Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (έβδομο τμήμα)
της 23ης Απριλίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Οδηγία 86/653/ΕΟΚ – Άρθρο 15, παράγραφος 2 – Άρθρο 19 – Εμπορικοί αντιπρόσωποι (ανεξάρτητοι επαγγελματίες) – Προθεσμία καταγγελίας – Ημερομηνία λήξης της σύμβασης εμπορικής αντιπροσωπείας »
Στην υπόθεση C‑204/25,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Hof van Cassatie (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Βέλγιο) με απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2025, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 17 Μαρτίου 2025, στο πλαίσιο της δίκης
Kempen Advies Beerse BV,
Compagnie LLC BV,
FP Verzekeringen BV,
OL
κατά
Bank Nagelmackers NV,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έβδομο τμήμα),
συγκείμενο από τους F. Schalin, πρόεδρο τμήματος, K. Jürimäe (εισηγήτρια), πρόεδρο του δευτέρου τμήματος, και M. Gavalec, δικαστή,
γενικός εισαγγελέας: M. Szpunar
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        οι Kempen Advies Beerse BV, Compagnie LLC BV, FP Verzekeringen BV και OL, εκπροσωπούμενοι από τον P. Wouters, advocaat,
–        η Bank Nagelmackers NV, εκπροσωπούμενη από τους S. Deckers και D. Mertens, advocaten,
–        η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τους J. Möller, M. Hellmann, R. Kanitz και A. Sahner,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους P.‑J. Loewenthal, M. Mataija και G. Meeßen,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 15, παράγραφος 2, και του άρθρου 19 της οδηγίας 86/653/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1986, για το συντονισμό των δικαίων των κρατών μελών όσον αφορά τους εμπορικούς αντιπροσώπους (ανεξάρτητους επαγγελματίες) (ΕΕ 1986, L 382, σ. 17).
2        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, των Kempen Advies Beerse BV, Compagnie LLC BV, FP Verzekeringen BV (στο εξής: ενάγουσες εταιρίες της κύριας δίκης) και του OL και, αφετέρου, της Bank Nagelmackers NV σχετικά με το κύρος συμβάσεως που συνήφθη μεταξύ των ανωτέρω μετά την καταγγελία από την Bank Nagelmarckers τριών συμβάσεων εμπορικής αντιπροσωπείας τις οποίες είχε συνάψει με τις ενάγουσες εταιρίες της κύριας δίκης.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3        Η δεύτερη και η τρίτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 86/653 έχουν ως εξής:
«[εκτιμώντας] ότι οι διαφορές μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών σε θέματα εμπορικής αντιπροσώπευσης επηρεάζουν αισθητά στο εσωτερικό της Κοινότητας τις συνθήκες ανταγωνισμού και άσκησης του επαγγέλματος, επηρεάζουν την προστασία των εμπορικών αντιπροσώπων στις σχέσεις τους με τους αντιπροσωπευόμενους και είναι επιζήμιες για την ασφάλεια των εμπορικών πράξεων· ότι εξάλλου οι διαφορές αυτές είναι δυνατό να παρεμποδίζουν αισθητά τη σύναψη και τη λειτουργία των συμβάσεων εμπορικής αντιπροσωπίας μεταξύ αντιπροσωπευόμενου και εμπορικού αντιπροσώπου που είναι εγκατεστημένοι σε διαφορετικά κράτη μέλη·
[εκτιμώντας] ότι οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών πρέπει να διενεργούνται υπό συνθήκες που προσιδιάζουν σε ενιαία αγορά, πράγμα που επιβάλλει την προσέγγιση των συστημάτων δικαίου των κρατών μελών στον απαραίτητο βαθμό για την καλή λειτουργία της κοινής αυτής αγοράς· ότι, για τον σκοπό αυτό, οι έστω ενοποιημένοι κανόνες για τις συγκρούσεις νόμων δεν εξαλείφουν στον τομέα της εμπορικής αντιπροσωπίας τις προαναφερόμενες δυσχέρειες και συνεπώς δεν καθιστούν περιττή την προτεινόμενη εναρμόνιση».
4        Το άρθρο 1 της ως άνω οδηγίας ορίζει τα εξής:
«1.      Τα μέτρα εναρμόνισης που θεσπίζονται από την παρούσα οδηγία εφαρμόζονται στις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις των κρατών μελών, που διέπουν τις σχέσεις ανάμεσα στους εμπορικούς αντιπροσώπους και τους αντιπροσωπευμένους από αυτούς.
2.      Κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας, “εμπορικός αντιπρόσωπος” είναι εκείνος στον οποίο, υπό την ιδιότητά του ως ανεξάρτητου μεσολαβητή, ανατίθεται σε μόνιμη βάση είτε να διαπραγματεύεται για λογαριασμό άλλου προσώπου, το οποίο καλείται στο εξής “αντιπροσωπευόμενος”, την πώληση ή την αγορά εμπορευμάτων είτε να διαπραγματεύεται και να συνάπτει τις πράξεις αυτές επ’ ονόματι και για λογαριασμό του αντιπροσωπευόμενου.
[...]»
5        Το άρθρο 15, παράγραφοι 1 και 2, της εν λόγω οδηγίας προβλέπει τα εξής:
«1.      Όταν η σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπίας είναι αορίστου χρόνου, κάθε ένας από τους συμβαλλόμενους μπορεί να την καταγγείλει, με τήρηση ορισμένης προθεσμίας.
2.      Η προθεσμία καταγγελίας είναι ένας μήνας για το πρώτο έτος της σύμβασης, δύο μήνες από την αρχή του δεύτερου έτους, τρεις μήνες από την αρχή του τρίτου και για τα επόμενα έτη. Δεν είναι δυνατό να οριστούν μικρότερες προθεσμίες με συμφωνία των συμβαλλομένων.»
6        Το άρθρο 17 της ιδίας οδηγίας ορίζει τα εξής:
«1.       Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα για να εξασφαλίζεται στον εμπορικό αντιπρόσωπο, μετά τη λύση της σύμβασης εμπορικής αντιπροσωπίας, κατ’ αποκοπή αποζημίωση σύμφωνα με την παράγραφο 2 ή ανόρθωση της ζημίας σύμφωνα με την παράγραφο 3.
α)      Ο εμπορικός αντιπρόσωπος δικαιούται κατ’ αποκοπή αποζημίωση εάν και εφόσον:
–        έφερε νέους πελάτες στον εντολέα ή προήγαγε σημαντικά τις υποθέσεις με τους υπάρχοντες πελάτες και ο εντολέας διατηρεί ουσιαστικά οφέλη που προκύπτουν από τις υποθέσεις με τους πελάτες αυτούς,
και
–        η καταβολή της αποζημίωσης αυτής είναι δίκαιη, λαμβανομένων υπόψη όλων των περιστάσεων και ιδιαίτερα των προμηθειών που χάνει ο εμπορικός αντιπρόσωπος και οι οποίες προκύπτουν από τις υποθέσεις με τους πελάτες αυτούς. [...]
[...]
[...]»
7        Το άρθρο 18 της οδηγίας 86/653 απαριθμεί τις περιπτώσεις στις οποίες η κατ’ αποκοπή αποζημίωση ή η ανόρθωση της ζημίας σύμφωνα με το άρθρο 17 της οδηγίας δεν οφείλεται, μεταξύ άλλων, σε περίπτωση καταγγελίας της σύμβασης αντιπροσωπείας λόγω πταίσματος του εμπορικού αντιπροσώπου ή όταν, κατόπιν συμφωνίας με τον αντιπροσωπευόμενο, ο αντιπρόσωπος εκχωρεί σε τρίτο τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που έχει αναλάβει δυνάμει της εν λόγω σύμβασης.
8        Το άρθρο 19 της εν λόγω οδηγίας ορίζει ότι «[τ]α μέρη δεν μπορούν πριν από τη λήξη της σύμβασης να παρεκκλίνουν από τις διατάξεις των άρθρων 17 και 18 σε βάρος του εμπορικού αντιπροσώπου».
Το βελγικό δίκαιο
9        Οι σχετικές με τις συμβάσεις εμπορικής αντιπροσωπείας διατάξεις εισήχθησαν στον wetboek van economisch recht (κώδικα οικονομικού δικαίου) με το άρθρο 3 του νόμου της 2ας Απριλίου 2014, περί ενσωμάτωσης του βιβλίου
X «Συμβάσεις εμπορικής αντιπροσωπείας, συμβάσεις εμπορικής συνεργασίας και συμβάσεις παραχώρησης» στον κώδικα οικονομικού δικαίου και περί ενσωμάτωσης στο βιβλίο
1 του κώδικα οικονομικού δικαίου ορισμών του βιβλίου
X (Moniteur belge της 28ης Απριλίου 2014, σ. 35053).
10      Το άρθρο
X.16, παράγραφος 1, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, του κώδικα οικονομικού δικαίου, όπως τροποποιήθηκε με τον ως άνω νόμο (στο εξής: κώδικας οικονομικού δικαίου), ορίζει τα εξής:
«Όταν η σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπείας έχει συναφθεί για αόριστο χρόνο ή για ορισμένο χρόνο με δυνατότητα πρόωρης καταγγελίας, καθένας από τους αντισυμβαλλομένους δύναται να καταγγείλει τη σύμβαση τηρώντας την αντίστοιχη προθεσμία.
Η προθεσμία καταγγελίας είναι ένας μήνας για το πρώτο έτος της σύμβασης. Μετά το πρώτο έτος, η διάρκεια της προθεσμίας καταγγελίας αυξάνεται κατά ένα μήνα ανά επιπλέον έτος που έχει αρχίσει χωρίς η προθεσμία αυτή να μπορεί να υπερβεί τους έξι μήνες και με την επιφύλαξη των διατάξεων του τρίτου εδαφίου. Δεν είναι δυνατό να οριστούν μικρότερες προθεσμίες με συμφωνία των συμβαλλομένων.»
11      Το άρθρο
X.18, πρώτο εδάφιο, του κώδικα οικονομικού δικαίου ορίζει τα εξής:
«Μετά τη λύση της σύμβασης εμπορικής αντιπροσωπείας, ο εμπορικός αντιπρόσωπος δικαιούται κατ’ αποκοπήν αποζημίωση πελατείας εφόσον έχει φέρει νέους πελάτες στον εντολέα ή προήγαγε σημαντικά τις υποθέσεις με τους υπάρχοντες πελάτες, υπό την προϋπόθεση ότι η δραστηριότητα αυτή μπορεί ακόμη να αποφέρει ουσιαστικά οφέλη στον εντολέα.»
12      Το άρθρο
X.19 του ως άνω κώδικα προβλέπει τα εξής:
«Εφόσον ο εμπορικός αντιπρόσωπος δικαιούται την κατ’ αποκοπήν αποζημίωση του άρθρου
X.18 και το ποσό της εν λόγω αποζημίωσης δεν καλύπτει το σύνολο της ζημίας που πραγματικά υπέστη, ο εμπορικός αντιπρόσωπος δύναται, υπό την προϋπόθεση ότι αποδεικνύει την έκταση της προβαλλομένης ζημίας, να λάβει, επιπλέον της αποζημίωσης αυτής, αποζημίωση ίση με τη διαφορά μεταξύ του ποσού της ζημίας που πραγματικά υπέστη και του ποσού της κατ’ αποκοπήν αποζημίωσης.»
13      Το άρθρο
X.21 του εν λόγω κώδικα ορίζει τα εξής:
«Τα μέρη δεν μπορούν πριν από τη λήξη της σύμβασης εμπορικής αντιπροσωπείας να παρεκκλίνουν από τις διατάξεις των άρθρων
X.18, X.19 και X.20 σε βάρος του εμπορικού αντιπροσώπου.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
14      Η Bank Nagelmackers συνήψε τρεις συμβάσεις εμπορικής αντιπροσωπείας με τις Kempen Advies Beerse, Compagnie LLC και FP Verzekeringen, αντιστοίχως, στις 22 Μαΐου 2003, στις 22 Δεκεμβρίου 2006 και στις 31 Ιανουαρίου 2006.
15      Με συστημένη επιστολή της 8ης Ιουλίου 2016, η Bank Nagelmackers κατήγγειλε τις εν λόγω τρεις συμβάσεις αντιπροσωπείας με διαφορετικές προθεσμίες καταγγελίας που κυμαίνονταν από έναν έως έξι μήνες και, για δύο εκ των ανωτέρω συμβάσεων, με καταβολή αποζημίωσης λόγω καταγγελίας.
16      Στις 27 Οκτωβρίου 2016 η Bank Nagelmackers και οι ενάγουσες της κύριας δίκης εταιρίες συνήψαν ενιαία σύμβαση η οποία ρύθμιζε την αποζημίωση λόγω καταγγελίας, την κατ’ αποκοπήν αποζημίωση λόγω καταγγελίας και τη συμπληρωματική αποζημίωση που οφείλονταν σε αυτές λόγω καταγγελίας των ανωτέρω συμβάσεων (στο εξής: ενιαία σύμβαση).
17      Εν συνεχεία, θεωρώντας ότι η ενιαία σύμβαση συνήφθη υπό την πίεση της Bank Nagelmackers, οι ενάγουσες εταιρίες της κύριας δίκης και ο OL άσκησαν αγωγή κατά της Bank Nagelmackers ενώπιον του Nederlandstalige ondernemingsrechtbank Brussel (ολλανδόφωνου δικαστηρίου επιχειρηματικών διαφορών Βρυξελλών, Βέλγιο), με αίτημα να διαπιστωθεί η ακυρότητα της εν λόγω συμβάσεως βάσει, μεταξύ άλλων, των αναγκαστικού δικαίου διατάξεων του βιβλίου X του κώδικα οικονομικού δικαίου.
18      Με απόφαση της 12ης Μαρτίου 2020, το ως άνω δικαστήριο απέρριψε την αγωγή με την αιτιολογία ότι οι ενάγουσες εταιρίες της κύριας δίκης είχαν ανακτήσει τη συμβατική ελευθερία τους από τη στιγμή της καταγγελίας των συμβάσεών τους εμπορικής αντιπροσωπείας, ήτοι από την ημερομηνία κατά την οποία κάθε εμπορικός αντιπρόσωπος έλαβε γνώση της λύσεως της συμβάσεώς του, τούτο δε ακόμη και αν η εκτέλεση της σύμβασης συνεχίζεται μέχρι την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας καταγγελίας. Κατά το εν λόγω δικαστήριο, όταν οι εταιρίες αυτές καθόρισαν, με την
ενιαία σύμβαση, το ποσό της αποζημίωσης λόγω καταγγελίας, το ποσό της κατ’ αποκοπήν αποζημίωσης και το ποσό της συμπληρωματικής αποζημίωσης, μπορούσαν να διαθέσουν ελεύθερα τα δικαιώματά τους.
19      Οι ενάγουσες εταιρίες της κύριας δίκης και ο OL άσκησαν έφεση κατά της ανωτέρω αποφάσεως ενώπιον του hof van beroep te Brussel (εφετείου Βρυξελλών, Βέλγιο), το οποίο, με απόφαση της 19ης Ιουνίου 2023, έκρινε την έφεση παραδεκτή αλλά αβάσιμη.
20      Οι ενάγουσες εταιρίες της κύριας δίκης και ο OL άσκησαν αναίρεση κατά της εν λόγω αποφάσεως ενώπιον του Hof van Cassatie (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Βέλγιο), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου. Προς στήριξη της αιτήσεώς τους αναιρέσεως, οι εν λόγω εταιρίες και ο OL ισχυρίζονται ότι η ενιαία σύμβαση είναι αντίθετη προς τις αναγκαστικού δικαίου διατάξεις του κώδικα οικονομικού δικαίου. Ο αναγκαστικού δικαίου χαρακτήρας των εν λόγω διατάξεων έχει ως αποτέλεσμα ότι, ενόσω η σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπείας δεν έχει λήξει, ο εμπορικός αντιπρόσωπος δεν υποχρεούται να αποδεχθεί προθεσμία καταγγελίας μικρότερη ή αποζημίωση χαμηλότερη από εκείνη την οποία προβλέπουν οι διατάξεις αυτές. Ο εν λόγω εμπορικός αντιπρόσωπος δεν μπορεί, πριν από τη λήξη της συνεργασίας, να παραιτηθεί έγκυρα από την προστασία που του παρέχουν οι διατάξεις αυτές ή να συμφωνήσει σε λιγότερο εκτεταμένη προστασία. Η σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπείας λήγει μόνον κατά τη
λήξη της προθεσμίας καταγγελίας που έχει ορίσει ο εντολέας και όχι με την απλή καταγγελία της εν λόγω σύμβασης.
21      Το αιτούν δικαστήριο φρονεί ότι από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι τα άρθρα 17 και 19 της οδηγίας 86/653 αποσκοπούν στην προστασία του εμπορικού αντιπροσώπου μετά τη λύση της σύμβασης και έχουν χαρακτήρα αναγκαστικού δικαίου διατάξεων. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η ενώπιόν του διαφορά μπορεί να επιλυθεί μόνο με την απάντηση στο ερώτημα σε ποια ημερομηνία πρέπει να θεωρείται ότι μια σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπείας έχει λήξει, κατά την έννοια του άρθρου 15, παράγραφος 2, και του άρθρου 19 της οδηγίας 86/653.
22      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Hof van Cassatie (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Πρέπει η σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπείας να θεωρείται ότι έχει λήξει, κατά την έννοια [του άρθρου] 15, παράγραφος 2, και [του άρθρου 19] της οδηγίας [86/653], κατά τον χρόνο της πραγματικής λύσεώς της, ήτοι μετά τη λήξη της προθεσμίας καταγγελίας, ή κατά τον χρόνο κατά τον οποίο ο εμπορικός αντιπρόσωπος λαμβάνει γνώση ή μπορούσε ευλόγως να λάβει γνώση της καταγγελίας της σύμβασης εμπορικής αντιπροσωπείας;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
23      Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 15, παράγραφος 2, και το άρθρο 19 της οδηγίας 86/653 έχουν την έννοια ότι η σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπείας λήγει από την ημερομηνία κατά την οποία ο εμπορικός αντιπρόσωπος λαμβάνει γνώση ή μπορεί ευλόγως να λάβει γνώση της καταγγελίας της εν λόγω σύμβασης ή μόνον κατά την ημερομηνία κατά την οποία λήγει η προθεσμία καταγγελίας.
24      Το άρθρο 15, παράγραφος 2, της ως άνω οδηγίας καθορίζει την ελάχιστη προθεσμία η οποία απαιτείται για την καταγγελία σύμβασης εμπορικής αντιπροσωπείας που έχει συναφθεί για αόριστο χρόνο. Το άρθρο 19 της εν λόγω οδηγίας απαγορεύει στα μέρη μιας τέτοιας σύμβασης να παρεκκλίνουν, πριν από τη λήξη της σύμβασης, από τις διατάξεις των άρθρων 17 και 18 της οδηγίας σε βάρος του εμπορικού αντιπροσώπου. Εντούτοις, ούτε το άρθρο 15, παράγραφος 2, ούτε το άρθρο 19 ορίζουν το χρονικό σημείο κατά το οποίο τα μέρη αυτά ανακτούν την ελευθερία τους να παρεκκλίνουν από την αναγκαστικού δικαίου προστασία του εμπορικού αντιπροσώπου.
25      Επομένως, προκειμένου να καθοριστεί το περιεχόμενο των εν λόγω διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, πρέπει να ληφθεί υπόψη όχι μόνον το γράμμα τους, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται και οι σκοποί τους.
26      Πρώτον, όσον αφορά τους σκοπούς της οδηγίας 86/653, από τη δεύτερη και την τρίτη αιτιολογική σκέψη της προκύπτει ότι η οδηγία αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στην προστασία των εμπορικών αντιπροσώπων στις σχέσεις τους με τους αντιπροσωπευόμενους (αποφάσεις της 23ης Μαρτίου 2006, Honyvem Informazioni Commerciali, C‑465/04, EU:C:2006:199, σκέψη 19· της 26ης Μαρτίου 2009, Semen, C‑348/07, EU:C:2009:195, σκέψη 14, και της 19ης Απριλίου 2018, CMR, C‑645/16, EU:C:2018:262, σκέψη 33).
27      Τα άρθρα 17 έως 19 της εν λόγω οδηγίας αποσκοπούν, ειδικότερα, στην προστασία του εμπορικού αντιπροσώπου μετά τη λύση της σύμβασης. Το σύστημα που θεσπίστηκε προς τούτο με την ίδια οδηγία έχει χαρακτήρα αναγκαστικού δικαίου, ο οποίος επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι, κατά το άρθρο 19 της οδηγίας 86/653, οι συμβαλλόμενοι δεν μπορούν πριν από τη λήξη της σύμβασης να παρεκκλίνουν από το σύστημα αυτό σε βάρος του εμπορικού αντιπροσώπου (πρβλ. αποφάσεις της 9ης Νοεμβρίου 2000, Ingmar, C‑381/98, EU:C:2000:605, σκέψεις 21 και 22· της 23ης Μαρτίου 2006, Honyvem Informazioni Commerciali, C‑465/04, EU:C:2006:199, σκέψη 22, και της 19ης Απριλίου 2018, CMR, C‑645/16, EU:C:2018:262, σκέψη 34).
28      Στο μέτρο που η ερμηνεία των άρθρων 17 έως 19 της εν λόγω οδηγίας πρέπει να γίνει υπό το πρίσμα του
ανωτέρω σκοπού και συστήματος (απόφαση της 23ης Μαρτίου 2006, Honyvem Informazioni Commerciali, C‑465/04, EU:C:2006:199, σκέψη 17), αποκλείεται οποιαδήποτε ερμηνεία των άρθρων αυτών η οποία θα μπορούσε να αποδειχθεί ότι είναι σε βάρος του εμπορικού αντιπροσώπου (πρβλ. αποφάσεις της 26ης Μαρτίου 2009, Semen, C‑348/07, EU:C:2009:195, σκέψη 21, και της 19ης Απριλίου 2018, CMR, C‑645/16, EU:C:2018:262, σκέψη 35). Επομένως, τα εν λόγω άρθρα πρέπει να ερμηνεύονται κατά τρόπο που συμβάλλει στην προστασία του εμπορικού αντιπροσώπου (πρβλ. απόφαση της 7ης Απριλίου 2016, Marchon Germany, C‑315/14, EU:C:2016:211, σκέψη 33).
29      Επομένως, από το άρθρο 19 της οδηγίας 86/653 προκύπτει ότι παρέκκλιση από τις διατάξεις του άρθρου 17 της οδηγίας αυτής μπορεί να γίνει δεκτή μόνον αν, ex ante, αποκλείεται η παρέκκλιση αυτή, κατά τη λήξη της συμβάσεως, να είναι εις βάρος του εμπορικού αντιπροσώπου (απόφαση της 23ης Μαρτίου 2006, Honyvem Informazioni Commerciali, C‑465/04, EU:C:2006:199, σκέψη 27).
30      Δεύτερον, παρατηρείται ότι, έως την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας καταγγελίας που προβλέπεται από το άρθρο 15, παράγραφοι 1 και 2, της εν λόγω οδηγίας, ο εμπορικός αντιπρόσωπος εξακολουθεί να υποχρεούται σε εκτέλεση της σύμβασης και
εξαρτάται, συναφώς, από την τήρηση των υποχρεώσεων του αντιπροσωπευόμενου, όπως αυτές ορίζονται στα κεφάλαια II και III της εν λόγω οδηγίας, ιδίως όσον αφορά την αμοιβή.
31      Επομένως, η καταγγελία
της σύμβασης εμπορικής αντιπροσωπείας δεν θέτει τέλος στην οικονομική εξάρτηση του εμπορικού αντιπροσώπου από τον αντιπροσωπευόμενο και, κατά συνέπεια, στην ανισότητα μεταξύ των μερών. Μόνο μετά την πραγματική λήξη των υποχρεώσεων που απορρέουν από την εν λόγω σύμβαση, κατά τη λήξη της προθεσμίας καταγγελίας, ο εμπορικός αντιπρόσωπος παύει να εξαρτάται από τα επαγγελματικά έσοδα που του καταβάλλει ο αντιπροσωπευόμενος τον οποίο εκπροσωπούσε.
32      Επιπλέον, το άρθρο 17, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 86/653 εγγυάται στον εμπορικό αντιπρόσωπο την καταβολή κατ’ αποκοπήν αποζημίωσης εφόσον και στο μέτρο που η καταβολή της αποζημίωσης αυτής είναι δίκαιη, λαμβανομένων υπόψη όλων των περιστάσεων και ιδιαίτερα των προμηθειών που χάνει ο εμπορικός αντιπρόσωπος και οι οποίες προκύπτουν από τις υποθέσεις με τους νέους πελάτες τους οποίους έφερε στον εντολέα ή από το γεγονός ότι προήγαγε αισθητά τις υποθέσεις με τους υφιστάμενους πελάτες.
33      Όπως επισημαίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τις γραπτές παρατηρήσεις της, δεν αποκλείεται ο αντιπροσωπευόμενος να καταγγείλει τη σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπείας μόλις αναπτυχθεί η εμπορική σχέση μεταξύ αυτού και των πελατών που έφερε ο εν λόγω εμπορικός αντιπρόσωπος, κατά τρόπον ώστε να περιορίσει το ύψος της οφειλόμενης αποζημίωσης. Πράγματι, είναι πιθανό ότι όσο νωρίτερα καταγγελθεί η σύμβαση, τόσο χαμηλότερο θα είναι το ύψος της εν λόγω αποζημίωσης.
34      Τρίτον, διαπιστώνεται ότι, σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 2, της οδηγίας 86/653, οι συμβαλλόμενοι δεν μπορούν να ορίσουν με συμφωνία μικρότερες προθεσμίες καταγγελίας από εκείνες οι οποίες ορίζονται στην εν λόγω διάταξη, γεγονός το οποίο καταδεικνύει τη βούληση του νομοθέτη της Ένωσης να προστατεύσει τον εμπορικό αντιπρόσωπο καθ’ όλη τη διάρκεια της προθεσμίας καταγγελίας.
35      Επομένως, αν μια σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπείας η οποία καταγγέλλεται σύμφωνα με το άρθρο 15 της οδηγίας 86/653 θεωρηθεί ότι λήγει, κατά την έννοια του άρθρου 19 της οδηγίας, από την ημερομηνία κατά την οποία ο εμπορικός αντιπρόσωπος λαμβάνει γνώση ή μπορεί ευλόγως να λάβει γνώση της καταγγελίας της εν λόγω σύμβασης, η προστασία του εμπορικού αντιπροσώπου έναντι του αντιπροσωπευομένου θα μειωνόταν, όπερ θα ήταν αντίθετο προς τους σκοπούς που επιδιώκει η εν λόγω οδηγία. Δεδομένου ότι η ανάγκη της ως άνω προστασίας παύει να υφίσταται μόνον κατά την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας καταγγελίας, η εν λόγω σύμβαση αντιπροσωπείας λήγει κατά την ημερομηνία αυτή.
36      Κατόπιν των προεκτεθέντων, στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 15, παράγραφος 2, και το άρθρο 19 της οδηγίας 86/653 έχουν την έννοια ότι η σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπείας λήγει όχι κατά την ημερομηνία κατά την οποία ο εμπορικός αντιπρόσωπος λαμβάνει γνώση ή μπορεί ευλόγως να λάβει γνώση της καταγγελίας της εν λόγω σύμβασης, αλλά μόνον κατά την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας καταγγελίας.
Επί των δικαστικών εξόδων
37      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έβδομο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 15, παράγραφος 2, και το άρθρο 19 της οδηγίας 86/653/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1986, για το συντονισμό των δικαίων των κρατών μελών όσον αφορά τους εμπορικούς αντιπροσώπους (ανεξάρτητους επαγγελματίες),
έχουν την έννοια ότι:
η σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπείας λήγει όχι κατά την ημερομηνία κατά την οποία ο εμπορικός αντιπρόσωπος λαμβάνει γνώση ή μπορεί ευλόγως να λάβει γνώση της καταγγελίας της εν λόγω σύμβασης, αλλά μόνον κατά την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας καταγγελίας.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.