Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNICZKI GENERALNEJ
LAILI MEDINY
przedstawiona w dniu 13 maja 2026 r.(1)
Sprawa C‑61/25 P
Komisja Europejska
przeciwko
Królestwu Hiszpanii
Odwołanie – Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji (EFRG) i Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) – Wydatki wyłączone z finansowania Unii Europejskiej – Rozporządzenie (UE) nr 1306/2013 – Artykuł 93 ust. 2 – Wzajemna zgodność – Załącznik II – Podstawowe wymogi w zakresie zarządzania (SMR)
3 – Różnorodność biologiczna – Chronione gatunki dzikiej flory – Artykuł 6 ust. 1 i 2 dyrektywy 92/43/EWG – Brak określenia obowiązków rolników
Wprowadzenie
1.        Niniejsza opinia dotyczy wniesionego przez Komisję Europejską odwołania mającego na celu uchylenie wyroku z dnia 20 listopada 2024 r., Hiszpania/Komisja (T‑508/22, zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”, EU:T:2024:855). W wyroku tym Sąd uwzględnił skargę wniesioną przez Królestwo Hiszpanii i stwierdził nieważność, w zakresie dotyczącym tego państwa członkowskiego, decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2022/908 z dnia 8 czerwca 2022 r. wyłączającej z finansowania Unii Europejskiej niektóre wydatki poniesione przez państwa członkowskie z tytułu Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW)(2).
2.        W
decyzji tej Komisja wyłączyła z finansowania kwotę 9 968 215,15 EUR z powodu niewdrożenia przez organy hiszpańskie w latach 2016 i 2017 kontroli sprawdzających ochronę siedlisk przyrodniczych chronionych gatunków dzikiej flory
w Kastylii i Leónie (Hiszpania). Zdaniem Komisji kontrole te były wymagane na podstawie przepisów dotyczących zasady wzajemnej zgodności, ustanowionych rozporządzeniem (UE) nr 1306/2013(3), które wiąże finansowanie wspólnej polityki rolnej(4) z poszanowaniem przez rolników między innymi podstawowych norm środowiskowych. Komisja zarzuciła Królestwu Hiszpanii w szczególności brak kontroli na miejscu dotyczących przestrzegania przez rolników będących beneficjentami unijnej pomocy podstawowych wymogów w zakresie zarządzania (SMR)
3(5) określonych zgodnie z załącznikiem II do rozporządzenia nr 1306/2013 oraz, poprzez zawarte w tym załączniku odesłanie, zgodnie z przepisami służącymi wykonaniu art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy 92/43/EWG(6).
3.        W
zaskarżonym wyroku Sąd wskazał, że art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 stanowi, iż obowiązek dokonywania kontroli przestrzegania zasady wzajemnej zgodności odnosi się wyłącznie do przestrzegania krajowych przepisów wykonawczych dotyczących tej dyrektywy. Skoro zatem w Kastylii i Leónie nie został przyjęty żaden plan ani żaden inny środek ochronny na podstawie art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy 92/43, wymogi ciążące na rolnikach z tytułu SMR
3 nie były wystarczająco precyzyjne, aby umożliwić organom hiszpańskim kontrolę ich przestrzegania. Sąd orzekł zatem, że Komisja nie miała podstaw, by uznać brak kontroli za niezgodność i by zastosować w związku z tym korektę finansową.
4.        Trybunał zwrócił się do mnie o zbadanie zarzutu drugiego podniesionego przez Komisję w jej odwołaniu, który to zarzut dotyczy wykładni art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013. Jest to kluczowy przepis systemu opartego na zasadzie wzajemnej zgodności stosowanej w ramach WPR, który to przepis nie był jeszcze przedmiotem orzeczeń Trybunału. Konieczne będzie ustalenie w szczególności, czy biorąc pod uwagę jego brzmienie, jego kontekst normatywny i jego cel, art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 uniemożliwia Komisji wyłączenie z unijnego finansowania wydatków poniesionych z tytułu EFRG i EFRROW(7) w sytuacji gdy, jak uznał Sąd w zaskarżonym wyroku, brak kontroli przestrzegania SMR
3 wynika z braku określenia przez organy krajowe obowiązków, jakie mają wypełniać rolnicy.
Ramy prawne
5.        Rozporządzenie nr 1306/2013, zawierające główne przepisy, których dotyczy niniejsze postępowanie, ustanawiało zasady finansowania WPR, zarządzania nią i monitorowania jej, do czasu uchylenia go w styczniu 2023 r. Po uchyleniu zostało ono zastąpione rozporządzeniem (UE) 2021/2116(8). Rozporządzenie nr 1306/2013 zawierało regulacje dotyczące funduszy, zapewniało monitorowanie wydatków i wprowadzało mechanizmy kontrolne w odniesieniu do pomocy dla rolnictwa. Zasady stosowania rozporządzenia nr 1306/2013 zostały określone w rozporządzeniu wykonawczym (UE) nr 809/2014(9) i rozporządzeniu wykonawczym (UE) nr 908/2014(10).
6.        Motywy 54, 55, 59 i 60 rozporządzenia nr 1306/2013 miały następujące brzmienie:
„(54)      Ten system zasady wzajemnej zgodności obejmuje w ramach WPR podstawowe normy dotyczące środowiska […]. Zasada wzajemnej zgodności ma na celu przyczynienie się do rozwoju zrównoważonego rolnictwa poprzez zwiększenie świadomości po stronie beneficjentów co do potrzeby przestrzegania tych podstawowych norm. Ma ona również na celu przyczynienie się do pogodzenia celów WPR z oczekiwaniami społeczeństwa poprzez poprawę spójności tej polityki z politykami w dziedzinie środowiska, zdrowia publicznego, zdrowia zwierząt, zdrowia roślin oraz dobrostanu zwierząt. System zasady wzajemnej zgodności stanowi integralną część WPR i należy go w związku z tym utrzymać. Należy jednak uprościć jego zakres, który składa się obecnie z oddzielnych wykazów dotyczących podstawowych wymogów w zakresie zarządzania oraz norm utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska, tak aby zapewnić i uwidocznić spójność systemu zasady wzajemnej zgodności. W tym celu wymogi oraz normy powinny zostać umieszczone w jednym wykazie i pogrupowane według obszarów i zagadnień. […]
(55)      Państwa członkowskie muszą w pełni wdrożyć wymogi podstawowe w zakresie zarządzania, aby można je było stosować na poziomie gospodarstw oraz zapewnić równe traktowanie rolników.
[…]
(59)      Beneficjenci powinni wyraźnie zrozumieć swoje obowiązki w zakresie przestrzegania przepisów dotyczących zasady wzajemnej zgodności. W tym celu państwa członkowskie powinny przekazywać wszelkie informacje dotyczące wymogów i norm będących częścią tych przepisów w wyczerpujący, zrozumiały i przejrzysty sposób, w miarę możliwości przy wykorzystaniu środków elektronicznych.
(60)      Skuteczne wdrożenie zasady wzajemnej zgodności wymaga weryfikacji przestrzegania obowiązków na poziomie beneficjentów. […]”.
7.        W tytule V rozporządzenia nr 1306/2013, noszącym nazwę „Systemy kontroli oraz kary”, znajdował się rozdział I, zatytułowany „Zasady ogólne”. W rozdziale tym znajdował się z kolei art. 58 tego rozporządzenia, zatytułowany „Ochrona interesów finansowych Unii”, który stanowił:
„1.      Państwa członkowskie przyjmują, w ramach WPR, wszystkie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne, a także podejmują wszelkie inne środki niezbędne do zapewnienia skutecznej ochrony interesów finansowych Unii, w szczególności w celu:
a)      kontroli zgodności z prawem i prawidłowości operacji finansowanych przez fundusze;
[…]
c)      zapobiegania nieprawidłowościom i nadużyciom finansowym, ich wykrywania i usuwania;
[…]
2.      Państwa członkowskie ustanawiają skuteczne systemy zarządzania i kontroli w celu zapewnienia zgodności z prawodawstwem regulującym unijne systemy wsparcia, zmierzające do zminimalizowania ryzyka strat finansowych dla Unii.
[…]”.
8.        W tytule VI rozporządzenia nr 1306/2013, noszącym nazwę „Zasada wzajemnej zgodności”, znajdował się rozdział I, zatytułowany z kolei „Zakres stosowania”, który obejmował art. 91–95 tego rozporządzania, oraz rozdział II, zatytułowany „System kontroli i kary administracyjne w związku z zasadą wzajemnej zgodności”, który obejmował art. 96–101 rzeczonego rozporządzenia.
9.        Zgodnie z art. 91 rozporządzenia nr 1306/2013, zatytułowanym „Zasada ogólna”:
„1.      W przypadku gdy beneficjent, o którym mowa w art. 92, nie przestrzega przepisów dotyczących zasady wzajemnej zgodności, ustanowionych w art. 93, nakłada się na niego karę administracyjną.
2.      Karę administracyjną, o której mowa w ust. 1, stosuje się jedynie w przypadku, gdy niezgodność jest wynikiem działania lub zaniechania, które można bezpośrednio przypisać danemu beneficjentowi […]
[…]
3.      Do celów niniejszego tytułu stosuje się następujące definicje:
[…]
b)      »wymóg« oznacza każdy wymóg podstawowy w zakresie zarządzania wynikający z prawa unijnego, o którym mowa w załączniku II, w ramach danego aktu, różny co do istoty od wszelkich innych wymogów tego samego aktu”.
10.      Artykuł 93 rozporządzenia nr 1306/2013, zatytułowany „Przepisy dotyczące zasady wzajemnej zgodności”, stanowił w ust. 1 i 2:
„1.      Przepisy dotyczące zasady wzajemnej zgodności obejmują podstawowe wymogi w zakresie zarządzania wynikające z prawa unijnego oraz normy utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska, ustanowione na poziomie krajowym i wymienione w załączniku II, i odnoszące się do następujących obszarów:
a)      środowisko, zmiana klimatu oraz utrzymanie gruntów w dobrej kulturze rolnej;
b)      zdrowie publiczne, zdrowie zwierząt i zdrowie roślin;
c)      dobrostan zwierząt.
2.      Akty prawne, o których mowa w załączniku II, dotyczące podstawowych wymogów w zakresie zarządzania, mają zastosowanie w wersji aktualnie obowiązującej oraz – w przypadku dyrektyw – w wersji wdrożonej przez państwa członkowskie”.
11.      Zgodnie z art. 95 rozporządzenia nr 1306/2013, zatytułowanym „Informacje dla beneficjentów”:
„Państwa członkowskie przekazują odnośnym beneficjentom, w stosownych przypadkach za pomocą środków elektronicznych, wykaz wymogów i norm, które mają być stosowane na poziomie gospodarstwa, a także jasne i dokładne informacje na ten temat”.
12.      Artykuł 96 rozporządzenia nr 1306/2013, zatytułowany „Kontrole przestrzegania zasady wzajemnej zgodności”, stanowił, co następuje:
„[…]
3.      Państwa członkowskie przeprowadzają kontrole na miejscu w celu zweryfikowania, czy beneficjent wywiązuje się z obowiązków określonych w niniejszym tytule.
[…]”.
Okoliczności powstania sporu
13.      Okoliczności powstania sporu zostały przedstawione w pkt 2–35 zaskarżonego wyroku, a na potrzeby niniejszej opinii można je streścić w następujący sposób.
14.      W
wyniku przeprowadzonego we wspólnocie autonomicznej Kastylii i Leónu dochodzenia, dotyczącego sposobu wdrażania systemu zasady wzajemnej zgodności ustanowionego w tytule VI rozporządzenia nr 1306/2013, Komisja stwierdziła szereg nieprawidłowości w trzech kluczowych mechanizmach kontroli w latach 2016 i 2017, które to nieprawidłowości odnosiły się głównie do zakresu i jakości przeprowadzonych przez organy hiszpańskie kontroli na miejscu. Zdaniem Komisji nieprawidłowości te mogły powodować powstanie ryzyka dla funduszy, a w konsekwencji skutkować zastosowaniem ryczałtowej korekty finansowej w odniesieniu do łącznej kwoty pomocy wypłaconej beneficjentom, do których miał zastosowanie system zasady wzajemnej zgodności.
15.      W
następstwie wymiany korespondencji między organami hiszpańskimi a Komisją, w szczególności na temat określenia ryzyka dla funduszy spowodowanego stwierdzonymi
nieprawidłowościami, oraz w następstwie sprawozdania przyjętego przez organ pojednawczy na podstawie art. 40 rozporządzenia wykonawczego nr 908/2014 Komisja poinformowała organy hiszpańskie o swoim ostatecznym stanowisku. W stanowisku tym podtrzymała swoje ustalenia odnośnie do nieprawidłowości dotyczących kluczowych mechanizmów kontroli pierwszego i drugiego oraz ryzyka dla funduszy spowodowanego tymi nieprawidłowościami.
16.      Jeśli chodzi o drugie z czterech naruszeń wchodzących w zakres pierwszego kluczowego mechanizmu kontroli, które jest jedynym naruszeniem objętym niniejszym postępowaniem, owe ustalenia odnosiły się do SMR
3 i dotyczyły braku kontroli pod kątem ochrony siedlisk przyrodniczych chronionych gatunków dzikiej flory w latach składania wniosków 2016 i 2017. Komisja stwierdziła w szczególności, że organy hiszpańskie nie przeprowadziły kontroli przestrzegania zasady wzajemnej zgodności wymaganych na podstawie art. 96 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013 oraz art. 24 ust. 1 i art. 65 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego nr 809/2014.
17.      Biorąc pod uwagę wszystkie stwierdzone nieprawidłowości Komisja w swoim ostatecznym stanowisku uznała, że za lata składania wniosków 2016 i 2017 należy zastosować ryczałtową korektę finansową w wysokości 5 % na 10 % łącznej kwoty pomocy, a za rok składania wniosków 2018 – w wysokości 2 % na 10 % łącznej kwoty pomocy. I tak w spornej decyzji Komisja wyłączyła z finansowania unijnego łączną kwotę brutto 9 973 274,36 EUR, co po uwzględnieniu kwot już odzyskanych w następstwie wcześniejszych dochodzeń skutkowało korektą finansową netto w wysokości 9 968 215,15 EUR.
Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
18.      W
skardze z dnia 19 sierpnia 2022 r. Królestwo Hiszpanii wniosło do Sądu o stwierdzenie nieważności spornej decyzji w zakresie, w jakim dotyczyła ona tego państwa. W uzasadnieniu swojej skargi Królestwo Hiszpanii podniosło dwa zarzuty, w ramach których wytknęło szereg błędów co do okoliczności faktycznych, naruszeń prawa i błędów w ocenie, których jakoby dopuściła się Komisja.
19.      W
szczególności zarzut pierwszy składał się z sześciu części, z których pierwsze cztery miały związek z brakiem dowodów na poparcie poważnych i uzasadnionych wątpliwości, jeśli chodzi o poszczególne nieprawidłowości stwierdzone w odniesieniu do kluczowych mechanizmów kontroli pierwszego i drugiego. Piąta część tego zarzutu dotyczyła naruszenia zasady dobrej administracji polegającego na odrzuceniu zaproponowanych przez Królestwo Hiszpanii, opartych na ekstrapolacji, obliczeń kwoty podlegającej wykluczeniu z unijnego finansowania. Szósta część tego zarzutu oraz zarzut drugi dotyczyły naruszenia zasady proporcjonalności, jakim była obarczona ryczałtowa korekta finansowa nałożona przez Komisję.
20.      W
zaskarżonym wyroku Sąd uwzględnił w całości drugą część zarzutu pierwszego oraz w części jego czwartą część, uzasadniając orzeczenie tym, że Komisja przy określaniu spornej ryczałtowej korekty finansowej niezasadnie wzięła pod uwagę dwie nieprawidłowości: po pierwsze, brak kontroli przestrzegania zasady wzajemnej zgodności w odniesieniu do SMR
3, co stanowi naruszenie art. 96 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013, a po drugie, brak podpisów beneficjentów na sprawozdaniach z kontroli przestrzegania zasady wzajemnej zgodności, co stanowi naruszenie art. 72 ust. 1 lit. b) ppkt ii) rozporządzenia wykonawczego nr 809/2014. W pozostałym zakresie Sąd oddalił pierwszą i trzecią część zarzutu pierwszego. Sąd nie badał piątej i szóstej części zarzutu pierwszego, ani zarzutu drugiego.
21.      Co się tyczy drugiej części zarzutu pierwszego, której dotyczy odwołanie w niniejszej sprawie, Sąd wskazał najpierw, że zgodnie z art. 93 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013 przepisy dotyczące zasady wzajemnej zgodności odnoszące się do SMR są przewidziane w załączniku II do tego rozporządzenia. Co się tyczy w szczególności SMR
3, ów załącznik II zawiera odniesienie do art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy 92/43, który stanowi, że państwa członkowskie tworzą dla specjalnych obszarów ochrony siedlisk chronionych gatunków dzikiej flory
konieczne środki ochronne obejmujące, jeśli zaistnieje taka potrzeba, odpowiednie plany zagospodarowania, oraz podejmują odpowiednie działania w celu uniknięcia pogorszenia stanu tych siedlisk. Sąd wskazał również, że w Kastylii i Leónie art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy 92/43 został przetransponowany dekretem 63/2007(11), który zawiera wykaz chronionych gatunków dzikiej flory
w tej wspólnocie autonomicznej Hiszpanii.
22.      Następnie Sąd stwierdził, że zestawienie dekretu 63/2007, który uznaje obecność
chronionych gatunków dzikiej flory w Kastylii i Leónie, z brakiem kontroli przestrzegania zasady wzajemnej zgodności dotyczących SMR
3, których celem jest właśnie ochrona takich gatunków, stanowi dowód na to, że mogą zachodzić poważne i uzasadnione wątpliwości co do przeprowadzonych kontroli. Sąd wywnioskował z tego w oparciu o utrwalone orzecznictwo mające zastosowanie w tej dziedzinie, że Królestwo Hiszpanii powinno udowodnić, iż ustalenia Komisji są nieprawidłowe.
23.      Wreszcie Sąd wskazał, że zgodnie z art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 obowiązek przeprowadzania kontroli przestrzegania zasady wzajemnej zgodności w kontekście SMR
3 dotyczy wyłącznie przestrzegania przepisów transponujących dyrektywę 92/43 do prawa krajowego. Zgodnie z tym przepisem akty prawne wyszczególnione w załączniku II do tego rozporządzenia, dotyczące SMR, mają bowiem zastosowanie w wersji aktualnie obowiązującej oraz – w przypadku dyrektyw – w wersji wdrożonej przez państwa członkowskie. Tymczasem w niniejszym przypadku, wobec braku wcześniejszego określenia przez organy hiszpańskie jakichkolwiek środków ochronnych w rozumieniu art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy 92/43, wymogi spoczywające na rolnikach z tytułu SMR
3 nie były określone na tyle dokładnie, aby organy hiszpańskie mogły efektywnie kontrolować przestrzeganie tych wymogów. Sąd uznał, że wynika z tego, iż Królestwo Hiszpanii miało podstawy, by twierdzić, że Komisja nie mogła uznać braku kontroli przestrzegania zasady wzajemnej zgodności w kontekście SMR
3 za niezgodność.
24.      Zaskarżonym wyrokiem Sąd stwierdził nieważność spornej decyzji w całości w zakresie, w jakim dotyczyła ona Królestwa Hiszpanii. Jeśli chodzi o zakres stwierdzenia nieważności Sąd wskazał zasadniczo, że bez uwzględnienia nieprawidłowości kwestionowanych w ramach drugiej i czwartej części zarzutu pierwszego łączna kwota ryczałtowej korekty finansowej byłaby standardowo obliczona inaczej oraz że w związku z tym Komisja powinna wyciągnąć konsekwencje z tego stwierdzenia nieważności.
Żądania stron w postępowaniu odwoławczym
25.      W swoim odwołaniu Komisja wnosi do Trybunału o:
–        uchylenie pkt 1 sentencji zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim uwzględnia on drugą część zarzutu pierwszego skargi;
–        oddalenie drugiej części zarzutu pierwszego jako bezzasadnej;
–        skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd, aby ten orzekł w przedmiocie piątej i szóstej części zarzutu pierwszego i w przedmiocie zarzutu drugiego, oraz
–        obciążenie Królestwa Hiszpanii kosztami postępowania.
26.      Królestwo Hiszpanii wnosi do Trybunału o:
–        oddalenie odwołania;
–        obciążenie Komisji kosztami postępowania.
Analiza prawna
27.      Na poparcie odwołania Komisja podnosi dwa zarzuty, z których pierwszy dotyczy błędu przy stosowaniu zasad regulujących rozkład ciężaru dowodu w procedurze rozliczania rachunków, a drugi błędnej wykładni obowiązków spoczywających na państwach członkowskich, jeśli chodzi o stosowanie SMR
3 i kontrole przestrzegania tych wymogów przez rolników.
28.      Zgodnie z wnioskiem Trybunału moja analiza będzie dotyczyła drugiego z tych zarzutów, poświęconego w szczególności wykładni art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013.
Argumentacja stron
29.      W
ramach drugiego zarzutu podniesionego na poparcie odwołania Komisja twierdzi, że Sąd błędnie uznał, iż Królestwo Hiszpanii mogło obalić dowód istnienia poważnych i uzasadnionych wątpliwości dotyczących obowiązku przeprowadzenia kontroli na miejscu w celu zapewnienia przestrzegania SMR
3, powołując się na własne zaniechanie określenia w prawie krajowym obowiązków wynikających art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy 92/43. Ściślej, Komisja uważa, że ten wniosek Sądu nie znajduje oparcia w art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013. Przepisu tego nie można interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie nie musi przeprowadzać kontroli na miejscu dotyczącej przestrzegania zasady wzajemnej zgodności w sytuacji, gdy organy krajowe nie określiły uprzednio wymogów podlegających weryfikacji. Przeciwnie, gdy państwo członkowskie nie przestrzega swojego obowiązku wdrożenia SMR i gdy z tego powodu nie są przeprowadzane kontrole na miejscu, owo państwo członkowskie uchybia swojemu obowiązkowi posiadania systemów kontroli gwarantujących skuteczną kontrolę przestrzegania SMR, jak tego wymagają w szczególności art. 96 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013 oraz art. 24 ust. 1 i art. 65 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego nr 809/2014. Odmienna wykładnia mogłaby zarówno pozbawić skuteczności rozporządzenie nr 1306/2013 i rozporządzenie wykonawcze nr 809/2014, jak i naruszyć cel wymogów ustanowionych w związku z zasadą wzajemnej zgodności.
30.      Królestwo Hiszpanii kwestionuje te argumenty twierdząc, że dokonana przez Sąd w zaskarżonym wyroku wykładnia art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 jest prawidłowa. Królestwo Hiszpanii twierdzi w szczególności, że to państwa członkowskie określają treść SMR
3 w ramach transpozycji dyrektywy 92/43. W chwili wdrażania tej dyrektywy w Kastylii i Leónie organy hiszpańskie uznały, że nie jest konieczne przyjęcie planów odtworzenia lub ochrony siedlisk chronionych gatunków dzikiej flory, ani innych środków ochronnych na podstawie art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy 92/43, nakładających obowiązki na rolników w ramach ich działalności. W tym kontekście zdaniem Królestwa Hiszpanii brak kontroli na miejscu był uzasadniony, biorąc pod uwagę, że zgodnie z art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 SMR
3 powinny podlegać kontroli uwzględniającej sposób, w jaki państwo członkowskie przetransponowało dyrektywę 92/43. Wbrew temu, co twierdzi Komisja nie oznacza to, że państwo członkowskie nie dysponuje wymaganym przez rozporządzenie nr 1306/2013
wiarygodnym i sprawnym systemem kontroli na potrzeby systemu zasady wzajemnej zgodności.
Ocena prawna
31.      Na wstępie należy przypomnieć, że niniejsza sprawa dotyczy decyzji przyjętej przez Komisję w ramach procedury rozliczania rachunków przewidzianej w art. 52 rozporządzenia nr 1306/2013. Owa procedura, która toczy się między tą instytucją a każdym z państw członkowskich, które skorzystało z finansowania WPR, ma na celu zweryfikowanie, czy tak jak tego wymaga art. 58 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013, dane państwo członkowskie dysponuje skutecznym systemem zarządzania i kontroli pozwalającym zapewnić zgodność z prawodawstwem regulującym unijne systemy wsparcia i zminimalizować ryzyko strat finansowych dla Unii. Procedura rozliczania rachunków dotyczy również sprawdzenia, czy w ramach tego systemu dane państwo członkowskie przeprowadziło kontrole niezbędne do ustalenia, czy były przestrzegane przepisy rozporządzenia nr 1306/2013, w tym przepisy dotyczące zasady wzajemnej zgodności. Jak słusznie wskazał Sąd w pkt 75 zaskarżonego wyroku, gdy kontroli tych nie przeprowadzono lub gdy były niewystarczające, Komisja jest obowiązana do dokonania korekty finansowej, aby uniknąć obciążenia funduszy kwotami, które nie służyły do sfinansowania celu określonego w prawie Unii(12).
32.      Ponadto z utrwalonego orzecznictwa wynika, że aby udowodnić naruszenie przepisów dotyczących wspólnej organizacji rynków rolnych, Komisja jest obowiązana do przedstawienia dowodu na poparcie poważnych i uzasadnionych wątpliwości, jakie nasuwają się względem kontroli przeprowadzonych przez władze krajowe bądź względem nieprawidłowości przekazanych przez te władze danych liczbowych, natomiast nie jest obowiązana do wykazywania w sposób wyczerpujący braków tych kontroli czy nieprawidłowości tych danych liczbowych. To złagodzenie spoczywającego na Komisji ciężaru dowodu tłumaczy się faktem, że to państwo członkowskie ma ułatwioną sytuację w zakresie gromadzenia i sprawdzenia danych niezbędnych dla rozliczenia rachunków funduszy i to na nim w związku z powyższym ciąży obowiązek przedstawienia możliwie najbardziej szczegółowych i kompletnych dowodów co do rzeczywistego charakteru przeprowadzanych kontroli oraz prawidłowości przekazanych danych liczbowych, a ewentualnie również nieścisłości w twierdzeniach Komisji(13).
33.      W
niniejszym przypadku Sąd z jednej strony stwierdził w pkt 76 i 77 zaskarżonego wyroku, że wobec nieprzeprowadzenia przez organy hiszpańskie w Kastylii i Leónie kontroli przestrzegania zasady wzajemnej zgodności w kontekście SMR
3 Komisja w swoim ostatecznym stanowisku przedstawiła dowód na istnienie poważnych i uzasadnionych wątpliwości w rozumieniu orzecznictwa wspomnianego w poprzedzającym punkcie oraz że w związku z tym Królestwo Hiszpanii było obowiązane wykazać, iż ustalenia Komisji są nieścisłe. Jednakże z drugiej strony w pkt 79 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że argumentacja Królestwa Hiszpanii, oparta na braku dokładnych
wskazówek w wykonaniu art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy 92/43, umożliwiających rolnikom ochronę gatunków dzikiej flory w Kastylii i Leónie, pozwoliła obalić wniosek Komisji, zgodnie z którym kontrole przestrzegania zasady wzajemnej zgodności w kontekście SMR
3 nie były prawidłowe.
34.      W
pierwszej kolejności, jeśli chodzi o wniosek, do jakiego doszedł Sąd w odniesieniu do wykazania przez Komisję poważnych i uzasadnionych wątpliwości, należy wskazać, że system zasady wzajemnej zgodności ustanowiony w rozporządzeniu nr 1306/2013 wymaga w istocie, aby rolnicy będący beneficjentami pomocy, o której mowa w art. 92 tego rozporządzenia, przestrzegali pewnych przepisów mających na celu ochronę środowiska, zdrowia publicznego i dobrostanu zwierząt. Zgodnie z art. 93 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013 przepisy te obejmują w szczególności SMR, które są zawarte w jednym wykazie i pogrupowane
według obszarów i zagadnień w załączniku II do tego rozporządzenia(14).
35.      Jeśli chodzi o szczegółowy cel, jakim jest ochrona różnorodności biologicznej, w aneksie
II wspomnianego rozporządzenia, w rubryce „SMR
3” wskazano, że przepisy, do których przestrzegania obowiązani są rolnicy, to w szczególności przepisy dyrektywy 92/43, a dokładniej jej art. 6 ust. 1 i 2. Jak wskazał Sąd w pkt 72 zaskarżonego wyroku, przepis ten stanowi, po pierwsze, że dla specjalnych obszarów ochrony siedlisk chronionych gatunków dzikiej flory państwa członkowskie tworzą konieczne środki ochronne obejmujące, jeśli zaistnieje taka potrzeba, odpowiednie plany zagospodarowania, a po drugie, że państwa członkowskie podejmują odpowiednie działania w celu uniknięcia pogorszenia stanu tych siedlisk. W Kastylii i Leónie, hiszpańskiej wspólnocie autonomicznej, której dotyczy niniejsza sprawa, art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy 92/43 został przetransponowany dekretem 63/2007. Dekret ten zawierał wykaz chronionych gatunków dzikiej flory i przewidywał przyjęcie planów odtworzenia i ochrony siedlisk tych gatunków(15).
36.      Wynika z tego, że Sąd mógł zasadnie uznać, iż Komisja przedstawiła dowód na poparcie poważnych i uzasadnionych wątpliwości w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 32 niniejszej opinii, wynikających z tego, że mimo iż krajowe przepisy transponujące dyrektywę 92/43 uznały obecność chronionych gatunków dzikiej flory w Kastylii i Leónie, nie została przeprowadzona żadna kontrola przestrzegania zasady wzajemnej zgodności w kontekście SMR
3, nakierowana konkretnie na ochronę takich gatunków.
37.      W
drugiej kolejności, jeśli chodzi o wniosek, do jakiego doszedł Sąd, zgodnie z którym Królestwo Hiszpanii obaliło twierdzenie o istnieniu takich poważnych i uzasadnionych wątpliwości, należy stwierdzić, że ta ocena opiera się na wykładni art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 dokonanej przez Sąd w pkt 78 zaskarżonego wyroku i przeniesionej na grunt niniejszej sprawy w pkt 79 tego wyroku. Sąd zasadniczo uznał, że zgodnie z brzmieniem tego przepisu obowiązek przeprowadzania kontroli przestrzegania zasady wzajemnej zgodności odnosi się wyłącznie do poszanowania przepisów wdrażających dyrektywę 92/43 na szczeblu krajowym, wobec czego w przypadku, gdy nie został przyjęty żaden plan ani inny środek ochronny, obowiązki dotyczące SMR
3 nie są na tyle precyzyjne, aby nakładać na organy krajowe wymóg kontroli ich przestrzegania.
38.      Aby ustalić, czy dokonana przez Sąd wykładnia oraz jej zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy są, tak jak twierdzi Komisja, obarczone błędem, należy wskazać, że Trybunał wielokrotnie przypominał normy hermeneutyczne, na których należy się opierać przy wykładni przepisu prawa Unii. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w tym celu należy brać pod uwagę nie tylko brzmienie tego przepisu, lecz także kontekst, w jakim został umieszczony, oraz cele regulacji, której część stanowi(16).
39.      Jeśli chodzi o wykładnię językową, art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 stanowi, że akty prawne, o których mowa w jego załączniku II, dotyczące SMR, mają zastosowanie w wersji aktualnie obowiązującej oraz „w przypadku dyrektyw – w wersji wdrożonej przez państwa członkowskie”. Wynika z tego, że gdy SMR są określone poprzez odniesienie do dyrektywy, jak ma to miejsce w niniejszym przypadku, kontrole przestrzegania zasady wzajemnej zgodności prowadzone w celu weryfikacji przestrzegania tych SMR powinny być dokonywane w świetle przyjętych przez organy krajowe przepisów nadających skutek danej dyrektywie. Artykuł 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 zmierza zatem do uściślenia ram normatywnych, na podstawie których państwa członkowskie są obowiązane badać, czy rolnicy korzystający z finansowania WPR przestrzegają ustanowionych w tym rozporządzeniu przepisów dotyczących zasady wzajemnej zgodności. Otóż wbrew wykładni przyjętej przez Sąd w zaskarżonym wyroku, żaden element w treści tego przepisu nie daje podstaw, by rozumieć go w ten sposób, że państwo członkowskie jest zwolnione z obowiązku przeprowadzania kontroli przestrzegania zasady wzajemnej zgodności w przypadku braku określenia SMR. Jest to sylogizm, który moim zdaniem nie znajduje oparcia w treści wspomnianego przepisu.
40.      Ponadto należy zauważyć, że co się tyczy przypadków, w których SMR są określone poprzez odniesienie do dyrektywy, w wersji francuskiej art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 zastosowano zwrot „mise en œuvre” („wdrożonej”), a zatem czasownik w formie imiesłowu czasu przeszłego, aby wskazać wersję, na podstawie której organy krajowe powinny prowadzić kontrole przestrzegania zasady wzajemnej zgodności(17). Z samej treści art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 wynika zatem założenie, że organy krajowe uprzednio przyjęły środki dotyczące SMR w odniesieniu do danej dyrektywy. W związku z tym nie można opierać się na treści tego przepisu, aby wywodzić jakiekolwiek skutki prawne w sytuacji, gdy nie doszło do konkretyzacji SMR.
41.      Wynika z tego, że na płaszczyźnie językowej art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 nie można interpretować w ten sposób, iż państwo członkowskie nie musi prowadzić kontroli przestrzegania zasady wzajemnej zgodności, w sytuacji gdy organy krajowe nie określiły obowiązków wynikających z dyrektywy, do której odsyła załącznik II do tego rozporządzenia.
42.      Ponadto nawet gdyby przyjąć, że brzmienie art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 jest niejednoznaczne, według mnie poprzedzający wniosek znajduje również potwierdzenie
zarówno w wykładni kontekstowej, jak i celowościowej tego przepisu, których jednakże Sąd nie analizował.
43.      Co się tyczy wykładni kontekstowej, należy wskazać, że art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 znajduje się w tytule VI tego rozporządzenia, noszącym nazwę „Zasada wzajemnej zgodności”. Artykuł 96 wspomnianego rozporządzenia, który należy do tego samego tytułu, przewiduje, że państwa członkowskie mają obowiązek prowadzenia kontroli, w szczególności w formie kontroli na miejscu, w celu zweryfikowania, czy beneficjenci unijnej pomocy finansowej przestrzegają SMR. Obowiązek ten przewidziano także, przy pomocy podobnych sformułowań, w art. 24 ust. 1 lit. c) i art. 65 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego nr 809/2014, które to przepisy stanowią, iż organy krajowe powinny prowadzić kontrole w sposób zapewniający skuteczną weryfikację przestrzegania wymogów i norm odnoszących się do zasady wzajemnej zgodności. Otóż skoro przepisy te nie przewidują żadnego wyjątku w odniesieniu do prowadzenia tych kontroli, to przez wzgląd na spójność art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 nie można interpretować w ten sposób, że pozwala on pominąć podstawowy obowiązek ciążący na państwach członkowskich w związku z systemem zasady wzajemnej zgodności.
44.      Ponadto należy uznać, podobnie jak Komisja, że w oczywisty sposób prowadzi to do wniosku, iż wymogi wynikające z SMR dla rolników powinny być określone w sposób na tyle dokładny, aby umożliwić skuteczną kontrolę ich przestrzegania oraz aby rolnicy byli ich świadomi. Niezależnie od okoliczności, że o obowiązku tym można wnioskować, jak wskazałem w pkt 40 niniejszej opinii, z samego brzmienia art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013, ten aspekt jest jeszcze bardziej oczywisty w świetle lektury motywów 55, 59 i 60 tego rozporządzenia. Motywy te zawierają bowiem wyjaśnienia odnoszące się do systemu zasady wzajemnej zgodności ustanowionego w rozporządzeniu nr 1306/2013, ponieważ wskazano w nich, po pierwsze, że państwa członkowskie muszą w pełni wdrożyć SMR, aby można je było stosować na poziomie gospodarstw, a po drugie, że rolnicy powinni wyraźnie zrozumieć swoje obowiązki odnoszące się do SMR. Te stwierdzenia zostały w szczególności powtórzone w art. 95 rozporządzenia nr 1306/2013, zgodnie z którym państwa członkowskie mają obowiązek przekazywania rolnikom wykazu wymogów i norm, które mają być stosowane na poziomie gospodarstwa, a także jasnych i dokładnych informacji na ten temat.
45.      Wynika z tego, że na płaszczyźnie kontekstualnej, w sytuacji gdy SMR w odniesieniu do danej dyrektywy nie zostały jeszcze określone, Sąd nie mógł dokonać wykładni art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 w taki sposób, iż zwalnia on państwo członkowskie z obowiązku prowadzenia kontroli przestrzegania zasady wzajemnej zgodności z powodu nieokreślenia obowiązków spoczywających na rolnikach. Obowiązek prowadzenia przez państwa członkowskie takich kontroli wynika bowiem z założenia, że organy krajowe uprzednio określiły wymogi, jakie powinni spełniać rolnicy, wobec czego brak takiego określenia, a w konsekwencji brak kontroli przestrzegania zasady wzajemnej zgodności, musiał skutkować stwierdzeniem niezgodności przez Komisję.
46.      Co się tyczy wreszcie wykładni celowościowej, według mnie rozumowanie Sądu jest sprzeczne również z celem rozporządzenia nr 1306/2013, a w szczególności z przewidzianymi w tym rozporządzeniu przepisami dotyczącymi zasady wzajemnej zgodności. Wystarczy w tym względzie przypomnieć, że zasady te mają na celu zapewnienie związku między unijnym finansowaniem pochodzącym z funduszy a realizacją przez beneficjentów tego finansowania celów wyznaczonych w ramach innych obszarów polityki Unii, takich jak ochrona środowiska. Jak wskazał Sąd w pkt 46 zaskarżonego wyroku, fundusze finansują wyłącznie działania przeprowadzone zgodnie z przepisami prawa Unii. Niemniej cel rozporządzenia nr 1306/2013 ustanawiającego system zasad wzajemnej zgodności, a także cel zasad przewidzianych w tym rozporządzeniu, zostałby podważony, gdyby art. 93 ust. 2 tego rozporządzenia można było interpretować w ten sposób, że umożliwia on państwom członkowskim uchylenie się od wypełniania
obowiązku w zakresie kontroli poprzez powołanie się na ich własne zaniechanie polegające na nieudzieleniu wskazówek co do wymogów, jakie powinni spełnić rolnicy z tytułu SMR.
47.      Z
powyższego wynika, że żadna z ustalonych przez Trybunał norm dotyczących wykładni przepisów prawa Unii nie pozwala na przyjęcie dokonanej przez Sąd wykładni art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013, przedstawionej w pkt 78 zaskarżonego wyroku.
48.      Powyższego wniosku nie mogą podważyć argumenty przedstawione przez Królestwo Hiszpanii w jego pismach.
49.      Po pierwsze, należy oddalić argument, zgodnie z którym zastosowanie korekty finansowej, gdy tak jak w niniejszym przypadku, organy krajowe nie określiły szczegółowo obowiązków z tytułu SMR, oznaczałoby ukaranie rolników za przewinienie, którego nie można im przypisać. W tym względzie wystarczy wskazać, że zgodnie z art. 91 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 na rolników można nakładać kary wyłącznie za uchybienia przepisom dotyczącym zasady wzajemnej zgodności, które można im przypisać, co sprawia, że wykluczone jest ponoszenie przez nich jakichkolwiek konsekwencji zastosowanej przez Komisję w zaskarżonej decyzji korekty finansowej, która odnosi się wyłącznie do organów hiszpańskich. Ponadto, jak słusznie wskazuje Komisja, procedura rozliczania rachunków jest procedurą między tą instytucją a danym państwem członkowskim, w ramach której odpowiedzialność za niezgodność polegającą na braku kontroli ponosi wyłącznie państwo członkowskie. Poza tym szkoda wyrządzona rolnikom poprzez działanie tego państwa członkowskiego mogłaby skutkować odpowiedzialnością odszkodowawczą za popełnione przez to państwo naruszenie prawa Unii.
50.      Po drugie, nawet gdyby założyć, że, jak podnosi Królestwo Hiszpanii, Komisja po raz pierwszy powołała się na art. 95 rozporządzenia nr 1306/2013 w swoim odwołaniu do Trybunału, takie powołanie się nie może stanowić nowego argumentu podlegającego odrzuceniu z powodu niedopuszczalności. Komisja przywołuje bowiem ten przepis, zawarty w tytule VI rozporządzenia nr 1306/2013, odnoszącym się do zasady wzajemnej zgodności, jako wskazówkę w ramach wykładni kontekstowej, którą jej zdaniem należy zastosować do art. 93 ust. 2 tego rozporządzenia. Otóż jak wskazałam w pkt 38 niniejszej opinii, aby ustalić, czy dokonana przez Sąd wykładnia i jej zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy w zaskarżonym wyroku były obarczone błędem, należało ustalić znaczenie tego przepisu między innymi w świetle jego kontekstu normatywnego. Należy zatem stwierdzić, że przywołanie przez Komisję art. 95 rozporządzenia nr 1306/2013 było właściwe i dopuszczalne w ramach analizy prawnej, jaką należało przeprowadzić w niniejszym postępowaniu.
51.      Po trzecie, co się tyczy podniesionego przez Królestwo Hiszpanii argumentu, zgodnie z którym organy hiszpańskie uznały, że nie ma konieczności przyjmowania planów odtworzenia lub ochrony siedlisk chronionych gatunków dzikiej flory, ani innych środków ochronnych na podstawie art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy 92/43, nakładających obowiązki na rolników w ramach ich działalności, należy stwierdzić, że przeciwko temu argumentowi przemawia sama treść dekretu 63/2007, opisana przez Sąd w zaskarżonym wyroku. Z pkt 79 tego wyroku wynika bowiem, że dekret 63/2007 zawierał nie tylko wykaz chronionych gatunków dzikiej flory w Kastylii i Leónie, lecz również przewidywał przyjęcie planów odtworzenia i ochrony tych siedlisk i gatunków. Świadczy to o tym, że w ocenie organów hiszpańskich w chwili przyjęcia wykazu chronionych gatunków dzikiej flory w Kastylii i Leónie konieczne były konkretne środki w celu wdrożenia art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy 92/43.
52.      W
świetle powyższego należy stwierdzić, że Sąd naruszył prawo przy dokonywaniu wykładni art. 93 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013, orzekając na podstawie tego przepisu w pkt 82 zaskarżonego wyroku, iż Królestwo Hiszpanii było w stanie obalić sformułowany przez Komisję w jej ostatecznym stanowisku wniosek, zgodnie z którym kontrole przestrzegania zasady wzajemnej zgodności w kontekście SMR
3 w przypadku tego państwa członkowskiego były niezgodne.
53.      Moim zdaniem drugi zarzut odwołania należy uwzględnić, co musi skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku. Poza tym, skoro Trybunał posiada niezbędne informacje, by wydać ostateczne rozstrzygnięcie w przedmiocie drugiej części pierwszego zarzutu skargi wniesionej w pierwszej instancji, należy zgodnie z art. 61 akapit pierwszy Statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oddalić tę część zarzutu. Wreszcie w zakresie, w jakim Sąd nie orzekł w pierwszej instancji co do istoty w przedmiocie podniesionych przez Królestwo Hiszpanii piątej i szóstej części zarzutu pierwszego oraz zarzutu drugiego, sprawę należy przekazać Sądowi do ponownego rozpoznania.
Wnioski
54.      Mając na względzie powyższe rozważania, proponuję, aby Trybunał:
–        uchylił wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 20 listopada 2024 r., Hiszpania/Komisja (T‑508/22, EU:T:2024:855);
–        przekazał sprawę Sądowi do ponownego rozpoznania, aby orzekł co do istoty w przedmiocie piątej i szóstej części zarzutu pierwszego i w przedmiocie zarzutu drugiego;
–        obciążył Królestwo Hiszpanii kosztami postępowania.
1      Język oryginału: francuski.
2      Dz.U. 2022, L 157, s. 15, zwanej dalej „sporną decyzją”.
3      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE)  nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U. 2013, L 347, s. 549).
4      Zwanej dalej „WPR”.
5      Zwanych dalej „SMR
3”.
6      Dyrektywa Rady z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. 1992, L 206, s. 7).
7      Zwanych dalej łącznie „Funduszami”.
8      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (Dz.U. 2021, L 435, s. 187).
9      Rozporządzenie wykonawcze Komisji z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U. 2014, L 227, s. 69) (zwane dalej „rozporządzeniem wykonawczym nr 809/2014”).
10      Rozporządzenie wykonawcze Komisji z dnia 6 sierpnia 2014 r. ustanawiające zasady dotyczące stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, przepisów dotyczących kontroli, zabezpieczeń i przejrzystości (Dz.U. 2014, L 255, s. 59), zmienione rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2018/56 z dnia 12 stycznia 2018 r. (Dz.U. 2018, L 10, s. 9) (zwane dalej „rozporządzeniem wykonawczym nr 908/2014”).
11      Decreto 63/2007 por el que se crean el Catálogo de Flora Protegida de Castilla y León y la figura de protección denominada Microrreserva de Flora (dekret 63/2007 w sprawie utworzenia wykazu floty chronionej w Kastylii i Leónie i w sprawie systemu ochrony w formie „mikrorezerwatów flory”) z dnia 14 czerwca 2007 r. (BOCL nr 119 z dnia 20 czerwca 2007 r., s. 13197) (zwany dalej „dekretem 63/2007”).
12      Zobacz między innymi wyrok z dnia 11 stycznia 2001 r., Grecja/Komisja (C‑247/98, EU:C:2001:4, pkt 14), przytoczony w zaskarżonym wyroku.
13      Zobacz wyrok z dnia 6 listopada 2014 r., Niderlandy/Komisja (C‑610/13 P, EU:C:2014:2349, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo).
14      Zobacz w tym względzie motyw 55 rozporządzenia nr 1306/2013.
15      Zobacz w tym względzie również
pkt 79 zaskarżonego wyroku.
16      Zobacz między innymi wyrok z dnia 22 lutego 2024 r., Landkreis Jerichower Land (C‑85/23, EU:C:2024:161, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo).
17      Zobacz również między innymi następujące wersje językowe tego przepisu: angielską („implemented”), niemiecką („umgesetzt”), włoską („attuate”), portugalską („transpostas”), niderlandzką („omgezet”), litewską („įgyvendintos”), słowacką („transponovanom”), duńską („gennemført”), estońską („rakendatutena”).