62021TJ0310
WYROK SĄDU (dziewiąta izba rozpoznająca sprawy w składzie pięciu sędziów)
z dnia 25 marca 2026 r. (
*1
)
Odpowiedzialność pozaumowna – Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Rynek lotniczego przewozu towarów – Obniżenie kwoty grzywny przez Sąd – Odmówienie przez Komisję zapłaty odsetek od nadpłaconej kwoty – Termin przedawnienia – Rozpoczęcie biegu terminu – Przerwanie biegu – Dopuszczalność – Pojęcie „odsetek” – Mająca zastosowanie stopa procentowa
W sprawie T‑310/21
Air Canada, z siedzibą w Saint-Laurent, Québec (Kanada), którą reprezentowali T. Soames, I.-Z. Prodromou-Stamoudi, avocats i T. Johnston, barrister,
strona skarżąca,
przeciwko
Komisji Europejskiej, którą reprezentowali P. Rossi, M. Domecq, T. Isacu de Groot i L. Wildpanner, w charakterze pełnomocników,
strona pozwana,
SĄD (dziewiąta izba rozpoznająca sprawę w składzie pięciu sędziów),
w składzie podczas narady: S. Papasavvas, prezes, L. Truchot, H. Kanninen (sprawozdawca), M. Sampol Pucurull i T. Perišin, sędziowie,
sekretarz: M. Zwozdziak-Carbonne, administratorka,
uwzględniając pisemny etap postępowania, w szczególności:
–
postanowienie z dnia 5 lipca 2022 r. o pozostawieniu zarzutu niedopuszczalności podniesionego przez Komisję do rozstrzygnięcia w wyroku,
–
decyzję z dnia 10 sierpnia 2023 r., wydaną na podstawie art. 69 lit. d) regulaminu postępowania przed Sądem i po wysłuchaniu stron, o zawieszeniu postępowania do czasu wydania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488),
–
uwagi stron złożone w sekretariacie Sądu w dniach 25 i 29 lipca 2024 r. w przedmiocie wniosków, jakie należy wyciągnąć z wyroku z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488) dla niniejszej sprawy,
po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 5 czerwca 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
W skardze skarżąca, Air Canada, wnosi, tytułem żądania głównego, na podstawie art. 268 i art. 340 akapit drugi TFUE, o naprawienie szkody, jaką miała ponieść z powodu odmowy przez Komisję Europejską zapłaty na jej rzecz odsetek należnych na podstawie art. 266 akapit pierwszy TFUE w wykonaniu wyroku z dnia 16 grudnia 2015 r., Air Canada/Komisja (T‑9/11, niepublikowanego, EU:T:2015:994), lub, tytułem żądania ewentualnego, na podstawie art. 263 TFUE, o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji z dnia 25 marca 2021 r. w sprawie odmowy zapłaty odsetek ustawowych.
I. Okoliczności powstania sporu
2
Skarżąca jest przewoźnikiem lotniczym prowadzącym działalność na rynku lotniczego przewozu towarów.
3
W dniu 9 listopada 2010 r. Komisja wydała decyzję C(2010) 7694 final dotyczącą postępowania na podstawie art. 101 TFUE, art. 53 porozumienia EOG oraz art. 8 Umowy między Wspólnotą Europejską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie transportu lotniczego (sprawa COMP/39258 – Lotniczy transport towarów) (zwaną dalej „decyzją z dnia 9 listopada 2010 r.”).
4
Decyzja z dnia 9 listopada 2010 r. miała 21 adresatów, w tym skarżącą. W uzasadnieniu tej decyzji opisano jednolite i ciągłe naruszenie art. 101 TFUE, art. 53 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) i art. 8 umowy między Wspólnotą Europejską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie transportu lotniczego. Zgodnie z tym uzasadnieniem adresaci rzeczonej decyzji koordynowali swoje zachowanie w zakresie ustalania cen za świadczenie usług przewozu towarów w EOG i w Szwajcarii.
5
W art. 1–4 decyzji z dnia 9 listopada 2010 r. przypisano adresatom tej decyzji zachowania charakteryzujące to jednolite i ciągłe naruszenie.
6
Artykuł 5 decyzji z dnia 9 listopada 2010 r. dotyczy grzywien. W zakresie, w jakim artykuł ten dotyczy niniejszego sporu, stanowi on, co następuje:
„Za naruszenia, o których mowa w art. 1–4 [decyzji z dnia 9 listopada 2010 r.], nakłada się następujące grzywny:
a)
Air Canada: 21037500 [EUR];
[…]
Nałożone grzywny należy zapłacić w [euro] w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia niniejszej decyzji […].
Po upływie tego terminu automatycznie naliczane będą odsetki w wysokości odpowiadającej stopie stosowanej przez Europejski Bank Centralny do jego podstawowych operacji refinansowania, obowiązującej w pierwszym dniu miesiąca, w którym [decyzja z dnia 9 listopada 2010 r.] została wydana, powiększonej o 3,5 punktu procentowego.
W przypadku wniesienia skargi przez przedsiębiorstwo, o którym mowa w art. 1 [decyzji z dnia 9 listopada 2010 r.], przedsiębiorstwo to musi pokryć kwotę grzywny najpóźniej w terminie jej wymagalności, ustanawiając akceptowalną gwarancję bankową lub dokonując tymczasowej zapłaty grzywny zgodnie z art. 85a ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE, Euratom) nr 2342/2002”.
7
W dniu 6 stycznia 2011 r. skarżąca wniosła skargę o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 9 listopada 2010 r.
8
W dniu 10 lutego 2011 r. skarżąca zapłaciła tymczasowo całkowitą kwotę grzywny nałożonej na nią w art. 5 decyzji z dnia 9 listopada 2010 r.
9
Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2015 r., Air Canada/Komisja (T‑9/11, niepublikowanym, EU:T:2015:994), Sąd stwierdził nieważność decyzji z dnia 9 listopada 2010 r. w zakresie, w jakim dotyczyła ona skarżącej.
10
W dniu 5 lutego 2016 r. Komisja poinformowała skarżącą o swojej decyzji o zwrocie na jej rzecz kwoty odpowiadającej grzywnie, którą zapłaciła tymczasowo (21037500 EUR), powiększonej o gwarantowany zwrot (468540,80 EUR) (zwanej dalej „decyzją z dnia 5 lutego 2016 r.”). Wyjaśniła ona, że ta kwota 21506040,80 EUR zostanie „przelana w dniu dzisiejszym”.
11
Skarżąca otrzymała tę kwotę w dniu 8 lutego 2016 r.
12
W dniu 4 lutego 2021 r. skarżąca skierowała do Komisji pismo, w którym zażądała zapłaty następujących kwot:
–
różnicy między kwotą należną jej z tytułu odsetek „za zwłokę” według stopy 4,5 % [stopy procentowej stosowanej przez Europejski Bank Centralny (EBC) do operacji refinansujących powiększonej o 3,5 punktu procentowego], obliczonej za okres od 10 lutego 2011 r. do 8 lutego 2016 r., a gwarantowanym zwrotem wypłaconym w dniu 8 lutego 2016 r., czyli kwotą 468540,80 EUR;
–
odsetek składanych naliczanych od kwoty pozostającej należną z tytułu odsetek za zwłokę za okres od dnia, w którym Komisja dokonała zwrotu, czyli od 8 lutego 2016 r., do dnia rzeczywistej zapłaty kwoty wskazanej w poprzednim tiret, według stopy procentowej EBC dla operacji refinansujących na dzień 1 listopada 2010 r., czyli 1 % powiększonej o 3,5 punktu procentowego.
13
W dniu 25 marca 2021 r. Komisja doręczyła skarżącej decyzję o nieuwzględnieniu jej wniosku opisanego w pkt 12 powyżej (zwaną dalej „pismem z dnia 25 marca 2021 r.”) ze względu na to, że wniosek ten uległ przedawnieniu na podstawie art. 46 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
II. Żądania stron
14
Skarżąca wnosi do Sądu o:
–
oddalenie zarzutu niedopuszczalności podniesionego przez Komisję;
–
nakazanie Unii Europejskiej, reprezentowanej przez Komisję, naprawienia szkody poniesionej z powodu braku zapłaty przez Komisję odsetek za zwłokę oraz odsetek składanych należnych zgodnie z art. 266 akapit pierwszy TFUE, w wykonaniu wyroku z dnia 16 grudnia 2015 r., Air Canada/Komisja (T‑9/11, niepublikowanego, EU:T:2015:994), a zatem zapłaty następujących kwot zgodnie z art. 340 akapit drugi, art. 268, i art. 266 akapit pierwszy TFUE:
–
kwoty równej należnym odsetkom za zwłokę, to jest odsetkom od kwoty 21037500 EUR według stopy procentowej EBC dla operacji refinansujących z dnia 1 listopada 2010 r., a mianowicie 1 %, powiększonej o 3,5 punktu procentowego za okres od 10 lutego 2011 r. do 8 lutego 2016 r., pomniejszonej o już wypłacony gwarantowany zwrot w wysokości 468540,80 EUR, co daje kwotę 4264896,70 EUR lub w przeciwnym razie w wysokości, jaką Sąd uzna za stosowną;
–
kwoty równej odsetkom należnym od kwoty 4264896,70 EUR za okres od 9 lutego 2016 r. do 4 lutego 2021 r., czyli daty przedstawienia wezwania do zapłaty odsetek, według stopy procentowej EBC dla operacji refinansujących z dnia 1 listopada 2010 r., to jest 1 %, powiększonej o 3,5 punktu procentowego, co daje kwotę 958550,14 EUR, lub w przeciwnym razie w wysokości, jaką Sąd uzna za stosowną;
–
kwoty równej odsetkom składanym należnym od kwoty odpowiadającej niezapłaconym odsetkom od sumy dłużnej na dzień przedstawienia wezwania do zapłaty odsetek (5223446,84 EUR) lub innej kwoty, którą Sąd uzna za stosowną, za okres od 5 lutego 2021 r. do dnia, w którym Komisja zwróci kwoty należnych odsetek, według stopy procentowej EBC dla operacji refinansujących z dnia 1 listopada 2010 r., a mianowicie 1 %, powiększonej o 3,5 punktu procentowego lub w przeciwnym wypadku w wysokości i za okres, jakie Sąd uzna za stosowne;
–
tytułem żądania ewentualnego – stwierdzenie nieważności pisma z dnia 25 marca 2021 r.;
–
obciążenie Komisji kosztami postępowania.
15
Komisja wnosi do Sądu o:
–
odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej;
–
tytułem żądania ewentualnego – oddalenie skargi jako bezzasadnej;
–
obciążenie skarżącej kosztami postępowania.
III. Co do prawa
16
Ponieważ skarżąca przedstawiła swe roszczenia odszkodowawcze tytułem żądania głównego, należy je zbadać w pierwszej kolejności.
A. W przedmiocie roszczeń odszkodowawczych
1.
W przedmiocie zarzutów niedopuszczalności podniesionych przez Komisję
17
W swoich uwagach w przedmiocie konsekwencji, jakie dla niniejszej sprawy należy wyciągnąć z wyroku z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488), Komisja wskazała, że podtrzymuje swe twierdzenia dotyczące istnienia dwóch bezwzględnych przeszkód procesowych, podniesione w ramach zarzutu niedopuszczalności, dotyczące, po pierwsze, przedawnienia roszczenia odszkodowawczego na podstawie art. 46 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a po drugie, wyboru niewłaściwego środka zaskarżenia, a mianowicie skargi o odszkodowanie, do zakwestionowania wykonania wyroku z dnia 16 grudnia 2015 r., Air Canada/Komisja (T‑9/11, niepublikowanego, EU:T:2015:994).
18
W pierwszej kolejności należy zbadać drugą bezwzględną przeszkodę procesową.
a)
W przedmiocie drugiej bezwzględnej przeszkody procesowej, dotyczącej wyboru niewłaściwego środka zaskarżenia, a mianowicie skargi o odszkodowanie, do zakwestionowania wyroku z dnia 16 grudnia 2015 r., Air Canada/Komisja (T‑9/11)
19
Komisja podnosi w istocie, że skarżąca wybrała niewłaściwy środek zaskarżenia w celu zakwestionowania wykonania wyroku z dnia 16 grudnia 2015 r., Air Canada/Komisja (T‑9/11, niepublikowanego, EU:T:2015:994). Skarżąca powinna była wnieść skargę o stwierdzenie nieważności decyzji, w której Komisja ustaliła kwotę, jaka powinna zostać jej zwrócona, a mianowicie kwotę główną nienależnie zapłaconej grzywny, powiększoną o należne odsetki, zamiast wnosić skargę o odszkodowanie.
20
Komisja dodaje, że przedstawienie żądania odszkodowawczego stanowi obejście przewidzianego w art. 263 TFUE terminu na zakwestionowanie decyzji o zwrocie. Decyzja ta została bowiem wydana w lutym 2016 r., podczas gdy wniesiona w niniejszej sprawie skarga o odszkodowanie została wniesiona dopiero w czerwcu 2021 r.
21
Skarżąca kwestionuje argumenty Komisji.
22
Należy przypomnieć, że w sytuacji gdy strona skarżąca żąda, tak jak w niniejszej sprawie, zapłaty odsetek należnych na podstawie art. 266 akapit pierwszy TFUE w następstwie wyroku stwierdzającego nieważność, podnoszona szkoda wynika ze stanowiącego uchybienie zaniechania przez Komisję podjęcia działań, które zapewnią wykonanie wyroku stwierdzającego nieważność, z naruszeniem obowiązków, które na niej ciążą na mocy tego postanowienia [postanowienie z dnia 4 maja 2005 r., Holcim (France)/Komisja, T‑86/03, EU:T:2005:157, pkt 51].
23
Z art. 266 akapit pierwszy TFUE wynika bowiem, że instytucja będąca autorem aktu, którego nieważność stwierdzono, jest zobowiązana do zastosowania środków, które zapewnią wykonanie wyroku stwierdzającego nieważność tego aktu ze skutkiem ex tunc. Pociąga to za sobą w szczególności zwrot kwot nienależnie pobranych na podstawie tego aktu, jak również zapłatę odsetek (zob. wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom, C‑221/22 P, EU:C:2024:488, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).
24
Artykuł 266 TFUE nie ustanawia bowiem specjalnego środka zaskarżenia, aby zagwarantować wykonanie wyroków sądów Unii. Jeżeli jednostka uważa, że akt przyjęty w miejsce aktu, którego nieważność stwierdzono, nie jest zgodny z uzasadnieniem i sentencją wyroku, to może na podstawie art. 263 TFUE wnieść nową skargę o stwierdzenie nieważności. Skarga na bezczynność przewidziana w art. 265 TFUE stanowi natomiast środek właściwy do stwierdzenia niezgodnego z prawem zaniechania zastosowania przez instytucję środków służących zapewnieniu wykonania wyroku (zob. podobnie wyrok z dnia 5 września 2014 r., Éditions Odile Jacob/Komisja, T‑471/11, EU:T:2014:739, pkt 71 i przytoczone tam orzecznictwo). Z kolei skarga o odszkodowanie przewidziana w art. 268 i art. 340 akapit drugi TFUE ma na celu uzyskanie naprawienia szkód spowodowanych niezgodnym z prawem działaniem, którego dopuszczono się przy wykonaniu orzeczenia sądu Unii.
25
Ponadto należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem skarga o odszkodowanie została wprowadzona jako autonomiczny środek prawny, odgrywający szczególną rolę w systemie środków zaskarżenia i podlegający wymogom ustanowionym ze względu na jej szczególny cel (zob. podobnie postanowienie z dnia 21 czerwca 1993 r., Van Parijs i in./Rada i Komisja, C‑257/93, EU:C:1993:249, pkt 14 i przytoczone tam orzecznictwo; wyrok z dnia 23 marca 2004 r., Rzecznik Praw Obywatelskich/Lamberts, C‑234/02 P, EU:C:2004:174, pkt 59; postanowienie z dnia 3 lutego 2025 r., Kerkosand/Komisja, T‑216/24, niepublikowane, EU:T:2025:142, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).
26
Jednakże, chociaż strona może wystąpić z roszczeniem z tytułu odpowiedzialności, nie będąc zobowiązana żadnym przepisem do dochodzenia stwierdzenia nieważności niezgodnego z prawem aktu, który wyrządził jej szkodę, nie może ona jednak w ten sposób obejść niedopuszczalności żądania dotyczącego tej samej niezgodności z prawem i zmierzającego do tych samych celów o charakterze pieniężnym (zob. wyrok z dnia 5 września 2019 r., Unia Europejska/Guardian Europe i Guardian Europe/Unia Europejska, C‑447/17 P i C‑479/17 P, EU:C:2019:672, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo).
27
Skargę o odszkodowanie należy więc uznać za niedopuszczalną, jeżeli ma ona w rzeczywistości na celu cofnięcie indywidualnej decyzji, która się uprawomocniła, jeśli skarga ta powodowałaby – w razie jej uwzględnienia – unicestwienie skutków prawnych wspomnianej decyzji. Ma to miejsce w sytuacji, gdy strona skarżąca dąży – w drodze skargi o odszkodowanie – do uzyskania rezultatu identycznego z tym, jaki uzyskałaby w przypadku uwzględnienia skargi o stwierdzenie nieważności, której nie wniosła w odpowiednim czasie (zob. wyrok z dnia 5 września 2019 r., Unia Europejska/Guardian Europe i Guardian Europe/Unia Europejska, C‑447/17 P i C‑479/17 P, EU:C:2019:672, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).
28
Należy zatem ustalić, czy – jak utrzymuje Komisja – uznanie dopuszczalności żądania odszkodowawczego w niniejszej sprawie sprowadzałoby się do zakazanego w orzecznictwie przedstawionym w pkt 24–27 powyżej obejścia okoliczności, że skarżąca nie zaskarżyła decyzji z dnia 5 lutego 2016 r. w drodze skargi o stwierdzenie nieważności wniesionej w terminie do wniesienia skargi przewidzianym w art. 263 TFUE.
29
Z orzecznictwa wynika w tym względzie, że zasadniczo samo milczenie instytucji nie może być traktowane na równi z domniemaną odmową, chyba że taki skutek został przewidziany w sposób wyraźny przepisem prawa Unii. Nie wykluczając, że zasada ta w pewnych okolicznościach szczególnych może nie znaleźć zastosowania, wobec czego milczeniu lub niepodjęciu działania przez instytucję można przypisać, w drodze wyjątku, znaczenie domniemanej decyzji odmownej, Trybunał wywnioskował na tej podstawie, że akt, w drodze którego Komisja zwraca przedsiębiorstwu jedynie kwotę główną nienależnie zapłaconej grzywny bez wyraźnego zajęcia stanowiska w przedmiocie zapłaty odsetek, nie stanowi dorozumianej decyzji o odmowie zapłaty rzeczonych odsetek, która może być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności (zob. podobnie wyrok z dnia 9 grudnia 2004 r., Komisja/Greencore, C‑123/03 P, EU:C:2004:783, pkt 45).
30
Tymczasem, po pierwsze, żaden przepis prawa Unii nie przewiduje, że milczenie Komisji skutkuje podjęciem dorozumianej decyzji odmownej w ramach wykonania wyroku na podstawie art. 266 akapit pierwszy TFUE. Po drugie, nie wydaje się, aby milczenie Komisji można było uznać za dorozumianą decyzję odmowną w okolicznościach takich jak te rozpatrywane w niniejszej sprawie. W skierowanej do skarżącej decyzji z dnia 5 lutego 2016 r. Komisja ograniczyła się bowiem do wskazania kwoty, którą zamierzała zapłacić. Komisja wyjaśniła wprawdzie, że dokona zwrotu nie tylko tymczasowo zapłaconej grzywny, lecz również że kwota ta zostanie powiększona o gwarantowany zwrot. Ze wspomnianej decyzji z dnia 5 lutego 2016 r., a także z odnoszącej się do zwrotu grzywny wymiany wiadomości elektronicznych między skarżącą a Komisją w okresie od 23 grudnia 2015 r. do 17 lutego 2016 r. wynika, że Komisja nigdy nie wypowiedziała się wyraźnie w przedmiocie zapłaty odsetek w wysokości, której zażądała skarżąca w niniejszej sprawie. W ramach niniejszego postępowania nie powołała się ona na żadną szczególną okoliczność, która uzasadniałaby uznanie tej decyzji, na zasadzie wyjątku, za dorozumianą decyzję o odmowie zapłaty odsetek, a decyzji takiej nie można zresztą doszukać się w żadnym z dokumentów zawartych w aktach sprawy.
31
W takich okolicznościach to właśnie akt, który – podobnie jak pismo z dnia 25 marca 2021 r. w niniejszej sprawie – zawiera wyraźną odmowę uwzględnienia żądania zapłaty odsetek, stanowi akt, który może być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności [zob. podobnie wyrok z dnia 9 grudnia 2004 r., Komisja/Greencore, C‑123/03 P, EU:C:2004:783, pkt 47; postanowienie z dnia 4 maja 2005 r., Holcim (France)/Komisja, T‑86/03, EU:T:2005:157, pkt 43].
32
W konsekwencji należy stwierdzić, że decyzja z dnia 5 lutego 2016 r. nie zawiera rozstrzygnięcia w przedmiocie zapłaty odsetek, a zatem nie można jej uznać za odmowę ich zapłaty, którą można by zakwestionować w drodze skargi o stwierdzenie nieważności. Komisja niesłusznie zatem twierdzi, że wniesienie skargi o odszkodowanie stanowi obejście okoliczności, iż skarżąca nie zaskarżyła rzeczonej decyzji w drodze skargi o stwierdzenie nieważności.
33
W związku z tym należy oddalić twierdzenie o istnieniu drugiej bezwzględnej przeszkody procesowej.
b)
W przedmiocie pierwszej bezwzględnej przeszkody procesowej, opartej na przedawnieniu roszczenia odszkodowawczego
34
Komisja utrzymuje, że roszczenie odszkodowawcze uległo przedawnieniu w świetle art. 46 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
35
Uważa ona, że przy założeniu, iż termin przedawnienia rozpoczął bieg najpóźniej w dniu 8 lutego 2016 r., czyli w dniu dokonania zwrotu, pięcioletni termin przedawnienia przewidziany w art. 46 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej upłynął najpóźniej w dniu 8 lutego 2021 r. Ponadto nawet przy założeniu, że termin przedawnienia jeszcze nie upłynął i że pismo z dnia 25 marca 2021 r. skutkowało przerwaniem biegu tego terminu, przedłużyłoby ono ten termin jedynie do dnia 25 maja 2021 r., zgodnie z art. 46 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Ten ostatni przepis odsyła bowiem jedynie do dwumiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 263 TFUE, a nie również do dziesięciodniowego terminu uwzględniającego odległość przewidzianego w art. 60 regulaminu postępowania przed Sądem. Wspomniany art. 60 ma bowiem zastosowanie wyłącznie do terminów procesowych. Tymczasem art. 46 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przewiduje termin przedawnienia, a nie termin procesowy. Na poparcie swojej argumentacji Komisja powołuje się na wyrok z dnia 8 listopada 2012 r., Evropaïki Dynamiki/Komisja (C‑469/11 P, EU:C:2012:705, pkt 52, 54, 56).
36
Skarżąca kwestionuje argumenty Komisji i uważa, że dwumiesięczny termin na wniesienie skargi na odpowiedź na wniesiony uprzednio wniosek, o którym to terminie mowa w art. 263 TFUE i do którego odsyła art. 46 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, powinien zostać przedłużony o dziesięciodniowy termin uwzględniający odległość przewidziany w art. 60 regulaminu postępowania. W związku z tym jej skarga o odszkodowanie została wniesiona w przepisanym terminie.
1) W przedmiocie rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego
37
Artykuł 46 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, mający zastosowanie do postępowania przed Sądem na podstawie art. 53 akapit pierwszy tego statutu, ma następujące brzmienie:
„Roszczenia wynikające z odpowiedzialności pozaumownej Unii ulegają przedawnieniu z upływem pięciu lat od zdarzenia stanowiącego podstawę tej odpowiedzialności. Okres przedawnienia przerywa wniesienie skargi do Trybunału Sprawiedliwości lub uprzednie wniesienie przez poszkodowanego wniosku do właściwej instytucji Unii. W ostatnim przypadku wniosek musi być wniesiony w ciągu dwóch miesięcy, zgodnie z artykułem 263 [TFUE]; postanowienia drugiego akapitu artykułu 265 [TFUE] stosuje się odpowiednio”.
38
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem termin przedawnienia zaczyna biec w chwili, gdy zostaną spełnione przesłanki, od których jest uzależniony obowiązek naprawienia szkody, a w szczególności kiedy zmaterializuje się szkoda wymagająca naprawienia (zob. wyrok z dnia 8 listopada 2012 r., Evropaïki Dynamiki/Komisja, C‑469/11 P, EU:C:2012:705, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo).
39
W sytuacji takiej jak ta rozpatrywana w niniejszej sprawie, której przedmiotem jest naprawienie szkody odpowiadającej kwocie odsetek należnych od kwoty głównej nienależnie zapłaconej grzywny, zdarzeniem skutkującym powstaniem podnoszonej szkody jest zarzucane Komisji zaniechanie zapłaty na rzecz zainteresowanego odsetek na podstawie art. 266 akapit pierwszy TFUE. Wynika z tego, że to właśnie to zaniechanie stanowi „zdarzenie” w rozumieniu art. 46 akapit pierwszy zdanie pierwsze statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które rozpoczyna bieg pięcioletniego terminu przedawnienia [zob. podobnie postanowienia: z dnia 27 października 2023 r., British Airways/Komisja, C‑138/23 P, niepublikowane, EU:C:2023:821, pkt 57; z dnia 4 maja 2005 r., Holcim (France)/Komisja, T‑86/03, EU:T:2005:157, pkt 40, 51].
40
W niniejszej sprawie zarzucane Komisji zaniechanie przyjęcia środków, których wymaga wykonanie wyroku z dnia 16 grudnia 2015 r., Air Canada/Komisja (T‑9/11, niepublikowanego, EU:T:2015:994), skonkretyzowało się w dniu 8 lutego 2016 r. poprzez skuteczny zwrot kwoty głównej nienależnie zapłaconej grzywny, która została powiększona o gwarantowany zwrot, jednak nie o odsetki, o których mowa w pkt 23 powyżej.
41
Należy zatem uznać, że termin przedawnienia rozpoczął bieg w dniu 8 lutego 2016 r., co do czego strony są zresztą zgodne.
2) W przedmiocie upływu terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego
42
Zgodnie z art. 46 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w przypadku odpowiedzialności pozaumownej bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany przez wniesienie skargi do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej lub przez uprzednie wniesienie przez poszkodowanego wniosku do właściwej instytucji Unii.
43
Co się tyczy tego drugiego przypadku, w którym zainteresowany zwraca się do właściwej instytucji Unii z wnioskiem o naprawienie podnoszonej szkody, możliwe są dwie sytuacje. Pierwsza z nich to sytuacja, w której zainteresowany wnosi skargę do sądu Unii, nie czekając na rozstrzygnięcie przez właściwą instytucję w przedmiocie jego wniosku i przed upływem terminu przewidzianego w art. 265 akapit drugi TFUE. Druga z nich to sytuacja, w której właściwa instytucja oddala taki uprzedni wniosek lub nie udziela na niego odpowiedzi w terminie przewidzianym w art. 265 akapit drugi TFUE, w którym to przypadku bieg terminu zostaje przerwany tylko wtedy, gdy po złożeniu tego wniosku zostanie wniesiona skarga w terminach określonych w art. 263 i 265 TFUE, w zależności od przypadku (zob. podobnie wyrok z dnia 14 lipca 1967 r., Kampffmeyer i in./Komisja, 5/66, 7/66, od 13/66 do 16/66 i od 18/66 do 24/66, niepublikowany, EU:C:1967:31, s. 337; postanowienie z dnia 4 sierpnia 1999 r., Fratelli Murri/Komisja, T‑106/98, EU:T:1999:163, pkt 29). W tych dwóch przypadkach uważa się, że bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany w dniu otrzymania uprzedniego wniosku przez daną instytucję (zob. podobnie wyrok z dnia 27 września 2007 r., Pelle i Konrad/Rada i Komisja, T‑8/95 i T‑9/95, EU:T:2007:298, pkt 80 i przytoczone tam orzecznictwo).
44
Artykuł 46 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przewiduje zatem kilka terminów. Po pierwsze, ustala on pięcioletni termin przedawnienia. Po drugie, w przypadku wniesienia uprzedniego wniosku do właściwej instytucji odsyła on do terminu przewidzianego w art. 263 TFUE, uściślając, że w stosownym przypadku zastosowanie mają postanowienia art. 265 akapit drugi TFUE.
45
Jak wskazano w pkt 41 powyżej, bieg terminu przedawnienia rozpoczął się w dniu 8 lutego 2016 r. Skarżąca złożyła uprzedni wniosek w dniu 4 lutego 2021 r., czyli przed dniem 8 lutego 2021 r., będącym datą upływu terminu przedawnienia. Komisja oddaliła jej wniosek w dniu 25 marca 2021 r.
46
Skarżąca wniosła skargę w niniejszej sprawie w dniu 2 czerwca 2021 r., czyli dwa miesiące i osiem dni po tym, jak Komisja oddaliła jej uprzedni wniosek, co nastąpiło w dniu 25 marca 2021 r.
47
Strony spierają się co do zastosowania przewidzianego w art. 60 regulaminu postępowania dziesięciodniowego terminu uwzględniającego odległość do dwumiesięcznego terminu wskazanego w art. 46 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej poprzez odesłanie do art. 263 TFUE.
48
Ponadto art. 60 regulaminu postępowania przed Sądem przewiduje, że terminy procesowe przedłuża się o dziesięciodniowy termin uwzględniający odległość. Termin ten został ustanowiony w celu uwzględnienia trudności, na które napotykają strony ze względu na większą lub mniejszą odległość od siedziby Trybunału (zob. podobnie wyrok z dnia 8 listopada 2012 r., Evropaïki Dynamiki/Komisja, C‑469/11 P, EU:C:2012:705, pkt 48).
49
Należy przede wszystkim zauważyć, że pięcioletni termin przedawnienia przewidziany w art. 46 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie jest terminem procesowym. Z natury różni się on od takiego terminu (wyrok z dnia 8 listopada 2012 r., Evropaïki Dynamiki/Komisja, C‑469/11 P, EU:C:2012:705, pkt 49). Wynika z tego, że dziesięciodniowy termin uwzględniający odległość nie ma zastosowania do wspomnianego terminu przedawnienia (wyrok z dnia 8 listopada 2012 r., Evropaïki Dynamiki/Komisja, C‑469/11 P, EU:C:2012:705, pkt 59).
50
Jeśli chodzi o dwumiesięczny termin, o którym wspomniano w art. 46 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej poprzez odniesienie do art. 263 TFUE, jest to termin inny niż termin przedawnienia. Dotyczy on czynności procesowej, którą zainteresowany musi przeprowadzić, aby jego skarga o odszkodowanie była dopuszczalna w następstwie przerwania biegu terminu przedawnienia.
51
Tymczasem z orzecznictwa wynika, że odesłanie w art. 46 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej do dwumiesięcznego terminu przewidzianego w art. 263 TFUE skutkuje zastosowaniem w odniesieniu do przerwania biegu przedawnienia zasad obliczania terminów mających zastosowanie w ramach tego ostatniego artykułu (zob. podobnie wyrok z dnia 7 lutego 2002 r., Schulte/Rada i Komisja, T‑261/94, EU:T:2002:27, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo), co obejmuje termin uwzględniający odległość przewidziany w art. 60 regulaminu postępowania (zob. podobnie postanowienie z dnia 19 września 2001 r., Jestädt/Rada i Komisja, T‑332/99, EU:T:2001:218, pkt 53).
52
Skoro zatem termin ustanowiony w art. 263 TFUE jest terminem procesowym, to z art. 60 regulaminu postępowania wynika, że w przypadku każdego zastosowania tego terminu powinien on zostać przedłużony o dziesięciodniowy termin uwzględniający odległość. W związku z tym, jako że art. 46 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyraźnie odsyła do terminu ustanowionego w art. 263 TFUE, a wspomniany art. 46 nie zawiera żadnego przepisu stanowiącego przeszkodę dla stosowania art. 60 regulaminu postępowania, sam brak odniesienia do wspomnianego art. 60 nie może, wbrew temu, co twierdzi Komisja, uniemożliwić zastosowania wspomnianego art. 60 w niniejszym przypadku.
53
Podsumowując, należy stwierdzić, że bieg terminu przedawnienia został przerwany poprzez uprzedni wniosek złożony przez skarżącą w dniu 4 lutego 2021 r., czyli przed upływem pięcioletniego okresu. Następnie skarżąca wniosła skargę w terminie dwóch miesięcy i dziesięciu dni od dnia udzielenia przez Komisję odpowiedzi na jej wniosek, czyli od dnia 25 marca 2021 r. Żądanie odszkodowawcze przedstawione w ramach skargi wniesionej w niniejszej sprawie nie uległo zatem przedawnieniu.
54
W związku z tym pierwszą bezwzględną przeszkodę procesową należy oddalić.
55
W konsekwencji należy oddalić w całości zarzut niedopuszczalności podniesiony przez Komisję i zbadać zasadność żądań odszkodowawczych.
2.
Co do istoty
56
Skarżąca domaga się w istocie, po pierwsze, naprawienia szkody wynikającej z niepełnego wykonania przez Komisję wyroku z dnia 16 grudnia 2015 r., Air Canada/Komisja (T‑9/11, niepublikowanego, EU:T:2015:994), ze względu na brak zapłaty w dniu 8 lutego 2016 r. wszystkich odsetek należnych w ramach zwrotu nienależnie pobranej kwoty grzywny, a po drugie, zapłaty odsetek za opóźnienie obliczonych od kwoty tego odszkodowania za okres od tej daty do dnia wykonania niniejszego wyroku.
57
Artykuł 340 akapit drugi TFUE przewiduje, że w dziedzinie odpowiedzialności pozaumownej Unia powinna naprawić, zgodnie z zasadami ogólnymi, wspólnymi dla praw państw członkowskich, szkody wyrządzone przez jej instytucje lub jej pracowników przy wykonywaniu ich funkcji.
58
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem powstanie odpowiedzialności pozaumownej Unii zależy od łącznego spełnienia szeregu przesłanek, a mianowicie istnienia wystarczająco istotnego naruszenia normy prawnej mającej na celu przyznanie uprawnień jednostkom, rzeczywistego charakteru szkody oraz istnienia związku przyczynowego między naruszeniem obowiązku spoczywającego na autorze aktu a szkodą poniesioną przez osoby poszkodowane (zob. wyrok z dnia 10 września 2019 r., HTTS/Rada, C‑123/18 P, EU:C:2019:694, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).
a)
W przedmiocie żądania odszkodowania z tytułu niepełnego wykonania wyroku z dnia 16 grudnia 2015 r., Air Canada/Komisja (T‑9/11)
1) W przedmiocie istnienia wystarczająco istotnego naruszenia normy prawnej mającej na celu przyznanie uprawnień jednostkom
59
Skarżąca podnosi, że Komisja naruszyła art. 266 akapit pierwszy TFUE, odmawiając zapłaty na jej rzecz odsetek mających na celu zrekompensowanie na zasadzie ryczałtu pozbawienia jej możliwości korzystania z kwoty zapłaconej tymczasowo z tytułu nałożonej grzywny (zwanych dalej „odsetkami ryczałtowymi”). Z wyroku z dnia 20 stycznia 2021 r., Komisja/Printeos (C‑301/19 P, EU:C:2021:39) wynika, że taka odmowa zapłaty stanowi wystarczająco istotne naruszenie wspomnianego artykułu. Prawo do pełnego zwrotu zostało zaspokojone poprzez zapłatę takich odsetek według stopy refinansowania EBC powiększonej o 3,5 punktu procentowego, czyli w niniejszym przypadku 4,5 %. Stopa ta wynika z zastosowania art. 86 rozporządzenia Komisji (WE, Euratom) nr 2342/2002 z dnia 23 grudnia 2002 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich (Dz.U. 2002, L 357, s. 1). Skarżąca wnosi zatem o zasądzenie od Komisji zapłaty różnicy między otrzymanymi przez nią odsetkami a odsetkami, które powinna była otrzymać jako odsetki ryczałtowe. W uwagach w przedmiocie wyroku z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488), skarżąca utrzymuje, że wyrok ten potwierdza jej stanowisko.
60
W odpowiedzi na skargę i w duplice Komisja podnosi, że nie naruszyła art. 266 TFUE, a tym bardziej nie dopuściła się wystarczająco istotnego naruszenia tego postanowienia. W tym względzie instytucja ta przypomina, że zwróciła skarżącej kwotę zapłaconej tymczasowo grzywny, powiększoną o naliczone odsetki, zgodnie z art. 85a ust. 2 rozporządzenia nr 2342/2002 w celu wyeliminowania wszelkiego bezpodstawnego wzbogacenia.
61
W swoich uwagach w przedmiocie wyroku z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488), Komisja przyznaje, że w wyroku tym rozstrzygnięto na korzyść skarżącej ogólną kwestię prawa skarżącej do odsetek ryczałtowych oraz że stopa tych odsetek może zostać ustalona między innymi na podstawie art. 83 ust. 2 lit. b) rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 1268/2012 z dnia 29 października 2012 r. w sprawie zasad stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 966/2012 w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii (Dz.U. 2012, L 362, s. 1) w odniesieniu do okresu między tymczasową zapłatą grzywny a decyzją o jej zwrocie.
62
Komisja podnosi jednak, że nawet jeśli w wyrokach z dnia 20 stycznia 2021 r., Komisja/Printeos (C‑301/19 P, EU:C:2021:39) i z dnia 12 lutego 2019 r., Printeos/Komisja (T‑201/17, EU:T:2019:81), dokonano prawidłowej wykładni prawnej, to okoliczność, że nie zastosowano się do nich w lutym 2016 r., nie stanowi wystarczająco istotnego naruszenia normy prawa Unii. W chwili wydania decyzji z dnia 5 lutego 2016 r. obiektywne wymogi prawa Unii nie były jasno określone, co świadczy o istnieniu trudności w zakresie stosowania lub wykładni. Zdaniem Komisji wyrok z dnia 12 lutego 2019 r., Printeos/Komisja (T‑201/17, EU:T:2019:81), stworzył całkowicie nowe prawo do zwrotu. Tymczasem w wyroku z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488), kwestia ta nie pojawiła się, ponieważ wyrok z dnia 12 lutego 2019 r., Printeos/Komisja (T‑201/17, EU:T:2019:81), został wydany przed dokonaniem przez Komisję zwrotu na rzecz Deutsche Telekom w dniu 19 lutego 2019 r.
63
W niniejszej sprawie wystarczająco istotne naruszenie zarzucane Komisji jest naruszeniem art. 266 TFUE, które polega na tym, że nie wykonała ona w pełni wyroku z dnia 16 grudnia 2015 r., Air Canada/Komisja (T‑9/11, niepublikowanego, EU:T:2015:994).
64
Co się tyczy przesłanki dotyczącej bezprawnego zachowania zarzucanego danej instytucji lub danemu organowi Unii, w pkt 58 powyżej przypomniano, że należy wykazać wystarczająco istotne naruszenie normy prawnej mającej na celu przyznanie uprawnień jednostkom.
65
Artykuł 266 akapit pierwszy TFUE stanowi normę prawną, której celem jest przyznanie uprawnień jednostkom. Postanowienie to przewiduje bowiem bezwzględny i bezwarunkowy obowiązek instytucji – będącej autorem aktu, którego nieważność stwierdzono – przyjęcia w interesie strony skarżącej, która wygrała sprawę, środków zapewniających wykonanie wyroku stwierdzającego nieważność tego aktu ze skutkiem ex tunc, z którym to obowiązkiem skorelowane jest prawo strony skarżącej do jego pełnego przestrzegania (zob. podobnie wyrok z dnia 12 lutego 2019 r., Printeos/Komisja, T‑201/17, EU:T:2019:81, pkt 55). Pociąga to za sobą w szczególności zwrot kwot nienależnie pobranych na podstawie tego aktu, jak również zapłatę odsetek (zob. podobnie wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom, C‑221/22 P, EU:C:2024:488, pkt 57).
66
Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że wypłata odsetek stanowi środek zapewniający wykonanie wyroku stwierdzającego nieważność w rozumieniu art. 266 akapit pierwszy TFUE w zakresie, w jakim zmierza on do ryczałtowego odszkodowania za pozbawienie możliwości korzystania z wierzytelności, a ponadto, po wydaniu tego wyroku stwierdzającego nieważność, do zachęcenia dłużnika do niezwłocznego wykonania tej wierzytelności (zob. wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom, C‑221/22 P, EU:C:2024:488, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo).
67
Z art. 266 akapit pierwszy TFUE wynika zatem, że w przypadku uchylenia lub obniżenia ze skutkiem ex tunc przez sąd Unii grzywny nałożonej w decyzji Komisji za naruszenie reguł konkurencji instytucja ta jest zobowiązana do zwrotu całości lub części kwoty grzywny zapłaconej tymczasowo, wraz z odsetkami za okres od dnia tymczasowej zapłaty tej grzywny do dnia jej zwrotu (wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom, C‑221/22 P, EU:C:2024:488, pkt 53).
68
W niniejszej sprawie Komisja była zatem zobowiązana nie tylko do zwrotu grzywny zapłaconej tymczasowo, ale również do zapłaty odsetek, czego instytucja ta nie kwestionuje. Zapłaciła ona bowiem odsetki, a mianowicie odsetki uzyskane.
69
Jednakże w zakresie, w jakim odsetki, które należy zapłacić, mają charakter ryczałtowy, Komisja jest zobowiązana, na podstawie art. 266 akapit pierwszy TFUE, do zapłaty zainteresowanemu ewentualnej różnicy między kwotą odsetek uzyskanych a odsetkami ryczałtowymi (zob. wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom, C‑221/22 P, EU:C:2024:488, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo).
70
Tymczasem skarżąca podnosi, że uzyskane odsetki, które zostały jej wypłacone, są niższe od należnych jej odsetek ryczałtowych.
71
Komisja utrzymuje jednak, że nie dopuściła się istotnego naruszenia prawa, wypłacając skarżącej wyłącznie uzyskane odsetki.
72
Komisja zauważa bowiem, że w chwili zapłaty odsetek w niniejszej sprawie, w 2016 r., stosowała jedynie orzecznictwo obowiązujące w owym czasie. Obowiązek zapłaty odsetek ryczałtowych wynika dopiero z wyroku z dnia 12 lutego 2019 r., Printeos/Komisja (T‑201/17, EU:T:2019:81), ogłoszonego w dniu 12 lutego 2019 r.
73
Komisja podnosi, że zgodność z prawem jej zachowania należy oceniać na podstawie okoliczności prawnych i faktycznych istniejących w chwili jego przyjęcia. Tak więc w przypadku znaczącej zmiany orzecznictwa po wydaniu aktu leżącego u podstaw szkody akt ten nie stanowi wystarczająco istotnego naruszenia prawa Unii, które mogłoby prowadzić do powstania odpowiedzialności pozaumownej w rozumieniu art. 268 i 340 TFUE. Jej zachowania nie można oceniać poprzez odniesienie do późniejszej zmiany prawa wynikającej z wyroków: z dnia 12 lutego 2019 r., Printeos/Komisja (T‑201/17, EU:T:2019:81); z dnia 20 stycznia 2021 r., Komisja/Printeos (C‑301/19 P, EU:C:2021:39) i z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488).
74
W tym względzie należy zauważyć, po pierwsze, że wystarczająco istotne naruszenie normy prawnej przyznającej uprawnienia jednostkom jest wykazane, gdy obejmuje oczywiste i poważne naruszenie przez daną instytucję granic przysługujących jej uprawnień dyskrecjonalnych (zob. wyrok z dnia 11 stycznia 2024 r., Dyson i in./Komisja, C‑122/22 P, EU:C:2024:11, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo).
75
Po drugie, jeżeli instytucja Unii dysponuje jedynie znacznie ograniczoną swobodą uznania bądź nie ma takiej swobody, każde naruszenie prawa Unii może być wystarczające dla stwierdzenia wystąpienia wystarczająco istotnego naruszenia tego prawa, które może prowadzić do powstania odpowiedzialności pozaumownej Unii (zob. wyrok z dnia 20 stycznia 2021 r., Komisja/Printeos, C‑301/19 P, EU:C:2021:39, pkt 103 i przytoczone tam orzecznictwo).
76
Co więcej, jedynie stwierdzenie istnienia nieprawidłowości, których nie dopuściłby się w podobnych okolicznościach organ administracji działający ze zwykłą ostrożnością i starannością, powoduje powstanie odpowiedzialności pozaumownej Unii (zob. wyrok z dnia 10 września 2019 r., HTTS/Rada, C‑123/18 P, EU:C:2019:694, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
77
Należy przypomnieć, że oceny niezgodności z prawem aktu lub zachowania, które mogą skutkować powstaniem odpowiedzialności pozaumownej Unii, należy dokonywać w oparciu o okoliczności prawne i faktyczne istniejące w chwili wydania tego aktu lub w chwili, gdy miało miejsce to zachowanie (wyrok z dnia 10 września 2019 r., HTTS/Rada, C‑123/18 P, EU:C:2019:694, pkt 39).
78
Pojęcie „wystarczająco istotnego naruszenia” jest bowiem pojęciem statycznym, zakotwiczonym w momencie przyjęcia danego aktu lub danego bezprawnego zachowania (wyrok z dnia 10 września 2019 r., HTTS/Rada, C‑123/18 P, EU:C:2019:694, pkt 55). Tak więc stopień istotności naruszenia normy prawa Unii popełnionego przez daną instytucję, którego wymaga orzecznictwo, nie może być oceniany w innej chwili niż chwila popełnienia naruszenia, ponieważ jest on nierozerwalnie związany z tym naruszeniem (wyrok z dnia 10 września 2019 r., HTTS/Rada, C‑123/18 P, EU:C:2019:694, pkt 45).
79
Tymczasem w wyroku z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488, pkt 52–57), Trybunał, opierając się na utrwalonym orzecznictwie (wyrok z dnia 12 lutego 2015 r., Komisja/IPK International, C‑336/13 P, EU:C:2015:83, pkt 30; zob. także wyrok z dnia 10 października 2001 r., Corus UK/Komisja, T‑171/99, EU:T:2001:249, pkt 53, 54 i przytoczone tam orzecznictwo), podkreślił, że wypłata odsetek stanowi środek zapewniający wykonanie wyroku stwierdzającego nieważność w rozumieniu art. 266 akapit pierwszy TFUE w zakresie, w jakim zmierza on do przyznania zryczałtowanego odszkodowania za pozbawienie możliwości korzystania z wierzytelności, a ponadto do zachęcenia dłużnika do niezwłocznego wykonania wyroku stwierdzającego nieważność.
80
W myśl tego orzecznictwa przyznanie odsetek od kwoty nienależnie zapłaconej jawi się jako niezbędny składnik obowiązku przywrócenia stanu pierwotnego, który spoczywa na Komisji w wyniku wyroku stwierdzającego nieważność lub wydanego w ramach nieograniczonego prawa orzekania. Wyroki te mają na celu przywrócenie sytuacji zainteresowanego do stanu, w którym zgodnie z prawem powinien się znajdywać w przypadku, gdyby akt, którego nieważność stwierdzono, nie został wydany, z uwzględnieniem faktu, że owo przywrócenie stanu poprzedniego następuje dopiero po upływie pewnego czasu – krótszego lub dłuższego – w trakcie którego nie mógł on dysponować nienależnie zapłaconą kwotą (zob. podobnie wyrok z dnia 10 października 2001 r., Corus UK/Komisja, T‑171/99, EU:T:2001:249, pkt 54).
81
Ponadto zgodnie z tym samym orzecznictwem odsetki powinny być obliczane na podstawie stopy ryczałtowej, obliczonej poprzez odniesienie do stopy odsetek ustawowych, bez kapitalizacji, za okres od dnia tymczasowej zapłaty nałożonej grzywny do dnia zwrotu przez Komisję nienależnie zapłaconej kwoty (zob. podobnie wyrok z dnia 10 października 2001 r., Corus UK/Komisja, T‑171/99, EU:T:2001:249, pkt 60, 61).
82
Wynika z tego, że Komisja nie mogła pominąć konsekwencji, jakie należy wyciągnąć z zastosowania art. 266 akapit pierwszy TFUE w chwili zwrotu grzywny skarżącej, czyli w lutym 2016 r. Ponieważ z orzecznictwa poprzedzającego wykonanie wyroku z dnia 16 grudnia 2015 r., Air Canada/Komisja (T‑9/11, niepublikowanego, EU:T:2015:994) wynika bowiem, że zapłata odsetek ma być formą zryczałtowanego odszkodowania za pozbawienie możliwości korzystania z nienależnie zapłaconej kwoty, Komisja powinna była wiedzieć, że sama zapłata uzyskanych odsetek wraz ze zwrotem kwoty nienależnie zapłaconej z tytułu grzywny niekoniecznie stanowi pełne wykonanie tego wyroku.
83
Komisja podnosi jednak jeszcze, że jej ewentualny błąd należy w każdym razie uznać za usprawiedliwiony ze względu na trudność w stosowaniu lub interpretacji ciążącego na niej obowiązku wynikającego z wykonania wyroku uchylającego lub zmieniającego tymczasowo zapłaconą grzywnę, zgodnie z art. 266 akapit pierwszy TFUE. Tymczasem argument ten sprowadza się do zanegowania wystarczająco istotnego charakteru niezgodności z prawem z tych samych powodów co te, które zostały wskazane w pkt 60–62 powyżej.
84
W związku z tym, biorąc pod uwagę odmowę zapłaty odsetek ryczałtowych z tytułu pozbawienia skarżącej możliwości korzystania z kwoty nienależnie zapłaconej przez nią z tytułu grzywny z tego tylko powodu, że Komisja zwróciła uzyskane odsetki, bez upewnienia się, że kwota ta była co najmniej równa kwocie należnych odsetek ryczałtowych, należy stwierdzić, że zaistniało wystarczająco istotne naruszenie art. 266 akapit pierwszy TFUE, które może prowadzić do powstania odpowiedzialności pozaumownej Unii w rozumieniu art. 268 TFUE w związku z art. 340 akapit drugi TFUE.
2) W przedmiocie szkody
85
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem szkoda, o której naprawienie wystąpiono w ramach roszczenia wynikającego z odpowiedzialności pozaumownej Unii, musi mieć charakter rzeczywisty i pewny, a ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie skarżącej (zob. wyrok z dnia 9 listopada 2006 r., Agraz i in./Komisja, C‑243/05 P, EU:C:2006:708, pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo). Do niej należy dostarczenie rozstrzygających dowodów zarówno na istnienie, jak i zakres podnoszonej przez nią szkody (zob. wyrok z dnia 16 września 1997 r., Blackspur DIY i in./Rada i Komisja, C‑362/95 P, EU:C:1997:401, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo).
86
Jednakże ze względu na to, że dochodzone odsetki mają charakter ryczałtowy, strona skarżąca nie jest zobowiązana do udowodnienia istnienia szkody wykraczającej poza zwykły brak pełnej zapłaty tych odsetek (zob. podobnie wyroki: z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom, C‑221/22 P, EU:C:2024:488, pkt 62; z dnia 10 października 2001 r., Corus UK/Komisja, T‑171/99, EU:T:2001:249, pkt 56).
87
Ponieważ Komisja wypłaciła skarżącej, poza kwotą nienależnie pobraną z tytułu grzywny, uzyskane odsetki, istnienie szkody i ewentualnie jej zakres zależą od różnicy między odsetkami ryczałtowymi, które Komisja powinna była zapłacić, a uzyskanymi odsetkami.
88
Skarżąca uważa, że stopę procentową należy ustalić na podstawie stopy przewidzianej w art. 86 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 2342/2002, czyli stopy refinansowania EBC powiększonej o 3,5 punktu procentowego. Jej zdaniem wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488), potwierdza jej stanowisko w przedmiocie stopy procentowej, jaką należy zastosować.
89
Skarżąca żąda odszkodowania w kwocie 4264896,70 EUR odpowiadającej kwocie odsetek ryczałtowych naliczonych od kwoty głównej nienależnie zapłaconej z tytułu grzywny (21037500 EUR), według stawki 4,5 % za okres od 10 lutego 2011 r. do 8 lutego 2016 r., pomniejszonej o kwotę 468540,80 EUR odpowiadającą uzyskanym i wypłaconym już przez Komisję odsetkom.
90
W swoich uwagach w przedmiocie wyroku z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488), Komisja zauważa, że Trybunał orzekł, iż Sąd nie naruszył prawa, stosując „w drodze analogii” stopę procentową równą stopie refinansowania EBC powiększonej o 3,5 punktu procentowego.
91
Komisja twierdzi jednak, że istnieją powody nieuwzględnione w wyroku z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488), dla których stawka niższa od stawki żądanej przez skarżącą wystarczy, aby zrekompensować pozbawienie jej możliwości korzystania ze środków, które wpłaciła tymczasowo. Instytucja ta dodaje, że chociaż stopa odsetek, której zastosowania domaga się skarżąca, została uznana w pkt 84 tego wyroku, ponieważ „nie wydaje się nieracjonalna lub nieproporcjonalna”, sformułowanie, za pomocą którego zostało to wyrażone w tym wyroku, sugeruje, że nie jest to jedyna stopa odsetek, którą można przyjąć. Na rozprawie Komisja podniosła, że zastosowanie w niniejszej sprawie ma rozporządzenie nr 2342/2002.
92
Jak wskazano w pkt 87 powyżej, należy określić stopę procentową, jaką należy zastosować w celu ustalenia istnienia poniesionej przez skarżącą szkody i jej zakresu.
93
Na wstępie należy zauważyć, że w wyroku z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488, pkt 90), Trybunał przypomniał wprawdzie, tytułem postulatu de lege ferenda, cele odsetek ryczałtowych. Według Trybunału stopa mająca zastosowanie do tych odsetek nie może ograniczać się do skompensowania dewaluacji pieniądza, która miała miejsce w okresie, za który należy zapłacić odsetki, bez pokrycia ryczałtowego odszkodowania, do którego przedsiębiorstwo, które zapłaciło tę grzywnę, ma prawo ze względu na to, że przez pewien czas zostało pozbawione możliwości korzystania ze środków odpowiadających kwocie nienależnie uzyskanej przez Komisję.
94
Z orzecznictwa wynika, że w celu określenia kwoty odsetek ryczałtowych należnych przedsiębiorstwu, które zapłaciło grzywnę nałożoną przez Komisję, w następstwie uchylenia lub obniżenia tej grzywny instytucja ta powinna zastosować stopę procentową ustaloną w tym celu w uregulowaniach finansowych Unii obowiązujących w okresie, w którym owo przedsiębiorstwo było pozbawione możliwości korzystania z danej kwoty, a ściślej rzecz ujmując, w przepisach dotyczących stopy procentowej dla wierzytelności niespłaconych w zakreślonym terminie (zob. wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom, C‑221/22 P, EU:C:2024:488, pkt 78 i przytoczone tam orzecznictwo).
95
W wyroku z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488, pkt 83), Trybunał zauważył wprawdzie, że ani art. 83 rozporządzenia delegowanego nr 1268/2012, ani żaden inny przepis tego rozporządzenia nie określa stopy odsetek odpowiadającej zryczałtowanej rekompensacie o charakterze tej, o której mowa w niniejszej sprawie. W tych okolicznościach w pkt 84 wspomnianego wyroku Trybunał nie uznał za błędne zastosowania przez Sąd w drodze analogii stopy procentowej przewidzianej w art. 83 ust. 2 lit. b) rzeczonego rozporządzenia, a mianowicie stopy refinansowania EBC powiększonej o 3,5 punktu procentowego, mimo że przepis ten dotyczy przypadku opóźnienia w płatnościach, a mianowicie sytuacji, w której wierzytelność nie została wypłacona w przewidzianym terminie. W tym względzie Trybunał uznał również, że ta stopa odsetek nie wydaje się nieracjonalna lub nieproporcjonalna w świetle celu rozpatrywanych odsetek (wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom, C‑221/22 P, EU:C:2024:488, pkt 84).
96
W celu wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie stopy procentowej mającej zastosowanie w niniejszej sprawie należy przede wszystkim przypomnieć, że skarżąca zapłaciła tymczasowo grzywnę w dniu 10 lutego 2011 r., a zatem pod rządami rozporządzenia nr 2342/2002. Po dokonaniu tej płatności rozporządzenie nr 1605/2002 i rozporządzenie nr 2342/2002 zostały zastąpione, odpowiednio, rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 966/2012 z dnia 25 października 2012 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii oraz uchylającym rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 (Dz.U. 2012, L 298, s. 1) i rozporządzeniem delegowanym nr 1268/2012. Te ostatnie weszły w życie, odpowiednio, w dniu 27 października 2012 r. i w dniu 1 stycznia 2013 r. Wydanie wyroku z dnia 16 grudnia 2015 r., Air Canada/Komisja (T‑9/11, niepublikowanego, EU:T:2015:994) i zwrot na rzecz skarżącej głównej kwoty grzywny i uzyskanych odsetek w dniu 8 lutego 2016 r. nastąpiły po wejściu w życie tych nowych przepisów.
97
W tym względzie należy zauważyć, że rozumowanie przyjęte przez Sąd w wyroku z dnia 19 stycznia 2022 r., Deutsche Telekom/Komisja (T‑610/19, EU:T:2022:15), można przenieść na grunt niniejszej sprawy. Zarówno art. 83 ust. 2 rozporządzenia delegowanego nr 1268/2012, jak i art. 86 ust. 2 rozporządzenia nr 2342/2002 dotyczą bowiem stóp oprocentowania dla wierzytelności niespłaconych w zakreślonym terminie. Litera a) tych dwóch ustępów dotyczy przypadku, w którym zdarzeniem powodującym powstanie zobowiązania jest zamówienie publiczne, podczas gdy lit. b) tych ustępów dotyczy wszystkich pozostałych przypadków i ustala stopę procentową na poziomie stopy refinansowania EBC powiększonej o 3,5 punktu procentowego.
98
Tak więc w braku w uregulowaniach finansowych przepisu szczególnego określającego stopę procentową odpowiadającą zryczałtowanej rekompensacie za pozbawienie możliwości korzystania z kwoty odnoszącej się do kwoty grzywny nienależnie pobranej przez Komisję za okres od dnia jej tymczasowej zapłaty do dnia jej zwrotu przez instytucję, zastosowanie w drodze analogii art. 86 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 2342/2002 i art. 83 ust. 2 lit. b) rozporządzenia delegowanego nr 1268/2012 pozwala na poszanowanie celu odsetek, o których mowa w niniejszej sprawie.
99
Komisja uważa jednak, że istnieją powody, dla których stopa odsetek niższa od stopy, której zastosowania domaga się skarżąca, wystarcza do zrekompensowania rzeczonego pozbawienia jej możliwości korzystania z kapitału. Zdaniem tej instytucji stopa ta powinna być stopą stosowaną w przypadku, gdy dłużnik ustanawia gwarancję finansową w miejsce zapłaty grzywny, czyli powinna być stawką przewidzianą w art. 86 ust. 5 rozporządzenia nr 2342/2002, która jest zasadniczo identyczna z tą, o jakiej mowa w art. 83 ust. 4 rozporządzenia delegowanego nr 1268/2012.
100
Należy jednak zauważyć, że w pkt 85–87 wyroku z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488), Trybunał oddalił taki argument.
101
Niemniej Komisja podnosi, że uzasadnienie przedstawione przez Trybunał nie odnosi się do jej argumentu, zgodnie z którym w przypadku potwierdzenia przez Sąd grzywny zabezpieczonej gwarancją bankową, co prowadzi do wniosku, że środki powinny były zostać udostępnione Komisji wraz z upływem terminu płatności na podstawie decyzji nakładającej grzywnę, Komisja została pozbawiona możliwości wykorzystania tej kwoty przez okres trwania sporu. Zdaniem Komisji w takim przypadku może ona żądać jedynie niższej stopy procentowej określonej w art. 83 ust. 4 rozporządzenia delegowanego nr 1268/2012 lub w art. 86 ust. 5 rozporządzenia nr 2342/2002.
102
Należy przypomnieć, że art. 86 ust. 5 rozporządzenia nr 2342/2002 i art. 83 ust. 4 rozporządzenia delegowanego nr 1268/2012 mają zastosowanie do grzywien, w przypadku gdy dłużnik wnosi zabezpieczenie finansowe przyjęte przez księgowego zamiast zapłaty. Należy zatem stwierdzić, że prawodawca przewidział dla tego przypadku szczególne obciążenie odsetkami (wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom, C‑221/22 P, EU:C:2024:488, pkt 85).
103
W tym względzie należy jeszcze przypomnieć, że art. 5 decyzji z dnia 9 listopada 2010 r. przewidywał, iż w przypadku wniesienia skargi przez ukarane przedsiębiorstwo może ono pokryć grzywnę w terminie jej wymagalności, przedstawiając gwarancję bankową lub dokonując tymczasowej zapłaty grzywny, zgodnie z art. 85a ust. 1 rozporządzenia nr 2342/2002. W związku z tym korzystanie z zabezpieczenia finansowego pozostało alternatywą dla płatności gotówkowej.
104
Należy stwierdzić, że w przypadku skorzystania z gwarancji bankowej Komisja nie znajduje się w sytuacji porównywalnej z sytuacją skarżącej, która dokonała tymczasowej zapłaty grzywny. Prawdą jest, że w ramach gwarancji bankowej Komisja jest pozbawiona możliwości korzystania z kwoty odpowiadającej nałożonej grzywnie. Wybór gwarancji bankowej nie powoduje jednak żadnego zubożenia po stronie Komisji, ponieważ pozbawia ją jedynie możliwości natychmiastowego skorzystania z dodatkowych środków finansowych. Ponadto ustanowienie i utrzymanie gwarancji bankowej wiąże się z dodatkowymi kosztami ponoszonymi w całości przez stronę zobowiązaną do zapłaty grzywny.
105
Natomiast tymczasowa zapłata grzywny jest równoznaczna z utratą środków, które skarżąca posiadała i mogła swobodnie wykorzystać. Skutkuje to natychmiastowym zubożeniem odpowiadającym kwocie nałożonej grzywny. Zresztą, chociaż Komisja otrzymuje natychmiast kwotę odpowiadającą nałożonej grzywnie, nie może nią swobodnie dysponować aż do wyczerpania wszystkich środków odwoławczych, jak wynika to z art. 85a ust. 2 rozporządzenia nr 2342/2002 i art. 90 ust. 3 rozporządzenia delegowanego nr 1268/2012. Co więcej, to pozbawienie możliwości wykorzystania funduszy odpowiadających nałożonej grzywnie jest konsekwencją skorzystania przez skarżącą z prawa do wniesienia skargi w celu przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem decyzji nakładającej grzywnę.
106
Wynika z tego, że w przypadku oddalenia skargi na decyzję nakładającą grzywnę odsetki przewidziane w art. 86 ust. 5 rozporządzenia nr 2342/2002 i w art. 83 ust. 4 rozporządzenia delegowanego nr 1268/2012, które przedsiębiorstwo powinno zapłacić Komisji, nie są porównywalne z odsetkami ryczałtowymi, które instytucja ta powinna zapłacić w następstwie orzeczenia sądu Unii stwierdzającego niezgodność z prawem wydanej przez nią decyzji.
107
Wynika z tego również, że Komisja nie znajduje się w takiej samej sytuacji w zależności od tego, czy w oczekiwaniu na orzeczenie sądowe dłużnik grzywny ustanowi zabezpieczenie finansowe, czy też dokona tymczasowej zapłaty grzywny. Zatem ta różnica między sytuacjami, w jakich może znaleźć się Komisja w zależności od wyboru dokonanego przez dłużnika grzywny, nie może uzasadniać w niniejszym przypadku zastosowania stopy procentowej, na którą powołuje się Komisja.
108
Należy zatem oddalić argument Komisji dotyczący istnienia adekwatnej stopy procentowej niższej od stopy wskazanej w pkt 101 powyżej.
109
W konsekwencji stopę procentową mającą zastosowanie w niniejszej sprawie należy ustalić poprzez zastosowanie w drodze analogii stopy przewidzianej w art. 86 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 2342/2002 i w art. 83 ust. 2 lit. b) rozporządzenia delegowanego nr 1268/2012, czyli stopy procentowej stosowanej przez EBC do jego głównych operacji refinansujących w lutym 2011 r., czyli stopy 1 % powiększonej o 3,5 punktu procentowego, co daje 4,5 %.
110
Z powyższego wynika, że jeśli przyjmie się stopę odsetek w wysokości 4,5 % i zastosuje się ją do kwoty 21037500 EUR za okres od 10 lutego 2011 r. do 8 lutego 2016 r., to kwota odsetek ryczałtowych wyniesie 4733437,50 EUR. Szkoda poniesiona przez skarżącą odpowiada zatem różnicy między tą kwotą a uzyskanymi odsetkami (468540,80 EUR), która wynosi 4264896,70 EUR.
3) W przedmiocie związku przyczynowego
111
Skarżąca podnosi, że poniesiona przez nią szkoda wynika bezpośrednio z uchybienia przez Komisję jej zobowiązaniom zawartym w art. 266 akapit pierwszy TFUE. Po pierwsze, utrzymuje ona, że miała prawo wyboru pomiędzy ustanowieniem gwarancji bankowej (przy czym Komisja nie wykazała, że byłoby to rozwiązanie tańsze), a tymczasową zapłatą grzywny. Po drugie, twierdzi ona, że jest uprawniona do wystąpienia z żądaniem zapłaty odsetek ryczałtowych w każdej chwili, o ile żądanie to zostanie przedstawione przed upływem terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego.
112
Komisja podnosi, że należy odmówić zapłaty odsetek ryczałtowych lub obniżyć ich kwotę ze względu na to, że skarżąca nie ograniczyła swoich strat, postępując wbrew podstawowej zasadzie obowiązującej w tym zakresie. Według tej instytucji skarżąca nie wykazała, że dochodzone przez nią odsetki ryczałtowe są niższe od straty, jaką poniosłaby, gdyby ustanowiła gwarancję bankową zamiast dokonania tymczasowej zapłaty. Skoro bowiem dysponowała ona wyborem między tymi dwoma rozwiązaniami umożliwiającymi uiszczenie grzywny, to w chwili tymczasowej zapłaty grzywny powinna ona była wybrać rozwiązanie, które w przypadku uchylenia grzywny ograniczyłoby maksymalną wysokość poniesionej przez nią szkody.
113
Należy przypomnieć, że przesłanka dotycząca związku przyczynowego przewidziana w art. 340 akapit drugi TFUE wymaga istnienia wystarczająco bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem instytucji Unii a szkodą, związku, którego udowodnienie należy do strony skarżącej, wobec czego zarzucane zachowanie powinno być decydującą przyczyną szkody (zob. wyrok z dnia 13 grudnia 2018 r., Unia Europejska/Kendrion, C‑150/17 P, EU:C:2018:1014, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo).
114
Innymi słowy, nawet w przypadku ewentualnego przyczynienia się instytucji do powstania szkody, w odniesieniu do której dochodzi się odszkodowania, to przyczynienie się nie może być zbyt oddalone ze względu na odpowiedzialność ciążącą na innych osobach, w odpowiednim przypadku na stronie skarżącej (zob. wyrok z dnia 10 stycznia 2017 r., Gascogne Sack Deutschland i Gascogne/Unia Europejska, T‑577/14, EU:T:2017:1, pkt 117 i przytoczone tam orzecznictwo).
115
W tym względzie orzeczono również, że przy badaniu związku przyczynowego między zachowaniem zarzucanym instytucji Unii a szkodą, której naprawienia domaga się poszkodowany, należy zbadać, czy ten ostatni, wobec ryzyka samodzielnego poniesienia konsekwencji szkody, wykazał, jako osoba rozważna, należytą staranność w celu uniknięcia szkody lub ograniczenia jej zakresu. Ten związek przyczynowy może bowiem zostać przerwany poprzez niedochowanie należytej staranności przez poszkodowanego, w sytuacji gdy zachowanie to okazuje się decydującą przyczyną szkody (zob. postanowienie z dnia 4 czerwca 2012 r., Azienda Agricola Bracesco/Komisja, T‑440/09, niepublikowane, EU:T:2012:269, pkt 39, 40 i przytoczone tam orzecznictwo).
116
Jak wynika z pkt 65–84 powyżej, w następstwie wyroku z dnia 16 grudnia 2015 r., Air Canada/Komisja (T‑9/11, niepublikowanego, EU:T:2015:994), Komisja była zobowiązana do zwrotu skarżącej kwoty grzywny zapłaconej tymczasowo wraz z odsetkami ryczałtowymi.
117
W niniejszej sprawie Komisja zapłaciła jedynie kwotę uzyskanych odsetek i tym samym naruszyła ciążący na niej obowiązek zapłaty odsetek ryczałtowych na podstawie art. 266 akapit pierwszy TFUE. W związku z tym uchybienie to wykazuje wystarczająco bezpośredni związek przyczynowy ze szkodą poniesioną przez skarżącą (zob. pkt 92–110 powyżej).
118
W tym względzie Komisja nie może zarzucać skarżącej, że dobrowolnie zdecydowała się na tymczasową zapłatę grzywny zamiast ustanowienia gwarancji bankowej. Wybór skarżącej dotyczący tymczasowej zapłaty grzywny jest bowiem zgodny z decyzją z dnia 9 listopada 2010 r., a w szczególności z jej art. 5 ust. 4, i nie może zerwać związku przyczynowego między stwierdzoną bezprawnością a poniesioną szkodą.
119
W związku z powyższym istnieje wystarczająco bezpośredni związek przyczynowy między wystarczająco istotnym naruszeniem prawa Unii a szkodą poniesioną przez skarżącą.
b)
W przedmiocie odsetek za opóźnienie
120
Po pierwsze, skarżąca żąda tytułem odsetek za opóźnienie, w ramach swoich żądań odszkodowawczych, odsetek za zwłokę bez kapitalizacji od kwoty 4264896,70 EUR odpowiadającej żądanym odsetkom ryczałtowym za okres od 9 lutego 2016 r. do 4 lutego 2021 r., według tej samej stopy procentowej co stopa przypomniana w pkt 88 powyżej, a mianowicie kwoty 958550,14 EUR.
121
Po drugie, skarżąca wnosi o zapłatę odsetek składanych według stopy procentowej przypomnianej w pkt 88 powyżej, od kwoty należnej w dniu 4 lutego 2021 r., czyli kwoty 5223446,84 EUR (4264896,70 EUR + 958550,14 EUR), do dnia całkowitej zapłaty przez Komisję.
122
W odniesieniu do odsetek, o których mowa w pkt 120 powyżej, Komisja podnosi, że skarżąca nadmiernie opóźniła złożenie uprzedniego wniosku na podstawie art. 46 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w związku z czym jej wierzytelność główna w wysokości 4264896,70 EUR, która stanowi odsetki żądane za okres od dnia tymczasowej zapłaty grzywny do dnia wydania decyzji o zwrocie, została podwyższona o 958550 EUR, czyli o ponad 20 %. Podwyższenie to nie wynika z jakiegokolwiek uchybienia Komisji, które może zostać uwzględnione na podstawie art. 340 TFUE, lecz wynika całkowicie z bezczynności skarżącej. Zdaniem Komisji skarżąca nie wykazała, jakoby dołożyła należytych starań w celu ograniczenia zakresu poniesionej przez nią szkody, o czym świadczy spóźnione złożenie uprzedniego wniosku na podstawie art. 46 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Termin przedawnienia przewidziany w tym artykule nie może bowiem uzasadniać jego zawinionego zaniechania w odniesieniu do okresu następującego po zwrocie grzywny przez Komisję. W swoich uwagach w przedmiocie wyroku z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488), Komisja zauważa, że kwestia ta nie pojawiła się we wspomnianym wyroku.
123
Należy przypomnieć, że, co się tyczy żądania opartego na odpowiedzialności pozaumownej Unii przewidzianej w art. 340 akapit drugi TFUE, z orzecznictwa wynika, że w braku szczególnych okoliczności obowiązek zapłaty odsetek za opóźnienie powstaje od dnia wydania wyroku stwierdzającego obowiązek naprawienia szkody (zob. wyroki: z dnia 10 stycznia 2017 r., Gascogne Sack Deutschland i Gascogne/Unia Europejska, T‑577/14, EU:T:2017:1, pkt 178 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 19 stycznia 2022 r., Deutsche Telekom/Komisja, T‑610/19, EU:T:2022:15, pkt 141 i przytoczone tam orzecznictwo).
124
I tak, jak wynika również z wyroku z dnia 20 stycznia 2021 r., Komisja/Printeos (C‑301/19 P, EU:C:2021:39, pkt 122–124, 129), przyznanie odsetek za opóźnienie za okres poprzedzający wydanie wyroku jest możliwe w szczególnych okolicznościach.
125
Tymczasem w niniejszej sprawie, po pierwsze, ciążący na Komisji obowiązek doliczenia odsetek ryczałtowych do zwrotu grzywny tymczasowo zapłaconej przez skarżącą wynika bezpośrednio z art. 266 TFUE, a brak możliwości korzystania z kwoty odpowiadającej wspomnianym odsetkom zaistniał z chwilą dokonania tego zwrotu (zob. podobnie wyroki: z dnia 20 stycznia 2021 r., Komisja/Printeos, C‑301/19 P, EU:C:2021:39, pkt 122–124, 129; z dnia 8 marca 2023 r., Campine i Campine Recycling/Komisja, T‑94/20, niepublikowany, EU:T:2023:110, pkt 105–108).
126
Po drugie, w piśmie skierowanym do Komisji w dniu 4 lutego 2021 r. skarżąca wyraźnie przypomniała tej instytucji o spoczywających na niej obowiązkach wynikających z art. 266 TFUE i z orzecznictwa oraz zażądała kapitalizacji odsetek do czasu dokonania całkowitej zapłaty przez Komisję (zob. pkt 12 powyżej).
127
Tak więc w zakresie, w jakim szczególne okoliczności opisane w pkt 125 i 126 powyżej istniały w dniu złożenia przez skarżącą uprzedniego wniosku, przedstawionego w skierowanym do Komisji piśmie z dnia 4 lutego 2021 r., należy przyznać skarżącej odsetki za opóźnienie od kwoty 4264896,70 EUR od dnia 5 lutego 2021 r. do dnia dokonania całkowitej zapłaty przez Komisję. Nie istnieje natomiast żadna szczególna okoliczność uzasadniająca przyznanie odsetek za opóźnienie za okres od dnia zwrotu grzywny w dniu 8 lutego 2016 r. do dnia złożenia uprzedniego wniosku, tj. do dnia 4 lutego 2021 r., ponieważ opóźnienie w złożeniu owego uprzedniego wniosku wynikało wyłącznie z zachowania skarżącej.
128
Co się tyczy określenia właściwej stopy procentowej, w niniejszej sprawie należy zastosować art. 99 ust. 2 lit. b) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2018/1046 z dnia 18 lipca 2018 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii, zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 1296/2013, (UE) nr 1301/2013, (UE) nr 1303/2013, (UE) nr 1304/2013, (UE) nr 1309/2013, (UE) nr 1316/2013, (UE) nr 223/2014 i (UE) nr 283/2014 oraz decyzję nr 541/2014/UE, a także uchylającego rozporządzenie nr 966/2012 (Dz.U. 2018, L 193, s. 1), które obowiązywało w momencie złożenia uprzedniego wniosku w rozumieniu art. 46 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Na podstawie tego przepisu odsetki za zwłokę przyznane skarżącej należy obliczyć na podstawie stopy procentowej stosowanej przez EBC do jej głównych operacji refinansujących w dniu 4 lutego 2021 r., czyli 0 % powiększonej o 3,5 punktu procentowego, co oznacza, że stopa ta powinna w niniejszej sprawie wynieść 3,5 %.
129
W konsekwencji należy przyznać skarżącej odsetki za zwłokę od kwoty 4264896,70 EUR w wysokości 3,5 % od dnia 5 lutego 2021 r. do dnia dokonania całkowitej zapłaty przez Komisję.
c)
Wnioski w przedmiocie żądania odszkodowawczego
130
W świetle powyższych rozważań należy zasądzić od Komisji na rzecz skarżącej odszkodowanie tytułem naprawienia szkody spowodowanej wystarczająco istotnym naruszeniem art. 266 akapit pierwszy TFUE, polegającej na niepobraniu odsetek ryczałtowych w wysokości 4,5 % od kwoty nienależnie zapłaconej grzywny za okres między tymczasową zapłatą grzywny w dniu 10 lutego 2011 r. a zwrotem nienależnie uiszczonej grzywny w dniu 8 lutego 2016 r., pomniejszonych o kwotę odsetek już zapłaconych przez Komisję przy zwrocie grzywny. Kwota tego odszkodowania wynosi 4264896,70 EUR. Należy także przyznać skarżącej odsetki za opóźnienie od tej kwoty 4264896,70 EUR w wysokości 3,5 % od dnia 5 lutego 2021 r. do dnia dokonania całkowitej zapłaty przez Komisję.
131
W pozostałym zakresie żądania odszkodowawcze zostają oddalone, w związku z czym należy również zbadać żądania stwierdzenia nieważności przedstawione jako żądania ewentualne.
B. W przedmiocie żądań stwierdzenia nieważności
132
Tytułem żądania ewentualnego skarżąca wnosi o stwierdzenie nieważności pisma z dnia 25 marca 2021 r., w którym Komisja oddaliła jej żądanie zapłaty kwot odpowiadających odsetkom ryczałtowym i odsetkom za opóźnienie. Jedyny zarzut skarżącej dotyczy błędu Komisji polegającego na uznaniu, że roszczenie o zapłatę odsetek uległo przedawnieniu.
133
Komisja podnosi zarzut niedopuszczalności podniesionego przez skarżącą żądania stwierdzenia nieważności ze względu na brak interesu prawnego oraz, posiłkowo, potwierdzający charakter pisma z dnia 25 marca 2021 r.
134
Komisja utrzymuje, że skarżąca nie ma żadnego interesu w żądaniu stwierdzenia nieważności pisma z dnia 25 marca 2021 r. Zdaniem tej instytucji skarżąca nie zdołała wyjaśnić, na czym polega korzyść, jaką miałaby jej przynieść skarga o stwierdzenie nieważności. Utrzymuje ona, że żądanie stwierdzenia nieważności jest bezskuteczne, nawet jeśli skarżąca słusznie podnosi, że termin przedawnienia rozpoczął bieg w dniu rzekomo niezgodnego z prawem zaniechania przez Komisję zapłaty na jej rzecz odsetek ryczałtowych. Ponadto stwierdzenie nieważności pisma z dnia 25 marca 2021 r. na podstawie art. 263 TFUE nie może powodować powstania po stronie Komisji jakiegokolwiek obowiązku zapłaty na rzecz skarżącej żądanych przez nią odsetek.
135
Skarżąca utrzymuje, że nadal ma interes w stwierdzeniu nieważności pisma z dnia 25 marca 2021 r. Stwierdzenie niezgodności z prawem tego pisma mogłoby być podstawą ewentualnej skargi o odszkodowanie mającej na celu naprawienie szkody wyrządzonej rzeczonym pismem. Co więcej, skarżąca ma interes w jego zakwestionowaniu w celu zapobieżenia powtórzeniu się zarzucanej niezgodności z prawem w przyszłości. Ponadto stwierdzenie nieważności tego pisma prowadziłoby do wniosku, że Komisja jest zobowiązana ponownie zbadać swoją odpowiedź w przedmiocie wykonania wyroku stwierdzającego nieważność na podstawie art. 266 TFUE, a zatem zastosować ten wyrok w sposób zgodny z prawem Unii i wypłacić skarżącej należne jej odsetki.
136
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona przez osobę fizyczną lub prawną jest dopuszczalna jedynie w zakresie, w jakim strona skarżąca ma interes prawny w stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu. Konieczne jest, by interes ten był rzeczywisty i aktualny, przy czym podlega on ocenie na dzień wniesienia skargi. Interes ten powinien także istnieć aż do dnia ogłoszenia orzeczenia sądowego (zob. wyrok z dnia 7 czerwca 2007 r., Wunenburger/Komisja, C‑362/05 P, EU:C:2007:322, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo).
137
Istnienie takiego interesu oznacza, że samo stwierdzenie nieważności tego aktu będzie miało wiążące skutki prawne lub, innymi słowy, że rozstrzygnięcie skargi pozwoli uzyskać jakąś korzyść stronie, która ją wniosła (zob. postanowienie z dnia 25 listopada 2014 r., Global Steel Wire/Komisja, T‑429/10 i T‑578/10, niepublikowane, EU:T:2014:1008, pkt 18 i przytoczone tam orzecznictwo).
138
Tymczasem żądania zmierzające do stwierdzenia nieważności odmowy uznania przez instytucję, organ lub jednostkę organizacyjną Unii uprawnienia do naprawienia szkody, którego strona skarżąca dochodzi również na podstawie art. 268 i 340 TFUE, należy odrzucić jako niedopuszczalne, ponieważ strona skarżąca nie uzasadnia, co do zasady, żadnego interesu w przedstawieniu takich żądań równolegle z żądaniem naprawienia szkody (zob. podobnie wyroki: z dnia 13 czerwca 1972 r., Compagnie d’approvisionnement, de transport et de crédit i Grands Moulins de Paris/Komisja, 9/71 i 11/71, EU:C:1972:52, pkt 9–11; z dnia 17 lipca 2024 r., Montanari/EUCAP Sahel Niger, T‑371/22, EU:T:2024:494, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo).
139
Należy zauważyć, że w piśmie z dnia 25 marca 2021 r. Komisja wypowiedziała się w przedmiocie rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego przewidzianego w art. 46 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a mianowicie daty tymczasowej zapłaty grzywny przez skarżącą. Komisja uznała zatem, że roszczenie to uległo przedawnieniu i z tego powodu oddaliła żądanie skarżącej.
140
Należy stwierdzić, że poprzez żądanie stwierdzenia nieważności skarżąca zmierza w rzeczywistości do uzyskania takiego samego rezultatu finansowego jak poprzez swe żądania odszkodowawcze. Skarżąca nie ma zatem interesu w uzyskaniu stwierdzenia nieważności pisma z dnia 25 marca 2021 r. równolegle z uwzględnieniem jej żądania odszkodowawczego, o czym świadczy również to, że analizowane żądanie stwierdzenia nieważności zostało przedstawione jako żądanie ewentualne.
141
W związku z tym żądania stwierdzenia nieważności należy odrzucić jako niedopuszczalne, bez konieczności orzekania w przedmiocie bezwzględnej przeszkody procesowej, na którą powołano się posiłkowo.
IV. W przedmiocie kosztów
142
Zgodnie z art. 134 § 1 regulaminu postępowania kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. W myśl art. 134 ust. 3 tego regulaminu w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań każdej ze stron każda z nich pokrywa własne koszty.
143
Ponieważ w niniejszej sprawie żądania każdej ze stron zostały uwzględnione tylko częściowo, należy obciążyć każdą z nich jej własnymi kosztami.
Z powyższych względów
SĄD (dziewiąta izba rozpoznająca sprawy w składzie pięciu sędziów)
orzeka, co następuje:
1)
Komisja Europejska zapłaci spółce Air Canada odszkodowanie w kwocie 4264896,70 EUR tytułem naprawienia poniesionej szkody.
2)
Od odszkodowania, o którym mowa w pkt 1, należne są odsetki za opóźnienie za okres od 5 lutego 2021 r. do dnia całkowitej zapłaty odszkodowania według stopy 3,5 %.
3)
W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.
4)
Air Canada i Komisja pokrywają własne koszty.
Papasavvas
Truchot
Kanninen
Sampol Pucurull
Perišin
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 25 marca 2026 r.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: angielski.