62024CJ0206_RES
Zaak C‑206/24
YX en Logistica i Gestió Caves Andorranes i Vidal SA
tegen
Directeur-generaal douane en indirecte rechten en Ministre de l’Économie, des Finances et de la Relance
[verzoek van de Cour de Cassation (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Frankrijk) om een prejudiciële beslissing]
Arrest van het Hof (Vijfde kamer) van 1 augustus 2025
„Prejudiciële verwijzing – Douane-unie – Terugbetaling of kwijtschelding van in‑ of uitvoerrechten – Verordening (EEG) nr. 1430/79 – In strijd met het Unierecht geïnde douanerechten – Artikel 2, lid 2, derde alinea – Voorwaarden voor ambtshalve terugbetaling – Vaststelling dat die rechten ten onrechte zijn geïnd vóór het verstrijken van een termijn van drie jaar, te rekenen vanaf de datum van boeking ervan – Vaststelling die impliceert dat de nationale douaneautoriteiten op de hoogte zijn van de identiteit van de betrokken marktdeelnemers en van het aan elk van hen terug te betalen bedrag – Verplichting voor die autoriteiten om de noodzakelijke en passende maatregelen te nemen om de voor die terugbetaling noodzakelijke informatie te verkrijgen”
Eigen middelen van de Europese Unie – Terugbetaling of kwijtschelding van in‑ of uitvoerrechten – In strijd met het Unierecht geheven douanerechten – Ambtshalve terugbetaling – Voorwaarden – Vaststelling door de nationale douaneautoriteit dat die rechten ten onrechte zijn geïnd vóór het verstrijken van een termijn van drie jaar, te rekenen vanaf de datum van boeking ervan – Vaststelling die impliceert dat de nationale douaneautoriteit op de hoogte is van de identiteit van de betrokken marktdeelnemers en van het terug te betalen bedrag – Verplichting voor die autoriteiten om de noodzakelijke en passende maatregelen te nemen om de voor die terugbetaling noodzakelijke informatie te verkrijgen
[Verordening nr. 1430/79 van de Raad, art. 1, lid 2, e), 2 en 15]
(zie punten 25‑38, 42, 43 en dictum)
Samenvatting
Het Hof, dat door de Cour de cassation (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Frankrijk) om een prejudiciële beslissing is verzocht, preciseert in het licht van artikel 2, lid 2, derde alinea, van verordening nr. 1430/79 (
1
) de omvang van de aan een nationale douaneautoriteit opgelegde verplichting om ambtshalve tot terugbetaling van ten onrechte geheven douanerechten over te gaan en de voorwaarden daarvoor.
Tussen 1988 en 1991 hebben vennootschappen naar Andorrees recht via de vennootschap Ysal, een in Frankrijk gevestigde douane-expediteur, in Andorra goederen ingevoerd die met name afkomstig waren uit derde landen. Deze invoer leidde tot betaling van douanerechten in Frankrijk. In die tijd eisten de Franse douaneautoriteiten namelijk dat goederen uit derde landen die voor Andorra bestemd waren, in het vrije verkeer werden gebracht wanneer zij over Frans grondgebied werden vervoerd.
In januari 1991 heeft de Europese Commissie in een met redenen omkleed advies (
2
) vastgesteld dat de Franse Republiek, door te vereisen dat dergelijke goederen in het vrije verkeer werden gebracht, de verplichtingen niet was nagekomen die op haar rustten krachtens een aantal bepalingen van het Unierecht. Zij heeft haar dan ook verzocht de nodige maatregelen te nemen om de situatie te regulariseren.
Bij ministerieel bericht (
3
) hebben de Franse autoriteiten vervolgens een einde gemaakt aan deze praktijk ten aanzien van alle uit derde landen afkomstige goederen met bestemming Andorra.
In 2015 hebben deze Andorrese importeurs, in wier rechten Caves Andorranes en YX zijn getreden, een vordering in rechte ingesteld tegen de Franse douaneadministratie met het oog op de betaling van een bedrag dat overeenstemt met de douanerechten die deze administratie tussen 1988 en 1991 ten onrechte zou hebben geïnd ter zake van de invoer van goederen uit derde landen met bestemming Andorra. Nadat dit verzoek in eerste aanleg en in hoger beroep was afgewezen, hebben Caves Andorranes en YX cassatieberoep ingesteld bij de Cour de cassation, de verwijzende rechter.
Deze rechter heeft het Hof twee prejudiciële vragen gesteld, waarmee hij in wezen wenst te vernemen of artikel 2, lid 2, derde alinea, van verordening nr. 1430/79 aldus moet worden uitgelegd dat een nationale douaneautoriteit alleen dan verplicht is om ambtshalve tot terugbetaling van de douanerechten over te gaan, indien die autoriteit vóór het verstrijken van een termijn van drie jaar, te rekenen vanaf de boeking van die rechten, zelf heeft vastgesteld dat deze ten onrechte zijn geïnd, en zij op de hoogte is van de identiteit van de betrokken marktdeelnemers en van het aan elk van hen terug te betalen bedrag. In dit verband vraagt deze rechter zich af welke maatregelen die autoriteit in voorkomend geval moet nemen om die informatie te verkrijgen.
Beoordeling door het Hof
Het Hof stelt om te beginnen vast dat artikel 2, lid 2, derde alinea, van verordening nr. 1430/79, voor zover het categorisch bepaalt dat de nationale douaneautoriteiten „ambtshalve tot terugbetaling overgaan”, voor deze autoriteiten een verplichting tot terugbetaling invoert zonder dat de betrokken importeur daarom hoeft te verzoeken. Deze verplichting tot ambtshalve terugbetaling is afhankelijk van de voorwaarde dat de betrokken nationale douaneautoriteit vóór het verstrijken van een termijn van drie jaar te rekenen vanaf de datum van boeking van de betrokken douanerechten (
4
) zelf heeft vastgesteld dat deze rechten ten onrechte zijn geheven. Daarentegen hoeft de terugbetaling als zodanig niet noodzakelijkerwijs binnen die termijn te geschieden en kan zij na het verstrijken van die termijn worden verricht.
Voor zover de douanerechten worden opgelegd voor precieze bedragen, die door de nationale douaneautoriteit zijn vastgesteld op basis van douaneaangiften die voor rekening van een bepaalde persoon zijn ingediend, impliceert de vaststelling door deze autoriteit dat dergelijke rechten ten onrechte zijn geïnd, bovendien noodzakelijkerwijs de vaststelling dat een bij die autoriteit bekende persoon ten onrechte een bepaald bedrag heeft betaald, dat eveneens bij haar bekend is. Wanneer de nationale douaneautoriteit vaststelt dat douanerechten ten onrechte zijn geïnd en moeten worden terugbetaald, heeft zij dus in beginsel kennis van zowel de identiteit van de persoon aan wie zij de terugbetaling moet verrichten, als het exacte terug te betalen bedrag.
Deze autoriteit kan zich immers niet beroepen op het feit dat zij niet meer beschikt over de door de belanghebbenden ingediende douaneaangiften of over de jegens hen genomen individuele besluiten, ter rechtvaardiging van een eventueel verzuim om aan deze belanghebbenden de douanerechten terug te betalen waarvan zij binnen de in artikel 2, lid 2, derde alinea, van verordening nr. 1430/79 gestelde termijn van drie jaar heeft vastgesteld dat zij ten onrechte zijn geïnd, aangezien een dergelijke autoriteit, zolang deze termijn niet is verstreken, gehouden is de documenten en gegevens te bewaren die relevant kunnen zijn voor een eventuele terugbetaling.
Wanneer die douaneautoriteit buiten haar schuld niet beschikt over de gegevens die nodig zijn om tot terugbetaling van ten onrechte geïnde douanerechten over te gaan, dient zij evenwel, om te voldoen aan haar uit die bepaling voortvloeiende verplichting tot terugbetaling, de noodzakelijke en passende maatregelen te nemen om deze inlichtingen te verkrijgen. Het is juist dat dergelijke maatregelen geen onevenredig onderzoek omvatten, dat wil zeggen onderzoek waarbij personele en materiële middelen moeten worden ingezet zonder enig verband met hetgeen redelijkerwijs van een zorgvuldige administratie kan worden verwacht. Een passieve houding van de douaneautoriteit, onder het voorwendsel dat zij niet over die informatie beschikt, is echter niet verenigbaar met haar bovengenoemde terugbetalingsverplichting en evenmin met de vereisten die voortvloeien uit het recht op behoorlijk bestuur, dat een algemeen beginsel van Unierecht vormt dat op de lidstaten van toepassing is wanneer zij dit recht ten uitvoer brengen.
Het Hof komt tot de slotsom dat artikel 2, lid 2, derde alinea, van verordening nr. 1430/79 aldus moet worden uitgelegd dat een nationale douaneautoriteit alleen dan verplicht is om ambtshalve tot terugbetaling van de douanerechten over te gaan, indien die autoriteit vóór het verstrijken van een termijn van drie jaar, te rekenen vanaf de boeking van die rechten, zelf heeft vastgesteld dat deze ten onrechte zijn geïnd. Deze vaststelling impliceert dat zij op de hoogte is van de identiteit van de personen die deze rechten hebben betaald en van het aan elk van hen terug te betalen bedrag. Wanneer deze autoriteit niet over alle gegevens beschikt of kon beschikken die nodig zijn om een dergelijke terugbetaling te verrichten aan de persoon die de ten onrechte geïnde douanerechten heeft betaald of aan de personen die haar in zijn rechten en verplichtingen zijn opgevolgd, staat het aan dezelfde autoriteit om, teneinde aan haar verplichting tot terugbetaling te voldoen, de maatregelen te nemen die, zonder onevenredig te zijn, noodzakelijk en geschikt zijn om die inlichtingen te verkrijgen en tot terugbetaling over te gaan.
(
1
)	Verordening (EEG) nr. 1430/79 van de Raad van 2 juli 1979 betreffende terugbetaling of kwijtschelding van in- of uitvoerrechten (PB 1979, L 175, blz. 1), zoals gewijzigd bij verordening (EEG) nr. 3069/86 van de Raad van 7 oktober 1986 (PB 1986, L 286, blz. 1) (hierna: „verordening nr. 1430/79”).
(
2
)	Met redenen omkleed advies COM(90) 2042 def.
(
3
)	Bericht van het ministerie van Economische Zaken, Financiën en Begroting (Frankrijk) aan de importeurs en exporteurs, dat op 6 juni 1991 in het Journal officiel de la République française is bekendgemaakt.
(
4
)	Overeenkomstig artikel 1, lid 2, onder e), van verordening nr. 1430/79 komt deze datum overeen met de datum waarop de administratieve handeling is vastgesteld waardoor het door de bevoegde autoriteiten aan rechten te heffen bedrag aanvankelijk is vastgesteld.