Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
TAMARA ĆAPETA
της 5ης Μαρτίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑194/24
Ιταλική Δημοκρατία
κατά
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου,
Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης
« Προσφυγή ακυρώσεως – Κοινή αλιευτική πολιτική – Έλεγχος συμμόρφωσης με την υποχρέωση εκφόρτωσης – Κανονισμός (ΕΕ) 2023/2842 – Εγκατάσταση καμερών παρακολούθησης σε αλιευτικά σκάφη – Παράβαση των άρθρων 7, 8 και 31 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων – Αναλογικότητα – Ένταση του ελέγχου »
I.      Εισαγωγή
1.        Τα ανεπιθύμητα ή αδιάφορα (από εμπορική άποψη) αλιεύματα είθισται να επιστρέφονται στη θάλασσα (2). Στο στάδιο αυτό όμως οι εν λόγω ιχθύες ή τα εν λόγω θαλάσσια έμβια όντα έχουν πιθανότατα ήδη αποβιώσει ή έχουν αρχίσει να αποβιώνουν (3).
2.        Η «υποχρέωση εκφόρτωσης» θεσπίστηκε με τον κανονισμό για την Κοινή Αλιευτική Πολιτική (στο εξής: ΚΑΠ) (4), με σκοπό την περιστολή της σπατάλης που επικρατούσε επί πολλές δεκαετίες στην εμπορική αλιεία και, κατ’ επέκταση, τη συμβολή σε μια πιο βιώσιμη αλιευτική πολιτική. Κατ’ ουσίαν, η εν λόγω πράξη απαιτεί να διατηρούνται και να καταγράφονται όλα τα αλιεύματα επί των οικείων αλιευτικών σκαφών και στη συνέχεια να εκφορτώνονται (5). Για τον λόγο αυτόν, η υποχρέωση εκφόρτωσης περιγράφεται ως «πολύ σημαντική μεταβολή στη διαχείριση της αλιείας» και ως «αντιστροφή της παραδοσιακής διαχείρισης της αλιείας, που την μεταβάλλει άρδην» (6).
3.        Η υπό κρίση υπόθεση αφορά τον έλεγχο της συμμόρφωσης με την εν λόγω υποχρέωση εκφόρτωσης. Προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική συμμόρφωση με την εν λόγω υποχρέωση, ο κανονισμός (ΕΕ) 2023/2842 (7) (στο εξής: προσβαλλόμενος κανονισμός) θέσπισε την απαίτηση ορισμένα αλιευτικά σκάφη να είναι εξοπλισμένα με συστήματα ηλεκτρονικής παρακολούθησης εξ αποστάσεως (στο εξής: συστήματα REM), συμπεριλαμβανομένων καμερών κλειστού κυκλώματος τηλεόρασης (στο εξής: CCTV).
4.        Η Ιταλική Δημοκρατία φρονεί ότι η εγκατάσταση τέτοιων καμερών συνιστά δυσανάλογη επέμβαση σε διάφορες διατάξεις του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
5.        Θα προτείνω στο Δικαστήριο να απορρίψει τις εν λόγω ανησυχίες ως αβάσιμες.
II.    Ιστορικό και νομικό πλαίσιο
6.        Στόχος της κοινής αλιευτικής πολιτικής (ΚΑΠ), όπως αναθεωρήθηκε με τον κανονισμό για την ΚΑΠ, είναι να διασφαλιστεί ότι η εκμετάλλευση των έμβιων υδρόβιων πόρων, συμπεριλαμβανομένων των ιχθύων, πραγματοποιείται κατά τρόπο που διασφαλίζει βιώσιμες οικονομικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνθήκες (8).
7.        Ωστόσο, τούτο δεν μπορεί να συμβεί χωρίς αποτελεσματικά μέτρα ελέγχου.
8.        Το 2007, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο εντόπισε σημαντικές ελλείψεις στο τότε ισχύον σύστημα ελέγχου της αλιείας της Ένωσης (9). Τα μέτρα αυτά αναθεωρήθηκαν το 2009, με την έναρξη ισχύος του κανονισμού (ΕΚ) 1224/2009 (στο εξής: κανονισμός για τον έλεγχο της αλιείας) (10).
9.        Το νέο αυτό σύστημα ελέγχου της αλιείας αποτελείται από μέτρα εκροών και εισροών. Τα μέτρα εκροών αποσκοπόυν, κατ’ ουσίαν, στον περιορισμό του συνόλου των αλιευμάτων μέσω της λεγόμενης «διαχείρισης της αλιευτικής προσπάθειας», η οποία περιλαμβάνει την κατανομή σε κάθε αλιευτική δραστηριότητα μεριδίων αποθεμάτων για κάθε είδος ιχθύων στα ύδατα της Ένωσης («όρια συνολικών επιτρεπόμενων αλιευμάτων») και ποσοστώσεων. Τα μέτρα εισροών αφορούν τα μέσα και τους κανόνες βάσει των οποίων ένας αλιευτικός στόλος ασκεί αλιευτικές δραστηριότητες είτε μέσω του ελέγχου της αλιευτικής του ικανότητας και της χρήσης σκαφών, είτε μέσω τεχνικών μέτρων που διέπουν τα αλιευτικά εργαλεία, είτε μέσω της κατανομής των χρονικών περιόδων και των γεωγραφικών περιοχών κατά τη διάρκεια και εντός των οποίων μπορεί να πραγματοποιηθεί η αλιεία (11).
10.      Το 2015 το εν λόγω σύστημα ελέγχου της αλιείας αναπροσαρμόστηκε, ώστε να ληφθεί υπόψη η έναρξη ισχύος του κανονισμού για την ΚΑΠ, και ιδίως η θέσπιση της υποχρέωσης εκφόρτωσης (12).
11.      Μολονότι το Ελεγκτικό Συνέδριο αναγνωρίζει ότι το σύστημα που άρχισε να ισχύει με τη θέσπιση του κανονισμού για την ΚΑΠ συνιστούσε πρόοδο και ότι τα κράτη μέλη εφάρμοζαν επαρκώς τα μέτρα διαχείρισης της αλιείας, εντούτοις, στην ειδική έκθεση 08/2017, έκρινε ότι «η ΕΕ δεν διαθέτει ακόμη ένα επαρκώς αποτελεσματικό σύστημα για τον έλεγχο της αλιείας, το οποίο θα συνέδραμε την [ΚΑΠ] να επιτύχει τον σκοπό της» (13). Συγκεκριμένα, μια από τις συστάσεις που διατυπώθηκαν στην εν λόγω έκθεση ήταν να βελτιώσουν τα κράτη μέλη την αξιοπιστία των δεδομένων σχετικά με τα αλιεύματα, ιδίως λαμβανομένων υπόψη των «σημαντικ[ών] αποκλίσε[ων] μεταξύ των δηλούμενων εκφορτώσεων και των μετέπειτα καταγραφών πρώτης πώλησης» (14).
12.      Παρόμοιες προτάσεις διατυπώθηκαν εκ νέου σε ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του 2016 (15) και σε αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2017 (16).
13.      Συνεπακόλουθα, το 2018, η Επιτροπή δημοσίευσε πρόταση για τον τελικώς εκδοθέντα προσβαλλόμενο κανονισμό (17). Το εν λόγω έγγραφο συνοδευόταν από την Εκτίμηση επιπτώσεων (18)·
αμφότερα τα έγγραφα υπογραμμίζουν την ανεπάρκεια των δεδομένων σχετικά με την αλιεία και τα αλιεύματα (19).
14.      Ο προσβαλλόμενος κανονισμός έχει ως νομική βάση το άρθρο 43, παράγραφος 2,
ΣΛΕΕ. Η διάταξη αυτή προβλέπει τη συνήθη νομοθετική διαδικασία για την έκδοση νομοθετικών πράξεων στον τομέα της αλιείας, παρέχοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο στον νομοθέτη της Ένωσης τη δυνατότητα να εκδίδει πολιτικές αποφάσεις σχετικά με τα μέτρα θέσπισης και διαχείρισης της ΚΑΠ.
15.      Το άρθρο 1, παράγραφος 10, του προσβαλλόμενου κανονισμού αντικατέστησε το άρθρο 13 του κανονισμού για τον έλεγχο της αλιείας. Όπως αντικαταστάθηκε, το άρθρο 13, παράγραφος 1, επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να διασφαλίζουν την παρακολούθηση και τον έλεγχο των αλιευτικών δραστηριοτήτων μέσω συστημάτων REM (20). Το άρθρο 13, παράγραφος 2, του ίδιου κανονισμού, όπως αντικαταστάθηκε, απαιτεί πλέον από τα κράτη μέλη, για τους σκοπούς της παρακολούθησης και του ελέγχου συμμόρφωσης με την υποχρέωση εκφόρτωσης, να «διασφαλίζουν ότι τα ενωσιακά σκάφη αλίευσης συνολικού μήκους 18 μέτρων και άνω που φέρουν τη σημαία τους, τα οποία παρουσιάζουν υψηλό κίνδυνο μη συμμόρφωσης με την υποχρέωση εκφόρτωσης, έχουν εγκαταστήσει επ’ αυτών λειτουργικό σύστημα REM». Επίσης, η ίδια διάταξη διευκρινίζει ότι «το σύστημα REM είναι σε θέση να παρακολουθεί και να ελέγχει αποτελεσματικά τη συμμόρφωση με την υποχρέωση εκφόρτωσης, περιλαμβάνει CCTV και μπορεί να περιλαμβάνει άλλα όργανα ή/και εξοπλισμό. Ο πλοίαρχος [του αλιευτικού σκάφους] διασφαλίζει ότι τα δεδομένα από το σύστημα REM τίθενται στη διάθεση των αρμόδιων αρχών. Οι αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους σημαίας και των παράκτιων κρατών μελών που είναι επιφορτισμένες με τον έλεγχο της αλιείας έχουν ισότιμη πρόσβαση στα εν λόγω δεδομένα, με την επιφύλαξη των σχετικών κανόνων για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα». Το άρθρο 13, παράγραφος 3, όπως αντικαταστάθηκε, εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να εκδίδει εκτελεστικές πράξεις για τον καθορισμό του πεδίου εφαρμογής και των λεπτομερειών εφαρμογής των ανωτέρω υποχρεώσεων (21).
16.      Η αιτιολογική σκέψη 24 του προσβαλλόμενου κανονισμού, αφενός, εξηγεί τους λόγους στους οποίους στηρίζεται η νέα θεσπιζόμενη υποχρέωση και, αφετέρου, αναγνωρίζοντας την επέμβαση της εν λόγω υποχρέωσης στο δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή και στην προστασία των δεδομένων, περιγράφει τα μέτρα που αποσκοπούν στην ελαχιστοποίηση μιας τέτοιας επέμβασης. Συναφώς, ο νομοθέτης της Ένωσης διευκρινίζει ότι, «[γ]ια να εξασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα του ενωσιακού συστήματος ελέγχου της αλιείας, ιδίως όσον αφορά την παρακολούθηση της συμμόρφωσης με την υποχρέωση εκφόρτωσης, είναι αναγκαίο να εξοπλιστούν, βάσει εκτίμησης κινδύνου, ορισμένα σκάφη αλίευσης με συστήματα REM επί του σκάφους. Τα εν λόγω συστήματα θα πρέπει να περιλαμβάνουν κάμερες CCTV. Τα δεδομένα CCTV δεν θα πρέπει να μεταδίδονται ζωντανά. Για να διαφυλαχθούν το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή και η προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, η καταγραφή βιντεοσκοπημένου υλικού μέσω CCTV θα πρέπει να επιτρέπεται μόνο σε σχέση με τα εργαλεία και τα μέρη των σκαφών στα οποία μεταφέρονται επί του σκάφους, αποτελούν αντικείμενο επεξεργασίας και αποθηκεύονται αλιευτικά προϊόντα ή όπου μπορεί να συμβεί απόρριψη. Η δραστηριότητα καταγραφής θα πρέπει να περιορίζεται στις περιπτώσεις στις οποίες τα εργαλεία χρησιμοποιούνται ενεργά, όπως η ρίψη εργαλείων ή η ανάσυρση ή η αφαίρεση εργαλείων από το νερό, καθώς και στις περιπτώσεις όπου τα αλιεύματα φορτώνονται επί του σκάφους και αποτελούν αντικείμενο επεξεργασίας από το πλήρωμα ή όπου μπορεί να συμβεί απόρριψη. Η δυνατότητα ταυτοποίησης μεμονωμένων προσώπων στο μαγνητοσκοπημένο υλικό θα πρέπει να περιορίζεται στο μέτρο του δυνατού και, όπου είναι αναγκαίο, τα δεδομένα θα πρέπει να ανωνυμοποιούνται. Για να εξασφαλιστεί σαφήνεια και συνέπεια, θα πρέπει να καθοριστούν κανόνες σχετικά με την πρόσβαση των αρμόδιων αρχών σε δεδομένα από τα εν λόγω συστήματα REM. Βίντεο από CCTV θα πρέπει να διατίθεται στις αρχές που προσδιορίζονται στον [κανονισμό για τον έλεγχο της αλιείας] αποκλειστικά για τους σκοπούς του ελέγχου και της επιθεώρησης που καθορίζονται στον εν λόγω κανονισμό».
Α.      Η ενώπιον του Δικαστηρίου διαδικασία
17.      Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 11 Μαρτίου 2024, η Ιταλική Δημοκρατία άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.
18.      Ζητεί από το Δικαστήριο να ακυρώσει τον προσβαλλόμενο κανονισμό και να καταδικάσει το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα δικαστικά έξοδα.
19.      Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ζητούν από το Δικαστήριο να απορρίψει την προσφυγή ως αβάσιμη και να καταδικάσει την Ιταλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.
20.      Με απόφαση του Προέδρου του Δικαστηρίου της 8ης Ιουλίου 2024, επετράπη στην Επιτροπή να παρέμβει υπέρ του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.
21.      Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η Ιταλική Δημοκρατία, το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή. Στις 22 Οκτωβρίου 2025 διεξήχθη επ’ ακροατηρίου συζήτηση, κατά την οποία οι εν λόγω μετέχοντες στη διαδικασία ανέπτυξαν, επίσης, προφορικώς τις απόψεις τους.
III. Ανάλυση
22.      Η Ιταλική Δημοκρατία στηρίζει την προσφυγή ακυρώσεως σε δύο λόγους. Το Δικαστήριο μου ζήτησε να περιορίσω την ανάλυσή μου στον πρώτο λόγο ακυρώσεως (22).
Α.      Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως
23.      Ο πρώτος λόγος ακυρώσεως βάλλει κατά του άρθρου 1, παράγραφος 10, του προσβαλλόμενου κανονισμού (23). Υπενθυμίζεται ότι η εν λόγω διάταξη επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να επιτρέπουν την παρακολούθηση και τον έλεγχο της συμμόρφωσης με την υποχρέωση εκφόρτωσης μέσω συστημάτων REM, τα οποία, στην περίπτωση των σκαφών μήκους τουλάχιστον 18 μέτρων (24), τα οποία παρουσιάζουν υψηλό κίνδυνο μη συμμόρφωσης με την υποχρέωση εκφόρτωσης, πρέπει να περιλαμβάνουν κάμερες CCTV και μπορούν επίσης να περιλαμβάνουν άλλα όργανα και/ή εξοπλισμό.
24.      Η Ιταλική Δημοκρατία θεωρεί ότι η επιλογή του νομοθέτη της Ένωσης να επιβάλει την εγκατάσταση τέτοιων καμερών CCTV σε ορισμένα σκάφη συνιστά δυσανάλογο περιορισμό τριών δικαιωμάτων που προστατεύονται από τον Χάρτη: του δικαιώματος στον σεβασμό της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής (άρθρο 7), του δικαιώματος στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα (άρθρο 8) και του δικαιώματος σε δίκαιες και πρόσφορες συνθήκες εργασίας (άρθρο 31). Ως εκ τούτου, η εν λόγω υποχρέωση των κρατών μελών αντιβαίνει στο άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη (25).
25.      Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, υποστηριζόμενα από την Επιτροπή, αμφισβητούν τα ανωτέρω επιχειρήματα.
Β.      Η προσήκουσα ένταση του δικαστικού ελέγχου
26.      Ένα προκαταρκτικό ζήτημα το οποίο συζητήθηκε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση αφορά την ένταση του δικαστικού ελέγχου τον οποίο πρέπει να ασκεί το Δικαστήριο όταν αντικείμενο εξέτασης αποτελεί η συμβατότητα νομοθετικού μέτρου της Ένωσης με δικαιώματα που προστατεύονται από τον Χάρτη.
27.      Στο δικόγραφο της προσφυγής της, η Ιταλική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι η εκτίμηση της αναλογικότητας νομοθετικού μέτρου που επεμβαίνει στο δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή και στην προστασία των δεδομένων απαιτεί αυστηρό έλεγχο από το Δικαστήριο. Συναφώς, η εν λόγω διάδικος στηρίζεται σε νομολογία στην οποία το Δικαστήριο έχει τονίσει ότι μέτρο που επεμβαίνει στα άρθρα 7 και 8 του Χάρτη πρέπει να είναι «απολύτως αναγκαίο» για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού (26). Επομένως, η Ιταλική Δημοκρατία υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι, προκειμένου να επιτευχθεί ισόρροπη στάθμιση μεταξύ των σκοπών που επιδιώκονται με τα υπό εξέταση μέτρα και των επίμαχων θεμελιωδών δικαιωμάτων, το Δικαστήριο πρέπει να διενεργήσει έλεγχο αναλογικότητας ο οποίος να καλύπτει και τα τρία επίπεδα αναλογικότητας· ήτοι καταλληλότητα, αναγκαίο χαρακτήρα και αναλογικότητα εν στενή εννοία. Επιπλέον, η εν λόγω διάδικος υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι κάθε στάδιο απαιτεί αυστηρό έλεγχο από το Δικαστήριο.
28.      Αντιθέτως, το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή εκτιμούν ότι αρκεί το Δικαστήριο να εξακριβώσει αν το επίμαχο μέτρο είναι «προδήλως ακατάλληλο» υπό το πρίσμα του σκοπού τον οποίο επιδιώκει ο νομοθέτης της Ένωσης. Συναφώς, η Επιτροπή στηρίζεται στην απόφαση Ιταλία κατά Συμβουλίου (Αλιευτική ποσόστωση για τον ξιφία της Μεσογείου), στην οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι, «όσον αφορά τον δικαστικό έλεγχο των προϋποθέσεων εφαρμογής [της αρχής της αναλογικότητας], λαμβανομένης υπόψη της ευρείας εξουσίας εκτίμησης που διαθέτει ο νομοθέτης της Ένωσης στον τομέα της κοινής αλιευτικής πολιτικής, η νομιμότητα μέτρου που έχει θεσπιστεί στον τομέα αυτόν μπορεί να θιγεί μόνον εάν το μέτρο είναι προδήλως ακατάλληλο σε σχέση με τον σκοπό τον οποίο επιδιώκει το αρμόδιο θεσμικό όργανο. Επομένως, το ζήτημα δεν είναι αν το μέτρο που θεσπίστηκε από τον νομοθέτη της Ένωσης ήταν το μόνο ή το καλύτερο δυνατό, αλλά αν ήταν προδήλως ακατάλληλο» (27).
29.      Καμία από τις ανωτέρω απόψεις δεν είναι, κατ’ αρχήν, εσφαλμένη. Αμφότερα τα επιλεγέντα από τους μετέχοντες στη διαδικασία νομολογιακά ρεύματα αφορούν την ένταση του δικαστικού ελέγχου επί της εφαρμογής της αρχής της αναλογικότητας από τα θεσμικά όργανα της Ένωσης όταν εκδίδουν νομοθετικές πράξεις.
30.      Κατ’ αρχάς, βάσει του άρθρου 5, παράγραφος 4, ΣΕΕ και κατ’ εφαρμογήν της αρχής της αναλογικότητας, το περιεχόμενο και η μορφή της δράσης της Ένωσης δεν πρέπει να υπερβαίνουν τα αναγκαία όρια για την επίτευξη των στόχων των Συνθηκών.
31.      Όταν μια τέτοια δράση της Ένωσης συνίσταται στην έκδοση νομοθετικών πράξεων, με τις οποίες οι πολιτικές τις οποίες προβλέπουν οι Συνθήκες «λαμβάνουν σάρκα και οστά», ο νομοθέτης της Ένωσης διαθέτει, κατ’ αρχήν, ευρεία εξουσία εκτιμήσεως κατά την επιλογή των μέσων που κρίνει κατάλληλα (28). Το Δικαστήριο έχει ήδη επιβεβαιώσει ότι η ευρεία αυτή εξουσία εκτιμήσεως υφίσταται και στον τομέα της ΚΑΠ (29).
32.      Ωστόσο, η εν λόγω εξουσία εκτιμήσεως του νομοθέτη δεν είναι απεριόριστη. Πρώτον, πρέπει να ασκείται εντός των γενικά επιτρεπόμενων ορίων βάσει των σκοπών τόσο των Συνθηκών όσο και της συγκεκριμένης πολιτικής, όπως καθορίζονται στις Συνθήκες. Δεύτερον, η αρχή της αναλογικότητας απαιτεί «οι πράξεις των θεσμικών οργάνων της Ένωσης να μην υπερβαίνουν τα όρια του κατάλληλου και αναγκαίου μέτρου για την επίτευξη των θεμιτών σκοπών που επιδιώκει η σχετική ρύθμιση, [όπερ σημαίνει] ότι, όταν υφίσταται δυνατότητα επιλογής μεταξύ περισσότερων του ενός κατάλληλων μέτρων, πρέπει να επιλέγεται το λιγότερο επαχθές και ότι τα δυσμενή αποτελέσματα που προκαλούνται δεν πρέπει να είναι δυσανάλογα σε σχέση με τους επιδιωκόμενους σκοπούς» (30).
33.      Η τελευταία αυτή κρίση υποδηλώνει ότι, κατά τη γνώμη του Δικαστηρίου, ο νομοθέτης της Ένωσης οφείλει να τηρεί και τα τρία επίπεδα εκτίμησης της αναλογικότητας, όταν θεσπίζει νομοθεσία: ήτοι το επιλεγέν μέτρο πρέπει να είναι κατάλληλο και αναγκαίο για τον επιδιωκόμενο στόχο, πρέπει να έχουν ληφθεί δεόντως υπόψη άλλα συμφέροντα και τα άλλα αυτά συμφέροντα πρέπει να μην επιβαρύνονται υπερβολικά από το επιλεγέν μέτρο.
34.      Ωστόσο, όταν το Δικαστήριο ελέγχει την εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας από τον νομοθέτη της Ένωσης, εκτιμά ότι οφείλει να εξακριβώνει αποκλειστικά και μόνον την «πρόδηλη ακαταλληλότητα ενός μέτρου [...] σε σχέση με το στόχο που επιδιώκει το αρμόδιο όργανο» (31). Συγκεκριμένα, προκειμένου να κρίνει αν συντρέχει τέτοια περίπτωση, το ζήτημα που πρέπει να τίθεται ενώπιον του Δικαστηρίου δεν είναι «αν το μέτρο που θεσπίστηκε από τον νομοθέτη είναι το μόνο ή το καλύτερο δυνατό, αλλά αν είναι προδήλως ακατάλληλο» (32). Το Δικαστήριο έχει επαναλάβει την ανωτέρω κρίση σχετικά με τα όρια των δικών του εξουσιών δικαστικού ελέγχου και σε σχέση με μέτρα που εμπίπτουν στον τομέα της ΚΑΠ (33).
35.      Επομένως, κατ’ αρχήν, στο πλαίσιο του ελέγχου των νομοθετικών πράξεων της Ένωσης, η αναλογικότητα σημαίνει, στην πράξη, την «ουσιαστική ορθολογικότητα» της επιλογής του νομοθέτη της Ένωσης.
36.      Για τον σκοπό αυτόν, το Δικαστήριο πρέπει να διερωτάται αν η ουσιαστική απάντηση του νομοθέτη της Ένωσης σε συγκεκριμένη πολιτική πρόκληση αντιστοιχεί σε μία από τις επιλογές που έχει στη διάθεσή του ένας συνετός φορέας λήψης αποφάσεων. Εφόσον το Δικαστήριο σχηματίσει την πεποίθηση ότι το επιθυμητό νομοθετικό αποτέλεσμα μπορεί να επιτευχθεί βάσει του επιλεγέντος μέτρου, δεν θα αμφισβητήσει την επιλογή αυτή περαιτέρω.
37.      Εντούτοις, ο νομοθέτης της Ένωσης πρέπει να είναι σε θέση να αποδείξει στο Δικαστήριο ότι έλαβε υπόψη τον ενδεχόμενο αντίκτυπο στα συμφέροντα των διαφόρων ενδιαφερομένων που θίγονται από το εν λόγω μέτρο και ότι εξέτασε αν «οι σκοποί που επιδιώκονται με το μέτρο το οποίο επιλέγεται είναι ικανοί να δικαιολογήσουν αρνητικές οικονομικές συνέπειες, ακόμη και σημαντικές, για ορισμένους επιχειρηματίες» (34). Η υποχρέωση αυτή αποσαφηνίστηκε με το άρθρο 5 του πρωτοκόλλου (αριθ. 2) σχετικά με την εφαρμογή των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, το οποίο προσαρτήθηκε στη Συνθήκη ΕΕ και στη Συνθήκη ΕΚ και το οποίο, όπως έχει διευκρινίσει το Δικαστήριο, απαιτεί «στα σχέδια των νομοθετικών πράξεων [...] να λαμβάνεται υπόψη η ανάγκη να διασφαλιστεί ότι οι επιβαρύνσεις για τους οικονομικούς φορείς θα είναι, αφενός, οι χαμηλότερες δυνατές και, αφετέρου, προσαρμοσμένες στον επιδιωκόμενο σκοπό» (35).
38.      Επομένως, η εκ μέρους του Δικαστηρίου αποδοχή των ουσιαστικών επιλογών του νομοθέτη της Ένωσης αντισταθμίζεται από τον έλεγχο της «διαδικαστικής αναλογικότητας» της επίμαχης πράξης (36).
39.      Η δικαστική αποδοχή των ουσιαστικών επιλογών του νομοθέτη συνδέεται άρρηκτα με τη διάκριση των εξουσιών σε μια δημοκρατική κοινωνία: το εκλογικό σώμα, και όχι τα δικαστήρια, είναι εκείνο που «αποφαίνεται» επί των πολιτικών επιλογών του νομοθέτη και που τον καθιστά υπεύθυνο για τα λάθη που έχει ενδεχομένως διαπράξει κατά τη στάθμιση των δημόσιων και των ιδιωτικών συμφερόντων που ενυπάρχουν σε ένα συγκεκριμένο πολιτικό ζήτημα.
40.      Τούτου λεχθέντος, η εξουσία εκτιμήσεως του νομοθέτη της Ένωσης κατά την επιλογή των κατάλληλων μέτρων είναι σαφώς πιο περιορισμένη όταν το επιλεγέν μέτρο επεμβαίνει στα θεμελιώδη δικαιώματα που προστατεύονται από τον Χάρτη (37).
41.      Το άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη προβλέπει ότι κάθε περιορισμός στην άσκηση των δικαιωμάτων ή ελευθεριών που αναγνωρίζονται στον Χάρτη υπόκειται στην αρχή της αναλογικότητας.
42.      Κατ’ εφαρμογήν της εν λόγω «προέκτασης» της αρχής της αναλογικότητας, όπως αυτή αποτυπώνεται στον Χάρτη, ο έλεγχος του Δικαστηρίου συνίσταται κατά κανόνα σε έλεγχο και των τριών επιπέδων εκτίμησης της αναλογικότητας (38). Με άλλα λόγια, το Δικαστήριο δεν περιορίζει την εξουσία ελέγχου του στον προδήλως ακατάλληλο χαρακτήρα των επιλογών στις οποίες βασίζεται το εν λόγω μέτρο. Αντιθέτως, και τουλάχιστον όσον αφορά την επέμβαση σε ορισμένα θεμελιώδη δικαιώματα (39), όπως το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή και στην προστασία των δεδομένων, το Δικαστήριο προβαίνει σε αυστηρό έλεγχο αναλογικότητας της εν λόγω επέμβασης. (40)
43.      Συναφώς, η Ιταλική Δημοκρατία ορθώς στηρίζεται στην απόφαση Luxembourg Business Registers για να αποδείξει την ανάγκη διενέργειας αυστηρού ελέγχου εκ μέρους του Δικαστηρίου στην υπό κρίση υπόθεση (41).
44.      Πράγματι, στο πλαίσιο της «προέκτασής της στον τομέα της προστασίας των δικαιωμάτων», η αρχή της αναλογικότητας απαιτεί τέτοιον αυστηρό έλεγχο (42).
45.      Κατ’ αρχάς και κατά κύριο λόγο, τούτο σημαίνει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης φέρει το βάρος να αποδεικνύει ότι οι ουσιαστικές επιλογές του συνάδουν με τη συνταγματική προστασία που παρέχεται στα επίμαχα δικαιώματα και ότι είναι ανάλογες προς τη σημασία του επιδιωκόμενου σκοπού.
46.      Η εν λόγω υποχρέωση του νομοθέτη της Ένωσης να υπερασπίζεται τις ουσιαστικές επιλογές του ενώπιον του Δικαστηρίου γεννάται αν ο διάδικος που αμφισβητεί ένα νομοθετικό μέτρο είναι σε θέση να αποδείξει ότι το μέτρο αυτό συνιστά επέμβαση σε ένα ή περισσότερα θεμελιώδη δικαιώματα. Συναφώς, συμμερίζομαι την άποψη του Κοινοβουλίου ότι δεν καθιστά κάθε ισχυρισμός περί προσβολής θεμελιωδών δικαιωμάτων αυτομάτως αναγκαίο τον «αυστηρό» έλεγχο της επίμαχης νομοθετικής πράξης από το Δικαστήριο. Αντιθέτως, πρέπει πάντοτε να υφίσταται πραγματική συνάφεια μεταξύ του επίμαχου μέτρου και της προβαλλόμενης προσβολής του δικαιώματος ή της αρχής που προστατεύεται από τον Χάρτη (43). Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, στο πλαίσιο του ελέγχου της αναλογικότητας μέτρου το οποίο φέρεται να προσβάλλει θεμελιώδες δικαίωμα, το Δικαστήριο πρέπει κατά πρώτον να εξακριβώνει αν το επίμαχο μέτρο δύναται επί της αρχής να αποτελέσει επέμβαση στο εν λόγω δικαίωμα.
47.      Τέλος, ο λόγος για τον οποίο ο έλεγχος των νομοθετικών μέτρων της Ένωσης σε περίπτωση επέμβασης σε θεμελιώδη δικαιώματα πρέπει να είναι λιγότερο επιεικής και, ως εκ τούτου, πιο παρεμβατικός έγκειται στην ιδιαίτερη λειτουργία που έχουν τα προστατευόμενα από τον Χάρτη δικαιώματα σε μια φιλελεύθερη δημοκρατική κοινωνία: η λειτουργία αυτή συνίσταται στην οριοθέτηση της ουσιαστικής δημοκρατικής διακυβέρνησης μέσω ορισμένων θεμελιωδών κανόνων δικαίου οι οποίοι δεν μπορούν να υπονομεύονται κατά το δοκούν, ακόμη και όταν πρόκειται για δημοκρατικά ειλημμένες αποφάσεις.
48.      Μόνο μέσω αυστηρού ελέγχου του νομοθετικού μέτρου της Ένωσης το οποίο συνιστά επέμβαση σε θεμελιώδη δικαιώματα μπορεί το Δικαστήριο να προασπίσει την αξία της δημοκρατίας, όπως εκτίθεται στο άρθρο 2 ΣΕΕ. Η δημοκρατία, όπως γίνεται αντιληπτή στην Ευρωπαϊκή Ένωση, βαίνει πέραν της διαδικασίας λήψης αποφάσεων από τη δημοκρατικά εκλεγμένη πλειοψηφία· απαιτεί επιπλέον την προστασία των δικαιωμάτων των μειονοτήτων που ανήκουν στην ευρωπαϊκή κοινωνία. Αυτός ο αντι-πλειοψηφικός ρόλος των δικαστηρίων έχει αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία στον σημερινό κόσμο, στον οποίο αυταρχικές κυβερνήσεις επιχειρούν να ενισχύσουν και να διατηρήσουν την εξουσία τους καταργώντας τα δικαιώματα των μειονοτήτων
–και γενικότερα οποιουδήποτε αντιτίθεται στις επιλογές τους–, δικαιολογώντας τις πράξεις τους με την απεικόνιση της δημοκρατίας ως την εξουσία της εκλεγμένης πλειοψηφίας. Αυτός είναι επίσης ο λόγος για τον οποίο οι εν λόγω αυταρχικές κυβερνήσεις ξεκινούν με τον περιορισμό της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης.
49.      Στην υπό κρίση υπόθεση εγείρεται η ανησυχία ότι η επίμαχη νομοθετική πράξη συνιστά δυσανάλογη επέμβαση σε ορισμένα θεμελιώδη δικαιώματα που προστατεύονται από τον Χάρτη· πιο συγκεκριμένα, στα δικαιώματα στην ιδιωτική ζωή, στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και σε δίκαιες και πρόσφορες συνθήκες εργασίας. Η Ιταλική Δημοκρατία ζητεί να ελεγχθεί, υπό το πρίσμα του Χάρτη, η νομιμότητα των τροποποιήσεων τις οποίες επέφερε στον κανονισμό για τον έλεγχο της αλιείας ο προσβαλλόμενος κανονισμός. Τούτο προϋποθέτει ότι ο εκ μέρους του Δικαστηρίου έλεγχος της αναλογικότητας κάθε δυνητικής επέμβασης στα προστατευόμενα δικαιώματα θα είναι αυστηρός. Αυτή είναι η εκτίμηση την οποία θα διενεργήσω ακολούθως.
Γ.      Η εγκατάσταση καμερών CCTV στα αλιευτικά σκάφη δεν συνιστά δυσανάλογη επέμβαση στα άρθρα 7, 8 και 31 του Χάρτη
50.      Με τον πρώτο λόγο ακυρώσεως, η Ιταλική Δημοκρατία προβάλλει, κατ’ ουσίαν, παράβαση του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη. Συγκεκριμένα, θεωρεί ότι η υποχρέωση εγκατάστασης καμερών CCTV σε ορισμένες κατηγορίες αλιευτικών σκαφών συνιστά δυσανάλογο περιορισμό των δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στα άρθρα 7, 8 και 31 του Χάρτη. Κατά την εν λόγω διάδικο, η εγκατάσταση των εν λόγω καμερών συνεπάγεται πρόδηλη και αδικαιολόγητη επέμβαση στο δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή των προσώπων που επιβαίνουν στα εν λόγω σκάφη, στο δικαίωμα στην προστασία των προσωπικών τους δεδομένων και στο δικαίωμα σε συνθήκες εργασίας που συνάδουν με την αξιοπρέπειά τους. Τούτο δε διότι, με την εγκατάσταση των εν λόγω καμερών, οι επιβαίνοντες θα διατρέχουν τον κίνδυνο να ταυτοποιηθούν. Μολονότι η Ιταλική Δημοκρατία δέχεται ότι τα εν λόγω μέτρα επιδιώκουν θεμιτό σκοπό, εκτιμά ότι ο νομοθέτης της Ένωσης είχε στη διάθεσή του ένα λιγότερο περιοριστικό και, κατά τη γνώμη της, ακόμη πιο αποτελεσματικό μέτρο, το οποίο συνίστατο στην ανάθεση των σχετικών καθηκόντων σε παρατηρητές. Ως εκ τούτου, υποστηρίζει ότι, στην παρούσα μορφή του, το εν λόγω μέτρο συνιστά «πρόδηλη» (44) δυσανάλογη επέμβαση στα θεμελιώδη δικαιώματα των ατόμων και των εργαζομένων στα αλιευτικά σκάφη.
51.      Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, υποστηριζόμενα από την Επιτροπή, αντικρούουν τα ανωτέρω επιχειρήματα.
1.      Επί της δυνατότητας εφαρμογής των άρθρων 7 και 8 του Χάρτη
52.      Όπως εκτέθηκε ανωτέρω, όταν το Δικαστήριο καλείται να αποφανθεί επί ισχυρισμού περί προσβολής θεμελιώδους δικαιώματος, το πρώτο ζήτημα που πρέπει να εξετάζει είναι αν το επίμαχο μέτρο δύναται από τη φύση του να αποτελέσει επέμβαση στο επίμαχο δικαίωμα. Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, το επίπεδο του ελέγχου που πρέπει να ασκηθεί από το Δικαστήριο συνίσταται στην αυστηρή εξέταση.
53.      Δύναται η υποχρέωση εγκατάστασης καμερών CCTV επί ορισμένων αλιευτικών σκαφών να αποτελέσει επέμβαση στα θεμελιώδη δικαιώματα που επικαλείται η Ιταλική Δημοκρατία; Κατ’ αρχάς, θα εξετάσω τα άρθρα 7 και 8 του Χάρτη.
54.      Το άρθρο 7 του Χάρτη εγγυάται τον σεβασμό της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής κάθε προσώπου. Το άρθρο 8, παράγραφος 1, του Χάρτη προστατεύει μια πτυχή της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής η οποία έχει καταστεί ιδιαίτερα ευαίσθητη στην ψηφιακή εποχή, ήτοι απονέμει ρητά σε κάθε πρόσωπο το δικαίωμα στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που το αφορούν.
55.      Το Κοινοβούλιο, η Επιτροπή και το Συμβούλιο αμφισβητούν, κατ’ ουσίαν, ότι τα επίμαχα στην κύρια δίκη μέτρα θίγουν τα εν λόγω δικαιώματα. Υποστηρίζουν ότι τα μέτρα αυτά έχουν διαμορφωθεί κατά τέτοιον τρόπο ώστε να μην είναι εξαρχής δυνατόν να προκύψει προσβολή των άρθρων 7 και 8 του Χάρτη: για παράδειγμα, η εγκατάσταση των επίμαχων καμερών αφορά μόνον ορισμένα σκάφη (υψηλού κινδύνου)· η καταγραφή προβλέπεται να περιορίζεται στο ελάχιστο και να εκτείνεται μόνο στα μέρη του σκάφους στα οποία τα αλιευτικά προϊόντα εισέρχονται στο σκάφος, υφίστανται επεξεργασία και αποθηκεύονται ή στα οποία μπορεί να πραγματοποιηθεί απόρριψη· όλες δε οι καταγραφές ανωνυμοποιούνται «το συντομότερο δυνατόν».
56.      Η Ιταλική Δημοκρατία φρονεί ότι, ακόμη και υπό το πρίσμα των τεχνικών και νομικών μέτρων που αποσκοπούν στον περιορισμό της χρήσης των επίμαχων καμερών, εξακολουθεί να υφίσταται ο κίνδυνος ταυτοποίησης ενός προσώπου. Το γεγονός αυτό και μόνον πρέπει να θεωρηθεί ότι καθιστά εφαρμοστέα τα δικαιώματα στην προστασία της ιδιωτικής ζωής και των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.
57.      Συμμερίζομαι την άποψη της Ιταλικής Δημοκρατίας.
58.      Η προστασία του δικαιώματος στην ιδιωτική ζωή δεν αποτελεί παιχνίδι πιθανοτήτων. Κάθε άτομο έχει μοναδικά χαρακτηριστικά που το διακρίνουν από τα άλλα άτομα του κύκλου του (45). Παρά τις υποχρεώσεις που επιβάλλονται στην Επιτροπή όσον αφορά τη θέση σε εφαρμογή μέσων για την ανωνυμοποίηση –ήδη από τον σχεδιασμό– (46) των επίμαχων καταγραφών με κάμερες, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο καταγραφής εργαζομένων στα εν λόγω σκάφη σε βίντεο και ταυτοποίησής τους. Ως εκ τούτου, ένα πρόσωπο που καταγράφεται στο πλαίσιο αυτό στερείται της δυνατότητας άσκησης του δικαιώματος ελέγχου της εικόνας του (47),
κάτι που καθιστά εφαρμοστέο το δικαίωμά του στην προστασία των δεδομένων.
59.      Ακόμη και αν είναι απίθανο, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι, όπως εξηγεί η Ιταλική Δημοκρατία, ο «μηχανικός ηδονοβλεψίας» που βρίσκεται επί των εν λόγω σκαφών θα μπορεί να καταγράψει μια ιδιωτική συνομιλία ή κατάσταση μεταξύ δύο αλιέων κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας της ημερήσιας αλιευτικής παραγωγής, επεμβαίνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο στην ιδιωτική τους ζωή (48).
60.      Επομένως, λόγω του γεγονότος και μόνον ότι οι κάμερες CCTV είναι εγκατεστημένες στα επίμαχα πλοία, υπάρχει η δυνατότητα επέμβασης στα άρθρα 7 και 8 του Χάρτη, στο μέτρο που εξακολουθεί να υφίσταται το –έστω και απομακρυσμένο– ενδεχόμενο να καταστεί δυνατή, λόγω των καταγραφών αυτών, η ταυτοποίηση προσώπων σε αυτά. Το γεγονός ότι το μέτρο δεν εκτείνεται σε όλα τα σκάφη (αλλά μόνο στα σκάφη μήκους άνω των 18 μέτρων που ενέχουν υψηλό κίνδυνο μη συμμόρφωσης με την υποχρέωση εκφόρτωσης) δεν ασκεί επιρροή εν προκειμένω. Το επίμαχο μέτρο δύναται να συνιστά επέμβαση στο δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή των ατόμων που εργάζονται στα εν λόγω σκάφη και, ως εκ τούτου, πρέπει να είναι δικαιολογημένο, προκειμένου να μπορεί να θεωρηθεί νόμιμο.
61.      Συνεπώς, το επίμαχο μέτρο εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων την οποία κατοχυρώνουν τα άρθρα 7 και 8 του Χάρτη.
2.      Δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 31 του Χάρτη
62.      Το άρθρο 31, παράγραφος 1, του Χάρτη κατοχυρώνει το δικαίωμα στον σεβασμό δίκαιων και πρόσφορων συνθηκών εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της υγείας, της ασφάλειας και της αξιοπρέπειας των εργαζομένων.
63.      Το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή υπογραμμίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι ο λόγος για τον οποίο υφίσταται εν προκειμένω επέμβαση στα εν λόγω δικαιώματα δεν είναι απόλυτα σαφής.
64.      Η Ιταλική Δημοκρατία απαντά ότι η εργασία υπό βιντεοεπιτήρηση συνεπάγεται «διεισδυτικό έλεγχο», ο οποίος δεν συνάδει με το σκέλος του άρθρου 31, παράγραφος 1, του Χάρτη που αφορά την «αξιοπρέπεια».
65.      Κατά τη γνώμη μου, αμφότερες οι επιχειρηματολογίες έχουν βάσιμες πτυχές.
66.      Αφενός, φρονώ ότι το άρθρο 31, παράγραφος 1, του Χάρτη, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα των επεξηγήσεων σχετικά με τον Χάρτη, (49) αφορά κυρίως τη σωματική και τη διανοητική ακεραιότητα των εργαζομένων. Υπό το πρίσμα αυτό, είναι δύσκολο να γίνει αντιληπτό πώς το δικαίωμα σε «αξιοπρεπείς» συνθήκες εργασίας εκτείνεται στη στοχευμένη καταγραφή των δραστηριοτήτων κατά τη διάρκεια του πραγματικού χρόνου εργασίας (σε αντιδιαστολή προς τις δραστηριότητες κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων στις τραπεζαρίες ή στους κοιτώνες των σκαφών) (50). Σε έναν τομέα που χαρακτηρίζεται από μείωση των αλιευμάτων, αυστηρές κανονιστικές απαιτήσεις και ένα σύστημα ανταμοιβής που συχνά συναρτάται με την ποσότητα των ιχθύων που αλιεύονται κατά τη διάρκεια του κάθε ταξιδιού (51), η χρήση καμερών μπορεί στην πραγματικότητα να θεωρηθεί παράγοντας που ενισχύει
την προστασία των εργαζομένων (και, ως εκ τούτου, της
αξιοπρέπειάς τους) από την εκμετάλλευση. Αν γίνει δεκτή η ανωτέρω συλλογιστική, δεν θα υφίσταται κανένας περιορισμός του άρθρου 31, παράγραφος 1, του Χάρτη.
67.      Αφετέρου, η αξιοπρέπεια στον χώρο εργασίας, όπως αυτή προστατεύεται από το άρθρο 31, παράγραφος 1, του Χάρτη, είναι ίσως η θεμελιώδης αξία των κοινωνικών εργασιακών δικαιωμάτων (52). Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια στην εργασία αποτελεί το αντιστάθμισμα στην ασυμμετρία εξουσίας που προκαλεί η δυνατότητα συνεχούς ελέγχου της συμπεριφοράς των εργαζομένων στον χώρο εργασίας τους. Είναι σαφές ότι ένας τρόπος άσκησης του ελέγχου αυτού είναι μέσω βιντεοεπιτήρησης.
68.      Υπό την έννοια αυτή, είναι αναπόφευκτο η επέμβαση στο δικαίωμα στην αξιοπρέπεια στον χώρο εργασίας που προκαλείται από την ύπαρξη καμερών CCTV να επικαλύπτεται με τα δικαιώματα στην ιδιωτική ζωή και στην προστασία των δεδομένων. Τούτο δεν αποκλείει τη δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 31, παράγραφος 1, του Χάρτη σε μέτρα που επηρεάζουν την ιδιωτική ζωή στον χώρο εργασίας.
69.      Στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (στο εξής: ΕΔΔΑ) έχει αναγνωριστεί, σε ορισμένο βαθμό, το δικαίωμα στην αξιοπρέπεια στην εργασία ως κατηγορία του δικαιώματος στην ιδιωτική ζωή, το οποίο κατοχυρώνεται από το άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) (53). Υπό το πρίσμα αυτό, ορθώς η Ιταλική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι η εγκατάσταση βιντεοκαμερών συνιστά αφεαυτής επέμβαση στο δικαίωμα του εργαζομένου σε συνθήκες εργασίας συνάδουσες με την αξιοπρέπειά του και, ως εκ τούτου, πρέπει να υποβληθεί σε έλεγχο αναλογικότητας σε συνάρτηση με έναν θεμιτό σκοπό (54).
70.      Τέλος, και αντιθέτως προς ό,τι εξέθεσε η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, προκειμένου να κριθεί αν έχει εν τέλει εφαρμογή το άρθρο 31, παράγραφος 1, του Χάρτη, δεν ασκεί επιρροή το αν ο προσβαλλόμενος κανονισμός προβλέπει ειδικά νομικούς και τεχνικούς περιορισμούς στην εν λόγω επιτήρηση. Όπως και σε σχέση με την προβαλλόμενη επέμβαση στα άρθρα 7 και 8 του Χάρτη, τα στοιχεία αυτά εισέρχονται στην ανάλυση του Δικαστηρίου μόνον κατά την εκτίμηση της αναλογικότητας των περιορισμών του εν λόγω δικαιώματος. Ωστόσο, δεν περιορίζουν το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 31, παράγραφος 1, του Χάρτη.
71.      Ως εκ τούτου, προτείνω στο Δικαστήριο να κρίνει ότι το επίμαχο μέτρο συνιστά επέμβαση που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 31, παράγραφος 1, του Χάρτη.
3.      Αναλογικότητα
72.      Έχοντας καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το επίμαχο μέτρο εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των άρθρων 7, 8 και 31 του Χάρτη, καθόσον επεμβαίνει στα εκεί αναγνωριζόμενα δικαιώματα, θα εξετάσω ακολούθως την αναλογικότητα του μέτρου αυτού.
Θεμιτός σκοπός
73.      Η επέμβαση σε θεμελιώδες δικαίωμα μπορεί να δικαιολογηθεί με την αιτιολογία ότι επιδιώκει θεμιτό σκοπό κατά τρόπο αναλογικό. Επομένως, το πρώτο ζήτημα που πρέπει να εξετάσει το Δικαστήριο είναι αν το επίμαχο μέτρο επιδιώκει σκοπό ο οποίος μπορεί να αναγνωριστεί ως θεμιτός.
74.      Όπως διευκρινίζεται στις αιτιολογικές σκέψεις του προσβαλλόμενου κανονισμού, ο νομοθέτης της Ένωσης έκρινε ότι για την επιτυχή εφαρμογή της ΚΑΠ στο σύνολό της, καθώς και για την αποτελεσματικότητα της υποχρέωσης εκφόρτωσης εντός του συνολικού αυτού πλαισίου, απαιτείται, μεταξύ άλλων, η εφαρμογή ενός αποτελεσματικού, αποδοτικού, σύγχρονου και διαφανούς συστήματος ελέγχου (55).
75.      Στην υπό κρίση υπόθεση, δεν αμφισβητείται ότι η υποχρέωση εκφόρτωσης, στο πλαίσιο της ΚΑΠ, και η ανάγκη διασφάλισης της αποτελεσματικής εφαρμογής της εν λόγω υποχρέωσης συνιστούν θεμιτό σκοπό (56).
76.      Ακόμη και η Ιταλική Δημοκρατία, η οποία αποτελεί τη διάδικο που έχει κινήσει την παρούσα διαδικασία, συμφωνεί ότι η εγκατάσταση καμερών βιντεοεπιτήρησης στα επίμαχα σκάφη αποβλέπει σε θεμιτό σκοπό: τον σκοπό της διασφάλισης της συμμόρφωσης με την υποχρέωση εκφόρτωσης, προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της ΚΑΠ.
77.      Επομένως, δεν υπάρχει κανένας λόγος για τον οποίο το Δικαστήριο να μην αποδεχθεί τον σκοπό αυτόν ως θεμιτό.
Καταλληλότητα
78.      Το κριτήριο της καταλληλότητας, ως επιμέρους σκέλος της εκτίμησης της αναλογικότητας, αφορά το κατά πόσον το επίμαχο μέτρο είναι πρόσφορο να επιτύχει τον επιδιωκόμενο σκοπό.
79.      Στην υπό κρίση υπόθεση, όσον αφορά τον θεμιτό σκοπό αυτόν καθεαυτόν, κανείς από τους διαδίκους δεν αμφισβητεί την καταλληλότητα της χρήσης συστημάτων REM, συμπεριλαμβανομένων καμερών CCTV, για την προαγωγή της συμμόρφωσης με την υποχρέωση εκφόρτωσης.
80.      Από τη δικογραφία προκύπτει ότι σε έκθεση του Ευρωπαϊκού Εκτελεστικού Οργανισμού για το Κλίμα, τις Υποδομές και το Περιβάλλον αναφέρεται ότι ο έλεγχος των απορρίψεων και του τιμήματος και η λεπτομερής παρακολούθηση κάθε αλιευτικής μετακίνησης συνιστούν ορισμένους από τους κύριους κινδύνους που απειλούν την εφαρμογή της υποχρέωσης εκφόρτωσης. Ως εκ τούτου, ο εν λόγω οργανισμός συνέστησε να επικεντρώνεται ο έλεγχος στη δραστηριότητα στη θάλασσα και όχι στον χρόνο της εκφόρτωσης (57).
81.      Επιπλέον, κατά την Εκτίμηση επιπτώσεων, η εγκατάσταση συστημάτων REM που περιλαμβάνουν κάμερες «φαίνεται ότι μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματικό μέσο για τη διασφάλιση του ελέγχου και της επιβολής της συμμόρφωσης με την υποχρέωση εκφόρτωσης, καθώς και για την αποτροπή των παράνομων απορρίψεων» (58).
82.      Επομένως, δεν υπάρχει λόγος να αμφιβάλλει το Δικαστήριο ως προς την καταλληλότητα της υποχρέωσης εγκατάστασης καμερών CCTV σε ορισμένα αλιευτικά σκάφη για την επίτευξη του σκοπού της μείωσης των ποσοτήτων αλιευμάτων που αλιεύονται αλλά δεν εκφορτώνονται: υπάρχει σαφέστατα επαρκής συνάφεια μεταξύ του εν λόγω συστήματος παρακολούθησης και της αποτελεσματικότητας της υποχρέωσης εκφόρτωσης (59).
83.      Συνεπώς, ορθώς ο νομοθέτης της Ένωσης έκρινε ότι η θέσπιση της υποχρέωσης εγκατάστασης των επίμαχων καμερών είναι κατάλληλη για την επίτευξη του εν προκειμένω επιδιωκόμενου σκοπού.
Αναγκαίος χαρακτήρας
84.      Ο κύριος ισχυρισμός της Ιταλικής Δημοκρατίας είναι ότι το επίμαχο μέτρο δεν είναι αναγκαίο.
85.      Κατά την εκτίμηση της αναλογικότητας, ένα μέτρο θεωρείται ότι δεν είναι αναγκαίο εφόσον υφίσταται εναλλακτικό μέτρο το οποίο, μολονότι είναι λιγότερο περιοριστικό (στην προκειμένη περίπτωση, όσον αφορά τα τρία επίμαχα θεμελιώδη δικαιώματα), μπορεί μολαταύτα να επιτύχει τον ίδιο νομοθετικό σκοπό.
86.      Κατά την Ιταλική Δημοκρατία, υφίσταται ένα λιγότερο περιοριστικό αλλά εξίσου αποτελεσματικό μέτρο: η χρήση ανθρώπινων παρατηρητών επί των επίμαχων αλιευτικών σκαφών. Κατά την εν λόγω διάδικο, το εν λόγω μέτρο μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικό ακόμη και από την εγκατάσταση καμερών CCTV, δεδομένου ότι ένας παρατηρητής θα μπορούσε να αλληλεπιδρά με τους εργαζομένους και να αποτρέπει εξαρχής πιθανές παραβάσεις της υποχρέωσης εκφόρτωσης, ενώ με τη χρήση βιντεοεπιτήρησης μπορεί μόνο να ελέγχεται η συμμόρφωση με την υποχρέωση εκφόρτωσης μετά την τέλεση των δραστηριοτήτων. Επιπλέον, όπως εξηγεί η Ιταλική Δημοκρατία, οι δαπάνες τις οποίες συνεπάγεται η χρήση και η εκμετάλλευση εξοπλισμού βιντεοεπιτήρησης δεν ελήφθησαν επαρκώς υπόψη κατά την έκδοση του προσβαλλόμενου κανονισμού.
87.      Στο πλαίσιο ενός αυστηρού ελέγχου αναλογικότητας, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει το Συμβούλιο, το βάρος απόδειξης της απουσίας εναλλακτικών μέτρων για την επίτευξη των ίδιων αποτελεσμάτων φέρει, κατ’ αρχήν, ο νομοθέτης της Ένωσης. Με άλλα λόγια, δεν εναπόκειται στην Ιταλική Δημοκρατία να αντικρούσει τον αναγκαίο χαρακτήρα των μέσων που επέλεξε ο νομοθέτης της Ένωσης, αλλά στον νομοθέτη της Ένωσης να αποδείξει την αναγκαίο χαρακτήρα των μέσων αυτών.
88.      Επομένως, ο νομοθέτης της Ένωσης πρέπει να αποδείξει ότι έλαβε υπόψη εναλλακτικά μέτρα και ότι έκρινε τελικώς ότι τα μέτρα αυτά δεν ήταν πρόσφορα να επιτύχουν το επιδιωκόμενο νομοθετικό αποτέλεσμα. Δεδομένου ότι η Ιταλική Δημοκρατία έχει προβάλει επιχειρήματα υπέρ της χρήσης παρατηρητών, αντί των συστημάτων REM, συμπεριλαμβανομένων των καμερών CCTV, εναπόκειται κατ’ ανάγκην στον νομοθέτη της Ένωσης να αντικρούσει τα επιχειρήματα αυτά, προκειμένου να αποδείξει τον νόμιμο χαρακτήρα της νομοθετικής επιλογής του παρά τον ισχυρισμό περί αδικαιολόγητης επέμβασης σε δικαιώματα που προστατεύονται από τον Χάρτη.
89.      Συναφώς, ο νομοθέτης της Ένωσης –ήτοι εν προκειμένω το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή– εξηγεί ότι η χρήση παρατηρητών ήταν πράγματι ένα από τα μέσα που εξετάστηκαν κατά τη διάρκεια της νομοθετικής διαδικασίας, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα της υποχρέωσης εκφόρτωσης (60). Αν μη τι άλλο, η χρήση της δυνατότητας αυτής υφίσταται στο δίκαιο της Ένωσης από το 2015 (61). Τούτου λεχθέντος, ο συμβιβασμός που επιτεύχθηκε από τα κράτη μέλη στο Συμβούλιο είχε ως αποτέλεσμα να προτιμηθεί η υποχρέωση χρήσης συστημάτων REM, συμπεριλαμβανομένων καμερών CCTV (62).
90.      Προς επίρρωση της επιλογής αυτής, το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή παραπέμπουν από κοινού στην Εκτίμηση επιπτώσεων, στην οποία εξηγούνται εκτενώς τα πλεονεκτήματα των καμερών παρακολούθησης και απορρίπτεται η χρήση παρατηρητών ως εξίσου αποτελεσματικού μέσου για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού (63).
91.      Το εν λόγω έγγραφο αναφέρει ότι «η δυνατότητα να απαιτηθεί η παρουσία παρατηρητών επί των σκαφών εξετάστηκε αρχικά, καθώς μπορεί να αποφέρει ορισμένα πλεονεκτήματα, μεταξύ των οποίων η προαγωγή της συμμόρφωσης με την υποχρέωση εκφόρτωσης στη θάλασσα και ο καθορισμός ενός πιο ευέλικτου μέτρου ελέγχου αντί των καμερών κλειστού κυκλώματος τηλεόρασης (CCTV), χωρίς δαπάνη αρχικού κεφαλαίου. Εντούτοις, η εναλλακτική αυτή λύση απορρίφθηκε για διάφορους λόγους: i) θα χρειαζόταν να απασχοληθεί πολύ μεγαλύτερος αριθμός παρατηρητών σε βάρδιες για να εξασφαλιστεί 24ωρη κάλυψη,
ii) τα μικρά αλιευτικά σκάφη δεν θα είχαν επαρκή χώρο για να φιλοξενούν παρατηρητές, ιδίως κατά τη διάρκεια μεγάλων μετακινήσεων, iii) το κόστος που θα συνεπαγόταν η απασχόληση παρατηρητών σε πολλά αλιευτικά σκάφη θα ήταν δυσανάλογο σε σχέση με τα αποτελέσματα που θα μπορούσαν να επιτευχθούν (π.χ. η ανάγκη να είναι δύο παρατηρητές σε εγρήγορση καθ’ όλη τη διάρκεια των αλιευτικών δραστηριοτήτων μπορεί να συνεπάγεται δαπάνη άνω των 2 000 ευρώ την ημέρα· μέσο κόστος του προγράμματος παρατηρητών της NAFO 5 000 ευρώ/μήνα ανά παρατηρητή), και iv) ενώ αναγνωρίζεται η σκοπιμότητα των δαπανών που προκύπτουν από την απασχόληση παρατηρητών μόνο σε σκάφη που θεωρούνται υψηλού κινδύνου για μη συμμόρφωση, η επιλογή αυτή θα οδηγούσε σε δυσανάλογη διαφορά σε σχέση με τον έλεγχο των άλλων σκαφών, η οποία θα ήταν δύσκολο να δικαιολογηθεί» (64).
92.      Επιπλέον, το Κοινοβούλιο εξηγεί ότι ο διαρκής και συστηματικός χαρακτήρας των συστημάτων REM, συμπεριλαμβανομένων των καμερών CCTV, δεν μπορεί να αντισταθμιστεί από την παρουσία παρατηρητών επί του σκάφους, δεδομένου ότι οι παρατηρητές αυτοί δεν μπορούν να διασφαλίσουν τη συνεχή επιτήρηση όλων των πτυχών του εν λόγω σκάφους (65).
93.      Ωστόσο, συναφώς, η Ιταλική Δημοκρατία υποστηρίζει κατ’ ουσίαν ότι η εγκατάσταση καμερών CCTV ενέχει συστημικό κίνδυνο έκθεσης σε βιντεοσκόπηση και, ως εκ τούτου, συνιστά πιο παρεμβατικό μέτρο, ως προς τα άρθρα 7, 8 και 31 του Χάρτη, από
ό,τι οι ad hoc ή οι χρονικά οριοθετημένες καταγραφές.
94.      Ακόμη και αν τούτο ευσταθεί, ωστόσο, όπως εξήγησαν το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή, αν η λειτουργία των επίμαχων καμερών CCTV περιοριζόταν σε ορισμένες μόνο χρονικές περιόδους εντός της ημέρας, η απόρριψη των ανεπιθύμητων υδρόβιων πόρων, συμπεριλαμβανομένων των ιχθύων, θα πραγματοποιούνταν απλούστατα κατά το χρονικό διάστημα κατά το οποίο οι επίμαχες κάμερες θα ήταν εκτός λειτουργίας. Συνεπώς, οι ad hoc καταγραφές, ακόμη και αν είναι λιγότερο παρεμβατικές, δεν μπορούν να θεωρηθούν ως εξίσου αποτελεσματική εναλλακτική λύση.
95.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, φρονώ ότι από το ιστορικό θέσπισης της σχετικής με την υπόθεση νομοθεσίας, από τα έγγραφα που έχουν υποβληθεί στο Δικαστήριο και από τις εξηγήσεις των διαδίκων προκύπτει σαφώς ότι ο νομοθέτης της Ένωσης, αφενός, εξέτασε τα διάφορα μέσα που θα μπορούσαν να καταστήσουν δυνατή την επίτευξη του επιδιωκόμενου με αυτόν νομοθετικού σκοπού και, αφετέρου, στάθμισε την αποτελεσματικότητά τους υπό το πρίσμα του επιδιωκόμενου σκοπού, απορρίπτοντας όμως τελικώς τα εν λόγω εναλλακτικά μέσα ως λιγότερο πρόσφορα για την επίτευξη του επιδιωκόμενου με το επίμαχο μέτρο σκοπού.
96.      Ως εκ τούτου, κατά τη γνώμη μου, ο νομοθέτης της Ένωσης παρέθεσε επαρκή επιχειρήματα με τα οποία απέδειξε ότι η χρήση παρατηρητών δεν συνιστά εξίσου αποτελεσματικό μέσο για τον έλεγχο της συμμόρφωσης με την υποχρέωση εκφόρτωσης.
Η στάθμιση
97.      Στο τρίτο επίπεδο εκτίμησης της αναλογικότητας, το οποίο συχνά αποκαλείται «αναλογικότητα εν στενή εννοία» ή απλώς «στάθμιση», ο νομοθέτης της Ένωσης πρέπει να αποδείξει ότι οι αρνητικές συνέπειες που προκαλούνται από το επίμαχο μέτρο δεν είναι δυσανάλογες προς τα οφέλη που επιδιώκει να επιτύχει η νομοθεσία. Με άλλα λόγια, για το κριτήριο αυτό, το Δικαστήριο πρέπει να εξετάσει αν μέτρο το οποίο έχει αποδειχθεί αναγκαίο για την επίτευξη συγκεκριμένου θεμιτού σκοπού είναι μολαταύτα παράνομο, λόγω του υπερβολικά υψηλού «κόστους» για την επίτευξη του επιλεγέντος σκοπού (66).
98.      Όταν η αμφισβήτηση του κύρους νομοθετικού μέτρου αφορά επέμβαση σε δικαιώματα που προστατεύονται από τον Χάρτη, περίπτωση στην οποία απαιτείται, όπως εξήγησα ανωτέρω, αυστηρή εξέταση από το Δικαστήριο, ο έλεγχος του εν λόγω μέτρου μέσω στάθμισης είναι αναγκαίος ακόμη και όταν δεν υφίσταται άλλη λιγότερο περιοριστική εναλλακτική λύση (67).
99.      Στο πλαίσιο της στάθμισης αυτής, το Δικαστήριο πρέπει, μεταξύ άλλων, να λαμβάνει υπόψη, αφενός, τη σοβαρότητα της επέμβασης στα επίμαχα θεμελιώδη δικαιώματα και, αφετέρου, τη σημασία του σκοπού που επιδιώκεται με το μέτρο (68).
100. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης, η εκτίμηση της αναλογικότητας συνίσταται σε μια στάθμιση μεταξύ, αφενός, των αρνητικών συνεπειών του επίμαχου μέτρου επί των επίμαχων θεμελιωδών δικαιωμάτων και, αφετέρου, του οφέλους που θα προκύψει από τον αποτελεσματικό έλεγχο της συμμόρφωσης με την υποχρέωση εκφόρτωσης.
101. Το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή ορθώς επισήμαναν συναφώς ότι κατά την εκτίμηση της αναλογικότητας του επίμαχου μέτρου, πρέπει να ληφθεί υπόψη ο συνολικός σχεδιασμός του. Επομένως, κρίσιμο δεν είναι μόνον το ότι ο νομοθέτης της Ένωσης επέλεξε τη χρήση συστημάτων REM, συμπεριλαμβανομένων καμερών CCTV, αλλά και το ότι προέβλεψε τη χρήση τους κατά τρόπο που να ελαχιστοποιεί το επίπεδο επέμβασης στα επίμαχα δικαιώματα του Χάρτη (69).
102. Όσον αφορά το πρώτο σκέλος της στάθμισης, το οποίο αφορά τις αρνητικές συνέπειες του επίμαχου μέτρου, το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή επισημαίνουν διάφορα μέτρα που αποσκοπούν στην άμβλυνση της έκτασης της επέμβασης στα δικαιώματα που προστατεύονται από τα άρθρα 7, 8 και 31, παράγραφος 1, του Χάρτη.
103. Πρώτον, επισημαίνουν ότι η υποχρέωση εγκατάστασης καμερών CCTV περιορίζεται στα αλιευτικά σκάφη συνολικού μήκους 18 μέτρων και άνω, και επομένως μόνο στα σκάφη που πληρούν τις εν λόγω προδιαγραφές, τα οποία παρουσιάζουν υψηλό κίνδυνο μη συμμόρφωσης με την υποχρέωση εκφόρτωσης (70).
104. Δεύτερον, επισημαίνουν ότι οι εν λόγω κάμερες πρέπει να είναι εγκατεστημένες κατά τρόπον ώστε να καταγράφονται μόνον τα εργαλεία και τα μέρη του σκάφους στα οποία τοποθετούνται, υποβάλλονται σε επεξεργασία και αποθηκεύονται τα αλιευτικά προϊόντα, καθώς και οι χώροι στους οποίους ενδέχεται να απορριφθούν (71). Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, το Συμβούλιο διευκρίνισε περαιτέρω ότι υψηλότερος βαθμός ακρίβειας (στο νομοθετικό κείμενο) όσον αφορά τον τόπο εγκατάστασης των εν λόγω καμερών δεν ήταν δυνατός, δεδομένου ότι ο ακριβής τόπος άσκησης των εν λόγω δραστηριοτήτων διαφέρει από σκάφος σε σκάφος.
105. Τρίτον, τα τρία θεσμικά όργανα υπογραμμίζουν ότι μόνον ο πλοίαρχος του οικείου αλιευτικού σκάφους και οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών σημαίας και των παράκτιων κρατών μελών που είναι υπεύθυνα για τον έλεγχο της αλιείας είναι σε θέση να έχουν πρόσβαση στις καταγραφές των εν λόγω καμερών και ότι η πρόσβαση αυτή πρέπει να πραγματοποιείται σύμφωνα με τους κανόνες για την προστασία των δεδομένων.
106. Τέταρτον, προβλέπεται η θέσπιση επιπλέον κανόνων σχετικά με την αποθήκευση, την ανταλλαγή και την πρόσβαση στα συστήματα REM (72).
107. Πέμπτον, τα θεσμικά όργανα υπογραμμίζουν ότι ο προσβαλλόμενος κανονισμός υποχρεώνει την Επιτροπή να προβλέψει, και τις αρμόδιες αρχές να εφαρμόσουν, μέτρα που θα συνεπάγονται την ανωνυμοποίηση κάθε προσώπου το οποίο μπορεί να ταυτοποιηθεί στις μαγνητοσκοπήσεις που πραγματοποιούνται από κάμερα CCTV «το συντομότερο δυνατόν» (73). Επομένως, δεν υφίσταται, κατ’ αρχήν, καμία περίοδος διατήρησης των δεδομένων η οποία καθιστά δυνατή την ταυτοποίηση προσώπων (74).
108. Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης επιδίωξε να θεσπίσει μέτρα για την ελαχιστοποίηση της επέμβασης στα διακυβευόμενα θεμελιώδη δικαιώματα την οποία συνεπάγεται η εγκατάσταση καμερών CCTV.
109. Συνεπώς, κατά τη στάθμιση των αρνητικών συνεπειών που απορρέουν από τα εν λόγω μέτρα με τα οφέλη τους, μειώνεται η βαρύτητα της αρνητικής πλευράς.
110. Όσον αφορά την πλευρά της εν λόγω στάθμισης που αφορά τα οφέλη, τα θεσμικά όργανα υπενθυμίζουν, πρώτον, ότι το σύστημα που έχει θεσπίσει ο νομοθέτης της Ένωσης αποβλέπει στον έλεγχο της συμμόρφωσης με την υποχρέωση εκφόρτωσης και όχι στην ταυτοποίηση ή τον έλεγχο των επιμέρους ατόμων.
111. Δεύτερον, τα επίμαχα μέτρα τέθηκαν σε εφαρμογή ύστερα από πολλά έτη σημαντικής υποβάθμισης των ιχθυαποθεμάτων και ενώ άλλα μέτρα, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας χρησιμοποίησης παρατηρητών, δεν μπορούσαν να διασφαλίσουν τη βιώσιμη χρήση των αλιευτικών πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
112. Τρίτον, και σημαντικότερο, το εν λόγω σύστημα αποβλέπει στον αναγνωρισμένο και σημαντικό σκοπό να διασφαλιστεί ότι η εκμετάλλευση των έμβιων υδρόβιων πόρων, συμπεριλαμβανομένων των ιχθύων, θα πραγματοποιείται κατά τρόπο που διασφαλίζει βιώσιμες οικονομικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνθήκες. Συναφώς, η Επιτροπή εξήγησε, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι η γνώση της πραγματικής ποσότητας αλιευόμενων ιχθύων είναι απαραίτητη για τον καθορισμό των μέσων και των κανόνων βάσει των οποίων ένας αλιευτικός στόλος ασκεί αλιευτικές δραστηριότητες (75). Ειδάλλως, ο εσφαλμένος καθορισμός των εν λόγω μέσων και κανόνων, συμπεριλαμβανομένων των αλιευτικών ποσοστώσεων, μπορεί να έχει ως συνέπεια την υπεραλίευση και, εν τέλει, την εξαφάνιση ορισμένων ειδών ιχθύων.
113. Αντιθέτως προς ό,τι υποστηρίζει η Ιταλική Δημοκρατία, φρονώ ότι ο νομοθετικός σκοπός τον οποίο επιδίωξε να επιτύχει ο νομοθέτης της Ένωσης με τον αποτελεσματικό έλεγχο της συμμόρφωσης με την υποχρέωση εκφόρτωσης έχει μεγάλη σημασία όχι μόνο για την αλιευτική πολιτική της Ένωσης, αλλά και για τους οικονομικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς σκοπούς της πολιτικής αυτής καθώς και άλλων πολιτικών της Ένωσης.
114. Ως εκ τούτου, το όφελος που αναμένεται από την εγκατάσταση των συστημάτων REM, συμπεριλαμβανομένων των συσκευών CCTV, είναι σημαντικό και βαραίνει σημαντικά υπέρ της θετικής πλευράς της στάθμισής μας.
115. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, οι επεμβάσεις στα προστατευόμενα από τα άρθρα 7, 8 και 31 του Χάρτη δικαιώματα μέσω της χρήσης συστημάτων REM, όπως αυτά προβλέπονται, αλλά και ταυτόχρονα περιορίζονται, από το επίμαχο μέτρο, δεν είναι δυσανάλογες προς το όφελος που επιδιώκει να αποκομίσει ο προσβαλλόμενος κανονισμός.
116. Για τους ανωτέρω λόγους, φρονώ ότι ο νομοθέτης της Ένωσης τήρησε το άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη, σταθμίζοντας προσηκόντως μεταξύ του επιδιωκόμενου με τον προσβαλλόμενο κανονισμό σκοπού και της δυνατότητας περιορισμού των άρθρων 7, 8 και 31 του Χάρτη από την εν λόγω πράξη.
117. Κατά συνέπεια, φρονώ ότι το Δικαστήριο πρέπει να απορρίψει τον πρώτο λόγο ακυρώσεως της Ιταλικής Δημοκρατίας.
IV.    Πρόταση
118. Προτείνω στο Δικαστήριο να απορρίψει τον πρώτο λόγο ακυρώσεως της Ιταλικής Δημοκρατίας.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
2      Κατά μια εκτίμηση που πραγματοποιήθηκε το 2013, 1,7 εκατομμύρια τόνοι ιχθύων και άλλων θαλάσσιων ζώων απορρίπτονταν ετησίως στο πλαίσιο των αλιευτικών δραστηριοτήτων της Ένωσης. Βλ. ClientEarth κ.λπ., «Joint NGO priorities on the revision of the EU Fisheries Control System», Οκτώβριος 2018, διαθέσιμο
στη
διεύθυνση: https://awsassets.panda.org/downloads/joint_ngo_position_paper_on_the_revision_of_the_eu_fisheries_control_system___october_2018.pdf.
3      Βλ. Βιβλιοθήκη
του
Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου, «Discarding fish under the Common Fisheries Policy: Towards an end to mandated waste», ενημερωτικό
δελτίο «Library Briefing», 13 Μαΐου 2013, 130436REV1, σ. 2, όπου
διευκρινίζεται
ότι «οι
περισσότεροι
ιχθύες, ιδίως
τα
στρογγυλόψαρα, τη
στιγμή
που
επιστρέφονται
στη
θάλασσα, έχουν
συνήθως
ήδη
αποβιώσει
ή
έχουν
αρχίσει
να
αποβιώνουν. Τα καρκινοειδή ή τα οστρακοειδή, καθώς και ορισμένα είδη καρχαριών ή πλατύψαρων, μπορεί να έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να επιστραφούν εν ζωή, αλλά η εκτίμηση της πραγματικής μακροπρόθεσμης επιβίωσής τους είναι πολύ δύσκολη. Τούτο έχει άμεσο αντίκτυπο στα σχετικά αποθέματα».
4      Κανονισμός (ΕΕ) 1380/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2013, σχετικά με την Κοινή Αλιευτική Πολιτική, την τροποποίηση των κανονισμών του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1954/2003 και (ΕΚ) αριθ. 1224/2009 και την κατάργηση των κανονισμών του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 2371/2002 και (ΕΚ) αριθ. 639/2004 και της απόφασης 2004/585/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2013, L 354, σ. 22) (στο εξής: κανονισμός για την ΚΑΠ).
5      Το άρθρο 15, παράγραφος 1, του κανονισμού για την ΚΑΠ, με το οποίο θεσπίζεται η υποχρέωση εκφόρτωσης, έχει ως εξής: «Όλα τα αλιεύματα τα οποία υπόκεινται σε όρια και στη Μεσόγειο τα αλιεύματα για τα οποία προβλέπονται ελάχιστα μεγέθη […] μεταφέρονται και διατηρούνται επί των αλιευτικών σκαφών, καταγράφονται, εκφορτώνονται και καταλογίζονται στις ποσοστώσεις [...]».
6      Όπως προκύπτει από την προφορική κατάθεση του Samuel Stone, επικεφαλής του τμήματος αλιείας και υδατοκαλλιέργειας της UK Marine Conservations Society, ενώπιον της UK House of Lords Select Committee on the European Union (ειδικής επιτροπής της Βουλής των Λόρδων του Ηνωμένου Βασιλείου για την Ευρωπαϊκή Ένωση) (5 Δεκεμβρίου 2018), διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://data.parliament.uk/writtenevidence/committeeevidence.svc/evidencedocument/eu-energy-and-environment-subcommittee/implementation-and-enforcement-of-the-eu-landing-obligation/oral/93810.html.
7      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Νοεμβρίου 2023, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1224/2009 του Συμβουλίου, καθώς και για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 1967/2006 και (ΕΚ) αριθ. 1005/2008 του Συμβουλίου και των κανονισμών (ΕΕ) 2016/1139, (ΕΕ) 2017/2403 και (ΕΕ) 2019/473 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά τον έλεγχο της αλιείας (ΕΕ L 2023/2842).
8      Βλ. άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού
για την ΚΑΠ, στο οποίο απαριθμούνται οι στόχοι της ΚΑΠ.
9      Βλ. Ειδική έκθεση 7/2007 σχετικά με τα συστήματα ελέγχου, επιθεώρησης και επιβολής κυρώσεων που αφορούν τους κανόνες διατήρησης των κοινοτικών αλιευτικών πόρων, συνοδευόμενη από τις απαντήσεις της Επιτροπής (ΕΕ 2007, C 317, σ. 1). Το σύστημα που εξετάστηκε στην έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου ήταν το προβλεπόμενο από τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2241/87 του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 1987, για τη θέσπιση ορισμένων μέτρων ελέγχου για τις αλιευτικές δραστηριότητες (ΕΕ 1987, L 207, σ. 1) και
ο έλεγχος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι i) τα δεδομένα σχετικά με τα αλιεύματα δεν ήταν ούτε πλήρη ούτε αξιόπιστα, με τα πραγματικά επίπεδα αλιευμάτων να παραμένουν άγνωστα και με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η κατάλληλη εφαρμογή των ορίων για τα συνολικά επιτρεπόμενα αλιεύματα και τις ποσοστώσεις,
ii) οι υφιστάμενοι μηχανισμοί επιθεώρησης δεν διασφάλιζαν την αποτελεσματική ανίχνευση και την πρόληψη των παραβάσεων, iii) οι διαδικασίες που εφαρμόζονταν για την αντιμετώπιση των διαπιστωμένων παραβάσεων δεν διασφάλιζαν την παρακολούθηση ή την επιβολή (αποτρεπτικών) κυρώσεων, και iv) η πλεονάζουσα αλιευτική ικανότητα επιβάρυνε την κερδοφορία του αλιευτικού κλάδου και, σε ένα περιβάλλον μειωμένου
επιτρεπόμενου όγκου αλιευμάτων, ενθάρρυνε τη μη συμμόρφωση προς τους αλιευτικούς περιορισμούς.
10      Κανονισμός του Συμβουλίου, της 20ής Νοεμβρίου 2009, περί θεσπίσεως κοινοτικού συστήματος ελέγχου της τήρησης των κανόνων της κοινής αλιευτικής πολιτικής, τροποποιήσεως των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 847/96, (ΕΚ) αριθ. 2371/2002, (ΕΚ) αριθ. 811/2004, (ΕΚ) αριθ. 768/2005, (ΕΚ) αριθ. 2115/2005, (ΕΚ) αριθ. 2166/2005, (ΕΚ) αριθ. 388/2006, (ΕΚ) αριθ. 509/2007, (ΕΚ) αριθ. 676/2007, (ΕΚ) αριθ. 1098/2007, (ΕΚ) αριθ. 1300/2008, (ΕΚ) αριθ. 1342/2008 και καταργήσεως των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 2847/93, (ΕΚ) αριθ. 1627/94 και (ΕΚ) αριθ. 1966/2006 (ΕΕ 2009, L 343, σ. 1).
11      Πρβλ. Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, «EU fisheries control: more efforts needed», Special Report No. 08/2017, σημείο 3, διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://www.eca.europa.eu/Lists/ECADocuments/SR17_8/SR_FISHERIES_CONTROL_EN.pdf (στο εξής: Ειδική έκθεση 08/2017)
12      Κανονισμός (ΕΕ) 2015/812 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2015, για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 850/98, (ΕΚ) αριθ. 2187/2005, (ΕΚ) αριθ. 1967/2006, (ΕΚ) αριθ. 1098/2007, (ΕΚ) αριθ. 254/2002, (ΕΚ) αριθ. 2347/2002 και (ΕΚ) αριθ. 1224/2009 του Συμβουλίου, και των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1379/2013 και (ΕΕ) αριθ. 1380/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την υποχρέωση εκφόρτωσης, και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1434/98 του Συμβουλίου (ΕΕ 2015, L 133, σ. 1).
13      Ειδική έκθεση 08/2017, σημείο 95.
14      Ειδική έκθεση 08/2017, σημείο 99.
15      Βλ. ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2016, σχετικά με το πώς θα καταστούν ομοιόμορφοι οι έλεγχοι της αλιείας στην Ευρώπη [2015/2093(INI)] (ΕΕ 2018, C 215, σ. 143), αιτιολογική σκέψη H (σχετικά με τις αποκλίσεις των δεδομένων) και σημείο 33, στο οποίο εξηγείται ότι «είναι απαραίτητη η συλλογή, διαχείριση και χρήση δεδομένων καλής ποιότητας όσον αφορά την υποχρέωση εκφόρτωσης, για να ελέγχεται και να αξιολογείται κατά πόσον τηρείται πράγματι η υποχρέωση εκφόρτωσης και για να ευθυγραμμιστεί η συλλογή δεδομένων με τις απαιτήσεις που απορρέουν από την αναθεωρημένη (ΚΑΠ)». Βλ. επίσης σημείο 66 του εν λόγω ψηφίσματος, το οποίο «τονίζει τη σημασία των ηλεκτρονικών τεχνολογιών (ηλεκτρονική αναφορά και συστήματα ηλεκτρονικής παρακολούθησης) που αντιπροσωπεύουν ένα δυνητικά αποδοτικό, από οικονομική άποψη, μέσο για τη διεύρυνση της παρακολούθησης των δραστηριοτήτων εν πλω».
16      Βλ. έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, «Εφαρμογή και αξιολόγηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1224/2009 περί θεσπίσεως ενωσιακού συστήματος ελέγχου της τήρησης των κανόνων της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής, όπως απαιτείται βάσει του άρθρου 118 REFIT, Αξιολόγηση των επιπτώσεων του κανονισμού για την αλιεία»
[COM(2017) 0192 final], στην οποία η Επιτροπή
κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το (τότε ισχύον) σύστημα δεν ήταν «απολύτως κατάλληλο για τον συγκεκριμένο σκοπό» και ότι τα ενδιαφερόμενα μέρη έκριναν αναγκαία «τη βελτίωση της προσαρμογής του συστήματος ελέγχου στη νέα [ΚΑΠ], ειδικότερα σε ό,τι αφορά την υποχρέωση εκφόρτωσης».
17      Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1224/2009 του Συμβουλίου, καθώς και για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 768/2005, (ΕΚ) αριθ. 1967/2006 και (ΕΚ) αριθ. 1005/2008 του Συμβουλίου και του κανονισμού αριθ. (ΕΕ) 2016/1139 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά τον έλεγχο της αλιείας [COM(2018) 368 final] (στο εξής: Πρόταση κανονισμού).
18      Βλ. Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής – περίληψη της εκτίμησης επιπτώσεων που συνοδεύει [την
Πρόταση κανονισμού] (SWD/2018/279 final) (στο εξής: Εκτίμηση επιπτώσεων).
19      Βλ. Εκτίμηση επιπτώσεων, σ. 9 και 15, και Πρόταση κανονισμού, σ. 3.
20      Βλ. άρθρο 13, παράγραφος 1, του κανονισμού για τον έλεγχο της αλιείας, όπως αντικαταστάθηκε από τον προσβαλλόμενο κανονισμό.
21      Χάριν πληρότητας, πρέπει να συμπληρώσω ότι το άρθρο 13, παράγραφοι 4 και 5, όπως αντικαταστάθηκε, παρέχει στα κράτη μέλη την εξουσία να επεκτείνουν τα προαναφερθέντα μέτρα σε σκάφη μήκους κάτω των 18 μέτρων ή να παρέχουν κίνητρα για την εθελοντική χρήση τέτοιων μέτρων από σκάφη που δεν υπόκεινται στην υποχρέωση χρήσης των συστημάτων REM, και ότι η παράγραφος 6 επιτρέπει στα κράτη μέλη, χωρίς όμως να τα υποχρεώνει, να προβλέπουν τη χρήση συστήματος REM για τον έλεγχο της συμμόρφωσης με άλλους κανόνες της ΚΑΠ. Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά δεν είναι κρίσιμα για την επίλυση της υπό κρίση υπόθεσης.
22      Με τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως, η Ιταλική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι το άρθρο 90 του κανονισμού για τον έλεγχο της αλιείας, το οποίο θεσπίστηκε με το άρθρο 1, παράγραφος 75, του προσβαλλόμενου κανονισμού, αντιβαίνει στο άρθρο 3, παράγραφος 3, ΣΕΕ, στα άρθρα 101 και 120 ΣΛΕΕ, και στο πρωτόκολλο 27 σχετικά με την εσωτερική αγορά και τον ανταγωνισμό. Κατ’ ουσίαν, η εν λόγω διάδικος θεωρεί ότι η καταλειπόμενη στα κράτη μέλη, με τις τροποποιήσεις που επέφερε το άρθρο 1, παράγραφος 75, του προσβαλλόμενου κανονισμού, εξουσία εκτιμήσεως ως προς το τι συνιστά «σοβαρές παραβάσεις» θα προκαλούσε στρέβλωση της εσωτερικής αγοράς, δεδομένου ότι οι εθνικές αρχές θα ευνοούσαν τα δικά τους σκάφη.
23      Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. σημείο 15 των παρουσών προτάσεων.
24      Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή διευκρίνισε ότι, μολονότι τα σκάφη του μήκους αυτού αντιπροσωπεύουν μόνον το 6,8 % του συνολικού αριθμού των αλιευτικών σκαφών της Ένωσης, ωστόσο ευθύνονται για το 70 % του συνόλου των αλιευμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
25      Στον τίτλο του πρώτου της λόγου ακυρώσεως, η Ιταλική Δημοκρατία αναφέρεται επίσης σε παράβαση του άρθρου 52, παράγραφοι 2, 3 και 4, του Χάρτη και του άρθρου 18 ΕΣΔΑ και των Θεμελιωδών Ελευθεριών. Ομοίως, προς το τέλος του δικογράφου της προσφυγής της, φαίνεται να θεωρεί ότι το επίμαχο μέτρο θέτει αδικαιολόγητα σε κίνδυνο την προστασία του επιχειρηματικού απορρήτου. Ωστόσο, η Ιταλική Δημοκρατία δεν εξήγησε, ούτε με τις γραπτές παρατηρήσεις της ούτε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, με ποιον ακριβώς τρόπο οι εν λόγω κανόνες επηρεάζονται από τις τροποποιήσεις που επέφερε το άρθρο 1, παράγραφος 10, του προσβαλλόμενου κανονισμού. Κατά συνέπεια, φρονώ ότι η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτη στο μέτρο που αφορά τα στοιχεία αυτά, λόγω μη πλήρωσης των απαιτήσεων σαφήνειας και ακρίβειας, όπως αυτές απορρέουν από το άρθρο 120, στοιχείο γʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. Πρβλ. απόφαση της 15ης Νοεμβρίου 2012, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑34/11, EU:C:2012:712, σκέψη 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
26      Συναφώς, η προσφεύγουσα μνημονεύει την απόφαση της 22ας Νοεμβρίου 2022, Luxembourg Business Registers (C‑37/20 και C‑601/20, EU:C:2022:912, σκέψη 66), στην οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι έπρεπε να εκτιμήσει «αν η απορρέουσα από την πρόσβαση αυτή επέμβαση στα δικαιώματα που κατοχυρώνονται στα άρθρα 7 και 8 του Χάρτη περιορίζεται στο απολύτως αναγκαίο».
27      Απόφαση της 30ής Απριλίου 2019, Ιταλία κατά Συμβουλίου (Αλιευτική ποσόστωση για τον ξιφία της Μεσογείου) (C‑611/17, EU:C:2019:332, σκέψη 56).
28      Το Δικαστήριο είχε την ευκαιρία να επιβεβαιώσει την ευρεία αυτή (νομοθετική) εξουσία εκτιμήσεως, μεταξύ άλλων, στους τομείς της κοινής γεωργικής πολιτικής (βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 7ης Σεπτεμβρίου 2006, Ισπανία κατά Συμβουλίου, C‑310/04, EU:C:2006:521, σκέψη 96 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), της εσωτερικής αγοράς (βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 2020, Πολωνία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, C‑626/18, EU:C:2020:1000, σκέψεις 96 έως 96 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία) και της κοινής πολιτικής μεταφορών [απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Λιθουανία κ.λπ. κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (Δέσμη μέτρων για την κινητικότητα), C‑541/20 έως C‑555/20, EU:C:2024:818, σκέψη 247 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
29      Απόφαση της 30ής Απριλίου 2019, Ιταλία κατά Συμβουλίου (Αλιευτική ποσόστωση για τον ξιφία της Μεσογείου) (C‑611/17, EU:C:2019:332, σκέψη 56).
30      Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 30ής Απριλίου 2019, Ιταλία κατά Συμβουλίου (Αλιευτική ποσόστωση για τον ξιφία της Μεσογείου) (C‑611/17, EU:C:2019:332, σκέψη 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
31      Βλ. απόφαση της 11ης Ιουλίου 1989, Schräder HS Kraftfutter (265/87, EU:C:1989:303, σκέψη 22), στην οποία διατυπώθηκε με σαφήνεια η εν λόγω αρχή για πρώτη φορά στον τομέα της κοινής γεωργικής πολιτικής και επαναλήφθηκε πλειστάκις στη συνέχεια (η υπογράμμιση δική μου)· βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 13ης Νοεμβρίου 1990, Fedesa κ.λπ. (C‑331/88, EU:C:1990:391, σκέψη 14) (στον τομέα της κοινής γεωργικής πολιτικής), και, πιο πρόσφατα, της 30ής Απριλίου 2019, Ιταλία κατά Συμβουλίου (Αλιευτική ποσόστωση για τον ξιφία της Μεσογείου) (C‑611/17, EU:C:2019:332, σκέψη 27 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία) (στον τομέα της ΚΑΠ).
32      Βλ. απόφαση της 12ης Ιουλίου 2001, Jippes κ.λπ. (C‑189/01, EU:C:2001:420, σκέψη 83), στην οποία το Δικαστήριο, για πρώτη φορά στον τομέα της κοινής γεωργικής πολιτικής, πρόσθεσε το στοιχείο αυτό για να εξηγήσει τον περιορισμό της δικής του εξουσίας δικαστικού ελέγχου. Η εν λόγω άποψη επαναλήφθηκε μεταγενέστερα σε υποθέσεις που αφορούσαν διαφόρους τομείς της νομοθετικής δραστηριότητας της Ένωσης, όπως την εσωτερική αγορά (βλ. απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 2020, Πολωνία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, C‑626/18, EU:C:2020:1000, σκέψη 95 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία) ή την κοινή πολιτική μεταφορών [βλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Λιθουανία κ.λπ. κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (Δέσμη μέτρων για την κινητικότητα), C‑541/20 έως C‑555/20, EU:C:2024:818, σκέψη 242 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
33      Πρβλ. απόφαση της 30ής Απριλίου 2019, Ιταλία κατά Συμβουλίου (Αλιευτική ποσόστωση για τον ξιφία της Μεσογείου) (C‑611/17, EU:C:2019:332, σκέψη 56).
34      Απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Λιθουανία κ.λπ. κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (Δέσμη μέτρων για την κινητικότητα) (C‑541/20 έως C‑555/20, EU:C:2024:818, σκέψη 243 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
35      Βλ., για παράδειγμα, αποφάσεις της 8ης Δεκεμβρίου 2020, Πολωνία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑626/18, EU:C:2020:1000, σκέψη 98 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 4ης Οκτωβρίου 2024, Λιθουανία κ.λπ. κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (Δέσμη μέτρων για την κινητικότητα) (C‑541/20 έως C‑555/20, EU:C:2024:818, σκέψη 243 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
36      Πρβλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Λιθουανία κ.λπ. κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (Δέσμη μέτρων για την κινητικότητα) (C‑541/20 έως C‑555/20, EU:C:2024:818, σκέψεις 218 και 244 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
37      Πρβλ. Αιμιλίου, Ν., The principle of proportionality in European law: a comparative study,
Kluwer Law International, Χάγη, 1996, σ. 172, ο οποίος υποστηρίζει ότι «η απειλή σε βάρος θεμελιωδών δικαιωμάτων ή ελευθεριών δικαιολογεί αυστηρότερο επίπεδο εξέτασης» της αναλογικότητας της επίμαχης δράσης.
38      Βλ., συναφώς, προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Ν. Αιμιλίου στην υπόθεση Nordic Info (C‑128/22, EU:C:2023:645, σημείο 120), στις οποίες υπογραμμίζει ότι, σε γενικές γραμμές, αν και όχι πάντοτε, στη νομολογία του στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας το Δικαστήριο προβαίνει μόνο σε εκτίμηση της καταλληλότητας και του αναγκαίου χαρακτήρα του επίμαχου μέτρου, ενώ στην περίπτωση της εκτίμησης θεμελιωδών δικαιωμάτων
το Δικαστήριο προβαίνει κατά κανόνα επίσης σε εκτίμηση της «stricto sensu» αναλογικότητας ενός μέτρου.
39      Επισημαίνω ότι η νομολογία μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι καθιερώνει μια ιεράρχηση μεταξύ των θεμελιωδών δικαιωμάτων που προστατεύονται από τον Χάρτη, ανάλογα με τη σημασία τους και τη δυνατότητα να αποτελέσουν αντικείμενο επέμβασης, και ότι μόνον ο περιορισμός των «σημαντικότερων» δικαιωμάτων απαιτεί αυστηρό έλεγχο εκ μέρους του Δικαστηρίου (πρβλ. απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2025, Slagelse Almennyttige Boligselskab, Afdeling Schackenborgvænge, C‑417/23, EU:C:2025:1017, σκέψη 171 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, στην οποία το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι «όσο μεγαλύτερη είναι η σημασία του επίμαχου δικαιώματος για τη διασφάλιση στον ενδιαφερόμενο της πραγματικής άσκησης των θεμελιωδών ή “προσωπικών” δικαιωμάτων που του αναγνωρίζονται, τόσο μικρότερο είναι το περιθώριο εκτίμησης» που καταλείπεται στις αρχές). Χωρίς να είναι αναγκαίο στην υπό κρίση υπόθεση να διατυπωθεί άποψη επί του ζητήματος αν υφίσταται ιεραρχία μεταξύ των θεμελιωδών δικαιωμάτων, αρκεί η επισήμανση ότι το Δικαστήριο έχει ήδη επιβεβαιώσει ότι ο δικαστικός έλεγχος των προβαλλόμενων επεμβάσεων στο δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή και στην προστασία των δεδομένων απαιτεί αυστηρό έλεγχο.
40      Πρβλ. απόφαση της 8ης Απριλίου 2014, Digital Rights Ireland κ.λπ. (C‑293/12 και C‑594/12, EU:C:2014:238), και ιδίως τη σκέψη 48 αυτής, στην οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι, «λαμβανομένου υπόψη, αφενός, της σημασίας που έχει η προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα υπό το πρίσμα του θεμελιώδους δικαιώματος του σεβασμού της ιδιωτικής ζωής και, αφετέρου, της εκτάσεως και της σοβαρότητας της παρεμβάσεως στο εν λόγω δικαίωμα που συνεπάγεται η οδηγία 2006/24, η εξουσία εκτιμήσεως του νομοθέτη της Ένωσης είναι περιορισμένη, οπότε επιβάλλεται η διενέργεια ενός αυστηρού ελέγχου».
41      Απόφαση της 22ας Νοεμβρίου 2022 (C‑37/20 και C‑601/20, EU:C:2022:912).
42      Κατά τη γνώμη μου, ο αυστηρός έλεγχος εκ μέρους του Δικαστηρίου καθίσταται αναγκαίος από το γεγονός ότι υφίσταται επέμβαση σε (ορισμένα) θεμελιώδη δικαιώματα, και όχι από τη σοβαρότητα της επέμβασης αυτής. Ωστόσο, η κρίση που διατυπώνεται στη σκέψη 48 της απόφασης της 8ης Απριλίου 2014, Digital Rights Ireland (C‑293/12 και C‑594/12, EU:C:2014:238), η οποία παρατίθεται στην υποσημείωση 40 των παρουσών προτάσεων, θα μπορούσε να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι αυστηρός έλεγχος είναι απαραίτητος μόνο σε περίπτωση σοβαρής επέμβασης στο επίμαχο δικαίωμα (εν προκειμένω, στο δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή). Κατά τη γνώμη μου, όμως, το γεγονός ότι η επέμβαση δεν είναι σοβαρή μπορεί να είναι ενδεχομένως κρίσιμο για να συναχθεί το συμπέρασμα ότι ένα νομοθετικό μέτρο είναι αναλογικό υπό στενή έννοια (τρίτο επίπεδο), αλλά δεν είναι κρίσιμο για το Δικαστήριο όταν αποφασίζει αν θα παραμείνει στο πρώτο επίπεδο εκτίμησης της αναλογικότητας, ήτοι όταν εξετάζει αν το επίμαχο μέτρο είναι προδήλως ακατάλληλο. Τούτο φρονώ ότι προκύπτει σαφώς από τον τρόπο με τον οποίο το Δικαστήριο προέβη στην εκτίμηση της αναλογικότητας στις αποφάσεις της 21ης Μαρτίου 2024, Landeshauptstadt Wiesbaden (C‑61/22, EU:C:2024:251, ιδίως σκέψεις 106 έως 124), και της 18ης Δεκεμβρίου 2025, Slagelse Almennyttige Boligselskab, Afdeling Schackenborgvænge (C‑417/23, EU:C:2025:1017, σκέψη 168 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
43      Η εν λόγω απαίτηση ύπαρξης συνάφειας μεταξύ του προβαλλόμενου περιορισμού ενός θεμελιώδους δικαιώματος και των αποτελεσμάτων του επίμαχου μέτρου δεν απαντά μόνο στο δίκαιο της Ένωσης. Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση του US Supreme Court (Ανωτάτου Δικαστηρίου των Ηνωμένων Πολιτειών) στην υπόθεση Arcara κατά Cloud Books, Inc., 478 U.S. 697 (1986), σ. 705 (με την οποία κρίθηκε ότι δεν υπήρχε επαρκής συνάφεια μεταξύ μιας αμφισβήτησης της Πρώτης Τροποποίησης, η οποία θα απαιτούσε αυστηρό έλεγχο από τα αμερικανικά δικαστήρια, και του κλεισίματος ενός βιβλιοπωλείου με την αιτιολογία της χρησιμοποίησης του χώρου για πορνεία).
44      Μολονότι η Ιταλική Δημοκρατία αναφέρει ότι το επίμαχο μέτρο είναι «προδήλως» δυσανάλογο, διευκρινίζει επίσης ότι δεν θεωρεί ότι εν προκειμένω πρέπει να εφαρμοστεί ένα τέτοιο ελαστικότερο επίπεδο ελέγχου.
45      Βλ., όσον αφορά τη δυνατότητα εφαρμογής του δικαιώματος στην ιδιωτική και οικογενειακή ζωή στην εργασία, απόφαση του ΕΔΔΑ της 17ης Οκτωβρίου 2019, López Ribalda and Others v. Spain (CE:ECHR:2019:1017JUD000187413, § 89 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία) (στην οποία αναφέρεται ότι «η εικόνα ενός ατόμου αποτελεί μία από τις κύριες ιδιότητες της προσωπικότητάς του, διότι αποκαλύπτει τα μοναδικά χαρακτηριστικά του προσώπου και το διακρίνει από τα άλλα άτομα του κύκλου του»).
46      Βλ., συναφώς, αιτιολογική σκέψη 106 του προσβαλλόμενου κανονισμού, η οποία διευκρινίζει ότι το σύστημα που θεσπίζεται με τον εν λόγω κανονισμό τηρεί τις αρχές της ιδιωτικής ζωής ήδη από τον σχεδιασμό και εξ ορισμού.
47      Βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 17ης Οκτωβρίου 2019, López Ribalda and Others v. Spain (CE:ECHR:2019:1017JUD000187413, § 89 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), στην οποία διευκρινίζεται ότι «το δικαίωμα κάθε ατόμου στην προστασία της εικόνας του αποτελεί ένα από τα ουσιώδη στοιχεία της προσωπικής ανάπτυξης και προϋποθέτει το δικαίωμα ελέγχου της χρήσης της εικόνας αυτής. Μολονότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, το δικαίωμα ελέγχου μιας τέτοιας χρήσης συνίσταται στη δυνατότητα ενός ατόμου να αρνείται τη δημοσίευση της εικόνας του, ωστόσο εμπερικλείει επιπλέον το δικαίωμα του ατόμου να αντιτάσσεται στην καταγραφή, τη διατήρηση και την αναπαραγωγή της εικόνας από άλλο άτομο».
48      Πράγματι, μολονότι η αιτιολογική σκέψη 24 του προσβαλλόμενου κανονισμού υπογραμμίζει ότι «[η] δυνατότητα ταυτοποίησης μεμονωμένων προσώπων στο μαγνητοσκοπημένο υλικό θα πρέπει να περιορίζεται στο μέτρο του δυνατού και, όπου είναι αναγκαίο, τα δεδομένα θα πρέπει να ανωνυμοποιούνται», από τα ίδια αυτά τα δύο στοιχεία συνάγεται ότι εξακολουθεί να υφίσταται πεδίο ταυτοποίησης των προσώπων που επιβαίνουν στα οικεία αλιευτικά σκάφη. Βλ.
επίσης Υπουργείο Τροφίμων, Γεωργίας και Αλιείας της Δανίας, Δανική Υπηρεσία Αλιείας, «Electronic monitoring in the Danish Kattegat (3AS) Nephrops fishery» (Οκτώβριος 2023) (στο εξής: έκθεση της Δανικής Υπηρεσίας Αλιείας), σ. 24, η οποία προσαρτήθηκε από την Επιτροπή στο υπόμνημά της παρεμβάσεως και στην οποία η εν λόγω υπηρεσία εξηγεί ότι «δεν μπορεί να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να περιληφθούν οι αλιείς στο πεδίο της οπτικής γωνίας των καμερών, για παράδειγμα αν γείρουν πάνω από τη ζώνη διαλογής κατά την επεξεργασία των αλιευμάτων».
49      ΕΕ 2007, C 303, σ. 17.
50      Κατά τις επεξηγήσεις σχετικά με τον Χάρτη, το εν λόγω στοιχείο «εμπνέεται» από το άρθρο 26 του αναθεωρημένου Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη (ETS αριθ. 163). Η διάταξη αυτή ορίζει ότι «[μ]ε σκοπό τη διασφάλιση της αποτελεσματικής άσκησης του δικαιώματος των εργαζομένων στην προστασία της αξιοπρέπειας στην εργασία, τα Μέρη αναλαμβάνουν, σε διαβούλευση με τις οργανώσεις εργοδοτών και εργαζομένων: 1. να προάγουν την ευαισθητοποίηση, την ενημέρωση και την πρόληψη της σεξουαλικής παρενόχλησης στο χώρο εργασίας ή σε σχέση με την εργασία και να λαμβάνουν όλα τα κατάλληλα μέτρα για την προστασία των εργαζομένων από τέτοιου είδους συμπεριφορές· [και] 2. να προάγουν την ευαισθητοποίηση, την ενημέρωση και την πρόληψη επαναλαμβανόμενων επικριτικών ή σαφώς αρνητικών και προσβλητικών ενεργειών κατά μεμονωμένων εργαζομένων στο χώρο εργασίας ή σε σχέση με την εργασία και να λαμβάνουν όλα τα κατάλληλα μέτρα για την προστασία των εργαζομένων από τέτοιου είδους συμπεριφορές». Δύσκολα μπορεί να γίνει αντιληπτό, εφόσον η εν λόγω διάταξη ερμηνευθεί καλή τη πίστει και σύμφωνα με τη συνήθη έννοια των όρων της, όπως απαιτεί το άρθρο 31, παράγραφος 1, της Σύμβασης της Βιέννης περί του δικαίου των συνθηκών (Recueil des traités des Nations unies, τόμος 1155, σ. 331), πώς εμπίπτουν στη διάταξη αυτή τέτοιου είδους περιστάσεις όπως αυτές της υπό κρίση υπόθεσης. Βλ. επίσης, στο ίδιο πνεύμα, Jarass, D., «Article 31», σε Jarass, D., Charta der Grundrechte, C.H. Beck, Μόναχο, 2021, σ. 8, με παραπομπή σε άλλους σχολιαστές.
51      Βλ., για παράδειγμα, WWF, «Socio-Economic Impacts of the EU Common Fisheries Policy: An evaluation of the European Union fishing fleet and options for the future», 2021, σ. 25, διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://wwfeu.awsassets.panda.org/downloads/wwf_cfp_socio_economic_impact_study_2021.pdf, όπου το «μοντέλο διαμοιρασμού πληρώματος» χαρακτηρίζεται ως ακόμη κυρίαρχο στον αλιευτικό κλάδο της Ένωσης.
52      Βλ. Bogg, A., «Article 31 – Fair and Just Working Conditions», σε Peers, S., κ.ά. (επιμ.), The EU Charter of Fundamental Rights
– Α
commentary,
Hart Publishing, 2014, σημείο 31.07, ο οποίος υποστηρίζει, στο πνεύμα αυτό, ότι, κατά συνέπεια, το άρθρο 31 του Χάρτη «πρέπει να θεωρηθεί ως διάταξη με πολύ μεγάλο κανονιστικό βάρος και σημασία».
53      Βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 28ης Νοεμβρίου 2017, Antović and Mirković v. Montenegro (CE:ECHR:2017:1128JUD007083813, § 44), στην οποία κρίθηκε ότι η μη αφανής βιντεοεπιτήρηση στον χώρο εργασίας ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 8 ΕΣΔΑ, διότι επρόκειτο για «καταγραφή και δυνατότητα αναπαραγωγής της συμπεριφοράς ενός προσώπου στον χώρο εργασίας του, την οποία ο εργαζόμενος, δεσμευόμενος από τη σύμβαση εργασίας να παρέχει την εργασία του στον εν λόγω χώρο, δεν μπορεί να αποφύγει».
54      Βλ., συναφώς, γνωμοδότηση 4/2004 «σχετικά με την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα μέσω βιντεοεπιτήρησης» της «Ομάδας Εργασίας του άρθρου 29» [η οποία συστάθηκε σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 1, της οδηγίας 95/46/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 1995, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών (ΕΕ 1995, L 281, σ. 31)], στην οποία διευκρινίζεται ότι «πρέπει να επισημανθεί ότι τα συστήματα βιντεοεπιτήρησης που αποσκοπούν ευθέως στον έλεγχο, από απομακρυσμένη τοποθεσία, της ποιότητας και του όγκου των εργασιακών δραστηριοτήτων, και που συνεπώς συνεπάγονται την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στο πλαίσιο αυτό, δεν πρέπει κατά κανόνα να επιτρέπονται».
55      Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 1, 3 και 24 του προσβαλλόμενου κανονισμού. Βλ.
επίσης Εκτίμηση επιπτώσεων, σ. 18, όπου διευκρινίζεται ότι «εάν το τρέχον σύστημα ελέγχου δεν προσαρμοστεί στην αναθεωρημένη ΚΑΠ και δεν εκσυγχρονιστεί κατάλληλα, υπάρχει πολύ μεγάλος κίνδυνος να υπονομευθούν οι σκοποί της ίδιας της ΚΑΠ και ο ίδιος ο λόγος ύπαρξής της. Ειδικότερα, η υποχρέωση εκφόρτωσης που θεσπίστηκε με την αναθεωρημένη ΚΑΠ θα παραμείνει χωρίς κατάλληλα μέσα ελέγχου και χωρίς κατάλληλες διατάξεις. Εάν δεν διασφαλιστεί η συμμόρφωση με την ΚΑΠ, η διεθνής φήμη και αξιοπιστία της Ένωσης θα επηρεαστούν επίσης σε διμερή και πολυμερή φόρουμ».
56      Όσον αφορά τους σκοπούς της ΚΑΠ, βλ. απόφαση της 11ης Ιανουαρίου 2024, Friends of the Irish Environment (Αλιευτικές δυνατότητες άνω του μηδενός) (C‑330/22, EU:C:2024:19, σκέψεις 62 και 65).
57      Βλ. Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «Synthesis of the landing obligation measures and discard rates», EASME/EMFF/2018/011, 16 Ιουνίου 2021, σ. 52, όπου αναφέρεται ότι «οι κύριοι κίνδυνοι και οι κύριες προκλήσεις που συναρτώνται με την υποχρέωση εκφόρτωσης είναι να διασφαλιστεί ο έλεγχος των απορρίψεων στη θάλασσα, να διασφαλιστεί η λεπτομερής και ακριβής τεκμηρίωση όλων των αλιευτικών μετακινήσεων και να διασφαλιστεί η εφαρμογή των όρων και των ορίων που συναρτώνται με υψηλά ποσοστά επιβίωσης καθώς και των εξαιρέσεων de minimis. Οι κίνδυνοι αυτοί είναι δύσκολο να αμβλυνθούν μέσω παραδοσιακών ελέγχων, όπως με επιθεωρήσεις εν πλω. Μια από τις βασικές προκλήσεις είναι, επομένως, η ανάγκη για νέους ρυθμιστικούς μηχανισμούς και μηχανισμούς επιβολής, καθώς το επίκεντρο της παρακολούθησης και του ελέγχου μετατοπίζεται από τις δραστηριότητες εκφόρτωσης στις δραστηριότητες στη θάλασσα. […] Η μετατόπιση αυτή απαιτεί την 100 % παρακολούθηση των αλιευτικών πρακτικών και των πρακτικών απόρριψης γύρω από το σκάφος κατά τη διάρκεια της αλιείας, προκειμένου να εντοπίζεται τι αλιεύεται και να διαπιστώνεται εάν υπάρχουν απορρίψεις […]».
58      Βλ. Εκτίμηση επιπτώσεων, σ. 10.
59      Πρβλ. απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2025, Slagelse Almennyttige Boligselskab, Afdeling Schackenborgvænge (C‑417/23, EU:C:2025:1017, σκέψη 161 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), η οποία απαιτεί συνεκτικότητα μεταξύ ενός προσβαλλόμενου μέτρου και του προβαλλόμενου σκοπού του.
60      Βλ., για παράδειγμα, Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου, πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1224/2009 του Συμβουλίου, καθώς και για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 768/2005, (ΕΚ) αριθ. 1967/2006 και (ΕΚ) αριθ. 1005/2008 του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΕ) 2016/1139 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά τον έλεγχο της αλιείας, ST 15184/2/19 Rev 2 (5 Φεβρουαρίου 2020), ιδίως υποσημειώσεις 209 έως 211, όπου συνοψίζονται οι θέσεις των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένης της θέσης της Ιταλικής Δημοκρατίας σχετικά με τη χρήση παρατηρητών.
61      Βλ. άρθρο 73α του κανονισμού για τον έλεγχο της αλιείας, όπως προστέθηκε με τον κανονισμό 2015/812, το οποίο ορίζει ότι «[τ]α κράτη μέλη δύνανται να τοποθετούν παρατηρητές επί των αλιευτικών σκαφών που φέρουν τη σημαία τους για την παρακολούθηση τύπων αλιείας που [...] υπόκεινται στην υποχρέωση εκφόρτωσης».
62      Βλ. Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου, πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1224/2009 του Συμβουλίου, καθώς και για την τροποποίηση των κανονισμών του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 768/2005, (ΕΚ) αριθ. 1967/2006, (ΕΚ) αριθ. 1005/2008 και του κανονισμού (ΕΕ) 2016/1139 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά τον έλεγχο της αλιείας – Γενική προσέγγιση, ST 9390/2/21 Rev 2 (24 Ιουνίου 2021), σημείο 12, στοιχείο βʹ.
63      Αντιθέτως προς ό,τι υποστήριξε η Ιταλική Δημοκρατία κατά τη διάρκεια της παρούσας διαδικασίας, το έγγραφο αυτό καταδεικνύει, επίσης, ότι ο νομοθέτης της Ένωσης έκρινε ότι η χρήση παρατηρητών είναι πιο δαπανηρή από την εγκατάσταση καμερών CCTV.
64      Βλ. Εκτίμηση επιπτώσεων, σ. 80.
65      Στο πλαίσιο αυτό, το Κοινοβούλιο μνημονεύει μια μελέτη που εκπονήθηκε κατόπιν αιτήματος της επιτροπής PECH· Βλ. van Helmond, A. T. M., «Research for PECH Committee – Workshop on electronic technologies for fisheries – Part II: Electronic monitoring systems», Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Θεματικό Τμήμα Διαρθρωτικής Πολιτικής και Πολιτικής Συνοχής, Βρυξέλλες, 2021, σ. 13, όπου διευκρινίζεται ότι, «μετά την πρώτη δοκιμή με συστήματα καμερών CCTV (τηλεόρασης κλειστού κυκλώματος) επί αλιευτικών σκαφών για την αντιμετώπιση διαχειριστικών μεταρρυθμίσεων, καθώς και της κλοπής αλιευτικών εργαλείων, στο πλαίσιο της αλιείας καβουριών στη Βρετανική Κολομβία […], κατέστη γρήγορα σαφές ότι οι κάμερες μπορούν να χρησιμοποιούνται για παρακολούθηση και έλεγχο σε αλιευτικές δραστηριότητες που αντιμετωπίζουν προβλήματα λόγω της ανεπαρκούς κάλυψης από παρατηρήσεις εν πλω». Βλ. επίσης έκθεση της Δανικής Υπηρεσίας Αλιείας, συνημμένη στο υπόμνημα παρεμβάσεως της Επιτροπής, σ. 43, στην οποία εκτίθεται ότι «[η] πείρα κατόπιν τριών ετών καταγραφής με κάμερα των αλιευτικών δραστηριοτήτων στο Kattegat και στη Βαλτική Θάλασσα είναι ότι η καταγραφή με κάμερα αποτελεί αποτελεσματική μορφή ελέγχου, ιδίως για την καταγραφή των αλιευμάτων και, ως εκ τούτου, για τη συμμόρφωση με την υποχρέωση εκφόρτωσης. Επίσης, εκτιμάται ότι δεν υπάρχουν εναλλακτικές μέθοδοι ελέγχου για τον αποτελεσματικό έλεγχο της συμμόρφωσης με την υποχρέωση εκφόρτωσης. Επομένως, από τη σκοπιά των δημόσιων αρχών, η ηλεκτρονική παρακολούθηση με κάμερες αποτελεί πολύ αποτελεσματικό μέσο ελέγχου».
66      Η χρήση από το Δικαστήριο του όρου «απολύτως αναγκαία» σε περιπτώσεις στις οποίες τίθεται ζήτημα επέμβασης στο δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή θα μπορούσε, στην πραγματικότητα, να ερμηνευθεί ως κρίσιμη (και) για το τρίτο αυτό επίπεδο της εκτίμησης της αναλογικότητας, και όχι μόνο για το κριτήριο του αναγκαίου χαρακτήρα. Πρβλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2020, Privacy International (C‑623/17, EU:C:2020:790, σκέψη 67 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), στην οποία το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι «υπενθυμίζεται ότι η προστασία του θεμελιώδους δικαιώματος στον σεβασμό της ιδιωτικής ζωής απαιτεί, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, οι παρεκκλίσεις από την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και οι περιορισμοί της να μην υπερβαίνουν τα όρια του απολύτως αναγκαίου. Επιπλέον, δεν μπορεί να επιδιώκεται σκοπός γενικού συμφέροντος χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι πρέπει να συμβιβάζεται με τα θεμελιώδη δικαιώματα που αφορά το μέτρο, μέσω ισόρροπης στάθμισης μεταξύ, αφενός, του σκοπού γενικού συμφέροντος και, αφετέρου, των επίμαχων δικαιωμάτων» (η υπογράμμιση δική μου).
67      Βλ., όσον αφορά εθνικά μέτρα, απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2025, Slagelse Almennyttige Boligselskab, Afdeling Schackenborgvænge (C‑417/23, EU:C:2025:1017, σκέψη 165 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), στην οποία διευκρινίζεται ότι, «[α]ν υποτεθεί ότι δεν μπορεί να εντοπιστεί κανένα άλλο εξίσου αποτελεσματικό μέτρο, το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει επίσης [...] να εξετάσει την εν στενή εννοία αναλογικότητα της εν λόγω ρύθμισης [...] [προκειμένου] να εξακριβώσει αν οι δυσχέρειες που προκαλούνται από την εν λόγω ρύθμιση είναι δυσανάλογες σε σχέση με τους προβαλλόμενους σκοπούς».
68      Βλ. υποσημείωση 42 των παρουσών προτάσεων και, πιο πρόσφατα, απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2025, Slagelse Almennyttige Boligselskab, Afdeling Schackenborgvænge (C‑417/23, EU:C:2025:1017, σκέψη 168 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
69      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2020, La Quadrature du Net κ.λπ. (C‑511/18, C‑512/18 και C‑520/18, EU:C:2020:791, σκέψη 147 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), στην οποία το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι από την απαίτηση περί «αυστηρά αναγκαίου χαρακτήρα» απορρέει ότι η διατήρηση των δεδομένων κίνησης και των δεδομένων θέσης για τους σκοπούς της καταπολέμησης ορισμένων εγκλημάτων και απειλών καθώς και της διαφύλαξης της εθνικής ασφάλειας πρέπει να «περιορίζεται σε ό,τι είναι απολύτως αναγκαίο όσον αφορά τις κατηγορίες διατηρούμενων δεδομένων, τα συγκεκριμένα μέσα επικοινωνίας, τα υποκείμενα των διατηρούμενων δεδομένων καθώς και το διάστημα διατήρησης των δεδομένων».
70      Βλ. άρθρο 13, παράγραφος 2, του κανονισμού για τον έλεγχο της αλιείας, όπως τροποποιήθηκε, το οποίο διευκρινίζει ότι η εν λόγω υποχρέωση περιορίζεται στα «σκάφη αλίευσης συνολικού μήκους 18 μέτρων και άνω που φέρουν τη σημαία τους, τα οποία παρουσιάζουν υψηλό κίνδυνο μη συμμόρφωσης με την υποχρέωση εκφόρτωσης». Βλ.
επίσης άρθρο 13, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του εν λόγω κανονισμού.
71      Βλ. άρθρο 13, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού για τον έλεγχο της αλιείας, όπως τροποποιήθηκε, το οποίο ορίζει ότι «το μαγνητοσκοπημένο υλικό που λαμβάνεται από τα εν λόγω συστήματα αφορά μόνο τα εργαλεία και τα μέρη του σκάφους όπου τα αλιευτικά προϊόντα μεταφέρονται επί του σκάφους, αποτελούν αντικείμενο επεξεργασίας, αποθηκεύονται και σε όλους τους χώρους όπου μπορούν να πραγματοποιηθούν απορρίψεις». Βλ. επίσης παράρτημα 1 του υπομνήματος παρεμβάσεως της Επιτροπής, όπου παρατίθεται ένα συγκεκριμένο παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο οι εν λόγω χώροι μπορούν να καλύπτονται από βιντεοεπιτήρηση ελαχιστοποιώντας παράλληλα το ενδεχόμενο ταυτοποίησης των ατόμων που εργάζονται ή εμφανίζονται στους εν λόγω χώρους.
72      Βλ. άρθρο 13, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, του κανονισμού για τον έλεγχο της αλιείας, όπως τροποποιήθηκε, το οποίο διευκρινίζει ότι η Επιτροπή «καθορίζει λεπτομερείς κανόνες σχετικά με την αποθήκευση και την ανταλλαγή των δεδομένων που προέρχονται από το σύστημα REM και την πρόσβαση σε αυτά». Ωστόσο, είναι επίσης αληθές ότι τέτοια μέτρα δεν είχαν ακόμη τεθεί σε εφαρμογή όταν ζητήθηκε από το Δικαστήριο να αποφανθεί επί του νόμιμου χαρακτήρα του προσβαλλόμενου κανονισμού.
73      Βλ. άρθρο 13, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού για τον έλεγχο της αλιείας, όπως τροποποιήθηκε, το οποίο ορίζει ότι το μαγνητοσκοπημένο υλικό «δεν επιτρέπει, στο μέτρο του δυνατού, την ταυτοποίηση φυσικών προσώπων. [Οι σχετικοί κανόνες α]παιτούν επίσης από τις αρμόδιες αρχές να διασφαλίζουν την ανωνυμοποίηση των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα το συντομότερο δυνατό και [να] ενημερώνουν τον πλοίαρχο ή τον χειριστή του συστήματος REM για τον εντοπισμό αυτό, σε περίπτωση που διαπιστωθεί ότι μπορούν να ταυτοποιηθούν φυσικά πρόσωπα στο εν λόγω μαγνητοσκοπημένο υλικό».
74      Τούτο διαφέρει από τη νομοθετική πρόταση της Επιτροπής, στην οποία προβλεπόταν περίοδος διατήρησης 5 ετών· βλ. αιτιολογική σκέψη 59 και άρθρο 112, παράγραφος 3, της πρότασης κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1224/2009 του Συμβουλίου, καθώς και για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 768/2005, (ΕΚ) αριθ. 1967/2006 και (ΕΚ) αριθ. 1005/2008 του Συμβουλίου και του κανονισμού αριθ. (ΕΕ) 2016/1139 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά τον έλεγχο της αλιείας [COM(2018) 368 τελικό].
75      Βλ., συναφώς, σημείο 9 των παρουσών προτάσεων, όπου εξηγώ εν συντομία το σύστημα διαχείρισης της αλιευτικής προσπάθειας το οποίο προβλέπεται στον κανονισμό για την ΚΑΠ.