62023TJ1171
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (έκτο τμήμα)
της 9ης Ιουλίου 2025 (
*1
)
«Σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Διαδικασία για την κήρυξη ακυρότητας – Τρισδιάστατο σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Σχήμα κύβου του οποίου οι έδρες έχουν δομή πλέγματος και διαφορετικά χρώματα – Λόγος απόλυτης ακυρότητας – Σημείο αποτελούμενο αποκλειστικά από το σχήμα του προϊόντος που είναι απαραίτητο για την επίτευξη τεχνικού αποτελέσματος – Άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού (ΕΚ) 40/94»
Στην υπόθεση T‑1171/23,
Spin Master Toys UK Ltd, με έδρα το Marlow (Ηνωμένο Βασίλειο), εκπροσωπούμενη από τις V. von Bomhard και A. Malkmes, δικηγόρους,
προσφεύγουσα,
κατά
Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO), εκπροσωπούμενου από τους D. Gája και V. Ruzek,
καθού,
αντίδικος ενώπιον του τμήματος προσφυγών του EUIPO, παρεμβαίνουσα ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου:
Verdes Innovations SA, με έδρα το Χιλιομόδι (Ελλάδα), εκπροσωπούμενη από τον R. Kunze, δικηγόρο,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
συγκείμενο από τους M. J. Costeira, πρόεδρο, M. Kancheva (εισηγήτρια) και E. Tichy-Fisslberger, δικαστές,
γραμματέας: R. Ūkelytė, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 15ης Νοεμβρίου 2024,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Με την ασκηθείσα δυνάμει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ προσφυγή, η προσφεύγουσα Spin Master Toys UK Ltd ζητεί την ακύρωση της απόφασης του πρώτου τμήματος προσφυγών του Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO) της 20ής Οκτωβρίου 2023 (υπόθεση R 850/2022‑1) (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση).
Ιστορικό της διαφοράς
2
Στις 25 Ιανουαρίου 2013 η Verdes Innovations SA υπέβαλε στο EUIPO αίτηση κήρυξης ακυρότητας του σήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης που καταχωρίστηκε στις 9 Ιανουαρίου 2008 με αριθμό 5696232, κατόπιν αιτήσεως που κατέθεσε στις 6 Φεβρουαρίου 2007 η Seven Towns Ltd, δικαιοπάροχος της προσφεύγουσας, για το ακόλουθο τρισδιάστατο σημείο:
3
Η απεικόνιση του αμφισβητούμενου σήματος συνοδευόταν από την ακόλουθη περιγραφή:
«Έξι επιφάνειες γεωμετρικά διευθετημένες σε τρία ζεύγη παράλληλων επιφανειών, όπου το κάθε ζεύγος είναι διευθετημένο κάθετα στα άλλα δύο ζεύγη και χαρακτηρίζεται από (i) διαφορετικά χρώματα ανά δύο διπλανές επιφάνειες τα οποία είναι κόκκινο (PMS 200C*), πράσινο (PMS 347C*), μπλε (PMS 293C*), πορτοκαλί (PMS 021C*), κίτρινο (PMS 012C*) και λευκό και (ii) δικτυωτή δομή σε κάθε μία από τις επιφάνειες η οποία διαμορφώνεται από μαύρα άκρα που διαιρούν την επιφάνεια σε εννέα ισομεγέθη τμήματα· στη γραφική παράσταση του σήματος απεικονίζονται δύο τρισδιάστατες όψεις κάθε μίας από τις έξι πλευρές του σήματος από πλευρική γωνία και από μπροστά.».
4
Το αμφισβητούμενο σήμα περιελάμβανε επίσης τη διεκδίκηση των ακόλουθων χρωμάτων:
«Κόκκινο (PMS 200C), πράσινο (PMS 347), μπλε (PMS 293C), πορτοκαλί (PMS 021C), κίτρινο (PMS 012C) και λευκό.».
5
Τα προϊόντα τα οποία καλύπτονται από το σήμα για το οποίο υποβλήθηκε η αίτηση κήρυξης ακυρότητας εμπίπτουν στην κλάση 28 κατά την έννοια του Διακανονισμού της Νίκαιας για τη διεθνή ταξινόμηση προϊόντων και υπηρεσιών με σκοπό την καταχώριση σημάτων, της 15ης Ιουνίου 1957, όπως έχει αναθεωρηθεί και τροποποιηθεί, και αντιστοιχούν στην ακόλουθη περιγραφή: «Ατομικά παιχνίδια, παιχνίδια, αθύρματα και παζλ, τρισδιάστατα παζλ· ηλεκτρικά παιχνίδια· ηλεκτρονικά παιχνίδια χειρός».
6
Προς στήριξη της αίτησης κήρυξης ακυρότητας προβάλλεται ο λόγος που προβλέπεται στο άρθρο 52, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 207/2009 του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009, για το κοινοτικό σήμα (ΕΕ 2009, L 78, σ. 1), σε συνδυασμό με το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ, βʹ, γʹ και εʹ, του κανονισμού.
7
Στις 4 Ιουνίου 2014 το τμήμα ακυρώσεων ανέστειλε την ενώπιόν του διαδικασία εν αναμονή της έκδοσης οριστικής απόφασης επί της αιτήσεως κηρύξεως ακυρότητας που είχε υποβάλει η Simba Toys κατά του τρισδιάστατου σήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπ’ αριθ. 162784, το οποίο αναπαριστά ασπρόμαυρο τρισδιάστατο παζλ με την ονομασία Rubik’s Cube ως εξής:
8
Το Γενικό Δικαστήριο εξέδωσε την απόφαση της 25ης Νοεμβρίου 2014, Simba Toys κατά ΓΕΕΑ – Seven Towns (Σχήμα κύβου του οποίου οι έδρες έχουν δομή πλέγματος) (T‑450/09, EU:T:2014:983). Το Δικαστήριο αναίρεσε την απόφαση αυτή του Γενικού Δικαστηρίου και ακύρωσε την απόφαση του τμήματος προσφυγών με την απόφαση της 10ης Νοεμβρίου 2016, Simba Toys κατά EUIPO (C‑30/15 P, EU:C:2016:849). Με την απόφαση R 452/2017-1 της 19ης Ιουνίου 2017, το τμήμα προσφυγών κήρυξε την ακυρότητα του τρισδιάστατου σήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης αριθ. 162784 βάσει του άρθρου 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 40/2009 του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1993, για το κοινοτικό σήμα (ΕΕ 1994, L 11, σ. 1), σε συνδυασμό με το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού. Το Γενικό Δικαστήριο επικύρωσε την απόφαση αυτή με την απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2019, Rubik’s Brand κατά EUIPO – Simba Toys (Σχήμα κύβου του οποίου οι έδρες έχουν δομή πλέγματος) (T‑601/17, EU:T:2019:765). Το Δικαστήριο απέρριψε την αίτηση αναιρέσεως που ασκήθηκε κατά της απόφασης αυτής του Γενικού Δικαστηρίου (διάταξη της 23ης Απριλίου 2020, Rubik’s Brand κατά EUIPO, C‑936/19 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2020:286).
9
Στις 22 Ιανουαρίου 2021 επαναλήφθηκε η διαδικασία κήρυξης ακυρότητας του αμφισβητούμενου σήματος.
10
Στις 25 Μαρτίου 2022 το τμήμα ακυρώσεων δέχθηκε στο σύνολό της την αίτηση κήρυξης ακυρότητας του επίμαχου σήματος βάσει του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 207/2009.
11
Στις 16 Μαΐου 2022 η προσφεύγουσα άσκησε προσφυγή ενώπιον του EUIPO κατά της απόφασης του τμήματος ακυρώσεων.
12
Με την προσβαλλόμενη απόφαση, το τμήμα προσφυγών απέρριψε την προσφυγή. Έκρινε, συγκεκριμένα, ότι τα χρώματα των τετραγώνων κάθε έδρας του κύβου αποτελούσαν ουσιώδες χαρακτηριστικό του επίμαχου σήματος και αναπόσπαστο μέρος του σχήματός του. Διαπίστωσε ότι ο συνδυασμός των έξι αυτών διαφορετικών χρωμάτων ήταν αναγκαίος για την επίτευξη ενός τεχνικού αποτελέσματος. Κατέληξε, εν συνόψει, στο συμπέρασμα ότι το επίμαχο σήμα είχε καταχωριστεί κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 207/2009 ως προς όλα τα προϊόντα που αφορούσε η καταχώριση.
Αιτήματα των διαδίκων
13
Η προσφεύγουσα ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση,
–
να καταδικάσει το EUIPO και την παρεμβαίνουσα στα δικαστικά έξοδα.
14
Το EUIPO ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να απορρίψει την προσφυγή,
–
να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.
15
Η παρεμβαίνουσα ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να απορρίψει την προσφυγή,
–
να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα της διαδικασίας ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και της διαδικασίας ενώπιον του τμήματος προσφυγών.
Σκεπτικό
16
Δεδομένου ότι η επίμαχη αίτηση καταχώρισης κατατέθηκε στις 6 Φεβρουαρίου 2007 και η ημερομηνία κατάθεσης είναι καθοριστική για τον προσδιορισμό του εφαρμοστέου ουσιαστικού δικαίου, τα πραγματικά περιστατικά της υπό κρίση υποθέσεως διέπονται από τις ουσιαστικές διατάξεις του κανονισμού 40/94 (πρβλ. διάταξη της 5ης Οκτωβρίου 2004, Alcon κατά ΓΕΕΑ, C‑192/03 P, EU:C:2004:587, σκέψεις 39 και 40, και απόφαση της 23ης Απριλίου 2020, Gugler France κατά Gugler και EUIPO, C‑736/18 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2020:308, σκέψη 3 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
17
Επομένως, εν προκειμένω, όσον αφορά τους ουσιαστικούς κανόνες, οι περιλαμβανόμενες στην προσβαλλόμενη απόφαση του τμήματος προσφυγών καθώς και στα δικόγραφα των διαδίκων παραπομπές στο άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, και στο άρθρο 52, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2017/1001 πρέπει, στην υπό κρίση υπόθεση, να νοηθούν ως παραπομπές στις σχεδόν πανομοιότυπες διατάξεις του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, και του άρθρου 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 40/94, αντιστοίχως.
18
Εξάλλου, στον βαθμό που οι διαδικαστικοί κανόνες εφαρμόζονται εν γένει κατά την ημερομηνία έναρξης της ισχύος τους (βλ. απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2012, Επιτροπή κατά Ισπανίας, C‑610/10, EU:C:2012:781, σκέψη 45 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), η υπό κρίση διαφορά διέπεται από τους διαδικαστικούς κανόνες του κανονισμού (ΕΕ) 2017/1001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 2017, για το σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ 2017, L 154, σ. 1).
19
Προς στήριξη της προσφυγής της, η προσφεύγουσα προβάλλει έναν και μόνον λόγο ακυρώσεως, ο οποίος αντλείται από παράβαση του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94, σε συνδυασμό με το άρθρο 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού. Ο λόγος αυτός διαρθρώνεται σε τρία σκέλη, τα οποία αφορούν, πρώτον, πλάνη εκτιμήσεως κατά τον προσδιορισμό των ουσιωδών χαρακτηριστικών του επίμαχου σήματος, δεύτερον, πλάνη εκτιμήσεως κατά την ανάλυση της λειτουργικότητας του σήματος αυτού και, τρίτον, πλάνη εκτιμήσεως όσον αφορά τα «παζλ». Η προσφεύγουσα υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του επίμαχου τρισδιάστατου σήματος, ήτοι ο συνδυασμός έξι συγκεκριμένων χρωμάτων και η διάταξή τους στις έξι έδρες του κύβου, δεν συνίστανται αποκλειστικά στο σχήμα και, εν πάση περιπτώσει, δεν είναι αναγκαία για την επίτευξη ενός τεχνικού αποτελέσματος.
20
Από το άρθρο 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 40/94 προκύπτει, μεταξύ άλλων, ότι το σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης κηρύσσεται άκυρο, μετά από αίτηση που υποβάλλεται στο EUIPO, εάν το σήμα αυτό καταχωρίστηκε κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 7 του ίδιου κανονισμού.
21
Κατά το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94, δεν γίνονται δεκτά για καταχώριση τα σημεία που αποτελούνται αποκλειστικά από το σχήμα του προϊόντος που είναι απαραίτητο για την επίτευξη ενός τεχνικού αποτελέσματος.
22
Υπενθυμίζεται ότι άμεσος σκοπός της απαγόρευσης καταχώρισης των σχημάτων κατά το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του κανονισμού 40/94 είναι η αποτροπή του ενδεχομένου χρησιμοποίησης του αποκλειστικού και διαρκούς δικαιώματος που παρέχει το σήμα για την εις το διηνεκές παράταση της ισχύος άλλων δικαιωμάτων ως προς τα οποία ο νομοθέτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει προβλέψει αποσβεστικές προθεσμίες [πρβλ. απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 2023, BB Services κατά EUIPO – Lego Juris (Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι), T‑297/22, EU:T:2023:780 σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
23
Το γενικό συμφέρον το οποίο υπηρετεί το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού αυτού συνίσταται στην αποτροπή του ενδεχομένου το δίκαιο των σημάτων να έχει τελικώς ως αποτέλεσμα να δημιουργεί υπέρ επιχειρήσεως μονοπώλιο επί των πρακτικών λύσεων ή των πρακτικής φύσεως χαρακτηριστικών γνωρισμάτων ενός προϊόντος (πρβλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 14ης Σεπτεμβρίου 2010, Lego Juris κατά ΓΕΕΑ, C‑48/09 P, EU:C:2010:516, σκέψη 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 24ης Οκτωβρίου 2019, Σχήμα κύβου του οποίου οι έδρες έχουν δομή πλέγματος, T‑601/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:765, σκέψη 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
24
Η ορθή εφαρμογή του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94 προϋποθέτει ότι τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του επίμαχου τρισδιάστατου σημείου έχουν δεόντως προσδιοριστεί. Ο όρος «ουσιώδη χαρακτηριστικά» πρέπει να θεωρηθεί ως αναφερόμενος στα πλέον σημαντικά στοιχεία του σημείου (αποφάσεις της 14ης Σεπτεμβρίου 2010, Lego Juris κατά ΓΕΕΑ, C‑48/09 P, EU:C:2010:516, σκέψεις 68 και 69, της 24ης Οκτωβρίου 2019, Σχήμα κύβου του οποίου οι έδρες έχουν δομή πλέγματος, T‑601/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:765, σκέψη 47, και της 6ης Δεκεμβρίου 2023, Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι, T‑297/22, EU:T:2023:780, σκέψη 102).
25
Ο προσδιορισμός των ουσιωδών χαρακτηριστικών ενός σημείου πρέπει να γίνεται κατά περίπτωση, χωρίς καμία συστηματική ιεράρχηση μεταξύ των διαφόρων στοιχείων που μπορεί να περιλαμβάνει ένα σημείο. Ο προσδιορισμός γίνεται είτε ευθέως βάσει της συνολικής εντύπωσης που προκαλεί το σημείο είτε, σε ένα πρώτο στάδιο, με διαδοχική εξέταση καθενός από τα συστατικά στοιχεία του σημείου (πρβλ. αποφάσεις της 14ης Σεπτεμβρίου 2010, Lego Juris κατά ΓΕΕΑ, C‑48/09 P, EU:C:2010:516, σκέψεις 68 και 70, της 24ης Οκτωβρίου 2019, Σχήμα κύβου του οποίου οι έδρες έχουν δομή πλέγματος, T‑601/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:765, σκέψη 48, και της 6ης Δεκεμβρίου 2023, Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι, T‑297/22, EU:T:2023:780, σκέψη 103).
26
Κατά συνέπεια, ο προσδιορισμός των ουσιωδών χαρακτηριστικών ενός τρισδιάστατου σημείου μπορεί, κατά περίπτωση, και πιο συγκεκριμένα αναλόγως του βαθμού της πολυπλοκότητάς του, να προκύψει από απλή οπτική ανάλυση του συγκεκριμένου σημείου ή, αντιθέτως, να στηριχθεί σε εμπεριστατωμένη εξέταση, στο πλαίσιο της οποίας θα ληφθούν υπόψη στοιχεία χρήσιμα για την εκτίμηση, όπως έρευνες και πραγματογνωμοσύνες, ή ακόμη στοιχεία σχετικά με τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας που έχουν χορηγηθεί στο παρελθόν σε σχέση με το οικείο προϊόν (αποφάσεις της 14ης Σεπτεμβρίου 2010, Lego Juris κατά ΓΕΕΑ, C‑48/09 P, EU:C:2010:516, σκέψη 71, της 24ης Οκτωβρίου 2019, Σχήμα κύβου του οποίου οι έδρες έχουν δομή πλέγματος, T‑601/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:765, σκέψη 49, και της 6ης Δεκεμβρίου 2023, Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι, T‑297/22, EU:T:2023:780, σκέψη 104).
27
Επομένως, η αρμόδια αρχή μπορεί να προβεί σε εμπεριστατωμένη εξέταση, στο πλαίσιο της οποίας λαμβάνονται υπόψη, πέραν της γραφικής παράστασης και των περιγραφών που ενδεχομένως προσκομίζονται κατά την κατάθεση της αίτησης καταχώρισης, στοιχεία χρήσιμα για τον προσήκοντα προσδιορισμό των ουσιωδών χαρακτηριστικών ενός σημείου (αποφάσεις της 6ης Μαρτίου 2014, Pi‑Design κ.λπ. κατά Yoshida Metal Industry, C‑337/12 P έως C‑340/12 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2014:129, σκέψη 54, και της 6ης Δεκεμβρίου 2023, Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι, T‑297/22, EU:T:2023:780, σκέψη 105).
28
Επομένως, μολονότι ο προσδιορισμός των ουσιωδών χαρακτηριστικών του επίμαχου σημείου πρέπει κατ’ αρχήν να ξεκινά με την εξέταση της γραφικής παράστασης του σημείου αυτού, η αρμόδια αρχή μπορεί επίσης να αναφερθεί σε άλλα χρήσιμα πληροφοριακά στοιχεία για τον ορθό προσδιορισμό των εν λόγω χαρακτηριστικών, όπως είναι η αντίληψη του ενδιαφερόμενου κοινού (αποφάσεις της 23ης Απριλίου 2020, Gömböc, C‑237/19, EU:C:2020:296, σκέψεις 30, 31 και 37, και της 6ης Δεκεμβρίου 2023, Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι, T‑297/22, EU:T:2023:780, σκέψη 106).
29
Εξάλλου, ούτε ο διακριτικός χαρακτήρας των στοιχείων ενός σημείου ούτε ο διακριτικός χαρακτήρας που αποκτήθηκε διά της χρήσεως ενός σημείου έχουν σημασία για τον προσδιορισμό των ουσιωδών χαρακτηριστικών του κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94 [αποφάσεις της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, Roxtec κατά EUIPO – Wallmax (Αναπαράσταση μαύρου τετραγώνου που περιέχει επτά ομόκεντρους μπλε κύκλους), T‑261/18, EU:T:2019:674, σκέψη 64, και της 6ης Δεκεμβρίου 2023, Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι, T‑297/22, EU:T:2023:780, σκέψη 108].
30
Ο προσδιορισμός των ουσιωδών χαρακτηριστικών του επίμαχου σχήματος, στο πλαίσιο του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94, γίνεται με τον συγκεκριμένο σκοπό να καταστεί δυνατή η εξέταση της λειτουργικότητάς του [αποφάσεις της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, Αναπαράσταση μαύρου τετραγώνου που περιέχει επτά ομόκεντρους μπλε κύκλους, T‑261/18, EU:T:2019:674, σκέψη 55, της 30ής Μαρτίου 2022, Établissement Amra κατά EUIPO – eXpresio, estudio creativo (Σχήμα μπότας αναπήδησης), T‑264/21, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2022:193, σκέψη 41, και της 6ης Δεκεμβρίου 2023, Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι, T‑297/22, EU:T:2023:780, σκέψη 109]. Επομένως, ο προσδιορισμός των ουσιωδών χαρακτηριστικών του σχήματος πρέπει να πραγματοποιείται αντικειμενικά, υπό το πρίσμα του τεχνικού αποτελέσματος που επιτυγχάνεται με το σχήμα.
31
Αφού προσδιορισθούν τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του σημείου, το EUIPO οφείλει περαιτέρω να ελέγξει αν άπαντα τα χαρακτηριστικά αυτά αντιστοιχούν στην τεχνική λειτουργία του επίμαχου προϊόντος (πρβλ. αποφάσεις της 14ης Σεπτεμβρίου 2010, Lego Juris κατά ΓΕΕΑ, C‑48/09 P, EU:C:2010:516, σκέψη 72, της 23ης Απριλίου 2020, Gömböc, C‑237/19, EU:C:2020:296, σκέψη 28 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 6ης Δεκεμβρίου 2023, Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι, T‑297/22, EU:T:2023:780, σκέψη 110), να προβεί, δηλαδή, σε ανάλυση της λειτουργικότητας του σημείου.
32
Για την ανάλυση της λειτουργικότητας ενός σημείου κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94, τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του σχήματος που είναι απαραίτητο για την επίτευξη ενός τεχνικού αποτελέσματος πρέπει, στο μέτρο του δυνατού, να εκτιμώνται υπό το πρίσμα της τεχνικής λειτουργίας του συγκεκριμένου απεικονιζόμενου προϊόντος. Η εν λόγω ανάλυση δεν είναι δυνατή χωρίς να ληφθούν υπόψη, κατά περίπτωση, τα πρόσθετα στοιχεία που άπτονται της λειτουργίας του συγκεκριμένου προϊόντος, ακόμη και αν δεν είναι ορατά στην αναπαράσταση (απόφαση της 10ης Νοεμβρίου 2016, Simba Toys κατά EUIPO, C‑30/15 P, EU:C:2016:849, σκέψεις 46 και 48, και της 6ης Δεκεμβρίου 2023, Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι, T‑297/22, EU:T:2023:780, σκέψη 111).
33
Επομένως, στο πλαίσιο της ανάλυσης της λειτουργικότητας ενός σημείου κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94, ο δικαστής της Ένωσης δεν δεσμεύεται μόνον από τις λειτουργίες που είναι εμφανείς με βάση τη γραφική παράσταση του σήματος, αλλά πρέπει να λαμβάνει υπόψη και τα λοιπά στοιχεία που προκύπτουν από το συγκεκριμένο προϊόν, όπως τον μηχανισμό περιστροφής στην περίπτωση του Rubik’s Cube (πρβλ. απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2019, Σχήμα κύβου του οποίου οι έδρες έχουν δομή πλέγματος, T‑601/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:765, σκέψεις 85 και 86), την κάτω έδρα του τούβλου στην περίπτωση του «τούβλου Lego» [απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2008, Lego Juris κατά ΓΕΕΑ – Mega Brands (Κόκκινο τούβλο Lego), T‑270/06, EU:T:2008:483, σκέψη 78] και, όσον αφορά έναν επίδεσμο, τον τρόπο δράσης του [απόφαση της 31ης Ιανουαρίου 2018, Novartis κατά EUIPO – SK Chemicals (Αναπαράσταση εμπλάστρου), T‑44/16, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2018:48, σκέψη 37]. Εντούτοις, ο δικαστής της Ένωσης δεν μπορεί να προσθέσει στο σχήμα του συγκεκριμένου προϊόντος στοιχεία που δεν το αποτελούν μέρος του (απόφαση της 3ης Ιουνίου 2021, Yokohama Rubber και EUIPO κατά Pirelli Tyre, C‑818/18 P και C‑6/19 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2021:431, σκέψεις 62 έως 66, και της 6ης Δεκεμβρίου 2023, Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι, T‑297/22, EU:T:2023:780, σκέψη 112).
34
Μολονότι πληροφοριακά στοιχεία που δεν προκύπτουν από τη γραφική παράσταση του σημείου μπορούν να ληφθούν υπόψη προκειμένου να καθοριστεί αν τα χαρακτηριστικά αυτά αντιστοιχούν σε τεχνική λειτουργία του επίμαχου προϊόντος, εντούτοις τα εν λόγω πληροφοριακά στοιχεία πρέπει να προέρχονται από αντικειμενικές και αξιόπιστες πηγές και δεν μπορούν να περιλαμβάνουν την αντίληψη του ενδιαφερόμενου κοινού (απόφαση της 23ης Απριλίου 2020, Gömböc, C‑237/19, EU:C:2020:296, σκέψη 37, και της 6ης Δεκεμβρίου 2023, Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι, T‑297/22, EU:T:2023:780, σκέψη 113).
35
Ο όρος σύμφωνα με τον οποίον η αίτηση καταχώρισης σχήματος προϊόντος ως σήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί να απορριφθεί βάσει του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94 μόνον εφόσον το σχήμα αυτό είναι «απαραίτητο» για την επίτευξη του επιδιωκόμενου τεχνικού αποτελέσματος δεν σημαίνει ότι η επίτευξη του αποτελέσματος αυτού καθίσταται δυνατή μόνο με το επίμαχο σχήμα (αποφάσεις της 14ης Σεπτεμβρίου 2010, Lego Juris κατά ΓΕΕΑ, C‑48/09 P, EU:C:2010:516, σκέψη 53, της24ης Οκτωβρίου 2019, Σχήμα κύβου του οποίου οι έδρες έχουν δομή πλέγματος, T‑601/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:765, σκέψη 46, και της 6ης Δεκεμβρίου 2023, Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι, T‑297/22, EU:T:2023:780, σκέψη 114).
36
Η ύπαρξη άλλων σχημάτων που καθιστούν δυνατή την επίτευξη του ίδιου τεχνικού αποτελέσματος δεν αποτελεί, για την εφαρμογή του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94, περίσταση ικανή να οδηγήσει στην απόρριψη του λόγου απαραδέκτου της καταχώρισης (βλ. αποφάσεις της 14ης Σεπτεμβρίου 2010, Lego Juris κατά ΓΕΕΑ, C‑48/09 P, EU:C:2010:516, σκέψεις 58 και 83 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 6ης Δεκεμβρίου 2023, Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι, T‑297/22, EU:T:2023:780, σκέψη 115).
37
Με άλλα λόγια, το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94 απαγορεύει την καταχώριση κάθε σχήματος που αποτελείται, κατά τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του, από το σχήμα του προϊόντος που είναι, από τεχνικής απόψεως, αιτιώδες και επαρκές για την επίτευξη του επιδιωκόμενου τεχνικού αποτελέσματος, ακόμη και αν το αποτέλεσμα αυτό μπορεί να επιτευχθεί με άλλα σχήματα που χρησιμοποιούν την ίδια ή άλλη τεχνική λύση (αποφάσεις της 12ης Νοεμβρίου 2008, Κόκκινο τούβλο Lego, T‑270/06, EU:T:2008:483, σκέψη 43, και της 6ης Δεκεμβρίου 2023, Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι, T‑297/22, EU:T:2023:780, σκέψη 116).
38
Στο πλαίσιο της εξέτασης της λειτουργικότητας ενός σημείου αποτελούμενου από το σχήμα ενός προϊόντος, πρέπει, αφού προσδιορισθούν τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του σημείου, να εκτιμηθεί μόνον το κατά πόσον τα χαρακτηριστικά αυτά αντιστοιχούν στην τεχνική λειτουργία του οικείου προϊόντος. Η εξέταση αυτή πρέπει προφανώς να γίνει διά της αναλύσεως του σημείου που κατατέθηκε για καταχώριση ως σήμα και όχι των σημείων που αποτελούνται από άλλα σχήματα του προϊόντος. Η τεχνική λειτουργία των χαρακτηριστικών ενός σχήματος μπορεί να εκτιμηθεί, λαμβανομένων ιδίως υπόψη των εγγράφων που αφορούν τα προγενέστερα διπλώματα ευρεσιτεχνίας τα οποία περιγράφουν τα λειτουργικά στοιχεία του οικείου σχήματος (αποφάσεις της 14ης Σεπτεμβρίου 2010, Lego Juris κατά ΓΕΕΑ, C‑48/09 P, EU:C:2010:516, σκέψεις 84 και 85, και της 6ης Δεκεμβρίου 2023, Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι, T‑297/22, EU:T:2023:780, σκέψη 117).
39
Δεν γίνονται δεκτά προς καταχώριση εκείνα μόνον τα σχήματα του προϊόντος που δεν ενσωματώνουν μια τεχνική λύση και των οποίων επομένως η καταχώριση ως σημάτων θα εμπόδιζε πράγματι τη χρήση της τεχνικής αυτής λύσης από άλλες επιχειρήσεις. Η καταχώριση ως σήματος ενός σχήματος που είναι αποκλειστικά λειτουργικό για ένα προϊόν ενδέχεται να παράσχει στον δικαιούχο του σήματος αυτού τη δυνατότητα να απαγορεύσει στις άλλες επιχειρήσεις όχι μόνον τη χρήση του ίδιου σχήματος, αλλά και τη χρήση παρόμοιων σχημάτων (αποφάσεις της 14ης Σεπτεμβρίου 2010, Lego Juris κατά ΓΕΕΑ, C‑48/09 P, EU:C:2010:516, σκέψεις 48 και 56, της 24ης Οκτωβρίου 2019, Σχήμα κύβου του οποίου οι έδρες έχουν δομή πλέγματος, T‑601/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:765, σκέψεις 45 και 46, και της 6ης Δεκεμβρίου 2023, Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι, T‑297/22, EU:T:2023:780, σκέψη 118).
40
Η παρουσία ενός ή ορισμένων ελάσσονος σημασίας αυθαίρετων στοιχείων σε ένα σημείο του οποίου όλα τα ουσιώδη στοιχεία υπαγορεύονται από την τεχνική λύση την οποία εκφράζει το σημείο αυτό δεν επηρεάζει το συμπέρασμα ότι το εν λόγω σημείο αποτελείται αποκλειστικά από το σχήμα του προϊόντος που είναι απαραίτητο για την επίτευξη ενός τεχνικού αποτελέσματος, καθόσον η ύπαρξη μη ουσιωδών χαρακτηριστικών χωρίς τεχνική λειτουργία δεν ασκεί επιρροή στο πλαίσιο αυτό (πρβλ. αποφάσεις της 14ης Σεπτεμβρίου 2010, Lego Juris κατά ΓΕΕΑ, C‑48/09 P, EU:C:2010:516, σκέψεις 51 και 52, της 11ης Μαΐου 2017, Yoshida Metal Industry κατά EUIPO, C‑421/15 P, EU:C:2017:360, σκέψη 27 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 6ης Δεκεμβρίου 2023, Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι, T‑297/22, EU:T:2023:780, σκέψη 119).
41
Το γεγονός ότι ένα ουσιώδες στοιχείο του επίμαχου σήματος, το οποίο είναι αναγκαίο για την επίτευξη τεχνικού αποτελέσματος, έχει, επιπλέον, αισθητική αξία ή ασυνήθη χαρακτήρα δεν αποκλείει την εφαρμογή του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94 [απόφαση της 5ης Ιουλίου 2023, Wajos κατά EUIPO (Σχήμα περιέκτη), T‑10/22, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2023:377, σκέψη 45].
42
Επιπλέον, το γεγονός ότι ο συνδυασμός αποκλειστικώς λειτουργικών στοιχείων προσδίδει συνολική αισθητική αξία ή συμβάλλει στη δημιουργία διακοσμητικής εικόνας του επίμαχου σήματος δεν εμποδίζει την εφαρμογή του λόγου απαραδέκτου του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94 [πρβλ. αποφάσεις της 19ης Σεπτεμβρίου 2012, Reddig κατά ΓΕΕΑ – Morleys (Λαβή μαχαιριού), T‑164/11, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2012:443, σκέψη 40, και της 5 Ιουλίου 2023, Σχήμα περιέκτη, T‑10/22, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2023:377, σκέψη 49].
43
Αντιθέτως, το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94 δεν έχει εφαρμογή όταν το σήμα του οποίου ζητείται η καταχώριση ή το σήμα που αποτελεί αντικείμενο διαμάχης συνίσταται στο σχήμα προϊόντος στο οποίο σημαντικό ρόλο διαδραματίζει ένα μη λειτουργικό στοιχείο, όπως ένα διακοσμητικό ή επινοημένο στοιχείο. Στην περίπτωση αυτή, οι ανταγωνίστριες επιχειρήσεις έχουν ευχερώς πρόσβαση σε εναλλακτικά σχήματα ισοδύναμης λειτουργικότητας, οπότε δεν υφίσταται κίνδυνος να θιγεί η διαθεσιμότητα της τεχνικής λύσης. Η τεχνική λύση αυτή μπορεί, σε τέτοια περίπτωση, να ενσωματωθεί άνευ δυσχερειών από τους ανταγωνιστές του δικαιούχου του εν λόγω σήματος στα σχήματα του προϊόντος τα οποία δεν διαθέτουν το ίδιο μη λειτουργικό στοιχείο που διαθέτει το σχήμα του προϊόντος του συγκεκριμένου δικαιούχου και τα οποία, σε σχέση με το περί ου ο λόγος σχήμα, δεν είναι ούτε πανομοιότυπα ούτε παρόμοια (αποφάσεις της 14ης Σεπτεμβρίου 2010, Lego Juris κατά ΓΕΕΑ, C‑48/09 P, EU:C:2010:516, σκέψεις 52 και 72, της 24ης Οκτωβρίου 2019, Σχήμα κύβου του οποίου οι έδρες έχουν δομή πλέγματος, T‑601/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:765, σκέψη 50, και της 6ης Δεκεμβρίου 2023, Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι, T‑297/22, EU:T:2023:780, σκέψεις 119 και 120).
44
Για να χαρακτηριστεί ένα μη λειτουργικό στοιχείο ως μείζον αυθαίρετο στοιχείο πρέπει να είναι αρκούντως σημαντικό [απόφαση της 13ης Νοεμβρίου 2024, Boehringer Ingelheim Pharma κατά EUIPO] – Glenmark Pharmaceuticals Europe (Σχήμα αναπνευστήρα), T‑524/23, μη δημοσιευθείσα, κατά της οποίας εκκρεμεί αίτηση αναιρέσεως, EU:T:2024:809, σκέψη 54].
45
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι ο λόγος απαραδέκτου του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94 μπορεί να εφαρμοστεί μόνον αν καθένα από τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του επίμαχου σημείου είναι απαραίτητο για την επίτευξη ενός τεχνικού αποτελέσματος για το οποίο προορίζεται το οικείο προϊόν. Αντιθέτως, ο λόγος αυτός δεν έχει εφαρμογή οσάκις υφίσταται μείζον μη λειτουργικό στοιχείο, όπως ένα διακοσμητικό ή επινοημένο στοιχείο, το οποίο αποτελεί μεν ουσιώδες χαρακτηριστικό του σημείου, αλλά δεν είναι απαραίτητο για την επίτευξη του τεχνικού αποτελέσματος (απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 2023, Σχήμα φιγούρας παιχνιδιού με προεξοχή στο κεφάλι, T‑297/22, EU:T:2023:780, σκέψη 121). Ωστόσο, η παρουσία μη ουσιωδών χαρακτηριστικών, έστω και μη λειτουργικών, δεν εμποδίζει την εφαρμογή του λόγου αυτού.
46
Εν συνόψει, ο λόγος απαραδέκτου του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94 έχει εφαρμογή αν όλα τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του επίμαχου σχήματος είναι λειτουργικά, εκτός αν υφίσταται ένα τουλάχιστον ουσιώδες μη λειτουργικό χαρακτηριστικό, μικρή δε σημασία έχει το ότι ένα μη ουσιώδες χαρακτηριστικό είναι μη λειτουργικό.
47
Υπό το πρίσμα των αρχών αυτών πρέπει, αφού διατυπωθούν δύο εισαγωγικές παρατηρήσεις, να εξεταστεί το βάσιμο του μοναδικού λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η προσφεύγουσα.
Εισαγωγικές παρατηρήσεις
Επί του είδους του επίμαχου σήματος
48
Στο σημείο 51 της προσβαλλόμενης απόφασης, το τμήμα προσφυγών επισήμανε ότι οι διάδικοι δεν αμφισβητούν ότι το επίμαχο σήμα αντιστοιχεί στο σχήμα τρισδιάστατου παζλ που επινοήθηκε από τον Ernő Rubik και διατίθεται επιτυχώς στο εμπόριο από τη δεκαετία του 1980 με την ονομασία Rubik’s Cube.
49
Συναφώς, πρέπει εκ προοιμίου να υπογραμμιστεί ότι το επίμαχο σήμα κατατέθηκε και καταχωρίστηκε ως τρισδιάστατο σήμα ή σήμα σχήματος, και όχι ως δισδιάστατο σήμα ή σήμα μοτίβου που έχει εφαρμοστεί στις επιφάνειες σχήματος, ούτε ως σήμα θέσης τοποθετημένο σε σχήμα ούτε ως χρωματικό σήμα αυτό καθ’ εαυτό, ανεξαρτήτως μορφής. Κατ’ ουσίαν, το επίμαχο σήμα αποτελεί εκδοχή 3 × 3 του τρισδιάστατου παζλ που είναι γνωστό με την ονομασία Rubik’s Cube.
50
Πάντως, από τη νομολογία προκύπτει ότι, καταθέτοντας αίτηση καταχώρισης σήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενώπιον του EUIPO, ο αιτών προβαίνει σε επιλογή η οποία οριοθετεί την έκταση της προστασίας που παρέχεται ανάλογα με το είδος του σήματος του οποίου ζητείται η καταχώριση. Επομένως, το EUIPO πρέπει να λάβει υπόψη την επιλογή στην οποία προέβη ο αιτών και να συναγάγει τις δέουσες συνέπειες. Επιπλέον, η απαίτηση περί σαφήνειας και ακρίβειας που απορρέει από το άρθρο 4 του κανονισμού 40/94, όπως έχει ερμηνευθεί, κατ’ αναλογίαν, με την απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 2002, Sieckmann (C‑273/00, EU:C:2002:748, σκέψεις 46 έως 55), έχει ως πρωταρχικό σκοπό τη διαφύλαξη της ασφάλειας δικαίου, διά του σαφούς καθορισμού, έναντι των αρμόδιων αρχών και των οικονομικών φορέων, και ιδίως έναντι των ανταγωνιστών του αιτούντος, του αντικειμένου της προστασίας που παρέχει το EUIPO. Η απαίτηση αυτή είναι ακόμη πιο επιτακτική όταν πρέπει να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να δημιουργηθεί εις το διηνεκές μονοπώλιο επί μιας τεχνικής λύσεως, όπως επιτάσσει το δημόσιο συμφέρον που προστατεύεται από το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο ε ʹ, σημείο ii, του ίδιου κανονισμού [πρβλ. απόφαση της 27ης Ιουνίου 2017, Flamagas κατά EUIPO – MatMind (CLIPPER), T‑580/15, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2017:433, σκέψεις 35 και 36].
51
Επομένως, εν προκειμένω, πρέπει να ληφθεί υπόψη η επιλογή της προσφεύγουσας (ή της δικαιοπαρόχου της) να καταθέσει το επίμαχο σήμα ως τρισδιάστατο σήμα ή ως σήμα μορφής.
Επί του τεχνικού αποτελέσματος του επίμαχου σήματος
52
Στα σημεία 53 και 54 της προσβαλλόμενης απόφασης, το τμήμα προσφυγών παρέθεσε την απόφασή του R 452/2017-1 της 19ης Ιουνίου 2017 (στο εξής: παρατιθέμενη απόφαση R 452/2017-1), με την οποία είχε εξετάσει ένα σήμα που αντιστοιχούσε σε ασπρόμαυρο Rubik’s Cube, του οποίου τα μικρά τετράγωνα ήταν τοποθετημένα σε σειρές 3 × 3 σε κάθε έδρα του κύβου. Με την απόφαση εκείνη το τμήμα προσφυγών είχε περιγράψει το τεχνικό αποτέλεσμα που επιδίωκε το επίμαχο τρισδιάστατο παζλ ως το αποτέλεσμα «παιχνιδιού που συνίσταται στην ανασύσταση ενός τρισδιάστατου παζλ με σχήμα κύβου διά της συναρμολόγησης των έξι εδρών που έχουν διαφορετικά χρώματα» και είχε διευκρινίσει ότι «[ο] σκοπός αυτός επιτυγχάνεται με την κάθετη και οριζόντια περιστροφή, γύρω από έναν άξονα, σειρών μικρότερων κύβων, διαφορετικών χρωμάτων, έως ότου τα εννέα τετράγωνα κάθε έδρας του κύβου να είναι του ιδίου χρώματος» (σημείο 32 της παρατιθέμενης απόφασης R 452/2017-1).
53
Η εκτίμηση αυτή του τεχνικού αποτελέσματος από το τμήμα προσφυγών –η οποία επιβεβαιώθηκε από το Γενικό Δικαστήριο με την απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2019, Σχήμα κύβου του οποίου οι έδρες έχουν δομή πλέγματος (T‑601/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:765, σκέψεις 80 έως 83), όπως επισήμανε το τμήμα προσφυγών και χωρίς τούτο να αμφισβητηθεί από την προσφεύγουσα– πρέπει να γίνει δεκτή και να εφαρμοστεί mutatis mutandis όσον αφορά την 3 × 3 έγχρωμη εκδοχή του Rubik’s Cube, η οποία αποτελεί εν προκειμένω το επίμαχο σήμα.
Επί του πρώτου σκέλους του μοναδικού λόγου ακυρώσεως, το οποίο αφορά πλάνη εκτιμήσεως κατά τον προσδιορισμό των ουσιωδών χαρακτηριστικών του επίμαχου σήματος
54
Με το πρώτο σκέλος του μοναδικού λόγου ακυρώσεως, η προσφεύγουσα προσάπτει στο τμήμα προσφυγών ότι παρέβη το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94, καθόσον εφάρμοσε τη διάταξη αυτή ως προς το επίμαχο σήμα, μολονότι δεν πρόκειται για σήμα αποτελούμενο αποκλειστικώς από σχήμα. Ένα από τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του, όπως δέχθηκε το τμήμα προσφυγών, είναι η συγκεκριμένη διάταξη έξι συγκεκριμένων χρωμάτων στις έξι έδρες του κύβου. Πλην όμως, η διάταξη αυτή δεν αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του σχήματος και δεν μπορεί να εξομοιωθεί με αυτό. Η προσφεύγουσα προσάπτει στο τμήμα προσφυγών ότι, κατ’ αντίθεση προς τον ορισμό του «σχήματος» στη νομολογία του Δικαστηρίου, δεν δέχθηκε ότι το χρώμα δεν μπορεί να εξομοιωθεί με το «σχήμα».
55
Ειδικότερα, το πρώτο σκέλος χωρίζεται σε έναν προκαταρκτικό ισχυρισμό και σε μια κύρια αιτίαση.
Επί του προκαταρκτικού ισχυρισμού, ο οποίος αφορά τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του επίμαχου σήματος
56
Η προσφεύγουσα προβάλλει έναν προκαταρκτικό ισχυρισμό, ο οποίος αποτελεί τη βάση της κύριας αιτίασής της και σύμφωνα με τον οποίον το επιφανειακό σχέδιο με τα έξι διαφορετικά χρώματα συνιστά ουσιώδες χαρακτηριστικό του επίμαχου σήματος, όπως επιβεβαίωσε το τμήμα προσφυγών μετά το τμήμα ακυρώσεων. Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι το τμήμα προσφυγών ορθώς προσδιόρισε, με το σημείο 52 της προσβαλλόμενης απόφασης, τη συγκεκριμένη διάταξη των έξι συγκεκριμένων χρωμάτων ως το τρίτο ουσιώδες χαρακτηριστικό του επίμαχου σήματος, πέραν του σχήματος του κύβου και της δομής πλέγματος.
57
Συναφώς, η προσφεύγουσα υποστηρίζει επίσης ότι η γραφική παράσταση του επίμαχου σήματος δεν άφηνε καμία αμφιβολία ως προς το ότι το αντικείμενό του ήταν, κυρίως, τα έξι συγκεκριμένα χρώματα με τη συγκεκριμένη διάταξη, διότι τα χρώματα προσδιορίζονται με σαφήνεια μέσω των κωδικών Pantone και η θέση τους στον κύβο καθορίζεται με ακρίβεια διά των τρισδιάστατων παραστάσεων και διά της περιγραφής που παρατίθεται στη σκέψη 3 ανωτέρω. Από την εν λόγω περιγραφή προκύπτει σαφέστατα ότι κύρια επιδίωξη της προσφεύγουσας (ή της δικαιοπαρόχου της) δεν ήταν η προστασία του σχήματος αυτού καθ’ εαυτό, αλλά του επιφανειακού σχεδίου, ήτοι των συγκεκριμένων χρωμάτων και της διάταξής τους επί του κύβου.
58
Το EUIPO και η παρεμβαίνουσα αντικρούουν τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας.
59
Υπενθυμίζεται ότι η ορθή εφαρμογή του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94 προϋποθέτει ότι τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του επίμαχου τρισδιάστατου σημείου έχουν δεόντως προσδιοριστεί (βλ. σημείο 24 ανωτέρω).
60
Με το σημείο 52 της προσβαλλόμενης απόφασης, το τμήμα προσφυγών έκρινε ότι οι διάδικοι δεν αμφισβητούν ότι η απεικόνιση του επίμαχου σήματος είχε τα ακόλουθα ουσιώδη χαρακτηριστικά:
–
σχήμα κύβου,
–
μαύρο πλέγμα σε κάθε έδρα του κύβου αποτελούμενη τετράγωνα τοποθετημένα σε σειρές 3 × 3,
–
έξι διαφορετικά χρώματα για τα τετράγωνα κάθε αντίστοιχης έδρας του κύβου, ήτοι κόκκινο, πράσινο, μπλε, πορτοκαλί, κίτρινο και λευκό.
61
Όσον αφορά το τρίτο προαναφερθέν ουσιώδες χαρακτηριστικό του επίμαχου σήματος, πρέπει να απορριφθεί ο προκαταρκτικός ισχυρισμός της προσφεύγουσας ότι η συγκεκριμένη διάταξη των έξι συγκεκριμένων χρωμάτων αποτελεί ουσιώδες χαρακτηριστικό του σήματος αυτού, όπως το προσδιόρισε το τμήμα προσφυγών με το σημείο 52 της προσβαλλομένης απόφασης. Συγκεκριμένα, όπως επισημαίνει και το EUIPO, ο ως άνω προσδιορισμός του τρίτου ουσιώδους χαρακτηριστικού του επίμαχου σήματος δεν περιλαμβάνεται στην προσβαλλόμενη απόφαση και είναι, επιπλέον, εσφαλμένος.
62
Πρώτον, επισημαίνεται ότι το τμήμα προσφυγών δεν κάνει καμία αναφορά σε «συγκεκριμένη διάταξη συγκεκριμένων χρωμάτων» ως ουσιώδες χαρακτηριστικό του επίμαχου σήματος, αλλά υπογραμμίζει μάλλον το γεγονός ότι τα χρώματα αυτά είναι διαφορετικά και ότι τα διαφορετικά αυτά χρώματα εμφανίζονται αντιστοίχως σε κάθε όψη του κύβου. Η παράθεση από το τμήμα προσφυγών των έξι χρωμάτων (κόκκινο, πράσινο, μπλε, πορτοκαλί, κίτρινο και λευκό) συνίσταται απλώς σε περιγραφή των χρωμάτων που εμφανίζονται στις έδρες του κύβου στο επίμαχο σήμα. Η παράθεση των χρωμάτων δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι το τμήμα προσφυγών έκρινε ότι τα συγκεκριμένα αυτά χρώματα και η συγκεκριμένη τους διάταξη αποτελούσαν ουσιώδες χαρακτηριστικό του σήματος.
63
Τούτο επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι το τμήμα προσφυγών, αφενός, όρισε τα «έξι διαφορετικά χρώματα» ως ένα και το αυτό ουσιώδες χαρακτηριστικό και όχι ως έξι διακριτά ουσιώδη χαρακτηριστικά και, αφετέρου, δεν έκανε καμία αναφορά σε «συγκεκριμένη διάταξη» των χρωμάτων αυτών, αντιθέτως προς όσα ισχυρίζεται η προσφεύγουσα. Το τμήμα προσφυγών απλώς αναγνώρισε ότι τα χρώματα αυτά ήταν διαφορετικά σε κάθε τετράγωνο κάθε έδρας του κύβου και περιορίστηκε να περιγράψει τα χρώματα αυτά με τον απλούστερο δυνατό τρόπο.
64
Δεύτερον, υπενθυμίζεται, αφενός, ότι ο προσδιορισμός των ουσιωδών χαρακτηριστικών του επίμαχου σχήματος, στο πλαίσιο του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94, πρέπει να πραγματοποιείται αντικειμενικά, υπό το πρίσμα του τεχνικού αποτελέσματος που επιτυγχάνεται με το σχήμα, και με τον συγκεκριμένο σκοπό να καταστεί δυνατή η εξέταση της λειτουργικότητας του σχήματος (βλ. σημείο 30 ανωτέρω). Αφετέρου, ο όρος «ουσιώδη χαρακτηριστικά» έχει την έννοια ότι περιλαμβάνει τα πλέον σημαντικά στοιχεία του σημείου (βλ. σκέψη 24 ανωτέρω), κατ’ αντίθεση προς τα ελάσσονος σημασίας αυθαίρετα στοιχεία (βλ. σημείο 40 ανωτέρω).
65
Εν προκειμένω, διαπιστώνεται ότι τόσο η εξέταση των επιμέρους στοιχείων του επίμαχου τρισδιάστατου σήματος όσο και η εξέταση της συνολικής εντύπωσης που αυτό προκαλεί, λαμβανομένου ιδίως υπόψη του ότι η εξέταση αυτή πρέπει να πραγματοποιείται υπό το πρίσμα του τεχνικού αποτελέσματος που επιτυγχάνεται με το επίμαχο σχήμα και, ειδικώς, με σκοπό να καταστεί δυνατή η εξέταση της λειτουργικότητας του σχήματος, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι τα έξι συγκεκριμένα χρώματα (κόκκινο, πράσινο, μπλε, πορτοκαλί, κίτρινο και λευκό) που βρίσκονται στις έδρες του κύβου και η προβαλλόμενη «συγκεκριμένη διάταξή τους» δεν συνιστούν ουσιώδες χαρακτηριστικό του σήματος.
66
Συγκεκριμένα, για τους λόγους που παρατίθενται κατωτέρω, πρέπει να γίνει δεκτό ότι τα έξι συγκεκριμένα χρώματα και η φερόμενη ως «συγκεκριμένη διάταξή τους» είναι ήσσονος και δευτερεύουσας σημασίας σε σχέση με το σχήμα του κύβου, τη δομή πλέγματος και τη διαφοροποίηση των εδρών του κύβου, ήτοι το γεγονός ότι οι έδρες του κύβου διαφοροποιούνται μεταξύ τους.
67
Πρώτον, διαπιστώνεται ότι τα έξι συγκεκριμένα χρώματα είναι βασικά χρώματα, πράγμα που υποδηλώνει ότι είναι ήσσονος και δευτερεύουσας σημασίας σε σχέση με το σχήμα. Δεδομένου ότι τα χρώματα αυτά χαρακτηρίζονται ως βασικά, επιτελούν απλώς τη λειτουργία της διαφοροποίησης των εδρών του κύβου, δημιουργώντας «αντίθεση» («effet de contraste»), σύμφωνα με την ορολογία που έχει χρησιμοποιήσει το Γενικό Δικαστήριο (απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2019, Σχήμα κύβου του οποίου οι έδρες έχουν δομή πλέγματος, T‑601/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:765, σκέψη 88). Επιπλέον, τα βασικά χρώματα, στο μέτρο που δεν επιτελούν κάποια λειτουργία, δεν είναι αρκούντως σημαντικά ώστε να χαρακτηριστούν ως μείζονα αυθαίρετα στοιχεία (βλ. σημείο 44 ανωτέρω).
68
Επομένως, τα έξι αυτά χρώματα, λόγω της συγκεκριμένης φύσης τους, δεν αποτελούν ουσιώδες χαρακτηριστικό του επίμαχου σήματος, παρά τη διαφοροποίησή τους και την αντίθεση που δημιουργεί η διαφοροποίηση αυτή.
69
Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η προσφεύγουσα υποστήριξε ότι από την προσβαλλόμενη απόφαση δεν προκύπτει ότι τα έξι επίμαχα χρώματα είναι βασικά χρώματα. Το EUIPO αντέτεινε ότι ο χαρακτηρισμός των εν λόγω χρωμάτων ως βασικών προκύπτει ρητώς από εκτίμηση στην οποία προέβη το τμήμα ακυρώσεων με την απόφασή του, την οποία το τμήμα προσφυγών επικύρωσε και ενστερνίστηκε. Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, οσάκις το τμήμα προσφυγών επικυρώνει στο σύνολό της την απόφαση του πρωτοβάθμιου οργάνου του ΓΕΕΑ, η απόφαση αυτή καθώς και η αιτιολογία της αποτελούν τμήμα του πλαισίου εντός του οποίου εκδόθηκε η απόφαση του τμήματος προσφυγών, το δε πλαίσιο αυτό είναι γνωστό στους διαδίκους και παρέχει στον δικαστή τη δυνατότητα να ασκήσει πλήρως τον έλεγχο της νομιμότητας ως προς τη βασιμότητα της εκτίμησης του τμήματος προσφυγών [απόφαση της 9ης Ιουλίου 2008, Reber κατά ΓΕΕΑ – Chocoladefabriken Lindt & Sprüngli (Mozart), T‑304/06, EU:T:2008:268, σκέψη 47]. Εν προκειμένω, επιβάλλεται η επισήμανση ότι το τμήμα ακυρώσεων χαρακτήρισε πράγματι τα έξι αυτά χρώματα ως «βασικά» δύο φορές στη σελίδα 20 της αποφάσεώς του.
70
Δεύτερον, όπως επισήμανε και το EUIPO, η προβαλλόμενη «συγκεκριμένη διάταξη» των χρωμάτων στις έδρες του κύβου, την οποία επικαλείται η προσφεύγουσα, δεν προκύπτει σαφώς από τη γραφική παράσταση του επίμαχου σήματος. Μολονότι από τη γραφική παράσταση προκύπτει βεβαίως ότι το κίτρινο, το πράσινο και το κόκκινο χρώμα, αφενός, και το μπλε, το λευκό και το πορτοκαλί χρώμα, αφετέρου, είναι «παρακείμενα», εντούτοις δεν προκύπτει με σαφήνεια ποια άλλα χρώματα βρίσκονται δίπλα σε καθένα εξ αυτών ούτε ποια είναι η «συγκεκριμένη διάταξη» των χρωμάτων στις έδρες του κύβου για την οποία κάνει λόγο η προσφεύγουσα, δεδομένου ότι από τη γραφική παράσταση του επίμαχου σήματος και από την περιγραφή του δεν προκύπτει κατά τρόπο αδιαμφισβήτητο τέτοια «συγκεκριμένη διάταξη». Στην πραγματικότητα η προσφεύγουσα δεν μπορεί να επικαλεστεί καμία «συγκεκριμένη διάταξη» των χρωμάτων με βάση μια σαφή και αδιαμφισβήτητη παράσταση και περιγραφή όλων των παρακείμενων μεταξύ τους χρωμάτων, γεγονός που υποδηλώνει ότι το κύριο αντικείμενο του επίμαχου τρισδιάστατου σήματος είναι το σχήμα κύβου, η δομή πλέγματος και η διαφοροποίηση των χρωμάτων σε κάθε έδρα του κύβου.
71
Επομένως, η προβαλλόμενη από την προσφεύγουσα «συγκεκριμένη διάταξη» δεν συνιστά ουσιώδες χαρακτηριστικό του επίμαχου σήματος, ενώ, αντιθέτως, τέτοιο χαρακτηριστικό αποτελεί η «αντίθεση» που προκαλείται από τη διαφοροποίηση των χρωμάτων.
72
Τρίτον, αντιθέτως προς ό,τι υποστηρίζει η προσφεύγουσα, δεν προκύπτει «σαφέστατα» από την περιγραφή του επίμαχου σήματος αν η προσφεύγουσα (ή η δικαιοπάροχός της) επιδίωξε κατά κύριο λόγο να προστατεύσει το σχήμα αυτό καθ’ εαυτό ή το επιφανειακό σχέδιο ή και τα δύο. Επίσης, ούτε από το είδος του επίμαχου σήματος (τρισδιάστατο), τον οποίο επέλεξε η προσφεύγουσα (ή η δικαιοπάροχός της), ούτε από την περιγραφή του σήματος, η οποία αρχίζει με τη φράση «Έξι επιφάνειες γεωμετρικά διευθετημένες σε τρία ζεύγη παράλληλων επιφανειών, όπου το κάθε ζεύγος είναι διευθετημένο κάθετα στα άλλα δύο ζεύγη […]» και, μετά τον προσδιορισμό των χρωμάτων, συνεχίζει με τη φράση «δικτυωτή δομή σε κάθε μία από τις επιφάνειες η οποία διαμορφώνεται από μαύρα άκρα που διαιρούν την επιφάνεια σε εννέα ισομεγέθη τμήματα· στη γραφική παράσταση του σήματος απεικονίζονται δύο τρισδιάστατες όψεις κάθε μίας από τις έξι έδρες του σήματος από πλευρική γωνία και από μπροστά», προκύπτει ότι η προστασία ζητήθηκε «κατά κύριο λόγο» για «το επιφανειακό σχέδιο, δηλαδή για τα συγκεκριμένα χρώματα και τη διάταξη τους επί του κύβου», αντιθέτως προς ό,τι υποστηρίζει η προσφεύγουσα. Στην περιγραφή γίνεται ειδικώς αναφορά στο σχήμα του κύβου («Έξι επιφάνειες γεωμετρικά διευθετημένες σε τρία ζεύγη παράλληλων επιφανειών, όπου το κάθε ζεύγος είναι διευθετημένο κάθετα στα άλλα δύο ζεύγη») και σε «δικτυωτή δομή σε κάθε μία από τις επιφάνειες η οποία διαμορφώνεται από μαύρα άκρα που διαιρούν την επιφάνεια σε εννέα ισομεγέθη τμήματα». Κατά τα λοιπά, δεν προκύπτει από τη δικογραφία ότι, στις διαδικασίες ανακοπής ή προσβολής σήματος, το δικαίωμα που επικαλείται η προσφεύγουσα (ή η δικαιοπάροχός της) επί του επίμαχου σήματος έχει περιορισμένο εύρος, καλύπτοντας έξι συγκεκριμένα χρώματα και συγκεκριμένη διάταξη.
73
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η προσφεύγουσα δεν απέδειξε ότι τα έξι βασικά χρώματα στις έδρες του Rubik’s Cube που απεικονίζεται στο επίμαχο σήμα ή η διάταξή τους, η οποία είναι, επιπλέον, ασαφής, συνιστούν ουσιώδες χαρακτηριστικό του σήματος, το οποίο, κατά την άποψη της προσφεύγουσας, δεν έχει λειτουργικό χαρακτήρα. Το μόνο σημαντικό στοιχείο, και επομένως το μόνο ουσιώδες χαρακτηριστικό του επίμαχου σήματος όσον αφορά τα χρώματα, είναι η διαφοροποίηση μεταξύ των μικρών τετραγώνων σε κάθε έδρα του κύβου, η οποία καθιστά δυνατή τη διάκρισή τους και προκαλεί αντίθεση.
74
Επιβάλλεται, συνεπώς, η διαπίστωση ότι τα ουσιώδη χαρακτηριστικά γνωρίσματα του επίμαχου σήματος είναι τα ακόλουθα:
–
σχήμα κύβου,
–
δομή πλέγματος με μικρά τετράγωνα 3 × 3 σε καθεμία από τις έξι έδρες του κύβου,
–
διαφοροποίηση των μικρών τετραγώνων σε κάθε έδρα του κύβου σε έξι βασικά χρώματα (κόκκινο, πράσινο, μπλε, πορτοκαλί, κίτρινο και λευκό) που καθιστά δυνατή τη διάκρισή τους και προκαλεί αντίθεση μεταξύ τους.
75
Η εκτίμηση αυτή των ουσιωδών χαρακτηριστικών του επίμαχου σήματος αντιστοιχεί, κατ’ ουσίαν, στην εκτίμηση στην οποία προέβη το τμήμα προσφυγών με το σημείο 52 της προσβαλλόμενης απόφασης, στο οποίο εξάλλου δεν γίνεται καμία αναφορά σε «συγκεκριμένη διάταξη». Αντιθέτως, η ερμηνεία που προβάλλει η προσφεύγουσα δεν συνάδει με τη γενική οικονομία της προσβαλλόμενης απόφασης, η οποία δεν στηρίζεται, κατά την ανάλυση της λειτουργικότητας, σε συγκεκριμένα χρώματα ή σε συγκεκριμένη διάταξη. Επομένως, υπό το πρίσμα της όλης οικονομίας της, η απόφαση αυτή πρέπει να νοηθεί υπό την έννοια ότι ορθώς δεν χαρακτηρίζει ως ουσιώδη χαρακτηριστικά ούτε τα έξι συγκεκριμένα χρώματα αυτά καθ’ εαυτά ούτε τη λεγόμενη «συγκεκριμένη ειδική διάταξη» των χρωμάτων αυτών, αλλά μόνον τη διαφοροποιητική ικανότητά τους, μέσω της αντίθεσης που προκαλούν.
76
Κατά συνέπεια, το τμήμα προσφυγών δεν υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως διαπιστώνοντας, κατ’ ουσίαν, ότι η διαφοροποίηση διά της χρήσεως έξι χρωμάτων, η οποία καθιστά δυνατή τη διάκριση των μικρών τετραγώνων λόγω της μεταξύ τους αντίθεσης, συνιστά ουσιώδες χαρακτηριστικό του επίμαχου σήματος, κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94.
77
Δεν μπορεί, επομένως, να ευδοκιμήσει το προκαταρκτικό επιχείρημα της προσφεύγουσας.
Επί της κύριας αιτιάσεως, σύμφωνα με την οποία η διαφοροποίηση διά της χρήσεως έξι χρωμάτων δεν μπορεί να θεωρηθεί ως αναπόσπαστο μέρος του σχήματος του επίμαχου σήματος
78
Με την κύρια αιτίασή της, η προσφεύγουσα υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι το χρώμα δεν αποτελεί «σχήμα» κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94. Προσάπτει στο τμήμα προσφυγών ότι παρέβη το άρθρο αυτό κρίνοντας ότι «τα χρώματα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του σχήματος» του επίμαχου προϊόντος και συνάγοντας εξ αυτού ότι το επίμαχο σήμα αποτελείται αποκλειστικά από το σχήμα του προϊόντος.
79
Ειδικότερα, η προσφεύγουσα προβάλλει πέντε επιχειρήματα. Κατά πρώτον, αφενός, υποστηρίζει ότι η εμπορία του Rubik’s Cube δεν αποτελεί λυσιτελές κριτήριο για να συναχθεί ότι τα χρώματα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του σχήματος. Αφετέρου, προβάλλει ότι, όταν ένα ουσιώδες χαρακτηριστικό μπορεί να αντικατασταθεί αυθαιρέτως από οποιοδήποτε γραφικό μέσο (π.χ. γράμματα ή ψηφία), χωρίς να επηρεάζεται το σχήμα όπως αυτό καθορίζεται από το περίγραμμα του, δεν μπορεί ένα τέτοιο χαρακτηριστικό να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του σχήματος. Κατά δεύτερον, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υπόθεσης της κύριας δίκης, αφορά μόνον τα σημεία που «αποτελούνται αποκλειστικά […] από το σχήμα του προϊόντος», κατ’ αντίθεση προς τη νομοθετική τροποποίηση που επέφερε ο κανονισμός (ΕΕ) 2015/2424 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2015, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 207/2009 του Συμβουλίου για το κοινοτικό σήμα και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2868/95 της Επιτροπής περί της εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) 40/94, και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2869/95 της Επιτροπής, σχετικά με τα πληρωτέα προς το Γραφείο Εναρμόνισης στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς τέλη (εμπορικά σήματα, σχέδια και υποδείγματα) (ΕΕ 2015, L 341, σ. 21), με την οποία προστέθηκε στη διάταξη αυτή η φράση «και άλλο χαρακτηριστικό». Κατά τρίτον, η αναιρεσείουσα επικαλείται τον ορισμό που έδωσε το Δικαστήριο όσον αφορά το «σχήμα» προϊόντος, ήτοι του περιγράμματός του, από τον οποίο προκύπτει ότι το επιφανειακό σχέδιο δεν μπορεί να εξομοιωθεί με το «σχήμα» κατά την έννοια του άρθρου αυτού. Επομένως, κακώς έκρινε το τμήμα προσφυγών ότι το επιφανειακό σχέδιο, ως ουσιώδες χαρακτηριστικό του επίμαχου σήματος, αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος του σχήματος, αντί να δεχθεί, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, ότι το «σχήμα», κατά την έννοια της διάταξης αυτής, καθορίζεται από τις γραμμές ή το περίγραμμα που οριοθετούν το τρισδιάστατο προϊόν, ενώ το χρώμα, όπως κάθε άλλο πιθανό επιφανειακό σχέδιο, αποτελεί διακριτό στοιχείο. Κατά τέταρτον, η προσφεύγουσα επικαλείται άλλες αποφάσεις τις οποίες θεωρεί λυσιτελείς. Κατά πέμπτον, υποστηρίζει ότι η εκ μέρους της ερμηνεία του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94 δεν το καθιστά αλυσιτελές, αντιθέτως προς τις «κάπως ανησυχητικές» επισημάνσεις του τμήματος προσφυγών.
80
Εν τέλει, κατά την προσφεύγουσα, πρέπει να συναχθεί το συμπέρασμα ότι τα έξι χρώματα και η συγκεκριμένη διάταξή τους στις έδρες του κύβου, στοιχεία που αποτελούν ουσιώδες χαρακτηριστικό του επίμαχου τρισδιάστατου σημείου, δεν αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του «σχήματος», κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94. Επομένως, η διάταξη αυτή δεν έχει εφαρμογή στο επίμαχο σήμα, διότι αυτό δεν αποτελείται αποκλειστικά από το σχήμα του προϊόντος.
81
Το EUIPO και η παρεμβαίνουσα αντικρούουν τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας.
82
Όσον αφορά τα χρώματα των τετραγώνων κάθε έδρας του κύβου, το τμήμα προσφυγών απέρριψε, με τα σημεία 61 έως 63 της προσβαλλόμενης απόφασης, το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι τα εν λόγω χρώματα δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως σχήμα κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94. Κατά το τμήμα προσφυγών, από τα αποδεικτικά στοιχεία προκύπτει σαφώς ότι το σχήμα του επίμαχου σήματος αντιστοιχούσε σε προϊόν το οποίο διατίθεται στο εμπόριο έγχρωμο, όπως επιβεβαιώνεται, για παράδειγμα, από την εικόνα από τον ιστότοπο Wikipedia την οποία επικαλούνται αμφότεροι οι διάδικοι (βλ. σημείο 108 ανωτέρω). Κατά συνέπεια, τα χρώματα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του σχήματος και δεν μπορούν να αποκλειστούν για τον λόγο και μόνον ότι ένα χρώμα, αυτό καθ’ εαυτό, δεν έχει «σχήμα». Το τμήμα προσφυγών έκρινε ότι, αν το επιχείρημα της προσφεύγουσας ήταν ορθό, η προσθήκη ενός χρώματος, είτε ουσιώδους είτε διακοσμητικού απλώς χαρακτήρα, σε ένα λειτουργικό στοιχείο ενός σήματος σχήματος θα αρκούσε για να μην εμπίπτει το σημείο στο πεδίο εφαρμογής του εν λόγω άρθρου για τον λόγο και μόνον ότι δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι αποτελείται «αποκλειστικά» από σχήμα. Η εφαρμογή της διάταξης αυτής θα περιοριζόταν πράγματι στα καταχωρισμένα ασπρόμαυρα σήματα και δεν θα διασφαλιζόταν πλέον το δημόσιο συμφέρον το οποίο αυτή εξυπηρετεί.
83
Με τα σημεία 64 έως 70 της προσβαλλόμενης απόφασης, το τμήμα προσφυγών έκρινε επίσης ότι αλυσιτελώς επικαλέστηκε η προσφεύγουσα τις αποφάσεις της 12ης Ιουνίου 2018, Louboutin και Christian Louboutin (C‑163/16, EU:C:2018:423), και της 14ης Μαρτίου 2019, Textilis (C‑21/18, EU:C:2019:199). Κατά το τμήμα προσφυγών, οι αποφάσεις αυτές, κατ’ αρχάς, δεν αφορούσαν σήματα σχήματος αλλά σήματα θέσεως. Εν συνεχεία, επισήμανε ότι από την απόφαση της12ης Ιουνίου 2018, Louboutin και Christian Louboutin (C‑163/16, EU:C:2018:423), προκύπτει σαφώς ότι το Δικαστήριο δεν είχε εξετάσει το ζήτημα αν το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94 εφαρμόζεται ή όχι στα σήματα σχήματος που έχουν καταχωρισθεί έγχρωμα. Επιπλέον, με την απόφαση της 14ης Μαρτίου 2019, Textilis (C‑21/18, EU:C:2019:199), το Δικαστήριο δεν εξέτασε ένα έγχρωμο σχήμα αλλά ένα έγχρωμο δισδιάστατο εικονιστικό σήμα. Κατά το τμήμα προσφυγών, καμία από τις αποφάσεις που επικαλέστηκε η προσφεύγουσα δεν στήριζε τον ισχυρισμό ότι, στο πλαίσιο της εκτίμησης βάσει του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94, έπρεπε να γίνει διάκριση μεταξύ του σχήματος και του χρώματός του. Εν προκειμένω, το επίμαχο σήμα δεν συνίστατο σε χρώμα αυτό καθ’ εαυτό ούτε σε δισδιάστατο σχέδιο επί του επίμαχου προϊόντος (τρισδιάστατο παζλ), αλλά στην έγχρωμη μορφή του ίδιου του προϊόντος.
84
Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, λαμβανομένου υπόψη του δημοσίου συμφέροντος που εξυπηρετεί το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94 (βλ. σκέψεις 22 και 23 ανωτέρω) καθώς και την ανάγκη διαφύλαξης της πρακτικής αποτελεσματικότητας της διάταξης αυτής, η έννοια του «σχήματος» δεν πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπο υπερβολικά στενό, ο οποίος, ειδικότερα, θα απέκλειε κάθε έγχρωμη μορφή ενός προϊόντος.
85
Εν προκειμένω, υπενθυμίζεται ότι το επίμαχο σήμα κατατέθηκε και καταχωρίστηκε ως τρισδιάστατο σήμα ή ως σήμα μορφής και όχι ως σήμα μοτίβου, θέσης ή χρώματος (βλ. σκέψεις 49 έως 51 ανωτέρω). Λαμβανομένου υπόψη του είδους του σήματος αυτού καθώς και της γραφικής του παράστασης και της περιγραφής του, διαπιστώνεται ότι το τρίτο ουσιώδες χαρακτηριστικό του εν λόγω σήματος, ήτοι η διαφοροποίηση των μικρών τετραγώνων σε κάθε έδρα του κύβου σε έξι βασικά χρώματα, το οποίο καθιστά δυνατή τη διάκρισή τους και δημιουργεί αντίθεση μεταξύ τους, είναι εγγενές και άρρηκτα συνδεδεμένο με το απεικονιζόμενο σχήμα και, όπως ορθώς επισήμανε το τμήμα προσφυγών, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του σχήματος αυτού.
86
Συναφώς, όπως διαπίστωσε και το EUIPO, η προσθήκη έξι βασικών χρωμάτων (βλ. σκέψη 67 ανωτέρω), και μάλιστα χωρίς σαφή διάταξη (βλ. σκέψη 70 ανωτέρω), στο λειτουργικό τρισδιάστατο σχήμα, το οποίο προσδιορίζεται σαφώς και απεικονίζεται με τις λειτουργικές γραμμές του πλέγματος, δεν αποκλείει το επίμαχο σήμα να αποτελεί σημείο που συνίσταται αποκλειστικά από σχήμα, κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94. Το αν ο Rubik’s Cube θα μπορούσε, έχοντας άλλες επιφάνειες, να καταστεί κάτι περισσότερο από ένα σχήμα δεν ασκεί επιρροή όσον αφορά το αν, εν προκειμένω, η αντίθεση που προκύπτει από τη διαφοροποίηση των εδρών (με τα μικρά τετράγωνα) του κύβου διά της χρήσεως βασικών χρωμάτων συνιστά ουσιώδες χαρακτηριστικό του σήματος.
87
Οι διαπιστώσεις αυτές δεν αναιρούνται από τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας.
88
Πρώτον, αφενός, όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι η διάθεση στο εμπόριο του Rubik’s Cube δεν αποτελεί λυσιτελές κριτήριο, υπενθυμίζεται ότι τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του σχήματος που είναι απαραίτητο για την επίτευξη ενός τεχνικού αποτελέσματος πρέπει, στο μέτρο του δυνατού, να εκτιμώνται με γνώμονα την τεχνική λειτουργία του συγκεκριμένου απεικονιζόμενου προϊόντος (βλ. σκέψη 32 ανωτέρω) και ότι, μολονότι ο προσδιορισμός των ουσιωδών χαρακτηριστικών του επίμαχου σημείου πρέπει κατ’ αρχήν να ξεκινά με την εξέταση της γραφικής του παράστασης, η αρμόδια αρχή μπορεί επίσης να αναφερθεί σε άλλα χρήσιμα πληροφοριακά στοιχεία για τον ορθό προσδιορισμό των εν λόγω χαρακτηριστικών, όπως είναι η αντίληψη του ενδιαφερόμενου κοινού (βλ. σημείο 28 ανωτέρω). Επομένως, πέραν της γραφικής παράστασης του επίμαχου σήματος, το τμήμα προσφυγών μπορούσε επίσης να λάβει υπόψη το γεγονός ότι η μορφή του σήματος αυτού αντιστοιχούσε σε συγκεκριμένο προϊόν, το οποίο διατίθεται έγχρωμο στο εμπόριο και γίνεται αντιληπτό ως τέτοιο από το ενδιαφερόμενο κοινό.
89
Αφετέρου, όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο το τμήμα προσφυγών θα είχε εκτιμήσει τη μορφή του επίμαχου σήματος αν υπήρχαν, για παράδειγμα, γράμματα ή αριθμοί στις επιφάνειες, πρέπει να γίνει δεκτό ότι το ζήτημα αυτό είναι αμιγώς υποθετικό και ότι το εν λόγω επιχείρημα πρέπει να απορριφθεί ως αλυσιτελές, δεδομένου ότι ο προσδιορισμός των ουσιωδών χαρακτηριστικών ενός σημείου πρέπει να διενεργείται κατά περίπτωση (βλ. σημείο 25 ανωτέρω). Εν προκειμένω, ουσιώδες χαρακτηριστικό του σημείου δεν αποτελεί το επιφανειακό σχέδιο του κύβου, το οποίο συμπίπτει με το σχήμα του (βλ. σκέψεις 61 έως 75 ανωτέρω), αλλά αποκλειστικώς και μόνον η αντίθεση που δημιουργεί το σχέδιο αυτό. Δεν έχει σημασία αν, σε μια άλλη συγκεκριμένη περίπτωση, ορισμένα άλλα επιφανειακά σχέδια θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως ουσιώδες μη λειτουργικό χαρακτηριστικό άλλου σήματος.
90
Δεύτερον, πρέπει να απορριφθεί ως αλυσιτελές το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι το τμήμα προσφυγών δεν έλαβε υπόψη τη νομοθετική τροποποίηση με την οποία προστέθηκε ο όρος «άλλο χαρακτηριστικό» στο άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του κανονισμού 207/2009 (που αντικατέστησε τον κανονισμό 40/94). Πράγματι, το γεγονός ότι σήματα που περιέχουν «άλλο χαρακτηριστικό» από το σχήμα μπορούν να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου αυτού, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 2015/2424, δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι το εν λόγω άρθρο, στην προγενέστερη μορφή του, δεν κάλυπτε τα τρισδιάστατα σήματα που περιέχουν χρώματα.
91
Στο πλαίσιο αυτό, υπενθυμίζεται ότι, όπως επισήμανε το EUIPO, η προσθήκη, με τον κανονισμό 2015/2424, της φράσης «άλλο χαρακτηριστικό» στο άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 207/2009 (που αντικατέστησε τον κανονισμό 40/94) δεν σημαίνει ότι τα έγχρωμα τρισδιάστατα σήματα εξαιρούνταν από την εφαρμογή της διάταξης αυτής, ως ίσχυε προηγουμένως, λόγω του ότι περιέχουν χρώματα. Η νομοθετική αυτή τροποποίηση συνδεόταν στενά με την κατάργηση της απαίτησης περί γραφικής παραστάσεως με τον κανονισμό 2015/2424 και με την επακόλουθη εισαγωγή μορφών «μη παραδοσιακών» σημάτων στο σύστημα σημάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα τρισδιάστατα έγχρωμα σήματα δεν εισήχθησαν στο σύστημα αυτό με την εν λόγω νομοθετική τροποποίηση, αλλά υπήρχαν ήδη στο παρελθόν, οπότε η προσθήκη των λέξεων «άλλο χαρακτηριστικό» δεν επέφερε μεταβολή όσον αφορά την εξέταση της λειτουργικότητας των συγκεκριμένων σημάτων. Αυτό που έχει σημασία είναι αν το χρώμα ή τα χρώματα ενός τέτοιου τρισδιάστατου σήματος αποτελούν ή όχι ουσιώδες χαρακτηριστικό του, και όχι το αν αποτελούν μέρος του σχήματος ή ενός «άλλου χαρακτηριστικού».
92
Επομένως, όπως έκρινε, κατ’ ουσίαν, το Δικαστήριο με την απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου 2010, Lego Juris κατά ΓΕΕΑ (C‑48/09 P, EU:C:2010:516, σκέψεις 51 και 52), σε υπόθεση στην οποία είχε εφαρμογή το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94, η προσθήκη μη ουσιωδών χαρακτηριστικών χωρίς τεχνική λειτουργία δεν έχει ως αποτέλεσμα την εξαίρεση ενός σχήματος από τον συγκεκριμένο απόλυτο λόγο απαραδέκτου, εφόσον όλα τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του σχήματος αυτού επιτελούν τέτοια λειτουργία (βλ. σημείο 40 ανωτέρω). Στην υπόθεση εκείνη, το κόκκινο χρώμα του τούβλου Lego θεωρήθηκε από το τμήμα προσφυγών μείζονος συνθέσεως και από το Γενικό Δικαστήριο ως μη ουσιώδες χαρακτηριστικό (απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου 2010, Lego Juris κατά ΓΕΕΑ, C‑48/09 P, EU:C:2010:516, σκέψεις 73 και 74). Ομοίως, σε παρόμοιες υποθέσεις, το Γενικό Δικαστήριο επικύρωσε την ακυρότητα σημάτων βάσει του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 207/2009, πριν από την τροποποίησή του με τον κανονισμό 2015/2424, ήτοι όταν η διάταξη αυτή αναφερόταν μόνο σε «τα σήματα που αποτελούνται αποκλειστικά από το σχήμα» και έφεραν χρώματα που δεν αποτελούσαν «σχήμα» [αποφάσεις της 31ης Ιανουαρίου 2018, Αναπαράσταση εμπλάστρου, T‑44/16, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2018:48, σκέψεις 101 έως 104, της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, Αναπαράσταση μαύρου τετραγώνου που περιέχει επτά ομόκεντρους μπλε κύκλους, T‑261/18, EU:T:2019:674, σκέψεις 70 έως 72, και διάταξη της 15ης Ιουλίου 2021, Roxtec κατά EUIPO – Wallmax (Απεικόνιση πορτοκαλί τετραγώνου που περιέχει επτά ομόκεντρους μαύρους κύκλους), T‑455/20, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2021:483, σκέψεις 51 έως 53].
93
Τρίτον, όσον αφορά την εκ μέρους της προσφεύγουσας επίκληση των αποφάσεων της 12ης Ιουνίου 2018, Louboutin και Christian Louboutin (C‑163/16, EU:C:2018:423), και της 14ης Μαρτίου 2019, Textilis (C‑21/18, EU:C:2019:199), πρέπει να γίνει δεκτό ότι, όπως έκρινε και το τμήμα προσφυγών, η επίκληση των αποφάσεων αυτών είναι εν προκειμένω αλυσιτελής για τους ακόλουθους λόγους.
94
Αφενός, η υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 12ης Ιουνίου 2018, Louboutin και Christian Louboutin (C‑163/16, EU:C:2018:423), δεν είναι συγκρίσιμη με την υπό κρίση υπόθεση, διότι αφορούσε σημείο συνιστάμενο σε χρώμα που τίθεται επί της σόλας υποδήματος, δηλαδή σήμα θέσεως, και όχι τρισδιάστατο σήμα. Το Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι σήμα το οποίο σαφώς αποσκοπεί στην προστασία της χρήσης συγκεκριμένου χρώματος σε τμήμα ενός προϊόντος, αποκλειομένου ρητώς του περιγράμματος του προϊόντος, δεν αποτελείται αποκλειστικώς από το σχήμα του προϊόντος, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο iii, της οδηγίας 2008/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Οκτωβρίου 2008, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων (ΕΕ 2008, L 299, σ. 25) (απόφαση της 12ης Ιουνίου 2018, Louboutin και Christian Louboutin, C‑163/16, EU:C:2018:423, σκέψη 27). Τούτο δεν είναι ασυμβίβαστο με τη διαπίστωση ότι ένα σήμα σχήματος που περιέχει χρώματα μπορεί πάντως, σε μια συγκεκριμένη περίπτωση, να θεωρείται ότι αποτελείται αποκλειστικά από το σχήμα του προϊόντος για τους σκοπούς της εφαρμογής του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 207/2009, πριν από την τροποποίησή του με τον κανονισμό 2015/2424, ή του κανονισμού 40/94 (πρβλ. αποφάσεις που παρατίθενται στη σκέψη 92 ανωτέρω).
95
Αφετέρου, ούτε η υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 14ης Μαρτίου 2019, Textilis (C‑21/18, EU:C:2019:199), είναι συγκρίσιμη με την υπό κρίση υπόθεση, δεδομένου ότι, με την εν λόγω απόφαση, το Δικαστήριο εξέτασε εικονιστικό σήμα με διακοσμητικά σχέδια το οποίο είχε τεθεί σε προϊόντα και όχι τρισδιάστατο σήμα με βασικά χρώματα.
96
Τέταρτον, όσον αφορά τις άλλες αποφάσεις που επικαλείται η προσφεύγουσα, πρέπει επίσης να γίνει δεκτό ότι οι αποφάσεις αυτές δεν ασκούν επιρροή εν προκειμένω.
97
Κατά πρώτον, όσον αφορά την απόφαση του rechtbank Gelderland (πρωτοδικείου Gelderland, Κάτω Χώρες), αρκεί η επισήμανση, στην οποία προέβη και το τμήμα προσφυγών στο σημείο 69 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι τα σήματα που είχε επικαλεστεί η προσφεύγουσα «δεν αποσκοπούσαν στην προστασία του σχήματος, αλλά αποκλειστικά στην εφαρμογή του επίμαχου μοτίβου σε συγκεκριμένο τμήμα των προϊόντων» (σημείο 4.19 της απόφασης αυτής). Αντιθέτως, εν προκειμένω, από τη γραφική παράσταση και την περιγραφή του επίμαχου σήματος δεν προκύπτει ότι το σήμα αυτό αποσκοπεί αποκλειστικώς στην προστασία του επιφανειακού σχεδίου του προϊόντος, ήτοι μιας «συγκεκριμένης διάταξης συγκεκριμένων χρωμάτων» (βλ. σκέψεις 61 έως 75 ανωτέρω), αλλά ότι πρόκειται μάλλον για την καταχώριση ενός έγχρωμου σχεδίου. Άλλωστε, όπως παραδέχεται η προσφεύγουσα, οι εθνικές αποφάσεις δεν δεσμεύουν το EUIPO, εν πάση δε περιπτώσει το τμήμα προσφυγών έλαβε δεόντως υπόψη τη συγκεκριμένη απόφαση.
98
Κατά δεύτερον, όσον αφορά την απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2019, Σχήμα κύβου του οποίου οι έδρες έχουν δομή πλέγματος (T‑601/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:765), είναι αλυσιτελής εν προκειμένω η επίκληση, από την προσφεύγουσα, των διαπιστώσεων που περιλαμβάνονται στην απόφαση αυτή. Πρέπει, κατ’ αρχάς, να τονιστεί ότι η εν λόγω απόφαση αφορούσε το τρισδιάστατο σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης αριθ. 162784 για ασπρόμαυρο Rubik’s Cube, το οποίο παρατίθεται στη σκέψη 7 ανωτέρω, και όχι το επίμαχο σήμα, το οποίο καταχωρίστηκε έγχρωμο και απεικονίζεται στη σκέψη 2 ανωτέρω. Επιπλέον, στο μέτρο που το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι «το πασίγνωστο χαρακτηριστικό του “Rubik’s Cube”, το οποίο συνίσταται στην ύπαρξη διαφορετικών χρωμάτων στις έξι έδρες του κύβου και δεν είναι ορατό στη γραφική παράσταση του σήματος [αριθ. 162784], όπως και ο εσωτερικός μηχανισμός του “Rubik’s Cube”, που επιτρέπει την κάθετη και οριζόντια περιστροφή των σειρών μικρών κύβων, ορθώς ελήφθη υπόψη από το τμήμα προσφυγών κατά την εκτίμηση της λειτουργικότητας των δύο ορθώς προσδιορισθέντων ουσιωδών χαρακτηριστικών του εν λόγω σήματος» (απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2019, Σχήμα κύβου του οποίου οι έδρες έχουν δομή πλέγματος, T‑601/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:765, σκέψη 99), ουδόλως μπορεί να συναχθεί εξ αυτού ότι η προσθήκη έξι βασικών χρωμάτων στον Rubik’s Cube θα είχε ως αποτέλεσμα να μην αποτελείται το επίμαχο σήμα αποκλειστικά από σχήμα, κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94.
99
Κατά τρίτον, όσον αφορά την απόφαση της 24ης Μαΐου 2023, Glaxo Group κατά EUIPO – Cipla Europe (Σχήμα εισπνευστήρα) (T‑477/21, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2023:280), αρκεί η επισήμανση ότι η υπόθεση εκείνη αφορούσε τον διακριτικό χαρακτήρα του επίμαχου σήματος και όχι τη λειτουργικότητά του, οπότε δεν ασκεί επιρροή εν προκειμένω. Πράγματι, η εξέταση που διενεργείται βάσει του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94 δεν διέπεται από τους ίδιους κανόνες που εφαρμόζονται επί των διακριτικών στοιχείων, των οποίων ο προσδιορισμός σκοπεί στην εκτίμηση της λειτουργίας του σημείου ως ένδειξης της προέλευσης των προϊόντων στην αντίληψη του καταναλωτή, όπερ διαφέρει από τον προσδιορισμό των ουσιωδών στοιχείων ενός σχήματος (αποφάσεις της 24 Σεπτεμβρίου 2019, Αναπαράσταση μαύρου τετραγώνου που περιέχει επτά ομόκεντρους μπλε κύκλους, T‑261/18, EU:T:2019:674, σκέψη 53, και της 30ής Μαρτίου 2022, Σχήμα μπότας αναπήδησης, T‑264/21, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2022:193, σκέψη 43).
100
Πέμπτον, όσον αφορά τις επικρίσεις της προσφεύγουσας σχετικά με την «κάπως ανησυχητική» επισήμανση του τμήματος προσφυγών ότι το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94 θα καθίστατο πρακτικώς αλυσιτελές αν η προσθήκη ενός χρώματος, είτε ουσιώδους είτε απλώς διακοσμητικού χαρακτήρα, σε λειτουργικό σχήμα καθιστούσε τη διάταξη αυτή ανεφάρμοστη, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η επικρινόμενη επισήμανση είναι απόρροια γενίκευσης στην οποία προέβη το τμήμα προσφυγών και παρατέθηκε, εν προκειμένω, επαλλήλως. Ωστόσο, αιτίαση η οποία βάλλει κατά επάλληλης εκτίμησης δεν είναι ικανή να επηρεάσει το διατακτικό της προσβαλλόμενης απόφασης και πρέπει να απορριφθεί ως αλυσιτελής [βλ. απόφαση της 28ης Ιουνίου 2023, CEDC International κατά EUIPO – Underberg (Σχήμα φύλλου χόρτου μέσα σε φιάλη), T‑145/22, EU:T:2023:365, σκέψη 113 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
101
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, συνάγεται το συμπέρασμα ότι το τμήμα προσφυγών δεν υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως διαπιστώνοντας ότι το επίμαχο σήμα, ήτοι ένα τρισδιάστατο σήμα που έχει καταχωριστεί έγχρωμο, αποτελούνταν αποκλειστικά από σχήμα κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94.
102
Δεν μπορεί, συνεπώς, να ευδοκιμήσει η κύρια αιτίαση που προέβαλε η προσφεύγουσα.
103
Επομένως, το πρώτο σκέλος του μοναδικού λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.
Επί του δευτέρου σκέλους του μοναδικού λόγου ακυρώσεως, το οποίο αφορά πλάνη εκτιμήσεως κατά την ανάλυση της λειτουργικότητας του επίμαχου σήματος
104
Με το δεύτερο σκέλος του μοναδικού λόγου ακυρώσεως, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι τα συγκεκριμένα χρώματα και η συγκεκριμένη διάταξή τους αποτελούν μέρος του σχήματος του επίμαχου σήματος, δεν είναι εντούτοις αναγκαία για την επίτευξη ενός τεχνικού αποτελέσματος. Μολονότι είναι βεβαίως αναγκαίο οι έξι έδρες του κύβου να μπορούν να διαφοροποιηθούν, ο τρόπος με τον οποίο μπορεί να επιτευχθεί αυτό δεν αποτελεί, ωστόσο, τεχνικό ζήτημα, αλλά αμιγώς αισθητικό.
105
Ειδικότερα, η προσφεύγουσα προβάλλει τέσσερα επιχειρήματα. Πρώτον, υποστηρίζει ότι υπάρχουν απεριόριστες δυνατότητες επιφανειακού σχεδιασμού οι οποίες καθιστούν δυνατή τη διαφοροποίηση των έξι εδρών του κύβου και ότι η επιλογή ουδόλως περιορίζεται από τεχνικές εκτιμήσεις. Κατά συνέπεια, το επίμαχο σήμα δεν παρέχει μονοπώλιο, ανεξαρτήτως σχήματος. Δεύτερον, η προσφεύγουσα επικαλείται τη διαδικασία δημιουργίας του Rubik’s Cube. Σύμφωνα με δήλωσή του της 25ης Νοεμβρίου 1998 (σημείο 20 της δήλωσης), ο Ε. Rubik επέλεξε αυτά τα έντονα χρώματα για να καταστήσει τον κύβο «συναρπαστικότερο» και όχι με σκοπό την επίτευξη απλώς αποτελέσματος διαφοροποίησης. Η προσφεύγουσα «υποστηρίζει ότι το να είναι ένα προϊόν συναρπαστικό δεν αποτελεί μέρος της τεχνικής λειτουργίας του». Τρίτον, η προσφεύγουσα φρονεί ότι η νομολογία σχετικά με τα «εναλλακτικά σχήματα» δεν έχει εφαρμογή στα απλά αυθαίρετα διακοσμητικά επιφανειακά στοιχεία που δεν έχουν καμία επιρροή στη λειτουργία του προϊόντος, όπως συμβαίνει εν προκειμένω. Όταν η διακόσμηση της επιφάνειας αποτελεί ουσιώδες χαρακτηριστικό ενός τρισδιάστατου σήματος, δεν υφίσταται κίνδυνος να μονοπωληθεί μια τεχνική λύση που είναι ενσωματωμένη στο σχήμα, η δε έκταση της προστασίας περιορίζεται στα μη λειτουργικά στοιχεία. Τέταρτον, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας τα οποία προστάτευαν τότε τον Rubik’s Cube δεν αφορούσαν και δεν περιελάμβαναν καν τα χρώματα, αλλά αφορούσαν μόνον τη διαφοροποίηση των εδρών του κύβου. Επομένως, η προστασία του επιφανειακού σχεδίου, όπως περιγράφεται στο επίμαχο σήμα, δεν θα συνεπαγόταν την εις το διηνεκές προστασία στοιχείου το οποίο προηγουμένως προστατευόταν από διπλώματα ευρεσιτεχνίας.
106
Το EUIPO και η παρεμβαίνουσα αντικρούουν τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας.
107
Κατ’ αρχάς, δεν συντρέχει λόγος να τεθούν υπό αμφισβήτηση οι εκτιμήσεις του τμήματος προσφυγών, τις οποίες άλλωστε δεν αμφισβήτησε η προσφεύγουσα, σχετικά με την ανάλυση της λειτουργικότητας της δομής πλέγματος και του σχήματος του κύβου.
108
Συγκεκριμένα, όσον αφορά τη δομή πλέγματος, η οποία αποτελείται από μαύρες γραμμές που διασταυρώνονται οριζοντίως και καθέτως σε καθεμία από τις έδρες του κύβου, διαιρώντας κάθε έδρα σε μικρούς ισομεγέθεις κύβους κατανεμημένους σε σειρές 3 × 3, το τμήμα προσφυγών έκρινε, με τα σημεία 55 έως 58 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η δομή αυτή ήταν αναγκαία για την επίτευξη του επιδιωκόμενου τεχνικού αποτελέσματος, στηριζόμενο στην παρατιθέμενη απόφαση R 452/2017-1 (σημεία 40 έως 42), η οποία αφορούσε το υπ’ αριθ. 162784 σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και επικυρώθηκε με την απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2019, Σχήμα κύβου του οποίου οι έδρες έχουν δομή πλέγματος (T‑601/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:765, σκέψεις 86 και 87). Το τμήμα προσφυγών έκρινε ότι ο διαχωρισμός μεταξύ των μικρών κύβων ήταν αναγκαίος προκειμένου να επιτυγχάνεται, χάρη σε μηχανισμό τοποθετημένο στο κέντρο του κύβου, η οριζόντια και κάθετη περιστροφή των σειρών των μικρών αυτών κύβων (σημεία 40 έως 42 της παρατιθέμενης απόφασης R 452/2017-1 για το υπ’ αριθ. 162784 σήμα). Προσέθεσε ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας ενώπιον του τμήματος προσφυγών, αμφότεροι οι διάδικοι προσκόμισαν σελίδα του ιστοτόπου Wikipedia σχετικά με τον Rubik’s Cube (βλ. παράρτημα 16 και έγγραφο 1), το οποίο περιελάμβανε την εικόνα που παρατίθεται κατωτέρω. Κατά το τμήμα προσφυγών, από την εικόνα αυτή προέκυπτε σαφώς ότι το επίμαχο σήμα αναφερόταν σε προϊόν το οποίο, αν εξαιρεθούν τα χρώματα, δεν ήταν διαφορετικό από εκείνο που εξετάστηκε στην παρατιθέμενη απόφαση R 452/2017-1. Κατά συνέπεια, τα συμπεράσματα της απόφασης αυτής σχετικά με την τεχνική λειτουργικότητα της δομής πλέγματος έπρεπε να εφαρμοστούν και στην υπό κρίση υπόθεση.
109
Ομοίως, όσον αφορά το σχήμα του κύβου, το τμήμα προσφυγών επισήμανε, με το σημείο 59 της προσβαλλομένης απόφασης, ότι το Γενικό Δικαστήριο είχε επιβεβαιώσει το συμπέρασμά του ότι το σχήμα αυτό ήταν αναγκαίο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου τεχνικού αποτελέσματος. Δεδομένου ότι το τρισδιάστατο παζλ αποτελούνταν από μικρούς κύβους τοποθετημένους σε σειρές 3 × 3, οι οποίοι, για την επίλυση του παζλ, έπρεπε να περιστραφούν καθέτως και οριζοντίως, προκειμένου κάθε έδρα να έχει διαφορετικό χρώμα, το σχήμα του προϊόντος, ως συνόλου, ήταν κατ’ ανάγκην αυτό το σχήμα κύβου (απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2019, Σχήμα κύβου του οποίου οι έδρες έχουν δομή πλέγματος, T‑601/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:765, σκέψη 89). Εν προκειμένω, το τμήμα προσφυγών έκρινε ότι, δεδομένου ότι το σχήμα του κύβου ήταν αδιαχώριστο από τη δομή πλέγματος, τα συμπεράσματα αυτά ίσχυαν και για το επίμαχο σήμα.
110
Εν συνεχεία, απαιτείται ανάλυση της λειτουργικότητας του τρίτου ουσιώδους χαρακτηριστικού, ήτοι της διαφοροποίησης των μικρών τετραγώνων σε κάθε έδρα του κύβου διά της χρήσεως έξι βασικών χρωμάτων, προκειμένου αυτά να διακρίνονται και να υπάρχει αντίθεση μεταξύ τους (βλ. σημείο 74 ανωτέρω).
111
Όσον αφορά την «τεχνική λειτουργία των χρωμάτων», το τμήμα προσφυγών υπενθύμισε, με τα σημεία 71 έως 74 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι, με την παρατιθέμενη απόφαση R 452/2017-1 σχετικά με το κύρος του υπ’ αριθ. 162784 σήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είχε κρίνει ότι η διαγράμμιση (κάθετες γραμμές, διαγώνιες γραμμές, σημεία κ.λπ.) των τετραγώνων κάθε έδρας του κύβου υποδήλωναν διαφορετικά χρώματα και, κατά συνέπεια, ότι τα διαφορετικά χρώματα στις έξι έδρες του κύβου αποτελούσαν το τρίτο ουσιώδες χαρακτηριστικό του σημείου. Λαμβανομένου υπόψη του επιδιωκόμενου τεχνικού αποτελέσματος, ήτοι της οριζόντιας και κάθετης περιστροφής των σειρών κύβων μέχρις ότου καθεμία από τις έδρες του παζλ να έχει εννέα τετράγωνα του ίδιου χρώματος, το τμήμα προσφυγών έκρινε ότι τα χρώματα ήταν αναγκαία για την επίτευξη του αποτελέσματος αυτού. Δηλαδή ο κύβος δεν θα λειτουργούσε ως παζλ αν οι έξι όψεις του είχαν όλες το ίδιο χρώμα (σημεία 22 και 44 της παρατιθέμενης απόφασης R 452/2017-1). Το τμήμα προσφυγών θεωρεί ότι το Γενικό Δικαστήριο επιβεβαίωσε εμμέσως, με την απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2019, Σχήμα κύβου του οποίου οι έδρες έχουν δομή πλέγματος (T‑601/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:765), ότι τα χρώματα του Rubik’s Cube ήταν αναγκαία για την επίτευξη ενός τεχνικού αποτελέσματος.
112
Με τα σημεία 75 έως 86 της προσβαλλόμενης απόφασης, το τμήμα προσφυγών διαπίστωσε ότι ο ισχυρισμός της προσφεύγουσας ότι ο συγκεκριμένος συνδυασμός των έξι χρωμάτων των οποίων ζητείται η καταχώριση είχε διακριτικό και αυθαίρετο χαρακτήρα, πέραν του ότι ετύγχανε προστασίας βάσει του δικαιώματος του δημιουργού, δεν μπορούσε να κλονίσει τα προαναφερθέντα συμπεράσματα. Κατ’ αρχάς, απέρριψε το επιχείρημα ότι ο συνδυασμός των χρωμάτων προσέδιδε διακριτικό χαρακτήρα στον Rubik’s Cube που η προσφεύγουσα διαθέτει με επιτυχία στο εμπόριο. Από το άρθρο 51, παράγραφος 2, του κανονισμού 40/94 προκύπτει ότι ένα σχήμα προϊόντος που είναι απαραίτητο για την επίτευξη ενός τεχνικού αποτελέσματος πρέπει να κηρυχθεί άκυρο ακόμη και αν έχει αποκτήσει, λόγω της χρήσης που του έχει γίνει, διακριτικό χαρακτήρα. Εν συνεχεία, απέρριψε τον ισχυρισμό ότι τα χρώματα δεν ήταν η μόνη λύση για την επίτευξη του τεχνικού αποτελέσματος που συνίστατο στη διάκριση των διαφόρων κύβων, με την αιτιολογία ότι στηριζόταν στην εσφαλμένη παραδοχή ότι τα χρώματα πρέπει να διακρίνονται από το σχήμα. Συγκεκριμένα, έκρινε ότι η ύπαρξη εναλλακτικών σχημάτων που καθιστούν δυνατή την επίτευξη του ίδιου τεχνικού αποτελέσματος δεν αποκλείει, αφ’ εαυτής, το ενδεχόμενο ένα σήμα να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού. Το ότι μπορούσε να επιτευχθεί το ίδιο τεχνικό αποτέλεσμα του Rubik’s Cube με την προσθήκη σχεδίων, συμβόλων ή γραμμάτων στην επιφάνεια των κύβων δεν ασκεί επιρροή για την εκτίμηση του λειτουργικού χαρακτήρα των επίμαχων χρωμάτων. Επιπλέον, για τον ίδιο λόγο, το τμήμα προσφυγών απέρριψε το επιχείρημα ότι τα συγκεκριμένα χρώματα είχαν επιλεγεί αυθαίρετα. Επισήμανε ότι ο Ε. Rubik, όπως είχε ο ίδιος εξηγήσει με έγγραφη δήλωσή του της 26ης Φεβρουαρίου 2015, είχε αρχικώς επιθέσει διάφορα αυτοκόλλητα στην επιφάνεια των κύβων, προκειμένου να καθίσταται διακριτή η περιστροφή κάθε μικρότερου κύβου. Το τμήμα προσφυγών συνήγαγε εξ αυτού ότι κάθε συνδυασμός έξι χρωμάτων επαρκώς διακριτών το ένα από το άλλο θα ήταν κατάλληλος για την επίτευξη του επιδιωκόμενου τεχνικού αποτελέσματος. Διαπίστωσε ότι ο συνδυασμός του κόκκινου, του πράσινου, του μπλε, του πορτοκαλί, του κίτρινου και του λευκού χρώματος πληρούσε το κριτήριο αυτό και ήταν, επομένως, αναγκαίος για την επίτευξη του τεχνικού αποτελέσματος του Rubik’s Cube. Τέλος, προσέθεσε ότι ενδεχόμενη προστασία αυτού του συνδυασμού χρωμάτων ή του σχεδίου του Rubik’s Cube βάσει του δικαιώματος του δημιουργού δεν θα μπορούσε να επηρεάσει την εκτίμηση του κύρους του επίμαχου σήματος υπό το πρίσμα του ως άνω άρθρου.
113
Με το σημείο 87 της προσβαλλόμενης απόφασης, το τμήμα προσφυγών κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το τρίτο ουσιώδες χαρακτηριστικό, ήτοι τα έξι διαφορετικά χρώματα των τετραγώνων κάθε έδρας του κύβου, ήταν αναγκαίο για την επίτευξη ενός τεχνικού αποτελέσματος.
114
Συναφώς, διαπιστώνεται ότι το γεγονός ότι κάθε έδρα (και κάθε μικρό τετράγωνο) του κύβου διακρίνεται διά της χρήσεως έξι διαφορετικών χρωμάτων συνιστά ουσιώδες χαρακτηριστικό του επίμαχου σήματος, το οποίο είναι αναγκαίο για την επίτευξη του τεχνικού αποτελέσματος του σήματος αυτού, όπως έγινε δεκτό με τις σκέψεις 52 και 53 ανωτέρω. Η τεχνική λειτουργία του ουσιώδους αυτού χαρακτηριστικού συνίσταται στο να καθιστά δυνατή τη διάκριση, διά της αντιθέσεως, κάθε έδρας του κύβου, καθώς και καθενός από τα μικρά τετράγωνα της δομής πλέγματος που εμφαίνεται σε καθεμία από τις έδρες αυτές.
115
Διαπιστώνεται επίσης ότι η ύπαρξη στο επίμαχο σήμα μη ουσιωδών χαρακτηριστικών, ήτοι της παλέτας έξι βασικών χρωμάτων, στο μέτρο που τα χρώματα αυτά καθ’ εαυτά δεν είναι λειτουργικά, δεν επηρεάζει το συμπέρασμα ότι το εν λόγω σήμα αποτελείται αποκλειστικά από το σχήμα του προϊόντος που είναι απαραίτητο για την επίτευξη ενός τεχνικού αποτελέσματος, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας σχετικά με τα ήσσονος σημασίας αυθαίρετα στοιχεία (βλ. σημείο 40 ανωτέρω). Κατά τα λοιπά, δεδομένου ότι τα εν λόγω χρώματα χαρακτηρίζονται ως βασικά, ο ισχυρισμός της προσφεύγουσας ότι «το να είναι ένα προϊόν συναρπαστικό δεν αποτελεί μέρος της τεχνικής λειτουργίας του» είναι αλυσιτελής εν προκειμένω, δεδομένου ότι η τεχνική λειτουργία των επίμαχων διαφοροποιημένων χρωμάτων δεν συνίσταται στο να «συναρπάσει» τον παρατηρητή, αλλά στο να του παρασχεθεί η δυνατότητα να διακρίνει, μέσω της αντίθεσης, τις έδρες του κύβου και τα μικρά τετράγωνα που υπάρχουν σε αυτές.
116
Τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας δεν ανατρέπουν τις διαπιστώσεις αυτές.
117
Πρώτον, όσον το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι υπάρχουν άπειρες δυνατότητες σχεδιασμού της επιφάνειας του Rubik’s Cube, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, μολονότι είναι αληθές ότι το επιδιωκόμενο τεχνικό αποτέλεσμα μπορεί να επιτευχθεί με απεριόριστο αριθμό επιφανειακών σχεδίων, το ζήτημα, εν προκειμένω, δεν είναι η ύπαρξη πιθανών εναλλακτικών λύσεων για τα μη ουσιώδη χαρακτηριστικά, αλλά το αν ένα ουσιώδες χαρακτηριστικό συνδέεται αιτιωδώς με το τεχνικό αποτέλεσμα, δηλαδή αν το ιδιαίτερο «επιφανειακό σχέδιο» που περιλαμβάνεται στο επίμαχο σήμα και καθιστά δυνατή τη διάκριση, μέσω της αντίθεσης, των εδρών του κύβου και των μικρών τετραγώνων που σχηματίζονται από τη δομή πλέγματος συνιστά ουσιώδες χαρακτηριστικό του σήματος αυτού το οποίο είναι αναγκαίο για την επίτευξη του τεχνικού αποτελέσματος του σήματος. Η ύπαρξη τέτοιου αιτιώδους συνδέσμου διαπιστώθηκε, πάντως, με τη σκέψη 114 ανωτέρω. Επομένως, δεν ασκεί επιρροή εν προκειμένω το γεγονός ότι μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν άλλα επιφανειακά σχέδια (γραφικά στοιχεία, σύμβολα, μοτίβα, εικόνες, λογότυπα, χαρακτήρες, γράμματα, αριθμοί, στοιχεία αφής ή ηλεκτρονικά στοιχεία, ολογράμματα, έντονα, απαλά ή σκούρα χρώματα νέον ή μεταλλικά). Είναι, συνεπώς, αλυσιτελές το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι υπήρχαν απεριόριστες δυνατότητες σχεδιασμού.
118
Πρέπει επίσης να γίνει δεκτό ότι, όπως επισήμανε και το EUIPO, η επιλογή έξι βασικών χρωμάτων για τη διάκριση των εδρών του κύβου είναι μία από τις πλέον προφανείς λύσεις. Το γεγονός ότι χρησιμοποιούνται βασικά χρώματα υποδηλώνει ότι τα χρώματα αυτά είναι ήσσονος και δευτερεύουσας σημασίας σε σχέση με το σχήμα (βλ. σημείο 67 ανωτέρω). Επιπλέον, η διάταξή τους στις έδρες του κύβου είναι ασαφής (βλ. σημείο 70 ανωτέρω). Τα σημαντικότερα στοιχεία του επίμαχου σήματος είναι το σχήμα του κύβου, η δομή πλέγματος και το γεγονός ότι κάθε έδρα του κύβου διακρίνεται από τις άλλες λόγω της αντίθεσης που δημιουργείται. Το αν τα σχέδια αυτά θα μπορούσαν να «αναβαθμιστούν» σε ουσιώδη χαρακτηριστικά με τη χρήση άλλων, πιο εξελιγμένων και όχι βασικών επιφανειακών διακοσμητικών στοιχείων δεν ασκεί επιρροή στην επίλυση της υπό κρίση διαφοράς (βλ. σημείο 70 ανωτέρω).
119
Δεύτερον, όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας σχετικά με τη «διαδικασία δημιουργίας» του Rubik’s Cube, αρκεί η επισήμανση ότι το τμήμα προσφυγών διευκρίνισε, στο σημείο 78 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι «οποιοσδήποτε συνδυασμός έξι χρωμάτων» είναι κατάλληλος για την επίτευξη του επιδιωκόμενου τεχνικού αποτελέσματος. Δεν αναφέρθηκε σε άλλα πιθανά επιφανειακά σχέδια, όπως τα λογότυπα που είναι οπτικώς ελκυστικά ή «συναρπαστικά». Ακόμη και αν υποτεθεί ότι το τμήμα προσφυγών κακώς έκρινε ότι «οποιοσδήποτε συνδυασμός έξι χρωμάτων» είναι κατάλληλος για την επίτευξη του τεχνικού αποτελέσματος, επειδή ορισμένοι άλλοι συγκεκριμένοι συνδυασμοί χρωμάτων μπορούν να θεωρηθούν, αφ’ εαυτών, ως ουσιώδες χαρακτηριστικό του επίμαχου σήματος, τούτο δεν αρκεί για να τεθεί υπό αμφισβήτηση η νομιμότητα της εν λόγω απόφασης, δεδομένου ότι ο συνδυασμός έξι συγκεκριμένων χρωμάτων (και μάλιστα σε ασαφή διάταξη), μολονότι δεν είναι λειτουργικός αυτός καθ’ εαυτόν, δεν αποτελεί ουσιώδες χαρακτηριστικό του σήματος αυτού. Επομένως, το επιχείρημα αυτό προβάλλεται αλυσιτελώς.
120
Τρίτον, το επιχείρημα της προσφεύγουσας περί μη εφαρμογής της νομολογίας σχετικά με τα εναλλακτικά σχήματα στηρίζεται στην παραδοχή ότι, εν προκειμένω, ο συγκεκριμένος συνδυασμός έξι χρωμάτων αποτελεί ουσιώδες χαρακτηριστικό του επίμαχου σήματος. Ωστόσο, ο συγκεκριμένος συνδυασμός έξι χρωμάτων (και μάλιστα σε ασαφή διάταξη), μολονότι δεν είναι λειτουργικός αυτός καθ’ εαυτόν, δεν αποτελεί ουσιώδες χαρακτηριστικό του σήματος. Επομένως, το ζήτημα αν το τμήμα προσφυγών κακώς έκρινε ότι η νομολογία αυτή είχε εφαρμογή εν προκειμένω δεν ασκεί επιρροή στην έκβαση της υπό κρίση διαφοράς. Το επιχείρημα αυτό προβάλλεται, ως εκ τούτου, αλυσιτελώς.
121
Τέταρτον, όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας που προστάτευαν στο παρελθόν τον Rubik’s Cube δεν αφορούσαν και δεν περιελάμβαναν καν τα χρώματα, αλλά αφορούσαν μόνον έδρες του κύβου οι οποίες μπορούσαν να διαφοροποιηθούν, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι από το στοιχείο αυτό δεν μπορούν να συναχθούν συμπεράσματα ως προς την έκταση της προστασίας του επίμαχου σήματος. Ουδόλως προκύπτει από την απεικόνιση του σήματος αυτού, το οποίο είναι τρισδιάστατο σήμα και όχι χρωματικό σήμα, σήμα θέσης ή σήμα μοτίβου, ούτε από την περιγραφή του, ότι η προστασία ζητείται μόνο για τον συνδυασμό των έξι συγκεκριμένων χρωμάτων και τη διάταξη τους, η οποία, επιπλέον, είναι ασαφής. Επομένως, το επιχείρημα αυτό προβάλλεται αλυσιτελώς.
122
Συναφώς, διευκρινίζεται ότι το δίκαιο των σημάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν περιλαμβάνει νομολογία αντίστοιχη με εκείνη που έχει εφαρμογή στο διαφορετικό πλαίσιο του δικαίου των σχεδίων ή υποδειγμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο οποίο η εμφάνιση αποτελεί το καθοριστικό στοιχείο του αντικειμένου της προστασίας (βλ. απόφαση της 8ης Μαρτίου 2018, DOCERAM, C‑395/16, EU:C:2018:172, σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Κατά τη νομολογία αυτή, σε περίπτωση που επιλεγεί μια συγκεκριμένη διάταξη των χαρακτηριστικών για σκοπούς διαφορετικούς από την ανάγκη επιτέλεσης μιας τεχνικής λειτουργίας, ιδίως δε για διακοσμητικούς σκοπούς, το επίμαχο σχέδιο ή υπόδειγμα εξακολουθεί να είναι έγκυρο και παρέχει προστασία μόνο για τη συγκεκριμένη αυτή διάταξη και όχι στα αποκλειστικώς λειτουργικά χαρακτηριστικά της εμφάνισης του προϊόντος τα οποία αφορά η εν λόγω διάταξη [πρβλ. απόφαση της 18ης Νοεμβρίου 2020, Tinnus Enterprises κατά EUIPO – Mystic Products και Koopman International (Εξοπλισμός για τη διανομή υγρών), T‑574/19, EU:T:2020:543, σκέψεις 25 και 26]. Αντιθέτως, στο δίκαιο των σημάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το γεγονός ότι ο συνδυασμός αποκλειστικώς λειτουργικών στοιχείων προσδίδει συνολική αισθητική αξία ή συμβάλλει στη δημιουργία διακοσμητικής εικόνας του επίμαχου σήματος δεν εμποδίζει την εφαρμογή του λόγου απαραδέκτου του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94 (βλ. σκέψη 42 ανωτέρω) ούτε του αντίστοιχου λόγου ακυρότητας.
123
Επομένως, το τμήμα προσφυγών δεν υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως διαπιστώνοντας, κατ’ ουσίαν, ότι το ουσιώδες χαρακτηριστικό ότι κάθε έδρα (και κάθε μικρό τετράγωνο) του κύβου διαφοροποιείται διά της χρήσεως έξι διαφορετικών χρωμάτων που προκαλούν αντίθεση έχει λειτουργικό χαρακτήρα, είναι δηλαδή αναγκαίο για την επίτευξη του τεχνικού αποτελέσματος του επίμαχου σήματος.
124
Το δεύτερο σκέλος του μοναδικού λόγου ακυρώσεως πρέπει, κατά συνέπεια, να απορριφθεί.
Επί του τρίτου σκέλους του μοναδικού λόγου αναιρέσεως, με το οποίο προβάλλεται πλάνη εκτιμήσεως σχετικά με τα «παζλ»
125
Με το τρίτο σκέλος του μοναδικού λόγου ακυρώσεως, το οποίο αφορά ειδικότερα τα «παζλ» (υπό τη στενή έννοια των «jigsaw puzzles» που εμπίπτουν στην κλάση 28), η προσφεύγουσα προσάπτει στο τμήμα προσφυγών ότι κακώς εφάρμοσε το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94, διότι, κατ’ αρχάς, το σχήμα του Rubik’s Cube δεν αποτελεί «εικόνα» και, επιπλέον, το τεχνικό αποτέλεσμα επί του οποίου το τμήμα προσφυγών στήριξε την εκτίμησή του (βλ. σκέψη 52 ανωτέρω), ήτοι η περιστροφή ήδη συναρμολογημένων στοιχείων, δεν αποτελεί το τεχνικό αποτέλεσμα ενός παζλ, σκοπός του οποίου είναι η συμπλήρωση μιας εικόνας με τη συναρμολόγηση μεμονωμένων στοιχείων, ενωμένων μεταξύ τους.
126
Το EUIPO και η παρεμβαίνουσα αντικρούουν τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας.
127
Στα σημεία 88 έως 90 της προσβαλλόμενης απόφασης το τμήμα προσφυγών επισήμανε ότι το τμήμα ακυρώσεων είχε κρίνει ότι η κατηγορία των «τρισδιάστατων παζλ», σε σχέση με την οποία τα τρία ουσιώδη χαρακτηριστικά του επίμαχου σήματος είχαν κριθεί αναγκαία για την επίτευξη ενός τεχνικού αποτελέσματος, συμπίπτει με τις ευρύτερες κατηγορίες «αθύρματα, παιχνίδια και αθύρματα, τρισδιάστατα παζλ» της κλάσεως 28 ή περιλαμβάνονταν σε αυτές. Όσον αφορά τα παζλ (υπό τη στενή έννοια του «jigsaw puzzles» στην αγγλική γλώσσα), το τμήμα ακυρώσεων έκρινε ότι δεν μπορούσε να αποκλειστεί το ενδεχόμενο το τρισδιάστατο σχήμα που αποτελείται από κύβους διαφορετικών χρωμάτων να μπορεί να χρησιμεύσει για την επίτευξη του τεχνικού αποτελέσματος που συνίσταται στην άσκηση πίεσης για την τοποθέτηση των μικρότερων κύβων κατά τρόπον ώστε να συναρμολογηθούν σε ορισμένη θέση με την ίδια χρωματική ακολουθία. Το τμήμα προσφυγών επισήμανε ότι η ενώπιόν του προσφυγή έβαλλε μόνον κατά της αιτιολογίας αυτής όσον αφορά τα παζλ και δέχθηκε ότι η αιτιολογία που παρέθεσε συναφώς το τμήμα ακυρώσεων δεν ήταν κατανοητή. Εντούτοις, διαπίστωσε ότι το συμπέρασμα ότι το προστατευόμενο από το επίμαχο σήμα σχήμα ήταν αναγκαίο για την επίτευξη του τεχνικού αποτελέσματος των παζλ έπρεπε να επικυρωθεί. Κατά την κυριολεκτική του όρου έννοια, ένα παζλ είναι ένα παιχνίδι το οποίο συνίσταται στη συναρμολόγηση, υπό μορφή ψηφιδωτού, τεμαχίων ακανόνιστης κατά κανόνα μορφής, τα οποία συναρθρώνονται, καθένα δε από αυτά αναπαριστά μέρος μιας εικόνας, οπότε, μετά τη συναρμολόγηση, τα μέρη του παζλ αποδίδουν την πλήρη εικόνα. Το τμήμα προσφυγών έκρινε ότι, ακόμη και αν ο Rubik’s Cube ενδέχεται να μην είναι το πρώτο παράδειγμα παζλ που έρχεται στο νου, στη γραφική παράσταση του σημείου δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να αποκλείει τη δυνατότητα αποσυναρμολόγησης και επανασυναρμολόγησης του κύβου, προκειμένου να επιτευχθεί ο τέλειος συνδυασμός, δεδομένου ότι η μεν δομή πλέγματος είναι αναγκαία για τον διαχωρισμό των διαφόρων κύβων, τα δε χρώματα είναι αναγκαία για να δηλωθεί η σειρά με την οποία πρέπει να συναρμολογηθούν εκ νέου οι κύβοι.
128
Το τμήμα προσφυγών κατέληξε, εν συνόψει, στο συμπέρασμα ότι το επίμαχο σήμα είχε καταχωριστεί κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94 ως προς όλα τα προϊόντα που αφορούσε η καταχώριση, συμπεριλαμβανομένων των παζλ.
129
Συναφώς, δεν αμφισβητείται ότι το υπό κρίση σκέλος του μοναδικού λόγου αναιρέσεως δεν αφορά τα «τρισδιάστατα παζλ» (υπό την έννοια των «μηχανικών γρίφων» ή «mechanical puzzles» στα αγγλικά), αλλά μόνον την ένδειξη «παζλ» (υπό τη στενή έννοια του «jigsaw puzzle» στα αγγλικά), δηλαδή των προϊόντων που συνήθως είναι δισδιάστατα, έστω και αν μπορεί να υπάρχουν και τρισδιάστατα.
130
Επισημαίνεται ότι η εφαρμογή του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94, το οποίο αφορά τα σχήματα και, επομένως, τα τρισδιάστατα προϊόντα, σε μια τέτοια ένδειξη δισδιάστατων κατά κανόνα προϊόντων φαίνεται παράδοξη, πλην όμως οφείλεται στην εξαρχής επιλογή της ένδειξης αυτής από την προσφεύγουσα (ή τη δικαιοπάροχό της).
131
Υπενθυμίζεται, ωστόσο, ότι, κατά τον κανόνα 2, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) 2868/95 της Επιτροπής, της 13ης Δεκεμβρίου 1995, περί της εφαρμογής του κανονισμού 40/94 (ΕΕ 1995, L 303, σ. 1), όπως ισχύει εν προκειμένω, ο κατάλογος των προϊόντων και των υπηρεσιών για τον οποίον ζητείται η καταχώριση σήματος πρέπει να καταρτίζεται κατά τρόπο ώστε να καθορίζεται σαφώς η φύση τους.
132
Εναπόκειται συνεπώς στον αιτούντα την καταχώριση ενός σημείου ως σήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης να δηλώσει, με την αίτησή του, τον κατάλογο των προϊόντων ή των υπηρεσιών για τις οποίες ζητείται η καταχώριση και να παραθέσει, για καθένα από τα εν λόγω προϊόντα ή υπηρεσίες, περιγραφή καθορίζουσα σαφώς τη φύση τους (βλ. απόφαση της 6ης Απριλίου 2017, Nanu-Nana Joachim Hoepp κατά EUIPO – Fink (NANA FINK), T‑39/16, EU:T:2017:263, σκέψη 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
133
Εξάλλου, η εν λόγω επιταγή περί σαφήνειας ενισχύθηκε με τη νομολογία του Δικαστηρίου, κατά την οποία τα προϊόντα ή οι υπηρεσίες για τα οποία ζητείται η προστασία μέσω σήματος πρέπει να προσδιορίζονται από τον αιτούντα με επαρκή βαθμό σαφήνειας και ακρίβειας, προκειμένου να είναι οι αρμόδιες αρχές και οι επιχειρηματίες σε θέση, με αυτή και μόνον τη βάση, να καθορίζουν την έκταση της προστασίας που παρέχει το σήμα (απόφαση της 19ης Ιουνίου 2012, Chartered Institute of Patent Attorneys, C‑307/10, EU:C:2012:361, σκέψη 64).
134
Εν προκειμένω, επισημαίνεται ότι η ένδειξη «jigsaw puzzles» στην αγγλική (γλώσσα κατάθεσης του επίμαχου σήματος) για προϊόντα της κλάσης 28 μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο δύο διαφορετικών ερμηνειών. Αφενός, η ένδειξη αυτή θα μπορούσε να ερμηνευθεί συσταλτικώς, όπως υποστηρίζει η προσφεύγουσα, υπό την έννοια μιας «εικόνας» δύο διαστάσεων. Εντούτοις, η κατάθεση τρισδιάστατου σήματος για τέτοια δισδιάστατα προϊόντα δεν φαίνεται εύλογη. Αφετέρου, η ένδειξη αυτή θα μπορούσε να ερμηνευθεί ευρύτερα υπό την έννοια ότι αφορά τόσο «jigsaw puzzles» σε εικόνες (δύο διαστάσεις) όσο και το «jigsaw puzzles» σε όγκους (τρεις διαστάσεις), πράγμα που είναι περισσότερο εύλογο προκειμένου περί τρισδιάστατου σήματος, που είναι ο τύπος του σήματος που επέλεξε η προσφεύγουσα (ή η δικαιοπάροχός της).
135
Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η ένδειξη «jigsaw puzzles», καθόσον επιδέχεται αμφότερες τις προαναφερθείσες αποκλίνουσες ερμηνείες για προϊόντα της κλάσης 28 που καλύπτονται από το αμφισβητούμενο τρισδιάστατο σήμα, έχει διφορούμενο χαρακτήρα και, κατά συνέπεια, δεν μπορεί να πληροί την απαίτηση περί σαφήνειας που απορρέει από τον κανόνα 2, παράγραφος 2, του κανονισμού 2868/95 και από τη νομολογία.
136
Υπενθυμίζεται ότι, κατά τη νομολογία, ο δικαιούχος του σήματος δεν μπορεί να αντλεί όφελος από την παράβαση της υποχρέωσής του να παραθέτει τον κατάλογο των προϊόντων με σαφήνεια και ακρίβεια (βλ. απόφαση της 6ης Απριλίου 2017, NANA FINK, T‑39/16, EU:T:2017:263, σκέψη 48 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
137
Επομένως, η εν λόγω ένδειξη δεν πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπον ώστε να περιλαμβάνει, προς όφελος της προσφεύγουσας, μόνον τα δισδιάστατα «jigsaw puzzles», ούτως ώστε η ένδειξη αυτή να μην εμπίπτει στον λόγο απαραδέκτου του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94 και στον αντίστοιχο λόγο ακυρότητας. Επομένως, η ένδειξη αυτή πρέπει να ερμηνευθεί κατά τρόπον ώστε να περιλαμβάνει και τα τρισδιάστατα «jigsaw puzzles».
138
Όσον αφορά τα τρισδιάστατα «jigsaw puzzles», διαπιστώνεται ότι αυτά είναι αναγκαία για την επίτευξη του τεχνικού αποτελέσματος του επίμαχου σήματος (βλ. σκέψεις 52 και 53 ανωτέρω). Συγκεκριμένα, όπως ορθώς έκρινε το τμήμα προσφυγών με το σημείο 90 της προσβαλλόμενης απόφασης, στην απεικόνιση του σήματος αυτού την οποία προσκόμισε η δικαιοπάροχος της προσφεύγουσας δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να αποκλείει τη δυνατότητα αποσυναρμολόγησης και επανασυναρμολόγησης του κύβου προκειμένου να επιτευχθεί ο απόλυτα σωστός συνδυασμός, δεδομένου ότι η μεν δομή πλέγματος είναι αναγκαία για τον διαχωρισμό των μικρότερων κύβων, τα δε χρώματα είναι αναγκαία για να δηλωθεί η σειρά με την οποία πρέπει να συναρμολογηθούν εκ νέου οι κύβοι.
139
Επομένως, το τμήμα προσφυγών δεν υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως διαπιστώνοντας ότι ο λόγος απαραδέκτου του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 40/94 έχει εφαρμογή και στα «παζλ» («jigsaw puzzles» στα αγγλικά) και καταλήγοντας, ως εκ τούτου, στο συμπέρασμα ότι το επίμαχο σήμα προσέκρουε στον αντίστοιχο λόγο ακυρότητας για όλα τα προϊόντα τα οποία αφορούσε η καταχώριση.
140
Επομένως, το τρίτο σκέλος του μοναδικού λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.
141
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, η υπό κρίση προσφυγή πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.
Επί των δικαστικών εξόδων
142
Κατά το άρθρο 134, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα.
143
Δεδομένου ότι η προσφεύγουσα ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα, σύμφωνα με το σχετικό αίτημα του EUIPO και της παρεμβαίνουσας. Εξάλλου, όσον αφορά τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η παρεμβαίνουσα ενώπιον του τμήματος προσφυγών, αρκεί η επισήμανση ότι, δεδομένου ότι η παρούσα απόφαση απορρίπτει την προσφυγή κατά της προσβαλλόμενης απόφασης, εξακολουθεί να ισχύει ως προς τα έξοδα αυτά το σημείο 2 του διατακτικού της προσβαλλόμενης [πρβλ. απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2019, Lotte κατά EUIPO – Générale BiscuiT‑Glico France (PEPERO original), T‑459/18, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:119, σκέψη 194].
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την προσφυγή.
2)
Καταδικάζει τη Spin Master Toys UK Ltd στα δικαστικά έξοδα.
Costeira
Kancheva
Tichy-Fisslberger
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 9 Ιουλίου 2025.
(υπογραφές)
Περιεχόμενα
Ιστορικό της διαφοράς
Αιτήματα των διαδίκων
Σκεπτικό
Εισαγωγικές παρατηρήσεις
Επί του είδους του επίμαχου σήματος
Επί του τεχνικού αποτελέσματος του επίμαχου σήματος
Επί του πρώτου σκέλους του μοναδικού λόγου ακυρώσεως, το οποίο αφορά πλάνη εκτιμήσεως κατά τον προσδιορισμό των ουσιωδών χαρακτηριστικών του επίμαχου σήματος
Επί του προκαταρκτικού ισχυρισμού, ο οποίος αφορά τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του επίμαχου σήματος
Επί της κύριας αιτιάσεως, σύμφωνα με την οποία η διαφοροποίηση διά της χρήσεως έξι χρωμάτων δεν μπορεί να θεωρηθεί ως αναπόσπαστο μέρος του σχήματος του επίμαχου σήματος
Επί του δευτέρου σκέλους του μοναδικού λόγου ακυρώσεως, το οποίο αφορά πλάνη εκτιμήσεως κατά την ανάλυση της λειτουργικότητας του επίμαχου σήματος
Επί του τρίτου σκέλους του μοναδικού λόγου αναιρέσεως, με το οποίο προβάλλεται πλάνη εκτιμήσεως σχετικά με τα «παζλ»
Επί των δικαστικών εξόδων
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.