62021CJ0061_RES
(Kawża C-61/21)
JP
vs
Ministre de la Transition écologiqueuPremier ministre
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Cour administrative d’appel de Versailles (il‑Qorti Amministrattiva tal-Appell ta’ Versailles))
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) tat‑22 ta’ Diċembru 2022
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ambjent – Direttivi 80/779/KEE, 85/203/KEE, 96/62/KE, 1999/30/KE u 2008/50/KE – Kwalità tal-arja – Valuri limitu ffissati għall-mikropartiċelli (PM10) u għad-diossidu tan-nitroġenu (NO2) – Qbiż – Pjanijiet dwar il-kwalità tal-arja – Danni li ġew ikkawżati lil individwu minħabba d-degradazzjoni tal-arja li tirriżulta minn qbiż ta’ dawn il-valuri limitu – Responsabbiltà tal-Istat Membru kkonċernat – Kundizzjonijiet għall-istabbiliment ta’ din ir-responsabbiltà – Rekwiżit li d-dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni miksura jkollha l-għan li tikkonferixxi drittijiet lill-partijiet leżi – Assenza”
Domandi preliminari – Ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja – Identifikazzjoni tal-punti tad-dritt tal-Unjoni rilevanti – Riformulazzjoni tad-domandi
(Artikolu 267 TFUE)
(ara l-punt 34)
Dritt tal-Unjoni Ewropea – Drittijiet mogħtija lill-individwi – Ksur minn Stat Membru – Obbligu li jiġu kkumpensat id-dannu kkawżat lill-individwi – Kundizzjonijiet – Dispożizzjoni legali li għandha l-għan li tikkonferixxi drittijiet lil individwi – Kunċett – Direttivi li jeżiġu, minn naħa, l-osservanza mill-Istati Membri tal-valuri limitu tal-inkwinanti tal-arja fl-ambjent u, min-naħa l-oħra, l-adozzjoni ta’ miżuri xierqa fil-każ ta’ qbiż ta’ dawn il-valuri – Esklużjoni – Possibbiltà għall-individwi direttament ikkonċernati li jeżiġu mingħand l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti l-adozzjoni ta’ miżuri xierqa – Assenza ta’ effett
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2008/50, Artikoli 13(1) u 23(1); Direttiva tal-Kunsill 80/779, Artikoli 3 u 7; Direttiva tal-Kunsill 85/203, Artikoli 3 u 7; Direttiva tal-Kunsill 96/62, Artikoli 7 u 8; Direttiva tal-Kunsill 1999/30, Artikoli 4(1) u 5(1))
(ara l-punti 43 sa 62, 65 u d-dispożittiv)
Sunt
Fil-kuntest ta’ rikors ippreżentat quddiem it-tribunal administratif de Cergy-Pontoise (il-Qorti Amministrattiva ta’ Cergy-Pontoise, Franza), JP, resident tal-agglomerazzjoni ta’ Pariġi, talab, b’mod partikolari, il-kumpens, mir-Repubblika Franċiża, għal dannu relatat mad-deterjorament tal-istat ta’ saħħa tiegħu allegatament ikkawżat mid-degradazzjoni tal-kwalità tal-arja fl-ambjent f’din l-agglomerazzjoni. Din id-degradazzjoni tirriżulta mill-qbiż tal-valuri limitu ta’ konċentrazzjoni tad-dijossidu tan-nitroġenu (NO2) u ta’ mikropartiċelli (PM10), stabbiliti mid-Direttiva 2008/50 dwar il-kwalità tal-arja fl-ambjent (
1
), minħabba inadempjenzi mill-awtoritajiet Franċiżi tal-obbligi tagħhom skont l-Artikoli 13 (
2
) u 23 (
3
) ta’ din id-direttiva.
Peress li r-rikors tiegħu ġie miċħud essenzjalment minħabba li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2008/50 dwar il-kwalità tal-arja fl-ambjent li huwa invoka ma jagħtu ebda dritt lill-individwi li jiksbu kumpens għal kwalunkwe dannu mġarrab minħabba d-degradazzjoni tal-kwalità tal-arja, JP appella mis-sentenza quddiem il-cour administrative d’appel de Versailles (il-Qorti Amministrattiva tal-Appell ta’ Versailles, Franza).
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mressqa minn din l-aħħar qorti, il-Qorti tal-Ġustizzja, komposta bħala Awla Manja, tippreċiża l-kundizzjonijiet għall-istabbiliment tar-responsabbiltà ta’ Stat Membru għad-danni kkawżati lil individwu minħabba d-degradazzjoni tal-arja li tirriżulta minn qbiż tal-valuri limitu tal-inkwinanti tal-arja fl-ambjent.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Qabelxejn, il-Qorti tal-Ġustizzja tirrileva li d-Direttiva 2008/50 dwar il-kwalità tal-arja fl-ambjent, invokata minn JP, daħlet fis-seħħ fil‑11 ta’ Ġunju 2008, jiġifieri parzjalment wara d-danni li allegatament ġew ikkawżati lis-saħħa tiegħu, li bdew fl‑2003. Għalhekk, sabiex tiġi eżaminata r-responsabbiltà eventwali tar-Repubblika Franċiża għad-danni inkwistjoni, hija tqis neċessarju li jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss id-dispożizzjonijiet rilevanti ta’ din id-direttiva, iżda wkoll dawk tad-direttivi li ppreċedewha (
4
) u li jipprevedu rekwiżiti simili.
Il-Qorti tal-Ġustizzja tfakkar sussegwentement li l-istabbiliment tar-responsabbiltà ta’ Stat minn individwi teżiġi li jiġu ssodisfatti tliet kundizzjonijiet kumulattivi, jiġifieri li d-dispożizzjoni legali tal-Unjoni miksura jkollha bħala għan li tikkonferixxilhom drittijiet, li l-ksur ta’ din id-dispożizzjoni jkun suffiċjentement serju u li tkun teżisti rabta kawżali diretta bejn dan il-ksur u d-dannu mġarrab minn dawn l-individwi.
Fir-rigward tal-ewwel kundizzjoni dwar il-fatt li d-dispożizzjoni miksura jkollha l-għan li tikkonferixxi drittijiet lill-individwi, dawn id-drittijiet jitnisslu mhux biss meta jingħataw espressament permezz ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, iżda wkoll minħabba obbligi pożittivi jew negattivi li dawn jimponu b’mod iddefinit sew kemm fuq l-individwi kif ukoll fuq l-Istati Membri jew fuq l-istituzzjonijiet tal-Unjoni. Fil-fatt, il-ksur ta’ tali obbligi, minn Stat Membru, jista’ jxekkel l-eżerċizzju ta’ drittijiet li huma kkonferiti impliċitament lil individwi mid-dispożizzjonijiet inkwistjoni u għalhekk ibiddel is-sitwazzjoni ġuridika li dawn id-dispożizzjoni huma intiżi li joħolqu fil-konfront tagħhom. Din hija r-raġuni għalfejn l-effikaċja sħiħa ta’ dawn ir-regoli u l-protezzjoni tad-drittijiet li huma jikkonferixxu jeżiġu li l-individwi jkollhom il-possibbiltà li jiksbu kumpens, u dan indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk id-dispożizzjonijiet ikkonċernati jkollhomx effett dirett, peress li din il-kwalità la hija neċessarja u lanqas suffiċjenti fiha nnifisha sabiex tiġi ssodisfatta l-ewwel kundizzjoni.
F’dan il-każ, l-Artikolu 13(1) u l-Artikolu 23(1) tad-Direttiva 2008/50 dwar il-kwalità tal-arja fl-ambjent, bħad-dispożizzjonijiet simili tad-direttivi preċedenti, jimponu fuq l-Istati Membri, essenzjalment, minn naħa, obbligu li jiżguraw li l-livelli, b’mod partikolari, ta’ NO2 u ta’ PM10 ma jaqbżux, fit-territorju rispettiv tagħhom u b’effett minn ċerti dati, il-valuri limitu stabbiliti minn dawn id-direttivi u, min-naħa l-oħra, obbligu li jipprevedu miżuri xierqa sabiex jiġi rrimedjat kwalunkwe qbiż ta’ dawn il-valuri, fost l-oħrajn fil-kuntest ta’ pjanijiet dwar il-kwalità tal-arja. Minn dan isegwi li dawn id-dispożizzjonijiet jipprevedu obbligi ċari u preċiżi biżżejjed fir-rigward tar-riżultat li l-Istati Membri għandhom jiżguraw. Madankollu, dawn l-obbligi għandhom għan ġenerali ta’ protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem u tal-ambjent kollu kemm hu u ma jippermettux li jitqies li dawn jikkonferixxu impliċitament drittijiet lil individwi li l-ksur tagħhom jista’ jagħti lok għar-responsabbiltà ta’ Stat Membru għad-danni li jkunu ġew ikkawżati lilhom. Għaldaqstant, l-ewwel waħda mit-tliet kundizzjonijiet għall-istabbiliment tar-responsabbiltà tal-Istat, liema kundizzjonijiet li huma kumulattivi, ma hijiex issodisfatta.
Ma hijiex ta’ natura li tibdel din il-konstatazzjoni l-possibbiltà rrikonoxxuta lill-individwi, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li jiksbu mill-awtoritajiet nazzjonali, skont il-każ billi jadixxu lill-qrati kompetenti, l-adozzjoni ta’ pjan dwar il-kwalità tal-arja fil-każ li jinqabżu l-valuri limitu msemmija fid-Direttiva 2008/50 kif ukoll fid-direttivi preċedenti. Din il-possibbiltà, li tirriżulta b’mod partikolari mill-prinċipju ta’ effettività tad-dritt tal-Unjoni, effettività li fir-rigward tagħha l-individwi kkonċernati jintalbu jikkontribwixxu għaliha, billi jibdew proċeduri amministrattivi jew ġudizzjarji minħabba s-sitwazzjoni partikolari tagħhom, ma timplikax li l-obbligi li jirriżultaw mill-Artikolu 13(1) u mill-Artikolu 23(1) tad-Direttiva 2008/50, kif ukoll mid-dispożizzjonijiet simili tad-direttivi preċedenti, kellhom l-għan li jagħtu lill-persuni kkonċernati drittijiet individwali, fis-sens tal-ewwel waħda mit-tliet kundizzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha, il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonkludi li l-Artikolu 13(1) u l-Artikolu 23(1) tad-Direttiva 2008/50 dwar il-kwalità tal-arja fl-ambjent, kif ukoll id-dispożizzjonijiet simili tad-direttivi preċedenti, għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma għandhomx l-għan li jikkonferixxu drittijiet individwali lill-individwi li jistgħu jagħtuhom lok għal dritt għal kumpens mingħand Stat Membru, skont il-prinċipju tar-responsabbiltà tal-Istat għal danni kkawżati lill-individwi minħabba ksur tad-dritt tal-Unjoni imputabbli lil tali Stat Membru.
(
1
)	Direttiva 2008/50/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑21 ta’ Mejju 2008 dwar il-kwalità tal-arja fl-ambjent u arja iktar nadifa għall-Ewropa (ĠU 2008, L 152, p. 1)
(
2
)	Skont l-Artikolu 13(1) ta’ din id-direttiva, “[l]-Istati Membri għandhom jiżguraw li, fiż-żoni u l-agglomerazzjonijiet kollha tagħhom, il-livelli tad-dijossidu tal-kubrit, PM10, iċ-ċomb u l-monossidu tal-karbonju fl-arja ta’ l-ambjent ma’ jaqbżux il-valuri ta’ limitu stabbiliti fl-Anness XI” u “[f]ir-rigward tad-dijossidu tan-nitroġenu u l-benżina, il-valuri ta’ limitu speċifikati fl-Anness XI ma jistgħux jinqabżu mid-dati speċifikati fih”.
(
3
)	Skont l-Artikolu 23(1) tal-istess direttiva, “[f]Fejn, fiż-żoni jew l-agglomerazzjonijiet stipulati, il-livelli ta’ sustanzi li jniġġsu fl-arja ta’ l-ambjent jaqbżu kwalunkwe valur ta’ limitu jew valur immirat, kif ukoll kwalunkwe marġni rilevanti tat-tolleranza f’kull każ, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li jkunu stabbiliti pjanijiet dwar il-kwalità ta’ l-arja għal dawk iż-żoni u agglomerazzjonijiet sabiex jinkiseb il-valur ta’ limitu jew valur immirat relatati speċifikati fl-Annessi XI u XIV”.
(
4
)	Jiġifieri, l-Artikoli 3 u 7 tad-Direttiva tal-Kunsill 80/779/KEE tal‑15 ta’ Lulju 1980 dwar il-limiti tal-valuri tal-kwalità ta’ l-arja u gwidi għall-valuri tad-diossidju tal-kubrit u l-partiċelli ta’ l-arja (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 1, p. 142), l-Artikoli 3 u 7 tad-Direttiva tal-Kunsill 85/203/KEE tas‑7 ta’ Marzu 1985 dwar l-istandards ta’ kwalità tà l-arja għan-nitroġenu dijossidu (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 1, p. 239), l-Artikoli 7 u 8 tad-Direttiva tal-Kunsill 96/62/KE tas‑27 ta’ Settembru 1996 dwar l-istima u l-immaniġġar tal-kwalità ta’ l-arja ċirkostanti (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 3, p. 95), KIF UKOLL TAL-Artikolu 4(1) u tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 1999/30/KE tat‑22 ta’ April 1999 dwar il-valuri ta’ limitu tad-dijossidu tal-kubrit, tad-dijossidu tan-nitroġenu u l-ossidi tan-nitroġenu, materji f’partiċelli u ċomb fl-arja ambjentali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 4, p. 164).