62023CC0687
OPINIA RZECZNIK GENERALNEJ
TAMARY ĆAPETY
przedstawiona w dniu 13 lutego 2025 r. (
1
)
Sprawa C‑687/23
D.E.
przeciwko
Banco Santander, SA
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunal Supremo (sąd najwyższy, Hiszpania)]
Odesłanie prejudycjalne – Dyrektywa 2014/59/UE – Ramy naprawy oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji instytucji kredytowych – Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja Banco Popular – Obowiązkowe przeniesienie akcji bez świadczenia wzajemnego – Powództwo o stwierdzenie nieważności i odszkodowanie wytoczone przed podjęciem decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji – Pojęcie „narosłego”/„należnego” zobowiązania – Prawo do skutecznego środka prawnego
I. Wprowadzenie
1.
Analizowane odesłanie prejudycjalne jest kolejnym przyczynkiem do linii orzeczniczej wywodzącej się z restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji hiszpańskiego banku Banco Popular Español, S.A. (zwanego dalej „Banco Popular”) z dnia 7 czerwca 2017 r. (
2
).
2.
W wyniku tej restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji duża liczba osób fizycznych i prawnych straciła swoje inwestycje. Skutkowało to ogromem postępowań przed sądami krajowymi i unijnymi.
3.
Szereg spraw spośród tych sporów to powództwa o stwierdzenie nieważności i odzyskanie wpłaconych kwot lub uzyskanie odszkodowania ze względu na niezastosowanie się przez Banco Popular do pewnych wymogów dotyczących przejrzystości i prawa konsumenckiego przy sprzedaży określonych instrumentów finansowych osobom fizycznym i prawnym. Innymi słowy, powództwa te są związane nie z utratą wartości tych instrumentów w wyniku restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, ale raczej z zarzutem niezgodności z prawem pierwotnej subskrypcji tych instrumentów.
4.
W swoich wyrokach Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular) (
3
) i Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II) (
4
) Trybunał orzekł, że dyrektywa 2014/59 (zwana dalej „dyrektywą w sprawie naprawy oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków” lub „dyrektywą BRRD”) stoi na przeszkodzie tego rodzaju postępowaniom sądowym w zakresie, w jakim wszczęto je po dacie decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji (
5
).
5.
Novum niniejszej sprawy wynika z faktu, że powództwo z postępowania głównego rozpoczęło się, jeszcze zanim doszło do restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Czy ma to znaczenie? W gruncie rzeczy jest to zasadnicze pytanie zadawane Trybunałowi w niniejszej sprawie.
II. Okoliczności faktyczne, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
6.
W 2009 r. Banco Popular przeprowadził emisję obligacji „Bonos Subordinados Canjeables por Obligaciones Subordinadas de Banco Popular Español, S.A. I/2009” (zwanych dalej „obligacjami podporządkowanymi I/2009”).
7.
W dniu 3 października 2009 r. D.E., występując jako jedyny członek zarządu spółki Lera Blava, S.L.U. (zwanej dalej „Spółką”), dokonał na rzecz tej spółki subskrypcji 15 obligacji zamiennych o łącznej wartości 15000 EUR.
8.
W dniu 25 maja 2012 r. D.E., działając również w imieniu Spółki, zgodził się na zamianę obligacji podporządkowanych I/2009, których termin zapadalności przypadał w październiku 2013 r., na inne obligacje podlegające obowiązkowej zamianie (zwane dalej „obligacjami podporządkowanymi II/2012”). Termin ich zapadalności przypadał w listopadzie 2015 r.
9.
W dniu 14 stycznia 2013 r. Spółka przypisała D.E. tytuł własności do tych obligacji jako płatność z tytułu zaległego wynagrodzenia.
10.
W dniu 25 listopada 2015 r., zgodnie z warunkami emisji, obligacje podporządkowane II/2012 poddano obowiązkowej zamianie na akcje Banco Popular. D.E. został w związku z tym akcjonariuszem Banco Popular.
11.
W dniu 6 października 2016 r. D.E. wszczął we własnym imieniu postępowanie przeciwko Banco Popular, w ramach którego domagał się stwierdzenia nieważności obligacji podporządkowanych I/2009 i II/2012 ze względu na wady oświadczenia woli wymaganego prawem Unii, w szczególności dyrektywą MiFID I (
6
), a także żądał zwrotu pierwotnie zainwestowanej kwoty. Tytułem żądania ewentualnego D.E. domagał się odszkodowania z tytułu szkody spowodowanej niedostosowaniem się do wymogów wynikających z dyrektywy MiFID I.
12.
W dniu 31 maja 2017 r. Juzgado de Primera Instancia (sąd pierwszej instancji, Hiszpania) uwzględnił wniosek D.E. o stwierdzenie nieważności i uznał za nieważną subskrypcję obligacji podporządkowanych I/2009 i II/2012 (
7
). Z krajowych akt sprawy wynika, że sąd potwierdził, iż Banco Popular nie przeprowadził testu „adekwatności” D.E. ani jako osoby fizycznej, ani jako członka zarządu Spółki, aby ustalić, czy w dowolnej z tych ról dysponował on wiedzą i doświadczeniem pozwalającymi rozumieć ryzyko wpisane w obligacje zamienne, których dotyczy sprawa (
8
). Banco Popular odwołał się od tego wyroku do Audiencia Provincial (sądu okręgowego, Hiszpania).
13.
W dniu 7 czerwca 2017 r. Jednolita Rada ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji przyjęła decyzję o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w odniesieniu do Banco Popular, która została zatwierdzona przez Komisję w tym samym dniu.
14.
W szczególności wspomniana restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja obejmowała połączenie instrumentu umorzenia lub konwersji długu i instrumentu zbycia działalności (
9
) i została przeprowadzona w następujący sposób. Po pierwsze, w drodze zastosowania instrumentu umorzenia lub konwersji długu wartość istniejących akcji Banco Popular obniżono do zera. Następnie akcje umorzono. Takie samo działanie uzgodniono w stosunku do akcji, które powstały w drodze konwersji części zaległych zobowiązań Banco Popular (zobowiązania Tier I). Inną część tych zaległych zobowiązań (zobowiązania Tier II) przekształcono w nowe akcje, które przeniesiono na Banco Santander, S.A. (zwany dalej „Banco Santander”). Następnie Banco Popular sprzedano Banco Santander, pozwanemu w postępowaniu leżącym u podstaw niniejszej sprawy, który nabył wszystkie pozostałe aktywa Banco Popular w drodze połączenia przez przejęcie, co doprowadziło do wygaśnięcia osobowości prawnej Banco Popular. Instytucja ta wstąpiła również w miejsce Banco Popular w sporze leżącym u podstaw postępowania głównego.
15.
W dniu 29 marca 2019 r. Audiencia Provincial (sąd okręgowy) uchylił wyrok sądu pierwszej instancji na tej podstawie, że D.E. w ogóle nie miał legitymacji procesowej uprawniającej do wszczęcia postępowania. Uznano, że to Spółka powinna była wytoczyć powództwo.
16.
D.E. wniósł skargę kasacyjną na ten wyrok do Tribunal Supremo (sądu najwyższego, Hiszpania). Pomimo sprzeciwu obu stron Tribunal Supremo (sąd najwyższy) postanowił zwrócić się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie. Sąd ten wyjaśnia, że rozbieżności w wykładni w szczególności art. 53 ust. 3 dyrektywy BRRD dokonywanej przez sądy hiszpańskie poskutkowały znaczącą liczbą wnoszonych do niego skarg, co oznacza, że wskazówki Trybunału pomogą rozstrzygnąć szereg tych spraw.
17.
W świetle powyższych okoliczności faktycznych Tribunal Supremo (sąd najwyższy) zwrócił się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy przepisy art. 34 ust. 1 lit. a) i b) w związku z art. 53 ust. 1 i 3 oraz art. 60 ust. 2 akapit pierwszy lit. b) i c) dyrektywy [BRRD] należy interpretować w ten sposób, że ewentualna wierzytelność lub należność wynikająca z nakazu naprawienia szkody nałożonego na podmiot, który wstąpił w prawa Banco Popular, w wyniku powództwa [odszkodowawczego] wynikającego z wprowadzenia do obrotu produktu finansowego (obligacji podporządkowanych podlegających obowiązkowej zamianie na akcje tego samego banku), niezaliczanego do dodatkowych instrumentów kapitałowych, o których mowa w środkach restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji Banco Popular, który to produkt finansowy został [wymieniony] na akcje banku przed przyjęciem środków restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banku (7 czerwca 2017 r.), mogłaby zostać uznana za zobowiązanie, którego dotyczą przepisy o umorzeniu zawarte w art. 53 ust. 3 dyrektywy [BRRD], a zatem za zobowiązanie lub roszczenie »nienależne«, w związku z czym zostałaby uznana za spłaconą i nie byłoby możliwe jej dochodzenie wobec Banco Santander jako następcy Banco Popular, jeśli powództwo, którego skutkiem byłby ten wyrok nakazujący naprawienie szkody, zostałoby wniesione przed zakończeniem postępowania w sprawie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banku?
2)
Czy też przeciwnie, przepisy te należy interpretować w ten sposób, że wspomniana wierzytelność lub należność stanowiłaby zobowiązanie lub roszczenie »należne« (art. 53 ust. 3 dyrektywy [BRRD]) lub »narosłe już zobowiązanie« w chwili restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banku [art. 60 ust. 2 lit. b)] i jako takie wyłączone ze skutków uznania za spłacone lub anulowania tych zobowiązań lub roszczeń, a zatem jej dochodzenie wobec Banco Santander jako następcy prawnego Banco Popular byłoby możliwe, nawet jeśli powództwo, którego skutkiem byłby ten wyrok nakazujący naprawienie szkody, zostałoby wniesione przed zakończeniem postępowania w sprawie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banku?”.
III. Analiza
A.
Ogólny zarys sytuacji, argumenty stron i struktura niniejszej opinii
18.
Pytanie sądu odsyłającego dotyczy wykładni pojęcia „należny” z art. 53 ust. 3 i „narosły” z art. 60 ust. 2 lit. b) dyrektywy BRRD.
19.
Artykuł 53 ust. 3 dyrektywy BRRD stanowi:
„Jeżeli wykonując uprawnienie, o którym mowa w art. 63 ust. 1 lit. e), organ ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji obniża do zera wysokość kwoty głównej zobowiązania lub pozostającej do spłaty kwoty zobowiązania, zobowiązanie to oraz wszelkie wynikające w stosunku do niego zobowiązania lub roszczenia, które nie są należne w chwili wykonania uprawnienia, są do wszelkich celów traktowane jako spłacone i nie jest możliwe ich dochodzenie w żadnym późniejszym postępowaniu prowadzonym w odniesieniu do instytucji objętej restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją lub jakiegokolwiek podmiotu będącego jej następcą, w przypadku jakiejkolwiek późniejszej likwidacji” (
10
).
20.
W istotnej części art. 60 ust. 2 dyrektywy BRRD stanowi:
„2.   W przypadku gdy umarza się kwotę główną odpowiedniego instrumentu kapitałowego:
[…]
b)
następuje zniesienie zobowiązań w stosunku do posiadacza odpowiedniego instrumentu kapitałowego wynikających z kwoty danego instrumentu, która została umorzona, lub powstałych w związku z tą kwotą, z wyjątkiem narosłych już ewentualnie zobowiązań oraz ewentualnych zobowiązań z tytułu szkód, które mogą powstać w wyniku odwołania kwestionującego legalność wykonania uprawnienia do umorzenia” (
11
).
21.
W dyrektywie BRRD nie zdefiniowano pojęcia „należnego”/„narosłego” zobowiązania. Co więcej, w niektórych wersjach językowych dyrektywy BRRD to samo słowo występuje zarówno w art. 53 ust. 3, jak i w art. 60 ust. 2 lit. b), podczas gdy w innych, w tym w hiszpańskiej wersji językowej, zastosowano dwa różne słowa (
12
). Utrudnia to wyciąganie wniosków co do wspólnego znaczenia tego pojęcia.
22.
Dyrektywa ta w każdym razie nie odsyła do prawa państw członkowskich w celu nadania temu pojęciu znaczenia, co sugeruje, że wyrażeniu temu należy przypisać autonomiczne znaczenie na szczeblu Unii (
13
).
23.
Mając na uwadze, że umorzenie lub konwersja długu nie wpływa na „narosłe”/„należne” zobowiązania, z treści zarówno art. 53 ust. 3, jak i art. 60 ust. 2 lit. b) dyrektywy BRRD wydaje się jasno wynikać, że decyzja o tym, czy zobowiązanie jest „narosłe”/„należne”, niesie ze sobą konsekwencje. Zgodnie bowiem z art. 60 ust. 2 lit. b) dyrektywy BRRD zniesienie zobowiązań następuje w stosunku do posiadacza odpowiedniego instrumentu kapitałowego, który został umorzony, natomiast zobowiązanie wobec tej osoby pozostaje w mocy, jeżeli dotyczy zobowiązań „narosłych” już w momencie podejmowania decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.
24.
Co więcej, art. 53 ust. 3 dyrektywy BRRD odnosi się również do pojęcia „pozostającej do spłaty kwoty”, która ulega obniżeniu w przypadku zastosowania instrumentu umorzenia lub konwersji długu. To odniesienie doprecyzowuje, że w razie zastosowania tego instrumentu organy ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji mogą spłacić jedynie pozostające do spłaty zobowiązania banku objętego restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją, a więc dług istniejący, ale jeszcze niewymagalny (tj. dla którego nie upłynął termin zapadalności). Sugeruje to, że pojęcie „należny”, które w tym kontekście zastosowano w celu wyłączenia zobowiązania z umorzenia lub konwersji długu, dotyczy tych zobowiązań, które bank już zaciągnął i które w momencie podjęcia decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji są już wymagalne (tj. upłynął termin ich zapadalności).
25.
Obowiązek wypłaty wierzycielom odszkodowania za nieprawidłowości wynikające z nabycia instrumentów finansowych wyemitowanych przez bank, które zostało zakwestionowane przed sądem, musi w chwili podejmowania decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji być postrzegany jako „potencjalne” zobowiązanie banku objętego restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją. Zanim sąd rozstrzygnie w przedmiocie takiego obowiązku, jego istnienie jest niepewne. Niemniej jednak, jeżeli sąd potwierdzi ten obowiązek zapłaty, wynikające z tego zobowiązanie i jego wymagalność powstają ex tunc, tj. od chwili przypadającej przed datą decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.
26.
Czy takie „potencjalne” zobowiązania należy uznać za „należne”/„narosłe” w rozumieniu dyrektywy BRRD w momencie podejmowania decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji?
27.
Możliwe są dwie interpretacje.
28.
Z jednej strony wspomniane zobowiązania mogą być postrzegane jako „należne”/„narosłe”, ponieważ gdy już zostaną zatwierdzone przez sąd, będą zaistniałe i wymagalne przed podjęciem decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Z drugiej strony, mając na uwadze, że zobowiązania te zależą od wyniku postępowania sądowego, można by w chwili podejmowania decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji postrzegać je jako wyłącznie „potencjalnie” należne/narosłe. Innymi słowy, można by postrzegać je jako zadłużenie pozostające do spłaty w momencie przeprowadzenia restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, z którego to powodu kwalifikowałyby się jako „nienarosłe”/„nienależne”.
29.
W wyrokach Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular) i Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II) Trybunał uznał takie „potencjalne” zobowiązania, w związku z którymi powództwo wytoczono po podjęciu decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, za nienarosłe/nienależne, a zatem objęte zakresem decyzji o umorzeniu lub konwersji. Skutkuje to tym, że wierzyciele takich „potencjalnych” zobowiązań tracą swoje roszczenia wobec banku objętego restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją w ramach procedury umorzenia lub konwersji długu. Taka strata w oczywisty sposób wpływa na prawa wierzycieli wynikające z prawa Unii, w tym na prawo podstawowe, jakim jest prawo do skutecznej ochrony sądowej. Niemniej w przytoczonych wyrokach Trybunał uznał, że z drugiej strony interes publiczny polegający na zapobieganiu zapaści finansowej i utrzymaniu stabilności finansowej przeważa nad prawami wierzycieli wynikającymi z prawa Unii.
30.
Powołując się na dwa wspomniane wyroki, Banco Santander oraz rządy hiszpański, włoski i portugalski stoją na stanowisku, że zobowiązania mogące wynikać z postępowania sądowego, nawet jeżeli powództwo wniesiono przed restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją, nie mogą być uważane za „narosłe”/„należne”.
31.
Wyjaśniają one, że roszczenia te wiązałyby się prawdopodobnie z wypływem środków z banku objętego restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją, a więc potencjalnie miałyby negatywny wpływ na skuteczność decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. W związku z tym jedynie roszczenia lub prawa uznane za należne na mocy wyroku wydanego przez właściwy sąd krajowy przed datą decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji należy uznać za „należne”/„narosłe” w rozumieniu BRRD.
32.
Komisja jest jednak przeciwnego zdania. Uważa ona, że pojęcie „należne”, którego użyto w art. 53 ust. 3 dyrektywy BRRD, powinno obejmować także zobowiązania lub obowiązki, które w chwili restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji są wymagalne jedynie „warunkowo”, a zostają jedynie potwierdzone wydanym później wyrokiem, choćby wydano go po podjęciu decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.
33.
Zdaniem Komisji za taką wykładnią przemawia przewidziany w art. 36 dyrektywy BRRD wymóg, aby wycena była „uczciwa, ostrożna i realistyczna”. Tego rodzaju wycena powinna uwzględniać zobowiązania warunkowe z tytułu toczących się postępowań sądowych. Co więcej, nie wydaje się uzasadnione odmawianie odszkodowania osobie, która wszczęła postępowanie sądowe, zanim podjęto decyzję o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.
34.
Niniejsza sprawa prowadzi zatem to pytania, czy równowagę między interesem, jakim jest stabilność finansowa, a skuteczną ochroną sądową przysługujących wierzycielom praw wynikających z prawa Unii, dla których ochrony wszczęto postępowanie sądowe przed podjęciem decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, należy zapewniać w taki sam sposób, jak w przypadku powództw wytoczonych po podjęciu decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.
35.
Pytanie to samo w sobie ma postać wniosku o wskazówki, czy „potencjalne” zobowiązania, które w chwili podejmowania decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji są już przedmiotem postępowania sądowego, muszą być uznane za „należne”/„narosłe” w rozumieniu dyrektywy BRRD. Aby udzielić odpowiedzi na to pytanie, podejmę następujące kroki. W pierwszej kolejności wyjaśnię, dlaczego uważam to odesłanie za dopuszczalne (B). Co się tyczy aspektu materialnego, na wstępie przypomnę pokrótce tok rozumowania przyjęty w dwóch wyrokach, w których Trybunał uznał, że dyrektywa BRRD stoi na przeszkodzie postępowaniom wszczętym po decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji (C). Następnie przejdę do pytania, czy to samo rozumowanie ma również zastosowanie w sytuacji, gdy postępowanie sądowe wszczęto przed decyzją o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji (D). Moja analiza doprowadzi mnie do zaproponowania, aby Trybunał uznał, że cel ram restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji określony w dyrektywie BRRD nie może przeważać nad prawem do skutecznej ochrony sądowej praw przysługujących konsumentom lub inwestorom na mocy prawa Unii, jeżeli powództwo w przedmiocie tych praw wytoczono przed decyzją o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji (IV).
B.
Dopuszczalność
36.
Banco Santander kwestionuje dopuszczalność tego odesłania prejudycjalnego. Wyjaśnia on, że pytania prejudycjalne nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym, ponieważ sąd krajowy postanowił – jak twierdzi strona – zaniechać przeanalizowania w świetle prawa krajowego, czy powód w pierwszej instancji miał w ogóle legitymację procesową.
37.
W tym względzie pragnę przypomnieć, że sąd krajowy jest co do zasady zobowiązany do ustalenia zasadności zadanych pytań prejudycjalnych i ich znaczenia dla sprawy, a pytania prejudycjalne korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Trybunał może odmówić udzielenia odpowiedzi tylko wówczas, gdy jest oczywiste, że odpowiedź na pytanie nie może być w żaden sposób przydatna w postępowaniu głównym (
14
).
38.
Jak wyjaśnia rząd hiszpański, odpowiedź na zadane pytania jest potrzebna sądowi odsyłającemu, ponieważ jeżeli Trybunał odpowiedziałby, że dyrektywa BRRD stoi na przeszkodzie przedmiotowemu powództwu, to sąd odsyłający musiałby oddalić roszczenie D.E. bez konieczności badania, czy miał on w ogóle legitymację procesową czynną.
39.
W związku z tym nie jest oczywiste, że odesłanie prejudycjalne jest niedopuszczalne. Trybunał powinien zatem odpowiedzieć na pytania prejudycjalne zadane przez sąd odsyłający.
C.
Dwa wcześniejsze wyroki a sytuacja w niniejszej sprawie
40.
Jak wspomniałam, analizowane tu odesłanie prejudycjalne wpisuje się w kontekst wyroków Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular) i Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II). Trybunał uznał w nich, że decyzja o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji Banco Popular skutkowała uniemożliwieniem wszczęcia postępowań sądowych, w których skarżący w tamtych sprawach dochodziliby odszkodowania wynikającego z nieprzestrzegania przez bank niektórych standardów wprowadzania do obrotu instrumentów finansowych.
41.
Sprawa Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular) dotyczyła powództwa o stwierdzenie nieważności wytoczonego przez dwie osoby fizyczne, które nabyły akcje Banco Popular w 2016 r. w ramach publicznej oferty subskrypcji przy okazji podwyższenia kapitału. Po restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banku i obniżeniu jego kapitału zakładowego do zera w 2018 r. wspomniane osoby fizyczne podnosiły nieważność ich pierwotnej zgody na umowę nabycia akcji, między innymi ze względu na niekompletny lub niedokładny charakter prospektu emisyjnego. W wyroku wydanym w pierwszej instancji sąd krajowy stanął na stanowisku, że przepisy prawa Unii dotyczące odpowiedzialności cywilnej w odniesieniu do informacji podanych w prospekcie emisyjnym, przewidziane w dyrektywie w sprawie prospektu emisyjnego (
15
), mogłyby przeważać nad zasadami regulującymi restrukturyzację i uporządkowaną likwidację instytucji kredytowych nakładanymi przez dyrektywę BRRD (
16
). W związku z tym stwierdził on nieważność spornej umowy nabycia akcji i nakazał zwrot kwoty zainwestowanej przez skarżących wraz z odsetkami (
17
).
42.
Trybunał nie przychylił się do tej wykładni. W orzeczeniu prejudycjalnym, o które zwrócono się na etapie postępowania odwoławczego, Trybunał orzekł, że dyrektywa BRRD zezwala na odstępstwa od praw opartych na innych instrumentach prawa Unii. Wyjaśnił on, że charakter systemu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji jako odstępstwo „oznacza, że można odstąpić od stosowania innych przepisów prawa Unii, jeżeli przepisy te mogą pozbawić skuteczności lub utrudniać przeprowadzenie postępowania w sprawie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji” (
18
).
43.
Zatem aby zapewnić pełną skuteczność procedury restrukturyzacji przewidzianej dyrektywą BRRD, akcjonariusze, których akcje umorzono decyzją o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, nie mogą wytoczyć powództwa o stwierdzenie nieważności ani o odszkodowanie po przyjęciu decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.
44.
Powyższy tok rozumowania został rozszerzony przez Trybunał w wyroku Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II) na powództwa wytoczone przez posiadaczy obligacji poddanych konwersji na akcje przed podjęciem decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, a następnie umorzonych (
19
), a także na posiadaczy obligacji poddanych konwersji na akcje w trakcie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, ale przekazanych Banco Santander bez rekompensaty (
20
). Podobnie jak w wyroku Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular), wierzyciele ze sprawy Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II) wytoczyli powództwo o stwierdzenie nieważności i odszkodowanie po restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, podnosząc zarzut niezgodności z prawem pierwotnej emisji tych instrumentów finansowych, które później poddano zamianie na akcje (
21
). Również w tych przypadkach Trybunał orzekł, że powództwo o odszkodowanie lub o stwierdzenie nieważności pierwotnych obligacji nie może zostać wytoczone po podjęciu decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji (
22
).
45.
W niniejszej sprawie scenariusz jest podobny. Sytuacja jest najbardziej zbliżona do sytuacji zaistniałej w sprawach C‑775/22 i C‑779/22, a więc pierwszych dwóch z trzech spraw połączonych w sprawie Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II), ponieważ obligacje, których zgodność z prawem kwestionuje D.E., zostały poddane konwersji na akcje przed restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją Banco Popular. Ważna różnica między tymi dwiema sprawami polega jednak na tym, że skarżący w poprzednich postępowaniach wytoczyli powództwo przed sądem dopiero po restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji Banco Popular, natomiast D.E. wytoczył powództwo około ośmiu miesięcy przed decyzją o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.
46.
W pierwszej kolejności należy zatem zrozumieć powody, dla których Trybunał uznał, że dyrektywa BRRD stoi na przeszkodzie wytoczeniu powództwa o stwierdzenie nieważności lub o odszkodowanie po restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Dopiero wówczas można postawić pytanie, czy taka sama logika ma zastosowanie również do sytuacji, w której powództwo wytoczono przed datą decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.
47.
W wyrokach Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular) i Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II) Trybunał wyjaśnił, że odstępstwo od innych przepisów prawa Unii przyznających prawa jednostkom można wytłumaczyć „nadrzędnym interesem ogólnym”, jakim jest „[zachowanie] stabilnoś[ci] finansow[ej] państw członkowskich” w wyjątkowych i niecierpiących zwłoki okolicznościach gospodarczych (
23
).
48.
Trybunał orzekł, że gdyby zastosowano owe inne przepisy prawa Unii, do których należy dyrektywa w sprawie prospektu emisyjnego, „mogą [one] pozbawić skuteczności lub utrudniać przeprowadzenie postępowania w sprawie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji” (
24
).
49.
Wynika to z faktu, że zarówno powództwo o stwierdzenie nieważności, jak i powództwo o odszkodowanie – w razie ich uwzględnienia – oznaczałyby dla banku objętego restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją lub dla jego następcy prawnego obowiązek zwrotu pełnej kwoty środków zainwestowanych podczas subskrypcji akcji (lub obligacji poddanych konwersji na akcje), które jednak umorzono w wyniku takiej decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Takie powództwa, jak stwierdził Trybunał, podważałyby całą wycenę, na której oparto decyzję o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji (
25
).
50.
Podczas wyceny obowiązek zwrotu lub zapłaty odszkodowania, który może zostać potwierdzony w toku powództwa przed sądem, stanowi jedynie „potencjalne” zobowiązania banku objętego restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją, ponieważ ich istnienie jest uzależnione od rozstrzygnięcia toczącego się postępowania sądowego. Co więcej, jeżeli postępowania nie wszczęto do momentu wyceny, która stanowi podstawę decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, to organy ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji nie byłyby świadome istnienia takich „potencjalnych” zobowiązań.
51.
W związku z tym Trybunał uznał, że „potencjalne” zobowiązania z tytułu powództw wytoczonych po dacie decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji należy interpretować jako „nienależne”/„nienarosłe”, a zatem do wszelkich celów spłacone, jak przewidziano w art. 53 ust. 3 dyrektywy BRRD i jak zasugerowano w sposób dorozumiany w art. 60 ust. 2 akapit pierwszy tej dyrektywy (
26
).
52.
Wynika to z faktu, że uwzględnienie powództwa skutkowałoby powstaniem z mocą wsteczną zobowiązań, które nie były brane pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, co obniżałoby kwotę instrumentów kapitałowych podlegających umorzeniu lub konwersji długu (
27
).
53.
Innymi słowy, Trybunał orzekł, że pojęcie „należnych” w rozumieniu art. 53 ust. 3 dyrektywy BRRD zobowiązań lub roszczeń wyklucza tego rodzaju roszczenia, które wynikałyby z uwzględnienia powództw wytoczonych po przyjęciu decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji (
28
).
54.
W wyroku Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular) i Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II) Trybunał nie został jednak poproszony o rozstrzygnięcie, czy ta sama logika stoi również na przeszkodzie powództwom o stwierdzenie nieważności i o odszkodowanie, jeżeli wytoczono je przed datą decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.
55.
Zobowiązania banku objętego restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją w takim scenariuszu są jedynie „potencjalnymi” zobowiązaniami, ponieważ ich istnienie nie jest pewne do czasu rozstrzygnięcia postępowania sądowego. Niemniej jednak w scenariuszu analizowanym w niniejszej opinii postępowanie toczy się już przed sądem, w chwili gdy dokonywana jest ocena zobowiązań banku objętego restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją.
56.
Otwarte pozostaje zatem pytanie, czy „potencjalne” zobowiązania zależne od postępowania sądowego wszczętego przed restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją, które w chwili podjęcia decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji nie jest rozstrzygnięte, muszą być uznane za „należne”/„narosłe” w rozumieniu dyrektywy BRRD.
57.
W mojej ocenie, nawet jeżeli rozumowanie stojące za wyrokami w sprawach Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular) i Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II) ma zastosowanie również do sytuacji takiej jak rozpatrywana w niniejszej sprawie, istnieją też dodatkowe czynniki, które uzasadniają odmienną wykładnię. Przejdę teraz do omówienia tych właśnie czynników.
D.
Czy „potencjalne” zobowiązania będące przedmiotem postępowania sądowego wszczętego przed decyzją o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji są „narosłe”/„należne” czy „nienarosłe”/„nienależne”?
1. Cel dyrektywy BRRD – czy roszczenia będące przedmiotem postępowania sądowego mogą podważyć decyzję o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji?
58.
Jak wyjaśniłam, wyroki Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular) i Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja Banco Popular II) opierają się na założeniu, że cel dyrektywy BRRD, jakim jest zapewnienie stabilności systemu finansowego, może być zagrożony, jeżeli wycena aktywów banku, na podstawie której przyjęto decyzję o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, mogłaby następnie zostać zmieniona w drodze postępowania sądowego wszczętego już po podjęciu decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.
59.
Moim zdaniem tego samego toku rozumowania nie można rozszerzyć na „potencjalne” zobowiązania, tj. zobowiązania, które mogłyby się zmaterializować w razie uwzględnienia powództwa wytoczonego przed podjęciem decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.
60.
W odniesieniu do wyceny aktywów banku objętego restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją istnieje ważna różnica między powództwami wytoczonymi przed wyceną a powództwami wytoczonymi po niej. O tych pierwszych rzeczoznawcy, a tym samym organy ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, mają, lub przynajmniej mogą mieć, wiedzę. Z kolei tych drugich rzeczoznawca lub właściwy organ nie mogą przewidzieć.
61.
Czy mając na uwadze tę różnicę, interpretowanie takiego postępowania jako „należnych”/„narosłych” zobowiązań zagrażałoby procedurze restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji i pozbawiałoby skuteczności decyzję o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji?
62.
Komisja twierdzi, że gdyby zasady wyceny były przestrzegane, uznanie wytoczonych uprzednio powództw za należne/narosłe zobowiązania nie zagrażałoby skuteczności procedury restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.
63.
Banco Santander twierdzi natomiast, że takie traktowanie potencjalnych, lecz niepewnych zobowiązań mogłoby zniechęcić do nabycia banku objętego restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją, a przez to podważałoby skuteczność instrumentu zbycia działalności w sytuacji jednoczesnego zastosowania umorzenia lub konwersji długu, które to rozwiązanie zastosowano w restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji Banco Popular.
64.
Zgodnie z art. 36 ust. 1 dyrektywy BRRD każde działanie w ramach restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji musi opierać się na „uczciwej, ostrożnej i realistycznej wycenie aktywów i zobowiązań” podmiotu objętego restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją (
29
).
65.
Innymi słowy, wycena musi przedstawić realistyczny obraz tego, w jakim stopniu „potencjalne zobowiązania” mogą stanowić stratę na aktywach banku objętego restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją.
66.
Chociaż wycena podmiotu objętego restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją nie może uwzględniać „potencjalnych” zobowiązań wynikających z postępowań sądowych, które nie zostały w tym momencie jeszcze wszczęte, to nie można powiedzieć tego samego o postępowaniach, które w danym momencie są w toku.
67.
W związku z powyższym, w zakresie, w jakim „potencjalne” zobowiązania zależne od rozstrzygnięcia toczącego się postępowania sądowego mogą zostać uwzględnione w momencie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, takie postępowanie nie może podważyć procesu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.
68.
Prawdą jest, że dyrektywa BRRD nie określa sposobu ustalania zobowiązań określonych w jej art. 36 (
30
).
69.
Niemniej jednak z pierwszego sprawozdania z wyceny zawartego w restrukturyzacji Banco Popular z dnia 5 czerwca 2017 r. wynika, że sprawozdanie „sporządzono z uwzględnieniem […] kryteriów metodyki wyceny zawartych w rozdziale II” (
31
) obowiązujących regulacyjnych standardów technicznych Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego (
32
). W istotnej części standardy te przewidują, że „rzeczoznawca koncentruje się w szczególności na […] spor[ach] prawn[ych] i działani[ach] regulacyjn[ych], z tytułu których powstają oczekiwane przepływy pieniężne podlegające niepewności różnego stopnia w odniesieniu do ich ilości lub rozkładu w czasie” (
33
).
70.
Z drugiego sprawozdania z wyceny, z dnia 6 czerwca 2017 r., na które Banco Santander powołuje się w swoich uwagach, wynika też, że w wycenie Banco Popular uwzględniono stratę w wysokości wartości godziwej znajdującej się w przedziale racjonalnych wartości z tytułu postępowań sądowych wynikających z „nieprawidłowości oświadczeń przy sprzedaży obligacji zamiennych” uwzględnionych w sprawozdaniach finansowych (
34
). Jak wyjaśniono w dokumencie wyjaśniającym do trzeciego sprawozdania z wyceny, obejmowało to, z uwzględnieniem scenariusza niskiego i wysokiego, roszczenia wynikające z obligacji podporządkowanych II/2012, a więc właśnie instrumentów finansowych będących przedmiotem sporu w niniejszej sprawie (
35
).
71.
Banco Santander twierdzi, że mając na uwadze wyjątkowo pilny charakter, jakim zazwyczaj cechuje się restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja, mogą zdarzyć się przypadki, w których wycena odbywa się na podstawie sprawozdania nieuwzględniającego wszystkich toczących się postępowań sądowych.
72.
Chociaż rzeczywiście możliwe jest, że pewne toczące się postępowania sądowe nie zostaną uwzględnione, to ów poziom niepewności jest widoczny w każdej „inwentaryzacji”, przez co można twierdzić, że stanowi on część ogólnego ryzyka, które bierze na siebie podmiot przejmujący.
73.
Co więcej, jak zauważył rząd hiszpański, potencjalne zobowiązania wynikające z postępowań sądowych tego rodzaju jak rozpatrywane w niniejszej sprawie znajdują przynajmniej w pewnym stopniu odzwierciedlenie w ogólnodostępnych sprawozdaniach finansowych banku notowanego na giełdzie. W tym względzie pragnę zauważyć, że z pkt 3 i 5 decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wynika, że Banco Popular jest spółką dominującą grupy Banco Popular i jest notowany na hiszpańskiej giełdzie papierów wartościowych, a więc na rynku regulowanym w rozumieniu art. 4 pkt 14 dyrektywy MiFID I. Na mocy rozporządzenia w sprawie międzynarodowych standardów rachunkowości spółki notowane na takich rynkach muszą sporządzać swoje skonsolidowane sprawozdania finansowe zgodnie z określonymi międzynarodowymi standardami rachunkowości (
36
), które Komisja przyjmuje do prawa Unii (
37
). Wśród wielu standardów (
38
), które Komisja przyjęła do prawa Unii, zanim podjęto decyzję o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w niniejszej sprawie, były szczególne wymogi dotyczące odzwierciedlenia w sprawozdaniach niepewności wynikającej między innymi z potencjalnych kosztów „toczących się postępowań sądowych” (
39
).
74.
W związku z tym nie wydaje mi się ani przekonujące, ani prawidłowe twierdzenie, że toczące się postępowania sądowe, w tym dotyczące nieprawidłowości w sprzedaży instrumentów kapitałowych, nie byłoby odzwierciedlone w wycenie banku do celów restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Tym bardziej jeżeli wycenę przeprowadzono zgodnie z zasadą „rzetelnej, ostrożnej i realistycznej wyceny” w rozumieniu art. 36 dyrektywy BRRD (
40
).
75.
Z tego względu, w przeciwieństwie do powództw wytoczonych dopiero podjęciu decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, powództwa wytoczone przed tym momentem nie mogą być uznane za mogące zakwestionować wycenę, na podstawie której podjęto decyzję o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.
76.
Cel dyrektywy BRRD nie wymaga zatem, aby takie roszczenia były wyłączone z zakresu pojęcia „należnych”/„narosłych” zobowiązań w rozumieniu art. 53 ust. 3 i art. 60 ust. 2 dyrektywy BRRD.
2. Znalezienie równowagi między celem procedury restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji a prawem do skutecznej ochrony sądowej
77.
Mając na uwadze pilny charakter restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz niepewność, czy wycena w takich okolicznościach może uwzględniać wszystkie „potencjalne” zobowiązania, można by podnosić, że dużo prostszym rozwiązaniem może wydawać się uznanie, iż roszczenia wynikające z postępowań sądowych będących w toku w dniu wydania decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji należy uznać za „nienależne”/„nienarosłe”, a tym samym spłacone w drodze umorzenia lub konwersji długu. Mogłoby nawet się zdarzyć, że potencjalni nabywcy upadającego banku byliby bardziej skłonni zgodzić się na przejęcie, gdyby aktywa, które mają nabyć, były wolne od wszelkich„potencjalnych” zobowiązań, w tym tych uwarunkowanych toczącymi się postępowaniami sądowymi. W ten sposób można lepiej osiągnąć cel polegający na zapewnieniu skuteczności procedury restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.
78.
Nie należy jednak zapominać, że rozwiązanie to pozwoliłoby również uznać za spłacone te prawa, które podmioty prawa wywodzą z prawa Unii, takiego jak dyrektywa w sprawie prospektu emisyjnego i dyrektywa MiFID I.
79.
Takie prawa są chronione prawem do skutecznej ochrony sądowej, a więc ogólną zasadą prawa Unii, wyrażoną obecnie w art. 47 akapit pierwszy Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. To prawo podstawowe gwarantuje każdej osobie, która twierdzi, że jej prawa wynikające z prawa Unii zostały naruszone, dostęp do sądu uprawnionego do zapewnienia skutecznych środków prawnych.
80.
Opowiadając się za tym, by toczące się postępowania sądowe były traktowane jako „nienależne”/„nienarosłe” [zobowiązania lub roszczenia] do celów dyrektywy BRRD, Banco Santander oraz rządy hiszpański, włoski i portugalski twierdzą w rzeczywistości, że wynikająca z takiej klasyfikacji ingerencja w prawo do skutecznego środka prawnego jest uzasadniona.
81.
W sprawie Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja Banco Popular II), w której skarżący powołali się między innymi na przysługujące im prawo do skutecznej ochrony sądowej, Trybunał przypomniał, że prawo to nie jest prawem bezwzględnym, a korzystanie z niego może podlegać ograniczeniom uzasadnionym celami interesu ogólnego, takimi jak utrzymanie stabilności finansowej (
41
).
82.
Nie wdając się w szczegóły, wskutek ważenia interesów Trybunał uznał, że należy dać pierwszeństwo interesowi stabilności systemu finansowego, przedkładając go ponad skuteczną ochronę praw inwestorów w Unii. Trybunał powołał się na swoje wcześniejsze orzecznictwo, w którym orzekł, że „pomimo iż istnieje wyraźny interes publiczny w zapewnieniu solidnej i spójnej ochrony inwestorów na obszarze całej Unii, interes ten nie może w każdych okolicznościach mieć charakteru nadrzędnego względem interesu publicznego, jakim jest zapewnienie stabilności systemu finansowego” (
42
).
83.
Niemniej jednak w przytoczonym powyżej punkcie Trybunał zaznaczył z ostrożności, że interes inwestorów nie może przeważać „w każdych okolicznościach” nad względem interesu publicznego, jakim jest zapewnienie stabilności systemu finansowego.
84.
Cel, jakim jest zapewnienie stabilności systemu finansowego, nie jest zagrożony w wyniku uznania toczących się postępowań sądowych za zobowiązania „należne”/„narosłe” w taki sam sposób jak w przypadku dopuszczenia powództw wytoczonych po decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Wynika to z faktu, że wycena, na której opiera się decyzja o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, powinna uwzględniać powództwa w toku. Pod tym względem niniejsza sprawa różni się znacznie od okoliczności spraw z wyroków Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular) i Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II).
85.
Co więcej, podczas gdy w tamtych sprawach inwestorzy nie skorzystali z prawa dostępu do sądu w celu obrony swoich praw wynikających z prawa Unii jeszcze przed decyzją o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, która ingerowała w te prawa, w okolicznościach niniejszej sprawy D.E. upewnił się co do swoich praw i obowiązków i podjął kroki w celu ich ochrony w momencie poprzedzającym decyzję o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji zmieniającą ramy sytuacji, w jakiej się znalazł.
86.
Dopuszczenie, aby decyzja o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji sama w sobie pozwalała na umorzenie toczącego się postępowania sądowego, stanowiłoby istotną ingerencję w prawo do skutecznej ochrony sądowej (
43
).
87.
Moim zdaniem w okolicznościach niniejszej sprawy Trybunał jest zatem zobowiązany z jednej strony przypisać większą wagę prawu inwestorów do skutecznej ochrony praw przysługujących im z mocy prawa Unii w postępowaniach sądowych wszczętych przed decyzją o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, a z drugiej strony przypisać mniejszą wagę celowi, jakim jest zapewnienie stabilności finansowej, mając na uwadze, że ów cel można osiągnąć nawet wówczas, gdy nada się pierwszeństwo skutecznej ochronie sądowej.
88.
Wszczynając postępowanie mające na celu ochronę praw przysługujących mu z mocy prawa Unii około ośmiu miesięcy przed decyzją o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, a zatem bez wątpienia całkowicie niezależnie od następującej później procedury, D.E. znalazł się w odmiennej sytuacji niż pozostali posiadacze obligacji podporządkowanych II/2012 (
44
).
89.
Maksyma iura vigilantibus, której przestrzega się w sytuacji, gdy toczącym się postępowaniom przypisuje się należytą im wagę w procesie ważenia interesów, stanowi dodatkowy argument przemawiający za powyższym wnioskiem, iż dokonanie przez Trybunał wykładni dyrektywy BRRD, z której wynikałaby możliwość ograniczenia z mocą wsteczną postępowań sądowych wszczętych przed momentem, w którym podjęto decyzję o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, a które są w toku w momencie, gdy taka decyzja zostaje podjęta, byłoby nieuzasadnionym ograniczeniem prawa do skutecznego środka prawnego.
90.
Dodatkowo proponowane rozwiązanie wzmocniłoby zaufanie do systemu sądowego, podczas gdy przeciwne rozwiązanie mogłoby podważyć takie zaufanie.
91.
Podsumowując, nie można uzasadniać ograniczenia prawa do skutecznej ochrony sądowej praw inwestorów wynikających z prawa Unii dążeniem do osiągnięcia celu, jakim jest utrzymanie stabilności finansowej, w sytuacji gdy postępowanie sądowe w celu ochrony praw wynikających z prawa Unii wszczęto przed podjęciem decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji i niezależnie od tej decyzji.
3. Dodatkowe kwestie
a) Kto powinien ponieść koszty naruszenia wynikających z prawa Unii praw wierzycieli banku objętego restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją?
92.
Na refleksję zasługuje kilka innych argumentów przytoczonych przez Banco Santander.
93.
Twierdzi on, że toczące się sprawy należy postrzegać jako zobowiązania „nienarosłe”/„nienależne”, ponieważ w przeciwnym razie owe „potencjalne” zobowiązania zostałyby przeniesione na niego jako bank będący następcą prawnym, mimo iż nie miał on nic wspólnego z działaniami Banco Popular, które stanowią podstawę toczących się postępowań sądowych.
94.
W okolicznościach niniejszej sprawy D.E. uważa, że doszło do naruszenia bezwzględnie obowiązującego przepisu dyrektywy MiFID I mającego na celu ochronę nabywców instrumentów finansowych przed niewłaściwymi zakupami. Zasady te obejmują test „odpowiedniości”, o którym mowa w art. 19 ust. 5 dyrektywy MiFID I, który – co do zasady (
45
) – wymaga od instytucji finansowych uzyskania informacji na temat wiedzy i doświadczenia klienta w celu zrozumienia ryzyka związanego z usługą inwestycyjną lub transakcją, zanim transakcja dojdzie do skutku, a w razie potrzeby – ostrzeżenia tego klienta (
46
).
95.
Naruszenie tych przepisów może prowadzić do nieważności umowy, na mocy której dany instrument finansowy został nabyty, i uprawniać nabywcę do uzyskania zwrotu ceny nabycia wraz z odsetkami lub odszkodowania.
96.
Zdaniem Banco Santander ze względu na fakt, iż D.E. w momencie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji był akcjonariuszem Banco Popular, zgodnie z zasadą, w myśl której straty powinni ponosić w pierwszej kolejności akcjonariusze (
47
), jego roszczenie powinno być traktowane jako nienależne/nienarosłe, a zatem uznane za spłacone przed przeniesieniem „należnych”/„narosłych” zobowiązań na podmiot będący następcą prawnym.
97.
Moim zdaniem roszczenie D.E. o zwrot kosztów lub odszkodowanie, które potwierdzono by w przypadku uwzględnienia jego powództwa, nie stoi na przeszkodzie temu, aby akcje, które D.E. posiadał przed wydaniem wyroku przez sąd krajowy, zostały umorzone w ramach procedury restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, ani temu, aby jego obligacje zostały zamienione na akcje i umorzone lub przeniesione bez rekompensaty. Pomyślne rozstrzygnięcie toczącego się postępowania sądowego sprawiłoby, że D.E. znalazłby się w sytuacji innego rodzaju wierzyciela. Jego roszczenie nie byłoby roszczeniem inwestora, który zainwestował w obligacje, ale wynikałoby z nieprawidłowości przy sprzedaży tych obligacji, w stosunku do których przestałby on być właścicielem. Banco Santander ponosiłby odpowiedzialność za zaspokojenie tego roszczenia i byłoby ono wymagalne (tj. termin zapadalności upłynąłby) przed podjęciem decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej restrukturyzacji, podobnie jak ma to miejsce w przypadku innych „należnych”/„narosłych” zobowiązań.
98.
Banco Santander uważa jednak, że mimo wszystko należy uznać, że takie roszczenie w momencie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji jest nienależne/nienarosłe. Stratę D.E. spowodowaną decyzją o umorzeniu lub konwersji długu należy zatem zakwalifikować jako stratę takiego rodzaju jak strata każdego innego wierzyciela z powództwem zawisłym w momencie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, a więc jako roszczenie spłacone ze względu na umorzenie lub konwersję długu. Takim wierzycielom przysługują prawa zgodnie z „zasadą niepogarszania sytuacji wierzycieli” (
48
). W myśl tej zasady wierzyciel, który po wycenie i porównaniu dwóch procedur (restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz standardowego postępowania upadłościowego) zostanie uznany za uprawnionego do wypłaty przysługującego mu roszczenia lub części roszczenia, może na podstawie art. 75 dyrektywy BRRD domagać się wypłaty różnicy z mechanizmu finansowania restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji (
49
). Odpowiedzialność z tytułu takiego zobowiązania powinna zatem zdaniem Banco Santander zostać uwspólniona, a nie obciążać jedynie następcę banku objętego restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją. Niemniej jednak takie rozwiązanie z pewnością nie umożliwiłoby D.E. uzyskania zwrotu całej należnej mu kwoty, nawet gdyby uprawniało go do niej pomyślne rozstrzygnięcie postępowania sądowego.
99.
Jeżeli jednak owo „potencjalne” zobowiązanie zostanie przeniesione na bank będący następcą prawnym, a więc w obecnej sytuacji Banco Santander, to D.E. – w razie pomyślnego dla niego rozstrzygnięcia postępowania sądowego – zachowa prawo do całości roszczenia. Rozwiązanie to byłoby spójne z proponowanym zrównoważeniem wyników, w sytuacji gdy wierzyciel wytoczył powództwo w celu ochrony praw wynikających z prawa Unii, zanim podjęto decyzję o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.
100.
Nie widzę problemu w przejęciu przez Banco Santander takiego „potencjalnego” zobowiązania w ramach instrumentu zbycia działalności, zważywszy, że skutki tych zobowiązań dla wartości aktywów Banco Popular uwzględniono w decyzji o wycenie. Fakt, iż Banco Santander nie może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za naruszenia prawa Unii, których dopuścił się Banco Popular przed restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją, nie ma żadnego znaczenia dla faktu, że w ramach mechanizmu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji bank ten przyjął na siebie pewną część ryzyka biznesowego powiązanego z Banco Popular.
101.
Niezależnie od powyższego nic nie stoi na przeszkodzie, aby organy ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji przewidziały w decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, żeby takie „potencjalne” zobowiązania, nawet jeżeli „narosły”/są „należne”, nie zostały przeniesione na bank będący następcą prawnym, lecz żeby takie zobowiązania, w przypadku gdyby się zmaterializowały, zostały zamiast tego uwspólnione czy to w drodze mechanizmu finansowania restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, czy też za pośrednictwem jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji (
50
).
102.
Jest to jednak kwestia uznaniowa, odzwierciedlona w wyborach dokonanych w każdej procedurze restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz w toku negocjacji między organami ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji a podmiotem przejmującym. Wobec braku takich porozumień Banco Santander nie może zarzucać, na etapie, gdy negocjacje sfinalizowano już przez zastosowanie instrumentu zbycia działalności, że nie powinien on ponosić odpowiedzialności z tytułu zobowiązania przeniesionego na niego w ramach restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.
103.
Innymi słowy, argumenty Banco Santander, że bank będący następcą nie powinien ponosić odpowiedzialności z tytułu roszczeń wynikających z postępowania sądowego przeciwko bankowi znajdującemu się w trudnej sytuacji, mimo iż nabywca wiedział lub powinien był wiedzieć o istnieniu takich „potencjalnych” zobowiązań przed złożeniem oferty nabycia tego banku, nie wpływają w żaden sposób na moją propozycję traktowania toczących się postępowań sądowych jako zobowiązań „należnych”/„narosłych”.
b) Możliwe nadużycia w postępowaniu sądowym
104.
Banco Santander twierdzi ponadto, że wykładnia, w myśl której „potencjalne” roszczenia, zależne od toczącego się postępowania sądowego, są „należne”/„narosłe”, prowadziłaby w przyszłych przypadkach restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji do sytuacji, w której akcjonariusze i wierzyciele mogliby obejść skutek instrumentu umorzenia lub konwersji długu, wytaczając powództwo sądowe, zanim przyjęta zostanie decyzja o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Dopuszczenie takich praktyk ograniczyłoby możliwości organów ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w zakresie umorzenia lub obniżenia kapitału i niespłaconych kwot należnych przy stosowaniu instrumentu umorzenia lub konwersji długu.
105.
Możliwe jest bowiem, że wierzyciele, którzy powezmą wiedzę o potencjalnej decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, mogą próbować zabezpieczyć swoje inwestycje, wytaczając powództwa sądowe, co – w związku z uznaniem zobowiązań za „należne”/„narosłe” w świetle dyrektywy BRRD – skutkowałoby brakiem możliwości umorzenia ich inwestycji w drodze zastosowania instrumentu umorzenia lub konwersji długu.
106.
Chociaż nie można oczywiście wykluczyć możliwości wystąpienia tego rodzaju postępowania sądowego, to należy wziąć pod uwagę fakt, że wytoczenie powództwa wiąże się z kosztami, które nie zostałyby pokryte, gdyby powództwo nie miało żadnej szansy na uwzględnienie. Co więcej, decyzja o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji jest z założenia podejmowana w trybie pilnym i niejawnym. Jest zatem mało prawdopodobne, aby inwestorzy, nawet jeżeli podejrzewają, że może nastąpić restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja, znali jej warunki.
107.
Mimo wszystko może istnieć powód przemawiający za tym, aby uznawać za „należne”/„narosłe” tylko roszczenia zależne od powództw wytoczonych do określonej daty przed decyzją o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, takiej jak przykładowo data brana pod uwagę do celów wyceny banku znajdującego się w trudnej sytuacji, na podstawie której podejmowana jest decyzja o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.
108.
W tym względzie Banco Santander wyjaśnia, że wycena Deloitte uwzględniała sytuację na dzień 31 marca 2017 r., podczas gdy decyzję o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji przyjęto w dniu 7 czerwca 2017 r. Możliwe byłoby zatem traktowanie powództw wytoczonych po dniu 31 marca 2017 r. w taki sam sposób jak tych wytoczonych po podjęciu decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, a zatem uznanie zobowiązań z nich wynikających za „nienależne”/„nienarosłe” w momencie podejmowania decyzji.
109.
Chociaż argument ten zasługuje na uwagę, to nie wpływa on na sytuację D.E. w okolicznościach niniejszej sprawy, ponieważ powództwo D.E. wytoczono osiem miesięcy przed podjęciem decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.
110.
Z tego względu argumenty Banco Santander o możliwych nadużyciach wykładni Trybunału, w myśl której wcześniejsze powództwa należy traktować jako zobowiązania „należne”/„narosłe”, nie mogą zostać zaakceptowane jako przekonujące w takim stopniu, by przeważały one nad innymi argumentami przemawiającymi za taką wykładnią.
IV. Wnioski
111.
W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania Tribunal Supremo (sądu najwyższego, Hiszpania) w następujący sposób:
Artykuł 53 ust. 1 i 3 i art. 60 ust. 2 lit. b) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/59/UE z dnia 15 maja 2014 r. ustanawiającej ramy na potrzeby prowadzenia działań naprawczych oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w odniesieniu do instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych oraz zmieniającej dyrektywę Rady 82/891/EWG i dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/24/WE, 2002/47/WE, 2004/25/WE, 2005/56/WE, 2007/36/WE, 2011/35/UE, 2012/30/UE i 2013/36/EU oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1093/2010 i (UE) nr 648/2012, odczytywane w świetle art. 47 akapit pierwszy Karty praw podstawowych Unii Europejskiej,
należy interpretować w ten sposób, że wierzytelność [roszczenie] lub prawo wynikające z postępowania sądowego, które wszczęto przed właściwymi sądami państwa członkowskiego przeciwko instytucji finansowej lub podmiotowi, zanim daną instytucję lub dany podmiot objęto decyzją o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, a które było w toku w momencie, gdy podjęto taką decyzję, stanowią zobowiązanie „należne”/„narosłe”.
(
1
)	Język oryginału: angielski.
(
2
)	Zobacz decyzja Jednolitej Rady ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji SRB/EES/2017/08 z dnia 7 czerwca 2017 r. w sprawie przyjęcia programu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji Banco Popular Español, S.A., poparta przez Komisję Europejską jej decyzją (UE) 2017/1246 (Dz.U. 2017, L 178, s. 15) (zwane dalej łącznie „decyzją o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji”).
(
3
)	Wyrok z dnia 5 maja 2022 r., Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular) (C‑410/20, EU:C:2022:351) [zwany dalej „wyrokiem Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular)”].
(
4
)	Wyrok z dnia 5 września 2024 r., Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II) (C‑775/22, C‑779/22 i C‑794/22, EU:C:2024:679) [zwany dalej „wyrokiem Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II)”].
(
5
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 maja 2014 r. ustanawiająca ramy na potrzeby prowadzenia działań naprawczych oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w odniesieniu do instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych oraz zmieniająca dyrektywę Rady 82/891/EWG i dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/24/WE, 2002/47/WE, 2004/25/WE, 2005/56/WE, 2007/36/WE, 2011/35/UE, 2012/30/UE i 2013/36/EU oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1093/2010 i (UE) nr 648/2012 (Dz.U. 2014, L 173, s. 190).
(
6
)	Zgodnie z odesłaniem prejudycjalnym D.E. powołał się na dyrektywę 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych zmieniającą dyrektywę Rady 85/611/EWG i 93/6/EWG i dyrektywę 2000/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylającą dyrektywę Rady 93/22/EWG (Dz.U. 2004, L 145, s. 1) (zwaną dalej „dyrektywą MiFID I”).
(
7
)	Jak wynika z akt krajowych, wyrok został doręczony stronom w dniu 8 czerwca 2017 r.
(
8
)	Ocena „odpowiedniości” stanowi wymóg przewidziany w art. 19 ust. 5 dyrektywy MiFID I. Doprecyzowano ją dodatkowo w art. 36 i 37 dyrektywy Komisji 2006/73/WE z dnia 10 sierpnia 2006 r. wprowadzającej środki wykonawcze do dyrektywy 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do wymogów organizacyjnych i warunków prowadzenia działalności przez przedsiębiorstwa inwestycyjne oraz pojęć zdefiniowanych na potrzeby tejże dyrektywy (Dz.U. 2006, L 241, s. 26) (zwanej dalej „dyrektywą wykonawczą MiFID I”).
(
9
)	Zobacz, odpowiednio, art. 24 i 27 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 806/2014 z dnia 15 lipca 2014 r. ustanawiającego jednolite zasady i jednolitą procedurę restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji instytucji kredytowych i niektórych firm inwestycyjnych w ramach jednolitego mechanizmu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 1093/2010 (Dz.U. 2014, L 225, s. 1) (zwanego dalej „rozporządzeniem SRM”).
(
10
)	Wyróżnienie moje.
(
11
)	Wyróżnienie moje.
(
12
)	W niektórych wersjach językowych w art. 53 ust. 3 oraz art. 60 ust. 2 lit. b) posłużono się tym samym słowem. Dotyczy to nie tylko angielskiej wersji dyrektywy BRRD, ale też francuskiej (gdzie w obydwu przepisach użyto pojęcia „échu”), niemieckiej (w której posłużono się pojęciem „angefallen”), włoskiej (która odnosi się do pojęcia „maturati”) i chorwackiej (gdzie posłużono się pojęciem „obračunati”). W pozostałych wersjach językowych w art. 53 ust. 3 i art. 60 ust. 2 lit. b) dyrektywy BRRD zastosowano dwa różne słowa. Jak wyjaśnia sąd odsyłający, w hiszpańskiej wersji językowej dyrektywy BRRD zastosowano „vencidas” w art. 53 ust. 3 i „devengados” w art. 60 ust. 2. Podobnie w niderlandzkiej wersji językowej użyto „vorderbaar” w art. 53 ust. 3 dyrektywy BRRD i „te betalen” w jej art. 60 ust. 2.
(
13
)	Trybunał rozważał to już w wyroku Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II), pkt 48.
(
14
)	Zobacz przykładowo wyrok z dnia 10 grudnia 2018 r., Wightman i in. (C‑621/18, EU:C:2018:999, pkt 26, 27, 30 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
15
)	Dyrektywie 2003/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r. w sprawie prospektu emisyjnego publikowanego w związku z publiczną ofertą lub dopuszczeniem do obrotu papierów wartościowych i zmieniającej dyrektywę 2001/34/WE (Dz.U. 2003, L 345, s. 64).
(
16
)	Zobacz wyrok Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular), pkt 23.
(
17
)	Zobacz wyrok Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular), pkt 22.
(
18
)	Zobacz wyrok Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular), pkt 37.
(
19
)	Taka sytuacja miała miejsce w sprawach C‑775/22 i C‑779/22.
(
20
)	Taka sytuacja miała miejsce w sprawie C‑794/22.
(
21
)	Zobacz wyrok Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II), pkt 29, 37.
(
22
)	Zobacz wyrok Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja Banco Popular II), pkt 61, 70.
(
23
)	Zobacz w tym względzie wyrok Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular), pkt 37; powtórzone w wyroku Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II), pkt 56.
(
24
)	Zobacz wyroki: Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular), pkt 37, 40; a także Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II), pkt 56.
(
25
)	Zobacz wyrok Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular), pkt 43. Podobnie wyrok Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II), pkt 59.
(
26
)	Zobacz podobnie wyrok Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja Banco Popular), pkt 41, 42.
(
27
)	Zobacz podobnie wyrok Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II), pkt 53.
(
28
)	Zobacz wyrok Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja Banco Popular II), pkt 49, 50.
(
29
)	Dodatkowo w art. 36 ust. 3 i 4 dyrektywy BRRD wyjaśniono, że „[c]elem wyceny jest oszacowanie wartości aktywów i zobowiązań” danej instytucji, co służy zapewnieniu, aby „we wszystkich przypadkach […] wszelkie straty z tytułu aktywów instytucji lub podmiotu […] zostały w pełni uwzględnione w momencie zastosowania instrumentów restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji lub wykonania uprawnienia do umorzenia lub konwersji odpowiednich instrumentów kapitałowych”. Co więcej, jak stanowią w istotnej części ust. 5 i 6 tego samego przepisu, wycena „opiera się na ostrożnych założeniach, w tym w odniesieniu do współczynników niewykonania zobowiązania oraz zakresu strat”, a także powinna zostać uzupełniona „zaktualizowany[m] bilans[em]” oraz „wykaz[em] pozostających do spłaty zobowiązań bilansowych i pozabilansowych wykazanych w księgach rachunkowych i ewidencji instytucji lub podmiotu”.
(
30
)	Należy przy tym jednak zauważyć, że w 2019 r. Jednolita Rada ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji opublikowała ramy wyceny w celu określenia zasad i metodyki sporządzania sprawozdań z wyceny na potrzeby decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, które nakazują rzeczoznawcy uwzględnienie „zobowiązań warunkowych zależnych od postępowania sądowego”; zob. Jednolita Rada ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji, Ramy wyceny, luty 2019, s. 22, dostęp: https://www.srb.europa.eu/system/files/media/document/2019-02-01%20Framework%20for%20Valuation.pdf.
(
31
)	Zobacz Jednolita Rada ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji (SRB), Sprawozdanie z wyceny na potrzeby art. 20 ust. 5 lit. a) rozporządzenia (UE) nr 806/2014 służące ustaleniu, czy spełniono warunki procedury restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji dla umorzenia lub konwersji instrumentów kapitałowych, 5 czerwca 2017 r., dostęp: https://www.srb.europa.eu/system/files/media/document/valuation_1_report_updated_on_30_10_2018.pdf (zwane dalej „pierwszym sprawozdaniem z wyceny”), s. 1.
(
32
)	Europejski Urząd Nadzoru Bankowego, Regulacyjne standardy techniczne dotyczące wyceny do celów restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz wyceny służącej ustaleniu różnicy w traktowaniu w wyniku restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji na podstawie dyrektywy 2014/59/UE ustanawiającej ramy na potrzeby prowadzenia działań naprawczych oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w odniesieniu do instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych (EBA/RTS/2017/05 i EBA/RTS/2017/06) (zwane dalej „standardami technicznymi EBA”), 23 maja 2017 r., dostęp: https://www.eba.europa.eu/documents/10180/1853532/88566587-ff6f-4116-a08e-282eb4ea2f78/Final%20draft%20RTSs%20on%20valuation%20in%20resolution%20(EBA-RTS-2017-05 %20&%20EBA-RTS-2017-06).pdf.
(
33
)	Zobacz art. 8 standardów technicznych EBA.
(
34
)	Zobacz pkt 2.4 projektu sprawozdania z wyceny Hippocratess, 6 czerwca 2017 r., dostęp: https://www.srb.europa.eu/system/files/media/document/2023-08-25_BPE_%20Revised%20NCV_Valuation-2-Report.pdf (w którym Deloitte podkreśla: „zaakceptowaliśmy stratę w wysokości wartości godziwej znajdującej się w przedziale racjonalnych wartości, ale skorygowaliśmy w górę liczbę klientów, których dotyczył ten problem, uwzględniając scenariusz niski i wysoki”). W pierwszym sprawozdaniu z wyceny z dnia 5 czerwca 2017 r. nie uwzględniono żadnych informacji na temat straty w wysokości wartości godziwej znajdującej się w przedziale racjonalnych wartości z tytułu postępowania sądowego; zob. https://www.srb.europa.eu/system/files/media/document/valuation_1_report_updated_on_30_10_2018.pdf.
(
35
)	Zobacz pkt 5.11.2 dokumentu wyjaśniającego Deloitte w sprawie wyceny różnicy w traktowaniu – Banco Popular Español, 18 grudnia 2019 r., dostęp: https://www.srb.europa.eu/system/files/media/document/annex_ii_-_clarification_document_en.pdf.
(
36
)	Zobacz art. 4 rozporządzenia (WE) nr 1606/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 lipca 2002 r. w sprawie stosowania międzynarodowych standardów rachunkowości (Dz.U. 2002, L 243, s. 1) (zwanego dalej „rozporządzeniem w sprawie międzynarodowych standardów rachunkowości”). Jak wyjaśniono ponadto w art. 2 tego rozporządzenia, „międzynarodowe standardy rachunkowości” oznaczają „Międzynarodowe Standardy Rachunkowości (MSR), Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej (MSSF) i odnoszące się do nich Interpretacje (interpretacje SKI-KMISF), kolejne zmiany do tych standardów i odnoszących się do nich interpretacji, przyszłe standardy i związane z nimi interpretacje wydane lub przyjęte przez Radę Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (RMSR)”.
(
37
)	Zobacz art. 3 ust. 1 i 4 rozporządzenia w sprawie międzynarodowych standardów rachunkowości.
(
38
)	Na mocy rozporządzenia Komisji (WE) nr 1126/2008 z dnia 3 listopada 2008 r. przyjmującego określone międzynarodowe standardy rachunkowości zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1606/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. 2008, L 320. s. 1) (zwanego dalej „rozporządzeniem (WE) nr 1126/2008”) Komisja dokonała przyjęcia „wszystkich standardów przedstawionych przez Radę Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (IASB) i wszystkich interpretacji przedstawionych przez Komitet ds. Interpretacji Międzynarodowej Sprawozdawczości Finansowej (KIMSF), które zostały przyjęte w całości we Wspólnocie do dnia 15 października 2008 r., z wyjątkiem MSR 39 (dotyczącego ujmowania i wyceny instrumentów finansowych), którego niewielkie fragmenty zostały pominięte” (zob. motyw 2 i art. 2 tego rozporządzenia).
(
39
)	Zobacz pkt 117 Międzynarodowego Standardu Rachunkowości 1 w załączniku do rozporządzenia (WE) nr 1126/2008, który w wersji mającej zastosowanie w momencie wydania decyzji o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wyjaśnia w odpowiedniej części, że „[u]stalenie wartości bilansowej niektórych aktywów i zobowiązań wymaga dokonania oszacowań wpływu niepewnych przyszłych zdarzeń na te aktywa i zobowiązania na dzień bilansowy […] przykładowo […] rezerw zależnych od przyszłych wyników toczących się postępowań sądowych […]. Szacunki te zawierają założenia dotyczące pozycji takich, jak korekta z tytułu ryzyka dotyczącego przepływów pieniężnych lub stosowanych stop dyskontowych”. Zobacz także pkt 34 Międzynarodowego Standardu Rachunkowości 11 w tym samym załączniku, dotyczący kosztów związanych z umową, które należy ująć jako koszt, który to standard uwzględnia „wyniki toczącej się rozprawy sądowej” i wymaga – zgodnie z pkt 36 i kolejnymi Międzynarodowego Standardu Rachunkowości 37 – wyceny według najlepszych szacunków.
(
40
)	Jak wyjaśniam w przypisie 34 do niniejszej opinii, w sprawie Banco Popular Deloitte w rzeczywistości dokonał korekty liczby klientów, których dotyczy sytuacja wynikająca z rodzaju postępowania takiego jak w niniejszej sprawie, dążąc do trafniejszego odzwierciedlenia straty w wysokości wartości godziwej znajdującej się w przedziale racjonalnych wartości.
(
41
)	Wyrok Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II), pkt 80.
(
42
)	Wyrok Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular II), pkt 81.
(
43
)	Zobacz analogicznie wyrok z dnia 29 kwietnia 2021 r., Banco de Portugal i in. (C‑504/19, EU:C:2021:335, pkt 63).
(
44
)	Zobacz podobnie opinia rzecznika generalnego J. Richarda de la Toura w sprawie Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja Banco Popular) (C‑410/20, EU:C:2021:976, pkt 65) (wyjaśniająca w związku z zarzutem naruszenia zasady równości, że „obiektywnie rzecz biorąc, akcjonariusze, którzy nabyli swoje akcje na podstawie błędnego lub niedokładnego prospektu emisyjnego, nie znajdują się w takiej samej sytuacji, gdy wyrok stwierdzający naruszenie zostaje wydany przed decyzją o restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, jak i wtedy, gdy wnoszą powództwo dopiero po tej decyzji”).
(
45
)	Zobacz wyrok z dnia 30 maja 2013 r., Genil 48 i Comercial Hostelera de Grandes Vinos (C‑604/11, EU:C:2013:344, pkt 31). Zobacz także pkt 39 i 47 tego wyroku, w którym podkreślono, że celem art. 19 dyrektywy MiFID I jest między innymi ochrona inwestorów.
(
46
)	Zobacz art. 19 ust. 5 dyrektywy MiFID I w związku z motywami 58–60 i art. 36 i 37 dyrektywy wykonawczej do MiFID I. Jak jednak podkreślono w art. 36 akapit drugi dyrektywy wykonawczej MiFID I, „przedsiębiorstwo inwestycyjne ma prawo zakładać, że w odniesieniu do tych konkretnych usług inwestycyjnych lub transakcji, czy też tych rodzajów transakcji lub produktów, na podstawie których został sklasyfikowany jako klient branżowy – ma on konieczne doświadczenie i wiedzę, aby zdawać sobie sprawę z istniejącego ryzyka”.
(
47
)	Zobacz art. 34 ust. 1 lit. a) dyrektywy BRRD.
(
48
)	Jeżeli zastosowano instrument umorzenia lub konwersji długu, o którym mowa w art. 73 lit. b) dyrektywy BRRD, to z zasady tej wynika wymóg, aby „akcjonariusze i wierzyciele, których roszczenia zostały umorzone lub poddane konwersji na akcje, nie ponieśli większych strat niż straty, które ponieśliby w przypadku likwidacji instytucji objętej restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją w ramach standardowego postępowania upadłościowego”.
(
49
)	Mechanizm finansowania restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji jest mechanizmem, który państwa członkowskie muszą ustanowić na podstawie art. 100 dyrektywy BRRD i który umożliwia uwspólnienie obciążeń finansowych wymienionych w jej art. 101.
(
50
)	Zobacz w tym względzie art. 76 ust. 1 i 2 rozporządzenia SRM.