62020TJ0384(01)_RES
Zaak T‑384/20 RENV
OC
tegen
Europese Commissie
Arrest van het Gerecht (Derde kamer) van 1 oktober 2025
„Niet-contractuele aansprakelijkheid – Onderzoek van OLAF – Persbericht – Verwerking van persoonsgegevens – Vermoeden van onschuld – Beginsel van behoorlijk bestuur – Zorgvuldigheidsplicht – Vertrouwelijkheid van de onderzoeken van OLAF – Voldoende gekwalificeerde schending van een rechtsregel die particulieren rechten toekent – Causaal verband – Schade”
Niet-contractuele aansprakelijkheid – Voorwaarden – Onrechtmatigheid – Voldoende gekwalificeerde schending van een rechtsregel die particulieren rechten toekent – Instelling met een beperkte of zonder beoordelingsvrijheid – Eenvoudige inbreuk op het Unierecht daartoe voldoende
(Art. 340, tweede alinea, VWEU)
(zie punten 26‑29)
Instellingen van de Europese Unie – Bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens – Verordening 2018/1725 – Werkingssfeer – Begrip „verwerking van persoonsgegevens” – Publicatie van een persbericht door het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) – Daaronder begrepen
(Verordening 2018/1725 van het Europees Parlement en de Raad, art. 3, punt 3)
(zie punt 48)
Instellingen van de Europese Unie – Bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens – Verordening 2018/1725 – Voorwaarden waaronder de verwerking van persoonsgegevens rechtmatig is – Verwerking die noodzakelijk is voor de vervulling van een taak van algemeen belang of in het kader van de uitoefening van het openbaar gezag – Begrip – Publicatie van een persbericht door het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) – Informeren van het publiek over de werkzaamheden van OLAF – Daaronder begrepen
[Verordening 2018/1725 van het Parlement en de Raad, art. 4, lid 1, a), en 5, lid 1, a)]
(zie punten 52, 56, 57)
Instellingen van de Europese Unie – Bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens – Verordening 2018/1725 – Publicatie van een persbericht door het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) met informatie over het geslacht, de nationaliteit en de familiebanden van de betrokken persoon, waardoor die persoon kan worden geïdentificeerd – Onrechtmatige verwerking van persoonsgegevens
[Verordening 2018/1725 van het Parlement en de Raad, art. 4, lid 1, a), en 5, lid 1, a)]
(zie punten 59‑61, 79, 80)
Instellingen van de Europese Unie – Bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens – Verordening 2018/1725 – Verdere verwerking van persoonsgegevens – Voorwaarden – Verenigbaarheid van de verdere verwerking van de gegevens met de doeleinden waarvoor zij aanvankelijk zijn verzameld – Publicatie van een persbericht door het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) – Gegevens die aanvankelijk zijn verzameld tijdens het onderzoek van OLAF – Verdere verwerking van de gegevens met het oog op het informeren van het publiek over de werkzaamheden van OLAF – Inbreuk
[Verordening 2018/1725 van het Parlement en de Raad, art. 4, lid 1, b), en 6]
(zie punten 67, 68, 70‑76)
Niet-contractuele aansprakelijkheid – Voorwaarden – Onrechtmatigheid – Voldoende gekwalificeerde schending van een rechtsregel die particulieren rechten toekent – Rechtsregel die particulieren rechten toekent – Begrip – Beginsel van het vermoeden van onschuld – Daaronder begrepen – Informeren van het publiek over de door OLAF ondernomen acties in een persbericht – Toelaatbaarheid – Persoon die in een persbericht wordt geïdentificeerd of identificeerbaar is en als schuldig aan een strafbaar feit wordt aangewezen voordat zijn schuld in rechte is komen vast te staan – Voldoende gekwalificeerde schending van het beginsel van het vermoeden van onschuld
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 48, lid 1; verordening nr. 883/2013 van het Europees Parlement en de Raad, art. 9, lid 1, en 10, lid 5)
(zie punten 86‑93, 110, 111, 114‑117, 119‑122)
Niet-contractuele aansprakelijkheid – Voorwaarden – Onrechtmatigheid – Voldoende gekwalificeerde schending van een rechtsregel die particulieren rechten toekent – Rechtsregel die particulieren rechten toekent – Begrip – Recht op behoorlijk bestuur en zorgvuldigheidsplicht – Verplichting tot neutraliteit en onpartijdigheid – Daaronder begrepen – Openbaarmaking van onjuiste informatie in een persbericht van het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) – Wekken door het gebruik van de term „fraude” van de indruk dat de betrokkene schuldig is – Voldoende gekwalificeerde schending van die verplichtingen
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 41; verordening nr. 883/2013 van het Europees Parlement en de Raad, art. 10, lid 5)
(zie punten 126, 127, 142, 156‑159, 164‑167, 172)
Niet-contractuele aansprakelijkheid – Voorwaarden – Schade – Causaal verband – Verschillende soorten schade die zich door de publicatie van een persbericht van het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) hebben voorgedaan – Immateriële schade als gevolg van de aantasting van de eer en de goede naam – Immateriële schade als gevolg van de aantasting van de professionele carrière – Schade in verband met de gezondheidstoestand – Daaronder begrepen
(Art. 340, tweede alinea, VWEU; verordening nr. 2018/1725 van het Europees Parlement en de Raad, art. 65)
(zie punten 181‑187, 200‑202, 216, 222, 225‑229)
Samenvatting
Het Gerecht veroordeelt de Europese Commissie naar aanleiding van een beroep wegens niet-contractuele aansprakelijkheid van de Europese Unie tot vergoeding van de door de publicatie van een persbericht van het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) veroorzaakte schade (hierna: „litigieus persbericht”) en zorgt zo voor een verrijking van de rechtspraak over de bescherming van persoonsgegevens.
In september 2008 hadden de Commissie en een Griekse universiteit een subsidieovereenkomst ondertekend voor een onderzoeksproject dat was ingediend door verzoekster, een academisch onderzoekster.
Nadat het project was voltooid, heeft die universiteit bij het Uitvoerend Agentschap Europese Onderzoeksraad (ERCEA), dat de Commissie als medecontractant had vervangen, op grond van de subsidieovereenkomst verzocht om betaling van een bedrag dat overeenkwam met de uitgaven die waren gedaan, waaronder ook personeelskosten. Na een financiële audit achteraf kwam ERCEA tot de slotsom dat een bepaald bedrag daarvan niet subsidiabel was en heeft het de Griekse universiteit dus om terugbetaling van dat bedrag verzocht. Daartoe werd aan die universiteit een debetnota uitgereikt.
In het verlengde daarvan heeft de directeur-generaal van OLAF, die door ERCEA op de hoogte was gesteld van de resultaten van zijn audit, in mei 2015 besloten een onderzoek te openen naar eventuele onregelmatigheden of fraude bij de uitvoering van het onderzoeksproject (
1
).
In zijn eindverslag over dit onderzoek heeft OLAF ERCEA aanbevolen passende maatregelen te nemen om de als onverschuldigd beschouwde bedragen van de Griekse universiteit terug te vorderen, alsook de nationale gerechtelijke autoriteiten, die op de hoogte waren gebracht, aanbevolen om onder meer verzoekster te vervolgen wegens fraude en valsheid in geschrifte. Vervolgens heeft OLAF in mei 2020 het litigieuze persbericht op zijn website gepubliceerd.
In de daaropvolgende maand heeft verzoekster krachtens artikel 268 VWEU bij het Gerecht beroep ingesteld strekkende tot veroordeling van de Commissie tot vergoeding van de immateriële schade die zij door het litigieuze persbericht zou hebben geleden. In zijn arrest van 4 mei 2022, OC/Commissie (
2
), heeft het Gerecht verzoeksters beroep in zijn geheel verworpen op grond dat zij niet had aangetoond dat er sprake was van onrechtmatig handelen door OLAF.
Daarop heeft verzoekster hogere voorziening ingesteld bij het Hof strekkende tot nietigverklaring van de beslissing van het Gerecht. In zijn arrest van 7 maart 2024, OC/Commissie (
3
), heeft het Hof met name overwogen dat het Gerecht blijk had gegeven van onjuiste rechtsopvattingen door te oordelen dat verzoekster in het litigieuze persbericht niet was geïdentificeerd en evenmin identificeerbaar was en dat de daarin opgenomen gegevens niet onder het begrip „persoonsgegevens” vielen. Het Hof heeft het arrest van het Gerecht dan ook vernietigd en de zaak terugverwezen naar het Gerecht.
Beoordeling door het Gerecht
In de eerste plaats brengt het Gerecht de drie cumulatieve voorwaarden voor niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie in herinnering en onderzoekt het de rechtmatigheid van de verwerking van persoonsgegevens die heeft plaatsgevonden bij de publicatie van het litigieuze persbericht.
Ten eerste is het Gerecht van oordeel dat de voorlichting van het publiek over de werkzaamheden van OLAF, met name door de publicatie van persberichten, noodzakelijk is voor de vervulling van een taak in het algemeen belang of in het kader van de uitoefening van het openbaar gezag dat aan dat orgaan van de Unie is verleend (
4
). Derhalve heeft OLAF volgens het Gerecht zijn bevoegdheden niet overschreden door het litigieuze persbericht te publiceren. Dit laat wel de vraag onverlet of OLAF zijn verplichtingen is nagekomen.
Het Gerecht stelt in dat verband vast dat de in dat persbericht opgenomen informatie over verzoekster, namelijk haar leeftijd, nationaliteit en geslacht, het feit dat haar vader werkzaam was aan de Griekse universiteit en het bedrag van de subsidie, het niet alleen mogelijk maakt om haar te identificeren, maar bovendien – met uitzondering van het bedrag van de toegekende subsidie – niet noodzakelijk is om het publiek te informeren over de werkzaamheden van OLAF ter bestrijding van fraude. Het Gerecht is dan ook van oordeel dat de publicatie van die gegevens een onrechtmatige verwerking van de persoonsgegevens van verzoekster vormt.
Ten tweede gaat het Gerecht na of de verdere verwerking van de gegevens, zoals die heeft plaatsgevonden, verenigbaar is met de doeleinden waarvoor die gegevens oorspronkelijk zijn verzameld. In casu zijn de persoonsgegevens van verzoekster in het kader van het door OLAF uitgevoerde onderzoek aanvankelijk verzameld voor een welbepaald doel dat overeenkomt met de taak van OLAF om fraude te bestrijden. Zij zijn niet verzameld met het oog op de publicatie van een persbericht, dat weliswaar een verwant, maar een ander doel dient, namelijk het informeren van het publiek over de werkzaamheden van OLAF.
Voorts wijst het Gerecht erop dat er dus weliswaar een verband bestaat tussen de doeleinden waarvoor de gegevens aanvankelijk zijn verzameld en de doeleinden van de verdere verwerking van die gegevens, maar dat niet kan worden aangenomen dat OLAF rekening heeft gehouden met de aard van de verwerkte gegevens, met name omdat die gegevens de identificatie van verzoekster in verband met vermeende strafbare feiten mogelijk maken. Het Gerecht is van oordeel dat OLAF, gelet op de tegen verzoekster geuite beschuldigingen en op wat er in de artikelen stond die na de publicatie van het litigieuze persbericht zijn verschenen, namelijk onvoldoende rekening heeft gehouden met de mogelijke gevolgen voor verzoekster van de verdere verwerking van haar gegevens (
5
). Het leidt daaruit af dat OLAF, door het litigieuze persbericht te publiceren, verzoeksters persoonsgegevens verder heeft verwerkt in strijd met verordening 2018/1725 (
6
).
Ten derde moet worden bepaald over welke beoordelingsmarge de instellingen beschikken teneinde te bepalen of de vermeende schending een voldoende gekwalificeerde schending vormt. Het Gerecht merkt in dit verband op dat, ook al zou OLAF voor de toepassing van de bepalingen van verordening 2018/1725 (
7
) over een zekere beoordelingsmarge beschikken, dan nog moet worden vastgesteld dat OLAF deze bepalingen ernstig en kennelijk heeft geschonden door in het litigieuze persbericht verzoeksters nationaliteit, leeftijd en familiebanden te vermelden. Bovendien maakt het argument van de Commissie dat zonder de in het litigieuze persbericht vermelde informatie de kans kleiner zou zijn geweest dat de media de inhoud van dat persbericht zouden hebben opgepikt, het niet alleen mogelijk om het verschoonbare karakter van de door OLAF begane fout uit te sluiten, maar wijst het er ook op dat er een element van opzet aanwezig is.
Het Gerecht is dus van oordeel dat OLAF, door de publicatie van zijn persbericht, verzoeksters persoonsgegevens onrechtmatig heeft verwerkt in strijd met verordening 2018/1725 (
8
), hetgeen een voldoende gekwalificeerde schending vormt waarvoor de Unie aansprakelijk kan worden gesteld.
In de tweede plaats gaat het Gerecht na of de door verzoekster aangevoerde schending van het beginsel van het vermoeden van onschuld en van de verplichting om het vertrouwelijke karakter van de onderzoeken te eerbiedigen, daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. In dit verband merkt het Gerecht op dat uit het arrest in hogere voorziening volgt dat verzoekster op zijn minst indirect identificeerbaar is aan de hand van de gegevens in het litigieuze persbericht, hetgeen een noodzakelijke voorwaarde vormt voor de beoordeling van een eventuele schending van het beginsel van het vermoeden van onschuld.
Wat de vermeende schending betreft, merkt het Gerecht op dat er reeds is geoordeeld dat de eerbiediging van het beginsel van het vermoeden van onschuld zich er niet tegen verzet dat een instelling van de Unie, teneinde het publiek op de hoogte te brengen van de stappen die in verband met eventuele gevallen van disfunctioneren of fraude worden genomen, melding maakt van de belangrijkste conclusies van het door OLAF opgestelde eindverslag betreffende een lid van die instelling. Het staat evenwel aan die instelling om die melding in afgewogen en afgemeten bewoordingen en op hoofdzakelijk feitelijke wijze te doen. (
9
)
Derhalve oordeelt het Gerecht dat OLAF niet kan worden verweten het beginsel van het vermoeden van onschuld en het vertrouwelijke karakter van de onderzoeken te hebben geschonden louter door het publiek in kennis te hebben gesteld van de in zijn eindverslag geformuleerde conclusies.
Het Gerecht wijst er daarentegen op dat er rekening moet worden gehouden met de keuze van de gebruikte bewoordingen. Daarbij moet worden gekeken naar de werkelijke betekenis van de betrokken uitlatingen, en niet naar de letterlijke formulering ervan. Het oordeelt in casu dat het gebruik van de term „fraude” in het litigieuze persbericht gebaseerd is op een juridische kwalificatie van de feiten en impliceert dat verzoekster schuldig is.
Bovendien verduidelijkt het Gerecht dat het feit dat bij het litigieuze persbericht een beschrijving van de onderzoekstaken van OLAF is gevoegd waarin wordt aangegeven dat het aan de bevoegde nationale autoriteiten is om zich uit te spreken over verzoeksters schuld, niet kan volstaan om de door de term „fraude” opgeroepen indruk van schuld weg te nemen. Daarnaast is het feit dat het om „alle onderzoekers” of „tien onderzoekers” gaat, niet doorslaggevend voor de vaststelling van verzoeksters schuld. Een dergelijk element versterkt echter, doordat het aantal betrokken personen wordt benadrukt, de indruk dat verzoekster schuldig is, welke indruk voortvloeit uit het gebruik van de term „fraude” in het persbericht.
Bijgevolg is het gebruik van de term „fraude” in deze context niet afgemeten in de zin van de hiervoor genoemde criteria. Zo gaat ook de kwalificatie van verzoeksters handelingen als „fraude” verder dan een hoofdzakelijk feitelijke voorstelling van de conclusies van het eindverslag van OLAF.
In het licht van het voorgaande oordeelt het Gerecht dat OLAF, door in zijn persbericht de term „fraude” te gebruiken, het beginsel van het vermoeden van onschuld heeft geschonden.
Wat het bestaan van een voldoende gekwalificeerde schending betreft, is het Gerecht van oordeel dat OLAF weliswaar beschikt over een zekere beoordelingsmarge met betrekking tot de opportuniteit en de inhoud van persberichten, maar dat deze beoordelingsmarge wordt beperkt door de naleving van de grondrechten van de betrokkenen. Het Gerecht herinnert eraan dat het reeds heeft geoordeeld dat de Commissie geen enkele beoordelingsmarge heeft waar het gaat om de op haar rustende verplichting om het vermoeden van onschuld te eerbiedigen. (
10
)
Daarnaast kan het gebruik van de term „fraude” in het persbericht niet als een verschoonbare fout worden beschouwd. Het gaat immers om een kwalificatie van de aan verzoekster verweten feiten die verder gaat dan de enkele feitelijke beschrijving van de conclusies in het eindverslag van OLAF en die deel uitmaakt van de communicatiestrategie van dat orgaan, welke niet getuigt van de terughoudendheid die van een orgaan van de Unie mag worden verwacht. Bijgevolg vormt het gebruik van de term „fraude” in het litigieuze persbericht een voldoende gekwalificeerde schending van het beginsel van het vermoeden van onschuld en kan de Unie aansprakelijk worden gesteld voor die schending.
Na de andere door verzoekster aangevoerde schendingen, het bestaan van schade en het causale verband tussen deze schade en de door OLAF begane schendingen te hebben onderzocht, veroordeelt het Gerecht de Commissie dan ook tot betaling aan verzoekster van een bedrag van 50000 EUR voor de schade die zij heeft geleden als gevolg van de publicatie van het litigieuze persbericht.
(
1
)	Dat besluit werd genomen overeenkomstig artikel 5 van verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 11 september 2013 betreffende onderzoeken door [OLAF] en tot intrekking van verordening (EG) nr. 1073/1999 van het Europees Parlement en de Raad en verordening (Euratom) nr. 1074/1999 van de Raad (PB 2013, L 248, blz. 1).
(
2
)	Arrest van 4 mei 2022, OC/Commissie (T‑384/20, niet gepubliceerd, EU:T:2022:273).
(
3
)	Arrest van 7 maart 2024, OC/Commissie (C‑479/22 P, EU:C:2024:215).
(
4
)	In de zin van artikel 5, lid 1, onder a), van verordening 2018/1725.
(
5
)	In de zin van artikel 6, onder d), van verordening 2018/1725.
(
6
)	Meer bepaald in strijd met artikel 4, lid 1, onder b), en artikel 6, onder c) tot en met e), van verordening 2018/1725.
(
7
)	Meer bepaald artikel 4, lid 1, onder a) en b), artikel 5, lid 1, onder a), en artikel 6, onder c) tot en met e), van verordening 2018/1725.
(
8
)	Meer bepaald in strijd met artikel 5, lid 1, onder a) en b), van verordening 2018/1725.
(
9
)	Arrest van 30 november 2022, KN/Parlement (T‑401/21, EU:T:2022:736, punt 67 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
10
)	Arrest van 8 juli 2008, Franchet en Byk/Commissie (T‑48/05, EU:T:2008:257, punten 219 en 314).