Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ‑BORDONA
της 22ας Ιανουαρίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑773/24
A.
παρισταμένης της:
Lietuvos bankas
[αίτηση του Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου, Λιθουανία)] για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Ενιαία αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών – Κατάχρηση αγοράς – Κανονισμός (ΕΕ) 596/2014 – Έννοια των προνομιακών πληροφοριών – Κατάχρηση προνομιακών πληροφοριών – Τεκμήριο κατάχρησης προνομιακών πληροφοριών σε περίπτωση κατοχής προνομιακών πληροφοριών – Ανατροπή του τεκμηρίου σε περίπτωση θεμιτών μορφών χρηματοπιστωτικής δραστηριότητας – Σύννομη δραστηριότητα των εταιριών επενδύσεων (brokers) στα συνήθη πλαίσια άσκησης των καθηκόντων τους – Πρακτική της “προήγησης” (front running) – Σχέδια και στρατηγικές συναλλαγών του ίδιου του συμμετέχοντος στην αγορά – Υποχρέωση κοινοποίησης από τις εταιρίες επενδύσεων εντολών εκτελέσεως κινητών αξιών ως προς τις οποίες υπάρχουν υπόνοιες ότι χρησιμοποιούνται προνομιακές πληροφορίες »
1.        Η διαφορά στο πλαίσιο της οποίας υποβλήθηκε η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά τη νομιμότητα της κυρώσεως που επέβαλε η Lietuvos Bankas (Τράπεζα της Λιθουανίας) σε πιστωτικό ίδρυμα που παρέχει χρηματοπιστωτικές και επενδυτικές υπηρεσίες για κατάχρηση προνομιακών πληροφοριών, κατά την έννοια του άρθρου 14, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 596/2014 (2).
2.        Η ιδιαιτερότητα της υποθέσεως έγκειται στο ότι το πιστωτικό ίδρυμα στο οποίο επιβλήθηκαν κυρώσεις εκτελούσε εντολές πωλήσεως χρηματοπιστωτικών μέσων (μετοχών), όπως είχαν δοθεί από πελάτη, ο οποίος καθόριζε την τιμή των συναλλαγών. Η Τράπεζα της Λιθουανίας έκρινε ότι η τιμή των μετοχών που μεταβιβάστηκαν υπό τις συνθήκες αυτές συνιστούσε προνομιακή πληροφορία κατά την έννοια του άρθρου 7 του κανονισμού 596/2014.
3.        Προκειμένου να απαντήσει στο αιτούν δικαστήριο, το Δικαστήριο θα πρέπει να αναλύσει τη σχέση μεταξύ δύο διατάξεων του κανονισμού 596/2014:
–        Αφενός, του άρθρου 8, παράγραφος 1, το οποίο ορίζει την έννοια της «κατάχρησης προνομιακής πληροφορίας». Η έννοια αυτή καταλαμβάνει τη συμπεριφορά προσώπου το οποίο διαθέτει προνομιακές πληροφορίες και τις χρησιμοποιεί κατά τη διαπραγμάτευση, για ίδιο λογαριασμό ή για λογαριασμό τρίτου, των χρηματοπιστωτικών μέσων τα οποία αφορούν οι πληροφορίες.
–        Αφετέρου, του άρθρου 9, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, το οποίο, υπό τον τίτλο «Σύννομη συμπεριφορά», προβλέπει ειδικό καθεστώς για τα νομικά πρόσωπα που εξουσιοδοτούνται να εκτελούν εντολές για λογαριασμό τρίτων, όταν η απόκτηση, η μεταβίβαση ή η διάθεση των χρηματοπιστωτικών μέσων τα οποία αφορά η εντολή πραγματοποιείται «για τη νόμιμη εκτέλεση της εντολής αυτής στα συνήθη πλαίσια άσκησης [των καθηκόντων τους]».
I.      Νομικό πλαίσιο. Το δίκαιο της Ένωσης: Κανονισμός (ΕΚ) 596/2014
4.        Κρίσιμες εν προκειμένω είναι οι αιτιολογικές σκέψεις 23, 24, 26, 29, 30, 31 και 54.
5.        Ειδικότερα, η αιτιολογική σκέψη 24 έχει ως εξής:
«Όταν ένα νομικό ή φυσικό πρόσωπο που είναι κάτοχος προνομιακών πληροφοριών αποκτά ή διαθέτει, ή επιχειρεί να αποκτήσει ή διαθέσει, για δικό του λογαριασμό ή για λογαριασμό τρίτου, άμεσα ή έμμεσα, χρηματοπιστωτικά μέσα με τα οποία σχετίζονται οι εν λόγω πληροφορίες, θα πρέπει να θεωρείται ότι χρησιμοποίησε αυτές τις πληροφορίες. Το τεκμήριο αυτό νοείται με την επιφύλαξη των δικαιωμάτων της υπεράσπισης. Το ζήτημα κατά πόσον ένα πρόσωπο έχει παραβιάσει την απαγόρευση της κατάχρησης προνομιακών πληροφοριών, ή έχει επιχειρήσει να καταχραστεί προνομιακές πληροφορίες, θα πρέπει να αναλύεται υπό το πρίσμα του σκοπού του παρόντος κανονισμού, που είναι η προστασία της ακεραιότητας των χρηματοπιστωτικών αγορών και η ενίσχυση της εμπιστοσύνης των επενδυτών, κάτι που, με τη σειρά του, βασίζεται στη διαβεβαίωση ότι οι επενδυτές έχουν ισότιμη μεταχείριση και προστατεύονται από την κατάχρηση προνομιακών πληροφοριών».
6.        Κατά το άρθρο 7 («Προνομιακές πληροφορίες»):
«1.      Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, ως προνομιακές πληροφορίες νοούνται τα ακόλουθα είδη πληροφοριών:
α)      πληροφορία η οποία είναι συγκεκριμένη, δεν έχει δημοσιοποιηθεί και αφορά, άμεσα ή έμμεσα, έναν ή περισσότερους εκδότες ή ένα ή περισσότερα χρηματοπιστωτικά μέσα, και η οποία, εάν δημοσιοποιούνταν, θα μπορούσε να επιδράσει σημαντικά στην τιμή των χρηματοπιστωτικών μέσων που αφορά ή στην τιμή των συνδεομένων με αυτά παράγωγων χρηματοπιστωτικών μέσων·
[…]
δ)      για πρόσωπα που διαμεσολαβούν κατ’ επάγγελμα στην εκτέλεση εντολών σε χρηματοπιστωτικά μέσα, σημαίνει επίσης πληροφορία η οποία διαβιβάζεται από πελάτη και σχετίζεται με εκκρεμείς εντολές του πελάτη σε χρηματοπιστωτικά μέσα, έχει συγκεκριμένο χαρακτήρα, αφορά, άμεσα ή έμμεσα, έναν ή περισσότερους εκδότες ή ένα ή περισσότερα χρηματοπιστωτικά μέσα, και η οποία, εάν δημοσιοποιούνταν, θα μπορούσε να επιδράσει σημαντικά στην τιμή των εν λόγω χρηματοπιστωτικών μέσων […]
[…]».
7.        Κατά το άρθρο 8 («Κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας»):
«1.      Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας συντρέχει όταν ένα πρόσωπο κατέχει προνομιακή πληροφορία και τη χρησιμοποιεί για να αποκτήσει ή να διαθέσει, για ίδιο λογαριασμό ή για λογαριασμό τρίτου, άμεσα ή έμμεσα, χρηματοπιστωτικά μέσα στα οποία αφορά η εν λόγω πληροφορία. […]
[…]
4.      Το παρόν άρθρο εφαρμόζεται σε κάθε πρόσωπο το οποίο κατέχει προνομιακή πληροφορία λόγω του ότι:
[…]
γ)      έχει πρόσβαση στην πληροφορία κατά την άσκηση της εργασίας ή του επαγγέλματος ή των καθηκόντων του· ή
[…]
Το παρόν άρθρο εφαρμόζεται επίσης σε οποιοδήποτε πρόσωπο το οποίο κατέχει προνομιακή πληροφορία υπό διαφορετικές περιστάσεις από αυτές που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο, εφόσον το πρόσωπο αυτό γνωρίζει ή όφειλε να γνωρίζει ότι πρόκειται για προνομιακή πληροφορία.
[…]»
8.        Το άρθρο 9 («Σύννομη συμπεριφορά») ορίζει τα εξής:
«[…]
2.      Για τους σκοπούς των άρθρων 8 και 14, το γεγονός και μόνον ότι ένα πρόσωπο κατέχει προνομιακή πληροφορία δεν συνεπάγεται ότι το πρόσωπο αυτό έχει χρησιμοποιήσει την εν λόγω πληροφορία και ότι συνεπώς έχει προβεί σε κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας βάσει μιας πράξης απόκτησης ή διάθεσης, εφόσον το εν λόγω πρόσωπο:
[…]
β)      είναι αδειοδοτημένο να εκτελεί εντολές εξ ονόματος τρίτων και η απόκτηση ή διάθεση χρηματοπιστωτικών μέσων τα οποία αφορά η συγκεκριμένη εντολή πραγματοποιείται για τη νόμιμη εκτέλεση της εντολής αυτής στα συνήθη πλαίσια άσκησης της εργασίας, του επαγγέλματος ή των καθηκόντων του προσώπου αυτού.
[…]
6.      Χωρίς να θίγονται οι παράγραφοι 1 έως 5 του παρόντος άρθρου, μπορεί παρά ταύτα να θεωρηθεί ότι διεπράχθη η προβλεπόμενη στο άρθρο 14 κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας εάν η αρμόδια αρχή διαπιστώσει ότι υπήρχε παράνομος λόγος για τις εν λόγω εντολές για διενέργεια συναλλαγής, συναλλαγές ή συμπεριφορές.»
II.    Τα πραγματικά περιστατικά, η ένδικη διαφορά και τα προδικαστικά ερωτήματα
9.        Το ιστορικό που εκτίθεται κατωτέρω αποτυπώνει τις αντίστοιχες σκέψεις της διατάξεως περί παραπομπής.
10.      Το A. είναι πιστωτικό ίδρυμα με έδρα στην Εσθονία, το οποίο τελεί υπό την εποπτεία της εσθονικής αρχής χρηματοπιστωτικής εποπτείας. Παρέχει χρηματοπιστωτικές και επενδυτικές υπηρεσίες.
11.      Το C., με έδρα το Λουξεμβούργο και πλέον εκκαθαρισθέν, κατείχε 3 700 874 μετοχές ανώνυμης εταιρίας εισηγμένης στο χρηματιστήριο (στο εξής: εκδότης). Οι μετοχές αυτές αντιπροσώπευαν το 47,40 % του συνολικού κεφαλαίου.
12.      Στις 30 Οκτωβρίου 2019 το C. εξουσιοδότησε τρίτο πρόσωπο (στο εξής: εκπρόσωπος) να ενεργεί εξ ονόματος του C. Η εξουσιοδότηση περιελάμβανε το δικαίωμα να προβαίνει σε ενέργειες όσον αφορά τη διάθεση μετοχών του εκδότη που κατείχε το C., ήτοι τη λήψη αποφάσεων και τη διενέργεια όλων των πράξεων για τη διάθεση των εν λόγω μετοχών κατά τη διακριτική ευχέρεια του εκπροσώπου και υπό τους όρους και τις προϋποθέσεις που καθόριζε ο εκπρόσωπος, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος να αποφασίζει αν οι μετοχές του εκδότη θα διατίθενται εντός ή εκτός ρυθμιζόμενης αγοράς.
13.      Στις 8 Νοεμβρίου 2019 τα A. και C. (μέσω του εκπροσώπου του) συνήψαν σύμβαση παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών βάσει της οποίας το A. αναλάμβανε την υποχρέωση να οργανώσει τη μεταβίβαση μέρους των μετοχών του εκδότη που κατείχε το C., μέσω
ταχείας διαδικασίας βιβλίου προσφορών (accelerated bookbuild offering) (3) καθώς και να παράσχει συμβουλές στο C. επί ζητημάτων που αφορούσαν την εν λόγω διαδικασία.
14.      Στις 18 Νοεμβρίου 2019 τα A. και C. (μέσω του εκπροσώπου του) συνήψαν επίσης σύμβαση παροχής επενδυτικών υπηρεσιών. Βάσει της εν λόγω συμβάσεως, το A. εκτέλεσε τις εντολές του C. περί διαθέσεως μετοχών του εκδότη στη ρυθμιζόμενη αγορά μέσω αυτοματοποιημένης εκτέλεσης εντολών (στο εξής: αυτοματοποιημένες συναλλαγές).
15.      Στις 20 Νοεμβρίου 2019, στις 18.03, ο εκδότης ανήγγειλε δημοσίως (4) ότι είχε λάβει από το C. γνωστοποίηση της προθέσεώς του να διαθέσει μέρος των μετοχών (του εκδότη) μέσω ABB. Στην ως άνω αναγγελία αναφερόταν ότι το C. είχε την πρόθεση να διαθέσει μετοχές ύψους 5 εκατομμυρίων ευρώ· η ABB θα ξεκινούσε στις 20 Νοεμβρίου 2019, ενώ θα έπρεπε να ολοκληρωθεί δύο ημέρες αργότερα (το C. είχε τη δυνατότητα να αποφασίσει να επιταχύνει τη διαδικασία και να την ολοκληρώσει νωρίτερα), το δε A. θα ενεργούσε ως κύριος ανάδοχος.
16.      Στις 21 Νοεμβρίου 2019, δηλαδή κατόπιν της ανωτέρω αναγγελίας, η τιμή των μετοχών του εκδότη μειώθηκε κατά 11,72 %· οι έντονες συναλλαγές επί των μετοχών του ξεκίνησαν με 935 μετοχές που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στη ρυθμιζόμενη αγορά στις 20 Νοεμβρίου μέσω αυτοματοποιημένων συναλλαγών, έναντι 40 396 μετοχών που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στις 21 Νοεμβρίου (αύξηση κατά 43,02 φορές) και έναντι 93 014 μετοχών στις 22 Νοεμβρίου 2019.
17.      Στις 21 και 22 Νοεμβρίου 2019 υπάλληλοι του A. προσέγγισαν τουλάχιστον 13 δυνητικούς επενδυτές σχετικά με τη διάθεση μετοχών του εκδότη μέσω ABB. Από τις 21 Νοεμβρίου 2019 το A., ενεργώντας για λογαριασμό του C., κοινοποίησε στους δυνητικούς επενδυτές την τιμή των 4 ευρώ, η οποία προσφέρθηκε και ήταν αποδεκτή από το C., υπό την ιδιότητα του πωλητή των μετοχών. Η εν λόγω τιμή ήταν σαφώς χαμηλότερη από την αγοραία τιμή (5).
18.      Στις 21 Νοεμβρίου 2019, στις 16.44 και στις 21.47, υποβλήθηκαν μέσω ABB οι δύο πρώτες προσφορές για την απόκτηση, αντιστοίχως, 71 395 και 12 500 μετοχών του εκδότη, στην τιμή των 4 ευρώ ανά μετοχή.
19.      Στις 21 Νοεμβρίου 2019, στις 23.03, ο εκπρόσωπος του C. ρώτησε το A., με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, σχετικά με τη δυνατότητα διαθέσεως ορισμένων μετοχών στην αγορά στις 22 Νοεμβρίου 2019. Στο μήνυμά του ο εκπρόσωπος ανέφερε ότι την ημέρα εκείνη υπήρχε υψηλός κύκλος εργασιών στην αγορά (με μεταβλητή τιμή, μεταξύ 5,1 και 5,9
ευρώ) και ότι θα ήταν διατεθειμένος να διαθέσει μετοχές εφόσον υπήρχε ζήτηση. Ρώτησε επίσης αν έπρεπε να δοθεί ειδική εντολή ή αν αρκούσε η συμφωνία μεταξύ του C. και του A. Στις 23.38 την ίδια ημέρα το Α., με την απάντησή του στο ερώτημα του εκπροσώπου με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ζήτησε, κατ’ ουσίαν, να οριστεί ανώτατο όριο τιμής και αριθμού μετοχών που επρόκειτο να διατεθούν στη ρυθμιζόμενη αγορά.
20.      Τα πραγματικά περιστατικά της 22ας Νοεμβρίου 2019 έχουν ως εξής:
–        Στις 00.12 ο εκπρόσωπος του C. έδωσε μια πρώτη εντολή στο A. να διαθέσει έως 50 000 μετοχές του εκδότη μέσω αυτοματοποιημένων συναλλαγών σε τιμή όχι κατώτερη των 4 ευρώ ανά μετοχή, με την επίδειξη της δέουσας επιμέλειας στην αγορά.
–        Μεταξύ 10.00 και 15.59, σε εκτέλεση της ως άνω εντολής, το A. διέθεσε συνολικά 48 874 μετοχές του εκδότη στη ρυθμιζόμενη αγορά, σε σταθμισμένη μέση τιμή 5,04 ευρώ (6).
–        Στις 11.36 ο εκπρόσωπος του C. ζήτησε να πληροφορηθεί με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου πόσες μετοχές είχαν διατεθεί και αν έπρεπε να αυξηθεί το πεδίο εφαρμογής της εντολής. Το Α. ενημέρωσε τον εκπρόσωπο ότι είχαν διατεθεί 34 537 μετοχές σε σταθμισμένη μέση τιμή 5,109 ευρώ ανά μετοχή.
–        Στις 12.16 υποβλήθηκε τρίτη προσφορά για την απόκτηση 5 000 μετοχών του εκδότη μέσω ABB, στην τιμή των 4
ευρώ ανά μετοχή.
–        Στις 12.33 ο εκπρόσωπος της C. έδωσε δεύτερη εντολή στο A. να διαθέσει έως και 50 000 επιπλέον μετοχές του εκδότη μέσω αυτοματοποιημένων συναλλαγών σε τιμή όχι κατώτερη των 4
ευρώ ανά μετοχή, με την επίδειξη της δέουσας επιμέλειας στην αγορά. Η ως άνω εντολή δεν εκτελέστηκε στις 22 Νοεμβρίου, δεδομένου ότι δεν είχαν διατεθεί όλες οι μετοχές δυνάμει της πρώτης εντολής.
–        Στις 14.17 το A. ενημέρωσε τον εκπρόσωπο του C. ότι οι δοθείσες εντολές είχαν εκτελεστεί, επισημαίνοντας ότι είχαν διατεθεί στη ρυθμιζόμενη αγορά συνολικά 41 037 μετοχές του εκδότη σε σταθμισμένη μέση τιμή 5,084 ευρώ ανά μετοχή.
–        Στις 14.49 μετά την υποβολή των τριών τελευταίων προσφορών για την απόκτηση μετοχών του εκδότη μέσω ABB στην τιμή των 4 ευρώ ανά μετοχή, το Α. κοινοποίησε στον εκπρόσωπο του C. τα αποτελέσματα της ABB, ήτοι ότι είχαν δοθεί εντολές αγοράς (προσφορές των επενδυτών) για την απόκτηση 904 745 μετοχών (6 συνολικά προσφορές) στην τιμή των 4 ευρώ ανά μετοχή. Το Α. ζήτησε απάντηση όσον αφορά τις υποβληθείσες προσφορές (ήτοι, αν έπρεπε να τις αποδεχθεί ή όχι).
–        Στις 16.06 ο εκπρόσωπος του C. ενημέρωσε το A., με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ότι έκανε δεκτές τις προσφορές των επενδυτών για την απόκτηση μετοχών του εκδότη.
–        Στις 19.12 ο εκδότης προέβη σε δημόσια ανακοίνωση, μέσω του πληροφοριακού συστήματος του χρηματιστηρίου, ότι το C. είχε διαθέσει 904 745 εκ των μετοχών του μέσω ΑΒΒ στην τιμή των 4 ευρώ ανά μετοχή. Κατά τη διαπραγματευτική συνεδρίαση της 25ης Νοεμβρίου 2019, η τιμή της μετοχής του εκδότη μειώθηκε κατά 11,72 % στα 4,22
ευρώ.
21.      Βάσει των προαναφερθεισών πρώτης και δεύτερης εντολής, οι υπόλοιπες 51 126 μετοχές του εκδότη διατέθηκαν μέσω αυτοματοποιημένων συναλλαγών στις 25 και 26 Νοεμβρίου 2019, ήτοι μετά την ανακοίνωση για διάθεση μετοχών με ΑΒΒ μέσω του πληροφοριακού συστήματος του χρηματιστηρίου.
22.      Από τις 18 Φεβρουαρίου 2020 έως τις 5 Μαρτίου 2021 η Τράπεζα της Λιθουανίας διεξήγαγε έρευνα σχετικά με τις ως άνω συναλλαγές.
23.      Στις 10 Φεβρουαρίου 2022 η Τράπεζα της Λιθουανίας εξέδωσε απόφαση με την οποία διαπίστωσε, κατ’ ουσίαν, ότι: 1) έως τις 2 Νοεμβρίου 2019 στις 19.12 η ακριβής τιμή (4 ευρώ) των μετοχών του εκδότη που διατέθηκαν μέσω της ΑΒΒ συνιστούσε προνομιακή πληροφορία κατά την έννοια του άρθρου 7 του κανονισμού 596/2014· 2) κατά το χρονικό σημείο εκτελέσεως της εντολής του C. περί διαθέσεως επιπλέον μετοχών του εκδότη στη ρυθμιζόμενη αγορά, το Α. τελούσε σε γνώση της εν λόγω πληροφορίας· και 3) το Α. χρησιμοποίησε την εν λόγω πληροφορία προς όφελος και προς το συμφέρον του C., προσπορίζοντας αθέμιτο όφελος βάσει αυτής. Κατά συνέπεια, η Τράπεζα της Λιθουανίας διαπίστωσε ότι το A. παραβίασε την απαγόρευση κατάχρησης προνομιακών πληροφοριών που προβλέπεται στο άρθρο 14, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 596/2014, και, ως εκ τούτου, του επέβαλε πρόστιμο ύψους 200 000 ευρώ.
24.      Με την ίδια απόφαση της 10ης Φεβρουαρίου 2022, η Τράπεζα της Λιθουανίας ανέφερε ρητώς ότι δεν εξετάστηκε το κατά πόσον το C. ενδέχεται ή όχι να έχει διαπράξει παράβαση. Κατά την Τράπεζα, οι ενέργειες του Α., ήτοι η εκτέλεση, στις 22 Νοεμβρίου 2019, των εντολών που είχε δώσει το C. μέσω του εκπροσώπου του, συνιστούσαν χωριστή περίπτωση κατάχρησης προνομιακών πληροφοριών.
25.      Με απόφαση της 10ης Οκτωβρίου 2022, το Vilniaus apygardos administracinis teismas (περιφερειακό διοικητικό δικαστήριο του Βίλνιους, Λιθουανία) απέρριψε την προσφυγή του A. σχετικά με τη νομιμότητα και το κύρος της αποφάσεως της Τράπεζας της Λιθουανίας της 10ης Φεβρουαρίου 2022.
26.      Το A. άσκησε αναίρεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου της Λιθουανίας), το οποίο υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Έχει το άρθρο 9, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του [κανονισμού 596/2014], την έννοια ότι η εκ μέρους επιχείρησης επενδύσεων εκτέλεση εντολής περί διάθεσης κινητών αξιών (μετοχών) στη ρυθμιζόμενη αγορά, την οποία έδωσε πελάτης βάσει τυποποιημένης σύμβασης παροχής υπηρεσιών, μπορεί (ή όχι) να θεωρηθεί ότι υπερβαίνει τα συνήθη πλαίσια άσκησης των καθηκόντων της απλώς και μόνον επειδή i) παρέχει υπηρεσίες στον εν λόγω πελάτη βάσει άλλης σύμβασης που σχετίζεται με τη διάθεση των εν λόγω κινητών αξιών (μετοχών) εκτός ρυθμιζόμενης αγοράς και ii) έχει, ως εκ τούτου, στην κατοχή της προνομιακές πληροφορίες σχετικά με τις προθέσεις του πελάτη (τις αποφάσεις του πελάτη) όσον αφορά την τιμή των κινητών αξιών (μετοχών) που πρόκειται να διατεθούν εκτός ρυθμιζόμενης αγοράς;
2)      Έχουν το άρθρο 8, παράγραφος 1, το άρθρο 9, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, και το άρθρο 14, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 596/2014 την έννοια ότι η αρμόδια αρχή μπορεί (ή όχι) να κρίνει ότι το πρόσωπο που διαλαμβάνεται στο άρθρο 9, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του εν λόγω κανονισμού παραβίασε την απαγόρευση του άρθρου 14, στοιχείο αʹ, του κανονισμού, όταν το πρόσωπο αυτό διενεργεί συναλλαγές σε κινητές αξίες βάσει σύμβασης με πελάτη με αποκλειστικό σκοπό την εκτέλεση εντολής του εν λόγω πελάτη, ανεξάρτητα από το αν ο πελάτης έχει δώσει την εντολή αυτή βάσει προνομιακών πληροφοριών κατά την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού;
3)      Έχει το άρθρο 9, παράγραφος 6, του κανονισμού 596/2014 την έννοια ότι αρκεί η αρμόδια αρχή να στηριχθεί απλώς στο τεκμήριο που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 24 του κανονισμού αυτού προκειμένου να διαπιστώσει ότι υπήρχε παράνομος λόγος για την ανάθεση εντολής από πελάτη σε επιχείρηση επενδύσεων κατά την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού, σχετικής με τη διάθεση κινητών αξιών (μετοχών) στη ρυθμιζόμενη αγορά, όταν αποφαίνεται για το αν η επιχείρηση επενδύσεων (χρηματομεσίτης) παρέβη το άρθρο 14, στοιχείο αʹ, του κανονισμού;
4)      Έχει το άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 596/2014 την έννοια ότι οι προβλεπόμενοι σε αυτό περιορισμοί μπορούν (ή όχι) να εφαρμοστούν επί συναλλαγών σχετικών με μετοχές του εκδότη οι οποίες διενεργούνται στη ρυθμιζόμενη αγορά στην αγοραία τιμή από πρόσωπο που μετέχει στο κεφάλαιο του εκδότη, για τον λόγο και μόνον ότι το πρόσωπο αυτό έχει ήδη αποφασίσει (ελεύθερα) συγκεκριμένη τιμή, η οποία δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί δημόσια, για τις μετοχές του εκδότη που πρόκειται να διατεθούν στο πλαίσιο διαδικασίας εκτός ρυθμιζόμενης αγοράς, της οποίας η έναρξη και η αναμενόμενη ολοκλήρωση έχουν δημοσιοποιηθεί;
5)      Έχουν η αιτιολογική σκέψη 24, το άρθρο 8, παράγραφος 1, και το άρθρο 14, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 596/2014 την έννοια ότι, προκειμένου να ανατραπεί το τεκμήριο κατάχρησης της αγοράς που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 24 του εν λόγω κανονισμού, i) είναι αναγκαίο το πρόσωπο που διαλαμβάνεται στο άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού, το οποίο εκτέλεσε, βάσει σύμβασης, εντολή πελάτη περί διάθεσης μέρους κινητών αξιών (μετοχών) του στη ρυθμιζόμενη αγορά, να αποδείξει ότι ο πελάτης του, κατά την τοποθέτηση της εντολής, δεν τέλεσε καμία από τις πράξεις που μνημονεύονται στο άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού ή ii) αρκεί το ως άνω πρόσωπο να αποδείξει ότι εκτέλεσε την εντολή του πελάτη για άλλο λόγο και όχι επειδή είχε στην κατοχή του προνομιακή πληροφορία;»
III. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
27.      Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως περιήλθε στο Δικαστήριο στις 11 Νοεμβρίου 2024.
28.      Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν το A., η Ελληνική, η Λιθουανική και η Πολωνική Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
29.      Στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 19ης Νοεμβρίου 2025 παρέστησαν το A., η Ελληνική και η Λιθουανική Κυβέρνηση, καθώς και η Επιτροπή.
IV.    Εκτίμηση
Α.      Προκαταρκτικές παρατηρήσεις του αιτούντος δικαστηρίου
30.      Αφού κατέγραψε τα πραγματικά περιστατικά κατά τον τρόπο που εξέθεσα ανωτέρω, το αιτούν δικαστήριο εκθέτει μια σειρά πραγματικών και νομικών στοιχείων (7) που χρήζουν επισημάνσεως.
31.      Πρώτον, αναφέρει ότι η ΑΒΒ ανακοινώθηκε δημόσια και ήταν ανοικτή, επομένως οποιοσδήποτε ενδιαφερόμενος είχε δυνατότητα υποβολής προσφοράς για την απόκτηση των μετοχών (8).
32.      Δεύτερον, προσθέτει ότι θα μπορούσε αντικειμενικά να θεωρηθεί ότι, μεταξύ 10.00 και 15.59, στις 22 Νοεμβρίου 2019 (ήτοι, ενώ το A. εκτελούσε την εντολή του C. περί διάθεσης μέρους των μετοχών στη ρυθμιζόμενη αγορά), υπήρχε προνομιακή πληροφορία συνιστάμενη, «όπως εύλογα αναμενόταν, στο ότι το C. επρόκειτο να διαθέσει μέρος των μετοχών του εκδότη μέσω [ΑΒΒ] εκτός ρυθμιζόμενης αγοράς και δη στην τιμή των 4 ευρώ ανά μετοχή».
33.      Κατά το αιτούν δικαστήριο:
–        Από τις περιστάσεις που προηγήθηκαν της δημόσιας ανακοίνωσης των αποτελεσμάτων της ΑΒΒ μπορεί ευλόγως να υποτεθεί ότι, πριν από την πρώτη εντολή (22 Νοεμβρίου 2019, στις 00.12) περί διάθεσης μέρους των μετοχών του εκδότη στη ρυθμιζόμενη αγορά, το C. ήταν διατεθειμένο να διαθέσει μέρος των επίμαχων μετοχών μέσω ΑΒΒ στην τιμή των 4 ευρώ ανά μετοχή ενώ δεν συνέτρεχαν άλλες αντικειμενικές περιστάσεις δυνάμενες να δημιουργήσουν εύλογες αμφιβολίες ως προς το ότι η διάθεση των μετοχών μέσω ΑΒΒ ενδέχεται να μην πραγματοποιηθεί λόγω μεταβολής της πρόθεσης ή έλλειψης βούλησης του πωλητή (C.).
–        Κατά συνέπεια, εξετάζοντας τις εν λόγω πληροφορίες σχετικά με τις προθέσεις του C. από την οπτική γωνία ενός ανεξάρτητου προσώπου, τεκμαίρεται με αντικειμενικό τρόπο, βάσει των στοιχείων της δικογραφίας, ότι η εν λόγω πληροφορία (η πληροφορία σχετικά με τη συγκεκριμένη τιμή των μετοχών του εκδότη που επρόκειτο να διατεθούν μέσω ΑΒΒ) συνιστούσε προνομιακή πληροφορία κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 596/2014.
–        Συντρέχουν επίσης αντικειμενικοί λόγοι προκειμένου να εκτιμηθεί ότι το Α., μεταξύ άλλων, εκτελώντας την εντολή στις 22 Νοεμβρίου 2019, στις 00.12, είχε υπόψη του την εν λόγω (προνομιακή) πληροφορία σχετικά με τις προθέσεις του πελάτη του (C.) στο πλαίσιο της ABB (άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, του κανονισμού 596/2014).
34.      Τρίτον, κατά το αιτούν δικαστήριο, η Τράπεζα της Λιθουανίας δεν αμφισβητεί, ούτε τα αποδεικτικά στοιχεία στην υπό κρίση υπόθεση θέτουν υπό αμφισβήτηση, τους ισχυρισμούς του Α. ότι:
–        Οι μετοχές του εκδότη αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στη ρυθμιζόμενη αγορά μόνο λόγω πρωτοβουλίας του C. (της εκπροσώπου του), ήτοι το Α. δεν προσφέρθηκε ούτε παρότρυνε το C. να διενεργήσει συναλλαγές στη ρυθμιζόμενη αγορά.
–        Εκτελώντας τις εντολές του C., το A. ενήργησε ως επιχείρηση επενδύσεων η οποία παρέσχε τις υπηρεσίες που απαριθμούνται στο παράρτημα I, τμήμα A, σημεία 1 και 2, της οδηγίας 2014/65/ΕΕ (9), βάσει της συμφωνίας με το C.
–        Το A. δεν ζήτησε ούτε αποκόμισε άλλο πλεονέκτημα από την εκτέλεση των εντολών του C., πέραν της συνήθους προμήθειας.
–        Δεν αποδείχθηκε ούτε διαπιστώθηκε από την απόφαση της Τράπεζας της Λιθουανίας ότι το A., κατά το επίδικο χρονικό διάστημα, διενήργησε συναλλαγές στις μετοχές του εκδότη στη ρυθμιζόμενη αγορά, είτε για ίδιο λογαριασμό είτε προς όφελος τρίτων (πλην του C.), ούτε ότι παρότρυνε λοιπά πρόσωπα να διενεργήσουν συναλλαγές στις εν λόγω κινητές αξίες.
35.      Τέταρτον, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η Τράπεζα της Λιθουανίας δεν αποφάνθηκε επί της ευθύνης του C. Έκρινε ότι το A. παρέβη το άρθρο 14, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 596/2014 κυρίως διότι ενήργησε προς όφελος και προς το συμφέρον του C., παρέχοντας στο τελευταίο αθέμιτο πλεονέκτημα σε σχέση με τους λοιπούς συμμετέχοντες στη ρυθμιζόμενη αγορά και ότι το A., ως επαγγελματίας συμμετέχων στην αγορά, όφειλε να γνωρίζει το εν λόγω αθέμιτο όφελος που προσπορίστηκε το C.
Β.      Επί του πρώτου, του δευτέρου και του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
36.      Με τα τρία αυτά προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία μπορούν να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί υπό ποιες περιστάσεις ένα πρόσωπο από τα αναφερόμενα στο άρθρο 9, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 596/2014, και το οποίο είναι αδειοδοτημένο να εκτελεί εντολές πωλήσεως μετοχών για λογαριασμό τρίτων, προβαίνει σε κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας, η οποία απαγορεύεται δυνάμει του άρθρου 14 του εν λόγω κανονισμού.
37.      Για να δοθεί απάντηση, χρειάζεται να αναλυθεί, κατ’ αρχάς, η σχέση μεταξύ των διαφόρων άρθρων του κανονισμού 596/2014, υπό την επιφύλαξη της παραδοχής την οποία κάνει το αιτούν δικαστήριο: η πληροφορία που κατέχει το A., σχετικά με το τίμημα που ήταν διατεθειμένος να δεχθεί στο πλαίσιο της ABB ο κάτοχος των μετοχών, μπορεί να χαρακτηριστεί ως προνομιακή. Η τιμή αυτή ήταν άγνωστη στους επενδυτές που συμμετείχαν στη ρυθμιζόμενη αγορά (10).
38.      Κατά το άρθρο 8, παράγραφος 1 και παράγραφος 4, στοιχείο γʹ, σε συνδυασμό με το άρθρο 14 του κανονισμού 596/2014, για να στοιχειοθετείται κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας απαιτείται, σωρευτικά: α) κατοχή προνομιακής πληροφορίας και β) χρησιμοποίηση της προνομιακής αυτής πληροφορίας υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 8 του κανονισμού 596/2014.
39.      Από τις αντίστοιχες διατάξεις της οδηγίας 2003/6/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Ιανουαρίου 2003, για τις πράξεις προσώπων που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες και τις πράξεις χειραγώγησης της αγοράς (κατάχρηση αγοράς) (ΕΕ 2003, L 96, σ. 16), το Δικαστήριο συνήγαγε, την εποχή εκείνη, ότι:
–        «η απαγόρευση των πράξεων προσώπων που κατέχουν [προνομιακές] πληροφορίες εφαρμόζεται όταν ο πρωτογενής κάτοχος προνομιακών πληροφοριών κάνει κατάχρηση του οφέλους που του παρέχουν οι εν λόγω πληροφορίες κατά τη διενέργεια πράξεων αγοραπωλησίας σύμφωνα με τις εν λόγω πληροφορίες» (11),
–        «το γεγονός ότι ο πρωτογενής κάτοχος [προνομιακών] πληροφοριών διενεργεί πράξη αγοραπωλησίας κινητών αξιών τις οποίες αφορούν οι πληροφορίες αυτές σημαίνει ότι το εν λόγω πρόσωπο “χρησιμοποίησε τις πληροφορίες αυτές” κατά την έννοια του άρθρου […], υπό την επιφύλαξη του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας και, ειδικότερα, του δικαιώματος ανατροπής του τεκμηρίου αυτού» (12),
–        «εντούτοις, προκειμένου να μην επεκταθεί η προβλεπόμενη στο άρθρο […]
απαγόρευση πέραν του μέτρου που είναι πρόσφορο και αναγκαίο για την επίτευξη των σκοπών που επιδιώκει η οδηγία αυτή, ορισμένες καταστάσεις ενδέχεται να απαιτούν ενδελεχή εξέταση των πραγματικών περιστατικών, ώστε να διασφαλίζεται ότι η χρησιμοποίηση των [προνομιακών] πληροφοριών έχει πράγματι τον αδικαιολόγητο χαρακτήρα που η εν λόγω οδηγία απαγορεύει για λόγους ακεραιότητας των χρηματοπιστωτικών αγορών και εμπιστοσύνης των επενδυτών» (13).
40.      Ο κανόνας και η εξαίρεση Spector αποτυπώθηκαν και στην αιτιολογική σκέψη 24 του κανονισμού 596/2014 (14). Ο εν λόγω κανονισμός δεν απαγορεύει κάθε χρησιμοποίηση προνομιακής πληροφορίας, αλλά μόνον τη χρησιμοποίησή της κατά τρόπο αντίθετο προς τους σκοπούς του, στους οποίους επίσης αναφέρεται το Δικαστήριο (15).
41.      Το προοίμιο (αιτιολογικές σκέψεις 18, 29 και 30) της οδηγίας 2003/6 απαριθμούσε «διάφορα παραδείγματα περιπτώσεων στις οποίες το γεγονός ότι ο πρωτογενής κάτοχος [προνομιακών] πληροφοριών διενεργεί πράξη αγοραπωλησίας δεν συνιστά, αυτό καθαυτό, “χρησιμοποίηση [προνομιακών] πληροφοριών” κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, της οδηγίας (16) ».
42.      Οι περιπτώσεις αυτές έχουν πλέον κωδικοποιηθεί στο άρθρο 9 του κανονισμού 596/2014. Ορισμένες συναλλαγές, ακόμη και αν πραγματοποιήθηκαν από πρόσωπο που κατείχε προνομιακή πληροφορία, είναι αποδεκτές, στον βαθμό που δεν θίγουν τον σκοπό της απαγόρευσης της κατάχρησης προνομιακής πληροφορίας (17). Με άλλα λόγια, δεν θεωρούνται ως «χρησιμοποίηση» προνομιακής πληροφορίας (18).
43.      Οι εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 9 δεν αποτελούν εξαντλητικό κατάλογο: μια επιχείρηση μπορεί να αποδείξει ότι κατέχει μεν προνομιακές πληροφορίες, αλλά δεν τις χρησιμοποίησε κατά τρόπο αντίθετο προς τους σκοπούς του κανονισμού 596/2014.
44.      Συγκεκριμένα, και καθόσον ενδιαφέρει στην υπό κρίση υπόθεση, το άρθρο 9, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 596/2014 ορίζει ότι πρόσωπο το οποίο κατέχει προνομιακή πληροφορία δεν θεωρείται ότι έχει χρησιμοποιήσει την εν λόγω πληροφορία (και ότι συνεπώς έχει προβεί σε κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας) εφόσον «είναι αδειοδοτημένο να εκτελεί εντολές εξ ονόματος τρίτων και η απόκτηση ή διάθεση χρηματοπιστωτικών μέσων τα οποία αφορά η συγκεκριμένη εντολή πραγματοποιείται για τη νόμιμη εκτέλεση της εντολής αυτής στα συνήθη πλαίσια άσκησης της εργασίας, του επαγγέλματος ή των καθηκόντων του προσώπου αυτού» (19).
45.      Η εξαίρεση που προβλέπεται στο άρθρο 9, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 596/2014 (20) δέχεται ότι δεν υφίσταται αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της κατοχής εμπιστευτικών πληροφοριών και της αποφάσεως περί εκτελέσεως εντολής σχετικά με τις μετοχές (21). Η κατοχή προνομιακών πληροφοριών δεν επηρεάζει, κατ’ αρχήν, τη λειτουργία της επιχειρήσεως επενδύσεων, η οποία δεν αντλεί κανένα όφελος από την κατοχή των εν λόγω πληροφοριών (22).
46.      Μεταξύ των προσώπων στα οποία εφαρμόζεται η επίμαχη εξαίρεση συγκαταλέγονται τα πιστωτικά ιδρύματα και οι επιχειρήσεις παροχής επενδυτικών υπηρεσιών που έχουν λάβει άδεια λειτουργίας δυνάμει της οδηγίας 2014/65 (23). Όταν εκτελούν εντολές πώλησης χρηματοπιστωτικών μέσων για λογαριασμό πελατών, το περιθώριο ελιγμού τους είναι πιο περιορισμένο, διότι οι οδηγίες του πελάτη καθορίζουν τη συμπεριφορά της επιχείρησης που εκτελεί την εντολή.
47.      Σκοπός της εξαιρέσεως που προβλέπεται στο άρθρο 9, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 596/2014 είναι να επιτραπεί στα πιστωτικά ιδρύματα ή στις επιχειρήσεις παροχής επενδυτικών υπηρεσιών να ασκούν την επαγγελματική τους δραστηριότητα ακόμη και όταν διαθέτουν προνομιακές πληροφορίες, πράγμα που είναι σύνηθες λόγω των σχέσεών τους με τους πελάτες.
48.      Τούτο έκρινε το Δικαστήριο, υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψεως 18 της οδηγίας 2003/6 (24): «[…] η αυτόματη εφαρμογή των ανωτέρω κριτηρίων σε ορισμένους επαγγελματίες των χρηματοπιστωτικών αγορών οι οποίοι καταλήγουν να κατέχουν [προνομιακές] πληροφορίες σχετικές με πράξεις αγοραπωλησίας που διενεργούν τρίτοι ενέχει τον κίνδυνο να οδηγήσει σε απαγόρευση ασκήσεως της δραστηριότητάς τους, η οποία, εντούτοις, είναι νόμιμη και αναγκαία για την ορθή λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών […]» (25).
49.      Συνεπώς, παρατηρείται αλλαγή όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 8 του κανονισμού 596/2014. Μολονότι, κατ’ αρχήν, το βάρος αποδείξεως της μη χρησιμοποίησης προνομιακής πληροφορίας φέρει το πρόσωπο που έχει στη διάθεσή του την εν λόγω πληροφορία, τούτο δεν ισχύει στην περίπτωση πιστωτικών ιδρυμάτων ή επιχειρήσεων παροχής επενδυτικών υπηρεσιών.
50.      Το άρθρο 9 του κανονισμού 596/2014 αντιστρέφει το βάρος αποδείξεως καθορίζοντας διάφορες περιπτώσεις στις οποίες δεν έχει εφαρμογή ο γενικός κανόνας του άρθρου 8 του εν λόγω κανονισμού. Κατά το άρθρο 9, παράγραφοι 1 έως 5, οι συναλλασσόμενοι τεκμαίρεται ότι διαθέτουν προνομιακές πληροφορίες, αλλά δεν τις χρησιμοποιούν, και ως εκ τούτου δεν προβαίνουν σε κατάχρηση των εν λόγω πληροφοριών (26).
51.      Ωστόσο, το άρθρο 9, παράγραφος 6, του κανονισμού 596/2014 ορίζει ότι «[χ]ωρίς να θίγονται οι παράγραφοι 1 έως 5 του παρόντος άρθρου, μπορεί παρά ταύτα να θεωρηθεί ότι διεπράχθη […] κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας εάν η αρμόδια αρχή διαπιστώσει ότι υπήρχε παράνομος λόγος για τις εν λόγω εντολές για διενέργεια συναλλαγής, συναλλαγές ή συμπεριφορές».
52.      Η διάταξη αυτή μεταθέτει το βάρος αποδείξεως στην αρμόδια επί του θέματος αρχή. Η τελευταία θα πρέπει να αποδείξει ότι η επιχείρηση επενδύσεων άσκησε μη σύννομη δραστηριότητα χρησιμοποιώντας προνομιακές πληροφορίες. Η εν λόγω αρχή δεν αρκεί να περιορίζεται στην επίκληση του άρθρου 8, παράγραφος 1, και της αιτιολογικής σκέψεως 24 του κανονισμού 596/2014.
53.      Η εξαίρεση του άρθρου 9, παράγραφος 2, του κανονισμού 596/2014 εφαρμόζεται, όπως ήδη τόνισα, όταν «η απόκτηση ή διάθεση χρηματοπιστωτικών μέσων τα οποία αφορά η συγκεκριμένη εντολή πραγματοποιείται για τη νόμιμη εκτέλεση της εντολής αυτής στα συνήθη πλαίσια άσκησης της εργασίας, του επαγγέλματος ή των καθηκόντων του προσώπου αυτού».
54.      Η επαλήθευση της «νομιμότητας» του τρόπου με τον οποίο αποκτήθηκαν ή διατέθηκαν τα χρηματοπιστωτικά μέσα ως προς τα οποία δόθηκε εντολή από τον πελάτη επιτάσσει ανάλυση κατά περίπτωση. Το αιτούν δικαστήριο, καθόσον διαθέτει όλα τα στοιχεία που αφορούν την κρίση περί της συμπεριφοράς της επιχειρήσεως επενδύσεων, είναι σε θέση να κρίνει καλύτερα συναφώς.
55.      Ωστόσο, το Δικαστήριο μπορεί να παράσχει στο αιτούν δικαστήριο ορισμένες κατευθύνσεις για την εκ μέρους του ανάλυση της υπό κρίση διαφοράς.
56.      Ένα πρώτο στοιχείο εκτιμήσεως αφορά την ανάπτυξη της ΑΒΒ και την τιμή των μετοχών στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας. Συχνά, η ΑΒΒ πραγματοποιείται μεταξύ του κλεισίματος της αγοράς μετοχών στη ρυθμιζόμενη αγορά και της έναρξης της επόμενης διαπραγματευτικής συνεδρίασης, προκειμένου να αποφευχθούν οι υπερβολικές διακυμάνσεις των τιμών και η επαγόμενη μεταβλητότητα της αγοράς. Η τιμή καθορίζεται συνήθως κατά το κλείσιμο των προσφορών και λαμβανομένων υπόψη των χαρακτηριστικών των επενδυτών και του όγκου της ζήτησης. Δεδομένου ότι σε μια ΑΒΒ συμμετέχουν συνήθως ειδικοί επενδυτές, οι οποίοι αγοράζουν σημαντικά πακέτα μετοχών, είναι σύνηθες οι επενδυτές αυτοί να αγοράζουν σε τιμή ελαφρώς χαμηλότερη από εκείνη της ρυθμιζόμενης αγοράς.
57.      Στην υπό κρίση υπόθεση, το A. παρείχε επενδυτική υπηρεσία εμπίπτουσα στο παράρτημα I, τμήμα A, της οδηγίας 2014/65 (27) στο πλαίσιο διαδικασίας (της ABB) ως προς τη λειτουργία της οποίας το δίκαιο της Ένωσης δεν προβλέπει ειδικούς κανόνες.
58.      Η ABB που απευθύνεται μόνο σε ειδικούς επενδυτές ενδέχεται να συνεπάγεται τον κίνδυνο άνισης μεταχείρισης μεταξύ αυτών και των μικρών επενδυτών που δραστηριοποιούνται κυρίως στη ρυθμιζόμενη αγορά (28). Στις περιπτώσεις αυτές, οι επιχειρήσεις επενδύσεων οφείλουν να τηρούν απαρέγκλιτα τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στα άρθρα 23, 24 και 27 της οδηγίας 2014/65 (29).
59.      Η μη τήρηση των υποχρεώσεων αυτών, όπως επισήμανε η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, έχει ως συνέπεια ότι η επιχείρηση επενδύσεων παύει να απολαύει του τεκμηρίου νομιμότητας των ενεργειών της όταν διαθέτει προνομιακές πληροφορίες και εφόσον δεν λαμβάνει χώρα «νόμιμη» εκτέλεση της εντολής αγοράς μετοχών «στα συνήθη πλαίσια άσκησης […] των καθηκόντων [της]» (άρθρο 9, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 596/2014).
60.      Στην υπό κρίση υπόθεση, η ανάπτυξη της ABB (30) και ο καθορισμός της τιμής των μετοχών χαρακτηρίστηκαν από ασυνήθιστες περιστάσεις:
–        Η ABB πραγματοποιήθηκε επί δύο ημέρες και παράλληλα με την πώληση μετοχών στη ρυθμιζόμενη αγορά. Η χρονική σύμπτωση των δύο διαδικασιών, μολονότι δεν απαγορεύεται από κανέναν κανόνα της Ένωσης, δημιουργεί κινδύνους κερδοσκοπικών πωλήσεων μετοχών και μπορεί να βλάψει τους μικρούς επενδυτές που αγοράζουν τις μετοχές στη ρυθμιζόμενη αγορά.
–        Η ίδια επιχείρηση χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών (Α.) συμμετείχε ταυτόχρονα στην πώληση μετοχών στη ρυθμιζόμενη αγορά και στην ABB. Η συμμετοχή μίας ή περισσοτέρων άλλων επιχειρήσεων σε αμφότερες τις διαδικασίες, όπως υπογράμμισαν ορισμένοι από τους μετέχοντες στη διαδικασία κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, θα αποτελούσε αποτελεσματικό μέτρο για να εμποδιστεί η χρησιμοποίηση των προνομιακών πληροφοριών που κατείχε το A.
–        Σύμφωνα με τα στοιχεία της δικογραφίας, η τιμή των μετοχών εντός της ΑΒΒ καθορίστηκε εκ των προτέρων από τον πωλητή και ήταν γνωστή στο Α. (επρόκειτο, κατά το αιτούν δικαστήριο, για προνομιακή πληροφορία). Ωστόσο, όλα δείχνουν ότι οι υποψήφιοι αγοραστές στο πλαίσιο της ΑΒΒ υπέβαλαν προσφορές για την αγορά μετοχών ακριβώς στην ίδια αυτή τιμή. Στην περίπτωση αυτή, το A. δεν θα είχε χρειαστεί να καθορίσει την τιμή πωλήσεως των μετοχών, κατά το κλείσιμο της ΑΒΒ, σε συνάρτηση με τις ληφθείσες προσφορές.
61.      Εν πάση περιπτώσει, όπως επισημάνθηκε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, στο A. δεν επιβλήθηκαν κυρώσεις για μη τήρηση των υποχρεώσεων που απορρέουν από την οδηγία 2014/65 (ήτοι, των επαγγελματικών του υποχρεώσεων ως επιχείρησης παροχής επενδυτικών υπηρεσιών).
62.      Ένα δεύτερο στοιχείο εκτιμήσεως είναι η αλληλεπίδραση μεταξύ του A. και του πελάτη C. όσον αφορά την απόφαση πωλήσεως των μετοχών στην ABB και, ταυτοχρόνως, στη ρυθμιζόμενη αγορά. Δεν προκύπτει ότι η επιχείρηση επενδύσεων είχε παροτρύνει τον εν λόγω πελάτη ή του είχε συστήσει τη διπλή ταυτόχρονη πώληση: το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι οι μετοχές του εκδότη αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στη ρυθμιζόμενη αγορά μόνο λόγω πρωτοβουλίας του C. (της εκπροσώπου του), ήτοι το A. δεν προσφέρθηκε ούτε παρότρυνε το C. να διενεργήσει συναλλαγές στη ρυθμιζόμενη αγορά.
63.      Ένα τρίτο κρίσιμο στοιχείο είναι οι όροι που προβλέπονται στις συμβάσεις του C. με το A. για την πραγματοποίηση της πωλήσεως μετοχών. Το αιτούν δικαστήριο λαμβάνει ως δεδομένο ότι, στην υπό κρίση υπόθεση, η πληροφορία σχετικά με την τιμή των μετοχών που επρόκειτο να διατεθούν μέσω της ABB συνιστούσε προνομιακή πληροφορία, κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 596/2014. Ωστόσο, το ίδιο το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι το A., σε εκτέλεση των εντολών του C., υπό την ιδιότητά του ως επιχειρήσεως επενδύσεων, ενήργησε βάσει των όρων της συμφωνίας με τον πελάτη.
64.      Το τέταρτο στοιχείο που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι η αποκόμιση οφέλους για την επιχείρηση επενδύσεων που κατηγορείται για την παράβαση που αναφέρεται στο άρθρο 14, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 596/2014. Όπως ήδη εξέθεσα, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει κατηγορηματικά ότι το A. δεν ζήτησε ούτε αποκόμισε άλλο πλεονέκτημα από την εκτέλεση των εντολών του C., πέραν της συνήθους προμήθειας (31).
65.      Κατά την άποψή μου, το τελευταίο ως άνω στοιχείο έχει ιδιαίτερη σημασία
προκειμένου να διαπιστωθεί αν το A. παρέβη την απαγόρευση της κατάχρησης προνομιακής πληροφορίας.
66.      Αν το A. δεν διενήργησε συναλλαγές στις μετοχές στη ρυθμιζόμενη αγορά είτε για ίδιο λογαριασμό είτε προς όφελος τρίτων (πλην της C.), ούτε παρότρυνε λοιπά πρόσωπα να διενεργήσουν συναλλαγές στις εν λόγω κινητές αξίες, δύσκολα μπορώ να του καταλογίσω, ως αυτουργό της παραβάσεως, παράνομη πράξη η οποία προϋποθέτει «[ότι προσπορίζεται] αθέμιτο όφελος από το πλεονέκτημα που παρέχουν οι [προνομιακές αυτές] πληροφορίες» (32).
67.      Όταν μια επιχείρηση επενδύσεων περιορίζεται στην εκτέλεση των εντολών ενός πελάτη και, μολονότι κατέχει προνομιακές πληροφορίες, εκτελεί τις εντολές πωλήσεως υπό τους όρους που έχει καθορίσει ο πελάτης, στην πραγματικότητα δεν υφίσταται σύνδεσμος μεταξύ των πληροφοριών αυτών και της συμπεριφοράς του χρηματομεσίτη. Η εντολή πωλήσεως θα είχε εκτελεστεί κατά τον ίδιο τρόπο αν η επιχείρηση επενδύσεων δεν διέθετε την προνομιακή πληροφορία.
68.      Η παράβαση που προβλέπεται στο άρθρο 14, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 596/2014 (κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας) προϋποθέτει, επαναλαμβάνω, ότι ο αυτουργός της προσπορίζεται ή επιδιώκει ειδικό πλεονέκτημα (όφελος) το οποίο, στην περίπτωση της επιχειρήσεως επενδύσεων, δεν ταυτίζεται με την απλή αμοιβή, μέσω της συνήθους προμήθειας, για τις υπηρεσίες που παρέχει στον πελάτη.
69.       Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, φρονώ ότι το άρθρο 9, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 596/2014 έχει την έννοια ότι:
–        Μια επιχείρηση επενδύσεων που εκτελεί εντολές πωλήσεως κινητών αξιών στη ρυθμιζόμενη αγορά, τις οποίες έδωσε πελάτης βάσει τυποποιημένης σύμβασης παροχής υπηρεσιών, και η οποία οργανώνει ταυτόχρονα ταχεία διαδικασία βιβλίου προσφορών (accelerated bookbuild offering) για τον ίδιο πελάτη δεν προβαίνει σε κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας, εκτός εάν η εποπτική αρχή αποδείξει ότι: α) η εν λόγω επιχείρηση διέθετε προνομιακές πληροφορίες σχετικά με τις προθέσεις του πελάτη όσον αφορά την τιμή των κινητών αξιών που επρόκειτο να διατεθούν εκτός ρυθμιζόμενης αγοράς, και β) η συμπεριφορά της εν λόγω επιχείρησης δεν ήταν σύμφωνη με τους κανόνες που διέπουν την οικεία επαγγελματική δραστηριότητα.
–        Εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 9, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 596/2014, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η επιχείρηση επενδύσεων παρέβη την απαγόρευση που προβλέπεται στο άρθρο 14, στοιχείο αʹ, του εν λόγω κανονισμού, εκτός εάν η αρμόδια εθνική αρχή, σύμφωνα με το άρθρο 9, παράγραφος 6, του κανονισμού 596/2014, αποδείξει ότι υπήρξε παράνομος λόγος για τη συμμόρφωση προς την εντολή εκτελέσεως.
Γ.      Επί του τετάρτου προδικαστικού ερωτήματος
70.      Το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει το άρθρο 8,
παράγραφος 1, του κανονισμού 596/2014, το οποίο ορίζει την έννοια της «κατάχρησης προνομιακής πληροφορίας».
71.      Ζητείται η ερμηνεία του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 596/2014, προκειμένου να διευκρινιστεί αν «οι προβλεπόμενοι σε αυτό περιορισμοί μπορούν (ή όχι) να εφαρμοστούν επί συναλλαγών σχετικών με μετοχές του εκδότη οι οποίες διενεργούνται στη ρυθμιζόμενη αγορά στην αγοραία τιμή από πρόσωπο που μετέχει στο κεφάλαιο του εκδότη, για τον λόγο και μόνον ότι το πρόσωπο αυτό έχει ήδη αποφασίσει (ελεύθερα) συγκεκριμένη τιμή, η οποία δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί δημόσια, για τις μετοχές του εκδότη που πρόκειται να διατεθούν στο πλαίσιο διαδικασίας εκτός ρυθμιζόμενης αγοράς, της οποίας η έναρξη και η αναμενόμενη ολοκλήρωση έχουν δημοσιοποιηθεί».
72.      Εν τέλει, πρέπει να καθοριστεί αν ο κάτοχος των μετοχών του εκδότη που δίδει στην επιχείρηση επενδύσεων την εντολή πωλήσεως προβαίνει σε κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας, κατά την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 596/2014.
73.      Η Ελληνική και η Λιθουανική Κυβέρνηση θεώρησαν ότι το ερώτημα αυτό δεν είναι αναγκαίο για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης και πρέπει, ως εκ τούτου, να κριθεί απαράδεκτο. Με την άποψη αυτή συντάσσομαι και εγώ.
74.      Από τη διάταξη περί παραπομπής
προκύπτει ότι η λιθουανική εποπτική αρχή επέβαλε κυρώσεις, λόγω χρησιμοποίησης εμπιστευτικών πληροφοριών, μόνον όσον αφορά τη συμπεριφορά της επιχειρήσεως επενδύσεων, αλλά όχι για τη συμπεριφορά του μετόχου (ήτοι του C.) ο οποίος έδωσε στην εν λόγω επιχείρηση εντολή πωλήσεως των μετοχών του (33).
75.      Επομένως, η υπόθεση της κύριας δίκης δεν αφορά τη συμπεριφορά του πελάτη, κατόχου των μετοχών, αλλά τη συμπεριφορά της επιχειρήσεως επενδύσεων που ενήργησε ως χρηματομεσίτης πωλώντας τις μετοχές αυτές στη ρυθμιζόμενη αγορά και μέσω ABB.
76.      Αν το ερώτημα κριθεί παραδεκτό, συμμερίζομαι την άποψη του αιτούντος δικαστηρίου (34) ότι το άρθρο 8 του κανονισμού 596/2014 δεν έχει εφαρμογή στον κάτοχο μετοχών εκδότριας εταιρίας ο οποίος αποφασίζει να τις διαθέσει υπό τις περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως.
77.      Μολονότι το C. κατείχε μέρος του κεφαλαίου του εκδότη (και, ως εκ τούτου, ήταν εν δυνάμει κάτοχος προνομιακών πληροφοριών) (35), δεν απέκτησε τις επίμαχες πληροφορίες υπό την ιδιότητά του ως μετόχου. Στην πραγματικότητα, οι πληροφορίες αυτές δεν ήταν καν γνωστές στον εκδότη (36), καθώς αφορούσαν αποκλειστικά την πρόθεση του C. να διαθέσει τις μετοχές του, ήτοι σχετίζονταν μόνο με τις δικές του επενδυτικές αποφάσεις (37).
78.      Η πρόθεση του κατόχου των κινητών αξιών όσον αφορά την αποδεκτή τιμή των περιουσιακών στοιχείων που επιθυμεί να διαθέσει, η οποία καθορίζεται αποκλειστικώς βάσει της δικής του
βουλήσεως και με δική του απόφαση, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως κατοχή προνομιακής πληροφορίας κατά την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 596/2014 (38).
79.      Όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 31 (39) και 54 (40) του κανονισμού 596/2014, τόσο
αυτή καθεαυτήν η απόφαση του κατόχου να μεταβιβάσει τις κινητές αξίες, η οποία τεκμαίρεται ότι περιελάμβανε την απόφαση περί αποδεκτής τιμής, όσο και οι πράξεις του κατόχου αυτού που στηρίζονται στα δικά του σχέδια και στρατηγικές συναλλαγών δεν πρέπει να θεωρηθούν ως χρησιμοποίηση εμπιστευτικών πληροφοριών.
80.      Επομένως, δεδομένου ότι το C. δεν είναι τρίτος σε σχέση με την επίδικη πληροφορία, η απόφασή του να διαθέσει μέρος των μετοχών στη ρυθμιζόμενη αγορά στην αγοραία τιμή, καθώς επίσης η απόφασή του να τις διαθέσει και σε ορισμένη τιμή μέσω της ABB, δεν συνιστά κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας, κατά την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 596/2014.
Δ.      Επί του πέμπτου προδικαστικού ερωτήματος
81.      Το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν η αιτιολογική σκέψη 24 καθώς και το άρθρο 8, παράγραφος 1, και το άρθρο 14, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 596/2014 έχουν την έννοια ότι, προκειμένου να ανατραπεί το τεκμήριο που μνημονεύεται στην εν λόγω αιτιολογική σκέψη,
–        «[…] είναι αναγκαίο το πρόσωπο που διαλαμβάνεται στο άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού, το οποίο εκτέλεσε, βάσει σύμβασης, εντολή πελάτη περί διάθεσης μέρους κινητών αξιών (μετοχών) του στη ρυθμιζόμενη αγορά, να αποδείξει ότι ο πελάτης του, κατά την τοποθέτηση της εντολής, δεν τέλεσε καμία από τις πράξεις που μνημονεύονται στο άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού ή
–        […] αρκεί το ως άνω πρόσωπο να αποδείξει ότι εκτέλεσε την εντολή του πελάτη για άλλο λόγο και όχι επειδή είχε στην κατοχή του προνομιακή πληροφορία».
82.      Έχω ήδη επισημάνει ότι, κατά την αιτιολογική σκέψη 24 του κανονισμού 596/2014, οι συναλλασσόμενοι που διαθέτουν προνομιακές πληροφορίες τεκμαίρεται ότι προβαίνουν σε κατάχρηση των εν λόγω πληροφοριών (κατά την έννοια του άρθρου 8,
παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού) για όσο διάστημα οι πληροφορίες αυτές έχουν προνομιακό χαρακτήρα.
83.      Εξήγησα επίσης πώς το άρθρο 9, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 596/2014 ανατρέπει το τεκμήριο στην περίπτωση των χρηματομεσιτών που εκτελούν εντολές πωλήσεως μετοχών υπέρ των πελατών τους, υπό την προϋπόθεση ότι ενεργούν «για τη νόμιμη εκτέλεση της εντολής αυτής στο πλαίσιο της συνήθους άσκησης της εργασίας, του επαγγέλματος ή των καθηκόντων [τους]».
84.      Σε αυτή τη βάση, μια επιχείρηση επενδύσεων που περιορίζεται στη νόμιμη
εκτέλεση της εντολής πελάτη
κατά τη συνήθη άσκηση των καθηκόντων της δεν προβαίνει σε κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας, ακόμη και αν ο πελάτης διαθέτει και χρησιμοποιεί προνομιακές πληροφορίες για την τοποθέτηση της εντολής εκτελέσεως (41).
85.      Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από την αιτιολογική σκέψη 30 του κανονισμού 596/2014 (42). Δυνάμει της εν λόγω αιτιολογικής σκέψεως, οι επιχειρήσεις παροχής επενδυτικών πληροφοριών που περιορίζονται στην εκτέλεση των εντολών των πελατών τους δεν προβαίνουν, κατ’ αρχήν, σε κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας. Αντιθέτως, συντρέχει περίπτωση κατάχρησης προνομιακής πληροφορίας όταν οι εν λόγω επιχειρήσεις εκτελούν στις αγορές κινητών αξιών πράξεις για ίδιο λογαριασμό, βασιζόμενες σε προνομιακές πληροφορίες τις οποίες αποκτούν από τους πελάτες.
86.      Στο πλαίσιο αυτό, το άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 596/2014 δεν επιβάλλει στις εν λόγω επιχειρήσεις την υποχρέωση να αποδεικνύουν ότι οι πελάτες τους, κατά τη διαβίβαση εντολών εκτελέσεως, δεν προβαίνουν σε κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας. Ένα τέτοιο βάρος αποδείξεως θα ήταν δυσανάλογο και θα παρεμπόδιζε την παροχή των υπηρεσιών των εν λόγω επιχειρήσεων, οι οποίες είναι αναγκαίες για την εύρυθμη λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών.
87.      Βεβαίως, οι επιχειρήσεις παροχής επενδυτικών υπηρεσιών πρέπει να διαθέτουν αποτελεσματικές ρυθμίσεις, συστήματα και διαδικασίες με σκοπό την πρόληψη και τον εντοπισμό των πράξεων κατάχρησης προνομιακής πληροφορίας, καθώς και σχετικών αποπειρών (άρθρο 16, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 596/2014).
88.      Οι ίδιες επιχειρήσεις, όταν έχουν βάσιμους λόγους να πιστεύουν ότι ορισμένη εντολή σχετικά με χρηματοπιστωτικό μέσο θα μπορούσε να συνιστά πράξη κατάχρησης προνομιακής πληροφορίας ή απόπειρα κατάχρησης προνομιακής πληροφορίας, οφείλουν να γνωστοποιούν το γεγονός αυτό αμελλητί στην αρμόδια αρχή (άρθρο 16, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού 596/2014).
89.      Ωστόσο, οι εν λόγω, μάλλον προληπτικού χαρακτήρα (43), υποχρεώσεις γνωστοποιήσεως δεν συνεπάγονται ότι
οι επιχειρήσεις παροχής επενδυτικών υπηρεσιών υποχρεούνται να αποδείξουν το (αρνητικό) γεγονός ότι ο πελάτης δεν επέδειξε συμπεριφορά εμπίπτουσα στο άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 596/2014.
90.      Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο, το A. δεν γνωστοποίησε στην Τράπεζα της Λιθουανίας την πώληση των μετοχών του C., την οποία πραγματοποίησε ταυτόχρονα στην ABB και στη ρυθμιζόμενη αγορά. Ωστόσο, η υπό κρίση υπόθεση αφορά παράβαση του άρθρου 14 (για την οποία άλλωστε η Τράπεζα της Λιθουανίας επέβαλε κυρώσεις στο Α.), και όχι
του άρθρου 16, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 596/2014 (44).
91.      Εν κατακλείδι, το άρθρο 8, παράγραφος 1, και το άρθρο 14, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 596/2014 έχουν την έννοια ότι η επιχείρηση επενδύσεων μπορεί να ανατρέψει το τεκμήριο που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 24 του εν λόγω κανονισμού, εφόσον αποδείξει ότι περιορίστηκε στη νόμιμη εκτέλεση της εντολής διαθέσεως των μετοχών του πελάτη της κατά τη συνήθη άσκηση της δραστηριότητάς της, σύμφωνα με τις οδηγίες του πελάτη. Δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι ο πελάτης δεν χρησιμοποίησε προνομιακές πληροφορίες κατά την τοποθέτηση της εντολής εκτελέσεως.
V.      Πρόταση
92.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, Λιθουανία) ως εξής:
«1)      Το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτο.
2)      Το
άρθρο 9, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 596/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Απριλίου 2014, για την κατάχρηση της αγοράς (κανονισμός για την κατάχρηση της αγοράς) και την κατάργηση της οδηγίας 2003/6/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και των οδηγιών της Επιτροπής 2003/124/ΕΚ, 2003/125/ΕΚ και 2004/72/ΕΚ,
έχει την έννοια ότι:
–        Μια επιχείρηση επενδύσεων που εκτελεί εντολές πωλήσεως κινητών αξιών στη ρυθμιζόμενη αγορά, τις οποίες έδωσε πελάτης βάσει τυποποιημένης σύμβασης παροχής υπηρεσιών, και η οποία οργανώνει ταυτόχρονα ταχεία διαδικασία βιβλίου προσφορών (accelerated bookbuild offering) για τον ίδιο πελάτη δεν προβαίνει σε κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας, εκτός εάν η εποπτική αρχή αποδείξει ότι: α) η εν λόγω επιχείρηση διέθετε προνομιακές πληροφορίες σχετικά με τις προθέσεις του πελάτη όσον αφορά την τιμή των κινητών αξιών που επρόκειτο να διατεθούν εκτός ρυθμιζόμενης αγοράς και β) η συμπεριφορά της εν λόγω επιχείρησης δεν ήταν σύμφωνη με τους κανόνες που διέπουν την οικεία επαγγελματική δραστηριότητα.
–        Εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 9, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 596/2014, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η επιχείρηση επενδύσεων παρέβη την απαγόρευση που προβλέπεται στο άρθρο 14, στοιχείο αʹ, του εν λόγω κανονισμού, εκτός εάν η αρμόδια εθνική αρχή, σύμφωνα με το άρθρο 9, παράγραφος 6, του κανονισμού 596/2014, αποδείξει ότι υπήρξε παράνομος λόγος για τη συμμόρφωση προς την εντολή εκτελέσεως.
3)      Το άρθρο 8, παράγραφος 1, και το άρθρο 14, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 596/2014 έχουν την έννοια ότι η επιχείρηση επενδύσεων μπορεί να ανατρέψει το τεκμήριο που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 24 του εν λόγω κανονισμού, εφόσον αποδείξει ότι περιορίστηκε στη νόμιμη εκτέλεση της εντολής διαθέσεως των μετοχών του πελάτη της κατά τη συνήθη άσκηση της δραστηριότητάς της, σύμφωνα με τις οδηγίες του πελάτη. Δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι ο πελάτης δεν χρησιμοποίησε προνομιακές πληροφορίες κατά την τοποθέτηση της εντολής εκτελέσεως.»
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.
2      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Απριλίου 2014, για την κατάχρηση της αγοράς (κανονισμός για την κατάχρηση της αγοράς) και την κατάργηση της οδηγίας 2003/6/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και των οδηγιών της Επιτροπής 2003/124/ΕΚ, 2003/125/ΕΚ και 2004/72/ΕΚ (ΕΕ 2014, L 173, σ. 1).
3      Η ταχεία διαδικασία βιβλίου προσφορών (accelerated bookbuild offering) χρησιμοποιείται συνήθως στις κεφαλαιαγορές για την προσφορά σε ειδικούς επενδυτές (θεσμικούς ή μη) νέων μετοχών που εκδίδονται κατά την αύξηση του κεφαλαίου ή πακέτου υφιστάμενων μετοχών μιας εισηγμένης στο χρηματιστήριο εταιρίας. Η διάταξη περί παραπομπής αναφέρεται στη διαδικασία που χρησιμοποιήθηκε εν προκειμένω με τον αγγλοσαξονικό όρο «accelerated book building». Στη συνέχεια των παρουσών προτάσεων, θα αναφέρομαι στην εν λόγω διαδικασία με το ακρωνύμιο «ABB».
4      Η αναγγελία έγινε μέσω του πληροφοριακού συστήματος της ανώνυμης εταιρίας Nasdaq Vilnius Vertybinių popierių birža (Χρηματιστήριο της Nasdaq, Βίλνιους· στο εξής: χρηματιστήριο).
5      Η σταθμισμένη μέση τιμή των μετοχών του εκδότη στη ρυθμιζόμενη αγορά της 21ης Νοεμβρίου 2019 και της 22ας Νοεμβρίου 2019 ανερχόταν, αντιστοίχως, σε 5,4348463 ευρώ και 5,0194492 ευρώ ανά μετοχή.
6      Οι μετοχές διατέθηκαν έναντι συνολικού ποσού 246 412,03 ευρώ· η υψηλότερη τιμή ήταν 5,50 ευρώ ανά μετοχή, ενώ η χαμηλότερη τιμή ήταν 4,78 ευρώ, το δε C. ξεκίνησε τη διαπραγματευτική συνεδρίαση στα 5,40 ευρώ ανά μετοχή και την ολοκλήρωσε στα 4,78 ευρώ.
7      Σκέψεις 35 έως 41 της διατάξεως περί παραπομπής.
8      Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, το A. επιβεβαίωσε το γεγονός αυτό, υπογραμμίζοντας ότι η ABB ήταν ανοικτή και σε μικρούς επενδυτές και όχι μόνο στους ειδικούς επενδυτές. Πράγματι, επισήμανε ότι ορισμένοι μικροί επενδυτές αγόρασαν μετοχές στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας.
9      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων και την τροποποίηση της οδηγίας 2002/92/ΕΚ και της οδηγίας 2011/61/ΕΕ (ΕΕ 2014, L 173, σ. 349).
10      Δεν αμφισβητείται ότι μια τέτοια πληροφορία πληροί τα τέσσερα ουσιαστικά στοιχεία, «[τα οποία είναι] ανεξάρτητα το ένα από το άλλο και αποτελούν τις ελάχιστες προϋποθέσεις που πρέπει [όλες] να πληρούνται, για να μπορεί να χαρακτηριστεί μια πληροφορία ως “[προνομιακή]”». Ειδικότερα, η εν λόγω πληροφορία: πρέπει να είναι «συγκεκριμένη»· δεν πρέπει να έχει «δημοσιοποιηθεί»· πρέπει να αφορά «άμεσα ή έμμεσα έναν ή περισσότερους εκδότες ή ένα ή περισσότερα χρηματοπιστωτικά μέσα»· εάν δημοσιοποιούνταν, «θα μπορούσ[ε] να επηρεάσ[ει] αισθητά την τιμή των [χρηματοπιστωτικών] μέσων ή των συνδεόμενων με αυτά παράγωγων μέσων». Βλ. αποφάσεις της 11ης Μαρτίου 2015, Lafonta (C‑628/13, EU:C:2015:162, σκέψεις 24 και 28) και της 15ης Μαρτίου 2022, Autorité des marchés financiers (C‑302/20, στο εξής: απόφαση Autorité des marchés financiers EU:C:2022:190, σκέψη 33).
11      Απόφαση της 23ης Δεκεμβρίου 2009, Spector Photo Group και Van Raemdonck (C‑45/08, στο εξής: απόφαση Spector,
EU:C:2009:806, σκέψη 53).
12      Απόφαση Spector (σκέψη 54). Το τεκμήριο αυτό ονομάζεται έκτοτε «κανόνας Spector». Η δυνατότητα του κατηγορουμένου να ανατρέψει το εν λόγω τεκμήριο είναι γνωστή ως «εξαίρεση Spector». Βλ. Klöhn, L., «The European Insider Trading Regulation after Spector Photo Group», European Company and Financial Law Review, 2010, σ. 347.
13      Απόφαση Spector (σκέψη 55).
14      Η οποία παρατίθεται στο σημείο 5 των παρουσών προτάσεων.
15      Αποφάσεις
της 11ης
Μαρτίου 2015, Lafonta (C‑628/13, EU:C:2015:162, σκέψη 21) και
Autorité des marchés financiers (σκέψη 43).
16      Απόφαση Spector (σκέψεις 56 έως 61).
17      Απόφαση Spector (σκέψη 61).
18      Veil, R., «§ 14. Insider Dealing», σε Veil, R. (επιμ.), European Capital Markets Law, 3η
έκδ., Hart Publishing, Οξφόρδη, 2022, σ. 213, καθώς
και Winner, M., «Article 9: Legitimate Behaviour», σε Kalss, M., Oppitz, S., Torggler, U. (επιμ.), EU Market Abuse Regulation, A Commentary on Regulation (EU) N
o 596/2014, Edward Elgar, 2021, σ. 117.
19      Η αιτιολογική σκέψη 30 του κανονισμού 596/2014 αναφέρει, στο ίδιο πνεύμα, ότι «[τ]ο γεγονός και μόνον ότι […] πρόσωπα αδειοδοτημένα να εκτελούν εντολές εξ ονόματος τρίτων που κατέχουν προνομιακές πληροφορίες περιορίζονται στην ευσυνείδητη εκτέλεση της ακύρωσης ή τροποποίησης μιας εντολής, δεν θα πρέπει να θεωρείται ότι στοιχειοθετεί κατάχρηση προνομιακών πληροφοριών. Εντούτοις, η προστασία βάσει του παρόντος κανονισμού […] σε πρόσωπα που κατ’ επάγγελμα διαμεσολαβούν στην εκτέλεση εντολών για λογαριασμό τρίτων που κατέχουν προνομιακές πληροφορίες, δεν επεκτείνεται σε δραστηριότητες οι οποίες σαφώς απαγορεύονται βάσει του παρόντος κανονισμού, συμπεριλαμβανομένης για παράδειγμα της πρακτικής που είναι κοινώς γνωστή ως “front-running” (“προήγηση”)». Το front running είναι μια πρακτική χειραγώγησης της αγοράς με την οποία ένας χρηματομεσίτης επωφελείται από τις προνομιακές πληροφορίες που κατέχει σχετικά με εντολές πελατών πραγματοποιώντας συναλλαγές προς ίδιον όφελος.
20      Αν δεν απατώμαι, το Δικαστήριο δεν έχει ακόμη αποφανθεί επί της εξαιρέσεως αυτής, έχει όμως αποφανθεί επί της εξαιρέσεως του άρθρου 10, παράγραφος 1, του κανονισμού 596/2014, το οποίο επιβάλλει την απαίτηση υπάρξεως στενού συνδέσμου μεταξύ της γνωστοποιήσεως προνομιακής πληροφορίας και της ασκήσεως εργασίας, επαγγέλματος ή καθηκόντων, προκειμένου να δικαιολογείται η εν λόγω γνωστοποίηση. Αποφάσεις της 22ας Νοεμβρίου 2005, Grøngaard και Bang (C‑384/02, EU:C:2005:708, σκέψεις 31 και 34) και Autorité des marchés financiers (σκέψη 78).
21      Hansen, J. L., «Article 9: Legitimate Behaviour», σε Ventoruzzo, M., Mock, S. (επιμ.), Market Abuse Regulation: Commentary and annotated Guide, 2η
έκδ., Oxford University Press, 2022, σ. 336. Βλ. επίσης BaFin, Issuer Guidelines, Modul C: Requirements based on Market Abuse Regulation, 2020, σ. 57, διαθέσιμο
στην
ηλεκτρονική
διεύθυνση https://www.bafin.de/SharedDocs/Downloads/EN/Leitfaden/WA/dl_emittentenleitfaden_modul_C_en.html?nn=19584146, «If a transaction is carried out in which the obligation concerned is based on an order that was placed or an agreement that was concluded before the possession of inside information, or which serves to satisfy a legal or regulatory obligation that arose before the possession of inside information, there is also no presumption under Article 9(3) of the MAR that the inside information was used. In this case, there is no causal link between the possession of inside information and the decision to place the order, because the obligation arise before the possession of inside information».
22      Klöhn, L., «The European Insider Trading Regulation after Spector Photo Group», European Company and Financial Law Review, 2010, σ. 360.
23      Κατά το άρθρο 4, σημείο 5, της οδηγίας 2014/65, ως εκτέλεση εντολών για λογαριασμό πελατών νοείται «η διαμεσολάβηση στη σύναψη συμφωνιών αγοράς ή πώλησης ενός ή περισσοτέρων χρηματοπιστωτικών μέσων για λογαριασμό πελατών και περιλαμβάνει τη σύναψη συμφωνιών πώλησης χρηματοπιστωτικών μέσων που εκδίδονται από επιχείρηση επενδύσεων ή πιστωτικό ίδρυμα κατά τη στιγμή της έκδοσής τους».
24      «[Η] αιτιολογική αυτή σκέψη διευκρινίζει ότι το γεγονός και μόνον ότι οι ειδικοί διαπραγματευτές, οι φορείς οι εξουσιοδοτημένοι να ενεργούν ως αντισυμβαλλόμενοι ή τα πρόσωπα τα εξουσιοδοτημένα να εκτελούν εντολές εξ ονόματος τρίτων που κατέχουν [προνομιακές] πληροφορίες περιορίζονται στην άσκηση της νόμιμης επιχειρηματικής δραστηριότητάς τους, σύμφωνα με τους κανόνες που διέπουν τη δραστηριότητα αυτή, “δεν θα πρέπει να θεωρείται ότι συνιστά χρησιμοποίηση των εν λόγω [προνομιακών] πληροφοριών”». Απόφαση Spector (σκέψη 58).
25      Απόφαση Spector (σκέψη 57).
26      Κατά την αιτιολογική σκέψη 29 του κανονισμού 596/2014, «[γ]ια να αποφευχθεί η αθέλητη απαγόρευση θεμιτών μορφών χρηματοπιστωτικής δραστηριότητας, ειδικότερα όταν δεν κατατείνουν σε κατάχρηση της αγοράς, είναι απαραίτητο να αναγνωριστούν ορισμένες σύννομες συμπεριφορές […]».
27      Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η «λήψη και διαβίβαση εντολών σχετικών με ένα ή περισσότερα χρηματοπιστωτικά μέσα» (σημείο 1), η «εκτέλεση εντολών για λογαριασμό πελατών» (σημείο 2), η «αναδοχή χρηματοπιστωτικών μέσων και/ή τοποθέτηση χρηματοπιστωτικών μέσων με δέσμευση ανάληψης» (σημείο 6) και η «τοποθέτηση χρηματοπιστωτικών μέσων χωρίς δέσμευση ανάληψης» (σημείο 7).
28      Επισήμανα ήδη ανωτέρω ότι η ΑΒΒ που χρησιμοποιήθηκε στην υπό κρίση υπόθεση ήταν ανοικτή σε κάθε είδους επενδυτές, μεγάλους και μικρούς. Αυτό που σίγουρα ισχύει είναι ότι ο Α. επικοινώνησε με μεγάλους επενδυτές (κεφάλαια) για να λάβει προσφορές αγοράς.
29      Το άρθρο 23, παράγραφος 1, επιβάλλει στις εν λόγω επιχειρήσεις την υποχρέωση να λαμβάνουν «[…] όλα τα κατάλληλα μέτρα για τον εντοπισμό και την πρόληψη ή τη διαχείριση των συγκρούσεων συμφερόντων μεταξύ αυτών των ιδίων, περιλαμβανομένων των διευθυντών και υπαλλήλων τους, των συνδεδεμένων αντιπροσώπων τους και κάθε προσώπου που συνδέεται μαζί τους άμεσα ή έμμεσα με σχέση ελέγχου, και των πελατών τους, ή μεταξύ δύο πελατών τους, κατά την παροχή οποιασδήποτε επενδυτικής και παρεπόμενης υπηρεσίας ή συνδυασμού αυτών των υπηρεσιών […]». Το άρθρο 24, παράγραφος 1, ορίζει ότι κάθε επιχείρηση επενδύσεων οφείλει να ενεργεί «με εντιμότητα, δικαιοσύνη και επαγγελματισμό […], ώστε να εξυπηρετεί με τον καλύτερο τρόπο τα συμφέροντα των πελατών της […]». Κατά το άρθρο 27, παράγραφος 1, κατά την εκτέλεση εντολών, οι επιχειρήσεις επενδύσεων πρέπει να λαμβάνουν «επαρκή μέτρα ώστε να επιτυγχάνουν, κατά την εκτέλεση εντολών, το βέλτιστο αποτέλεσμα για τον πελάτη, λαμβανομένων υπόψη της τιμής, του κόστους, της ταχύτητας, της πιθανότητας εκτέλεσης και διακανονισμού, του όγκου, της φύσης και οποιουδήποτε άλλου παράγοντα αφορά την εκτέλεση της εντολής. Μολαταύτα, όταν υπάρχουν συγκεκριμένες οδηγίες του πελάτη, η επιχείρηση επενδύσεων εκτελεί την εντολή σύμφωνα με αυτές τις οδηγίες».
30      Το A. επισήμανε, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι πρόκειται για την πρώτη ΑΒΒ που οργανώθηκε στις χώρες της Βαλτικής.
31      Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, το A. υποστήριξε ότι η προμήθεια που εισέπραξε ανερχόταν σε 4 928
ευρώ, ποσό το οποίο δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως «πλεονέκτημα», δεδομένου ότι επρόκειτο απλώς για το τίμημα που εισπράχθηκε για την παροχή μιας υπηρεσίας.
32      Αιτιολογική σκέψη 23 του κανονισμού 596/2014. Η υπογράμμιση δική μου.
33      Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Λιθουανική Κυβέρνηση ενημέρωσε ότι το C. είχε παύσει να υφίσταται ως νομικό πρόσωπο και, ως εκ τούτου, δεν ήταν δυνατόν να κινηθεί εναντίον του διαδικασία επιβολής κυρώσεων.
34      Σκέψεις 66 έως 71 της διατάξεως περί παραπομπής.
35      Το άρθρο 8 του κανονισμού 596/2014 «εφαρμόζεται σε κάθε πρόσωπο το οποίο κατέχει προνομιακή πληροφορία λόγω του ότι: […] β) μετέχει στο κεφάλαιο του εκδότη ή του συμμετέχοντα σε αγορά δικαιωμάτων εκπομπής· γ) έχει πρόσβαση στην πληροφορία κατά την άσκηση της εργασίας ή του επαγγέλματος ή των καθηκόντων του […]» (άρθρο 8, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 596/2014).
36      Η κατάσταση θα ήταν διαφορετική αν η απόφαση περί διαθέσεως μετοχών σε ορισμένη τιμή είχε ληφθεί από τον εκδότη και ένας εκ των μετόχων του, ο οποίος τελούσε σε γνώση της εν λόγω πληροφορίας, την είχε χρησιμοποιήσει προς όφελός του, πριν από τη δημοσιοποίησή της, για να πωλήσει ή να αγοράσει μετοχές του εκδότη. Στην περίπτωση αυτή, ο μέτοχος θα είχε προβεί σε κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας.
37      Στην περίπτωση αυτή, δεν υφίσταται η σχέση εμπιστοσύνης (η οποία αναφέρεται, ιδίως, στην απόφαση Spector, σκέψη 36) που συνδέει τους πρωτογενείς κατόχους πληροφοριών που αναφέρονται στο άρθρο 8, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 596/2014 με τον εκδότη των χρηματοπιστωτικών μέσων.
38      «Το παρόν άρθρο εφαρμόζεται επίσης σε οποιοδήποτε πρόσωπο το οποίο κατέχει προνομιακή πληροφορία υπό διαφορετικές περιστάσεις από αυτές που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο, εφόσον το πρόσωπο αυτό γνωρίζει ή όφειλε να γνωρίζει ότι πρόκειται για προνομιακή πληροφορία» (άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 596/2014).
39      «Δεδομένου ότι η απόκτηση ή η διάθεση χρηματοπιστωτικών μέσων σημαίνει ότι οπωσδήποτε έχει ληφθεί προηγουμένως απόφαση για απόκτηση ή διάθεση εκ μέρους του προσώπου που προβαίνει στις ενέργειες αυτές, το γεγονός και μόνον της απόκτησης ή διάθεσης δεν θα πρέπει να θεωρείται ότι συνιστά χρήση προνομιακών πληροφοριών. Οι ενέργειες βάσει των σχεδίων και συναλλακτικών στρατηγικών του ίδιου του συμμετέχοντος στην αγορά δεν θα πρέπει να θεωρείται ότι συνιστούν χρήση προνομιακών πληροφοριών. […]».
40      «[…] Πληροφορίες που αφορούν τα σχέδια και τις στρατηγικές συναλλαγών του ίδιου του συμμετέχοντος στην αγορά δεν θα πρέπει να θεωρούνται προνομιακές […]».
41      Το αιτούν δικαστήριο αποκλείει το ενδεχόμενο το A. να προσφέρθηκε ή να παρότρυνε το C. να διενεργήσει ταυτοχρόνως συναλλαγές στη ρυθμιζόμενη αγορά. Επομένως, στην υπό κρίση υπόθεση δεν φαίνεται να πρόκειται για πράξη που απαγορεύεται από το άρθρο 14, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 596/2014 («η σύσταση προς άλλο πρόσωπο να προβεί σε κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας ή παρότρυνση άλλου προσώπου να προβεί σε κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας»). Η κύρωση επιβλήθηκε λόγω παραβάσεως του άρθρου 14, στοιχείο αʹ, του εν λόγω κανονισμού.
42      Η οποία παρατίθεται στο σημείο 19 των παρουσών προτάσεων.
43      Βλ. Litten, R., EU Capital Market Law. The Law of Financial Instruments, Edward Elgar, 2024, σ. 114.
44      Κατά την επ’
ακροατηρίου συζήτηση, η Λιθουανική Κυβέρνηση επισήμανε ότι η Τράπεζα της Λιθουανίας έκρινε ότι η ενδεχόμενη παράβαση, εκ μέρους του A., του άρθρου 16, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 596/2014 θα μπορούσε να διερευνηθεί από την εποπτική αρχή της Εσθονίας, ήτοι του κράτους μέλους στο οποίο το A. έχει την κύρια επιχειρηματική του έδρα.