Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τμήμα μείζονος συνθέσεως)
της 14ης Απριλίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικά δικαιώματα – Οδηγία 2001/29/ΕΚ – Κοινωνία της πληροφορίας – Εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων – Άρθρο 2 – Δικαίωμα αναπαραγωγής – Άρθρο 5 – Εξαιρέσεις και περιορισμοί – Άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ – Έννοια του όρου “μίμηση” (pastiche) – Χρήση “για” μίμηση – Αναπαραγωγή τμημάτων φωνογραφήματος (σάμπλινγκ) – Θεμελιώδη δικαιώματα – Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Άρθρο 11 – Ελευθερία έκφρασης – Άρθρο 13 – Ελευθερία των τεχνών – Άρθρο 17 – Δικαίωμα ιδιοκτησίας »
Στην υπόθεση C‑590/23,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, την οποία υπέβαλε το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο, Γερμανία) με απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου 2023, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 25 Σεπτεμβρίου 2023, στο πλαίσιο της δίκης
CG,
YN, ως διάδοχος του RL,
κατά
Pelham GmbH,
SD,
UP,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τμήμα μείζονος συνθέσεως),
συγκείμενο από τους K. Lenaerts, Πρόεδρο, T. von Danwitz, Αντιπρόεδρο, K. Jürimäe, Κ. Λυκούργο, I. Jarukaitis, I. Ziemele (εισηγήτρια) και F. Schalin, προέδρους τμήματος, S. Rodin, M. Gavalec, S. Gervasoni και N. Fenger, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: Ν. Αιμιλίου
γραμματέας: M. Krausenböck, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 14ης Ιανουαρίου 2025,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        οι CG και YN, εκπροσωπούμενοι από τον H. Lindhorst, Rechtsanwalt,
–        η Pelham GmbH, ο SD και ο UP, εκπροσωπούμενοι από τους S. Scherer, L. Schramke και A. Walter, Rechtsanwälte,
–        η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον J. Möller, τον M. Hellmann και την J. Simon,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την J. Samnadda και τον T. Scharf,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 17ης Ιουνίου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας (ΕΕ 2001, L 167, σ. 10).
2        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, του CG και του YN, διαδόχου του RL, και, αφετέρου, της Pelham GmbH, του SD και του UP (καλούμενων στο εξής, από κοινού: Pelham κ.λπ.), με αντικείμενο τη χρήση, κατά την ηχογράφηση του τραγουδιού «Nur Mir», που συνέθεσαν οι SD και UP και κυκλοφόρησε ως παραγωγός η Pelham, μιας ρυθμικής ακολουθίας διάρκειας περίπου δύο δευτερολέπτων, προερχόμενης από φωνογράφημα του μουσικού συγκροτήματος Kraftwerk, του οποίου οι CG και RL είναι τα ιδρυτικά μέλη.
Το νομικό πλαίσιο
Το ενωσιακό δίκαιο
3        Οι αιτιολογικές σκέψεις 3, 4, 9, 10, 31 και 32 της οδηγίας 2001/29 έχουν ως εξής:
«(3)      Η προτεινόμενη εναρμόνιση θα συμβάλει στην υλοποίηση των τεσσάρων ελευθεριών της εσωτερικής αγοράς και βασίζεται στον σεβασμό των θεμελιωδών αρχών του δικαίου, ιδίως δε της ιδιοκτησίας, συμπεριλαμβανομένης της διανοητικής ιδιοκτησίας, της ελευθερίας της έκφρασης και του δημόσιου συμφέροντος.
(4)      Η εναρμόνιση του νομικού πλαισίου περί δικαιώματος του δημιουργού και των συγγενικών δικαιωμάτων, αυξάνοντας την ασφάλεια του δικαίου και διασφαλίζοντας ταυτόχρονα ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας, θα ενθαρρύνει τη διενέργεια σημαντικών επενδύσεων στη δημιουργικότητα και την καινοτομία, συμπεριλαμβανομένης της υποδομής των δικτύων, και θα οδηγήσει με τη σειρά της στην ανάπτυξη και την αύξηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, όσον αφορά τόσο τη διάθεση του περιεχομένου των έργων και την πληροφορική, όσο και γενικότερα ένα ευρύ φάσμα βιομηχανικών και πολιτιστικών κλάδων. Αυτό θα συμβάλει στη διατήρηση θέσεων απασχόλησης και στη δημιουργία νέων.
[...]
(9)      Κάθε εναρμόνιση του δικαιώματος του δημιουργού και των συγγενικών δικαιωμάτων πρέπει να βασίζεται σε υψηλό επίπεδο προστασίας, διότι τα εν λόγω δικαιώματα είναι ουσιώδη για την πνευματική δημιουργία. Η προστασία τους συμβάλλει στη διατήρηση και ανάπτυξη της δημιουργικότητας προς όφελος των δημιουργών, των ερμηνευτών ή εκτελεστών καλλιτεχνών, των παραγωγών, των καταναλωτών, του πολιτισμού, της βιομηχανίας και του κοινού γενικότερα. Ως εκ τούτου, η πνευματική ιδιοκτησία έχει αναγνωρισθεί ως αναπόσπαστο μέρος της ιδιοκτησίας.
(10)      Για να συνεχίσουν τη δημιουργική και καλλιτεχνική τους εργασία, οι δημιουργοί ή οι ερμηνευτές και εκτελεστές καλλιτέχνες πρέπει να λαμβάνουν εύλογη αμοιβή για τη χρήση των έργων τους, όπως και οι παραγωγοί για να μπορούν να χρηματοδοτούν αυτές τις δημιουργίες. Οι απαιτούμενες επενδύσεις για την παραγωγή προϊόντων, όπως τα φωνογραφήματα, οι ταινίες ή τα προϊόντα πολυμέσων, και υπηρεσιών όπως οι “κατ’ αίτησιν” υπηρεσίες, είναι σημαντικές. Χρειάζεται κατάλληλη έννομη προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας προκειμένου να εξασφαλιστεί η εύλογη αμοιβή και η ικανοποιητική απόδοση των σχετικών επενδύσεων.
[...]
(31)      Πρέπει να διατηρηθεί μια ισορροπία περί τα δικαιώματα και τα συμφέροντα μεταξύ των διαφόρων κατηγοριών δικαιούχων, καθώς και μεταξύ αυτών και των χρηστών προστατευομένων αντικειμένων. Οι ισχύουσες στα κράτη μέλη εξαιρέσεις και περιορισμοί στα δικαιώματα πρέπει να επανεξεταστούν υπό το πρίσμα του νέου ηλεκτρονικού περιβάλλοντος. Οι υφιστάμενες διαφορές ως προς τις εξαιρέσεις και τους περιορισμούς ορισμένων πράξεων που υπόκεινται σε άδεια του δικαιούχου θίγουν άμεσα τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς στον τομέα του δικαιώματος του δημιουργού και των συγγενικών δικαιωμάτων. Οι εν λόγω διαφορές είναι πολύ πιθανό να επιδεινωθούν με την ανάπτυξη της εκμετάλλευσης των έργων πέρα από τα σύνορα και των διασυνοριακών δραστηριοτήτων. Για να διασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, οι εν λόγω εξαιρέσεις και περιορισμοί θα πρέπει να εναρμονισθούν περισσότερο. Ο βαθμός της εναρμόνισής τους θα πρέπει να εξαρτηθεί από τις επιπτώσεις τους στην εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.
(32)      Η παρούσα οδηγία περιέχει εξαντλητικό κατάλογο εξαιρέσεων και περιορισμών από το δικαίωμα αναπαραγωγής και το δικαίωμα παρουσίασης στο κοινό. Ορισμένες εξαιρέσεις ή περιορισμοί ισχύουν μόνο για το δικαίωμα αναπαραγωγής, κατά περίπτωση. Ο κατάλογος λαμβάνει δεόντως υπόψη τις διαφορετικές νομικές παραδόσεις των κρατών μελών, αποσκοπώντας ταυτόχρονα στη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς. Είναι σκόπιμο τα κράτη μέλη να επιτύχουν εναρμονισμένη εφαρμογή των εν λόγω εξαιρέσεων και περιορισμών, κάτι που θα επανεξεταστεί κατά την αξιολόγηση των εκτελεστικών μέτρων στο μέλλον.»
4        Το άρθρο 2 της οδηγίας 2001/29 επιγράφεται «Δικαίωμα αναπαραγωγής» και έχει ως εξής:
«Τα κράτη μέλη παρέχουν το αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπουν ή να απαγορεύουν, την άμεση ή έμμεση, προσωρινή ή μόνιμη αναπαραγωγή με οποιοδήποτε μέσο και μορφή, εν όλω ή εν μέρει:
α)      στους δημιουργούς, όσον αφορά τα έργα τους,
β)      στους καλλιτέχνες ερμηνευτές ή εκτελεστές, όσον αφορά την εγγραφή σε υλικό φορέα των ερμηνειών ή εκτελέσεών τους,
γ)      στους παραγωγούς φωνογραφημάτων, όσον αφορά τα φωνογραφήματά τους,
[...]».
5        Το άρθρο 3 της οδηγίας 2001/29 τιτλοφορείται «Δικαίωμα παρουσίασης έργων στο κοινό και δικαίωμα διάθεσης άλλων [προστατευόμενων] αντικειμένων στο κοινό» και ορίζει τα εξής:
«1.      Τα κράτη μέλη παρέχουν στους δημιουργούς το αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπουν ή να απαγορεύουν κάθε παρουσίαση στο κοινό των έργων τους, ενσυρμάτως ή ασυρμάτως, καθώς και να καθιστούν προσιτά τα έργα τους στο κοινό κατά τρόπο ώστε οποιοσδήποτε να έχει πρόσβαση σε αυτά όπου και όταν επιλέγει ο ίδιος.
2.      Τα κράτη μέλη παρέχουν το αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπουν ή να απαγορεύουν τη διάθεση στο κοινό, ενσυρμάτως ή ασυρμάτως, κατά τρόπο ώστε οποιοσδήποτε να έχει πρόσβαση σε αυτά όπου και όταν επιλέγει ο ίδιος:
α)      στους καλλιτέχνες ερμηνευτές ή εκτελεστές, όσον αφορά την εγγραφή σε υλικό φορέα των ερμηνειών ή εκτελέσεών τους,
β)      στους παραγωγούς φωνογραφημάτων, όσον αφορά τα φωνογραφήματά τους,
γ)      στους παραγωγούς της πρώτης υλικής ενσωμάτωσης ταινιών, όσον αφορά το πρωτότυπο και τα αντίγραφα των ταινιών τους,
δ)      στους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς, όσον αφορά την υλική ενσωμάτωση των εκπομπών τους, που μεταδίδονται ενσυρμάτως ή ασυρμάτως, συμπεριλαμβανομένης της καλωδιακής ή δορυφορικής αναμετάδοσης.
3.      Τα δικαιώματα που αναφέρονται στις παραγράφους 1 και 2 δεν αναλώνονται με οιαδήποτε πράξη παρουσίασης ή διάθεσης στο κοινό, με την έννοια του παρόντος άρθρου.»
6        Το άρθρο 5 της οδηγίας 2001/29 φέρει τον τίτλο «Εξαιρέσεις και περιορισμοί» και προβλέπει τα εξής:
«[...]
3.      Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν εξαιρέσεις ή περιορισμούς στα δικαιώματα που αναφέρονται στα άρθρα 2 και 3, στις ακόλουθες περιπτώσεις:
[...]
ια)      χρήση για γελοιογραφία, παρωδία ή μίμηση,
[...]
5.      Οι εξαιρέσεις και οι περιορισμοί που αναφέρονται στις παραγράφους 1, 2, 3 και 4, εφαρμόζονται μόνο σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις οι οποίες δεν αντίκεινται στην κανονική εκμετάλλευση του έργου ή άλλου προστατευομένου αντικειμένου και δεν θίγουν αδικαιολογήτως τα έννομα συμφέροντα του δικαιούχου.»
Το γερμανικό δίκαιο
7        Το άρθρο 51a του Gesetz über Urheberrecht und verwandte Schutzrechte (Urheberrechtsgesetz)
[νόμου για το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας και τα συγγενικά δικαιώματα (νόμος για το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας)], της 659ης Σεπτεμβρίου 1936 (BGBl. 1965 I, σ. 1273), ως είχε κατά τον κρίσιμο χρόνο για τη διαφορά της κύριας δίκης (στο εξής: UrhG), τέθηκε σε ισχύ στις 7 Ιουνίου 2021 και ορίζει τα εξής:
«Επιτρέπονται η αναπαραγωγή, η διανομή και η παρουσίαση στο κοινό δημοσιευμένου έργου όταν γίνονται στο πλαίσιο γελοιογραφίας, παρωδίας ή μίμησης.
Το δικαίωμα στο οποίο αναφέρεται η πρώτη περίοδος περιλαμβάνει τη χρήση εικόνας ή οποιασδήποτε άλλης αναπαραγωγής του χρησιμοποιούμενου έργου, ακόμη και όταν το έργο προστατεύεται με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας ή συγγενικά δικαιώματα.»
8        Δυνάμει του άρθρου 83 και του άρθρου 85, παράγραφος 4, του UrhG, το μέρος 1, τμήμα 6, του ίδιου αυτού νόμου, στο οποίο περιλαμβάνεται το άρθρο 51a, ισχύει mutatis mutandis για τα δικαιώματα του ερμηνευτή ή εκτελεστή καλλιτέχνη καθώς και για τα δικαιώματα του παραγωγού φωνογραφημάτων.
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
9        Οι SD και UP είναι συνθέτες του τραγουδιού «Nur mir», το οποίο κυκλοφόρησε σε φωνογραφήματα (μουσικά άλμπουμ) παραγωγής της Pelham το 1997.
10      Ο CG και ο RL, ο οποίος απεβίωσε το 2020, υπήρξαν ιδρυτικά μέλη του μουσικού συγκροτήματος Kraftwerk, που κυκλοφόρησε, το 1977, ένα φωνογράφημα στο οποίο περιλαμβάνεται το μουσικό κομμάτι «Metall auf Metall».
11      Ο CG και ο YN, διάδοχος στα δικαιώματα του RL, υποστηρίζουν ότι οι Pelham κ.λπ. αντέγραψαν, σε ηλεκτρονική μορφή, ένα ηχητικό δείγμα (sample, στο εξής: σαμπλ) περίπου δύο δευτερολέπτων μιας ρυθμικής ακολουθίας του μουσικού κομματιού «Metall auf Metall» και το ενσωμάτωσαν, ως λούπα, στο τραγούδι «Nur mir», μολονότι θα μπορούσαν κάλλιστα να ηχογραφήσουν μόνοι τους την ίδια ρυθμική ακολουθία.
12      Οι CG και YN ισχυρίζονται, κυρίως, ότι οι Pelham κ.λπ. προσέβαλαν το συγγενικό δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας του οποίου οι πρώτοι είναι δικαιούχοι υπό την ιδιότητα του παραγωγού φωνογραφήματος. Επικουρικώς, προβάλλουν προσβολή του συγγενικού δικαιώματος του οποίου είναι δικαιούχοι ως ερμηνευτές ή εκτελεστές καλλιτέχνες και, επικουρικότερα, προσβολή του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας του CG επί του μουσικού έργου. Τέλος, έτι επικουρικότερα, ισχυρίζονται ότι οι Pelham κ.λπ. παραβίασαν τη νομοθεσία περί ανταγωνισμού η οποία απαγορεύει τον παρασιτισμό.
13      Οι CG και RL άσκησαν αγωγή ενώπιον του Landgericht Hamburg (περιφερειακού δικαστηρίου του Αμβούργου, Γερμανία), ζητώντας την άρση της προσβολής, την επιδίκαση αποζημίωσης, τη διαβίβαση πληροφοριών και την παράδοση των φωνογραφημάτων με σκοπό την καταστροφή τους.
14      Με απόφαση της 8ης Οκτωβρίου 2004, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο έκανε δεκτή την αγωγή, ενώ η έφεση την οποία άσκησαν οι Pelham κ.λπ. ενώπιον του Oberlandesgericht Hamburg (ανώτερου περιφερειακού δικαστηρίου του Αμβούργου, Γερμανία) απορρίφθηκε με απόφαση της 7ης Ιουνίου 2006. Κατόπιν αναιρέσεως που άσκησαν ενώπιόν του οι Pelham κ.λπ., το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο, Γερμανία), με απόφαση της 20ής Νοεμβρίου 2008, εξαφάνισε την απόφαση του Oberlandesgericht Hamburg (ανώτερου περιφερειακού δικαστηρίου του Αμβούργου) και ανέπεμψε την υπόθεση στο δικαστήριο αυτό προς επανεξέταση. Με απόφαση της 17ης Αυγούστου 2011, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο απέρριψε εκ νέου την έφεση των Pelham κ.λπ. κατά της αποφάσεως της 8ης Οκτωβρίου 2004. Με απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2012, το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο) απέρριψε τη νέα αίτηση αναιρέσεως την οποία άσκησαν οι Pelham κ.λπ. κατά της αποφάσεως της 17ης Αυγούστου 2011.
15      Η απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2012 και η προγενέστερη απόφαση του Bundesgerichtshof (Ανωτάτου Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου) της 20ής Νοεμβρίου 2008 όπως και η δεύτερη απόφαση του Oberlandesgericht Hamburg (ανώτερου περιφερειακού δικαστηρίου του Αμβούργου) της 17ης Αυγούστου 2011 ακυρώθηκαν όλες από το Bundesverfassungsgericht (Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο, Γερμανία), το οποίο ανέπεμψε την υπόθεση ενώπιον του Bundesgerichtshof (Ανωτάτου Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου).
16      Στο πλαίσιο της τρίτης αυτής αναιρετικής διαδικασίας, το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο) υπέβαλε στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, η οποία αφορούσε, ειδικότερα, την ερμηνεία του άρθρου 2, στοιχείο γʹ, και του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2001/29, καθώς και του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2006/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με το δικαίωμα εκμίσθωσης, το δικαίωμα δανεισμού και ορισμένα δικαιώματα συγγενικά προς την πνευματική ιδιοκτησία στον τομέα των προϊόντων της διανοίας (ΕΕ 2006, L 376, σ. 28).
17      Με την απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Pelham κ.λπ. (C‑476/17, EU:C:2019:624), το Δικαστήριο έκρινε, μεταξύ άλλων, ότι το άρθρο 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2001/29 πρέπει, υπό το πρίσμα του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι το αποκλειστικό δικαίωμα το οποίο απονέμει η διάταξη αυτή στον παραγωγό φωνογραφημάτων να επιτρέπει ή να απαγορεύει την αναπαραγωγή κάθε δικού του φωνογραφήματος παρέχει στον παραγωγό τη δυνατότητα να αντιταχθεί στη χρήση από τρίτον ενός ηχητικού σαμπλ, έστω και πολύ μικρής διάρκειας, από φωνογράφημά του με σκοπό την ενσωμάτωση του εν λόγω σαμπλ σε άλλο φωνογράφημα, εκτός αν το σαμπλ ενσωματώνεται στο άλλο φωνογράφημα υπό μορφή τροποποιημένη και μη αναγνωρίσιμη κατά την ακρόαση. Το Δικαστήριο αποφάνθηκε επίσης ότι, κατ’ ορθή ερμηνεία του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2006/115, ένα φωνογράφημα το οποίο περιέχει μουσικά σαμπλ που ελήφθησαν από άλλο φωνογράφημα δεν συνιστά «αντίγραφό» του, κατά την έννοια της ως άνω διατάξεως, εφόσον δεν ενσωματώνει ολόκληρο το άλλο αυτό φωνογράφημα ή σημαντικό μέρος του.
18      Με απόφαση της 30ής Απριλίου 2020, το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο) αναίρεσε την απόφαση του Oberlandesgericht Hamburg (ανώτερου περιφερειακού δικαστηρίου του Αμβούργου) της 7ης Ιουνίου 2006 και ανέπεμψε την υπόθεση σε αυτό. Με απόφαση της 28ης Απριλίου 2022, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο μεταρρύθμισε την απόφαση του Landgericht Hamburg (περιφερειακού δικαστηρίου του Αμβούργου) της 8ης Οκτωβρίου 2004, διακρίνοντας, στο πλαίσιο της νομικής εκτιμήσεώς του, μεταξύ τριών χωριστών περιόδων.
19      Όσον αφορά την πρώτη περίοδο, ήτοι πριν από τις 22 Δεκεμβρίου 2002, οπότε και έληξε η προθεσμία μεταφοράς της οδηγίας 2001/29 στο εσωτερικό δίκαιο, το Oberlandesgericht Hamburg (ανώτερο περιφερειακό δικαστήριο Αμβούργου) απέκλεισε κάθε ενδεχόμενο προσβολής δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας ή συγγενικού δικαιώματος βάσει των διατάξεων του UrhG όπως ίσχυαν κατά τον χρόνο εκείνο.
20      Όσον αφορά τη δεύτερη περίοδο, από τη λήξη της προθεσμίας μεταφοράς της οδηγίας 2001/29 στο εσωτερικό δίκαιο έως την έναρξη ισχύος, στις 7 Ιουνίου 2021, του προβλεπόμενου στο άρθρο 51 του UrhG κανόνα που καθορίζει τα όρια του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, αφενός, υποχρέωσε τους Pelham κ.λπ. να παράσχουν πληροφορίες για το πόσα φωνογραφήματα τα οποία περιείχαν ηχογραφήσεις του τραγουδιού «Nur mir» παρήχθησαν και/ή διατέθηκαν στην αγορά κατά τη διάρκεια της προαναφερθείσας περιόδου, καθώς και να παραδώσουν τα αντίτυπα των φωνογραφημάτων αυτών προς καταστροφή και, αφετέρου, διαπίστωσε ότι οι Pelham κ.λπ. όφειλαν να καταβάλουν αποζημίωση. Έκρινε, μεταξύ άλλων, ότι, κυκλοφορώντας εκ νέου το 2004 δύο φωνογραφήματα που περιείχαν ηχογραφήσεις του επίμαχου τραγουδιού, οι Pelham κ.λπ. προσέβαλαν το δικαίωμα αναπαραγωγής του οποίου οι CG και RL ήταν δικαιούχοι ως παραγωγοί φωνογραφημάτων, εφόσον η ακολουθία που είχε ληφθεί από το μουσικό κομμάτι «Metall auf Metall» ήταν σαφώς αντιληπτή στο τραγούδι «Nur mir» και αναγνωρίσιμη από κάθε ακροατή εξοικειωμένο με το πρώτο κομμάτι. Επιπλέον, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, μέσω της παραγωγής και της διάθεσης στην αγορά των δύο φωνογραφημάτων στη διάρκεια του 2004, οι Pelham κ.λπ. προσέβαλαν το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας του CG επί της ρυθμικής ακολουθίας την οποία χρησιμοποίησαν, δεδομένου ότι αυτή πληρούσε τις απαιτούμενες προϋποθέσεις για να προστατεύεται ως έργο με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας.
21      Όσον αφορά το χρονικό διάστημα μετά την έναρξη ισχύος, στις 7 Ιουνίου 2021, του άρθρου 51 του UrhG, το ίδιο δικαστήριο απέκλεισε κάθε ενδεχόμενο προσβολής του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων, κρίνοντας ότι το σαμπλάρισμα της ρυθμικής ακολουθίας του μουσικού κομματιού «Metall auf Metall» συνιστούσε χρήση για «μίμηση», η οποία επιτρέπεται δυνάμει της διατάξεως αυτής.
22      Οι CG και YN άσκησαν ενώπιον του Bundesgerichtshof (Ανωτάτου Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου), δηλαδή του αιτούντος δικαστηρίου, αίτηση αναιρέσεως κατά του κεφαλαίου της αποφάσεως της 28ης Απριλίου 2022 με το οποίο απορρίφθηκαν τα αιτήματά τους κατά το μέρος που αφορούσαν το χρονικό διάστημα μετά τις 7 Ιουνίου 2021.
23      Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι ορθώς το Oberlandesgericht Hamburg (ανώτερο περιφερειακό δικαστήριο του Αμβούργου) διαπίστωσε την ύπαρξη προσβολής των συγγενικών δικαιωμάτων των οποίων οι αναιρεσείοντες της κύριας δίκης είναι δικαιούχοι ως παραγωγοί φωνογραφημάτων και ερμηνευτές ή εκτελεστές καλλιτέχνες, με το σκεπτικό ότι οι Pelham κ.λπ. χρησιμοποίησαν την επίμαχη ρυθμική ακολουθία υπό μορφή η οποία, καίτοι ελαφρώς τροποποιημένη, ήταν πάντως αναγνωρίσιμη κατά την ακρόαση.
24      Κρίνει ότι δεν ήταν νομικώς εσφαλμένο ούτε το συμπέρασμα του Oberlandesgericht Hamburg (ανώτερου περιφερειακού δικαστηρίου του Αμβούργου) ότι η επίμαχη ρυθμική ακολουθία αποτελούσε μουσικό έργο δυνάμενο να προστατευθεί με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας.
25      Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, βάσει του άρθρου 51, πρώτη περίοδος, του UrhG, η αναπαραγωγή, η διανομή και η παρουσίαση στο κοινό δημοσιευμένου έργου επιτρέπονται όταν γίνονται στο πλαίσιο γελοιογραφίας, παρωδίας ή μίμησης.
Προσθέτει δε ότι, δυνάμει του άρθρου 83 και του άρθρου 85, παράγραφος 4, του UrhG, η ως άνω διάταξη ισχύει και για τα συγγενικά δικαιώματα του ερμηνευτή ή εκτελεστή καλλιτέχνη και του παραγωγού φωνογραφημάτων.
26      Εκτιμώντας ότι η επίδικη χρησιμοποίηση της ρυθμικής ακολουθίας δεν πληροί τις απαιτούμενες προϋποθέσεις για να χαρακτηριστεί ως «γελοιογραφία» ή «παρωδία», εφόσον από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι το τραγούδι «Nur mir» συνιστά εκδήλωση χιούμορ ή διακωμώδησης, το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο) ζητεί να διευκρινιστεί αν μπορεί να γίνει δεκτό ότι επίδικη χρησιμοποίηση έγινε στο πλαίσιο «μίμησης» κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ της οδηγίας 2001/29, δεδομένου ότι το άρθρο 51 του UrhG πρέπει να ερμηνευθεί κατά τρόπο σύμφωνο με τη συγκεκριμένη διάταξη της οδηγίας, την οποία προοριζόταν να μεταφέρει στο γερμανικό δίκαιο.
27      Το
Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο) διερωτάται επ’ αυτού, πρώτον, αν ο κανόνας που καθορίζει τα όρια του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων σε σχέση με τη χρήση έργου ή άλλου προστατευόμενου αντικειμένου στο πλαίσιο μίμησης, κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29, συνιστά επικουρικής εφαρμογής (Auffangtatbestand) διάταξη που καλύπτει, εν πάση περιπτώσει, την καλλιτεχνική αντιπαράθεση προς υφιστάμενο έργο ή άλλο αντικείμενο αναφοράς, η οποία μπορεί να γίνεται και υπό τη μορφή σάμπλινγκ, ή αν «μίμηση» νοείται μόνον όταν συντρέχουν περιοριστικά κριτήρια, όπως η απαίτηση έκφρασης χιούμορ, υφολογικής απομίμησης ή απότισης φόρου τιμής.
28      Το ανωτέρω ερώτημα είναι καθοριστικό για την έκβαση της διαφοράς της κύριας δίκης, λαμβανομένης υπόψη της διαπίστωσης του Oberlandesgericht Hamburg (ανώτερου περιφερειακού δικαστηρίου του Αμβούργου) ότι το τραγούδι «Nur mir» παραπέμπει στη ρυθμική ακολουθία που έχει ληφθεί από το μουσικό κομμάτι «Metall auf Metall», παρότι υπάρχει αντιληπτή διαφοροποίηση μεταξύ τους, αλλά δεν αποτελεί ούτε υφολογική απομίμηση της ρυθμικής αυτής ακολουθίας ούτε εκδήλωση χιούμορ ή διακωμώδησης. Το ίδιο δικαστήριο διαπίστωσε, εξάλλου, ότι στο τραγούδι «Nur mir» υφίσταται το στοιχείο της καλλιτεχνικής αντιπαράθεσης, διότι η επίμαχη ρυθμική ακολουθία χρησιμοποιείται σε ένα τραγούδι που ανήκει σε διαφορετικό μουσικό είδος, παραμένοντας ωστόσο, παρά την επιβράδυνση του τέμπο και τη ρυθμική απόκλιση, αναγνωρίσιμη ως παραπομπή στο πρωτότυπο.
29      Όπως επισημαίνει συναφώς το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο), το γεγονός ότι οι εξαιρέσεις της μίμησης, της γελοιογραφίας και της παρωδίας ρυθμίζονται από την ίδια διάταξη ενδέχεται να σημαίνει ότι οι τρεις εξαιρέσεις παρουσιάζουν ουσιώδη κοινά γνωρίσματα, όπως το ότι παραπέμπουν σε υφιστάμενο έργο, εμφανίζοντας παράλληλα αντιληπτές διαφορές σε σχέση με αυτό. Δεν είναι όμως βέβαιο εάν για να γίνει δεκτό ότι υπάρχει «μίμηση» πρέπει, επιπλέον, να συντρέχουν και άλλα ουσιώδη γνωρίσματα, όπως η διακωμώδηση ή η εκδήλωση χιούμορ, που απαιτούνται στις περιπτώσεις της γελοιογραφίας και της παρωδίας, η υφολογική απομίμηση του υφιστάμενου έργου ή, ακόμη, η απότιση φόρου τιμής σε αυτό.
Πράγματι, ο σκοπός του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29, ο οποίος συνίσταται στη διασφάλιση δίκαιης ισορροπίας μεταξύ των δικαιωμάτων και των συμφερόντων, αφενός των δημιουργών και, αφετέρου, των χρηστών προστατευόμενων αντικειμένων, και δη της ελευθερίας έκφρασης και της καλλιτεχνικής τους ελευθερίας όπως κατοχυρώνονται στα άρθρα 11 και 13 του Χάρτη, θα μπορούσε να συνηγορεί υπέρ μιας ερμηνείας υπό την έννοια ότι η εξαίρεση της μίμησης είναι επικουρικής εφαρμογής και ότι εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της, εν πάση περιπτώσει, η καλλιτεχνική αντιπαράθεση προς υφιστάμενο έργο αναφοράς, η οποία μπορεί να γίνεται και υπό τη μορφή σάμπλινγκ.
30      Δεύτερον, το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο) διερωτάται αν, προκειμένου να γίνει δεκτό ότι υπάρχει χρήση έργου ή άλλου προστατευόμενου με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας αντικειμένου «για» μίμηση, αποτελεί προϋπόθεση να υφίσταται πρόθεση του χρήστη να χρησιμοποιήσει το έργο ή το προστατευόμενο αντικείμενο με τέτοιον σκοπό, δεδομένου ότι το Oberlandesgericht Hamburg (ανώτερο περιφερειακό δικαστήριο Αμβούργου) έκρινε ότι δεν απαιτείται τέτοια πρόθεση και ότι, ως εκ τούτου, δεν ήταν αναγκαίο να προβεί σε σχετικές διαπιστώσεις.
31      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Αποτελεί η περιοριστική του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας ρύθμιση της χρήσης για μίμηση κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29/EΚ διάταξη επικουρικής εφαρμογής (Auffangtatbestand) σε κάθε περίπτωση καλλιτεχνικής αντιπαράθεσης με προϋφιστάμενο έργο ή άλλο αντικείμενο αναφοράς συμπεριλαμβανομένου του σάμπλινγκ; Εξαρτάται η έννοια της μίμησης από περιοριστικά κριτήρια όπως η προϋπόθεση του χιούμορ, της απομίμησης του ύφους ή της απότισης φόρου τιμής;
2)      Προϋποθέτει η χρήση “για” μίμηση, κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29/ΕΚ, τη διαπίστωση πρόθεσης του χρήστη να χρησιμοποιήσει αντικείμενο προστατευόμενο από δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας για μίμηση ή αρκεί το ευδιάκριτο της χρήσης του ως μίμηση για όποιον γνωρίζει το εν λόγω προστατευόμενο από δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας αντικείμενο και διαθέτει το απαιτούμενο διανοητικό υπόβαθρο ώστε να αντιληφθεί τη μίμηση;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
32      Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29 έχει την έννοια ότι η εξαίρεση της «μίμησης», όπως προβλέπεται στη διάταξη αυτή, είναι επικουρικής εφαρμογής (Auffangtatbestand) και καλύπτει, τουλάχιστον, κάθε καλλιτεχνική αντιπαράθεση προς υφιστάμενο έργο, η οποία μπορεί να γίνεται και υπό τη μορφή σάμπλινγκ, χωρίς να είναι απαραίτητο η αντιπαράθεση των έργων να εκδηλώνεται ως έκφραση χιούμορ, υφολογική απομίμηση ή απότιση φόρου τιμής.
33      Το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29 ορίζει ότι τα κράτη μέλη έχουν την ευχέρεια να προβλέπουν εξαιρέσεις ή περιορισμούς στα αποκλειστικά δικαιώματα αναπαραγωγής και παρουσίασης στο κοινό τα οποία προβλέπονται στα άρθρα 2 και 3 της ως άνω οδηγίας, εφόσον πρόκειται περί χρήσης για γελοιογραφία, παρωδία ή μίμηση.
34      Δεδομένου ότι η έννοια της «μίμησης» δεν ορίζεται στην οδηγία 2001/29 και ότι το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, δεν παραπέμπει στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών όσον αφορά το νόημα που θα πρέπει να της αποδίδεται, η έννοια αυτή πρέπει, κατά πάγια νομολογία, να θεωρείται ως αυτοτελής έννοια του ενωσιακού δικαίου, η οποία πρέπει να ερμηνεύεται με ομοιόμορφο τρόπο σε ολόκληρη την Ένωση, σύμφωνα με τη συνήθη σημασία του όρου στην καθομιλουμένη και λαμβανομένων υπόψη του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται η έννοια, καθώς και των σκοπών που επιδιώκει η αντίστοιχη διάταξη (πρβλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 3ης Σεπτεμβρίου 2014, Deckmyn και Vrijheidsfonds, C‑201/13, EU:C:2014:2132, σκέψεις 14, 15 και 19, και της 29ης Ιουλίου 2019, Spiegel Online, C‑516/17, EU:C:2019:625, σκέψεις 62 και 65).
35      Όσον αφορά, πρώτον, το σύνηθες νόημα του όρου «μίμηση» (pastiche), διαπιστώνεται ότι, όπως επισήμανε και ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 49 έως 57 των προτάσεών του, πρόκειται για όρο που δεν χρησιμοποιείται συχνά στην καθημερινή γλώσσα και ότι, μολονότι συνήθως δηλώνει μια δημιουργία η οποία αποτελεί, υφολογικά, απομίμηση του ύφους ενός άλλου έργου, ενός συγκεκριμένου
καλλιτέχνη ή έργων που ανήκουν στο ίδιο καλλιτεχνικό ρεύμα, εντούτοις επιδέχεται πλήθος θεωρητικών προσεγγίσεων.
36      Ειδικότερα, σύμφωνα με ορισμένες θεωρητικές προσεγγίσεις, ακόμη και μια συγκεκαλυμμένη απομίμηση η οποία γίνεται με πρόθεση παραπλάνησης μπορεί να χαρακτηριστεί ως «μίμηση», ενώ,
κατ’ άλλες θεωρίες,
απαιτείται μια εμφανής, αναγνωρίσιμη χρήση χαρακτηριστικών στοιχείων ενός ή περισσοτέρων προγενέστερων έργων σε μια νέα δημιουργία που αποτελεί απομίμηση του προγενέστερου έργου ή των προγενέστερων έργων, με σκοπό να ξεκινήσει ένας καλλιτεχνικός ή δημιουργικός διάλογος μεταξύ τους.
37      Επιπλέον, μολονότι ορισμένες θεωρητικές προσεγγίσεις περιορίζουν την έννοια της μίμησης αποκλειστικώς σε χιουμοριστικές ή σατιρικές απομιμήσεις και άλλοι σε υφολογικές απομιμήσεις, μια μη αμελητέα μερίδα της θεωρίας δέχεται ότι η έννοια αυτή καλύπτει χρήσεις οι οποίες λαμβάνουν ποικίλες μορφές και εκκινούν από διαφορετικές προθέσεις του καλλιτέχνη, όπως το να αποτίσει φόρο τιμής στο έργο ή στα έργα που μιμείται, να εκφραστεί με χιουμοριστική ή κριτική διάθεση, ή να επιδοθεί απλώς σε μια άσκηση ύφους.
38      Κατά συνέπεια, δεδομένου ότι ο όρος «μίμηση» δεν είναι μονοσήμαντος, η ερμηνεία του θα πρέπει να στηριχθεί στο πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται ο όρος, και στους σκοπούς που επιδιώκει το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29.
39      Όσον αφορά, δεύτερον, το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η έννοια της «μίμησης», διαπιστώνεται ότι, εκτός από τη μίμηση, το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29 αναφέρει επίσης, ως εξαιρέσεις από τα προβλεπόμενα στα άρθρα 2 και 3 αποκλειστικά δικαιώματα αναπαραγωγής και παρουσίασης στο κοινό, τη «γελοιογραφία» και την «παρωδία».
40      Από τη συμπαράθεση των τριών εννοιών στην ίδια διάταξη μπορεί να συναχθεί ότι, κατά την αντίληψη του ενωσιακού νομοθέτη, πρόκειται για έννοιες που παρουσιάζουν ορισμένα κοινά ουσιώδη γνωρίσματα, όπως, μεταξύ άλλων, το ότι παραπέμπουν σε υφιστάμενο έργο, εμφανίζοντας παράλληλα αντιληπτές διαφορές σε σχέση με αυτό (πρβλ. απόφαση της 3ης Σεπτεμβρίου 2014, Deckmyn και Vrijheidsfonds, C‑201/13, EU:C:2014:2132, σκέψη 20).
41      Ωστόσο, όπως παρατήρησε και ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 62 και 69 των προτάσεών του, πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο ενωσιακός νομοθέτης, παραθέτοντας σε ισότιμη βάση τρεις διακριτές έννοιες στο άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29, θέλησε να επιτρέψει τρεις κατηγορίες χρήσεων οι οποίες, παρότι ενδέχεται να αλληλεπικαλύπτονται εν μέρει, πρέπει να ερμηνεύονται, παρά ταύτα, κατά τρόπο που να διασφαλίζει την πρακτική αποτελεσματικότητα καθεμίας εξ αυτών. Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο οφείλει να αποφύγει να ερμηνεύσει μία ή περισσότερες από τις έννοιες αυτές ως νομικώς πλεονάζουσες.
42      Εκ των ανωτέρω προκύπτει κατ’ αρχάς ότι, μολονότι η μίμηση μπορεί, όπως και η παρωδία και η γελοιογραφία, να αποτελεί εκδήλωση χιούμορ ή διακωμώδησης (πρβλ. απόφαση της 3ης Σεπτεμβρίου 2014, Deckmyn και Vrijheidsfonds, C‑201/13, EU:C:2014:2132, σκέψη 20), δεν είναι δυνατόν τούτο να αναχθεί σε απαρέγκλιτη απαίτηση, δεδομένου ότι μια τέτοια ερμηνεία της έννοιας της «μίμησης» θα είχε ως αποτέλεσμα να προσδοθεί στη συγκεκριμένη εξαίρεση περιεχόμενο πανομοιότυπο με εκείνο της «παρωδίας» ή της «γελοιογραφίας», όπερ θα υπονόμευε την πρακτική αποτελεσματικότητά της.
43      Πέραν τούτου, ο όρος «μίμηση» δεν είναι δυνατόν να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι καλύπτει κάθε δημιουργία που παραπέμπει σε υφιστάμενο έργο και εμφανίζει αντιληπτές διαφορές σε σχέση με αυτό, δεδομένου ότι μια τέτοια ερμηνεία θα είχε ως αποτέλεσμα, όπως προεκτέθηκε στη σκέψη 40 της παρούσας αποφάσεως, να καταστούν πλεονάζουσες οι δύο άλλες εξαιρέσεις οι οποίες απαριθμούνται στο άρθρο 5
παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29.
44      Επιπλέον, όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 69 και 71 των προτάσεών του και όπως προεκτέθηκε στη σκέψη 40 της παρούσας αποφάσεως, κανένα στοιχείο της όλης οικονομίας του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29 και, γενικότερα, του άρθρου 5 δεν υποδηλώνει ότι η εξαίρεση της «μίμησης» προβλέφθηκε από τον ενωσιακό νομοθέτη ως επικουρικής εφαρμογής, για να καλύψει κάθε άλλη μορφή δημιουργικής χρήσης υλικού προστατευόμενου με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας.
45      Όσον αφορά, τρίτον, τον σκοπό του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29, από τις αιτιολογικές σκέψεις 3 και 31 της ίδιας οδηγίας προκύπτει ότι στόχος της ως άνω διατάξεως είναι να διατηρηθεί, ιδίως στο ηλεκτρονικό περιβάλλον, μια δίκαιη ισορροπία μεταξύ, αφενός, του συμφέροντος των δικαιούχων δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων στην προάσπιση της διανοητικής τους ιδιοκτησίας και, αφετέρου, της προστασίας των συμφερόντων και των θεμελιωδών δικαιωμάτων των χρηστών προστατευόμενων αντικειμένων –και δη της ελευθερίας έκφρασης και της καλλιτεχνικής τους ελευθερίας όπως κατοχυρώνονται στα άρθρα 11 και 13 του Χάρτη– καθώς και του δημοσίου συμφέροντος (πρβλ. αποφάσεις της 3ης Σεπτεμβρίου 2014, Deckmyn και Vrijheidsfonds, C‑201/13, EU:C:2014:2132, σκέψεις 25 και 26, και της 29ης Ιουλίου 2019, Pelham κ.λπ., C‑476/17, EU:C:2019:624, σκέψη 32).
46      Είναι βεβαίως αληθές ότι η οδηγία 2001/19, όπως προκύπτει και από τις αιτιολογικές της σκέψεις 4, 9 και 10, αποσκοπεί στην εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων, μέσω της αναγνώρισης, στα άρθρα της 2 και 3, αποκλειστικών δικαιωμάτων αναπαραγωγής και παρουσίασης στο κοινό. Εντούτοις, το δικαίωμα διανοητικής ιδιοκτησίας, όπως καθιερώνεται στο άρθρο 17, παράγραφος 2, του Χάρτη, δεν είναι απόλυτο, αλλά πρέπει να σταθμίζεται με τα λοιπά θεμελιώδη δικαιώματα, στα οποία περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, η καλλιτεχνική ελευθερία, που κατοχυρώνεται στο άρθρο 13 του Χάρτη και αποτελεί έκφανση της ελευθερίας της έκφρασης, η οποία προστατεύεται, με τη σειρά της, βάσει του άρθρου 11 του Χάρτη (πρβλ. απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Pelham κ.λπ., C‑476/17, EU:C:2019:624, σκέψεις 33 και 34 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
47      Επομένως, σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση που ερμηνεύονται και εφαρμόζονται οι εξαιρέσεις του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29, πρέπει απαραιτήτως να τηρείται μια δίκαιη ισορροπία μεταξύ, από τη μία πλευρά, των συμφερόντων και των δικαιωμάτων των προσώπων στα οποία αναφέρονται τα άρθρα 2 και 3 της οδηγίας αυτής και, από την άλλη πλευρά, της ελευθερίας έκφρασης και της καλλιτεχνικής ελευθερίας των χρηστών αντικειμένων που προστατεύονται με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, καθώς και του δημοσίου συμφέροντος (πρβλ. απόφαση της 3ης Σεπτεμβρίου 2014, Deckmyn και Vrijheidsfonds, C‑201/13, EU:C:2014:2132, σκέψη 27).
48      Ειδικότερα, λαμβανομένων υπόψη του σκοπού τον οποίο επιδιώκει το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29 και του γεγονότος ότι οι ίδιες οι εξαιρέσεις που προβλέπονται στη διάταξη αυτή συνεπάγονται, για τους χρήστες προστατευόμενων αντικειμένων, δικαιώματα τα οποία αποσκοπούν στη διαφύλαξη του σεβασμού θεμελιωδών ελευθεριών τους, η έννοια της «μίμησης» δεν πρέπει να ερμηνεύεται στενά, αλλά σε πλήρη συμφωνία με τον επιδιωκόμενο σκοπό και με τις εν λόγω ελευθερίες (πρβλ. αποφάσεις της 29ης Ιουλίου 2019, Funke Medien NRW, C‑469/17, EU:C:2019:623, σκέψεις 69 έως 71, και Spiegel Online, C‑516/17, EU:C:2019:625, σκέψεις 53 έως 55).
49      Υπό τις συνθήκες αυτές, κρίνεται, πρώτον, ότι δεν επιτρέπεται να χαρακτηρίζονται ως «μίμηση» συγκεκαλυμμένες απομιμήσεις προστατευόμενων αντικειμένων, ιδίως δε περιπτώσεις λογοκλοπής. Πράγματι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι τέτοιες μορφές χρήσης αντικειμένων προστατευόμενων με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας μπορούν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να εμπίπτουν στη σφαίρα της ελευθερίας έκφρασης ή της καλλιτεχνικής ελευθερίας, τυχόν ερμηνεία του επίμαχου όρου υπό την έννοια ότι τέτοιου είδους χρήσεις επιτρέπονται δυνάμει του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29 χωρίς προηγούμενη άδεια των δικαιούχων των σχετικών δικαιωμάτων δεν θα ήταν πρόσφορη για την επίτευξη της δίκαιης ισορροπίας την οποία ο ενωσιακός νομοθέτης έχει μεριμνήσει να εγκαθιδρύσει ανάμεσα στην προάσπιση των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας των δικαιούχων αυτών και στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των χρηστών προστατευόμενων αντικειμένων, καθώς και του δημοσίου συμφέροντος. Ως εκ τούτου, η έννοια της «μίμησης» προϋποθέτει ότι πρόκειται για μορφές εμφανούς χρήσης προστατευόμενων αντικειμένων, οι οποίες είναι αναγνωρίσιμες ως τέτοιες.
50      Δεύτερον, ως προς το ζήτημα ποιες μορφές εμφανούς χρήσης προστατευόμενων αντικειμένων εμπίπτουν συγκεκριμένα στην έννοια της «μίμησης», πρέπει να γίνει δεκτό, λαμβανομένων υπόψη του επιδιωκόμενου από το άρθρο 5,
παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29 σκοπού της διαφύλαξης του σεβασμού της ελευθερίας έκφρασης και της καλλιτεχνικής ελευθερίας, καθώς και των εκτιμήσεων που διατυπώθηκαν στις σκέψεις 35 έως 43 της παρούσας αποφάσεως, ότι η επίμαχη έννοια αναφέρεται σε δημιουργίες οι οποίες παραπέμπουν σε ένα ή περισσότερα υφιστάμενα έργα, εμφανίζοντας παράλληλα αντιληπτές διαφορές σε σχέση με αυτά, και έχουν ως στόχο να ξεκινήσει μεταξύ τους ένας καλλιτεχνικός ή δημιουργικός διάλογος, αναγνωρίσιμος ως τέτοιος.
51      Στο πλαίσιο αυτό, επιβάλλεται κατ’ αρχάς η διαπίστωση ότι, για να μπορεί να ξεκινήσει τέτοιου είδους διάλογος, είναι αναγκαίο τα στοιχεία που χρησιμοποιούνται στη νέα δημιουργία να είναι χαρακτηριστικά του έργου ή των έργων από τα οποία προέρχονται.
52      Εν συνεχεία, όπως παρατήρησε και ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 65 και 66 των προτάσεών του, εφόσον μόνον η χρήση στοιχείων ενός έργου τα οποία, μεμονωμένα ή από κοινού, προστατεύονται με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας μπορεί να υπόκειται σε άδεια του δικαιούχου των σχετικών δικαιωμάτων, η εξαίρεση της μίμησης πρέπει, σε κάποιον βαθμό, να επιτρέπει τη χρήση τέτοιων προστατευόμενων στοιχείων, διότι άλλως θα στερούνταν πρακτικής αποτελεσματικότητας.
53      Τέλος, ο καλλιτεχνικός ή δημιουργικός διάλογος με το έργο ή τα έργα από τα οποία προέρχονται τα χρησιμοποιούμενα στοιχεία είναι δυνατόν να λάβει διάφορες μορφές, όπως της υφολογικής απομίμησής τους, της απότισης φόρου τιμής ή της χιουμοριστικής ή κριτικής αντιπαράθεσης προς αυτά.
54      Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, πιο συγκεκριμένα, να διευκρινιστεί αν το σαμπλάρισμα της ρυθμικής ακολουθίας ενός μουσικού κομματιού μπορεί να εμπίπτει στην εξαίρεση της «μίμησης», η οποία προβλέπεται στο άρθρο 5,
παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29.
55      Επ’ αυτού υπενθυμίζεται, πρώτον, ότι η τεχνική του σάμπλινγκ, η οποία συνίσταται στη λήψη από τον χρήστη, συνηθέστατα με τη βοήθεια ηλεκτρονικού εξοπλισμού, ενός σαμπλ από φωνογράφημα και στη χρήση του για τη δημιουργία νέου έργου, αποτελεί μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης που εμπίπτει στη σφαίρα της ελευθερίας των τεχνών, η οποία προστατεύεται, με τη σειρά της, βάσει του άρθρου 13 του Χάρτη (πρβλ. απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Pelham κ.λπ., C‑476/17, EU:C:2019:624, σκέψη 35).
56      Δεύτερον, το αποκλειστικό δικαίωμα το οποίο απονέμει το άρθρο 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2001/29 στον παραγωγό φωνογραφημάτων να επιτρέπει ή να απαγορεύει την αναπαραγωγή κάθε δικού του φωνογραφήματος παρέχει, κατ’ αρχήν, στον παραγωγό τη δυνατότητα να αντιταχθεί στη χρήση από τρίτον ενός ηχητικού σαμπλ το οποίο προέρχεται από
φωνογράφημα του παραγωγού και προορίζεται να ενσωματωθεί σε άλλο φωνογράφημα με τέτοιον τρόπο ώστε να παραμένει αναγνωρίσιμο κατά την ακρόαση. Τούτο συνάδει με τον δεδηλωμένο στην αιτιολογική σκέψη 10 της ίδιας οδηγίας ειδικό σκοπό του αποκλειστικού δικαιώματος του παραγωγού φωνογραφημάτων, ο οποίος συνίσταται στην προστασία της επένδυσης που πραγματοποιεί ο παραγωγός. Πράγματι, όπως ρητώς αναγνώρισε ο ενωσιακός νομοθέτης στην προαναφερθείσα αιτιολογική σκέψη, η επένδυση η οποία απαιτείται για τη δημιουργία προϊόντων όπως τα φωνογραφήματα είναι σημαντική και, συνεπώς, είναι αναγκαίο να διασφαλίζεται στους παραγωγούς η δυνατότητα να πραγματοποιούν ικανοποιητικά κέρδη (πρβλ. απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Pelham κ.λπ., C‑476/17, EU:C:2019:624, σκέψεις 29 έως 31).
57      Επίσης, η δίκαιη ισορροπία που πρέπει να τηρείται μεταξύ της προστασίας της ελευθερίας των τεχνών, αφενός, και της προστασίας του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων, αφετέρου, επιτυγχάνεται εάν γίνει δεκτό ότι εμπίπτει στην εξαίρεση της «μίμησης» το σαμπλάρισμα της ρυθμικής ακολουθίας ενός μουσικού κομματιού, υπό την προϋπόθεση ότι το σαμπλ το οποίο έχει ληφθεί κατ’ αυτόν τον τρόπο χρησιμοποιείται για τη δημιουργία έργου που πληροί τις απαιτήσεις οι οποίες προεκτέθηκαν στις σκέψεις 49 έως 53 της παρούσας αποφάσεως.
58      Κατόπιν όλων των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29 έχει την έννοια ότι η εξαίρεση της «μίμησης», όπως προβλέπεται στη συγκεκριμένη διάταξη, δεν είναι επικουρικής εφαρμογής (Auffangtatbestand), αλλά καλύπτει δημιουργίες οι οποίες παραπέμπουν σε ένα ή περισσότερα υφιστάμενα έργα, εμφανίζοντας ωστόσο παράλληλα αντιληπτές διαφορές σε σχέση με αυτά, και οι οποίες χρησιμοποιούν, παραδείγματος χάριν μέσω του σάμπλινγκ, ορισμένα από τα προστατευόμενα με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας χαρακτηριστικά στοιχεία των υφιστάμενων έργων, με σκοπό να ξεκινήσει μεταξύ τους ένας καλλιτεχνικός ή δημιουργικός διάλογος που είναι αναγνωρίσιμος ως τέτοιος και μπορεί να λάβει διάφορες μορφές, όπως της εμφανούς υφολογικής απομίμησης των υφιστάμενων έργων, της απότισης φόρου τιμής ή της χιουμοριστικής ή κριτικής αντιπαράθεσης προς αυτά.
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
59      Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν, κατ’ ορθή ερμηνεία του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29, προκειμένου να γίνει δεκτό ότι η χρήση γίνεται «για» μίμηση, απαιτείται να διαπιστωθεί ότι ο χρήστης ο οποίος επιθυμεί να επικαλεστεί την ως άνω διάταξη έχει την πρόθεση να χρησιμοποιήσει με τέτοιον σκοπό το υφιστάμενο έργο, ή αν αρκεί η «μίμηση» να είναι αναγνωρίσιμη από όποιον γνωρίζει το έργο αυτό και διαθέτει το αναγκαίο διανοητικό υπόβαθρο.
60      Όπως προκύπτει από την απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, ο χαρακτηρισμός ως «μίμηση» προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, ότι χρησιμοποιούνται στη νέα δημιουργία, η οποία μπορεί να λάβει διάφορες μορφές, προστατευόμενα χαρακτηριστικά στοιχεία του υφιστάμενου έργου, προκειμένου να ξεκινήσει με αυτό ένας καλλιτεχνικός ή δημιουργικός διάλογος αναγνωρίσιμος ως τέτοιος.
61      Όπως όμως επισήμανε και ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 82 των προτάσεών του, το ζήτημα αν συντρέχει τέτοια περίπτωση πρέπει,
προς διαφύλαξη της ασφάλειας δικαίου, να κρίνεται αντικειμενικά, όπερ σημαίνει ότι η «μίμηση» πρέπει να είναι αναγνωρίσιμη από τα πρόσωπα που γνωρίζουν το υφιστάμενο έργο από το οποίο έχουν ληφθεί τα προστατευόμενα στοιχεία.
62      Επομένως, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, κατ’ ορθή ερμηνεία του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29, προκειμένου να γίνει δεκτό ότι μια χρήση γίνεται «για» μίμηση, κατά την έννοια της εν λόγω διατάξεως, αρκεί η «μίμηση» να είναι αναγνωρίσιμη από όποιον γνωρίζει το υφιστάμενο έργο από το οποίο έχουν ληφθεί προστατευόμενα στοιχεία.
Επί των δικαστικών εξόδων
63      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφαίνεται:
1)      Το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας,
έχει την έννοια ότι:
η εξαίρεση της «μίμησης», όπως προβλέπεται στη συγκεκριμένη διάταξη, δεν είναι επικουρικής εφαρμογής (Auffangtatbestand), αλλά καλύπτει δημιουργίες οι οποίες παραπέμπουν σε ένα ή περισσότερα υφιστάμενα έργα, εμφανίζοντας ωστόσο παράλληλα αντιληπτές διαφορές σε σχέση με αυτά, και οι οποίες χρησιμοποιούν, παραδείγματος χάριν μέσω του σάμπλινγκ, ορισμένα από τα προστατευόμενα με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας χαρακτηριστικά στοιχεία των υφιστάμενων έργων, με σκοπό να ξεκινήσει μεταξύ τους ένας καλλιτεχνικός ή δημιουργικός διάλογος που είναι αναγνωρίσιμος ως τέτοιος και μπορεί να λάβει διάφορες μορφές, όπως της εμφανούς υφολογικής απομίμησης των υφιστάμενων έργων, της απότισης φόρου τιμής ή της χιουμοριστικής ή κριτικής αντιπαράθεσης προς αυτά.
2)      Κατ’ ορθή ερμηνεία του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2001/29,
προκειμένου να γίνει δεκτό ότι:
μια χρήση γίνεται «για» μίμηση, κατά την έννοια της εν λόγω διατάξεως, αρκεί η «μίμηση» να είναι αναγνωρίσιμη από όποιον γνωρίζει το υφιστάμενο έργο από το οποίο έχουν ληφθεί προστατευόμενα στοιχεία.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.