61971C0084
CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL K. ROEMER
VAN 24 FEBRUARI 1972 (
1
)
Mijnbeer de President,
mijne heren Rechters,
Ofschoon het ten deze gaat om een andere casuspositie dan in de zaak waarin U bij arrest van 14 december 1971 op verzoek van de president van de rechtbank te Turijn een prejudiciële beslissing heeft gegeven (zaak 43-71, Politi), komen thans wederom dezelfde juridische vraagstukken aan de orde. Ik kan mij derhalve in deze conclusie al even zeer beperken als men in de mondelinge opmerkingen heeft gedaan.
Naar U weet, heeft de firma Marimex te Milaan in de jaren 1966, 1968 en 1969 rundvlees uit Lid-Staten van de EEG en uit derde landen in Italië ingevoerd.
De Italiaanse autoriteiten verlangden deswege betaling van „statistiekrecht” en van een „recht voor administratieve diensten”.
De firma Marimex acht deze herringen echter enerzijds in strijd met artikel 12 van verordening nr. 14/64 van 5 februari 1964 (PB blz. 562) houdende de geleidelijke totstandbrenging van een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector rundvlees, anderzijds met de artikelen 20 en 22 van verordening nr. 805/68 van 27 juni 1968 (PB L 148, blz. 24) houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector rundvlees.
Zoals bekend, wordt in deze voorschriften aan de Lid-Staten na de inwerkingtreding van de heffingsregeling de toepassing van alle heffingen van gelijke werking als douanerechten verboden: zowel in verordening nr. 14/64 als in verordening nr. 805/68 worden alle heffingen of kwantitatieve beperkingen met hun toepassing onverenigbaar verklaard.
De firma Marimex maakte derhalve tegen de Italiaanse staat de in de artikelen 633 en volgende van de Codice di procedura civile geregelde dwangbevelprocedure („procedimento d'ingiunzione”) aanhangig om haar rechten ingevolge genoemde communautaire voorschriften te doen gelden.
Op grond van het verzoek om uitvaardiging van een „decreto d'ingiunzione” verklaarde de president van de rechtbank te Turijn — die Uw arrest Politi van 14 december 1971 nog niet kende — zich bevoegd; hij constateerde dat dit verzoek een aantal prejudiciële vragen betreffende de uitlegging van de aangehaalde voorschriften der communautaire verordeningen deed rijzen en legde U ingevolge artikel 177 de onderhavige vragen voor.
Thans overgaande tot bespreking van deze vragen zou ik willen vooropstellen, dat Uw Hof — naar het in het arrest Politi overwoog — bevoegd is dienaangaande een beslissing te nemen. Zelfs de vertegenwoordiger van de Italiaanse Regering heeft bij de mondelinge behandeling gemeend niet nogmaals de exceptie te moeten voordragen waarvan hij zich, nog geen kennis dragende van het arrest Politi, doch misschien wel van de conclusie van de Advocaat-generaal Dutheillet de Lamothe, in zijn schriftelijke opmerkingen nopens deze vraag heeft bediend.
In de prejudiciële vragen gaat het in hoofdzaak om vijf problemen:
1.
Komt aan de term heffing van gelijke werking (sc. als een douanerecht) in de artikelen 12 van verordening nr. . 14/64 en 20 van verordening nr. 805/68 dezelfde betekenis toe als in de artikelen 9 en volgende van het Verdrag?
2.
Zijn heffingen als het „statistiekrecht” of het „recht voor administratieve diensten”, zoals die gedurende enige tijd in Italië zijn geheven, te beschouwen als heffingen van gelijke werking in de zin die in de verordeningen nrs. 14/64 en 805/68 aan deze term wordt toegekend?
3.
Zijn genoemde voorschriften, waarin heffingen van gelijke werking worden verboden, rechtstreeks toepasselijk en doen zij voor particulieren rechten ontstaan die de nationale rechter heeft te handhaven?
4.
Vanaf welk tijdstip hebben deze voorschriften bedoelde werking gehad?
5.
In de laatste vraag wordt tenslotte het probleem opgeworpen of en op welke wijze bij collisie tussen gemeenschapsrecht en nationaal recht — ook nationaal recht van latere datum — aan het gemeenschapsrecht de voorrang moet worden toegekend.
1.
Over het eerste van deze problemen behoef ik niet veel te zeggen; ik kan ermee volstaan te verwijzen naar de overwegingen van Uw arrest Politi, die uiteraard evenzeer gelden voor rundvlees als voor varkensvlees.
De in casu rijzende vraag hebt U in het arrest Politi reeds in die zin beantwoord, dat aan de term heffing van gelijke werking in alle verordeningen betreffende gemeenschappelijke ordeningen van de landbouwmarkt dezelfde betekenis toekomt als in de artikelen 9 en volgende van het Verdrag (ik verwijs hiertoe voorts naar het arrest van 1 juli 1969 in de zaak 24-68, Commissie tegen de Italiaanse Republiek, PB blz. 195). Deze uitspraak geldt dus ook voor de artikelen 12, lid 1, van verordening nr. 14/64 en 20, lid 2, van verordening nr. 805/68.
2.
Heffingen als het „statistiekrecht” en het „recht voor administratieve diensten”, zoals die in Italië werden geheven, zijn heffingen van gelijke werking als bedoeld in de landbouwverordeningen. U hebt dit overwogen in Uw arrest van 14 december 1971 (rechtsoverwegingen, cijfer 7). U hebt dit echter niet in het dictum uitgesproken en ik verwacht daarom, dat U zulks in dit geval evenmin zult doen.
3.
Wat het derde probleem betreft: het lijkt mij niet voor betwisting vatbaar, dat de geciteerde voorschriften der verordeningen betreffende de gemeenschappelijke marktordeningen, waarin uitdrukkelijk de intrekking van heffingen van gelijke werking is voorzien, rechtstreeks werken en voor particulieren subjectieve rechten doen ontstaan, welke de nationale rechter heeft te handhaven. Deze werking staat derhalve, naar U in het arrest Politi zelfs hebt overwogen, in de weg aan de toepassing van alle — ook latere — wetgevende maatregelen die met de aangehaalde verordeningen onverenigbaar zijn.
4.
De vraag, vanaf welk tijdstip de door de ondernemingen genoemde voorschriften der verordeningen betreffende de gemeenschappelijke ordening der markten in de sector rundvlees voor particulieren subjectieve rechten hebben doen ontstaan, is eveneens betrekkelijk gemakkelijk te beantwoorden.
Wat betreft verordeningen nrs. 14/64, uit artikel 25 juncto artikel 1, lid 1 en lid 3, van verordening nr. 82/64 (PB blz. 1626) blijkt dat het verbod van artikel 12 van verordening nr. 14/64 vanaf 1 november 1964 heeft gegolden met alle daaraan rechtens verbonden gevolgen: immers, ook al zouden de nodige verordeningen tot uitvoering van verordening nr. 14/64 niet voor 31 juli 1964 zijn vastgesteld (in feite is dit op deze datum gebeurd: verordeningen nrs. 111/64, PB blz. 2174, 112/64, PB blz. 2180 en 114/64, PB blz. 2187), dan nog zou het de doorslag moeten geven dat de datum van 31 juli 1964 door 1 november 1964 is vervangen.
Wat betreft verordening nr. 805/68: uit artikel 34, lid 2, blijkt dat de voorziene regeling, en met name de verboden van de artikelen 20 en 22, op 29 juli 1968 in werking zijn getreden.
In zoverre is de op invoer van rundvlees toepasselijke regeling tussen 1 november 1964 en het tijdvak waarin de litigieuze importen plaatsvonden, ononderbroken in stand gebleven.
5.
De president van de rechtbank te Turijn zou voorts nog willen weten of de subjectieve rechten die voor particulieren voortvloeien uit de verplichting in de Gemeenschapsregeling vervat, tussen het tijdstip waarop deze verplichting is gaan werken en het tijdstip waarop bij een nationale wet uitdrukkelijk een vroegere met de communautaire regeling strijdige wet is ingetrokken, ononderbroken zijn blijven bestaan.
De Italiaanse rechter zag zich voor moeilijkheden geplaatst doordat een Italiaanse wet „nr. 447 van 24 juni 1971” aan de intrekking der litigieuze heffingen onvoldoende terugwerkende kracht heeft toegekend, zodat de wet met de communautaire regeling niet te verenigen schijnt. De rechter zag zich hierdoor in een conflictsituatie geplaatst.
Hij zou dan ook willen weten, hoe hij een particulier, die aanspraak maakt op terugbetaling van een ten onrechte toegepaste heffing, aan zijn recht kan helpen, ook al wordt hem zodanige aanspraak in de nationale regeling in het geheel niet — of slechts ten dele — toegekend.
De Commissie meent, dat de nationale rechter om dit dilemma te ontgaan moet streven naar een uitlegging waarbij de eisen van het nationale recht zoveel mogelijk met die van het gemeenschapsrecht in overeenstemming worden gebracht. Hij zou allereerst een eventuele collisie moeten trachten te ontgaan door zich te houden aan het beginsel dat de nationale wetgever in geval van twijfel geacht moet worden zijn volkenrechtelijke verplichtingen te hebben willen nakomen. Zou hij daarin niet slagen en de latere wet kennelijk en uitdrukkelijk met het gemeenschapsrecht in strijd blijken te zijn, dan zou hij het nationale recht niet op de door hem te beoordelen casuspositie mogen toepassen, doch „contra legem” of „ultra legem” — i.e. met afwijking van de nationale rechtsorde — moeten beslissen.
Ik geloof echter niet, dat U in Uw arrest de verwijzende rechter in overweging behoeft te geven de door de Commissie voorgestelde uitleggingsmethode, die trouwens door alle rechterlijke instanties in de Lid-Staten worden toegepast, te volgen.
Een vraag als onderhavige wordt U namelijk niet voor de eerste maal gesteld. Reeds in de zaak 34-67 (Gebr. Lück, Jurisprudentie, Deel XIV, blz. 348) had een rechterlijke instantie gevraagd, welke betekenis aan het toekennen van voorrang aan een rechtstreeks toepasselijk communautair rechtsvoorschrift moet worden gehecht, wanneer men met daarmede strijdig nationaal recht te maken heeft. Gevraagd werd of dit recht als nietig dan wel als geheel of ten dele op het concrete geval toepasselijk is te beschouwen.
Bij arrest van 4 april 1968 hebt U beslist, dat rechtstreeks toepasselijke communautaire voorschriften de nationale rechter niet beperken in zijn bevoegdheid om, wanneer naar binnenlands recht verschillende wegen kunnen worden bewandeld, zijn keuze te bepalen op middelen welke geëigend zijn om de door het gemeenschapsrecht verleende individuele rechten te waarborgen.
In Uw arrest in de zaak 13-68 (Salgoil) van 19 december 1968 (Jurisprudentie, Deel XIV, blz. 645) hebt U overwogen, dat de nationale rechter verplicht is tot handhaving van de rechten der onderdanen die op rechtstreeks werkende communautaire voorschriften berusten. Mijn collega Gand heeft bovendien betoogd, dat deze verplichting iedere discretionaire bevoegdheid van de staat om zich tegen de uitoefening dezer rechten te verzetten uitsluit.
Tenslotte hebt U in het arrest van 15 december 1971 (zaken 51 en 54-71, International Fruit Company), voor zover ten deze van belang, beslist dat de vraag op welke wijze de Lid-Staten hun plicht tot toepassing van het gemeenschapsrecht kunnen nakomen, uitsluitend volgens de constitutionele systemen der afzonderlijke Lid-Staten moet worden beantwoord. U kunt er derhalve mijns inziens in deze zaak mede volstaan uit te spreken, dat de rechter niet het met het Verdrag strijdige nationale recht, doch — omdat dit nationale recht van lager orde is (arrest van 15 juli 1964 in de zaak 6-64, ENEL, Jurisprudentie, Deel X, blz. 1251; arrest van 13 februari 1969 in de zaak 14-68, Walt Wilhelm, Jurisprudentie, Deel XV, blz. 1) — het gemeenschapsrecht heeft toe te passen.
De rechter moet derhalve aan de hand van de nationale rechtsbeginselen beoordelen hoe hij het best aan de gemeenschapsnorm volledige gelding kan verzekeren. Hij moet voor een bepaald resultaat zorgen, doch behoeft daartoe niet een bepaalde weg te bewandelen.
Ik kom derhalve tot de slotsom, dat de vragen van de president van de rechtbank te Turijn als volgt dienen te worden beantwoord:
1.
Aan de term heffing van gelijke werking komt in de artikelen 12', lid 1 en lid 2, van verordening nr. 14/64 en 20, lid 2, van verordening nr. 805/68 dezelfde betekenis toe als in de artikelen 9 en volgende van het Verdrag.
2.
De artikelen 12, leden 1 en 2, van verordening nr. 14/64, 20, lid 2, en 22, lid 1, van verordening nr. 805/68 werken rechtstreeks en doen voor particulieren subjectieve rechten ontstaan, die de nationale rechter heeft te handhaven.
3.
Voor importen uit het tijdvak vóór 29 juli 1968 zijn deze rechten op 1 november 1964 en voor importen na 29 juli 1968 op 29 juli 1968 ontstaan.
4.
In geval van conflict tussen het gemeenschapsrecht en het nationale recht moet worden beslist met inachtneming van het beginsel van de voorrang van het gemeenschapsrecht.
(
1
)	Vertaald uit het Duits.