62016TJ0770
SENTENZA TAL-QORTI ĠENERALI (Is-Sitt Awla Estiża)
31 ta’ Mejju 2018 (
*1
)
“Dritt istituzzjonali – Il-Parlament Ewropew – Regoli ta’ Proċedura tal-Parlament – Aġir li jippreġudika d-dinjità tal-Parlament u l-iżvolġiment tajjeb tal-ħidma parlamentari – Sanzjonijiet dixxiplinari tat-telf tad-dritt għall-allowance ta’ residenza u tas-sospensjoni temporanja tal-parteċipazzjoni fl-attivitajiet kollha tal-Parlament – Libertà tal-espressjoni – Obbligu ta’ motivazzjoni – Żball ta’ liġi”
Fil-Kawża T‑770/16,
Janusz Korwin-Mikke, residenti f’Józefów (il-Polonja), irrappreżentat minn M. Cherchi u A. Daoût, Avukati,
rikorrent,
vs
Il-Parlament Ewropew, irrappreżentat minn S. Alonso de León u S. Seyr, bħala aġenti,
konvenut,
li għandu bħala għan, minn naħa, talba bbażata fuq l-Artikolu 263 TFUE u li hija intiża għall-annullament tad-deċiżjoni tal-President tal-Parlament tal‑5 ta’ Lulju 2016 u tad-deċiżjoni tal-Bureau tal-Parlament tal‑1 ta’ Awwissu 2016, li jimponu fuq ir-rikorrent is-sanzjoni tat-telf tad-dritt għall-allowance ta’ residenza għal perijodu ta’ għaxart ijiem u tas-sospensjoni temporanja tal-parteċipazzjoni tiegħu fl-attivitajiet kollha tal-Parlament għal perijodu ta’ ħamest ijiem konsekuttivi u, min-naħa l-oħra, talba bbażata fuq l-Artikolu 268 TFUE u li hija intiża għall-ksib ta’ kumpens għad-dannu allegatament imġarrab mir-rikorrent minħabba l-imsemmija deċiżjonijiet,
IL-QORTI ĠENERALI (Is-Sitt Awla Estiża),
komposta minn G. Berardis, President, S. Papasavvas (Relatur), D. Spielmann, Z. Csehi u O. Spineanu-Matei, Imħallfin,
Reġistratur: G. Predonzani, Amministratriċi,
wara li rat il-fażi bil-miktub tal-proċedura u wara s-seduta tad‑29 ta’ Novembru 2017,
tagħti l-preżenti
Sentenza
Il-fatti li wasslu għall-kawża
1
Ir-rikorrent, Janusz Korwin-Mikke, huwa Membru tal-Parlament Ewropew.
2
Matul is-seduta plenarja tal-Parlament tas‑7 ta’ Ġunju 2016 (iktar ’il quddiem is-“seduta plenarja tas‑7 ta’ Ġunju 2016”), bit-tema “L-istat attwali tal-aspetti esterni tal-programm Ewropew dwar il-migrazzjoni: lejn akkordju ġdid dwar il-migrazzjoni”, ir-rikorrent iddikjara bil-Pollakk:
“Il-problema ma tirriżultax mill-fatt li l-immigranti qegħdin jinvaduna, iżda mill-fatt li dawn huma immigranti inkompetenti. Huma assolutament ma jridux jaħdmu la f’Bayerische Motorwerke u lanqas f’Aldi. Aħna wegħedniehom allowances sinjifikattivi u huma jridu jirċievu allowances sinjifikattivi. Darba diġà, [kont semmejtilkom], dak li swieli EUR 3000, iżda diplomat Kongoliż qal li l-Ewropa ġiet invażata mill-kloaka Afrikana. Għalhekk, aħna nistgħu nkunu kburin mill-fatt li aħna ħlisna parti mill-Afrika minn din il-kloaka, iżda d-dmir tagħna huwa li nġiegħlu lil dan il-poplu jisma’ r-raġuni. U xejn ma jġiegħlu jifhem aħjar mit-tbatija tal-ġuħ. Hemm bżonn nieqfu nħallsuhom l-allowances u sempliċement nisfurzawhom biex jaħdmu. U ladarba l-eżempju jkaxkar, għandna nagħtuhom eżempju u nieqfu nirċievu l-allowances aħna stess ukoll, minħabba li qegħdin niddemoralizzaw lill-popli tagħna wkoll.”
3
Wara dawn il-kummenti, il-Viċi President tal-Parlament li kienet qiegħda tmexxi d-dibattiti stiednet lir-rikorrent “jindirizza lill-Assemblea b’rispett”. Immedjatament wara, Membru tal-Parlament għolla karta blu u talab lir-rikorrent sabiex jipproduċi provi insostenn tal-affermazzjonijiet tiegħu.
4
Bħala risposta għal din l-interpellanza, ir-rikorrent iddikjara:
“[…] l-Istati Uniti wkoll ġiet sfruttata, u hija kellha żvilupp eċċellenti. Għall-kuntrarju, jien qiegħed nirreferi għall-opinjoni tad-diplomat tal-Kongo – pajjiż li jaf kollox dwar l-emigrazzjoni tal-Afrika. Ħaġa waħda naf jiena: meta aħna nħallsu lill-poplu biex ma jagħmel xejn, aħna niddemoralizzawh. Hemm bżonn jitwaqqfu l-allowances. Il-poplu għandu jgħix permezz tax-xogħol, mhux tal-allowances.”
5
Sussegwentement, ir-rikorrent intervjena sabiex jippreċiża t-traduzzjoni bl-Ingliż ta’ kelma użata matul l-intervent tiegħu.
6
Fit‑8 ta’ Ġunju 2016, ir-rikorrent ġie kkonvokat mill-President tal-Parlament f’seduta li saret fl‑14 ta’ Ġunju 2016.
7
B’posta elettronika tad‑9 ta’ Ġunju 2016, ir-rikorrent bagħat lill-Viċi President tal-Parlament, li mexxiet id-dibattiti inkwistjoni, filmat imxandar fuq is-sit internet Youtube li matulu setgħu jinftiehmu l-kummenti magħmula mid-diplomat Kongoliż, li huwa kien semma fl-intervent tiegħu tas‑7 ta’ Ġunju 2016.
8
Permezz ta’ deċiżjoni tal‑5 ta’ Lulju 2016 (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni tal-President”), il-President tal-Parlament impona fuq ir-rikorrent is-sanzjonijiet tat-telf tad-dritt għall-allowance ta’ residenza għal perijodu ta’ għaxart ijiem u tas-sospensjoni temporanja tal-parteċipazzjoni tiegħu fl-attivitajiet kollha tal-Parlament għal perijodu ta’ ħamest ijiem konsekuttivi, bla ħsara għall-eżerċizzju tad-dritt tal-vot f’seduta plenarja.
9
Fit‑18 ta’ Lulju 2016, ir-rikorrent ippreżenta rikors intern quddiem il-Bureau tal-Parlament kontra d-deċiżjoni tal-President, fejn talab l-annullament tas-sanzjonijiet mogħtija kontrieh, kif ukoll għal apoloġiji pubbliċi tal-President tal-Parlament quddiem il-Parlament minħabba li uża kliem insolenti fir-rigward tiegħu.
10
Permezz ta’ deċiżjoni tal‑1 ta’ Awwissu 2016 (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni tal-Bureau”), innotifikata lir-rikorrent fit‑2 ta’ Settembru 2016, il-Bureau tal-Parlament żamm is-sanzjonijiet imposti fuq ir-rikorrent permezz tad-deċiżjoni tal-President.
Proċedura
11
Permezz ta’ rikors ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fit‑2 ta’ Novembru 2016, ir-rikorrent ippreżenta dan ir-rikors.
12
Fuq proposta tas-Sitt Awla, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, skont l-Artikolu 28 tar-Regoli tal-Proċedura tagħha, li tibgħat lura l-kawża quddiem Kulleġġ Ġudikanti Estiż.
13
Fuq proposta tal-Imħallef Relatur, il-Qorti Ġenerali (Is-Sitt Awla Estiża) iddeċidiet li tiftaħ il-fażi orali tal-proċedura u, fil-kuntest tal-miżuri ta’ organizzazzjoni tal-proċedura previsti fl-Artikolu 89 tar-Regoli tal-Proċedura, stiednet lill-Parlament jippreżenta ċerti dokumenti u lill-partijiet jirrispondu ċerti domandi. Il-partijiet ressqu dawn it-talbiet fit-termini imposti.
14
Is-sottomissjonijiet orali tal-partijiet u t-tweġibiet tagħhom għad-domandi orali magħmula mill-Qorti Ġenerali nstemgħu matul is-seduta tad‑29 ta’ Novembru 2017.
It-talbiet tal-partijiet
15
Ir-rikorrent jitlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:
–
tannulla d-deċiżjoni tal-President;
–
tannulla d-deċiżjoni tal-Bureau;
–
tordna l-kumpens għad-danni finanzjarji u morali kkawżati mid-deċiżjonijiet tal-President u tal-Bureau, stmati għal EUR 13060;
–
tikkundanna lill-Parlament għall-ispejjeż.
16
Il-Parlament jitlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:
–
tiċħad it-talba għal annullament tad-deċiżjoni tal-President bħala inammissibbli;
–
tiċħad it-talba għal annullament tad-deċiżjoni tal-Bureau bħala infondata;
–
tiċħad it-talba għal kumpens bħala parzjalment inammissibbli u parzjalment infondata;
–
tikkundanna lir-rikorrent għall-ispejjeż.
17
Matul is-seduta, ir-rikorrent iddikjara li rrinunzja għall-ewwel kap tat-talbiet, billi jqis li d-deċiżjoni tal-President ġiet issostitwita bid-deċiżjoni tal-Bureau, li tikkostitwixxi l-pożizzjoni finali tal-Parlament, li ttieħdet nota tagħha fil-proċess verbal tas-seduta.
Fid-dritt
Fuq it-talbiet għal annullament
18
Ir-rikorrent iqajjem erba’ motivi insostenn tat-talbiet għal annullament tiegħu. L-ewwel motiv huwa bbażat fuq il-ksur tal-Artikolu 166 tar-Regoli ta’ Proċedura tal-Parlament (iktar ’il quddiem ir-“Regoli ta’ Proċedura”), tal-libertà tal-kelma u tal-espressjoni u tal-obbligu ta’ motivazzjoni. It-tieni motiv huwa bbażat fuq ksur tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”), tal-prinċipju ġenerali ta’ imparzjalità u tal-obbligu ta’ motivazzjoni. It-tielet motiv huwa bbażat fuq il-ksur tal-Artikolu 6 tal-KEDB, tad-drittijiet tad-difiża u tal-Artikolu 166(1) tar-Regoli ta’ Proċedura. Ir-raba’ motiv huwa bbażat fuq il-ksur tal-prinċipji ta’ proporzjonalità u ta’ ne bis in idem, kif ukoll fuq il-ksur tal-obbligu ta’ motivazzjoni.
Fuq l-ewwel motiv, ibbażat fuq il-ksur tal-Artikolu 166 tar-Regoli ta’ Proċedura, tal-libertà tal-kelma u tal-espressjoni u tal-obbligu ta’ motivazzjoni
19
L-ewwel nett, għandu jiġi nnotat li, permezz ta’ dan il-motiv, maqsum fi tliet partijiet, ir-rikorrent jinvoka, essenzjalment, minbarra l-ksur tal-libertà tal-espressjoni tiegħu, il-ksur tal-Artikolu 166 tar-Regoli ta’ Proċedura sa fejn, minn naħa, il-Parlament ma stabbilixxiex li r-rekwiżiti mitluba għall-finijiet tal-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni ġew issodisfatti u, min-naħa l-oħra, l-imsemmija deċiżjoni ma kinitx suffiċjentement motivata. Barra minn hekk, dan ġie kkonfermat matul is-seduta, filwaqt li ttieħdet nota tiegħu.
20
Qabel kollox, għandha tiġi eżaminata t-tielet parti u sussegwentement, flimkien, l-ewwel u t-tieni parti.
– Fuq it-tielet parti, ibbażata fuq ksur tal-obbligu ta’ motivazzjoni
21
Ir-rikorrent isostni li d-deċiżjoni tal-Bureau ma tissodisfax l-obbligu ta’ motivazzjoni, sa fejn, l-ewwel nett, din ma tindikax ir-riperkussjonijiet possibbli fl-istampa jew ir-reazzjonijiet fuq livell politiku, it-tieni nett, din ma tikkonstatax li l-kummenti tiegħu kienu jikkostitwixxu inċitament għal mibegħda u, it-tielet nett, din ma tqisx il-fatt li l-imsemmija kummenti kienu magħmula inizjalment mid-diplomat Kongoliż. Barra minn hekk, il-motivazzjoni tad-deċiżjoni inkwistjoni la tippermetti li wieħed ikun jaf ħoloqx diżordni eċċezzjonalment gravi fis-seduta plenarja tas‑7 ta’ Ġunju 2016, u lanqas liema huma l-prinċipji mniżżla fl-Artikolu 11 tar-Regoli ta’ Proċedura li ġew miksura.
22
Il-Parlament jikkontesta dan l-argument.
23
Għandu jitfakkar li l-obbligu ta’ motivazzjoni jikkostitwixxi formalità essenzjali li għandha tiġi distinta mill-kwistjoni tal-fondatezza tal-motivi, peress li din taqa’ taħt il-legalità tal-mertu tal-att kontenzjuż (ara s-sentenza tat‑22 ta’ Mejju 2012, Internationaler Hilfsfonds vs Il-Kummissjoni, T‑300/10, EU:T:2012:247, punt 180 u l-ġurisprudenza ċċitata). Fil-fatt, il-motivazzjoni ta’ deċiżjoni tikkonsisti fl-espressjoni formali tal-motivi li fuqhom hija bbażata din id-deċiżjoni. Din il-motivazzjoni tista’ tkun suffiċjenti biex tesprimi l-motivi żbaljati (ara d-digriet tat‑12 ta’ Lulju 2012, Dover vs Il-Parlament, C‑278/11 P, mhux ippubblikat, EU:C:2012:457, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).
24
Barra minn hekk, ma huwiex meħtieġ li l-motivazzjoni tispeċifika l-punti kollha ta’ fatt u ta’ liġi rilevanti, sa fejn il-kwistjoni dwar jekk il-motivazzjoni ta’ att tissodisfax ir-rekwiżiti tal-Artikolu 296 TFUE għandha tiġi evalwata mhux biss fir-rigward tal-formulazzjoni tiegħu, iżda wkoll fid-dawl tal-kuntest tiegħu kif ukoll f’dak tar-regoli ġuridiċi kollha li jirregolaw il-qasam ikkonċernat (ara s-sentenza tat‑22 ta’ Mejju 2012, Internationaler Hilfsfonds vs Il-Kummissjoni, T‑300/10, EU:T:2012:247, punt 181 u l-ġurisprudenza ċċitata).
25
F’dan il-każ, id-deċiżjoni tal-Bureau fiha tliet taqsimiet. L-ewwel waħda (punti 1 sa 27 tad-deċiżjoni) turi l-fatti li wasslu għall-adozzjoni tas-sanzjonijiet inkwistjoni, id-dikjarazzjonijiet preċedenti tar-rikorrent li diġà kienu s-suġġett ta’ sanzjonijiet u l-proċedura tar-rikors intern ippreżentat minn dan tal-aħħar kontra d-deċiżjoni tal-President. It-tieni waħda (punti 28 sa 37 tad-deċiżjoni) għandha l-għan li tistabbilixxi li l-aġir tar-rikorrent jikkostitwixxi ksur tal-Artikolu 11 tar-Regoli ta’ Proċedura. Finalment, it-tielet waħda (punti 38 sa 45 tad-deċiżjoni) tinkludi evalwazzjoni ġuridika tal-Artikolu 166 tar-Regoli ta’ Proċedura.
26
B’mod partikolari, fil-punti 28 sa 31 tad-deċiżjoni tiegħu, wara li fakkar, minn naħa, il-formulazzjoni tal-Artikolu 11(2) u (3) tar-Regoli ta’ Proċedura u, min-naħa l-oħra, il-portata tad-dritt għal-libertà tal-kelma u tal-espressjoni, il-Bureau tal-Parlament innota li dan id-dritt jista’ jiġi limitat jekk jikser drittijiet oħrajn, “partikolarment jekk [i]weġġa’ jew [j]insulta lil persuni oħrajn” jew “biex tiġi żgurata l-protezzjoni tad-drittijiet jew ir-reputazzjoni ta’ persuni oħrajn” [traduzzjonijiet mhux uffiċjali]. B’dan il-mod, fil-punt 32 tal-imsemmija deċiżjoni, il-Bureau tal-Parlament indika li l-prinċipju tal-libertà tal-kelma ggarantit lill-membri tal-Parlament kollha ma japplikax “għal-lingwaġġ insolenti, offensiv jew li juri nuqqas ta’ rispett” jew “għall-aġir li jippreġudika d-dinjità tal-Parlament […] u li jikkostitwixxi ksur tal-valuri u l-prinċipji fundamentali tal-Unjoni” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
27
Fir-rigward tal-aġir li bih huwa akkużat ir-rikorrent, il-kritika mill-Parlament fid-deċiżjoni tal-Bureau kienet dwar “il-lingwaġġ […] deliberatament offensiv u provokattiv, mhux biss kontra persuni ta’ oriġini Afrikana, iżda wkoll għall-Parlament kollu” (punt 33); dwar “[i]l-mod li jissemmew persuni oħrajn […] użat deliberatament […] bl-intenzjoni li jesprimi l-opinjoni tiegħu” (punt 34); dwar in-natura “ċertament insolent[i] fir-rigward tad-destinatarji” tal-“idea li permezz tal-ġuħ jisforza lin-nies biex jaħdmu” li “tippreġudika d-dinjità tal-Parlament […] u [tikkostitwixxi] l-ksur tal-valuri u l-prinċipji fundamentali tal-Unjoni” (punt 36) u, fl-aħħar nett, dwar l-“aġir” tar-rikorrent li “[kien] jikkostitwixxi l-ksur tal-Art[ikolu] 11(2) tar-Regoli [ta’ Proċedura], peress li kien hemm nuqqas ta’ rispett reċiproku, kien jippreġudika l-valuri u l-prinċipji mniżżla fl-atti fundamentali tal-U[njoni] u partikolarment id-dinjità tal-Parlament” (punt 37) [traduzzjonijiet mhux uffiċjali].
28
Minn dan isegwi li, bla ħsara għall-eżami tal-fondatezza tagħha, li ser isir fil-kuntest tal-ewwel u t-tieni partijiet ta’ dan il-motiv, id-deċiżjoni tal-Bureau tinkludi motivazzjoni f’konformità mar-rekwiżiti tal-Artikolu 296 TFUE.
29
Għaldaqstant, it-tielet parti tal-ewwel motiv għandha tiġi miċħuda.
– Fuq l-ewwel u t-tieni parti, ibbażati, rispettivament, fuq ksur tal-libertà tal-espressjoni u fuq ksur tal-Artikolu 166 tar-Regoli ta’ Proċedura
30
Ir-rikorrent jafferma, essenzjalment, li l-Parlament ma stabbilixxiex li r-rekwiżiti mitluba għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 166 tar-Regoli ta’ Proċedura ġew issodisfatti u li, għalhekk, ġiet imposta fuqu sanzjoni dixxiplinari bi ksur tal-libertà tal-espressjoni msaħħa li jgawdi minnha bħala membru parlamentari, konformement mal-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“Qorti EDB”).
31
F’dan ir-rigward, l-ewwel nett, huwa jsostni li d-deċiżjoni tal-Bureau hija vvizzjata bi żball ta’ liġi, sa fejn din ma tqisx suffiċjentement il-fatt li l-kummenti tiegħu, magħmula fil-kuntest tal-eżerċizzju tal-funzjonijiet parlamentari fi ħdan il-Parlament, kienu jagħmlu parti mid-diskors politiku tiegħu.
32
It-tieni nett, ir-rikorrent isostni li d-deċiżjoni tal-Bureau ma turix li l-kummenti tiegħu effettivament ħolqu diżordni eċċezzjonalment gravi fis-seduta plenarja tas‑7 ta’ Ġunju 2016, jew sfrattaw il-ħidma bi ksur tal-Artikolu 11 tar-Regoli ta’ Proċedura, b’tali mod li għandu jitqies li r-rekwiżiti fundamentali msemmija fl-Artikolu 166 tal-imsemmija regoli kienu effettivament issodisfatti.
33
It-tielet nett, ir-rikorrent jafferma li mill-motivi tad-deċiżjoni tal-Bureau jirriżulta li huwa ġie ssanzjonat ukoll għall-kummenti magħmula barra mis-seduta plenarja tas‑7 ta’ Ġunju 2016 jew fil-kuntest tal-eżerċizzju tad-drittijiet tad-difiża tiegħu, liema ma jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 166 tar-Regoli ta’ Proċedura.
34
Qabel kollox, il-Parlament jafferma li l-eżami tal-validità tad-deċiżjoni tal-Bureau għandu jsir biss fir-rigward tad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) u, b’mod partikolari fir-rigward tal-Artikolu 11 tagħha, iddedikat għal-libertà tal-espressjoni, u l-interpretazzjoni tiegħu mill-qorti tal-Unjoni Ewropea. Għalhekk, il-ġurisprudenza tal-Qorti EDB invokata mir-rikorrent ma tkunx applikabbli fil-każ inkwistjoni, iżda, l-iktar l-iktar, tista’ sservi bħala sors ta’ ispirazzjoni. Anki li kieku din tkun applikabbli, ma jirriżultax li l-libertà tal-kelma tiegħu hija mingħajr limitu.
35
Sussegwentement, il-Parlament jenfasizza li, fl-eżerċizzju tal-kompetenzi previsti fl-Artikoli 166 u 167 tar-Regoli ta’ Proċedura, il-President tiegħu u, jekk meħtieġ, il-Bureau tal-Parlament għandhom ċertu marġni ta’ diskrezzjoni. Għaldaqstant, l-istħarriġ tal-Qorti Ġenerali għandu jkun limitat sabiex jeżamina jekk l-eżerċizzju ta’ tali poter huwiex ivvizzjat bi żball manifest ta’ evalwazzjoni jew b’użu ħażin ta’ poter u jekk il-garanziji proċedurali ġewx osservati.
36
Finalment, il-Parlament jallega li, għall-kuntrarju tal-argument tar-rikorrent, id-deċiżjoni tal-Bureau ma ġietx adottata bi ksur tal-libertà tal-espressjoni tiegħu u hija konformi mal-Artikolu 11(2) u (3), u mal-Artikolu 166 tar-Regoli ta’ Proċedura. Barra minn hekk, huwa jqis li l-argument tar-rikorrent huwa fattwalment infondat, sa fejn l-imsemmija deċiżjoni kienet tqis effettivament iċ-ċirkustanza fejn il-kummenti tiegħu kienu magħmula fil-kuntest tal-eżerċizzju tal-funzjonijiet parlamentari tiegħu.
37
Huwa importanti li jiġi kkonstatat, qabel kollox, li l-Parlament la jista’ jikkontesta l-pertinenza tal-KEDB u lanqas dik tal-ġurisprudenza tal-Qorti EDB f’dan il-każ, għall-finijiet tal-eżami tal-ksur tal-Artikolu 166 tar-Regoli ta’ Proċedura.
38
Fil-fatt, għalkemm huwa minnu li l-KEDB ma tikkostitwixxix, sa fejn l-Unjoni ma aderixxiet magħha, strument ġuridiku formalment integrat fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni (sentenzi tas‑26 ta’ Frar 2013, Åkerberg Fransson, C‑617/10, EU:C:2013:105, punt 44, u tat‑3 ta’ Settembru 2015, Inuit Tapiriit Kanatami et vs Il-Kummissjoni, C‑398/13 P, EU:C:2015:535, punt 45) u li, konsegwentement, l-eżami tal-validità ta’ att tad-dritt sekondarju tal-Unjoni għandu jitwettaq unikament fid-dawl tad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta (sentenza tal‑15 ta’ Frar 2016, N., C‑601/15 PPU, EU:C:2016:84, punt 46), għandu jitfakkar, minn naħa, li, skont l-Artikolu 6(3) TUE, id-drittijiet fundamentali rrikonoxxuti mill-KEDB jagħmlu parti mill-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni u li, min-naħa l-oħra, jirriżulta mill-Artikolu 52(3) tal-Karta li d-drittijiet li jinsabu fiha, li jikkorrispondu għal drittijiet iggarantiti mill-KEDB, għandhom l-istess sens u l-istess portata bħal dawk li tagħtihom il-KEDB. Skont l-ispjegazzjonijiet dwar din id-dispożizzjoni, liema, konformement mat-tielet subparagrafu tal-Artikolu 6(1) TUE u mal-Artikolu 52(7) tal-Karta, għandhom jiġu meqjusa għall-finijiet tal-interpretazzjoni tagħha, is-sens u l-portata tad-drittijiet iggarantiti huma ddeterminati mhux biss mit-test tal-KEDB, iżda wkoll, partikolarment, mill-ġurisprudenza tal-Qorti EDB (ara s-sentenza tat‑30 ta’ Ġunju 2016, Toma u Biroul Executorului Judecătoresc Horațiu-Vasile Cruduleci, C‑205/15, EU:C:2016:499, punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata). Mill-imsemmija spjegazzjonijiet jirriżulta wkoll li l-Artikolu 52(3) tal-Karta huwa maħsub sabiex jiżgura l-koerenza neċessarja bejn id-drittijiet inklużi fil-Karta u d-drittijiet korrispondenti ggarantiti mill-KEDB, u dan mingħajr ma tiġi ppreġudikata l-awtonomija tad-dritt tal-Unjoni u tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (sentenza tat‑28 ta’ Lulju 2016, JZ, C‑294/16 PPU, EU:C:2016:610, punt 50). Barra minn hekk, għandu jiġi nnotat li din l-ekwivalenza bejn il-libertajiet iggarantiti mill-Karta u dawk iggarantiti mill-KEDB kienet ġiet stabbilita formalment fir-rigward tal-libertà tal-espressjoni (sentenza tal‑4 ta’ Mejju 2016, Philip Morris Brands et, C‑547/14, EU:C:2016:325, punt 147).
39
Fir-rigward, b’mod partikolari, tal-libertà tal-espressjoni, huwa importanti li jitfakkar li din tokkupa post essenzjali fis-soċjetajiet demokratiċi u li din tikkostitwixxi, f’dan ir-rigward, dritt fundamentali partikolarment iggarantit mill-Artikolu 11 tal-Karta, l-Artikolu 10 tal-KEDB u l-Artikolu 19 tal-Patt Internazzjonali dwar id-Drittijiet Ċivili u Politiċi, adottat mill-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti fis‑16 ta’ Diċembru 1966 (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Settembru 2011, Patriciello, C‑163/10, EU:C:2011:543, punt 31).
40
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li mill-ġurisprudenza tal-Qorti EDB jirriżulta li, bla ħsara għall-Artikolu 10(2) tal-KEDB, il-libertà tal-espressjoni ma tgħoddx biss għall-informazzjoni jew għall-ideat aċċettati favorevolment jew meqjusa bħala mhux offensivi jew indifferenti, iżda wkoll għal dawk li kienu joffendu, jixxokkjaw jew jinkwetaw lill-Istat jew lil kwalunkwe parti tal-popolazzjoni. Għaldaqstant, hemm bżonn tal-pluraliżmu, it-tolleranza u l-ispirtu ta’ trasparenza, li mingħajrhom ma jkunx hemm soċjetà demokratika (Qorti EDB, 7 ta’ Diċembru 1976, Handyside vs Ir-Renju Unit, CE:ECHR:1976:1207JUD000549372, punt 49).
41
Minkejja dan, id-dritt għal-libertà tal-espressjoni ma jikkostitwixxix prerogattiva assoluta u l-eżerċizzju tiegħu jista’ jiġi suġġett, f’ċerti kundizzjonijiet, għal xi restrizzjonijiet.
42
Madankollu, minħabba l-importanza fundamentali tal-libertà tal-espressjoni, ir-restrizzjonijiet tagħha għandhom jiġu evalwati strettament u, kif jirriżulta kemm mill-Artikolu 10(2) tal-KEDB kif ukoll mill-Artikolu 52(1) tal-Karta, l-indħil fil-libertà tal-espressjoni ma huwiex permess, ħlief jekk dan jissodisfa rekwiżit triplu. L-ewwel nett, il-limitazzjoni inkwistjoni għandha tkun “prevista mil-liġi”. Fi kliem ieħor, l-istituzzjoni tal-Unjoni li tadotta miżuri li jistgħu jirrestrinġu l-libertà tal-espressjoni ta’ persuna għandu jkollha bażi legali għal dan l-iskop. It-tieni nett, il-limitazzjoni inkwistjoni għandu jkollha għan ta’ interess ġenerali, irrikonoxxut bħala tali mill-Unjoni. It-tielet nett, il-limitazzjoni inkwistjoni ma għandhiex tkun eċċessiva, fatt li jimplika li, minn naħa, għandha tkun neċessarja u proporzjonata għall-għan maħsub u, min-naħa l-oħra, is-sustanza ta’ din il-libertà ma għandhiex tinkiser (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Ġunju 2017, Kiselev vs Il-Kunsill, T‑262/15, EU:T:2017:392, punti 69 u 84 u l-ġurisprudenza ċċitata).
43
Għal darba oħra, huwa importanti li jiġi ppreċiżat li ndħil jew restrizzjoni tal-libertà tal-espressjoni tista’ biss titqies bħala “prevista mil-liġi” jekk din ir-regola tkun stabbilita bi preċiżjoni suffiċjenti, b’tali mod li tkun prevedibbli fl-effetti tagħha u li tippermetti lid-destinatarji tagħha jirregolaw il-prattika tagħha (ara, f’dan is-sens, il-Qorti EDB, 17 ta’ Frar 2004, Maestri vs L-Italja, CE:ECHR:2004:0217JUD003974898, punt 30).
44
Barra minn hekk, għandu jiġi nnotat li, f’demokrazija, il-Parlament jew il-korpi komparabbli huma pjattaformi indispensabbli għad-dibattitu politiku. Għalhekk, indħil fil-libertà tal-espressjoni eżerċitat fil-kuntest ta’ dawn il-korpi ma jistax jiġi ġġustifikat ħlief permezz ta’ motivi prevalenti (Qorti EDB, 17 ta’ Diċembru 2002, A. vs Ir-Renju Unit, CE:ECHR:2002:1217JUD003537397, punt 79).
45
Barra minn hekk, bħalma nnotat b’mod kostanti l-Qorti EDB fil-ġurisprudenza tagħha, il-libertà tal-espressjoni tal-membri parlamentari għandha importanza partikolari. Fil-fatt, prezzjuża għal kulħadd, il-libertà tal-espressjoni hija prezzjuża partikolarment għall-persuni eletti mill-poplu; dawn jirrappreżentaw lill-votanti tagħhom, jesprimu t-tħassib tagħhom u jiddefendu l-interessi tagħhom. Għaldaqstant, indħil fil-libertà tal-espressjoni ta’ membru parlamentari tal-oppożizzjoni, bħar-rikorrent, iġiegħel lill-qorti teżerċita kontroll iktar strett (Qorti EDB, 23 ta’ April 1992, Castells vs Spanja, CE:ECHR:1992:0423JUD001179885, punt 42).
46
Għaldaqstant, huwa importanti li jitqies li l-libertà tal-espressjoni tal-membri parlamentari għandha tipprovdi protezzjoni msaħħa fir-rigward tal-importanza fundamentali bħal dik li l-Parlament għandu fis-soċjetà demokratika.
47
Madankollu, filwaqt li enfasizzat li l-kummenti magħmula fi ħdan il-Parlament jitolbu grad għoli ta’ protezzjoni, il-Qorti EDB reċentement aċċettat, fir-rigward tar-rabta li teżisti bejn in-natura verament demokratika ta’ sistema politika u l-funzjonament tal-Parlament, li l-eżerċizzju tal-libertà tal-espressjoni fi ħdan il-Parlament xi drabi għandha titqiegħed fil-ġenb quddiem l-interessi leġittimi, li huma l-protezzjoni tat-tmexxija tajba tal-attivitajiet parlamentari u l-protezzjoni tad-drittijiet ta’ membri parlamentari oħrajn (Qorti EDB, 17 ta’ Mejju 2016, Karácsony et vs L-Ungerija, CE:ECHR:2016:0517JUD004246113, punti 138 sa 141).
48
Huwa importanti li jiġi nnotat li l-Qorti EDB, minn naħa, għamlitha possibbli li l-Parlament jissanzjona l-aġir ta’ wieħed mill-Membri tiegħu sabiex jiżgura t-tmexxija tajba tal-ħidma parlamentari u, min-naħa l-oħra, irrikonoxxiet awtonomija wiesgħa lill-parlamenti sabiex jirregolaw il-mod, il-mument u l-post magħżulin mill-membri parlamentari għall-interventi tagħhom (konsegwentement, bl-istħarriġ eżerċitat mill-Qorti EDB ikun ristrett), iżda, minkejja dan, b’setgħa verament limitata fir-rigward ta’ kif jiġi rregolat il-kontenut tal-kummenti magħmula mill-membri parlamentari (konsegwentement, bl-istħarriġ eżerċitat mill-Qorti EDB ikun iktar rigoruż). F’dan ir-rigward, fil-ġurisprudenza tagħha, din tagħmel riferiment esklużivament għal “ċerta doża ta’ leġiżlazzjoni […] neċessarja sabiex ma jitwettqux modi ta’ espressjoni bħal sejħiet diretti jew indiretti għall-vjolenza” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (Qorti EDB, 17 ta’ Mejju 2016, Karácsony et vs L-Ungerija, CE:ECHR:2016:0517JUD004246113, punt 140).
49
Minn dan isegwi li, minn naħa, regolament intern ta’ parlament ma jistax jipprevedi l-possibbiltà ta’ sanzjoni ta’ kummenti magħmula mill-membri parlamentari, ħlief fl-ipoteżi fejn dawn jippreġudikaw il-funzjonament tajjeb tal-Parlament jew joħolqu perikolu serju għas-soċjetà, bħalma huma s-sejħiet għall-vjolenza jew għall-mibegħda razzjali.
50
Min-naħa l-oħra, il-poter, irrikonoxxut lill-parlamenti, sabiex jimponu sanzjonijiet dixxiplinari biex tiġi żgurata t-tmexxija xierqa tal-attivitajiet tagħhom jew il-protezzjoni ta’ ċerti drittijiet, prinċipji jew libertajiet fundamentali, għandu jiġi rrikonċiljat man-neċessità li tiġi żgurata l-osservanza tal-libertà tal-espressjoni tal-membri parlamentari.
51
Għaldaqstant, għandu jiġi vverifikat, filwaqt li jitqiesu l-importanza partikolari li għandha l-libertà tal-espressjoni tal-membri parlamentari, kif ukoll il-limiti stretti li fihom jistgħu jiġu prodotti xi restrizzjonijiet għal din il-libertà, konformement mal-prinċipji ppreżentati mill-ġurisprudenza tal-Qorti EDB f’dan il-kuntest, jekk, bl-impożizzjoni tas-sanzjoni dixxiplinari inkwistjoni, il-Parlament issodisfax ir-rekwiżiti previsti fl-Artikolu 166(1) tar-Regoli ta’ Proċedura tiegħu.
52
F’dan il-każ, ir-Regoli ta’ Proċedura, fil-verżjoni tagħhom fis-seħħ fil-mument tal-fatti kif applikata mill-Bureau tal-Parlament, jipprevedu, fil-Kapitolu 4 tat-Titolu VII intitolat “Miżuri li għandhom jittieħdu f’każ ta’ nuqqas ta’ osservanza tal-istandards ta’ kondotta tal-Membri”, miżuri ta’ applikazzjoni immedjati, li jistgħu jittieħdu mill-President tas-seduta sabiex jerġa’ jġib l-ordni (Artikolu 165 tar-Regoli ta’ Proċedura), u sanzjonijiet dixxiplinari li jistgħu jiġu adottati mill-President tal-Parlament fir-rigward ta’ membru (Artikolu 166 tar-Regoli ta’ Proċedura).
53
Skont l-Artikolu 166(1) tar-Regoli ta’ Proċedura, li ġie applikat f’dan il-każ, il-President tal-Parlament għandu jadotta deċiżjoni motivata li tistipula s-sanzjoni xierqa “[f]’każijiet serji ta’ diżordni jew sfrattar tal-Parlament bi ksur tal-prinċipji mniżżla fl-Artikolu 11 […].”.
54
Madankollu, għandu jiġi enfasizzat li l-formulazzjoni tal-Artikolu 166(1) tar-Regoli ta’ Proċedura tvarja skont il-verżjonijiet lingwistiċi tal-imsemmija regoli. Għaldaqstant, għall-kuntrarju tal-verżjoni Franċiża ta’ din id-dispożizzjoni, prodotta mill-Parlament għat-talba tal-Qorti Ġenerali u msemmija fil-punt 53 hawn fuq, kif ukoll tal-punt 38 tad-deċiżjoni tal-Bureau u, partikolarment, tal-verżjonijiet Ġermaniża, Taljana, Spanjola, Olandiża u Griega, il-verżjoni Ingliża ma ssemmix l-isfrattar “tal-ħidma” jew “tal-attività” tal-Parlament, iżda tuża l-espressjoni “disruption of Parliament”. Skont il-Parlament, din l-espressjoni ma tikkonċernax biss il-ħidma parlamentari fil-kamra, iżda tindika sitwazzjoni usa’ minn dik tas-seduta, li tinkludi wkoll l-impatt fuq ir-reputazzjoni jew id-dinjità fir-rigward tal-istituzzjoni.
55
F’dan ir-rigward, huwa importanti li jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, in-neċessità ta’ interpretazzjoni uniformi ta’ dispożizzjoni tirrikjedi, fil-każ ta’ diverġenza bejn id-diversi verżjonijiet lingwistiċi ta’ din id-dispożizzjoni, li d-dispożizzjoni inkwistjoni tiġi interpretata skont il-kuntest u l-għan tal-leġiżlazzjoni li hija tagħmel parti minnha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑23 ta’ Novembru 2016, Bayer CropScience u Stichting De Bijenstichting, C‑442/14, EU:C:2016:890, punt 84 u l-ġurisprudenza ċċitata).
56
Minn dan isegwi li l-argument sostnut mill-Parlament matul is-seduta, li skontu l-verżjoni Ingliża tal-Artikolu 166 tar-Regoli ta’ Proċedura għandha tintuża għall-interpretazzjoni tar-rieda tal-leġiżlatur u tal-verżjonijiet lingwistiċi kollha, ma tistax tintlaqa’.
57
Fil-fatt, fid-dawl tal-kuntest u l-iskop tiegħu, l-Artikolu 166 tar-Regoli ta’ Proċedura jikkonċerna l-każ ta’ preġudizzju għall-funzjonament tajjeb tal-Parlament jew għat-tmexxija tajba tal-ħidma parlamentari u, għalhekk, huwa intiż li jissanzjona l-aġir ta’ membru li jipparteċipa f’seduta jew f’ħidma parlamentari li jkun ta’ natura li xxekkel serjament l-iżvolġiment tagħhom. Barra minn hekk, tali interpretazzjoni tikkorrispondi, kif ġie mfakkar ukoll fil-punti 48 sa 50 hawn fuq, għall-għan ġeneralment imfittex mir-regolament dixxiplinari ta’ parlament li l-Qorti EDB irrikonoxxietlu n-natura leġittima (ara, f’dan is-sens, Qorti EDB, 17 ta’ Mejju 2016, Karácsony et vs L-Ungerija, CE:ECHR:2016:0517JUD004246113, punti 138 sa 140).
58
Iktar minn hekk, għandu jiġi nnotat li l-formulazzjoni tal-Artikolu 166 tar-Regoli ta’ Proċedura għandha t-tendenza li tqis li żewġ ċirkustanzi jistgħu jiġu ssanzjonati, jiġifieri jew il-fatt ta’ “diżordni [eċċezzjonalment gravi tas-seduta]” jew ta’ “sfrattar [tal-ħidma] tal-Parlament bi ksur tal-prinċipji mniżżla fl-Artikolu 11 […]”.
59
F’dan ir-rigward, huwa importanti li jiġi kkonstatat li la mid-deċiżjoni tal-Bureau, u lanqas mill-kitbiet tal-partijiet, ma jirriżulta li l-kummenti magħmula mir-rikorrent quddiem il-Parlament matul is-seduta plenarja tas‑7 ta’ Ġunju 2016 kienu ħolqu xi diżordni f’din is-seduta, fis-sens tal-ewwel alternattiva msemmija fl-Artikolu 166(1) tar-Regoli ta’ Proċedura. L-imsemmija deċiżjoni hija limitata sabiex tindika li, wara d-diskors tar-rikorrent, il-Viċi President tal-Parlament li kienet qiegħda tmexxi d-dibattiti fakkritu fl-ordni, u li membru għamel użu mill-proċedura – b’mod normali u mingħajr ebda ħolqien ta’ diżordni fis-seduta – tal-“karta blu” biex jitlob lir-rikorrent sabiex jipproduċi provi insostenn tal-affermazzjonijiet tiegħu.
60
Barra minn hekk, il-Parlament ikkonferma, fil-kuntest tat-tweġibiet bil-miktub tiegħu għall-mistoqsijiet tal-Qorti Ġenerali kif ukoll matul is-seduta, li ma kien hemm ebda diżordni eċċezzjonalment gravi jew sfrattar tal-ħidma fi ħdanu, matul is-seduta plenarja tas‑7 ta’ Ġunju 2016 u fil-kuntest tad-dibattiti relatati, wara l-intervent tar-rikorrent. Madankollu, il-Parlament afferma li l-każ tar-rikorrent xorta waħda jaqa’ fit-tieni alternattiva msemmija fl-Artikolu 166(1) tar-Regoli ta’ Proċedura, jiġifieri “l-isfrattar tal-ħidma”, li kellha l-konsegwenza diretta tal-ksur tal-prinċipji tal-Artikolu 11 tal-imsemmija regoli, li jistabbilixxi l-istandards ta’ kondotta għall-Membri. F’dan ir-rigward, il-Parlament allega li l-“isfrattar” li ġġustifika l-impożizzjoni tas-sanzjonijiet dixxiplinari fir-rigward tar-rikorrent kien twettaq barra mis-seduta, permezz ta’ preġudizzju għar-reputazzjoni u għad-dinjità tiegħu kif ukoll tal-istituzzjoni. Barra minn hekk, il-Parlament ippreċiża li l-isfrattar tal-ħidma msemmi fl-Artikolu 166(1) tar-Regoli ta’ Proċedura ma kienx limitat biss għad-dibattiti jew il-ħidma fi ħdanu, iżda għandu jingħatalu sens usa’, li jinkludi lill-Parlament kollu kemm hu, id-dinjità, ir-reputazzjoni u, għalhekk, il-funzjonament tiegħu.
61
Dan l-argument ma jistax jintlaqa’.
62
Fil-fatt, l-ewwel nett, għandu jiġi kkonstatat li l-affermazzjoni tal-Parlament, matul is-seduta, li skontha s-sitwazzjoni tar-rikorrent taqa’ fit-tieni alternattiva msemmija fl-Artikolu 166(1) tar-Regoli ta’ Proċedura, jiġifieri l-isfrattar tal-ħidma tal-Parlament, ma tirriżultax mid-deċiżjoni tal-Bureau, li ma tippreċiżax il-motiv ta’ ksur speċifiku f’dan il-każ, fost dawk intiżi fl-imsemmija dispożizzjoni. Barra minn hekk, fil-punt 40 tal-imsemmija deċiżjoni, ġie konkluż li kien hemm ksur tal-prinċipji mniżżla fl-Artikolu 11 tal-imsemmija regoli u li kien hemm diżordni eċċezzjonalment gravi tas-seduta jew tal-ħidma tal-Parlament. Madankollu, f’dan ir-rigward ikun biżżejjed li jitfakkar li huwa l-Artikolu 166 tar-Regoli ta’ Proċedura, u mhux l-Artikolu 11 tiegħu, li jippreċiża l-kundizzjonijiet li fihom tista’ tiġi imposta sanzjoni fuq membru. Fil-fatt, l-Artikolu 11 ta’ dawn ir-regoli jinkludi l-istandards ta’ kondotta li jfakkru l-prinċipji u l-valuri li għandhom jiġu osservati mill-Membri fl-aġir tagħhom, filwaqt li huwa limitat biex jippreċiża li n-nuqqas ta’ osservanza tal-imsemmija regoli jista’ jwassal għall-applikazzjoni ta’ miżuri, konformement mal-Artikoli 165, 166 u 167 tal-imsemmija regoli. Minn dan isegwi li l-konklużjoni bbażata fuq il-punt 40 tad-deċiżjoni tal-Bureau, li skontha ksur tal-prinċipji mniżżla fl-Artikolu 11 ta’ dawn ir-regoli jwassal ipso facto għall-konstatazzjoni ta’ “diżordni eċċezzjonalment gravi tas-seduta jew tal-ħidma tal-Parlament” [traduzzjoni mhux uffiċjali] assolutament ma tirriżultax mill-imsemmija dispożizzjoni.
63
It-tieni nett, fir-rigward tal-kundizzjoni dwar l-isfrattar tal-ħidma tal-Parlament, huwa importanti li jitfakkar li, għalkemm l-Artikolu 166(1) tar-Regoli ta’ Proċedura jagħmel riferiment għall-prinċipji mniżżla fl-Artikolu 11 tal-istess regoli, interpretazzjoni letterali tal-ewwel waħda minn dawn id-dispożizzjonijiet twassal sabiex jitqies li l-ksur ta’ dawn il-prinċipji ma jikkostitwixxix motiv ta’ inkriminazzjoni awtonoma, iżda rekwiżit addizzjonali, neċessarju sabiex ikun jista’ jiġi ssanzjonat l-isfrattar tal-ħidma tal-Parlament, u l-Parlament ikkonferma dan ukoll matul is-seduta. Minn dan isegwi li ksur tal-prinċipji mniżżla fl-Artikolu 11 tar-Regoli ta’ Proċedura, jekk wieħed jassumi li dan ġie stabbilit, ma jistax, waħdu, jiġi ssanzjonat bħala tali, iżda dan jista’ jsir biss jekk ikun akkumpanjat mill-isfrattar tal-ħidma tal-Parlament, u l-Parlament ikkonferma dan ukoll matul is-seduta.
64
It-tielet nett, għall-kuntrarju tal-affermazzjonijiet tal-Parlament matul is-seduta, li kieku l-isfrattar tal-ħidma tal-Parlament imsemmi fl-Artikolu 166(1) tar-Regoli ta’ Proċedura twettaq barra mill-Kamra, minħabba riperkussjonijiet li kien ikollhom il-kummenti tar-rikorrent barra mill-Parlament, ma jistax jitqies bħala preġudizzju għar-reputazzjoni jew għad-dinjità tiegħu bħala istituzzjoni. Barra minn hekk, id-deċiżjoni tal-Bureau ma tagħti l-ebda indikazzjoni f’dan is-sens u ma tinkludi l-ebda evalwazzjoni dwar il-kriterji li setgħu jwasslu lill-Bureau tal-Parlament sabiex jikkonstata allegat preġudizzju għad-dinjità tal-Parlament. Iktar minn hekk, minħabba n-nuqqas ta’ definizzjoni tal-kriterji oġġettivi għall-evalwazzjoni tal-eżistenza ta’ tali preġudizzju u fid-dawl tan-natura vaga tal-kunċett ta’ “dinjità tal-Parlament” jew ta’ preġudizzju għal din tal-aħħar, kif ukoll tal-marġni ta’ evalwazzjoni sinjifikattiv li għandu l-Parlament fil-qasam, tali interpretazzjoni jkollha effett li tirrestrinġi l-libertà tal-espressjoni tal-membri parlamentari b’mod arbitrarju.
65
Barra minn hekk, għandu jiġi nnotat li l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 11(2) tar-Regoli ta’ Proċedura jikkonċerna l-“kondotta” tal-Membri u jipprevedi li din għandha tosserva ċerti obbligi, jiġifieri għandha tkun ikkaratterizzata minn rispett reċiproku, tkun ibbażata fuq il-valuri u l-prinċipji tal-Unjoni, tosserva d-dinjità tal-Parlament, ma tikkompromettix t-tmexxija bla xkiel tal-ħidma parlamentari u lanqas it-trankwillità fil-bini tal-Parlament. Bl-istess mod, l-Artikolu 166(2) tal-imsemmija regoli jikkonċerna wkoll il-kondotta tal-Membri u jipprevedi li, għall-finijiet tal-evalwazzjoni tagħha, għandha titqies in-natura eċċezzjonali, rikorrenti jew permanenti kif ukoll is-serjetà tagħha, fuq il-bażi tal-Anness XV tal-linji gwida annessi ma’ dawn ir-regoli. Għall-kuntrarju, il-kummenti, il-kliem jew id-diskors ma jissemmewx u, għaldaqstant, kif inhuma, ma jistgħux ikunu suġġetti għal miżura ta’ sanzjoni.
66
Dan il-qari huwa ssostanzjat mill-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 11(3) tar-Regoli ta’ Proċedura, li skontu “[l]-applikazzjoni ta’ din ir-Regola m’għandhiex bi kwalunkwe mod ieħor tnaqqas mill-ħeġġa tad-dibattiti parlamentari, u l-anqas m’għandha tippreġudika l-libertà tal-kelma tal-Membri”. Barra minn hekk, tali interpretazzjoni tal-Artikolu 11(2) tal-imsemmija regoli hija msaħħa bl-emenda reċenti tar-Regoli ta’ Proċedura tal-Parlament, li daħlet fis-seħħ fis‑16 ta’ Jannar 2017, bil-għan li twessa’ l-kamp ta’ applikazzjoni tas-sanzjonijiet dixxiplinari. Fil-fatt, il-projbizzjoni espliċita ta’ kwalunkwe lingwaġġ jew imġiba malafamanti, razzisti jew ksenofobiċi ġiet miżjuda fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 11(3) il-ġdid tar-Regoli ta’ Proċedura. Barra minn hekk, l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 11(3) tar-Regoli ta’ Proċedura, li sar l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 11(4) tal-imsemmija regoli, ukoll ġie emendat u issa jipprevedi li “[l]-applikazzjoni ta’ din ir-Regola m’għandhiex bi kwalunkwe mod ieħor tnaqqas mill-ħeġġa tad-dibattiti parlamentari, u l-anqas m’għandha tippreġudika l-libertà tal-kelma tal-Membri”. Minn dan jirriżulta li, f’din il-kawża, anki jekk wieħed jassumi li l-kummenti magħmula fil-kuntest tal-funzjonijiet parlamentari jistgħu jitqiesu bħala aġir u jistgħu, f’dan ir-rigward, jikkostitwixxu ksur tal-prinċipji mniżżla fl-Artikolu 11(2) tar-Regoli ta’ Proċedura, kif kien applikabbli fiż-żmien tal-fatti, ma setgħux jiġu ssanzjonati fin-nuqqas ta’ diżordni eċċezzjonalment gravi jew sfrattar tal-ħidma tal-Parlament.
67
Barra minn hekk, id-distinzjoni stabbilita fil-punt 1 tal-Anness XV tal-linji gwida tirreferi għall-Artikolu 166(2) tar-Regoli ta’ Proċedura (ara l-punt 65 hawn fuq) bejn, minn naħa, l-aġir ta’ natura viżwali li jista’ jiġi ttollerat f’ċerti ċirkustanzi u, min-naħa l-oħra, “dawk li jisfrattaw b’mod attiv kwalunkwe attività parlamentari”, ma tippermettix li l-kummenti magħmula fis-seduta parlamentari jitqiesu bħala li setgħu jiġu inklużi f’din l-aħħar kategorija ta’ aġir u, f’dan ir-rigward, issanzjonati, fin-nuqqas ta’ konstatazzjoni ta’ diżordni eċċezzjonalment gravi jew sfrattar tal-ħidma tal-Parlament.
68
Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal hawn fuq, kif ukoll tal-importanza partikolari li għandha l-libertà tal-espressjoni tal-membri parlamentari u tal-limiti stretti li fihom jistgħu jiġu prodotti r-restrizzjonijiet għaliha, l-Artikoli 11 u 166 tar-Regoli ta’ Proċedura, imfakkra fil-punti 37 sa 50 hawn fuq, fil-verżjoni tagħhom applikabbli f’din il-kawża, għandhom jiġu interpretati bħala li ma jippermettux is-sanzjoni ta’ membru minħabba kummenti magħmula fil-kuntest tal-funzjonijiet parlamentari tiegħu. Anki jekk wieħed jassumi li tali kummenti setgħu ġew meqjusa bħala aġir tal-membru, dawn fl-ebda każ ma setgħu jiġu ssanzjonati, fid-dawl tan-nuqqas ta’ diżordni eċċezzjonalment gravi tas-seduta jew ta’ sfrattar tal-ħidma tal-Parlament, bi ksur tal-Artikolu 11 tar-Regoli ta’ Proċedura.
69
F’dawn il-kundizzjonijiet, u minkejja n-natura partikolarment xokkanti tal-kliem użat mir-rikorrent fl-intervent tiegħu matul is-seduta plenarja tas‑7 ta’ Ġunju 2016, il-Parlament ma setax, f’dan il-każ, jimponilu sanzjoni dixxiplinari fuq il-bażi tal-Artikolu 166(1) tar-Regoli ta’ Proċedura tiegħu. Barra minn hekk, dan ma jistax jafferma b’mod utli, kif għamel matul is-seduta, li dak li huwa ssanzjona kien fil-fatt il-lingwaġġ użat mir-rikorrent fid-diskors tiegħu u mhux il-kontenut ta’ dan tal-aħħar, partikolarment fid-dawl tal-formulazzjoni tal-punti 34 u 36 tad-deċiżjoni tal-Bureau, li jagħmlu riferiment għal “l-intenzjoni [tar-rikorrent] li jesprimi l-opinjoni tiegħu” jew l-“idea” [traduzzjonijiet mhux uffiċjali] espressa mir-rikorrent.
70
Iktar minn hekk, anki jekk ġie meqjus li l-isfrattar tal-ħidma ma kienx limitat stricto sensu għall-kamra, fid-dawl tal-fatt li r-riferiment għas-“seduta” fl-Artikolu 166(1) tar-Regoli ta’ Proċedura ma jeżistix ħlief fir-rigward tal-ewwel alternattiva msemmija, jiġifieri d-diżordni eċċezzjonalment gravi, sens wiesgħa daqs dak difiż mill-Parlament ma jistax jirnexxi għall-motivi mogħtija fil-punt 64 hawn fuq.
71
Minn dak kollu li ntqal hawn fuq jirriżulta li l-ewwel motiv għandu jintlaqa’, mingħajr ma jkun hemm bżonn li tittieħed deċiżjoni dwar l-argument tar-rikorrent, li skontu ġie ssanzjonat ukoll għal kummenti magħmula barra mis-seduta plenarja tas‑7 ta’ Ġunju 2016 jew fil-kuntest tal-eżerċizzju tad-drittijiet tad-difiża.
72
Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal hawn fuq, għandu jintlaqa’ t-tieni kap tat-talbiet u tiġi annullata d-deċiżjoni tal-Bureau, mingħajr ma jkun neċessarju li jiġu eżaminati l-motivi l-oħrajn imqajma insostenn tat-talbiet għal annullament. F’dawn il-kundizzjonijiet, ma għandhiex tittieħed deċiżjoni dwar l-adozzjoni tal-miżura ta’ organizzazzjoni tal-proċedura mitluba mir-rikorrent, li kienet relatata mat-tieni motiv.
Fuq it-talbiet għal kumpens
73
Insostenn għat-talbiet għal kumpens tiegħu, ir-rikorrent isostni li l-annullament tad-deċiżjoni tal-Bureau ma tippermettilux li jikseb kumpens għad-danni mġarrba kollha. Għaldaqstant, huwa jitlob, minn naħa, il-kumpens għad-dannu finanzjarju li jirriżulta mit-telf tad-dritt għall-allowance ta’ residenza li jikkorrispondi għal EUR 3060. Min-naħa l-oħra, huwa jitlob il-kundanna tal-Parlament għall-ħlas ta’ somma ta’ EUR 10000 bħala kumpens għad-dannu morali, li jirriżulta mis-sospensjoni tal-parteċipazzjoni tiegħu fl-attivitajiet tal-Parlament kif ukoll mill-preġudizzju għar-reputazzjoni u l-onorabbiltà tiegħu.
74
Il-Parlament isostni li t-talba għal kumpens għad-dannu finanzjarju hija inammissibbli. Barra minn hekk, huwa jqis li l-annullament tad-deċiżjoni tal-Bureau tkun tikkostitwixxi kumpens adegwat għad-dannu morali tar-rikorrent. Sussidjarjament, huwa jemmen li s-somma ta’ massimu ta’ EUR 1000 għandha tkun xierqa.
75
F’dan il-każ, fir-rigward, l-ewwel nett, tat-talba għal kumpens għad-dannu finanzjarju li jirriżulta mit-telf tad-dritt għall-allowance ta’ residenza, huwa biżżejjed li jiġi nnotat li r-rikorrent ma jispjegax kif, anki jekk id-deċiżjoni tal-Bureau tiġi annullata, il-fatt li huwa diġà sofra s-sanzjoni inkwistjoni ma huwiex se jippermettilu jikseb kumpens għad-danni kollha, speċjalment minħabba li huwa talab biss il-ħlas tal-ammont li jikkorrispondi għall-allowance li kien jirċievi li kieku ma ġietx imposta s-sanzjoni, jiġifieri EUR 3060. Madankollu, fid-dawl tal-annullament tad-deċiżjoni tal-Bureau u konformement mal-Artikolu 266 TFUE, huwa l-Parlament li għandu jieħu l-miżuri li tinvolvi l-eżekuzzjoni ta’ din is-sentenza, fatt li jimplika r-rimbors tas-somom li jikkorrispondu għall-allowance ta’ residenza li l-ħlas tagħha ġie sospiż.
76
Minn dan isegwi li t-talba għal kumpens għad-dannu finanzjarju għandha tiġi miċħuda.
77
Fir-rigward, it-tieni nett, tat-talba għal kumpens għad-dannu morali allegatament imġarrab mir-rikorrent, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, l-annullament ta’ att ivvizzjat b’illegalità jista’ jikkostitwixxi fih innifsu kumpens adegwat u, bħala prinċipju, suffiċjenti ta’ kull dannu morali li dan l-att seta’ kkawża (sentenzi tad‑9 ta’ Lulju 1987, Hochbaum u Rawes vs Il-Kummissjoni, 44/85, 77/85, 294/85 u 295/85, EU:C:1987:348, punt 22, u tad‑9 ta’ Novembru 2004, Montalto vs Il-Kunsill, T‑116/03, EU:T:2004:325, punt 127), sakemm ir-rikorrent ma jurix li ġarrab dannu morali separat mill-illegalità li fuqha huwa bbażat l-annullament u li ma jistax jiġi kollu kemm hu kkumpensat b’dan l-annullament (ara s-sentenza tal‑25 ta’ Ġunju 2015, EE vs Il-Kummissjoni, F‑55/14, EU:F:2015:66, punt 46 u l-ġurisprudenza ċċitata).
78
F’dan il-każ, xejn minn dak li hemm fil-fajl ma jippermetti li jiġi kkonstatat li d-deċiżjoni tal-President u d-deċiżjoni tal-Bureau ġew adottati fil-kundizzjonijiet li kienu kkawżaw id-dannu morali lir-rikorrent indipendentement mill-att annullat. Għaldaqstant, it-talba għal kumpens għad-dannu morali għandha tiġi miċħuda.
Fuq l-ispejjeż
79
Skont l-Artikolu 134(3) tar-Regoli tal-Proċedura, jekk il-partijiet jitilfu rispettivament fuq waħda jew iktar mit-talbiet tagħhom, kull parti għandha tbati l-ispejjeż rispettivi tagħha. F’dan il-każ, sa fejn it-talba għal annullament biss hija milqugħa, għandu jiġi deċiż li kull parti tbati l-ispejjeż tagħha.
Għal dawn il-motivi,
IL-QORTI ĠENERALI (Is-Sitt Awla Estiża)
taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Id-deċiżjoni tal-Bureau tal-Parlament Ewropew tal‑1 ta’ Awwissu 2016 hija annullata.
2)
It-talba għad-danni hija miċħuda.
3)
Janusz Korwin-Mikke u l-Parlament Ewropew ibatu l-ispejjeż tagħhom.
Berardis
Papasavvas
Spielmann
Csehi
Spineanu-Matei
Mogħtija fis-seduta pubblika fil-Lussemburgu, fil‑31 ta’ Mejju 2018.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Franċiż.