62022CJ0518_RES
Sprawa C‑518/22
J.M.P.
przeciwko
AP Assistenzprofis GmbH
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesarbeitsgericht)
Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 7 grudnia 2023 r.
Odesłanie prejudycjalne – Polityka społeczna – Równość traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy – Dyrektywa 2000/78/WE – Artykuł 2 ust. 5 – Zakaz dyskryminacji ze względu na wiek – Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych – Artykuł 19 – Niezależne życie i włączenie w społeczeństwo – Karta praw podstawowych Unii Europejskiej – Artykuł 26 – Integracja społeczna i zawodowa osób z niepełnosprawnością – Usługi asystencji osobistej dla osób z niepełnosprawnością – Oferta pracy zawierająca wskazanie dolnej i górnej granicy wieku poszukiwanego kandydata – Uwzględnienie życzeń i interesów osoby z niepełnosprawnością – Względy uzasadniające
Polityka społeczna – Równość traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy – Dyrektywa 2000/78 – Zakaz dyskryminacji ze względu na wiek – Świadczenie usług asystencji osobistej – Zatrudnienie uzależnione od wieku – Uwzględnienie życzeń i interesów osoby z niepełnosprawnością – Odmienne traktowanie wynikające z ustawodawstwa krajowego mającego na celu ochronę samostanowienia osób z niepełnosprawnością – Dopuszczalność – Warunek
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 26; dyrektywa Rady 2000/78, art. 2 ust. 5; decyzja Rady 2010/48)
(zob. pkt 54–66, 68 i sentencja)
Streszczenie
W lipcu 2018 r. AP Assistenzprofis GmbH, spółka świadcząca osobom z niepełnosprawnością usługi asystencji i doradztwa, opublikowała ofertę pracy, w której wskazano, że 28-letnia studentka A. poszukuje osobistych asystentów płci żeńskiej do pomocy we wszystkich dziedzinach życia codziennego, „najlepiej w wieku pomiędzy 18. a 30. rokiem życia”.
J.M.P., urodzona w 1968 r., ubiegała się o to stanowisko pracy i otrzymała od AP Assistenzprofis odpowiedź odmowną.
Uznawszy, że padła ofiarą dyskryminacji ze względu na wiek, J.M.P. wniosła do Arbeitsgericht Köln (sądu pracy w Kolonii, Niemcy) powództwo przeciwko AP Assistenzprofis w celu uzyskania odszkodowania za poniesioną z tego tytułu szkodę. Sąd ten uwzględnił wspomniane powództwo.
Po wyroku Landesarbeitsgericht Köln (sądu pracy wyższej instancji w Kolonii, Niemcy), uwzględniającego apelację wniesioną przez AP Assistenzprofis, J.M.P. wniosła skargę rewizyjną od tego wyroku do sądu odsyłającego – Bundesarbeitsgericht (federalnego sądu pracy, Niemcy).
Sąd ten, mając wątpliwości co do uzasadnienia na podstawie dyrektywy 2000/78 (
1
) bezpośredniej dyskryminacji ze względu na wiek, której w swojej opinii doświadczyła J.M.P., i pragnąc uzyskać wyjaśnienia w kwestii pogodzenia, w świetle tej samej dyrektywy, prawa do skutecznej ochrony przed dyskryminacją ze względu na wiek z prawem osoby z niepełnosprawnością do skutecznej ochrony przed dyskryminacją ze względu na niepełnosprawność, zdecydował się zwrócić do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
W wydanym wyroku Trybunał odpowiedział, że dyrektywa 2000/78 rozpatrywana w świetle art. 26 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, dotyczącego integracji osób z niepełnosprawnością, a także art. 19 Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych (
2
), zatytułowanego „Niezależne życie i włączenie w społeczeństwo”, nie stoi na przeszkodzie temu, aby na podstawie stosownego ustawodawstwa krajowego zatrudnienie osoby świadczącej usługę asystencji osobistej było uzależnione od jej wieku, jeżeli środek taki jest niezbędny do ochrony praw i wolności innych osób.
Ocena Trybunału
Trybunał przeanalizował odmienne traktowanie ze względu na wiek będące przedmiotem postępowania głównego w celu stwierdzenia, czy jest ono uzasadnione w świetle art. 2 ust. 5 dyrektywy 2000/78 (
3
).
Przede wszystkim stwierdził on, że owo odmienne traktowanie wynika ze środka przewidzianego w ustawodawstwie krajowym (
4
) zgodnie ze wspomnianym art. 2 ust. 5.
Trybunał zbadał następnie, czy środek ten dąży do realizacji celu „ochrony praw i wolności innych osób”, ustanowionego w tym przepisie.
W tym względzie, zdaniem Trybunału, rozpatrywane ustawodawstwo krajowe dąży do realizacji celu, jakim jest ochrona samostanowienia osób z niepełnosprawnością, poprzez zapewnienie tym osobom prawa do wyrażania życzeń i wolnego wyboru przy podejmowaniu decyzji dotyczących świadczenia usług asystencji osobistej oraz przy ich wykonywaniu, jako że usługi te dotyczą wszystkich aspektów życia, a także ingerują głęboko w sferę prywatną i intymną osób, na rzecz których są świadczone, który to cel jest objęty zakresem art. 2 ust. 5 dyrektywy 2000/78.
Prawo do wyrażania życzeń i do wolnego wyboru konkretyzuje bowiem prawo do integracji osób z niepełnosprawnością zapisane w art. 26 karty praw podstawowych. Ponadto poszanowanie samostanowienia osób z niepełnosprawnością stanowi cel zapisany w art. 19 konwencji ONZ, na której przepisy można powołać się przy wykładni przepisów dyrektywy 2000/78.
Wreszcie Trybunał sprawdził, czy odmienne traktowanie będące przedmiotem postępowania głównego wynika z zastosowania środka niezbędnego do ochrony wyżej wspomnianego prawa do samostanowienia.
Trybunał wskazał w tym względzie, że w sytuacji takiej jak ta będąca przedmiotem postępowania głównego, uwzględnienie preferencji co do określonego przedziału wiekowego wyrażonych przez osobę z niepełnosprawnością może wspierać poszanowanie prawa do samostanowienia tej osoby podczas świadczenia jej usług asystencji osobistej w tym sensie, że racjonalne wydaje się oczekiwanie, że osoba należąca do tej samej grupy wiekowej co dana osoba z niepełnosprawnością łatwiej zintegruje się z jej środowiskiem osobistym, społecznym i uniwersyteckim.
Trybunał stwierdził zatem, że z zastrzeżeniem dokonania przez sąd odsyłający weryfikacji w świetle wszystkich okoliczności sprawy, której dotyczy postępowanie główne, w niniejszej sprawie odmienne traktowanie ze względu na wiek wynika z zastosowania środka niezbędnego do ochrony praw i wolności innych osób w rozumieniu art. 2 ust. 5 dyrektywy 2000/78 i tym samym może być uzasadnione w świetle tego przepisu.
(
1
)	Dyrektywa Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiająca ogólne ramy równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.U. 2000, L 303, s. 16).
(
2
)	Zatwierdzonej w imieniu Unii Europejskiej decyzją Rady 2010/48/WE z dnia 26 listopada 2009 r. (Dz.U. 2010, L 23, s. 35; zwanej dalej „konwencją ONZ”).
(
3
)	Zgodnie z tym przepisem dyrektywa ta nie narusza środków przewidzianych w ustawodawstwie krajowym, które w społeczeństwie demokratycznym są niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa publicznego, utrzymania porządku i zapobiegania działaniom podlegającym sankcjom karnym, ochrony zdrowia i ochrony praw i wolności innych osób.
(
4
)	Chodzi o § 8 ust. 1 Sozialgesetzbuch, Neuntes Buch (IX) (kodeksu socjalnego, księga IX) z dnia 23 grudnia 2016 r. (BGBl. 2016 I, s. 3234; zwanego dalej „SGB IX”) w związku z § 33 Sozialgesetzbuch, Erstes Buch (I) (kodeksu socjalnego, księga I) z dnia 11 grudnia 1975 r. (BGBl. 1975 I, s. 3015; zwanego dalej „SGB I”), w których przewidziano, że przy podejmowaniu decyzji dotyczącej świadczenia usług asystencji osobistej mających na celu zachęcenie osoby z niepełnosprawnością do uczestnictwa w życiu społecznym oraz przy ich wykonywaniu należy spełnić uzasadnione życzenia osób korzystających z tych świadczeń, w zakresie, w jakim są one racjonalne, biorąc przy tym pod uwagę sytuację osobistą, wiek, płeć, sytuację rodzinną oraz potrzeby religijne i światopoglądowe wspomnianych osób.