62023CJ0650
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tmien Awla)
17 ta’ Ottubru 2024 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Trasport bl-ajru – Vjaġġ kollox kompriż – Regolament (KE) Nru 261/2004 – Artikolu 3(6) – Direttiva (UE) 2015/2302 – Artikolu 14(5) – Applikazzjoni kumulattiva – Limiti – Regolament 261/2004 – Artikolu 3(2) – Artikolu 4(3) – Kumpens tal-passiġġieri fil-każ ta’ rifjut ta’ imbark – Passiġġieri informati minn qabel dwar rifjut ta’ imbark – Informazzjoni żbaljata – Operatur tat-tour li jittrasferixxi lill-passiġġieri għal fuq titjira oħra – Titjira madankollu operata mit-trasportatur tal-ajru li jopera kif inizjalment previst – Obbligu ta’ kumpens li jaqa’ fuq it-trasportatur tal-ajru li jopera – Artikolu 13 – Possibbiltà li jintalab kumpens mill-operatur tat-tour”
Fil-kawżi magħquda C‑650/23 [Hembesler] (
i
) u C‑705/23 [Condor Flugdienst],
li għandhom bħala suġġett żewġ talbiet għal deċiżjoni preliminari taħt l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mil-Landesgericht Korneuburg (il-Qorti Reġjonali ta’ Korneuburg, l-Awstrija) (C‑650/23) u mil-Landgericht Düsseldorf (il-Qorti Reġjonali ta’ Düsseldorf, il-Ġermanja) (C‑705/23), permezz ta’ deċiżjonijiet tat‑22 ta’ Awwissu 2023 u tat‑2 ta’ Novembru 2023, li waslu quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja rispettivament fil‑31 ta’ Ottubru 2023 u s‑17 ta’ Novembru 2023, fil-proċeduri
E EAD
vs
DW (C‑650/23),
u
Flightright GmbH
vs
Condor Flugdienst GmbH (C‑705/23),
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tmien Awla),
komposta minn N. Jääskinen, President tad-Disa’ Awla, li qiegħed jaġixxi bħala President tat-Tmien Awla, M. Gavalec (Relatur) u I. Ziemele, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: L. Medina,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal E EAD, minn G. Dirnberger, Rechtsanwalt,
–
għal DW, minn A. Skribe, Rechtsanwalt,
–
għal Flightright GmbH, minn M. Michel u R. Weist, Rechtsanwälte,
–
għall-Gvern Awstrijak, minn A. Posch, J. Schmoll u G. Kunnert, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Ungeriż, minn D. Csoknyai u Z. Fehér, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Pollakk, minn B. Majczyna, bħala aġent,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn B.‑R. Killmann u N. Yerrell, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstemgħet l-Avukata Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talbiet għal deċiżjoni preliminari jirrigwardaw l-interpretazzjoni tal-Artikolu 2(j), tal-Artikolu 4 u tal-Artikolu 7(1) tar-Regolament (KE) Nru 261/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Frar 2004 li jistabbilixxi regoli komuni dwar il-kumpens u l-assistenza għal passiġġieri fil-każ li ma jitħallewx jitilgħu u ta’ kanċellazzjoni jew dewmien twil ta’ titjiriet, u li jħassar ir-Regolament (KEE) Nru 295/91 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 8, p. 10).
2
Dawn it-talbiet tressqu fil-kuntest ta’ tilwim bejn, fil-Kawża C‑650/23, E EAD (iktar ’il quddiem “E”), trasportatur tal-ajru, u passiġġier tal-ajru, u, fil-Kawża C‑705/23, Flightright GmbH, kumpannija ta’ assistenza legali li lilha żewġ passiġġieri tal-ajru ttrasferixxew id-drittijiet għal kumpens possibbli tagħhom, u Condor Flugdienst GmbH (iktar ’il quddiem “Condor”), trasportatur tal-ajru, dwar il-kumpens ta’ dawn il-passiġġieri taħt ir-Regolament Nru 261/2004.
Il‑kuntest ġuridiku
Ir‑Regolament Nru 261/2004
3
Il-premessa 1 tar-Regolament Nru 261/2004 jiddikjara:
“Azzjoni mil-Komunità [Ewropea] fil-qasam ta’ transport permezz ta’ l-ajru għandha jkollha l-iskop, fost affarijiet oħrajn, li tassigura livell ogħli ta’ protezzjoni għall-passiġġieri. ’Il fuq minn dan, konsiderazzjoni sħiħa għandha tiġi meħuda tal-ħtiġijiet ta’ protezzjoni tal-konsumatur b’mod ġenerali.”
4
Intitolat “Definizzjonijiet”, l-Artikolu 2 ta’ dan ir-regolament jipprovdi:
“Għall-iskopijiet ta’ dan ir-Regolament:
[…]
(b)
‘trasportatur ta’ l-ajru li jopera’ ifisser trasportatur ta’ l-ajru li jwettaq jew li għandu l-ħsieb li jwettaq titjira taħt kuntratt ma’ passiġġier jew f’isem persuna oħra, legali jew naturali, li għandha kuntratt ma’ dak il-passiġġier;
[…]
(d)
‘operatur tat-tour’ ifisser, bl-eċċezzjoni ta’ trasportatur ta’ l-ajru, organizzatur fis-sens ta’ l-Artikolu 2, il-punt 2, tad-[Direttiva tal-Kunsill 90/314/KEE tat‑13 ta’ Ġunju 1990 dwar il-vjaġġi kollox kompriż (package travel), il-vaganzi kollox kompriż u t-tours kollox kompriż (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 10, p. 132)];
[…]
(g)
‘reżervazzjoni’ tfisser il-fatt li l-passiġġier għandu biljett, jew prova oħra, li tindika li r-reżervazzjoni ġiet aċċettata u rreġistrata, mil-trasportatur ta’ l-ajru jew mill-operatur tat-tour;
[…]
(j)
‘il-fatt li persuna ma tħallietx titla’ [rifjut ta’ imbark] ifisser tiċħid għat-trasport ta’ passiġġieri fuq titjira, minkejja li ppreżentaw lilhom infushom biex jitilgħu taħt il-kondizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 3(2), ħlief għal fejn hemm raġunijiet raġonevoli biex ma jitħallewx jitilgħu, bħal raġunijiet ta’ saħħa, sigurezza u sigurtà, jew dokumentazzjoni ta’ l-ivjaġġar mhux xierqa;
[…]
(l)
‘kanċellazzjoni’ tfisser in-nuqqas ta’ operazzjoni ta’ titjira li kienet qabel ippjanata u fuq liema mill-inqas post wieħed kien irreżervat.”
5
Skont l-Artikolu 3 tal-imsemmi regolament, intitolat “Skop”:
“1.   Dan ir-Regolament għandu japplika:
(a)
għal passiġġieri li jitilqu minn ajruport li jinstab fit-territorju ta’ Stat Membru għal liema japplika t-Trattat;
[…]
2.   Il-paragrafu 1 għandu japplika fuq il-kondizzjoni li l-passiġġieri:
(a)
għandhom reżervazzjoni kkonfermata fuq it-titjira in kwistjoni [u ħlief] fil-każ ta’ kanċellazzjoni msejħa fl-Artikolu 5, jippreżentaw lilhom infushom għal check‑in,
–
kif stabbilit u fil-ħin indikat minn qabel u bil-miktub (inkluż permezz ta’ mezzi elettroniċi) mil-trasportatur ta’ l-ajru, l-operatur tat-tour jew l-aġent tal-vjaġġ awtorizzat,
jew, jekk l-ebda ħin hu indikat,
–
mhux aktar tard minn 45‑il minuta qabel il-ħin tat-tluq ippubblikat; jew
(b)
ġew ittrasferiti minn trasportatur ta’ l-ajru jew operatur tat-tour mit-titjira għal liema kellhom reżervazzjoni għal titjira oħra, irrespettivament mir-raġuni.
[…]
6.   Dan ir-Regolament m’għandux jaffetwa d-drittijiet ta’ passiġġieri taħt id-Direttiva [90/314]. Dan ir-Regolament m’għandux japplika f’każijiet fejn package tour hu kkanċellat għal raġunijiet barra minn kanċellazzjoni tat-titjira.”
6
Intitolat “Passiġġieri li ma tħallewx jitilgħu”, l-Artikolu 4 tal-istess regolament jipprevedi, fil-paragrafu 3 tiegħu:
“Jekk passiġġieri ma jitħallewx jitilgħu kontra l-volontà tagħhom, il-trasportatur ta’ l-ajru li jopera għandu jagħtihom kumpens minnufih skond l-Artikolu 7 u jassistihom skond l-Artikoli 8 u 9.”
7
Intitolat “Kanċellazzjoni”, l-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 261/2004, jiddikjara, fil-paragrafu 1(ċ) tiegħu:
“Fil-każ ta’ kanċellazzjoni ta’ titjira, il-passiġġieri inkwistjoni għandhom:
[…]
(ċ)
jkollhom id-dritt għal kumpens mil-trasportatur ta’ l-ajru li jopera skond l-Artikolu 7, kemm-il darba [sakemm]:
(i)
huma [ma jiġux] informati bil-kanċellazzjoni mill-inqas ġimgħatejn qabel il-ħin tat-tluq skedat; jew
(ii)
huma [ma jiġux] informati bil-kanċellazzjoni bejn ġimgħatejn u sebat ijiem qabel il-ħin tat-tluq skedat u huma offruti rotta differenti, li tħallihom jitilqu mhux aktar minn sagħtejn qabel il-ħin tat-tluq skedat u jaslu fid-destinazzjoni finali tagħhom inqas minn erba’ sigħat wara l-ħin tal-wasla skedat; jew
(iii)
huma [ma jiġux] informati bil-kanċellazzjoni inqas minn sebat ijiem qabel il-ħin tat-tluq skedat u huma offruti rotta differenti, li tħallihom jitilqu mhux aktar minn siegħa qabel il-ħin tat-tluq skedat u jaslu fid-destinazzjoni finali tagħhom inqas minn sagħtejn wara l-ħin tal-wasla skedat.”
8
L-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Dritt għall-kumpens”, jipprovdi fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Fejn referenza hi magħmula għal dan l-Artikolu, passiġġieri għandhom jirċievu kumpens li jammonta għal:
(a)
EUR 250 għat-titjiriet kollha ta’ 1500 kilometru jew inqas;
(b)
EUR 400 għat-titjiriet intra-Komunitarji kollha ta’ aktar minn 1500 kilometru, u għat-titjiriet oħrajn kollha bejn 1500 u 3500 kilomentru:
[…]”
9
Skont l-Artikolu 13 tal-imsemmi regolament, intitolat “Dritt għal rimedju”:
“F’każijiet fejn trasportatur ta’ l-ajru li jopera jħallas kumpens jew jilħaq l-obbligazzjonijiet oħra li għandu d-dmir iwettaq taħt dan ir-Regolament, l-ebda dispożizzjoni ta’ dan ir-Regolament ma jista’ jiġi interpretat li jirrestrinġi d-dritt tiegħu li jfittex kumpens minn kwalunkwe persuna, inklużi partijiet terzi, skond il-liġi applikabbli. Partikolarment, dan ir-Regolament m’għandu bl-ebda mod jirrestrinġi d-dritt tal-trasportatur ta’ l-ajru li jopera biex ifittex rimbors minn operatur tat-tour jew persuna oħra ma’ liema l-trasportatur ta’ l-ajru li jopera għandu kuntratt. B’mod simili, l-ebda dispożizzjoni ta’ dan ir-Regolament ma tista’ tiġi interpretata li tirrestrinġi d-dritt ta’ operatur tat-tour jew ta’ parti terza, barra minn passiġġier, ma’ liema trasportatur ta’ l-ajru li jopera għandu kuntratt, biex ifittex rimbors jew kumpens mil-trasportatur ta’ l-ajru li jopera skond il-liġijiet applikabbli rilevanti.”
Id‑Direttiva 2015/2302
10
Id-Direttiva (UE) 2015/2302 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Novembru 2015 dwar pakketti tal-ivvjaġġar u arranġamenti tal-ivvjaġġar marbuta, li temenda r-Regolament (KE) Nru 2006/2004 u d-Direttiva 2011/83/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 90/314/KEE (ĠU 2015, L 326, p. 1), tiddefinixxi, fil-punt 8 tal-Artikolu 3 tagħha, lill-“organizzatur” bħala “kummerċjant li jikkombina u jbigħ jew joffri għall-bejgħ pakketti, kemm direttament jew permezz ta’ kummerċjant ieħor jew flimkien ma’ kummerċjant ieħor, jew il-kummerċjant li jibgħat id-data tal-vjaġġatur lill-kummerċjant ieħor skont il-punt (b)(v) tal-punt 2”.
11
L-Artikolu 14(5) ta’ din id-direttiva jipprovdi:
“Kwalunkwe dritt għal kumpens jew tnaqqis fil-prezz skont din id-Direttiva ma għandux jaffettwa d-drittijiet tal-vjaġġaturi skont ir-Regolament [Nru 261/2004] […] u skont konvenzjonijiet internazzjonali. Il-vjaġġaturi għandhom ikunu intitolati jippreżentaw il-pretensjonijiet tagħhom skont din id-Direttiva u skont dawk ir-Regolamenti u konvenzjonijiet internazzjonali. Kumpens jew tnaqqis fil-prezz mogħti skont din id-Direttiva u kumpens jew tnaqqis fil-prezz mogħti skont dawk ir-Regolamenti u konvenzjonijiet internazzjonali għandhom jitnaqqsu minn xulxin sabiex jiġi evitat kumpens żejjed.”
12
Konformement mal-Artikolu 29 tal-imsemmija direttiva, ir-riferimenti għad-Direttiva 90/314, li d-Direttiva 2015/2032 ħassret, għandhom jitqiesu li jsiru għal dan il-aħħar direttiva.
Il‑kawżi prinċipali u d‑domandi preliminari
Il‑Kawża C‑650/23
13
Passiġġier tal-ajru, DW, kellu r-riżervazzjoni tiegħu kkonfermata fuq it-titjira (bir-ritorn) minn Heraklion (il-Greċja) lejn Linz (l-Awstrija) mill-operatur tat-tour li miegħu kien irriżerva l-vjaġġ kollox kompriż. Prevista fid‑29 ta’ Settembru 2019, din it-titjira ta’ ritorn kellha tiġi operata minn E u tiddekolla minn Heraklion fis‑18.00 biex tasal Linz fit‑20.00 (iktar ’il quddiem it-“titjira ta’ ritorn inizjalment prevista”).
14
Fit‑28 ta’ Settembru 2019, dan il-passiġġier irċieva mill-operatur tat-tour komunikazzjoni li tbiddel il-ħinijiet u d-destinazzjoni tat-titjira ta’ ritorni tiegħu. Din il-komunikazzjoni kienet tinformah li din it-titjira issa kellha bħala destinazzjoni finali Vjenna-Schwechat (l-Awstrija) u li t-tluq kien previst għad‑29 ta’ Settembru 2019 fil‑23.30. Xejn ma jindika li l-imsemmija komunikazzjoni hija attribwibbli għal xi tip ta’ aġir ta’ E.
15
E, li hija membru tal-International Air Transport Association (IATA), hija charterer u, f’dan is-sens, ma twettaqx ir-riżervazzjonijiet ta’ titjira hija stess. Madwar 24 siegħa qabel it-tluq, hija rċeviet lista ta’ passiġġieri li fuqha kien hemm l-ismijiet u l-kunjomijiet tal-passiġġieri kollha li kellhom jiġu ttrasportati, filwaqt li l-operatur tat-tour ma pprovdilhiex tagħrif ieħor ta’ kuntatt. Isem DW ma kienx jinsab fuq din il-lista.
16
Fid-dawl tal-komunikazzjoni tat‑28 ta’ Settembru 2019, DW ma ppreżentax lilu nnifsu għall-imbark tat-titjira ta’ ritorn inizjalment prevista.
17
DW talab minn E, fuq il-bażi tal-Artikolu 7(1)(b) tar-Regolament Nru 261/2004, kumpens ta’ EUR 400, flimkien mal-interessi. DW iqis li, jekk l-operatur tat-tour huwa awtorizzat jistabbilixxi biljett tal-ajru f’isem it-trasportatur tal-ajru, l-istess jgħodd għal kull bidliet ulterjuri fir-riżervazzjoni tiegħu. F’dan ir-rigward, ma jistax jiġi kkritikat talli ma ppreżentax lilu nnifsu għall-imbark għat-titjira ta’ ritorn inizjalment prevista ġaladarba kien ġie informat dwar it-trasferiment tiegħu lejn titjira oħra. B’hekk ġie rrifjutat l-imbark, kontra r-rieda tiegħu, mill-mument stess meta r-riżervazzjoni tiegħu ġiet mibdula, u għalhekk DW għandu jibbenefika minn dritt għal kumpens.
18
E ssostni, min-naħa tagħha, li t-titjira ta’ ritorn inizjalment prevista kienet fil-parti l-kbira operata kif previst u li l-operatur tat-tour biddel ir-riżervazzjoni ta’ DW mingħajr ma kkonsultaha. Għaldaqstant din il-bidla fir-riżervazzjoni tiegħu ma tistax tiġi invokata biex jiġi stabbilit rifjut ta’ imbark attribwibbli lil dan it-trasportatur tal-ajru. Barra minn hekk, DW ma jistax jinvoka dritt għal kumpens ġaladarba ma ppreżentax lilu nnifsu għall-imbark fil-ħin. Sa fejn huwa kellu riżervazzjoni kkonfermata għat-titjira ta’ ritorn inizjalment prevista, huwa kien jiġi ttrasportat li kieku kien ippreżenta lilu nnifsu għall-imbark fil-ħin, minkejja l-bidla f’din ir-riżervazzjoni.
19
Permezz ta’ sentenza tas‑27 ta’ Marzu 2023, il-Bezirksgericht Schwechat (il-Qorti Distrettwali ta’ Schwechat, l-Awstrija) ikkundannat lil E tħallas lil DW is-somma ta’ EUR 400, flimkien mal-interess, u sabiex tbati l-ispejjeż ta’ dan tal-aħħar. Skont dik il-qorti, il-bidla fir-riżervazzjoni għandha tiġi attribwita lil E mingħajr ma jkun hemm għalfejn wieħed isir jaf minn mit-trasportatur tal-ajru jew mill-operatur tat-tour ipproċeda biex iwettaq din il-bidla. Hija tqis li l-fatt li DW, li ġie informat mill-operatur tat-tour dwar it-trasferimenti tiegħu lejn titjira oħra, ma ppreżentax lilu nnifsu għall-imbark fil-ħin huwa mingħajr effett fuq id-dritt għal kumpens li jinvoka għar-raġuni ta’ rifjut ta’ imbark. Ftit jiswa, f’dan ir-rigward, jekk E għandhiex jew le rabta kuntrattwali diretta ma’ DW jew jekk hija tistax tbiddel, hija stess, ir-riżervazzjonijiet tal-passiġġieri jew toħroġ biljetti tal-ajru peress li hija tista’ b’mod partikolari ddur kontra l-operatur tat-tour konformement mal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 261/2004. Fl-aħħar nett, l-imsemmija qorti tenfasizza li t-trasportatur tal-ajru ma sostniex li kien “hemm raġunijiet raġonevoli biex ma jitħallewx jitilgħu”, fis-sens tal-Artikolu 2(j) ta’ dan ir-regolament.
20
E appellat minn din is-sentenza quddiem il-Landesgericht Korneuburg (il-Qorti Reġjonali ta’ Korneuburg), li hija l-qorti tar-rinviju. Insostenn ta’ dan l-appell, hija ssostni, essenzjalment, li r-rifjut ta’ imbark ma seħħx u li l-bidla fir-riżervazzjoni mill-operatur tat-tour ma tistax tiġi attribwita lilha.
21
Skont din il-qorti, mill-Artikolu 4(3) tar-Regolament Nru 261/2004 jirriżulta li, fil-każ ta’ rifjut ta’ imbark, it-trasportatur tal-ajru li jopera għandu jikkumpensa lill-passiġġier konformement mal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament. L-imsemmija qorti tippreċiża, f’dan ir-rigward, li, skont il-ġurisprudenza tagħha stess, passiġġier jiġi eżentat mill-obbligu tiegħu li jippreżenta lilu nnifsu għall-imbark fil-ħin fil-każ ta’ rifjut ta’ imbark antiċipat, fi kliem ieħor, meta dan il-passiġġier ikun ġie informat minn qabel, bit-tort jew bir-raġun, li ma jkunx ser jiġi ttrasportat fuq it-titjira rriżervata jew li din it-titjira ma tkunx ser isseħħ, suġġett għall-fatt li l-imsemmi passiġġier ikollu riżervazzjoni kkonfermata u li ma jkunux jeżistu raġunijiet li jiġġustifikaw raġonevolment ir-rifjut ta’ imbark. F’dan ir-rigward, ma jistax jiġi rikjest minn passiġġier li jippreżenta lilu nnifsu għal titjira li ma huwiex avżat li jieħu.
22
Mis-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Azurair et (C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 u C‑270/20, EU:C:2021:1038, punti 47
et seq) jirriżulta li passiġġier għandu “reżervazzjoni kkonfermata”, fis-sens tal-Artikolu 3(2)(a) tar-Regolament Nru 261/2004, meta l-operatur tat-tour li miegħu jkun marbut kuntrattwalment jibgħatlu “prova oħra”, fis-sens tal-Artikolu 2(g) ta’ dan ir-regolament, li tinkludi wegħda li jiġi ttrasportat fuq titjira preċiża, individwalizzata permezz tal-indikazzjoni tal-postijiet u tal-ħinijiet tat-tluq u tal-wasla, kif ukoll tan-numru tat-titjira, inkluż meta dan l-operatur tat-tour ma jkunx irċieva konferma mit-trasportatur tal-ajru kkonċernat dwar il-ħinijiet tat-tluq u tal-wasla ta’ din it-titjira. Għalhekk, ir-riskju li operaturi tat-tour jipprovdu informazzjoni ineżatta lill-passiġġieri fil-kuntest tal-attivitajiet tagħhom għandu jiġi presuppost mit-trasportatur tal-ajru. Madankollu, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk dan l-approċċ, li jikkonsisti f’li r-responsabbiltà tal-atti tal-operatur tat-tour taqa’ fuq it-trasportatur tal-ajru, jistax japplika meta, bħal f’dan il-każ, dan l-operatur tat-tour, li ma huwiex suġġett għall-istruzzjonijiet ta’ dan it-trasportatur, ibiddel riżervazzjoni li huwa stess wettaq.
23
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Landgericht Korneuburg (il-Qorti Reġjonali ta’ Korneuburg) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikolu 7(1), l-Artikolu 4(3) u l-Artikolu 2(j) tar-Regolament [Nru 261/2004] għandhom jiġu interpretati fis-sens li t-trasportatur tal-ajru li jopera għandu jikkumpensa lill-passiġġier meta dan ikollu, fil-kuntest ta’ vjaġġi kollox kompriż (package travel), reżervazzjoni kkonfermata għal titjira bir-ritorn ma’ operatur tat-tour, li dan l-operatur tat-tour kien informa lill-passiġġier, il-jum qabel dak tat-titjira (bir-ritorn) li kienet ippjanata, li l-programm tat-titjira nbidel fir-rigward tan-numru, tal-ħin u tad-destinazzjoni finali tat-titjira; li, għaldaqstant, il-passiġġier ma ppreżentax lilu nnifsu għall-imbark fuq it-titjira inizjalment rriżervata taħt il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 3(2) [ta’ dan ir-regolament]; li t-titjira inizjalment rriżervata hija madankollu effettivament operata kif ippjanat; u li t-trasportatur tal-ajru xorta waħda kien jittrasporta l-passiġġier kieku dan kien ippreżenta ruħu għall-imbark taħt il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 3(2) [tal-imsemmi regolament]?”
Il-Kawża C‑705/23
24
Żewġ passiġġieri tal-ajru kienu rriżervaw, permezz ta’ operatur tat-tour, vjaġġ kollox kompriż għall-perijodu mit‑18 ta’ Lulju 2020 sat‑30 ta’ Lulju 2020. Dan il-vjaġġ kien jinkludi t-titjiriet tluq u ritorn bejn Düsseldorf (il-Ġermanja) u Fuerteventura (Spanja) li kellhom jiġu operati minn Condor.
25
L-operatur tat-tour informa lil dawn iż-żewġ passiġġieri dwar il-kanċellazzjoni tat-titjira tat-tluq u tal-bidla fir-riżervazzjoni tagħhom, fejn it-tluq tagħhom kellu jsir fl‑20 ta’ Lulju 2020. Fuq il-bażi ta’ din il-komunikazzjoni, l-imsemmija passiġġieri ppreżentaw lilhom infushom fl-ajruport mhux fit‑18 ta’ Lulju 2020 iżda biss fl‑20 ta’ Lulju 2020. Dawn jiddikjaraw, barra minn hekk, li l-operatur tat-tour ipprovdielhom din l-informazzjoni biss tmint ijiem qabel id-data tat-titjira tat-tluq.
26
Condor tikkontesta din il-preżentazzjoni tal-fatti u tindika li t-titjira inizjali tat‑18 ta’ Lulju 2020 effettivament ġiet operata.
27
Iż-żewġ passiġġieri inkwistjoni ċedew il-pretensjonijiet tagħhom lil Flightright, kumpannija ta’ assistenza legali, li ppreżentat rikors quddiem l-Amtsgericht Düsseldorf (il-Qorti Distrettwali ta’ Düsseldorf, il-Ġermanja), bil-għan li tikseb il-ħlas ta’ kumpens ta’ ammont totali ta’ EUR 800 fuq il-bażi tal-Artikolu 4(3) u tal-Artikolu 7(1)(b) tar-Regolament Nru 261/2004 kif ukoll tal-Artikolu 398 tal-Bürgerliches Gesetzbuch (il-Kodiċi Ċivili).
28
Flightright issostni li l-atti tal-operatur tat-tour għandhom jiġu imputati lit-trasportatur tal-ajru u li dawn jikkaratterizzaw rifjut ta’ imbark antiċipat minn dan tal-aħħar.
29
Min-naħa l-oħra, Condor tqis li ma kienx hemm rifjut ta’ imbark f’din il-kawża ġaladarba hija effettivament operat it-titjira inizjali. Barra minn hekk, skont hi, rifjut ta’ imbark jimplika att tat-trasportatur tal-ajru. Dan premess, hawnhekk, il-komunikazzjoni li tbiddel id-data tat-titjira tat-tluq saret mill-operatur tat-tour.
30
Peress li l-Amtsgericht Düsseldorf (il-Qorti Distrettwali ta’ Düsseldorf) ċaħdet il-pretensjonijiet ta’ Flightright permezz ta’ sentenza tat‑3 ta’ Novembru 2022, din il-kumpannija ppreżentat appell quddiem il-Landgericht Düsseldorf (il-Qorti Reġjonali ta’ Düsseldorf, il-Ġermanja), li hija l-qorti tar-rinviju.
31
Din il-qorti tqis li din il-kawża tressaq il-kwistjoni inedita dwar jekk rifjut ta’ imbark antiċipat ifformulat mill-operatur tat-tour jikkostitwixxix sitwazzjoni ta’ “passiġġieri li ma tħallewx jitilgħu”, fis-sens tal-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 261/2004, fejn għandu jiġi ppreċiżat li ebda raġuni li tiġġustifika r-rifjut ta’ imbark, kif previst fl-Artikolu 2(j) ta’ dan ir-regolament, ma tirriżulta f’dan il-każ. Barra minn hekk, peress li s-sentenza tas‑26 ta’ Ottubru 2023, LATAM Airlines Group (C‑238/22, EU:C:2023:815, punti 40
et seq) eskludiet applikazzjoni b’analoġija tal-Artikolu 5(1)(ċ)(i) sa (iii) tal-imsemmi regolament dwar il-kanċellazzjonijiet tat-titjira, għar-rifjuti ta’ imbark, ma huwiex neċessarju li jiġi mistħarreġ jekk iż-żewġ passiġġieri kkonċernati kinux ġew informati dwar il-bidla fir-riżervazzjoni iktar minn tmint ijiem qabel id-data tat-titjira.
32
Barra minn hekk, mis-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Azurair et (C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 u C‑270/20, EU:C:2021:1038), il-qorti tar-rinviju tiddeduċi li, fiċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali, dawn iż-żewġ passiġġieri kienu meqjusa li għandhom “reżervazzjoni kkonfermata” fis-sens tal-Artikolu 3(2)(a) tar-Regolament Nru 261/2004.
33
Din il-qorti tikkunsidra li rifjut ta’ imbark antiċipat ifformulat mill-operatur tat-tour, permezz tal-komunikazzjoni ta’ bidla fir-riżervazzjoni jew tal-kanċellazzjoni tagħha, jista’ jikkostitwixxi sitwazzjoni ta’ “passiġġieri li ma tħallewx jitilgħu” fis-sens tal-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 261/2004. Favur dan jista’ jimmilita l-fatt li, kuntrarjament għall-verżjonijiet bil-lingwa Spanjola u Franċiża ta’ din id-dispożizzjoni, li jindikaw espliċitament lit-trasportatur tal-ajru bħala dak li jirrifjuta li jimbarka passiġġieri, numru ta’ verżjonijiet lingwistiċi oħra tal-imsemmija dispożizzjoni, b’mod partikolari l-verżjonijiet bil-lingwa Daniża, Ġermaniża, Ingliża, Taljana, Olandiża, Portugiża u Svediża, iħallu miftuħa l-kwistjoni dwar min huwa responsabbli għar-rifjut.
34
Barra minn hekk, għall-passiġġier li ma tax il-kunsens tiegħu għall-bidla fir-riżervazzjoni tiegħu, tali bidla hija ekwivalenti għal rifjut ta’ imbark fuq it-titjira inizjalment prevista. L-inklużjoni tal-bidla fir-riżervazzjoni fost il-fatti li bl-azzjoni tagħhom jikkostitwixxu rifjut ta’ imbark tista’ għalhekk tkun neċessarja biex il-passiġġier ta’ titjira li tagħmel parti minn vjaġġ kollox kompriż jiġi protett kontra r-riskju li dan jiġi mċaħħad mill-protezzjoni mogħtija lilu mir-Regolament Nru 261/2004.
35
Fl-aħħar nett, mis-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Azurair et (C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 u C‑270/20, EU:C:2021:1038 punti 46 sa 51), jirriżulta li “reżervazzjoni kkonfermata”, fis-sens tal-Artikolu 3(2)(a) tar-Regolament Nru 261/2004, tista’ tinħareġ mill-operatur tat-tour, u dan anki meta t-trasportatur tal-ajru ma jkunx ikkonferma lil dan l-operatur tat-tour il-ħinijiet tat-titjira inkwistjoni u li għaldaqstant ma jkunx hemm riżervazzjoni “li tkopri dik tal-passiġġier”. Fil-fatt, dan ir-regolament huwa intiż sabiex ir-riskju li operaturi tat-tour jipprovdu informazzjoni ineżatta lill-passiġġieri fil-kuntest tal-attivitajiet tagħhom jiġi kopert mit-trasportatur tal-ajru. F’din il-perspettiva, il-passiġġier ma jipparteċipax fir-relazzjoni eżistenti bejn it-trasportatur tal-ajru u l-operatur tat-tour u ma jistax jiġi rikjest minnu li jikseb informazzjoni f’dan ir-rigward.
36
Għall-qorti tar-rinviju, l-interpretazzjoni mogħtija f’din is-sentenza tista’ tiġi trasposta għal bidla fir-riżervazzjoni tal-passiġġier imwettqa mill-operatur tat-tour minħabba “kanċellazzjoni ta’ titjira”.
37
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Landgericht Düsseldorf (il-Qorti Reġjonali ta’ Düsseldorf) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikolu 4 tar-Regolament [Nru 261/2004] għandu jiġi interpretat fis-sens li jiġi kkonstatat rifjut ta’ imbark tal-passiġġier mit-trasportatur tal-ajru, li jieħu l-forma ta’ rifjut ta’ imbark antiċipat, fl-ipoteżi fejn operatur tat-tour jinforma lill-passiġġier, permezz ta’ komunikazzjoni ta’ bidla fir-reżervazzjoni, li t-titjira hija kkanċellata, iżda fejn il-kanċellazzjoni tat-titjira mit-trasportatur tal-ajru ma seħħitx u barra minn hekk it-titjira effettivament titwettaq kif previst?”
Fuq id‑domandi preliminari
38
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jeħtieġ li r-risposta għad-domandi magħmula tkun li l-Artikolu 4(3) tar-Regolament Nru 261/2004, moqri flimkien mal-Artikolu 2(j) tiegħu, għandu jiġi interpretat fis-sens li passiġġier tal-ajru li kellu, fil-kuntest ta’ vjaġġ kollox kompriż, riżervazzjoni kkonfermata għal titjira, jista’ jitlob lit-trasportatur tal-ajru li jopera l-kumpens previst fl-Artikolu 7(1) ta’ dan ir-regolament fl-ipoteżi fejn l-operatur ta’ dan it-tour, mingħajr ma informa minn qabel lil dan it-trasportatur dwar dan, informa lil dan il-passiġġier li t-titjira inizjalment prevista ma kinitx ser tiġi operata minkejja li din it-titjira ġiet operata kif previst.
39
Preliminarjament, għandu jitfakkar, l-ewwel nett, li, fil-kuntest ta’ vjaġġ kollox kompriż, il-passiġġieri tal-ajru jistgħu jagħżlu liberament li jagħmlu użu mir-Regolament Nru 261/2004. Il-protezzjoni legali tagħhom fil-fatt ma tistax tiġi ggarantita esklużivament mid-Direttiva 2015/2302 (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2020, Primera Air Scandinavia, C‑215/18, EU:C:2020:235, punti 35). F’din il-perspettiva, l-Artikolu 3(6) ta’ dan ir-regolament jipprovdi b’mod partikolari li l-imsemmi “Regolament m’għandux jaffetwa d-drittijiet ta’ passiġġieri taħt id-Direttiva [90/314 ssostitwita bid-Direttiva 2015/2302]”. B’mod simetriku, l-Artikolu 14(5) ta’ din l-aħħar direttiva jiddikjara espressament li l-kumpens jew it-tnaqqis fil-prezz mogħtija bis-saħħa tal-imsemmija direttiva u l-kumpens jew it-tnaqqis fil-prezz mogħtija b’mod partikolari bis-saħħa tar-Regolament Nru 261/2004 għandhom jitnaqqsu minn xulxin sabiex jiġi evitat kumpens żejjed.
40
B’hekk mill-Artikolu 3(6) ta’ dan ir-regolament u mill-Artikolu 14(5) tad-Direttiva 2015/2302 jirriżulta li jista’ jkun li l-kampijiet ta’ applikazzjoni rispettivi ta’ dawn iż-żewġ atti ta’ dritt idderivat jikkoinċidu. F’każ bħal dan, dawn id-dispożizzjonijiet iqiegħdu bħala limitu għall-invokazzjoni tagħhom flimkien ir-rifjut ta’ kumpens żejjed tad-danni mġarrba mill-passiġġier.
41
It-tieni nett, miż-żewġ talbiet għal deċiżjoni preliminari jirriżulta b’mod ċar li ż-żewġ titjiriet li taw lok għat-tilwim fil-kawżi prinċipali ġew operati kif previst. Għaldaqstant ebda waħda miż-żewġ titjiriet inkwistjoni ma tista’ titqies li ġiet ikkanċellata peress li l-Artikolu 2(l) tar-Regolament Nru 261/2004 jiddefinixxi l-“kanċellazzjoni” bħala “in-nuqqas ta’ operazzjoni ta’ titjira li kienet qabel ippjanata u fuq liema mill-inqas post wieħed kien irreżervat”. Għaldaqstant il-komunikazzjonijiet mibgħuta mill-operatur tat-tour lill-passiġġieri inkwistjoni fiż-żewġ kawżi prinċipali għandhom jiġu trasposti għall-kunċett ta’ “rifjut ta’ imbark” fis-sens tal-Artikolu 2(j) ta’ dan ir-regolament.
42
Dan premess, għandu jiġi ddeterminat, minn naħa, jekk dan il-kunċett ta’ “rifjut ta’ imbark” jiġborx fih ir-rifjut ta’ imbark antiċipat fuq titjira li madankollu ġiet operata u, min-naħa l-oħra, jekk it-trasportatur tal-ajru jistax jinżamm responsabbli għall-informazzjoni żbaljata dwar il-posponiment jew il-kanċellazzjoni ta’ titjira li l-operatur tat-tour ikkomunika lill-passiġġieri.
43
Fl-ewwel lok, mis-sentenza tas‑26 ta’ Ottubru 2023, LATAM Airlines Group (C‑238/22, EU:C:2023:815, punt 39) jirriżulta li l-Artikolu 4(3) tar-Regolament Nru 261/2004 moqri flimkien mal-Artikolu 2(j) tiegħu, għandu jiġi interpretat fis-sens li trasportatur tal-ajru li jopera, li informa bil-quddiem lil passiġġier li kien ser jirrifjuta li jħallih jimbarka, kontra r-rieda tiegħu, fuq titjira li għaliha dan tal-aħħar għandu riżervazzjoni kkonfermata, għandu jikkumpensa lill-imsemmi passiġġier, anki jekk dan ma jkunx ippreżenta lilu nnifsu għall-imbark fil-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 3(2) ta’ dan ir-regolament.
44
Issa, il-fatt li l-informazzjoni dwar ir-rifjut ta’ imbark ġie kkomunikat bil-quddiem lill-passiġġier mhux mit-trasportatur tal-ajru li jopera iżda mill-operatur tat-tour ma jistax iwassal għal interpretazzjoni differenti ta’ dawn id-dispożizzjonijiet.
45
Fit-tieni lok, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li t-trasportatur tal-ajru li jopera jista’ jinżamm responsabbli mill-informazzjoni żbaljata relatata mal-posponiment jew il-kanċellazzjoni ta’ titjira li l-operatur tat-tour ikkomunika lill-passiġġieri.
46
Fil-fatt, l-ewwel nett, numru ta’ dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 261/2004, ma jagħmlu ebda distinzjoni, għall-finijiet tal-applikazzjoni tagħhom, bejn it-trasportatur tal-ajru li jopera u l-operatur tat-tour. L-istess jgħodd għall-Artikolu 2(g) ta’ dan ir-regolament li jiddefinixxi l-kunċett ta’ “riżervazzjoni” bħala “l-fatt li l-passiġġier għandu biljett, jew prova oħra, li tindika li r-reżervazzjoni ġiet aċċettata u rreġistrata, mil-trasportatur ta’ l-ajru jew mill-operatur tat-tour”. Dan huwa b’mod partikolari l-każ tal-ewwel inċiż tal-Artikolu 3(2)(a) tal-imsemmi regolament, li jipprevedi li l-ħin meta wieħed għandu jippreżenta lilu nnifsu għall-imbark jista’ jiġi kkomunikat mit-trasportatur tal-ajru, operatur tat-tour jew aġent tal-vjaġġ awtorizzat. Dan huwa l-każ ukoll fir-rigward tal-Artikolu 3(2)(b) tal-istess regolament, skont liema l-passiġġier jista’ jiġi ttrasferit lejn titjira oħra kemm mit-trasportatur tal-ajru kif ukoll mill-operatur tat-tour (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Azurair et, C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 u C‑270/20, EU:C:2021:1038, punt 47).
47
B’hekk minn din is-sentenza jirriżulta li, fil-kuntest tal-Artikolu 3(2)(a) u (b) tar-Regolament Nru 261/2004, il-passiġġieri tal-ajru jistgħu jafdaw mingħajr distinzjoni l-informazzjoni trażmessa mit-trasportatur tal-ajru li jopera jew mill-operatur tat-tour dwar il-ħin ta’ imbark jew it-trasferiment tagħhom lejn titjira oħra.
48
It-tieni nett, tali interpretazzjoni tikkontribwixxi biex jiġi ggarantit livell għoli ta’ protezzjoni tal-passiġġieri tal-ajru, kif tiddikjara l-premessa 1 tar-Regolament Nru 261/2004. F’din il-perspettiva, dan ir-regolament huwa intiż sabiex ir-riskju li operaturi tat-tour jipprovdu informazzjoni ineżatta lill-passiġġieri fil-kuntest tal-attivitajiet tagħhom jiġi kopert mit-trasportatur tal-ajru. F’dan il-kuntest, peress li l-passiġġier ma jipparteċipax fir-relazzjoni eżistenti bejn it-trasportatur tal-ajru u l-operatur tat-tour, ma jistax jiġi rikjest minnu li jipprovdi informazzjoni f’dan ir-rigward (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Azurair et, C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 u C‑270/20, EU:C:2021:1038, punti 48 u 49).
49
Fi kwalunkwe każ, għandu jitfakkar li, fl-ipoteżi fejn it-trasportatur tal-ajru li jopera jkun obbligat iħallas kumpens lill-passiġġieri bis-saħħa tar-Regolament Nru 261/2004 minħabba l-aġir tal-operatur tat-tour, dan it-trasportatur jista’ jkollu l-possibbiltà li jitlob kumpens għad-danni mġarrba mill-operatur tat-tour konformement mal-Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament. Tali kumpens għaldaqstant għandu mnejn inaqqas, jew saħansitra jikkanċella, l-oneru finanzjarju sostnut mill-imsemmi trasportatur bħala riżultat ta’ dan l-obbligu (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑10 ta’ Jannar 2006, IATA u ELFAA, C‑344/04, EU:C:2006:10, punt 90; tad‑19 ta’ Novembru 2009, Sturgeon et, C‑402/07 u C‑432/07, EU:C:2009:716, punt 68, kif ukoll tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Azurair et, C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 u C‑270/20, EU:C:2021:1038, punt 61).
50
Barra minn hekk, għandu jiġi eskluż l-argument imqajjem minn E, ibbażat fuq l-applikazzjoni b’analoġija tas-sentenza tal‑4 ta’ Lulju 2018, Wirth et (C‑532/17, EU:C:2018:527). E issostni, f’dan ir-rigward, li, bħal kerrej fil-każ ta’ kuntratt ta’ kiri ta’ ajruplan b’ekwipaġġ (“wet lease”), kumpannija charter, bħal dan it-trasportatur tal-ajru, ma għandu ebda setgħa ta’ deċiżjoni operattiva fir-rigward tal-punt jekk it-titjira hijiex ser tiġi operata, meta ser tiġi operata u b’liema passiġġieri.
51
F’dan ir-rigward, jeħtieġ sempliċement li jitfakkar li mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li trasportatur tal-ajru li kkostitwixxa offerta ta’ trasport bl-ajru li tikkorrispondi għal dik ta’ operatur tat-tour fil-kuntest tar-relazzjoni tiegħu ma’ passiġġier, anki jekk jistgħu jsiru xi bidliet fir-rigward ta’ din l-offerta, għandu jitqies li “għandu l-ħsieb li jwettaq titjira”, fis-sens tal-Artikolu 2(b) tar-Regolament Nru 261/2004, b’tali mod li jista’ jiġi kklassifikat bħala “trasportatur tal-ajru li jopera”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni (ara, f’dan is-sens, sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Azurair et, C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 u C‑270/20, EU:C:2021:1038, punti 59 u 62, kif ukoll id-digriet tal‑10 ta’ Marzu 2023, Eurowings (Titjira ineżistenti), C‑607/22, EU:C:2023:201, punt 21).
52
Barra minn hekk, l-argument ta’ E, effettivament, huwa indirizzat biex jiċħad il-kwalità ta’ “trasportatur ta’ l-ajru li jopera” fis-sens tal-Artikolu 2(b) tar-Regolament Nru 261/2004 lit-trasportatur tal-ajru li minnu jagħmel użu l-operatur tat-tour. Dan premess, l-Artikolu 2(d) ta’ dan ir-regolament jiddefinixxi lill-“operatur tat-tour” bħala organizzatur, fis-sens tal-punt 8 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2015/2302, “bl-eċċezzjoni ta’ trasportatur ta’ l-ajru”. Għalhekk, li jiġi segwit ir-raġunament ta’ E jkun iwassal għar-riżultat paradossali li titjira charter ma tiġix operata minn trasportatur tal-ajru li jopera peress li din il-kwalità għalhekk ma tiġix irrikonoxxuta la lill-kumpannija charter u lanqas lill-operatur tat-tour.
53
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jeħtieġ li r-risposta għad-domandi magħmula tkun li l-Artikolu 4(3) tar-Regolament Nru 261/2004, moqri flimkien mal-Artikolu 2(j) tiegħu, għandu jiġi interpretat fis-sens li passiġġier tal-ajru li kellu, fil-kuntest ta’ vjaġġ kollox kompriż, riżervazzjoni kkonfermata għal titjira, jista’ jitlob lit-trasportatur tal-ajru li jopera l-kumpens previst fl-Artikolu 7(1) ta’ dan ir-regolament fl-ipoteżi fejn l-operatur ta’ dan it-tour, mingħajr ma informa minn qabel lil dan it-trasportatur dwar dan, informa lil dan il-passiġġier li t-titjira inizjalment prevista ma kinitx ser tiġi operata minkejja li din it-titjira ġiet operata kif previst.
Fuq l‑ispejjeż
54
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qrati tar-rinviju, huma dawn il-qrati li jiddeċiedu fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tmien Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 4(3) tar-Regolament (KE) Nru 261/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Frar 2004 li jistabbilixxi regoli komuni dwar il-kumpens u l-assistenza għal passiġġieri fil-każ li ma jitħallewx jitilgħu u ta’ kanċellazzjoni jew dewmien twil ta’ titjiriet, u li jħassar ir-Regolament (KEE) Nru 295/91, moqri flimkien mal-Artikolu 2(j) tar-Regolament Nru 261/2004,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
passiġġier tal-ajru li kellu, fil-kuntest ta’ vjaġġ kollox kompriż, riżervazzjoni kkonfermata għal titjira, jista’ jitlob lit-trasportatur tal-ajru li jopera l-kumpens previst fl-Artikolu 7(1) ta’ dan ir-regolament fl-ipoteżi fejn l-operatur ta’ dan it-tour, mingħajr ma informa minn qabel lil dan it-trasportatur dwar dan, informa lil dan il-passiġġier li t-titjira inizjalment prevista ma kinitx ser tiġi operata minkejja li din it-titjira ġiet operata kif previst.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż.
(
i
)	L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.