62022CJ0325
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla)
19 ta’ Ottubru 2023 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Għajnuna mogħtija mill-Istati Membri – Artikolu 107(1) TFUE – Kunċett ta’ ‘impriża’ – Regolament (UE) 2015/1589 – Irkupru ta’ għajnuna illegali – Deċiżjoni (UE) 2015/456 – Skambji ta’ artijiet forestali – Determinazzjoni tal-‘valur tas-suq’”
Fil-Kawża C‑325/22,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Administrativen sad – Varna (il-Qorti Amministrattiva ta’ Varna, il-Bulgarija), permezz ta’ deċiżjoni tal‑4 ta’ Mejju 2022, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑13 ta’ Mejju 2022, fil-proċedura
TS,
HI
vs
Ministar na zemedelieto, hranite i gorite
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla),
komposta minn C. Lycourgos, President tal-Awla, O. Spineanu‑Matei, J.‑C. Bonichot (Relatur), S. Rodin u L. S. Rossi, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: A. Rantos,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għall-Gvern Bulgaru, minn T. Mitova u L. Zaharieva, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn C. Georgieva u B. Stromsky, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni, meħuda wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li l-kawża tinqata’ mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 107 TFUE, tal-Artikolu 16(3) tar-Regolament tal-Kunsill (UE) 2015/1589 tat‑13 ta’ Lulju 2015 li jistabblixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu 108 [TFUE] (ĠU 2015, L 248, p. 9), kif ukoll tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni (UE) 2015/456 tal‑5 ta’ Settembru 2014 dwar l-iskema ta’ għajnuna Nru SA.26212 (11/C) (ex 11/NN – ex CP 176/A/08) u SA.26217 (11/C) (ex 11/NN – ex CP 176/B/08) implimentata mir-Repubblika tal-Bulgarija fil-kuntest tal-iskambji tal-art tal-foresta (ĠU 2015, L 80, p. 100, iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal‑5 ta’ Settembru 2014”).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn, minn naħa, individwu u persuna ġuridika u, min-naħa l-oħra, il-Ministar na zemedelieto, hranite i gorite (il-Ministru għall-Agrikoltura, għall-Ikel u għall-Foresti) dwar talba għar-rimbors ta’ għajnuna mill-Istat li huma allegatament kienu bbenefikaw minnha fil-kuntest ta’ skambju ta’ artijiet forestali.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
Ir‑Regolament 2015/1589
3
L-Artikolu 16 tar-Regolament 2015/1589, intitolat “Rkupru ta’ għajnuna”, jipprevedi, fil-paragrafu (3) tiegħu:
“Mingħajr preġudizzju għall-ebda ordni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni [Ewropea] skont l-Artikolu 278 [TFUE], irkupru għandu jsir mingħajr dewmien u f’konformità mal-proċeduri tal-liġi nazzjonali tal-Istat Membru kkonċernat, sakemm jippermettu li l-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni [Ewropea] ssir b’mod immedjat u effettiv. Għal dan il-għan u fl-eventwalità ta’ proċedura quddiem il-qrati nazzjonali, l-Istati Membri kkonċernati għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa li huma disponibbli fis-sistemi legali rispettivi tagħhom, li jinkludu miżuri provviżorji, mingħajr preġudizzju għal-liġi tal-Unjoni.”
Id‑Deċiżjoni tal‑Kummissjoni tal‑5 ta’ Settembru 2014
4
Il-premessi 125 sa 128, 156 u 171 tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal‑5 ta’ Settembru 2014 jiddikjaraw:
“(125)
Madankollu, bħala kwistjoni preliminari f’dan il-każ hemm bżonn li jitqies ukoll jekk il-benefiċjarji protenzjali tat-tranżazzjonijiet ta’ skambju humiex impriżi skont l-Artikolu 107(1) [TFUE]. Dan għaliex, skont it-test ta’ din id-dispożizzjoni, ir-regoli tal-għajnuna mill-Istat japplikaw biss meta l-benefiċjarju tal-għajnuna jkun impriża.
(126)
Il-[Qorti tal-Ġustizzja] tiddefinixxi l-kunċett ta’ ‘impriża’ għall-finijiet tal-Artikolu 107(1) [TFUE] bħala kull entità impenjata f’attività ekonomika, ikun xi jkun l-istatus legali tagħha jew il-mod kif tiġi ffinanzjata […]. Skont il-[Qorti tal-Ġustizzja], kull attività li tikkonsisti fl-offerta ta’ prodotti u servizzi fis-suq tikkostitwixxi attività ekonomika […]. Għalhekk, il-klassifikazzjoni ta’ entità bħala impriża dejjem tkun relatata ma’ attività speċifika. Entità li twettaq kemm attivitajiet ekonomiċi kif ukoll dawk mhux ekonomiċi trid titqies bħala impriża fir-rigward ta’ dawk ekonomiċi biss. Impriża mhux bilfors tkun persuna ġuridika; anki persuni fiżiċi jistgħu jitqiesu bħala impriżi skont l-għajnuna mill-Istat diment li jwettqu attività ekonomika.
(127)
Iżda ta’ min jinnota wkoll li ċerti benefiċjarji tat-tranżazzjonijiet ta’ skambju kontestati ma wettqux attivitajiet ekonomiċi bl-art tal-foresta skambjata matul il-perjodu rivedut, u lanqas ma jwettqu attivitajiet bħal dawn illum. B’hekk, dawn il-benefiċjarji ma jistgħux jitqiesu bħala impriżi skont it-tifsira tal-Artikolu 107(1) [TFUE] u, għalhekk, jitqies li ma kienet teżisti l-ebda għajnuna mill-Istat fit-tranżazzjonijiet ta’ skambju li kkonkludew mal-Istat Bulgaru.
(128)
Bħala konsegwenza, il-bqija ta’ din id-deċiżjoni tikkonċerna biss dawk il-benefiċjarji tat-tranżazzjonijiet ta’ skambju kkontestati li jikkostitwixxu impriżi skont l-Artikolu 107(1) [TFUE].
[…]
(156)
Fid-dawl ta’ dak imsemmi hawn fuq, il-Kummissjoni tikkonkludi li t-tranżazzjonijiet ta’ skambju mwettqa mir-Repubblika tal-Bulgarija matul il-perjodu rivedut jikkostitwixxu għajnuna mill-Istat skont it-tifsira tal-Artikolu 107(1) [TFUE] f’dawk il-każijiet li fihom il-kontraparti għal dik it-tranżazzjoni hija impriża skont it-tifsira ta’ dik id-dispożizzjoni, il-prezzijiet amministrattivi użati għal dik it-tranżazzjoni ma kinux jirriflettu l-prezzijiet tas-suq u l-kundizzjonijiet għall-għajnuna de minimis stabbiliti fir-Regolament [tal-Kummissjoni] (KE) Nru 1407/2013 [tat‑18 ta’ Diċembru 2013 dwar l-applikazzjoni tal-Artikoli 107 u 108 [TFUE] għall-għajnuna de minimis] ma jkunux issodisfati.
[…]
(171)
F’dan il-każ, il-benefiċjarji potenzjali tal-għajnuna mill-Istat inkompatibbli huma dawk il-persuni fiżiċi u ġuridiċi li ħadu sehem fil‑132 tranżazzjoni ta’ skambju mal-awtoritajiet Bulgari matul il-perjodu rivedut. Minn dan il-grupp, l-awtoritajiet Bulgari għandhom inaqqsu dawk il-persuni fiżiċi u ġuridiċi li ma jikkwalifikawx bħala ‘impriżi’ skont it-tifsira tal-Artikolu 107(1) [TFUE] […]”
5
L-Artikolu 1 ta’ din id-deċiżjoni jipprevedi:
“L-għajnuna mill-Istat, mogħtija lill-impriżi fil-kuntest tat-tranżazzjonijiet ta’ skambju ta’ art tal-foresta pubblika għal art tal-foresta privata fil-perjodu bejn l‑1 ta’ Jannar 2007 u s‑27 ta’ Jannar 2009, li ġew implimentati mhux skont il-liġi mir-Repubblika tal-Bulgarija bi ksur tal-Artikolu 108(3) [TFUE], hija inkompatibbli mas-suq intern.”
6
L-Artikolu 6(1)(b), (c) u (d) tal-imsemmija deċiżjoni jipprovdi:
“1.   Fi żmien erba’ xhur min-notifika ta’ din id-Deċiżjoni, ir-Repubblika tal-Bulgarija tissottometti lill-Kummissjoni l-informazzjoni li ġejja:
[…]
(b)
l-identifikazzjoni tal-każijiet li fihom l-irkupru se jitwettaq fuq il-bażi tal-prezzijiet tas-suq fiż-żmien tat-tranżazzjonijiet ta’ skambju speċifikati fis-sottomissjoni 2014/032997 tar-Repubblika tal-Bulgarija;
(c)
l-identifikazzjoni tal-każijiet li fihom l-irkupru jseħħ billi titħassar it-tranżazzjoni ta’ skambju;
(d)
l-identifikazzjoni tal-każijiet li fihom l-irkupru se jkun implimentat fuq il-bażi tal-ammonti ddeterminati minn espert indipendenti, u dokumenti li juru li nħatar it-tali espert indipendenti, magħżul permezz ta’ sejħa għall-offerti pubblika u bi qbil mal-Kummissjoni.”
7
L-Artikolu 6(2)(a) u (b) tal-istess deċiżjoni jipprovdi:
“Fi żmien tmien xhur wara n-notifika ta’ din id-Deċiżjoni, ir-Repubblika tal-Bulgarija tissottometti l-informazzjoni li ġejja lill-Kummissjoni:
(a)
il-lista tal-benefiċjarji li rċevew l-għajnuna mit-tranżazzjonijiet ta’ skambju msemmija fl-Artikolu 1 u l-ammont totali tal-għajnuna li kull wieħed minnhom irċieva bħala riżultat ta’ dawn it-tranżazzjonijiet;
(b)
l-ammont totali (il-kapital u l-imgħaxijiet fuq l-irkupru) li jridu jiġu rkuprati mingħand kull benefiċjarju”.
Il‑Komunikazzjoni tal‑Kummissjoni dwar l‑elementi ta’ għajnuna mill‑Istat inklużi f’bejgħ ta’artijiet u bini mill‑awtoritajiet pubbliċi
8
Skont l-aħħar paragrafu tal-punt 2(a) tal-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar elementi ta’għajnuna Statali dwar bejgħ ta’artijiet u bini ta’awtoritajiet pubbliċi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 1, p. 143):
“‘Il-prezz tas-suq’ ifisser dak il-prezz li għalih jinbiegħu artijiet u bini taħt kuntratti privati bejn xerrej u bejjiegħ indipendenti skond il-valutazzjoni ta’ dik id-data, dejjem jekk ikun miżmum li l-proprjetà hija esposta pubblikament fis-suq, li l-kondizzjonijiet tas-suq jippermettu aljenazzjoni ordinata tal-proprjetà, u li hemm perjodu normali disponibbli għan-negozjati dwar bejgħ, b’konsiderazzjoni għan-natura tal-proprjetà […]”
Id‑dritt Bulgaru
Il‑Liġi dwar l‑Għajnuna mill‑Istat
9
L-Artikolu 38(9), (10) u (11) taż-zakon za darzhavnite pomoshti (il-Liġi dwar l-Għajnuna mill-Istat, DV Nru 85, tal‑24 ta’ Ottubru 2017) jipprevedi, fir-rigward tal-irkupru ta’ għajnuna mill-Istat illegali u ddikjarata inkompatibbli mas-suq intern bis-saħħa ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni, id-dispożizzjonijiet li ġejjin:
“9.   L-istima msemmija fil-punt 2 tal-paragrafu 7 għandha titwettaq minn espert awtorizzat indipendenti, irreġistrat skont il-Liġi dwar l-Esperti Indipendenti […]
10.   L-istima msemmija fil-punt 2 tal-paragrafu 7 għandha tintalab u għandha tiġi aċċettata mill-ġestjonarju tal-għajnuna skont il-kundizzjonijiet u fit-terminu previsti fid-deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea.
11.   Meta l-ġestjonarju tal-għajnuna ma jaċċettax l-istima msemmija fil-punt 2 tal-paragrafu 7, huwa għandu jitlob, permezz ta’ att motivat, it-tieni perizja mingħand tliet esperti, ħlief meta l-istima tintalab skont iż-zakon za obshtestvenite porachki [(il-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi)].”
Il‑Liġi dwar il‑Proprjetà tal‑Istat
10
L-Artikolu 32(2) taż-zakon za darzhavnata sobstvenost (il-Liġi dwar il-Proprjetà tal-Istat, DV Nru 44, tal‑21 ta’ Mejju 1996), fil-verżjoni tagħha applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar il-Proprjetà tal-Istat”), huwa fformulat kif ġej:
“Il-kumpens fi flus ekwivalenti msemmi fil-paragrafu 1 għandu jiġi ddeterminat skont l-użu intenzjonat tal-artijiet qabel id-dħul fis-seħħ tal-pjan iddettaljat ta’ żvilupp tat-territorju, jew qabel l-approvazzjoni ta’ pjan iddettaljat ta’ żvilupp tat-territorju li jipprevedi l-kostruzzjoni ta’ xogħol nazzjonali u li għalih jeżisti digriet li huwa fis-seħħ u li jippermetti l-eżekuzzjoni provviżorja tiegħu, abbażi tal-prezzijiet tas-suq tal-artijiet b’karatteristiċi simili li jinsabu fil-viċinanza ta’ dawk li huma s-suġġett ta’ esproprjazzjoni.”
11
Il-paragrafu 1a tad-dopalnitelni razporedbi na zakon za darzhavnata sobstvenost (id-Dispożizzjonijiet Addizzjonali tal-Liġi dwar il-Proprjetà tal-Istat) jipprovdi:
“Għall-finijiet ta’ din il-liġi:
[…]
2.
Il-‘prezz tas-suq’ huwa l-medja tal-prezzijiet tat-tranżazzjonijiet immobiljari kollha li jinvolvu x-xiri/il-bejgħ, l-iskambju, il-ħolqien ta’ drittijiet in rem jew it-trasferiment ta’ proprjetà b’obbligu ta’ kostruzzjoni, il-ħolqien ta’ ipoteka (bħala garanzija għax-xiri/il-bejgħ ta’ proprjetà immobbli), il-bejgħ bl-irkant minn uffiċjali pubbliċi u privati, mill-istituzzjonijiet tal-Istat u mill-muniċipalitajiet, kif ukoll tranżazzjonijiet oħra bi ħlas, bl-eċċezzjoni ta’ dawk li għandhom bħala suġġett ishma teoretiċi ta’ proprjetajiet immobbli, li fihom mill-inqas waħda mill-partijiet tkun negozjant, konklużi f’perijodu ta’ tnax-il xahar qabel id-data tat-talba għal stima u rreġistrati fl-uffiċċju tar-reġistrazzjoni tal-post fejn tinsab il-proprjetà immobbli. Jekk, fit-tnax-il xahar qabel id-data tat-talba għal stima, ikunu ġew irreġistrati iktar minn 20 tranżazzjoni fl-uffiċċju tar-reġistrazzjoni tal-post fejn tkun tinsab il-proprjetà immobbli, il-prezz tas-suq għandu jiġi ddeterminat billi jitqiesu l-aħħar 20 tranżazzjoni rreġistrata. Il-medja għandha tiġi kkalkolata fuq il-bażi ta’ mill-inqas żewġ tranżazzjonijiet rilevanti.
[…]
4.
‘Il-proprjetajiet immobbli li jinsabu fil-viċinanza ta’ dawk li huma s-suġġett ta’ esproprjazzjoni’ huma l-proprjetajiet immobbli li jinsabu:
(a)
fl-istess distrett, fi ħdan il-bliet il-kbar li huma maqsuma f’distretti;
(b)
fl-istess distrett, fil-bliet, fiċ-ċentri abitati jew fil-lokalitajiet l-oħra;
(c)
fl-istess territorju fiż-żoni agrikoli u fiż-żoni forestali.”
Il‑Liġi dwar il‑Foresti
12
Il-paragrafu 3 tad-dispożizzjonijiet tranżitorji u finali taż-zakon za gorite (il-Liġi dwar il-Foresti, DV Nru 19, tat‑8 ta’ Marzu 2011), fis-seħħ mill‑2011, jipprovdi:
“1. L-ebda bidla fl-użu ma tista’ ssir, skont din il-liġi, u ma tista’ ssir ebda kostruzzjoni fuq artijiet li jinsabu f’żoni forestali li persuni fiżiċi u ġuridiċi jew muniċipalitajiet ikunu akkwistaw mingħand l-Istat wara skambji mwettqa sad-data tal-promulgazzjoni tal-liġi fid-Darzhaven vestnik [(il-Ġurnal Uffiċjali)].
2. Il-projbizzjoni msemmija fil-paragrafu 1 tapplika wkoll fil-każ ta’ bdil tal-proprjetarju tal-proprjetà immobbli, ħlief fil-każijiet fejn iż-żona forestali kkonċernata tiġi akkwistata mill-Istat.”
It‑tilwima fil‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
13
It-tilwima fil-kawża prinċipali taqa’ fil-kuntest ta’ operazzjoni vasta ta’ restituzzjonijiet, mir-Repubblika tal-Bulgarija lill-eks proprjetarji tagħhom, ta’ artijiet forestali li kienu ġew innazzjonalizzati matul is-sena 1947.
14
Mill-proċess li għandha quddiemha l-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li emenda tal-Liġi dwar il-Foresti, li daħlet fis-seħħ fit‑22 ta’ Frar 2002, ippermettiet skambji ta’ artijiet forestali pprivatizzati ma’ artijiet forestali ta’ dan l-Istat Membru.
15
Barra minn hekk, il-prezzijiet tal-artijiet skambjati kienu ddeterminati abbażi ta’ kriterji stabbiliti permezz tal-leġiżlazzjoni Bulgara.
16
Fis‑26 ta’ Novembru 2008, id-Darzhavna agentsia po gorite (l-Aġenzija Nazzjonali tal-Foresti, il-Bulgarija) u TS, persuna fiżika, ikkonkludew kuntratt ta’ skambju ta’ artijiet forestali (iktar ’il quddiem l-“iskambju kontenzjuż”).
17
Xahrejn wara, TS ittrasferixxa l-artijiet akkwistati bis-saħħa ta’ dan il-kuntratt lil HI, kumpannija privata stabbilita fil-Bulgarija, amministrata u parzjalment miżmuma minn TS. Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li TS kien diġà soċju ta’ HI fil-mument tal-iskambju kontenzjuż.
18
HI topera fl-oqsma tal-lukandi, tar-ristoranti, tal-esplojtazzjoni forestali, tal-ipproċessar tal-injam u tal-bejgħ ta’ merkanzija. Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li HI xtaqet tibni kumpless ta’ lukanda fuq ċerti artijiet akkwistati b’dan il-mod u li, għal dan il-għan, f’Awwissu 2009, hija kienet talbet bidla fl-użu tagħhom mingħand l-awtoritajiet kompetenti.
19
Madankollu, din it-tranżazzjoni immobiljari ma setgħetx tiġi konkluża minħabba moratorju adottat min-Narodno sabranie na Republika Bulgaria (l-Assemblea Nazzjonali tar-Repubblika tal-Bulgarija), fit‑3 ta’ Settembru 2009 (DV Nru 72, tat‑8 ta’ Settembru 2009), u minħabba miżura leġiżlattiva sussegwenti li tipprojbixxi bidla fl-użu tal-artijiet akkwistati mingħand ir-Repubblika tal-Bulgarija.
20
Permezz tad-Deċiżjoni tal‑5 ta’ Settembru 2014, il-Kummissjoni qieset li t-tranżazzjonijiet ta’ skambju ta’ artijiet forestali mwettqa minn dan l-Istat Membru kienu jikkostitwixxu għajnuna mill-Istat, fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE, f’dawk il-każijiet fejn il-persuni li pparteċipaw f’dawn l-iskambji kienu impriżi, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, u fejn il-valur tal-artijiet forestali tal-imsemmi Stat Membru ma kienx jirrifletti l-valur tas-suq, kemm-il darba din ma kinitx għajnuna de minimis, fis-sens tar-Regolament Nru 1407/2013.
21
Għaldaqstant, il-Kummissjoni qieset li ċerta għajnuna, mogħtija lil impriżi fil-kuntest tal-operazzjonijiet ta’ skambju ta’ artijiet forestali kkonċernati matul il-perijodu bejn l‑1 ta’ Jannar 2007, id-data tal-adeżjoni tar-Repubblika tal-Bulgarija mal-Unjoni Ewropea, u s‑27 ta’ Jannar 2009, kienet ġiet implimentata illegalment minn dan l-Istat Membru, li din l-għajnuna kienet inkompatibbli mas-suq intern u li l-imsemmi Stat Membru kellu jirkupraha.
22
Fit‑8 ta’ Lulju 2020, b’applikazzjoni tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal‑5 ta’ Settembru 2014, l-awtoritajiet Bulgari, permezz ta’ att ta’ konstatazzjoni ta’ kreditu pubbliku, qiesu, abbażi ta’ rapport ta’ stima tal-artijiet forestali, li TS u HI kienu obbligati in solidum jirrimborsaw l-għajnuna ta’ BGN 294627 li tirriżulta mill-iskambju kontenzjuż, flimkien ma’ BGN 145 737.79 bħala interessi, għal ammont totali ta’ BGN 440 364.79 (madwar EUR 224700).
23
TS u HI ppreżentaw rikors kontra dan l-att quddiem l-Administrativen sad – Varna (il-Qorti Amministrattiva ta’ Varna, il-Bulgarija), filwaqt li sostnew, minn naħa, li huma ma setgħux jitqiesu bħala “impriżi”, fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE, peress li l-artijiet akkwistati fil-kuntest tal-iskambju kontenzjuż fl-aħħar mill-aħħar ma ntużawx għal finijiet ekonomiċi u, min-naħa l-oħra, li l-istima tal-ammont tal-għajnuna li kellha tiġi rrimborsata mwettqa mill-amministrazzjoni nazzjonali kienet żbaljata. Fil-fehma tagħhom, l-istima tal-valur tal-artijiet skambjati kellha tkun is-suġġett ta’ evalwazzjoni ġudizzjarja skont il-metodu previst fil-punti 2 u 4 tal-paragrafu 1a tad-Dispożizzjonijiet Addizzjonali tal-Liġi dwar il-Proprjetà tal-Istat, applikabbli fil-każ ta’ esproprjazzjoni ta’ art privata għal finijiet ta’ interess pubbliku.
24
Il-qorti tar-rinviju tindika li, f’dak li jirrigwarda l-implimentazzjoni tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal‑5 ta’ Settembru 2014, il-ġurisprudenza nazzjonali hija kontradittorja fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk, fid-dawl tal-kliem tal-premessa 127 ta’ din id-deċiżjoni, il-klassifikazzjoni bħala “impriża” tiddependix jew le mill-użu tal-artijiet forestali akkwistati fil-kuntest tal-iskambju tal-artijiet inkwistjoni.
25
Dik il-qorti tindika wkoll li l-kriterju oġġettiv tal-“valur tas-suq” ta’ art, li jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex jiġi evalwat jekk l-akkwist ta’ art pubblika jikkostitwixxix għajnuna mill-Istat fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE, huwa differenti mill-metodu ta’ determinazzjoni tal-prezz tas-suq previst fil-punti 2 u 4 tal-paragrafu 1a tad-Dispożizzjonijiet Addizzjonali tal-Liġi dwar il-Proprjetà tal-Istat, li jinvokaw ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali.
26
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Administrativen sad – Varna (il-Qorti Amministrattiva ta’ Varna) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi segwenti:
“1)
Mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-kunċett ta’ ‘impriża’ għandu jiġi eskluż il-benefiċjarju ta’ għajnuna mill-Istat implimentata illegalment, li tirriżulta minn kuntratt ta’ skambju u ta’ akkwist ta’ artijiet f’żona forestali (proprjetà privata tal-Istat), li, skont ir-rendikonti finanzjarji annwali, jeżerċita attività ekonomika li tikkonsisti fil-provvista ta’ beni u ta’ servizzi fis-suq inkwistjoni, iżda li, konformement mal-premessa 127 tad-[Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal‑5 ta’ Settembru 2014], ma jeżerċita ebda attività diretta jew indiretta bl-artijiet miksuba permezz ta’ skambju, minħabba l-eżistenza ta’ projbizzjoni oġġettiva, introdotta fid-dritt nazzjonali, li ssir bidla fl-użu tal-artijiet u li jinbnew binjiet jew li l-artijiet skambjati jinbiegħu mingħajr l-istokk forestali?
2)
L-Artikolu 107 TFUE għandu jiġi applikat u interpretat fis-sens li l-intenzjoni ta’ investiment iddikjarata u effettivament deskritta mill-benefiċjarju ta’ għajnuna mill-Istat mogħtija illegalment, li hija intiża li titwettaq fl-artijiet tal-Istat (li jinsabu f’żona forestali), miksuba wara l-konklużjoni ta’ skambju, u li tikkostitwixxi kundizzjoni meħtieġa għall-ftuħ tal-proċedura amministrattiva implimentata sussegwentement sabiex jiġu esklużi l-binjiet, tista’ titqies li hija fatt rilevanti għall-eżerċizzju ta’ attività ekonomika, fid-dawl tal-istatus legali u tal-osservanza tal-kriterji ta’ ‘impriża’, u fid-dawl tal-informazzjoni miġbura fir-rigward tat-tlestija tal-ewwel fażi tal-proċedura amministrattiva ta’ ftehim minn qabel, indipendentement mill-fatt li impossibbiltà oġġettiva li titwettaq l-intenzjoni tal-investiment seħħet minħabba l-moratorju impost permezz ta’ deċiżjoni [tal-Assemblea Nazzjonali tar-Repubblika tal-Bulgarija] u minħabba l-adozzjoni sussegwenti ta’ dispożizzjoni legali li tipprojbixxi espliċitament il-bidla fl-użu previst u l-kostruzzjoni fuq il-beni miksuba mingħand l-Istat?
3)
L-Artikolu 107 TFUE u l-Artikolu 16(3) tar-[Regolament 2015/1589] għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu, għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-eżistenza ta’ għajnuna mill-Istat, miksuba fil-kuntest ta’ skambju ta’ artijiet li jinsabu f’żona forestali (proprjetà privata tal-Istat), leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik prevista fil-punti 2 u 4 tal-paragrafu 1a tad-[Dispożizzjonijiet Addizzjonali tal-Liġi dwar il-Proprjetà tal-Istat], li tipprekludi d-determinazzjoni ta’ prezz tas-suq għall-artijiet inkwistjoni billi tistabbilixxi, għall-finijiet tal-kalkolu, indikaturi tas-suq u kriterji ta’ evalwazzjoni li jwasslu għal differenza fil-konfront tal-valur reali tal-art u, f’dan is-sens, din il-leġiżlazzjoni nazzjonali tikser il-prinċipju ta’ effettività?”
Fuq id‑domandi preliminari
Fuq l‑ewwel domanda
27
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal‑5 ta’ Settembru 2014 għandhiex tiġi interpretata fis-sens li huma biss il-persuni li jkunu akkwistaw artijiet fil-kuntest tat-tranżazzjonijiet ta’ skambju ta’ artijiet forestali koperti minn din id-deċiżjoni li jużaw dawn l-artijiet għall-finijiet ta’ attività ekonomika li għandhom jitqiesu bħala impriżi benefiċjarji ta’ għajnuna mill-Istat, fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE.
28
L-ewwel nett, għandu jiġi osservat li r-risposta għal din id-domanda hija bla ħsara għall-kwistjoni ta’ jekk TS huwiex “impriża”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, u bla ħsara għall-kwistjoni ta’ jekk TS u HI jistgħux jitqiesu li huma benefiċjarji, in solidum, ta’ għajnuna mill-Istat skont l-imsemmija dispożizzjoni.
29
Sussegwentement, għandu jitfakkar li minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-kunċett ta’ “impriża”, fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE, jinkludi kull entità li teżerċita attività ekonomika, indipendentement mill-istatus ġuridiku tagħha u mill-mod ta’ finanzjament tagħha, u li kull attività li tikkonsisti fl-offerta ta’ oġġetti jew ta’ servizzi f’suq partikolari tikkostitwixxi attività ekonomika (sentenza tas‑27 ta’ Ġunju 2017, Congregación de Escuelas Pías Provincia Betania, C‑74/16, EU:C:2017:496, punti 41 u 45 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
30
Għall-kuntrarju, minn din il-ġurisprudenza bl-ebda mod ma jirriżulta li l-klassifikazzjoni bħala “impriża”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, hija suġġetta għall-fatt li l-attività ekonomika kkonċernata tkun marbuta ma’ beni li l-akkwist tagħhom jikkostitwixxi għajnuna mill-Istat, fis-sens tal-imsemmija dispożizzjoni.
31
Barra minn hekk, għandu jitfakkar li l-Artikolu 108(3) TFUE jistabbilixxi kontroll preventiv fuq il-bidliet tal-għajnuna eżistenti u fuq il-proġetti ta’ għajnuna ġdida, bil-għan li tiġi implimentata biss għajnuna kompatibbli mas-suq intern (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ Lulju 2016, Kotnik et, C‑526/14, EU:C:2016:570, punt 36 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
32
Għaldaqstant, tali sistema ta’ awtorizzazzjoni minn qabel tal-għajnuna mill-Istat, li hija bbażata fuq stima ex ante tal-proġetti ta’ għajnuna, tipprekludi li l-klassifikazzjoni bħala “impriża”, fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE, tkun suġġetta għall-okkorrenza ta’ ċirkustanzi aleatorji u sussegwenti għall-għoti tal-vantaġġ ikkonċernat, bħalma huwa l-vantaġġ li jikkonsisti fl-użu tal-beni akkwistat għal finijiet ekonomiċi.
33
Fl-aħħar nett, fir-rigward tad-definizzjoni tal-kunċett ta’ “impriża” adottata mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni tal‑5 ta’ Settembru 2014 tagħha, l-Artikolu 1 ta’ din id-deċiżjoni jirreferi għall-għajnuna mill-Istat mogħtija lil “impriżi”, mingħajr ma jippreċiża dan il-kunċett.
34
Huwa minnu li l-premessa 127 ta’ din id-deċiżjoni tiddikjara li “ċerti benefiċjarji tat-tranżazzjonijiet ta’ skambju kontestati ma wettqux attivitajiet ekonomiċi bl-art tal-foresta skambjata matul il-perjodu rivedut, u lanqas ma jwettqu attivitajiet bħal dawn illum”, b’tali mod li “dawn il-benefiċjarji ma jistgħux jitqiesu bħala impriżi skont it-tifsira tal-Artikolu 107(1) [TFUE] u, għalhekk, jitqies li ma kienet teżisti l-ebda għajnuna mill-Istat fit-tranżazzjonijiet ta’ skambju li kkonkludew mal-Istat Bulgaru”.
35
Madankollu, mill-istruttura ġenerali tal-imsemmija deċiżjoni kollha u, b’mod partikolari, mill-premessi 126 u 128 ta’ din tal-aħħar, jirriżulta li l-Kummissjoni rreferiet ukoll, diversi drabi, għall-impriżi “skont it-tifsira tal-Artikolu 107(1) [TFUE]”, mingħajr bl-ebda mod ma rabtet tali klassifikazzjoni ma’ attività ekonomika marbuta ma’ dawn l-artijiet forestali.
36
Il-premessa 171 tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal‑5 ta’ Settembru 2014, li tinsab fil-parti tagħha dwar l-identifikazzjoni tal-“benefiċjarji” tal-għajnuna kkonċernata, tindika, barra minn hekk, li għandhom jiġu esklużi l-persuni fiżiċi u ġuridiċi “li ma jikkwalifikawx bħala ‘impriżi’ skont it-tifsira tal-Artikolu 107(1) [TFUE]”, mingħajr iktar preċiżjoni.
37
Fl-aħħar lok, skont ġurisprudenza stabbilita, meta t-test tad-dritt sekondarju tal-Unjoni jkun jista’ jiġi interpretat b’iktar minn mod wieħed, għandha tingħata preferenza lil dik l-interpretazzjoni li tirrendi d-dispożizzjoni konformi mat-Trattat, iktar milli lil dik li twassal għall-konstatazzjoni tal-inkompatibbiltà tagħha mat-Trattat (sentenza tal‑4 ta’ Mejju 2016, Philip Morris Brands et, C‑547/14, EU:C:2016:325, punt 70 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
38
Għaldaqstant, għandu jitqies li l-premessa 127 tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal‑5 ta’ Settembru 2014 tirreferi biss għal sitwazzjoni partikolari li fiha entità ma tistax tiġi kklassifikata bħala “impriża”, fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE. Għaldaqstant, din il-premessa ma tistax isservi ta’ bażi għal interpretazzjoni ta’ din id-deċiżjoni li minnha jirriżulta li huma biss l-entitajiet li jeżerċitaw attività ekonomika marbuta mal-artijiet akkwistati fil-kuntest tal-iskambji tal-artijiet koperti mill-imsemmija deċiżjoni li jistgħu jitqiesu li huma impriżi benefiċjarji ta’ għajnuna mill-Istat, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
39
Fid-dawl tal-premess, ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel domanda hija li d-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal‑5 ta’ Settembru 2014 għandha tiġi interpretata fis-sens li ma jistax jitqies li huma biss il-persuni li jkunu akkwistaw artijiet fil-kuntest tat-tranżazzjonijiet ta’ skambju tal-artijiet forestali koperti minn din id-deċiżjoni li jużaw dawn l-artijiet għall-finijiet ta’ attività ekonomika li għandhom jitqiesu li huma impriżi benefiċjarji ta’ għajnuna mill-Istat, fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE.
Fuq it‑tieni domanda
40
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk il-fatt li l-entità li kisbet artijiet forestali fil-kuntest tal-iskambju kontenzjuż kellha l-intenzjoni tużahom fil-kuntest tal-attività ekonomika tagħha, iżda ġiet prekluża milli tagħmel dan minħabba l-iżvilupp ulterjuri tad-dritt nazzjonali, huwiex rilevanti sabiex jiġi evalwat jekk din l-entità tikkostitwixxix “impriża”, fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE.
41
Fid-dawl tar-risposta mogħtija għall-ewwel domanda, fis-sens li d-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal‑5 ta’ Settembru 2014 ma tillimitax il-kunċett ta’ “impriża” għall-entitajiet li użaw l-artijiet forestali hekk miksuba għal finijiet ekonomiċi, ma hemmx lok li tingħata risposta għat-tieni domanda.
Fuq it‑tielet domanda
42
Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 107(1) TFUE u l-Artikolu 16(3) tar-Regolament 2015/1589 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu li d-determinazzjoni tal-ammont ta’ għajnuna mill-Istat irċevuta waqt l-akkwist ta’ artijiet, fil-kuntest ta’ skambju ta’ artijiet forestali, tkun ibbażata fuq kriterji bħalma huma dawk previsti fil-punti 2 u 4 tal-paragrafu 1a tad-Dispożizzjonijiet Addizzjonali tal-Liġi dwar il-Proprjetà tal-Istat.
43
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li dawn il-kriterji jirrigwardaw il-prezzijiet medji tat-tranżazzjonijiet immobiljari rreġistrati li jirrigwardaw artijiet b’karatteristiċi analogi għal dawk li huma s-suġġett tal-istima u li jkunu jinsabu fil-viċinanza tagħhom, li fihom mill-inqas waħda mill-partijiet tkun negozjant, konklużi f’perijodu ta’ tnax-il xahar qabel l-istima.
44
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jsostnu li l-imsemmija kriterji kien imisshom ġew applikati sabiex jiġi ddeterminat l-ammont tal-għajnuna mill-Istat li għandu jiġi rkuprat, filwaqt li l-qorti tar-rinviju tqis, għall-kuntrarju, li dawn il-kriterji ma jippermettux li jiġi ddeterminat il-valur tas-suq tal-artijiet forestali li kienu s-suġġett tal-iskambju kontenzjuż.
45
Għalhekk, it-tielet domanda għandha tiġi rriformulata u għandu jitqies li, permezz tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 107(1) TFUE u l-Artikolu 16(3) tar-Regolament 2015/1589 jipprekludux li l-kriterji li jippermettu li jiġi ddeterminat l-ammont ta’ għajnuna mill-Istat irċevuta fil-kuntest tal-akkwist ta’ artijiet ikunu bbażati fuq il-prezzijiet medji tat-tranżazzjonijiet immobiljari rreġistrati li jirrigwardaw artijiet b’karatteristiċi analogi għal dawk li huma s-suġġett tal-istima u li jinsabu fil-viċinanza tagħhom, li fihom mill-inqas waħda mill-partijiet tkun negozjant, konklużi f’perijodu ta’ tnax-il xahar qabel l-istima.
46
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Artikolu 16(3) tar-Regolament 2015/1589 jipprevedi li, bla ħsara għal digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja adottat skont l-Artikolu 278 TFUE, l-irkupru ta’ għajnuna mill-Istat għandu jitwettaq mingħajr dewmien u konformement mal-proċeduri previsti fid-dritt nazzjonali tal-Istat Membru kkonċernat, kemm-il darba dawn tal-aħħar jippermettu l-eżekuzzjoni immedjata u effettiva tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni. Għal dan il-għan, u fil-każ ta’ proċedura quddiem il-qrati nazzjonali, l-Istati Membri kkonċernati għandhom jieħdu l-miżuri kollha previsti fis-sistemi legali rispettivi tagħhom, inklużi miżuri provviżorji, bla ħsara għad-dritt tal-Unjoni.
47
Barra minn hekk, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-għan prinċipali mfittex mir-rimbors ta’ għajnuna mill-Istat imħallsa illegalment huwa li tiġi eliminata d-distorsjoni tal-kompetizzjoni kkawżata mill-vantaġġ kompetittiv mogħti minn din l-għajnuna u li l-istabbiliment mill-ġdid tas-sitwazzjoni preċedenti għall-ħlas ta’ għajnuna illegali jew inkompatibbli mas-suq intern jikkostitwixxi rekwiżit neċessarju għaż-żamma tal-effett utli tad-dispożizzjonijiet tat-Trattati dwar l-għajnuna mill-Istat (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑30 ta’ April 2020, Nelson Antunes da Cunha, C‑627/18, EU:C:2020:321, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata).
48
Fl-aħħar nett, għandu jitfakkar ukoll li, meta l-Istat Membru kkonċernat ikollu jikkwantifika l-għajnuna li għandha tiġi rkuprata, huwa għandu jagħmel dan abbażi tal-metodu indikat fid-deċiżjoni ta’ rkupru (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑13 ta’ Frar 2014, Mediaset, C‑69/13, EU:C:2014:71, punti 21 u 23).
49
F’dan il-każ, mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-applikazzjoni ta’ metodu ta’ stima, bħal dak imsemmi mill-qorti tar-rinviju fit-tielet domanda tagħha, għandha, l-ewwel nett, tkun konformi mad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal‑5 ta’ Settembru 2014, punt dan li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
50
B’mod partikolari, hija għandha tevalwa jekk tali metodu huwiex konformi mal-Artikolu 6(1)(b), (c) u (d) ta’ din id-deċiżjoni, li jipprevedi tliet modalitajiet differenti ta’ rkupru tal-għajnuna, jiġifieri l-irkupru tal-għajnuna abbażi tal-prezzijiet tas-suq fis-seħħ fil-mument tat-tranżazzjonijiet ta’ skambju indikati fl-Avviż 2014/032997 ippreżentat mill-Bulgarija, l-annullament tat-tranżazzjoni ta’ skambju jew l-ammonti stabbiliti minn espert indipendenti u minn dokumenti li jistabbilixxu li dan l-espert indipendenti nħatar wara għażla permezz ta’ sejħa għal offerti u bil-kunsens tal-Kummissjoni.
51
Sussegwentement, fir-rigward tal-konformità mal-Artikolu 107(1) TFUE u mal-Artikolu 16(3) tar-Regolament 2015/1589 ta’ metodu ta’ stima bħal dak imsemmi mill-qorti tar-rinviju fit-tielet domanda tagħha, għandu jitfakkar li l-bejgħ ta’ art minn awtorità pubblika jista’ jinkludi elementi ta’ għajnuna mill-Istat fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE, b’mod partikolari meta dan ma jsirx bil-valur tas-suq, jiġifieri bil-prezz li seta’ jistabbilixxi investitur privat li jkun qiegħed jaġixxi f’kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni normali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Diċembru 2010, Seydaland Vereinigte Agrarbetriebe, C‑239/09, EU:C:2010:778, punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).
52
Barra minn hekk, kif indikat il-Kummissjoni fid-Deċiżjoni tal‑5 ta’ Settembru 2014 tagħha, meta tali stima ssir, bħal f’dan il-każ, ex post, l-Istat Membru għandu jistma l-valur tas-suq tal-artijiet ikkonċernati fil-mument tat-tranżazzjoni ta’ skambju kkontestata (ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑16 ta’ Mejju 2002, Franza vs Il‑Kummissjoni, C‑482/99, EU:C:2002:294, punti 71 u 72).
53
Fir-rigward tal-metodu li jista’ jiġi applikat għal dan il-għan, għandu jitfakkar li diversi metodi jistgħu jipprovdu prezzijiet li jikkorrispondu għall-valur tas-suq u li għalkemm dawn il-metodi jinkludu dak tal-bejgħ lill-ogħla offerent u dak ta’ stima minn espert, ma huwiex eskluż li metodi oħra jistgħu wkoll jippermettu li jintlaħaq tali riżultat (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2015, BVVG, C‑39/14, EU:C:2015:470, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).
54
Meta d-dritt nazzjonali jistabbilixxi regoli dwar il-kalkolu tal-valur tas-suq tal-artijiet għall-bejgħ tagħhom mill-awtoritajiet pubbliċi, l-applikazzjoni tal-imsemmija regoli għandha, sabiex tkun konformi mal-Artikolu 107 TFUE, twassal fil-każijiet kollha għal prezz li jkun l-iktar qrib possibbli dan il-valur. Peress li dan tal-aħħar huwa teoretiku, ħlief fil-każ ta’ bejgħ lill-ogħla offerent, għandu neċessarjament jiġi aċċettat marġni ta’ varjazzjoni tal-prezz miksub meta mqabbel mal-prezz teoretiku (sentenza tas‑16 ta’ Diċembru 2010, Seydaland Vereinigte Agrarbetriebe, C‑239/09, EU:C:2010:778, punt 35).
55
Fl-aħħar nett, anki jekk metodu ta’ stima jkun konformi mal-Artikolu 107 TFUE, ma jistax jiġi eskluż li, f’ċerti każijiet, dan il-metodu jwassal għal riżultat li jitbiegħed mill-valur tas-suq. F’tali ċirkustanzi, il-qorti nazzjonali tkun obbligata ma tapplikax dan il-metodu, skont l-obbligu li għandhom il-korpi kollha tal-Istat, inklużi l-qrati nazzjonali, li ma japplikawx regola tad-dritt nazzjonali li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Diċembru 2010, Seydaland Vereinigte Agrarbetriebe, C‑239/09, EU:C:2010:778, punt 52).
56
F’dan il-każ, fir-rigward ta’ kriterji ta’ stima bħal dawk previsti fil-punti 2 u 4 tal-paragrafu 1a tad-Dispożizzjonijiet Addizzjonali tal-Liġi dwar il-Proprjetà tal-Istat, għandu jiġi kkonstatat li mill-ġurisprudenza mfakkra fil-punti 53 sa 55 ta’ din is-sentenza jirriżulta li l-Artikolu 107(1) TFUE ma jipprekludix, a priori, metodu ta’ stima bbażat fuq paragun ma’ tranżazzjonijiet immobiljari simili meta l-kriterji previsti f’dan il-metodu jippermettu li jiġi kkalkolat il-valur tas-suq tal-artijiet forestali kkonċernati, u lanqas ma jeżiġi l-applikazzjoni ta’ dan il-metodu.
57
Fir-rigward tal-evalwazzjoni tal-kwistjoni dwar jekk tali kriterji ta’ stima jippermettux li jiġi stabbilit dan il-valur tas-suq fil-mument tal-iskambju kontenzjuż, din għandha essenzjalment titwettaq mill-qorti tar-rinviju, fid-dawl tal-punti ta’ fatt u ta’ liġi li hija taf bihom.
58
F’dan il-kuntest, hija b’mod partikolari dik il-qorti li għandha tivverifika r-realtà tal-fatt, imsemmi minnha, li l-prezzijiet tat-tranżazzjonijiet immobiljari huma, fil-prattika, sottovalutati sabiex jitnaqqas l-ammont tat-taxxi u tal-ispejjeż notarili kif ukoll tal-fatt, imsemmi mill-Gvern Bulgaru fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, li l-bejgħ li jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni b’analoġija huwa insuffiċjenti sabiex jippermetti paragun affidabbli.
59
Hija wkoll il-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk it-tranżazzjonijiet immobiljari li jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni f’dan il-kuntest twettqux f’data remota wisq minn dik tal-iskambju kontenzjuż.
60
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għat-tielet domanda hija li l-Artikolu 107(1) TFUE u l-Artikolu 16(3) tar-Regolament 2015/1589 għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux li l-kriterji li jippermettu li jiġi ddeterminat l-ammont ta’ għajnuna mill-Istat irċevuta waqt l-akkwist ta’ artijiet, fil-kuntest ta’ skambju ta’ artijiet forestali, ikunu bbażati fuq il-prezzijiet medji tat-tranżazzjonijiet immobiljari rreġistrati li jirrigwardaw artijiet b’karatteristiċi analogi għal dawk li jkunu s-suġġett tal-istima u li jinsabu fil-viċinanza tagħhom, li fihom mill-inqas waħda mill-partijiet tkun negozjant, konklużi f’perijodu ta’ tnax-il xahar qabel l-istima, bil-kundizzjoni li l-applikazzjoni ta’ tali kriterji tkun kompatibbli mad-deċiżjoni tal-Kummissjoni dwar l-irkupru ta’ din l-għajnuna u li dawn il-kriterji jippermettu li jiġi ddeterminat il-valur tas-suq ta’ dawn l-artijiet fil-mument tat-tranżazzjoni ta’ skambju.
Fuq l‑ispejjeż
61
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni (UE) 2015/456 tal‑5 ta’ Settembru 2014 dwar l-iskema ta’ għajnuna Nru SA.26212 (11/C) (ex 11/NN – ex CP 176/A/08) u SA.26217 (11/C) (ex 11/NN – ex CP 176/B/08) implimentata mir-Repubblika tal-Bulgarija fil-kuntest tal-iskambji tal-art tal-foresta
għandha tiġi interpreta fis-sens li:
ma jistax jitqies li huma biss il-persuni li jkunu akkwistaw artijiet fil-kuntest tat-tranżazzjonijiet ta’ skambju ta’ artijiet forestali kkonċernati minn din id-deċiżjoni li jużaw dawn l-artijiet għall-finijiet ta’ attività ekonomika li għandhom jitqiesu bħala impriżi benefiċjarji ta’ għajnuna mill-Istat, fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE.
2)
L-Artikolu 107(1) TFUE u l-Artikolu 16(3) tar-Regolament tal-Kunsill (UE) 2015/1589 tat‑13 ta’ Lulju 2015 li jistabblixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu 108 [TFUE]
għandhom jiġu interpreti fis-sens li:
ma jipprekludux li l-kriterji li jippermettu li jiġi ddeterminat l-ammont ta’ għajnuna mill-Istat irċevuta waqt l-akkwist ta’ artijiet, fil-kuntest ta’ skambju ta’ artijiet forestali, ikunu bbażati fuq il-prezzijiet medji tat-tranżazzjonijiet immobiljari rreġistrati li jirrigwardaw artijiet b’karatteristiċi analogi għal dawk li jkunu s-suġġett tal-istima u li jinsabu fil-viċinanza tagħhom, li fihom mill-inqas waħda mill-partijiet tkun negozjant, konklużi f’perijodu ta’ tnax-il xahar qabel l-istima, bil-kundizzjoni li l-applikazzjoni ta’ tali kriterji tkun kompatibbli mad-deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea dwar l-irkupru ta’ din l-għajnuna u li dawn il-kriterji jippermettu li jiġi ddeterminat il-valur tas-suq ta’ dawn l-artijiet fil-mument tat-tranżazzjoni ta’ skambju.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Bulgaru.