62024CJ0408
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τρίτο τμήμα)
της 12ης Φεβρουαρίου 2026 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Αεροπορικές μεταφορές – Κανονισμός (ΕΚ) 549/2004 – Ενιαίος Ευρωπαϊκός Ουρανός – Κανονισμός (ΕΚ) 550/2004 – Παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας στο πλαίσιο του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού – Άρθρο 8 – Πάροχοι υπηρεσιών εναέριας κυκλοφορίας – Άρθρα 14 και 15 – Τέλη που επιβαρύνουν τους χρήστες του εναέριου χώρου – Βλάβη διακομιστή αεροναυτικών τηλεπικοινωνιών – Ακύρωση πτήσεων – Εικαζόμενη υπαίτια παράβαση εκ μέρους του οικείου παρόχου – Χρήστες του εναέριου χώρου – Προστασία των χρηστών αυτών από την οικονομική ζημία που προκαλείται από τέτοια παράβαση»
Στην υπόθεση C‑408/24,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Oberster Gerichtshof (Ανώτατο Δικαστήριο, Αυστρία) με απόφαση της 27ης Μαΐου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 12 Ιουνίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
Republik Österreich
κατά
Austrian Airlines AG,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
συγκείμενο από τους Κ. Λυκούργο, πρόεδρο τμήματος, O. Spineanu-Matei, S. Rodin, N. Piçarra (εισηγητή) και N. Fenger, δικαστές,
γενική εισαγγελέας: J. Kokott
γραμματέας: G. Chiapponi, διοικητικός υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 21ης Μαΐου 2025,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η Republik Österreich, εκπροσωπούμενη από τους C. Nemeth και S. Ullreich,
–
η Austrian Airlines AG, εκπροσωπούμενη από την J. Eichmeyer, Rechtsanwältin,
–
η Αυστριακή Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον A. Posch, την J. Schmoll και τον G. Kunnert,
–
η Βελγική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τους S. Baeyens και P. Cottin,
–
η Γαλλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον B. Herbaut και την B. Travard,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την R. Álvarez Vinagre και τον G. Meessen,
αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις της κατά τη συνεδρίαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 8 του κανονισμού (ΕΚ) 550/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Μαρτίου 2004, σχετικά με την παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας στο πλαίσιο του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού («κανονισμός για την παροχή υπηρεσιών») (ΕΕ 2004, L 96, σ. 10), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 1070/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Οκτωβρίου 2009 (ΕΕ 2009, L 300, σ. 34) (στο εξής: κανονισμός 550/2004), και του άρθρου 2, σημείο 4, του κανονισμού (ΕΚ) 549/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Μαρτίου 2004, για τη χάραξη του πλαισίου για τη δημιουργία του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού («κανονισμός-πλαίσιο») (ΕΕ 2004, L 96, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 1070/2009 (στο εξής: κανονισμός 549/2004).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Republik Österreich (Δημοκρατίας της Αυστρίας), εκπροσωπούμενης από τη Finanzprokuratur, και της Austrian Airlines AG, με αντικείμενο την αποκατάσταση της οικονομικής ζημίας που υπέστη η εν λόγω αεροπορική εταιρία λόγω της ματαίωσης πτήσεων κατόπιν βλάβης διακομιστή αεροναυτικών τηλεπικοινωνιών τον οποίο διαχειρίζεται η Austro Control.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός 549/2004
3
Η αιτιολογική σκέψη 7 του κανονισμού 549/2004 έχει ως εξής:
«Ο εναέριος χώρος αποτελεί περιορισμένο μέσο, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί καλύτερα και αποτελεσματικά μόνο εφόσον λαμβάνονται υπόψη οι απαιτήσεις όλων των χρηστών και εφόσον, όπου απαιτείται, εκπροσωπούνται σε όλη την ανάπτυξη, τη διαδικασία λήψης αποφάσεων και την εφαρμογή του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού, συμπεριλαμβάνοντας την Επιτροπή Ενιαίου Ουρανού.»
4
Το άρθρο 1 του ως άνω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Στόχος και πεδίο εφαρμογής», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Στόχος της πρωτοβουλίας του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού είναι να βελτιωθούν τα ισχύοντα πρότυπα ασφάλειας της εναέριας κυκλοφορίας, η βιώσιμη ανάπτυξη του συστήματος αεροπορικών μεταφορών και οι συνολικές επιδόσεις της διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας (ATM) και του συστήματος υπηρεσιών αεροναυτιλίας (ANS) για τη γενική εναέρια κυκλοφορία στην Ευρώπη, προκειμένου να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις όλων των χρηστών του εναέριου χώρου. Ο Ενιαίος Ευρωπαϊκός Ουρανός περιλαμβάνει ένα συνεκτικό πανευρωπαϊκό δίκτυο αεροδιαδρόμων, συστήματα διαχείρισης δικτύου και διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας που βασίζονται αποκλειστικά σε κριτήρια ασφάλειας, απόδοσης και τεχνικής επάρκειας, προς όφελος όλων των χρηστών του εναέριου χώρου. Για την επίτευξη του ανωτέρω στόχου, ο παρών κανονισμός θεσπίζει εναρμονισμένο κανονιστικό πλαίσιο για τη δημιουργία του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού.»
5
Το άρθρο 2 του εν λόγω κανονισμού περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τους ακόλουθους ορισμούς:
«1.
“Υπηρεσία ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας” σημαίνει υπηρεσία η οποία παρέχεται με στόχο:
α)
την πρόληψη των συγκρούσεων
–
μεταξύ αεροσκαφών και
–
στην περιοχή ελιγμών, μεταξύ αεροσκαφών και εμποδίων και
β)
τη διεκπεραίωση και διατήρηση τακτικής ροής εναέριας κυκλοφορίας.
[…]
4.
“Υπηρεσίες αεροναυτιλίας” σημαίνει υπηρεσίες εναέριας κυκλοφορίας, υπηρεσίες επικοινωνίας, πλοήγησης και επιτήρησης, μετεωρολογικές υπηρεσίες που προορίζονται για την αεροναυτιλία, και υπηρεσίες αεροναυτικών πληροφοριών.
[…]
8.
ως “χρήστες του εναέριου χώρου” νοούνται οι φορείς εκμετάλλευσης των αεροσκαφών που λειτουργούν ως γενική εναέρια κυκλοφορία.
[…]
10.
ως “διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας (ΑΤΜ)” νοείται το σύνολο των εναέριων λειτουργιών και των λειτουργιών εδάφους (υπηρεσίες εναέριας κυκλοφορίας, διαχείριση του εναέριου χώρου και διαχείριση της ροής της εναέριας κυκλοφορίας) που απαιτούνται για την ασφαλή και αποτελεσματική κίνηση των αεροσκαφών σε όλες τις φάσεις των πτητικών δραστηριοτήτων.
11.
“Υπηρεσίες εναέριας κυκλοφορίας” σημαίνει τις διάφορες υπηρεσίες πληροφοριών πτήσης, υπηρεσίες συναγερμού, συμβουλευτικές υπηρεσίες στον τομέα της εναέριας κυκλοφορίας και υπηρεσίες ΕΕΚ (υπηρεσίες ελέγχου περιοχής, προσέγγισης και αεροδρομίου).
[…]
23α.
“υπηρεσία πληροφοριών πτήσης” σημαίνει υπηρεσία παροχής συμβουλών και χρήσιμων πληροφοριών για την ασφαλή και αποτελεσματική διενέργεια των πτήσεων·
23β.
“υπηρεσία συνέγερσης” σημαίνει υπηρεσία ενημέρωσης των ενδεδειγμένων οργανισμών σχετικά με τα αεροσκάφη που χρήζουν αρωγής έρευνας και διάσωσης και, κατά περίπτωση, συνδρομής των οργανισμών αυτών.
[…]»
6
Το άρθρο 3 του ως άνω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Τομείς δράσης της Κοινότητας», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Ο παρών κανονισμός θεσπίζει ένα εναρμονισμένο κανονιστικό πλαίσιο για τη δημιουργία του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού σε συνδυασμό με:
[…]
β) τον [κανονισμό 550/2004]· […]
[…]
και τους εκτελεστικούς κανόνες που θεσπίζει η Επιτροπή βάσει του παρόντος κανονισμού και των κανονισμών που αναφέρονται ανωτέρω.»
Ο κανονισμός 550/2004
7
Οι αιτιολογικές σκέψεις 4 και 10 του κανονισμού 550/2004 έχουν ως εξής:
«(4)
Για να δημιουργηθεί ο Ενιαίος Ευρωπαϊκός Ουρανός θα πρέπει να θεσπισθούν μέτρα για τη διασφάλιση της ασφαλούς και αποτελεσματικής παροχής υπηρεσιών αεροναυτιλίας, σύμφωνα με την οργάνωση και χρήση του εναέριου χώρου όπως προβλέπεται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 551/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Μαρτίου 2004, για την οργάνωση και τη χρήση του εναέριου χώρου στο πλαίσιο του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού (“κανονισμός για τον εναέριο χώρο”) [(ΕΕ 2004, L 96, σ. 20)]. Η επίτευξη της εναρμονισμένης οργάνωσης της παροχής των υπηρεσιών αυτών είναι σημαντική για την επαρκή ικανοποίηση του αιτήματος των χρηστών του εναέριου χώρου και για την ασφαλή και αποτελεσματική ρύθμιση της εναέριας κυκλοφορίας.
[…]
(10)
Παράλληλα με την εγγύηση της συνεχούς παροχής υπηρεσιών, θα πρέπει να καθιερωθεί κοινό σύστημα για την πιστοποίηση των παρόχων υπηρεσιών αεροναυτιλίας, στο πλαίσιο του οποίου να καθορίζονται τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των παρόχων υπηρεσιών αεροναυτιλίας και να παρακολουθείται τακτικά η συμμόρφωση προς τις ανωτέρω απαιτήσεις.»
8
Το άρθρο 1 του κανονισμού 550/2004, το οποίο επιγράφεται «Πεδίο εφαρμογής και στόχος», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Στο πλαίσιο του πεδίου εφαρμογής του [κανονισμού 549/2004], ο παρών κανονισμός αφορά την παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας στο πλαίσιο του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού. Στόχος του παρόντος κανονισμού είναι η θέσπιση κοινών απαιτήσεων για την ασφαλή και αποδοτική παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας εντός της Κοινότητας.»
9
Το άρθρο 6 του κανονισμού 550/2004, το οποίο φέρει τον τίτλο «Κοινές απαιτήσεις» και αποτελεί το πρώτο άρθρο του κεφαλαίου II του κανονισμού αυτού, σχετικά με τη θέσπιση κανόνων για την παροχή των εν λόγω υπηρεσιών, ορίζει τα ακόλουθα:
«Οι κοινές απαιτήσεις για την παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας θεσπίζονται σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 5 παράγραφος 3 του [κανονισμού 549/2004]. Οι κοινές απαιτήσεις περιλαμβάνουν τα ακόλουθα:
–
τεχνικές και λειτουργικές γνώσεις και καταλληλότητα,
–
συστήματα και διαδικασίες για τη διαχείριση της ασφάλειας και της ποιότητας,
–
συστήματα υποβολής αναφορών,
–
ποιότητα υπηρεσιών,
–
οικονομική ευρωστία,
–
κάλυψη ευθύνης και ασφάλισης,
–
ιδιοκτησιακό καθεστώς και οργανωτική δομή, συμπεριλαμβανομένης της πρόληψης της σύγκρουσης συμφερόντων,
–
ανθρώπινο δυναμικό, συμπεριλαμβανομένων κατάλληλων προγραμμάτων στελέχωσης,
–
ασφάλεια.»
10
Το άρθρο 7 του κανονισμού 550/2004, το οποίο τιτλοφορείται «Πιστοποίηση παρόχων υπηρεσιών αεροναυτιλίας», ορίζει τα εξής:
«1.   Η παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας εντός της Κοινότητας εξαρτάται από πιστοποίηση από τα κράτη μέλη.
[…]
3.   Οι εθνικές εποπτικές αρχές εκδίδουν πιστοποιητικά σε παρόχους υπηρεσίας αεροναυτιλίας οι οποίοι τηρούν τις κοινές απαιτήσεις που αναφέρονται στο άρθρο 6. […]
[…]
7.   Οι εθνικές εποπτικές αρχές παρακολουθούν την τήρηση των κοινών απαιτήσεων και των όρων που συνοδεύουν τα πιστοποιητικά. Λεπτομέρειες της παρακολούθησης αυτής περιλαμβάνονται στις ετήσιες εκθέσεις που υποβάλλονται από τα κράτη μέλη σύμφωνα με το άρθρο 12 παράγραφος 1 του [κανονισμού 549/2004]. Εάν μια εθνική εποπτική αρχή διαπιστώνει ότι ο κάτοχος πιστοποιητικού δεν τηρεί πλέον τις απαιτήσεις ή τους όρους αυτούς, λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα τη συνέχεια των υπηρεσιών, εφόσον δεν τίθεται σε κίνδυνο η ασφάλεια. Τα μέτρα αυτά μπορούν να περιλαμβάνουν την ανάκληση του πιστοποιητικού.»
11
Το άρθρο 8 του κανονισμού 550/2004, το οποίο επιγράφεται «Ορισμός παρόχων υπηρεσιών αεροναυτιλίας», προβλέπει τα εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν την αποκλειστική παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας εντός συγκεκριμένων τμημάτων εναέριου χώρου στον εναέριο χώρο της δικαιοδοσίας τους. Προς τούτο, τα κράτη μέλη ορίζουν πάροχο υπηρεσιών αεροναυτιλίας κάτοχο έγκυρου πιστοποιητικού εντός της Κοινότητας.
[…]
3.   Τα κράτη μέλη ορίζουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που πρέπει να τηρούν οι οριζόμενοι πάροχοι υπηρεσιών εναέριας κυκλοφορίας. […]
4.   Τα κράτη μέλη έχουν τη διακριτική ευχέρεια να επιλέγουν πάροχο υπηρεσιών εναέριας κυκλοφορίας, υπό τον όρο ότι αυτός πληροί τις απαιτήσεις και τους όρους των άρθρων 6 και 7.
[…]»
12
Το άρθρο 14 του κανονισμού αυτού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Γενικά» και περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο III, που επιγράφεται «Συστήματα τελών», ορίζει τα ακόλουθα:
«Σύμφωνα με τις απαιτήσεις των άρθρων 15 και 16, το σύστημα χρέωσης των αεροναυτιλιακών υπηρεσιών συμβάλλει στην επίτευξη μεγαλύτερης διαφάνειας στον καθορισμό, στην επιβολή και στην εφαρμογή των τελών στους χρήστες του εναέριου χώρου, και στην οικονομική απόδοση της παροχής αεροναυτιλιακών υπηρεσιών και την αποτελεσματικότητα των πτήσεων, τηρουμένου ταυτόχρονα βέλτιστου επιπέδου ασφαλείας. […]»
13
Το άρθρο 15 του εν λόγω κανονισμού φέρει τον τίτλο «Αρχές» και προβλέπει τα εξής:
«1.   Το σύστημα τελών βασίζεται στο λογαριασμό κόστους των υπηρεσιών αεροναυτιλίας ο οποίος βαρύνει τους παρόχους υπηρεσιών υπέρ των χρηστών του εναέριου χώρου. Το σύστημα κατανέμει το κόστος αυτό μεταξύ των κατηγοριών χρηστών.
[…]
3.   Τα κράτη μέλη συμμορφώνονται προς τις εξής αρχές όταν καθορίζουν τέλη σύμφωνα με την παράγραφο 2:
[…]
στ)
με τα τέλη ενθαρρύνεται η ασφαλής, αποτελεσματική και αποδοτική παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας με στόχο την επίτευξη υψηλού επιπέδου ασφαλείας και την οικονομική απόδοση και οι οποίες πληρούν τους στόχους επιδόσεων και προάγουν την παροχή ολοκληρωμένων υπηρεσιών, μειώνοντας, παράλληλα, τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της αεροπορίας. […]»
Ο εκτελεστικός κανονισμός 1035/2011
14
Ο εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 1035/2011 της Επιτροπής, της 17ης Οκτωβρίου 2011, σχετικά με τον καθορισμό κοινών απαιτήσεων για την παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 482/2008 και (ΕΕ) αριθ. 691/2010 (ΕΕ 2011, L 271, σ. 23), όπως τροποποιήθηκε με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 448/2014 της Επιτροπής, της 2ας Μαΐου 2014 (ΕΕ 2014, L 132, σ. 53) (στο εξής: εκτελεστικός κανονισμός 1035/2011), περιλαμβάνει το παράρτημα I, με τίτλο «Γενικές απαιτήσεις για την παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας», το οποίο ορίζει τα εξής:
«1.
ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΕΠΑΡΚΕΙΑ ΚΑΙ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ
Οι πάροχοι υπηρεσιών αεροναυτιλίας είναι σε θέση να παρέχουν υπηρεσίες με ασφαλή, αποτελεσματικό, συνεχή και σταθερό τρόπο που συνάδει με οιοδήποτε εύλογο επίπεδο συνολικής ζήτησης για δεδομένο εναέριο χώρο. Προς το σκοπό αυτό, διατηρούν επαρκή τεχνική και επιχειρησιακή ικανότητα και εμπειρογνωμοσύνη.
[…]
3.
ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ
[…]
3.2.
Σύστημα διαχείρισης της ποιότητας
Οι πάροχοι υπηρεσιών αεροναυτιλίας εφαρμόζουν σύστημα διαχείρισης της ποιότητας το οποίο καλύπτει όλες τις υπηρεσίες αεροναυτιλίας που παρέχουν σύμφωνα με τις κάτωθι αρχές.
Στο σύστημα διαχείρισης της ποιότητας:
α)
καθορίζεται πολιτική ποιότητας που να ανταποκρίνεται κατά το μέγιστο δυνατόν στις ανάγκες των διαφόρων χρηστών·
[…]
7.
ΕΥΘΥΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ
Οι πάροχοι υπηρεσιών αεροναυτιλίας προβαίνουν στις απαραίτητες ρυθμίσεις για την κάλυψη των ευθυνών τους που απορρέουν από το εφαρμοστέο δίκαιο.
[…]»
Το αυστριακό δίκαιο
Ο νόμος περί αεροπορίας
15
Το άρθρο 120 του Bundesgesetz über die Luftfahrt (ομοσπονδιακού νόμου περί αεροπορίας), της 2ας Δεκεμβρίου 1957 (BGBl. 253/1957), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών (στο εξής: νόμος περί αεροπορίας), προβλέπει τα εξής:
«(1)   Εκτός εάν ορίζεται διαφορετικά σε διεθνείς συμφωνίες, σε διατάξεις του δικαίου της Ένωσης ή στον παρόντα ομοσπονδιακό νόμο, η παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας ως καθήκον του ομοσπονδιακού κράτους που ανάγεται στην άσκηση δημόσιας εξουσίας βαρύνει την Austro Control. Στην εταιρία αυτή ανατίθεται η παροχή των υπηρεσιών εναέριας κυκλοφορίας, κατά το άρθρο 119, παράγραφος 2, σημείο 1, στοιχείο a, [του παρόντος νόμου], και των μετεωρολογικών υπηρεσιών που προορίζονται για την αεροναυτιλία, κατά το άρθρο 119, παράγραφος 2, σημείο 1, στοιχείο c, [του νόμου αυτού], σε αποκλειστική βάση, κατά την έννοια των άρθρων 8 και 9 του κανονισμού [550/2004].
[…]
(5)   Οι φορείς παροχής υπηρεσιών αεροναυτιλίας οφείλουν να διαθέτουν, να διατηρούν σε ασφαλή λειτουργική κατάσταση και να χρησιμοποιούν κατά τρόπο σύννομο τις εγκαταστάσεις αεροναυτιλίας οι οποίες, αφενός, είναι αναγκαίες για την ορθή και ασφαλή εκπλήρωση των καθηκόντων αεροναυτιλίας που τους έχουν ανατεθεί και, αφετέρου, ανταποκρίνονται στα διεθνή πρότυπα.
[…]»
Ο νόμος για την Austro Control
16
Το άρθρο 2 του Bundesgesetz über die Austro Control Gesellschaft mit beschränkter Haftung (ομοσπονδιακού νόμου σχετικά με την εταιρία περιορισμένης ευθύνης Austro Control) (BGBl. 898/1993), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών (στο εξής: νόμος σχετικά με την Austro Control), ορίζει τα ακόλουθα:
«(1)   Η Austro Control εκτελεί το σύνολο των καθηκόντων που έχουν ανατεθεί στην Bundesamt für Zivilluftfahrt [(ομοσπονδιακή υπηρεσία πολιτικής αεροπορίας, Αυστρία)] δυνάμει του νόμου περί αεροπορίας, των κανονιστικών αποφάσεων που εκδόθηκαν δυνάμει του νόμου αυτού και του Flugsicherungsstreckengebührengesetz [(νόμου περί τελών για την παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας) (BGBl. 137/1986)], εξαιρουμένων εκείνων που ανατίθενται με κανονιστική απόφαση σύμφωνα με το άρθρο 140b του [νόμου περί αεροπορίας]. Η Austro Control υποχρεούται επίσης να εκτελεί τα καθήκοντα που της έχουν ανατεθεί με ομοσπονδιακούς νόμους ή κανονιστικές αποφάσεις που εκδόθηκαν δυνάμει των ομοσπονδιακών νόμων. Σε σχέση με τα καθήκοντα αυτά υφίσταται υποχρέωση συνεχούς λειτουργίας. Η Austro Control οφείλει να λαμβάνει όλα τα προληπτικά μέτρα οργανωτικής φύσεως προκειμένου να είναι σε θέση να εκπληρώνει τα ως άνω καθήκοντα υπό την εποπτεία των κρατικών αρχών.
[…]»
17
Το άρθρο 10 του νόμου σχετικά με την Austro Control, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ευθύνη», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Το ομοσπονδιακό κράτος ευθύνεται, σύμφωνα με τις διατάξεις του Amtshaftungsgesetz [(νόμου περί αστικής ευθύνης του Δημοσίου) BGBl. 20/1949)], για τυχόν ζημίες που προκαλούνται από υπαλλήλους της Austro Control στο πλαίσιο της εκτέλεσης των καθηκόντων που τους έχουν ανατεθεί, κατ’ εφαρμογήν της υφιστάμενης νομοθεσίας, δυνάμει του άρθρου 2, παράγραφοι 1 και 3, του παρόντος ομοσπονδιακού νόμου. Ο υπάλληλος δεν ευθύνεται έναντι του ζημιωθέντος. […]»
Ο νόμος περί αστικής ευθύνης του Δημοσίου
18
Ο νόμος περί αστικής ευθύνης του Δημοσίου, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών (στο εξής: νόμος περί αστικής ευθύνης του Δημοσίου), ορίζει στο άρθρο 1, παράγραφος 1, τα εξής:
«Το ομοσπονδιακό κράτος, τα ομόσπονδα κράτη, οι δήμοι, τα υπόλοιπα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου και οι φορείς κοινωνικής ασφάλισης […] ευθύνονται, σύμφωνα με τις διατάξεις του αστικού δικαίου, για την περιουσιακή ζημία ή σωματική βλάβη την οποία τα πρόσωπα που ενεργούν ως όργανά τους προκάλεσαν σε οποιονδήποτε με την παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά τους, κατά την εκτέλεση των νόμων. Η αποκατάσταση της ζημίας είναι μόνο χρηματική.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
19
Η Austro Control είναι εταιρία περιορισμένης ευθύνης της οποίας μοναδικός εταίρος είναι η Δημοκρατία της Αυστρίας. Κατά την άσκηση των εκ του νόμου καθηκόντων της, η Austro Control διαχειρίζεται τον διακομιστή δικτύου σταθερών αεροναυτικών τηλεπικοινωνιών (στο εξής: διακομιστής ΔΣΑΤ), ο οποίος διασφαλίζει τη διαβίβαση τεχνικών πληροφοριών, ιδίως σχετικά με την εναέρια κυκλοφορία, μεταξύ των αεροπορικών εταιριών, της ίδιας της Austro Control και του Eurocontrol, ήτοι του ευρωπαϊκού οργανισμού συντονισμού που εδρεύει στις Βρυξέλλες (Βέλγιο).
20
Η Austrian Airlines, αεροπορική εταιρία με έδρα τον αερολιμένα Vienne-Schwechat (Αυστρία), χρησιμοποιεί τις υπηρεσίες εναέριας κυκλοφορίας που παρέχει η Austro Control για τις πτήσεις της από και προς τον αερολιμένα αυτόν, καταβάλλοντας τα προβλεπόμενα για τις οικείες υπηρεσίες τέλη.
21
Στις 28 Αυγούστου 2016 τεχνική βλάβη του διακομιστή ΔΣΑΤ είχε ως αποτέλεσμα σημαντική μείωση των ποσοστών προσγείωσης και απογείωσης στον εν λόγω αερολιμένα. Η Austrian Airlines υποστηρίζει ότι η βλάβη αυτή την υποχρέωσε να ματαιώσει 60 πτήσεις και προκάλεσε ζημίες ύψους 373140,46 ευρώ, ποσό στο οποίο περιλαμβάνονται επιστροφές εισιτηρίων, μεταφορές με άλλες πτήσεις τρίτων εταιριών, απώλειες που συνδέονται με τις πτήσεις με κοινό κωδικό, έξοδα για την προσφορά τροφίμων στους επιβάτες, τη διαμονή και τη μεταφορά τους, η προώθηση αποσκευών και οι υπερωριακές αμοιβές του προσωπικού.
22
Η Austrian Airlines, θεωρώντας ότι η Austro Control ήταν υπεύθυνη για τη βλάβη του διακομιστή ΔΣΑΤ, διότι παρέλειψε να λάβει τα αναγκαία, από τεχνικής απόψεως και από πλευράς προσωπικού, προληπτικά μέτρα για την εύρυθμη λειτουργία του διακομιστή, άσκησε αγωγή αποζημίωσης κατά της Δημοκρατίας της Αυστρίας βάσει του άρθρου 10, παράγραφος 1, του νόμου σχετικά με την Austro Control και του άρθρου 1, παράγραφος 1, του νόμου περί αστικής ευθύνης του Δημοσίου.
23
Η Δημοκρατία της Αυστρίας, εκπροσωπούμενη από τη Finanzprokuratur, δεν δέχεται καμία υπαίτια ή παράνομη συμπεριφορά της Austro Control κατά τη διαχείριση του διακομιστή ΔΣΑΤ. Υποστήριξε επιπλέον ότι οι σχετικές διατάξεις του εθνικού δικαίου και του δικαίου της Ένωσης σχετικά με την αεροναυτιλία εξυπηρετούν αποκλειστικά το γενικό συμφέρον της ασφάλειας των αεροπορικών μεταφορών και όχι τα οικονομικά συμφέροντα των χρηστών του εναέριου χώρου, πράγμα που, κατά τους ισχυρισμούς της, επιβεβαιώνεται και από την απουσία διατάξεων που να προβλέπουν καθεστώς ευθύνης στον τομέα αυτόν.
24
Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο απέρριψε την αγωγή αποζημίωσης που άσκησε η Austrian Airlines με το σκεπτικό ότι οι εθνικές και ενωσιακές διατάξεις σχετικά με την αεροναυτιλία δεν έχουν ως σκοπό την προστασία των περιουσιακών στοιχείων των αερομεταφορέων αλλά μόνον τη ρύθμιση της εναέριας κυκλοφορίας. Υπό τις συνθήκες αυτές, το εν λόγω δικαστήριο έκρινε ότι δεν ήταν αναγκαίο να εξεταστεί αν το προσωπικό της Austro Control είχε ενεργήσει παράνομα και υπαίτια.
25
Αντιθέτως, το επιληφθέν της έφεσης που άσκησε η Austrian Airlines δευτεροβάθμιο δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, μολονότι οι διατάξεις του δικαίου της Ένωσης σχετικά με την αεροναυτιλία αποσκοπούν κυρίως στην κατοχύρωση της ασφάλειας της αεροπορίας, προστατεύουν επίσης τα οικονομικά συμφέροντα των αερομεταφορέων ως χρηστών του εναέριου χώρου, κατά μείζονα λόγο διότι αυτοί καταβάλλουν τέλη για τις υπηρεσίες αεροναυτιλίας που τους παρέχουν πάροχοι όπως η Austro Control.
26
Το Oberster Gerichtshof (Ανώτατο Δικαστήριο, Αυστρία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, επιληφθέν αναιρέσεως που άσκησε η Δημοκρατία της Αυστρίας, εκπροσωπούμενη από τη Finanzprokuratur, κατά της εφετειακής απόφασης, εκθέτει ότι, κατά τη νομολογία του σχετικά με το άρθρο 1, παράγραφος 1, του νόμου περί αστικής ευθύνης του Δημοσίου, ακόμη και σε περίπτωση υπαίτιας παράβασης διάταξης του εθνικού δικαίου, μόνον οι ζημίες των οποίων η αποτροπή συνιστά έναν τουλάχιστον από τους σκοπούς της παραβιασθείσας διάταξης δύνανται να αποκατασταθούν. Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι το καθοριστικό κριτήριο για τη στοιχειοθέτηση της ευθύνης του Δημοσίου είναι ο προστατευτικός σκοπός της παραβιασθείσας διάταξης, ο οποίος πρέπει να αναζητηθεί μέσω ερμηνείας.
27
Το αιτούν δικαστήριο δέχεται κατ’ αρχήν ότι διάταξη του εθνικού δικαίου επιδιώκει σκοπό προστασίας ατομικών συμφερόντων όταν υφίσταται ειδικός νομικός δεσμός μεταξύ του φορέα που παρέβη την επίμαχη διάταξη και του ζημιωθέντος ιδιώτη. Αντιθέτως, τείνει να αποκλείσει την ύπαρξη ενός τέτοιου σκοπού όταν η εκ μέρους του φορέα εκπλήρωση αποστολής δημόσιας υπηρεσίας αφορά τόσο ευρύ και απροσδιόριστο αριθμό προσώπων ώστε τα πρόσωπα αυτά θα πρέπει να εξομοιωθούν με το κοινωνικό σύνολο, πράγμα που αποκλείει τη δυνατότητα στοιχειοθέτησης της ευθύνης του Δημοσίου ακόμη και σε περίπτωση παράνομης και υπαίτιας συμπεριφοράς.
28
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η διαφωνία μεταξύ των διαδίκων της κύριας δίκης αφορά το ζήτημα αν οι διατάξεις του δικαίου της Ένωσης σχετικά με την αεροναυτιλία, κύριος σκοπός των οποίων είναι η κατοχύρωση της ασφάλειας της αεροπορίας, προστατεύουν επίσης τους χρήστες του εναέριου χώρου από την περιουσιακή ζημία που προκαλείται από παράνομη και υπαίτια παράβαση εκ μέρους του παρόχου υπηρεσιών εναέριας κυκλοφορίας, όπως ορίζεται σύμφωνα με το άρθρο 8 του κανονισμού 550/2004, ήτοι, εν προκειμένω, της Austro Control. Ο σκοπός που επιδιώκει ο κανονισμός αυτός είναι καθοριστικός και πρέπει να προσδιορίζεται αυτοτελώς, υπό το πρίσμα του δικαίου της Ένωσης και των μεθόδων ερμηνείας του.
29
Κατά το αιτούν δικαστήριο, από την απόφαση της 2ας Ιουνίου 2022, Skeyes (C‑353/20, EU:C:2022:423), προκύπτει ότι οι διατάξεις του άρθρου 8 του κανονισμού 550/2004, σε συνδυασμό με το άρθρο 2, σημείο 4, του κανονισμού 549/2004, το οποίο ορίζει τις υπηρεσίες αεροναυτιλίας, παρέχουν στους χρήστες του εναέριου χώρου δικαιώματα τα οποία ενδέχεται να θίγονται από το κλείσιμο του χώρου αυτού και ότι ο σκοπός των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης σχετικά με την αεροναυτιλία δεν περιορίζεται στην ασφάλεια της αεροπορίας υπό στενή έννοια.
30
Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν τα περιουσιακά συμφέροντα των χρηστών αυτών εντάσσονται στον προστατευτικό σκοπό που επιδιώκουν οι ως άνω διατάξεις, με αποτέλεσμα να καθίσταται δυνατό να στοιχειοθετηθεί η ευθύνη της Δημοκρατίας της Αυστρίας για την περιουσιακή ζημία που προκλήθηκε από παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά της Austro Control, σύμφωνα με τον νόμο περί αστικής ευθύνης του Δημοσίου.
31
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η υποχρέωση της Austrian Airlines να καταβάλλει τέλη για να της παρασχεθούν υπηρεσίες εναέριας κυκλοφορίας από την Austro Control συνηγορεί υπέρ της ύπαρξης ειδικού νομικού δεσμού μεταξύ των δύο αυτών οντοτήτων. Για τον λόγο αυτόν, κλίνει προς την άποψη ότι το άρθρο 8 του κανονισμού 550/2004, σε συνδυασμό με το άρθρο 2, σημείο 4, του κανονισμού 549/2004 και το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προστατεύει επίσης τα αμιγώς περιουσιακής φύσεως συμφέροντα του κάθε χρήστη του εναέριου χώρου.
32
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Oberster Gerichtshof (Ανώτατο Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 8 του [κανονισμού 550/2004], σε συνδυασμό με το άρθρο 2, σημείο 4, του [κανονισμού 549/2004], την έννοια ότι η παροχή υπηρεσιών εναέριας κυκλοφορίας αποσκοπεί επίσης στην προστασία κάθε χρήστη του εναέριου χώρου από την επέλευση αμιγώς περιουσιακής ζημίας που οφείλεται σε παράνομες και υπαίτιες παραλείψεις του φορέα παροχής υπηρεσιών αεροναυτιλίας στον οποίο έχει ανατεθεί η παροχή των υπηρεσιών αυτών;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
33
Από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι το υποβληθέν ερώτημα, το οποίο αφορά το εύρος του προστατευτικού σκοπού που επιδιώκεται, μεταξύ άλλων, με το άρθρο 8 του κανονισμού 550/2004, απορρέει από το ότι, δυνάμει του νόμου περί αστικής ευθύνης του Δημοσίου, όπως ερμηνεύεται από το αιτούν δικαστήριο, το καθοριστικό κριτήριο για τη στοιχειοθέτηση της ευθύνης αυτής είναι η προστατευτική λειτουργία της διάταξης που παραβιάστηκε. Εν προκειμένω, η διάταξη αυτή είναι το άρθρο 120 του νόμου περί αεροπορίας, το οποίο ορίζει την Austro Control ως τον πάροχο, ιδίως, των υπηρεσιών εναέριας κυκλοφορίας σε αποκλειστική βάση, σύμφωνα με το ως άνω άρθρο 8.
34
Όσον αφορά τη διαφορά της κύριας δίκης, το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για την οικονομική ζημία που υπέστη η Austrian Airlines, λόγω ενδεχόμενης υπαίτιας παράβασης εκ μέρους της Austro Control, μόνον αν οι σχετικές διατάξεις του δικαίου της Ένωσης αποσκοπούν, μεταξύ άλλων, στην προστασία των χρηστών του εναέριου χώρου, που αναφέρονται στο άρθρο 2, σημείο 8, του κανονισμού 549/2004, από μια τέτοια ζημία.
35
Το υποβληθέν ερώτημα πρέπει να εξεταστεί ακριβώς υπό το πρίσμα των ως άνω προκαταρκτικών παρατηρήσεων.
Επί του υποβληθέντος ερωτήματος
36
Με το μόνο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 2, σημείο 4, του κανονισμού 549/2004 και το άρθρο 8 του κανονισμού 550/2004, σε συνδυασμό με τις διατάξεις του τελευταίου κανονισμού σχετικά με την παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας και την επιβολή τελών για αυτές, έχουν την έννοια ότι το σύνολο των ως άνω διατάξεων αποσκοπεί επίσης στην προστασία των χρηστών του εναέριου χώρου από την οικονομική ζημία που προκαλείται από υπαίτια παράβαση, εκ μέρους του παρόχου υπηρεσιών εναέριας κυκλοφορίας, των υποχρεώσεων που αυτός υπέχει βάσει των εν λόγω διατάξεων.
37
Πρέπει να επισημανθεί, προκαταρκτικώς, αφενός, ότι, κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, του κανονισμού 549/2004, ο κανονισμός αυτός θεσπίζει εναρμονισμένο κανονιστικό πλαίσιο για τη δημιουργία του «Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού», σκοπός του οποίου είναι να βελτιωθούν τα ισχύοντα πρότυπα ασφάλειας της εναέριας κυκλοφορίας, η βιώσιμη ανάπτυξη του συστήματος αεροπορικών μεταφορών και οι συνολικές επιδόσεις της διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας και του συστήματος υπηρεσιών αεροναυτιλίας για τη γενική εναέρια κυκλοφορία στην Ευρώπη, προκειμένου να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις όλων των χρηστών του εναέριου χώρου.
38
Η διάταξη αυτή διευκρινίζει επίσης ότι ο Ενιαίος Ευρωπαϊκός Ουρανός περιλαμβάνει ένα συνεκτικό πανευρωπαϊκό δίκτυο αεροδιαδρόμων και συστήματα διαχείρισης δικτύου και διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας που βασίζονται αποκλειστικά σε κριτήρια ασφάλειας, απόδοσης και τεχνικής επάρκειας, προς όφελος όλων των «χρηστών του εναέριου χώρου», έννοια η οποία περιλαμβάνει, σύμφωνα με το άρθρο 2, σημείο 8, του κανονισμού αυτού, τους φορείς εκμετάλλευσης των αεροσκαφών που λειτουργούν σύμφωνα με τους κανόνες της γενικής εναέριας κυκλοφορίας.
39
Αφετέρου, σύμφωνα με το άρθρο 1, παράγραφος 1, του κανονισμού 550/2004, ο κανονισμός αυτός, «[σ]το πεδίο εφαρμογής του [κανονισμού 549/2004]», αφορά την ασφαλή και αποδοτική παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας στο πλαίσιο του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού με τη θέσπιση κοινών απαιτήσεων προς τούτο. Ο κανονισμός 550/2004 προβλέπει επίσης, στο κεφάλαιο III, ως ουσιώδες στοιχείο, ένα σύστημα επιβολής τελών για τις υπηρεσίες αυτές, το οποίο περιλαμβάνει τέλη που οφείλονται από τους χρήστες του εναέριου χώρου.
40
Εξάλλου, από το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 549/2004 προκύπτει ότι το εναρμονισμένο κανονιστικό πλαίσιο για τη δημιουργία του «Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού» περιλαμβάνει επίσης τους εκτελεστικούς κανόνες που θεσπίζει η Επιτροπή βάσει, μεταξύ άλλων, του κανονισμού αυτού καθώς και του κανονισμού 550/2004. Μεταξύ των εν λόγω εκτελεστικών κανόνων περιλαμβάνεται ο εκτελεστικός κανονισμός 1035/2011.
41
Κατόπιν της αποσαφήνισης του ως άνω κανονιστικού πλαισίου, διαπιστώνεται, πρώτον, ότι, κατά το άρθρο 2, σημείο 4, του κανονισμού 549/2004, η έννοια των «υπηρεσιών αεροναυτιλίας» περιλαμβάνει τις υπηρεσίες εναέριας κυκλοφορίας, στις οποίες αναφέρεται ρητώς το υποβληθέν ερώτημα, καθώς και τις υπηρεσίες επικοινωνίας, πλοήγησης και επιτήρησης, τις μετεωρολογικές υπηρεσίες που προορίζονται για την αεροναυτιλία και τις υπηρεσίες αεροναυτικών πληροφοριών.
42
Οι υπηρεσίες εναέριας κυκλοφορίας αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της «διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας», στην οποία εντάσσεται, δυνάμει του άρθρου 2, σημείο 10, του κανονισμού 549/2004, το σύνολο των εναέριων λειτουργιών και των λειτουργιών εδάφους που απαιτούνται για την ασφαλή και αποτελεσματική κίνηση των αεροσκαφών σε όλες τις φάσεις των πτητικών δραστηριοτήτων. Δυνάμει του σημείου 11 του άρθρου αυτού, οι υπηρεσίες αυτές περιλαμβάνουν τις υπηρεσίες ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, τις υπηρεσίες πληροφοριών πτήσης και τις υπηρεσίες συναγερμού, αυτές δε οι τρεις έννοιες ορίζονται, αντιστοίχως, στο σημείο 1, στο σημείο 23α και στο σημείο 23β του ίδιου άρθρου.
43
Οι «υπηρεσίες ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας» αποσκοπούν, αφενός, στην πρόληψη των συγκρούσεων μεταξύ αεροσκαφών και, στην περιοχή ελιγμών, μεταξύ αεροσκαφών και εμποδίων και, αφετέρου, στη διεκπεραίωση και διατήρηση τακτικής ροής εναέριας κυκλοφορίας. Οι «υπηρεσίες πληροφοριών πτήσης» διασφαλίζουν την παροχή συμβουλών και χρήσιμων πληροφοριών για την ασφαλή και αποτελεσματική διενέργεια των πτήσεων. Οι «υπηρεσίες συνέγερσης» συνίστανται στην ενημέρωση των ενδεδειγμένων οργανισμών σχετικά με τα αεροσκάφη που χρήζουν αρωγής έρευνας και διάσωσης και στη συνδρομή των οργανισμών αυτών.
44
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι οι «υπηρεσίες εναέριας κυκλοφορίας», κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 11, του κανονισμού 549/2004, έχουν θεμελιώδη σημασία για τη διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας όχι μόνο για την ασφάλεια και τη βέλτιστη λειτουργία του εναέριου χώρου, αλλά και για τους χρήστες του χώρου αυτού, των οποίων οι δραστηριότητες εξαρτώνται από την ορθή εκτέλεση των εν λόγω υπηρεσιών (πρβλ. απόφαση της 2ας Ιουνίου 2022, Skeyes, C‑353/20, EU:C:2022:423, σκέψη 43).
45
Πράγματι, όπως επισήμανε η γενική εισαγγελέας στο σημείο 39 των προτάσεών της, η παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας, συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών εναέριας κυκλοφορίας, δεν εξυπηρετεί μόνον το γενικό συμφέρον που συνίσταται στη διασφάλιση ενός ασφαλούς και αποτελεσματικού Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού, αλλά και τα συμφέροντα και την οικονομική δραστηριότητα των χρηστών του εναέριου χώρου, μεταξύ των οποίων και οι αερομεταφορείς.
46
Συναφώς, η αιτιολογική σκέψη 7 του κανονισμού 549/2004 διευκρινίζει ότι ο εναέριος χώρος αποτελεί περιορισμένο πόρο, ο οποίος μπορεί να χρησιμοποιηθεί καλύτερα και αποτελεσματικά μόνο εφόσον λαμβάνονται υπόψη οι απαιτήσεις όλων των χρηστών.
47
Δεύτερον, το άρθρο 8, παράγραφοι 1, 3 και 4, του κανονισμού 550/2004 επιβάλλει σε κάθε κράτος μέλος να ορίσει πάροχο υπηρεσιών εναέριας κυκλοφορίας και να καθορίσει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του παρόχου αυτού, ο οποίος πρέπει, όπως προβλέπεται στην παράγραφο 4 του άρθρου αυτού, να πληροί τις κοινές απαιτήσεις για την παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας που απαριθμούνται στο άρθρο 6 και να είναι πιστοποιημένος σύμφωνα με το άρθρο 7 του εν λόγω κανονισμού.
48
Δυνάμει του ως άνω άρθρου 6, οι κοινές απαιτήσεις αφορούν, μεταξύ άλλων, τις τεχνικές και λειτουργικές γνώσεις και καταλληλότητα, την ποιότητα των υπηρεσιών καθώς και την κάλυψη ευθύνης και ασφάλισης. Δυνάμει του άρθρου 7, παράγραφοι 1 και 3, του ίδιου κανονισμού, η παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας εντός της Ένωσης υπόκειται σε πιστοποίηση από τα κράτη μέλη, η οποία εξαρτάται από τη συμμόρφωση του παρόχου προς τις εν λόγω κοινές απαιτήσεις. Κατά την παράγραφο 7 του άρθρου 7, εάν μια εθνική εποπτική αρχή διαπιστώσει ότι ο κάτοχος πιστοποιητικού δεν πληροί πλέον τις επίμαχες κοινές απαιτήσεις, λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα, εξασφαλίζοντας παράλληλα τη συνέχεια των υπηρεσιών.
49
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 4 του κανονισμού 550/2004, οι πάροχοι που ορίζονται από τα κράτη μέλη υποχρεούνται να παρέχουν υπηρεσίες εναέριας κυκλοφορίας κατά τρόπο που να ανταποκρίνεται επαρκώς στις ανάγκες των χρηστών του εναέριου χώρου και να διασφαλίζει την ασφαλή και αποτελεσματική λειτουργία της κυκλοφορίας αυτής, εντός εναρμονισμένου πλαισίου για την παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας.
50
Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι από την αιτιολογική σκέψη 10, από το άρθρο 1, παράγραφος 1, και από το άρθρο 7, παράγραφοι 1 και 7, του κανονισμού 550/2004 προκύπτει ότι ο κανονισμός αυτός αποσκοπεί επίσης στη διασφάλιση της αδιάλειπτης παροχής όλων των υπηρεσιών αεροναυτιλίας στον Ενιαίο Ευρωπαϊκό Ουρανό (απόφαση της 2ας Ιουνίου 2022, Skeyes, C‑353/20, EU:C:2022:423, σκέψη 44), χωρίς την οποία οι χρήστες του εναέριου χώρου δεν θα μπορούσαν να ασκούν τις δραστηριότητές τους υπό κατάλληλες συνθήκες.
51
Εξάλλου, το παράρτημα I του εκτελεστικού κανονισμού 1035/2011, σχετικά με τον καθορισμό κοινών απαιτήσεων για την παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας και για τη συμπλήρωση του εναρμονισμένου κανονιστικού πλαισίου με σκοπό τη δημιουργία του «Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού», όπως υπενθυμίζεται στη σκέψη 40 της παρούσας απόφασης, διευκρινίζει ότι οι πάροχοι υπηρεσιών αεροναυτιλίας πρέπει να είναι σε θέση να παρέχουν τις υπηρεσίες αυτές με ασφαλή, αποτελεσματικό, συνεχή και σταθερό τρόπο, που να συνάδει με οποιοδήποτε εύλογο επίπεδο ζήτησης για δεδομένο εναέριο χώρο (σημείο 1 του παραρτήματος αυτού), να καθορίζουν πολιτική ποιότητας που να ανταποκρίνεται κατά το μέγιστο δυνατόν στις ανάγκες των διαφόρων χρηστών (σημείο 3.2, στοιχείο αʹ, του εν λόγω παραρτήματος) και να προβαίνουν στις απαραίτητες ρυθμίσεις για την κάλυψη των ευθυνών τους που απορρέουν από το εφαρμοστέο δίκαιο (σημείο 7 του ίδιου παραρτήματος).
52
Τρίτον, τα άρθρα 14 έως 16 του κανονισμού 550/2004 διέπουν τον καθορισμό, την επιβολή και την εφαρμογή των τελών στους χρήστες του εναέριου χώρου για τις υπηρεσίες αεροναυτιλίας που τους παρέχονται. Δυνάμει του άρθρου 14, το εν λόγω σύστημα χρέωσης πρέπει να συμβάλλει, μεταξύ άλλων, στην οικονομική απόδοση της παροχής αεροναυτιλιακών υπηρεσιών και την αποτελεσματικότητα των πτήσεων, τηρουμένου ταυτόχρονα βέλτιστου επιπέδου ασφαλείας.
53
Το άρθρο 15, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού προβλέπει ότι το σύστημα τελών βασίζεται στον λογαριασμό κόστους των υπηρεσιών αεροναυτιλίας ο οποίος βαρύνει τους παρόχους υπηρεσιών υπέρ των χρηστών του εναέριου χώρου. Η παράγραφος 3, στοιχείο στʹ, του ως άνω άρθρου, διευκρινίζει ότι με τα τέλη πρέπει να ενθαρρύνεται η ασφαλής, αποτελεσματική, αποδοτική και σταθερή παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας με σκοπό την επίτευξη υψηλού επιπέδου ασφάλειας και την οικονομική απόδοση.
54
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι οι κανονισμοί 549/2004 και 550/2004 καθώς και ο εκτελεστικός κανονισμός 1035/2011 απαιτούν από τους παρόχους υπηρεσιών εναέριας κυκλοφορίας να ανταποκρίνονται επαρκώς στις ανάγκες των χρηστών του εναέριου χώρου, διασφαλίζοντας την ασφάλεια, τη συνέχεια, τη σταθερότητα, την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα των υπηρεσιών τους, δεδομένου ότι οι υπηρεσίες αυτές είναι απαραίτητες για τις δραστηριότητες των χρηστών του εναέριου χώρου, οι οποίοι αναλαμβάνουν το οικονομικό κόστος τους.
55
Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο έκρινε κατ’ ουσίαν, με την απόφαση της 2ας Ιουνίου 2022, Skeyes (C‑353/20, EU:C:2022:423, σκέψεις 39 και 49), ότι οι διατάξεις των κανονισμών 549/2004 και 550/2004 ενδέχεται να παρέχουν στους χρήστες του εναέριου χώρου ορισμένα δικαιώματα τα οποία θα μπορούσε να θίξει το κλείσιμο του χώρου αυτού.
56
Εν προκειμένω, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι η βλάβη του διακομιστή ΔΣΑΤ, τον οποίο διαχειρίζεται η Austro Control, ως ορισθείσα από τη Δημοκρατία της Αυστρίας πάροχος υπηρεσιών εναέριας κυκλοφορίας, είχε ως αποτέλεσμα σημαντική μείωση των ποσοστών προσγείωσης και απογείωσης στον αερολιμένα Vienne-Schwechat καθώς και, ως εκ τούτου, ματαίωση πτήσεων που εκτελούσε η Austrian Airlines, γεγονός που καταδεικνύει τη σχέση εξάρτησης, η οποία τονίζεται στη σκέψη 44 της παρούσας απόφασης, μεταξύ, αφενός, της παροχής των εν λόγω υπηρεσιών και, αφετέρου, της δυνατότητας των χρηστών του εναέριου χώρου να ασκούν τις δραστηριότητές τους.
57
Εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο, το οποίο είναι το μόνο αρμόδιο να διαπιστώσει και να εκτιμήσει τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης, καθώς και να ερμηνεύσει και να εφαρμόσει το εθνικό δίκαιο (αποφάσεις της 4ης Ιουνίου 2013, ZZ, C‑300/11, EU:C:2013:363, σκέψη 36, και της 29ης Ιουλίου 2024, protectus, C‑185/23, EU:C:2024:657, σκέψη 36), να κρίνει αν, λαμβανομένης υπόψη της απάντησης του Δικαστηρίου στο υποβληθέν ερώτημα, δύναται να στοιχειοθετηθεί ευθύνη της Δημοκρατίας της Αυστρίας για την οικονομική ζημία που υπέστη η Austrian Airlines λόγω ενδεχόμενης υπαίτιας παράβασης εκ μέρους της Austro Control.
58
Κατόπιν όλων των ανωτέρω σκέψεων, στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 2, σημείο 4, του κανονισμού 549/2004 και το άρθρο 8 του κανονισμού 550/2004, σε συνδυασμό με τις διατάξεις του τελευταίου κανονισμού σχετικά με την παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας και την επιβολή τελών για αυτές, έχουν την έννοια ότι το σύνολο των ως άνω διατάξεων αποσκοπεί επίσης στην προστασία των χρηστών του εναέριου χώρου από την οικονομική ζημία που προκαλείται από υπαίτια παράβαση, εκ μέρους του παρόχου υπηρεσιών εναέριας κυκλοφορίας, των υποχρεώσεων που αυτός υπέχει βάσει των εν λόγω διατάξεων.
Επί των δικαστικών εξόδων
59
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 2, σημείο 4, του κανονισμού (ΕΚ) 549/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Μαρτίου 2004, για τη χάραξη του πλαισίου για τη δημιουργία του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού («κανονισμός-πλαίσιο»), και το άρθρο 8 του κανονισμού (ΕΚ) 550/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Μαρτίου 2004, σχετικά με την παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας στο πλαίσιο του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού («κανονισμός για την παροχή υπηρεσιών»), όπως τροποποιήθηκαν με τον κανονισμό (ΕΚ) 1070/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Οκτωβρίου 2009, σε συνδυασμό με τις διατάξεις του κανονισμού 550/2004 σχετικά με την παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας και την επιβολή τελών για αυτές,
έχουν την έννοια ότι:
το σύνολο των ως άνω διατάξεων αποσκοπεί επίσης στην προστασία των χρηστών του εναέριου χώρου από την οικονομική ζημία που προκαλείται από υπαίτια παράβαση, εκ μέρους του παρόχου υπηρεσιών εναέριας κυκλοφορίας, των υποχρεώσεων που αυτός υπέχει βάσει των εν λόγω διατάξεων.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.