Voorlopige editie
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
J. RICHARD DE LA TOUR
van 13 mei 2026 (1)
Zaak C‑227/25 P
DR,
DS
tegen
Europese Autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen (Eiopa)
„ Hogere voorziening – Openbare dienst – Beroep wegens niet-contractuele aansprakelijkheid van de Europese Unie wegens de niet-nakoming
door een instelling van haar verplichting om de bescherming van persoonsgegevens te waarborgen – Immateriële schade geleden door het personeelslid en zijn echtgenote – Rechtsgrondslag van het door de echtgenote van het personeelslid ingestelde beroep – Niet-ontvankelijkheid van het op grond van de artikelen 268 en 340 VWEU ingestelde beroep – Recht of verplichting van het familielid om zijn beroep in te stellen op grond van artikel 270 VWEU ”
I.      Inleiding
1.        De onderhavige hogere voorziening is ingesteld tegen de beschikking van het Gerecht van de Europese Unie van 17 januari 2025, DR en DS/
Eiopa(2), waarbij deze rechter het beroep wegens niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie, dat was ingesteld door een personeelslid van de Unie, DR, en zijn echtgenote, DS, omdat hun persoonsgegevens zouden zijn openbaargemaakt door de Europese Autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen (Eiopa) tijdens het ethische toezicht en het administratieve onderzoek waaraan DR werd onderworpen, niet-ontvankelijk heeft verklaard.
2.        In het kader van deze hogere voorziening wordt het Hof verzocht om zich uit te spreken over de gevolgen die het Gerecht heeft verbonden aan de beginselen die het Hof heeft ontwikkeld in zijn arrest van 5 mei 2022, Commissie/
MissirMamachi di Lusignano(3), betreffende de voorwaarden voor de ontvankelijkheid van beroepen tot schadevergoeding die door familieleden van een ambtenaar of een personeelslid worden ingesteld in het kader van een geschil dat zijn oorsprong vindt in de arbeidsverhouding tussen laatstgenoemde en de betrokken instelling.
3.        Ik zal het Hof voorstellen om deze hogere voorziening toe te wijzen en de bestreden beschikking te vernietigen voor zover het Gerecht het door DS ingestelde beroep niet-ontvankelijk heeft verklaard omdat het was ingesteld op een onjuiste rechtsgrondslag. Ik zal toelichten waarom deze beschikking naar mijn mening berust op een onjuiste uitlegging van de bewoordingen van dat arrest, namelijk omdat de door het Hof aan familieleden van een ambtenaar of een personeelslid geboden mogelijkheid om op grond van artikel 270 VWEU op te treden in die beschikking wordt omgezet in een verplichting waarvan niet-nakoming leidt tot de verwerping van het beroep als niet-ontvankelijk.
II.    Voorgeschiedenis van het geding
4.        In het kader van de onderhavige hogere voorziening kan de voorgeschiedenis van het geding, zoals weergegeven in de punten 2 tot en met 30 van de bestreden beschikking, als volgt worden samengevat.
5.        Op 16 september 2017 is DR aangeworven als personeelslid bij de dienst „Toezicht” van Eiopa, na een verklaring inzake belangenconflicten te hebben ingevuld. Nadat op 7 december 2018 een procedure inzake ethisch toezicht ten aanzien van hem was ingeleid, heeft DR
bij e-mails van 14 januari 2019 en 10 maart 2019 informatie verstrekt over de vennootschappen A, B en C(4), waarbij hij wees op het vertrouwelijke karakter van de verstrekte gegevens en aangaf dat deze gegevens niet zonder zijn voorafgaande toestemming aan andere personen binnen Eiopa mochten worden bekendgemaakt. Naar aanleiding van het evaluatieverslag dat door de verantwoordelijke voor ethische kwesties aan Eiopa was overgelegd, heeft de uitvoerend directeur van deze autoriteit op 22 juli 2019 een administratief onderzoek tegen DR ingesteld om de aard van zijn externe activiteiten vast te stellen. Op 30 september 2019 heeft de externe onderzoeker die met dit onderzoek was belast, haar verslag ingediend en is DR bij besluit van 17 december 2019 uit zijn functie bij Eiopa ontzet.
6.        Op 13 januari 2020 heeft DR een eerste klacht ingediend bij de Europese Ombudsman om op te komen tegen de onrechtmatigheid van zijn ontslag. Deze klacht is niet-ontvankelijk verklaard op grond dat DR niet alle interne rechtsmiddelen had uitgeput. Vervolgens heeft DR op 3 februari 2020 bij Eiopa bezwaar gemaakt tegen het ontslagbesluit, waarbij hij ten eerste de rechtmatigheid van zijn overplaatsing naar een andere dienst en van het ontslagbesluit betwistte, ten tweede verschillende onregelmatigheden aanvoerde met betrekking tot de verwerking van zijn persoonsgegevens, ten derde stelde dat er sprake was van intimidatie en ten vierde verzocht om betaling van een financiële vergoeding voor de schade die hij beweerdelijk had geleden.
7.        Bij besluit van 2 juni 2020 heeft Eiopa het bezwaar tegen het ontslagbesluit afgewezen.
8.        Op 16 september 2020 heeft DR een tweede klacht bij de Ombudsman ingediend, die deze klacht heeft afgewezen omdat hij onvoldoende gronden had om een onderzoek in te stellen.
9.        Op 30 september 2020 heeft DR zich tot de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming (EDPS) gewend op grond dat Eiopa zijn persoonsgegevens en die van DS en de betrokken vennootschappen onrechtmatig had verwerkt.
10.      Op 1 december 2021 heeft DR een derde klacht ingediend bij de Ombudsman.
11.      Bij besluit van 9 september 2022 heeft de EDPS geoordeeld dat Eiopa artikel 4, lid 1, onder a), en artikel 15, lid 1, onder c), van verordening (EU) 2018/1725(5) had geschonden, doordat zij DR tijdens het administratieve onderzoek niet naar behoren had geïnformeerd over de rechtsgrond voor de verwerking van zijn persoonsgegevens. De EDPS heeft daarom Eiopa berispt overeenkomstig artikel 58, lid 2, onder b), van deze verordening.
12.      Bij besluit van 25 mei 2023, naar aanleiding van DR’s derde klacht, heeft de Ombudsman geoordeeld dat Eiopa bij diens aanwerving de kwestie met betrekking tot zijn belangenconflicten niet zorgvuldig had behandeld, hetgeen tot een geval van wanbeheer had geleid. Bovendien heeft de Ombudsman opgemerkt dat Eiopa het ethische toezicht en het administratieve onderzoek niet zorgvuldig en grondig had verricht.
III. Procedure bij de rechterlijke instanties van de Unie
A.      Procedure bij het Gerecht en bestreden beschikking
13.      Bij verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 4 april 2024, hebben verzoekers beroep ingesteld overeenkomstig
artikel 268 VWEU en op grond van artikel 340, tweede alinea, VWEU om schadeloosstelling te verkrijgen voor de immateriële schade die zij stellen te hebben geleden wegens het onrechtmatige gedrag van Eiopa met betrekking tot de verwerking van hun persoonsgegevens in het kader van het ethische toezicht en het administratieve onderzoek waaraan DR is onderworpen.
14.      Bij afzonderlijke akte, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 2 juli 2024, heeft Eiopa een exceptie van niet-ontvankelijkheid opgeworpen. Zij heeft met name aangevoerd dat het door DR en zijn echtgenote, DS, ingestelde beroep voortvloeit uit de arbeidsverhouding van eerstgenoemde, zodat het voorwerp van dit beroep kennelijk onder artikel 270 VWEU en de artikelen 90 en 91 van het Statuut van de ambtenaren van de Europese Unie(6) valt, en niet onder artikel 268 en artikel 340, tweede alinea, VWEU. Verzoekers hebben, in het kader van de opmerkingen die zij over deze exceptie van niet-ontvankelijkheid hebben ingediend, de keuze voor deze rechtsgrondslag uitdrukkelijk herhaald en verdedigd in het licht van de bepalingen van verordening 2018/1725.
15.      Bij de bestreden beschikking, die is vastgesteld krachtens artikel 130, leden 1 en 7, van zijn Reglement voor de procesvoering, heeft het Gerecht het zowel door DR als door DS ingestelde beroep niet-ontvankelijk verklaard.
B.      Procedure bij het Hof en conclusies van partijen
16.      Op 24 maart 2025 hebben verzoekers tegen de bestreden beschikking hogere voorziening ingesteld. In hun conclusies verzoeken zij het Hof om deze beschikking te vernietigen, hun bij het Gerecht ingestelde vorderingen toe te wijzen, voor recht te verklaren dat Eiopa een voldoende gekwalificeerde schending heeft begaan van rechtsregels die rechten aan particulieren verlenen, met name van de artikelen 8 en 41 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en verordening 2018/1725, voor recht te verklaren dat zij immateriële schade hebben geleden als gevolg van de door de Unie begane onrechtmatigheden, de vergoeding van deze schade te gelasten, Eiopa te verwijzen in alle kosten van beide instanties of, bij gebreke daarvan, de zaak terug te verwijzen naar het Gerecht voor een uitspraak ten gronde.
17.      Eiopa verzoekt het Hof om de hogere voorziening af te wijzen en verzoekers te verwijzen in de kosten.
IV.    Analyse
18.      Ter ondersteuning van hun hogere voorziening voeren verzoekers twee middelen aan. Het eerste middel is ontleend aan ontoereikende motivering van punt 74 van de bestreden beschikking en volgens het tweede middel is er sprake van een onjuiste rechtsopvatting met betrekking tot de draagwijdte van het begrip „in dit Statuut bedoelde personen” in de zin van artikel 91, lid 1, van dat Statuut(7).
19.      Aangezien het dictum van deze beschikking, voor zover het betrekking heeft op het door DS ingestelde beroep, berust op haar hoedanigheid van „in het Statuut bedoelde persoon”, zal ik eerst het tweede middel van de hogere voorziening onderzoeken.
A.      Tweede middel: onjuiste uitlegging van de draagwijdte van het begrip „in dit Statuut bedoelde personen” in de zin van artikel 91, lid 1, van het Statuut
1.      Bestreden beschikking
20.      In punt 38 van de bestreden beschikking heeft het Gerecht om te beginnen vastgesteld dat verzoekers hun beroep baseren op artikel 268 en artikel 340, tweede alinea, VWEU.
21.      In de punten 39 tot en met 47 van deze beschikking heeft het Gerecht de beginselen en de relevante rechtspraak betreffende de strekking van artikel 270 VWEU aangehaald, waarbij het met name verwees naar het arrest Commissie/
MissirMamachi di Lusignano.
22.      Zo heeft het Gerecht in punt 43 van die beschikking eraan herinnerd dat uit deze rechtspraak blijkt dat, wanneer het geschil zijn oorsprong vindt in de arbeidsverhouding tussen een ambtenaar of personeelslid en een instelling van de Unie, niet alleen deze ambtenaar of dit personeelslid maar ook elke andere in het Statuut bedoelde persoon in de zin van artikel 91, lid 1, van het Statuut, „op grond van artikel 270 VWEU een beroep [kan] instellen tegen een instelling van de Unie om de rechtmatigheid van een voor hem bezwarende handeling aan te vechten”.
23.      Om te bepalen welke andere personen dan ambtenaren of personeelsleden kunnen worden beschouwd als „in dit Statuut bedoelde personen” heeft het Gerecht in punt 44 van de bestreden beschikking opgemerkt dat volgens genoemde rechtspraak het Statuut en de regeling die van toepassing is op de andere personeelsleden van de Europese Unie (hierna: „RAP”) tot doel hebben om de rechtsbetrekkingen tussen de instellingen van de Unie en de ambtenaren of personeelsleden ervan te regelen en dat zij, om dit doel te bereiken, niet alleen een reeks wederzijdse rechten en plichten tussen deze instellingen en de ambtenaren of personeelsleden ervan vaststellen, maar ook aan bepaalde familieleden van deze laatsten rechten en voordelen toekennen.
24.      Zo heeft het Gerecht in punt 45 van deze beschikking vastgesteld dat, wat de echtgenoot van een ambtenaar of personeelslid betreft, de artikelen 42 ter en 55 bis van het Statuut en artikel 16 RAP hem, wanneer hij wordt getroffen door een ernstige ziekte of handicap, in staat stellen om een beroep te doen op de hulp van de ambtenaar of het personeelslid, doordat deze laatste de mogelijkheid wordt geboden zijn recht op verlof om gezinsredenen of deeltijdwerk uit te oefenen. Bovendien verlenen artikel 70 van het Statuut en artikel 35 RAP de langstlevende echtgenoot, onder bepaalde voorwaarden, recht op uitkeringen in geval van overlijden van de ambtenaar of het personeelslid.
25.      In punt 46 van die beschikking heeft het Gerecht geoordeeld dat de echtgenoot van een ambtenaar of een personeelslid een in het Statuut bedoelde persoon is in de zin van artikel 91, lid 1, van het Statuut en dat hij bijgevolg overeenkomstig de aangehaalde rechtspraak, net als de ambtenaar of het personeelslid van wie hij de echtgenoot is, op grond van artikel 270 VWEU een beroep tot schadevergoeding „kan” instellen tegen een instelling van de Unie, wanneer het geschil zijn oorsprong vindt in de arbeidsverhouding tussen deze ambtenaar of dit personeelslid en deze instelling.
26.      In dit verband heeft het Gerecht in punt 47 van de bestreden beschikking opgemerkt dat, in de zin van deze rechtspraak, „het recht van de in het Statuut bedoelde personen om op grond van artikel 270 VWEU op te treden, [...] niet onderworpen [is] aan de voorwaarde dat deze personen in elk afzonderlijk geval daadwerkelijk beschikken over de rechten en voordelen die hun door het Statuut en de RAP worden toegekend. Het volstaat dat deze personen, wegens hun band met een ambtenaar of een personeelslid, onder het Statuut vallen”.
27.      In het licht van deze beginselen, die met name in het arrest Commissie/
MissirMamachi di Lusignano zijn vastgesteld, heeft het Gerecht in punt 48 van deze beschikking geoordeeld dat, „aangezien het door een ambtenaar of een personeelslid, of diens echtgenoot, ingestelde beroep tot schadevergoeding voortvloeit uit de arbeidsverhouding tussen deze ambtenaar of dit personeelslid en een instelling van de Unie, [...] dit beroep, op straffe van niet-ontvankelijkheid, [valt]
onder artikel 270 VWEU, zoals ten uitvoer gelegd bij artikel 91, lid 1, van het Statuut, en [...] niet [kan] worden gegrond op artikel 340, tweede alinea, VWEU”.
28.      Om de ontvankelijkheid van het beroep ten aanzien van zowel DR als DS te beoordelen heeft het Gerecht bijgevolg in de punten 51 tot en met 61 van de bestreden beschikking de oorsprong van het geschil onderzocht teneinde vast te stellen of dit geschil voortvloeit uit de arbeidsverhouding tussen DR en Eiopa. Na te hebben vastgesteld dat dit inderdaad het geval was, heeft het Gerecht in punt 62 van deze beschikking geoordeeld dat het beroep overeenkomstig de aangehaalde rechtspraak als niet-ontvankelijk moest worden beschouwd voor zover het was gebaseerd op artikel 340, tweede alinea, VWEU.
29.      In punt 63 van die beschikking heeft het Gerecht opgemerkt dat, „[h]oe dan ook”, zelfs indien het beroep aldus zou kunnen worden uitgelegd dat het gebaseerd is op artikel 270 VWEU en zelfs indien het voorwerp ervan al dan niet zou samenvallen met dat van het bezwaar tegen het besluit tot ontslag van DR, het niet-ontvankelijk zou moeten worden verklaard, aangezien verzoekers geen precontentieuze procedure bij Eiopa hebben ingeleid overeenkomstig de artikelen 90 en 91 van het Statuut.
30.      In punt 64 van de bestreden beschikking heeft het Gerecht geoordeeld dat aan deze vaststelling niet kon worden afgedaan door de argumenten die verzoekers in hun opmerkingen over de exceptie van niet-ontvankelijkheid hadden aangevoerd.
2.      Argumenten van partijen
31.      Met hun tweede middel voeren verzoekers aan dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat DS de hoedanigheid van „in het Statuut bedoelde persoon” in de zin van artikel 91, lid 1, van het Statuut moest worden toegekend en dat zij in die hoedanigheid haar beroep tot schadevergoeding moest instellen op grond van artikel 270 VWEU.
32.      Onder verwijzing naar punt 52 van het arrest Commissie/
MissirMamachi di Lusignano stellen verzoekers dat het begrip „in dit Statuut bedoelde personen” in de zin van artikel 91, lid 1, van het Statuut, zoals uitgelegd door het Hof, de familieleden omvat waarnaar het Statuut verwijst omdat hun specifieke rechten en voordelen zijn toegekend en zij gerechtigd zijn deze rechten en voordelen op te eisen, ongeacht of hun vordering al dan niet gegrond is. In de zaak die aanleiding gaf tot dit arrest kende het Statuut aldus uitdrukkelijk rechten en voordelen toe aan de familieleden van de overleden ambtenaar. Dit is echter niet zo in het geval van DS. Zij maakt geen aanspraak op een recht of voordeel dat haar door het Statuut zou zijn toegekend, noch beweert
zij dat zij een dergelijk recht of voordeel geniet, en haar beroep bestaat erin op te komen tegen de onrechtmatige verwerking van haar persoonsgegevens, in strijd met verordening 2018/1725.
33.      Volgens Eiopa is dit middel kennelijk ongegrond. Ten eerste ontleent DS, als echtgenote van een voormalig tijdelijk personeelslid van Eiopa, een aantal financiële rechten aan het Statuut, zoals het feit dat zij onder het gemeenschappelijke verzekeringsstelsel voor ambtenaren en andere personeelsleden valt. Ten tweede is het van weinig belang of DS in de onderhavige zaak aanspraak maakt op rechten en voordelen krachtens het Statuut, aangezien artikel 13 daarvan specifiek verwijst naar de echtgenoten van ambtenaren(8).
3.      Beoordeling
34.      Mijns inziens is dit middel gegrond. Ik ben immers van mening dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door DS aan te merken als „in het Statuut bedoelde persoon”, hetgeen voor haar de verplichting met zich meebracht om haar beroep wegens aansprakelijkheid in te stellen op grond van artikel 270 VWEU.
35.      Ik merk op dat de verwijzing in de punten 43, 44 en 47 van de bestreden beschikking naar de punten 46 tot en met 48 en 51 tot en met 55 van het arrest Commissie/
MissirMamachi di Lusignano wordt voorafgegaan door de woorden „zie in die zin”. Ik stel echter vast dat het Gerecht in deze beschikking verder gaat dan louter de specifieke toepassing van dit arrest, aangezien het begrip „in dit Statuut bedoelde personen”, zoals gedefinieerd door het Hof, wordt uitgebreid en een voorwaarde voor de ontvankelijkheid van door deze personen ingestelde beroepen wegens niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie wordt vastgesteld door het verplicht stellen van de aanhangigmaking bij het Gerecht op grond van artikel 270 VWEU. Het gecombineerde effect van deze twee aspecten van genoemde beschikking levert een probleem op, aangezien het Gerecht onredelijke procedurele gevolgen aan
dat arrest verbindt. Geen enkele bepaling of rechtspraak vereist immers dat de echtgenoot van een ambtenaar of een personeelslid zijn beroep op een dergelijke rechtsgrondslag instelt. Verzoekers werken het tweede van deze aspecten weliswaar niet nader uit ter ondersteuning van hun tweede middel, maar dit aspect hangt nauw samen met de betwisting zoals die is verwoord in punt 47 van hun hogere voorziening.
36.      Zoals verzoekers opmerken, onderscheidt de situatie in de onderhavige zaak zich van die welke aanleiding heeft gegeven tot het arrest Commissie/
MissirMamachi di Lusignano. Zoals blijkt uit de punten 48, 51, 52 en 54 van dat arrest definieert het Hof het begrip „in dit Statuut bedoelde personen” met name in het licht van de „rechten en voordelen” die hun door het Statuut worden verleend, aangezien de familieleden van een ambtenaar inderdaad specifieke financiële rechten en voordelen genieten in geval van overlijden van deze laatste. Het Hof heeft hieraan toegevoegd dat het niet nodig is om vast te stellen of zij in het betrokken geval daadwerkelijk over deze rechten en voordelen beschikken, en dit om te voorkomen dat de gegrondheid van het verzoekschrift eerst moet worden onderzocht teneinde over de bevoegdheid van de rechterlijke instantie te kunnen beslissen.(9) Het is evenwel juist omdat zij op grond van het Statuut financiële voordelen konden genieten wegens het overlijden van de ambtenaar, dat het Hof in staat was om hen gelijk te stellen met „in dit Statuut bedoelde personen”.
37.      In het hoofdgeding verleent het Statuut de echtgenoot van de ambtenaar of het personeelslid echter geen enkel recht of voordeel in verband met de verwerking van zijn persoonsgegevens. In punt 45 van de bestreden beschikking verwijst het Gerecht naar de statutaire bepalingen op grond waarvan de ambtenaar of het personeelslid recht heeft op verlof om gezinsredenen of deeltijdwerk in geval van een ernstige ziekte of handicap van de echtgenoot, of op grond waarvan deze laatste recht heeft op uitkeringen in geval van overlijden van de ambtenaar of het personeelslid. Deze bepalingen houden geen enkel verband met een eventueel recht of voordeel dat het Statuut aan de echtgenoot van de ambtenaar of het personeelslid zou verlenen in geval van onrechtmatige verwerking van zijn persoonsgegevens. Evenzo verwijst Eiopa in haar memorie van antwoord naar artikel 13 van het Statuut, krachtens hetwelk de ambtenaar verplicht is winstgevende bezigheden die door zijn echtgenoot als beroep worden uitgeoefend, aan te geven. Dit artikel stelt echter een statutaire verplichting voor de ambtenaar of het personeelslid vast, die moet worden onderscheiden van een recht of voordeel ten gunste van diens
familieleden waarop de rechtspraak van het Hof is gebaseerd.
38.      Een dergelijke ruime uitlegging van het begrip „in dit Statuut bedoelde personen” en de daaruit voortvloeiende uitbreiding van de werkingssfeer ratione personae van artikel 270 VWEU zouden niet noodzakelijkerwijs bijzondere moeilijkheden opleveren indien zij in de bestreden beschikking niet gepaard zouden gaan met een aanscherping van de voorwaarden voor de ontvankelijkheid van beroepen tot schadevergoeding die door familieleden van een ambtenaar of een personeelslid worden ingesteld.(10) De door het Hof aan de familieleden van een ambtenaar of een personeelslid geboden mogelijkheid om op grond van artikel 270 VWEU op te treden, wordt voor het Gerecht immers omgezet in een verplichting, hetgeen ertoe leidt dat deze beschikking blijk geeft van een onjuiste rechtsopvatting.
39.      Het Gerecht heeft in punt 46 van de bestreden beschikking weliswaar terecht opgemerkt dat de echtgenoot van een ambtenaar of een personeelslid een beroep tot schadevergoeding op grond van artikel 270 VWEU „kan” instellen wanneer het geschil zijn oorsprong vindt in de arbeidsverhouding tussen deze ambtenaar of dit personeelslid en de instelling, en heeft in punt 47 van deze beschikking correct verwezen naar „het recht van de in het Statuut bedoelde personen om op grond van artikel 270 VWEU op te treden”, maar heeft onmiddellijk, in punt 48 van deze beschikking, geoordeeld dat een dergelijk beroep in wezen niet-ontvankelijk zal worden verklaard indien het niet op grond van dit artikel is ingesteld. Deze twee verklaringen spreken elkaar tegen: ofwel betreft het een mogelijkheid ofwel een verplichting. Aangezien het Hof in het arrest Commissie/
MissirMamachi di Lusignano duidelijk heeft gekozen voor een loutere mogelijkheid die aan de familieleden van de ambtenaar wordt geboden, heeft het Gerecht, dat deze mogelijkheid zonder motivering tot een verplichting heeft verheven, de rechtspraak van het Hof niet in acht genomen en aldus
artikel 270 VWEU en artikel 91, lid 1, van het Statuut geschonden.
40.      Deze conclusie lijkt mij te worden bevestigd door het feit dat het Hof, door de procesbevoegdheid van de familieleden van een ambtenaar of een personeelslid krachtens artikel 270 VWEU ruim uit te leggen, niet de bedoeling had om een voorwaarde voor de ontvankelijkheid van door hen ingestelde beroepen tot schadevergoeding in het leven te roepen. Tenzij ik mij vergis, getuigen de bewoordingen van de punten 55 en 62 van het arrest Commissie/
MissirMamachi di Lusignano uitsluitend van de wil van de Unierechter om familieleden van een ambtenaar of een personeelslid de mogelijkheid te bieden om een beroep tot schadevergoeding op grond van artikel 270 VWEU in te stellen, voor zover het geschil voortvloeit uit de arbeidsverhouding tussen deze ambtenaar of dit personeelslid en de betrokken instelling, en niet van zijn wil om de mogelijkheid om een dergelijk beroep op grond van artikel 268 en artikel 340, tweede alinea, VWEU in te stellen, volledig uit te sluiten.
41.      De bewoordingen van dit arrest zijn niet dwingend, zoals blijkt uit de herhaaldelijk gebruikte uitdrukking „een beroep [...] kunnen instellen” [„eine Schadensersatzklage [...] erheben können”, in de Duitse taalversie; „may [...] bring an action”, in de Engelse taalversie, of „possono [...] proporre un ricorso”, in de Italiaanse taalversie (cursivering van mij)]. Deze uitdrukking veronderstelt de erkenning van een keuze. Hoewel de familieleden van een ambtenaar of een personeelslid de mogelijkheid hebben om op grond van artikel 270 VWEU een beroep tot schadevergoeding in te stellen, voor zover het geschil zijn oorsprong vindt in de arbeidsverhouding tussen deze persoon en de betrokken instelling, vormt het instellen van dit beroep op een dergelijke rechtsgrondslag geenszins een verplichting, aangezien zij in dit opzicht over een beoordelingsmarge beschikken. Zij hebben dus ook de mogelijkheid om hun beroep in te stellen op grond van de artikelen 268 en 340 VWEU. Zoals het Gerecht onlangs nog in herinnering heeft gebracht, is „het Statuut [...] op zichzelf een autonoom instrument dat uitsluitend tot doel heeft om de rechtsbetrekkingen tussen de instellingen en de ambtenaren of andere personeelsleden ervan te regelen door wederzijdse rechten en plichten voor hen vast te stellen”(11). Met andere woorden, het Statuut heeft een relatieve werking: het schept slechts verplichtingen tussen de partijen en staat eraan in de weg dat derden, die niet met de overeenkomst hebben ingestemd, op grond ervan dergelijke verplichtingen opgelegd krijgen.
42.      De strikte uitlegging die moet worden gegeven aan de voorwaarden voor de ontvankelijkheid van beroepen bij de rechter, aangezien deze voorwaarden de toegang tot de rechter en de doeltreffendheid van de rechtsbescherming bepalen, en de dwingende noodzaak om over duidelijke regels ter zake te beschikken, verzetten zich ertegen dat het werkwoord „kunnen” hier wordt gelijkgesteld met het werkwoord „moeten” en aldus wordt opgevat dat familieleden van een ambtenaar of een personeelslid hun beroep dienen in te stellen op grond van artikel 270 VWEU, op straffe van niet-ontvankelijkheid. Een dergelijke ontwikkeling van de rechtspraak zou op zijn minst een minimum aan toelichting hebben vereist, aangezien het gaat om de uitlegging van de ontvankelijkheidsvoorwaarden voor beroepen die door particulieren bij het Gerecht worden ingesteld, waarvan de juiste uitlegging essentieel is om de doeltreffendheid van de rechtsbescherming te waarborgen.
43.      In de specifieke omstandigheden van de zaak die heeft geleid tot het arrest Commissie/
MissirMamachi di Lusignano had deze ruime uitlegging van de bevoegdheid van de Unierechter om op grond van artikel 270 VWEU ingestelde beroepen tot schadevergoeding te behandelen, tot doel om de familieleden van de ambtenaar een betere bescherming te verzekeren, gelet op de zorgplicht en de zorgvuldigheidsverplichtingen die op de instelling rusten. Zij moest er tevens voor zorgen dat vorderingen met betrekking tot dezelfde gebeurtenis die voortvloeit uit de arbeidsverhouding tussen een ambtenaar en de instelling waarbij hij in dienst is of was, kunnen worden gebundeld in het kader van één enkele gerechtelijke procedure bij dezelfde rechterlijke instantie.
44.      Hoewel ik het streven om al deze geschillen te bundelen deel, stel ik niettemin vast dat DS in de onderhavige zaak uiteindelijk de mogelijkheid wordt ontnomen om haar vordering tot vergoeding van de schade die zij persoonlijk heeft geleden, te laten behandelen, en dit vanwege haar gezinssituatie. Deze oplossing kan bijzonder streng lijken in vergelijking met de procedurele behandeling die het Gerecht
heeft verleend aan het beroep tot schadevergoeding dat op dezelfde dag en wegens dezelfde handeling is ingesteld door een onderneming waarvan DR de eigenaar, oprichter, wettelijke vertegenwoordiger en algemeen directeur is, alsmede door een onderneming die eigendom is van laatstgenoemde.(12) Dit beroep, waarmee deze rechtspersonen op grond van de artikelen 268 en 340 VWEU vergoeding hebben gevorderd van de schade die zij stellen te hebben geleden
tijdens het ethische toezicht en het administratieve onderzoek waaraan DR werd onderworpen, is door het Gerecht ten gronde behandeld in zijn arrest van 25 maart 2026, DP en DQ/
Eiopa(13).
45.      Gezien deze elementen ben ik van mening dat de bestreden beschikking blijk geeft van een onjuiste rechtsopvatting voor zover het Gerecht het door DS ingestelde beroep niet-ontvankelijk heeft verklaard omdat het was gebaseerd op artikel 340, tweede alinea, VWEU.
46.      In deze omstandigheden is het derhalve niet nodig om het eerste middel te onderzoeken, dat is ontleend aan ontoereikende motivering van deze beschikking, wat de rechtsgrondslag van het door DS ingestelde beroep betreft.
47.      Ik stel niettemin voor om dit eerste middel niet alleen primair te onderzoeken, voor zover het is ontleend aan ontoereikende motivering van de bestreden beschikking wat de rechtsgrondslag van het door DR ingestelde beroep betreft, maar ook subsidiair, voor het geval dat het Hof het tweede middel, dat is ontleend aan een onjuiste uitlegging van de draagwijdte van het begrip „in dit Statuut bedoelde personen” in de zin van artikel 91, lid 1, van het Statuut, ongegrond zou verklaren.
B.      Eerste middel: ontoereikende motivering van de bestreden beschikking wat de rechtsgrondslag van het door DR en DS ingestelde beroep betreft
1.      Bestreden beschikking
48.      In de punten 64 tot en met 78 van de bestreden beschikking heeft het Gerecht de verschillende argumenten onderzocht die verzoekers in hun opmerkingen over de exceptie van niet-ontvankelijkheid naar voren hebben gebracht.
49.      Met name in de punten 72 tot en met 75 van deze beschikking heeft het Gerecht het tweede argument onderzocht, dat was gebaseerd op het bestaan van jurisprudentiële precedenten waarin het Gerecht de ontvankelijkheid had erkend van beroepen die waren ingesteld wegens schending van verordening 2018/1725(14), en dit ondanks het feit dat deze beroepen niet op grond van artikel 270 VWEU waren ingesteld.
50.      In punt 74 van die beschikking heeft het Gerecht geoordeeld dat „in de zaak die aanleiding heeft gegeven tot het arrest van 1 december 2021, JR/Commissie (T‑265/20, EU:T:2021:850), [...] de verzoekende partij, die zich kandidaat had gesteld voor een intern vergelijkend onderzoek binnen de Commissie [...] en die niet op de reservelijst was geplaatst, [had] verzocht om nietigverklaring van de besluiten van de Commissie waarbij haar de toegang tot informatie betreffende dit vergelijkend onderzoek werd geweigerd. Dit arrest betreft dus een beroep tot nietigverklaring dat is ingesteld op grond van artikel 263 VWEU en is niet relevant om te beoordelen of verzoekers in de onderhavige zaak het recht hebben om op grond van artikel 340, tweede alinea, VWEU tegen Eiopa op te treden.”
2.      Argumenten van partijen
51.      Met hun eerste middel stellen verzoekers dat de bestreden beschikking ontoereikend is gemotiveerd.
52.      Zij voeren aan dat punt 74 van deze beschikking hen niet in staat stelt te begrijpen waarom artikel 270 VWEU het rechtsmiddel voor geschillen inzake de openbare dienst zou vormen in de zin van de door het Gerecht in de punten 39 tot en met 41 van die beschikking aangehaalde rechtspraak. In dit verband betogen zij dat de Unierechter in het arrest van 1 december 2021, JR/Commissie(15), waarnaar in punt 74 wordt verwezen, de ontvankelijkheid heeft erkend van een beroep tot nietigverklaring op grond van artikel 263 VWEU in het kader van een soortgelijk geschil, dat zijn oorsprong vond in de arbeidsverhouding tussen de ambtenaar en de betrokken instelling en betrekking had op schending van verordening 2018/1725.
53.      Meer in het bijzonder geven verzoekers weliswaar aan dat zij goed begrijpen dat een beroep tot nietigverklaring op grond van artikel 263 VWEU een procedure is waarvan de aard en de reikwijdte verschillen van die van een beroep tot schadevergoeding op grond van artikel 268 en artikel 340, tweede alinea, VWEU, maar zij zijn daarentegen van mening dat het Gerecht ontoereikend heeft gemotiveerd waarom een dergelijk procedureel verschil andere procedurele gevolgen zou hebben voor de ontvankelijkheid van elk van deze beroepen, die beide wegens schending van verordening 2018/1725 zijn ingesteld door ambtenaren of andere personeelsleden in geschillen die hun oorsprong vinden in de arbeidsverhouding tussen deze laatsten en de betrokken instelling.
54.      Verzoekers verwijzen tevens naar het arrest van 6 juli 2022, OC/EDEO(16), waarnaar in punt 70 van de bestreden beschikking wordt verwezen en waarin het Gerecht de verzoekende partij, ambtenaar bij de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO), in wezen zou hebben verweten dat zij geen beroep tot nietigverklaring op grond van artikel 263 VWEU had ingesteld tegen het besluit van de Commissie om slechts een beknopte versie van bepaalde documenten met persoonsgegevens door te geven, hetgeen in strijd is met verordening 2018/1725.
55.      Eiopa stelt dat dit middel niet ter
zake dienend en, hoe dan ook, kennelijk ongegrond is.
3.      Beoordeling
56.      Om te beginnen herinner ik eraan dat volgens vaste rechtspraak de motiveringsplicht die op het Gerecht rust krachtens artikel 36 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie, gelezen in samenhang met artikel 53 ervan, een wezenlijke formaliteit vormt die moet worden onderscheiden van de vraag of de motivering gegrond is.(17) Uit de motivering van het bestreden arrest moet duidelijk en ondubbelzinnig de redenering van het Gerecht blijken, zodat de belanghebbenden kennis kunnen nemen van de gronden voor de genomen beslissing en het Hof zijn rechterlijke controle kan uitoefenen.(18) Ik wijs er evenwel op dat de motiveringsplicht niet inhoudt dat het Gerecht een uiteenzetting moet geven die op uitputtende wijze achtereenvolgens alle door de partijen in het geding uitgedrukte redeneringen volgt. De motivering kan dus impliciet zijn, mits de belanghebbenden de redenen kunnen kennen waarom het Gerecht hun argumenten heeft afgewezen en het Hof over voldoende elementen beschikt om zijn toezicht uit te oefenen.(19)
57.      In het onderhavige geval ben ik van mening dat de bestreden beschikking ontoereikend is gemotiveerd, aangezien daarin niet uitdrukkelijk wordt ingegaan op het argument dat verzoekers in punt 42 van hun opmerkingen over de exceptie van niet-ontvankelijkheid hebben aangevoerd. Deze laatsten hebben immers verwezen naar het arrest van 1 december 2021, JR/Commissie(20), juist omdat het een beroep tot nietigverklaring betrof(21). Het beknopte antwoord op dit argument maakt het niet mogelijk om te beoordelen waarom het Gerecht hun in punt 40 van de bestreden beschikking het beginsel tegenwerpt dat artikel 270 VWEU het rechtsmiddel vormt voor geschillen inzake de openbare dienst, dat verschilt van het algemene rechtsmiddel dat wordt gevormd door het beroep tot nietigverklaring van
artikel 263 VWEU, terwijl er jurisprudentiële precedenten zouden bestaan die erop wijzen dat dit specifieke rechtsmiddel niet exclusief is.(22)
58.      Dit motiveringsgebrek heeft echter geen invloed op het dictum van de bestreden beschikking wat het zowel door DR als door DS ingestelde beroep betreft, en dit middel is bijgevolg niet ter zake dienend.
59.      Zodra een van de door het Gerecht uitgesproken motiveringen het dictum van zijn arrest voldoende onderbouwt, hebben volgens vaste rechtspraak de tekortkomingen die aan een andere in het betrokken arrest voorkomende motivering kleven, hoe dan ook geen invloed op het dictum, zodat het middel dat hierop is gegrond niet ter zake dienend is en moet worden afgewezen.(23)
60.      Bovendien maakt punt 74 van de bestreden beschikking deel uit van een uiteenzetting die het Gerecht in punt 63 van deze beschikking aanvat met de uitdrukking „[h]oe dan ook”. Een dergelijke uitdrukking geeft aan dat deze uiteenzetting een overbodige motivering van die beschikking vormt, aangezien het Gerecht de niet-ontvankelijkheid van het door DR en DS ingestelde beroep heeft gebaseerd op de juridische redenen en feitelijke vaststellingen die respectievelijk in de punten 39 tot en met 42 en 51 tot en met 61 van die beschikking zijn vermeld en die verzoekers in het kader van hun hogere voorziening niet hebben betwist.
V.      Conclusie
61.      Gelet op al het voorgaande geef ik het Hof in overweging de beschikking van het Gerecht van de Europese Unie van 17 januari 2025, DR en DS/
Eiopa (T‑182/24, EU:T:2025:62), te vernietigen voor zover het Gerecht het door DS ingestelde beroep tot schadevergoeding niet-ontvankelijk heeft verklaard omdat zij dit beroep had moeten instellen op grond van artikel 270 VWEU, en de zaak terug te verwijzen naar het Gerecht.
1      Oorspronkelijke taal: Frans.
2      T‑182/24, EU:T:2025:62 (hierna: „bestreden beschikking”).
3      C‑54/20 P, EU:C:2022:349 (hierna: „arrest Commissie/Missir Mamachi di Lusignano”).
4      DR was eigenaar en algemeen directeur van A, die 100 % van het kapitaal van B en C in bezit had, waarbij deze laatste twee in de loop van 2018 zijn gefuseerd.
5      Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2018 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door de instellingen, organen en instanties van de Unie en betreffende het vrije verkeer van die gegevens, en tot intrekking van verordening (EG) nr. 45/2001 en besluit nr. 1247/2002/EG (PB 2018, L 295, blz. 39).
6      In de versie die op het onderhavige geding van toepassing is (hierna: „Statuut”).
7      Artikel 91, lid 1, van het Statuut bepaalt dat „[h]et Hof van Justitie van de Europese Unie [...] bevoegd [is] uitspraak te doen in elk geschil tussen de Unie en een van de in dit Statuut bedoelde personen, dat betrekking heeft op de wettigheid van een besluit waardoor deze persoon zich bezwaard acht in de zin van artikel 90, lid 2. Bij geschillen van geldelijke aard heeft het Hof van Justitie volledige rechtsmacht.”
8      Artikel 13 van het Statuut bepaalt met name dat „[i]ndien door de echtgenoot van de ambtenaar een winstgevende bezigheid als beroep wordt uitgeoefend, [...] de ambtenaar hiervan mededeling [dient] te doen aan het tot aanstelling bevoegde gezag van zijn instelling”.
9      Zie arrest Commissie/Missir Mamachi di Lusignano (punten 52 en 61). Punt 52 van dit arrest luidt als volgt: „Dat het Statuut op deze wijze rekening houdt met deze familieleden van de ambtenaar, betekent dat zij ‚in het Statuut bedoelde’ personen zijn in de zin van artikel 91, lid 1, ervan, en dit ongeacht of een verzoeker in een bepaald geval daadwerkelijk een door het Statuut toegekend recht of voordeel geniet [in de Engelse taalversie van dit arrest is deze passage als volgt verwoord: ‚irrespective of whether an applicant does in fact have, in the particular case under consideration, a right or benefit’] [...]. De bevoegdheid ratione personae van de rechterlijke instanties van de Unie ex artikel 270 VWEU en artikel 91, lid 1, van het Statuut staat immers los van de vraag of de in het Statuut bedoelde persoon die bij die instanties beroep instelt, daadwerkelijk een recht of voordeel geniet [‚the actual grant of a right or benefit’, in de Engelse taalversie].” Cursivering van mij.
10      Ik deel het streven om ervoor te zorgen dat vorderingen met betrekking tot eenzelfde gebeurtenis die voortvloeit uit de arbeidsverhouding tussen een ambtenaar en de betrokken instelling, kunnen worden gebundeld in het kader van één enkele gerechtelijke procedure bij eenzelfde rechterlijke instantie.
11      Zie beschikking van 13 maart 2025, RY/Commissie (T‑246/24, EU:T:2025:299, punt 30 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
12      Aldus zijn bij het Gerecht twee beroepen wegens niet-contractuele aansprakelijkheid aanhangig gemaakt, die gelijktijdig zijn ingesteld vanwege eenzelfde handeling die inbreuk maakte op ten eerste de regels inzake de bescherming van persoonsgegevens (T‑182/24) en ten tweede de regels inzake de bescherming van vertrouwelijke bedrijfsgegevens (T‑183/24).
13      T‑183/24, EU:T:2026:221.
14      Of wegens schending van verordening (EG) nr. 45/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 18 december 2000 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door de communautaire instellingen en organen en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (PB 2001, L 8, blz. 1), die door verordening 2018/1725 is vervangen.
15      T‑265/20, EU:T:2021:850.
16      T‑681/20, EU:T:2022:422.
17      Zie arrest van 4 oktober 2024, UPL Europe en Indofil Industries (Netherlands)/Commissie (C‑262/23 P, EU:C:2024:862, punt 134 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
18      Zie arrest van 26 februari 2026, Martinair Holland/Commissie (C‑386/22 P, EU:C:2026:131, punt 78 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
19      Zie arrest van 26 februari 2026, Martinair Holland/Commissie (C‑386/22 P, EU:C:2026:131, punt 79 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
20      T‑265/20, EU:T:2021:850.
21      In punt 42 van die opmerkingen hebben verzoekers het volgende argument aangevoerd: „Bovendien werd de Commissie in de zaak [die heeft geleid tot het arrest van 1 december 2021, JR/Commissie (T‑265/20, EU:T:2021:850),] verweten dat zij verschillende bepalingen van verordening 2018/1725, waaronder de artikelen 14 en 17 ervan, had geschonden door bepaalde persoonsgegevens met betrekking tot de in het kader van een vergelijkend onderzoek behaalde cijfers niet mee te delen. Het beroep tot nietigverklaring dat door de verzoekende partij, een ambtenaar van de Commissie, was ingesteld, was gebaseerd op artikel 263 VWEU en werd door het Gerecht niet niet-ontvankelijk verklaard”.
22      In de
beschikking van 24 februari 2026, RY/Commissie (C‑336/25 P, EU:C:2026:138), heeft het Hof eraan herinnerd dat het „overeenkomstig [zijn] rechtspraak herhaaldelijk heeft geoordeeld dat artikel 270 VWEU [...] een rechtsmiddel voor geschillen inzake de openbare dienst in het leven roept dat losstaat van de algemene rechtsmiddelen zoals het beroep tot nietigverklaring dat wordt geregeld door artikel 263 VWEU, en het beroep tot schadevergoeding dat wordt geregeld door artikel 268 VWEU en artikel 340, tweede en derde alinea, VWEU” (punt 36 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
23      Zie arrest van 13 november 2025, Al-Assad/Raad (C‑779/24 P, EU:C:2025:880, punt 94 en aldaar aangehaalde rechtspraak).