62004CJ0065_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C‑65/04,
με αντικείμενο προσφυγή του άρθρου 141 EΑ λόγω παραβάσεως, ασκηθείσα στις 13 Φεβρουαρίου 2004,
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων,
εκπροσωπούμενη από την L. Ström van Lier και τον J. Grunwald, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,
προσφεύγουσα,
κατά
Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας,
εκπροσωπούμενου από τις C. Jackson και C. Gibbs, επικουρούμενες από τους D. Wyatt, QC, και S.Tromans, barrister, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,
καθού,
υποστηριζόμενο από τη
Γαλλική Δημοκρατία,
εκπροσωπούμενη από τους R. Abraham, G. de Bergues, E. Puisais και C. Jurgensen, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,
παρεμβαίνουσα.
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
συγκείμενο από τον P. Jann, πρόεδρο τμήματος, την N. Colneric, τους J. N. Cunha Rodrigues (εισηγητή), K. Lenaerts και E. Levits, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: L. A. Geelhoed
γραμματέας: L. Hewlett, κύρια υπάλληλος διοικήσεως,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 13ης Οκτωβρίου 2005,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 1ης Δεκεμβρίου 2005,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1. Με την προσφυγή της, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ζητεί από το Δικαστήριο να αναγνωρίσει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας, παραλείποντας να ενημερώσει εκ των προτέρων τον πληθυσμό που ενδέχεται να πληγεί σε περίπτωση έκτακτου κινδύνου από ακτινοβολίες σχετικά με το τοπικό σχέδιο εκτάκτου κινδύνου του Γιβραλτάρ, δεν συμμορφώθηκε προς τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας του Συμβουλίου 89/618/Ευρατόμ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 1989, σχετικά με την ενημέρωση του πληθυσμού για τα εφαρμοστέα μέτρα προστασίας της υγείας και την ακολουθητέα συμπεριφορά σε περίπτωση έκτακτου κινδύνου από ακτινοβολίες (ΕΕ L 357, σ. 31, στο εξής: οδηγία).
Το νομικό πλαίσιο
2. Τα άρθρα 30 EA και 31 EA προβλέπουν τη θέσπιση εντός της Κοινότητας βασικών κανόνων προστασίας της υγείας του πληθυσμού και των εργαζομένων κατά των κινδύνων που ανακύπτουν από ιοντίζουσες ακτινοβολίες.
3. Η οδηγία, η οποία εκδόθηκε βάσει του άρθρου 31 της Συνθήκης ΕΚΑΕ, αποβλέπει, σύμφωνα με το άρθρο της 1, «στον καθορισμό, σε κοινοτικό επίπεδο, κοινών στόχων σχετικά με τα μέτρα και τις διαδικασίες ενημέρωσης του πληθυσμού με σκοπό την ενίσχυση της επιχειρησιακής προστασίας της υγείας του σε περιπτώσεις έκτακτου κινδύνου από ακτινοβολίες».
4. Το άρθρο 5 της οδηγίας έχει ως εξής:
«1. Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε ο πληθυσμός που ενδέχεται να πληγεί σε περίπτωση έκτακτου κινδύνου από ακτινοβολίες να ενημερώνεται για τα μέτρα προστασίας της υγείας που εφαρμόζονται στην περίπτωσή του και για τη συμπεριφορά που θα πρέπει να ακολουθήσει σε περίπτωση έκτακτου κινδύνου από ακτινοβολίες.
[…]
Οι πληροφορίες αυτές γνωστοποιούνται στον πληθυσμό για τον οποίο γίνεται λόγος στην παράγραφο 1 χωρίς να χρειάζεται να το ζητήσει.
[…]»
Η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία
5. Κατά τη διάρκεια του 2000, η Επιτροπή έλαβε πολλές καταγγελίες για τις εργασίες επισκευής που πραγματοποιούνταν από τον Μάιο της χρονιάς εκείνης στον λιμένα του Γιβραλτάρ στο πυρηνικό υποβρύχιο του ναυτικού του Ηνωμένου Βασιλείου «Tireless» μετά από ένα ατύχημα που συνέβη στον πυρηνικό του αντιδραστήρα.
6. Με έγγραφο της 10ης Οκτωβρίου 2000, η Επιτροπή ζήτησε από το Ηνωμένο Βασίλειο να της κοινοποιήσει τις πληροφορίες που παρέσχε στον πληθυσμό όσον αφορά τα μέτρα προστασίας της υγείας που πρέπει να ληφθούν και τη συμπεριφορά που θα πρέπει να ακολουθήσει ο πληθυσμός σε περίπτωση έκτακτου κινδύνου από ακτινοβολίες.
7. Οι αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου, με την απάντησή τους της 14ης Δεκεμβρίου 2000, υποστήριξαν ότι η Συνθήκη ΕΚΑΕ δεν έχει εφαρμογή σε περιπτώσεις χρησιμοποιήσεως της ατομικής ενέργειας για στρατιωτικούς σκοπούς. Εν πάση περιπτώσει, επισήμαναν την ύπαρξη ενός σχεδίου επεμβάσεως για το Γιβραλτάρ, το επονομαζόμενο Gibraltar Public Safety Scheme (στο εξής: GIBPUBSAFE), το οποίο είναι διαθέσιμο προς ανάγνωση στη δημόσια βιβλιοθήκη του Γιβραλτάρ.
8. Εκτιμώντας ότι το GIBPUBSAFE δεν ήταν συμβατό με την οδηγία, η Επιτροπή απηύθυνε έγγραφο οχλήσεως προς το Ηνωμένο Βασίλειο στις 21 Μαρτίου 2002. Σε αυτό εξέθετε ιδίως ότι, όσον αφορά τις λεπτομέρειες της προηγούμενης πληροφορήσεως του πληθυσμού που ενδέχεται να πληγεί σε περίπτωση εκτάκτου κινδύνου από ακτινοβολίες, το γεγονός ότι το κοινό μπορεί να έχει πρόσβαση στο GIBPUBSAFE στη δημόσια βιβλιοθήκη του Γιβραλτάρ δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ικανοποιητική μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο της οδηγίας.
9. Οι αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου απάντησαν στο έγγραφο οχλήσεως με επιστολή της 17ης Μαΐου 2002. Με την επιστολή αυτή οι εν λόγω αρχές περιορίστηκαν στην ανάπτυξη των λόγων για τους οποίους εκτιμούσαν ότι οι δραστηριότητες που αφορούν τα συστήματα πυρηνικής προώθησης στρατιωτικών σκαφών δεν υπάγονται στις αποστολές που έχουν ανατεθεί από τη Συνθήκη ΕΚΑΕ στην Κοινότητα.
10. Η Επιτροπή, με την αιτιολογημένη γνώμη που απηύθυνε στο Ηνωμένο Βασίλειο στις 23 Οκτωβρίου 2002, υποστήριξε, ιδίως, ότι ο τίτλος II, κεφάλαιο 3, της Συνθήκης ΕΚΑΕ δεν αποκλείει τις ιοντίζουσες ακτινοβολίες που προέρχονται από στρατιωτικές δραστηριότητες και κάλεσε το Ηνωμένο Βασίλειο να λάβει τα απαραίτητα μέτρα για να συμμορφωθεί με τη γνώμη αυτή εντός προθεσμίας δύο μηνών από τη λήψη της αιτιολογημένης γνώμης.
11. Επειδή οι αρχές αυτές με την από 20 Δεκεμβρίου 2002 απάντησή τους στην εν λόγω αιτιολογημένη γνώμη ενέμειναν στην άποψή τους, η Επιτροπή αποφάσισε να ασκήσει την υπό κρίση προσφυγή.
Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου και τα αιτήματα των διαδίκων
12. Με διάταξη του Προέδρου του Δικαστηρίου της 16ης Ιουνίου 2004, επετράπη στη Γαλλική Δημοκρατία να παρέμβει προς στήριξη των αιτημάτων του Ηνωμένου Βασιλείου.
13. Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο:
– να αναγνωρίσει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο δεν συμμορφώθηκε προς τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας, διότι δεν ενημέρωσε προηγουμένως τον πληθυσμό που κινδύνευε να πληγεί σε περίπτωση εκτάκτου κινδύνου από ακτινοβολίες σχετικά με το τοπικό σχέδιο εκτάκτου ανάγκης που ίσχυε στο Γιβραλτάρ και
– να καταδικάσει το Ηνωμένο Βασίλειο στα δικαστικά έξοδα.
14. Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλική Δημοκρατία ζητούν την απόρριψη της προσφυγής και την καταδίκη της Επιτροπής στα δικαστικά έξοδα.
Επί της προσφυγής
15. Από τον φάκελο που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο προκύπτει ότι, κατόπιν της ακινητοποιήσεως για επισκευές του πυρηνοκίνητου υποβρυχίου του ναυτικού του Ηνωμένου Βασιλείου «Tireless» στο λιμάνι του Γιβραλτάρ τον Μάιο του 2000, η Επιτροπή ζήτησε από την Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου να της κοινοποιήσει τις πληροφορίες που παρέσχε στον πληθυσμό για τα μέτρα προστασίας της υγείας που πρέπει να εφαρμοστούν σε περίπτωση εκτάκτου κινδύνου από ακτινοβολίες σύμφωνα με το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας.
16. Το ζήτημα αν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης ΕΚΑΕ η χρήση πυρηνικής ενέργειας για στρατιωτικούς σκοπούς έχει επιλυθεί από το Δικαστήριο με την απόφαση C‑61/03, της 12ης Απριλίου 2005, Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου (Συλλογή 2005_. σ. I-2477).
17. Με την απόφαση εκείνη, το Δικαστήριο διαπίστωσε κατ’ αρχάς ότι πολλές διατάξεις της Συνθήκης ΕΚΑΕ απονέμουν στην Επιτροπή σημαντικές εξουσίες οι οποίες της επιτρέπουν να παρεμβαίνει ενεργά, μέσω κανονιστικής ρυθμίσεως ή γνώμης περιέχουσας ατομικές αποφάσεις, σε διάφορους τομείς δραστηριοτήτων οι οποίοι αφορούν τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας εντός της Κοινότητας. Για παράδειγμα, το Δικαστήριο ανέφερε, πέραν των σχετικών με την προστασία της υγείας διατάξεων του κεφαλαίου 3 του τίτλου ΙΙ της εν λόγω Συνθήκης, ειδικότερα δε των άρθρων 34 ΕΑ, 35 ΕΑ και 37 ΕΑ, τις σχετικές με την ανάπτυξη της έρευνας διατάξεις του κεφαλαίου 1 του ιδίου τίτλου ΙΙ, υπογραμμίζοντας ότι από τη διατύπωση αυτών των διατάξεων ουδόλως προκύπτει αν οι συγκεκριμένες δραστηριότητες είναι αποκλειστικά πολιτικής φύσεως (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου, σκέψη 35).
18. Το Δικαστήριο επισήμανε στη συνέχεια ότι η εφαρμογή αυτών των διατάξεων στις εγκαταστάσεις, στα ερευνητικά προγράμματα και στις άλλες στρατιωτικές δραστηριότητες θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τα ουσιώδη συμφέροντα της εθνικής άμυνας των κρατών μελών (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση, Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου, σκέψη 36).
19. Βάσει των ανωτέρω σκέψεων, το Δικαστήριο κατέληξε ότι, λαμβανομένης υπόψη της απουσίας από την εν λόγω Συνθήκη ΕΚΑΕ οποιασδήποτε εξαιρέσεως καθορίζουσας λεπτομερώς τους όρους υπό τους οποίους επιτρέπεται η εκ μέρους των κρατών μελών επίκληση και προστασία των ουσιωδών αυτών συμφερόντων, οι στρατιωτικές δραστηριότητες δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής αυτής της Συνθήκης (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου, σκέψη 36).
20. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η υπό κρίση υπόθεση και η υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου θέτουν το ίδιο νομικό θέμα.
21. Ωστόσο, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή διευκρίνισε ότι οι πληροφορίες τις οποίες τα κράτη μέλη υποχρεούνται να θέσουν στη διάθεση του πληθυσμού όσον αφορά τα μέτρα προστασίας της υγείας που πρέπει να ληφθούν σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης από ακτινοβολίες, δυνάμει του άρθρου 5 της οδηγίας, εμπίπτουν στον τομέα της πολιτικής προστασίας και όχι στον στρατιωτικό τομέα. Η εφαρμογή της οδηγίας αυτής δεν είναι ικανή επομένως να βλάψει τα στρατιωτικά συμφέροντα των κρατών μελών.
22. Το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό.
23. Συγκεκριμένα, δεν αμφισβητείται, εν προκειμένω, ότι η πηγή της πυρηνικής ενέργειας είναι στρατιωτικής προελεύσεως.
24. Το να γίνει δεκτό, στην περίπτωση αυτή, ότι η υποχρέωση του άρθρου 5 της οδηγίας επιβάλλεται εν πάση περιπτώσει στα κράτη μέλη, θα ισοδυναμούσε με το να αναγνωριστεί στις διατάξεις της Συνθήκης ΕΚΑΕ που αφορούν την προστασία της υγείας, ιδίως το άρθρο 31 EA που αποτελεί το θεμέλιο της οδηγίας αυτής, ένα πεδίο εφαρμογής διαφορετικό από το πεδίο εφαρμογής τω ν άλλων διατάξεων της Συνθήκης αυτής.
25. Επομένως, η εφαρμογή των διατάξεων της Συνθήκης ΕΚΑΕ στις δραστηριότητες που εμπίπτουν στον στρατιωτικό τομέα εξαρτάται από τη φύση και το πεδίο εφαρμογής των υποχρεώσεων που επιβάλλουν οι διατάξεις αυτές στα κράτη μέλη. Πρέπει επομένως να εκτιμάται κατά περίπτωση η προσβολή των ουσιωδών συμφερόντων της εθνικής άμυνας των κρατών μελών την οποία θα μπορούσε να προκαλέσει η εκτέλεση των υποχρεώσεων αυτών.
26. Όπως ορθώς επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 31 των προτάσεών του, η άποψη αυτή απορρίφθηκε από το Δικαστήριο με την προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου. Συγκεκριμένα, από την απόφαση αυτή προκύπτει σαφέστατα ότι η χρησιμοποίηση της πυρηνικής ενέργειας για στρατιωτικούς σκοπούς βρίσκεται εκτός του πεδίου εφαρμογής του συνόλου των διατάξεων της Συνθήκης ΕΚΑΕ και όχι μόνον ορισμένων από τις διατάξεις αυτές.
27. Δεδομένου ότι το πεδίο εφαρμογής των διατάξεων του παραγώγου δικαίου δεν μπορεί, επί ποινή ακυρότητας, να είναι ευρύτερο από αυτό της νομικής του βάσεως, η μη δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 31 EA στις στρατιωτικές δραστηριότητες συνεπάγεται κατ’ ανάγκη τη μη εφαρμογή της οδηγίας στις εν λόγω δραστηριότητες.
28. Επιβάλλεται ωστόσο να υπομνησθεί ότι η διαπίστωση αυτή ουδόλως μειώνει τη ζωτική σημασία του σκοπού της προστασίας της υγείας του πληθυσμού και του περιβάλλοντος από κινδύνους που προέρχονται από τη χρήση πυρηνικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της χρησιμοποιήσεως για στρατιωτικούς σκοπούς. Στον βαθμό που η Συνθήκη ΕΚΑΕ δεν παρέχει στην Κοινότητα ένα ειδικό μέσο για την επίτευξη αυτού του σκοπού, δεν μπορεί να αποκλειστεί η δυνατότητα να ληφθούν κατάλληλα μέτρα βάσει των σχετικών διατάξεων της Συνθήκης ΕΚ (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου, σκέψη 44).
29. Υπό τις συνθήκες αυτές, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, κατά την επισκευή στρατιωτικού πυρηνοκίνητου υποβρυχίου, το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας δεν επιβάλλει στο Ηνωμένο Βασίλειο την υποχρέωση να παράσχει πληροφορίες στον πληθυσμό που ενδέχεται να πληγεί σε περίπτωση εκτάκτου κινδύνου από ακτινοβολίες για τα μέτρα προστασίας της υγείας που πρέπει να ληφθούν.
30. Επομένως, η προσφυγή της Επιτροπής πρέπει να απορριφθεί.
Επί των δικαστικών εξόδων
31. Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπήρχε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι το Ηνωμένο Βασίλειο ζήτησε να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα η Επιτροπή και αυτή ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα. Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, του ιδίου κανονισμού, τα κράτη μέλη που παρενέβησαν στη διαφορά φέρουν τα δικαστικά τους έξοδα.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφασίζει:
1) Απορρίπτει την προσφυγή.
2) Καταδικάζει την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στα δικαστικά έξοδα.
3) Η Γαλλική Δημοκρατία φέρει τα έξοδά της.