62019CJ0088_RES
Sprawa C‑88/19
Alianța pentru combaterea abuzurilor
przeciwko
TM i in.
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Judecătoria Zărnești)
Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 11 czerwca 2020 r.
Odesłanie prejudycjalne – Ochrona siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory – Dyrektywa 92/43/EWG – Artykuł 12 ust. 1 – System ścisłej ochrony gatunków zwierząt – Załącznik IV – Canis lupus (wilk) – Artykuł 16 ust. 1 – Naturalny zasięg – Chwytanie i transport okazów dzikiego zwierzęcia z gatunku canis lupus – Bezpieczeństwo publiczne
Środowisko naturalne – Ochrona siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory – Dyrektywa 92/43 – Ścisła ochrona gatunków zwierząt wymienionych w załączniku IV lit. a) – Środki niezbędne w celu ustanowienia systemu ochrony
[dyrektywa Rady 92/43, art. 12 ust. 1, załącznik IV, pkt a)]
(zob. pkt 22, 23)
Środowisko naturalne – Ochrona siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory – Dyrektywa 92/43 – Ścisła ochrona gatunków zwierząt wymienionych w załączniku IV lit. a) – Zakaz chwytania lub zabijania chronionych gatunków zwierząt – Odstępstwa – Przesłanki – Odstępstwo przyznane przez właściwy organ krajowy – Warunki przyznania takiego odstępstwa
[dyrektywa Rady 92/43, art. 12 ust. 1, lit. a), art. 16 ust. 1, załącznik IV, pkt a)]
(zob. pkt 24–26, 53–60; sentencja)
Środowisko naturalne – Ochrona siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory – Dyrektywa 92/43 – Ścisła ochrona gatunków zwierząt wymienionych w załączniku IV lit. a) – Zakaz chwytania lub zabijania chronionych gatunków zwierząt – Zakres – Ochrona w ramach naturalnego zasięgu chronionych gatunków zwierząt – Pojęcie – Obszar geograficzny, na którym występuje chroniony gatunek zwierząt w ramach jego naturalnego zachowania – Obszary zamieszkałe przez człowieka – Włączenie
[dyrektywa Rady 92/43, art. 12 ust. 1, lit. a), załącznik IV, pkt a)]
(zob. pkt 28–52; sentencja)
Środowisko naturalne – Ochrona siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory – Dyrektywa 92/43 – Ścisła ochrona gatunków zwierząt wymienionych w załączniku IV lit. a) – Zakaz chwytania lub zabijania chronionych gatunków zwierząt – Zakres – Okazy chronionych gatunków zwierząt żyjących na wolności lub w środowisku naturalnym
[dyrektywa Rady 92/43, art. 12 ust. 1 lit. a), załącznik IV, pkt a)]
(zob. pkt 44)
Streszczenie
Ścisła ochrona niektórych gatunków zwierząt na mocy dyrektywy „siedliskowej” obejmuje również okazy, które opuszczają swoje naturalne siedlisko i trafiają na obszary zamieszkałe przez człowieka. Zatem schwytanie i transport wilka znalezionego w wiosce może być uzasadnione jedynie wtedy, gdy są objęte odstępstwem przyjętym przez właściwy organ krajowy.
W swoim wyroku Alianța pentru combaterea abuzurilor (C‑88/19), wydanym w dniu 11 czerwca 2020 r., Trybunał orzekł o terytorialnym zasięgu systemu ścisłej ochrony niektórych gatunków zwierząt przewidzianego w art. 12 ust. 1 dyrektywy 92/43 w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (
1
) (zwanej dalej „dyrektywą siedliskową”). W tym względzie Trybunał potwierdził, że system ścisłej ochrony przewidziany dla gatunków wymienionych w załączniku IV lit. a) do tej dyrektywy, takich jak wilk, znajduje zastosowanie również do okazów, które opuszczają swoje naturalne siedlisko i trafiają na obszary zamieszkałe przez człowieka.
W 2016 r. pracownicy stowarzyszenia ochrony zwierząt, w towarzystwie lekarza weterynarii, schwytali i przetransportowali, bez uprzedniej zgody, wilka, który pojawiał się w gospodarstwie jednego z mieszkańców rumuńskiej wioski usytuowanej między dwoma dużymi obszarami chronionymi na mocy dyrektywy „siedliskowej”. Transport schwytanego wilka do rezerwatu nie odbył się jednak zgodnie z planem, a wilkowi udało się uciec do pobliskiego lasu. Wobec dopuszczenia się naruszenia prawa zostało złożone zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa w związku ze schwytaniem i transportem wilka w złych warunkach. W ramach tych postępowań karnych sąd odsyłający zastanawia się, czy przepisy ochronne dyrektywy „siedliskowej” mają zastosowanie do chwytania dzikich wilków na obrzeżach aglomeracji lub na terytorium jednostki samorządu terytorialnego.
Trybunał przypomniał na wstępie, że art. 12 ust. 1 lit. a) dyrektywy „siedliskowej” nakłada na państwa członkowskie obowiązek podjęcia niezbędnych środków w celu ustanowienia systemu ścisłej ochrony gatunków zwierząt podlegających ochronie „w ich naturalnym zasięgu”, zakazujących jakichkolwiek form celowego chwytania lub zabijania okazów tych gatunków „dziko występujących”.
Jeśli chodzi o terytorialny zasięg tego zakazu umyślnego chwytania lub zabijania Trybunał zauważył, że w odniesieniu do chronionych gatunków zwierząt, które tak jak wilk zajmują rozległe obszary, pojęcie „naturalnego zasięgu” ma szerszy zakres niż obszar geograficzny, na którym występują fizyczne lub biologiczne czynniki istotne dla ich życia i reprodukcji i odpowiada obszarowi geograficznemu, na którym dany gatunek żyje lub rozprzestrzenia się w ramach swego naturalnego zachowania. Wynika z tego, że ochrona przewidziana w art. 12 ust. 1 dyrektywy„siedliskowej” nie obejmuje restrykcji ani granic, a zatem nie pozwala na uznanie, że dziki okaz będącego pod ochroną gatunku zwierząt znajdując się w pobliżu lub w granicach obszaru zamieszkałego przez człowieka, przechodząc przez takie obszary lub żywiąc się zasobami wytwarzanymi przez człowieka, jest zwierzęciem, które opuściło „naturalny zasięg”. Interpretację tę potwierdza definicja zawarta w art. 1 ust. 1 lit. f) Konwencji o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt (
2
), zgodnie z którą pojęcie „zasięgu” gatunku uwzględnia obszary wszelkiego rodzaju, przez które gatunek przechodzi.
W związku z tym, zdaniem Trybunału, brzmienie art. 12 ust. 1 lit. a) dyrektywy „siedliskowej”, który zakazuje celowego chwytania lub zabijania okazów gatunków chronionych „w środowisku naturalnym”, nie pozwala na wyłączenie z zakresu ochrony tego przepisu obszarów osiedlania się ludzi. Użycie sformułowania „dziko występujące” ma na celu jedynie wyjaśnienie, że zakazy zawarte w tym przepisie niekoniecznie mają zastosowanie do okazów w legalnej niewoli.
Wykładnia, zgodnie z którą ochrona przewidziana w art. 12 ust. 1 lit. a) dyrektywy „siedliskowej” nie obejmuje ścisłych restrykcji lub granic, pozwala również na osiągnięcie celu zamierzonego w tym przepisie. Chodzi tutaj bowiem o ochronę o ochronę danych gatunków nie tylko w niektórych miejscach, określonych w sposób ścisły, lecz obejmuje wszystkie okazy gatunków zwierząt chronionych, które żyją w otoczeniu naturalnym lub stanie dzikim, które tym samym pełnią określone funkcje w naturalnych ekosystemach W tym względzie Trybunał zauważył również, że w wielu regionach Unii, takich jak na przykład ten w niniejszej sprawie, wilki żyją na obszarach zajmowanych przez człowieka, ponieważ zagospodarowanie przez człowieka tych przestrzeni doprowadziło również do częściowego przystosowania się wilków do tych nowych warunków. Ponadto rozwój infrastruktury, nielegalna eksploatacja leśna, gospodarstwa rolne i niektóre rodzaje działalności przemysłowej przyczyniają się do wywarcia presji na populację wilków i na ich siedliska.
W związku z tym Trybunał stwierdził, że obowiązek ścisłej ochrony gatunków zwierząt chronionych ma zastosowanie do całego „naturalnego zasięgu” tych gatunków, niezależnie od tego, czy występują one w swym naturalnym siedlisku, na obszarach chronionych, czy też w pobliżu osiedli ludzkich.
W odniesieniu do zarządzania sytuacjami, które mogą zaistnieć, gdy okaz chronionego gatunku zwierząt wejdzie w kontakt z człowiekiem lub jego własnością, w szczególności konfliktami wynikającymi z zajmowania obszarów przyrodniczych przez człowieka, Trybunał przypomniał następnie, że do państw członkowskich należy ustanowienie kompletnych ram prawnych, które zgodnie z art. 16 ust. 1 lit. b) i c) dyrektywy „siedliskowej” mogą obejmować środki zapobiegające poważnym szkodom, w szczególności w odniesieniu do upraw i hodowli, lub środki podejmowane w interesie zdrowia i bezpieczeństwa publicznego lub z innych powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego, w tym z powodów o charakterze społecznym lub gospodarczym.
Trybunał zatem potwierdził, że chwytanie i transport okazu z gatunku chronionego zwierząt, takiego jak wilk, może odbywać się tylko wtedy, gdy są objęte odstępstwem przyjętym przez właściwy organ krajowy na podstawie art. 16 ust. 1 lit. b) i c) tej dyrektywy, opartym w szczególności na względach bezpieczeństwa publicznego.
(
1
)	Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. 1992, L 206, s. 7)
(
2
)	Konwencja o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt, podpisana w Bonn w dniu 23 czerwca 1979 r. i przyjęta w imieniu Wspólnoty na mocy decyzji Rady 82/461/EWG z dnia 24 czerwca 1982 r. (Dz.U. 1982, L 210, s. 10).