61965C0018(01)
Conclusie van de Advocaat-Generaal K. Roemer
van 9 februari 1967 (
1
)
Mijnheer de President, mijne heren Rechters,
In haar arrest van 5 mei 1966 in de zaken 18 en 35-65, waarbij het hoofdzakelijk om de volgende punten ging: schorsing van verzoeker, zijn overplaarsing naar Brussel, de voortzetting van een regen hem gericht tuchtrechtelijk onderzoek, de daarop volgende schorsing van die procedure, alsmede om vorderingen tot schadevergoeding, verklaarde de Eerste Kamer dat zij zich nog geen definitief oordeel kon vormen betreffende verzoekers vordering tot nietigverklaring van het besluit d.d. 20 en 21 januari 1965 (waarbij de voortzetting der tuchtrechtelijke procedure werd besloten) alsmede de vordering tot vernietiging van her besluit d.d. 13 mei 1965 (waarbij de disciplinaire procedure werd geschorst tot op 's Hofs uitspraak in de zaak 18-65). De Commissie werd met betrekking ror beide vorderingen alsnog de gelegenheid geboden om met behulp van schriftelijk bewijs de klacht te ontzenuwen, dat zij door her aanhangig maken van een tweede tuchtrechtelijke procedure, nadat reeds bij beschikking van 3 juli 1964 een eerste disciplinaire straf was opgelegd, de regel „ne bis in idem” geschonden zou hebben. De schorsing van de gerechtelijke procedure werd in de volgende bewoordingen gelast : „houdt de uitspraak op de vordering tot nietigverklaring van de besluiten der Commissie d.d. 20-21 januari 1965 en 13 mei 1965 … aan; gelast de Commissie binnen 3 maanden de in het dossier ontbrekende snikken over te leggen, met name alle bescheiden en processen-verbaal, waarvan in het memorandum-Ritter van 17 juni 1964 wordt gewaagd (meer in het bijzonder de stukken, waaruit de aard van „de niet op alle punten overtuigende bewijslevering” kan worden afgeleid, alsmede de „door een hoofd van dienst ingediende klacht”, waarop de Commissie in haar besluit d.d. 30 september 1964, houdende bevel tot het openen ener instructie, doelt”.
Ingevolge deze beschikking diende verweerster op 21 juli 1966 een memorie in met verdere feitelijke gegevens en produceerde zij tevens een aantal stukken welke te zamen met het reeds overgelegde materiaal het bewijs zouden leveren, dat de tegen verzoeker in de tweede tuchtrechtelijke procedure ingebrachte bezwaren niet op hetzelfde complex van feiten steunden als in de eerste procedure. Verweerster verklaarde met name, dat de in het dictum bedoelde en thans eveneens overgelegde klacht van een der hoofden van dienst niet de aanleiding tot de tweede disciplinaire procedure is geweest.
In zijn memorie van 6 oktober 1966 verdedigde verzoeker daarentegen het standpunt, dat ook thans nog niet al die voor het geding van belang zijnde stukken waren geproduceerd, welker bestaan op grond van reeds in het geding gebrachte geschriften moet worden aangenomen. De Commissie zou dan ook niet geslaagd zijn in het bewijs, dat de beide disciplinaire procedures een verschillend voorwerp hadden. Derhalve dienden nu de vorderingen tot nietigverklaring van de beschikkingen d.d. 20-21 januari 1965 en 13 mei 1965 te worden toegewezen. Voorts zou verweerster last gegeven moeten worden alle stukken uit verzoekers persoonsdossier te verwijderen, welke in de loop der beide gedingen aan het Hof waren overgelegd. Verzoeker meende voorts schadevergoeding te kunnen eisen ter zake van het feit, dat de Commissie ter motivering van de opgelegde schorsing en het openen ener tweede tuchtrechtelijke procedure acht had geslagen op een door een hoofd van dienst ingediende, doch verzoeker niet betreffende, klacht; voorts zou aan de Commissie bevel moeten worden gegeven de uitspraak van het Hof bij wege van een tot het personeel der E.G.A. gerichte dienstnota openbaar te maken.
Nu partijen dit geschilpunt tijdens de pleidooien van 19 januari 1967 uitvoerig hebben behandeld, zullen wij thans pogen op grondslag van de beslissende overwegingen van het interlocutoir arrest d.d. 5 mei 1966 tot een definitieve beoordeling der nog niet besliste rechtsvragen te geraken.
1. De vorderingen tot nietigverklaring
Alvorens ons standpunt te bepalen ten aanzien van de vraag in hoeverre naar de huidige stand van het geding de grief van schending der regel „ne bis in idem” gegrond voorkomt, veroorloven wij ons nog summier de strekking onzer conclusie d.d. 2 maart 1966 in herinnering te brengen. Wij stelden daarbij vast dat, gezien het voorlopige schorsingsbesluit en de verzoeker respectievelijk op 25 september 1964 en 22 december 1964 afgenomen verhoren, de tweede tuchtrechtelijke procedure verzoekers optreden jegens zijn ondergeschikten tot voorwerp had, alsmede het pretense misbruik van tot de dienst bestemde middelen (waaronder hier valt te verstaan het gebruik ten eigen nutte van de dienstgarages en -werkplaatsen van het Centrum te Ispra). Wij meenden, dat het niet uitgesloten mocht worden geacht, dat bedoelde feiten reeds in het kader der eerste procedure voorwerp van onderzoek waren, want in de nota van de Directeur-Generaal Ritter, d.d. 17 juni 1964, geredigeerd ter voorbereiding van de op 3 juli 1964 opgelegde tuchtmaatregel, treft men ook opmerkingen aan over verzoekers houding tegenover zijn ondergeschikten en wordt voorts gesproken van „een onvoldoende bewijslevering” met betrekking tot het beweerde misbruik van ambtelijke middelen, met welke wending wellicht zijdelings op gebeurtenissen wordt gedoeld, die verzoeker tijdens de verhoren van 25 september en 22 december 1964 andermaal werden voorgehouden. Deze hypothese scheen gerechtvaardigd daar de Commissie ons betreffende de eerste disciplinaire procedure geen dossier heeft overgelegd, gelijk dit overeenkomstig de beginselen van behoorlijk bestuur samengesteld had moeten zijn. Om die reden mocht zij naar ons oordeel geen tweede disciplinaire procedure over hetzelfde feitencomplex openen.
De Eerste Kamer volgde deze conclusie weliswaar niet zonder meer, doch — dit valt uit haar arrest te lezen — zij stemde met onze interpretatie der regel „ne bis in idem” in en nam op grond der gebleken indiciën een vermoeden voor de juistheid van verzoekers grief aan; immers in het dictum der uitspraak wordt aan de Commissie te bewijzen opgedragen, dat aan de beide procedures geen identieke feiten ten grondslag lagen.
Het gaat dus thans om de vraag, of dit bewijs geleverd is. Reeds aanstonds zij gezegd, dat zulks ons inziens niet het geval is.
a) Verzoekers optreden tegenover zijn ondergeschikten
Wat dit deel van het disciplinair onderzoek betreft volstaat de Commissie met de herhaalde bewering dat zij aan dit tegen verzoeker gerezen bezwaar in het kader der eerste procedure geen tuchtrechtelijke, doch — op een later tijdstip en bij wege van het overplaatsingsbesluit — slechts administratieve gevolgen heeft verbonden. Dit verweer achten wij onvoldoende. Gelijk uit de reeds genoemde nota-Ritter van 17 juni 1964 blijkt, werd reeds bij de eerste tuchtrechtelijke instructie mede ingegaan op verzoekers optreden jegens zijn ondergeschikten. Derhalve mag worden aangenomen dat de eerste procedure dit optreden betrof, waaruit volgt, dat een nieuwe instructie slechts geoorloofd zou zijn geweest voor zover na het sluiten der eerste instructie nieuwe feiten bekend waren geworden. Gelijk wij reeds in onze conclusie van 2 maart 1966 betoogden, ontbrak het op dit punt reeds vóór het interlocutoir van 5 mei 1966 aan voldoende bewijs. Dit ontbreekt ook thans nog, daar de Commissie met haar memorie van 21 juli 1966 op dit punt geen stukken in het geding heeft gebracht. Op dit bezwaar kan derhalve geen beroep worden gedaan ter motivering van de beschikking d.d. 20-21 januari 1965.
b) Het beweerde misbruik van tot de dienst bestemde middelen
Met betrekking tot dit punt van de tenlastelegging heeft de Commissie thans weliswaar — afgezien van de op de eerste disciplinaire maatregel betrekking hebbende bescheiden (producties 1-8 der memorie d.d. 21 juli 1966) — stukken overlegd, waaruit blijkt, dat verzoeker wellicht vóór het opleggen van de straf van berisping mede het gebruik van dienstauto's voor privé-doeleinden verweten werd en dat toen tevens de fotoapparatuur van de door hem geleide dienst aan een onderzoek werd onderworpen, hetgeen dan tot opheldering zou kunnen dienen van de in de nota-Ritter d.d. 17 juni 1964 gebezigde bewoordingen : „onvoldoende bewijslevering”; wij zijn niettemin van oordeel dat de Commissie er niet in is geslaagd met behulp van deze enkele bladzijden alle twijfel weg te nemen en het vermoeden te weerleggen, dat in de loop van de eerste tuchtrechtelijke procedure ook over andere — en met name het gebruik van de dienstgarages en -werkplaatsen voor privé-doeleinden — zou zijn gehandeld. Dit ware slechts anders — dat wil zeggen dat een overtuigender bewijs geleverd zou zijn — indien de Commissie ons een behoorlijk dossier van de eerste procedure had voorgelegd, hetgeen de Kamer blijkens haar arrest eveneens voor nodig hield en aan de hand waarvan of van een inleidende, alle gerezen bezwaren omvattende nota, of van een proces-verbaal van het verhoor, het voorwerp der instructie nauwkeurig bepaald zou kunnen worden. Doch hieraan ontbreekt het in casu (hoewel in het kader der eerste procedure — zie de nota-Ritter — onder meer van een verhoor van verzoeker sprake is), hetgeen een verzuim van de Commissie levert.
Bedoelde lacune had hoogstens aangevuld Kunnen worden in dier voege, dat men met andere stukken, waarvan de dagtekening nauwkeurig kan worden vastgelegd, het bewijs leverde, dat de tijdens de tweede tuchtrechtelijke procedure onderzochte bezwaren gebeurtenissen betrof, welke met zekerheid eerst na 3 juli 1964 plaatsvonden of na die dag ter kennis van de Commissie kwamen. Doch, gelijk bekend, beschikken wij thans — afgezien van eerder geproduceerde, en door de Kamer niet overtuigend geachte stukken — bovendien over de nota-Grass d.d. 15 september 1964, ten aanzien waarvan verweerster zelf uitdrukkelijk verklaart, dat zij niet op het geval van verzoeker betrekking heeft en dat zij met het aanvangen der tweede disciplinaire procedure geen enkel verband houdt. Verdere schriftelijke gegevens zijn volgens de Commissie niet aanwezig, hoewel in andere ons bekende stukken (verhoor van 25 september 1964; proces-verbaal der zitting van 30 september 1964, het rapport-Lacroix, de nota-Funck d.d. 18 januari 1965) passages te vinden zijn welke het tegendeel doen vermoeden.
Gelet op alle aanwijzingen waarover wij thans beschikken en die de Commissie niet kon weerleggen, blijven wij dan ook bij ons aanvankelijk oordeel, dat het tegen verzoeker aanhangig maken ener tweede disciplinaire procedure een schending van het rechtsbeginsel „ne bis in idem” oplevert. Op deze grond dient zowel de beschikking van 20-21 januari 1965 nietig te worden verklaard, als die van 13 mei 1965, waarbij de tweede procedure werd geschorst, daar zij op eerstgenoemd besluit berust. Nu bewijsrechtelijk de feitelijke bevindingen geen andere gevolgtrekking toelaten, komt het ons overbodig voor nog op de bijkomende gronden van verzoeker — welke hij in zijn laatste memorie handhaaft — in te gaan. Voor zoveel nodig kunnen wij — nu geen nieuwe gezichtspunten zijn gebleken — in dit opzicht met een verwijzing naar onze conclusie van 2 maart 1966 volstaan.
2. Nog niet berechte onderdelen van de eis en nieuwe vorderingen
De overige in verzoekers memorie van 9 oktober 1966 omschreven vorderingen behoeven slechts een summiere behandeling.
a) De eis tot het verwijderen van bepaalde stukken uit verzoekers persoonsdossier
Verzoeker vordert terecht dat uit zijn persoonsdossier die stukken zullen worden verwijderd welke daarin naar aanleiding der onderhavige gedingen werden neergelegd en op de bovenbedoelde besluiten betrekking hebben. Weliswaar figureerde deze eis nog niet in het introductief request, doch wij kunnen haar besloten achten in de vordering tot nietigverklaring der bestreden maatregelen. Wordt namelijk het besluit tot het aanvangen ener tweede tuchtrechtelijke procedure vernietigd, dan is de Commissie gehouden alle uit het daartoe gewezen arrest voortvloeiende handelingen te verrichten. Hiertoe behoort mede, dat zij uit het persoonsdossier alle stukken verwijdert welke het aanhangig maken der disciplinaire procedure niet konden rechtvaardigen en die, zo zij blijvend in het dossier opgenomen waren, verzoeker in een ongunstig licht zouden kunnen stellen.
b) De vordering tot schadevergoeding
Deze vordering, waartoe naar haar aard ook die tot publikatie van Uw uitspraak gerekend moet worden (in zekere zin een reële restitutie der geleden onstoffelijke schade), komt eveneens ontvankelijk voor, daar zij reeds in het verzoekschrift 18 en 35-65 was opgenomen en bij het interlocutoir arrest van 5 mei 1966 wellicht reeds in zoverre werd afgedaan als zij op het schorsingsbesluit en het besluit tot verzoekers overplaatsing steunde. Wij kunnen verzoeker evenwel niet volgen wanneer hij de eis tot toekenning ener geldelijke vergoeding motiveert met de bewering, dat de Commissie de klacht van de heer Grass d.d. 15 september 1964 als uitgangspunt voor een verdere instructie in behandeling nam.
De Commissie heeft immers uitdrukkelijk verklaard, dat bedoelde klacht niets met verzoekers optreden van doen had en dat zij in feite geenszins de aanleiding tot de tweede tuchtrechtelijke procedure vormde. Dat dit verweer juist is en genoemde klacht derhalve niet als een schadeveroorzakende factor mag worden beschouwd, blijkt uit de processen-verbaal van de verzoeker op 25 september en 22 december 1964 afgenomen verhoren, waarin het voorwerp der tweede procedure duidelijk tot uitdrukking komt en die — anders dan in het schorsingsbesluit der Commissie van 30 september 1964 — op bedoelde klacht geen betrekking hebben.
Hoogstens zou men de aanvang van de tweede — onrechtmatige — instructie, welke met een verhoor door het hoofd van het Bureau Veiligheid aanving, op zichzelf reeds als een schadeveroorzakend feit kunnen beschouwen, met name wegens de daaraan onvermijdelijk verbonden publiciteit waardoor het aanzien van verzoeker werd geschaad, met alle zorgen en emoties die dit voor hem meebracht. Acht men dit optreden — onze eerste conclusie luidde in die zin — inderdaad onaanvaardbaar in de zin van het ambtenarenrecht, dan kan de openbaarmaking van het thans te wijzen eindarrest (bij voorbeeld door middel van een dienstnota aan het personeel van de Euratom) een passende vergoeding van de geleden onstoffelijke schade vormen, waarmede dan aan verzoekers vordering zou zijn voldaan.
3. Conclusie
Onze complementaire conclusie met betrekking tot de in de zaken 18 en 35-65 tot dusver niet berechte vragen luidt als volgt: De vordering tot nietigverklaring van de besluiten d.d. 20-21 januari 1965 en 13 mei 1965 moet worden toegewezen. Voorts worde de Commissie last gegeven uit verzoekers persoonsdossier al die stukken te verwijderen welke zij in verband met de tweede disciplinaire procedure daarin heeft neergelegd en haar bovendien — ter vergoeding van de door verzoeker geleden schade — bevel gegeven het ten deze te wijzen arrest op passende wijze openbaar te maken. — Overeenkomstig het Reglement voor de procesvoering worde de Commissie in de kosten verwezen, voor zover daarover in het interlocutoire arrest van 5 mei 1966 nog niet is beslist.
(
1
)	Vertaald uit het Duits.