62005CC0169_PL
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
I – Wprowadzenie
1. W dziedzinie przekazu drogą kablową dyrektywa Rady 93/83/EWG(2) nakłada obowiązek zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi(3), w celu ułatwienia ich wykonywania poprzez wprowadzenie większego bezpieczeństwa. W tym celu art. 9 ust. 2 wskazuje kryteria określające organizacje, które uważa się za uprawnione do wykonywania tego obowiązku, gdy podmioty praw autorskich nie przekażą go określonej organizacji.
2. Cour de cassation (Belgia) zastanawia się nad zakresem przyznanego uprawnienia w tym ostatnim przypadku. Nie wie on, czy to uprawnienie ogranicza się do zarządzania interesami gospodarczymi reprezentowanych podmiotów, czy obejmuje również prawo do udzielenia lub odmowy udzielenia zezwolenia na retransmisję chronionego dzieła.
3. Co więcej, niniejsza sprawa jest o tyle szczególna, że spór w postępowaniu przed sądem krajowym dotyczy prawa do korzystania na drodze radiowo-telewizyjnej z wykonań artystów wykonawców, które to prawo, na podstawie belgijskiej ustawy, do której wrócę w dalszej części, w sposób domniemany przekazywane jest na rzecz producentów, co rodzi pytanie, czy zgodnie z dyrektywą 93/83 również uprawnienia związane z tym prawem podlegają zbiorowemu zarządzaniu.
II – Ramy prawne
A – Prawo wspólnotowe
4. Zwróciłem już uwagę, że dyrektywa 93/83 dąży do zwiększenia pewności prawa w dziedzinie prawa autorskiego i praw pokrewnych w zakresie przekazu w ramach Wspólnoty, w szczególności przekazu satelitarnego i drogą kablową(4), poprzez wyeliminowanie niektórych różnic istniejących w przepisach krajowych (motywy 5 i 8). Brak normatywnej harmonizacji uniemożliwia operatorom uzyskanie pewności, że faktycznie nabyli wszystkich istotne prawa, co prowadzi do powstania systemu opartego na zasadzie umownego przeniesienia praw i zbiorowego korzystania z uprawnień związanych z własnością intelektualną (motywy 10, 17 i 18).
5. Artykuł 1 ust. 3 dyrektywy 93/83 definiuje „retransmisję drogą kablową” jako „równoczesną, niezmienioną i pełną transmisję programów radiowych lub telewizyjnych z innego państwa członkowskiego, drogą przewodową lub bezprzewodową, w tym satelitarną, retransmitowanych w systemie kablowym lub mikrofalowym do odbioru publicznego”.
6. Rozdział III, zatytułowany „Retransmisja drogą kablową”, rozpoczyna art. 8, który w ust. 1 zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia, aby w przypadku retransmisji programów w tym systemie z innych państw członkowskich przestrzegano na ich terytorium obowiązujących praw własności intelektualnej oraz aby transmisja miała miejsce na podstawie indywidualnych lub zbiorowych przepisów umownych zawartych z przedsiębiorstwami działającymi w tym sektorze.
7. Zgodnie z celami ustanowionymi w preambule dyrektywy 93/83 art. 9 ust. 1 wymaga, by prawo „przysługujące właścicielom i posiadaczom praw autorskich i praw pokrewnych, polegające na udzielaniu lub odmowie udzielenia [...] zezwoleń na retransmisje drogą kablową”, realizowane było za pośrednictwem „organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi” zdefiniowanej w art. 1 ust. 4 jako „każd[a] organizacj[a], której jedynym celem lub jednym z głównych celów jest zarządzanie i administrowanie prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi”.
8. Na mocy art. 9 ust. 2, w przypadku gdy podmiot praw autorskich nie przekaże sprawy zarządzania swoimi prawami organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, organizację, która zarządza prawami tej samej kategorii, uważa się za „uprawnioną”(5) . Jeżeli istnieje wiele organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, podmioty praw autorskich mogą swobodnie wybrać najbardziej im odpowiadającą. „Podmiot praw autorskich określony w niniejszym ustępie ma te same prawa i obowiązki wynikające z umowy między operatorem kablowym a organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, która zarządza jego prawami, co podmiot praw, który upoważnił daną organizację, oraz może wysuwać roszczenia do tych praw [...]”.
9. Artykuł 10 wyłącza z zakresu zastosowania art. 9 prawa, z których organizacja radiowa i telewizyjna korzysta w odniesieniu do jej własnych transmisji, niezależnie od tego, czy dane prawa należą do tej organizacji, czy też zostały na nią przeniesione przez twórcę lub właściciela praw autorskich lub praw pokrewnych.
B – Uregulowania belgijskie
10. W art. 51 ustawy z dnia 30 czerwca 1994 r.(6) ustawodawca przyznaje autorowi i posiadaczom praw pokrewnych wyłączne prawo udzielania zezwoleń na retransmisję ich utworów drogą kablową. W art. 36 ust. 1 zawarte jest domniemanie, że jeżeli nie zastrzeżono inaczej, artyści wykonawcy przekazują producentowi wyłączne prawo audiowizualnego korzystania z jego artystycznego wykonania.
11. Artykuł 53 ust. 1 i 2 dokonują literalnej transpozycji do prawa belgijskiego art. 9 ust. 1 i 2 dyrektywy 93/83.
III – Okoliczności faktyczne w postępowaniu przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
12. Uradex SCRL (zwana dalej „Uradex”), organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi zarządzająca prawami artystów wykonawców, zwróciła się do Tribunal de première instance w Brukseli z wnioskiem o zastosowanie środków tymczasowych w stosunku do Union Professionnelle de la Radio et de la Télédistribution (zwanej dalej „UPRT ”) oraz Société Intercommunale pour la Diffusión de la Télévisión (zwanej dalej „Brutele”) z powodu przekazu programów drogą kablową bez jej zezwolenia.
13. Ponieważ jej wniosek został oddalony, Uradex wniosła apelację do cour d'appel w Brukseli, który częściowo uznał apelację w wyroku wydanym w dniu 25 czerwca 1998 r., uzasadniając, że dla wszystkich rodzajów usług organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi mają prawo udzielenia lub odmowy udzielania zezwolenia na przekaz drogą kablową, jeżeli to prawo zostało im powierzone, a w przeciwnym wypadku ich funkcja ogranicza się do pobierania wynagrodzenia i przekazywania go osobom uprawnionym do jego otrzymania, biorąc pod uwagę zasadniczo powierniczy charakter ich upoważnienia.
14. Cour d’appel dodał, że w zakresie dotyczącym utworów audiowizualnych organizacja tego typu może korzystać z omawianego prawa tylko, jeśli artyści wykonawcy dalej są podmiotami tych praw. Zważywszy, że w przypadku tych twórców istnieje domniemanie, zawarte w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1994 r., że ich prawa są przenoszone na producentów, Uradex może nimi zarządzać tylko, jeśli wykaże, że istnieją postanowienia umowy obalające to domniemanie lub jeśli udowodni, że działa w imieniu samych producentów, których to okoliczności w niniejszej sprawie nie udowodniono.
15. Na tej podstawie cour d'appel uznał pozew przeciwko Brutele za zasadny z uwagi na to, że rozpowszechniała ona bez zezwolenia Uradex inne niż audiowizualne utwory artystów wykonawców, których Uradex wyraźnie reprezentowała. Sąd oddalił skargę w pozostałym zakresie.
16. Uradex wniosła odwołanie, twierdząc, że z art. 53 ustawy belgijskiej i art. 9 dyrektywy 93/83 wynika, iż w braku wyraźnego upoważnienia organizacja zbiorowego zarządzania, w stosunku do której istnieje domniemanie upoważnienia, może również zadecydować o zbyciu praw, a w zakresie wykonań radiowych lub telewizyjnych fakt, że uprawnieni przenieśli je na osoby trzecie, pozbawiony jest znaczenia.
17. W tych okolicznościach Cour de cassation postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 9 ust. 2 dyrektywy [...] należy interpretować w ten sposób, że organizacja zbiorowego zarządzania uważana za uprawnioną do zarządzania prawami podmiotu praw autorskich lub praw pokrewnych, który nie powierzył zarządzania swoimi prawami żadnej organizacji zbiorowego zarządzania, uprawniona jest jedynie do zarządzania prawami majątkowymi tego podmiotu, nie ma natomiast upoważnienia do wykonywania jego prawa polegającego na udzielaniu lub odmowie udzielenia operatorom kablowym zezwolenia na retransmisję audycji drogą kablową?”.
IV – Postępowanie przed Trybunałem
18. Strony w postępowaniu przed sądem krajowym, Komisja Wspólnot Europejskich oraz rządy szwedzki i włoski przedłożyły swoje uwagi na piśmie w terminie określonym w art. 20 statutu Trybunału Sprawiedliwości WE.
19. Na rozprawie, która odbyła się w dniu 19 stycznia 2006 r., stawiła się Komisja, jak również przedstawiciele Uradex, UPRT i Brutele w celu ustnego przedstawienia swoich stanowisk.
V – Analiza pytania prejudycjalnego
A – Wykonywanie praw autorskich i praw pokrewnych
20. Cechą tych praw, które od zawsze objęte były określeniem praw „własności intelektualnej”(7), jest przyznanie twórcy dzieła, będącego tworem jego wyobraźni, prawa do rozporządzania utworem(8), które obejmuje prawo osobiste wraz z prawem majątkowym wynikającym z pobierania wynagrodzenia za korzystanie z niego(9) .
21. Jeżeli nie zastrzeżono inaczej, osoba chcąca użytkować chronione dzieło w celu publicznego rozpowszechniania musi wystąpić o zgodę podmiotu praw autorskich i ją uzyskać, w drodze umowy licencji, wyłącznej bądź nie, dotyczącej jednej, wielu lub wszystkich postaci korzystania z dzieła, jakie można sobie wyobrazić. Zwyczajowo powołuje się te prawa w sposób indywidualny.
22. Jednakże pomimo ich wyraźnie osobistego aspektu, korzystanie z tych praw od dawna odbywa się poprzez „stowarzyszenia twórców” lub – stosując bardziej aktualną terminologię – poprzez „organizacje zbiorowego zarządzania”. W sytuacjach, w których nie można sobie wyobrazić oddzielnego zarządzania, ze względu na liczbę i ewentualne metody reprodukcji, ten sposób korzystania uległ uogólnieniu, zapewniając autorom wynagrodzenie.
23. Model zbiorowego zarządzania, który został rozszerzony na prawa powiązane, pokrewne lub bliskie, obejmujące prawa przynależne artystom wykonawcom(10), których dotyczy niniejszy spór, zmierza do tego, by artysta kontrolował przeznaczenie swoich utworów, co nie zawsze jest możliwe w sposób indywidualny. Organizacja zbiorowego zarządzania kieruje, nadzoruje, pobiera i redystrybuuje wynagrodzenie z tytułu praw dla całej grupy.
24. Wspólnotowy porządek prawny nie może pominąć tego sektora. Jego znaczenie gospodarcze(11) ma wpływ na konstrukcję wspólnego rynku(12) i pobudza inwestycje, wzrost gospodarczy i zatrudnienie. Co więcej, jego ochrona służy innym celom, takim jak zachęta do rozwoju kreatywności, różnorodności i tożsamości kulturowej, które stanowią nie tylko cel, ale również narzędzie służące rozwojowi Europy.
25. Obydwa aspekty znajdują odzwierciedlenie w dorobku wspólnotowym w tej dziedzinie.
B – Dwa etapy harmonizacji wspólnotowej w dziedzinie własności intelektualnej
26. Podkreśla się(13) istniejącą od niepamiętnych czasów ścisłą zależność pomiędzy prawami autorskimi, których uznanie wiele zawdzięcza wynalezieniu druku(14), a postępem technicznym. Ta więź widoczna jest również we wspólnotowym procesie ujednolicania, któremu sprzyjały kolejne rewolucje technologiczne(15), wpływające na tzw. „społeczeństwo informacyjne”, w ramach którego można wyróżnić dwa etapy(16) .
27. Pierwszy etap rozpoczęty w latach 90. ubiegłego stulecia, zainicjowany przez „Zieloną księgę w sprawie praw autorskich i wyzwań technologicznych”(17), obejmuje pięć dyrektyw, wśród których widnieje ta będąca przedmiotem niniejszego pytania prejudycjalnego(18) . Miały one stanowić odpowiedź na wpływ telewizji(19), zarówno kablowej, jak i satelitarnej, oraz stały rozwój technologii informatycznej(20) .
28. Dyrektywa 2001/29, stanowiąca odpowiedź na postęp technologii cyfrowej i systemów interaktywnych, wyznaczyła początek drugiego etapu. Po niej przyjęta została dyrektywa 2001/84/WE(21), która określa prawa artysty do udziału w zyskach ze sprzedaży swoich utworów. Etap ten zakończył się w chwili obecnej przyjęciem dyrektywy 2004/48/WE w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej(22) .
29. Obydwa aspekty (gospodarczy i innowacyjny) stanowiące przedmiot zainteresowania wspólnotowych uregulowań w zakresie praw autorskich mają swoje miejsce w opisanej ewolucji. Podczas gdy dyrektywy z pierwszej grupy odpowiadają konieczności usunięcia przeszkód, jakie dla przemysłu i swobodnego przepływu towarów i usług wynikają ze ściśle krajowego charakteru tych praw(23), dyrektywy z drugiej grupy dążą do przyznania zharmonizowanej ochrony twórcy dzieła(24) .
C – Dyrektywa 93/83
30. Dyrektywa 93/83 należy do tego początkowego okresu i dotyczy z punktu widzenia własności intelektualnej skutków transgranicznych przekazów telewizyjnych, rozpowszechnianych drogą satelitarna albo kablową(25) .
31. Ten drugi sposób wywołuje u operatorów kablowych ograniczających się do jednoczesnego rozpowszechniania w wielu krajach, bez dokonywania zmian, programów telewizyjnych, których treść jest wcześniej określona, wielką niepewność. Nałożenie na nich obowiązku uzyskania zgody od każdego wykonawcy, którego prawa wchodzą w grę, wydawało się niewykonalne. Co więcej, w kontekście międzynarodowym przyjęcie takiego rozwiązania zakładałoby przedstawienie wniosków o udzielenie zgody zgodnie z różnymi systemami krajowymi. W tej sytuacji utrzymanie systemu indywidualnego zezwolenia mogłoby stanowić poważną przeszkodę dla prawidłowego funkcjonowania wewnętrznego rynku radiofonicznego.
32. Chodzi więc o określenie ustawodawstwa, zgodnie z którym organizacje uczestniczące w procesie przekazu powinny zapewnić sobie zgodę podmiotów praw autorskich do utworów, które zamierzają wprowadzić do obrotu, wypłacając im odpowiednie wynagrodzenia. Innymi słowy, celem, jak wynika z motywów dyrektywy 93/83, jest usunięcie niepewności prawnej wywołanej istniejącymi różnicami pomiędzy różnymi uregulowaniami krajowymi dotyczącymi praw autorskich oraz harmonizacja ich ochrony na umownych podstawach(26) .
33. W tej dziedzinie istnieją dwie możliwości: przymusowa licencja(27) lub zbiorowe zarządzanie(28) . Ustawodawca wspólnotowy opowiedział się za drugą możliwością, w większym stopniu szanującą prawa twórców. Ten sposób wykorzystania utworów w mniejszym stopniu narusza autonomię podmiotów praw autorskich i dąży do osiągnięcia równowagi między wykonywaniem wyłącznych praw a zaufaniem spółki będącej nadawcą, która musi mieć pewność, że nabyła wszelkie prawa tego typu, związane z przekazem(29) .
34. Z przedstawionych powyżej powodów dyrektywa 93/83 chroni prawa autorskie i prawa pokrewne na drodze umów zawieranych między podmiotami praw autorskich a przedsiębiorstwami z branży radiowo-telewizyjnej (art. 8) i zobowiązuje w każdym przypadku do zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (art. 9 ust. 1). Artykuł 9 ust. 2 wynika z chęci uniknięcia luk, a ustawodawca wspólnotowy powierza w nim właściwej organizacji zarządzanie prawami osób niebędących członkami tej organizacji, i zapewnia tym samym, że operator kablowy ma prawa do całego repertuaru.
35. Po przedstawieniu tych wyjaśnień możliwe staje się przecięcie węzła gordyjskiego niniejszego postępowania prejudycjalnego, sprowadzające się do ustalenia, czy w takim kontekście przysługujące organizacji uprawnienie do reprezentacji obejmuje prawa nierozerwalnie związane z własnością intelektualną, wraz z prawem do udzielania zezwolenia na retransmisję, czy też ogranicza się do aspektów czysto gospodarczych.
D – Zakres zbiorowego zarządzania w stosunku do podmiotów praw autorskich nienależących do organizacji
36. Sądzę, że racja przechyla się na stronę tych, którzy wzorem Komisji, rządów szwedzkiego i włoskiego oraz Uradex bronią stanowiska, zgodnie z którym uprawnienia powierzone w przepisach obejmują również prawo do udzielenia zezwolenia na przekaz. Gdyby było inaczej, nie zostałby osiągnięty cel przepisu.
37. W istocie, chociaż głównym celem dyrektywy 93/83 jest uniknięcie sytuacji, w których działalność operatorów sieci kablowych jest zablokowana z powodu trudności związanych z indywidualnym nabyciem praw, oraz zapewnienie podmiotom praw odpowiedniego wynagrodzenia, niezaprzeczalne wydaje się, że zarząd obejmuje decyzję o udzieleniu zezwolenia na wykorzystanie twórczości intelektualnej. Kilka argumentów przemawia za takim stanowiskiem.
38. Po pierwsze, jedyny sposób upewnienia się, że przedsiębiorstwo posiada wszystkie dzieła zawarte w programie polega na przyjęciu założenia, że podmioty praw autorskich wyraziły zgodę, w sposób wyraźny bądź dorozumiany, na ich przekaz. Jest to ważne założenie, jeśli uznaje się, że art. 9 ust. 2 dyrektywy 93/83 powierza organizacji zbiorowego zarządzania wszystkie, bez wyjątku, istotne interesy a przede wszystkim korzystanie z dobra niematerialnego, które jest przedmiotem prawa własności.
39. Struktura i brzmienie tego przepisu pozwalają sądzić, że tak właśnie jest. Ustęp 1 ustanawia zasadę zbiorowego zarządzania, tak aby prawo polegające na „udzielaniu lub odmowie udzielenia [....] zezwoleń na retransmisje drogą kablową, realizowane było wyłącznie za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi”. Ustęp 2 definiuje kryteria określające tę organizację, która uprawniona jest do realizowania swoich zadań w imieniu i na rzecz podmiotów praw autorskich, którzy nie dokonali w sposób wyraźny wyboru(30), a którzy korzystają podobnie jak podmioty, które dokonały wyboru, z praw i obowiązków przewidzianych w umowie zawartej między przedsiębiorstwem z branży radiowo-telewizyjnej i organizacją zbiorowego zarządzania. Jeśli zamierzonym celem jest poszanowanie przez przedsiębiorstwa z branży telewizyjnej omawianych praw, system nie może być ukształtowany w inny sposób.
40. Innymi słowy, z art. 9 ust. 1 wynika, że obowiązkowe zbiorowe wykorzystanie utworów nie ogranicza się do aspektów majątkowych oraz że – jak podkreślają rządy szwedzki i włoski – znaczenie pojęcia „prawa” użyte w ust. 2 nie różni się od tego, które zostało mu nadane w ust. 1.
41. Co więcej, paradoksalne byłoby uznanie dorozumianego powierzenia praw dotyczących rekompensaty gospodarczej, bez uczynienia tego samego w stosunku do jej podstawy: zezwolenia na przekaz, dla którego tą rekompensatą jest wynagrodzenie.
42. Wreszcie, jeśli podmioty praw autorskich, które nie powierzyły swoich praw szczególnej organizacji zbiorowego zarządzania, mogłyby indywidualnie sprzeciwiać się emisji programów telewizyjnych drogą kablową, powołując się na powody odmienne od przewidzianych w umowach zbiorowych, lub jeśli mogłyby udzielić zgody, nie podlegając przy tym zbiorczo określonym warunkom, stan niepewności prawnej istniałby nadal w tym sektorze, a przepis wspólnotowy byłby pozbawiony wszelkiej skuteczności.
E – Szczególny przypadek przeniesienia praw na osoby trzecie
43. Zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi dotyczy wyłącznie praw do przekazu drogą kablową oraz właściwego wzajemnego wynagrodzenia o charakterze gospodarczym(31), ale nie obejmuje innych uprawnień właściciela praw autorskich, które pozostają nienaruszone, takich jak prawo do rozporządzania. W rezultacie nic nie stoi na przeszkodzie zbyciu tego prawa na rzecz osób trzecich.
44. Motyw 28 preambuły dyrektywy 93/83 jest w tym przedmiocie zupełnie jasny i stanowi, że harmonizacja nie dotyczy prawa do wydawania zezwoleń, lecz jednie sposobu jego realizacji. Zatem przeniesienie tego prawa jest możliwe.
45. Otóż w przypadku przeniesienia prawa nowy właściciel wchodzi w prawa poprzedniego podmiotu praw autorskich i jego sytuacja w stosunku do organizacji zbiorowego zarządzania nie ulega zmianie, tak że zachowują ważność uwagi przedstawione powyżej. Indywidualne użytkowanie prawa jest uznawane tylko w przypadku, gdy nabywcą jest samo przedsiębiorstwo radiowo-telewizyjne, której to sytuacji dotyczy art. 10 dyrektywy 93/83.
46. Podstawa, na której opiera się europejski system, nie pozwala na traktowanie tej możliwości przeniesienia praw jako sposobu na uniknięcie zbiorowego zarządzania. W art. 9 nie są używane takie pojęcia jak: twórcy, wykonawcy lub producenci, ale „podmioty” praw autorskich i praw pokrewnych, i bez znaczenia pozostaje fakt, czy chodzi o możliwość pierwotnego rozporządzania prawami przez twórcę dzieła lub wykonawcę, czy też możliwość rozporządzania wtórnego w wyniku przeniesienia.
47. Rozstrzygnięcie jest identyczne, jeśli – jak ma to miejsce w Belgii – producenci z branży radiowo-telewizyjnej stają się podmiotami praw autorskich, ponieważ ustawodawca wprowadził wzruszalne domniemanie, zgodnie z którym artyści wykonawcy przenieśli na nich swoje wyłączne prawo do korzystania z wykonania, gdyż w takiej sytuacji ratio legis przepisów wspólnotowych zostaje utrzymane.
48. W opisanej sytuacji problemem staje się określenie organizacji, która zobowiązana jest do zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, przy czym to sąd krajowy ma tego dokonać, stosując prawo krajowe, które transponuje dyrektywę.
49. Rysują się jednakże dwie sytuacje. W pierwszej – prawa nabyte przez producentów są uznawane za własne uprawnienia artystów wykonawców, a ich zarząd spoczywa na organizacji zbiorowego zarządzania prawami należącymi do tej kategorii, a jeśli kategorii jest wiele, to na organizacji określonej w art. 53 ust. 2 akapit drugi belgijskiej ustawy z dnia 30 czerwca 1994 r., która transponuje dyrektywę 93/83. W drugiej sytuacji – prawom tym zostaje przyznany taki sam charakter jak prawom producentów.
50. W tym ostatnim przypadku dla tego samego przekazu zaangażowanych byłoby kilka grup (artystów wykonawców oraz producentów), przy czym dyrektywa 93/83 tego nie zakazuje, skoro ustawodawca wspólnotowy, wybierając zbiorowe korzystanie z praw własności intelektualnej związanych z przekazem drogą kablową, nie narzucił obecności tylko jednej organizacji. W tym przypadku występowałyby prawa należące do różnych kategorii, z których każda zarządzana byłaby przez różne organizacje, a operator kablowy byłby zobowiązany do zawierania umów z nimi wszystkimi. Rozwiązanie takie nie narusza celów dyrektywy 93/83, ponieważ wyznacza ściśle ograniczone ramy operatorom radiowo-telewizyjnym, zmuszonym do negocjowania z ograniczoną liczbą stron, i gwarantuje różnym grupom twórców skuteczną ochronę ich interesów, które – czego nie należy zapominać – mogą okazać się sprzeczne.
51. Te ostatnie uwagi wykraczają poza wątpliwości wyrażone przez sąd krajowy w pytaniu prejudycjalnym, na które proponuję odpowiedzieć, że zgodnie z art. 9 ust. 2 dyrektywy 93/83 organizacja, której w sposób dorozumiany powierzono zbiorowy zarząd prawami własności intelektualnej, jest uprawniona nie tylko do zarządzania majątkowymi aspektami tych praw, ale również do decydowania o ich wprowadzeniu do obrotu drogą kablową.
VI – Wnioski
52. Mając na względzie powyższe, proponuję, aby Trybunał Sprawiedliwości odpowiedział na pytania Cour de cassation w następujący sposób:
Artykuł 9 ust. 2 dyrektywy Rady 93/83/EWG z dnia 27 września 1993 r. w sprawie koordynacji niektórych zasad dotyczących prawa autorskiego oraz praw pokrewnych stosowanych w odniesieniu do przekazu satelitarnego oraz retransmisji drogą kablową umożliwia organizacji uważanej za uprawioną do zarządzania prawami podmiotów praw, którzy nie powierzyli w sposób wyraźny zarządu tymi prawami szczególnej organizacji, udzielenie zezwolenia na korzystanie z ich utworów i artystycznych wykonań.
(1) .
(2)
–	Dyrektywa z dnia 27 września 1993 r. w sprawie koordynacji niektórych zasad dotyczących prawa autorskiego oraz praw pokrewnych stosowanych w odniesieniu do przekazu satelitarnego oraz retransmisji drogą kablową (Dz.U L 248, str. 15).
(3)
–	Prawami pokrewnymi są prawa artystów wykonawców, producentów fonogramów i filmów, jak również organizacji z branży radiowo-telewizyjnej. Klasyfikacja ta oparta jest na dyrektywie 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U L 167, str. 10).
(4)
–	Wyrok z dnia 3 lutego 2000 r. w sprawie C‑293/98 EGEDA, Rec. str. I‑629, podkreśla, że przepisy, które w dyrektywie regulują przekaz drogą kablową, różnią się od tych, które mają zastosowanie do przekazu drogą satelitarną (pkt 23).
(5)
–	Termin „mandatada”, użyty w hiszpańskiej wersji dyrektywy, nie istnieje w tym języku. Prawidłowe wyrażenie w tym języku brzmi „mandataria”, osoba, która reprezentuje, zarządza lub prowadzi jeden lub kilka rodzajów działalności handlowej na rachunek osoby trzeciej, nazywanej „mandante”.
(6)
–	Moniteur belge
nr 147 z dnia 27 lipca 1994 r., str. 19297 (sprostowanie, Moniteur belge
nr 227 z dnia 22 listopada 1994 r., str. 28832).
(7)
–	W hiszpańskim kodeksie cywilnym, sporządzonym pod koniec XIX w. (opublikowanym w Gaceta de Madrid
z dnia 25 lipca 1889 r.), rozdział III tytułu IV księgi II zatytułowany jest „Własność intelektualna” i podejmuje na nowo hiszpańską tradycję wyrażoną w ustawie z dnia 10 czerwca 1847 r. „w sprawie własności intelektualnej”, utrzymaną w ustawie o tym samym tytule z dnia 10 stycznia 1879 r. i potwierdzoną ustawą z dnia 11 listopada 1987 r. obecnie obowiązującą, której ujednolicony tekst został przyjęty królewskim dekretem ustawodawczy nr 1/1996 z dnia 12 kwietnia 1996 r. ( Boletín Oficial del Estado nr 97, z dnia 22 kwietnia 1996 r., str. 14369–14396).
(8)
–	Artykuł 8 i nast. Konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych, zmienionej aktem paryskim z dnia 24 lipca 1971 r. w wersji wynikającej ze zmian z dnia 28 września 1979 r., regulują prawa autorskie na poziomie międzynarodowym.
(9)
–	Podwójne oblicze tego prawa własności niematerialnej zostało podkreślone w wyroku z dnia 20 października 1993 r. w sprawach połączonych C‑92/92 i C‑326/92 Phil Collins i in., Rec. str. I‑5145, w którym Trybunał w pkt 20 określił szczególnego przedmiot tego prawa, jakim jest „zapewnienie ochrony praw osobistych i gospodarczych osób, którym one przysługują. Ochrona praw osobistych pozwala w szczególności twórcom i artystom wykonawcom na sprzeciwianie się wszelkiemu zniekształceniu, uszkodzeniu lub innej zmianie utworu, które mogłyby naruszyć ich cześć lub dobre imię. Prawo autorskie i prawa pokrewne mają również charakter gospodarczy w zakresie, w jakim przewidują możliwość komercyjnego wykorzystania wprowadzenia chronionego dzieła do obrotu, w szczególności w formie przyznanych licencji w zamian za uiszczenie wynagrodzenia”. W opinii, którą przedstawiłem w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie C‑360/00 Ricordi, Rec. str. I‑5089, uczyniłem aluzję do tego podwójnego wymiaru praw autorskich, jakimi są „sława i bogactwo”.
(10)
–	W szczególności musicale, sztuki teatralne i programy telewizyjne, które mogą być często powtarzane stanowią część domeny podlegającej zbiorowemu zarządzaniu.
(11)
–	Według Komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego oraz Europejskiego Komitetu Ekonomiczno–Społecznego z dnia 16 kwietnia 2004 r. w sprawie zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi w ramach rynku wewnętrznego (COM/2004/0261 wersja ostateczna), wkład przemysłu opartego na prawach autorskich do gospodarki Unii Europejskiej przekracza 5% produktu krajowego brutto (str. 2).
(12)
–	W wyroku z dnia 6 października 1982 r. w sprawie 262/81 Coditel i in., Rec. str. 3381, Trybunał przyznał, że w pewnych okolicznościach prawa autorskie stanowią przeszkodę dla swobodnego przepływu towarów i wolnej konkurencji.
(13)
–	J. Marco Molina, „La armonización de las legislaciones sobre propiedad intelectual en las Directivas comunitarias” w Derecho privado europeo,
wyd. Colex, Madryt 2003, str. 1009–1061.
(14)
–	J. Marco Molina, „Bases históricas y filosóficas y precedentes legislativos del derecho de autor” w Anuario de Derecho Civil, styczeń/marzec 1994, str. 121–208, zauważył, że pomijając rozważania dotyczące osobistych interesów twórców w antycznej Grecji i Rzymie, źródłem nowoczesnej formy praw autorskich są wyłączne prawa związane z drukiem.
(15)
–	W wyroku z dnia 14 lipca 2005 r. w sprawie C‑192/04 Lagardère, Zb.Orz. str I‑7199 Trybunał przypomniał wpływ rozwoju nauki na uregulowania wspólnotowe w zakresie praw autorskich (pkt 29 i 30).
(16)
–	Należy podkreślić, że prawo wspólnotowe traktowało prawo autorskie i prawa pokrewne w sposób marginalny, pozostawiając uregulowanie ich istotnych aspektów państwom członkowskim. Sama Komisja zajmuje takie stanowisko w komunikacie przywołanym w przypisie 11, str. 1
(17)
–	COM(88) 172 wersja ostateczna, Bruksela, czerwiec 1988 r., zaktualizowany w dokumencie zatytułowanym „Inicjatywy do Zielonej Księgi — roboczy program Komisji w dziedzinie prawa autorskiego i praw pokrewnych”, Bruksela, 5 grudnia 1990 r., [COM(90) 584 wersja ostateczna].
(18)
–	Pozostałe to dyrektywa Rady 91/250/EWG z dnia 14 maja 1991 r. w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych (Dz.U L 122, str. 42); dyrektywa Rady 92/100/EWG z dnia 19 listopada 1992 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz.U L 346, str. 61); dyrektywa Rady 93/98/EWG z dnia 29 października 1993 r. w sprawie harmonizacji czasu ochrony prawa autorskiego i niektórych praw pokrewnych (Dz.U L 290, str. 9) oraz dyrektywa 96/9/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 marca 1996 r. w sprawie ochrony prawnej baz danych (Dz.U. L 77, str. 20).
(19)
–	Kilka lat wcześniej przyjęta została dyrektywa Rady 89/552/EWG z dnia 3 października 1989 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących wykonywania telewizyjnej działalności transmisyjnej (Dz.U L 298, str. 23), nazywana „dyrektywą telewizji bez granic”.
(20)
–	Przywoływana Zielona Księga porusza problemy powstałe w związku z pojawieniem się nowych technologii, włączając w to telewizję kablową i satelitarną, półprzewodniki, technologię informatyczną i nowe techniki nagrywania przekazu radiowo-telewizyjnego.
(21)
–	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 września 2001 r. w sprawie prawa autora do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży oryginalnego egzemplarza dzieła sztuki (Dz.U L 272, str. 32).
(22)
–	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. (Dz.U L 157, str. 45, sprostowanie w Dz.U 2004, L 195, str. 16).
(23)
–	W przywoływanej Zielonej Księdze Komisja przyznaje, że zwrócono jej uwagę na występujące w wielu dziedzinach przeszkody w międzypaństwowym handlu towarami i usługami związane z prawami autorskimi.
(24)
–	W tym względzie znamienne są motyw 4 preambuły dyrektywy 2001/29 oraz motywy 2, 3 i 10 dyrektywy 2004/48.
(25)
–	E. Deliyanni, „Contenu et application de la directive 93/83 du Conseil, relative à la coordination de certaines règles du droit d'auteur et des droits voisins, applicables à la radiodiffusion par satellite et à la retransmission par câble” w Derecho europeo del audiovisual: actas del congreso organizado por la Asociación Europea de Derecho Audiovisual (Sevilla, octubre 1996), t. I, Madryt 1997, str. 675–709, podkreśla konieczność koordynacji dwóch rozbieżnych z punktu widzenia przestrzennego aspektów: połączeń drogą satelitarną i drogą kablową o charakterze międzynarodowym oraz ochrony praw autorskich, o wymiarze ściśle wewnętrznym.
(26)
–	Takie stanowisko wyraża Komisja w „Rapor[cie] Komisji Europejskiej w sprawie zastosowania dyrektywy 93/83” Bruksela, 26 lipca 2002 r., [COM(2002) 430 wersja ostateczna, str. 3 i 4].
(27)
–	Władza publiczna przyznaje licencje na korzystanie z dzieła, którego właściciel nie może się im sprzeciwić, oraz określa warunki korzystania oraz odpowiednie wynagrodzenie.
(28)
–	Obydwie objęte są art. 11a konwencji berneńskiej, który stwierdza w ust. 1, że twórcy korzystają z wyłącznego prawa do udzielania zezwolenia na publiczne rozpowszechnianie, zarówno pierwotne, jak i wtórne, swych utworów drogą radiową, a następnie pozostawia w ust. 2 określenie warunków wykonania tego prawa ustawodawstwom krajowym.
(29)
–	Zobacz raport Komisji przywołany w przypisie 26 oraz E. Deliyanni, op.cit ., str. 704.
(30)
–	Artykuł 9 ust. 2 dotyczy jedynie sytuacji, w której występuje tylko jedna organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi danej kategorii, ponieważ w przypadku kilku organizacji ta wybrana przez podmiot praw autorskich jest uważana za uprawnioną do zarządzania ich prawami. Tymczasem co do zasady jeśli podmioty praw autorskich nie wybrały żadnej organizacji, rzadko przerywają milczenie, aby powierzyć reprezentację swoich interesów jednej z istniejących już organizacji.
(31)
–	E. Deliyanni, op.cit ., str. 706, wyjaśnia, że konieczność odwołania się do organizacji zbiorowego zarządzania nie oznacza, że twórca zmuszony jest do wspólnego działania we wszystkich aspektach dotyczących swoich praw, lecz jedynie to, że jeśli nie powierzy zarządu swoimi prawami organizacji zbiorowego zarządzania, będzie mógł dochodzić jedynie praw, o których mowa w art. 9 ust. 2.