62024CJ0016
WYROK TRYBUNAŁU (ósma izba)
z dnia 27 lutego 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE – Skuteczna ochrona prawna – Przepisy krajowe dotyczące zasad przydzielania spraw sędziom danego sądu – Przydzielanie spraw przez dyrektora administracyjnego sądu – Uprawnienie wyznaczonego sędziego do zbadania prawidłowości przydzielenia sprawy
W sprawie C‑16/24 [Sinalov] (
i
),
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez szesnastą izbę wydziału karnego Sofiyski gradski sad (sądu dla miasta Sofia, Bułgaria) postanowieniem z dnia 11 stycznia 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 11 stycznia 2024 r., w postępowaniu karnym przeciwko:
YR i in.,
przy udziale:
Sofiyska gradska prokuratura,
TRYBUNAŁ (ósma izba),
w składzie: S. Rodin, prezes izby, O. Spineanu-Matei (sprawozdawczyni) i N. Fenger, sędziowie,
rzecznik generalny: T. Ćapeta,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
w imieniu Komisji Europejskiej – K. Herrmann, E. Rousseva i P.J.O. Van Nuffel, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznik generalnej, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
2
Wniosek ten został złożony w ramach postępowania karnego przeciwko YR i in. w związku z udziałem w zorganizowanej grupie przestępczej mającej na celu popełnianie przestępstw podatkowych.
Ramy prawne
Prawo Unii
Traktat o Unii Europejskiej
3
Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE stanowi:
„Państwa członkowskie ustanawiają środki niezbędne do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii”.
Karta
4
Zgodnie z art. 47 akapity pierwszy i drugi Karty:
„Każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule.
Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy […]”.
Prawo bułgarskie
Ustawa o władzy sądowniczej
5
Artykuł 9 ust. 1 Zakon za sadebnata vlast (ustawy o władzy sądowniczej) stanowi:
„Sprawy i akta są przydzielane w organach sądowych na podstawie zasady losowego wyboru, przy zastosowaniu jednolitego przydziału elektronicznego, według kolejności wpływu, zgodnie z wymogami art. 360b”.
6
Artykuł 86 tej ustawy stanowi:
„1.   Prezes sądu rejonowego sprawuje ogólny zarząd organizacją i administrowaniem sądu rejonowego […]
[…]
2) organizując pracę sędziów i ławników;
[…]
2.   Zarządzenia prezesa i zatwierdzone przez niego przepisy dotyczące organizacji pracy sądu są wiążące dla wszystkich sędziów i członków personelu sądu”.
7
Artykuł 360b wspomnianej ustawy ma następujące brzmienie:
„1.   Organy sądowe korzystają z systemów informacyjnych zatwierdzonych przez zgromadzenie plenarne [Visshia sadeben savet (najwyższej rady sądownictwa, Bułgaria)] w porozumieniu z ministrem sprawiedliwości i ministrem zarządzania cyfrowego.
[…]
6.   Organy sądowe korzystają z jednego systemu losowego przydzielania spraw na podstawie art. 9 i art. 112 ust. 6 i musi być możliwe publiczne wykazanie losowego charakteru przydzielania za pomocą środków kryptograficznych określonych w zarządzeniu ministra sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem zarządzania cyfrowego”.
Jednolita metodologia
8
Najwyższa rada sądownictwa ustanowiła Edinna metodika po prilozhenieto na printsipa za sluchayno razpredelenie na delata v rayonnite, okrazhnite, administrativnite, voennite, apelativnite i spetsializiranite sadilishta (jednolitą metodologię stosowania zasady losowego przydzielania spraw w sądach rejonowych, okręgowych, administracyjnych, wojskowych, apelacyjnych i wyspecjalizowanych, zwaną dalej „jednolitą metodologią”).
9
Punkt 1 lit. b) jednolitej metodologii, który reguluje losowe przydzielanie spraw, ma następujące brzmienie:
„Przydzielanie spraw we wszystkich sądach odbywa się zgodnie z zasadą losowego wyboru poprzez przydział elektroniczny, zgodnie z kolejnością wpływu, w zależności od dziedziny i rodzaju sprawy oraz z zachowaniem terminów proceduralnych wymagających pilnego rozpatrzenia”.
10
Zgodnie z pkt 3 jednolitej metodologii dyrektor administracyjny sądu lub przewodniczący wydziału dokonuje przydzielenia spraw.
11
Punkt 4.1.1 jednolitej metodologii, regulujący „wybór konkretnego sędziego” w sprawach karnych i w sprawach administracyjnych o charakterze karnym, stanowi:
„a)
Gdy zakończono postępowanie sądowe, a sprawa została przekazana prokuratorowi w celu przeprowadzenia dalszych czynności dowodowych, a następnie przekazana z powrotem do sądu, sprawa wszczęta pod nową sygnaturą zostaje przydzielona pierwotnie wyznaczonemu sędziemu sprawozdawcy.
b)
W następstwie uchylenia orzeczenia sądowego kończącego postępowanie ze względu na właściwość nowa sprawa zostaje przydzielona pierwotnie wyznaczonemu sędziemu sprawozdawcy.
c)
Jeżeli sprawa zostaje przekazana sądowi pierwszej instancji ze względu na niewłaściwe administrowanie, a następnie zwrócona do tego samego sądu, sprawa zostaje przydzielona pierwotnie wyznaczonemu sprawozdawcy”.
Kodeks postępowania karnego
12
Nakazatelno-protsesualen kodeks (kodeks postępowania karnego) stanowi w art. 6 ust. 1:
„Sądownictwo w sprawach karnych jest sprawowane wyłącznie przez sądy ustanowione przez [Konstitutsia na Republika Bulgaria (konstytucję Republiki Bułgarii)]”.
13
Artykuł 10 wskazanego kodeksu przewiduje:
„Podczas wykonywania swoich funkcji sędziowie, ławnicy, prokuratorzy i organy śledcze są niezależni i podlegają wyłącznie ustawie”.
14
Zgodnie z art. 42 ust. 2 tego kodeksu:
„Jeżeli sąd stwierdzi, że sprawa należy do właściwości innego sądu tej samej rangi, umarza postępowanie i przekazuje sprawę temu sądowi. […]”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
15
W dniu 30 października 2014 r. Spetsialisirana prokuratura (wyspecjalizowana prokuratura, Bułgaria) skierowała przeciwko YR i in. akt oskarżenia w związku z udziałem w zorganizowanej grupie przestępczej mającej na celu popełnianie przestępstw podatkowych, w danym przypadku uchylanie się od zapłaty podatku od wartości dodanej (VAT) należnego w kwocie 6364428 lewów bułgarskich (BGN) (około 3254080 EUR) w okresie od stycznia 2008 r. do marca 2012 r., i wystąpiła do Spetsializiran nakazatelen sad (wyspecjalizowanego sądu karnego, Bułgaria).
16
Zgodnie ze wskazaniem zawartym w postanowieniu odsyłającym uznanie winy YR i in. oznaczałoby, że określenie ich kary podlegałoby decyzji ramowej Rady 2004/757/WSiSW z dnia 25 października 2004 r. ustanawiającej minimalne przepisy określające znamiona przestępstw i kar w dziedzinie nielegalnego handlu narkotykami (Dz.U. 2004, L 335, s. 8) oraz decyzji ramowej Rady 2008/841/WSiSW z dnia 24 października 2008 r. w sprawie zwalczania przestępczości zorganizowanej (Dz.U. 2008, L 300, s. 42).
17
Sprawa ta została przydzielona sędziemu I.H.
18
Orzeczenie tymczasowe wydane przez skład orzekający, do którego należeli sędzia I.H. i dwóch ławników do celów rozpoznania sprawy co do istoty, zostało uchylone w drugiej instancji ze względu na naruszenie proceduralne w dniu 21 lipca 2022 r., a sprawa została przekazana temu składowi orzekającemu.
19
Postanowieniem z dnia 26 lipca 2022 r. sędzia I.H. zakończył postępowanie przeciwko YR i in. przed odpowiednią izbą Spetsializiran nakazatelen sad (wyspecjalizowanego sądu karnego), którego likwidacja stała się skuteczna następnego dnia, przy czym zawisłe przed nim sprawy miały zostać przekazane Sofiyski gradski sad (sądowi dla miasta Sofia, Bułgaria), któremu sędzia ten przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
20
W dniu 28 lipca 2022 r. sędzia I.H. został włączony do Sofiyski gradski sad (sądu dla miasta Sofia).
21
W dniu 4 sierpnia 2022 r. dyrektor administracyjny wydziału karnego tego sądu przydzielił sędzi H.K. rozpatrywaną sprawę YR i in., korzystając z systemu losowego przydzielania spraw.
22
W dniu 27 września 2023 r. izba, której przewodniczyła ta sędzia, przekazała tę sprawę sędziemu I.H. ze względu na jego wcześniejszy udział we wspomnianej sprawie. Szesnasta izba wydziału karnego Sofiyski gradski sad (sądu dla miasta Sofia), której przewodniczy sędzia I.H. i którą – jak wynika z uzupełnienia wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, które wpłynęło do Trybunału w dniu 17 stycznia 2024 r. – należy uznać za sąd odsyłający, wzięła pod uwagę to przekazanie, uznając, że prawidłowość przydzielenia sprawy jest kwestią prawną, którą powinien rozstrzygnąć ten sąd, a nie dyrektor administracyjny wydziału karnego tego sądu, ponieważ zasady przydzielania danej sprawy wchodzą w zakres zasad organizacji sądownictwa, a do każdego składu orzekającego należy weryfikacja jego własnej właściwości. Po przeprowadzeniu rozprawy, na której oskarżeni mieli możliwość bycia wysłuchanymi, sędzia I.H. zgodził się rozpoznać tę sprawę.
23
Ze względu na wspomniane przekazanie sprawy i jego akceptację dyrektor administracyjny Sofiyski gradski sad (sądu dla miasta Sofia) wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko sędzi H.K., głównie w związku z niezwróceniem mu tej sprawy w celu ponownego przydzielenia, a także przeciwko sędziemu I.H., ze względu na wyrażenie zgody na rozpoznanie tej sprawy, mimo że nie została ona mu prawidłowo przydzielona.
24
Zdaniem sądu odsyłającego sytuacja w postępowaniu przeciwko YR i in. nie odpowiada dokładnie jednemu z przypadków wyboru sędziego, o których mowa w szczególności w pkt 4.1.1 jednolitej metodologii, lecz jest podobna do jednego z tych przypadków, a mianowicie do przypadku, w którym po uchyleniu orzeczenia sądu pierwszej instancji przez sąd apelacyjny sąd ten przekazuje sprawę pierwszemu sądowi w celu wznowienia postępowania.
25
Z postanowienia odsyłającego wynika ponadto, że dwie inne sprawy, które rozpatrywał sędzia I.H. w czasie, gdy sprawował urząd w Spetsializiran nakazatelen sad (wyspecjalizowanym sądzie karnym), zostały również przydzielone przez dyrektora administracyjnego Sofiyski gradski sad (sądu dla miasta Sofia) pierwotnie zgodnie z systemem losowego przydzielania spraw. Jednakże wyznaczeni w ten sposób sędziowie, którzy uznali, że sprawy te powinny były zostać przydzielone sędziemu I.H., przekazali je ponownie temu dyrektorowi, który przekazał te sprawy temu ostatniemu sędziemu, korzystając z systemu wyboru konkretnego sędziego.
26
Sąd odsyłający wskazuje również, że ani jednolita metodologia, ani Vatreshni pravila za sluchayno razpredelenie na delata i za zamestvane na sadii v Nakazatelno otdelenie na Sofiyski gradski sad [regulamin wewnętrzny dotyczący losowego przydzielania spraw i zastępstwa sędziów wydziału karnego Sofiyski gradski sad (sądu dla miasta Sofia)] nie regulują kontroli metody stosowanej przez dyrektora administracyjnego przy przydzielaniu danej sprawy: losowego przydzielania lub wyboru konkretnego sędziego.
27
Sąd odsyłający uważa, że kontrolę tę należy uznać za mającą charakter sądowy i, w konsekwencji, że powinna ona być sprawowana w sposób niezależny przez sędziego, któremu dyrektor administracyjny przydzielił sprawę, po wysłuchaniu stron i pod kontrolą sądu wyższej instancji. Opiera się on w tym względzie na art. 6 ust. 1 i art. 10 kodeksu postępowania karnego oraz, analogicznie, na art. 42 ust. 2 tego kodeksu, dotyczącym przekazania sprawy przez jeden sąd innemu sądowi.
28
Sąd odsyłający wskazuje jednak, że inne instancje uważają, iż w razie wątpliwości co do prawidłowości przydzielenia sprawy zgodnie z systemem losowego przydzielania sędzia, do którego wniesiono sprawę, powinien poinformować o tym dyrektora administracyjnego, który jako jedyny jest właściwy do oceny prawidłowości przydzielenia i powinien zdecydować, czy w danym wypadku miałby zastosować inną metodę przydzielenia, a mianowicie wybór konkretnego sędziego.
29
W tym kontekście sąd odsyłający ustalił istnienie związku między jego sytuacją a pojęciem „niezawisłego sądu” w rozumieniu art. 47 Karty – i to z dwóch powodów. Chodzi bowiem o ustalenie, czy zasada, zgodnie z którą każda osoba ma prawo do tego, by jej sprawa została rozpatrzona przez taki sąd, jest przestrzegana w sytuacji, gdy, po pierwsze, sąd nie może orzekać w przedmiocie własnej właściwości, lecz powinien oprzeć się w tym względzie na ocenie dyrektora administracyjnego, przy czym należy podkreślić, że ten ostatni jako taki nie sprawuje funkcji sądowniczych i stanowi element zewnętrzny w stosunku do składu orzekającego rozpoznającego sprawę lub mającego ją rozpoznać, i gdy, po drugie, wydanie orzeczenia w tym względzie przez sędziego tego sądu stanowi przewinienie dyscyplinarne.
30
Sąd odsyłający uważa również, że możliwe jest ustalenie porównania jego sytuacji z orzecznictwem Trybunału, zgodnie z którym z jednej strony gwarancje niezawisłości i bezstronności wymagane na mocy prawa Unii wymagają w szczególności istnienia zasad regulujących powoływanie sędziów, a z drugiej strony wymagane jest, aby po powołaniu sędziowie nie podlegali żadnej presji i nie otrzymywali instrukcji przy wykonywaniu ich funkcji. Przydzielenie sprawy sędziemu przez dyrektora administracyjnego jest bowiem równoznaczne z powołaniem.
31
Ponadto sąd odsyłający zauważa, że postępowania dyscyplinarne wszczęte przeciwko sędziom H.K. i I.H. dotyczą treści orzeczeń lub aktów wydanych przez nich w ramach sprawowania przez nich funkcji orzeczniczych. Tymczasem zgodnie z orzecznictwem Trybunału postępowania dyscyplinarne mogą być wszczynane w takich przypadkach jedynie w zupełnie wyjątkowych sytuacjach poważnych i całkowicie nieusprawiedliwionych zachowań sędziów, polegających na przykład na naruszaniu celowym i w złej wierze lub w wyniku szczególnie poważnych i rażących zaniedbań przepisów prawa krajowego i prawa Unii, których przestrzeganie mają oni zapewnić, lub na doprowadzeniu do arbitralności lub na odmowie sprawowania wymiaru sprawiedliwości.
32
Ponadto postępowania dyscyplinarne wszczęte przeciwko sędziom H.K. i I.H. dotyczą sytuacji, w których wykonywali oni, rzekomo błędnie, uprawnienia przysługujące sądom, a mianowicie uprawnienie do samodzielnej weryfikacji ich własnej właściwości – czyli sytuacji, w których, zgodnie z orzecznictwem Trybunału, takie postępowania dyscyplinarne nie mogą zostać wszczęte.
33
W tych okolicznościach szesnasta izba wydziału karnego Sofiyski gradski sad (sądu dla miasta Sofia) postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„[1)]
Czy zgodna z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej jest taka wykładnia prawa krajowego – ustanawiająca jako zasadę wymiaru sprawiedliwości losowy wybór sędziów w celu ustalenia, który z nich powinien rozpatrzyć i rozstrzygnąć daną sprawę karną – zgodnie z którą, jeżeli powstaną wątpliwości, czy zasada ta została naruszona w ramach danej, już przydzielonej przez dyrektora administracyjnego sprawy, wątpliwości te należy rozstrzygnąć w następujący sposób: […] jest to kwestia o charakterze sądowym, która jest rozstrzygana przez sąd rozpatrujący sprawę, w tym po wysłuchaniu stron i na wypadek zaskarżenia w trybie instancyjnym, lub […] jest to kwestia o charakterze administracyjnym, przy czym jedynie dyrektor administracyjny jest uprawniony do dokonania takiej oceny[?]
[2)]
A także wykładnia, zgodnie z którą jeżeli sędzia, któremu przydzielono sprawę, przyjmie, że zgodnie z tą zasadą inny sędzia powinien rozpoznać sprawę, i przekaże mu tę sprawę, a drugi sędzia, któremu ją przekazano, zdecyduje, aby najpierw wysłuchać stron w postępowaniu kontradyktoryjnym, a następnie orzec samodzielnie w przedmiocie swojej właściwości – obaj ci sędziowie popełniają przewinienie dyscyplinarne w zakresie, w jakim poprzez swoje działania naruszają powagę władzy sądowniczej i nie wykonują swoich obowiązków służbowych?”.
34
W uzupełnieniu do wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, które wpłynęło do Trybunału w dniu 29 kwietnia 2024 r., sąd odsyłający przekazał Trybunałowi odpis postanowienia prezesa Sofiyski gradski sad (sądu dla miasta Sofia) z dnia 25 kwietnia 2024 r. wydanego w ramach postępowania dyscyplinarnego przeciwko sędziom H.K. i I.H., zgodnie z którym zostali oni pociągnięci do odpowiedzialności w odniesieniu do czynności wymienionych w pkt 23 niniejszego wyroku.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
35
Pytanie pierwsze dotyczy wykładni art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty.
36
Na wstępie należy zauważyć, po pierwsze, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE ma zastosowanie w kontekście postępowania głównego. Postanowienie to ma bowiem zastosowanie w stosunku do każdego organu krajowego, który może rozstrzygać, jako sąd, kwestie dotyczące stosowania lub wykładni prawa Unii, a więc wchodzące w zakres dziedzin objętych tym prawem (wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Miasto Łowicz i Prokurator Generalny, C‑558/18 i C‑563/18, EU:C:2020:234, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo). Ponieważ sąd odsyłający stanowi taki organ krajowy, toczące się przed nim postępowanie powinno spełniać wymogi wynikające z prawa do skutecznej ochrony prawnej przewidzianego w tym postanowieniu.
37
Po drugie, w zakresie, w jakim pytanie pierwsze dotyczy wykładni art. 47 Karty, należy przypomnieć, że zakres stosowania Karty, w odniesieniu do działań państw członkowskich, został określony w jej art. 51 ust. 1, zgodnie z którym postanowienia Karty mają zastosowanie do państw członkowskich w zakresie, w jakim stosują one prawo Unii. Z powyższego wynika, że prawa podstawowe chronione w porządku prawnym Unii znajdują zastosowanie we wszystkich sytuacjach podlegających prawu Unii, lecz nie poza takimi sytuacjami [zob. podobnie wyrok z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C‑585/18, C‑624/18 i C‑625/18, EU:C:2019:982, pkt 78 i przytoczone tam orzecznictwo].
38
Co się tyczy postępowania karnego przeciwko YR i in., sąd odsyłający ogranicza się do wskazania, że oskarżeni są ścigani za udział w zorganizowanej grupie przestępczej mającej na celu popełnianie przestępstw podatkowych związanych z niepłaceniem należnego VAT oraz że, w przypadku uznania ich winy, określenie ich kary powinno podlegać decyzjom ramowym 2004/757 i 2008/841. Jednakże postanowienie odsyłające nie zawiera żadnej wskazówki co do ram faktycznych, w jakie wpisuje się to postępowanie, która wyjaśniałaby te twierdzenia i umożliwiałaby Trybunałowi weryfikację, czy wspomniane postępowanie faktycznie wiąże się ze stosowaniem prawa Unii.
39
Tymczasem zgodnie z art. 94 lit. c) regulaminu postępowania przed Trybunałem wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym powinien zawierać omówienie powodów, dla których sąd odsyłający rozpatruje kwestię wykładni lub ważności określonych przepisów prawa Unii, jak również związku, jaki dostrzega on między tymi przepisami a uregulowaniami krajowymi, które znajdują zastosowanie w postępowaniu głównym. W tym względzie należy przypomnieć, że omówienie to, podobnie jak zwięzłe omówienie istotnych okoliczności faktycznych sprawy wymagane zgodnie z art. 94 lit. a) tego regulaminu postępowania, powinno umożliwić Trybunałowi zbadanie – oprócz dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym – jego właściwości do udzielenia odpowiedzi na zadane pytanie (postanowienie z dnia 9 września 2014 r., Parva Investitsionna Banka i in., C‑488/13, EU:C:2014:2191, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).
40
W niniejszej sprawie taki przypadek nie zachodzi.
41
W tym kontekście art. 47 Karty należy jednak uwzględnić w ramach wykładni art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE. Skoro bowiem to ostatnie postanowienie nakłada na wszystkie państwa członkowskie obowiązek ustanowienia środków niezbędnych do zapewnienia, w dziedzinach objętych prawem Unii, skutecznej ochrony sądowej w rozumieniu w szczególności art. 47 Karty, artykuł ten, nawet jeśli nie ma on zastosowania w sprawie w postępowaniu głównym, powinien być należycie uwzględniony przy dokonywaniu wykładni art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE (zob. podobnie wyrok z dnia 20 kwietnia 2021 r., Repubblika, C‑896/19, EU:C:2021:311, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
42
W konsekwencji należy stwierdzić, że poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że gdy państwo członkowskie ustanowiło system przydzielania spraw w sądach, który jest oparty na zasadzie losowego wyboru składu orzekającego, z pewnymi wyjątkami, i podlega interwencji dyrektora administracyjnego każdego sądu, stoi on na przeszkodzie temu, by – w przypadku gdy sędzia, któremu przydzielono sprawę, powziął wątpliwości co do prawidłowości tego przydzielenia – sędzia ten nie mógł sam orzekać w tej kwestii i, w stosownym przypadku, przekazać wspomnianej sprawy innemu sędziemu tego samego sądu ze względu na to, że należało mu ją przydzielić, ponieważ ten pierwszy sędzia powinien przekazać tę sprawę z powrotem dyrektorowi administracyjnemu tego sądu, aby ten ostatni zweryfikował prawidłowość pierwotnego przydzielenia sprawy i przystąpił ewentualnie do jej ponownego przydzielenia.
43
W tym względzie należy przypomnieć, że – w obecnym stanie prawa Unii – prawo to nie reguluje organizacji wymiaru sprawiedliwości w państwach członkowskich, w szczególności w odniesieniu do ustanawiania, składu, kompetencji i funkcjonowania sądów krajowych, w związku z czym przepisy w tej dziedzinie należą co do zasady do kompetencji państw członkowskich. Jednakże przy wykonywaniu tej kompetencji państwa te są zobowiązane do przestrzegania obowiązków wynikających dla nich z prawa Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2021 r., Euro Box Promotion i in., C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 i C‑840/19, EU:C:2021:1034, pkt 133, 180 i przytoczone tam orzecznictwo).
44
Jest tak w szczególności w przypadku obowiązków wynikających z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE (wyroki: z dnia 26 marca 2020 r., Miasto Łowicz i Prokurator Generalny, C‑558/18 i C‑563/18, EU:C:2020:234, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo), które to postanowienie zobowiązuje państwa członkowskie do ustanowienia środków niezbędnych do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii.
45
Tymczasem przepisy dotyczące przydzielania spraw w sądzie mają związek z pojęciem „skutecznej ochrony prawnej” w rozumieniu tego postanowienia.
46
Obowiązki wynikające z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE dotyczą bowiem w szczególności istnienia sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, biorąc pod uwagę nierozerwalne związki między dostępem do takiego sądu a gwarancjami niezawisłości i bezstronności sędziów (zob. podobnie wyrok z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo) – gwarancjami również wymaganymi przez art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE.
47
Ten obowiązek uprzedniego ustanowienia na mocy ustawy sądów należących do systemu środków odwoławczych w dziedzinach objętych prawem Unii, o którym mowa również w art. 47 akapit drugi Karty, dotyczy nie tylko podstawy prawnej samego istnienia sądu, lecz również składu orzekającego w każdej sprawie oraz wszelkich innych przepisów prawa krajowego, których nieprzestrzeganie sprawia, że udział jednego lub kilku sędziów w rozpoznawaniu sprawy jest nieprawidłowy (zob. podobnie wyrok z dnia 29 marca 2022 r., Getin Noble Bank, C‑132/20, EU:C:2022:235, pkt 121 i przytoczone tam orzecznictwo).
48
Ponadto wynikający z prawa Unii wymóg niezawisłości sądów dotyczy nie tylko nienależnego wpływu, jaki może wywierać władza ustawodawcza i wykonawcza, lecz również wpływów, które mogą wyniknąć wewnątrz danego sądu (zob. podobnie wyrok z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo).
49
Poza tym wykonywanie funkcji sędziowskich powinno pozostawać poza jakimkolwiek bezpośrednim wpływem, w formie instrukcji, lecz również poza bardziej pośrednimi formami wpływu, które mogą zaważyć na orzeczeniach sądowych [wyrok z dnia 14 listopada 2024 r., S. (Zmiana składu sądu), C‑197/23, EU:C:2024:956, pkt 62 i przytoczone tam orzecznictwo].
50
Tymczasem naruszenie przepisów dotyczących wyznaczenia sędziego, który ma orzekać w danej sprawie, może mieć taki skutek [zob. podobnie wyrok z dnia 14 listopada 2024 r., S. (Zmiana składu sądu), C‑197/23, EU:C:2024:956, pkt 55].
51
W niniejszym wypadku, jak wynika z postanowienia odsyłającego, w prawie krajowym ustanowiono system przydzielania spraw w sądach, który opiera się na zasadzie losowego wyboru składu orzekającego, z pewnymi wyjątkami, i podlega interwencji dyrektorów administracyjnych tych sądów, którzy sami są członkami tych sądów. Taki system przydzielania spraw nie wydaje się, sam w sobie, narażać składów orzekających na nienależny wpływ. W szczególności błąd w stosowaniu zasad przydzielania spraw niekoniecznie oznacza istnienie takiego wpływu. Niemniej nie można wykluczyć w szczególności, że nieprzydzielenie danej sprawy sędziemu, który rozpoznawał ją na wcześniejszym etapie postępowania, w sytuacji gdy prawo krajowe przewiduje takie przydzielenie sprawy, może mieć na celu uniknięcie dalszego rozpoznawania tej sprawy przez tego sędziego.
52
W tym kontekście pojawia się pytanie o weryfikację prawidłowego stosowania takiego systemu przydzielenia danej sprawy.
53
W tym względzie należy wskazać, że możliwość weryfikacji poszanowania gwarancji związanych z pojęciem „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” w rozumieniu sprecyzowanym w pkt 47 niniejszego wyroku jest konieczna dla zaufania, jakie sądy społeczeństwa demokratycznego powinny wzbudzać u podmiotu prawa. Tym samym kontrola przestrzegania wymogu, zgodnie z którym każdy sąd, biorąc pod uwagę jego skład, musi stanowić niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy, jest istotnym wymogiem formalnym, którego przestrzeganie stanowi element porządku publicznego [zob. podobnie wyroki: z dnia 1 lipca 2008 r., Chronopost i La Poste/UFEX i in., C‑341/06 P i C‑342/06 P, EU:C:2008:375, pkt 46; a także z dnia 8 maja 2024 r., Asociația Forumul Judecătorilor din România (Stowarzyszenia sędziów), C‑53/23, EU:C:2024:388, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo]. Trybunał orzekł, że taka kontrola powinna być możliwa do przeprowadzenia w ramach rozpatrywania odwołania, w danym wypadku z urzędu, gdy pojawia się w tej kwestii poważna wątpliwość (zob. podobnie wyrok z dnia 26 marca 2020 r., szczególna procedura kontroli orzeczenia, Simpson/Rada i HG/Komisja, C‑542/18 RX‑II i C‑543/18 RX‑II, EU:C:2020:232, pkt 57, 58).
54
Skutecznej ochrony sądowej nie można by bowiem zapewnić, gdyby na wniosek jednej ze stron – lub z urzędu w sytuacji zaistnienia poważnej wątpliwości – poszanowanie przepisów nadających danemu sądowi przymiot „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” nie mogło podlegać kontroli sądowej i ewentualnej sankcji w przypadku ich nieposzanowania, gdyż w przeciwnym razie ich naruszenie nie wywoływałoby żadnego związanego z nim skutku [zob. podobnie wyrok z dnia 14 listopada 2024 r., S. (Zmiana składu sądu), C‑197/23, EU:C:2024:956, pkt 66].
55
Wynika z tego, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty wymaga, aby przestrzeganie przepisów prawa wewnętrznego dotyczących przydzielania spraw mogło podlegać kontroli sądowej w celu ustalenia, czy skład orzekający, któremu przydzielono daną sprawę, stanowi niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy.
56
W tym kontekście, mając na względzie przypomnianą w pkt 43 niniejszego wyroku właściwość państw członkowskich w zakresie organizacji ich systemów sądowniczych, prawo Unii nie stoi na przeszkodzie temu, by w przypadku gdy sędzia, któremu dyrektor administracyjny danego sądu przydzielił sprawę, powziął wątpliwości co do prawidłowości tego przydzielenia w świetle mających zastosowanie przepisów prawa krajowego, sędzia ten musiał przekazać tę sprawę z powrotem temu dyrektorowi, biorąc pod uwagę przysługujące mu prerogatywy prawne, aby ten zweryfikował tę prawidłowość, i, w stosownym przypadku, zgodzić się na zbadanie wspomnianej sprawy w przypadku potwierdzenia pierwotnego przydzielenia. Jednakże prawidłowość przydzielenia sprawy przez wspomnianego dyrektora powinna móc być przedmiotem kontroli sądowej zgodnie z przepisami prawa krajowego.
57
W świetle wszystkich powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy udzielić odpowiedzi, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że gdy państwo członkowskie ustanowiło system przydzielania spraw w sądach, który jest oparty na zasadzie losowego wyboru składu orzekającego, z pewnymi wyjątkami, i podlega interwencji dyrektora administracyjnego każdego sądu, nie stoi on na przeszkodzie temu, by w przypadku gdy sędzia, któremu przydzielono sprawę, powziął wątpliwości co do prawidłowości tego przydzielenia, sędzia ten nie mógł sam orzekać w tej kwestii oraz, w danym przypadku, przekazać wspomnianej sprawy innemu sędziemu tego samego sądu ze względu na to, że należało mu ją przydzielić, ponieważ ten pierwszy sędzia powinien przekazać tę sprawę z powrotem dyrektorowi administracyjnemu tego sądu, aby ten ostatni zweryfikował prawidłowość pierwotnego przydzielenia tej sprawy i przystąpił ewentualnie do jej ponownego przydzielenia. Prawidłowość przydzielenia dokonanego przez tego dyrektora powinna podlegać kontroli sądowej zgodnie z przepisami prawa krajowego.
W przedmiocie pytania drugiego
58
Poprzez pytanie drugie, zadane w tym samym krajowym kontekście prawnym co pytanie pierwsze, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by w przypadku gdy sędzia, któremu przydzielono sprawę zgodnie z systemem losowego przydzielania, uznał, że, w drodze wyjątku, sprawa ta powinna była zostać przydzielona w szczególności innemu sędziemu tego samego sądu, i, w konsekwencji, przekazał mu wspomnianą sprawę, a ten ostatni sędzia zgodził się orzec w przedmiocie własnej właściwości – można było uznać, że obaj sędziowie dopuścili się przewinienia dyscyplinarnego.
59
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 267 TFUE orzeczenie w trybie prejudycjalnym musi być „niezbędne”, aby umożliwić sądowi odsyłającemu „wydanie wyroku” w zawisłej przed nim sprawie. Z brzmienia i systematyki tego artykułu wynika, po pierwsze, że przed sądem, który zwraca się z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, powinien istnieć toczący się spór, w ramach którego sąd ten ma wydać orzeczenie pozwalające na uwzględnienie orzeczenia prejudycjalnego [zob. podobnie wyrok z dnia 22 marca 2022 r., Prokurator Generalny (Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego – Powołanie), C‑508/19, EU:C:2022:201, pkt 62 i przytoczone tam orzecznictwo], i po drugie, że Trybunał nie może orzekać w przedmiocie pytania prejudycjalnego, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wniesiono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym (wyrok z dnia 21 września 2023 r., Juan, C‑164/22, EU:C:2023:684, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo).
60
W niniejszej sprawie przed sądem odsyłającym toczy się postępowanie karne przeciwko YR i in., a nie postępowanie dyscyplinarne przeciwko sędziom I.H. i H.K. Tymczasem w świetle postanowienia odsyłającego kwestia, czy wydanie przez tych dwóch sędziów niektórych orzeczeń dotyczących przydzielenia sprawy dotyczącej tego postępowania karnego może stanowić przewinienia dyscyplinarne, wydaje się pozbawiona znaczenia dla rozstrzygnięcia, jakie należy wydać w ramach wspomnianego postępowania karnego, ponieważ postanowienie odsyłające nie zawiera potwierdzonych wskazówek co do rzeczywistego związku między tymi dwoma postępowaniami.
61
W związku z tym pytanie drugie mogło mieć znaczenie jedynie w związku z postępowaniem dyscyplinarnym, które w dniu wydania postanowienia odsyłającego toczyło się przed organem innym niż sąd odsyłający, w ramach którego to postępowania dyscyplinarnego mogło ono zresztą być zadane (zob. analogicznie postanowienie z dnia 22 grudnia 2022 r., Sąd Najwyższy, od C‑491/20 do C‑496/20, C‑506/20, C‑509/20 i C‑511/20, EU:C:2022:1046, pkt 84, 85).
62
Pytanie drugie jest zatem niedopuszczalne.
W przedmiocie kosztów
63
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
należy interpretować w ten sposób, że:
gdy państwo członkowskie ustanowiło system przydzielania spraw w sądach, który jest oparty na zasadzie losowego wyboru składu orzekającego, z pewnymi wyjątkami, i podlega interwencji dyrektora administracyjnego każdego sądu, nie stoi on na przeszkodzie temu, by w przypadku gdy sędzia, któremu przydzielono sprawę, powziął wątpliwości co do prawidłowości tego przydzielenia, sędzia ten nie mógł sam orzekać w tej kwestii oraz, w danym przypadku, przekazać wspomnianej sprawy innemu sędziemu tego samego sądu ze względu na to, że należało mu ją przydzielić, ponieważ ten pierwszy sędzia powinien przekazać tę sprawę z powrotem dyrektorowi administracyjnemu tego sądu, aby ten ostatni zweryfikował prawidłowość pierwotnego przydzielenia tej sprawy i przystąpił ewentualnie do jej ponownego przydzielenia. Prawidłowość przydzielenia dokonanego przez tego dyrektora powinna podlegać kontroli sądowej zgodnie z przepisami prawa krajowego.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: bułgarski.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.