62022CJ0436_RES
Zaak C‑436/22
Asociación para la Conservación y Estudio del Lobo Ibérico (ASCEL)
tegen
Administración de la Comunidad de Castilla y León
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Tribunal Superior de Justicia de Castilla y León)
Arrest van het Hof (Eerste kamer) van 29 juli 2024
„Prejudiciële verwijzing – Instandhouding van de natuurlijke habitats en van de wilde flora en fauna – Richtlijn 92/43/EEG – Artikelen 2, 4, 11, 12, 14, 16 en 17 – Systeem van strikte bescherming van diersoorten – Canis lupus (wolf) – Jachtactiviteiten – Beoordeling van de staat van instandhouding van de populaties van de betrokken soort – ‚Ongunstige-ontoereikende’ staat van instandhouding van deze soort – Activiteiten die onverenigbaar zijn met het behouden of herstellen van de soort in een gunstige staat van instandhouding – Inaanmerkingneming van alle meest recente wetenschappelijke gegevens”
Milieu – Instandhouding van de natuurlijke habitats en van de wilde flora en fauna – Richtlijn 92/43 – Diersoorten van communautair belang: – Opneming – Gevolg – Vermoeden van de gunstige staat van instandhouding van een soort – Geen – Vaststelling van de staat van instandhouding – Criteria
[Richtlijn 92/43 van de Raad, zoals gewijzigd bij richtlijn 2013/17, art. 1, i), art. 2, leden 1 en 2, art. 11, art. 12 en art. 14, lid 1, en bijlage V]
(zie punten 50, 51, 60, 61)
Milieu – Instandhouding van de natuurlijke habitats en van de wilde flora en fauna – Richtlijn 92/43 – Diersoorten van communautair belang: – Beheersmaatregelen – Beoordelingsbevoegdheid van de lidstaten – Grenzen – Beperking van de exploitatie van een soort voor de jacht – Toelaatbaarheid – Voorwaarde – Noodzaak van een maatregel voor het behouden of herstellen van de soort in een gunstige staat van instandhouding
(Richtlijn 92/43 van de Raad, zoals gewijzigd bij richtlijn 2013/17, vijftiende overweging en art. 2, leden 2, 11 en 14, en bijlage V)
(zie punten 52‑58, 69, 70)
Milieu – Instandhouding van de natuurlijke habitats en van de wilde flora en fauna – Richtlijn 92/43 – Verplichting tot toezicht op de staat van instandhouding – Omvang – Mogelijkheid om de exploitatie van een soort voor de jacht of de jacht op die soort toe te staan indien er geen doeltreffend toezicht is – Uitgesloten
[Richtlijn 92/43 van de Raad, zoals gewijzigd bij richtlijn 2013/17, art. 1, 2, 11, 14 en 17 en bijlagen II, IV, a), en V]
(zie punten 59, 62‑66)
Milieu – Instandhouding van de natuurlijke habitats en van de wilde flora en fauna – Richtlijn 92/43 – Diersoorten van communautair belang: – Ongunstig karakter van de staat van instandhouding van een soort – Gevolgen – Eerbiediging van het voorzorgsbeginsel – Verplichting voor de lidstaten om de jacht niet toe te staan – Voorwaarde – Onzekerheid over de risico’s voor het behouden van de soort in een gunstige staat van instandhouding – Beoordelingscriteria
[Art. 191, lid 2, 192 en 193 VWEU; richtlijn 92/43 van de Raad, zoals gewijzigd bij richtlijn 2013/17, art. 1, 2, 11, 14 en 17 en bijlagen II, IV, a), en V]
(zie punten 71‑74, 76‑78 en dictum)
Milieu – Instandhouding van de natuurlijke habitats en van de wilde flora en fauna – Richtlijn 92/43 – Bescherming van de soorten – Afwijkingen – Voorwaarden voor de vaststelling van afwijkende maatregelen – Behoud van de populaties van de betrokken soort in een gunstige staat van instandhouding – Voorwaarden waaronder bij wijze van uitzondering afwijkingen kunnen worden toegestaan
(Richtlijn 92/43 van de Raad, zoals gewijzigd bij richtlijn 2013/17, art. 12 en 16)
(zie punt 77)
Samenvatting
Naar aanleiding van een prejudiciële vraag van de Tribunal Superior de Justicia de Castilla y León (hoogste rechterlijke instantie van de autonome regio Castilië en Leon, Spanje), spreekt het Hof zich uit over de vraag of vergunningen kunnen worden verleend om te jagen op de soort canis lupus, gewoonlijk „wolf” genaamd, wanneer de staat van instandhouding van deze soort „ongunstig-ontoereikend” is in de zin van de habitatrichtlijn (
1
).
In 2019 vermeldde het verslag dat het Koninkrijk Spanje overeenkomstig artikel 17 van de habitatrichtlijn aan de Commissie heeft gezonden en dat zag op de periode 2013‑2018, dat de wolf zich in een „‚ongunstige-ontoereikende” staat van instandhouding bevond in de alpiene regio, de Atlantische regio en de mediterrane regio. De eerste twee van deze regio’s omvatten het grondgebied van Castilië en Leon.
Niettemin werd de wolf op grond van de nationale wetgeving aangewezen als „soort waarop mag worden gejaagd” ten noorden van de rivier de Duero. Specifiek heeft het directoraat-generaal voor natuurlijk erfgoed en bosbeleid van Castilië en Leon bij besluit van 9 oktober 2019 het lokale plan van aanpak voor wolven in de jachtgebieden ten noorden van de rivier de Duero in Castilië en Leon voor de periode 2019‑2022 goedgekeurd.
De verwijzende rechter, bij wie beroep tegen dit besluit is ingesteld, wenst van het Hof te vernemen of de habitatrichtlijn, en meer in het bijzonder artikel 14 (
2
) ervan, zich verzet tegen een nationale regeling op grond waarvan de wolf wordt aangewezen als soort waarvan de specimens mogen worden bejaagd op een deel van het grondgebied van deze lidstaat waar de wolf niet onder de strikte bescherming van artikel 12, lid 1, van deze richtlijn valt, hoewel zijn staat van instandhouding op het gehele grondgebied van die lidstaat als ongunstig is beschouwd.
Beoordeling door het Hof
In de eerste plaats herinnert het Hof eraan dat de wolf krachtens artikel 12 van de habitatrichtlijn, gelezen in samenhang met bijlage IV, onder a), bij deze richtlijn, behoort tot de soorten „van communautair belang” waarvan de „strikte bescherming” in de zin van dat artikel moet worden gewaarborgd. Dit strikte beschermingsregime geldt met name voor de Spaanse wolvenpopulaties ten zuiden van de rivier de Duero, die uitdrukkelijk in bijlage II bij de habitatrichtlijn zijn opgenomen als „soort van communautair belang voor de instandhouding waarvan aanwijzing van speciale beschermingszones vereist is”. De Spaanse wolvenpopulaties ten noorden van deze rivier zijn opgenomen in bijlage V bij deze richtlijn, als diersoort van communautair belang waarvoor het onttrekken aan de natuur en de exploitatie aan beheersmaatregelen kunnen worden onderworpen, en vallen derhalve onder artikel 14 van die richtlijn.
De omstandigheid dat een dier- of plantensoort van communautair belang in bijlage V bij de habitatrichtlijn is opgenomen, impliceert niet dat de staat van instandhouding ervan in beginsel als gunstig moet worden beschouwd. Afgezien van de omstandigheid dat het de lidstaten zijn die de Commissie in kennis stellen van de status van deze soorten op hun grondgebied, impliceert de opname in die bijlage namelijk enkel dat, in het licht van de bij artikel 11 van deze richtlijn neergelegde toezichtverplichting en teneinde het doel ervan te waarborgen, die soorten aan beheersmaatregelen „kunnen” worden onderworpen, anders dan de in bijlage IV, onder a), bij die richtlijn genoemde soorten, waarvoor hoe dan ook het systeem van strikte bescherming geldt.
Wat in de tweede plaats de beheersmaatregelen betreft die voor de in bijlage V genoemde soorten gelden, kan de jacht worden beperkt of verboden indien dit noodzakelijk is om de betrokken soorten in een gunstige staat van instandhouding te behouden of te herstellen.
Ten eerste kunnen deze maatregelen namelijk betrekking hebben op de toegang tot bepaalde terreinen, op een verbod op het onttrekken van specimens aan de natuur en het exploiteren van bepaalde populaties of op de instelling van quotastelsels. Hoewel er ook sprake kan zijn van jachtregels, zijn die maatregelen dus van dien aard dat zij de onttrekking aan de natuur van de betrokken soorten beperken en niet uitbreiden.
Ten tweede wordt de beoordelingsmarge van de lidstaten om te bepalen of dergelijke maatregelen noodzakelijk zijn, beperkt door de verplichting om erop toe te zien dat het onttrekken van specimens van een soort aan de natuur en de exploitatie van deze specimens verenigbaar is met het behoud van deze soort in een gunstige staat van instandhouding.
Wanneer een diersoort zich in een ongunstige staat van instandhouding bevindt, moeten de bevoegde autoriteiten maatregelen in de zin van artikel 14 van de habitatrichtlijn treffen om de staat van instandhouding van de soort zodanig te verbeteren dat de betrokken populatie in de toekomst een gunstige staat van instandhouding bereikt.
Op dat artikel gebaseerde maatregelen zijn hoe dan ook slechts toegestaan indien zij bijdragen tot de instandhouding of het herstel van de betrokken soorten in een gunstige staat van instandhouding. Indien de analysen die binnen de betrokken lidstaat met betrekking tot de in bijlage V bij de habitatrichtlijn genoemde soorten worden verricht, resultaten opleveren die aantonen dat een optreden op nationaal niveau noodzakelijk is, kan deze lidstaat de in dat artikel bedoelde activiteiten beperken maar niet uitbreiden, teneinde ervoor te zorgen dat het onttrekken aan de natuur van specimens van deze soorten verenigbaar is met de doelstellingen van deze richtlijn. De beperking of het verbod op de jacht kan dan als een noodzakelijke maatregel worden beschouwd. Een dergelijke maatregel is in het bijzonder noodzakelijk wanneer de staat van instandhouding van een soort vooral door het verlies van specimens ongunstig is. Ook al zijn deze verliezen hoofdzakelijk te wijten aan andere redenen, dan nog kan het noodzakelijk zijn om jachtactiviteiten die tot extra verliezen zouden leiden, te verbieden.
Krachtens het in artikel 191, lid 2, VWEU verankerde voorzorgsbeginsel moet de betrokken lidstaat zich er immers van onthouden dergelijke activiteiten toe te staan indien het onderzoek van de beste beschikbare wetenschappelijke gegevens onzekerheid laat bestaan over de vraag of de exploitatie van een soort van communautair belang verenigbaar is met de handhaving van deze soort in een gunstige staat van instandhouding.
In de derde plaats wijst het Hof erop dat de lidstaten krachtens artikel 11 van de habitatrichtlijn verplicht zijn toe te zien op de staat van instandhouding van de in artikel 2 van deze richtlijn bedoelde soorten en natuurlijke habitats, waarbij zij bijzondere aandacht moeten schenken aan de prioritaire typen natuurlijke habitats en de prioritaire soorten. Dit toezicht is essentieel om de naleving van de voorwaarden van artikel 14 van die richtlijn te verzekeren en om te bepalen of maatregelen moeten worden genomen om ervoor te zorgen dat de exploitatie van deze soort verenigbaar is met het behoud van een gunstige staat van instandhouding. Het gaat om een van de maatregelen die op zich noodzakelijk zijn om de instandhouding van deze soort te verzekeren. Bijgevolg kan een soort niet worden geëxploiteerd en kan er niet op worden gejaagd indien een doeltreffend toezicht op de staat van instandhouding ervan niet is gewaarborgd.
Bij de beoordeling van de staat van instandhouding van een soort en van de vraag of het wenselijk is om maatregelen op grond van artikel 14 van de habitatrichtlijn te treffen, moet er niet alleen rekening worden gehouden met het krachtens artikel 17 van deze richtlijn opgestelde verslag, maar ook met de meest recente wetenschappelijke gegevens die dankzij dat toezicht zijn verkregen. Deze beoordeling moet niet alleen op lokaal niveau worden uitgevoerd, maar ook op het niveau van de biogeografische regio en zelfs op grensoverschrijdend niveau. Bovendien moet bijzondere aandacht worden besteed aan het toezicht wanneer deze soort in bepaalde gebieden behoort tot de diersoorten van communautair belang voor de instandhouding waarvan aanwijzing van speciale beschermingszones vereist is (
3
) of die strikt moeten worden beschermd (
4
), en in aangrenzende gebieden tot de soorten van communautair belang waarvoor het onttrekken aan de natuur en de exploitatie aan beheersmaatregelen kunnen worden onderworpen (
5
).
Gelet op een en ander komt het Hof tot de slotsom dat artikel 14 van de habitatrichtlijn zich verzet tegen een regeling van een lidstaat die de jacht op wolven toestaat op een deel van het grondgebied van die lidstaat waar de wolf niet onder de strikte bescherming valt, hoewel de staat van instandhouding van deze soort in die lidstaat als „ongunstig-ontoereikend” wordt aangemerkt. In dit verband moet rekening worden gehouden met het verslag dat overeenkomstig artikel 17 van deze richtlijn om de zes jaar wordt opgesteld, met alle meest recente wetenschappelijke gegevens, met inbegrip van die welke dankzij het in artikel 11 van die richtlijn bedoelde toezicht zijn verkregen, en met het in artikel 191, lid 2, VWEU neergelegde voorzorgsbeginsel.
(
1
)	Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna (PB 1992, L 206, blz. 7), zoals gewijzigd bij richtlijn 2013/17/EU van de Raad van 13 mei 2013 (PB 2013, L 158, blz. 193) (hierna: „habitatrichtlijn”).
(
2
)	Zie artikel 14, lid 1, van de habitatrichtlijn: „Indien de lidstaten zulks op grond van het in artikel 11 genoemde toezicht nodig achten, treffen zij de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat het aan de natuur onttrekken en de exploitatie van specimens van de in bijlage V genoemde wilde dier- en plantensoorten verenigbaar zijn met het behoud van die soorten in een gunstige staat van instandhouding.”
(
3
)	Zie bijlage II bij de habitatrichtlijn.
(
4
)	Zie bijlage IV, onder a), bij de habitatrichtlijn.
(
5
)	Zie bijlage V bij de habitatrichtlijn.