62024CJ0084_RES
Υπόθεση C‑84/24
UAB “EM SYSTEM”
κατά
AB SEB bankasκαιAS “Citadele banka” Lietuvos filialas
(αίτηση του Lietuvos Aukščiausiasis Teismas για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 12ης Μαρτίου 2026
«Προδικαστική παραπομπή – Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Κανονισμός (ΕΚ) 765/2006 – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Λευκορωσία – Άρθρο 2, παράγραφος 1 – Παράρτημα I – Κατάλογος προσώπων, οντοτήτων και φορέων που υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα – Καταχώριση του ονόματος μετόχου εταιρίας στον εν λόγω κατάλογο – Κατοχή του 50 % του κεφαλαίου της εταιρίας από τον μέτοχο αυτόν – Δέσμευση κεφαλαίων της εταιρίας η οποία δεν έχει καταχωρισθεί στον κατάλογο – Έλεγχος μη καταχωρισθέντος στον κατάλογο νομικού προσώπου από πρόσωπο ή οντότητα που έχει καταχωρισθεί στον εν λόγω κατάλογο – Κριτήρια εκτιμήσεως – Δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας – Δικαιώματα άμυνας»
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα κατά της Λευκορωσίας – Δέσμευση των κεφαλαίων ορισμένων προσώπων και οντοτήτων λόγω της καταστάσεως στη Λευκορωσία – Έννοια των κεφαλαίων – Περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται σε τραπεζικούς λογαριασμούς εταιρίας – Εμπίπτουν
(Κανονισμοί του Συμβουλίου 765/2006, άρθρα 1, σημείο 1, στοιχείο βʹ, και 2 § 1, και 1014/2012)
(βλ. σκέψεις 50, 51)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα κατά της Λευκορωσίας – Δέσμευση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων που βρίσκονται στην ιδιοκτησία, στην κατοχή ή υπό τον έλεγχο προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που υπόκεινται στα εν λόγω μέτρα – Περιεχόμενο – Περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται σε τραπεζικούς λογαριασμούς εταιρίας η οποία δεν υπόκειται στα περιοριστικά μέτρα – Κεφάλαιο της εταιρίας αυτής ευρισκόμενο σε ποσοστό 50 % στην κατοχή προσώπου το οποίο υπόκειται στα περιοριστικά μέτρα – Τεκμήριο ελέγχου της εταιρίας και των κεφαλαίων της από το εν λόγω πρόσωπο – Εμπίπτουν
(Κανονισμοί του Συμβουλίου 765/2006, άρθρο 2 § 1, και 1014/2012)
(βλ. σκέψεις 54-57, 63-73, 77-85, 89-93, διατακτ. 1)
Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αρχές – Δικαιώματα άμυνας – Δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας – Περιοριστικά μέτρα κατά της Λευκορωσίας – Δέσμευση των κεφαλαίων ορισμένων προσώπων και οντοτήτων λόγω της καταστάσεως στη Λευκορωσία – Υποχρεώσεις του Συμβουλίου – Γνωστοποίηση στον ενδιαφερόμενο των ληφθέντων υπόψη επιβαρυντικών στοιχείων και δικαίωμα ακροάσεως – Δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 41 και 47· κανονισμοί του Συμβουλίου 765/2006, άρθρο 2 § 1, και 1014/2012)
(βλ. σκέψεις 102-105)
Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αρχές – Δικαιώματα άμυνας – Δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας – Περιοριστικά μέτρα κατά της Λευκορωσίας – Δέσμευση κεφαλαίων εταιρίας η οποία δεν υπόκειται στα μέτρα – Κεφάλαια που τεκμαίρεται ότι βρίσκονται στην κατοχή ή υπό τον έλεγχο προσώπου που υπόκειται στα εν λόγω μέτρα – Υποχρέωση των κρατών μελών να θεσπίσουν διαδικασία για την προσβολή του μέτρου της δέσμευσης κεφαλαίων και την επίτευξη της άρσης του
(Άρθρο 19 § 1 ΣΕΕ· Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47· κανονισμοί του Συμβουλίου 765/2006, άρθρα 2 § 1 και 8α, και 1014/2012)
(βλ. σκέψεις 106-112, 120, διατακτ. 2)
Σύνοψη
Επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (Ανώτατο Δικαστήριο της Λιθουανίας), το Δικαστήριο διευκρινίζει το περιεχόμενο της δέσμευσης κεφαλαίων και οικονομικών πόρων που βρίσκονται στην ιδιοκτησία, στην κατοχή ή υπό τον έλεγχο προσώπων ή οντοτήτων εις βάρος των οποίων έχουν επιβληθεί περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Λευκορωσία, κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 765/2006 (
1
).
Το 2020, δύο λιθουανικά τραπεζικά ιδρύματα δέσμευσαν τα περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονταν στους τραπεζικούς λογαριασμούς της εταιρίας UAB «EM SYSTEM» (στο εξής: EM System), για τον λόγο ότι ένας από τους δύο μετόχους της, ο οποίος κατέχει το 50 % του κεφαλαίου της εταιρίας, είχε καταχωρισθεί στον κατάλογο των προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα (
2
).
Δεδομένου ότι οι προσφυγές που άσκησε η EM System κατά της δέσμευσης των περιουσιακών στοιχείων των λογαριασμών της απορρίφθηκαν πρωτοδίκως και κατ’ έφεση, η εταιρία αυτή άσκησε αναίρεση ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου υποστηρίζοντας ότι τα κεφάλαιά της δεν ελέγχονταν στην πραγματικότητα από τον μέτοχο που είχε καταχωρισθεί στον επίμαχο κατάλογο.
Το αιτούν δικαστήριο, διατηρώντας αμφιβολίες, μεταξύ άλλων, ως προς τα κριτήρια που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη προκειμένου να καθοριστεί αν ένα νομικό πρόσωπο ή μια οντότητα ανήκει ή ελέγχεται από άλλο πρόσωπο ή οντότητα, κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 765/2006, αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Προκαταρκτικώς, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 765/2006 προβλέπει τη δέσμευση όλων των κεφαλαίων και όλων των οικονομικών πόρων που βρίσκονται στην ιδιοκτησία ή κατοχή ή τελούν υπό τον έλεγχο φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που έχουν καταχωρισθεί στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού αυτού.
Σύμφωνα με γραμματική και συστηματική ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 765/2006, το Δικαστήριο επισημαίνει, πρώτον, ότι η δέσμευση κεφαλαίων δυνάμει της εν λόγω διάταξης ισχύει όχι μόνο για τα πρόσωπα και τις οντότητες που έχουν καταχωρισθεί στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού αυτού, αλλά και για τα πρόσωπα και τις οντότητες που δεν κατονομάζονται στον κατάλογο αυτόν, υπό την προϋπόθεση ότι τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι τους βρίσκονται στην ιδιοκτησία, στην κατοχή ή υπό τον έλεγχο προσώπου, οντότητας ή φορέα που έχει καταχωρισθεί στον ανωτέρω κατάλογο.
Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από τον σκοπό που επιδιώκεται με τα περιοριστικά μέτρα που ελήφθησαν λόγω της κατάστασης στη Λευκορωσία, ήτοι να αυξηθεί η πίεση στο καθεστώς Λουκασένκο και να υποχρεωθεί το εν λόγω καθεστώς να μεταβάλει τη συμπεριφορά του.
Για την επίτευξη του σκοπού αυτού, είναι αναγκαίο, αφενός, τα περιοριστικά μέτρα να εφαρμόζονται σε ένα όσο το δυνατόν ευρύτερο σύνολο προσώπων, ομάδων ή οντοτήτων, προκειμένου να αποφευχθεί η καταστρατήγησή τους. Ως εκ τούτου, επιβάλλεται ευρεία ερμηνεία των εννοιών της «κατοχής» και του «ελέγχου» κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 765/2006, κατά την οποία λαμβάνονται υπόψη τόσο οι άμεσοι όσο και οι έμμεσοι τρόποι επηρεασμού της χρήσης των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων προσώπου, οντότητας ή φορέα που συνδέεται με καταχωρισθέν στον κατάλογο πρόσωπο.
Αφετέρου, είναι επιτακτική ανάγκη να διασφαλιστεί τόσο η αιφνιδιαστική επιβολή όσο και η ταχύτητα επιβολής των μέτρων αυτών, ώστε να μην είναι δυνατή η εύκολη εκμετάλλευση των κενών που θα στερούσαν από τα εν λόγω μέτρα την πρακτική αποτελεσματικότητά τους. Προκειμένου, όμως, να αποφευχθεί ο κίνδυνος να εξαφανιστούν τα περιουσιακά στοιχεία του προσώπου το οποίο αφορούν τα περιοριστικά μέτρα σε περίπτωση καθυστέρησης στην εφαρμογή των μέτρων, είναι πρωταρχικής σημασίας να μπορούν όλοι όσοι είναι επιφορτισμένοι με την εφαρμογή του κανονισμού 765/2006 να αποφασίσουν τη δέσμευση των κεφαλαίων και οικονομικών πόρων που υπόκεινται στα εν λόγω μέτρα το συντομότερο δυνατόν.
Στο πλαίσιο αυτό, η χρήση τεκμηρίων σχετικά με την εσωτερική δομή λήψης αποφάσεων των θιγόμενων νομικών προσώπων και σαφών κριτηρίων για να αποδειχθεί ότι νομικό πρόσωπο ή οντότητα βρίσκεται στην κατοχή ή υπό τον έλεγχο προσώπου καταχωρισθέντος στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού 765/2006 διευκολύνει τον προσδιορισμό των κεφαλαίων ή των οικονομικών πόρων που πρέπει να δεσμευθούν, όπερ δυσχεραίνει την ανάπτυξη πολύπλοκων μηχανισμών καταστρατήγησης, αποτρέπει τη διαρροή κεφαλαίων και διασφαλίζει, κατά συνέπεια, την αποτελεσματική εφαρμογή των περιοριστικών μέτρων.
Μεταξύ των κρίσιμων κριτηρίων περιλαμβάνεται η εξουσία διάθεσης ή μεταβίβασης των εν λόγω κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων ή, γενικότερα, η δυνατότητα άσκησης κυριαρχικής επιρροής σε νομικό πρόσωπο, οντότητα ή φορέα, ιδίως μέσω του δικαιώματος ή της άσκησης της εξουσίας διορισμού ή ανάκλησης της πλειοψηφίας των μελών των διοικητικών, διευθυντικών ή εποπτικών οργάνων των ανωτέρω προσώπων, οντοτήτων ή φορέων. Συναφώς, πρόσωπο το οποίο κατέχει το 50 % του κεφαλαίου εταιρίας είναι, κατ’ αρχήν, σε θέση να επιβάλλει ή να εμποδίζει τη λήψη ορισμένων αποφάσεων εντός της εταιρίας ή, τουλάχιστον, σε θέση να μεριμνά ώστε η δραστηριότητα της εταιρίας να διεξάγεται σύμφωνα με τις επιθυμίες του. Ως εκ τούτου, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η συμμετοχή σε ποσοστό 50 % στο κεφάλαιο εταιρίας καθιστά δυνατό τον έλεγχο όχι μόνον της εταιρίας αυτής, αλλά και των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων της.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, το Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται σε τραπεζικούς λογαριασμούς εταιρίας η οποία δεν έχει καταχωρισθεί στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού 765/2006, αλλά της οποίας το κεφάλαιο ανήκει κατά 50 % σε πρόσωπο καταχωρισθέν στον ίδιο κατάλογο, πρέπει να τεκμαίρεται ότι αποτελούν κεφάλαια τα οποία βρίσκονται στην ιδιοκτησία, στην κατοχή ή υπό τον έλεγχο του εν λόγω προσώπου και πρέπει, ως εκ τούτου, να δεσμευθούν, κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, του ως άνω κανονισμού.
Δεύτερον, εναπόκειται στα κράτη μέλη να θεσπίσουν διαδικασία η οποία να επιτρέπει στα νομικά πρόσωπα, τις οντότητες και τους φορείς των οποίων τα κεφάλαια ή οι οικονομικοί πόροι δεσμεύθηκαν, για τον λόγο ότι τεκμαίρεται ότι βρίσκονταν στην κατοχή ή υπό τον έλεγχο προσώπου καταχωρισθέντος στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού 765/2006, καθώς και στο πρόσωπο αυτό, να προσβάλουν, στο πλαίσιο προσφυγής ενώπιον των εθνικών αρχών και, εν συνεχεία, κατά περίπτωση, ενώπιον των αρμόδιων εθνικών δικαστηρίων, το μέτρο αυτό και να επιτύχουν την άρση του.
Πράγματι, το Δικαστήριο κρίνει ότι ένα τέτοιο τεκμήριο κατοχής ή ελέγχου θα είναι σύμφωνο με την αρχή της χρηστής διοίκησης και με το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας μόνον εφόσον είναι μαχητό και εφόσον το νομικό πρόσωπο, η οντότητα ή ο φορέας που θίγεται είχε τη δυνατότητα να ανατρέψει, κατά περίπτωση, το τεκμήριο αποδεικνύοντας την απουσία πραγματικής κατοχής ή ελέγχου των κεφαλαίων ή των οικονομικών πόρων του από το πρόσωπο που έχει καταχωρισθεί στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού 765/2006, και να επιτύχει, κατά συνέπεια, την άρση της δέσμευσης των κεφαλαίων ή των οικονομικών πόρων του. Μια τέτοια δυνατότητα ανατροπής του τεκμηρίου της κατοχής ή του ελέγχου πρέπει επίσης να παρέχεται στο πρόσωπο που έχει καταχωρισθεί στον εν λόγω κατάλογο.
(
1
)	Κανονισμός (ΕΚ) 765/2006 του Συμβουλίου, της 18ης Μαΐου 2006, σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά τη Λευκορωσία (ΕΕ 2006, L 134, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 1014/2012, της 6ης Νοεμβρίου 2012 (ΕΕ 2012, L 307, σ. 1).
(
2
)	Παράρτημα I του κανονισμού 765/2006, όπως τροποποιήθηκε με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2020/2129 του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2020, για την εφαρμογή του άρθρου 8α παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 765/2006 σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά τη Λευκορωσία (ΕΕ 2020, L 426 I, σ. 1).