WYROK TRYBUNAŁUz dnia 15 lipca 1964 r.(*)W sprawie 6/64mającej
za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 177
Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą, orzeczenia
w trybie prejudycjalnym, złożony przez Giudice Conciliatore
w Mediolanie, mający na celu uzyskanie wykładni art. 102, 93,
53 i 37 wspomnianego traktatu w ramach zawisłego przed tym
sądem sporu międzyFlaminiem CostąaE.N.E.L.(Ente nazionale energia elettrica, impresa già della Edison Volta)_TRYBUNAŁ_w składzie:A. M. Donner, prezes_Ch. L. Hammes i A. Trabucchi, prezesi izb_L. Delvaux, R. Rossi, R. Lecourt (sprawozdawca) i W. Strauss, sędziowie_rzecznik generalny: M. Lagrange_sekretarz: A. Van Houtte_wydaje następującyWyrok[…]MotywyZważywszy,
że postanowieniem z dnia 16 stycznia 1964 r., prawidłowo
przekazanym do Trybunału, Giudice Conciliatore w Mediolanie, „na
podstawie art. 177 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę
Gospodarczą z dnia 25 marca 1957 r., inkorporowanego do
prawa włoskiego w drodze ustawy nr 1203 z dnia
14 października 1957 r., w związku z zarzutami, iż
ustawa nr 1643 z dnia 6 grudnia 1962 r. oraz
rozporządzenia prezydenta wydane w wykonaniu tej ustawy […]
naruszają art. 102, 93, 53 i 37 traktatu”, zawiesił
postępowanie i zarządził przekazanie sprawy Trybunałowi. W przedmiocie zastosowania art. 177 Zarzut oparty na sformułowaniu pytaniaZważywszy,
że postawiono zarzut, iż przedmiotowe pytanie ma na celu
rozstrzygnięcie, w drodze art. 177, kwestii zgodności ustawy
z traktatem;zważywszy jednakże, że
zgodnie z tym artykułem sądy krajowe, których orzeczenia, jak
w niniejszym przypadku, nie podlegają zaskarżeniu, zobowiązane są
zwrócić się do Trybunału o wydanie orzeczenia w trybie
prejudycjalnym w przedmiocie „wykładni […] traktatu”, gdy takie
pytanie zostanie przed nimi podniesione;że
na podstawie tego postanowienia Trybunał nie może ani zastosować
traktatu do konkretnego przypadku, ani orzekać o zgodności
z nim przepisu prawa wewnętrznego, jak mógłby to zrobić na
podstawie art. 169;że może jednak wyodrębnić z niedoskonałego sformułowania sądu krajowego kwestie dotyczące jedynie wykładni traktatu;że
jego zadaniem nie jest zatem orzekanie o zgodności ustawy włoskiej
z traktatem, a jedynie interpretacja wymienionych postanowień
traktatu, z uwzględnieniem okoliczności prawnych przedstawionych
przez Giudice Conciliatore. Zarzut oparty na braku konieczności dokonywania wykładniZważywszy,
że zarzuca się sądowi z Mediolanu złożenie wniosku
o dokonanie wykładni traktatu, która nie jest niezbędna do
rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu;zważywszy
jednakże, że art. 177, oparty na wyraźnym rozdziale zadań pomiędzy
sądami krajowymi a Trybunałem, nie pozwala mu ani rozstrzygać
stanu faktycznego sprawy, ani oceniać podstaw i celowości wniosku
o wykładnię. Zarzut oparty na obowiązku stosowania przez sąd wewnętrznego aktu ustawodawczegoZważywszy,
że rząd włoski podnosi zarzut „bezwzględnej niedopuszczalności” wniosku
Giudice Conciliatore, z tego względu, że sąd krajowy, zobowiązany
do stosowania ustawy wewnętrznej, nie może odwoływać się do
art. 177;zważywszy, że
w odróżnieniu od zwyczajnych umów międzynarodowych traktat EWG
ustanowił własny porządek prawny, który został włączony do systemu
prawnego państw członkowskich po jego wejściu w życie i który
ma charakter wiążący dla sądów krajowych;bowiem
państwa, ustanawiając na czas nieokreślony Wspólnotę wyposażoną we
własne instytucje, w osobowość i zdolność prawną,
w zdolność do występowania we własnym imieniu w obrocie
międzynarodowym, a w szczególności w rzeczywiste
uprawnienia władcze, wynikające z ograniczenia kompetencji
i przeniesienia uprawnień z tych państw na Wspólnotę,
ograniczyły, jakkolwiek w wąskich dziedzinach, swoje suwerenne
prawa i stworzyły w ten sposób system prawa mający
zastosowanie do nich samych oraz do pochodzących z nich jednostek;zważywszy,
że w związku z włączeniem do prawa każdego z krajów
członkowskich przepisów pochodzenia wspólnotowego, a bardziej
ogólnie ze względu zarówno na brzmienie, jak ducha traktatu, państwa nie
mogą uznawać pierwszeństwa przed porządkiem prawnym, jaki przyjęły na
zasadach wzajemności, jednostronnego, późniejszego przepisu, którego
w związku z tym nie mogą temu porządkowi prawnemu
przeciwstawiać;moc wiążąca prawa
wspólnotowego nie może bowiem różnić się w poszczególnych państwach
w zależności od ich późniejszego wewnętrznego ustawodawstwa, gdyż
zagroziłoby to realizacji celów traktatu, o której mowa
w art. 5 akapit drugi, i powodowałoby dyskryminację
zabronioną na mocy art. 7;że
zobowiązania podjęte na podstawie traktatu ustanawiającego Wspólnotę nie
miałyby charakteru bezwarunkowego, lecz jedynie ewentualny, gdyby mogły
zostać zakwestionowane w drodze późniejszych aktów ustawodawczych
umawiających się stron;że prawo do
jednostronnego działania jest państwom członkowskim przyznawane jedynie
na mocy wyraźnego, szczególnego postanowienia (na przykład art. 15,
art. 93 ust. 3, art. 223–225);że
ponadto wnioski państw o przyznanie odstępstw poddane są
procedurom zezwoleniowym (na przykład art. 8 ust. 4,
art. 17 ust. 4, art. 25, 26, 73, 93 ust. 2 akapit
trzeci i art. 226), które byłyby bezprzedmiotowe, gdyby
państwa te mogły zwolnić się ze swoich zobowiązań za pomocą zwykłej
ustawy;zważywszy, że pierwszeństwo prawa
wspólnotowego znajduje potwierdzenie w art. 189, zgodnie
z którym rozporządzenie „wiąże w całości” i jest
„bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich”;że
postanowienie to, do którego nie zgłoszono zastrzeżeń, zostałoby
pozbawione skuteczności, gdyby jego skutki mogły zostać jednostronnie
cofnięte przez jedno z państw w drodze aktu ustawodawczego,
który miałby moc wyższą od aktów wspólnotowych;zważywszy,
że jak wynika z całości powyższych rozważań, prawu utworzonemu na
podstawie traktatu, pochodzącemu z niezależnego źródła, nie można,
ze względu na jego wynikającą stąd szczególną naturę, przeciwstawiać
w postępowaniu sądowym jakiegokolwiek wewnętrznego aktu prawnego,
gdyż oznaczałoby to utratę przez to prawo charakteru wspólnotowego
i zakwestionowanie samych podstaw prawnych Wspólnoty;że
wskutek dokonanego przez państwa przeniesienia, z ich wewnętrznych
porządków prawnych do wspólnotowego porządku prawnego, praw
i obowiązków odpowiadających postanowieniom traktatu nastąpiło
ostateczne ograniczenie ich praw suwerennych, którego nie może podważyć
późniejszy akt jednostronny sprzeczny z istotą Wspólnoty;że
w związku z tym, w przypadku powstania kwestii
interpretacji traktatu, należy zastosować art. 177 niezależnie od
jakiegokolwiek przepisu prawa krajowego;zważywszy,
że pytania postawione przez Giudice Conciliatore w przedmiocie
art. 102, 93, 53 i 37 zmierzają do ustalenia, w pierwszej
kolejności, czy postanowienia te są bezpośrednio skuteczne
i stanowią dla podmiotów prawa źródło uprawnień podlegających
ochronie sądów krajowych, a w przypadku odpowiedzi
twierdzącej, jak należy je rozumieć. W przedmiocie wykładni art. 102Zważywszy,
że zgodnie z art. 102, gdy „istnieje obawa”, iż wydanie
przepisu ustawowego spowoduje „zakłócenie”, państwo członkowskie, które
zamierza go wydać, „podejmuje konsultacje z Komisją”, która może
zalecić mu podjęcie właściwych kroków celem uniknięcia grożącego
zakłócenia;zważywszy, że artykuł ten,
zawarty w rozdziale poświęconym „zbliżaniu ustawodawstw”, ma na
celu zapobieżenie pogłębianiu się rozbieżności, z punktu widzenia
celów traktatu, między krajowymi porządkami prawnymi;że
na podstawie tego postanowienia państwa członkowskie ograniczyły swoją
swobodę inicjatywy prawodawczej, godząc się na podporządkowanie
procedurze konsultacyjnej;że zobowiązując
się w sposób jednoznaczny do konsultacji z Komisją
w każdym przypadku, gdy projekty ich aktów prawnych mogłyby
stwarzać, choćby niewielkie, niebezpieczeństwo zakłóceń, państwa te
podjęły zatem zobowiązanie wobec Wspólnoty, które wiąże je jako państwa,
lecz nie stanowi dla podmiotów prawa źródła uprawnień podlegających
ochronie sądów krajowych;zważywszy, że
Komisja jest ze swej strony zobowiązana zapewnić poszanowanie tych
postanowień, lecz że zobowiązanie to nie umożliwia jednostkom
podnoszenia, w ramach prawa wspólnotowego i na podstawie
art. 177, ani zarzutu uchybienia przez zainteresowane państwo jego
zobowiązaniom, ani zarzutu bezczynności Komisji. W przedmiocie wykładni art. 93Zważywszy,
że zgodnie z art. 93 ust. 1 i 2 Komisja we
współpracy z państwami członkowskimi „stale bada systemy pomocy
istniejące w tych państwach”, w celu podjęcia niezbędnych
działań, jakich wymaga funkcjonowanie wspólnego rynku;że
zgodnie z art. 93 ust. 3 Komisja winna być informowana
we właściwym czasie o projektach mających na celu udzielenie lub
modyfikację pomocy, przy czym zainteresowane państwo członkowskie nie
może podjąć zamierzonych działań przed zakończeniem procedury
wspólnotowej i, ewentualnie, postępowania przed Trybunałem;zważywszy,
że celem tych postanowień, zawartych w sekcji traktatu poświęconej
„pomocy przyznawanej przez państwa”, jest, po pierwsze, stopniowe
cofnięcie istniejącej pomocy, a po drugie, zapobieganie udzielaniu
„w jakiejkolwiek formie”, w ramach polityki wewnętrznej tych
państw, nowej pomocy, mogącej powodować bezpośrednio lub pośrednio
istotne uprzywilejowanie przedsiębiorstw lub produktów, oraz wynikającym
stąd, nawet ewentualnym, zagrożeniom dla niezakłóconej konkurencji;że
w art. 92 państwa członkowskie uznały za niezgodne ze
wspólnym rynkiem wymienione tam formy pomocy i tym samym
zobowiązały się w sposób dorozumiany nie udzielać takiej pomocy,
poza przypadkami objętymi odstępstwami przewidzianymi w traktacie,
natomiast w art. 93 podporządkowały się jedynie właściwym
procedurom, zarówno w zakresie cofnięcia istniejącej, jak
udzielania nowej pomocy;że zobowiązując się
w tak kategoryczny sposób, poprzez poddanie się procedurze
ustanowionej w art. 93, do informowania Komisji „w czasie
odpowiednim” o projektowanej pomocy, państwa podjęły zatem
zobowiązanie wobec Wspólnoty, które wiąże je jako państwa, lecz nie
stanowi źródła uprawnień dla podmiotów prawa, z wyjątkiem
ostatniego zdania w art. 93 ust. 3, który nie jest
przedmiotem niniejszej sprawy;zważywszy, że
Komisja jest ze swej strony zobowiązana zapewnić poszanowanie
postanowień tego artykułu, który nakazuje jej nawet stale badać we
współpracy z państwami członkowskimi istniejące systemy pomocy,
lecz że zobowiązanie to nie umożliwia jednostkom podnoszenia,
w ramach prawa wspólnotowego i na podstawie art. 177, ani
zarzutu uchybienia przez zainteresowane państwo jego zobowiązaniom, ani
zarzutu bezczynności Komisji. W przedmiocie wykładni art. 53Zważywszy,
że zgodnie z art. 53 państwa członkowskie zobowiązały się,
z zastrzeżeniem postanowień traktatu, nie wprowadzać nowych
ograniczeń w wykonywaniu przez jednostki z innych państw
członkowskich działalności gospodarczej na swoim terytorium;że
podjęte w ten sposób przez państwa zobowiązanie jest
z prawnego punktu widzenia jedynie zobowiązaniem do niedziałania;że
nie jest ono uzależnione od spełnienia żadnego warunku, a jego
wykonanie oraz skuteczność nie wymagają wydania żadnego aktu ani przez
państwa, ani przez Komisję;że zobowiązanie
to jest więc zupełne z prawnego punktu widzenia,
a w związku z tym może wywoływać skutki bezpośrednio
w sferze stosunków państw członkowskich i podlegających ich
kompetencji podmiotów prawa;zważywszy, że
tak kategorycznie wyrażony zakaz, który wszedł w życie wraz
z traktatem na terytorium całej Wspólnoty i w związku
z tym został włączony do systemów prawnych państw członkowskich,
jest dla nich prawem i dotyczy bezpośrednio pochodzących
z nich jednostek, dla których stanowi źródło uprawnień
indywidualnych podlegających ochronie sądów krajowych;zważywszy,
że dokonanie żądanej wykładni art. 53 wymaga rozważenia go
w kontekście rozdziału dotyczącego prawa do wykonywania
działalności gospodarczej, w którym został umieszczony;że,
nakazawszy w art. 52 stopniowe zniesienie „ogranicze[ń]
swobody przedsiębiorczości obywateli jednego państwa członkowskiego na
terytorium innego państwa członkowskiego”, stanowi się dalej w tym
rozdziale, w art. 53, iż państwa nie wprowadzą „nowych
ograniczeń w zakresie przedsiębiorczości [wykonywania działalności
gospodarczej] na swych terytoriach w stosunku do obywateli innych
państw członkowskich”;że należy zatem
ustalić, na jakich warunkach jednostki z innych państw
członkowskich korzystają ze swobody wykonywania działalności
gospodarczej;że art. 52 akapit drugi
odpowiada na to pytanie, stanowiąc, iż swoboda ta obejmuje podejmowanie
i wykonywanie działalności na własny rachunek, jak również
zakładanie i zarządzanie przedsiębiorstwami „na warunkach
określonych przez ustawodawstwo państwa przyjmującego dla własnych
obywateli”;że dla poszanowania art. 53
wystarczy zatem, by żaden nowy przepis nie poddawał prowadzenia
działalności gospodarczej przez jednostki pochodzące z innych
państw członkowskich uregulowaniom bardziej restrykcyjnym niż stosowane
wobec podmiotów krajowych, i to niezależnie od formy prawnej
przedsiębiorstwa. W przedmiocie wykładni art. 37Zważywszy,
że zgodnie z art. 37 ust. 1 państwa członkowskie
dostosowują stopniowo „monopole państwowe o charakterze handlowym”
w celu wykluczenia wszelkiej dyskryminacji między jednostkami
z państw członkowskich w zakresie zaopatrzenia i zbytu;że artykuł ten zabrania ponadto tym państwom, w ust. 2, podejmowania wszelkich sprzecznych z nim nowych działań;zważywszy,
że w ten sposób państwa przyjęły na siebie podwójne zobowiązanie:
jedno czynne, do dostosowania monopoli krajowych, i drugie bierne,
do niepodejmowania nowych działań;że wniesiono o wykładnię tego drugiego zobowiązania oraz niezbędnych do jej dokonania elementów pierwszego;zważywszy,
że art. 37 ust. 2 ustanawia zakaz bezwarunkowy, nie
stanowiący zobowiązania do działania, lecz do niedziałania;że zobowiązanie to nie zostało opatrzone żadnym zastrzeżeniem uzależniającym jego wykonanie od wydania aktu prawa krajowego;że
z samej swej natury zakaz ten może wywoływać skutki bezpośrednio
w sferze stosunków prawnych między państwami członkowskimi
a podlegającymi ich kompetencji podmiotami prawa;zważywszy,
że tak kategorycznie wyrażony zakaz, który wszedł w życie wraz
z traktatem na terytorium całej Wspólnoty i w związku
z tym został włączony do systemów prawnych państw członkowskich,
jest dla nich prawem i dotyczy bezpośrednio pochodzących
z nich jednostek, dla których stanowi źródło uprawnień
indywidualnych podlegających ochronie sądów krajowych;zważywszy,
że dokonanie żądanej wykładni art. 37 wymaga, ze względu na
złożoność tego postanowienia oraz współzależności między jego
ust. 1 i 2, rozważenia ich w świetle całości rozdziału,
do którego artykuł ten należy;że rozdział ten poświęcony jest „znoszeniu ograniczeń ilościowych między państwami członkowskimi”;zważywszy,
że celem odesłania w art. 37 ust. 2 do „zasad […]
określony[ch] w ust. 1” jest zapobieżenie wszelkim nowym
przejawom „dyskryminacji między obywatelami [jednostkami pochodzącymi z]
państw członkowskich” w zakresie „warunków zaopatrzenia
i zbytu”;że art. 37 ust. 1
wymienia i obejmuje zakazem powody, dla których realizacja tak
określonego celu mogłaby zostać zagrożona;że
zakazane są zatem, na podstawie odesłania zawartego w art. 37
ust. 2, wszelkie nowe monopole i podmioty, o których
mowa w art. 37 ust. 1, jeżeli prowadzą do dyskryminacji
w zakresie zaopatrzenia lub zbytu;że
zadaniem sądu krajowego jest więc ustalenie przede wszystkim, czy
realizacja tego celu jest rzeczywiście zagrożona, to znaczy, czy ze
spornego przepisu wynika, lub może być jego skutkiem, dyskryminacja
między jednostkami z państw członkowskich w zakresie warunków
zaopatrzenia i zbytu;zważywszy, że należy ponadto rozpatrzyć powody, o których mowa w art. 37 ust. 1;że
artykuł ten nie zabrania ustanawiania wszelkich monopoli, lecz tylko
tych „o charakterze handlowym” i to pod warunkiem, że prowadzą
do określonej wyżej dyskryminacji;że
wspomniane monopole krajowe i podmioty objęte są zakazem
ustanowionym w tym postanowieniu wyłącznie pod warunkiem, iż, po
pierwsze, mają za przedmiot działalności zawieranie transakcji
dotyczących towarów mogących być przedmiotem konkurencji i wymiany
handlowej między państwami członkowskimi, a po drugie, odgrywają
w tych transakcjach rzeczywistą rolę;że
zadaniem sądu krajowego jest dokonanie w każdym przypadku oceny,
czy omawiana działalność gospodarcza dotyczy towaru tego rodzaju, który
ze względu na swój charakter oraz wymogi techniczne
i międzynarodowe, jakim podlega, może być przedmiotem działalności
powodującej, że zainteresowany podmiot odgrywa rzeczywistą rolę
w przywozie lub wywozie między jednostkami pochodzącymi
z państw członkowskich. W przedmiocie kosztówZważywszy,
że koszty poniesione przez Komisję Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej
i rząd włoski, które przedstawiły Trybunałowi uwagi, nie podlegają
zwrotowi;że dla stron postępowania przed
Giudice Conciliatore w Mediolanie niniejsze postępowanie ma
charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym
sądem;z powyższych względów_uwzględniając akta sprawy;po zapoznaniu się ze sprawozdaniem sędziego sprawozdawcy;po
zapoznaniu się z uwagami stron postępowania przed sądem krajowym,
Komisji Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i rządu włoskiego;po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego;uwzględniając art. 37, 53, 93, 102, 177 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą;uwzględniając Protokół w sprawie statutu Trybunału Sprawiedliwości Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej;uwzględniając regulamin Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich_TRYBUNAŁ_rozstrzygając w przedmiocie zarzutu niedopuszczalności opartego na art. 177, orzeka, co następuje:Pytania
postawione przez Giudice Conciliatore w Mediolanie na podstawie
art. 177 są dopuszczalne, gdyż dotyczą wykładni postanowień
traktatu, a żaden późniejszy akt jednostronny nie może mieć mocy
wyższej od uregulowań wspólnotowych;oraz:1)      Artykuł
102 nie zawiera postanowień mogących stanowić dla podmiotów prawa
źródło uprawnień podlegających ochronie sądów krajowych.2)      Artykuł 93, w zakresie objętym postawionym pytaniem, również nie zawiera takich postanowień.3)      Artykuł
53 jest uregulowaniem wspólnotowym mogącym stanowić dla podmiotów prawa
źródło uprawnień podlegających ochronie sądów krajowych.Postanowienia
te zabraniają wprowadzania wszelkich nowych przepisów, których
przedmiotem byłoby poddanie prowadzenia działalności gospodarczej przez
jednostki pochodzące z innych państw członkowskich uregulowaniom
bardziej restrykcyjnym, niż stosowane wobec podmiotów krajowych,
i to niezależnie od formy prawnej przedsiębiorstwa.4)      Artykuł
37 ust. 2 jest w całości uregulowaniem wspólnotowym mogącym
stanowić dla podmiotów prawa źródło uprawnień podlegających ochronie
sądów krajowych.Postanowienia
te, w zakresie objętym postawionym pytaniem, mają na celu zakaz
podejmowania wszelkich działań sprzecznych z zasadami określonymi
w art. 37 ust. 1, to znaczy wszelkich działań mających za
przedmiot lub skutek spowodowanie dyskryminacji między jednostkami
pochodzącymi z państw członkowskich w zakresie warunków
zaopatrzenia lub zbytu za pośrednictwem monopoli lub podmiotów mających,
po pierwsze, za przedmiot działalności transakcje dotyczące towarów
mogących być przedmiotem konkurencji i wymiany handlowej między
państwami członkowskimi, a po drugie, odgrywających rzeczywistą
rolę w tej wymianie;a także:Rozstrzygnięcie o kosztach niniejszego postępowania należy do Giudice Conciliatore w Mediolanie.Orzeczono w Luksemburgu w dniu 15 lipca 1964 r.DonnerHammesTrabucchiDelvauxRossi      Lecourt      StraussOdczytano na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 15 lipca 1964 r.Sekretarz       PrezesA. Van Houtte       A. M. Donner* Język postępowania: włoski.