Υπόθεση Τ-430/18
American Airlines, Inc.
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (πρώτο πενταμελές τμήμα)της 16ης Δεκεμβρίου 2020
«Ανταγωνισμός – Συγκεντρώσεις – Αγορά των αερομεταφορών – Απόφαση που κηρύσσει συγκέντρωση συμβατή προς την εσωτερική αγορά και τη συμφωνία ΕΟΧ – Δεσμεύσεις – Απόφαση με την οποία αναγνωρίζονται κεκτημένα δικαιώματα – Πλάνη περί το δίκαιο – Έννοια της προσήκουσας χρήσης»
1.      Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Ερμηνεία – Μέθοδοι – Γραμματική, συστηματική και τελολογική ερμηνεία
(βλ. σκέψεις 103-112, 204-249, 255-292)
2.      Συγκεντρώσεις μεταξύ επιχειρήσεων – Εξέτασή τους από την Επιτροπή – Έκδοση απόφασης με την οποία διαπιστώνεται η συμβατότητα πράξης συγκέντρωσης με την εσωτερική αγορά χωρίς κίνηση της φάσης II – Προϋπόθεση – Απουσία σοβαρών αμφιβολιών – Ανάγκη ανάληψης δεσμεύσεων εκ μέρους των οικείων επιχειρήσεων – Εξουσία εκτιμήσεως
(Κανονισμός 139/2004 του Συμβουλίου, άρθρα 2 § 2, 6 και 8 § 2)
(βλ. σκέψεις 114-116, 119, 120)
3.      Συγκεντρώσεις μεταξύ επιχειρήσεων – Εξέτασή τους από την Επιτροπή – Ανάληψη δεσμεύσεων από τις οικείες επιχειρήσεις ικανών να καταστήσουν την κοινοποιηθείσα πράξη συμβατή με την εσωτερική αγορά - Κριτήρια
(Κανονισμός 139/2004 του Συμβουλίου, άρθρα 2 § 2, 6 § 2, και 8 § 2)
(βλ. σκέψεις 117, 118, 260)
4.      Συγκεντρώσεις μεταξύ επιχειρήσεων – Εξέτασή τους από την Επιτροπή – Ανάληψη δεσμεύσεων από τις οικείες επιχειρήσεις ικανών να καταστήσουν την κοινοποιηθείσα πράξη συμβατή με την εσωτερική αγορά – Ερμηνεία των δεσμεύσεων υπό το πρίσμα της απόφασης έγκρισης, του κανονισμού περί συγκεντρώσεων και της ανακοίνωσης για τα διορθωτικά μέτρα – Ερμηνεία υπό το πρίσμα του εντύπου RM
(Κανονισμός 139/2004 του Συμβουλίου, άρθρα 6 § 2 και 23 § 1, στοιχείο γʹ· κανονισμός 802/2004 της Επιτροπής, άρθρο 20 § 1α)
(βλ. σκέψεις 121-123, 129-200, 254)
5.      Ένδικη διαδικασία – Μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας – Αίτημα προσκομίσεως εγγράφων – Εξουσία εκτιμήσεως του δικαστή της Ένωσης
(Κανονισμός Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, άρθρο 90 § 1)
(βλ. σκέψεις 308-311)
6.      Προσφυγή ακυρώσεως – Αρμοδιότητα του δικαστή της Ένωσης – Αίτημα με το οποίο ζητείται να απευθυνθεί διαταγή προς θεσμικό όργανο – Απαράδεκτο
(Άρθρα 263 και 266 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψη 312)
Σύνοψη
Με απόφαση έγκρισης της 5ης Αυγούστου 2013 (1), η Επιτροπή ενέκρινε, υπό την επιφύλαξη όρων και υποχρεώσεων, τη συγκέντρωση μεταξύ της US Airways Group και της AMR Corporation (στο εξής: μετέχοντα στη συγχώνευση μέρη), η δεύτερη εκ των οποίων αποτελεί τη μητρική εταιρία της αεροπορικής εταιρίας American Airlines.
Σε απάντηση στις σοβαρές αμφιβολίες που διατυπώθηκαν κατά το στάδιο της προκαταρκτικής έρευνας της Επιτροπής σχετικά με τη συμβατότητα της πράξης αυτής με την εσωτερική αγορά, τα μετέχοντα στη συγχώνευση μέρη πρότειναν μια σειρά δεσμεύσεων για τη μείωση των φραγμών εισόδου στην αγορά όσον αφορά το αεροδρόμιο London Heathrow (στο εξής: LHR) και τη διευκόλυνση της εισόδου ενός ανταγωνιστή στην αγορά όσον αφορά το δρομολόγιο Λονδίνο–Φιλαδέλφεια. Συνεπώς, δεσμεύτηκαν να παραχωρήσουν χρονοθυρίδες στο LHR σε νεοεισερχόμενο στην αγορά όσον αφορά το δρομολόγιο Λονδίνο–Φιλαδέλφεια. Οι δεσμεύσεις αυτές (στο εξής: δεσμεύσεις ως προς τις χρονοθυρίδες) προσαρτήθηκαν στην απόφαση έγκρισης.
Παρόλο που οι χρονοθυρίδες που θα απελευθερώνονταν στο LHR έπρεπε, κατ’ αρχήν, να χρησιμοποιηθούν στο δρομολόγιο Λονδίνο–Φιλαδέλφεια, οι δεσμεύσεις ως προς τις χρονοθυρίδες παρείχαν στον νεοεισερχόμενο στην αγορά τη δυνατότητα να αποκτήσει κεκτημένα δικαιώματα που θα του επέτρεπαν να χρησιμοποιήσει τις χρονοθυρίδες σε οποιοδήποτε δρομολόγιο από και προς το LHR. Η απόκτηση των εν λόγω κεκτημένων δικαιωμάτων εξαρτάτο ωστόσο από την υποχρέωση του νεοεισερχόμενου στην αγορά να πραγματοποιήσει «προσήκουσα χρήση» των χρονοθυρίδων που θα απελευθερώνονταν για έξι συνεχόμενες περιόδους κατά την έννοια της Διεθνούς Ένωσης Αεροπορικών Μεταφορών (IATA) (στο εξής: περίοδος χρήσης).
Προς εκτέλεση των δεσμεύσεων αυτών, συνήφθη συμφωνία απελευθέρωσης χρονοθυρίδων μεταξύ της American Airlines και της Delta Air Lines, η οποία ξεκίνησε να εκτελεί το δρομολόγιο Λονδίνο–Φιλαδέλφεια στην αρχή του καλοκαιριού του 2015.
Η Επιτροπή, εκτιμώντας ότι η Delta Air Lines προέβη σε προσήκουσα χρήση των χρονοθυρίδων κατά την περίοδο χρήσης, της αναγνώρισε κεκτημένα δικαιώματα με απόφαση της 30ής Απριλίου 2018 (2) (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση) καθόσον εκτίμησε ότι η Delta Air Lines προέβη σε προσήκουσα χρήση των χρονοθυρίδων κατά την περίοδο χρήσης. Προκειμένου να επιβεβαιώσει την προσήκουσα χρήση των χρονοθυρίδων που απελευθερώθηκαν, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η Delta Air Lines δεν προέβη σε κατάχρηση κατά την περίοδο χρήσης.
Η American Airlines άσκησε προσφυγή ακυρώσεως κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, επικαλούμενη, μεταξύ άλλων, ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πολλαπλή πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία της υποχρέωσης της Delta Air Lines να προβεί σε «προσήκουσα χρήση» των χρονοθυρίδων που απελευθερώθηκαν. Κατά την American Airlines, η «προσήκουσα χρήση» πρέπει να νοηθεί ως «χρήση σύμφωνα με την προσφορά» και όχι ως αναφερόμενη σε έλλειψη «κατάχρησης» ως προς τη χρήση των χρονοθυρίδων, όπως υποστήριξε η Επιτροπή.
Η προσφυγή ακυρώσεως απορρίπτεται εντούτοις από το πρώτο πενταμελές τμήμα του Γενικού Δικαστηρίου.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Στην απόφασή του, το Γενικό Δικαστήριο προβαίνει σε γραμματική και συστηματική ερμηνεία της υποχρέωσης της Delta Air Lines να πραγματοποιεί «προσήκουσα χρήση» των χρονοθυρίδων στο LHR που απελευθερώθηκαν από την American Airlines, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τον σκοπό της και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται.
Όσον αφορά τη γραμματική ερμηνεία του όρου «προσήκουσα χρήση», το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι, στη γλώσσα του πρωτοτύπου των δεσμεύσεων ως προς τις χρονοθυρίδες, δηλαδή στην αγγλική, η έννοια «misuse» («κατάχρηση») δεν έχει κατ’ ανάγκη αρνητική χροιά. Η Επιτροπή δεν υπέπεσε, κατά συνέπεια, σε πλάνη κρίνοντας ότι ο όρος «misuse» μπορεί να οριστεί ως «η χρήση πράγματος κατά ακατάλληλο ή μη προβλεπόμενο τρόπο». Κατά το Γενικό Δικαστήριο, η εξομοίωση της «προσήκουσας χρήσης» και της «έλλειψης κατάχρησης», στην οποία προβαίνει η προσβαλλόμενη απόφαση, συνάδει, συνεπώς, με το γράμμα των οικείων διατάξεων.
Τούτου δοθέντος, η ερμηνεία που προβάλλει η American Airlines, σύμφωνα με την οποία η προσήκουσα χρήση είναι κατ’ αρχήν, χρήση «σύμφωνα με την προσφορά», ενώ εξασφαλίζεται παράλληλα στην Επιτροπή ένα περιθώριο διακριτικής ευχέρειας ως προς το ζήτημα αυτό, συνάδει επίσης με τον όρο «προσήκουσα χρήση».
Δεδομένου ότι από μόνη τη γραμματική ερμηνεία των δεσμεύσεων ως προς τις χρονοθυρίδες δεν είναι δυνατόν να συναχθεί συμπέρασμα, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, για την ερμηνεία διάταξης του δικαίου της Ένωσης, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται, καθώς και οι σκοποί που επιδιώκει η ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος. Δεδομένου ότι οι δεσμεύσεις ως προς τις χρονοθυρίδες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της απόφασης έγκρισης, οι αρχές αυτές εφαρμόζονται όσον αφορά την ερμηνεία τους. Συνεπώς, το Γενικό Δικαστήριο αποφαίνεται ότι οι δεσμεύσεις ως προς τις χρονοθυρίδες πρέπει να ερμηνευθούν υπό το πρίσμα της απόφασης έγκρισης, εντός του γενικού πλαισίου του δικαίου της Ένωσης, ιδίως υπό το πρίσμα του κανονισμού περί συγκεντρώσεων (3) και σε συνάρτηση με την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τα διορθωτικά μέτρα που είναι αποδεκτά βάσει του κανονισμού περί συγκεντρώσεων και του εκτελεστικού κανονισμού (4).
Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο τονίζει τη σημασία των στοιχείων του «εντύπου RM», το οποίο υπέβαλαν στην Επιτροπή τα μετέχοντα στη συγχώνευση μέρη μαζί με τις προταθείσες δεσμεύσεις ως προς τις χρονοθυρίδες. Σύμφωνα με τον εκτελεστικό κανονισμό (5), το εν λόγω έντυπο RM περιλαμβάνει τα πληροφοριακά στοιχεία και έγγραφα που είναι απαραίτητα προκειμένου να μπορέσει η Επιτροπή να εξετάσει αν οι δεσμεύσεις που υποβάλλονται από τα μετέχοντα στη συγχώνευση μέρη είναι ικανές να καταστήσουν τη συγκέντρωση συμβατή με την εσωτερική αγορά. Στο μέτρο που το εν λόγω έντυπο RM προβλέπεται στον κανονισμό περί συγκεντρώσεων, οι δεσμεύσεις ως προς τις χρονοθυρίδες, όπως προσαρτώνται στην απόφαση έγκρισης, πρέπει να ερμηνεύονται και υπό το πρίσμα του εν λόγω εντύπου RM.
Όσον αφορά τα κεκτημένα δικαιώματα επί των χρονοθυρίδων που θα απελευθερώνονταν στο LHR, από το έντυπο RM που υπέβαλαν τα μετέχοντα στη συγχώνευση μέρη προκύπτει ότι οι προτεινόμενες από τα μέρη αυτά δεσμεύσεις είναι σε μεγάλο βαθμό όμοιες με εκείνες που ανελήφθησαν στην υπόθεση IAG/bmi (6). Εντούτοις, αντίθετα προς τις δεσμεύσεις στην υπόθεση IAG/bmi, οι δεσμεύσεις ως προς τις χρονοθυρίδες στο LHR απαιτούν οι χρονοθυρίδες που θα απελευθερώνονται να χρησιμοποιηθούν κατά την περίοδο χρήσης «σύμφωνα με την προσφορά». Συνεπώς, η American Airlines προέβαλε μια σειρά επιχειρημάτων με σκοπό να αποδείξει τη σημασία της φράσης «σύμφωνα με την προσφορά» στις δεσμεύσεις ως προς τις χρονοθυρίδες για την ερμηνεία της φράσης «προσήκουσα χρήση» και, συνεπώς, για την αναγνώριση κεκτημένων δικαιωμάτων.
Ωστόσο, τα επιχειρήματά της απορρίφθηκαν από το Γενικό Δικαστήριο, το οποίο θεωρεί την αναφορά στη χρήση των χρονοθυρίδων «σύμφωνα με την προσφορά» που διαλαμβάνεται στις δεσμεύσεις ως προς τις χρονοθυρίδες στο LHR απλώς και μόνο γλωσσική παραλλαγή ήσσονος σημασίας σε σχέση με τις δεσμεύσεις στην υπόθεση IAG/bmi, η οποία δεν επιφέρει καμία τροποποίηση των απαιτήσεων για την αναγνώριση κεκτημένων δικαιωμάτων σε σχέση με την υπόθεση αυτή. Κατά το Γενικό Δικαστήριο, η ερμηνεία αυτή μπορούσε να τεθεί υπό αμφισβήτηση μόνο σε περίπτωση που τα μετέχοντα στη συγχώνευση μέρη είχαν γνωστοποιήσει στην Επιτροπή ότι η διαφορά στο κείμενο των προτεινόμενων δεσμεύσεων αποτελούσε ουσιαστική τροποποίηση σε σχέση με τις δεσμεύσεις που έγιναν δεκτές στην υπόθεση IAG/bmi. Ωστόσο, το έντυπο RM δεν περιείχε καμία σχετική αναφορά. Επιπλέον, η American Airlines δεν προσκόμισε κανένα άλλο χρήσιμο στοιχείο για να αποδείξει ότι τα μετέχοντα στη συγχώνευση μέρη γνωστοποίησαν στην Επιτροπή τη διαφορά αυτή.
Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο επιβεβαιώνει ότι η ερμηνεία που δέχθηκε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση, σύμφωνα με την οποία η έννοια της «προσήκουσας χρήσης» πρέπει να ερμηνευθεί ως αναφερόμενη σε «έλλειψη «κατάχρησης», ενισχύεται τόσο από τη συστηματική ερμηνεία των δεσμεύσεων ως προς τις χρονοθυρίδες όσο και από τον σκοπό τους και το πλαίσιο στο οποίο αυτές εντάσσονται.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει την προσφυγή ακυρώσεως στο σύνολό της.
1      Απόφαση C(2013) 5232 τελικό, της 5ης Αυγούστου 2013 (υπόθεση COMP/M.6607 – US Airways/American Airlines) (ΕΕ 2013, C 279, σ. 6, στο εξής: απόφαση έγκρισης).
2      Απόφαση C(2018) 2788 τελικό, της 30ής Απριλίου 2018 (υπόθεση M.6607 US Airways/American Airlines).
3      Κανονισμός (ΕΚ) 139/2004 του Συμβουλίου, της 20ής Ιανουαρίου 2004, για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων (ΕΕ 2004, L 24, σ. 1).
4      Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τα διορθωτικά μέτρα που είναι αποδεκτά βάσει του κανονισμού (EΚ) αριθ. 139/2004 του Συμβουλίου και του κανονισμού (EΚ) αριθ. 802/2004 της Επιτροπής (ΕΕ 2008, C 267, σ. 1).
5      Παράρτημα 4 του κανονισμού (ΕΚ) 802/2004 της Επιτροπής, της 21ης Απριλίου 2004, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 139/2004 του Συμβουλίου για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων (ΕΕ 2004, L 133, σ. 1, διορθωτικό ΕΕ 2004, L 172, σ. 9, στο εξής: εκτελεστικός κανονισμός).
6      Υπόθεση COMP/M.6447 – IAG/bmi (στο εξής: υπόθεση IAG/bmi), επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση C(2012) 2320 της Επιτροπής, της 30ής Μαρτίου 2012 (ΕΕ 2012, C 161, σ. 2).