OPINIA 1/94 TRYBUNAŁUz dnia 15 listopada 1994 r.Kompetencja
Wspólnoty do zawierania umów międzynarodowych w dziedzinie usług
i ochrony własności intelektualnej – Procedura określona
w art. 228 ust. 6 traktatu WEWe
wniosku złożonym na podstawie art. 228 ust. 6
traktatu WE Komisja zwróciła się do Trybunału o wydanie opinii
odnośnie do kompetencji Wspólnoty Europejskiej do zawarcia Porozumienia
ustanawiającego Światową Organizację Handlu,
a w szczególności Układu ogólnego w sprawie handlu
usługami (GATS) i Porozumienia w sprawie handlowych aspektów
praw własności intelektualnej, w tym handlu towarami podrabianymi
(TRIPs).Spis treściPrzedstawienie wnioskuI –  Porozumienia zawarte w ramach Rundy UrugwajskiejII –  Status Wspólnot Europejskich w WTOIII –  Negocjacje i podpisanie porozumienia WTOIV –  Pytania Komisji i przebieg postępowaniaA –  Pytania KomisjiB –  Przebieg postępowaniaV –  W przedmiocie dopuszczalności wnioskuVI –  W przedmiocie sposobu sformułowania pytańVII –  Istota sporuVIII –  Kwestie, co do których nie istnieją rozbieżnościIX –  Wielostronne porozumienia w sprawie handlu towaramiX –  Analiza układu GATS i porozumienia TRIPsA –  GATS1.  Zasadność GATS2.  Istota GATS3.  Definicja usług i warunki ich świadczenia4.  Podwójna „wszechstronność” GATS5.  Charakter przyjętych zobowiązańa)  Zobowiązania ogólneb)  Zobowiązania szczególne6.  Dynamiczny charakter układuB –  TRIPs1.  Cele i zasadność2.  Zakres stosowania i środki przyjęte w celu realizacji zamierzonych celów3.  Materialne postanowienia szczególnea)  Prawa autorskie i prawa pokrewneb)  Własność przemysłowai)  Znaki towaroweii)  Oznaczenia geograficzneiii)  Wzory przemysłoweiv)  Patentyv)  Wzory masek (topografie) układów scalonychvi)  Ochrona nieujawnionej informacji technicznejvii)  Kontrola praktyk antykonkurencyjnych w licencjach umownych4.  Szczególne postanowienia proceduralne (dochodzenie i egzekwowanie praw własności intelektualnej).a)  Środki zaradczeb)  Gwarancje proceduralneXI –  Wspólna polityka handlowa, GATS i TRIPs: stanowiska stron postępowaniaA –  GATSB –  TRIPsXII –  GATS, TRIPs i kompetencje dorozumianeA –  Uwagi ogólne dotyczące kompetencji dorozumianychB –  GATS1.  Stanowisko Komisjia)  Co do istnienia kompetencji wewnętrznychi)  W przedmiocie kompetencji wywodzonych ze szczególnych postanowień traktatu WEii)  W przedmiocie uprawnień wywodzonych z postanowień ogólnych (art. 100A i art. 235 traktatu WE)b)  Co do konieczności podejmowania działań zewnętrznych przez Wspólnotę2.  Stanowiska stron, które przedstawiły swoje uwagii)  W przedmiocie kompetencji wywodzonych ze szczególnych postanowień traktatu WEii)
W przedmiocie kompetencji, które mogą być wywodzone z postanowień
traktatu o charakterze ogólnym (art. 100A i 235
traktatu WE)C –  TRIPs1.  Stanowisko Komisjia)  Co do istnienia kompetencji wewnętrznychi)  W przedmiocie kompetencji wywodzonych z prawa wtórnegoii)
W przedmiocie kompetencji, które mogą być wywodzone z postanowień
traktatu o charakterze ogólnym (art. 100A i 235
traktatu WE)b)  Co do konieczności podejmowania działań zewnętrznych przez WspólnotęXIII –  Kwestia reprezentacji niektórych nienależących do Wspólnoty terytoriów zależnych państw członkowskichXIV –  Wpływ kwestii kompetencji na tryb wypowiadania się w WTOXV –  Kwestie dotyczące budżetu i finansówXVI
–  Odpowiedzi na pytania postawione we wniosku o wydanie
opinii zaproponowane przez Komisję, Radę i państwa, które
przedstawiły swoje uwagiXVII –  Pytania
skierowane przez Trybunał do Komisji, Rady i państw członkowskich
oraz odpowiedzi udzielone na te pytaniaA –  Pytanie pierwszeB –  Pytanie drugieC –  Pytanie trzecieD –  Pytanie czwarteE –  Pytanie piąteF –  Pytanie szósteG –  Pytanie siódmeH –  Pytanie ósmeI –  Pytanie dziewiąteJ –  Pytanie dziesiąteK –  Pytanie jedenasteStanowisko TrybunałuI –  WprowadzenieII –  W przedmiocie dopuszczalności wnioskuIII –  W przedmiocie sposobu sformułowania pytań przez KomisjęIV –  W przedmiocie reprezentacji niektórych terytoriów zależnych państw członkowskichV –  W przedmiocie kwestii dotyczących budżetu i finansówVI –  W przedmiocie wielostronnych porozumień w sprawie handlu towaramiVII –  W przedmiocie art. 113 traktatu WE, GATS i TRIPsA –  GATSB –  TRIPsVIII –  W przedmiocie dorozumianych kompetencji zewnętrznych Wspólnoty Europejskiej, GATS i TRIPsA –  GATSB –  TRIPsIX –  W przedmiocie obowiązku współpracy między państwami członkowskimi a instytucjami wspólnotowymi Przedstawienie wnioskuI –  Porozumienia zawarte w ramach Rundy UrugwajskiejNegocjacje
gospodarcze, uznane przez Radę za „najbardziej złożone w historii
świata”, zakończyły się podpisaniem w Marakeszu dniu
15 kwietnia 1994 r. aktu końcowego zawierającego wyniki
wielostronnych negocjacji handlowych Rundy Urugwajskiej. Negocjacje te
prowadzone były przez siedem lat, a początek dała im deklaracja
ministerialna z Punta del Este z dnia 20 września
1986 r. Przedstawiciele rządów i Wspólnot Europejskich, którzy
opracowali akt końcowy uzgodnili, że powinien on wejść w życie
w dniu 1 stycznia 1995 r. lub w terminie możliwie
najbliższym po tej dacie.Akt końcowy
zawiera Porozumienie ustanawiające Światową Organizację Handlu (zwane
dalej „porozumieniem WTO”). W ten sposób zostały ustanowione
wspólne ramy instytucjonalne dla utrzymywania stosunków handlowych
pomiędzy członkami. Porozumienie to nie obejmuje postanowień
materialnych. Te ostatnie zawarte są w załącznikach dotyczących
różnych „wielostronnych porozumień handlowych”, które stanowią
integralną część porozumienia WTO.Wyszczególnia się w związku z powyższym:–        wielostronne
porozumienia w sprawie handlu towarami, w tym GATT 1994
(załącznik 1A);–        Układ ogólny w sprawie handlu usługami (GATS, załącznik 1B)(1);–        Porozumienie
w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej
(TRIPs, załącznik 1C)(2);–        uzgodnienie
w sprawie zasad i procedur regulujących rozstrzyganie sporów
(załącznik 2);–        mechanizm przeglądu polityki handlowej (załącznik 3).Porozumienie
WTO wraz z załącznikami stanowi jeden „pakiet”. Państwo, które
zamierza zostać członkiem WTO, zobowiązane jest przyjąć wszelkie
porozumienia wielostronne wynegocjowane w ramach Rundy
Urugwajskiej. Procedura rozstrzygania sporów obowiązuje w stosunku
do wszystkich tych porozumień wielostronnych. Procedura ta umożliwia
przyjęcie w ostateczności środków zwanych „krzyżowymi środkami
odwetowymi”. Naruszenie jednego z elementów całości (czy będzie to
dotyczyło sektora towarów, usług, czy też ochrony własności
intelektualnej) może zostać wyrównane za pomocą środka odwetowego
zastosowanego w innym sektorze [art. 22 ust. 3
lit. b) uzgodnienia w sprawie rozstrzygania sporów] lub
w dziedzinie objętej innym porozumieniem [art. 22 ust. 3
lit. c) uzgodnienia]. Ponadto, jak wyjaśnia Komisja, „wyrównanie
może zostać dokonane w taki sam sposób w innym sektorze lub
w ramach innego porozumienia aniżeli to, w ramach którego
nastąpiło naruszenie”.Ten właśnie system
jednego „pakietu” kładzie kres temu, co nazywano „GATT à la carte”.
Udział w poszczególnych porozumieniach zawartych w ramach
Rundy Tokijskiej był zróżnicowany. Ponadto dla każdego z porozumień
przewidziana była właściwa mu procedura rozstrzygania sporów.W
załączniku do porozumienia WTO znalazły się także cztery porozumienia
wielostronne (dotyczące odpowiednio zamówień publicznych, handlu
cywilnymi statkami powietrznymi, sektora mleczarskiego oraz mięsa
wołowego). W dziedzinach tych dopuszczalne jest odejście od zasady
jednego „pakietu”: porozumienia te będą wiążące jedynie dla tych
członków WTO, którzy je przyjęli. Jednakże procedura rozstrzygania
sporów będzie miała zastosowanie do stosunków pomiędzy tymi stronami,
które je przyjmą.II –  Status Wspólnot Europejskich w WTODwa z postanowień porozumienia WTO odnoszą się wyraźnie do Wspólnot Europejskich.Artykuł
IX, który mówi o podejmowaniu decyzji, stanowi, że
w przypadku decyzji podejmowanych w drodze głosowania „na
sesjach Konferencji Ministerialnej i Rady Generalnej każdy członek
WTO będzie miał jeden głos” i że „Wspólnoty Europejskie,
korzystając ze swego prawa głosu, będą miały liczbę głosów równą liczbie
ich państw członkowskich będących członkami WTO”.Ponadto art. XI ust. 1, dotyczący pierwotnych członków WTO, stanowi, że:„Układające
się strony GATT 1947 według stanu na dzień wejścia w życie
niniejszego porozumienia, jak również Wspólnoty Europejskie, które
przyjmą niniejsze porozumienie oraz wielostronne porozumienia handlowe
oraz których listy koncesji i zobowiązań są dołączone do GATT
1994 r. i których listy szczegółowych zobowiązań są dołączone
do GATS, staną się pierwotnymi członkami WTO”.III –  Negocjacje i podpisanie porozumienia WTODeklaracja
z Punta del Este, która dała początek negocjacjom, została
zatwierdzona przez Radę i przez przedstawicieli rządów państw
członkowskich „w zakresie, w jakim ich dotyczy”. Negocjacje były
prowadzone w imieniu Komisji i państw członkowskich wyłącznie
przez Komisję. Rada stwierdza, że „w celu zapewnienia możliwie jak
największej spójności w prowadzeniu negocjacji zdecydowano, że
Komisja występować będzie jako jedyny negocjator reprezentujący
Wspólnotę i państwa członkowskie”. Z protokołu posiedzenia,
w trakcie którego Rada zatwierdziła deklarację z Punta del
Este wynika jednakże, iż „niniejsza decyzja (zezwalająca Komisji na
rozpoczęcie negocjacji przewidzianych w deklaracji) nie przesądza
kwestii kompetencji Wspólnoty i państw członkowskich odnośnie do
poszczególnych tematów”.Porozumienie WTO
zostało podpisane z jednej strony przez przewodniczącego Rady
i przez sir Leona Brittana, członka Komisji, w imieniu Rady
Unii Europejskiej, a z drugiej strony przez przedstawicieli
państw w imieniu ich rządów. Procedura ta została wprowadzona
w życie na podstawie decyzji podjętej przez Radę i przez
przedstawicieli państw członkowskich na posiedzeniu, które odbyło się
w dniach 7 i 8 marca 1994 r. Ze sprawozdania Rady
dołączonego przez Komisję do protokołu tego posiedzenia wynika, że
„[a]kt końcowy […], jak i załączone do niego porozumienia,
podlegają wyłącznej kompetencji Wspólnoty Europejskiej”.IV –  Pytania Komisji i przebieg postępowaniaA –  Pytania KomisjiW
dniu 6 kwietnia 1994 r., a więc na kilka dni przed
przewidywaną datą podpisania porozumienia WTO w Marakeszu, lecz
w kilka tygodni po zatwierdzeniu aktu końcowego przez Komitet do
spraw Negocjacji Handlowych (powołany podczas konferencji w Punta
del Este w celu przeprowadzenia negocjacji w ramach Rundy
Urugwajskiej) Komisja złożyła w Trybunale wniosek o wydanie
opinii zgodnie z art. 228 ust. 6 traktatu WE.Postawione zostały następujące pytania:„Czy
w świetle wyników negocjacji handlowych prowadzonych w ramach
Rundy Urugwajskiej GATT zawartych w akcie końcowym z dnia
15 grudnia 1993 r.:1)      Wspólnota
Europejska ma kompetencję do zawarcia tych wszystkich części
porozumienia ustanawiającego WTO, które odnoszą się do handlu usługami
(GATS) oraz handlowych aspektów praw własności intelektualnej,
w tym handlu towarami podrabianymi (TRIPs) na podstawie
traktatu WE, a w szczególności na podstawie samego
art. 113 lub art. 113 w związku z art. 100A lub
235 tego traktatu?2)      Wspólnota
Europejska ma kompetencję do samodzielnego zawarcia tych części
porozumienia WTO, które odnoszą się do produktów lub usług objętych
wyłącznie zakresem stosowania traktatów EWWiS i EWEA?3)      jeżeli
odpowiedź na postawione powyżej pytania byłaby twierdząca – wywiera to
wpływ na zdolność państw członkowskich do zawarcia porozumienia WTO
skoro zostało ustalone, że będą one członkami pierwotnymi WTO?”.B –  Przebieg postępowaniaZgodnie
z art. 107 § 1 regulaminu Trybunału wniosek
o wydanie opinii został doręczony Radzie Unii Europejskiej (zwanej
dalej „Radą”) oraz państwom członkowskim. Uwagi na piśmie zostały
przedstawione przez Radę oraz przez rządy duński, niemiecki, grecki,
hiszpański, francuski, niderlandzki, portugalski i rząd
Zjednoczonego Królestwa. Na wniosek Parlamentu Europejskiego został on
dopuszczony do przedstawienia uwag.V –  W przedmiocie dopuszczalności wnioskuNie
podnosząc formalnego zarzutu niedopuszczalności wniosku Rada
przypomina, że w każdym wypadku gdy zastosowano procedurę określoną
w art. 228 ust. 6, „przedłożenie wniosku następowało
przed podpisaniem umowy”. Zdaniem Rady „należy […] zadać sobie istotne
pytanie, czy procedura uprzedniego opiniowania (w odniesieniu do
»przewidywanej« umowy […] jest możliwa do przeprowadzenia
w sytuacji, gdy zostały już przyjęte zobowiązania
o charakterze międzynarodowym”. Rząd niderlandzki podziela te
wątpliwości.Rząd hiszpański podnosi
formalny zarzut niedopuszczalności wniosku. Procedura opiniowania może
zostać wszczęta jedynie w sytuacji, gdy Wspólnota nie przyjęła
jeszcze zobowiązań międzynarodowych. Rząd hiszpański podkreśla, że
złożenie podpisu miało na celu potwierdzenie autentyczności aktów
opracowanych w ramach negocjacji i że obejmowało ono
zobowiązanie do przedłożenia ich do zatwierdzenia przez odpowiednie
władze.Rząd francuski sformułował
w stosunku do Komisji zarzut o charakterze politycznym. Nie
poruszając kwestii niedopuszczalności wyjaśnia, że czekając do ostatniej
chwili, a mianowicie okresu podpisania i zawarcia
porozumienia WTO, pomimo iż rozbieżności co do istnienia kompetencji
krajowych pojawiły się już w 1992 r., Komisja wykazała się
brakiem woli współpracy i przyjęła postawę, które jest sprzeczna
z ideą spójności działań Wspólnoty i państw członkowskich. Tak
długo jak kwestia kompetencji nie jest rozstrzygnięta, państwa
członkowskie nie mogą przedłożyć swoim parlamentom porozumienia WTO do
zatwierdzenia. Rada również nie może przedłożyć Parlamentowi
Europejskiemu projektu decyzji o zawarciu porozumienia, jako że
podstawy prawne takiej decyzji, podobnie jak i kwestia kompetencji,
są niepewne.VI –  W przedmiocie sposobu sformułowania pytańRada poddaje krytyce sposób, w jaki Komisja sformułowała swoje pytania.Zdaniem
Rady jako że postępowanie dotyczy porozumienia podpisanego przez
Wspólnotę i jej państwa członkowskie zgodnie z ich
odpowiednimi kompetencjami, nie chodzi o ustalenie, czy Wspólnota
może samodzielnie zawrzeć to porozumienie (hipoteza według niej jedynie
teoretyczna), ale o ustalenie, czy „wspólne zawarcie przez
Wspólnotę i państwa członkowskie porozumień wynegocjowanych
w ramach Rundy Urugwajskiej jest zgodne z podziałem
kompetencji określonym w traktatach ustanawiających Wspólnoty
Europejskie”.Zdaniem rządu portugalskiego
pytania sformułowane przez Komisję odnoszą się do nieaktualnego już
etapu procesu zawierania porozumienia. Należy bowiem określić, czy
formuła porozumienia mieszanego jest zgodna z zasadami
i postanowieniami traktatów WE i EWWiS dotyczącymi
podziału kompetencji między Wspólnotę i państwa członkowskie.Rząd
Zjednoczonego Królestwa analizuje te pytania w innej kolejności
aniżeli ta, którą przyjęła Komisja. Wyjaśnia najpierw kwestię
kompetencji Wspólnoty na podstawie teorii kompetencji dorozumianych,
podkreślając przy tym kompetencje równoległe państw członkowskich,
i wskazuje następnie, dlaczego art. 113 nie może stanowić
podstawy do zawierania umów.VII –  Istota sporuKwestie,
które mają zostać rozstrzygnięte, nie dotyczą wszystkich wielostronnych
porozumień załączonych do porozumienia WTO ani nawet samego
porozumienia ustanawiającego WTO.Jak
podkreśla Rada, przedmiotem postępowania są przede wszystkim
postanowienia materialne. Postanowienia instytucjonalne nie nastręczają
żadnych szczególnych problemów z punktu widzenia kompetencji:
kompetencja do udziału w uzgodnieniach instytucjonalnych wynika
jednoznacznie z kompetencji istniejącej w odniesieniu do
postanowień materialnych: celem uzgodnień instytucjonalnych jest
zapewnienie „zarządzania” uzgodnieniami materialnymi. Nie ma więc
potrzeby opisywania tych uzgodnień instytucjonalnych w tym miejscu.Rada
wskazuje, że do postanowień materialnych zalicza się trzy znaczące
porozumienia: w przedmiocie towarów (GATT, wersja
z 1994 r.), usług (GATS) i własności intelektualnej
(TRIPs), które należy przeanalizować.W
odniesieniu do handlu towarami (który jest przedmiotem GATT 1994
i różnych uzgodnień w zakresie interpretacji) Rada, rządy,
które przedstawiły swoje uwagi, i Parlament Europejski przyznają
zgodnie, że kompetencja przysługuje Wspólnocie. Zastrzeżenia dotyczą
jedynie produktów EWWiS (zastrzeżenia wysunięte przez Radę
i wszystkie rządy, które przedstawiły swoje uwagi), porozumienia
w sprawie barier technicznych w handlu (zastrzeżenia wysunięte
jedynie przez rząd niderlandzki) i konieczności odwołania się
dodatkowo do art. 43 traktatu WE jako podstawy prawnej
w odniesieniu do rolnictwa (jednakże to ostatnie zastrzeżenie,
wysunięte przez Radę, Zjednoczone Królestwo i Parlament Europejski,
nie kwestionuje wyłącznej kompetencji Wspólnoty).Podstawowymi
zagadnieniami, co do których nie ma zgody, są usługi i własność
intelektualna. Komisja nie zgadza się w tej kwestii z punktem
widzenia ośmiu państw (wszystkich z wyjątkiem Królestwa Belgii,
Wielkiego Księstwa Luksemburga, Irlandii i Republiki Włoskiej)
i Parlamentu Europejskiego. Rozbieżność można pokrótce przedstawić
w następujący sposób.W opinii Komisji
kompetencja Wspólnoty jest kompetencją wyłączną (albo w ramach
wspólnej polityki handlowej, albo ewentualnie na podstawie kompetencji
dorozumianych lub dokładniej równoległości kompetencji wewnętrznych
i zewnętrznych). W opinii państw członkowskich, które
przedstawiły swoje uwagi, kompetencja ta jest kompetencją dzieloną
państw i Wspólnoty. W każdym razie państwa, które przedstawiły
swoje uwagi, i Parlament wykluczają kompetencję w ramach
wspólnej polityki handlowej. Parlament nie zajmuje formalnie stanowiska
odnośnie do zasadności podstawy prawnej wskazanej przez Komisję tytułem
ewentualnym.VIII –  Kwestie, co do których nie istnieją rozbieżnościPrzed
przystąpieniem do wyjaśnienia rozbieżności oraz prezentacji argumentów
wysuwanych przez poszczególne strony należy wymienić te kwestie, co do
których punkty widzenia wydają się być zbieżne.–        Z
faktu, że Rada i wszystkie państwa członkowskie podpisały
porozumienie WTO oraz załączniki do niego wynika, że osiągnięto zgodę co
do celowości albo wręcz konieczności jego zawarcia.–        Zgodnie
stwierdzono, że zawarcie porozumienia WTO wymaga, w myśl
art. 228 ust. 3 akapit drugi traktatu WE, zgody
Parlamentu Europejskiego, ponieważ porozumienie to przewiduje stworzenie
specyficznych ram instytucjonalnych.–        Komisja
podkreśliła, że „ze względów politycznych, jeśli nie prawnych […],
wymagana będzie jednomyślność przy zatwierdzaniu wyników Rundy
Urugwajskiej jako całości”. Ani Rada, ani też państwa, które
przedstawiły swoje uwagi, nie wyraziły w tym względzie sprzeciwu.IX –  Wielostronne porozumienia w sprawie handlu towaramiWielostronne
porozumienia w sprawie handlu towarami obejmują głównie GATT 1994,
którego interpretacja jest ustalona w różnych protokołach
porozumienia, porozumienia w sprawie niektórych produktów
(rolnictwo i tekstylia) oraz porozumienia w sprawie stosowania
regulacji ograniczających, takich jak bariery techniczne w handlu,
stosowania środków sanitarnych i fitosanitarnych oraz TRIMs
(„Trade related investment measures”).Komisja
uważa, że wszystkie te porozumienia „dotyczą handlu towarami
i mają na celu rozwój handlu międzynarodowego poprzez zniesienie
przeszkód i zakłóceń w handlu” oraz są objęte zakresem
stosowania art. 113 traktatu WE.Rada
przyznaje, że „w wyłącznej kompetencji Wspólnoty pozostają niemal
wszystkie postanowienia GATT i załączników do GATT” i że ta
kompetencja „wynika głównie z art. 113”. Jednkaże podkreśla,
że odwołanie się do art. 113 będzie konieczne w odniesieniu do
Porozumienia w sprawie rolnictwa i Porozumienia
w sprawie stosowania środków sanitarnych i fitosanitarnych,
ponieważ „dotyczą one nie tylko środków handlowych obowiązujących
w odniesieniu do międzynarodowego handlu produktami rolnymi, ale
[…] zwłaszcza wewnętrznego reżimu organizacji rynków rolnych”.W
odniesieniu do rolnictwa rząd Zjednoczonego Królestwa popiera
stanowisko Rady, posługując się argumentacją opartą na konkretnych
przykładach.Podaje „dwa przykłady wpływu
porozumień zawartych w załączniku 1A do porozumienia WTO na
wspólnotowy reżim wewnętrzny produktów rolnych. Po pierwsze,
postanowienia Porozumienia w sprawie rolnictwa ograniczające
„wsparcie wewnętrzne” będą miały bezpośredni wpływ na wysokość pomocy,
którą rolnicy i przetwórcy produktów rolnych otrzymają od wspólnych
organizacji rynków rolnych, ustanowionych w każdym przypadku na
podstawie art. 43 traktatu, a zatem bezpośredni skutek dla
funkcjonowania tych organizacji. Po drugie, postanowienia Porozumienia
w sprawie rolnictwa dotyczące zobowiązań do ograniczenia
subsydiowania wywozu będą miały wpływ na wspólnotowy system refundacji
wywozowych dla produktów rolnych ze Wspólnoty, ustanowiony
i zarządzany zgodnie z art. 43. Praktycznie wszystkie
reżimy wspólnych organizacji rynku zawierają postanowienia dotyczące
refundacji wywozowych i zarządzane są na mocy rozporządzeń
wykonawczych Rady i Komisji przyjętych zgodnie
z postanowieniami regulującymi wspólne organizacje”.Zjednoczone
Królestwo podkreśla, że środki te dotyczą produktów rolnych
pochodzących ze Wspólnoty, podczas gdy klasyczne instrumenty polityki
handlowej (ograniczenia ilościowe, taryfy celne) dotyczą produktów
przywożonych, a nie produktów rodzimych. Wnioskuje
z powyższego, że środki te są objęte zakresem stosowania
art. 43.W tych uwagach dotyczących rolnictwa nie kwestionuje się wyłącznej kompetencji Wspólnoty.Również
Parlament Europejski jest zdania, że odwołanie się do art. 43
traktatu jest konieczne z uwagi na duże znaczenie Porozumienia
w sprawie rolnictwa. Podkreśla, że system ogólnych preferencji
opiera się zarówno na art. 113, jak i na art. 43 traktatu
[rozporządzenie Rady (EWG) nr 3917/92 z dnia 21 grudnia
1992 r. (Dz.U. L 396, str. 1) i rozporządzenie Rady
(WE) nr 3668/93 z dnia 20 grudnia 1993 r. (Dz.U.
L 338, str. 22)].Rząd
niderlandzki koncentruje się w szczególności na Porozumieniu
w sprawie barier technicznych w handlu. W odróżnieniu od
Komisji, która domaga się uznania wyłącznej kompetencji Wspólnoty
w odniesieniu do nowego porozumienia, rząd niderlandzki uważa, że
„Wspólnota nabyła w dużej mierze wyłączną kompetencję
w zakresie przeszkód technicznych w handlu”, ale „państwa
członkowskie utrzymują nadal własne kompetencje ze względu na charakter
niektórych dyrektyw, jak również dlatego że w tej dziedzinie nie
przeprowadzono jeszcze ani nie przewiduje się przeprowadzenia całkowitej
harmonizacji przepisów”.W dziedzinie
handlu towarami prawdziwą kością niezgody pomiędzy Komisją z jednej
strony a Radą i rządami, które przedstawiły swoje uwagi
z drugiej strony, są produkty EWWiS.W
opinii Komisji wielostronne porozumienia w sprawie handlu towarami
nie wymagają żadnej innej podstawy prawnej aniżeli art. 113, nawet
jeśli dotyczą one produktów EWWiS lub produktów Euratom.Komisja
stara się ograniczyć znaczenie, jakie pozostałe strony przypisują
art. 71 traktatu EWWiS. W jej opinii klauzula nienaruszania
zawarta w art. 71 nie gwarantuje żadnych uprawnień państwom
członkowskim w rozumieniu art. 232 ust. 1
traktatu WE.Komisja powołuje się na
opinię 1/75 z dnia 11 listopada 1975 r., Rec.
str. 1355, a w szczególności str. 1365), zgodnie
z którą:„jest wykluczone, by
(art. 71 traktatu EWWiS) mógł powodować bezskuteczność
art. 113–114 traktatu EWG i naruszyć kompetencje
przyznane Wspólnocie do celu prowadzenia negocjacji i zawierania
umów międzynarodowych objętych zakresem wspólnej polityki handlowej”.Komisja
uważa wreszcie, że innym zgodnym z prawem sposobem zawierania
porozumień handlowych na podstawie traktatu EWWiS byłoby odwołanie się
do postanowień art. 95.Rada – wręcz
przeciwnie – uważa, że „ponieważ postanowienia GATT wraz załącznikami
dotyczą kompetencji w zakresie polityki handlowej zastrzeżonej
w art. 71 traktatu EWWiS dla państw członkowskich, zawarcie
tych porozumień przez państwa członkowskie jest w sposób oczywisty
zgodne z traktatem”.Rząd hiszpański
opowiada się za wyłączną kompetencją państw członkowskich
w odniesieniu do produktów EWWiS. Republika Grecka podziela tę
opinię, podobnie jak rząd portugalski.Rząd
Zjednoczonego Królestwa również opiera się na art. 71 traktatu
EWWiS twierdząc, że kompetencja należy do państw członkowskich, ale
przyznaje za Komisją, że odwołanie się do art. 95 traktatu EWWiS
byłoby innym zgodnym z prawem sposobem zawarcia porozumienia.Rząd
francuski uważa natomiast, że „skutkiem zawarcia przez EWWiS porozumień
dotyczących reżimu wymiany handlowej w zakresie produktów EWWiS na
podstawie art. 95 tego traktatu nie jest przekazanie EWWiS
kompetencji zastrzeżonych dla państw członkowskich na podstawie
art. 71 tego samego traktatu” i że „w konsekwencji
państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o samodzielnym zawarciu
GATT wraz z załącznikami do niego, w zakresie w jakim
układ ten dotyczy handlu produktami EWWiS, podlegającemu kompetencji
zastrzeżonej dla państw członkowskich przez art. 71 traktatu
EWWiS”.X –  Analiza układu GATS i porozumienia TRIPsA –  GATS1.     Zasadność GATSW
jakim celu zawarto Układ ogólny w sprawie handlu usługami?
W niektórych krajach rozwiniętych sektor usług stał się sektorem
dominującym gospodarki. Zdaniem Komisji niektórzy ekonomiści upatrują
w tej ewolucji „zapowiedź zasadniczej restrukturyzacji gospodarki
światowej, a także coraz wyraźniejsze przenoszenie działalności
przemysłowej do gospodarek krajów rozwijających się, które w ten
sposób stałyby się głównymi eksporterami produktów wytwarzanych”.
„Gospodarki rozwinięte dokonywałyby wywozu głównie usług oraz dóbr
o wysokiej wartości dodanej (o dużym stopniu know-how)”. „Ekspansja
międzynarodowego handlu usługami wykazuje opóźnienie w stosunku do
rozwoju tego sektora w gospodarkach krajowych z tego względu,
że żadne z uregulowań międzynarodowych nie zapewniało podmiotom
gospodarczym koniecznego bezpieczeństwa ani przewidywalności działań.
Stąd idea stworzenia ram, które pozwoliłyby wprowadzić liberalizację
poprzez wynegocjowanie nowych regulacji”.2.     Istota GATSGATS
stanowi próbę przeniesienia zasad GATT do dziedziny usług,
w której przeszkodą dla wymiany handlowej nie są należności celne
lub kontyngenty przywozowe, ale przepisy regulujące kwestie dostępu do
rynków oraz dotyczące kwalifikacji usługodawców. Nie wszystkie obszary,
które mają zostać wspólnie uregulowane, zostały zdefiniowane. Jak
podkreślił rząd francuski w kwestiach bardziej ogólnych
w odniesieniu do WTO, GATS wyznacza swego rodzaju ramy negocjacyjne
umożliwiające pogłębienie obszarów już uzgodnionych oraz zawieranie
porozumień odnośnie do nowych obszarów.3.     Definicja usług i warunki ich świadczeniaPojęcie
usług jest rozumiane bardzo szeroko, gdyż obejmuje ono „jakąkolwiek
usługę w jakimkolwiek sektorze, z wyjątkiem usług świadczonych
w wykonywaniu funkcji władczych”. Zaś „usługa świadczona
w wykonaniu funkcji władczych” oznacza „jakąkolwiek usługę, która
nie jest dostarczana ani na zasadach handlowych, ani też w ramach
konkurencji z jednym lub większą liczbą usługodawców” [art. 1
ust. 3 lit. b) i c) GATS].Handel usługami obejmuje, zgodnie z art. 1 ust. 2 GATS, cztery rodzaje lub sposoby świadczenia usług:–        „cross-border
supply” (lub „transgraniczne świadczenie usług”): świadczenie usług
z terytorium jednego członka na terytorium któregokolwiek innego
członka. Rada podaje następujący przykład: biuro architektoniczne mające
swoją siedzibę w państwie A dostarcza projekt instalacji
elektrycznych biuru projektów z siedzibą w państwie B;–        „consumption
abroad” (lub „konsumpcja za granicą”: świadczenie na terytorium jednego
członka usługi usługobiorcy któregokolwiek innego członka. Przykład:
usługi świadczone w państwie A turystom przybyłym z państwa B;–        „commercial
presence” („obecność handlowa” lub „obecność osób prawnych”):
świadczenie usług przez usługodawcę jednego członka poprzez obecność
handlową na terytorium któregokolwiek innego członka. Obecność handlowa
oznacza w rozumieniu art. XXVIII lit. d) „jakikolwiek
rodzaj działalności gospodarczej lub profesjonalnej, włączając
w to:i)      ustanowienie, nabycie lub utrzymywanie osoby prawnej alboii)      tworzenie lub utrzymywanie oddziału albo przedstawicielstwaw celu świadczenia usługi na terytorium członka”.Chodzi
więc, jak zauważa Rada, o przypadek ustanowienia działalności
gospodarczej i świadczenia usług w państwie B przez
przedsiębiorstwa lub specjalistów z państwa A. Ten rodzaj
świadczeń dotyczyć będzie na przykład usług bankowych;–        „movement
of persons” („przemieszczanie się osób”, „obecność osób fizycznych”):
jest to świadczenie usług przez usługodawcę członka poprzez obecność
osób fizycznych tego członka na terytorium któregokolwiek innego
członka. Według Rady jest to przypadek przedsiębiorstwa państwa A, które
świadczy usługi w państwie B przy pomocy pracowników pochodzących
z państwa A. Przywodzi to na myśl oczywiście wykonywanie prac
budowlanych.4.     Podwójna „wszechstronność” GATSRada
podkreśla, że GATS jest wszechstronny w dwóch wymiarach.
Z jednej strony obejmuje on wszystkie sektory usług (por. powyżej
definicję usług, rozdział X część A pkt 3): innymi słowy,
dotyczy transportu, usług finansowych i ubezpieczeń,
telekomunikacji, usług informatycznych i audiowizualnych, sektora
turystyki, hotelarstwa, gastronomii, budownictwa, wolnych zawodów,
a także edukacji oraz opieki zdrowotnej itd. Z drugiej strony
GATS obejmuje wszelkie aspekty związane z ustanowieniem
działalności w zakresie świadczenia usług i z jej
prowadzeniem. GATS znajduje zastosowanie w odniesieniu do „środków
stosowanych przez członków, które oddziałują na handel usługami”,
w takim zakresie, w jakim został on zdefiniowany. Obejmuje on
więc:–        wszystkie
warunki związane z ustanowieniem działalności gospodarczej
(tworzenie lub nabycie spółki lub tworzenie oddziału);–        wszystkie
warunki dotyczące reżimu prowadzenia tej działalności (od uregulowań
związanych z upadłością do reżimu podatkowego lub uregulowań
dotyczących personelu).5.     Charakter przyjętych zobowiązańNależy rozróżnić zobowiązania o charakterze ogólnym od zobowiązań szczególnych.a)     Zobowiązania ogólneNajważniejszym
z zobowiązań jest zasada największego uprzywilejowania
(art. II ust. 1). Jednakże przez okres, który nie może
przekraczać dziesięciu lat (zob. załącznik), kraj może utrzymać środek,
który powoduje dyskryminację między jego partnerami handlowymi,
o ile środek ten figuruje w załączniku w wykazie
odstępstw i odpowiada określonym w nim warunkom. Artykuł V
przewiduje ponadto stałe odstępstwa od zasady najwyższego
uprzywilejowania na rzecz integracji regionalnej, zgodnie
z postanowieniami art. XXIV GATT.Innym
zobowiązaniem ogólnym jest przejrzystość: każdy z członków
zobowiązany jest w szczególności do publikowania środków lub
uregulowań odnoszących się do usług (art. III ust. 1), co
w układzie nazywane jest „stosown[ymi] środk[ami] powszechnie
obowiązując[ymi], które odnoszą się albo wpływają na działanie
niniejszego układu”.Należy także wymienić
zobowiązanie do zapewnienia procedur (sądowych, arbitrażowych lub
administracyjnych) umożliwiających odwołanie się od decyzji
administracyjnych, które oddziałują na handel usługami (art. VI
ust. 2).Należy także zwrócić uwagę na
zobowiązanie, by każdy członek zapewnił, aby żaden monopolistyczny
usługodawca na jego terytorium, świadcząc na danym rynku usługę
monopolistyczną, nie działał w sposób niezgodny z zasadą
najwyższego uprzywilejowania lub ze swoimi szczegółowymi zobowiązaniami
(art. VIII ust. 1).Wreszcie
zostają przyjęte zobowiązania w odniesieniu do uznawania
upoważnień, licencji lub zaświadczeń dla usługodawców (art. VII).b)     Zobowiązania szczególneZobowiązania
szczególne, które zawarte są w częściach III i IV układu oraz
w załącznikach polegają na zobowiązaniu członka do przyznania
dostępu do rynku dla usług i usługodawców któregokolwiek innego
członka, a także na przyznaniu usługom i usługodawcom
któregokolwiek innego członka, odnośnie do wszelkich środków
wpływających na świadczenie usług, traktowania nie mniej korzystnego niż
przyznane własnym podobnym usługom i usługodawcom (zasada
traktowania narodowego).Ograniczenia objęte
zobowiązaniem do przyznania dostępu do rynku wyszczególnione są
w art. XVI ust. 2: chodzi zasadniczo o odstąpienie
od narzucania ograniczeń ilościowych w stosunku do działalności
usługodawców innych członków. Tytułem przykładu Rada podaje następujące
ograniczenia:–        maksymalna
liczba przedsiębiorstw telewizyjnych lub transportowych kontrolowanych
przez przedsiębiorstwa lub przez obywateli państw trzecich;–        maksymalna liczba lekarzy obcokrajowców;–        maksymalny
„obcy” udział procentowy w kapitale przedsiębiorstw telewizyjnych,
transportowych itd.;–        zakaz
prowadzenia określonych rodzajów działalności przez banki lub
towarzystwa ubezpieczeniowe podlegające obcej kontroli;–        określenie
„limitów” na produkcję państw trzecich w sektorze audiowizualnym.Zobowiązania
te, które nie są ani bezwarunkowe, ani absolutne, zostały ujęte
w formie wykazów dla poszczególnych państw. Każdy z członków
może wskazać w swoim wykazie, że nie przyznaje całkowitego dostępu
do swojego rynku, że stawia określone warunki (na przykład co do
obecności handlowej) lub też że wprowadza ograniczenia. Warunki
i ograniczenia te są wyszczególnione w jego wykazie. Podobnie
dzieje się w wypadku zobowiązania do traktowania narodowego.W
imieniu Wspólnoty Europejskiej wykaz został złożony przez Wspólnotę
i przez państwa członkowskie: jednakże podjęte zobowiązania odnoszą
się indywidualnie do każdego państwa członkowskiego, a warunki
i ograniczenia nie są identyczne w odniesieniu do wszystkich
państw członkowskich.Omawiane zobowiązania
szczegółowe są wynikiem negocjacji wielostronnych, w których zasada
wzajemności nie była dochodzona w odniesieniu do każdego
z sektorów, lecz w sposób ogólny.6.     Dynamiczny charakter układuPrzeznaczony
do stworzenia ram dla negocjacji, GATS, jak podkreśla Rada, wykazuje
dynamiczny charakter. Rada powołuje się na art. XIX GATS, który
dotyczy zobowiązania do podejmowania kolejnych rund negocjacji
w celu osiągnięcia coraz wyższego poziomu liberalizacji. Należy
także zwrócicć uwagę na art. X, który przewiduje podjęcie
wielostronnych negocjacji w kwestii nadzwyczajnych środków
ochronnych opartych na zasadzie niedyskryminacji. Można również powołać
się na art. XIII, który, choć przewiduje brak możliwości
zastosowania zasady największego uprzywilejowania, szczególnych
zobowiązań w zakresie otwarcia dostępu do rynku oraz przyznania
traktowania narodowego odnośnie do zamówień publicznych na usługi,
stanowi, że negocjacje wielostronne w tej kwestii odbędą się
w określonym terminie. Wreszcie należy wspomnieć
o art. XV, który przewiduje podjęcie negocjacji w celu
opracowania zasad wielostronnych niezbędnych dla uniknięcia zakłóceń
wynikających z subsydiów.B –  TRIPs1.     Cele i zasadnośćW
pierwszym rzędzie TRIPs ma na celu, jak podkreślił rząd francuski,
wzmocnienie i harmonizację w skali światowej ochrony własności
intelektualnej.Rząd francuski wyjaśnia, że
ponieważ wysiłki podjęte w tym celu w innych ramach,
a w szczególności prace prowadzone w latach 1980–1984
w celu zmiany Konwencji paryskiej o ochronie własności
przemysłowej, zakończyły się niepowodzeniem, kraje rozwinięte nalegały,
aby dziedzina własności intelektualnej została uwzględniona
w ramach Rundy Urugwajskiej w celu wykorzystania dynamiki
całego GATT (wraz z przyjętymi instrumentami negocjacji), jak
również jego mechanizmu rozstrzygania sporów.Handel
produktami podrabianymi w niektórych państwach trzecich
(przywłaszczane znaki towarowe, imitowane formy produktów, podrabiane
produkty lub procesy chronione patentem, pirackie kopie książek, płyt
lub kaset wideo) powoduje, jak wyjaśnia to Komisja, znaczącą szkodę dla
przemysłu Wspólnoty. Brak skutecznej ochrony własności intelektualnej
w niektórych państwach trzecich został uznany za wywierający taki
sam skutek w odniesieniu do „towarów stanowiących przedmiot praw
własności intelektualnej”, jak każde inne ograniczenie przywozu.Komisja
podkreśla, że środki odwetowe w dziedzinie handlu zostały
zastosowane zarówno przez Stany Zjednoczone, jak i przez Wspólnotę,
w stosunku do państw, które nie zapewniały wystarczającej ochrony
własności intelektualnej lub które dopuszczały się dyskryminacji
pomiędzy swoimi partnerami handlowymi. Środki te przyczyniły się do
tego, że kraje rozwijające się zaakceptowały ideę wzmocnienia ochrony
własności intelektualnej, podczas gdy w przeszłości miały one
tendencję do upatrywania w tej dziedzinie prawa jedynie narzędzia
pozyskiwania korzyści w rękach krajów o uprzemysłowionej
gospodarce. Ponadto kraje rozwijające się stają się, jak stwierdza
Komisja, coraz bardziej świadome możliwych korzyści, jakie wynikają ze
wzmocnienia ochrony własności intelektualnej dla stymulowania krajowej
wynalazczości.2.     Zakres stosowania i środki przyjęte w celu realizacji zamierzonych celówPorozumienie
TRIPs obejmuje bardzo szeroki zakres, ponieważ dotyczy ono zarówno
własności literackiej i artystycznej (prawa autorskie
i pokrewne), jak i własności przemysłowej (oznaczenia
geograficzne i nazwy pochodzenia, patenty, wzory, know-how),
z wyłączeniem jednakże odmian roślin (art. 1 ust. 2
TRIPs).Część I porozumienia TRIPs
(art. 1–8) zawiera postanowienia ogólne i zasady podstawowe.
Część II (art. 9–40) ustanawia normy dotyczące dostępności,
zakresu i korzystania z praw własności intelektualnej.
Część III (art. 41–61) określa zasady dochodzenia
i egzekwowania praw własności intelektualnej. Część IV
(art. 62) definiuje procedury związane z nabywaniem
i utrzymaniem w mocy praw własności intelektualnej.
Część V (art. 63–64) dotyczy rozstrzygania sporów.
W części VI (art. 65–67) zawarte są postanowienia
przejściowe, a w części VII (art. 68–73)
postanowienia instytucjonalne i końcowe.Ochrona
własności intelektualnej, której ustanowienie jest celem TRIPs, określa
zakres minimalny ochrony. TRIPs pozostawia swoim członkom swobodę
zarówno co do ustanowienia dalej idącej ochrony, jak i co do wyboru
najbardziej właściwych sposobów wprowadzania w życie tych
postanowień (art. 1 ust. 1 TRIPs).Stosowanie
porozumienia zdeterminowane jest kryterium podmiotowym (zastosowanie
w odniesieniu do określonych osób fizycznych i prawnych
pochodzących z państw trzecich; art. 1 ust. 3 TRIPs).Porozumienie
TRIPs przewiduje jednocześnie zasadę traktowania narodowego
(art. 3), jak i zasadę najwyższego uprzywilejowania
(art. 4). Od tych dwóch zasad są przewidziane wyłączenia.
I tak zasada traktowania narodowego obowiązuje jedynie
z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych już w Konwencji
paryskiej o ochronie własności przemysłowej, w Konwencji
berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych,
w Konwencji rzymskiej o ochronie wykonawców, producentów
fonogramów i organizacji nadawczych oraz przez traktat
o własności intelektualnej w odniesieniu do układów scalonych
przyjęty w Waszyngtonie. Ponadto jeżeli chodzi o wykonawców,
producentów fonogramów i organizacje nadawcze, zobowiązanie to
stosuje się jedynie do praw przyznanych postanowieniami samego
porozumienia TRIPs (art. 3 ust. 1 TRIPs).Cele
TRIPs są realizowane, jak wyjaśnia Rada, za pomocą dwóch metod: po
pierwsze poprzez odwołanie się do konwencji międzynarodowych, które,
według określenia Komisji, „cieszyły się stosunkowo wysoką akceptacją”,
a więc Konwencji paryskiej o ochronie własności przemysłowej
oraz Konwencji berneńskiej o ochronie własności literackiej
i artystycznej – konwencji, które mają na celu harmonizację praw,
jak również przyznanie traktowania narodowego w obszarach nie
objętych harmonizacją; a po drugie dzięki materialnym
postanowieniom szczególnym (tzw. plus-elements) „w obszarach – jak
podkreśla Komisja – własności intelektualnej, w których kraje
uczestniczące odczuwały natychmiastową konieczność rozszerzenia zakresu
ochrony”.Odwołanie się do konwencji
paryskiej obejmuje wszystkie postanowienia materialne tej konwencji:
wyłączone są jedynie postanowienia instytucjonalne, końcowe
i przejściowe (art. 2 ust. 1 TRIPs). Odwołanie się do
konwencji berneńskiej również dotyczy postanowień materialnych tejże
konwencji, z wyjątkiem autorskich praw osobistych (art. 9
ust. 1 TRIPs).Materialne postanowienia szczególne znajdują się w częściach II, III i IV TRIPs.W
materialnych postanowieniach szczególnych nie uwzględniono jednej
ważnej kwestii, a mianowicie wyczerpania praw. Jedno
z ogólnych postanowień TRIPs, zawarte w art. 6,
przewiduje, co następuje:„Dla potrzeb
rozstrzygania sporów na podstawie niniejszego porozumienia,
z zastrzeżeniem postanowień artykułów 3 [traktowanie narodowe]
i 4 [traktowanie zgodnie z zasadą najwyższego
uprzywilejowania], żaden element niniejszego porozumienia nie będzie
użyty dla podniesienia kwestii wyczerpania praw własności
intelektualnej”.Dla przypomnienia: zasada
wyczerpania uniemożliwia uprawnionym z tytułu praw własności
intelektualnej powoływanie się na te prawa w celu kontrolowania
obiegu produktów, które oni sami wprowadzili na rynek lub które zostały
wprowadzone na rynek za ich zgodą. Zdaniem Komisji z art. 6
TRIPs wynika, że „jeżeli członek zastosuje zasadę wyczerpania
»krajowego« (lub »regionalnego« dla unii celnych lub regionalnych),
postanowienia porozumienia TRIPs dotyczące rozstrzygania sporów
(w tym zażaleń z tytułu naruszenia i gdy naruszenie nie
nastąpiło) nie mogą znaleźć zastosowania”.Państwa
Wspólnoty, zobowiązane do stosowania zasady wyczerpania
w stosunkach wewnątrzwspólnotowych, będą mogły odstąpić od tej
zasady, w wypadku gdy przywożony produkt pochodzić będzie
z państwa trzeciego: podobnie będzie w wypadku samej
Wspólnoty.Jednakże jeżeli państwo
członkowskie zastosuje wobec jednostek pochodzących z tego państwa
zasadę wyczerpania nie ograniczając jej do przypadku wprowadzenia do
obrotu w państwie Wspólnoty, będzie musiało zastosować ją
w ten sam sposób także w odniesieniu do podmiotów mających
przynależność państw trzecich zgodnie z zasadą traktowania
narodowego. Podobnie traktowanie zgodnie z zasadą najwyższego
uprzywilejowania uniemożliwi każdemu z państw członków TRIPs
stosowanie różnych zasad w zależności od tego, czy chodzi
o podmioty mające przynależność takiego czy innego państwa
trzeciego.W opinii Komisji art. 6
TRIPs umożliwi członkowi „dalsze sprzeciwianie się równoległemu
przywozowi towarów […] wprowadzonych do obrotu za granicą (tj.
w państwie trzecim) przez podmiot uprawniony z tytułu praw
własności intelektualnej lub za jego zgodą”. Komisja uznaje, że
ograniczenie zasady wyczerpania do stosunków wewnątrzwspólnotowych „jest
niezbędne dla przestrzegania przepisów prawa wspólnotowego
i w celu umożliwienia wspólnotowym podmiotom uprawnionym
z tytułu tych praw zdobywania zagranicznych rynków (tj. rynków
państw trzecich) przy zachowaniu pewnej kontroli nad przywozem (lub
powrotnym przywozem) do Wspólnoty towarów wytworzonych w oparciu
o technologie”.3.     Materialne postanowienia szczególnea)     Prawa autorskie i prawa pokrewneOchrona
w zakresie praw autorskich dotyczy wyłącznie sposobu wyrażania,
a nie idei, metod działania lub koncepcji matematycznych jako
takich (art. 9 ust. 2 TRIPs). Określony został minimalny okres
ochrony (art. 12).Programy komputerowe będą chronione jak dzieła literackie na podstawie konwencji berneńskiej (art. 10 ust. 1 TRIPs).Prawa
pokrewne, które są prawami wykonawców, prawami producentów fonogramów
i organizacji nadawczych zostały potwierdzone i określone
(art. 14 TRIPs).Prawo do wypożyczenia
powinno zostać przyznane autorom programów komputerowych. Prawo to może
zostać przyznane autorom dzieł kinematograficznych jedynie
w wypadku, gdy wypożyczenie (a) „prowadzi […] do rozpowszechnionego
kopiowania takich dzieł, które spowodowało naruszenie materialne
wyłącznych praw do reprodukcji przysługujących na terytorium [tego
państwa członkowskiego] autorom lub ich następcom prawnym”.b)     Własność przemysłowai)     Znaki towaroweOchrona znaków towarowych obejmuje zarówno znaki dotyczące produktów, jak i usług.Oznaczenia,
które mogą stanowić znak towarowy są wyszczególnione, a prawa
przyznane z tego tytułu określone (art. 15 ust. 1
i art. 16 ust. 1 TRIPs).Zdolność
rejestrowa znaku towarowego może być uzależniona od jego używania, ale
warunek ten nie dotyczy samego złożenia wniosku o rejestrację
(art. 15 ust. 3). Minimalny okres rejestracji oraz jej
przedłużenie zostały określone (art. 18). Na wypadek wprowadzenia
wymogu używania TRIPs ustala minimalny okres nieużywania, po którym może
nastąpić unieważnienie znaku towarowego (art. 19).Ochrona
powszechnie znanych znaków towarowych w rozumieniu art. 6a
konwencji paryskiej rozciągnięta jest na znaki towarowe odnoszące się do
usług (art. 16 ust. 2), a także poza kategorię produktów
podobnych (art. 16 ust. 3).Członkowie
TRIPs posiadają możliwość określenia warunków przyznawania licencji
oraz cesji. Jednakże przyznanie licencji przymusowych jest zakazane,
a cesja znaku towarowego będzie mogła nastąpić bez towarzyszącego
jej przeniesieniu przedsiębiorstwa, do którego znak ten należy.ii)  Oznaczenia geograficzneSekcja
3 części II TRIPs zawiera bardzo szczegółowe postanowienia
dotyczące zapewnienia ochrony oznaczeń geograficznych rozumianych jako
„oznaczenia, które identyfikują towar jako pochodzący z terytorium
członka lub regionu, lub miejsca na tym terytorium, jeżeli pewna jakość,
reputacja lub inna cecha towaru jest przypisywana zasadniczo
pochodzeniu geograficznemu tego towaru” (art. 22 ust. 1
TRIPs).Ogólnie rzecz ujmując, chodzi o zapobieżenie:„a)      stosowaniu
jakichkolwiek środków dla oznaczenia lub przedstawienia towaru, które
w sposób wprowadzający odbiorców w błąd co do pochodzenia
geograficznego tego towaru wskazują lub sugerują, że towar ten pochodzi
z obszaru geograficznego innego niż rzeczywiste miejsce
pochodzenia;b)      jakiemukolwiek
używaniu, które jest aktem nieuczciwej konkurencji w rozumieniu
art. 10a konwencji paryskiej (1967)” (art. 22 ust. 2
TRIPs).Wzmocniona ochrona powinna zostać
ustanowiona w kwestii oznaczeń geograficznych w odniesieniu do
win oraz wyrobów alkoholowych: środki uniemożliwiające używanie
oznaczeń geograficznych identyfikujących wina lub wyroby alkoholowe,
które nie pochodzą ze wskazanego miejsca, powinny móc być stosowane
również „jeżeli prawdziwe pochodzenie tych produktów zostało wskazane
lub oznaczenie geograficzne jest użyte w tłumaczeniu lub gdy
towarzyszy mu określenie takie jak »rodzaj«, »typ«, »gatunek«,
imitacja lub tym podobne” (art. 23 ust. 1 TRIPs).Jednakże zasady te obowiązywać mają dopiero w przyszłości. W związku z tym„[ż]adne
z postanowień niniejszej sekcji nie będzie stanowiło wymogu, aby
członek zapobiegał nieprzerwanemu i podobnemu używaniu określonego
oznaczenia geograficznego należącego do innego członka, identyfikującego
wina i napoje alkoholowe w odniesieniu do towarów lub usług,
przez osoby pochodzące z jego terytorium lub mające tam siedziby,
które używały takiego oznaczenia geograficznego w sposób ciągły
w odniesieniu do takich samych lub pochodnych towarów lub usług na
terytorium tego Członka albo a) przez co najmniej dziesięć lat
poprzedzających datę 15 kwietnia 1994 roku, [albo] b) w dobrej
wierze przed tą datą” (art. 24 ust. 4 TRIPs).iii)  Wzory przemysłoweObszar
estetyki przemysłowej również został uwzględniony w porozumieniu
TRIPs. Powinna zostać zapewniona ochrona nowym lub oryginalnym wzorom
przemysłowym (art. 25 ust. 1). Zakres oraz minimalny okres
ochrony zostały określone (art. 26).W
szczególności w odniesieniu do wyrobów włókienniczych wymogi dla
zapewnienia ochrony nie będą bezzasadnie ograniczały możliwości
uzyskiwania tej ochrony (art. 25 ust. 2 TRIPs).iv)  PatentyW
sekcji 5 części II dotyczącej patentów przyjęte zostają na wstępie
postanowienia odnoszące się do zdolności patentowej (art. 27).
I tak patenty będą udzielane na wszystkie wynalazki, dotyczące
zarówno produktów, jak i procesów, bez dyskryminacji ze względu na
dziedzinę techniki (ten sam artykuł). Jednakże krajom rozwijającym się
przyznaje się możliwość odroczenia, na czas określony, obowiązku
rozciągnięcia ochrony patentowej produktu na dziedziny techniki, które
nie podlegały ochronie, zgodnie z prawem krajowym, w dniu
wprowadzenia porozumienia w życie (art. 65 ust. 4). Prawa
przyznane na podstawie patentu są określone (art. 28)
i obowiązywać będą przez minimalny okres dwudziestu lat
(art. 33). Wreszcie, art. 31 zawiera postanowienia mające na
celu ograniczenie warunków, na jakich mogą zostać przyznane licencje
przymusowe.v)     Wzory masek (topografie) układów scalonychPostanowienia
odnoszące się do topografii układów scalonych mają na celu uzupełnienie
niewystarczających postanowień traktatu waszyngtońskiego
o własności intelektualnej w odniesieniu do układów scalonych.
Określają one zarówno zakres ochrony, która powinna zostać przyznana
(art. 36), jak i okres tejże ochrony (art. 38).vi)  Ochrona nieujawnionej informacji technicznejCzłonkowie
TRIPs są zobowiązani chronić informację nieujawnioną przed nieuczciwą
konkurencją (art. 39 ust. 1). Osoby fizyczne i prawne
będące zgodnie z prawem posiadaczami tych informacji będą miały
możliwość zapobiegania temu „aby informacje [te] nie zostały ujawnione,
nabyte lub użyte bez ich zgody przez innych, w sposób sprzeczny
z uczciwymi praktykami handlowymi”. Warunkiem przyznania tej
ochrony jest poufność informacji, posiadanie przez nie wartości
handlowej ze względu na fakt, że są poufne i poddanie ich przez
osobę, pod której legalną kontrolą informacje te pozostają, działaniom
dla utrzymania ich poufności (art. 39 ust. 2).vii)  Kontrola praktyk antykonkurencyjnych w licencjach umownychCzłonkowie
zgadzają się, że niektóre praktyki licencyjne lub warunki odnoszące się
do praw własności intelektualnej, które ograniczają konkurencję, mogą
mieć niekorzystny wpływ na handel i mogą hamować transfer
i upowszechnianie technologii (art. 40). Porozumienie TRIPs
przyznaje im prawo do określenia praktyk lub warunków, które mogłyby
stanowić nadużycie praw własności intelektualnej oraz przyjęcia takich
środków, które pozwoliłyby zapobiegać takim praktykom lub je
kontrolować.4.     Szczególne
postanowienia proceduralne (dochodzenie i egzekwowanie praw
własności intelektualnej).Aby zapewnić
jednolitą minimalną ochronę własności intelektualnej nie wystarczy
określić treści różnych praw, które winny być uznane. Należy jeszcze
przewidzieć „skuteczne i właściwe środki”, aby zagwarantować ich
przestrzeganie (zob. motywy TRIPs). To właśnie uzasadnia istnienie
części III TRIPs dotyczącej procedur, jakie muszą wprowadzić
państwa będące członkami, by umożliwić skuteczne działanie przeciwko
każdemu naruszeniu praw własności intelektualnej objętych TRIPs
(art. 41 ust. 1). Części III zawiera z jednej strony
listę środków, których zastosowania mogą domagać się uprawnieni
z tytułu praw własności intelektualnej od organów sądowych,
administracyjnych i celnych zarówno w przypadku naruszania ich
praw, jak i w przypadku gdy istnieje ryzyko naruszenia ich
praw (a), a z drugiej strony zobowiązuje ona do tego, by
procedury, za pomocą których można uzyskać takie środki, spełniały
określone wymogi (b).a)     Środki zaradczeTRIPs
przewiduje zarówno środki, których celem jest położenie kresu lub
przeciwdziałanie naruszeniom praw własności intelektualnej (nakaz
zaprzestania naruszenia praw własności intelektualnej, odszkodowanie,
przepadek lub zniszczenie przedmiotów podrabianych, sankcje karne) oraz
środki zmierzające do zapobieżenia naruszeniom praw własności
intelektualnej (środki tymczasowe, wstrzymanie wydania przez władze
celne).Organy sądowe będą miały prawo
nakazać sprawcy naruszenia, aby zaprzestał naruszania praw własności
intelektualnej strony powodowej (art. 44 ust. 1).Organy
sądowe będą miały prawo nakazać sprawcy naruszenia, aby zapłacił
uprawnionemu z tytułu praw własności intelektualnej odszkodowanie
odpowiednie dla wynagrodzenia szkody, jeżeli sprawca naruszenia wiedział
lub miał wystarczające podstawy, by wiedzieć, że zajmuje się
działalnością stanowiącą naruszenie praw własności intelektualnej
(art. 45 ust. 1).Organy sądowe
będą również miały prawo nakazać aby towary, które uznają za stanowiące
naruszenie, zostały usunięte, bez jakiegokolwiek odszkodowania,
z obrotu handlowego lub zostały zniszczone, chyba że takie
zniszczenie jest sprzeczne z istniejącymi wymogami konstytucyjnymi
(art. 46).Należy stosować sankcje
karne łącznie z karą pozbawienia wolności w przypadku
umyślnego podrabiania znaku towarowego lub piractwa praw autorskich,
dokonanego na skalę handlową (art. 61).Przewidziano środki zapobiegawcze dwojakiego rodzaju:Po
pierwsze organy sądowe winny mieć prawo zastosowania szybkich
i skutecznych środków tymczasowych, aby zapobiec zaistnieniu
przypadków naruszania jakiegokolwiek prawa własności intelektualnej
(art. 50 ust. 1). W razie konieczności można zastosować
te środki bez wysłuchania drugiej strony (art. 50 ust. 2),
która może jednak zażądać później rewizji (art. 50 ust. 4).Następnie
członkowie winni ustanowić procedury dające możliwość uprawnionemu
z tytułu tych praw złożenia pisemnego wniosku do odpowiednich
organów administracyjnych lub sądowych o wstrzymanie przez władze
celne wydania takich towarów, jeśli ma on ma uzasadnione podstawy, aby
przypuszczać, że może mieć miejsce przywóz podrabianych towarów
markowych lub pirackich towarów naruszających prawa autorskie.
Członkowie mogą przewidzieć podobne środki z tytułu innych naruszeń
praw własności intelektualnej (art. 51).Środki
polegające na wstrzymaniu wydania towarów również mają charakter
tymczasowy. Ich utrzymanie jest uzależnione od wszczęcia postępowania
prowadzącego do wydania decyzji w przedmiocie sprawy (zob.
art. 55).b)     Gwarancje proceduralneProcedury
dotyczące dochodzenia i egzekwowania praw własności intelektualnej
winny być słuszne i sprawiedliwe (art. 41 ust. 2). Wymóg
słuszności i sprawiedliwości procedur określa się na różne
sposoby.Uprawnieni z tytułu praw
własności intelektualnej praw winni mieć dostęp do cywilnych procedur
sądowych dotyczących dochodzenia i egzekwowania praw własności
intelektualnej, a pozwani mają prawo do pisemnego powiadomienia,
dokonanego terminowo i zawierającego wystarczające szczegóły,
włącznie ze wskazaniem podstawy roszczeń (art. 42). Strony będą
mogły być reprezentowane przez niezależnego adwokata, a procedury
nie narzucą nadmiernie ciężkich wymogów odnośnie do obowiązkowego
osobistego stawiennictwa (art. 42). Wszystkie strony uczestniczące
w takich postępowaniach będą uprawnione do uzasadniania swych
roszczeń i przedstawiania wszystkich właściwych dowodów
(art. 42) oraz będą miały prawo zażądać okazania przez stronę
przeciwną dowodu, który znajduje się w jej posiadaniu
(art. 43). Decyzje co do istoty sprawy będą oparte jedynie na
dowodach, do których strony miały możliwość się ustosunkować; zaleca
się, aby były one sporządzane w formie pisemnej i zawierały
uzasadnienie (art. 41 ust. 3).Strony
będą miały możliwość poddania rewizji przez organ sądowy ostatecznych
decyzji administracyjnych, a także pierwotnych orzeczeń sądów
(art. 41 ust. 4).Należy
przewidzieć możliwość zasądzenia odszkodowania od uprawnionego
z tytułu praw własności intelektualnej, który nadużył procedur,
z których może skorzystać lub posłużył się nimi w sposób
nieuzasadniony (art. 48 ust. 1).XI –  Wspólna polityka handlowa, GATS i TRIPs: stanowiska stron postępowaniaJak
już wskazano, Komisja z jednej strony, a Rada, państwa, które
przedstawiły swoje uwagi i Parlament Europejski z drugiej
strony całkowicie nie zgadzają się w kwestii włączenia dziedzin
objętych GATS i TRIPs do wspólnej polityki handlowej,
w zakresie której Wspólnota ma wyłączną kompetencję na podstawie
art. 113 traktatu WE.Przeanalizowane zostaną kolejno stanowiska stron w odniesieniu do GATS i TRIPs.A –  GATSZgodnie
z główną tezą Komisji usługi objęte GATS podlegają wspólnej
polityce handlowej. Nie można ograniczyć tej polityki do towarów.
Zasadniczą ideą Komisji jest założenie, że wszelkie umowy, których celem
jest wywieranie bezpośredniego lub pośredniego wpływu na wielkość lub
strukturę przepływów handlowych, są umowami w zakresie polityki
handlowej i winny zostać zawarte na podstawie art. 113.Jakie są jej podstawowe argumenty?–        Po
pierwsze orzecznictwo Trybunału, w którym podkreślono, że „treść
pojęcia »polityka handlowa« jest taka sama, niezależnie od tego czy ma
ono zastosowanie w odniesieniu do obszaru działań międzynarodowych
jednego z państw, czy obszaru działań Wspólnoty” (ww. opinia 1/75,
szczególnie str. 1362, akapit czwarty). Natomiast w opinii
Komisji żadne państwo członkowskie nie mogłoby w sposób uzasadniony
twierdzić, że handel usługami nie jest handlem i że umowy, które
zawiera w tej dziedzinie, nie należą do jego polityki handlowej.–        Podkreślane
przez ekonomistów związki i podobieństwa pomiędzy towarami
i usługami, ponieważ bilans handlowy obejmuje te dwa sektory.–        Doktryna
prawna, zgodnie z którą ostatnio praktycznie jednogłośnie
uznawano, że handel usługami stanowi część wspólnej polityki handlowej.
Komisja przyznaje jednak, że niektórzy przedstawiciele „najbardziej
umiarkowanego” nurtu doktrynalnego wyłączają usługi świadczone za
pośrednictwem zakładu znajdującego się w państwie, w którym
świadczone są usługi. W opinii Komisji nie ma żadnego powodu, by
wprowadzać w ten sposób rozróżnienie pomiędzy bezpośrednim
transgranicznym świadczeniem usług, które jako jedyne byłoby objęte
pojęciem wspólnej polityki handlowej i świadczeniem usług poprzez
obecność handlową, które należałoby do polityki zewnętrznej
w zakresie przedsiębiorczości.–        Cel GATS, jakim jest liberalizacja handlu usługami.–        Stosowane
instrumenty (traktowanie oparte na zasadzie najwyższego
uprzywilejowania, przejrzystość), które są klasycznymi instrumentami
polityki handlowej. Podobnie jest w przypadku postanowień
dotyczących dostępu do rynków i traktowania narodowego. Mimo że
listy szczegółowych zobowiązań dotyczą w znacznej mierze przeszkód
normatywnych, są podobne do harmonogramów taryfowych członków
w sektorze towarów.Ponadto Komisja stara się wykazać, że postanowienia GATS są odzwierciedleniem podobnych przepisów GATT.W
opinii Komisji o powiązaniach między towarami a usługami
świadczą ponadto możliwości podjęcia krzyżowych środków odwetowych,
a to powiązanie potwierdzałoby, że towary i usługi są objęte
tą samą polityką handlową.Klauzule
dotyczące późniejszych negocjacji (zob. powyżej pkt X lit. A
ppkt 6): Dynamiczny charakter GATS) „nie mogą zmienić podstawy
prawnej analizowanego obecnie układu”. „Wszelkie ustalenia wynikające
z tych postanowień będą później przedmiotem szczegółowej oceny
zmierzającej do określenia ich podstawy prawnej”.W
opinii Komisji fakt, że sektory usług objęte GATS nie były jeszcze
przedmiotem harmonizacji w prawie wspólnotowym
i w pewnych przypadkach nadal regulowane są ustawodawstwami
krajowymi, nie podważa kompetencji Wspólnoty. „GATT,
a w szczególności jego postanowienia dotyczące traktowania
narodowego, oddziaływuje na krajowe przepisy ustawowe i wykonawcze
państw członkowskich (na przykład uregulowania podatkowe) od wielu lat,
przy czym nigdy nie podniesiono, że należy on w części do
kompetencji państw członkowskich”.Na zakończenie Komisja podaje dwie informacje na temat art. 59 i 75 traktatu WE.Czy
art. 59 akapit drugi traktatu WE, który upoważnia Radę do
objęcia zakresem stosowania rozdziału o usługach usługodawców
pochodzących z państwa trzeciego i którzy ustanowili
działalność gospodarczą na terytorium Wspólnoty, nie wyklucza włączenia
handlu usługami do art. 113 traktatu WE? Nie – odpowiada
Komisja. Chodzi tu o postanowienie o charakterze wewnętrznym,
a nie o postanowienie z zakresu wspólnej polityki
handlowej. „Nie może ono być podstawą prawną polityki konwencyjnej,
która ma obejmować wszystkie sposoby międzynarodowego świadczenia usług
(jak np. GATS)”.Czy z uwagi na fakt,
że GATS dotyczy również transportu, nie podlega on art. 75, który
przyznaje instytucjom kompetencję wewnętrzną (zob. na temat
równoległości kompetencji wewnętrznych i zewnętrznych wyrok
z dnia 31 marca 1971 r. w sprawie 22/70 Komisja
przeciwko Radzie, zwanej „AETR”, Rec. str. 263)? Odpowiedź Komisji
jest przecząca. Na precedens w sprawie AETR można powoływać się
w celu zawierania umów w dziedzinie polityki transportowej,
które nie mają charakteru handlowego. Poza tym w dziedzinie
transportu Rada podjęła już pewne środki ograniczające wymianę handlową,
w szczególności sankcje gospodarcze przyjęte na podstawie
art. 113, które obejmują wstrzymanie handlu usługami
transportowymi.Wszystkie pozostałe strony postępowania kategorycznie sprzeciwiają się poglądowi prezentowanemu przez Komisję.W
opinii Rady wykładnia pojęcia wspólnej polityki handlowej zalecana
przez Komisję prowadzi do przekształcenia jej we wspólną politykę
w zakresie zewnętrznych stosunków gospodarczych. W gospodarce
światowej wahania kursów wymiany walut lub różnice między kosztami płac
mają bardziej znaczący wpływ na wielkość i kierunki międzynarodowej
wymiany handlowej niż na przykład zmiany taryfy celnej. „Przyjmując
tezę Komisji należałoby stwierdzić, że na podstawie art. 113
Wspólnota posiada wyłączną kompetencję do regulowania kursów wymiany
walut państw członkowskich albo realizacji polityki płac. Taka wykładnia
pozbawiłaby całkowicie treści kompetencję państw członkowskich
w zakresie polityki gospodarczej, przynajmniej w dziedzinie
stosunków zewnętrznych”.W trakcie
konferencji międzyrządowej w sprawie unii politycznej Komisja
zaproponowała takie rozszerzenie kompetencji Wspólnoty. Pojęcie wspólnej
polityki handlowej miało zostać zastąpione pojęciem wspólnej polityki
w zakresie zewnętrznych stosunków gospodarczych, które obejmowałoby
„środki gospodarcze i handlowe w zakresie usług, kapitału,
własności intelektualnej, inwestycji, przedsiębiorczości
i konkurencji”, a więc dziedzinę o elastycznym zakresie.
Ta polityka pozostawałaby w wyłącznej kompetencji Wspólnoty
(art. Y 17 ust. 2 projektu Komisji). Wyłącznie Komisja
reprezentowałaby Wspólnotę w stosunkach z państwami trzecimi,
organizacjami międzynarodowymi i na konferencjach międzynarodowych.Wnosząc
o wydanie opinii, zdaniem Rady, Komisja starała się usankcjonować
poprzez wykładnię Trybunału propozycje, które zostały odrzucone
w czasie konferencji międzyrządowej w sprawie unii
politycznej. Ten argument znajduje się w pismach procesowych rządu
francuskiego, duńskiego oraz rządu Zjednoczonego Królestwa.Rada
nie różnicuje do końca argumentów, które wysuwa, by wyłączyć usługi
z polityki handlowej i argumentów, na które powołuje się
analizując teorię równoległości kompetencji wewnętrznych
i zewnętrznych, by opowiedzieć się za kompetencją wspólną
Wspólnoty.W opinii Rady GATS dotyczy
głównie świadczenia usług poprzez obecność handlową w państwie
usługobiorcy. Wiąże się to z samym charakterem tych usług. Są one
„konsumowane” lub korzysta się z nich równocześnie z ich
świaczeniem i nie mogą być przechowywane lub transportowane;
w konsekwencji muszą być „konsumowane” na miejscu, tam, gdzie są
świadczone. Natomiast wprowadzenie regulacji w zakresie obecności
handlowej wiązałoby się z wprowadzeniem regulacji w zakresie
warunków ustanowienia działalności gospodarczej przez spółki
z państw trzecich i reżimu prawnego obowiązującego te spółki
po ustanowieniu tej działalności.W opinii
Rady reżim ustanowienia po raz pierwszy działalności gospodarczej
podlega prawu krajowemu i nie jest on objęty pojęciem wspólnej
polityki handlowej. Podobnie w kwestii konsumpcji za granicą
(przykład turystów hinduskich przebywających we Francji) Rada zwraca
uwagę, że kompetencje w zakresie turystyki nadal pozostają
w gestii państw członkowskich i że propozycja nadania
Wspólnocie kompetencji w tym zakresie została odrzucona
w czasie konferencji międzyrządowej w sprawie unii
politycznej. W odniesieniu do „przemieszczania się osób” Rada
zauważa, że wjazd i pobyt w państwach Wspólnoty osób
fizycznych będących obywatelami państw trzecich, zatrudnianych przez
usługodawcę z państwa trzeciego podlega ustawodawstwom krajowym
i pozostaje w wyłącznej kompetencji państw członkowskich.
W odniesieniu do transgranicznego świadczenia usług Rada podkreśla,
że nigdy nie kwestionowano kompetencji państw członkowskich do
wprowadzania regulacji w zakresie „międzynarodowego handlu
usługami”. „Państwo członkowskie może wprowadzić »kontyngenty kinowe«
zobowiązujące kina do wyświetlania pewnej minimalnej liczby filmów
zrealizowanych we Wspólnocie i w konsekwencji do ograniczenia
możliwości rozpowszechniania filmów spoza Wspólnoty”. Podsumowując,
w opinii Rady międzynarodowy handel usługami jest objęty zakresem
stosowania art. 113 wyłącznie w zakresie, w jakim dane
usługi są bezpośrednio związane z dostarczaniem towarów (na
przykład montaż maszyny).Rząd Zjednoczonego Królestwa przedstawia bardziej szczegółową argumentację co do zakresu pojęcia wspólnej polityki handlowej.Po
pierwsze podnosi, że jeśli chodzi o usługi, rozdziały traktatu
o przedsiębiorczości i usługach odnoszą się wyłącznie do
jednostek pochodzących z państw członkowskich. Jedynie jednostka
pochodząca z państwa członkowskiego ma prawo utworzyć główny zakład
przedsiębiorstwa na terytorium państwa członkowskiego. Jedynie
jednostka pochodząca z państwa członkowskiego, która ustanowiła
działalność gospodarczą w państwie członkowskim może utworzyć
podmiot zależny w innym państwie członkowskim. Wreszcie jedynie
jednostki pochodzące z państw członkowskich mogą powoływać się na
swobodę świadczenia usług, mimo że art. 59 akapit drugi przewiduje
możliwość rozszerzenia zakresu stosowania swobody świadczenia usług na
jednostki pochodzące z państw trzecich, które ustanowiły
działalność gospodarczą na terytorium państwa członkowskiego.Zjednoczone
Królestwo podnosi następnie, że dosłowna wykładnia art. 113,
ograniczająca jego postanowienia do handlu towarami, jest całkowicie
spójna z systemem traktatu. W istocie „jeżeli państwa mogłyby
prowadzić różną politykę handlową, to znaczy poddać przywóz
z państw trzecich różnym przepisom w zakresie taryf
i kontyngentów, powodowałoby to odchylenia przepływów handlowych”.
Natomiast zagrożenie to nie istnieje w przypadku usług. Nie
zachodzi „ryzyko polegające na tym, że usługodawcy lub osoby
zamierzające ustanowić działalność gospodarczą w państwie
członkowskim, które nakłada ograniczenia na jednostki pochodzące
z państw trzecich, uczynią to za pośrednictwem państwa
członkowskiego, w którym obowiązują mniej restrykcyjne przepisy.
O ile państwo członkowskie umożliwia jednostce pochodzącej
z państwa trzeciego prowadzenie działalności usługowej na swym
terytorium, o tyle jednostka ta nie zyskuje tym samym prawa do
prowadzenia działalności usługowej w innym państwie członkowskim,
jeżeli nie pochodzi z tego państwa członkowskiego”. „Nie ma zatem
żadnego powodu […], który przemawiałby za istnieniem wyłącznej wspólnej
polityki handlowej w zakresie usług, podczas gdy istnieją
jednoznaczne powody, z których wynika konieczność istnienia
wyłącznej wspólnej polityki handlowej w zakresie towarów”.Jeżeli
nawet mówi się o „handlu usługami”, to problemy z nim
związane znacznie odbiegają od problemów dotyczących produktów.
W odniesieniu do usług podstawową kwestią jest ustanowienie
działalności przez spółki zagraniczne, ich bezpośrednie inwestycje,
swobodny przepływ personelu niezbędnego, by świadczyć usługi, jak
również regulacje w zakresie dostępu do zawodów w sektorze
usług.Zjednoczone Królestwo przypomina
wreszcie, że układ GATS obejmuje również usługi transportowe,
a załączniki do niego obejmują transport lotniczy, jak również
negocjacje w sprawie transportu morskiego. Odwołuje się do
art. 61 akapit pierwszy i do art. 74 traktatu WE
oraz do orzecznictwa (ww. wyrok w sprawie AETR i opinia 1/76
z dnia 26 kwietnia 1977 r. w sprawie projektu
Porozumienia ustanawiającego europejski fundusz rezerwowy dla żeglugi
śródlądowej, Rec. str. 741) i stwierdza, że „tytuł dotyczący
transportu jako jedyny tytuł traktatu stanowi podstawę umów
z państwami trzecimi w zakresie świadczenia usług
transportowych”.W tym względzie Zjednoczone
Królestwo powołuje się ponadto na praktykę Rady. W momencie gdy
podjęła ona środki zewnętrzne, których głównym celem było uregulowanie
transportu, uczyniła to na podstawie tytułu dotyczącego transportu.
Zjednoczone Królestwo przywołuje tu: decyzję Rady nr 80/50/EWG
z dnia 20 grudnia 1979 r. ustanawiającą procedurę
konsultacyjną w sprawie stosunków między państwami członkowskimi
a państwami trzecimi w dziedzinie transportu lotniczego
i w sprawie działania w obrębie organizacji
międzynarodowych odnoszącego się do tych kwestii (Dz.U. 1980, L 18,
str. 24); decyzję Rady nr 82/505/EWG z dnia
12 lipca 1982 r. w sprawie zawarcia Umowy w sprawie
międzynarodowych drogowych przewozów pasażerskich w formie
okazjonalnych przewozów autokarami i autobusami (ASOR) (Dz.U.
L 230, str. 38), porozumienie zawarte przez Europejską
Wspólnotę Gospodarczą z jednej strony, a przez Austrię,
Hiszpanię, Finlandię, Norwegię, Portugalię, Szwecję, Szwajcarię
i Turcję z drugiej strony; rozporządzenie Rady (EWG)
nr 4055/86 z dnia 22 grudnia 1986 r. stosujące
zasadę swobody świadczenia usług do transportu morskiego między
państwami członkowskimi i między państwami członkowskimi
a państwami trzecimi (Dz.U. L 378, str. 1); decyzję Rady
nr 92/384/EWG z dnia 22 czerwca 1992 r.
w sprawie zawarcia pomiędzy Europejską Wspólnotą Gospodarczą
z jednej strony a Królestwem Norwegii i Królestwem
Szwecji z drugiej strony porozumienia w dziedzinie lotnictwa
cywilnego (Dz.U. L 200, str. 20); decyzję Rady
nr 92/577/EWG z dnia 27 listopada 1992 r.
w sprawie zawarcia Umowy między Europejską Wspólnotą Gospodarczą
a Republiką Austrii w sprawie drogowego i kolejowego
tranzytu towarów (Dz.U. L 373, str. 4); decyzję Rady
nr 92/578/EWG z dnia 30 listopada 1992 r. dotyczącą
zawarcia Umowy między Europejską Wspólnotą Gospodarczą
a Konfederacją Szwajcarską w sprawie drogowego
i kolejowego przewozu (Dz.U. L 373, str. 26).
W odniesieniu do dwóch ostatnich przywołanych powyżej decyzji
Zjednoczone Królestwo podkreśla, że Komisja zaproponowała jako podstawę
prawną art. 113 traktatu EWG, ale Rada zadecydowała, że
podstawą prawną tych decyzji będzie art. 75 traktatu EWG.Rząd francuski zwraca najpierw uwagę na bardzo szeroki zakres stosowania porozumienia WTO, który:„obejmuje
potencjalnie wszystkie kwestie gospodarcze związane z rozwojem
wymiany handlowej. Może więc obejmować wszystkie polityki Wspólnoty. Nie
oznacza to oczywiście, że w momencie gdy te polityki są
realizowane w stosunkach zewnętrznych w ramach WTO i pod
pretekstem, że mogą mieć wpływ na handel, powinny wtopić się całkowicie
we wspólną politykę handlową. Takie wtopienie się powodowałoby poważne
problemy w zakresie spójności, na przykład w zakresie ochrony
środowiska: te same środki, w zależności od tego, czy ich podjęcie
planowanoby na poziomie wewnętrznym, czy w ramach innych forów
międzynarodowych, należałyby kompetencji dzielonych jako część polityki
w zakresie ochrony środowiska, natomiast jeżeli byłyby przedmiotem
dyskusji w ramach WTO, byłyby objęte wspólną polityką handlową,
a więc podlegałyby wyłącznej kompetencji Wspólnoty”.Wobec
stanowiska Komisji w zakresie usług rząd francuski powołuje się
następnie na niektóre argumenty przytoczone powyżej, takie jak argumenty
wynikające z prac konferencji międzyrządowej w sprawie unii
politycznej oraz oparte na związku pomiędzy unią celną i wspólną
polityką handlową wobec ryzyka odchylenia handlu, a wreszcie na
argument wynikający z tego, że GATS obejmuje sposoby świadczenia
usług inne aniżeli transgraniczne świadczenie usług. W odniesieniu
do korzystania z klasycznych instrumentów polityki handlowej
(takich jak klauzula największego uprzywilejowania lub zasada
traktowania narodowego), do których Komisja przywiązuje istotną wagę,
rząd francuski ogranicza się do stwierdzenia, że z instrumentów
tych korzystano poza sferą stosunków handlowych między państwami
i przytacza przykład konwencji w sprawie statusu uchodźców.
Ostatecznie stwierdza, podobnie jak Rada, że jedynie usługi bezpośrednio
związane z dostarczaniem towarów są objęte wspólną polityką
handlową.Z analizy czterech sposobów
świadczenia usług objętych GATS rząd hiszpański wyprowadza wniosek, że
trzy ostatnie (konsumpcja za granicą, obecność handlowa
i przemieszczanie się osób) podlegają kompetencji państw
członkowskich; postanowienia art. 48, 52 i 59 traktatu WE
regulują swobodny przepływ pracowników, prawo podejmowania
i wykonywania działalności gospodarczej i swobodę świadczenia
usług wyłącznie w odniesieniu do jednostek pochodzących
z pozostałych państw członkowskich Wspólnoty.Rząd
portugalski podkreśla ogólnie, że sedna sporu między Komisją
a państwami członkowskimi nie stanowi kwestia instrumentów
i celów, ale raczej charakter dziedzin regulowanych porozumieniem
WTO. „Na obecnym etapie umiędzynarodowienia gospodarek krajowych
wszelkie środki wewnętrzne lub zewnętrzne o charakterze dwustronnym
lub wielostronnym przyjęte w stosunkach gospodarczych mogą wpływać
bezpośrednio lub pośrednio na wielkość lub strukturę przepływów
handlowych i wymiany handlowej. Dlatego samo to kryterium nie jest
wystarczające, by mogło stanowić podstawę prawną dla określenia
wyłącznej kompetencji Wspólnoty w ramach wspólnej polityki
handlowej […]. Taka wykładnia spowodowałaby przekazanie do sfery
wyłącznej kompetencji Wspólnoty spraw związanych z polityką opłat
handlowych, walut krajowych oraz bezpośrednich i pośrednich kosztów
płac.Odnośnie do konkretnie usług rząd
portugalski podkreśla, że o ile transgraniczne świadczenie usług
jest niewątpliwie objęte zakresem stosowania art. 113, o tyle
inaczej jest w przypadku pozostałych sposobów świadczenia usług
takich jak konsumpcja za granicą i przemieszczanie się osób:
regulacje w zakresie turystyki, wjazdu i przemieszczania się
obywateli państw trzecich, podobnie jak status siły roboczej pochodzącej
z państw nienależących do Wspólnoty, pozostają bowiem
w kompetencji własnej państw członkowskich. Odnośnie do obecności
handlowej rząd portugalski zauważa, że art. 52 traktatu WE nie
przyznaje Wspólnocie kompetencji własnej w zakresie ustanowienia
działalności gospodarczej przez jednostki pochodzące z państw
trzecich.Republika Grecka uważa, że
zawarcie GATS zakłada jednoznacznie wspólne działanie Wspólnoty
i państw członkowskich z uwagi na dynamiczny i ewolucyjny
charakter struktury instytucjonalnej, którą ustanowił. Udział państw
członkowskich uzasadniają ich własne kompetencje, które są albo
„konkurencyjne względem kompetencji Wspólnoty lub mają
w odniesieniu do nich pierwszeństwo albo są kompetencjami
wyłącznymi”. Republika Grecka nie podaje żadnych dalszych informacji
szczegółowych.Rząd niderlandzki podkreśla
fakt, że transgraniczne świadczenie usług nie odgrywa znaczącej roli
w GATS i że dotyczy on w rzeczywistości podejmowania
działalności gospodarczej przez usługodawców mających przynależność
państw trzecich i wykonywania przez nich działalności
w państwach członkowskich. Jako przykład sytuacji, w której
państwa członkowskie posiadają wyłączną kompetencję, przytacza
przemieszczanie się osób fizycznych (będących obywatelami państw
trzecich) do terytorium jednego z państw członkowskich.Wreszcie
podkreśla, że polityka handlowa i polityka w dziedzinie
transportu wyraźnie zostały określone jako dwie odrębne dziedziny
i że podstawą do działań zewnętrznych w zakresie transportu
nie mógłby być art. 113.W odniesieniu
do handlu usługami finansowymi zwraca on uwagę Trybunału na niektóre
przepisy wspólnotowe: drugą dyrektywę Rady w zakresie bankowości,
która zawiera tytuł poświęcony stosunkom z państwami trzecimi(3),
pierwszą dyrektywę w zakresie ubezpieczeń od szkód, która
umożliwia Wspólnocie zawieranie konwencji z państwami trzecimi(4) i decyzję Rady zatwierdzającą umowę w zakresie ubezpieczeń zawartą ze Szwajcarią(5).
Podstawą dwóch pierwszych przywołanych aktów jest art. 57
ust. 2, a trzeciego zarówno art. 57 ust. 2, jak
i art. 235. Artykuł 113 nie znalazł więc zastosowania
w tej kwestii.Rząd niemiecki również
podziela uwagi Rady. Podkreśla, że GATS dotyczy usług transportowych,
dziedziny, która na poziomie wspólnotowym jest regulowana art. 74
i nast. traktatu WE. W jego opinii „art. 113
traktatu WE nie jest wystarczający do uzasadnienia kompetencji Unii
Europejskiej, ponieważ szeroka dziedzina objęta GATS wykracza znacznie
poza usługi związane ze swobodnym przepływem towarów”. Ponadto podnosi,
że w niektórych sektorach, takich jak edukacja i kultura,
Wspólnota dysponuje tylko bardzo ograniczonymi kompetencjami, ponieważ
polityka kulturalna w sensie merytorycznym pozostaje
w kompetencji państw członkowskich, co potwierdza art. 128
traktatu WE. Ponadto w innych sektorach Wspólnota właściwie
nie posiada żadnych kompetencji. Rząd niemiecki przytacza w tym
zakresie takie dziedziny jak prawo wjazdu, pobytu i pracy
pracowników najemnych z państw trzecich w związku ze
świadczeniem usług, jak również status przedsiębiorstw z państw
trzecich.Rząd duński uważa zasadniczo, że
art. 113 traktatu nie obejmuje zagranicznej polityki gospodarczej
i podobnie jak Rada i pozostałe rządy odwołuje się w tym
względzie do prac konferencji międzyrządowej w sprawie unii
politycznej. W odniesieniu do GATS rząd duński jest zdania, że nie
można korzystać z art. 113 w celu zawarcia porozumienia
dotyczącego usług, w szczególności w kwestii transportu.
W jego opinii koniecznym jest odwołanie się do innych postanowień
traktatu (rozdziału o przedsiębiorczości lub części czwartej
traktatu dotyczącej transportu).Parlament
Europejski uznaje, że Komisja stara się zawrzeć całość międzynarodowych
stosunków gospodarczych we wspólnej polityce handlowej i w ten
sposób objąć zakresem stosowania art. 113 traktatu kwestie
związane ze swobodnym przepływem usług, transportem, podatkami,
zbliżaniem ustawodawstw itd. W jego opinii argumentację Komisji,
która odwołuje się do koncepcji ekonomicznych, można zakwestionować. Nie
chodzi o antycypację i teorie ekonomiczne, ale
o rozstrzygnięcie zagadnienia w kontekście obowiązującego
prawa.Parlament Europejski oczywiście
przyznaje, że z perspektywy niezależnej struktury państwowej
pojęcie wymiany handlowej nie dotyczy wyłącznie produktów ostatecznych,
ale ogółu elementów we wcześniejszych i późniejszych etapach, od
koncepcji produktu do jego sprzedaży ostatecznemu nabywcy. Nawet jeśli
jest to bardzo interesująca koncepcja, musi ona jednak ustąpić miejsca
zagadnieniom zgodności z prawem w jej obecnym rozumieniu
w ramach Wspólnoty.Rozszerzająca
wykładnia pojęcia „wspólna polityka handlowa” naruszyłaby prerogatywy
Parlamentu Europejskiego, co byłoby niezgodne z konstytucyjną
zasadą udziału parlamentarnego, wynikającą z orzecznictwa
w sprawie „Dwutlenek tytanu” (wyrok z dnia 11 czerwca
1991 r. w sprawie C‑300/89 Komisja przeciwko Radzie, Rec.
str. I‑2867).Parlament Europejski
podnosi, że ani w opinii 1/78 („Kauczuk”) z dnia
4 października 1979 r., Rec. str. 2871, ani w innych
sprawach, które rozpatrywał Trybunał, nie zastosował on art. 113
traktatu poza dziedziną towarów.Parlament
Europejski podkreśla, że art. 228 ust. 3 akapit drugi
traktatu WE w brzmieniu uwzględniającym zmiany wprowadzone
w Maastricht, przewidujący zgodę Parlamentu Europejskiego na
zawarcie umów ustanawiających ramy instytucjonalne, stanowi niezbędną
podstawę prawną dla zawarcia porozumienia WTO.Odnosząc
się do niektórych szczególnych sektorów usług Parlament Europejski
wyraził opinię, iż podstawą prawną dla zawarcia umów międzynarodowych
w zakresie transportu jest art. 75 traktatu, a nie
art. 113. Artykuł 75 traktatu należy uznać za lex specialis
w stosunku do pozostałych postanowień traktatu dotyczących
stosunków zewnętrznych Wspólnoty. W opinii Parlamentu z treści
art. 75 lit. a) i c) jasno wynika, że postanowienia te
mogą stanowić podstawę prawną wszelkich aktów wspólnotowych służących
uregulowaniu kwestii transportu związanych z państwami trzecimi,
takich jak porozumienia tranzytowe lub środki infrastrukturalne
w pobliżu granic z państwami trzecimi.Parlament
uznaje również, że postanowienia GATS dotyczące zamówień publicznych
nie podlegają zakresowi stosowania art. 113 traktatu. W tej
kwestii odsyła do toczącej się obecnie sprawy C‑360/93, w której
żąda stwierdzenia nieważności decyzji Rady w sprawie porozumienia
między Wspólnotą i Stanami Zjednoczonymi dotyczącego udzielania
zamówień publicznych, ponieważ jedyną podstawą tych decyzji był
art. 113. W jego opinii takie akty winny były zostać przyjęte
na podstawie art. 59–66 i 100A.Wreszcie
ponieważ GATS dotyczy inwestycji dokonywanych przez przedsiębiorstwa
zagraniczne, Parlament podnosi, że podstawę prawną winny stanowić
art. 52 i 57 ust. 2 traktatu. W tej kwestii odsyła
do swych uwag przedstawionych w ramach postępowania
w przedmiocie wniosku o wydanie opinii 2/92, które obecnie
toczy się przed Trybunałem.Ponadto
Parlament Europejski stara się odeprzeć argumenty wysunięte przez
Komisję na poparcie twierdzenia, że usługi są objęte wspólną polityką
handlową, które to argumenty Komisja wyprowadza z faktu, że decyzje
wspólnotowe w zakresie sankcji gospodarczych zostały przyjęte
wyłącznie na podstawie art. 113. Po pierwsze środki te mają na celu
przerwanie przepływu handlowego, tj. mają wpływać na handel towarami,
a nie regulować transport. Przywołując przykład embarga na wymianę
handlową z Irakiem(6)
obejmującego produkty podlegające przywozowi lub wywozowi trudno
wykazać, w jaki sposób środek mógłby być skuteczny, gdyby nie miał
zastosowania w odniesieniu do transportu lotniczego
i morskiego. Po drugie decyzje te podjęto w nagłych
przypadkach. Chodzi o atypowe akty, których podstawa prawna
podawana jest po motywach wskazuących uzgodnienia polityczne między
państwami członkowskimi. Najlepszym tego dowodem jest to, że Traktat
o Unii Europejskiej zastrzega dla tych aktów szczególne miejsce.
Artykuł 228A wprowadzony w Maastricht stanowi bowiem, że
„[j]eżeli wspólne stanowisko lub wspólne działanie przyjęte na podstawie
postanowień Traktatu o Unii Europejskiej dotyczących wspólnej
polityki zagranicznej i bezpieczeństwa przewidują działanie
Wspólnoty zmierzające do zerwania lub ograniczenia w części lub
w całości stosunków gospodarczych z jednym lub większą liczbą
państw trzecich, Rada, stanowiąc większością kwalifikowaną na wniosek
Komisji, podejmuje niezbędne pilne środki”.B –  TRIPsKomisja
wychodzi z podwójnego założenia. Z jednej strony wspólna
polityka handlowa obejmuje wszystkie środki, których głównym celem jest
wywarcie wpływu na wielkość i strukturę handlu towarami lub
usługami poprzez regulowanie lub harmonizację przepisów w zakresie
praw własności intelektualnej. Z drugiej strony reguły dotyczące
praw własności intelektualnej są ściśle związane z handlem
produktami i usługami, do których mają zastosowanie. Wyprowadza
z tego swój podstawowy wniosek, że kompetencja Wspólnoty jest
kompetencją wyłączną na podstawie art. 113 traktatu WE.W
sytuacji gdy przedmiotem przewidywanej umowy jest bezpośrednie
uregulowanie handlu prawami własności intelektualnej, należy uznać, że
podlega ona wspólnej polityce handlowej.Aby
wykazać bardzo ścisły związek między prawami własności intelektualnej
z jednej strony a między produktami i usługami
z drugiej strony, Komisja odwołuje się do art. 36
traktatu WE i do odpowiadającej mu zasady w zakresie
usług, wypracowanej przez Trybunał.W opinii Komisji handlowe aspekty praw własności intelektualnej są objęte zakresem wspólnej polityki handlowej.Ponadto Komisja powołuje się na praktykę instytucji.Przytacza
trzy przypadki, w których Rada i ona sama posłużyły się
rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2641/84, które wprowadziło nowy
instrument polityki handlowej mający na celu umożliwienie Wspólnocie
reagowania na wszelkie niedozwolone praktyki handlowe państw trzecich
i eliminację szkód ponoszonych w ich wyniku przez przemysł
Wspólnoty(7). Mimo że
rozporządzenie to nie odnosi się w szczególny sposób do naruszania
praw własności intelektualnej, Rada i Komisja skorzystały
z niego dotąd trzy razy w celu obrony interesów Wspólnoty
w zakresie praw własności intelektualnej. Komisja wnioskuje
z tego, że w celu zapewnienia ochrony praw własności
intelektualnej, które mają wpływ na wielkość handlu towarami
i usługami z zagranicą, Wspólnota ma wyłączną kompetencję do
przyjmowania, w odpowiedzi na niedozwolone praktyki handlowe,
środków zapewniających stosowanie przepisów, poprzez skorzystanie
z istniejących instrumentów polityki handlowej.Podobnie
Wspólnota z dniem 1 stycznia 1989 r. zawiesiła Republikę
Korei w prawach korzystania z systemu ogólnych preferencji
taryfowych tytułem środków odwetowych przeciwko dyskryminacyjnemu
traktowaniu przemysłu Wspólnoty w zakresie ochrony praw własności
intelektualnej względem traktowania przyznanego przemysłowi Stanów
Zjednoczonych(8).Ponadto
kilka umów dwustronnych zawartych przez Wspólnotę z państwami
trzecimi zawiera postanowienia dotyczące ochrony praw własności
intelektualnej. W tym kontekście na przykład niemal wszystkie
porozumienia dwustronne w sprawie tekstyliów zawarte w latach
osiemdziesiątych na podstawie art. 113 traktatu zawierają
postanowienie dotyczące ochrony znaków towarowych lub wzorów wyrobów
tekstylnych(9). Wspólnota
zawarła również na podstawie art. 113 traktatu pewną liczbę
porozumień wzajemnych z państwami trzecimi w celu ochrony
pewnych nazw win pochodzących z tych państw i objętych nazwą
pochodzenia(10). Ostatnio do
układów europejskich zawieranych z państwami Europy Środkowej
i Wschodniej Wspólnota włączyła klauzule mające na celu
podniesienie poziomu ochrony własności intelektualnej. Postanowienia
handlowe tych układów, jak również postanowienia dotyczące praw
własności intelektualnej zostały wprowadzone w życie na mocy
porozumień tymczasowych. Podstawą do przyjęcia decyzji Rady
w sprawie stosowania tych porozumień tymczasowych we Wspólnocie był
art. 113 traktatu WE(11).Następnie,
w 1986 r., rozporządzenie Rady (EWG) nr 3842/86
z dnia 1 grudnia 1986 r. ustanawiające środki zakazu
dopuszczania do swobodnego obrotu towarów podrabianych(12)
zostało przyjęte na podstawie art. 113 i 235 traktatu.
Rozporządzenie to, którego celem jest uniemożliwienie wprowadzania do
obrotu towarów podrabianych, jest w opinii Komisji klasycznym
środkiem polityki handlowej służącym ochronie praw własności
intelektualnej Wspólnoty na poziomie międzynarodowym.Wreszcie
na poparcie swego stanowiska Komisja powołuje się na działanie
Wspólnoty skierowane na zewnątrz, a szczególnie jej udział
w konferencjach międzynarodowych, które opracowały Protokół do
Porozumienia madryckiego o międzynarodowej rejestracji znaków
i traktat waszyngtoński o własności intelektualnej
w odniesieniu do układów scalonych (traktat IPIC) z jednej
strony, a decyzję Rady upoważniającą Komisję do prowadzenia
w imieniu Wspólnoty negocjacji w sprawie nowego instrumentu
ochrony wykonawców i producentów fonogramów(13) z drugiej strony.Jak
zostało zauważone przy okazji przedstawiania stanowisk stron odnośnie
do GATS, Rada zdecydowanie neguje koncepcję Komisji rozszerzającą zakres
pojęcia wspólnej polityki handlowej. W jej opinii fakt, że TRIPs
ma wpływ na wymianę handlową, nie wystarczy, aby został on objęty
wspólną polityką handlową. Dla określenia podstawy prawnej aktu liczy
się jego główny cel. W odniesieniu do art. 100A
traktatu WE Rada odwołuje się do wyroku z dnia
z 17 marca 1993 r. w sprawie C‑155/91 Komisja
przeciwko Radzie, dotyczącej dyrektywy o odpadach, Rec.
str. I‑939, pkt 19–20.Podobnie
jak wskazała w odniesieniu do GATS, Rada przypomina, że propozycje
Komisji nadania Wspólnocie wyłącznej kompetencji do zawierania umów
międzynarodowych w zakresie własności intelektualnej zostały
odrzucone przez konferencję międzynarodową w sprawie unii
politycznej.Na argument Komisji, która
przypomniała swój projekt decyzji Rady zobowiązującej państwa
członkowskie do przystąpienia do konwencji berneńskiej (akt paryski)
i rzymskiej, Rada odpowiada, że projekt ten nie został przez nią
przyjęty właśnie z powodu nadzwyczajnego zakresu kompetencji, które
zostałyby przekazane w wyniku przyjęcia takiej decyzji.W
odniesieniu do kwestii obecności Wspólnoty na poziomie międzynarodowym
w dziedzinie własności intelektualnej Rada podkreśla, że za każdym
razem gdy upoważniała Komisję do prowadzenia negocjacji w imieniu
Wspólnoty, dotyczyło to dziedzin, w których przyjęto wcześniej akty
prawa wtórnego.Rząd niemiecki wskazuje ze
swej strony w odniesieniu do TRIPs, że art. 113
traktatu WE może stanowić podstawę prawną jedynie w zakresie
cesji i użytkowania praw własności intelektualnej pozostających
w bezpośrednim związku z dostawami towarów i usług, które
się z nimi wiążą.Rząd Zjednoczonego
Królestwa podnosi, że celem wspólnej polityki handlowej przewidzianej
traktatem w odniesieniu do towarów jest umożliwienie swobodnego
przepływu wszystkich towarów na rynku wewnętrznym, niezależnie od tego,
czy pochodzą one z państwa członkowskiego, czy z państwa
trzeciego, i wprowadzonych do swobodnego obrotu w państwie
członkowskim. Taki cel nie przemawia za rozszerzeniem wspólnej polityki
handlowej na negocjacje umów międzynarodowych, które mają zapewnić
przestrzeganie praw własności intelektualnej we Wspólnocie
i w państwach trzecich. Fakt, że jedno z państw
członkowskich uznaje, że dana osoba jest uprawniona z tytułu praw
własności intelektualnej dotyczących towarów przywożonych z państwa
trzeciego nie wpływa na prawo uprawnionego z innego państwa
członkowskiego do powoływania się na postanowienia w zakresie praw
własności intelektualnej tego ostatnio wymienionego państwa
członkowskiego w celu ograniczenia przywozu danych produktów; ten
ostatnio wymieniony uprawniony może powoływać się na art. 36
traktatu WE w celu ochrony praw przyznanych mu w porządku
prawnym tego państwa członkowskiego. Wobec tego fakt, że prawa
własności intelektualnej nie podlegają wspólnej polityce handlowej, nie
może powodować odchyleń przepływów handlowych.Uznając
stanowisko Komisji dotyczące zakresu wspólnej polityki handlowej za
ekstrawaganckie, rząd Zjednoczonego Królestwa podkreśla brak możliwości
włączenia do sfery wyłącznej kompetencji Wspólnoty dziedziny, która
w znacznej części podlega przepisom krajowym, które nie zostały
zharmonizowane. Przyznaje jednak, że sekcja 4 części III TRIPs
(art. 51–60), dotycząca wstrzymania wydania towarów do swobodnego
obrotu przez władze celne, której odpowiednik przepisy przywołanego
rozporządzenia nr 3842/86 w sprawie towarów podrabianych, jest
objęta art. 113 traktatu.Rząd
francuski zauważa, że nawet sama nazwa porozumienia dowodzi, że TRIPs
nie dotyczy przede wszystkim handlu międzynarodowego,
z zastrzeżeniem kilku postanowień w sprawie handlu towarami
podrabianymi (to jest kilkoma artykułami w części III, które
odnoszą się do środków dochodzenia i egzekwowania praw własności
intelektualnej, oraz art. 69, który ustanawia współpracę
w celu wyeliminowania międzynarodowego handlu towarami
podrabianymi). TRIPs w głównej mierze odnosi się do praw podmiotów
uprawnionych z tytułu własności intelektualnej, a jego celem
jest wzmocnienie i harmonizacja przepisów w zakresie ochrony
tych praw w skali światowej.W
odpowiedzi na argument, który Komisja wyprowadza z włączenia
klauzuli dotyczących własności intelektualnej do umów z państwami
trzecimi, Republika Francuska podkreśla, że te klauzule ograniczają się
zasadniczo do jednego artykułu i są wyłącznie klauzulami
„o dołożeniu największej staranności”, i w rzeczywistości
obejmują tylko konkretne państwa trzecie.Francja
konkluduje, że ponieważ głównym przedmiotem porozumienia TRIPs nie jest
międzynarodowa wymiana gospodarcza, ale ochrona praw własności
intelektualnej, to jego wyłącznej podstawy prawnej nie może stanowić
art. 113.W opinii rządu duńskiego
Wspólnota nie może mieć wyłącznej kompetencji w zakresie własności
intelektualnej na podstawie art. 113, ponieważ, jak wynika
z wyroku z 20 października 1993 r. w sprawach
połączonych C‑92/92 i C‑326/92 Phil Collins i in., Rec.
str. I‑5145, jest to dziedzina, która wobec braku harmonizacji
przepisów na poziomie wspólnotowym, pozostaje w kompetencji
ustawodawstw krajowych.Rządy grecki,
niderlandzki i portugalski podnoszą również, że porozumienie TRIPs
dotyczy dziedzin pozostających w kompetencji państw członkowskich
do momentu przeprowadzenia harmonizacji przepisów na poziomie
wspólnotowym.Rząd hiszpański ze swej strony
podkreśla, że nie istnieje regulacja wspólnotowa obejmująca wszystkie
kwestie związane z prawem własności intelektualnej: zatem państwa
członkowskie zachowują kompetencję, a Wspólnota nie może domagać
się wyłącznej kompetencji w tej dziedzinie.Rząd
hiszpański odpowiada Komisji, która na poparcie swej tezy przytacza dwa
przykłady środków wspólnej polityki handlowej przyjętych przez
Wspólnotę w celu ochrony własności intelektualnej, że środki te
regulowały reżim przywozu i nie oddziaływały w żaden sposób na
reżim własności intelektualnej, a także nie zawierały zobowiązań
wspólnotowych w tej dziedzinie.Również
Parlament Europejski sprzeciwia się stanowisku Komisji w zakresie
TRIPs z tych samych powodów, które wskazał w odniesieniu do
GATS (zob. powyżej rozdział XI część A).XII –  GATS, TRIPs i kompetencje dorozumianeA –  Uwagi ogólne dotyczące kompetencji dorozumianychNa
wypadek gdyby Trybunał uznał, że GATS i TRIPs nie podlegają
wspólnej polityce handlowej, Komisja twierdzi tytułem ewentualnym, że
Wspólnota ma wyłączne kompetencje na podstawie teorii kompetencji
dorozumianych, uprawnień wynikających albo ze szczególnych postanowień
traktatu (takich jak art. 54 traktatu WE), albo
z postanowień o charakterze ogólnym (art. 100A
i art. 235 traktatu WE). Natomiast państwa, które
przedstawiły swoje uwagi oraz Rada, przyznając co prawda, że Wspólnota
posiada pewne kompetencje, utrzymują, że państwa członkowskie również
dysponują pewnymi kompetencjami.Komisja
wyróżnia dwie sytuacje, w których Wspólnota miała kompetencję
dorozumianą na poziomie międzynarodowym, kompetencję o charakterze
wyłącznym:–        pierwsza
sytuacja: postanowienia traktatu nadały instytucjom wspólnotowym
wewnętrzne kompetencje w celu realizacji szczególnego celu,
a udział Wspólnoty w podejmowaniu zobowiązań międzynarodowych
jest konieczny do osiągnięcia tego celu (co Komisja nazywa „doktryną
opinii 1/76”). W opinii Komisji nie byłoby koniecznym, by
kompetencje wewnętrzne były wykonane wcześniej;–        druga
sytuacja: opracowano prawo wtórne, także w dziedzinach, które nie
są objęte wspólnymi politykami, a planowane zobowiązania
międzynarodowe zawierają postanowienia, które jeśli byłyby przyjęte
przez państwa członkowskie poza ramami instytucji wspólnych, mogłyby
naruszyć zakres istniejących przepisów wspólnotowych lub go zmienić (co
Komisja nazywa „doktryną AETR”).Rada
podnosi, że argumenty przytoczone przez Komisję w przedmiocie
kompetencji dorozumianych zacierają różnice między istnieniem
kompetencji a ich wykonywaniem. Jedynie wykonywanie przez Wspólnotę
jej uprawnień wewnętrznych mogłoby nadać wyłączny charakter
kompetencjom zewnętrznym, które z nich wynikają. Ponadto skoro
państwa posiadają kompetencje na poziomie wewnętrznym, posiadają je
również na poziomie międzynarodowym.Rząd
Zjednoczonego Królestwa utrzymuje, że jeżeli przedmiot umowy
międzynarodowej objęty jest zakresem stosowania jednego
z postanowień traktatu WE upoważniającego do podjęcia środków
wewnętrznych i jeżeli zostały one podjęte w ramach tego
postanowienia, Wspólnota może wyprowadzić z tego postanowienia
dorozumianą kompetencję zewnętrzną odnośnie do tej umowy. Jednakże fakt,
iż Wspólnota ma kompetencję dorozumianą do zawarcia umowy
międzynarodowej, nie wyklucza koniecznie udziału państw członkowskich.
Nie byłby on wykluczony w szczególności w sytuacji, gdyby
regulacje wewnętrzne dotyczące zakresu projektu umowy nie stanowiły
wyłącznych środków harmonizacji. państwa członkowskie mogłyby wówczas
uczestniczyć w zawarciu przedmiotowej umowy międzynarodowej.
Zgodnie z tymi zasadami wypracowanymi w orzecznictwie
Trybunału Wspólnota miałaby kompetencję do uczestnictwa w zawarciu
układu GATS na podstawie art. 54, 57, 66, 75, 84, 99 i 100A
traktatu WE oraz na podstawie art. 100A, 113 i 235
w odniesieniu do porozumienia TRIPs. Państwa członkowskie również
miałyby kompetencje do uczestniczenia w układzie
i porozumieniu.W opinii rządu
Zjednoczonego Królestwa wyłączny charakter kompetencji Wspólnoty lub
jego brak nie wynika tylko z postanowień traktatu, ale również
z zakresu środków, które zostały podjęte przez instytucje
wspólnotowe w celu stosowania tych postanowień.Rząd
francuski podkreśla, że w przypadkach, w których Wspólnota
dysponuje kompetencją wewnętrzną, ale jeszcze jej nie wykonywała,
a także w przypadkach, w których postanowienia umów
z państwami trzecimi nie naruszają reguł przyjętych przez
Wspólnotę, państwa członkowskie zachowują kompetencję do podejmowania
zobowiązań międzynarodowych.W opinii rządu
niemieckiego dorozumiana kompetencja zewnętrzna Wspólnoty ma charakter
wyłączny jedynie w przypadku i wyłącznie w tym zakresie,
w którym organy wspólnotowe rzeczywiście wykonywały swe kompetencje
na poziomie wewnętrznym. Wewnętrzna kompetencja prawodawcza, która nie
była wykonywana, nie może przyznawać wyłącznej kompetencji zewnętrznej.Rząd
portugalski podkreśla, że w dziedzinach, które nie zostały
uregulowane aktami wspólnotowymi lub których regulacja podlega kryteriom
minimalnej harmonizacji prawa, istnieją nadal kompetencje konkurencyjne
państw członkowskich, ale mają one charakter przejściowy.Parlament
Europejski zwraca uwagę, że jeżeli Trybunał uzna kompetencję Wspólnoty
do zawarcia porozumienia WTO wraz z załącznikami do niego na
podstawie teorii kompetencji dorozumianych, to w decyzji
w sprawie zawarcia porozumienia w imieniu Wspólnoty należy
wskazać dokładnie podstawy jej prawne.B –  GATS1.     Stanowisko KomisjiArgumentację
Komisji można podzielić na dwie części. Celem pierwszej z nich
jest określenie kompetencji wewnętrznych instytucji, z których
można wywieść kompetencję Wspólnoty na poziomie międzynarodowym. Celem
drugiej z nich jest przekonanie o konieczności działania
Wspólnoty lub o istnieniu ryzyka, jakie łączyłoby się
z nieskoordynowanymi działaniami państw członkowskich wobec państw
trzecich.a)     Co do istnienia kompetencji wewnętrznychKomisja
stara się wykazać przede wszystkim, że kompetencje Wspólnoty na
poziomie wewnętrznym wynikają z rozdziałów traktatu
o swobodzie przedsiębiorczości i usługach; odwołuje się ona
w niewielkim stopniu do prawa wtórnego (i). Następnie, na wypadek
gdyby Trybunał uznał, że Wspólnota nie dysponuje wystarczającymi
uprawnieniami na podstawie szczególnych postanowień traktatu, Komisja
utrzymuje, że Wspólnota mogłaby zawrzeć układ GATS na podstawie ogólnych
postanowień traktatu, takich jak art. 100A i 235 (ii).i)     W przedmiocie kompetencji wywodzonych ze szczególnych postanowień traktatu WEKomisja
uznaje, że kompetencja wewnętrzna Wspólnoty obejmuje cztery sposoby
świadczenia usług, o których mowa w GATS. W jej opinii
swoboda świadczenia usług w rozumieniu traktatu obejmuje
„transgraniczne świadczenie usług” (zob. na przykład wyrok z dnia
3 grudnia 1974 r. w sprawie 33/74 Van Binsbergen, Rec.
str. 1299), tak jak „konsumpcję za granicą” w rozumieniu GATS
(zob. wyrok z dnia 26 lutego 1991 r. w sprawie
C‑154/89 Komisja przeciwko Francji, zwanej „Przewodnik turystyczny”,
Rec. str. I‑659, pkt 9–10). Usługi świadczone poprzez obecność
handlową (trzeci tryb świadczenia usług przewidziany GATS) lub
przemieszczanie się osób fizycznych (czwarty, ostatni tryb świadczenia
usług objęty GATS) byłyby również objęte zakresem stosowania postanowień
traktatu dotyczących swobody świadczenia usług (art. 59
i art. 60 akapit trzeci) oraz swobody przedsiębiorczości
(art. 52 i 58 w związku z art. 66).Komisja
na poparcie swego stanowiska przytacza więc wyłącznie postanowienia
dotyczące jedynie jednostek pochodzących z państw członkowskich
Wspólnoty. Uważa, że żadne postanowienie rozdziałów traktatu dotyczących
prawa przedsiębiorczości i usług nie zobowiązuje jednak prawodawcy
wspólnotowego do stosowania uprawnień, które są mu powierzone,
wyłącznie w odniesieniu do terytorium Wspólnoty. Podkreśla również,
że cechą szczególną orzecznictwa w sprawie AETR jest to, że
znalazło ono zastosowanie w przypadkach, w których traktat
przewidywał wyraźnie wyłącznie ustanowienie przepisów wewnętrznych.Komisja
podnosi, że podobnie jak w przypadku rozdziału traktatu
o swobodzie świadczenia usług, pojęcie usług w GATS określa
usługi we wszystkich sektorach z wyjątkiem usług świadczonych
„w wykonaniu funkcji władczych” [art. 1 ust. 3
lit. b) GATS]. W jej opinii wyjątek ten został wprowadzony
w celu uniknięcia konfliktu z postanowieniami
traktatu WE, które wykluczają z dziedziny usług działalność
związaną z wykonywaniem władzy publicznej.Z
faktu, iż orzecznictwo Trybunału zobowiązuje państwa członkowskie na
mocy prawa wspólnotowego „do podejmowania wszystkich środków,
proceduralnych bądź materialnych, właściwych do zagwarantowania
skuteczności prawa wspólnotowego”, Komisja wywodzi kompetencję Wspólnoty
do podejmowania tego typu zobowiązań w ramach umowy
międzynarodowej. Dlatego właśnie uważa, że w wyłącznej kompetencji
Wspólnoty pozostaje art. VI ust. 2 lit. a) GATS, który
zobowiązuje członków WTO do utrzymania lub ustanowienia sądów lub
procedur, które pozwolą na odwołanie się od decyzji administracyjnych
wpływających na handel usługami.Przechodząc
do art. XVI GATS dotyczącego szczegółowych zobowiązań
w zakresie dostępu do rynku Komisja utrzymuje, że na poziomie
wewnętrznym Wspólnota posiada niezbędne uprawnienia do zniesienia
ograniczeń ilościowych w dostępie do rynków wymienionych w tym
artykule (kontyngenty, maksymalna liczba osób zatrudnionych przez
danego usługodawcę, wymogi co do struktury prawnej spółek nałożone na
usługodawców świadczących określonego rodzaju usługi itp.).Od
momentu przyjęcia traktatu z Maastricht Wspólnota dysponuje
również, na poziomie wewnętrznym, uprawnieniami prawodawczymi, które
obejmują całość art. XI GATS. Przewiduje on, że członkowie WTO nie
mogą stosować ograniczeń w transferach i płatnościach
międzynarodowych w zakresie transakcji bieżących związanych ze
szczegółowymi zobowiązaniami, z wyjątkiem ograniczeń, na które
zezwala art. XII (ochrona bilansu płatniczego). W prawie
wspólnotowym wszelkie ograniczenia przepływu kapitału i płatności
pomiędzy państwami członkowskimi, jak również pomiędzy państwami
członkowskimi i państwami trzecimi są bowiem zakazane
(art. 73B, ust. 1 i 2 traktatu WE). Ponadto
art. 73C ust. 2 przyznaje Radzie niezbędne uprawnienia do
przyjmowania środków dotyczących przepływu kapitału do lub z państw
trzecich, jeżeli jest on związany z inwestycjami bezpośrednimi.Odnośnie
do uznawania dyplomów, licencji i zaświadczeń (art. VII du
GATS) Komisja utrzymuje, że Wspólnota posiada uprawnienia wewnętrzne na
podstawie art. 49, 57 i 66 traktatu i ponadto że już
z nich korzystała.Komisja odsyła
w tym względzie do dyrektywy Rady 89/48/EWG z dnia
21 grudnia 1988 r. w sprawie ogólnego systemu uznawania
dyplomów ukończenia studiów wyższych, przyznawanych po ukończeniu
kształcenia i szkolenia zawodowego trwających co najmniej trzy lata
(Dz.U. 1989, L 19, str. 16) i do dyrektywy Rady
92/51/EWG z dnia 18 czerwca 1992 r. w sprawie
drugiego ogólnego systemu uznawania kształcenia i szkolenia
zawodowego (Dz.U. L 209, str. 25).Komisja
istotnie przyznaje, że ogólny system wzajemnego uznawania dyplomów
wprowadzony tymi dwoma dyrektywami nie obejmuje kwalifikacji lub
doświadczenia zawodowego uzyskanych w państwie trzecim. Jednakże
jej zdaniem, wynika jasno z ratio decidendi wyroku z dnia
9 lutego 1994 r. w sprawie C‑154/93 Tawil-Albertini, Rec.
str. I‑451, że środki uznawania kwalifikacji uzyskanych
w państwie trzecim mogą zostać wprowadzone na poziomie Wspólnoty
(pkt 11–15 wyroku).Wreszcie Wspólnota
na poziomie wewnętrznym dysponuje, jej zdaniem, w odniesieniu do
wszystkich form transportu, szerokimi uprawnieniami w zakresie
podjęcia środków niezbędnych do osiągnięcia szczególnych celów wspólnej
polityki, którą winna prowadzić (art. 74 i następne
traktatu WE). Wszystkie formy transportu są w pełnym tego
słowa znaczeniu świadczeniem usług, w odniesieniu do których
działanie międzynarodowe jest szczególnie niezbędne dla osiągnięcia
celów traktatu. To dlatego przywołane rozporządzenie nr 4055/86
ustanawia reguły dotyczące stosowania zasady swobodnego świadczenia
usług w zakresie transportu morskiego pomiędzy państwami
członkowskimi a państwami trzecimi. Ponadto Wspólnota korzystała
już w szerokim zakresie z uprawnień na poziomie zewnętrznym.ii)  W
przedmiocie uprawnień wywodzonych z postanowień ogólnych
(art. 100A i art. 235 traktatu WE)Komisja
utrzymuje, że jeśli uprawnienia, jakie Wspólnota wyprowadza
z szczególnych postanowień traktatu WE nie obejmowałyby całej
dziedziny GATS, wówczas można byłoby odwołać się do art. 100A
w celu zawarcia tego układu. W jej opinii artykuł ten nakłada
na Radę „jednoznacznie” obowiązek prawny działania w celu
doprowadzenia do realizacji rynku wewnętrznego.Komisja
utrzymuje natomiast, że w przypadku gdyby uznano tę podstawę za
niewystarczającą, należałoby się powołać na art. 235 traktatu,
w celu przyznania instytucjom wspólnotowym niezbędnych uprawnień
zewnętrznych. Państwa członkowskie nie mają bowiem uprawnień do
podejmowania wspólnych działań na podstawie umów zawartych poza ramami
wspólnotowymi, gdy spełnione są przesłanki art. 235. Natomiast
przesłanki te, w opinii Komisji, zostały spełnione. Konieczność
zawarcia układu nie jest kwestionowana: układ przyczyni się do
osiągnięcia celów traktatu i ma bezpośredni związek
z funkcjonowaniem wspólnego rynku. Jednostronne działanie państw
członkowskich poza ramami wspólnotowymi nie mogłoby w żadnej mierze
przyczynić się do osiągnięcia szczególnych celów Wspólnoty,
a ponadto mogłoby być przeszkodą w ich realizacji oraz
doprowadzić do podważenia i stopniowej dezintegracji rynku
wewnętrznego.b)     Co do konieczności podejmowania działań zewnętrznych przez WspólnotęPo
pierwsze Komisja podkreśla, że jeżeli Wspólnota byłaby stroną układu
obok jej państw członkowskich, osiągnięto by spójność rynku
wewnętrznego. Przywołuje w tym względzie trzy argumenty.Po
pierwsze, posługując się przykładem usług finansowych, podnosi, że
uznanie kompetencji państw członkowskich zapewniałoby tym państwom,
które posiadają rozwinięte centra finansowe, silniejszą pozycję
w negocjacjach dwustronnych z państwami trzecimi.
W zamian za stosunkowo korzystne oferty byłyby one w stanie
uzyskać bardziej znaczące ustępstwa. Ich usługodawcy polepszyliby
w ten sposób swą pozycję konkurencyjną w nieproporcjonalnym
stopniu w stosunku do usługodawców z innych państw
członkowskich.Właśnie takiej sytuacji
w opinii Komisji miała zapobiec przywołana druga dyrektywa 89/646
dotycząca bankowości. Dyrektywa ta, która zharmonizowała warunki
wydawania zezwoleń w obrębie Wspólnoty, zawiera bowiem również
przepisy dotyczące handlu usługami finansowymi z państwami trzecimi
(zob. tytuł III poświęcony stosunkom z państwami trzecimi,
art. 8 i 9). Służy ona wyeliminowaniu różnic w zakresie
dostępu banków z państw trzecich do rynku wewnętrznego i, na
zasadzie wzajemności, temu, by wszystkie państwa trzecie przyznały
instytucjom kredytowym ze Wspólnoty, niezależnie z jakiego państwa
członkowskiego pochodzą te instytucje, rzeczywisty dostęp podobny do
tego, który Wspólnota oferuje instytucjom kredytowym z tych państw
trzecich. W odniesieniu do tej ostatniej kwestii, jeśli Komisja
stwierdzi, że dane państwo trzecie nie przyznaje takiego dostępu, „może
przedstawić Radzie propozycje odnośnie do przyznania właściwego
upoważnienia do negocjacji w celu uzyskania podobnych możliwości
w zakresie konkurencji dla instytucji kredytowych ze Wspólnoty.
Rada stanowi kwalifikowaną większością głosów” [tłumaczenie
nieoficjalne] (zob. art. 9 ust. 3 drugiej dyrektywy).Następnie
Komisja zauważa, że filie banków z państw trzecich od momentu ich
utworzenia w jednym z państw członkowskich będą uznawane,
zgodnie z art. 58 traktatu za jednostki pochodzące ze
Wspólnoty i będą mogły konkurować z bankami innych państw
członkowskich bez możliwości zgłoszenia sprzeciwu z ich strony.Komisja
wysuwa wreszcie argument, że nie można zadecydować, dokonując
dokładnego zastosowania przywołanego powyżej wyroku w sprawie AETR,
że kompetencja Wspólnoty ogranicza się do dziedzin, które były
przedmiotem harmonizacji przepisów na poziomie wewnętrznym z uwagi
na fakt, że harmonizacja nie nastąpiła we wszystkich sektorach usług.
Gdyby bowiem przyjąć to kryterium podziału kompetencji, to państwa,
w których kluczowe sektory usług są przedmiotem zharmonizowanych
przepisów byłyby całkowicie poddane dyscyplinie wspólnotowej, podczas
gdy państwa, w których główne sektory usług nie były lub
w niewielkim stopniu były przedmiotem harmonizacji przepisów,
zachowałyby niemal nienaruszoną swobodę negocjacji. W opinii
Komisji taka sytuacja pozbawiłaby Wspólnotę zrównoważonych możliwości
negocjacyjnych w interesie wszystkich państw członkowskich we
wszystkich sektorach usług.Po drugie
Komisja utrzymuje, że jeżeli państwa członkowskie zachowałyby
kompetencje, mogłoby to naruszyć lub zmienić zakres istniejących
przepisów wspólnotowych. Przywołuje w tym względzie trzy argumenty.Przede
wszystkim podnosi ona, że trzy lata po wejściu w życie
porozumienia WTO członkowie będą mogli zmienić jednostronnie swe listy
szczegółowych zobowiązań przyznając rekompensatę członkom GATS, którzy
mogą podnosić, że ich prawa zostały „zniweczone lub osłabione” przez tę
zmianę. Ponieważ rekompensaty w systemie GATS mogą polegać
wyłącznie na zmianie przepisów ustawowych lub wykonawczych (na przykład
w celu złagodzenia warunków dostępu do rynku w sektorze
usług), Komisja jest zdania, że będą one naruszać prawodawstwo
wspólnotowe lub zmienią jego zakres. Dlatego właśnie w opinii
Komisji nie można uznać uprawnień państw członkowskich do zawarcia GATS.Ponadto
zdaniem Komisji, aby zobowiązania międzynarodowe mogły naruszać
istniejące przepisy wspólnotowe, nie jest konieczne, aby były
z nimi sprzeczne. Wystarczy, by dotyczyły one dziedziny
uregulowanej już „w znacznej części” przepisami wspólnotowymi (zob.
opinia 2/91 z dnia 19 marca 1993 r., Rec.
str. I‑1061, pkt 25–26). Tymczasem wszystkie dziedziny objęte
GATS są uregulowane przepisami wspólnotowymi.Wreszcie
Komisja podnosi, że w zasadzie nie jest możliwa żadna zmiana
szczegółowych zobowiązań w okresie trzech lat po wejściu
w życie porozumienia WTO i załączników do niego. W tej
sytuacji, jeżeli porozumienie WTO zawarłyby państwa członkowskie we
własnym imieniu, mogłyby przez cały ten okres wykorzystywać ewentualne
niezgodności prawodawstwa wspólnotowego z ich zobowiązaniami
z tytułu GATS jako pretekst do niestosowania prawa wspólnotowego.2.     Stanowiska stron, które przedstawiły swoje uwagiRada i rządy, które przedstawiły swoje uwagi, nie zgadzają się ze stanowiskiem Komisji.Państwa,
podobnie jak Rada, nie zgłaszają żadnych uwag odnośnie do konieczności
podjęcia przez Wspólnotę działań zewnętrznych. Argumenty, które
wysunęły, by podważyć twierdzenie o kompetencji Wspólnoty,
wynikającej w opinii Komisji ze szczególnych postanowień traktatu
lub z postanowień o charakterze ogólnym art. 100A
i 235 traktatu WE, zostały streszczone poniżej.i)     W przedmiocie kompetencji wywodzonych ze szczególnych postanowień traktatu WEPo
pierwsze Rada, rząd hiszpański i rząd portugalski utrzymują, że
pojęcie usług jest szersze w GATS niż w prawie wspólnotowym.
W odróżnieniu bowiem od GATS, traktat w ich opinii nie dotyczy
usług, które są świadczone nieodpłatnie (art. 60 traktatu).W
opinii Rady Komisja zaciera wszelką różnicę między uregulowaniami
obowiązującymi w stosunku do obywateli i spółek państw
członkowskich i uregulowaniami obowiązującymi w odniesieniu do
obywateli i spółek państw trzecich. Rada podnosi, że artykuły
traktatu dotyczące swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia
usług nie określają traktowania, jakie należy przyznać obywatelom
i spółkom państw trzecich. Jedyny wyjątek stanowi art. 59
ust. 2 traktatu. Jego postanowienia, w opinii Rady, stanowią
szczególną podstawę prawną dla ustanawiania przepisów dotyczących
usługodawców z państw trzecich, pod warunkiem że ustanowili już
działalność na terytorium Wspólnoty. Byłyby one całkowicie zbędne,
gdyby, jak utrzymuje Komisja, Wspólnota dysponowała już na poziomie
wewnętrznym kompetencjami wobec jednostek pochodzących z państw
trzecich w dziedzinie swobody świadczenia usług i swobody
przedsiębiorczości.W opinii Rady prawo
wspólnotowe reguluje w odniesieniu do jednostek pochodzących
z państw trzecich jedynie kwestie podmiotów zależnych
przedsiębiorstwa i świadczenia usług z głównego zakładu
przedsiębiorstwa we Wspólnocie. W odniesieniu do „obecności
handlowej” Rada wprowadza rozróżnienie między filiami spółki państwa
trzeciego i zwykłymi oddziałami spółki państwa trzeciego.
Przyznaje, że prawo wspólnotowe może mieć zastosowanie
w odniesieniu do wspólnotowej filii spółki państwa trzeciego.
Natomiast zwykłe oddziały spółek państw trzecich, które ustanowiły
działalność we Wspólnocie, podlegają kompetencji państw członkowskich,
ponieważ art. 58 traktatu dotyczy tylko spółek.Rada
kwestionuje kompetencję, którą Wspólnota ma w opinii Komisji
w zakresie szczegółowych zobowiązań dotyczących dostępu do rynków
usług. W istocie listy szczegółowych zobowiązań, które po licznych
dyskusjach zostały złożone w imieniu Wspólnoty i państw
członkowskich, oraz ograniczenia, jak również warunki odnoszące się do
tych zobowiązań, różnią się w poszczególnych państwach
członkowskich. Rada podkreśla, że pobieżna analiza dokumentu
zawierającego szczegółowe zobowiązania w zakresie usług, dokumentu,
który jej zdaniem ma podstawowe znaczenie, świadczy o tym, że
dotyczy on właśnie bezpośrednio ustawodawstw krajowych.
W konsekwencji szczegółowe zobowiązania przyjęte przez Wspólnotę
i państwa członkowskie pozostają w znacznej mierze
w kompetencji państw członkowskich. W opinii Rady sam fakt
istnienia tej listy pozwala odpowiedzieć na pytania przedłożone
Trybunałowi.W opinii rządu hiszpańskiego
całe fragmenty GATS obejmują dziedziny, w których Wspólnota nie
posiada żadnych uprawnień na poziomie wewnętrznym. Tak więc
w kompetencji państw członkowskich pozostają w jego opinii
postanowienia GATS dotyczące:–        świadczenia
usług przez spółki z państw trzecich, które zamierzają ustanowić
działalność we Wspólnocie (obecność handlowa);–        świadczenia
usług związanego z przemieszczaniem się osób fizycznych będących
obywatelami państw trzecich;–        nieodpłatnego świadczenia usług;–        zobowiązań
w zakresie przepływu kapitału jednostek pochodzących z państw
trzecich, które nie ustanowiły działalności we Wspólnocie (art. XI
GATS), biorąc pod uwagę fakt, że art. 67 traktatu zobowiązuje do
zniesienia ograniczeń w przepływie kapitału wyłącznie
w odniesieniu do kapitału należącego do osób zamieszkałych lub
mających siedzibę w państwie członkowskim;–        zobowiązań
dotyczących uznawania dyplomów lub tytułów uzyskanych w państwie
trzecim.Rząd portugalski podkreśla, że
sposoby świadczenia usług, o których mowa w GATS, inne aniżeli
„transgraniczne świadczenie usług”, pozostają w kompetencji państw
członkowskich.Kładzie on nacisk na fakt,
że „najważniejsze i najbardziej delikatne dziedziny międzynarodowej
liberalizacji usług obejmują przesłanki ustanowienia działalności
spółek z państw trzecich i uregulowania obowiązujące
w odniesieniu do wolnych zawodów i do pracowników spółek
z państw trzecich”. W jego opinii te dziedziny pozostają
w kompetencji państw.W opinii rządu
duńskiego nie ulega wątpliwości, że wspólnotowe akty prawne
w sektorze usług dotyczą wyłącznie niektórych dziedzin. W tych
dziedzinach przyjęte akty prawne dotyczą jedynie niektórych aspektów
świadczenia usług. Wynika z tego, że państwa członkowskie mają
kompetencje do zawierania umów międzynarodowych zarówno
w dziedzinach, w których nie istnieją regulacje wspólnotowe,
jak i w dziedzinach, które są regulowane w sposób
fragmentaryczny.Rząd niderlandzki zgadza
się ze stanowiskiem Rady i wskazuje na przypadki wyłącznej
kompetencji państw członkowskich, takie jak przemieszczanie się osób
fizycznych z państwa trzeciego do Wspólnoty (mobilność
pracowników).Pokrótce, rząd Zjednoczonego
Królestwa uznaje, że Wspólnota ma kompetencję do uczestnictwa
w zawieraniu układu GATS na podstawie art. 54, 57, 66, 75, 84,
99 i 100A traktatu WE. Niektóre aspekty układu podlegają
bowiem dziedzinom należącym do kompetencji Wspólnoty, objętym jej
uregulowaniami, w których to dziedzinach Wspólnota podjęła środki
wewnętrzne. Jednakże w jego opinii cała działalność gospodarcza
objęta GATS nie była przedmiotem regulacji wspólnotowej. Tam natomiast,
gdzie została przyjęta dana regulacja, często sprowadzała się do środków
harmonizacji przewidujących normy minimalne, które państwa członkowskie
mogą przekroczyć. Jego zdaniem wynika z tego, że państwa
członkowskie również mają kompetencje do uczestniczenia w zawarciu
GATS.Zjednoczone Królestwo podkreśla po
pierwsze, że ani rozdział o przedsiębiorczości, ani rozdział
o usługach nie regulują:–        świadczenia
usług z terytorium państwa trzeciego na terytorium państwa
członkowskiego [art. I ust. 2 lit. a) GATS];–        świadczenia
usług przez usługodawcę pochodzącego z państwa trzeciego poprzez
obecność handlową (inną aniżeli spółka, o której mowa
w art. 58 traktatu WE) na terytorium państwa
członkowskiego [art. I ust. 2 lit. c) GATS];–        świadczenia
usług przez usługodawcę pochodzącego z państwa trzeciego
i poprzez obecność osób fizycznych z państwa trzeciego na
terytorium państwa członkowskiego [art. I ust. 2
lit. d) GATS].Rząd Zjednoczonego
Królestwa podnosi w szczególności, że żadne z postanowień
traktatu nie mówi o ustanowieniu po raz pierwszy działalności
gospodarczej przez osoby fizyczne i prawne pochodzące
z państwa trzeciego, które zamierzają rozpocząć działalność
usługową w państwach członkowskich. Podkreśla, że art. 59
akapit drugi traktatu dotyczy wyłącznie jednostek pochodzących
z państw trzecich, które już ustanowiły działalność we Wspólnocie.
W braku wewnętrznego prawodawstwa wspólnotowego kwestie te
pozostają w kompetencji państw członkowskich.W
odniesieniu do filii i oddziałów rząd Zjednoczonego Królestwa
przyznaje jednak, że instytucje wspólnotowe podjęły środki określające
„zasady dotyczące wykonywania przez Wspólnotę kompetencji zewnętrznej
w odniesieniu do ustanowienia działalności gospodarczej we
Wspólnocie przez jednostki pochodzące z państw trzecich”, na
podstawie art. 57 ust. 2 traktatu WE.Tak
więc art. 9 ust. 3 pierwszej dyrektywy Rady 77/780/EWG
z dnia 12 grudnia 1977 r. w sprawie koordynacji
przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących
się do podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje
kredytowe (Dz.U. L 322, str. 30) stanowi, że „[…] Wspólnota
może, za pomocą porozumień zawartych zgodnie z traktatem
z jednym lub z większą liczbą państw trzecich, wyrazić zgodę
na stosowanie przepisów, które na zasadzie wzajemności przyznają
oddziałom instytucji mających siedzibę poza Wspólnotą takie samo
traktowanie na całym terytorium Wspólnoty” [tłumaczenie nieoficjalne].
Podobnie art. 8 i 9 przywołanej powyżej dyrektywy 89/646 mają
na celu zagwarantowanie, aby instytucje kredytowe ze Wspólnoty
prowadzące działalność w państwach trzecich korzystały w nich
z tych samych przywilejów jak te, z których korzystają spółki
z państw trzecich będące spółkami dominującymi względem spółek ze
Wspólnoty, które stanowią spółki w rozumieniu art. 58
traktatu.Zdaniem rządu Zjednoczonego
Królestwa podobne przepisy obowiązują w sektorze ubezpieczeń. Zatem
art. 32 dyrektywy Rady 79/267/EWG z dnia 5 marca
1979 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych,
wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do podejmowania
i prowadzenia działalności w zakresie ubezpieczeń na życie
(Dz.U. L 63, str. 1) przewiduje, że „Wspólnota może, za pomocą
porozumień zawartych zgodnie z traktatem z jednym lub
z większą liczbą państw trzecich, wyrazić zgodę na stosowanie
innych przepisów aniżeli przewidziane w niniejszym tytule
w celu zapewnienia, na zasadzie wzajemności, wystarczającej ochrony
ubezpieczonym z państw członkowskich” [tłumaczenie nieoficjalne,
podobnie jak wszystkie cytaty z tej dyrektywy poniżej].
Artykuł 32b, wprowadzony dyrektywą Rady 90/619/EWG z dnia
8 listopada 1990 r. (Dz.U. L 330, str. 50),
w ust. 3 przewiduje, że „w sytuacji gdy Komisja stwierdzi
[…], że dane państwo trzecie nie przyznaje zakładom ubezpieczeń ze
Wspólnoty rzeczywistego dostępu do rynku, porównywalnego z dostępem
oferowanym przez Wspólnotę zakładom ubezpieczeń z tego państwa
trzeciego, może przedstawić Radzie propozycje odnośnie do przyznania jej
właściwego upoważnienia do negocjacji w celu uzyskania podobnych
możliwości w zakresie konkurencji dla zakładów ubezpieczeń ze
Wspólnoty. Rada stanowi kwalifikowaną większością głosów”.W
kwestii ustanowienia po raz pierwszy działalności gospodarczej przez
osoby fizyczne będące obywatelami państw trzecich rząd Zjednoczonego
Królestwa powołuje się także na istnienie przepisu prawa wtórnego.Artykuł 1
ust. 1 lit. c) dyrektywy Rady 73/148/EWG z dnia
21 maja 1973 r. w sprawie zniesienia ograniczeń
w zakresie przemieszczania się i pobytu obywateli państw
członkowskich w obrębie Wspólnoty, które dotyczą przedsiębiorczości
i świadczenia usług (Dz.U. L 172, str. 14), przyjęty na
podstawie art. 54 ust. 2 i art. 63 ust. 2
przyznaje bowiem prawo pobytu współmałżonkom i dzieciom będącym
obywatelami państw trzecich.Rząd
Zjednoczonego Królestwa dodaje, że zakres tych wyjątkowych przepisów
w zakresie ustanowienia po raz pierwszy działalności gospodarczej
przez osoby prawne lub osoby fizyczne pochodzące z państw trzecich
jest często ograniczony.Tytuł III
przywołanej powyżej pierwszej dyrektywy bankowej nr 77/780 nie
wyklucza stosowania przez państwa członkowskie w odniesieniu do
oddziałów instytucji kredytowych z państw trzecich, w sytuacji
gdy te rozpoczynają lub kontynuują działalność we Wspólnocie, warunków
bardziej rygorystycznych aniżeli stosowane w odniesieniu do
instytucji kredytowych ze Wspólnoty (zob. podobnie motywy przywołanej
powyżej drugiej dyrektywy 89/646 i dziewiąty motyw dyrektywy Rady
92/96/EWG z dnia 10 listopada 1992 r., Dz.U. L 360,
str. 1, w zakresie ubezpieczeń).Rząd
Zjednoczonego Królestwa wyciąga z tego wniosek, że
z zastrzeżeniem tych przepisów wyjątkowych ustanowienie po raz
pierwszy działalności gospodarczej przez osoby prawne i osoby
fizyczne pochodzące z państw trzecich stanowi dziedzinę,
w której państwa członkowskie zachowują kompetencje
o charakterze przejściowym.Następnie
analizuje on odpowiednie kompetencje państw członkowskich
i Wspólnoty w odniesieniu do reżimu prawnego, który obejmuje
działalność filii i oddziałów spółek z państw trzecich, po tym
jak ustanowią one działalność we Wspólnocie.W
tym względzie podnosi, że od momentu gdy filie lub oddziały spółek
zarejestrowanych w państwie trzecim ustanowią działalność
gospodarczą w państwie członkowskim, Wspólnota na podstawie
rozdziałów o przedsiębiorczości i usługach ma na poziomie
wewnętrznym kompetencje do regulowania ich działalności. Podkreśla
również, że Wspólnota skorzystała już z tych kompetencji
w niektórych sektorach.W ten sposób
dyrektywa Rady 89/117/EWG z dnia 13 lutego 1989 r.
w sprawie obowiązków w zakresie publikacji odnoszących się do
rocznych sprawozdań finansowych (Dz.U. L 44, str. 40) znajduje
zastosowanie nie tylko w odniesieniu do oddziałów spółek ze
Wspólnoty, ale także do oddziałów spółek z państw trzecich
(art. 1–3). Podobnie jedenasta dyrektywa Rady 89/666/EWG
z dnia 21 grudnia 1989 r. dotycząca wymogów ujawniania
informacji odnośnie do oddziałów utworzonych w państwie
członkowskim przez niektóre rodzaje spółek podlegające prawu innego
państwa (Dz.U. L 395, str. 36) znajduje zastosowanie
w odniesieniu do oddziałów spółek z państw trzecich
(art. 7–10). Tytuł III przywołanej powyżej pierwszej dyrektywy
bankowej 77/780 i tytuł III również przywołanej dyrektywy 79/267
w zakresie ubezpieczeń zawierają również przepisy dotyczące
oddziałów przedsiębiorstw, które mają siedzibę poza terytorium
Wspólnoty.Jednakże w odniesieniu do
pozostałych zagadnień, wobec braku wewnętrznego prawodawstwa
wspólnotowego, reżim prawny, któremu podlega działalność filii lub
oddziału spółki z państwa trzeciego, nadal pozostaje
w kompetencji państw członkowskich.W
odniesieniu do art. VI ust. 2 lit. a) GATS (utrzymanie
lub ustanowienie sądów lub procedur umożliwiających odwołanie od decyzji
administracyjnych oddziaływujących na handel usługami) rząd
Zjednoczonego Królestwa utrzymuje, że kwestie dotyczące kompetencji,
procedury i środków odwoławczych pozostają w kompetencji
państw członkowskich, z zastrzeżeniem określonych przepisów prawa
wtórnego, które harmonizują wewnętrzne procedury i środki
odwoławcze.W tym względzie rząd
Zjednoczonego Królestwa przywołuje dyrektywę Rady 89/665/EWG z dnia
21 grudnia 1989 r. w sprawie koordynacji przepisów
ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do
stosowania procedur odwoławczych w zakresie udzielania zamówień
publicznych na dostawy i roboty budowlane (Dz.U. L 395,
str. 33). Precyzuje jednak, że dyrektywa ta jest środkiem
częściowej harmonizacji przepisów, który pozostawia państwom
członkowskim szeroki wybór spodobów osiągnięcia jej celów.Wnioskuje
on z powyższego, że państwa członkowskie mają kompetencje do
uczestnictwa w zawarciu układu GATS w dziedzinach objętych
art. VI ust. 2 lit. a) tego układu.Wreszcie
przechodząc do art. VII GATS (uznawanie dyplomów
i kwalifikacji), rząd Zjednoczonego Królestwa zwraca uwagę, że
chociaż przepisy wspólnotowe przewidują harmonizację i wzajemne
uznawanie kwalifikacji uzyskanych w państwach członkowskich, to te
państwa zachowują kompetencje w odniesieniu do kwalifikacji
uzyskanych w państwach trzecich. Odwołuje się w tym względzie
do przywołanego powyżej wyroku w sprawie Tawil-Albertini.ii)  W
przedmiocie kompetencji, które mogą być wywodzone z postanowień
traktatu o charakterze ogólnym (art. 100A i 235
traktatu WE)Rada zaprzecza, jakoby
art. 100A i 235 traktatu nakładały na prawodawcę wspólnotowego
prawny obowiązek działania. Przyjęcie takiej koncepcji równałoby się
zniesieniu różnic między istnieniem kompetencji a jej wykonywaniem
i stałoby w rażącej sprzeczności z art. 3B traktatu,
który ustanawia zasadę pomocniczości.Rząd
Zjednoczonego Królestwa podnosi, że Trybunał nie przyznał, iż dyrektywy
wprowadzające normy minimalne mogą być źródłem wyłącznej kompetencji
Wspólnoty (zob. ww. opinia 2/91, pkt 21). Wyłączna kompetencja
zewnętrzna może bowiem opierać się jedynie wewnętrznych środkach
wyłącznej harmonizacji. Tym bardziej, w braku przepisów
wewnętrznych, wyłączna kompetencja zewnętrzna nie może bowiem wynikać
z samego art. 100.Rząd francuski
interpretuje art. 235 traktatu inaczej niż Komisja.
W odróżnieniu od niej uważa, że Rada dysponuje szerokim zakresem
uznania w celu ustalenia, czy działanie Wspólnoty jest niezbędne do
osiągnięcia jednego z celów Wspólnoty. Uważa, że w niniejszym
przypadku nie wydaje się ono konieczne.Rząd
niemiecki wyjaśnia, że art. 235 nie może przyznawać Wspólnocie
uprawnień w sektorach, które pozostają w wyłącznej kompetencji
państw członkowskich oraz że w każdym razie liberalizacja
światowego handlu usługami nie jest jednym z celów Wspólnoty.Rząd
portugalski zaprzecza temu, co zdaje się twierdzić Komisja,
a mianowicie iż obowiązkowa i wyłączna kompetencja
w określonej dziedzinie na poziomie wewnętrznym i zewnętrznym
może wynikać z art. 235 traktatu. Podaje następujące powody:Z
jednej strony Rada miałaby nadal swobodę oceny w zakresie
ustalenia, który typ środków jest najwłaściwszy dla osiągnięcia celów
wspólnotowych. Mogłaby na przykład z powodów związanych
z kwestiami międzynarodowymi lub wewnętrznymi zdecydować się na
odwołanie się do mechanizmu współpracy między Wspólnotą i państwami
członkowskimi, co na poziomie stosunków zewnętrznych doprowadziłoby do
zawarcia porozumień mieszanych. Takiego zdania według Rady był Trybunał
uznając, że „mimo iż art. 235 pozwala Radzie podjąć »wszelkie
właściwe działania« również w zakresie stosunków zewnętrznych,
artykuł ten nie ustanawia żadnych obowiązków, przyznaje natomiast Radzie
uprawnienie, którego niewykonanie nie może wpłynąć na ważność
postępowania” (ww. wyrok w sprawie AETR, pkt 95).
Z drugiej strony art. 235 nie pozwala na to, by kompetencje
pozostawione państwom członkowskim oraz ich kompetencje własne zostały
przekazane Wspólnocie. W tym celu niezbędna byłaby rewizja
traktatów.Rząd hiszpański uważa, że
art. 100A i 235 traktatu są, wśród wielu innych postanowień,
tymi, które stanowią podstawę prawną kompetencji Wspólnoty.Parlament
Europejski podnosi, że ewentualnego odwołania się do art. 235
traktatu WE nie można w żadnym wypadku interpretować jako
naruszenia jego uprawnień do odmowy wydania zgody, w sytuacji gdyby
uznał porozumienie za niemożliwe do przyjęcia z uwagi na cele
traktatu i interes obywateli.C –  TRIPs1.     Stanowisko KomisjiPodobnie
jak w przypadku GATS, argumentację Komisji można podzielić na dwie
części. W pierwszej celem Komisji jest określenie kompetencji
wewnętrznych instytucji, z których można wywieść kompetencję
Wspólnoty na poziomie międzynarodowym. W drugiej jej celem jest
przekonanie o konieczności działania Wspólnoty lub ryzyku, jakie
łączyłoby się z rozproszonymi działaniami państw członkowskich
wobec państw trzecich.a)     Co do istnienia kompetencji wewnętrznychKomisja
po pierwsze stara się wykazać, że kompetencje Wspólnoty na poziomie
wewnętrznym wynikają z istniejących aktów prawa wtórnego
w zakresie własności intelektualnej (i). Następnie, na wypadek
gdyby Trybunał uznał, że Wspólnota nie dysponuje wystarczającymi
uprawnieniami na podstawie aktów prawa wtórnego, Komisja utrzymuje, że
Wspólnota mogłaby zawrzeć porozumienie TRIPs na podstawie ogólnych
postanowień traktatu, takich jak art. 100A i 235 (ii).i)     W przedmiocie kompetencji wywodzonych z prawa wtórnegoW
odniesieniu do TRIPs Komisja podnosi po pierwsze, że celem 36
traktatu WE nie jest zastrzeżenie pewnych kwestii do wyłącznej
kompetencji państw członkowskich (zob. wyrok z dnia
z 4 października 1991 r. w sprawie C‑367/89 Richardt
i „Les Accessoires Scientifiques”, Rec. str. I‑4621,
pkt 19–21).Przystępuje następnie do
bardzo szczegółowego porównania, punkt po punkcie, przeprowadzanego
między porozumieniem TRIPs a postanowieniami prawa wspólnotowego
właściwymi dla wyprowadzenia ogólnego wniosku, że Wspólnota ma
kompetencję zewnętrzną niezbędną dla zawarcia porozumienia TRIPS jako
całości.1. W odniesieniu do praw
autorskich (sekcja 1 części II TRIPs, art. 9–14) Komisja
najpierw przyznaje, że Wspólnota nie jest stroną ani konwencji
berneńskiej (konwencja o ochronie dzieł literackich
i artystycznych, akt paryski z dnia 24 lipca
1971 r.), ani konwencji rzymskiej (międzynarodowa konwencja
o ochronie wykonawców, producentów fonogramów i organizacji
nadawczych z dnia 26 października 1961 r.).Podkreśla,
że porozumienie TRIPs w sekcji 1 części II dotyczącej praw
autorskich i pokrewnych zobowiązuje członków WTO do zapewnienia
minimalnej ochrony.Przypomina, że Rada
przyjęła określone dyrektywy w zakresie praw autorskich i praw
pokrewnych i uważa, że na poziomie wewnętrznym obejmują one
dziedziny, o których mowa w art. 10–14 TRIPs.Tak
więc art. 1 ust. 1 dyrektywy Rady 91/250/EWG z dnia
14 maja 1991 r. w sprawie ochrony prawnej programów
komputerowych (Dz.U. L 122, str. 42), odpowiada w jej
opinii art. 10 ust. 1 porozumienia TRIPs, które przewiduje, że
programy komputerowe będą chronione jak dzieła literackie na podstawie
konwencji berneńskiej. Artykuł 2 ust. 1 dyrektywy Rady
92/100/EWG z dnia 19 listopada 1992 r. w sprawie
prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu
autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz.U. L 346,
str. 61), odpowiada w opinii Komisji art. 11 porozumienia
TRIPs dotyczącemu prawa do wypożyczenia. Artykuł 6 ust. 1,
art. 7 i art. 8 ust. 1 tej dyrektywy regulują
dziedzinę objętą art. 14 porozumienia TRIPs (prawa pokrewne).
Dyrektywa Rady 93/98/EWG z dnia 29 października 1993 r.
w sprawie harmonizacji czasu ochrony prawa autorskiego
i niektórych praw pokrewnych (Dz.U. L 290, str. 9) ma
obejmować kwestie, o których mowa w art. 12 porozumienia
TRIPs, dotyczące okresu ochrony praw autorskich. Wreszcie Komisja
wskazuje, że przedstawiła Radzie projekt dyrektywy dotyczącej ochrony
prawnej baz danych (Dz.U. C 308, 15.11.1993, str. 1), której
celem jest wyjaśnienie kwestii związanych z ochroną baz danych
w kontekście praw autorskich i wprowadzenie możliwości
zakazania pobierania informacji z baz danych bez zezwolenia.
Wyjaśnia, że ten projekt nie został jeszcze przyjęty, ale podkreśla, że
nie kwestionowano uprawnienia Wspólnoty do przyjęcia takiej dyrektywy.2.
W odniesieniu do znaków towarowych (art. 15–21 TRIPs,
w sekcji 2 części II porozumienia) Komisja podkreśla, że na
poziomie wewnętrznym Rada przyjęła rozporządzenie (WE) nr 40/94
z dnia 20 grudnia 1993 r. w sprawie wspólnotowego
znaku towarowego (Dz.U. 1994, L 11, str. 1) i pierwszą
dyrektywę 89/104/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. mającą na
celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do
znaków towarowych (Dz.U. 1989, L 40, str. 1).Przyznaje,
że pierwsza dyrektywa ogranicza się do przepisów krajowych mających
najbardziej bezpośredni wpływ na funkcjonowanie rynku wewnętrznego, ale
podkreśla, że Rada oświadczyła, iż jest gotowa przyjąć
w późniejszym czasie nowe dyrektywy zbliżające ustawodawstwa
krajowe w zakresie znaków towarowych.3.
W odniesieniu do oznaczeń pochodzenia i nazw pochodzenia
(art. 22–24 TRIPs, w sekcji 3) Komisja utrzymuje, że przepisy
wspólnotowe przyjęte w tej dziedzinie są znacznie bardziej
precyzyjne i mają szerszy zakres niż postanowienia przewidziane
w odpowiedniej sekcji TRIPs.Przede
wszystkim dyrektywa Rady 79/112/EWG z dnia 18 grudnia
1978 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich
odnoszących się do etykietowania, prezentacji i reklamowania
środków spożywczych przeznaczonych na sprzedaż konsumentowi końcowemu
(Dz.U. 1979, L 33, str. 1) zakazuje jakiegokolwiek
etykietowania środków spożywczych, które mogłoby wprowadzić nabywcę
w błąd co do pochodzenia danego środka spożywczego. Następnie Rada
przyjęła rozporządzenie (EWG) nr 2081/92 z dnia 14 lipca
1992 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i nazw
pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych (Dz.U.
L 208, str. 1). Wreszcie w ramach wspólnej organizacji
rynków wina lub na podstawie art. 43 i 100A traktatu Rada
przyjęła rozporządzenia, które dotyczą oznaczeń i prezentacji win
i wyrobów spirytusowych.4.
W odniesieniu do wzorów przemysłowych (objętych sekcją 4
części II TRIPs, art. 25–26) Komisja zaznacza, że przedstawiła
Radzie na podstawie art. 100A traktatu projekt dyrektywy służącej
ujednoliceniu przepisów krajowych dotyczących wzorów, jak również
projekt rozporządzenia w sprawie wprowadzenia wzoru wspólnotowego.
Poziom ochrony przewidziany w tych dwóch projektach jest w jej
opinii znacznie większy aniżeli przewidują to obowiązki ogólne
ustanowione art. 25–26 porozumienia TRIPs.5.
W odniesieniu do patentów (objętych sekcją 5 części II TRIPs,
art. 27–34) Komisja twierdzi, że część wspólnotowego porządku
prawnego stanowi zarówno konwencja monachijska z dnia
5 października 1973 r. o udzielaniu patentów
europejskich, jak również porozumienie luksemburskie z dnia
15 grudnia 1989 r. o patentach wspólnotowych (Dz.U.
L 401, str. 1), podpisane przez państwa członkowskie, lecz
które nie weszło jeszcze w życie. Podnosi, że Wspólnota jest
uprawniona do przyjmowania przepisów w zakresie prawa patentowego,
w sytuacji gdy takie przepisy są konieczne dla dobrego
funkcjonowania rynku wewnętrznego. Poza tym Rada przyjęła rozporządzenie
(EWG) nr 1768/92 z dnia 18 czerwca 1992 r.
dotyczące stworzenia dodatkowego świadectwa ochronnego dla produktów
leczniczych (Dz.U. L 182, str. 1) oraz przyjęła wspólne
stanowisko w przedmiocie projektu dyrektywy odnoszącej się do
ochrony prawnej wynalazków biotechnologicznych, która dokonuje
harmonizacji przepisów państw członkowskich w zakresie zdolności
patentowej materiału biotechnologicznego.6.
W odniesieniu do masek (topografii) układów scalonych Komisja
podnosi, że dyrektywa Rady 87/54/EWG z dnia 16 grudnia
1986 r. w sprawie ochrony prawnej topografii produktów
półprzewodnikowych (Dz.U. 1987, L 24, str. 36) jest na
poziomie wewnętrznym odpowiednikiem sekcji 6 części II TRIPs
(art. 35–38 dotyczące wzorów masek układów scalonych).7.
W odniesieniu do części III porozumienia TRIPs, która
wprowadza zasady w zakresie dochodzenia i egzekwowania praw
własności intelektualnej, Komisja podkreśla, że uprawnienia Wspólnoty na
poziomie wewnętrznym w tej dziedzinie są równie szerokie, jak
postanowienia art. 41–61 porozumienia TRIPs. Dodaje, że Wspólnota
wykonywała już te uprawnienia przyjmując przywołane rozporządzenie
nr 3842/86 ustanawiające środki zakazu dopuszczania do swobodnego
obrotu towarów podrabianych.Podsumowując:
w opinii Komisji wszystkie postanowienia porozumienia TRIPs
znajdują swe odzwierciedlenie na poziomie wewnętrznym w przepisach
wtórnego prawa wspólnotowego.ii)  W
przedmiocie kompetencji, które mogą być wywodzone z postanowień
traktatu o charakterze ogólnym (art. 100A i 235
traktatu WE)Generalnie Komisja wysuwa
te same argumenty przemawiające za odwołaniem się do art. 100A lub
art. 235 jako podstawy prawnej dla zawarcia porozumienia TRIPs co
argumenty, które wysunęła w odniesieniu do GATS. Jedyny argument
specyficzny dla TRIPs brzmi następująco: ponieważ TRIPs określa zasady
w dziedzinach, w których nie podjęto środków harmonizacji
wspólnotowej, jego zawarcie umożliwiłoby równoczesne przeprowadzenie
harmonizacji przepisów we Wspólnocie i w ten sposób
przyczyniłoby się do ustanowienia i funkcjonowania rynku
wewnętrznego.b)     Co do konieczności podejmowania działań zewnętrznych przez WspólnotęKomisja
podnosi, że jeżeli Wspólnota byłaby tylko zwykłą stroną TRIPs, jedną
spośród wielu, obok państw członkowskich, które do niej należą,
naruszałoby to spójność wspólnego rynku w dwójnasób. Z jednej
strony nastąpiłoby zakłócenie konkurencji na tym rynku,
a z drugiej strony zostałaby sztucznie zniekształcona
możliwość konkurowania na rynkach państw trzecich.W
opinii Komisji ryzyko zakłóceń w handlu jest następujące: jeżeli
państwa członkowskie miałyby swobodę prowadzenia negocjacji
i zawierania własnych porozumień w dziedzinach objętych TRIPs,
mogłyby wówczas zapewnić własnym przedsiębiorstwom korzystniejszą
sytuację konkurencyjną od sytuacji przedsiębiorstw z pozostałych
państw członkowskich, a zatem zapewnić własnej gospodarce korzyści
niezgodne z zasadami niezakłóconej konkurencji na rynku
wewnętrznym.Komisja przytacza przykład aktu
prawa wtórnego, który nie pozwala państwom członkowskim na swobodne
negocjowanie umów dwustronnych z państwami trzecimi.W
ramach przywołanej dyrektywy 87/54 dotyczącej ochrony prawnej
topografii produktów półprzewodnikowych, państwa członkowskie mogą objąć
tą ochroną obywateli państw trzecich wyłącznie pod pewnymi warunkami.
Z tej dyrektywy korzystano wielokrotnie dla objęcia, na zasadzie
wzajemności, ochroną topografii produktów półprzewodnikowych
ograniczonej liczby państw, które spełniają kryteria dyrektywy
i oferują taki sam poziom ochrony jednostkom pochodzącym ze
Wspólnoty. Państwa członkowskie nie mogą wprowadzać odstępstw od
przepisów decyzji Rady, które zapewniają taką ochronę prawną. Przyczynę
tego podaje preambuła dyrektywy, która stanowi, że różnice dotyczące
ochrony prawnej wynikającej z przepisów krajowych państw
członkowskich mają bezpośrednie negatywne skutki dla funkcjonowania
wspólnego rynku.W odniesieniu do ryzyka
naruszenia ogólnej spójności przepisów wspólnotowych w przypadku
kompetencji dzielonej Komisja podnosi, że przyjęcie porozumienia TRIPs
zarówno przez państwa członkowskie w ich własnym imieniu, jak
i przez Wspólnotę może „naruszać” prawo wspólnotowe lub „zmienić
jego zakres” w rozumieniu orzecznictwa w sprawie AETR
z następujących powodów.Po pierwsze,
mimo że porozumienie TRIPs określa tylko wymogi minimalne, „narusza” ono
prawo wspólnotowe w dziedzinach, w których poziom ochrony,
jaką zapewnia prawo wspólnotowe jest niższy od poziomu przewidzianego
przez TRIPs.Po drugie, mimo że TRIPs
przewiduje wyłącznie minimalny poziom ochrony, winni nim zostać objęci
wszyscy członkowie przedmiotowego porozumienia. Jeżeli państwa
członkowskie mogłyby prowadzić negocjacje z państwami trzecimi poza
ramami wspólnotowymi, w celu objęcia jednostek pochodzących
z państw trzecich ochroną własności intelektualnej, mogłyby
wystąpić rozbieżności i konflikty pomiędzy ich zewnętrznymi
reżimami prawnymi a reżimem prawnym Wspólnoty w tej
dziedzinie.Po trzecie, mimo że TRIPs
przewiduje wyłącznie wymogi minimalne, przepisy wspólnotowe
w dziedzinie własności intelektualnej nie określają minimalnego
poziomu ochrony. Odwołując się do przywołanej powyżej opinii 2/91,
w której Trybunał uznał, że zwykłe współistnienie przepisów
międzynarodowych i przepisów wspólnotowych obejmujących tę samą
dziedzinę może naruszać prawo wspólnotowe, nawet wobec braku
sprzeczności między tymi przepisami, Komisja wnioskuje, że zawarcie
TRIPs przez państwa członkowskie „naruszyłoby” istniejące przepisy
wspólnotowe.Po czwarte, TRIPs pozostawia
swym członkom możliwość podniesienia poziomu ochrony, pod warunkiem że
nowa, rozszerzona ochrona będzie zgodna z minimalnymi wymogami
porozumienia. Ponieważ Wspólnota stosuje, ze swej strony, zasadę
wyczerpania krajowego lub „wspólnotowego”, wystarczyłoby, aby jedno
państwo członkowskie przyjęło zasadę „wyczerpania międzynarodowego”
przewidzianą w TRIPs, aby naruszyło to przepisy wspólnotowe
i funkcjonowanie rynku wewnętrznego.Wreszcie
jeżeli porozumienie TRIPs zawarłaby i Wspólnota, i państwa
członkowskie w oparciu o kompetencję dzieloną, naruszyłoby to
poważnie prawo wspólnotowe, ponieważ równałoby się w praktyce
„zamrożeniu” lub odrzuceniu wspólnotowych przepisów harmonizujących
w obszarze stosowania porozumienia. Miałoby również miejsce
„naruszenie” prawa wspólnotowego, ponieważ państwa członkowskie
powoływałyby się nadal na wyjątek przewidziany w art. 36
traktatu WE w celu ochrony szczególnego „przedmiotu” praw
własności intelektualnej, co uniemożliwiłoby harmonizację przepisów na
poziomie Wspólnoty oraz ustanowienie lub funkcjonowanie rynku
wewnętrznego.2.      Stanowiska stron, które przedstawiły swoje uwagiRada
analizuje najpierw stan działań legislacyjnych Wspólnoty
w dziedzinie własności intelektualnej. Wyróżnia cztery bloki
prawodawstwa wspólnotowego.–        Pierwszy
blok stanowią środki wspólnotowe przyjęte w szczególności na
podstawie art. 43 traktatu WE, które dotyczą ochrony oznaczeń
geograficznych.Rada uznaje, że zakres tego
pierwszego bloku pokrywa się z zakresem sekcji 3 części II
TRIPs dotyczącej oznaczeń geograficznych i że w zasadzie
w tym przypadku spełnione są warunki dla uznania dorozumianej
kompetencji zewnętrznej, stosownie do orzecznictwa w sprawie AETR.–        Drugi
blok prawodawstwa stanowią wspólnotowe środki harmonizacji przepisów
krajowych przyjęte na podstawie art. 100A traktatu, jak również
w niektórych przypadkach na podstawie art. 57 i 66, które
dotyczą określonych aspektów reżimu własności intelektualnej.Obejmuje
on dyrektywy dotyczące praw autorskich i praw pokrewnych
[dyrektywę Rady 92/100/EWG z dnia 19 listopada 1992 r.
w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw
pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej
(Dz.U. L 346, str. 61), dyrektywę Rady nr 93/83/EWG
z dnia 27 września 1993 r. w sprawie koordynacji
niektórych zasad dotyczących prawa autorskiego oraz praw pokrewnych
stosowanych w odniesieniu do przekazu satelitarnego oraz
retransmisji drogą kablową (Dz.U. L 248, str. 15); dyrektywę
Rady 93/98/EWG z dnia 29 października 1993 r.
w sprawie harmonizacji czasu ochrony prawa autorskiego
i niektórych praw pokrewnych (Dz.U. L 290, str. 9);
dyrektywę Rady 91/250/EWG z dnia 14 maja 1991 r.
w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych (Dz.U.
L 122, str. 42); dyrektywę Rady nr 87/54/EWG z dnia
16 grudnia 1986 r. w sprawie ochrony prawnej topografii
produktów półprzewodnikowych (Dz.U. L 24, str. 36) oraz
pierwszą dyrektywę Rady nr 89/104/EWG z dnia 21 grudnia
1988 r. mającą na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich
odnoszących się do znaków towarowych (Dz.U. L 40, str. 1)].W
opinii Rady drugi blok prawodawstwa pokrywa się jedynie częściowo
z dziedzinami objętymi sekcjami 1 i 2 części II TRIPs
(prawa autorskie i znaki towarowe). Rada podnosi natomiast, że nie
przyjęto żadnych środków harmonizacji w dziedzinie wzorów
przemysłowych oraz patentów (objętej sekcjami 4 i 5 części II
TRIPs).W każdym razie przyjęcie przepisów
prawa wspólnotowego nie wiąże się z obowiązkiem ich stosowania
w odniesieniu do jednostek pochodzących z państw trzecich,
podczas gdy celem TRIPs jest właśnie określenie minimalnych reguł, które
winny być stosowane w odniesieniu do jednostek pochodzących
z tych państw.–        Trzeci
blok prawodawstwa wspólnotowego stanowią środki wspólnotowe, które mają
na celu – w odniesieniu do niektórych aspektów praw własności
intelektualnej – wprowadzenie wspólnotowego reżimu ochrony, który byłby
reżimem dodatkowym w stosunku do reżimów wprowadzonych
w poszczególnych ustawodawstwach krajowych. Chodzi tu
o rozporządzenie (EWG) nr 1768/92 z dnia 18 czerwca
1992 r. dotyczące stworzenia dodatkowego świadectwa ochronnego dla
produktów leczniczych (Dz.U. L 182, str. 1) i
o przywołane rozporządzenie nr 40/94 w sprawie
wspólnotowego znaku towarowego.Środki
wchodzące w skład tego trzeciego bloku mają na celu w opinii
Rady wyłącznie wprowadzenie wspólnotowego reżimu ochrony, który
nakładałby się na reżimy krajowe. W konsekwencji uznaje, że
o ile teoria kompetencji dorozumianych wyprowadzona z wyroku
w sprawie AETR może odnosić się do rozporządzeń wspólnotowych,
o tyle dotyczy to tylko przedmiotu tych dodatkowych reżimów
i nie obejmuje kwestii nadal objętych krajowymi reżimami znaków
towarowych (częściowo zharmonizowanych) i patentów
(niezharmonizowanych).–        Czwarty
blok prawodawstwa stanowi przywołane rozporządzenie nr 3842/86
ustanawiające środki zakazu dopuszczania do swobodnego obrotu towarów
podrabianych.W opinii Rady rozporządzenie
to odpowiada wyłącznie niektórym postanowieniom części III
porozumienia TRIPs (części poświęconej dochodzeniu i egzekwowaniu
praw własności intelektualnej), to jest postanowieniom dotyczącym zakazu
wprowadzania do obrotu towarów podrabianych (art. 51–60 TRIPs).
Natomiast zasadnicza część postanowień tej części III nadal podlega
kompetencji państw członkowskich (art. 41–50 i 61).
Szczególnie ma to miejsce w przypadku postanowień dotyczących
ustanowienia sankcji karnych (art. 61 TRIPs).W
konsekwencji Rada uznaje, że orzecznictwo w sprawie AETR może mieć
zastosowanie jedynie w tym wąskim zakresie, w którym
rozporządzenie zakazujące wprowadzania do swobodnego obrotu towarów
podrabianych pokrywa się z niektórymi postanowieniami porozumienia
TRIPs.Rada wnioskuje z tego, że
Wspólnota i państwa członkowskie mają wspólną kompetencję
w zakresie zawarcia porozumienia TRIPs.Rząd
Zjednoczonego Królestwa podkreśla najpierw, że za każdym razem gdy
Wspólnota podejmowała inicjatywy prawodawcze w dziedzinie własności
intelektualnej, dokładała starań, by potwierdzić utrzymanie w mocy
praw krajowych w zakresie własności intelektualnej.W
konsekwencji każde państwo członkowskie zachowuje własny reżim prawny
ochrony patentów, znaków towarowych, praw autorskich i wzorów. Rząd
Zjednoczonego Królestwa kładzie nacisk na jedną kwestię: nawet
wspólnotowy znak towarowy, a także patent wspólnotowy (gdy zostanie
wprowadzony), będą współistnieć z prawem krajowym, na które nie
będą zasadniczo oddziaływać.Rząd
Zjednoczonego Królestwa podnosi następnie, że przepisy wspólnotowe
dotyczące treści praw własności intelektualnej są rzadkie. Istnieje mało
przykładów harmonizacji przepisów krajowych dotyczących specyficznego
przedmiotu własności intelektualnej. Zjednoczone Królestwo podaje dwa
takie przykłady: przywołana dyrektywa 89/104 na temat znaku towarowego
i również przywołana dyrektywa nr 87/54 dotycząca topografii
produktów półprzewodnikowych.Jeśli chodzi
w szczególności o prawo autorskie i prawa pokrewne,
Zjednoczone Królestwo podnosi, że pewna liczba postanowień TRIPs dotyczy
treści lub szczególnego przedmiotu prawa autorskiego i praw
pokrewnych, jednakże nie podjęto żadnej próby harmonizacji przepisów
w tych kwestiach na poziomie wspólnotowym. Wnosi z tego, że
„do państw członkowskich należy określenie treści praw autorskich
i praw pokrewnych w ustawodawstwie wewnętrznym, przez
odwołanie do konwencji (berneńskiej) lub w inny sposób”.Zjednoczone
Królestwo przypomina również, w odniesieniu do praw autorskich, że
art. 9 porozumienia TRIPs zobowiązuje członków do przestrzegania
art. 1–21 konwencji berneńskiej. Ponieważ Wspólnota sama nie jest
stroną konwencji berneńskiej, decyzja o zawarciu porozumienia
zobowiązującego państwa do przestrzegania zasad konwencji w ich
stosunkach z państwami trzecimi należy do wyłącznych uprawnień
państw członkowskich.W odniesieniu do
patentów Zjednoczone Królestwo przypomina, że na poziomie Wspólnoty nie
nastąpiła żadna harmonizacja przepisów. Na argument Komisji, która
powołuje się na konwencję w sprawie patentu wspólnotowego, rząd
Zjednoczonego Królestwa odpowiada, że konwencja ta – która nie weszła
w życie – była negocjowana na poziomie międzyrządowym, a nie
na poziomie Wspólnoty, i że nie ma ona wpływu na reżimy krajowe
w zakresie patentów.Poza dziedzinami
patentów i praw autorskich Zjednoczone Królestwo powołuje
w szczególności trzy dziedziny prawa własności intelektualnej
objęte porozumieniem TRIPs, w odniesieniu do których nie istnieje
żaden wspólnotowy środek harmonizacji: wzory przemysłowe, ochrona
informacji nieujawnionych oraz dochodzenie i egzekwowanie praw
własności intelektualnej.Zjednoczone
Królestwo podkreśla, że nawet w kwestiach, w których nastąpiła
harmonizacja na poziomie Wspólnoty przepisów krajowych, jej zakres jest
ograniczony przez wyraźne odwołanie się do ustawodawstwa państw
członkowskich lub przez dorozumiane uznanie, że państwa członkowskie
mogą nadal wdrażać własne reżimy ochrony własności intelektualnej
w dziedzinach, które nie są objęte prawodawstwem wspólnotowym.Przytacza w tym względzie wiele przykładów.a)      Przepisy
przywołanej dyrektywy nr 87/54 dotyczącej topografii produktów
półprzewodnikowych nie naruszają uprawnień przyznanych przez państwa
członkowskie na podstawie zobowiązań, które na nich ciążą na podstawie
umów międzynarodowych.b)      Przywołana
dyrektywa 89/104 dotycząca znaków towarowych nie ma na celu całkowitego
zbliżenia danych przepisów państw członkowskich, ale jedynie zbliżenie
przepisów, które mają najbardziej bezpośredni wpływ na funkcjonowanie
rynku wewnętrznego (motyw trzeci). Państwa członkowskie zachowują
w szczególności prawo ochrony znaków towarowych nabytych poprzez
ich używanie.c)      Przywołana
dyrektywa 91/250 w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych
nie narusza przepisów krajowych dotyczących praw wynikających
z patentów, znaków towarowych, nieuczciwej konkurencji, tajemnicy
handlowej, ochrony produktów półprzewodnikowych lub prawa zobowiązań
(art. 9 ust. 1).d)      Przywołana
dyrektywa 92/100 dotycząca prawa najmu i użyczenia pozostawia
państwom członkowskim pełny zakres uznania w zakresie zasadności
narzucania organizacjom zarządzania zbiorowego obowiązku wymagania tylko
godziwego wynagrodzenia, jak również określenia, od kogo można żądać
takiego wynagrodzenia lub je pobierać (art. 4).e)      Przywołana
dyrektywa 93/83 w sprawie koordynacji niektórych zasad dotyczących
prawa autorskiego oraz praw pokrewnych stosowanych w odniesieniu
do przekazu satelitarnego oraz retransmisji drogą kablową umożliwia
państwom członkowskim przyznanie uprawnionym z tytułu tych praw
ochrony wykraczającej poza prawo do sprzeciwienia się rozpowszechnianiu,
przewidziane w art. 8 dyrektywy 92/100 (art. 6).Ogólnie
rząd Zjednoczonego Królestwa podnosi jeszcze, że z zastrzeżeniem
pewnych wymienionych przez niego wyjątków, żaden środek wspólnotowy
w zakresie własności intelektualnej nie porusza kwestii
wzajemności, wzajemnego uznawania lub praw, które należy przyznać
jednostkom pochodzącym z państw trzecich we Wspólnocie.Podsumowując,
uznaje on, że Wspólnota i państwa członkowskie mają wspólną
kompetencję do uczestniczenia w zawarciu porozumienia TRIPs.
Wspólnota ma oczywiście kompetencje do uczestniczenia w zawarciu
TRIPs na podstawie doktryny o kompetencjach dorozumianych,
z uwagi na to, że niektóre ściśle określone aspekty tego
porozumienia są objęte środkami wewnętrznymi podjętymi na podstawie
art. 100A i 235 traktatu WE, jednakże państwa
członkowskie również mają kompetencje w tym zakresie, ponieważ
zachowują zasadnicze kompetencje wewnętrzne w kwestiach, które są
przedmiotem TRIPs.W odniesieniu do TRIPs
i kompetencji dorozumianych państwa członkowskie inne niż
Zjednoczone Królestwo przychylają się zasadniczo do uwag Rady. Jedynie
rządy niemiecki, hiszpański, francuski, portugalski i niderlandzki
rozwijają nieco ten temat.Rząd niemiecki
utrzymuje, że TRIPs winien zostać zawarty w formie umowy mieszanej.
Z jednej strony kompetencje ma Wspólnota, ponieważ ustanowiła
przepisy w zakresie własności intelektualnej; z drugiej strony
kompetencje mają również państwa członkowskie, a to z trzech
powodów. Prawo autorskie jest dziedziną, która pozostaje w znacznej
mierze niezharmonizowana; to państwa przystąpiły do międzynarodowych
konwencji w tym zakresie; obowiązki wynikające z porozumienia
TRIPs mogą w większości zostać wypełnione tylko przez państwa
członkowskie (chodzi w szczególności o obowiązek wprowadzenia
procedur administracyjnych, cywilnych, a nawet karnych dla
stosowania poszczególnych praw własności intelektualnej).Rząd
hiszpański również uważa, że TRIPs winien być zawarty w formie
umowy mieszanej. Po pierwsze bowiem regulacje wspólnotowe obejmują
wyłącznie pewne aspekty praw własności intelektualnej
i przemysłowej. Po drugie przedmiotem tych regulacji nie zawsze
jest harmonizacja przepisów krajowych. Przywołane rozporządzenie
nr 40/94 w sprawie wspólnotowego znaku towarowego nie wpływa
na przepisy krajowe w zakresie znaku towarowego; wprowadza po
prostu szczególny reżim ochrony w odniesieniu do wspólnotowego
znaku towarowego, który współistnieje z krajowymi znakami
towarowymi. Wreszcie niektóre przepisy wspólnotowe w tym zakresie
ograniczają się do określenia ochrony minimalnej. Państwa członkowskie
zachowują więc możliwość przyjmowania bardziej rygorystycznych środków
[zob. na przykład art. 18 rozporządzenia Rady (EWG) nr 823/87
z dnia 16 marca 1987 r. ustanawiającego specjalne
przepisy dotyczące win gatunkowych produkowanych w określonych
regionach (Dz.U. L 84, str. 59)].Rząd
hiszpański uważa również, że postanowienia TRIPs dotyczące środków,
jakie należy podjąć w celu zagwarantowania skutecznej ochrony praw
własności intelektualnej i przemysłowej, takich jak gwarancje
procedur opartych na zasadzie słuszności i sprawiedliwości,
przedstawienie dowodów, prawo do bycia wysłuchanym, uzasadnienie
decyzji, środki odwoławcze, środki tymczasowe i zabezpieczające,
działania organów celnych podejmowane z urzędu, odszkodowania
i sankcje karne podlegają kompetencji państw członkowskich.
Wspólnotowy porządek prawny nie zawiera bowiem żadnych przepisów
w odniesieniu do tych kwestii.Ponadto
rząd hiszpański krytykuje powołanie się przez Komisję na art. 36
traktatu. W jego opinii powołanie to jest nieadekwatne.
Artykuł 36 ma jedynie zastosowanie w handlu „między państwami
członkowskimi”, a w konsekwencji nie znajduje zastosowania do
ograniczeń przywozu z państw trzecich z powodów związanych
z ochroną własności intelektualnej (zob. wyrok z dnia
z 15 czerwca 1976 r. w sprawie 96/75 EMI, Rec.
str. 913).Rząd francuski podziela uwagi Rady.Podkreśla
on jednak, że w odniesieniu do patentów, które stanowią podstawowe
zagadnienie porozumienia TRIPs, stanowisko Komisji może spotkać się
z krytyką. Przypomina, że w skali europejskiej cała za
dziedzina jest regulowana konwencjami międzynarodowymi, z których
podstawowa w praktyce (przywołana konwencja monachijska
o udzielaniu patentów europejskich) wykracza poza ramy wspólnotowe,
ponieważ przystąpiło do niej siedemnaście państw europejskich.Rząd
francuski dodaje następnie, że jedną ze szczególnych cech TRIPs jest
to, że dotyczy ono dziedziny, w której przyjmowano od dawna
szerokie wielostronne konwencje, które pozostają w mocy
i którymi nadal zarządza wyspecjalizowany organ Organizacji Narodów
Zjednoczonych – Światowa Organizacja Własności Intelektualnej (WIPO).
Wspólnota nigdy nie starała się zastąpić państw członkowskich
w tych konwencjach, nie jest członkiem WIPO i nie starała się
nim zostać. Jeżeli przyjąć tezę Komisji, państwa członkowskie utraciłyby
wszelkie zewnętrzne kompetencje równoległe i nie mogłyby już odtąd
w dziedzinach objętych TRIPs zawierać traktatów dwustronnych lub
wielostronnych lub zarządzać nimi.W odniesieniu do TRIPs rząd portugalski również odsyła do uwag Rady.Podkreśla
tylko, że z orzecznictwa Trybunału wynika (ww. wyroki
w sprawach EMI i Phil Collins i in.), że przy obecnym
stanie prawa wspólnotowego i wobec braku przepisów wspólnotowych
harmonizujących ustawodawstwa, do państw członkowskich należy określenie
warunków i trybu ochrony własności literackiej
i artystycznej. W jego opinii środki harmonizacji wspólnotowej
dotyczą jedynie bardzo ograniczonej części dziedzin objętych
porozumieniem TRIPs (sekcja 6 części II dotycząca topografii
układów scalonych).Wreszcie rząd
portugalski kładzie nacisk na fakt, że udział państw członkowskich jest
konieczny również dlatego, że część III TRIPs zawiera postanowienia
dotyczące procedur sądowych (sekcja 2 części III TRIPs)
i karnych (sekcja 5 części III TRIPs), które są
dziedzinami pozostającymi w kompetencji własnej państw
członkowskich.Rząd niderlandzki uważa, że
TRIPs obejmuje w znacznej mierze dziedziny, w których
kompetencje mają państwa członkowskie, w zakresie w jakim na
poziomie Wspólnoty nie przeprowadzono żadnej harmonizacji przepisów.
Przypomina, że rozporządzenie w sprawie wspólnotowego znaku
towarowego utrzymuje w mocy przepisy krajowe w zakresie znaków
towarowych i że ponadto konwencje w sprawie patentów są
konwencjami o charakterze międzyrządowym.Poza
tym kładzie on nacisk na fakt, że TRIPs obejmuje dziedziny,
w których państwa członkowskie posiadają wyłączną kompetencję,
w szczególności art. 61 TRIPs, dotyczący procedur karnych.
W odróżnieniu od pozostałych państw członkowskich rząd niderlandzki
odwołuje się do postanowień tytułu VI Traktatu o Unii
Europejskiej, dotyczącego współpracy w dziedzinie wymiaru
sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. W jego opinii przyznając
postanowieniom dotyczącym prawa karnego odrębne miejsce od miejsca
przyznanego postanowieniom traktatu WE, konferencja międzyrządowa
w jasny sposób wskazała, że dziedzina ta podlega kompetencji państw
członkowskich.Powody te wystarczają
w jego opinii do uznania, że udział państw członkowskich
w zawarciu porozumienia TRIPs jest konieczny. Jest to tym
ważniejsze, że jedynie państwa członkowskie można uznać za
odpowiedzialne za przestrzeganie obowiązków, które w tej dziedzinie
wynikają z porozumienia.XIII –  Kwestia reprezentacji niektórych nienależących do Wspólnoty terytoriów zależnych państw członkowskichJeśli
chodzi o sytuację terytoriów zależnych, za których stosunki
zewnętrzne odpowiedzialne są niektóre państwa członkowskie, nie ulega
wątpliwości, w opinii Komisji, że te państwa członkowskie mają
kompetencje do zawarcia porozumienia WTO w imieniu tych terytoriów,
o ile terytoria te same mogą być stroną porozumienia WTO.Rada
twierdzi, że w odniesieniu do GATT niektóre państwa członkowskie
zachowały kompetencje z zakresie zawierania i wykonywania umów
w imieniu terytoriów, do których traktaty ustanawiające Wspólnoty
Europejskie nie znajdują zastosowania, to jest terytoriów zamorskich.Rząd
Zjednoczonego Królestwa zwraca uwagę, że jako jedyny ma kompetencje do
zawarcia porozumienia WTO w imieniu tych z jego terytoriów
zależnych, które nie są indywidualnie członkami WTO. Odwołuje się do
przywołanej powyżej opinii 2/91 (pkt 35).Rząd
francuski podkreśla, odwołując się do tej samej opinii, że jeżeli
postanowienia umowy międzynarodowej wykraczają poza zakres postanowień
dotyczących stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich, państwa
członkowskie, które są odpowiedzialne za stosunki międzynarodowe tych
terytoriów, mają kompetencje do zawarcia takiej umowy.Porozumienie
WTO i porozumienia, które stanowią załączniki do niego
w wielu kwestiach wykraczają poza zakres postanowień dotyczących
stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich. Wiąże się to przede
wszystkim z materialnym zakresem stosowania porozumienia WTO
i załączników do niego: specyficzne sektory takie jak świadczenie
usług w zakresie transportu, ale również własność intelektualna,
nie są obecnie objęte reżimem stowarzyszenia z KTZ (krajami
i terytoriami zamorskimi). Wynika to również z podmiotowego
zakresu stosowania porozumienia WTO i załączników do niego. Handel
produktami pomiędzy krajami i terytoriami zamorskimi
a państwami trzecimi, jak również ustanowienie działalności
gospodarczej i świadczenie usług przez jednostki lub
przedsiębiorstwa pochodzące z państw trzecich, o ile
przedsiębiorstwa te nie ustanowiły działalności w państwach
członkowskich Wspólnoty, nie podlegają bowiem postanowieniom reżimu
stowarzyszenia z KTZ.Rząd niderlandzki
uważa, że niezależnie od ostatecznego podziału kompetencji pomiędzy
Wspólnotą a państwami członkowskimi państwa członkowskie mające
związki z krajami i terytoriami zamorskimi są co najmniej
upoważnione – w celu ochrony interesów tych krajów
i terytoriów – do zawarcia porozumienia WTO w sposób
niezależny oraz, w ramach stosowania tego porozumienia, do
działania w imię najlepiej rozumianego interesu tych krajów
i terytoriów.Przypomina w tym
względzie orzecznictwo Trybunału przedstawione w przywołanej
powyżej opinii 1/78 dotyczącej międzynarodowego Porozumienia
w sprawie kauczuku naturalnego i również przywołanej powyżej
opinii 2/91 dotyczącej konwencji nr 170 MOP.Następnie
przypomina on deklarację dotyczącą reprezentowania krajów
i terytoriów zamorskich, o których mowa w art.227
ust. 3 i 5 lit. a) i b) traktatu WE, przyjętą
przy zawieraniu Traktatu o Unii Europejskiej. Interpretuje tę
deklarację jako obowiązującą w odniesieniu do wszystkich rozdziałów
Traktatu o Unii Europejskiej(14).
W jego opinii na podstawie tej deklaracji państwo członkowskie,
które reprezentuje na arenie międzynarodowej terytoria zależne, musi,
tak dalece jak to możliwe, czuwać nad tym, by jego działanie nie stało
w sprzeczności z ogólnym stanowiskiem przyjętym przez
Wspólnotę w tym obszarze. Te zasady obowiązują również
w opinii rządu niderlandzkiego w odniesieniu do zarządzania
porozumieniem WTO.XIV –  Wpływ kwestii kompetencji na tryb wypowiadania się w WTOKomisja
informuje, że zaakceptowała fakt, że państwa członkowskie stają się
członkami WTO, ponieważ uznała za właściwe z powodów politycznych
utrzymanie sytuacji istniejącej w ramach GATT, tj. wspólnego
członkostwa Wspólnot Europejskich i państw członkowskich,
scementowanego dyscypliną wspólnotową w odniesieniu do stanowisk,
które należy przyjąć w ramach GATT.Uważa,
że konsekwencją zawarcia porozumienia wyłącznie przez Wspólnotę będzie
fakt, że państwa członkowskie, które staną się pełnoprawnymi członkami
WTO, zgodnie z art. XI i XIV porozumienia WTO (zob.
powyżej rozdział II. Status Wspólnot Europejskich w WTO) nie
będą już mogły wykonywać wszystkich swoich suwerennych praw
w ramach WTO, ale będą podlegały, jako członkowie WTO, procedurom
wspólnotowym wynikającym z art. 113 lub z innych
właściwych postanowień traktatu WE. Komisja będzie więc ich
rzecznikiem i stanowiska oficjalne będą mogły być przyjmowane
w ramach WTO wyłącznie na podstawie procedur z art. 113
(lub wszelkich innych właściwych postanowień traktatu). Państwa
członkowskie będą mogły wypowiadać się i zajmować stanowiska
wyłącznie w zakresie, w jakim będą do tego szczególnie
upoważnione lub gdy wypowiadają się w imieniu jednego z ich
„terytoriów zależnych”. Taka sytuacja ma obecnie miejsce w ramach
GATT.Komisja utrzymuje, że jeżeli państwa
członkowskie zachowałyby niektóre uprawnienia w odniesieniu do GATS
lub w odniesieniu do TRIPs, mogłyby podobnie jak Wspólnota znaleźć
się w sytuacji, w której nie miałyby prawnej możliwości
podjęcia krzyżowych środków odwetowych. W ten sposób przy
założeniu, że jedno z państw członkowskich byłoby w zakresie
swoich kompetencji odpowiednio upoważnione do podjęcia środków
odwetowych, ale uznałoby, że będą one nieskuteczne, jeżeli zostaną
podjęte w dziedzinach objętych GATS lub TRIPs, to nie będzie ono
dysponowało, w świetle prawa wspólnotowego, uprawnieniami do
podjęcia środków odwetowych w dziedzinie handlu towarami, ponieważ
dziedzina ta jest objęta w każdym przypadku wyłączną kompetencją
Wspólnoty na podstawie art. 113 traktatu. I odwrotnie, jeżeli
Wspólnota uzyskałaby prawo do zastosowania środków odwetowych
w dziedzinie towarów, ale uznałaby, że nie może go wykonać, nie
miałaby prawnej możliwości podejmowania środków odwetowych
w dziedzinie usług lub TRIPs, ponieważ uprawnienia niezbędne
w tym celu byłyby zastrzeżone dla państw członkowskich.W
opinii Komisji uznanie kompetencji państw członkowskich
w dziedzinie GATS i TRIPs mogłoby doprowadzić do sytuacji
niekorzystnych zarówno dla państw członkowskich, jak i dla
Wspólnoty. Tak więc przy założeniu, że państwo trzecie uzyskałoby prawo
do zastosowania środków odwetowych wobec Wspólnoty z tytułu
naruszenia GATT lub jednego z porozumień w sprawie towarów,
lecz dane państwo byłoby ostatecznie upoważnione – zgodnie
z procedurą przewidzianą w art. 22 uzgodnienia
w sprawie rozstrzygania sporów – do podjęcia środków odwetowych
w dziedzinie podlegającej kompetencji państw członkowskich
w ramach GATS lub TRIPs, to państwa członkowskie zostałyby ukarane
z tytułu naruszenia układu GATT lub jednego z porozumień
w sprawie towarów, które może być przypisane tylko Wspólnocie.
Podobnie Wspólnotę mogłyby objąć środki odwetowe w sektorze towarów
z tytułu naruszenia GATS lub TRIPs przez jedno z jej państw
członkowskich.Rada stanowczo zaprzecza,
jakoby określenie sposobu udziału Wspólnoty i jej państw
członkowskich w WTO było kwestią polityczną. Uznaje, że wspólny
udział Wspólnoty i państw członkowskich w WTO jest prawnie
uzasadniony i może zostać przeprowadzony przy poszanowaniu zasady
spójności działań zewnętrznych Unii, przewidzianej w art. C
akapit drugi(15) i art. J.1 ust. 4 zdanie drugie i trzecie(16)
Traktatu o Unii Europejskiej, art. 5 traktatu WE, jak
również warunków określonych przez Trybunał w przywołanej powyżej
opinii 2/91.Rada oświadcza, że jest
świadoma obowiązku prawnego, spoczywającego na instytucjach
wspólnotowych i państwach członkowskich, polegającego na
wypracowaniu formuł, które zagwarantują wspólne, skoordynowane
i spójne działanie Wspólnoty i państw członkowskich.
Przyznaje, że nie jest obecnie w stanie przedstawić aktu
określającego takie formy udziału. Przypisuje odpowiedzialność za ten
fakt Komisji, która z uwagi na „absolutystyczne” stanowisko
w kwestii wyłącznej kompetencji Wspólnoty do zawarcia porozumienia
WTO i załączników do niego odmówiła zdaniem Rady dyskusji nad tym
problemem.W jej opinii ten problem nie jest
problemem nierozwiązywalnym. Negocjacje Rundy Urugwajskiej były
prowadzone przez Wspólnotę i jej państwa członkowskie w sposób
mający zapewnić jednolity charakter działań. Zarządzanie porozumieniami
w ramach WTO będzie prawdopodobnie mniej skomplikowane niż
negocjacje.W żaden sposób nie można poprzeć
przypuszczenia Komisji, że wymogi ustanowione przez Traktat o Unii
Europejskiej, traktaty i orzecznictwo Trybunału mogą być
w przyszłości naruszone. Komisja może zresztą skorzystać ze środków
prawnych, którymi dysponuje (art. 169 i 173 traktatu)
w celu czuwania nad zgodnością z prawem wspólnotowym
z aktów Rady i państw członkowskich.Państwa członkowskie, które przedstawiły swoje uwagi, przychylają się do zdania Rady.Po
odwołaniu się do opinii 2/91, o której mowa powyżej, do
art. C akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, jak uczyniła
to Rada, rząd Zjednoczonego Królestwa podkreśla, że przewidziany przez
te akty rodzaj ścisłego związku charakteryzował właśnie negocjacje Rundy
Urugwajskiej. Wykazały one, że można wypracować i doprowadzić do
skutecznego funkcjonowania system negocjacji z państwami trzecimi,
respektując kompetencje Wspólnoty i państw członkowskich.Podnosząc,
że liczba głosów Wspólnoty jest bezpośrednio i wyłącznie
uzależniona od przynależności państw członkowskich do WTO, rząd
francuski uznaje, podobnie jak Rada, że przynależność państw
członkowskich uzasadniają nie podnoszone względy polityczne, ale
istnienie kompetencji, którymi dysponują, innymi słowy niewyłączny
charakter kompetencji Wspólnoty do zawarcia tego porozumienia.Rząd
niderlandzki, który odwołuje się do opinii 2/91, o której mowa
powyżej, do obowiązku lojalności wspólnotowej, przewidzianegow
art. 5 traktatu WE, jak również do konieczności zapewnienia
spójności działań zewnętrznych Unii, o której mowa
w art. C akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej,
uznaje, że Rada, Wspólnota i państwa członkowskie mogłyby
porozumieć się co do wszystkich aspektyów działań, jakie mają być
prowadzone w ramach WTO, takie jak wzajemne zbliżenie punktów
widzenia, wykonywanie funkcji rzecznika w trakcie negocjacji
i interweniowanie w rozstrzyganiu sporów.Podkreśla
on, że opracowanie takiego uzgodnienia przy poszanowaniu istniejących
kompetencji wspólnotowych i krajowych jest sprawą wewnętrzną, która
winna zostać uregulowana przez Wspólnotę i państwa członkowskie,
która w żadnym stopniu nie zmienia faktu, że Wspólnota nie ma
wyłącznych kompetencji w sprawach objętych porozumieniem WTO.Rząd
hiszpański uznaje konieczność koordynacji obecnych i przyszłych
działań Wspólnoty i państw członkowskich w ramach nowej
organizacji w przypadku wspólnego udziału państw członkowskich
i Wspólnoty w zawarciu porozumienia WTO i załączników do
niego. Przytacza w tym względzie to samo orzecznictwo (opinie 1/78
i 2/91) i te same postanowienia traktatu co inne rządy, które
przedstawiły swoje uwagi (obowiązek lojalności wspólnotowej przewidziany
w art. 5 traktatu WE).Rząd
grecki podkreśla jedynie, że wspólny udział Wspólnoty i państw
członkowskich w procedurach decyzyjnych w WTO będzie
funkcjonował wyłącznie wtedy, gdy przestrzegana będzie zasada spójności
działań zewnętrznych Unii Europejskiej, ustanowiona w art. C
akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej.XV –  Kwestie dotyczące budżetu i finansówW
odniesieniu do postanowień finansowych porozumienia WTO, Komisja
podkreśla, że mimo iż koszty funkcjonowania WTO są sprawą kluczową dla
właściwego przebiegu prac organizacji, nie zajmują w porozumieniu
równie ważnego miejsca, jak postanowienia finansowe w systematyce
porozumienia w sprawie kauczuku naturalnego, będącego przedmiotem
przywołanej opinii 1/78 (pkt 55). Budżet WTO jest zwykłą
konsekwencją dążenia do realizacji celów ogólnych organizacji.W
konsekwencji, nawet wówczas gdy określone składki winny płacić państwa
członkowskie, fakt ten nie mógłby podważyć wyłącznej kompetencji
Wspólnoty do zawarcia porozumienia WTO: państwa członkowskie
wykonywałyby po prostu w imieniu Wspólnoty zobowiązania
międzynarodowe, do których zaciągania upoważniona jest wyłącznie
Wspólnota.W przypadku gdyby Trybunał był
jednak zdania, że państwa członkowskie mogą wnieść wkład do budżetu WTO
we własnym imieniu, Komisja podkreśla, że wynikające z tego
kompetencje dzielone byłyby ograniczone do aspektów budżetowych
i finansowych nowej organizacji.Rząd
portugalski uznaje, że jedną z decydujących przyczyn, dla których
umowa międzynarodowa winna być zawarta wspólnie, ale w sposób
niezależny przez Wspólnotę i państwa członkowskie, jest
finansowanie z budżetów krajowych wydatków wynikających ze
stosowania traktatu. Orzecznictwo wspólnotowe potwierdziło tę wykładnię
w przywołanej powyżej opinii 1/78.Rząd
portugalski podkreśla, że państwa członkowskie będą finansować wydatki
związane z utworzeniem i finansowaniem WTO, zważywszy, że są
członkami pierwotnymi (zob. art. XI porozumienia ustanawiającego
WTO). Uznaje, że wystarcza to do uzasadnienia udziału państw
członkowskich w zawarciu porozumienia z dwóch przyczyn.Pierwsza
przyczyna wynika z prawa wspólnotowego: w praktyce
wspólnotowej jednym z powodów decydujących o tym, że umowa
międzynarodowa winna być zawarta przez Wspólnotę i przez państwa
członkowskie jest fakt, że państwa członkowskie ponoszą wydatki związane
ze stosowaniem traktatu.W przeciwieństwie
do Komisji rząd portugalski twierdzi, iż to, czy finansowanie zajmuje
znaczące miejsce w systematyce porozumienia (jak miało to miejsce
w przypadku porozumienia w sprawie kauczuku naturalnego, które
było przedmiotem opinii 1/78), jest nieistotne. W ten sposób serię
umów międzynarodowych w sprawie podstawowych produktów zawarto po
wydaniu opinii 1/78 w oparciu o formułę umowy mieszanej,
ponieważ odpowiedzialność finansową ponosiły budżety krajowe, nawet
jeśli z wkładu finansowego państw pokrywane były tylko wydatki
związane z funkcjonowaniem organizacji utworzonych w celu
zarządzania przedmiotowymi umowami. Natomiast podobne umowy miałyby
charakter wyłącznie wspólnotowy z tego tylko powodu, że podjęto
decyzję o finansowaniu ich z budżetu wspólnotowego.Za
udziałem państw członkowskich w zawarciu porozumienia WTO
przemawia drugi argument, wysuwany przez rząd portugalski w oparciu
o portugalskie prawo konstytucyjne. Na podstawie art. 164
lit. j) konstytucji Republiki Portugalskiej w gestii
Zgromadzenia Republiki leży zatwierdzenie traktatów międzynarodowych
przewidujących udział Portugalii w organizacjach międzynarodowych,
które następnie ratyfikuje Prezydent Republiki [zob. art. 137
lit. b)]. W opinii tego rządu przystąpienie Portugalii do
Wspólnot Europejskich nie mogłoby naruszać stosowania postanowień
konstytucyjnych przynajmniej w przypadkach, w których udział
portugalski w organizacjach międzynarodowych wiązałby się ze
składkami finansowanymi z budżetu krajowego.XVI –  Odpowiedzi
na pytania postawione we wniosku o wydanie opinii zaproponowane
przez Komisję, Radę i państwa, które przedstawiły swoje uwagiW
świetle powyższych rozważań Komisja i strony, które przedstawiły
swoje uwagi, proponują następujące odpowiedzi na zadane pytania.Komisja stwierdza, co następuje:„–      części
Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO), które
dotyczą handlu towarami, to jest układ GATT z 1994 r.
i załączniki do niego podlegają wyłącznej kompetencji Wspólnoty
w ramach art. 113 traktatu WE, prawdopodobnie
z wyjątkiem niektórych aspektów związanych z produktami EWWiS;–        część
porozumienia WTO dotycząca handlu usługami (GATS) podlega również
wyłącznej kompetencji Wspólnoty w ramach art. 113
traktatu WE albo art. 235 lub 100A tego traktatu oraz,
w stosownym przypadku, na podstawie zasady kompetencji
dorozumianych w rozumieniu doktryny opinii 1/76 i doktryny
AETR;–        część
porozumienia WTO dotycząca handlu w zakresie praw własności
intelektualnej (TRIPs) podlega również wyłącznej kompetencji Komisji
w ramach art. 113 traktatu WE albo art. 100A lub 235
tego traktatu oraz, w stosownym przypadku, na podstawie zasady
kompetencji dorozumianych w rozumieniu doktryny opinii 1/76
i doktryny AETR”.Rada wyciąga następujące wnioski:„W odniesieniu do proceduryRada
zdaje się na rozstrzygnięcie Trybunału Sprawiedliwości w kwestii
określenia, czy w szczególnych okolicznościach niniejszego
przypadku – w odniesieniu do umowy, która nie jest umową
»planowaną«, ale jest już umową podpisaną, która ma zostać zawarta –
wniosek o wydanie (uprzedniej) opinii jest dopuszczalny. Uważa
w każdym razie za niezbędne, aby pytania postawione przez Komisję
zostały przeformułowane przez Trybunał.W odniesieniu do istoty sprawyWspólnota
ma wyłączną kompetencję w zakresie niemal całego układu GATT,
z pewnymi wyjątkami, w szczególności w odniesieniu do
reżimu obowiązującego w stosunku do produktów objętych traktatem
EWWiS i do terytoriów zamorskich, nieobjętych traktatami
wspólnotowymi. Ponadto Wspólnota ma wyłączną kompetencję, na podstawie
orzecznictwa w sprawie AETR, w niektórych szczególnych
obszarach układu GATS i porozumienia TRIPs.Ponadto
i przede wszystkim, ponieważ Rada podjęła już decyzję o tym,
że nie będzie wykonywała potencjalnej kompetencji Wspólnoty
w odniesieniu do układu GATS i porozumienia TRIPs, kompetencja
państw członkowskich w odniesieniu do znacznej części spraw
objętych dwoma umowami jest kompetencją dominującą. Wreszcie pewne
kwestie objęte układem GATS i porozumieniem TRIPs mogą podlegać –
biorąc pod uwagę obecne brzmienie traktatu – w każdym razie tylko
wyłącznej kompetencji państw członkowskich”.Rada sugeruje, by:„Trybunał, jeżeli uzna wniosek o wydanie opinii za dopuszczalny, udzielił następującej odpowiedzi:Zawarcie
porozumień Rundy Urugwajskiej wspólnie przez Wspólnotę i państwa
członkowskie jest zgodne z podziałem kompetencji określonym
w traktatach ustanawiających Wspólnoty Europejskie”.Rząd Zjednoczonego Królestwa przedstawia następujące wnioski:„1.      Wspólnota
ma kompetencje do uczestnictwa w zawarciu układu GATS na podstawie
art. 54, 57, 66, 75, 84, 99 i 100A traktatu WE.2.      Państwa członkowskie również mają kompetencje do uczestnictwa w zawarciu układu GATS.3.      Państwa członkowskie mają kompetencje do uczestnictwa w zawarciu porozumienia TRIPs.4.      Wspólnota
również ma kompetencje do uczestnictwa w zawarciu porozumienia
TRIPs na podstawie art. 100A, 113 i 235 traktatu WE.5.      Państwa
członkowskie mają kompetencje do uczestnictwa w zawarciu
porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu”.Rząd
francuski „wzywa Trybunał, by odpowiedział na wniosek Komisji, że
zawarcie porozumienia WTO (wraz z ogółem porozumień do niego
załączonych) podlega jednocześnie kompetencji Wspólnoty
i kompetencji państw członkowskich i że w odniesieniu do
Wspólnoty decyzja nie może zostać oparta na podstawie prawnej
ograniczonej wyłącznie do art. 113 ani wyłącznie do art. 100A,
113 i 235”.Rząd hiszpański wzywa
Trybunał, by wydał opinię stwierdzającą, że Wspólnota i państwa
członkowskie mają kompetencje dzielone w ramach Porozumienia
ustanawiającego Światową Organizację Handlu oraz że w konsekwencji
porozumienie to ma charakter mieszany.Rząd portugalski stwierdza:„–      Porozumienie
WTO w części dotyczącej usług, praw własności intelektualnej,
regulacji handlu produktami objętymi traktatem EWWiS dotyczy kwestii,
które częściowo podlegają kompetencji konkurencyjnej lub własnej państw
członkowskich;–        finansowanie
kosztów funkcjonowania WTO z budżetów krajowych jest kwestią
zastrzeżoną dla kompetencji własnych państw członkowskich;–        ponieważ
kwestie objęte porozumieniem WTO podlegają w części kompetencji
Wspólnoty, a w części kompetencji państw członkowskich,
formuła umowy mieszanej jest nie tylko zgodna ze wspólnotowym systemem
podziału kompetencji przewidzianym podstawowymi traktatami, ale jest
również jedyną formułą pozwalającą zachować jednolitość i spójność
w zakresie międzynarodowego reprezentowania interesów Unii
Europejskiej i państw członkowskich w Światowej Organizacji
Handlu”.Rząd niemiecki stwierdza:„Układ
GATS i porozumienie TRIPs, należności celne EWWiS
i porozumienie WTO winny być zawarte w formie umów mieszanych.
Winny być ratyfikowane przez Republikę Federalną Niemiec”.Rząd duński podnosi, że:„Wspólnoty Europejskie nie mają […] wyłącznej kompetencji do zawarcia Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu”.W opinii rządu duńskiego:„Państwa
członkowskie mają prawo zdecydować, czy Wspólnota zawiera porozumienie.
Państwa członkowskie mogą również wybrać formułę mieszaną, w ten
sposób że porozumienie będzie zawarte zarówno przez Wspólnotę, jak
i przez państwa członkowskie. Zdaniem rządu duńskiego kwestia
wykonania porozumienia winna być czynnikiem branym pod uwagę przy
dokonywaniu takiej oceny. W dziedzinach, w których państwa
członkowskie zamierzają obecnie lub w przyszłości wykonać to
porozumienie na poziomie krajowym, nie byłoby właściwe, gdyby Wspólnota
sama zawarła porozumienie. Dotyczy to niektórych części układu GATS
i porozumienia TRIPs. Rząd duński uważa za konieczne – w dwóch
dziedzinach objętych tymi dwoma umowami – utrzymanie kompetencji
mieszanej i dodanie do porozumienia informacji o niezbędnej
podstawie prawnej”.Na wypadek gdyby
Trybunał uznał wniosek o wydanie opinii wniesiony przez Komisję za
dopuszczalny, rząd niderlandzki uznaje, że zawarcie porozumienia WTO
i załączników do niego pozostaje we wspólnej kompetencji państw
członkowskich i Wspólnoty.Rząd grecki„oczekuje, że Trybunał podzieli stanowisko Rady”.Natomiast Parlament Europejski proponuje Trybunałowi, by:„–      orzekł,
że Porozumienie ustanawiające Światową Organizację Handlu winno być
zawarte na podstawie art. 228 ust. 3 akapit drugi
traktatu WE;–        orzekł,
że niezależnie od tego, co zostało podniesione, art. 113
traktatu WE nie stanowi wystarczającej podstawy prawnej;–        orzekł,
że w żaden sposób ewentualne odwołanie się do art. 235
traktatu WE lub orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości nie może być
interpretowane w ten sposób, że może powodować obowiązek prawny
Parlamentu wydania zgody, nawet w przypadkach, w których
zawarcie umowy, z uwagi na jej postanowienia, byłoby nie do
przyjęcia dla Parlamentu Europejskiego”.XVII –  Pytania skierowane przez Trybunał do Komisji, Rady i państw członkowskich oraz odpowiedzi udzielone na te pytaniaTrybunał postanowił skierować następujące pytania do Komisji i stron, które przekazały swoje uwagi.A –  Pytanie pierwszeKomisja
proszona jest o ustosunkowanie się do argumentu, który Rada
wywodzi ze sposobu sporządzenia listy szczegółowych zobowiązań, złożonej
w imieniu Wspólnoty i państw. Z analizy tego dokumentu
wynika bowiem, że warunki, od których uzależniono zniesienie restrykcji
w dostępie do rynku usług i ograniczenia związane z tym
zniesieniem, różnią się w zależności od państwa członkowskiego.W
odpowiedzi Komisja stwierdza, że sposób, w jaki została
przygotowana oferta wspólnotowa, jej treść i jej tytuł nie mają
żadnego wpływu na określenie kompetencji Wspólnoty.Tak
więc Komisja wyraziła zgodę, by lista została złożona w imieniu
Wspólnoty i jej państw członkowskich wyłącznie w celu
rozwiania ich obaw, iż nie będą mogły stać się członkami WTO
w braku oferty dotyczącej usług przedstawionej w ich imieniu.
To ustępstwo o charakterze czysto politycznym nie było równoznaczne
z uznaniem, iż państwa członkowskie mają kompetencje do zawarcia
układu GATS.Różnice między państwami
członkowskimi dotyczące warunków, od jakich uzależniono zniesienie
restrykcji w dostępie do rynków usług w poszczególnych
państwach członkowskich uzasadnione są metodologią przyjętą przez GATS
i niedokończeniem procesu harmonizacji wspólnotowej.Podstawowym
celem GATS jest liberalizacja międzynarodowego handlu usługami.
Jednakże w trosce o zapewnienie elastyczności art. XVI
i XVII GATS upoważniają członków WTO do zamieszczenia ograniczeń
i warunków na ich listach szczegółowych zobowiązań. W trosce
o przejrzystość uznano, że należy raczej wymienić rodzaje
istniejących restrykcji niż zamieszczać klauzulę ogólną standstill.Wykaz
istniejących restrykcji różni się w zależności od państwa
członkowskiego, ponieważ nie dokonano całkowitej harmonizacji
wspólnotowej, a państwa członkowskie nadal dysponują kompetencjami
konkurencyjnymi w sprawach wewnętrznych. Nie wynika stąd jednakże,
iż kompetencje zewnętrzne są również dzielone.Dziedzina
towarów stanowi uderzający przykład wyłącznej kompetencji zewnętrznej
Wspólnoty, która nakłada się na kompetencję wewnętrzną, w części
konkurencyjną. Na przykład przepisy w zakresie barier technicznych
w handlu nadal pozostają częściowo w kompetencji państw
członkowskich na poziomie wewnętrznym, podczas gdy w sferze
międzynarodowej Wspólnota ma wyłączną kompetencję na podstawie
art. 113 traktatu. To na mocy tego postanowienia Wspólnota zawarła
Kodeks GATT w sprawie barier technicznych. Jeżeli dziś zostałby
sporządzony podobny do listy zobowiązań w zakresie usług wykaz
sytuacji w zakresie standardów i norm technicznych stosowanych
w odniesieniu do towarów, zróżnicowanie byłoby znaczące. Nie
podważyłoby to jednakże wyłącznej kompetencji Wspólnoty do zawierania
umów międzynarodowych dotyczących liberalizacji w tym zakresie.
Wspólnota wyciąga z tego wniosek, że ze sposobu opracowywania
i z treści list szczegółowych zobowiązań nie można wyprowadzić
żadnego argumentu pozwalającego na określenie kompetencji odpowiednio
Wspólnoty i państw członkowskich do zawarcia GATS.B –  Pytanie drugieZgodnie
ze streszczeniem opinii 1/76 sporządzonym przez Komisję, kompetencja
Wspólnoty w zakresie podejmowania zobowiązań międzynarodowych nie
ogranicza się do sytuacji, w której skorzystano już
z kompetencji wewnętrznych, ale może również istnieć, jeżeli
wewnętrzne środki wspólnotowe zostały podjęte wyłącznie w związku
z zawarciem i wykonaniem umów międzynarodowych. Komisja
proszona jest o wskazanie środków wewnętrznych, których przyjęcie
jest przewidywane w związku z zawarciem i wykonaniem GATS
i TRIPs.Komisja podnosi, że
w swym projekcie aktów wprowadzających w życie wyniki Rundy
Urugwajskiej, przekazanym ostatnio Radzie zaproponowała:–        zmianę
art. 5 i 29 rozporządzenia Rady (WE) nr 40/94
z dnia 20 grudnia 1993 r. w sprawie wspólnotowego
znaku towarowego (Dz.U. L 11, str. 1);–        zmianę
rozporządzeń Rady dotyczących ochrony oznaczenia geograficznego win,
win aromatyzowanych i napojów spirytusowych [rozporządzenia Rady
(EWG) nr 822/87 z dnia 16 marca 1987 r.
w sprawie wspólnej organizacji rynku wina (Dz.U. L 84,
str. 1); rozporządzenia Rady (EWG) nr 1576/89 z dnia
29 maja 1989 r. ustanawiającego ogólne zasady definicji, opisu
i prezentacji napojów spirytusowych (Dz.U. L 160,
str. 1) i rozporządzenia Rady nr 1601/91 z dnia
10 czerwca 1991 r. ustanawiającego ogólne zasady definicji,
opisu i prezentacji win aromatyzowanych, aromatyzowanych napojów
winopochodnych i aromatyzowanych koktajli winopodobnych (Dz.U.
L 149, str. 1)];–        decyzję
o objęciu ochroną przewidzianą w dyrektywie Rady
nr 87/54/EWG z dnia 16 grudnia 1986 r.
w sprawie ochrony prawnej topografii produktów półprzewodnikowych
(Dz.U. 1987, L 24, str. 36) osób fizycznych i prawnych
z państw należących do WTO;–        zmieniony
projekt rozporządzenia ustanawiającego środki zakazu dopuszczania do
swobodnego obrotu, wywozu lub tranzytu towarów podrabianych lub towarów
pirackich.Komisja dodaje, że na razie
zaproponowała wyłącznie środki, które są absolutnie konieczne dla
właściwego wykonania porozumienia WTO i załączników do niego.
Dlatego też przewiduje wprowadzenie środków wspólnotowych w celu
wykonania GATS dopiero w późniejszym czasie.C –  Pytanie trzecie1.      Komisja
stwierdziła, że żadne z postanowień traktatu WE
w rozdziałach dotyczących prawa przedsiębiorczości i swobody
świadczenia usług nie zobowiązuje prawodawcy wspólnotowego do
korzystania z uprawnień, jakie zostały mu przyznane w tych
rozdziałach wyłącznie w stosunkach wewnętrznych (to jest
w odniesieniu do jednostek pochodzących z państw
członkowskich). Komisja proszona jest o wskazanie przypadków,
w których i rozważań, na podstawie których prawodawca
wspólnotowy skorzystał już z tych uprawnień w odniesieniu do
jednostek pochodzących z państw trzecich.Komisja
przedstawiła listę trzydziestu trzech aktów prawa wtórnego dotyczących
spraw zewnętrznych. Niektóre z nich przyjęto w dziedzinie
bankowości, finansów, ubezpieczeń i telekomunikacji, na podstawie
art. 54, 57 ust. 2 lub 66 traktatu. Pozostałe dotyczą
transportu i ich podstawą prawną jest art. 84 ust. 2
traktatu. Najważniejsze akty przywołane przez Komisję można pogrupować
w następujący sposób:a)      Niektóre
akty prawa wtórnego przewidują, że ich przepisy mają zastosowanie
również do wspólnotowych oddziałów spółek z państw trzecich,
a nawet zawierają przepisy szczególnie odnoszące się do tych
oddziałów.Zobacz:–        art.
3 dyrektywy Rady 89/117/EWG z dnia 13 lutego 1989 r.
w sprawie obowiązków w zakresie publikacji odnoszących się do
rocznych sprawozdań finansowych oddziałów, utworzonych w państwie
członkowskim, instytucji kredytowych i instytucji finansowych
mających swoją siedzibę poza tym państwem członkowskim (Dz.U. L 44,
str. 40), przyjętej na podstawie art. 54 traktatu;–        art.
7 jedenastej dyrektywy Rady 89/666/EWG z dnia 21 grudnia
1989 r. dotyczącej wymogów ujawniania informacji odnośnie do
oddziałów utworzonych w państwie członkowskim przez niektóre
rodzaje spółek podlegające prawu innego państwa (Dz.U. L 395,
str. 36), przyjętej na podstawie art. 54 traktatu;–        dyrektywa
Rady 91/308/EWG z dnia 10 czerwca 1991 r. w sprawie
uniemożliwienia korzystania z systemu finansowego w celu
prania pieniędzy, przyjętej na podstawie art. 57 ust. 2
i art. 100A (Dz.U. L 166, str. 77);–        dyrektywa
94/19/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja
1994 r. w sprawie systemów gwarancji depozytów (Dz.U.
L 135, str. 5) przyjęta na podstawie art. 57 ust. 2
traktatu. Artykuł 6 tej dyrektywy przewiduje, że państwa
członkowskie zbadają, czy oddziały instytucji kredytowej z siedzibą
poza Wspólnotą dysponują pokryciem równoważnym temu, jakie jest
przewidziane w tej dyrektywie. W braku takiego pokrycia
państwa członkowskie mogą im nakazać przystąpienie do systemu gwarancji
depozytów działającego na ich terytorium.b)      W
zakresie finansów przepisy wspólnotowe znajdują zastosowanie
w odniesieniu do wszystkich papierów wartościowych, które są
dopuszczone lub są przedmiotem wniosku o dopuszczenie do
publicznego obrotu na giełdzie papierów wartościowych znajdującej się
lub działającej na terytorium jednego z państw członkowskich nawet,
jeżeli ich emitent ustanowił działalność w państwie trzecim.Zobacz:
art. 1 dyrektywy Rady 79/279/EWG z dnia 5 marca
1979 r. koordynującej warunki dopuszczania papierów wartościowych
do publicznego obrotu giełdowego (Dz.U. L 66, str. 21)
i dyrektywy Rady 80/390/EWG z dnia 17 marca 1980 r.
koordynującej wymagania dotyczące sporządzania, kontroli
i rozpowszechniania szczegółowych danych związanych
z dopuszczeniem papierów wartościowych do publicznego obrotu
giełdowego (Dz.U. L 100, str. 1), obu przyjętych na podstawie
art. 54 ust. 3 lit. g) i art. 100 traktatu.c)      Podobnie
jedna z dyrektyw znajduje zastosowanie do spółek z państw
trzecich, których akcje są dopuszczone do publicznego obrotu na
wspólnotowej giełdzie papierów wartościowych.Zobacz:
dyrektywa Rady 82/121/EWG z dnia 15 lutego 1982 r.
w sprawie informacji publikowanych na bieżąco przez spółki, których
akcje zostały dopuszczone do publicznego obrotu giełdowego (Dz.U.
L 48, str. 26), przyjęta na podstawie art. 54 ust. 3
lit. g) i art. 100 traktatu.Inna
dyrektywa znajduje zastosowanie do spółek z państw trzecich, które
nabywają lub zbywają znaczące udziały w spółce podlegającej
prawodawstwu jednego z państw członkowskich i których akcje są
dopuszczone do publicznego obrotu na wspólnotowej giełdzie papierów
wartościowych.Zobacz: dyrektywa Rady
88/627/EWG z dnia 12 grudnia 1988 r. w sprawie
informacji, które są ogłaszane w chwili nabycia lub zbycia
znacznego pakietu akcji spółki kapitałowej (Dz.U. L 348,
str. 62), przyjęta na podstawie art. 54 traktatu.d)      Dyrektywa
„telewizja bez granic” zobowiązuje każde państwo członkowskie do
zapewnienia, by wszelkie programy telewizyjne emitowane przez nadawców
podlegających ustawodawstwu tego państwa lub nadawców, którzy nie
podlegając ustawodawstwu żadnego z państw członkowskich,
wykorzystują częstotliwość lub pojemność satelitarną przyznaną przez to
państwo lub stację dosyłową do satelity, zlokalizowaną na terytorium
tego państwa członkowskiego, były zgodne z przepisami dotyczącymi
programów przeznaczonych do powszechnego odbioru w tym państwie
członkowskim.Zobacz: art. 2 dyrektywy
Rady 89/552/EWG z dnia 3 października 1989 r.
w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych
i administracyjnych państw członkowskich, dotyczących wykonywania
telewizyjnej działalności transmisyjnej (Dz.U. L 298,
str. 23), przyjętej na podstawie art. 57 ust. 2
i art. 66 traktatu.e)      Niektóre
akty prawa wtórnego upoważniające Wspólnotę do współpracy
z władzami państw trzecich w celu wzmocnienia skuteczności
prawodawstwa wspólnotowego.Zobacz:–        dyrektywa
Rady 92/30/EWG z dnia 6 kwietnia 1992 r. w sprawie
nadzoru skonsolidowanego nad instytucjami kredytowymi (Dz.U. L 110,
str. 52), przyjęta na podstawie art. 57 ust. 2 traktatu.
Artykuł 8 tej dyrektywy upoważnia Radę do zawierania umów
z państwami trzecimi w celu ustalenia warunków sprawowania
nadzoru skonsolidowanego nad instytucjami kredytowymi, których
przedsiębiorstwa dominujące mają siedzbę w państwie trzecim oraz
nad instytucjami kredytowymi ustanowionymi w państwie trzecim,
których przedsiębiorstwa dominujące, czy to instytucje kredytowe, czy
spółki finansowe, mają siedzibę we Wspólnocie;–        dyrektywa
Rady 89/592/EWG z dnia 13 listopada 1989 r. koordynująca
przepisy dotyczące wykorzystywania poufnych informacji (Dz.U.
L 334, str. 30), przyjęta na podstawie art. 100A
traktatu. Artykuł 11 tej dyrektywy upoważnia Wspólnotę do
zawierania umów z państwami trzecimi w dziedzinach
regulowanych dyrektywą.f)      Niektóre
akty prawa wtórnego upoważniają Wspólnotę do zawierania umów
z jednym lub większą liczbą państw trzecich w celu ustalenia
korzystniejszych zasad działania dla wspólnotowych oddziałów spółek
z tych państw trzecich od zasad przewidzianych przedmiotowymi
aktami prawa wtórnego, jeżeli podobnym traktowaniem są objęte oddziały
spółek ze Wspólnoty w tych państwach trzecich (zasada wzajemności).
Komisja odwołuje się w tej kwestii:–        do
art. 9 ust. 3 pierwszej dyrektywy Rady 77/780/EWG z dnia
12 grudnia 1977 r. w sprawie koordynacji przepisów
ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do
podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe
(Dz.U. L 322, str. 30), przyjętej na podstawie 57 traktatu;–        do
art. 32 pierwszej dyrektywy Rady 79/267/EWG z dnia
5 marca 1979 r w sprawie koordynacji przepisów ustawowych,
wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do podejmowania
i prowadzenia działalności w zakresie ubezpieczeń na życie
(Dz.U. L 63, str. 1), przyjętej również na podstawie 57
traktatu;–        do
art. 29 pierwszej dyrektywy Rady 73/239/EWG z dnia
24 lipca 1973 r. w sprawie koordynacji przepisów
ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do
podejmowania i prowadzenia działalności w dziedzinie
ubezpieczeń bezpośrednich innych niż ubezpieczenia na życie (Dz.U.
L 228, str. 3), przyjętej na podstawie art. 57
ust. 2 traktatu. Na podstawie art. 29 tej pierwszej dyrektywy
została zawarta umowa z Konfederacją Szwajcarską, oparta na
art. 57 ust. 2 i art. 235 (Dz.U. 1991, L 205,
str. 2).g)      Inne
akty prawa wtórnego dotyczą stałych procedur oceny dostępu podmiotów
gospodarczych ze Wspólnoty do rynków państw trzecich. Jeśli okazuje się,
że przedsiębiorstwa ze Wspólnoty nie korzystają w tych państwach
z dostępu do rynku porównywalnego z tym, który Wspólnota
oferuje przedsiębiorstwom z przedmiotowych państw trzecich, Komisja
może podjąć negocjacje z danym państwem trzecim w celu
naprawy sytuacji, a nawet zaproponować Radzie zamknięcie rynku
wspólnotowego dla wspólnotowych filii spółek danego państwa trzeciego.Komisja odwołuje się w tym względzie:–        do
art. 8–9 drugiej dyrektywy Rady 89/646/EWG z dnia
15 grudnia 1989 r. w sprawie koordynacji przepisów
ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do
podejmowania oraz prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe,
zmieniającej dyrektywę 77/780/EWG (Dz.U. L 386, str. 1),
przyjętej na podstawie art. 57 ust. 2;–        do
art. 4 dyrektywy Rady 90/618/EWG z dnia 8 listopada
1990 r. zmieniającej, w szczególności w zakresie
ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów
mechanicznych, dyrektywę 73/239/EWG i dyrektywę 88/357/EWG, które
dotyczą koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych
i administracyjnych odnoszących się do ubezpieczeń bezpośrednich
innych niż ubezpieczenia na życie (Dz.U. L 330, str. 44);–        do
art. 8 drugiej dyrektywy Rady 90/619/EWG z dnia
8 listopada 1990 r. w sprawie koordynacji przepisów
ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do
bezpośrednich ubezpieczeń na życie, ustanawiającej przepisy ułatwiające
skuteczne korzystanie ze swobody świadczenia usług i zmieniającej
dyrektywę 79/267/EWG (Dz.U. L 330, str. 50);–        do
art. 7 dyrektywy Rady 93/22/EWG z dnia 10 maja
1993 r. w sprawie usług inwestycyjnych w zakresie
papierów wartościowych (Dz.U. L 141, str. 27), przyjętej na
podstawie art. 57 ust. 2 traktatu.h)      W
zakresie finansów dyrektywy Rady upoważniają Wspólnotę do zawierania
umów z państwami trzecimi w celu uznawania, na zasadzie
wzajemności, prospektów emisyjnych sporządzanych i kontrolowanych
zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym państwie trzecim lub
w tych państwach trzecich do celów wprowadzenia do obrotu
giełdowego lub publicznej oferty sprzedaży.Zobacz:
dyrektywa Rady 87/345/EWG z dnia 22 czerwca 1987 r.
zmieniająca przywołaną dyrektywę 80/390 (Dz.U. L 185,
str. 81), przyjęta na podstawie art. 54 ust. 2 traktatu
i dyrektywa Rady 89/298/EWG z dnia 17 kwietnia
1989 r. w sprawie koordynacji wymagań dotyczących
sporządzania, szczegółowej kontroli i rozpowszechniania prospektów
emisyjnych publikowanych w związku z publiczną ofertą
sprzedaży zbywalnych papierów wartościowych (Dz.U. L 124,
str. 8), przyjęta na podstawie art. 54 traktatu.i)      W
zakresie zamówień publicznych jedna z dyrektyw przewiduje, że
oferta przedstawiana w celu uzyskania zamówienia na dostawy,
w której udział produktów pochodzących z państw trzecich
przekracza 50% ogólnej wartości produktów objętych ofertą, może zostać
odrzucona, chyba że Wspólnota zawarła z danym państwem trzecim
porozumienie zapewniające porównywalny i rzeczywisty dostęp
przedsiębiorstw ze Wspólnoty do ich rynków.Zobacz:
art. 29 dyrektywy Rady 90/531/EWG z dnia 17 września
1990 r. w sprawie procedur udzielania zamówień publicznych
przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej,
energetyki, transportu i telekomunikacji, przyjętej na podstawie
art. 57 ust. 2, 66, 100A i art. 113 traktatu (Dz.U.
L 297, str. 1).Na podstawie
art. 29 tej dyrektywy Wspólnota Europejska zawarła umowę
w formie protokołu ustaleń ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki
Północnej dotyczącą zamówień publicznych. Zapewnia ona przedsiębiorstwom
ze Wspólnoty porównywalny i rzeczywisty dostęp do rynków
w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej w zakresie
udzielania zamówień na dostawy i roboty budowlane udzielanych przez
instytucje zamawiające sektora energii elektrycznej [zob. decyzja Rady
nr 93/323/EWG z dnia 10 maja 1993 r. zatwierdzająca
umowę (Dz.U. L 125, str. 1), przyjęta na podstawie
art. 113 i decyzja Rady nr 93/324/EWG z dnia
10 maja 1993 r. dotycząca przedłużenia obowiązywania przepisów
dyrektywy 90/531/EWG wobec Stanów Zjednoczonych Ameryki, również
przyjęta na podstawie art. 113 traktatu (Dz.U. L 125,
str. 54)].Na podstawie innej
dyrektywy, jeżeli Komisja stwierdzi, że w zakresie zamówień
publicznych na usługi państwo trzecie nie przyznaje przedsiębiorstwom ze
Wspólnoty rzeczywistego dostępu do rynku, porównywalnego do tego, jaki
Wspólnota przyznaje przedsiębiorstwom z tego państwa trzeciego, to
może ona zaproponować Radzie podjęcie decyzji o zawieszeniu lub
ograniczeniu udzielania zamówień na usługi:–        przedsiębiorstwom podlegającym ustawodawstwu danego państwa trzeciego;–        przedsiębiorstwom
powiązanym z przedsiębiorstwami, o których mowa
w lit. a), których siedziba znajduje się we Wspólnocie, ale
które nie posiadają bezpośrednich i rzeczywistych związków
z gospodarką państwa członkowskiego;–        przedsiębiorstwom
przedstawiającym oferty w celu świadczenia usług pochodzących
z danego państwa trzeciego.Zobacz:
art. 37 ust. 3 dyrektywy Rady nr 93/38/EWG z dnia
14 czerwca 1993 r. koordynującej procedury udzielania zamówień
publicznych przez podmioty działające w sektorach gospodarki
wodnej, energetyki, transportu i telekomunikacji (Dz.U. L 199,
str. 84), przyjętej na podstawie art. 57 ust. 2
i art. 66, 100A i art. 113 EWG.j)      W
zakresie transportu morskiego jedno z rozporządzeń wprowadza
procedurę, którą należy stosować w celu przeciwdziałania
nieuczciwym praktykom cenowym stosowanym przez określonych armatorów
państw trzecich zaangażowanych w międzynarodowy przewóz ładunków
żeglugą liniową.Zobacz: rozporządzenie Rady
(EWG) nr 4057/86 z dnia 22 grudnia 1986 r.
w sprawie nieuczciwych praktyk cenowych w transporcie morskim
(Dz.U. L 378, str. 14), przyjęte na podstawie art. 84
ust. 2 traktatu.Inne rozporządzenie
wprowadza procedurę mającą zastosowanie, gdy działania państwa trzeciego
lub jego agentów ograniczają lub grożą ograniczeniem swobody dostępu
dla towarzystw żeglugowych państw członkowskich lub statków
zarejestrowanych w państwie członkowskim (art. 1). Ma ono
zastosowanie w odniesieniu do towarzystw żeglugowych z państwa
trzeciego, które świadczą usługi w zakresie połączeń między
własnym państwem lub innym państwem trzecim a jednym lub kilkoma
państwami członkowskimi (art. 2). Artykuł 4 ust. 1
lit. b) upoważnia do skoordynowanych działań zaradczych wobec
takich towarzystw [lit. b)].Zobacz:
rozporządzenie Rady (EWG) nr 4058/86 z dnia 22 grudnia
1986 r. dotyczące skoordynowanych działań w celu zapewnienia
swobodnego dostępu do ładunków w handlu morskim (Dz.U. L 378,
str. 21), przyjęte na podstawie art. 84 ust. 2 traktatu.2.
Na wypadek gdyby kompetencja ograniczała się do jednostek pochodzących
z państw członkowskich, jak utrzymuje Rada i niektóre państwa,
które przedstawiły swoje uwagi, Komisja proszona jest ogólnie
o przedstawienie argumentów, które pozwalałyby wyprowadzić
z kompetencji wewnętrznej ograniczonej w ten sposób
kompetencję zewnętrzną, która obejmowałaby traktowanie, jakie należy
przyznać jednostkom pochodzącym z państw trzecich.Tytułem
wstępu Komisja podkreśla, że zarówno GATS, jak i traktat WE
oparte są na zasadzie niedyskryminacji i odwołują się do tych
samych środków prawnych dla realizacji celu polegającego na
liberalizacji świadczenia usług. Tak więc art. 52 i 59
traktatu zakazują państwom członkowskim podejmowania środków, które
naruszałyby zasadę niedyskryminacji ze względu na przynależność
państwową. Ze swej strony GATS zabrania swym członkom dyskryminacji
jednostek pochodzących z innych państw członkowskich (zasada
największego uprzywilejowania), jak również odmiennego traktowania
usługodawców krajowych i zagranicznych w zakresie dostępu do
rynku i warunków prowadzenia przez nich działalności (zasady
dostępu do rynku i traktowania narodowego).Dlatego
właśnie gdyby uznano, iż Wspólnota posiada kompetencję zewnętrzną do
zawarcia GATS na podstawie teorii równoległości kompetencji, nie
oznaczałoby to, że uprawnienia zewnętrzne Wspólnoty mają szerszy zakres
aniżeli jej uprawnienia wewnętrzne, ale raczej iż mają porównywalny czy
wręcz węższy zakres.Następnie Komisja
przywołuje dwa argumenty przemawiające za kompetencją zewnętrzną
Wspólnoty, która w jej opinii obejmuje traktowanie, jakie należy
przyznać jednostkom pochodzącym z państw trzecich: z jednej
strony konieczność działań zewnętrznych, a z drugiej strony
ryzyko naruszenia zasad wspólnotowych.W
odniesieniu do konieczności podejmowania działań zewnętrznych Komisja
podnosi, że korzyści ekonomiczne, które osiągają wspólnotowi usługodawcy
na podstawie traktatu, doszły już niemal do swych granic z uwagi
na utworzenie rynku wewnętrznego. Do rozwoju gospodarczego państw
członkowskich może obecnie przyczynić się w największym stopniu
liberalizacja handlu usługami w państwach trzecich. W opinii
Komisji, Wspólnota nie może starać się uzyskać korzyści handlowych dla
podmiotów gospodarczych ze Wspólnoty na rynkach państw trzecich nie
będąc w stanie zaoferować w zamian korzyści usługodawcom
z państw trzecich na wspólnym rynku, co implikuje, iż ma ona
kompetencje do uregulowania ich dostępu do wspólnego rynku.Dla
zilustrowania ścisłej współzależności między tymi dwoma aspektami
działań Wspólnoty Komisja podaje dwa przykłady: umowę z dnia
10 października 1989 r. między Europejską Wspólnotą
Gospodarczą a Konfederacją Szwajcarską dotyczącą ubezpieczeń
bezpośrednich innych niż ubezpieczenia na życie i przywołaną drugą
dyrektywę bankową. Celem umowy zawartej z Konfederacją Szwajcarską
„jest określenie, na zasadach wzajemności, niezbędnych
i wystarczających warunków dla umożliwienia agencjom
i oddziałom przedsiębiorstw, których siedziba znajduje się na
terytorium jednej z umawiających się stron, i które chciałyby
podjąć działalność lub prowadzą działalność na terytorium drugiej
umawiającej się strony, podjęcia lub prowadzenia działalności na własny
rachunek w zakresie ubezpieczeń bezpośrednich nie będących
ubezpieczeniami na życie” (art. 1). Druga dyrektywa bankowa
przewiduje możliwość zawieszenia wniosków o zezwolenie na założenie
wspólnotowych filii instytucji kredytowych z państw trzecich tak,
aby Wspólnota dysponowała środkiem negocjakcyjnym w zakresie
rzeczywistego dostępu do rynku danych państw trzecich filii instytucji
kredytowych ze Wspólnoty, utworzonych w tych państwach.Zgodnie
z drugim argumentem wysuniętym przez Komisję, jeżeli kompetencja
wewnętrzna Wspólnoty ograniczałaby się do jednostek pochodzących
z państw członkowskich, mogłoby to naruszyć zasady swobody
przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług.Przede
wszystkim mogłyby wystąpić zakłócenia w zakresie świadczenia usług
i konkurencji, jeżeli poszczególne państwa członkowskie miałyby
możliwość samodzielnego określania, w odniesieniu do jednostek
pochodzących z państw trzecich, zasad regulujących dostęp do ich
rynku i zasad prowadzenia działalności na własny rachunek. Na
przykład najbardziej liberalne państwo członkowskie w zakresie
bankowości i ubezpieczeń przyciągnęłoby większość usługodawców
świadczących te usługi przewidując mniej rygorystyczne warunki niż
warunki określone prawem wspólnotowym (w zakresie minimalnego
kapitału zakładowego, rezerw technicznych, marginesu wypłacalności
itd.). A ubezpieczeni, mieszkający lub mający siedzibę w mniej
liberalnych państwach członkowskich odeszliby od towarzystw
ubezpieczeniowych działających w tych państwach i zwróciliby
się do towarzystw ubezpieczeniowych działających w najbardziej
liberalnym państwie.Następnie ryzyko
naruszenia podstawowych zasad prawa wspólnotowego istniałoby niezależnie
od tego, czy nastąpiłaby harmonizacja wspólnotowa. Na przykład –
w zakresie uznawania kwalifikacji zawodowych – jeżeli dane państwo
członkowskie obejmowałoby obywateli państwa trzeciego reżimem
korzystniejszym od obowiązującego w odniesieniu do obywateli
Wspólnoty, to naruszałoby ono prawo przedsiębiorczości i prawo do
swobodnego świadczenia usług na terytorium tego państwa obywateli
pozostałych państw członkowskich. Takie uregulowanie byłoby ponadto
sprzeczne z zasadą spójności lub preferencji wspólnotowej,
a nawet z art. 5 traktatu.D –  Pytanie czwarteRada
uznaje, że co do zasady rozdziały traktatu WE dotyczące prawa
przedsiębiorczości i usług milczą w kwestii traktowania, jakie
należy przyznać jednostkom (spółkom i osobom fizycznym)
pochodzącym z państw trzecich. Następnie w odniesieniu do
świadczonia usług poprzez „obecność handlową”, zgodnie
z terminologią GATS, dokonuje rozróżnienia pomiędzy filiami spółki
z państwa trzeciego i zwykłymi oddziałami spółki
z państwa trzeciego. Rada proszona jest o nieco szersze
wyjaśnienie swego stanowiska.Na wstępie
Rada informuje Trybunał, że w czasie posiedzenia Rady (ds.
ogólnych) w dniu 4 października 1994 r.
w Luksemburgu zatwierdziła projekt decyzji o zawarciu
porozumień Rundy Urugwajskiej, który został przesłany do Parlamentu
Europejskiego, aby mógł on zająć stanowisko w ramach procedury
zgody. Ten projekt decyzji zostanie ewentualnie zmodyfikowany stosownie
do opinii, którą Trybunał wyda w dniu 15 listopada
1994 r. Na tym etapie Rada przyjęła jako podstawy prawne
kompetencji Wspólnoty art. 43, 54, 57, 66, 75, 84 ust. 2,
art. 99, 100, 100A, 113 i 235 w związku
z art. 228 ust. 3 akapit drugi traktatu WE.Po
posiedzeniu w dniu 11 października 1994 r. Rada
przekazała Trybunałowi „kodeks postępowania” opracowany za wspólnym
porozumieniem przez Radę, państwa członkowskie i Komisję,
a dotyczący negocjacji „po Rundzie Urugwajskiej” w zakresie
usług, w następującym brzmieniu:„1.      W
odniesieniu do negocjacji dotyczących handlu usługami przewidzianych
decyzjami ministerialnymi przyjętymi w Marakeszu w dniu
15 kwietnia 1994 r. i w trakcie wszelkich innych
dyskusji dotyczących handlu w tym zakresie prowadzonych albo pod
przewodnictwem Komitetu przygotowawczego albo Rady Światowej Organizacji
Handlu do spraw handlu usługami ustalono, że z zastrzeżeniem
stanowisk poszczególnych uczestników dotyczących nowego upoważnienia
i kwestii podziału kompetencji oraz bez uszczerbku dla wyników
wniosku o wydanie opinii w sprawie kompetencji skierowanego
przez Komisję do Trybunału, Komisja winna nadal(17):a)      prowadzić
negocjacje w imieniu Wspólnoty i państw członkowskich
w ramach różnych negocjacji i dyskusji, o których mowa
powyżej;b)      informować
państwa członkowskie na tyle wcześnie, na ile to możliwe, o dacie
i miejscu wszystkich przewidzianych dyskusji lub negocjacji
z pozostałymi stronami, niezależnie od tego, czy odbywają się one
w ramach oficjalnych grup negocjacyjnych czy innych, jeżeli państwa
członkowskie nie zostały o nich bezpośrednio poinformowane;c)      zajmować
we wszystkich kwestiach stanowiska przyjęte zgodnie z właściwymi
procedurami decyzyjnymi(18);d)      czuwać
nad tym, by przedstawiciele wszystkich państw członkowskich mogli
uczestniczyć we wszystkich posiedzeniach i negocjacjach dotyczących
kwestii merytorycznych, przy czym państwa członkowskie mogą zlecić
reprezentowanie ich przewodniczącemu;e)      przekazywać
szybko państwom członkowskim wszelkie noty oficjalne lub nieoficjalne
sporządzone przez Sekretariat GATT lub innych uczestników, w tym
samą Komisję, które nie zostały przesłane bezpośrednio do państw
członkowskich.2.      Rada
postanawia sporządzać regularnie bilans z negocjacji na podstawie
sprawozdań, które Komisja przedłoży Radzie we właściwym czasie,
umożliwiającym jej przygotowanie prac. Rada będzie nadal analizować
formułowanie celów negocjacji w każdym sektorze usług
i zastrzega sobie prawo przekazania Komisji w stosownym czasie
właściwych wytycznych”.Rada uważa, że co
do zasady rozdziały traktatu WE dotyczące przedsiębiorczości
i usług milczą w kwestii traktowania, jakie należy przyznać
osobom fizycznym lub prawnym pochodzącym z państw trzecich,
ponieważ w jej opinii z samej treści art. 52
i nast., art. 59 i nast. i art. 221 wynika, że
traktat WE nie nakłada na państwa członkowskie żadnych zobowiązań
w zakresie traktowania jednostek pochodzących z państw
trzecich.Rada wyjaśnia swój sposób rozumowania na przykładzie prywatyzacji publicznego przedsiębiorstwa usługowego.W
braku wspólnotowych przepisów harmonizujących w tej dziedzinie
państwa członkowskie pozostają kompetentne w zakresie określania
warunków prywatyzacji. Jednakże wykonując tę kompetencję państwa
członkowskie winny przestrzegać warunków i ograniczeń wynikających
z właściwych postanowień traktatu (na przykład zasady
niedyskryminacji ze względu na obywatelstwo, która na podstawie
art. 58 ma zastosowanie w odniesieniu do spółek). W tym
względzie należy rozróżnić spółki utworzone w państwach
członkowskich od spółek „zagranicznych”, to jest założonych
w państwach trzecich. W ten sposób przy określaniu
w prawie krajowym warunków, na jakich spółki prywatne mają dostęp
do kapitału prywatyzowanych przedsiębiorstw, nie może mieć miejsca
dyskryminacja pomiędzy spółkami utworzonymi w państwach
członkowskich ze względu na ich „obywatelstwo”. Natomiast
w odniesieniu do spółek zagranicznych państwo członkowskie
zachowuje pełne kompetencje i może je wykonywać, przy czym żadne
przepisy prawa wspólnotowego nie mają w tej sytuacji zastosowania.Ten
sam przykład pozwala Radzie na wyjaśnienie dokonywanego przez nią
rozróżnienia w odniesieniu do świadczenia usług poprzez „obecność
handlową” pomiędzy filiami i oddziałami lub agencjami spółek
z państw trzecich.W jej opinii jeżeli
spółka z państwa trzeciego ma dwie filie w różnych państwach
członkowskich, państwo członkowskie, które przystępuje do prywatyzacji
nie będzie mogło, na mocy art. 58 traktatu WE w związku
z art. 52 wprowadzać dyskryminacji między tymi dwoma filiami
przy określaniu warunków dostępu spółek prywatnych do kapitału.Natomiast
jeżeli spółka z państwa trzeciego ma w państwie członkowskim
wyłącznie oddziały lub agencje (pozbawione osobowości prawnej),
art. 58, który dotyczy wyłącznie spółek, nie ma zastosowania
i państwo członkowskie, które przeprowadza prywatyzację będzie
mogło objąć różnym traktowaniem różne oddziały lub agencje.E –  Pytanie piąteZjednoczone
Królestwo twierdzi, że żadne postanowienie traktatu nie porusza kwestii
ustanowienia po raz pierwszy działalności gospodarczej przez osoby
fizyczne lub prawne pochodzące z państw trzecich, które zamierzają
podjąć działalność usługową w państwie członkowskim. Jednakże
podnosi, że instytucje wspólnotowe podjęły środki określające „reguły
dotyczące wykonywania przez Wspólnotę kompetencji zewnętrznych
w zakresie ustanawiania działalności we Wspólnocie przez jednostki
pochodzące z państw trzecich”. Zjednoczone Królestwo powołuje się
w tym względzie na dyrektywy w zakresie bankowości
i ubezpieczeń. Zjednoczone Królestwo jest proszone
o wskazanie, w jaki sposób godzi tę praktykę (której nie
podważa) z zasadniczym stanowiskiem, którego zresztą broni,
w odniesieniu do zakresu stosowania rozdziałów dotyczących prawa
przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług.Rząd
Zjednoczonego Królestwa twierdzi, że rozdziały traktatu WE
dotyczące przedsiębiorczości i usług nie zawierają żadnych
szczególnych postanowień odnoszących się do kompetencji wewnętrznej
Wspólnoty w zakresie ustanawienia po raz pierwszy działalności
gospodarczej w państwach członkowskich przez jednostki pochodzące
z państw trzecich.Jedynym celem
rozdziału o prawie przedsiębiorczości jest zagwarantowanie
jednostkom pochodzącym z państwa członkowskiego prawa ustanowienia
działalności gospodarczej na terytorium innego państwa członkowskiego.
Celem rozdziału o swobodzie świadczenia usług jest zapewnienie tej
swobody jednostkom pochodzącym z państwa członkowskiego, które
ustanowiły działalność w innym państwie członkowskim Wspólnoty. Te
rozdziały nie służą zatem do osiągnięcia szczególnego celu
w rozumieniu orzecznictwa Trybunału w zakresie kompetencji
międzynarodowych, który mógłby stanowić podstawę dorozumianej
kompetencji międzynarodowej do zawierania umów z państwami
trzecimi.W tym względzie rysuje się
kontrast pomiędzy rozdziałami dotyczącymi prawa przedsiębiorczości
i swobody świadczenia usług z jednej strony,
a rozdziałami dotyczącymi transportu z drugiej strony.W
wyroku z dnia z 14 lipca 1976 r. w sprawach
połączonych 3/76, 4/76 i 6/76 Kramer, Rec. str. 1279, Trybunał
uznał, że niektóre postanowienia traktatu EWG i aktu
o przystąpieniu, jak również rozporządzenie Rady (EWG)
nr 2142/70 z dnia 20 października 1970 r.
w sprawie wspólnej organizacji rynku produktów rybołówstwa (Dz.U.
L 236, str. 5), przyznają Komisji wewnętrzną kompetencję
w zakresie regulacji rybołówstwa na pełnym morzu w celu
ochrony zasobów biologicznych. Trybunał orzekł, że z nałożonych
zobowiązań i uprawnień przekazanych instytucjom Wspólnoty na
poziomie wewnętrznym wynika, iż ma ona kompetencje do podejmowania
zobowiązań międzynarodowych w celu zachowania zasobów biologicznych
morza pełnego. Rząd Zjednoczonego Królestwa podnosi, że jurysdykcja
każdego z państw ogranicza się na pełnym morzu do statków pod
banderą tego państwa, a zasoby rybne migrują. W konsekwencji
środki ochronne przyjęte przez jedno państwo (lub przez Wspólnotę
w odniesieniu do wód podlegających suwerenności państw
członkowskich) nie miałyby żadnej skuteczności, jeśli podobne środki nie
zostałyby podjęte przez sąsiednie państwa. Wynika z tego, że
z uwagi na swój charakter zasoby morza pełnego można chronić
wyłącznie poprzez zawarcie umów międzynarodowych między stronami
sprawującymi jurysdykcję na tych wodach.Rząd
Zjednoczonego Królestwa podkreśla, że o ile w wyroku
w sprawie AETR Trybunał mógł wyprowadzić kompetencję wewnętrzną
z art. 74 i 75 traktatu EWG, o tyle uczynił to
w oparciu o art. 75 lit. a), który
„w odniesieniu do części trasy położonej na terytorium Wspólnoty
dotyczy również transportu z lub do państw trzecich”. W ten
sposób Trybunał mógł wywnioskować, że „kompetencja Wspólnoty obejmuje
stosunki podlegające prawu międzynarodowemu, a zatem implikuje
w przedmiotowej dziedzinie konieczność zawierania porozumień
z zainteresowanymi państwami trzecimi”.Natomiast
podstawy kompetencji zewnętrznej Wspólnoty do zawarcia GATS należy
szukać nie w postanowieniach traktatu dotyczących
przedsiębiorczości i usług, ale w przepisach prawa wtórnego
przyjętych na mocy rozdziałów o przedsiębiorczości i usługach.Fakt,
iż rozdziały o przedsiębiorczości i usługach nie określają
żadnego szczególnego celu w odniesieniu do ustanowienia po raz
pierwszy działalności gospodarczej lub swobody świadczenia usług przez
jednostki pochodzące z państw trzecich nie wyklucza możliwości
przyjęcia przez Wspólnotę w pewnych okolicznościach aktów
dotyczących jednostek pochodzących z państw trzecich. Rząd
Zjednoczonego Królestwa wskazuje dwie sytuacje, w których może ona
to uczynić.Po pierwsze, gdy Rada przyjmuje
przepisy wewnętrzne w celu ułatwienia wykonywania przez jednostki
pochodzące z państw członkowskich swobody przedsiębiorczości
i swobody świadczenia usług, te przepisy wewnętrzne mogą również
regulować sytuację jednostek pochodzących z państw trzecich
w zakresie koniecznym dla zapewnienia rzeczywistego wykonywania
wyżej wymienionych uprawnień przez jednostki pochodzące z państw
członkowskich na warunkach przewidzianych traktatem w odniesieniu
do funkcjonowania rynku wewnętrznego. Zjednoczone Królestwo podaje dwa
przykłady takiej sytuacji. W celu ułatwiania wykonywania prawa
przedsiębiorczości przez obywateli państw członkowskich jedna
z dyrektyw objęła prawem wjazdu na terytorium Wspólnoty
i prawem pobytu członków ich rodzin będących obywatelami państwa
trzeciego. Innym przykładem jest objęcie zasadami dotyczącymi oddziałów
spółek mających siedzibę w jednym z państw członkowskich
oddziałów spółek mających siedzibę w państwach trzecich. Rząd
Zjednoczonego Królestwa odwołuje się w tym względzie do jedenastej
dyrektywy Rady 89/666/EWG z dnia 21 grudnia 1989 r.
dotyczącej wymogów ujawniania informacji odnośnie do oddziałów
utworzonych w państwie członkowskim przez niektóre rodzaje spółek
podlegające prawu innego państwa (Dz.U. L 395, str. 36).Po
drugie, przepisy wewnętrzne mogą wyraźnie przewidywać kompetencję
zewnętrzną Wspólnoty w sprawach, które obejmują. Tak więc przepisy
wewnętrzne mogą przewidywać zawarcie umów z państwami trzecimi
określających, że oddziały spółek z państw trzecich winny być
traktowane w ten sam sposób w różnych państwach członkowskich,
a także zawarcie umów z państwami trzecimi stanowiących, że
oddziałom spółek pochodzących z państw członkowskich należy
przyznać traktowanie nie mniej korzystne aniżeli to, które Wspólnota
zapewnia oddziałom spółek z państw trzecich. Zjednoczone Królestwo
odwołuje się w tym względzie do przepisów przywołanych dyrektyw
bankowych, pierwszej i drugiej, jak również do pierwszej dyrektywy
Rady 79/267/EWG z dnia 5 marca 1979 r. w sprawie
koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych
odnoszących się do podejmowania i prowadzenia działalności
w zakresie ubezpieczeń na życie (Dz.U. L 63, str. 1),
które dokładniej przedstawiła w uwagach na piśmie
[rozdział XII część B pkt 2 ppkt i)].Rząd
Zjednoczonego Królestwa przypomina wreszcie, że z orzecznictwa
Trybunału wynika, iż jeżeli Wspólnota, na podstawie rozdziałów
dotyczących przedsiębiorczości i usług przyjęła przepisy, które
same w sobie stanowią środki wyłącznej harmonizacji, nawet nie
przewidując wyraźnych przepisów dla wykonywania kompetencji
międzynarodowych, te przepisy wewnętrzne mogą same w sobie stanowić
podstawę dorozumianej kompetencji międzynarodowej Wspólnoty (zob. ww.
wyrok w sprawie AETR). Ale w sytuacji gdy właściwe przepisy
wewnętrzne nie stanowią środków wyłącznej harmonizacji, kompetencja
zewnętrzna wynikająca z wykonywania kompetencji wewnętrznej również
nie jest kompetencją wyłączną.F –  Pytanie szósteAni
Rada, ani państwa, które przedstawiły swoje uwagi, nie ustosunkowały
się do argumentów wysuniętych przez Komisję, w celu wykazania
konieczności podjęcia przez Wspólnotę i wyłącznie Wspólnotę działań
zewnętrznych. Proszone są o ustosunkowanie się do tych argumentów
albo wyjaśnienie, dlaczego nie uznają za konieczne ustosunkowania się do
nich.Rada podkreśla trudności, jakie
napotkała, aby zrozumieć argumentację przedstawioną przez Komisję
w celu wykazania konieczności podjęcia przez Wspólnotę
i wyłącznie Wspólnotę działań zewnętrznych. Ponadto nie uznała
wyraźnego ustosunkowania się do tej kwestii za konieczne i wyjaśnia
to w następujący sposób.Na wstępie
Rada podnosi, że precedens, na jaki powołała się Komisja broniąc
„konieczności” wyłącznego udziału Komisji w układzie GATS, stanowią
układy zwane „europejskimi” z państwami Europy Środkowej
i Wschodniej, które dokładnie rzecz biorąc zostały zawarte wspólnie
przez Wspólnotę i państwa członkowskie.Następnie
Rada uznaje, podobnie jak Parlament Europejski, że Komisja myli dwie
odrębne kwestie, tj. ramy prawne, których prawodawca wspólnotowy winien
przestrzegać i kryteria celowości politycznej, na podstawie których
prawodawca wspólnotowy może decydować o podjęciu działań (lub
niepodejmowaniu działań) i zasięgu, jaki należy nadać tym
działaniom.Wreszcie w opinii Rady
argument Komisji związany z ryzykiem rozproszonych działań
międzynarodowych poszczególnych państw członkowskich, w sytuacji,
w której układ GATS i porozumienie TRIPs zawarłyby państwa
członkowskie w ramach własnych kompetencji, opiera się na błędnym
przedstawieniu faktów.Rada podnosi, iż aż
do chwili obecnej kompetencje państw członkowskich w znacznej
części dziedzin objętych tymi dwoma umowami nie zostały podważone
i były wykonywane w sposób ciągły na szczeblu międzynarodowym
(na przykład konwencje zawarte pod egidą Światowej Organizacji Własności
Intelektualnej). Nie przeszkodziło to stopniowemu rozwojowi
wewnętrznego prawodawstwa wspólnotowego i działalności
międzynarodowej Wspólnoty.Rządy duński i grecki nie przedstawiły Trybunałowi żadnych szczegółowych informacji w tej kwestii.W
opinii rządu niemieckiego jeżeli przyjmie się, jak utrzymuje tytułem
ewentualnym Komisja, że Wspólnota ma obowiązek działania korzystając
z uprawnień, jakie przyznają jej art. 100A i 235
traktatu WE, to takie stanowisko byłoby sprzeczne
z art. 4 tego traktatu i doprowadziłoby do zmiany
przedmiotowego traktatu. Rząd federalny przywołuje problemy
instytucjonalne, jakie wynikałyby z przyjęcia takiego stanowiska
w kontekście ustaleń poczynionych przez Bundesverfassungsgericht
w wyroku z 12 października 1993 r. dotyczącym
ratyfikacji Traktatu o Unii Europejskiej, w szczególności
w części C II 3b, która stanowi:„Traktat
o Unii Europejskiej wprowadza zasadnicze rozróżnienie między
wykonywaniem przez organ władzy publicznej kompetencji określonej
w sposób zawężający z jednej strony a rewizją traktatu
z drugiej strony; jego wykładnia nie może więc prowadzić do
rezultatu równoznacznego z rozszerzeniem jego zakresu; podobna
wykładnia norm kompetencyjnych nie miałaby w odniesieniu do Niemiec
charakteru wiążącego.W opinii rządu
hiszpańskiego argumenty wysunięte przez Komisję w celu wykazania
konieczności podjęcia przez Wspólnotę i wyłącznie przez Wspólnotę
działań zewnętrznych stoją w sprzeczności z zasadą
szczególnego powierzenia kompetencji ustanowioną w art. 3B
i art. 4 ust. 1 traktatu WE. Stwierdzenie
konieczności podjęcia wspólnego działania zewnętrznego jako takie nie
może być podstawą wyłącznej kompetencji Wspólnoty, jeśli kompetencja ta
nie została jej powierzona przez państwa członkowskie. Odmienne
twierdzenie równałoby się zmianie traktatu z naruszeniem procedury
przewidzianej w tym celu przez art. N Traktatu o Unii
Europejskiej. Rząd hiszpański dodaje, że teoria równoległości
kompetencji wewnętrznych i zewnętrznych rozwinięta
w orzecznictwie Trybunału nie oznacza, że w dziedzinach,
w których Wspólnota jest pozbawiona kompetencji wewnętrznych może
nabyć te kompetencje w wyniku zawarcia umowy zewnętrznej
i stanowić w konsekwencji prawo na poziomie wewnętrznym,
w dziedzinach, w których nie mogła tego czynić przedtem.Rząd
francuski uważa, że art. 100A i 235 traktatu WE, na
które powołuje się tytułem ewentualnym Komisja w celu uzasadnienia
wyłącznej kompetencji Wspólnoty, pozostawiają Radzie szeroki zakres
uznania, czy spełnione zostały warunki ich stosowania.W
tym względzie rząd francuski zauważa, że w większości sektorów
objętych TRIPs i GATS przepisy wspólnotowe przyjęte wcześniej nie
uległy zmianie. Dla osiągnięcia celów Wspólnoty nie jest również
konieczne działanie wyłącznie Wspólnoty. Z zastrzeżeniem kilku
rzadkich wyjątków umowy te nie będą realizowane na poziomie Wspólnoty,
ponieważ państwa członkowskie pozostają kompetentne w licznych
kwestiach. Rząd francuski wnosi z tego, że nie jest ani koniecznym,
ani możliwym, by Wspólnota sama zawierała porozumienie WTO.W
opinii rządu niderlandzkiego argumentacja Komisji służąca wykazaniu
konieczności podjęcia przez Wspólnotę i wyłącznie Wspólnotę
działania zewnętrznego wynika z polityki przewidzianej de lege
ferenda przez Komisję. Ale na obecnym etapie integracji wspólnotowej
argumentacja ta nie może wynikać ze stosowania orzecznictwa
w sprawie AETR.Rząd portugalski uważa,
że kompetencja zewnętrzna Wspólnoty winna opierać się na kryteriach
o charakterze prawnym i nie może być uzależniona od oceny pod
względem celowości charakteru lub stopnia konieczności podjęcia
wspólnego działania. Kompetencja zewnętrzna może wynikać
z postanowień traktatu ustanawiających kompetencję wewnętrzną
w zakresie, w którym wykonywanie kompetencji zewnętrznej
będzie uznane za niezbędne do osiągnięcia jednego z celów Wspólnoty
i nie doprowadzi do sytuacji, w której Wspólnota uzurpowałaby
sobie prawo do podejmowania środków leżących w sferze kompetencji
własnych państw członkowskich. Rząd portugalski przypomina również
zasadę szczególnego powierzenia kompetencji, którą w jego opinii
narusza stanowisko Komisji.W tych warunkach
rząd portugalski uznaje, że konieczność podjęcia przez Wspólnotę
działań zewnętrznych nie wystarcza do wykazania wyłączności kompetencji
Wspólnoty. Jest sprawą oczywistą, że porozumienie WTO,
a szczególnie załączniki do niego dotyczące GATS i TRIPs,
odnoszą się do spraw pozostających w części w kompetencji
państw członkowskich, a więc argumentacja Komisji służąca wykazaniu
wyłącznego charakteru kompetencji Wspólnoty w tym zakresie jest
wyłącznie odzwierciedleniem oceny o charakterze politycznym.W
odpowiedzi na argument Komisji, zgodnie z którym w przypadku
uznania kompetencji dzielonej Wspólnoty i państw członkowskich do
zawarcia umowy naruszona zostałaby spójność rynku wewnętrznego,
wystąpiłyby zakłócenia konkurencji i zaburzone zostałyby możliwości
konkurencji na rynku państw trzecich, rząd Zjednoczonego Królestwa
pragnie podkreślić, że sytuacja, którą Komisja przedstawiła jako
hipotetyczną, była w rzeczywistości sytuacją, która przeważyła
w trakcie negocjacji Rundy Urugwajskiej. Od samego początku
i przez cały czas trwania negocjacji było jasno określone, że były
one prowadzone bez przesądzania o kompetencjach Wspólnoty
i państw członkowskich w poszczególnych kwestiach. Negocjacje
były prowadzone przez Komisję, której zadaniem było reprezentowanie
Wspólnoty i państw członkowskich. Interesy państw członkowskich
były chronione przez procedury wspólnotowe, które miały doprowadzić do
konsensusu. Z punktu widzenia państw członkowskich negocjacje
toczyły się przy założeniu istnienia kompetencji dzielonych Wspólnoty
i państw członkowskich. Wynik tych negocjacji uwzględniał
w pełni zarówno interesy Wspólnoty, jak i państw.Komisja
posługuje się przykładem sektora usług finansowych jako sektora,
w którym mogłyby nastąpić zakłócenia konkurencji. Ale ta hipoteza
była sprawdzana w czasie negocjacji wielostronnych (GATS zawiera,
jak przypomina Zjednoczone Królestwo, załącznik w sprawie usług
finansowych). W opinii rządu Zjednoczonego Królestwa może to
świadczyć o zrównoważonym uprawnieniu do negocjacji, które
w opinii Komisji można uzyskać wyłącznie w oparciu
o wyłączną kompetencję Wspólnoty. Zdaniem tego rządu na znaczące
problemy w rodzaju tych, które wystąpiły w trakcie negocjacji
załączników do GATS w sprawie usług finansowych napotkano bowiem
również w odniesieniu do osiągnięcia porozumienia w Radzie
w kwestiach uznawanych za pozostające w wyłącznej kompetencji
Wspólnoty (wzajemność w odniesieniu do instytucji kredytowych na
podstawie art. 9 drugiej dyrektywy bankowej).Zdaniem
Zjednoczonego Królestwa Komisja słusznie sama uznaje, że swobodny
przepływ usług pomiędzy państwami członkowskimi nie ma miejsca. Oznacza
to, że dostęp jednostki pochodzącej z państwa trzeciego do rynku
państwa członkowskiego nie gwarantuje jej sam w sobie prawa do
świadczenia usług lub ustanowienia działalności gospodarczej
w pozostałych państwach członkowskich, ponieważ rozdziały
o przedsiębiorczości i usługach mają zastosowanie wyłącznie do
jednostek pochodzących z państw członkowskich.Rząd
Zjednoczonego Królestwa podnosi, że Komisja podkreśla jednakże dwa
argumenty. Po pierwsze jej zdaniem zawieranie przez państwa członkowskie
porozumień z państwami trzecimi skutkowałoby korzyściami
w niektórych państwach, które to korzyści nie wystąpiłyby
w pozostałych państwach, co prowadziłoby do niedopuszczalnego
zakłócenia konkurencji. Po drugie, jednostki pochodzące
z niektórych państw członkowskich uzyskałyby na rynkach państw
trzecich korzyści, których nie mogłyby uzyskać jednostki pochodzące
z pozostałych państw członkowskich.Zjednoczone
Królestwo wskazuje jednakże, iż możliwości zawarcia przez państwo
członkowskie z państwem trzecim umowy regulującej warunki
prowadzenia działalności zawodowej na jego terytorium nie można uznać za
niezgodną ze rynkiem wewnętrznym. W wyroku z dnia
9 lutego 1994 r. w sprawie C‑154/93 Tawil-Albertini, Rec.
str. I‑451, Trybunał orzekł, że dyrektywa Rady 78/686/EWG
z dnia 25 lipca 1978 r. dotycząca wzajemnego uznawania
dyplomów, świadectw i innych dokumentów potwierdzających posiadanie
kwalifikacji osób wykonujących zawód lekarza dentysty, łącznie ze
środkami mającymi na celu ułatwienie skutecznego wykonywania prawa
przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług (Dz.U. L 233,
str. 1), nie wpływa na kompetencje państw członkowskich
w zakresie zawierania umów zewnętrznych z państwami trzecimi
w tym zakresie. Natomiast wykonywanie takiej kompetencji może
oddziaływać na warunki konkurencji pomiędzy państwami członkowskimi.
Kwalifikacje uzyskane w państwie trzecim mogłyby być uznawane
w jednym z państw członkowskim, ale nie w pozostałych.
Podobnie takie kompetencje mogłyby doprowadzić do sytuacji,
w której kwalifikacje obywateli jednego z państw członkowskich
będą uznawane na terytorium jednego z państw trzecich,
w którym nie będą uznawane kompetencje obywateli innego państwa
członkowskiego, mimo tego, iż we Wspólnocie kwalifikacje tych dwóch grup
muszą być uznawane za równoważne. Taka sytuacja, wynikająca
z podziału kompetencji między Wspólnotą i państwami
członkowskimi w przedmiotowym sektorze nie może być sama
w sobie uznana za sprzeczną z rynkiem wewnętrznym. Podobna
zasada musi a fortiori obowiązywać w odniesieniu do możliwości
zawierania przez państwa członkowskie umów z państwami trzecimi
w zakresie usług w sektorach, w których nie zostały
przyjęte przepisy wewnętrzne.Ponadto
w sektorze działalności, w którym zostały przyjęte przepisy
wewnętrzne, Rada może podjąć decyzję, iż Wspólnota będzie wykonywać
wyłączną kompetencję zewnętrzną (zob. np. art. 9 drugiej dyrektywy
bankowej). To Rada, w momencie przyjmowania przepisów wewnętrznych
dla konkretnego sektora, winna określić, czy należy przewidzieć wyłączną
kompetencję zewnętrzną Wspólnoty w dziedzinie, której dotyczą
przedmiotowe przepisy. Nadanie w ten sposób Wspólnocie kompetencji
zewnętrznej o charakterze wyłącznym przez Radę pozwoli na zrównanie
warunków konkurencji zarówno w obrębie Wspólnoty, jak
i między jednostkami pochodzącymi z różnych państw
członkowskich na rynkach państw trzecich. Tak więc zakres kompetencji
zewnętrznej pozostającej w gestii państw członkowskich po przyjęciu
przepisów wewnętrznych na podstawie rozdziału o przedsiębiorczości
i o usługach zależy od decyzji prawodawcy wspólnotowego. Ta
analiza jest znacznie bardziej właściwa aniżeli podejście przyjęte przez
Komisję, zgodnie z którym wyłączna kompetencja zewnętrzna
Wspólnoty wynika automatycznie z postanowień samego traktatu.
W opinii Rządu Zjednoczonego Królestwa, w sytuacji gdy
rozdziały traktatu o przedsiębiorczości i usługach nie
pozwalają, jako takie, na określenie „szczególnego celu”, którego
charakter pozwoliłby na nadanie Wspólnocie dorozumianej kompetencji
zewnętrznej, podstawą kompetencji zewnętrznej Wspólnoty w zakresie
usług muszą być przepisy wewnętrzne prawa wtórnego, przyjęte na
podstawie tych rozdziałów. Jednakże takie przepisy nie istnieją we
wszystkich obszarach działalności gospodarczej regulowanych GATS,
a jeżeli istnieją, nie zawsze stanowią środek wyłącznej
harmonizacji reżimu sektorów, które obejmują.Komisja
podnosi, że wspólna kompetencja państw członkowskich i Wspólnoty
podkopywałaby rynek wewnętrzny. Na poparcie tego argumentu stwierdza, że
usługodawcy pochodzący z państwa trzeciego mogliby utworzyć spółkę
na podstawie przepisów państwa członkowskiego, które by im to
umożliwiały, a następnie założyć agencje i oddziały
w innych państwach członkowskich narażając w ten sposób
jednostki pochodzące z tych państw na zwiększoną konkurencję ze
strony spółek z tego państwa trzeciego. Ten argument nie przekonuje
rządu Zjednoczonego Królestwa.Po pierwsze
filia utworzona w państwie członkowskim przez jednostkę pochodzącą
z państwa trzeciego podlega ustawodawstwu krajowemu tego państwa
członkowskiego, a jej oddziały i agencje podlegają
z kolei ustawodawstwom państw członkowskich, w których
ustanowiły działalność.Po drugie GATS nie
skutkuje tym, że zwykłe utworzenie spółki w jednym państwie
członkowskim może być punktem wyjścia do późniejszego zajęcia rynków
pozostałych państw członkowskich. Lista szczegółowych zobowiązań
określa, w tytule „Ograniczenia traktowania narodowego”, że „można
przyznać mniej korzystne traktowanie filiom (spółek z państw
trzecich) utworzonym zgodnie z ustawodawstwem państwa
członkowskiego, jeżeli mają one na terytorium Wspólnoty wyłącznie
siedzibę, chyba że można dowieść, że są związane w sposób
rzeczywisty i ciągły z gospodarką państwa członkowskiego”.Ponadto
należy podkreślić, że utworzenie filii jest wyłącznie jednym ze
sposobów świadczenia usług przewidzianych GATS. Usługi mogą być również
świadczone przez agencje lub oddziały. Utworzenie przez jednostki
pochodzące z państw trzecich agencji lub oddziałów nie może
w żadnym przypadku mieć dla rynku wewnętrznego konsekwencji, które
Komisja wiąże z tworzeniem przez te jednostki filii
w państwach członkowskich. Oddział lub agencja spółki
z państwa trzeciego, które ustanowiły działalność w jednym
z państw członkowskich nie mają bowiem prawa ani ustanowić
działalności ani świadczyć usług na terytorium pozostałych państw
członkowskich; jednakże, z zastrzeżeniem wskazanych powyżej
ograniczeń, GATS ma w ten sam sposób zastosowanie
w odniesieniu do ustanowienia działalności za pośrednictwem agencji
lub oddziałów, jak do ustanowienia działalności w formie filii.Nie
można zatem wywodzić wyłącznej kompetencji zewnętrznej opierając się na
konsekwencjach wynikających z art. 58 dla jednostek
pochodzących z państw trzecich, które ustanawiają swą działalność
gospodarczą na terytorium jednego z państw członkowskich. Argument,
jaki Komisja wyprowadza z art. 58, nie może zatem
w żadnym przypadku naruszać kompetencji państw członkowskich do
stosowania GATS w odniesieniu do ustanowienia działalności
gospodarczej w państwach członkowskich za pośrednictwem agencji lub
oddziałów.W odniesieniu do argumentacji,
którą Komisja opiera na możliwości podjęcia krzyżowych środków
odwetowych, rząd Zjednoczonego Królestwa uważa, że kwestii podziału
kompetencji między Wspólnotą i państwami członkowskimi do
zawierania umów międzynarodowych nie można rozstrzygnąć
w kontekście jednego z postanowień tej umowy, analizowanego
odrębnie, ale winno się ją rozstrzygnąć w kontekście ogółu jej
postanowień. Sama klauzula dotycząca krzyżowych środków odwetowych nie
może skutkować zwiększeniem kompetencji Wspólnoty w odniesieniu do
układu w sprawie usług i ograniczeniem kompetencji państw
członkowskich w odniesieniu do tego samego układu.Na
argument Komisji, w myśl którego zawarcie układu GATS przez
państwo członkowskie naruszy prawo wspólnotowe lub zmieni jego zakres,
ponieważ przepisy wspólnotowe obejmują całość GATS, Zjednoczone
Królestwo odpowiada, że to twierdzenie jest całkowicie błędne.
Wewnętrzne przepisy wspólnotowe nie dotyczą bowiem wszystkich rodzajów
działalności gospodarczej w dziedzinie przedsiębiorczości
i usług, a w obszarach, w których te przepisy
istnieją, często są tylko środkiem częściowej harmonizacji albo
ograniczają się do określenia standardów minimalnych.Zjednoczone
Królestwo jest zaskoczone twierdzeniem Komisji, zgodnie z którym
GATS mógłby w taki czy inny sposób być sprzeczny z prawem
wspólnotowym, pierwotnym lub wtórnym, co implikowałoby, zgodnie
z orzecznictwem w sprawie AETR, wyłączną kompetencję Wspólnoty
do zawarcia układu GATS. W czasie negocjacji nad GATS celem
Komisji winno było być bowiem upewnienie się co do jego zgodności
z prawem wspólnotowym. Komisja oświadcza, że prowadziła negocjacje
uwzględniając całość istniejącego prawa wspólnotowego. Rząd
Zjednoczonego Królestwa nie może ukryć wrażenia, iż Komisja stara się za
wszelką cenę znaleźć obszar niezgodności między GATS a prawem
wspólnotowym, tak, aby posłużyć się nim jako pretekstem do potwierdzenia
wyłącznej kompetencji Wspólnoty. Jak podkreśla Zjednoczone Królestwo,
Komisja pomija fakt, iż rzeczywiście istnieją sprzeczności pomiędzy GATS
i obowiązującymi przepisami wspólnotowymi. W każdym razie
jeżeli okazałoby się, że takie sprzeczności pomiędzy GATS
i niektórymi istniejącymi przepisami wspólnotowymi występują, nie
wykluczałyby one kompetencji państw członkowskich poza zakresem
stosowania przedmiotowych przepisów wspólnotowych.Na
argument Komisji, w myśl którego fakt, że zawarcie porozumienia
TRIPs również przez państwa członkowskie w ich imieniu mógłby
naruszyć prawo wspólnotowe lub zmienić jego zakres, Zjednoczone
Królestwo odpowiada, że Wspólnota ma z pewnością kompetencje
w zakresie TRIPs, ale w ograniczonym zakresie, w którym
TRIPs może naruszyć środki harmonizacji przyjęte na podstawie
art. 100A lub rozporządzenie dotyczące wspólnotowego znaku
towarowego przyjęte na podstawie art. 235. Zjednoczone Królestwo
podkreśla, że różnica zdań z Komisją nie dotyczy kompetencji
zewnętrznej Wspólnoty w dziedzinie objętej TRIPs, ale wyłącznego
charakteru tej kompetencji.Zjednoczone
Królestwo odwołując się do zasad sformułowanych przez Trybunał
w opinii 2/91 uznaje, że kompetencja do zawarcia porozumienia TRIPs
jest kompetencją dzieloną Wspólnoty i państw członkowskich,
ponieważ większość dziedzin objętych TRIPs to dziedziny, które albo nie
były wcale przedmiotem harmonizacji wspólnotowej albo są przedmiotem
jedynie częściowej harmonizacji, ograniczonej wyraźnym lub dorozumianym
uznaniem krajowego prawa własności intelektualnej.Komisja
przytacza wyłącznie jeden przykład dziedziny, w której warunki
minimalne przewidziane w TRIPs wydają się być bardziej
rygorystyczne niż warunki przewidziane prawem wspólnotowym (chodzi
o warunki przyznawania licencji przymusowych w zakresie
topografii produktów półprzewodnikowych, określone przywołaną dyrektywą
nr 87/54). Fakt, iż TRIPs może naruszyć tę dyrektywę lub zmienić
jej zakres, stanowi dobry powód przemawiający za tym, by Wspólnota
uczestniczyła w zawarciu porozumienia TRIPs. Ale fakt ten nie może
uzasadnić przekazania Wspólnocie kompetencji zewnętrznej do zawarcia
porozumienia dotyczącego w znacznej części dziedzin, w których
prawodawca wspólnotowy nie podjął żadnych działań lub w których
traktat WE lub mające zastosowanie prawo wtórne uznają
w sposób wyraźny kompetencje państw członkowskich.Na
argument Komisji, podnoszący, że gdyby państwa członkowskie dysponowały
prawem podejmowania działań w dziedzinach objętych TRIPs, mogłoby
to doprowadzić do rozbieżności i konfliktów w ich reżimach
zewnętrznych, które z kolei mogłyby zakłócić istniejącą lub
przyszłą harmonizację na poziomie wspólnotowym, Zjednoczone Królestwo
odpowiada, że kompetencja, którą państwa członkowskie dzielą ze
Wspólnotą w zakresie porozumienia TRIPs nie upoważnia ich
w żadnym przypadku do podejmowania działań niezgodnych
z istniejącymi przepisami wspólnotowymi, czy to w postaci
przyjmowania przepisów czy zawierania nowych umów międzynarodowych,
które byłyby sprzeczne z prawem wspólnotowym.G –  Pytanie siódmeKomisja
jest proszona o rozwinięcie argumentacji, którą przedstawiła
w celu wykazania, że wspólny udział Wspólnoty i państw
członkowskich w zawieraniu układu GATS i porozumienia TRIPs
skutkowałby naruszeniem istniejących przepisów wspólnotowych lub zmianą
ich zakresu.W opinii Komisji skutkiem
uznania kompetencji mieszanej w zakresie bankowości mogłoby być
naruszenie przepisów wspólnotowych lub ich zmiana w rozumieniu
orzecznictwa w sprawie AETR, a to w trojaki sposób.Po
pierwsze, jeżeli państwa członkowskie mogłyby określać własne
szczególne zobowiązania w zakresie podejmowania działalności
w dziedzinie bankowości na ich terytorium, naruszałoby to przepisy
przywołanej drugiej dyrektywy bankowej, a w szczególności
przepisy dotyczące harmonizacji warunków zezwoleń (tytuł II).
Ponadto mechanizm negocjacji przewidziany art. 9 drugiej dyrektywy
w celu uzyskania dla instytucji kredytowych ze Wspólnoty dostępu do
rynków państw trzecich porównywalnego do dostępu spółek z państw
trzecich do rynku wspólnotowego, stałby się bezprzedmiotowy. Nastąpiłby
powrót do okresu, w którym każde państwo członkowskie posiadało
własny system wzajemności.Po drugie państwa
członkowskie w ramach swych kompetencji miałyby możliwość
określania charakteru i poziomu swych szczegółowych zobowiązań.
W tej sytuacji mogłoby istnieć równolegle kilka poziomów wymagań:
dla dziedzin objętych kompetencjami państw członkowskich byłby to
poziom A szczegółowych zobowiązań w zakresie GATS, a dla
dziedzin objętych kompetencją Wspólnoty byłyby to z jednej strony
regulacje wspólnotowe (poziom B), a z drugiej strony
szczegółowe zobowiązania podjęte przez Wspólnotę w ramach GATS
(poziom C). Ponieważ te trzy poziomy mogłyby się różnić między
sobą, jest prawdopodobne, że skutkowałoby to naruszeniem przepisów
wspólnotowych lub zmianą ich zakresu w rozumieniu wyroku
w sprawie AETR.Po trzecie przywołana
regulacja wspólnotowa w zakresie dostępu do rynku bankowego
znacznie zdewaluowałaby się, jeżeli każde państwo członkowskie mogłoby
określać swe zobowiązania, które, podobnie jak zobowiązania Wspólnoty,
winny być stosowane na podstawie zasady najwyższego uprzywilejowania.
Miałoby to miejsce szczególnie w dziedzinach, w których
kompetencja mieszana miałaby wynikać z tego, iż regulacja
wspólnotowa określa wymogi minimalne. Biorąc pod uwagę fakt, że przy
takim założeniu kompetencje Wspólnoty i państw członkowskich
dotyczyłyby tego samego przedmiotu, wszelkie zobowiązania podjęte przez
państwo członkowskie czyniłyby bezwartościowymi zobowiązania podjęte
przez Wspólnotę.Komisja wraca także do
problemu wyczerpania praw własności intelektualnej. Podnosi, że TRIPs
pozostawia członkom swobodę określenia reżimu wyczerpania,
z zastrzeżeniem, iż będzie on stosowany zgodnie z zasadami
najwyższego uprzywilejowania i traktowania narodowego (zob.
art. 6) i że ze swej strony prawo wspólnotowe stosuje zasadę
wyczerpania wspólnotowego. W tej sytuacji w przypadku
kompetencji mieszanej, mogłyby istnieć równolegle trzy reżimy
wyczerpania:–        w
ramach własnych kompetencji niektóre państwa członkowskie mogłyby
stosować reżim wyczerpania międzynarodowego w odniesieniu do państw
trzecich;–        pozostałe państwa członkowskie przyjęłyby zasadę wyczerpania krajowego;–        oczywiście
w każdym przypadku w dziedzinach objętych kompetencją
wspólnotową wszystkie państwa członkowskie winny stosować zasadę
wyczerpania wspólnotowego.Ponieważ
określenie reżimu, w ramach którego dany produkt lub usługa objęte
prawami własności intelektualnej są przywożone do państwa
członkowskiego, nie zawsze będzie sprawą prostą, w państwach
członkowskich będą mogły być powództwa z tytułu naruszenia praw
własności intelektualnej. Będzie istniało ryzyko naruszenia przywozu
równoległego. Jest prawdopodobne, że zakres zasady swobodnego przepływu
zostanie zmieniony lub naruszony.Na
przykład jeżeli dany produkt został wprowadzony do obrotu
w państwie trzecim przez podmiot uprawniony z tytułu praw
własności intelektualnej lub za jego zgodą, produkt będzie mógł zostać
przywieziony przez podmiot dokonujący przywozu równoległego do państw
członkowskich Wspólnoty, które stosują zasadę wyczerpania
międzynarodowego. Jednakże podmiot uprawniony z tytułu praw
własności intelektualnej będzie mógł sprzeciwić się przywozowi tego
produktu do tych z państw członkowskich, które stosują zasadę
wyczerpania krajowego. Z przywołanego powyżej wyroku Trybunału
w sprawie EMI przeciwko CBS wynika implicite, że podmiot uprawniony
z tytułu praw własności intelektualnej będzie mógł zakazać
przywozu danego produktu przez podmiot dokonujący przywozu równoległego
do pozostałych państw członkowskich z państwa, które stosuje zasadę
wyczerpania międzynarodowego. Będzie tak, ponieważ podmiot uprawniony
nie wyraził w istocie zgody na pierwszy przywóz produktu do
Wspólnoty przez podmiot dokonujący przywozu równoległego.
W konsekwencji nie będzie możliwości zastosowania zasady
wyczerpania wspólnotowego. Harmonizacja prawa wydaje się więc konieczna
w tej dziedzinie i podjęto się jej już w odniesieniu do
niektórych praw własności intelektualnej, aby w ten sposób
wykluczyć możliwość stosowania wyczerpania międzynarodowego.Komisja
przypomina, że GATS nie pozwala na jednostronną zmianę list
szczegółowych zobowiązań w okresie trzech lat od wejścia
w życie układu. Jeśli następnie taka zmiana pozbawia pozostałych
członków GATS praw lub je narusza, należy im przyznać rekompensatę
(art. XXI). Komisja uważa w tej sytuacji, że w przypadku
kompetencji dzielonej, państwa członkowskie mogłyby chcieć sprzeciwić
się wszelkim dalszym zmianom prawa wspólnotowego, w obawie przed
koniecznością zaoferowania rekompensaty państwom trzecim. To ryzyko
zamrożenia prawa wspólnotowego jest równoznaczne, w opinii Komisji,
z naruszeniem prawa wspólnotowego lub zmianą jego zakresu
w rozumieniu orzecznictwa w sprawie AETR.Ponadto
Komisja podnosi, że art. V GATS przewiduje ogólne odstępstwo
w zakresie integracji gospodarczej. Jednakże pozostają pewne
wątpliwości co do dokładnego zakresu niektórych postanowień art. V.
Nie jest absolutnie pewne, czy układy europejskie zawarte
z państwami Europy Środkowej i Wschodniej [zob. układy zawarte
przez Wspólnotę lub Wspólnoty z Rzeczpospolitą Polską z dnia
16 grudnia 1991 r. (Dz.U. 1993, L 348, str. 2);
z Czechosłowacką Republiką Federalną z dnia 16 grudnia
1991 r. (Dz.U. 1992, L 115, str. 2); z Republiką
Węgierską z dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz.U. 1993,
L 347, str. 2); z Republiką Bułgarii z dnia
8 marca 1993 r. (Dz.U. L 323, str. 2);
z Rumunią z dnia 1 lutego 1993 r. (Dz.U. L 81,
str. 2)] spełniają warunki określone w art. V. Jeżeli
okazałoby się, że niektóre układy nie są zgodne z tymi
postanowieniami, mogłyby być utrzymane w mocy, jako układy
preferencyjne, jedynie jeżeli uzyskanoby odstępstwo od zasady
najwyższego uprzywilejowania. Jeżeli państwa członkowskie nie wyraziłyby
zgody na przedłożenie takiego wniosku, korzyściami wynikającymi
z tych układów winni zostać objęci na podstawie zasady najwyższego
uprzywilejowania wszyscy członkowie GATS.Komisja
podkreśla również, iż art. 6 przywołanej dyrektywy nr 87/54
dotyczącej topografii produktów półprzewodnikowych przewiduje mniej
rygorystyczne warunki od warunków ustanowionych w TRIPs
w zakresie przyznawania licencji przymusowych. Powołując się na
przywołaną powyżej opinię 2/91 (pkt 25–26) Komisja przypomina, że
zwykłe współistnienie przepisów międzynarodowych i przepisów
wspólnotowych obejmujących tę samą dziedzinę może naruszać prawo
wspólnotowe, nawet wobec braku sprzeczności między tymi przepisami.Wreszcie
Komisja zauważa, że z uwagi na fakt, iż porozumienie WTO stanowi
jeden pakiet i na przepis dotyczący krzyżowych środków odwetowych
zawarty w uzgodnieniu w sprawie rozstrzygania sporów,
naruszenie jednego z porozumień załączonych do WTO przez państwo
członkowskie mogłoby, w przypadku uznania kompetencji mieszanej,
doprowadzić do przyjęcia środków odwetowych w ramach porozumienia
w dziedzinie objętej kompetencją wspólnotową. Już sama możliwość
zastosowania krzyżowych środków odwetowych stanowi naruszenie przepisów
wspólnotowych lub zmianę ich zakresu w rozumieniu wyroku
w sprawie AETR.H –  Pytanie ósmePostanowienia
sekcji 3 części II porozumienia TRIPs zobowiązują wszystkich
członków do ochrony oznaczeń geograficznych innych członków. Rada
i Komisja twierdzą, że rozporządzenie Rady (EWG) nr 2081/92
z dnia 14 lipca 1992 r. w sprawie ochrony oznaczeń
geograficznych i nazw pochodzenia produktów rolnych i środków
spożywczych (Dz.U. L 208, str. 1) odpowiada w części tym
wymaganiom. Rada i Komisja są proszone o wskazanie,
w jaki sposób to rozporządzenie może stanowić podstawę dla ochrony
oznaczeń pochodzenia i nazw pochodzenia państw trzecich.Komisja
twierdzi, że na podstawie art. 12 przedmiotowe rozporządzenie ma
również zastosowanie w odniesieniu do oznaczeń geograficznych
państw trzecich: te oznaczenia, które spełniają warunki określone
rozporządzeniem (w szczególności w zakresie zgodności
z opisem i poddania reżimowi kontroli) będą mogły uzyskać
w oparciu o tę samą procedurę szczególną ochronę stosownie do
art. 13 tego rozporządzenia.Rada
przypomina, że postanowienia sekcji 3 części II TRIPs zobowiązują
wszystkie umawiające się strony do objęcia ochroną oznaczeń chronionych
przez pozostałe umawiające się strony. Zgodnie z logiką
porozumienia jego stosowanie może podważyć ochronę przyznawaną na
podstawie regulacji wspólnotowych.Aby
zilustrować tę sytuację, Rada przytacza przykład skargi Republiki
Węgierskiej, członka WTO, która miała utrzymywać, że ochrona, jaką
Wspólnota obejmuje oznaczenie „Tokaj” jest niezgodna z TRIPs,
ponieważ oznaczenie to winno być zastrzeżone dla win produkowanych
w węgierskim regionie Tokaj. Ponieważ oznaczenie „Tokaj” jest
objęte ochroną przez prawodawstwo wspólnotowe, Rada uważa, że do
Wspólnoty, a nie do państw członkowskich należy kompetencja
w zakresie obrony przed roszczeniami Republiki Węgierskiej
w ramach takiego sporu.Jednakże Rada
przyznaje, że problem ochrony oznaczeń geograficznych państw trzecich
może również wystąpić w sytuacji braku naruszania regulacji
wspólnotowych i że nie rozważyła takiej sytuacji w uwagach na
piśmie.W tym względzie Rada przytacza
przykład ochrony, jaką należy objąć w Hiszpanii napój alkoholowy
produkowany w Meksyku o nazwie „Meksykańska Tequila”.
W opinii Rady z zastrzeżeniem aktu wspólnotowego prawa
wtórnego dotyczącego tej kwestii, taki problem leży w kompetencji
państw członkowskich. W kontekście tego ostatniego przykładu Rada
pragnie dokonać zmian w swych uwagach na piśmie: zakres środków
wspólnotowych w zakresie oznaczeń geograficznych nie pokrywa się
w całości z zakresem postanowień sekcji 3 części II
TRIPs. Kompetencja wspólnotowa wynikająca z doktryny AETR nie
obejmuje więc całej sekcji 3, a kompetencje w tym zakresie
pozostają częściowo w gestii państw członkowskich.I –  Pytanie dziewiąteKomisja
i Rada są proszone o określenie, czy w sytuacji gdy
istnieje akt wspólnotowy harmonizujący przepisy dotyczące praw własności
intelektualnej, państwa członkowskie są zobowiązane do stosowania
w odniesieniu do jednostek pochodzących z państw trzecich
przepisów, które winny przyjąć na podstawie tego aktu.Komisja
uważa, że w odniesieniu do aktów wspólnotowych harmonizujących
przepisy dotyczące praw własności intelektualnej objętych Konwencją
paryską o własności przemysłowej lub Konwencją berneńską
o ochronie dzieł literackich i artystycznych, tę kwestię
regulują same konwencje międzynarodowe.Artykuły
2 i 3 konwencji paryskiej przewidują bowiem przyznanie jednostkom
pochodzącym z państw Związku Paryskiego, jak również osobom mającym
miejsce stałego zamieszkania lub rzeczywiste i poważne
przedsiębiorstwa przemysłowe lub handlowe na terytorium jednego
z państw będących członkami związku, traktowania narodowego
w odniesieniu do obecnych i przyszłych „korzyści”
przyznawanych na podstawie przepisów w zakresie własności
przemysłowej. Ta zasada ma więc automatycznie zastosowanie
w odniesieniu do postanowień pierwszej dyrektywy Rady 89/104/EWG
z dnia 21 grudnia 1988 r. mającej na celu zbliżenie
ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych
(Dz.U. 1989, L 40, str. 1).Na
podstawie art. 3 i 5 Konwencji berneńskiej autorzy będący
obywatelami państw Związku Berneńskiego lub mający stałe miejsce pobytu
w jednym z tych państw korzystają z obecnych
i przyszłych praw, jakie ustawodawstwa przyznają własnym
obywatelom.Tę zasadę należy stosować automatycznie w odniesieniu do przepisów w zakresie praw autorskich, ustanowionych:–        dyrektywą
Rady 92/100/EWG z dnia 19 listopada 1992 r.
w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw
pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej
(Dz.U. L 346, str. 61);–        dyrektywą
Rady 93/83/EWG z dnia 27 września 1993 r. w sprawie
koordynacji niektórych zasad dotyczących prawa autorskiego oraz praw
pokrewnych stosowanych w odniesieniu do przekazu satelitarnego oraz
retransmisji drogą kablową (Dz.U. L 248, str. 15).W
odniesieniu do pozostałych praw własności intelektualnej odpowiedź
różni się w zależności od aktów wspólnotowych. Na podstawie
art. 3 ust. 7 dyrektywy Rady nr 87/54/EWG z dnia
16 grudnia 1986 r. w sprawie ochrony prawnej topografii
produktów półprzewodnikowych (Dz.U. 1987, L 24, str. 36),
o objęciu ochroną jednostek pochodzących z państw trzecich
decyduje Rada. W dyrektywie Rady 92/100/EWG z dnia
19 listopada 1992 r. w sprawie prawa najmu
i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu
w zakresie własności intelektualnej (Dz.U. L 346,
str. 61) założono implicite, że państwa członkowskie będą nadal
przyznawać te prawa na zasadzie wzajemności i przyznają traktowanie
narodowe jednostkom pochodzącym z państw będących stronami
Konwencji rzymskiej. To stanowisko potwierdzono wyraźnie
w dyrektywie Rady 93/98/EWG z dnia 29 października
1993 r. w sprawie harmonizacji czasu ochrony prawa autorskiego
i niektórych praw pokrewnych (Dz.U. L 290, str. 9).
Motyw dwudziesty trzeci preambuły odnosi się w istocie do ochrony
jednostek pochodzących z państw trzecich na podstawie umowy
międzynarodowej.Rada podnosi najpierw, że
w zasadzie, w sytuacji gdy istnieje wspólnotowy akt
harmonizujący przepisy dotyczące własności intelektualnej państwa
członkowskie nie są zobowiązane do stosowania wobec jednostek
pochodzących z państw trzecich przepisów, które winny przyjąć na
podstawie tego aktu.Generalnie środki
harmonizacji prawa mają na celu ustanowienie i funkcjonowanie rynku
wewnętrznego, a ich przedmiotem jest usunięcie przeszkód
w swobodnym przepływie w obrębie Wspólnoty. Nie mają one na
celu ujednolicenia traktowania, jakie należy przyznać obywatelom
i spółkom z państw trzecich. Ponadto najczęściej nie mówią
o traktowaniu, jakie państwo członkowskie może przyznać jednostkom
pochodzącym z państw trzecich.Rada
przyznaje jednak, że niekiedy wspólnotowe środki harmonizacji prawa mogą
zawierać przepisy ogólne mające zastosowanie do wszelkiego rodzaju
działalności prowadzonej na terytorium państw członkowskich w tym
działalności prowadzonej przez obywateli lub spółki z państw
trzecich. Na przykład środek harmonizacji prawa mógłby nakładać
obowiązek rejestracji na wszystkich specjalistów zamierzających
prowadzić działalność we Wspólnocie lub na wszystkie osoby fizyczne lub
prawne, które chcą, aby prawa własności intelektualnej, z tytułu
których są uprawnione, były chronione. Ten przepis ogólny ma
zastosowanie do jednostek pochodzących z państw trzecich.Dlatego
Rada uznaje, że odpowiedź na pytanie dziewiąte można sformułować
wyłącznie w kontekście obecnego stanu harmonizacji wspólnotowej:
obecnie prawodawstwo wspólnotowe nakłada jedynie wyjątkowo na państwa
członkowskie obowiązki w zakresie przyznawania praw własności
intelektualnej jednostkom pochodzącym z państw trzecich.J –  Pytanie dziesiątePonieważ
Wspólnota nie jest stroną kilku konwencji w zakresie własności
intelektualnej, którymi zarządza WIPO, prosi się Komisję
o wskazanie, kto uczestniczyłby w zarządzaniu tymi
konwencjami, gdyby uznano wyłączną kompetencję Wspólnoty do zawierania
konwencji z państwami trzecimi w zakresie własności
intelektualnej.Tytułem wstępu Komisja
wskazuje, że utrzymywała, iż Wspólnota dysponuje wyłączną kompetencją do
zawarcia porozumienia WTO, ponieważ w głównej mierze chodzi
o porozumienie, które wiąże się z handlem (trade-related),
a nie że uznaje, iż Wspólnota ma wyłączną kompetencję do zawierania
wszystkich konwencji z państwami trzecimi w zakresie
własności intelektualnej.W jej opinii
należy zbadać poszczególne konwencje, aby określić, czy mają one
charakter handlowy, a jeżeli tak nie jest, to czy prawodawca
wspólnotowy podjął już środki, które dana konwencja mogłaby naruszyć
albo zamierza je podjąć poprzez zawarcie takiej konwencji.Komisja
podkreśla, że kompetencje zewnętrzne Wspólnoty mają charakter
ewolucyjny, szczególnie w dziedzinie własności intelektualnej. Tak
więc obecnie Wspólnota nie może stać się członkiem WIPO lub przystąpić
do wcześniejszych konwencji takich jak konwencja paryska
i berneńska, ponieważ taką możliwość mają wyłącznie państwa.
Komisja posiada jedynie status obserwatora w WIPO, gdzie prowadzi
działania w koordynacji z państwami członkowskimi. Natomiast
Wspólnota była w większym stopniu włączona do opracowywania dwóch
konwencji WIPO, ustanowionych niedawno, traktatu waszyngtońskiego
z dnia 26 maja 1989 r. o własności intelektualnej
w odniesieniu do układów scalonych i Protokołu do Porozumienia
madryckiego o międzynarodowej rejestracji znaków, sporządzonego
w Madrycie dnia 28 czerwca 1989 r. Uczestniczyła bowiem
w konferencji dyplomatycznej posiadając status delegacji
i może stać się stroną tych konwencji.K –  Pytanie jedenasteRada
i państwa, które swoje przedstawiły swoje uwagi są proszone
o dokładne określenie, na jakich warunkach można zapewnić jednolity
charakter działań zewnętrznych Wspólnoty i państw, w sytuacji
gdyby uznano, że zawarcie układu GATS i porozumienia TRIPs wymaga
wspólnego udziału Wspólnoty i państw członkowskich.Rada
zaznacza, że kwestia warunków wspólnego udziału Wspólnoty i państw
członkowskich w WTO nie została jeszcze rozstrzygnięta, ponieważ
do momentu wydania przez Trybunał opinii pozostają wątpliwości co do
kompetencji dzielonej Wspólnoty i państw członkowskich.Rada ogranicza się do podania zarysów rozwiązania, jakie należałoby przyjąć w przypadku wspólnego udziału.Przede
wszystkim rozwiązanie winno w pełni uwzględniać traktaty
i acquis communautaire. Następnie należałoby przyjąć zasadę jednego
wspólnego rzecznika, nawet w sprawach, które nie pozostają
w wyłącznej kompetencji lub tylko częściowo pozostają
w wyłącznej kompetencji Wspólnoty. Decyzje we właściwym tego słowa
znaczeniu winny być podejmowane przez Radę, nawet w sprawach
niewspólnotowych, tak aby mogła ona w pełni wykonywać rolę, jaką
nadaje jej Traktat o Unii Europejskiej. Wreszcie należałoby przyjąć
zasadę jednej „skrzynki na listy”, aby nie zmuszać pozostałych członków
WTO do określania, czy kompetencje posiada Wspólnota, czy państwa
członkowskie. Wszelkie wnioski o konsultacje czy skargi mogłyby być
kierowane albo do „Unii Europejskiej”, albo do „Wspólnoty i państw
członkowskich” i musiałyby być przyjmowane niezależnie od tego,
komu przysługują kompetencje.Rada dodaje,
że Trybunał nie musi zapoznawać się z warunkami, jakie zostaną
przyjęte w przypadku wspólnego udziału Wspólnoty i państw
członkowskich, aby odpowiedzieć na postawione mu pytanie mające na celu
ustalenie czy państwa członkowskie mają kompetencje w takiej czy
innej konkretnej dziedzinie, z którą wiążą się zobowiązania
wynikające z GATS lub TRIPs. Zapewnia, że w każdym razie jest
świadoma obowiązków wynikających dla niej z postanowień traktatu,
w myśl których działania zewnętrzne Unii Europejskiej winny być
spójne.W opinii rządu duńskiego
z art. C Traktatu o Unii Europejskiej i art. 5
traktatu WE, jak również z orzecznictwa Trybunału wynika, że
instytucje Wspólnoty i państwa członkowskie zobowiązane są do
lojalnej współpracy, a ten obowiązek lojalnej współpracy dotyczy
zarówno przypadków, w których wyłączna kompetencja należy do
Wspólnoty, jak i przypadków, w których Wspólnota
i państwa członkowskie mają kompetencje dzielone. Przy ostatnim
założeniu, taki obowiązek narzuca się niezależnie od sposobu wykonywania
kompetencji przez państwa członkowskie.Rząd
niemiecki odwołuje się do „kodeksu postępowania” przyjętego w maju
1994 r. przez Radę w celu umożliwienia kontynuowania
negocjacji „po Rundzie Urugwajskiej” w zakresie usług (zob. tekst
tego porozumienia przytoczony powyżej, przy okazji odpowiedzi na pytanie
czwarte), jak również do projektu „kodeksu postępowania” dyskutowanego
w Radzie, o charakterze bardziej ogólnym, dotyczącego całej
WTO. Te kodeksy w opinii rządu niemieckiego pozwoliłyby usunąć
trudności związane z zachowaniem jednolitego charakteru działań
zewnętrznych Wspólnoty i państw członkowskich.Rząd
grecki twierdzi również, że jednolity charakter działań państw
członkowskich i Wspólnoty w ramach WTO może zagwarantować
„kodeks postępowania” przyjęty decyzją przedstawicieli rządów państw
członkowskich zebranych w Radzie. Ten kodeks wyznaczałby Komisję na
„wspólnego rzecznika” państw członkowskich i Wspólnoty w WTO
zarówno w kwestiach pozostających w wyłącznej kompetencji
zewnętrznej Wspólnoty, jak i w kwestiach pozostających
w kompetencji państw członkowskich. W odniesieniu do tej
drugiej kategorii, państwa członkowskie miałaby określać wspólne
stanowiska, które Komisja przedstawiłaby właściwym organom WTO. Wreszcie
w przypadkach, w których państwom członkowskim nie udałoby
się określić wspólnego stanowiska, i jedynie w tych
przypadkach, mogłyby one, w opinii rządu greckiego, bronić swego
krajowego punktu widzenia w WTO.Rząd
hiszpański podkreśla również konieczność przyjęcia kodeksu postępowania,
który przewidywałby odwołanie się do procedur przewidzianych traktatem
w dziedzinach pozostających w kompetencji Wspólnoty
i poszukiwanie konsensusu między państwami członkowskimi
w dziedzinach pozostających w ich kompetencji. Jeżeli
osiągnięcie konsensusu okazałoby się niemożliwe, państwa mogłyby,
w opinii rządu hiszpańskiego, przedstawiać własne stanowisko.
Wreszcie Komisja mogłaby wypowiadać się i podejmować negocjacje
w imieniu Wspólnoty i państw członkowskich zgodnie
z instrukcjami przekazanymi w zależności od przypadku przez
Radę lub przez państwa członkowskie.Rząd
francuski zauważa również, że spójność działań Wspólnoty i państw
członkowskich winna być zagwarantowana dla celów stosowania porozumień
zawartych w ramach Rundy Urugwajskiej zgodnie z art. C
akapit drugi TUE i art. 5 traktatu WE. W opinii
rządu francuskiego projekt kodeksu postępowania będący przedmiotem
dyskusji w Radzie winien zapewnić ten jednolity charakter działań.
Ten instrument winien zawierać następujące elementy: zasadę jednego
rzecznika – Komisji w WTO; prowadzenie negocjacji w WTO przez
Komisję w imieniu Wspólnoty i państw członkowskich
w oparciu o jeden mandat, sporządzanie regularnych sprawozdań
z negocjacji dla Rady i jej organów odpowiedzialnych za nadzór
nad nimi, udział państw członkowskich we wszystkich etapach negocjacji
lub dyskusji. Ponadto Komisja powinna przyjmować wnioski państw
członkowskich o konsultacje i czasowo zawieszać dyskusje,
jeżeli okaże się to konieczne. Należy wprowadzić ścisłą współpracę
między Komisją, państwami członkowskimi i Sekretariatem Generalnym
Rady dla uporządkowanego prowadzenia negocjacji. Działania
i stanowiska winny opierać się na wspólnym stanowisku, które
zostało przyjęte w dziedzinach pozostających w kompetencji
Wspólnoty zgodnie z właściwymi postanowieniami traktatu,
a w dziedzinach pozostających w kompetencji krajowej na
zasadzie konsensusu. Państwa członkowskie wypowiadałyby się
w kwestiach pozostających w kompetencji krajowej jedynie,
jeżeli nie można by było przyjąć wspólnego stanowiska.Rząd
niderlandzki odwołuje się do opinii 2/91, aby podkreślić konieczność
jak najściślejszej współpracy Wspólnoty i państw członkowskich
w przypadku wspólnej kompetencji. Ta współpraca winna wyrażać się
w przyjęciu kodeksu postępowania. Rząd niderlandzki przypomina
w tym względzie treść dawnego art. 116 traktatu EWG,
istniejących uzgodnień w ramach FAO, jak również procedury
istniejące w ramach trzeciego filaru Traktatu o Unii
Europejskiej, w szczególności procedurę przewidzianą
w art. K.5.W opinii rządu
portugalskiego ewentualne trudności, jakie mogłyby się pojawić na
poziomie reprezentacji własnych interesów państw członkowskich
w WTO lub na poziomie wyrażania ich woli, nie przesądzają kwestii
podziału kompetencji i nie świadczą o wykluczeniu charakteru
mieszanego przedmiotowych porozumień. Rząd portugalski przypomina
obowiązki współpracy i spójności przewidziane w art. C,
art. J.1 ust. 4 i art. J.2 ust. 3 Traktatu
o Unii Europejskiej oraz art. 5 traktatu WE. Cel
jednolitego charakteru działań Wspólnoty i państw członkowskich
został osiągnięty w trakcie negocjacji WTO. W opinii rządu
portugalskiego zdobyte w ten sposób doświadczenia winny być punktem
odniesienia dla opracowania kodeksu postępowania, który określałby
zarówno specyficzne zadania Komisji jako rzecznika państw członkowskich,
jak i sposób przyjmowania wspólnych lub uzgodnionych stanowisk
państw członkowskich w kwestiach pozostających w ich
kompetencji. Należy starać się wypracować decyzje w drodze
konsensusu, w sytuacji gdy w grę wchodzą życiowe lub bardzo
ważne interesy jednego z państw członkowskich.Rząd
Zjednoczonego Królestwa podkreśla, że rzeczywisty zakres pytania
Trybunału wiąże się z przyszłym udziałem Wspólnoty i państw
członkowskich w WTO. Przypomina, że Wspólnota i państwa
członkowskie skutecznie współpracowały w czasie negocjacji
wielostronnych Rundy Urugwajskiej i podobnie współpracowałyby,
gdyby od samego początku uznano wspólną kompetencję wszystkich stron.
Dowodzi to, że tego rodzaju współpraca jest możliwa z politycznego
punktu widzenia i może być bardzo skuteczna dla zagwarantowania
poszanowania interesów Wspólnoty i państw członkowskich.Jednakże
dana metoda współpracy niekoniecznie jest właściwa w odniesieniu
do wszystkich porozumień i w każdych okolicznościach.
Z tego powodu Zjednoczone Królestwo może jedynie zarysować
prawdopodobne kontury uzgodnionej procedury, za pomocą której będzie
można osiągnąć spójność działań zewnętrznych w ramach WTO.1.
Procedura obejmowałaby postępowanie Wspólnoty i państw
członkowskiech w WTO, niezależnie od tego, czy poszczególne kwestie
pozostawałyby w kompetencji Wspólnoty, czy państw członkowskich.2.
Komisja pełniłaby zasadniczo rolę jedynego „rzecznika”
i prowadziłaby negocjacje w imieniu Wspólnoty i państw
członkowskich; jednakże w wyjątkowych przypadkach państwa
członkowskie winny również mieć możliwość wypowiadania się
i negocjacji. Mająca zastosowanie procedura określałaby
okoliczności, w których mogłyby wykonywać to uprawnienie.3.
Komisja informowałaby państwa członkowskie o stanie negocjacji
i dyskusjach oraz umożliwiałaby im uczestnictwo we właściwej
formie.4. Komisja przekazywałaby państwom członkowskim wszystkie istotne dokumenty, w tym teksty aktów prawnych.5. Komisja uwzględniałaby punkty widzenia państw członkowskich. Mające zastosowanie procedury byłyby przedmiotem porozumienia.6.
Decyzję dotyczącą stanowisk lub działań podejmowanoby w oparciu
o przepisy i procedury wspólnotowe w sytuacjach, gdy mają
one zastosowanie (na przykład w ramach art. 228 ust. 1
zdanie drugie traktatu WE), a w pozostałych przypadkach
wynikałaby ona ze stanowiska wypracowanego w drodze konsensusu.7.
Państwa członkowskie wypowiadałyby się, jak czynią to obecnie, we
własnym imieniu w sprawach administracyjnych i budżetowych,
ale unikałyby sytuacji, w których przyjmowałyby różne stanowiska.8.
Należałoby przyjąć przepisy w celu określenia sposobu, w jaki
Wspólnota zarządza procedurami rozstrzygania sporów w ramach WTO.
Te przepisy winny przewidywać ścisłą współpracę pomiędzy Komisją
i państwami członkowskimi.9.
W przypadkach, w których interesy określonych państw
członkowskich naruszałoby postępowanie pozostałych stron porozumienia
WTO, które działałyby z naruszeniem tego porozumienia, przepisy
winny przewidywać procedurę konsultacji pomiędzy Komisją
i państwami członkowskimi, jak również ścisłą współpracę między
nimi.W opinii rządu Zjednoczonego Królestwa
nie ulega wątpliwości, że procedura odpowiadająca ramom określonym
powyżej zostanie wkrótce przygotowana. Państwa członkowskie nie mają
zamiaru podważać bardzo znaczących uprawnień w zakresie negocjacji,
które wykonują wspólnie, w ich nadrzędnym interesie leży
skorzystanie z tego uprawnienia do negocjacji w możliwie
najbardziej skuteczny sposób. Stanowisko TrybunałuI –  Wprowadzenie1      Pytania,
które Komisja skierowała do Trybunału we wniosku o wydanie opinii
na podstawie art. 228 ust. 6 traktatu ustanawiającego WE,
służą przede wszystkim ustaleniu, czy Wspólnota ma wyłączną kompetencję
do zawierania wielostronnych porozumień w sprawie handlu towarami,
w zakresie w jakim te porozumienia dotyczą produktów EWWiS
i produktów Euratom. Następnie odnoszą się one do wyłącznej
kompetencji Wspólnoty wynikającej albo z art. 113
traktatu WE, albo z równoległego charakteru kompetencji
wewnętrznych i zewnętrznych, albo wreszcie z art. 100A
lub 235 traktatu WE, do zawarcia Układu ogólnego w sprawie
handlu usługami (zwanego dalej „GATS”) i Porozumienia
w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej,
w tym handlu towarami podrabianymi (zwanego dalej „TRIPs”).2      Porozumienia
te stanowią załączniki do Porozumienia ustanawiającego Światową
Organizację Handlu (zwanego dalej „porozumieniem WTO”). Tworzy ono
wspólne ramy instytucjonalne dla stosunków handlowych utrzymywanych
między jego członkami w sprawach dotyczących porozumień
i związanych z nimi instrumentów prawnych (art. II
ust. 1 porozumienia WTO). Te różne porozumienia odzwierciedlają
ustalenia wielostronnych negocjacji handlowych Rundy Urugwajskiej,
których punktem wyjścia była deklaracja ministerialna z Punta del
Este z dnia 20 września 1986 r.3      Po
zatwierdzeniu tej deklaracji Rada i państwa członkowskie podjęły
decyzję „w celu zapewnienia możliwie jak największej spójności
w prowadzeniu negocjacji”, że Komisja „występować będzie jako
jedyny negocjator reprezentujący Wspólnotę i państwa członkowskie”.
Jednakże w protokole z posiedzenia stwierdzono, że decyzja ta
„nie przesądza kwestii kompetencji Wspólnoty i państw
członkowskich odnośnie do poszczególnych tematów”.4      W
dniu 15 grudnia 1993 r. Komitet do spraw Negocjacji
Handlowych, organ specjalnie ustanowiony w czasie Konferencji
w Punta del Este w celu przeprowadzenia negocjacji
w ramach Rundy Urugwajskiej, zebrany w składzie wysokich
urzędników, zatwierdził akt końcowy zawierający wyniki Wielostronnych
Negocjacji Handlowych Rundy Urugwajskiej.5      W
czasie posiedzenia w dniach 7–8 marca 1994 r. Rada
podjęła decyzję o przystąpieniu do podpisania przedmiotowego aktu
końcowego i porozumienia WTO. Upoważniła przewodniczącego Rady
i sir Leona Brittana, członka Komisji, do podpisania w dniu
15 kwietnia 1994 r. w Marakeszu w imieniu Rady Unii
Europejskiej aktu końcowego i porozumienia WTO. Uznawszy, że akty
te „dotyczą również spraw podlegających kompetencji krajowej”,
przedstawiciele rządów państw członkowskich ustalili, w tym samym
dniu, iż przystąpią do podpisania aktu końcowego i porozumienia
WTO. Ze swej strony Komisja wprowadziła do protokołu zastrzeżenie, że
„[a]kt końcowy […], jak i załączone do niego porozumienia podlegają
wyłącznej kompetencji Wspólnoty”.6      W
dniu 6 kwietnia 1994 r. Komisja złożyła wniosek
o wydanie opinii. Sformułowała pytania w następujący sposób:„Czy
w świetle wyników negocjacji handlowych prowadzonych w ramach
Rundy Urugwajskiej GATT zawartych w akcie końcowym z dnia
15 grudnia 1993 r.:1)      Wspólnota
Europejska ma kompetencję do zawarcia tych wszystkich części
porozumienia ustanawiającego WTO, które odnoszą się do handlu usługami
(GATS) oraz handlowych aspektów praw własności intelektualnej,
w tym handlu towarami podrabianymi (TRIPs) na podstawie
traktatu WE, a w szczególności na podstawie samego
art. 113 lub art. 113 w związku z art. 100A lub
235 tego traktatu?2)      Wspólnota
Europejska ma kompetencję do samodzielnego zawarcia tych części
porozumienia WTO, które odnoszą się do produktów lub usług objętych
wyłącznie zakresem stosowania traktatów EWWiS i EWEA?3)      jeżeli
odpowiedź na postawione powyżej pytania byłaby twierdząca – wywiera to
wpływ na zdolność państw członkowskich do zawarcia porozumienia WTO
skoro zostało ustalone, że będą one członkami pierwotnymi WTO?”.7      W
dniu 15 kwietnia 1994 r. porozumienia zawarte w ramach
Rundy Urugwajskiej zostały rzeczywiście podpisane w Marakeszu.
W imieniu Wspólnoty i jej państw członkowskich zostały one
podpisane zgodnie z decyzją, o której mowa powyżej (zob.
pkt 5).8      W
dniu 24 maja 1994 r. złożony przez Komisję wniosek
o wydanie opinii został doręczony Radzie i państwom
członkowskim.II –  W przedmiocie dopuszczalności wniosku9      Należy
najpierw przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem można
złożyć wniosek o wydanie przez Trybunał opinii na podstawie
art. 228 ust. 6 traktatu w szczególności
w kwestiach, które dotyczą podziału kompetencji między Wspólnotą
i państwami członkowskimi do zawarcia określonej umowy
z państwami trzecimi, tak jak ma to miejsce w niniejszym
przypadku (zob. w szczególności opinia 1/75 z dnia
11 listopada 1975 r., Rec. str. 1355, a zwłaszcza
str. 1360, opinia 1/78 z dnia 4 października
1979 r., Rec. str. 2871, pkt 30 oraz opinia 2/91
z dnia 19 marca 1993 r., Rec. str. I‑1061,
pkt 3).10      Królestwo
Hiszpanii opowiedziało się za niedopuszczalnością wniosku. Zgodnie
z jego stanowiskiem można wszcząć postępowanie w sprawie
wydania opinii na podstawie art. 228 wyłącznie przed podjęciem
przez Wspólnotę zobowiązania międzynarodowego. Królestwo Hiszpanii
podkreśla, że złożenie podpisu pod aktem końcowym w Marakeszu miało
na celu potwierdzenie autentyczności aktów opracowanych w wyniku
negocjacji i że wiązało się ono ponadto z zobowiązaniem
sygnatariuszy do przedłożenia przedmiotowych aktów do zatwierdzenia ich
właściwym organom. Rada i rząd niderlandzki ograniczają się do
wyrażenia wątpliwości co do tego, czy podpisana już umowa stanowi umowę
przewidywaną w rozumieniu art. 228.11      Te zastrzeżenia i wątpliwości należy odrzucić.12      Można
się zwrócić do Trybunału o wydanie opinii na podstawie
art. 228 ust. 6 traktatu w każdym momencie przed
ostatecznym wyrażeniem zgody przez Wspólnotę na związanie się umową.
Dopóki taka zgoda nie zostanie wyrażona, umowa jest umową przewidywaną.
W tej sytuacji nie ma żadnych przeszkód, aby niniejszy wniosek
uznać za dopuszczalny.III –  W przedmiocie sposobu sformułowania pytań przez Komisję13      Rada
poddaje krytyce sposób, w jaki Komisja sformułowała swoje pytania.
Ponieważ postępowanie dotyczy porozumienia podpisanego przez Wspólnotę
i jej państwa członkowskie zgodnie z ich odpowiednimi
kompetencjami, nie chodzi o ustalenie, czy Wspólnota może
samodzielnie podpisać i zawrzeć to porozumienie (hipoteza według
niej jedynie teoretyczna), ale o ustalenie, czy „wspólne zawarcie
przez Wspólnotę i państwa członkowskie porozumień wynegocjowanych
w ramach Rundy Urugwajskiej jest […] zgodne z podziałem
kompetencji określonym w traktatach ustanawiających Wspólnoty
Europejskie”, a nie miałoby to miejsca, w przypadku gdyby ogół
porozumień podlegał wyłącznej kompetencji Wspólnoty.14      Uwagi
krytyczne wyrażone przez Radę, do których dołącza się rząd portugalski,
należy odrzucić. Niezależnie od tego, czy pytania będą sformułowane
w brzmieniu proponowanym przez Radę, czy w brzmieniu
proponowanym przez Komisję meritum sprawy polega na ustaleniu, czy
kompetencja Wspólnoty do zawarcia porozumienia WTO i załączników do
tego porozumienia ma charakter wyłączny, czy też nie. W dalszej
części opinii Trybunał zamierza odnieść się właśnie do meritum sprawy,
rozważając kolejno niektóre szczególne problemy związane
z wielostronnymi porozumieniami w sprawie handlu towarami,
GATS i TRIPs. Najpierw jednak należy rozważyć argumenty wynikające
zdaniem Rady i niektórych rządów, które przedstawiły swoje uwagi,
z reprezentacji terytoriów zależnych państw członkowskich
i argumenty, które rząd portugalski opiera na udziale państw
w finansowaniu WTO.IV –  W przedmiocie reprezentacji niektórych terytoriów zależnych państw członkowskich15      Rada
i poszczególne rządy, które przedstawiły swoje uwagi sprzeciwiają
się powoływanej przez Komisję wyłącznej kompetencji Wspólnoty do
zawarcia porozumienia WTO wraz z załącznikami do niego, twierdząc,
że niektóre państwa członkowskie zachowują kompetencje do zawierania
i wykonywania umów dotyczących terytoriów, na których nie
obowiązują traktaty ustanawiające Wspólnoty Europejskie.16      Ponadto
rząd francuski twierdzi, że porozumienie WTO i załączniki do niego
w wielu kwestiach wykraczają poza zakres postanowień dotyczących
stowarzyszenia KTZ (kraje i terytoria zamorskie), a więc
w tym zakresie ma on wyłączne kompetencje do zawarcia porozumienia
WTO i załączników do niego.17      Jak
Trybunał uznał w przywołanej powyżej opinii 1/78 (pkt 62)
terytoria te, ponieważ nie są objęte zakresem stosowania
traktatu EWG, znajdują się względem Wspólnoty w tej samej
sytuacji co państwa trzecie. Zatem państwa, którym podlegają te
terytoria, winny uczestniczyć w porozumieniu ze względu na fakt, że
zapewniają stosunki międzynarodowe tych zależnych od nich terytoriów,
które nie należą do strefy prawa wspólnotowego, a nie jako
członkowie Wspólnoty.18      Jednakże
jak Trybunał podkreślił w omawianej opinii (ten sam punkt),
szczególna sytuacja tych państw członkowskich nie może mieć wpływu na
rozstrzygnięcie problemu związanego z rozgraniczeniem sfer
kompetencji w obrębie Wspólnoty.V –  W przedmiocie kwestii dotyczących budżetu i finansów19      Odnosząc
się do art. VII porozumienia WTO, który stanowi, że każdy członek
będzie uczestniczył w kosztach WTO i z uwagi na fakt, że
państwa Wspólnoty nabędą status członków pierwotnych WTO (zob.
art. XI ust. 1), rząd portugalski uznaje, że ta okoliczność
wystarcza do uzasadnienia udziału państw członkowskich w zawarciu
tego porozumienia, nawet jeśli finansowanie nie odgrywa tu równie
decydującej roli jak w przypadku międzynarodowego Porozumienia
w sprawie kauczuku, które jest przedmiotem przywołanej powyżej
opinii 1/78. Rząd portugalski dodatkowo podnosi argument wynikający
z własnego prawa konstytucyjnego, które wymaga zatwierdzenia przez
parlament krajowy traktatów międzynarodowych przewidujących udział
Republiki Portugalskiej w organizacjach międzynarodowych.20      W
odniesieniu do tego ostatnio przywołanego argumentu wystarczy
odpowiedzieć, że postanowienia wewnętrznego porządku prawnego, nawet
o charakterze konstytucyjnym, nie mogą zmienić podziału kompetencji
międzynarodowych pomiędzy państwami członkowskimi i Wspólnotą,
jaki wynika z traktatu.21      Nie
można również przyjąć pierwszego z przywołanych argumentów.
W odniesieniu do organizacji międzynarodowej, która ma dysponować
wyłącznie budżetem na funkcjonowanie, a nie instrumentem działań
finansowych, fakt pokrywania kosztów WTO przez państwa członkowskie nie
może w żadnym przypadku uzasadniać jako taki udziału państw
członkowskich w zawieraniu porozumienia.VI –  W przedmiocie wielostronnych porozumień w sprawie handlu towarami22      W
odniesieniu do wielostronnych porozumień w sprawie handlu towarami
Komisja i strony, które przedstawiły swoje uwagi zgodnie
przyznają, że są one w znacznej części objęte wyłączną kompetencją
Wspólnoty w zakresie wspólnej polityki handlowej na podstawie
art. 113 traktatu WE. Różnice dotyczą wyłącznie poszczególnych
punktów.23      Ani
Rada, ani żadne z państw, które przedstawiły swoje uwagi, nie
sprzeciwiają się temu, że Komisja dysponuje wyłączną kompetencją do
zawierania w imieniu Wspólnoty wielostronnych porozumień
w sprawie handlu towarami, w zakresie dotyczącym produktów
Euratom. Jednakże ponieważ Komisja podniosła ten problem w pytaniu
drugim, należy go poddać analizie.24      Artykuł 232
ust. 2 traktatu WE stanowi, że jego postanowienia „nie
stanowią odstępstwa od postanowień Traktatu ustanawiającego Europejską
Wspólnotę Energii Atomowej”. Ponieważ traktat Euratom nie zawiera
żadnych postanowień w dziedzinie handlu zewnętrznego, nie ma
powodów, aby porozumienia zawarte na podstawie art. 113
traktatu WE nie obejmowały międzynarodowego handlu produktami
Euratom.25      Natomiast
w odniesieniu do produktów EWWiS nie ma porozumienia z jednej
strony między Komisją, w opinii której wyłączna kompetencja
Wspólnoty na podstawie art. 113 traktatu WE ma zastosowanie
również w odniesieniu do produktów EWWiS, a z drugiej
strony Radą i większością państw członkowskich, które przedstawiły
swoje uwagi, które opowiadają się za kompetencją państwową odwołując się
do art. 71 traktatu EWWiS.26      Oczywiście
zgodnie z treścią art. 71 traktatu EWWiS „stosowanie
niniejszego traktatu nie ogranicza – jeżeli nie zawiera on odmiennych
postanowień – kompetencji rządów państw członkowskich w zakresie
polityki handlowej”. Ponadto art. 232 ust. 1 traktatu WE
stanowi, że jego postanowienia nie zmieniają postanowień traktatu
ustanawiającego EWWiS, w szczególności w zakresie praw
i obowiązków państw członkowskich i kompetencji instytucji.27      Jednakże
ponieważ traktat EWWiS został zredagowany w okresie, w którym
nie istniała jeszcze Europejska Wspólnota Gospodarcza, art. 71
tego traktatu mógł uwzględniać wyłącznie produkty węgla i stali.
W każdym razie mógł zastrzegać do kompetencji państw członkowskich
wyłącznie porozumienia dotyczące konkretnie produktów EWWiS. Natomiast
na podstawie art. 113 traktatu WE Wspólnota jest jedynym
podmiotem kompetentnym do zawierania umów zewnętrznych
o charakterze ogólnym, to jest dotyczących każdego rodzaju towarów,
nawet jeżeli wśród tych towarów znajdują się produkty EWWiS. Jak
Trybunał orzekł w przywołanej powyżej opinii 1/75 (str. 1365,
akapit trzeci), jest wykluczone, by art. 71 traktatu EWWiS mógł
„mógł powodować bezskuteczność art. 113–114 traktatu EWG
i naruszyć kompetencje przyznane Wspólnocie do celu prowadzenia
negocjacji i zawierania umów międzynarodowych objętych zakresem
wspólnej polityki handlowej”. W niniejszym przypadku z analizy
wielostronnych porozumień w sprawie handlu towarami wynika, że
żadne z nich nie dotyczy konkretnie produktów EWWiS. Wynika
z tego, że nie można zakwestionować wyłącznej kompetencji Wspólnoty
do zawierania tych porozumień na tej podstawie, że mają one również
zastosowanie w odniesieniu do produktów EWWiS.28      Rada
twierdzi, że odwołanie do art. 43 traktatu WE jako podstawy
decyzji Rady w sprawie zawarcia porozumienia WTO i załączników
do niego musi zostać przyjęte w odniesieniu do Porozumienia
w sprawie rolnictwa, ponieważ dotyczy ono nie tylko środków
handlowych obowiązujących w zakresie międzynarodowego handlu
produktami rolnymi, ale również, a nawet przede wszystkim,
wewnętrznego systemu organizacji rynków rolnych. Rząd Zjednoczonego
Królestwa wyjaśnia w szczególności, że zobowiązania dotyczące
ograniczenia wsparcia wewnętrznego i refundacji wywozowych, które
zawiera Porozumienie w sprawie produktów rolnych, będą miały wpływ
na wspólne organizacje rynków i że ponieważ dotyczą produktów
wspólnotowych, a nie produktów przywożonych, nie podlegają
zakresowi stosowania art. 113 traktatu WE.29      W
odniesieniu do Porozumienia w sprawie rolnictwa jest oczywiście
prawdą, że art. 43 został uznany za właściwą podstawę prawną jednej
z dyrektyw, mającej na celu jednolite uregulowanie warunków
sprzedaży produktów, nie tylko w handlu wewnątrz Wspólnoty, ale
również w sytuacji gdy produkty pochodzą z państw trzecich
(zob. wyrok z dnia 16 listopada 1989 r. w sprawie
C‑131/87 Komisja przeciwko Radzie, Rec. str. I‑3764, pkt 27).
Chodziło jednak o dyrektywę, która dotyczyła osiągnięcia jednego
lub większej liczby celów wspólnej polityki rolnej ustanowionych
w art. 39 traktatu. Nie ma to miejsca w przypadku
Porozumienia w sprawie rolnictwa stanowiącego załącznik do
porozumienia WTO. Jego celem jest bowiem ustanowienie w skali
ogólnoświatowej „rzetelnego i opartego na prawach rynku systemu
handlu rolnego” (zob. preambuła do Porozumienia w sprawie
rolnictwa). Fakt, iż zobowiązania podjęte w ramach tego
porozumienia wiążą się z koniecznością przyjęcia wewnętrznych
środków wykonawczych na podstawie art. 43 traktatu, nie wyklucza
podejmowania zobowiązań międzynarodowych na podstawie samego
art. 113.30      Rada
twierdzi ponadto, że konieczne będzie również odwołanie się do
art. 43 traktatu WE jako podstawy jej decyzji o zawarciu
Porozumienia w sprawie stosowania środków sanitarnych
i fitosanitarnych, z tych samych przyczyn, które podała
w odniesieniu do Porozumienia w sprawie rolnictwa.31      Należy
odrzucić ten punkt widzenia. Porozumienie w sprawie stosowania
środków sanitarnych i fitosanitarnych ogranicza się, jak wynika
z jego motywów, do „ustanowienia wielostronnych reguł
i dyscyplin ukierunkowujących wypracowywanie, przyjmowanie
i wprowadzanie środków sanitarnych i fitosanitarnych
w celu zmniejszenia do minimum ich negatywnego wpływu na handel”.
Takie porozumienie można zawrzeć na podstawie samego art. 113.32      W
opinii rządu niderlandzkiego wspólny udział Wspólnoty i państw
członkowskich w porozumieniu WTO jest uzasadniony, ponieważ państwa
członkowskie dysponują własną kompetencją w dziedzinie barier
technicznych w handlu, z uwagi na charakter opcjonalny
niektórych dyrektyw wspólnotowych w tej dziedzinie, a także
dlatego że nie przeprowadzono i nie zamierza się przeprowadzić
całkowitej harmonizacji prawa w tej dziedzinie.33      Tego
argumentu nie można przyjąć. Należy uznać, że Porozumienie
w sprawie barier technicznych w handlu jest objęte wspólną
polityką handlową, ponieważ jego postanowienia mają jedynie zapewnić, że
przepisy techniczne i normy, jak również procedury oceny zgodności
z przepisami technicznymi i normami nie stworzą
niepotrzebnych przeszkód w handlu międzynarodowym (zob. motywy
i art. 2.2 i 5.1.2 porozumienia).34      Z
powyższego wynika, że Wspólnota ma wyłączną kompetencję, na podstawie
art. 113 traktatu WE, do zawarcia wielostronnych porozumień
w sprawie handlu towarami.VII –  W przedmiocie art. 113 traktatu WE, GATS i TRIPs35      Zasadnicza
teza, której broni Komisja brzmi następująco: zawarcie zarówno układu
GATS, jak i porozumienia TRIPs podlega wyłącznej kompetencji, którą
Wspólnota dysponuje w zakresie polityki handlowej na podstawie
art. 113 traktatu WE. Istotę tego punktu widzenia żywo
kwestionowała Rada, państwa członkowskie, które przedstawiły swoje uwagi
i Parlament Europejski, który na swój wniosek został dopuszony do
przedstawienia uwag. Należy najpierw zbadać tę podstawową tezę Komisji
w odniesieniu kolejno do układu GATS i porozumienia TRIPs.A –  GATS36      Opierając
się przede wszystkim na szerokiej wykładni pojęcia wspólnej polityki
handlowej ustalonej przez orzecznictwo Trybunału (zob. ww. opinia 1/78,
pkt 44–45), na związkach lub powiązaniach między towarami
i usługami, celu GATS, jak również stosowanych instrumentach,
Komisja wyciąga wniosek, iż usługi stanowią część wspólnej polityki
handlowej, przy czym nie jest konieczne rozróżnianie różnych sposobów
świadczenia usług, a w szczególności usług świadczonych
transgranicznie w sposób bezpośredni i usług świadczonych
przez obecność handlową w państwie odbiorcy usług. Komisja
utrzymuje również, że umowy międzynarodowe o charakterze handlowym
w zakresie transportu (w przeciwieństwie do umów dotyczących
zasad bezpieczeństwa) objęte są wspólną polityką handlową, a nie
konkretnym tytułem traktatu poświęconym wspólnej polityce
w zakresie transportu.37      W
pierwszej kolejności należy przeanalizować usługi inne niż transport,
a następnie szczególny rodzaj usług, jaki stanowi transport.38      W
odniesieniu do pierwszego rodzaju usług należy przypomnieć tytułem
wstępu, że w opinii 1/75, której przedmiotem był zakres kompetencji
Wspólnoty w odniesieniu do uzgodnień dotyczących jednej
z norm dotyczących wydatków lokalnych, Trybunał uznał, iż „zakres
wspólnej polityki handlowej, a w szczególności zakres polityki
w dziedzinie wywozu jednoznacznie obejmuje sytemy dotyczące pomocy
wywozu, a w szczególności środki dotyczące kwot
przeznaczonych na finansowanie wydatków lokalnych związanych
z transakcjami wywozu”, Rec. 1975, str. 1362. Omawiane wydatki
lokalne dotyczą wydatków poniesionych na dostawy zarówno towarów, jak
i usług. Niemniej jednak Trybunał uznał wyłączną kompetencję
Wspólnoty, nie wprowadzając rozróżnienia między towarami
i usługami.39      W
przywołanej powyżej opinii 1/78 (pkt 44) Trybunał odrzucił
wykładnię art. 113 „której skutkiem byłoby ograniczenie wspólnej
polityki handlowej do stosowania instrumentów, które mogą mieć wpływ
wyłącznie na tradycyjne aspekty handlu zewnętrznego”. Wręcz przeciwnie,
uznał, że „kwestia handlu zewnętrznego winna być regulowana
w otwartej perspektywie”, co potwierdza „okoliczność, iż
zamieszczony w art. 113 wykaz celów polityki handlowej […]
sporządzony jest w formie wyliczenia niewyczerpującego” (ww. opinia
1/78, pkt 45).40      We
wniosku o wydanie opinii Komisja podkreśliła, że w niektórych
krajach rozwiniętych sektor usług stał się dominującym sektorem
gospodarki oraz że w gospodarce światowej zachodziły zasadnicze
zmiany restrukturyzacyjne, a tradycyjne gałęzie przemysłu
przenoszono do krajów rozwijających się, podczas gdy gospodarki
rozwinięte stawały się głównymi eksporterami usług i towarów
o dużej wartości dodanej. Trybunał stwierdza, że tę ewolucję
potwierdza porozumienie WTO i załączniki do niego, które były
przedmiotem pojedynczego procesu negocjacji odnoszących się zarówno do
towarów, jak i usług.41      Z
uwagi na tę ewolucję w handlu międzynarodowym charakter otwarty
wspólnej polityki handlowej w rozumieniu traktatu wyklucza sytuację
wyłączenia z góry handlu usługami z zakresu art. 113, co
byłoby zgodne z życzeniem niektórych rządów, które przedstawiły
swoje uwagi.42      W
celu sprecyzowania tego wniosku należy jednakże uwzględnić definicję
handlu usługami, którą podaje GATS, w celu ustalenia, czy system
traktatu jako całość nie ogranicza włączenia handlu usługami do
art. 113.43      Handel
usługami w rozumieniu GATS obejmuje, stosownie do jego art. I
ust. 2, cztery sposoby świadczenia usług: 1) transgraniczne
świadczenie usług, które nie wiąże się z przemieszczaniem się osób;
2) konsumpcję za granicą, która wiąże się z przemieszczeniem się
beneficjenta na terytorium członka WTO, na którym usługodawca ustanowił
działalność; 3) obecność handlowa, to jest istnienie filii lub oddziału
na terytorium członka WTO, na którym ma być świadczona usługa; 4)
obecność osób fizycznych członka WTO, dzięki którym usługodawca jednego
członka WTO świadczy usługi na terytorium każdego innego członka.44      Transgraniczne
świadczenie usług oznacza świadczenie usług przez usługodawcę
prowadzącego działalność w określonym państwie na rzecz
beneficjenta zamieszkałego w innym państwie. Usługodawca nie
przemieszcza się do państwa beneficjenta ani też odwrotnie, beneficjent
nie przemieszcza się do państwa usługodawcy. W tej sytuacji
istnieją więc pewne analogie do wymiany towarowej, która jest bez
wątpienia objęta wspólną polityką handlową w rozumieniu traktatu.
Nie ma więc żadnego szczególnego powodu, by takie świadczenie nie było
objęte pojęciem wspólnej polityki handlowej.45      Nie
jest podobnie w przypadku trzech pozostałych sposobów świadczenia
usług, o których mowa w GATS; konsumpcji za granicą, obecności
handlowej i obecności osób fizycznych.46      Jeśli
chodzi o osoby fizyczne, z art. 3 traktatu, który
wprowadza rozróżnienie między „wspólną polityką handlową” [lit. b)]
i „środkami dotyczącymi wjazdu i przemieszczania się osób”
[lit. d)] wynika, że nie można uznać, iż traktowanie obywateli
państw trzecich w czasie przekraczania zewnętrznych granic państw
członkowskich podlega wspólnej polityce handlowej. Generalnie rzecz
biorąc, fakt umieszczenia w traktacie szczegółowych rozdziałów
dotyczących swobodnego przepływu osób, zarówno fizycznych, jak
i prawnych świadczy o tym, że te kwestie nie są ujęte we
wspólnej polityce handlowej.47      Wynika
z tego, że sposoby świadczenia usług, które GATS określa jako
„konsumpcję za granicą”, „obecność handlową” i „obecność osób
fizycznych” nie są objęte wspólną polityką handlową.48      Należy
teraz przeanalizować szczególny rodzaj usług, jaki stanowi transport.
Usługi te są przedmiotem konkretnego tytułu traktatu (tytuł IV),
odrębnego od tytułu VII, poświęconego wspólnej polityce handlowej.
Właśnie w odniesieniu do polityki transportu Trybunał po raz
pierwszy uznał, że kompetencja Wspólnoty do zawierania umów
międzynarodowych „wynika nie tylko z wyraźnego nadania tej
kompetencji na mocy traktatu, jak ma to miejsce w przypadku
art. 113 i 114 w odniesieniu do umów celnych
i handlowych oraz w przypadku art. 238 w odniesieniu
do układów stowarzyszeniowych, ale może wynikać również z innych
postanowień traktatu i aktów przyjętych w ramach tych
postanowień przez instytucje Wspólnoty” (zob. wyrok z dnia
31 marca 1971 r. w sprawie 22/70 Komisja przeciwko
Radzie, zwanej „AETR”, Rec. str. 263, pkt 16). U podstaw tego
rozstrzygnięcia leżało założenie, iż umowy międzynarodowe we zakresie
transportu nie są objęte art. 113.49      Nie
można ograniczyć zakresu wyroku w sprawie AETR dokonując
rozróżnienia pomiędzy umowami dotyczącymi zasad bezpieczeństwa, takimi
jak związane z czasem prowadzenia pojazdów przez kierowców
zawodowych, które były przedmiotem AETR, a umowami
o charakterze handlowym.50      Wyrok
w sprawie AETR nie zawiera bowiem żadnego rozróżnienia tego
rodzaju. Trybunał potwierdził swą analizę w opinii 1/76 z dnia
26 kwietnia 1977 r., Rec. str. 741, dotyczącej umowy,
której celem było uzdrowienie sytuacji gospodarczej żeglugi śródlądowej,
innymi słowy uzgodnienia o charakterze gospodarczym,
niedotyczącego określenia zasad bezpieczeństwa. Zresztą właśnie na
podstawie tytułu „transport” zostały zawarte liczne porozumienia
z państwami trzecimi, których długą listę przedstawił rząd
Zjednoczonego Królestwa w swych uwagach.51      Na
poparcie swego stanowiska Komisja przytoczyła jeszcze listę środków
ustanawiających embargo, podjętych na podstawie art. 113, które
obejmowały przerwanie świadczenia usług transportowych [środki podjęte
wobec Iraku: rozporządzenie Rady (EWG) nr 2340/90 z dnia
8 sierpnia 1990 r. wprowadzające zakaz wymiany handlowej
między Wspólnotą a Irakiem i Kuwejtem (Dz.U. L 213,
str. 1), rozporządzenie Rady (EWG) nr 3155/90 z dnia
29 października 1990 r. rozszerzające i zmieniające
rozporządzenie (EWG) nr 2340/90 wprowadzające zakaz wymiany
handlowej między Wspólnotą a Irakiem i Kuwejtem (Dz.U.
L 304, str. 1) i rozporządzenie Rady (EWG)
nr 1194/91 z dnia 7 maja 1991 r. zmieniające
rozporządzenia (EWG) nr 2340/90 i 3155/90 wprowadzające zakaz
wymiany handlowej między Wspólnotą a Irakiem i Kuwejtem (Dz.U.
L 115, str. 37); środki podjęte wobec Federalnej Republiki
Jugosławii (Serbia i Czarnogóra): rozporządzenie Rady (EWG)
nr 990/93 z dnia 26 kwietnia 1993 r. w sprawie
handlu pomiędzy Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Federalną
Republiką Jugosławii (Serbia i Czarnogóra) (Dz.U. L 102,
str. 14); środki podjęte wobec Haiti: rozporządzenie Rady (EWG)
nr 1608/93 z dnia 24 czerwca 1993 r. wprowadzające
embargo dotyczące niektórych dziedzin wymiany handlowej między
Europejską Wspólnotą Gospodarczą, a Haiti (Dz.U. L 155,
str. 2)]. Te precedensy nie są rozstrzygające. Jak słusznie
podkreślił Parlament Europejski, ponieważ embargo dotyczyło najpierw
wywozu i przywozu produktów, nie mogłoby być skuteczne, gdyby nie
podjęto równocześnie decyzji o przerwaniu usług transportowych.
Takie przerwanie wydaje się być niezbędnym środkiem pomocniczym
w odniesieniu do podstawowego środka. Zatem precedensy te są
nieistotne dla ustalenia, czy Wspólnota na podstawie art. 113
dysponuje wyłączną kompetencją do zawierania umów międzynarodowych
w dziedzinie transportu.52      W
każdym razie zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zwykła praktyka
Rady nie może wprowadzać odstępstw od postanowień traktatu,
a w konsekwencji tworzyć precedensów wiążących instytucje
Wspólnoty w kwestii poprawnego wyboru właściwej podstawy prawnej
(wyrok z dnia 23 lutego 1988 r. w sprawie 68/86
Zjednoczone Królestwo przeciwko Radzie, Rec. str. 855,
pkt 24).53      Z
powyższego wynika, że jedynie transgraniczne świadczenie usług jest
objęte zakresem stosowania art. 113 traktatu oraz że nie są nim
objęte umowy międzynarodowe w dziedzinie transportu.B –  TRIPs54      Komisja
na poparcie argumentu, iż Wspólnota ma wyłączną kompetencję na
podstawie art. 113, stwierdza zasadniczo, że przepisy dotyczące
praw własności intelektualnej są ściśle związane z handlem
produktami i usługami, do których mają zastosowanie.55      Należy
przede wszystkim zauważyć, że sekcja 4 części III TRIPs,
która dotyczy dochodzenia i egzekwowania praw własności
intelektualnej, zawiera wymagania specjalne odnoszące się do środków
stosowanych przy kontroli granicznej. Jak podniósł rząd Zjednoczonego
Królestwa, ta sekcja znajduje swe odzwierciedlenie w przepisach
rozporządzenia Rady (EWG) nr 3842/86 z dnia 1 grudnia
1986 r. ustanawiającego środki zakazu dopuszczania do swobodnego
obrotu towarów podrabianych (Dz.U. L 357, str. 1). Podstawą
tego rozporządzenia jest słusznie art. 113 traktatu, ponieważ
dotyczy ono zakazu wprowadzania do swobodnego obrotu towarów
podrabianych: w istocie chodzi o środki, które winny zostać
podjęte przez władze celne na granicach zewnętrznych Wspólnoty. Ponieważ
ten rodzaj środków może być podjęty niezależnie przez instytucje
Wspólnoty na podstawie art. 113 traktatu WE, zawieranie
porozumień międzynarodowych w tym celu należy wyłącznie do
Wspólnoty.56      Poza
postanowieniami TRIPs dotyczącymi zakazu wprowadzania do swobodnego
obrotu towarów podrabianych nie można jednak przyjąć punktu widzenia,
którego broni Komisja.57      Oczywiście
istnieje związek pomiędzy własnością intelektualną i handlem
towarami. Prawa własności intelektualnej umożliwiają uprawnionym
z ich tytułu zapobieżenie podejmowaniu pewnych działań przez
podmioty trzecie. Możliwość zakazania posługiwania się znakiem
towarowym, wytworzenia produktu, skopiowania wzoru, reprodukowania
książki, płyty lub kasety wideo ma bez wątpienia wpływ na handel. Prawa
własności intelektualnej są zresztą stworzone po to, by wywołać taki
skutek. Nie jest wystarczające objęcie ich zakresem stosowania
art. 113. Prawa własności intelektualnej nie dotyczą bowiem
szczególnie handlu międzynarodowego: mają one taki sam, o ile nie
większy, wpływ na handel wewnętrzny niż na handel międzynarodowy.58      Jak
słusznie zauważył rząd francuski, podstawowym celem TRIPs jest
wzmocnienie i harmonizacja ochrony własności intelektualnej
w skali światowej. Sama Komisja przyznała, że ponieważ TRIPs
określa zasady w dziedzinach, w których nie podjęto środków
harmonizacji wspólnotowej, zawarcie porozumienia pozwoliłoby
równocześnie na harmonizację przepisów w obrębie Wspólnoty
i tym sposobem przyczyniłoby się do ustanowienia
i funkcjonowania wspólnego rynku.59      Należy
w tym względzie podkreślić, że na poziomie ustawodawstwa
wewnętrznego Wspólnota ma w dziedzinie własności intelektualnej
kompetencję w zakresie harmonizacji przepisów prawa krajowego na
podstawie art. 100 i 100A oraz może oprzeć się na
art. 235 dla ustanawiania nowych praw, które będą miały
pierwszeństwo w odniesieniu do przepisów krajowych, jak uczyniła to
w przypadku rozporządzenia w sprawie wspólnotowego znaku
towarowego [rozporządzenie (WE) Rady nr 40/94 z dnia
20 grudnia 1993 r. w sprawie wspólnotowego znaku
towarowego, Dz.U. L 11 z dnia 14 stycznia 1994 r.,
str. 1]. Postanowienia te podlegają regułom głosowania
(jednomyślność w przypadku art. 100 i 235) lub regułom
proceduralnym (konsultacja z Parlamentem Europejskim
w przypadku art. 100 i art. 235, procedura
współdecydowania w przypadku art. 100A) odmiennym od reguł
stosowanych w ramach art. 113.60      Jeżeli
uznanoby wyłączną kompetencję Wspólnoty do zawierania porozumień
z państwami trzecimi w celu harmonizacji przepisów dotyczących
ochrony własności intelektualnej, a równocześnie dla osiągnięcia
harmonizacji na poziomie wspólnotowym, instytucje wspólnotowe mogłyby
uchylić się od obowiązków im narzuconych na poziomie wewnętrznym
w zakresie procedury i sposobu głosowania.61      Nie
można zmienić tego wniosku w oparciu o praktykę instytucji
polegającą na podejmowaniu niezależnych środków lub zawieraniu
porozumień zewnętrznych na podstawie art. 113.62      Komisja
powołuje się na trzy przypadki, w których na podstawie „nowego
instrumentu polityki handlowej” [rozporządzenie Rady (EWG)
nr 2641/84 z dnia 17 września 1984 r. w sprawie
wzmocnienia wspólnej polityki handlowej, w szczególności
w odniesieniu do ochrony przed niedozwolonymi praktykami handlowymi
(Dz.U. L 252, str. 1), które to rozporządzenie zostało
przyjęte na podstawie art. 113 traktatu] wszczęto postępowanie
w celu obrony interesów Wspólnoty w dziedzinie własności
intelektualnej [decyzja Komisji nr 87/251/EWG z dnia
12 marca 1987 r. w sprawie wszczęcia międzynarodowej
procedury konsultacji i rozwiązywania sporów dotyczących środka
amerykańskiego polegającego na wyłączeniu z rynku Stanów
Zjednoczonych Ameryki Północnej przywozu niektórych włókien aramidowych
(Dz.U. L 117, str. 18); zawiadomienie o wszczęciu
postępowania w sprawie „nielegalnych praktyk handlowych”
dotyczących reprodukcji bez zezwolenia w Indonezji zapisanych
nośników dźwięku (Dz.U. 1987, C 136, str. 3); zawiadomienie
o wszczęciu badania dotyczącego niedozwolonej praktyki handlowej
w rozumieniu rozporządzenia Rady (EWG) nr 2641/84, polegającej
na piractwie nagrań dźwiękowych ze Wspólnoty w Tajlandii (Dz.U.
1991 C 189, str. 26)].63      Środki,
które mogą zostać podjęte na podstawie tego rozporządzenia jako reakcja
na brak ochrony praw własności intelektualnej w państwie trzecim,
z tytułu których uprawnione byłyby przedsiębiorstwa ze Wspólnoty
(lub przeciw ich dyskryminowaniu w tym zakresie) nie mają związku
z harmonizacją przepisów w zakresie ochrony praw własności
intelektualnej, która jest podstawowym celem TRIPs. Zgodnie bowiem
z art. 10 ust. 3 przywołanego rozporządzenia
nr 2641/84 chodzi przede wszystkim o zawieszenie lub cofnięcie
koncesji wynikających z negocjacji w zakresie polityki
handlowej; następnie o podwyższenie istniejących opłat celnych lub
wprowadzenie innych opłat przywozowych, a wreszcie
o wprowadzenie ograniczeń ilościowych lub wszelkich innych środków
zmieniających warunki przywozu i wywozu prowadzonego z danym
państwem trzecim. Wszystkie te środki, ze względu na ich istotę, są
objęte polityką handlową.64      Komisja
odwołuje się również do środków przyjętych przez Wspólnotę wobec Korei
w ramach rozporządzenia Rady (EWG) nr 4257/88 z dnia
19 grudnia 1988 r. w sprawie stosowania ogólnych
preferencji taryfowych w roku 1989 w odniesieniu do niektórych
produktów przemysłowych pochodzących z krajów rozwijających się
(Dz.U. L 375, str. 1). Ponieważ Korea stosowała dyskryminację
między swymi partnerami handlowymi w zakresie ochrony własności
intelektualnej (zob. motyw osiemnasty rozporządzenia), Wspólnota
zawiesiła ogólne preferencje taryfowe wobec jej produktów (art. 1
ust. 3 tego rozporządzenia).65      Argument
ten nie jest bardziej przekonywający niż poprzedni. Ponieważ, jak uznał
Trybunał, przyznanie ogólnych preferencji taryfowych jest środkiem
polityki handlowej (zob. wyrok z dnia 26 marca 1987 r.
w sprawie 45/86 Komisja przeciwko Radzie, zwanej „ogólnymi
preferencjami taryfowymi”, Rec. str. 1493, pkt 21), podobnie
jest z ich zawieszeniem. Nie dowodzi to w żaden sposób, by
Wspólnota miała wyłączną kompetencję na podstawie art. 113 do
zawierania z państwami trzecimi porozumień służących harmonizacji
przepisów w zakresie ochrony własności intelektualnej na świecie.66      Na
poparcie swego punktu widzenia Komisja powołała się dodatkowo na
klauzule dotyczące ochrony własności intelektualnej zamieszczone
w porozumieniach z państwami trzecimi, które zostały zawarte
na podstawie art. 113 traktatu.67      Należy
podkreślić, iż zakres tych klauzul jest bardzo ograniczony.
Porozumienie między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Chińską
Republiką Ludową dotyczące handlu wyrobami tekstylnymi parafowane dnia
9 grudnia 1988 r. (Dz.U. L 380, str. 1), podobnie
jak porozumienie między Europejską Wspólnotą Gospodarczą
a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich dotyczące handlu
produktami tekstylnymi parafowane dnia 11 grudnia 1989 r.
(Dz.U. L 397, str. 1), przewiduje tylko procedurę konsultacji
w zakresie ochrony znaków towarowych lub wzorów produktów
tekstylnych. Ponadto trzy porozumienia przejściowe zawarte przez
Wspólnotę z niektórymi państwami Europy Wschodniej [układ
z Węgrami z dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz.U. 1992,
L 116, str. 1); z Czechosłowacką Republiką Federalną
z dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz.U. 1992, L 115,
str. 1); z Republiką Bułgarii z dnia 8 marca
1993 r. (Dz.U. L 323, str. 1)] zawierają klauzulę
w identycznym brzmieniu wzywającą te państwa do poprawy ochrony
własności intelektualnej w celu zapewnienia, w określonym
terminie „poziomu ochrony podobnego do poziomu zagwarantowanego we
Wspólnocie” aktami przyjętymi przez Wspólnotę. Jak słusznie podkreślił
rząd francuski, klauzula tego typu jest obowiązująca tylko dla państwa
trzeciego jako strony umowy.68      Fakt,
że Wspólnota i jej instytucje mają prawo wprowadzić do porozumień
zewnętrznych, które w pozostałym zakresie podlegają art. 113,
postanowienia dodatkowe przewidujące procedury polegające na zwykłej
konsultacji lub klauzule wzywające drugą stronę do podniesienia poziomu
ochrony własności intelektualnej, nie prowadzi do wniosku, że Wspólnota
jako jedyna ma kompetencje do zawierania porozumień międzynarodowych
o charakterze i zakresie porozumienia TRIPs.69      Wreszcie
jest rzeczywiście prawdą, że – jak twierdzi Komisja –
w porozumieniu z Republiką Austrii z dnia 23 grudnia
1988 r. dotyczącym kontroli i wzajemnej ochrony win
gatunkowych oraz win typu „retsina” (Dz.U. 1989, L 56, str. 1)
i w porozumieniu z Australią z dnia 26
i 31 stycznia 1994 r. w sprawie handlu winem (Dz.U.
L 86, str. 1) zamieszczono postanowienia dotyczące wzajemnej
ochrony nazw win. W ten sposób nazwy austriackich regionów uprawy
winorośli są zastrzeżone na terytorium Wspólnoty wyłącznie dla win
austriackich, do których się odnoszą i można się nimi posługiwać
wyłącznie zgodnie z warunkami przewidzianymi ustawodawstwem
austriackim (art. 3 ust. 3 porozumienia). Podobne
postanowienie jest przewidziane w porozumieniu z Australią
(art. 7 ust. 3).70      Jednakże
jak wynika z motywów decyzji Rady nr 94/184/WE z dnia
24 stycznia 1994 r. dotyczącej zawarcia porozumienia między
Wspólnotą Europejską a Australią w sprawie handlu winem (Dz.U.
L 86, str. 1), porozumienie to ustanowiono na poziomie
Wspólnoty, ponieważ jego postanowienia są bezpośrednio powiązane ze
środkami objętymi przez wspólną politykę rolną, w szczególności
przez reguły wspólnotowe dotyczące wina i uprawy winorośli. Ponadto
z tego precedensu nie można wywieść żadnego argumentu
w odniesieniu do patentów i wzorów, ochrony nieujawnionej
informacji technicznej, znaków towarowych czy wreszcie praw autorskich,
które są również objęte TRIPs.71      W
świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że porozumienie TRIPs nie
jest objęte dziedziną wspólnej polityki handlowej, z wyjątkiem
jego postanowień dotyczących wprowadzania do swobodnego obrotu towarów
podrabianych.VIII –  W przedmiocie dorozumianych kompetencji zewnętrznych Wspólnoty Europejskiej, GATS i TRIPs72      Na
wypadek gdyby Trybunał odrzucił główną tezę o wyłącznej
kompetencji Wspólnoty na podstawie art. 113, Komisja podnosi
tytułem ewentualnym, że Wspólnota miałaby wyłączną kompetencję do
zawarcia układu GATS i porozumienia TRIPs wynikającą w sposób
dorozumiany z postanowień traktatu nadających jej kompetencję
wewnętrzną lub istnienia aktów prawa wtórnego, które stanowiłyby jej
realizację lub wreszcie z konieczności podjęcia zobowiązań
międzynarodowych dla osiągnięcia jednego z celów Wspólnoty na
poziomie wewnętrznym. Twierdzi również, że nawet jeśli nie dysponuje
wystarczającymi uprawnieniami na podstawie szczegółowych postanowień
traktatu lub aktów prawa wtórnego, Wspólnota opierałaby swą wyłączną
kompetencję na art. 100A i 235 traktatu. Uznając fakt, że
Wspólnota posiada pewne kompetencje, Rada i państwa, które
przedstawiły swoje uwagi, kwestionują ich wyłączny charakter.A –  GATS73      W
odniesieniu do GATS Komisja wskazuje trzy możliwe źródła wyłącznej
kompetencji zewnętrznej Wspólnoty: uprawnienia, jakie traktat nadaje
instytucjom wspólnotowym na poziomie wewnętrznym, konieczność zawarcia
układu dla osiągnięcia celu Wspólnoty i wreszcie art. 100A
i 235.74      Komisja
twierdzi po pierwsze, że w ramach GATS nie ma dziedziny lub
szczególnego postanowienia, w odniesieniu do którego Wspólnota nie
dysponowałaby odpowiednimi uprawnieniami do podjęcia środków na poziomie
wewnętrznym. Te uprawnienia są określone w rozdziałach
o prawie przedsiębiorczości, swobodzie świadczenia usług
i transporcie. W opinii Komisji z tych uprawnień na
poziomie wewnętrznym wynika wyłączna kompetencja zewnętrzna.75      Przywołany punkt widzenia należy odrzucić.76      Właśnie
w oparciu o postanowienia art. 75 ust. 1
lit. a), które w odniesieniu do części trasy położonej na
terytorium Wspólnoty, dotyczą również transportu z lub do państw
trzecich, Trybunał uznał w przywołanym powyżej wyroku
w sprawie AETR (pkt 27), że „kompetencja Wspólnoty obejmuje
stosunki podlegające prawu międzynarodowemu, a zatem implikuje
w tej dziedzinie konieczność zawierania porozumień
z zainteresowanymi państwami trzecimi”.77      Jednakże
nawet w dziedzinie transportu wyłączna kompetencja zewnętrzna
Wspólnoty nie wynika ipso facto z jej uprawnień do stanowienia
przepisów na poziomie wewnętrznym. Jak podkreślono w wyroku
w sprawie AETR (pkt 17–18), państwa członkowskie niezależnie
od tego, czy działają indywidualnie, czy wspólnie, tracą prawo do
zaciągania zobowiązań wobec państw trzecich tylko w miarę jak
wprowadzane są wspólne przepisy, które mogłyby zostać naruszone przez te
zobowiązania. Kompetencja Wspólnoty staje się kompetencją wyłączną
jedynie w takim zakresie, w jakim ustanowiono wspólne przepisy
na poziomie wewnętrznym. Tymczasem nie wszystkie kwestie związane
z transportem zostały dotąd objęte wspólnymi przepisami.78      W
trakcie posiedzenia Komisja podniosła, że swoboda pozostawiona państwom
członkowskim w zakresie prowadzenia polityki zewnętrznej
polegającej na zawieraniu porozumień dwustronnych z państwami
trzecimi niewątpliwie doprowadzi do zaburzeń w przepływie usług
i stopniowo podważy rynek wewnętrzny. Tak więc – twierdzi –
podróżny kupi bilet na samolot startujący z lotniska
w państwie członkowskim, które zawarło z państwem trzecim
i jego towarzystwem lotniczym porozumienie dwustronne typu „otwarte
niebo”, co umożliwia zaproponowanie najkorzystniejszych relacji
jakość/cena w zakresie transportu. Następnie Komisja stwierdziła
także, że w wyniku porozumienia między Niemcami a Polską
zwalniającego niemieckich przewoźników drogowych z wszelkich opłat
tranzytowych, podczas gdy podobne porozumienie między Polską
a Niderlandami nakłada na przewoźników niderlandzkich opłatę
wynoszącą 650 DEM, wystąpiło zakłócenie konkurencji polegające na
odmiennym traktowaniu przewoźników niderlandzkich i przewoźników
niemieckich w zakresie transportu do Rosji, Białorusi i krajów
bałtyckich.79      W
odpowiedzi na ten argument wystarczające jest stwierdzenie, że żadne
postanowienie traktatu nie wyklucza, by instytucje w ramach
wspólnych przepisów, które przyjmą, przewidziały uzgodnione działania
wobec państw trzecich ani by zaleciły państwom członkowskim określone
postępowanie w kontaktach zewnętrznych. Tę możliwość obrazuje
zresztą kilka rozporządzeń w zakresie transportu przytoczonych
przez Komisję w odpowiedzi na pytanie trzecie skierowane do niej na
piśmie przez Trybunał.80      Przykładowo
art. 3 akapit trzeci rozporządzenia Rady (EWG) nr 4058/86
z dnia 22 grudnia 1986 r. dotyczącego skoordynowanych
działań w celu zapewnienia swobodnego dostępu do ładunków
w handlu morskim (Dz.U. L 378, str. 21) przewiduje, że
Rada, stanowiąc zgodnie z procedurą głosowania ustanowioną
w art. 84 ust. 2 traktatu, może podjąć decyzje co do
skoordynowanych działań w sytuacji gdy środek przyjęty przez
państwo trzecie ogranicza dostęp towarzystw żeglugowych z państw
członkowskich do handlu liniowego. Podobnie rozporządzenie Rady (EWG)
nr 4055/86 z dnia 22 grudnia 1986 r. stosujące
zasadę swobody świadczenia usług do transportu morskiego między
państwami członkowskimi i między państwami członkowskimi
a państwami trzecimi (Dz.U. L 378, str. 1) nakazuje
(art. 3) zniesienie lub dostosowanie istniejących uzgodnień
w zakresie podziału ładunku i (art. 5) uzależnia
uzgodnienia w zakresie podziału ładunku we wszelkich przyszłych
porozumieniach od wspólnotowej procedury udzielania zezwoleń.81      W
odróżnieniu od rozdziału dotyczącego transportu rozdziały dotyczące
prawa przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług nie zawierają
żadnego postanowienia, które wyraźnie rozszerzałoby kompetencje
Wspólnoty na „stosunki wynikające z prawa międzynarodowego”. Jak
słusznie podkreśliła Rada oraz większość państw, które przedstawiły
swoje uwagi, ich jedynym celem jest zagwarantowanie prawa
przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług jednostkom
pochodzącym państw członkowskich. Nie zawierają one żadnego
postanowienia, które regulowałoby problem ustanowienia po raz pierwszy
działalności gospodarczej przez jednostki pochodzące z państw
trzecich oraz zasady dotyczące dostępu do podejmowania przez nich
działalności na własny rachunek. Nie można więc z góry wyciągać
wniosku na podstawie tych rozdziałów o wyłącznej kompetencji
Wspólnoty do zawarcia z państwami trzecimi porozumienia służącego
liberalizacji przepisów w zakresie ustanowiania po raz pierwszy
działalności gospodarczej i dostępu do rynków usług innych niż
będące przedmiotem świadczenia transgranicznego w rozumieniu GATS,
które podlegają zakresowi stosowania art. 113 (zob. pkt 42
powyżej).82      Odnosząc
się do przywołanej powyżej opinii 1/76 (pkt 3–4) Komisja twierdzi
po drugie, że wyłączna kompetencja zewnętrzna Wspólnoty nie ogranicza
się do przypadków, w których skorzystano już z kompetencji
wewnętrznej w celu przyjęcia środków wpisujących się
w realizację wspólnych polityk. Ponieważ prawo wspólnotowe nadało
instytucjom kompetencje wewnętrzne dla osiągnięcia określonego celu,
kompetencja międzynarodowa Wspólnoty, zdaniem Komisji, wynika implicite
z tych postanowień. Wystarczy, by udział Wspólnoty
w porozumieniu międzynarodowym był konieczny do osiągnięcia jednego
z celów Wspólnoty.83      Komisja
podaje w tym względzie zarówno powody wewnętrzne, jak
i zewnętrzne, które uzasadniają w jej opinii udział Wspólnoty,
i tylko Wspólnoty, w zawarciu GATS i TRIPs. Jeśli chodzi
o poziom wewnętrzny, Komisja podnosi, że w braku udziału
Wspólnoty naruszona zostałaby spójność rynku wewnętrznego. Na poziomie
zewnętrznym – Wspólnota Europejska nie może sobie pozwolić na
bezczynność na arenie międzynarodowej: konieczność zawarcia porozumienia
WTO i załączników do niego będąca wyrazem globalnego podejścia do
handlu międzynarodowego (obejmującego towary, usługi i własność
intelektualną) nie jest podważana.84      Nie można przyjąć takiego zastosowania opinii 1/76 w przypadku GATS.85      Opinia
1/76 odnosi się do innego problemu niż ten, z którym mamy do
czynienia w przypadku GATS. Chodziło o uzdrowienie sytuacji
gospodarczej żeglugi śródlądowej w zlewniach Renu i Mozeli,
jak również na wszystkich niderlandzkich śródlądowych drogach wodnych
i niemieckich śródlądowych drogach wodnych połączonych ze zlewnią
Renu poprzez eliminację krótkoterminowych nadwyżek mocy produkcyjnej.
Nie było możliwe osiągnięcie tego celu poprzez ustanowienie wspólnych
niezależnych zasad z powodu tradycyjnego udziału statków
szwajcarskich w żegludze na przedmiotowych drogach wodnych.
Nieodzownym było więc włączenie Szwajcarii do planowanego reżimu
prawnego za pomocą porozumienia międzynarodowego (zob. ww. opinia 1/76,
pkt 2). Podobnie w zakresie ochrony zasobów morskich
ograniczenie za pomocą krajowych środków prawnych działalności
w zakresie rybołówstwa na pełnym morzu prowadzonej przez statki pod
banderą państwa członkowskiego byłoby mało skuteczne, jeżeli podobne
ograniczenia nie miałyby obowiązywać w odniesieniu do statków pod
banderą nadbrzeżnego państwa trzeciego, przylegającego do tych samych
wód. Jest zatem sprawą zrozumiałą, że kompetencja zewnętrzna może być
wykonywana i może stać się kompetencją wyłączną bez konieczności
wcześniejszego przyjęcia wewnętrznego aktu prawnego.86      Nie
ma to miejsca w dziedzinie usług: korzystanie ze swobody
przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług przez jednostki
pochodzące z państw członkowskich nie jest nierozerwalnie związane
z traktowaniem, jakie należy zastrzec wobec jednostek pochodzących
z państw trzecich we Wspólnocie lub wobec jednostek pochodzących
z państw członkowskich Wspólnoty w państwie trzecim.87      Po
trzecie Komisja odwołuje się do art. 100A i 235 traktatu jako
do podstawy wyłącznej kompetencji zewnętrznej.88      W
odniesieniu do art. 100A nie można zaprzeczyć, że jeżeli
skorzystano z kompetencji w zakresie harmonizacji prawa,
przyjęte w ten sposób środki harmonizacji mogą ograniczyć swobodę
państw członkowskich w zakresie prowadzenia negocjacji
z państwami trzecimi, a nawet jej ich pozbawić. Jest jednak
wykluczone, by kompetencja w zakresie harmonizacji prawa na
poziomie wewnętrznym, która nie została wykonana w określonej
dziedzinie, mogła doprowadzić do nadania Wspólnocie wyłącznej
kompetencji w tej dziedzinie na poziomie zewnętrznym.89      Artykuł 235,
który umożliwia Wspólnocie rozszerzenie niewystarczających uprawnień,
które zostały jej powierzone explicite lub implicite w celu
osiągnięcia jej celów, nie może jako taki stanowić podstawy wyłącznej
kompetencji Wspólnoty na poziomie międzynarodowym. Poza przypadkami,
w których kompetencja wewnętrzna może być skutecznie wykonywana
tylko w tym czasie co kompetencja zewnętrzna (zob. ww. opinia 1/76
i pkt 85 powyżej), kompetencja wewnętrzna może dać początek
wyłącznej kompetencji zewnętrznej jedynie wówczas, gdy jest ona
wykonywana, znajduje to zastosowanie a fortiori w przypadku
art. 235.90      Jednakże
z faktu, iż jedynym celem wymienionym wprost w rozdziałach
o prawie przedsiębiorczości i swobodzie świadczenia usług jest
osiągnięcie tych swobód przez jednostki pochodzące z państw
członkowskich Wspólnoty nie wynika, że instytucjom wspólnotowym zabrania
się korzystania z uprawnień przyznanych im w tym zakresie
w celu określenia traktowania, jakie należy zastrzec wobec
jednostek pochodzących z państw trzecich. Liczne akty przyjęte
przez Radę na podstawie art. 54 i art. 57 ust. 2
traktatu, o których Rada jednak nie wspomniała, zawierają przepisy
w tym zakresie. Komisja sporządziła ich wykaz w odpowiedzi na
pytanie Trybunału.91      Z
analizy tych aktów wynika, że osiągnięciu bardzo różnych celów może
służyć wprowadzenie klauzul zewnętrznych można zmierzać.92      Dyrektywy
w sprawie koordynacji w zakresie jawności i rachunków
spółek mają zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do spółek jako
takich, a nie do ich oddziałów. Pomiędzy spółkami, które prowadzą
działalność w pozostałych państwach członkowskich tworząc oddziały
i spółkami tworzącymi filie, spowodowało to pewną różnicę pod
względem ochrony wspólników i osób trzecich. Dyrektywa Rady
89/666/EWG z dnia 21 grudnia 1989 r. dotycząca wymogów
ujawniania informacji odnośnie do oddziałów utworzonych w państwie
członkowskim przez niektóre rodzaje spółek podlegające prawu innego
państwa (Dz.U. L 395, str. 36) przyjęta na podstawie
art. 54 traktatu, uregulowała zatem obowiązki w zakresie
jawności, które mają zastosowanie w odniesieniu do takich
oddziałów. W celu uniknięcia wszelkiej dyskryminacji ze względu na
kraj pochodzenia spółek zakres stosowania dyrektywy miał również objąć
oddziały utworzone przez spółki podlegające ustawodawstwu państw
trzecich.93      Ponadto
druga dyrektywa Rady 89/646/EWG z dnia 15 grudnia
1989 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych,
wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do podejmowania
oraz prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe, zmieniająca
dyrektywę 77/780/EWG (Dz.U. L 386, str. 1), przyjęta na
podstawie art. 57 ust. 2 traktatu zawiera tytuł III, dotyczący
„stosunków z państwami trzecimi”. Dyrektywa ta wprowadziła reżim
jednolitego zezwolenia i nakazała wzajemne uznawanie kontroli.94      Po
uzyskaniu zezwolenia w jednym z państw członkowskich
instytucja kredytowa może prowadzić działalność w innym państwie
członkowskim tworząc tam na przykład oddział, bez konieczności ubiegania
się o nowe zezwolenie w tym państwie. W tych warunkach
wystarczyło, by instytucja kredytowa mająca siedzibę w państwie
trzecim utworzyła filię w państwie członkowskim lub przejęła
kontrolę nad instytucją, która ma w nim siedzibę, aby mogła tworzyć
oddziały we wszystkich innych państwach Wspólnoty bez konieczności
ubiegania się o nowe zezwolenia. Dlatego właśnie tytuł III tej
dyrektywy przewiduje serię środków, w tym procedury negocjacyjne,
które mają umożliwić przyznanie porównywalnych warunków konkurencji
w państwach trzecich wspólnotowym instytucjom kredytowym. Podobne
przepisy zostały przyjęte w zakresie ubezpieczeń [art. 4
dyrektywy Rady 90/618/EWG z dnia 8 listopada 1990 r.
zmieniającej, w szczególności w zakresie ubezpieczenia
odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, dyrektywę
73/239/EWG i dyrektywę 88/357/EWG, które dotyczą koordynacji
przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących
się do ubezpieczeń bezpośrednich innych niż ubezpieczenia na życie
(Dz.U. L 33, str. 44); art. 8 drugiej dyrektywy Rady
90/619/EWG z dnia 8 listopada 1990 r. sprawie koordynacji
przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących
się do bezpośrednich ubezpieczeń na życie, ustanawiającej przepisy
ułatwiające skuteczne korzystanie ze swobody świadczenia usług
i zmieniającej dyrektywę 79/267/EWG (Dz.U. L 330,
str. 50)] i finansów [art. 7 dyrektywy Rady 93/22/EWG
z dnia 10 maja 1993 r. w sprawie usług
inwestycyjnych w zakresie papierów wartościowych (Dz.U. L 141,
str. 27)].95      Ponieważ
Wspólnota wprowadziła do swych wewnętrznych aktów prawnych klauzule
dotyczące traktowania jakie należy zastrzec wobec jednostek pochodzących
z państw trzecich lub przyznała w wyraźny sposób swym
instytucjom kompetencję do prowadzenia negocjacji z państwami
trzecimi, nabywa wyłączną kompetencję zewnętrzną w zakresie objętym
tymi aktami.96      Podobnie
jest w każdym razie, nawet wobec braku wyraźnej klauzuli
upoważniającej instytucje do prowadzenia negocjacji z państwami
trzecimi, w przypadku gdy Wspólnota przeprowadziła całkowitą
harmonizację przepisów w zakresie podejmowania działalności na
własny rachunek, ponieważ wspólne przepisy przyjęte w ten sposób
mogłyby zostać naruszone w rozumieniu przywołanego powyżej wyroku
w sprawie AETR, jeżeli państwa członkowskie zachowałyby swobodę
prowadzenia negocjacji z państwami trzecimi.97      Jak sama Komisja przyznała, nie odnosi się to jednakże do wszystkich sektorów usług.98      Z
powyższego wynika, że kompetencja do zawarcia GATS jest kompetencją
dzieloną Wspólnoty i państw członkowskich.B –  TRIPs99      Na
poparcie swojego twierdzenia o wyłącznej kompetencji Wspólnoty do
zawarcia TRIPs Komisja powołuje się na istnienie aktów prawa wtórnego,
które mogłyby zostać naruszone w rozumieniu przywołanego powyżej
wyroku w sprawie AETR, jeżeli państwa członkowskie
współuczestniczyłyby w zawieraniu tego porozumienia i, podobnie jak
w przypadku GATS, na konieczność uczestniczenia Wspólnoty
w porozumieniu, aby osiągnąć jeden z celów wyznaczonych jej
w traktacie (doktryna zwana „doktryną opinii 1/76”), jak również na
art. 100A i 235.100      Trafność
odwołania się do opinii nr 1/76 w odniesieniu do TRIPs jest
wątpliwa tak samo jak w odniesieniu do GATS: ujednoliceniu lub
harmonizacji przepisów w zakresie własności intelektualnej
w ramach Wspólnoty nie muszą koniecznie towarzyszyć porozumienia
z państwami trzecimi, aby procesy te były skuteczne.101      Co
do art. 100A i 235 traktatu, to nie mogą one – jak zostało to
przedstawione powyżej – jako takie tworzyć podstaw wyłącznej
kompetencji Wspólnoty.102      Pozostaje
więc tylko zbadać, czy akty prawa wtórnego przyjęte w ramach
Wspólnoty mogą zostać naruszone w rozumieniu przywołanego powyżej
wyroku w sprawie AETR w przypadku udziału państw
w zawarciu TRIPs, jak utrzymuje Komisja.103      W
tym względzie wystarczy stwierdzić, że harmonizacja przepisów
przeprowadzona w ramach Wspólnoty w niektórych dziedzinach
objętych TRIPs jest tylko częściowa i że w pozostałych
dziedzinach nie przewidziano żadnej harmonizacji przepisów. Przepisy są
częściowo zharmonizowane w zakresie znaków towarowych, na przykład
z motywu trzeciego pierwszej dyrektywy Rady 89/104/EWG z dnia
21 grudnia 1988 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw
państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz.U. 1989
L 40, str. 1) wynika bowiem, że ogranicza się ona do zbliżenia
przepisów krajowych, „które w sposób najbardziej bezpośredni
oddziałują na funkcjonowanie rynku wewnętrznego”. W pozostałych
dziedzinach objętych TRIPs nie przyjęto żadnego aktu harmonizującego
przepisy. Podobnie jest w przypadku ochrony nieujawnionej
informacji technicznej, w dziedzinie wzorów, odnośnie do których
przedstawiono tylko projekty oraz patentów. W dziedzinie patentów
jedynymi aktami, o których mówi Komisja są konwencje międzyrządowe,
a nie akty wspólnotowe: konwencja monachijska z dnia
5 października 1973 r. o udzielaniu patentów europejskich
(JORF, dekret nr 77‑1151 z dnia 27 września
1977 r., str. 5002) i porozumienie luksemburskie
z dnia 15 grudnia 1989 r. o patentach wspólnotowych
(Dz.U. L 401, str. 1), które zresztą jeszcze nie weszło
w życie.104      Niektóre
rządy, które przedstawiły swoje uwagi, twierdziły, że postanowienia
TRIPs dotyczące środków, jakie należy podjąć w celu zagwarantowania
skutecznej ochrony praw własności intelektualnej, takich jak
zagwarantowanie procedur opartych na zasadzie słuszności
i sprawiedliwości, zasady dotyczące przedstawiania dowodów, prawo
do bycia wysłuchanym, uzasadnienia decyzji, środki odwoławcze, środki
tymczasowe i odszkodowania, pozostają w kompetencji państw
członkowskich. Jeżeli ten argument należałoby rozumieć w ten
sposób, iż wszystkie te kwestie miałyby stanowić dziedzinę pozostającą
w kompetencji państw członkowskich, to nie jest on możliwy do
przyjęcia. Wspólnota z pewnością ma kompetencje w zakresie
harmonizacji przepisów krajowych w tych dziedzinach,
w zakresie w jakim – odwołując się do sformułowania użytego
w art. 100 traktatu – „mają [one] bezpośredni wpływ na
ustanowienie lub funkcjonowanie wspólnego rynku”. Niemniej jednak
instytucje wspólnotowe nie wykonywały jeszcze swych kompetencji
w dziedzinie „dochodzenia i egzekwowania praw własności
intelektualnej”, z wyjątkiem przywołanego rozporządzenia
nr 3842/86 (pkt 55 powyżej) w sprawie zakazu wprowadzania
do swobodnego obrotu towarów podrabianych.105      Z
powyższego wynika, że Wspólnota i jej państwa członkowskie mają
kompetencję dzieloną w zakresie zawarcia TRIPs.IX –  W przedmiocie obowiązku współpracy między państwami członkowskimi a instytucjami wspólnotowymi106      W
trakcie posiedzenia Komisja zwróciła uwagę Trybunału na trudności,
które w odniesieniu do zarządzania porozumieniami, mogłyby wyniknąć
z uznania kompetencji dzielonej Wspólnoty i państw
członkowskich do udziału w zawarciu układu GATS i porozumienia
TRIPs. Chociaż prawdą jest, że w czasie negocjowania porozumień
przeważyła procedura z art. 113 traktatu z kilkoma
drobnymi zmianami, państwa członkowskie będą bez wątpienia chciały
wypowiadać się indywidualnie w ramach WTO w kwestiach
pozostających w ich kompetencji, w sytuacji gdy nie będzie
można osiągnąć konsensusu. Ponadto toczyć się będą niekończące się
dyskusje w celu ustalenia, czy dana kwestia pozostaje
w kompetencji Wspólnoty, a w związku z tym
obowiązywałyby w odniesieniu do niej mechanizmy wspólnotowe
przewidziane właściwymi postanowieniami traktatu, czy też
w kompetencji państw, kiedy to będzie stosowana zasada poszukiwania
konsensusu. W ten sposób podważony zostanie jednolity charakter
działań Wspólnoty w stosunkach zewnętrznych, a jej siła
negocjacji – znacznie osłabiona.107      W
odpowiedzi na te w zupełności uzasadnione obawy należy przede
wszystkim podkreślić, że trudności, jakie mogłyby wystąpić
w związku z realizacją porozumienia WTO i załączników do
niego w zakresie niezbędnej koordynacji mającej na celu zapewnienie
jednolitego charakteru działań w przypadku wspólnego udziału
Wspólnoty i państw nie mogą zmienić treści odpowiedzi, jakiej
należy udzielić w kwestii kompetencji. Jest ona bowiem kwestią
podstawową. Jak podkreśliła Rada, kwestii podziału kompetencji nie można
rozstrzygać w zależności od ewentualnych trudności, jakie mogą
wystąpić przy zarządzaniu porozumieniami.108      Następnie
należy przypomnieć, że w sytuacji gdy okazuje się, że przedmiot
porozumienia lub konwencji leży w części w kompetencji
Wspólnoty, a w części w kompetencji państw członkowskich,
należy zapewnić ścisłą współpracę między państwami członkowskimi
i instytucjami wspólnotowymi zarówno w trakcie prowadzenia
negocjacji i zawierania porozumienia lub konwencji, jak
i wykonania podjętych zobowiązań. Ten obowiązek współpracy wynika
z wymogu jednolitego charakteru reprezentacji międzynarodowej
Wspólnoty (orzeczenie nr 1/78 z dnia 14 listopada
1978 r., Rec. str. 2151, pkt 34–36 i ww. opinia
2/91, pkt 36).109      Omawiany
obowiązek współpracy narzuca się tym bardziej w przypadku
porozumień takich jak załączone do porozumienia WTO, które są
nierozerwalnie powiązane ze sobą oraz w kontekście mechanizmu
krzyżowych środków odwetowych, wprowadzonego uzgodnieniem w sprawie
rozstrzygania sporów. Tak więc w braku ścisłej współpracy,
w sytuacji gdyby jedno z państw członkowskich, należycie
upoważnione do podjęcia środków odwetowych w obszarze swych
kompetencji, uznało, iż – podjęte w dziedzinie objętej GATS
i TRIPs – byłyby one nieskuteczne, nie dysponowałoby ono
w kontekście prawa wspólnotowego uprawnieniami do podjęcia środków
odwetowych w dziedzinie handlu towarami, ponieważ ta dziedzina jest
objęta w każdym przypadku wyłączną kompetencją Wspólnoty
wynikającą z art. 113 traktatu. I odwrotnie, w braku
takiej ścisłej współpracy, w sytuacji gdyby Wspólnota miała prawo
zastosowania środków odwetowych w dziedzinie towarów, ale uznałaby,
że nie jest w stanie z niego skorzystać, znalazłaby się
w sytuacji braku prawnej możliwości podjęcia środków odwetowych
w dziedzinach objętych GATS i TRIPs, które podlegają
kompetencji państw.110      Ponieważ
Komisja zadała pytanie trzecie jedynie przy założeniu, iż Trybunał
uznałby wyłączną kompetencję Wspólnoty, nie ma potrzeby na nie
odpowiadać.W konsekwencjiTRYBUNAŁw
składzie: G.C. Rodríguez Iglesias, prezes, R. Joliet
(sprawozdawca), F.A. Schockweiler, P.J.G. Kapteyn
i C. Gulmann, prezesi izb, G.F. Mancini,
C.N. Kakouris, J.C. Moitinho de Almeida, J.L. Murray,
D.A.O. Edward i A.M. La Pergola, sędziowie_po
wysłuchaniu F.G. Jacobsa, pierwszego rzecznika generalnego,
C.O. Lenza, G. Tesaura, G. Cosmasa, P. Légera
i M. Elmera, rzeczników generalnych_wydaje następującą opinię:1)      Wspólnota
ma wyłączną kompetencję, na podstawie art. 113 traktatu WE,
do zawarcia wielostronnych porozumień w sprawie handlu towarami.2)      Kompetencja do zawarcia GATS jest kompetencją dzieloną Wspólnoty i jej państw członkowskich.3)      Kompetencja do zawarcia TRIPs jest kompetencją dzieloną Wspólnoty i jej państw członkowskich.Rodríguez IglesiasJolietSchockweilerKapteynGulmannManciniKakourisMoitinho de AlmeidaMurrayEdward       La PergolaSporządzono w Luksemburgu w dniu 15 listopada 1994 r.Sekretarz       PrezesR. Grass       G.C. Rodríguez Iglesias1 –	GATS jest skrótem tytułu w języku angielskim: „General Agreement on Trade in Services”.2 –	TRIPs jest skrótem tytułu w języku angielskim: „Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights”.3
–      Dyrektywa Rady 89/646/EWG
z dnia 15 grudnia 1989 r. w sprawie koordynacji
przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących
się do podejmowania oraz prowadzenia działalności przez instytucje
kredytowe, zmieniająca dyrektywę 77/780/EWG (Dz.U. L 386,
str. 1).4
–      Dyrektywa Rady 73/239/EWG
z dnia 24 lipca 1973 r. w sprawie koordynacji
przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących
się do podejmowania i prowadzenia działalności w dziedzinie
ubezpieczeń bezpośrednich innych niż ubezpieczenia na życie (Dz.U.
L 228, str. 3).5
–      Decyzja Rady 91/370/EWG
z dnia 20 czerwca 1991 r. w sprawie zawarcia Umowy
między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Konfederacją Szwajcarską
dotyczącej ubezpieczeń bezpośrednich innych niż ubezpieczenia na życie
(Dz.U. L 205, str. 2). 6
–      Rozporządzenie Rady (EWG) nr
2340/90 z dnia 8 sierpnia 1990 r. wprowadzające zakaz
wymiany handlowej między Wspólnotą a Irakiem i Kuwejtem (Dz.U.
L 213, str. 1).7
–      Rozporządzenie z dnia
17 września 1984 r. w sprawie wzmocnienia wspólnej
polityki handlowej, w szczególności w odniesieniu do ochrony
przed niedozwolonymi praktykami handlowymi (Dz.U. L 252,
str. 1).8
–      Zobacz rozporządzenie Rady (EWG)
nr 4257/88 z dnia 19 grudnia 1988 r. w sprawie
stosowania ogólnych preferencji taryfowych w 1989 roku
w odniesieniu do niektórych produktów przemysłowych pochodzących
z krajów rozwijających się (Dz.U. L 375, str. 1).9
–      Zobacz na przykład art. 18
porozumienia między Europejską Wspólnotą Gospodarczą i Chińską
Republiką Ludową w sprawie handlu wyrobami tekstylnymi,
parafowanego w dniu 9 grudnia 1988 r. (Dz.U. L 380,
str. 1) i art. 20 porozumienia między Europejską Wspólnotą
Gospodarczą i Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich
w sprawie handlu wyrobami tekstylnymi, parafowanego w dniu
11 grudnia 1989 r. (Dz.U. L 397, str. 1).10
–      Zobacz na przykład porozumienie
z Królestwem Maroka: rozporządzenie Rady (EWG) nr 482/77
z dnia 8 marca 1977 r. (Dz.U. L 65, str. 1);
porozumienie z Republiką Tunezyjską: rozporządzenie Rady (EWG)
nr 3618/87 z dnia 30 listopada 1987 r. (Dz.U.
L 340, str. 27); porozumienie z Austrią: decyzja Rady nr
89/146/EWG z dnia 12 grudnia 1988 r. (Dz.U. 1989,
L 56, str. 1).11
–      Zobacz na przykład decyzję Rady nr
92/230/EWG z dnia 25 lutego 1992 r. (Dz.U. L 116,
str. 1) w sprawie umowy przejściowej z Republiką Węgier
(art. 35); decyzję Rady nr 93/690/WE z dnia 10 grudnia
1993 r. (Dz.U. L 323, str. 1) w sprawie umowy
przejściowej z Republiką Bułgarii (art. 37); decyzję Rady nr
92/229/EWG z dnia 25 lutego 1992 r. (Dz.U. L 115,
str. 1) w sprawie umowy przejściowej z Federacyjną
Republiką Czech i Słowacji (art. 36).12 –      Dz.U. L 357, str. 1.13 –      Dz.U. C 24 z 31.1.1991, str. 5.14
–      „Konferencja, przyjmując do
wiadomości, że w wyjątkowych okolicznościach mogą pojawić się
rozbieżności pomiędzy interesami Unii a interesami krajów
i terytoriów zamorskich, o których mowa w artykule 227
ustęp 3 i ustęp 5 litery a) i b), uzgodniła, że Rada będzie
się starała znaleźć rozwiązanie zgodne ze stanowiskiem Unii. Jednakże
w przypadku gdy okaże się to niemożliwe, Konferencja uzgodniła, że
dane państwo członkowskie może działać samodzielnie w interesie
wspomnianych krajów i terytoriów zamorskich, bez naruszania
interesów Wspólnoty. Dane państwo członkowskie poinformuje Radę
i Komisję o prawdopodobieństwie zaistnienia powyższej
rozbieżności interesów i, jeżeli samodzielne działanie okaże się nie do
uniknięcia, wyraźnie określi, że działa w interesie wspomnianego
wyżej terytorium zamorskiego.Niniejsza deklaracja ma także zastosowanie do Makao i Timoru Wschodniego”.15
–      „Unia czuwa w szczególności
nad spójnością całości swych działań zewnętrznych, podejmowanych
w ramach polityk w dziedzinie stosunków zagranicznych,
bezpieczeństwa, gospodarczej i rozwoju. Rada i Komisja są
odpowiedzialne za zapewnienie takiej spójności. Gwarantują one
realizację tych polityk w ramach swoich kompetencji”.16
–      Na podstawie tego artykułu państwa
członkowskie „[p]owstrzymują się od wszelkich działań, które byłyby
sprzeczne z interesami Unii lub mogłyby zaszkodzić jej skuteczności
jako spójnej sile w stosunkach międzynarodowych. Rada czuwa nad
poszanowaniem tych zasad”.17
–      Do protokołu z posiedzenia
Rady zostanie wpisana następująca deklaracja: „Rada, państwa
członkowskie i Komisja ustalają, że ust. 1 niniejszego kodeksu
postępowania nie możliwości poszukiwania przez Komisję na własną
odpowiedzialność rozwiązań wszystkich kwestii będących przedmiotem
negocjacji”.18 –      Do protokołu z posiedzenia Rady zostaną wpisane następujące deklaracje:a)      „Rada
oświadcza, że przez »właściwe procedury decyzyjne«, o których mowa
w ust. 1 lit. c) należy rozumieć, w sytuacji gdy sprawy
należą do kompetencji krajowej, konsensus”.b)      „Komisja
oświadcza, że w stosując właściwe procedury decyzyjne winno się
dołożyć wszelkich starań, aby osiągnąć konsensus”.