62023CJ0543_RES
Zaak C‑543/23 [Gnattai] (
i
)
AR
tegen
Ministero dell’Istruzione e del Merito
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Tribunale di Padova)
Arrest van het Hof (Vierde kamer) van 4 september 2025
„Prejudiciële verwijzing – Sociale politiek – Raamovereenkomst EVV, Unice en CEEP inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd – Clausule 4 – Leerkrachten die beroepservaring hebben opgedaan in bepaalde onderwijsinstellingen waarvan de werking en organisatie niet onder de bevoegdheid van de staat vallen – Aanstelling in vaste dienst bij staatsonderwijsinstellingen – Vaststelling van de anciënniteit met het oog op de vaststelling van de bezoldiging – Nationale regeling op grond waarvan diensttijdvakken die vervuld zijn in bepaalde onderwijsinstellingen waarvan de werking en organisatie niet onder de bevoegdheid van de staat vallen, niet in aanmerking worden genomen – Verschil in behandeling dat op een ander criterium is gebaseerd dan de bepaalde of onbepaalde duur van de arbeidsverhouding – Artikelen 20 en 21 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Toepasselijkheid – Geen tenuitvoerbrenging van het Unierecht”
Prejudiciële vragen – Ontvankelijkheid – Vragen over de uitlegging van het Unierecht – Vragen die de grond van de zaak betreffen – Ontvankelijke vragen
(Art. 267 VWEU)
(zie punt 27)
Prejudiciële vragen – Ontvankelijkheid – Noodzaak om het Hof voldoende preciseringen te verstrekken over de feitelijke context en het verband tussen het hoofdgeding en de Unierechtelijke bepalingen waarop de prejudiciële vragen betrekking hebben – Omvang van die verplichting – Verzoek dat voldoende gegevens over de feitelijke en juridische context verstrekt – Mogelijkheid voor het Hof om de verwijzende rechterlijke instantie een nuttig antwoord te geven – Ontvankelijkheid
[Art. 267 VWEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 20 en 21; Reglement voor de procesvoering van het Hof, art. 94, c)]
(zie punten 28‑31)
Sociaal beleid – Raamovereenkomst EVV, Unice en CEEP inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd – Richtlijn 1999/70 – Werkingssfeer – Verschil in behandeling tussen werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd en werknemers in vaste dienst die zich in een vergelijkbare situatie bevinden – Daaronder begrepen
(Richtlijn 1999/70 van de Raad, bijlage, clausule 4)
(zie punten 34, 35)
Sociaal beleid – Raamovereenkomst EVV, Unice en CEEP inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd – Richtlijn 1999/70 – Verbod van discriminatie van werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd – Werknemer met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd die wordt aangeworven als werknemer in vaste dienst – Tijdvakken van tewerkstelling die zijn vervuld in onderwijsinstellingen waarvan de werking en organisatie niet onder de bevoegdheid van de staat vallen – Niet-inaanmerkingneming van deze tijdvakken voor de bepaling van de anciënniteit en de bezoldiging bij aanwerving als leerkracht in vaste dienst bij een staatsonderwijsinstelling – Toelaatbaarheid
(Richtlijn 1999/70 van de Raad, bijlage, clausule 4, punt 1)
(zie punten 36‑46, 49, 50 en dictum)
Prejudiciële vragen – Bevoegdheid van het Hof – Grenzen – Verzoek tot uitlegging van het Handvest van de grondrechten van de Unie – Nationale regeling die geen maatregel vormt die het recht van de Unie ten uitvoer brengt – Onbevoegdheid van het Hof
(Art. 267 VWEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 51, lid 1)
(zie punten 56‑64)
Samenvatting
Naar aanleiding van het verzoek van de Tribunale di Padova (rechter in eerste aanleg Padua, Italië) om een prejudiciële beslissing over de aanstelling in vaste dienst bij staatsonderwijsinstellingen, spreekt het Hof zich in het licht van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd, die is opgenomen in de bijlage bij richtlijn 1999/70/EG van de Raad (
1
), uit over de niet-inaanmerkingneming, in de nationale regeling, van de anciënniteit van leerkrachten die beroepservaring hebben opgedaan in onderwijsinstellingen waarvan de werking en de organisatie niet onder de bevoegdheid van de staat vallen, maar die worden gelijkgesteld met staatsonderwijsinstellingen.
AR, een leerkracht met onderwijsbevoegdheid voor Italiaans, geschiedenis en aardrijkskunde, heeft van 2002 tot en met 2007 op basis van vijf arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd gewerkt bij een „paritaire” school in de zin van de Italiaanse wetgeving (
2
). Op 1 september 2008 is AR door het Ministero dell’Istruzione e del Merito (ministerie van Onderwijs en Verdienste, Italië; hierna: „ministerie van Onderwijs”) voor onbepaalde tijd aangeworven om in een openbare school als leerkracht aan de slag te gaan. Bij deze aanwerving heeft dit ministerie deze leerkracht ingedeeld in de salarisschaal „geen anciënniteit”, op grond dat artikel 485 van wetsbesluit nr. 297/1994 (
3
) niet toestond om voor de berekening van de anciënniteit van AR rekening te houden met de jaren die hij in dienst van die paritaire school had gewerkt.
AR heeft bij de Tribunale di Padova een beroep ingesteld dat ertoe strekte dat het ministerie van Onderwijs de anciënniteit die hij in het kader van zijn dienstbetrekking bij de paritaire school zou hebben opgebouwd in aanmerking moest nemen, waarbij hij aanvoerde dat artikel 485 van wetsbesluit nr. 297/1994 in strijd is met clausule 4 van de raamovereenkomst en met de artikelen 20 en 21 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”).
Tegen deze achtergrond heeft de verwijzende rechter het Hof om een prejudiciële beslissing verzocht. Hij betwijfelt met name of het met clausule 4 van de raamovereenkomst verenigbaar is dat de beroepservaring die eerder in paritaire scholen is opgedaan niet in aanmerking wordt genomen bij de vaststelling van de bezoldiging van die leerkracht.
Beoordeling door het Hof
Om te beginnen herinnert het Hof eraan dat het in artikel 21, lid 1, van het Handvest neergelegde non-discriminatiebeginsel een bijzondere uitdrukking is van het gelijkheidsbeginsel, dat een algemeen beginsel van Unierecht is en is neergelegd in artikel 20 van het Handvest. Met betrekking tot de verschillen in behandeling tussen werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd en werknemers in vaste dienst die zich in een vergelijkbare situatie bevinden, is aan deze beginselen uitvoering en invulling gegeven in richtlijn 1999/70, en met name in clausule 4 van de raamovereenkomst, die is opgenomen in de bijlage bij deze richtlijn.
Wat de toepasselijkheid van de raamovereenkomst op een leerkracht in de situatie van AR betreft, merkt het Hof op dat deze raamovereenkomst van toepassing is op alle werknemers die in het kader van een arbeidsverhouding voor bepaalde tijd met hun werkgever tegen betaling arbeid verrichten. Het enkele feit dat de betrokkene in vaste dienst is getreden, sluit niet uit dat hij zich in bepaalde omstandigheden kan beroepen op het in clausule 4 van de raamovereenkomst neergelegde non-discriminatiebeginsel. Aangezien AR heeft aangevoerd dat er ten aanzien van hem sprake was van een ongelijke behandeling met betrekking tot de inaanmerkingneming van de als werknemer met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd vervulde tijdvakken waarin onderwijsdiensten zijn gepresteerd, is de raamovereenkomst in beginsel van toepassing op een leerkracht in de situatie van verzoeker.
Het Hof herinnert er aldus aan dat punt 1 van clausule 4 van de raamovereenkomst een verbod bevat om, wat de arbeidsvoorwaarden betreft, werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd louter op grond van het feit dat zij voor bepaalde tijd werken, minder gunstig te behandelen dan vergelijkbare werknemers in vaste dienst, tenzij het verschil in behandeling om objectieve redenen gerechtvaardigd is. Punt 4 van die clausule bevat hetzelfde verbod voor de vaststelling van de anciënniteit met betrekking tot bepaalde arbeidsvoorwaarden.
Hoewel regels als die van artikel 485 van wetsbesluit nr. 297/1994, betreffende de diensttijd die moet worden vervuld met het oog op de indeling in een salarisgroep, onder het begrip „arbeidsvoorwaarden” in de zin van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst vallen, is aan het non-discriminatiebeginsel in clausule 4 van de raamovereenkomst uitsluitend toepassing en invulling gegeven met betrekking tot verschillen in behandeling tussen werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd en werknemers in vaste dienst die zich in een vergelijkbare situatie bevinden. Deze clausule heeft namelijk alleen tot doel dat het non-discriminatiebeginsel wordt toegepast op werknemers met een overeenkomst voor bepaalde tijd, om te voorkomen dat dit type arbeidsverhouding door een werkgever wordt gebruikt om deze werknemers rechten te onthouden die wel toekomen aan werknemers met een dienstverband voor onbepaalde tijd. Hieruit volgt dat een verschil in behandeling dat is gebaseerd op een ander criterium dan de bepaalde of de onbepaalde duur van de arbeidsverhouding, niet onder het verbod van clausule 4 van de raamovereenkomst valt.
Het Hof stelt in casu vast dat het uit artikel 485 van wetsbesluit nr. 297/1994 voortvloeiende verschil in behandeling niet is gebaseerd op het bepaalde of het onbepaalde karakter van de duur van de arbeidsverhouding, maar op de aard van de onderwijsinstelling waar de betrokken werknemers beroepservaring hebben opgedaan.
Gesteld al dat kan worden aangenomen dat leerkrachten die voordat zij door het ministerie van Onderwijs in vaste dienst zijn aangesteld voor bepaalde tijd in dienst zijn geweest op „paritaire” scholen (
4
), en leerkrachten die in vaste dienst in openbare scholen zijn aangesteld, „in dezelfde instelling” in de zin van clausule 3, punt 2, van de raamovereenkomst werken, en dat deze twee groepen werknemers zich in vergelijkbare situaties bevinden, valt een verschil in behandeling als dat welk voortvloeit uit artikel 485 van dit wetsbesluit dus niet onder het verbod van clausule 4 van die raamovereenkomst.
Het Hof is dan ook van oordeel dat clausule 4 van de raamovereenkomst zich niet verzet tegen een nationale regeling die niet bepaalt dat voor de vaststelling van de anciënniteit en de bezoldiging van leerkrachten bij hun aanstelling in vaste dienst bij een staatsonderwijsinstelling rekening wordt gehouden met de diensttijdvakken die deze leerkrachten eerder hebben vervuld in het kader van een arbeidsverhouding voor bepaalde tijd of in vaste dienst bij bepaalde onderwijsinstellingen waarvan de werking en de organisatie niet onder de bevoegdheid van de staat vallen, maar die krachtens deze regeling met staatsonderwijsinstellingen worden gelijkgesteld, terwijl die regeling bepaalt dat diensttijdvakken die zijn vervuld door leerkrachten die zijn tewerkgesteld bij staatsonderwijsinstellingen, met name in vaste dienst, wel in aanmerking worden genomen voor de vaststelling van hun anciënniteit en bezoldiging.
Wat de vraag betreft of de in de artikelen 20 en 21 van het Handvest neergelegde beginselen van gelijke behandeling en non-discriminatie zich verzetten tegen deze nationale regeling, komt het Hof tot de slotsom dat het Handvest niet van toepassing is op die nationale regeling, aangezien deze het Unierecht niet ten uitvoer brengt in de zin van artikel 51, lid 1, van het Handvest. Het Hof is van oordeel dat, aangezien het uit artikel 485 van wetsbesluit nr. 297/1994 voortvloeiende verschil in behandeling niet is gebaseerd op de bepaalde of onbepaalde duur van de arbeidsverhouding van de betrokken werknemers, er geen rechtstreeks verband bestaat tussen de toepassing van dat artikel 485 en het in clausule 4 van de raamovereenkomst neergelegde non-discriminatiebeginsel. Bovendien houdt artikel 485 geen verband met enige andere bepaling van het Unierecht. Het Hof is dan ook niet bevoegd om deze vraag te beantwoorden.
(
i
)	Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.
(
1
)	Raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd van 18 maart 1999 (hierna: „raamovereenkomst”), die is opgenomen in de bijlage bij richtlijn 1999/70/EG van de Raad van 28 juni 1999 betreffende de door het EVV, de Unice en het CEEP gesloten raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd (PB 1999, L 175, blz. 43).
(
2
)	Artikel 1, lid 2, van legge n. 62 - Norme per la parità scolastica e disposizioni sul diritto allo studio e all’istruzione (wet nr. 62 houdende regels voor de gelijkheid van onderwijs en bepalingen inzake het recht op studie en onderwijs) van 10 maart 2000 (GURI nr. 67 van 21 maart 2000).
(
3
)	Decreto legislativo n. 297 - Approvazione del testo unico delle disposizioni legislative vigenti in materia di istruzione, relative alle scuole di ogni ordine e grado (wetsbesluit nr. 297 houdende goedkeuring van de geconsolideerde tekst van de onderwijswetgeving voor scholen van ieder type en niveau) van 16 april 1994 (GURI nr. 115 van 19 mei 1994, gewoon supplement nr. 79; hierna: „wetsbesluit nr. 297/1994”).
(
4
)	In de zin van artikel 1, lid 2, van besluit nr. 62/2000