62023CJ0665_RES
Kawża C‑665/23
IL
vs
Veracash SAS
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Cour de cassation (Franza))
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) tal‑1 ta’ Awwissu 2025
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Servizzi ta’ ħlas fis-suq intern – Direttiva 2007/64/KE – Artikolu 56(1)(b) – Obbligu għall-utent ta’ servizzi ta’ ħlas li jinforma lill-fornitur tas-servizzi ta’ ħlas ‘mingħajr dewmien’ dwar it-telf, is-serq, il-miżapproprjazzjoni jew kwalunkwe użu mhux awtorizzat tal-istrument ta’ ħlas tiegħu – Artikolu 58 – Senjalazzjoni ta’ tranżazzjonijiet ta’ ħlas mhux awtorizzati – Korrezzjoni ta’ tali tranżazzjoni mill-fornitur ta’ servizzi ta’ ħlas suġġetta għall-obbligu tal-utent ta’ dawn is-servizzi li jissenjala din it-tranżazzjoni ‘mingħajr dewmien [...] u mhux aktar tard minn 13-il xahar wara d-data tad-debitu’ – Artikoli 60 u 61 – Responsabbiltajiet rispettivi tal-fornitur ta’ servizzi ta’ ħlas u ta’ min iħallas fil-każ ta’ tranżazzjoni ta’ ħlas mhux awtorizzata – Suċċessjoni ta’ tranżazzjonijiet ta’ ħlas mhux awtorizzati li jirriżultaw mit-telf, mis-serq, mill-miżapproprjazzjoni jew minn kwalunkwe użu mhux awtorizzat ta’ strument ta’ ħlas – Senjalazzjoni tardiva mhux intenzjonata u mhux dovuta għal negliġenza gravi – Portata tad-dritt għar-rimbors”
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Servizzi ta’ ħlas fis-suq intern – Direttiva 2007/64 – Responsabbiltà tal-fornitur ta’ servizzi ta’ ħlas fil-każ ta’ tranżazzjonijiet ta’ ħlas mhux awtorizzati – Utent li naqas milli jissenjala mingħajr dewmien dawn it-tranżazzjonijiet lill-fornitur, filwaqt li ssenjalahom fit-terminu ta’ tlettax-il xahar mid-data tad-debitu – Ċaħda, bħala prinċipju, tad-dritt għall-korrezzjoni tat-tranżazzjonijiet
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2007/64, Artikolu 58)
(ara l-punti 37, 40 sa 44, 46 sa 51, u 56, u d-dispożittiv 1)
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Servizzi ta’ ħlas fis-suq intern – Direttiva 2007/64 – Responsabbiltà tal-fornitur ta’ servizzi ta’ ħlas fil-każ ta’ tranżazzjonijiet ta’ ħlas mhux awtorizzati – Tranżazzjoni mhux awtorizzata li tirriżulta mill-użu ta’ strument ta’ ħlas mitluf, misruq jew miżapproprjat jew minn kwalunkwe użu mhux awtorizzat ta’ tali strument – Utent li ssenjala din it-tranżazzjoni lill-fornitur fit-terminu ta’ tlettax-il xahar mid-data tad-debitu – Senjalazzjoni tardiva tat-tranżazzjoni b’mod intenzjonali jew minħabba negliġenza gravi – Ċaħda tad-dritt għall-korrezzjoni ta’ din it-tranżazzjoni – Ammissibbiltà
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2007/64, Artikoli 56(1)(b), 58, 60(1) u 61(2))
(ara l-punti 62 sa 65, 67 sa 71, u 76, u d-dispożittiv 2)
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Servizzi ta’ ħlas fis-suq intern – Direttiva 2007/64 – Responsabbiltà tal-fornitur ta’ servizzi ta’ ħlas fil-każ ta’ tranżazzjonijiet ta’ ħlas mhux awtorizzati – Suċċessjoni ta’ tranżazzjonijiet mhux awtorizzati li jirriżultaw mill-użu ta’ strument ta’ ħlas mitluf, misruq jew miżapproprjat jew minn kwalunkwe użu mhux awtorizzat ta’ tali strument – Utent li ssenjala dawn it-tranżazzjonijiet lill-fornitur fit-terminu ta’ tlettax-il xahar mid-data tad-debitu – Tranżazzjonijiet individwali ssenjalati tard b’mod intenzjonali jew minħabba negliġenza gravi – Ċaħda tad-dritt għall-korrezzjoni ta’ dawn it-tranżazzjonijiet biss – Ammissibbiltà
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2007/64, Artikoli 56(1)(b), 58, 60(1) u 61(2))
(ara l-punti 82 sa 85, u 87 sa 90, u d-dispożittiv 3)
Sunt
Fil-kuntest ta’ tilwima dwar ir-rifjut ta’ rimbors lil individwu ta’ ġbid ta’ flus allegatament mhux awtorizzat, minħabba senjalazzjoni meqjusa tardiva, il-Qorti tal-Ġustizzja ċċarat ċerti aspetti tar-responsabbiltà fil-qasam ta’ tranżazzjonijiet mhux awtorizzati mwettqa permezz ta’ strument ta’ ħlas, konformement mad-Direttiva 2007/64 (
1
), filwaqt li ħadet inkunsiderazzjoni l-bilanċ stabbilit mil-leġiżlatur bejn l-interessi ta’ min iħallas u dawk tal-fornitur ta’ servizzi ta’ ħlas.
Fi żmien il-fatti tal-kawża, IL, persuna fiżika, kellu kont ta’ depożitu ma’ Veracash. Fl‑24 ta’ Marzu 2017, din tal-aħħar bagħtet, fl-indirizz ta’ IL, karta ġdida ta’ ġbid u ta’ ħlas.
Fit‑23 ta’ Mejju 2017, IL informa lil Veracash li bejn it‑30 ta’ Marzu 2017 u s‑17 ta’ Mejju 2017 kien sar ġbid, kuljum, minn dan il-kont, filwaqt li huwa la kien irċieva l-kard ta’ ħlas il-ġdida u lanqas ma kien awtorizza dan il-ġbid.
IL għalhekk beda proċedura ġudizzjarja sabiex jikseb b’mod partikolari r-rimbors tas-somom li kienu jikkorrispondu għal dan il-ġbid.
Wara ċ-ċaħda tar-rikors tiegħu mill-cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi, Franza), li qieset li s-senjalazzjoni lil Veracash tal-ġbid inkwistjoni kienet tardiva peress li seħħet kważi xahrejn wara l-ewwel ġbid ikkontestat, IL appella fil-kassazzjoni quddiem il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza), li kienet il-qorti tar-rinviju.
Skont il-qorti tar-rinviju, l-eżitu ta’ din it-tilwima kien jiddependi, b’mod partikolari, mill-possibbiltà għall-fornitur ta’ servizzi ta’ ħlas li jirrifjuta r-rimbors tal-ammont ta’ tranżazzjoni mhux awtorizzata meta min iħallas, filwaqt li jkun issenjala din it-tranżazzjoni qabel l-iskadenza tat-terminu ta’ tlettax-il xahar mid-data tad-debitu, kif previst mill-Artikolu 58 tad-Direttiva 2007/64 u mid-dritt nazzjonali (
2
), ikun dam sabiex jagħmel dan, iżda mingħajr ma dan id-dewmien kien intenzjonali jew kien jirriżulta minn negliġenza gravi min-naħa tiegħu.
Peress li kkonstatat li d-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt nazzjonali kellhom jiġu interpretati fid-dawl tad-Direttiva 2007/64, il-qorti tar-rinviju għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja domandi preliminari dwar l-interpretazzjoni tal-imsemmija direttiva.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-utent ta’ servizzi ta’ ħlas huwa, bħala prinċipju, imċaħħad mid-dritt li jikseb il-korrezzjoni ta’ tranżazzjoni jekk ma jkunx issenjala mingħajr dewmien lill-fornitur ta’ servizzi ta’ ħlas tiegħu li huwa kien ikkonstata tranżazzjoni ta’ ħlas mhux awtorizzata, anki jekk ikun issenjalahielu fi żmien tlettax-il xahar mid-data tad-debitu.
Fil-fatt, skont il-formulazzjoni tal-Artikolu 58 tad-Direttiva 2007/64, l-utent ta’ servizzi ta’ ħlas huwa marbut b’kundizzjoni temporali doppja: huwa għandu jissenjala mingħajr dewmien lill-fornitur ta’ servizzi ta’ ħlas tiegħu li huwa kien ikkonstata tranżazzjoni ta’ ħlas mhux awtorizzata – obbligu li jibda jiddekorri mill-mument li fih dan l-utent isir jaf b’din it-tranżazzjoni u li l-osservanza tiegħu għandha tiġi evalwata fid-dawl taċ-ċirkustanzi li jkun jinsab fihom – u huwa għandu jagħmel din is-senjalazzjoni fi żmien tlettax-il xahar mid-data tad-debitu.
L-obbligu ta’ senjalazzjoni “mingħajr dewmien” huwa għalhekk differenti mill-obbligu ta’ senjalazzjoni fi żmien tlettax-il xahar mid-data tad-debitu, kif jissuġġerixxi wkoll l-użu tal-espressjoni “għandu jinforma lill-fornitur ta’ servizzi ta’ ħlas kemm jista’ jkun malajr” fil-premessa 31 tad-Direttiva 2007/64.
Barra minn hekk, fl-ipoteżi li l-obbligu ta’ senjalazzjoni tat-telf, tas-serq, tal-miżapproprjazzjoni jew ta’ kull użu mhux awtorizzat ta’ strument ta’ ħlas, konformement mar-rekwiżiti tal-Artikolu 56(1)(b) tad-Direttiva 2007/64 (
3
), jitnissel fl-istess ħin mal-obbligu ta’ senjalazzjoni previst fl-Artikolu 58 tagħha, ikun inkoerenti li jitqies li l-obbligu ta’ senjalazzjoni skont dan l-Artikolu 58 jista’ jitwettaq debitament biss b’osservanza tat-terminu ta’ tlettax-il xahar mid-data tad-debitu, filwaqt li l-obbligu previst minn din id-dispożizzjoni tal-Artikolu 56 għandu jitwettaq iktar malajr.
Fl-aħħar nett, l-obbligu ta’ senjalazzjoni “mingħajr dewmien” previst fl-Artikolu 58 tad-Direttiva 2007/64 għandu għan preventiv ta’ tnaqqis tar-riskji u tal-konsegwenzi marbuta mat-tranżazzjonijiet mhux awtorizzati. Issa, dan l-għan jiġi kompromess jekk dan l-obbligu jkun jista’ jiġi eżegwit biss fil-limitu tat-terminu ta’ tlettax-il xahar mid-data tad-debitu. Barra minn hekk, l-għan tal-obbligu ta’ senjalazzjoni fit-terminu ta’ tlettax-il xahar, li huwa li tiġi ggarantita ċ-ċertezza legali tal-partijiet (
4
), ikun kompromess ukoll jekk l-utent ta’ servizzi ta’ ħlas ikollu d-dritt li jikseb il-korrezzjoni ta’ tranżazzjoni ta’ ħlas mhux awtorizzata li huwa kien jaf biha, iżda li jkun dam sabiex jissenjala lill-fornitur ta’ servizzi ta’ ħlas tiegħu. L-eżistenza ta’ żewġ għanijiet distinti tikkorrobora l-fatt li l-Artikolu 58 jimponi żewġ kundizzjonijiet temporali distinti.
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat madankollu li, meta tkun inkwistjoni tranżazzjoni ta’ ħlas mhux awtorizzata li tirriżulta mill-użu ta’ strument ta’ ħlas mitluf, misruq jew miżapproprjat jew minn kwalunkwe użu mhux awtorizzat ta’ tali strument, u meta din it-tranżazzjoni tkun ġiet issenjalata minn min iħallas lill-fornitur ta’ servizzi ta’ ħlas tiegħu fi żmien tlettax-il xahar mid-data tad-debitu, min iħallas ma jkunx, bħala prinċipju u sakemm ma jkunx hemm aġir frawdolenti min-naħa tagħha, imċaħħad mid-dritt tiegħu li jikseb il-korrezzjoni effettiva ta’ din it-tranżazzjoni sakemm ma jkunx dam sabiex jissenjalaha lill-fornitur ta’ servizzi ta’ ħlas tiegħu b’mod intenzjonali jew minħabba negliġenza gravi li tikkonsisti fi ksur serju ta’ obbligu ta’ diliġenza.
F’dan ir-rigward, mill-ewwel sentenza tal-Artikolu 61(2), mill-Artikolu 56(1)(b) u mill-Artikolu 60(1) tad-Direttiva 2007/64 jirriżulta li huwa biss meta jaġixxi b’mod frawdolenti jew meta jkun dam, b’mod intenzjonali jew minħabba negliġenza gravi, sabiex jinforma lill-fornitur ta’ servizzi ta’ ħlas tiegħu jew lill-entità indikata minn dan tal-aħħar bit-telf, bis-serq, bil-miżapproprjazzjoni jew bi kwalunkwe użu mhux awtorizzat ta’ dan l-istrument ta’ ħlas, li l-fornitur ta’ servizzi ta’ ħlas jinħeles mill-obbligu tiegħu li jirrimborsa lil min iħallas l-ammont tat-tranżazzjonijiet ta’ ħlas mhux awtorizzati li jirriżultaw minn tali avveniment.
Fl-aħħar lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li, fil-każ ta’ suċċessjoni ta’ tranżazzjonijiet ta’ ħlas mhux awtorizzati, li jirriżultaw mill-użu ta’ strument ta’ ħlas mitluf, misruq jew miżapproprjat jew minn kwalunkwe użu mhux awtorizzat ta’ tali strument, min iħallas jista’ jiġi mċaħħad biss mid-dritt għar-rimbors tat-telf li jirriżulta minn dawk it-tranżazzjonijiet biss li huwa jkun intenzjonalment jew b’negliġenza gravi dam sabiex jissenjala lill-fornitur ta’ servizzi ta’ ħlas tiegħu.
Fil-fatt, l-ewwel nett, il-formulazzjoni tal-Artikolu 61(2) tistabbilixxi rabta kawżali bejn, minn naħa, l-aġir ta’ min iħallas u, min-naħa l-oħra, it-telf imġarrab li għalih ma jkunx jista’ jikseb il-korrezzjoni. It-tieni nett, peress li l-Artikolu 58 tad-Direttiva 2007/64 jipprevedi espressament is-senjalazzjoni ta’ tranżazzjonijiet ta’ ħlas individwali, in-natura tardiva tas-senjalazzjoni għandha tiġi evalwata b’mod distint għal kull tranżazzjoni.
Din l-interpretazzjoni letterali hija kkorroborata mill-kuntest li jagħmlu parti minnu d-dispożizzjonijiet rilevanti tad-Direttiva 2007/64 kif ukoll mill-għanijiet imfittxija minnhom. Fil-fatt, minn naħa, kemm l-Artikolu 61(4) (
5
) u kemm l-Artikolu 61(5) (
6
) tad-Direttiva 2007/64 jikkonfermaw li min iħallas ma jistax jinżamm responsabbli għat-telf li ma setax jevita. Min-naħa l-oħra, sa fejn din id-direttiva timponi rabta kawżali bejn l-aġir ta’ min iħallas u t-telf imġarrab, hija tibbilanċja l-interessi tal-utenti u tal-fornituri ta’ servizzi ta’ ħlas. Għalhekk, l-utent huwa mħeġġeġ jissenjala mingħajr dewmien kull tranżazzjoni mhux awtorizzata li huwa jikkonstata, filwaqt li l-fornitur għandu jissodisfa l-obbligi tiegħu sabiex jippermetti din il-konstatazzjoni.
(
1
)	Direttiva 2007/64/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat 13 ta’ Novembru 2007 dwar is-servizzi ta’ ħlas fis-suq intern li temenda d-Direttivi 97/7/KE, 2002/65/KE, 2005/60/KE u 2006/48/KE u li tħassar id-Direttiva 97/5/KE (ĠU 2007, L 319, p. 1, rettifika fil-ĠU 2009, L 187, p. 5).
(
2
)	Artikolu L‑133‑24 tal-code monétaire et financier (il-Kodiċi Monetarju u Finanzjarju), fil-formulazzjoni tiegħu li tirriżulta mill-ordonnance no 2009‑866, du 15 juillet 2009, relative aux conditions régissant la fourniture de services de paiement et portant création des établissements de paiement (id-Digriet Nru 2009‑866 tal‑15 ta’ Lulju 2009 dwar il-Kundizzjonijiet li Jirregolaw il-Provvista ta’ Servizzi ta’ Ħlas u dwar il-Ħolqien ta’ Istituzzjonijiet ta’ Ħlas) (JORF tas‑16 ta’ Lulju 2009, test Nru 13, u rettifika fil-JORF tal‑25 ta’ Lulju 2009, test Nru 18).
(
3
)	Skont dan l-artikolu, l-utent ta’ servizzi ta’ ħlas awtorizzat juża strument ta’ ħlas għandu l-obbligu, meta jsir jaf bit-telf, bis-serq, bil-miżapproprazzjoni jew bi kwalunkwe użu mhux awtorizzat tal-istrument ta’ ħlas tiegħu, jissenjala dan mingħajr dewmien lill-fornitur ta’ servizzi ta’ ħlas tiegħu jew lill-entita indikata minn dan tal-aħħar.
(
4
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑2 ta’ Settembru 2021, CRCAM (C‑337/20, EU:C:2021:671, punti 48 sa 52).
(
5
)	Skont dan l-artikolu, sakemm ma jkunx hemm aġir frawdolenti min-naħa tiegħu, min iħallas ma għandu jbati ebda konsegwenza finanzjarja li tirriżulta mill-użu ta’ strument ta’ ħlas mitluf, misruq jew miżapproprjat, li jkun seħħ wara s-senjalazzjoni prevista fl-Artikolu 56(1)(b) tad-Direttiva 2007/64.
(
6
)	Skont dan l-artikolu, jekk il-fornitur ta’ servizzi ta’ ħlas ma jipprovdix mezzi xierqa li jippermettu, f’kull ħin, is-senjalazzjoni tat-telf, tas-serq jew tal-miżapproprjazzjoni ta’ strument ta’ ħlas, konformement mal-Artikolu 57(1)(c) tad-Direttiva 2007/64, min iħallas ma huwiex meħtieġ, sakemm ma jkunx hemm aġir frawdolenti min-naħa tiegħu, iġorr il-konsegwenzi finanzjarji li jirriżultaw mill-użu ta’ dan l-istrument ta’ ħlas.