61993CJ0070_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-70/93,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Bundesgerichtshof προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Bayerische Motorenwerke AG
και
ALD Auto-Leasing D GmbH,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ και του κανονισμού (ΕΟΚ) 123/85 της Επιτροπής, της 12ης Δεκεμβρίου 1984, σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης ΕΟΚ σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών διανομής και εξυπηρέτησης των πελατών πριν και μετά την πώληση αυτοκινήτων οχημάτων (ΕΕ 1985, L 15, σ. 16),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
συγκείμενο από τους G. C. Rodriguez Iglesias, Πρόεδρο, Κ. Ν. Κακούρη, D. A. O. Edward, G. Hirsch, προέδρους τμήματος, G. F. Mancini, F. A. Schockweiler (εισηγητή), J. C. Moitinho de Almeida, P. J. G. Kapteyn, P. Jann, H. Ragnemalm και L. Sevon, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: G. Tesauro
γραμματέας: H. A. Ruehl, κύριος υπάλληλος διοικήσεως,
λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
* η Bayerische Motorenwerke AG, εκπροσωπούμενη από τον Karl Peter Mailaender, δικηγόρο Στουτγάρδης,
* η ALD Auto-Leasing D GmbH, εκπροσωπούμενη από τον Albrecht Bach, δικηγόρο Στουτγάρδης,
* η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον Claus-Dieter Quassowski, Regierungsdirektor στο Ομοσπονδιακό Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας,
* η Γαλλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τους Philippe Pouzoulet, υποδιευθυντή στη Διεύθυνση Νομικών Υποθέσεων του Υπουργείου Εξωτερικών, και Hubert Renie, γραμματέα εξωτερικών υποθέσεων στην ίδια διεύθυνση,
* η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπούμενη από την S. Lucinda Hudson, Assistant Treasury Solicitor, επικουρούμενη από τον Peter Goldsmith, QC,
* η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Bernd Langeheine, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας,
έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις της Bayerische Motorenwerke AG, της ALD Auto-Leasing D GmbH, της Γαλλικής Κυβερνήσεως, της Κυβερνήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου και της Επιτροπής, εκπροσωπουμένης από τον Goetz zur Hausen, νομικό σύμβουλο, κατά τη συνεδρίαση της 17ης Μαΐου 1994,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 22ας Νοεμβρίου 1994,
έχοντας υπόψη τη διάταξη της 25ης Ιανουαρίου 1995 περί επανενάρξεως της συζητήσεως,
αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις της Bayerische Motorenwerke AG, της ALD Auto-Leasing D GmbH, της Γαλλικής Κυβερνήσεως, της Κυβερνήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπουμένης από τη Lindsey Nicoll, του Treasury Solicitor' s Department, επικουρούμενη από τον Peter Goldsmith, και της Επιτροπής, εκπροσωπουμένης από τον Bernd Langeheine, κατά τη συνεδρίαση της 31ης Μαΐου 1995,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 8ης Ιουνίου 1995,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με διάταξη της 19ης Ιανουαρίου 1993, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 15 Μαρτίου 1995, το Bundesgerichtshof υπέβαλε, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, δύο προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ και του κανονισμού (ΕΟΚ) 123/85 της Επιτροπής, της 12ης Δεκεμβρίου 1984, σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης ΕΟΚ σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών διανομής και εξυπηρέτησης των πελατών πριν και μετά την πώληση αυτοκινήτων οχημάτων (ΕΕ 1985, L 15, σ. 16, στο εξής: κανονισμός 123/85).
2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της Bayerische Motorenwerke AG (στο εξής: BMW) και της ALD Auto-Leasing D GmbH (στο εξής: ALD) σχετικά με μια εγκύκλιο την οποία απηύθυνε η αυτοκινητοβιομηχανία BMW στους συμβεβλημένους διανομείς της στη Γερμανία, με την οποία τους ζητεί να μη παραδίδουν οχήματα σε εταιρίες leasing, οι οποίες διαθέτουν οχήματα σε πελάτες έχοντες την κατοικία ή έδρα τους εντός της συμβατικώς ορισθείσας περιοχής του οικείου διανομέα.
3 Η ALD είναι εταιρία leasing, ανεξάρτητη από τις αυτοκινητοβιομηχανίες. Προσφέρει, μεταξύ άλλων, προς μίσθωση leasing οχήματα BMW, τα οποία αγοράζει από τους διανομείς ή τα υποκαταστήματα της μητρικής εταιρίας BMW που της προσφέρουν τις καλύτερες τιμές. Όπως προκύπτει από τη διάταξη παραπομπής, οι προτεινόμενες από την ALD συμβάσεις δεν περιέχουν επιλογή αγοράς.
4 Η αυτοκινητοβιομηχανία BMW πωλεί τα οχήματά της εντός της Γερμανίας, αφενός μεν μέσω υποκαταστημάτων, αφετέρου δε μέσω διανομέων της επιλογής της. Κατά παρόμοιο τρόπο είναι οργανωμένες οι πωλήσεις της στην αλλοδαπή, και ειδικότερα στα κράτη μέλη της Κοινότητας. Κατά το άρθρο 2.4 της συμβάσεως που έχει συνάψει η BMW με τους διανομείς της, απαγορεύεται στους τελευταίους να "χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες μεσάζοντος ευρισκομένου εκτός της συμφωνηθείσας περιοχής αναλόγως του καλυπτομένου από τη σύμβαση προϊόντος".
5 Η BMW αναπτύσσει επίσης δραστηριότητα στον τομέα του leasing αυτοκινήτων, δεδομένου ότι ο όμιλός της περιλαμβάνει την BMW-Leasing GmbH, οι υπηρεσίες της οποίας παρέχονται άλλωστε και από τους διανομείς BMW.
6 Η εμφάνιση εταιριών leasing ανεξαρτήτων * μη υποκειμένων δηλαδή στις συμβατικές υποχρεώσεις στις οποίες υπόκεινται τα μέλη του δικτύου BMW (και ιδίως στην υποχρέωση να περιορίζουν τη δραστηριότητά τους εντός ορισμένης εδαφικής περιφέρειας) * ανέτρεψε, κατά την BMW, την ισορροπία της εμπορικής της οργανώσεως. Συγκεκριμένα, οι ανεξάρτητες αυτές εταιρίες πραγματοποιούν τις αγορές τους από ορισμένους διανομείς BMW και εκμισθώνουν τα οχήματα με leasing σε πελάτες εγκατεστημένους εκτός της συμβατικώς ορισθείσας περιοχής αυτών των διανομέων. Οι πελάτες, στη συνέχεια, απευθύνονται, για τη δωρεάν παροχή υπηρεσιών συντηρήσεως και εξυπηρετήσεως της πελατείας, στον διανομέα BMW που βρίσκεται στη συμβατικώς ορισθείσα περιοχή στην οποία είναι εγκατεστημένοι. Έτσι, οι διανομείς αυτοί, οι οποίοι δεν ήσαν συμβαλλόμενοι στην αρχική δικαιοπραξία πωλήσεως, δεν αντλούν κανένα κέρδος. Γι' αυτό και παραπονέθηκαν στην BMW για τη δραστηριότητα των ανεξαρτήτων εταιριών leasing, η οποία διετάρασσε τη λειτουργία του δικτύου.
7 Μετά απ' αυτά τα παράπονα, η BMW απηύθυνε, στις 12 Φεβρουαρίου 1988, σε όλους τους διανομείς της στη Γερμανία μια εγκύκλιο επιγραφόμενη "Παράδοση προς τρίτες εταιρίες leasing", στην οποία έλεγε, μεταξύ άλλων, τα εξής:
"Δεν επιτρέπονται (...) οι συναλλαγές με χρήστες των οποίων η κατοικία κείται εκτός της συμβατικώς οριζομένης εδαφικής σας περιοχής και οι οποίοι έχουν προσελκυσθεί ή προσελκύονται από την τρίτη εταιρία. Στις περιπτώσεις αυτές, η τρίτη εταιρία leasing επέχει στην πραγματικότητα θέση μεσάζοντος. Μια τέτοια όμως διαμεσολάβηση, σε συνδυασμό προς μια διαρκή εμπορική δοσοληψία εκτός της συμβατικώς ορισμένης εδαφικής περιοχής, συνιστά, κατά κανόνα, παράβαση του άρθρου 2.4 της συμβάσεως αποκλειστικής αντιπροσωπείας BMW. Τούτο δεν ισχύει παρά μόνον όταν η ζήτηση αυτοκινήτων προέρχεται από τους πελάτες/χρήστες ή όταν η επιχείρησή σας διατηρεί δοσοληψίες με κάποιον πελάτη, ο οποίος επιθυμεί ο ίδιος να προκαλέσει τη μεσολάβηση τρίτης εταιρίας leasing. Στην περίπτωση αυτή, η ζήτηση δεν κατευθύνεται από τον μεσάζοντα, αλλά η εταιρία leasing συνάπτει απλώς τη συγκεκριμένη σύμβαση leasing.
Παρόμοιες εμπορικές σχέσεις εντός της συμφωνηθείσας περιοχής δεν θέτουν κανένα πρόβλημα.
Για την άσκηση των δραστηριοτήτων σας, απορρέουν από τα ανωτέρω οι κατωτέρω συνέπειες:
1. Αποτελεί, κατ' αρχήν, καθήκον σας εκ της συμβάσεως αποκλειστικής αντιπροσωπείας, κατά τη σύναψη συμβάσεων με τρίτες εταιρίες leasing, να ελέγχετε τον τόπο κατοικίας/έδρας του πελάτη. Σε περίπτωση κατά την οποία ο τόπος κατοικίας/έδρας βρίσκεται εκτός της οριζομένης στη σύμβαση εδαφικής σας περιοχής, η τρίτη εταιρία leasing πρέπει, κατ' αρχήν, να παραπέμπεται στον κατά τόπον αρμόδιο αποκλειστικό αντιπρόσωπο του εμπορικού δικτύου.
(...)
3. Τέτοιου είδους παραβάσεις μάς δίδουν το δικαίωμα, κατόπιν οχλήσεως με την οποία συνιστούμε συμμόρφωση προς τη σύμβαση, να προχωρήσουμε σε καταγγελία της συμβάσεως, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 11.5.
(...)"
8 Η ALD θεώρησε ότι η εγκύκλιος αυτή προσέκρουε τόσο στο γερμανικό δίκαιο περί ανταγωνισμού, όσο και στο άρθρο 85 της Συνθήκης ΕΟΚ. Προσέφυγε, ως εκ τούτου, ενώπιον του Landgericht Frankfurt am Main, ζητώντας του να υποχρεώσει την BMW να αποστεί της αντίθετης προς τον ανταγωνισμό συμπεριφοράς της. Το Landgericht, βάσει του εθνικού δικαίου, δέχτηκε την αγωγή επί παραλείψει της ALD, κρίνοντας ότι η παρακίνηση στα μέλη του ομίλου να μη παραδίδουν, υπό ορισμένες συνθήκες, στις ανεξάρτητες εταιρίες leasing συνιστούσε έκκληση για μποϋκοτάζ εις βάρος των εταιριών αυτών, επιδιώκουσα να τους προξενήσει παράνομη βλάβη, αντίθετη προς το γερμανικό δίκαιο του ανταγωνισμού.
9 Η BMW άσκησε, ανεπιτυχώς, έφεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του Oberlandesgericht Frankfurt am Main.
10 Η BMW άσκησε, κατόπιν τούτου, αίτηση "Revision" ενώπιον του Bundesgerichtshof, το οποίο επικύρωσε εν μέρει τις αποφάσεις των κατωτέρων δικαστηρίων. Κατά το Bundesgerichtshof, η εγκύκλιος περιέχει όντως προτροπή προς άρνηση πωλήσεων, η οποία υπερβαίνει το πλαίσιο των συμβατικών υποχρεώσεων των διανομέων και στρέφεται κυρίως κατά της ALD, η οποία είναι η σημαντικότερη ανεξάρτητη εταιρία leasing στη Γερμανία. Το Bundesgerichtshof, ωστόσο, δεν δέχτηκε ότι η εγκύκλιος αυτή συνιστούσε * απαγορευόμενη από το γερμανικό δίκαιο * έκκληση για μποϋκοτάζ, πράγμα που προϋπέθετε να αποδειχθεί η πρόθεση παρανόμου ζημιώσεως εις βάρος των ανεξαρτήτων εταιριών leasing. Κατά το εν λόγω δικαστήριο, τέτοια πρόθεση δεν υφίσταται, άπαξ η συμπεριφορά της BMW παραμένει εντός των ορίων των αντιθέτων προς τον ανταγωνισμό μορφών συμπεριφοράς τις οποίες επιτρέπει το κοινοτικό δίκαιο στο πλαίσιο συστήματος επιλεκτικής διανομής. Έτσι, κατά την άποψη του Bundesgerichtshof, ενδέχεται να αναθεωρηθεί η υπό το πρίσμα του εθνικού δικαίου καταδίκη της εν λόγω εγκυκλίου, αν η εγκύκλιος αυτή κριθεί συμβιβάσιμη προς το κοινοτικό δίκαιο και ιδίως προς τον κανονισμό 123/85.
11 Η BMW φρονεί αφενός μεν ότι η προτροπή προς μη παράδοση καλύπτεται από τον κοινοτικό κανονισμό περί απαλλαγής, αφετέρου δε ότι η χορηγούμενη από το κοινοτικό δίκαιο απαλλαγή κωλύει την εκ μέρους του εθνικού δικαστηρίου εφαρμογή της αυστηροτέρας γερμανικής ρυθμίσεως περί ανταγωνισμού.
12 Επειδή όμως, στον κανονισμό 123/85, δεν προβλέπεται ρητώς απαλλαγή υποχρεώσεων όπως αυτές που επιβάλλει εγκύκλιος στους διανομείς BMW, το Bundesgerichtshof αμφιβάλλει αν ο κανονισμός αυτός δικαιολογεί τη συμπεριφορά της BMW.
13 Βάσει αυτών των σκέψεων, αποφάσισε να αναστείλει τη δίκη και ζήτησε από το Δικαστήριο να αποφανθεί προδικαστικώς επί των ακολούθων ερωτημάτων:
"1) Συνιστά παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ * λαμβανομένου υπόψη και του κανονισμού (ΕΟΚ) 123/85 * το γεγονός ότι παραγωγός αυτοκινήτων, ο οποίος διαθέτει στην αγορά τα υπ' αυτού παραγόμενα αυτοκίνητα μέσω συστήματος επιλεκτικής διανομής, συμφωνεί με τους συμβασιούχους διανομείς να μη παραδίδουν αυτοκίνητα σε ανεξάρτητες από τον παραγωγό επιχειρήσεις χρηματοδοτικής μισθώσεως (leasing), όταν τα αυτοκίνητα πρόκειται να διατεθούν μέσω χρηματοδοτικής μισθώσεως σε πρόσωπα που έχουν την κατοικία τους ή την επιχειρηματική τους έδρα εκτός της περιοχής του συμβασιούχου διανομέα, ή το γεγονός ότι ο παραγωγός αυτοκινήτων απαιτεί μια τέτοια συμπεριφορά από τον συμβασιούχο διανομέα;
2) Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα: προσκρούει στον κανονισμό (ΕΟΚ) 123/85 απόφαση εθνικού δικαστηρίου με την οποία απαγορεύεται σε παραγωγό αυτοκινήτων να απευθύνει σε συμβασιούχο διανομέα αξίωση περιεχομένου αναλόγου με την αναφερόμενη στο πρώτο ερώτημα, επειδή μια τέτοια αξίωση παύσεως των παραδόσεων είναι παράνομη σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία κατά των περιορισμών του ανταγωνισμού;"
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
14 Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το παραπέμπον δικαστήριο ζητεί, πρώτον, να πληροφορηθεί αν το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι εμποδίζει μια αυτοκινητοβιομηχανία, που πωλεί τα υπ' αυτής κατασκευαζόμενα οχήματα μέσω συστήματος επιλεκτικής διανομής, να συνομολογεί με τους συμβεβλημένους διανομείς της ότι δεν θα παραδίδουν οχήματα σε ανεξάρτητες εταιρίες leasing, όταν αυτές, χωρίς να παρέχουν δικαίωμα επιλογής αγοράς, παραχωρούν τη χρήση τους σε μισθωτές leasing, που έχουν την κατοικία ή έδρα τους εκτός της συμβατικώς ορισθείσας περιοχής του οικείου διανομέα, ή να προτρέπει τους εν λόγω διανομείς να υιοθετήσουν μια τέτοια συμπεριφορά. Ερωτά, δεύτερον, αν ο κανονισμός 123/85 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι απαλλάσσει μια τέτοια συμφωνία.
Περί της εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης
15 Κατά πάγια νομολογία, που καθιερώθηκε με τις αποφάσεις της 30ής Ιουνίου 1966, υπόθεση 56/65, Societe technique miniere (LTM) (Συλλογή τόμος 1965-1968, σ. 313), και της 13ης Ιουλίου 1966, συνεκδικασθείσες υποθέσεις 56/64 και 58/64, Consten και Grundig κατά Επιτροπής (Συλλογή τόμος 1965-1968, σ. 363), οι συμφωνίες μεταξύ οικονομικών μονάδων που βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια της παραγωγικής διαδικασίας, που αποκαλούνται επίσης κατακόρυφες συμφωνίες, ενδέχεται να συνιστούν συμφωνίες κατά την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης και να εμπίπτουν στην απαγόρευση της διατάξεως αυτής.
16 Περαιτέρω, με την απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 1985, συνεκδικασθείσες υποθέσεις 25/84 και 26/84, Ford κατά Επιτροπής (Συλλογή 1985, σ. 2725, σκέψη 21), το Δικαστήριο έκρινε ότι η πρόσκληση την οποία απευθύνει ένας κατασκευαστής αυτοκινήτων στους συμβεβλημένους διανομείς του δεν συνιστά μονομερή ενέργεια εκφεύγουσα του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, αλλά συμφωνία κατά την έννοια του άρθρου αυτού, όταν εντάσσεται σε ένα σύμπλεγμα διαρκών εμπορικών σχέσεων διεπομένων από προϋφιστάμενη γενική συμφωνία.
17 Όπως προκύπτει από τη δικογραφία, η περιεχόμενη στην εγκύκλιο της 12ης Φεβρουαρίου 1988 προτροπή περί μη παραδόσεως σε ανεξάρτητες εταιρίες leasing εντάσσεται στο πλαίσιο των συμβατικών σχέσεων μεταξύ της BMW και των διανομέων της. Η εγκύκλιος παραπέμπει άλλωστε ρητά και επανειλημμένα στη σύμβαση αποκλειστικής αντιπροσωπείας. Η προτροπή την οποία περιλαμβάνει εντάσσεται, συνεπώς, σε ένα σύμπλεγμα διαρκών εμπορικών σχέσεων διεπομένων από προϋφιστάμενη γενική συμφωνία.
18 Η προτροπή αυτή πρέπει, επομένως, να θεωρηθεί ως συμφωνία κατά την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης. Για να κριθεί αν η συμφωνία αυτή απαγορεύεται από τη διάταξη αυτή, πρέπει να εξεταστεί αν η εξ αυτής απορρέουσα απαγόρευση των παραδόσεων έχει ως σκοπό ή ως αποτέλεσμα τον αισθητό περιορισμό του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς και αν δύναται να επηρεάσει το μεταξύ κρατών μελών εμπόριο.
19 Όσον αφορά την προϋπόθεση του περιορισμού του ανταγωνισμού, πρέπει να σημειωθεί ότι, δυνάμει της επίδικης συμφωνίας, οι διανομείς BMW μπορούν να παραδίδουν οχήματα BMW σε ανεξάρτητες εταιρίες leasing, μόνον εάν τα οχήματα εκμισθώνονται σε μισθωτές leasing που έχουν την έδρα τους εντός της συμβατικώς ορισθείσας περιοχής του οικείου διανομέα. Τούτο σημαίνει, πρώτον, ότι ο κατασκευαστής επιτρέπει μόνο στον διανομέα στην περιοχή του οποίου έχει την έδρα του ο μισθωτής να παραδίδει οχήματα BMW στην ALD, ενώ δεν το επιτρέπει σε όλους τους άλλους συμβεβλημένους διανομείς της BMW. Παρατηρείται ότι αυτό ισοδυναμεί με απόλυτη εδαφική προστασία του διανομέα BMW στο έδαφος του οποίου είναι εγκατεστημένος ο πελάτης της ALD. Δεύτερον, η συμφωνία μειώνει την ελευθερία εμπορικής δράσεως εκάστου διανομέα, κατά το μέτρο που περιορίζει την ελευθερία του προς επιλογή των πελατών του μόνο στις εταιρίες leasing που έχουν συνάψει συμβάσεις με μισθωτές leasing εγκατεστημένους εντός της συμβατικώς ορισθείσας περιοχής του.
20 Όσον αφορά την επίδραση στο ενδοκοινοτικό εμπόριο, επισημαίνεται ότι η επίδικη συμφωνία, εφόσον αφορά προϊόντα * όπως τα οχήματα BMW * για τα οποία υπάρχει σημαντικός όγκος διεθνών συναλλαγών, διττώς δύναται να επηρεάσει το μεταξύ κρατών μελών εμπόριο. Πρώτον, η συμφωνία αυτή δεσμεύει το σύνολο των διανομέων BMW εντός σημαντικού τμήματος της κοινής αγοράς (της Γερμανίας) και συντελεί έτσι στη στεγανοποίηση της γερμανικής αγοράς. Όπως έχει κρίνει επανειλημμένα το Δικαστήριο, μια περιοριστική του ανταγωνισμού πρακτική, η οποία εκτείνεται στο σύνολο του εδάφους κράτους μέλους, έχει, από την ίδια της τη φύση, ως αποτέλεσμα την εδραίωση στεγανοποιήσεων εθνικού χαρακτήρα, εμποδίζοντας έτσι την οικονομική αλληλοδιείσδυση που επιδιώκεται από τη Συνθήκη (βλ. απόφαση της 11ης Ιουλίου 1985, υπόθεση 42/84, Remia κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1985, σ. 2545, σκέψη 22). Δεύτερον, η επίδικη συμφωνία έχει ως αποτέλεσμα να περιορίζει τη δυνατότητα των αλλοδαπών εταιριών leasing να αγοράζουν οχήματα BMW στη Γερμανία. Συγκεκριμένα, οι εταιρίες αυτές πλήττονται, τρόπον τινά, από απαγόρευση εξαγωγής, εφόσον οι Γερμανοί διανομείς BMW κωλύονται να τους παραδίδουν οχήματα, εκτός εάν ο μισθωτής leasing έχει την έδρα του εντός της συμβατικώς ορισθείσας περιοχής του οικείου διανομέα.
21 Εν όψει των προεκτεθέντων, προκύπτει ότι η επίδικη συμφωνία έχει ως σκοπό και ως αποτέλεσμα τον αισθητό περιορισμό του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς και δύναται να επηρεάσει το μεταξύ κρατών μελών εμπόριο.
22 Επομένως, στο πρώτο σκέλος του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι εμποδίζει μια αυτοκινητοβιομηχανία, που πωλεί τα υπ' αυτής κατασκευαζόμενα οχήματα μέσω συστήματος επιλεκτικής διανομής, να συνομολογεί με τους συμβεβλημένους διανομείς της ότι δεν θα παραδίδουν οχήματα σε ανεξάρτητες εταιρίες leasing, όταν αυτές, χωρίς να παρέχουν δικαίωμα επιλογής αγοράς, παραχωρούν τη χρήση τους σε μισθωτές leasing, που έχουν την κατοικία ή έδρα τους εκτός της συμβατικώς ορισθείσας περιοχής του οικείου διανομέα, ή να προτρέπει τους εν λόγω διανομείς να υιοθετήσουν μια τέτοια συμπεριφορά.
Περί του κανονισμού 123/85
23 Δεύτερον, το εθνικό δικαστήριο ερωτά, κατ' ουσίαν, αν μια τέτοια συμφωνία απαλλάσσεται δυνάμει του κανονισμού 123/85.
24 Ο κανονισμός 123/85 απαλλάσσει από την εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης τις συμφωνίες με τις οποίες ο προμηθευτής αναθέτει στον (εξουσιοδοτημένο) μεταπωλητή να προωθεί τη διανομή των οριζομένων στη σύμβαση προϊόντων εντός καθορισμένης εδαφικής περιοχής και δεσμεύεται να προμηθεύει μόνον αυτόν, από την εν λόγω εδαφική περιοχή, με αυτοκίνητα και τα ανταλλακτικά τους (άρθρο 1). Απαλλάσσει επίσης την επιβαλλόμενη στους διανομείς υποχρέωση να μη πωλούν αυτοκίνητα οχήματα ανταγωνιστικού σήματος (άρθρο 3, αριθ. 3) και να μη πωλούν τα καλυπτόμενα από τη σύμβαση προϊόντα σε πωλητές μη ανήκοντες στο δίκτυο διανομής (άρθρο 3, αριθ. 10), εκτός εάν πρόκειται για μεσάζοντες, δηλαδή για εμπόρους που ενεργούν επ' ονόματι και για λογαριασμό των τελικών καταναλωτών και λαμβάνουν προς τούτο γραπτή εντολή (άρθρο 3, αριθ. 11).
25 Αντιθέτως, καμμία διάταξη του κανονισμού δεν ρυθμίζει ρητά το leasing. Μόνο το άρθρο 13, το οποίο ορίζει τους χρησιμοποιούμενους στον κανονισμό όρους, προβλέπει, στον αριθ. 12, ότι "οι όροι 'διανέμω' και 'πωλώ' περιλαμβάνουν και άλλες μορφές εμπορίας, όπως π.χ. το leasing".
26 Η BMW, συνδυάζοντας τη διάταξη αυτή με το άρθρο 3, αριθ. 10, στοιχείο α', του κανονισμού * το οποίο επιτρέπει στον κατασκευαστή να απαγορεύει στους διανομείς του να προμηθεύουν τα καλυπτόμενα από τη σύμβαση προϊόντα σε μεταπωλητή μη ανήκοντα στο δίκτυο διανομής *, εξομοιώνει, κατ' αρχάς, τις ανεξάρτητες εταιρίες leasing προς μεταπωλητές μη ανήκοντες στο δίκτυο διανομής της. Είναι, επομένως, θεμιτό να απαγορεύει στους διανομείς να προμηθεύουν ανεξάρτητες εταιρίες leasing. Συνεπώς, η BMW συμπεραίνει ότι η προκύπτουσα από τη συμφωνία απαγόρευση παραδόσεως καλύπτεται από τον κανονισμό 123/85.
27 Το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό.
28 Προεισαγωγικώς, υπενθυμίζεται ότι * εν όψει της γενικής αρχής του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ότι οι αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπράξεις απαγορεύονται * οι εξαιρετικές διατάξεις που εισάγονται με κανονισμό περί απαλλαγής κατά κατηγορία δεν μπορούν να ερμηνεύονται διασταλτικά, ώστε να επεκτείνουν τα αποτελέσματα του κανονισμού πέραν του μέτρου που είναι αναγκαίο προς προστασία των συμφερόντων που κατοχυρώνουν.
29 Έπειτα, οι εταιρίες leasing που δεν προσφέρουν επιλογή αγοράς δεν μπορούν να εκλαμβάνονται ως μεταπωλητές καινουργών οχημάτων, τους οποίους και μόνον αφορά ο κανονισμός 123/85, εφόσον αγοράζουν απλώς οχήματα για να ικανοποιήσουν την εκδηλωθείσα ζήτηση των πελατών τους και δεν συγκροτούν αποθέματα, που θα προσφέρουν στη συνέχεια σε πελατεία την οποία θα προσελκύσουν.
30 Τέλος * όπως ορθώς τόνισε η Επιτροπή * ο ορισμός του άρθρου 13, αριθ. 12, αφορά μόνο τις σχέσεις κατασκευαστή και διανομέα. Η διάταξη αυτή σκοπεί, πράγματι, να εμποδίσει τον διανομέα να παρακάμψει ορισμένες από τις συμβατικές του υποχρεώσεις καταφεύγοντας στο leasing. Το άρθρο 13, αριθ. 12, έχει δηλαδή ως στόχο να εμποδίσει το ενδεχόμενο να αποφύγει ο διανομέας την υποχρέωσή του να μη πωλεί οχήματα άλλου σήματος (άρθρο 3, αριθ. 3), εκμισθώνοντας με leasing οχήματα ανταγωνιστικού σήματος. Ομοίως, διασφαλίζει την τήρηση της υποχρεώσεώς του να μην αναζητεί πελατεία έξω από την περιοχή που του έχει ανατεθεί (άρθρο 3, αριθ. 8, του κανονισμού), εμποδίζοντάς τον να ασχολείται με το leasing των καλυπτομένων από τη σύμβαση προϊόντων έξω από την ζώνη του. Επομένως, το άρθρο 13, αριθ. 12, δεν ασκεί επιρροή προκειμένου να κριθεί αν οι ανεξάρτητες εταιρίες leasing είναι μεταπωλητές ξένοι προς το δίκτυο διανομής κατά την έννοια του άρθρου 3, αριθ. 10, στοιχείο α', του κανονισμού.
31 Η προβλεπόμενη στο άρθρο 3, αριθ. 10, στοιχείο α', του κανονισμού απαλλαγή δεν καλύπτει, επομένως, την προτροπή της BMW προς τα μέλη του δικτύου της να μη παραδίδουν σε ανεξάρτητες εταιρίες leasing, όπως η ALD.
32 Η BMW υποστηρίζει, δεύτερον, ότι η προτροπή αυτή καλύπτεται και από το άρθρο 3, αριθ. 8 και 9, του κανονισμού.
33 Η διάταξη αυτή επιτρέπει στον κατασκευαστή να απαγορεύει στους διανομείς του αφενός μεν να διατηρούν, έξω από τη συμφωνημένη περιοχή, αποθήκες για τη διανομή των προϊόντων της συμφωνίας και να αναζητεί εκεί πελατεία, αφετέρου δε να αναθέτει σε τρίτους τη διανομή των προϊόντων της συμφωνίας έξω από τη συμφωνημένη περιοχή.
34 Σχετικώς, παρατηρείται, πρώτον, ότι η παράδοση οχημάτων σήματος BMW από τους διανομείς του δικτύου σε ανεξάρτητες εταιρίες leasing, των οποίων οι δυνητικοί πελάτες ενδέχεται να βρίσκονται εκτός της συμβατικώς ορισθείσας περιοχής τους, δεν συνιστά διατήρηση χώρου αποθηκεύσεως με σκοπό τη διανομή των καλυπτομένων από τη σύμβαση προϊόντων εκτός της εν λόγω περιοχής. Δεύτερον, οι ανεξάρτητες εταιρίες leasing δεν είναι τρίτοι στους οποίους οι διανομείς θα ηδύναντο να αναθέσουν τη διανομή οχημάτων BMW εκτός της συμβατικώς ορισθείσας περιοχής τους. Συγκεκριμένα, αυτές οι ανεξάρτητες από το δίκτυο BMW εταιρίες δεν παρεμβαίνουν για λογαριασμό ενός διανομέα έξω από τη συμβατικώς ορισθείσα περιοχή του, αλλ' ασκούν δραστηριότητα ιδίω ονόματι και για ίδιο λογαριασμό, οπότε πρέπει να θεωρούνται ως τελικοί καταναλωτές.
35 Συνεπώς, το άρθρο 3, αριθ. 8 και 9, του κανονισμού δεν καλύπτει την προτροπή της BMW προς τους διανομείς της να μη παραδίδουν οχήματα.
36 Επισημαίνεται ακόμη ότι, σχετικά με την επιβολή εδαφικών περιορισμών από τον κατασκευαστή στους διανομείς, ο κανονισμός 123/85 ορίζει ρητά, στην ένατη αιτιολογική του σκέψη, ότι:
"Οι περιορισμοί που επιβάλλονται στις δραστηριότητες του διανομέα έξω από τη συμφωνημένη περιοχή τον αναγκάζουν να εξασφαλίσει καλύτερα τη διανομή και την εξυπηρέτηση των πελατών μέσα σε μια συμφωνημένη και ελεγχόμενη περιοχή, να γνωρίζει την αγορά με τρόπο που προσεγγίζει τις απόψεις του καταναλωτή και να κατευθύνει την προσφορά του σε συνάρτηση με τις ανάγκες (άρθρο 3, σημεία 8 και 9) ότι η ζήτηση των προϊόντων της συμφωνίας πρέπει, εντούτους, να μπορεί να παραμείνει ευέλικτη και να μη περιορίζεται σε περιφέρειες ότι οι διανομείς πρέπει να μπορούν να ικανοποιούν όχι μόνο τη ζήτηση των προϊόντων αυτών στη συμφωνημένη περιοχή, αλλά επίσης τη ζήτηση που προέρχεται από πρόσωπα και επιχειρήσεις εγκατεστημένες σε άλλες περιοχές της κοινής αγοράς."
37 Προκύπτει δηλαδή ότι ο κανονισμός 123/85, παρ' όλο που παρέχει στους κατασκευαστές σημαντικά μέσα προστασίας των δικτύων τους, δεν τους επιτρέπει, ωστόσο, να στεγανοποιούν τις αγορές τους. Εν προκειμένω, η περιεχόμενη στην εγκύκλιο προτροπή έχει ως σκοπό και ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της διανομής οχημάτων σήματος BMW εκ μέρους των Γερμανών διανομέων εντός των ορίων της συμβατικώς ορισθείσας περιοχής τους και τη μετακύλιση αυτής της απαγορεύσεως στους πελάτες αυτών των διανομέων που αναπτύσσουν δραστηριότητα leasing εκτός του δικτύου της BMW. Δεν μπορεί, επομένως, να τύχει απαλλαγής χορηγουμένης με τον κανονισμό 123/85 δυνάμει του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης.
38 Κατά συνέπεια, στο δεύτερο σκέλος του πρώτου ερωτήματος προσήκει η απάντηση ότι ο κανονισμός 123/85 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι δεν απαλλάσσει μια τέτοια συμφωνία.
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
39 Η απάντηση στο δεύτερο ερώτημα παρέλκει, εφόσον αυτό ετέθη μόνο για την περίπτωση στην οποία η επίδικη συμφωνία θα απαλλασσόταν, με τον κανονισμό 123/85, της απαγορεύσεως του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
40 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν οι Κυβερνήσεις της Γερμανίας, της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε, με διάταξη 19ης Ιανουαρίου 1993, το Bundesgerichtshof, αποφαίνεται:
Το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι εμποδίζει μια αυτοκινητοβιομηχανία, που πωλεί τα υπ' αυτής κατασκευαζόμενα οχήματα μέσω συστήματος επιλεκτικής διανομής, να συνομολογεί με τους συμβεβλημένους διανομείς της ότι δεν θα παραδίδουν οχήματα σε ανεξάρτητες εταιρίες leasing, όταν αυτές, χωρίς να παρέχουν δικαίωμα επιλογής αγοράς, παραχωρούν τη χρήση τους σε μισθωτές leasing, που έχουν την κατοικία ή έδρα τους εκτός της συμβατικώς ορισθείσας περιοχής του οικείου διανομέα, ή να προτρέπει τους εν λόγω διανομείς να υιοθετήσουν μια τέτοια συμπεριφορά.
Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 123/85 της Επιτροπής, της 12ης Δεκεμβρίου 1984, σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών διανομής και εξυπηρέτησης των πελατών πριν και μετά την πώληση αυτοκινήτων οχημάτων, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι δεν απαλλάσσει μια τέτοια συμφωνία.