Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΡΑΝΤΟΥ
της 19ης Μαρτίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑762/24 P
Conserve Italia – Consorzio Italiano fra cooperative agricole Soc. coop. agr.,
Conserves France SA
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
« Αίτηση αναιρέσεως – Ανταγωνισμός – Άρθρο 101 ΣΛΕΕ – Συμπράξεις – Κανονισμός
(ΕΚ) 1/2003 – Πρόστιμα – Άρθρο 23, παράγραφος 2 – Καθορισμός του ανωτάτου νομίμου ορίου του προστίμου – Κύκλος εργασιών που λαμβάνεται υπόψη – Φορέας που δραστηριοποιείται στον τομέα της μεταποίησης γεωργικών προϊόντων – Φορέας που λειτουργεί υπό τη μορφή συνεταιριστικής εταιρίας – Φορέας που χαρακτηρίζεται τόσο ως “επιχείρηση” όσο και ως “ένωση επιχειρήσεων” »
I.      Εισαγωγή
1.        Στην
παρούσα
υπόθεση, η Conserve Italia – Consorzio Italiano fra cooperative agricole Soc. Coop. agr. (στο εξής: Conserve Italia) και η Conserves France SA (στο εξής από κοινού: αναιρεσείουσες) ζητούν την αναίρεση της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 4ης Σεπτεμβρίου 2024, Conserve Italia και Conserves France κατά Επιτροπής (T‑59/22, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2024:574), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή τους με αντικείμενο την εν μέρει ακύρωση της αποφάσεως C(2021) 8259 final της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της 19ης Νοεμβρίου 2021, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (2) (υπόθεση AT.40127 – Κονσερβοποιημένα λαχανικά) (στο εξής: επίμαχη απόφαση) (3), και τη μείωση του ποσού του προστίμου που τους επιβλήθηκε. Ειδικότερα, με την ως άνω απόφαση, η Επιτροπή επέβαλε αλληλεγγύως και εις ολόκληρον στις αναιρεσείουσες πρόστιμο ύψους 20 εκατομμυρίων ευρώ για τη συμμετοχή τους, κατά τα έτη 2000 έως 2013, σε σύμπραξη στην αγορά της εμπορίας κονσερβών μπιζελιών και/ή καρότων, καθώς και κονσερβών καλαμποκιού.
2.        Με την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως, όπως και με την πρωτοδίκως ασκηθείσα προσφυγή τους, οι αναιρεσείουσες δεν αμφισβητούν ούτε την ύπαρξη της επίμαχης παραβάσεως ούτε τη συμμετοχή τους σε αυτήν, αλλά βάλλουν αποκλειστικώς και μόνον κατά του ύψους του προστίμου που επιβλήθηκε από την Επιτροπή. Υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι, λόγω του συνεταιριστικού της χαρακτήρα και της καθετοποιημένης συμμετοχικής δομής της, η Conserve Italia θα έπρεπε να χαρακτηριστεί ως «ένωση επιχειρήσεων». Ως εκ τούτου, το ανώτατο νόμιμο όριο του10 % που προβλέπεται στο άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) 1/2003 (4) θα έπρεπε να υπολογιστεί όχι βάσει του ενοποιημένου παγκόσμιου κύκλου εργασιών του ομίλου Conserve Italia, ως «επιχειρήσεως», δυνάμει του δευτέρου εδαφίου της διατάξεως αυτής, αλλά αποκλειστικώς και μόνον βάσει του κύκλου εργασιών της Conserve Italia επί των μεταποιημένων προϊόντων που αφορούσε η σύμπραξη, δυνάμει του τρίτου εδαφίου της ως άνω διατάξεως, δεδομένου ότι τα εν λόγω προϊόντα είχαν προέλθει από 350 γεωργικές εκμεταλλεύσεις οι οποίες ενεργούσαν υπό την ιδιότητα των «μελών» της Conserve Italia.
3.        Επομένως, η υπό κρίση υπόθεση παρέχει στο Δικαστήριο την ευκαιρία να αποσαφηνίσει τους εφαρμοστέους κανόνες για τον καθορισμό του ανωτάτου νομίμου ορίου των προστίμων που δύναται να επιβάλει η Επιτροπή σε περίπτωση παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού, ειδικότερα όταν η εμπλεκόμενη οντότητα χαρακτηρίζεται τόσο ως «επιχείρηση» όσο και ως «ένωση επιχειρήσεων».
II.    Το νομικό πλαίσιο
Α.      Ο κανονισμός 1/2003
4.        Το άρθρο 23 του κανονισμού 1/2003, το οποίο φέρει τον τίτλο «Πρόστιμα», ορίζει στην παράγραφο 2 τα εξής:
«Η Επιτροπή δύναται με απόφασή της να επιβάλει σε επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων πρόστιμα, σε περίπτωση που αυτές, εκ προθέσεως ή εξ αμελείας:
α)      διαπράττουν παράβαση των διατάξεων του άρθρου [101 ή του άρθρου 102 ΣΛΕΕ] […]
[…]
Για καθεμία από τις επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην παράβαση, το πρόστιμο δεν υπερβαίνει το 10 % του συνολικού κύκλου εργασιών κατά το προηγούμενο οικονομικό έτος.
Όταν η παράβαση που διέπραξε η ένωση επιχειρήσεων συνδέεται με τις δραστηριότητες των μελών της, το πρόστιμο δεν υπερβαίνει το 10 % του αθροίσματος του συνολικού κύκλου εργασιών κάθε μέλους που συμμετέχει ενεργά στην αγορά που έχει επηρεασθεί από την παράβαση που διέπραξε η ένωση.
[…]»
Β.      Οι κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων
5.        Οι κατευθυντήριες γραμμές για τη μέθοδο υπολογισμού των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1/2003 (στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων) (5), προβλέπουν στα σημεία 14, 32 και 33 τα εξής:
«14.      Όταν η παράβαση μιας ένωσης επιχειρήσεων αφορά τις δραστηριότητες των μελών της, η αξία των πωλήσεων θα αντιστοιχεί κατά κανόνα στο άθροισμα της αξίας των πωλήσεων των μελών της.
[…]
32.      Για κάθε επιχείρηση και ένωση επιχειρήσεων που συμμετέχει στην παράβαση, το τελικό ποσό του προστίμου σε καμία περίπτωση δεν θα υπερβαίνει το 10 % του συνολικού κύκλου εργασιών του προηγούμενου οικονομικού έτους, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 23
παράγραφος 2 του [κανονισμού 1/2003].
33.      Όταν η παράβαση μιας ένωσης επιχειρήσεων συνδέεται με τις δραστηριότητες των μελών της, το πρόστιμο δεν θα υπερβαίνει το 10 % του αθροίσματος του συνολικού κύκλου εργασιών κάθε μέλους της ένωσης που δραστηριοποιείται στην αγορά που επηρεάζεται από την παράβαση.»
III. Το ιστορικό της διαφοράς και η επίμαχη απόφαση
6.        Το ιστορικό της διαφοράς, όπως εκτέθηκε από το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 2 έως 9 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, μπορεί, για τις ανάγκες των παρουσών προτάσεων, να συνοψισθεί ως εξής.
7.        Η Conserve Italia και η θυγατρική της Conserves France, η οποία ανήκει σε αυτήν κατά 99,77 %, δραστηριοποιούνται στον τομέα της μεταποίησης τροφίμων.
8.        Με την επίμαχη απόφαση, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι αναιρεσείουσες είχαν συμμετάσχει σε ενιαία παράβαση του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και του άρθρου 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας ΕΟΧ. Η παράβαση αυτή συνίστατο, κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ 15ης Μαρτίου 2000 και 1ης Οκτωβρίου 2013, σε συντονισμό των τιμών, κατανομή των αγορών και ανταλλαγή ευαίσθητων πληροφοριών όσον αφορά τις πωλήσεις ορισμένων ειδών κονσερβοποιημένων λαχανικών που προορίζονταν για τις επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου ή για τον κλάδο των υπηρεσιών εστίασης εντός του ΕΟΧ. Ειδικότερα, οι αναιρεσείουσες είχαν μετάσχει σε δύο διαφορετικές συμφωνίες, εκ των οποίων η μία αφορούσε τις πωλήσεις κονσερβοποιημένων λαχανικών, όπως φασολάκια, μπιζέλια και μείγματα μπιζελιών και καρότων, και η έτερη αφορούσε τις πωλήσεις κονσερβοποιημένου καλαμποκιού (6).
9.        Συνακόλουθα, η Επιτροπή επέβαλε αλληλεγγύως και εις ολόκληρον στις αναιρεσείουσες πρόστιμο ύψους 20 εκατομμυρίων ευρώ κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 23, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού 1/2003 και των κατευθυντήριων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων (7).
IV.    Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
10.      Οι αναιρεσείουσες άσκησαν προσφυγή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου με την οποία ζήτησαν, αφενός, την εν μέρει ακύρωση της επίμαχης αποφάσεως όσον αφορά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου και, αφετέρου, τη μείωση του ποσού του προστίμου που τους επιβλήθηκε, κατ’ ενάσκηση της πλήρους δικαιοδοσίας του Γενικού Δικαστηρίου που
προβλέπεται στο άρθρο 261 ΣΛΕΕ και στο άρθρο 31 του κανονισμού 1/2003.
11.      Προς στήριξη των αιτημάτων τους, οι αναιρεσείουσες προέβαλαν δύο λόγους ακυρώσεως, εκ των οποίων ο πρώτος αφορούσε παράβαση του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 και του σημείου 33 των κατευθυντήριων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων, όσον αφορά τον καθορισμό του κύκλου εργασιών που ελήφθη υπόψη για τον υπολογισμό του ανωτάτου ορίου του προστίμου (8), και ο δεύτερος παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 23, παράγραφος 3, του κανονισμού 1/2003, καθώς και των σημείων 14, 19, 20, 22, 24 και 25 των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών, όσον αφορά τον καθορισμό του βασικού ποσού του προστίμου (9).
12.      Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή.
13.      Ο πρώτος λόγος ακυρώσεως, ο οποίος αφορούσε το ανώτατο νόμιμο όριο του προστίμου που προσδιόρισε και εφάρμοσε η Επιτροπή στην επίμαχη απόφαση, απορρίφθηκε από το Γενικό Δικαστήριο ως αβάσιμος με την αιτιολογία ότι, κατ’ ουσίαν, η Επιτροπή ορθώς είχε χαρακτηρίσει την Conserve Italia ως «επιχείρηση», κατά την έννοια του άρθρου 23, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003, και επομένως τα επιχειρήματα των αναιρεσειουσών σχετικά με την παράλληλη ιδιότητα της Conserve Italia ως «ενώσεως επιχειρήσεων» ήταν αλυσιτελή, και ότι, κατά τα λοιπά, τα επιχειρήματά τους, αφενός, σχετικά με την ειδική νομική και πραγματική κατάσταση, ήτοι τη συμμετοχική δομή της Conserve Italia, και, αφετέρου, σχετικά με τη συμπεριφορά αυτής και των μελών της στις αγορές που αφορούσε η παράβαση, είτε δεν ασκούσαν επιρροή για τον καθορισμό του ανωτάτου νομίμου ορίου του προστίμου που έπρεπε να επιβληθεί στις αναιρεσείουσες βάσει του άρθρου 23, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού, είτε ήταν αβάσιμα (σκέψεις 29 έως 46 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως). Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, εν πάση περιπτώσει, δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή του
ανωτάτου νομίμου ορίου του προστίμου που προβλέπεται στο άρθρο 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού (σκέψεις 47 έως 51 της αποφάσεως αυτής).
14.      Όσον αφορά τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως, ο οποίος αφορούσε τον καθορισμό του βασικού ποσού του προστίμου που επιβλήθηκε στις αναιρεσείουσες, ο οποίος δεν αμφισβητείται στο πλαίσιο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, το Γενικό Δικαστήριο τον απέρριψε επίσης ως αβάσιμο, παραπέμποντας, μεταξύ άλλων, όσον αφορά τον προσδιορισμό της αξίας των πωλήσεων, σε ορισμένες από τις εκτιμήσεις που είχε διατυπώσει στο πλαίσιο του πρώτου λόγου ακυρώσεως (σκέψεις 67 και 68 της εν λόγω αποφάσεως).
V.      Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου και τα αιτήματα των διαδίκων
15.      Στις 31 Οκτωβρίου 2024 οι αναιρεσείουσες άσκησαν αναίρεση κατά της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Ζητούν από το Δικαστήριο να αναιρέσει την απόφαση, να μειώσει το ποσό του προστίμου που τους επιβλήθηκε, καθώς και να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα της αναιρετικής και της πρωτόδικης διαδικασίας.
16.      Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως και να καταδικάσει τις αναιρεσείουσες στα δικαστικά έξοδα.
17.      Οι διάδικοι ανέπτυξαν προφορικά τους ισχυρισμούς τους και απάντησαν στις ερωτήσεις του Δικαστηρίου κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση η οποία διεξήχθη στις 17 Δεκεμβρίου 2025.
VI.    Ανάλυση
18.      Προς στήριξη της αιτήσεώς τους, οι αναιρεσείουσες προβάλλουν δύο λόγους αναιρέσεως. Ο πρώτος λόγος αφορά έλλειψη αιτιολογίας και εσφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003. Ο δεύτερος λόγος, ο οποίος συμπίπτει εν μέρει με τον πρώτο, αφορά νομικά σφάλματα στα οποία υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο σε σχέση με τις απαιτήσεις που απορρέουν από την ως άνω διάταξη, σε συνδυασμό με το άρθρο 49 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
Α.      Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
19.      Πριν από την εξέταση των λόγων αναιρέσεως, θα ήθελα να διατυπώσω ορισμένες προκαταρκτικές παρατηρήσεις. Δεδομένου ότι η αίτηση αναιρέσεως αφορά στο σύνολό της την εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003, φρονώ ότι είναι αναγκαίο να υπενθυμίσω το περιεχόμενο και την εφαρμογή των διατάξεων αυτών, βάσει του γράμματός τους, του ιστορικού θεσπίσεώς τους, του πλαισίου στο οποίο εντάσσονται καθώς και των σκοπών που επιδιώκονται με αυτές (10).
20.      Κατά πρώτον, όσον αφορά το γράμμα του δευτέρου εδαφίου του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003, το εδάφιο αυτό
θεσπίζει τον γενικό κανόνα κατά τον οποίο το ανώτατο νόμιμο όριο δεν υπερβαίνει το 10 % του συνολικού κύκλου εργασιών «[γ]ια καθεμία από τις επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην παράβαση», ενώ, από την άλλη πλευρά, το τρίτο εδάφιο της διατάξεως αυτής αποτελεί ένα είδος lex specialis, προβλέποντας ότι, «όταν η παράβαση που διέπραξε η ένωση επιχειρήσεων συνδέεται με τις δραστηριότητες των μελών της, το πρόστιμο δεν υπερβαίνει το 10 % του αθροίσματος του συνολικού κύκλου εργασιών κάθε μέλους που συμμετέχει ενεργά στην αγορά που έχει επηρεασθεί από την παράβαση που διέπραξε η ένωση» (11).
21.      Από τον συνδυασμό των δύο αυτών εδαφίων προκύπτει ότι, κατ’ αρχήν, όταν ένας φορέας που εμπλέκεται σε παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού χαρακτηρίζεται ως «ένωση επιχειρήσεων», η Επιτροπή κατά κανόνα υποχρεούται να εφαρμόζει τον γενικό κανόνα υπολογισμού του ανωτάτου νομίμου ορίου του προστίμου που προβλέπεται στο δεύτερο εδάφιο, εκτός εάν πληρούνται δύο προϋποθέσεις, ήτοι, αφενός, η παράβαση να «συνδέεται» με τις δραστηριότητες των μελών της και, αφετέρου, τουλάχιστον ορισμένα από τα μέλη της εν λόγω ενώσεως επιχειρήσεων να «συμμετέχουν ενεργά στην αγορά που έχει επηρεασθεί από την παράβαση». Η πρώτη προϋπόθεση φαίνεται σχετικά εύκολο να συντρέχει, δεδομένου ότι οι «ενώσεις επιχειρήσεων» κατά κανόνα προασπίζουν τα κοινά συμφέροντα των μελών τους, ιδίως έναντι άλλων επιχειρηματιών (12), και, επομένως, οι πράξεις τους μπορούν ευχερώς να «συνδέονται» με τις δραστηριότητες των μελών τους, δεδομένου ότι το ρήμα «συνδέονται» έχει ευρεία και όχι αυστηρώς καθορισμένη έννοια. Η δεύτερη προϋπόθεση είναι πιο απαιτητική, καθόσον επιτάσσει τα μέλη να «συμμετέχουν ενεργά στην αγορά που έχει επηρεασθεί από την παράβαση που διέπραξε η ένωση». Δεδομένου δε ότι η εν λόγω δεύτερη προϋπόθεση συνεπάγεται κατ’ ανάγκην τη συνδρομή της πρώτης, στην πραγματικότητα η μόνη απαίτηση που επιβάλλει το τρίτο εδάφιο είναι η διαπραχθείσα από την ένωση επιχειρήσεων παράβαση να αφορά μια αγορά στην οποία δραστηριοποιούνται ενεργά ορισμένα μέλη της.
22.      Επομένως, κατά κανόνα, ο κύκλος εργασιών μιας ενώσεως επιχειρήσεων αποτελεί κατάλληλη βάση για τον καθορισμό του ανωτάτου νομίμου ορίου του προστίμου εφόσον η ένωση δραστηριοποιείται η ίδια στην αγορά την οποία αφορά η παράβαση, υπό την έννοια ότι πραγματοποιεί τις δικές της πωλήσεις στη συγκεκριμένη αγορά –πωλήσεις οι οποίες συνυπολογίζονται στον κύκλο εργασιών της. Εάν όμως τούτο δεν συμβαίνει και η παράβαση αφορά μια αγορά στην οποία δραστηριοποιούνται ορισμένα μέλη της ενώσεως αυτής, στην περίπτωση αυτή μπορεί να επιβληθεί στην εν λόγω ένωση πρόστιμο το οποίο δύναται να ανέλθει μέχρι το 10 % του κύκλου εργασιών των δραστηριοποιούμενων μελών της.
23.      Ωστόσο, μια αμιγώς γραμματική ερμηνεία του άρθρου 23, παράγραφος 2, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003 δεν παρέχει τη δυνατότητα να καλυφθεί το σύνολο των περιπτώσεων. Για παράδειγμα, τίθεται το ζήτημα ποιος πρέπει να θεωρηθεί ως καταλληλότερος κύκλος εργασιών αναφοράς όταν ορισμένα μέλη της ενώσεως δραστηριοποιούνται στη σχετική αγορά και η ίδια η ένωση ασκεί επίσης αυτοτελή δραστηριότητα στην εν λόγω αγορά. Σε μια τέτοια περίπτωση, πρέπει ο γενικός κανόνας (δεύτερο εδάφιο) να υπερισχύει του lex specialis (τρίτο εδάφιο);
24.      Συναφώς, κατά δεύτερον, όσον αφορά το ιστορικό θεσπίσεως του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003, διαπιστώνω ότι δεν υπήρχε καμία διάταξη αντίστοιχη προς το τρίτο εδάφιο στον παλαιό κανονισμό 17 (13). Εντούτοις, τούτο δεν εμπόδισε τα δικαστήρια της Ένωσης, και ιδίως το Γενικό Δικαστήριο, να υπολογίσουν το ανώτατο νόμιμο όριο του προστίμου που είχε επιβληθεί σε ενώσεις επιχειρήσεων βάσει του κύκλου εργασιών που είχαν πραγματοποιήσει τα μέλη τους, εφόσον ο υπολογισμός αυτός αντανακλούσε καλύτερα το μέγεθος και την οικονομική ισχύ της ενώσεως επιχειρήσεων στην αγορά (14).
Την προσέγγιση αυτή επικύρωσε με την απόφαση Finnboard το Δικαστήριο, το οποίο αναγνώρισε ότι «όταν επιβάλλεται πρόστιμο σε ένωση επιχειρήσεων, που, αυτή καθαυτή, διαθέτει κύκλο εργασιών που συνήθως δεν αντιστοιχεί προς το μέγεθος ή την ισχύ της στην αγορά, ο καθορισμός προστίμου έχοντος αποτρεπτικό χαρακτήρα καθίσταται δυνατός μόνον αν συνυπολογισθούν οι κύκλοι εργασιών των επιχειρήσεων μελών […] Προς τούτο, δεν απαιτείται να έχουν όντως μετάσχει στην παράβαση τα μέλη της ενώσεως, αλλ’ αρκεί η ένωση να έχει, δυνάμει των εσωτερικών της κανόνων, τη δυνατότητα να δεσμεύει τα μέλη της» (15).
Κατόπιν, λοιπόν, της εκδόσεως της εν λόγω αποφάσεως, ο νομοθέτης της Ένωσης, προσέθεσε, στην πρόταση του κανονισμού 1/2003, το ως άνω τρίτο εδάφιο της παραγράφου 2 του άρθρου 23 του εν λόγω κανονισμού. Ειδικότερα, το εδάφιο αυτό, το οποίο δεν περιλαμβανόταν ούτε στην αρχική πρόταση κανονισμού της Επιτροπής (16) ούτε στις διάφορες τροποποιήσεις που πρότεινε το Κοινοβούλιο (17), προστέθηκε μόλις κατά το τελευταίο στάδιο της εκδόσεως του εν λόγω κανονισμού, πιθανότατα με σκοπό την κωδικοποίηση της ως άνω νομολογίας που προέκυψε από την εφαρμογή του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 (18).
25.      Μετά την εν λόγω κωδικοποίηση της νομολογίας στον κανονισμό 1/2003, το Δικαστήριο εξέδωσε δύο αποφάσεις σχετικές με την εφαρμογή των κανόνων για τον καθορισμό του ανωτάτου νομίμου ορίου του προστίμου στις ενώσεις επιχειρήσεων, ήτοι, αφενός, την απόφαση Coop de France bétail et viande (19) (η οποία, πάντως, αφορούσε την ανάλυση του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17) και, αφετέρου, την απόφαση για τους Λιθουανούς συμβολαιογράφους. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις, το Δικαστήριο επιβεβαίωσε και ενίσχυσε την αντίληψη ότι η χρησιμοποίηση του κύκλου εργασιών των μελών μιας ενώσεως δικαιολογείται από την ανάγκη να αντικατοπτρίζεται καλύτερα το μέγεθος και η οικονομική ισχύς στην αγορά της ενώσεως επιχειρήσεων που διέπραξε παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού, προκειμένου να καθοριστεί κύρωση πραγματικά αποτρεπτική (20).
26.      Τέλος, κατά τρίτον και τελευταίο, όσον αφορά τους σκοπούς που επιδιώκονται με το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003, επισημαίνω ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, ο καθορισμός ανωτάτου νομίμου ορίου αποσκοπεί στο να αποφεύγεται το ενδεχόμενο η επιβολή προστίμου πέραν του ανωτάτου αυτού ορίου να υπερβαίνει την ικανότητα πληρωμής της επιχειρήσεως (ή της ενώσεως επιχειρήσεων) κατά τον χρόνο κατά τον οποίο κρίνεται ως υπεύθυνη για την παράβαση και της επιβάλλεται χρηματική κύρωση από την Επιτροπή (21). Ειδικότερα, η διάταξη αυτή αποβλέπει στο να αποφεύγεται το ενδεχόμενο τα πρόστιμα να είναι δυσανάλογα σε σχέση με το μέγεθος της επιχειρήσεως που συμμετείχε στην παράβαση, δεδομένου ότι μόνον ο συνολικός κύκλος εργασιών μπορεί πράγματι να αποτελεί κατά προσέγγιση ένδειξη του μεγέθους αυτού (22). Ο σκοπός αυτός πρέπει, ωστόσο, να συνδυάζεται με την ανάγκη διασφαλίσεως επαρκούς αποτρεπτικού αποτελέσματος του προστίμου, η οποία δικαιολογεί τη συνεκτίμηση του μεγέθους και της οικονομικής ισχύος της εμπλεκόμενης επιχειρήσεως, δηλαδή των συνολικών πόρων του αυτουργού της παραβάσεως (23).
27.      Η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως πρέπει να εξεταστεί υπό το πρίσμα των ανωτέρω αρχών.
Β.      Επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως, ο οποίος αφορά έλλειψη αιτιολογίας και παράβαση του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003
28.      Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, ο οποίος αποτελείται από δύο σκέλη, οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ενέχει πρόδηλη έλλειψη αιτιολογίας, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο, χαρακτηρίζοντας εσφαλμένα την Conserve Italia ως «επιχείρηση» προκειμένου να καθορίσει το ανώτατο όριο του προστίμου βάσει του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003, αρκέστηκε στο να επικυρώσει τη συλλογιστική της Επιτροπής, χωρίς να λάβει υπόψη τα επιχειρήματα των αναιρεσειουσών σχετικά με τα χαρακτηριστικά και τη λειτουργία ενός συνεταιρισμού με συμμετοχική δομή, όπως η Conserve Italia (πρώτο σκέλος). Επιπλέον, ισχυρίζονται ότι το Γενικό Δικαστήριο παραβίασε το άρθρο 23, παράγραφος 2, του ως άνω κανονισμού, επικυρώνοντας την εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού αυτού για τον καθορισμό του επιβληθέντος με την επίμαχη απόφαση προστίμου, κρίνοντας συγχρόνως ότι δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού (δεύτερο σκέλος).
1.      Επί του παραδεκτού
29.      Προκαταρκτικώς, επισημαίνω ότι η Επιτροπή, χωρίς να προβάλει ρητώς ένσταση απαραδέκτου, εκφράζει αμφιβολίες σχετικά με το παραδεκτό του πρώτου λόγου αναιρέσεως, λόγω του ότι, κατά την άποψή της, οι αναιρεσείουσες μετέβαλαν κατ’ ουσίαν το αντικείμενο της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου διαφοράς. Συγκεκριμένα, ενώ στο πλαίσιο της πρωτόδικης διαδικασίας, οι αναιρεσείουσες επιδίωκαν να αποδείξουν ότι η Επιτροπή τις είχε εσφαλμένα χαρακτηρίσει ως «επιχείρηση» και ότι, ως εκ τούτου, είχε εσφαλμένα αποκλείσει την εφαρμογή της διατάξεως σχετικά με τον καθορισμό του ανωτάτου ορίου του προστίμου που, κατά την ίδια, εφαρμόζεται στις «ενώσεις επιχειρήσεων», ήτοι του άρθρου 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003, από τον πρώτο λόγο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως προκύπτει ότι δεν αμφισβητούν πλέον την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος που επικύρωσε τον χαρακτηρισμό της Conserve Italia ως «επιχειρήσεως» (24), αλλά υποστηρίζουν κατ’ ουσίαν ότι, ακόμη και υπό τον χαρακτηρισμό αυτόν, το Γενικό Δικαστήριο όφειλε, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων της Conserve Italia, να μεταρρυθμίσει την επίμαχη απόφαση εφαρμόζοντας στην περίπτωση των αναιρεσειουσών τη συγκεκριμένη διάταξη (25).
30.      Συναφώς, υπενθυμίζω ότι, κατά το άρθρο 170, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, η αίτηση αναιρέσεως δεν μπορεί να μεταβάλει το αντικείμενο της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου δίκης, δεδομένου ότι η αρμοδιότητα του Δικαστηρίου, στο πλαίσιο της αναιρετικής διαδικασίας, περιορίζεται στον έλεγχο της νομικής λύσης που δόθηκε κατόπιν της εξέτασης των ισχυρισμών που προβλήθηκαν πρωτοδίκως (26).
31.      Στην προκειμένη περίπτωση, από την εξέταση των εγγράφων της πρωτόδικης διαδικασίας προκύπτει ότι, ενώ στο δικόγραφο της προσφυγής τους οι αναιρεσείουσες πράγματι υποστήριξαν ότι η Επιτροπή εσφαλμένα είχε χαρακτηρίσει την Conserve Italia ως «επιχείρηση» και όχι ως «ένωση επιχειρήσεων» (27), πράγμα που την οδήγησε στο να μην εφαρμόσει το άρθρο 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003 (28), εντούτοις διαφοροποίησαν τη θέση αυτή στο υπόμνημα απαντήσεώς τους, αποδεχόμενες το ενδεχόμενο να μπορεί η Conserve Italia να θεωρηθεί τόσο ως «επιχείρηση» όσο και ως «ένωση επιχειρήσεων», διευκρινίζοντας συγχρόνως ότι αυτή ενέπιπτε «περισσότερο» στον δεύτερο χαρακτηρισμό (29). Επομένως, η επιχειρηματολογία των αναιρεσειουσών δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως «νέα», δεδομένου ότι το ζήτημα της δυνατότητας εφαρμογής του άρθρου 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού, ανεξαρτήτως του χαρακτηρισμού που έγινε δεκτός για την Conserve Italia, τέθηκε και αποτέλεσε αντικείμενο συζητήσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, ιδίως ενόψει των ιδιαιτεροτήτων της Conserve Italia (30).
32.      Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, φρονώ ότι ο πρώτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να κριθεί παραδεκτός.
2.      Επί της ουσίας
α)      Επί του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως, το οποίο αφορά έλλειψη αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως
1)      Επιχειρήματα των διαδίκων
33.      Προς στήριξη του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως, οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, στις σκέψεις 31 έως 52, ενέχει έλλειψη αιτιολογίας, δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο, αφενός, χαρακτηρίζοντας την Conserve Italia ως «επιχείρηση» υποκείμενη στις διατάξεις του άρθρου 23, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003 και, αφετέρου, κρίνοντας ως αλυσιτελή τα επιχειρήματα σχετικά με τον χαρακτηρισμό της Conserve Italia ως «ενώσεως επιχειρήσεων», περιορίστηκε στο να επικυρώσει τη συλλογιστική της Επιτροπής χωρίς να εξετάσει τα επιχειρήματα που αφορούσαν τα χαρακτηριστικά και τη λειτουργία μιας συνεταιριστικής εταιρίας πολλαπλών προϊόντων με συμμετοχική δομή, όπως η Conserve Italia (31). Συναφώς, η νομολογία του Δικαστηρίου απαιτεί από την Επιτροπή να μην ασκεί την εξουσία επιβολής κυρώσεων που διαθέτει με «τυπολατρικό» τρόπο, χωρίς να λαμβάνει δεόντως υπόψη τα χαρακτηριστικά της οικείας επιχειρήσεως (32). Κρίνοντας ως αλυσιτελώς προβαλλόμενες τις ιδιαιτερότητες της Conserve Italia, το Γενικό Δικαστήριο όχι μόνο δεν τις έλαβε υπόψη για τον σχηματισμό της δικανικής πεποίθησής του, αλλά και δεν αιτιολόγησε επαρκώς την απόρριψη των επιχειρημάτων που προέβαλαν οι αναιρεσείουσες.
34.      Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι από τα υπομνήματα των αναιρεσειουσών δεν καθίσταται δυνατός ο ακριβής προσδιορισμός των προβαλλόμενων ελλείψεων της αιτιολογίας, καθόσον τα υπομνήματα αυτά περιορίζονται, κατ’ ουσίαν, σε επανάληψη των προβληθέντων ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου επιχειρημάτων και, συνεπώς, κατατείνουν στο να προβεί το Δικαστήριο σε εκ νέου εξέταση της πρωτοδίκως ασκηθείσας προσφυγής. Κατά την άποψη της Επιτροπής, η επιχειρηματολογία των αναιρεσειουσών είναι συνεπώς απαράδεκτη και, εν πάση περιπτώσει, αβάσιμη.
2)      Εκτίμηση
35.      Κατ’ αρχάς, υπενθυμίζω ότι, κατά πάγια νομολογία, η υποχρέωση αιτιολογήσεως βάσει του άρθρου 296, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ, καθώς και βάσει των άρθρων 36 και 53, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιβάλλει στο Γενικό Δικαστήριο να εκθέτει κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο τη συλλογιστική του, ώστε να παρέχεται η δυνατότητα στους μεν ενδιαφερομένους να γνωρίζουν τους λόγους για τους οποίους ελήφθη η απόφαση, στο δε Δικαστήριο να ασκήσει τον δικαστικό του έλεγχο (33). Ωστόσο, όπως έχει επίσης διευκρινίσει το Δικαστήριο, η εν λόγω υποχρέωση αιτιολογήσεως των αποφάσεών του δεν επιβάλλει στο Γενικό Δικαστήριο να παραθέτει αιτιολογία που να ακολουθεί σε όλη τους την έκταση και έναν προς έναν όλους τους συλλογισμούς που διατυπώνουν οι διάδικοι. Συνεπώς, η αιτιολογία μπορεί να συνάγεται εμμέσως, υπό την προϋπόθεση ότι παρέχει στους μεν ενδιαφερομένους τη δυνατότητα να γνωρίζουν τους λόγους για τους οποίους το Γενικό Δικαστήριο δεν δέχθηκε τα επιχειρήματά τους, στο δε Δικαστήριο επαρκή στοιχεία ώστε να ασκήσει τον αναιρετικό του έλεγχο (34).
Διευκρινίζω επίσης ότι η υποχρέωση αιτιολογήσεως συνιστά ουσιώδη τύπο ο οποίος πρέπει να διακρίνεται από το ζήτημα του βασίμου της αιτιολογίας, το οποίο αφορά την ουσιαστική νομιμότητα της επίμαχης πράξεως (35).
36.      Επομένως, υπό των πρίσμα των ανωτέρω πρέπει να εξεταστεί το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως.
37.      Συναφώς, στην προκειμένη περίπτωση και σε αντίθεση με όσα υποστηρίζουν οι αναιρεσείουσες, το Γενικό Δικαστήριο αιτιολόγησε επαρκώς τους λόγους για τους οποίους έκρινε ότι τα επιχειρήματά τους σχετικά με τα χαρακτηριστικά και τη λειτουργία της Conserve Italia δεν ήταν ικανά να δικαιολογήσουν την εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003.
38.      Ειδικότερα, κατά πρώτον, στις σκέψεις 27 έως 32 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή ορθώς είχε χαρακτηρίσει την Conserve Italia ως «επιχείρηση» κατά την έννοια του άρθρου 23, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού. Αφού υπενθύμισε ότι, στο δίκαιο του ανταγωνισμού, η έννοια της «επιχειρήσεως» καλύπτει κάθε φορέα που ασκεί οικονομική δραστηριότητα ανεξαρτήτως του νομικού καθεστώτος που τον διέπει και του τρόπου χρηματοδοτήσεώς του, το Γενικό Δικαστήριο ορθώς επισήμανε ότι τέτοια οικονομική δραστηριότητα συνιστά κάθε δραστηριότητα προσφοράς αγαθών ή υπηρεσιών σε συγκεκριμένη αγορά. Αυτό ακριβώς συνέβαινε στην περίπτωση της Conserve Italia, της οποίας η κύρια δραστηριότητα συνίστατο στην παραγωγή και πώληση ποτών από φρούτα καθώς και κονσερβοποιημένων φρούτων και λαχανικών, ήτοι στη δραστηριότητα που αφορούσε η παράβαση για την οποία εκδόθηκε η επίμαχη απόφαση. Επομένως, εφαρμόζοντας στην προκειμένη περίπτωση πάγια νομολογία (36), το Γενικό Δικαστήριο ορθώς κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Conserve Italia αποτελούσε «επιχείρηση» και ότι το ανώτατο νόμιμο όριο του προστίμου έπρεπε να υπολογιστεί βάσει του κύκλου εργασιών αυτής, σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού. Φρονώ ότι η ανάλυση αυτή δικαιολογείται κατά μείζονα λόγο διότι, όπως εκτέθηκε στο σημείο 29 των παρουσών προτάσεων, το κύριο επιχείρημα των αναιρεσειουσών συνίστατο στην αμφισβήτηση του χαρακτηρισμού της Conserve Italia ως «επιχειρήσεως».
39.      Κατά δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι το συμπέρασμα αυτό δεν μπορούσε να κλονισθεί από τα επιχειρήματα με τα οποία οι αναιρεσείουσες επιδίωκαν, αφενός, να θέσουν υπό αμφισβήτηση τον χαρακτηρισμό της Conserve Italia ως «επιχειρήσεως» λόγω του ότι αποτελούσε «ένωση επιχειρήσεων» (σκέψεις 34 και 35 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως) (37) και, αφετέρου, να δικαιολογήσουν την εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003 επί τη βάσει των προβαλλομένων ιδιαιτεροτήτων της λειτουργίας της (σκέψεις 37 έως 46 της εν λόγω αποφάσεως).
40.      Εφόσον, στο πλαίσιο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, δεν αμφισβητείται πλέον ο χαρακτηρισμός ως «επιχειρήσεως» (38), μόνον τα επιχειρήματα σχετικά με τις ιδιαιτερότητες της Conserve Italia που ενδεχομένως δικαιολογούν την εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού είναι κρίσιμα για την εκτίμηση της επάρκειας της αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
41.      Συναφώς, φρονώ ότι είναι αναγκαίο να υπομνησθεί εξαρχής ότι το σύνολο των επιχειρημάτων αυτών, όπως διατυπώνονταν στο δικόγραφο της πρωτοδίκως ασκηθείσας προσφυγής, αποσκοπούσαν στο να καταδείξουν ότι η Conserve Italia έπρεπε να χαρακτηριστεί αποκλειστικώς και μόνον ως «ένωση επιχειρήσεων» (39). Επομένως, η εξέταση των εν λόγω επιχειρημάτων από την άποψη του καθήκοντος αιτιολογήσεως του Γενικού Δικαστηρίου έχει νόημα μόνον εάν το Δικαστήριο κρίνει ότι υφίστατο τέτοιο καθήκον, έστω και εκ περισσού, για τον λόγο ότι ο χαρακτηρισμός ως «ενώσεως επιχειρήσεων» θα είχε σημασία για την εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003.
42.      Εν πάση περιπτώσει, τα επιχειρήματα που διατύπωσαν πρωτοδίκως οι αναιρεσείουσες στηρίζονταν στις πολλές ιδιαιτερότητες της κανονιστικής, οργανωτικής και λειτουργικής δομής της Conserve Italia και επιδίωκαν, κατ’ ουσίαν, να καταδείξουν ότι η τελευταία δραστηριοποιείτο στην επίμαχη αγορά μόνον για την εξυπηρέτηση του συνεταιριστικού σκοπού της, προς όφελος των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και μόνον, μέσω των πρωτοβάθμιων συνεταιρισμών. Ειδικότερα, μέσω των πρωτοβάθμιων συνεταιρισμών, οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις παρείχαν οδηγίες στην Conserve Italia και αποφάσιζαν για τη διοίκηση, καθώς και για τις δράσεις της, με μοναδικό και απώτερο στόχο την επιδίωξη συνεταιριστικού σκοπού.
43.      Αυτά τα πρωτοδίκως προβληθέντα επιχειρήματα των αναιρεσειουσών μπορούν να συνοψισθούν ως εξής:
–        oι γεωργικές εκμεταλλεύσεις αποτελούν αυτόνομες μη καθετοποιημένες οντότητες εντός της Conserve Italia, οι οποίες την χρησιμοποιούν αποκλειστικώς και μόνον για να δραστηριοποιούνται στην αγορά των κονσερβοποιημένων λαχανικών (40)·
–        η Conserve Italia είναι βεβαίως ο φορέας ο οποίος υλοποίησε κατ’ ουσίαν τη σύμπραξη, πλην όμως δεν είναι εκείνη που αποκόμισε όφελος εκ της συμπράξεως (41)·
–        η δομή της Conserve Italia έχει εξόχως αποκεντρωμένο χαρακτήρα που τη διαφοροποιεί από τη δομή ενός ομίλου επιχειρήσεων, λόγω του ότι: i) οι αποφάσεις σχετικά με τα είδη και τις ποσότητες των προϊόντων και σχετικά με τις στρατηγικές λαμβάνονται αυτοτελώς από τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις (42)· ii) οι νομικές υποχρεώσεις των γεωργικών εκμεταλλεύσεων βάσει των κανονισμών της Conserve Italia διασφαλίζουν την αποκεντρωμένη σχέση μεταξύ αυτής και των γεωργικών εκμεταλλεύσεων (43)· iii) τα παρεχόμενα αγαθά παραμένουν στην κυριότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων μέχρις ότου πωληθούν σε τρίτους στην αγορά και εκείνες εξακολουθούν να φέρουν τους κινδύνους που συνδέονται με την απώλεια ή την ενδεχόμενη φθορά των πρώτων υλών ακόμη και μετά την παράδοση των γεωργικών προϊόντων (44) και iv) η τιμή των παρεχόμενων αγαθών καθορίζεται μετά την πώληση των κονσερβοποιημένων λαχανικών στην αγορά (45)·
–        η Conserve Italia πληροί τις προϋποθέσεις που απαιτούνται κατά την ενωσιακή νομολογία για να μπορεί να χαρακτηριστεί ως «ένωση επιχειρήσεων», δεδομένου ότι, αφενός μεν, ενεργεί αποκλειστικώς και μόνον προς το συμφέρον των γεωργικών εκμεταλλεύσεων (και επομένως δεν αποτελεί τη μοναδική επιχείρηση που δραστηριοποιείται στην αγορά), αφετέρου δε, τα διοικητικά της όργανα συγκροτούνται κατά πλειονότητα από εκπροσώπους των πρωτοβάθμιων συνεταιρισμών, οι οποίοι κατέχουν την πλειοψηφία στη συνέλευση των μελών και εκλέγουν την πλειοψηφία των μελών του διοικητικού συμβουλίου (46)· και, τέλος,
–        η Conserve Italia έχει δομή αντίστοιχη με εκείνη των οργανώσεων γεωργικών εκμεταλλεύσεων για τις οποίες έχει θεσπισθεί ad hoc ευρωπαϊκή νομοθεσία (47), η οποία αναθέτει στις οργανώσεις παραγωγών την αποστολή να διασφαλίζουν τον προγραμματισμό της παραγωγής και την προσαρμογή της στη ζήτηση, ιδίως από άποψη ποσότητας και ποιότητας, να προωθούν τη συγκέντρωση της προσφοράς και τη διάθεση της παραγωγής των μελών στην αγορά, να μειώνουν το κόστος παραγωγής και να ρυθμίζουν τις τιμές παραγωγού. Για να μπορεί δε ένας γεωργικός συνεταιρισμός να εμπίπτει στο καθεστώς της «οργανώσεως παραγωγών», κατά την ενωσιακή νομοθεσία, πρέπει, μεταξύ άλλων: i) οι παραγωγοί‑μέλη να ασκούν τον έλεγχο της οργάνωσής τους και των αποφάσεών της με δημοκρατικό τρόπο· ii) ο γεωργικός συνεταιρισμός να εμπορεύεται ως επί το πλείστον προϊόντα τα οποία παρέχουν οι παραγωγοί‑μέλη και iii) το αποτέλεσμα της πωλήσεως των προϊόντων να επιστρέφει στους παραγωγούς‑μέλη με διαφανή τρόπο. Κατά τις αναιρεσείουσες, το σύνολο των προϋποθέσεων αυτών πληρούται για την Conserve Italia υπό την ιδιότητά της ως θυγατρικής της οργανώσεως παραγωγών «Apo Conerpo» (48).
44.      Συναφώς, στις σκέψεις 37 έως 45 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε επί της ουσίας τα διάφορα επιχειρήματα σχετικά με τις ιδιαιτερότητες της Conserve Italia και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ήταν αλυσιτελή για τους εξής λόγους:
–        η άσκηση οικονομικής δραστηριότητας από συνεταιριστική εταιρία δεν μπορεί, κατ’ αρχήν, να εξαιρεθεί από την εφαρμογή των κανόνων του δικαίου του ανταγωνισμού της Ένωσης, οι δε προϋποθέσεις εφαρμογής των κανόνων αυτών στον συνεταιριστικό τομέα δεν είναι διαφορετικές από εκείνες που ισχύουν για άλλες μορφές οργανώσεως της οικονομικής δραστηριότητας, δεδομένου ότι ένας οικονομικός φορέας οργανωμένος κατά τις συνεταιριστικές αρχές μπορεί κάλλιστα να χαρακτηριστεί ως επιχείρηση, ανεξαρτήτως του συμμετοχικού του χαρακτήρα (σκέψεις 37 και 38 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως) (49)·
–        ακόμη και αν θεωρηθεί αποδεδειγμένη η περίσταση ότι, λαμβανομένου υπόψη του συμμετοχικού χαρακτήρα της δραστηριότητάς της, η Conserve Italia δεν αποκόμισε όφελος από την παράβαση που διέπραξε, αλλά από αυτήν ωφελήθηκαν μόνον οι επίμαχες γεωργικές εκμεταλλεύσεις, τούτο δεν ασκεί επιρροή ως προς το ότι η Conserve Italia άσκησε οικονομική δραστηριότητα στην αγορά που επηρεάστηκε από την παράβαση και διέπραξε την εν λόγω παράβαση (σκέψη 39 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως)·
–        ακόμη και αν θεωρηθεί αποδεδειγμένη η περίσταση ότι η Conserve Italia ασκεί τη δραστηριότητά της αποκλειστικώς και μόνον προς όφελος των μελών της, τούτο δεν ασκεί επιρροή, δεδομένου ότι ο χαρακτηρισμός της ως επιχειρήσεως λόγω της άσκησης δραστηριότητας οικονομικής φύσεως δεν εξαρτάται από την επιδίωξη κερδοσκοπικού σκοπού (σκέψη 40 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως) (50)·
–        ο ισχυρισμός ότι η Conserve Italia στερείται αυτοτέλειας όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων και ότι αποτελεί απλώς μια συντονιστική δομή μέσω της οποίας οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις, μέσω των συνεταιριστικών μελών της, εφαρμόζουν τη δική τους αυτοτελώς καθοριζόμενη εμπορική στρατηγική αντικρούεται, κατ’ ουσίαν, από άλλους ισχυρισμούς που οι αναιρεσείουσες διατυπώνουν στα υπομνήματά τους (σκέψη 41 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως) (51)·
–        οι ισχυρισμοί ότι, αφενός, οι αποφάσεις σχετικά με τη στρατηγική στην αγορά των κονσερβοποιημένων λαχανικών λαμβάνονται αυτοτελώς από τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις και όχι από την Conserve Italia και ότι, αφετέρου, οι κανονισμοί της Conserve Italia διασφαλίζουν την αποκεντρωμένη σχέση μεταξύ των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και της Conserve Italia δεν επιβεβαιώθηκαν από πραγματικά στοιχεία σχετικά με την οργάνωση και τη δραστηριότητα της εν λόγω επιχειρήσεως (σκέψεις 42 έως 44 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως) (52) και, τέλος,
–        ακόμη και αν θεωρηθούν αποδεδειγμένοι, οι ισχυρισμοί ότι, πρώτον, κατά το ιταλικό δίκαιο, τα φρέσκα λαχανικά που παρέχονται στην Conserve Italia παραμένουν στην κυριότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων μέχρις ότου μεταποιηθούν, τα δε κονσερβοποιημένα λαχανικά μέχρις ότου πωληθούν σε τρίτους στην αγορά και ότι, δεύτερον, η Conserve Italia καθορίζει τις τιμές πώλησης των κονσερβοποιημένων λαχανικών προς το συμφέρον των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και με τη συμμετοχή τους δεν αναιρούν το γεγονός ότι η Conserve Italia ασκεί οικονομική δραστηριότητα στην αγορά των κονσερβοποιημένων λαχανικών (σκέψη 45 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως).
45.      Λαμβανομένης υπόψη της ως άνω αναλύσεως του Γενικού Δικαστηρίου στις σκέψεις 37 έως 45 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, φρονώ ότι είναι αναγκαίο να γίνουν οι εξής διαπιστώσεις.
46.      Κατ’ αρχάς, το γεγονός ότι το Γενικό Δικαστήριο, το οποίο είναι το μόνο αρμόδιο για την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, υιοθετεί διαφορετική ερμηνεία από εκείνη την οποία υποστηρίζουν οι αναιρεσείουσες, δεν συνιστά, αφ’ εαυτού, πλημμέλεια της αιτιολογίας (53). Η διαπίστωση αυτή είναι κρίσιμη ιδίως σε σχέση με το επιχείρημα των αναιρεσειουσών ότι η Conserve Italia στερείται αυτοτέλειας όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων (54). Εξάλλου, υπό την επιφύλαξη ενδεχομένης παραμορφώσεως των πραγματικών περιστατικών ή των αποδεικτικών στοιχείων (55), η εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών δεν συνιστά νομικό ζήτημα υποκείμενο, ως τέτοιο, στον έλεγχο του Δικαστηρίου (56).
47.      Εν συνεχεία, από την ανάλυση του Γενικού Δικαστηρίου προκύπτει ότι αυτό εξέτασε ρητώς το σύνολο των επιχειρημάτων που προέβαλαν οι αναιρεσείουσες, έστω με διαφορετική σειρά από εκείνη με την οποία διατυπώνονταν στο δικόγραφο της προσφυγής, με εξαίρεση το επιχείρημα ότι η Conserve Italia είχε δομή αντίστοιχη με εκείνη των οργανώσεων γεωργικών εκμεταλλεύσεων που προβλέπονται από τη νομοθεσία της Ένωσης. Κατ’ εμέ, η επιλογή αυτή είναι απολύτως δικαιολογημένη.
48.      Συγκεκριμένα, αφενός, λαμβανομένων υπόψη των πρωτοδίκως υποβληθέντων υπομνημάτων, σημειώνεται ότι η επιχειρηματολογία αυτή αποσκοπούσε στο να καταδείξει ότι η Conserve Italia έπρεπε να θεωρηθεί ως συνεταιριστική εταιρία και, κατά μείζονα λόγο, ως «ένωση επιχειρήσεων» (57). Ειδικότερα, από το υπόμνημα απαντήσεως προκύπτει ότι οι αναιρεσείουσες θεώρησαν σκόπιμο να παραπέμψουν στη νομοθεσία της Ένωσης σχετικά με τις οργανώσεις παραγωγών, με σκοπό να «διευκολύνουν την κατανόηση των κανόνων που διέπουν τη λειτουργία των συνεταιριστικών εταιριών όπως η Conserve Italia», και για να επισημάνουν ότι «οι ιδιαιτερότητες της λειτουργίας των συνεταιριστικών εταιριών […] που απορρέουν από τους κανόνες του αστικού και του φορολογικού δικαίου, που ισχύουν για τις συνεταιριστικές εταιρίες σε εθνικό επίπεδο», «αναγνωρίζονται και σε ευρωπαϊκή κλίμακα με τον [κανονισμό 1435/2003], ο οποίος διέπει τις ευρωπαϊκές συνεταιριστικές εταιρίες» (58). Το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, στη σκέψη 35 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η Επιτροπή αναγνώρισε στην επίμαχη απόφαση ότι η Conserve Italia μπορούσε να χαρακτηριστεί και ως «ένωση επιχειρήσεων», και περαιτέρω τόνισε, στη σκέψη 45 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι οι κανόνες του εσωτερικού δικαίου δεν μπορούσαν να κλονίσουν το γεγονός ότι η Conserve Italia ασκεί οικονομική δραστηριότητα στην αγορά των κονσερβοποιημένων λαχανικών. Η ίδια ανάλυση ισχύει, κατ’ αναλογίαν, και όσον αφορά τους κανόνες του δικαίου της Ένωσης, όπερ σημαίνει ότι στη σχετική επιχειρηματολογία δόθηκε απάντηση με την εν λόγω απόφαση, έστω και εμμέσως.
49.      Αφετέρου επισημαίνω, ως εκ περισσού, ότι οι αναιρεσείουσες δεν διευκρίνισαν με ποιον τρόπο οι απορρέουσες από την ως άνω ενωσιακή ρύθμιση υποχρεώσεις θα μπορούσαν να επηρεάσουν τους κανόνες επιβολής προστίμου στον τομέα του δικαίου του ανταγωνισμού και, κατά μείζονα λόγο, την εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003. Ομοίως, δεν προβάλλουν καμία αντίφαση εντός του δικαίου της Ένωσης, ιδίως μεταξύ των απαιτήσεων του δικαίου του ανταγωνισμού και των απαιτήσεων της νομοθεσίας περί κοινής οργάνωσης, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο (59), των αγορών γεωργικών προϊόντων. Συγκεκριμένα, περιορίζονται στη διαπίστωση ότι η Conserve Italia συμβάλλει στην επιδίωξη των σκοπών της οργανώσεως παραγωγών «Apo Conerpo» και άρα αποτελεί «θυγατρική» της η οποία πληροί τις προϋποθέσεις της νομοθεσίας της Ένωσης, χωρίς ωστόσο να εξηγούν για ποιον λόγο η περίσταση αυτή αποκλείει τον χαρακτηρισμό της ως «επιχειρήσεως». Συναφώς, και εν πάση περιπτώσει, παρατηρώ ότι, ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι η Conserve Italia έχει δομή αντίστοιχη με τη δομή μιας «οργανώσεως γεωργικών παραγωγών» κατά την έννοια του κανονισμού 1308/2013, καμία από τις διατάξεις του εν λόγω κανονισμού
δεν καθιστά δυνατό, για τους σκοπούς της επιβολής κυρώσεως, τον καταλογισμό της συμπεριφοράς μιας «κοινής οργανώσεως» αποκλειστικώς και μόνον στα μέλη της.
50.      Υπό τις συνθήκες αυτές, εκτιμώ ότι δεν μπορεί να προσαφθεί στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν απάντησε στα επιχειρήματα σχετικά με τις ιδιαιτερότητες που χαρακτηρίζουν την Conserve Italia, δεδομένου ότι η αιτιολογία που διέλαβε στις σκέψεις 37 έως 45 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως είναι, ως προς το ζήτημα αυτό, επαρκής για να παράσχει στις μεν αναιρεσείουσες τη δυνατότητα να γνωρίζουν τους λόγους για τους οποίους τα επιχειρήματά τους κρίθηκαν αλυσιτελή, στο δε Δικαστήριο επαρκή στοιχεία για να ασκήσει τον αναιρετικό έλεγχό του.
51.      Το ως άνω συμπέρασμα δεν κλονίζεται εξάλλου από τα επιχειρήματα με τα οποία οι αναιρεσείουσες προσάπτουν, κατ’ ουσίαν, στο Γενικό Δικαστήριο «τυπολατρική» εφαρμογή των επίμαχων διατάξεων, η οποία, κατά την άποψή τους, δεν λαμβάνει υπόψη τα χαρακτηριστικά της Conserve Italia. Συγκεκριμένα, με την επιχειρηματολογία αυτή δεν αμφισβητείται η επάρκεια της αιτιολογίας του Γενικού Δικαστηρίου, αλλά η ορθότητά της, ανάλυση η οποία εμπίπτει στο δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως (60). Ειδικότερα, το ζήτημα κατά πόσον το Γενικό Δικαστήριο εφάρμοσε το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 κατά τρόπο υπερβολικά «τυπολατρικό» αφορά την ίδια την εφαρμογή του κανόνα δικαίου και όχι το εύρος της αιτιολογίας.
52.      Κατά συνέπεια, προτείνω να απορριφθεί το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως ως αβάσιμο.
β)      Επί του δευτέρου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως, το οποίο αφορά εσφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003
1)      Επιχειρήματα των διαδίκων
53.      Προς στήριξη του δευτέρου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως, οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν ότι, στις σκέψεις 47 έως 51 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε νομικό σφάλμα προβαίνοντας σε «αυστηρή και τυπολατρική ερμηνεία» των διατάξεων περί υπολογισμού των προστίμων, κατά παράβαση του άρθρου 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003. Υποστηρίζουν επ’ αυτού ότι, μολονότι δεν αμφισβητείται ότι η νομολογία του Δικαστηρίου αναγνωρίζει τη δυνατότητα χαρακτηρισμού του ίδιου φορέα τόσο ως «επιχειρήσεως» όσο και ως «ενώσεως επιχειρήσεων», το Γενικό Δικαστήριο απέκλεισε εκ των προτέρων την εφαρμογή της ως άνω διατάξεως, ενώ πληρούνταν οι προϋποθέσεις εφαρμογής της. Τούτο συνέβαινε διότι, αφενός, η επίμαχη παράβαση αφορούσε τη δραστηριότητα των περίπου 350 γεωργικών εκμεταλλεύσεων «μελών» της Conserve Italia, υπό την ιδιότητά της ως «ενώσεως επιχειρήσεων», και, αφετέρου, οι εν λόγω γεωργικές εκμεταλλεύσεις δραστηριοποιούνταν στην αγορά την οποία αφορούσε η παράβαση (ήτοι στην αγορά των κονσερβοποιημένων λαχανικών). Ως εκ τούτου, κατά «λειτουργική» εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003, το ανώτατο νόμιμο όριο του προστίμου θα έπρεπε να καθοριστεί όχι βάσει του συνολικού κύκλου εργασιών των αναιρεσειουσών (61), αλλά βάσει του κύκλου εργασιών της Conserve Italia επί των προϊόντων που αφορούσε η σύμπραξη κατά το τελευταίο έτος συμμετοχής στην παράβαση (62). Η λήψη υπόψη του κύκλου εργασιών της Conserve Italia, και όχι του κύκλου εργασιών των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, όπως απαιτεί το γράμμα του άρθρου 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού, απορρέει από την ανάγκη να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες του συνεταιριστικού τομέα, χωρίς να υπονομευθούν οι σκοποί του δικαίου του ανταγωνισμού, και ειδικότερα η επιβολή προστίμου ανάλογου προς τη σοβαρότητα της παραβάσεως και την οικονομική ισχύ των εμπλεκόμενων φορέων (63). Η προσέγγιση αυτή δικαιολογείται κατά μείζονα λόγο εκ του γεγονότος ότι μόνον οι 350 γεωργικές εκμεταλλεύσεις που παρείχαν τα επίμαχα προϊόντα αποκόμισαν όφελος από την εφαρμογή υψηλότερων τιμών λόγω της εφαρμογής της συμπράξεως και καλούνται να καταβάλουν το επιβληθέν πρόστιμο.
54.      Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η επιχειρηματολογία των αναιρεσειουσών είναι απαράδεκτη και, εν πάση περιπτώσει, αβάσιμη.
2)      Εκτίμηση
55.      Κατ’ αρχάς, υπενθυμίζω ότι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, αφενός, ότι το ανώτατο όριο του προστίμου ορθώς είχε καθοριστεί κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 23, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003, δεδομένου ότι δεν αμφισβητείται ότι η Conserve Italia συμμετείχε στη σύμπραξη ως «επιχείρηση» (σκέψη 46 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως) και, αφετέρου, ότι, «εν πάση περιπτώσει», το ανώτατο όριο του προστίμου δεν θα μπορούσε να υπολογιστεί νομίμως βάσει του άρθρου 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού, δεδομένου ότι δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις που προβλέπει η διάταξη αυτή. Πιο συγκεκριμένα, το Γενικό Δικαστήριο διευκρίνισε ότι η παράβαση αφορούσε την αγορά των κονσερβοποιημένων λαχανικών, στην οποία δραστηριοποιείτο μόνον η Conserve Italia, και όχι την αγορά προηγούμενου σταδίου, ήτοι την αγορά της πώλησης φρέσκων λαχανικών τα οποία χρησιμοποιεί η Conserve Italia για την παραγωγή κονσερβών λαχανικών, στην οποία δραστηριοποιούνται οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις οι οποίες είναι μέλη των 34 συνεταιρισμών, που και οι ίδιοι είναι μέλη της Conserve Italia (σκέψεις 49 και 50 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως). Επιπροσθέτως, το Γενικό Δικαστήριο απέκλεισε την εφαρμογή της ως άνω διατάξεως, με την αιτιολογία ότι η εφαρμογή της θα προσέκρουε εν προκειμένω στη ratio legis της διατάξεως, η οποία αποσκοπεί στην ενίσχυση και όχι στον μετριασμό του αποτρεπτικού αποτελέσματος των επιβαλλόμενων προστίμων. Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, εφόσον η Conserve Italia ασκεί διακριτή οικονομική δραστηριότητα από εκείνη των μελών της και έχει δικό της κύκλο εργασιών ο οποίος αντικατοπτρίζει προσηκόντως το μέγεθος και την οικονομική ισχύ της, δεν ήταν ούτε αναγκαίο ούτε σκόπιμο να χρησιμοποιηθεί το άθροισμα των κύκλων εργασιών των μελών της για τον καθορισμό αποτρεπτικού προστίμου (σκέψη 51 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως).
56.      Φρονώ ότι η εκτίμηση αυτή είναι ορθή και ότι επομένως δεν μπορεί να προσαφθεί στο Γενικό Δικαστήριο ότι παραβίασε κανόνα δικαίου απορρίπτοντας το αίτημα των αναιρεσειουσών σχετικά με τη λεγόμενη «λειτουργική» εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003.
57.      Συγκεκριμένα, το Γενικό Δικαστήριο, αφού έκρινε ότι το ανώτατο νόμιμο όριο του προστίμου έπρεπε να καθοριστεί βάσει του φορέα που δραστηριοποιείται στην αγορά την οποία αφορά η παράβαση, και ο οποίος είχε πράγματι πραγματοποιήσει τον δικό του κύκλο εργασιών, δηλαδή την Conserve Italia, απλώς εφάρμοσε τον γενικό κανόνα κατά τον οποίο το ανώτατο νόμιμο όριο του προστίμου δεν υπερβαίνει το 10 % του συνολικού κύκλου εργασιών «για καθεμία από τις επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην παράβαση» (64).
58.      Το συμπέρασμα αυτό δεν κλονίζεται από τα διάφορα επιχειρήματα τα οποία προβάλλουν οι αναιρεσείουσες.
59.      Κατά πρώτον, διαπιστώνω ότι το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως αποσκοπεί, κατ’ ουσίαν, σε αμφισβήτηση της εκτιμήσεως των πραγματικών περιστατικών εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου, η οποία δεν είναι παραδεκτή στο στάδιο της αιτήσεως αναιρέσεως. Συγκεκριμένα, αφενός, η προβαλλόμενη από τις αναιρεσείουσες αιτίαση στηρίζεται εμμέσως στον ισχυρισμό περί εσφαλμένης εκτιμήσεως των πραγματικών περιστατικών, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο δεν δέχθηκε ότι η παράβαση αφορούσε τη δραστηριότητα των 350 γεωργικών εκμεταλλεύσεων μελών της Conserve Italia. Παραπέμποντας στις αιτιολογικές σκέψεις 8 και 656 της επίμαχης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο αποφάνθηκε ρητώς (και οριστικώς) επί του ζητήματος αυτού, επαναλαμβάνοντας ότι δεν αμφισβητείτο ότι η αγορά που επηρεάστηκε από την παράβαση ήταν η αγορά των κονσερβοποιημένων λαχανικών, στην οποία ασκούσε δραστηριότητα αποκλειστικά η Conserve Italia, και όχι η αγορά προηγούμενου σταδίου, δηλαδή η αγορά των φρέσκων λαχανικών, στην οποία δραστηριοποιούνταν οι 350 γεωργικές εκμεταλλεύσεις (65). Η παραδοχή αυτή δεν μπορεί να αμφισβητηθεί στο παρόν στάδιο, ελλείψει προδήλου σφάλματος εκτιμήσεως. Αφετέρου, επισημαίνω ότι, σε αντίθεση με την αρχική τους θέση κατά την πρωτόδικη διαδικασία (66), οι αναιρεσείουσες δεν αμφισβητούν πλέον ότι η Conserve Italia μπορεί να χαρακτηριστεί ως «επιχείρηση», λόγω του ότι ασκεί οικονομική δραστηριότητα, και ότι, κατά συνέπεια, τυπικά πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις για την εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003. Ωστόσο, υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο έπρεπε να απέχει από μια ερμηνεία του εν λόγω κανονισμού την οποία οι ίδιες χαρακτηρίζουν ως «αυστηρή και τυπολατρική», ιδίως λόγω των ιδιαιτεροτήτων που παρουσιάζει η λειτουργία της Conserve Italia. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, και υπό τον μανδύα της προβαλλόμενης παραβάσεως κανόνα δικαίου, οι αναιρεσείουσες ζητούν, στην πραγματικότητα, από το Δικαστήριο να εξετάσει εκ νέου τα πραγματικά στοιχεία σχετικά με τη λειτουργία της Conserve Italia και τον ρόλο που διαδραμάτισε στην παράβαση, πράγμα το οποίο, ελλείψει παραμορφώσεως (την οποία άλλωστε δεν τεκμηριώνουν
οι αναιρεσείουσες (67)), δεν είναι δυνατό στο παρόν στάδιο της διαδικασίας. Για τους λόγους αυτούς, εκτιμώ ότι το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως
πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτο.
60.      Κατά δεύτερον, εάν το Δικαστήριο κρίνει αναγκαίο να εξετάσει επί της ουσίας το εν λόγω σκέλος, πρέπει να επισημανθεί ότι οι ισχυρισμοί των αναιρεσειουσών είναι, εν πάση περιπτώσει, αβάσιμοι.
61.      Πρώτον, όπως επισημάνθηκε στο πλαίσιο της εξετάσεως του πρώτου σκέλους, το Γενικό Δικαστήριο εξέθεσε λεπτομερώς, στις σκέψεις 29 έως 45 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, τους λόγους για τους οποίους η Conserve Italia έπρεπε να θεωρηθεί, αφενός, ως «επιχείρηση» με δική της εμπορική πολιτική και όχι απλώς ως μέσο για την υλοποίηση της εμπορικής στρατηγικής των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και, αφετέρου, ως αυτοτελώς δραστηριοποιούμενη στην αγορά την οποία αφορούσε η επίμαχη παράβαση. Επομένως, βάσει των πραγματικών αυτών στοιχείων, φρονώ ότι είναι απολύτως εύλογη και συνεπής, χωρίς να καταδεικνύει «υπερβολική τυπολατρία», η κρίση του Γενικού Δικαστηρίου ότι η Επιτροπή ορθώς καθόρισε το ανώτατο νόμιμο όριο του προστίμου βάσει του άρθρου 23, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003, διάταξη η οποία εφαρμόζεται στις «επιχειρήσεις».
62.      Δεύτερον, φρονώ επίσης ότι το Γενικό Δικαστήριο ορθώς έκρινε ότι το άρθρο 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού δεν έχει εφαρμογή εν προκειμένω. Ανεξαρτήτως του γεγονότος ότι το Γενικό Δικαστήριο εξέθεσε τους λόγους για τους οποίους δεν πληρούνταν εν προκειμένω οι προϋποθέσεις που προβλέπει η εν λόγω διάταξη και του ότι πρόκειται για εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών η οποία εκφεύγει της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου (βλ. σημεία 55 και 59 των παρουσών προτάσεων), πρέπει να επισημανθεί ότι, ακόμη και αν ήταν εφαρμοστέα η διάταξη αυτή, η προτεινόμενη από τις αναιρεσείουσες ερμηνεία προδήλως δεν συνάδει με το γράμμα της εν λόγω διατάξεως (68).
63.      Υπενθυμίζεται ότι οι αναιρεσείουσες ισχυρίζονται ότι το ανώτατο νόμιμο όριο του προστίμου θα έπρεπε να υπολογιστεί βάσει του «κύκλου εργασιών της Conserve Italia επί των προϊόντων που αφορούσε η σύμπραξη κατά το τελευταίο έτος συμμετοχής στην παράβαση». Ωστόσο, μια τέτοια εφαρμογή δεν αντιστοιχεί στο γράμμα του τρίτου εδαφίου του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003. Αφενός, η διάταξη αυτή προβλέπει ότι λαμβάνεται υπόψη ο κύκλος εργασιών των «μελών» της ενώσεως επιχειρήσεων, και όχι ο κύκλος εργασιών της ίδιας της ενώσεως, πολλώ δε μάλλον ένα κατ’ αναλογίαν μέρος αυτού. Αφετέρου, μολονότι το άρθρο 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του ίδιου κανονισμού δεν διευκρινίζει το έτος αναφοράς του κύκλου εργασιών –πράγμα που, από την άποψη της προβλεψιμότητας και της ασφάλειας δικαίου, αποτελεί κενό της ρύθμισης–, υπογραμμίζεται, ωστόσο, ότι το δεύτερο εδάφιο της εν λόγω διατάξεως καθορίζει ρητώς ως έτος αναφοράς το προηγούμενο της εκδόσεως της αποφάσεως οικονομικό έτος. Επομένως, για λόγους συνοχής, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν οι αναιρεσείουσες στο παρόν αναιρετικό στάδιο, δεν υπάρχει κανένας λόγος παρέκκλισης από τον κανόνα αυτόν κατά την εφαρμογή του εν λόγω τρίτου εδαφίου (69).
64.      Τρίτον, και για λόγους πληρότητας, φρονώ ότι είναι χρήσιμο να εξεταστεί κατά πόσον η λεγόμενη «λειτουργική» εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003 θα μπορούσε να δικαιολογείται από τους λοιπούς λόγους που εκθέτουν οι αναιρεσείουσες στο δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως.
65.      Αφενός, όσον αφορά την προβαλλόμενη «ανάγκη να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες του συνεταιριστικού τομέα, χωρίς να υπονομευθούν οι σκοποί του δικαίου του ανταγωνισμού», επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το επιχείρημα κατά το οποίο η λήψη υπόψη του κύκλου εργασιών της Conserve Italia επί των επίμαχων προϊόντων, και όχι του κύκλου εργασιών των 350 γεωργικών εκμεταλλεύσεων από τις προέρχονταν τα προϊόντα αυτά, είναι, κατ’ ουσίαν, δικαιότερη για τις άλλες γεωργικές εκμεταλλεύσεις οι οποίες, αντί να οργανωθούν σε συνεταιρισμό, μεταποιούν και εμπορεύονται οι ίδιες τα προϊόντα, προβάλλεται αλυσιτελώς. Συγκεκριμένα, από τη δικογραφία που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο δεν προκύπτει ότι τέτοιες γεωργικές εκμεταλλεύσεις είχαν πράγματι συμμετάσχει στη σύμπραξη. Επιπλέον, το εν λόγω επιχείρημα δεν αναιρεί το μη αμφισβητούμενο γεγονός ότι η Conserve Italia πωλούσε η ίδια τα κονσερβοποιημένα λαχανικά στην αγορά και διέπραξε την παράβαση και ότι, ως εκ τούτου, ο κύκλος εργασιών της αντικατοπτρίζει πιστά τη δραστηριότητά της στην αγορά των κονσερβοποιημένων λαχανικών, στην οποία διαπράχθηκε η παράβαση, καθώς και το μέγεθος και την οικονομική ισχύ της.
66.      Αφετέρου, οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι μόνον οι 350 γεωργικές εκμεταλλεύσεις αποκόμισαν όφελος από την εφαρμογή υψηλότερων τιμών συνεπεία της εφαρμογής της συμπράξεως και, ως εκ τούτου, καλούνται να καταβάλουν το επιβληθέν πρόστιμο. Πέραν του ότι ο ισχυρισμός αυτός διαψεύστηκε κατηγορηματικά από την Επιτροπή στην επίμαχη απόφαση (70), επισημαίνεται ότι το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 δεν έχει ως αντικείμενο τον προσδιορισμό του υπόχρεου καταβολής του προστίμου, αλλά τον καθορισμό του ανωτάτου νομίμου ορίου του προστίμου, ώστε να διασφαλίζεται ότι είναι ανάλογο προς την οικονομική ισχύ των εμπλεκόμενων επιχειρηματιών. Εν πάση περιπτώσει, ο προσδιορισμός των ωφελουμένων από αντίθετη προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορά στο πλαίσιο κοινοπραξίας φορέων, είτε πρόκειται για «όμιλο» είτε για «ένωση επιχειρήσεων», δεν συνιστά κρίσιμο στοιχείο
για την επιβολή του προστίμου, εφόσον αποδεικνύεται η ευθύνη της κοινοπραξίας. Ομοίως, οι εκτιμήσεις σχετικά με την ικανότητα πληρωμής ενός προστίμου αφορούν κυρίως τους κανόνες περί της ικανότητας πληρωμής που προβλέπονται, ειδικότερα, στο σημείο 35 των κατευθυντήριων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων, επί τη βάσει των οποίων κατέστη εν προκειμένω δυνατή η επιπρόσθετη μείωση του προστίμου κατά 49,83 % (71).
67.      Κατά συνέπεια, προτείνω να απορριφθεί το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως ως απαράδεκτο και, εν πάση περιπτώσει, ως αβάσιμο.
Γ.      Επί του δευτέρου λόγου αναιρέσεως
1.      Επιχειρήματα των διαδίκων
68.      Με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, ο οποίος αφορά τις ίδιες σκέψεις 48 έως 51 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως και ο οποίος συμπίπτει εν μέρει με το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, οι αναιρεσείουσες προβάλλουν παράβαση και εσφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003, σε συνδυασμό με το άρθρο 49 του Χάρτη. Κατά την άποψή τους, το Γενικό Δικαστήριο ερμήνευσε εσφαλμένα τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τη διάταξη αυτή (72), ιδίως δεχόμενο, στη σκέψη 48 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, τον εξαιρετικό χαρακτήρα της εφαρμογής του τρίτου εδαφίου της παραγράφου 2 του άρθρου 23, το οποίο πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο για τη διασφάλιση του αποτρεπτικού αποτελέσματος του προστίμου. Οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν ότι τέτοια στενή ερμηνεία είναι αντίθετη προς τις απαιτήσεις νομιμότητας και αναλογικότητας που εφαρμόζονται στα πρόστιμα δυνάμει του άρθρου 49 του Χάρτη. Συγκεκριμένα, κατά την άποψή τους, η νομολογία αυτή έχει την έννοια ότι το εν λόγω άρθρο 23, παράγραφος 2, δεν μπορεί να έχει εφαρμογή αποκλειστικώς και μόνον για αμιγώς κατασταλτικούς σκοπούς, ώστε το πεδίο εφαρμογής της επίμαχης διατάξεως να πρέπει να περιορίζεται μόνο στις περιπτώσεις στις οποίες είναι αναγκαίο να προσδιοριστεί αυξημένο ανώτατο όριο για τον καθορισμό του προστίμου.
69.      Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο λόγος αυτός πρέπει επίσης να απορριφθεί ως αβάσιμος.
2.      Εκτίμηση
70.      Κατ’ αρχάς, υπενθυμίζω ότι, όπως προκύπτει από το σημείο 55 των παρουσών προτάσεων, το Γενικό Δικαστήριο, κατ’ ουσίαν, απέκλεισε την εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003, με την αιτιολογία ότι δεν πληρούνταν οι απαιτούμενες από τη διάταξη πραγματικές προϋποθέσεις. Επομένως, η συναγωγή διαφορετικού συμπεράσματος θα απαιτούσε νέα εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών της υπό κρίση υποθέσεως, η οποία αποκλείεται στο στάδιο της αναιρέσεως.
71.      Ως εκ τούτου, η ανάλυση που ακολουθεί όσον αφορά τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως διατυπώνεται ως εκ περισσού.
72.      Επί του ζητήματος αυτού, επισημαίνω ότι το Γενικό Δικαστήριο, στη σκέψη 48 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, έκρινε ότι το άρθρο 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003 κωδικοποιεί,
κατ’ ουσίαν, πάγια νομολογία του Δικαστηρίου και του Γενικού Δικαστηρίου κατά την οποία, σε κάποιες συγκεκριμένες περιπτώσεις, μπορεί να λαμβάνεται υπόψη ο κύκλος εργασιών που έχουν πραγματοποιήσει οι επιχειρήσεις μέλη της ενώσεως, εφόσον ο κύκλος εργασιών της ενώσεως αυτής δεν αποτυπώνει ούτε το μέγεθος ούτε την οικονομική ισχύ της, τούτο δε προκειμένου να μην υπονομεύεται το αποτρεπτικό αποτέλεσμα των προστίμων που επιβάλλονται για παραβάσεις των κανόνων ανταγωνισμού της Ένωσης.
73.      Όπως διευκρίνισα στα σημεία 24 και 25 των παρουσών προτάσεων, οι ανωτέρω παραδοχές είναι ορθές και, κατά τη γνώμη μου, δεν κλονίζονται από τα διάφορα επιχειρήματα των αναιρεσειουσών.
74.      Συγκεκριμένα, αφενός, όσον αφορά το επιχείρημα ότι από τη σκέψη 97 της αποφάσεως Coop de France bétail et viande προκύπτει ότι ο κύκλος εργασιών των μελών μιας ενώσεως μπορεί να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνον προκειμένου να διασφαλιστεί αποτρεπτικό αποτέλεσμα, αλλά και για άλλους σκοπούς, όπως ότι τα μέλη συμμετείχαν στην παράβαση, ότι η παράβαση αφορά τη δραστηριότητά τους και ότι τελείται προς άμεσο όφελός τους, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το επιχείρημα αυτό προφανώς απορρέει από ελλιπή και αποσπασματική ερμηνεία της αποφάσεως Coop de France bétail et viande, καθόσον παραβλέπει ότι το Δικαστήριο, στη σκέψη 96 της αποφάσεως αυτής, επισήμανε ρητώς ότι η δυνατότητα της Επιτροπής να λαμβάνει υπόψη τον κύκλο εργασιών των μελών της ενώσεως αναγνωρίζεται όταν ο κύκλος εργασιών δεν είναι ανάλογος προς τις δραστηριότητες και το μέγεθος της ενώσεως, ακριβώς «προκειμένου να καθορίσει μια αποτρεπτική κύρωση». Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί ότι ο κεντρικός ρόλος του αποτρεπτικού αποτελέσματος για την απόφαση να ληφθεί υπόψη ο κύκλος εργασιών των μελών επιβεβαιώθηκε εκ νέου στη σκέψη 123 της αποφάσεως για τους Λιθουανούς συμβολαιογράφους.
75.      Αφετέρου, πρέπει να απορριφθεί η αιτίαση περί παραβάσεως του άρθρου 49 του Χάρτη, όσον αφορά την αναλογικότητα της επιβληθείσας κυρώσεως, δεδομένου ότι το πρόστιμο υπολογίστηκε βάσει του πραγματικού κύκλου εργασιών που είχε πραγματοποιήσει η Conserve Italia στην αγορά την οποία αφορούσε η παράβαση. Επομένως, και αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν οι αναιρεσείουσες, η χρησιμοποίηση του κύκλου εργασιών που πραγματοποίησε η Conserve Italia εξαιτίας των προϊόντων που της παρείχε έκαστη γεωργική
εκμετάλλευση, πέραν του ότι δεν έχει κανένα νομικό έρεισμα, δεν θα καθιστούσε δυνατό να αποτυπωθεί προσηκόντως και κατά τη βούληση του νομοθέτη της Ένωσης
το μέγεθος και η οικονομική ισχύς του φορέα που ευθύνεται για την παράβαση, ήτοι της Conserve Italia.
76.      Κατά συνέπεια, προτείνω να απορριφθεί ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως ως απαράδεκτος και, εν πάση περιπτώσει, ως αβάσιμος.
VII. Επί των δικαστικών εξόδων
77.      Το άρθρο 184, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου ορίζει ότι, όταν η αίτηση αναιρέσεως απορρίπτεται ως αβάσιμη, το Δικαστήριο αποφαίνεται επί των δικαστικών εξόδων. Κατά το άρθρο 138, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, το οποίο εφαρμόζεται στην αναιρετική διαδικασία δυνάμει του άρθρου 184, παράγραφος 1, του εν λόγω Κανονισμού, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα έξοδα εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι, κατά τη γνώμη μου, η υπό κρίση αναίρεση πρέπει να απορριφθεί, προτείνω να καταδικαστούν οι αναιρεσείουσες στα δικαστικά έξοδα.
VIII. Πρόταση
78.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να αποφανθεί ως εξής:
–        απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως και
–        καταδικάζει τις Conserve Italia – Consorzio Italiano fra cooperative agricole Soc. coop. agr. και Conserves France SA, πέραν των δικαστικών εξόδων τους, και στα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2      Συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, της 2ας Μαΐου 1992 (ΕΕ 1994, L 1, σ. 3, στο εξής: Συμφωνία ΕΟΧ).
3      ΕΕ 2022, C 412, σ. 6. Το ενοποιημένο κείμενο της αποφάσεως της Επιτροπής (διαθέσιμο μόνο στην ιταλική γλώσσα) είναι προσβάσιμο στην ακόλουθη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/competition/antitrust/cases1/202244/AT_40127_8594806_3044_5.pdf.
4      Κανονισμός του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα [101] και [102 ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2003, L 1, σ. 1).
5      ΕΕ 2006, C 210, σ. 2.
6      Πιο συγκεκριμένα, οι εν λόγω δύο συμφωνίες συνίσταντο στον καθορισμό των τιμών πώλησης, στον συντονισμό της τιμολογιακής πολιτικής και της διάρθρωσης των τιμών πώλησης, στην κατανομή των ποσοστώσεων όγκου πωλήσεων και των μεριδίων αγοράς, στην κατανομή των πελατών και των αγορών, στον συντονισμό των διαγωνισμών και των προσφερόμενων τιμών προς τις επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου ή τους πελάτες του κλάδου των υπηρεσιών εστίασης, στον συντονισμό άλλων όρων πώλησης και εκπτώσεων, συμπεριλαμβανομένης της στρατηγικής μάρκετινγκ και της πολιτικής προώθησης, καθώς και στην κοινοποίηση και ανταλλαγή εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών (βλ. σκέψη 8 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως).
7      Βλ., όσον αφορά τον καθορισμό του ποσού του προστίμου, σημεία 577 έως 683 της επίμαχης αποφάσεως, στα οποία παραπέμπει το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 17 έως 23 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Το εν λόγω πρόστιμο καθορίστηκε ως εξής: Η Επιτροπή διαπίστωσε, κατ’ αρχάς, ότι η αξία των πωλήσεων κονσερβοποιημένων
λαχανικών που αφορούσε η μνημονευόμενη στο προηγούμενο σημείο παράβαση ανερχόταν σε περίπου 40 εκατομμύρια ευρώ. Έπειτα εφάρμοσε επί του ποσού αυτού συντελεστή 18 % προκειμένου να λάβει υπόψη τη σοβαρότητα της παραβάσεως, ακολούθως δε, προέβη, με βάση το κατά τα ανωτέρω υπολογισθέν ποσό, σε πλείονες προσαρμογές που συνδέονταν με τη διάρκεια της παραβάσεως και με τον σκοπό αποτροπής, καταλήγοντας σε «βασικό ποσό» προστίμου ύψους περίπου 102 εκατομμυρίων ευρώ. Το τελευταίο αυτό ποσό μειώθηκε, στη συνέχεια, σε 81 εκατομμύρια ευρώ λόγω ορισμένων ελαφρυντικών περιστάσεων. Ωστόσο, διαπιστώνοντας ότι, ακόμη και μετά τη μείωση, το ως άνω ποσό υπερέβαινε το ανώτατο νόμιμο όριο του προστίμου, το οποίο καθορίστηκε σε 10 % του τελευταίου συνολικού ενοποιημένου κύκλου εργασιών της επίμαχης οντότητας (ήτοι, περίπου 797 εκατομμύρια ευρώ), σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003 (ήτοι περίπου 80 εκατομμύρια ευρώ), η Επιτροπή μείωσε εκ νέου το ποσό αυτό ώστε να μην υπερβαίνει το εν λόγω ανώτατο όριο. Τέλος, η Επιτροπή εφάρμοσε διαδοχικά στο κατά τα ανωτέρω υπολογισθέν ποσό δύο σημαντικές επιπρόσθετες μειώσεις (η μία κατά 50 % και η άλλη κατά 49,83 %), προκειμένου να λάβει αντιστοίχως υπόψη, αφενός, τη συμβολή της Conserve Italia στο πλαίσιο του αιτήματος επιεικούς μεταχείρισης που είχε υποβάλει και, αφετέρου, τη διαπίστωση ότι, αν δεν μειωνόταν, το πρόστιμο «θα έθετε ανεπανόρθωτα σε κίνδυνο την οικονομική βιωσιμότητα» των αναιρεσειουσών (κατ’ εφαρμογήν του σημείου 35 των κατευθυντήριων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων).
8      Με τον πρώτο λόγο ακυρώσεως, οι αναιρεσείουσες προσήψαν στην Επιτροπή ότι καθόρισε το ανώτατο όριο του ποσού του προστίμου με βάση τον συνολικό ενοποιημένο κύκλο εργασιών του ομίλου Conserve Italia κατά το προηγούμενο της εκδόσεως της επίμαχης αποφάσεως οικονομικό έτος (δηλαδή λαμβάνοντας ως βάση ποσό ύψους περίπου 800 εκατομμυρίων ευρώ), κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 23, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003, ενώ όφειλε να λάβει υπόψη τον κύκλο εργασιών της Conserve Italia κατά την ίδια περίοδο αποκλειστικώς και μόνον κατά το μέρος του που αφορούσε τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις που είχαν παραδώσει τα μνημονευόμενα στην επίμαχη απόφαση γεωργικά προϊόντα, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού (δηλαδή ποσό ύψους περίπου 57 εκατομμυρίων ευρώ). Κατά την άποψή τους, η Επιτροπή εσφαλμένα χαρακτήρισε, στην επίμαχη απόφαση, την Conserve Italia ως «επιχείρηση» και όχι ως «ένωση επιχειρήσεων» και, κατά συνέπεια, εσφαλμένα δεν εφάρμοσε τις διατάξεις σχετικά με τον καθορισμό του ανωτάτου ορίου του προστίμου που έχουν εφαρμογή στις ενώσεις επιχειρήσεων.
9      Με τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως, ο οποίος αποτελείτο από τέσσερα σκέλη, οι αναιρεσείουσες αμφισβήτησαν, βάσει των ως άνω διατάξεων, τον καθορισμό του βασικού ποσού του προστίμου όσον αφορά, πρώτον, την προσδιορισθείσα αξία των πωλήσεων, δεύτερον, τη λήψη υπόψη της σοβαρότητας της παραβάσεως, τρίτον, τη λήψη υπόψη της διάρκειάς της και, τέταρτον, την επιβολή επιπλέον ποσού για λόγους αποτροπής.
10      Πρβλ. απόφαση της 3ης Σεπτεμβρίου 2024, Illumina και Grail κατά Επιτροπής (C‑611/22 P και C‑625/22 P, EU:C:2024:677, σκέψη 116 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
11      Η υπογράμμιση δική μου.
12      Βλ. απόφαση της 19ης Φεβρουαρίου 2002, Wouters κ.λπ. (C‑309/99, EU:C:2002:98, σκέψεις 59 έως 62), και προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Léger στην υπόθεση Wouters κ.λπ. (C‑309/99, EU:C:2001:390, σημείο 61).
13      Κανονισμός του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτος κανονισμός εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 25). Ο κανονισμός αυτός προέβλεπε απλώς και μόνον, στο άρθρο 15, παράγραφος 2, ότι η Επιτροπή μπορούσε «να επιβάλλει […] στις επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων πρόστιμο ύψους χιλίων μέχρις ενός εκατομμυρίου λογιστικών μονάδων, ή και ποσό μεγαλύτερο από αυτό μέχρι ποσοστού δέκα τοις εκατό του κύκλου εργασιών που επραγματοποιήθη κατά την προηγούμενη διαχειριστική περίοδο από μία των επιχειρήσεων, οι οποίες έχουν συνεργήσει στην παράβαση» (η υπογράμμιση δική μου).
14      Πρβλ. απόφαση της 23ης Φεβρουαρίου 1994, CB και Europay κατά Επιτροπής (T‑39/92 και T‑40/92, EU:T:1994:20, σκέψεις 136 και 137), της 21ης Φεβρουαρίου 1995, SPO κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑29/92, EU:T:1995:34, σκέψη 385), καθώς και της 14ης Μαΐου1998, Finnboard κατά Επιτροπής (T‑338/94, EU:T:1998:99, σκέψεις 270 και 282), η οποία επικυρώθηκε κατ’ αναίρεση με την απόφαση της 16ης Νοεμβρίου 2000, Finnboard κατά Επιτροπής (C‑298/98 P, στο εξής: απόφαση Finnboard, EU:C:2000:634).
15      Βλ. απόφαση Finnboard (σκέψη 66) (η υπογράμμιση δική μου). Βλ., επίσης, διάταξη του Προέδρου του Δικαστηρίου, της 23ης Μαρτίου 2001, FEG κατά Επιτροπής [C‑7/01 P(R), EU:C:2001:183, σκέψη 11].
16      Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 και 82 της Συνθήκης και με την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 1017/68, (ΕΟΚ) αριθ. 2988/74, (ΕΟΚ) αριθ. 4056/86 και (ΕΟΚ) αριθ. 3975/87, η οποία υποβλήθηκε από την Επιτροπή [COM(2000) 582 τελικό] (ΕΕ 2000, C 365 E, σ. 284).
17      Βλ. έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 21ης Ιουνίου 2001, επί της πρότασης κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 και 82 της Συνθήκης και με την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΟΚ) 1017/68, 2988/74, 4056/86 και 3975/87 – Επιτροπή Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής (A5-0229/2001).
18      Πρβλ. απόφαση της 18ης Ιανουαρίου 2024, Lietuvos notarų rūmai κ.λπ. (C‑128/21, στο εξής: απόφαση για τους Λιθουανούς συμβολαιογράφους, EU:C:2024:49, σκέψη 125), στην οποία το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι η εν λόγω διάταξη συνιστά «κωδικοποίηση» της ως άνω νομολογίας.
19      Απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2008, Coop de France bétail et viande κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑101/07 P και C‑110/07 P, στο εξής: απόφαση Coop de France bétail et viande, EU:C:2008:741).
20      Βλ. απόφαση Coop de France bétail et viande (σκέψεις 94 και 98) και απόφαση για τους Λιθουανούς συμβολαιογράφους (σκέψεις 123 έως 125).
Βλ.,
επίσης,
σκέψη 11 της
διατάξεως
του
Προέδρου
του
Δικαστηρίου
της 23ης
Μαρτίου 2001, FEG κατά
Επιτροπής [C-7/01 P(R), EU:C:2001:183], κατά
την
οποία «η ανάλυση αυτή στηρίζεται στη σκέψη ότι η επιρροή που άσκησε η ένωση επιχειρήσεων στην αγορά δεν εξαρτάται από τον δικό της “κύκλο εργασιών”, ο οποίος δεν δείχνει ούτε το μέγεθος ούτε την οικονομική ευρωστία της, αλλά από τον κύκλο εργασιών των μελών της που αποτελεί ένδειξη του μεγέθους και της οικονομικής ευρωστίας της».
21      Βλ. απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 2017, Laufen Austria κατά Επιτροπής (C‑637/13 P, EU:C:2017:51, σκέψη 47 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
22      Πρβλ. απόφαση της 7ης Ιουνίου 1983, Musique Diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής (100/80 έως 103/80, EU:C:1983:158, σκέψεις 119 έως 121).
23      Βλ. απόφαση της 26ης Νοεμβρίου 2013, Groupe Gascogne κατά Επιτροπής (C‑58/12 P, EU:C:2013:770, σκέψεις 47 και 48 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
24      Βλ. σκέψεις 29 έως 32 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, με τις οποίες το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε τον πρώτο λόγο ακυρώσεως, κρίνοντας ότι η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι η Conserve Italia αποτελούσε «επιχείρηση» κατά την έννοια του άρθρου 23, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003, δεδομένου ότι δεν αμφισβητείται ότι ασκεί οικονομική δραστηριότητα η οποία συνίσταται στην προσφορά προϊόντων, ειδικότερα στην αγορά των κονσερβοποιημένων λαχανικών.
25      Βλ. σημείο 28 του δικογράφου της αιτήσεως αναιρέσεως, το οποίο αναφέρει ότι «με βάση την ορθή παραδοχή ότι η Conserve Italia πρέπει να χαρακτηριστεί ως επιχείρηση λόγω της ασκήσεως οικονομικής δραστηριότητας στην αγορά, το Γενικό Δικαστήριο έσπευσε να συναγάγει ότι όλα τα επιχειρήματα που προέβαλαν οι αναιρεσείουσες για την απόδειξη των ειδικών χαρακτηριστικών αυτής έπρεπε να απορριφθούν εκ των προτέρων απλώς και μόνον ως αλυσιτελή» (η υπογράμμιση δική μου).
26      Βλ. απόφαση της 25ης Μαρτίου 2021, Slovak Telekom κατά Επιτροπής (C‑165/19 P, EU:C:2021:239, σκέψεις 98 και 99 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Ένας διάδικος δεν μπορεί να προβάλει για πρώτη φορά ενώπιον του Δικαστηρίου, στο πλαίσιο αιτήσεως αναιρέσεως, ισχυρισμό τον οποίο δεν προέβαλε πρωτοδίκως, διότι τούτο θα σήμαινε ότι ο διάδικος αυτός θα είχε τη δυνατότητα να υποβάλει στην κρίση του Δικαστηρίου, του οποίου η αρμοδιότητα επί των αιτήσεων αναιρέσεως είναι περιορισμένη, διαφορά με ευρύτερο περιεχόμενο από τη διαφορά που εκδίκασε το Γενικό Δικαστήριο. Συνεπώς, νέοι ισχυρισμοί οι οποίοι δεν προβλήθηκαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου πρέπει να κρίνονται ως απαράδεκτοι στην αναιρετική διαδικασία.
27      Συγκεκριμένα, ο πρώτος λόγος ακυρώσεως του δικογράφου της προσφυγής έφερε τον τίτλο: «Πρώτος λόγος ακυρώσεως περί παραβάσεως του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, του άρθρου 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003 και του σημείου 33 των κατευθυντηρίων γραμμών, λόγω πραγματικού και νομικού σφάλματος όσον αφορά το ότι η Conserve Italia χαρακτηρίστηκε ως “επιχείρηση” και όχι ως “ένωση επιχειρήσεων”, και λόγω πλημμελούς καθορισμού του ανωτάτου νομίμου ορίου του προστίμου» (η υπογράμμιση δική μου). Βλ., επίσης, σημείο 81 του δικογράφου της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, στο οποίο διαλαμβάνεται ότι «[η] Επιτροπή υπέπεσε σε πραγματικό και νομικό σφάλμα χαρακτηρίζοντας την Conserve Italia ως επιχείρηση αντί να τη χαρακτηρίσει ως ένωση επιχειρήσεων για τους σκοπούς της εφαρμογής του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ». Βλ., ακόμη, σημείο 173 του δικογράφου της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, όπου οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν ότι «δεν μπορεί να γίνει δεκτή η άποψη ότι η Conserve Italia πρέπει να χαρακτηριστεί ως επιχείρηση για τους σκοπούς του δικαίου του ανταγωνισμού και, πιο συγκεκριμένα, για τον υπολογισμό του ανωτάτου νομίμου ορίου του προστίμου, δεδομένου ότι, κατά το εθνικό (αστικό και φορολογικό) και το ευρωπαϊκό δίκαιο, αποτελεί, αντιθέτως, μορφή ενώσεως παραγωγών γεωργικών προϊόντων η οποία ασκεί δραστηριότητες προς το συμφέρον και προς όφελος μόνον των μελών της, τα οποία πρέπει να έχουν τον έλεγχό της».
28      Η Conserve Italia εκκινεί από την παραδοχή ότι «το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 προβλέπει δύο διαφορετικές μεθόδους υπολογισμού ανάλογα με το αν η παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού διαπράχθηκε από επιχείρηση (δεύτερο εδάφιο) ή αν διαπράχθηκε από “ένωση επιχειρήσεων” (τρίτο εδάφιο)» (βλ. σχετικώς, σημείο 86 του δικογράφου της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου). Ωστόσο, η εν λόγω ερμηνεία των διατάξεων αυτών δεν λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι το δεύτερο εδάφιο αναφέρεται ρητώς και στις «ενώσεις επιχειρήσεων».
29      Βλ. σημείο 58 του υπομνήματος απαντήσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, κατά το οποίο, «ενώπιον της διχοτομίας μεταξύ “επιχειρήσεως” και “ενώσεως επιχειρήσεων” όσον αφορά την Conserve Italia, η Επιτροπή προέκρινε τον πρώτο από τους δύο χαρακτηρισμούς και αγνόησε αδικαιολόγητα τον δεύτερο».
30      Ειδικότερα, στο σημείο 16 του υπομνήματος απαντήσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, οι αναιρεσείουσες ισχυρίστηκαν ότι «δεδομένου ότι η Conserve Italia είχε χαρακτηριστεί (προφανώς χωρίς τούτο να αμφισβητείται) ως “ένωση επιχειρήσεων”, η Επιτροπή όφειλε να προσδιορίσει ποια από τις δύο περιπτώσεις, εκείνη που περιγράφεται στο άρθρο 23, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, ή εκείνη που περιγράφεται στο άρθρο 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003, αντιστοιχούσε καλύτερα στους μηχανισμούς λειτουργίας ενός γεωργικού συνεταιρισμού διαρθρωμένου όπως η Conserve Italia» (η υπογράμμιση δική μου).
31      Κατά τις αναιρεσείουσες, οι εν λόγω ιδιαιτερότητες, οι οποίες διαφοροποιούν την Conserve Italia από τις κεφαλαιουχικές εταιρίες ή τις συνεταιριστικές εταιρίες που παράγουν μόνον ένα προϊόν, έπρεπε να οδηγήσουν το Γενικό Δικαστήριο στο να καθορίσει το ύψος του προστίμου σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003.
32      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 25ης Νοεμβρίου 2020, Επιτροπή κατά GEA Group (C‑823/18 P, EU:C:2020:955, σκέψη 65 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Όσον αφορά τις συνεταιριστικές εταιρίες, η συνεκτίμηση αυτή απορρέει τόσο από τη νομολογία του Δικαστηρίου (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2011, Paint Graphos κ.λπ., C‑78/08 έως C‑80/08, EU:C:2011:550, σκέψη 55) όσο και από τη νομοθεσία της Ένωσης [βλ. κανονισμό (ΕΚ) 1435/2003 του Συμβουλίου, της 22ας Ιουλίου 2003, περί του καταστατικού της ευρωπαϊκής συνεταιριστικής εταιρείας (ΕΕ 2003, L 207, σ. 1), καθώς και ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με την προώθηση των συνεταιριστικών εταιρειών στην Ευρώπη, COM(2004) 18 τελικό].
33      Βλ. απόφαση της 2ας Απριλίου 2009, France Télécom κατά Επιτροπής (C‑202/07 P, EU:C:2009:214, σκέψη 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
34      Βλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, United Parcel Service κατά Επιτροπής (C‑297/22 P, EU:C:2023:1027, σκέψη 47). Πρβλ., επίσης, απόφαση της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, Ja zum Nürburgring κατά Επιτροπής (C‑647/19 P, EU:C:2021:666, σκέψη 36 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
35      Βλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Ferriere Nord κατά Επιτροπής (C‑31/23 P, EU:C:2024:851, σκέψη 172 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
36      Βλ. απόφαση
της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company (C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 112 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
37      Συγκεκριμένα, στις σκέψεις 34 και 35 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, κατά πάγια νομολογία, η Επιτροπή ορθώς είχε επισημάνει, στην αιτιολογική σκέψη 647 της επίμαχης αποφάσεως, ότι, ακόμη και αν η Conserve Italia μπορούσε επίσης να θεωρηθεί και ως «ένωση επιχειρήσεων» κατά την έννοια του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, δεδομένου ότι τα μέλη της ήταν επιχειρήσεις ή ενώσεις επιχειρήσεων, το γεγονός αυτό δεν ασκούσε καμία επιρροή όσον αφορά τον χαρακτηρισμό της ως «επιχειρήσεως».
38      Βλ. σημεία 29 έως 32 των παρουσών προτάσεων.
39      Βλ. το δικόγραφο της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προσφυγής (σημεία 99 έως 167, υπό τον τίτλο «Η Conserve Italia είναι ένωση επιχειρήσεων»).
40      Βλ. το δικόγραφο της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου (σημεία 99 έως 100).
41      Βλ. το δικόγραφο της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου (σημείο 99).
42      Βλ. το δικόγραφο της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου (σημεία 112 έως 121).
43      Βλ. το δικόγραφο της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου (σημεία 122 έως 126).
44      Βλ. το δικόγραφο της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου (σημεία 127 έως 132 και 133 έως 135).
45      Βλ. το δικόγραφο της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου (σημεία 136 έως 147).
46      Βλ. το δικόγραφο της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου (σημεία 148 έως 167).
47      Ήτοι ο κανονισμός (ΕΚ) 2200/96 του Συμβουλίου, της 28ης Οκτωβρίου 1996, για την κοινή οργάνωση των αγορών στον τομέα των οπωροκηπευτικών (ΕΕ 1996, L 297, σ. 1), ο κανονισμός 1234/2007 του Συμβουλίου, της 22ας Οκτωβρίου 2007, για τη θέσπιση κοινής οργάνωσης των γεωργικών αγορών και ειδικών διατάξεων για ορισμένα γεωργικά προϊόντα (Ενιαίος κανονισμός ΚΟΑ) (ΕΕ 2007, L 299, σ. 1), ο οποίος καταργήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 1308/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013,
για τη θέσπιση κοινής οργάνωσης των αγορών γεωργικών προϊόντων και την κατάργηση των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 922/72, (ΕΟΚ) αριθ. 234/79, (ΕΚ) αριθ. 1037/2001 και (ΕΚ) αριθ. 1234/2007 του Συμβουλίου (ΕΕ 2013, L 347, σ. 671), καθώς και ο κανονισμός 1435/2003.
48      Βλ. το δικόγραφο της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου (σημεία 168 έως 173).
49      Οι εν λόγω σκέψεις παραπέμπουν, προς τούτο, στις αποφάσεις της 16ης Νοεμβρίου 1995, Fédération française des sociétés d’assurance κ.λπ. (C‑244/94, EU:C:1995:392, σκέψη 20), καθώς και της 2ας Ιουλίου 1992, Dansk Pelsdyravlerforening κατά Επιτροπής (T‑61/89, EU:T:1992:79, σκέψη 52).
50      Πρβλ. απόφαση
της 16ης
Νοεμβρίου 1995, Fédération française des sociétés d’assurance κ.λπ. (C‑244/94, EU:C:1995:392, σημείο 21).
51      Το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε, επ’ αυτού, στο γεγονός ότι οι αναιρεσείουσες επισήμαναν, αφενός, την απουσία ενότητας μεταξύ των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και της Conserve Italia και, αφετέρου, τον βαρύνοντα και κεντρικό ρόλο των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στην εσωτερική δομή της Conserve Italia.
52      Ειδικότερα, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι από σειρά στοιχείων
διαψευδόταν ο ισχυρισμός των αναιρεσειουσών ότι η Conserve Italia στερείτο αυτοτέλειας και αποτελούσε απλώς μέσο των γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Αφενός, το Γενικό Δικαστήριο παρατήρησε ότι δεν αμφισβητείται ότι η Conserve Italia μεταποιεί φρέσκα φρούτα και λαχανικά τα οποία της παρέχουν οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις, ήτοι 14 000 περίπου μέλη των 34 συνεταιριστικών μελών της, σε εργοστάσιο ιδιοκτησίας της το οποίο διαχειρίζεται η ίδια, και ότι πωλεί τα μεταποιημένα προϊόντα στους πελάτες της (σκέψη 43 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως). Αφετέρου, από τον κανονισμό για τα κηπευτικά που εξέδωσε η Conserve Italia στις 26 Οκτωβρίου 2018, ο οποίος διέπει τη σχέση μεταξύ της Conserve Italia και των μελών της, προκύπτει ότι η Conserve Italia, και όχι οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις, είναι αυτή που καθορίζει την εμπορική στρατηγική της εν λόγω επιχειρήσεως στην αγορά των κονσερβοποιημένων λαχανικών. Συγκεκριμένα, το άρθρο 1 του εν λόγω κανονισμού για τα κηπευτικά προβλέπει ότι το διοικητικό συμβούλιο της Conserve Italia καθορίζει τα προγράμματα εμπορίας, τις ποσότητες και τα είδη των απαραίτητων πρώτων υλών. Το άρθρο 6 του ίδιου κανονισμού υποχρεώνει τα μέλη της Conserve Italia να χρησιμοποιούν αποκλειστικώς και μόνον τους σπόρους που αυτή τους προμηθεύει (σκέψη 44 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως).
53      Επιπλέον, όπως ορθώς υπενθυμίζει το Γενικό Δικαστήριο, στη σκέψη 15 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, τα δικαιοδοτικά όργανα της Ένωσης δεν μπορούν να υποκαταστήσουν με τη δική τους αιτιολογία την αιτιολογία του εκδόντος την επίμαχη πράξη οργάνου (πρβλ. απόφαση της 25ης Ιουλίου 2018, Orange Polska κατά Επιτροπής, C‑123/16 P, EU:C:2018:590, σκέψη 105).
54      Βλ. υποσημείωση 50 των παρουσών προτάσεων.
55      Στο
παρόν
αναιρετικό
στάδιο
οι
αναιρεσείουσες
περιορίστηκαν
στον
ισχυρισμό
ότι
οι
προκαταρκτικές
παρατηρήσεις τους επί της λειτουργίας της Conserve Italia «φωτίζουν την παραμόρφωση των πραγματικών περιστατικών στην οποία υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο […]», χωρίς ωστόσο να προσδιορίσουν επακριβώς ούτε ποια είναι τα στοιχεία τα οποία φέρεται να παραμόρφωσε το Γενικό Δικαστήριο ούτε πώς η παραμόρφωση αυτή προκύπτει προδήλως από τα έγγραφα της δικογραφίας (πρβλ.
απόφαση
της 24ης Οκτωβρίου 2024, Επιτροπή κατά Intel Corporation, C‑240/22 P, EU:C:2024:915, σκέψη 228).
56      Βλ. απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2010, Deutsche Telekom κατά Επιτροπής (C‑280/08 P, EU:C:2010:603, σκέψη 53).
57      Συγκεκριμένα, η επιχειρηματολογία αυτή περιλαμβάνεται, στο δικόγραφο της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προσφυγής, υπό τον τίτλο «Η Conserve Italia έχει δομή αντίστοιχη με εκείνη των οργανώσεων υπευθύνων γεωργικών εκμεταλλεύσεων για τις οποίες προβλέπεται ad hoc ευρωπαϊκή ρύθμιση», o οποίος, με τη σειρά του, αποτελεί έναν από τους υποτίτλους του κεφαλαίου III.A.4, το οποίο επιγράφεται «Η Conserve Italia είναι ένωση επιχειρήσεων». Επιπλέον, στο σημείο 173 του εν λόγω δικογράφου, οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν ότι «δεν μπορεί να γίνει δεκτή η άποψη ότι η Conserve Italia πρέπει να χαρακτηριστεί ως επιχείρηση για τους σκοπούς του δικαίου του ανταγωνισμού και, πιο συγκεκριμένα, για τον υπολογισμό του ανωτάτου νομίμου ορίου του προστίμου, δεδομένου ότι, κατά το εθνικό (αστικό και φορολογικό) και το ευρωπαϊκό δίκαιο, αποτελεί, αντιθέτως, μορφή ενώσεως παραγωγών γεωργικών προϊόντων η οποία ασκεί δραστηριότητες προς το συμφέρον και προς όφελος μόνον των μελών της, τα οποία πρέπει να έχουν τον έλεγχό της» (η υπογράμμιση δική μου).
58      Βλ. σημεία 36 και 37 του υπομνήματος απαντήσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.
59      Βλ., μεταξύ άλλων, αιτιολογική σκέψη 173 και άρθρο 206 του κανονισμού 1308/2013, το οποίο
ορίζει ότι, «[ε]κτός αντιθέτων διατάξεων του παρόντος κανονισμού […], τα άρθρα 101 έως 106 ΣΛΕΕ και οι σχετικές εκτελεστικές διατάξεις εφαρμόζονται, με την επιφύλαξη των άρθρων 207 έως 210α του παρόντος κανονισμού, σε όλες τις συμφωνίες, αποφάσεις και πρακτικές που αναφέρονται στο άρθρο 101 παράγραφος 1 και το άρθρο 102 ΣΛΕΕ και σχετίζονται με την παραγωγή ή το εμπόριο των γεωργικών προϊόντων».
60      Πρβλ. απόφαση της 16ης Ιουνίου2016, SKW Stahl-Metallurgie και SKW Stahl-Metallurgie Holding κατά Επιτροπής (C‑154/14 P, EU:C:2016:445, σκέψη 39 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
61      Ήτοι του κύκλου εργασιών από την πώληση των μεταποιημένων προϊόντων που παρείχε το σύνολο των 14 000 γεωργικών εκμεταλλεύσεων οι οποίες παράγουν ντομάτες, αχλάδια, ροδάκινα, καλαμπόκι, μπιζέλια, φασόλια, ρεβίθια, βερίκοκα, μήλα, φασολάκια, ακτινίδια και φακές.
62      Ήτοι του κύκλου εργασιών από την πώληση στην αγορά των μεταποιημένων προϊόντων που παρείχαν οι 350 γεωργικές εκμεταλλεύσεις οι οποίες παράγουν μόνον φασολάκια, μπιζέλια και καλαμπόκι.
63      Συναφώς, οι αναιρεσείουσες επισημαίνουν ότι το ποσό που καταβάλλει η Conserve Italia στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις καθορίζεται αφού αφαιρεθούν από το σύνολο των εσόδων εκ της πωλήσεως προϊόντων στην αγορά οι δαπάνες στις οποίες υποβλήθηκε ο συνεταιρισμός για τη μεταποίηση και την εμπορία της συγκεκριμένης κατηγορίας προϊόντων. Συνεπώς, το ποσό που τιμολογούν οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις είναι σαφώς χαμηλότερο από το ποσό που τιμολογείται κατά την πώληση κονσερβοποιημένων λαχανικών. Ως εκ τούτου, οι επιχειρήσεις που οργανώνονται σε συνεταιρισμό περιέρχονται σε αδικαιολόγητα πλεονεκτική θέση σε σχέση με εκείνες που αποφασίζουν αντιθέτως να μεταποιούν και να διαθέτουν οι ίδιες τα προϊόντα στο εμπόριο. Για τον λόγο αυτόν, οι αναιρεσείουσες θεώρησαν ότι ήταν καταλληλότερο να ζητήσουν να ληφθεί υπόψη ο κύκλος εργασιών της Conserve Italia, υπό την προϋπόθεση ότι θα περιοριζόταν στα προϊόντα τα οποία αφορούσε η σύμπραξη. Σύμφωνα δε με την αρχή της διαφάνειας, ο εν λόγω κύκλος εργασιών θα έπρεπε, κατά την άποψή τους, να γίνει κατ’ αρχήν δεκτό ότι αφορά τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, έστω διαμέσου του μηχανισμού του συνεταιρισμού.
64      Πρβλ. σημεία 20 έως 22 των παρουσών προτάσεων.
65      Σημειώνω επ’ αυτού ότι η Επιτροπή είχε εκτιμήσει ότι οι εν λόγω γεωργικές εκμεταλλεύσεις δεν δραστηριοποιούνταν στην αγορά που επηρεάστηκε από την παράβαση, ήτοι στην αγορά των κονσερβοποιημένων λαχανικών, αλλά στην αγορά των φρέσκων λαχανικών, πωλώντας, μεταξύ άλλων, τα λαχανικά αυτά σε συνεταιρισμούς μέλη της Conserve Italia (βλ. αιτιολογική σκέψη 656 της επίμαχης αποφάσεως).
66      Βλ. σημεία 175 έως 177 του δικογράφου της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, στα οποία οι αναιρεσείουσες είχαν αρχικώς υποστηρίξει ότι η εφαρμογή του τρίτου εδαφίου επιβαλλόταν εκ του γεγονότος και μόνον ότι η Conserve Italia αποτελούσε ένωση επιχειρήσεων, παραβλέποντας ότι το δεύτερο εδάφιο αφορά και τις «ενώσεις επιχειρήσεων».
67      Βλ. υποσημείωση 55 των
παρουσών
προτάσεων.
68      Πράγμα το οποίο φαίνεται να αναγνωρίζουν και οι ίδιες οι αναιρεσείουσες, στο σημείο 48 του δικογράφου, στο οποίο αναφέρουν ότι: «[τ]ο αίτημα να ληφθεί υπόψη ο κύκλος εργασιών της Conserve Italia και όχι ο κύκλος εργασιών των γεωργικών εκμεταλλεύσεων (όπως απαιτεί το γράμμα του άρθρου 23, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού αριθ. 1/2003) απορρέει από την ανάγκη να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες του συνεταιριστικού τομέα […]» (η υπογράμμιση δική μου).
69      Ειδικότερα, επισημαίνω ότι, στο σημείο 179 του δικογράφου της προσφυγής τους ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, οι αναιρεσείουσες είχαν πράγματι λάβει ως έτος αναφοράς το οικονομικό έτος 2020/2021, ήτοι το προηγούμενο της εκδόσεως της αποφάσεως οικονομικό έτος, ενώ, στην αίτηση αναιρέσεώς τους, πρότειναν ως έτος αναφοράς το τελευταίο έτος συμμετοχής στην παράβαση, ήτοι το οικονομικό έτος 2012/2013.
70      Βλ. αιτιολογική σκέψη 639 της επίμαχης αποφάσεως.
71      Βλ. υποσημείωση 7 των παρουσών προτάσεων.
72      Ήτοι, ειδικότερα, την απόφαση Coop de France bétail et viande (σκέψεις 97 και 98).