Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
TAMARA ĆAPETA
της 4ης Δεκεμβρίου 2025 (1)
Υπόθεση C‑440/25 [Ebilum (i)]
PM,
QN,
RM,
SM,
TM,
UM,
VM,
WM
κατά
Minister van Asiel en Migratie
[αίτηση του rechtbank den Haag, zittingsplaats Zwolle
(πρωτοδικείου Χάγης, μεταβατική έδρα Zwolle, Κάτω Χώρες)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Πολιτική ασύλου – Διεθνής προστασία – Κοινές διαδικασίες για τη χορήγηση και ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας – Δικαίωμα πραγματικής προσφυγής – Πλήρης και ex nunc εξέταση – Προσφυγή κατά απόφασης με την οποία απορρίφθηκε αίτηση χορήγησης διεθνούς προστασίας – Εξουσία των πρωτοβάθμιων δικαστηρίων να εκδώσουν απόφαση επί της ουσίας της αίτησης – Η έννοια του “βάσιμου φόβου δίωξης” – Εύλογη πιθανότητα δίωξης »
I.      Εισαγωγή
1.        Με την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, την οποία υπέβαλε το rechtbank den Haag zittingsplaats Zwolle (πρωτοδικείο Χάγης, μεταβατική έδρα Zwolle, Κάτω Χώρες), ήτοι το αιτούν δικαστήριο, ζητείται η ερμηνεία τόσο της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου (2) όσο και της οδηγίας για την αναγνώριση (3).
2.        Ωστόσο, όπως ζητήθηκε από το Δικαστήριο, οι παρούσες προτάσεις επικεντρώνονται αποκλειστικά στην ερμηνεία της έννοιας του «βάσιμου φόβου δίωξης», η οποία περιλαμβάνεται στον ορισμό του «πρόσφυγα» κατά το άρθρο 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας για την αναγνώριση.
II.    Τα πραγματικά περιστατικά της κύριας δίκης, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
3.        Μια οικογένεια από την Επαρχία του Κουρδιστάν στο Ιράκ, αποτελούμενη από τη μητέρα, τον πατέρα και τις τρεις θυγατέρες τους (προσφεύγοντες της κύριας δίκης, στο εξής: προσφεύγοντες) υπέβαλε αίτηση ασύλου στις Κάτω Χώρες ενώπιον του Minister van Asiel en Migratie (Υπουργού Ασύλου και Μετανάστευσης, Κάτω Χώρες, στο εξής: Υπουργός),
ο οποίος είναι ο καθού της κύριας δίκης.
4.        Προς στήριξη της αίτησής τους για τη χορήγηση ασύλου, οι προσφεύγοντες επικαλέστηκαν, μεταξύ άλλων, προβλήματα με τον γείτονά τους, φόβο βεντέτας και καταναγκαστικού γάμου των θυγατέρων τους, φόβο εκτομής των γυναικείων γεννητικών οργάνων των θυγατέρων τους, καθώς και την ταύτιση των θυγατέρων τους με τη θεμελιώδη αξία της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών.
5.        Από τη διάταξη περί παραπομπής προκύπτει ότι η διαδικασία ασύλου βρίσκεται σε εξέλιξη από το 2017.
6.        Με αποφάσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2023 (στο εξής: προσβαλλόμενες αποφάσεις), ο Υπουργός απέρριψε τις αιτήσεις ασύλου των προσφευγόντων ως προδήλως αβάσιμες, με την αιτιολογία ότι οι δηλώσεις τους δεν ήταν αξιόπιστες.
7.        Οι προσφεύγοντες άσκησαν προσφυγή κατά των εν λόγω αποφάσεων ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου.
8.        Το εν λόγω δικαστήριο εξέτασε την προσφυγή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 26ης Μαρτίου 2024 και, κατόπιν της ανακοίνωσης του Δικαστηρίου ότι θα εξέδιδε την απόφασή του στην υπόθεση K και L (4), αποφάσισε, στις 30 Απριλίου 2024, την εκ νέου διεξαγωγή της έρευνας.
9.        Κατόπιν της απόφασης αυτής, ο Υπουργός προέβη σε συμπληρωματική ακρόαση των προσφευγόντων. Με τις συμπληρωματικές αποφάσεις της 25ης Φεβρουαρίου 2025 (στο εξής: συμπληρωματικές αποφάσεις), ο Υπουργός επικύρωσε την απόρριψη των αιτήσεων ασύλου. Ωστόσο, στις αποφάσεις αυτές, ο Υπουργός παρέθεσε πρόσθετους λόγους για την απόρριψη, οι οποίοι αφορούσαν τους ισχυρισμούς σχετικά με τον φόβο εκτομής των γυναικείων γεννητικών οργάνων, τον φόβο καταναγκαστικού γάμου και την ταύτιση των προσφευγόντων με τη θεμελιώδη αξία της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών.
10.      Λόγω των συμπληρωματικών αυτών αποφάσεων, οι προσφεύγοντες τροποποίησαν την προσφυγή τους ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου και προέβαλαν πρόσθετους λόγους ακυρώσεως, με βάση τους πρόσθετους λόγους στους οποίους ο Υπουργός στήριξε την απόρριψη των αιτήσεων ασύλου τους.
11.      Στις 12 Ιουνίου 2025, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, ο Υπουργός ανακάλεσε τις συμπληρωματικές αποφάσεις, χωρίς να παράσχει περαιτέρω εξηγήσεις, πέραν του ότι χρειαζόταν περισσότερο χρόνο για να εξετάσει τις συνέπειες της απόφασης K και L καθώς και της νομοθεσίας που θεσπίστηκε κατόπιν της εν λόγω απόφασης. Ο Υπουργός επισήμανε ότι οι προσφεύγοντες μπορούσαν να παραμείνουν στις Κάτω Χώρες εν αναμονή των νεότερων αποφάσεων.
12.      Οι προσφεύγοντες, μη επιθυμώντας να αναμείνουν τις νεότερες αποφάσεις του Υπουργού, ζήτησαν από το αιτούν δικαστήριο να εξετάσει και να κρίνει την προσφυγή τους επί της ουσίας, επικαλούμενοι το έντονο άγχος και τον ψυχολογικό αντίκτυπο που η μακρά διαδικασία είχε προκαλέσει σε όλους, ιδίως δε στις τρεις θυγατέρες.
13.      Οι προσφεύγοντες υποστήριξαν, πρώτον, ότι οι τρεις θυγατέρες ταυτίζονται πράγματι με τη θεμελιώδη αξία της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών και ότι, σε περίπτωση επιστροφής στη χώρα καταγωγής τους, θα αντιμετωπίζονταν ως διαφορετικές και, ως εκ τούτου, θα μπορούσαν να υποστούν διώξεις.
14.      Ο Υπουργός έκρινε ότι το επιχείρημα αυτό δεν ευσταθεί, καθώς οι τρεις θυγατέρες δεν απέδειξαν ότι η ταύτισή τους με ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα ήταν θεμελιώδους σημασίας για την ταυτότητά τους.
15.      Το αιτούν δικαστήριο αμφισβητεί την εν λόγω κρίση και εκτιμά, μεταξύ άλλων, ότι το επιχείρημα του Υπουργού στηρίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία της απόφασης K και L.
16.      Δεύτερον, οι προσφεύγοντες υποστήριξαν ότι φοβούνται ότι θα υποστούν διώξεις σε περίπτωση επιστροφής στη χώρα καταγωγής τους διότι ανήκουν σε οικογένεια ή φυλή όπου οι γυναίκες εξαναγκάζονται στη σύναψη γάμου και θεωρούνται άνισες σε σχέση με τους άνδρες, και όπου είναι δυνατόν να φονευθούν σε περίπτωση διαφωνίας με τους συζύγους τους.
17.      Ο Υπουργός έκρινε ότι ο φόβος τους ήταν αβάσιμος, καθώς θεωρεί, κατ’ ουσίαν, ότι οι γονείς των τριών θυγατέρων είναι ανεκτικοί.
18.      Το αιτούν δικαστήριο διαφωνεί εκ νέου με τον Υπουργό. Κατά την κρίση του, ο Υπουργός δεν τεκμηρίωσε επαρκώς τους λόγους για τους οποίους οι τρεις θυγατέρες, εφόσον πράγματι ταυτίζονται με τη θεμελιώδη αξία της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών, δεν έχουν, πάντοτε κατά τη γνώμη του Υπουργού, βάσιμο φόβο δίωξης σε περίπτωση επιστροφής τους στο Ιράκ. Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το κριτήριο της «εύλογης πιθανότητας δίωξης», όπως εφαρμόστηκε προηγουμένως από τον Υπουργό, πρέπει να εκτιμηθεί από τη σκοπιά του «συνετού και λογικού ανθρώπου».
19.      Τρίτον, ο Υπουργός απέρριψε την αίτηση ασύλου των προσφευγόντων κατά το μέρος που αφορούσε τα προβαλλόμενα προβλήματα με έναν γείτονά τους και τον φόβο τους για βεντέτα και καταναγκαστικό γάμο, διότι έκρινε ότι ορισμένες σχετικές δηλώσεις του πατέρα ήταν αντιφατικές.
20.      Οι προσφεύγοντες υποστηρίζουν ότι, παρά τις διεξοδικές συνεντεύξεις του πατέρα τους, δεν του δόθηκε επαρκής δυνατότητα ακρόασης για να αντικρούσει τις προβαλλόμενες ανακολουθίες.
21.      Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, μολονότι οι ανακολουθίες των δηλώσεων του πατέρα δεν αμφισβητούνται, οι αντιφάσεις αφ’ εαυτών δεν θίγουν αυτομάτως την αξιοπιστία των δηλώσεών του. Προς στήριξη της άποψης αυτής, το εν λόγω δικαστήριο επικαλείται το γεγονός ότι οι δηλώσεις της μητέρας σχετικά με τα προβλήματα με τον γείτονα μπορούν να χρησιμοποιηθούν προς επίρρωση των δηλώσεων του πατέρα.
22.      Βάσει των ανωτέρω, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι διαθέτει επαρκείς πληροφορίες για να αποφανθεί σχετικά με την αξιοπιστία της αιτιολογίας της αίτησης ασύλου των προσφευγόντων, την οποία και θεωρεί αξιόπιστη. Ωστόσο, η υφιστάμενη νομολογία του Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (τμήματος διοικητικών διαφορών του Συμβουλίου της Επικρατείας, Κάτω Χώρες) δεν παρέχει στο αιτούν δικαστήριο τη δυνατότητα να προβεί σε αυτοτελή εξέταση του βασίμου της αίτησης ασύλου.
23.      Για τον λόγο αυτόν, το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα της υφιστάμενης νομολογίας του Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (τμήματος διοικητικών διαφορών του Συμβουλίου της Επικρατείας) με την οδηγία για την αναγνώριση και την οδηγία για τις διαδικασίες ασύλου.
24.      Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, όταν εθνικό δικαστήριο που επιλαμβάνεται προσφυγής κατά απόφασης περί απόρριψης αίτησης ασύλου εκτιμά ότι διαθέτει όλα τα αναγκαία συναφώς πραγματικά και νομικά στοιχεία, το εν λόγω εθνικό δικαστήριο έχει την εξουσία να αποφανθεί κατά τρόπο δεσμευτικό, κατόπιν πλήρους και ex nunc εξέτασης των στοιχείων αυτών, επί του ζητήματος αν το πρόσωπο που άσκησε την προσφυγή αυτή πληροί τις προϋποθέσεις που καθορίζονται στην οδηγία για την αναγνώριση όσον αφορά τη χορήγηση διεθνούς προστασίας. Η δε απόφαση την οποία λαμβάνει το εν λόγω δικαστήριο συναφώς είναι δεσμευτική για την αρμόδια αρχή όταν αποφασίζει επί των αιτήσεων ασύλου.
25.      Επιπλέον, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι ο όρος «βάσιμος φόβος» πρέπει να θεωρηθεί ότι σημαίνει «εύλογη πιθανότητα» ή «πραγματικό κίνδυνο» δίωξης και ότι το αποφασιστικό κριτήριο μπορεί να είναι το αν, από τη σκοπιά ενός συνετού και λογικού ανθρώπου που βρίσκεται στη θέση ενός αιτούντος άσυλο, η επιστροφή στη χώρα καταγωγής φαίνεται, κατόπιν στάθμισης όλων των γνωστών περιστάσεων, παράλογη.
26.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το rechtbank den Haag zittingsplaats Zwolle (πρωτοδικείο Χάγης, μεταβατική έδρα Zwolle) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1.      Μπορεί το δικαστήριο να συναγάγει από το άρθρο 46, παράγραφος 3, της [οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου], ενδεχομένως σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και/ή με άλλη διάταξη ή αρχή του δικαίου της Ένωσης, την εξουσία να προβεί αυτοτελώς σε εκτίμηση της αξιοπιστίας της αιτιολογίας αίτησης ασύλου, υποκαθιστώντας την εκτίμηση του Υπουργού;
2.      Μπορεί το δικαστήριο να συναγάγει από μία από τις προμνησθείσες διατάξεις την εξουσία να αποφανθεί επί της ουσίας και οριστικά επί της αίτησης διεθνούς προστασίας βάσει του σκέλους της αιτιολογίας της αίτησης ασύλου το οποίο ο Υπουργός έκρινε ως αξιόπιστο και, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, βάσει του σκέλους της εν λόγω αιτιολογίας το οποίο επιπλέον θα κριθεί ως αξιόπιστο από το δικαστήριο; Στο πλαίσιο αυτό, δύναται το δικαστήριο να υποκαταστήσει την εκτίμηση του Υπουργού με τη δική του εκτίμηση ως προς τον εύλογο χαρακτήρα του φόβου δίωξης ή του πραγματικού κινδύνου σοβαρής βλάβης, ιδίως εφόσον, υπό το πρίσμα των δημόσια διαθέσιμων πληροφοριών σχετικά με τη χώρα, το δικαστήριο κρίνει ότι έχει επαρκώς ενημερωθεί ώστε να διενεργήσει τέτοια εκτίμηση;
3.      Μπορεί η εθνική νομολογία, για παράδειγμα στο πλαίσιο της δικονομικής αυτονομίας, να περιορίσει τις εξουσίες που μνημονεύονται στο πρώτο και στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα υπό την έννοια ότι οι εν λόγω εξουσίες θα μπορούν μολαταύτα να ασκούνται αποκλειστικά και μόνον από τον Υπουργό;
4.      Δύναται το δικαστήριο, κατά την εκτίμηση του ζητήματος αν διαθέτει επαρκή στοιχεία για να εκδώσει απόφαση επί της ουσίας, να λάβει υπόψη στοιχεία τα οποία γνωστοποιήθηκαν στο πλαίσιο της διαδικασίας προσφυγής, αλλά δεν ήταν ακόμη διαθέσιμα στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας; Ασκεί συναφώς επιρροή το αν παρασχέθηκε στους διαδίκους η δυνατότητα να εκφράσουν τις απόψεις τους επί των πραγματικών περιστατικών γραπτώς ή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση χωρίς περιορισμούς;
5.      Νοείται ως “βάσιμος φόβος” κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο δʹ, της [οδηγίας για την αναγνώριση] η περίπτωση κατά την οποία υφίσταται εύλογη πιθανότητα δίωξης του αιτούντος άσυλο σε περίπτωση επιστροφής; Πρέπει η εύλογη αυτή πιθανότητα να συγκεκριμενοποιηθεί βάσει του κριτηρίου του “συνετού και λογικού ανθρώπου” κατά το οποίο είναι κρίσιμο αν από την άποψη ενός συνετού και λογικού ανθρώπου που βρίσκεται στη θέση του αιτούντος άσυλο, η επιστροφή στη χώρα καταγωγής φαίνεται, κατόπιν στάθμισης όλων των γνωστών περιστάσεων, παράλογη; Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης, ποιο κριτήριο πρέπει να εφαρμοστεί στην περίπτωση αυτή;»
27.      Το αιτούν δικαστήριο ζήτησε να εκδικαστεί η υπό κρίση υπόθεση είτε με την επείγουσα διαδικασία του άρθρου 107 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου είτε με την ταχεία διαδικασία του άρθρου 105, παράγραφος 1, του εν λόγω Κανονισμού.
28.      Το άρθρο 105, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου ορίζει ότι, κατόπιν αιτήματος του αιτούντος δικαστηρίου ή, σε εξαιρετική περίπτωση, αυτεπαγγέλτως, ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου μπορεί, όταν η φύση της υπόθεσης απαιτεί να αποφανθεί το Δικαστήριο το συντομότερο δυνατόν, αφού ακούσει τον εισηγητή δικαστή και τον γενικό εισαγγελέα, να αποφασίσει την υπαγωγή της προδικαστικής παραπομπής σε ταχεία διαδικασία.
29.      Στις 19 Αυγούστου 2025 ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου αποφάσισε, αφού άκουσε τον εισηγητή δικαστή και τον γενικό εισαγγελέα, να δεχθεί το αίτημα του αιτούντος δικαστηρίου για εκδίκαση της υπό κρίση αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως με την ταχεία διαδικασία του άρθρου 105, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας.
30.      Ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου βάσισε την απόφασή του στο γεγονός ότι το αιτούν δικαστήριο παρέσχε στο Δικαστήριο συγκεκριμένα, σαφή και απτά στοιχεία τόσο σχετικά με την υγεία των ενδιαφερόμενων προσφευγόντων όσο και σχετικά με την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της υγείας τους και της αβεβαιότητας που προκαλούν οι περιστάσεις της διαφοράς της κύριας δίκης. Από τις εν λόγω εκτιμήσεις προκύπτει, επίσης, ότι η εκ μέρους του Δικαστηρίου παροχή απάντησης σε σύντομο χρονικό διάστημα είναι πιθανό να περιορίσει σημαντικά τον κίνδυνο επιδείνωσης της κατάστασης της υγείας των δύο ενδιαφερόμενων προσφευγόντων.
31.      Οι προσφεύγοντες, η Τσεχική, η Γερμανική και η Ολλανδική Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κατέθεσαν γραπτές παρατηρήσεις στο Δικαστήριο.
32.      Στις 27 Οκτωβρίου 2025 διεξήχθη επ’ ακροατηρίου συζήτηση, από κοινού με μια άλλη αίτηση προδικαστικής αποφάσεως που εκκρεμεί ενώπιον του Δικαστηρίου, στην υπόθεση C‑198/25 (5), κατά την οποία οι προσφεύγοντες, η Ολλανδική Κυβέρνηση και η Επιτροπή ανέπτυξαν προφορικώς τις παρατηρήσεις τους.
III. Ανάλυση
33.      Όπως εξέθεσα ήδη, οι προτάσεις μου στην υπό κρίση υπόθεση επικεντρώνονται αποκλειστικά στο πέμπτο προδικαστικό ερώτημα, με το οποίο ζητείται η ερμηνεία της έννοιας του «βάσιμου φόβου», η οποία περιλαμβάνεται στο άρθρο 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας για την αναγνώριση.
34.      Στο πλαίσιο της κοινής πολιτικής ασύλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οδηγία για την αναγνώριση βασίζει το δικαίωμα διεθνούς προστασίας στην αναγνώριση του καθεστώτος του πρόσφυγα.
35.      Συναφώς, ο «βάσιμος φόβος» ενός προσώπου ότι θα υποστεί δίωξη σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής του είναι καθοριστικός για την αναγνώριση του καθεστώτος πρόσφυγα.
36.      Στο άρθρο 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας για την αναγνώριση ορίζεται ως πρόσφυγας «ο υπήκοος τρίτης χώρας ο οποίος, συνεπεία βάσιμου φόβου δίωξης λόγω φυλής, θρησκείας, ιθαγένειας, πολιτικών πεποιθήσεων ή ιδιότητας μέλους ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας, ευρίσκεται εκτός της χώρας της ιθαγένειάς του και δεν είναι σε θέση ή, λόγω του φόβου αυτού, δεν επιθυμεί να θέσει εαυτόν υπό την προστασία της εν λόγω χώρας ή ο ανιθαγενής ο οποίος, ευρισκόμενος εκτός της χώρας της προηγούμενης συνήθους διαμονής του για τους ίδιους προαναφερθέντες λόγους, δεν είναι σε θέση ή, λόγω του φόβου αυτού, δεν επιθυμεί να επιστρέψει σε αυτήν και στον οποίο δεν έχει εφαρμογή το άρθρο 12».
37.      Ο ανωτέρω ορισμός έχει αντληθεί
από το άρθρο 1, στοιχείο
Α, παράγραφος 2, της Σύμβασης της Γενεύης (6), η οποία αναγνωρίζεται από τον νομοθέτη της Ένωσης ως ο «ακρογωνιαίο[ς] λίθο[ς] του διεθνούς νομικού καθεστώτος για την προστασία των προσφύγων», τον οποίο σέβεται και η Ευρωπαϊκή Ένωση (7).
38.      Υπό την έννοια αυτή, η εν λόγω σύμβαση (8), συμπεριλαμβανομένων των διαφορετικών διεθνών ερμηνειών της έννοιας του «πρόσφυγα» που περιέχονται σε αυτήν, καθώς και τα κατευθυντήρια έγγραφα των διεθνών οργανισμών που έχουν συσταθεί υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, όπως της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR) (9), ασκούν επιρροή στην ερμηνεία της έννοιας του «πρόσφυγα» στο δίκαιο της Ένωσης.
39.      Ένα άτομο θεωρείται πρόσφυγας από τη στιγμή που πληροί τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στον ορισμό του πρόσφυγα που παρατίθεται στη Σύμβαση της Γενεύης (10).
Με άλλα λόγια, η αναγνώριση του καθεστώτος πρόσφυγα είναι πράξη αναγνωριστικού χαρακτήρα (11).
40.      Δεδομένου ότι ο εν λόγω ορισμός περιλαμβάνει την έννοια του «βάσιμου φόβου» δίωξης, η κατανόηση του νοήματός του και των μεθόδων εξέτασης της πλήρωσης της εν λόγω προϋπόθεσης είναι αναγκαία προκειμένου να κριθεί αν σε ένα άτομο πρέπει να χορηγηθεί το καθεστώς του πρόσφυγα.
41.      Όταν οι αποφαινόμενες αρχές ή τα δικαστήρια, ανάλογα με την περίπτωση, κρίνουν αν πληρούνται οι προϋποθέσεις για τη χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα, πρέπει πρώτα να εξακριβώνουν τα πραγματικά περιστατικά που αφορούν το άτομο που ζητεί την αναγνώριση του καθεστώτος πρόσφυγα, καθώς και τα πραγματικά περιστατικά που σχετίζονται με την κατάσταση στη χώρα καταγωγής του. Δεύτερον, πρέπει να κρίνουν αν από τα πραγματικά αυτά περιστατικά μπορεί να συναχθεί η ύπαρξη βάσιμου φόβου δίωξης (12).
42.      Σε αυτό το δεύτερο στάδιο αναφέρεται το πέμπτο προδικαστικό ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου στην υπό κρίση υπόθεση. Κατ’ αρχάς, το εν λόγω δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν οι εθνικές αρχές, κατά την εξέταση της πλήρωσης της προϋπόθεσης του «βάσιμου φόβου», που προβλέπεται στο άρθρο 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας για την αναγνώριση, οφείλουν να εκτιμούν αν υπάρχει εύλογη πιθανότητα δίωξης του αιτούντος διεθνή προστασία σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής του. Δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς τα κριτήρια βάσει των οποίων πρέπει να διαπιστώνεται η εν λόγω εύλογη πιθανότητα. Ειδικότερα, θέτει το ζήτημα αν αυτή πρέπει να εκτιμάται με βάση έναν «συνετό και λογικό άνθρωπο» ο οποίος βρίσκεται στη θέση του αιτούντος άσυλο ή με την εφαρμογή εναλλακτικών κριτηρίων.
43.      Αντιλαμβάνομαι τα ζητήματα αυτά υπό την έννοια ότι το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να επιβεβαιωθεί ότι η απαίτηση της ύπαρξης «βάσιμου φόβου» προϋποθέτει μια αντικειμενική αξιολόγηση, με αποτέλεσμα η πλήρωση της απαίτησης αυτής να πρέπει να διαπιστώνεται βάσει αντικειμενικών κριτηρίων, και ότι, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, το αιτούν δικαστήριο ζητεί επιπλέον να πληροφορηθεί ποια είναι τα κριτήρια που πρέπει να χρησιμοποιούνται.
44.      Η ανάλυσή μου επί των ανωτέρω ζητημάτων έχει την ακόλουθη διάρθρωση. Κατ’ αρχάς, θα εκθέσω τους λόγους για τους οποίους η απαίτηση περί «βάσιμου φόβου» πρέπει να εκτιμάται μόνον βάσει αντικειμενικών κριτηρίων (υπό
Α). Στη συνέχεια, θα εξετάσω την ερμηνεία του αιτούντος δικαστηρίου, την οποία και θα προτείνω στο Δικαστήριο να ενστερνιστεί, ήτοι ότι ο βάσιμος φόβος δίωξης πρέπει να νοείται ως η ύπαρξη εύλογης πιθανότητας δίωξης (υπό
Β). Τέλος, θα υποστηρίξω ότι δεν είναι αναγκαία η καθιέρωση του «κριτηρίου του λογικού ανθρώπου», προκειμένου να αυξηθεί η αντικειμενικότητα κατά την εκτίμηση της ενδεχόμενης ύπαρξης βάσιμου φόβου (υπό
Γ).
Α.      Αντικειμενική εκτίμηση του «φόβου»
45.      Μολονότι η έννοια του «βάσιμου φόβου» βρίσκεται στο επίκεντρο του ορισμού του πρόσφυγα, η οδηγία για την αναγνώριση, όπως και η Σύμβαση της Γενεύης, δεν διευκρινίζει το νόημά της.
46.      Η διαπίστωση της ύπαρξης φόβου στο πλαίσιο της λήψης απόφασης σχετικά με το αν πρέπει να αναγνωριστεί σε ένα άτομο το καθεστώς του πρόσφυγα αποτελεί αναπόφευκτα εκτίμηση για το μέλλον. Η αποφαινόμενη αρχή πρέπει να εξετάζει αν είναι βάσιμος ο φόβος δίωξης τον οποίο θα αντιμετώπιζε ένα πρόσωπο σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής του.
47.      Από αυτήν την άποψη, και ελλείψει «κρυστάλλινης σφαίρας», η απάντηση σε ένα τέτοιο ερώτημα αποτελεί αναπόφευκτα εκτίμηση της πιθανότητας ή του ενδεχομένου να συμβεί τέτοια δίωξη στο μέλλον. Το ερώτημα αυτό, στο οποίο θα επανέλθω, τίθεται επομένως ως εξής: πώς πρέπει να αξιολογείται η εν λόγω πιθανότητα δίωξης;
48.      Ωστόσο, ένα επιπλέον ζήτημα που τίθεται όσον αφορά την έννοια του «φόβου» είναι αν, σε περίπτωση ύπαρξης πιθανότητας δίωξης, το πρόσωπο που αποφαίνεται επί της αίτησης διεθνούς προστασίας πρέπει επιπλέον να εξακριβώνει κατά πόσον ο αιτών τρέφει πράγματι τέτοιον φόβο δίωξης. Καθοδήγηση για τη λήψη απόφασης σχετικά με το υποκειμενικό αυτό στοιχείο της απαίτησης ύπαρξης «βάσιμου φόβου» μπορεί να αντληθεί από τις κατευθυντήριες γραμμές που περιέχονται στο εγχειρίδιο της Ύπατης Αρμοστείας.
49.      Κατά το έγγραφο αυτό, η έννοια του βάσιμου φόβου περιλαμβάνει υποκειμενικά και αντικειμενικά στοιχεία. Ο φόβος είναι ένα συναίσθημα και, ως εκ τούτου, μια υποκειμενική κατάσταση. Ωστόσο, το εγχειρίδιο της Ύπατης Αρμοστείας διευκρινίζει περαιτέρω ότι η πρόσθετη προϋπόθεση του «βασίμου» υποδηλώνει ότι «καθοριστική σημασία για το καθεστώς πρόσφυγα δεν έχει μόνον η ψυχική διάθεση του ενδιαφερομένου, αλλά και το ότι η ψυχική διάθεση αυτή πρέπει να υποστηρίζεται από μια αντικειμενική κατάσταση. Επομένως, η έκφραση “βάσιμος φόβος” περιλαμβάνει ένα υποκειμενικό και ένα αντικειμενικό στοιχείο και, προκειμένου να κριθεί αν υπάρχει βάσιμος φόβος, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη αμφότερα τα στοιχεία» (13).
50.      Τούτο φαίνεται να υποδηλώνει ότι, πριν καταστεί δυνατή η αναγνώριση του καθεστώτος πρόσφυγα, πρέπει να στοιχειοθετείται τόσο το υποκειμενικό συναίσθημα του φόβου όσο και η αντικειμενική αναγνώριση του βασίμου του εν λόγω συναισθήματος.
51.      Τούτου λεχθέντος, ορισμένοι σχολιαστές στη νομική θεωρία υποστηρίζουν ότι για την πλήρωση του κριτηρίου του «βάσιμου φόβου», παρέλκει η διαπίστωση της ύπαρξης υποκειμενικού
συναισθήματος φόβου εκ μέρους του αιτούντος (14).
52.      Συμμερίζομαι την άποψη αυτή και προτείνω στο Δικαστήριο να κρίνει ότι, για την αναγνώριση του καθεστώτος πρόσφυγα σε ένα άτομο, αρκεί να στοιχειοθετείται η αντικειμενική ύπαρξη πιθανότητας δίωξης. Προς τούτο πρέπει να κρίνεται ότι οποιοδήποτε πρόσωπο με τα χαρακτηριστικά του αιτούντος θα μπορούσε να υποστεί δίωξη σε περίπτωση επιστροφής στη χώρα καταγωγής του, λαμβανομένων υπόψη των συνθηκών που επικρατούν στη χώρα αυτή. Επομένως, παρέλκει η εξέταση του αν το εν λόγω πρόσωπο φοβάται πραγματικά τέτοια δίωξη.
53.      Ο αποκλεισμός του υποκειμενικού αυτού στοιχείου από την εκτίμηση της ύπαρξης βάσιμου φόβου μπορεί να δικαιολογηθεί για πλείονες λόγους.
54.      Πρώτον, όχι μόνον είναι δύσκολο να μετρηθεί ένα συναίσθημα όπως ο φόβος, αλλά, επιπλέον, οι άνθρωποι είναι διαφορετικοί και εκφράζουν τα συναισθήματά τους με διαφορετικούς τρόπους.
55.      Δεύτερον, και προπάντων, η αδυναμία ενός ατόμου να αποδείξει προσηκόντως τον φόβο του μπορεί να οδηγήσει την αποφαινόμενη αρχή στο συμπέρασμα ότι η αίτηση ασύλου του εν λόγω ατόμου δεν είναι αξιόπιστη. Τούτο θα μπορούσε, στη συνέχεια, να έχει ως αποτέλεσμα την άρνηση χορήγησης του καθεστώτος πρόσφυγα στο εν λόγω πρόσωπο, χωρίς η εν λόγω αρχή να εκτιμήσει καθόλου το αντικειμενικό στοιχείο του βάσιμου φόβου.
56.      Τέλος, ορισμένα άτομα, όπως τα παιδιά, ενδέχεται να μην αισθάνονται φόβο, παρά την αντικειμενική πιθανότητα να υποστούν δίωξη σε περίπτωση επιστροφής στη χώρα καταγωγής τους (15).
57.      Αντιβαίνει η ερμηνεία αυτή, κατά την οποία οι αποφαινόμενες αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη μόνον τα αντικειμενικά στοιχεία του φόβου, στις κατευθυντήριες αρχές που διατυπώνονται στο εγχειρίδιο της Ύπατης Αρμοστείας; Όχι απαραίτητα. Διαπιστώνοντας την ύπαρξη αντικειμενικού κινδύνου ότι ένα άτομο ενδέχεται να υποστεί δίωξη σε περίπτωση επιστροφής στη χώρα καταγωγής του, η αποφαινόμενη αρχή μπορεί επίσης να συναγάγει σιωπηρά την ύπαρξη υποκειμενικού φόβου. Επομένως, δεν απαιτείται διακριτή εκτίμηση της υποκειμενικής πτυχής του φόβου, ακόμη και αν ο όρος «φόβος», ο οποίος περιλαμβάνεται στον ορισμό του πρόσφυγα, γίνει αντιληπτός υπό την έννοια ότι έχει υποκειμενικά και αντικειμενικά στοιχεία.
58.      Η στήριξη αποκλειστικά και μόνο σε αντικειμενικά στοιχεία για την εξέταση της ύπαρξης βάσιμου φόβου φαίνεται να αποτελεί πρακτική η οποία γίνεται αποδεκτή σε πολλές έννομες τάξεις (16).
59.      Για παράδειγμα, ορισμένα δικαστήρια των ΗΠΑ φαίνεται να διερωτώνται εάν ένας «λογικός άνθρωπος» που θα βρισκόταν στην ίδια κατάσταση με τον αιτούντα άσυλο θα ένιωθε φόβο. Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, μπορεί να συναχθεί εμμέσως υποκειμενικός φόβος του αιτούντος διεθνή προστασία (17).
60.      Επιπλέον, δικαστήρια και αρμόδιες αρχές σε άλλες χώρες, όπως για παράδειγμα στην Αυστραλία, τη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Νέα Ζηλανδία, τάσσονται υπέρ της αντικειμενικής προσέγγισης για τη διαπίστωση βάσιμου φόβου δίωξης (18).
61.      Το Δικαστήριο δεν έχει μέχρι τούδε κληθεί ευθέως να λάβει θέση επί του ζητήματος αν οι αρχές που αποφαίνονται επί των αιτήσεων διεθνούς προστασίας πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον υποκειμενικό φόβο του αιτούντος όταν αποφασίζουν για τη χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα.
62.      Στην απόφαση Y και Z, το Δικαστήριο, απαντώντας σε διαφορετικό ερώτημα (19), επισήμανε τα εξής: «οσάκις οι αρμόδιες αρχές καλούνται να εκτιμήσουν […] αν ο αιτών διακατέχεται βασίμως από τον φόβο ότι θα διωχθεί, οφείλουν να διερευνήσουν αν οι στοιχειοθετημένες περιστάσεις συνιστούν ή όχι τέτοια απειλή, ώστε ο ενδιαφερόμενος να φοβείται βασίμως, λαμβανομένης υπόψη της εξατομικευμένης καταστάσεώς του, ότι αποτελεί πράγματι αντικείμενο πράξεων διώξεως» (20).
63.      Από τη σκέψη αυτή θα μπορούσε να συναχθεί ότι το Δικαστήριο απαίτησε από τις αρμόδιες αρχές να διαπιστώνουν την ύπαρξη υποκειμενικού φόβου του αιτούντος, έστω και αν η βάση του φόβου αυτού πρέπει επίσης να αναγνωρίζεται αντικειμενικά, καθόσον τίθεται η απαίτηση ο αιτών να φοβάται βασίμως τη δίωξη.
64.      Ωστόσο, στην απόφαση Y και Z, το Δικαστήριο έκρινε, στη συνέχεια, ότι «[η] εκτίμηση αυτή της σοβαρότητας του κινδύνου η οποία, σε κάθε περίπτωση, πρέπει να χωρεί με προσοχή και σύνεση […] στηρίζεται μόνο σε συγκεκριμένη αξιολόγηση των πραγματικών περιστατικών και των περιστάσεων σύμφωνα με τους κανόνες που απαντούν μεταξύ άλλων στο άρθρο 4 της οδηγίας [για την αναγνώριση]» (21).
65.      Κατά τη γνώμη μου, τούτο υποδηλώνει ότι μόνον η αντικειμενική αξιολόγηση των υφιστάμενων περιστάσεων μπορεί να οδηγήσει στο συμπέρασμα της ύπαρξης εύλογου φόβου δίωξης και ότι τούτο είναι ταυτόχρονα αναγκαίο αλλά και επαρκές για να διαπιστωθεί αν ένα άτομο είναι ή όχι πρόσφυγας.
66.      Η πιο πρόσφατη νομολογία επιβεβαιώνει, κατά τη γνώμη μου, το εν λόγω συμπέρασμα. Στην απόφαση K και L, το Δικαστήριο συνδύασε δύο σκέψεις της απόφασης Y και Z σε μία, ως εξής: «[…] η εκτίμηση εκ μέρους των αρμοδίων εθνικών αρχών της βασιμότητας του φόβου του αιτούντος ότι θα υποστεί δίωξη πρέπει να γίνεται σε εξατομικευμένη βάση και κατά περίπτωση, με προσοχή και σύνεση, και να στηρίζεται μόνο σε συγκεκριμένη αξιολόγηση των γεγονότων και των περιστάσεων, προκειμένου να διερευνηθεί εάν οι στοιχειοθετημένες περιστάσεις συνιστούν ή όχι τέτοια απειλή, ώστε ο ενδιαφερόμενος να έχει βάσιμο φόβο, λαμβανομένων υπόψη των ατομικών περιστάσεών του, ότι θα υποστεί πράγματι πράξεις δίωξης εάν υποχρεωθεί να επιστρέψει στη χώρα καταγωγής του […]» (22).
67.      Συνεπώς, κατά τη γνώμη μου, το Δικαστήριο έχει ήδη αποφανθεί ότι οι αρχές οφείλουν να εκτιμούν, σε αντικειμενική βάση, το αν ένα πρόσωπο που βρίσκεται στη θέση του αιτούντος, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων στη χώρα καταγωγής του, φοβάται ευλόγως ότι θα υποστεί δίωξη.
Β.      Η ερμηνεία του βάσιμου φόβου υπό την έννοια της εύλογης πιθανότητας δίωξης
68.      Η διαπίστωση κατά πόσον ο αιτών θα μπορούσε ευλόγως να φοβάται ότι θα υποστεί δίωξη εξαρτάται από την εκτίμηση κινδύνου που διενεργεί η αποφαινόμενη αρχή ως προς το κατά πόσον είναι πιθανό ο αιτών να υποστεί δίωξη σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής του. Μια τέτοια εκτίμηση κινδύνου είναι αναπόφευκτα υποκειμενική, εκτός εάν μπορεί να επινοηθεί ένας μαθηματικός τύπος που να μπορεί να υπολογίζεται από τα τρέχοντα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης και να επαληθεύεται από τους ανθρώπους που είναι αρμόδιοι για τη λήψη απόφασης.
69.      Συναφώς, υπάρχουν πολλοί παράγοντες που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την πραγματοποίηση μιας τέτοιας εκτίμησης και οι παράγοντες αυτοί ενδέχεται να αλληλεπιδρούν μεταξύ τους με διάφορους τρόπους. Δεν είναι αδιανόητο το να είναι ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης πιο αποτελεσματικό στην πρόβλεψη της πιθανότητας δίωξης ενός αιτούντος άσυλο, ήτοι να επιτύχει μεγαλύτερη ακρίβεια από τους ανθρώπους. Ωστόσο, δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα σχετικά με γεγονότα του παρελθόντος –ιδίως όσον αφορά τον αριθμό των περιπτώσεων στις οποίες αιτούντες διεθνή προστασία υπέστησαν διώξεις ως αποτέλεσμα της άρνησης να τους χορηγηθεί διεθνής προστασία και επέστρεψαν ως εκ τούτου στη χώρα καταγωγής τους–, ώστε να εκπαιδευτεί ένα τέτοιο μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης και στη συνέχεια να συγκριθεί η ακρίβεια του μοντέλου αυτού με εκείνη των ανθρώπων που είναι αρμόδιοι για τη λήψη αποφάσεων. Ακόμη και να μπορούσε να αναπτυχθεί ένα τέτοιο μοντέλο, θα απαιτούσε πάντοτε ανθρώπινη εποπτεία και θα μπορούσε, στην καλύτερη περίπτωση, να χρησιμοποιείται ως πρόσθετο εργαλείο κατά τη λήψη απόφασης ως προς το αν ένα πρόσωπο πληροί τις αναγκαίες προϋποθέσεις για να αναγνωριστεί ως πρόσφυγας.
70.      Εν πάση περιπτώσει, εξ όσων γνωρίζω, τέτοιο μοντέλο δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί. Επομένως, η εκτίμηση της πιθανότητας δίωξης μπορεί, προς το παρόν, να πραγματοποιείται μόνον από ανθρώπους, η εκτίμηση των οποίων θα είναι αναπόφευκτα υποκειμενική, υπό την έννοια ότι δύο διαφορετικές αποφαινόμενες αρχές θα μπορούν να καταλήξουν σε διαφορετικό συμπέρασμα κατά την εκτίμηση των ίδιων περιστάσεων.
71.      Δεδομένου του ενδεχομένου οι αποφαινόμενες αρχές να λαμβάνουν αποκλίνουσες αποφάσεις σχετικά με δύο αιτούντες που βρίσκονται σε παρόμοια θέση, είναι σημαντικό να ελαχιστοποιείται ο κίνδυνος αυτός.
72.      Επομένως, το ζήτημα που τίθεται είναι πώς μπορεί να αντικειμενικοποιηθεί μια υποκειμενική απόφαση σχετικά με την πιθανότητα δίωξης ενός συγκεκριμένου ατόμου.
73.      Η οδηγία για την αναγνώριση περιέχει ορισμένα στοιχεία που συμβάλλουν στην αντικειμενικοποίηση της διαδικασίας λήψης απόφασης σχετικά με την πιθανότητα δίωξης. Όπως έχει ήδη διευκρινίσει το Δικαστήριο, η εκτίμηση της ύπαρξης βάσιμου φόβου πρέπει να πραγματοποιείται «σύμφωνα, μεταξύ άλλων, με τους κανόνες του άρθρου 4, παράγραφοι 3 έως 5, της [οδηγίας για την αναγνώριση]» (23).
74.      Το άρθρο 4, παράγραφος 3, της οδηγίας για την αναγνώριση απαιτεί, κατ’ αρχάς, η εκτίμηση να πραγματοποιείται σε εξατομικευμένη βάση. Τούτο σημαίνει ότι κάθε αίτηση απαιτεί αυτοτελή κατά περίπτωση ανάλυση. Στο πλαίσιο της ανάλυσης αυτής, η αποφαινόμενη αρχή πρέπει να λαμβάνει υπόψη δύο είδη πραγματικών περιστατικών. Το πρώτο είναι τα πραγματικά περιστατικά που παρέχουν στις αρμόδιες αρχές τη δυνατότητα να καταλήξουν σε συμπέρασμα σχετικά με την κατάσταση που επικρατεί στη χώρα καταγωγής, συμπεριλαμβανομένων των νόμων και των κανονιστικών αποφάσεων της εν λόγω χώρας, καθώς και σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζονται στην πράξη. Το δεύτερο είδος είναι αυτό των πραγματικών περιστατικών που αφορούν άμεσα τον αιτούντα· αυτά περιλαμβάνουν τα προσωπικά χαρακτηριστικά του εν λόγω ατόμου, όπως το ιστορικό, το φύλο, τη θρησκεία και την ταυτότητά του, τα οποία μπορούν να τεκμηριώνονται από έγγραφα ή δηλώσεις που προσκομίζει και επικαλείται ο αιτών. Αν ορισμένα πραγματικά περιστατικά δεν μπορούν να αποδειχθούν βάσει των προσκομισθέντων δικαιολογητικών ή των λοιπών αποδεικτικών στοιχείων, το άρθρο 4, παράγραφος 5, της εν λόγω οδηγίας προβλέπει περιπτώσεις
στις οποίες πρέπει να παρέχεται στον αιτούντα το ευεργέτημα της αμφιβολίας (24).
75.      Κατ’ αρχήν, όλα τα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά εξακριβώνονται κατά τον χρόνο εκτίμησης της αίτησης. Ωστόσο, η αποφαινόμενη αρχή πρέπει επίσης να λαμβάνει υπόψη τα αποδεικτικά στοιχεία από τα οποία προκύπτει προηγούμενη δίωξη του συγκεκριμένου αιτούντος, εάν υπάρχει (25), καθώς και τις δραστηριότητες του αιτούντος από τότε που εγκατέλειψε τη χώρα καταγωγής του, οι οποίες ενδέχεται να συνέβαλαν στον φόβο δίωξης (26).
76.      Μόνο μετά τη συνδυαστική εξέταση των προσωπικών περιστάσεων του αιτούντος με τα
πραγματικά περιστατικά που έχουν διαπιστωθεί σε σχέση με τους πιθανούς λόγους δίωξης στη χώρα καταγωγής πρέπει η αποφαινόμενη αρχή να κρίνει αν ο φόβος δίωξης του εν λόγω αιτούντος είναι πράγματι «βάσιμος».
77.      Κατά συνέπεια, και αντιθέτως προς την άποψη της Ολλανδικής Κυβέρνησης, οι αποφαινόμενες αρχές δεν διαθέτουν ευρεία διακριτική ευχέρεια όταν αποφαίνονται επί αιτήσεων διεθνούς προστασίας. Αντιθέτως, τα κράτη μέλη είναι υποχρεωμένα, βάσει του άρθρου 4 της οδηγίας για την αναγνώριση, να εξετάζουν επιμελώς, σε συνεργασία με τον αιτούντα άσυλο, όλες τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υπόθεσης οι οποίες τους είναι γνωστές, είτε διότι οι περιστάσεις αυτές προβλήθηκαν από τον αιτούντα είτε διότι τα ίδια προέβησαν σε ενδελεχή εκτίμηση με δική τους πρωτοβουλία, προκειμένου να πραγματοποιήσουν όσο το δυνατόν πληρέστερη εκτίμηση, ώστε να μπορέσουν να αποφανθούν επί της υπόθεσης.
78.      Επομένως, η ευχέρεια της αποφαινόμενης αρχής να προβαίνει σε προσωπική και υποκειμενική εκτίμηση περιορίζεται από το άρθρο 4 της οδηγίας για την αναγνώριση. Εντούτοις, η εν λόγω αρχή,
λαμβάνοντας υπόψη όλα τα απαιτούμενα πραγματικά περιστατικά, εξακολουθεί να οφείλει να κρίνει πόσο πιθανό είναι ο ενδιαφερόμενος αιτών να υποστεί δίωξη σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής του.
79.      Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο προτείνει το απαιτούμενο επίπεδο απόδειξης να συνίσταται στην «εύλογη πιθανότητα» δίωξης (27). Το εν λόγω επίπεδο απόδειξης σημαίνει, όπως πράγματι συμφωνούν όλοι οι μετέχοντες στην παρούσα διαδικασία, ότι απλώς και μόνον η πιθανότητα δίωξης δεν αρκεί (28). Ταυτόχρονα, το επίπεδο απόδειξης δεν πρέπει να είναι υπερβολικά αυστηρό και, σε κάθε περίπτωση, δεν πρέπει να είναι «πέραν εύλογης αμφιβολίας», όπως ισχύει στο ποινικό δίκαιο. Ωστόσο, οι συμμετέχοντες διαφωνούν ως προς το αν η εύλογη πιθανότητα σημαίνει ότι το ενδεχόμενο δίωξης πρέπει να είναι «περισσότερο πιθανό παρά απίθανο». Μολονότι το ΕΔΔΑ έχει φανεί πρόθυμο να δεχθεί ένα τέτοιο επίπεδο απόδειξης (29), συμμερίζομαι την άποψη της Επιτροπής ότι η απαίτηση αυτή για 50:50 φαίνεται να είναι υπερβολικά αυστηρή. Η ύπαρξη εύλογης πιθανότητας δίωξης ενός συγκεκριμένου ατόμου σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής του πρέπει να αρκεί για να στοιχειοθετηθεί βάσιμος φόβος, χωρίς να καθορίζεται εκ των προτέρων ένα απαιτούμενο ποσοστό πιθανότητας (30).
80.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, το πρώτο σκέλος του πέμπτου προδικαστικού ερωτήματος του αιτούντος δικαστηρίου θα μπορούσε να απαντηθεί ως εξής: βάσιμος φόβος δίωξης υφίσταται όταν υπάρχει εύλογη πιθανότητα δίωξης του αιτούντος διεθνή προστασία σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής του.
Γ.      Το κριτήριο του «λογικού προσώπου» ως μέθοδος αντικειμενικοποίησης υποκειμενικών αποφάσεων
81.      Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, επιπλέον, αν η εύλογη πιθανότητα δίωξης σε περίπτωση επιστροφής ορισμένου αιτούντος στη χώρα καταγωγής του θα μπορούσε να εκτιμηθεί με τη χρήση του νομικού κριτηρίου του «λογικού ανθρώπου». Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο βασίζεται στην πρακτική των γερμανικών δικαστηρίων, τα οποία χρησιμοποιούν το κριτήριο του «λογικού και καλά ενημερωμένου ανθρώπου»,
όταν αποφαίνονται επί αιτήσεων παροχής διεθνούς προστασίας (31).
82.      Τόσο η Γερμανική Κυβέρνηση όσο και η Επιτροπή, με τις γραπτές παρατηρήσεις τους, συντάσσονται με την εν λόγω πρακτική και προτείνουν την εφαρμογή του κριτηρίου του «λογικού και καλά ενημερωμένου ανθρώπου» στην κατάσταση των αιτούντων άσυλο.
83.      Ωστόσο, οι προσφεύγοντες θεωρούν ότι οι αιτήσεις ασύλου πρέπει να εκτιμώνται μόνον από τη σκοπιά του αιτούντος άσυλο, υπό το πρίσμα της κατάστασης που επικρατεί στη χώρα καταγωγής του, για παράδειγμα. Διατείνονται ότι μόνον η εν λόγω προσέγγιση διασφαλίζει ότι το κριτήριο περιλαμβάνει ουδέτερη και αντικειμενική εκτίμηση σε όλες τις περιπτώσεις, ενώ το κριτήριο του «λογικού και καλά ενημερωμένου ανθρώπου» ενέχει τον κίνδυνο να παραλειφθεί μια σφαιρική εκτίμηση. Συγκεκριμένα, οι προσφεύγοντες εξέθεσαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι η στήριξη στο κριτήριο του «λογικού και καλά ενημερωμένου ανθρώπου» θα μπορούσε να αποσυνδέσει την εκτίμηση από τους συγκεκριμένους αιτούντες σε μια συγκεκριμένη περίπτωση.
84.      Η Ολλανδική Κυβέρνηση φρονεί ότι η χρήση ενός τέτοιου κριτηρίου δεν συνεπάγεται μεγαλύτερη ομοιομορφία, διότι ο τρόπος με τον οποίο ένας υποθετικός λογικός άνθρωπος βιώνει ορισμένο (υποκειμενικό) φόβο εξαρτάται επίσης από την ερμηνεία που δίνει στην κάθε επιμέρους περίπτωση η αποφαινόμενη αρχή και/ή ο δικαστής. Ως εκ τούτου, η Ολλανδική Κυβέρνηση, με την οποία συντάσσεται επί του εν λόγω ζητήματος και η Επιτροπή, θεωρεί ότι δεν υπάρχει λόγος να προσδιοριστεί περαιτέρω από το Δικαστήριο το κριτήριο της εύλογης πιθανότητας δίωξης και ότι πρέπει να εναπόκειται στις εθνικές αρχές και τα δικαστήρια να διενεργούν την εν λόγω εκτίμηση κατά περίπτωση.
85.      Κατά τη γνώμη μου, το νομικό κριτήριο του λογικού ανθρώπου, εάν χρησιμοποιηθεί ορθώς, θα μπορεί να χρησιμεύσει για την αντικειμενικοποίηση της απόφασης της αρχής που καλείται να κρίνει κατά πόσον υπάρχει εύλογη πιθανότητα δίωξης σε μια συγκεκριμένη περίπτωση. Τούτο θα μπορεί να συμβεί εφόσον η ερμηνεία και η εφαρμογή του εν λόγω κριτηρίου θα αποσκοπεί να ωθήσει τον υπεύθυνο λήψης απόφασης, συμπεριλαμβανομένου του δικαστή, να γίνει «άτομο με κοινωνική συνείδηση και ενδιαφέρον για τους άλλους» (32)· με άλλα λόγια, να μην βασίζεται αποκλειστικά και μόνο στην προσωπική του οπτική. Υπό την έννοια αυτή, η χρήση του νομικού κριτηρίου του «λογικού ανθρώπου» θα μπορούσε να συνιστά μια πρόσθετη υπενθύμιση προς τον υπεύθυνο λήψης απόφασης να μην επιβάλλει τις προσωπικές του απόψεις.
86.      Ωστόσο, δεδομένου ότι υπάρχει επίσης η πιθανότητα το κριτήριο του λογικού ανθρώπου να χρησιμοποιηθεί στην πραγματικότητα μόνο προς επίρρωση μιας συγκεκριμένης άποψης –παρουσιάζοντας την άποψη αυτή ως «λογική», με αποτέλεσμα να μην λειτουργεί ως περιοριστικός παράγοντας της υποκειμενικότητας του υπευθύνου, αλλά ακριβώς το αντίθετο, ήτοι να καθιστά δυνατή τη
δικαιολόγηση μιας υποκειμενικής απόφασης (33)– συμφωνώ με τους προσφεύγοντες και με την Ολλανδική Κυβέρνηση ότι δεν είναι απαραίτητη η χρήση του κριτηρίου αυτού.
87.      Ως εκ τούτου, προτείνω να δοθεί στο δεύτερο σκέλος του πέμπτου προδικαστικού ερωτήματος του αιτούντος δικαστηρίου η απάντηση ότι το κριτήριο που πρέπει να χρησιμοποιείται για να κριθεί αν υφίσταται βάσιμος φόβος δίωξης είναι να εξετάζεται εάν ένα άτομο με τα χαρακτηριστικά του αιτούντος, στην κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο αιτών, λαμβανομένης ιδίως υπόψη της σχέσης μεταξύ των προσωπικών του χαρακτηριστικών και των πραγματικών περιστατικών που έχουν αποδειχθεί σε σχέση με τις πράξεις δίωξης στη χώρα καταγωγής του, θα μπορούσε ευλόγως να φοβάται ότι θα υποστεί δίωξη σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα αυτή.
88.      Η εν λόγω εκτίμηση πρέπει να διενεργείται κατά περίπτωση, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα διαθέσιμα και κρίσιμα αποδεικτικά στοιχεία που έχει υποβάλει ο ενδιαφερόμενος αιτών, καθώς και κάθε άλλη πληροφορία την οποία μπορεί να λάβει και να αξιοποιήσει η αποφαινόμενη αρχή για τη στοιχειοθέτηση των δηλώσεων του αιτούντος αυτού.
89.      Η ανωτέρω ερμηνεία συνάδει με την άποψη την οποία έχει ήδη εκφράσει το Δικαστήριο σε διάφορες αποφάσεις, όπως αυτή εκτίθεται στο σημείο 66 των παρουσών προτάσεων, και την αναπτύσσει περαιτέρω.
IV.    Πρόταση
90.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο πέμπτο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το rechtbank den Haag zittingsplaats Zwolle (πρωτοδικείο Χάγης, μεταβατική έδρα Zwolle, Κάτω Χώρες) ως εξής:
Το άρθρο 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2011/95/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με τις απαιτήσεις για την αναγνώριση των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως δικαιούχων διεθνούς προστασίας, για ένα ενιαίο καθεστώς για τους πρόσφυγες ή για τα άτομα που δικαιούνται επικουρική προστασία και για το περιεχόμενο της παρεχόμενης προστασίας,
έχει την έννοια ότι βάσιμος φόβος δίωξης υφίσταται όταν υπάρχει εύλογη πιθανότητα δίωξης του αιτούντος διεθνή προστασία σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής του.
Προκειμένου να εκτιμήσει αν υφίσταται τέτοια εύλογη πιθανότητα, η αποφαινόμενη αρχή πρέπει να εξετάζει αν ένα άτομο με τα χαρακτηριστικά του αιτούντος, στην κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο αιτών, και λαμβανομένης υπόψη της σχέσης μεταξύ των προσωπικών χαρακτηριστικών του αιτούντος και των πραγματικών περιστατικών που έχουν αποδειχθεί σε σχέση με τις πράξεις δίωξης στη χώρα καταγωγής του, θα μπορούσε ευλόγως να φοβάται ότι θα υποστεί δίωξη σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα αυτή.
Η εν λόγω εκτίμηση πρέπει να διενεργείται κατά περίπτωση, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα διαθέσιμα και κρίσιμα αποδεικτικά στοιχεία που έχει υποβάλει ο ενδιαφερόμενος αιτών, καθώς και κάθε άλλη πληροφορία την οποία μπορεί να λάβει και να αξιοποιήσει η αποφαινόμενη αρχή για τη στοιχειοθέτηση των δηλώσεων του αιτούντος αυτού.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
i      Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός από τους διαδίκους.
2      Οδηγία 2013/32/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με κοινές διαδικασίες για τη χορήγηση και ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας (ΕΕ 2013, L 180, σ. 60) (στο εξής: οδηγία για τις διαδικασίες ασύλου).
3      Οδηγία 2011/95/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με τις απαιτήσεις για την αναγνώριση των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως δικαιούχων διεθνούς προστασίας, για ένα ενιαίο καθεστώς για τους πρόσφυγες ή για τα άτομα που δικαιούνται επικουρική προστασία και για το περιεχόμενο της παρεχόμενης προστασίας (ΕΕ 2011,
L 337, σ. 9) (στο εξής: οδηγία για την αναγνώριση).
4      Απόφαση της 11ης Ιουνίου 2024, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Γυναίκες οι οποίες ταυτίζονται με την αξία της ισότητας των φύλων) (C‑646/21, στο εξής: απόφαση K και L, EU:C:2024:487).
5      Βλ. υπόθεση C‑198/25 – Quotal, αίτηση προδικαστικής αποφάσεως την οποία κατέθεσε στις 11 Μαρτίου 2025 το rechtbank Den Haag, zittingsplaats Zwolle (πρωτοδικείο Χάγης, μεταβατική έδρα Zwolle) – S κατά Minister van Asiel en Migratie (OJ C, C/2025/3395), διαθέσιμη στη διεύθυνση: http://data.europa.eu/eli/C/2025/3395/oj.
6      Σύμβαση περί του καθεστώτος των προσφύγων, η οποία υπογράφηκε στη Γενεύη στις 28 Ιουλίου 1951 και τέθηκε σε ισχύ στις 22 Απριλίου 1954 (Recueil des traités des Nations unies, τόμος
189, σ. 137), όπως τροποποιήθηκε με το Πρωτόκολλο περί του καθεστώτος των προσφύγων, το οποίο συνήφθη στη Νέα Υόρκη στις 31 Ιανουαρίου 1967 (Recueil des traités des Nations unies, τόμος 606, σ. 267) και τέθηκε σε ισχύ στις 4 Οκτωβρίου 1967 (στο εξής, από κοινού: Σύμβαση της Γενεύης).
7      Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 3 και 4 της οδηγίας για την αναγνώριση.
8      Βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl κ.λπ. (Γυναίκες από το Αφγανιστάν) (C‑608/22 και C‑609/22, EU:C:2024:828, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
9      Ως εκ τούτου, για την κατανόηση της έννοιας του «πρόσφυγα» πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το εκδοθέν από την Ύπατη Αρμοστεία Εγχειρίδιο για τις διαδικασίες και τα κριτήρια καθορισμού του καθεστώτος των προσφύγων σύμφωνα με τη Σύμβαση του 1951 και το πρωτόκολλο του 1967 για το καθεστώς των προσφύγων, 2019 (στο εξής: εγχειρίδιο της Ύπατης Αρμοστείας).
10      Βλ. σημείο 28 του εγχειριδίου της Ύπατης Αρμοστείας.
11      Βλ. αιτιολογική σκέψη 21 της οδηγίας για την αναγνώριση.
12      Για λεπτομερή περιγραφή των σταδίων που πρέπει να ακολουθούνται προκειμένου να κριθεί αν ένας αιτών διεθνή προστασία είναι πρόσφυγας, βλ. τον ιστότοπο του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο (EUAA), «Well-founded fear», σε EASO Practical Guide: Qualification for international protection, Ιανουάριος 2022, σ. 20 και 21, διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://euaa.europa.eu/easo-practical-guide-qualification-international-protection/well-founded-fear-0.
13      Βλ. σημείο 38 του εγχειριδίου της Ύπατης Αρμοστείας (η υπογράμμιση δική μου).
14      Για
παράδειγμα, Hathaway, J.C. και
Foster, M., The Law of Refugee Status, Cambridge University Press, 2014, Κέμπριτζ, σ. 92. Βλ. επίσης Storey, H., The Refugee Definition in International Law, Oxford University Press, Οξφόρδη, 2023, και
τη
βιβλιογραφική
ανασκόπηση
που
περιλαμβάνεται
στο
εν
λόγω
βιβλίο.
15      Βλ., για
παράδειγμα, Hathaway, J.C. και
Hicks, W.C., «Is there a subjective element in the refugee convention’s requirement of “well-founded fear”?», Michigan Journal of International Law, 2005, σ. 505 έως 562, ιδίως 512, και
Zimmermann, A. και Herrmann, F. M., «Article 1 A, para. 2 1951 Convention – (Definition of the term “refugee” / définition du terme “réfugié”)», σε
Zimmermann, A. κ.λπ. (επιμ.), The 1951 Convention Relating to the Status of Refugees and its 1967 Protocol, Oxford University Press, Οξφόρδη, 2024, σ. 359 έως 555, ιδίως
σ. 484 έως 489.
16      Για
μια
γενική
επισκόπηση, βλ. π.χ. Hathaway, J. C. και Foster, M., όπ.π. στην
υποσημείωση
14 των
παρουσών
προτάσεων, σ. 104· Andreson, A. κ.λπ., «A well-founded fear of being persecuted … But when?», Sydney
Law
Review, 2020, σ. 155 έως 181, ιδίως
σ. 161 και 162·
Zimmermann, A. και
Herrmann, F. M., όπ.π. στην υποσημείωση 15 των
παρουσών
προτάσεων, ιδίως
σ. 413 και 414.
17      Για παράδειγμα, κατά το United States Court of Appeals for the Fifth Circuit (εφετείο ΗΠΑ της πέμπτης περιφέρειας, Ηνωμένες Πολιτείες), «αλλοδαπός έχει βάσιμο φόβο ότι θα υποστεί δίωξη εάν ένας λογικός άνθρωπος στην περίπτωσή του θα φοβόταν ότι θα υποστεί δίωξη σε περίπτωση επιστροφής του στην πατρίδα του» [Guevara Flores, αιτών, κατά
Immigration and Naturalisation Service, καθής (1986) 786 F.2d 1242 (USCA, 5th Cir., 1986), σ. 1249].
18      Για
παραδείγματα
τέτοιων
αποφάσεων
στις
εν
λόγω
χώρες, βλ. Αυστραλία: απόφαση
του
High Court (Ανωτάτου
Δικαστηρίου) της 9ης
Δεκεμβρίου 1989, Chan κατά
Minister for Immigration and Ethnic Affairs·
Γαλλία: απόφαση του Cour nationale du droit d’asile (εθνικού
δικαστηρίου
ασύλου) της 17ης
Ιουλίου 2024, υπόθεση
αριθ. 24009761· Γερμανία: απόφαση του Oberverwaltungsgericht Niedersachsen (διοικητικού εφετείου Κάτω Σαξονίας)
της 17ης Αυγούστου 2018, υπόθεση αριθ. 2 LA 1584/17· Νέα Ζηλανδία, απόφαση της Refugee Status Appeals Authority (αρχής εξέτασης προσφυγών για το καθεστώς πρόσφυγα) της 6ης Σεπτεμβρίου 2002, προσφυγή πρόσφυγα αριθ. 72635/01.
19      Το προδικαστικό ερώτημα που υποβλήθηκε στην εν λόγω υπόθεση αφορούσε το αν ο φόβος του αιτούντος ότι θα υποστεί δίωξη είναι βάσιμος όταν ο αιτών μπορεί να αποφύγει την έκθεσή του σε διώξεις στη χώρα καταγωγής του απέχοντας από ορισμένες θρησκευτικές πρακτικές. Βλ., συναφώς, απόφαση της 5ης Σεπτεμβρίου 2012, Y και Z
(C‑71/11 και C‑99/11, στο εξής: απόφαση Y και Z, EU:C:2012:518, σκέψη 73).
20      Απόφαση Y και Z (σκέψη 76).
Η υπογράμμιση δική μου.
21      Βλ. απόφαση Y και Z (σκέψη 77).
Η μνημονευόμενη νομολογία παραλείφθηκε και η υπογράμμιση είναι δική μου.
22      Βλ. απόφαση K και L (σκέψη 59 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
23      Απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 2023, Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie (Πολιτικές πεποιθήσεις στο κράτος μέλος υποδοχής) (C‑151/22, EU:C:2023:688, σκέψη 42 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
24      Παρόμοια άποψη έχει γίνει δεκτή από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ). Πρβλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 23ης Μαρτίου 2016, F.G. κατά Σουηδίας (CE:ECHR:2016:0323JUD004361111, § 113 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), στην οποία εκτίθενται τα εξής: «[…]λόγω της ιδιαίτερης κατάστασης στην οποία βρίσκονται συχνά οι αιτούντες άσυλο, είναι πολλές φορές αναγκαίο να τους παρασχεθεί το ευεργέτημα της αμφιβολίας όταν πρόκειται να εκτιμηθεί η αξιοπιστία των δηλώσεών τους και των εγγράφων που υποβάλλονται προς στήριξή τους. Ωστόσο, όταν προσκομίζονται πληροφορίες που δημιουργούν σοβαρές αμφιβολίες ως προς την ακρίβεια των ισχυρισμών του αιτούντος άσυλο, ο ενδιαφερόμενος οφείλει να παρέχει ικανοποιητικές εξηγήσεις για τις φερόμενες ανακολουθίες […]».
25      Άρθρο 4, παράγραφος 4, της οδηγίας για την αναγνώριση.
26      Άρθρο 4, παράγραφος 3, στοιχείο δʹ, της οδηγίας για την αναγνώριση.
27      Το ίδιο επίπεδο απόδειξης προτείνεται και από τον EUAA: βλ. EUAA, Practical Guide on Evidence and Risk Assessment, 2024, σ. 8.
28      Την ίδια άποψη έχει εκφράσει και το ΕΔΔΑ: βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 30ής Οκτωβρίου 1991, Vilvarajah κ.λπ. κατά Ηνωμένου Βασιλείου (CE:ECHR:1991:1030JUD001316387, § 111).
29      Βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 28ης Φεβρουαρίου 2008, Saadi κατά Ιταλίας (CE:ECHR:2008:0228JUD003720106, § 140).
30      Βλ., συναφώς, απόφαση του U.S. Supreme Court (Ανωτάτου Δικαστηρίου των Ηνωμένων Πολιτειών), Immigration and Naturalisation Service κατά Cardoza-Fonseca [480 U.S. 421 (1987), σκέψεις 85 έως 782). Το εν λόγω δικαστήριο επισήμανε, στη σελίδα 440, τα εξής: «Ο ορισμός των Ηνωμένων Εθνών δεν καταλείπει κανένα απολύτως περιθώριο να συναχθεί το συμπέρασμα ότι, επειδή ένας αιτών έχει μόνο 10 % πιθανότητες να πυροβοληθεί, να βασανιστεί ή να διωχθεί με άλλον τρόπο, δεν έχει “βάσιμο φόβο” να συμβεί ένα τέτοιο γεγονός. […] με βάση μια μετριοπαθή ερμηνεία του κριτηρίου του “βάσιμου φόβου” μπορεί να γίνει δεκτό “ότι, εφόσον στοιχειοθετείται από τα αποδεικτικά στοιχεία η ύπαρξη μιας αντικειμενικής κατάστασης, δεν χρειάζεται να αποδεικνύεται ότι η κατάσταση αυτή πιθανότατα θα καταλήξει σε δίωξη, αλλά αρκεί η δίωξη να αποτελεί εύλογη πιθανότητα”».
31      Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο μνημονεύει την απόφαση του Oberverwaltungsgericht Niedersachsen (διοικητικού εφετείου Κάτω Σαξονίας, Γερμανία) της 17ης Αυγούστου 2018, υπόθεση αριθ. 2 LA 1584/17. Βλ. υποσημείωση 26 της διάταξης περί παραπομπής (στη γλώσσα του πρωτοτύπου και στη γαλλική).
32      Βλ., συναφώς, Jeutner, V., The Reasonable Person, Cambridge University Press, Κέμπριτζ, 2024, p. 173.
33      Βλ., συναφώς, την έρευνα που δημοσιεύθηκε από τον Jeutner,
V., όπ.π. στην υποσημείωση
32 των παρουσών προτάσεων.