oraz „w przypadku niewykonanych usług turystycznych”, przepisy te mogą uzasadniać wykładnię art. 17 ust. 1 wspomnianej dyrektywy, zgodnie z którą pojęcie „danych usług” obejmuje wyłącznie usługi turystyczne, a tym samym zabezpieczenie przewidziane w tym artykule ma zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy istnieje związek przyczynowy między niewykonaniem tych usług a niewypłacalnością organizatora imprezy turystycznej.
64
Następnie art. 17 ust. 2 dyrektywy 2015/2302 przewiduje, że zabezpieczenie, o którym mowa w ust. 1 tego artykułu, musi być skuteczne i obejmować zasadnie przewidywalne koszty. W ten sposób zabezpieczenie to obejmuje kwoty wpłat dokonanych przez podróżnych lub w ich imieniu z tytułu imprez turystycznych, z uwzględnieniem długości okresu pomiędzy wpłatami zaliczek i wpłatami ostatecznymi a zakończeniem imprez turystycznych, jak również szacowanego kosztu powrotu do kraju w przypadku niewypłacalności organizatora imprez turystycznych.
65
W odniesieniu do ustanowionego w tym przepisie wymogu skuteczności gwarancji na wypadek niewypłacalności organizatora imprez turystycznych, motyw 39 dyrektywy 2015/2302 przewiduje, że aby ochrona na wypadek niewypłacalności organizatora imprez turystycznych była skuteczna, powinna być dostępna niezwłocznie po tym, gdy – wskutek problemów organizatora z płynnością – usługi turystyczne nie są realizowane, nie zostaną zrealizowane lub zostaną zrealizowane jedynie częściowo, lub gdy usługodawcy domagają się od podróżnych, by za nie zapłacili, co mogłoby prowadzić do uznania, że art. 17 ust. 2 wspomnianej dyrektywy w świetle takich elementów zawartych w motywie 39 owej dyrektywy może również przemawiać za wykładnią, o której mowa w pkt 58 niniejszego wyroku.
66
Jednakże, po pierwsze, motyw 39 przewiduje również, że państwa członkowskie powinny zapewnić podróżnym nabywającym imprezę turystyczną „pełną ochronę” na wypadek niewypłacalności organizatora imprez turystycznych, a w konsekwencji, że zabezpieczenie przewidziane w art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302 obejmuje, w przypadku takiej niewypłacalności, zwrot „wszystkich wpłat dokonanych przez lub w imieniu podróżnych”.
67
Po drugie, motyw 40 tej dyrektywy wskazuje, że wymóg skuteczności gwarancji na wypadek niewypłacalności organizatora imprez turystycznych wymaga, aby ochrona na wypadek takiej niewypłacalności obejmowała „przewidywalne kwoty wpłat zagrożonych niewypłacalnością organizatora [imprez turystycznych]”, co oznacza, że gwarancja zapewniająca taką ochronę powinna zasadniczo obejmować wystarczająco wysoki procent obrotów tego organizatora. Zgodnie z tym motywem nie należy brać pod uwagę jedynie skrajnie nieprawdopodobnego ryzyka, jak na przykład równoczesnej niewypłacalności kilku największych organizatorów, Tego rodzaju ryzyko pozostaje jednak bez związku ze źródłem obowiązku zwrotu przez organizatora imprezy turystycznej, czy to w przypadku niewykonania umowy o udział w imprezie turystycznej, czy też jej rozwiązania przed rozpoczęciem imprezy turystycznej.
68
Tymczasem każdy zwrot płatności, jakiego organizator imprezy turystycznej musi dokonać w następstwie rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej przez organizatora imprezy turystycznej lub podróżnego, w szczególności na podstawie art. 12 ust. 2 dyrektywy 2015/2302, jest przewidywalną kwotą płatności, na którą może mieć wpływ niewypłacalność organizatora imprez turystycznych w rozumieniu motywu 40 tej dyrektywy. Zwrot ten dotyczy płatności dokonanych przez podróżnego w następstwie zawarcia umowy o udział w imprezie turystycznej, która co do zasady jest objęta zgodnie z art. 17 ust. 2 tej dyrektywy zabezpieczeniem, o którym mowa w ust. 1 tego artykułu.
69
W tym względzie, jak zauważyła również rzecznik generalna w pkt 89 opinii, prawo podróżnego do pełnego zwrotu płatności dokonanych w przypadku rozwiązania jego umowy o udział w imprezie turystycznej z powodu nieuniknionych i wyjątkowych okoliczności, o których mowa w art. 12 ust. 2 dyrektywy 2015/2302, byłoby pozbawione skuteczności (effet utile), gdyby art. 17 ust. 1 tej dyrektywy był interpretowany w ten sposób, że w przypadku niewypłacalności organizatora imprezy turystycznej po tym rozwiązaniu zabezpieczenie na wypadek takiej niewypłacalności nie obejmuje odpowiednich roszczeń o zwrot. Ocena ta dotyczy również innych zwrotów, do których podróżny jest uprawniony w następstwie rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej przez niego samego lub przez organizatora, o których mowa w art. 11 ust. 5 i art. 12 wspomnianej dyrektywy.
70
Ponadto brak zastosowania zabezpieczenia przewidzianego w art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302 do roszczeń o zwrot kosztów w przypadku rozwiązania przez podróżnego umowy o imprezę turystyczną może zniechęcać podróżnego do skorzystania w pewnych sytuacjach z prawa do rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej.
71
I tak art. 17 ust. 2 dyrektywy 2015/2302, rozpatrywany w świetle elementów motywu 39 tej dyrektywy, o którym mowa w pkt 66 niniejszego wyroku, i motywu 40 tej dyrektywy, może przemawiać na rzecz wykładni ust. 1 tego artykułu, zgodnie z którą zabezpieczenie to ma zastosowanie do wszelkich zwrotów należnych podróżnemu od organizatora imprezy turystycznej, w przypadku gdy umowa o udział w imprezie turystycznej została rozwiązana w jednej z sytuacji określonych we wspomnianej dyrektywie przed wystąpieniem niewypłacalności tego organizatora.
72
Wreszcie należy zauważyć, że zgodnie z art. 5, który odsyła do części A i B załącznika I do dyrektywy 2015/2302, organizator imprezy turystycznej jest zobowiązany poinformować podróżnego, zanim podróżny zwiąże się jakąkolwiek umową o udział w imprezie turystycznej, o istotnych prawach wynikających z tej dyrektywy, a w szczególności o tym, że „[w] przypadku gdy organizator […] stanie się niewypłacalny, wpłaty zostaną zwrócone”, przy czym jakiekolwiek ograniczenia tego prawa do zwrotu w przypadku niewypłacalności organizatora imprezy turystycznej nie zostały wymienione.
73
Te ostatnie przepisy potwierdzają również wykładnię zakresu zabezpieczenia przyznanego w art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302 podróżnym na wypadek niewypłacalności organizatora imprezy turystycznej, która obejmuje zwroty należne podróżnemu od tego organizatora w wyniku rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej w jednej z sytuacji, o których mowa w tej dyrektywie. Wykładnia tego ostatniego przepisu ograniczająca ten zakres wyłącznie do zwrotów związanych z niewykonaniem usług turystycznych spowodowanym niewypłacalnością organizatora podróży oznaczałaby bowiem, że wspomniany art. 5 wprowadza podróżnego w błąd co do jego prawa do zwrotu w przypadku takiej niewypłacalności.
74
W drugiej kolejności, jeżeli chodzi o cel dyrektywy 2015/2302, to z art. 1 tej dyrektywy w związku z jej motywami 1–3 wynika, że ma ona na celu zarówno usunięcie niejasności, wypełnienie luk prawnych i dostosowanie zakresu ochrony przyznanej podróżnym w dyrektywie 90/314 w celu uwzględnienia zmian na rynku, jak i przyczynienia się do osiągnięcia wysokiego poziomu ochrony konsumentów wymaganego przez art. 169 TFUE. Dyrektywa 2015/2302 przyczynia się zatem do zapewnienia wysokiego poziomu ochrony konsumentów w ramach polityki Unii w dziedzinie imprez turystycznych zgodnie z art. 38 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.
75
Tymczasem wykładnia art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302 wyłączająca z zabezpieczenia na wypadek niewypłacalności organizatora imprezy turystycznej zwroty należne podróżnym w następstwie rozwiązania umowy w jednej z sytuacji, o których mowa w tej dyrektywie, przed wystąpieniem tej niewypłacalności sprowadzałaby się do zmniejszenia ochrony tych ostatnich w stosunku do ochrony przyznanej im w dyrektywie 90/314.
76
Artykuł 7 tej ostatniej dyrektywy przewidywał bowiem, że organizatorzy imprez turystycznych powinni dysponować wystarczającymi zabezpieczeniami w celu zapewnienia w przypadku niewypłacalności zwrotu pieniędzy wpłaconych przez konsumenta. Trybunał orzekł, że przepis ten służył zabezpieczeniu wszystkich praw konsumentów wspomnianych w tym przepisie, a zatem ochronie konsumentów przed ryzykiem tam określonym i wynikającym z niewypłacalności organizatorów imprezy turystycznej (zob. podobnie wyrok z dnia 15 czerwca 1999 r., Rechberger i in., C‑140/97, EU:C:1999:306, pkt 61). Podstawowym celem tego artykułu było zatem zapewnienie zwrotu pieniędzy wpłaconych przez podróżnego w przypadku niewypłacalności tego organizatora imprezy turystycznej bez obwarowania wspomnianego zabezpieczenia żadnym szczególnym warunkiem dotyczącym przyczyn niewypłacalności tego organizatora imprez turystycznych (zob. podobnie wyrok z dnia 16 lutego 2012 r., Blödel-Pawlik, C‑134/11, EU:C:2012:98, pkt 20, 21).
77
Powyższej oceny nie podważa fakt, że dyrektywa 90/314 nie przewidywała prawa podróżnego do rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej i uzyskania pełnego zwrotu dokonanych płatności równoważnego ze zwrotem przyznanym mu obecnie w art. 12 ust. 2 dyrektywy 2015/2302.
78
Jak bowiem zauważyła również rzecznik generalna w pkt 82 opinii, prawo do odstąpienia od umowy obejmujące prawo do zwrotu płatności dokonanych przez podróżnego zostało już ustanowione w dyrektywie 90/314 w sytuacjach obecnie uregulowanych w dyrektywie 2015/2302. Tak więc prawo podróżnego do rozwiązania umowy o imprezę turystyczną i do uzyskania przewidzianego w art. 11 ust. 5 dyrektywy 2015/2302 zwrotu wszystkich kwot, które zapłacił on na podstawie tej umowy, w sytuacji gdy organizator imprezy turystycznej jest zmuszony do znaczącej zmiany wspomnianej umowy, odpowiada prawu ustanowionemu w art. 4 ust. 6 dyrektywy 90/314.
79
W konsekwencji, jeżeli art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302 należałoby interpretować w ten sposób, że ogranicza on zabezpieczenie na wypadek niewypłacalności organizatora imprezy turystycznej do zwrotów należnych podróżnym z powodu niewykonania imprezy turystycznej spowodowanej tą niewypłacalnością, zabezpieczenie to wykluczałoby wszelkie zwroty należne podróżnemu w następstwie rozwiązania umowy, które miało miejsce przed wystąpieniem rzeczonej niewypłacalności, w tym zwrot należny podróżnemu na podstawie art. 11 ust. 5 tej dyrektywy, co stanowiłoby obniżenie poziomu ochrony konsumentów zapewnionego poprzez dyrektywę 90/314.
80
Odnosząc się w trzeciej kolejności do genezy dyrektywy 2015/2302, dokładnego zakresu jej art. 17 ust. 1 nie można wywieść z prac przygotowawczych nad tą dyrektywą. Jak wskazała bowiem również rzecznik generalna w pkt 62–83 opinii, zamiar prawodawcy Unii co do zakresu stosowania ochrony na wypadek niewypłacalności organizatora imprez turystycznych na podstawie art. 17 ust. 1 wspomnianej dyrektywy nie wynika jasno z tych prac przygotowawczych. Komisja wywodzi z genezy tej dyrektywy, że przyjmując ten przepis, prawodawca Unii miał zamiar odejść od dotychczasowego poziomu ochrony podróżnych przed niewypłacalnością organizatora podróży i wyłączyć z zabezpieczenia na wypadek tej niewypłacalności roszczenia o zwrot kosztów podróżnych powstałe przed wystąpieniem tej niewypłacalności, podczas gdy Parlament Europejski utrzymuje, że z genezy tej wynika, iż prawodawca ten miał zamiar utrzymać dotychczasowy poziom ochrony podróżnych przed ową niewypłacalnością, tak że zabezpieczenie przed tą niewypłacalnością obejmowałoby roszczenia podróżnego o zwrot kosztów powstałe przed wystąpieniem tej niewypłacalności. Jeżeli chodzi o Radę Unii Europejskiej, to nie wyjaśniła ona, jaki był zamiar prawodawcy Unii przy przyjmowaniu art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302.
81
Z powyższego wynika, że o ile brzmienie art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302 i niektóre elementy kontekstu tego przepisu mogą przemawiać na rzecz wykładni wyłączającej z zakresu stosowania tego przepisu roszczenia o zwrot powstałe w wyniku rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej, które nastąpiło w jednej z sytuacji objętych tą dyrektywą przed wystąpieniem niewypłacalności organizatora imprezy turystycznej, o tyle inne elementy kontekstu tego przepisu oraz cel wspomnianej dyrektywy zmierzają przeciwnie, do uzasadnienia wykładni obejmującej te wierzytelności w tym zakresie stosowania.
82
Wówczas gdy tekst prawa wtórnego Unii można poddać więcej niż jednej wykładni, należy dać raczej pierwszeństwo tej wykładni, która zapewnia zgodność danego przepisu z prawem pierwotnym, niż wykładni prowadzącej do uznania jego niezgodności z tym prawem. Zgodnie bowiem z ogólną zasadą wykładni akt prawa Unii powinien być interpretowany w miarę możliwości w sposób, który nie podważa jego ważności, i w zgodzie z całym prawem pierwotnym, w tym w zgodzie z zasadą równego traktowania [zob. podobnie wyroki: z dnia 19 listopada 2009 r., Sturgeon i in., C‑402/07 i C‑432/07, EU:C:2009:716, pkt 47, 48; a także z dnia 16 listopada 2023 r., Ligue des droits humains (Weryfikacja przetwarzania danych dokonywana przez organ nadzorczy), C‑333/22, EU:C:2023:874, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo]. Jak wskazano w pkt 45 niniejszego wyroku, zasada ta została wyraźnie przywołana przez sąd odsyłający w sprawie C‑45/23.
83
Zasada równego traktowania, która stanowi ogólną zasadę prawa Unii, wymaga, aby porównywalne sytuacje nie były traktowane w odmienny sposób, a sytuacje odmienne nie były traktowane w sposób jednakowy, chyba że takie traktowanie jest obiektywnie uzasadnione (zob. podobnie wyrok z dnia 30 listopada 2023 r., MG/EBI, C‑173/22 P, EU:C:2023:932, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
84
Jak wynika z orzecznictwa Trybunału, oceny porównywalności sytuacji w celu dokonania oceny przestrzegania wspomnianej zasady ogólnej należy dokonywać w świetle celu aktu, w który wpisuje się dana norma (zob. podobnie wyrok z dnia 19 listopada 2009 r., Sturgeon i in., C‑402/07 i C‑432/07, EU:C:2009:716, pkt 49).
85
Jak wskazano w pkt 74 niniejszego wyroku, dyrektywa 2015/2302 ma na celu osiągnięcie wysokiego poziomu ochrony konsumentów. Artykuł 17 tej dyrektywy przyczynia się do realizacji tego celu, zmierzając do ochrony podróżnego przed ryzykiem finansowym związanym z niewypłacalnością organizatora imprezy turystycznej. Biorąc bowiem pod uwagę fakt, że podróżny płaci w całości lub w części cenę swojej imprezy turystycznej, zanim będzie mógł skorzystać z usług turystycznych organizatora imprez turystycznych, ponosi on ryzyko utraty odpowiedniej kwoty, jeżeli organizator ten stanie się następnie niewypłacalny.
86
Tymczasem w świetle tego celu punktem odniesienia dla porównania sytuacji podróżnego, który po zapłaceniu całej lub części ceny swojej imprezy turystycznej rozwiązał umowę o udział w imprezie turystycznej w jednej z sytuacji przewidzianych w tej dyrektywie, ale nie uzyskał zwrotu, ponieważ organizator imprezy turystycznej stał się niewypłacalny po tym rozwiązaniu, z sytuacją podróżnego, którego impreza turystyczna nie została zrealizowana i który nie otrzymał zwrotu z powodu niewypłacalności tego organizatora, powinno być ryzyko strat finansowych poniesionych przez danego podróżnego.
87
Biorąc pod uwagę ten punkt odniesienia, sytuacja obu wyżej wymienionych podróżnych jest porównywalna. W obu przypadkach podróżny jest bowiem narażony na ryzyko finansowe polegające na tym, że ze względu na niewypłacalność organizatora imprez turystycznych nie będzie mógł uzyskać zwrotu kwot, które zapłacił temu organizatorowi, nawet jeśli miałby do tego prawo na podstawie dyrektywy 2015/2302.
88
W konsekwencji zgodnie z zasadą równego traktowania zarówno podróżny, którego impreza turystyczna nie może zostać zrealizowana z powodu niewypłacalności organizatora imprezy turystycznej, jak i podróżny, który rozwiązał umowę o udział w imprezie turystycznej, w szczególności na podstawie art. 12 ust. 2 dyrektywy 2015/2302, powinni korzystać z zabezpieczenia na wypadek niewypłacalności organizatora imprezy turystycznej przewidzianego w art. 17 ust. 1 tej dyrektywy w odniesieniu do należnych im zwrotów, chyba że odmienne traktowanie tych dwóch kategorii podróżnych jest obiektywnie uzasadnione.
89
Jeśli chodzi o ten ostatni aspekt, wydaje się, że nic nie uzasadnia odmiennego traktowania wspomnianych kategorii podróżnych. W szczególności, jeśli chodzi o podkreśloną przez niektóre strony przed Trybunałem na podstawie motywu 40 dyrektywy 2015/2302 możliwość wyłączenia skrajnie nieprawdopodobnego ryzyka z zakresu stosowania ochrony na wypadek niewypłacalności organizatora imprezy turystycznej, z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, nie wynika, że takie wyłączenie zostało przewidziane w przepisach krajowych i w umowach ubezpieczenia rozpatrywanych w postępowaniu głównym. W każdym razie takie ewentualne wyłączenie nie pozwala na uzasadnienie takiej różnicy w traktowaniu. Jak bowiem wskazano w tym motywie 40, dotyczy ono takich rodzajów ryzyka, jak jednoczesna niewypłacalność kilku głównych organizatorów imprez turystycznych. Nie ma ono związku z kwestią, czy roszczenie o zwrot wpłat dokonanych przez podróżnego, którego dotyczy niewypłacalność organizatora imprezy turystycznej, ma swoje źródło w niewykonaniu imprezy turystycznej czy też w wykonaniu przez tego podróżnego prawa do rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej w jednej z sytuacji, o których mowa we wspomnianej dyrektywie.
90
W związku z tym, biorąc pod uwagę orzecznictwo przytoczone w pkt 82 niniejszego wyroku i zasadę równego traktowania, art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302 należy interpretować w ten sposób, że obejmuje on zabezpieczeniem na wypadek niewypłacalności organizatorów imprez turystycznych roszczenia o zwrot wpłat przysługujące podróżnym powstałe w wyniku rozwiązania ich umowy o imprezę turystyczną, które miało miejsce w jednej z sytuacji wskazanych w tej dyrektywie, zanim organizator imprezy turystycznej stał się niewypłacalny.
91
Z uwagi na powyższe odpowiedź na pytanie pierwsze w sprawie C‑771/22 i na jedyne pytanie w sprawie C‑45/23 brzmi: art. 17 ust. 1 dyrektywy 2015/2302 należy interpretować w ten sposób, że zabezpieczenie przyznane podróżnym na wypadek niewypłacalności organizatora imprezy turystycznej ma zastosowanie, w sytuacji gdy podróżny rozwiązuje umowę o udział w imprezie turystycznej z powodu nadzwyczajnych i nieuniknionych okoliczności na podstawie art. 12 ust. 2 tej dyrektywy, jeżeli po tym rozwiązaniu ów organizator imprezy turystycznej staje się niewypłacalny, a podróżny przed wystąpieniem owej niewypłacalności nie otrzymał zwrotu wszystkich dokonanych płatności, do którego ma prawo na podstawie tego ostatniego przepisu.
W przedmiocie pytań drugiego i trzeciego w sprawie C‑771/22
92
W świetle odpowiedzi udzielonej na pytanie pierwsze w sprawie C‑771/22 nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytania drugie i trzecie w tej sprawie.
W przedmiocie kosztów
93
Dla stron w postępowaniach głównych niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionych przed sądami odsyłającymi, do nich zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniach głównych, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 17 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2302 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie imprez turystycznych i powiązanych usług turystycznych, zmieniającej rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 i dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE oraz uchylającej dyrektywę Rady 90/314/EWG,
należy interpretować w ten sposób, że:
zabezpieczenie przyznane podróżnym na wypadek niewypłacalności organizatora imprezy turystycznej ma zastosowanie, w sytuacji gdy podróżny rozwiązuje umowę o udział w imprezie turystycznej z powodu nadzwyczajnych i nieuniknionych okoliczności na podstawie art. 12 ust. 2 tej dyrektywy, jeżeli po tym rozwiązaniu ów organizator imprezy turystycznej staje się niewypłacalny, a podróżny przed wystąpieniem owej niewypłacalności nie otrzymał zwrotu wszystkich dokonanych płatności, do którego ma prawo na podstawie tego ostatniego przepisu.
Podpisy
(
*1
)	Języki postępowania: niemiecki i niderlandzki.