61994CJ0243_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-243/94,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση τoυ Sozialgericht Stuttgart (Γερμανία) προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Alejandro Rincon Moreno
και
Bundesanstalt fuer Arbeit,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 74 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/001, σ. 73), όπως τροποποιήθηκε και ενημερώθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983 (ΕΕ L 230, σ. 6), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 3427/89 του Συμβουλίου, της 30ής Οκτωβρίου 1989 (ΕΕ L 331, σ. 1),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
συγκείμενο από τους K. N. Kακούρη (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, F. A. Schockweiler, P. J. G. Kapteyn, J. L. Murray και H. Ragnemalm, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. B. Elmer
γραμματέας: H. A. Ruehl, κύριος υπάλληλος διοικήσεως,
λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
* ο Α. R. Moreno, εκπροσωπούμενος από τον Angel Gonzalez Maeztu, προϊστάμενο τoυ τμήματος κοινωνικών υποθέσεων του Γενικού Προξενείου της Ισπανίας,
* η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπουμένη από τον Ernst Roeder, Ministerialrat στο ομοσπονδιακό Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, και τον Gereon Thiele, Assessor στο ίδιο υπουργείο,
* η Ισπανική Κυβέρνηση, εκπροσωπουμένη από τον Alberto Jose Navarro Gonzalez, γενικό διευθυντή της υπηρεσίας κοινοτικού νομικού και θεσμικού συντονισμού, και την Gloria Calvo Diaz, abogado del Estado στο ισπανικό Νομικό Συμβούλιο του Κράτους,
* η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένη από τη Μαρία Πατακιά, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, και τον Horstpeter Kreppel, δημόσιο υπάλληλο κράτους μέλους αποσπασμένο στην υπηρεσία αυτή,
έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις του A. R. Moreno, εκπροσωπουμένου από τον Angel Gonzalez Maeztu, της Γερμανικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπουμένης από τον Ernst Roeder, της Ισπανικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπουμένης από την Gloria Calvo Diaz, της Κυβερνήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπουμένης από την Philippa Watson, barrister, και της Επιτροπής, εκπροσωπουμένης από τη Μαρία Πατακιά και τον Horstpeter Kreppel, κατά τη συνεδρίαση της 5ης Οκτωβρίου 1995,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 7ης Δεκεμβρίου 1995,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με διάταξη της 29ης Αυγούστου 1994, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 8 Σεπτεμβρίου 1994, το Sozialgericht Stuttgart υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 74 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/001, σ. 73), όπως τροποποιήθηκε και ενημερώθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983 (ΕΕ L 230, σ. 6), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 3427/89 του Συμβουλίου, της 30ής Οκτωβρίου 1989 (ΕΕ L 331, σ. 1, στο εξής: κανονισμός 1408/71).
2 Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του A. R. Moreno και του Bundesanstalt fuer Arbeit, η οποία αφορά την άρνηση του Bundesanstalt να καταβάλει στον Moreno οικογενειακά επιδόματα για τους μήνες Ιανουάριο και Φεβρουάριο 1993.
3 Ο Moreno, Ισπανός υπήκοος, εργάστηκε από το 1966 έως τις 15 Δεκεμβρίου 1992 ως μισθωτός στη Γερμανία και ελάμβανε, βάσει της ιδιότητας αυτής, οικογενειακά επιδόματα από το Bundesanstalt fuer Arbeit για τους δύο γιούς του, οι οποίοι σπούδαζαν στην Ισπανία.
4 Στις 15 Δεκεμβρίου 1992 ο Moreno απολύθηκε. Λαμβανομένης υπόψη της διάρκειας της συμβάσεώς του, προϋπόθεση για την καταγγελία ήταν, κατά τη γερμανική νομοθεσία, η προειδοποίηση του μισθωτού. Εντούτοις, με τη συναίνεση του Moreno, δεν τηρήθηκε η εν λόγω προϋπόθεση προειδοποιήσεως και ο εργοδότης του του κατέβαλε αποζημίωση λόγω λύσεως της εργασιακής σχέσεως.
5 Ενόψει του γεγονότος αυτού το Bundesanstalt fuer Arbeit έλαβε, όσον αφορά τον Moreno, δύο αποφάσεις κατ' εφαρμογή του Arbeitsfoerderungsgesetz, της 25ης Ιουνίου 1969 (γερμανικού νόμου περί προωθήσεως της απασχολήσεως, ΒGBl. Ι, σ. 582), όπως είχε τροποποιηθεί (στο εξής: ΑFG).
6 Πρώτον, το Bundesanstalt fuer Arbeit αποφάσισε να αναστείλει τη χορήγηση επιδομάτων ανεργίας στον Moreno για το χρονικό διάστημα από τις 16 Δεκεμβρίου 1992 έως τις 21 Φεβρουαρίου 1993, σύμφωνα με το άρθρο 117, παράγραφοι 2 και 3, του ΑFG. Κατά τις διατάξεις αυτές, αναστέλλεται η χορήγηση των επιδομάτων ανεργίας στον άνεργο του οποίου η σύμβαση εργασίας έληξε χωρίς να τηρηθεί η προθεσμία προειδοποιήσεως και ο οποίος λαμβάνει αποζημίωση από τον εργοδότη του, η διάρκεια δε της αναστολής εξαρτάται από το ύψος της καταβληθείσας αποζημιώσεως.
7 Δεύτερον, το Bundesanstalt fuer Arbeit αποφάσισε να αποκλείσει προσωρινώς τον Moreno από το επίδομα ανεργίας για το χρονικό διάστημα από τις 16 Δεκεμβρίου 1992 έως τις 9 Μαρτίου 1993 κατ' εφαρμογήν των διατάξεων του άρθρου 119, σε συνδυασμό με το άρθρο 119a του ΑFG. Κατά τις διατάξεις αυτές, εάν ο άνεργος κατήγγειλε ο ίδιος τη σύμβαση εργασίας ή εάν με την αντίθετη προς τη σύμβαση εργασίας συμπεριφορά του έδωσε λαβή για την καταγγελία και προκάλεσε κατά τον τρόπο αυτό εκ προθέσεως ή εκ βαρείας αμελείας την ανεργία του, δεν λαμβάνει επίδομα ανεργίας επί ορισμένη περίοδο.
8 Εντούτοις, κατά την περίοδο αναστολής ή προσωρινού αποκλεισμού, ο άνεργος υπάγεται σε σύστημα ασφαλίσεως ασθενείας δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 19, παράγραφος 2, του Sozialgesetzbuch V (γερμανικού Κώδικα Κοινωνικής Ασφαλίσεως * Βιβλίο V) σε συνδυασμό με τα άρθρα 155 και 155a του ΑFG, καθώς και στο σύστημα ασφαλίσεως ατυχημάτων του άρθρου 165 του ΑFG.
9 Με απόφαση της 6ης Απριλίου 1993, το Bundesanstalt fuer Arbeit αρνήθηκε να καταβάλει στον Moreno οικογενειακά επιδόματα για τους μήνες Ιανουάριο και Φεβρουάριο 1993, με το αιτιολογικό ότι το άρθρο 74 του κανονισμού 1408/71 θέτει ως προϋπόθεση για τη χορήγηση οικογενειακών επιδομάτων ότι ο ενδιαφερόμενος λαμβάνει πράγματι επιδόματα ανεργίας. Καθόσον τα επιδόματα αυτά δεν καταβλήθηκαν στον Moreno κατά την επίδικη περίοδο, λόγω των μέτρων που έλαβε συναφώς το Bundesanstalt fuer Arbeit, δεν μπορούν να του χορηγηθούν ούτε οικογενειακά επιδόματα.
10 Μετά την απόρριψη της διοικητικής προσφυγής του ο Moreno άσκησε ενώπιον του Sozialgericht Stuttgart προσφυγή, με την οποία υποστήριξε κατ' ουσίαν ότι, τόσο κατά την περίοδο αναστολής όσο και κατά την περίοδο προσωρινού αποκλεισμού, το δικαίωμά του επί των οικογενειακών επιδομάτων εξακολουθεί να υφίσταται, διότι οι περίοδοι αυτές αφαιρούνται από το συνολική διάρκεια της περιόδου κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος δικαιούται επιδομάτων ανεργίας, οπότε πρέπει να θεωρηθεί ότι λαμβάνει παροχές ανεργίας υπό την έννοια του άρθρου 74 του κανονισμού 1408/71. Ισχυρίστηκε δε ότι η ορθότητα της απόψεώς του αποδεικνύεται περαιτέρω από το ότι κατά την περίοδο προσωρινού αποκλεισμού εξακολουθεί να υπάγεται, δυνάμει των προπαρατεθεισών διατάξεων του Κώδικα Κοινωνικής Ασφαλίσεως και του ΑFG, σε σύστημα υποχρεωτικής ασφαλίσεως ασθενείας.
11 Κρίνοντας ότι η επίλυση της διαφοράς εξαρτάται από την ερμηνεία του άρθρου 74 του κανονισμού 1408/71, το Sozialgericht Stuttgart αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
"'Εχει το άρθρο 74 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 την έννοια ότι πρέπει να θεωρούνται ως 'άνεργοι που λαμβάνουν παροχές ανεργίας δυνάμει της νομοθεσίας κράτους μέλους' και οι άνεργοι που έχουν εγγραφεί στους καταλόγους των υπηρεσιών απασχολήσεως και των οποίων το δικαίωμα για παροχές ανεργίας αδρανεί επειδή ελήφθη υπόψη η αποζημίωση που τους κατέβαλε ο εργοδότης τους λόγω λύσεως της εργασιακής τους σχέσεως κατά το άρθρο 117 του γερμανικού νόμου για την προώθηση της απασχολήσεως (AFG) ή επειδή άρχισε να τρέχει περίοδος προσωρινού αποκλεισμού κατά το άρθρο 119 του AFG;"
12 Κατά το άρθρο 74 του κανονισμού 1408/71, "o άνεργος μισθωτός (...) που λαμβάνει παροχές ανεργίας δυνάμει της νομοθεσίας κράτους μέλους δικαιούται, για τα μέλη της οικογένειάς του που κατοικούν στο έδαφος άλλου κράτους μέλους, τις οικογενειακές παροχές που προβλέπονται από τη νομοθεσία του πρώτου κράτους, σαν να κατοικούσαν τα μέλη αυτά στο έδαφος του κράτους αυτού (...)".
13 Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι, για να έχει δικαίωμα επί των οικογενειακών επιδομάτων για τα μέλη της οικογενείας του που κατοικούν σε άλλο κράτος μέλος, ο άνεργος πρέπει να λαμβάνει παροχές ανεργίας δυνάμει της νομοθεσίας κράτους μέλους, δηλαδή, στην υπό κρίση υπόθεση, δυνάμει της γερμανικής νομοθεσίας.
14 Εν προκειμένω τίθεται το ερώτημα αν πρέπει να θεωρηθεί ότι ο ενδιαφερόμενος έλαβε τις παροχές ανεργίας υπό την έννοια της διατάξεως αυτής, καίτοι κατά την επίδικη περίοδο το Bundesanstalt fuer Arbeit δεν του κατέβαλε καμία παροχή ανεργίας σε χρήμα, λόγω των μέτρων αναστολής και αποκλεισμού που εφαρμόστηκαν σε βάρος του.
Επί της αναστολής
15 'Οσον αφορά την περίοδο αναστολής, πρέπει να τονιστεί ότι, καίτοι ο ενδιαφερόμενος δεν έλαβε καμία παροχή ανεργίας σε χρήμα από τον αρμόδιο φορέα, έλαβε από τον εργοδότη του αποζημίωση κατά την καταγγελία της συμβάσεως εργασίας του. Ανακύπτει επομένως το ζήτημα αν η αποζημίωση αυτή πρέπει να θεωρηθεί ως παροχή ανεργίας υπό την έννοια του άρθρου 74 του κανονισμού 1408/71.
16 Το Δικαστήριο έχει κατ' επανάληψη διευκρινίσει ότι μια παροχή μπορεί να θεωρείται ως παροχή κοινωνικής ασφαλίσεως εφόσον χορηγείται, χωρίς οποιαδήποτε ατομική και εισάγουσα διακρίσεις στάθμιση των ατομικών αναγκών, στους δικαιούχους βάσει μιας από τον νόμο καθοριζομένης καταστάσεως και εφόσον έχει σχέση με κάποιον από τους κινδύνους που ρητώς απαριθμούνται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 2ας Αυγούστου 1993, C-66/92, Acciardi, Συλλογή 1993, σ. Ι-4567, σκέψη 14, της 10ης Μαρτίου 1993, C-111/91, Επιτροπή κατά Λουξεμβούργου, Συλλογή 1993, σ. Ι-817, σκέψη 29, της 16ης Ιουλίου 1992, C-78/91, Hughes, Συλλογή 1992, σ. Ι-4839, σκέψη 15, και της 24ης Φεβρουαρίου 1987, 379/85, 380/85, 381/85 και 93/86, Giletti κ.λπ., Συλλογή 1987, σ. 955, σκέψη 11).
17 Συναφώς, από τον φάκελο της δικογραφίας προκύπτει ότι, στη γερμανική έννομη τάξη, ο εργαζόμενος ο οποίος χάνει τη θέση του δικαιούται, κατά κανόνα, επιδόματος ανεργίας. Εντούτοις, κατά το άρθρο 117 του ΑFG, το δικαίωμα αυτό αδρανεί, εφόσον ο εργοδότης κατήγγειλε τη σύμβαση εργασίας χωρίς να τηρήσει την προθεσμία προειδοποιήσεως και ο άνεργος έλαβε συνακολούθως αποζημίωση ή πρέπει να ασκήσει το δικαίωμα αποζημιώσεως.
18 Πρέπει στη συνέχεια να τονιστεί, αφενός, ότι το ποσό της αποζημιώσεως αυτής λαμβάνεται υπόψη, κατά το άρθρο 117 του ΑFG, για να προσδιοριστεί η περίοδος αναστολής και, αφετέρου, ότι η ίδια η έννοια της αναστολής χορηγήσεως των παροχών σημαίνει ότι το δικαίωμα επί των παροχών αυτών εξακολουθεί να υφίσταται, αλλά ότι η καταβολή τους από τον αρμόδιο φορέα θα αρχίσει εκ νέου μετά τη λήξη της περιόδου αναστολής.
19 Τέλος, όπως ανάφερε η Γερμανική Κυβέρνηση, η αποζημίωση του άρθρου 117 του ΑFG αντικαθιστά εν μέρει το επίδομα ανεργίας επί του οποίου έχει κατ' αρχήν δικαίωμα ο άνεργος. Κατά συνέπεια, η αποζημίωση αυτή έχει άμεση σχέση με τον κίνδυνο ανεργίας του άρθρου 4, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 και, επομένως, μπορεί να εξομοιωθεί προς παροχή ανεργίας υπό την έννοια του άρθρου 74 του κανονισμού 1408/71.
20 Επομένως, η αποζημίωση λόγω απολύσεως, όπως είναι η αποζημίωση του άρθρου 117 του ΑFG, πρέπει να θεωρηθεί ως παροχή ανεργίας υπό την έννοια του άρθρου 74 του κανονισμού 1408/71.
Επί του προσωρινού αποκλεισμού
21 Όσον αφορά το μέτρο προσωρινού αποκλεισμού σε βάρος του Moreno, πρέπει να εξεταστεί αν κωλύει τη χορήγηση στον Moreno οποιασδήποτε παροχής ανεργίας.
22 Επιβάλλεται η παρατήρηση ότι στο άρθρο 74 του κανονισμού 1408/71 γίνεται χρήση του όρου "παροχές ανεργίας" χωρίς διάκριση μεταξύ των παροχών σε χρήμα και των άλλων παροχών και χωρίς να τίθεται ως προϋπόθεση εφαρμογής του η καταβολή στον ενδιαφερόμενο όλων των παροχών που προβλέπει η νομοθεσία του αρμοδίου κράτους για την περίοδο ανεργίας. Επομένως, η διάταξη αυτή δεν θέτει καμία προϋπόθεση όσον αφορά τη φύση των παροχών ανεργίας.
23 Κατά συνέπεια, καθόσον, κατ' εφαρμογή της νομοθεσίας του αρμοδίου κράτους, ο άνεργος που αποκλείεται από το δικαίωμα επί των παροχών ανεργίας σε χρήμα εξακολουθεί να έχει ασφαλιστική κάλυψη κατά των κινδύνων ασθενείας ή ατυχήματος, η φράση "παροχές ανεργίας δυνάμει της νομοθεσίας κράτους μέλους" που χρησιμοποιείται στο άρθρο 74 του κανονισμού 1408/71 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι καλύπτει και αυτό το είδος παροχών.
24 Επομένως, ο άνεργος ο οποίος εξακολουθεί, κατά την περίοδο προσωρινού αποκλεισμού, να έχει ασφαλιστική κάλυψη, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, για τις περιπτώσεις ασθενείας και ατυχήματος πρέπει να θεωρηθεί ότι λαμβάνει παροχές ανεργίας υπό την έννοια του άρθρου 74 του κανονισμού 1408/71.
25 Κατόπιν όλων των προηγουμένων σκέψεων, στο ερώτημα που υπέβαλε το εθνικό δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 74 του κανονισμού 1408/71 έχει την έννοια ότι η φράση "άνεργος μισθωτός (...) ο οποίος λαμβάνει παροχές ανεργίας δυνάμει της νομοθεσίας κράτους μέλους" καλύπτει και τους ανέργους οι οποίοι έχουν εγγραφεί στους καταλόγους της αρμόδιας εθνικής αρχής και των οποίων το δικαίωμα επί των επιδομάτων ανεργίας αδρανεί, επειδή ελήφθη υπόψη η αποζημίωση που τους κατέβαλε ο εργοδότης τους λόγω της καταγγελίας της συμβάσεως εργασίας τους χωρίς τήρηση της προθεσμίας προειδοποιήσεως ή επειδή άρχισε να τρέχει προσωρινή περίοδος αποκλεισμού από το δικαίωμα επί των παροχών ανεργίας σε χρήμα, εφόσον, κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, έχουν ασφαλιστική κάλυψη κατά ασθενείας και ατυχημάτων δυνάμει της νομοθεσίας του αρμοδίου κράτους.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
26 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Γερμανική Κυβέρνηση, η Ισπανική Κυβέρνηση και η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου καθώς και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με διάταξη της 29ης Αυγούστου 1994 το Sozialgericht Stuttgart, αποφαίνεται:
Το άρθρο 74 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως τροποποιήθηκε και ενημερώθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 3427/89 του Συμβουλίου, της 30ής Οκτωβρίου 1989, έχει την έννοια ότι η φράση "άνεργος μισθωτός (...) ο οποίος λαμβάνει παροχές ανεργίας δυνάμει της νομοθεσίας κράτους μέλους" καλύπτει και τους ανέργους οι οποίοι έχουν εγγραφεί στους καταλόγους της αρμόδιας εθνικής αρχής και των οποίων το δικαίωμα επί των επιδομάτων ανεργίας αδρανεί, επειδή ελήφθη υπόψη η αποζημίωση που τους κατέβαλε ο εργοδότης τους λόγω της καταγγελίας της συμβάσεως εργασίας τους χωρίς τήρηση της προθεσμίας προειδοποιήσεως ή επειδή άρχισε να τρέχει προσωρινή περίοδος αποκλεισμού από το δικαίωμα επί των παροχών ανεργίας σε χρήμα, εφόσον, κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, έχουν ασφαλιστική κάλυψη κατά ασθενείας και ατυχημάτων δυνάμει της νομοθεσίας του αρμοδίου κράτους.