62004TO0294_PL
Strony
Motywy wyroku
Sentencja
Strony
W sprawie T‑294/04
Internationaler Hilfsfonds eV, z siedzibą w Rosbach (Niemcy), reprezentowana przez adwokata H. Kalteneckera,
strona skarżąca,
przeciwko
Komisji Wspólnot Europejskich, reprezentowanej przez M.‑J. Jonczy oraz S. Fries, działające w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,
strona pozwana,
mającej za przedmiot skargę o naprawienie szkody powstałej w wyniku poniesienia kosztów adwokackich w trzech postępowaniach przed Europejskim Rzecznikiem Praw Obywatelskich,
SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI WSPÓLNOT EUROPEJSKICH (trzecia izba),
w składzie: M. Jaeger, prezes, J. Azizi i E. Cremona, sędziowie,
sekretarz: H. Jung,
wydaje następujące
Postanowienie
Motywy wyroku
Ramy prawne
1. Artykuł 288 akapit drugi WE stanowi, co następuje:
„W dziedzinie odpowiedzialności pozaumownej Wspólnota powinna naprawić, zgodnie z zasadami ogólnymi, wspólnymi dla praw Państw Członkowskich, szkody wyrządzone przez jej instytucje lub jej pracowników przy wykonywaniu ich funkcji”.
2. Zgodnie z art. 21 akapit drugi WE każdy obywatel Unii może zwracać się do Rzecznika Praw Obywatelskich, ustanowionego zgodnie z postanowieniami art. 195 WE.
3. Artykuł 195 ust. 1 WE przewiduje:
„Parlament Europejski mianuje Rzecznika Praw Obywatelskich, uprawnionego do przyjmowania od każdego obywatela Unii lub każdej osoby fizycznej bądź prawnej mającej miejsce zamieszkania lub statutową siedzibę w Państwie Członkowskim skarg, które dotyczą przypadków niewłaściwego administrowania w działaniach instytucji lub organów wspólnotowych, z wyłączeniem Trybunału Sprawiedliwości i Sądu Pierwszej Instancji wykonujących swoje funkcje sądowe.
Zgodnie ze swoimi zadaniami Rzecznik Praw Obywatelskich przeprowadza dochodzenia, które uważa za uzasadnione, bądź z inicjatywy własnej, bądź na podstawie skarg przedstawionych mu bezpośrednio lub za pośrednictwem członka Parlamentu Europejskiego, chyba że podnoszone fakty są lub były przedmiotem postępowania sądowego. Gdy Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdzi przypadek niewłaściwego administrowania, przekazuje sprawę do danej instytucji, która ma trzy miesiące, aby poinformować go o swoim stanowisku. Następnie Rzecznik Praw Obywatelskich przesyła sprawozdanie Parlamentowi Europejskiemu i danej instytucji. Osoba, która złożyła skargę, jest informowana o wyniku dochodzenia.
Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawia Parlamentowi Europejskiemu roczne sprawozdanie z wyników swoich dochodzeń”.
4. W dniu 9 marca 1994 r. na podstawie art. 195 ust. 4 WE Parlament przyjął decyzję 94/262/EWWiS, WE, Euratom w sprawie przepisów i ogólnych warunków regulujących wykonywanie funkcji Rzecznika Praw Obywatelskich (Dz.U. L 113, str. 15).
5. Zgodnie z art. 2 ust. 6 decyzji 94/262 skargi przedłożone Rzecznikowi Praw Obywatelskich nie mają wpływu na terminy przewidziane dla odwołania w postępowaniu administracyjnym lub sądowym. Ponadto na podstawie art. 2 ust. 7 tej decyzji, w przypadku gdy Rzecznik Praw Obywatelskich w wyniku postępowania sądowego będącego w toku lub zakończonego w związku z przedstawionymi faktami musi uznać skargę za niedopuszczalną lub zakończyć jej rozpoznawanie, wyniki każdego dochodzenia dotychczas przez niego przeprowadzonego zostają zapisane bez dalszych czynności.
Stan faktyczny
6. Skarżąca jest organizacją pozarządową (NGO) prawa niemieckiego, która wspomaga uchodźców, ofiary wojen i katastrof. Pomiędzy 1993 i 1997 r. złożyła ona do Komisji sześć wniosków o współfinansowanie działalności.
7. Podczas analizy pierwszych wniosków służby Komisji uznały, że ponieważ skarżąca nie spełnia ogólnych warunków dotyczących współfinansowania projektów, nie kwalifikuje się do korzystania z pomocy przyznawanej na rzecz NGO. Skarżąca została o tym poinformowana pismem z dnia 12 października 1993 r. Pismem z dnia 29 lipca 1996 r. Komisja wyjaśniła główne przyczyny, które skłoniły ją do uznania, że skarżąca nie kwalifikuje się do korzystania z pomocy przyznawanej na rzecz NGO.
8. W dniu 5 grudnia 1996 r. skarżąca złożyła Komisji nowy projekt. Zmieniona wersja tego projektu została przedłożona Komisji jako nowy wniosek we wrześniu 1997 r. Komisja nie podjęła decyzji w przedmiocie tych nowych wniosków o współfinansowanie, uznając, że nadal obowiązywała decyzja z dnia 12 października 1993 r. stwierdzająca, że skarżąca nie kwalifikuje się do korzystania z pomocy.
9. Skarżąca wniosła zatem trzy skargi do Rzecznika Praw Obywatelskich, jedną w 1998 r. i dwie pozostałe w 2000 r. Skargi te dotyczyły co do zasady dwóch aspektów, to jest kwestii dostępu skarżącej do akt i pytania, czy Komisja prawidłowo zbadała wnioski skarżącej.
10. W odniesieniu do dostępu do akt w decyzji z dnia 30 listopada 2001 r. Rzecznik stwierdził, że lista dokumentów przedłożona skarżącej do konsultacji przez Komisję była niekompletna, że Komisja bezpodstawnie zatrzymała niektóre dokumenty i że w konsekwencji takie działanie Komisji mogło stanowić przypadek niewłaściwego administrowania. Zaproponował on Komisji przyznanie [skarżącej] odpowiedniego dostępu do akt; zostały one udostępnione w pomieszczeniach Komisji w dniu 26 października 2001 r. Ponadto Rzecznik stwierdził przypadek niewłaściwego administrowania w tym, że skarżąca nie miała możliwości bycia formalnie wysłuchaną w przedmiocie otrzymanych przez Komisję od osób trzecich informacji, które zostały wykorzystane do wydania decyzji skierowanej przeciwko skarżącej.
11. W odniesieniu do kwestii, czy wnioski skarżącej były przedmiotem prawidłowej analizy, w dalszej decyzji, również wydanej w dniu 30 listopada 2001 r., Rzecznik stwierdził brak takiej analizy w zakresie uwzględnienia przez Komisję określonych informacji pochodzących od osób trzecich. Ponadto w swojej decyzji z dnia 11 lipca 2000 r. Rzecznik krytycznie odniósł się do tego, że Komisja pozwoliła na zbyt długi upływ czasu, zanim dostarczyła na piśmie powody, dla których w 1993 r. doszła do wniosku, że skarżąca nie kwalifikuje się do korzystania z pomocy. Wreszcie w odniesieniu do faktu, że Komisja nie podjęła formalnej decyzji w przedmiocie wniosków złożonych przez skarżącą w grudniu 1996 r. i we wrześniu 1997 r., w swojej decyzji z dnia 19 lipca 2001 r. Rzecznik zalecił Komisji rozstrzygnięcie tych wniosków przed dniem 31 października 2001 r.
12. W celu wykonania zalecenia Rzecznika Komisja wysłała skarżącej pismo z dnia 16 października 2001 r. odrzucające dwa projekty przedstawione w grudniu 1996 r. i we wrześniu 1997 r. z tego powodu, że skarżąca nie kwalifikuje się do korzystania ze współfinansowania.
13. Pismem złożonym w dniu 15 grudnia 2001 r. skarżąca wniosła skargę na pismo z dnia 16 października 2001 r. Wyrokiem z dnia 18 września 2003 r. w sprawie T‑321/01 Internationaler Hilfsfonds przeciwko Komisji, Rec. str. II‑3225, Sąd stwierdził nieważność decyzji Komisji z dnia 16 października 2001 r. w sprawie odrzucenia wniosków skarżącej o współfinansowanie z grudnia 1996 r. i września 1997 r. i obciążył pozwaną kosztami postępowania.
14. W swojej skardze skarżąca wniosła również o zwrot przez pozwaną kosztów poniesionych w postępowaniu przed Rzecznikiem. W swoim wyroku Sąd rozstrzygnął, że koszty postępowania przed Rzecznikiem nie są uważane za niezbędne wydatki w rozumieniu art. 91 lit. b) regulaminu Sądu, a zatem nie podlegają zwrotowi.
Postępowanie i żądania stron
15. Pismem złożonym w dniu 23 lipca 2004 r. skarżąca wniosła niniejszą skargę.
16. Wnosi ona do Sądu o:
– nakazanie pozwanej zapłaty na rzecz skarżącej kwoty 54 037 EUR z tytułu naprawienia poniesionej szkody materialnej;
– obciążenie pozwanej kosztami postępowania.
17. Pozwana wnosi do Sądu o:
– odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej lub oddalenie skargi jako bezzasadnej;
– obciążenie skarżącej kosztami postępowania.
Co do prawa
18. Zgodnie z art. 111 regulaminu Sądu, jeżeli Sąd jest oczywiście niewłaściwy do rozpoznania skargi lub jeżeli skarga jest oczywiście niedopuszczalna albo wyraźnie pozbawiona podstawy prawnej, Sąd może, nie podejmując dalszych czynności procesowych, podjąć decyzję w przedmiocie skargi, wydając postanowienie z uzasadnieniem.
19. W niniejszej sprawie Sąd uznał informacje uzyskane w wyniku analizy akt sprawy za wystarczające, aby wydać orzeczenie w sprawie bez podejmowania dalszych czynności procesowych.
W przedmiocie dopuszczalności
Argumenty stron
20. Skarżąca podnosi, że według utrwalonego orzecznictwa, aby spełnić wymogi art. 44 § 1 lit. c) regulaminu, skarga o naprawienie szkód spowodowanych przez instytucję wspólnotową na podstawie odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty powinna zawierać elementy pozwalające określić zachowanie, które skarżąca zarzuca instytucji, przyczyny, dla których ocenia ona, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy tym zachowaniem a powołaną szkodą, oraz charakter i zakres tej szkody (wyrok Sądu z dnia 10 lutego 2004 r. w sprawach połączonych T‑215/01, T‑220/01 i T‑221/01 Calberson GE przeciwko Komisji, Rec. str. II‑587, pkt 176).
21. Pozwana twierdzi, że nawet po kilkakrotnym przeczytaniu skargi nie mogła zidentyfikować zarzucanego jej zachowania. Dodaje, że decydujące znaczenie, jakie skarżąca przypisuje decyzjom Rzecznika, i fakt, że skarżąca podała ich obszerne fragmenty, wskazuje, że skarżąca w każdym razie przytacza jako bezprawne to zachowanie pozwanej, do którego odnoszą się te decyzje. Pozwana stwierdza, że nie można obciążać jej zadaniem wynajdywania w gąszczu oskarżeń tych, które są właściwe dla ustalenia jej bezprawnego zachowania mogącego uzasadniać odpowiedzialność Wspólnoty.
22. Skarżąca ocenia, że skarga spełnia warunki wymagane przez art. 44 § 1 lit. c) regulaminu.
Ocena Sądu
23. Należy przypomnieć, że na podstawie art. 21 akapit pierwszy Statutu Trybunału, który ma zastosowanie do Sądu na mocy art. 53 akapit pierwszy Statutu i art. 44 ust. 1 lit. c) regulaminu Sądu, każda skarga musi wskazywać przedmiot sporu oraz zawierać zwięzłe przedstawienie zarzutów prawnych stanowiących podstawę skargi. Wskazanie to powinno być wystarczająco jasne i precyzyjne, aby pozwolić stronie pozwanej na przygotowanie swojej obrony, a Sądowi na rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi w danym przypadku, bez dalszych informacji na jej poparcie. Aby zagwarantować pewność prawną i prawidłowe administrowanie wymiarem sprawiedliwości, w celu zapewnienia dopuszczalności skargi konieczne jest, aby istotne okoliczności faktyczne i prawne, na których oparta jest skarga, wynikały z samej jej treści, nawet w zwięzłej formie, lecz w sposób spójny i zrozumiały (postanowienie Sądu z dnia 28 kwietnia 1993 r. w sprawie T‑85/92 De Hoe przeciwko Komisji, Rec. str. II‑523, pkt 20 i wyrok Sądu z dnia 29 stycznia 1998 r. w sprawie T‑113/96 Dubois et Fils przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. II‑125, str. 29).
24. W celu spełnienia tych wymogów skarga dotycząca naprawienia szkód wyrządzonych przez instytucję wspólnotową powinna zawierać elementy pozwalające na określenie zachowania zarzucanego instytucji przez skarżącego, przyczyny, dla których uznaje on, że pomiędzy zachowaniem a poniesioną szkodą istnieje związek przyczynowy, oraz charakter i zakres tej szkody (ww. w pkt 23 wyrok w sprawie Dubois et Fils przeciwko Radzie i Komisji, pkt 30).
25. W niniejszej sprawie należy zauważyć, że pisma skarżącej są niejasne. Jednakże nie ma wątpliwości, że celem skargi jest dochodzenie pozaumownej odpowiedzialności Wspólnoty w celu uzyskania naprawienia zarzucanej szkody, to znaczy kosztów adwokackich poniesionych przez skarżącą w trzech postępowaniach przed Rzecznikiem.
26. Następnie należy podnieść, że skarga pozwala również na określenie dwóch kategorii rzekomo wadliwych zachowań pozwanej, które zdaniem skarżącej doprowadziły do powstania szkody, to jest tych, które były przedmiotem krytycznych uwag Rzecznika, jak i tych, które zostały uznane za bezprawne przez Sąd w przywołanym powyżej w pkt 13 wyroku w sprawie Internationaler Hilfsfonds przeciwko Komisji. Ściślej rzecz biorąc, pierwsza kategoria przedmiotowych zachowań obejmuje fakty, że lista dokumentów przedstawiona przez pozwaną do konsultacji nie była kompletna, że skarżąca nie miała możliwości bycia formalnie wysłuchaną w przedmiocie informacji otrzymanych przez pozwaną od osób trzecich oraz to, że pozwana pozwoliła na zbyt długi upływ czasu, zanim pismem z dnia 29 lipca 1996 r. wyjaśniła główne przyczyny, które w 1993 r. skłoniły ją do uznania, że skarżąca nie kwalifikuje się do korzystania z pomocy. Druga kategoria dotyczy braku ponownej analizy możliwości zakwalifikowania skarżącej w ramach jej wniosków o współfinansowanie złożonych w latach 1996 i 1997. Należy ponadto stwierdzić, że Komisja przedstawiła obronę dotyczącą każdej z tych kategorii zarzucanych uchybień.
27. Ponadto skarżąca wyraźnie wymienia istnienie bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy powołaną szkodą a różnymi nieprawidłowymi zachowaniami zarzucanymi Komisji. Wskazuje ona, że wobec braku podstawowej wiedzy prawniczej i w świetle mało kooperatywnego, a czasem nawet obstrukcyjnego zachowania pozwanej zmuszona była do zasięgnięcia porady adwokata w celu doprowadzenia do końca postępowania wszczętego przed Rzecznikiem oraz w celu zapewnienia sobie uzyskania odpowiedzi pozwanej na liczne wnioski wielokrotnie składane w  poprzednich latach.
28. Wreszcie skarga pozwala również na określenie zakresu powołanej szkody spowodowanej przez zachowania zarzucane pozwanej. W tym względzie skarżąca wskazuje, że koszty adwokackie, które poniosła w postępowaniu przed Rzecznikiem, łącznie wynoszą 54 037 EUR.
29. Z powyższego wynika, że skarga spełnia przesłanki jasności i precyzji wymagane przez art. 44 § 1 lit. c) regulaminu.
30. W konsekwencji należy oddalić zarzut niedopuszczalności zgłoszony przez pozwaną.
Co do istoty sprawy
Argumenty uczestników
31. Skarżąca podkreśla, że oczekuje, iż ta skarga doprowadzi do ogłoszenia wyroku co do zasady w przedmiocie możliwości uzyskania, w drodze skargi o odszkodowanie, zwrotu uzasadnionych kosztów adwokackich poniesionych w postępowaniu przed Rzecznikiem.
32. Przypomina ona, że celem skargi o odszkodowanie musi być naprawienie szkody, która powstała poprzez akt prawny, zaniechanie przyjęcia aktu prawnego lub bezprawne zachowanie instytucji wspólnotowych. W niniejszej sprawie chodzi o rażące zaniedbania polegające na braku przyjęcia aktów prawnych oraz bezprawne zachowania, takie jak niewysłuchanie skarżącej, błędne sporządzenie wykazu akt, nieuwzględnienie wyników audytu, oszczercze insynuowanie nieuczciwych zachowań i błędna ocena sytuacji skarżącej oraz możliwości zakwalifikowania jej do korzystania ze współfinansowania działań prowadzonych przez NGO. Te bezprawne działania pozwanej stanowią naruszenie licznych zasad prawidłowego administrowania, które należy uważać za odpowiednie normy ochronne w rozumieniu art. 288 akapit drugi WE.
33. Skarżąca utrzymuje, że gdyby bezprawne zachowania pozwanej nie miały miejsca, nie byłyby konieczne różne postępowania, które skarżąca musiała wszcząć, angażując kancelarię adwokacką, co zapobiegłoby powstaniu szkody, to znaczy zapłaty wynagrodzenia. Tym samym istnieje związek przyczynowy pomiędzy bezprawnymi działaniami pozwanej a powstaniem szkody.
34. Skarżąca podkreśla autonomiczny charakter skargi o odszkodowanie oraz jej prawo do wniesienia skargi z tytułu pozaumownej odpowiedzialności na podstawie postępowania przed Rzecznikiem. Podnosi ona wreszcie, że bezprawne zachowania pozwanej mają charakter ciągły, a więc mogą stanowić przedmiot skargi o odszkodowanie, ponieważ termin pięcioletni jeszcze nie upłynął.
35. Pozwana twierdzi, że skarga jest oczywiście bezzasadna.
36. Po pierwsze, wskazuje ona, że koszty adwokackie poniesione w postępowaniu przed Rzecznikiem nigdy nie podlegają zwrotowi. W przeciwieństwie do postępowania przed sądami wspólnotowymi postępowanie przed Rzecznikiem jest skonstruowane w ten sposób, że nie jest objęte przymusem adwokackim. W konsekwencji swobodny wybór obywatela co do bycia reprezentowanym przez adwokata w ramach postępowania przed Rzecznikiem oznacza, że powinien on osobiście ponosić koszty. Zdaniem pozwanej, właśnie z braku tego wolnego wyboru w postępowaniach przed sądami wspólnotowymi, gdzie obecność adwokata jest obligatoryjna, wynika, że postępowanie sądowe obejmuje rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów, w tym kosztów adwokackich.
37. Pozwana dodaje, że chociaż skarżąca może swobodnie decydować o zwróceniu się wyłącznie lub w każdym razie przed wszczęciem sprawy przed Sądem do Rzecznika, nie może ona jednak dowolnie powodować kosztów, którymi nie można obciążyć pozwanej, ponieważ nie są one ani obowiązkowe, ani niezbędne.
38. Po drugie, pozwana podnosi, że skarżąca nie wykazała, aby w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki prawa do odszkodowania.
39. W odniesieniu do dwóch pierwszych przesłanek, to jest istnienia wystarczająco kwalifikowanego naruszenia normy prawnej, której celem jest przyznanie praw jednostkom, pozwana podnosi, że skarżąca uważa za wystarczające odwołanie się do decyzji Rzecznika. Jednak decyzje Rzecznika podlegają własnym warunkom, nieodpowiadającym przesłankom, które powinny być spełnione w celu ustalenia prawa do odszkodowania. Krytyczna uwaga bądź stwierdzenie nadużycia przez Rzecznika nie mogą być utożsamiane z wystarczająco kwalifikowanym naruszeniem normy prawnej takiej jak zasada prawidłowego administrowania. Zatem decyzje Rzecznika nie wiążą Sądu i nie zwalniają go z obowiązku zbadania, czy przedmiotowe przesłanki zostały spełnione. To stanowisko potwierdza postanowienie Prezesa Sądu z dnia 15 października 2004 r. w sprawie T‑193/04 R Tillack przeciwko Komisji (Zb.Orz. str. II‑3575, pkt 60).
40. W odniesieniu do trzeciej przesłanki, a mianowicie istnienia związku przyczynowego pomiędzy bezprawnym działaniem a zarzucaną szkodą, pozwana zauważa, że skarżąca poprzestaje na stwierdzeniu, że istnieje bezpośredni związek przyczynowy. Dodaje ona, że zadaniem pozwanej nie jest wykazanie, że przesłanki są spełnione, i że skoro skarżąca nie dopełniła swojego obowiązku, należy oddalić skargę jako oczywiście bezzasadną.
41. Pozwana pomocniczo podnosi, że Rzecznik skoncentrował swoje zarzuty na trzech punktach, a mianowicie na okolicznościach, w jakich została wydana decyzja z 1993 r. stwierdzająca, że skarżąca nie kwalifikuje się do korzystania z pomocy, na dostępie do akt oraz na wnioskach złożonych przez skarżącą w latach 1996 i 1997, które nie zostały rozstrzygnięte.
42. W odniesieniu do okoliczności, w jakich została wydana decyzja z 1993 r. stwierdzająca, że skarżąca nie kwalifikuje się do korzystania z pomocy, pozwana przypomina, że zgodnie z art. 46 Statutu Trybunału roszczenia wynikające z odpowiedzialności pozaumownej Wspólnot ulegają przedawnieniu z upływem pięciu lat od zdarzenia stanowiącego podstawę tej odpowiedzialności. Ponieważ skarżąca w ciągu pięciu lat po wydaniu decyzji nie wniosła skargi ani nie dochodziła zarzucanej szkody przed właściwą instytucją, potencjalne prawo do odszkodowania uległo przedawnieniu.
43. W odniesieniu do dostępu do akt pozwana twierdzi, że zostały one udostępnione w lutym 1998 r., a zatem również ponad pięć lat temu. Ponieważ od 1998 r. skarżąca nie wniosła skargi w tym przedmiocie ani nie dochodziła swojego prawa przed instytucjami wspólnotowymi, należy uznać, że prawo to uległo przedawnieniu. Ponadto nie zachodziło kwalifikowane naruszenie normy prawnej.
44. W odniesieniu do braku decyzji dotyczącej wniosków złożonych w 1996 i 1997 r. pozwana ocenia, że tutaj również nastąpiło przedawnienie. Od dnia złożenia wniosków skarżąca nie wniosła skargi na bezczynność ani o odszkodowanie. Nie może więc teraz podnosić szkody, która nie powstałaby, gdyby skorzystała ona z tego środka zaskarżenia.
45. W odniesieniu do zachowania uznanego za bezprawne przez Sąd w przywoływanym powyżej w pkt 13 wyroku w sprawie Internationaler Hilfsfonds przeciwko Komisji pozwana twierdzi, że nie jest konieczne rozstrzyganie pytania, czy takie naruszenie jest wystarczająco kwalifikowane, aby uzasadnić prawo do odszkodowania, ponieważ w każdym przypadku i w podwójnym aspekcie nie ma związku przyczynowego z powołanymi kosztami. Po pierwsze, koszty adwokackie dotyczą postępowań toczących się przed ogłoszeniem wyroku. Po drugie, brak jest związku przyczynowego.
Ocena Sądu
46. Należy przede wszystkim stwierdzić, że niniejszą skargą skarżąca dochodzi odszkodowania od Wspólnoty za koszty adwokackie poniesione w trzech postępowaniach wszczętych przed Rzecznikiem.
47. Następnie należy przypomnieć, że poprzez instytucję Rzecznika Traktat otworzył obywatelom Unii alternatywną drogę wobec skargi do sądu wspólnotowego w celu obrony ich interesów. Ta alternatywna droga pozasądowa odpowiada szczególnym kryteriom i ma niekoniecznie ten sam cel, co skarga sądowa (wyrok Sądu z dnia 10 kwietnia 2002 r. w sprawie T‑209/00 Lamberts przeciwko Rzecznikowi, Rec. str. II‑2203, pkt 65).
48. Ponadto jak wynika z art. 195 ust. 1 WE i art. 2 ust. 6 i 7 decyzji 94/262, te dwie drogi nie mogą być wykorzystywane równolegle. Zatem nawet jeżeli skargi złożone do Rzecznika nie przerywają biegu terminu do wniesienia sprawy przed sąd wspólnotowy, Rzecznik mimo to powinien zakończyć przeprowadzaną analizę i uznać skargę za niedopuszczalną, jeżeli zainteresowany obywatel jednocześnie wniósł przed sąd wspólnotowy skargę dotyczącą tego samego stanu faktycznego. Zatem do obywatela należy ocena, która z dostępnych dróg może najlepiej służyć jego interesom (ww. w pkt 47 wyrok w sprawie Lamberts przeciwko Rzecznikowi, pkt 66).
49. Następnie należy przypomnieć, że w wyżej wymienionym w pkt 13 wyroku w sprawie Internationaler Hilfsfonds przeciwko Komisji Sąd stwierdził nieważność decyzji Komisji z dnia 16 października 2001 r. w sprawie odrzucenia wniosków skarżącej o współfinansowanie z grudnia 1996 r. i września 1997 r. i obciążył pozwaną kosztami postępowania. W swojej skardze skarżąca zażądała również zwrotu przez pozwaną kosztów postępowania przed Rzecznikiem. W swoim wyroku Sąd rozstrzygnął, że koszty postępowania przed Rzecznikiem nie mogą być uznane za niezbędne wydatki w rozumieniu art. 91 lit. b) regulaminu, a zatem nie podlegają zwrotowi.
50. Zgodnie z brzmieniem art. 91 lit. b) regulaminu, do kosztów podlegających zwrotowi zalicza się „niezbędne wydatki poczynione przez strony w związku z postępowaniem, w szczególności koszty podróży i pobytu, a także wynagrodzenia pełnomocników, doradców, adwokatów lub radców prawnych”. Z przepisu tego wynika, że koszty podlegające zwrotowi są ograniczone po pierwsze do tych poniesionych dla celów postępowania przed Sądem, a ponadto do tych, które są w tych celach niezbędne (zob. postanowienie Sądu z dnia 10 stycznia 2002 r. w sprawie T‑80/97 DEP Starway przeciwko Radzie, Rec. str. II‑1, pkt 24 oraz powołane tam orzecznictwo). Ponadto Sąd stwierdził, że nawet jeśli ogólnie znaczna praca prawnicza została wykonana w trakcie postępowania poprzedzającego fazę sądową, należy przypomnieć, że przez „postępowanie” art. 91 regulaminu rozumie jedynie postępowanie przed Sądem, z wykluczeniem fazy poprzedzającej. Wynika to mianowicie z art. 90 regulaminu, który mówi o „postępowaniu przed Sądem” (zob. postanowienie Sądu z dnia 24 stycznia 2002 r. w sprawie T‑38/95 DEP Groupe Origny przeciwko Komisji, Rec. str. II‑217, pkt 29 i powołane orzecznictwo).
51. W niniejszej sprawie skarżąca w drodze skargi o odszkodowanie usiłuje odzyskać koszty adwokackie poniesione w ramach postępowania przed Rzecznikiem. W tym względzie należy wskazać, że uznanie takich wydatków za szkodę byłoby sprzeczne z orzecznictwem Sądu dotyczącym bezzwrotnego charakteru tych wydatków.
52. Należy zauważyć, że w przeciwieństwie do postępowania wszczynanego przed sądami wspólnotowymi postępowanie przed Rzecznikiem jest skonstruowane w ten sposób, że nie jest konieczne zwracanie się do adwokata. Wystarczy przedstawić w skardze stan faktyczny, natomiast nie ma potrzeby przedkładania argumentacji prawnej. W tych okolicznościach swobodny wybór obywatela co do bycia reprezentowanym przez adwokata w ramach postępowania przed Rzecznikiem oznacza, że powinien on ponieść te koszty osobiście. Właśnie z powodu braku tego swobodnego wyboru w postępowaniach przed sądami wspólnotowymi, gdzie obecność adwokata jest obowiązkowa, postępowanie sądowe obejmuje rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów, w tym kosztów adwokackich.
53. Należy ponadto przypomnieć, że Trybunał rozstrzygnął, że koszty konsultacji adwokata w stadium skarg administracyjnych w ramach fazy przedprocesowej na podstawie art. 90 regulaminu pracowniczego urzędników Wspólnot Europejskich powinny być oddzielone od wynagrodzenia adwokata w postępowaniu sądowym. Wprawdzie nie można zabronić zainteresowanemu zapewnienia sobie już w tym stadium porad adwokackich, jest to jednak jego własny wybór, który w żadnym wypadku nie może obciążać pozwanej instytucji. Trybunał uznał zatem, że pod względem prawnym brak jest jakiegokolwiek związku przyczynowego pomiędzy zarzucaną szkodą, to znaczy kosztami adwokackimi poniesionymi w fazie przedprocesowej, a działaniem wspólnotowym, i że w takim przypadku nie tylko należy odrzucić żądanie odszkodowania, ale można je uznać za całkowicie pozbawione podstawy prawnej, a więc [wniesione] w złej wierze, co należy ewentualnie uwzględnić w rozstrzygnięciu o kosztach (wyrok Trybunału z dnia 9 marca 1978 r. w sprawie 54/77 Herpels przeciwko Komisji, Rec. str. 585, pkt 45–50).
54. W tym zakresie należy podkreślić, że w odróżnieniu od postępowań przedprocesowych w rozumieniu art. 90 regulaminu pracowniczego urzędników Wspólnot Europejskich skarżąca ma swobodę zwrócenia się do Rzecznika przed wystąpieniem do Sądu.
55. W świetle tych rozważań należy stwierdzić, że koszty adwokackie poniesione przed Rzecznikiem nie podlegają zwrotowi z tytułu szkód w ramach skargi o odszkodowanie.
56. Należy ponadto stwierdzić, że skarżącej nie udało się wykazać istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy zarzucanym pozwanej bezprawnym działaniem a szkodą, o naprawienie której wnosi. Należy więc uznać, że postępowanie wszczęte przed Rzecznikiem nie wymaga powołania adwokata. W tych okolicznościach swobodny wybór obywatela w zakresie wystąpienia do Rzecznika i bycia reprezentowanym przed nim przez adwokata nie może wydawać się koniecznym i bezpośrednim skutkiem przypadku niewłaściwego administrowania, który ewentualnie należy przypisać instytucjom wspólnotowym.
57. Z powyższego wynika, że skargę należy oddalić jako oczywiście bezzasadną.
W przedmiocie kosztów
58. Zgodnie z art. 87 § 2 regulaminu Sądu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ skarżąca przegrała sprawę, zgodnie z żądaniem pozwanej należy obciążyć ją kosztami.
Sentencja
Z powyższych względów
SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI (trzecia izba)
postanawia:
1) Skarga zostaje oddalona jako oczywiście bezzasadna.
2) Skarżąca zostaje obciążona kosztami postępowania.
Sporządzono w Luksemburgu w dniu 11 lipca 2005 r.