BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Tríú Dlísheomra)
17 Deireadh Fómhair 2024 (*)
(Tarchur chun réamhrialú – Limistéar saoirse, slándála agus ceartais – Beartas inimirce – Náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach i mBallstát a fhilleadh – Treoir 2008/115/CE – Airteagal 5 – Prionsabal an non‑refoulement – Forfheidhmiú cinnidh um fhilleadh arna ghlacadh i gcomhthéacs nós imeachta cosanta idirnáisiúnta mar thoradh ar fhanacht neamhdhleathach an náisiúnaigh tríú tír lena mbaineann de thoradh diúltú d’iarratas ar chead cónaithe dá bhforáiltear sa dlí náisiúnta – Oibleagáid ar an údarás riaracháin a mheas an bhfuil forfheidhmiú cinnidh den sórt sin comhoiriúnach le prionsabal an non‑refoulement – Airteagal 13 – Leigheasanna ar chinntí a bhaineann le filleadh – Oibleagáid ar an gcúirt náisiúnta sárú ar phrionsabal an non‑refoulement a ardú ex officio agus cinneadh um fhilleadh á fhorfheidhmiú – Raon feidhme – Airteagal 4, Airteagal 19(2) agus Airteagal 47 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh)
I gCás C‑156/23 [Ararat] (i),
IARRAIDH ar réamhrialú de bhun Airteagal 267 CFAE, ó rechtbank Den Haag zittingsplaats Roermond (an Chúirt Dúiche, an Háig, ina suí di in Roermond, an Ísiltír), trí bhreith an 13 Márta 2023, a fuarthas ag an gCúirt an 14 Márta 2023, sna himeachtaí
K,
L,
M,
N
v
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
tugann AN CHÚIRT (an Tríú Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: K. Jürimäe, Uachtarán an Dara Dlísheomra, ag gníomhú di mar Uachtarán an Tríú Dlísheomra, K. Lenaerts, Uachtarán na Cúirte Breithiúnais, ag gníomhú dó mar Bhreitheamh an Triú Dlísheomra, N. Jääskinen, M. Gavalec agus N. Piçarra (Rapóirtéir), Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: J. Richard de la Tour,
Cláraitheoir: L. Carrasco Marco, Riarthóir,
ag féachaint don chuid i scríbhinn den nós imeachta agus tar éis éisteacht an 21 Márta 2024,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
–        K, L, M agus N, ag C. M. G. M. Raafs, advocaat,
–        Rialtas na hÍsiltíre, ag M. K. Bulterman agus A. Hanje, i gcáil Gníomhairí,
–        Rialtas na Danmhairge, ag D. Elkan, i gcáil Gníomhaire,
–        Rialtas na Gearmáine, ag J. Möller agus A. Hoesch, i gcáil Gníomhairí,
–        Rialtas na hEilvéise, ag V. Michel, Aire, agus L. Lanzrein, i gcáil Gníomhairí,
–        an Coimisiún Eorpach, ag A. Katsimerou, S. Noë agus F. Wilman, i gcáil Gníomhairí,
tar éis éisteacht le Tuairim an Abhcóide Ghinearálta ag éisteacht an 16 Bealtaine 2024,
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1        Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú ar Airteagal 4, Airteagal 19(2) agus Airteagal 47 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’) agus ar Airteagal 5 de Threoir 2008/115/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Nollaig 2008 maidir le caighdeáin choiteanna agus nósanna imeachta coiteanna sna Ballstáit i ndáil le náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach a fhilleadh (IO 2008 L 348, lch. 98).
2        Rinneadh an iarraidh seo in imeachtaí idir K, L, M agus N, náisiúnaigh tríú tír, agus an Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (an Státrúnaí Dlí agus Cirt agus Slándála, an Ísiltír) maidir le dlíthiúlacht cinnidh lena ndiúltaítear a n‑iarratas ar chead cónaithe dá bhforáiltear faoi dhlí na hÍsiltíre agus lena gcinntear go raibh a bhfanacht ar chríoch Ríocht na hÍsiltíre neamhdhleathach, agus forfheidhmiú cinnidh um fhilleadh, mar thoradh air sin, a glacadh roimhe sin i gcomhthéacs nós imeachta cosanta idirnáisiúnta.
An dlí lena mbaineann
Dlí an Aontais
3        Luaitear an méid seo a leanas in aithrisí 6, 8, 15 agus 23 de Threoir 2008/115:
‘(6)      Ba cheart do na Ballstáit a áirithiú gur trí nós imeachta cothrom trédhearcach a chuirfear deireadh le fanacht neamhrialta náisiúnach tríú tír. De réir phrionsabail ghinearálta dhlí an Aontais, ba cheart cinntí a dhéantar faoin Treoir seo a ghlacadh de réir an cháis agus iad bunaithe ar chritéir oibiachtúla, lena dtugtar le fios gur cheart breithniú a dhéanamh ar bhonn níos leithne ná an fanacht neamhdhleathach féin. [...]
[...]
(8)      Aithnítear go bhfuil sé dlisteanach go ndéanfadh na Ballstáit náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach a fhilleadh, ar choinníoll go bhfuil córais tearmainn chothroma éifeachtúla i bhfeidhm lena dtugtar lánurraim do phrionsabal an non‑refoulement.
[...]
(15)      Ba cheart gur faoi na Ballstáit atá sé cinneadh a dhéanamh i dtaobh cé acu an dtugtar le fios leis an athbhreithniú ar chinntí a bhaineann le filleadh go bhfuil an chumhacht ag an údarás athbhreithnithe nó ag an gcomhlacht athbhreithnithe a chinneadh féin maidir leis an bhfilleadh a chur in ionad an chinnidh a rinneadh ní ba luaithe.
[...]
(23)      Déantar an Treoir seo a chur i bhfeidhm gan dochar do na hoibleagáidí a eascraíonn as Coinbhinsiún na Ginéive i dtaobh Stádas Dídeanaithe a síníodh sa Ghinéiv an 28 Iúil 1951 (Sraith Chonarthaí na Náisiún Aontaithe, Iml. 189, lch. 150, Uimh. 2545 (1954)), arna fhorlíonadh leis an bPrótacal maidir le Stádas Dídeanaithe a tugadh i gcrích i Nua-Eabhrac an 31 Eanáir 1967 (‘Coinbhinsiún na Ginéive’).’
4        De réir Airteagal 1 den Treoir sin:
‘Leagtar amach leis an Treoir seo na caighdeáin choiteanna agus na nósanna imeachta coiteanna atá le cur i bhfeidhm sna Ballstáit i ndáil le náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach a fhilleadh, i gcomhréir le cearta bunúsacha mar phrionsabail ghinearálta de dhlí an Aontais agus den dlí idirnáisiúnta, lena n‑áirítear cosaint dídeanaithe agus oibleagáidí maidir le cearta an duine.’
5        Foráiltear le hAirteagal 2(1) den Treoir sin go mbeidh feidhm ag an Treoir maidir le náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach ar chríoch Ballstáit.
6        Foráiltear le hAirteagal 3 den Treoir sin:
‘Chun críocha na Treorach seo, tá feidhm ag na sainmhínithe seo a leanas:
[...]
2)      ciallaíonn “fanacht neamhdhleathach”: láithreacht i gcríoch Bhallstáit náisiúnaigh tríú tír nach gcomhlíonann, nó nach gcomhlíonann a thuilleamh, na coinníollacha teacht isteach atá leagtha amach in Airteagal [6] de [Rialachán (AE) 2016/399 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 9 Márta 2016 maidir le Cód an Aontais maidir leis na rialacha lena rialaítear gluaiseacht daoine thar theorainneacha (Cód Teorainneacha Schengen) (IO 2016 L 77, lch. 1)], nó coinníollacha eile maidir le dul isteach, fanacht nó cónaí sa Bhallstát sin;
3)      ciallaíonn “filleadh”: an próiseas ina dtéann náisiúnach tríú tír ar ais – bíodh sé dá dheoin féin chun oibleagáid um fhilleadh a chomhlíonadh, nó go héigeantach – chuig:
–        a thír thionscnaimh; nó
–        tír idirthurais i gcomhréir le comhaontuithe an Chomhphobail nó comhaontuithe déthaobhacha um athligean isteach nó socruithe eile; nó
–        tríú tír eile, a bhfuil cinneadh déanta ag an náisiúnach tríú tír lena mbaineann filleadh go deonach uirthi agus ina nglacfar leis an náisiúnach tríú tír sin;
4)      ciallaíonn “cinneadh um fhilleadh”: cinneadh nó gníomh riaracháin nó breithiúnach, ina luaitear nó ina ndearbhaítear fanacht náisiúnaigh tríú tír a bheith neamhdhleathach agus lena bhforchuirtear nó lena luaitear oibleagáid um fhilleadh;
5)      ciallaíonn “aistriú”: an oibleagáid maidir le filleadh a fhorfheidhmiú, eadhon daoine a iompar go fisiciúil amach as an mBallstát;
[...]’
7        Foráiltear le hAirteagal 5 de Threoir 2008/115, dar teideal ‘Non‑refoulement, leas an linbh, saol an teaghlaigh agus staid na sláinte’ mar a leanas:
‘Agus an Treoir seo á cur chun feidhme, ba cheart do na Ballstáit an méid seo a leanas a chur san áireamh:
a)      leas an linbh,
b)      an saol teaghlaigh;
c)      sláinte an náisiúnaigh tríú tír lena mbaineann,
agus prionsabal an non‑refoulement a urramú.’
8        Foráiltear le hAirteagal 6 den Treoir sin, dar teideal ‘Cinneadh um fhilleadh’, i míreanna 1, 4 agus 6 de:
‘1.      Eiseoidh na Ballstáit cinneadh um fhilleadh d’aon náisiúnach tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach ar a gcríoch, gan dochar do na heisceachtaí dá dtagraítear i míreanna 2 go 5.
[...]
4.      Féadfaidh na Ballstáit cinneadh a dhéanamh tráth ar bith doiciméad cónaithe uathrialach nó údarú eile a dheonú lena dtairgtear ceart cónaithe do náisiúnach tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach ar a gcríoch ar chúiseanna atruacha, daonnúla nó eile. Sa chás sin, ní eisítear aon chinneadh um fhilleadh. I gcás inar eisíodh cinneadh um fhilleadh cheana, tarraingeofar siar é nó cuirfear ar fionraí é ar feadh thréimhse bailíochta an cheada cónaithe nó an údaraithe eile lena dtugtar ceart fanachta.
[...]
6.      Leis an Treoir seo, ní chuirfear cosc ar na Ballstáit cinneadh a ghlacadh maidir le deireadh a chur le fanacht dleathach in éineacht le cinneadh um fhilleadh agus/nó cinneadh maidir le haistriú agus/nó toirmeasc ar theacht isteach i gcinneadh nó i ngníomh aonair riaracháin nó breithiúnach dá bhforáiltear ina reachtaíocht náisiúnta, gan dochar do na coimircí nós imeachta atá ar fáil faoi Chaibidil III agus faoi fhorálacha ábhartha eile de dhlí an Chomhphobail agus den dlí náisiúnta.’
9        Foráiltear le hAirteagal 9(1) den Treoir sin, dar teideal ‘Aistriú a chur siar’:
‘Cuirfidh na Ballstáit aistriú siar:
a)      i gcás ina sáródh sé prionsabal an non‑refoulement, nó
b)      fad agus a dheonaítear éifeacht fionraíochta i gcomhréir le hAirteagal 13(2).’
10      Faoin gcéad fhomhír d’Airteagal 12(1) den Treoir sin, ‘is i scríbhinn a eiseofar cinntí um fhilleadh agus, i gcás inarb infheidhme, cinntí maidir le toirmeasc ar theacht isteach agus cinntí maidir le baint, luafar iontu na cúiseanna atá leo ó thaobh an fhíorais agus an dlí de agus áireofar iontu faisnéis maidir leis na leigheasanna dlí atá ar fáil’.
11      Foráiltear le hAirteagal 13(1) agus (2) de Threoir 2008/115, dar teideal ‘Leigheasanna’:
‘1.      Tabharfar leigheas éifeachtach don náisiúnach tríú tír lena mbaineann chun achomharc a dhéanamh i gcoinne cinntí maidir le filleadh nó chun athbhreithniú a lorg ar chinntí den sórt sin, dá dtagraítear in Airteagal 12(1), os comhair údarás inniúil breithiúnach nó riaracháin nó comhlacht inniúil atá comhdhéanta de chomhaltaí atá neamhchlaonta agus a bhfuil coimircí neamhspleáchais acu.
2.      Beidh sé de chumhacht ag an údarás nó ag an gcomhlacht a luaitear i mír 1 athbhreithniú a dhéanamh ar chinntí a bhaineann le filleadh, dá dtagraítear in Airteagal 12(1), lena n‑áirítear an fhéidearthacht forfheidhmiú na gcinntí sin a chur ar fionraí go sealadach, mura rud é go bhfuil fionraí sealadach infheidhme cheana faoin reachtaíocht náisiúnta.’
An dlí náisiúnta
12      Foráiltear le hAirteagal 8:69 den Algemene wet bestuursrecht (Cód dlí riaracháin), sa leagan is infheidhme maidir leis an díospóid sna príomhimeachtaí (‘an Cód riaracháin’)
‘1.      Déanfaidh an chúirt ar tugadh na himeachtaí os a comhair cinneadh ar bhonn an iarratais, na ndoiciméad a thabharfar ar aird, an réamh-imscrúdaithe agus an imscrúdaithe ar an gcás ag an éisteacht.
2.      Forlíonfaidh an chúirt na saincheisteanna dlí ex officio.
3.      Féadfaidh an chúirt na fíorais a fhorlíonadh ex officio’
An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
13      An 16 Márta 2011, rinne K agus L, ar beirt deirfiúracha iad, mar aon lena dtuismitheoirí, M agus N, náisiúnaigh tríú tír iad go léir, iarratas ar chosaint idirnáisiúnta. An 9 Lúnasa 2012, bhí an t‑iarratas sin faoi réir cinneadh diúltaithe a ndearnadh cinneadh críochnaitheach de, a raibh cinneadh um fhilleadh ag gabháil leis (‘cinneadh an 9 Lúnasa 2012’). Glacadh an cinneadh deireanach sin tar éis don údarás riaracháin inniúil measúnú a dhéanamh, i gcomhréir le prionsabal an non‑refoulement, ar an mbaol céastóireachta nó íde nó pionóis atá mídhaonna nó táireach a d’fhéadfadh a bheith ann do na hiarratasóirí sna príomhimeachtaí i gcás ina ndéanfaí an cinneadh sin a fhorfheidhmiú agus a aistriú chuig an tríú tír sin.
14      An 10 Bealtaine 2016, chuir na hiarratasóirí sna príomhimeachtaí iarratas isteach ar chead cónaithe dá bhforáiltear le scéim náisiúnta is infheidhme maidir le leanaí a bhfuil cónaí fadtéarmach orthu. Diúltaíodh don iarratas sin le cinneadh a glacadh an 16 Meitheamh 2016, a tháinig chun bheith críochnaitheach tar éis dhíbhe a gcaingne i gcoinne an chinnidh sin, an 17 Eanáir 2017.
15      An 18 Feabhra 2019, chuir siad isteach iarratas nua ar chead cónaithe ar bhonn scéim náisiúnta eile is infheidhme maidir le leanaí cónaitheacha fadtéarmacha. Le cinneadh an 8 Deireadh Fómhair 2019, dhiúltaigh an Státrúnaí Dlí agus Cirt agus Slándála don iarraidh sin. Dá bhrí sin, chinn sé, ar an gcéad dul síos, go raibh cónaí na n‑iarratasóirí sna príomhimeachtaí ar chríoch Ríocht na hÍsiltíre neamhdhleathach agus, ar an dara dul síos, nár mhór cinneadh an 9 Lúnasa 2012 a chur chun feidhme.
16      Rinne na hiarratasóirí sna príomhimeachtaí gearán i gcoinne chinneadh an 8 Deireadh Fómhair 2019, ar diúltaíodh dó le cinneadh an 12 Samhain 2020, agus rinne siad achomharc i gcoinne an cinnidh sin os comhair rechtbank Den Haag zittingsplaats Roermond (Cúirt Dúiche na Háige, ina suí di in Roermond, an Ísiltír), arb í an chúirt a rinne an tarchur í. Dheonaigh an chúirt sin a n‑iarratas ar bhearta eatramhacha ag iarraidh go gceadófaí dóibh fanacht ar thoradh an achomhairc sin ar an gcríoch náisiúnta agus chuir sí forghníomhú chinnidh an 9 Lúnasa 2012 ar fionraí.
17      Sonraíonn an chúirt a rinne an tarchur nár mheas an t‑údarás riaracháin a ghlac cinneadh an 12 Samhain 2020, lena mbaineann an díospóid sna príomhimeachtaí, ar chomhlíon cur chun feidhme chinneadh an 9 Lúnasa 2012, a glacadh i leith na n‑iarratasóirí sna príomhimeachtaí, prionsabal an non‑refoulement.
18      Thairis sin, tugann an chúirt sin dá haire, ar an gcéad dul síos, gur iarr na hiarratasóirí sna príomhimeachtaí, lena n‑iarratas, dar dáta an 18 Feabhra 2019, ar chead cónaithe dá bhforáiltear sa dlí náisiúnta, údarú leanúint lena saolta príobháideacha a chaitheamh san Ísiltír. Tugann sí faoi deara, ar an dara dul síos, gurb é ceann de na hargóintí a thacaíonn leis an iarraidh sin go raibh K agus L ‘iartharaithe’, tar éis dóibh fás aníos i gcríoch Ríocht na hÍsiltíre agus tar éis dóibh na noirm agus na luachanna atá i réim sa Bhallstát sin a ghlacadh, agus mar thoradh air sin go bhfuil eagla orthu, i gcás ina mbeadh orthu filleadh ar a dtír thionscnaimh, go mbeidh siad i staid ina dtoirmisctear prionsabal an non‑refoulement, a leagtar síos in Airteagal 5 de Threoir 2008/115.
19      Tugann an chúirt a rinne an tarchur faoi deara nár cuireadh argóint den sórt sin chun cinn mar thaca leis an iarratas ar chosaint idirnáisiúnta a taisceadh an 16 Márta 2011, ach gur féidir í a scrúdú i bhfianaise na rialacha maidir le cosaint idirnáisiúnta agus, dá bhrí sin, an t‑údarás atá inniúil ar scrúdú den sórt sin a dhéanamh a threorú chun stádas dídeanaí a dheonú do K agus L, de réir mar a bheidh, de réir bhrí Choinbhinsiún na Ginéive. I ndáil leis sin, tagraíonn an chúirt sin don chás as ar eascair breithiúnas an 11 Meitheamh 2024, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Mná a shainaithníonn iad féin le luach an chomhionannais idir fir agus mná) (C‑646/21, EU:C:2024:487), a bhí ar feitheamh os comhair na Cúirte Breithiúnais ar an dáta a taisceadh an iarraidh ar réamhrialú sa chás seo.
20      Cuireann sé in iúl freisin gur chinn K agus L gan iarratas nua ar chosaint idirnáisiúnta a thaisceadh d’fhonn an argóint bunaithe ar ‘iartharú’ líomhnaithe a chur faoi bhráid údarás den sórt sin agus, dá bhrí sin, ar an eagla go ndéanfaí géarleanúint orthu dá bharr, fiú dá mbeadh féidearthacht den sórt sin ar fáil dóibh, fad a bhí an t‑achomharc a bhaineann lena n‑iarratas ar chead cónaithe dá bhforáiltear leis an dlí náisiúnta ar feitheamh. Deir an chúirt a rinne an tarchur freisin nach gcuireann an dlí náisiúnta as an áireamh go bhféadfadh K agus L brath ar argóint den sórt sin mar thaca lena n‑iarratas ar chead cónaithe dá bhforáiltear sa dlí náisiúnta agus go bhféadfadh an t‑údarás a ghlac cinneadh an 12 Samhain 2020, ar an mbonn sin, ‘gnáthchead cónaithe’ a dheonú dóibh.
21      Sa chomhthéacs sin, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, sa chéad áit, an gcaithfear Airteagal 5 de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 19(2) den Chairt, ‘ina bhfuil oibleagáid atá sonraithe go soiléir, gan eisceacht ná forchoimeádas’, ar na Ballstáit prionsabal an non‑refoulement a chomhlíonadh agus an Treoir sin á cur chun feidhme, a léiriú sa chaoi, i gcás ina gcinneann an t‑údarás riaracháin inniúil go bhfuil náisiúnach tríú tír i staid fanacht neamhdhleathach agus go n‑ordaíonn sé forfheidhmiú, maidir leis, cinneadh um fhilleadh a glacadh roimhe sin i gcomhthéacs nós imeachta cosanta idirnáisiúnta, go gceanglaítear ar an údarás sin athbhreithniú a dhéanamh ar an gcinneadh um fhilleadh sin i bhfianaise phrionsabal an non‑refoulement, trí mheasúnú nuashonraithe a dhéanamh ar an riosca a thabhaigh an seolaí maidir leis an gcinneadh sin a bheith neamhchosanta ar chéasadh nó ar íde nó pionós atá mídhaonna nó táireach i gcás aistriú chuig an tríú tír sin.
22      I ndáil leis sin, tugann an chúirt a rinne an tarchur dá haire, ar an gcéad dul síos, nach n‑ordaítear, sa chleachtas dlí náisiúnta, an t‑aistriú le cinneadh nó le gníomh atá ar leithligh ón gcinneadh um fhilleadh. Dá bhrí sin, forchuirtear leis an Treoir sin ní hamháin oibleagáid an náisiúnach tríú tír ar a bhfuil sí dírithe a fhilleadh, ach freisin, oibleagáid ar an údarás inniúil riaracháin an t‑aistriú fisiciúil a dhéanamh amach as an mBallstát i gcás ina ndiúltaítear an oibleagáid sin maidir le filleadh a chomhlíonadh.
23      Cuireann an chúirt sin in iúl, ar an dara dul síos, cé, de réir an chleachtais náisiúnta, go ndéantar measúnú córasach ar an riosca go sárófar prionsabal an non‑refoulement i gcomhthéacs nós imeachta cosanta idirnáisiúnta, ní hamhlaidh atá i gcás amhail an cás atá i gceist sna príomhimeachtaí, arb é is príomhthréith dó iarratas ar chead cónaithe dá bhforáiltear leis an dlí náisiúnta a dhiúltú. Is é toradh an diúltaithe sin go bhfuil fanacht an náisiúnaigh tríú tír lena mbaineann neamhdhleathach agus go bhfuil sé faoi oibleagáid filleadh.
24      Sa dara háit, a mhéid a chinnfidh aon dearbhú ón gcúirt a rinne an tarchur maidir le dlíthiúlacht chinneadh an 12 Samhain 2020 lena ndiúltaítear don chead cónaithe dá bhforáiltear leis an dlí náisiúnta cineál neamhdhleathach fhanacht na n‑iarratasóirí sna príomhimeachtaí ar chríoch an Bhallstáit lena mbaineann agus, dá bhrí sin, forfheidhmiú chinneadh an 9 Lúnasa 2012, a bhfuil deireadh lena chur ar fionraí mar thoradh air sin, fiafraíonn an chúirt sin an gceanglaítear ar an údarás riaracháin a chinn forfheidhmiú an chinnidh sin um fhilleadh faireachán a dhéanamh ar chomhlíonadh phrionsabal an non‑refoulement agus, i gcás inarb iomchuí, scrúdú ex officio a dhéanamh ar an mbaol go sárófar an prionsabal sin le hAirteagal 5 de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 19(2) den Chairt agus le hAirteagal 47 den Chairt freisin.
25      I ndáil leis sin, tá amhras ar an gcúirt a rinne an tarchur maidir le hinfheidhmeacht sa réimse atá i gceist in Airteagal 8:69 den Chód dlí riaracháin, lena sainítear i dtéarmaí ginearálta cumhachtaí ex officio na cúirte riaracháin. Tugann sí dá haire freisin nach gceanglaítear ar na cúirteanna, sa chleachtas náisiúnta, sárú ar phrionsabal an non‑refoulement a ráthaítear le hAirteagal 5 de Threoir 2008/115 a chinneadh ex officio.
26      Dá bhrí sin, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur an bhfuil feidhm ag na forais a thug ar an gCúirt Bhreithiúnais rialú, ina breithiúnas an 8 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Scrúdú ex officio ar choinneáil) (C‑704/20 agus C‑39/21, EU:C:2022:858), nach mór d’údarás breithiúnach ar chomhlíonadh na gcoinníollacha maidir le dlíthiúlacht coinneála náisiúnaigh tríú tír a eascraíonn as dlí an Aontais a ardú ex officio, ar bhonn an ábhair sa chomhad a cuireadh faoina bhráid, arna fhorlíonadh nó arna shoiléiriú le linn an nós imeachta sáraíochta os a chomhair, go bhfuil feidhm ag aon mhainneachtain coinníoll dlíthiúlachta nár ag an duine lena mbaineann a chomhlíonadh, de réir analaí, maidir leis an oibleagáid prionsabal an non‑refoulement a chomhlíonadh agus cinneadh um fhilleadh den sórt atá i gceist sna príomhimeachtaí á fhorfheidhmiú. Ina theannta sin, fiafraíonn sí an athraíonn raon feidhme na hoibleagáide sárú ar phrionsabal an non‑refoulement a ardú ex officio, ag glacadh leis go suífear é, ag brath ar cibé an ndéantar é i gcomhthéacs nós imeachta cosanta idirnáisiúnta, nó nós imeachta, amhail an nós imeachta atá i gceist sna príomhimeachtaí, a tionscnaíodh le hiarratas ar chead cónaithe dá bhforáiltear leis an dlí náisiúnta.
27      Measann an chúirt a rinne an tarchur, in aon chás, nach ráthaítear prionsabal an non‑refoulement, ar de chineál iomlán é, ná an ceart bunúsach chun leigheas éifeachtach a fháil os comhair binse, dá bhforáiltear in Airteagal 47 den Chairt, go hiomlán ach amháin má cheanglaítear ar an údarás breithiúnach a fhíorú ex officio, agus Airteagal 8:69 den Chód Dlí Riaracháin á chur i bhfeidhm, i gcás inarb iomchuí, an ndéanfaidh forfheidhmiú cinnidh um fhilleadh, amhail an cinneadh atá i gceist sna príomhimeachtaí, náisiúnaigh tríú tír a bhfuil sé dírithe orthu a nochtadh do bhaol céastóireachta nó íde nó pionóis atá mídhaonna nó táireach sa tríú tír sin. Dar léi, ní féidir cleachtas dlí náisiúnta ina bhfuil athbhreithniú breithiúnach teoranta do mheasúnú ar na hargóintí agus na forais arna gcur chun cinn go sainráite ag an náisiúnach tríú tír lena mbaineann a réiteach le dearbhchineál phrionsabal an non‑refoulement a ráthaítear le dlí an Aontais.
28      Sna himthosca sin, chinn rechtbank Den Haag zittingsplaats Roermond (Cúirt Dúiche na Háige, ina suí di in Roermond) bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘1)      An gcaithfear Airteagal 47 den [Chairt], arna léamh i gcomhar le hAirteagal 4 [agus] Airteagal 19(2) den [Chairt] agus [le] hAirteagal 5 den Treoir [2008/115] a léiriú sa chaoi nach mór d’údarás breithiúnach, ar bhonn na faisnéise sa chomhad a cuireadh in iúl di agus a forlíonadh nó a soiléiríodh sna himeachtaí sáraíochta os a comhair, scrúdú ex officio a dhéanamh ar an bhféidearthacht nár comhlíonadh prionsabal an non‑refoulement? An mbraitheann raon feidhme na hoibleagáide sin ar cé acu an tionscnaíodh na himeachtaí sáraíochta le hiarratas ar chosaint idirnáisiúnta nó nár tionscnaíodh, agus an bhfuil raon feidhme na hoibleagáide sin difriúil ag brath ar cé acu ar rinneadh measúnú ar an riosca de refoulement i ndáil le ligean isteach nó le filleadh?
2)      An gcaithfear Airteagal 5 den Treoir [2008/115], arna léamh i gcomhar le hAirteagal 19(2) den [Chairt], a léiriú sa chaoi nach mór, i gcás ina n eisítear cinneadh um fhilleadh in imeachtaí nár tionscnaíodh le hiarratas ar chosaint idirnáisiúnta, a mheasúnú an gcuirtear cosc ar fhilleadh le prionsabal an non‑refoulement sula n‑eisítear an cinneadh um fhilleadh agus an gcuirtear cosc, dá bhrí sin, má suitear go bhfuil ann do riosca de refoulement, ar chinneadh um fhilleadh a eisiúint nó an bhfuil riosca de refoulement atá suite sa chás sin ina mbac ar aistriú?
3)      An athbhunaítear cinneadh um fhilleadh i gcás ina bhfuil an cinneadh um fhilleadh sin curtha ar fionraí mar gheall ar imeachtaí nua nár tionscnaíodh le hiarratas ar chosaint idirnáisiúnta, nó an gcaithfear Airteagal 5 den Treoir [2008/115], arna léamh i gcomhar le hAirteagal 19(2) den [Chairt], a léiriú sa chaoi nach mór, i gcás nach raibh measúnú ar an riosca de refoulement sna himeachtaí inar cinneadh arís go raibh ann do chónaí neamhdhleathach, measúnú nua a dhéanamh ar an riosca de refoulement agus cinneadh um fhilleadh nua a fhorchur? An mbeadh freagra difriúil ar an gceist sin i gcás nach raibh ann do chinneadh um fhilleadh a cuireadh ar fionraí ach cinneadh um fhilleadh nár chomhlíon an náisiúnach tríú tír agus na húdaráis ar feadh tréimhse ama fhada?’
Breithniú ar na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
An tríú ceist
29      Lena tríú ceist, ar cheart a scrúdú sa chéad áit, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gcaithfear Airteagal 5 de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 19(2) den Chairt, a léiriú sa chaoi go gceanglaítear leis ar an údarás riaracháin a dhiúltaíonn iarratas ar chead cónaithe dá bhforáiltear sa dlí náisiúnta agus, dá bhrí sin, a chinneadh go bhfuil an náisiúnach tríú tír lena mbaineann i staid fanacht neamhdhleathach ar chríoch an Bhallstáit atá i gceist, comhlíonadh phrionsabal an non‑refoulement a áirithiú, trí athbhreithniú a dhéanamh, i bhfianaise an phrionsabail sin, ar an gcinneadh um fhilleadh a glacadh roimhe sin i gcoinne an náisiúnaigh sin i nós imeachta cosanta idirnáisiúnta, ar tháinig deireadh lena fhionraí tar éis diúltú den sórt sin.
30      Mar réamhphointe, ba cheart a mheabhrú gurb é príomhchuspóir Threoir 2008/115, mar is léir ó aithrisí 2 agus 4 di, beartas éifeachtach aistrithe agus aisdúichithe a chur i bhfeidhm agus cearta bunúsacha agus dínit na ndaoine lena mbaineann á n‑urramú go hiomlán (breithiúnais an 19 Meitheamh 2018, Gnandi, C‑181/16, EU:C:2018:465, mír 48, agus an 22 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Aistriú – Cannabas teiripeach), C‑69/21, EU:C:2022:913, mír 88).
31      Faoi Airteagal 2(1) de Threoir 2008/115 agus faoi réir na n‑eisceachtaí dá bhforáiltear in Airteagal 2(2) den Treoir sin, beidh feidhm aige sin maidir le gach náisiúnach tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach ar chríoch Ballstáit. Ina theannta sin, leanann sé ó Airteagal 3(2) den Treoir sin, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 1 di, go bhfuil gach náisiúnach tríú tír atá i láthair ar chríoch Ballstáit gan na coinníollacha maidir le teacht isteach, fanacht nó cónaí sa Bhallstát sin a chomhlíonadh, de bhua an fhíorais sin amháin, i staid fanacht neamhdhleathach agus go dtagann sé faoi raon feidhme na Treorach sin (féach, chuige sin, breithiúnais an 19 Meitheamh 2018, Gnandi, C‑181/16, EU:C:2018:465, mír 39; an 3 Meitheamh 2021, Westerwaldkreis, C‑546/19, EU:C:2021:432, míreanna 43 agus 44; agus an 9 Samhain 2023, Odbor azylové a migrační politiky MV (Raon feidhme na Treorach um Fhilleadh), C‑257/22, EU:C:2023:852, mír 36).
32      Dá bhrí sin, sainmhínítear raon feidhme Threoir 2008/115 trí thagairt a dhéanamh do staid fanacht neamhdhleathach ina bhfuil an náisiúnach tríú tír féin, beag beann ar na cúiseanna leis an staid sin nó ar na bearta is féidir a ghlacadh i ndáil leis an náisiúnach sin (breithiúnas an 3 Meitheamh 2021, Westerwaldkreis, C‑546/19, EU:C:2021:432, mír 45).
33      Ina theannta sin, ós rud é go dtagann náisiúnach tríú tír, cosúil leis na hiarratasóirí sna príomhimeachtaí, faoi raon feidhme na Treorach sin, ní mór dó, i bprionsabal, a bheith faoi réir na gcomhchaighdeán agus na nósanna imeachta a leagtar síos leis an Treoir sin d’fhonn é a fhilleadh, agus fad nach bhfuil a fhanacht tugtha chun rialtachta, i gcás inarb iomchuí (féach, chuige sin, breithiúnais an 24 Feabhra 2021, M agus páirtithe eile (Aistriú chuig Ballstát), C‑673/19, EU:C:2021:127, mír 31, agus an 22 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Aistriú – Cannabas teiripeach), C‑69/21, EU:C:2022:913, mír 52).
34      Ón taobh sin de, is léir ó mhír 1 d’Airteagal 6 de Threoir 2008/115, a luaithe a shuífear cineál neamhdhleathach an fhanachta, nach mór do gach náisiúnach tríú tír, gan dochar do na heisceachtaí dá bhforáiltear i míreanna 2 go 5 den Airteagal sin agus i gcomhréir dhlúth leis na ceanglais a leagtar síos in Airteagal 5 den Treoir sin, a bheith faoi réir cinneadh um fhilleadh, nach mór a shainaithint, i measc na dtríú tíortha dá dtagraítear in Airteagal 3(3) den Treoir sin, an duine a bhfuil sé le haistriú chuige (breithiúnais an 22 Samhain 2022, Staatsssecretaris van Justitie en Veiligheid (Aistriú –Cannabas teiripeach), C‑69/21, EU:C:2022:913, mír 53, agus an 6 Iúil 2023, Bundesamt für Fremwedensen und Asyl (Dídeanaí a rinne coir thromchúiseach), C‑663/21, EU:C:2023:540, mír 46).
35      Le hAirteagal 5 de Threoir 2008/115, ar riail ghinearálta í atá ina ceangal ar na Ballstáit a luaithe a chuireann siad an Treoir sin chun feidhme, ceanglaítear ar an údarás inniúil náisiúnta, ag gach céim den nós imeachta um fhilleadh, prionsabal an non‑refoulement a urramú, a ráthaítear, mar cheart bunúsach, in Airteagal 18 den Chairt, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 33 de Choinbhinsiún na Ginéive, agus in Airteagal 19(2) den Chairt (breithiúnais an 22 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Aistriú – Cannabas teiripeach), C‑69/21, EU:C:2022:913, mír 55, agus an 6 Iúil 2023, Bundesamt für Fremwedensen und Asyl (Dídeanaí a rinne coir thromchúiseach), C‑663/21, EU:C:2023:540, mír 49). Dá bhrí sin, i bhfianaise an chuspóra atá á shaothrú aige, ní féidir Airteagal 5 a léiriú go sriantach. (féach, chuige sin, breithiúnas an 11 Márta 2021, État belge (Tuismitheoir mionaoisigh a fhilleadh), C‑112/20, EU:C:2021:197, mír 35). Ar deireadh, tá éifeacht dhíreach ag an Airteagal 5 sin agus, dá bhrí sin, féadfaidh duine aonair brath air agus féadfaidh na húdaráis riaracháin agus cúirteanna na mBallstát é a chur i bhfeidhm (breithiúnas an 27 Aibreán 2023, M.D. (Toirmeasc ar theacht isteach san Ungáir), C‑528/21, EU:C:2023:341, mír 97).
36      Le hAirteagal 19(2) den Chairt, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 4 di, toirmisctear, i ndearbhthéarmaí, beag beann ar iompar an duine lena mbaineann, aistriú, díbirt nó eiseachadadh chuig Stát ina bhfuil baol tromchúiseach ann go gcuirfear pionós an bháis, céastóireacht nó íde nó pionós atá mídhaonna nó táireach ar an duine sin. Dá réir sin, ní féidir leis na Ballstáit náisiúnach eachtrach a aistriú, a dhíbirt nó a eiseachadadh i gcás ina bhfuil forais shubstaintiúla ann lena chreidiúint go mbeidh fíorbhaol ann go gcuirfear cóir air a thoirmisctear leis an dá fhoráil sin den Chairt sa tír cinn scríbe. (féach, chuige sin, breithiúnais an 6 Iúil 2023, Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Dídeanaí a rinne coir thromchúiseach), C‑663/21, EU:C:2023:540, mír 36, agus an 18 Meitheamh 2024, Generalstaatsanwaltschaft Hamm (Iarratas ar dhídeanaí a eiseachadadh chuig an Tuirc), C‑352/22, EU:C:2024:521, mír 61). Is léiriú é an toirmeasc sin ar cheann de luachanna bunúsacha an Aontais agus a Bhallstát, mar a chumhdaítear in Airteagal 2 CAE, agus tá dlúthbhaint ag a dhearbhchineál leis an urraim do dhínit an duine dá dtagraítear san Airteagal 2 sin, agus in Airteagal 1 den Chairt (féach, chuige sin, breithiúnas an 5 Aibreán 2016, Aranyosi agus Căldăraru, C‑404/15 agus C‑659/15 PPU, EU:C:2016:198, míreanna 85 agus 87).
37      Ina theannta sin, ceanglaítear ar na Ballstáit cead a thabhairt do na daoine lena mbaineann brath ar aon athrú ar na himthosca a tharla tar éis ghlacadh an chinnidh um fhilleadh, ar athrú é a bhfuil tionchar suntasach aige ar an measúnú ar staid an náisiúnaigh tríú tír lena mbaineann i bhfianaise, go háirithe, Airteagal 5 de Threoir 2008/115 (féach, chuige sin, breithiúnas an 19 Meitheamh 2018, Gnandi, C‑181/16, EU:C:2018:465, mír 64).
38      Leanann sé ón méid sin roimhe seo, i gcás amhail an cás atá i gceist sna príomhimeachtaí, go gceanglaítear le hAirteagal 5 de Threoir 2008/115, arna léamh i bhfianaise Airteagal 4 agus Airteagal 19(2) den Chairt, ar an údarás náisiúnta measúnú nuashonraithe a dhéanamh, sula bhforfheidhmeofar an cinneadh um fhilleadh, ar na rioscaí a thabhaigh an náisiúnach tríú tír a bheith neamhchosanta ar chóireáil a thoirmisctear i ndearbhthéarmaí leis an dá fhoráil sin den Chairt. Ní mór don mheasúnú sin, a chaithfidh a bheith ar leithligh ón measúnú a rinneadh tráth a glacadh an cinneadh sin um fhilleadh agus neamhspleách air, a chur ar chumas an údaráis náisiúnta a dheimhniú dó féin, agus aon athrú sna himthosca a tharla agus aon fhianaise nua a chuir an náisiúnach tríú tír sin ar aghaidh á gcur san áireamh, nach bhfuil aon fhorais shubstaintiúla ann lena chreidiúint go mbeadh an náisiúnach tríú tír sin neamhchosanta, dá gcuirfí ar ais chuig tríú tír é, ar fhíorbhaol go gcuirfí é faoi réir phionós an bháis, na céastóireachta nó na híde atá mídhaonna nó táireach sa tríú tír sin. Is é measúnú nuashonraithe den sórt sin an t‑aon mheasúnú lenar féidir leis an údarás sin a dheimhniú dó féin go gcomhlíonann an bhaint na coinníollacha dlíthiúla is gá, agus go háirithe na ceanglais a leagtar síos in Airteagal 5 de Threoir 2008/115.
39      Má thagann an t‑údarás inniúil náisiúnta ar an gconclúid, ag deireadh an mheasúnaithe sin, go gcuireann aistriú an náisiúnaigh tríú tír lena mbaineann é nó í i mbaol tromchúiseach go gcuirfear pionós an bháis, íde nó pionós atá mídhaonna nó táireach air nó uirthi, ní mór don údarás sin an t‑aistriú sin a chur siar fad a mhaireann an baol sin, i gcomhréir le hAirteagal 9(1)(a) den Treoir sin (féach, chuige sin, breithiúnais an 3 Meitheamh 2021, Westerwaldkreis, C‑546/19, EU:C:2021:432, mír 59, agus an 22 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Aistriú – Cannabas teiripeach), C‑69/21, EU:C:2022:913, míreanna 58 agus 59).
40      Leanann sé freisin ón méid sin roimhe seo go mbeadh riail nó cleachtas náisiúnta nach féidir scrúdú a dhéanamh ar chomhlíonadh phrionsabal an non‑refoulement ach amháin i gcomhthéacs nós imeachta cosanta idirnáisiúnta contrártha d’Airteagal 5 de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 19(2) den Chairt. Mar is léir ó mhíreanna 30 go 34 den bhreithiúnas seo, tá feidhm ag an Treoir sin, lena n‑áirítear Airteagal 5 di, maidir le gach náisiúnach tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach, gan beann ar na cúiseanna atá leis an gcás sin. Thairis sin, tá an cuspóir maidir le héifeachtacht an bheartais aistrithe, i gcomhréir le cearta bunúsacha, dá dtagraítear i mír 30 den bhreithiúnas seo, i gcoinne riail nó cleachtas náisiúnta den sórt sin freisin.
41      Mar a thugann an tAbhcóide Ginearálta faoi deara, go bunúsach, i míreanna 52 agus 57 dá Thuairim, ní féidir a cheangal ar K agus ar L, dá bhrí sin, iarratas ar chosaint idirnáisiúnta a thaisceadh faoi Threoir 2011/95/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 13 Nollaig 2011 maidir le caighdeáin i dtaca le cáiliú náisiúnach tríú tír nó daoine gan stát mar thairbhithe de chosaint idirnáisiúnta, ar stádas aonfhoirmeach do dhídeanaithe nó do dhaoine atá incháilithe le haghaidh cosaint choimhdeach, agus ar inneachar na cosanta a thugtar (IO 2011 L 337, lch. 9) agus faoi Threoir 2013/32/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Meitheamh 2013 maidir le nósanna imeachta coiteanna chun cosaint idirnáisiúnta a dheonú agus a tharraingt siar (IO 2013 L 180, lch. 60), chun a áirithiú go gcomhlíonfar go hiomlán prionsabal an non‑refoulement dá dtagraítear in Airteagal 5 de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 19(2) den Chairt.
42      Sa chás seo, ós rud é go raibh K agus L ag brath ar a ‘iartharú’, ba cheart don údarás inniúil, dá bhrí sin, scrúdú a dhéanamh, faoi Airteagal 5 de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 19(2) den Chairt, an gcuirtear bac le prionsabal an non‑refoulement ar fhorfheidhmiú an chinnidh um fhilleadh a bhfuil siad faoina réir agus, i gcás inarb iomchuí, aistriú a chur siar, i gcomhréir le hAirteagal 9(1)(a) den Treoir sin.
43      I bhfianaise na gcúiseanna thuasluaite, is é an freagra ar an tríú ceist ná nach mór Airteagal 5 de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 19(2) den Chairt, a léiriú sa chaoi go gceanglaítear leis ar an údarás riaracháin a dhiúltaíonn iarratas ar chead cónaithe bunaithe ar an dlí náisiúnta agus, dá bhrí sin, a chinneann go bhfuil an náisiúnach tríú tír lena mbaineann i staid fanacht neamhdhleathach ar chríoch an Bhallstáit atá i gceist, comhlíonadh phrionsabal an non‑refoulement a áirithiú, trí athbhreithniú a dhéanamh, i bhfianaise an phrionsabail sin, ar an gcinneadh um fhilleadh a glacadh roimhe sin i gcoinne an náisiúnaigh sin i nós imeachta cosanta idirnáisiúnta, ar tháinig deireadh lena fhionraí tar éis diúltú den sórt sin.
An chéad cheist
44      Lena céad cheist, ar iomchuí í a scrúdú sa dara háit, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gcaithfear míreanna 1 agus 2 d’Airteagal 13 de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 5 di agus le hAirteagal 19(2) agus le hAirteagal 47 den Chairt, a léiriú sa chaoi go gceanglaítear ar chúirt náisiúnta, agus athbhreithniú á éisteacht aici ar dhlíthiúlacht gnímh lenar dhiúltaigh an t‑údarás inniúil náisiúnta d’iarratas ar chead cónaithe dá bhforáiltear leis an dlí náisiúnta, agus, ar an gcaoi sin, deireadh a chur le forfheidhmiú cinnidh um fhilleadh a glacadh roimhe sin i gcomhthéacs nós imeachta idirnáisiúnta cosanta a chur ar fionraí, aon sárú ar phrionsabal an non‑refoulement a eascraíonn as forfheidhmiú an chinnidh sin a ardú ex officio, ar bhonn na faisnéise sa chomhad a cuireadh faoina bráid, arna forlíonadh nó arna soiléiriú ag deireadh nós imeachta sáraíochta.
45      Faoi Airteagal 13(1) de Threoir 2008/115, ní mór leigheas éifeachtach a bheith ag an náisiúnach tríú tír lena mbaineann chun agóid a dhéanamh i gcoinne cinntí um fhilleadh, dá dtagraítear in Airteagal 12(1) den Treoir sin, os comhair údarás inniúil breithiúnach nó riaracháin nó comhlacht inniúil atá comhdhéanta de chomhaltaí neamhchlaonta a bhfuil ráthaíochtaí neamhspleáchais acu.
46      Ní mór saintréithe an leighis sin a chinneadh i gcomhréir le hAirteagal 47 den Chairt, faoina bhfuil sé de cheart ag gach duine a ndéantar a chearta agus a shaoirsí arna ráthú le dlí an Aontais a shárú leigheas éifeachtach a fháil os comhair binse i gcomhréir leis na coinníollacha a leagtar síos san Airteagal sin, agus i gcomhréir le prionsabal an non‑refoulement, a ráthaítear, inter alia, in Airteagal 19(2) den Chairt agus in Airteagal 5 de Threoir 2008/115 (breithiúnas an 30 Meán Fómhair 2020, CPAS de Liège, C‑233/19, EU:C:2020:757, mír 45). Leis na forálacha sin, mar a luaitear i mír 35 den bhreithiúnas seo, cuirtear d’oibleagáid ar na húdaráis náisiúnta an prionsabal sin a chur san áireamh ag gach céim den nós imeachta, ón tráth a ghlactar cinneadh um fhilleadh go dtí an t‑athbhreithniú breithiúnach ar fhorfheidhmiú an chinnidh sin.
47      Chuige sin, leanann sé ó Airteagal 13(2) den Treoir sin nach mór do na húdaráis riaracháin náisiúnta agus na húdaráis bhreithiúnacha araon a ndéantar agóid os a gcomhair i gcoinne dhlíthiúlacht cinnidh maidir le filleadh a bheith in ann athbhreithniú a dhéanamh ar an gcinneadh sin agus aistriú a chur siar, i gcás inarb iomchuí (féach, chuige sin, breithiúnas an 27 Aibreán 2023, M.D.(Toirmeasc ar theacht isteach san Ungáir), C‑528/21, EU:C:2023:341, mír 108). I ndáil leis sin, mar a luaitear in aithris 15 den Treoir sin, féadfaidh na Ballstáit a chinneadh ar cheart d’athbhreithniú den sórt sin cumhacht a thabhairt do na húdaráis sin a gcinneadh féin maidir le filleadh a chur in ionad an chinnidh roimhe sin.
48      Ina theannta sin, chun a áirithiú go bhfuil éifeacht leis an gcosaint bhreithiúnach a ráthaítear in Airteagal 47 den Chairt agus a thugtar le fios go sonrach in Airteagal 13(1) agus (2) de Threoir 2008/115, ní mór éifeacht fionraíochta a bheith ag an achomharc nuair a thionscnaítear é i gcoinne cinneadh um fhilleadh a bhféadfadh a fhorghníomhú an náisiúnach tríú tír atá i gceist a nochtadh d’fhíorbhaol go gcuirfear é faoi íde atá mídhaonna nó táireach (féach, chuige sin, breithiúnais an 19 Meitheamh 2018, Gnandi, C‑181/16, EU:C:2018:465, mír 56; an 30 Meán Fómhair 2020, CPAS de Liège, C‑233/19, EU:C:2020:757, mír 46, agus an 27 Aibreán 2023, M.D.(Toirmeasc ar theacht isteach san Ungáir), C‑528/21, EU:C:2023:341, mír 109).
49      Dá bhrí sin, mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara, go bunúsach, i mír 50 dá Thuairim, is é cuspóir na rialacha nós imeachta a leagtar síos in Airteagal 13(1) agus (2) de Threoir 2008/115 a áirithiú nach ndéanfar náisiúnach tríú tír ar eisíodh cinneadh um fhilleadh ina leith a bhaint faoi choinníollacha atá contrártha le hAirteagal 5 den Treoir sin. Dá bhrí sin, tá siad beartaithe chun comhlíonadh phrionsabal an non‑refoulement a áirithiú, ar prionsabal iomlán é, mar atá luaite i mír 36 den bhreithiúnas seo. Is faoi na cúirteanna náisiúnta inniúla atá sé a áirithiú, ex officio más gá, go gcomhlíontar an prionsabal sin i gcás ina dtugann fianaise sa chomhad a cuireadh ar a súile dóibh le fios go bhféadfaí é a shárú.
50      Mar a chuireann an tAbhcóide Ginearálta in iúl i mír 51 dá Thuairim, ní bheadh an chosaint bhreithiúnach a ráthaítear le hAirteagal 47 den Chairt agus a thugtar le fios go sonrach in Airteagal 13(1) agus (2) de Threoir 2008/115 éifeachtach ná iomlán mura gceanglófaí ar an gcúirt náisiúnta a chinneadh ex officio gur sáraíodh prionsabal an non‑refoulement, ós rud é go bhféachann an fhianaise sa chomhad, arna forlíonadh nó arna soiléiriú le linn an nós imeachta sáraíochta os a comhair, lena léiriú go bhfuil an cinneadh um fhilleadh bunaithe ar mheasúnú as dáta ar na rioscaí cóireála a thoirmisctear leis an bprionsabal sin, arna thabhú ag an náisiúnach tríú tír lena mbaineann dá bhfillfeadh sé ar an tríú tír lena mbaineann, agus na hiarmhairtí uile a tharraingt as forfheidhmiú an chinnidh sin. D’fhéadfadh sé a bheith mar thoradh ar theorannú ar ról na cúirte náisiúnta go bhforfheidhmítear cinneadh den sórt sin, cé go léirítear leis an bhfianaise sin go bhféadfadh sé go gcuirfí an duine lena mbaineann, sa tríú tír sin, faoi réir cóireáil den sórt sin, rud atá toirmiscthe go hiomlán le hAirteagal 4 den Chairt (féach, chuige sin, breithiúnas an 8 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Scrúdú ex officio ar choinneáil), C‑704/20 agus C‑39/21, EU:C:2022:858, mír 94).
51      Tá feidhm ag an oibleagáid sin atá ar an gcúirt náisiúnta a áirithiú, i gcás inarb iomchuí ex officio, go n‑urramaítear prionsabal an non‑refoulement ar an mbealach céanna i gcomhthéacs nós imeachta cosanta idirnáisiúnta agus i gcomhthéacs nós imeachta amhail an nós imeachta sna príomhimeachtaí, a tionscnaíodh le hiarratas ar chead cónaithe dá bhforáiltear leis an dlí náisiúnta. Mar is léir ó mhíreanna 31 go 34 den bhreithiúnas seo, tá feidhm ag Treoir 2008/115, a bhfuil Airteagal 13(1) agus (2) mar bhunús leis an oibleagáid sin, maidir le haon náisiúnach tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach ar chríoch Ballstáit.
52      I bhfianaise an mhéid sin roimhe seo, is é an freagra ar an gcéad cheist ná nach mór Airteagal 13(1) agus (2) de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 5 di, agus le hAirteagal 19(2) agus Airteagal 47 den Chairt, a léiriú sa chaoi go gceanglaítear ar chúirt náisiúnta, agus í ag éisteacht le hathbhreithniú ar dhlíthiúlacht gnímh lenar dhiúltaigh an t‑údarás inniúil náisiúnta d’iarratas ar chead cónaithe dá bhforáiltear sa dlí náisiúnta, agus, tríd an méid sin a dhéanamh, deireadh a chur le forfheidhmiú cinnidh um fhilleadh a glacadh roimhe sin i gcomhthéacs nós imeachta idirnáisiúnta cosanta a chur ar fionraí, aon sárú ar phrionsabal an non‑refoulement a eascraíonn as forfheidhmiú an chinnidh sin a ardú ex officio, ar bhonn an ábhair sa chomhad a cuireadh faoina bráid, arna fhorlíonadh nó arna chur ar an eolas ag deireadh nós imeachta sáraíochta.
An dara ceist
53      Lena dara ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gcaithfear Airteagal 5 de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 19(2) den Chairt, a léiriú sa chaoi go n‑éilíonn sí ar údarás riaracháin, i gcomhthéacs nós imeachta nár tionscnaíodh le hiarratas ar chosaint idirnáisiúnta, a dhiúltaíonn d’iarratas ar chead cónaithe dá bhforáiltear leis an dlí náisiúnta agus, dá bhrí sin, a chinneann gur fhan an náisiúnach tríú tír a rinne an t‑iarratas sin go neamhdhleathach ar chríoch an Bhallstáit lena mbaineann, gan cinneadh um fhilleadh a eisiúint ina leith gan measúnú a dhéanamh roimh ré ar chomhlíonadh phrionsabal an non‑refoulement.
54      Mar a aithníonn an chúirt a rinne an tarchur go sainráite, baineann an cheist sin ‘leis an gcás nár eisíodh aon chinneadh um fhilleadh roimhe sin’. Sa mhéid, sa chás sna príomhimeachtaí, gur glacadh le cinneadh an 9 Lúnasa 2012 i gcoinne na n‑iarratasóirí sna príomhimeachtaí, tá an cheist sin hipitéiseach agus iarrann sí ar an gCúirt tuairim chomhairleach a cheapadh, gan aird a thabhairt ar a cúram i gcomhthéacs an chomhair bhreithiúnaigh a bunaíodh le hAirteagal 267 CFAE (féach, chuige sin, breithiúnais an 16 Nollaig 1981, Foglia, 244/80, EU:C:1981:302, mír 18, agus an 22 Feabhra 2022, Stichting Rookpreventie Jeugd agus páirtithe eile, C‑160/20, EU:C:2022:101, mír 84).
55      Dá bhrí sin, tá an dara ceist do-ghlactha.
Costais
56      Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na príomhpháirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte náisiúnta, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt Bhreithiúnais (an Tríú Dlísheomra) mar seo a leanas:
1.      Maidir le hAirteagal 5 de Threoir 2008/115/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Nollaig 2008 maidir le caighdeáin choiteanna agus nósanna imeachta coiteanna sna Ballstáit i ndáil le náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach a fhilleadh, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 19(2) de Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
ceanglaítear leis ar an údarás riaracháin a dhiúltaíonn iarratas ar chead cónaithe bunaithe ar an dlí náisiúnta agus, dá bhrí sin, a chinneann go bhfuil an náisiúnach tríú tír lena mbaineann i staid fanacht neamhdhleathach ar chríoch an Bhallstáit i gceist, comhlíonadh phrionsabal an non‑refoulement a áirithiú, trí athbhreithniú a dhéanamh, i bhfianaise an phrionsabail sin, ar an gcinneadh um fhilleadh a glacadh roimhe sin i gcoinne an náisiúnaigh tríú tír sin i nós imeachta cosanta idirnáisiúnta, ar tháinig deireadh lena fhionraí tar éis an diúltaithe sin.
2.      Maidir le hAirteagal 13(1) agus (2) de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 5 den Treoir sin agus le hAirteagal 19(2) agus Airteagal 47 den Chairt um Chearta Bunúsacha,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
ceanglaítear leis ar chúirt náisiúnta, agus athbhreithniú á éisteacht aici ar dhlíthiúlacht gnímh lenar dhiúltaigh an t‑údarás inniúil náisiúnta d’iarratas ar chead cónaithe dá bhforáiltear sa dlí náisiúnta, agus, ar an gcaoi sin, deireadh a chur le forfheidhmiú cinnidh um fhilleadh a glacadh roimhe sin i gcomhthéacs nós imeachta cosanta idirnáisiúnta a chur ar fionraí, aon sárú ar phrionsabal an non‑refoulement a eascraíonn as forfheidhmiú an chinnidh sin a ardú ex officio, ar bhonn na faisnéise sa chomhad a cuireadh in iúl di, mar a fhorlíontar nó mar a shoiléirítear tar éis nós imeachta sáraíochta.
Sínithe
*      Teanga an cháis: an Ollainnis.
i      Is ainm bréige é ainm an cháis seo. Ní fhreagraíonn sé d’fhíorainm aon cheann de na páirtithe sna himeachtaí.