62013CC0354
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
JÄÄSKINEN
ippreżentati fis-17 ta’ Lulju 2014 (
1
)
Kawża C‑354/13
FOA Fag og Arbejde, li qed taġixxi għal Karsten Kaltoft
vs
Kommunernes Landsforening (KL), li qed taġixxi għall-Muniċipalità ta’ Billund
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mir-Retten i Kolding (id‑Danimarka)]
“Ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tal-impjieg u tax-xogħol — Diskriminazzjoni abbażi ta’ diżabbiltà — Jekk il-liġi tal-Unjoni dwar id-drittijiet fundamentali tinkludix projbizzjoni ġenerali ta’ diskriminazzjoni fis-suq tax-xogħol li tkopri diskriminazzjoni abbażi ta’ obeżità — Kamp ta’ applikazzjoni tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni — Jekk l-obeżità tistax tammonta għal “diżabbiltà” taħt l-Artikolu 1 tad-Direttiva 2000/78”
I – Introduzzjoni
1.
L-obeżità hija problema li qiegħda tikber fis-soċjetà moderna (
2
). F’dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari l-Qorti tal-Ġustizzja qiegħda tintalab tistabbilixxi, għall-ewwel darba, liema dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, jekk huwa l-każ, japplikaw għal diskriminazzjoni bbażata fuq l-obeżità.
2.
K. Kaltoft, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali, isostni li l-impjieg tiegħu mal-Muniċipalità ta’ Billund bħala assistent responsabbli għat-tfal ġie tterminat minħabba l-obeżità tiegħu, u li dan kien jammonta għal diskriminazzjoni abbażi ta’ diżabbiltà. K. Kaltoft jistqarr ukoll li fl-ebda żmien matul l-impjieg tiegħu mal-Muniċipalità ta’ Billund ma kien jiżen taħt il-160 kilo. Huwa twil 1.72 metru. Il-partijiet jaqblu li matul il-15-il sena tiegħu ta’ impjieg mal-Muniċipalità ta’ Billund bħala assistent responsabbli għat-tfal, K. Kaltoft kien fi stat ta’ obeżità skont id-definizzjoni tad-WHO (
3
).
3.
Il-każ ta’ K. Kaltoft huwa bbażat fuq żewġ argumenti ewlenin. L-ewwel nett, qiegħed jiġi sostnut li l-obeżità taqa’ fi ħdan projbizzjoni ġenerali fid-dritt tal-Unjoni li tkopri kull forma ta’ diskriminazzjoni fis-suq tax-xogħol, u li din ir-regola ġiet miksura mill-Muniċipalità ta’ Billud bit-tkeċċija ta’ K. Kaltoft. It-tieni nett, qiegħed jiġi propost li l-obeżità hija forma ta’ “diżabbiltà”, b’tali mod li b’hekk id-diskriminazzjoni abbażi ta’ obeżità hija prekluża mill-Artikoli 1 u 2 tad-Direttiva 2000/78/KE, tas-27 ta’ Novembru 2000, li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol (
4
).
II – Il-qafas legali, il-fatti, id-domandi magħmula u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
A – Id-dispożizzjonijiet applikabbli
1. Id-dritt tal-UE
4.
Skont l-Artikolu 1 tad-Direttiva 2000/78, l-iskop tad-Direttiva huwa li “tniżżel parametru ġenerali [tistabbilixxi qafas ġenerali] biex tikkumbatti diskriminazzjoni fuq bażi ta’ reliġjon jew twemmin, diżabilità, età jew orjentazzjoni sesswali f’dak li għandu x’jaqsam ma’ l-impjieg u x-xogħol, bi skop li timplimenta fl-Istati Membri il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament”, filwaqt li l-Artikolu 2 jikkonferma li kemm id-diskriminazzjoni diretta u kemm dik indiretta huma koperti bid-Direttiva 2000/78, għalkemm hija biss dik tal-aħħar li hija suġġetta għall-proviżo tal-ġustifikazzjoni oġġettiva.
5.
Il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2000/78 huwa stabbilit fl-Artikolu 3 tagħha. L-Artikolu 3(1)(ċ) jistipula li fil-limiti tal-kompetenzi kkonferiti lill-Komunità, id-Direttiva 2000/78 għandha tapplika għall-persuni kollha, kemm fis-settur pubbliku kif ukoll f’dak privat, inklużi korpi pubbliċi, f’dak li jirrigwarda l-kundizzjonijiet tal-impjieg u tax-xogħol, inklużi s-sensji u l-pagi.
2. Id-dritt Daniż
6.
Il-paragrafi 1, 2(1), 2a u 7a tal-Lov om forbud mod forskelsbehandling på arbejdsmarkedet mv. (iktar ’il quddiem il-“Forskelsbehandlingsloven”) lovbekendtgørelse nr. 1349 af 16. december 2008 (liġi dwar il-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni fis-suq tax-xogħol, eċċ, liġi kkonsolidata Nru 1349 tas-16 Diċembru 2008), huma msemmija fid-digriet tar-rinviju bħala d-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt Daniż. Id-Direttiva 2000/78 ġiet implementata permezz ta’ emenda għall-Forskelsbehandlingsloven.
7.
Skont il-Forskelsbehandlingsloven, diskriminazzjoni titqies li tfisser kwalunkwe diskriminazzjoni diretta jew indiretta abbażi ta’, fost l-oħajn, diżabbiltà. Tali diskriminazzjoni mill-persuna li timpjega hija prekluża, fost l-oħrajn, fir-rigward ta’ tkeċċija.
B – Il-fatti u d-domandi magħmula
8.
L-attur, Karsten Kaltoft, li huwa rrappreżentat mis-sindakat tiegħu, il-FOA (Fag og Arbejde, iktar ’il quddiem il-“FOA”) ilu impjegat mill-1996 bħala assistent responsabbli għat-tfal mal-Muniċipalità ta’ Billund, li hija parti mill-amministrazzjoni pubblika tad-Danimarka. Assistenti responsabbli għat-tfal jiġu impjegati biex jieħdu ħsieb it-tfal ta’ ħaddieħor fid-dar tagħhom stess. Minħabba l-obeżità ta’ K. Kaltoft, bħala parti mill-politika tagħha tas-saħħa, il-Muniċipalità ta’ Billund ipprovdiet assistenza finanzjarja għall-perijodu minn Jannar 2008 sa Jannar 2009 sabiex huwa jkun jista’ jattendi għal sessjonijiet ta’ fitness u taħriġ fiżiku.
9.
K. Kaltoft tkeċċa b’ittra tat-22 ta’ Novembru 2010. It-tkeċċija seħħet wara proċedura uffiċjali ta’ smigħ applikabbli għat-tkeċċija ta’ impjegati fis-settur pubbliku. Waqt laqgħa li nżammet matul din il-proċedura ġiet diskussa l-obeżità ta’ K. Kaltoft. Madankollu, il-partijiet ma jaqblux dwar kif l-obeżità ta’ K. Kaltoft ġiet diskussa f’din il-laqgħa, bħalma lanqas ma jaqblu dwar jekk intqalx li l-obeżità tiegħu kienet tifforma parti mir-raġunijiet għat-tkeċċija tiegħu. Ir-raġuni mogħtija fl-avviż bil-miktub tat-tkeċċija kienet li t-tkeċċija kienet ġiet deċiża “wara evalwazzjoni speċifika abbażi ta’ tnaqqis fin-numru ta’ tfal”. L-obeżità ma ssemmietx fl-avviż ta’ tkeċċija, u lanqas ma ngħataw xi raġunijiet dwar għalfejn kien preċiżament K. Kaltoft, mill-assistenti responsabbli għat-tfal impjegati mal-Muniċipalità ta’ Billund, li tkeċċa.
10.
K. Kaltoft jissottometti li saret diskriminazzjoni illegali kontrih minħabba l-obeżità tiegħu, u li l-Muniċipalità ta’ Billund għandha tħallsu d-danni bħala kumpens għad-diskriminazzjoni li wettqet. Huwa beda proċeduri legali quddiem ir-Retten i Kolding, insostenn tat-talba tiegħu.
11.
Fil-25 ta’ Ġunju 2013 ir-Retten i Kolding iddeċidiet li tagħmel id-domandi għal deċiżjoni preliminari li ġejjin.
“(1)
Huwa kuntrarju għad-dritt tal-Unjoni, kif jipprovdi, pereżempju, fl-Artikolu 6 TUE dwar id-drittijiet fundamentali, li fis-suq tax-xogħol b’mod ġenerali jew iktar partikolari għal awtorità pubblika fil-kwalità ta’ persuna li timpjega, tista’ tinħoloq diskriminazzjoni bbażata fuq l-obeżità?
(2)
Fil-każ ta’ projbizzjoni fid-dritt tal-Unjoni ta’ kwalunkwe diskriminazzjoni bbażata fuq l-obeżità, din hija direttament applikabbli għal rapport bejn ċittadin Daniż u l-persuna li timpjegah, b’din tal-aħħar tkun awtorità pubblika?
(3)
Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata [li teżisti] projbizzjoni [fid-dritt tal-]Unjoni tad-diskriminazzjoni fis-suq tax-xogħol ibbażata fuq l-obeżità, kemm ġenerali kif ukoll jekk b’mod partikolari għal amministrazzjoni pubblika fil-kwalità ta’ persuna li timpjega, l-evalwazzjoni tal-kwistjoni dwar jekk kienx hemm ksur ta’ eventwali projbizzjoni tad-diskriminazzjoni bbażata fuq l-obeżità, għandha tirriżulta b’oneru tal-prova diviż, b’tali mod li, f’każ fejn tista’ tiġi preżunta tali diskriminazzjoni, l-applikazzjoni effettiva ta’ din il-projbizzjoni teżiġi li l-oneru tal-prova jinkombi fuq il-persuna li tħaddem li tkun konvenuta fi proċeduri kontenzjużi (ara t-tmintax-il premessa tad-Direttiva tal-Kunsill 97/80/KE, tal-15 ta’ Diċembru 1997, dwar il-piż tal-prova f’każijiet ta’ diskriminazzjoni bbażati fuq is-sess)?
(4)
L-obeżità tista’ tiġi kkunsidrata bħala diżabbiltà li taqa’ taħt il-protezzjoni tad-[Direttiva 2000/78/KE] u skont liema kriterji jeħtieġ jiġi evalwat jekk l-istat ta’ obeżità ta’ persuna għandux l-effett konkret li bih din il-persuna tibbenefika mill-protezzjoni mogħtija minn din id-direttiva kontra d-diskriminazzjoni abbażi ta’ diżabbiltà?”
12.
Il-FOA, li qiegħda taġixxi għal K. Kaltoft, il-Muniċipalità ta’ Billund, li hija rrappreżentata mill-Kommunernes Landsforening (assoċjazzjoni ta’ muniċipalitajiet Daniżi), ir-Renju tad-Danimarka u l-Kummissjoni ssottomettew osservazzjonijiet bil-miktub. Kollha kemm huma pparteċipaw, permezz tar-rappreżentanti tagħhom, fis-seduta li nżammet fit-12 ta’ Ġunju 2014.
III – Analiżi
A – Osservazzjonijiet preliminari
13.
Qabel kollox, huwa importanti li wieħed ikun konxju tal-iskop tad-domandi preliminari. L-ewwel domanda preliminari, u ż-żewġ domandi sussegwenti, għandhom x’jaqsmu mal-problema dwar jekk l-obeżità tistax titqies li hija raġuni minnha nfisha għal diskriminazzjoni li, skont K. Kaltoft, hija illegali minħabba prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li jipprojbixxi kull forma ta’ diskriminazzjoni fis-suq tax-xogħol.
14.
Mill-banda l-oħra, ir-raba’ domanda tistaqsi essenzjalment jekk l-obeżità hijiex dejjem jew f’xi każijiet inkluża fl-ambitu tal-kunċett ta’ “diżabbiltà” skont id-Direttiva 2000/78.
15.
Jekk tingħata risposta negattiva għall-ewwel domanda preliminari, ma jkunx meħtieġ li tingħata risposta għat-tieni u għat-tielet domandi bil-mod kif ġew ifformulati mill-qorti nazzjonali, peress li dawn ukoll għandhom x’jaqsmu mal-allegata projbizzjoni ġenerali fid-dritt tal-Unjoni li tkopri kull forma ta’ diskriminazzjoni fis-suq tax-xogħol. F’dan li ġej jien ser nasal għall-konklużjoni li ma hemm ebda prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li jipprojbixxi d-diskriminazzjoni fis-suq tax-xogħol, u li jkun ikopri d-diskriminazzjoni bbażata fuq l-obeżità bħala raġuni minnha nfisha għal diskriminazzjoni. Madankollu, fil-fehma tiegħi, l-obeżità ta’ ċerta severità tista’ tammonta għal diżabbiltà skont id-Direttiva 2000/78.
B – Teżisti projbizzjoni ġenerali fid-dritt tal-Unjoni ta’ kull forma ta’ diskriminazzjoni li tinkludi l-obeżità?(l-ewwel domanda)
16.
Hemm erba’ dispożizzjonijiet tat-Trattati li jindirizzaw il-kwistjoni tad-diżabbiltà. Dawn huma l-Artikolu 10 TFUE, li jgħid li “[f]id-definizzjoni u fl-implimentazzjoni tal-politika u l-azzjonijiet tagħha, l-Unjoni għandha tfittex li tiġġieled kull diskriminazzjoni bbażata fuq […] id-diżabbiltà […]”, l-Artikolu 19 TFUE, li jipprovdi l-bażi legali sabiex l-Unjoni Ewropea tkun tista’ tieħu l-azzjoni xierqa sabiex tiġġieled id-diskriminazzjoni li tkun ibbażata fuq id-diżabbiltà, l-Artikolu 21 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) li jipprojbixxi “[k]ull diskriminazzjoni bbażata fuq [kwalunkwe raġuni bħalma huma] [...] id-diżabbiltà”, u l-Artikolu 26 tal-Karta, li jgħid li l-“Unjoni tirrikonoxxi u tirrispetta d-drittijiet tal-persuni diżabbli li jibbenefikaw minn miżuri intiżi sabiex jiżguraw l-indipendenza, l-integrazzjoni soċjali u professjonali tagħhom, u l-parteċipazzjoni tagħhom fil-ħajja tal-komunità”.
17.
B’kuntrast ma’ dan, l-obeżità ma tissemmiex f’xi waħda mid-dispożizzjonijiet imsemmija hawn fuq, jew f’xi miżura oħra tad-dritt tal-Unjoni, bħala raġuni għal diskriminazzjoni pprojbita_. Madankollu, il-portata tal-Artikolu 21 tal-Karta hija miftuħa peress li jipprojbixxi “Kull diskriminazzjoni bbażata fuq [kwalunkwe raġuni bħalma huma] [...]”. Għaldaqstant, abbażi tal-kliem ta’ din id-dispożizzjoni, meħuda waħedhom, jista’ jiġi argumentat li hemm prinċipju ġenerali ta’ nondiskriminazzjoni fid-dritt tal-Unjoni li jkopri raġunijiet li ma humiex speċifikament imsemmija fl-Artikolu 21 tal-Karta. Eżempji ta’ dawn ir-raġunijiet għal diskriminazzjoni pprojbiti jistgħu jinstabu f’kundizzjonijiet fiżjoloġiċi bħall-apparenza jew id-daqs, karatteristiċi psikoloġiċi bħat-temperament jew il-karattru, jew fatturi soċjali oħrajn bħall-klassi jew l-istatus.
18.
Jekk teżisti projbizzjoni ġenerali fir-rigward tad-diskriminazzjoni fis-suq tax-xogħol li hija prevista fid-dritt tal-Unjoni, din trid tkun ibbażata fuq (i) id-dispożizzjonijiet tal-Karta dwar nondiskriminazzjoni (Artikolu 21) (
5
), jew (ii) il-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li jirriżultaw mit-tradizzjonijiet kostituzzjonali komuni għall-Istati Membri jew iggarantiti fil-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“KEDB”). Insostenn ta’ dawn tal-aħħar, K. Kaltoft jinvoka l-Artikolu 14 tal-KEDB, il-Protokoll 12 tal-KEDB, u d-dispożizzjonijiet b’portata miftuħa dwar nondiskriminazzjoni fil-kostituzzjonijiet tal-Estonja, tal-Pajjiżi l-Baxxi, tal-Polonja, tal-Finlandja u tal-Isveżja.
19.
Madankollu, huwa importanti li wieħed iżomm f’moħħu li l-Qorti tal-Ġustizzja affermat li l-Artikolu 6(1) TFUE jipprekludi rikors għall-Karta biex jiġu estiżi l-“kompetenzi tal-Unjoni kif inhuma ddefiniti fit-Trattati” (
6
), filwaqt li l-Artikolu 51(2) tal-Karta ġie interpretat bl-istess mod (
7
). Dawn id-dispożizzjonijiet jistabbilixxu l-konfini esterni tal-liġi tal-Unjoni dwar id-drittijiet fundamentali li huma pertinenti għal dan il-każ.
20.
Skont l-Artikolu 51(1) tal-Karta, din torbot lill-Istati Membri biss meta jkunu qegħdin “jimplimentaw” il-liġi tal-Unjoni. Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja sa issa, il-fatt li sseħħ diskriminazzjoni f’kamp sostantiv bħas-suq tax-xogħol ma hijiex raġuni suffiċjenti biex wieħed jikkonkludi li Stat Membru, f’dan il-każ id-Danimarka, qiegħed “jimplimenta” l-liġi tal-Unjoni (
8
). Bl-istess mod, fejn is-suġġett tal-kawża prinċipali ma jikkonċernax l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni ta’ regola tad-dritt tal-Unjoni minbarra dik li tinsab fil-Karta, ir-rabta ma hijiex ser tkun biżżejjed (
9
).
21.
Fil-fatt, qabel ma sitwazzjoni legali tkun koperta mid-dritt tal-Unjoni dwar id-drittijiet fundamentali, kif rifless fil-Karta, irid ikun hemm ċertu grad ta’ rabta mad-dritt tal-Unjoni ’l fuq u lil hinn mill-fatt li l-kwistjonijiet koperti huma relatati mill-qrib jew li xi waħda minn dawk il-kwistjonijiet għandha impatt indirett fuq l-oħra (
10
).
22.
Ir-rabta meħtieġa tiġi stabbilita meta jkun hemm dispożizzjoni speċifika u identifikata tal-liġi ta’ Stat Membru, f’dan il-każ il-liġi tad-Danimarka, li taqa’ fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni (sostantiv) ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni ugwalment speċifika u identifikata, kemm jekk tinsab f’att leġiżlattiv tal-Unjoni, jew fit-Trattati nfushom (
11
). Eżerċizzju ta’ identifikazzjoni doppja ta’ din ix-xorta ma jidhirx li jeżisti fil-proċess. Qiegħda pjuttost tiġi invokata l-eżistenza ta’ prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li jipprekludi kwalunkwe diskriminazzjoni fis-suq tax-xogħol.
23.
Barra minn hekk, l-Artikoli 10 TFUE u 19 TFUE, fil-fehma tiegħi, ma humiex biżżejjed biex tiġi stabbilita istanza ta’ implementazzjoni minn Stat Membru tad-dritt tal-Unjoni skont l-Artikolu 51 tal-Karta. L-Artikolu 10 TFUE jinkludi, skont il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Wahl fil-kawża Z (
12
), klawżola ġenerali li tartikola l-għan ta’ politika partikolari li għalih hija kommessa l-Unjoni Ewropea. Jien inżid ngħid li l-Artikolu 19 TFUE jistabbilixxi biss bażi legali għal miżuri tal-Unjoni kontra d-diskriminazzjonijiet li jaqgħu fil-kompetenzi tagħha u ma jistax jiġi applikat għal raġunijiet ta’ diskriminazzjoni li ma humiex speċifikati hemmhekk (
13
). Il-Qorti tal-Ġustizzja reċentement tenniet li leġiżlazzjoni nazzjonali li tista’ taffettwa indirettament l-operat ta’ organizzazzjoni komuni tas-swieq agrikoli ma tistax minnha nnifisha tikkostitwixxi rabta suffiċjenti bejn dik il-leġiżlazzjoni u d-dritt tal-Unjoni b’tali mod li tiskarta l-applikazjoni tal-Artikolu 51(1) tal-Karta (
14
). Bl-istess mod, il-fatt li deċiżjoni tittieħed minn awtorità pubblika ta’ Stat Membru, f’dan il-każ id-deċiżjoni ta’ tkeċċija ta’ K. Kaltoft, tista’ taffettwa l-politika tal-Unjoni kontra d-diskriminazzjoni ma jipprovdix ir-rabta rikjesta fl-Artikolu 51(1) tal-Karta.
24.
Skont l-Ispjegazzjonijiet dwar il-Karta, l-Artikolu 21(1) tagħha “la jestendi l-medda tal-kompetenzi mogħtija taħt l-Artikolu 19 u lanqas l-interpretazzjoni ta’ dak l-Artikolu” (
15
). Barra minn hekk l-atti leġiżlattivi kollha tal-Unjoni li jipprojbixxu mġiba diskriminatorja huma indirizzati lejn raġunijiet speċifiċi ta’ diskriminazzjoni fl-ambitu ta’ oqsma speċifiċi, iktar milli jipprekludu b’mod ġenerali kwalunkwe trattament diskriminatorju. Hawnhekk għandi f’moħħi, minbarra d-Direttiva 2000/78, li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol b’riferiment għar-reliġjon jew twemmin, diżabbiltà, età jew orjentament sesswali, miżuri bħad-Direttiva tal-Kunsill 2000/43/KE, tad-29 ta’ Ġunju 2000, li timplimenta l-prinċipju tat-trattament ugwali bejn il-persuni irrespettivament mill-oriġini tar-razza jew etniċità (
16
), u d-Direttiva 2006/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-5 ta’ Lulju 2006, dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ oppurtunitajiet indaqs u ta’ trattament ugwali tal-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ impjiegi u xogħol (
17
). Dawn il-miżuri ma jipprojbixxux id-diskriminazzjoni b’mod ġenerali imma għar-raġunijiet speċifikati fl-atti kkonċernati.
25.
Għalhekk, konklużjoni kuntrarja fis-sens li rabta ġenerali bejn l-Istat Membru u d-dritt tal-Unjoni dwar is-swieq tax-xogħol hija suffiċjenti biex topera l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-Unjoni fil-livell nazzjonali, tkun tikser il-konfini esterni stabbiliti għall-applikazzjoni tal-liġi tal-Unjoni dwar id-drittijiet fundamentali. Tabilħaqq il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, filwaqt li l-liġi tal-Unjoni dwar id-drittijiet fundamentali tinkludi l-prinċipju ġenerali ta’ nondiskriminazzjoni, u din torbot lill-Istati Membri meta s-sitwazzjoni nazzjonali inkwistjoni taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, “ma jirriżultax li l-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2000/78 irid jiġi estiż b’analoġija lil hinn mid-diskriminazzjonijiet ibbażati fuq il-motivi elenkati b’mod eżawrjenti fl-Artikolu 1 tagħha” (
18
).
26.
Fl-aħħar nett, jien ma naċċettax l-argumenti ta’ K. Kaltoft fis-sens li l-prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li jipprekludi d-diskriminazzjoni bbażata fuq l-età, li issa huwa inkluż fl-Artikolu 21(1) tal-Karta, u li jista’, f’ċerti ċirkustanzi, ikollu effett orizzontali dirett bejn żewġ partijiet privati, jgħin b’xi mod il-każ tiegħu (
19
). Ma hemm xejn fis-sentenzi rilevanti dwar diskriminazzjoni bbażata fuq l-età li jindika l-eżistenza ta’ xi prinċipju ġenerali tad-dritt li jipprekludi d-diskriminazzjoni fis-suq tax-xogħol b’mod ġenerali. La d-dispożizzjonijiet kostituzzjonali komuni għal għadd żgħir ta’ Stati Membri, u lanqas protokoll għall-KEDB, bħalma huwa l-Protokoll 12 tal-KEDB (li daħal fis-seħħ fl-1 ta’ April 2005), ma jistgħu jistabbilixxu prinċipju ġenerali tad-dritt li jkun jobbliga lill-Istati Membri li jiġġieldu d-diskriminazzjoni għal raġunijiet li, b’differenza mill-età, ma humiex speċifikati fit-Trattati jew fil-leġiżlazzjoni tal-Unjoni. Barra minn hekk, l-Artikolu 14 tal-KEDB ma jistax iwessa’ l-kompetenza tal-Unjoni Ewropea għar-rigward tal-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni kif protett bl-Artikolu 21 tal-Karta.
27.
Għal dawn ir-raġunijiet jiena nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandħa tagħti risposta negattiva għall-ewwel domanda. Minn dan isegwi li ma huwiex meħtieġ li tingħata risposta għat-tieni u għat-tielet domandi kif inhuma fformulati fid-digriet tar-rinviju (
20
).
C – Tista’ l-obeżità titqies li hija
“diżabbiltà
” (ir-raba’ domanda)?
1. Il-kunċett ta’ diżabbiltà skont id-Direttiva 2000/78
28.
Jien nosserva mill-bidu nett li t-tifsira tal-kunċett ta’ diżabbiltà skont id-Direttiva 2000/78 kienet ġiet diskussa b’mod eżawrjenti fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. L-elementi ewlenin ta’ din il-ġurisprudenza huma kif ġej.
29.
Il-kunċett ta’ “diżabbiltà” ma huwiex iddefinit mid-Direttiva 2000/78, u d-Direttiva lanqas ma tagħmel riferiment għad-dritt tal-Istati Membri għad-definizzjoni ta’ dan il-kunċett (
21
). Għalhekk, fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ġiet żviluppata interpretazzjoni awtonoma u uniformi ta’ “diżabbiltà”, u iktar reċentement fl-isfond tal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabbilità, li l-Unjoni Ewropea approvat b’deċiżjoni tas-26 ta’ Novembru 2009 (
22
). Il-Konvenzjoni tifforma parti integrali mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni Ewropea mid-data tad-dħul fis-seħħ tagħha (
23
). Għandu jiġi enfasizzat ukoll li d-Direttiva 2000/78 għandha, sa fejn possibbli, tiġi interpretata b’mod li tkun konsistenti mal-Konvenzjoni tal-ONU (
24
). Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “l-għan [tad-Direttiva 2000/78], f’dak li jirrigwarda l-impjieg u x-xogħol, huwa li tikkumbatti kull forma ta’ diskriminazzjoni fuq bażi ta’ diżabbilità” (
25
) (enfażi tiegħi).
30.
Il-kunċett ta’ “diżabbiltà” għall-finijiet tad-Direttiva 2000/78 għandu jinftiehem bħala li jirreferi għal limitazzjoni, li tirriżulta b’mod partikolari minn defiċjenzi i) għal perijodu twil (
26
) ii) fiżiċi, mentali jew psikiċi, iii) li flimkien ma’ diversi ostakoli (
27
) iv) tista’ tkun ta’ xkiel v) għall-parteċipazzjoni sħiħa u effettiva tal-persuna kkonċernata fil-ħajja professjonali vi) fuq bażi ugwali bħall-ħaddiema l-oħra (
28
). Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li l-espressjoni “persuni b’diżabbiltà” fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2000/78 għandha tiġi interpretata fis-sens li tinkludi lill-persuni kollha li għandhom diżabbiltà li tikkorrispondi ma’ din id-definizzjoni (
29
).
31.
Il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2000/78 ma jistax, b’riferiment għall-prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni ta’ nondiskriminazzjoni, jiġi estiż b’analoġija lil hinn mid-diskriminazzjonijiet ibbażati fuq ir-raġunijiet elenkati fl-Artikolu 1 tagħha (
30
). Għaldaqstant il-mard fih innifsu ma jistax jitqies li huwa raġuni ta’ diskriminazzjoni li hija pprojbita mid-Direttiva 2000/78 (
31
).
32.
Għaldaqstant, filwaqt li ma hemm xejn fid-Direttiva 2000/78 li jissuġġerixxi li l-ħaddiema huma protetti bil-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni bbażata fuq diżabbiltà hekk kif jiżviluppaw kwalunkwe tip ta’ marda (
32
), fil-ġurisprudenza huwa stabbilit li jekk “marda kurabbli jew inkurabbli” tinvolvi limitazzjoni li tikkorrispondi mad-definizzjoni ta’ hawn fuq, tali marda tista’ taqa’ taħt il-kunċett ta’ “diżabbiltà” fis-sens tad-Direttiva 2000/78 (
33
), jekk medikament hekk tiġi kkunsidrata (
34
), u l-limitazzjoni tkun għal perijodu twil (
35
). Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “wieħed imur kontra l-għan stess ta’ din id-direttiva, li huwa dak li timplementa l-ugwaljanza fit-trattament, jekk jaċċetta li din tista’ tiġi applikata skont l-oriġini tad-diżabbiltà” (
36
).
33.
Jekk jiġi kkunsidrat l-għan tad-Direttiva 2000/78, li huwa b’mod partikolari li jkun possibbli għal persuna b’diżabbiltà li jkollha aċċess għal jew li tipparteċipa fix-xogħol, il-kunċett ta’ diżabbiltà għandu jiġi interpretat fis-sens li jirreferi għal ostakoli fl-eżerċizzju ta’ attività professjonali, mhux biss għall-impossibbiltà li tiġi eżerċitata tali attività (
37
). Il-Konvenzjoni tal-ONU tirrikonoxxi fil-premessa (e) “li d-diżabbiltà hija kunċett li qed jevolvi u li d-diżabbiltà tirriżulta mill-effett reċiproku bejn il-persuni bi ħsara [limitazzjonijiet] fis-saħħa u l-barrieri [ostakoli] ta’ attitudni u ambjentali li jxekklu l-parteċipazzjoni sħiħa u effettiva tagħhom fis-soċjetà fuq bażi ugwali bħal ħaddieħor”. Għalhekk, fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 1 tal-Konvenzjoni tal-ONU, il-kliem “flimkien ma’ diversi ostakli” tirreferi għal ostakoli ta’ attitudni u ambjentali.
34.
Għalhekk, marda jew difett anatomiku jew fiżjoloġiku bħan-nuqqas ta’ organu minnhom infushom ma jammontawx għal diżabbiltà fis-sens tad-Direttiva 2000/78 jekk ma jirrappreżentawx limitazzjoni li tista’ tkun ta’ xkiel għall-parteċipazzjoni sħiħa u effettiva tal-persuna kkonċernata fil-ħajja professjonali fuq il-bażi ugwali bħall-ħaddiema l-oħra. Pereżempju, in-nuqqas ta’ funzjoni jew organu tal-ġisem, jew marda li teħtieġ attenzjoni partikolari, medikazzjoni kontinwa jew kontroll jistgħu jkunu ta’ piż fiżjoloġiku jew psikoloġiku għall-persuna kkonċernata imma ma jagħmlux impossibbli t-twettiq sħiħ u effettiv ta’ xogħol u lanqas ma jfixklu l-parteċipazzjoni fuq bażi ugwali fil-ħajja professjonali b’mod ġenerali (
38
).
35.
Dan jispjega għalfejn fis-sentenza Z il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li mara li ma kellhiex utru, u li kienet ġiet irrifjutata l-leave tal-maternità mill-persuna li timpjegaha wara li kienet saret omm permezz ta’ arranġament ma’ omm surrogata, meta l-leave tal-maternità kien disponibbli għal nisa li jsiru ommijiet permezz ta’ twelid jew adozzjoni, ma kinitx qiegħda ssofri minn diżabbiltà fis-sens tad-Direttiva 2000/78. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “ma jirriżultax mid-deċiżjoni tar-rinviju li l-kundizzjoni li minnha tbati Z wasslitha sabiex ikollha impossibbiltà [...] li twettaq ix-xogħol tagħha jew tikkostitwixxi limitazzjoni għall-eżerċizzju tal-attività professjonali tagħha” (
39
).
36.
Il-Qorti tal-Ġustizzja kienet iddeċidiet iktar qabel, b’mod li jikkontradixxi xi ftit il-punt 81 tas-sentenza Z, li anki dawk li jieħdu ħsieb persuni li jsofru minn diżabbiltà jibbenefikaw mill-protezzjoni mogħtija bid-Direttiva 2000/78. Għaldaqstant fis-sentenza Coleman ma saret ebda konnessjoni bejn id-diżabbiltà inkwistjoni, u x-xogħol partikolari inkwistjoni (u minn daqshekk din il-konnessjoni lanqas ma dehret fis-sentenza HK Danmark). Fis-sentenza Coleman il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat jekk id-Direttiva 2000/78 kinitx tinkludi sitwazzjoni fejn saret diskriminazzjoni kontra impjegata, li hija nnifisha ma kellhiex diżabbiltà, fuq il-bażi li kienet tieħu ħsieb tifel b’diżabbiltà.
37.
Fis-sentenza Coleman, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fil-kamp tad-diżabbiltà ma kienx japplika għal xi kategorija partikolari ta’ persuni imma abbażi tar-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 1 tad-Direttiva. Għaldaqstant, ma jirriżultax li l-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, li din id-direttiva hija intiża li tipproteġi, kien limitat għal persuni li huma stess kellhom diżabbiltà fis-sens tad-direttiva. Għall-kuntrarju, id-Direttiva 2000/78 kellha l-għan li toħloq, fl-Unjoni kollha, kundizzjonijiet ekwi fir-rigward tal-ugwaljanza fl-impjieg u fix-xogħol (
40
).
38.
Għalhekk, huwa biżżejjed li kundizzjoni għal perijodu twil ta’ żmien tikkawża limitazzjonijiet fil-parteċipazzjoni sħiħa u effettiva fil-ħajja professjonali b’mod ġenerali fuq bażi ugwali bħal persuni li ma għandhomx dik il-kundizzjoni. Ma għandha ssir l-ebda rabta bejn ix-xogħol ikkonċernat u d-diżabbiltà inkwistjoni qabel ma tkun tista’ tiġi applikata d-Direttiva 2000/78.
39.
Għalhekk, pereżempju, aġent tal-ivvjaġġar fuq siġġu tar-roti li titkeċċa għaliex is-sid il-ġdid jara d-diżabbiltà tagħha bħala inkonsistenti mal-immaġini l-ġdida li jixtieq jiżviluppa għall-aġenzija ma hijiex se tiġi prekluża milli tinvoka l-Artikoli 1 u 2 tad-Direttiva 2000/78 sempliċement għaliex il-ħaddiema kollegi tagħha kollha jwettqu x-xogħol meħtieġ bilqiegħda, u b’hekk ix-xogħol inkwistjoni ma huwiex affettwat bil-kundizzjoni tagħha. Dan huwa importanti minħabba l-argumenti li saru mill-Muniċipalità ta’ Billund, mid-Danimarka u mill-Kummissjoni rigward it-twettiq b’suċċess minn K. Kaltoft tax-xogħol tiegħu bħala assistent responsabbli għat-tfal matul il-kors ta’ ħmistax-il sena. Jien ser nindirizzahom fil-Parti III.C.2 iktar ’il quddiem.
40.
Jiena ntemm l-analiżi tad-dispożizzjonijiet legali ewlenin billi nosserva li, skont il-premessa 17, id-Direttiva 2000/78 ma timponi l-ebda obbligu għaż-żamma fl-impjieg ta’ individwu li ma jkunx kompetenti biex jaqdi l-funzjonijiet essenzjali tax-xogħol ikkonċernat, imma dan bla ħsara għall-obbligu stipulat fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2000/78 li jiġu pprovduti arranġamenti raġonevoli sabiex tiġi żgurata konformità mal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fir-rigward tal-persuni b’diżabbiltà. Dan ifisser li l-persuni li jimpjegaw għandhom jieħdu miżuri adegwati, meta meħtieġ fil-każ partikolari, biex jippermettu lil persuna b’diżabbiltà jkollha aċċess għal u tipparteċipa jew tavvanza fl-impjieg, sakemm dawn il-miżuri ma jimponux piż sproporzjonat fuq il-persuna li timpjega (
41
).
41.
Kif wieħed jista’ jara mid-diskussjoni ta’ hawn fuq, il-prinċipji elaborati mill-Qorti tal-Ġustizzja biex jiddeterminaw it-tifsira ta’ diżabbiltà jirriflettu perspettiva wiegħsa tat-tip ta’ kundizzjonijiet li jaqgħu fl-ambitu tagħha. Fil-fehma tiegħi dan ifisser li l-ġurisprudenza, bħal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni rilevanti, adottat, abbażi tal-approċċ tal-Konvenzjoni tal-ONU, mudell soċjali u mhux (purament) mediku tad-diżabbiltà (
42
).
2. Il-ħila li twettaq xogħol ma teskludix id-diżabbiltà
42.
Kif diġà ġie osservat, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja għamlet riferiment għall-impossibbiltà tat-twettiq ta’ xogħol jew tfixkil fl-eżerċizzju ta’ attività professjonali (
43
). Din tirrifletti distinzjoni bejn inkapaċità assoluta jew relattiva għar-rigward ta’ xogħol speċifiku, u parteċipazzjoni sħiħa u effettiva fil-ħajja professjonali b’mod ġenerali.
43.
Din id-distinzjoni hija importanti għaliex il-Muniċipalità ta’ Billund, id-Danimarka u l-Kummissjoni jargumentaw li ma jistax jiġi sostnut li l-obeżità ta’ K. Kaltoft tinvolvi limitazzjoni li tista’ tkun ta’ xkiel għall-parteċipazzjoni sħiħa u effettiva tal-persuna kkonċernata fil-ħajja professjonali fuq bażi ugwali bħall-ħaddiema l-oħra għaliex huwa ħadem għal 15-il sena bħala assistent responsabbli għat-tfal mal-muniċipalità fuq bażi ugwali bħal ħaddiema oħra li jieħdu ħsieb tfal ħaddieħor impjegati magħha. Fi kliem ieħor, l-obeżità ta’ K. Kaltoft setgħet ma fixklitx neċessarjament ix-xogħol tiegħu bħala assistent responsabbli għat-tfal.
44.
Huwa veru li fir-rigward tal-impossibbiltà ta’, jew l-eżistenza ta’ ostakoli għat-twettiq ta’ xogħol speċifiku, l-applikabbiltà tal-kunċett ta’ diżabbiltà tiddependi fuq iċ-ċirkustanzi konkreti tax-xogħol inkwistjoni, u mhux fuq il-klassifikazzjoni astratta medika jew tas-sigurtà soċjali tat-tfixkil bħala tali. Kif ġie osservat mill-Avukat Ġenerali Bot reċentement, dak li huwa deċiżiv huma “l-ostakoli” li persuna tiltaqa’ magħhom meta tiġi f’kuntatt ma’ dak l-ambjent (
44
). Madankollu, jista’ jkun hemm defiċjenzi fiżiċi, mentali jew psikoloġiċi għal perijodu fit-tul li ma jagħmlux impossibbli ċertu xogħol, imma li jagħmlu t-twettiq ta’ dak ix-xogħol jew il-parteċipazzjoni fil-ħajja professjonali iktar diffiċli u eżiġenti oġġettivament. Eżempji tipiċi ta’ dan huma diżabbiltajiet li jaffettwaw ħażin ħafna l-mobilità jew li jostakolaw b’mod sinjifikattiv is-sensi bħall-vista jew is-smigħ.
45.
Nerġa’ lura, għalhekk, għall-eżempju użat hawn fuq ta’ aġent tal-ivvjaġġar li tinsab taħdem fuq siġġu tar-roti. Il-fatt li taħdem fuq siġġu tar-roti huwa ostakolu għall-parteċipazzjoni sħiħa u effettiva fil-ħajja professjonali fuq bażi ugwali bħal persuni li ma għandhomx dik il-kundizzjoni minħabba d-diffikultajiet fiżiċi li inevittabilment tiltaqa’ magħhom fit-twettiq tax-xogħol, anki jekk ma jaffettwawx il-kapaċità tal-persuna kkonċernata li twettaq ix-xogħol speċifiku inkwistjoni.
46.
Huwa stabbilit li d-Direttiva 2000/78 għandha l-għan b’mod partikolari li tiżgura li persuni b’diżabbiltajiet ikollhom aċċess għal u li jkunu jistgħu jipparteċipaw fl-impjieg. Għalhekk, il-kunċett ta’ diżabbiltà għandu jinfthiem li jirreferi għal limitazzjoni għall-eżerċizzju ta’ attività professjonali, u mhux biss bħala impossibbiltà li tiġi eżerċitata tali attività (
45
). Barra minn hekk, l-argument ta’ hawn fuq imressaq mill-Muniċipalità ta’ Billund, mid-Danimarka u mill-Kummissjoni, iwassal għar-riżultat assurd li jeskludi mill-kamp tal-applikazzjoni tad-Direttiva 2000/78 persuni li jew kellhom diġà diżabbiltà meta huma rnexxilhom jiksbu impjieg speċifiku jew li ġarrbu diżabbiltà matul il-kuntratt ta’ impjieg tagħhom, imma li rnexxilhom ikomplu jaħdmu.
47.
Għalhekk, kif sostnejt iktar ’il fuq, huwa biżżejjed li kundizzjoni għal perijodu fit-tul tikkawża limitazzjonijiet fil-parteċipazzjoni sħiħa u effettiva fil-ħajja professjonali b’mod ġenerali fuq bażi ugwali bħal persuni li ma għandhomx dik il-kundizzjoni. Barra minn hekk, mid-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Coleman jirriżulta li d-diżabbiltà rilevanti tista’ tiġi mġarrba mhux mill-persuna tkun saret id-diskriminazzjoni kontriha, imma minn persuna fil-kura tal-impjegat, li jkun qiegħed jinvoka d-Direttiva 2000/78. Għalhekk, mhux meħtieġ li jkun impossibbli għal K. Kaltoft li jwettaq ix-xogħol tiegħu bħala assistent responsabbli għat-tfal mal-Muniċipalità ta’ Billund qabel ma jkun jista’ jinvoka l-protezzjoni kontra d-diskriminazzjoni abbażi ta’ diżabbiltà mogħtija bid-Direttiva 2000/78. Il-ġurisprudenza teżiġi sempliċement li huwa jissodisfa d-definizzjoni rriprodotta fil-punt 30.
48.
Għal finijiet ta’ kompletezza jien nagħmel riferiment għall-kwistjoni diskussa waqt is-seduta, dwar jekk diżabbiltà preżunta b’mod mhux ġustifikat, u d-diskriminazzjoni li tirriżulta, minnha hijiex koperta mid-Direttiva 2000/78. Fi kliem ieħor, hemm diskriminazzjoni pprojbita fuq il-bażi ta’ diżabbiltà fejn il-persuna li timpjega temmen b’mod mhux ġustifikat li impjegat ibati minn diżabbiltà u li għalhekk huwa limitat fil-kapaċitajiet tiegħu jew tagħha biex iwettaq ix-xogħol tiegħu b’mod xieraq u jiġi mmaltrattat b’riżultat ta’ dan? (
46
)
49.
Fil-fehma tiegħi ma huwiex meħtieġ li wieħed jieħu pożizzjoni dwar din il-kwistjoni legali diffiċli fil-kuntest tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari preżenti. Dan għaliex ma huwiex ikkontestat li K. Kaltoft jinsab fi stat ta’ obeżità. Jekk il-qorti nazzjonali tikkonkludi li din il-kundizzjoni tammonta għal diżabbiltà, u li K. Kaltoft tkeċċa minħabba fiha, imbagħad kwalunkwe differenza fit-trattament tkun abbażi ta’ diżabbiltà reali u mhux biss preżunta.
3. L-obeżità tammonta għal diżabbiltà?
50.
L-obeżità normalment tiġi mkejla b’riferiment għall-indiċi tal-massa tal-ġisem (iktar ’il quddiem l-“IMĠ”) li huwa r-riżultat tal-piż ta’ persuna espress f’kilogrammi diviż bil-kwadrat tat-tul f’metri (kg/m2). Id-WHO tikklassifika l-obeżità fi tliet kategoriji: persuni b’IMĠ ta’ 30.00 sa 34.99 li jkunu fi stat ta’ obeżità klassi I, persuni b’IMĠ ta’ 35.00 sa 39.99 fi stat ta’ obeżità klassi II, u persuni b’IMĠ ta’ aktar minn 40.00 fi stat ta’ obeżità klassi III (
47
), li xi kultant isir riferiment għaliha bħala obeżità severa, estrema jew patoloġika.
51.
Skont it-talba għal deċiżjoni preliminari u l-osservazzjonijiet bil-miktub ta’ K. Kaltoft, huwa kien fi stat ta’ obeżità matul l-impjieg kollu tiegħu mal-Muniċipalità ta’ Billund. Fl-2007 l-IMĠ tiegħu kien 54, li jirrappreżenta obeżità estrema. K. Kaltoft ikompli jispjega fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu li matul l-impjieġ tiegħu huwa kien ġie rriferut minn professjonisti fil-qasma tas-saħħa għal operazzjoni gastrika bil-għan li jiġi mnaqqas il-volum tal-istonku tiegħu. Madankollu, l-operazzjoni ma setgħetx titlesta minħabba inċident mediku akut li nqala’ matulha. Fil-fehma tiegħu jeħtieġ li dan jittieħed inkunsiderazzjoni mill-qorti nazzjonali hija u tiddeċiedi jekk il-marda ta’ K. Kaltoft ġietx iddijanjostikata medikament inkonformità mat-test stabbilit mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza HK Danmark dwar iċ-ċirkustanzi li fihom mard fit-tul jista’ jitqies li huwa diżabbiltà.
52.
K. Kaltoft jargumenta li d-WHO tqis l-obeżità bħala marda kronika u fit-tul. Barra minn hekk huwa jirrileva fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu li l-obeżità tqieset li hija diżabbiltà skont il-liġi tal-Istati Uniti tal-Amerika (
48
). Skont K. Kaltoft, l-obeżità tista’ tinvolvi limitazzjonijiet fiżiċi li joħolqu ostakoli għall-parteċipazzjoni sħiħa u effettiva fil-ħajja professjonali, jew minħabba mobbiltà mnaqsa jew minħabba patoloġiji jew sintomi li jirriżultaw minnha, u tista’ wkoll tinvolvi limitazzjonijiet fis-suq tax-xogħol minħabba l-preġudizzju fuq il-bażi tal-apparenza fiżika.
53.
Il-Gvern tad-Danimarka u l-Kummissjoni jidher li jaqblu li l-obeżità ta’ ċerta severità tista’ tissodisfa l-kriterji stabbiliti fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kunċett ta’ diżabbiltà fis-sens tad-Direttiva 2000/78, imma dan għandu jiġi stabbilit mill-qorti nazzjonali.
54.
Jien nosserva li l-klassifikazzjoni mid-WHO tal-obeżità bħala marda ma hijiex biżżejjed biex tirrendieha diżabbiltà għall-finijiet tad-Direttiva 2000/78. Dan għaliex, kif ġie spjegat iktar ’il fuq, il-mard bħala tali ma jaqax fl-ambitu tad-Direttiva 2000/78.
55.
Jien ukoll tal-fehma li, fil-każijiet fejn il-kundizzjoni tal-obeżità tilħaq livell fejn hija, fl-interazzjoni ma’ ostakoli attitudinali u ambjentali, kif imsemmi fil-Konvenzjoni tal-ONU, tfixkel b’mod ċar il-parteċipazzjoni sħiħa fil-ħajja professjonali fuq bażi ugwali bħall-impjegati l-oħra minħabba l-limitazzjonijiet fiżiċi u/jew psikoloġiċi li tinvolvi, allura din tista’ titqies li hija diżabbiltà.
56.
Madankollu, “sempliċi” obeżità fis-sens ta’ obeżità tal-klassi I tad-WHO ma hijiex biżżejjed biex tissodisfa l-kriterji tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar “diżabbiltà” fis-sens tad-Direttiva 2000/78. Fil-fatt, għal persuna tat-tul ta’ K. Kaltoft (1.72 m) piż ta’ 89 kg huwa biżżejjed biex iwassal għal IMĠ ta’ iktar minn 30. Fil-fehma tiegħi, probabbilment hija biss l-obeżità tal-klassi III tad-WHO, jiġifieri obeżità severa, estrema jew patoloġika li ser toħloq limitazzjonijiet, bħal problemi fil-mobbiltà, reżistenza u burdata, li jammontaw għal “diżabbiltà” fis-sens tad-Direttiva 2000/78.
57.
Din il-pożizzjoni ma tfissirx li l-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2000/78 irid jiġi estiż lil hinn mid-diskriminazzjonijiet ibbażati fuq ir-raġunijiet elenkati b’mod eżawrjenti fl-Artikolu 1 tagħha, fis-sens li kien eskluż fis-sentenza Chacón Navas (
49
). Kif diġà ġie osservat mill-Qorti tal-Ġustizzja, il-premessa (e) tal-Konvenzjoni ONU tirrikonoxxi li d-diżabbiltà hija kunċett li qiegħed jevolvi (
50
).
58.
Fl-aħħar nett, kif diġà għidt fil-punt 32, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “wieħed imur kontra l-għan stess ta’ din id-direttiva, li huwa dak li timplimenta l-ugwaljanza fit-trattament, jekk jaċċetta li din tista’ tiġi applikata skont l-oriġini tad-diżabbiltà” (
51
). Għalhekk, fil-kuntest tal-obeżità, huwa irrilevanti għall-iskopijiet tad-Direttiva 2000/78 jekk il-persuna kkonċernata waslitx fi stat ta’ obeżità minħabba s-sempliċi teħid ta’ enerġija eċċessiva, fir-rigward tal-enerġija użata, jew jekk tistax tkun spjegata b’riferiment għal problema psikoloġika jew metabolika, jew bħala effett sekondarju ta’ medikazzjoni (
52
). Il-kunċett ta’ diżabbiltà fis-sens tad-Direttiva 2000/78 huwa wieħed oġġettiv u ma jiddependix fuq jekk huwiex “awto-inflitt” fis-sens li l-persuna tkun ikkontribwixxiet b’mod kawżali biex inkisbet id-diżabbiltà. Kieku mhux hekk, diżabbiltajiet li jirriżultaw mit-teħid ta’ riskji b’mod konxju jew bi traskuraġni, pereżempju, fit-traffiku jew l-isport, jiġu esklużi mid-“diżabbiltà” fis-sens tal-Artikolu 1 tad-Direttiva 2000/78.
59.
Waqt is-seduta, ir-rappreżentant tal-persuna li timpjega esprima tħassib li jekk l-obeżità tiġi ammessa fi kwalunkwe forma bħala diżabbiltà dan iwassal għal riżultati intollerabbli għaliex l-alkoħoliżmu u d-dipendenza fuq id-droga jistgħu, bħala mard serju, ikunu koperti b’dan il-kunċett. Fil-fehma tiegħi, dan it-tħassib ma huwiex iġġustifikat. Huwa veru li f’termini mediċi l-alkoħoliżmu u d-dipendenza fuq sustanzi psikotropiċi huma mard. Madankollu, dan ma jfissirx li l-persuna li timpjega ser tkun mistennija tittolera l-ksur mill-impjegat tal-obbligi kuntrattwali tiegħu abbażi ta’ dan il-mard. Pereżempju, tkeċċija minħabba li l-impjegat kien imur ix-xogħol intossikat ma hijiex ibbażata fuq il-mard tal-akoħoliżmu jew id-dipendenza fuq id-droga bħala tali, imma fuq ksur tal-kuntratt ta’ impjieg li l-impjegat seta’ jevita billi jastjeni milli jieħu l-alkoħol jew is-sustanza inkwistjoni. Il-persuna li timpjega tista’ tistenna li tali impjegat ifittex kura medika adegwata li hija meħtieġa għalih biex ikun jista’ jwettaq kif jixraq l-obbligi tiegħu skont il-kuntratt ta’ impjieg tiegħu. Ta’ min wieħed ifakkar li kull ma jirrikjedi l-Artikolu 5 tad-Direttiva 2000/78 huwa li l-persuna li timpjega tipprovdi “akkomodazzjoni raġonevoli” lill-persuni b’diżabbiltà.
60.
Għal dawn ir-raġunijiet jiena nipproponi li r-raba’ domanda tingħata risposta fis-sens li l-obeżità severa biss tista’ tammonta għal diżabbiltà skont l-Artikolu 1 tad-Direttiva 2000/78, u dan biss meta tissodisfa l-kriterji kollha stabbiliti fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kunċett ta’ diżabbiltà. Hija l-qorti nazzjonali li għandha tivverifika jekk dan huwiex il-każ fir-rigward ta’ K. Kaltoft.
IV – Konklużjoni
61.
Għal dawn ir-raġunijiet jien nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha twieġeb l-ewwel u r-raba’ domandi magħmula fid-digriet tar-rinviju tar-Retten i Kolding kif ġej:
(1)
Id-dritt tal-Unjoni ma jinkludix prinċipju ġenerali li jipprojbixxi lil persuna li timpjega milli tiddiskrimina fuq bażi ta’ diżabbiltà fis-suq tax-xogħol.
(2)
L-obeżità severa tista’ tkun diżabbiltà koperta bil-protezzjoni prevista bid-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE, tas-27 ta’ Novembru 2000, li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol, jekk din, fl-interazzjoni ma’ diversi ostakoli, ixxekkel il-parteċipazzjoni sħiħa u effettiva tal-persuna kkonċernata fil-ħajja professjonali fuq bażi ugwali bħal ħaddiema oħra. Hija l-qorti nazzjonali li għandha tistabbilixxi jekk dan huwiex il-każ fir-rigward tar-rikorrent fil-kawża prinċipali.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	Għal ħarsa ġenerali dwar il-problemi fl-Ewropa ara pereżempju l-White Paper tal-Kummissjoni intitolata “Strateġija għall-Ewropa dwar kwistjonijiet ta’ saħħa marbuta man-Nutriment, il-Piż Żejjed u l-Obeżità” KUMM (2007) 279 finali.
(
3
)	L-obeżità ma hijiex fenomenu ċar imma tvarja mill-kundizzjoni sempliċi li wieħed ikollu serjament piż żejjed għall-obeżità patoloġika. Għal diskussjoni, inkluża evalwazzjoni dwar l-obeżità magħmula mid-WHO, ara l-Parti III.C.3. iktar ’il quddiem.
(
4
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 79. Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-11 ta’ Lulju 2006, Chacón Navas (Kawża C‑13/05, EU:C:2006:456); tas-17 ta’ Lulju 2008, Coleman (Kawża C‑303/06, EU:C:2008:415); tas-6 ta’ Diċembru 2012, Odar (Kawża C‑152/11, EU:C:2012:772); tal-11 ta’ April 2013, HK Danmark (Kawżi maqgħuda C‑335/11 u C‑337/11, EU:C:2013:222); tal-4 tal-Lulju 2013, Il-Kummissjoni vs L-Italja (Kawża C‑312/11, EU:C:2013:446); tat-18 ta’ Marzu 2012, Z (Kawża C‑363/12, EU:C:2014:159), u tat-22 ta’ Mejju 2014, Glatzel (Kawża C‑356/12, EU:C:2014:350).
(
5
)	Nosserva li l-Qorti tal-Ġustizzja reċentement iddeċidiet li l-Artikolu 26 tal-Karta, dwar l-integrazzjoni ta’ persuni b’diżabbiltà, “ma jistax, minn nnifsu, jikkonferixxi lill-individwi dritt soġġettiv invokabbli bħala tali”. Sentenza tat-22 ta’ Mejju 2004, Glatzel (EU:C:2014:350, punt 78).
(
6
)	Sentenza tas-26 ta’ Frar 2013, Åkerberg Fransson (C‑617/10, EU:C:2013:105, punt 23).
(
7
)	Ibid. Ara wkoll is-sentenza tas-27 ta’ Novembru 2012, Pringle (C‑370/12, EU:C:2012:756, punt 179).
(
8
)	Ara b’mod partikolari l-gwida li tingħata fis-sentenza Åkerberg Fransson (EU:C:2013:105).
(
9
)	Sentenza tas-27 ta’ Marzu, 2014, Torralbo Marcos (C‑265/13, EU:C:2014:187, punt 33).
(
10
)	Ara s-sentenza tas-6 ta’ Marzu 2013, Siragusa (Kawża C‑206/13, EU:C:2014:126, punt 24).
(
11
)	Pereżempju, ara l-analiżi li saret mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-punti 24 sa 28 tas-sentenza Åkerberg Fransson (EU:C:2013:105). Ara wkoll is-sentenza tas-26 ta’ Settembru 2013, Texdata Software (Kawża C‑418/11, EU:C:2013:588), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet fil-punt 44 li s-sitwazzjoni inkwistjoni kienet speċifikament irregolata b’direttiva (speċifika). Għal eżempji ta’ każijiet sa issa fejn ma kienet stabbilita ebda rabta mad-dritt tal-Unjoni, għax ma kienx issodisfatt ir-rekwiżit tal-identifikazzjoni doppja, ara s-sentenza tas-7 ta’ Ġunju 2012, Vinkov (C‑27/11, EU:C:2012:326); digriet tas-7 ta’ Frar 2013, Pedone (C‑498/12, EU:C:2013:76); digriet tas-7 ta’ Frar 2013, Gentile (C‑499/12, EU:C:2013:77); digriet tat-28 ta’ Novembru, 2013 Sociedade Agrícola e Imobiliária da Quinta de S. Paio (C‑258/13, EU:C:2013:810).
(
12
)	Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Wahl ippreżentati fit-3 ta’ Ottubru 2013 fil-kawża li wasslet għas-sentenza Z (EU:C:2013:604, punt 112).
(
13
)	Ara f’dan is-sens is-sentenza Chacón Navas (EU:C:2006:456, punt 55).
(
14
)	Sentenza Siragusa (EU:C:2014:126, punt 29), li tiċċita s-sentenzi tat-2 ta’ Ottubru 1997, Annibaldi (Kawża C‑309/96, EU:C:1997:631, punt 22), u tad-29 ta’ Mejju 1997, Kremzow (Kawża C‑299/95, EU:C:1997:254, punt 16).
(
15
)	ĠU 2007 C 303, p. 17, Spjegazzjoni dwar l-Artikolu 21.
(
16
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 20, Vol. 1, p. 23.
(
17
)	ĠU L 204, p. 23.
(
18
)	Sentenza Chacón Navas (EU:C:2006:456, punt 56). Ara wkoll, pereżempju, is-sentenza tad-19 ta’ Settembru 2013, Betriu Montull (C‑5/12, EU:C:2013:571), fejn fil-punt 73 il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet li, fid-data tal-fatti fil-kawża prinċipali, la t-Trattat KE u lanqas xi dispożizzjoni oħra tad-dritt tal-Unjoni ma kienu jipprojbixxu d-diskriminazzjoni bejn il-missier adottiv u l-missier bioloġiku għal dak li jikkonċerna l-leave tal-maternità. Fil-punt 72 il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li s-sitwazzjoni ma taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.
(
19
)	Sentenzi tat-22 ta’ Novembru 2005, Mangold (C‑144/04, EU:C:2005:709) u tad-19 ta’ Jannar 2010, Kücükdeveci (Kawża C‑555/07, EU:C:2010:21).
(
20
)	Madankollu, infakkar li l-kwistjoni tal-oneru tal-prova fl-applikazzjoni tad-Direttiva 2000/78 kienet ġiet ittrattata b’mod ezawrjenti fis-sentenza Coleman (EU:C:2008:415).
(
21
)	Sentenza Chacón Navas (EU:C:2006:456, punt 39).
(
22
)	Ara d-Deċiżjoni tal-Kunsill 2010/48/KE, tas-26 ta’ Novembru 2009 (ĠU 2010 L 23, p. 35). Barra minn hekk, skont l-Anness II tad-Deċiżjoni 2010/48/KE, fil-kamp, fost l-oħrajn, tal-impjiegi, id-Direttiva 2000/78 hija waħda mill-atti tal-Unjoni li tagħmel riferiment għal materji rregolati mill-Konvenzjoni tal-ONU. Sentenza HK Danmark (EU:C:2013:222, punt 31).
(
23
)	Sentenzi HK Danmark (EU:C:2013:222, punt 30 u l-ġurisprudenza ċċitata), u Glatzel (EU:C:2014:350, punt 68).
(
24
)	Sentenzi HK Danmark (EU:C:2013:222, punt 32), u Z (EU:C:2014:159, punt 75). Dan kien ikkonfermat reċentement fis-sentenza Glatzel (EU:C:2014:350, punt 70), minkejja li fil-punt 69 ta’ din is-sentenza l-Qorti tal-Ġustizzja rriaffermat li d-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni tal-ONU dwar id-diżabbiltà “ma jikkostitwixxux, mill-perspettiva tal-kontenut tagħhom, dispożizzjonijiet inkundizzjonati u preċiżi biżżejjed li jippermettu stħarriġ tal-validità tal-att tal-liġi tal-Unjoni fir-rigward tad-dispożizzjonijiet tal-konvenzjoni msemmija”, fejn ġiet iċċitata s-sentenza Z (EU:C:2014:159, punti 89 u 90).
(
25
)	Sentenza Coleman (EU:C:2008:415, punt 38).
(
26
)	Dan jirriżulta mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 1 tal-Konvenzjoni tal-ONU. Madankollu ma huwiex meħtieġ li d-defiċjenzi jkollhom element ta’ permanenza. Huwa meħtieġ biss li dawn ikunu għal “perijodu twil”. Ara s-sentenza HK Danmark (EU:C:2013:222, punt 39).
(
27
)	Skont il-premessa (e) għall-Konvenzjoni tal-ONU, dawn l-ostakoli jistgħu jkunu attitudinali jew ambjentali. Ara s-sentenza HK Danmark (EU:C:2013:222, punt 37).
(
28
)	Sentenzi Z (EU:C:2014:159, punt 80), u Il-Kummissjoni vs L-Italja (EU:C:2013:446, punt 56), li tiċċita s-sentenza HK Danmark (EU:C:2013:222, punti 38 u 39).
(
29
)	Sentenza Il-Kummissjoni vs L-Italja (EU:C:2013:446, punt 57) (enfażi tiegħi).
(
30
)	Sentenza Chacón Navas (EU:C:2006:456, punt 56).
(
31
)	Sentenza Chacón Navas (EU:C:2006:456, punt 57).
(
32
)	Sentenza Chacón Navas (EU:C:2006:456, punt 46). Għal diskussjoni dwar ir-relazzjoni bejn il-mard u “d-diżabbiltà” ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Geelhoed ippreżentati fis-16 ta’ Marzu 2006 fil-kawża li wasslet għas-sentenza Chacón Navas (EU:C:2006:184, punti 77 sa 80), u l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott ippreżentati fis-6 ta’ Diċembru 2012 fil-kawża li wasslet għas-sentenza HK Danmark (EU:C:2012:775, punti 30 sa 38 u 46).
(
33
)	Sentenza HK Danmark (EU:C:2013:222, punt 41).
(
34
)	Sentenza HK Danmark (EU:C:2013:222, punt 47). Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott f’din il-kawża, punt 28.
(
35
)	Sentenza HK Danmark (EU:C:2013:222, punt 41).
(
36
)	Sentenza HK Danmark (EU:C:2013:222, punt 40). Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott f’din il-kawża, punt 32.
(
37
)	Sentenza Z (EU:C:2014:159, punt 77), li tagħmel riferiment għas-sentenza HK Danmark (EU:C:2013:222, punt 44).
(
38
)	Ara f’dan ir-rigward is-sentenza Z (EU:C:2014:159, punti 79 u 80). Kif osserva l-Avukat Ġenerali Geelhoed fil-punt 62 tal-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża li wasslet għas-sentenza Chacón Navas (EU:C:2006:184), “sakemm id-difett ġenetiku ma jkunx ġie identifikat, il-persuna inkwistjoni ma taffaċċja ebda diskriminazzjoni. Dan jista’ jinbidel ladarba dan isir magħruf, għaliex min iħaddem u l-assiguraturi ma jridux jieħdu r-riskju li jimpjegaw jew jassiguraw lil dawk ikkonċernati”.
(
39
)	Sentenza Z (EU:C:2014:159, punt 81). Ara wkoll il-punt 80.
(
40
)	Sentenza Coleman (EU:C:2008:415, punti 38 u 47).
(
41
)	Sentenza Chacón Navas (EU:C:2006:456, punti 49 u 50).
(
42
)	Ara, dwar din id-distinzjoni, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Wahl fil-kawża li wasslet għas-sentenza Z (EU:C:2013:604, punti 83‑85).
(
43
)	Sentenza Z (EU:C:2014:159, punt 81).
(
44
)	Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bot fil-kawża li wasslet għas-sentenza Glatzel ippreżentati fit-18 ta’ Lulju 2013 (EU:C:2013:505, punt 36). Ara, mhux differenti minn dan, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott ippreżentati fil-kawża li wasslet għas-sentenza HK Danmark (EU:C:2012:775, punt 27), il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Wahl ippreżentati fil-kawża li wasslet għas-sentenza Z (EU:C:2013:604, punt 84) u l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Geelhoed ippreżentati fil-kawża li wasslet għas-sentenza Chacón Navas (EU:C:2006:184, punt 58) fejn l-Avukat Ġenerali Geelhoed qal li ma “jistax jiġi eskluż […] li ċerti nuqqasijiet fiżiċi jew mentali għandhom in-natura ta’ ‘diżabbiltà’ f’kuntest soċjali wieħed, imma mhux f’ieħor”.
(
45
)	Sentenza Z (EU:C:2014:159, punt 77), li tagħmel riferiment għas-sentenza HK Danmark (EU:C:2013:222, punt 44).
(
46
)	Ara l-paragrafu 4.5 tar-Rapport mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill, Rapport konġunt dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 2000/43/KE, tad-29 ta’ Ġunju 2000, li timplimenta l-prinċipju tat-trattament ugwali bejn il-persuni irrespettivament mill-oriġini tar-razza jew etniċità (id-Direttiva dwar l-ugwaljanza razzjali) u d-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE, tas-27 ta’ Novembru 2000, li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol (id-Direttiva dwar l-ugwaljanza fl-impjieg) COM (2014) 2 finali.
(
47
)	Ara http://apps.who.int/bmi/index.jsp?introPage=intro_3.html. Ara wkoll http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5917a9.htm.
(
48
)	Huwa jagħmel riferiment għad-Disabilities Act Amerikan tal-1990 u għas-sentenza tal-United States District, Eastern District ta’ Louisiana, E.E.O.C. vs Resources for Human Dev., Inc. 827 F, Supp. 2d 688, 693-94 E.D.La. 2011).
(
49
)	Sentenza Chacón Navas (EU:C:2006:456, punt 56).
(
50
)	Sentenza HK Danmark (EU:C:2013:222, punt 37).
(
51
)	Sentenza HK Danmark (EU:C:2013:222, punt 40).
(
52
)	Pereżempju, skont wieħed mill-istudji “[i]ż-żieda fil-piż hija assoċjata mal-użu ta’ ħafna medikazzjonijiet psikotropiċi, inklużi, antidipressanti, stabbilizzaturi tal-burdata, mediċini antipsikotiċi, u jista’ jkollhom konsegwenzi serji fit-tul”. Estratt ta’ [Ruetsch et f’Encephale. 2005, Psychotropic drugs induced weight gain: a review of the literature concerning epidemiological data, mechanisms and management] iċċitat f’http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16389718.