61992CJ0193_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-193/92,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του tribunal du travail de Bruxelles προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Fioravante Luigi Bogana
και
Union nationale des mutualites socialistes,
εκουσίως παρεμβαίνον ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου:
Institut national d' assurance maladie-invalidite,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 51 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως κωδικοποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983 (ΕΕ L 230, σ. 6),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
συγκείμενο από τους M. Zuleeg, πρόεδρο τμήματος, J. C. Moitinho de Almeida και F. Grevisse, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: F. G. Jacobs
γραμματέας: H. A. Ruehl, κύριος υπάλληλος διοικήσεως,
λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
* o Bogana, εκπροσωπούμενος από τον Franco Agostini, δικηγόρο Ρώμης,
* το Institut national d' assurance maladie-invalidite, εκπροσωπούμενο από τον Emmanuel Degrez, δικηγόρο Βρυξελλών,
* η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένη από τον Δημήτριο Γκουλούση, νομικό σύμβουλο,
έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις του Bogana και της Επιτροπής, κατά τη συνεδρίαση της 17ης Δεκεμβρίου 1992,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 28ης Ιανουαρίου 1993,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με απόφαση της 5ης Μαΐου 1992, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 14 Μαΐου 1992, το tribunal du travail de Bruxelles υπέβαλε, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 51 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως κωδικοποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983 (ΕΕ L 230, σ. 6).
2 Τα ερωτήματα αυτά υποβλήθηκαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του Fioravante Luigi Bogana, προσφεύγοντος της κύριας δίκης, και του Union nationale des mutualites socialistes (στο εξής: UNMS), βελγικού φορέα επιφορτισμένου με την καταβολή των παροχών, καθώς και του Institut national d' assurance maladie-invalidite (στο εξής: ΙΝΑΜΙ), βελγικού φορέα αρμοδίου στον τομέα της χορηγήσεως παροχών αναπηρίας, καθών της κύριας δίκης.
3 Από τη δικογραφία προκύπτει ότι ο Bogana, Ιταλός υπήκοος, άσκησε μισθωτές δραστηριότητες στην Ιταλία και το Βέλγιο. Επειδή κατέστη ανίκανος προς εργασία, του αναγνωρίστηκε, στα δύο εν λόγω κράτη, το δικαίωμα να τύχει παροχών αναπηρίας από την 1η Νοεμβρίου 1981.
4 Η ιταλική παροχή αναπηρίας υπολογίστηκε σύμφωνα με το σύστημα συνυπολογισμού και αναλογικού επιμερισμού που προβλέπεται από την παράγραφο 2 του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71.
5 Η βελγική παροχή αναπηρίας καθορίστηκε σύμφωνα με τις διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας. Λαμβάνοντας υπόψη τους κανόνες περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως του άρθρου 76 quater, παράγραφος 2, του βελγικού νόμου της 9ης Αυγούστου 1963, περί θεσπίσεως και διοργανώσεως συστήματος υποχρεωτικής ασφαλίσεως κατά της ασθενείας και της αναπηρίας, όπως διατυπώθηκε με το βασιλικό διάταγμα αριθ. 19 της 4ης Δεκεμβρίου 1978, η παροχή που καταβλήθηκε στον Bogana από τον αρμόδιο βελγικό φορέα καθορίστηκε σε ποσό ίσο προς αυτό της πλήρους βελγικής παροχής, αφαιρουμένου του ποσού της ιταλικής αναλογικώς επιμερισθείσας παροχής.
6 Λόγω του κανόνα περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως της παραγράφου 3 του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71, το ποσό της παροχής, αν είχε καθοριστεί σύμφωνα με τους κανόνες υπολογισμού που προβλέπονται στο εν λόγω άρθρο, θα ήταν ίσο προς αυτό που καθορίζεται σύμφωνα με τους κανόνες του εθνικού δικαίου και μόνο.
7 Η βελγική παροχή αναπηρίας αποτέλεσε αντικείμενο μεταγενεστέρων προσαρμογών προκειμένου να ληφθεί υπόψη η εξέλιξη της ιταλικής παροχής, σύμφωνα προς τις διατάξεις του άρθρου 241 bis, παράγραφος 2, στοιχεία a και b, του βασιλικού διατάγματος της 4ης Νοεμβρίου 1963, που εκδόθηκε για την εφαρμογή του νόμου της 9ης Αυγούστου 1963, όπως τροποποιήθηκε με το βασιλικό διάταγμα της 30ής Ιουλίου 1981.
8 Κατά το γράμμα των διατάξεων του άρθρου αυτού, ο υπολογισμός του ποσού της παροχής που καταβλήθηκε κατ' εφαρμογή του άρθρου 76 quater, παράγραφος 2, του νόμου της 9ης Αυγούστου 1963 πρέπει να αναθεωρείται:
"α) όταν η παροχή (χορηγηθείσα από αλλοδαπή νομοθεσία) (...) διαφέρει κατά 2 % σε σχέση προς το ποσό που ελήφθη υπόψη κατά τον αρχικό ή προηγούμενο υπολογισμό ο νέος υπολογισμός πραγματοποιείται λαμβανομένης υπόψη της τιμής συναλλάγματος που ισχύει για το τρίμηνο εντός του οποίου περιλαμβάνεται η ημέρα της τροποποιήσεως της παροχής (...)
β) όταν η μέση τιμή συναλλάγματος του αλλοδαπού νομίσματος διαφέρει κατά 2 % σε σχέση προς αυτή που ελήφθη υπόψη κατά τον αρχικό ή προηγούμενο υπολογισμό η αναθεώρηση παράγει αποτελέσματα από την πρώτη ημέρα του τριμήνου κατά τη διάρκεια του οποίου εφαρμόζεται η μεταβληθείσα κατά 2 % μέση τιμή συναλλάγματος
(...)."
9 Κατά τη διεξαγωγή ελέγχου, ο UMNS διαπίστωσε ότι η εξέλιξη της παρεχομένης στον Bogana ιταλικής παροχής δεν είχε ληφθεί υπόψη όπως έπρεπε να γίνει και ότι οι διατάξεις του άρθρου 241 bis, παράγραφος 2, στοιχεία a και b, του προαναφερθέντος βασιλικού διατάγματος της 4ης Νοεμβρίου 1963, δεν είχαν εφαρμοστεί ορθώς ως προς αυτόν. Συνεπώς, ζήτησε από τον Bogana ποσά ύψους 4 572 βελγικών φράγκων (BFR) και 39 093 BFR, τα οποία αυτός κακώς εισέπραξε κατά τη διάρκεια της περιόδου από 1ης Ιανουαρίου 1987 έως 28 Φεβρουαρίου 1991.
10 Ο Bogana άσκησε προσφυγή κατά των αποφάσεων αυτών ενώπιον του tribunal du travail de Bruxelles υποστηρίζοντας ότι η εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 241 bis, παράγραφος 2, στοιχεία a και b, του προαναφερθέντος βασιλικού διατάγματος της 4ης Νοεμβρίου 1963 ήταν ασυμβίβαστη προς τις διατάξεις του άρθρου 51 του κανονισμού 1408/71.
11 Κρίνοντας ότι η λύση της διαφοράς εξηρτάτο από την ερμηνεία του κοινοτικού δικαίου, το tribunal du travail de Bruxelles αποφάσισε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, να υποβάλει στο Δικαστήριο το εξής ερώτημα:
"'Οταν ο υπολογισμός μιας παροχής, που πραγματοποιήθηκε συγκριτικώς βάσει της εθνικής νομοθεσίας (άρθρο 76 quater, παράγραφος 2, του νόμου της 9ης Αυγούστου 1963) και βάσει του άρθρου 46, παράγραφος 3, του κανονισμού ΕΟΚ 1408/71, δίνει το ίδιο αποτέλεσμα, πρέπει η παροχή αυτή (...), μετά την ημερομηνία γενέσεως του δικαιώματος, να προσαρμόζεται σύμφωνα με το άρθρο 51 του κανονισμού ΕΟΚ 1408/71 ή σύμφωνα με διάταξη του εθνικού δικαίου (άρθρο 241 bis του βασιλικού διατάγματος της 4ης Νοεμβρίου 1963) που προβλέπει νέο υπολογισμό της παροχής, οφειλομένης σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, σε συνάρτηση προς τις διακυμάνσεις της αλλοδαπής παροχής, οι οποίες συνδέονται ιδίως με τις διακυμάνσεις των μέσων τιμών συναλλάγματος και την οικονομική εξέλιξη (αναπροσαρμογή)."
12 Στην έκθεση ακροατηρίου αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
13 Με το προδικαστικό του ερώτημα, το εθνικό δικαστήριο ερωτά αν παροχή αναπηρίας χορηγουμένη από κράτος μέλος σε διακινούμενο εργαζόμενο, της οποίας το ποσό, υπολογιζόμενο κατ' εφαρμογή του εθνικού δικαίου και μόνο, περιλαμβανομένων των διατάξεών του περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, είναι ίσο προς το ποσό που καθορίστηκε κατ' εφαρμογή των κανόνων του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71, περιλαμβανομένου του κανόνα περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως της παραγράφου 3 του εν λόγω άρθρου, πρέπει να προσαρμόζεται σύμφωνα προς τις διατάξεις του άρθρου 51 του κανονισμού 1408/71 ή, αντιθέτως, σύμφωνα προς τις διατάξεις του εθνικού δικαίου όταν αυτές προβλέπουν νέο υπολογισμό της εθνικής παροχής προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι διακυμάνσεις παροχής χορηγουμένης από άλλο κράτος μέλος, οι οποίες συνδέονται ιδίως με τις διακυμάνσεις των μέσων τιμών συναλλάγματος ή με τη γενική εξέλιξη της οικονομικής και κοινωνικής καταστάσεως του εν λόγω κράτους.
14 Ο Bogana και η Επιτροπή προτείνουν να δοθεί ως απάντηση ότι πρέπει να εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου 51 του κανονισμού 1408/71. Υποστηρίζουν ότι μία παροχή όπως αυτή για την οποία πρόκειται στην κύρια δίκη καθορίζεται σύμφωνα προς το άρθρο 46 του κανονισμού 1408/71, οι δε διατάξεις του άρθρου 51 του εν λόγω κανονισμού εφαρμόζονται ως προς αυτή στη συνέχεια. Κατ' αυτούς, οι εν λόγω διατάξεις αντιτίθενται σε κάθε νέο υπολογισμό που αποβλέπει στο να ληφθούν υπόψη οι αναπροσαρμογές αλλοδαπής παροχής της ιδίας φύσεως, πλην αυτών που έχουν σχέση με μεταβολή της ατομικής καταστάσεως του ενδιαφερομένου.
15 Το INAMI προτείνει, αντιθέτως, να δοθεί ως απάντηση ότι πρέπει να εφαρμόζονται οι διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας που αναφέρονται στο προδικαστικό ερώτημα. Κατά τον εν λόγω φορέα, στην περίπτωση κατά την οποία το ποσό της παροχής, καθορισθέν σύμφωνα με τους κανόνες του εθνικού δικαίου, είναι ίσο προς το ποσό που καθορίστηκε σύμφωνα με τους κανόνες του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71, η εφαρμογή των κανόνων του εθνικού δικαίου πρέπει, στην πραγματικότητα, να θεωρείται ως πλέον ευνοϊκή από την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου και, επομένως, το εθνικό δίκαιο πρέπει να εφαρμόζεται στο σύνολό του, δηλαδή συμπεριλαμβανομένων των διατάξεών του περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται, στην παρούσα διαφορά της κύριας δίκης, το άρθρο 241 bis του προαναφερθέντος βασιλικού διατάγματος της 4ης Νοεμβρίου 1963.
16 Τα επιχειρήματα του ΙΝΑΜΙ δεν μπορούν να γίνουν δεκτά.
17 Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου (βλ., κατ' αναλογία, απόφαση της 11ης Ιουνίου 1992, C-90/91 και C-91/91, Di Crescenzo και Casagrande, Συλλογή 1992, σ. Ι-3851, σκέψη 17), για τον υπολογισμό του ποσού μιας παροχής αναπηρίας που οφείλεται, κατ' εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου, σε εργαζόμενο ο οποίος υπόκειται στη νομοθεσία δύο ή περισσοτέρων κρατών μελών, ο αρμόδιος φορέας καθενός των κρατών αυτών πρέπει να προβαίνει σε σύγκριση του οφειλομένου ποσού δυνάμει μόνης της εθνικής νομοθεσίας, περιλαμβανομένων και των κανόνων του περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, και του ποσού που προκύπτει από το άρθρο 46 του κανονισμού 1408/71, περιλαμβανομένου και του κανόνα περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως της παραγράφου 3 του εν λόγω άρθρου. Κατά την εκκαθάριση της παροχής, ως προς τον εργαζόμενο πρέπει να εφαρμόζεται εκείνο από τα εν λόγω δύο συστήματα που είναι το περισσότερο ευνοϊκό γι' αυτόν.
18 Επομένως, ακόμη και αν η εφαρμογή μόνης της εθνικής νομοθεσίας, περιλαμβανομένων και των κανόνων της περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, καταλήγει σε ένα εξ ίσου ή περισσότερο ευνοϊκό αποτελέσμα, για τον διακινούμενο εργαζόμενο, από αυτό που επιτυγχάνεται με την εφαρμογή των κανόνων του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71, περιλαμβανομένου και του κανόνα περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως της παραγράφου 3 του εν λόγω άρθρου, το ποσό της παροχής αναπηρίας που χορηγείται στον εν λόγω εργαζόμενο καθορίζεται, στην πραγματικότητα, όπως το διαπιστώνει εξάλλου το ΙΝΑΜΙ με τις παρατηρήσεις του ενώπιον του Δικαστηρίου, σύμφωνα προς το άρθρο 46 του κανονισμού 1408/71.
19 Επομένως, οι διατάξεις του άρθρου 51 του κανονισμού 1408/71, οι οποίες, κατά το ίδιο το γράμμα τους, αφορούν την επανεκτίμηση και τον νέο υπολογισμό παροχών "που καθορίστηκαν σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 46", εφαρμόζονται επί των εν λόγω παροχών.
20 Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου (βλ., ιδίως, την απόφαση της 20ής Μαρτίου 1991, C-93/90, Cassamali, Συλλογή 1991, σ. Ι-1401), οι διατάξεις του άρθρου 51 έχουν την έννοια ότι αποκλείουν, προκειμένου να διευκολυνθεί το έργο της διοικήσεως, το οποίο επιβαρύνεται με την επανεξέταση της καταστάσεως του εργαζομένου για κάθε μεταβολή των λαμβανομένων παροχών, οποιοδήποτε νέο υπολογισμό παροχής καθορισθείσας σύμφωνα με τους κανόνες του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71, προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι επανεκτιμήσεις παροχής της ιδίας φύσεως χορηγουμένης από άλλο κράτος μέλος, όταν οι εν λόγω επανεκτιμήσεις οφείλονται σε γεγονότα εκτός αυτών που προβλέπονται στην παράγραφο 2 του άρθρου 51, δηλαδή εκτός της μεταβολής του τρόπου καθορισμού ή των κανόνων υπολογισμού των παροχών.
21 Επομένως, διατάξεις όπως είναι αυτές του άρθρου 241 bis, παράγραφος 2, στοιχεία α' και β', του προαναφερθέντος βασιλικού διατάγματος της 4ης Νοεμβρίου 1963, οι οποίες, ακόμη κι αν έχουν ως αποτέλεσμα τη μόνιμη διασφάλιση της τηρήσεως του ανωτάτου ορίου που καθορίζεται από τις εθνικές διατάξεις περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, εν προκειμένω το άρθρο 76 quater, παράγραφος 2, του προαναφερθέντος νόμου της 9ης Αυγούστου 1963, δεν υπεισέρχονται στον αρχικό υπολογισμό της παροχής αναπηρίας αλλά καθορίζουν τις περιστάσεις στο πλαίσιο των οποίων πρέπει να πραγματοποιηθεί νέος υπολογισμός της καθορισθείσας παροχής, καθώς και την τιμή συναλλάγματος που έχει εφαρμογή στην αλλοδαπή παροχή για τον νέο αυτό υπολογισμό, δεν μπορούν να εφαρμόζονται σε ήδη εκκαθαρισθείσα παροχή, όπως είναι αυτή για την οποία πρόκειται στη διαφορά της κύριας δίκης, χωρίς να υπάρξει παράβαση των διατάξεων του άρθρου 51 του κανονισμού 1408/71.
22 Υπό τις συνθήκες αυτές, στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί ως απάντηση ότι παροχή αναπηρίας χορηγηθείσα από κράτος μέλος σε διακινούμενο εργαζόμενο και εκκαθαρισθείσα κατ' εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 40 και 46 του κανονισμού 1408/71, της οποίας το ύψος, υπολογισθέν κατά τους κανόνες του εθνικού δικαίου, περιλαμβανομένων και των διατάξών του περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, είναι ίσο προς το ποσό που υπολογίστηκε σύμφωνα με τους κανόνες του άρθρου 46 του εν λόγω κανονισμού, περιλαμβανομένου και του κανόνα περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως της παραγράφου 3 του εν λόγω άρθρου, πρέπει να προσαρμόζεται σύμφωνα προς τις διατάξεις του άρθρου 51 του ιδίου κανονισμού και όχι σύμφωνα προς τις διατάξεις του εθνικού δικαίου οσάκις αυτές προβλέπουν νέο υπολογισμό της εθνικής παροχής προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι διακυμάνσεις παροχής χορηγουμένης από άλλο κράτος μέλος, οι οποίες συνδέονται ιδίως με τις διακυμάνσεις των μέσων τιμών συναλλάγματος ή τη γενική εξέλιξη της οικονομικής και κοινωνικής καταστάσεως του κράτους αυτού.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
23 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η οποία κατέθεσε παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε, με απόφαση της 5ης Μαΐου 1992, το tribunal du travail de Bruxelles, αποφαίνεται:
Παροχή αναπηρίας χορηγηθείσα από κράτος μέλος σε διακινούμενο εργαζόμενο και εκκαθαρισθείσα κατ' εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 40 και 46 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, της οποίας το ύψος, υπολογισθέν κατά τους κανόνες του εθνικού δικαίου, περιλαμβανομένων και των διατάξεών του περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, είναι ίσο προς το ποσό που υπολογίστηκε σύμφωνα με τους κανόνες του άρθρου 46 του εν λόγω κανονισμού, περιλαμβανομένου και του κανόνα περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως της παραγράφου 3 του εν λόγω άρθρου, πρέπει να προσαρμόζεται σύμφωνα προς τις διατάξεις του άρθρου 51 του ιδίου κανονισμού και όχι σύμφωνα προς τις διατάξεις του εθνικού δικαίου οσάκις αυτές προβλέπουν νέο υπολογισμό της εθνικής παροχής προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι διακυμάνσεις παροχής χορηγουμένης από άλλο κράτος μέλος, οι οποίες συνδέονται ιδίως με τις διακυμάνσεις των μέσων τιμών συναλλάγματος ή τη γενική εξέλιξη της οικονομικής και κοινωνικής καταστάσεως του κράτους αυτού.