62023CJ0432_RES
Kawża C‑432/23
F SCSuOrdre des avocats du barreau de Luxembourg
vs
Administration des contributions directes
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Cour administrative)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) tas‑26 ta’ Settembru 2024
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam fiskali – Direttiva 2011/16/UE – Skambju ta’ informazzjoni fuq talba – Ordni mogħtija lil avukat sabiex jikkomunika informazzjoni – Sigriet professjonali tal-avukat – Artikolu 7 u Artikolu 52(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea”
Drittijiet fundamentali – Rispett tal-ħajja privata u tal-familja – Rikonoxximent kemm mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali kif ukoll mill-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem – Livell ta’ protezzjoni żgurat mill-Karta li ma jmurx kontra dak iggarantit mill-imsemmija konvenzjoni
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 7 u 52(3))
(ara l-punti 47, 48)
Drittijiet fundamentali – Rispett tal-ħajja privata u tal-familja – Artikolu 7 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali – Kamp ta’ applikazzjoni – Konsultazzjoni ma’ avukat fil-qasam tad-dritt tal-kumpanniji – Inklużjoni – Ordni lil avukat sabiex jipprovdi d-dokumentazzjoni u l-informazzjoni kollha relatati mar-relazzjoni tiegħu mal-klijent tiegħu – Indħil fid-dritt għar-rispett tal-komunikazzjonijiet bejn avukat u l-klijent tiegħu
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 7; Direttiva tal-Kunsill 2011/16)
(ara l-punti 49 sa 52, u d-dispożittiv 1)
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam fiskali – Direttiva 2011/16 – Skambju ta’ informazzjoni fuq talba – Portata – Assenza ta’ dispożizzjonijiet relatati mal-protezzjoni tal-kunfidenzjalità tal-komunikazzjonijiet bejn avukat u l-klijent tiegħu – Ksur tar-rispett tal-ħajja privata u tal-familja – Assenza
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 7, 51(1) u 52(1); Direttiva tal-Kunsill 2011/16)
(ara l-punti 59 sa 61, u d-dispożittiv 2)
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam fiskali – Direttiva 2011/16 – Skambju ta’ informazzjoni fuq talba – Obbligi ta’ għoti ta’ informazzjoni u ta’ kooperazzjoni imposti fuq l-avukati – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tneħħi mill-ambitu tas-sigriet professjonali l-kontenut tal-konsultazzjonijiet fil-qasam fiskali – Ordni lil avukat sabiex jipprovdi d-dokumentazzjoni u l-informazzjoni kollha relatati mar-relazzjoni tiegħu mal-klijent tiegħu – Inammissibbiltà – Preġudizzju għall-kontenut essenzjali tad-dritt għar-rispett tal-komunikazzjonijiet bejn avukat u l-klijent tiegħu
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 7 u 52(1); Direttiva 2011/16)
(ara l-punti 67, 70 sa 74, u d-dispożittiv 3)
Sunt
Fil-kuntest ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-ordni mogħtija lil avukat sabiex jipprovdi lill-amministrazzjoni d-dokumentazzjoni u l-informazzjoni kollha dwar ir-relazzjonijiet tiegħu mal-klijent tiegħu, relatati ma’ pariri legali fil-qasam tad-dritt tal-kumpanniji, kien jikser id-dritt fundamentali għar-rispett tal-komunikazzjonijiet bejn l-avukat u l-klijent tiegħu.
Matul is-sena 2022, wara talba mill-awtoritajiet fiskali Spanjoli bbażata fuq id-Direttiva 2011/16, l-administration des contributions directes (l-Amministrazzjoni tal-Kontribuzzjonijiet Diretti, il-Lussemburgu) indirizzat lil F SCS, uffiċċju tal-avukati kkostitwit bħala société en commandite simple (soċjetà in akkomandita) fil-Lussemburgu, deċiżjonijiet li ordnawlu jipprovdi d-dokumenti u l-informazzjoni kollha disponibbli dwar is-servizzi pprovduti minnu lil K, kumpannija rregolata mid-dritt Spanjol, fil-kuntest tal-akkwist ta’ impriża u ta’ sehem maġġoritarju f’kumpannija. F wieġbet li ma kellhiex informazzjoni li ma kinitx koperta mis-sigriet professjonali. Hija ppreċiżat ukoll li l-mandat tagħha fil-kuntest tal-fajl inkwistjoni ma kienx ta’ natura fiskali, iżda kien jikkonċerna biss id-dritt tal-kumpanniji (
1
). L-amministrazzjoni imponiet fuqha multa fiskali talli ma tatx segwitu għall-aħħar deċiżjoni ta’ ordni. F għalhekk ippreżentat rikors għal annullament kontra din id-deċiżjoni.
Adita b’appell mis-sentenza tat-Tribunal administratif (il-Qorti Amministrattiva, il-Lussemburgu) li ċaħdet ir-rikors ta’ F bħala inammissibbli, il-Cour administrative (il-Qorti Amministrattiva, il-Lussemburgu) iddeċidiet li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja domandi preliminari dwar, l-ewwel nett, l-applikabbiltà tal-Artikolu 7 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) għal pariri legali tal-avukat fil-qasam tad-dritt tal-kumpanniji, it-tieni nett, il-validità tad-Direttiva 2011/16 fid-dawl tal-Artikolu 7 u tal-Artikolu 52(1) tal-Karta, fid-dawl tal-assenza ta’ dispożizzjonijiet dwar il-protezzjoni tal-kunfidenzjalità tal-komunikazzjonijiet bejn avukat u l-klijent tiegħu u, it-tielet nett, il-kompatibbiltà ta’ ordni bħal dik indirizzata lil F (iktar ’il quddiem l-“ordni kontenzjuża”) mal-Artikolu 7 u mal-Artikolu 52(1) tal-Karta.
Il‑kunsiderazzjonijiet tal‑Qorti tal‑Ġustizzja
Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-kamp ta’ protezzjoni msaħħa ggarantita mill-Artikolu 7 tal-Karta, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li, bħall-Artikolu 8(1) tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (
2
), l-Artikolu 7 tal-Karta jiggarantixxi wkoll is-sigriet tal-parir legali, u dan kemm fir-rigward tal-kontenut tiegħu kif ukoll fir-rigward tal-eżistenza tiegħu. Il-protezzjoni speċifika mogħtija minn dawn iż-żewġ artikoli lis-sigriet professjonali tal-avukati hija ġġustifikata mill-fatt li l-avukati jingħataw missjoni fundamentali f’soċjetà demokratika, jiġifieri d-difiża tal-partijiet fil-kawża. Din il-missjoni fundamentali tinkludi, minn naħa, ir-rekwiżit li kull parti f’kawża għandha jkollha l-possibbiltà li tikkonsulta bil-libertà kollha lill-avukat tagħha u, min-naħa l-oħra, ir-rekwiżit korrelattiv tal-lealtà tal-avukat lejn il-klijent tiegħu. Dan għandu l-konsegwenza li parir legali ta’ avukat jibbenefika, ikun xi jkun il-qasam tad-dritt li huwa jirrigwarda, mill-protezzjoni msaħħa ggarantita mill-Artikolu 7 tal-Karta għall-komunikazzjonijiet bejn avukat u l-klijent tiegħu. Minn dan jirriżulta li deċiżjoni li tagħti ordni lil avukat sabiex jipprovdi lill-amministrazzjoni d-dokumentazzjoni u l-informazzjoni kollha dwar ir-relazzjonijiet tiegħu mal-klijent tiegħu, relatati ma’ parir legali fil-qasam tad-dritt tal-kumpanniji, tikkostitwixxi ndħil fid-dritt għar-rispett tal-komunikazzjonijiet bejn l-avukat u l-klijent tiegħu, iggarantit minn dan l-artikolu.
Fit-tieni lok, fir-rigward tal-validità tad-Direttiva 2011/16 fid-dawl tal-Artikolu 7 u tal-Artikolu 52(1) tal-Karta, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li, għall-finijiet tal-iskambju ta’ informazzjoni fuq talba previst mid-Direttiva 2011/16 (
3
), il-leġiżlatur tal-Unjoni Ewropea ddetermina biss l-obbligi li l-Istati Membri għandhom lejn xulxin, filwaqt li awtorizzahom ma jagħtux segwitu għal talba għal informazzjoni jekk it-twettiq tal-investigazzjonijiet mitluba jew il-ġbir tal-informazzjoni inkwistjoni jkunu kuntrarji għal-leġiżlazzjoni tagħhom. Għaldaqstant, huwa ħalla b’mod partikolari f’idejn l-Istati Membri l-kompitu li jiżguraw li l-proċeduri nazzjonali tagħhom, implimentati għall-ġbir ta’ informazzjoni għall-finijiet ta’ dan l-iskambju, josservaw il-Karta, b’mod partikolari l-Artikolu 7 tagħha. Minn dan isegwi li l-fatt li s-sistema tal-iskambju ta’ informazzjoni fuq talba prevista fid-Direttiva 2011/16 ma tinkludix dispożizzjonijiet dwar il-protezzjoni tal-kunfidenzjalità tal-komunikazzjonijiet bejn avukat u l-klijent tiegħu, fil-kuntest tal-ġbir ta’ informazzjoni li jaqa’ fuq l-Istat Membru rikjest, ma jimplikax li din id-direttiva tikser l-Artikolu 7 u l-Artikolu 52(1) tal-Karta.
Fl-aħħar nett, fit-tielet lok, fir-rigward tal-kompatibbiltà mal-Artikolu 7 u mal-Artikolu 52(1) tal-Karta ta’ ordni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li l-Artikolu 7 tal-Karta jiggarantixxi s-sigriet tal-parir legali mill-avukat fir-rigward tal-eżistenza u tal-kontenut tiegħu. Għaldaqstant, il-persuni li jikkonsultaw avukat jistgħu raġonevolment jistennew li l-komunikazzjonijiet tagħhom jibqgħu privati u kunfidenzjali u, ħlief f’sitwazzjonijiet eċċezzjonali, ikollhom fiduċja fil-fatt li l-avukat tagħhom ma jiżvela lil ħadd, mingħajr il-kunsens tagħhom, li huma jikkonsultawh. B’dan premess, id-drittijiet stabbiliti fl-Artikolu 7 tal-Karta ma jidhrux li huma prerogattivi assoluti, iżda għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fir-rigward tal-funzjoni tagħhom fis-soċjetà. Fil-fatt, hekk kif jirriżulta mill-Artikolu 52(1) tal-Karta, din taċċetta limitazzjonijiet għall-eżerċizzju ta’ dawn id-drittijiet, b’mod partikolari sakemm dawn il-limitazzjonijiet ikunu jirrispettaw il-kontenut essenzjali tal-imsemmija drittijiet.
Fil-każ ineżami, l-ordni kontenzjuża kienet ibbażata fuq leġiżlazzjoni nazzjonali li kienet tipprovdi li l-parir u r-rappreżentanza minn avukat fil-qasam fiskali ma jibbenefikawx, ħlief fil-każ ta’ riskju ta’ proċeduri kriminali għall-klijent, mill-protezzjoni msaħħa tal-komunikazzjonijiet bejn avukat u l-klijent tiegħu, iggarantita mill-Artikolu 7 tal-Karta. Issa, billi tneħħi kważi kompletament minn din il-protezzjoni l-kontenut tal-pariri legali tal-avukati pprovduti fil-qasam fiskali, jiġifieri t-totalità ta’ qasam tad-dritt li fiha l-avukati jistgħu jagħtu pariri lill-klijenti tagħhom, din il-leġiżlazzjoni kienet twassal sabiex iċċaħħad din il-protezzjoni mis-sustanza tagħha anki f’dan il-qasam tad-dritt. Min-naħa tagħha, l-ordni kontenzjuża, li kienet tikkonċerna fajl kollu li ma kienx jirrigwarda l-qasam fiskali, kienet twessa’ iktar il-portata tal-ksur tas-sustanza tad-dritt protett mill-Artikolu 7 tal-Karta. F’dawn iċ-ċirkustanzi, kellu jiġi kkonstatat li tali leġiżlazzjoni nazzjonali, l-istess bħall-applikazzjoni tagħha li f’dan il-każ kienet saret permezz tal-ordni kontenzjuża, mhux talli ma llimitawx ruħhom għal sitwazzjonijiet eċċezzjonali, iżda talli, minħabba l-portata stess tat-tneħħija mis-sigriet professjonali tal-avukat li huma awtorizzaw fir-rigward tal-komunikazzjonijiet bejn dan tal-aħħar u l-klijent tiegħu, ippreġudikaw il-kontenut essenzjali tad-dritt iggarantit fl-Artikolu 7 tal-Karta. Minn dan irriżulta li ordni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali wasslet għal ksur tal-kontenut essenzjali tad-dritt għar-rispett tal-komunikazzjonijiet bejn l-avukat u l-klijent tiegħu, u għaldaqstant indħil f’dan id-dritt li ma setax jiġi ġġustifikat.
(
1
)	L-Artikolu 177(2) tal-Liġi Ġenerali tat-Taxxi tat‑22 ta’ Mejju 1931 (Mémorial A 1931, Nru 900) kien jipprojbixxi lill-avukat, li jkun is-suġġett ta’ talba għal komunikazzjoni ta’ informazzjoni lill-amministrazzjoni, milli jirrifjuta l-aċċess għal dak li jkun ġie fdat lilu fl-eżerċizzju tal-professjoni tiegħu sa fejn ikun jirrigwarda fatti li huwa kien jaf bihom waqt il-parir legali jew ir-rappreżentanza li huwa jkun ipprovda fil-qasam fiskali u ħlief fil-każ ta’ domandi li r-risposta għalihom tesponi lin-nominatur tiegħu għar-riskju ta’ proċeduri kriminali.
(
2
)	Iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950.
(
3
)	Taqsima I tal-Kapitolu II tad-Direttiva 2011/16.