Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL‑AVUKAT ĠENERALI
SZPUNAR
ippreżentati fit‑23 ta’ April 2026 (1)
Kawża C‑164/25
T-2 družba za ustvarjanje, razvoj in trženje elektronskih komunikacij in opreme d.o.o.
vs
TELEKOM SLOVENIJE, d.d.
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Vrhovno sodišče Republike Slovenije (is-Slovenja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Direttiva 2014/61/UE dwar miżuri biex tonqos l-ispiża għall-installazzjoni ta’ netwerks tal-komunikazzjoni elettronika b’veloċità għolja – Aċċess għal infrastruttura fiżika eżistenti – Obbligu li jiġi żgurat li kull parti hija intitolata li tirreferi tilwima quddiem il-korp nazzjonali kompetenti għar-riżoluzzjoni tat-tilwim – Rekwiżit li jitwaqqfu l-proċedimenti quddiem il-korp nazzjonali kompetenti għar-riżoluzzjoni tat-tilwim jekk talba titressaq quddiem qorti – Prinċipju ta’ effettività – Dritt għal rimedju effettiv”
I.      Introduzzjoni
1.        Id-Direttiva 2014/61/UE (2) għandha l-għan li tiffaċilita u tħeġġeġ l-introduzzjoni rapida tan-networks tal-komunikazzjoni elettronika b’veloċità għolja, b’mod partikolari billi tippromwovi l-użu konġunt tal-infrastruttura fiżika eżistenti.
2.        Għal dan l-għan, l-Istati Membri huma meħtieġa jistabbilixxu mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim ekstraġudizzjarja, li ż-żewġ partijiet f’tilwima jistgħu jirrikorru għalih jekk l-aċċess għal infrastruttura fiżika jiġi rrifjutat, jew jekk ma jkunux jistgħu jaqblu dwar it-termini u l-kundizzjonijiet ta’ tali aċċess.
3.        X’jiġri jekk parti waħda inizjalment tibda proċedura quddiem il-korp għar-riżoluzzjoni tat-tilwim nazzjonali (iktar ’il quddiem “id-DSB”) sabiex titlob aċċess għal infrastruttura fiżika, u sussegwentement il-kontroparti tressaq kawża quddiem qorti sabiex jiġi kkonstatat li tali aċċess ma għandux jingħata?
4.        Huwa f’dan il-kuntest li tqum din it-talba għal deċiżjoni preliminari. L-ewwel, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk id-Direttiva 2014/61 timponix obbligu li t-talba titressaq l-ewwel quddiem id-DSB (“sistema sekwenzjali”) jew jekk il-partijiet jistgħux jagħżlu bejn proċedura ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim u proċedura ġudizzjarja (“sistema parallela”). It-tieni, jekk sistema parallela hija konformi ma’ din id-direttiva, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar kif għandhom jiġu interpretati l-prinċipju ta’ effettività u l-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), fid-dawl ta’ regola ta’ proċedura nazzjonali li teżiġi li tintemm proċedura ekstraġudizzjarja meta l-istess kawża sussegwentement titressaq quddiem qorti.
II.    Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni
5.        Il-premessi 2, 9, 11, 13, 14, 19, 34 u 39 tad-Direttiva 2014/61 huma fformulati kif ġej:
“(2)      Filwaqt li għarfu l-importanza tal-introduzzjoni tal-broadband b’veloċità għolja, l-Istati Membri approvaw il-miri ambizzjużi tal-broadband […] biex jiġi żgurat li, sal‑2020, l-Ewropej kollha jkollhom aċċess għal veloċitajiet ferm ogħla tal-Internet ta’ aktar minn 30 Mbps u 50 % jew aktar tad- djar Ewropej jabbonaw għal konnessjonijiet tal-Internet ta’ ’l fuq minn 100 Mbps.
[…]
(9)      Miżuri bil-għan li jżidu l-effiċjenza fl-użu tal-infrastrutturi eżistenti […] għandhom jagħtu kontribut sostanzjali biex tkun żgurata l-installazzjoni rapida u estensiva ta’ netwerks tal-komunikazzjoni elettronika b’veloċità għolja […].
[…]
(11)      Din id-Direttiva għandha l-għan li tistabbilixxi ċerti drittijiet u obbligi minimi applikabbli madwar l-Unjoni […]. Filwaqt li jkunu żgurati kondizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni minimi, dan għandu jkun mingħajr preġudizzju għall-aqwa prattiki u miżuri eżistenti adottati fil-livell nazzjonali u f’dak lokali li jinvolvu aktar dispożizzjonijiet u kondizzjonijiet dettaljati kif ukoll miżuri addizzjonali li jikkumplementaw dawk id-drittijiet u l-obbligi, f’konformità mal-prinċipju tas-sussidjarjetà.
[…]
(13)      Jista’ jkun ħafna aktar effiċjenti għall-operaturi tan-netwerks tal-komunikazzjoni elettronika, b’mod partikolari membri ġodda, biex jerġgħu jużaw l-infrastrutturi fiżiċi eżistenti, inklużi dawk ta’ utilitajiet oħra, sabiex jintroduċu netwerks tal-komunikazzjoni elettronika […].
(14)      Bil-ħsieb li titjieb l-installazzjoni tan-netwerks tal-komunikazzjoni elettronika b’veloċità għolja fis-suq intern, din id-Direttiva għandha tistabbilixxi drittijiet għall-fornituri tan-netwerks pubbliċi tal-komunikazzjoni biex jaċċessaw l-infrastruttura fiżika irrispettivament mil-lokalità tagħha taħt termini ġusti u raġonevoli […].
[…]
(19)      Fil-każ ta’ nuqqas ta’ ftehim matul in-negozjati kummerċjali dwar it-termini u l-kondizzjonijiet tekniċi u kummerċjali, kull parti għandha tkun tista’ tappella [lid-DSB] fil-livell nazzjonali biex jimponi soluzzjoni fuq il-partijiet, sabiex jiġi evitat ir-rifjut mhux iġġustifikat li jsir qbil jew l-impożizzjoni ta’ kondizzjonijiet mhux raġonevoli
[…].
[…]
(34)      F’konformità mal-prinċipju tas-sussidjarjetà, din id-Direttiva għandha tkun mingħajr preġudizzju għall-possibbiltà li l-Istati Membri jallokaw il-kompiti regolatorji previsti lill- awtoritajiet l-aktar adattati biex iwettquhom skont is-sistema kostituzzjonali domestika tal-attribuzzjoni tal-kompetenzi u s-setgħat u skont ir-rekwiżiti stipulati f’din id-Direttiva.
[…]
(39)      Din id-Direttiva tirrispetta d-drittijiet fundamentali u tosserva l-prinċipji rikonoxxuti b’mod partikolari fil-[Karta] u b’mod partikolari […] d-dritt għal rimedju effettiv. […]”
6.        L-Artikoli 1(1) sa (3) ta’ din id-direttiva jipprovdi li:
“1.      Din id-Direttiva għandha l-għan li tiffaċilita u tinċentiva l-introduzzjoni ta’ netwerks tal-komunikazzjoni elettronika b’veloċità għolja billi tippromovi l-użu konġunt ta’ infrastrutturi fiżiċi eżistenti […].
2.      Din id-Direttiva tistabbilixxi rekwiżiti minimi marbuta ma’ xogħlijiet ċivili u infrastruttura fiżika, bil-għan li tapprossimizza ċerti aspetti tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi tal-Istati Membri f’dawk l-oqsma.
3.      L-Istati Membri jistgħu jżommu jew jintroduċu miżuri f’konformità mad-dritt tal-Unjoni li jmorru lil hinn mir-rekwiżiti minimi stabbiliti b’din id-Direttiva bil-għan li jintlaħaq aħjar l-għan imsemmi fil-paragrafu 1.”
7.        Skont l-Artikolu 3(2) sa (5) ta’ din id-direttiva:
“2.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, meta impriża awtorizzata biex tipprovdi netwerks pubbliċi ta’ komunikazzjoni tagħmel talba bil-miktub, kwalunkwe operatur tan-netwerk ikollu l-obbligu li jwieġeb għat-talbiet raġonevoli kollha għal aċċess għall-infrastruttura fiżika tiegħu skont termini u kundizzjonijiet ġusti u raġonevoli, inkluż il-prezz, bil-ħsieb li jiġu installati elementi ta’ netwerks ta’ komunikazzjoni elettronika b’veloċità għolja. […]
3.      L-Istati Membri għandhom jitolbu li kull ċaħda ta’ aċċess tkun ibbażata fuq kriterji oġġettivi, trasparenti u proporzjonati […].
4.      Meta l-aċċess jiġi miċħud jew ftehim dwar termini u kundizzjonijiet speċifiċi, fosthom il-prezz, ma jkunx intlaħaq fi żmien xahrejn mid-data tar-riċevuta tat-talba għal aċċess, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li kull parti tkun intitolata li tirreferi l-kwistjoni [lid-DSB kompetenti].
5.      L-Istati Membri għandhom jitolbu [lid-DSB] imsemmi fil-paragrafu 4, biex joħroġ, filwaqt li jieħu kont tal-prinċipju tal-proporzjonalità, deċiżjoni vinkolanti biex isolvi t-tilwim mibdi skont il-paragrafu 4, inkluż l-istabbiliment ta’ termini u kundizzjonijiet, inklużi prezzijiet ġusti u raġonevoli fejn xieraq.
[Id-DSB] nazzjonali għandu jsolvi t-tilwim fl-iqsar żmien possibbli u fi kwalunkwe każ fi żmien erba’ xhur mid-data tar-riċevuta tat-talba kompluta għajr f’ċirkostanzi eċċezzjonali, mingħajr preġudizzju għall-possibbiltà li xi parti tirreferi l-każ lil qorti.”
8.        L-Artikolu 10(6) tal-istess direttiva jipprovdi li “[k]ull deċiżjoni li tkun ittieħdet minn xi wieħed mill-korpi kompetenti msemmija f’dan l-Artikolu għandha tkun soġġetta għal appell quddiem qorti skont il-liġi nazzjonali.”
B.      Id-dritt Sloven
9.        Iż-Zakon o elektronskih komunikacijah (il-Liġi dwar il-Komunikazzjonijiet Elettroniċi; iktar ’il quddiem iż-“ZEKom-1”) ittrasponiet id-Direttiva 2014/61 fid-dritt Sloven. L-Artikolu 93(3) sa (5) u (7), l-Artikolu 217(3), l-Artikolu 218(6) u l-Artikolu 220a(5) ta’ din il-liġi jikkorrispondu, essenzjalment, għall-Artikolu 3(2) sa (5) ta’ din id-direttiva. Barra minn hekk, l-Artikolu 192(1) taż-ZEKom-1 jikkorrispondi, essenzjalment, għall-Artikolu 10(6) tad-Direttiva 2014/61.
10.      Barra minn hekk, skont l-Artikolu 218(4) taż-ZEKom-1, “[j]ekk, matul il-proċedura ta’ riżoluzzjoni tat-tilwima quddiem l-[Agencija za komunikacijska omrežja in storitve Republike Slovenije (l-Aġenzija għan-Networks u s-Servizzi ta’ Komunikazzjoni tar-Repubblika tas-Slovenja, iktar ’il quddiem “l-Aġenzija”)], kwalunkwe parti tibda proċedura ġudizzjarja quddiem il-qorti kompetenti dwar l-istess kwistjoni jew tirtira t-talba għal riżoluzzjoni tat-tilwima, il-proċedura għar-riżoluzzjoni tat-tilwim quddiem l-Aġenzija għandha tingħalaq.”
III. Il-fatti, il-proċedura u d-domandi preliminari
11.      Fid‑19 ta’ Novembru 2020, Telekom Slovenije (iktar ’il quddiem “Telekom”) talbet l-aċċess għall-infrastruttura fiżika tan-network ta’ telekomunikazzjonijiet proprjetà ta’ T-2 družba za ustvarjanje, razvoj in trženje elektronskih komunikacij in opreme d. o. o. (iktar ’il quddiem “T-2”), ħaġa li T-2 irrifjutat permezz ta’ ittra tal‑21 ta’ Jannar 2021.
12.      Fid‑29 ta’ April 2021, Telekom ressqet talba għal riżoluzzjoni ta’ tilwim quddiem l-Aġenzija, fejn talbet lil din tal-aħħar tordna lil T-2 tagħti aċċess għall-infrastruttura tagħha.
13.      Fis‑6 ta’ Settembru 2021, T-2 adixxiet lill-Okrožno sodišče v Ljubljani (il-Qorti Distrettwali ta’ Ljubljana, is-Slovenja) b’azzjoni dikjaratorja intiża biex jiġi kkonstatat li Telekom ma kellhiex id-dritt li taċċedi għall-infrastruttura fiżika tagħha.
14.      Telekom invokat in-nuqqas ta’ ġurisdizzjoni ta’ din il-qorti billi sostniet li l-kwistjoni kienet ta’ natura amministrattiva u ma kinitx taqa’ taħt il-ġurisdizzjoni tal-qrati ċivili.
15.      Fit‑2 ta’ Novembru 2021, l-Aġenzija għalqet il-proċedura ppreżentata lilha minħabba li l-kawża kienet materjalment identika għal dik ippreżentata minn T-2 quddiem l-Okrožno sodišče v Ljubljani (il-Qorti Distrettwali ta’ Ljubljana) u li r-riżoluzzjoni tat-tilwim mill-Aġenzija kienet mingħajr preġudizzju għall-ġurisdizzjoni tal-qrati.
16.      Telekom ippreżentat appell minn din id-deċiżjoni quddiem l-Upravno sodišče Republike Slovenije (il-Qorti Amministrattiva tar-Repubblika tas-Slovenja.
17.      Bid-deċiżjoni tat‑12 ta’ Settembru 2023, din il-Qorti ċaħdet l-appell. Din qieset li l-espressjoni “mingħajr preġudizzju għall-possibbiltà li xi parti tirreferi l-każ lil qorti” (iktar ’il quddiem “il-klawżola mingħajr preġudizzju”), skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva 2014/61, tipprekludi ksur tad-dritt li titressaq kawża quddiem qorti.
18.      Permezz ta’ digriet tal‑25 ta’ Frar 2022, Okrožno sodišče v Ljubljani (il-Qorti Distrettwali ta’ Ljubljana) ċaħdet l-oġġezzjoni ta’ nuqqas ta’ ġurisdizzjoni mqajma minn Telekom (3). Din il-qorti qieset li d-deċiżjoni f’din it-tilwima għandha effett fuq il-ħolqien ta’ obbligi bejn il-partijiet, u b’hekk taqa’ taħt il-ġurisdizzjoni tal-qrati ċivili.
19.      Telekom appellat minn dan id-digriet quddiem il-Višje sodišče v Ljubljani (il-Qorti tal-Appell ta’ Ljubljana, is-Slovenja).
20.      B’ordni tad‑9 ta’ Ġunju 2022, din il-qorti kkonfermat l-appell ta’ Telekom, u aċċettat l-oġġezzjoni tan-nuqqas ta’ ġurisdizzjoni. Il-Višje sodišče v Ljubljani (il-Qorti tal-Appell ta’ Ljubljana) iddeċidiet li interpretazzjoni teleoloġika u kuntestwali tad-Direttiva 2014/61 turi intenzjoni li jitnaqqsu l-ispejjeż tal-installazzjoni ta’ networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi b’veloċità għolja, li d-dritt ta’ aċċess tal-fornituri ta’ networks għall-infrastruttura fiżika kien intiż biex iħaffef l-installazzjoni ta’ tali networks u li, sabiex jitħaffef l-aċċess, kien ġie stabbilit korp nazzjonali speċifiku għar-riżoluzzjoni tat-tilwim, flimkien mat-termini li fihom dan il-korp kellu jagħti d-deċiżjoni tiegħu. F’dan il-kuntest, interpretazzjoni litterali stretta li tiffavorixxi r-riżoluzzjoni ġudizzjarja tat-tilwim u mingħajr ma tistabbilixxi terminu għad-deċiżjoni tmur kontra l-intenzjoni tal-leġiżlatur tal-Unjoni. Barra minn hekk, peress li qieset li l-Aġenzija taġixxi bħala awtorità pubblika meta tiddeċiedi dwar tilwima bejn operaturi dwar l-aċċess għall-infrastruttura fiżika, din il-qorti kkonkludiet li l-kawża inkwistjoni kienet kawża amministrattiva, barra mill-ġurisdizzjoni tal-qrati ċivili.
21.      T-2 ippreżentat appell minn din l-ordni quddiem il-Vrhovno sodišče Republike Slovenije (il-Qorti Suprema tar-Repubblika tas-Slovenja), il-qorti tar-rinviju. Fl‑14 ta’ Settembru 2022, din il-qorti awtorizzat lil T-2 biex tippreżenta appell.
22.      Il-qorti tar-rinviju tqis li ma huwiex possibbli li tiġi interpretata l-klawżola mingħajr preġudizzju, skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva 2014/61, billi tibbaża ruħha biss fuq il-formulazzjoni tagħha. Barra minn hekk, fid-dawl tal-għanijiet ta’ din id-direttiva, din il-qorti tqis li diversi interpretazzjonijiet huma possibbli.
23.      F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“(1)      Id-Direttiva [2014/61] b’mod partikolari l-frażi ‘mingħajr preġudizzju għall-possibbiltà li xi parti tirreferi l-każ lil qorti’ fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) ta’ din id-direttiva, għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li operatur ta’ network għandu d-dritt iressaq talba għar-riżoluzzjoni ta’ tilwima dwar l-aċċess għal infrastruttura fiżika eżistenti jew quddiem [DSB] jew quddiem qorti (ordinarja)?
(2)      It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva [2014/61] għandu, fid-dawl tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività, kif ukoll tal-Artikolu 47 tal-[Karta], jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi regola proċedurali nazzjonali li bis-saħħa tagħha l-proċeduri għar-riżoluzzjoni ta’ tilwima quddiem [DSB] nazzjonali jiġu sospiżi fil-każ fejn waħda mill-partijiet, fil-mori tal-proċeduri għar-riżoluzzjoni tat-tilwima quddiem l-imsemmi organu, tiftaħ kawża li jkollha l-istess suġġett quddiem il-qorti li jkollha ġurisdizzjoni?”
24.      Osservazzjonijiet bil-miktub ġew sottomessi minn Telekom, minn T-2, mill-Gvern Taljan u minn dak Slovenn, u mill-Kummissjoni Ewropea. L-istess partijiet, bl-eċċezzjoni tal-Gvern Taljan, ipparteċipaw fis-seduta li nżammet fid‑29 ta’ Jannar 2026.
IV.    Evalwazzjoni
A.      L-ewwel domanda preliminari
1.      Kummenti preliminari
25.      L-ewwel domanda tirreferi b’mod ġenerali għad-Direttiva 2014/61, u b’mod partikolari għall-klawżola mingħajr preġudizzju fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) ta’ din id-direttiva. Sabiex tingħata risposta utli lill-qorti tar-rinviju, inqis li huwa neċessarju li jiġi interpretat ukoll il-paragrafu 4 ta’ din id-dispożizzjoni legali (4).
26.      Konsegwentement, permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 3(4) u t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva 2014/61 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li operatur ta’ network għandu d-dritt li jressaq talba għal riżoluzzjoni ta’ tilwima dwar l-aċċess għal infrastruttura fiżika eżistenti jew quddiem DSB, jew quddiem qorti.
27.      Il-partijiet ikkonċernati kollha, bl-eċċezzjoni ta’ Telekom, jipproponu li tingħata risposta negattiva għal dik id-domanda.
28.      B’kuntrast ma’ dan, Telekom issostni, essenzjalment, li l-uniku mod biex jintlaħqu l-għanijiet tad-Direttiva 2014/61 huwa li DSB jingħata kompetenza esklużiva biex jirriżolvi t-tilwim dwar l-aċċess għal infrastruttura fiżika eżistenti, bla ħsara għall-possibbiltà li jiġi ppreżentat rikors kontra deċiżjoni tad-DSB quddiem il-qrati amministrattivi.
29.      Sabiex tiġi deċiża din il-kwistjoni, ser nirreferi għall-metodu ta’ interpretazzjoni abitwali tal-Qorti tal-Ġustizzja, billi nqis mhux biss il-formulazzjoni tal-Artikolu 3(4) u tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva 2014/61, iżda wkoll il-kuntest li fih taqa’ din id-dispożizzjoni u l-għanijiet imfittxija mill-att li minnha tagħmel parti (5).
2.      Il-formulazzjoni tal-Artikolu 3(4) u tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva 2014/61
30.      Skont l-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2014/61, kull waħda mill-partijiet għandha tkun awtorizzata tressaq quddiem id-DSB kompetenti tilwima dwar l-aċċess għall-infrastruttura fiżika eżistenti.
31.      L-Artikolu 3(5) ta’ din id-direttiva jistabbilixxi l-kriterji u l-prinċipji li għandhom jiġu osservati mid-DSB fl-eżerċizzju tal-kompitu tiegħu, filwaqt li jżid, fit-tieni subparagrafu tiegħu, li dan huwa “mingħajr preġudizzju għall-possibbiltà li xi parti tirreferi l-każ lil qorti.”
32.      Fil-fehma tiegħi, mill-qari flimkien ta’ dawn iż-żewġ paragrafi tal-Artikolu 3 jirriżulta li l-partijiet jistgħu jagħżlu li jressqu kawża jew quddiem id-DSB jew quddiem qorti.
33.      Din l-interpretazzjoni hija msaħħa bil-paragun tal-formulazzjoni tal-Artikolu 3(4) u tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva 2014/61 ma’ dak ta’ dispożizzjonijiet oħra tad-dritt tal-Unjoni li, kif interpretati mill-Qorti tal-Ġustizzja, jippermettu rispettivament sistema parallela u jeżiġu sistema sekwenzjali.
34.      L-ewwel, ir-Regolament (UE) 2016/679 (6) joffri rimedji differenti lill-persuni li jinvokaw ksur ta’ dan ir-regolament. F’dan ir-rigward, l-Artikolu 77(1) ta’ dan ir-regolament jippreċiża li huwa “[m]ingħajr preġudizzju għal kwalunkwe rimedju amministrattiv jew mhux ġudizzjarju ieħor” li kull suġġett tad-data għandu d-dritt li jressaq ilment quddiem awtorità superviżorja. Sussegwentement, skont l-Artikolu 78(1) ta’ dan ir-regolament, kull persuna fiżika jew ġuridika għandha d-dritt li tippreżenta azzjoni ġudizzjarja effettiva kontra deċiżjoni legalment vinkolanti ta’ awtorità superviżorja li tikkonċernaha “[m]ingħajr preġudizzju għal kwalunkwe rimedju amministrattiv jew mhux ġudizzjarju ieħor.” Finalment, l-Artikolu 79(1) ta’ dan l-istess regolament jiżgura lil kull persuna suġġett tad-data kkonċernata d-dritt għal rimedju ġudizzjarju effettiv “[m]ingħajr preġudizzju għal kwalunkwe rimedju amministrattiv jew mhux ġudizzjarju disponibbli, inkluż id-dritt li jitressaq ilment quddiem awtorità superviżorja skont l-Artikolu 77 (7).”
35.      Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li kull wieħed minn dawn ir-rimedji għandu jkun jista’ jiġi eżerċitat “mingħajr preġudizzju” għall-oħrajn. Fid-dawl ukoll tal-kuntest u tal-għanijiet imfittxija mir-Regolament 2016/679, il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk ikkonstatat li d-dispożizzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq ma jipprevedu ebda kompetenza jew ġurisdizzjoni prijoritarji jew esklużivi u ebda regola ta’ prijorità f’dak li jirrigwarda l-evalwazzjoni, imwettqa mill-awtorità jew mill-qrati msemmija fih, tal-eżistenza ta’ ksur tad-drittijiet mogħtija minn dan ir-regolament (8).
36.      It-tieni, skont id-Direttiva 2001/14/KE (9), is-sistema ta’ impożizzjoni ta’ tariffi għall-użu tal-infrastruttura ferrovjarja għandha tirrispetta, fost l-oħrajn, il-prinċipju ta’ trattament ugwali bejn l-impriżi ferrovjarji (10). F’dan il-kuntest, skont l-Artikolu 30(2) ta’ din id-direttiva, “[a]pplikant għandu jkollu d-dritt li jappella lill-korp regolatorju jekk jemmen li ma ġiex ittrattat b’mod ekwu, saret diskriminazzjoni kontrih jew ġie aggravat bi kwalunkwe mod ieħor, u partikolarment kontra deċiżjonijiet adottati mill-amministratur ta’ l-infrastruttura jew meta approprjat, l-impriża tal-ferroviji […].” Sussegwentement, skont il-punt 6 ta’ din id-dispożizzjoni, “[l]-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex jiġi assigurat li deċiżjonijiet meħuda mill-korp regolatorju huma soġġetti għal rivista ġudizzjarja.”
37.      Fid-dawl ukoll tal-kuntest u tal-għanijiet imfittxija mid-Direttiva 2001/14, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li l-Artikolu 30 ta’ din id-direttiva jagħti lill-korp regolatorju kompetenza esklużiva biex jiddeċiedi t-tilwim dwar is-sistema ta’ impożizzjoni ta’ tariffi għall-użu tal-infrastruttura ferrovjarja (11).
38.      Fil-fehma tiegħi, il-formulazzjoni użata – u għalhekk is-sistema prevista – mid-Direttiva 2014/61 tixbah lil dik tar-Regolament 2016/679 u hija differenti minn dik tad-Direttiva 2001/14. Għaldaqstant, minn dan jista’ jiġi dedott li d-Direttiva 2014/61 ma tipprekludix sistema parallela.
39.      Madankollu, nirrikonoxxi wkoll li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva 2014/61 jista’ jiġi interpretat b’mod differenti. B’mod partikolari, il-klawżola mingħajr preġudizzju għandha tiġi ppreċeduta minn referenza għat-terminu li fih id-DSB għandu jirriżolvi t-tilwima. Barra minn hekk, l-ewwel subparagrafu ta’ din id-dispożizzjoni jiddetermina l-portata tad-deċiżjoni li għandha tiġi adottata mid-DSB. Għalhekk, il-klawżola mingħajr preġudizzju tista’ ċertament tiġi interpretata bħala li tirrigwarda d-dritt li jiġi ppreżentat appell minn din id-deċiżjoni quddiem qorti amministrattiva.
40.      Madankollu, ċerti partijiet ikkonċernati sostnew li l-Artikolu 10(6) tad-Direttiva 2014/61 jipprekludi tali interpretazzjoni, preċiżament għaliex id-dritt għal azzjoni legali huwa previst f’din id-dispożizzjoni. Dan iwassalni biex neżamina l-kuntest tal-Artikolu 3(4) u (5) tad-Direttiva 2014/61.
3.      Il-kuntest
a)      L-Artikolu 10(6) tad-Direttiva 2014/61
41.      L-Artikolu 10(6) tad-Direttiva 2014/61 jipprovdi li kwalunkwe deċiżjoni tad-DSB “għandha tkun soġġetta għal appell quddiem qorti skont il-liġi nazzjonali.” Il-formulazzjoni tiegħu hija għalhekk differenti minn dik tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) ta’ din id-direttiva, li jistabbilixxi l-“possibbiltà li xi parti tirreferi l-każ lil qorti.”
42.      Dan jindika li din l-aħħar dispożizzjoni tagħti l-possibbiltà li titressaq kawża quddiem il-qrati (ċivili), filwaqt li tal-ewwel tissalvagwardja d-dritt li jiġi ppreżentat appell minn deċiżjoni tad-DSB adottata abbażi tal-Artikolu 3(4) u (5) tad-Direttiva 2014/61.
43.      Ċertament, l-Artikolu 10(6) tad-Direttiva 2014/61 jiżgura d-dritt li jiġi ppreżentat appell minn
kull deċiżjoni tad-DSB, u b’hekk jinkludi d-deċiżjonijiet differenti minn dik li tikkonċerna l-aċċess għall-infrastrutturi fiżiċi eżistenti. Fil-fatt, il-possibbiltà li titressaq quddiem id-DSB tilwima dwar materji oħra li jaqgħu fil-portata ta’ din id-direttiva hija prevista fl-Artikolu 4(6), fl-Artikolu 5(4), fl-Artikolu 6(4) u fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 9(3) ta’ din id-direttiva.
44.      Għalhekk, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) u l-Artikolu 10(6) tad-Direttiva 2014/61 xorta jistgħu jiġu interpretati bħala li għandhom portata differenti, għalkemm parzjalment jikkoinċidu: minn naħa, dan tal-ewwel ikun japplika biss għal appelli minn deċiżjoni tad-DSB dwar l-aċċess għal infrastruttura fiżika eżistenti. Min-naħa l-oħra, dan tal-aħħar jikkonċerna kwalunkwe appell kontra kwalunkwe deċiżjoni tad-DSB.
45.      Madankollu, kull dispożizzjoni elenkata fil-punt 43 ta’ dawn il-konklużjonijiet tinkludi klawżola mingħajr preġudizzju simili għal dik tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva 2014/61 (12).
46.      Jekk jitqies li l-leġiżlatur ma adottax dispożizzjonijiet superfluwi, infakkar għalhekk li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva 2014/61 jagħti l-possibbiltà li titressaq kawża quddiem il-qrati (ċivili), filwaqt li l-Artikolu 10(6) ta’ din id-direttiva jissalvagwardja dritt ta’ appell minn deċiżjoni tad-DSB adottata fuq il-bażi tal-Artikolu 3(4) u (5) ta’ din id-direttiva.
b)      Liġijiet oħra fis-settur tat-telekomunikazzjoni
47.      L-ewwel nett, din il-konstatazzjoni hija kkorroborata mir-Regolament 2024/1309, li ħassar id-Direttiva 2014/61 (13). Fil-fatt, kif enfasizzat il-qorti tar-rinviju, l-Artikolu 13(1)(a) u (5) ta’ dan ir-regolament jidhru li jindikaw b’mod ċar li sistema parallela hija konformi mad-dritt tal-Unjoni.
48.      L-Artikolu 13(1)(a) tar-Regolament 2024/1309 jipprovdi li, “[m]ingħajr preġudizzju għall-possibbiltà li każ jiġi riferut quddiem qorti, kull parti għandha tkun intitolata li tirreferi tilwima li tista’ tinqala’ quddiem [id-DSB] meta l-aċċess għall-infrastruttura eżistenti jiġi rrifjutat jew ma jkunx intlaħaq qbil dwar it-termini u l-kundizzjonijiet speċifiċi, inkluż il-prezz […]”.
49.      Għaldaqstant, il-possibbiltà li titressaq kawża quddiem qorti ma għadhiex stabbilita fl-istess dispożizzjoni li tistabbilixxi r-rekwiżiti applikabbli għad-deċiżjonijiet tad-DSB (14). Kwalunkwe dubju dwar jekk tali aċċess għall-qorti għandux jiġi interpretat bħala dritt ta’ appell minn din id-deċiżjoni jidher għalhekk li ġie eliminat.
50.      Barra minn hekk, l-Artikolu 13(5) tar-Regolament 2024/1309 jipprovdi li “[d]an l-Artikolu jikkomplementa r-rimedji u l-proċeduri ġudizzjarji f’konformità mal-Artikolu 47 tal-[Karta].”
51.      Barra minn hekk, skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 14(10) ta’ dan ir-regolament, “[k]ull deċiżjoni meħuda minn korp kompetenti għandha tkun soġġetta għal appell, f’konformità mal-liġi nazzjonali, quddiem korp tal-appell indipendenti għalkollox, inkluż korp ta’ natura ġudizzjarja.” Skont it-tieni subparagrafu ta’ din id-dispożizzjoni, “[i]d-dritt għal appell f’konformità mal-ewwel subparagrafu għandu jkun mingħajr preġudizzju għad-dritt tal-partijiet li jressqu t-tilwima quddiem il-qorti nazzjonali kompetenti.”
52.      Għaldaqstant, fil-fehma tiegħi, ir-Regolament 2024/1309 ma jipprekludix sistema parallela bħal dik inkwistjoni fil-kawża ineżami.
53.      Huwa ċertament minnu li r-Regolament 2024/1309 ma huwiex applikabbli ratione temporis għall-kawża ineżami. Madankollu, ma hemm xejn fix-xogħlijiet preparatorji li jindika li ġiet prevista bidla fl-approċċ. Għalhekk huwa raġonevoli li minn dan jiġi dedott li l-leġiżlatur kellu sempliċement l-intenzjoni li jiċċara s-sistema ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim dwar l-aċċess għall-infrastrutturi fiżiċi eżistenti li tirriżulta mid-Direttiva 2014/61.
54.      It-tieni nett, skont l-Artikolu 26(5) tad-Direttiva (UE) 2018/1972 (15), ir-riżoluzzjoni ekstraġudizzjarja tat-tilwim bejn l-impriżi “ma għandhiex twaqqaf lil xi waħda mill-partijiet milli tressaq l-azzjoni quddiem il-qrati.”
55.      It-tielet nett, skont l-Artikolu 34(1) tad-Direttiva 2002/22/KE (16), “[l]-Istati Membri għandhom jassiguraw li proċeduri extra — ġudizzjarji sempliċi, trasparenti u li ma jkunux għaljin ikunu disponibbli għall-itrattar ta’ disputi mhux riżolti, li jinvolvu konsumaturi, li jirrelataw ma’ kwistjonijiet koperti b’din id-Direttiva.” Skont il-punt 4 ta’ din id-dispożizzjoni, “[d]an l-Artikolu huwa mingħajr preġudizzju għall-proċeduri tal-qorti nazzjonali.”
56.      Il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat l-Artikolu 34 ta’ din id-direttiva fis-sens li ma jipprekludix – iżda lanqas ma jimponi – sistema sekwenzjali (17).
57.      Għalhekk, f’qasam simili għal dak kopert mid-Direttiva 2014/61, id-dritt tal-Unjoni ma jipprekludix sistema parallela bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
4.      L-għanijiet tad-Direttiva 2014/61
58.      Għad irid jiġi evalwat jekk l-għanijiet li wasslu għall-adozzjoni tad-Direttiva 2014/61 jikkonfermawx din l-interpretazzjoni.
59.      F’dan ir-rigward, kif jirriżulta, b’mod partikolari, mill-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 2014/61, moqri fid-dawl tal-premessi 2, 9, 13 u 14 tagħha, din id-direttiva hija intiża biex tiffaċilita u tinċentiva l-introduzzjoni rapida tan-networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi b’veloċità għolja, b’mod partikolari billi tippromwovi l-użu konġunt tal-infrastrutturi fiżiċi eżistenti.
60.      Ċertament, kif enfasizzaw Telekom u l-qorti tar-rinviju, dan l-għan jintlaħaq aħjar kieku d-Direttiva 2014/61 timponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jistabbilixxu sistema sekwenzjali. Fil-fatt, l-għan tal-proċeduri ekstraġudizzjarji huwa li t-tilwim jiġi riżolt b’mod iktar rapidu u li jitnaqqsu l-ispejjeż, u b’hekk jiġi ffaċilitat l-aċċess għall-infrastruttura fiżika u, għaldaqstant, l-użu rapidu previst minn din id-direttiva (18).
61.      Madankollu, għar-raġunijiet li ġejjin, ma naħsibx li sistema parallela tmur kontra l-għanijiet tad-Direttiva 2014/61.
62.      Fl-ewwel lok, skont l-Artikolu 1(2) u (3) tad-Direttiva 2014/61, moqri fid-dawl tal-premessa 11 tagħha, din id-direttiva tistabbilixxi rekwiżiti minimi dwar l-aċċess għall-infrastruttura fiżika. Konsegwentement, l-armonizzazzjoni mwettqa minn din id-direttiva ma tidhirx li għandha l-għan li timponi l-istabbiliment ta’ sistema sekwenzjali, għad-detriment tal-proċeduri ġudizzjarji. Filwaqt li huwa minnu li l-Istati Membri jistgħu jimplimentaw sistema bħal din, ma humiex obbligati jagħmlu dan. Essenzjalment, fil-fehma tiegħi, sabiex jintlaħqu l-għanijiet ta’ din id-direttiva, huwa biżżejjed li l-proċedimenti ekstragudizzjarji jsiru disponibbli, mingħajr il-ħtieġa li dawn isiru obbligatorji.
63.      F’dan il-kuntest, għandu jiġi enfasizzat li l-funzjonament u l-effettività tal-korpi amministrattivi u tal-qrati jistgħu jvarjaw minn Stat Membru għal ieħor. Għalhekk jidher li huwa raġonevoli li jingħatalhom ċertu marġni ta’ diskrezzjoni f’dan ir-rigward. Filwaqt li xi Stati Membri jistgħu jqisu li jkun xieraq li tiġi stabbilita sistema sekwenzjali biex jittaffa l-piż fuq is-sistema ġudizzjarja, oħrajn ma jistgħux jagħmlu dan (19).
64.      Fit-tieni lok, kif issostni Telekom, it-tilwim dwar l-aċċess għall-infrastrutturi fiżiċi eżistenti fil-qasam tat-telekomunikazzjoni jista’ jeħtieġ ċertu livell ta’ għarfien espert. Madankollu, ma naħsibx li qorti nazzjonali tal-ewwel istanza ma hijiex f’pożizzjoni li twettaq tali kompitu, li essenzjalment jirrikjedi l-istabbiliment ta’ kundizzjonijiet ta’ aċċess ġusti u raġonevoli (l-ewwel u t-tielet subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva 2014/61). Fi kwalunkwe każ, id-determinazzjoni tat-tariffi ta’ aċċess għall-infrastruttura fiżika fil-qasam tat-telekomunikazzjonijiet ma tidhirx li teħtieġ kontroll iċċentralizzat imwettaq mill-korp regolatorju, kuntrarjament għat-tariffi għall-użu tal-infrastruttura ferrovjarja diskussi fil-kawża li tat lok għas-sentenza CTL Logistics (20).
65.      Għalhekk, nikkonkludi li sistema parallela bħal din fil-kawża ineżami hija konformi mal-għanijiet tad-Direttiva 2014/61.
66.      Konsegwentement, nipproponi li r-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 3(4) u t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva 2014/61 għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li operatur ta’ network għandu d-dritt li jressaq talba għal riżoluzzjoni ta’ tilwima dwar l-aċċess għal infrastruttura fiżika eżistenti jew quddiem id-DSB, jew quddiem qorti ordinarja.
B.      It-tieni domanda preliminari
1.      Kummenti preliminari
67.      It-tieni domanda tirrigwarda t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva 2014/61, moqri fid-dawl tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività, kif ukoll tal-Artikolu 47 tal-Karta. Għandhom isiru żewġ kummenti f’dan ir-rigward.
68.      L-ewwel nett, peress li l-qorti tar-rinviju ma pprovdiet ebda element li jippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tevalwa l-osservanza tal-prinċipju ta’ ekwivalenza, huwa biss il-prinċipju ta’ effettività li qed jitpoġġa f’dubju fil-kawża ineżami.
69.      It-tieni nett, il-qorti tar-rinviju tqiegħed il-prinċipju ta’ effettività u l-Artikolu 47 tal-Karta fuq l-istess livell. Dan iqajjem il-kwistjoni dwar jekk l-analiżi ta’ dawn iż-żewġ elementi hijiex neċessarja jew jekk il-kawża ineżami għandhiex tiġi evalwata biss mill-perspettiva ta’ wieħed minnhom biss (21).
70.      Madankollu, fid-dawl tal-motivi esposti fid-deċiżjoni tar-rinviju, jidhirli li, minn naħa, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk il-prinċipju ta’ effettività jipprekludix regola ta’ proċedura nazzjonali li permezz tagħha tintemm proċedura ekstraġudizzjarja jekk waħda mill-partijiet sussegwentement tadixxi lil qorti bl-istess suġġett. Min-naħa l-oħra, il-qorti tar-rinviju tidher li għandha dubji dwar jekk tali regola proċedurali tistax madankollu tkun neċessarja fid-dawl tad-dritt għal rimedju effettiv, b’mod partikolari biex jiġu evitati deċiżjonijiet kontradittorji u sabiex tiġi ggarantita ċ-ċertezza legali.
71.      Essenzjalment, tal-inqas mill-perspettiva tal-qorti tar-rinviju, jista’ jkun hemm kunflitt apparenti bejn l-iżgurar tal-effettività tad-drittijiet li jirriżultaw mid-Direttiva 2014/61 u l-iżgurar tad-dritt għal rimedju effettiv. (22) Għaldaqstant, ir-regola ta’ proċedura nazzjonali inkwistjoni għandha tiġi analizzata fid-dawl kemm tal-prinċipju ta’ effettività kif ukoll tad-dritt għal rimedju effettiv biex tinstab soluzzjoni bbilanċjata li tevita l-kunflitt apparenti indikat mill-qorti tar-rinviju.
72.      Għaldaqstant, permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva 2014/61 u l-prinċipju ta’ effettività għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu regola ta’ proċedura nazzjonali li tipprovdi li l-proċedura ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwima quddiem id-DSB nazzjonali kompetenti tingħalaq jekk waħda mill-partijiet, matul din il-proċedura quddiem dan il-korp, tibda proċedura li jkollha l-istess suġġett quddiem il-qorti kompetenti. Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv, din il-qorti tistaqsi jekk din ir-regola proċedurali nazzjonali hijiex madankollu meħtieġa mill-Artikolu 47 tal-Karta.
2.      Il‑prinċipju ta’ effettività
73.      Sa mis-sentenza Rewe-Zentralfinanz u Rewe-Zentral (23), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet b’mod konsistenti li, fl-assenza ta’ leġiżlazzjoni tal-Unjoni f’dan il-qasam, huwa l-ordinament ġuridiku intern ta’ kull Stat Membru li għandu jindika l-qrati kompetenti u jirregola l-modalitajiet proċedurali tar-rikorsi intiżi biex jiżguraw il-protezzjoni tad-drittijiet li l-individwi għandhom taħt id-dritt tal-Unjoni. Madankollu, dawn il-modalitajiet ma għandhomx ikunu inqas favorevoli minn dawk li jikkonċernaw rikorsi simili ta’ natura interna (prinċipju ta’ ekwivalenza) u ma għandhomx jirrendu prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni (prinċipju ta’ effettività).
74.      Għalhekk, biex japplika l-prinċipju ta’ effettività, ir-regoli proċedurali tal-Unjoni ma għandhomx jirregolaw ir-rikorsi intiżi biex jiżguraw il-ħarsien tad-drittijiet li l-individwi għandhom taħt id-dritt tal-Unjoni.
75.      B’kunsiderazzjoni ta’ dan, fir-rigward tad-Direttiva 2014/61, mill-analiżi tiegħi tal-ewwel domanda jirriżulta li, (i) l-Istati Membri għandhom jistabbilixxu proċedura ekstraġudizzjarja sabiex jirriżolvu t-tilwim dwar l-aċċess għall-infrastruttura fiżika (l-Artikolu 3(4)); (ii) kull parti għandu jkollha d-dritt li tappella minn deċiżjoni tad-DSB quddiem qorti (l-Artikolu 10(6)) u, (iii) kull parti għandu jkollha l-possibbiltà li tressaq tilwima quddiem qorti (it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5)).
76.      Madankollu, id-Direttiva 2014/61 ma tistabbilixxix regoli ta’ prijorità bejn ir-rimedji (i) u (iii). Għalhekk, minn dan isegwi li kull regola proċedurali nazzjonali li tiddetermina tali prijorità taqa’ taħt il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali, suġġetta għall-osservanza tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività.
77.      F’dan ir-rigward, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, kull kawża li fiha tqum il-kwistjoni dwar jekk dispożizzjoni proċedurali nazzjonali tirrendix impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, għandha tiġi analizzata billi jittieħed inkunsiderazzjoni r-rwol ta’ din id-dispożizzjoni fil-proċedura kollha, l-iżvolġiment tagħha u l-karatteristiċi partikolari tagħha, kumplessivament, quddiem id-diversi istanzi nazzjonali. Fid-dawl ta’ din l-analiżi, il-prinċipji bażiċi tas-sistema ġudizzjarja nazzjonali, bħalma huma l-ħarsien tad-drittijiet tad-difiża, il-prinċipju ta’ ċertezza legali u l-iżvolġiment tajjeb tal-proċedura, għandhom, meta jkun xieraq, jittieħdu inkunsiderazzjoni (24).
78.      Fiċ-ċirkustanzi tal-kawża ineżami, għandu jitfakkar li, skont il-premessa 9 tad-Direttiva 2014/61, il-miżuri intiżi biex iżidu l-effiċjenza fl-użu tal-infrastrutturi eżistenti għandhom jikkontribwixxu b’mod sostanzjali biex jiżguraw installazzjoni rapida u estiża tan-networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi b’veloċità għolja, li jikkostitwixxi l-għan ta’ dik id-direttiva.
79.      Għalhekk, kull operatur tan-network għandu d-dritt li jaċċedi għall-infrastruttura fiżika ta’ operatur ieħor, sakemm il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/61 ikunu ssodisfatti u sakemm, skont il-paragrafu 3 ta’ din id-dispożizzjoni, ebda raġuni oġġettiva, trasparenti u proporzjonata għar-rifjut ta’ aċċess ma titressaq minn dan tal-aħħar.
80.      L-istabbiliment ta’ proċedura ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim dwar l-aċċess għall-infrastruttura fiżika, li permezz tagħha d-DSB għandu, bħala prinċipju, jiddeċiedi fl-iqsar żmien possibbli, u fi kwalunkwe każ fi żmien erba’ xhur (25), jiffaċilita b’mod ċar l-aċċess għall-infrastrutturi fiżiċi eżistenti, u b’hekk jiffavorixxi l-għan tad-Direttiva 2014/61.
81.      Fil-kawża ineżami, Telekom użat din il-proċedura sabiex titlob l-aċċess għall-infrastruttura fiżika ta’ T-2. T-2 għalhekk ressqet kawża quddiem qorti sabiex jiġi kkonstatat li Telekom ma kellhiex id-dritt li taċċedi għall-infrastruttura fiżika tagħha. Skont id-dritt nazzjonali, f’dawn iċ-ċirkustanzi, il-proċedura quddiem id-DSB tingħalaq awtomatikament.
82.      Fil-fehma tiegħi, dan jirrendi eċċessivament diffiċli jew prattikament impossibbli l-eżerċizzju tad-dritt ta’ Telekom li taċċedi għall-infrastruttura fiżika ta’ T-2 fi żmien xieraq, żgurat mill-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/61, moqri fid-dawl tal-premessa 9. Barra minn hekk, hija tippreġudika l-effettività sħiħa (effett utli) tal-proċedura ta’ riżoluzzjoni ekstraġudizzjarja ta’ tilwim prevista fl-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2014/61 (26).
83.      Fil-fatt, il-possibbiltà li wieħed jirrikorri għal DSB u, konsegwentement, li tintlaħaq riżoluzzjoni rapida ta’ tilwima dwar l-aċċess għal infrastruttura fiżika jew il-modalitajiet u l-kundizzjonijiet ta’ tali aċċess hija intiża biex tirrendi effettiv id-dritt ta’ aċċess. F’sitwazzjoni fejn operatur ikun għażel de facto li jressaq kawża quddiem DSB, u mhux quddiem qorti ċivili, l-irtirar awtomatiku tal-ewwel proċedura ladarba l-parti l-oħra tkun ressqet l-istess kawża quddiem qorti jmur kontra l-prinċipju ta’ effettività u l-effettività sħiħa tal-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2014/61.
84.      Fil-kawża ineżami, mill-proċess tal-qorti jirriżulta li l-proċedura quddiem id-DSB u dik quddiem il-qorti ċivili għandhom l-istess suġġett. Barra minn hekk, l-ebda waħda mill-partijiet ikkonċernati ma kkontestat din il-premessa. Huwa minnu li azzjoni intiża biex jiġi kkonstatat li l-operatur ta’ network ma għandux aċċess għall-infrastruttura fiżika tista’ wkoll titqies bħala sempliċi difiża kontra l-ewwel azzjoni pendenti quddiem id-DSB, imressqa fil-forma ta’ proċedura indipendenti quddiem qorti (27). Fi kwalunkwe każ, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiżgura li ż-żewġ kawżi pendenti jkollhom eżattament l-istess suġġett u li ma jeżistux motivi addizzjonali li jiġġustifikaw it-tressiq sussegwenti ta’ kawża quddiem qorti (28).
3.      Id-dritt għal rimedju effettiv
85.      Fil-punt 76 ta’ dawn il-konklużjonijiet stabbilixxejt li d-Direttiva 2014/61 ma tistabbilixxix regoli ta’ prijorità bejn il-proċeduri ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim u l-proċeduri ġudizzjarji li għandhom suġġett identiku.
86.      Għalhekk, bħala prinċipju, huma l-Istati Membri, billi jagħżlu li jimplimentaw l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2014/61 billi jistabbilixxu sistema parallela, li għandhom jistabbilixxu regoli li jiddeterminaw il-modalitajiet prattiċi għall-eżerċizzju tar-rimedji ġudizzjarji previsti f’din id-dispożizzjoni.
87.      Fil-kawża ineżami, il-leġiżlatur nazzjonali effettivament adotta tali regoli. Madankollu, kif jirriżulta mill-analiżi tiegħi fit-taqsima preċedenti, dawn ir-regoli jistgħu jirrendu eċċessivament diffiċli jew prattikament impossibbli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija lill-operaturi tan-network li jixtiequ jaċċedu għal infrastruttura fiżika eżistenti skont id-Direttiva 2014/61. F’dawn iċ-ċirkustanzi, bħala prinċipju, huma l-awtoritajiet nazzjonali, inklużi l-qrati u l-korpi kompetenti għar-riżoluzzjoni tat-tilwim, li għandhom jiżguraw li d-drittijiet li jirriżultaw mid-Direttiva 2014/61 jiġu effettivament protetti billi ma tiġix applikata r-regola tad-dritt nazzjonali li timponi l-għeluq tal-proċedura quddiem id-DSB.
88.      Madankollu, tista’ tinqala’ problema potenzjali minn dan in-nuqqas ta’ applikazzjoni, u għalhekk mill-ħtieġa li tiġi żgurata l-effettività sħiħa tad-Direttiva 2014/61: fin-nuqqas ta’ regoli ta’ prijorità, it-tmexxija ta’ żewġ settijiet ta’ proċedimenti fuq suġġett identiku b’mod parallel toħloq ir-riskju ta’ deċiżjonijiet kontradittorji, li jistgħu jagħtu lok għal sitwazzjoni ta’ inċertezza legali. Dan jista’ jitqies bħala restrizzjoni tad-dritt għal rimedju effettiv żgurat mill-Artikolu 47 tal-Karta (29).
89.      Madankollu, hija ġurisprudenza stabbilita li d-drittijiet fundamentali ma jikkostitwixxux prerogattivi assoluti u jistgħu jkunu suġġetti għal restrizzjonijiet. Skont l-Artikolu 52(1) tal-Karta, limitazzjoni tad-dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti fis-sens tal-Artikolu 47 tal-Karta tista’ tiġi ġġustifikata jekk din tkun prevista mil-liġi, jekk tosserva l-kontenut essenzjali ta’ dan id-dritt u, fl-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, jekk tkun neċessarja u tissodisfa effettivament għanijiet ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mill-Unjoni jew il-ħtieġa li jiġu protetti d-drittijiet u l-libertajiet ta’ oħrajn (30).
90.      Min-naħa, fil-kawża ineżami, li tiġi żgurata l-effettività tad-dritt ta’ aċċess għall-infrastruttura fiżika eżistenti ggarantit mill-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/61, b’mod partikolari billi jippermetti lil operatur jikseb riżoluzzjoni rapida tat-tilwima dwar tali aċċess, kif iggarantit mill-Artikolu 3(4) ta’ din id-direttiva, jikkostitwixxi neċessarjament għan ta’ interess ġenerali rrikonoxxut mill-Unjoni.
91.      Min-naħa l-oħra, l-iżvolġiment parallel taż-żewġ proċeduri jidher li huwa neċessarju biex jintlaħaq dan l-għan. Jista’ jiġi sostnut li l-istabbiliment tal-prinċipju ta’ prijorità tal-ewwel korp li huwa adit bil-kwistjoni, li fil-kawża ineżami kien id-DSB, jissalvagwardja kemm l-effettività tad-dritt ta’ aċċess għall-infrastruttura fiżika u jnaqqas ir-riskju ta’ deċiżjonijiet kontradittorji (31). Madankollu, dan jillimita wkoll id-dritt tal-parti l-oħra għal rimedju effettiv, peress li dan ikun jinvolvi s-sospensjoni jew l-għeluq tal-proċedura ġudizzjarja. Barra minn hekk, peress li d-Direttiva 2014/61 ma tistabbilixxix regoli ta’ prijorità, ma naħsibx li l-prinċipju ta’ prijorità tal-korp adit fl-ewwel lok għandu neċessarjament jiġi impost fuq l-Istati Membri.
92.      It-tielet nett, fil-fehma tiegħi, l-aspetti li ġejjin inaqqsu r-riskju ta’ deċiżjonijiet kontradittorji.
93.      Qabel kollox, jekk id-deċiżjoni tad-DSB tingħata qabel ma tingħata sentenza, din id-deċiżjoni tkun vinkolanti u għalhekk eżekuttiva mill-operatur li jitlob l-aċċess għal infrastruttura fiżika (32). Dan jissodisfa l-għan tad-Direttiva 2014/61.
94.      Bl-istess mod, kif sostniet il-Kummissjoni waqt is-seduta, din id-deċiżjoni ċertament ser tkun utli għall-qorti li tiddeċiedi dwar l-istess kwistjoni (33). Fil-fatt, fid-dawl tal-għarfien espert tad-DSB, id-deċiżjoni tiegħu tista’ teżenta lill-qorti nazzjonali milli titlob opinjoni esperta, u b’hekk titħaffef il-proċedura ġudizzjarja. Barra minn hekk, mingħajr preġudizzju għal regoli nazzjonali iktar iddettaljati li jiddeterminaw l-effett ta’ deċiżjonijiet amministrattivi fi proċedimenti ċivili, il-qorti nazzjonali tista’ tirreferi għad-deċiżjoni tad-DSB meta tagħti r-raġunijiet għad-deċiżjoni tagħha stess (34).
95.      Barra minn hekk, kull regola proċedurali nazzjonali oħra li tista’ tnaqqas ir-riskju ta’ deċiżjonijiet inkoerenti, jiġifieri fil-każ ta’ rikors kontra deċiżjoni tad-DSB quddiem qorti amministrattiva, tista’ tapplika, bla ħsara għall-osservanza tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività (35).
96.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nikkonkludi li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva 2014/61, moqri fid-dawl tal-prinċipju ta’ effettività, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi regola ta’ proċedura nazzjonali li tipprovdi li l-proċedura ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwima quddiem id-DSB nazzjonali kompetenti tingħalaq jekk waħda mill-partijiet, matul din il-proċedura quddiem dan il-korp, tibda proċedura li jkollha l-istess suġġett quddiem il-qorti kompetenti. Barra minn hekk, tali regola proċedurali nazzjonali ma tikkostitwixxix rekwiżit tad-dritt għal rimedju effettiv, stabbilit fl-Artikolu 47 tal-Karta.
97.      Jekk, kuntrarjament għal dak li nissuġġerixxi, il-Qorti tal-Ġustizzja tqis li l-prinċipju ta’ effettività ma jipprekludix tali regola ta’ proċedura nazzjonali jew li tali regola hija meħtieġa mill-Artikolu 47 tal-Karta, il-qorti tar-rinviju għandha madankollu tiżgura li proċedura ġudizzjarja mibdija meta proċedura ekstraġudizzjarja li jkollha l-istess suġġett tkun pendenti ma jkollhiex biss l-għan li ċċaħħad lill-parti li titlob l-aċċess għal infrastruttura fiżika mir-riżoluzzjoni rapida tat-tilwima. F’dan ir-rigward, hija għandha tieħu inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, l-elementi msemmija fil-punt 84 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
98.      Jekk il-qorti tar-rinviju tasal għall-konklużjoni kuntrarja, hija għandha tapplika kwalunkwe regola ta’ proċedura nazzjonali li hija għandha sabiex tipprojbixxi l-abbuż ta’ proċedura (36).
V.      Konklużjoni
99.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula mill-Vrhovno sodišče Republike Slovenije (il-Qorti Suprema tar-Repubblika tas-Slovenja) kif ġej:
(1)      L-Artikolu 3(4) u t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva 2014/61/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑15 ta’ Mejju 2014 dwar miżuri biex tonqos l-ispiża għall-installazzjoni ta’ netwerks tal-komunikazzjoni elettronika b’veloċità għolja,
għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li operatur ta’ network għandu d-dritt li jressaq talba għal riżoluzzjoni ta’ tilwima dwar l-aċċess għal infrastruttura fiżika eżistenti quddiem il-korp nazzjonali kompetenti għar-riżoluzzjoni tat-tilwim, jew quddiem qorti ordinarja.
(2)      It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva 2014/61, moqri fid-dawl tal-prinċipju ta’ effettività
għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi regola ta’ proċedura nazzjonali li permezz tagħha tintemm il-proċedura ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim quddiem il-korp nazzjonali kompetenti għar-riżoluzzjoni tat-tilwim jekk waħda mill-partijiet, matul din il-proċedura quddiem dan il-korp, tibda proċedura li jkollha l-istess suġġett quddiem il-qorti kompetenti. Tali regola proċedurali nazzjonali ma tikkostitwixxix rekwiżit tad-dritt għal rimedju effettiv, stabbilit fl-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea.
1      Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
2      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑15 ta’ Mejju 2014 dwar miżuri biex tonqos l-ispiża għall-installazzjoni ta’ netwerks tal-komunikazzjoni elettronika b’veloċità għolja (ĠU 2014, L 155, p. 1).
3      Ara l-punt 14 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
4      Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑20 ta’ Marzu 1986, Tissier (C‑35/85, EU:C:1986:143, punt 9), u tal‑5 ta’ Marzu 2026, Daraa (C‑458/24, EU:C:2026:146, punt 40).
5      Sentenzi tas‑17 ta’ Novembru 1983, Merck (292/82, EU:C:1983:335, punt 12), u tal‑5 ta’ Marzu 2026, ErdrichUmformtechnik (C‑828/24, EU:C:2026:154, punt 24).
6      Regolament (UE) 2016/679 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑27 ta’ April 2016 dwar il-protezzjoni tal-persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali u dwar il-moviment liberu ta’ tali data, u li jħassar id-Direttiva 95/46/KE (Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data) (ĠU 2016 L 119, p. 1, rettifika fil-ĠU 2018, L 127, p. 2).
7      Sentenza tat‑12 ta’ Jannar 2023, NemzetiAdatvédelmiésInformációszabadságHatóság (C‑132/21, EU:C:2023:2, punt 33:
iktar ’il quddiem is-“sentenza Nemzeti Adatvédelmi és Információszabadság Hatóság”).
8      Is-sentenza Nemzeti Adatvédelmi és Információszabadság Hatóság (punti 34 u 35). Fir-rigward tal-kuntest u tal-għanijiet imfittxija mir-Regolament 2016/679, ara l-punti 36 sa 44 ta’ din is-sentenza.
9      Id-Direttiva 2001/14/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2001 dwar l-allokazzjoni ta’ kapaċità ta’ infrastruttura tal-ferroviji u t-tqegħid ta’ piżijiet għall-użu ta’ infrastruttura tal-ferroviji u ċertifikazzjoni tas-sigurtà (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Volum 5, p. 404). Din id-direttiva tħassret u ġiet issostitwita, b’effett mis‑17 ta’ Ġunju 2015, bid-Direttiva 2012/34/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑21 ta’ Novembru 2012 li tistabbilixxi żona ferrovjarja unika Ewropea (ĠU 2012, L 343, p. 32; rettifiki fil-ĠU 2015, L 67, p. 32 u fil-ĠU 2015, L 196, p. 67).
10      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑9 ta’ Novembru 2017, CTL Logistics (C‑489/15, EU:C:2017:834, punt 45).
11      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑9 ta’ Novembru 2017, CTL Logistics (C‑489/15, EU:C:2017:834, punt 86).
12      Ninnota wkoll li d-dispożizzjonijiet kollha tad-Direttiva 2014/61, li jipprovdu l-possibbiltà li tiġi sottomessa t-tilwima lid-DSB, issa ġew miġbura fl-Artikolu 13 tar-Regolament (UE) 2024/1309 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad29 ta’ April 2024 dwar miżuri biex tonqos l-ispiża tal-implimentazzjoni tan-networks tal-komunikazzjonijiet elettroniċi tal-gigabits, li jemenda r-Regolament (UE) 2015/2120 u li jħassar id-Direttiva 2014/61/UE (Att dwar l-Infrastruttura tal-Gigabits) (ĠU L, 2024/1309; rettifika fil-ĠU L 2024/90315). Ara, f’dan is-sens, it-tabella ta’ korrelazzjoni fl-anness ta’ dan ir-regolament.
13      Skont l-Artikolu 18(1) tar-Regolament 2024/1309 u suġġetta għad-deroga prevista fil-paragrafu 2 tiegħu, id-Direttiva 2014/61 tħassret b’effett mit‑12 ta’ Novembru 2025.
14      Ara l-punt 39 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
15      Id-Direttiva (UE) 2018/1972 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Diċembru 2018 li tistabbilixxi l-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (ĠU 2018, L 321, p. 36; rettifiki fil-ĠU 2019, L 334, p. 164, u fil-ĠU 2020, L 419, p. 36).
16      Id-Direttiva 2002/22/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑7 ta’ Marzu 2002 dwar servizz universali u d-drittijiet ta’ l-utenti li jirrelataw ma’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi (Direttiva Servizz Universali) (ĠU Edizzjoni bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 367). Din id-direttiva tħassret bid-Direttiva 2018/1972. L-Artikolu 34 tad-Direttiva 2002/22 jikkorrispondi, essenzjalment, għall-Artikolu 25 tad-Direttiva 2018/1972.
17      Sentenza tat‑18 ta’ Marzu 2010, Alassiniet (C‑317/08 sa C‑320/08, EU:C:2010:146, punti 42 sa 44:
iktar ’il quddiem is-“sentenza Alassini et”).
18      Ara, b’analoġija, is-sentenza Alassini et (punti 45 u 65).
19      Ara, b’analoġija, is-sentenza Alassini et (punt 64).
20      Sentenza tad‑9 ta’ Novembru 2017 (C‑489/15, EU:C:2017:834, punti 57 u 58).
21      Il-Qorti tal-Ġustizzja għad ma kellhiex l-okkażjoni li tiċċara b’mod sħiħ ir-rabta bejn il-prinċipju ta’ effettività u d-dritt għal rimedju effettiv f’sitwazzjonijiet li jaqgħu taħt l-awtonomija proċedurali nazzjonali (ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Finanmadrid EFC, C‑49/14, EU:C:2015:746, punt 85). Dan ġie indirizzat minn diversi Avukati Ġenerali (imsemmija fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Finanmadrid EFC, C‑49/14, EU:C:2015:746, in-nota ta’ qiegħ il-paġna 28) u diskussi fit-tul fid-duttrina (ara, fost oħrajn, Prechal, S. u Widdershoven, R., “Redefining the Relationship between “Rewe-effectiveness” and Effective Judicial Protection’, Review of European Administrative Law, Vol. 4, Nru 2, 2011, p. 31 sa 50, u Krommendijk, J., “Is there light on the horizon? The distinction between ‘Rewe effectiveness’ and the principle of effective judicial protection in Article 47 of the Charter after Orizzonte”, Common Market Law Review,
Vol. 53, Nru 5, 2016, p. 1395 sa 1418). F’dan il-kuntest, minn naħa, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li r-rekwiżit ta’ effettività jirrifletti essenzjalment l-obbligu ġenerali tal-Istati Membri li jiżguraw il-protezzjoni ġudizzjarja tad-drittijiet ta’ individwu skont id-dritt tal-Unjoni (ara, fost oħrajn, is-sentenza Alassini et, punt 49). Barra minn hekk, f’sentenzi bħal dik tat‑22 ta’ Diċembru 2010, DEB (C‑279/09, EU:C:2010:811, punti 27 sa 29), il-Qorti tal-Ġustizzja bbażat ruħha prinċipalment fuq il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva, minkejja li l-qorti tar-rinviju kienet ifformulat id-domanda biss fid-dawl tal-prinċipju ta’ effettività. Min-naħa l-oħra, kawża tista’ tiġi evalwata biss fid-dawl tal-prinċipju ta’ effettività meta, fost oħrajn, ir-regola nazzjonali inkwistjoni taqa’ taħt proċedura amministrattiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑27 ta’ Ġunju 2018, Diallo, C‑246/17, EU:C:2018:499, punt 45). Barra minn hekk, bħala prinċipju, regola proċedurali nazzjonali li ma tissodisfax ir-rekwiżit ta’ effettività, li tista’ tidher inqas severa, tikser ukoll l-Artikolu 47 tal-Karta, moqri flimkien mal-Artikolu 52(1) tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑3 ta’ April 2025, Barouk, C‑283/24, EU:C:2025:236, punti 41 u 42). Analiżi ulterjuri tar-regola proċedurali nazzjonali inkwistjoni fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta hija għalhekk superfluwa. Madankollu, f’ċerti oqsma speċifiċi, bħall-protezzjoni tal-konsumaturi, il-protezzjoni mogħtija mill-prinċipju ta’ effettività tista’ tissostitwixxi dik tal-Artikolu 47 tal-Karta (ara, f’dan is-sens, il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Finanmadrid EFC, C‑49/14, EU:C:2015:746, punti 89 sa 92).
22      Għal sitwazzjonijiet li fihom il-prinċipju ta’ effettività u d-dritt għal rimedju effettiv jidhru f’kunflitt u jista’ jkollhom jiġu rrikonċiljati, ara Peers, S., Hervey, T., Kenner, J., u Ward, A. (eds.), “The EU Charter of Fundamental Rights, A Commentary”, Hart Publishing, 2021, p. 1258.
23      Sentenza tas‑16 ta’ Diċembru 1976 (33/76, EU:C:1976:188).
24      Sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 1995, vanSchijndel u vanVeen (C‑430/93 u C431/93, EU:C:1995:441, punt 19).
25      It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva 2014/61.
26      Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑14 ta’ April 2016, Sales Sinués u Drame Ba (C‑381/14 u C‑385/14, EU:C:2016:252, punt 36).
27      Ara, b’analogija, is-sentenza tat‑8 ta’ Diċembru 1987, GubischMaschinenfabrik (144/86, EU:C:1987:528, punt 16). Għalkemm din is-sentenza tirrigwarda l-kunċett ta’ lis pendens fil-kuntest tal-Konvenzjoni tas‑27 ta’ Settembru 1968 dwar il-ġurisdizzjoni u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (il-Konvenzjoni ta’ Brussell), turi s-sitwazzjoni fejn tiġi ppreżentata azzjoni biex tiġi blokkata proċedura pendenti mibdija mill-kontraparti.
28      Dwar il-kunċett ta’ “suġġett identiku”, għalkemm fil-kuntest ta’ dak li issa huwa l-Artikolu 29(1) tar-Regolament (UE) Nru 1215/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2012 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali (ĠU 2012, L 351, p. 1) u l-Artikolu 136(1) tar-Regolament (UE) 2017/1001 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑14 ta’ Ġunju 2017 dwar it-trademark tal-Unjoni Ewropea (ĠU 2017, L 154, p. 1, rettifika fil-ĠU L, 2025/90765), ara s-sentenza tad‑19 ta’ Ottubru 2017, Merck (C‑231/16, EU:C:2017:771, punti 39 u 40 u l-ġurisprudenza ċċitata).
29      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza
Nemzeti Adatvédelmi és Információszabadság Hatóság (punti 51, 53 u 56), u s-sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2023, Ferrovienord (C‑363/21 u C‑364/21, EU:C:2023:563, punt 98). Fil-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (QEDB), deċiżjonijiet ġudizzjarji kontradittorji f’kawżi simili, għalkemm ma jikkonċernawx l-istess partijiet jew l-istess fatti, dejjem ġew evalwati fuq il-bażi tal-prinċipju ta’ ċertezza legali, stabbilit fl-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950. Ara, f’dan is-sens, Qorti EDB, 20 ta’ Ottubru 2011, Nejdet Şahin and Perihan Şahin v. It-Turkija, CE:ECHR:2011:1020JUD001327905, §§ 56 sa 58; Qorti EDB, 29 ta’ Novembru 2016, Lupeni Greek Catholic Parish et vs Ir-Rumanija, CE:ECHR:2016:1129JUD007694311, § 116; u Qorti EDB, 8 ta’ Ġunju 2023,
Aydin et vs It-Turkija, CE:ECHR:2023:0516DEC002372111, § 60.
30      Sentenza tas‑27 ta’ Settembru 2017, Puškár (C‑73/16, EU:C:2017:725, punt 62 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll is-sentenzi Alassini et (punt 63) u Nemzeti Adatvédelmi és Információszabadság Hatóság (punt 51).
31      Dan huwa l-każ tal-Artikolu 132 tar-Regolament 2017/1001, li jipprevedi li, “sakemm ma jkunx hemm raġunijiet speċjali sabiex jitkompla s-smiegħ”, hija l-ewwel istanza li tiġi adita b’tilwima dwar il-validità ta’ trade mark tal-Unjoni li għandha ġurisdizzjoni f’dan il-qasam (ara s-sentenza tat‑8 ta’ Ġunju 2023, LM (Kontrotalba għal dikjarazzjoni ta’ invalidità), C‑654/21, EU:C:2023:462, punt 53) Fir-rigward, b’mod ġenerali, tar-regoli ta’ prijorità, ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Richard de la Tour fis-sentenza NemzetiAdatvédelmiésInformációszabadságHatóság (C‑132/21, EU:C:2022:661, punti 68 u 69).
32      Ara l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva 2014/61.
33      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑27 ta’ Settembru 2017, Puškár (C‑73/16, EU:C:2017:725, punt 66).
34      Sentenza tas‑27 ta’ Ottubru 2022, DB Station & Service (C‑721/20, EU:C:2022:832, punt 83).
35      Ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2023, Ferrovienord (C‑363/21 u C‑364/21, EU:C:2023:563, punt 98).
36      Għal studju komparattiv dwar l-abbuż tad-drittijiet proċedurali, ara Taruffo, M., Abuse of Procedural Rights:
Comparative Standards of Procedural Fairness, Kluwer Law International, 1999.