61998CC0074_EL
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
Το πραγματικό και νομικό πλαίσιο
1 Από το 1990 έως το 1992, η δανική επιχείρηση DAT-SCHAUB amba (στο εξής: DAT-SCHAUB) διενήργησε εξαγωγές βοείου κρέατος με προορισμό τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, για τις οποίες ζήτησε και έλαβε επιστροφές λόγω εξαγωγής.
2 Το δανικό Υπουργείο Τροφίμων, Γεωργίας και Αλιείας (στο εξής: υπουργείο) είχε εντούτοις ορισμένες αμφιβολίες σχετικά με το βάσιμο της χορηγήσεως των εν λόγω επιστροφών, αμφιβολίες τις οποίες εξέφρασε στις υπηρεσίες της Επιτροπής.
3 Οι υπηρεσίες αυτές γνωστοποίησαν στο υπουργείο ότι οι επιστροφές δεν οφείλονταν πράγματι καθ' ολοκληρίαν και το υπουργείο προέβη σε συμψηφισμό μεταξύ του ποσού των επιστροφών που είχαν χορηγηθεί και των εγγυήσεων που είχαν συσταθεί. Η DAT-SCHAUB προσέφυγε στη συνέχεια κατά του υπουργείου ενώπιον του Ψstre Landsret, ζητώντας την απόδοση 9 898 936,75 DKK.
4 Για να καταστεί δυνατή η ορθή εξέταση του προδικαστικού ερωτήματος που υπέβαλε το Ψstre Landsret στο Δικαστήριο, πρέπει να εκθέσω προηγουμένως τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των εμπορικών πράξεων στις οποίες προέβη η DAT-SCHAUB.
5 Στο Εμιράτο του Ντουμπάι, που ανήκει στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, δημιουργήθηκε η ελεύθερη ζώνη Djebel Ali. Η DAT-SCHAUB ίδρυσε στη ζώνη αυτή μια επιχείρηση μεταποιήσεως κρέατος, την Dubai Meat Packers, προς την οποία κατηύθυνε τα εξαγόμενα κρέατα.
6 Μετά την άφιξή του στη ζώνη αυτή, το κοινοτικής προελεύσεως κρέας υφίστατο μεταποίηση από την εν λόγω επιχείρηση πριν εισαχθεί είτε στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, είτε σε άλλα κράτη της περιοχής, μέλη, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, του συμβουλίου συνεργασίας των Αραβικών Κρατών του Κόλπου (στο εξής: χώρες του ΣΣΚ), μεταξύ των οποίων έχει ιδρυθεί μια ζώνη ελεύθερων συναλλαγών.
7 Οι διάφορες αυτές ενέργειες, που ήταν απόλυτα νόμιμες από την άποψη της νομοθεσίας των εν λόγω κρατών, καταγράφονταν σε έγγραφα, επίσης απολύτως νόμιμα, καταρτιζόμενα από τις τοπικές αρχές. Σε έλεγχο υπέκειτο επίσης τόσο η είσοδος στην ελεύθερη ζώνη όσο και η έξοδος από αυτή, είτε με προορισμό τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είτε άλλη χώρα του ΣΣΚ.
8 Το πρόβλημα ανέκυψε από πλευράς των κοινοτικών κανόνων περί επιστροφών λόγω εξαγωγής. Πράγματι, στα έγγραφα εξαγωγής που κατάρτιζε η DAT-SCHAUB, βάσει των οποίων χορηγούνταν οι επιστροφές, αναφερόταν ως χώρα προορισμού τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Αυτό ήταν ακριβές υπό την έννοια ότι το κρέας έφθανε πράγματι στο κράτος αυτό, αλλά δεν ήταν ακριβές κατά τρόπο εξίσου προφανή ενόψει της έννοιας την οποία αποδίδει το κοινοτικό δίκαιο, στο πλαίσιο της κανονιστικής ρυθμίσεως περί επιστροφών λόγω εξαγωγής, στον όρο χώρα προορισμού και ενόψει των απαιτήσεων που θέτει για τη χορήγηση των επιστροφών, δεδομένου ότι το κρέας υφίστατο μεταποίηση στην ελεύθερη ζώνη πριν κατευθυνθεί εν μέρει προς τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και εν μέρει προς άλλες χώρες του ΣΣΚ.
9 Τόσο οι διάδικοι στη δίκη ενώπιον του δανικού δικαστηρίου, δηλαδή η DAT-SCHAUB και το υπουργείο, όσο και η Επιτροπή, η οποία υπέβαλε παρατηρήσεις ενώπιον του Δικαστηρίου, θεωρούν ως δεδομένο ότι οι κοινοτικές διατάξεις που διέπουν τις εξαγωγές τις οποίες διενήργησε η DAT-SCHAUB κατά την επίμαχη περίοδο είναι οι διατάξεις του κανονισμού (ΕΟΚ) 3665/87 της Επιτροπής, της 27ης Νοεμβρίου 1987, για κοινές λεπτομέρειες εφαρμογής του καθεστώτος των επιστροφών κατά την εξαγωγή για τα γεωργικά προϋόντα (1).
10 Μεταξύ των διατάξεων του κανονισμού αυτού, εκείνη που δημιουργεί ζήτημα είναι το άρθρο 17, που έχει ως εξής:
«1. Το προϋόν πρέπει να έχει εισαχθεί ως έχει στην τρίτη χώρα ή σε μία από τις τρίτες χώρες για την οποία προβλέπεται η επιστροφή, μέσα στους δώδεκα μήνες που έπονται της ημερομηνίας αποδοχής της διασάφησης εξαγωγής· ωστόσο, μπορούν να παραχωρηθούν συμπληρωματικές προθεσμίες υπό τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 47.
2. Θεωρούνται ότι έχουν εισαχθεί ως έχουν τα προϋόντα για τα οποία δεν αναφέρεται σε κανένα έγγραφο ότι έγινε μεταποίηση.
Εντούτοις:
(...)
- ένα προϋόν θεωρείται ότι έχει εισαχθεί ως έχει όταν είχε μεταποιηθεί πριν από την εισαγωγή του, υπό τον όρο ότι η μεταποίηση έγινε στην τρίτη χώρα στην οποία εισήχθησαν όλα τα προϋόντα που προκύπτουν από τη μεταποίηση αυτή.
3. Το προϋόν θεωρείται ότι έχει εισαχθεί όταν διεκπεραιωθούν οι τελωνειακές διατυπώσεις για τη θέση του προς κατανάλωση στις τρίτες χώρες.»
11 Η DAT-SCHAUB υποστήριξε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου ότι, λόγω της υπάρξεως της συμφωνίας συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϋκής Οικονομικής Κοινότητας και των χωρών μερών του καταστατικού χάρτη του συμβουλίου συνεργασίας των Αραβικών Κρατών του Κόλπου (του κράτους των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του κράτους του Μπαχρέιν, του Βασιλείου της Σαουδικής Αραβίας, του Σουλτανάτου του Ομάν, του κράτους του Κατάρ και του κράτους του Κουβέιτ), που εγκρίθηκε με την απόφαση 89/147/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 20ής Φεβρουαρίου 1989 (2), ακόμη και το μέρος των προκυψάντων από τη μεταποίηση προϋόντων τα οποία διατέθηκαν προς κατανάλωση σε χώρες του ΣΣΚ άλλες πλην των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων πληρούσε την προϋπόθεση του άρθρου 17, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση. Το υπουργείο υποστήριξε την αντίθετη άποψη.
12 Ενόψει των δύο αυτών απόψεων, το εθνικό δικαστήριο θέτει στο Δικαστήριο το ακόλουθο ερώτημα:
«Ο όρος "τρίτη χώρα" στον οποίο αναφέρεται το άρθρο 17, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού 3665/87 της Επιτροπής, για κοινές λεπτομέρειες εφαρμογής του καθεστώτος των επιστροφών κατά την εξαγωγή για τα γεωργικά προϋόντα, εξεταζόμενος υπό το φως της συμφωνίας συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϋκής Οικονομικής Κοινότητας και των χωρών μερών του καταστατικού χάρτη του συμβουλίου συνεργασίας των Αραβικών Κρατών του Κόλπου, η οποία εγκρίθηκε με την απόφαση 89/147/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 20ής Φεβρουαρίου 1989, ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι οι χώρες μέρη του καταστατικού χάρτη θεωρούνται ως μία και μόνη τρίτη χώρα, πράγμα που συνεπάγεται ότι ένα προϋόν το οποίο, κατόπιν μεταποιήσεως στην ελεύθερη ζώνη Djebel Ali των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, εισάγεται και τίθεται σε ελεύθερη κυκλοφορία σε άλλη χώρα μέρος του καταστατικού χάρτη θεωρείται ότι έχει εισαχθεί ως έχει κατά την έννοια του άρθρου 17 του κανονισμού;»
Νομική εκτίμηση
13 Πίσω από τη διατύπωση αυτή, μπορούμε στην πραγματικότητα να διακρίνουμε δύο χωριστά ζητήματα. Το ένα αναφέρεται στην έννοια που πρέπει να αποδοθεί στο άρθρο 17, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού 3665/87, εξεταζόμενο καθεαυτό. Το άλλο αναφέρεται στις παρεκκλίσεις από την ερμηνεία της εν λόγω διατάξεως που θα έπρεπε ενδεχομένως να αναγνωριστούν στην περίπτωση κατά την οποία η επιστροφή ζητείται για εξαγωγές πραγματοποιηθείσες προς τις χώρες του ΣΣΚ, λόγω της συμφωνίας μεταξύ της Κοινότητας και των χωρών αυτών. Ας εξετάσουμε τα ζητήματα αυτά διαδοχικά.
Το άρθρο 17 του κανονισμού 3665/87
14 Το άρθρο 17, παράγραφος 1, του κανονισμού 3665/87 εξαρτά την καταβολή διαφοροποιημένης επιστροφής από την πλήρωση της προϋποθέσεως ότι το προϋόν εισήχθη ως έχει, εντός ορισμένης προθεσμίας, στην τρίτη χώρα ή σε μία από τις τρίτες χώρες για την οποία προβλέπεται επιστροφή, η δε εισαγωγή προϋποθέτει τη διεκπεραίωση των διατυπώσεων για τη διάθεση στην κατανάλωση εντός της χώρας αυτής.
15 Προφανώς, οι επίμαχες εξαγωγές της DAT-SCHAUB, οι οποίες, ας το υπενθυμίσουμε, προορίζονταν για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, σύμφωνα με τα έγγραφα που κατατέθηκαν στις δανικές τελωνειακές αρχές, δεν πληρούν την προϋπόθεση αυτή, εφόσον δεν αμφισβητείται ότι το εξαχθέν κρέας υποβλήθηκε, εντός της ελεύθερης ζώνης Djebel Ali όπου εισήχθη, σε μεταποιήσεις πριν τη διεκπεραίωση των διατυπώσεων για τη διάθεσή του προς κατανάλωση είτε στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, είτε σε άλλες χώρες του ΣΣΚ.
16 Συνεπώς, είναι δυνατό να αναγνωριστεί στην DAT-SCHAUB δικαίωμα λήψεως της επιστροφής μόνον αν οι συνθήκες υπό τις οποίες οι μεταποιήσεις αυτές πραγματοποιήθηκαν μπορούν να θεωρηθούν ως ανταποκρινόμενες επακριβώς στις προϋποθέσεις που θέτει το άρθρο 17, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού 3665/87 ώστε μια εισαγωγή μετά από μεταποίηση να μπορεί να εξομοιωθεί προς εισαγωγή ενός προϋόντος ως έχει.
17 Η εν λόγω διάταξη απαιτεί η μεταποίηση να έχει διενεργηθεί εντός της τρίτης χώρας στην οποία εισήχθησαν όλα τα προϋόντα που προέκυψαν από τη μεταποίηση αυτή.
18 Είναι όμως αποδεδειγμένο ότι, μετά τη μεταποίηση στην οποία υποβλήθηκε, το κρέας που εξήγαγε η DAT-SCHAUB εισήχθη εν μέρει στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και εν μέρει σε άλλες χώρες του ΣΣΚ, και επομένως η εν λόγω προϋπόθεση προφανώς δεν πληρούται.
19 Η DAT-SCHAUB προσπαθεί βέβαια να μας πείσει περί του αντιθέτου, αντλώντας επιχείρημα εκ του ότι, εφόσον το άρθρο 17, παράγραφος 1, του κανονισμού 3665/87 αναφέρεται στην εισαγωγή του προϋόντος ως έχει «στην τρίτη χώρα ή σε μία από τις τρίτες χώρες», θα πρέπει να θεωρηθεί ότι η εισαγωγή μετά από μεταποίηση σε διάφορες τρίτες χώρες, για τις οποίες προβλέπεται η ίδια επιστροφή, θεμελιώνει δικαίωμα επί της επιστροφής όπως η εισαγωγή σε μία και μόνη τρίτη χώρα. Η προσφεύγουσα στην κύρια δίκη αφήνει έτσι να εννοηθεί ότι στερήθηκε επιστροφών επί των οποίων της παρείχε δικαίωμα ο κοινοτικός νομοθέτης λόγω μιας κάπως πλημμελούς συντάξεως του άρθρου 17.
20 Η Επιτροπή όμως μας παρέσχε μια εξήγηση η οποία επιτρέπει να αποκλειστεί κάθε πλημμέλεια όσον αφορά τη σύνταξη της διατάξεως. Μας υπέμνησε πράγματι ότι ο κανονισμός 3665/87 εφαρμόζεται επί του συνόλου των επιστροφών που προβλέπονται από τις διάφορες κοινές οργανώσεις αγοράς και υποστηρίζει ότι πρέπει για τον λόγο αυτό να περιλαμβάνει όλες τις περιπτώσεις στις οποίες αναφέρονται οι εν λόγω κοινές οργανώσεις αγοράς και ιδίως την περίπτωση την οποία αγνοεί η κοινή οργάνωση της αγοράς βοείου κρέατος, αλλά γνωρίζει, παραδείγματος χάριν, η κοινή οργάνωση της αγοράς σιτηρών, του καθορισμού διαφοροποιημένων επιστροφών όχι κατά χώρα αλλά κατά ζώνη, περιλαμβάνουσα περισσότερες χώρες προορισμού.
21 Ουδεμία επομένως ανακολουθία υπάρχει μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης παραγράφου του άρθρου 17. Οι κανόνες που τίθενται για τη χορήγηση της επιστροφής σε περίπτωση εισαγωγής κατόπιν μεταποιήσεως είναι απλώς, για λόγους ελέγχου επί των οποίων θα επανέλθω στη συνέχεια, πιο δεσμευτικοί από εκείνους που ισχύουν σε περίπτωση εισαγωγής του προϋόντος ως έχει.
Η συμφωνία συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϋκής Οικονομικής Κοινότητας και των χωρών του ΣΣΚ
22 Η συμφωνία συνεργασίας μεταξύ των χωρών του ΣΣΚ και της Κοινότητας επιβάλλει εντούτοις, όπως διατείνεται η DAT-SCHAUB και δεν το αποκλείει το εθνικό δικαστήριο, να καταβάλλεται επίσης η επιστροφή σε περίπτωση διαθέσεως προς κατανάλωση σε χώρα του ΣΣΚ άλλη πλην των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων των προϋόντων που προέκυψαν από τη μεταποίηση του κρέατος στην ελεύθερη ζώνη Djebel Ali;
23 Για να ισχύει αυτό, θα πρέπει, συγχρόνως, η DAT-SCHAUB να μπορεί να επικαλεστεί την εν λόγω συμφωνία ώστε να μην εφαρμοστεί η ερμηνεία του άρθρου 17 του κανονισμού 3665/87 την οποία επιβάλλει το γράμμα της διατάξεως αυτής, αλλά επίσης να μπορεί να διαπιστωθεί μια αντίφαση μεταξύ της ερμηνείας αυτής και των υποχρεώσεων τις οποίες ανέλαβε η Κοινότητα έναντι των χωρών του ΣΣΚ.
24 Από το κείμενο όμως της συμφωνίας προκύπτει ότι αυτό δεν ισχύει. Όπως επισημαίνουν το υπουργείο και η Επιτροπή, η συμφωνία αυτή αποτελεί συμφωνία-πλαίσιο, ενδεχομένως σημαντική καθεαυτή, αλλά με την οποία οι συμβαλλόμενοι αναλαμβάνουν απλώς την υποχρέωση να εγκαθιδρύσουν, εντός των ορίων των αρμοδιοτήτων τους, «την ευρύτερη δυνατή οικονομική συνεργασία» σε σειρά τομέων τους οποίους απαριθμεί.
25 Στον εμπορικό τομέα, η συμφωνία προβλέπει μόνον ότι οι συμβαλλόμενοι συναποδέχονται τη ρήτρα του μάλλον ευνοουμένου κράτους, παραπέμποντας σε εμπορική συμφωνία η οποία πρόκειται να αποτελέσει το αντικείμενο διαπραγματεύσεων μετά τη θέσπιση συγκεκριμένων διατάξεων προοριζομένων να διευκολύνουν τις συναλλαγές.
26 Είναι αλήθεια ότι, όπως υπογραμμίζει η DAT-SCHAUB, το άρθρο 19 της συμφωνίας προβλέπει ότι:
«Στους τομείς που καλύπτονται από την παρούσα συμφωνία, και με την επιφύλαξη των διατάξεών της:
- οι διακανονισμοί που εφαρμόζουν οι χώρες του ΣΣΚ έναντι της Κοινότητας δεν δημιουργούν διακρίσεις μεταξύ των κρατών μελών της, των υπηκόων τους ή των εταιριών ή επιχειρήσεών τους·
- οι διακανονισμοί που εφαρμόζει η Κοινότητα έναντι των χωρών του ΣΣΚ δεν δημιουργούν διακρίσεις μεταξύ αυτών, των υπηκόων τους ή των εταιριών ή επιχειρήσεών τους.»
27 Όπως όμως επισημαίνουν το υπουργείο και η Επιτροπή, δεν γίνεται αντιληπτό πώς το γεγονός ότι η κοινοτική κανονιστική ρύθμιση επιτρέπει την καταβολή της επιστροφής λόγω εξαγωγής, σε περίπτωση μεταποιήσεως προ της εισαγωγής, μόνον υπό τις αυστηρές προϋποθέσεις του άρθρου 17, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού 3665/87, θα μπορούσε να θεωρηθεί ως παράβαση αυτής της απαγορεύσεως των διακρίσεων.
28 Αν ένα κράτος μέλος του ΣΣΚ πλην των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων ίδρυε μια ελεύθερη ζώνη όπου θα υποβάλλονταν σε μεταποίηση κρέας εξαγόμενο από την Κοινότητα, το άρθρο 17 θα εφαρμόζονταν κατά τον ίδιο τρόπο όπως και έναντι των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Στην περίπτωση αυτή, οι κοινοτικές αρχές δεν θα θεωρούσαν επίσης ότι οι χώρες του ΣΣΚ αποτελούν, από την άποψη της διατάξεως αυτής, ένα ενιαίο τρίτο κράτος.
29 Αντίθετα προς ό,τι υποστηρίζει η DAT-SCHAUB, το ΣΣΚ δεν αποτελεί κοινή αγορά, για τον λόγο δε αυτό η κοινοτική τελωνειακή κανονιστική ρύθμιση προσδιορίζει κάθε μία από τις χώρες του ΣΣΚ μέσω ειδικού κωδικού αριθμού. Αυτό σημαίνει σαφώς ότι μία εμπορική πράξη με μία από τις χώρες αυτές δεν μπορεί να εξομοιωθεί προς την ίδια εμπορική πράξη που διενεργείται με άλλη χώρα.
30 Αν παραμέναμε αυστηρά στη διατύπωση του προδικαστικού ερωτήματος του Ψstre Landsret, θα μπορούσαμε να περατώσουμε τον συλλογισμό με τη διαπίστωση ότι η κοινοτική κανονιστική ρύθμιση, όπως προκύπτει από το άρθρο 17 του κανονισμού 3665/87, αντιτίθεται, παρά την ύπαρξη της συμφωνίας μεταξύ της Κοινότητας και των χωρών του ΣΣΚ, στο να λάβει η DAT-SCHAUB επιστροφές λόγω των επίμαχων εξαγωγών στα πλαίσια της διαφοράς της με το υπουργείο.
31 Η DAT-SCHAUB επικαλέστηκε εντούτοις, στις παρατηρήσεις της, σειρά άλλων λόγων πέραν εκείνων που προέβαλε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, βάσει των οποίων θα έπρεπε κατά την άποψή της να της αναγνωριστεί δικαίωμα επί των επιστροφών τις οποίες αξιώνει.
32 Για λόγους πληρότητας θα τους εξετάσω συνοπτικά, όπως το έπραξαν το υπουργείο και η Επιτροπή στις παρατηρήσεις τους.
Η αρχή της αναλογικότητας και η καλή πίστη
33 Η DAT-SCHAUB διατείνεται ότι η αρχή της αναλογικότητας αντιτίθεται στο να μην της χορηγηθούν οι επιστροφές, ενώ το ύψος των επιστροφών ήταν, κατά τον χρόνο των επίμαχων εμπορικών πράξεων, το ίδιο για όλες τις χώρες του ΣΣΚ. Δεν προέβη επομένως σε κανένα χειρισμό της υποθέσεως προοριζόμενο να της εξασφαλίσει αθέμιτο πλεονέκτημα.
34 Κατά την άποψή της, οι κοινοτικές διατάξεις τις οποίες αντιτείνει το υπουργείο αποσκοπούν, μέσω της επιβολής υποχρεώσεων προοριζόμενων να διευκολύνουν τους ελέγχους, στο να αποφευχθούν οι απάτες οι οποίες προσπορίζουν αθέμιτο πλουτισμό στους επιχειρηματίες, και δεν μπορούν να εφαρμοστούν με όλη τους την αυστηρότητα όταν, όπως στην περίπτωση των εμπορικών πράξεων τις οποίες διενήργησε, όχι μόνον τα οικονομικά της Κοινότητας ουδόλως εθίγησαν, αλλά, επιπλέον, από τις αρχές των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και των λοιπών χωρών του ΣΣΚ διενεργήθηκαν λεπτομερείς έλεγχοι επιτρέποντες να καθοριστεί με βεβαιότητα ποιος ήταν ο τελικός προορισμός του εμπορεύματος.
35 Το υπουργείο και η Επιτροπή θεωρούν εσφαλμένη αυτή την παρουσίαση της κοινοτικής κανονιστικής ρυθμίσεως περί των διαφοροποιημένων επιστροφών. Αναφέρονται στη νομολογία του Δικαστηρίου, το οποίο επέδειξε πάντοτε εξαιρετική αυστηρότητα έναντι των επιχειρηματιών οσάκις έπρεπε να αποφανθεί επί του βασίμου και της εφαρμογής της κοινοτικής κανονιστικής ρυθμίσεως στον εν λόγω τομέα (3).
36 Επιμένουν επί των κινδύνων απάτης που συνδέονται με κάθε ενέργεια μεταποιήσεως των εξαγομένων προϋόντων πριν την εισαγωγή τους, δηλαδή τη διάθεσή τους προς κατανάλωση, και υποστηρίζουν ότι η θέσπιση καθεστώτος διαφοροποιημένων επιστροφών συνδέεται πάντοτε με τη μέριμνα σχετικά με την εμπορική πολιτική της Κοινότητας και τον προσανατολισμό των εμπορικών ρευμάτων, μέριμνα που δεν μπορεί να συμβιβάζεται με μεταβολή του προορισμού του εμπορεύματος, έστω και αν τέτοια μεταβολή δεν θα απέφερε κανένα οικονομικό πλεονέκτημα στον επιχειρηματία (4).
37 Η Επιτροπή παρατηρεί σχετικά ότι, αν γινόταν δεκτή η συλλογιστική της DAT-SCHAUB, θα έπρεπε επίσης να της χορηγηθούν επιστροφές αν τα μεταποιημένα προϋόντα είχαν αποσταλεί από την ελεύθερη ζώνη Djebel Ali σε οποιαδήποτε άλλη χώρα για την οποία το ποσό των επιστροφών ήταν, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, το ίδιο με το ποσό που είχε καθοριστεί για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τις λοιπές χώρεςτου ΣΣΚ, πράγμα που θα είχε ως συνέπεια να αφεθεί στους επιχειρηματίες και όχι στις αρχές της Κοινότητας να κατευθύνουν την εμπορική πολιτική της στον τομέα των γεωργικών προϋόντων.
38 Θεωρώ ότι το Δικαστήριο δεν πρέπει να ακολουθήσει τη συλλογιστική της DAT-SCHAUB. Κατ' αρχάς, πρέπει να σημειωθεί ότι η επίκληση της αρχής της αναλογικότητας προκειμένου να γίνει δεκτή μία ερμηνεία κοινοτικής διατάξεως διαφορετική από εκείνη που απορρέει από το γράμμα της διατάξεως, με την ταυτόχρονη επισήμανση, όπως το πράττει η DAT-SCHAUB, ότι δεν υπάρχει πρόθεση αμφισβητήσεως του κύρους της εν λόγω διατάξεως, αποτελεί ενέργεια τουλάχιστον παράτολμη.
39 Στη συνέχεια, συμμερίζομαι την άποψη της Επιτροπής κατά την οποία δεν μπορούν να επικριθούν μέτρα προοριζόμενα να διευκολύνουν τους ελέγχους που πρέπει να διενεργούν οι κοινοτικές αρχές, για τον λόγο ότι οι έλεγχοι αυτοί είναι δήθεν ανούσια λεπτομερείς ή ακόμη, σε ορισμένες περιπτώσεις, αναποτελεσματικοί, εφόσον υπάρχει αναμφισβήτητα κίνδυνος απάτης. Αυτό συμβαίνει όταν διενεργούνται πράξεις μεταποιήσεως, οι οποίες, καθεαυτές, προσφέρουν στους όχι ιδιαίτερα ευσυνείδητους επιχειρηματίες δυνατότητες να ενεργούν κατά τρόπον ώστε οι αρχές αυτές να χάνουν τα ίχνη των εξαγομένων προϋόντων.
40 Τέλος, θεωρώ ότι οι κοινοτικές αρχές πρέπει να διαθέτουν μια κάποια εξουσία εκτιμήσεως κατά την επιβολή των μέτρων ελέγχου που θεωρούν απαραίτητα. Και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο θεωρώ μη λυσιτελείς, από την άποψη της μεταχειρίσεως της οποίας πρέπει να τύχουν οι ενέργειες στις οποίες προέβη η DAT-SCHAUB μεταξύ 1990 και 1992, τις μετέπειτα επελθούσες τροποποιήσεις οι οποίες κατέστησαν λιγότερο αυστηρή την κανονιστική ρύθμιση. Εκ του ότι ο κοινοτικός νομοθέτης, λαμβανομένης υπόψη της κτηθείσας πείρας, θεωρεί μια δεδομένη στιγμή ότι είναι σε θέση, όπως το έπραξε παραδείγματος χάριν με τον κανονισμό (ΕΚ) 1384/95 (5) όσον αφορά τη μεταβολή της χώρας προορισμού στην περίπτωση διαφοροποιημένων επιστροφών, να καταστήσει λιγότερο αυστηρές τις απαιτήσεις που επιβάλλει στους επιχειρηματίες η κανονιστική ρύθμιση δεν είναι δυνατόν να συναχθεί ότι η προηγούμενη κανονιστική ρύθμιση έβαινε πέραν του επιτρεπομένου από την αρχή της αναλογικότητας.
41 Η υιοθέτηση τέτοιας συλλογιστικής ουδόλως θα ήταν άλλωστε προς το συμφέρον των εν λόγω επιχειρηματιών, διότι αυτό θα οδηγούσε την Επιτροπή, προκειμένου να μην της προσάψουν ότι παρήλθε η αυστηρότητά της, στο να διατηρήσει πλήρως, ακόμη και αν δεν τους θεωρεί πλέον απαραίτητους, τους ελέγχους που είχε επιβάλει μια δεδομένη στιγμή.
42 Πρέπει, αντίθετα, να επιτραπεί στην Επιτροπή να ενεργεί έτσι ώστε να επιτυγχάνεται μια ευέλικτη εξέλιξη της κανονιστικής ρυθμίσεως προς καλύτερη επίτευξη της κοινής γεωργικής πολιτικής.
43 Οι ίδιες εκτιμήσεις με οδηγούν στο να μη δεχθώ τα επιχειρήματα που
η DAT-SCHAUB αντλεί από τη θέσπιση εκ μέρους της Επιτροπής, στις 30 Ιουνίου 1993, μιας αποφάσεως επιτρέπουσας, ακριβώς για ενέργειες όπως αυτές στις οποίες προέβη μεταξύ 1990 και 1992 η DAT-SCHAUB, τη χορήγηση επιστροφών.
44 Η Επιτροπή, στην οποία οι δανικές αρχές εξέθεσαν τις δυσχέρειες τις οποίες συναντούσε η DAT-SCHAUB λόγω του μηχανισμού εφοδιασμού των χωρών του ΣΣΚ που είχε θέσει σε εφαρμογή, διαπιστώνοντας συγχρόνως ότι η ισχύουσα κανονιστική ρύθμιση απαγόρευε πράγματι τη χορήγηση επιστροφών λόγω εξαγωγής στην DAT-SCHAUB για τις ενέργειες στις οποίες είχε προβεί, έκρινε ότι με τη θέσπιση ειδικών κανόνων ελέγχου προοριζόμενων να αποτρέψουν κάθε κίνδυνο απάτης, ήταν δυνατό να ληφθεί υπόψη η ιδιαίτερη κατάσταση που επικρατούσε στις χώρες του ΣΣΚ και το συμφέρον της DAT-SCHAUB να αναπτύξει την εμπορική παρουσία της στην περιφέρεια αυτή. Κατά συνέπεια, κατέστησε δυνατή τη χορήγηση επιστροφών για προϋόντα που έφθαναν στην ελεύθερη ζώνη Djebel Ali και υποβάλλονταν εκεί σε μεταποίηση, στη συνέχεια δε εισάγονταν στις διάφορες χώρες του ΣΣΚ.
45 Κατά την άποψη της DAT-SCHAUB, η παρέκκλιση αυτή που επήλθε στην κανονιστική ρύθμιση αποδεικνύει ότι η ρύθμιση αυτή παραβίαζε, τουλάχιστον στην περίπτωσή της, την αρχή της αναλογικότητας.
46 Κατά την άποψή μου, η παρέκκλιση αυτή αποδεικνύει κατ' αρχάς ότι η προγενέστερη κανονιστική ρύθμιση είχε το περιεχόμενο που της απέδιδε το υπουργείο. Αποδεικνύει, δεύτερον, ότι η Επιτροπή, μόλις αντιληφθεί την ανάγκη προσαρμογής σε μια ειδική περίπτωση, είναι πάντοτε διατεθειμένη να αναζητήσει μια συμβιβαστική λύση μεταξύ, αφενός, της αυστηρότητας που συνδέεται με μια γενική κανονιστική ρύθμιση κρινόμενη απαραίτητη για την προάσπιση των συμφερόντων της Κοινότητας και, αφετέρου, των συμφερόντων ενός επιχειρηματία του οποίου η ρύθμιση αυτή περιπλέκει τις δραστηριότητες, οι οποίες κατά τα λοιπά είναι απόλυτα θεμιτές (6).
47 Θα παρατηρήσουμε άλλωστε ότι η απόφαση αυτή του 1993 δεν έχει αναδρομικό αποτέλεσμα (7), δυνάμενο να καταλήξει στο να παράσχει στην DAT-SCHAUB ένα πλεονέκτημα έναντι των ανταγωνιστών οι οποίοι θα μπορούσαν να είχαν σκεφθεί να θέσουν σε εφαρμογή παρόμοιους μηχανισμούς, αλλά δεν το έπραξαν για να μην έλθουν σε αντίθεση με τους κανόνες του άρθρου 17 του κανονισμού 3665/87 και απωλέσουν έτσι το ευεργέτημα των επιστροφών. Τέλος, η απόφαση θεσπίστηκε μόνο για περιορισμένη περίοδο, έτσι ώστε να καταστεί δυνατός ο απολογισμός της αποτελεσματικότητάς της.
48 Η DAT-SCHAUB προβάλλει τέλος την αρχή της καλής πίστεως, η οποία, κατά την άποψή της, θα έπρεπε να εφαρμοστεί στην περίπτωσή της, για τον λόγο ότι η διατύπωση του άρθρου 17, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση, προπάντων σε συνδυασμό με άλλες διατάξεις του κανονισμού 3665/87 ισχύουσες σε περίπτωση μεταβολής του προορισμού εμπορευμάτων για τα οποία είχε καταβληθεί διαφοροποιημένη επιστροφή, θα μπορούσε να ωθήσει ένα μέσο επιχειρηματία να θεωρήσει ότι οι ενέργειες όπως αυτές στις οποίες είχε προβεί η DAT-SCHAUB παρείχαν δικαίωμα επιστροφών.
49 Θεωρώ εντούτοις ότι, έστω και αν η εν λόγω διάταξη θα μπορούσε να έχει συνταχθεί κατά τρόπο σαφέστερο, μπορεί να γίνει αντιληπτή από ένα λογικά ενήμερο επιχειρηματία.
Προτάσεις
50 Προτείνω συνεπώς στο Δικαστήριο να απαντήσει ως ακολούθως στο προδικαστικό ερώτημα του Ψstre Landsret:
«Ο όρος "τρίτη χώρα" στον οποίο αναφέρεται το άρθρο 17, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού (ΕΟΚ) 3665/87 της Επιτροπής, της 27ης Νοεμβρίου 1987, για κοινές λεπτομέρειες εφαρμογής του καθεστώτος των επιστροφών κατά την εξαγωγή για τα γεωργικά προϋόντα, εξεταζόμενος υπό το φως της συμφωνίας συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϋκής Οικονομικής Κοινότητας και των χωρών μερών του καταστατικού χάρτη του συμβουλίου συνεργασίας των Αραβικών Κρατών του Κόλπου (του κράτους των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του κράτους του Μπαχρέιν, του Βασιλείου της Σαουδικής Αραβίας, του Σουλτανάτου του Ομάν, του κράτους του Κατάρ και του κράτους του Κουβέιτ), που εγκρίθηκε με την απόφαση 89/147/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 20ής Φεβρουαρίου 1989, δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι οι χώρες μέρη του καταστατικού χάρτη θεωρούνται ως μία και μόνη τρίτη χώρα, πράγμα που θα συνεπαγόταν ότι ένα προϋόν το οποίο, κατόπιν μεταποιήσεως στην ευρισκόμενη στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ελεύθερη ζώνη Djebel Ali, εισάγεται και τίθεται σε ελεύθερη κυκλοφορία σε άλλη χώρα μέρος του καταστατικού χάρτη θα θεωρούνταν ότι έχει εισαχθεί ως έχει κατά την έννοια του άρθρου 17 του κανονισμού 3665/87.».
(1) - ΕΕ L 351, σ. 1.
(2) - ΕΕ L 54, σ. 1.
(3) - Βλ., ιδίως, αποφάσεις της 11ης Ιουλίου 1984, 89/93, Dimex (Συλλογή 1984, σ. 2815)· της 12ης Δεκεμβρίου 1985, 276/84, Metalmann (Συλλογή 1985, σ. 4057)· της 31ης Μαρτίου 1993, C-27/92, Mφllmann-Fleisch (Συλλογή 1993, σ. I-1701)· της 9ης Αυγούστου 1994, C-347/93, Boterlux (Συλλογή 1994, σ. I-3933), και της 28ης Μαρτίου 1996, C-299/94, Anglo Irish Beef Processors International κ.λπ. (Συλλογή 1996, σ. I-1925).
(4) - Βλ. απόφαση της 2ας Ιουνίου 1976, 125/75, Milch-, Fette- und Eier-Kontor (Συλλογή τόμος 1976, σ. 325).
(5) - Κανονισμός της Επιτροπής, της 19ης Ιουνίου 1995, για τροποποίηση του κανονισμού 3665/87 όσον αφορά τις αναγκαίες προσαρμογές για τη θέση σε εφαρμογή της γεωργικής συμφωνίας του Γύρου της Ουρουγουάης (ΕΕ L 134, σ. 14).
(6) - Βλ., π.χ., την απόφαση της 23ης Φεβρουαρίου 1983, 66/82, Fromanηais (Συλλογή 1983, σ. 395).
(7) - Όσον αφορά την αδυναμία, υπό τις συνθήκες αυτές, να της αναγνωριστεί τέτοιο περιεχόμενο, βλ. την απόφαση της 15ης Ιουλίου 1993, C-34/92, GruSa Fleisch (Συλλογή 1993, σ. I-4147).