62023CC0351
OPINIA RZECZNIK GENERALNEJ
L. MEDINY
przedstawiona w dniu 14 listopada 2024 r. (
1
)
Sprawa C‑351/23
GR REAL s. r. o.
przeciwko
PO,
RT
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Krajský súd v Prešove (sąd okręgowy w Preszowie, Słowacja)]
Odesłanie prejudycjalne – Ochrona konsumentów – Dyrektywa 93/13/EWG – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Umowa o kredyt konsumencki – Umowa zabezpieczona prawem zastawniczym na nieruchomości – Nieruchomość stanowiąca dom rodzinny konsumenta – Klauzula przyspieszenia spłaty kredytu – Pozasądowa sprzedaż domu konsumenta
I. Wprowadzenie
1.
Przełomowy wyroku Aziz (
2
) ukazuje istnienie „powiązania” między prawem konsumenckim, prawem hipotecznym a prawami człowieka (
3
). Od chwili jego ogłoszenia orzecznictwo Trybunału dotyczące dyrektywy 93/13/EWG (
4
) w odniesieniu do egzekucji wierzytelności z tytułu umów zabezpieczonych hipoteką doprowadził do wypracowania zdecydowanych gwarancji procesowych chroniących konsumentów. Dokonana przez Trybunał wykładnia dyrektywy 93/13 w świetle art. 7 i art. 47 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) skutkuje powstaniem „potężnego naprawczego systemu środków prawnych” (
5
) przeciwko zajęciom egzekucyjnym.
2.
Niniejsza sprawa daje Trybunałowi możliwość wypracowania gwarancji przeciwko nieuczciwym warunkom w kontekście pozasądowych postępowań w przedmiocie egzekucji wierzytelności zabezpieczonej hipoteką oraz zagłębić się w kwestię zarzucanych uchybień proceduralnych związanych z możliwością zaskarżenia przez konsumenta eksmisji po sprzedaży nieruchomości zabezpieczonej hipoteką w drodze licytacji.
II. Kontekst prawny
A.
Prawo Unii
1.
Dyrektywa 93/13
3.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13:
„Zarówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów państwa członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami”.
B.
Prawo słowackie
1. Kodeks cywilny
4.
Zgodnie z § 151j ust. 1 zákon č. 40/1964 Zb. Občiansky zákonník (ustawy nr 40/1964 – kodeks cywilny), w wersji mającej zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanego dalej „kodeksem cywilnym”):
„Jeśli wierzytelność zabezpieczona prawem zastawniczym nie została należycie i terminowo spełniona, wierzyciel zabezpieczony zastawniczo może rozpocząć wykonywanie prawa zastawniczego. W ramach wykonywania prawa zastawniczego wierzyciel zabezpieczony zastawniczo może zaspokoić się w sposób określony w umowie albo przez sprzedaż przedmiotu zabezpieczenia w drodze licytacji zgodnie z odrębną ustawą […] albo domagać się zaspokojenia w drodze sprzedaży przedmiotu zabezpieczenia zgodnie z odrębnymi ustawami […], jeżeli przepisy niniejszej ustawy lub ustaw odrębnych nie stanowią inaczej”.
5.
Paragraf 565 kodeksu cywilnego ma następujące brzmienie:
„W przypadku świadczenia spełnianego w ratach wierzyciel może żądać zapłaty całej wierzytelności z powodu nieuiszczenia którejkolwiek z rat wyłącznie wtedy, gdy zostało to uzgodnione albo ustalone w orzeczeniu. Wierzyciel może jednak skorzystać z tego uprawnienia najpóźniej do dnia upływu terminu płatności najbliższej kolejnej raty”.
2. Ustawa o dobrowolnych licytacjach
6.
Paragraf 16 ust. 1 zákon č. 527/2002 Z. z. o dobrovol’ných dražbách (ustawa nr 527/2002 o dobrowolnych licytacjach, z późniejszymi zmianami; zwana dalej „ustawą o dobrowolnych licytacjach”) stanowi, że sprzedaż w drodze licytacji można przeprowadzić wyłącznie na podstawie umowy zawartej między wnioskodawcą licytacji a organizatorem licytacji.
7.
Paragraf 19 ust. 1 Markengesetz ma następujące brzmienie:
„Organizator licytacji jest zobowiązany do odstąpienia od licytacji nie później niż przed jej rozpoczęciem: a) na podstawie pisemnego żądania wnioskodawcy licytacji, b) jeżeli zostanie wykazane organizatorowi licytacji za pomocą wykonalnego orzeczenia, że wnioskodawca licytacji nie jest uprawniony do złożenia wniosku o przeprowadzenie licytacji; w razie zastosowania przez sąd środka tymczasowego wystarczające jest wykazanie organizatorowi licytacji, że sąd zastosował taki środek.
[…]”.
8.
Paragraf 21 ust. 2 ustawy o dobrowolnych licytacjach stanowi:
„W razie gdy ważność umowy o ustanowienie prawa zastawniczego jest podważana lub zostały naruszone przepisy niniejszej ustawy, osoba, która twierdzi, że miało to niekorzystny wpływ na jej prawa, może domagać się, aby sąd stwierdził nieważność licytacji. Prawo domagania się stwierdzenia nieważności licytacji wygasa, jeżeli nie jest dochodzone w terminie trzech miesięcy od dnia udzielenia przybicia, chyba że przyczyny nieważności licytacji są związane z popełnieniem czynu zabronionego, a jednocześnie przedmiotem licytacji był dom lub lokal mieszkalny, w którym w momencie udzielenia przybicia poprzedni właściciel przedmiotu licytacji był zameldowany na pobyt stały zgodnie z odrębnymi przepisami; w tym przypadku można domagać się stwierdzenia nieważności licytacji także po upływie tego terminu”.
3. Kodeks postępowania cywilnego
9.
Zgodnie z § 325 ust. 1 zákon 160/2015 Z. z. Civilný sporový poriadok (ustawy nr 160/2015 – Kodeks postępowania cywilnego):
„Sąd może zastosować środek tymczasowy, jeżeli konieczne jest niezwłoczne uregulowanie stosunków bądź występuje obawa, że wykonanie orzeczenia będzie zagrożone”.
III. Spór w postępowaniu głównym i pytania prejudycjalne
10.
W dniu 7 kwietnia 2011 r. PO i RT, będący pozwanymi w postępowaniu głównym, zaciągnęli kredyt konsumencki na kwotę 63000 EUR w banku Slovenská Sporiteľňa, a.s. (zwanym dalej „bankiem”). Kredyt podlegał spłacie w miesięcznych ratach w wysokości 421,41 EUR, począwszy od 20 czerwca 2011 r., a ostateczny termin spłaty kredytu miał upłynąć w dniu 20 stycznia 2030 r. Tego samego dnia pozwani zawarli umowę o ustanowienie hipoteki w celu zabezpieczenia wierzytelności z tytułu tego kredytu. Przedmiotem umowy o ustanowienie hipoteki był dom, w którym mieszkali PO i RT wraz z trojgiem dzieci.
11.
Pismem z dnia 3 listopada 2016 r. bank poinformował o postawieniu kredytu w stan natychmiastowej wykonalności oraz wezwał PO i RT do spłaty pozostałej części długu w kwocie 56888,08 EUR (
6
). Zgodnie ze słowackimi przepisami osoba, która dokonuje egzekucji wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, jest uprawniona do złożenia wniosku o przeprowadzenie dobrowolnej licytacji nieruchomości zabezpieczonej hipoteką, jeżeli zostało to uzgodnione przez strony.
12.
W dniu 21 kwietnia 2017 r. PO i RT wnieśli pozew przeciwko bankowi do Okresný súd Prešov (sądu rejonowego w Preszowie, Słowacja), żądając nakazania bankowi powstrzymania się od egzekucji hipoteki w drodze dobrowolnej licytacji. PO i RT podnieśli w pozwie, że bank nie ma prawa postawić całości kredytu w stan przedterminowej wykonalności, ponieważ strony umowy kredytowej nie zawarły uprzednio porozumienia w tym zakresie. Wnieśli też o zastosowanie środka tymczasowego nakazującego bankowi powstrzymania się od egzekucji do czasu zakończenia postępowania z powództwa o ustalenie.
13.
W dniu 25 kwietnia 2017 r. odbyła się pierwsza tura licytacji, w trakcie której PO zgłosił sprzeciw przeciwko przeprowadzeniu licytacji, powołując się na toczące się postępowanie sądowe. Pierwsza tura dobrowolnej licytacji zakończyła się niepowodzeniem, ponieważ nie złożono żadnych ofert.
14.
Postanowieniem z dnia 26 maja 2017 r. Okresný súd Prešov (sąd rejonowy w Preszowie) oddalił wniosek o zastosowanie środka tymczasowego, przy czym nie odniósł się do twierdzenia pozwanych, że bank, stawiając całość kredytu w stan przedterminowej wykonalności, naruszył ich prawa. PO i RT wnieśli od tego postanowienia środek odwoławczy do Krajský súd v Prešove (sądu okręgowego w Preszowie, Słowacja).
15.
Podczas gdy postępowanie odwoławcze było w toku, w dniu 18 lipca 2017 r. odbyła się druga tura licytacji. Podczas tej licytacji PO zwrócił uwagę organizatorowi licytacji i notariuszowi, że toczy się postępowanie sądowe o wstrzymanie egzekucji. Ani notariusz, ani organizator licytacji nie uwzględnili jednak oświadczenia PO.
16.
Przybicia w ramach licytacji udzielono spółce GR REAL, która zajmuje się między innymi udzielaniem kredytów lub pożyczek, a także zarządzaniem nieruchomościami mieszkalnymi i niemieszkalnymi. Zgodnie z przepisami słowackimi wraz z udzieleniem przybicia dochodzi do przeniesienia prawa własności.
17.
Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2017 r. Krajský súd v Prešove (sąd okręgowy w Preszowie) orzekł w sprawie środka odwoławczego wniesionego przez PO i RT w ten sposób, że uchylił postanowienie Okresný súd Prešov (sądu rejonowego w Preszowie) i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. Zdaniem Krajský súd v Prešove (sądu okręgowego w Preszowie) sąd pierwszej instancji powinien był odnieść się w szczególności do twierdzenia PO i RT, że nie zawarli oni uprzednio z bankiem porozumienia, na podstawie którego możliwe byłoby postawienie całości kredytu w stan przedterminowej wymagalności (
7
). Co więcej, sąd pierwszej instancji powinien był zastosować zasadę proporcjonalności oraz zbadać, czy dobrowolna licytacja stanowi odpowiedni środek, mając na uwadze między innymi charakter nieruchomości objętej licytacją, zważywszy że chodzi o dom rodzinny PO i RT, oraz dostępność alternatywnych sposobów zaspokojenia roszczenia wierzyciela.
18.
W dniu 19 grudnia 2017 r. PO i RT cofnęli powództwo o wstrzymanie egzekucji w drodze dobrowolnej licytacji, uzasadniając to w ten sposób, że licytacja została już przeprowadzona, a zatem ich powództwo stało się bezprzedmiotowe. Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2018 r. Okresný súd Prešov (sąd rejonowy w Preszowie) umorzył postępowanie i zasądził od PO i RT zwrot kosztów postępowania poniesionych przez bank w pełnej wysokości.
19.
W wyniku licytacji GR REAL została wpisana jako właściciel domu do księgi wieczystej oraz nakazała PO i RT opuszczenie domu rodzinnego.
20.
PO i RT odmówili wyprowadzenia się z domu, w którym mieszkali z trojgiem swoich dzieci, z których dwoje jest małoletnich i cierpi na poważne zaburzenia o charakterze psychologicznym. Co więcej, PO doznał udaru i wymaga stałej opieki.
21.
GR REAL odłączyła dostawę usług użyteczności publicznej, takich jak woda i energia elektryczna. Wniosła też powództwo o eksmisję, dążąc do opróżnienia przedmiotowej nieruchomości przez pozwanych. Powództwo o eksmisję zostało oddalone przez Okresný súd Prešov (sąd rejonowy w Preszowie) oraz, w postępowaniu odwoławczym, przez Krajský súd v Prešove (sąd okręgowy w Preszowie). Obydwa sądy wzięły pod uwagę, że nieruchomość była domem rodzinnym PO i RT, i że ich eksmisja byłaby nieuzasadniona. W swoim postanowieniu z dnia 8 kwietnia 2021 r. Najvyšší súd Slovenskej republiky (sąd najwyższy Republiki Słowackiej) uchylił obydwa wyroki i wskazał, że sądy niższej instancji muszą uwzględnić prawo własności spółki GR REAL.
22.
W swoim drugim wyroku Okresný súd Prešov (sąd rejonowy w Preszowie) nakazał PO i RT opróżnienie nieruchomości. Oddalił też ich powództwo wzajemne, w którym żądali uznania ich prawa własności do przedmiotowego domu. Zdaniem sądu nieruchomość została sprzedana w drodze dobrowolnej licytacji, nie doszło do stwierdzenia nieważności tej licytacji, a sąd rozpoznający sprawę nie jest uprawniony do orzekania w kwestii ważności licytacji.
23.
GR REAL wniosła do sądu odsyłającego środek odwoławczy – od części wyroku sądu pierwszej instancji, w której nie zasądzono na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. PO i RT również zaskarżyli ten wyrok – w zakresie rozstrzygnięcia o nałożeniu na nich obowiązku opróżnienia nieruchomości oraz o oddaleniu ich powództwa wzajemnego.
24.
Sąd odsyłający uważa, że kluczową kwestią podnoszoną w postępowaniu głównym jest to, czy przepisy prawa Unii dotyczące ochrony konsumenta mają zastosowanie w sytuacji, gdy licytację przeprowadzono pomimo faktu, iż konsumenci domagali się ochrony sądowej i zwrócili uwagę organizatora licytacji na toczące się postępowanie sądowe.
25.
Sąd odsyłający podkreśla znaczenie w słowackim porządku prawnym zasady pewności prawa i ochrony dobrej wiary uczestnika licytacji, któremu udzielono przybicia i który nabywa nieruchomość. Dobra wiara nie jest jednak chroniona, gdy okoliczności towarzyszące nabyciu nieruchomości są „kłopotliwe”. Sąd odsyłający uważa za „kłopotliwy” fakt, że w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu głównym, osoba, która nabyła nieruchomość, została poinformowana o toczącym się postępowaniu sądowym.
26.
Mając na uwadze możliwość dążenia przez konsumenta do uzyskania ochrony sądowej ex post, sąd odsyłający zwraca uwagę, że art. 21 ust. 2 ustawy o dobrowolnych licytacjach przewiduje tylko trzy podstawy stwierdzenia nieważności licytacji, a żadna z nich nie umożliwia konsumentowi podniesienia zarzutu istnienia nieuczciwych warunków umownych. Ściślej mówiąc, zdaniem sądu, nieuczciwość spornej klauzuli dotyczącej postawienia wierzytelności w stan przedterminowej wymagalności nie wchodzi w zakres drugiej z podstaw, jaką jest nieważność umowy ustanawiającej prawo zastawnicze. Wynika to z faktu, że klauzula przyspieszenia spłaty kredytu dotyczy kwoty kredytu i terminu spłaty, a nie zabezpieczenia kredytu i egzekucji wierzytelności.
27.
Sad odsyłający uważa za istotne ustalenie, czy art. 6 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 mają zastosowanie do procedury takiej jak procedura będąca przedmiotem postępowania głównego, w której konsument skorzystał ze zgodnych z prawem środków służących zawieszeniu postępowania egzekucyjnego, a egzekucję mimo wszystko przeprowadzono. Dąży również do ustalenia, czy dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie słowackim przepisom dotyczącym pozasądowych licytacji w zakresie, w jakim nie przewidują one skutecznego środka umożliwiającego konsumentowi zawieszenie egzekucji.
28.
Wreszcie sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy dla sprawy rozpoznawanej w postępowaniu głównym w odniesieniu do praktyk organizatora licytacji ma znaczenie dyrektywa 2005/29/WE (
8
).
29.
W tych okolicznościach Krajský súd v Prešove (sąd okręgowy w Preszowie) postanowił zawiesić toczące się przed nim postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1.
Czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 [dyrektywy 93/13] znajduje zastosowanie do takiego postępowania jak będące przedmiotem postępowania głównego, które zostało zainicjowane przez osobę (zwycięskiego licytanta), której udzielono przybicia w odniesieniu do majątku nieruchomego, i w którym równocześnie rozpatruje się powództwo wzajemne konsumenta o przywrócenie stanu sprzed przybicia udzielonego w ramach licytacji, w razie gdy przed pozasądową licytacją konsument wykorzystał środki prawne w celu wstrzymania wykonania prawa zastawniczego poprzez złożenie do sądu wniosku o zastosowanie środka tymczasowego, a jednocześnie przed licytacją powiadomił osoby uczestniczące w licytacji o toczącym się postępowaniu sądowym w sprawie wstrzymania wykonania prawa zastawniczego w drodze dobrowolnej licytacji, ale pomimo postępowania sądowego licytacja została przeprowadzona?
2.
Czy [dyrektywę 93/13] należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie takiej regulacji prawnej państwa członkowskiego jak regulacja rozpatrywana w postępowaniu głównym, która w ramach wykonania przez przedsiębiorcę zajmującego się prywatnymi licytacjami (zwanego dalej „organizatorem licytacji”) prawa zastawniczego na nieruchomości konsumenta w celu zaspokojenia wierzytelności banku z tytułu umowy o kredyt konsumencki
a)
nie pozwala konsumentowi na skuteczne podniesienie przeciwko organizatorowi licytacji w celu odroczenia licytacji zarzutów dotyczących nieuczciwego charakteru warunków umownych, na podstawie których ma być dochodzona wierzytelność banku, mimo że wierzytelność ta opiera się na nieuczciwych warunkach umownych, w szczególności na warunku umownym dotyczącym przedterminowej wymagalności,
b)
nie pozwala konsumentowi na uzyskanie odstąpienia od licytacji należącej do niego nieruchomości, w której zamieszkuje, mimo że konsument powiadomił organizatora licytacji oraz osoby obecne na licytacji, że toczy się postępowanie sądowe w sprawie zastosowania środka tymczasowego w przedmiocie nałożenia obowiązku wstrzymania przeprowadzenia licytacji, jednakże sąd nie rozstrzygnął jeszcze prawomocnie o wniosku, a jednocześnie zastosowanie środka tymczasowego to jedyna możliwość uzyskania przez konsumenta tymczasowej ochrony sądowej przed przeprowadzeniem licytacji nieruchomości w wyniku nieuczciwych warunków umownych,
c)
nie pozwala konsumentowi w okolicznościach, o których mowa w poprzednich punktach, na pełną realizację praw wynikających z transpozycji dyrektywy 93/13/EWG i na doprowadzenie do osiągnięcia celów tej dyrektywy, ponieważ rozpatrywana regulacja prawna ogranicza możliwość podniesienia zarzutu nieważności licytacji wyłącznie do trzech przyczyn:
(i)
nieważności umowy o ustanowienie prawa zastawniczego,
(ii)
naruszenia [ustawy o dobrowolnych licytacjach],
(iii)
popełnienia czynu zabronionego?
3.
Czy [dyrektywę 2005/29/WE] należy interpretować w ten sposób, że wykonanie prawa zastawniczego mające za podstawę nieuczciwy warunek umowny dotyczący przedterminowej wymagalności wierzytelności wynikającej z umowy o kredyt konsumencki, a tym samym nieprawidłową wysokość zaległej należności, może stanowić nieuczciwą praktykę handlową w rozumieniu art. 5 tej dyrektywy, w szczególności agresywną praktykę handlową w rozumieniu art. 8 i 9 tej dyrektywy, oraz że odpowiedzialność banku i cele dyrektywy 2005/29/WE odnoszą się, oprócz banku, również do spółki organizującej licytacje, która wykonuje prawo zastawnicze banku?”.
30.
Uwagi na piśmie złożyły: GR REAL, rząd słowacki oraz Komisja Europejska. Trybunał skierował do sądu odsyłającego wezwanie do udzielenia informacji, a także zwrócił się z wnioskiem o udzielenie wyjaśnień. Sąd odsyłający udzielił odpowiedzi na te wnioski odpowiednio w dniach 20 lipca 2023 r. i 13 maja 2024 r. Do stron postępowania głównego oraz zainteresowanych stron, o których mowa w art. 23 Statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, skierowałam pytania wymagające odpowiedzi na piśmie zgodnie z art. 62 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości. Odpowiedzi na te pytania udzieliły: strony postępowania głównego, rząd słowacki oraz Komisja. Swoje stanowisko w odniesieniu do tych pytań przedstawił też sąd odsyłający.
IV. Ocena
A.
W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego
31.
Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania (
9
).
32.
W niniejszej sprawie nawet jeśli formalnie sąd odsyłający ograniczył swoje drugie pytanie do wykładni dyrektywy 93/13, to okoliczność ta nie stoi na przeszkodzie temu, by Trybunał Sprawiedliwości dostarczył temu sądowi wszystkich elementów wykładni prawa Unii, które mogą być użyteczne dla rozstrzygnięcia zawisłej przed nim sprawy, wyprowadzając z całości informacji przedstawionych Trybunałowi przez sąd odsyłający, a w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, tych aspektów prawa Unii, które wymagają wykładni w świetle przedmiotu sporu (
10
).
33.
Z postanowienia odsyłającego wynika, że sąd odsyłający dąży, ściślej mówiąc, do uzyskania wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13. Pytanie drugie zasadniczo dotyczy również, i nawiązuje do, odpowiednich elementów prawa Unii, art. 7 i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”). Pytanie to dotyczy bowiem wątpliwości w przedmiocie gwarancji procesowych przysługujących konsumentom w świetle krajowych przepisów procesowych regulujących pozasądowe postępowanie egzekucyjne, w sytuacji gdy egzekucja dotyczy lokalu zamieszkiwanego przez konsumenta. Przepisy te powinny być zatem uwzględnione wśród aktów prawnych Unii, których wykładni oczekuje sąd odsyłający.
34.
Co więcej, chociaż sąd odsyłający formalnie nawiązuje w swoim pytaniu do braku możliwości wniesienia przez konsumenta zarzutu do organizatora licytacji, z postanowienia odsyłającego wynika, że wątpliwości sądu odsyłającego dotyczą ogólniej braku gwarancji procesowych skutkujących zawieszeniem przed sądem postępowania w przedmiocie egzekucji wierzytelności zabezpieczonych hipoteką.
35.
W swoim pytaniu drugim, które dobrze jest rozważyć w pierwszej kolejności, sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z art. 7 i art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, takim jak przepisy rozpatrywane w postępowaniu głównym, które w kontekście pozasądowego postępowania w przedmiocie egzekucji wierzytelności zabezpieczonych hipoteką ustanowioną na nieruchomości będącej domem rodzinnym konsumenta z jednej strony umożliwiają przeprowadzenie licytacji nieruchomości przed wydaniem przez sąd właściwy do orzekania co do istoty sprawy rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunków umownych, na podstawie których przeprowadza się postępowanie egzekucyjne, mimo iż konsument żądał wstrzymania licytacji, a z drugiej strony nie zapewniają możliwości stwierdzenia nieważności licytacji ze względu na istnienie nieuczciwych warunków umownych zawartych w umowie, w odniesieniu do której ma zostać przeprowadzona egzekucja.
36.
Należy przy tym zauważyć, że pytanie to sformułowano w kontekście konkretnego pozasądowego postępowania egzekucyjnego regulowanego ustawą o dobrowolnych licytacjach (
11
). Procedura ta umożliwia wierzycielowi egzekucję z zabezpieczenia i dokonanie sprzedaży nieruchomości dłużnika (w tym konsumenta) w drodze licytacji na podstawie umowy kredytu bez uprzedniego angażowania sądów w weryfikację roszczenia (
12
).
37.
Co więcej, tak jak miało to miejsce w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu głównym, postępowanie można przeprowadzić na potrzeby egzekucji wierzytelności zabezpieczonej hipoteką ustanowionej na nieruchomości zaspokajającej podstawową potrzebę konsumenta, a mianowicie zamieszkiwanym przez niego lokalu (
13
).
38.
Należy przypomnieć, że w wyroku Kušionová (
14
) Trybunał orzekł, iż dyrektywa 93/13 nie stoi na przeszkodzie słowackiemu mechanizmowi pozasądowej sprzedaży w drodze licytacji. Jak wskazałam w opinii wydanej w sprawie Všeobecná úverová banka (
15
), ustalenie to było jednak zależne od dostępności skutecznych środków służących zaskarżeniu egzekucji ze względu na potencjalnie nieuczciwe warunki umowne.
39.
Niniejsze odesłanie prejudycjalne uwidacznia elementy, które podają w poważną wątpliwość skuteczność dostępnych środków kontroli sądowej. W szczególności chodzi o okoliczność, w której konsumenci aktywnie sprzeciwiali się egzekucji, a mimo to doszło do licytacji.
40.
W tych okolicznościach należy ustalić, czy dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie mechanizmowi pozasądowego postępowania egzekucyjnego, który (i) nie przewiduje skutecznych środków umożliwiających konsumentowi zapobiegnięcie sprzedaży w drodze licytacji w trakcie postępowania przeciwko egzekucji oraz (ii) nie przewiduje środków umożliwiających stwierdzenie nieważności licytacji ze względu na nieuczciwe warunki umowne.
1. Kwestia skutecznych środków umożliwiających zawieszenie pozasądowego postępowania egzekucyjnego
41.
Pierwszym aspektem drugiego pytania sądu odsyłającego jest zasadniczo brak skutecznych środków pozwalających konsumentowi zapobiec licytacji nieruchomości, gdy sąd właściwy jest w trakcie rozpoznawania sprzeciwu konsumenta wobec egzekucji ze względu na istnienie nieuczciwych warunków w umowie, w odniesieniu do której ma zostać przeprowadzona egzekucja.
a) Wymóg skutecznej kontroli nieuczciwych warunków umownych
42.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału system ochrony ustanowiony na mocy dyrektywy 93/13 opiera się na założeniu, iż konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca, zarówno pod względem możliwości negocjacyjnych, jak i ze względu na stopień poinformowania (
16
).
43.
Ze względu na tę słabszą pozycję jednej ze stron art. 6 ust. 1 tej dyrektywy przewiduje, że nieuczciwe warunki nie są wiążące dla konsumenta. Jest to przepis bezwzględnie obowiązujący, który zmierza do zastąpienia ustanowionej przez umowę formalnej równowagi praw i obowiązków stron umowy rzeczywistą równowagą, która przywraca równość stron (
17
).
44.
W tym kontekście Trybunał wielokrotnie wskazywał, że sąd krajowy zobowiązany jest do zbadania z urzędu, czy dane warunki umowne wchodzące w zakres stosowania dyrektywy 93/13 mają nieuczciwy charakter, i do tego, by dokonawszy takiego badania, zniwelował brak równowagi między konsumentem a przedsiębiorcą, o ile posiada niezbędne ku temu informacje na temat stanu prawnego i faktycznego (
18
).
45.
Ponadto z uwagi na charakter i znaczenie interesu publicznego, jakim jest ochrona konsumentów, dyrektywa 93/13 zobowiązuje państwa członkowskie, co wynika z jej art. 7 ust. 1 w związku z jej motywem dwudziestym czwartym, do zapewnienia stosownych i skutecznych środków „mając[ych] na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców [przedsiębiorców] z konsumentami” (
19
).
46.
Trybunał wyjaśnił, że ciążący na państwach członkowskich obowiązek zapewnienia skuteczności praw, które jednostki wywodzą z prawa Unii, oznacza w szczególności w odniesieniu do praw wynikających z dyrektywy 93/13 wymóg skutecznej ochrony sądowej, potwierdzony w art. 7 ust. 1 tej dyrektywy i wyrażony również w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, mający zastosowanie między innymi w odniesieniu do określania zasad proceduralnych dotyczących takich postępowań opartych na takich prawach (
20
).
47.
W tym względzie Trybunał orzekł, że w braku skutecznej kontroli potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków danej umowy nie można zagwarantować poszanowania praw przyznanych przez dyrektywę 93/13 (
21
).
48.
Należy zauważyć, że z orzecznictwa Trybunału wynika, iż poszanowanie praw gwarantowanych przez tę dyrektywę powinno być również możliwe w razie potrzeby w ramach postępowania egzekucyjnego (
22
), a przede wszystkim w kontekście egzekucji wierzytelności zabezpieczonej hipoteką (
23
).
b) Skuteczna ochrona konsumentów w kontekście postępowania w przedmiocie egzekucji wierzytelności zabezpieczonej hipoteką
49.
W związku z postępowaniem w przedmiocie egzekucji wierzytelności zabezpieczonych hipoteką Trybunał wypracował kompleksowe wymogi skutecznej ochrony sądowej przed nieuczciwymi warunkami zawartymi w umowie, w odniesieniu do której ma zostać przeprowadzona egzekucja.
50.
W szczególności z orzecznictwa Trybunału wynika, że sądy krajowe muszą określić potencjalną nieuczciwość warunków umownych przed przeprowadzeniem licytacji prowadzącej do eksmisji konsumenta z zamieszkiwanego przez niego lokalu. W tym względzie Trybunał uznał, że w sytuacji gdy postępowanie egzekucyjne zakończyło się przed wydaniem przez sąd rozpatrujący sprawę co do istoty rozstrzygnięcia stwierdzającego nieuczciwy charakter warunku umownego stanowiącego podstawę owej egzekucji i, co za tym idzie, stwierdzającego nieważność tego postępowania, rozstrzygnięcie to pozwala na zapewnienie temu konsumentowi jedynie następczej ochrony prawnej w formie odszkodowania, co jest rozwiązaniem tylko częściowym i niedostatecznym, które nie jest ani stosownym, ani skutecznym środkiem, aby zapobiec dalszemu stosowaniu tego warunku umownego – wbrew temu, co stanowi art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 (
24
).
51.
Dodatkowo z orzecznictwa Trybunału wynika, że krajowe przepisy procesowe muszą umożliwiać sądowi zarządzenie środków tymczasowych skutkujących zawieszeniem lub opóźnieniem postępowania w przedmiocie egzekucji wierzytelności zabezpieczonej hipoteką prowadzonego na podstawie umowy zawierającej nieuczciwe warunki, podczas gdy zarządzenie takich środków jest konieczne do zapewnienia pełnej skuteczności jego ostatecznego rozstrzygnięcia (
25
).
52.
W związku z powyższym pełna skuteczność ochrony konsumentów zamierzona przez dyrektywę 93/13 wymaga ponadto, aby postępowanie egzekucyjne mogło zostać zawieszone, w razie potrzeby zgodnie z zasadami, które nie zniechęcałyby konsumenta do wniesienia i utrzymania powództwa, do czasu przeprowadzenia przez właściwy sąd kontroli ewentualnego nieuczciwego charakteru warunków danej umowy (
26
).
53.
Orzecznictwo to ma zastosowanie tym bardziej w sytuacji, gdy tak jak w postępowaniu głównym, pozasądowe postępowanie w przedmiocie egzekucji wierzytelności zabezpieczonej hipoteką oraz umowa, w odniesieniu do której ma być przeprowadzona egzekucja, nie zostały poprzedzone kontrolą sądową, a postępowanie egzekucyjne dotyczy domu konsumenta i jego rodziny, w tym małoletnich dzieci.
c) Skuteczna ochrona lokalu zamieszkiwanego przez konsumenta
54.
W orzecznictwie Trybunału kładzie się szczególny nacisk na fakt, iż nieruchomość stanowiąca przedmiot zabezpieczenia jest lokalem zamieszkiwanym przez konsumenta, stwierdzając, że prawo do poszanowania domu jest jednym z praw podstawowych gwarantowanych w art. 7 Karty, które sąd krajowy musi brać pod uwagę, dokonując wykładni dyrektywy 93/13 (
27
). Jak zauważono w literaturze akademickiej, dokonywana przez Trybunał wykładnia dyrektywy 93/13 „zmierza w stronę uznania prawa do poszanowania domu za nieodłączny element ochrony konsumentów” (
28
).
55.
W świetle ingerencji w prawa podstawowe konsumenta postępowanie w przedmiocie egzekucji wierzytelności zabezpieczonej hipoteką ustanowioną na lokalu zamieszkiwanym przez konsumenta musi odbywać się z zapewnieniem „najwyższego stopnia rygoryzmu proceduralnego” (
29
).
56.
„Skutki proceduralne” (
30
) art. 7 Karty mogą znaleźć odzwierciedlenie również w intensywności kontroli sądowej warunków umownych regulujących możliwość przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego, takich jak sporny warunek umowny w postępowaniu głównym – umożliwiający wierzycielowi wezwanie dłużnika do przedterminowej spłaty kredytu i zajęcie lokalu zamieszkiwanego przez konsumenta.
57.
Ściślej rzecz ujmując, Trybunał orzekł w wyroku Všeobecná úverová banka (
31
), że mając na względzie skutki warunku wymagającego wcześniejszej wymagalności (
32
) zawartego w umowie o kredyt konsumencki zabezpieczonej domem rodzinnym, sąd krajowy musi w szczególności zbadać proporcjonalny charakter przyznanego wierzycielowi uprawnienia wymagania na mocy tego warunku całej należnej kwoty w ramach dokonywania oceny jego ewentualnie nieuczciwego charakteru.
58.
W tym względzie w ramach swojej oceny środków umożliwiających konsumentowi zapobieżenie skutkom wymagalności pełnej należnej kwoty z tytułu umowy kredytu sąd ten powinien uwzględnić konsekwencje, jakie wywołuje pozbawienie konsumenta i jego rodziny lokalu stanowiącego ich główne miejsce zamieszkania w świetle art. 7 Karty (
33
).
59.
Należy przy tym zauważyć, że art. 7 Karty, który przyznaje każdemu prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, domu i komunikowania się, odpowiada art. 8 ust. 1 europejskiej konwencji praw człowieka (EKPC), zaś art. 47 Karty, który gwarantuje prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu, odpowiada art. 6 ust. 1 EKPC (
34
).
60.
Zgodnie z art. 52 ust. 3 Karty, który ma na celu zapewnienie niezbędnej spójności między prawami zawartymi w Karcie a odpowiadającymi im prawami gwarantowanymi w EKPC bez naruszania autonomii prawa Unii, Trybunał powinien zatem wziąć pod uwagę przy dokonywaniu wykładni praw gwarantowanych w art. 7 i 47 Karty odpowiednie prawa gwarantowane w art. 8 ust. 1 i w art. 6 ust. 1 EKPC, zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC), jako próg minimalnej ochrony (
35
).
61.
W odniesieniu do postępowania w przedmiocie zajęcia egzekucyjnego Europejski Trybunał Praw Człowieka konsekwentnie orzekał, że pozbawienie domu jest najbardziej ekstremalną formą ingerencji w prawo do poszanowania domu (
36
).
62.
W sprawie zakończonej wydaniem wyroku Rousk przeciwko Szwecji (
37
) egzekucja odbyła się przed wydaniem rozstrzygnięcia w postępowaniu odwoławczym. Z wyroku tego wynika, że proces decyzyjny prowadzący do ingerencji na taką skalę jak pozbawienie domu musi być rzetelny (
38
). Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że w celu zapewnienia, aby środki odwoławcze i zabezpieczenia procesowe istniejące w prawie krajowym były „faktycznie dostępne i wystarczające nie tylko w teorii, ale i w praktyce, […] eksmisję należy odroczyć do czasu rozstrzygnięcia kwestii spornych leżących u jej podstaw” (
39
).
63.
Jak wynika z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości oraz z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, konsument musi mieć skuteczną i rzeczywistą możliwość skorzystania z kontroli sądowej nieuczciwych warunków zawartych w umowie, której dotyczy egzekucja, zanim dojdzie do sprzedaży jego domu w drodze licytacji. Licytacja nie może zostać zakończona, dopóki właściwy sąd nie przeprowadzi kontroli, czy warunki danej umowy są nieuczciwe. Tym samym środki kontroli sądowej nieuczciwych warunków umownych nie mogą zostać uznane za skuteczne, jeżeli sprzedaż w drodze licytacji odbywa się pomimo toczącego się postępowania, w ramach którego konsument dąży do sprzeciwienia się egzekucji oraz jej zawieszenia lub wstrzymania.
d) Zastosowanie do sprawy w postępowaniu głównym
64.
W niniejszej sprawie konsumenci wnieśli sprzeciw wobec postanowienia sądu pierwszej instancji, który oddalił ich wniosek o zastosowanie środków tymczasowych, nie odnosząc się do ich twierdzenia, że bank nie miał prawa do przedwczesnego wezwania do spłaty całości kredytu (
40
). Chociaż postępowanie odwoławcze było w toku, licytacja doszło do skutku, mimo iż konsumenci informowali organizatora licytacji o toczącym się postępowaniu.
65.
Chociaż przepisy krajowe przewidują pewne sądowe środki zaskarżenia, które mają umożliwić zawieszenie egzekucji (
41
), z okoliczności sprawy rozpoznawanej w postępowaniu głównym wynika, że w praktyce dostępne sądowe środki zaskarżenia nie są skoordynowane w taki sposób, aby zapewnić, że licytacja nie będzie miała pierwszeństwa przed postępowaniem sądowym. Sąd odsyłający stwierdził, że konsumenci nie mają wpływu na to, w jakim terminie sąd wyda ostateczne rozstrzygnięcie ani kiedy orzeknie w przedmiocie środków tymczasowych. Może się zatem zdarzyć, że konsument, który aktywnie broni swoich praw, nie będzie w stanie doprowadzić do zawieszenia egzekucji.
66.
W tych okolicznościach nie wydaje się, aby istniejące środki prawne, z których może skorzystać konsument w kontekście pozasądowego postępowania egzekucyjnego, zapewniały konsumentom skuteczną i rzeczywistą możliwość uzyskania kontroli sądowej nieuczciwych warunków umownych i zapobieżenia licytacji przed jej przeprowadzeniem.
67.
W świetle powyższego uważam, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z art. 7 i art. 47 Karty stoją na przeszkodzie krajowym ramom prawnym regulującym pozasądową egzekucję, będących przedmiotem niniejszej sprawy, ponieważ nie wydaje się, aby zapewniały konsumentom skuteczne gwarancje procesowe chroniące przed egzekucją oraz sprzedażą w drodze licytacji lokalu, który zamieszkują.
2. Stwierdzenie nieważności licytacji ze względu na istnienie nieuczciwych warunków umownych
68.
Drugi aspekt drugiego pytania sądu odsyłającego dotyczy braku możliwości naprawienia w trybie ex post konsekwencji sprzedaży w drodze dobrowolnej licytacji. Sad odsyłający stwierdził, że żadna z trzech podstaw przewidzianych w § 21 ust. 2 ustawy o dobrowolnych licytacjach nie zezwala konsumentom na powołanie się na istnienie nieuczciwych warunków umownych w umowie, na podstawie której przeprowadza się egzekucję.
69.
Rząd słowacki w uwagach na piśmie stwierdza, że dokonana przez sąd odsyłający wykładnia krajowych przepisów, których dotyczy sprawa, jest nieprawidłowa. Powołuje się on na najnowsze orzecznictwo Najvyšší súd Slovenskej republiky (sądu najwyższego Republiki Słowackiej) (
42
), w którym przyjęto szeroką wykładnię odpowiednich przepisów prawnych, z której wynika, że istnienie nieuczciwych warunków umownych w umowie kredytu stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności licytacji. Zgodnie z tym orzecznictwem przytoczonym przez rząd słowacki taka możliwość powinna wystąpić, gdy licytacji nie poprzedza żadna wstępna kontrola, analiza zadłużenia ani weryfikacja przestrzegania warunków sprzedaży. Ponadto, jak wynika z tego orzecznictwa, dłużnik musi mieć możliwość powołania się na naruszenie wymogu procesowego lub materialnego, który wpływa na egzekwowanie gwarancji i sprzedaż, co oznacza możliwość zakwestionowania ważności umowy kredytu lub zabezpieczenia, a także kwoty i charakteru roszczenia.
70.
Orzecznictwo Najvyšší súd Slovenskej republiky (sądu najwyższego Republiki Słowackiej) potwierdza tezę, że konsument musi mieć możliwość doprowadzenia do stwierdzenia nieważności licytacji ze względu na istnienie nieuczciwych warunków umownych w umowie kredytu stanowiącej podstawę egzekucji, jeżeli egzekucję wszczęto bez kontroli sądowej roszczenia.
71.
Trybunał Sprawiedliwości wystosował do sądu odsyłającego wniosek o wyjaśnienia, w którym zwrócił się z pytaniem, czy w świetle takiego stanowiska rządu słowackiego, nadal konieczne jest udzielenie odpowiedzi na tę część pytania, która dotyczy podstaw stwierdzenia nieważności licytacji.
72.
Sąd odsyłający w odpowiedzi na wniosek o wyjaśnienia podtrzymał swoje pytanie. Stwierdził, że w 2017 r., kiedy przeprowadzono licytację, nie istniało orzecznictwo uznające nieuczciwe warunki umowne za możliwą podstawę stwierdzenia nieważności licytacji. Zauważył też, że najnowsze orzeczenia Najvyšší súd Slovenskej republiky (sądu najwyższego Republiki Słowackiej) nie odzwierciedlają utrwalonego orzecznictwa w tej kwestii.
73.
W tym względzie należy przede wszystkim przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach postępowania, o którym mowa w art. 267 TFUE, opartego na wyraźnym rozdziale zadań sądów krajowych i Trybunału, ocena stanu faktycznego sprawy oraz wykładnia i zastosowanie prawa krajowego należą wyłącznie do sądu krajowego (
43
).
74.
Po drugie, należy przypomnieć, że zasada wykładni zgodnej prawa krajowego jest nierozłącznie związana z systemem traktatów, gdyż pozwala sądom krajowym na zapewnienie, w ramach ich właściwości, pełnej skuteczności prawa Unii przy rozpoznawaniu zawisłych przed nimi sporów (
44
).
75.
Zgodnie z tą zasadą sądy krajowe powinny przy uwzględnieniu wszystkich norm prawa krajowego i w oparciu o uznane w porządku krajowym metody wykładni rozstrzygnąć, czy i w jakim zakresie wykładni przepisu prawa krajowego można dokonać zgodnie z właściwymi przepisami prawa Unii (
45
).
76.
Przedmiotowa zasada ma pewne granice. Spoczywający na sądzie krajowym obowiązek odniesienia się do treści dyrektywy przy dokonywaniu wykładni i stosowaniu odpowiednich przepisów prawa krajowego jest bowiem ograniczony przez ogólne zasady prawa i nie może służyć jako podstawa dla dokonywania wykładni prawa krajowego contra legem (
46
).
77.
W świetle faktu, że wyłącznie sądy krajowe są właściwe do dokonywania wykładni przepisów krajowych zgodnie z orzecznictwem przytoczonym w pkt 73 niniejszej opinii, to do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy możliwe jest dokonanie wykładni art. 21 ust. 2 ustawy o dobrowolnych licytacjach w ten sposób, że oznacza on, iż istnienie nieuczciwych warunków umownych stanowi podstawę stwierdzenia nieważności licytacji.
78.
Orzecznictwo Najvyšší súd Slovenskej republiky (sądu najwyższego Republiki Słowackiej) wydaje się wskazywać na to, że wykładnia zgodna z prawem Unii jest możliwa. Fakt, że – jak zauważa sąd odsyłający – omawiane orzecznictwo nie jest jeszcze utrwalonym orzecznictwem, nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy dokonał wykładni zgodnej z prawem Unii. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości sąd krajowy nie może ważnie stwierdzić, iż nie można dokonać wykładni przepisu prawa krajowego zgodnie z prawem Unii jedynie ze względu na to, że do tej pory niezmiennie interpretowano ten przepis w sposób niezgodny z tym prawem (
47
).
79.
Niemniej jednak należy zauważyć, że wykładnia, w myśl której prawo krajowe pozwala konsumentom dochodzić stwierdzenia nieważności licytacji ze względu na nieuczciwe warunki umowne nie przesądza tego, czy w czasie, gdy miała miejsce licytacja, PO i RT mogli skorzystać z tego środka prawnego. Jak już wskazano powyżej, sąd odsyłający wyjaśnił, iż zmiany w orzecznictwie prowadzące do uznania istnienia nieuczciwych warunków umownych jako podstawy stwierdzenia nieważności licytacji są nowe. Sąd odsyłający wyjaśnił też, że w czasie, gdy miała miejsce licytacja, nie istniał żaden wyrok, którym stwierdzono by nieważność na takiej podstawie.
80.
Ze względu na opisaną przez sąd odsyłający niepewność co do wykładni art. 21 ust. 2 ustawy o dobrowolnych licytacjach, nie można oczekiwać, że przeciętny konsument, którego definiuje się jako właściwie poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i rozsądnego (
48
), wie, że taki przepis pozwala dochodzić stwierdzenia nieważności licytacji ze względu na nieuczciwe warunki umowne. Jak elokwentnie stwierdził jeden z przedstawicieli doktryny, „przeciętny konsument nie jest prawnikiem” (
49
). Od przeciętnego konsumenta nie można też oczekiwać, że będzie aktywistą domagającym się przełomu w orzecznictwie.
81.
W świetle całości powyższych rozważań art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z art. 7 i art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym i praktykom, takim jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które w kontekście pozasądowego postępowania w przedmiocie egzekucji wierzytelności zabezpieczonych hipoteką ustanowioną na nieruchomości będącej domem rodzinnym konsumenta z jednej strony umożliwiają przeprowadzenie licytacji nieruchomości przed wydaniem przez sąd właściwy do orzekania co do istoty sprawy rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunków umownych, na podstawie których przeprowadza się postępowanie egzekucyjne, mimo iż konsument żądał wstrzymania licytacji, a z drugiej strony nie zapewniają możliwości stwierdzenia nieważności licytacji ze względu na nieuczciwe warunki umowne zawarte w umowie, w odniesieniu do której ma zostać przeprowadzona egzekucja.
B.
W przedmiocie pytania pierwszego
82.
W pytaniu pierwszym sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 mają zastosowanie do procedury, w której uczestnik licytacji nieruchomości, któremu udzielono przybicia w ramach licytacji orzeczonej w pozasądowym postępowaniu egzekucyjnym, domaga się wykonania przysługujących mu praw rzeczowych, w sytuacji gdy licytację przeprowadzono pomimo toczącego się postępowania sądowego wszczętego przez konsumenta w celu zapobieżenia licytacji i pomimo poinformowania uczestnika licytacji o tym postępowaniu.
83.
Na wstępie odniosę się do zarzutu podnoszonego przez GR REÁL w kwestii dopuszczalności pytania. GR REÁL twierdzi zasadniczo, że pytanie to jej nie dotyczy, ponieważ jest ona uczestnikiem licytacji, któremu udzielono przybicia, a nie sprzedawcą lub dostawcą w rozumieniu art. 2 lit. c) dyrektywy 93/13. Podnosi, że nie jest stroną sporu o to, czy warunki umowne zawarte w umowie kredytu zabezpieczonego hipoteką są nieuczciwe.
84.
W tym względzie należy przypomnieć (
50
), że spór w postępowaniu głównym powstał w kontekście powództwa o eksmisję wniesionego przez uczestnika licytacji, któremu udzielono przybicia, oraz powództwa wzajemnego wytoczonego przez konsumentów, w ramach którego domagali się oni wykonania swoich praw do nieruchomości w stosunku do uczestnika licytacji, któremu udzielono przybicia. Sąd odsyłający stwierdza, że GR REAL, która jest zarejestrowanym właścicielem nieruchomości w katastrze nieruchomości, ma legitymację procesową w kontekście takiego postępowania. Jak wyjaśnia sąd odsyłający, konsumenci twierdzą, że prawa rzeczowe w stosunku do nieruchomości nadal im przysługują, ponieważ bank nie był uprawniony do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, które zakończyło się sprzedażą w drodze licytacji. W tych okolicznościach, jak zauważa Komisja, pytanie dotyczy nie oceny nieuczciwości warunków umownych zawartych w umowie kredytu zabezpieczonego hipoteką, ale ochrony procesowej przysługującej konsumentom w toku pozasądowego postępowania egzekucyjnego oraz wpływu uchybień w tej procedurze na sprzedaż w drodze licytacji.
85.
Co się tyczy istoty sprawy, to pytanie sądu odsyłającego dotyczy ograniczeń w stosowaniu dyrektywy 93/13 w toku postępowania w przedmiocie eksmisji (
51
). Ściślej rzecz ujmując, głównym problemem jest to, czy przeniesienie nieruchomości na uczestnika licytacji, któremu udzielono przybicia, uniemożliwia konsumentowi powołanie się na dyrektywę 93/13 w celu zaskarżenia eksmisji, w sytuacji gdy sprzedaż zamieszkiwanego lokalu w drodze licytacji odbyła się przed zakończeniem postępowania sądowego w przedmiocie kontroli nieuczciwych warunków umownych.
86.
Jak zostanie wyjaśnione w dalszej części, skuteczność dyrektywy 93/13 nie wymaga, co do zasady, badania nieuczciwości warunków umownych w sytuacjach, gdy doszło do zakończenia postępowania w przedmiocie egzekucji wierzytelności zabezpieczonej hipoteką i przejścia prawa własności do nieruchomości na osobę trzecią, jeżeli takie badanie podważyłoby pewność prawa w odniesieniu do przeniesienia tytułu własności na osobę trzecią.
87.
Okoliczności niniejszej sprawy mogą jednak moim zdaniem usprawiedliwiać odmienne rozstrzygnięcie ważenia poszczególnych interesów.
1. Ograniczenia w stosowaniu dyrektywy 93/13 po przeniesieniu własności
88.
Po raz pierwszy stosowanie dyrektywy 93/13 po zgodnym z prawem nabyciu nieruchomości przez uczestnika licytacji, któremu udzielono przybicia, ograniczono w wyroku Banco Santander (
52
). W przytoczonym wyroku Trybunał wyłączył zasadniczo stosowanie dyrektywy 93/13 w postępowaniach wszczętych przez uczestnika licytacji, któremu przydzielono przybicia, w celu ochrony nabytych zgodnie z prawem praw rzeczowych w następstwie licytacji nieruchomości, na której konsument ustanowił hipotekę. Trybunał uznał, że umożliwienie dłużnikowi, który ustanowił hipotekę na takiej nieruchomości, by powołał się względem nabywcy tej nieruchomości na zarzuty dotyczące umowy kredytu hipotecznego, w stosunku do której to umowy nabywca może jednak być osobą trzecią, mogłoby mieć niekorzystny wpływ na pewność prawa ustalonych stosunków właścicielskich (
53
).
89.
Jednym z warunków, od których uzależnione były ograniczenia w stosowaniu dyrektywy 93/13, była jednak dostępność środków prawnych, w tym możliwość zaskarżenia lub dochodzenia przez konsumenta zawieszenia postępowania na tej podstawie, że umowa kredytu zabezpieczonego hipoteką zawierała nieuczciwe warunki, a także możliwość wnioskowania o zastosowanie środka tymczasowego (
54
). W sprawie, która doprowadziła do wydania wyroku Banco Santander, Trybunał uwzględnił fakt, iż konsument nie skorzystał ze środków prawnych przewidzianych w tym kontekście (
55
).
90.
W późniejszym orzecznictwie, a konkretnie w wyroku Ibercaja Banco (
56
), Trybunał w składzie wielkiej izby potwierdził znaczenie zasady pewności prawa oraz ochrony praw rzeczowych do nieruchomości przysługujących właścicielowi po przeprowadzeniu licytacji. Sprawa ta wywodziła się z postępowania w przedmiocie egzekucji wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, na które to postępowanie zgodę wydał sąd. Podniesiono dwie kwestie. Pierwszą kwestią było to, czy sąd egzekucyjny musi mieć możliwość zbadania potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków umowy niezależnie od krajowych przepisów proceduralnych wdrażających zasadę powagi rzeczy osądzonej w odniesieniu do orzeczenia sądowego, które nie odzwierciedla wyraźnie żadnego badania w tej kwestii. Druga kwestia dotyczyła określenia momentu, od którego postępowanie w przedmiocie egzekucji wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, należy postrzegać jako zakończone w odniesieniu do badania nieuczciwych warunków umownych.
91.
W pierwszej kwestii Trybunał uznał, że skuteczna kontrola potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków umownych nie mogłaby zaś zostać zagwarantowana, gdyby powaga rzeczy osądzonej dotyczyła również orzeczeń sądowych niewskazujących na taką kontrolę (
57
). Konsument musi zatem mieć możliwość powołania się na dyrektywę 93/13 nawet na kolejnych etapach postępowania lub późniejszego postępowania z powództwa o ustalenie (
58
).
92.
W drugiej z rozpatrywanych kwestii Trybunał orzekł, że w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, w której postępowanie w przedmiocie egzekucji wierzytelności zabezpieczonej hipoteką zostało zakończone, a prawa własności w odniesieniu do tej nieruchomości zostały przeniesione na osobę trzecią, sąd, działając z urzędu lub na wniosek konsumenta, nie może już przeprowadzić badania nieuczciwego charakteru warunków umownych, które to badanie prowadziłoby do stwierdzenia nieważności aktów przenoszących własność i do podważenia pewności prawa dotyczącej przeniesienia własności dokonanego już na rzecz osoby trzeciej (
59
).
93.
Trybunał orzekł, że konsument powinien jednak w takiej sytuacji być w stanie, zgodnie z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności, powołać się w późniejszym odrębnym postępowaniu na nieuczciwy charakter warunków umowy kredytu hipotecznego, aby móc skutecznie i w pełni wykonywać swoje wynikające z tej dyrektywy uprawnienia w celu uzyskania naprawienia szkody finansowej spowodowanej stosowaniem tych warunków (
60
).
2. Okoliczności, które mogą usprawiedliwiać odejście od ograniczeń w stosowaniu dyrektywy 93/13 po licytacji
94.
Sąd odsyłający podkreśla, że słowacki porządek prawny chroni osoby trzecie, które nabywają nieruchomość na licytacji publicznej, i uznaje konieczność przestrzegania zasady pewności prawa. Uważa jednak, że sprawa rozpoznawana w postępowaniu głównym uzasadnia dokonanie odmiennego wyważenia ścierających się interesów oraz odstąpienie od zasady ochrony uczestnika licytacji, któremu udzielono przybicia. Powodem takiego odejścia jest, zdaniem sądu odsyłającego, zasadniczo fakt, iż licytację przeprowadzono, zanim właściwy sąd dokonał kontroli potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków umownych zawartych w umowie kredytu zabezpieczonej hipoteką, a uczestnik licytacji, któremu udzielono przybicia, miał wiedzę o toczącym się postępowaniu (
61
).
95.
Z tego względu należy określić, czy elementy te można uznać za pozwalające uzasadnić zastosowanie dyrektywy 93/13 po przeprowadzeniu licytacji i przeniesieniu tytułu do nieruchomości na uczestnika licytacji, któremu udzielono przybicia.
96.
Jak wynika z powyższej analizy (
62
), w orzecznictwie Trybunału inspirowanym orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przywiązuje się szczególną wagę do istnienia gwarancji procesowych w postępowaniach w przedmiocie zajęcia egzekucyjnego, mając na uwadze poważną ingerencję w prawo do poszanowania domu.
97.
Środki egzekucji muszą zatem zapewniać, aby należycie uwzględnić prawo konsumenta do jego domu i chronić to prawo, a także aby konsument miał do dyspozycji skuteczne środki proceduralne umożliwiające mu dochodzenie swoich praw na mocy dyrektywy 93/13 i uzyskanie sądowej kontroli nieuczciwych warunków umownych, zanim zostanie przeprowadzona sprzedaż w drodze licytacji (
63
). Konsumenci muszą mieć też skuteczne środki, aby uzyskać zawieszenie egzekucji do czasu przeprowadzenia oceny uczciwości warunków umownych (
64
).
98.
Brak skutecznej i rzeczywistej możliwości doprowadzenia do kontroli sądowej nieuczciwych warunków umownych przed licytacją stanowi poważne naruszenie wymogu skutecznej ochrony sądowej konsumenta gwarantowanej w art. 47 Karty oraz prawa do poszanowania domu, o którym mowa w art. 7 Karty. Konsument pozbawiony tej możliwości w toku postępowania egzekucyjnego musi w drodze wyjątku mieć możliwość powołania się na dyrektywę 93/13 po przeprowadzeniu licytacji.
99.
Ani ochrona nabywcy działającego w dobrej wierze, ani ochrona interesu ogólnego w zachowaniu pewności prawa nie są wystarczające, aby przeważyć nad okolicznością, że dana osoba zostaje pozbawiona domu bez uzyskania sądowej kontroli swojej sprawy (
65
). Kwestia ta ma tym większe znaczenie, gdy w rodzinie danej osoby są małoletnie dzieci.
100.
W sprawie rozpoznawanej przez sądem krajowym dom konsumenta wystawiono na licytację bez poddania umowy stanowiącej podstawę egzekucji kontroli sądowej w celu zbadania, czy warunki umowne nie były nieuczciwe, a licytacja odbyła się, gdy postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunków umownych było w toku. Licytowana nieruchomość to lokal zamieszkiwany przez konsumentów i ich dzieci, z których dwoje to osoby małoletnie, cierpiące na zaburzenia psychiczne. Licytacja odbyła się pomimo braku sądowej weryfikacji roszczenia i braku kontroli proporcjonalności możliwości przedterminowego wezwania do spłaty kredytu, którą dysponował wierzyciel.
101.
Kolejnym elementem, który może uzasadniać odmienne wyważenie interesów ścierających się w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu głównym niż w sprawie, która doprowadziła do wydania wyroku Ibercaja Banco, jest wiedza uczestnika licytacji o toczącym się postępowaniu w przedmiocie nieuczciwego charakteru warunku umownego, na podstawie którego wierzyciel wszczął egzekucję. Sąd odsyłający opisał wiedzę uczestnika licytacji jako „kłopotliwe” okoliczności, w których doszło do przeniesienia własności nieruchomości.
102.
Jak zasadniczo zauważyła Komisja, to do sądu odsyłającego należy ustalenie zgodnie z prawem krajowym, czy okoliczności te stanowią wady w nabyciu nieruchomości i jakie byłyby ewentualne konsekwencje dla zgodności z prawem przeniesienia własności nieruchomości (
66
). W ocenie tej można brać pod uwagę wiedzę uczestnika licytacji, któremu udzielono przybicia, o toczącym się postępowaniu, uznając ją za czynnik podważający konieczność ochrony uczestnika licytacji.
103.
Prawdą jest, jak twierdzi GR REAL, że zakwestionowanie warunków umowy będącej podstawą egzekucji samo w sobie nie przesądza o rozstrzygnięciu postępowania. Jednakże uczestnik licytacji, który nabywa nieruchomość pomimo toczącego się postępowania sądowego w przedmiocie umowy będącej podstawą egzekucji, a także pomimo braku wcześniejszej kontroli sądowej, powinien mieć świadomość podwyższonego ryzyka stwierdzenia nieważności licytacji i niepewności statusu prawnego nieruchomości (
67
).
104.
Niepewny status praw do nieruchomości nabytej przez uczestnika licytacji w kontekście mechanizmu pozasądowego postępowania egzekucyjnego zdaje się znajdować potwierdzenie w orzecznictwie Najvyšší súd Slovenskej republiky (sądu najwyższego Republiki Słowackiej), przy czym kwestia ta wymaga weryfikacji przez sąd odsyłający. Jak zauważono powyżej (
68
), z orzecznictwa tego wynika, że konsument musi mieć możliwość zakwestionowania ważności licytacji, jeżeli dobrowolna sprzedaż w drodze licytacji nie była poprzedzona kontrolą sądową ani żadnego rodzaju sądową weryfikacją zadłużenia i warunków sprzedaży.
105.
Elementem, który dodatkowo komplikuje niniejszą sprawę, jest fakt, że konsumenci nie wnieśli pozwu o stwierdzenie nieważności licytacji. W tym względzie Trybunał orzekł, że konieczność przestrzegania zasady skuteczności nie może rozciągać się tak daleko, aby w pełni zrekompensować całkowitą bezczynność zainteresowanego konsumenta (
69
). Jak jednak wyjaśnił sąd odsyłający w odpowiedzi na wniosek o udzielenie wyjaśnień, w chwili wszczęcia postępowania głównego wspomniane orzecznictwo Najvyšší súd Slovenskej republiky (sądu najwyższego Republiki Słowackiej) jeszcze nie istniało (
70
). Nie należało od PO i RT oczekiwać znajomości szerokiej wykładni przepisów prawa umożliwiającej wystąpienie z powództwem w przedmiocie stwierdzenia nieważności licytacji. W takich okolicznościach nie można uznać, że konsumenci ci wykazali się całkowitą bezczynnością (
71
).
106.
Okoliczności sprawy wskazują na poważne uchybienia w gwarancjach procesowych przysługujących konsumentom w kontekście krajowego systemu pozasądowego postępowania egzekucyjnego, przynajmniej w praktyce. Jak zasadniczo zauważa Komisja, istnieją wątpliwości co do ogólnej skuteczności gwarancji procesowych przysługujących konsumentom w kontekście dobrowolnej sprzedaży w drodze licytacji. Wiedza uczestnika licytacji o ryzyku, jakie wiążą się z licytacją, w której nie rozwiązano problemów leżących u jej podstaw, nasila dodatkowo te uchybienia.
107.
Skumulowany efekt braku gwarancji procesowych w ramach systemu pozasądowego postępowania egzekucyjnego oraz okoliczności, w których prawo do skutecznego środka odwoławczego na mocy dyrektywy 93/13, powinien uzasadniać odstąpienie od zasady ogólnej określonej w wyroku Ibercaja Banco. Z tego względu konsumenci powinni być uprawnieni do powołania się na prawo do skutecznej ochrony sądowej na podstawie dyrektywy 93/13 w kontekście postępowania w przedmiocie eksmisji. Kwestią krajowego prawa procesowego jest zapewnienie dokładnych ustaleń, tak aby umożliwić konsumentowi uzyskanie skutecznej kontroli warunków umowy, na której podstawie wniesiono o egzekucję, oraz wyciągnięcie wszelkich konsekwencji z tej kontroli.
108.
W świetle powyższego uważam, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 odczytywany w świetle art. 7 i art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że mają one zastosowanie do postępowania, w którym uczestnik licytacji nieruchomości, któremu udzielono przybicia w ramach licytacji orzeczonej w pozasądowym postępowaniu egzekucyjnym, domaga się wykonania przysługujących mu praw rzeczowych w sytuacji, gdy licytacja odbyła się pomimo toczącego się postępowania sądowego służącego zapobieżeniu licytacji, i pomimo poinformowania uczestnika licytacji o tym postępowaniu, w zakresie, w jakim istniejące środki proceduralne nie zapewniły konsumentowi rzeczywistej i skutecznej możliwości uzyskania kontroli sądowej nieuczciwych warunków umownych oraz zawieszenia postępowania [egzekucyjnego] przed przeprowadzeniem licytacji ani dochodzenia stwierdzenia nieważności licytacji.
C.
W przedmiocie pytania trzeciego
109.
W pytaniu trzecim sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy art. 5 dyrektywy 2005/29 należy interpretować w ten sposób, że egzekucja prawa zastawniczego na podstawie nieuczciwego warunku umownego dotyczącego wcześniejszego zwrotu długu może stanowić nieuczciwą praktykę handlową, która może pociągać za sobą odpowiedzialność organizatora licytacji.
110.
Strony, które przedstawiły swoje uwagi, uważały pytanie za niedopuszczalne.
111.
W utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się, że pytania dotyczące prawa Unii korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w przedmiocie złożonego przez sąd krajowy wniosku jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wniesiono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem postępowania głównego, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego lub prawnego niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na postawione mu pytania (
72
).
112.
W niniejszej sprawie z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie wynika jasno, w jaki sposób pytanie to odnosi się do okoliczności faktycznych sprawy rozpoznawanej w postępowaniu głównym, ani jaki jest cel tego pytania. W szczególności, jak zauważył rząd słowacki, ani bank, ani organizator licytacji nie są stroną postępowania głównego. Nie wydaje się zatem, aby wykładnia dyrektywy 2005/29 mogła mieć wpływ na sprawę rozpoznawaną w postępowaniu głównym.
113.
Co więcej, jak zauważa Komisja, nieuczciwa praktyka handlowa zgodnie z art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2005/29, jest zachowaniem, które „w sposób istotny zniekształca lub może w sposób istotny zniekształcić zachowanie gospodarcze względem produktu przeciętnego konsumenta, do którego dociera bądź do którego jest skierowana”. Sąd odsyłający nie rozwija jednak wątku rodzaju decyzji handlowej podjętej przez konsumenta, którą bank lub organizator licytacji miałby zniekształcić.
114.
Z tego względu uważam pytanie trzecie za niedopuszczalne.
V. Wnioski
115.
W świetle powyższego proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania zadane przez Krajský súd v Prešove (sąd okręgowy w Preszowie, Słowacja) w następujący sposób:
1.
Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich rozpatrywane w świetle art. 7 i art. 47 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym i praktykom, takim jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które w kontekście pozasądowego postępowania w przedmiocie egzekucji wierzytelności zabezpieczonych hipoteką ustanowioną na nieruchomości będącej domem rodzinnym konsumenta z jednej strony umożliwiają przeprowadzenie licytacji nieruchomości przed wydaniem przez sąd właściwy do orzekania co do istoty sprawy rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunków umownych, na podstawie których przeprowadza się postępowanie egzekucyjne, mimo iż konsument żądał wstrzymania licytacji, a z drugiej strony nie zapewniają możliwości stwierdzenia nieważności licytacji ze względu na nieuczciwe warunki umowne zawarte w umowie, w odniesieniu do której ma zostać przeprowadzona egzekucja.
2.
Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 rozpatrywane w świetle art. 7 i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
należy interpretować w ten sposób, że mają one zastosowanie do postępowania, w którym uczestnik licytacji nieruchomości, któremu udzielono przybicia w ramach licytacji orzeczonej w pozasądowym postępowaniu egzekucyjnym, domaga się wykonania przysługujących mu praw rzeczowych w sytuacji, gdy licytacja odbyła się pomimo toczącego się postępowania sądowego służącego zapobieżeniu licytacji, i pomimo poinformowania uczestnika licytacji o tym postępowaniu, w zakresie, w jakim istniejące środki proceduralne nie zapewniły konsumentowi rzeczywistej i skutecznej możliwości uzyskania kontroli sądowej nieuczciwych warunków umownych oraz zawieszenia postępowania [egzekucyjnego] przed przeprowadzeniem licytacji ani dochodzenia stwierdzenia nieważności licytacji.
3.
Pytanie trzecie jest niedopuszczalne.
(
1
)	Język oryginału: angielski.
(
2
)	Wyrok z dnia 14 marca 2013 r. (C‑415/11, EU:C:2013:164).
(
3
)	P. Kenna, „Introduction’ [w:] P. Kenna i in., Loss of Homes and Evictions Across Europe – A Comparative Legal and Policy Examination, Edward Elgar, Cheltenham, United Kingdom and Northampton, Massachusetts, United States, 2018, s. 1–65, na s. 41.
(
4
)	Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29).
(
5
)	H. Collins, „Building European contract law on charter rights” [w:] H. Collins (ed.), European Contract Law and the Charter of Fundamental Rights, Intersentia, Cambridge, 2017, s. 1–32, na s. 17.
(
6
)	Z uzasadnienia postanowienia odsyłającego wynika, że podstawą żądania przedterminowej spłaty było nieuiszczenie przez konsumentów niektórych rat kredytu.
(
7
)	Sąd odsyłający stwierdził, że sporne warunki umowne dotyczące postawienia kredytu w stan przedterminowej wymagalności można uznać za nieistniejące ze względu na brak przejrzystości. Warunek ten był zamieszczony w warunkach ogólnych banku, ale nie zwrócono na niego uwagi konsumentów.
(
8
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniająca dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (zwana dalej „dyrektywą o nieuczciwych praktykach handlowych”) (Dz.U. 2005, L 149, s. 22).
(
9
)	Wyrok z dnia 22 kwietnia 2021 r., Profi Credit Slovakia (C‑485/19, EU:C:2021:313, pkt 49).
(
10
)	Ibidem, pkt 50.
(
11
)	Zobacz pkt 6 i nast. niniejszej opinii.
(
12
)	Tytuł tego aktu prawnego odnosi się do sprzedaży „dobrowolnej”. Charakter postępowania wskazuje jednak, że sprzedaż w drodze licytacji ma charakter przymusowy.
(
13
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 17 lipca 2014 r., Sánchez Morcillo i Abril García (C‑169/14, EU:C:2014:2099, pkt 38).
(
14
)	Wyrok z dnia 10 września 2014 r. (C‑34/13, EU:C:2014:2189, pkt 68).
(
15
)	Opinia rzecznik generalnej L. Mediny w sprawie Všeobecná úverová banka (C‑598/21, EU:C:2023:22, pkt 83).
(
16
)	Wyrok z dnia 17 maja 2022 r., Ibercaja Banco (C‑600/19, EU:C:2022:394, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
17
)	Ibidem, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
18
)	Ibidem, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
19
)	Wyrok z dnia 9 kwietnia 2024 r., Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem) (C‑582/21, EU:C:2024:282, pkt 73 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
20
)	Wyrok z dnia 17 maja 2022 r., Impuls Leasing România (C‑725/19, EU:C:2022:396, pkt 46).
(
21
)	Wyrok z dnia 17 maja 2022 r., Impuls Leasing România (C‑725/19, EU:C:2022:396, pkt 47).
(
22
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 9 kwietnia 2024 r., Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem) (C‑582/21, EU:C:2024:282, pkt 79).
(
23
)	Wyrok z dnia 17 lipca 2014 r., Sánchez Morcillo i Abril García (C‑169/14, EU:C:2014:2099, pkt 25).
(
24
)	Wyrok z dnia 17 maja 2022 r., Impuls Leasing România (C‑725/19, EU:C:2022:396, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
25
)	Zobacz podobnie wyroki: z dnia 14 marca 2013 r., Aziz (C‑415/11, EU:C:2013:164, pkt 59); z dnia 17 maja 2022 r., Impuls Leasing România (C‑725/19, EU:C:2022:396, pkt 56); a także z dnia 9 listopada 2023 r., Všeobecná úverová banka (C‑598/21, EU:C:2023:845, pkt 85).
(
26
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 9 kwietnia 2024 r., Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem) (C‑582/21, EU:C:2024:282, pkt 82 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
27
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 9 listopada 2023 r., Všeobecná úverová banka (C‑598/21, EU:C:2023:845, pkt 85).
(
28
)	P. Kenna, H. Simón-Moreno, „Towards a common standard of protection of the right to housing in Europe through the Charter of Fundamental Rights”, European Law Journal, vol. 25, 2019, s. 608–622, na s. 608.
(
29
)	L. Whitehouse, „The home-owner: Citizen or consumer?”, [w:] S. Bright, J. Dewar, Land Law – Themes and Perspectives, Oxford University Press, Oxford, 1998, s. 183–205, na s. 183 (wyróżnienie moje).
(
30
)	P. Kenna i H. Simón-Moreno, przypis 28, op.cit., s. 614.
(
31
)	Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 9 listopada 2023 r. (C‑598/21, EU:C:2023:845, pkt 82, 84).
(
32
)	Na mocy którego wierzyciel może wezwać do przedterminowej spłaty kredytu.
(
33
)	Wyrok z dnia 9 listopada 2023 r., Všeobecná úverová banka (C‑598/21, EU:C:2023:845, pkt 85).
(
34
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 8 grudnia 2022 r., Orde van Vlaamse Balies i in. (C‑694/20, EU:C:2022:963, pkt 25).
(
35
)	Ibidem, pkt 26.
(
36
)	Wyrok ETPC z dnia 25 października 2013 r., Rousk przeciwko Szwecji, CE:ECHR:2013:0725JUD002718304, § 137 i przytoczone tam orzecznictwo (wyróżnienie moje).
(
37
)	Ibidem, pkt 120, 139.
(
38
)	Ibidem, pkt 137.
(
39
)	Ibidem, pkt 139 (wyróżnienie moje).
(
40
)	Zobacz pkt 14 powyżej.
(
41
)	Sąd krajowy może orzec środki tymczasowe na podstawie § 325 kodeksu postępowania cywilnego. Co więcej, z § 19 ust. 1 ustawy o dobrowolnych licytacjach wynika, że organizator licytacji ma obowiązek zawiesić licytację, jeżeli sąd orzekł o zastosowaniu środka tymczasowego.
(
42
)	Rząd słowacki powołuje się konkretnie na orzeczenia Najvyšší súd Slovenskej republiky (sądu najwyższego Republiki Słowackiej) z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. akt 6Cdo/159/2020, a także z dnia 23 lutego 2022 r., sygn. akt 4Cdo/149/2020.
(
43
)	Wyrok z dnia 9 kwietnia 2024 r., Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem), (C‑582/21, EU:C:2024:282, pkt 31).
(
44
)	Ibidem, pkt 61.
(
45
)	Ibidem, pkt 62.
(
46
)	Ibidem, pkt 63.
(
47
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 9 kwietnia 2024 r., Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem), (C‑582/21, EU:C:2024:282, pkt 65).
(
48
)	Zobacz omówienie pojęcia „przeciętnego konsumenta” w wyroku z dnia 4 lipca 2024 r., Caixabank i in. (Kontrola przejrzystości w powództwie zbiorowym) (C‑450/22, EU:C:2024:577, pkt 48).
(
49
)	P. Rott, „The average consumer is not a lawyer! Case C‑66/19 JC v Kreissparkasse Saarlouis”, Maastricht Journal of European and Comparative Law, t. 27(3), s. 379–386, z komentarzem dotyczącym wyroku Trybunału z dnia 26 marca 2020 r., Kreissparkasse Saarlouis (C‑66/19, EU:C:2020:242).
(
50
)	Zobacz pkt 21 i 22 niniejszej opinii.
(
51
)	Zobacz W. Faber, C. Martinson, „Can ownership limit the effectiveness of EU consumer contract law directives? – A suggestion to employ a ‘functional approach’”, Austrian Law Journal (ALJ), 2019, s. 85–123.
(
52
)	Wyrok z dnia 7 grudnia 2017 r. (C‑598/15, EU:C:2017:945, zwany dalej wyrokiem Banco Santander”, pkt 50).
(
53
)	Ibidem, pkt 45.
(
54
)	Ibidem, pkt 49.
(
55
)	Ibidem, pkt 50.
(
56
)	Wyrok z dnia 17 maja 2022 r. (C‑600/19, EU:C:2022:394, zwany dalej „wyrokiem Ibercaja Banco”).
(
57
)	Wyrok Ibercaja Banco, pkt 50.
(
58
)	Ibidem, pkt 56.
(
59
)	Ibidem, pkt 57.
(
60
)	Wyrok Ibercaja Banco, pkt 58, a także w dnia 9 kwietnia 2024 r., Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem) (C‑582/21, EU:C:2024:282, pkt 83).
(
61
)	GR REÁL w uwagach na piśmie zaprzecza jakoby miała świadomość powództwa wniesionego przez konsumentów przeciwko postępowaniu egzekucyjnemu. Jednakże w ramach podziału kompetencji między sądami Unii Europejskiej a sądami krajowymi do Trybunału Sprawiedliwości należy uwzględnienie określonego w postanowieniu odsyłającym kontekstu faktycznego i prawnego, w jaki wpisują się pytania prejudycjalne. W związku z tym, skoro sąd odsyłający określił ramy faktyczne i prawne, w które wpisują się przedstawione przez niego pytania, do Trybunału nie należy sprawdzenie ich prawidłowości (zobacz podobnie wyrok z dnia 29 czerwca 2023 r., International Protection Appeals Tribunal i in. (Atak w Pakistanie) (C‑756/21, EU:C:2023:523, pkt 37, 38 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
62
)	Zobacz pkt 54 i kolejne w niniejszej opinii.
(
63
)	Zobacz pkt 63 niniejszej opinii.
(
64
)	Zobacz J.W. Rutgers, „The Right to housing (Article 7 of the Charter) and unfair terms in general conditions” w H. Collins (red.), przypis 5, op.cit., s. 125–137, na s. 134.
(
65
)	Zobacz podobnie wyrok ETPC z dnia 16 lipca 2009 r., Zehentner przeciwko Austrii, CE:ECHR:2009:0716JUD002008202, §§ 62, 65.
(
66
)	Zobacz omówienie w L.M. Martínez Valencoso i in. (red.), Transfer of Immovables in European Private Law, Cambridge University Press, 2017.
(
67
)	Zobacz podobnie wyrok ETPC z dnia 1 lipca 2014 r. w sprawie Buceaş i Buciaş przeciwko Rumunii, CE:ECHR:2014:0701JUD003218504, § 43.
(
68
)	Zobacz pkt 69 niniejszej opinii.
(
69
)	Wyrok z dnia 17 maja 2022 r., Unicaja Banco (C‑869/19, EU:C:2022:397, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
70
)	Zobacz pkt 79 niniejszej opinii.
(
71
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 17 maja 2022 r., Unicaja Banco (C‑869/19, EU:C:2022:397, pkt 38).
(
72
)	Wyrok z dnia 13 lipca 2023 r., Banco Santander (Odniesienie do oficjalnego wskaźnika) (C‑265/22, EU:C:2023:578, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo).