62019CJ0265_RES
Υπόθεση C‑265/19
Recorded Artists Actors Performers Ltd
κατά
Attorney General κ.λπ.
[αίτηση του High Court (Ιρλανδία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 8ης Σεπτεμβρίου 2020
«Προδικαστική παραπομπή – Διανοητική ιδιοκτησία – Δικαιώματα συγγενικά προς την πνευματική ιδιοκτησία – Οδηγία 2006/115/ΕΚ – Άρθρο 8, παράγραφος 2 – Χρήση φωνογραφημάτων εντός της Ένωσης – Δικαίωμα των ερμηνευτών ή εκτελεστών καλλιτεχνών σε εύλογη αμοιβή η οποία κατανέμεται μεταξύ αυτών και των παραγωγών των φωνογραφημάτων – Εφαρμογή στους υπηκόους τρίτων χωρών – Συνθήκη για τις εκτελέσεις και τα φωνογραφήματα – Άρθρα 4 και 15 – Επιφυλάξεις που γνωστοποιούνται από τρίτες χώρες – Περιορισμοί του δικαιώματος εύλογης αμοιβής οι οποίοι ενδέχεται να ανακύψουν, επί τη βάσει της αμοιβαιότητας, εντός της Ένωσης από τις ως άνω επιφυλάξεις για τους υπηκόους τρίτων χωρών – Άρθρο 17, παράγραφος 2, και άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Θεμελιώδες δικαίωμα προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας – Απαίτηση κατά την οποία κάθε περιορισμός πρέπει να προβλέπεται εκ του νόμου, να σέβεται το βασικό περιεχόμενο του θεμελιώδους δικαιώματος και να είναι σύμφωνος με την αρχή της αναλογικότητας – Κατανομή των αρμοδιοτήτων για τη θέσπιση των περιορισμών αυτών μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών – Κατανομή των αρμοδιοτήτων στις σχέσεις με τις τρίτες χώρες – Άρθρο 3, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ – Αποκλειστική αρμοδιότητα της Ένωσης»
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικά δικαιώματα – Οδηγία 2006/115 – Χρήση φωνογραφημάτων εντός της Ένωσης – Δικαίωμα των ερμηνευτών ή εκτελεστών καλλιτεχνών σε εύλογη αμοιβή η οποία κατανέμεται μεταξύ αυτών και των παραγωγών των φωνογραφημάτων – Εφαρμογή μόνο στους υπηκόους των κρατών μελών του Ενιαίου Οικονομικού Χώρου – Δεν επιτρέπεται
(Συνθήκη του Παγκόσμιου Οργανισμού Διανοητικής Ιδιοκτησίας για τις εκτελέσεις και τα φωνογραφήματα, άρθρο 15 § 1· οδηγία 2006/115 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 8 § 2)
(βλ. σκέψεις 54-61, 68, 75, διατακτ. 1)
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικά δικαιώματα – Οδηγία 2006/115 – Χρήση φωνογραφημάτων εντός της Ένωσης – Δικαίωμα εύλογης και ενιαίας αμοιβής των ερμηνευτών ή εκτελεστών καλλιτεχνών, η οποία κατανέμεται μεταξύ αυτών και των παραγωγών των φωνογραφημάτων – Δυνατότητα εφαρμογής στους υπηκόους τρίτων χωρών – Δυνατότητα εφαρμογής στους υπηκόους των συμβαλλομένων μερών στη Συνθήκη του Παγκόσμιου Οργανισμού Διανοητικής Ιδιοκτησίας για τις εκτελέσεις και τα φωνογραφήματα – Εθνική μεταχείριση
(Συνθήκη του Παγκόσμιου Οργανισμού Διανοητικής Ιδιοκτησίας για τις εκτελέσεις και τα φωνογραφήματα, άρθρα 4 § 1, και 15 § 1· οδηγία 2006/115 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 8 § 2)
(βλ. σκέψεις 62-67)
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικά δικαιώματα – Οδηγία 2006/115 – Χρήση φωνογραφημάτων εντός της Ένωσης – Δικαίωμα των ερμηνευτών ή εκτελεστών καλλιτεχνών σε εύλογη αμοιβή η οποία κατανέμεται μεταξύ αυτών και των παραγωγών των φωνογραφημάτων – Επιφυλάξεις που γνωστοποιούνται από τρίτες χώρες – Αρχή της αμοιβαιότητας – Ανάγκη διατηρήσεως ισότιμων όρων συμμετοχής στο εμπόριο της ηχογραφημένης μουσικής – Σκοπός γενικού συμφέροντος – Περιορισμός του δικαιώματος εύλογης και ενιαίας αμοιβής – Προϋποθέσεις – Αποκλειστική αρμοδιότητα της Ένωσης
(Συνθήκη του Παγκόσμιου Οργανισμού Διανοητικής Ιδιοκτησίας για τις εκτελέσεις και τα φωνογραφήματα, άρθρο 15 §§ 1 και 3· άρθρο 3 § 2 ΣΛΕΕ· Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 17 § 2, και 52 § 1· οδηγία 2006/115 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 8 § 2)
(βλ. σκέψεις 78-91, διατακτ. 2)
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικά δικαιώματα – Οδηγία 2006/115 – Χρήση φωνογραφημάτων εντός της Ένωσης – Δικαίωμα των ερμηνευτών ή εκτελεστών καλλιτεχνών σε εύλογη αμοιβή η οποία κατανέμεται μεταξύ αυτών και των παραγωγών των φωνογραφημάτων – Κατανομή της αμοιβής μεταξύ του παραγωγού και του ερμηνευτή ή εκτελεστή καλλιτέχνη – Αμοιβή μόνον του παραγωγού και αποκλεισμός του καλλιτέχνη – Δεν επιτρέπεται
(Οδηγία 2006/115 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 8 § 2)
(βλ. σκέψεις 93-96, διατακτ. 3)
Σύνοψη
Η Recorded Artists Actors Performers Ltd (στο εξής: RAAP) είναι εταιρία συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων ερμηνευτών ή εκτελεστών καλλιτεχνών, ενώ η Phonographic Performance (Ireland) Ltd (στο εξής: PPI) είναι εταιρία συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων παραγωγών φωνογραφημάτων. Οι εταιρίες αυτές συνήψαν σύμβαση η οποία ορίζει με ποιον τρόπο τα καταβλητέα στην Ιρλανδία δικαιώματα για τη δημόσια αναπαραγωγή ηχογραφημένης μουσικής σε μπαρ και σε άλλα προσβάσιμα στο κοινό μέρη ή για τη ραδιοτηλεοπτική μετάδοση ηχογραφημένης μουσικής πρέπει να κατανέμονται στους ερμηνευτές ή εκτελεστές καλλιτέχνες αφού έχουν καταβληθεί από τους χρήστες στην PPI, και με ποιον τρόπο τα δικαιώματα αυτά πρέπει να αποδίδονται εν μέρει, για τον σκοπό αυτό, από την PPI στη RAAP. Οι συμβαλλόμενοι διαφωνούν ως προς την έκταση εφαρμογής της συμβάσεως αυτής όσον αφορά τα δικαιώματα τα οποία καταβάλλονται στην PPI στις περιπτώσεις στις οποίες μεταδίδεται μουσική προερχόμενη από ηχογράφηση ερμηνευτή ή εκτελεστή καλλιτέχνη που δεν είναι ούτε υπήκοος ούτε κάτοικος κράτους μέλους του Ενιαίου Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ). Συναφώς, η RAAP εκτιμά ότι όλα τα καταβλητέα δικαιώματα πρέπει να κατανέμονται χωρίς να λαμβάνονται υπόψη η ιθαγένεια και ο τόπος κατοικίας του καλλιτέχνη. Εάν γινόταν δεκτή η άποψη της RAAP, τότε οι ερμηνευτές ή εκτελεστές καλλιτέχνες των τρίτων χωρών θα αμείβονταν σε κάθε περίπτωση στην Ιρλανδία ενώ, κατά την άποψη της PPI η οποία στηρίζεται συναφώς στο ιρλανδικό δίκαιο, κάτι τέτοιο δεν θα έπρεπε να είναι δυνατό όταν οι Ιρλανδοί ερμηνευτές ή εκτελεστές καλλιτέχνες δεν λαμβάνουν εύλογη αμοιβή σε τρίτες χώρες.
Με την απόφαση Recorded Artists Actors Performers (C‑265/19), την οποία εξέδωσε στις 8 Σεπτεμβρίου 2020, το τμήμα μείζονος συνθέσεως του Δικαστηρίου αποφάνθηκε ότι, στο πλαίσιο της χρήσεως φωνογραφημάτων εντός της Ένωσης, η οδηγία 2006/115 (
1
) δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη να αποκλείουν τους καλλιτέχνες υπηκόους τρίτων χωρών εκτός του ΕΟΧ από το δικαίωμα εύλογης και ενιαίας αμοιβής. Επίσης, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι οι επιφυλάξεις που γνωστοποιούνται από τρίτες χώρες δυνάμει της Συνθήκης του Παγκόσμιου Οργανισμού Διανοητικής Ιδιοκτησίας (ΠΟΔΙ) για τις εκτελέσεις και τα φωνογραφήματα (στο εξής: Συνθήκη WPPT) (
2
) δεν περιορίζουν αυτές καθαυτές το δικαίωμα των εν λόγω καλλιτεχνών των τρίτων χωρών για εύλογη και ενιαία αμοιβή εντός της Ένωσης. Μολονότι τέτοιοι περιορισμοί μπορούν να θεσπιστούν από τον νομοθέτη της Ένωσης υπό την προϋπόθεση ότι δεν θίγουν το κατοχυρωμένο στο άρθρο 17, παράγραφος 2, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης) δικαίωμα προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας, η οδηγία 2006/115 δεν προβλέπει κανέναν τέτοιο περιορισμό και δεν επιτρέπει, συνεπώς, τον περιορισμό από τα κράτη μέλη του συγκεκριμένου δικαιώματος έναντι των ερμηνευτών ή εκτελεστών καλλιτεχνών και παραγωγών των τρίτων χωρών. Εξάλλου, το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι η οδηγία δεν επιτρέπει επίσης να λαμβάνει αμοιβή μόνον ο παραγωγός του φωνογραφήματος, χωρίς να τη μοιράζεται με τον ερμηνευτή ή εκτελεστή καλλιτέχνη που συνέβαλε στη δημιουργία του φωνογραφήματος αυτού.
Το Δικαστήριο επισήμανε, πρώτον, ότι το δικαίωμα εύλογης και ενιαίας αμοιβής διασφαλίζει την εφαρμογή, στην έννομη τάξη της Ένωσης, του άρθρου 15, παράγραφος 1, της Συνθήκης WPPT (
3
), και δεν μπορεί να παρέχεται, από τον εθνικό νομοθέτη, μόνο στους υπηκόους των κρατών μελών του ΕΟΧ.
Συναφώς, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι το άρθρο 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2006/115, το οποίο παρέχει, στο πλαίσιο των συγγενικών προς την πνευματική ιδιοκτησία δικαιωμάτων, ένα δικαίωμα ανταποδοτικού χαρακτήρα, προβλέπει την υποχρέωση εξασφαλίσεως εύλογης αμοιβής η οποία πρέπει να κατανέμεται μεταξύ του παραγωγού και του ερμηνευτή ή εκτελεστή καλλιτέχνη. Η υποχρέωση αυτή επιβάλλεται στην περίπτωση χρήσεως του φωνογραφήματος ή αναπαραγωγής του εντός της Ένωσης. Η οδηγία ουδόλως θέτει ως προϋπόθεση ότι ο ερμηνευτής ή εκτελεστής καλλιτέχνης ή ο παραγωγός του φωνογραφήματος πρέπει να έχει την ιθαγένεια κράτους μέλους του ΕΟΧ ή κάποια άλλη προϋπόθεση συνδέσμου με κράτος μέλος του ΕΟΧ, όπως η συνήθης διαμονή, ο τόπος κατοικίας ή ο τόπος εκτελέσεως της δημιουργικής ή καλλιτεχνικής εργασίας.
Αντιθέτως, κατά το Δικαστήριο, από το περιεχόμενο και τους σκοπούς της οδηγίας 2006/115 καθώς και από την υπεροχή των διεθνών συμφωνιών που έχει συνάψει η Ένωση προκύπτει ότι το άρθρο 8, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας πρέπει να ερμηνεύεται, στο μέτρο που αυτό είναι δυνατό, κατά τρόπο που συνάδει με τη Συνθήκη WPPT. Το Δικαστήριο υπογράμμισε συναφώς ότι η ως άνω διεθνής συμφωνία, η οποία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της έννομης τάξης της Ένωσης, υποχρεώνει, κατ’ αρχήν, την Ένωση και τα κράτη μέλη της να παρέχουν το δικαίωμα εύλογης και ενιαίας αμοιβής και στους υπηκόους άλλων συμβαλλόμενων μερών στη Συνθήκη WPPT. Η υποχρέωση αυτή απορρέει από το άρθρο 15, παράγραφος 1, της Συνθήκης WPPT, καθώς και από την εθνική μεταχείριση την οποία κατοχυρώνουν το άρθρο 4 της Συνθήκης WPPT και το άρθρο 4 της Συμβάσεως της Ρώμης (
4
).
Δεύτερον, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι οι επιφυλάξεις που γνωστοποιούνται από τα κράτη μέλη δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 3, της Συνθήκης WPPT δεν συνεπάγονται αυτές καθαυτές περιορισμούς, εντός της Ένωσης, του δικαιώματος εύλογης και ενιαίας αμοιβής έναντι των υπηκόων αυτών των τρίτων χωρών. Βεβαίως, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι, λαμβανομένης υπόψη της αρχής της αμοιβαιότητας που κατοχυρώνεται με τη Σύμβαση της Βιέννης (
5
), η Ένωση και τα κράτη μέλη της δεν οφείλουν να παρέχουν το δικαίωμα εύλογης και ενιαίας αμοιβής χωρίς περιορισμούς. Κατά το Δικαστήριο, η ανάγκη διατηρήσεως ισότιμων όρων συμμετοχής της ηχογραφημένης μουσικής μπορεί να δικαιολογήσει τον περιορισμό του δικαιώματος εύλογης και ενιαίας αμοιβής.
Ωστόσο, αυτό το συγγενικό της πνευματικής ιδιοκτησίας δικαίωμα συνιστά δικαίωμα διανοητικής ιδιοκτησίας το οποίο προστατεύεται από το άρθρο 17, παράγραφος 2, του Χάρτη. Κατά συνέπεια, κάθε περιορισμός της ασκήσεως του δικαιώματος αυτού πρέπει να προβλέπεται εκ του νόμου με σαφήνεια και ακρίβεια, σύμφωνα με το άρθρο 52 του Χάρτη. Κατά το Δικαστήριο, η ύπαρξη απλώς μιας επιφυλάξεως δυνάμει της Συνθήκης WPPT δεν πληροί την επιταγή αυτή. Επομένως, μόνον ο νομοθέτης της Ένωσης, ο οποίος έχει την αποκλειστική εξωτερική αρμοδιότητα στον τομέα αυτό, μπορεί να αποφασίσει την επιβολή ενός τέτοιου περιορισμού.
Τρίτον, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι από το ίδιο το γράμμα του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2006/115 προκύπτει ότι τόσο οι ερμηνευτές ή εκτελεστές καλλιτέχνες όσο και οι παραγωγοί φωνογραφημάτων έχουν δικαίωμα εύλογης και ενιαίας αμοιβής η οποία «κατανέμεται» μεταξύ τους. Ως εκ τούτου, η διάταξη αυτή δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη να αποκλείουν το δικαίωμα του ερμηνευτή ή εκτελεστή καλλιτέχνη για εύλογη και ενιαία αμοιβή.
(
1
)	Οδηγία 2006/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με το δικαίωμα εκμίσθωσης, το δικαίωμα δανεισμού και ορισμένα δικαιώματα συγγενικά προς την πνευματική ιδιοκτησία στον τομέα των προϊόντων της διανοίας (ΕΕ 2006, L 376, σ. 28).
(
2
)	Σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 3, της Συνθήκης WPPT.
(
3
)	Το άρθρο 15, παράγραφος 1, της Συνθήκης WPPT ορίζει ότι οι ερμηνευτές ή εκτελεστές καλλιτέχνες και οι παραγωγοί φωνογραφημάτων έχουν δικαίωμα ενιαίας και εύλογης αμοιβής για τη ραδιοτηλεοπτική μετάδοση ή για οποιαδήποτε παρουσίαση στο κοινό φωνογραφημάτων που δημοσιεύονται για εμπορικούς σκοπούς.
(
4
)	Διεθνής σύμβαση για την προστασία των ερμηνευτών ή εκτελεστών καλλιτεχνών, των παραγωγών φωνογραφημάτων και των οργανισμών ραδιοτηλεόρασης, η οποία συνήφθη στη Ρώμη στις 26 Οκτωβρίου 1961.
(
5
)	Σύμβαση της Βιέννης περί του δικαίου των συνθηκών, της 23ης Μαΐου 1969 (Recueil des traités des Nations Unies, τόμος 1155, σ. 331).