62002CC0394_EL
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
1. Με την υπό κρίση προσφυγή του άρθρου 226 ΕΚ, η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να αναγνωρίσει ότι η Ελληνική Δημοκρατία, με την ανάθεση από τη Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού (στο εξής: ΔΕΗ) συμβάσεως για την κατασκευή συστήματος ταινιόδρομου για τον ατμοηλεκτρικό σταθμό Μεγαλόπολης (στο εξής: ΑΗΣ Μεγαλόπολης) με διαδικασία διαπραγματεύσεως χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκηρύξεως, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία 93/38/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1993, περί συντονισμού των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων στους τομείς του ύδατος, της ενέργειας, των μεταφορών και των τηλεπικοινωνιών (στο εξής: οδηγία περί συμβάσεων οργανισμών κοινής ωφελείας) (2), και, ειδικότερα, από τα άρθρα 20 επ. της οδηγίας.
Τα πραγματικά περιστατικά και το ιστορικό της διαφοράς
2. Κατά τα τέλη του 1997, η ΔΕΗ υπέβαλε στην αρμόδια για το περιβάλλον εθνική αρχή, το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, σχέδιο που αφορούσε την εγκατάσταση συστήματος αποθειώσεως, σταθεροποιήσεως και μεταφοράς τέφρας και στερεών αποβλήτων από τον ΑΗΣ Μεγαλόπολης, προκειμένου να γίνει εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεών του σύμφωνα με την οδηγία 85/337/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1985,  για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον (στο εξής: οδηγία περί περιβαλλοντικών επιπτώσεων) (3) . Με αποφάσεις της 29ης Οκτωβρίου 1998 και της 30ής Δεκεμβρίου 1999, η αρμόδια για το περιβάλλον εθνική αρχή ενέκρινε το σχέδιο. Η έγκριση αυτή χορηγήθηκε υπό την προϋπόθεση, αφενός, ότι η ΔΕΗ θα υπέβαλλε εντός εννέα μηνών αίτηση για τη χορήγηση οριστικής άδειας διαθέσεως των αποβλήτων και, αφετέρου, ότι θα εγκαθιστούσε εντός δώδεκα μηνών ταινιόδρομο για τη μεταφορά της τέφρας από τον ΑΗΣ Μεγαλόπολης στο ορυχείο Θωκνείας, όπου θα υποβαλλόταν σε κατεργασία.
3. Μετά την άτυπη ενημέρωσή της ως προς το ενδεχόμενο επιβολής αυτών των προθεσμιών, η ΔΕΗ αποφάσισε, στις 27 Ιουλίου 1999, να κινήσει διαδικασία διαπραγματεύσεως χωρίς προκήρυξη διαγωνισμού και κάλεσε τις επιχειρήσεις KOCH/MΕΤΚΑ και DOSCOνα υποβάλουν προσφορές.
4. Στις 18 Ιανουαρίου 2000, η DOSCO δήλωσε ότι αδυνατούσε να συμμετάσχει και αποσύρθηκε από τη διαδικασία διαγωνισμού.
5. Στις 29 Αυγούστου 2000, κατόπιν πολύμηνων διαπραγματεύσεων ως προς την τιμή, η ΔΕΗ ανέθεσε τη σύμβαση κατασκευής του συστήματος ταινιοδρόμου στην επιχείρηση KOCH/MΕΤΚΑ.
6. Με έγγραφο της 3ης Οκτωβρίου 2000, η Επιτροπή ζήτησε από την Ελληνική Δημοκρατία πληροφορίες σχετικά με την επίμαχη σύμβαση. Kατόπιν της απαντήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας της 9ης Νοεμβρίου 2000, η Επιτροπή έστειλε προειδοποιητική επιστολή στις 17 Απριλίου 2001. Η Ελληνική Δημοκρατία απάντησε με έγγραφο της 30ής Ιουλίου 2001. Αφού παρέσχε προηγουμένως στην Ελληνική Δημοκρατία τη δυνατότητα να διατυπώσει τις παρατηρήσεις της, η Επιτροπή εξέδωσε, στις 21 Δεκεμβρίου 2001, αιτιολογημένη γνώμη στην οποία ανέφερε ότι η σύμβαση κατασκευής του συστήματος ταινιοδρόμου για τη μεταφορά τέφρας από τον ΑΗΣ Μεγαλόπολης στο ορυχείο Θωκνείας έπρεπε να έχει αποτελέσει αντικείμενο δημοσιεύσεως προκηρύξεως διαγωνισμού στην Επίσημη Εφημερίδα σύμφωνα με την οδηγία περί συμβάσεων οργανισμών κοινής ωφελείας. Η Επιτροπή κάλεσε την Ελληνική Δημοκρατία να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να συμμορφωθεί προς την αιτιολογημένη γνώμη εντός δύο μηνών. Μη ικανοποιηθείσα από την απάντηση της Ελληνικής Δημοκρατίας της 3ης Απριλίου 2002, η Επιτροπή άσκησε την υπό κρίση προσφυγή στις 8 Νοεμβρίου 2002.
Οι σχετικές διατάξεις του κοινοτικού δικαίου
7. Το άρθρο 15 της οδηγίας περί συμβάσεων οργανισμών κοινής ωφελείας ορίζει ότι «οι συμβάσεις προμηθειών και έργων καθώς και οι συμβάσεις που έχουν ως αντικείμενο υπηρεσίες που απαριθμούνται στο παράρτημα XVI A συνάπτονται σύμφωνα με τις διατάξεις των τίτλων ΙΙΙ, IV και V.»
8. Το άρθρο 20, παράγραφος 1, της οδηγίας περί συμβάσεων οργανισμών κοινής ωφελείας, το οποίο περιέχεται στον τίτλο IV που διέπει τις διαδικασίες συνάψεως των συμβάσεων, ορίζει ότι «[ο]ι αναθέτοντες φορείς μπορούν να επιλέγουν οποιαδήποτε από τις διαδικασίες που περιγράφονται στο άρθρο 1, σημείο 7, εφόσον, υπό την επιφύλαξη της παραγράφου 2, έχει προκηρυχθεί διαγωνισμός σύμφωνα με το άρθρο 21.»
9. Η παράγραφος 2 της ίδιας διατάξεως ορίζει τα ακόλουθα:
«Οι αναθέτοντες φορείς μπορούν να χρησιμοποιήσουν διαδικασία χωρίς προηγούμενη προκήρυξη διαγωνισμού στις ακόλουθες περιπτώσεις:  […]
γ) όταν, για λόγους τεχνικής ή καλλιτεχνικής ιδιομορφίας ή για λόγους που αφορούν την προστασία δικαιωμάτων αποκλειστικότητας, η εκτέλεση της σύμβασης μπορεί να ανατεθεί μόνο σε συγκεκριμένο προμηθευτή, εργολήπτη ή παρέχοντα υπηρεσία·
δ) στο βαθμό που είναι αναγκαίος, εάν λόγω κατεπείγουσας ανάγκης οφειλομένης σε γεγονότα απρόβλεπτα για τον αναθέτοντα φορέα, οι προθεσμίες της κλειστής ή της ανοικτής διαδικασίας δεν είναι δυνατόν να τηρηθούν».
10. Το άρθρο 1, παράγραφος 7, της οδηγίας περί συμβάσεων οργανισμών κοινής ωφελείας δίνει τον ορισμό των τριών διαδικασιών αναθέσεως –ανοικτή διαδικασία, κλειστή διαδικασία και διαδικασία με διαπραγμάτευση– τις οποίες οφείλουν να εφαρμόζουν οι αναθέτοντες φορείς στις περιπτώσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.
11. Το άρθρο 21, παράγραφος 1, της οδηγίας περί συμβάσεων οργανισμών κοινής ωφελείας ορίζει τον τρόπο με τον οποίο προκηρύσσεται ο διαγωνισμός, συγκεκριμένα με τη δημοσίευση προκηρύξεως στην Επίσημη Εφημερίδα συντασσομένης σύμφωνα με τα υποδείγματα που περιέχονται στα παραρτήματα της οδηγίας.
Επί του παραδεκτού
12. Η Ελληνική Δημοκρατία αμφισβητεί το παραδεκτό της προσφυγής της Επιτροπής για δύο λόγους.
13. Πρώτον, η Επιτροπή δεν εξειδίκευσε τα μέτρα που όφειλε η Ελληνική Δημοκρατία να λάβει προκειμένου να συμμορφωθεί προς την αιτιολογημένη γνώμη. Δεδομένου ότι η επίδικη σύμβαση αφορούσε δημόσια έργα τα οποία είχαν κατά μεγάλο μέρος τους  –περίπου 85 %– ολοκληρωθεί κατά την εκπνοή της προθεσμίας συμμορφώσεως με την αιτιολογημένη γνώμη, ήταν αδύνατη η συμμόρφωση προς τη γνώμη αυτή. Ούτως εχόντων των πραγμάτων, η Ελληνική Κυβέρνηση διερωτάται κατά πόσον η Επιτροπή έχει έννομο συμφέρον στη συνέχιση της διαδικασίας λόγω παραβάσεως.
14. Δεύτερον, η επιλογή της διαδικασίας του άρθρου 226 ΕΚ λόγω παραβάσεως συνιστά κατάχρηση διαδικασίας. Η Επιτροπή έπρεπε να κάνει χρήση της διαδικασίας του άρθρου 3 της οδηγίας 89/665, της 21ης Δεκεμβρίου 1989, για τον συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων περί της εφαρμογής των διαδικασιών προσφυγής στον τομέα της σύναψης συμβάσεων κρατικών προμηθειών και δημοσίων έργων (στο εξής: γενική οδηγία περί διαδικασιών προσφυγής) (4), η οποία παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να παρεμβαίνει άμεσα σε εθνικές διαδικασίες διαγωνισμών και να απαιτεί από τα κράτη μέλη να ενεργήσουν προς επανόρθωση σαφών και καταφώρων παραβάσεων των γενικών οδηγιών περί δημοσίων συμβάσεων προμηθειών, έργων ή υπηρεσιών.
15. Όσον αφορά την πρώτη αιτίαση της Ελληνικής Δημοκρατίας, πρέπει, καταρχάς, να σημειωθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, η Επιτροπή, στο πλαίσιο της ασκήσεως των εκ του άρθρου 226 ΕΚ εξουσιών της, δεν υποχρεούται να αποδεικνύει την ύπαρξη ειδικού εννόμου συμφέροντος. Λαμβανομένου υπόψη του ρόλου της ως θεματοφύλακα της Συνθήκης, η Επιτροπή είναι η μόνη αρμόδια να αποφασίζει κατά πόσον είναι σκόπιμο να κινήσει διαδικασία κατά κράτους μέλους λόγω μη εκπληρώσεως των υποχρεώσεών του και να καθορίσει την καταλογιστέα στο κράτος μέλος πράξη ή παράλειψη κατά της οποίας πρέπει να κινηθεί η διαδικασία (5) .
16. Περαιτέρω, το Δικαστήριο έκρινε ότι, όταν τα αποτελέσματα της παραβάσεως εξακολουθούν να υφίστανται πέραν της προθεσμίας συμμορφώσεως που έχει ταχθεί με την αιτιολογημένη γνώμη, η Επιτροπή μπορεί να έχει έννομο συμφέρον ασκήσεως προσφυγής. Στο συγκεκριμένο πλαίσιο των υποθέσεων δημοσίων συμβάσεων, το Δικαστήριο έκρινε, χωρίς να διακρίνει μεταξύ συμβάσεων έργου, προμηθείας ή υπηρεσιών, ότι τα παράνομα αποτελέσματα εξακολουθούν να υφίστανται καθ’ όλη τη διάρκεια της εκτελέσεως των συμβάσεων που συνήφθησαν κατά παράβαση των οδηγιών περί δημοσίων συμβάσεων (6) .
17. Το Δικαστήριο απέρριψε επίσης, στο παρελθόν, ένσταση απαραδέκτου στηριζόμενη στον ισχυρισμό ότι η παράβαση έχει παύσει, στην περίπτωση που οι διαδικασίες συνάψεως των συμβάσεων είχαν ολοκληρωθεί πριν από την ημερομηνία εκπνοής της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας, με την αιτιολογία ότι οι συμβάσεις δεν είχαν εκτελεστεί πλήρως κατά την ημερομηνία αυτή. Και στην περίπτωση αυτή, το Δικαστήριο δεν διέκρινε μεταξύ των διαφορετικών δημοσίων συμβάσεων που καλύπτουν οι διάφορες οδηγίες (7) .
18. Από τη δικογραφία προκύπτει ότι, στην  υπό κρίση υπόθεση, κατά την εκπνοή της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας συμμορφώσεως, η σύμβαση, όπως η ίδια η καθής αναγνωρίζει, δεν είχε ακόμα πλήρως εκτελεστεί. Συγκεκριμένα, το έργο ολοκληρώθηκε μόλις τον Μάιο του 2002. Επομένως, δεν μπορεί να αμφισβητηθεί το έννομο συμφέρον της Επιτροπής προς άσκηση της προσφυγής.
19. Επίσης απορριπτέα είναι, κατά τη γνώμη μου, και τα επιχειρήματα της Ελληνικής Δημοκρατίας ως προς την de factoαδυναμία συμμορφώσεως προς την αιτιολογημένη γνώμη, η οποία καθιστά άσκοπη την εκ μέρους της Επιτροπής άσκηση της προσφυγής.
20. Καταρχάς, όπως παγίως αποφαίνεται το Δικαστήριο, «ακόμη και στην περίπτωση κατά την οποία η παράβαση αίρεται μετά την πάροδο της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας, εξακολουθεί να υπάρχει συμφέρον για τη συνέχιση της δίκης προκειμένου να θεμελιωθεί η ενδεχόμενη ευθύνη του κράτους μέλους, συνεπεία της παραβάσεώς του, έναντι άλλων κρατών μελών, της Κοινότητας ή ιδιωτών» (8) . Θα προσέθετα ότι το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση που η παράβαση δεν μπορεί πλέον να αρθεί.
21. Η θεμελίωση ενδεχόμενης ευθύνης μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα κρίσιμη στην περίπτωση παραβάσεων των κανόνων περί δημοσίων συμβάσεων. Γίνεται γενικώς δεκτό ότι η ανατροπή μιας πλήρως εκτελεσθείσας συμβάσεως λόγω παραβάσεως των εφαρμοστέων κοινοτικών κανόνων περί δημοσίων συμβάσεων δεν είναι πάντοτε η πλέον συνετή λύση, καθόσον δεν συνεπάγεται, κατά κανόνα, ικανοποιητική αποκατάσταση ούτε των δημοσίων ούτε των ιδιωτικών εμπλεκομένων συμφερόντων. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην περίπτωση των συμβάσεων δημοσίων έργων που έχουν κατά το μεγαλύτερο μέρος τους εκτελεστεί. Υπ’ αυτές τις περιστάσεις, ο καλύτερος τρόπος ικανοποιήσεως των ζημιωθέντων είναι ενδεχομένως η επιδίκαση αποζημιώσεως. Σ’ αυτήν ακριβώς τη λογική στηρίζεται τόσο η γενική οδηγία περί διαδικασιών προσφυγής όσο και η οδηγία 92/13 του Συμβουλίου, της 25ης Φεβρουαρίου 1992, για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών δ ιατάξεων σχετικά με την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων στις διαδικασίες σύναψης των συμβάσεων φορέων οι οποίοι λειτουργούν στους τομείς του ύδατος, της ενέργειας, των μεταφορών και των τηλεπικοινωνιών (στο εξής: οδηγία περί διαδικασιών προσφυγής στις συμβάσεις οργανισμών κοινής ωφελείας) (9) . Το άρθρο 2, παράγραφος 6, αμφοτέρων των οδηγιών αυτών παρέχει στα κράτη μέλη την εξουσία να προβλέψουν ότι, μετά τη σύναψη συμβάσεως κατόπιν κατακυρώσεως, οι εξουσίες της αρχής της υπεύθυνης για τις διαδικασίες προσφυγής περιορίζονται στη χορήγηση αποζημιώσεως σε κάθε πρόσωπο που υπέστη βλάβη λόγω παραβάσεως. Η εκ μέρους του Δικαστηρίου αναγνώριση της υπάρξεως παραβάσεως μπορεί να αποτελέσει τη βάση για την προβολή αξιώσεων αποζημιώσεως ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, έστω και αν η σύμβαση έχει ήδη ανατεθεί και πλήρως εκτελεστεί.
22. Αυτό, κατά μείζονα λόγο, ισχύει στην περίπτωση παραβάσεων της οδηγίας περί συμβάσεων οργανισμών κοινής ωφελείας. Υπό την προϋπόθεση ότι η Ελληνική Δημοκρατία έχει δεόντως εκπληρώσει τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία περί διαδικασιών προσφυγής στις συμβάσεις οργανισμών κοινής ωφελείας –η οποία, όπως θα αναπτύξω κατωτέρω, έχει εφαρμογή στην υπό κρίση περίπτωση–, οι ζημιωθέντες λόγω παραβάσεως μπορούν να επωφεληθούν από το σχετικά γενναιόδωρο καθεστώς αποζημιώσεως το οποίο θεσπίζει η οδηγία αυτή (10) .
23. Η Ελληνική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι, εν πάση περιπτώσει, δεν υπάρχει τρίτος στην υπό κρίση υπόθεση ο οποίος θα μπορούσε να κάνει χρήση της αποφάσεως του Δικαστηρίου προκειμένου να εγείρει αξιώσεις αποζημιώσεως σε εθνικό επίπεδο. Και το επιχείρημα αυτό είναι απορριπτέο.
24. Καταρχάς, το επιχείρημα αυτό δεν επιβεβαιώνεται από την πραγματικότητα. Ο κύκλος των προσώπων που είναι πιθανόν να εγείρουν αξιώσεις αποζημιώσεως ορίζεται με πολύ γενικούς όρους στις οδηγίες περί διαδικασιών προσφυγής ως «κάθε πρόσωπο που έχει ή είχε συμφέρον να του ανατεθεί συγκεκριμένη σύμβαση και υπέστη ή ενδέχεται να υποστεί βλάβη από προβαλλομένη παράβαση». Έτσι, ο αριθμός των προσώπων που μπορούν να εγείρουν αξιώσεις αποζημιώσεως δυνάμει των εφαρμοστέων διατάξεων είναι, δυνητικά, σημαντικός, η δε ύπαρξή τους δεν μπορεί, κατά τη γνώμη μου, να αποκλειστεί εκ των προτέρων. Στην υπό κρίση περίπτωση, μια δεύτερη εταιρία, η DOSCO, μετέσχε στα προκαταρκτικά στάδια της διαδικασίας του διαγωνισμού, αλλά αποσύρθηκε (για λόγους που δεν διευκρινίστηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου). Επιπλέον, η Επιτροπή, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της, ενήργησε κατόπιν ατομικής καταγγελίας. Επομένως, αντίθετα προς τα υποστηριζόμενα από την καθής, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να υπάρχουν πρόσωπα τα οποία θα μπορούσαν να επωφεληθούν από την εκ μέρους του Δικαστηρίου αναγνώριση παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων περί δημοσίων συμβάσεων.
25. Δεύτερον, η αποδοχή των επιχειρημάτων της Ελληνικής Δημοκρατίας θα ισοδυναμούσε προς παροχή στις εθνικές αρχές μέσων προς παράκαμψη των υποχρεώσεών τους εκ των κοινοτικών κανόνων περί δημοσίων συμβάσεων. Λαμβανομένης υπόψη της μακράς διάρκειας της προδικαστικής και ένδικης διαδικασίας κατά το άρθρο 226 ΕΚ, έως ότου το Δικαστήριο αποφανθεί επί της ουσίας, είναι πολύ πιθανό η σύμβαση που επηρεάζεται από την παράβαση να έχει πλήρως εκτελεστεί, εκτός εάν ληφθούν προσωρινά μέτρα αναστολής της διαδικασίας του διαγωνισμού ή της εκτελέσεως της συμβάσεως. Συνεπώς, θα αρκούσε τα κράτη μέλη, προβαίνοντας συγχρόνως στην εκτέλεση της αμφισβητουμένης συμβάσεως, να αρνούνται συστηματικά τις αιτιάσεις της Επιτροπής καθ’ όλη τη διάρκεια της προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασίας, για να επικαλεστούν στη συνέχεια το απαράδεκτο της προσφυγής της Επιτροπής λόγω της αδυναμίας εφαρμογής της αιτιολογημένης γνώμης. Επιπλέον, θα ήταν ανεπίτρεπτο να βρίσκεται το κράτος μέλος σε καλύτερη θέση όταν η παράβαση αποτελεί πλέον τετελεσμένο γεγονός παρά όταν μπορεί ακόμα να προληφθεί.
26. Τέλος, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, δεδομένου ότι η διαπίστωση της παραβάσεως κράτους μέλους δεν συναρτάται προς τη διαπίστωση ζημίας οφειλομένης στην παράβαση αυτή, το κράτος μέλος αυτό δεν μπορεί να επικαλεστεί το γεγονός ότι κανένας τρίτος δεν υπέστη ζημία από την παράβαση των κανόνων περί δημοσίων συμβάσεων την οποία διέπραξαν οι εθνικές αναθέτουσες αρχές (11) .
27. Όσον αφορά την εξειδίκευση των μέτρων τα οποία οφείλει να λάβει το κράτος μέλος που βαρύνεται με την παράβαση, κατά πάγια νομολογία, η Επιτροπή δεν έχει την υποχρέωση να υποδείξει, με την αιτιολογημένη γνώμη, τα μέτρα με τα οποία θα μπορούσε να εξαλειφθεί η καταλογιζόμενη παράβαση (12) . Η νομολογία αυτή, η οποία κολάζει τη συνήθη πρακτική της Επιτροπής στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 226 ΕΚ, αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, έκφραση, στο πλαίσιο αυτής της διατάξεως, της λεγομένης αρχής της «θεσμικής αυτοτέλειας» η οποία διέπει τις σχέσεις μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών της (13) . Σύμφωνα με το σύστημα της κατανομής των αρμοδιοτήτων το οποίο καθιερώνει η Συνθήκη ΕΚ, ελλείψει εφαρμοστέων κοινοτικών κανόνων, η ευθύνη για την ενσωμάτωση στο εθνικό δίκαιο και την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων βαρύνει τα κράτη μέλη, τα οποία ενεργούν σύμφωνα με τα εθνικά νομικά συστήματά τους (14), υπό την επιφύλαξη, βεβαίως, των επιταγών της αρχής της αποτελεσματικότητας, όπως αυτή έχει διαμορφωθεί από το Δικαστήριο.
28. Η Ελληνική Δημοκρατία επικαλείται, ωστόσο, την απόφαση Επιτροπή κατά Αυστρίας προς στήριξη των επιχειρημάτων της. Στην υπόθεση αυτή, το Δικαστήριο αποφάνθηκε, αποκλίνοντας από την προηγούμενη νομολογία του, ότι «η Επιτροπή πρέπει να υποδείξει ειδικά στο οικείο κράτος μέλος ότι πρέπει να προβεί στη θέσπιση συγκεκριμένου μέτρου, εφόσον προτίθεται να ασκήσει προσφυγή λόγω παραβάσεως με αντικείμενο την παράλειψη της θεσπίσεως του μέτρου αυτού» (15) . Το Δικαστήριο ερμήνευσε ένα μέρος της προσφυγής της Επιτροπής ως περιέχον αίτημα αναγνωρίσεως του ότι το καθού κράτος όφειλε να έχει ακυρώσει τις συμβάσεις που είχαν συναφθεί από τις εθνικές αρχές κατά παράβαση του κοινοτικού δικαίου. Εφόσον μια τέτοια παράλειψη δεν είχε εξειδικευθεί κατά την προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασίας, το Δικαστήριο έκρινε απαράδεκτο αυτό το μέρος της προσφυγής με την αιτιολογία ότι η Επιτροπή είχε αλλοιώσει το αντικείμενο της διαδικασίας και προσβάλει, ως εκ τούτου, τα δικαιώματα άμυνας της Δημοκρατίας της Αυστρίας.
29. Κατά τη γνώμη μου, οι περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως δεν είναι συγκρίσιμες με εκείνες της υποθέσεως Επιτροπή κατά Αυστρίας. Στην υπό κρίση υπόθεση, η Επιτροπή, καθ’ όλη τη διάρκεια τόσο της προδικαστικής όσο και της ένδικης διαδικασίας, διατήρησε το ίδιο αντικείμενο, ήτοι τη μη συμμόρφωση της Ελληνικής Δημοκρατίας προς τις υποχρεώσεις τις οποίες υπέχει από την οδηγία περί των συμβάσεων οργανισμών κοινής ωφελείας λόγω της εκ μέρους της ΔΕΗ αναθέσεως συμβάσεως κατόπιν διαδικασίας διαπραγματεύσεως χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκηρύξεως διαγωνισμού. Με το δικόγραφο της προσφυγής της, η Επιτροπή δεν ζήτησε να υποχρεωθεί η Ελληνική Δημοκρατία να λάβει μέτρα άλλα από εκείνα τα οποία ήδη είχε μνημονεύσει στην αιτιολογημένη γνώμη. Επομένως, δεν μετέβαλε το αντικείμενο της διαδικασίας και δεν προσέβαλε τα δικαιώματα άμυνάς της.
30. Με τον δεύτερο λόγο απαραδέκτου που αντλείται από κατάχρηση διαδικασίας, η Ελληνική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι η Επιτροπή όφειλε να κάνει χρήση της διαδικασίας ευθείας παρεμβάσεως την οποία προβλέπει το άρθρο 3 της γενικής οδηγίας περί διαδικασιών προσφυγής.
31. Η επίκληση της διατάξεως αυτής ασφαλώς οφείλεται σε παραδρομή της Ελληνικής Κυβερνήσεως, καθόσον η οδηγία δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής στην υπό κρίση περίπτωση (16) . Οι παραβάσεις της οδηγίας περί συμβάσεων οργανισμών κοινής ωφελείας καλύπτονται από την οδηγία περί διαδικασιών προσφυγής σε συμβάσεις οργανισμών κοινής ωφελείας, η οποία θεσπίστηκε ειδικά για την αντιμετώπιση των ιδιαιτεροτήτων των διαδικασιών συνάψεως δημοσίων συμβάσεων στους τομείς τους οποίους καλύπτει και για την κάλυψη του κενού που άφηνε η γενική οδηγία περί διαδικασιών προσφυγής ως προς τις παραβάσεις των διατάξεων της οδηγίας περί συμβάσεων οργανισμών κοινής ωφελείας (17) .
32. Τούτων λεχθέντων, το άρθρο 8 της οδηγίας περί διαδικασιών προσφυγής σε συμβάσεις οργανισμών κοινής ωφελείας προβλέπει μια ειδική διαδικασία η οποία παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να παρεμβαίνει ευθέως στα κράτη μέλη όταν διαπιστώνει σαφή και κατάφωρη παράβαση των κανόνων περί συμβάσεων οργανισμών κοινής ωφελείας. Εκτός της διαφορετικής προθεσμίας που θεσπίζει για την εκ μέρους του κράτους μέλους απάντηση στη γνωστοποίηση της Επιτροπής, η διαδικασία είναι ίδια με εκείνη που προβλέπει το άρθρο 3 της γενικής οδηγίας περί διαδικασιών προσφυγής. Καίτοι η Επιτροπή δεν έθιξε το σημείο αυτό με το υπόμνημα απαντήσεως, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ανέφερε ότι, παρά τα αναφερόμενα στα υπομνήματά της, η ορθή διαδικασία ήταν εκείνη του άρθρου 8 της οδηγίας περί διαδικασιών προσφυγής σε συμβάσεις οργανισμών κοινής ωφελείας. Έτσι, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι ο προβαλλόμενος από την Ελληνική Δημοκρατία λόγος αφορά τη διαδικασία του άρθρου 8 της οδηγίας περί διαδικασιών προσφυγής σε συμβάσεις οργανισμών κοινής ωφελείας και όχι το άρθρο 3 της γενικής οδηγίας περί διαδικασιών προσφυγής.
33. Το Δικαστήριο έκρινε –κάπως διστακτικά κατά τη γνώμη μου– (18) ότι «αυτή η ειδική διαδικασία [του άρθρου 3 της γενικής οδηγίας περί διαδικασιών προσφυγής] αποτελεί προληπτικό μέτρο και δεν μπορεί ούτε να παρεκκλίνει από τις εκ του άρθρου [226] της Συνθήκης αρμοδιότητες της Επιτροπής ούτε να τις υποκαταστήσει. Πράγματι, η τελευταία αυτή διάταξη παρέχει στην Επιτροπή τη διακριτική εξουσία να προσφεύγει στο Δικαστήριο όταν φρονεί ότι ένα κράτος μέλος έχει παραβεί μια από τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη Συνθήκη και [ότι] το εν λόγω κράτος μέλος δεν έχει συμμορφωθεί προς την αιτιολογημένη γνώμη της Επιτροπής» (19) . Λαμβανομένης υπόψη της ίδιας ουσιαστικά φύσεως των δύο διατάξεων, πρέπει να θεωρηθεί ότι τα ανωτέρω ισχύουν και για τη διαδικασία του άρθρου 8 της οδηγίας περί διαδικασιών προσφυγής σε συμβάσεις οργανισμών κοινής ωφελείας.
34. Δεδομένου ότι, λόγω των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών τους, οι παραβάσεις των κανόνων περί συνάψεως δημοσίων συμβάσεων απαιτούν ταχεία ενέργεια ώστε να αποφευχθεί κατάσταση τετελεσμένου γεγονότος και ότι οι εξουσίες της Επιτροπής στο πλαίσιο των ειδικών διαδικασιών που προβλέπονται από αμφότερες τις οδηγίες περί διαδικασιών προσφυγής θεσπίστηκαν ειδικά για την αποτροπή τέτοιων καταστάσεων όταν διαπιστώνεται σαφής και κατάφωρη παράβαση, θα μπορούσαμε να συμμεριστούμε την άποψη της Ελληνικής Δημοκρατίας ως προς τη λυσιτέλεια των επιλογών της Επιτροπής. Ωστόσο, η χρήση των ειδικών διαδικασιών τις οποίες προβλέπουν αμφότερες οι οδηγίες περί διαδικασιών προσφυγής ανήκει στη διακριτική ευχέρεια της Επιτροπής όταν αυτή αποφασίζει την πολιτική της στον τομέα αυτόν και, έστω και αν υφίστανται διαφωνίες από πρακτικής απόψεως, η στάση της δεν μπορεί να κατακριθεί από αυστηρά νομικής απόψεως.
35. Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η ένσταση απαραδέκτου την οποία προβάλλει η Ελληνική Δημοκρατία πρέπει να απορριφθεί.
Επί της ουσίας
36. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η επίδικη σύμβαση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας περί συμβάσεων οργανισμών κοινής ωφελείας και θα έπρεπε, συνεπώς, να συναφθεί κατ’ εφαρμογήν μιας από τις διαδικασίες που προβλέπουν δημοσίευση προκηρύξεως διαγωνισμού, όπως απαιτεί το άρθρο 20, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής.
37. Η Ελληνική Κυβέρνηση δεν αμφισβητεί το γεγονός ότι η σύμβαση εμπίπτει, καταρχήν, στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας περί συμβάσεων οργανισμών κοινής ωφελείας, αλλά υποστηρίζει ότι εξαιρείται από αυτό κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 20, παράγραφος 2, στοιχεία γ΄ και δ΄, της οδηγίας. Όσον αφορά το στοιχείο γ΄, η τεχνική ιδιομορφία του έργου καθιστούσε την επιλεγείσα επιχείρηση KOCH/METKA τον μόνο εργολήπτη που μπορούσε να εκτελέσει το έργο. Όσον αφορά το στοιχείο δ΄, η κατεπείγουσα ανάγκη προκλήθηκε από τις απρόβλεπτες αποφάσεις των αρμοδίων εθνικών αρχών να ορίσουν αυστηρές προθεσμίες για την ολοκλήρωση των περι βαλλοντικών διαδικασιών, οι οποίες καθιστούσαν αδύνατη την εφαρμογή οποιασδήποτε από τις διαδικασίες που συνεπάγονταν δημοσίευση προκηρύξεως.
38. Πρέπει, πρώτον, να σημειωθεί ότι, ως παρέκκλιση από τους κανόνες που σκοπούν να διασφαλίσουν την αποτελεσματικότητα των αναγνωριζομένων από το κοινοτικό δίκαιο δικαιωμάτων στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων, αμφότερα τα στοιχεία γ΄ και δ΄ της παραγράφου 2 του άρθρου 20, τα οποία επικαλείται η Ελληνική Κυβέρνηση, πρέπει να ερμηνεύονται στενά. Επιπλέον, το βάρος της αποδείξεως περί του ότι συντρέχουν όντως οι έκτακτες περιστάσεις που δικαιολογούν την παρέκκλιση το φέρει εκείνος ο οποίος τις επικαλείται (20) .
39. Όσον αφορά το άρθρο 20, παράγραφος 2, στοιχείο γ΄, της οδηγίας περί συμβάσεων οργανισμών κοινής ωφελείας, η Ελληνική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι τριών ειδών τεχνικοί λόγοι δικαιολογούσαν την ανάθεση της συμβάσεως στην KOCH/METKA. Πρώτον, η ιδιαιτερότητα της προς μεταφοράν τέφρας, που οφείλεται στο γεγονός ότι στον ΑΗΣ Μεγαλόπολης χρησιμοποιείται ως καύσιμη ύλη λιγνίτης και όχι άνθρακας, απαιτούσε ειδικές τεχνικές λύσεις. Σύμφωνα με τις τεχνικές μελέτες που υπέβαλε η Ελληνική Δημοκρατία, ο λιγνίτης χρησιμοποιείται ως καύσιμη ύλη σε μία μόνον άλλη ηλεκτροπαραγωγική μονάδα στον κόσμο και οι τεχνικές λύσεις που απαιτεί σπανιότατα χρησιμοποιούνται σε ανθρακικές ηλεκτροπαραγωγικές μονάδες. Δεύτερον, η σαθρότητα του υπεδάφους δυσχέραινε τη στήριξη των ταινιοδρόμων. Τέλος, ήταν απαραίτητο να συνδεθεί ο νέος ταινιόδρομος με τους ήδη υπάρχοντες και, ως εκ τούτου, να εξασφαλιστεί η συλλειτουργία τους. Λαμβανομένων υπόψη αυτών των τεχνικών ιδιομορφιών, μόνον η KOCH/METKA διέθετε, κατά την άποψη της αναθέτουσας αρχής, την αναγκαία τεχνογνωσία για την υλοποίηση του έργου.
40. Δεν είμαι πεπεισμένος ότι τα επιχειρήματα που προβάλλει η Ελληνική Κυβέρνηση αποδεικνύουν δεόντως ότι η KOCH/METKA ήταν ο μόνος εργολήπτης ικανός να εκτελέσει το έργο. Το γεγονός ότι οι εργασίες που έπρεπε να εκτελεστούν παρουσίαζαν έκτακτες τεχνικές δυσκολίες δεν σημαίνει αναγκαστικά, όπως φαίνεται να υποστηρίζει η Ελληνική Κυβέρνηση, ότι μόνο μία επιχείρηση διέθετε την τεχνογνωσία για να τις αντιμετωπίσει. Όπως έκρινε το Δικαστήριο, ένα κράτος μέλος μπορεί να επικαλεστεί παρέκκλιση όπως η προβλεπόμενη στο άρθρο 20, παράγραφος 2, στοιχείο γ΄, της οδηγίας περί συμβάσεων οργανισμών κοινής ωφελείας μόνον αν μπορεί να αποδείξει τόσο την ύπαρξη «τεχνικών λόγων» κατά την έννοια της διατάξεως αυτής όσο και ότι αυτοί οι «τεχνικοί λόγοι» καθιστούσαν απολύτως αναγκαία την ανάθεση της επίμαχης συμβάσεως στην επιλεγείσα επιχείρηση (21) .
41. Η ανεξάρτητη τεχνική έκθεση την οποία επικαλείται η Ελληνική Κυβέρνηση στα υπομνήματά της όντως επιβεβαιώνει τον σπάνιο χαρακτήρα και τις ιδιαίτερες ιδιότητες του καυσίμου που χρησιμοποιεί ο ΑΗΣ Μεγαλόπολης και τις συνέπειές τους για τη μεταφορά της εκ της καύσεως παραγομένης τέφρας. Ωστόσο, πουθενά στην τεχνική έκθεση δεν αναφέρεται ότι μόνον η KOCH/METKA ήταν σε θέση να παράσχει τη ζητηθείσα υπηρεσία. Συγκεκριμένα, το παρατιθέμενο χωρίο αναγνωρίζει ότι οι τεχνικές λύσεις που χρησιμοποιούνται από λειτουργούσες με λιγνίτη εγκαταστάσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν και από ανθρακικές ηλεκτροπαραγωγικές μονάδες, έστω και αν σπανιότατα χρησιμοποιούνται.
42. Η ίδια συλλογιστική ισχύει, κατά τη γνώμη μου, και όσον αφορά τις δυσκολίες που άπτονται της συστάσεως του υπεδάφους και της ανάγκης συνδέσεως του νέου ταινιοδρόμου με τον ήδη υπάρχοντα. Η γεωλογική σαθρότητα του υπεδάφους και η ανάγκη εξασφαλίσεως της συλλειτουργίας του νέου και του υπάρχοντος ταινιοδρόμου αποτελούν τεχνικούς λόγους που μπορούν να ληφθούν υπόψη από την αναθέτουσα αρχή κατά την επιλογή του εργολήπτη, δεν αποδεικνύουν όμως, από μόνες τους, ότι η KOCH/METKA ήταν η μόνη επιχείρηση ικανή να εκτελέσει τη σύμβαση.
43. Η θέση την οποία υποστηρίζει η Ελληνική Κυβέρνηση κλονίζεται από δύο περαιτέρω στοιχεία. Πρώτον, η ίδια αναθέτουσα αρχή δημοσίευσε προκήρυξη διαγωνισμού για παρόμοιο έργο που πραγματοποιήθηκε παλαιότερα στη Μεγαλόπολη και, δεύτερον, η DOSCO επίσης κλήθηκε σε διαπραγμάτευση. Όπως επισημαίνει η Επιτροπή, στην από 9 Νοεμβρίου 2000 απάντηση της Ελληνικής Κυβερνήσεως αναφέρεται ότι η DOSCO  θεωρήθηκε αρχικά ότι διέθετε την τεχνική δυνατότητα προς εκτέλεση της συμβάσεως. Η έλλειψη άλλων πιθανών εργοληπτών δεν ήταν τόσο προφανής όσο διατείνεται η Ελληνική Κυβέρνηση.
44. Εν ολίγοις, η συλλογιστική της Ελληνικής Κυβερνήσεως, στο μέτρο που επιχειρεί να μεταθέσει το βάρος αποδείξεως στην Επιτροπή ως προς το ζήτημα αυτό, φαίνεται άστοχη για τους λόγους που εξέθεσα ανωτέρω στο σημείο 40. Πρέπει να υπομνησθεί ότι ένας από τους κύριους στόχους των κανόνων περί δημοσίων συμβάσεων είναι να δοθεί η δυνατότητα στις αναθέτουσες αρχές και τις επιχειρήσεις σε ολόκληρη την ΕΕ να επωφεληθούν από τις δυνατότητες που προσφέρει η ευρωπαϊκή αγορά. Μη ερευνώντας την αγορά με τη δημοσίευση προκηρύξεως, η Ελληνική Δημοκρατία ματαίωσε την επίτευξη του στόχου αυτού.
45. Κατόπιν των ανωτέρω, πρέπει να καταλήξω ότι η Ελληνική Δημοκρατία δεν απέδειξε ότι οι δυσκολίες που οφείλονταν στις τεχνικές ιδιαιτερότητες του εκτελεστέου έργου κατέστησαν απολύτως αναγκαία, σύμφωνα με το άρθρο 20, παράγραφος 2, στοιχείο γ΄, της οδηγίας περί συμβάσεων οργανισμών κοινής ωφελείας, την ανάθεση της συμβάσεως στην KOCH/METKA.
46. Όσον αφορά την παρέκκλιση που στηρίζεται σε λόγους κατεπείγουσας ανάγκης, για τη λυσιτελή επίκληση της παρεκκλίσεως του άρθρου 20, παράγραφος 2, στοιχείο δ΄, της οδηγίας περί συμβάσεων οργανισμών κοινής ωφελείας πρέπει να πληρούνται σωρευτικώς τρεις προϋποθέσεις, ήτοι ύπαρξη απροβλέπτου γεγονότος, κατεπείγουσα ανάγκη μη συμβιβαζόμενη με τις προθεσμίες που προβλέπονται για τις άλλες διαδικασίες και αιτιώδης συνάφεια μεταξύ του απροβλέπτου γεγονότος και της κατεπείγουσας ανάγκης που προκύπτει εξ αυτού.
47. Το απρόβλεπτο γεγονός που επικαλείται η Ελληνική Κυβέρνηση στην υπό κρίση υπόθεση συνίσταται στις προθεσμίες που τάχθηκαν με την από 30 Δεκεμβρίου 1999 απόφαση της εθνικής αρχής που ήταν αρμόδια για τον καθορισμό των περιβαλλοντικών όρων εκμεταλλεύσεως του σχεδίου. Σύμφωνα με την απόφαση αυτή, η άδεια για τη διάθεση των αποβλήτων έπρεπε να χορηγηθεί από την τοπική αρμόδια αρχή έως τον Σεπτέμβριο του 2000 και ο νέος ταινιόδρομος έπρεπε να τεθεί σε λειτουργία έως τον Δεκέμβριο του 2000. Οι βραχείες αυτές προθεσμίες φαίνεται ότι επιβλήθηκαν κατόπιν πιέσεων τις οποίες άσκησαν στην αρμόδια για τη μελέτη των περιβαλλοντικών επιπτώσεων εθνική αρχή οι τοπικές αρχές και η τοπική κοινωνία, οι οποίες εξέφρασαν ανησυχίες όσον αφορά το ζήτημα της ρυπάνσεως από τις ήδη υπάρχουσες εγκαταστάσεις. Κατά την Ελληνική Κυβέρνηση, η μη τήρηση των προθεσμιών αυτών επίσης θα είχε σοβαρές νομικές συνέπειες, κυρίως υπό μορφή επιβολής κυρώσεων.
48. Κατά τη γνώμη μου, κάθε αναθέτουσα αρχή η οποία ενεργεί με τη συνήθη επιμέλεια πρέπει να έχει επίγνωση των δεσμευτικών διαδικασιών λήψεως σχετικής με περιβαλλοντικούς όρους ή άλλης φύσεως αδείας, τις οποίες οφείλει να τηρήσει σύμφωνα με τους ισχύοντες σε εθνικό επίπεδο κανόνες όταν σχεδιάζει την ανάθεση συμβάσεων εμπιπτουσών στο πεδίο εφαρμογής των οδηγιών περί διαδικασιών προσφυγής σε δημόσιες συμβάσεις. Συνεπώς, οι αναθέτουσες αρχές πρέπει να έχουν υπόψη τους αυτές τις διαδικαστικές διατυπώσεις, καθώς και την πιθανή έκβασή τους, κατά τον σχεδιασμό τους, έτσι ώστε να αποφεύγονται παραβάσεις του κοινοτικού δικαίου. Στην υπόθεση Επιτροπή κατά Γερμανίας, στην οποία, ενόψει της καθυστερήσεως της εγκρίσεως δημοσίων έργων από την αρμόδια εθνική περιβαλλοντική αρχή, η αναθέτουσα αρχή αποφάσισε να εγκαταλείψει την ανοικτή διαδικασία και να αναθέσει τη σύμβαση με τη διαδικασία διαπραγματεύσεως χωρίς δημοσίευση προκηρύξεως διαγωνισμού, το Δικαστήριο έκρινε ότι «το γεγονός ότι ένας φορέας που πρέπει να δώσει την έγκρισή του για ένα σχέδιο προβάλλει […] αντιρρήσεις για λόγους που δικαιούται να επικαλεστεί αποτελεί […] προβλέψιμο στοιχείο στα πλαίσια της εξελίξεως της διαδικασίας εγκρίσεως των σχεδίων» (22) . Συμφωνώ με την Επιτροπή ότι η ίδια συλλογιστική πρέπει να ισχύσει και στην υπό κρίση περίπτωση.
49. Όπως επισημαίνει η Επιτροπή, η ΔΕΗ είχε ήδη υποβάλει το σχέδιο το οποίο αφορά η αμφισβητούμενη ανάθεση συμβάσεως στην αρμόδια για το περιβάλλον εθνική αρχή το τελευταίο τρίμηνο του 1997, ήτοι περισσότερο από δώδεκα μήνες πριν από τον καθορισμό των προθεσμιών με την απόφαση της αρμόδιας για το περιβάλλον εθνικής αρχής. Από τη δικογραφία προκύπτει επίσης ότι η ρύπανση που προκαλούσαν οι υπάρχουσες στον ΑΗΣ Μεγαλόπολης εγκαταστάσεις μεταφοράς στερεών αποβλήτων αποτελούσε ζήτημα που απασχολούσε τόσο τις εθνικές όσο και τις τοπικές αρχές. Επιπλέον, η ΔΕΗ είχε στο παρελθόν πραγματοποιήσει έργα στα οποία είχαν στην πράξη τηρηθεί οι ισχύοντες περί δημοσίων συμβάσεων κανόνες. Πρέπει, συνεπώς, να θεωρηθεί ότι η ΔΕΗ ήταν πλήρως εξοικειωμένη με τους κανόνες τόσο όσον αφορά την περιβαλλοντική έγκριση όσο και όσον αφορά την ανάθεση των δημοσίων συμβάσεων και ότι είχε επίγνωση της πολιτικώς ευαίσθητης φύσεως του θέματος της ρυπάνσεως στον ΑΗΣ Μεγαλόπολης.
50. Υπό τις περιστάσεις αυτές, ο καθορισμός αυστηρών προθεσμιών από την αρμόδια για το περιβάλλον εθνική αρχή δεν μπορεί, κατά τη γνώμη μου, να χαρακτηριστεί ως απρόβλεπτο γεγονός κατά την έννοια του άρθρου 20, παράγραφος 2, στοιχείο δ΄, της οδηγίας περί συμβάσεων οργανισμών κοινής ωφελείας. Πράγματι, είναι πρόδηλο ότι δεν υπήρξαν μη αναμενόμενες αλλαγές είτε στο εθνικό κανονιστικό πλαίσιο είτε στα επίπεδα ρυπάνσεως στον ΑΗΣ Μεγαλόπολης απαιτούσες άμεση δράση προς εξουδετέρωση των συνεπειών τους.
51. Επιπλέον, εκείνο που προβάλλεται ως αιτία της παραβάσεως των υποχρεώσεων εκ της οδηγίας περί συμβάσεων οργανισμών κοινής ωφελείας είναι η απόφαση του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων. Ωστόσο, κατά πάγια νομολογία, ως «κράτος» κατά το κοινοτικό δίκαιο και, ειδικότερα, στο πλαίσιο της ασκήσεως προσφυγής του άρθρου 226 ΕΚ νοούνται όλες οι δημόσιες αρχές. Επίσης κατά πάγια νομολογία, «ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να επικαλεστεί διατάξεις, πρακτικές ή καταστάσεις της εσωτερικής του έννομης τάξεως για να δικαιολογήσει τη μη τήρηση των υποχρεώσεων […] που τάσσει μια οδηγία» (23) . Περαιτέρω, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι «οι κοινοτικές διατάξεις που ισχύουν στον τομέα της συνάψεως των συμβάσεων του δημοσίου θα στερούνταν της πρακτικής αποτελεσματικότητάς τους αν η συμπεριφορά  [μιας] αναθέτουσας αρχής […] δεν καταλογιζόταν στο οικείο κράτος μέλος» (24) .
52. Θα ήταν όχι μόνο παράλογο, αλλά και επικίνδυνο να επιτραπεί στα κράτη μέλη να δικαιολογούν τη μη συμμόρφωση προς τις εκ του κοινοτικού δικαίου υποχρεώσεις τους επικαλούμενα ενέργειες (ή αδράνεια) ενός από τα συστατικά στοιχεία τους, εν προκειμένω ενός αναπόσπαστου μέρους της Ελληνικής Κυβερνήσεως. Οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τις οδηγίες περί δημοσίων συμβάσεων βαρύνουν τα κράτη μέλη και, επομένως, είναι καθήκον του κράτους μέλους να εξασφαλίζει ότι οι ενέργειες ή η αδράνεια ενός από τα συστατικά του στοιχεία δεν συνιστούν παράβαση των εκ του κοινοτικού δικαίου υποχρεώσεών του ούτε προξενούν την εκ μέρους άλλου κρατικού φορέα παράβαση των εν λόγω υποχρεώσεων. Πρέπει να σημειωθεί ότι δεν αμφισβητείται από τους διαδίκους ότι την τελική ευθύνη, κατά το κοινοτικό δίκαιο, για τις πράξεις της ΔΕΗ φέρει η Ελληνική Δημοκρατία.
53. Το επιχείρημα ότι συνέτρεχε περίπτωση «κατεπείγουσας ανάγκης» καταρρίπτεται και από τη χρονολογία των πραγματικών περιστατικών. Συναφώς, αρκεί να υπομνησθεί, πρώτον, ότι η ΔΕΗ υπέβαλε το σχέδιο για περιβαλλοντική έγκριση το 1997 και ότι η τελική υπό όρους έγκριση δόθηκε μόλις στα τέλη του 1999. Δεύτερον, οι διαπραγματεύσεις με την KOCH/ΜΕΤΚΑ για την τιμή του προς ανάθεση έργου διήρκεσαν περισσότερο από έξι μήνες. Τέλος, το έργο ήταν ακόμα ημιτελές δύο έτη μετά τη λήξη των «αυστηρών» προθεσμιών που τάχθηκαν με τις αποφάσεις της αρμόδιας για το περιβάλλον εθνικής αρχής για λόγους περιβαλλοντικών κινδύνων. Καίτοι δέχομαι απολύτως ότι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι ή κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία μπορούν, υπό ορισμένες περιστάσεις, να δικαιολογήσουν παρέκκλιση από τους κανόνες των οδηγιών περί δημοσίων συμβάσεων, δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι ανέκυψε θέμα κατεπείγουσας ανάγκης στην υπό κρίση περίπτωση. Πράγματι, όπως προανέφερα στο σημείο 5, οι διαπραγματεύσεις ως προς την τιμή διήρκεσαν αρκετούς μήνες, πράγμα το οποίο αφήνει να εννοηθεί ότι εκείνο στο οποίο δόθηκε προτεραιότητα ήταν η μείωση της τιμής της συμβάσεως.
Πρόταση
54. Κατόπιν των ανωτέρω, προτείνω στο Δικαστήριο
1) να αναγνωρίσει ότι η Ελληνική Δημοκρατία, με την ανάθεση από τη ΔΕΗ συμβάσεως για την κατασκευή συστήματος ταινιόδρομου για τον ατμοηλεκτρικό σταθμό Μεγαλόπολης με διαδικασία διαπραγματεύσεως χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκηρύξεως, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία 93/38/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1993, περί συντονισμού των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων στους τομείς του ύδατος, της ενέργειας, των μεταφορών και των τηλεπικοινωνιών, και, ειδικότερα, από τα άρθρα 20 επ. της οδηγίας·
2) να καταδικάσει την Ελληνική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.
(1) .
(2)
–	ΕΕ 1993, L 199, σ. 84.
(3)
–	ΕΕ 1985, L 175, σ. 40.
(4)
–	ΕΕ 1989, L 395, σ. 33.
(5)
–	Βλ. απόφαση της 10ης Απριλίου 2003, συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-20/01 και C‑28/01, Επιτροπή κατά Γερμανίας (Συλλογή 2003, σ. I-3609, σκέψεις 31 και 32, και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία.)
(6)
–	Προμνησθείσα στην υποσημείωση 5 απόφαση Επιτροπή κατά Γερμανίας, σκέψεις 33 έως 39.
(7)
–	Απόφαση της 28ης Οκτωβρίου 1999, C-328/96, Επιτροπή κατά Αυστρίας (Συλλογή 1999, σ. I‑7479, σκέψεις 43 έως 45). Βλ. επίσης απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2004, C‑125/03, Επιτροπή κατά Γερμανίας (η οποία δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψεις 12 και 13).
(8)
–	Βλ., π.χ., απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 2001, C-166/00, Επιτροπή κατά Ελλάδας (Συλλογή 2001, σ. I-9835, σκέψη 9, και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
(9)
–	ΕΕ 1992, L 76, σ. 14.
(10)
–	Το καθεστώς αυτό επιτρέπει, μεταξύ άλλων, στους ζημιωθέντες να απαιτήσουν αποζημίωση για δαπάνες στις οποίες προέβησαν για την προετοιμασία της προσφοράς ή της συμμετοχής στη διαδικασία συνάψεως συμβάσεως, χωρίς να χρειάζεται να αποδείξουν περαιτέρω δικαίωμα προς σύναψη της συμβάσεως. Βλ. άρθρο 2, παράγραφος 7, της οδηγίας περί διαδικασιών προσφυγής στις συμβάσεις οργανισμών κοινής ωφελείας.
(11)
–	Βλ., π.χ., προμνησθείσα στην υποσημείωση 5 απόφαση στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις C‑20/01 και C-28/01, Επιτροπή κατά Γερμανίας, σκέψη 42.
(12)
–	Απόφαση της 11ης Ιουλίου 1991, C-247/89, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (Συλλογή 1991, σ. I‑3659, σκέψη 22).
(13)
–	Βλ. περαιτέρω: Rideau, «Le rôle des Etats membres dans l’application du droit communautaire» (1972), Annuaire Français de Droit International, σ. 864, συγκεκριμένα σ. 865.
(14)
–	Βλ. τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα S. Alber στην προμνησθείσα στην υποσημείωση 7 υπόθεση Επιτροπή κατά Αυστρίας, σημεία 47 επ.
(15)
–	Προμνησθείσα στην υποσημείωση 7 απόφαση Επιτροπή κατά Αυστρίας, σκέψη 39.
(16)
–	Βλ. άρθρα 1, παράγραφος 1, και 3, παράγραφος 1, της γενικής οδηγίας περί διαδικασιών προσφυγής, καθώς και άρθρα 1, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, και 8, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, της οδηγίας περί διαδικασιών προσφυγής σε συμβάσεις οργανισμών κοινής ωφελείας. Το πεδίο εφαρμογής της γενικής οδηγίας περί διαδικασιών προσφυγής επεκτάθηκε στη συνέχεια ώστε να καλύπτει παραβάσεις της οδηγίας 92/50, περί δημοσίων συμβάσεων υπηρεσιών, με το άρθρο 41 της τελευταίας αυτής οδηγίας.
(17)
–	Βλ. το προοίμιο της οδηγίας περί διαδικασιών προσφυγής σε συμβάσεις οργανισμών κοινής ωφελείας και, ειδικότερα, την τέταρτη αιτιολογική σκέψη.
(18) –	Το Δικαστήριο έκρινε ότι από το γράμμα και το πνεύμα της  γενικής οδηγίας περί διαδικασιών προσφυγής προκύπτει ότι είναι πάρα πολύ ευκταίο, προς το συμφέρον όλων των ενδιαφερομένων, να κάνει χρήση η Επιτροπή της διαδικασίας ευθείας παρεμβάσεως την οποία προβλέπει το άρθρο 3, παράγραφος 3, της γενικής οδηγίας περί διαδικασιών προσφυγής: βλ. απόφαση της 24ης Ιανουαρίου 1995, C-359/93, Επιτροπή κατά Κάτω Χωρών (Συλλογή 1995, σ. I‑157, σκέψη 12).
(19)
–	Όπ. αν. σκέψη 13. Βλ., επίσης, απόφαση της 4ης Μαΐου 1995, C-79/94, Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας (Συλλογή 1995, σ. I‑1071, σκέψη 11).
(20)
–	Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 10ης Μαρτίου 1987, 199/85, Επιτροπή κατά Ιταλίας (Συλλογή 1987, σ. 1039, σκέψη 14).
(21)
–	Βλ., στο πλαίσιο της ταυτόσημης διατυπώσεως της παρεκκλίσεως που προβλέπεται στο άρθρο 9, στοιχείο β΄, της οδηγίας 71/305, απόφαση της 18ης Μαΐου 1995, C-57/94, Επιτροπή κατά Ιταλίας (Συλλογή 1995, σ. I‑1249, σκέψη 24).
(22)
–	Απόφαση της 28ης Μαρτίου 1996, C-318/94, Επιτροπή κατά Γερμανίας (Συλλογή 1996, σ. I‑1949, σκέψη 18).
(23)
–	Βλ. απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 1998, C-323/96, Επιτροπή κατά Βελγίου (Συλλογή 1998, σ. I‑5063, σκέψη 42, και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
(24)
–	Προμνησθείσα στην υποσημείωση 7 απόφαση Επιτροπή κατά Αυστρίας, σκέψη 75.