62022CJ0352_RES
Kawża C‑352/22
A.
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Oberlandesgericht Hamm)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) tat-18 ta’ Ġunju 2024
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja – Direttiva 2011/95/UE – Artikolu 21(1) – Direttiva 2013/32/UE – Artikolu 9(2) u (3) – Għoti definittiv tal-istatus ta’ refuġjat minn Stat Membru – Refuġjat li jirrisjedi, wara dan l-għoti, fi Stat Membru ieħor – Talba għall-estradizzjoni tal-Istat terz ta’ oriġini ta’ dan ir-refuġjat indirizzata lill-Istat Membru ta’ residenza – Effett tad-deċiżjoni ta’ għoti tal-istatus ta’ refuġjat fuq il-proċedura ta’ estradizzjoni kkonċernata – Artikolu 18 u Artikolu 19(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Protezzjoni tal-imsemmi refuġjat mill-estradizzjoni hekk mitluba”
Kontrolli fil-fruntieri, ażil u immigrazzjoni – Politika tal-ażil – Status ta’ refuġjat jew status mogħti mill-protezzjoni sussidjarja – Direttiva 2011/95 – Protezzjoni mir-refoulement – Portata – Ċittadin ta’ pajjiż terz li kiseb l-istatus ta’ refuġjat fi Stat Membru u li huwa residenti fi Stat Membru ieħor – Talba għall-estradizzjoni li toriġina mill-pajjiż ta’ oriġini tiegħu indirizzata lill-Istat Membru ta’ residenza tiegħu – Kundizzjonijiet għall-awtorizzazzjoni tal-estradizzjoni – Skambju ta’ informazzjoni bejn l-Istat Membru rikjest u l-awtorità tal-Istat Membru l-ieħor li tat l-istatus ta’ refuġjat – Revoka tal-imsemmi status minn din l-awtorità
(L-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(3) TUE; Artikolu 78(2)(a) TFUE; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 4, 18, 19(2) u 51(1); Direttivi tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2011/95, premessi 12 u 21 u Artikoli 2(b), (d) u (e), 11 sa 14, 21(1) u 36, u 2013/32, Artikoli 1, 9, 44, 45 u 49)
(ara l-punti 39 sa 45, 49, 51 sa 55, 58, 61 sa 72, u d-dispożittiv)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mill-Oberlandesgericht Hamm (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Hamm, il-Ġermanja), il-Qorti tal-Ġustizzja, li ltaqgħet bħala Awla Manja, ippreċiżat il-portata tal-prinċipju ta’ non-refoulement fil-kuntest ta’ talba għal estradizzjoni maħruġa mill-pajjiż terz ta’ oriġini ta’ refuġjat lill-Istat Membru ta’ residenza tiegħu, f’sitwazzjoni fejn dan l-istatus kien ingħatalu fi Stat Membru ieħor.
Fl-2010, l-awtoritajiet Taljani rrikonoxxew lil A., ċittadin Tork ta’ oriġini Kurda, l-istatus ta’ refuġjat, validu sal-2030, minħabba li kien hemm riskju ta’ persekuzzjonijiet politiċi mill-awtoritajiet Torok minħabba s-sostenn tiegħu lill-Partit tal-Ħaddiema tal-Kurdistan (PKK). Sa mix-xahar ta’ Lulju tas-sena 2019, A. irrisjeda fil-Ġermanja.
Abbażi ta’ mandat ta’ arrest maħruġ minn qorti Torka f’Ġunju 2020, A. kien is-suġġett ta’ senjalazzjoni mal-Organizzazzjoni Internazzjonali tal-Pulizija Kriminali (Interpol) sabiex jiġi arrestat bl-għan tal-estradizzjoni tiegħu lejn it-Turkija, għall-finijiet ta’ proċeduri kriminali għal omiċidju volontarju. Wara li ġie arrestat fil-Ġermanja, fit-18 ta’ Novembru 2020, A. nżamm taħt detenzjoni provviżorja, imbagħad taħt arrest għall-estradizzjoni sal-14 ta’ April 2022.
Permezz ta’ digriet adottat f’Novembru 2021, il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Hamm, il-qorti tar-rinviju, iddikjarat ammissibbli l-estradizzjoni ta’ A. lejn it-Turkija, peress li qieset li ma kinitx marbuta bid-deċiżjoni ta’ għoti tal-istatus ta’ refuġjat mogħtija mill-awtoritajiet Taljani. Wara azzjoni kostituzzjonali eżerċitata minn A., dan id-digriet ġie madankollu annullat mill-Bundesverfassungsgericht (il-Qorti Kostituzzjonali Federali, il-Ġermanja), peress li din il-qorti qieset li l-qorti tar-rinviju kienet naqset milli tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja b’din id-domanda preliminari.
F’dan il-kuntest, wara li din il-kawża ntbagħtet lura quddiemha, il-qorti tar-rinviju, adita mill-ġdid bit-talba għal estradizzjoni kontra A., iddeċidiet li tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar jekk id-deċiżjoni ta’ għoti tal-istatus ta’ refuġjat meħuda minn Stat Membru għandhiex, skont id-dritt tal-Unjoni, effett vinkolanti fil-kuntest ta’ proċedura ta’ estradizzjoni mwettqa fi Stat Membru ieħor.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Permezz tas-sentenza tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat, qabelxejn, li, peress li d-deċiżjoni ta’ Stat Membru li jilqa’ t-talba għal estradizzjoni maħruġa mill-Istat ta’ oriġini kontra ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun kiseb l-istatus ta’ refuġjat fi Stat Membru ieħor għandha l-effett li ċċaħħad lil dan iċ-ċittadin mid-drittijiet u mill-vantaġġi previsti mid-Direttiva 2011/95 (
1
), il-proċedura ta’ estradizzjoni mwettqa fl-ewwel Stat Membru għandha titqies li timplimenta d-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”). Għaldaqstant, l-awtorità kompetenti tal-Istat Membru rikjest ma tistax tawtorizza l-estradizzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun ġie rrikonoxxut lilu l-istatus ta’ refuġjat minn Stat Membru ieħor lejn dan il-pajjiż terz, meta tali estradizzjoni tikser il-prinċipju ta’ non-refoulement, stabbilit fl-Artikolu 21(1) tad-Direttiva 2011/95, moqri flimkien mal-Artikolu 18 u mal-Artikolu 19(2) tal-Karta (
2
).
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat, minn naħa, li, sakemm l-individwu mitlub jissodisfa l-kundizzjonijiet sabiex ikollu l-kwalità ta’ refuġjat, l-Artikolu 18 tal-Karta jipprekludi l-estradizzjoni tiegħu lejn il-pajjiż terz li huwa ħarab minnu u li fih ikun hemm riskju li jiġi ppersegwitat. Min-naħa l-oħra, meta l-persuna milquta minn talba għal estradizzjoni tinvoka riskju serju ta’ trattament inuman jew degradanti fil-każ ta’ estradizzjoni, l-Istat Membru rikjest għandu jivverifika, qabel jipproċedi għal eventwali estradizzjoni, li din tal-aħħar ma tkunx ser tippreġudika d-drittijiet previsti fl-Artikolu 19(2) tal-Karta.
Issa, sabiex jiġi evalwat ir-riskju ta’ ksur tal-Artikolu 21(1) tad-Direttiva 2011/95 kif ukoll tal-Artikolu 18 tal-Artikolu 19(2) tal-Karta, il-fatt li Stat Membru ieħor ikun ta lill-individwu mitlub l-istatus ta’ refuġjat jikkostitwixxi element partikolarment serju li l-awtorità kompetenti tal-Istat Membru rikjest għandha tieħu inkunsiderazzjoni, b’tali mod li deċiżjoni ta’ għoti tal-istatus ta’ refuġjat għandha, sakemm dan l-istatus ma jkunx ġie rrevokat jew irtirat mill-Istat Membru li jkun tah, twassal lil din l-awtorità tirrifjuta l-estradizzjoni, skont dawn id-dispożizzjonijiet. Fil-fatt, is-Sistema Ewropea Komuni tal-Ażil hija bbażata fuq il-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka, li b’konformità miegħu għandu jiġi preżunt, ħlief f’ċirkustanzi eċċezzjonali, li t-trattament mogħti lill-applikanti għal protezzjoni internazzjonali f’kull Stat Membru huwa konformi mar-rekwiżiti tal-Karta, tal-Konvenzjoni ta’ Genève (
3
), kif ukoll tal-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (
4
).
Barra minn hekk, id-dispożizzjonijiet tad-Direttivi 2011/95 u 2013/32 (
5
) dwar ir-revoka u l-irtirar tal-istatus ta’ refuġjat u l-proċedura li huma jipprevedu jiġu evitati jekk l-Istat Membru rikjest ikun jista’ jestradixxi ċittadin ta’ pajjiż terz, li lilu Stat Membru ieħor ikun irrikonoxxa l-istatus ta’ refuġjat, lejn il-pajjiż ta’ oriġini tiegħu. Fil-fatt, tali estradizzjoni twassal, de facto, għat-tmiem ta’ dan l-istatus u l-persuna kkonċernata tiġi mċaħħda mit-tgawdija effettiva tal-protezzjoni li jagħtiha l-Artikolu 18 tal-Karta, tad-drittijiet u tal-vantaġġi previsti, fir-rigward tal-kontenut tal-protezzjoni internazzjonali, mill-Kapitolu VII tad-Direttiva 2011/95, kif ukoll tal-garanziji proċedurali stipulati fl-Artikolu 45 tad-Direttiva 2013/32.
Għaldaqstant, abbażi tal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali (
6
), l-awtorità kompetenti fil-qasam tal-estradizzjoni tal-Istat Membru rikjest għandha tibda, fl-iqsar żmien possibbli, skambju ta’ informazzjoni mal-awtorità tal-Istat Membru l-ieħor li tkun tat lill-individwu mitlub l-istatus ta’ refuġjat. F’dan ir-rigward, huwa l-kompitu tagħha li tinforma lil din l-awtorità tal-aħħar bit-talba għal estradizzjoni li tirrigwarda lil dan l-individwu, li tittrażmettilha l-opinjoni tagħha dwar din it-talba u li titlob min-naħa tagħha t-trażmissjoni, f’terminu raġonevoli, kemm tal-informazzjoni fil-pussess tagħha li tkun wasslet għall-għoti ta’ dan l-istatus kif ukoll tad-deċiżjoni tagħha dwar jekk hemmx lok jew le li l-istatus ta’ refuġjat mogħti lill-imsemmi individwu jiġi rrevokat jew irtirat.
Minn naħa, dan l-iskambju ta’ informazzjoni huwa intiż li jqiegħed lill-awtorità kompetenti fil-qasam tal-estradizzjoni tal-Istat Membru rikjest f’pożizzjoni li twettaq b’mod kompletament informat il-verifiki li hija għandha twettaq skont l-Artikolu 18 l-Artikolu 19(2) tal-Karta.
Min-naħa l-oħra, l-iskambju ta’ informazzjoni jippermetti lill-awtorità kompetenti tal-Istat Membru l-ieħor li tirrevoka jew tirtira, jekk ikun il-każ, l-istatus ta’ refuġjat abbażi tal-Artikolu 14 tad-Direttiva 2011/95, b’osservanza sħiħa tal-garanziji stipulati fl-Artikolu 45 tad-Direttiva 2013/32.
Fid-dawl tal-premess, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li huwa biss fil-każ li l-awtorità kompetenti tal-Istat Membru li tkun tat lill-individwu mitlub l-istatus ta’ refuġjat tiddeċiedi li tirrevoka jew tirtira dan l-istatus abbażi tal-Artikolu 14 tad-Direttiva 2011/95 u sakemm l-awtorità kompetenti fil-qasam tal-estradizzjoni tal-Istat Membru rikjest tasal għall-konklużjoni li dan l-individwu ma jkollux jew ma jkunx għad għandu l-kwalità ta’ refuġjat u li ma jkun jeżisti ebda riskju serju li, fil-każ ta’ estradizzjoni tal-imsemmi individwu lejn l-Istat terz rikjedenti, l-istess individwu jkun suġġett għall-piena tal-mewt, għat-tortura jew għal pieni jew trattamenti oħra inumani jew degradanti, li d-dritt tal-Unjoni ma jipprekludix estradizzjoni.
Konsegwentement, skont l-Artikolu 21(1) tad-Direttiva 2011/95, moqri flimkien mal-Artikolu 18 u l-Artikolu 19(2) tal-Karta, meta ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun kiseb l-istatus ta’ refuġjat fi Stat Membru jkun is-suġġett, fi Stat Membru ieħor li fit-territorju tiegħu jirrisjedi, ta’ talba għal estradizzjoni li toriġina mill-pajjiż ta’ oriġini tiegħu, l-Istat Membru rikjest ma jkunx jista’, mingħajr ma jkun beda skambju ta’ informazzjoni mal-awtorità li tkun tat dan l-istatus lill-individwu mitlub u fl-assenza ta’ revoka tal-imsemmi status minn din l-awtorità, jawtorizza l-estradizzjoni.
(
1
)	Direttiva 2011/95/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Diċembru 2011 dwar standards għall-kwalifika ta’ ċittadini nazzjonali ta’ pajjiżi terzi jew persuni mingħajr stat bħala benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali, għal stat uniformi għar-refuġjati jew għal persuni eliġibbli għal protezzjoni sussidjarja, u għall-kontenut tal-protezzjoni mogħtija (ĠU 2011, L 337, p. 9).
(
2
)	Filwaqt li l-Artikolu 18 tal-Karta jistabbilixxi d-dritt għall-ażil, l-Artikolu 19(2) tal-Karta jipprevedi l-prinċipju ta’ non-refoulement.
(
3
)	Konvenzjoni dwar l-Istatus tar-Refuġjati, iffirmata f’Genève fit-28 ta’ Lulju 1951.
(
4
)	Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950.
(
5
)	Direttiva 2013/32/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Ġunju 2013 dwar proċeduri komuni għall-għoti u l-irtirar tal-protezzjoni internazzjonali (ĠU 2013, L 180, p. 60).
(
6
)	Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li dan il-prinċipju, stabbilit fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(3) TUE, li jipprovdi li l-Unjoni u l-Istati Membri għandhom jirrispettaw lil xulxin u jgħinu lil xulxin fit-twettiq tal-kompiti li jirriżultaw mit-trattati, huwa espress b’mod konkret fl-Artikolu 36 tad-Direttiva 2011/95 kif ukoll fl-Artikolu 49 tad-Direttiva 2013/32.