61987CJ0083_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση 83/87,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Cour du travail της Mons (Βέλγιο) προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Mario Viva
και
Fonds National de retraite des ouvriers mineurs (FNROM),
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία των άρθρων 94, παράγραφος 5, και 100 του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας (ΕΕ 1983 L 230, σ. 8),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα)
συγκείμενο από τους J. C. Moitinho de Almeida, πρόεδρο τμήματος, U. Everling και Y. Galmot, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Darmon
γραμματέας: J. A. Pompe, βοηθός γραμματέας
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
- ο M. Viva, εκπροσωπούμενος από τον D. Rossini, συνδικαλιστικό εκπρόσωπο,
- το Fonds national de retraite des ouvriers mineurs, εκπροσωπούμενο από το δικηγόρο E. Stein, κατά την προφορική διαδικασία,
- η ιταλική κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον P. G. Ferri, avvocato dello Stato, γραπτώς,
- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από το νομικό της σύμβουλο Δ. Γκουλούση,
έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 20ής Ιανουαρίου 1988,
αφού άκουσε το γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 9ης Μαρτίου 1988,
εκδίδει τη ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με απόφαση της 18ης Μαρτίου 1987, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 20 Μαρτίου 1987, το Cour du travail της Mons υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία των άρθρων 94, παράγραφος 5, και 100 του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως έχει τροποποιηθεί (ΕΕ 1983, L 230, σ. 8).
2 Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του Viva, εργαζομένου ιταλικής ιθαγένειας, και του Fonds national de retraite des ouvriers mineurs ((Εθνικού Ταμείου Συντάξεων Εργατών Ορυχείου)) (στο εξής: FΝRΟΜ). Ο Viva εργάστηκε ως εργάτης ορυχείου υπεδάφους επί δέκα έτη στο Βέλγιο. Από 1ης Ιουνίου 1963 ελάμβανε ιταλική σύνταξη αναπηρίας, αναλογικώς επιμερισμένη βάσει των προϊσχυσάντων κανονισμών 3 και 4 του Συμβουλίου, περί κοινωνικής ασφαλίσεως των διακινουμένων (JΟ 1958, σσ. 561 και 597) από 1ης Αυγούστου 1963 δε, ελάμβανε βελγική σύνταξη αναπηρίας, βάσει του προβλεπόμενου για τους "εγγάμους" συντελεστή, μειωμένη κατ' εφαρμογή των εθνικών διατάξεων που απαγορεύουν τη σώρευση.
3 Μετά το θάνατο της συζύγου του Viva στις 2 Νοεμβρίου 1983, το FΝRΟΜ αναθεώρησε αυτεπαγγέλτως τα δικαιώματα επί της βελγικής συντάξεως, εφαρμόζοντας το συντελεστή για τους "άνευ οικογενειακών βαρών". Ο νέος αυτός υπολογισμός πραγματοποιήθηκε βάσει των προϊσχυσάντων κανονισμών 3 και 4. Το FΝRΟΜ έκρινε ότι οι κανονισμοί αυτοί εξακολουθούσαν να έχουν εφαρμογή, δεδομένου ότι ο Viva δεν είχε υποβάλει αίτηση κατά την έννοια του άρθρου 94, παράγραφος 5, του κανονισμού 1408/71, προκειμένου να τύχει της εφαρμογής των διατάξεων του νέου κανονισμού 1408/71.
4 Ενόψει των συγκρουομένων απόψεων των διαδίκων της κύριας δίκης σχετικά με τη διαχρονική εφαρμογή των κανονισμών 3 και 4, αφενός, και 1408/71 και 574/72, αφετέρου, το Cour du travail της Mons ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο δικαστήριο το εξής ερώτημα:
"Σε περίπτωση που ένας φορέας κράτους μέλους προέβη στην εκκαθάριση συντάξεως εργαζομένου προ της 1ης Οκτωβρίου 1972 βάσει μόνης της εθνικής του νομοθεσίας - και χωρίς να μεσολαβήσει αίτηση του περί αναθεωρήσεως των συνταξιοδοτικών του δικαιωμάτων που βαρύνουν τον εν λόγω φορέα, κατά την έννοια του άρθρου 94, παράγραφος 5, του κανονισμού 1408/71 - και εφόσον, μετά την 1η Οκτωβρίου 1972, μεταβλήθηκε η ατομική ή οικογενειακή κατάσταση του, δεδομένου ότι κατέστη χήρος, πράγμα που συνεπάγεται την αυτεπάγγελτη αναθεώρηση των συνταξιοδοτικών του δικαιωμάτων από το φορέα αυτό, έχει ο κανονισμός 1408/71 του Συμβουλίου, και συγκεκριμένα τα άρθρα 94, παράγραφος 5, και 100, την έννοια ότι - παρά την κατάργηση των κανονισμών 3 και 4 με το άρθρο 100 του κανονισμού 1408/71 - εξακολουθούν να εφαρμόζονται οι κανονισμοί 3 και 4, δυνάμει του άρθρου 94, παράγραφος 5, του κανονισμού 1408/71, προκειμένου για τον καθορισμό των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων του, που βρίσκεται σ' αυτή τη θέση, έναντι του εν λόγω φορέα και μετά την 1η Οκτωβρίου 1972;
Με άλλα λόγια, έχει ο εν λόγω κανονισμός 1408/71 την έννοια ότι, στην περιγραφείσα κατάσταση, δικαιολογεί το 'νέο υπολογισμό' της συντάξεως αναπηρίας που βαρύνει το φορέα αυτό βάσει μόνης της εθνικής του νομοθεσίας, που περιλαμβάνει και κανόνα που απαγορεύει την εξωτερική σώρευση, τούτο δε χωρίς να γίνει - για να κριθεί ποια είναι η ευνοϊκότερη για τον διακινούμενο κατάσταση - σύγκριση μεταξύ του υπολογισμού της συντάξεως βάσει της εθνικής νομοθεσίας του εν λόγω φορέα, στην οποία περιλαμβάνεται και ο κανόνας περί μη σωρεύσεως, αφενός, και του υπολογισμού του ύψους της παροχής κατά το ευρωπαϊκό κοινοτικό δίκαιο κατά την έννοια του άρθρου 46, παράγραφοι 1, 2 και 3, του κανονισμού 1408/71, αφετέρου;
'Η, με άλλα λόγια ακόμη, προκύπτει από την ερμηνεία του κοινοτικού δικαίου ότι, κατά την αυτεπάγγελτη αναθεώρηση της σύνταξης του εκ μέρους του φορέα που υποχρεούται στην καταβολή της, εφαρμόζεται ένας νέος εθνικός νόμος που τέθηκε σε ισχύ μετά την 1η Οκτωβρίου 1972 και περιλαμβάνει εθνικό κανόνα που απαγορεύει την εξωτερική σώρευση ή, αντιθέτως, ότι εφαρμόζεται η παλιά κοινοτική κανονιστική ρύθμιση, ήτοι οι κανονισμοί 3 και 4, βάσει μόνου του άρθρου 94, παράγραφος 5, του κανονισμού 1408/71, τούτο δε παρά το άρθρο 100 του κανονισμού αυτού, τη γενική αρχή της άμεσης ισχύος του κανόνα δικαίου και την αρχή ότι ο νέος νόμος λογίζεται εξ ορισμού ότι είναι καλύτερος από τον προϊσχύσαντα;"
5 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά, οι οικείες κοινοτικές διατάξεις, καθώς και οι παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για να σχηματίσει κρίση το Δικαστήριο.
6 Το υποβαλλόμενο ερώτημα αφορά κατ' ουσία το πρόβλημα της διαχρονικής εφαρμογής των κοινοτικών κανονισμών περί κοινωνικής ασφαλίσεως των εργαζομένων. Το εθνικό δικαστήριο ερωτά αν ο νέος υπολογισμός της εκκαθαρισθείσας βάσει των κανονισμών 3 και 4 παροχής αναπηρίας, ο οποίος κατέστη αναγκαίος λόγω μεταβολών που επήλθαν στην προσωπική κατάσταση του ασφαλισμένου μετά την έναρξη της ισχύος του κανονισμού 1408/71, πρέπει να πραγματοποιηθεί σύμφωνα με τις διατάξεις αυτού του κανονισμού ή, αντιθέτως, κατ' εφαρμογή των προϊσχυσάντων κανονισμών 3 και 4, σε περίπτωση που ο κοινωνικώς ασφαλισμένος δεν έχει υποβάλει αίτηση αναθεωρήσεως της συντάξεώς του σύμφωνα με το άρθρο 94, παράγραφος 5, του κανονισμού 1408/71.
7 Ο Viva, η ιταλική κυβέρνηση και η Επιτροπή υποστηρίζουν ότι στην υπό κρίση περίπτωση έχει εφαρμογή ο κανονισμός 1408/71, δεδομένου ότι το πραγματικό γεγονός, ήτοι ο θάνατος της συζύγου του Viva, επήλθε μετά την έναρξη της ισχύος του κανονισμού 1408/71.
8 Το FΝRΟΜ αντιθέτως επισημαίνει ότι το άρθρο 94, παράγραφος 5, του κανονισμού 1408/71 διατηρεί την εφαρμογή των κανονισμών 3 και 4, οσάκις η εκκαθάριση της συντάξεως του εργαζομένου έγινε πριν από την 1η Οκτωβρίου 1972. Η εφαρμογή του κανονισμού 1408/71 προϋποθέτει αίτηση του ενδιαφερομένου.
9 Πρέπει καταρχάς να σημειωθεί ότι οι κανονισμοί 3 και 4 καταργήθηκαν με το άρθρο 100 του κανονισμού 1408/71 από 1ης Οκτωβρίου 1972. Δεν μπορούν, επομένως, πλέον να συνιστούν τη νομική βάση εκκαθαρίσεως των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων πραγματοποιούμενης μετά την ημερομηνία αυτή.
10 Σχετικά με τα δικαιώματα που εκκαθαρίστηκαν βάσει του προϊσχύσαντος καθεστώτος, το άρθρο 94, παράγραφος 5, του κανονισμού 1408/71 ορίζει ότι "τα δικαιώματα των ενδιαφερομένων, οι οποίοι επέτυχαν προ της 1ης Οκτωβρίου 1972 ή προ της ημερομηνίας εφαρμογής του παρόντος κανονισμού στο έδαφος του ενδιαφερομένου κράτους μέλους την εκκαθάριση συντάξεως, δύνανται να αναθεωρηθούν, κατόπιν αιτήσεώς τους, αφού ληφθούν υπόψη οι διατάξεις του κανονισμού αυτού". 'Οπως έχει κρίνει το Δικαστήριο με την απόφαση της 13ης Οκτωβρίου 1976 (υπόθεση 32/76, Saieva, Rec. 1976, σ. 1523), οι μεταβατικές διατάξεις του κανονισμού 1408/71, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και το άρθρο 94, παράγραφος 5, εμπνέονται από την αρχή ότι οι παροχές οι οποίες χορηγήθηκαν υπό το καθεστώς του προϊσχύσαντος κανονισμού και είναι πλεονεκτικότερες από τις παροχές που προκύπτουν από το νέο κανονισμό δεν θα μειωθούν. Σκοπός της διατάξεως αυτής είναι δηλαδή να παράσχει στον ενδιαφερόμενο το δικαίωμα να ζητήσει, προς όφελός του, την αναθεώρηση παροχών που εκκαθαρίστηκαν υπό το προϊσχύσαν καθεστώς. Κατά συνέπεια, ο αρμόδιος φορέας κράτους μέλους δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον ασφαλισμένο για την αναθεώρηση των δικαιωμάτων που απέκτησε αυτός πριν από την έναρξη της ισχύος του κανονισμού 1408/71.
11 Η αρχή αυτή, ωστόσο, δεν έχει εφαρμογή σε καταστάσεις που συνεπάγονται την αυτεπάγγελτη νέα εκκαθάριση των δικαιωμάτων προς παροχές. Και τούτο διότι, κατά το άρθρο 100 του κανονισμού 1408/71, οι καταστάσεις αυτές διέπονται από τις διατάξεις του κανονισμού 1408/71. 'Οπως έχει κρίνει το Δικαστήριο με την απόφαση της 2ας Φεβρουαρίου 1982 (υπόθεση 7/81, Sinatra, Συλλογή 1982, σ. 137), εκ νέου ο υπολογισμός, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71, επιβάλλεται σε κάθε τροποποίηση των παροχών που καταβάλλονται από ένα κράτος μέλος, εκτός αν η τροποποίηση αυτή οφείλεται σε έναν από τους "λόγους προσαρμογής" που προβλέπονται στην παράγραφο 1 του άρθρου 51 του κανονισμού 1408/71, στους οποίους δεν περιλαμβάνονται οι μεταβολές που επέρχονται στην προσωπική κατάσταση του κοινωνικώς ασφαλισμένου. Ο νέος αυτός υπολογισμός πρέπει, επομένως, να γίνεται σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού 1408/71, έστω και αν ο ενδιαφερόμενος δεν ζητήσει την εφαρμογή του.
12 Υπ' αυτές τις συνθήκες, στο ερώτημα που υπέβαλε το Cour du travail της Mons πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι ο νέος υπολογισμός της εκκαθαρισθείσας πριν από την έναρξη ισχύος του κανονισμού 1408/71 παροχής αναπηρίας, ο οποίος καθίσταται αναγκαίος λόγω μεταβολών που επήλθαν στην προσωπική κατάσταση του κοινωνικώς ασφαλισμένου μετά την ημερομηνία αυτή, πρέπει να πραγματοποιείται σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού 1408/71.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
13 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η ιταλική κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με απόφαση της 18ης Μαρτίου 1987 το Cour du travail της Mons, αποφαίνεται:
Ο νέος υπολογισμός της εκκαθαρισθείσας πριν από την έναρξη της ισχύος του κανονισμού 1408/71 παροχής αναπηρίας, ο οποίος καθίσταται αναγκαίος λόγω μεταβολών που επήλθαν στην προσωπική κατάσταση του κοινωνικώς ασφαλισμένου μετά την ημερομηνία αυτή, πρέπει να πραγματοποιείται σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού 1408/71.