Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
BIONDI
ippreżentati fis‑26 ta’ Marzu 2026 (1)
Kawżi Magħquda C‑266/24 P, C‑269/24 P u C‑289/24 P
Il-Kummissjoni Ewropea
vs
Ryanair DAC (C‑266/24 P)
u
Koninklijke Luchtvaart Maatschappij NV
vs
Ryanair DAC,
Il-Kummissjoni Ewropea (C‑269/24 P)
u
Société Air France,
Air France-KLM
vs
Ryanair DAC,
Il-Kummissjoni Ewropea (C‑289/24 P)
(Appell — Għajnuna mill-Istat — Għajnuna mogħtija mill-Pajjiżi l-Baxxi lil KLM fil-kuntest tal-pandemija tal-COVID‑19 — Garanzija mill-Istat għal self bankarju u self subordinat mill-Istat — Deċiżjoni li tiddikjara l-għajnuna kompatibbli mas-suq intern — Determinazzjoni tal-benefiċjarju tal-għajnuna fil-kuntest ta’ grupp ta’ kumpanniji)
I.      Introduzzjoni
1.        L-appelli preżenti jiffurmaw parti minn għadd (issa pjuttost estensiv) ta’ kawżi oħra fejn il-qrati tal-Unjoni
Ewropea ġew ikkonfrontati bil-kompatibbiltà ta’ miżuri nazzjonali adottati biex itaffu l-konsegwenzi traġiċi tal-pandemija tal-COVID‑19 mas-sistema tad-dritt tal-Unjoni dwar l-għajnuna mill-Istat.
2.        F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja, filwaqt li laqgħet it-talbiet tal-Istati Membri, kienet espliċita
li huma intitolati, kemm abbażi
tal-Artikolu 107(2)(b) TFUE (2) kif ukoll tal-Artikolu 107(3)(b) TFUE (3), li jappoġġjaw ċerti impriżi nazzjonali, u mhux oħrajn, minħabba l-karatteristiċi strutturalment essenzjali tagħhom għall-ekonomija ta’ dak l-Istat Membru, f’termini ta’, pereżempju, konnettività, impjiegi u infrastruttura.
3.        Jista’ jkun hemm lok biex tiġi evalwata mill-ġdid il-konsistenza tad-deċiżjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-applikazzjoni tal-prinċipji tad-dritt tal-Unjoni għal miżuri adottati fil-kuntest ta’ emerġenzi severi u l-vijabbiltà tagħhom, speċjalment fid-dawl tal-għarfien akkumulat u iktar għaqli dwar l-impatt ta’ dawn il-miżuri fuq is-suq. Il-kontroll tal-għajnuna mill-Istat,
l-istess
bħad-dritt tal-kompetizzjoni, huwa tabilħaqq proċess dinamiku. Madankollu, l-għan aħħari tiegħu huwa dejjem dak li jipprevjeni l-qsim nazzjonali, li ma jippermettix li l-imġieba tal-impriżi xxekkel kompetizzjoni ġenwina u mhux distorta fis-suq intern u t-tfittxija ta’ objettivi komuni.
4.        Madankollu, l-appelli preżenti jeħtieġu li l-Qorti tal-Ġustizzja tiffoka esklużivament fuq l-applikazzjoni korretta ta’ xi wħud mill-kunċetti bażiċi tad-dritt dwar l-għajnuna mill-Istat.
B’mod partikolari, iqajmu l-kwistjoni tal-kriterji li għandhom jiġu applikati fid-determinazzjoni tal-benefiċjarju ta’ miżura ta’ għajnuna mill-Istat fil-kuntest ta’ grupp ta’ kumpanniji. Il-Kummissjoni Ewropea (kawża C‑266/24 P), Koninklijke Luchtvaart Maatschappij NV (iktar ’il quddiem “KLM”) kawża C‑269/24 P) u, Air France-KLM S.A.
(iktar ’il quddiem “Air France-KLM”) u Société Air France S.A. (iktar ’il quddiem “Air France”)(kawża C‑289/24 P) ifittxu li tiġi annullata s-sentenza fil-kawża T‑146/22 (iktar ’il quddiem is-“sentenza appellata”), li permezz tagħha l-Qorti Ġenerali annullat Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2021) 5437 final tas‑16 ta’ Lulju 2021 (4) (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni inkwistjoni”) li awtorizzat miżuri ta’ sostenn favur il-linja tal-ajru KLM. Dawn l-appelli jiffurmaw parti minn sensiela ta’ seba’ appelli, kollha dwar miżuri favur kumpanniji li jiffurmaw parti mill-grupp Air France-KLM (5).
II.    Il-fatti li wasslu għall-kawża, id-deċiżjoni kkontestata u s-sentenza appellata
5.        KLM hija parti mill-grupp Air France-KLM, immexxi minn Air France-KLM (6). Air France, miżmuma kompletament minn Air France-KLM, hija sussidjarja oħra tal-grupp u kumpannija oħt ta’ KLM (7).
6.        Fis‑26 ta’ Ġunju 2020, ir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi nnotifika lill-Kummissjoni dwar għajnuna favur KLM li tikkonsisti f’(i) garanzija mill-Istat għal self mogħti lilha minn konsorzju ta’ banek, u (ii) self tal-Istat (iktar ’il quddiem il-“miżura kkonċernata”).
Il-baġit totali tal-għajnuna kien ta’ EUR 3.4 biljun. L-għan tal-miżura kkonċernata kien li tipprovdi likwidità temporanja lil KLM, li kienet meħtieġa biex tindirizza l-effetti negattivi tal-pandemija tal-COVID‑19.
Ir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi kkunsidra li, fid-dawl tal-importanza ta’ KLM għall-ekonomija tiegħu u l-konnettività tat-trasport bl-ajru, il-falliment ta’ din il-kumpannija kien se jaggrava t-taqlib serju fl-ekonomija tiegħu kkawżat minn din il-pandemija (8).
7.        Permezz ta’ deċiżjoni tat‑13 ta’ Lulju 2020, il-Kummissjoni sabet li l-miżura kkonċernata, l-ewwel, kienet tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat skont it-tifsira tal-Artikolu 107(1) TFUE u, it-tieni, kienet kompatibbli mas-suq intern abbażi tal-Artikolu 107(3)(b) TFUE (9). Skont dik id-deċiżjoni, KLM kienet l-unika benefiċjarja tal-għajnuna, bl-esklużjoni tal-kumpanniji l-oħra fil-grupp Air France-KLM (10).
8.        Permezz tas-sentenza tad‑19 ta’ Mejju 2021, Ryanair vs Il-Kummissjoni (KLM; Covid‑19 (11)), il-Qorti tal-Ġustizzja annullat id-Deċiżjoni Inizjali minħabba li kienet ivvizzjata minn nuqqas ta’ motivazzjoni fir-rigward tad-determinazzjoni tal-benefiċjarju tal-miżura kkonċernata. Barra minn hekk, ordnat li l-effetti tal-annullament ta’ dik id-deċiżjoni jiġu sospiżi sakemm tiġi adottata deċiżjoni ġdida mill-Kummissjoni skont l-Artikolu 108 TFUE (12).
9.        Fis‑16 ta’ Lulju 2021, il-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni inkwistjoni, fejn sabet li l-miżura kkonċernata kienet tinvolvi għajnuna mill-Istat skont it-tifsira tal-Artikolu 107(1) TFUE iżda kienet kompatibbli mas-suq intern abbażi tal-Artikolu 107(3)(b) TFUE, u li KLM kienet l-unika benefiċjarja tal-għajnuna, bl-esklużjoni tal-kumpanniji l-oħra fil-grupp Air France-KLM.
10.      Ryanair DAC (iktar ’il quddiem “Ryanair”) talbet l-annullament tad-deċiżjoni inkwistjoni, fejn sostniet, fost affarijiet oħra, li l-Kummissjoni żbaljat meta identifikat lil KLM bħala l-uniku benefiċjarja tal-għajnuna. Fis-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali laqgħet dan il-motiv u kkonkludiet li l-benefiċjarju tal-miżura ta’ għajnuna kkonċernata kellu jinkludi lil Air France, Air France-KLM u KLM. Għal din ir-raġuni, il-Qorti Ġenerali annullat id-deċiżjoni inkwistjoni fl-intier tagħha mingħajr ma eżaminat il-motivi l-oħra mqajma minn Ryanair (13).
III. Talbiet tal-partijiet
11.      Il-Kummissjoni, KLM, Air France-KLM u Air France-
permezz tat-tliet appelli rispettivi tagħhom-jitolbu lill-Qorti tal-Ġustizzja, primarjament, sabiex tannulla s-sentenza appellata, tagħti sentenza finali u tikkundanna lil Ryanair għall-ispejjeż jew, sussidjarjament, tibgħat lura l-kawża lill-Qorti Ġenerali għad-deċiżjoni u tirriżerva l-ispejjeż tal-proċedura.
12.      Ir-Repubblika Franċiża u r-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi t-tnejn jitolbu li l-Qorti tal-Ġustizzja tilqa’ l-appelli u tannulla s-sentenza appellata. Ir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi jitlob ukoll li l-Qorti tal-Ġustizzja tikkundanna lil Ryanair għall-ispejjeż.
13.      Ryanair titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja tiċħad l-appelli u tikkundanna lill-Kummissjoni, lil KLM, lil Air France-KLM u lil Air France għall-ispejjeż.
IV.    L-appelli
14.      Il-Kummissjoni tinvoka żewġ motivi insostenn tal-appell tagħha. Permezz tal-ewwel motiv tagħha, hija ssostni li l-Qorti Ġenerali wettqet żball
ta’ liġi billi applikat standard żbaljat għad-definizzjoni tal-benefiċjarju tal-għajnuna fi ħdan grupp korporattiv. Permezz tat-tieni motiv tagħha, hija ssostni li l-Qorti Ġenerali ssostitwiet l-evalwazzjoni tagħha stess għal dik tal-Kummissjoni, mingħajr ma stabbilixxiet b’mod adegwat li r-raġunament tal-Kummissjoni kien ivvizzjat minn żball manifest ta’ evalwazzjoni.
15.      KLM (fil-kawża C‑269/24 P) u Air France-KLM u Air France (fil-kawża C‑289/24 P) jinvokaw tliet motivi insostenn tal-appelli tagħhom, bl-ewwel tnejn minnhom jallegaw l-istess żbalji fil-liġi invokati mill-Kummissjoni fl-appell tagħha fil-kawża C‑266/24 P. Permezz tat-tielet motiv tagħhom, KLM, Air France-KLM u Air France jsostnu li l-Qorti Ġenerali wettqet żball fil-liġi billi interpretat ħażin il-kuntest ġuridiku dwar il-kunċett ta’ “vantaġġi indiretti ta’ għajnuna mill-Istat”.
A.      L-ewwel motiv tal-appell
16.      Permezz tal-ewwel motiv tagħhom, li jikkontesta l-punti 54 sa 159 tas-sentenza appellata, il-Kummissjoni, KLM, Air France-KLM u Air France (flimkien
l-“appellanti”), sostnuti mir-Repubblika Franċiża u mir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi, jallegaw li l-Qorti Ġenerali applikat standard żbaljat meta ddeterminat liema impriża kkwalifikat bħala benefiċjarju tal-għajnuna mogħtija mill-miżura kkonċernata. B’mod iktar speċifiku, skont l-appellanti, il-Qorti Ġenerali
b’mod żbaljat qabblet l-analiżi ta’ x’jikkostitwixxi “unità ekonomika waħda” mal-analiżi tal-“benefiċjarju” ta’ miżura ta’ għajnuna fil-kuntest ta’ grupp ta’ kumpanniji, billi ffukat fuq il-fatturi li jagħmluha possibbli li tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ tali unità minflok ma ddeterminat liema impriża tabilħaqq tibbenefika mill-miżura ta’ għajnuna.
17.      L-għajnuna
pubblika
tista’ tingħata favur persuni fiżiċi jew ġuridiċi. Madankollu, ir-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat japplikaw biss għall-impriżi (14). B’mod iktar preċiż, l-Artikolu 107(1) TFUE jippresupponi, fost affarijiet oħra, l-eżistenza ta’
vantaġġ mogħti lil impriża (15). Dawk iż-żewġ kunċetti jinkludu t-tielet wieħed, li, filwaqt li ma jsirx riferiment għalih fl-Artikolu 107(1) TFUE, huwa ċentrali għad-dritt dwar l-għajnuna mill-Istat: dak tal-benefiċjarju. Il-kunċett ta’ benefiċjarju – li mhux biss huwa rilevanti għall-iskop tal-irkupru tal-għajnuna iżda wkoll għall-analiżi ta’ jekk miżura nazzjonali taqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 107(1) u l-kompatibbiltà tagħha – jindika l-impriża li tabilħaqq tibbenefika mill-għajnuna (16).
18.      Skont it-test stabbilit sew imfassal mill-Qorti tal-Ġustizzja, il-kunċett ta’ impriża jirreferi għal entitajiet li jeżerċitaw attività ekonomika, irrispettivament
mill-istatus ġuridiku tagħhom u mill-mod ta’ finanzjament
tagħhom, (17) u għandu jinftiehem bħala li jindika unità ekonomika anki jekk fil-liġi din l-unità ekonomika tikkonsisti minn diversi persuni, fiżiċi jew ġuridiċi (18).
19.      Żviluppat mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-bidu tas-snin sebgħin, fil-kuntest ta’ dak li llum huwa l-Artikolu 101 TFUE, il-kunċett ta’ impriża bħala unità ekonomika ġie trapjantat f’oqsma oħra minsuġa mill-qrib tad-dritt tal-Unjoni, bħall-għajnuna mill-Istat (19) – u bir-raġun.
Biex nagħmel riferiment għal dak li qal l-Avukat Ġenerali Jacobs, għall-fini tal-koerenza u l-uniformità, bħala regola ġenerali, l-istess kunċetti għandhom, f’oqsma relatati
mill-qrib tad-dritt tal-Unjoni u li l-objettivi tagħhom huma l-istess, jingħataw tifsira identika, sakemm ma jkunx ġustifikat mod ieħor (20).
20.      Għalhekk, diversi entitajiet legalment indipendenti jistgħu jitqiesu bħala parti minn impriża waħda għall-iskop li jiġi identifikat l-ambitu tal-benefiċjarju ta’ għajnuna mill-Istat meta jkunu jistgħu jitqiesu li jibbenefikaw, bħala unità ekonomika, mill-miżura inkwistjoni (21).
21.      Huwa ċar li kull meta r-riċevitur ta’ għajnuna mill-Istat ikun parti minn grupp ta’ kumpanniji, il-grupp kollu jrid awtomatikament jitqies bħala l-benefiċjarju attwali.
Sabiex jiġi delimitat il-perimetru tal-impriża – mifhuma bħala unità ekonomika – li tibbenefika minn miżura ta’ għajnuna fi ħdan grupp ta’ kumpanniji bħal dan, iridu jitqiesu diversi fatturi, li jagħmluha possibbli li jiġu ddeterminati f’kull każ l-effetti ekonomiċi prevedibbli ta’ dik il-miżura u tal-vantaġġi li tagħti. Għalhekk huwa eżerċizzju ta’ natura prospettiva.
22.      Sabiex jiġi ddeterminat jekk il-kritika fformulata mill-appellanti hijiex fondata, huwa għalhekk neċessarju li jiġu mistħarrġa fil-qosor il-punti tar-raġunament segwiti mill-Kummissjoni u mill-Qorti Ġenerali, rispettivament, għall-iskop li jiġi identifikat il-benefiċjarju tal-miżura ta’ għajnuna kkonċernata.
23.      Fil-premessi 107 sa 110 tad-deċiżjoni inkwistjoni, filwaqt li bbażat ruħha fuq il-ġurisprudenza tal-Qorti Ġenerali, il-Kummissjoni fakkret, l-ewwel, li l-kumpanniji fi ħdan grupp korporattiv jistgħu jiġu kkunsidrati bħala impriża waħda għall-finijiet tal-għajnuna mill-Istat meta jiffurmaw unità ekonomika waħda, evalwata abbażi ta’ fatturi relatati mal-eżistenza ta’ rabtiet bejn dawk il-kumpanniji bħal kontroll dirett jew indirett minn entità waħda, rabtiet funzjonali u finanzjarji, attivitajiet ekonomiċi identiċi jew paralleli u klawżoli kuntrattwali speċifiċi (22).
It-tieni, il-Kummissjoni, filwaqt li għamlet riferiment għas-sentenza tat‑3 ta’ Lulju 2003, Il-Belġju vs Il-Kummissjoni (23), irrilevat
li l-fatt waħdu li diversi kumpanniji jappartjenu għall-istess grupp mhux bilfors ifisser li huma kollha benefiċjarji ipso facto tal-għajnuna mill-Istat, peress li l-għajnuna tista’ tkun limitata għal entitajiet speċifiċi fi ħdan il-grupp.
Bl-applikazzjoni ta’ dawk il-kriterji, fil-premessi 112 sa 117 tad-deċiżjoni inkwistjoni, il-Kummissjoni analizzat sussegwentement (i) ir-rabtiet funzjonali, ekonomiċi u organiċi bejn Air France, KLM u Air France-KLM; u (ii) il-ftehimiet relatati mal-miżura kkonċernata u r-riskju ta’ tixrid tal-għajnuna bejn dawn it-tliet entitajiet.
Wara l-analiżi tagħha, il-Kummissjoni kkunsidrat, minn naħa waħda, li, għalkemm kienu jeżistu ċerti rabtiet funzjonali, ekonomiċi u organiċi (24), KLM kienet de facto tgawdi minn awtonomija funzjonali, finanzjarja u operattiva kunsiderevoli, kienet tiġġestixxi l-ħtiġijiet ta’ finanzjament u likwidità tagħha b’mod indipendenti (Air France-KLM ma kellhiex kontroll fuq il-fondi tagħha) u kienet involuta fi tranżazzjonijiet intragrupp fit-termini tas-suq (25).
Min-naħa l-oħra, il-Kummissjoni kkunsidrat li l-mekkaniżmi kuntrattwali tal-miżura kkonċernata inkludew diversi salvagwardji, (26) li jiżguraw li l-fondi jiġu mgħoddija esklużivament u b’mod effettiv lil KLM, u jiġu ttrasferiti lilha b’mod dirett mingħajr ma jgħaddu mill-kumpannija holding u mingħajr possibbiltà ta’
effetti sekondarji għal Air France. Għaldaqstant, il-Kummissjoni kkonkludiet li KLM kienet tikkostitwixxi unità ekonomika distinta mill-kumpannija prinċipali tagħha u minn Air France, u kienet l-unika benefiċjarja ta’ dik il-miżura.
24.      Fis-sentenza appellata, l-ewwel, il-Qorti Ġenerali eżaminat ir-rabtiet kapitali, organiċi, funzjonali u ekonomiċi bejn Air France-KLM, Air France u KLM u s-sussidjarji rispettivi tagħhom u kkonkludiet li dawn kienu kollha fatturi li jindikaw li dawn l-entitajiet jiffurmaw unjoni ekonomika waħda għall-finijiet tal-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat (27). B’mod partikolari, il-Qorti Ġenerali sabet li i) Air France-KLM eżerċitat kontroll billi involviet ruħha direttament jew indirettament fil-ġestjoni ta’
Air France u KLM; (28), ii) il-konklużjoni li waslet għaliha l-Kummissjoni, jiġifieri li Air France u KLM gawdew minn awtonomija funzjonali, ma kinitx issostanzjata; (29) u iii) kien hemm ċertu grad ta’ interdipendenza ekonomika u finanzjarja bejn Air France-KLM u s-sussidjarji tagħha kif ukoll ċertu grad ta’ integrazzjoni u kooperazzjoni ekonomika bejn Air France u KLM (30).
It-tieni, il-Qorti Ġenerali eżaminat il-ftehimiet li abbażi tagħhom ingħatat il-miżura kkonċernata, u kkonkludiet li l-mekkaniżmi kuntrattwali previsti f’dawn il-ftehimiet ma kinux jappoġġjaw il-konklużjoni li l-uniku benefiċjarju tal-miżura ta’ għajnuna kkonċernata kien KLM (31) (punt 132). Barra minn hekk, il-Qorti Ġenerali eżaminat it-tip ta’ miżura mogħtija u l-kuntest li fih ingħatat, u sabet li l-Kummissjoni naqset milli tqis id-deċiżjoni Air France-KLM u Air France bħala parti minn dan il-kuntest (32).
25.      Irrid nistqarr li,
fil-fehma tiegħi, il-kritika tal-appellanti dwar il-motivazzjoni tal-Qorti Ġenerali hija eċċessivament formali u tmur kontra l-approċċ ġenerali tal-funzjonalità li għalih huwa suġġett id-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat.
Fi kliem sempliċi (u
li nittama li jiftiehem fil-lingwi uffiċjali l-oħra kollha tal-Unjoni), sempliċement m’iniex nara xi differenzi reali bejn ir-rikostruzzjoni proposta mill-Kummissjoni fid-deċiżjoni inkwistjoni u r-raġunament tal-Qorti Ġenerali.
26.      Kemm id-deċiżjoni kkontestata kif ukoll is-sentenza appellata huma bbażati fuq evalwazzjoni individwali u globali tal-istess fatturi, eżaminati eżattament fl-istess ordni. L-ebda wieħed mill-appellanti ma jikkontesta r-rilevanza ta’ xi wieħed minn dawn il-fatturi, u lanqas ma jaffermaw li l-Qorti Ġenerali naqset milli tikkunsidra fatturi oħra li wkoll kienu rilevanti. B’mod partikolari, huma jirrikonoxxu li l-analiżi tar-rabtiet ekonomiċi, funzjonali u organiċi bejn id-diversi entitajiet ta’ grupp ta’ kumpanniji hija l-punt tat-tluq għad-determinazzjoni tal-benefiċjarju ta’ miżura ta’ għajnuna fi ħdan grupp bħal dan, peress li tagħmilha possibbli, b’mod partikolari, li jiġi aċċertat il-grad ta’ awtonomija deċiżjonali ta’ dawn l-entitajiet.
27.      Id-deċiżjoni inkwistjoni u s-sentenza appellata t-tnejn jiddependu fuq l-istess kunċett ta’ impriża bħala unità ekonomika u, bażikament, fuq l-istess ġurisprudenza biex jiddeterminaw il-preżenza jew l-assenza ta’ tali unità fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat (33). Għal darba oħra, l-appellanti ma jikkontestawx ir-rilevanza ta’ dan il-kunċett jew ta’ dik il-ġurisprudenza sabiex jiddefinixxu l-ambitu tal-benefiċjarju tal-għajnuna mill-Istat fi ħdan grupp korporattiv.
28.      Il-Kummissjoni, filwaqt li tagħmel riferiment għall-punt 66 tas-sentenza fil-kawża
AceaElectrabel (34), tosserva
li l-kunċett ta’ “unità ekonomika waħda” fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat jista’ jkun differenti minn dak applikabbli għal oqsma oħra tad-dritt tal-kompetizzjoni. Madankollu, m’iniex għalkollox konvint b’dan l-argument.
29.      Minbarra l-kunċett ta’ “impriża”, il-kunċett ta’ “unità ekonomika waħda” għandu natura funzjonali. Il-klassifikazzjoni ta’ diversi entitajiet bħala unità ekonomika waħda għall-finijiet tad-dritt tal-kompetizzjoni, inkluż l-għajnuna mill-Istat, tiddependi fuq l-għan speċifiku li għalih hija mmirata tali klassifikazzjoni u tiddependi fuq il-kuntest eżaminat. Konsegwentement, entitajiet differenti jistgħu jitqiesu bħala unità waħda indiviżibbli għall-identifikazzjoni tal-benefiċjarju ta’ għajnuna mill-Istat f’każ partikolari, anki jekk ma jkunux ikklassifikati bħala tali għal finijiet relatati ma’ oqsma oħra tad-dritt tal-kompetizzjoni.
30.      L-appellanti jargumentaw ukoll li l-Qorti Ġenerali injorat il-ġurisprudenza li skontha l-benefiċjarju ta’ għajnuna mill-Istat jista’ jkun limitat għal waħda mill-kumpanniji li jiffurmaw parti minn grupp, bl-esklużjoni tal-oħrajn, u li għalhekk ibbażat ruħha fuq kuntest ġuridiku żbaljat jew inkomplet.
Huma jagħmlu riferiment, b’mod partikolari, għas-sentenza fil-kawża Verlipack, fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ċċarat li l-Kummissjoni għandha d-dritt li tqis il-kliem tal-klawżoli ta’ allokazzjoni fil-każ ta’ self pubbliku u li tikkonkludi li l-benefiċjarju tal-għajnuna ma huwiex min jissellef iżda entità differenti, li lilha dak tal-ewwel huwa obbligat li jgħaddi l-fondi mislufa.
Huma jsostnu, essenzjalment, li minn dik is-sentenza jirriżulta li l-għoti ta’ għajnuna lil entità fi ħdan grupp ta’ kumpanniji jista’ jkun suġġett għal restrizzjonijiet fuq l-aċċess għall-fondi jew fuq l-iskopijiet li għalihom tista’ tintuża l-għajnuna, b’tali mod li, skont iċ-ċirkustanzi ta’ kull każ, dik l-entità tista’ titqies bħala unità indipendenti għall-finijiet tal-identifikazzjoni tal-benefiċjarju tal-għajnuna.
31.      F’dan ir-rigward, ninnota l-ewwel nett li s-sempliċi fatt li, għall-kuntrarju tal-Kummissjoni fid-deċiżjoni kkontestata (35), il-Qorti Ġenerali ma għamlet l-ebda riferiment għas-sentenza fil-kawża Verlipack meta ċċitat, fil-punti 54 sa 61 tas-sentenza appellata, il-ġurisprudenza li qieset rilevanti u spjegat il-kriterji li kienet se tapplika, ma jfissirx li eskludiet il-possibbiltà li l-ambitu tal-benefiċjarju ta’ għajnuna mill-Istat fi ħdan grupp ta’ kumpanniji jista’ jkun limitat għal entità waħda.
32.      Tali possibbiltà tista’ tabilħaqq tiġi stabbilita biss wara evalwazzjoni li tqis il-fatturi rilevanti kollha li sar riferiment għalihom
hawn fuq u tiddependi fuq il-karatteristiċi speċifiċi ta’ kull każ. Għalhekk, ir-raġunament tal-Qorti Ġenerali ma jistax jiġi kkontestat biss abbażi tal-ommissjoni li dwarha sar ilment, jekk jidher li tabilħaqq wettqet tali evalwazzjoni. Barra minn hekk, il-Qorti Ġenerali ma kkunsidratx is-sentenza fil-kawża Verlipack, u lanqas is-sentenzi tal‑25 ta’ Ġunju 1998, British Airways et vs Il-Kummissjoni (36), u tal‑11 ta’ Mejju 2005, Saxonia Edelmetalle u ZEMAG vs Il-Kummissjoni (37), li għalihom ukoll jagħmlu riferiment l-appellanti. Madankollu, hija kkunsidrat li l-kawżi li taw lok għal dawn is-sentenzi ma kinux paragunabbli ma’ dawk quddiemha u kkonkludiet li, għall-kuntrarju ta’ tali sentenzi, il-benefiċjarju tal-miżura ta’ għajnuna kkonċernata ma setax jitqies bħala limitat għal kumpannija waħda fi ħdan il-grupp li kien jappartjeni għalih (38).
33.      Il-Kummissjoni ssostni li, mhux biss l-ommissjoni, fil-punti 54 sa 62 tas-sentenza appellata, ta’ kwalunkwe riferiment għas-sentenza fil-kawża Verlipack iżda wkoll ir-riferimenti għall-punt 11 tal-Avviż dwar il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat (39) u għas-sentenza fil-kawża AceaElectrabel, fil-punti 57 u 58 ta’ dik is-sentenza, jindikaw li l-Qorti Ġenerali bbażat ruħha fuq kuntest ġuridiku żbaljat.
Il-Kummissjoni targumenta li għalkemm fatturi bħall-eżistenza ta’ sehem ta’ kontroll u rabtiet funzjonali, ekonomiċi u organiċi oħra, invokati minn dan l-avviż u s-sentenza AceaElectrabel, huma xierqa kemm biex jiġi ddeterminat jekk diversi entitajiet jiffurmawx parti minn impriża waħda kif ukoll biex jiġi identifikat il-benefiċjarju tal-għajnuna, il-piż u l-importanza ta’ dawn il-fatturi jinbidlu skont jekk wieħed ifittex li jiddefinixxi l-“impriża” kollha kemm hi jew il-“benefiċjarju”. Nistqarr li ma nifhimx għalkollox din il-kritika.
34.      Kif intqal qabel, il-kunċett ta’ ‘impriża’, kif ukoll dak ta’ ‘unità ekonomika’ jiddependu fuq l-għan speċifiku segwit. Dan ifisser li meta jiġi ddeterminat jekk, fi ħdan grupp korporattiv, il-benefiċjarju ta’ miżura ta’ għajnuna
huwiex biss waħda mill-entitajiet li minnhom huwa magħmul il-grupp, unità magħmula minn iktar entitajiet bħal dawn, jew il-grupp kollu kemm hu, iridu jitqiesu l-fatturi rilevanti kollha, li jistgħu jvarjaw minn każ għal każ. Konsegwentement, l-istess entitajiet jistgħu jitqiesu bħala unità ekonomika fir-rigward ta’ miżura ta’ għajnuna partikolari u mhux fir-rigward ta’ oħra (40).
35.      Għalhekk, f’ċirkustanzi bħal dawk tal-kawżi magħquda preżenti, il-kwistjoni ma hijiex kemm għandu jingħata piż jew importanza lir-rabtiet ekonomiċi, organiċi u funzjonali li jeżistu bejn l-entitajiet li minnhom huwa magħmul il-grupp – li jridu jiġu eżaminati bir-reqqa u oġġettivament – iżda jekk, fid-dawl tal-karatteristiċi speċifiċi tal-każ, entità waħda jew iktar jistgħux, minkejja dawn ir-rabtiet, jitqiesu bħala impriża indipendenti u l-unika benefiċjarja tal-għajnuna inkwistjoni.
Fil-fehma tiegħi, il-Qorti Ġenerali segwiet eżattament dan ir-raġunament fis-sentenza appellata.
36.      L-appellanti jsostnu wkoll, b’argumenti li jikkoinċidu, li l-Qorti Ġenerali eskludiet il-possibbiltà għal Stat Membru li juża salvagwardji kuntrattwali sabiex jillimita l-benefiċċju ta’ għajnuna lil ċerti entitajiet fi ħdan grupp korporattiv. Dak l-ilment, fil-fehma tiegħi, huwa infondat.
37.      Il-Qorti Ġenerali mhux biss irrikonoxxiet espressament li “l-kuntratti li abbażi tagħhom ingħatat il-miżura ta’ għajnuna” huwa wieħed mid-diversi fatturi li jridu jitqiesu bħala parti minn evalwazzjoni globali biex jiġi ddeterminat jekk entitajiet legali separati jistgħux jitqiesu li jiffurmaw unità ekonomika waħda għall-finijiet tal-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, (41) iżda hija eżaminat ukoll bir-reqqa l-kontenut tal-mekkaniżmi kuntrattwali stabbiliti mill-ftehimiet li abbażi tagħhom ingħatat il-miżura ta’ għajnuna kkonċernata u sabet li l-Kummissjoni ma kinitx uriet li dawn il-mekkaniżmi kienu biżżejjed biex jipprevjenu li l-fondi mogħtija lil KLM jgħaddu, direttament jew indirettament, lil membri oħra tal-grupp.
38.      F’dan ir-rigward, fil-fehma tiegħi huwa indiskutibbli, kif iċċarat il-Qorti Ġenerali fil-punt 134 tas-sentenza appellata, li l-adegwatezza ta’ mekkaniżmi kuntrattwali ta’ dan it-tip biex jimmiraw lejn entità waħda fi ħdan grupp korporattiv tiddependi fuq il-kontenut attwali tagħhom kif ukoll fuq il-karatteristiċi speċifiċi tal-każ. Konklużjoni differenti, li ma hijiex appoġġjata mill-appellanti nfushom,
f’kuntesti bħal dak tal-kawżi magħquda preżenti,
tirrendi l-identifikazzjoni tal-benefiċjarju attwali ta’ miżura ta’ għajnuna, eżerċizzju purament formali.
39.      Is-sentenza fil-kawża
Verlipack,
iktar milli tinvalida approċċ loġiku bħal dan, fil-fatt tikkonfermah.
F’dik is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ammettiet li kien biss “possibbli” li l-analiżi tal-klawżoli ta’ allokazzjoni inkwistjoni wasslet għall-konklużjoni li r-riċevitur tas-self inkwistjoni kien entità differenti minn min jissellef. B’mod iktar ġenerali, filwaqt li s-sentenza fil-kawża
Verlipack tista’ ċertament tinftiehem bħala li tirrikonoxxi r-rilevanza tal-kundizzjonijiet li taħthom Stat Membru jagħti għajnuna
għall-finijiet li tiġi identifikata l-impriża li tabilħaqq tibbenefika minnha, il-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, fil-fehma tiegħi, ma għandux jiġi estiż iżżejjed (42). Ma tistax, b’mod partikolari, tiġi interpretata bħala li tagħti preċedenza mhux kundizzjonata lill-arranġamenti kuntrattwali fuq ir-realtà ekonomika u l-effettività tal-kontroll tal-għajnuna mill-Istat.
40.      Infakkar ukoll li hija ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja li l-uniku fattur deċiżiv biex jiġi ddeterminat jekk miżura għandhiex tiġi kklassifikata bħala għajnuna mill-Istat huma l-effetti prodotti minn tali miżura (43).
Dan il-prinċipju fundamentali tal-liġi dwar l-għajnuna mill-Istat iservi wkoll bħala gwida għall-identifikazzjoni tal-benefiċjarju ta’ għajnuna mill-Istat. Il-fatti tal-każ li wassal għas-sentenza fil-kawża
Verlipack hija applikazzjoni tal-approċċ ibbażat fuq l-effett li jirfed l-liġi dwar l-għajnuna mill-Istat u ma tistax tiġi invokata sabiex jiġi approvat metodu li jagħti piż eċċessiv lill-mekkaniżmi kuntrattwali li jakkumpanjaw l-għoti ta’ għajnuna mingħajr analiżi bir-reqqa tal-kontenut u l-effetti tagħhom.
41.      Bħala konklużjoni, fil-fehma tiegħi, dak li l-appellanti jiddeskrivu bħala l-applikazzjoni ta’ kuntest ġuridiku mhux korrett jew inkomplet u l-applikazzjoni jew l-interpretazzjoni żbaljata tal-ġurisprudenza rilevanti jew tal-“piż” li għandu jingħata lill-kriterji applikabbli ma jammontaw għal xejn iktar minn differenza fil-konklużjonijiet li waslu għalihom il-Kummissjoni u l-Qorti Ġenerali abbażi tal-fatti u l-evidenza rilevanti. Kemm il-Qorti Ġenerali kif ukoll il-Kummissjoni, fil-fehma tiegħi, applikaw l-istess standard legali.
42.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha msemmija hawn fuq, nissuġġerixxi li l-ewwel motiv tal-appell jiġi miċħud fil-kawżi magħquda kollha preżenti.
B.      It-tieni motiv tal-appell
43.      L-appellanti, sostnuti mir-Repubblika Franċiża u mir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi, isostnu li, fil-verifika
tal-analiżi tal-benefiċjarju tal-miżura kkonċernata fid-deċiżjoni inkwistjoni, il-Qorti Ġenerali qabżet il-limiti tal-istħarriġ marġinali tagħha f’materji ekonomiċi u ssostitwiet l-evalwazzjoni tagħha stess tal-fatti u l-evidenza għal dik tal-Kummissjoni, mingħajr ma stabbilixxiet, b’mod adegwat, xi żball manifest ta’
evalwazzjoni fir-raġunament ta’ din tal-aħħar. Huma jargumentaw primarjament li l-Qorti Ġenerali waslet għal konklużjoni opposta għal dik tal-Kummissjoni fid-deċiżjoni inkwistjoni, mingħajr ma sabet żball manifest ta’
evalwazzjoni f’xi wieħed mill-istadji tal-analiżi tal-Kummissjoni.
Tali affermazzjoni – li, kuntrarjament għal dak li ssostni Ryanair, hija ammissibbli b’mod ġenerali – hija diviża f’erba’ sottomissjonijiet ewlenin li se nikkunsidra b’mod separat.
Qabel ma nkompli bl-analiżi tiegħi, ikun utli li nfakkar fil-qosor il-prinċipji li jirregolaw l-istandard ta’ stħarriġ ġudizzjarju applikabbli fiċ-ċirkustanzi tal-kawżi magħquda preżenti.
44.      Il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li l-Kummissjoni għandha diskrezzjoni wiesgħa biex tiddetermina jekk entitajiet separati jiffurmawx unità ekonomika għall-finijiet ta’ identifikazzjoni
tal-benefiċjarju ta’ għajnuna mill-Istati (44). L-identifikazzjoni tal-benefiċjarju ta’ għajnuna mill-Istat, fil-kuntest ta’ grupp korporattiv, tista’ tabilħaqq tinvolvi evalwazzjonijiet ekonomiċi kumplessi u hija ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja li l-istħarriġ ta’ tali
evalwazzjonijiet huwa limitat. Huwa speċifikament limitat
għal verifika li r-regoli ta’ proċedura u r-regoli relatati mad-dmir ta’ motivazzjoni ġew osservati, u għall-verifika tal-eżattezza tal-fatti invokati, u li ma kien hemm l-ebda żball ta’ liġi, żball manifest fl-evalwazzjoni tal-fatti jew abbuż ta’ poter. Ma huwiex kompitu tal-qrati tal-Unjoni li jissostitwixxu l-evalwazzjoni ekonomika tagħhom stess għal dik tal-Kummissjoni.
45.      Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja għamlitha ċara li l-marġni ta’ evalwazzjoni li tgawdi l-Kummissjoni fit-twettiq ta’ evalwazzjonijiet ekonomiċi kumplessi, b’mod partikolari fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat, ma jimplikax li l-ġudikatura tal-Unjoni
għandha tastjeni minn stħarriġ tal-interpretazzjoni li saret mill-Kummissjoni tad-data ta’ natura ekonomika (45). Il-qrati tal-Unjoni
ma għandhomx
jivverifikaw biss, fost l-oħrajn, jekk il-provi li fuqhom qed tistrieħ il-Kummissjoni huma fattwalment preċiżi,
affidabbli u konsistenti, iżda għandhom
ukoll jistħarrġu jekk dawn l‑elementi jikkostitwixxux id-data kollha rilevanti li għandha tittieħed inkunsiderazzjoni sabiex tiġi evalwata sitwazzjoni kumplessa u jekk humiex tali li jsostnu l-konklużjonijiet li jirriżultaw minnha (46).
Kif diġà kelli l-okkażjoni nindika, l-intensità tal-istħarriġ ġudizzjarju tal-evalwazzjonijiet ekonomiċi tabilħaqq tiddependi fuq il-grad ta’ kumplessità tagħhom kif ukoll fuq jekk jinvolvux għażliet ta’ politika jew għażliet oġġettivi. Għaldaqstant, l-istandard ta’ “stħarriġ marġinali ta’ evalwazzjonijiet ekonomiċi kumplessi” ma għandux isir formola ġenerali li tillimita b’mod indebitu
lill-ġudikatura tal-Unjoni milli teżerċita grad intensiv
biżżejjed ta’ stħarriġ ġudizzjarju fuq kategoriji sħaħ ta’ evalwazzjonijiet (47).
Dan huwa iktar u iktar il-każ fil-każ ta’ evalwazzjonijiet imwettqa fl-istadju tad-determinazzjoni tal-fatturi li jikkontribwixxu għall-istabbiliment tal-eżistenza ta’ għajnuna mill-Istat fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE u fid-definizzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, bħall-identifikazzjoni tal-impriża li tibbenefika mill-għajnuna.
46.      Kif jirrikonoxxu l-appellanti stess, il-Qorti Ġenerali, fil-punti 59 u 60 tas-sentenza appellata, enfasizzat b’mod korrett il-limiti tal-istħarriġ ġudizzjarju tagħha fil-kawżi quddiemha, billi għamlet riferiment għall-ġurisprudenza ċċitata hawn fuq.
a)      L-ewwel sottomissjoni: il-Qorti Ġenerali qabżet il-limiti tal-istħarriġ ġudizzjarju tagħha fir-rigward tar-rabtiet kapitali, organiċi u funzjonali
47.      L-appellanti jsostnu, essenzjalment, li l-konklużjonijiet tal-Qorti Ġenerali fir-rigward ta’ rabtiet kapitali, organiċi u funzjonali ma humiex inkonsistenti ma’ dawk li waslet għalihom il-Kummissjoni fid-deċiżjoni kkontestata u li s-sentenza appellata ma identifikatx żball manifest fl-evalwazzjonijiet tal-Kummissjoni ta’ dawn ir-rabtiet.
48.      Din is-sottomissjoni – li tinkludi diversi lmenti, li wħud minnhom huma inammissibbli, kif se nuri hawn taħt – fil-fehma tiegħi, ma hijiex sostnuta minn qari bir-reqqa ta’ dik is-sentenza.
49.      Kuntrarjament għal dak li jargumentaw l-appellanti, mir-raġunament li fuqu huma bbażati l-punti 63 sa 107 tas-sentenza appellata (48) jirriżulta li l-Qorti Ġenerali ma aċċettatx il-konklużjoni tal-Kummissjoni li, minkejja “ċerti rabtiet funzjonali, ekonomiċi u organiċi bejn Air France, KLM u [Air France-KLM]” (premessa 112 tad-deċiżjoni kkontestata), “KLM u Air France ibbenefikaw
de facto minn awtonomija funzjonali, ekonomika u organika kunsiderevoli, kemm waħda fir-rigward tal-oħra kif ukoll fir-rigward tal-kumpannija omm tagħhom” (premessa 113 tad-deċiżjoni kkontestata). Il-Qorti Ġenerali kkonkludiet, għall-kuntrarju, li dawn ir-rabtiet, kemm jekk eżaminati b’mod separat jew flimkien, kienu fatturi li jindikaw li dawn it-tliet entitajiet ma setgħux jitqiesu bħala indipendenti għall-finijiet tal-miżura ta’ għajnuna kkonċernata (49).
50.      L-appellanti
huma żbaljati wkoll meta jsostnu li l-Qorti Ġenerali ma kkonstatat l-ebda żball manifest ta’ evalwazzjoni fir-raġunament tal-Kummissjoni jew fil-konklużjonijiet tagħha.
Il-Qorti Ġenerali stħarrġet il-premessi 112 u 113 tad-deċiżjoni kkontestata u kkunsidrat, fid-dawl tal-informazzjoni li tinsab f’dik id-deċiżjoni kif ukoll tal-argumenti mressqa u l-provi ppreżentati quddiemha – li kienu disponibbli għall-Kummissjoni fiż-żmien tal-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata u li r-rilevanza tagħhom ma ġietx ikkontestata mill-appellanti – (50), li l-konstatazzjonijiet tal-Kummissjoni dwar l-intensità tar-rabtiet funzjonali, ekonomiċi u organiċi bejn Air France u KLM fir-rigward ta’ xulxin u l-kumpannija omm tagħhom ma kinux sostanzjati biżżejjed. Għalhekk baqgħet fil-limiti tal-istħarriġ ġudizzjarju tagħha fuq l-evalwazzjonijiet ekonomiċi kumplessi tal-Kummissjoni fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat, kif deskritt mill-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 45 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
51.      Il-fatt, enfasizzat mill-appellanti, li l-Qorti Ġenerali ma semmietx b’mod espress il-kategorija ta’ “żball manifest ta’ evalwazzjoni” sa iktar tard fis-sentenza appellata (51) – u darba waħda biss
– ma jpoġġix din il-konklużjoni f’dubju, bir-riskju li tingħata preċedenza lill-għażliet lessikali tal-Qorti Ġenerali fuq is-sustanza tal-motivazzjoni tagħha.
52.      Għall-istess raġunijiet bħal dawk stabbiliti hawn fuq, jiena tal-fehma li l-argument tal-appellanti li l-Qorti Ġenerali ssostitwiet l-evalwazzjoni tagħha stess għal dik tal-Kummissjoni ma tistax tiġi sostnuta.
53.      Il-Qorti Ġenerali ffokat fuq l-istħarriġ tal-evalwazzjoni tal-Kummissjoni tar-rabtiet ekonomiċi, organiċi u funzjonali eżistenti bejn Air France-KLM, Air France u KLM fid-dawl tal-argumenti u l-evidenza ppreżentata quddiemha u ddeċidiet li l-konklużjonijiet tal-Kummissjoni ma setgħux jiġu sostnuti.
Sakemm din l-allegazzjoni hija bbażata fuq in-natura allegatament eċċessivament iddettaljata tal-analiżi tal-Qorti Ġenerali, dan l-argument huwa simplistiku żżejjed u jistrieħ fuq kunċett żbaljat u restrittiv tar-rwol tal-qrati tal-Unjoni
fl-istħarriġ tal-evalwazzjonijiet ekonomiċi tal-Kummissjoni.
Il-fatt li dan l-istħarriġ
jista’ tkun limitat fl-ambitu tiegħu ma jfissirx li dawk il-qrati ma humiex awtorizzati, jew saħansitra obbligati, li jwettquh bir-reqqa.
54.      B’mod partikolari, kuntrarjament għal dak li jargumentaw Air France-KLM u Air France, il-Qorti Ġenerali ma ssostitwietx l-evalwazzjoni tagħha stess għal dik tal-Kummissjoni dwar il-kooperazzjoni bejn Transavia France u Transavia Netherlands, li sar riferiment għaliha fil-punt 82 tas-sentenza appellata. Fil-konklużjoni tagħha li kien hemm ċertu
livell ta’ kooperazzjoni funzjonali u kummerċjali bejn dawn il-kumpanniji, minkejja l-fatt li kull waħda minnhom kellha l-liċenzji, ċertifikati, drittijiet tat-traffiku, slots, assi, persunal u tmexxija
tagħha stess, il-Qorti Ġenerali ma bbażatax ruħha esklużivament fuq il-fatt li t-tnejn li huma kellhom trade mark u sit tal-internet komuni.
Hija enfasizzat il-fatt li “Transavia”
ssemmiet fis-suq, kif ukoll fid-dokumenti tal-grupp Air France-KLM, b’mod partikolari d-Dokumenti ta’ Reġistrazzjoni Universali tal‑2019 u l‑2020, bħala operatur uniku, li kien jikkostitwixxi s-segment “low-cost” tal-attività kummerċjali ta’ dak il-grupp (52). F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-unità tal-aġir tas-suq hija dak li tipikament tikkaratterizza diversi entitajiet legalment indipendenti bħala “unità ekonomika” waħda (53).
55.      Il-bqija tal-argumenti mressqa
mill-appellanti huma, fil-fehma tiegħi, jew infondati jew inammissibbli, safejn għandhom it-tendenza li jiksbu mill-Qorti tal-Ġustizzja evalwazzjoni ġdida tal-fatti jew tal-provi eżaminati mill-Qorti Ġenerali, li, fl-assenza ta’ prova ta’ distorsjoni, ma taqax fil-kompetenza tagħha (54).
56.      L-ewwel, huwa minnu, kif enfasizzat minn KLM, li, fil-punt 89 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali b’mod żbaljat ibbażat ruħha fuq il-premessa 41 tad-deċiżjoni kkontestata, li tiddettalja l-ispjegazzjoni mogħtija mir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi dwar ir-rabtiet funzjonali fi ħdan il-grupp Air France-KLM, u ma hijiex parti mill-evalwazzjoni tal-Kummissjoni. Madankollu, l-asserzjoni magħmula mir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi li KLM u Air France kienu “funzjonalment awtonomi” hija approvata mill-Kummissjoni (55), li, fl-evalwazzjoni tagħha tagħmel riferiment estensiv lura għal dawn l-ispjegazzjonijiet (56).
57.      It-tieni, l-argument ta’ KLM li, fi ħdan grupp korporattiv huwa mistenni ċertu livell ta’ rabtiet funzjonali u li, minkejja ċertu grad ta’ koordinazzjoni, is-sussidjarji xorta jistgħu joperaw b’mod awtonomu, anki fi ħdan unità ekonomika waħda, ma huwiex effettiv, peress li hija proprju l-konklużjoni li KLM gawdiet minn tali awtonomija funzjonali li l-Qorti Ġenerali qieset li ma hijiex sostanzjata.
58.      It-tielet, l-allegazzjoni tal-appellanti li d-drittijiet ta’ veto u ta’ approvazzjoni tal-Air France-KLM ma jmorrux lil hinn mill-prerogattivi li
solitament tgawdi minnhom kwalunkwe kumpannija prinċipali li tikkontrolla s-sussidjarji tagħha, anki
jekk fattwalment preċiża, ma hijiex, fil-fehma tiegħi, deċiżiva għall-kwistjoni ta’ liema entità, fi ħdan il-grupp Air France-KLM, tista’ titqies bħala li tabilħaqq, b’mod dirett jew indirett, tibbenefika mill-miżura kkonċernata.
59.      Ir-raba’, għall-kuntrarju għal dak li jsostnu l-appellanti, fil-punt 104 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ma ddeċidietx li ċ-ċirkustanza li r-relazzjonijiet kummerċjali bejn Air France u KLM kif ukoll bejn dawn is-sussidjarji u l-kumpanija omm tagħhom tmexxew f’“kundizzjonijiet normali tas-suq” kienet rilevanti biss għal skopijiet ta’ tassazzjoni. Pjuttost, hija qieset li tali ċirkustanza ma kinitx biżżejjed biex turi li dawn l-entitajiet kellhom awtonomija ekonomika fi ħdan il-grupp Air France-KLM, fid-dawl tal-fatturi li kienet diġà kkunsidrat fil-punti 100 sa 103 ta’ dik is-sentenza (57).
Barra minn hekk, kif jidher mill-punt 105 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali qieset li l-miżura kkonċernata kellha l-effett li ssaħħaħ il-pożizzjoni finanzjarja tal-grupp Air France-KLM kollu kemm hu permezz tal-provvista ta’ ammonti sinjifikattiv ta’ likwidità mhux disponibbli f’kundizzjonijiet normali tas-suq u l-evitar tal-falliment tal-KLM. Għalhekk, tali vantaġġ kien iktar marbut mal-effetti benefiċjali li r-restawr tal-likwidità u l-vijabbiltà tal-KLM kien ikollu fuq Air France-KLM u Air France milli mar-riskju li l-għajnuna tiġi mgħoddija permezz ta’ tranżazzjonijiet bejn dawn il-kumpanniji f’termini mhux tas-suq. Għaldaqstant, il-fatt li tali tranżazzjonijiet twettqu f’kundizzjonijiet normali tas-suq ma kienx essenzjali fil-motivazzjoni tal-Qorti Ġenerali.
60.      Il-ħames, l-argumenti ta’ KLM u Air France-KLM u Air France li jfittxu li jikkontestaw id-dikjarazzjoni msemmija hawn fuq fil-punt 105 tas-sentenza appellata dwar l-effetti tal-miżura kkonċernata fuq il-grupp Air France-KLM kollu kemm hu ma humiex sostanzjati u, fi kwalunkwe każ, huma inammissibbli, safejn jammontaw għal talba lill-Qorti tal-Ġustizzja biex tistħarreġ l-evalwazzjoni tal-fatti u l-provi mwettqa mill-Qorti Ġenerali, mingħajr ma jinvokaw
id-distorsjoni tagħhom (58).
Rigward l-asserzjoni fil-punt 106 ta’ dik is-sentenza li “KLM probabbilment ma kinitx tkun tista’ tkompli l-attivitajiet tagħha u, b’hekk, kienet ukoll tipperikola t-tkomplija tal-attivitajiet imwettqa konġuntament ma’ Air France”, li hija wkoll ikkontestata mill-appellanti, se nirrimarka sempliċement li, skont id-deċiżjoni inkwistjoni, il-miżura kkonċernata kienet prevista u awtorizzata sabiex tindirizza n-nuqqas serju ta’ likwidità u r-riskju ta’ falliment ta’ KLM (59). Għalhekk, il-Qorti Ġenerali ma kinitx żbaljata meta ddeċidiet li, mingħajr dik il-miżura, KLM probabbilment ma kinitx tkun tista’ tkompli l-attivitajiet tagħha, inklużi dawk f’koordinazzjoni ma’ Air France (60).
61.      Mill-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti jirriżulta li, fil-fehma tiegħi, l-ewwel sottomissjoni mressqa mill-appellanti, dwar ir-rabtiet organiċi, funzjonali u ekonomiċi fi ħdan il-grupp Air France-KLM
għandha tiġi miċħuda.
b)      It-tieni sottomissjoni: il-Qorti Ġenerali qabżet il-limiti tal-istħarriġ ġudizzjarju tagħha rigward il-ftehimiet li abbażi tagħhom ingħatat il-miżura kkonċernata
62.      L-appellanti, sostnuti
mir-Reppublika Franċiża u mir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi, isostnu li l-Qorti Ġenerali ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball manifest ta’ evalwazzjoni meta kkonkludiet, fil-premessa 114 tad-deċiżjoni kkontestata, li s-salvagwardji li jinsabu fil-ftehimiet li abbażi tagħhom ingħatat il-miżura kkonċernata (61) ppermettewli l-benefiċċju attwali ta’ dik il-miżura jiġi dirett b’mod effettiv u esklużiv lejn KLM, bl-istess mod bħal klawżola ta’ allokazzjoni. Din it-tieni sottomissjoni, li tinkludi diversi ilmenti differenti, hija diretta kontra l-punti 108 sa 132 tas-sentenza appellata.
63.      Kif intqal hawn fuq, l-eżistenza ta’ klawżoli ta’ allokazzjoni jew ftehimiet kuntrattwali li jakkumpanjaw l-għoti ta’ għajnuna mill-Istat lill-entità ta’ grupp ta’ kumpanniji tista’ tippermetti lill-Kummissjoni tillimita l-ambitu tal-benefiċjarju għal dik l-entità unika, li hija magħżula bħala impriża separata għall-finijiet ta’ dik l-għajnuna. Madankollu, huwa importanti li wieħed iżomm f’moħħu li, kif spjegajt ukoll hawn fuq, dan ir-riżultat jiddependi fuq il-kontenut attwali ta’ dawn il-klawżoli jew arranġamenti kuntrattwali u fuq iċ-ċirkustanzi ġenerali tal-każ inkwistjoni.
64.      L-ewwel, l-appellanti jsostnu li l-Qorti Ġenerali ffokat b’mod żbaljat, fil-punti 112 sa 118 tas-sentenza appellata, fuq ir-rwol u l-prerogattivi ta’ Air France-KLM skont il-ftehim qafas u interpretat ħażin in-natura ta’ tali involviment. Huma jenfasizzaw li Air France-KLM kienet parti għal dan il-ftehim biss fil-kapaċità tagħha bħala azzjonista ta’ KLM u biex tiżgura l-konformità ta’ KLM mal-obbligi tagħha skont il-miżura ta’ għajnuna. Din l-allegazzjoni, fil-fehma tiegħi, hija bbażata fuq interpretazzjoni qarrieqa
tal-motivazzjoni tal-Qorti Ġenerali (62).
65.      Għall-kuntrarju ta’ dak li jidher li qegħdin jimplikaw l-appellanti, fil-punti 112 sa 118 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ma fittxitx li tistabbilixxi li l-kapaċità ta’ Air France-KLM bħala parti fil-ftehim qafas ippermettitilha tibbenefika b’mod dirett mill-għajnuna inkwistjoni, u b’hekk fixklet l-isforzi tal-awtoritajiet Olandiżi biex jidderieġu dik l-għajnuna esklużivament lejn KLM. Pjuttost, hija qieset li l-involviment ta’ Air France-KLM fl-għoti u l-implimentazzjoni tal-miżura kkonċernata wera li r-rwol ta’ din il-kumpannija ma kienx biss dak ta’ intermedjarju, iżda ta’ parti kuntrattwali attiva (63).
66.      F’dan il-kuntest, huwa ġġustifikat li l-Qorti Ġenerali, minkejja li ġiet ikkritikata mill-appellanti tali għamlet hekk, ma speċifikatx f’iktar dettall in-natura tad-drittijiet li Air France-KLM kienet tikseb mill-parteċipazzjoni tagħha fil-ftehim qafas – li jidhru li huma prinċipalment drittijiet ta’ approvazzjoni fil-kuntest tat-twettiq tal-kundizzjonijiet imposti mill-awtoritajiet Olandiżi għall-għoti tal-miżura kkonċernata. Speċifikazzjoni bħal din ma kinitx meħtieġa għall-finijiet tal-motivazzjoni tal-Qorti Ġenerali, li skontha l-Kummissjoni naqset milli tikkunsidra, jew tikkunsidra kif suppost, l-involviment attiv ta’
Air-France-KLM (64) fl-għoti u l-implimentazzjoni (65) tal-miżura kkonċernata, meta ddeterminat il-benefiċjarju ta’
tali miżura.
67.      It-tieni, l-appellanti jargumentaw li d-dispożizzjonijiet kuntrattwali inklużi fil-ftehimiet li abbażi tagħhom ingħatat il-miżura kkonċernata – jiġifieri l-klawżoli li jipprovdu li l-għajnuna kellha tintuża esklużivament għall-bżonnijiet korporattivi ta’ KLM, li s-self lil partijiet oħra tal-Grupp Air France-KLM kien ipprojbit, li r-rikavat tal-miżura ma setax jintuża għall-benefiċċju dirett ta’ Air France-KLM u li kellu jinħatar Aġent tal-Istat biex jiżgura l-konformità ma’ dawn l-obbligi – ipprevenew lil entitajiet oħra għajr il-KLM milli jibbenefikaw direttament mill-għajnuna u pprevenew ukoll kwalunkwe tnixxija indiretta tal-għajnuna mill-KLM lil kumpanniji oħra fi ħdan il-grupp. Meta waslet għal konklużjoni differenti, il-Qorti Ġenerali ssostitwiet l-evalwazzjoni tagħha stess għal dik tal-Kummissjoni.
68.      L-ewwel, il-Kummissjoni ssostni li l-Qorti Ġenerali żbaljat billi analizzat dawn id-dispożizzjonijiet b’mod iżolat, u mingħajr ma kkunsidrat l-effett tal-miżura kkonċernata b’mod sħiħ. Tali affermazzjoni, fil-fehma tiegħi, hija infondata. Il-Qorti Ġenerali kkunsidrat il-mekkaniżmi kuntrattwali msemmija fid-deċiżjoni inkwistjoni kemm fuq bażi individwali (ara l-punti 120, 122, 128 u 130 tas-sentenza appellata) kif ukoll b’mod ġenerali u kkonkludiet li ma kinux jappoġġjaw il-konklużjoni li l-uniku benefiċjarju tal-miżura kkonċernata kien KLM (ara l-punt 132 tas-sentenza appellata).
69.      It-tieni, il-Kummissjoni ssostni li l-Qorti Ġenerali ċaħdet dawn il-mekkaniżmi kuntrattwali sempliċement minħabba li ma kinux kapaċi jipprevjenu lil Air-France-KLM u lil Air France milli jibbenefikaw minn vantaġġi indiretti li ma jikkostitwixxux għajnuniet indiretti iżda huma, pjuttost, l-iktar l-iktar, effetti ekonomiċi sekondarji. Bl-istess mod, KLM targumenta li l-Qorti Ġenerali naqset milli tispeċifika a n-natura ta’ tali vantaġġi indiretti jew li tiġġustifika għaliex il-Kummissjoni kellha tqis li kien probabbli jew plawżibbli biżżejjed fl-evalwazzjoni ex ante tagħha li dawn il-vantaġġi kienu se jimmaterjalizzaw, u għalhekk ibbażat ruħha fuq xenarji ipotetiċi. Dawn l-ilmenti se jiġu eżaminati f’iktar dettall fl-analiżi tat-tielet motiv tal-appell fil-kawżi C‑269/24 P u C‑289/24 P.
70.      It-tielet, il-Kummissjoni targumenta li l-Qorti Ġenerali naqset milli tevalwa l-effetti kkombinati tal-mekkaniżmi kuntrattwali msemmija hawn fuq fid-dawl tal-istruttura korporattiva u ta’ governanza tal-grupp Air France-KLM. Il-Kummissjoni tagħmel riferiment għall-premessa 116 tad-deċiżjoni inkwistjoni, fejn spjegat li tali struttura ppreveniet ir-riskju li l-għajnuna li rċeviet KLM tista’ tiġi ttrasferita lil Air France permezz ta’ ftehimiet ta’ kooperazzjoni finanzjarja jew kummerċjali b’termini vantaġġjużi. Madankollu, kif intqal fil-punt 59 ta’ dawn il-konklużjonijiet, skont il-Qorti Ġenerali l-effetti tal-miżura kkonċernata fuq Air France-KLM u KLM ma kinux jiddependu fuq il-possibbiltà li l-għajnuna tiġi mgħoddija permezz ta’ tranżazzjonijiet f’termini mhux tas-suq. Għalhekk, tali ilment għandu wkoll jiġi miċħud.
71.      Ir-raba’, Air France-KLM u Air France jsostnu li l-Qorti Ġenerali injorat l-“evalwazzjoni ekonomika kumplessa diskrezzjonali” mwettqa mill-Kummissjoni fit-Taqsima 2.5.3 tad-deċiżjoni inkwistjoni, li turi l-importanza ta’ salvagwardji kuntrattwali.
F’dan ir-rigward, ninnota, minn naħa waħda, li l-premessi 48 sa 53 ta’ dik
id-deċiżjoni, inklużi fit-taqsima msemmija hawn fuq, sempliċement fihom l-ispjegazzjonijiet ipprovduti mill-awtoritajiet Olandiżi rigward dawn il-miżuri ta’ salvagwardja u ma jinkludu l-ebda evalwazzjoni mill-Kummissjoni (66). Min-naħa l-oħra, kif ġie spjegat fil-punt 68 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-Qorti Ġenerali ħadet inkunsiderazzjoni l-mekkaniżmi kuntrattwali msemmija fid-deċiżjoni inkwistjoni u sabet li dan ma kienx biżżejjed biex isostni l-konklużjonijiet tal-Kummissjoni dwar il-kamp ta’ applikazzjoni tal-benefiċjarju tal-miżura kkonċernata.
72.      Fid-dawl ta’ dak li ntqal, it-tieni sottomissjoni mressqa mill-appellanti għandha wkoll, fil-fehma tiegħi, tiġi miċħuda.
c)      It-tielet sottomissjoni: il-Qorti Ġenerali wettqet diversi żbalji legali meta kkunsidrat it-tip ta’ miżura ta’ għajnuna mogħtija u l-kuntest li fih ingħatat
73.      L-appellanti, sostnuti mir-Repubblika Franċiża u r-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi, jargumentaw li l-Qorti Ġenerali żbaljat meta kkritikat lill-Kummissjoni talli naqset milli tqis, fl-evalwazzjoni tagħha tal-miżura kkonċernata, id-deċiżjoni Air France u d-deċiżjoni Air France-KLM u Air France (67). Din it-tielet sottomissjoni hija diretta kontra l-punt 140 sa 146 tas-sentenza appellata.
74.      L-ewwel, l-appellanti jsostnu li l-Qorti Ġenerali żbaljat u kkontradixxiet lilha nnifisha meta kkritikat lill-Kummissjoni talli ma eżaminatx iktar id-deċiżjoni ta’ Air France, filwaqt li rrikonoxxiet espliċitament, fil-punt 141 tas-sentenza appellata, li l-Kummissjoni kienet qieset din id-deċiżjoni bħala mhux rilevanti għall-evalwazzjoni tal-miżura kkonċernata.
75.      F’dan ir-rigward, ninnota, minn naħa waħda, li huwa ċar mill-punt 144 ta’ dik is-sentenza li, skont il-Qorti Ġenerali, filwaqt li l-Kummissjoni kienet irriferiet għad-deċiżjoni Air France, hija naqset milli tikkunsidra l-effett kumulattiv tal-miżura kkonċernata u tal-miżuri li kienu s-suġġett tad-deċiżjoni Air France u d-deċiżjoni Air France-KLM u Air France, peress li kien hemm rabta kronoloġika, strutturali u ekonomika bejniethom.
Ma nara l-ebda kontradizzjoni f’dan ir-raġunament.
76.      Barra minn hekk, is-sempliċi fatt li l-Kummissjoni kienet ikkonkludiet li t-tliet miżuri msemmija hawn fuq kellhom benefiċjarji differenti – li jikkorrispondu għal entitajiet jew konfigurazzjonijiet differenti ta’ entitajiet li jappartjenu għall-istess grupp – fih innifsu ma jpoġġix f’dubju d-dmir tagħha li teżamina l-effetti tagħhom fuq il-pożizzjoni tal-grupp kollu kemm hu. Meta diversi entitajiet li jibbenefikaw minn għajnuna mill-Istat joperaw fis-suq bħala unità waħda, ikun artifiċjali u kuntrarju għall-effettività tal-kontroll tal-għajnuna mill-Istat, li jiġi kkunsidrat, mingħajr iktar analiżi, li, minħabba li din l-għajnuna kienet mmirata lejn kull waħda minn dawn l-entitajiet b’mod individwali, ma jkun hemm l-ebda effett fuq l-unità kollha kemm hi (68).
77.      It-tieni, l-appellanti jargumentaw li l-Qorti Ġenerali żbaljat meta kkritikat lill-Kummissjoni talli naqset milli tindirizza d-deċiżjoni Air France-KLM u Air France, li ġiet adottata wara d-Deċiżjoni Inizjali, li ġiet annullata bis-sentenza tad‑19 ta’ Mejju 2021. Minħabba li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, wara tali annullament, il-Kummissjoni kellha tpoġġi lilha nnifisha fil-pożizzjoni li kienet fiha meta adottat id-Deċiżjoni Inizjali, il-Kummissjoni kellha raġun li ma kkunsidratx l-għajnuna koperta mid-deċiżjoni Air France-KLM u Air France, li seħħet wara l-mument rilevanti għad-deċiżjoni inkwistjoni.
78.      F’dan ir-rigward, huwa ċertament minnu li l-Qorti tal-Ġustizzja affermat ripetutament li l-proċedura għas-sostituzzjoni ta’ miżura li ġiet annullata tista’ titkompla mill-punt preċiż fejn seħħet l-illegalità (69). Madankollu, din is-sejba, fil-fehma tiegħi, għandha implikazzjonijiet l-iktar proċedurali u ma tistax tiġġustifika li, fl-evalwazzjoni mill-ġdid ta’ kompatibbiltà ta’ għajnuna mill-Istat wara l-annullament tad-deċiżjoni preċedenti tagħha, il-Kummissjoni ma għandhiex tikkunsidra miżura li, filwaqt li għadha ma ġietx innotifikata fil-ħin tal-adozzjoni tad-deċiżjoni annullata, għandha rabtiet mill-qrib ħafna ma’ dik l-għajnuna u hija indirizzata lil entitajiet li jappartjenu għall-istess grupp ta’ kumpanniji.
79.      Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ċċarat ukoll li, sabiex tikkonforma ma’ sentenza li tannulla miżura u timplimentaha bis-sħiħ, l-istituzzjoni kkonċernata hija meħtieġa li tqis mhux biss id-dispożittiv tas-sentenza iżda wkoll il-motivi li jindikaw ir-raġunijiet speċifiċi li fuqhom hija bbażata s-sejba ta’ illegalità li tinsab fid-dispożittiv u li dik l-istituzzjoni trid tqis meta tissostitwixxi l-miżura annullata (70).
Fis-sentenza tagħha tad‑19 ta’ Mejju 2021 li annullat id-Deċiżjoni Inizjali, il-Qorti Ġenerali, filwaqt li ma għamlitx riferiment għad-deċiżjoni Air France-KLM, li kienet għadha kemm ġiet adottata, enfasizzat il-viġilanza partikolari li l-Kummissjoni trid teżerċita fl-eżami tar-r-rabtiet bejn il-kumpanniji li jifformaw parti mill-istess grupp meta jkun hemm lok għal biża’ li l-effetti fuq il-kompetizzjoni jirriżultaw f’kumulu ta’ għajnuna mill-Istat fi ħdan l-istess grupp, (71) u kkritikat lill-Kummissjoni talli naqset milli tagħti raġunijiet fir-rigward
tal-possibbiltà li l-għajnuna mogħtija qabel lil Air France u awtorizzata fid-deċiżjoni Air France tista’ tintuża, anki jekk parzjalment biss, għall-ħtiġijiet ta’ KLM (72).
F’dan il-kuntest, il-Qorti Ġenerali ċaħdet l-istess raġunament li ddefendiet il-Kummissjoni fl-appell tagħha, jiġifieri li, peress li KLM ma kinitx waħda mill-benefiċjarji tal-għajnuniet mill-Istat mogħtija lil Air France u Air France-KLM, hija ma kinitx obbligata tipprovdi spjegazzjonijiet dwar l-effetti kumulattivi ta’ dawk il-miżuri differenti fuq il-pożizzjoni tal-grupp France-KLM kollu kemm hu (73).
80.      Għalhekk nikkunsidra li, fiċ-ċirkustanzi speċifiċi tal-kawżi preżenti, il-Qorti Ġenerali ma wettqitx żball ta’ liġi meta kkonkludiet li kienet ir-responsabbiltà tal-Kummissjoni li tieħu inkunsiderazzjoni d-deċiżjoni Air France u d-deċiżjoni Air France-KLM u Air France, bħala parti mill-kuntest tal-miżura kkonċernata.
d)      Ir-raba’ sottomissjoni: il-Qorti Ġenerali ma qabżitx il-limiti tal-istħarriġ ġudizzjarju tagħha fir-rigward tal-ibbilanċjar tal-Kummissjoni tal-fatturi kkunsidrati
81.      L-appellanti jsostnu li l-ebda wieħed mill-elementi invokati mill-Qorti Ġenerali ma jirrelata mal-evalwazzjoni magħmula fil-premessa 117 tad-deċiżjoni inkwistjoni, fejn il-Kummissjoni, fl-eżerċizzju tad-diskrezzjoni wiesgħa tagħha fl-evalwazzjoni ta’ kwistjonijiet ekonomiċi kumplessi, qieset il-fatturi rilevanti identifikati preċedentement f’dik id-deċiżjoni sabiex tiddeċiedi jekk l-eżistenza ta’ kontroll u rabtiet funzjonali, ekonomiċi u organiċi bejn KLM, Air France-KLM u Air France kinitx tfisser li dawn l-aħħar żewġ kumpanniji wkoll bbenefikaw mill-miżura ta’ għajnuna, minkejja l-istruttura u l-governanza tal-grupp u l-miżuri kuntrattwali li jinsabu fil-ftehimiet li abbażi tagħhom l-għajnuna ngħatat u ġiet implimentata. Mill-perspettiva tal-appellanti, il-Qorti Ġenerali ma rnexxilhiex issib żball manifest ta’ evalwazzjoni f’tali eżerċizzju ta’ bbilanċjar u għalhekk issostitwiet l-evalwazzjoni tagħha stess għal dik tal-Kummissjoni.
82.      F’dan ir-rigward, nixtieq sempliċement nirrimarka, l-ewwel, li l-premessa 117 tad-deċiżjoni kkontestata iktar
tirrifletti konklużjoni li siltet il-Kummissjoni abbażi tal-evalwazzjonijiet preċedenti tagħha stabbiliti fil-premessi 112 sa 116 milli bbilanċjar motivat tad-diversi fatturi rilevanti (74) u, it-tieni, li l-Qorti Ġenerali waslet għall-konklużjoni li l-analiżi tal-Kummissjoni ta’ dawn il-fatturi kienet difettuża f’kull stadju, li inevitabbilment idgħajjef l-ibbilanċjar ta’ dawk il-fatturi.
e)      Konklużjonijiet dwar it-tieni motiv tal-appell
83.      Għar-raġunijiet esposti hawn fuq, fil-fehma tiegħi, it-tieni motiv f’kull waħda mill-kawżi magħquda preżenti
għandu jiġi miċħud.
C.      It-tielet motiv fil-kawżi C-269/24 P u C-289/24 P
84.      Air France-KLM u Air France, kif ukoll KLM isostnu li l-Qorti Ġenerali naqset milli tiddistingwi b’mod korrett bejn benefiċċji indiretti u effetti ekonomiċi sekondarji. Għalkemm mhux strutturati bħala motiv
ta’ appell separat, l-argumenti tagħhom jikkoinċidu ma’ dawk imressqa mill-Kummissjoni u ppreżentati fil-punt 69 ta’ dawn il-konklużjonijiet. It-talbiet tal-appellanti huma diretti kontra l-punti 147 sa 158 tas-sentenza appellata, fejn il-Qorti Ġenerali ċaħdet l-argument tal-Kummissjoni li l-miżura kkonċernata kellha biss, l-iktar
l-iktar, “sempliċi effetti ekonomiċi sekondarji” fir-rigward ta’
Air France-KLM u Air France, li ma setgħux jiġu kklassifikati bħala vantaġġ dirett jew indirett favur tagħhom.
85.      Il-kunċett ta’ vantaġġi indiretti huwa tabilħaqq pjuttost elużiv. Il-ġurisprudenza dwar dan l-aspett hija skarsa (75). Għall-kuntrarju, il-paragrafu 116 tal-Avviż dwar il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat jispjega li l-vantaġġi indiretti għandhom jiġu distinti minn sempliċi effetti ekonomiċi sekondarji li huma inerenti fi kważi kull miżuri ta’ għajnuna mill-Istat. Għal dan l-iskop, l-effetti prevedibbli tal-miżura għandhom jiġu eżaminati minn perspettiva ex ante. Għalhekk, vantaġġ indirett huwa preżenti jekk il-miżura hija mfassla b’tali mod li tiggwida l-effetti sekondarji tagħha “lejn impriżi identifikabbli jew gruppi ta’ impriżi”. In-nota ta’ qiegħ il-paġna 181 ta’ dan l-avviż tispjega li, b’kuntrast ma’ dan, sempliċi effett ekonomiku sekondarju fil-forma ta’ żieda fil-produzzjoni,
li ma tammontax għal għajnuna indiretta, jista’ jinsab fejn l-għajnuna titwassal sempliċement permezz ta’ impriża,
pereżempju intermedjarju finanzjarju, li tgħaddiha kompletament lill-benefiċjarju tal-għajnuna.
86.      Irrid nistqarr li
sibt l-Avviż dwar il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat bħala għodda prattikament utli iżda kostituzzjonalment delikata, għar-raġuni li huwa strument li nħareġ fl-ambitu tal-Artikolu 107(1) TFUE li jiddefinixxi kunċett oġġettiv li l-interpretazzjoni tiegħu hija r-responsabbiltà tal-qrati tal-Unjoni, filwaqt li l-liġi mhux vinkolanti għandha tkun limitata għall-paragrafi l-oħra tal-Artikolu 107 TFUE, li l-applikazzjoni tagħhom taqa’ taħt il-kompetenzi tal-Kummissjoni.
87.      Minkejja din il-kwistjoni delikata, il-qrati tal-Unjoni għandhom it-tendenza li jiddependu fuq dan l-avviż, inkluż fis-sentenza appellata (76), u ddeċidew li, bħal kull strument ta’ liġi mhux vinkolanti mfassal biex jispeċifika l-kriterji li l-Kummissjoni beħsiebha tapplika fl-eżerċizzju tad-diskrezzjoni tagħha, huwa vinkolanti fuq dik l-istituzzjoni (77). Reċentement, il-Qorti tal-Ġustizzja għamlet riferiment speċifiku għad-definizzjoni li tinsab fil-paragrafu 116 tal-Avviż dwar il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat
imsemmi hawn fuq, fejn iddeċidiet li l-Kummissjoni għandha d-dmir li tinvestiga vantaġġi indiretti flimkien mal-vantaġġi diretti u għalhekk ma tistax tuża argument speċifiku biex tiċħad vantaġġ dirett mingħajr ma tinvestiga jekk fl-istess ħin dan ħoloqx vantaġġ indirett x’imkien ieħor (78).
88.      Għalhekk huwa ċar li l-vantaġġi indiretti jeħtieġu tip ta’ analiżi de novo dwar jekk il-kriterji elenkati fl-Artikolu 107(1) humiex osservati fir-rigward ta’ benefiċjarji separati fir-rigward ta’ dawk diretti. Madankollu, meta miżura ta’ għajnuna mill-Istat tagħti vantaġġ lil unità ekonomika waħda, l-analiżi li trid titwettaq hija għalhekk, b’definizzjoni, limitata għal tali unità u ma hemmx bżonn li ssir eżami
tal-vantaġġi indiretti fir-rigward tal-entitajiet individwali li jiffurmaw din l-unità.
89.      Fil-kawżi magħquda preżenti, il-Qorti Ġenerali sabet li l-Kummissjoni żbaljat meta eskludiet lil Air France-KLM u Air France mill-ambitu tal-benefiċjarju tal-miżura kkonċernata peress li l-fatturi rilevanti eżaminati indikaw li huma kienu jikkostitwixxu, għall-finijiet tal-miżura kkonċernata, unità ekonomika waħda ma’ KLM u li l-ftehimiet li jakkumpanjaw l-għoti ta’ din il-miżura ma kinux biżżejjed, partikolarment fid-dawl tal-livell ta’ integrazzjoni fi ħdan il-grupp Air France-KLM, biex jeskludu lil dawn it-tliet entitajiet milli jibbenefikaw minnha b’mod ġenerali. Il-Qorti Ġenerali żiedet li Air France-KLM u Air France, tal-inqas, ibbenefikaw minn vantaġġi indiretti (79). L-argumenti mressqa mill-appellanti fit-tielet motiv tagħhom għalhekk għandhom jiġu ddikjarati ineffettivi.
90.      Fi kwalunkwe każ, fil-fehma tiegħi, dawk l-argumenti ma jistgħux jirnexxu. Il-vantaġġi indikati mill-Qorti Ġenerali – jiġifieri l-“effetti ex ante prevedibbli” senjatament i) it-titjib tas-sitwazzjoni finanzjarja u l-istabbiltà finanzjarja ta’ Air France-KLM u tal-grupp kollu kemm hu, inkluża Air France; ii) it-tisħiħ tal-kapaċità ta’ Air France-KLM li tiġbor fondi fis-swieq finanzjarji għall-bżonnijiet tas-sussidjarji tagħha, inkluża Air France; u iii) l-iżgurar tal-kontinwità tal-attivitajiet ta’ KLM, waħda mis-sussidjarji ewlenin tal-grupp, u l-evitar li r-riskju tal-falliment tagħha jinfirex għal Air France-KLM u għall-grupp kollu kemm hu (80) – li jimmiraw speċifikament lejn il-grupp Air France-KLM kif ukoll il-kumpanija holding tagħha u s-sussidjarja tagħha Air France ma jistgħux jitqiesu, fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha tal-każ, sempliċi effetti ekonomiċi sekondarji li jistgħu jiġu mqabbla ma’ dawk li jistgħu jinkisbu mis-sħab kummerċjali tal-benefiċjarju ta’ għajnuna mill-Istat.
91.      Għalhekk jiena tal-fehma li t-tielet motiv tal-appell fil-kawżi C‑269/24 u C‑289/24 għandu wkoll jiġi miċħud.
D.      Konklużjonijiet dwar l-appelli
92.      Għar-raġunijiet esposti hawn fuq, fil-fehma tiegħi, l-appelli preżenti għandhom jiġu miċħuda. Għaldaqstant, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tordna li
l-Kummissjoni, KLM, Air France-KLM u Air France jiġu kkundannati
għall-ispejjeż sostnuti minn
Ryanair relatati ma’ dawn l-appelli, u li
r-Repubblika Franċiża, ir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi u l-Kummissjoni jbatu l-ispejjeż tagħhom stess, skont l-Artikolu 138(1) u Artikolu 140(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, li huma applikabbli għall-proċedura ta’ appell bis-saħħa tal-Artikolu 184(1) tal-istess regoli.
V.      Konklużjoni
93.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha msemmija hawn fuq, nipproponi li
l-Qorti tal-Ġustizzja tiċħad l-appelli,
tordna li
l-Kummissjoni Ewropea, Koninklijke Luchtvaart Maatschappij NV, Air France-KLM S.A. u Société Air France S.A. jiġu kkundannati
għall-ispejjeż sostnuti minn Ryanair DAC relatati ma’ dawn l-appelli, u li
r-Repubblika Franċiża, ir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi, u l-Kummissjoni Ewropea jbatu l-ispejjeż tagħhom stess, skont l-Artikolu 138(1) u l-Artikolu 140(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, li huma applikabbli għall-proċedura ta’ appell bis-saħħa tal-Artikolu 184(1) tal-istess regoli.
1      Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
2      Ara s-sentenza tat‑28 ta’ Settembru 2023, Ryanair vs Il-Kummissjoni (C‑321/21 P, EU:C:2023:713, punt 23)
3      Ara s-sentenza tat‑30 ta’ Mejju 2024, Ryanair vs Il-Kummissjoni (C‑353/21 P, EU:C:2024:437, punti 29 u 30).
4      Għajnuna mill-Istat SA.57116 (2020/N) – Il-Pajjiżi l-Baxxi – COVID‑19: Garanzija mill-Istat għal self u self mill-Istat għal KLM.
5      Apparti l-miżura kkonċernata fl-appelli preżenti, żewġ miżuri oħra huma kkonċernati. L-ewwel waħda hija għajnuna individwali mogħtija mir-Repubblika Franċiża lil Air France fil-forma ta’ (i) garanzija mill-Istat għal self li tkopri 90 % ta’ self ta’ EUR 4 biljun mogħti minn konsorzju ta’ banek u (ii) self minn azzjonisti sa EUR 3 biljun, approvat fl‑4 ta’ Mejju 2020 bid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2020) 2983 final dwar l-Għajnuna mill-Istat SA.57082 (2020/N) – Franza – COVID‑19 – Qafas Temporanju 107(3)(b) – Garanzija u self minn azzjonisti għal Air France (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni Air France”). Il-Qorti Ġenerali annullat din id-deċiżjoni permezz tas-sentenza tal‑20 ta’ Diċembru 2023, Ryanair u Malta Air vs Il-Kummissjoni (Air France; COVID‑19) (T‑216/21, EU:T:2023:822).
L-appelli ppreżentati mill-Kummissjoni (C‑166/24 P) u Air France-KLM u Air France (C‑192/24 P) ġew sospiżi. It-tieni miżura hija għajnuna individwali mogħtija mir-Repubblika Franċiża fil-forma ta’ rikapitalizzazzjoni ta’ Air France u Air France-KLM SA, approvata fil‑5 ta’ April 2021 bid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2021) 2488 final dwar l-għajnuna mill-Istat SA.59913 – Franza – COVID‑19 – Rikapitalizzazzjoni ta’ Air France u l-holding Air France-KLM (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni Air France-KLM u Air France”), annullata mill-Qorti Ġenerali permezz tas-sentenza tal‑20 ta’ Diċembru 2023, Ryanair u Malta Air vs Il-Kummissjoni (Air France-KLM u Air France; COVID‑19) (T‑494/21, EU:T:2023:831). L-appelli ppreżentati mill-Kummissjoni (kawża C‑167/24 P) u Air France-KLM u Air France (kawża C‑193/24 P) minn din is-sentenza wkoll ġew sospiżi.
6      Air France-KLM għandha, b’mod dirett jew indirett, 93.84 % tal-kapital azzjonarju ta’ KLM, li jirrappreżenta 99.7 % tad-drittijiet ekonomiċi, senjatament, drittijiet ta’ dividendi, u 49 % tad-drittijiet ta’ vot. Fiż-żmien tal-adozzjoni tad-Deċiżjoni C(2020) 4871 final, dwar l-għajnuna mill-Istat SA.57116 (2020/N) – Il-Pajjiżi l-Baxxi – COVID‑19: Garanzija mill-Istat għal self u self mill-Istat lil KLM (iktar ’il quddiem
id-“Deċiżjoni Inizjali”), ir-Repubblika Franċiża kellha sehem ta’ 14.3 % f’Air France-KLM u r-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi kellu sehem ta’ 14 %.
7      Minn hawn ’il quddiem ir-riferimenti għal KLM u Air France għandhom jinftiehmu bħala riferimenti għal, rispettivament, KLM u s-sussidjarji tagħha u Air France u s-sussidjarji tagħha.
8      Is-sentenza appellata, punt 5.
9       Ara d-“Deċiżjoni Inizjali”, imsemmija iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 6.
10      Is-sentenza appellata, punt 7.
11      T‑643/20, EU:T:2021:286 (iktar ’il quddiem is-“sentenza tad‑19 ta’ Mejju 2021”).
12      Is-sentenza appellata, punt 9.
13      Insostenn tar-rikors tagħha, Ryanair invokat erba’ motivi oħra, li essenzjalment jallegaw (i) ksur tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat FUE u tal-prinċipji ġenerali tad-dritt dwar in-nondiskriminazzjoni, il-libertà li jiġu pprovduti servizzi u l-libertà ta’ stabbiliment,
(ii) applikazzjoni żbaljata tal-Artikolu 107(3)(b) TFUE, (iii) ksur tad-drittijiet proċedurali tagħha
u (iv) ksur tal-obbligu ta’ motivazzjoni.
14      Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑23 ta’ Marzu 2006, Enirisorse (C‑237/04, EU:C:2006:197, punti 26, 27 u 36) u
tal‑20 ta’ Novembru 2025, Staten genom Sjöfartsverket (C‑401/24, EU:C:2025:902, punt 21).
15      Ara s-sentenza tal‑20 ta’ Novembru 2025, Staten genom Sjöfartsverket (C‑401/24, EU:C:2025:902, punt 21).
16      Ara, fost l-oħrajn, is-sentenzi
tal‑21 ta’ Marzu 1991, L-Italja
vs Il-Kummissjoni (C‑303/88, EU:C:1991:136, punt 57),
u tad‑29 ta’ Lulju 2024, Koiviston Auto Helsinki vs Il-Kummissjoni (C‑697/22 P, EU:C:2024:641, punt 79).
17      Ara, fost l-oħrajn, is-sentenza
tal‑20 ta’ Novembru 2025, Staten genom Sjöfartsverket (C‑401/24, EU:C:2025:902, punt 21, u l-ġurisprudenza ċċitata).
18      Ara s-sentenza tat‑12 ta’ Lulju 1984, Hydrotherm Gerätebau (170/83, EU:C:1984:271, punt 11) u, reċentement, is-sentenza
tat‑13 ta’ Frar 2025, ILVA (Multa għal ksur tal-GDPR) (C‑383/23, EU:C:2025:84, punt 22 u l-ġurisprudenza ċċitata).
19      Ara s-sentenzi tal‑14 ta’ Novembru 1984, Intermills vs Il-Kummissjoni (323/82, EU:C:1984:345, punt 11); tal‑10 ta’ Jannar 2006, Cassa di Risparmio di Firenze et (C‑222/04, EU:C:2006:8, punti 112 sa 114); tas‑16 ta’ Diċembru 2010, AceaElectrabel Produzione vs Il-Kummissjoni (C‑480/09 P, iktar ’il quddiem “is-sentenza AceaElectrabel”, EU:C:2010:787, punti 47 sa 51). Ara wkoll is-sentenza tat‑22 ta’ Ġunju 2006, Il-Belġju u Forum 187 vs Il-Kummissjoni (C‑182/03 u C‑217/03, EU:C:2006:416, punt 102). Fir-rigward tal-ġurisprudenza tal-Qorti Ġenerali ara, fost l-oħrajn, is-sentenza tas‑17 ta’ Marzu 2015, Pollmeier Massivholz vs Il-Kummissjoni (T‑89/09, EU:T:2015:153, punt 122 u l-ġurisprudenza ċċitata). Fil-qasam tas-sussidji, ara s-sentenza tat‑28 ta’ Novembru 2024, Hengshi Egypt Fiberglass Fabrics u Jushi Egypt for Fiberglass Industry vs Il-Kummissjoni (C‑269/23 P u C‑272/23 P, EU:C:2024:984, punt 156).
20      Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Jacobs fil-kawża
Cassa di Risparmio di Firenze et (C‑222/04, EU:C:2005:655, nota ta’ qiegħ il-paġna 26).
21      Il-prattika tal-Kummissjoni bl-istess mod tappoġġja dak l-approċċ. Ara, pereżempju, id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni (UE) 2017/1283 tat‑30 ta’ Awwissu 2016 dwar Għajnuna mill-Istat SA.38373 (2014/C) (ex 2014/NN) (ex 2014/CP) implimentata mill-Irlanda lil Apple (notifikata bid-dokument C(2017 5605) (ĠU 2017, L 187, p. 1), premessi 416 sa 418, u d-Deċiżjoni tal-Kummissjoni (UE) 2016/1699 tal‑11 ta’ Jannar 2016 li tirrigwarda l-eżenzjoni tal-qligħ eċċessiv tal-iskema ta’ għajnuna mill-Istat
SA.37667 (2015/C) (ex 2015/NN) implimentata mill-Belġju (notifikat bid-dokument C(2015) 9837) (ĠU 2016, L 260, p. 61, premessi 183 sa 186). Is-sentenzi tal-Qorti Ġenerali li jikkonfermaw din l-aħħar deċiżjoni dwar, fost l-oħrajn, l-użu tal-kunċett ta’ unità ekonomika fid-definizzjoni tal-ambitu tal-benefiċjarju ta’ għajnuna mill-Istat bħalissa qed jiġu appellati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja (ara s-sentenzi tal‑20 ta’ Settembru 2023, Dow Silicones et vs Il-Kummissjoni (T‑858/16 u T‑867/16, EU:T:2023:570, punti 111 sa 119) u tal‑20 ta’ Settembru 2023, Magnetrol International et vs Il-Kummissjoni (T‑263/16 RENV, T‑265/16, T‑311/16, T‑319/16, T‑321/16, T‑343/16, T‑350/16, T‑444/16, T‑800/16 u T‑832/16, EU:T:2023:565, punti 141 sa 156).
22      Il-Kummissjoni ċċitat is-sentenzi tal‑14 ta’ Ottubru 2004, Pollmeier Malchow vs Il-Kummissjoni (T‑137/02, EU:T:2004:304, punti 50 u 51); tat‑8 ta’ Settembru 2009, AceaElectrabel vs Il-Kummissjoni (T‑303/05, EU:T:2009:312, punt 101), u s-sentenza tad‑19 ta’ Mejju 2021, punt 47.
23      C‑457/00, iktar ’il quddiem is-“sentenza Verlipack”, EU:C:2003:387.
24      Il-Kummissjoni semmiet il-links li ġejjin: i) Air France u KLM jiffurmaw parti mill-istess grupp ta’ kumpanniji, li huwa kkontrollat minn Air France-KLM; ii) il-kumpanniji fil-grupp Air France-KLM iwettqu attività ekonomika parallela (jiġifieri attivitajiet relatati mat-trasport bl-ajru ta’ passiġġieri u oġġetti); iii) Air France-KLM tgħin lis-sussidjarji tagħha jikkoordinaw xi wħud mill-attivitajiet tagħhom, b’mod partikolari fil-qasam tal-bejgħ u l-ġestjoni tal-prezzijiet u tad-d-dħul; iv) Air-France-KLM tipprovdi funzjonijiet ġenerali ta’ appoġġ lis-sussidjarji tagħha f’xi oqsma, għalkemm limitati; v) Air France-KLM tipprovdi ċerti servizzi finanzjarji lis-sussidjarji tagħha u tista’ tiġbor (okkażjonalment) kapital fis-swieq għall-benefiċċju tas-sussidjarji tagħha; vi) Air-France-KLM għandha ċerti drittijiet ta’ veto fuq il-pjanijiet tan-negozju, il-baġits u r-remunerazzjoni, il-ħatra u t-tkeċċija tal-membri tal-persunal f’funzjoni maniġerjali superjuri tal-KLM; vii) Air-France-KLM għandha dritt ta’ approvazzjoni fir-rigward tat-tranżazzjonijiet ta’ finanzjament tal-KLM li jaqbżu l-EUR 150 miljun.
25      Il-Kummissjoni nnotat li Air France-KLM ma pprovdietx appoġġ finanzjarju lil KLM u li l-ispejjeż ta’ finanzjament u l-ispejjeż operattivi li għamlet għall-benefiċċju tas-sussidjarji tagħha ġew ikkumpensati permezz ta’ pagamenti u tariffi fuq bażi ta’ distakkament.
26      Dawn is-salvagwardji huma elenkati fil-premessa 53 tad-deċiżjoni inkwistjoni.
27      Is-sentenza appellata, punti 63 sa 107.
28      Is-sentenza appellata, punt 76.
29      Is-sentenza appellata, punt 96.
30      Is-sentenza appellata, punti 100 sa 104.
31      Is-sentenza appellata, punti 108 sa 132.
32      Is-sentenza appellata, punti 140 sa 146.
33      Ara premessi 107 u 108 tad-deċiżjoni inkwistjoni u punt 55 tas-sentenza appellata. Fir-rigward tar-riferiment għas-sentenza fil-kawża Verlipack, ara, f’iktar dettall il-punti 28 sa 32 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
34      Fil-punt 66 tas-sentenza fil-kawża
AceaElectrabel, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet l-argumenti mressqa mill-appellanti fil-kawża li wasslet għal dik is-sentenza, li skonthom il-Kummissjoni ma kinitx tkun tal-fehma li kellhom jitqiesu bħala unità ekonomika waħda skont ir-regoli applikabbli għal prattiki restrittivi jew konċentrazzjonijiet.
35      Ara l-premessi 109 u 110 tas-sentenza kkontestata.
36      T‑371/94 u T‑394/94, EU:T:1998:140.
37      T‑111/01 u T‑133/01, EU:T:2005:166.
38      Is-sentenza appellata, punti 137 u 138.
39      Avviż tal‑Kummissjoni dwar il‑kunċett ta’ għajnuna mill‑Istat kif imsemmi fl‑Artikolu 107(1)[TFEU]
(ĠU 2016, C 262, p. 1). Punt 11 ta’ dan l-avviż ifakkar is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja li japplikaw il-kunċett ta’ “unità ekonomika waħda” fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat. Isir riferiment għas-sentenza fil-kawża
AceaElectrabel, punti 47 sa 55, u għas-sentenza tal‑10 ta’ Jannar 2006, Cassa di Risparmio di Firenze et (C‑222/04, EU:C:2006:8, punt 112).
40      Ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Sumal (C‑882/19, EU:C:2021:800, punt 47), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ċċarat li “l-istess kumpannija omm tista’ tagħmel parti minn diversi unitajiet ekonomiċi kkostitwiti, skont l-attività ekonomika inkwistjoni, għaliha nfisha u għall-bqija ta’ kombinazzjonijiet differenti tal-kumpanniji sussidjarji tagħha li jappartjenu kollha għall-istess grupp ta’ kumpanniji”.
41      Is-sentenza appellata, punti 56 sa 134.
42      Barra minn hekk, għandu jiġi nnotat li l-fatti tal-każ li wassal għas-sentenza fil-kawża Verlipack huma partikolari u differenti ħafna minn dawk tal-kawżi magħquda preżenti. Iż-żewġ istanzi ta’ self inkwistjoni f’dak il-każ ingħataw sabiex jiffinanzjaw l-investiment tal-grupp Ġermaniż Heye fil-grupp Belġjan Verlipack. Jidher li Heye, il-grupp li
ssellef, u Verlipack, il-benefiċjarju attwali tas-self, ma kinux jappartjenu għall-istess grupp ta’ kumpanniji fiż-żmien li ngħatat il-miżura ta’ għajnuna, billi r-relazzjoni tagħhom kienet limitata għall-assistenza teknika; ara l-premessi 12 u 107 tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2001/856/KE
tal‑4 ta’ Ottubru 2000 dwar l-għajnuna mill-Istat lil Verlipack, il-Belġju. (ĠU 2001, L 320, p. 28).
43      Ara s-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2016, Il-Kummissjoni vs Aer Lingus u Ryanair Designated Activity (C‑164/15 P u C‑165/15 P, EU:C:2016:990, punt 68).
44      Ara l-punt 63 tas-sentenza fil-kawża AceaElectrabel. Sakemm ma ngħatat
dik is-sentenza, din id-dikjarazzjoni kienet dehret biss fil-ġurisprudenza tal-Qorti Ġenerali, ara s-sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2009, AceaElectrabel vs Il-Kummissjoni (T‑303/05, EU:T:2009:312, punt 101 u l-ġurisprudenza ċċitata).
45      Ara s-sentenza tat‑2 ta’ Settembru 2010, Il-Kummissjoni vs Scott (C‑290/07 P, EU:C:2010:480, punt 64).
46      Ara, fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat, fost l-oħrajn, is-sentenzi tat‑2 ta’ Settembru 2010, Il-Kummissjoni vs Scott (C‑290/07 P, EU:C:2010:480, punt 65), u s-sentenza tal‑20 ta’ Settembru 2018, Spanja vs Il-Kummissjoni (C‑114/17 P, EU:C:2018:753, punt 104).
47      Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża
Deutsche Lufthansa vs Ryanair et (C‑457/23 P, EU:C:2025:802 punti 18 u 19).
48      Fil-punti 63 sa 77 tas-sentenza appellata il-qorti wettqet
stħarriġ bir-reqqa tal-analiżi tal-Kummissjoni fid-dawl tad-data li fuqha kienet ibbażata u tal-argumenti u l-provi ppreżentati minn Ryanair. Hija kkonkludiet li dawn ir-rabtiet indikaw, minn naħa, li Air France-KLM effettivament eżerċitat kontroll billi involviet ruħha direttament jew indirettament fil-ġestjoni ta’ Air France u KLM, billi pparteċipat fl-attività ekonomika eżerċitata minnhom, u, min-naħa l-oħra, li kien hemm, fil-livell ta’ dan il-grupp, proċedura ta’ teħid ta’ deċiżjoni ċċentralizzata u ċertu livell ta’ koordinazzjoni, tal-inqas f’dak li jirrigwarda t-teħid ta’ ċerti deċiżjonijiet importanti. Fir-rigward tar-rabtiet funzjonali bejn Air France-KLM, Air France u KLM, fi tmiem ta’ analiżi daqstant bir-reqqa, imwettqa fil-punti 78 sa 97 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li l-konklużjoni li waslet għaliha l-Kummissjoni li Air France u KLM gawdew minn awtonomija funzjonali ġiet ikkontestata minn diversi elementi,
senjatament i) is-setgħa ta’ veto ta’ Air France-KLM fuq remunerazzjoni, ħatra u tkeċċija tad-diretturi tas-sussidjarji tagħha, ii) l-involviment tagħha f’deċiżjonijiet importanti jew strateġiċi fil-qasam tal-finanzjament, tal-investiment u tal-operazzjonijiet li jirrigwardaw il-flotta, u iii) l-eżistenza ta’ ċertu
livell ta’ integrazzjoni u kooperazzjoni funzjonali
bejn Air France u KLM u s-sussidjarji rispettivi tagħhom. Fl-aħħar, fir-rigward tar-rabtiet ekonomiċi bejn Air France-KLM, Air France u KLM, il-Qorti Ġenerali kkonstatat, fil-punti 98 sa 107 tas-sentenza appellata, li l-konklużjoni tal-Kummissjoni li dawn it-tliet entitajiet gawdew minn awtonomija ekonomika de facto kienet ukoll kontradetta minn numru ta’ elementi li jirriżultaw mid-deċiżjoni kkontestata u mill-provi ppreżentati quddiemha.
49      Ara, rispettivament, punti 77, 97 u 107 tas-sentenza appellata
50      Jiġifieri d-Dokumenti ta’ Reġistrazzjoni Universali tal‑2019 u l‑2020 għal Air France-KLM, ippreżentati
lill-Autorité des marchés financiers (l-Awtorità tas-Swieq Finanzjarji, Franza) skont ir-Regolament (UE) 2017/1129 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑14 ta’ Ġunju 2017 dwar il-prospett li għandu jiġi ppubblikat meta titoli jiġu offruti lill-pubbliku jew jiġu ammessi għall-kummerċ f’suq regolat, u li jħassar id-Direttiva
2003/71/KE (ĠU 2017, L 168, p. 12).
L-appellanti jikkontestaw l-importanza mogħtija mill-Qorti Ġenerali lil dawn id-dokumenti. F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, il-Qorti Ġenerali għandha ġurisdizzjoni esklużiva sabiex tikkonstata u tevalwa l-fatti u, fil-prinċipju, sabiex teżamina l-provi li hija taċċetta insostenn ta’ dawn il-fatti (ara, fost l-oħrajn, is-sentenza tad‑9 ta’ Ġunju 2016, PROAS vs Il-Kummissjoni (C‑616/13 P, EU:C:2016:415, punt 52). Ladarba dawn il-provi jkunu nkisbu b’mod adegwat u l-prinċipji ġenerali tad-dritt kif ukoll ir-regoli ta’ proċedura applikabbli fir-rigward tal-oneru u tal-produzzjoni tal-provi jkunu ġew osservati, hija biss il-Qorti Ġenerali li għandha tevalwa l-valur li għandu jingħata lill-provi li jkunu tressqu quddiemha. Din l-evalwazzjoni għaldaqstant ma tikkostitwixxix, ħlief fil-każ tal-iżnaturament ta’ dawn il-provi, punt ta’ liġi suġġett, bħala tali, għall-istħarriġ tal-Qorti tal-Ġustizzja (ara, b’mod partikolari, sentenza tas‑6 ta’ April 2006, General Motors vs Il-Kummissjoni, C‑551/03, EU:C:2006:229, punt 52).
51      Ara l-punt 159 tas-sentenza appellata, fejn il-Qorti Ġenerali waslet għall-konklużjoni tagħha dwar il-kwistjoni tal-benefiċjarju tal-miżura ta’ għajnuna kkonċernata.
52      Ara l-punt 82 tas-sentenza appellata. Fil-punt 102 ta’ dik is-sentenza, il-Qorti Ġenerali enfasizzat ukoll il-fatt li l-Kummissjoni kienet irrikonoxxiet, fil-kuntest ta’ miżura ta’ organizzazzjoni tal-proċedura, li ordni konġunta ta’ ajruplani kienet ġiet innegozjata minn Air France-KLM f’isem KLM, Transavia Netherlands u Transavia France.
53      Ara, fost l-oħrajn, is-sentenza tat‑22 ta’ Jannar 2026, Semural Waste & Energy (C‑812/24, EU:C:2026:38, punt 44, u l-ġurisprudenza ċċitata).
54      Ara, fost l-oħrajn, is-sentenza tat‑23 ta’ Novembru 2023,
Ryanair u
Airport Marketing Services (C‑758/21 P, EU:C:2023:917, punt 124).
55      Il-premessa 113 tad-deċiżjoni inkwistjoni tistipula li KLM u Air France “jibbenefikaw de facto minn awtonomija funzjonali […] kunsiderevoli”.
56      (“jibbenefikaw de facto minn awtonomija funzjonali […] kunsiderevoli”).
57      Senjatament, i) il-fatt li l-Air France-KLM kienet tiġġenera d-dħul tagħha biss mis-sussidjarji tagħha, ii) il-fatt li din il-kumpannija holding aġixxiet fl-interessi tas-sussidjarji tagħha billi ġabret fondi biex tissodisfa l-bżonnijiet tagħhom fis-swieq finanzjarji abbażi tas-sitwazzjoni finanzjarja tal-grupp Air France-KLM kollu kemm hu u iii)
il-fatt li hemm ftehimiet ta’ kondiviżjoni tal-ispejjeż bejn Air France u KLM, kif ukoll attivitajiet imwettqa minnhom b’mod kollettiv.
58      Il-Qorti Ġenerali bbażat l-asserzjonijiet tagħha fuq l-effetti tal-miżura kkonċernata fil-livell tal-grupp Air France-KLM prinċipalment fuq id-Dokumenti ta’ Reġistrazzjoni Universali tal‑2019 u l‑2020 ippreżentati quddiemha.
59      Ara l-premessi 12 u 13 tad-deċiżjoni kkontestata u l-punt 105 tas-sentenza appellata.
60      L-istess jista’ jingħad fir-rigward tal-konklużjoni li waslet għaliha l-Qorti Ġenerali fil-punt 126 tas-sentenza appellata.
61      Il-miżura kkontestata kellha tingħata abbażi, inter alia, tal-kuntratti li ġejjin, deskritti fil-premessa 18 tad-deċiżjoni kkontestata: i) ftehim qafas konkluż bejn l-Istat Olandiż, KLM u Air France-KLM (iktar ’il quddiem il-“ftehim qafas”, ii) ftehim dwar linja ta’ kreditu rinnovabbli konkluż bejn KLM u konsorzju ta’ banek; u iii) kuntratt dwar self mill-Istat konkluż bejn l-Istat Olandiż u KLM.
62      Fil-punti 112 sa 118 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali nnutat li Air France-KLM kienet parti kontraenti għall-ftehim qafas u li, bħala tali, hija assumiet “drittijiet u obbligi kuntrattwali” fir-rigward tal-kokontraenti tagħha fil-kuntest tal-għoti u l-implimentazzjoni tal-miżura kkonċernata. Minbarra l-approvazzjoni tal-finanzjament li joriġina
mill-miżura kkonċernata (punt 113), il-Qorti Ġenerali semmiet il-ftehim għal pjan ta’ ristrutturazzjoni ta’ KLM, l-emenda ta’
ċerti dispożizzjonijiet tal-ftehimiet konklużi bejn ir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi, Air France-KLM u KLM fil-mument tal-approvazzjoni tal-konċentrazzjoni bejn Air France u KLM fl‑2004
u l-implimentazzjoni ta’ kundizzjonijiet oħra li jikkonċernaw, fost l-oħrajn, il-kundizzjonijiet tax-xogħol, il-kwalità tan-netwerk u s-sostenibbiltà (punti 114 sa 117 tas-sentenza appellata).
63      Ara l-punt 153 tas-sentenza appellata, fejn il-Qorti Ġenerali kellha l-intenzjoni li tiddistingwi l-każ inkwistjoni minn dak li wassal għas-sentenza fil-kawża
Verlipack.
64      Ara l-punti 118 u 119 tas-sentenza appellata.
65      Jidher li Air France-KLM u Air France jikkontestaw l-eżattezza tad-dikjarazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja li Air France-KLM kellha xi rwol fl-implimentazzjoni tal-miżura kkonċernata, mingħajr ma, madankollu, isostnu li kien hemm żball fl-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet kuntrattwali rilevanti, u inqas u inqas distorsjoni tal-kontenut tagħhom.
66      Tali evalwazzjoni tinsab fil-premessi 114 sa 117 tad-deċiżjoni kkontestata.
67      Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 5 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
68      Fir-rigward tal-għoti ta’ għajnuna mill-Istat lil entitajiet li jappartjenu għal gruppi korporattivi attivi f’diversi Stati Membri, il-Qorti Ġenerali fakkret ukoll li l-Kummissjoni u l-Istati Membri huma marbuta bi dmir reċiproku ta’ kooperazzjoni leali u għandhom għalhekk jikkollaboraw in bona fide sabiex jiżguraw l-osservanza sħiħa tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat FUE
(ara l-punt 164 tas-sentenza appellata).
69      Ara, fost l-oħrajn, is-sentenza tat‑3 ta’ Ottubru 2000, Industrie des poudres sphériques vs Il-Kunsill (C‑458/98 P, EU:C:2000:531, punt 82), iċċitata mill-Kummissjoni fis-sottomissjonijiet
bil-miktub tagħha.
70      Ara s-sentenza tat‑3 ta’ Ottubru 2000, Industrie des poudres sphériques vs Il-Kunsill (C‑458/98 P, EU:C:2000:531, punt 81).
71      Ara s-sentenza tad‑19 ta’ Mejju 2021, punt 48.
72      Ara s-sentenza tad‑19 ta’ Mejju 2021, punti 42, 43 u 72.
73      Ara s-sentenza tad‑19 ta’ Mejju 2021, punt 37.
74      Il-premessa 117 tad-deċiżjoni inkwistjoni tgħid: “Kollox ma’ kollox, minkejja r-rabtiet bejn KLM, Air France u [Air France-KLM], il-Kummissjoni tikkunsidra li, b’mod ġenerali, abbażi tal-ġabra ta’ evidenza stabbilita fit-taqsima 2.5 u evalwata
fi premessi 112 sa 116, is-sussidjarja ta’ KLM hija legalment u finanzjarjament awtonoma biżżejjed biex titqies bħala unità ekonomika distinta minn [Air France-KLM]
u minn Air France għall-finijiet tal-applikazzjoni tar-regoli tal-għajnuna mill-Istat għall-miżura ta’ għajnuna notifikata”
[traduzzjoni mhux uffiċjali].
75      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tad‑19 ta’ Settembru 2000, Il-Ġermanja vs Il-Kummissjoni (C‑156/98, EU:C:2000:467, punti 26 u 27); tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Il-Pajjiżi l-Baxxi
vs Il-Kummissjoni (C‑382/99, EU:C:2002:363, punti 55 sa 69); u tat‑28 ta’ Lulju 2011, Mediaset vs Il-Kummissjoni (C‑403/10 P, EU:C:2011:533, punti 73 sa 83).
76      Is-sentenza appellata, punt 152.
77      Ara s-sentenza tal‑10 ta’ April 2024, Danske Slagtermestre vs Il-Kummissjoni (T‑486/18 RENV, EU:T:2024:217, punt 73).
78      Ara s-sentenza
tas‑16 ta’ Ottubru 2025, Il-Pajjiżi l-Baxxi
vs Il-Kummissjoni (C‑59/24 P, EU:C:2025:798, punti 91 u 92).
79      Dan jidher ċar mill-motivazzjoni ġenerali tal-Qorti Ġenerali u, b’mod partikolari, mill-punti 125 sa 127
u 153 tas-sentenza appellata, fejn il-Qorti Ġenerali warrbet l-argument tal-Kummissjoni dwar l-eżistenza ta’ sempliċi effetti ekonomiċi sekondarji billi bbażat ruħha fuq is-sentenza AceaElectrabel u l-kontroll eżerċitat minn Air France-KLM fuq is-sussidjarji tagħha, kif ukoll mill-punti 154 sa 156.
80      Is-sentenza appellata, punti 125 sa 127, 155 u 156.