WYROK TRYBUNAŁUz dnia 6 lipca 1982 r.(*)Republika Francuska, Republika Włoskai Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnejprzeciwko Komisji Wspólnot EuropejskichPrzedsiębiorstwa publiczne – Przejrzystość stosunków finansowych z państwemSprawy połączone od 188/80 do 190/80[…]W sprawach połączonych188/80Republika Francuska,
reprezentowana przez G. Guillaume’a i P. Moreau
Defarges’a, działających odpowiednio w charakterze pełnomocnika
i zastępcy pełnomocnika rządu francuskiego, z adresem do
doręczeń w Luksemburgu, siedziba ambasady Francji_strona skarżąca_przeciwkoKomisji Wspólnot Europejskich,
reprezentowanej przez radcę prawnego B. van der Escha,
działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez
pracownika służby prawnej G. Marenca, z adresem do doręczeń
w Luksemburgu, biuro doradcy prawnego O. Montalta, budynek
Jean Monnet, Kirchberg_strona pozwana_popieranej przezKrólestwo Niderlandów, reprezentowane przez A. Bosa, działającego w charakterze pełnomocnika_oraz przezRepublikę Federalną Niemiec,
reprezentowaną przez M. Seidela, Ministerialrat w federalnym
ministerstwie gospodarki oraz przez A. Deringera, adwokata przy
Oberlandesgericht w Kolonii, działających w charakterze
pełnomocników_189/80Republika Włoska,
reprezentowana przez A. Squillantego, szefa departamentu
międzynarodowych postępowań sądowych, traktatów i spraw
ustawodawczych, działającego w charakterze pełnomocnika,
wspieranego przez I. Braguglię, avvocato dello Stato,
z adresem do doręczeń w Luksemburgu, siedziba ambasady Włoch_strona skarżąca_popierana przezRepublikę Francuską, reprezentowaną przez swojego pełnomocnika G. Guillaume’a, wspieranego przez A. Carneluttiego, zastępcę pełnomocnika_przeciwkoKomisji Wspólnot Europejskich,
reprezentowanej przez radcę prawnego B. van der Escha,
działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez
pracownika służby prawnej S. Fabbra, z adresem do doręczeń
w Luksemburgu, biuro doradcy prawnego O. Montalta, budynek
Jean Monnet, Kirchberg_strona pozwana_popieranej przezKrólestwo Niderlandóworaz przezRepublikę Federalną Niemiec_190/80Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej,
reprezentowane przez W. H. Godwina, Treasury Solicitor,
działającego w charakterze pełnomocnika, z adresem do doręczeń
w Luksemburgu, siedziba ambasady brytyjskiej_strona skarżąca_popierane przezRepublikę Francuską, reprezentowaną przez pełnomocnika G. Guillaume’a, wspieranego przez A. Carneluttiego, zastępcę pełnomocnika_przeciwkoKomisji Wspólnot Europejskich,
reprezentowanej przez radcę prawnego B. van der Escha,
działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez
pracownika służby prawnej P. J. Kuypera, z adresem do
doręczeń w Luksemburgu, biuro radcy prawnego M. Cervina,
budynek Jean Monnet, Kirchberg_strona pozwana_popieranej przezKrólestwo Niderlandóworaz przezRepublikę Federalną Niemiec_mającej
za przedmiot stwierdzenie, na podstawie art. 173 traktatu EWG,
nieważności dyrektywy Komisji 80/723/EWG z dnia 25 czerwca
1980 r. w sprawie przejrzystości stosunków finansowych między
państwami członkowskimi a przedsiębiorstwami publicznymi
(Dz.U. L 195, str. 35)_TRYBUNAŁ_w składzie:
J. Mertens de Wilmars, prezes, A. Touffait
i O. Due, prezesi izb, P. Pescatore, Mackenzie Stuart,
A. O’Keeffe, T. Koopmans, A. Chloros
i F. Grévisse, sędziowie_rzecznik generalny: G. Reischl_sekretarz: P. Heim_wydaje następującyWyrok[…]Co do prawa1        Pismami
złożonymi w sekretariacie Trybunału, odpowiednio, w dniach
16, 18 i 19 września 1980 r. Republika Francuska,
Republika Włoska i Zjednoczone Królestwo wniosły, na podstawie
art. 173 akapit pierwszy traktatu EWG, trzy skargi
o stwierdzenie nieważności dyrektywy Komisji 80/723/EWG z dnia
25 czerwca 1980 r. w sprawie przejrzystości stosunków
finansowych między państwami członkowskimi a przedsiębiorstwami
publicznymi (Dz.U. L 195, str. 35). Republika Federalna
Niemiec i Królestwo Niderlandów wstąpiły do sprawy
w charakterze interwenientów na poparcie żądań Komisji.2        Dyrektywa,
wydana na podstawie art. 90 ust. 3 traktatu, zobowiązuje
państwa członkowskie do utrzymywania do dyspozycji przez okres pięciu
lat danych dotyczących udostępnienia funduszy publicznych przez władze
publiczne na rzecz przedsiębiorstw publicznych oraz danych dotyczących
rzeczywistego wykorzystania tych funduszy przez te przedsiębiorstwa.
Z motywów dyrektywy wynika, że jej zasadniczym celem jest wsparcie
skutecznego stosowania postanowień art. 92 i 93 traktatu,
dotyczących pomocy państwa, do przedsiębiorstw publicznych. Ponadto
motywy te podkreślają zasadę równego traktowania przedsiębiorstw
publicznych i prywatnych, jak również potrzebę przejrzystości
stosunków finansowych między przedsiębiorstwami publicznymi
a państwami z uwagi na kompleksowość tych stosunków.3        Zarzuty
powołane przez skarżące rządy, aczkolwiek różnią się w niektórych
punktach, mogą zostać zasadniczo streszczone w następujący sposób:–        brak kompetencji Komisji;–        brak konieczności i naruszenie zasady proporcjonalności;–        dyskryminacja przedsiębiorstw publicznych;–        naruszenie
art. 90, 92 i 93 z tego względu, że dyrektywa definiuje
pojęcia przedsiębiorstwa publicznego i pomocy państwa;–        naruszenie
postanowień określających zakres stosowania traktatów EWG, EWWiS
i EWEA;–        brak
uzasadnienia i naruszenie zasady równości w odniesieniu do
wyłączeń przewidzianych w dyrektywie. W przedmiocie zarzutu pierwszego (brak kompetencji Komisji)4        Według
rządu Zjednoczonego Królestwa Komisja, wydając sporną dyrektywę,
naruszyła już same zasady, które regulują podział uprawnień
i obowiązków między instytucjami wspólnotowymi. Z postanowień
traktatu odnoszących się do instytucji wynika, że pierwotne uprawnienia
prawodawcze przysługują w całości Radzie, podczas gdy Komisja
posiada jedynie uprawnienia nadzorcze i wykonawcze. Ten podział
kompetencji znajduje potwierdzenie w szczególnych postanowieniach
traktatu upoważniających do wydawania aktów prawnych, z których
niemal wszystkie zastrzegają wydawanie rozporządzeń i dyrektyw na
rzecz Rady. Taki sam podział obowiązków występuje zwłaszcza
w ramach postanowień dotyczących konkurencji. Postanowienia te same
powierzają Komisji zadania w zakresie nadzoru, podczas gdy może
ona stanowić prawo jedynie w granicach szczególnej i wyraźnej
delegacji uprawnień zawartej w akcie Rady.5        Rząd
Zjednoczonego Królestwa twierdzi także, że postanowienia traktatu,
które – na zasadzie wyjątku – przyznają Komisji uprawnienie do wydawania
dyrektyw, powinny być interpretowane w świetle powyższych
rozważań. Jego zdaniem nie chodzi o dyrektywy takiego samego
rodzaju jak dyrektywy wydawane przez Radę. Podczas gdy te ostatnie mogą
zawierać przepisy generalne o normatywnym charakterze, nakładające
w razie potrzeby nowe zobowiązania na państwa członkowskie, celem
tych pierwszych jest wyłącznie zaradzenie szczególnej sytuacji
zaistniałej w jednym lub kilku z tych państw. W przypadku
art. 90 ust. 3 ten ograniczony cel sugeruje już samo
brzmienie postanowienia, zgodnie z którym Komisja „kieruje”
stosowne dyrektywy lub decyzje do państw członkowskich.6        Ta
teza nie znajduje jednak podstaw w postanowieniach traktatu
odnoszących się do instytucji. Zgodnie z art. 4 Komisja
uczestniczy w realizacji zadań Wspólnoty w taki sam sposób jak
inne instytucje, przy czym każda z nich działa w granicach
uprawnień powierzonych im w traktacie. Artykuł 155 przewiduje,
w brzmieniu niemal identycznym z brzmieniem użytym
w art. 145 dla określenia takiej samej funkcji Rady, że
Komisja ma własne uprawnienia decyzyjne na warunkach przewidzianych
w traktacie. Ponadto postanowienia rozdziału, który w sposób
ogólny reguluje skutki i treść aktów przyjmowanych przez
instytucje, a w szczególności art. 189, nie dokonuje
rozróżnienia, uczynionego przez rząd Zjednoczonego Królestwa, między
dyrektywami o zasięgu ogólnym a innymi dyrektywami, które
przewidują jedynie szczególne środki. Zgodnie z art. 189
akapit pierwszy Komisja jest – tak samo jak Rada – uprawniona do
wydawania dyrektyw na warunkach przewidzianych w traktacie.
Z tego wynika, że granic uprawnienia przyznanego Komisji przez
szczególne postanowienie traktatu nie można wywodzić z ogólnej
zasady, lecz z wykładni samego brzmienia danego postanowienia,
w niniejszym przypadku art. 90, poddanego analizie
w świetle jego celu i miejsca w strukturze traktatu.7        W tej
kwestii nie można wyciągać wniosków z faktu, że większość innych
szczególnych postanowień traktatu, które przewidują uprawnienie do
wydawania aktów o charakterze generalnym, przyznaje to uprawnienie
Radzie, stanowiącej na wniosek Komisji. Nie można również dokonywać
rozróżnienia między postanowieniami przewidującymi wydawanie dyrektyw
w zależności od tego, czy posługują się one terminem „uchwalać”,
czy „kierować”. Zgodnie z art. 189 dyrektywy – podobnie jak
decyzje – zarówno Rady, jak i Komisji są skierowane do określonych
adresatów, którymi w przypadku dyrektyw są zawsze państwa
członkowskie. W przypadku postanowienia przewidującego jednocześnie
wydawanie dyrektyw i decyzji skierowanych do państw członkowskich
słowo „kierować” stanowi zatem po prostu najbardziej odpowiednie wspólne
pojęcie.8        Na
poparcie zarzutu dotyczącego braku kompetencji Komisji trzy skarżące
rządy twierdzą, że przepisy zawarte w spornej dyrektywie mogły były
zostać ustanowione przez Radę. Skoro celem dyrektywy jest umożliwienie
Komisji wykonywania kontroli przestrzegania obowiązku państw
członkowskich zgłaszania jej, zgodnie z art. 93 ust. 3,
wszelkich planów przyznania lub zmiany pomocy państwa, i ponieważ
art. 94 przyznaje Radzie uprawnienie do ustalania
w szczególności warunków stosowania art. 93 ust. 3,
sporne przepisy wchodzą w zakres kompetencji tej instytucji na
podstawie art. 94. W każdym razie takie przepisy wchodzą
w zakres uprawnień Rady na mocy art. 213 lub, ewentualnie,
art. 235. Zważywszy zatem, że chodzi o dziedzinę,
w której Rada jest kompetentna, zdaniem skarżących rządów nie można
uznać wspólnej kompetencji Komisji na mocy innych postanowień traktatu.9        Komisja,
popierana przez rząd Republiki Federalnej Niemiec, podkreśla, że
dyrektywa dotyczy działań, które następują „przed” procedurą
przewidzianą w art. 93 i że z tego powodu
art. 94 nie ma zastosowania. Podnosi ona również, że art. 213
nie dotyczy informacji, którymi dysponują państwa członkowskie
i których muszą one dostarczać Komisji na jej żądanie, na podstawie
ogólnego obowiązku współpracy przewidzianego w art. 5.
Artykuł 235 także nie wchodzi w rachubę, ponieważ zakłada on,
iż brak jest jakiegokolwiek innego uprawnienia do działania. Rząd
niderlandzki ze swej strony podkreśla zwłaszcza szczególny charakter
i samodzielne znaczenie art. 90.10      Argumenty
przytoczone przez skarżące rządy, oparte na art. 213 i 235,
należy odrzucić. Artykuł 213, który występuje w rozdziale
zawierającym postanowienia ogólne i końcowe traktatu, nie stanowi
bowiem przeszkody dla uprawnień, które przyznają Komisji poszczególne
postanowienia traktatu. Artykuł 235 nie może – z powodu
wskazanego przez Komisję – zostać uznany za mający zastosowanie
w niniejszym przypadku.11      Natomiast
w celu dokonania oceny argumentu opartego na art. 94 należy
porównać postanowienia tego artykułu z postanowieniami
art. 90, z uwzględnieniem przedmiotu i celu tych dwóch
artykułów.12      W tej
kwestii należy stwierdzić, że te dwa postanowienia mają różny przedmiot
regulacji. Artykuł 94 należy do grupy postanowień, które regulują
dziedzinę pomocy przyznawanej przez państwa – niezależnie od formy
i odbiorców tej pomocy. Natomiast art. 90 dotyczy wyłącznie
przedsiębiorstw, za których postępowanie państwa ponoszą szczególną
odpowiedzialność z uwagi na wpływ, jaki mogą one wywierać na to
postępowanie. Artykuł ten podkreśla, że wspomniane przedsiębiorstwa –
z zastrzeżeniem bardziej szczegółowych postanowień zawartych
w ust. 2 – podlegają wszystkim postanowieniom traktatu;
nakazuje on państwom członkowskim przestrzegać tych postanowień
w ich stosunkach z tymi przedsiębiorstwami i nakłada na
Komisję obowiązek nadzoru w tym zakresie, który – w razie
potrzeby – może zostać spełniony poprzez wydanie dyrektyw i decyzji
skierowanych do państw członkowskich.13      Do
tej różnicy w przedmiocie regulacji dochodzi różnica
w przesłankach wykonywania uprawnień, które oba postanowienia
przyznają, odpowiednio, Radzie i Komisji. Artykuł 94 upoważnia
Radę do wydawania wszelkich odpowiednich rozporządzeń wykonawczych do
art. 92 i 93. Natomiast uprawnienie przyznane Komisji
w art. 90 ust. 3 ogranicza się do dyrektyw
i decyzji, które są niezbędne do skutecznego wykonania obowiązku
nadzoru nałożonego na nią w tym samym ustępie.14      W porównaniu
z uprawnieniem Rady na mocy art. 94 uprawnienie przyznane
Komisji w art. 90 ust. 3 jest zatem wykonywane
w ramach szczególnego zakresu stosowania i na warunkach
ustalanych na podstawie przedmiotu tego artykułu. Stąd uprawnienie
Komisji do wydania spornej dyrektywy zależy od potrzeb wynikających
z jej obowiązku nadzoru przewidzianego w art. 90
i że ewentualne wydanie uregulowania przez Radę na podstawie jej
ogólnej właściwości na mocy art. 94, zawierającego przepisy, które
odnoszą się do szczególnej dziedziny pomocy przyznawanej
przedsiębiorstwom publicznym, nie stoi na przeszkodzie wykonaniu tego
uprawnienia przez Komisję.15      Z całości
powyższych rozważań wynika, że należy oddalić zarzut pierwszy powołany
przez skarżące rządy. W przedmiocie zarzutu drugiego (brak konieczności)16      Rządy
francuski i włoski zaprzeczają, jakoby przepisy dyrektywy były
konieczne do umożliwienia Komisji skutecznego wykonania zadania
w postaci nadzoru, które zostało jej powierzone
w art. 90. Uważają one, że między państwem
a przedsiębiorstwami publicznymi istnieje całkowity rozdział prawny
na płaszczyźnie finansowej. Fundusze oddane do dyspozycji
przedsiębiorstw publicznych przez władze publiczne wynikają z ustaw
budżetowych, jak również z bilansów i rocznych sprawozdań
przedsiębiorstw. W demokratycznym społeczeństwie istnieją źródła
informacji dotyczących stosunków państwa z przedsiębiorstwami
publicznymi, które są co najmniej tak samo kompletne jak źródła
informacji dotyczących stosunków z przedsiębiorstwami prywatnymi
i dużo bardziej dokładne niż źródła informacji dotyczących
stosunków przedsiębiorstw prywatnych między sobą.17      Komisja
odsyła do motywów czwartego i piątego dyrektywy, które
potwierdzają, że złożoność stosunków finansowych między krajowymi
władzami publicznymi a przedsiębiorstwami publicznymi może
utrudniać Komisji wykonywanie nadzoru oraz że należyte i skuteczne
stosowanie postanowień traktatu dotyczących pomocy państwa do
przedsiębiorstw publicznych i prywatnych będzie możliwe jedynie
wtedy, gdy te stosunki finansowe uczyni się przejrzystymi.
W trakcie postępowania przed Trybunałem Komisja oraz rząd Republiki
Federalnej Niemiec przytoczyły przykłady w celu wykazania, że te
stosunki nie są wystarczająco przejrzyste, aby Komisja mogła ustalić
istnienie lub brak istnienia pomocy państwa na rzecz przedsiębiorstw
publicznych.18      Zważywszy
na różne formy przedsiębiorstw publicznych w poszczególnych
państwach członkowskich i podział ich działalności na gałęzie,
nieuniknione jest, że także ich stosunki finansowe z władzami
publicznymi są bardzo zróżnicowane, często złożone i dlatego trudne
do skontrolowania nawet przy pomocy publikowanych źródeł informacji, do
których odsyłają skarżące rządy. W tych okolicznościach nie można
podważać istnienia po stronie Komisji potrzeby starania się
o uzyskanie dodatkowych informacji o tych stosunkach poprzez
ustanowienie wspólnych kryteriów dla wszystkich państw członkowskich
i dla wszystkich przedsiębiorstw publicznych. Jeśli chodzi
o precyzyjne ustalenie tych kryteriów, skarżące rządy nie
udowodniły, że Komisja przekroczyła granice uznania przysługującego jej
zgodnie z art. 90 ust. 3.19      Z tego
wynika, że należy oddalić zarzut dotyczący braku konieczności. To samo
odnosi się do uczynionego Komisji, zwłaszcza przez rząd włoski, zarzutu
dotyczącego braku proporcjonalności. W przedmiocie zarzutu trzeciego (dyskryminacja przedsiębiorstw publicznych w stosunku do przedsiębiorstw prywatnych)20      Rządy
francuski i włoski podnoszą, że zarówno z art. 222, jak i
z art. 90 wynika, że przedsiębiorstwa publiczne
i przedsiębiorstwa prywatne powinny być traktowane w równy
sposób. Tymczasem dyrektywa powoduje postawienie tych pierwszych
w sytuacji mniej korzystnej w stosunku do tych drugich,
zwłaszcza że nakłada ona na przedsiębiorstwa publiczne szczególne
obowiązki, między innymi w zakresie księgowości, którym nie
podlegają przedsiębiorstwa prywatne.21      Należy
tu przypomnieć, że zasada równości, na którą powołują się ogólnie rządy
w odniesieniu do stosunków między przedsiębiorstwami publicznymi
a przedsiębiorstwami prywatnymi, zakłada, iż obie grupy znajdują
się w porównywalnej sytuacji. Przedsiębiorstwa prywatne ustalają –
w granicach wyznaczonych przez obowiązujące przepisy prawne –
własną strategię gospodarczą, biorąc w szczególności pod uwagę
wymogi rentowności. Natomiast decyzje przedsiębiorstw publicznych mogą
być poddane oddziaływaniu, w ramach realizacji przez władze
publiczne celów w interesie ogólnym, różnego rodzaju czynników,
które mogą wpływać na te decyzje. Gospodarcze i finansowe skutki
tego wpływu prowadzą do powstania między tymi przedsiębiorstwami
a władzami publicznymi szczególnego rodzaju stosunków finansowych,
które różnią się od stosunków istniejących między władzami publicznymi
a przedsiębiorstwami prywatnymi. Jako że dyrektywa dotyczy właśnie
tych szczególnych stosunków finansowych, zarzut oparty na istnieniu
dyskryminacji nie może zostać uwzględniony. W przedmiocie
zarzutu czwartego (naruszenie art. 90, 92 i 93, z tego
względu że dyrektywa definiuje pojęcia przedsiębiorstwa publicznego
i pomocy państwa)22      Rządy
francuski i włoski utrzymują, że art. 2 i 3 dyrektywy
uzupełniają bez podstawy prawnej postanowienia art. 90, 92
i 93 traktatu, definiując pojęcie przedsiębiorstwa publicznego
i określając stosunki finansowe, które – zdaniem Komisji – mogą
stanowić pomoc państwa.23      Te
zarzuty nie są zasadne. W odniesieniu do określenia
w art. 3 stosunków finansowych, które podlegają przepisom
dyrektywy, wystarczy stwierdzić, że nie chodzi tu o próbę
zdefiniowania przez Komisję pojęcia pomocy, które występuje
w art. 92 i 93 traktatu, lecz jedynie o dokładne
ustalenie operacji finansowych, o których Komisja powinna być – jej
zdaniem – informowana w celu skontrolowania, czy państwo
członkowskie przyznało pomoc danemu przedsiębiorstwu, nie przestrzegając
obowiązku zgłoszenia zgodnie z art. 93 ust. 3. Jak już
stwierdzono powyżej odnośnie do zarzutu drugiego, nie zostało
udowodnione, że czyniąc to, Komisja przekroczyła granice uznania
przysługującego jej zgodnie z art. 90 ust. 3.24      W odniesieniu
do przepisów art. 2, który określa granice pojęcia
przedsiębiorstwa publicznego „dla celów niniejszej dyrektywy”, należy
podkreślić, że celem tych przepisów nie jest zdefiniowanie tego pojęcia,
które występuje w art. 90 traktatu, lecz ustalenie kryteriów
koniecznych do wyodrębnienia grupy przedsiębiorstw, których stosunki
finansowe z władzami publicznymi podlegają obowiązkowi informacji
przewidzianemu w tej dyrektywie. Aby ocenić sposób określenia tych
granic, które jest zresztą niezbędne, by państwa członkowskie mogły
zapoznać się z zakresem swoich obowiązków wynikających
z dyrektywy, należy zatem porównać ustalone kryteria
z przyczynami, które leżą u podstaw obowiązku nadzoru
nałożonego na Komisję w art. 90.25      Zgodnie
z art. 2 dyrektywy przedsiębiorstwo publiczne oznacza każde
przedsiębiorstwo, na które władze publiczne mogą, bezpośrednio lub
pośrednio, wywierać dominujący wpływ. Zgodnie z akapitem drugim
domniemywa się istnienie takiego wpływu, gdy władze publiczne,
bezpośrednio lub pośrednio, posiadają większą część kapitału, dysponują
większością głosów lub mogą mianować więcej niż połowę członków organów
zarządzających, kierowniczych lub nadzorczych danego przedsiębiorstwa.26      Jak
Trybunał wskazał już powyżej, powodem włączenia do traktatu postanowień
art. 90 był właśnie wpływ, jaki władze publiczne mogą wywierać na
decyzje gospodarcze przedsiębiorstw publicznych. Ten wpływ może być
wywierany bądź na podstawie udziału finansowego, bądź na podstawie
przepisów regulujących zarządzanie przedsiębiorstwem. Wybierając właśnie
te kryteria dla określenia stosunków finansowych, o których
powinna ona otrzymywać informacje w celu spełnienia obowiązku
nadzoru zgodnie z art. 90 ust. 3, Komisja pozostała
w granicach uznania przyznanego jej w tym postanowieniu.27      Z tego wynika, że należy oddalić również zarzut czwarty. W przedmiocie zarzutu piątego (naruszenie postanowień regulujących zakres stosowania traktatów EWG, EWWiS i EWEA)28      Rząd
francuski podkreśla, że definicja przedsiębiorstwa publicznego
znajdująca się w art. 2 dyrektywy jest ujęta bardzo ogólnie
i że przewidziane w art. 4 wyłączenie sektora energii,
w tym energii jądrowej, produkcji i wzbogacania uranu,
przetwarzania napromieniowanych paliw, jak również przygotowywania
materiałów zawierających pluton, wywołują wrażenie, że dyrektywa ma
zastosowanie – z tym zastrzeżeniem – do przedsiębiorstw publicznych
podlegających postanowieniom traktatów EWWiS i EWEA. Ponieważ
akt prawa wtórnego wydany w ramach traktatu EWG nie może regulować
materii, która jest wyraźnie objęta postanowieniami innych traktatów,
rząd francuski wnosi – tytułem żądania ewentualnego –
o stwierdzenie nieważności dyrektywy w zakresie, w jakim
dotyczy ona przedsiębiorstw podlegających postanowieniom traktatów EWWiS
lub EWEA.29      Komisja
przyznaje, że na podstawie art. 232 ust. 1 traktatu EWG
i ze względu na postanowienia traktatu EWWiS dotyczące pomocy
przyznawanej przedsiębiorstwom podlegającym postanowieniom tego
traktatu, dyrektywa nie może mieć zastosowania do takich
przedsiębiorstw. Jeśli chodzi o przedsiębiorstwa sektora jądrowego,
twierdzi ona, że traktat EWEA nie zawiera postanowień w zakresie
pomocy państwa. Artykuły 92 i 93 traktatu EWG i tym samym
dyrektywa mają – jej zdaniem – zastosowanie do przedsiębiorstw
należących do tego sektora, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych
wyraźnie w art. 4 dyrektywy.30      Zgodnie
z art. 232 ust. 1 traktatu EWG postanowienia tego
traktatu nie zmieniają postanowień traktatu EWWiS, zwłaszcza jeśli
chodzi o prawa i obowiązki państw członkowskich, kompetencje
instytucji tej Wspólnoty oraz ustalonych przez ten traktat reguł
funkcjonowania wspólnego rynku węgla i stali.31      Ponieważ
art. 90 ust. 3 dotyczy właśnie uprawnień instytucji
i ponieważ sporna dyrektywa nakłada na państwa członkowskie
obowiązki w dziedzinie pomocy, w której sam traktat EWWiS
zawiera postanowienia skierowane do państw członkowskich
i przedsiębiorstw należących do rynku węgla i stali,
bezpośrednio z art. 232 traktatu EWG wynika, że sporna
dyrektywa nie może mieć zastosowania do stosunków z takimi
przedsiębiorstwami. Z tego powodu dyrektywa nie jest dotknięta
żadnymi wadami prawnymi w tym punkcie, choć bez wątpienia
w interesie jasności sytuacji prawnych byłoby pożądane, żeby
wyłączenie tych przedsiębiorstw wynikało z samego brzmienia
dyrektywy.32      Natomiast
jeśli chodzi o stosunek do traktatu EWEA, art. 232
ust. 2 traktatu EWG ogranicza się do stwierdzenia, że postanowienia
tego ostatniego traktatu nie naruszają postanowień tego pierwszego.
Rząd francuski nie udowodnił, że przepisy dyrektywy naruszają
postanowienia traktatu EWEA. Z tego wynika, że ten zarzut nie
może zostać uwzględniony. W przedmiocie
zarzutu szóstego (brak uzasadnienia i naruszenie zasady równości
w odniesieniu do wyłączeń przewidzianych w dyrektywie)33      Poza
sektorem energii art. 4 dyrektywy wyłącza ze swego zakresu
stosowania przedsiębiorstwa publiczne, których łączny obrót przed
opodatkowaniem był niższy niż 40 miliony europejskich jednostek
rozliczeniowych w ciągu dwóch poprzednich lat obrotowych, jak
również przedsiębiorstwa, które świadczą usługi bez znaczącego wpływu na
handel wewnątrzwspólnotowy i przedsiębiorstwa z sektora wody,
transportu, poczty i telekomunikacji oraz instytucji kredytowych.34      W opinii
rządu włoskiego wyłączenia te prowadzą do nieuzasadnionej
dyskryminacji. Jego zdaniem wyłączenia sektorowe powinny być dozwolone
jedynie w razie braku konkurencji wewnątrzwspólnotowej
w obrębie danego sektora.35      Pomijając
fakt, że ten zarzut zmierza raczej do rozszerzenia zakresu stosowania
dyrektywy, nie jest on zasadny. Motyw dwunasty dyrektywy wskazuje
bowiem, że należy wykluczyć sektory, które pozostają poza sferą
konkurencji lub które są już przedmiotem szczególnych uregulowań
wspólnotowych zapewniających odpowiednią przejrzystość, oraz niektóre
sektory, których szczególny charakter uzasadnia to, iż stanowią one
przedmiot specjalnych uregulowań, jak również przedsiębiorstwa, których
niewielkie znaczenie gospodarcze nie uzasadnia obciążeń
administracyjnych związanych ze środkami mającymi zapewnić
przejrzystość. Powody te, z których przynajmniej jeden odnosi się
do każdego z sektorów wyłączonych w art. 4 dyrektywy,
zawierają wystarczająco obiektywne kryteria, aby uzasadnić wyłączenie
z zakresu stosowania dyrektywy.36      Należy
zatem stwierdzić, że skargi wniesione przez trzy rządy nie wykazały
istnienia okoliczności, które uzasadniałyby stwierdzenie – choćby
częściowej – nieważności zaskarżonej dyrektywy. Wobec tego należy
oddalić te skargi. W przedmiocie kosztów37      Zgodnie
z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na
żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.38      Ponieważ
trzy skarżące rządy przegrały sprawę, należy obciążyć je kosztami
postępowania. To samo dotyczy rządu francuskiego występującego
w charakterze interwenienta w sprawach 189/80 i 190/80.39      Spośród
rządów występujących w charakterze interwenientów popierających
żądania Komisji jedynie rząd niderlandzki wniósł o obciążenie
skarżących kosztami postępowania. Należy zatem obciążyć Republikę
Francuską, Republikę Włoską i Zjednoczone Królestwo, poza ich
własnymi kosztami, kosztami poniesionymi przez Komisję i Królestwo
Niderlandów.Z powyższych względówTRYBUNAŁorzeka, co następuje:1)      Skargi zostają oddalone.2)      Republika
Francuska, Republika Włoska i Zjednoczone Królestwo pokrywają,
poza swoimi własnymi kosztami, koszty poniesione przez Komisję
i Królestwo Niderlandów.Mertens de WilmarsTouffait            Due            Pescatore      Mackenzie StuartO’KeeffeKoopmans            ChlorosGrévisseWyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 6 lipca 1982 r.Sekretarz       PrezesP. Heim       J. Mertens de Wilmars* Języki postępowania: angielski, francuski i włoski.