61993CJ0301_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-301/93,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση τoυ Tribunal du travail de Mons (Βέλγιο) προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Lio Bettaccini
και
Fonds national de retraite des ouvriers mineurs (FNROM),
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία των άρθρων 46 και 51 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως κωδικοποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ)2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983 (ΕΕ L 230, σ. 6),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),
συγκείμενο από τους G. F. Mancini, πρόεδρο τμήματος, F. A. Schockweiler και J. L. Murray (εισηγητή), δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: F. G. Jacobs
γραμματέας: R. Grass
λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
* o Lio Bettaccini, εκπροσωπούμενος από τον Daniele Rossini, συνδικαλιστικό εκπρόσωπο,
* η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον καθηγητή Luigi Ferrari Bravo, προϊστάμενο της Υπηρεσίας Διπλωματικών Διαφορών του Υπουργείου Εξωτερικών, επικουρούμενο από τον Pier Giorgio Ferri, avvocato dello Stato,
* η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τη Μαρία Πατακιά, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας,
έχοντας υπόψη την έκθεση τoυ εισηγητή δικαστή,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 14ης Απριλίου 1994,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με απόφαση της 18ης Μαΐου 1993, που περιήλθε στο Δικαστήριο την 1η Ιουνίου 1993, το tribunal du travail de Mons (Βέλγιο) υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, δύο προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία των άρθρων 46 και 51 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως κωδικοποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983 (ΕΕ L 230, σ. 6).
2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν κατά την εκδίκαση της διαφοράς μεταξύ του Lio Bettaccini (στο εξής: προσφεύγοντος) και του βελγικού Fonds national de retraite des ouvriers mineurs (Εθνικού Ταμείου Συντάξεως Εργατών Ορυχείων) σχετικά με τον υπολογισμό της συντάξεως αναπηρίας που χορήγησε ο ασφαλιστικός αυτός φορέας.
3 Ο προσφεύγων έχει την ιταλική ιθαγένεια και σήμερα κατοικεί στην Ιταλία, του καταβάλλεται δε από την 1η Μαρτίου 1962 σύνταξη αναπηρίας, η οποία βαρύνει τον αρμόδιο βελγικό ασφαλιστικό φορέα. Στον προσφεύγοντα καταβάλλεται επίσης σύνταξη αναπηρίας στην Ιταλία.
4 Στο Βέλγιο ο προσφεύγων συγκέντρωνε όλες τις προϋποθέσεις που προέβλεπε η εθνική νομοθεσία για την κτήση του δικαιώματος συντάξεως αναπηρίας, χωρίς να χρειάζεται να συνυπολογιστούν περίοδοι ασφαλίσεως που είχε διανύσει σε άλλα κράτη μέλη. Αντίθετα, η ιταλική σύνταξη αναπηρίας του αποτελεί αναλογικώς χορηγούμενη παροχή, το δικαίωμα επί της οποίας κτήθηκε από τον προσφεύγοντα κατόπιν συνυπολογισμού των περιόδων ασφαλίσεως που είχε διανύσει στην Ιταλία και το Βέλγιο. Οι βελγικές διατάξεις περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως παροχών εφαρμόστηκαν ευθύς εξαρχής, με αποτέλεσμα τη μείωση της βελγικής συντάξεως, προκειμένου να ληφθεί υπόψη η ιταλική σύνταξη. Η κατ' αυτόν τον τρόπο υπολογισθείσα σύνταξη καταβλήθηκε μέχρι τον Δεκέμβριο 1989.
5 Τον Ιούνιο 1992 η Commission administrative de la Caisse de Prevoyance de Charleroi (Διοικητική Επιτροπή του Ταμείου Πρόνοιας του Charleroi, στο εξής: Διοικητική Επιτροπή) πληροφορήθηκε ότι από την 1η Ιανουαρίου 1990 καταβαλλόταν στον προσφεύγοντα, πέραν της ιταλικής συντάξεως αναπηρίας, μια νέα παροχή, αποκαλούμενη assegno per il nucleo familiare ("επίδομα για τον οικογενειακό πυρήνα"), ύψους 90 000 ιταλικών λιρών (LIT) μηνιαίως, λόγω του ότι συναποτελούσε ενιαίο οικογενειακό πυρήνα με τη σύζυγό του.
6 Το επίδομα για τον οικογενειακό πυρήνα καθιέρωσε στο ιταλικό σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως αναδρομικά από την 1η Ιανουαρίου 1988 το νομοθετικό διάταγμα 69, της 13ης Μαρτίου 1988 [GURI (Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Ιταλικής Δημοκρατίας), αριθ. φύλλου 61, της 14.3.1988], το οποίο στη συνέχεια κατέστη ο νόμος 153, της 13.5.1988 (GURI, αριθ. φύλλου 112, της 14ης Μαΐου 1988, στο εξής: νόμος 153). Το επίδομα αυτό αντικατέστησε τα οικογενειακά επιδόματα, τα συμπληρωματικά οικογενειακά επιδόματα και όλες τις άλλες οικογενειακές παροχές, ανεξάρτητα από την ονομασία τους, τα οποία καταβάλλονταν, μεταξύ άλλων, στους μισθωτούς, στους δικαιούχους συντάξεων και στους δικαιούχους οικονομικών παροχών κοινωνικής πρόνοιας λόγω της έμμισθης εργασίας τους. Κατά την ανωτέρω νομοθεσία, ο "οικογενειακός πυρήνας" αποτελείται από τους συζύγους, εφόσον δεν τελούν από νομική άποψη σε διάσταση, και τα κάτω των 18 ετών τέκνα, ενώ δεν προβλέπεται κανένα όριο ηλικίας για τα ανάπηρα τέκνα. 'Οταν το επίδομα για τον οικογενειακό πυρήνα καταβάλλεται σε δικαιούχο συντάξεως αναπηρίας, το ύψος του επιδόματος δεν εξαρτάται από το ποσό της συντάξεως αναπηρίας, αλλά αποτελεί συνάρτηση του οικογενειακού εισοδήματος και του αριθμού των προσώπων που συναποτελούν τον οικογενειακό πυρήνα. Το ποσό του επιδόματος στην περίπτωση αυτή είναι δηλαδή το ίδιο με αυτό που καταβάλλεται κανονικά στους εν ενεργεία μισθωτούς, στους άνεργους και στους δικαιούχους συντάξεως γήρατος, εφόσον το εισόδημά τους και η σύνθεση του οικογενειακού πυρήνα τους είναι η ίδια.
7 Η Διοικητική Επιτροπή θεώρησε ότι το επίδομα για τον οικογενειακό πυρήνα αποτελούσε μέρος της ιταλικής συντάξεως και κατόπιν αυτού έκρινε ότι έπρεπε, κατ' εφαρμογήν των διατάξεων του άρθρου 51, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71, να επανεξετάσει τα δικαιώματα του προσφεύγοντος επί της βελγικής συντάξεως αναπηρίας από την 1η Ιανουαρίου 1990.
8 Το άρθρο 51, το οποίο επιγράφεται: "Επανεκτίμηση και νέος υπολογισμός των παροχών", έχει ως εξής:
"1. Αν, λόγω της αυξήσεως του κόστους ζωής, της διακυμάνσεως του ύψους των μισθών ή άλλων λόγων προσαρμογής, τροποποιηθούν οι παροχές των ενδιαφερομένων κρατών κατά ένα καθορισμένο ποσοστό ή ποσό, το ποσοστό ή ποσό αυτό πρέπει να εφαρμοσθεί απευθείας στις παροχές που καθορίσθηκαν σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 46, χωρίς να χρειάζεται νέος υπολογισμός κατά τις διατάξεις του άρθρου αυτού.
2. Αντιθέτως, σε περίπτωση τροποποιήσεως του τρόπου καθορισμού ή των κανόνων υπολογισμού των παροχών, πραγματοποιείται νέος υπολογισμός σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 46."
9 Κατά την επανεξέταση των δικαιωμάτων του προσφεύγοντος, η Διοικητική Επιτροπή εφάρμοσε μια βελγική διάταξη περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, η οποία περιέχεται στο άρθρο 23, παράγραφος 1, του βασιλικού διατάγματος της 19ης Νοεμβρίου 1970, το οποίο ορίζει ότι δεν επιτρέπεται η σώρευση της συντάξεως αναπηρίας, που χορηγείται βάσει του βασιλικού αυτού διατάγματος, με οποιαδήποτε σύνταξη γήρατος ή σύνταξη λόγω συμπληρώσεως συνταξίμου χρόνου ή σύνταξη αναπηρίας που χορηγείται βάσει της βελγικής ή βάσει αλλοδαπής νομοθεσίας, εφόσον αποτέλεσμα της σωρεύσεως θα ήταν η καταβολή ποσού υπερβαίνοντος συνολικά το ετήσιο ποσό της συντάξεως. Κατόπιν αυτού, η Διοικητική Επιτροπή μείωσε τη σύνταξη αναπηρίας του προσφεύγοντος κατά το ποσό του επιδόματος για τον οικογενειακό πυρήνα το οποίο ελάμβανε στην Ιταλία από την 1η Ιανουαρίου 1990 και αξίωσε την εκ μέρους του προσφεύγοντος απόδοση ποσού 450 729 βελγικών φράγκων (BFR) για την περίοδο από 1η Ιανουαρίου 1990 έως 31 Οκτωβρίου 1992.
10 Ο προσφεύγων πρόσβαλε την απόφαση αυτή ενώπιον του tribunal du travail de Mons, ισχυριζόμενος, μεταξύ άλλων, ότι το επίδομα για τον οικογενειακό πυρήνα αποτελεί οικογενειακή παροχή που δεν αποτελεί μέρος της ιταλικής συντάξεως αναπηρίας και ότι το άρθρο 51 του κανονισμού 1408/71 δεν επιτρέπει, συνεπώς, νέο υπολογισμό της βελγικής συντάξεως αναπηρίας.
11 To tribunal du travail de Mons, το οποίο διερωτάται αν το τμήμα του επιδόματος για τον οικογενειακό πυρήνα που χορηγείται για τον σύζυγο μπορεί να αποτελεί προασαύξηση συντάξεως, η οποία διέπεται από τις διατάξεις του κεφαλαίου 3 του τίτλου ΙΙΙ του κανονισμού 1408/71, ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
"1) Μπορεί το Βελγικό Δημόσιο, για τον υπολογισμό κατά το άρθρο 46, παράγραφος 3, του κανονισμού 1408/71, να θεωρήσει ότι αποτελεί μέρος της ιταλικής συντάξεως αναπηρίας το τμήμα του επιδόματος για τον οικογενειακό πυρήνα που χορηγεί η Ιταλία, κατ' εφαρμογήν του νόμου 153 της 13ης Μαΐου 1988, για τον σύζυγο του οποίου η διατροφή βαρύνει τον δικαιούχο της συντάξεως;
2) Επιτρέπεται, κατά το άρθρο 51 του κανονισμού 1408/71, κατόπιν της αντικαταστάσεως των οικογενειακών επιδομάτων και των συμπληρωματικών οικογενειακών επιδομάτων από το επίδομα για τον οικογενειακό πυρήνα, το οποίο καθιερώθηκε με τον ιταλικό νόμο 153 της 13ης Μαΐου 1988, νέος συγκριτικός υπολογισμός, με αναπροσαρμογή των ποσών των συντάξεων, βάσει του εθνικού (βελγικού) δικαίου και του ευρωπαϊκού δικαίου, και συγκεκριμένα του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71;"
12 Καταρχάς πρέπει να εξετασθεί το δεύτερο ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου.
13 Με το ερώτημα αυτό ερωτάται κατ' ουσίαν αν, όταν οι παροχές που καταβάλλονται ως σύνταξη αναπηρίας εντός ενός κράτους μέλους υπολογίζονται σύμφωνα με το άρθρο 46 του κανονισμού 1408/71, το άρθρο 51 του κανονισμού αυτού πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι απαγορεύει τον νέο υπολογισμό των εν λόγω παροχών, σε περίπτωση χορηγήσεως εντός άλλου κράτους μέλους επιδόματος σαν το επίδομα για τον οικογενειακό πυρήνα, το οποίο προβλέπει ο νόμος 153.
14 Κατά το άρθρο 51, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71, ο νέος υπολογισμός κατά το άρθρο 46 επιβάλλεται μόνο σε περίπτωση "τροποποιήσεως του τρόπου καθορισμού ή των κανόνων υπολογισμού των παροχών".
15 Πρέπει συνεπώς να προσδιοριστούν οι παροχές τις οποίες καλύπτει η διάταξη αυτή.
16 Από το γράμμα, την οικονομία και τον σκοπό του άρθρου 51 προκύπτει ότι η διάταξη αυτή αφορά μόνον τις παροχές που διέπονται από τις διατάξεις του κεφαλαίου 3 του τίτλου ΙΙΙ του κανονισμού 1408/71, το οποίο καλύπτει τις συντάξεις γήρατος, τις οφειλόμενες σε περίπτωση θανάτου παροχές, δηλαδή τις παροχές προς τους επιζώντες, και τις παροχές αναπηρίας. Επί πλέον, από το άρθρο 51, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 ουδόλως συνάγεται ότι ο επιτρεπόμενος νέος υπολογισμός θα έπρεπε να πραγματοποιείται και σε άλλες περιπτώσεις, πέραν της περιπτώσεως τροποποιήσεως του τρόπου καθορισμού ή των κανόνων υπολογισμού των παροχών που διέπονται από το κεφάλαιο αυτό.
17 Κατά συνέπεια, το άρθρο 51 δεν έχει εφαρμογή στις περιπτώσεις τροποποιήσεως των κανόνων υπολογισμού άλλων κατηγοριών παροχών κοινωνικής ασφαλίσεως, όπως είναι οι οικογενειακές παροχές.
18 Το επίδομα για τον οικογενειακό πυρήνα όμως, το οποίο περιγράφεται ανωτέρω στη σκέψη 6, έχει τον χαρακτήρα οικογενειακής παροχής, κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο κα', πρώτη περίπτωση, του κανονισμού 1408/71. Κατά τη διάταξη αυτή, ως "οικογενειακή παροχή" νοείται κάθε παροχή εις είδος ή εις χρήμα προορισμένη να αντισταθμίσει τα οικογενειακά βάρη στο πλαίσιο νομοθεσιών υπό την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο η', του κανονισμού 1408/71. Επί πλέον, μια παροχή που χορηγείται αυτομάτως στις οικογένειες που πληρούν ορισμένα αντικειμενικά κριτήρια σχετικά, μεταξύ άλλων, με το μέγεθός τους, το εισόδημά τους και τους κεφαλαιουχικούς πόρους τους πρέπει να εξομοιώνεται προς οικογενειακή παροχή, κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο η', του κανονισμού 1408/71 (βλ. απόφαση της 16ης Ιουλίου 1992, C-78/91, Hughes, Συλλογή 1992, σ. Ι-4839).
19 Κατά συνέπεια, το επίδομα για τον οικογενειακό πυρήνα εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κεφαλαίου 7 (το οποίο επιγράφεται: "Οικογενειακές παροχές και επιδόματα") του τίτλου ΙΙΙ του κανονισμού 1408/71 και όχι στο πεδίο εφαρμογής του κεφαλαίου 3. Επομένως, η χορήγηση του επιδόματος αυτού στον προσφεύγοντα δεν συνεπάγεται την εφαρμογή του άρθρου 51 του κανονισμού και δεν επιβάλλει την υποχρέωση στη Διοικητική Επιτροπή ούτε της επιτρέπει να προβεί σε νέο υπολογισμό της συντάξεως αναπηρίας σύμφωνα με το άρθρο 46 του κανονισμού.
20 Κατά συνέπεια, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, όταν οι παροχές που καταβάλλονται ως σύνταξη αναπηρίας εντός ενός κράτους μέλους υπολογίζονται σύμφωνα με το άρθρο 46 του κανονισμού 1408/71, το άρθρο 51 του κανονισμού αυτού πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι απαγορεύει τον νέο υπολογισμό των εν λόγω παροχών, σε περίπτωση χορηγήσεως εντός άλλου κράτους μέλους επιδόματος που έχει τον χαρακτήρα οικογενειακής παροχής, κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο κα', πρώτη περίπτωση, του κανονισμού 1408/71, ή μπορεί να εξομοιωθεί προς οικογενειακή παροχή, επειδή χορηγείται αυτομάτως στις οικογένειες που πληρούν ορισμένα αντικειμενικά κριτήρια σχετικά, μεταξύ άλλων, με το μέγεθός τους, το εισόδημά τους και τους κεφαλαιουχικούς πόρους τους.
21 Κατόπιν της απαντήσεως που δόθηκε στο δεύτερο ερώτημα, δεν χρειάζεται να εξεταστεί το πρώτο.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
22 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Ιταλική Κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με απόφαση της 18ης Μαΐου 1993 το tribunal du travail de Mons, αποφαίνεται:
'Οταν οι παροχές που καταβάλλονται ως σύνταξη αναπηρίας εντός ενός κράτους μέλους υπολογίζονται σύμφωνα με το άρθρο 46 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως κωδικοποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983, το άρθρο 51 του κανονισμού αυτού πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι απαγορεύει τον νέο υπολογισμό των εν λόγω παροχών, σε περίπτωση χορηγήσεως εντός άλλου κράτους μέλους επιδόματος που έχει τον χαρακτήρα οικογενειακής παροχής, κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο κα', πρώτη περίπτωση, του κανονισμού 1408/71, ή μπορεί να εξομοιωθεί προς οικογενειακή παροχή, επειδή χορηγείται αυτομάτως στις οικογένειες που πληρούν ορισμένα αντικειμενικά κριτήρια σχετικά, μεταξύ άλλων, με το μέγεθός τους, το εισόδημά τους και τους κεφαλαιουχικούς πόρους τους.