62005A0161
WYROK SĄDU PIERWSZEJ INSTANCJI (siódma izba)
z dnia 30 września 2009 r. (
*1
)
„Konkurencja — Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki — Rynek kwasu monochlorooctowego — Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE — Podział rynku i ustalanie cen — Możliwość przypisania zachowania noszącego znamiona naruszenia — Grzywny — Proporcjonalność — Współpraca — Okoliczności obciążające — Powrót do naruszenia — Dostęp do akt — Sprawozdanie funkcjonariusza ds. przesłuchań — Nakaz zaprzestania naruszenia”
W sprawie T-161/05
Hoechst GmbH (dawniej Hoechst AG), z siedzibą we Frankfurcie nad Menem (Niemcy), reprezentowana przez adwokatów M. Klusmanna, U. Itzena oraz S. Thomasa,
strona skarżąca,
przeciwko
Komisji Wspólnot Europejskich, reprezentowanej początkowo przez A. Bouqueta, F. Amata oraz M. Schneidera, a następnie przez A. Bouqueta oraz M. Kellerbauera, działających w charakterze pełnomocników,
strona pozwana,
mającej za przedmiot, tytułem żądania głównego, wniosek o stwierdzenie nieważności art. 2 i 3 decyzji Komisji C (2004) 4876 wersja ostateczna z dnia 19 stycznia 2005 r. dotyczącej postępowania na mocy art. 81 [WE] i art. 53 porozumienia EOG (sprawa COMP/E-1/37.773 — MCAA) oraz, tytułem żądania ewentualnego, obniżenie grzywny nałożonej na skarżącą,
SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI WSPÓLNOT EUROPEJSKICH (siódma izba),
w składzie: N.J. Forwood, prezes, D. Šváby (sprawozdawca) i L. Truchot, sędziowie,
sekretarz: K. Pocheć, administrator,
uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 18 czerwca 2008 r.,
wydaje następujący
Wyrok
Okoliczności powstania sporu i zaskarżona decyzja
1
W decyzji C (2004) 4876 wersja ostateczna z dnia 19 stycznia 2005 r. dotyczącej postępowania na mocy art. 81 [WE] i art. 53 porozumienia EOG (sprawa COMP/E-1/37.773 — MCAA) (zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”), Komisja Wspólnot Europejskich stwierdziła, że spółka dominująca Akzo Nobel NV oraz spółki zależne Akzo Nobel Nederland BV, Akzo Nobel Chemicals BV, Akzo Nobel Functional Chemicals BV, Akzo Nobel Base Chemicals AB, Eka Chemicals AB i Akzo Nobel AB (zwane dalej łącznie „grupą Akzo Nobel”), Elf Aquitaine SA oraz spółka zależna Arkema SA (dawniej Elf Atochem SA, następnie Atofina SA), Clariant AG oraz spółka zależna Clariant GmbH, a także skarżąca Hoechst AG, naruszyły art. 81 ust. 1 WE oraz art. 53 ust. 1 porozumienia EOG, uczestnicząc w kartelu na rynku kwasu monochlorooctowego (art. 1 zaskarżonej decyzji).
2
Kwas monochlorooctowy (zwany dalej „MCAA”) jest aktywnym chemicznie kwasem organicznym, który stanowi półprodukt chemiczny wykorzystywany w produkcji detergentów, spoiw, środków pomocniczych dla włókiennictwa oraz zagęszczaczy stosowanych w żywności, środkach farmaceutycznych i kosmetykach (motywy 3–6 zaskarżonej decyzji).
3
Komisja rozpoczęła dochodzenie dotyczące rynku MCAA, po tym jak Clariant GmbH w piśmie z dnia 6 grudnia 1999 r. poinformowała ją o istnieniu kartelu na tym rynku i złożyła wniosek o uprzywilejowane traktowanie w rozumieniu komunikatu Komisji w sprawie nienakładania grzywien lub obniżenia ich kwoty w sprawach dotyczących karteli (Dz.U. 1996, C 207, s. 4, zwanego dalej „komunikatem w sprawie współpracy”) (motyw 43 zaskarżonej decyzji).
4
Clariant GmbH przekazała następnie Komisji dokumenty i informacje dotyczące kartelu (motywy 44 i 45 zaskarżonej decyzji).
5
W dniach 14 i Komisja przeprowadziła kontrole w pomieszczeniach Elf Atochem oraz Akzo Nobel Chemicals i Akzo Nobel Functional Chemicals (motyw 46 zaskarżonej decyzji).
6
W dniu 28 maja 2003 r. Komisja zwróciła się do Hoechst z wnioskiem o udzielenie informacji co do porozumień i jej udziału w nich i otrzymała odpowiedź w dniu Komisja przesłała nowy wniosek w dniu, na który Hoechst odpowiedziała w dniach i (motywy 53 i 55 zaskarżonej decyzji).
7
Komisja w ramach prowadzonego przez siebie dochodzenia przekazała liczne wnioski o udzielenie informacji niektórym uczestnikom kartelu oraz ich konkurentom (motywy 52–55 zaskarżonej decyzji).
8
W dniach 7 i Komisja skierowała pismo w sprawie przedstawienia zarzutów dwunastu następującym adresatom: siedmiu spółkom grupy Akzo Nobel, tj. spółce dominującej Akzo Nobel NV i spółkom zależnym Akzo Nobel Nederland, Akzo Nobel Functional Chemicals, Akzo Nobel Chemicals, Akzo Nobel AB, Eka Chemicals oraz Akzo Nobel Base Chemicals, a także Clariant GmbH i Clariant AG (zwanym dalej łącznie „Clariant”), Hoechst, Elf Aquitaine SA i spółce zależnej Atofina. Każda z nich udzieliła odpowiedzi.
9
W świetle dowodów, którymi dysponowała, Komisja uznała, że ww. przedsiębiorstwa porozumiały się w celu utrzymania udziałów w rynku poprzez podział wielkości sprzedaży i klientów, wymieniały informacje co do cen i analizowały w ramach regularnych wielostronnych spotkań wielkość rzeczywistej sprzedaży, a także informacje co do cen w celu kontrolowania wykonania porozumień (motywy 84–90 zaskarżonej decyzji).
10
W odniesieniu do Hoechst, Komisja uznała, że rzeczona spółka bezpośrednio uczestniczyła w naruszeniu od dnia 1 stycznia 1984 r. do dnia, tj. do dnia, w którym sprzedała swoją działalność związaną z MCAA spółce Clariant AG (motywy 246 i 272 zaskarżonej decyzji).
11
Komisja nie uznała argumentu przedstawionego przez Hoechst w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, zgodnie z którym nie można przypisać jej odpowiedzialności za zarzucane naruszenia w zakresie, w jakim odpowiedzialność za rzeczone naruszenia została w całości przeniesiona na Clariant na mocy wyraźnych umów. Komisja uznała, po pierwsze, że Hoechst brała bezpośrednio udział w naruszeniu i ponosi odpowiedzialność za cały okres, w którym uczestniczyła w naruszeniu przed przeniesieniem swojej działalności związanej z MCAA oraz, po drugie, że na odpowiedzialność Hoechst za jej zachowanie noszące znamiona naruszenia na mocy prawa konkurencji nie wypływają ewentualne umowy zawarte między stronami ani też szczególna struktura operacji (motyw 248 zaskarżonej decyzji).
12
Kwota grzywien została ustalona przez Komisję na podstawie wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu [EWWiS] (Dz.U. 1998, C 9, s. 3, zwanych dalej „wytycznymi”) oraz komunikatu w sprawie współpracy.
13
W motywach 276 i 277 zaskarżonej decyzji Komisja wymieniła ogólne kryteria, w świetle których ustaliła kwotę grzywien. Wskazała ona, że musiała uwzględnić wszystkie istotne okoliczności, a w szczególności wagę i czas trwania naruszenia, wyraźnie wymienione w art. 15 ust. 2 rozporządzenia Rady nr 17 z dnia 6 lutego 1962 r., pierwszego rozporządzenia wprowadzającego w życie art. [81 WE] i [82 WE] (Dz.U. 1962, 13, s. 204) oraz art. 23 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. [81 WE] i [82 WE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1), oraz ocenić w sposób indywidualny rolę, jaką odgrywało każde przedsiębiorstwo uczestniczące w naruszeniu. W tym celu, jak podkreśliła, uwzględniła ona w ramach ustalania kwoty grzywien ewentualne okoliczności obciążające lub łagodzące i w razie potrzeby komunikat w sprawie współpracy.
14
Jeśli chodzi o wagę naruszenia, Komisja uznała — w świetle charakteru naruszenia, które polegało na podziale rynków i ustalaniu cen, jego zamierzonego charakteru, rzeczywistego wpływu na rynek MCAA oraz faktu, że obejmowało ono cały wspólny rynek i, od chwili jego utworzenia, cały EOG — że przedsiębiorstwa będące adresatem decyzji popełniły bardzo poważne naruszenie art. 81 ust. 1 WE oraz art. 53 ust. 1 porozumienia EOG (motywy 280, 281 i 288 zaskarżonej decyzji).
15
Dla ustalenia wyjściowej kwoty grzywien Komisja wskazała, że w okolicznościach niniejszej sprawy, która dotyczyła wielu przedsiębiorstw, konieczne było uwzględnienie indywidualnej wagi, a zatem rzeczywistego wpływu zachowania noszącego znamiona naruszenia każdego z przedsiębiorstw na konkurencję (motyw 290 zaskarżonej decyzji).
16
W tym względzie Komisja uznała, że w niniejszym przypadku należało wykorzystać udział w rynku EOG przedsiębiorstw biorących udział w naruszeniu jako podstawę porównania w celu określenia ich odpowiedniej wagi. Porównanie zostało dokonane na podstawie udziałów posiadanych w rynku EOG w zakresie omawianego produktu w ciągu ostatniego pełnego roku kalendarzowego naruszenia (1998). W odniesieniu do Hoechst, uwzględniony został jednak 1996 r. (motywy 291 i 292 zaskarżonej decyzji).
17
Grupa Akzo Nobel, posiadająca udział w rynku EOG szacowany na 44%, została uznana za najważniejszego producenta i umieszczona w związku z tym w kategorii pierwszej zainteresowanych przedsiębiorstw. Hoechst i Clariant, uznane za drugie najważniejsze przedsiębiorstwa produkujące MCAA, posiadające odpowiednio 28% i 34% udziałów w rynku, zostały zaliczone do kategorii drugiej. Atofina, której udział w rynku był szacowany na 17%, została umieszczona w kategorii trzeciej (motywy 293–295 zaskarżonej decyzji).
18
Wyjściowa kwota grzywien została określona w następujący sposób: 30 mln EUR dla grupy Akzo Nobel, 21 mln EUR dla Hoechst oraz Clariant, 12 mln dla Atofina/Elf Aquitaine oraz 1,33 mln EUR dla Eka Nobel (błędnie stwierdzono, że chodzi o „kwotę podstawową”, motywy 296 i 297 zaskarżonej decyzji).
19
Komisja ponadto podwyższyła kwotą wyjściową grzywien dla każdego przedsiębiorstwa w zależności od tego, jak długo przedsiębiorstwa te uczestniczyły w naruszeniu, uznając, że kwoty wyjściowe grzywien, które zostały na nie nałożone, powinny być podwyższone o 10% za każdy pełny rok naruszenia i o dodatkową kwotę w wysokości 5% za każdy okres nie krótszy niż sześć miesięcy i nie dłuższy niż rok. Komisja podwyższyła zatem o 150% kwotą wyjściową grzywny nałożonej na grupę Akzo Nobel, a także grzywny nałożonej na Atofina/Elf Aquitaine, o 135% kwotę grzywny nałożonej na Hoechst i o 15% kwotę grzywny nałożonej na Clariant (motyw 302 zaskarżonej decyzji).
20
W stosunku do Hoechst i Atofina z tytułu uwzględnienia okoliczności obciążających o 50% została podwyższona kwota podstawowa grzywny, która miała być nałożona z uwagi na powrót do naruszenia, gdyż te dwa przedsiębiorstwa były przedmiotem wcześniejszych decyzji Komisji stwierdzających ich udział w kartelach (motywy 308 i 314 zaskarżonej decyzji).
21
Komisja zauważyła w tym względzie, że Hoechst była adresatem decyzji Komisji 94/599/WE z dnia 27 lipca 1994 r. dotyczącej postępowania na podstawie art. [81 WE] (Dz.U. L 239, s. 14) (zwanej dalej „decyzją PVC II”) oraz decyzji Komisji 69/243/EWG z dnia dotyczącej postępowania na podstawie art. [81 WE] (Dz.U. L 195, s. 11, zwanej dalej „decyzją w sprawie substancji barwiących”) (motyw 309 zaskarżonej decyzji).
22
Komisja nie przyjęła argumentów przedstawionych przez skarżącą w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, zgodnie z którymi działalność, produkty i osoby, których dotyczyły cytowane decyzje, były różne od działalności i osób związanych z sektorem MCAA i że decyzja w sprawie substancji barwiących była zbyt odległa w czasie. Jej zdaniem, kryterium naruszenia tego samego rodzaju, wskazane w wytycznych zostało spełnione z uwagi na fakt, że wcześniejsze cytowane decyzje i zaskarżona decyzja miały związek z kartelami, które dotyczyły podobnych naruszeń art. 81 WE. Nie można wymagać, aby działalność, produkty i osoby były takie same; wystarczy, aby chodziło o to samo przedsiębiorstwo — co miało miejsce w niniejszym przypadku (motyw 312 zaskarżonej decyzji).
23
Komisja odrzuciła również argument skarżącej, zgodnie z którym zasada non bis in idem została naruszona w niniejszym przypadku z uwagi na fakt, że uwzględniła ona już wcześniejsze decyzje w ramach okoliczności obciążających w decyzji Komisji 2005/493/WE z dnia 1 października 2003 r. dotyczącej postępowania na podstawie art. [81 WE] oraz art. 53 porozumienia EOG (sprawa COMP/E-1/37.370 — Sorbaty), której streszczenie jest opublikowane w Dzienniku Urzędowym z dnia (Dz.U. L 182, s. 20). Zdaniem Komisji, jeżeli przedsiębiorstwa popełniają nadal ten sam rodzaj naruszenia i jeżeli poprzednie grzywny nie skłoniły ich do zmiany zachowania, stanowi to okoliczność obciążającą, niezależnie, czy zostało to uznane za taką okoliczność we wcześniejszych sprawach (motyw 313 zaskarżonej decyzji).
24
Jeżeli chodzi o zastosowanie komunikatu w sprawie współpracy, Komisja przyznała na podstawie pkt B zmniejszenie o 100% kwoty grzywny nałożonej na Clariant, ponieważ była ona pierwszym członkiem kartelu, który dostarczył dowody na istnienie, działanie, czas trwania i wprowadzenie kartelu w życie. Komisja uznała, że Clariant GmbH poinformowała ją o tajnym kartelu w dniu, gdy nie wszczęła ona jeszcze dochodzenia i nie posiadała informacji wystarczających dla przedstawienia dowodu na istnienie rzeczonego kartelu (motywy 328–332 zaskarżonej decyzji).
25
Komisja uznała, że Atofina mogła korzystać z odczuwalnej obniżki kwoty nałożonej na nią grzywny wynoszącej 40%, w zakresie w jakim była drugim przedsiębiorstwem, które przekazało jej, przed przedstawieniem zarzutów, informacje i dowody, które przyczyniły się do ustalenia istnienia kartelu, i nie kwestionowało prawdziwości okoliczności faktycznych, na których oparła się Komisja w celu ustalenia istnienia kartelu w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów (motywy 337, 338 i 340 zaskarżonej decyzji).
26
Komisja zauważyła, że grupa Akzo Nobel była trzecim przedsiębiorstwem, które dostarczyło jej przed przedstawieniem zarzutów informacji i dowodów potwierdzających istnienie kartelu w sektorze MCAA, i nie kwestionowała prawdziwości okoliczności faktycznych, na których oparła się Komisja w celu ustalenia istnienia kartelu w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów. W rezultacie uznała ona, że grupa Akzo Nobel spełniała przesłanki wymienione w pkt D ust. 2 tiret pierwsze i drugie komunikatu w sprawie współpracy, tak że mogła skorzystać z obniżenia o 25% kwoty grzywny, która zostałaby na nią nałożona w braku współpracy z Komisją (motywy 342–346 zaskarżonej decyzji).
27
Natomiast Komisja nie uznała argumentów Hoechst, zgodnie z którymi nie mogła złożyć wniosku na podstawie komunikatu w sprawie współpracy, ponieważ sprzedała swoją działalność związaną z MCAA spółce Clariant AG przed wszczęciem postępowania w 1999 r. i co więcej, była objęta wnioskiem złożonym z tego tytułu przez Clariant GmbH. Komisja uznała, że Hoechst miała możliwość złożenia takiego wniosku w czasie, gdy była ona jeszcze właścicielem działalności związanej z MCAA, i że nie mogła być objęta wnioskiem Clariant GmbH, ponieważ dział handlowy MCAA należał do Hoechst, a następnie do Clariant AG, dwóch niezależnych osób prawnych (motywy 325 i 326 zaskarżonej decyzji).
28
Komisja w art. 1 zaskarżonej decyzji stwierdziła:
„Wymienione poniżej przedsiębiorstwa naruszyły przepisy art. 81 [WE], dokonując podziału rynku pod względem wielkości produkcji, dokonując podziału klientów, przeprowadzając uzgodnione podwyżki cen, wprowadzając system rekompensat, wymieniając informacje dotyczące sprzedaży i cen oraz regularnie uczestnicząc w spotkaniach i utrzymując innego typu kontakty, których celem było uzgadnianie i wprowadzanie w życie wyżej opisanych ustaleń. Począwszy od dnia 1 stycznia 1994 r. [dnia wejścia w życie porozumienia EOG] działania niżej wymienionych przedsiębiorstw stanowiły także naruszenie przepisów art. 53 ust. 1 porozumienia EOG.
[…]
[…]
c)
Hoechst […]: od dnia 1 stycznia 1984 r. do ;
[…]
e)
Clariant AG, Clariant GmbH: od dnia 1 lipca 1997 r. do ”.
29
W art. 2 zaskarżonej decyzji zostały nałożone grzywny w następujących kwotach:
„a)
Akzo Nobel Chemicals […], Akzo Nobel Nederland […], Akzo Nobel NV, Akzo Nobel Functional Chemicals […], Akzo Nobel Base Chemicals […], Eka Chemicals […] i Akzo Nobel AB:
84,38 mln EUR;
b)
Hoechst […]:
74,03 mln EUR;
c)
Elf Aquitaine […] i Arkema […] (dawniej Atofina […]), solidarnie:
45,00 mln EUR;
d)
Arkema […] (dawniej Atofina […]):
13,50 mln EUR;
e)
Clariant AG oraz Clariant GmbH, solidarnie:
0 mln EUR.
[…]”.
30
W rozumieniu art. 3 zaskarżonej decyzji:
„Przedsiębiorstwa wymienione w art. 1 zobowiązane są niezwłocznie przerwać naruszenie przepisów, o ile nie uczyniły tego do tej pory.
Powstrzymają się one także od ponownego podejmowania działań i zachowania, [o którym mowa w art. 1], oraz od wszelkiego zachowania o równoważnych celach lub skutkach”.
Przebieg postępowania i żądania stron
31
Pismem złożonym w sekretariacie w dniu 25 kwietnia 2005 r. skarżąca wniosła niniejszą skargę.
32
Wskutek zmiany składu izb Sądu sędzia sprawozdawca został przydzielony do siódmej izby, której następnie przekazano niniejszą sprawę.
33
Po zapoznaniu się ze sprawozdaniem sędziego sprawozdawcy Sąd (siódma izba) postanowił o otwarciu procedury ustnej.
34
Na rozprawie w dniu 18 czerwca 2008 r. wysłuchano wystąpień stron oraz ich odpowiedzi na pytania zadane ustnie przez Sąd.
35
Skarżąca wnosi do Sądu o:
—
stwierdzenie nieważności art. 2 i 3 zaskarżonej decyzji;
—
tytułem żądania ewentualnego — obniżenie kwoty grzywny;
—
obciążenie Komisji kosztami postępowania.
36
Komisja wnosi do Sądu o:
—
oddalenie skargi;
—
obciążenie skarżącej kosztami postępowania.
Co do prawa
37
Skarżąca podnosi na poparcie swojej skargi siedem zarzutów: pierwszy oparty na braku odpowiedzialności skarżącej w zakresie ukaranego kartelu z uwagi na sprzedaż jej działalności związanej z MCAA, drugi oparty na niezgodności z prawem nałożonej grzywny, trzeci oparty na naruszeniu komunikatu w sprawie współpracy, czwarty oparty na błędzie w ocenie przy obliczaniu kwoty podstawowej grzywny, piąty oparty na nieuzasadnionym podwyższeniu grzywny z tytułu powrotu do naruszenia, szósty oparty na naruszeniach procedury oraz siódmy oparty na niezgodności z prawem nakazu zaprzestania naruszenia.
W przedmiocie zarzutu pierwszego opartego na braku odpowiedzialności skarżącej w zakresie ukaranego kartelu z uwagi na sprzedaż jej działalności związanej z MCAA
Argumenty stron
38
Skarżąca twierdzi, że nie jest już odpowiedzialna za naruszenia popełnione w sektorze działalności związanej z MCAA, ponieważ odpowiedzialność za te naruszenia została w sposób nieograniczony przeniesiona na Virteon GmbH przy okazji podziału i sprzedaży tego sektora. Zauważa ona, że sektor działalności związanej z MCAA został zlikwidowany i sprzedany w dniu 30 maja 1997 r. spółce zależnej w 100% — Virteon, równocześnie z czterema innymi istotnymi dziedzinami działalności związanymi ze szczególnymi produktami chemicznymi. Virteon prowadziła zatem w dalszym ciągu działalność jako niezależne przedsiębiorstwo na tych samych warunkach. W rezultacie zajęła ona miejsce skarżącej zarówno na płaszczyźnie prawnej jak i gospodarczej. Przejęcie Virteon przez Clariant AG nie zmieniło nic w zakresie odpowiedzialności Virteon, po przejęciu, Clariant GmbH. Zmiany w obrębie struktury własności udziałów w wyniku przejęcia Virteon przez Clariant AG nie mają żadnego wpływu na odpowiedzialność spółki, jeżeli tożsamość gospodarcza i w związku z tym ciągłość zainteresowanego przedsiębiorstwa zostały zachowane. Virteon, po przejęciu, Clariant GmbH, istniała nadal w obrębie grupy, zachowując tożsamość prawną, bez żadnej zmiany prawnej lub gospodarczej.
39
Zdaniem skarżącej, jeżeli przedsiębiorstwo zostaje przekazane jako całość, tak że nowy podmiot prawny zastępuje swojego poprzednika i kontynuuje prowadzoną działalność, zasada ciągłości gospodarczej pociąga za sobą jednoczesne przekazanie odpowiedzialności za kartel zbywanego przedsiębiorstwa. Przy określaniu odpowiedzialności chodziłoby zatem o „odnalezienie śladu przedsiębiorstwa jako bytu gospodarczego, a nie prawnego”. W niniejszym przypadku po likwidacji i sprzedaży działalności związanej z MCAA, Virteon, a następnie Clariant GmbH, a nie Hoechst, byłyby podmiotami prawnymi odpowiedzialnymi za naruszenia prawa w zakresie karteli.
40
Skarżąca zauważa również, że fakt, iż Clariant brała nadal udział w istniejących porozumieniach, świadczyłby o ciągłości przedsiębiorstwa.
41
Wyrok Trybunału z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie C-49/92 P Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, Rec. s. I-4125, przytoczony przez Komisję, nie pozwala na wyciągnięcie innych wniosków. Zgodnie bowiem z tym wyrokiem zasada, że odpowiedzialność kierownika przedsiębiorstwa może być utrzymana mimo sprzedaży jego działalności, dotyczyłaby wyłącznie sprzedaży przedsiębiorstwa osobom trzecim, a nie podmiotowi prawa należącemu jak w niniejszym przypadku do grupy. W związku z tym skarżąca dodała podczas rozprawy, że Trybunał potwierdził w jednym z ostatnich wyroków (wyrok z dnia w sprawie C-280/06 ETI i in., Zb.Orz. s. I-10893), że kryterium ciągłości gospodarczej powinno znaleźć zastosowanie z uwzględnieniem więzów strukturalnych między podmiotem popełniającym naruszenie i jego następcą gospodarczym w chwili przeniesienia.
42
Zauważa ona również, że przeniesienie odpowiedzialności zawarte jest również w umowie przekazania, w której strony wyraźnie uznają, że Virteon zwalnia skarżącą z odpowiedzialności w ramach grupy. Zdaniem skarżącej z orzecznictwa wynika, że takie przejęcie odpowiedzialności w ramach grupy powinno być uwzględnione przy nakładaniu grzywny.
43
Jeśli chodzi o argument Komisji, zgodnie z którym skarżąca próbowała uniknąć odpowiedzialności, zbywając swoją działalność związaną z MCAA, skarżąca odpowiada, że restrukturyzacja grupy, która nastąpiła etapami od 1996 r., stanowiła proces, który nie był inspirowany ani motywowany ewentualnymi szczególnymi cechami niektórych określonych dziedzin działalności. Restrukturyzacja polegała bowiem na zleceniu na zewnątrz wszelkiej działalności, która nie była związana z sektorami działalności farmaceutycznej i rolniczej.
44
Orzecznictwo oraz praktyka decyzyjna Komisji potwierdzałyby stanowisko skarżącej. Jeżeli Komisji powinny były przysługiwać uprawnienia dyskrecjonalne w zakresie określenia podmiotów, na które nałożona zostaje grzywna, stanowiłoby to naruszenie zasady, zgodnie z którą administracja jest związana własnymi decyzjami, wyrażonej w preambule i art. 20 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej ogłoszonej w dniu 7 grudnia 2000 r. w Nicei (Dz.U. 2000, C 364, s. 1).
45
Skarżąca dodała w toku rozprawy, że wbrew twierdzeniom Komisji, nie przysługują jej uprawnienia dyskrecjonalne w celu ustalenia podmiotów naruszających art. 81 WE, gdyż ustalenia tych ostatnich następują zgodnie z wyraźnie określonymi przepisami prawa.
46
Skarżąca twierdzi również, że w okresie, gdy posiadała sektor działalności związanej z MCAA, sektor ten był zorganizowany i działał w sposób niezależny i odpowiadał za jej wyniki związane z tym sektorem. Co więcej, poza omawianą działalnością, nie wiedziała ona o naruszeniu, gdyż zachowanie osób zatrudnionych w sektorze MCAA biorących udział w naruszeniu było ponadto sprzeczne z polityką grupy Hoechst popierającą poszanowanie prawa konkurencji.
47
Komisja odpowiada zasadniczo, że argument skarżącej, zgodnie z którym restrukturyzacja jej działalności związanej MCAA spowodowała całkowite zwolnienie jej z odpowiedzialności, nie może zostać uznany. Jeżeli bowiem wykładnia przyjęta przez skarżącą byłaby poprawna, stwarzałaby dużym przedsiębiorstwom możliwość łatwego uniknięcia skutków prawnych kartelu lub co najmniej zmniejszenia ryzyka handlowego w przypadku jego odkrycia.
48
Zauważa ona również, że zarzut skarżącej dotyczy w rzeczywistości wyłącznie miesiąca czerwca 1997 r. w kontekście 149 miesięcy naruszenia i że w tej sytuacji stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji z powodu jednego miesiąca nie byłoby uzasadnione.
49
W związku z tym Komisja uważa, że mogła przyjąć, w świetle utrwalonego orzecznictwa, iż spółka zależna w 100%, tak jak w niniejszym przypadku Virteon, od dnia 30 maja 1997 r. do dnia wykonywała zasadniczo polecenia, które były jej przekazane przez spółkę dominującą, bez konieczności sprawdzenia, czy spółka dominująca wykonywała rzeczywiście swoje uprawnienia. Hoechst powinna była zatem wykazać, że jej dawna spółka zależna w czerwcu 1997 r. działała na rynku w sposób rzeczywiście niezależny, czego nie uczyniła.
Ocena Sądu
50
Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, co do zasady to osoba fizyczna lub prawna zarządzająca danym przedsiębiorstwem w chwili popełnienia naruszenia powinna za nie odpowiadać, nawet gdy w momencie wydania decyzji stwierdzającej naruszenie odpowiedzialność za prowadzenie przedsiębiorstwa ponosi inna osoba (wyroki Trybunału z dnia 16 listopada 2000 r.: w sprawie C-286/98 P Stora Kopparbergs Bergslags przeciwko Komisji, Rec. s. I-9925, pkt 37; w sprawie C-279/98 P Cascades przeciwko Komisji, Rec. s. 9693, pkt 78; wyrok Sądu z dnia w sprawie T-9/99 HFB i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II-1487, pkt 103).
51
Do celów efektywnego egzekwowania reguł konkurencji może być jednak konieczne przypisanie naruszenia kartelowego wyjątkowo nie pierwotnemu, lecz nowemu podmiotowi prowadzącemu przedsiębiorstwo uczestniczące w kartelu, w sytuacji gdy może on zostać faktycznie uznany za następcę pierwotnego podmiotu prowadzącego przedsiębiorstwo, a więc gdy kontynuuje on prowadzenie przedsiębiorstwa uczestniczącego w kartelu (zob. podobnie opinia rzecznika generalnego J. Kokott do ww. wyroku w sprawie ETI i in., pkt 75, 76). Gdyby bowiem nie przewidziano innej możliwości nałożenia sankcji na inny podmiot niż ten, który popełnił naruszenie, przedsiębiorstwa mogłyby unikać sankcji poprzez zwykłą zmianę swojej tożsamości w drodze restrukturyzacji, zbycia lub innych zmian prawnych czy organizacyjnych (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie ETI i in., pkt 41).
52
Trybunał uznał zatem, że kryterium tzw. ciągłości gospodarczej odgrywa znaczenie wyłącznie w przypadku, gdy osoba prawna odpowiedzialna za prowadzenie przedsiębiorstwa prawnie przestała istnieć po popełnieniu naruszenia (ww. wyroki: w sprawie Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, pkt 145; w sprawie HFB i in. przeciwko Komisji, pkt 104) lub w przypadku wewnętrznej restrukturyzacji przedsiębiorstwa, jeżeli pierwotny podmiot prowadzący przedsiębiorstwo niekoniecznie przestaje istnieć z prawnego punktu widzenia, ale nie wykonuje już działalności gospodarczej na danym rynku i w świetle więzów strukturalnych pomiędzy pierwotnym i nowym podmiotem prowadzącym przedsiębiorstwo (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawach połączonych C-204/00 P, C-205/00 P, C-211/00 P, C-213/00 P, C-217/00 P i C-219/00 P Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I-123, pkt 359; ww. wyrok w sprawie ETI i in., pkt 41).
53
W niniejszym przypadku z zaskarżonej decyzji i uwag skarżącej dotyczących pisma w sprawie przedstawienia zarzutów wynika, że Hoechst sama produkowała MCAA za pośrednictwem swojego departamentu chemicznego do dnia 30 maja 1997 r. Departament ten podobnie jak i inne zostały w dniu przekazane Virteon, spółce zależnej od Hoechst, która posiadała 100% jej udziałów. W dniu w wyniku sprzedaży wszystkich akcji Virteon, Hoechst przeniosła ogół swej działalności związanej z MCAA na spółkę Clariant AG.
54
Jeżeli chodzi przede wszystkim o odpowiedzialność skarżącej z uwagi na jej udział w kartelu w okresie do dnia 30 maja 1997 r., skarżąca ogranicza się do stwierdzenia, że sektor działalności związanej z MCAA był zorganizowany i działał niezależnie i że nie wiedziała ona o naruszeniu. Twierdzi ona również, że zachowania zatrudnionych osób uczestniczących w naruszeniu były niezgodne z polityką grupy, której celem jest poszanowanie prawa konkurencji.
55
Należy jednak stwierdzić, że do chwili przeniesienia sektora działalności chemicznej na Virteon w dniu 30 maja 1997 r. skarżąca była osobą prawną bezpośrednio odpowiedzialną za sektor działalności związanej z MCAA oraz za osoby zatrudnione, które popełniły omawiane naruszenie. W tej sytuacji skarżąca powinna była wiedzieć o ich działaniach i nie mogła powołać się na zakłócenia funkcjonowania swojej wewnętrznej struktury (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia w sprawie T-12/90 Bayer przeciwko Komisji, Rec. s. II-219, pkt 35). Działania jej pracowników w sektorze działalności związanej z MCAA stanowiące naruszenie należy zatem uznać za obciążające skarżącą.
56
Należy także przypomnieć, że w celu stosowania i wykonania decyzji Komisji w dziedzinie prawa konkurencji jako adresata należy określić jednostkę posiadającą osobowość prawną (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 20 kwietnia 1999 r. w sprawach połączonych od T-305/94 do T-307/94, od T-313/94 do T-316/94, T-318/94, T-325/94, T-328/94, T-329/94 i T-335/94 Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II-931, pkt 978). Komisja przypisała zatem w słuszny sposób odpowiedzialność za naruszenie w sektorze działalności związanej z MCAA skarżącej, która rzeczywiście była osobą prawną prowadzącą tę działalność.
57
Jeśli chodzi następnie o okres od dnia 30 maja do skarżąca ogranicza się do stwierdzenia, że w tym okresie sektor działalności związanej z MCAA, a także inne sektory zostały przekazane spółce zależnej Virteon, której 100% udziałów posiadała Hoechst przed sprzedaniem jej Clariant AG w dniu
58
W związku z tym należy stwierdzić, że Komisja uwzględniła ten okres, opierając się w motywach 217–219 zaskarżonej decyzji na pojęciu przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG. W świetle rzeczonego pojęcia, na którym oparte jest całe orzecznictwo wspólnotowe dotyczące możliwości przypisania odpowiedzialności za naruszenia jednostkom prawnym stanowiącym to samo przedsiębiorstwo, Komisja słusznie przypisała naruszenie Hoechst w odniesieniu do okresu od dnia 30 maja do dnia Pojęcie przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 81 WE obejmuje bowiem jednostki gospodarcze, z których każda ma jednolitą organizację obejmującą elementy osobowe, materialne i niematerialne, służącą do trwałego dążenia do osiągnięcia określonego celu gospodarczego i mogącą uczestniczyć w popełnieniu naruszenia opisanego w tym przepisie (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia w sprawie T-11/89 Shell przeciwko Komisji, Rec. s. II-757, pkt 311; ww. wyrok w sprawie HFB i in. przeciwko Komisji, pkt 54).
59
W szczególnym przypadku, w którym spółka dominująca posiada 100% kapitału swojej spółki zależnej, będącej sprawcą naruszenia, istnieje zwykłe domniemanie, że ta spółka dominująca wywiera decydujący wpływ na zachowanie swojej spółki zależnej (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 25 października 1983 r. w sprawie 107/82 AEG przeciwko Komisji, Rec. s. 3151, pkt 50; ww. wyrok w sprawie Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, pkt 961, 984) i że stanowią one zatem jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 81 WE (wyrok Sądu z dnia w sprawach połączonych T-71/03, T-74/03, T-87/03 oraz T-91/03 Tokai Carbon i in. przeciwko Komisji, pkt 59). Z tego względu do spółki dominującej, która kwestionuje przed sądem wspólnotowym decyzję Komisji nakładającą na nią grzywnę za zachowanie jej spółki zależnej, należy obalenie tego domniemania poprzez przedstawienie materiału dowodowego, za pomocą którego można dowieść niezależny charakter jej spółki zależnej (wyrok Sądu z dnia w sprawie T-314/01 Avebe przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-3085, pkt 136; zob. także podobnie ww. wyrok w sprawie Stora Kopparbergs Bergslags przeciwko Komisji, pkt 29).
60
W niniejszym przypadku należy stwierdzić, że Virteon była od dnia 30 maja do dnia spółką zależną, której 100% udziałów posiadała Hoechst. Ponieważ ta ostatnia, jak wskazano w odpowiedzi skarżącej na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, dokonała sprzedaży Virteon na rzecz Clariant AG, która nastąpiła ostatecznie w wyniku umowy zawartej w dniu i wykonanej przez przeniesienie własności akcji w dniu, wydzielenie sektora działalności związanej z MCAA wpisywało się wyraźnie w cel, jakim była sprzedaż akcji tej spółki zależnej przedsiębiorstwu trzeciemu. W tej sytuacji należy uznać za udowodnione, że skarżąca nie obaliła domniemania, zgodnie z którym spółka dominująca wywierała decydujący wpływ na zachowanie jej spółki zależnej, w której posiadała 100% udziałów (ww. wyrok w sprawie AEG-Telefunken przeciwko Komisji, pkt 50; ww. wyrok z dnia w sprawie Tokai Carbon i in. przeciwko Komisji, pkt 59), wykazując niezależność swojej spółki zależnej Virteon GmbH.
61
Należy również odrzucić argument skarżącej, w którym twierdzi, że przeniesienie jej jednostki gospodarczej związanej z MCAA na inne przedsiębiorstwo pociągałoby za sobą również przeniesienie odpowiedzialności za antykonkurencyjne działania na nowy podmiot prowadzący przedsiębiorstwo. W świetle orzecznictwa cytowanego powyżej w pkt 50, to skarżąca będąca osobą prawną zarządzającą danym przedsiębiorstwem w chwili popełnienia naruszenia powinna za nie odpowiadać, nawet gdy w momencie wydania decyzji stwierdzającej naruszenie za prowadzenie przedsiębiorstwa odpowiadała Clariant AG. Zasada indywidualnej odpowiedzialności nie może zostać podważona przez zasadę ciągłości gospodarczej w sytuacji gdy, tak jak w niniejszym przypadku, część działalności przedsiębiorstwa uczestniczącego w kartelu została przeniesiona na rzecz niezależnej osoby trzeciej i jeżeli nie istnieją powiązania strukturalne między pierwotnym i nowym podmiotem prowadzącym przedsiębiorstwo (zob. podobnie opinia rzecznika generalnego J. Kokott do ww. wyroku w sprawie ETI i in., pkt 82).
62
Tymczasem wbrew temu, co utrzymuje skarżąca, nie znajduje się ona w wyjątkowej sytuacji, w której Trybunał mógł stwierdzić, że należało posłużyć się kryterium ciągłości gospodarczej w celu przypisania antykonkurencyjnych działań pierwotnego podmiotu prowadzącego przedsiębiorstwo nowemu podmiotowi prowadzącemu daną działalność. Jeżeli bowiem sektor MCAA został przeniesiony początkowo w obrębie grupy Virteon na spółkę zależną od Hoechst, a następnie zbyty na rzecz Clariant AG, Hoechst pozostawała odrębną osobą prawną po popełnieniu naruszenia (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 14 lipca 2005 r. w sprawach połączonych C-65/02 P i C-73/02 P ThyssenKrupp przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-6773, pkt 88).
63
Ponadto wbrew temu, co twierdzi skarżąca, nie może powołać się ona na orzecznictwo, zgodnie z którym w przypadku przeniesienia całości lub części działalności gospodarczej z jednego podmiotu prawnego na inny, odpowiedzialność za naruszenia popełnione przez podmiot pierwotnie prowadzący działalność, w ramach danej działalności, może zostać przypisana nowemu podmiotowi wykonującemu tę działalność, jeżeli do celów stosowania reguł konkurencji stanowi on tę samą jednostkę gospodarczą, nawet wówczas gdy podmiot, który pierwotnie ją prowadził, nadal istnieje jako podmiot prawny (ww. wyrok w sprawie ETI i in., pkt 48). Należy bowiem stwierdzić, że w wyniku zbycia Virteon na rzecz Clariant AG w dniu 30 czerwca 1997 r. żadne powiązanie strukturalne ani organizacyjne nie istniało pomiędzy Clariant AG oraz Hoechst, które są dwoma odrębnymi przedsiębiorstwami w rozumieniu art. 81 WE i między którymi jedynym związkiem gospodarczym jest fakt, że pierwsza z nich zakupiła całość kapitału Virteon i w rezultacie działalność związaną z MCAA Hoechst.
64
W każdym razie przypisanie nowemu podmiotowi prowadzącemu przedsiębiorstwo naruszenia popełnionego przez poprzedni podmiot prowadzący przedsiębiorstwo stanowi uprawnienie, jakie w pewnych okolicznościach orzecznictwo przyznaje Komisji, a nie obowiązek. Jest tak w szczególności w sytuacji, gdy tak jak w niniejszym przypadku, początkowy podmiot prowadzący przedsiębiorstwo, dokonujący naruszenia, w dalszym ciągu istnieje pod względem prawnym i gospodarczym (w rozumieniu ww. wyroku w sprawie ETI i in., pkt 40). Ponadto w niniejszym przypadku nie istnieje ryzyko, że przedsiębiorstwo popełniające naruszenie uniknie kary, czemu ma zapobiegać zasada ciągłości gospodarczej (zob. pkt 51 powyżej), ponieważ Hoechst istnieje w dalszym ciągu pod względem prawnymi i gospodarczym.
65
Skarżąca nie może tym bardziej powoływać się na przeniesienie odpowiedzialności w ramach umowy o przekazaniu jej sektora działalności zawartej z Virteon. Po pierwsze, na taką umowę nie można powołać się wobec Komisji w celu uniknięcia kar nałożonych w zastosowaniu wspólnotowego prawa konkurencji, w zakresie w jakim ma ono na celu rozłożenie odpowiedzialności między spółkami z uwagi na udział w kartelu. Po drugie, podnoszone przeniesienie odpowiedzialności dokonane w niniejszym przypadku na podstawie umowy przekazania nie wpływa na określenie odpowiedzialności skarżącej, gdyż umowa ta została zawarta między Hoechst a spółką zależną, w której posiadała ona 100% udziałów i której zachowanie stanowiące naruszenie może jej być w związku z tym przypisane jako spółce dominującej. W każdym razie w odróżnieniu od sprawy zakończonej wyrokiem z dnia 13 grudnia 2001 r. w sprawach połączonych T-45/98 i T-47/98 Krupp Thyssen Stainless i Acciai speciali Terni przeciwko Komisji, Rec. s. II-3757, pkt 62, na który powołuje się skarżąca, a w którym Sąd uznał, że Komisja miała wyjątkowo prawo przypisać spółce odpowiedzialność za zachowania stanowiące naruszenie jej poprzedniczki, z dokumentów składających się na akta sprawy nie wynika, że Clariant AG zaakceptowała przypisanie jej odpowiedzialności za działania Hoechst przed przeniesieniem jej sektora działalności związanej z MCAA.
66
Wynika z tego, że nie można uznać argumentu skarżącej, zgodnie z którym odpowiedzialność za antykonkurencyjne działania w sektorze działalności związanej z MCAA została przekazana przy sprzedaży tej działalności na rzecz Clariant AG.
67
W związku z tym, ponieważ Komisja słusznie przypisała Hoechst odpowiedzialność za naruszenie popełnione od dnia 1 czerwca 1984 r. do dnia, należy oddalić zarzut pierwszy jako bezzasadny.
W przedmiocie zarzutu drugiego opartego na niezgodności z prawem nałożonej grzywny
Argumenty stron
68
Skarżąca twierdzi, że nałożona grzywna jest niezgodna z prawem w zakresie, w jakim nowa spółka dominująca Virteon, po zmianach Clariant GmbH, uzyskała całkowite zwolnienie z grzywny, a jej samej jako dawnej spółce dominującej tego nie przyznano. Komisja naruszyła w ten sposób zasadę równego traktowania, o której mowa w art. 20 Karty praw podstawowych, a także znaczenie i cel komunikatu w sprawie współpracy.
69
W zakresie w jakim działalność związana z MCAA prowadzona przez Hoechst, następnie przeniesiona na Virteon, po zmianach Clariant GmbH, przed prowadzeniem jej przez Clariant AG stanowiła jednostkę gospodarczą, wniosek o zwolnienie z grzywny złożony przez Clariant GmbH odnosiłby się do wszystkich osób prawnych stanowiących „przedsiębiorstwo Hoechst/Virteon/Clariant”. Analizę tę potwierdza fakt, że Komisja (motyw 332 zaskarżonej decyzji) rozszerzyła zwolnienie z grzywny przyznane Clariant GmbH na jej spółkę dominującą Clariant AG z uwagi na związek istniejący pomiędzy tą ostatnią i Virteon, po zmianach Clariant GmbH oraz między Virteon i Clariant GmbH. Potwierdza ją również praktyka decyzyjna Komisji. Nie uznając, że skarżąca stanowiła część tej samej jednostki gospodarczej co Clariant GmbH i Clariant AG, Komisja naruszyła pojęcie przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 81 WE, tak jak zostało ono zdefiniowane w orzecznictwie.
70
Skarżąca zauważa również, że kartel został wprowadzony w życie w ten sam sposób przez te same osoby w sposób ciągły podczas trwania naruszenia i że w rezultacie wniosek o zwolnienie z grzywny Clariant GmbH nie dotyczył wyłącznie okresu po zakupie Virteon. Okoliczności faktyczne, na które powołała się Clariant GmbH na poparcie swojego wniosku o zwolnienie, odnosiły się do całego okresu naruszenia. Uwzględniając zatem przekazane informacje, to skarżąca powinna była skorzystać z uprzywilejowanego traktowania z uwagi na współpracę z jej strony. Ponadto wniosek o zwolnienie został złożony w imieniu sektora działalności.
71
Skarżąca dodaje, że nie mogła złożyć własnego wniosku o zwolnienie przed drugim semestrem 1997 r., gdyż nie wiedziała o istnieniu kartelu przed tą datą. Nie mogła ponadto złożyć takiego wniosku później, gdyż w dniu 30 czerwca 1997 r. zbyła ogół swych aktywów związanych z MCAA na rzecz Clariant AG.
72
W końcu, jeżeli przyznanie zwolnienia wynikające z komunikatu w sprawie współpracy nie odsyłałoby również do okresu, w którym Hoechst była właścicielem działalności związanej z MCAA, komunikat w sprawie współpracy pozbawiony byłby znaczenia, ponieważ podmiot popełniający naruszenia, czyli jednostka gospodarcza związana z MCAA, współpracował z Komisją i uchylił poufność związaną z naruszeniem.
73
Komisja wnosi o oddalenie wskazanego zarzutu.
Ocena Sądu
74
Należy na wstępie stwierdzić, że jak zostało ustalone w ramach badania pierwszego zarzutu dotyczącego podnoszonej niezgodności z prawem przypisania Hoechst naruszeń popełnionych w ramach działalności związanej z MCAA (zob. pkt 53–60 powyżej), nie można uznać, iż odpowiedzialność skarżącej za okres od dnia 1 stycznia 1984 r. do dnia została przeniesiona na Clariant AG od chwili, gdy ta ostatnia przejęła działalność związaną z MCAA od Hoechst w dniu
75
W zakresie w jakim nie można przyjąć argumentu skarżącej, zgodnie z którym działalność związana z MCAA, którą prowadziła Hoechst, a która została następnie przeniesiona na Clariant AG, stanowiła niezależną jednostkę gospodarczą, wniosek złożony pismem z dnia 6 grudnia 1999 r. przez Clariant GmbH (zwanym dalej „pismem w sprawie złagodzenia sankcji”), na podstawie komunikatu w sprawie współpracy, nie dotyczył spółki prowadzącej poprzednio działalność związaną z MCAA, czyli Hoechst. Należy bowiem podkreślić, że Hoechst i Clariant AG są dwiema spółkami mającymi odrębną osobowość prawną, które kolejno brały udział w kartelu dotyczącym MCAA i które stanowią część dwóch odrębnych przedsiębiorstw, w rozumieniu art. 81 WE (zob. pkt 63 poniżej). Wniosek złożony przez Clariant GmbH na podstawie komunikatu w sprawie współpracy może obejmować wyłącznie przedsiębiorstwo, którego część stanowiła ta ostatnia, a nie Hoechst.
76
Wniosku tego nie podważa następnie argument skarżącej, zgodnie z którym z pisma w sprawie złagodzenia sankcji wynikałoby, że odwoływało się ono do okresu, w którym skarżąca działała na rynku MCAA. Z pkt B komunikatu w sprawie współpracy dotyczącego nienakładania grzywny lub bardzo istotnego obniżenia jej kwoty wynika bowiem, że to przedsiębiorstwu, które spełnia przesłanki wymienione w rzeczonym punkcie, może przysługiwać obniżenie grzywny mogące sięgać całkowitego odstąpienia od niej. Tymczasem jak stwierdzono powyżej w pkt 75, autorem tego pisma jest nie Hoechst, ale Clariant GmbH, która w tym dniu stanowiła część przedsiębiorstwa Clariant. Nie ulega wątpliwości, że Hoechst nie sprawowało w chwili wysłania rzeczonego pisma żadnej kontroli nad spółką, która ujawniła istnienie kartelu. W rezultacie i niezależnie od faktu, że w piśmie odwołano się do okresu, w którym Hoechst działała na rynku MCAA, Clariant GmbH nie mogłaby takim działaniem objąć Hoechst ani w związku z tym umożliwić mu skorzystanie z uprzywilejowanego traktowania, przewidzianego w komunikacie w sprawie współpracy.
77
Należy również odrzucić argument skarżącej, zgodnie z którym nie mogła ona złożyć sama wniosku na podstawie komunikatu w sprawie współpracy w okresie, gdy kontrolowała działalność związaną z MCAA. Skarżąca nie przedstawia żadnego dowodu na poparcie swego twierdzenia i w każdym razie nie wykazuje, że działalność związana z MCAA, niewydzielona przed dniem 30 maja 1997 r., była niezależna i nieobjęta jej odpowiedzialnością.
78
Podobnie jak Komisja, Sąd uważa również, że zaskarżona decyzja nie kwestionuje w żadnym razie założeń i celu komunikatu w sprawie współpracy. Ponieważ Clariant AG i spółka zależna Clariant GmbH stanowią jednostkę gospodarczą, mogą im przysługiwać w zakresie w jakim tworzą przedsiębiorstwo korzyści przewidziane w komunikacie w sprawie współpracy, bez naruszania jego celu. Nie jest tak w przypadku skarżącej wobec braku związków między autorem pisma w sprawie złagodzenia sankcji, czyli Clariant GmbH.
79
Jeżeli chodzi wreszcie o argument, zgodnie z którym Komisja naruszyła zasadę równego tratowania, należy przypomnieć, że rzeczona zasada jest naruszona tylko wtedy, gdy porównywalne sytuacje są traktowane w różny sposób, a różne sytuacje są traktowane w identyczny sposób, chyba że takie traktowanie jest obiektywnie uzasadnione (wyrok Trybunału z dnia 13 grudnia 1984 r. w sprawie 106/83 Sermide, Rec. s. 4209, pkt 28; wyrok Sądu z dnia w sprawie T-304/02 Hoek Loos przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-1887, pkt 96). W niniejszym przypadku, ponieważ skarżąca, będąca przedsiębiorstwem odrębnym od Clariant, nie znajduje się w sytuacji porównywalnej z sytuacją tej ostatniej z uwagi na fakt, że Clariant była pierwszą spółką, która przedstawiła rozstrzygające dowody na istnienie kartelu, zarzut oparty na naruszeniu zasady równego traktowania nie może być uznany.
80
W świetle ogółu powyższych rozważań należy oddalić zarzut drugi oparty na niezgodności z prawem nałożonej grzywny.
W przedmiocie zarzutu trzeciego opartego na naruszeniu komunikatu w sprawie współpracy
Argumenty stron
81
Skarżąca zarzuca Komisji, że nie obniżyła o co najmniej 10% kwoty nałożonej na nią grzywny, na podstawie komunikatu w sprawie współpracy. Zgodnie z pkt D ust. 2 tiret drugie rzeczonego komunikatu poinformowała Komisję w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, że nie podważa wystąpienia okoliczności faktycznych związanych z naruszeniem i że z tego tytułu, jak innym stronom kartelu, powinno jej przysługiwać obniżenie nałożonej na nią grzywny.
82
Zauważa ona, że z pkt 9 jej odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów wynika, iż nie zakwestionowała okoliczności faktycznych przedstawionych przez Komisję w rzeczonym komunikacie. Tego braku zakwestionowania nie podważa fakt, który wskazała w tymże pkt 9, że zastrzega sobie możliwość przyjęcia odmiennej oceny prawnej niż ocena Komisji w odniesieniu do uznanych okoliczności faktycznych.
83
Jeśli chodzi o argument, zgodnie z którym nie uznała ona okoliczności faktycznych, ponieważ nie były jej one znane, skarżąca odpowiada, że brak znajomości okoliczności faktycznych nie może podważać ich uznania.
84
Podnosi ona ponadto, że ani komunikat w sprawie współpracy, ani praktyka decyzyjna Komisji, ani orzecznictwo nie wymagały, aby przyznanie obniżenia grzywny za niepodważanie prawdziwości okoliczności faktycznych zależało od przedstawienia odrębnego wniosku. Mogła zatem w sposób uzasadniony oczekiwać obniżenia grzywny na podstawie komunikatu w sprawie współpracy.
85
Ponadto Komisja nie wyjaśniła, dlaczego nie uwzględniła niepodważenia okoliczności faktycznych w celu ustalenia grzywny, i nie wyjaśniła sposobu postępowania. W tym względzie zauważa ona, że Sąd uznał, że ocena niepodważania przez skarżącą prawdziwości faktów powinna zostać zawarta w motywach dotyczących współpracy przedsiębiorstwa (wyrok Sądu z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawach połączonych T-236/01, T-239/01, od T-244/01 do T-246/01, T-251/01 i T-252/01 Tokai Carbon i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II-1181, pkt 414 i nast.).
86
Komisja odpowiada, że jeżeli skarżąca chciała skorzystać z komunikatu w sprawie współpracy, powinna złożyć formalny wniosek, na podstawie pkt E rzeczonego komunikatu. Tymczasem podczas całego postępowania administracyjnego skarżąca na swoją obronę powoływała się, że dowiedziała się o istnieniu zarzucanego jej naruszenia wyłącznie w 2003 r. i że nie mogła zatem złożyć wniosku we własnym imieniu.
87
Ponadto uważa ona, że skarżąca nie stwierdziła wyraźnie, że nie kwestionowała prawdziwości okoliczności faktycznych w rozumieniu komunikatu w sprawie współpracy. W związku z tym zauważa ona, że w pkt 9 odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów Hoechst, twierdząc jednocześnie, że nie podważa okoliczności faktycznych, dodała, iż te okoliczności faktyczne nie były wystarczające dla poparcia niektórych wniosków prawnych przyjętych przez Komisję. Ponadto w poprzedzającym punkcie odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów skarżąca oświadczyła, że nie miała zupełnie możliwości wypowiedzenia się w kwestii szczegółów zarzucanego naruszenia z wyjątkiem informacji, które mogła wywnioskować z samego pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, ponieważ w 1997 r. sprzedała Clariant sektor działalności związanej z MCAA wraz z całym personelem i wszystkimi aktywami przedsiębiorstwa. Zdaniem Komisji skarżąca nie uznała też wyraźnie przed Sądem, że uczestniczyła w kartelu.
88
Komisja przypomina, że zgodnie z orzecznictwem obniżenie grzywny na podstawie komunikatu w sprawie współpracy jest tylko wtedy uzasadnione, gdy udzielone informacje, a bardziej ogólnie zachowanie danego przedsiębiorstwa, mogłyby świadczyć o prawdziwej współpracy z jego stron. Tymczasem skarżąca nie przedstawiła ani szczegółów, ani dowodów swej współpracy z Komisją i zaprzeczała sama sobie, twierdząc, iż nie posiadała dokumentów ani kontaktów, do których mogłaby się odwołać dla wyjaśnienia swojej sytuacji.
89
Komisja odpowiada wreszcie, że zaskarżona decyzja nie jest pozbawiona uzasadnienia. W motywach 324–326 zaskarżonej decyzji Komisja przedstawiła podstawowe zarzuty skarżącej, w szczególności te, które zostały rzeczywiście podniesione w toku postępowania administracyjnego w odniesieniu do zastosowania komunikatu w sprawie współpracy. Ponieważ skarżąca nie podważyła okoliczności faktycznych w sposób wyraźny i jednoznaczny, Komisja uznaje, że nie było konieczne przedstawienie bardziej szczegółowego uzasadnienia niż uzasadnienie zawarte już w zaskarżonej decyzji. Ponadto odwołanie się do ww. wyroku z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie Tokai Carbon i in. przeciwko Komisji było pozbawione znaczenia.
Ocena Sądu
90
Punkt D komunikatu w sprawie współpracy, zatytułowany „Odczuwalne obniżenie kwoty grzywny”, stanowi:
„1.
Jeżeli przedsiębiorstwo współpracuje, a nie są spełnione wszystkie przesłanki określone w [pkt] B i C, korzysta ono z obniżki w wysokości 10–50% kwoty grzywny, która zostałaby na nie nałożona w braku współpracy.
2.
Może to mieć miejsce w szczególności, jeżeli:
—
przed wysłaniem pisma w sprawie przedstawienia zarzutów przedsiębiorstwo przedstawia Komisji informacje, dokumenty lub inne środki dowodowe, które przyczyniają się do stwierdzenia istnienia naruszenia,
—
po otrzymaniu pisma w sprawie przedstawienia zarzutów przedsiębiorstwo informuje Komisję, że nie podważa wystąpienia okoliczności faktycznych, na których opiera ona swe zarzuty”.
91
Należy przypomnieć, że dla skorzystania z obniżenia kwoty grzywny na podstawie niepodważania okoliczności faktycznych zgodnie z pkt D ust. 2 tiret drugie komunikatu w sprawie współpracy, przedsiębiorstwo musi wyraźnie poinformować Komisję o tym, że nie zamierza zaprzeczać prawdziwości faktów, po zapoznaniu się z pismem w sprawie przedstawienia zarzutów (wyrok z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie T-44/00 Mannesmannröhren-Werke przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-2223, pkt 303).
92
W niniejszym przypadku w uwagach skarżącej w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów zawarte jest następujące oświadczenie:
„Hoechst pragnie podkreślić, że nie podważa prawdziwości okoliczności faktycznych stwierdzonych przez Komisję w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów. Hoechst wykaże jednakże, że te okoliczności faktyczne nie są wystarczające z prawnego punktu widzenia dla poparcia niektórych wniosków prawnych przyjętych przez Komisję. Kwestie, które Hoechst poruszy następnie, dotyczą w rezultacie wyłącznie oceny prawnej okoliczności faktycznych niniejszej sprawy”.
93
Należy również zauważyć, że skarżąca w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów stwierdziła:
„Hoechst nie ma zupełnie możliwości wypowiedzenia się w kwestii szczegółów zarzucanego naruszenia z wyjątkiem informacji, które mogła wywnioskować z samego pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, ponieważ w 1997 r. sprzedała Clariant sektor działalności związanej z MCAA wraz z całym personelem i wszystkimi aktywami przedsiębiorstwa. Hoechst nie ma zatem żadnego innego źródła informacji co do zarzucanego udziału w kartelu niż niektóre podstawowe dane rachunkowe takie jak obrót itp.”.
94
Komisja uważa jednak, że takie oświadczenie o niepodważeniu okoliczności faktycznych stwierdzonych w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów nie może być uznane za wyraźne, jasne, jednoznaczne i mogące świadczyć o rzeczywistej współpracy ze strony skarżącej.
95
Należy jednak stwierdzić, że skarżąca w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów wyraźnie oświadczyła, że nie podważa okoliczności faktycznych stwierdzonych w rzeczonym piśmie. Okoliczności, że skarżąca nie mogła odnieść się do innych okoliczności faktycznych niż te, które zostały jej zarzucone w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, ani przedstawić innych dowodów naruszenia, nie mogą podważyć faktu, że skarżąca nie zakwestionowała prawdziwości okoliczności faktycznych przyjętych w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów. Jeśli chodzi o twierdzenie skarżącej, zgodnie z którym okoliczności faktyczne przyjęte przez Komisję były niewystarczające dla uzasadnienia niektórych wniosków prawnych Komisji, należy zauważyć, że dążyła ona w istocie nie do podważenia prawdziwości zarzucanych jej faktów, ale zaprzeczenia interpretacji tych faktów dokonanej przez Komisję i wniosków prawnych, do jakich doszła Komisja co do jej przewodniej roli w kartelu, wysokiej rangi osób uczestniczących w kartelu czy też zakwalifikowania działań jako powrotu do naruszenia stwierdzonego w odniesieniu do zachowania Hoechst stanowiącego naruszenie. Należy bowiem podkreślić, że podważenie oceny prawnej dokonanej przez Komisję w odniesieniu do niektórych okoliczności faktycznych nie może być zrównane z podważeniem samego wystąpienia tych okoliczności faktycznych. Ponadto należy zauważyć, że wbrew temu, co twierdzi Komisja, skarżąca nie zakwestionowała swojego udziału w kartelu na rynku MCAA w skardze wniesionej do Sądu.
96
Jak twierdzi Komisja, nie wystarczy jednak, że przedsiębiorstwo zapewni, iż generalnie nie kwestionuje ustalonych okoliczności faktycznych, zgodnie z komunikatem w sprawie współpracy, jeżeli w okolicznościach konkretnej sprawy zapewnienie to w żaden sposób nie jest przydatne dla Komisji (wyrok Sądu z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie T-48/00 Corus UK przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-2325, pkt 193). W rezultacie, aby przedsiębiorstwo mogło skorzystać z obniżenia grzywny z uwagi na współpracę w trakcie postępowania administracyjnego, jego zachowanie musi ułatwiać Komisji zadanie polegające na stwierdzeniu i zwalczaniu naruszeń wspólnotowych reguł konkurencji (zob. wyrok Sądu z dnia w sprawie T-38/02 Groupe Danone przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-4407, pkt 505 i przytoczone tam orzecznictwo).
97
W niniejszym przypadku, jeżeli należy przyznać, że skarżąca nie pomogła Komisji w wyjaśnieniu swojego udziału w kartelu, przedstawiając dowody, których nie posiadała, należy stwierdzić, że oświadczenie o niepodważeniu okoliczności faktycznych stwierdzonych w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, wyrażone w sposób wyraźny i jednoznaczny w ramach odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, mogło wyłącznie ułatwić zadanie Komisji. W celu bowiem stwierdzenia okoliczności faktycznych, na których zamierzała oprzeć swoje oskarżenia względem skarżącej, Komisja mogła powołać się w swej ostatecznej decyzji na wszystkie okoliczności faktyczne, tak jak zostały one określone w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, dzięki uznaniu ich w sposób wyraźny i jednoznaczny, i to bez konieczności dalszego wykazywania ich istnienia. Ponadto należy zauważyć, że Komisja nie sprecyzowała, dlaczego nie można było uznać, że wkład skarżącej ułatwił jej zadanie polegające na stwierdzeniu występowania naruszenia i usunięciu go.
98
Tak więc powody, dla których Komisja wyłączyła zastosowanie pkt D ust. 2 komunikatu w sprawie współpracy, nie wynikają z zaskarżonej decyzji i w szczególności z pkt 4 zatytułowanego „Zastosowanie komunikatu w sprawie łagodzenia sankcji”. Tymczasem wbrew temu, co twierdzi Komisja, ocena niepodważania przez skarżącą prawdziwości faktów powinna zaś zostać zawarta w motywach dotyczących współpracy przedsiębiorstwa (zob. podobnie ww. wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie Tokai Carbon i in. przeciwko Komisji, pkt 415).
99
Należy dodać, że o ile prawdą jest, iż Komisji przysługuje szeroki zakres uznania przy dokonywaniu oceny jakości i użyteczności współpracy danego przedsiębiorstwa (wyrok Trybunału z dnia 10 maja 2007 r. w sprawie C-328/05 P SGL Carbon przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-3921, pkt 88), o tyle nie może ona bez podania uzasadnienia odstąpić od zasad postępowania, które stanowią pewną wskazówkę dla praktyki administracyjnej, którą sama sobie narzuciła (zob. analogicznie wyrok Trybunału z dnia w sprawie C-397/03 P Archer Daniels Midland i Archer Daniels Midland Ingredients przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-4429, pkt 91).
100
W świetle ogółu powyższych rozważań skarżącej niesłusznie odmówiono obniżenia kwoty grzywny z uwagi na niepodważenie okoliczności faktycznych, zgodnie z pkt D ust. 2 tiret drugie komunikatu w sprawie współpracy.
101
W tej sytuacji do Sądu należy wyznaczenie odpowiedniej stopy obniżki. Na mocy art. 17 rozporządzenia nr 17 i art. 31 rozporządzenia nr 1/2003 Sąd ma nieograniczoną jurysdykcję, w rozumieniu art. 229 WE, do rozpatrywania odwołań od decyzji, w których Komisja nałożyła grzywnę, i może uchylić, obniżyć lub podwyższyć nałożoną grzywnę. Na podstawie nieograniczonego prawa do orzekania Sąd uważa za zasadne obniżenie grzywny o 10%.
102
Konkretne skutki tej zmiany zostaną zbadane w dalszej części (zob. pkt 196–198 poniżej).
W przedmiocie zarzutu czwartego opartego na błędnej ocenie przy obliczaniu kwoty wyjściowej grzywny
103
W ramach tego zarzutu skarżąca podnosi dwa zarzuty: pierwszy oparty na nieproporcjonalnym charakterze kwoty podstawowej grzywny w świetle rozmiaru rynku i drugi oparty na nieproporcjonalnym charakterze rzeczonej kwoty w świetle podziału na kategorie przedsiębiorstw uczestniczących w kartelu.
W przedmiocie pierwszego zarzutu opartego na nieproporcjonalnym charakterze kwoty podstawowej grzywny w świetle rozmiaru rynku
— Argumenty stron
104
Skarżąca uważa, że kwota podstawowa grzywny jest zupełnie nieproporcjonalna i nieodpowiednia z uwagi na stosunkowo niewielki rozmiar rynku. Biorąc pod uwagę, że ten ostatni wynosi 106 mln EUR, wydaje jej się mało zrozumiałe, że w zaskarżonej decyzji Komisja ustaliła podstawową kwotę grzywny nałożonej na pierwszą kategorię przedsiębiorstw w wysokości 30 mln EUR, a na drugą kategorię przedsiębiorstw w wysokości 21 mln EUR. Ponadto zauważa ona, że kwota ta pozostaje bez związku z praktyką decyzyjną Komisji, i odwołuje się w tym względzie do decyzji Komisji C (2004) 4221 wersja ostateczna z dnia 26 października 2004 r. dotyczącej postępowania na podstawie art. 81 [WE] (sprawa COMP/F-1/38.338 — PO/Igły) (zwanej dalej „decyzją w sprawie igieł”).
105
Jej zdaniem porównanie dokonane przez Komisję w jej pismach nie jest przekonywające, ponieważ używa ona jako kryterium porównania wyłącznie kwoty podstawowe przyjęte dla przedsiębiorstw pierwszej kategorii. Tymczasem analizując kwoty podstawowe tych samych decyzji cytowanych przez Komisję dla przedsiębiorstw drugiej kategorii, okazuje się, że kwota zastosowana wobec skarżącej jest nieproporcjonalna.
106
Komisja odpowiada w istocie, że kwoty podstawowe nie są nieproporcjonalne w stosunku do rozmiaru rynku i że porównanie przedstawione przez skarżącą z decyzją w sprawie igieł jest niedopuszczalne, a w każdym razie nieuzasadnione. Skarżąca powołała się na decyzję, nie załączając jej do swojej skargi, podczas gdy nie była ona jeszcze opublikowana w Dzienniku Urzędowym, a także popełniła błędy, cytując ją. Ponadto Komisja przypomina, że ani rozporządzenie nr 1/2003, ani orzecznictwo, ani też wytyczne nie przewidują, że kwota grzywien musi być ustalona bezpośrednio w zależności od wielkości rynku oddziaływania, gdyż ten czynnik stanowi jedynie jeden z wielu istotnych elementów. W swojej decyzji w sprawie igieł Komisja uwzględniła w celu określenia kwoty wyjściowej skutki naruszenia nie tylko na rynku igieł, ale również, przynajmniej czasowo, na rynku innych artykułów pasmanteryjnych.
— Ocena Sądu
107
Na wstępie należy zauważyć, że skarżąca kwestionuje podstawową kwotę grzywny, która odpowiada, zgodnie z pkt 1B akapit czwarty wytycznych, sumie kwot ustalonych w zależności od wagi i czasu trwania naruszenia. Z jej argumentów wynika jednak, że kwestionowana kwota grzywny jest tą określoną w zależności od wagi naruszenia, co oznacza, że kwota, o której mowa w tym zarzucie, to kwota wyjściowa grzywny.
108
Należy przypomnieć, że na podstawie art. 15 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003 w celu określenia kwoty grzywny należy uwzględnić oprócz czasu trwania naruszenia jego wagę. Ponadto zgodnie z pkt 1A akapit pierwszy wytycznych, przy ocenie wagi naruszenia należy wziąć pod uwagę jego charakter, rzeczywisty wpływ na rynek, tam gdzie może to być zmierzone, oraz rozmiar właściwego rynku geograficznego.
109
Te ramy prawne nie zobowiązują Komisji do uwzględnienia rozmiaru rynku dla potrzeb ustalenia kwoty wyjściowej grzywny. Metoda Komisji, która opiera się zasadniczo na taryfikacji grzywien, aczkolwiek względnej i elastycznej, w żaden sposób nie zobowiązuje do uwzględnienia, do celów określenia ogólnej kwoty wyjściowej — choć także tego nie zakazuje — rozmiaru rynku, na który wywiera wpływ naruszenie, a tym bardziej nie nakłada na Komisję obowiązku określenia tej kwoty na podstawie stałego procentu całkowitego obrotu rynku (wyrok Sądu z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie T-15/02 BASF przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-497, pkt 134).
110
Wynika z tego, że wykonując swoje uprawnienia dyskrecjonalne przy ustalaniu kwoty grzywien, Komisja mogła zdecydować, że nie uwzględni rozmiaru rynku oddziaływania, w niniejszym przypadku rynku MCAA.
111
W zakresie w jakim uczestnicy kartelu nie kwestionują, że popełnili bardzo poważne naruszenie, Komisja mogła w świetle pkt 1A tiret trzecie wytycznych nałożyć na nią grzywnę, której kwota wyjściowa przekraczała 20 mln EUR.
112
W odniesieniu do argumentu opartego na nieproporcjonalnej kwocie wyjściowej w świetle praktyki decyzyjnej Komisji, należy przypomnieć, że nie stanowi ona sama w sobie ram prawnych dotyczących grzywien w zakresie konkurencji, gdyż ramy te wyznaczają wyłącznie rozporządzenia nr 17 i nr 1/2003 oraz wytyczne (zob. wyrok Sądu z dnia 30 września 2003 r. w sprawie T-203/01 Michelin przeciwko Komisji, Rec. s. II-4071, pkt 292 i przytoczone tam orzecznictwo).
113
Wynika z tego, że zarzut oparty na nieproporcjonalnym charakterze kwoty wyjściowej grzywny nałożonej na skarżącą w świetle rozmiaru rynku należy oddalić jako bezzasadny.
W przedmiocie zarzutu drugiego opartego na nieproporcjonalnym charakterze kwoty podstawowej w świetle podziału na kategorie przedsiębiorstw uczestniczących w kartelu
— Argumenty stron
114
Skarżąca zarzuca Komisji, że popełniła błąd w ocenie przy podziale przedsiębiorstw uczestniczących w kartelu. W świetle orzecznictwa ustalenie mniejszej kwoty podstawowej dla pierwszej kategorii z uwagi na niewielki rozmiar rynku powinno obejmować również przedsiębiorstwa dalszych kategorii.
115
Uważa ona również, że przypisując ją do drugiej kategorii i opierając się w ten sposób na nieodpowiedniej, bo zbyt wysokiej, kwocie podstawowej, Komisja nie zachowała metody, którą wszakże sama zdefiniowała w celu określenia wagi dotyczącej uczestników kartelu. Tymczasem powinna ona zastosować swoją własną metodę we właściwy, spójny i w szczególności niedyskryminacyjny sposób. Taki podział naruszał również zasadę proporcjonalności.
116
Jeżeli kwota wyjściowa grzywny nałożonej na grupę Akzo Nobel została ustalona na 20 mln EUR w świetle niewielkiego rozmiaru rynku, kwota wyjściowa grzywny nałożonej na skarżącą powinna być również obniżona do 12,6 mln EUR, tak aby zagwarantować proporcjonalność kwot wyjściowych w stosunku do udziałów w rynku przedsiębiorstw uczestniczących w kartelu.
117
Wreszcie skarżąca uważa, że Komisja naruszyła obowiązek uzasadnienia, ustanowiony w art. 253 WE, ponieważ w zaskarżonej decyzji nie wskazała szczegółowo kryteriów umożliwiających skarżącej dokonanie oceny, czy podział na kategorie przedsiębiorstw uczestniczących w kartelu był nieproporcjonalny z uwagi na ich udziały w rynku.
118
W odniesieniu do argumentu, który opiera skarżąca na różnicy udziałów w rynku, Komisja odpowiada w istocie, że Trybunał orzekł, iż Sąd nie popełnił błędu w ocenie, zaliczając do tej samej kategorii przedsiębiorstwa posiadające udziały w rynku, pomiędzy którymi różnica mogła wynosić do siedmiu punktów procentowych (wyrok Trybunału z dnia 14 lipca 2005 r. w sprawie C-57/02 P Acerinox przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-6689, pkt 76–78). Komisja uważa zatem, że kryterium zastosowane w niniejszym przypadku dla określenia trzech kategorii, czyli udziały w rynku członków kartelu na rynku MCAA w ciągu ostatniego pełnego roku kalendarzowego naruszenia (motyw 292 zaskarżonej decyzji), jest odpowiednie, co oznacza, że umieszczenie skarżącej w kategorii drugiej jest uzasadnione.
119
Jeżeli chodzi o argument skarżącej, zgodnie z którym niższa kwota wyjściowa grzywny nałożonej na grupę Akzo Nobel powinna spowodować zmniejszenie kwoty nałożonej na nią grzywny, Komisja uważa że jest nieuzasadniony, ponieważ przyjęta wobec skarżącej kwota wyjściowa, dotycząca bardzo poważnego naruszenia, wynosi 20 mln EUR, a kwota podstawowa 21 mln EUR. Tymczasem wytyczne stanowią, że kwota podstawowa w przypadku bardzo poważnych naruszeń przekracza zazwyczaj 20 mln EUR.
120
Komisja uważa również, że spełniła obowiązek uzasadnienia, ponieważ zgodnie z orzecznictwem wskazała w zaskarżonej decyzji elementy oceny, które umożliwiły jej określenie wagi popełnionego naruszenia, i nie jest zobowiązana do przedstawiania bardziej szczegółowego wyjaśnienia ani danych liczbowych dotyczących metody obliczania grzywny.
— Ocena Sądu
121
Na wstępie należy przypomnieć, że z wyżej podanych powodów (zob. pkt 107 powyżej), jeżeli skarżąca odwołuje się do kwoty podstawowej, należy rozumieć, że chodzi jej o kwotę wyjściową grzywny.
122
Zgodnie z wytycznymi, w przypadku naruszeń, w których uczestniczy kilka przedsiębiorstw, Komisja może, jak w niniejszym przypadku, zastosować ważone kwoty wyjściowe w celu uwzględnienia znaczenia każdego z przedsiębiorstw poprzez podział członków kartelu na grupy „w szczególności tam, gdzie istnieje znaczna dysproporcja pomiędzy wielkością przedsiębiorstw popełniających naruszenie tego samego typu” (pkt 1A akapit szósty wytycznych). W wytycznych uściśla się ponadto, że „zasada równej grzywny za takie samo postępowanie może, jeśli wymagają tego okoliczności, prowadzić do nakładania różnych grzywien na przedsiębiorstwa [bez potrzeby opierania tych różnic na rachunku arytmetycznym]” (pkt 1A akapit siódmy wytycznych).
123
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu, na etapie ustalania wagi naruszenia Komisja nie ma obowiązku zapewnienia, w przypadku gdy grzywny są nakładane na kilka przedsiębiorstw uczestniczących w tym samym naruszeniu, aby ostateczne kwoty grzywien dla tych przedsiębiorstw wynikające z obliczeń odzwierciedlały wszelkie różnice w całkowitych obrotach zainteresowanych przedsiębiorstw. Może natomiast dokonać podziału przedsiębiorstw na grupy (wyroki Sądu: z dnia 19 marca 2003 r. w sprawie T-213/00 CMA CGM i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II-913, pkt 385; z dnia w sprawie T-330/01 Akzo Nobel przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-3389, pkt 57). Metoda polegająca na podziale członków kartelu na kategorie celem zastosowania zróżnicowanego traktowania na etapie ustalania kwot wyjściowych grzywien, której leżąca u podstaw zasada została potwierdzona w orzecznictwie Sądu, choć sprowadza się do nieuwzględniania różnicy rozmiarów przedsiębiorstw należących do tej samej kategorii (ww. wyroki Sądu: w sprawie CMA CGM i in. przeciwko Komisji, pkt 385; z dnia w sprawach połączonych Tokai Carbon i in. przeciwko Komisji, pkt 217), pociąga za sobą zryczałtowanie kwoty wyjściowej ustalonej dla przedsiębiorstw należących do tej samej kategorii.
124
Jednakże taki podział na kategorie powinien być przeprowadzony z poszanowaniem zasady równego traktowania, zgodnie z którą zakazane jest traktowanie porównywalnych sytuacji w różny sposób oraz różnych sytuacji w ten sam sposób, chyba że takie traktowanie jest obiektywnie uzasadnione. Poza tym, zgodnie z orzecznictwem, kwota grzywny powinna być przynajmniej proporcjonalna w stosunku do okoliczności branych pod uwagę przy dokonywaniu oceny wagi naruszenia (zob. ww. wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie Tokai Carbon i in. przeciwko Komisji, pkt 219).
125
W niniejszym przypadku w celu określenia kategorii umożliwiających podzielenie zainteresowanych przedsiębiorstw na grupy, należy zauważyć, iż Komisja postanowiła wziąć pod uwagę ich znaczenie na rynku właściwym, opierając się na jedynym kryterium, czyli kryterium udziałów w światowym rynku MCAA w ostatnim pełnym roku kalendarzowym popełnienia naruszenia, czyli 1998 r., z wyjątkiem Hoechst, w stosunku do której uwzględniła ona 1996 r.
126
Na tej podstawie Komisja ustaliła trzy kategorie, uwzględniając udziały w rynku wynoszące 44% dla Akzo Nobel, 34% dla Clariant, 28% dla Hoechst oraz 17% dla Atofina/Elf Aquitaine. Kwoty wyjściowe ustaliła w następujący sposób:
—
kategoria pierwsza (Akzo Nobel): 30 mln EUR;
—
kategoria druga (Hoechst, Clariant): 21 mln EUR;
—
kategoria trzecia (Atofina/Elf Aquitaine): 12 mln EUR (motywy 293–296).
127
Należy stwierdzić, że między udziałami w rynku istniała różnica 16 punktów procentowych między grupą Akzo Nobel oraz Hoechst oraz 11 punktów procentowych między udziałami w rynku Hoechst i Atofina/Elf Aquitaine. A zatem Komisja mogła w słuszny sposób stworzyć kategorię pośrednią obejmującą przedsiębiorstwa posiadające bardzo zbliżone udziały w rynku, czyli 28% i 34% odpowiednio dla Hoechst i Clariant, wpisujące się pomiędzy kategorię pierwszą obejmującą Akzo Nobel z największym udziałem w rynku oraz kategorię trzecią, obejmującą przedsiębiorstwo Atofina/Elf Aquitaine, które posiadało najmniejszy udział w rynku.
128
Postępując zatem w ten sposób, Komisja obrała spójną metodę podziału członków kartelu na trzy kategorie, która jest obiektywnie uzasadniona różnicą w udziałach w rynku posiadanych przez przedsiębiorstwa należące do tych trzech kategorii (zob. podobnie ww. wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie Tokai Carbon i in. przeciwko Komisji, pkt 220). Ponadto należy stwierdzić, że czyniąc to, Komisja nie odstąpiła od swej zwyczajowej metody ustalonej w wytycznych, wbrew temu, co twierdzi skarżąca. Tak więc zastosowana metoda nie była dyskryminująca.
129
Ponadto z analizy treści wytycznych dokonanej przez Sąd wynika, że nie chodzi tu o arytmetyczną metodę obliczania, która nie daje możliwości indywidualnego dostosowania grzywien do każdego zainteresowanego przedsiębiorstwa w zależności od względnej wagi jego udziału w naruszeniu. Wytyczne są bowiem elastyczne i pozwalają Komisji na wykonywanie prawa swobodnego uznania zgodnie z przepisami art. 15 rozporządzenia nr 17 i art. 23 rozporządzenia nr 1/2003 (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 28 czerwca 2005 r. w sprawach połączonych C-189/02 P, C-202/02 P, od C-205/02 P do C-208/02 P i C-213/02 P Dansk Rørindustri i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-5425, pkt 266, 267).
130
Jeśli chodzi o argument skarżącej, zgodnie z którym ustalenie kwoty wyjściowej grzywny nałożonej na grupę Akzo Nobel na niższym poziomie z uwagi na niewielki rozmiar rynku powinno pociągać za sobą również obniżenie kwoty wyjściowej nałożonej na nią grzywny, należy przypomnieć — jak wskazano powyżej w pkt 110 — że Komisja, na podstawie pkt 1A wytycznych, nie była zobowiązana uwzględnić ograniczonego rozmiaru rynku w chwili ustalania kwoty wyjściowej grzywny. Należy zatem uznać, że wobec naruszenia uznanego za bardzo poważne, takiego jak zdefiniowane w pkt 1A akapit drugi tiret trzecie wytycznych, Komisja mogła ustalić kwotę wyjściową w wysokości 30 mln EUR dla kategorii pierwszej, 21 mln EUR dla kategorii drugiej i 12 mln EUR dla kategorii trzeciej.
131
W odniesieniu do zarzutu, zgodnie z którym Komisja nie uzasadniła podziału przedsiębiorstw na kategorie, należy stwierdzić, że w motywach 290–296 zaskarżonej decyzji Komisja stwierdziła, że należy w niniejszym przypadku uwzględnić udziały w rynku EOG przedsiębiorstw uczestniczących w naruszeniu jako podstawę porównania dla określenia ich odpowiedniej wagi, a następnie w świetle różnic w tych udziałach dokonała podziału uczestniczących w kartelu przedsiębiorstw na trzy kategorie. W związku z tym należy przypomnieć, że jeśli chodzi o obliczenie kwoty grzywien nałożonych przez Komisję za naruszenie wspólnotowego prawa konkurencji, istotne wymogi formalne, do których należy obowiązek uzasadnienia, są spełnione wtedy, gdy Komisja w swej decyzji wskaże te elementy oceny, które umożliwiły jej zmierzenie wagi i czasu trwania naruszenia (wyroki Trybunału: z dnia 16 listopada 2000 r. w sprawie C-291/98 P Sarrió przeciwko Komisji, Rec. s. I-9991, pkt 73; z dnia w sprawach połączonych C-238/99 P, C-244/99 P, C-245/99 P, C-247/99 P, od C-250/99 P do C-252/99 P i C-254/99 P Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I-8375, zwany dalej „wyrokiem w sprawie LVM”, pkt 463). Tymczasem wbrew temu, co twierdzi skarżąca, wymogi te nie zobowiązują Komisji do wskazania w decyzji danych liczbowych związanych z metodą obliczania grzywien, przy czym należy podkreślić, że w każdym razie Komisja nie może pozbawić się przysługującego jej zakresu swobodnego uznania w wyniku wyłącznego i mechanicznego odwołania się do wzorów arytmetycznych (wyrok w sprawie LVM, pkt 464; zob. podobnie także ww. wyrok w sprawie Sarrió przeciwko Komisji, pkt 76, 80).
132
Wynika z tego, że skarżąca niesłusznie uznała, że doszło do naruszenia zasady proporcjonalności w odniesieniu do kwoty wyjściowej nałożonej na nią grzywny, jako że zastosowana wyjściowa kwota grzywny jest uzasadniona w świetle przyjętego przez Komisję kryterium oceny znaczenia każdego z przedsiębiorstw na właściwym rynku. Ponadto uzasadnienie dotyczące podziału przedsiębiorstw na kategorie zawarte w zaskarżonej decyzji jest uzasadnione.
133
Tak więc zarzut oparty na nieproporcjonalnym charakterze kwoty wyjściowej grzywny w świetle podziału na kategorie przedsiębiorstw uczestniczących w kartelu powinien być oddalony.
134
W świetle ogółu powyższych rozważań należy oddalić zarzut oparty na błędnej ocenie przy obliczaniu kwoty wyjściowej grzywny.
W przedmiocie zarzutu piątego opartego na nieuzasadnionym zwiększeniu grzywny z uwagi na powrót do naruszenia
Argumenty stron
135
Skarżąca uważa, że zwiększenie o 50% kwoty wyjściowej grzywny na podstawie zarzucanego powrotu do naruszenia jest nieuzasadnione. Powrót do naruszenia został już przyjęty w stosunku do niej, z tych samych względów, w decyzji Komisji 2005/493/WE z dnia 1 października 2003 r. dotyczącej postępowania na podstawie art. 81 [WE] oraz art. 53 porozumienia EOG przeciwko Chisso Corporation, Daicel Chemical Industries Ltd, Hoechst AG, The Nippon Synthetic Chemical Industry Co. Ltd oraz Ueno Fine Chemicals Industry Ltd (sprawa COMP/E-1/37.370 — Sorbaty) (Dz.U. L 182, s. 20, zwanej dalej „decyzją w sprawie sorbatów”), co oznacza, że Komisja naruszyła zasadę non bis in idem, stosując w niniejszym przypadku drugie zwiększenie grzywny.
136
Ponadto podstawa zwiększenia z tytułu powrotu do naruszenia jest mało prawdopodobna, gdyż decyzje przyjęte na poparcie zwiększenia dotyczyły innej działalności grupy Hoechst i co więcej, nie miały powagi rzeczy osądzonej w chwili stwierdzonego zaprzestania naruszenia lub były tak odległe w czasie, że nie stanowiły więcej uzasadnienia zaostrzenia kary.
137
Zwiększenie grzywny z tytułu powrotu do naruszenia zależy od związku rzeczowego i czasowego między wcześniejszymi naruszeniami a naruszeniem będącym podstawą grzywny. Jeżeli zatem przedsiębiorstwo popełniłoby nowe naruszenie kilkadziesiąt lat po pierwszym naruszeniu i długo po upływie terminu przedawnienia, podczas gdy osoba, która działała przy pierwszym naruszeniu, opuściła przedsiębiorstwo, nie byłoby możliwe ukaranie przedsiębiorstwa za powrót do naruszenia. W rezultacie grzywna, która została na nią nałożona w decyzji w sprawie substancji barwiących, była zbyt odległa w czasie i przedawniona, co oznacza, że nie mogła uzasadnić zaostrzenia kary. Decyzja w sprawie PVC II nie może również spowodować podwyższenia grzywny z tytułu powrotu do naruszenia, po pierwsze, ponieważ decyzja ta powtarzała jedynie wcześniejszą decyzję, którą Sąd uznał za niebyłą, a której nieważność stwierdził Trybunał, i po drugie, ponieważ naruszenia będące przedmiotem tych dwóch decyzji zostały ostatecznie stwierdzone dopiero w wyroku w sprawie LVM.
138
Skarżąca podnosi również, że żadna decyzja powołana z tytułu początkowego naruszenia nie przedstawia związku rzeczowego z niniejszym przypadkiem. Nie istnieje żaden powód uzasadniający, aby naruszenia, które zostały popełnione w ramach niezależnej części grupy mającej odrębny cel i obejmującej inne osoby, zostały uznane za początkowe naruszenia w rozumieniu powrotu do naruszenia. Dział handlowy MCAA naruszył art. 81 WE, a wcześniejsze decyzje cytowane przez Komisję w żaden sposób nie dotyczyły rzeczonego działu. Odwołując się zatem do wcześniejszych poczynań innych spółek zależnych grupy i przypisując je ponownie skarżącej przy zaostrzaniu kary, Komisja przyczyniała się do dyskryminacyjnego traktowania w odniesieniu do grup, które posiadają kilka niezależnych dziedzin działalności, kontrolowanych przez jedną osobę prawną.
139
Komisja wnosi o oddalenie zarzutu.
Ocena Sądu
140
Z orzecznictwa wynika, że fakt uwzględnienia okoliczności obciążających przy ustalaniu grzywny pozostaje w zgodzie z zadaniem Komisji polegającym na zapewnianiu zgodności z regułami konkurencji (wyrok Trybunału z dnia 29 czerwca 2006 r. w sprawie C-308/04 P SGL Carbon przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-5977, pkt 71).A zatem ewentualny powrót do naruszenia stanowi jeden z czynników, jakie należy wziąć pod uwagę przy dokonywaniu analizy wagi danego naruszenia (ww. wyrok w sprawie Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, pkt 91).
141
Jeżeli chodzi o zarzut, zgodnie z którym związek czasowy między początkowym naruszeniem i powrotem do naruszenia jest nieodzowny, a decyzja w sprawie substancji barwiących nakładająca grzywnę z uwagi na naruszenie art. 81 WE dotyczyła przedawnionego lub zbyt odległego w czasie naruszenia dla uzasadnienia zaostrzenia kary w niniejszym przypadku, należy przypomnieć, że stwierdzenie i ocena poszczególnych cech powrotu do naruszenia stanowią część rzeczonych uprawnień uznaniowych Komisji oraz że Komisja nie jest związana żadnym potencjalnym terminem przedawnienia w zakresie tego typu ustalenia. Powrót do naruszenia stanowi bowiem istotny czynnik, który Komisja ma obowiązek ocenić, skoro uwzględnienie go ma na celu zachęcenie przedsiębiorstw, które wykazały się skłonnością do łamania reguł konkurencji, do zmiany ich zachowania (wyrok Trybunału z dnia 8 lutego 2007 r. w sprawie C-3/06 P Groupe Danone przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-1331, pkt 38, 39).
142
Wynika z tego, że Komisja może w każdym przypadku uwzględnić wskazówki potwierdzające taką skłonność. W związku z tym w niniejszym przypadku Komisja oparła się na dwóch wcześniejszych decyzjach, tj. decyzji w sprawie substancji barwiących oraz decyzji w sprawie PVC II (zob. pkt 21 powyżej). Podobnie jak Komisja, Sąd uważa, że istnienie wskazanych decyzji oraz naruszenie popełnione przez skarżące stwierdzone w niniejszej sprawie świadczą o jej skłonności do niewyciągania właściwych wniosków z ustalenia naruszenia przez nią reguł konkurencji, ustanowionych w art. 81 WE, i to niezależnie od czasu, jaki upłynął w odniesieniu do decyzji w sprawie substancji barwiących.
143
W odniesieniu do zarzutu, zgodnie z którym decyzja w sprawie PVC II nie może uzasadniać stwierdzenia powrotu do naruszenia z uwagi na fakt, że stała się ostateczna dopiero po zakończeniu naruszenia rozważanego w niniejszej sprawie, należy podkreślić, że wystarcza, aby przedsiębiorstwo zostało wcześniej uznane za podmiot popełniający naruszenie tego samego rodzaju, także wtedy, gdy decyzja jest poddawana kontroli sądu. Ocena szczególnych cech powrotu do naruszenia zależy od oceny okoliczności danego przypadku przez Komisję w ramach przysługującego jej zakresu swobodnego uznania. Ponadto decyzjom Komisji przysługuje domniemanie legalności, dopóki nie zostanie stwierdzona ich nieważność, nie zostaną one uchylone albo wycofane (wyrok Trybunału z dnia 15 czerwca 1994 r. w sprawie C-137/92 P Komisja przeciwko BASF i in., Rec. s. I-2555, pkt 48).
144
Jeżeli decyzja w sprawie PVC II, przyjęta przez Komisję po stwierdzeniu nieważności decyzji Komisji 89/190/EWG z dnia 21 grudnia 1998 r. dotyczącej postępowania na podstawie art. [81 WE] (IV/31.865, PVC) (Dz.U. 1989, L 174, s. 1) (ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko BASF i in.), była przedmiotem postępowań sądowych, zakończonych po ustaniu omawianego naruszenia, czyli w odniesieniu do skarżącej w dniu wyrokiem w sprawie LMV, nie może to podważyć domniemanie jej ważności do dnia ogłoszenia rzeczonego wyroku. Należy bowiem podkreślić, że wyroki Sądu i Trybunału zostały ogłoszone przed przyjęciem zaskarżonej decyzji. Tak więc wbrew temu, co twierdzi skarżąca, Komisja mogła przyjąć za podstawę decyzję PVC II.
145
W rezultacie Komisja mogła w uzasadniony sposób oprzeć się na decyzjach w sprawie substancji barwiących i w sprawie PVC II, dla stwierdzenia powrotu do naruszenia przez skarżącą.
146
Należy również odrzucić argument skarżącej, zgodnie z którym decyzje w sprawie substancji barwiących i w sprawie PVC II nie posiadają związku rzeczowego z niniejszym przypadkiem. Wytyczne dotyczą bowiem powrotu tego samego przedsiębiorstwa do naruszenia tego samego rodzaju. Ponadto pojęcie powrotu do naruszenia — tak jak jest ono rozumiane w niektórych krajowych porządkach prawnych — oznacza, że osoba dokonuje ponownych naruszeń po ukaraniu jej za podobne naruszenia (ww. wyrok w sprawie Michelin przeciwko Komisji, pkt 284).
147
Tymczasem, ponieważ Hoechst w decyzjach w sprawie substancji barwiących i PVC II została ukarana z uwagi na naruszenie art. 81 WE, chodzi bez wątpienia o to samo przedsiębiorstwo, na które w zaskarżonej decyzji nałożono karę za ten sam rodzaj naruszenia z uwagi na udział w kartelu na rynku MCAA, mimo że omawiane naruszenia dotyczą spółek zależnych (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Michelin przeciwko Komisji, pkt 290) lub innych rynków (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 12 grudnia 2007 r. w sprawach połączonych T-101/05 i T-111/05 BASF przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-4949, pkt 64). Mimo stwierdzenia naruszenia wspólnotowego prawa konkurencji, przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 81 WE (zob. pkt 58 powyżej) naruszało w dalszym ciągu rzeczony przepis.
148
W świetle powyższych rozważań Komisja miało prawo zwiększyć podstawową kwotę grzywny o 50% w celu skłonienia skarżącej do zachowania zgodnego z regułami konkurencji określonymi w traktacie.
149
Jeżeli chodzi o podnoszone naruszenie zasady non bis in idem, należy przypomnieć, że stosowanie tej zasady jest obwarowane trzema warunkami, to jest tożsamością zdarzeń, podmiotu popełniającego naruszenie i chronionego dobra prawnego. Zasada ta zakazuje więc powtórnego karania tej samej osoby za to samo bezprawne zachowanie w celu ochrony tego samego dobra prawnego (ww. wyrok w sprawie Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, pkt 338).
150
W niniejszym przypadku należy zauważyć, że tożsamość zdarzeń nie zachodzi. Decyzja w sprawie sorbatów, na którą powołuje się skarżąca dla stwierdzenia, że nastąpiło naruszenie zasady non bis in idem, dotyczy kartelu mającego inny przedmiot, czyli naruszenia dotyczącego rynku odrębnych produktów — rynku sorbatów, a nie MCAA będącego przedmiotem niniejszej sprawy (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, pkt 339; wyrok Sądu z dnia 27 września 2006 r. w sprawie T-329/01 Archer Daniels Midland przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-3255, pkt 292).
151
W rezultacie zaskarżona decyzja nie została przyjęta z naruszeniem zasady non bis in idem.
152
W świetle ogółu powyższych rozważań należy oddalić zarzut oparty na nieuzasadnionym zwiększeniu kwoty grzywny z tytułu powrotu do naruszenia.
W przedmiocie zarzutu szóstego opartego na naruszeniach procedury w postępowaniu administracyjnym
153
Skarżąca dzieli zarzut dotyczący naruszeń procedury na dwie części. Pierwsza oparta na niewystarczającym dostępie do akt sprawy w toku postępowania administracyjnego i druga oparta na niezgodności z prawem sprawozdania funkcjonariusza ds. przesłuchań.
W przedmiocie części pierwszej opartej na niewystarczającym dostępie do akt sprawy
— Argumenty stron
154
Skarżąca twierdzi przede wszystkim, że nie zezwolono jej na dostęp do uwag Clariant dotyczących naruszeń w sektorze działalności związanej z MCAA, a w szczególności do odpowiedzi grupy Clariant na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów. Zauważa ona, że w dniu 22 maja 2004 r. złożyła wniosek o możliwość zapoznania się z odpowiedziami Clariant AG i Clariant GmbH na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, który został odrzucony przez Komisję pismem z dnia
155
Jej zdaniem taka odmowa uniemożliwiła jej współpracę z Komisją i skorzystanie z przysługującego jej prawa do obrony. Uwzględniając swoją szczególną sytuację wynikającą z faktu sprzedaży swojej działalności związanej z MCAA na rzecz Clariant AG, skarżąca nie miała już możliwości zapoznania się z istotnymi dokumentami handlowymi. Zwróciła się ona również wielokrotnie do Clariant AG, z prośbą o zapoznanie się z dokumentami i informacjami dotyczącymi okresu poprzedzającego sprzedaż jej działalności związanej z MCAA, czego ta ostatnia jej odmówiła.
156
Zdaniem skarżącej adresat pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, który dowiaduje się, że Komisja posiada poza aktami związanymi z dochodzeniem dokumenty, które mogłyby służyć jej obronie, może również złożyć wniosek o dostęp do tych dokumentów. Uznane jest bowiem w orzecznictwie, że odpowiedzi stron trzecich na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, jak też pisma zawarte w aktach Komisji dotyczących innych postępowań w sprawie karteli, a nawet innych dziedzin, należą do dokumentów, do których może mieć ona dostęp.
157
Skarżąca dodaje, że dostęp do dokumentów nie dotyczy wyłączenie możliwości zapoznania się z dokumentami, będącymi podstawą pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, ale powinien umożliwić przedsiębiorstwu poszukiwanie w aktach Komisji dokumentów odciążających w celu ustalenia jej obrony. Twierdzi ona, że w niniejszym przypadku potrzebowała uzyskania dostępu do odpowiedzi Clariant AG i Clariant GmbH na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, dla ustalenia, czy w braku własnej dokumentacji w odniesieniu do sektora MCAA, była możliwa wzmocniona współpraca z Komisją. Ponadto, po sprzedaży w 1997 r. swojej działalności związanej z MCAA na rzecz Clariant AG, nie mogła ona zapoznać się już z dokumentami handlowymi i nie miała już jakiejkolwiek możliwości kontynuowania badań co do istotnych w tej sprawie okoliczności faktycznych.
158
Jeśli chodzi o argument, zgodnie z którym uwagi Clariant AG i Clariant GmbH mogły stanowić wyłącznie dokumenty obciążające, skarżąca odpowiada, że Komisja w zakresie, w jakim nie znała strategii obrony skarżącej, nie mogła sama zdecydować, co stanowiło dokumenty obciążające lub odciążające. Zgodnie bowiem z orzecznictwem i praktyką decyzyjną Komisji, nie do Komisji należy decyzja, jakie znaczenie ma poszczególny dokument dla przedsiębiorstwa i strategii jego obrony.
159
Komisja odpowiada, że w zakresie w jakim skarżąca po otrzymaniu pisma w sprawie przedstawienia zarzutów miała dostęp do akt dochodzenia, jej prawo dostępu do akt w toku postępowania administracyjnego zostało zachowane. Dodaje ona, że skarżąca nigdy nie miała prawa dostępu do innych dokumentów, a w szczególności odpowiedzi innych adresatów na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów. Zgodnie bowiem z orzecznictwem dostęp do akt jest ograniczony do dokumentów zawartych w aktach, czyli dokumentów potencjalnie obciążających lub odciążających w stosunku do podniesionych zarzutów.
— Ocena Sądu
160
Na wstępie należy przypomnieć, że dostęp do akt w sprawach dotyczących konkurencji ma umożliwiać adresatom pisma w sprawie przedstawienia zarzutów zapoznanie się z elementami dowodowymi zawartymi w aktach Komisji, tak aby mogli oni na podstawie tych dowodów ustosunkować się następnie do wniosków, do jakich doszła Komisja w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów. Dostęp do akt wynika zatem z gwarancji procesowych, których celem jest ochrona prawa do obrony, a w szczególności zapewnienie skutecznego wykonania prawa do bycia wysłuchanym (zob. wyrok Sądu z dnia 30 września 2003 r. w sprawach połączonych T-191/98, od T-212/98 do T-214/98 Atlantic Container Line i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II-3275, pkt 334 i przytoczone tam orzecznictwo).
161
Prawo dostępu do akt oznacza, że Komisja zapewnia zainteresowanemu przedsiębiorstwu możliwość zbadania wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach dochodzenia, które mogą mieć znaczenie dla jego obrony (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 2 października 2003 r. w sprawie C-199/99 P Corus UK przeciwko Komisji, Rec. s. I-11177, pkt 125; wyrok Sądu z dnia w sprawie T-30/91 Solvay przeciwko Komisji, Rec. s. II-1775, pkt 81). Dokumenty te obejmują zarówno dokumenty obciążające, jak i odciążające, z zastrzeżeniem tajemnicy handlowej innych przedsiębiorstw, dokumentów wewnętrznych Komisji oraz innych poufnych dokumentów (wyrok Trybunału z dnia w sprawie 85/76 Hoffmann-La Roche przeciwko Komisji, Rec. s. 461, pkt 9, 11; ww. wyrok w sprawie Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, pkt 68).
162
W niniejszym przypadku należy zauważyć, że skarżąca nie kwestionuje, że miała dostęp do akt wraz z dokumentami i oświadczeniami przedłożonymi Komisji i do dokumentów, na których oparła się Komisja. Skarżąca ogranicza się do stwierdzenia, że nie miała dostępu do uwag Clariant, a w szczególności do jej odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, podczas gdy potrzebny jej był taki dostęp dla ustalenia, czy w braku własnej dokumentacji dotyczącej działalności związanej z MCAA, którą przeniosła na Clariant AG, możliwa była wzmocniona współpraca z Komisją. Skarżąca twierdzi bowiem, że jako dawny właściciel działalności związanej z MCAA, miała ona w porównaniu z innymi przedsiębiorstwami, na które nałożona została grzywna na podstawie art. 81 WE, nadrzędny interes w dostępie do tych dokumentów.
163
W związku z tym należy przypomnieć, że wyłącznie na początku kontradyktoryjnego etapu postępowania administracyjnego przedsiębiorstwo za pomocą pisma w sprawie przedstawienia zarzutów zostaje poinformowane o wszystkich istotnych okolicznościach, na których opiera się Komisja na tym etapie postępowania, oraz że przedsiębiorstwu temu przysługuje prawo dostępu do akt sprawy, które to prawo ma na celu zagwarantowanie skutecznego wykonania prawa do obrony. W rezultacie odpowiedź innych stron na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów nie należy co do zasady do ogółu dokumentów akt dochodzenia, z którymi mogą zapoznać się strony.
164
Jednakże jeżeli w celu ustalenia istnienia naruszenia w postępowaniu na podstawie art. 81 ust. 1 WE Komisja zamierza oprzeć się na fragmencie odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów lub załączonym do takiej odpowiedzi dokumencie, inne strony biorące udział w tym postępowaniu powinny mieć możliwość wypowiedzenia się na temat takiego środka dowodowego. W takich okolicznościach dany fragment odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów lub załączony do tej odpowiedzi dokument jest w rzeczywistości dowodem obciążającym inne przedsiębiorstwa, które uczestniczyły w popełnieniu naruszenia (zob. wyrok Sądu z dnia 15 marca 2000 r. w sprawach połączonych T-25/95, T-26/95, od T-30/95 do T-32/95, od T-34/95 do T-39/95, od T-42/95 do T-46/95, T-48/95, od T-50/95 do T-65/95, od T-68/95 do T-71/95, T-87/95, T-88/95, T-103/95 i T-104/95 Cimenteries CBR i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II-491, pkt 386; ww. wyrok w sprawie Avebe przeciwko Komisji, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo).
165
A zatem to zainteresowane przedsiębiorstwo jest zobowiązane wykazać, że wnioski, do jakich doszła Komisja w wydanej decyzji, mogłyby być inne, gdyby dokument, który nie został udostępniony, a który stanowił dla Komisji podstawę do zarzucenia przedsiębiorstwu popełnienia naruszenia, został odrzucony jako materiał dowodowy (ww. wyrok w sprawie Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, pkt 73).
166
Jeśli chodzi o niepodanie do wiadomości dokumentu odciążającego, to zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zainteresowane przedsiębiorstwo musi tylko wykazać, że jego nieujawnienie mogło mieć wpływ na przebieg postępowania i treść decyzji Komisji na niekorzyść tegoż przedsiębiorstwa (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie C-51/92 Hercules Chemicals przeciwko Komisji, pkt 81; wyrok w sprawie LMV, pkt 318).
167
Jednakże przytoczone orzecznictwo jest w niniejszym przypadku bez znaczenia, gdyż na etapie wysłania pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, skarżąca miała dostęp do wszystkich elementów akt, jakie zostały zgromadzone w tamtej chwili wraz z tymi, które miały jej umożliwić współpracę z Komisją, jak zauważono powyżej w pkt 163. Uwzględniając zakres dostępu do akt przedstawiony powyżej, należy stwierdzić, że prawo do obrony skarżącej zostało w niniejszym przypadku w pełni zachowane.
168
W każdym razie skarżąca nie wykazuje ani nie twierdzi w swych pismach, że Komisja w zaskarżonej decyzji oparła się na fragmencie odpowiedzi Clariant na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów w celu poparcia dowodów dotyczących jej własnego zachowania noszącego znamiona naruszenia ani że, gdyby miała dostęp do dokumentów, które nie zostały przekazane, decyzja Komisji miałaby inną treść.
169
Nieprzekazanie omawianej odpowiedzi nie mogło zatem, po pierwsze, przeszkodzić skarżącej w ustosunkowaniu się do wniosków, do których doszła Komisja w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów w świetle dowodów zawartych w aktach dochodzenia i co do których nie kwestionuje ona, że miała dostęp, ani po drugie, wpłynąć na przebieg postępowania i treść zaskarżonej decyzji.
170
Nie można zatem uznać, że Komisja naruszyła prawo skarżącej do obrony nie przekazując jej odpowiedzi Clariant na pismo w sprawie stwierdzenia zarzutów.
171
Wniosku tego nie podważa przywołany przez skarżącą fakt, że nie posiadała ona już istotnych dokumentów handlowych od czasu przeniesienia swojej działalności w sektorze MCAA i że Clariant odmówiła jej ich przekazania. Na mocy bowiem ogólnego obowiązku ostrożności ciążącego na każdym przedsiębiorstwie, skarżąca była zobowiązana, nawet po przeniesieniu swej działalności w sektorze MCAA na Clariant AG, do zapewnienia należytego przechowywania w swoich rejestrach i archiwach dokumentów pozwalających śledzenie jej działalności w szczególności w celu posiadania dowodów koniecznych w przypadku postępowań sądowych lub administracyjnych (wyrok Sądu z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawach połączonych T-5/00 i T-6/00, Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied przeciwko Komisji, Rec. s. II-5761, pkt 87).
172
W rezultacie należy oddalić jako bezzasadną część zarzutu opartą na naruszeniu prawa do obrony z uwagi na brak dostępu do akt.
W przedmiocie części drugiej opartej na braku zgodności z prawem sprawozdania funkcjonariusza ds. przesłuchań
— Argumenty stron
173
Skarżąca twierdzi, że końcowe sprawozdanie funkcjonariusza ds. przesłuchań jest niepełne i w oczywisty sposób niezgodne z prawem, w zakresie w jakim nie podejmuje zarzutów skarżącej dotyczących naruszeń procedury i nie podaje żadnego uzasadnienia co do argumentów, które przedstawiła.
174
Ponadto sprawozdanie funkcjonariusza ds. przesłuchań stwierdzające, że „prawo do bycia wysłuchanym przedsiębiorstw uczestniczących w połączeniu zostało zachowane”, było błędne, gdyż w niniejszym przypadku chodziło o postępowanie dotyczące art. 81 WE. Gdyby sprawozdanie funkcjonariusza ds. przesłuchań zostało prawidłowo sporządzone, Komisja mogłaby przyjąć inną decyzję. W każdym razie kolegium komisarzy nie powinno było podejmować decyzji przed poprawieniem błędu prawnego funkcjonariusza ds. przesłuchań. W związku z tym należałoby stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji z uwagi na poważne naruszenie przepisów proceduralnych.
175
Komisja wnosi o oddalenie tej części zarzutu.
— Ocena Sądu
176
Na wstępie należy przypomnieć, że sprawozdanie funkcjonariusza ds. przesłuchań stanowi wyłącznie dokument wewnętrzny Komisji, którego celem nie jest uzupełnienie lub skorygowanie argumentów przedsiębiorstw i który nie zawiera zatem jakiegokolwiek decydującego aspektu, który sąd wspólnotowy musiałby uwzględnić przy wykonywaniu swej kontroli (ww. wyroki Sądu: w sprawie Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, pkt 375; w sprawie HFB i in. przeciwko Komisji, pkt 40).
177
Jeśli chodzi o zarzut oparty na fakcie, że sprawozdanie funkcjonariusza ds. przesłuchań jest niepełne, należy przypomnieć, że na podstawie art. 15 decyzji Komisji 2001/462/WE, EWWiS z dnia 23 maja 2001 r. w sprawie zakresu uprawnień funkcjonariuszy ds. przesłuchań w niektórych postępowaniach z zakresu konkurencji (Dz.U. L 162, s. 21) funkcjonariusz ds. przesłuchań przygotowuje na piśmie sprawozdanie końcowe w sprawie wykonania prawa do bycia wysłuchanym, czyli w szczególności w kwestii ujawnienia dokumentów i dostępu do akt, terminów na udzielenie odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów i właściwego przeprowadzenia przesłuchania. Przewidziano również, że w rzeczonym sprawozdaniu bada on, czy projekt decyzji podtrzymuje wyłącznie zarzuty, w przedmiocie których strony miały możliwość przedstawienia swojego stanowiska, oraz czy dochodzenia miały obiektywny charakter.
178
Artykuł 16 decyzji 2001/462 stanowi ponadto, że sprawozdanie końcowe funkcjonariusza ds. przesłuchań dołącza się do projektu decyzji przedłożonego Komisji, co ma na celu zapewnienie, że podejmując decyzję w konkretnej sprawie, Komisja będzie miała pełną znajomość istotnych informacji dotyczących przebiegu procedury i przestrzegania prawa do bycia wysłuchanym.
179
Z ww. przepisów wynika, że zadaniem funkcjonariusza ds. przesłuchań nie jest zgromadzenie wszystkich zarzutów o charakterze proceduralnym, które zostały podniesione przez zainteresowanych w toku postępowania administracyjnego. Jest on zobowiązany do przekazania kolegium członków Komisji wyłącznie istotnych dla dokonania oceny legalności przebiegu postępowania administracyjnego zarzutów (ww. wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie Tokai Carbon i in. przeciwko Komisji, pkt 53).
180
W niniejszym przypadku ze sprawozdania funkcjonariusza ds. przesłuchań wynika, że strony miały dostęp do akt za pośrednictwem płyty CD-ROM i że jeżeli skarżąca otrzymała początkowo niepełną wersję pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, została jej przesłana wersja poprawiona i przedłużony został termin na udzielenie na nie odpowiedzi. Wyraźnie zaznaczono, że w pismach z dnia 22 czerwca i 28 lipca 2004 r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o udostępnienie jej odpowiedzi Clariant AG na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów i że odpowiedzi innych stron na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów nie stanowią integralnej części akt dochodzenia, do których został zapewniony ogólny dostęp. Zostało również wskazane, że strony z wyjątkiem Elf Aquitaine i skarżącej brały udział w przesłuchaniu i że projekt decyzji przedłożony Komisji zawiera wyłącznie zarzuty, co do których strony miały możliwość przedstawienia swojego stanowiska.
181
Należy zatem stwierdzić, że kwestie proceduralne podniesione w tej sprawie zostały poruszone przez funkcjonariusza ds. przesłuchań, który w każdym razie w świetle przytoczonego orzecznictwa (zob. pkt 179 powyżej) nie był zobowiązany do zgromadzenia wszystkich zarzutów o tym charakterze, które zostały podniesione w toku postępowania administracyjnego.
182
Wynika z tego, że nie można uznać zarzutu opartego na niezupełnym i niezgodnym z prawem charakterze sprawozdania z uwagi na fakt, że nie powtarzało ono twierdzeń dotyczących naruszenia przepisów proceduralnych i nie zawierało odpowiedzi na przedstawione argumenty.
183
W odniesieniu następnie do zarzutu dotyczącego błędu zawartego w sprawozdaniu funkcjonariusza ds. przesłuchań, który czyni wzmiankę o „Zusammenschluss” (koncentracji), należy stwierdzić, jak podkreśla Komisja, że taki błąd pojawia się wyłącznie w niemieckiej wersji językowej. Jak wykazała bowiem Komisja, istniały inne wersje językowe, tj. francuska i niemiecka, które również zostały przekazane kolegium członków Komisji i które nie zawierały błędu.
184
W każdym razie należy zauważyć, że sprawozdanie końcowe we wszystkich wersjach językowych w § 2 zawiera odniesienie do „ewentualnego naruszenia art. 81 ust. 1 WE i art. 53 ust. 1 EOG w sektorze MCAA”.
185
Wynika z tego, że uwzględniając treść rzeczonego sprawozdania, precyzującego ramy prawne, w które wpisuje się niniejsza sprawa, oraz fakt, że podniesiony błąd znajduje się wyłącznie w niemieckiej wersji językowej sprawozdania, należy oddalić niniejszy zarzut.
186
W rezultacie, należy oddalić zarzut szósty oparty na naruszeniach procedury w postępowaniu administracyjnym.
W przedmiocie zarzutu siódmego opartego na niezgodności z prawem nakazu zaprzestania naruszenia
Argumenty stron
187
Skarżąca uważa, że nakaz zaprzestania naruszenia, który został do niej skierowany w art. 3 zaskarżonej decyzji, narusza art. 3 rozporządzenia nr 17, ponieważ dotyczy działania, które jest niemożliwe. Z uwagi bowiem na całkowite zaprzestanie w 1997 r. jej działalności na rynku MCAA nakaz zaprzestania naruszenia nie może być zgodny z prawem. Oprócz faktu, że nakaz wywołuje u osób trzecich fałszywe wrażenie, że istnieją inne dowody niezbadane w chwili przyjęcia zaskarżonej decyzji, skarżąca uważa, że wskazany nakaz może naruszać prawa cywilne adresatów zaskarżonej decyzji.
188
Jej zdaniem, jeżeli tak jak w niniejszym przypadku przedsiębiorstwo nie działa już na rynku, i nie ma nawet teoretycznie możliwości, że przedsiębiorstwo to weźmie ponownie udział w kartelach na danym rynku, nie jest już możliwe skierowanie do niego nakazu.
189
Komisja wnosi o oddalenie zarzutu.
Ocena Sądu
190
Na podstawie art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 17 i art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 przewidziane jest, że jeżeli Komisja, działając z urzędu lub na wniosek, stwierdzi naruszenie art. [81 WE] lub art. [82 WE], może w drodze decyzji nakazać przedsiębiorstwom lub związkom przedsiębiorstw, których sprawa dotyczy, by zaprzestały takiego naruszenia.
191
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem stosowanie art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 17 może obejmować zakaz kontynuowania pewnych działań, praktyk lub sytuacji, których niezgodność z prawem została stwierdzona, ale również zakaz podobnego zachowania w przyszłości. Ponadto, ponieważ art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 17 powinien być stosowany w zależności od charakteru stwierdzonego naruszenia, Komisja ma prawo określić obowiązki zainteresowanych przedsiębiorstw mające na celu spowodowanie zaniechania naruszenia (zob. ww. wyrok Sądu w sprawie Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, pkt 1249, 1250 i przytoczone tam orzecznictwo).
192
W niniejszym przypadku w rozumieniu art. 3 zaskarżonej decyzji:
„Przedsiębiorstwa wymienione w art. 1 zobowiązane są niezwłocznie przerwać naruszenie przepisów, o ile nie uczyniły tego do tej pory.
Powstrzymają się one także od ponownego podejmowania działań i zachowania, [o którym mowa w art. 1], oraz od wszelkiego zachowania o równoważnych celach lub skutkach”.
193
Podobne nakazy objęte są zakresem uprawnienia Komisji na podstawie art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 17 i obecnie art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003. Zobowiązując przedsiębiorstwa uczestniczące w kartelu do niepodejmowania ponownie i do zaprzestania wszelkich działań lub zachowań, o których mowa w art. 1, tj. podziału rynku pod względem wielkości produkcji, podziału klientów, uzgodnionych podwyżek cen, wprowadzania systemu rekompensat, wymiany informacji dotyczących sprzedaży i cen oraz uczestniczenia w spotkaniach i utrzymywania innego typu kontaktów, których celem było wprowadzanie w życie wyżej opisanych ustaleń, a także wszelkich innych działań lub zachowań mających podobny cel lub skutek, Komisja jedynie zapowiedziała skutki wynikające, w odniesieniu do ich przyszłych zachowań, ze stwierdzenia bezprawności, o której mowa w art. 1 zaskarżonej decyzji.
194
Ponadto należy zauważyć, że art. 3 akapit pierwszy zaskarżonej decyzji stanowi, że wyłącznie w przypadku, gdyby przedsiębiorstwa nie zaprzestały dotychczas naruszenia, zobowiązane są to uczynić. Jeżeli zatem skarżąca sprzedała swoją działalność związaną z MCAA i zaprzestała naruszenia w dniu przyjęcia zaskarżonej decyzji, rzeczony akapit art. 3 zaskarżonej decyzji nie jest do niej skierowany.
195
W rezultacie zarzut oparty na niezgodności z prawem art. 3 zaskarżonej decyzji nie może być przyjęty.
W przedmiocie ostatecznej kwoty grzywny nałożonej na skarżącą
196
W świetle wniosków zawartych powyżej w pkt 101 należy zmienić zaskarżoną decyzję, w zakresie w jakim Komisja nie uwzględniła na podstawie pkt D ust. 2 tiret drugie komunikatu w sprawie współpracy niepodważenia okoliczności faktycznych przez skarżącą. Należy z tego tytułu obniżyć grzywnę nałożoną na skarżącą o 10%.
197
W pozostałym zakresie uwagi Komisji zwarte w zaskarżonej decyzji, a także zastosowany sposób liczenia pozostają niezmienione
198
Ostateczna kwota grzywny nałożonej na skarżącą jest zatem obliczona w następujący sposób: kwota wyjściowa grzywy wynosząca 21 mln EUR jest powiększona o 135% uwzględniające czas trwania naruszenia. Kwota podstawowa grzywny została zatem określona w wysokości 49,35 mln EUR. Ta kwota podstawowa zostaje powiększona o 50% z tytułu powrotu do naruszenia przez skarżącą, i wynosi zatem 74,03 mln EUR. Ta całkowita kwota powinna zostać wreszcie obniżona o 10% na podstawie pkt D ust. 2 tiret drugie komunikatu w sprawie współpracy, czyli obniżona o 7,403 mln EUR. W rezultacie końcowa kwota grzywny wynosi 66,627 mln EUR.
W przedmiocie kosztów
199
Zgodnie z art. 87 § 3 regulaminu Sądu, w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań każdej ze stron, Sąd może postanowić, że koszty zostaną podzielone albo że każda ze stron poniesie swoje własne koszty. Biorąc pod uwagę okoliczności niniejszego przypadku, należy postanowić, że każda ze stron pokryje własne koszty.
Z powyższych względów
SĄD (siódma izba)
orzeka, co następuje:
1)
Kwota grzywny nałożonej na Hoechst AG w art. 2 lit. b) decyzji Komisji C(2004) 4876 wersja ostateczna z dnia 19 stycznia 2005 r. dotyczącej postępowania na mocy art. 81 [WE] i art. 53 porozumienia EOG (sprawa COMP/E-1/37.773 — MCAA) jest ustalona w wysokości 66,627 mln EUR.
2)
W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.
3)
Każda ze stron pokrywa własne koszty.
Forwood
Šváby
Truchot
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 30 września 2009 r.
Podpisy
Spis treści
Okoliczności powstania sporu i zaskarżona decyzja
Przebieg postępowania i żądania stron
Co do prawa
W przedmiocie zarzutu pierwszego opartego na braku odpowiedzialności skarżącej w zakresie ukaranego kartelu z uwagi na sprzedaż jej działalności związanej z MCAA
Argumenty stron
Ocena Sądu
W przedmiocie zarzutu drugiego opartego na niezgodności z prawem nałożonej grzywny
Argumenty stron
Ocena Sądu
W przedmiocie zarzutu trzeciego opartego na naruszeniu komunikatu w sprawie współpracy
Argumenty stron
Ocena Sądu
W przedmiocie zarzutu czwartego opartego na błędnej ocenie przy obliczaniu kwoty wyjściowej grzywny
W przedmiocie pierwszego zarzutu opartego na nieproporcjonalnym charakterze kwoty podstawowej grzywny w świetle rozmiaru rynku
— Argumenty stron
— Ocena Sądu
W przedmiocie zarzutu drugiego opartego na nieproporcjonalnym charakterze kwoty podstawowej w świetle podziału na kategorie przedsiębiorstw uczestniczących w kartelu
— Argumenty stron
— Ocena Sądu
W przedmiocie zarzutu piątego opartego na nieuzasadnionym zwiększeniu grzywny z uwagi na powrót do naruszenia
Argumenty stron
Ocena Sądu
W przedmiocie zarzutu szóstego opartego na naruszeniach procedury w postępowaniu administracyjnym
W przedmiocie części pierwszej opartej na niewystarczającym dostępie do akt sprawy
— Argumenty stron
— Ocena Sądu
W przedmiocie części drugiej opartej na braku zgodności z prawem sprawozdania funkcjonariusza ds. przesłuchań
— Argumenty stron
— Ocena Sądu
W przedmiocie zarzutu siódmego opartego na niezgodności z prawem nakazu zaprzestania naruszenia
Argumenty stron
Ocena Sądu
W przedmiocie ostatecznej kwoty grzywny nałożonej na skarżącą
W przedmiocie kosztów
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki.