62023CJ0543_RES
Kawża C‑543/23 [Gnattai] (
i
)
AR
vs
Ministero dell’Istruzione e del Merito
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mit-Tribunale di Padova)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) tal‑4 ta’ Settembru 2025
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika soċjali – Ftehim qafas bejn l-ETUC, l-UNICE u ċ-ĊEEP dwar xogħol għal żmien determinat – Klawżola 4 – Għalliema li jkunu kisbu esperjenza professjonali fi ħdan ċerti istituzzjonijiet skolastiċi li l-funzjonament u l-organizzazzjoni tagħhom ma jaqgħux taħt l-Istat – Reklutaġġ għal żmien indeterminat fi ħdan istituzzjonijiet skolastiċi tal-Istat – Determinazzjoni tal-anzjanità għall-finijiet tad-determinazzjoni tar-remunerazzjoni – Leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tipprevedix it-teħid inkunsiderazzjoni ta’ perijodi ta’ servizz imwettqa f’ċerti istituzzjonijiet skolastiċi li l-funzjonament u l-organizzazzjoni tagħhom ma jaqgħux taħt l-Istat – Differenza fit-trattament ibbażata fuq kriterju għajr in-natura determinata jew indeterminata tar-relazzjoni ta’ xogħol – Artikoli 20 u 21 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Applikabbiltà – Assenza ta’ implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni”
Domandi preliminari – Ammissibbiltà – Domandi dwar l-applikabbiltà tad-dritt tal-Unjoni – Domandi li jaqgħu fil-mertu tal-kawża – Domandi ammissibbli
(Artikolu 267 TFUE)
(ara l-punt 27)
Domandi preliminari – Ammissibbiltà – Neċessità li l-Qorti tal-Ġustizzja tiġi pprovduta b’informazzjoni suffiċjenti dwar il-kuntest fattwali u r-rabta bejn it-tilwima fil-kawża prinċipali u d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni msemmija fid-domandi preliminari – Portata – Talba li tagħti informazzjoni suffiċjenti dwar il-kuntest fattwali u leġiżlattiv – Possibbiltà għall-Qorti tal-Ġustizzja li tagħti risposta utli lill-qorti tar-rinviju – Ammissibbiltà
(Artikolu 267 TFUE; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 20 u 21; Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, Artikolu 94(c))
(ara l-punti 28 sa 31)
Politika soċjali – Ftehim qafas bejn l-ETUC, l-UNICE u ċ-ĊEEP dwar xogħol għal żmien determinat – Direttiva 1999/70 – Kamp ta’ applikazzjoni – Differenzi fit-trattament bejn ħaddiema għal żmien determinat u ħaddiema għal żmien indeterminat li jinsabu f’sitwazzjoni paragunabbli – Inklużjoni
(Direttiva tal-Kunsill 1999/70, Anness, klawżola 4)
(ara l-punti 34 u 35)
Politika soċjali – Ftehim qafas bejn l-ETUC, l-UNICE u ċ-ĊEEP dwar xogħol għal żmien determinat – Direttiva 1999/70 – Projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni tal-ħaddiema għal żmien determinat – Ħaddiem impjegat għal żmien determinat irreklutat bħala ħaddiem għal żmien indeterminat – Perijodi ta’ impjieg imwettqa f’istituzzjoni skolastika li l-funzjonament u l-organizzazzjoni tagħha ma jaqgħux taħt l-Istat – Assenza ta’ teħid inkunsiderazzjoni ta’ dawn il-perijodi għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-anzjanità u tar-remunerazzjoni waqt ir-reklutaġġ bħala għalliem għal żmien indeterminat f’istituzzjoni skolastika tal-Istat – Ammissibbiltà
(Direttiva tal-Kunsill 1999/70, Anness, il-punt 1 tal-klawżola 4)
(ara l-punti 36 sa 46, 49 u 50, u d-dispożittiv)
Domandi preliminari – Ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja – Limiti – Talba għall-interpretazzjoni tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni – Leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tikkostitwixxix miżura ta’ implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni – Nuqqas ta’ ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja
(Artikolu 267 TFUE; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 51(1))
(ara l-punti 56 sa 64)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mit-Tribunale di Padova (il-Qorti Distrettwali ta’ Padova, l-Italja) dwar ir-reklutaġġ għal żmien indeterminat fi ħdan istituzzjonijiet skolastiċi tal-Istat, il-Qorti tal-Ġustizzja tat deċiżjoni, fid-dawl tal-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat anness mad-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE (
1
), dwar l-assenza ta’ teħid inkunsiderazzjoni, mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, tal-anzjanità tas-servizz ta’ għalliema li jkunu kisbu esperjenza professjonali fi ħdan istituzzjonijiet skolastiċi li l-funzjonament u l-organizzazzjoni tagħhom ma jaqgħux taħt l-Istat, iżda li huma assimilati mal-istituzzjonijiet skolastiċi tal-Istat.
AR, għalliem awtorizzat jgħallem il-lingwa Taljana, l-istorja u l-ġeografija, ħadem fi ħdan skola “assimilata”, fis-sens tal-leġiżlazzjoni Taljana (
2
), matul il-perijodu bejn is-sena 2002 u s-sena 2007, abbażi ta’ ħames kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat. Fl‑1 ta’ Settembru 2008, AR ġie rreklutat mill-Ministero dell’Istruzione e del Merito (il-Ministeru għall-Edukazzjoni u għall-Mertu, l-Italja) (iktar ’il quddiem il-“Ministeru għall-Edukazzjoni”) għal żmien indeterminat sabiex jeżerċita l-professjoni tiegħu ta’ għalliem fi skola tal-Istat. Waqt dan ir-reklutaġġ, dan il-Ministeru kklassifika lil dan l-għalliem fil-kategorija ta’ remunerazzjoni li kienet tikkorrispondi għal “sena ta’ anzjanità żero”, minħabba li l-Artikolu 485 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 297/1994 (
3
) ma kienx jippermetti li jittieħdu inkunsiderazzjoni, għall-finijiet tal-kalkolu tal-anzjanità tas-servizz ta’ AR, is-snin ta’ xogħol li huwa kien wettaq fis-servizz ta’ din l-iskola assimilata.
AR ippreżenta rikors quddiem il-Qorti Distrettwali ta’ Padova intiż sabiex il-Ministeru għall-Edukazzjoni jieħu inkunsiderazzjoni l-anzjanità fis-servizz li huwa allega li kien kiseb minħabba l-impjieg tiegħu fi ħdan l-iskola assimilata, filwaqt li sostna li l-Artikolu 485 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 297/1994 kien jikkostitwixxi ksur tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas kif ukoll tal-Artikoli 20 u 21 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju ressqet talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Hija kellha dubji b’mod partikolari dwar il-kompatibbiltà, mal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, tan-nuqqas ta’ teħid inkunsiderazzjoni, għall-finijiet tad-determinazzjoni tar-remunerazzjoni ta’ dan l-għalliem, tal-esperjenza professjonali miksuba preċedentement fi skejjel assimilati.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Preliminarjament, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li l-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni stabbilit fl-Artikolu 21(1) tal-Karta huwa espressjoni speċifika tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, li jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni u li huwa sanċit fl-Artikolu 20 tal-Karta. Fir-rigward tad-differenzi fit-trattament bejn il-ħaddiema għal żmien determinat u l-ħaddiema għal żmien indeterminat li jinsabu f’sitwazzjoni paragunabbli, dawn il-prinċipji ġew implimentati u kkonkretizzati mid-Direttiva 1999/70, u b’mod partikolari mill-klawżola 4 tal-Ftehim qafas li jinsab fl-anness ta’ din id-direttiva.
Fir-rigward tal-applikabbiltà tal-Ftehim qafas għal għalliem li jinsab fis-sitwazzjoni ta’ AR, dan il-ftehim qafas japplika għall-ħaddiema kollha li jipprovdu servizzi remunerati fil-kuntest ta’ relazzjoni ta’ impjieg għal żmien determinat li torbothom mal-persuna li timpjegahom. Is-sempliċi fatt li l-persuna kkonċernata tkun kisbet il-kwalità ta’ ħaddiem għal żmien indeterminat ma jeskludix il-possibbiltà għaliha li tinvoka, f’ċerti ċirkustanzi, il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni stabbilit fil-klawżola 4 tal-Ftehim qafas. Peress li AR sostna li kien is-suġġett ta’ differenza fit-trattament fir-rigward tat-teħid inkunsiderazzjoni tal-perijodi ta’ tagħlim imwettqa bħala ħaddiem għal żmien determinat, il-Ftehim qafas kien japplika, bħala prinċipju, għal għalliem li kien jinsab fis-sitwazzjoni tar-rikorrent.
Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li l-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas jipprekludi li, fir-rigward tal-kundizzjonijiet tal-impjieg, il-ħaddiema għal żmien determinat jiġu ttrattati b’mod inqas favorevoli mill-ħaddiema għal żmien indeterminat paragunabbli, għas-sempliċi raġuni li jaħdmu għal żmien determinat, sakemm trattament differenti ma jkunx iġġustifikat minn raġunijiet oġġettivi. Il-punt 4 ta’ din il-klawżola jistabbilixxi l-istess projbizzjoni fir-rigward tal-kriterji tal-perijodi ta’ anzjanità marbuta ma’ kundizzjonijiet partikolari tal-impjieg.
Għalkemm ir-regoli dwar il-perijodi ta’ servizz li għandhom jitwettqu sabiex persuna tkun tista’ tiġi kklassifikata f’kategorija ta’ remunerazzjoni, bħalma huma dawk previsti fl-Artikolu 485 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 297/1994, jaqgħu taħt il-kunċett ta’ “kundizzjonijiet tal-impjieg”, fis-sens tal-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni ġie implimentat u kkonkretizzat permezz tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas biss fir-rigward tad-differenzi fit-trattament bejn il-ħaddiema għal żmien determinat u l-ħaddiema għal żmien indeterminat li jinsabu f’sitwazzjoni paragunabbli. Fil-fatt, din il-klawżola tapplika l-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni fir-rigward ta’ ħaddiema għal żmien determinat biss sabiex tiġi prekluża l-possibbiltà li relazzjoni ta’ xogħol ta’ dan it-tip tintuża minn persuna li timpjega sabiex iċċaħħad lil dawn il-ħaddiema mid-drittijiet li huma rrikonoxxuti lil ħaddiema għal żmien indeterminat. Minn dan isegwi li differenza fit-trattament li tkun ibbażata fuq kriterju ieħor għajr iż-żmien determinat jew indeterminat tar-relazzjoni ta’ xogħol ma taqax taħt il-projbizzjoni stabbilita fil-klawżola 4 tal-Ftehim qafas.
Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat, fil-każ ineżami, li d-differenza fit-trattament li kienet tirriżulta mill-Artikolu 485 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 297/1994 ma kinitx ibbażata fuq in-natura determinata jew indeterminata tat-tul tar-relazzjoni ta’ xogħol, iżda fuq in-natura tal-istituzzjoni skolastika li fiha tkun inkisbet l-esperjenza professjonali mill-ħaddiema kkonċernati.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, anki kieku seta’ jitqies li l-għalliema li kienu ġew impjegati għal żmien determinat fl-iskejjel assimilati (
4
), qabel ma ġew irreklutati għal żmien indeterminat mill-Ministeru għall-Edukazzjoni, u l-għalliema impjegati għal żmien indeterminat fl-iskejjel tal-Istat, kienu jaħdmu fl-istess istituzzjoni, fis-sens tal-punt 2 tal-klawżola 3 tal-Ftehim qafas, u li dawn iż-żewġ gruppi ta’ ħaddiema kienu jinsabu f’sitwazzjonijiet paragunabbli, differenza fit-trattament bħal dik li kienet tirriżulta mill-Artikolu 485 ta’ dan id-digriet leġiżlattiv ma kinitx taqa’ taħt il-projbizzjoni stabbilita fil-klawżola 4 ta’ dan il-ftehim qafas.
Il-Qorti tal-Ġustizzja qieset, konsegwentement, li l-klawżola 4 tal-Ftehim qafas ma tipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tipprevedix it-teħid inkunsiderazzjoni, għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-anzjanità u tar-remunerazzjoni tal-għalliema waqt ir-reklutaġġ tagħhom għal żmien indeterminat f’istituzzjoni skolastika tal-Istat, ta’ perijodi ta’ servizz imwettqa preċedentement minn dawn l-għalliema fil-kuntest ta’ impjieg għal żmien determinat jew għal żmien indeterminat f’ċerti istituzzjonijiet skolastiċi li l-funzjonament u l-organizzazzjoni tagħhom ma jaqgħux taħt l-Istat, iżda li, skont din il-leġiżlazzjoni, huma assimilati ma’ istituzzjonijiet skolastiċi tal-Istat, minkejja li l-imsemmija leġiżlazzjoni tipprevedi li l-perijodi ta’ servizz imwettqa mill-għalliema impjegati fl-istituzzjonijiet skolastiċi tal-Istat, b’mod partikolari għal żmien indeterminat, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-anzjanità tagħhom u tar-remunerazzjoni tagħhom.
Fir-rigward tad-domanda dwar jekk il-prinċipji ta’ ugwaljanza fit-trattament u ta’ nondiskriminazzjoni, sanċiti fl-Artikoli 20 u 21 tal-Karta, jipprekludux l-imsemmija leġiżlazzjoni nazzjonali, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li l-Karta ma kinitx applikabbli għall-istess leġiżlazzjoni nazzjonali peress li din ma kinitx timplimenta d-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta. Il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li, peress li d-differenza fit-trattament li tirriżulta mill-Artikolu 485 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 297/1994 ma kinitx ibbażata fuq in-natura determinata jew indeterminata tat-tul tar-relazzjoni ta’ xogħol tal-ħaddiema kkonċernati, ma kienx hemm rabta diretta bejn l-applikazzjoni ta’ dan l-Artikolu 485 u l-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni stabbilita fil-klawżola 4 tal-Ftehim qafas. Barra minn hekk, l-imsemmi Artikolu 485 ma kellu rabta ma’ ebda dispożizzjoni oħra tad-dritt tal-Unjoni. Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja ma kellhiex ġurisdizzjoni sabiex tagħti risposta għal din id-domanda.
(
i
)	L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.
(
1
)	Ftehim qafas dwar xogħol għal terminu fiss, konkluż fit‑18 ta’ Marzu 1999 (iktar ’il quddiem il-“Ftehim qafas”), li jinsab fl-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE tat‑28 ta’ Ġunju 1999 dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u miċ-CEEP (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 368).
(
2
)	Artikolu 1(2) tal-legge n. 62 – Norme per la parità scolastica e disposizioni sul diritto allo studio e all’istruzione (il-Liġi Nru 62 – Regoli għall-ugwaljanza fl-edukazzjoni u dispożizzjonijiet dwar id-dritt għall-istudju u għat-tagħlim) tal‑10 ta’ Marzu 2000 (GURI Nru 67 tal‑21 ta’ Marzu 2000).
(
3
)	Decreto legislativo n 297 – Approvazione del testo unico delle disposizioni legislative vigenti in materia di istruzione, relative alle scuole di ogni ordine e grado (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 297 dwar l-approvazzjoni tat-test ikkonsolidat tad-dispożizzjonijiet leġiżlattivi applikabbli fil-qasam tat-tagħlim relatat ma’ skejjel ta’ kull tip u ta’ kull livell) tas‑16 ta’ April 1994 (GURI Nru 115 tad‑19 ta’ Mejju 1994, Suppliment Ordinarju Nru 79, iktar ’il quddiem, id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 297/1994”).
(
4
)	Fis-sens tal-Artikolu 1(2) tal-Liġi Nru 62/2000.