62017CC0061
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SHARPSTON
ippreżentati fil‑21 ta’ Ġunju 2018 (
1
)
Kawżi magħquda C‑61/17 sa C‑62/17 u C‑72/17
Miriam Bichat (C‑61/17)
Daniela Chlubna (C‑62/17)
Isabelle Walkner (C‑72/17)
vs
Aviation Passage Service Berlin GmbH & Co. KG
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Landesarbeitsgericht Berlin (il-Qorti Industrijali Superjuri ta’ Berlin, il-Ġermanja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari — Politika soċjali — Tkeċċijiet kollettivi — Direttiva 98/59/KE — Artikolu 2(4) — Kunċett ta’ impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega — Proċeduri għal konsultazzjoni mal-ħaddiema — Oneru tal-prova”
1.
Permezz ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja qiegħda tintalab tipprovdi gwida dwar l-interpretazzjoni tad-Direttiva 98/59/KE dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati Membri dwar redundancies kollettivi (
2
) u, b’mod partikolari, dwar jekk il-kunċett ta’ “impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega” għall-finijiet tal-Artikolu 2(4) tagħha għandux jiġi interpretat biss fuq il-bażi ta’ relazzjoni de iure jew jekk relazzjoni de facto għandhiex tkun biżżejjed ukoll.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Il-Karta
2.
L-Artikolu 16 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (
3
) jistabbilixxi:
“Il-libertà ta’ l-intrapriża skond il-liġi ta’ l-Unjoni u l-liġijiet u l-prattiċi nazzjonali hija rikonoxxuta.”
Id-Direttiva 98/59
3.
Skont il-premessi 2 u 11 tad-Direttiva 98/59:
“(2)
Billi huwa importanti li jkun hemm iżjed protezzjoni għall-ħaddiema fil-każ ta’ redundancies kollettivi waqt li jittieħed kont tal-bżonn ta’ żvilupp ibbilanċjat ekonomiku u soċjali [fl-Unjoni Ewropea];
[…]
(11)
Billi huwa neċessarju li l-obbligi ta’ min iħaddem fejn għandhom x’jaqsmu l-informazzjoni, il-konsultazzjoni u n-notifika japplikaw indipendentament minn jekk id-deċiżjoni dwar redundancies kollettivi jiġi minn min iħaddem jew minn impriża li tikkontrolla lil dak li jħaddem”.
4.
L-Artikolu 2 tad-direttiva huwa l-uniku artikolu inkluż fit-Taqsima II, intitolata “L-informazzjoni u l-konsultazzjoni”. Fir-rigward ta’ dak li huwa rilevanti għal din il-kawża, dan jipprovdi li:
“1.   Meta dak li jħaddem ikun qed jikkontempla redundancies kollettivi, huwa għandu jibda konsultazzjonijiet mar-rappreżentanti tal-ħaddiema fi żmien tajjeb bl-iskop li jintlaħaq ftehim.
2.   Dawn il-konsultazzjonijiet għandhom, mill-inqas, ikopru mezzi u miżuri li jevitaw redundancies kollettivi jew tnaqqis ta’ numri ta’ impjegati affettwati, u biex jittaffew il-konsegwenzi billi jkun hemm rikors għal miżuri soċjali magħhom immirati, inter alia, li jgħinu għall-impjieg jew it-taħriġ mll-ġdid tal-ħaddiema mingħajr xogħol.
[…]
3.   Sabiex jgħinu r-rappreżentanti tal-ħaddiema biex jagħmlu proposti kostruttivi, min iħaddem għandu fi żmien tajjeb matul il-konsultazzjonijiet:
(a)
ifornihom bl-informazzjoni rilevanti kollha u
(b)
f’kull każ jagħtihom notifka bil-miktub:
(i)
tar-raġunijiet għar-redundancies ipproġettati;
(ii)
tan-numri [u] tal-kategoriji ta’ ħaddiema li se jisfaw bla xogħol;
(iii)
in-numru u l-kategoriji tal-ħaddiema normalment impjegati;
(iv)
tal-perijodu meta r-redundancies ipproġettati għandhom jiġu effettwati;
(v)
tal-kriterji proposti għas-selezzjoni tal-ħaddiema li se jisfaw bla xogħol sakemm u safejn il-leġislazzjoni u/jew il-prattika nazzjonali jagħtu l-poter għal dan lil min iħaddem;
(vi)
tal-metodu għall-kalkolu ta’ xi pagamenti tar-redundancy ta’ xort’oħra minn dawk ikkawżati mill-leġislazzjoni u/jew il-prattika nazzjonali.
[…]
4.   L-obbligi stabbiliti fil-paragrafi 1, 2, u 3, għandhom japplikaw irrespettivament minn jekk id-deċiżjoni dwar il-redundancies kollettivi tkux qed tittieħed minn min iħaddem jew minn impriża li tikkontrolla lil min iħaddem.
Waqt li jkun qed jiġi kkunsidrat il-ksur allegat tal-ħtiġiet ta’ l-informazzjoni, tal-konsultazzjoni u tan-notifika stabbiliti f’din id-Direttiva, m’għandux jittieħed kont ta’ xi difiża fuq il-parti ta’ min iħaddem fuq il-bażi li l-informazzjoni neċessarja ma ġietx ipprovduta lil min iħaddem mill-impriża li ħadet id-deċiżjoni li wasslet għar-redundancies kollettivi.”
5.
Skont l-Artikolu 6 tad-direttiva:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-proċeduri ġudizzjarji u amministrattivi għall-infurzar ta’ l-obbligi taħt din id-Direttiva huma disponibbli għar-rappreżentanti tal-ħaddiema u/jew għall-ħaddiema.”
Id-dritt nazzjonali
6.
L-Artikolu 17 tal-Kündigungsschutzgesetz (il-Liġi dwar il-Protezzjoni kontra t-Tkeċċija Inġusta, iktar ’il quddiem il-“KSchG”) ġie ppromulgat sabiex jittrasponi d-Direttiva 98/59 fid-dritt nazzjonali. Fir-rigward ta’ dak li huwa rilevanti għal din il-kawża, dan jipprovdi li:
“[…]
(2)   Meta persuna li timpjega tkun qiegħda tipprevedi tkeċċijiet kollettivi li hija għandha tinnotifika [lill-Aġenzija tax-Xogħol Federali] […], hija għandha f’ħin xieraq tipprovdi lir-rappreżentanti tal-ħaddiema bl-informazzjoni rilevanti u għandha, b’mod partikolari, tinnotifikahom bil-miktub dwar:
1.
ir-raġunijiet għat-tkeċċijiet ipproġettati;
2.
in-numru u l-kategoriji ta’ ħaddiema li ser jitkeċċew;
3.
in-numri u l-kategoriji tal-ħaddiema normalment impjegati;
4.
il-perijodu li matulu għandhom jitwettqu t-tkeċċijiet ipproġettati;
5.
il-kriterji proposti għall-għażla tal-ħaddiema li ser jitkeċċew;
6.
il-metodu għall-kalkolu ta’ kwalunkwe kumpens għal tkeċċija.
Il-konsultazzjonijiet bejn il-persuna li timpjega u r-rappreżentanti tal-ħaddiema għandhom, mill-inqas, jikkunsidraw il-possibbiltajiet sabiex jiġu evitati t-tkeċċijiet kollettivi jew sabiex jitnaqqas in-numru ta’ ħaddiema affettwati, u sabiex jittaffew il-konsegwenzi.
[…]
L-obbligi fir-rigward ta’ informazzjoni, konsultazzjoni u notifika stabbiliti fil-paragrafi 1 sa 3 għandhom japplikaw, irrispettivament minn jekk id-deċiżjoni dwar it-tkeċċijiet kollettivi tkunx qiegħda tittieħed mill-persuna li timpjega jew minn impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega. Il-persuna li timpjega ma tistax tibbaża ruħha fuq il-fatt li l-informazzjoni neċessarja ma tkunx ġiet ipprovduta lilha mill-impriża li tkun ħadet id-deċiżjoni li wasslet għal tkeċċijiet kollettivi.
[…]”
Il-fatti, il-proċedura u d-domandi preliminari
Kawża C‑61/17
7.
Miriam Bichat, l-appellanti fil-Kawża C‑61/17, kienet taħdem għal Aviation Passage Service Berlin GmbH & Co. KG (iktar ’il quddiem “APSB”), l-appellata fil-kawża quddiem il-qorti tar-rinviju, u l-kumpanniji predeċessuri tagħha fl-Ajruport ta’ Tegel f’Berlin (
4
).
8.
L-istatus tas-sjieda preċiża, bħala kwistjoni ta’ fatt u ta’ liġi, ta’ APSB ma huwiex kompletament ċar. Il-qorti tar-rinviju tindika li dan il-korp huwa impriża li hija kkontrollata, bħala kwistjoni ta’ liġi, minn impriża bl-isem ta’ GlobalGround Berlin GmbH & Co. KG (iktar ’il quddiem “GGB”). Madankollu, din ir-relazzjoni ma tfissirx li, bħala kwistjoni ta’ dritt nazzjonali, GGB u APSB jifformaw parti mill-istess grupp ta’ impriżi. Il-qorti tar-rinviju tistabbilixxi wkoll li ġie innotat li, bħala kwistjoni ta’ fatt, matul l-avvenimenti rilevanti fil-kawża prinċipali, GGB ma kinitx f’pożizzjoni fejn hija nnifisha setgħet tikkontrolla l-proċessi deċiżjonali ta’ APSB.
9.
Fid‑9 u fit‑22 ta’ Settembru 2014, GGB informat lil APSB li din tal-aħħar kienet ser tnaqqas l-operazzjonijiet tagħha fl-Ajruport ta’ Tegel u li din il-parti tan-negozju tagħha kienet ser tiġi ttrasferita lil impriża barra mill-grupp. B’riżultat ta’ dan, il-kuntratti ta’ APSB sabiex twettaq dawn l-operazzjonijiet kienu ser jintemmu. Dik l-impriża ma kienet ser tieħu l-ebda wieħed mill-membri tal-persunal ta’ APSB.
10.
Fit‑22 ta’ Settembru 2014 ukoll, saret laqgħa ġenerali ta’ APSB fejn GGB, bħala l-uniku membru bi dritt għal vot, iddeċidiet li l-attivitajiet ta’ APSB fl-Ajruport ta’ Tegel, inter alia, għandhom jieqfu għalkollox mill‑31 ta’ Marzu 2015.
11.
Fit‑2 ta’ Jannar 2015, APSB informat lill-kunsill tax-xogħol dwar l-intenzjoni tagħha li twettaq tkeċċijiet kollettivi, bħala riżultat tal-fatt li GGB innotifikatha li kienet ser ittemm il-kuntratti tagħha f’Settembru 2014. Hija żiedet tgħid li ma kinitx ġiet informata minn GGB dwar ir-raġunijiet li wasslu għal din in-notifika, iżda kellha tassumi li dan kien minħabba t-telf għoli kontinwu, li pprovat li kien impossibbli li jitnaqqas. Dan it-telf ġie attribwit lill-ispejjeż għoljin ta’ pagi u salarji u lill-ftehimiet ta’ rosters restrittivi.
12.
Fl‑14 ta’ Jannar 2015, ir-rappreżentanti tal-forza tax-xogħol irrispondew, fejn esprimew in-nuqqas ta’ sodisfazzjon għar-raġuni li l-informazzjoni pprovduta kienet indebitament vaga u talbu li jingħataw kjarifiki.
13.
Fl‑20 ta’ Jannar 2015, APSB ħadet id-deċiżjoni operazzjonali li twaqqaf l-attivitajiet tagħha u fit‑28 ta’ Jannar 2015 hija nnotifikat it-tkeċċijiet kollettivi li rriżultaw minn din id-deċiżjoni lill-Agentur für Artbeit (l-Aġenzija għax-Xogħol). It-tkeċċijiet kienu skedati li jsiru mhux iktar tard mill‑31 ta’ Marzu 2015.
14.
Fl‑20 ta’ Jannar 2015 ukoll, APSB żammet laqgħa mar-rappreżentanti tal-forza tax-xogħol, fejn hija tat essenzjalment l-istess raġunijiet għat-tkeċċijiet bħal dawk li tat fit‑2 ta’ Jannar ta’ dik is-sena. B’mod partikolari, hija nnotat li ma kinitx ingħatat ir-raġunijiet preċiżi sottostanti tad-deċiżjoni ta’ GGB li ttemm il-kuntratti.
15.
Fis‑27 ta’ Jannar 2015, ir-rappreżentanti tal-forza tax-xogħol ħabbru li huma kienu kontra t-tkeċċijiet, għar-raġuni li l-allegat telf kien fittizju u li l-kontijiet ta’ GGB u ta’ APSB kienu ġew immanipulati.
16.
Saru numru ta’ kontestazzjonijiet kontra t-tkeċċijiet kollettivi quddiem l-Arbeitsgericht, Berlin (il-Qorti Industrijali ta’ Berlin, il-Ġermanja), fejn kull waħda kienet ta’ suċċess. Bħala riżultat, jidher li kienu saru notifiki ta’ tkeċċijiet ġodda u t-tkeċċijiet finalment twettqu fil‑31 ta’ Jannar 2016.
17.
Ir-rikorrenti ressqet il-kawża quddiem l-istess qorti, fejn allegat, inter alia li t-tkeċċija tagħha kienet tikser l-Artikolu17 tal-KSchG minħabba li ma ngħatat l-ebda raġuni ġġustifikata għat-tkeċċijiet. Permezz tas-sentenza tat‑12 ta’ Jannar 2016, dik il-qorti ċaħdet ir-rikors ta’ M. Bichat u ddikjarat li t-tkeċċijiet kienu validi. L-appellanti ppreżentat appell quddiem il-Landesarbeitsgericht Berlin (il-Qorti Industrijali Superjuri ta’ Berlin, il-Ġermanja).
18.
Peress li hija tqis li interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 98/59 dwar it-tkeċċijiet kollettivi u, b’mod partikolari, tal-kunċett ta’ “impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega” hija meħtieġa sabiex hija tkun tista’ tagħti deċiżjoni fil-kawża prinċipali, il-qorti tar-rinviju ddeċidiet li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“(1)
Impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega, fis-sens tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(4) tad-[Direttiva 98/59], tfisser biss impriża li l-influwenza tagħha hija żgurata b’ishma u bi drittijiet għal vot jew hija suffiċjenti influwenza kuntrattwali jew fattwali (minħabba, pereżempju, il-possibbiltajiet li għandhom persuni fiżiċi li jagħtu struzzjonijiet)?
(2)
Fil-każ li r-risposta għall-ewwel domanda tkun fis-sens li ma hijiex meħtieġa influwenza żgurata b’ishma jew bi drittijiet għal vot:
Ikun hemm ukoll ‘deċiżjoni dwar [tkeċċijiet] kollettivi’ fis-sens tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(4) tad-[Direttiva 98/59] jekk l-impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega timponi fuq din tal-aħħar kundizzjonijiet li jrendu t-tkeċċijiet ekonomikament neċessarji għall-persuna li timpjega?
(3)
Fil-każ li r-risposta għat-tieni domanda tkun fl-affermattiv:
It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(4) moqri flimkien mal-Artikolu 2(3)(a), mal-Artikolu 2(3)(b)(i), kif ukoll mal-Artikolu 2(1) tad-[Direttiva 98/59] jeżiġi li r-rappreżentanza tal-ħaddiema tkun ukoll informata bir-raġunijiet ekonomiċi jew oħra li abbażi tagħhom l-impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega tkun ħadet id-deċiżjonijiet tagħha li wasslu sabiex il-persuna li timpjega tipprevedi tkeċċijiet kollettivi?
(4)
Huwa kompatibbli mal-Artikolu 2(4) moqri flimkien mal-Artikolu 2(3)(a), mal-Artikolu 2(3)(b)(i), kif ukoll mal-Artikolu 2(1) tad-[Direttiva 98/59], li l-ħaddiema li jkunu ppreżentaw rikors ġudizzjarju għall-annullament tat-tkeċċija tagħhom fil-kuntest ta’ tkeċċija kollettiva u li jsostnu li l-persuna li timpjegahom, li tkun responsabbli mit-tkeċċija, ma segwietx korrettament il-proċedura ta’ konsultazzjoni mar-rappreżentanza tal-ħaddiema, ikollhom oneru ta’ preżentazzjoni ta’ fatti u ta’ produzzjoni ta’ provi li jmur lil hinn mill-oneru ta’ prova ta’ sitwazzjoni ta’ kontroll fuq il-persuna li timpjega?
(5)
Fil-każ li r-risposta għar-raba’ domanda tkun fl-affermattiv:
Liema obbligi oħra ta’ preżentazzjoni ta’ fatti u ta’ produzzjoni ta’ provi jistgħu jiġu imposti fuq il-ħaddiema f’dan il-każ skont id-dispożizzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq?”
Kawżi C‑62/17 u C‑72/17
19.
Il-fatti u l-kwistjonijiet ta’ liġi mqajma, flimkien mad-domandi preliminari, huma essenzjalment identiċi għal dawk fil-Kawża C‑61/17.
Kawżi magħquda C‑61/17, C‑62/17 u C‑72/17
20.
Permezz tad-deċiżjoni tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tad‑9 ta’ Marzu 2017, il-Kawżi C‑61/17, C‑62/17 u C‑72/17 ingħaqdu għall-finijiet tal-proċedura bil-miktub u orali kif ukoll tas-sentenza.
21.
Osservazzjonijiet bil-miktub ġew sottomessi minn D. Chlubna (l-appellanti fil-Kawża C‑62/17) u I. Walkner (l-appellanti fil-Kawża C‑72/17), APSB, il-Gvern Ġermaniż u l-Kummissjoni Ewropea. Fis-seduta tat‑12 ta’ April 2018, dawn il-partijiet għamlu sottomissjonijiet orali u wieġbu għall-mistoqsijiet li għamlitilhom il-Qorti tal-Ġustizzja.
Evalwazzjoni
Osservazzjonijiet preliminari
Il-fatti li wasslu għall-kawżi
22.
Id-dettalji tal-isfond fattwali preċiż ta’ dawn il-kawżi ma humiex kompletament ċari. Bil-għan li tara jekk parti minn dan l-isfond tistax tiġi ddefinita aħjar, il-Qorti tal-Ġustizzja bagħtet talba għal kjarifika lill-qorti tar-rinviju dwar ċerti kwistjonijiet ippreżentati fid-deċiżjoni tar-rinviju, li għaliha din il-qorti wieġbet debitament. Fil-punt 8 iktar ’il fuq, ippreżentajt l-informazzjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja ngħatat fir-rigward tas-sjieda u tal-kontroll ta’ APSB, li tidher li hija inekwivokabbli.
23.
Madankollu, ċerti aspetti tal-kawża prinċipali huma s-suġġett ta’ allegazzjonijiet li saru mill-appellanti fir-rigward tas-sjieda u tal-kontroll ta’ APSB. Jidher li dan it-tħassib qiegħed jittieħed b’mod suffiċjentement serju mill-qorti tar-rinviju sabiex hija tagħmel id-domandi preliminari li għalihom il-Qorti tal-Ġustizzja qiegħda tintalab tirrispondi. Dan japplika, b’mod partikolari, għall-kwistjonijiet fir-rigward tas-sjieda de facto ppreżentati fl-ewwel domanda. Ippreżentajt sommarju ta’ dawn l-allegazzjonijiet fil-punti 24 sa 28 iktar ’l isfel. Madankollu, irrid nenfasizza li l-kwistjonijiet imniżżla hawnhekk ma jirrappreżentawx fatti stabbiliti (
5
).
24.
L-appellanti jargumentaw li GGB, li għandha jew kellha kontroll legali fuq APSB meta seħħew il-fatti rilevanti fil-kawża prinċipali, inxtrat minn grupp ta’ kumpanniji li jaġixxu taħt l-isem kollettiv ta’ “WISAG” fl‑2008 (
6
). L-attivitajiet ta’ dan il-grupp jinkludu l-provvista ta’ servizzi tal-ajruport, inklużi servizzi fuq l-art tat-tip imwettaq minn APSB.
25.
APSB wettqet biss attivitajiet kummerċjali, prinċipalment relatati ma’ servizzi għall-passiġġieri; fi kliem ieħor, hija ma operatx fuq livell amministrattiv jew fis-suq. GGB kienet responsabbli mill-aspett tal-aħħar.
26.
Fl‑2013, l-attivitajiet kollha ta’ GGB jew madwar terz tagħhom ġew ittrasferiti lil WISAG Contracting GMBH & Co. KG; il-partijiet ma jaqblux dwar il-portata vera tat-trasferiment. Fi kwalunkwe każ, l-iktar tard sal-aħħar ta’ dik is-sena, GGB kienet waqfet timpjega persunal. Fl-istess ħin, din l-impriża kienet tinsab f’diffikultajiet finanzjarji sinjifikattivi, li laħqu l-ogħla punt b’defiċit ta’ EUR 7.9 miljun fl-aħħar tal‑2014. F’ċirkustanzi normali, l-insolvenza effettiva ta’ GGB kienet twassal għall-waqfien tal-attivitajiet tagħha; minflok, madankollu, ġiet iffinanzjata mir-riżorsi ta’ fluss tal-flus ipprovduti b’mod ċentrali mill-grupp WISAG.
27.
Meta l-appellanti tkeċċew minn APSB, din l-impriża kienet tappartjeni, bħala kwistjoni ta’ fatt iżda mhux ta’ liġi, għall-grupp WISAG.
28.
L-appellanti jargumentaw barra minn hekk li wħud mill-kuntratti mwettqa minn APSB sal-waqfien tal-attivitajiet kummerċjali tagħha ġew ittrasferiti lil kumpanniji oħra fil-grupp WISAG.
29.
Dan ta’ hawn fuq huwa biss sommarju tal-allegazzjonijiet tal-appellanti fir-rigward tal-fatti addizzjonali sottostanti tal-kawżi prinċipali. Illimitajt ruħi sabiex nippreżenta l-punti importanti. Dawn l-allegazzjonijiet jinkludu s-suġġeriment impliċitu li d-deċiżjoni(jiet) fir-rigward tat-terminazzjoni tal-kuntratti ta’ APSB, u flimkien miegħu tat-tkeċċijiet tal-impjegati tagħha bħall-appellanti, ittieħdu minn impriża f’livell għoli fil-grupp ta’ kumpanniji WISAG. Minn dan jirriżulta li din l-impriża biss taf ir-raġunijiet sottostanti tad-deċiżjoni(jiet) inkwistjoni li kellhom, skont l-interpretazzjoni tar-rikorrenti tal-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59, jiġu pprovduti lil APSB u jiġu kkomunikati ulterjorment minn din l-entità lill-forza tax-xogħol tagħha sabiex twettaq l-obbligi ta’ konsultazzjoni stabbiliti minn din id-direttiva.
Ammissibbiltà
30.
Il-Gvern Ġermaniż jargumenta li l-ewwel domanda tal-qorti tar-rinviju hija inammissibbli. Dan jagħmlu abbażi ta’ żewġ raġunijiet. L-ewwel waħda hija li joħroġ ċar mill-fatti tal-kawża li l-kontroll għall-finijiet tad-Direttiva 98/59 huwa mogħti lil GGB, minħabba li dik hija l-impriża li hija l-uniku membru ta’ APSB bl-influwenza neċessarja u bid-drittijiet għal vot. Għalhekk, id-domanda ma hijiex neċessarja u hija ipotetika. It-tieni raġuni hija li l-fatti tal-kawża ma humiex ippreżentati b’mod ċar biżżejjed sabiex jippermettu lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħti deċiżjoni. B’mod partikolari ma hemm l-ebda element li jindika li WISAG ħadet xi deċiżjoni li setgħet taffettwa direttament jew indirettament l-attivitajiet ta’ APSB.
31.
Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, “id-domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni magħmula mill-qorti nazzjonali fil-kuntest leġiżlattiv u fattwali ddefinit minnha u taħt ir-responsabbiltà tagħha, kuntest li ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tevalwa l-eżattezza tiegħu, jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirrifjuta li tiddeċiedi dwar talba mressqa minn qorti nazzjonali biss meta jkun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt tal-Unjoni ma għandha ebda relazzjoni mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jkunu sarulha” (
7
).
32.
Fid-dawl ta’ din il-ġurisprudenza, jidhirli li l-osservazzjonijiet tal-Gvern Ġermaniż ma jqisux dan il-punt. Huwa veru li n-narrattiva tal-fatti ppreżentata fid-deċiżjoni tar-rinviju, anki kif issupplimentata mir-risposta tal-qorti tar-rinviju għat-talba għal kjarifika tal-Qorti tal-Ġustizzja, ma hijiex ċara. Madankollu, dan ma żammx lill-Gvern Ġermaniż jew lill-Kummissjoni milli jippreżentaw osservazzjonijiet iddettaljati lill-Qorti tal-Ġustizzja u ma jistax jingħad li din in-narrattiva tant hija nieqsa minn informazzjoni li ma tistax tingħata risposta utli. Fir-rigward tad-domanda dwar jekk l-interess ta’ sjieda u d-dritt għal vot ta’ GGB f’APSB kinux biżżejjed sabiex iwasslu għal “kontroll” għall-finijiet tal-Artikolu 2(4) tad-direttiva, din il-kwistjoni tinsab fil-qalba tad-domanda tal-qorti tar-rinviju u ma hemm l-ebda bażi li tista’ twassal sabiex din titqies bħala ipotetika. Is-sitwazzjoni setgħet tkun mod ieħor li kieku GGB ipprovdiet l-informazzjoni xierqa lil APSB f’ħin xieraq sabiex tippermetti li jitwettqu l-konsultazzjonijiet, iżda jidher li dan manifestament ma kienx il-każ (
8
). Fil-fatt, li kieku għamlet hekk, probabbli ma kien ikun hemm l-ebda kawża x’titressaq abbażi tad-Direttiva 98/59. Għalhekk, is-sottomissjonijiet tal-Gvern Ġermaniż għandhom jiġu miċħuda.
33.
Il-Gvern Ġermaniż jargumenta wkoll li r-raba’ domanda hija ipotetika u ma teħtieġx risposta. Id-dritt Ġermaniż ma joperax bil-mod previst mill-qorti tar-rinviju, b’mod li ma tqum l-ebda kwistjoni dwar l-oneru tal-prova f’din il-kawża.
34.
Kif osservajt fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Online Games (
9
), il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tadotta interpretazzjoni ta’ dritt nazzjonali pprovduta minn Gvern ta’ Stat Membru, bi preferenza għal dik tal-qorti tar-rinviju sabiex sussegwentement tiddikjara domanda preliminari bħala inammissibbli. Madankollu, jidher li dan huwa preċiżament dak li l-Qorti tal-Ġustizzja qiegħda tintalab li tagħmel f’din il-kawża. Jekk qorti ta’ Stat Membru jkollha dubji fir-rigward tal-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni f’sitwazzjoni li, għall-bqija, hija rregolata mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, dawn id-dubji għandhom jiġu preżunti, għar-raġunijiet kollha ppreżentati fil-ġurisprudenza msemmija hawn fuq (
10
), bħala rilevanti. Għalhekk, is-sottomissjonijiet tal-Gvern Ġermaniż għandhom jiġu miċħuda.
Id-Direttiva 98/59: ħarsa ġenerali
35.
Skont ġurisprudenza stabbilita, “għall-finijiet tal-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, hemm lok li ma jittiħdux inkunsiderazzjoni biss kliemha, iżda wkoll il-kuntest tagħha u l-għanijiet imfittxija mil-leġiżlazzjoni li tagħha hija tagħmel parti” (
11
). Din l-osservazzjoni hija b’mod partikolari xierqa f’din il-kawża.
36.
Għalhekk, qabel ma nindirizza d-domandi preliminari tal-qorti tar-rinviju fid-dettall, ser nibda billi nħares lejn id-Direttiva 98/59 minn din il-perspettiva.
37.
L-essenza tad-direttiva hija ppreżentata fl-Artikolu 2(1). Din id-dispożizzjoni tobbliga lil persuna li timpjega li tkun qiegħda tipprevedi tkeċċijiet kollettivi sabiex tibda konsultazzjonijiet mar-rappreżentanti tal-ħaddiema f’ħin xieraq bl-iskop li jintlaħaq ftehim. L-Artikolu 2(2) jipprovdi li l-għan ta’ dawn il-konsultazzjonijiet huwa li jkopru mezzi u miżuri li (i) jevitaw dawn it-tkeċċijiet kollettivi fejn possibbli jew, fejn dan ma huwiex possibbli, inaqqsu n-numri ta’ ħaddiema affettwati, u li (ii) itaffu l-konsegwenzi tal-miżuri li ser jittieħdu. Definizzjoni prattika hija pprovduta fl-Artikolu 2(3), li skontu “[s]abiex jgħinu r-rappreżentanti tal-ħaddiema biex jagħmlu proposti kostruttivi”, il-persuni li jimpjegaw għandhom, f’ħin xieraq matul il-konsultazzjonijiet, jipprovdu lir-rappreżentanti bl-informazzjoni rilevanti kollha, inklużi r-raġunijiet bil-miktub għat-tkeċċijiet ipproġettati.
38.
Dawn id-dispożizzjonijiet ġew adottati għall-ewwel darba fid-dritt tal-Unjoni permezz tad-Direttiva 75/129/KEE (
12
). Sabiex timla dik li kienet deskritta bħala “lakuna fil-leġiżlazzjoni preċedenti u [t]ippreċiża l-obbligi ta’ min iħaddem li jifformaw parti minn grupp ta’ impriżi” (
13
), id-Direttiva 92/56/KEE (
14
) żiedet dak li issa huwa l-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59. Din id-dispożizzjoni tindika li l-obbligi stabbiliti fl-Artikolu 2(1) għandhom japplikaw irrispettivament minn jekk id-deċiżjoni dwar it-tkeċċijiet kollettivi tkunx qiegħda tittieħed mill-persuna li timpjega jew “minn impriża li tikkontrolla lil min iħaddem”. Din it-talba għal deċiżjoni preliminari hija relatata b’mod partikolari ma’ din id-dispożizzjoni.
39.
Il-kunċett ta’ “impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega” għall-ewwel jista’ jfakkar fil-kunċetti ta’ dritt tal-kumpanniji u fil-kunċett ta’ “grupp ta’ kumpanniji” f’dan il-kuntest. Madankollu, għandhom jiġu nnotati numru ta’ punti. L-ewwel nett, id-direttiva ma tużax effettivament it-terminu “kumpannija” iżda minflok titkellem dwar “impriża”. Din il-kelma kapaċi tkun kunsiderevolment usa’ fil-portata tagħha. It-tieni nett, ma hemm l-ebda definizzjoni komuni tal-Unjoni ta’ xi tfisser l-espressjoni “grupp ta’ kumpanniji”: din hija biss kwistjoni ta’ dritt nazzjonali (
15
). It-tielet nett, iċ-ċirkustanzi fejn l-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59 jista’ japplika huma ħafna u jvarjaw. Dan jeħtieġ li jitqies fil-kuntest ta’ dak li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeskriviet bħala “kuntest ekonomiku kkaraterizzat minn l-eżistenza ta’ numru qed jikber ta’ gruppi ta’ impriżi” (
16
). L-iktar każ sempliċi ser ikun jinkludi impriża li twettaq negozju fi Stat Membru wieħed u ser ikun hemm impriża waħda biss possibbli li tkun tista’ titqies, fuq kwalunkwe bażi, bħala dik li “tikkontrollaha”, fejn l-impriża tal-aħħar ukoll tkun inkorporata jew twettaq negozju fl-istess Stat Membru. Madankollu, bl-istess mod, din l-impriża li tikkontrolla tista’ tkun stabbilita fi Stat Membru ieħor jew, tabilħaqq, kompletament barra mill-Unjoni Ewropea u jaf ma jkunx dejjem possibbli li jiġi ddeterminat faċilment liema impriża għandha “kontroll”.
40.
Wieħed għandu jżomm f’moħħu wkoll li n-natura tar-relazzjonijiet fi “grupp” tista’ tvarja kunsiderevolment. F’xi każijiet, għandu jiġi eżerċitat kontroll esklużivament minn fuq, bi ftit diskrezzjoni, jekk ikun hemm, mogħtija lill-impriżi iktar ’l isfel fl-iskala. F’każijiet oħra, jista’ japplika l-kuntrarju, bil-korp ta’ fuq ikollu r-rwol ta’ kumpannija “purament” holding u tiddelega deċiżjonijiet maniġerjali iktar ’l isfel fl-iskala. Dawn id-deċiżjonijiet jistgħu jittieħdu minn impriża intermedjarja; ma għandhiex tkun neċessarjament l-istess impriża bħal dik li timpjega lill-forzi tax-xogħol. Ir-relazzjoni bejn l-impriża li tikkontrolla u l-persuna li timpjega tista’, f’ċerti istanzi, tkun waħda digressiva u kostruttiva, b’deċiżjonijiet importanti jittieħdu biss wara diskussjoni sħiħa u bi spjegazzjoni rigward ir-raġunijiet sottostanti. F’każijiet oħra, jista’ jiġi mistenni li l-persuna li timpjega taġixxi skont l-istruzzjonijiet mogħtija mill-impriża li tikkontrolla u la tingħata raġunijiet u lanqas spjegazzjonijiet għaliex inħarġu dawn l-istruzzjonijiet. Anki fi struttura ta’ grupp ta’ kumpanniji, il-kumpannija li tieħu d-deċiżjoni li tiddikjara tkeċċijiet kollettivi ma għandhiex tkun neċessarjament il-kumpannija holding, iżda tista’ tkun il-persuna li timpjega waħedha. Għaldaqstant, “kontroll” interpretat teknikament f’kuntest bħal dan isir irrilevanti. Fil-qosor, għalhekk, ma jistax jingħad li hemm tip wieħed ta’ interess ta’ kontroll legali (jew anki finanzjarju) li jista’ jitqies li jkopri ċ-ċirkustanzi kollha possibbli li fihom japplika l-Artikolu 2(4). Għalhekk, “kontroll” jista’ jieħu ħafna forom u huwa impliċitu fid-domandi tal-qorti tar-rinviju li l-fatt li wieħed jibbaża ruħu purament fuq l-aspetti de iure ta’ dan il-kunċett jista’ jwassal għal manipulazzjoni u anki għal abbuż.
41.
Separatament, irrid inżid li d-direttiva ma tiddefinixxix xi jfisser il-kunċett ta’ “impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega”. L-applikazzjoni uniformi tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll tal-prinċipju ta’ ugwaljanza teħtieġ li t-termini ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li ma ġietx iddefinita u li ma tinvolvi ebda referenza espressa għal-liġi tal-Istati Membri sabiex jiġu ddeterminati t-tifsira u l-portata tagħha, għandhom normalment jingħataw, fl-Unjoni kollha, interpretazzjoni awtonoma u uniformi li għandha tiġi mfittxija billi jitqies il-kuntest tad-dispożizzjoni u l-għan imfittex mil-leġiżlazzjoni inkwistjoni (
17
). Għalkemm l-Artikolu 5 tad-Direttiva 98/59 jippermetti li l-Istati Membri, inter alia, jintroduċu dispożizzjonijiet nazzjonali li huma iktar favorevoli għall-ħaddiema, dawn l-Istati Membri, kif tosserva ġustament il-Kummissjoni, xorta waħda huma vinkolati mill-interpretazzjoni awtonoma u uniformi mogħtija lit-termini tad-dritt tal-Unjoni użati fid-direttiva (
18
).
L-ewwel domanda: in-natura tal-interess ta’ kontroll meħtieġ għall-finijiet tal-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59
42.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk ir-relazzjoni bejn il-persuna li timpjega u l-impriża li tikkontrollaha għandhiex, għall-finijiet tal-Artikolu 2(4) tad-direttiva, tkun waħda de iure jew jekk interess de facto għandux ikun biżżejjed ukoll.
43.
Il-proċedura stabbilita permezz tad-direttiva tirrigwarda l-konsultazzjoni. Din bl-ebda mod ma tfittex li tikkontrolla l-mod li bih grupp ta’ impriżi jiġi organizzat u lanqas ma tillimita l-libertà ta’ grupp bħal dan milli jipproċedi bl-organizzazzjoni tal-attivitajiet tiegħu b’mod li jidhirlu l-iktar xieraq għall-bżonnijiet tiegħu (
19
). L-għan tal-konsultazzjoni huwa li, fejn possibbli, tevita kompletament il-bżonn tat-tkeċċijiet kollettivi pproġettati. Fejn dan l-għan ma jkunx jista’ jintlaħaq — u għandu jiġi preżunt li f’ħafna każijiet ma huwiex ser jintlaħaq — in-numru tagħhom għandu jitnaqqas jew il-konsegwenzi għandhom jittaffew sa fejn huwa possibbli f’dawn iċ-ċirkustanzi. L-obbligu ta’ parteċipazzjoni huwa dejjem tal-persuna li timpjega; ma huwiex tal-impriża li għandha l-kontroll, anki jekk huwa ċar li l-obbligu li jitwettqu l-konsultazzjonijiet jista’ jirriżulta f’sitwazzjoni fejn il-prospett ta’ dawn it-tkeċċijiet ma jkunx direttament l-għażla tal-persuna li timpjega. Għal dan il-għan, il-persuna li timpjega għandha tibda l-konsultazzjonijiet “fi żmien tajjeb bl-iskop li jintlaħaq ftehim” u r-rappreżentanti tal-ħaddiema għandhom ikunu f’pożizzjoni li jkunu jistgħu jagħmlu “proposti kostruttivi” (
20
).
44.
Il-proċess ta’ konsultazzjoni għandu, f’kull sens, ikun sinjifikattiv. Ma huwiex intenzjonat li jkun eżerċizzju purament simboliku. Fil-fatt, l-essenza tal-kunċett ta’ “konsultazzjoni” hija li ż-żewġ partijiet jistgħu jiksbu riżultat kostruttiv permezz ta’ diskussjoni u negozjar li x’aktarx, b’mod ieħor, ma jinkisibx. Għalhekk, il-persuna li timpjega għandha tiżgura li l-konsultazzjonijiet inkwistjoni jkollhom finijiet utli. Hija l-persuna li timpjega li għandha tagħmel il-konsultazzjonijiet; hija ma tistax tibbaża ruħha fuq l-inosservanza tal-impriża li tieħu d-deċiżjoni sabiex tipprovdi l-informazzjoni neċessarja u hija stess għandha tbati l-konsegwenzi ta’ inosservanza bħal din (
21
). Għalhekk, huwa essenzjali li din l-informazzjoni tiġi pprovduta lill-persuna li timpjega mis-sors it-tajjeb.
45.
Id-Direttiva 98/59 ma tgħid xejn fir-rigward tal-kwistjoni ta’ “kontroll” għall-finijiet tal-Artikolu 2(4). L-ewwel domanda li titqajjem f’dan il-kuntest hija jekk il-“kontroll” huwiex intenzjonat li jirreferi għal impriża li taqa’ fid-definizzjoni ta’ “kumpannija holding” skont id-dritt nazzjonali. Il-partijiet kollha fis-seduta aċċettaw li dan jista’ jkun. F’dan ir-rigward, tista’ ssir analoġija mad-definizzjoni ta’ “impriża li tikkontrolla” kif ippreżentata fl-Artikolu 3 tad-Direttiva 2009/38. Il-paragrafu 1 ta’ din id-dispożizzjoni jiddefinixxi l-kunċett abbażi tal-eżerċizzju ta’ influwenza dominanti bis-saħħa ta’, pereżempju, is-sjieda, il-parteċipazzjoni finanzjarja jew ir-regoli li jirregolaw din l-influwenza. Il-paragrafu 2 ikompli jippreżenta ċerti preżunzjonijiet li, filwaqt li ma humiex ifformulati espressament b’dan il-mod, essenzjalment jirriflettu relazzjoni ta’ dritt tal-kumpanniji bejn sussidjarja u l-kumpannija omm tagħha (
22
).
46.
Madankollu, naqbel mal-Kummissjoni li din id-definizzjoni hija mfassla b’mod strett wisq sabiex tikkorrispondi għaċ-ċirkustanzi kollha previsti fid-Direttiva 98/59. Din tirrifletti l-kuntest li fih ġiet adottata d-Direttiva 2009/38, jiġifieri l-istabbiliment ta’ kunsilli tax-xogħol f’impriżi ikbar (fid-direttiva ddefiniti bħala “impriż[i] fuq skala Komunitarja” u “grupp[i] ta’ impriżi fuq skala Komunitarja”), sabiex jiġu informati u kkonsultati fir-rigward tal-firxa wiesgħa ta’ kwistjonijiet li jaffettwaw lill-forza tax-xogħol b’mod ġenerali (
23
). It-test ibbażat fuq id-dritt tal-kumpanniji ppreżentat fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 98/59 jirrifletti l-fatt li, f’dan il-kuntest, l-impriża li tikkontrolla ħafna mid-drabi ser tkun il-kumpannija holding ewlenija.
47.
Madankollu, dan ma huwiex il-każ, jew ma għandux ikun il-każ, hawnhekk. Il-kwistjoni ta’ kontroll għall-finijiet tal-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59 ma hijiex “liema impriża hija l-kumpannija holding ewlenija tal-persuna li timpjega?” iżda “liema impriża tista’ tipprovdi l-informazzjoni neċessarja sabiex ikunu jistgħu jsiru konsultazzjonijiet bil-mod sinjifikattiv li tipprevedi d-direttiva?” F’dan il-kuntest, it-test ibbażat fuq id-dritt tal-kumpanniji jista’ jkollu l-mertu ta’ ċertezza legali. Fir-rigward tal-aspetti l-oħra kollha, dan jidhirli li huwa wisq strett u ma jirriflettix l-iskema globali tad-Direttiva 98/59. Barra minn hekk, approċċ bħal dan ma jistax awtomatikament jieħu inkunsiderazzjoni d-diverġenzi fid-dritt tal-kumpanniji li jeżistu fil-livell ta’ Stat Membru u l-bżonn li l-espressjoni “impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega” tingħata interpretazzjoni awtonoma fl-Unjoni Ewropea kollha (
24
).
48.
Minn dan isegwi, fl-opinjoni tiegħi, li r-relazzjoni de iure ma hijiex neċessarjament determinanti; ir-relazzjoni de facto tista’ tkun rilevanti wkoll.
49.
Għalhekk, x’inhi n-natura ta’ din ir-relazzjoni? Nissuġġerixxi li hemm bżonn li l-impriża li tikkontrolla jkollha influwenza fuq il-persuna li timpjega fir-rigward tal-mod kif it-tkeċċijiet kollettivi previsti għandhom jitwettqu. Influwenza bħal din ma jeħtieġx li tkun waħda “dominanti”, fis-sens li l-impriża li tikkontrolla għandha tgawdi pożizzjoni ogħla minn dik tal-persuna li timpjega fil-ġerarkija strutturali, minħabba li ma hemm xejn li jeħtieġ li d-deċiżjonijiet li jistgħu jwasslu għal tkeċċijiet kollettivi għandhom jittieħdu f’livell superjuri ta’ organizzazzjoni. “Kontroll”, fi kliem ieħor, ma għandux neċessarjament ifisser kontroll ġerarkiku. Dan ifisser ukoll li l-impriża li għandha kontroll ser tipprovdi l-informazzjoni li tippermetti lill-persuna li timpjega tagħmel konsultazzjonijiet, minħabba li jekk dan ma jsirx, din tal-aħħar tkun qiegħda tikser l-obbligi tagħha stabbiliti fid-direttiva.
50.
Fil-qosor, nissuġġerixxi li l-impriża li għandha “kontroll” għall-finijiet tal-Artikolu 2(4) għandha, sabiex tadotta l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Akavan, tkun prima facie l-impriża li fiċ-ċirkustanzi tal-kawża inkwistjoni, tadotta deċiżjoni strateġika jew kummerċjali li ġġiegħel lill-persuna li timpjega tipprevedi jew tipproġetta tkeċċijiet kollettivi (
25
).
51.
Madankollu, minħabba li l-partijiet kollha waqt is-seduta dehru li qablu, hemm bżonn li jiġu esklużi r-relazzjonijiet fejn il-partijiet ma humiex f’kuntatt. Għaldaqstant, il-kunċett ta’ “impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega” ma jistax jinkludi impriża li ma tinsabx f’kuntatt mal-persuna li timpjega, bħal fornitur jew klijent li l-aġir tagħhom jista’ jħalli impatt ekonomiku fuq in-negozju tal-persuna li timpjega u jista’, f’każijiet iktar estremi, jeħtieġ li jiġu previsti u, jekk ikun hemm bżonn, jitwettqu tkeċċijiet kollettivi. Entità bħal din ma jkollha l-ebda interess jew raġuni sabiex tikkomunika l-informazzjoni neċessarja lill-persuna li timpjega.
52.
Fi kliem ieħor, għandu jkun hemm relazzjoni bejn l-impriża li għandha l-kontroll u l-persuna li timpjega li tagħti, lil din tal-ewwel, raġuni sabiex tipprovdi l-informazzjoni neċessarja għall-finijiet ta’ konsultazzjoni.
53.
F’dan ir-rigward, nemmen li huwa neċessarju li jiġu miċħuda s-sottomissjonijiet tal-Gvern Ġermaniż sabiex il-bażi essenzjali ta’ relazzjoni bħal din tkun tista’ tinstab f’dak li jissejjaħ “kontroll vinkolat legalment”. Nista’ nifhem li kontroll ta’ dan it-tip jista’ jeżisti fejn, pereżempju, ikun hemm impenn kuntrattwali fis-seħħ li jippermetti lill-persuna li timpjega teżiġi li l-impriża li għandha l-kontroll tipprovdi l-informazzjoni neċessarja. Madankollu, arranġament bħal dan jidher relattivament improbabbli fil-prattika. Minn kif fhimt is-sottomissjonijiet tal-Ġermanja, dan il-kontroll jista’ pjuttost ikun impliċitu bħala kwistjoni ta’ liġi fir-relazzjonijiet bejn iż-żewġ entitajiet. Il-persuna li timpjega għandha, f’dan il-kuntest, ikollha s-setgħa li tobbliga lill-impriża li għandha l-kontroll sabiex tipprovdi din l-informazzjoni. F’dan ir-rigward, nosserva li, anki fil-kuntest ta’ struttura ta’ kontroll bbażata fuq id-dritt tal-kumpanniji, relazzjoni bħal din ma tkunx teżisti. “Kontroll” għandu jeżisti f’direzzjoni ġerarkika ’l isfel, filwaqt li jagħti lill-kumpannija holding is-setgħa li tagħti direzzjonijiet lis-sussidjarji tagħha fir-rigward ta’ kif imexxu l-attivitajiet tagħhom. Madankollu, il-kuntrarju ma huwiex veru: is-sussidjarja tista’ tistaqsi iżda ma tistax tobbliga. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma nistax nislet gwida utli mill-argument tal-Gvern Ġermaniż.
54.
Madankollu, għandu jkun hemm xi tip ta’ rabta f’forma ta’ inċentiv għall-impriża li għandha l-kontroll sabiex tipprovdi l-informazzjoni li tippermetti li ssir konsultazzjoni xierqa. Il-forma ovvja li inċentiv bħal dan jista’ jieħu tinsab fl-impatt finanzjarju li kull nuqqas milli dan isir jista’ jkollu fuq l-interess tagħha fil-persuna li timpjega. Impatt bħal dan jista’ jinħoloq, pereżempju, minħabba li r-regoli fil-livell nazzjonali jipprovdu li kwalunkwe tkeċċija kollettiva mwettqa mingħajr konsultazzjoni xierqa hija nulla, jew minħabba li l-persuna li timpjega tiġi suġġetta għal sanzjoni pekunjarja minħabba dan in-nuqqas. F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-telf monetarju li jirriżulta għandu jgħaddi għall-impriża li għandha l-kontroll minħabba l-interess li għandha fil-persuna li timpjega.
55.
Fl-opinjoni tiegħi, dan ifisser li ż-żewġ entitajiet għandhom ikollhom l-istess interessi kummerċjali fil-forma ta’ struttura ta’ kumpanniji (de iure), jew ta’ rabta kuntrattwali jew fattwali (de facto), irrappreżentata b’interess patrimonjali komuni. Dan l-interess ma jeħtieġx li jieħu l-forma ta’ sjieda legali. Dan jista’ jkun dirett jew indirett u l-interess ma jeħtieġx li jkun esklużiv. Sjieda parzjali ta’ dan l-interess tkun biżżejjed. Jekk dan l-interess ikunx biżżejjed jew le sabiex iwassal għall-kontroll għall-finijiet tal-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59 f’każ partikolari, ser tkun kwistjoni li għandha tiġi ddeterminata mill-qorti nazzjonali li għandha ġurisdizzjoni sabiex teżamina u twettaq konstatazzjonijiet dwar il-provi.
56.
Qabel nikkonkludi l-analiżi tiegħi tal-ewwel domanda tal-qorti tar-rinviju, irrid insemmi fil-qosor argument wieħed imressaq minn ASPB. Din tallega li kwalunkwe relazzjoni li ma hijiex ibbażata fuq il-kunċett ta’ interess ta’ kontroll skont id-dritt tal-kumpanniji tal-Istat Membru kkonċernat tikser l-Artikolu 16 tal-Karta. Jidhirli li dan l-argument huwa kompletament mingħajr mertu. L-Artikolu 16 jirrifletti l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-libertà li tiġi eżerċitata attività ekonomika jew kummerċjali u l-Artikolu 119(1) u (3) TFUE, li jirrikonoxxi l-kompetizzjoni libera (
26
). Fi kwalunkwe każ, din hija suġġetta għall-Artikolu 52(1) tal-Karta, li jippermetti limitazzjonijiet fuq l-eżerċizzju tad-drittijiet u tal-libertajiet irrikonoxxuti, suġġetti għall-kundizzjonijiet li tistabbilixxi, b’mod partikolari li dawn il-limitazzjonijiet ikunu previsti mil-liġi. Ma hemm xejn f’din il-kawża li jissuġġerixxi li l-interpretazzjoni tad-Direttiva 98/59, li jiena qiegħed nipproponi, tikser id-drittijiet u l-libertajiet previsti fl-Artikolu 16 u m’ iniex ser neżamina iktar il-kwistjoni.
57.
Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal hawn fuq, inqis li r-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-kunċett ta’ impriża li tikkontrolla, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, għandu jinftiehem b’riferiment għall-impriża (jekk hemm) li tieħu deċiżjoni strateġika jew kummerċjali, li tobbliga lill-persuna li timpjega sabiex tipprevedi jew tipproġetta tkeċċijiet kollettivi. Impriża bħal din ma għandhiex neċessarjament tkun biss impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega de iure iżda tista’ tkun ukoll waħda li tikkontrolla lill-persuna li timpjega de facto. Madankollu, impriża ta’ dan it-tip ma tinkludix impriża li ma tinsabx f’kuntatt mal-persuna li timpjega, bħal fornitur jew klijent li l-aġir tagħhom jista’ jħalli impatt fuq in-negozju tal-persuna li timpjega. Il-persuna li timpjega u l-impriża li għandha kontroll de facto tagħha għandhom pjuttost ikollhom l-istess interessi kummerċjali f’forma ta’ rabta kuntrattwali jew fattwali, irrappreżentata b’interess patrimonjali komuni. Dan l-interess ma jeħtieġx li jieħu l-forma ta’ sjieda legali. Dan jista’ jkun dirett jew indirett u l-interess ma jeħtieġx li jkun esklużiv. Sjieda parzjali ta’ dan l-interess tkun biżżejjed. Jekk dan l-interess ikunx biżżejjed jew le sabiex iwassal għall-kontroll għall-finijiet tal-Artikolu 2(4) f’każ partikolari, ser tkun kwistjoni li għandha tiġi ddeterminata mill-qorti nazzjonali li għandha ġurisdizzjoni sabiex teżamina u twettaq konstatazzjonijiet dwar il-provi.
It-tieni domanda: il-kunċett ta’ “deċiżjoni dwar it-tkeċċijiet kollettivi”
58.
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju titlob gwida fir-rigward tas-sens tal-espressjoni “deċiżjoni dwar il-redundancies kollettivi” fl-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59. Kif nifhem il-pożizzjoni, il-punt huwa essenzjalment rilevanti f’din il-kawża minħabba li jirrigwarda ż-żmien meta l-impriża li tikkontrolla għandha tikkomunika informazzjoni lill-persuna li timpjega għall-finijiet ta’ din id-dispożizzjoni.
59.
Billi tagħmel riferiment fl-Artikolu 2(4) għal deċiżjoni dwar it-tkeċċijiet kollettivi, id-direttiva tista’, mal-ewwel qari, tagħti l-impressjoni li r-rekwiżiti ta’ din id-dispożizzjoni japplikaw biss ladarba d-deċiżjoni tkun fil-fatt ittieħdet. Madankollu, fi spezzjoni iktar mill-qrib, huwa ċar li din l-interpretazzjoni ma hijiex korretta. Kif indikat ġustament il-Kummissjoni, l-Artikolu 2(4) jirreferi għall-obbligi stabbiliti fil-paragrafi 1, 2 u 3 ta’ dan l-artikolu. L-ewwel wieħed minn dawn japplika f’sitwazzjoni fejn persuna li timpjega tkun “qed [t]ikkontempla redundancies kollettivi”, li huwa l-punt fejn ikollha l-obbligu li tibda konsultazzjonijiet mar-rappreżentanti tal-ħaddiema. Skont il-paragrafu 3, il-persuna li timpjega għandha “fi żmien tajjeb matul il-konsultazzjonijiet” tipprovdi informazzjoni li tippermetti lil dawn ir-rappreżentanti jagħmlu proposti kostruttivi. Approċċ bħal dan huwa kkonfermat mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li tgħid li l-proċedura ta’ konsultazzjoni għandha tkun ikkompletata qabel ma tkun ittieħdet deċiżjoni dwar it-terminazzjoni ta’ kuntratti ta’ ħaddiema (
27
).
60.
Fir-rigward tal-mument li fih il-konsultazzjonijiet għandhom jibdew, l-istess ġurisprudenza tagħmilha ċara li dan ma jiddependix mill-fatt li l-persuna li timpjega tkun diġà f’pożizzjoni li tipprovdi lir-rappreżentanti tal-ħaddiema l-informazzjoni kollha meħtieġa mill-Artikolu 2(3)(b) tad-direttiva, minħabba li din l-informazzjoni tista’ tiġi kkomunikata matul il-konsultazzjonijiet u mhux neċessarjament meta jibdew. Madankollu, bl-istess mod, li wieħed jobbliga lil persuna li timpjega sabiex tibda negozjati, meta jkun hemm sempliċi possibbiltà teoretika li jistgħu jitwettqu tkeċċijiet kollettivi, wieħed ikun qiegħed jirriskja li jimponi piż intollerabbli u possibbilment pjuttost mhux realistiku fuq il-persuna li timpjega. Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet li ż-żmien ma jibdiex jiddekorri qabel l-adozzjoni ta’ deċiżjoni strateġika jew ta’ modifika ta’ attivitajiet li jġiegħlu lill-persuna li timpjega tipprevedi jew tipproġetta tkeċċijiet kollettivi (
28
).
61.
Id-deċiżjoni fir-rigward ta’ meta għandhom jibdew il-konsultazzjonijiet għall-finijiet tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 98/59 għandha tittieħed mill-persuna li timpjega. Hija għandha tieħu din id-deċiżjoni skont il-prinċipji ppreżentati hawn fuq. Meta hija tkun suġġetta għall-kontroll ta’ impriża oħra għall-finijiet tal-Artikolu 2(4), għandha għaldaqstant tikkunsidra kwalunkwe informazzjoni u istruzzjonijiet ipprovduti lilha mill-impriża li tikkontrolla li jistgħu jħallu impatt fuq jekk it-tkeċċijiet kollettivi għandhomx jiġu previsti jew le. Bl-istess mod, u filwaqt li ma tkunx suġġetta għall-obbligu legali ta’ konsultazzjoni, l-impriża li għandha l-kontroll għandha tipprovdi l-informazzjoni neċessarja lill-persuna li timpjega mhux iktar tard minn meta din tal-aħħar tkun obbligata li tissodisfa l-obbligi tagħha f’dan ir-rigward. Fin-nuqqas ta’ din il-komunikazzjoni, id-direttiva ma jkunx għad għandha skop. Jekk l-impriża li għandha l-kontroll timponi fuq il-persuna li timpjega dawk li huma r-rekwiżiti li jagħmluh ekonomikament neċessarju għal din tal-aħħar sabiex twettaq tkeċċijiet kollettivi, f’kull każ, fl-opinjoni tiegħi, dan iwassal sabiex jobbliga lill-persuna li timpjega tibda l-proċess ta’ konsultazzjoni.
62.
Għalhekk, nqis li r-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li l-persuna li timpjega għandha l-obbligu li tibda l-proċess ta’ konsultazzjoni skont id-Direttiva 98/59, meta ssir taf bl-adozzjoni ta’ deċiżjoni strateġika jew ta’ modifika ta’ attivitajiet li tobbligaha tipprevedi jew tipproġetta tkeċċijiet kollettivi. Meta jkun hemm “impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega” għall-finijiet tal-Artikolu 2(4) tad-direttiva, l-impożizzjoni, minn din l-impriża fuq il-persuna li timpjega, ta’ dawk li huma r-rekwiżiti li jagħmluh ekonomikament neċessarju għal din tal-aħħar sabiex twettaq tkeċċijiet kollettivi, teżiġi li l-persuna li timpjega tibda l-proċess ta’ konsultazzjoni jekk din tkun għadha ma bditux.
It-tielet domanda: il-portata tal-obbligu ta’ komunikazzjoni
63.
Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tfittex gwida dwar il-portata tal-obbligu li jsir żvelar skont l-Artikolu 2(3) tad-Direttiva 98/59.
64.
Għal darba oħra, huwa importanti li jitfakkar il-kuntest li fih jissemmew dawn l-obbligi. L-ewwel nett (bis-saħħa tal-Artikolu 2(1)), persuna li timpjega li tkun qiegħda tipprevedi tkeċċijiet kollettivi għandha tibda konsultazzjonijiet “bl-iskop li jintlaħaq ftehim”. It-tieni nett (kif speċifikat mill-Artikolu 2(2)), il-konsultazzjonijiet inkwistjoni għandhom, mill-inqas, ikopru mezzi u miżuri sabiex jevitaw tkeċċijiet, inaqqsu n-numri ta’ impjegati affettwati, u sabiex jittaffew il-konsegwenzi (jekk u sa fejn it-tkeċċijiet għandhom jitwettqu). It-tielet nett, l-Artikolu 2(3) jitlob li l-informazzjoni li jispeċifika tiġi pprovduta “[s]abiex [tgħin] r-rappreżentanti tal-ħaddiema biex jagħmlu proposti kostruttivi”. Fejn, skont l-Artikolu 2(4), id-deċiżjoni dwar it-tkeċċijiet kollettivi tkun qiegħda tittieħed mill-kumpannija li tikkontrolla lill-persuna li timpjega, l-informazzjoni għandha tiġi kkomunikata mill-persuna li timpjega f’ħin xieraq sabiex tippermetti lil din tal-aħħar tissodisfa l-obbligi tagħha skont id-direttiva.
65.
Għalhekk, l-portata tal-obbligi imposti hija wiesgħa. Huwa ċar li livell għoli ta’ bona fide min-naħa tal-persuna li timpjega huwa meħtieġ sabiex tiġi żgurata l-implementazzjoni tagħhom b’suċċess. Dawn jeħtieġu li l-persuna li timpjega, kif tistaqsi l-qorti tar-rinviju, għandha tiżvela r-raġunijiet ekonomiċi, jew oħrajn, li abbażi tagħhom l-impriża li tikkontrolla tkun ħadet id-deċiżjonijiet li wasslu lill-persuna li timpjega sabiex tipprevedi tkeċċijiet kollettivi?
66.
Huwa probabbli li f’ħafna każijiet, jekk mhux fil-maġġoranza, ir-risposta tkun “iva”. Mingħajr ma jkunu jafu r-raġunijiet sottostanti tad-deċiżjoni strateġika jew tal-modifika ta’ attivitajiet imsemmija fil-punt 60 iktar ’il fuq, ir-rappreżentanti tal-ħaddiema jistgħu jsibuha materjalment impossibbli li jagħmlu proposti kostruttivi fil-konsultazzjonijiet.
67.
Madankollu, jiena nirrestrinġi din id-dikjarazzjoni ġenerali f’aspett wieħed. L-obbligu ta’ provvista ta’ informazzjoni jeżisti sabiex ir-rappreżentanti tal-ħaddiema jkunu jistgħu jagħmlu proposti kostruttivi. Ma għandu jkun hemm l-ebda obbligu sabiex jiġi kkomunikat materjal li ma għandux dan l-iskop. Peress li l-impatt ta’ din il-kundizzjoni jvarja minn każ għal ieħor, ma naħsibx li huwa possibbli li tiġi stabbilita gwida ġenerali f’dan ir-rigward. Għandha tkun il-qorti nazzjonali li jkollha ġurisdizzjoni sabiex teżamina u twettaq konstatazzjonijiet dwar il-provi f’kull każ li tiddeċiedi dwar l-applikazzjoni tal-prinċipji rilevanti fil-proċeduri quddiemha.
68.
Għalhekk, inqis li r-risposta għat-tielet domanda għandha tkun li l-Artikolu 2(3) tad-Direttiva 98/59 għandu jiġi interpretat fis-sens li jeħtieġ li l-persuna li timpjega, f’każ fejn, skont l-Artikolu 2(4), id-deċiżjoni dwar it-tkeċċijiet kollettivi tkun qiegħda tittieħed mill-impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega, għandha tiżvela r-raġunijiet ekonomiċi, jew oħrajn, li abbażi tagħhom l-impriża li tikkontrolla tkun ħadet id-deċiżjonijiet li wasslu sabiex ikunu previsti tkeċċijiet kollettivi. Madankollu, l-obbligu ta’ żvelar ma japplikax fejn l-informazzjoni inkwistjoni ma jkollhiex l-iskop li tippermetti lir-rappreżentanti tal-ħaddiema jagħmlu proposti kostruttivi fir-rigward tat-tkeċċijiet ipproġettati. Hija l-qorti nazzjonali li jkollha ġurisdizzjoni li għandha tistabbilixxi l-fatti sabiex tiddeċiedi dwar l-applikazzjoni tal-prinċipji rilevanti għal kwalunkwe proċedura partikolari.
Ir-raba’ u l-ħames domanda: l-oneru tal-prova
69.
Permezz tar-raba’ u l-ħames domanda, li għandhom jiġu kkunsidrati flimkien, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tfittex li tingħata gwida fir-rigward tal-oneru tal-prova fl-ilmenti bbażati fuq l-Artikolu 2 tad-Direttiva 98/59.
70.
L-Artikolu 6 tad-direttiva huwa espress f’termini sempliċi. Dan jeħtieġ lill-Istati Membri jiżguraw li l-proċeduri ġudizzjarji u/jew amministrattivi sabiex jiġu infurzati obbligi li jirriżultaw mid-direttiva jkunu disponibbli għar-rappreżentanti tal-ħaddiema u/jew għall-ħaddiema nnifishom. Għall-kuntrarju ta’ ċerti partijiet oħra tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni, id-Direttiva 98/59 ma tinkludix dispożizzjonijiet dwar l-oneru tal-prova (
29
). Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, fin-nuqqas ta’ regoli tal-Unjoni li jirregolaw il-kwistjoni, hija s-sistema legali nazzjonali ta’ kull wieħed mill-Istati Membri li għandha tirregola l-modalitajiet proċedurali ta’ rikorsi ġudizzjarji intiżi sabiex jiżguraw il-ħarsien tad-drittijiet li għandhom l-individwi bis-saħħa tad-dritt tal-Unjoni. Dan jestendi għar-regoli dwar il-provi, inklużi (fejn applikabbli) ir-regoli li jirregolaw it-tqassim tal-oneru tal-prova (
30
). Madankollu, l-Istati Membri għandhom ir-responsabbiltà li jiżguraw, f’kull każ, il-protezzjoni effettiva ta’ dawn id-drittijiet. Din ir-regola hija fil-qalba tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività u r-rekwiżit tad-dritt tal-Unjoni ta’ protezzjoni legali effettiva ta’ dawn id-drittijiet (
31
) Dawn il-prinċipji huma stabbiliti fl-Artikolu 6 tad-Direttiva 98/59. Il-ħaddiema u r-rappreżentanti tagħhom għandhom ikunu f’pożizzjoni li jinfurzaw id-drittijiet tagħhom skont id-direttiva, bl-istess mod kif ikunu jistgħu jinfurzaw drittijiet ekwivalenti skont id-dritt nazzjonali u l-modalitajiet proċedurali rilevanti ma għandhomx ikunu organizzati b’tali mod li jagħmlu prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mid-dritt tal-Unjoni (
32
).
71.
Fid-dawl ta’ dan, ma huwiex possibbli għall-Qorti tal-Ġustizzja li tipprovdi ħaġa oħra għajr l-iktar gwida ġenerali. Hija l-qorti nazzjonali li jkollha ġurisdizzjoni sabiex teżamina u twettaq konstatazzjonijiet dwar il-provi li għandha tiżgura li l-prinċipji msemmija fil-punt 70 hawn fuq huma ssodisfatti. Jekk ir-regoli applikabbli stabbiliti mid-dritt nazzjonali ma jirriflettux dawn il-prinċipji, dawn għandhom jitwarrbu (
33
). Dan ikun il-każ fejn, inter alia, dawn ir-regoli jeżiġu li r-rappreżentanti tal-ħaddiema, li jfittxu li jikkontestaw it-tkeċċijiet kollettivi, jipproduċu provi fir-rigward ta’ kwistjonijiet fejn, fil-prattika, ma huwiex mistenni li jkollhom aċċess għall-informazzjoni neċessarja sabiex ikunu jistgħu jagħmlu dan.
72.
Ma għandi xejn x’inżid fir-rigward tal-ħames domanda.
73.
Għaldaqstant, inqis li r-risposta għar-raba’ u l-ħames domanda għandha tkun li l-Artikolu 6 tad-Direttiva 98/59 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-ħaddiema u r-rappreżentanti tagħhom għandhom ikunu f’pożizzjoni li jinfurzaw id-drittijiet tagħhom skont id-direttiva, bl-istess mod kif ikunu jistgħu jinfurzaw drittijiet ekwivalenti skont id-dritt nazzjonali. Il-modalitajiet proċedurali rilevanti ma għandhomx ikunu organizzati b’tali mod li jagħmlu prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju ta’ dawn id-drittijiet. Hija l-qorti nazzjonali li jkollha ġurisdizzjoni sabiex teżamina u twettaq konstatazzjonijiet dwar il-provi li għandha tiżgura li l-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività u r-rekwiżit tad-dritt tal-Unjoni ta’ protezzjoni legali effettiva ta’ dawn id-drittijiet huma ssodisfatti. Jekk ir-regoli applikabbli stabbiliti mid-dritt nazzjonali ma jirriflettux dawn il-prinċipji, dawn għandhom jitwarrbu. Dan ikun il-każ fejn, inter alia, dawn ir-regoli jeżiġu li r-rappreżentanti tal-ħaddiema, li jfittxu li jikkontestaw it-tkeċċijiet kollettivi, jipproduċu provi fir-rigward ta’ kwistjonijiet fejn, fil-prattika, ma huwiex mistenni li jkollhom aċċess għall-informazzjoni neċessarja sabiex ikunu jistgħu jagħmlu dan.
Konklużjoni
74.
Għar-raġunijiet kollha msemmija iktar ’il fuq, nipproponi li r-risposta għad-domandi preliminari magħmula mil-Landesarbeitsgericht Berlin (il-Qorti Industrijali Superjuri ta’ Berlin, il-Ġermanja) għandha tkun:
(1)
L-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59/KE dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati Membri dwar redundancies kollettivi, għandu jiġi interpretat fis-sens li l-kunċett ta’ impriża li tikkontrolla, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, għandu jinftiehem b’riferiment għall-impriża (jekk hemm) li tieħu deċiżjoni strateġika jew kummerċjali, li tobbliga lill-persuna li timpjega sabiex tipprevedi jew tipproġetta tkeċċijiet kollettivi. Impriża bħal din ma għandhiex neċessarjament tkun biss impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega de iure iżda tista’ tkun ukoll waħda li tikkontrolla lill-persuna li timpjega de facto. Madankollu, impriża ta’ dan it-tip ma tinkludix impriża li ma tinsabx f’kuntatt mal-persuna li timpjega, bħal fornitur jew klijent li l-aġir tagħhom jista’ jħalli impatt fuq in-negozju tal-persuna li timpjega. Il-persuna li timpjega u l-impriża li għandha kontroll de facto tagħha għandhom pjuttost ikollhom l-istess interessi kummerċjali f’forma ta’ rabta kuntrattwali jew fattwali, irrappreżentata b’interess patrimonjali komuni. Dan l-interess ma jeħtieġx li jieħu l-forma ta’ sjieda legali. Dan jista’ jkun dirett jew indirett u l-interess ma jeħtieġx li jkun esklużiv. Sjieda parzjali ta’ dan l-interess tkun biżżejjed. Jekk dan l-interess ikunx biżżejjed jew le sabiex iwassal għall-kontroll għall-finijiet tal-Artikolu 2(4) f’każ partikolari, ser tkun kwistjoni li għandha tiġi ddeterminata mill-qorti nazzjonali li għandha ġurisdizzjoni sabiex teżamina u twettaq konstatazzjonijiet dwar il-provi.
(2)
Il-persuna li timpjega għandha l-obbligu li tibda l-proċess ta’ konsultazzjoni skont id-Direttiva 98/59, meta ssir taf bl-adozzjoni ta’ deċiżjoni strateġika jew ta’ modifika ta’ attivitajiet li tobbligaha tipprevedi jew tipproġetta tkeċċijiet kollettivi. Meta jkun hemm “impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega” għall-finijiet tal-Artikolu 2(4) tad-direttiva, l-impożizzjoni, minn din l-impriża fuq il-persuna li timpjega, ta’ dawk li huma r-rekwiżiti li jagħmluh ekonomikament neċessarju għal din tal-aħħar sabiex twettaq tkeċċijiet kollettivi, teżiġi li l-persuna li timpjega tibda l-proċess ta’ konsultazzjoni jekk din tkun għadha ma bditux.
(3)
L-Artikolu 2(3) tad-Direttiva 98/59 għandu jiġi interpretat fis-sens li jeħtieġ li l-persuna li timpjega, f’każ fejn, skont l-Artikolu 2(4), id-deċiżjoni dwar it-tkeċċijiet kollettivi tkun qiegħda tittieħed mill-impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega, għandha tiżvela r-raġunijiet ekonomiċi, jew oħrajn, li abbażi tagħhom l-impriża li tikkontrolla tkun ħadet id-deċiżjonijiet li wasslu sabiex ikunu previsti tkeċċijiet kollettivi. Madankollu, l-obbligu ta’ żvelar ma japplikax fejn l-informazzjoni inkwistjoni ma jkollhiex l-iskop li tippermetti lir-rappreżentanti tal-ħaddiema jagħmlu proposti kostruttivi fir-rigward tat-tkeċċijiet ipproġettati. Hija l-qorti nazzjonali li jkollha ġurisdizzjoni li għandha tistabbilixxi l-fatti sabiex tiddeċiedi dwar l-applikazzjoni tal-prinċipji rilevanti għal kwalunkwe proċedura partikolari.
(4)
L-Artikolu 6 tad-Direttiva 98/59 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-ħaddiema u r-rappreżentanti tagħhom għandhom ikunu f’pożizzjoni li jinfurzaw id-drittijiet tagħhom skont id-direttiva, bl-istess mod kif ikunu jistgħu jinfurzaw drittijiet ekwivalenti skont id-dritt nazzjonali. Il-modalitajiet proċedurali rilevanti ma għandhomx ikunu organizzati b’tali mod li jagħmlu prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju ta’ dawn id-drittijiet. Hija l-qorti nazzjonali li jkollha ġurisdizzjoni sabiex teżamina u twettaq konstatazzjonijiet dwar il-provi li għandha tiżgura li l-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività u r-rekwiżit tad-dritt tal-Unjoni ta’ protezzjoni legali effettiva ta’ dawn id-drittijiet huma ssodisfatti. Jekk ir-regoli applikabbli stabbiliti mid-dritt nazzjonali ma jirriflettux dawn il-prinċipji, dawn għandhom jitwarrbu. Dan ikun il-każ fejn, inter alia, dawn ir-regoli jeżiġu li r-rappreżentanti tal-ħaddiema, li jfittxu li jikkontestaw it-tkeċċijiet kollettivi, jipproduċu provi fir-rigward ta’ kwistjonijiet fejn, fil-prattika, ma huwiex mistenni li jkollhom aċċess għall-informazzjoni neċessarja sabiex ikunu jistgħu jagħmlu dan.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	Direttiva tal-Kunsill tal‑20 ta’ Lulju 1998 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 327).
(
3
)	ĠU 2010, C 83, p. 389 (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
(
4
)	In-narrattiva kif ippreżentata f’din it-taqsima tal-konklużjonijiet hija meħuda mid-deċiżjoni tar-rinviju, kif issupplimentata mir-risposta tal-qorti tar-rinviju għat-talba għal kjarifika tal-Qorti tal-Ġustizzja. Ara l-punt 22 et seq iktar ’l isfel.
(
5
)	F’iktar minn okkażjoni waħda, kien diffiċli li ssir distinzjoni bejn l-informazzjoni pprovduta mill-qorti tar-rinviju bħala kwistjoni ta’ fatt u l-informazzjoni li tirrappreżenta biss argumenti mressqa mill-appellanti. Jiena pprovajt noqgħod attenta kemm nista’ f’dan ir-rigward. Fejn ma huwiex ċar f’liema kategorija għandu jaqa’ ċertu punt, niżżiltu bħala allegazzjoni.
(
6
)	Il-qorti tar-rinviju tinnota li l-grupp jinkludi numru ta’ impriżi marbuta waħda mal-oħra fil-liġi jew fil-fatt, iżda kien impossibbli li l-istatus tagħhom fil-kawża prinċipali jiġi ċċarat b’mod sħiħ.
(
7
)	Ara, fost ħafna oħrajn, is-sentenza tas‑7 ta’ Diċembru 2017, López Pastuzano (C‑636/16, EU:C:2017:949, punt 19 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
8
)	Ara l-punt 11 iktar ’il fuq.
(
9
)	Konklużjonijiet fil-kawża Online Games et (C‑685/15, EU:C:2017:201, punt 25).
(
10
)	Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 7 iktar ’il fuq.
(
11
)	Ara, inter alia, is-sentenza tas‑6 ta’ Lulju 2017, Air Berlin (C‑290/16, EU:C:2017:523, punt 25 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
12
)	Direttiva tal-Kunsill tas‑17 ta’ Frar 1975 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri fir-rigward ta’ tkeċċijiet kollettiva (ĠU 1975, L 48, p. 29).
(
13
)	Sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2009, Akavan Erityisalojen Keskusliitto AEK et (C‑44/08, EU:C:2009:533, punt 61).
(
14
)	Direttiva tal-Kunsill tal‑24 ta’ Ġunju 1992 li temenda d-Direttiva 75/129/KEE (ĠU 1992, L 245, p. 3).
(
15
)	F’rapport imfassal f’Ottubru 2016 mill-Grupp Informali Grupp Informali ta’ Esperti dwar id-Dritt tal-Kumpanniji, stabbilit mill-Kummissjoni f’Mejju 2014 sabiex jassistiha permezz ta’ pariri minn esperti dwar kwistjonijiet ta’ dritt tal-kumpanniji, il-grupp innota li “L-Istati Membri għandhom approċċi differenti u anki diverġenti rigward ir-rikonoxximent tal-interessi tal-grupp” (Taqsima 1, p. 5) [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Ara http://orbilu.uni.lu/bitstream/10993/34455/1/2016-10%20icleg_recommendations_interest_group_final_en.pdf.
(
16
)	Sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2009, Akavan Erityisalojen Keskusliitto AEK et (C‑44/08, EU:C:2009:533, punt 44).
(
17
)	Ara, inter alia, is-sentenza tas‑17 ta’ Lulju 2008, Kozlowski (C‑66/08, EU:C:2008:437, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
18
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑27 ta’ Jannar 2005, Junk (C‑188/03, EU:C:2005:59, punt 29).
(
19
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2009, Akavan Erityisalojen Keskusliitto AEK et (C‑44/08, EU:C:2009:533, punti 59 u 42).
(
20
)	Artikolu 2(1) u (3), rispettivament, tad-Direttiva 98/59.
(
21
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2009, Akavan Erityisalojen Keskusliitto AEK et (C‑44/08, EU:C:2009:533, punt 69). Wieħed għandu jinnota wkoll li ma huwiex neċessarju li l-impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega għall-finijiet tal-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59 tkun inkorporata jew stabbilita fl-Unjoni Ewropea u, għaldaqstant, tista’ ma tkunx suġġetta għall-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Istati Membri. F’dan ir-rigward, jikkuntrastaw ir-regoli stabbiliti fl-Artikolu 4 tad-Direttiva 2009/38/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑6 ta’ Mejju 2009 dwar l-istabbiliment ta’ Kunsill tax-Xogħlijiet Ewropew jew proċedura fl-impriżi fuq skala Komunitarja u fil-gruppi tal-impriżi fuq skala Komunitarja għall-għanijiet ta’ informazzjoni u ta’ konsultazzjoni tal-impjegati (ĠU 2009, L 122, p. 28), li jistabbilixxu dispożizzjonijiet speċifiċi sabiex ikopru din l-eventwalità; u ara wkoll, fil-kuntest tal-leġiżlazzjoni li tippreċedi din id-direttiva, is-sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2004, ADS Anker (C‑349/01, EU:C:2004:440, punt 55
et seq).
(
22
)	L-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/38/KE jistabbilixxi: “[l]-abbiltà li teżerċita influwenza dominanti għandha tkun preżunta, mingħajr preġudizzju għal prova kuntrarja, meta impriża, f’relazzjoni ma’ impriża oħra direttament jew indirettament: (a) jkollha l-parti l-kbira tal-kapital sottoskritt tal-impriża; (b) tikkontralla l-maġġoranza tal-voti marbuta mal-kapital azzjonarju maħruġ mill-impriża; jew (c) tista’ taħtar iktar min-nofs il-membri tal-korpi amministrattivi, maniġerjali jew ta’ sorveljanza ta’ din l-impriża”.
(
23
)	Ara, f’dan ir-rigward, l-Artikolu 1(1) u (2) tad-Direttiva 2009/38. Ara wkoll il-premessa 17 ta’ din id-direttiva, li tgħid li “[h]uwa neċessarju li tiġi definita l-‘impriża kontrollatriċi’ relattiva biss għal din id-Direttiva, bla ħsara għad-definizjonijiet ta’ ‘grupp’ jew ta’ ‘kontroll’ f’atti oħrajn”.
(
24
)	Ara l-punti 39 u 41 iktar ’il fuq.
(
25
)	Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2009, Akavan Erityisalojen Keskusliitto AEK et (C‑44/08, EU:C:2009:533, punt 48).
(
26
)	Ara l-Ispjegazzjonijiet dwar il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali (ĠU 2007, C 303, p. 17).
(
27
)	Sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2009, Akavan Erityisalojen Keskusliitto AEK et (C‑44/08, EU:C:2009:533, punt 70).
(
28
)	Sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2009, Akavan Erityisalojen Keskusliitto AEK et (C‑44/08, EU:C:2009:533, punti 55, 52 u 49, rispettivament).
(
29
)	Ara, pereżempju, l-Artikolu 10(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE tas‑27 ta’ Novembru 2000 li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 79).
(
30
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑24 ta’ April 2008, Arcor (C‑55/06, EU:C:2008:244, punt 189).
(
31
)	Ara, inter alia, is-sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2009, Mono Car Styling (C‑12/08, EU:C:2009:466, punti 48 u 49 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
32
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑12 ta’ Diċembru 2013, Test Claimants in the Franked Investment Income Group Litigation (C‑362/12, EU:C:2013:834, punt 32 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
33
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2015, Nike European Operations Netherlands (C‑310/14, EU:C:2015:690, punt 28).