62024CJ0038_RES
Cás C-38/24 [Bervidi] (
i
)
G. L.
v
AB SpA,
(iarraidh ar réamhrialú ón Corte suprema di cassazione)
Breithiúnas na Cúirte (an Chéad Dlísheomra) an 11 Meán Fómhair 2025
(Tarchur chun réamhrialú – Beartas sóisialta – Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas – Airteagail 2, 5 agus 7 – Airteagail 21, 24 agus 26 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh – Treoir 2000/78/CE – Cóir chomhionann san fhostaíocht agus sa tslí bheatha – Airteagal 1 – Airteagal 2(1) agus (2)(b) – Toirmeasc ar idirdhealú ar bhonn míchumais – Idirdhealú indíreach – Difríocht cóireála d’fhostaí nach bhfuil faoi mhíchumas ach a thugann aire dá leanbh atá faoi mhíchumas – Airteagal 5 – Oibleagáid an fhostóra cóiríocht réasúnta a dhéanamh)
Beartas sóisialta – Cóir chomhionann san fhostaíocht agus sa tslí bheatha – Treoir 2000/78 – Raon feidhme – Coinníollacha fostaíochta agus oibre – Coincheap – Cóiríocht uaireanta oibre – Cuimsiú
(Treoir 2000/78 ón gComhairle, Airteagal 3(1)(a) agus (c))
(féach míreanna 41 go 44)
Beartas sóisialta – Cóir chomhionann san fhostaíocht agus sa tslí bheatha – Treoir 2000/78 – Toirmeasc ar idirdhealú indíreach ar bhonn míchumais – Raon feidhme – Idirdhealú maidir le fostaí a thugann aire dá leanbh atá faoi mhíchumas – Cuimsiú
(Airteagal 13 CE; Airteagal 19 CFAE; Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, Airteagail 21, 24 agus 26; Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas, Airteagail 2, 5 agus 7, Treoir 2000/78 ón gComhairle, aithris 12 agus Airteagal 1 agus Airteagal 2(1) agus (2)(a) agus (b))
(féach míreanna 48 go 58, 61 go 66, an chuid oibríochtúil 1)
Cearta bunúsacha – An Chairt um Chearta Bunúsacha – Prionsabal an neamh-idirdhealaithe – Cumhdach sa Chairt um Chearta Bunúsacha agus sa Choinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine araon – An bhrí chéanna agus an raon feidhme céanna – Leibhéal cosanta arna áirithiú leis an gCairt nach sáraíonn an leibhéal cosanta a ráthaítear leis an gCoinbhinsiún sin
(Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, Airteagal 1 agus Airteagal 52(3))
(féach mír 59)
Beartas sóisialta – Cóir chomhionann san fhostaíocht agus sa tslí bheatha – Treoir 2000/78 – Cóiríocht réasúnta chun cabhrú le leanbh atá faoi mhíchumas – Coincheap – Athshannadh do phost eile – Cuimsiú – Coinníollacht – Easpa ualach díréireach ar an bhfostóir
(Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, Airteagail 24 agus 26; Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas, Airteagal 2 agus Airteagal 7(1), Treoir 2000/78 ón gComhairle, aithris 21 agus Airteagal 2(2)(b) agus Airteagal 5)
(féach míreanna 70-80, agus cuid oibríochtúil 2)
Résumé
Tar éis tarchur chun réamhrialú ón Corte suprema di cassazione an Chúirt Uachtarach um Achomharc Deiridh, an Iodáil), d’fhorbair an Chúirt Bhreithiúnais a cásdlí maidir leis an gcoincheap ‘idirdhealú trí bhainteacht’ ar fhorais mhíchumais de réir bhrí Threoir 2000/78, (
1
) trí raon feidhme an choincheapa sin agus na hoibleagáidí atá ar an bhfostóir a áirithiú go gcomhlíonfar prionsabal na córa comhionainne d’oibrithe agus toirmeasc ar idirdhealú indíreach i gcás oibrí a thugann cúnamh dá leanbh atá faoi mhíchumas.
Bhí G.L. fostaithe ag cuideachta AB mar ‘oibreoir stáisiúin traenach’ agus bhí sí freagrach as faireachán agus maoirseacht a dhéanamh ar stáisiún traenach faoi thalamh.
D’iarr sí ar AB, roinnt uaireanta, í a shannadh go buan do phost ina bhfuil uaireanta oibre socraithe chun a chur ar a cumas aire a thabhairt dá mac mionaoiseach, atá faoi mhíchumas tromchúiseach agus a raibh cúram ag teastáil uaidh ag am socraithe.
Níor dheonaigh AB na hiarrataí sin. Mar sin féin, chuir an chuideachta roinnt cóiríochta ar fáil do G.L. i ndáil lena dálaí oibre, amhail ionad oibre seasta a shannadh agus sceideal oibre fabhrach a dheonú i gcomparáid le hoibreoirí eile.
An 5 Márta 2019, thug G.L. caingean os comhair Tribunale di Roma (an Chúirt Dúiche, an Róimh, an Iodáil) ag lorg dearbhú go raibh diúltú a fostóra dá hiarraidh ar chóiríocht i ndáil lena dálaí oibre ar bhonn buan idirdhealaitheach. Tar éis a rinneadh a caingean a dhíbhe ag an gcéad chéim agus ar achomharc araon, rinne G.L. achomharc ar phointe dlí os comhair na cúirte a rinne an tarchur .
Chinn an chúirt sin, agus í ag tagairt do na prionsabail a eascraíonn as an mbreithiúnas in Coleman, (
2
) ceisteanna a tharchur chun na Cúirte Breithiúnais ag fiafraí an féidir le fostaí nach bhfuil faoi mhíchumas é nó í féin cás a thabhairt ar chosaint ar idirdhealú indíreach ar fhorais mhíchumais dá bhforáiltear i dTreoir 2000/78 mar gheall ar an gcúnamh a thugann an duine sin dá leanbh atá faoi mhíchumas. Más amhlaidh atá, fiafraíonn an chúirt sin freisin an gceanglaítear ar fhostóir duine den sórt sin cóiríocht réasúnta a dhéanamh, ina leith sin, de réir bhrí Threoir 2000/78, chun an t-idirdhealú a leigheas.
Measúnú na Cúirte Breithiúnais
Ar an gcéad dul síos, measann an Chúirt Bhreithiúnais, go háirithe, i bhfianaise an bhreithiúnais in Coleman go gcumhdaítear freisin leis an toirmeasc ar idirdhealú, dá bhforáiltear i dTreoir 2000/78, idirdhealú indíreach ‘trí bhainteacht’ ar fhorais mhíchumais. Dá bhrí sin, tá feidhm ag an toirmeasc sin maidir le fostaí nach bhfuil faoi mhíchumas ach atá faoi réir idirdhealú den sórt sin mar gheall ar an gcúnamh a thugann an duine sin dá leanbh atá faoi mhíchumas, rud a chuireann ar chumas an linbh sin an cúram atá riachtanach de bhua a riochta sláinte a fháil.
Braitheann anailís na Cúirte Breithiúnais freisin ar an gcinneadh gurb é cuspóir Threoir 2000/78, san fhostaíocht agus sa tslí bheatha, gach cineál idirdhealaithe ar fhorais mhíchumais a chomhrac. Ní bhaineann prionsabal na córa comhionainne dá ndéantar tagairt chuige leis an Treoir sin le catagóir ar leith daoine ach trí thagairt a dhéanamh do na forais dá dtagraítear in Airteagal 1 den Treoir sin.
Ina theannta sin, de réir aithris 12 agus Airteagal 2(1) den Treoir sin, ní mór toirmeasc a chur ar ‘aon idirdhealú’ díreach nó indíreach ar bhonn míchumais agus le foclaíocht Airteagal 13 CE, arb é bunús dlí Threoir 2000/78 é, tugtar inniúlacht don Aontas, mar a rinneadh le hAirteagal 19 CFAE a tháinig ina hionad, chun na bearta is gá a ghlacadh chun aon idirdhealú ar fhorais mhíchumais, go háirithe, a chomhrac.
Thairis sin, ní mór Treoir 2000/78 a léiriú i bhfianaise Airteagail 21, 24 agus 26 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’). Le prionsabal ginearálta an neamh-idirdhealaithe a chumhdaítear in Airteagal 21(1) den Chairt, cumhdaítear freisin idirdhealú indíreach ‘trí bhainteacht’ ar fhorais mhíchumais. Leis an bprionsabal sin, cuirtear toirmeasc ar ‘aon idirdhealú’ atá bunaithe, inter alia, ar mhíchumas, lena n-áirithítear, dá bhrí sin, cur i bhfeidhm leathan na ráthaíochta bunúsaí sin.
Ina theannta sin, tá in Airteagal 21(1) den Chairt, ar a laghad, na ráthaíochtaí céanna dá bhforáiltear in Airteagal 14 den Choinbhinsiún chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint, (
3
) agus tá sé infheidhme i gcomhar leis na cearta agus na saoirsí a ráthaítear leis an gcoinbhinsiún sin, nach mór a chur san áireamh mar íostairseach chosanta de bhua Airteagal 52(3) den Chairt.
Thairis sin, faoi Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe, (
4
) Coinbhinsiún ar féidir brath air, amhail an Chairt, chun léiriú a dhéanamh ar Threoir 2000/78, ní mór do na Stáit is Páirtithe sa Choinbhinsiún sin toirmeasc a chur ar ‘gach cineál idirdhealaithe’ ar fhorais mhíchumais. Ráthaítear leis cosaint dhlíthiúil chomhionann agus éifeachtach do dhaoine faoi mhíchumas i gcoinne ‘idirdhealú ar gach uile fhoras’ agus déantar na bearta uile is gá chun a áirithiú go mbeidh cearta uile an duine agus saoirsí bunúsacha á dteachtadh go hiomlán ag leanaí faoi mhíchumas ar bhonn comhionann le leanaí eile trí thús áite a thabhairt do leas an linbh atá faoi mhíchumas i ngach cinneadh a bhaineann leis an leanbh sin.
Ar an dara dul síos, déanann an Chúirt Bhreithiúnais scrúdú, chun a áirithiú go gcomhlíonfar prionsabal na córa comhionainne d’oibrithe agus an toirmeasc ar idirdhealú indíreach dá dtagraítear in Airteagal 2(2)(b) de Threoir 2000/78, an gá cóiríocht réasúnta, de réir bhrí Airteagal 5 di, a chur i bhfeidhm maidir le fostaí, amhail an fostaí sa chás seo, nach bhfuil faoi mhíchumas, ach a thugann cúnamh dá leanbh atá faoi mhíchumas a chuireann ar chumas an linbh sin an cúram atá riachtanach de bhua a riochta sláinte a fháil.
D’fhonn léiriú a dhéanamh ar Airteagal 5 de Threoir 2000/78 atá i gcomhréir leis an gCairt, meabhraíonn an Chúirt Bhreithiúnais gur léir ó Airteagail 24 agus 26 den Chairt, ar an gcéad dul síos, go bhfuil sé de cheart ag leanaí an chosaint agus an cúram is gá a fháil ar mhaithe lena ndea-bhail agus go n-aithníonn agus go n-urramóidh an tAontas cearta daoine faoi mhíchumas leas a bhaint as bearta atá ceaptha chun a neamhspleáchas, a lánpháirtiú sóisialta agus gairme agus a rannpháirtíocht i saol an phobail a áirithiú.
Thairis sin, níl an cóiríocht réasúnta a shainmhínítear in Airteagal 2 de Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe teoranta do riachtanais daoine atá faoi mhíchumas san ionad oibre, ach ní mór, i gcás inar gá, a leithéid a chur ar fáil freisin d’oibrí a thugann an cúnamh a chuireann ar chumas an duine sin faoi mhíchumas an cúram atá riachtanach de bhua a riochta sláinte a fháil. Ina theannta sin, is léir ó Airteagal 7(1) de Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe nach mór don fhostaí a bheith in ann an cúnamh a theastaíonn ón leanbh sin a sholáthar dá leanbh atá faoi mhíchumas, rud a thugann le tuiscint go bhfuil oibleagáid ar an bhfostóir dálaí oibre an fhostaí sin a oiriúnú.
Measann an Chúirt Bhreithiúnais, in éagmais oibleagáid den sórt sin, go mbainfí gné thábhachtach d’éifeachtacht an toirmisc ar idirdhealú indíreach ‘trí bhainteacht’.
Dá réir sin, ceanglaítear ar fhostóir cóiríocht réasúnta a dhéanamh, de réir bhrí Airteagal 5 de Threoir 2000/78, i leith fostaí nach bhfuil faoi mhíchumas ach a thugann cúnamh, dá leanbh atá faoi mhíchumas, lena gcuirtear ar chumas an linbh sin an cúram atá riachtanach de bhua a riochta sláinte a fháil, ar choinníoll nach gcuireann an chóiríocht sin ualach míréasúnta ar an bhfostóir sin. Maidir leis na cineálacha cóiríochta réasúnta a cheanglaítear ar fhostóir cúramóra den sórt sin a dhéanamh, cuireann an Chúirt Bhreithiúnais in iúl go bhféadfadh an laghdú ar am oibre i gcás, in imthosca áirithe, go bhféadfadh an t-aistriú chuig post eile a bheith ar cheann de na bearta cóiríochta dá dtagraítear in Airteagal 5 de Threoir 2000/78. Chun a chinneadh an gcuireann na bearta sin ualach díréireach ar an bhfostóir, gur cheart aird a thabhairt, inter alia, ar na costais airgeadais atá i gceist, ar scála agus acmhainní airgeadais na heagraíochta nó an ghnóthais agus ar an bhféidearthacht cistiú poiblí nó aon chúnamh eile a fháil.
(
i
)	Is ainm bréige é ainm an cháis seo. Ní fhreagraíonn sé d’fhíorainm aon pháirtí sna himeachtaí.
(
1
)	Treoir 2000/78/CE ón gComhairle an 27 Samhain 2000 lena mbunaítear creat ginearálta le haghaidh na córa comhionainne san fhostaíocht agus sa tslí bheatha (IO 2000 L 303, lch. 16).
(
2
)	Breithiúnas an 17 Iúil 2008, Coleman (C-303/06, EU:C:2008:415) (‘an breithiúnas in Coleman’). Sa bhreithiúnas sin, chinn an Chúirt Bhreithiúnais, go háirithe, nach mór Treoir 2000/78 agus, go háirithe, Airteagal 1 agus Airteagal 2(1) agus (2)(a) di, a léiriú sa chaoi nach bhfuil an toirmeasc ar idirdhealú díreach a leagtar síos leis na forálacha sin teoranta do dhaoine atá faoi mhíchumas amháin (mír 56 agus an chuid oibríochtúil 1).
(
3
)	Choinbhinsiún arna shíniú sa Róimh an 4 Samhain 1950.
(
4
)	Coinbhinsiún na na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas, a tugadh i gcrích i Nua-Eabhrac an 13 Nollaig 2006 agus a tháinig i bhfeidhm an 3 Bealtaine 2008 (‘Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe’).