62024CJ0391
WYROK TRYBUNAŁU (dziesiąta izba)
z dnia 2 października 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Decyzja ramowa 2008/947/WSiSW – Wzajemne uznawanie wyroków i decyzji w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia – Artykuł 1 – Zakres stosowania – Zwolnienie z jednoczesnym objęciem dozorem i nakazem poddania się leczeniu stacjonarnemu w ośrodku zamkniętym – Środek polegający na pozbawieniu wolności – Obowiązek uznania i wykonania
W sprawie C‑391/24 [Nolgers] (
i
)
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez strafuitvoeringsrechtbank van de Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg Brussel (sąd penitencjarny działający przy niderlandzkojęzycznym sądzie pierwszej instancji w Brukseli, Belgia) postanowieniem z dnia 3 czerwca 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 4 czerwca 2024 r., w postępowaniu karnym przeciwko
LZ,
TRYBUNAŁ (dziesiąta izba),
w składzie: D. Gratsias, prezes izby, E. Regan (sprawozdawca) i B. Smulders, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Szpunar,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu rządu belgijskiego – L. Jans, C. Pochet i M. Van Regemorter, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu niderlandzkiego – M.K. Bulterman i J. Langer, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – T. Franchoo, H. Leupold i J. Vondung, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni decyzji ramowej Rady 2008/947/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków i decyzji w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia w celu nadzorowania przestrzegania warunków zawieszenia i obowiązków wynikających z kar alternatywnych (Dz.U. 2008, L 337, s. 102).
2
Wniosek ten został złożony w ramach postępowania w sprawie złożonego przez LZ wniosku o zwolnienie z jednoczesnym objęciem dozorem.
Ramy prawne
Prawo Unii
Decyzja ramowa 2008/909
3
Artykuł 1 decyzji ramowej Rady 2008/909/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków w sprawach karnych skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – w celu wykonywania tych wyroków w Unii Europejskiej (Dz.U. 2008, L 327, s. 27), zatytułowany „Definicje”, stanowi:
„Na użytek niniejszej decyzji ramowej:
a)
»wyrok« oznacza prawomocne orzeczenie lub nakaz sądu państwa wydającego nakładające karę na osobę fizyczną;
b)
»kara« oznacza karę pozbawienia wolności lub środek polegający na pozbawieniu wolności orzeczone za przestępstwo na czas określony lub nieokreślony na podstawie przeprowadzonego postępowania karnego;
[…]”.
4
Artykuł 3 tej decyzji ramowej, zatytułowany „Cel i zakres stosowania”, stanowi w ust. 1:
„Celem niniejszej decyzji ramowej jest określenie zasad, zgodnie z którymi państwo członkowskie, aby ułatwić resocjalizację osoby skazanej, uznaje wyrok i wykonuje karę”.
5
Artykuł 8 rzeczonej decyzji ramowej, zatytułowany „Uznanie wyroku i wykonanie kary”, stanowi w ust. 3:
„Jeżeli kara ze względu na jej rodzaj jest niezgodna z prawem państwa wykonującego, właściwy organ państwa wykonującego może dostosować ją do rodzaju kary lub środka przewidzianego za podobne przestępstwa zgodnie z prawem tego państwa. Taki rodzaj kary lub środka odpowiada możliwie najściślej karze orzeczonej w państwie wydającym, która nie może zostać zastąpiona karą pieniężną”.
6
Artykuł 9 omawianej decyzji ramowej, zatytułowany „Podstawy odmowy uznania i wykonania”, stanowi w ust. 1:
„Właściwy organ państwa wykonującego może odmówić uznania wyroku i wykonania kary, jeżeli:
[…]
k)
orzeczona kara obejmuje środek związany z leczeniem psychiatrycznym lub opieką zdrowotną, lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności, który – niezależnie od art. 8 ust. 3 – nie może zostać wykonany przez państwo wykonujące zgodnie z systemem prawnym lub systemem opieki zdrowotnej tego państwa członkowskiego;
[…]”.
Decyzja ramowa 2008/947
7
Zgodnie z motywem 3 decyzji ramowej 2008/947:
„Decyzja ramowa [2008/909] dotyczy wzajemnego uznawania i wykonywania kar pozbawienia wolności lub innych środków polegających na pozbawieniu wolności. Należy utworzyć dalsze wspólne zasady, w szczególności w przypadku, gdy nałożono karę niepolegającą na pozbawieniu wolności obejmującą nadzorowanie przestrzegania warunków zawieszenia lub obowiązków wynikających z kar alternatywnych w odniesieniu do osoby, która nie ma zgodnego z prawem stałego miejsca pobytu w państwie skazania”.
8
Artykuł 1 tej decyzji ramowej, zatytułowany „Cel i zakres stosowania”, stanowi w ust. 1–3:
„1.   Celem niniejszej decyzji ramowej jest ułatwienie resocjalizacji osób skazanych, skuteczniejsza ochrona ofiar i ogółu społeczeństwa oraz ułatwienie stosowania odpowiednich warunków zawieszenia i obowiązków wynikających z kar alternatywnych w przypadku sprawców przestępstw, którzy nie mieszkają w państwie skazania. W tych celach niniejsza decyzja ramowa ustanawia zasady określające, jak państwo członkowskie niebędące państwem członkowskim, w którym dana osoba została skazana, ma uznawać wyroki i, w stosownych przypadkach, decyzje w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia oraz nadzorować przestrzeganie warunków zawieszenia wynikających z wyroku lub obowiązków wynikających z kar alternatywnych określonych w takim wyroku, a także podejmować wszelkie inne decyzje dotyczące tego wyroku, o ile niniejsza decyzja ramowa nie stanowi inaczej.
2.   Niniejsza decyzja ramowa ma zastosowanie wyłącznie do:
a)
uznawania wyroków i, w stosownych przypadkach, decyzji w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia;
b)
przejęcia odpowiedzialności za nadzór nad przestrzeganiem warunków zawieszenia oraz obowiązków wynikających z kar alternatywnych;
c)
wszystkich innych decyzji związanych z decyzjami, o których mowa w lit. a) i b);
opisanych i przewidzianych w niniejszej decyzji ramowej.
3.   Niniejsza decyzja ramowa nie ma zastosowania do:
a)
wykonywania wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności objętych zakresem zastosowania decyzji ramowej [2008/909];
[…]”.
9
Zgodnie z art. 2 rzeczonej decyzji ramowej, zatytułowanym „Definicje”:
„Do celów niniejszej decyzji ramowej:
1)
»wyrok« oznacza prawomocne orzeczenie lub nakaz sądu państwa wydania, ustalające, że osoba fizyczna popełniła przestępstwo, i nakładające:
a)
karę pozbawienia wolności lub środek polegający na pozbawieniu wolności, jeżeli warunkowe zwolnienie przyznano na podstawie tego wyroku lub wydanej po nim decyzji w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia;
b)
karę z zawieszeniem wykonania;
c)
karę warunkową;
d)
karę alternatywną;
2)
»kara z zawieszeniem wykonania« oznacza karę pozbawienia wolności lub środek polegający na pozbawieniu wolności, których wykonanie zostało w całości lub w części warunkowo zawieszone w wyroku skazującym poprzez nałożenie co najmniej jednego warunku zawieszenia. Taki warunek zawieszenia może być zawarty w treści wyroku lub określony w odrębnej decyzji w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia podjętej przez właściwy organ;
3)
»kara warunkowa« oznacza wyrok, w którym warunkowo odroczono nałożenie kary poprzez nałożenie co najmniej jednego warunku zawieszenia lub w którym nałożono co najmniej jeden warunek zawieszenia zamiast kary pozbawienia wolności lub innego środka polegającego na pozbawieniu wolności. Takie warunki zawieszenia mogą być zawarte w treści wyroku lub określone w odrębnej decyzji w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia podjętej przez właściwy organ;
4)
»kara alternatywna« oznacza karę inną niż kara pozbawienia wolności, środek polegający na pozbawieniu wolności lub grzywna, nakładającą nakaz lub polecenie;
5)
»decyzja w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia« oznacza wyrok lub prawomocną decyzję właściwego organu państwa wydania podjętą na podstawie takiego wyroku:
a)
przyznające warunkowe zwolnienie; lub
b)
nakładające warunki zawieszenia;
6)
»warunkowe zwolnienie« oznacza prawomocną decyzję właściwego organu lub prawomocną decyzję wynikającą z prawa krajowego, która dotyczy przedterminowego zwolnienia osoby skazanej po odbyciu przez nią części kary pozbawienia wolności lub środka polegającego na pozbawieniu wolności przy jednoczesnym nałożeniu co najmniej jednego warunku zawieszenia;
7)
»warunki zawieszenia« oznaczają nakazy i polecenia nałożone przez właściwy organ na osobę fizyczną zgodnie z prawem krajowym państwa wydania, w związku z karą z zawieszeniem wykonania, karą warunkową lub warunkowym zwolnieniem;
[…]”.
10
Artykuł 4 omawianej decyzji ramowej, zatytułowany „Rodzaje warunków zawieszenia i kar alternatywnych”, stanowi w ust. 1:
„Niniejsza decyzja ramowa ma zastosowanie do następujących warunków zawieszenia lub następujących kar alternatywnych:
[…]
k) nakaz poddania się terapii […]”.
11
Artykuł 9 decyzji ramowej 2008/947, zatytułowany „Dostosowanie warunków zawieszenia lub kar alternatywnych”, stanowi w ust. 1 i 3:
„1.   Jeżeli charakter lub okres obowiązywania danego warunku zawieszenia lub danej kary alternatywnej lub długość okresu zawieszenia są niezgodne z prawem państwa wykonania, właściwy organ tego państwa może dostosować je do charakteru lub okresu obowiązywania warunków zawieszenia i kar alternatywnych lub do długości okresu zawieszenia, które stosowane są zgodnie z prawem państwa wykonania w przypadku takich samych przestępstw. Dostosowany warunek zawieszenia, dostosowana kara alternatywna lub dostosowana długość okresu zawieszenia odpowiadają możliwie najściślej warunkowi zawieszenia, karze alternatywnej lub długości okresu zawieszenia nałożonym w państwie wydania.
[…]
3.   Dostosowany warunek zawieszenia lub dostosowana kara alternatywna nie mogą być surowsze niż warunek zawieszenia lub kara alternatywna, które zostały nałożone pierwotnie, a dostosowany okres zawieszenia – dłuższy od pierwotnie określonego okresu zawieszenia”.
12
Artykuł 11 tej decyzji ramowej, zatytułowany „Podstawy odmowy uznania oraz odmowy przejęcia nadzoru”, stanowi w ust. 1:
„Właściwy organ państwa wykonania może odmówić uznania wyroku lub, w stosownych przypadkach, decyzji w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia oraz przejęcia odpowiedzialności za nadzór nad przestrzeganiem warunków zawieszenia lub obowiązków wynikających z kar alternatywnych, jeżeli:
[…]
i)
wyrok lub, w stosownych przypadkach, decyzja w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia nakazują poddanie się leczeniu lub terapii, ale niezależnie od art. 9 państwo wykonania nie jest w stanie tego nadzorować ze względu na obowiązujący w nim system prawny lub system opieki zdrowotnej;
[…]”.
Prawo belgijskie
13
Artykuł 34bis Strafwetboek (kodeksu karnego) stanowi:
„Oddanie do dyspozycji sądu penitencjarnego jest karą dodatkową, która w określonych przepisami wypadkach musi lub może zostać orzeczona celem ochrony społeczeństwa przed osobami, które popełniły poważne czyny przeciwko integralności osoby. Karę dodatkową odbywa się po zakończeniu zasadniczej kary pozbawienia wolności”.
14
Artykuł 56 wet betreffende de externe rechtspositie van de veroordeelden tot een vrijheidsstraf en de aan het slachtoffer toegekende rechten in het raam van de strafuitvoeringsmodaliteiten (ustawy w sprawie specjalnego statusu skazanych na karę pozbawienia wolności i praw przyznanych pokrzywdzonym w ramach postępowania w przedmiocie wykonania kar) z dnia 17 maja 2006 r. (Belgisch Staatsblad z dnia 15 czerwca 2006 r., s. 30455), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „WERV”), przewiduje:
„§ 1.   Sąd penitencjarny może poddać skazanego szczególnym, zindywidualizowanym warunkom, które umożliwią realizację planu resocjalizacji, pozwolą na uwzględnienie przeciwwskazań, o których mowa w art. 47 § 1, lub okażą się konieczne w interesie pokrzywdzonych.
[…]”.
15
Artykuł 95/2 WERV stanowi:
„§ 1. Oddanie do dyspozycji sądu penitencjarnego orzeczone wobec skazanego zgodnie z art. 34bis–34quater kodeksu karnego następuje po zakończeniu kary zasadniczej.
§ 2. Przed zakończeniem kary zasadniczej sąd penitencjarny podejmuje decyzję zgodnie z procedurą ustanowioną w sekcji 2 albo o pozbawieniu wolności, albo o zwolnieniu oddanego do dyspozycji skazanego z jednoczesnym objęciem go dozorem.
Po dokonaniu przez sąd penitencjarny oceny przewidzianej w akapicie pierwszym skazany, który korzystał z warunkowego zwolnienia po okresie próby, zostaje zwolniony i objęty dozorem, w stosownym wypadku z zastosowaniem warunków przewidzianych w art. 95/7 § 2.
§ 3. Oddany do dyspozycji skazany zostaje pozbawiony wolności, jeżeli zachodzi ryzyko popełnienia przez niego poważnych przestępstw przeciwko integralności fizycznej lub psychicznej osób trzecich, którego to ryzyka nie można zminimalizować poprzez obwarowanie zwolnienia z jednoczesnym objęciem dozorem szczególnymi warunkami”.
16
Zgodnie z art. 95/7 WERV:
„[…]
§ 2. Jeżeli sąd penitencjarny przyznaje zwolnienie z jednoczesnym objęciem dozorem, stwierdza on, że oddany do dyspozycji skazany podlega ogólnym warunkom ustanowionym w art. 55.
Sąd penitencjarny może poddać oddanego do dyspozycji skazanego szczególnym, zindywidualizowanym warunkom, które zminimalizują ryzyko popełnienia przez niego poważnych przestępstw przeciwko integralności fizycznej lub psychicznej osoby lub okażą się konieczne w interesie pokrzywdzonych.
W przypadku gdy skazany zostaje oddany do dyspozycji sądu penitencjarnego w związku z popełnieniem któregokolwiek z czynów, o których mowa w art. 371/1, 371/2, 372, art. 373 akapity drugi i trzeci, art. 375, art. 376 akapity drugi i trzeci lub art. 377 akapity pierwszy, drugi, czwarty i szósty kodeksu karnego, sąd penitencjarny może obwarować zwolnienie z jednoczesnym objęciem dozorem warunkiem skorzystania z poradnictwa służb specjalizujących się w poradnictwie dla przestępców seksualnych lub warunkiem poddania się leczeniu przez służby wyspecjalizowane w leczeniu takich przestępców. Sąd penitencjarny określa długość okresu, w którym skazany powinien korzystać z tego poradnictwa lub poddawać się temu leczeniu.
[…]”.
17
Artykuł 95/21 WERV przewiduje:
„Po roku pozbawienia wolności, którego podstawą była wyłącznie decyzja podjęta po oddaniu do dyspozycji sądu penitencjarnego, sąd penitencjarny rozpatruje z urzędu możliwość przyznania zwolnienia z jednoczesnym objęciem dozorem. Oddany do dyspozycji skazany pozostaje pozbawiony wolności, jeżeli zachodzi ryzyko popełnienia przez niego poważnych przestępstw przeciwko integralności fizycznej lub psychicznej osób trzecich, którego to ryzyka nie można zminimalizować poprzez obwarowanie zwolnienia z jednoczesnym objęciem dozorem szczególnymi warunkami.
Dyrektor wydaje opinię w terminie czterech miesięcy przed upływem terminu, o którym mowa w akapicie pierwszym. Zastosowanie ma art. 95/3 § 2”.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
18
W dniu 2 grudnia 2011 r. LZ, obywatel niderlandzki, został skazany przez rechtbank van eerste aanleg van Antwerpen (sąd pierwszej instancji w Antwerpii, Belgia) na karę ośmiu lat pozbawienia wolności za zgwałcenie przy użyciu siły swojej małoletniej córki, mającej w chwili wydarzeń poniżej 14 lat, przy okoliczności obciążającej, iż był on wstępnym, oraz za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności popełnione na swojej małoletniej córce i jednej z jej koleżanek, za przechowywanie i rozpowszechnianie treści pornograficznych z udziałem osoby małoletniej, a także za stosowanie gróźb. Ponadto tytułem postpenalnych środków zabezpieczających LZ został oddany, na podstawie między innymi art. 34bis kodeksu karnego, do dyspozycji sądu penitencjarnego na okres dziesięciu lat.
19
W dniu 26 listopada 2013 r. LZ wniósł o przeniesienie go do zakładu penitencjarnego w Niderlandach w celu odbycia tam pozostałej części kary. Organy niderlandzkie oddaliły ów wniosek ze względu na to, że LZ nie ma wystarczających więzi z Niderlandami i że nie widnieje on w rejestrach administracji gminnej w tym kraju.
20
W dniu 27 sierpnia 2015 r. LZ przedstawił ten sam wniosek i dodał, że chce, by zapewniono mu resocjalizację w Niderlandach. W odpowiedzi organy niderlandzkie wskazały, że są gotowe uznać karę pozbawienia wolności, lecz nie postpenalny środek zabezpieczający polegający na oddaniu skazanego do dyspozycji sądu penitencjarnego – ze względu na to, że środek ten nie ma swojego odpowiednika w prawie niderlandzkim. W praktyce przeniesienie do Niderlandów skutkowałoby zwolnieniem LZ po odbyciu przez niego kary pozbawienia wolności, zatem przeniesienie takie nie może nastąpić.
21
W dniu 3 lipca 2019 r. kara ośmiu lat pozbawienia wolności, na którą skazano LZ, dobiegła końca, a rozpoczęło się wykonywanie postpenalnego środka zabezpieczającego polegającego na oddaniu skazanego do dyspozycji sądu penitencjarnego.
22
W tych okolicznościach strafuitvoeringsrechtbank van de Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg Brussel (sąd penitencjarny działający przy niderlandzkojęzycznym sądzie pierwszej instancji w Brukseli, Belgia), będący sądem odsyłającym, powinien orzec – zgodnie z art. 95/2–95/30 WERV – w przedmiocie „zwolnienia [LZ] z jednoczesnym objęciem [go] dozorem” lub dalszego pozbawienia go wolności.
23
Sąd ten wyjaśnia, że zgodnie z art. 95/21 WERV oddany do dyspozycji skazany pozostaje pozbawiony wolności, jeżeli zachodzi ryzyko popełnienia przez niego poważnych przestępstw przeciwko integralności fizycznej lub psychicznej osób trzecich, którego to ryzyka nie można zminimalizować poprzez obwarowanie zwolnienia z jednoczesnym objęciem dozorem szczególnymi warunkami.
24
W niniejszym przypadku, biorąc pod uwagę między innymi raport sporządzony przez służby psychospołeczne zakładu karnego, w którym przebywa LZ, rzeczony sąd stwierdził, że istnieje wysokie ryzyko popełnienia przez skazanego poważnych przestępstw przeciwko integralności fizycznej lub psychicznej osób trzecich i że długoterminowe „leczenie stacjonarne” występujących u niego zaburzeń psychicznych jest absolutnie konieczne, by zapobiec takiemu ryzyku.
25
Tymczasem sąd odsyłający wskazuje, że przystąpienie do owego „leczenia stacjonarnego” nie było w Belgii możliwe ze względu na to, że posiadający obywatelstwo niderlandzkie LZ nie ma prawa pobytu w tym państwie i że nie jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym, mimo że zawsze zamieszkiwał w Belgii, gdzie się urodził.
26
W ramach kontaktów nawiązanych z organami niderlandzkimi w celu rozważenia możliwości poddania LZ, zgodnie z jego życzeniem, rzeczonemu „leczeniu stacjonarnemu” w ośrodku zamkniętym w Niderlandach organy te w dniu 29 stycznia 2024 r. wskazały, że środek ten stanowi sankcję polegającą na pozbawieniu wolności, która nie może podlegać uznaniu i wykonaniu na podstawie decyzji ramowej 2008/947.
27
Sąd odsyłający zastanawia się zatem nad możliwością żądania, na podstawie tejże decyzji ramowej 2008/947, uznania i wykonania wyroku, w którym orzeczono o zwolnieniu z jednoczesnym objęciem dozorem, które to zwolnienie obwarowano szczególnym warunkiem wymagającym, by dana osoba poddała się długoterminowemu „leczeniu stacjonarnemu” w ośrodku zamkniętym. Sąd ów wyjaśnia jednak w tym względzie, że nie zastanawia się nad zakresem decyzji ramowej 2008/909, ponieważ ta ostatnia nie ma jego zdaniem znaczenia.
28
Ponieważ zwolnienie z jednoczesnym objęciem dozorem, o które wniósł LZ, nie może nastąpić w chwili, w której rzeczony sąd powinien wydać orzeczenie, sąd ów nie uwzględnił tego wniosku i postanowił o ponownym jego rozpoznaniu po otrzymaniu odpowiedzi Trybunału na przedłożone mu pytania.
29
W tych okolicznościach strafuitvoeringsrechtbank van de Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg Brussel (sąd penitencjarny działający przy niderlandzkojęzycznym sądzie pierwszej instancji w Brukseli) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy decyzję ramową [2008/947] należy interpretować w ten sposób, że w przypadku wydania w [Królestwie] Belgii w ramach orzekania o postpenalnych środkach zabezpieczających wyroku, w którym skazanemu udzielono zwolnienia z jednoczesnym objęciem dozorem obwarowanego specjalnymi warunkami, oraz przekazania przez właściwy organ belgijski tego wyroku wraz z zaświadczeniem, o którym mowa w tej decyzji ramowej, właściwemu organowi [niderlandzkiemu] [Królestwo Niderlandów] [jest] zobowiązane uznać i wykonać ten wyrok, między innymi poprzez nadzorowanie prawidłowego przestrzegania warunków specjalnych, jeśli wziąć pod uwagę fakt, że skazany jest obywatelem niderlandzkim i chce powrócić do Niderlandów?
Czy dotyczy to również sytuacji, w której jako warunek specjalny zobowiązuje się skazanego, ze względu na jego zaburzenie seksualne, do poddania się w Niderlandach leczeniu stacjonarnemu, w związku z czym musi on zostać przekazany z zakładu karnego do ośrodka zamkniętego w Niderlandach?”.
Postępowanie przed Trybunałem
30
Sąd odsyłający wniósł o zastosowanie w niniejszej sprawie pilnego trybu prejudycjalnego przewidzianego w art. 23a statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i w art. 107 regulaminu postępowania przed Trybunałem.
31
W dniu 18 czerwca 2024 r. Trybunał postanowił, na wniosek sędziego sprawozdawcy i po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, nie uwzględniać tego wniosku, ponieważ przesłanki dotyczące pilnego charakteru przewidziane w owym art. 107 nie zostały spełnione.
W przedmiocie dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
32
Nie podnosząc formalnie zarzutu niedopuszczalności, rząd niderlandzki wyraża wątpliwości w przedmiocie istnienia związku pomiędzy wykładnią prawa Unii, o którą wniesiono w pytaniu prejudycjalnym, a okolicznościami lub przedmiotem postępowania głównego. Z postanowienia odsyłającego wynika bowiem jego zdaniem, że złożony przez LZ do sądu odsyłającego wniosek o zwolnienie z jednoczesnym objęciem dozorem został oddalony. W związku z tym nie istnieje już zawisły przed owym sądem spór w sprawie złożonego doń wniosku, jako że wspomniany sąd skierował swoje pytanie prejudycjalne do Trybunału, zaplanowawszy zbadanie tego wniosku w późniejszym terminie.
33
Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, procedura przewidziana w art. 267 TFUE jest instrumentem współpracy pomiędzy Trybunałem i sądami krajowymi, dzięki któremu Trybunał dostarcza sądom krajowym elementów wykładni prawa Unii, które są niezbędne do rozstrzygnięcia przedstawionych im sporów. Odesłanie prejudycjalne nie ma służyć wydawaniu opinii doradczych w przedmiocie kwestii ogólnych i hipotetycznych, lecz ma być podyktowane rzeczywistą potrzebą skutecznego rozstrzygnięcia sporu. Jak wynika z samego brzmienia art. 267 TFUE, orzeczenie w trybie prejudycjalnym musi być „niezbędne”, aby umożliwić sądowi odsyłającemu „wydanie wyroku” w zawisłej przed nim sprawie (wyrok z dnia 8 maja 2025 r., Zimir, C‑662/23, EU:C:2025:326, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).
34
I tak Trybunał wielokrotnie przypominał, że zarówno z brzmienia, jak i celu art. 267 TFUE wynika, iż warunkiem zastosowania procedury prejudycjalnej jest między innymi rzeczywista zawisłość przed sądami krajowymi sporu, w ramach którego sądy te będą obowiązane wydać orzeczenie, które będzie mogło uwzględnić orzeczenie wydane w trybie prejudycjalnym (zob. podobnie wyrok z dnia 8 maja 2025 r., Zimir, C‑662/23, EU:C:2025:326, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo).
35
Zawisłość sporu w postępowaniu głównym Trybunał może zatem badać z urzędu (wyrok z dnia 8 maja 2025 r., Zimir, C‑662/23, EU:C:2025:326, pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo).
36
W tym względzie z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że o ile sąd odsyłający oddalił złożony przez LZ wniosek o zwolnienie z jednoczesnym objęciem dozorem, o tyle postanowił on również o ponownym rozpatrzeniu tego wniosku po otrzymaniu odpowiedzi na pytanie prejudycjalne, które skierował do Trybunału.
37
Należy wobec tego stwierdzić, że postępowanie główne toczące się przed owym sądem pozostaje zawieszone i że odpowiedź Trybunału na zadane pytanie może zostać uwzględniona do celów wydania orzeczenia w tym postępowaniu.
38
W tych okolicznościach wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest dopuszczalny.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
39
Poprzez pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy decyzję ramową 2008/947 należy interpretować w ten sposób, że właściwy organ państwa wykonania jest zobowiązany, na podstawie tej decyzji ramowej, do uznania i wykonania wyroku, który przekazał mu właściwy organ państwa wydania i w którym orzeczono o zwolnieniu z jednoczesnym objęciem dozorem osoby odbywającej karę pozbawienia wolności, które to zwolnienie obwarowano szczególnym warunkiem wymagającym, aby osoba ta poddała się „leczeniu stacjonarnemu” w ośrodku zamkniętym występujących u niej zaburzeń psychicznych.
40
W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie należy sprawdzić, czy wyrok taki jest objęty zakresem stosowania rzeczonej decyzji ramowej.
41
Artykuł 1 decyzji ramowej 2008/947 dotyczy, zgodnie ze swoim tytułem, celu i zakresu stosowania tej dyrektywy. Jak wynika z ust. 1 owego artykułu, wspomniana decyzja ramowa ustanawia między innymi zasady określające, jak państwo członkowskie niebędące państwem członkowskim, w którym dana osoba została skazana, ma uznawać wyroki i, w stosownych przypadkach, decyzje w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia oraz nadzorować przestrzeganie warunków zawieszenia wynikających z wyroku lub obowiązków wynikających z kar alternatywnych określonych w takim wyroku.
42
Zgodnie z art. 1 ust. 2 rzeczonej decyzji ramowej owa decyzja ramowa ma zastosowanie wyłącznie do przewidzianego w lit. a) tegoż ustępu uznawania wyroków i, w stosownych przypadkach, decyzji w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia, do przewidzianego w lit. b) rzeczonego ustępu przejęcia odpowiedzialności za nadzór nad przestrzeganiem warunków zawieszenia oraz obowiązków wynikających z kar alternatywnych, a także, zgodnie z lit. c) tego samego ustępu, do wszystkich innych decyzji związanych z decyzjami, o których mowa w owym art. 1 ust. 2 lit. a) i b), opisanych i przewidzianych w omawianej decyzji ramowej.
43
Artykuł 2 decyzji ramowej 2008/947 definiuje w pkt 1 lit. a), w szczególności do celów owej decyzji ramowej, pojęcie „wyroku”, które oznacza prawomocne orzeczenie lub nakaz sądu państwa wydania, ustalające, że osoba fizyczna popełniła przestępstwo, i nakładające: po pierwsze – karę pozbawienia wolności lub środek polegający na pozbawieniu wolności, jeżeli warunkowe zwolnienie przyznano na podstawie tego wyroku lub wydanej po nim decyzji w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia, po drugie – karę z zawieszeniem wykonania, po trzecie – karę warunkową lub po czwarte – karę alternatywną. Zgodnie z art. 2 pkt 5 „decyzja w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia” oznacza wyrok lub prawomocną decyzję właściwego organu państwa wydania podjętą na podstawie takiego wyroku – przyznające warunkowe zwolnienie lub nakładające warunki zawieszenia, przy czym owe warunki zawieszenia oznaczają, zgodnie z art. 2 pkt 7, nakazy i polecenia nałożone przez właściwy organ na osobę fizyczną zgodnie z prawem krajowym państwa wydania, w związku z karą z zawieszeniem wykonania, karą warunkową lub warunkowym zwolnieniem. Poza tym w świetle rozpatrywanych okoliczności postępowania głównego należy podkreślić, że zgodnie z pkt 6 tegoż artykułu wyrażenie „warunkowe zwolnienie” odnosi się do prawomocnej decyzji właściwego organu lub prawomocnej decyzji wynikającej z prawa krajowego, która dotyczy przedterminowego zwolnienia osoby skazanej po odbyciu przez nią części kary pozbawienia wolności lub środka polegającego na pozbawieniu wolności przy jednoczesnym nałożeniu co najmniej jednego warunku zawieszenia.
44
Z definicji przedstawionych w poprzednim punkcie, jak i z definicji dotyczących pojęć „kary z zawieszeniem wykonania”, „kary warunkowej” i „kary alternatywnej”, o których mowa odpowiednio w art. 2 pkt 2, 3 i 4 decyzji ramowej 2008/947, wynika, że zakres stosowania tej ostatniej decyzji ramowej, zgodnie z jej art. 1 ust. 2, obejmuje uznawanie i wykonywanie wyroków, w których wobec osób uznanych za sprawców przestępstw orzeczono wykonanie kar lub środków, które nie pozbawiają owych osób wolności.
45
Wykładnię taką potwierdza art. 1 ust. 3 lit. a), który wyjaśnia, że decyzja ramowa 2008/947 nie ma zastosowania do wykonywania wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności objętych zakresem zastosowania decyzji ramowej 2008/909. Z przepisu tego wynika bowiem, jak orzekł Trybunał, że zakresy stosowania tych dwóch decyzji ramowych wzajemnie się wykluczają [zob. podobnie wyrok z dnia 5 października 2023 r., QS (Uchylenie zawieszenia wykonania kary), C‑219/22, EU:C:2023:732, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo].
46
W tym względzie art. 3 decyzji ramowej 2008/909, który zgodnie ze swoim tytułem określa jej cel i zakres stosowania, stanowi w ust. 1, że celem owej decyzji ramowej jest określenie zasad, zgodnie z którymi państwo członkowskie, aby ułatwić resocjalizację osoby skazanej, uznaje wyrok i wykonuje karę, przy czym pojęcie „wyroku” zostało zdefiniowane w art. 1 lit. a) rzeczonej decyzji ramowej jako prawomocne orzeczenie lub nakaz sądu państwa wydającego nakładające karę na osobę fizyczną, a pojęcie „skazania” – w art. 1 lit. b) owej decyzji ramowej – jako kara pozbawienia wolności lub środek polegający na pozbawieniu wolności orzeczone za przestępstwo na czas określony lub nieokreślony na podstawie przeprowadzonego postępowania karnego.
47
Zatem zgodnie z art. 1 ust. 1 decyzji ramowej 2008/947 w związku z art. 1 ust. 3 lit. a) tej decyzji i w świetle jej motywu 3 rzeczona decyzja ramowa dotyczy wzajemnego uznawania i wykonywania kar lub innych środków niepolegających na pozbawieniu wolności, podczas gdy wzajemne uznawanie i wykonywanie kar pozbawienia wolności lub innych środków polegających na pozbawieniu wolności jest objęte zakresem stosowania decyzji ramowej 2008/909.
48
Ową wykładnię dotyczącą odpowiednich zakresów stosowania decyzji ramowych 2008/909 i 2008/947 potwierdzają przepisy rzeczonych decyzji ramowych odnoszące się, konkretnie, do środków związanych z opieką zdrowotną.
49
Co się tyczy decyzji ramowej 2008/947, w jej art. 4 ust. 1 lit. k) wskazano, że owa decyzja ramowa ma zastosowanie między innymi do warunków zawieszenia i kar alternatywnych obejmujących nakaz poddania się terapii. Ponadto, jako jedną z podstaw odmowy uznania oraz odmowy przejęcia nadzoru, na które właściwy organ państwa wykonania może się powołać, art. 11 ust. 1 lit. i) rzeczonej decyzji ramowej wymienia sytuację, gdy wyrok lub, w stosownych przypadkach, decyzja w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia nakazują poddanie się leczeniu lub terapii, ale niezależnie od art. 9 państwo wykonania nie jest w stanie tego nadzorować ze względu na obowiązujący w nim system prawny lub system opieki zdrowotnej.
50
Co się tyczy decyzji ramowej 2008/909, podstawy odmowy uznania i wykonania, o których mowa w art. 9 owej decyzji ramowej, wymieniają, zgodnie z tymże art. 9 ust. 1 lit. k), sytuację, w której orzeczona kara obejmuje środek związany z leczeniem psychiatrycznym lub opieką zdrowotną, lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności, który – niezależnie od art. 8 ust. 3 rzeczonej decyzji ramowej – nie może zostać wykonany przez państwo wykonujące zgodnie z systemem prawnym lub systemem opieki zdrowotnej tego państwa członkowskiego. Wynika z tego, że środki związane z leczeniem lub opieką przewidziane w tym przepisie stanowią środki polegające na pozbawieniu wolności.
51
Z przepisów tych wynika, że wyroki, w których orzeczono o środku związanym z opieką zdrowotną, objęte są zakresem stosowania decyzji ramowej 2008/947, jeżeli środek ten nie polega na pozbawieniu wolności, albo zakresem stosowania decyzji ramowej 2008/909, jeżeli – przeciwnie – środek ten polega na pozbawieniu wolności.
52
Wobec tego wyrok, w którym orzeczono, zgodnie z prawem państwa wydania, o zwolnieniu z jednoczesnym objęciem dozorem, może być przedmiotem wniosku o uznanie i wykonanie na podstawie decyzji ramowej 2008/947, o ile warunek, jakim owo zwolnienie zostało obwarowane w tym wyroku, nie stanowi środka polegającego na pozbawieniu wolności, w którym to przypadku wyrok taki byłby objęty decyzją ramową 2008/909.
53
Otóż w niniejszym przypadku – w świetle przesłanych przez sąd odsyłający informacji w przedmiocie rozważanego środka oraz w świetle rozważań przedstawionych w pkt 46 niniejszego wyroku – należy zauważyć, że jeżeli środek polegający na zwolnieniu z jednoczesnym objęciem dozorem osoby odbywającej karę pozbawienia wolności, nałożony tytułem orzeczonego wobec tej osoby postpenalnego środka zabezpieczającego polegającego na oddaniu jej do dyspozycji sądu penitencjarnego, jest obwarowany szczególnym warunkiem wymagającym, by rzeczona osoba poddała się „leczeniu stacjonarnemu” w ośrodku zamkniętym występujących u niej zaburzeń psychicznych, to stanowi on orzeczony za przestępstwo środek, który z uwagi na charakter owego warunku skutkuje pozbawieniem wolności tej osoby.
54
Wobec tego uznanie i wykonanie wyroku, w którym orzeczono o takim środku, jest objęte nie zakresem stosowania decyzji ramowej 2008/947, lecz zakresem stosowania decyzji ramowej 2008/909.
55
W świetle powyższych rozważań odpowiedź na przedłożone pytanie brzmi następująco: decyzję ramową 2008/947 należy interpretować w ten sposób, że uznanie i wykonanie wyroku, w którym orzeczono o zwolnieniu z jednoczesnym objęciem dozorem osoby odbywającej karę pozbawienia wolności, które to zwolnienie obwarowano szczególnym warunkiem wymagającym, by osoba ta poddała się „leczeniu stacjonarnemu” w ośrodku zamkniętym występujących u niej zaburzeń psychicznych, nie jest objęte zakresem stosowania owej decyzji ramowej, wobec czego właściwy organ państwa wykonania nie może być zobowiązany do uznania i wykonania takiego wyroku na podstawie rzeczonej decyzji ramowej.
W przedmiocie kosztów
56
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (dziesiąta izba) orzeka, co następuje:
Decyzję ramową Rady 2008/947/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków i decyzji w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia w celu nadzorowania przestrzegania warunków zawieszenia i obowiązków wynikających z kar alternatywnych
należy interpretować w ten sposób, że:
uznanie i wykonanie wyroku, w którym orzeczono o zwolnieniu z jednoczesnym objęciem dozorem osoby odbywającej karę pozbawienia wolności, które to zwolnienie obwarowano szczególnym warunkiem wymagającym, by osoba ta poddała się „leczeniu stacjonarnemu” w ośrodku zamkniętym występujących u niej zaburzeń psychicznych nie jest objęte zakresem stosowania owej decyzji ramowej, wobec czego właściwy organ państwa wykonania nie może być zobowiązany do uznania i wykonania takiego wyroku na podstawie rzeczonej decyzji ramowej.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niderlandzki.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.