62020TJ0384(01)_RES
Sprawa T‑384/20 RENV
OC
przeciwko
Komisji Europejskiej
Wyrok Sądu (trzecia izba) z dnia 1 października 2025 r.
Odpowiedzialność pozaumowna – Dochodzenie OLAF‑u – Komunikat prasowy – Przetwarzanie danych osobowych – Domniemanie niewinności – Zasada dobrej administracji – Obowiązek staranności – Poufność dochodzeń prowadzonych przez OLAF – Wystarczająco istotne naruszenie normy prawnej przyznającej uprawnienia jednostkom – Związek przyczynowy – Szkoda
Odpowiedzialność pozaumowna – Przesłanki – Niezgodność z prawem – Wystarczająco istotne naruszenie normy prawnej przyznającej uprawnienia jednostkom – Instytucja dysponująca ograniczonym lub niedysponująca żadnym zakresem uznania – Wystarczający charakter zwykłego naruszenia prawa Unii
(art. 340 akapit drugi TFUE)
(zob. pkt 26–29)
Instytucje Unii Europejskiej – Ochrona osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych – Rozporządzenie 2018/1725 – Zakres stosowania – Pojęcie przetwarzania danych osobowych – Publikacja komunikatu prasowego przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) –Włączenie
(rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady 2018/1725, art. 3 pkt 3)
(zob. pkt 48)
Instytucje Unii Europejskiej – Ochrona osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych – Rozporządzenie 2018/1725 – Warunki zgodności przetwarzania danych osobowych z prawem – Przetwarzanie niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej – Pojęcie – Publikacja komunikatu prasowego przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) – Informowanie opinii publicznej o działalności OLAF‑u – Włączenie
[rozporządzenie Parlamentu i Rady 2018/1725, art. 4 ust. 1 lit. a), art. 5 ust. 1 lit. a)]
(zob. pkt 52, 56, 57)
Instytucje Unii Europejskiej – Ochrona osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych – Rozporządzenie 2018/1725 – Publikacja komunikatu prasowego przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) zawierającego informacje o płci, obywatelstwie i więzi pokrewieństwa zainteresowanej osoby pozwalające na jej identyfikację – Niezgodne z prawem przetwarzanie danych osobowych
[rozporządzenie Parlamentu i Rady 2018/1725, art. 4 ust. 1 lit. a), art. 5 ust. 1 lit. a)]
(zob. pkt 59–61, 79, 80)
Instytucje Unii Europejskiej – Ochrona osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych – Rozporządzenie 2018/1725 – Dalsze przetwarzanie danych osobowych – Przesłanki – Zgodność dalszego przetwarzania danych z celami, w których zostały pierwotnie zebrane – Publikacja komunikatu prasowego przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) – Dane zebrane pierwotnie podczas dochodzenia OLAF – Dalsze przetwarzanie danych w celu poinformowania opinii publicznej o działalności OLAF – Naruszenie
[rozporządzenie Parlamentu i Rady 2018/1725, art. 4 ust. 1 lit. b), art. 6]
(zob. pkt 67, 68, 70–76)
Odpowiedzialność pozaumowna – Przesłanki – Niezgodność z prawem – Wystarczająco istotne naruszenie normy prawnej przyznającej uprawnienia jednostkom – Norma prawna przyznająca uprawnienia jednostkom – Pojęcie – Zasada domniemania niewinności – Włączenie – Informowanie opinii publicznej o działaniach Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) w komunikacie prasowym – Dopuszczalność – Osoba zidentyfikowana lub możliwa do zidentyfikowania w komunikacie prasowym ukazującym ją jako sprawcę przestępstwa przed orzeczeniem jej winy przez sąd – Wystarczająco istotne naruszenie zasady domniemania niewinności
[Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 48 ust. 1; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2013, art. 9 ust. 1, art. 10 ust. 5)
(zob. pkt 86–93, 110, 111, 114–117, 119–122)
Odpowiedzialność pozaumowna – Przesłanki – Niezgodność z prawem – Wystarczająco istotne naruszenie normy prawnej przyznającej uprawnienia jednostkom – Norma prawna przyznająca uprawnienia jednostkom – Pojęcie – Prawo do dobrej administracji i obowiązek staranności – Obowiązek neutralności i bezstronności – Włączenie – Ujawnienie nieprawdziwych informacji w komunikacie prasowym Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) – Wywołanie wrażenia winy danej osoby poprzez użycie pojęcia nadużycia finansowego – Wystarczająco istotne naruszenie tych obowiązków
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 41; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2013, art. 10 ust. 5)
(zob. pkt 126, 127, 142, 156–159, 164–167, 172)
Odpowiedzialność pozaumowna – Przesłanki – Szkoda – Związek przyczynowy – Szkody wyrządzone publikacją komunikatu prasowego przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) – Krzywda polegająca na naruszeniu czci i dobrego imienia – Krzywda wynikająca z pogorszenia perspektyw rozwoju kariery zawodowej – Szkody wynikająca ze stanu zdrowia – Zaliczenie
(art. 340 akapit drugi TFUE; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady 2018/1725, art. 65)
(zob. pkt 181–187, 200–202, 216, 222, 225–229)
Streszczenie
Sąd, rozpatrujący skargę o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej Unii Europejskiej, poza tym, że dokonał rozwinięcia orzecznictwa dotyczącego ochrony danych osobowych, nakazał Komisji Europejskiej naprawienie szkód spowodowanych publikacją komunikatu prasowego Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) (zwanego dalej „spornym komunikatem prasowym”).
We wrześniu 2008 r. Komisja i grecki uniwersytet podpisały umowę o udzielenie dotacji na projekt badawczy skarżącej, która jest naukowcem.
Po zakończeniu projektu i na podstawie umowy o udzielenie dotacji instytucja ta zwróciła się do Agencji Wykonawczej Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERCEA), która zastąpiła Komisję jako strona umowy, o zapłatę kwoty odpowiadającej poniesionym wydatkom, w tym wydatkom związanym z personelem. Po przeprowadzeniu audytu finansowego ex post ERCEA stwierdziła, że niektóre wydatki są niekwalifikowalne, i wobec tego zażądała od greckiego uniwersytetu zwrotu ich kwoty poprzez wystawienie noty obciążeniowej.
Jednocześnie dyrektor generalny OLAF‑u, który został poinformowany przez ERCEA o wynikach audytu, postanowił w maju 2015 r. wszcząć dochodzenie dotyczące ewentualnych nieprawidłowości lub ewentualnych nadużyć finansowych podczas realizacji projektu badawczego (
1
).
W raporcie końcowym z tego dochodzenia OLAF, po pierwsze, zalecił ERCEA podjęcie odpowiednich kroków w celu odzyskania kwot uznanych za nienależnie pobrane przez uniwersytet grecki, a po drugie, zalecił krajowym organom wymiaru sprawiedliwości, które zostały o tym powiadomione, wszczęcie przeciwko skarżącej między innymi postępowania w sprawie nadużyć finansowych oraz fałszerstwa i posługiwania się fałszywymi dokumentami. Następnie, w maju 2020 r. OLAF opublikował na swojej stronie internetowej sporny komunikat prasowy.
W czerwcu skarżąca wniosła do Sądu skargę na podstawie art. 268 TFUE o zasądzenie od Komisji zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną jej przez ten komunikat prasowy. Wyrokiem z dnia 4 maja 2022 r., OC/Komisja (
2
), Sąd oddalił w całości skargę skarżącej, uznając, że nie była ona w stanie wykazać istnienia bezprawnego zachowania OLAF‑u.
Skarżąca wniosła zatem do Trybunału odwołanie mające na celu uchylenie orzeczenia Sądu. W wyroku z dnia 7 marca 2024 r., OC/Komisja (
3
), Trybunał orzekł między innymi, że Sąd naruszył prawo, gdy przyjął, iż wnosząca odwołanie nie została zidentyfikowana lub nie była możliwa do zidentyfikowania w spornym komunikacie prasowym oraz że zawarte w nim informacje nie wchodzą w zakres pojęcia „danych osobowych”. Trybunał uchylił zatem wyrok Sądu i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.
Ocena Sądu
W pierwszej kolejności, po przypomnieniu trzech kumulatywnych przesłanek powstania odpowiedzialności pozaumownej Unii, Sąd zbadał zgodność z prawem przetwarzania danych osobowych przy okazji publikacji spornego komunikatu prasowego.
Po pierwsze orzekł, że informowanie opinii publicznej o działalności OLAF‑u, w szczególności poprzez publikowanie komunikatów prasowych, jest konieczne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub wchodzi w zakres sprawowania władzy publicznej powierzonej temu organowi Unii (
4
). Wobec tego Sąd orzekł - nie rozstrzygając jednak kwestii, czy OLAF przestrzegał swoich obowiązków – że OLAF nie przekroczył swoich uprawnień, gdy opublikował sporny komunikat prasowy.
Sąd stwierdził jednak, że informacje dotyczące skarżącej zawarte w tym komunikacie prasowym, a mianowicie jej wiek, obywatelstwo i płeć, a także fakt, że jej ojciec pracował na greckim uniwersytecie oraz wysokość dotacji, nie tylko pozwalają na jej identyfikację, ale ponadto nie są konieczne, z wyjątkiem kwoty przyznanej dotacji, do poinformowania opinii publicznej o działalności OLAF‑u w zakresie zwalczania nadużyć finansowych. Sąd orzekł zatem, że publikacja tych danych stanowi niezgodne z prawem przetwarzanie danych osobowych skarżącej.
Po drugie, Sąd zbadał zgodność dalszego przetwarzania danych w postaci, w jakiej go dokonano, z celami, w których dane te zostały pierwotnie zebrane. W niniejszej sprawie dane osobowe skarżącej zostały pierwotnie zebrane w ramach dochodzenia prowadzonego przez OLAF w określonym celu, który odpowiada powierzonemu mu zadaniu polegającemu na zwalczaniu nadużyć finansowych. Nie zostały one zebrane w celu opublikowania spornego komunikatu prasowego, który odpowiada celowi wprawdzie powiązanemu, lecz innemu, a mianowicie informowaniu opinii publicznej o działalności OLAF‑u.
Ponadto, poza związkiem istniejącym między celami pierwotnego gromadzenia danych i ich dalszego przetwarzania, Sąd wskazał, że nie można przyjąć, iż OLAF wziął pod uwagę charakter przetwarzanych danych, w szczególności w zakresie, w jakim umożliwiają one identyfikację skarżącej w związku z domniemanymi przestępstwami. Biorąc bowiem pod uwagę zarzuty podniesione przeciwko skarżącej i sądząc na podstawie treści artykułów prasowych, które ukazały się po opublikowaniu spornego komunikatu prasowego, Sąd stwierdził, że OLAF w wystarczającym stopniu nie uwzględnił możliwych konsekwencji, jakie dla skarżącej mogło mieć dalsze przetwarzanie jej danych (
5
). Stwierdził on, że poprzez publikację spornego komunikatu prasowego OLAF dokonał dalszego przetwarzania danych osobowych skarżącej z naruszeniem rozporządzenia 2018/1725 (
6
).
Po trzecie, w celu ustalenia, czy zarzucane naruszenie stanowi wystarczająco istotne naruszenie, które może prowadzić do powstania odpowiedzialności pozaumownej Unii, należy określić zakres uznania, jakim dysponują instytucje. W tym względzie Sąd zauważył, że nawet przy założeniu, iż OLAF dysponuje pewnym zakresem uznania do celów stosowania przepisów rozporządzenia 2018/1725 (
7
), należy stwierdzić, że naruszył on te przepisy w sposób poważny i oczywisty, gdy opublikował w spornym komunikacie prasowym obywatelstwo, wiek i więź pokrewieństwa skarżącej. Ponadto argument Komisji, zgodnie z którym bez informacji wymienionych w komunikacie prasowym prawdopodobieństwo powielenia treści spornego komunikatu prasowego przez media byłoby ograniczone, pozwala nie tylko na wykluczenie wszelkiego usprawiedliwionego charakteru błędu popełnionego przez OLAF, ale ponadto na wykazanie elementu umyślności.
W związku z tym Sąd orzekł, że poprzez opublikowanie komunikatu prasowego OLAF dokonał niezgodnego z prawem przetwarzania danych osobowych skarżącej z naruszeniem rozporządzenia 2018/1725 (
8
), co stanowi wystarczająco istotne naruszenie mogące prowadzić do powstania odpowiedzialności Unii.
W drugiej kolejności Sąd zbadał prawdziwość podnoszonego przez skarżącą naruszenia zasady domniemania niewinności i obowiązku zachowania poufności dochodzeń. W tym względzie przypomniał, że z wyroku wydanego w postępowaniu odwoławczym wynika, iż skarżącą można zidentyfikować, przynajmniej pośrednio, ze względu na informacje zawarte w spornym komunikacie prasowym, co stanowi niezbędny warunek wstępny do zbadania ewentualnego naruszenia zasady domniemania niewinności.
Odnośnie do podnoszonego naruszenia Sąd stwierdził, że zgodnie z orzecznictwem poszanowanie zasady domniemania niewinności nie stoi na przeszkodzie temu, by w trosce o jak najdokładniejsze informowanie opinii publicznej o działaniach podjętych w kontekście ewentualnych nieprawidłowości lub nadużyć finansowych instytucja Unii przedstawiła główne wnioski zawarte w raporcie końcowym OLAF‑u dotyczące członka instytucji. Jednakże zadaniem tego urzędu jest dokonanie tego w sposób wyważony i powściągliwy oraz niewykraczający zasadniczo poza fakty (
9
).
W związku z tym Sąd uważa, że nie można zarzucić OLAF‑owi naruszenia zasady domniemania niewinności i poufności dochodzeń z tego tylko powodu, że poinformował opinię publiczną o wnioskach sformułowanych w sprawozdaniu końcowym.
Wskazuje on natomiast, że należy mieć na uwadze dobór użytych sformułowań, biorąc pod uwagę rzeczywiste znaczenie oświadczeń, a nie ich dosłowne brzmienie. W niniejszym przypadku Sąd stwierdził, że użycie terminu „nadużycie finansowe” w spornym komunikacie prasowym dokonuje kwalifikacji prawnej okoliczności faktycznych i wywołuje istnienie winy skarżącej.
Ponadto uściśla, że fakt dołączenia do spornego komunikatu prasowego opisu misji dochodzeniowej OLAF‑u wskazującej, że to do właściwych organów krajowych należy wypowiedzenie się w przedmiocie winy skarżącej, nie może wystarczyć do usunięcia wrażenia winy wynikającego z użycia terminu „nadużycie finansowe”. Ponadto okoliczność, czy sprawa dotyczy „wszystkich naukowców” lub „dziesięciu naukowców”, nie jest decydująca dla ustalenia winy skarżącej. Jednakże taki element, w zakresie, w jakim zwiększa liczbę zainteresowanych osób, wzmacnia poczucie winy skarżącej, które wynika z użycia terminu „nadużycie finansowe” w komunikacie prasowym.
W związku z tym użycie terminu „nadużycie finansowe” w tym kontekście nie jest powściągliwe w rozumieniu wyżej wymienionych kryteriów. Podobnie zakwalifikowanie działań skarżącej jako „nadużycia finansowego” wykracza poza zasadniczo faktyczne przedstawienie wniosków raportu końcowego OLAF‑u.
W świetle powyższego Sąd orzekł, że OLAF naruszył zasadę domniemania niewinności, gdy użył w swoim komunikacie prasowym terminu „nadużycie finansowe”.
Odnośnie do istnienia wystarczająco istotnego naruszenia Sąd stwierdził, że o ile OLAF dysponuje pewnym zakresem uznania co do stosowności i treści komunikatów prasowych, o tyle granicę tego zakresu wyznacza jednak poszanowanie praw podstawowych zainteresowanych osób. Tymczasem, po pierwsze, Sąd przypomniał, że orzekł już, iż Komisja nie dysponuje żadnym zakresem uznania w odniesieniu do ciążącego na niej obowiązku przestrzegania zasady domniemania niewinności (
10
).
Po drugie, użycie terminu „nadużycie finansowe” w spornym komunikacie prasowym nie może być uznane za usprawiedliwiony błąd. Chodzi bowiem o kwalifikację czynów zarzucanych skarżącej wykraczającą poza zwykły opis stanu faktycznego wniosków sformułowanych w raporcie końcowym OLAF‑u i wpisującą się w strategię komunikacji OLAF‑u, w przypadku której można stwierdzić, że nie świadczy ona o powściągliwości, jakiej należy oczekiwać od organu Unii. W konsekwencji użycie terminu „nadużycie finansowe” w spornym komunikacie prasowym stanowi wystarczająco istotne naruszenie zasady domniemania niewinności, które może prowadzić do powstania odpowiedzialności Unii.
W związku z tym, po zbadaniu pozostałych naruszeń podnoszonych przez skarżącą, istnienia różnych rodzajów szkody i związku przyczynowego między nimi a naruszeniami popełnionymi przez OLAF, Sąd zasądził od Komisji na rzecz skarżącej kwotę 50000 EUR z tytułu szkód poniesionych w następstwie opublikowania spornego komunikatu prasowego.
(
1
)	Zgodnie z art. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 883/2013 z dnia 11 września 2013 r. dotyczącego dochodzeń prowadzonych przez [OLAF] oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1073/1999 Parlamentu Europejskiego i Rady i rozporządzenie Rady (Euratom) nr 1074/1999 (Dz.U. 2013, L 248, s. 1).
(
2
)	Wyrok z dnia 4 maja 2022 r., OC/Komisja (T‑384/20, niepublikowany, EU:T:2022:273).
(
3
)	Wyrok z dnia 7 marca 2024 r., OC/Komisja (C‑479/22 P, EU:C:2024:215).
(
4
)	W rozumieniu art. 5 ust. 1 lit. a) rozporządzenia 2018/1725.
(
5
)	W rozumieniu art. 6 lit. d) rozporządzenia 2018/1725.
(
6
)	Dokładniej rzecz ujmując, z naruszeniem art. 4 ust. 1 lit. b) i art. 6 lit. c)–e) rozporządzenia 2018/1725.
(
7
)	Dokładniej rzecz ujmując, art. 4 ust. 1 lit. a) i b), art. 5 ust. 1 lit. a) i art. 6 lit. c)–e) rozporządzenia 2018/1725.
(
8
)	Dokładniej rzecz ujmując z naruszeniem art. 5 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia 2018/1725.
(
9
)	Wyrok z dnia 30 listopada 2022 r., KN/Parlament, T‑401/21, EU:T:2022:736, pkt 67 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
10
)	Wyrok z dnia 8 lipca 2008 r., Franchet i Byk/Komisja (T‑48/05, EU:T:2008:257, pkt 219, 314).