62017CJ0556_RES
Sprawa C‑556/17
Alekszij Torubarov
przeciwko
Bevándorlási és Menekültügyi Hivatal
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Pécsi Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság)
Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 29 lipca 2019 r.
Odesłanie prejudycjalne – Wspólna polityka w dziedzinie azylu i ochrony uzupełniającej – Wspólne procedury udzielania ochrony międzynarodowej – Dyrektywa 2013/32/UE – Artykuł 46 ust. 3 – Pełne rozpatrzenie ex nunc – Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Prawo do skutecznego środka prawnego – Zakres uprawnień sądu pierwszej instancji – Brak uprawnień o charakterze reformatoryjnym – Odmowa podporządkowania się orzeczeniu sądu przez właściwy organ administracyjny lub właściwy organ quasi-sądowy
Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Procedury udzielania i cofania ochrony międzynarodowej – Dyrektywa 2013/32 – Zakres stosowania ratione temporis – Wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej złożony przed dniem 20 lipca 2015 r. – Stosowanie przez sąd krajowy przepisów prawa krajowego transponujących dyrektywę w zawisłym postępowaniu dotyczącym tego wniosku – Dopuszczalność
(dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32, art. 52 akapit pierwszy)
(zob. pkt 39–46)
Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Status uchodźcy lub status ochrony uzupełniającej – Dyrektywa 2011/95 – Procedury udzielania i cofania ochrony międzynarodowej – Dyrektywa 2013/32 – Skarga na decyzję dotyczącą wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Prawo do skutecznego środka prawnego – Obowiązek zbadania okoliczności faktycznych i prawnych – Zakres
(dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady: 2011/95; 2013/32, art. 46 ust. 1, 3)
(zob. pkt 51–53)
Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Procedury udzielania i cofania ochrony międzynarodowej – Dyrektywa 2013/32 – Skarga na decyzję dotyczącą wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Prawo do skutecznego środka prawnego – Stwierdzenie nieważności pierwotnej decyzji – Odmowa podporządkowania się przez właściwy organ krajowy orzeczeniu sądu, przed którym toczy się spór – Obowiązek zmiany decyzji odmownej przez ten sąd – Odstąpienie od stosowania przepisów prawa krajowego zakazujących dokonywania takich zmian
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47; dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady: 2011/95, art. 13, 14, 18, 19; 2013/32 art. 46 ust. 3)
(zob. pkt 54–59, 64–66, 69, 72–78; sentencja)
Streszczenie
W wyroku z dnia 29 lipca 2019 r., Torubarov (C‑556/17), Trybunał, orzekający w składzie wielkiej izby, dokonał interpretacji przepisu dyrektywy 2013/32 (
1
) określającego zakres prawa do skutecznego środka prawnego, który powinien przysługiwać osobom ubiegającym się o udzielenie ochrony międzynarodowej (statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej), w szczególności od decyzji oddalających ich wnioski (
2
). Trybunał stanął na stanowisku, że w sytuacji gdy po pełnym rozpatrzeniu ex nunc wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych przedstawionych przez osobę ubiegającą się o udzielenie ochrony międzynarodowej sąd stwierdził, iż na podstawie kryteriów przewidzianych w dyrektywie 2011/95/UE (
3
) wspomniany wnioskodawca powinien uzyskać taką ochronę z powodu, na który powołał się w uzasadnieniu swojego wniosku, lecz następnie organ administracyjny lub organ quasi-sądowy wydał decyzję o przeciwnej treści, bez wskazania, że ujawniły się nowe okoliczności wymagające przeprowadzenia nowej oceny potrzeby zapewnienia wnioskodawcy ochrony międzynarodowej, sąd ten powinien zmienić decyzję niezgodną z jego wcześniejszym wyrokiem i zastąpić ją własnym rozstrzygnięciem w sprawie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, w razie potrzeby odstępując od stosowania przepisów krajowych, które zakazują mu takiego działania.
W niniejszym wypadku sąd odsyłający już po raz trzeci w tej samej sprawie zajmuje się złożonym przez obywatela rosyjskiego, wobec którego w państwie pochodzenia toczy się postępowanie karne, wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej na Węgrzech wskutek jego obaw przed prześladowaniem w Rosji z powodu przekonań politycznych lub przed doznaniem tam poważnej krzywdy. Węgierski organ odpowiedzialny za rozpatrzenie tego wniosku już trzy razy go oddalił, mimo że sąd odsyłający dwukrotnie stwierdził nieważność jego decyzji oddalających oraz, w ramach drugiej skargi zainteresowanego, po przeprowadzeniu oceny wszystkich informacji zawartych w aktach sprawy, uznał wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej za zasadny. W tych okolicznościach w trzeciej skardze zainteresowany zwrócił się do sądu odsyłającego o wydanie decyzji w przedmiocie przysługującej mu ochrony międzynarodowej w miejsce spornych decyzji. Jednakże na mocy ustawy z 2015 r. o zarządzaniu masową imigracją sądom odebrano kompetencję do zmieniania decyzji administracyjnych dotyczących udzielania ochrony międzynarodowej.
Opierając się na wyroku Alheto (
4
), Trybunał przypomniał najpierw, że dyrektywa 2013/32 nie ma na celu ujednolicenia norm proceduralnych, które mają być stosowane w państwach członkowskich w kontekście wydawania nowej decyzji dotyczącej wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej po stwierdzeniu nieważności pierwotnej decyzji oddalającej taki wniosek. Jednakże z celu, jaki realizuje te dyrektywa, którym jest zapewnienie niezwłocznego rozpatrywania tego rodzaju wniosków, z obowiązku zagwarantowania skuteczności wyżej wymienionego przepisu tej dyrektywy, oraz z wynikającej z art. 47 karty konieczności zagwarantowania skutecznego środka prawnego, wynika, że państwa członkowskie powinny ukształtować swoje prawo krajowe w taki sposób, by w następstwie stwierdzenia nieważności takiej pierwotnej decyzji i zwrotu sprawy organowi quasi-sądowemu lub administracyjnemu odpowiedzialnemu za rozpatrzenie tego wniosku nowa decyzja została wydana szybko i była zgodna z oceną zawartą w wyroku stwierdzającym nieważność.
Trybunał podkreślił w szczególności, że poprzez wprowadzenie przepisu, iż sąd właściwy do orzekania w przedmiocie skargi na decyzję oddalającą wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jest w danym wypadku zobowiązany do zbadania „potrzeby zapewnienia [wnioskodawcy] ochrony międzynarodowej”, prawodawca Unii zmierzał do przyznania temu sądowi, jeżeli ów uzna, że dysponuje wszystkimi informacjami na temat okoliczności faktycznych i prawnych, które są niezbędne w tym zakresie, uprawnienia do wiążącego rozstrzygnięcia, w ramach pełnego rozpatrzenia ex nunc, czyli kompletnej i zaktualizowanej oceny tych okoliczności, czy wspomniany wnioskodawca spełnia przewidziane w dyrektywie 2011/95 przesłanki uzyskania ochrony międzynarodowej. W takim wypadku, jeżeli sąd uzyska przekonanie, że wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej należy uwzględnić, i stwierdzi nieważność decyzji właściwego organu oddalającej ten wniosek, a następnie postanawia zwrócić sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia, to ów organ, z wyjątkiem zaistnienia okoliczności faktycznych lub prawnych, które obiektywnie wymagają przeprowadzenia nowej zaktualizowanej oceny, nie dysponuje już uprawnieniami dyskrecjonalnymi w zakresie decyzji o przyznaniu żądanej ochrony lub odmowie jej przyznania w oparciu o te same powody, które zostały przedstawione temu sądowi.
Z tego względu ustawodawstwo krajowego, które prowadzi do sytuacji, w której sąd krajowy nie ma środków pozwalających mu na wyegzekwowanie jego wyroku, może w rzeczywistości pozbawić osobę ubiegającą się o udzielenie ochrony międzynarodowej skutecznego środka prawnego, co powoduje, że ostateczne i wiążące orzeczenie sądu może pozostać bezskuteczne.
(
1
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz.U. 2013, L 180, s. 60).
(
2
)	Artykuł 46 ust. 3.
(
3
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (Dz.U. 2011, L 337, s. 9).
(
4
)	Wyrok z dnia 25 lipca 2018 r., Alheto (C‑585/16, EU:C:2018:584).