62014CJ0043
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (δεύτερο τμήμα)
της 26ης Φεβρουαρίου 2015 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή — Προστασία της ζώνης του όζοντος — Σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης — Μέθοδος κατανομής των δικαιωμάτων — Δωρεάν κατανομή των δικαιωμάτων — Επιβολή φόρου δωρεάς στην κατανομή αυτή»
Στην υπόθεση C‑43/14,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Nejvyšší správní soud (Ανώτατο διοικητικό δικαστήριο, Τσεχική Δημοκρατία) με απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2013, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 27 Ιανουαρίου 2014, στο πλαίσιο της δίκης
ŠKO–Energo s. r. o.
κατά
Odvolací finanční ředitelství,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),
συγκείμενο από τους R. Silva de Lapuerta, πρόεδρο τμήματος, K. Lenaerts, αντιπρόεδρο του Δικαστηρίου, μετέχοντα ως δικαστή του δεύτερου τμήματος, J.‑C. Bonichot (εισηγητή), A. Arabadjiev και J. L. da Cruz Vilaça, δικαστές,
γενική εισαγγελέας: J. Kokott
γραμματέας: M. Aleksejev, υπάλληλος διοικήσεως,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 19ης Νοεμβρίου 2014,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
—
η ŠKO–Energo s. r. o., εκπροσωπούμενη από τον T. Zatloukal, conseiller,
—
η Odvolací finanční ředitelství, εκπροσωπούμενη από τους D. Jeroušek και E. Nedorostková,
—
η Τσεχική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τους M. Smolek και J. Vláčil,
—
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τις E. Kružíková και P. Němečková, καθώς και από τον K. Mifsud-Bonnici,
αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις της κατά τη συνεδρίαση της 11ης Δεκεμβρίου 2014,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 10 της οδηγίας 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Οκτωβρίου 2003, σχετικά με τη θέσπιση συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εντός της Κοινότητας και την τροποποίηση της οδηγίας 96/61/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 275, σ. 32).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της ŠKO–Energo s. r. o. (στο εξής: ŠKO–Energo) και της Odvolací finanční ředitelství (διευθύνσεως οικονομικών), σχετικά με την καταβολή φόρου επί της κατανομής δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου για τα έτη 2011 και 2012.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3
Κατά την αιτιολογική σκέψη 5 της οδηγίας 2003/87, η οδηγία αυτή συμβάλλει στην αποτελεσματικότερη εκπλήρωση των δεσμεύσεων που έχουν αναλάβει η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη για μείωση των ανθρωπογενών εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, σύμφωνα με την απόφαση 2002/358/ΕΚ του Συμβουλίου, της 25ης Απριλίου 2002, για την έγκριση, εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, του Πρωτοκόλλου του Κιότο στη Σύμβαση-Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για τις κλιματικές μεταβολές και την από κοινού τήρηση των σχετικών δεσμεύσεων (ΕΕ L 130, σ. 1), μέσω μιας εύρυθμης ευρωπαϊκής αγοράς δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου και περιορίζοντας, κατά το δυνατόν, τις αρνητικές επιπτώσεις της στην οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση.
4
Η αιτιολογική σκέψη 7 της οδηγίας 2003/87 ορίζει τα εξής:
«Είναι αναγκαίες κοινοτικές διατάξεις σχετικά με την κατανομή των δικαιωμάτων από τα κράτη μέλη για να προστατευθεί η ακεραιότητα της εσωτερικής αγοράς και να αποφευχθούν στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό.»
5
Το άρθρο 1 της οδηγίας 2003/87, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο», ορίζει τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία καθιερώνει ένα σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εντός της Κοινότητας […] προκειμένου να προωθήσει τη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου κατά τρόπο αποδοτικό από πλευράς κόστους και οικονομικώς αποτελεσματικό.»
6
Το άρθρο 10 της οδηγίας 2003/87, με τίτλο «Μέθοδος κατανομής», ορίζει:
«Κατά την τριετή περίοδο που αρχίζει την 1η Ιανουαρίου 2005, τα κράτη μέλη κατανέμουν τουλάχιστον το 95 % των δικαιωμάτων δωρεάν. Κατά την πενταετή περίοδο που αρχίζει την 1η Ιανουαρίου 2008, τα κράτη μέλη κατανέμουν δωρεάν τουλάχιστον το 90 % των δικαιωμάτων.»
Το τσεχικό δίκαιο
7
Ο νόμος 357/1992 περί φορολογίας κληρονομιών, δωρεών και μεταβιβάσεων ακινήτων, όπως τροποποιήθηκε με τον νόμο 402/2010 (στο εξής: νόμος 357/1992), περιλαμβάνει διατάξεις με τις οποίες επιβάλλεται φόρος δωρεάς στη δωρεάν κτήση δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου.
8
Το άρθρο 6, παράγραφος 8, του νόμου 357/1992 προβλέπει τα εξής:
«Υπόκειται σε φόρο δωρεάς η δωρεάν κτήση δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου κατά τα έτη 2011 και 2012 για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε εγκατάσταση η οποία την 1η Ιανουαρίου 2005 ή μετά την ημερομηνία αυτή παρήγε ηλεκτρική ενέργεια προς πώληση σε τρίτους, και στην οποία παραγωγός ηλεκτρικής ενέργειας δεν ασκούσε καμιά δραστηριότητα σχετική με την εμπορία δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εκτός της καύσεως καυσίμων.»
9
Το άρθρο 7a του νόμου αυτού, με τίτλο «Βάση υπολογισμού του φόρου στην περίπτωση δωρεάν αποκτηθέντων δικαιωμάτων», ορίζει τα εξής:
«1)   Στην περίπτωση δωρεάν αποκτηθέντων δικαιωμάτων, βάση υπολογισμού του φόρου δωρεάς αποτελεί η μέση εμπορική αξία του δικαιώματος εκπομπής αερίων θερμοκηπίου την 28η Φεβρουαρίου κάθε ημερολογιακού έτους πολλαπλασιαζόμενη επί τον αριθμό των δωρεάν αποκτηθέντων δικαιωμάτων ενόψει της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας για το οικείο ημερολογιακό έτος.
2)   Η μέση εμπορική αξία του δικαιώματος εκπομπής αερίων θερμοκηπίου την 28η Φεβρουαρίου κάθε ημερολογιακού έτους προσδιορίζεται από το υπουργείο περιβάλλοντος κατά τρόπο που καθιστά δυνατή την πρόσβαση από απόσταση.»
10
Το άρθρο 14a του εν λόγω νόμου, με τίτλο «Συντελεστής του φόρου δωρεάς στην περίπτωση δωρεάν αποκτηθέντων δικαιωμάτων», ορίζει τα εξής:
«Ο συντελεστής του φόρου δωρεάς στην περίπτωση δωρεάν αποκτηθέντων δικαιωμάτων ανέρχεται σε ποσοστό 32 %.»
11
Το άρθρο 20, παράγραφοι 1 και 15, του νόμου 357/1992 έχει ως εξής:
«1)   Απαλλάσσεται από το φόρο κληρονομίας και δωρεάς: η δωρεάν κτήση ακινήτου
a)
από την Τσεχική Δημοκρατία ή άλλο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τη Νορβηγία ή την Ισλανδία (στο εξής: άλλο ευρωπαϊκό κράτος), καθώς και η δωρεάν μεταβίβαση ακινήτου από την Τσεχική Δημοκρατία, εξαιρουμένων των δωρεάν αποκτηθέντων δικαιωμάτων, και η κτήση ακινήτου από άλλο ευρωπαϊκό κράτος […]
[...]
15)   Απαλλάσσεται από το φόρο δωρεάς: η κτήση αριθμού δωρεάν αποκτηθέντων δικαιωμάτων που ισούται με το ποσοστό της παραγόμενης ποσότητας ηλεκτρικής ενέργειας από συμπαραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και θερμικής ενέργειας επί της συνολικής παραγόμενης ποσότητας κατά τα έτη 2005 και 2006.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
12
H ŠKO–Energo απέκτησε για τα έτη 2011 και 2012 δωρεάν δικαιώματα εκπομπής αερίων θερμοκηπίου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, για τα οποία η Finanční úřad (φορολογική αρχή) τής ζητεί να καταβάλει ποσό ύψους 20473152 τσεχικών κορόνων (CZK) ως φόρο δωρεάς.
13
Η ŠKO–Energo προσέβαλε ανεπιτυχώς την ανωτέρω επιβολή φόρου ενώπιον του Finanční ředitelství και στη συνέχεια προσέφυγε στο Krajský soud v Praze, ενώπιον του οποίου υποστήριξε ότι ο φόρος αυτός είναι αντίθετος στο άρθρο 10 της οδηγίας 2003/87.
14
Το Krajský soud v Praze δικαίωσε την ŠKO–Energo.
15
Το Nejvyšší správní soud, κρίνοντας επί της αιτήσεως αναιρέσεως που ασκήθηκε στη συνέχεια, εξέφρασε αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα του φόρου αυτού με το δίκαιο της Ένωσης και ειδικότερα με το άρθρο 10 της οδηγίας 2003/87 το οποίο προβλέπει τη δωρεάν κατανομή τουλάχιστον του 90 % των δικαιωμάτων εκπομπής κατά την περίοδο 2008-2012.
16
Υπ’ αυτές τις συνθήκες, το Nejvyšší správní soud αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 10 της [οδηγίας 2003/87] την έννοια ότι απαγορεύει την εφαρμογή διατάξεων της εθνικής νομοθεσίας οι οποίες επιβάλλουν φόρο δωρεάς επί της δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων εκπομπής κατά την κρίσιμη περίοδο;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
17
Με το ερώτημά του το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 10 της οδηγίας 2003/87, στο μέτρο που επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να κατανέμουν δωρεάν τουλάχιστον το 90 % των δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου κατά την περίοδο 2008-2012, έχει την έννοια ότι απαγορεύει την επιβολή φόρου δωρεάς όπως ο επίμαχος στην υπόθεση της κύριας δίκης.
18
Όπως προκύπτει από το γράμμα του άρθρου 10 της οδηγίας 2003/87, κατά το οποίο τα κράτη μέλη κατανέμουν, κατά την επίμαχη στην κύρια δίκη περίοδο, τουλάχιστον το 90 % των δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου δωρεάν, το άρθρο αυτό απαγορεύει την επιβολή επιβαρύνσεων για την κατανομή των δικαιωμάτων (απόφαση Iberdrola κ.λπ., C‑566/11, C‑567/11, C‑580/11, C‑591/11, C‑620/11 και C‑640/11, EU:C:2013:660, σκέψη 27).
19
Το Δικαστήριο έχει, όμως, διευκρινίσει ότι ούτε το άρθρο 10 της οδηγίας 2003/87 ούτε άλλη διάταξη της οδηγίας αυτής αφορά τη χρήση των εν λόγω δικαιωμάτων εκπομπής ή περιορίζει ρητά το δικαίωμα των κρατών μελών να θεσπίζουν μέτρα που θα μπορούσαν να επηρεάζουν τις οικονομικές συνέπειες της χρήσεως των δικαιωμάτων αυτών (απόφαση Iberdrola κ.λπ., EU:C:2013:660, σκέψη 28).
20
Υπό τις συνθήκες αυτές, τα κράτη μέλη μπορούν καταρχήν να θεσπίζουν μέτρα οικονομικής πολιτικής, όπως είναι ο έλεγχος των τιμών που εφαρμόζονται στις αγορές ορισμένων βασικών αγαθών ή πόρων, για να καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο η αξία των δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου που κατανέμονται δωρεάν θα μετακυλίεται στους καταναλωτές (απόφαση Iberdrola κ.λπ., EU:C:2013:660, σκέψη 29).
21
Η θέσπιση τέτοιων μέτρων δεν επιτρέπεται, πάντως, να αναιρεί την αρχή ότι τα δικαιώματα εκπομπής αερίων θερμοκηπίου κατανέμονται δωρεάν ούτε να θέτει σε κίνδυνο την επίτευξη των σκοπών της οδηγίας 2003/87 (απόφαση Iberdrola κ.λπ., EU:C:2013:660, σκέψη 30).
22
Συναφώς, η αρχή της δωρεάν κατανομής που προβλέπεται στο άρθρο 10 της οδηγίας 2003/87 αντιτίθεται τόσο στον άμεσο καθορισμό ορισμένης τιμής για την κατανομή των δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου όσο και στην εκ των υστέρων επιβολή επιβαρύνσεως για την κατανομή των δικαιωμάτων αυτών (απόφαση Iberdrola κ.λπ., EU:C:2013:660, σκέψη 31).
23
Εν προκειμένω, από τη δικογραφία που διαβιβάστηκε στο Δικαστήριο προκύπτει ότι ο φόρος επί των επίμαχων στην κύρια δίκη δωρεών βαρύνει, σε ύψος 32 %, τα δικαιώματα εκπομπής αερίων θερμοκηπίου που αποκτώνται δωρεάν για την ηλεκτροπαραγωγή από καύσιμα, εξαιρουμένης της συμπαραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας.
24
Διαπιστώνεται, επομένως, ότι μέτρο όπως το επίμαχο στην κύρια δίκη, το οποίο αφορά μόνο την κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής αερίων και όχι τη χρήση τους, σε έναν συγκεκριμένο τομέα και κατά τη διάρκεια ενός περιορισμένου διαστήματος που εν μέρει συμπίπτει με το διάστημα κατά το οποίο ο νομοθέτης της Ένωσης θέσπισε, μεταβατικά, την αρχή της σχεδόν δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων εκπομπής, αποτελεί επιβάρυνση της δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου που είναι αντίθετη με την υποχρέωση δωρεάν κατανομής που κατοχυρώνεται στην οδηγία 2003/87.
25
Πρέπει, επίσης, να προστεθεί ότι ένα τέτοιο μέτρο, το οποίο όπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής σκοπούσε να διασφαλίσει επιπλέον έσοδα στους φορείς εκμεταλλεύσεως φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων παραγωγής ηλιακής ενέργειας, υπηρετεί διαφορετικούς σκοπούς από την οδηγία 2003/87. Επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί ούτε ως μέτρο ενισχυμένης προστασίας κατά την έννοια του άρθρου 193 ΣΛΕΕ (βλ., κατ’ αναλογία, αποφάσεις Deponiezweckverband Eiterköpfe, C‑6/03, EU:C:2005:222, σκέψεις 49 και 52, καθώς και Azienda Agro Zootecnica Franchini και Eolica di Altamura, C‑2/10, EU:C:2011:502, σκέψη 50).
26
Η Τσεχική Κυβέρνηση υποστήριξε, ωστόσο, ότι το άρθρο 10 της οδηγίας 2003/87 δεν απαγορεύει φόρο δωρεάς όπως ο επίμαχος στην κύρια δίκη, καθώς ο τελευταίος βαρύνει στην πράξη λιγότερο από το 10 % της συνολικής αξίας των δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου που κατανέμονται από το εν λόγω κράτος μέλος.
27
Ωστόσο, πρέπει να επισημανθεί επ’ αυτού ότι το δεύτερο εδάφιο του ανωτέρω άρθρου θεσπίζει για την οικεία περίοδο την αρχή της δωρεάν κατανομής τουλάχιστον του 90 % των δικαιωμάτων εκπομπής, χωρίς να αναφέρεται στην αξία τους.
28
Επίσης, υπογραμμίζεται ότι η ερμηνεία την οποία υποστηρίζει η Τσεχική Κυβέρνηση έρχεται σε αντίθεση με τον σκοπό που υπηρετεί το άρθρο 10 της οδηγίας 2003/87 να μετριάσει προσωρινά τις οικονομικές επιπτώσεις που θα είχε η δημιουργία από την Ευρωπαϊκή Ένωση μιας αγοράς δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου, αποτρέποντας την απώλεια ανταγωνιστικότητας ορισμένων κλάδων παραγωγής τους οποίους καλύπτει η οδηγία αυτή (απόφαση Iberdrola κ.λπ., EU:C:2013:660, σκέψη 39). Ο σκοπός αυτός συνεπάγεται στην πράξη ότι το όριο του 10 % του αριθμού των δικαιωμάτων που μπορούν να αποτελέσουν το αντικείμενο κατανομής έναντι τιμήματος υπολογίζεται σε σχέση με τις επιχειρήσεις καθενός από τους οικείους κλάδους και όχι σε σχέση με το σύνολο των δικαιωμάτων που κατανέμει το κράτος μέλος, τηρουμένης της αρχής της ισότητας.
29
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω στο αιτούν δικαστήριο απόκειται να κρίνει αν ο επίμαχος στην κύρια δίκη φόρος δωρεάς μπορεί να θεωρηθεί ότι σέβεται το προβλεπόμενο στο άρθρο 10 της οδηγίας 2003/87 όριο του 10 % της κατανομής δικαιωμάτων εκπομπής έναντι τιμήματος.
30
Επομένως, στο ερώτημα που έχει τεθεί πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 10 της οδηγίας 2003/87 έχει την έννοια ότι απαγορεύει την επιβολή φόρου δωρεάς όπως ο επίμαχος στην υπόθεση της κύριας δίκης, εφόσον ο εν λόγω φόρος δεν σέβεται το προβλεπόμενο στο άρθρο αυτό όριο του 10 % της κατανομής δικαιωμάτων εκπομπής έναντι τιμήματος, κάτι που απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να διακριβώσει.
Επί των δικαστικών εξόδων
31
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 10 της οδηγίας 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Οκτωβρίου 2003, σχετικά με τη θέσπιση συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εντός της Κοινότητας και την τροποποίηση της οδηγίας 96/61/ΕΚ του Συμβουλίου, έχει την έννοια ότι απαγορεύει την επιβολή φόρου δωρεάς όπως ο επίμαχος στην υπόθεση της κύριας δίκης, εφόσον ο εν λόγω φόρος δεν σέβεται το προβλεπόμενο στο άρθρο αυτό όριο του 10 % της κατανομής δικαιωμάτων εκπομπής έναντι τιμήματος, κάτι που απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να διακριβώσει.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η τσεχική.