62012CJ0247
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla)
18 ta’ April 2013 (
*1
)
“Protezzjoni tal-ħaddiema impjegati fil-każ ta’ insolvenza tal-persuna li timpjega — Direttiva 80/987/KEE — Direttiva 2002/74/KE — Direttiva 2008/94/KE — Artikoli 2 u 3 — Obbligu li jiġu pprovduti garanziji għall-krediti ta’ ħaddiema impjegati — Possibbiltà li tiġi limitata l-garanzija għall-krediti li jippreċedu r-reġistrazzjoni fir-reġistru tal-kummerċ tad-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja — Deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja — Effetti — Tkomplija tal-attivitajiet tal-persuna li timpjega”
Fil-Kawża C-247/12,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Varhoven administrativen sad (il-Bulgarija), permezz tad-deċiżjoni tad-9 ta’ Mejju 2012, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fil-21 ta’ Mejju 2012, fil-proċedura
Meliha Veli Mustafa
vs
Direktor na fond “Garantirani vzemania na rabotnitsite i sluzhitelite” kam Natsionalnia osiguritelen institut,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla),
komposta minn T. von Danwitz (Relatur), President tal-Awla, A. Rosas, E. Juhász, D. Šváby u C. Vajda, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: Y. Bot,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
—
għal Direktor na fond “Garantirani vzemania na rabotnitsite i sluzhitelite” kam Natsionalnia osiguritelen institut, minn V. Karaivanova-Nacheva, bħala aġent,
—
għall-Gvern Bulgaru, minn D. Drambozova, bħala aġent,
—
għall-Gvern Ġermaniż, minn A. Wiedmann, bħala aġent,
—
għall-Kummissjoni Ewropea, minn J. Enegren u D. Roussanov, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni, meħuda wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li l-kawża tinqata’ mingħajr konklużjonijiet
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 80/987/KEE, tal-20 ta’ Ottubru 1980, dwar il-protezzjoni tal-impjegati f’każ tal-insolvenza ta’ min iħaddimhom (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 217), kif emendata mid-Direttiva 2002/74/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-23 ta’ Settembru 2002 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 261, iktar ’il quddiem id-“Direttiva 80/987”).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn M. Mustafa u Direktor na fond “Garantirani vzemania na rabotnitsite i sluzhitelite” kam Natsionalnia osiguritelen institut (Direttur tal-fond “Krediti ggarantit tal-ħaddiema” mill-Istitut nazzjonali tas-sigurtà soċjali, iktar ’il quddiem id-“Direktor”), dwar ir-rifjut ta’ dan tal-aħħar li jawtorizza l-ħlas ta’ kreditu maħluq favur ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali kontra l-persuna li timpjegha f’proċedura ta’ insolvenza.
Il-kuntest ġuridiku
Il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni
3
Peress li d-Direttiva 80/987, fil-verżjoni inizjali tagħha, ġiet emendata diversi drabi u b’mod sostanzjali, b’mod partikolari bid-Direttiva 2002/74, twettqet, għall-finijiet ta’ ċarezza u ta’ razzjonalità, kodifikazzjoni ta’ din id-direttiva bid-Direttiva 2008/94/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-22 ta’ Ottubru 2008, dwar il-protezzjoni tal-impjegati fil-każ tal-insolvenza ta’ min iħaddimhom (ĠU L 283, p. 36).
4
Skont il-premessa 4 tad-Direttiva 2008/94, li kliemha huwa prattikament identiku għal kliem il-premessa 5 tad-Direttiva 2002/74:
“Sabiex tiġi żgurata protezzjoni imparzjali lill-impjegati interessati, l-istat ta’ l-insolvenza għandu jiġi definit fid-dawl tax-xejriet leġislattivi fl-Istati Membri u tali kunċett għandu jinkludi wkoll il-proċeduri ta’ insolvenza minbarra l-istralċ. F’dan il-kuntest, l-Istati Membri għandhom, sabiex jistabbilixxu r-responsabbiltà ta’ l-istituzzjoni ta’ garanzija, ikunu jistgħu jistabbilixxu li fejn sitwazzjoni ta’ insolvenza tirriżulta fi proċeduri diversi ta’ l-insolvenza, is-sitwazzjoni tiġi trattata bħala proċedura waħdanija ta’ insolvenza”
5
Skont l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2008/94/KE:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, min iħaddem għandu jitqies bħala fi stat ta’ insolvenza meta tkun saret talba għall-ftuħ ta’ proċeduri kollettivi bbażati fuq l-insolvenza ta’ dak li jħaddem, kif ikun previst mil-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ Stat Membru, u li jinvolvu d-divestiment parzjali jew totali ta’ l-assi ta’ dak li jħaddem u l-ħatra ta’ stralċjarju jew ta’ persuna li twettaq kompitu simili, u ta’ l-awtorità li tkun kompetenti skond id-dispożizzjonijiet imsemmija tkun:
а)
jew iddeċidiet li tiftaħ il-proċeduri, jew,
b)
stabbilixxiet li l-impriża jew in-negozju ta’ min iħaddem ingħalqu b’mod definittiv u li l-assi disponibbli ma jkunux suffiċjenti sabiex jiġġustifikaw il-ftuħ tal-proċeduri.”
6
L-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva jipprovdi:
“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa sabiex jiżguraw li l-istituzzjonijiet ta’ garanzija jiggarantixxu, suġġett għall-Artikolu 4, il-ħlas tal-pretensjoniet pendenti, ta’ ħaddiema, li jirriżultaw minn kuntratti ta’ impjieg jew minn relazzjonijiet ta’ impjieg, inkluża, fejn previst mil-liġijiet nazzjonali, paga terminali fi tmiem ir-relazzjonijiet ta’ l-impjieg.
Il-pretensjonijiet li tidħol għalihom l-istituzzjoni ta’ garanzija għandhom ikunu l-pretensjonijiet pendenti, tal-ħlas tal-paga relatati ma’ perijodu preċedenti ta’ żmien u/jew, skond il-każ applikabbli, wara data speċifikata stabbilita mill-Istati Membri.”
7
Skont l-Artikolu 4(1) u (2) tad-Direttiva 2008/94:
“1.   L-Istati Membri għandhom ikollhom l-għażla li jillimitaw ir-responsabbiltà ta’ l-istituzzjonijiet ta’ garanzija imsemmija fl-Artikolu 3.
2.   Jekk l-Istati Membri jeżerċitaw l-għażla msemmija fil-paragrafu 1, għandhom jispeċifikaw it-tul tal-perijodu ta’ żmien li għalih għandhom jiġu sodisfatti l-pretensjonijiet pendenti mill-istituzzjoni ta’ garanzija. Madankollu, dan ma jistax ikun iqsar minn perijodu ta’ żmien li jkopri r-rimunerazzjoni ta’ l-aħħar tliet xhur tar-relazzjoni ta’ impjieg qabel u/jew wara d-data msemmija fit-tieni paragrafu ta’ l-Artikolu 3.
L-Istati Membri jistgħu jinkludu dan il-perjodu minimu taż-żmien ta’ tliet xhur f’perjodu taż-żmien ta’ referenza ta’ mhux anqas minn sitt xhur. .
L-Istati Membri li jkollhom perijodu ta’ żmien ta’ referenza ta’ mhux anqas minn 18-il xahar jistgħu jillimitaw il-perijodu li għalih jiġu sodisfatti l-pretensjonijiet pendenti mill-istituzzjoni ta’ garanzija għal tmien ġimgħat. F’dan il-każ, dawk il-perijodi ta’ żmien li jkunu l-aktar favorevoli għall-impjegat għandhom jintużaw għall-kalkolu tal-perijodu minimu ta’ żmien L-Istati Membri li jkollhom perijodu ta’ żmien ta’ referenza ta’ mhux anqas minn 18-il xahar jistgħu jillimitaw il-perijodu li għalih jiġu sodisfatti l-pretensjonijiet pendenti mill-istituzzjoni ta’ garanzija għal tmien ġimgħat. F’dan il-każ, dawk il-perijodi ta’ żmien li jkunu l-aktar favorevoli għall-impjegat għandhom jintużaw għall-kalkolu tal-perijodu minimu ta’ żmien.”
8
L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 11 ta’ din id-direttiva jiddisponi:
“Din id-Direttiva ma taffettwax l-għażla ta’ l-Istati Membri li japplikaw jew jintroduċu liġijiet, regolamenti jew dispożizzjonijiet amministrattivi aktar favorevoli għall-impjegati.”
Il-leġiżlazzjoni Bulgara
9
L-Artikolu 6 tal-Liġi dwar il-Protezzjoni ta’ Krediti ta’ Ħaddiema Impjegati f’każ ta’ Insolvenza tal-Persuna li timpjega (Zakon za garantiranite vzemania na rabotnitsite i sluzhitelite pri nesastoyatelnost na rabotodatelia), fil-verżjoni tagħha li daħlet fis-seħħ fil-5 ta’ Marzu 2011, iktar ’il quddiem il-“liġi dwar il-protezzjoni tal-krediti tal-impjegati”) jipprovdi:
“Id-dritt għal krediti ggarantiti jinħoloq favur il-ħaddiema […] mid-data ta’ reġistrazzjoni fir-reġistru tal-kummerċ tad-deċiżjoni:
1.
għal ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja;
2.
għal ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja u għall-konstatazzjoni konkomitanti ta’ waqfien ta’ ħlas;
3.
għal ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja, għal waqfien tal-attivitajiet tal-impriża, għal konstatazzjoni ta’ waqfien ta’ ħlasijiet mingħand id-debitur u għas-sospensjoni tal-proċedura minħabba attiv insuffiċjenti għall-finijiet tal-ħlas tal-ispejjeż.”
10
Skont il-punt 1 tal-Artikolu 22(1) tal-Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Krediti ta’ Impjegati, il-krediti ggarantiti huma ta’ ammont daqs it-tliet l-aħħar pagi kkalkulati iżda mhux imħallsa, u daqs il-kumpens għal leave għall-aħħar sitt xhur ċivili qabel l-aħħar xahar li matulu d-deċiżjoni msemmija fl-Artikolu 6 tal-imsemmija liġi tkun ġiet irreġistrata, iżda li ma jaqbżux l-ammont massimu ta’ krediti ggarantiti f’ipoteżi simili, fil-każ li l-ħaddiem kellu relazzjoni ta’ xogħol mal-istess persuna li timpjega matul tal-inqas tliet xhur.
11
Skont l-Artikolu 25 tal-Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Krediti tal-Impjegati, il-protezzjoni tal-krediti hija mogħtija abbażi ta’ dikjarazzjoni mibgħuta mill-ħaddiem impjegat f’terminu ta’ 30 jum li jibdew jiddekorru mid-data ta’ reġistrazzjoni tad-deċiżjoni msemmija fl-Artikolu 6 ta’ din il-liġi.
12
L-Artikolu 607(1) tal-Liġi dwar il-Kummerċ (Targovski zakon), fil-verżjoni tagħha li daħlet fis-seħħ fit-3 ta’ Mejju 2011 (iktar ’il quddiem it-“TZ”), jipprovdi li l-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja għandha bħala għan li tiżgura l-issodisfar ekwu tal-krediti u l-possibbiltà ta’rkupru tal-impriża tad-debitur.
13
L-Artikolu 630(1) tat-TZ, li jirregola l-kontenut tad-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja, l-ewwel nett tikkonstata l-insolvibbiltà u tiffissa d-data li fiha din okkorriet, it-tieni nett tiftaħ il-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja, it-tielet nett tinnomina stralċjarju provviżorju, ir-raba’ nett tawtorizza miżuri ta’ qbid kawtelatorju fuq beni mobbli, beni immobbli jew miżuri oħra kawtelatorji, u l-ħames nett tiffissa d-data tal-ewwel laqgħa tal-kredituri.
14
Skont l-Artikolu 710 tat-TZ, il-qorti tikkonstata li d-debitur jinsab fi stat li fih jieqaf iħallas jekk il-pjan previst fl-Artikolu 696 tat-TZ ma jkunx ġie propost fit-terminu legali, jew saħansitra jekk il-pjan propost ma ġiex adottat jew irratifikat, bl-istess mod bħal fil-każijiet imsemmija fl-Artikoli 630(2), 632(1) u 709(1) tat-TZ.
15
Permezz tad-“deċiżjoni li tikkonstata l-waqfien ta’ ħlas”, li l-Artikolu 711 tat-TZ jiddetermina l-kontenut tagħha, il-qorti, l-ewwel nett, tikkonstata li d-debitur jinsab fi stat li fih jieqaf iħallas u tordna l-waqfien tal-attivitajiet tal-impriża, it-tieni nett, tordna l-qbid sħiħ tal-patrimonju tad-debitur, it-tielet nett, ittemm il-prerogattivi tal-korpi amministrattivi tal-persuna fiżika debitriċi, ir-raba’ nett, iċċaħħad lid-debitur mid-dritt li jamministra l-beni inkluż fil-patrimonju kollu ta’ falliment u ċċaħħdu milli jiddisponi minnu u, il-ħames nett, tordna l-likwidazzjoni u t-tqassim tal-beni inkluż fil-patrimonju kollu ta’ falliment.
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
16
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ħadmet abbażi ta’ kuntratt ta’ xogħol mingħajr interuzzjoni bejn id-19 ta’ Ġunju 2006 u l-20 ta’ April 2011 għal Orfey – Kardzhali EOOD (iktar ’il quddiem “Orfey”).
17
B’sentenza tal-25 ta’ Frar 2010, meħuda abbażi tal-Artikolu 630(1) ta’ TZ, l-Okrazhen sad Kardzhali kkonstatat li Orfej kienet fi stat ta’ insolvenza mit-22 ta’ Lulju 2009, fetħet proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja, ordnat it-tkomplija tal-attivitajiet ta’ Orfey, ħatret stralċjarju provviżorju u ffissat id-data tal-ewwel laqgħa tal-kredituri. Din is-sentenza ġiet irreġistrata fir-reġistru tal-kummerċ fit-2 ta’ Marzu 2010.
18
B’sentenza tat-13 ta’ Mejju 2011, meħuda abbażi tal-Artikoli 710 u 711 tat-TZ, l-Okrazhen sad Kardzhali kkonstatat li Orfey kienet fi stat li fih tieqaf tħallas u ordnat kemm il-waqfien tal-attivitajiet kif ukoll il-likwidazzjoni u t-tqassim tal-beni inkluż fil-patrimonju kollu tal-falliment. Din id-deċiżjoni ġiet irreġistrata fir-reġistru ta’ kummerċ fl-20 ta’ Mejju 2011.
19
Fil-kawża prinċipali huwa paċifiku li M. Mustafa għandha krediti dovuti iżda mhux imħallsa kontra Orfey abbażi ta’ remunerazzjoni gross għax-xahar ta’ April 2011 u wkoll abbażi ta’ kumpens għal leave annwali maħluq wara t-2 ta’ Marzu 2010. B’talba tas-16 ta’ Ġunju 2011, hija talbet lill-fond biex jiggarantixxi l-ħlas ta’ dawn il-krediti.
20
Id-Direktor ċaħda din it-talba għaliex, minn naħa, it-talba ma tressqitx fit-terminu legali ta’ 30 jum mid-data ta’ reġistrazzjoni fir-reġistru ta’ kummerċ tad-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja u, min-naħa l-oħra, li l-kreditu allegat inħoloq wara l-imsemmija reġistrazzjoni. Issa, il-fond ta’ garanzija jintervjeni biss għas-salarji u għall-kumpens għal leave mhux imħallas maħluq matul l-aħħar sitt xhur ċivili qabel ix-xahar li fih id-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja tiġi rreġistrata fir-reġistru tal-kummerċ.
21
Għalhekk, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ppreżentat azzjoni kontra din id-deċiżjoni quddiem l-Administrativen sad Kardzhali, li wkoll ġiet miċħuda għaliex il-krediti kienu nħalqu wara d-data ta’ reġistrazzjoni fir-reġistru tal-kummerċ tad-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja ta’ Orfey. Sussegwentement, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali appellat quddiem il-Varhoven administrativen sad.
22
Din il-qorti tirrileva li l-kawża prinċipali tirrigwarda, b’mod partikolari, il-kwistjoni dwar jekk il-garanzija għandhiex tkopri l-krediti ta’ ħaddiem kontra l-persuna li timpjegah li nħolqu, minn naħa, wara r-reġistrazzjoni fir-reġistru tal-kummerċ tad-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja tal-persuna li timpjega li tikkonstata l-insolvenza tagħha, u min-naħa l-oħra, qabel ir-reġistrazzjoni fl-istess reġistru, tad-deċiżjoni li tikkonstata l-waqfien tal-ħlasijiet u tordna l-waqfien tal-attivitajiet tal-persuna li timpjega kif ukoll il-likwidazzjoni u t-tqassim tal-beni inkluż fil-patrimonju kollu tal-falliment.
23
Billi enfasizzat li d-dritt Bulgaru jipprovdi biss garanzija tal-krediti għall-ħaddiema maħluqa qabel id-data ta’ reġistrazzjoni fir-reġistru tal-kummerċ tal-ewwel minn dawn iż-żewġ deċiżjonijiet, il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar il-kompatibbiltà ta’ tali leġiżlazzjoni nazzjonali mad-Direttiva 80/987, peress li din id-deċiżjoni għadha ma tikkonstatax il-“waqfien tal-ħlasijiet” u ma ttemmx l-attivitajiet tal-persuna li timpjega.
24
Issa, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-fatt jekk il-kunċett ta’ “insolvenza” fis-sens tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 80/987 jikkorrispondix għall-kunċett ta’ “waqfien tal-ħlasijiet”, li, skont id-dritt Bulgaru ma huwiex ikkonstatat matul il-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja deċiża abbażi tal-Artikolu 630(1) tat-TZ, iżda wara, fil-kuntest tad-deċiżjoni meħuda abbażi tal-Artikolu 711 tat-TZ, li tordna konġuntament il-waqfien tal-attivitajiet tad-debitur. Il-qorti tar-rinviju għalhekk tistaqsi jekk l-imsemmija direttiva għandhiex tiġi interpretata fis-sens li tobbliga lill-Istati Membri biex jipprovdu garanzija tal-krediti mis-salarji maħluqa sal-aħħar deċiżjoni.
25
F’dawn iċ-ċirkustanzi l-Varhoven administrativen sad iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti:
“1)
L-Artikolu 2(1), tad-Direttiva [80/987], moqri flimkien mal-ħames premessa tad-Direttiva 2002/74/KE, għandu jiġi interpretat fis-sens li jimponi obbligu fuq l-Istati Membri biex jipprovdu garanziji għal djun [krediti] ta’ ħaddiema matul il- proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja f’kull stadju ta’ din il-proċedura sal-kontestazzjoni tat-terminazzjoni tal-ħlasijiet, u mhux biss mal-bidu tal-imsemmija proċedur?
2)
Regola tad-dritt nazzjonali li tipprevedi possibbiltà ta’ teħid ta’ responsabbiltà mill-istituzzjoni li tiggarantixxi, djun [krediti] mhux imħallsa tal-ħaddiema impjegati li tirriżulta mir-relazzjonijiet tax-xogħol, stabbiliti biss sad-data ta’ reġistrazzjoni tad-deċiżjoni tal-bidu tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja, tikser l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva [80/987/KEE], meta l-imsemmija deċiżjoni ma titterminax l-attivitajiet tal-kumpannija li tħaddem u li ma tikkonstatax li din qiegħda fi stat ta’ terminazzjoni tal-ħlas?
3)
F’każ ta’ risposta affermattiva għaż-żewġ domandi preċedenti, f’każ bħal dak inkwistjoni fil-kawża odjerna, l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva [80/987/KEE], għandu effett dirett u huwa direttament applikabbli mill-qorti nazzjonali?
4)
F’każ ta’ risposti affermattivi għat-tliet domandi preċedenti, huwa possibbli li jiġi stabbilit, b’applikazzjoni tal-prinċipju ta’ effettività u fin-nuqqas ta’ qafas ġuridiku nazzjonali preċiż għal dak li jirrigwarda t-terminu għall-eżerċizzju tad-dritt li wieħed jeżiġi min-naħa tal-istituzzjoni li tiggarantixxi l-ħlas tad-djun [krediti] tal-ħaddiema, stabbiliti sad-data tar-reġistrazzjoni tad-deċiżjoni li tikkonstata li min iħaddem qiegħed fi stat ta’ terminazzjoni tal-ħlasijiet — u li se tittermina l-attivitajiet tiegħu — terminu ta’ 30 jum, iffissat fid-dritt nazzjonali, għall-eżerċizzju tad-dritt imsemmi iktar ’il fuq għal każijiet oħra minbarra dak iċċitat iktar ’il fuq, billi tieħu bħala punt ta’ tluq id-data tar-reġistrazzjoni fir-reġistru tal-kummerċ tad-deċiżjoni tat-terminazzjoni tal-ħlasijiet?”
Fuq id-domandi preliminari
26
Preliminarjament, għandu jiġi osservat li, għalkemm id-domandi jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-Direttiva 80/987, il-fatti rilevanti fil-kawża prinċipali seħħew madankollu wara d-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 2008/94, li tħassar u essenzjalment tiġbor fiha d-dispożizzjonijiet rilevanti tad-Direttiva 80/987 u li ma tipprovdix terminu ta’ transpożizzjoni. Għalhekk, l-evalwazzjoni tal-kawża preżenti għandha tirrigwarda d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2008/94.
Fuq l-ewwel u t-tieni domanda
27
Permezz tal-ewwel żewġ domandi, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk id-Direttiva 2008/94 għandhiex tiġi interpretata fis-sens li din tobbliga lill-Istati Membri biex jipprovdu garanziji għall-krediti tal-ħaddiema f’kull stadju tal-proċedura ta’ insolvenza tal-persuna li timpjeghom u, b’mod partikolari, jekk tipprekludix li Stati Membri jipprovdu garanzija waħda għall-krediti tal-ħaddiema maħluqa qabel ir-reġistrazzjoni fir-reġistru tal-kummerċ tad-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja, anki jekk din id-deċiżjoni ma tkunx ordnat il-waqfien tal-attivitajiet tal-persuna li timpjega.
28
Sabiex dawn id-domandi jingħataw risposta, għandu jiġi vverifikat, minn naħa, jekk il-proċedura kollettiva bbażata fuq l-“insolvenza”, fis-sens tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2008/94 tistax tinbeda permezz ta’ deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja bħal dik prevista mid-dritt Bulgaru, kif ukoll, min-naħa l-oħra, jekk l-Artikoli 3 u 4 ta’ din id-direttiva jippermettux li tiġi ddeterminata d-data ta’ reġistrazzjoni fir-reġistru tal-kummerċ tad-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja bħala data ta’ riferiment li qabilha l-krediti tal-ħaddiema huma ggarantiti.
29
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja wasslet għal żewġ deċiżjonijiet suċċessivi, l-ewwel waħda li fetħet il-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja, u t-tieni waħda ordnat il-waqfien tal-attivitajiet. Issa, id-dritt Bulgaru jipprovdi li l-perijodu ta’ riferiment li jagħti lok għal garanzija tal-krediti jippreċedi r-reġistrazzjoni fir-reġistru tal-kummerċ tad-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja, b’mod li huma biss il-krediti tal-ħaddiema maħluqa qabel din id-data li huma koperti mill-imsemmiija garanzija, filwaqt li dawk maħluqa wara ma humiex koperti.
30
Fl-ewwel lok, għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2008/94 jagħti lok għall-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva u, għalhekk, jikkundizzjona l-bidu tal-garanzija kif prevista mill-imsemmija direttiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-10 ta’ Lulju 1997, Bonifaci et u Berto et, C-94/95 u C-95/95, Ġabra p. I-3969, punt 36, kif ukoll Maso et, C-373/95, Ġabra p. I-4051, punt 46).
31
F’dan ir-rigward, minn kliem stess tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2008/94 jirriżulta li, sabiex persuna li timpjega titqies bħala li tinsab fi sitwazzjoni ta’ insolvenza, huwa meħtieġ li jkun intalab il-ftuħ ta’ proċedura kollettiva bbażata fuq l-insolvenza tal-persuna li timpjega, prevista mil-liġijiet, mir-regolamenti u mid-dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ Stat Membru, li twassal għall-waqfien parzjali jew totali ta’ din il-persuna li timpjega, kif ukoll il-ħatra ta’ stralċjarju jew ta’ persuna li teżerċita funzjoni simili, u li l-awtorità kompetenti abbażi tad-dispożizzjonijiet nazzjonali msemmija iktar ’il fuq tkun iddeċidiet jew li tiftaħ din il-proċedura, jew tkun ikkonstatat il-waqfien definittiv tal-impriża jew tal-istabbiliment tal-persuna li timpjega kif ukoll l-insuffiċjenza tal-attiv disponibbli sabiex tiġġustifika l-ftuħ ta’ tali proċedura.
32
Għalhekk, jidher li, sabiex il-garanzija prevista mid-Direttiva 2008/94 tapplika, hemm bżonn li jiġu sodisfatti żewġ kundizzjonijiet. Minn naħa, għandu jintalab il-ftuħ ta’ proċedura kollettiva bbażata fuq l-insolvenza tal-persuna li timpjega u, min-naħa l-oħra, hemm bżonn jew ta’ deċiżjoni ta’ tfuħ ta’ din il-proċedura, jew, ta’ konstatazzjoni tal-għeluq definittiv tal-impriża fil-każ ta’ nuqqas tal-attiv biex jiġġustifika l-ftuħ ta’ tali proċedura.
33
Issa, fil-preżenza ta’ tali deċiżjoni ta’ ftuħ, l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2008/94 ma jirrikjedix li l-proċedura kollettiva inkwistjoni għandha neċessarjament twassal għall-waqfien tal-attività tal-persuna li timpjega.
34
Din il-konklużjoni hija kkorroborata mill-premessa 4 tad-Direttiva 2008/94, li tistabbilixxi li d-definizzjoni tal-istat ta’ insolvenza għandu jiġi indikat fid-dawl tat-tendenzi leġiżlattivi fl-Istati Membri u li d-definizzjoni “l-istat ta’ insolvenza” għandha tkopri wkoll proċeduri ta’ insolvenza li ma humiex l-istralċ.
35
Fir-rigward tad-dritt Bulgaru, għandu jiġi rrilevat li kliem l-Artikolu 630(1) tat-TZ jindika espressament li d-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja tikkonstata l-insolvenza u tiffissa d-data li fiha din okkorriet. Issa, din id-dispożizzjoni tuża l-istess kliem biex tistabbilixxi l-insolvenza bħal dak li jidher fil-verżjoni Bulgara tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2008/94.
36
Barra minn hekk, u kif tirrileva l-Kummissjoni Ewropea, skont l-Artikolu 2(a) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1346/2000, tad-29 ta’ Mejju 2000, dwar proċedimenti ta’ falliment (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 1, P. 191), kif emendat bir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1791/2006, tal-20 ta’ Novembru 2006 (ĠU L 352M, p. 629), l-Anness A ta’ dan ir-regolament jiddetermina li l-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja Bulgara skont l-Artikoli 607 et seq tat-TZ tikkostitwixxi“proċedura ta’ insolvenza”, fis-sens tal-Artikolu 1(1) tal-imsemmi regolament. Issa, din l-aħħar dispożizzjoni tiddeskrivi lill-“proċeduri kollettivi bbażati fuq l-insolvenza” bl-istess mod bħall-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2008/94, inkwantu din teħtieġ li l-imsemmija proċedura twassal għall-waqfien parzjali jew totali tad-debitur kif ukoll il-ħatra ta’ stralċjarju.
37
Għalhekk, l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2008/94 ma jirrikjedix, sabiex il-garanzija prevista b’din id-direttiva tkun applikabbli, li l-waqfien tal-attivitajiet tal-persuna li timpjega jiġi ordnat.
38
Fit-tieni lok, għandu jiġi vverifikat jekk l-Artikoli 3 u 4 tal-imsemmija direttiva jippermettux li tiġi ddeterminata d-data ta’ reġistrazzjoni fir-reġistru tal-kummerċ tad-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja bħala data ta’ riferiment li waraha l-krediti tal-ħaddiema ma humiex iktar iggarantiti.
39
F’dan ir-rigward, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2008/94 jagħti lill-Istati Membri l-fakulta li jiddeterminaw id-data li qabilha u/jew, jekk ikun il-każ, waraha jkun jinsab il-perijodu li fih il-krediti li jikkorrispondu għar-remunerazzjonijiet mhux imħallsa jittieħdu taħt ir-responsabbiltà tal-istitut ta’ garanzija.
40
Fir-rigward tal-iffissar ta’ din id-data mill-Istati Membri, għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 3(2), fil-verżjoni inizjali tiegħu, qabel ma ġie emendat mid-Direttiva 2002/74, kien jipprovdi li l-Istati Membri kellhom biss l-għażla fost tliet dati ta’ riferiment li huwa kien jelenka.
41
Issa, l-emendi li seħħew permezz tad-Direttiva 2002/74 u li nżammu bid-Direttiva 2008/94 neħħew ir-riferiment għal dawn it-tliet dati, u t-tieni paragrafu tal-Artikolu 3 ta’ din l-aħħar direttiva jħalli għalhekk lill-Istati Membri l-libertà li jiddeterminaw data xierqa.
42
Fl-aħħar nett, għandu jiġi rrilevat li l-ewwel paragrafu tad-Direttiva 2008/94 ma jippreġudikax il-fakultà tal-Istati Membri li japplikaw jew li jintroduċu liġijiet, regolamenti jew dispożizzjonijiet iktar favorevoli għall-ħaddiema impjegati, u għalhekk li jtawlu l-perijodu ta’ garanzija b’mod xieraq jekk huma jqiesuh xieraq (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-15 ta’ Mejju 2003, Mau, C-160/01, Ġabra p. I-4791, punt 32).
43
Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, ir-risposta għall-ewwel u għat-tieni domanda għandha tkun li d-Direttiva 2008/94 għandha tiġi interpretata fis-sens li ma tobbligax lill-Istati Membri li jipprovdu garanziji għall-krediti tal-ħaddiema f’kull stadju tal-proċedura ta’ insolvenza tal-persuna li timpjeghom. B’mod partikolari, hija ma tipprekludix li Stati Membri jipprovdu garanzija waħda għall-krediti tal-ħaddiema maħluqa qabel ir-reġistrazzjoni fir-reġistru tal-kummerċ tad-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja, anki jekk din id-deċiżjoni ma tordnax il-waqfien tal-attivitajiet tal-persuna li timpjega.
Fuq it-tielet u r-raba’ domanda
44
Fid-dawl tar-risposti mogħtija għall-ewwel u għat-tieni domanda, ma hemmx lok li t-tielet u r-raba’ domanda jingħataw risposta.
Fuq l-ispejjeż
45
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
Id-Direttiva 2008/94/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-22 ta’ Ottubru 2008, dwar il-protezzjoni tal-impjegati fil-każ tal-insolvenza ta’ min iħaddimhom, għandha tiġi interpretata fis-sens li ma tobbligax lill-Istati Membri li jipprovdu garanziji għall-krediti tal-ħaddiema f’kull stadju tal-proċedura ta’ insolvenza tal-persuna li timpjeghom. B’mod partikolari, hija ma tipprekludix li Stati Membri jipprovdu garanzija waħda għall-krediti tal-ħaddiema maħluqa qabel ir-reġistrazzjoni fir-reġistru tal-kummerċ tad-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ġudizzjarja, anki jekk din id-deċiżjoni ma tordnax il-waqfien tal-attivitajiet tal-persuna li timpjega.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Bulgaru.