61982C0040
ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΟῦ ΓΕΝΙΚΟΎ ΕΊΣΑΓΓΕΛΈΩΣ
FRANCESCO CAPOTORTI
ΠΟΫ ΆΝΕΠΤΫΧΘΗΣΑΝ ΣΤΊΣ 7 'ΙΟΥΛΊΟΥ 1982 (
1
)
Κύριε πρόεδρε,
Κύριοι δικαστές,
1.
Μέ προσφυγή πού ἠσκήθη στίς 4 Φεβρουαρίου 1982, ἡ Ἐπιτροπή ἐζήτησε ἀπό τό Δικαστήριο νά ἀναγνωρίσει ὅτι, ἀπαγορεύοντας τίς εισαγωγές καί εισάγοντας ἕνα σύστημα άδειων εισαγωγής στόν τομέα τῶν πτηνοτροφικών προϊόντων, τό Ἡνωμένο Βασίλειο παρέβη τίς υποχρεώσεις πού υπέχει ἐκ τοῦ ἄρθρου 30 τῆς συνθήκης ΕΟΚ.
Κατά τό Ἡνωμένο Βασίλειο, τά μέτρα αυτά δικαιολογούνται βάσει τοῦ ἄρθρου 36 τῆς συνθήκης ἐπειδή ἀποτελούν μέρος ενός συνόλου μέτρων γιά τήν προστασία τῆς υγείας καί τῆς ζωής τῶν πουλερικών πού ἀπειλοῦνται ἀπό τήν νόσο τοῦ Newcastle. Ή νόσος τοῦ Newcastle εἶναι μία ἰογενής λοίμωξη πού προσβάλλει τά πουλερικά, ιδίως δέ τίς όρνιθες καί τους Ινδιάνους, προκαλώντας ἀναπνευστικές καί άλλες διαταραχές, καθυστέρηση τῆς ἀναπτύξεως, διακοπή τῆς ωοτοκίας καί σέ πολλές περιπτώσεις τόν θάνατο τοῦ προσβληθέντος πτηνοῦ. Ὡς προληπτικό μέτρο, πολλές χώρες καταφεύγουν στόν εμβολιασμό, χρησιμοποιώντας εμβόλια ἀπό ζῶντα ἰό ἡ ἀδρανῆ ἰό. Ό ἐμβολιασμός, ἐν τούτοις, γίνεται συνήθως προαιρετικά καί γιά τόν λόγο αυτό περιορίζεται σέ μέρος μόνο τοῦ συνόλου τῶν πουλερικών κάθε χώρας· ἐπί πλέον, τά εμβολιασμένα πουλερικά, καθώς επίσης καί τό κρέας καί τά αυγά τους, δύνανται νά εἶναι λανθάνοντες φορείς τοῦ λοιμογόνου ἰοῦ (τοῦ λεγομένου «μη καλλιεργημένου ἰοῦ»). Ἐν ὄψει των δεδομένων αυτών, ὁρισμένες χώρες προτιμούν νά ἀπαγορεύουν τόν προληπτικό εμβολιασμό (κατά τρόπον ὥστε ἡ τυχόν εμφάνιση τῆς νόσου νά διαπιστώνεται ευχερέστερα καί ταχύτερα), νά επιβάλλουν τήν σφαγή τῶν πουλερικῶν στίς περιοχές στίς όποιες εκδηλώνεται κροῦσμα τῆς νόσου καί νά ἀπαγορεύουν ἡ νά εξαρτούν ἀπό ειδικές προϋποθέσεις τήν εισαγωγή πουλερικῶν, καθώς καί τοῦ κρέατος καί τῶν προϊόντων πουλερικών, πού προέρχονται ἀπό χώρες ὅπού εφαρμόζεται τό σύστημα τοῦ υποχρεωτικοί) εμβολιασμού.
Στην Μεγάλη Βρετανία, ἡ πολιτική πού ἐφηρμόσθη μέχρι τό 1962 συνίστατο στην σφαγή τῶν πουλερικών, ὅταν καί ὅπου ἐξεδηλώνετο μία ἑστία τῆς νόσου, καί στην ἀποζημίωση τῶν ζημιουμένων παραγωγών ὁ δαπανηρός ὅμως χαρακτήρας τῆς πολιτικής αυτής ώθησε τίς ἀρμόδιες ἀρχές στην ἀντικατάσταση τῆς μέ τόν προαιρετικό εμβολιασμό μέ ἀδρανοποιημένο εμβόλιο, σύμφωνα μέ τίς συστάσεις τῆς επιτροπής ὑπό τήν προεδρία τοῦ Sir Arnold Plant (βλ. τήν ἔκθεση τῆς επιτροπής αυτής, παράρτημα 1 τοῦ υπομνήματος ἀντικρούσεως). Ἐν τούτοις, ἡ Βόρειος 'Ιρλανδία δέν μετέσχε στό νέο σύστημα κατά συνέπεια, οἱ εισαγωγές σ' αυτή πουλερικών προερχομένων ἀπό τά άλλα μέρη τοῦ 'Ηνωμένου Βασιλείου ἀπηγορεύθησαν — καί παραμένουν ἀπαγορευμένες — γιά νά ἀποφευχθοῦν οἱ κίνδυνοι λοιμώξεως.
Τό σύστημα τοῦ ἐμβολιασμού ἀπέδωσε καλά ἀποτελέσματα κατά τά έτη κατά τά όποια τό εμβόλιο ἐχρησιμοποιήθη ευρύτερα (κυρίως κατά τήν περίοδο 1965-1969)· πράγματι, ὁ ἀριθμός τῶν ετησίως διαπιστουμένων κρουσμάτων ἐμειώθη αἰσθητά. Τό 1970 ἐσημειώθη μία ἀρνητική εξέλιξη, μέ τήν εμφάνιση μιᾶς επιδημίας πού προεκά-λεσε σοβαρές οικονομικές ζημίες· τό φαινόμενο ἀπεδόθη κατά μέγα μέρος στην μειωμένη ἔκταση τοῦ εμβολιασμού (βλ. παραγράφους 22-24 τῆς ἐκθέσεως τῆς ὁμάδος εμπειρογνωμόνων ἐπί τῆς επιδημίας, παράρτημα 2 τοῦ υπομνήματος ἀντικρούσεως). Ἀπό τό γεγονός αυτό συνήχθη τό συμπέρασμα ὅτι ήταν ἀναγκαίο νά εφαρμοσθεί ἡ μέθοδος αυτή κατά τόν εκτενέστερο δυνατό βαθμό καί ὅτι ήταν ενδεδειγμένο νά επιτραπεί ή χρήση ζώντων ἰῶν. Εἶναι γεγονός ὅτι, ἀπό τό 1971 ως τό 1972, ὁ ἀριθμός τῶν κρουσμάτων τῆς νόσου ἐμειώθη ἀπό 4200 σέ 400, καί ὅτι ἐσυνέχισε νά μειώνεται μέ ταχύ ρυθμό κατά τά επόμενα έτη (βλ. παράρτημα 4 τοῦ υπομνήματος ἀντικρούσεως). Πρέπει τέλος νά σημειωθεί ὅτι, σύμφωνα μέ τά στατιστικά στοιχεία τοῦ Διεθνοῦς Γραφείου ἐπιζωοτιῶν, τά ὁποία προσεκόμισε ἡ Ἐπιτροπή ὡς παράρτημα τής αιτιολογημένης γνώμης της, κατά τήν τελευταία πενταετία στό 'Ηνωμένο Βασίλειο ἐσημειώθη μόνο μία εστία τῆς νόσου (τό 1978).
Παρά ταῦτα, στίς 27 Αυγούστου 1981, ή μόνιμη ἀντιπροσωπεία τοῦ 'Ηνωμένου Βασιλείου στίς Ευρωπαϊκές Κοινότητες ἀνεκοίνωσε στην 'Επιτροπή ὅτι ἡ βρετανική κυβέρνηση, κατόπιν ἐπανεξετάσεως τῆς πολιτικής τῆς γιά τήν καταπολέμηση τῆς νόσου τοῦ Newcastle, ἀπεφάσισε νά ἀπαγορεύσει τόν προληπτικό εμβολιασμό, επανεισάγοντας τήν υποχρέωση σφαγής τῶν πουλερικών στίς τυχόν προσβαλλόμενες περιοχές ἀπό 1ης Σεπτεμβρίου 1981. Τοῦτο θά εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα νά καταστήσει τά πουλερικά τῶν βρετανικών πτηνοτροφικών μονάδων ιδιαίτερα ἐκτεθειμένα στους κινδύνους προσβολής πού θά ήταν δυνατό νά προκύψει ἀπό τίς εισαγωγές προελεύσεως χωρῶν στίς όποιες ἐξακολουθούσε νά επιτρέπεται ἡ χρήση τοῦ ἐμβολίου. Γιά τόν λόγο αυτό, οἱ εισαγωγές στην Μεγάλη Βρετανία νωπών ἡ διατηρουμένων μέ ψύξη κρεάτων πουλερικών, αυγών καί προϊόντων αυγών δέν θά ἐπετρέπετο, παρά μόνο ἄν αυτά προήρχοντο ἀπό χώρες εντελώς ἀπαλλαγμένες ἀπό τήν νόσο τοῦ Newcastle, στίς όποιες ἀπηγορεύετο ἡ χρήση τοῦ εμβολίου καί ὁ κανόνας τῆς υποχρεωτικής σφαγής ἐφηρμόζετο σέ περίπτωση εμφανίσεως τῆς νόσου (προϋποθέσεις οἱ όποιες, στό πλαίσιο τῆς Κοινότητος, συνέτρεχαν μόνο ώς πρός τήν Δανία καί τήν Ἰρλανδία).
Ή βραχύτης τῆς προθεσμίας προειδοποιή-σεως ἐδικαιολογήθη μέ τό επιχείρημα ὅτι μεγαλύτερη προθεσμία θά επέτρεπε στους εξαγωγείς νά εισαγάγουν στην Μεγάλη Βρετανία καί νά ἀποθηκεύσουν σέ ψυγεία μεγάλες ποσότητες προϊόντων μή ἀνταποκρινομένων στους νέους κανόνες, θέτοντας έτσι σέ κίνδυνο ἐπί ἀρκετούς μήνες τήν υγεία τῶν μή ἐμβολιασθέντων πτηνοτροφικών μονάδων.
Ή ἀπαγόρευση τῶν εξαγωγών ετέθη πράγματι σέ ισχύ ἀπό τῆς ορισθείσης ημερομηνίας. Ἐν τούτοις, κατόπιν συζητήσεων μέ τήν Μόνιμη Κτηνιατρική 'Επιτροπή τῆς Κοινότητος πού διεξήχθησαν στίς Βρυξέλλες τήν 1η Σεπτεμβρίου 1981, ἡ βρετανική κυβέρνηση ἀπεφάσισε ἀργότερα νά επιτρέψει τήν εισαγωγή προϊόντων αυγών πού έχουν υποστεί θερμική επεξεργασία κατά τήν παρασκευή τους: οἱ παρτίδες τέτοιων εμπορευμάτων, συνοδευόμενες ἀπό ένα κτηνιατρικό πιστοποιητικό ἐμφαῖνον τήν εφαρμογή τῆς επεξεργασίας αυτής, ἀπολαύουν ἑνός συστήματος εἰδικῶν ἀδειων. Ἐξ άλλου, γιά τίς εισαγωγές ἀπό τήν Δανία καί τήν Δημοκρατία τῆς 'Ιρλανδίας ἐξακολουθοῦν νά χορηγοῦνται γενικές άδειες εισαγωγής νωπών ἡ διατηρουμένων μέ ψύξη κρεάτων πουλερικών.
Οἱ ἀντιρρήσεις πού προέβαλε ἡ 'Επιτροπή (μέ επιστολή τῆς 11ης Σεπτεμβρίου 1981) στην βρετανική ἀνακοίνωση τῆς 27ης Αυγούστου 1981 δέν ὁδήγησαν σέ μεταβολή τῆς στάσεως τῆς κυβερνήσεως τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου: ἡ ἐν λόγω κυβέρνηση επανέλαβε τήν άποψη τῆς ὅτι τά ἀμφισβητούμενα μέτρα έπρεπε νά θεωρηθούν ἐπιτρεπτά δυνάμει τοῦ ἄρθρου 36, ἐξ άλλου δέ ἐπεκαλέσθη τό άρθρο 11, παράγραφος 1, τῆς ὁδηγίας 71/118 τοῦ Συμβουλίου, τῆς 15ης Φεβρουαρίου 1971. Στίς 12 'Οκτωβρίου 1981, ἡ 'Επιτροπή διετύπωσε, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 169 τῆς συνθήκης ΕΟΚ, τήν αιτιολογημένη γνώμη της, προσάπτοντας στό 'Ηνωμένο Βασίλειο παράβαση τοῦ ἄρθρου 30 τῆς συνθήκης. Μέ επιστολή τῆς 30ής 'Οκτωβρίου 1981, ἡ μόνιμη βρετανική ἀντιπροσωπεία επανέλαβε γιά μία ἀκόμη φορά τήν άποψη τῆς κυβερνήσεως της.
Ἐπηκολούθησε ἡ άσκηση τῆς προσφυγής ἐκ μέρους τῆς 'Επιτροπής. Ἡ γαλλική καί ή ιρλανδική κυβέρνηση ἀπεφάσισαν νά παρέμβουν στην δίκη, υπέρ τῆς προσφευ-γούσης καί τοῦ καθ' οὗ ἀντιστοίχως.
2.
Οἱ νομικές ἀπόψεις τῆς διάφορᾶς είναι ἁπλές. Δέν χωρεί ἀμφιβολία ὅτι ένα μέτρο, τό όποιο στερεί ἐξ ὁλοκλήρου ἀπό ἑπτά Κράτη μέλη τήν δυνατότητα νά εισαγάγουν στην Μεγάλη Βρετανία νωπά ἡ διατηρούμενα μέ ψύξη κρέατα πουλερικών, καθ' ὅσον χρόνο διατηροῦν τό σύστημά τους περί προληπτικού ἐμβολιασμοῦ, καί τό όποιο ταυτοχρόνως υποβάλλει σέ ειδικές άδειες ὅλες τίς εισαγωγές προϊόντων αυγών, ισοδυναμεί μέ ποσοτικό περιορισμό ἐπί τῶν εισαγωγών. Ὁμοίως, δέν χωρεῖ ἀμφιβολία ὅτι ένα μέτρο τοῦ είδους αυτού συμβιβάζεται μέ τό κοινοτικό δίκαιο ἄν εμπίπτει στό πεδίο εφαρμογής τῆς παρεκκλίσεως πού εισάγεται ἀπό το άρθρο 36 τῆς συνθήκης ΕΟΚ ὡς πρός τήν ἀπαγόρευση τοῦ ἄρθρου 30.
Τό ζήτημα ὅμως πρέπει νά επιλυθεί, ὄχι μόνο ὑπό τό φῶς τῶν άρθρων 30 καί 36, ἀλλά καί λαμβάνοντας ὑπ' ὄψη την προαναφερθείσα ὁδηγία 71/118 τοῦ Συμβουλίου «περί υγειονομικῶν προβλημάτων στόν τομέα τοῦ ἐμπορίου νωπῶν κρεάτων πουλερικῶν». Πράγματι τό άρθρο 11 της ὁδηγίας αυτής προβλέπει, στην παράγραφο 1, ὅτι οἱ ἐθνικές διατάξεις περί ὑγειονομικοί) ἐλεγχου κατά τίς εμπορικές αὐτές ἀνταλλαγές «εξακολουθούν νά εφαρμόζονται μέχρις ενάρξεως τῆς ισχύος ἐνδεχο-μένων κοινοτικών διατάξεων»· οἱ δέ παράγραφοι 2-5 τοῦ ίδιου ἄρθρου ὁρίζουν τά μέτρα πού δύναται νά λαμβάνει ένα Κράτος μέλος «ἄν ὑπάρχει κίνδυνος μεταδόσεως ἀσθενειών τῶν ζώων μέ την εισαγωγή στό έδαφος του νωπών κρεάτων πουλερικών προελεύσεως άλλου Κράτους μέλους».
Ὅσον άφορᾶ τά ἀμφισβητούμενα πραγματικά περιστατικά, τά όποια καλείται νά εκτιμήσει τό Δικαστήριο, δέν πρέπει νά λησμονείται ὅτι ἡ διαδικασία πού ἀκολουθείται σέ περίπτωση παραβάσεως, ἀπό την ὁποία ἀπέρρευσε ἡ παρούσα προσφυγή, ἐκινήθη ἀπό τήν 'Επιτροπή κατόπιν τῶν βρετανικών μέτρων τῆς 27ης Αυγούστου 1981, ιδίως δέ τῶν σημαντικών περιορισμών τῶν εἰσαγωγῶν πού ωπεφα-σίσθησαν κατά τήν ἡμερομηνία αυτή. Είναι ἀληθές ὅτι τό σύστημα τῆς ἀπαγορεύσεως τοῦ εμβολιασμού σέ συνάρτηση μέ τήν ἀπαγόρευση εισαγωγής κρεάτων πουλερικών προερχομένων ἀπό χώρες ἤ περιοχές ὅπου διενεργείται εμβολιασμός, ίσχυε στην Βόρειο 'Ιρλανδία καί πρό τῆς 27ης Αυγούστου 1981· τό σύστημα ὅμως αυτό ήταν ένας περιορισμός στην κυκλοφορία τῶν εμπορευμάτων πού ἀφορούσε μόνο ένα μέρος τοῦ ἐδάφους τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου χωρίς νά επηρεάζει τίς εἰσαγωγές στήν Μεγάλη Βρετανία, ἡ δέ Ἐπιτροπή δέν εἶχε κρίνει ενδεδειγμένο νά κινήσει τήν διαδικασία τοῦ ἄρθρου 169 τῆς συνθήκης ΕΟΚ. Ἐξ άλλου, δύναται νά γίνει δεκτό ὅτι τό προαναφερθέν άρθρο 11, παράγραφος 1, τῆς ὁδηγίας 71/118, τό όποιο επέτρεψε στά Κράτη μέλη νά διατηρήσουν προσωρινώς ἐν ἰσχύι τίς διατάξεις τους ἐπί θεμάτων υγειονομικού έλεγχου κατά τό ἐμπόριο πουλερικών καί κρεάτων πουλερικών, κατέστησε νόμιμο καθ' ὅλες του τίς ἀπόψεις τό σύστημα πού ίσχυε στό 'Ηνωμένο Βασίλειο κατά τόν χρόνο τῆς προσχωρήσεως.
Φρονώ συνεπώς ὅτι, κατά τήν παροῦσα φάση τῆς δίκης, εἶναι ἀναγκαίο καί ἐπαρκές νά εξετασθεί ἀπό τό Δικαστήριο ή νομιμότης ἡ μή, σύμφωνα μέ τό κοινοτικό δίκαιο, τῶν βρετανικών μέτρων τῆς 27ης Αυγούστου 1981. Κατά τόν τρόπο αὐτό, τό Δικαστήριο θά δυνηθεί νά μή λάβει ὑπ' ὄψη τό σύστημα πού εφαρμόζεται στην Βόρειο 'Ιρλανδία, τό όποῖο, ἄν καί έχει τό 'ίδιο περιεχόμενο μέ εκείνο πού εισήχθη στην Μεγάλη Βρετανία μέ τά προαναφερθέντα μέτρα, χρήζει χωριστής ἐξετάσεως, κυρίως γιά τόν λόγο ὅτι 'ίσχυε ήδη κατά τόν χρόνο τῆς προσχωρήσεως. Ή χωριστή απόφαση πού προτείνω δύναται νά ἐκδοθεί μεταγενεστέρως, κατά προτίμηση όταν τό Δικαστήριο θά ἀποφανθεί ἐπί τῆς προσφυγής τῆς Ἐπιτροπῆς κατά τῆς 'Ιρλανδίας: τό σύστημα πού ἐθεσπίσθη στην Βόρειο 'Ιρλανδία καί στην 'Ιρλανδία, ὅσον άφορᾶ τόν τομέα τῶν πουλερικών, εἶναι πράγματι κατ' ουσία ταυτόσημο.
3.
Κατά τήν προφορική συζήτηση, ὁ εκπρόσωπος τῆς γαλλικής κυβερνήσεως υπεστήριξε ὅτι ἡ έλλειψη νομιμότητος τῶν βρετανικών μέτρων προκύπτει ἀπό τό προαναφερθέν άρθρο 11 τῆς ὁδηγίας 71/118, πλην τοῦ ζητήματος τοῦ ἐμπορίου αυγών, τό όποιο δέν καλύπτεται ἀπό τήν ὁδηγία αὐτή. Κατά πρώτο λόγο, πράγματι, ή πρώτη παράγραφος τοῦ ἄρθρου 11 πρέπει νά ληφθεί ὡς ρήτρα ἀποβλέπουσα στό «πάγωμα» τῶν εθνικών υγειονομικών διατάξεων πού ἀφοροῦν τό εμπόριο ζώντων πουλερικών καί νωπών κρεάτων πουλερικών κατά συνέπεια, ἀπαγορεύεται στά Κράτη μέλη οιαδήποτε τροποποίηση τῶν διατάξεων αυτών μέχρι τῆς ενάρξεως ἰσχύος τῶν κοινοτικών μέτρων εναρμονίσεως. Κατά δεύτερο λόγο, δεδομένου ὅτι έχει ρυθμισθεί ἡ θέσπιση μέτρων γιά την καταπολέμηση τοῦ «κινδύνου μεταδόσεως ἀσθενειῶν τῶν ζώων μέ την εισαγωγή στό έδαφος» ἑνός Κράτους μέλους «νωπών κρεάτων πουλερικῶν προελεύσεως άλλου Κράτους μέλους», οἱ παράγραφοι 2-5 τοῦ άρθρου 11 ἀφήρεσαν ἀπό τά Κράτη μέλη κάθε νομοθετική ἐξουσία ἐπί τοῦ θέματος αὐτοῦ, ἡ δέ ευχέρεια τῶν Κρατών μελών νά ἀπαγορεύουν ἡ νά περιορίζουν τήν εισαγωγή κρεάτων προερχομένων ἀπό άλλα Κράτη μέλη γιά υγειονομικούς λόγους τελεί αυστηρώς ὑπό τους ὅρους πού τάσσονται ὑπό τά στοιχεία α καί β τῆς παραγράφου 2. Δεδομένου ὅτι τά βρετανικά μέτρα εμπίπτουν στην κατηγορία αυτή χωρίς νά πληρούν τους ὅρούς τῆς ὁδηγίας, δέν εἶναι νόμιμα καί ἀπό αυτή τήν άποψη.
Κατά τήν ἐξέταση τῆς ἀπόψεως αὐτῆς επιβάλλεται πρώτον νά διευκρινισθεί ἡ σχέση μεταξύ τοῦ πεδίου ἐφαρμογῆς τοῦ άρθρου 36 τῆς συνθήκης καί τῆς ἐν λόγω ὁδηγίας, προκειμένου νά διαπιστωθεί ἄν ἡ προβλεπομένη ἀπό τήν ὁδηγία αυτή ρύθμιση υπερισχύει ἡ ὄχι τῆς ἐξουσίας πού έχει ἀφεθεί στά Κράτη μέλη ἀπό τό άρθρο 36. Ή ἀπάντηση εἶναι ἀναμφιβόλως καταφατική, σύμφωνα μέ παγία νομολογία τοῦ Δικαστηρίου (ἀποφάσεις τῆς 5ης Ὀκτωβρίου 1977 στην υπόθεση 5/77, Tedeschi, σκέψεις 34-35' τῆς 5ης 'Απριλίου 1979 στην υπόθεση 148/78, Ratti, σκέψη 36· τῆς 8ης Νοεμβρίου 1979 στήν ὑπόθεση 251/78, Denkavit Futtermittel, σκέψη 14' Raccolta 1977, σ. 1555' 1979, σσ. 1629 καί 3369). Σύμφωνα μέ τήν ἀπόφαση Denkavit «... τό άρθρο 36 δέν έχει σκοπό νά ἐπιφυλάξει ὁρισμένα θέματα στην ἀποκλειστική ἁρμοδιότητα τῶν Κρατών μελών, άλλά ἁπλώς επιτρέπει νά παρεκκλίνουν οἱ εθνικές διατάξεις ἀπό τήν ἀρχή τῆς ἐλεύθερης κυκλοφορίας τῶν εμπορευμάτων ἄν καί καθ' ὅσον τέτοιες παρεκκλίσεις εἶναι καί παραμένουν δικαιολογημένες γιά τήν επιδίωξη τῶν σκοπών πού προβλέπονται στό άρθρο αυτό. Κατά συνέπεια, ὅταν, κατ' εφαρμογή τοῦ άρθρου 100 τῆς συνθήκης, κοινοτικές ὁδηγίες προβλέπουν τήν εναρμόνιση τῶν μέτρων πού εἶναι ἀναγκαία γιά νά εξασφαλισθεί ἡ προστασία τῆς ὑγείας τῶν ἀνθρώπων καί τῶν ζώων καί θεσπίζουν διαδικασίες έλεγχου τῆς τηρήσεως τους, ή προσφυγή στό άρθρο 36 δέν δικαιολογείται πλέον, οἱ κατάλληλοι δέ έλεγχοι πρέπει τότε νά διενεργούνται καί τά μέτρα προστασίας νά θεσπίζονται ἐντός τῶν ὁρίων πού ἐχαράχθησαν ἀπό τήν ὁδηγία εναρμονίσεως».
Στην εξεταζομενη περίπτωση, δέν χωρεῖ ἀμφιβολία ὅτι ευρισκόμεθα πρό μιας ὁδηγίας εναρμονίσεως: τοῦτο προκύπτει ὄχι μόνο ἀπό τήν ἀναφορά στό άρθρο 100 τῆς συνθήκης ΕΟΚ, πού περιέχεται στήν ἀρχή τοῦ προοιμίου τῆς ὁδηγίας, άλλά καί ἀπό τήν τρίτη, τήν πέμπτη καί τήν τελευταία αιτιολογική σκέψη. Στην τελευταία αιτιολογική σκέψη ιδίως, ἀφοῦ πρώτα ἀναφέρεται ὅτι «οἱ διατάξεις ὑγειονομικοῦ έλεγχου σχετικά μέ τις συναλλαγές ζώντων πουλερικών καί νωπών κρεάτων πουλερικών θά ἀποτελέσουν ἀντικείμενο άλλων κοινοτικών ὁδηγιών», δηλώνεται περαιτέρω ὅτι «ήδη ἀπό τώρα κρίνεται ἀναγκαία ή πραγματοποίηση μιᾶς πρώτης προσεγγίσεως τῶν ἐθνικών διατάξεων στον τομέα αὐτόν μέ τόν επακριβή καθορισμό ὁρισμένων ὅρων σύμφωνα μέ τους ὁποίους τά Κράτη μέλη δύνανται νά ἀρνούνται ἡ νά περιορίζουν τήν εισαγωγή κρεάτων πουλερικών στό έδαφος τους γιά λόγους υγειονομικοῦ έλεγχου καί μέ πρόβλεψη άμεσης κοινοτικής διαδικασίας στά πλαίσια τῆς προαναφερομένης Μονίμου Κτηνιατρικής 'Επιτροπῆς, σύμφωνα μέ την ὁποία τά μέτρα πού λαμβάνονται ἀπό ἕνα Κράτος μέλος δύνανται νά εξετάζονται καί, κατά περίπτωση, νά τροποποιούνται ἤ νά καταρ-γοῦνται, σέ στενή συνεργασία μεταξύ των Κρατῶν μελῶν καί τῆς Ἐπιτροπῆς». Ή δήλωση αυτή συνδέεται μέ τήν παράγραφο 2 τοῦ προαναφερθέντος ἄρθρου 11 — ὅπου ὁρίζονται τά μέτρα πού δύναται νά θεσπίσει ἕνα Κράτος μέλος σέ περίπτωση εμφανίσεως επιζωοτικής ἀσθενείας σέ άλλο Κράτος μέλος — καί μέ τήν παράγραφο 4, δεύτερο εδάφιο, σύμφωνα μέ τό όποιο ή διαδικασία διαβουλεύσεως μέ τήν Μόνιμη Κτηνιατρική 'Επιτροπή δύναται νά χρησιμοποιείται προκειμένου νά ληφθεί κοινοτική ἀπόφαση ἐπιβάλλουσα τήν κατάργηση ή τήν τροποποίηση τῶν περιοριστικών μέτρων πού λαμβάνονται σέ ἕνα Κράτος μέλος βάσει τῆς προαναφερθείσης παραγράφου 2. Ή τελευταία αυτή διάταξη καταδεικνύει ὅτι ἡ ὁδηγία 71/118 περιλαμβάνει μία διαδικασία έλεγχου τῆς τηρήσεως της, τουλάχιστον ὅσον άφορᾶ τους κανόνες τοῦ άρθρου 11, παράγραφος 2.
Δέν δύναται συνεπώς νά γίνει δεκτό ὅτι ή ἐν λόγω ὁδηγία δέν άφορᾶ τήν προκειμένη υπόθεση, ἁπλώς καί μόνο επειδή τό ενδιαφερόμενο Κράτος μέλος ἐδήλωσε ὅτι ἤσκησε μία ἐξουσία πού τοῦ ἀπονέμεται ἀπό τό άρθρο 36 τῆς συνθήκης ΕΟΚ· τουναντίον, τό πρωτεύον ζήτημα εἶναι ή τήρηση τῆς ὁδηγίας, ἐφ᾽ ὅσον βεβαίως διαπιστώνεται ὅτι 'έχει εφαρμογή τό άρθρο 11.
Πρέπει, ἐν τούτοις, νά πω στό σημείο αυτό ὅτι ἡ ἑρμηνεία τοῦ ἄρθρου 11 ἀπό τήν γαλλική κυβέρνηση δέν μέ πείθει. Κατά τήν γνώμη μου, τό νά συνάγεται ἀπό τήν παράγραφο 1 μία ἀπαγόρευση γιά τά Κράτη μέλη νά τροποποιήσουν τίς υγειονομικές τους διατάξεις στον τομέα πού μᾶς ενδιαφέρει ἐν προκειμένω ἀποτελεῖ διαστρέβλωση τοῦ γράμματος καί τοῦ σκοποῦ τῆς παραγράφου αὐτής. Ό κοινοτικός νομοθέτης περιορίζεται στό νά επιτρέψει τήν εφαρμογή τῶν Ισχυόντων κανόνων «μέχρις ενάρξεως ισχύος ἐνδεχομένως κοινοτικών διατάξεων»· άλλά τό γεγονός καί μόνο ὅτι οἱ κοινοτικές αυτές διατάξεις προβλέπονται ὡς ἕνα ενδεχόμενο — καί συνεπώς δέν υφίσταται πρόθεση νά θεσπισθούν ταχέως, ὅπως άλλωστε κατέδειξε ή πείρα — συνηγορεί ὑπέρ τῆς ἀπόψεως ὅτι δέν ἀπαγορεύεται οἱαδήποτε τροποποίηση τῶν εθνικών διατάξεων. Τοῦτο ἀνεγνωρί-σθη ἀπό τήν 'Επιτροπή, ἡ ὁποία ὀρθώς έκρινε υπερβολική τήν άποψη ὅτι ένα Κράτος μέλος δέν δύναται νά επιφέρει στό δίκαιό του παρά μόνο τροποποιήσεις ἐμπνεόμενες πχ. ἀπό νέα επιστημονικά δεδομένα.
'Εν τούτοις, οἱ παρατηρήσεις αυτές, μολονότι μέ ὁδηγοῦν στην ἀπόρριψη τῆς ἀπόψεως πού διετύπωσε ἡ γαλλική κυβέρνηση, δέν συνεπάγονται καθόλου τό συμπέρασμα ὅτι οιοδήποτε τροποποιητικό εθνικό μέτρο πρέπει νά θεωρείται νόμιμο δυνάμει τοῦ προαναφερθέντος ἄρθρου 11, παράγραφος 1, τῆς ὁδηγίας. Είμαι τῆς γνώμης, ὅτι οἱ εθνικές διατάξεις πού εμπίπτουν στό πεδίο εφαρμογής τοῦ κανόνος αὐτοῦ, καί ὡς πρός τίς όποιες συνεπώς δέν εἶναι ἀναγκαίο νά ελεγχθεί ἄν εἶναι σύμφωνες μέ τίς ἀπαιτήσεις τοῦ ἄρθρου 36 τῆς συνθήκης, εἶναι ἀποκλειστικά καί μόνο οἱ ήδη εφαρμοζόμενες κατά τήν ημερομηνία τῆς οδηγίας διατάξεις (ὅπως συνάγεται ἀπό τήν έκφραση «ἐξακολουθοῦν νά εφαρμόζονται»).
Μένει πρός εξέταση ἡ έκταση εφαρμογής τῶν παραγράφων 2-5 τοῦ ἄρθρου 11 τῆς ἐν λόγω ὁδηγίας. Πρέπει νά ἀναγνωρισθεί ὅτι οἱ προπαρατεθεῖσα τελευταία αιτιολογική σκέψη τοῦ προοιμίου, στην ὁποία ἀναφέρεται ὅτι καθορίζονται (στίς παραγράφους αυτές, προφανώς) ὁρισμένοι ὅροι «σύμφωνα μέ τους ὁποίους τά Κράτη μέλη δύνανται νά αρνούνται ἡ νά περιορίζουν τήν εισαγωγή κρεάτων πουλερικών στό έδαφός τους γιά λόγους ὑγειονομικοῦ έλεγχου», παρέχει ένα επιχείρημα υπέρ τῆς γαλλικής ἀπόψεως, ἀφοῦ ἀποδίδει στίς ἐν λόγω παραγράφους τήν ἀποστολή τῆς ρυθμίσεως τοῦ ὅλου προβλήματος τῶν περιορισμών πού επιβάλλονται στίς εισαγωγές κρεάτων πουλερικῶν γιά υγειονομικούς λόγους. “Αν τούτο ήταν ἀληθές, τά βρετανικά μέτρα, τά όποια ἀναμφιβόλως δέν συγκεντρώνουν τίς προϋποθέσεις πού τάσσονται στην παράγραφο 2, θά έπρεπε γι' αυτόν καί μόνο τόν λόγο νά θεωρηθοῦν μή νόμιμα. 'Αλλά, κατά τήν γνώμη μου, δέν πρέπει νά παραβλεφθεί τό εναρκτήριο χωρίο τῆς 'ίδιας αιτιολογικής σκέψεως, ὅπου ἀναφέρεται ὅτι «οἱ διατάξεις υγειονομικού έλεγχου σχετικά μέ τίς συναλλαγές ζώντων πουλερικών καί νωπών κρεάτων πουλερικών θά ἀποτελέσουν ἀντικείμενο άλλων κοινοτικών ὁδηγιών»: ή διατύπωση αυτή συνηγορεί υπέρ μιᾶς στενής ἑρμηνείας τῆς παραγράφου 2 τοῦ άρθρου 11. Μιά στενή δέ ἑρμηνεία ὁδηγεί στό συμπέρασμα ὅτι τά μόνα κρατικά μέτρα πού διέπονται ἀπό αυτή καί τίς ἑπόμενες παραγράφους εἶναι τά μέτρα γιά τήν καταπολέμηση επιζωοτικής ἀσθενείας πού πράγματι ενεφανίσθη σέ ένα άλλο Κράτος μέλος. Τούτο συνάγεται ἰδίως ἀπό τό είδος τῶν περιπτώσεων πού προβλέπονται ἀπό τά στοιχεία α καί 6 τῆς παραγράφου 2 («σέ περίπτωση εμφανίσεως επιζωοτικής ἀσθενείας ...», «στην περίπτωση κατά τήν ὁποία επιζωοτική ἀσθένεια λαμβάνει εκτεταμένο χαρακτήρα ἡ στην περίπτωση εμφανίσεως νέας σοβαρής καί μεταδοτικής ἀσθενείας ζώων»). Τοῦτο επιβεβαιώνεται περαιτέρω ἀπό τήν παράγραφο 3, δυνάμει τῆς ὁποίας κάθε Κράτος μέλος πρέπει νά ἀνακοινώνει ἀμέσως στά άλλα Κράτη μέλη καί στην Ἐπιτροπή «τήν εμφάνιση στό έδαφός του ὁποιασδήποτε ἀσθενείας πού ἀναφέρεται στην παράγραφο 2 καί τά μέτρα τά όποια έχει λάβει γιά τήν καταπολέμηση της», καθώς επίσης καί τήν εξάλειψη τῆς ἀσθενείας. Ἐξ ίσου σημαντικό είναι, τέλος, τό γεγονός ὅτι ἡ παράγραφος 5 έχει εφαρμογή «ἄν προκύψει ἡ κατάσταση πού προβλέπεται στην παράγραφο 2 ...»: μόνο ἄν ὁ ὅρος «κατάσταση» ἀναφέρεται στην περίπτωση εμφανίσεως τῆς επιζωοτικής ἀσθενείας καί ὄχι σέ έναν γενικό κίνδυνο λοιμώξεως, εμφανίζονται δικαιολογημένες οἱ συνέπειες πού προβλέπονται στην παράγραφο αυτή.
Πράγματι, έχω τήν γνώμη ὅτι τό άρθρο 11, παράγραφοι 2-5, δέν άφορᾶ μέτρα τά όποια εισάγουν ένα νέο εθνικό σύστημα υγειονομικοῦ έλέγχου κατά τό εμπόριο ζώντων πουλερικών καί νωπών κρεάτων πουλερικών δέν ἀφορᾶ δηλαδή τό είδος μέτρων στά ὁποῖα ὑπάγονται τά βρετανικά μέτρα τοῦ Αυγούστου τοῦ 1981. Όπως ήδη εἶπα, οὔτε ἡ παράγραφος 1 τοῦ ἄρθρου 11 καλύπτει περιστάσεις τοῦ είδους αὐτοῦ: ή διάταξη αυτή, ἑπομένως, πρέπει νά εξετασθεί ὑπό τό φῶς τοῦ ἄρθρου 36. Θά δοῦμε, ἐξ άλλου, ἐν συνεχεία ὅτι ἀπό τήν παράγραφο 2 τοῦ ἄρθρου 11 τῆς ὁδηγίας 71/118 δύναται νά ἀντληθεί ένα επιχείρημα χρήσιμο γιά τήν ερμηνεία τοῦ ἄρθρου 36 σέ σχέση μέ τήν παρούσα υπόθεση.
4.
”Οπως εἶναι γνωστό, τό άρθρο 36 τῆς συνθήκης ΕΟΚ, κατά παρέκκλιση ἀπό τά άρθρα 30-34, ἐπιτρέπει μεταξύ άλλων «τίς ἀπαγορεύσεις ἡ τους περιορισμούς εισαγωγών, εξαγωγών ἡ διαμετακομίσεων πού δικαιολογούνται ἀπό λόγους ... προστασίας τῆς υγείας καί τῆς ζωής ... τῶν ζώων», ὑπό τόν ὅρο ὅτι δέν ἀποτελοῦν «μέσο αυθαιρέτων διακρίσεων ούτε συγκεκαλυμμένο περιορισμό στό εμπόριο μεταξύ τῶν Κρατών μελών».
Ἐνδείκνυται προκαταρκτικῶς νά προβώ σέ μία συνοπτική ἀνακεφαλαίωση ὁρισμένων ἀπό τά ἑρμηνευτικά συμπεράσματα στά όποια κατέληξε τό Δικαστήριο ὡς πρός τό άρθρο 36. Κατά πρώτο λόγο, τό Δικαστήριο έχει υπογραμμίσει ὅτι ἡ φύση τῆς διατάξεως αυτής ὡς εἰσαγούσης παρέκκλιση επιβάλλει τήν αυστηρή ἑρμηνεία της (βλ. ἀπόφαση τῆς 12ης 'Οκτωβρίου 1978 στην υπόθεση 13/78, Eggers, Raccolta 1978, σ. 1935, σκέψη 30: «Τό άρθρο 36 ἀποτελεί εξαίρεση τῆς θεμελιώδους ἀρχής τῆς ἐλεύθερης κυκλοφορίας τῶν προϊόντων καί πρέπει συνεπώς νά ερμηνεύεται κατά τρόπο ώστε τά ἀποτελέσματά τῆς νά μη επεκτείνονται πέραν εκείνου πού εἶναι ἀναγκαίο γιά την προστασία τῶν συμφερόντων στήν προστασία τῶν ὁποίων ἀποβλέπει»). Κατά δεύτερο λόγο, τό Δικαστήριο ἀπέδωσε στην έκφραση «ἀπαγορεύσεις ή περιορισμοί ... πού δικαιολογούνται» την έννοια τῶν ἀναγκαίων ἡ μᾶλλον καί ἀπαραιτήτων περιορισμῶν (βλ. ἀπόφαση τῆς 15ης Δεκεμβρίου 1976 στην υπόθεση 35/76, Simmenthai, Raccolta 1976, σ. 1871, σκέψη 10: «Οἱ περιορισμοί πού επιτρέπονται ἀπό τό άρθρο 36 ... εἶναι σύμφωνοι μέ τήν συνθήκη μόνο κατά τό μέτρο πού δικαιολογούνται, δηλαδή εἶναι ἀναγκαίοι γιά τήν επίτευξη τῶν σκοπών πού τό 'ίδιο εδέχθη στό άρθρο αυτό ...»· καί ἡ ἀπόφαση τῆς 12ης 'Ιουλίου 1979 στην υπόθεση 153/78, 'Επιτροπή κατά 'Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας τῆς Γερμανίας, Raccolta 1979, σ. 2555, σκέψη 5, ὅπού τό Δικαστήριο ὁμιλεῖ γιά «περιορισμούς πού ἐπιτρέπονται ... μόνο κατά τό μέτρο πού ... εἶναι ἀναγκαίοι»).
Στά προεκτεθέντα τό Δικαστήριο προσέθεσε δύο περαιτέρω συμπεράσματα: ἀφ' ενός μέν δέν εδέχθη ὅτι τό άρθρο 36 'έχει ὡς σκοπό νά επιφυλάξει τά ζητήματα στά όποια ἀναφέρεται στην ἀποκλειστική ἁρμοδιότητα τῶν Κρατών μελών (βλ. τίς προαναφερθεῖσες ἀποφάσεις Simmenthai, σκέψη 24, Tedeschi, σκέψη 34· 'Επιτροπή κατά 'Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας τῆς Γερμανίας, σκέψη 5)· ἀφ' έτερου δέ διευκρίνισε ὅτι «μία ἐθνική ρύθμιση ἡ πρακτική δέν εμπίπτει στην παρέκκλιση τοῦ άρθρου 36, ἄν ἡ υγεία καί ἡ ζωή τῶν ἀνθρώπων δύνανται νά προστατευθούν ἐξ ἴσου ἀποτελεσματικά μέ μέτρα λιγότερο περωριστικά γιά τίς ενδοκοινοτικές συναλλαγές» (ἀπόφαση τῆς 20ής Μαΐου 1976 στην υπόθεση 104/75, De Peijper, Raccolta 1976, σ. 613, σκέψεις 16-18· προαναφερθείσα απόφαση τῆς 8ης Δεκεμβρίου 1979, Denkavit Futtermittel, σκέψη 23).
Συνεπώς, τό κράτος πού επικαλείται τό άρθρο 36, καί τό ὁποῖο φέρει τό βάρος τῆς ἀποδείξεως ὅτι τά ληφθέντα περιοριστικά μέτρα συγκεντρώνουν τίς προϋποθέσεις πού τάσσονται ἀπό τήν διάταξη αύτη (βλ. τήν προαναφερθείσα ἀπόφαση Denkavit Futtermittel, σκέψη 24), δέν ἀρκεῖ νά δείξει ὅτι τά μέτρα αυτά στηρίζονται πράγματι σέ έναν ἀπό τους ἀπαριθμούμενους λόγους — πχ. στην προστασία τῆς ὑγείας καί τῆς ζωής τῶν ζώων — άλλά πρέπει νά ἀποδείξει ὅτι εἶναι ἀπαραίτητα γιά τήν επίτευξη τοῦ επιδιωκομένου σκοποῦ· καί ὅτι δέν ήταν δυνατό νά προσφύγει σέ μία εναλλακτική λύση ἐξ 'ίσου ἀποτελεσματική καί μέ λιγότερες πιθανότητες νά δημιουργήσει εμπόδια στό εμπόριο. Τό Δικαστήριο, καλούμενο νά κρίνει τήν νομιμότητα τῶν ἐν λόγω μέτρων, πρέπει νά τά ἐξετάζει κατ' ουσία, ἀπό τήν άποψη τῆς ἀναγκαιότητός τους καί τῆς τηρήσεως τῆς ἀρχής τῆς ἀναλογικότητος, καθώς επίσης καί γιά νά διαπιστώσει μήπως συνεπάγονται αυθαίρετη διάκριση ἡ χρησιμεύουν γιά νά καλύψουν έναν «προστατευτικό» περιορισμό τοῦ εμπορίου.
5.
Ἐπανερχόμενος στην παρούσα υπόθεση, θά ήθελα πρώτα νά παρατηρήσω ὅτι ή παράβαση τῶν κοινοτικών υποχρεώσεων πού προσάπτεται στό 'Ηνωμένο Βασίλειο άφορᾶ δύο ἀπόψεις τῶν μέτρων τῆς 27ης Αυγούστου 1981: τήν ἀπαγόρευση τῶν εισαγωγών κρεάτων πουλερικών ἀπό ὅσα Κράτη μέλη δέν εφαρμόζουν τό σύστημα πού εισήχθη στην Μεγάλη Βρετανία καί τόν μηχανισμό τῶν ειδικών άδειῶν, πού εφαρμόζεται στά προϊόντα αυγών. Τό ζήτημα, ἑπομένως, πού τίθεται εἶναι ἄν οἱ δύο αὐτές ἀπόψεις δικαιολογούνται ἤ ὄχι βάσει τοῦ ἄρθρου 36, ἀνεξάρτητα ἀπό τό ποια θέση θά ληφθεί ὡς πρός την μετάβαση ἀπό τό σύστημα τοῦ προληπτικού εμβολιασμού (ἀποκαλούμενο «σύστημα τοῦ έλεγχου») στό σύστημα τοῦ μή εμβολιασμού (ἀποκαλούμενο «σύστημα τῆς ἐκριζώσεως»)· καί πράγματι, ἡ 'Επιτροπή φαίνεται ἀπρόθυμη νά θέσει ὑπό συζήτηση την νομιμότητα τῆς μεταβολής τῆς βρετανικής κτηνιατρικής πολιτικής αυτής καθ' αυτής, δηλαδή καθ' ὅ μέτρο δύναται νά εξετασθεί ἀνεξάρτητα ἀπό τίς επιπτώσεις της στίς ενδοκοινοτικές συναλλαγές. Πρέπει ἐν τούτοις νά ληφθεί ὑπ' ὄψη τό γεγονός ὅτι ὁρισμένοι περιορισμοί των εισαγωγών φαίνεται νά ἀποτελούν ἀναπόσπαστο μέρος κάθε πολιτικής ἀπαγορεύσεως τοῦ προληπτικοί) ἐμβολιασμοῦ καί «ἐκριζώσεως» τῆς νόσου τοῦ Newcastle. Ὡς ἐκ τούτου, μολονότι εἶναι ἀληθές ὅτι τό ζήτημα πού πρέπει νά επιλυθεί εἶναι ἄν τά σχετικά μέ τίς εισαγωγές μέτρα συμβιβάζονται ἡ ὄχι πρός τό ἄρθρο 36, εἶναι δύσκολο νά ἀποφευχθεί ἡ γενική εξέταση των βρετανικών μέτρων τῆς 27ης Αυγούστου 1981, ὑπό τό φως πάντα τοῦ ἐν λόγω άρθρου. ἌΣν τά μέτρα αὐτά εἶναι ὡς σύνολο ἀδικαιολόγητα δυνάμει τοῦ ἄρθρου 36, ἀδικαιολόγητο προφανώς θά εἶναι καί τό ειδικότερο σύστημα περιορισμοῦ των εισαγωγών ὑπάρχει ὅμως καί τό ενδεχόμενο νά εἶναι ἀδικαιολόγητο μόνο τό ειδικότερο αυτό σύστημα, λόγω τῆς υπάρξεως άλλων εναλλακτικών λύσεων λιγότερο επιβλαβών γιά τό εμπόριο.
Πρίν προβώ στην έρευνα αυτή, θά ήθελα νά ἀπαλλάξω τήν συζήτηση ἀπό ένα επιχείρημα στό όποιο ὁ εκπρόσωπος τῆς βρετανικής κυβερνήσεως επέμεινε κυρίως κατά τήν προφορική συζήτηση: κατά τό επιχείρημα αυτό, δέν εἶναι ὀρθό νά γίνεται λόγος γιά «ἀπόλυτη ἀπαγόρευση» τῶν εἰσαγωγῶν πουλερικών, δεδομένου ὅτι τά άλλα Κράτη μέλη, τά όποια υιοθετούν τήν 'ίδια μέθοδο καταπολεμήσεως τῆς νόσου τοῦ Newcastle πού ισχύει σήμερα στό Ἡνωμένο Βασίλειο ἔχουν ἀπόλυτη ελευθερία νά εἰσάγουν τά πτηνοτροφικά τους προϊόντα στην χώρα αυτή. Ειλικρινά, τό επιχείρημα αυτό μοῦ φαίνεται ἀσυνεπές. Ὅταν υιοθέτησε τήν νέα τῆς πολιτική, ή βρετανική κυβέρνηση εἶχε πλήρη επίγνωση τοῦ ὅτι μόνο δύο ἀπό τά Κράτη μέλη συγκέντρωναν τους ὅρούς πού περιγράφονται στην επιστολή τῆς τῆς 27ης Αυγούστου 1981, καί ὅτι, λόγω τοῦ γεγονότος ὅτι εἶχε ή ἴδια ὁρίσει τήν σχεδόν άμεση θέση σέ ἰσχύ τῶν περιορισμών τῶν εἰσαγωγῶν, οἱ περιορισμοί αυτοί θά εμπόδιζαν ἐν πάση περιπτώσει τίς ἐνδοτικές συναλλαγές μέχρις ὅτου, ενδεχομένως, ὅλα τά άλλα Κράτη μέλη ἀπεφάσιζαν νά ἀλλάξουν σύστημα. Ἐξ άλλου, ὅταν ἕνα ἀπό τά Κράτη μέλη, καί συγκεκριμένα ἡ Γαλλία, πού εἶχε ιδιαίτερο συμφέρον στίς εξαγωγές κρεάτων πουλερικών πρός τό 'Ηνωμένο Βασίλειο καί ήταν εντελώς ἀπαλλαγμένη ἀπό τήν νόσο τοῦ Newcastle, ἀνεκοίνωσε ὅτι ἀπηγόρευσε τόν εμβολιασμό καί ἀπεφάσισε τήν λήψη μέτρων υποχρεωτικής σφαγής σέ περίπτωση εμφανίσεως τῆς νόσου (16 Σεπτεμβρίου 1981), ἡ βρετανική κυβέρνηση προσέθεσε μία άλλη προϋπόθεση σ' εκείνες πού περιείχοντο στήν προαναφερθείσα επιστολή τῆς 27ης Αυγούστου 1981, δηλώνοντας ὅτι οἱ εἰσαγωγές ἀπό τήν Γαλλία δέν ἠδύναντο παρά ταύτα νά ἐπιτραποῦν, διότι ἡ Γαλλία εισήγαγε μέ τήν σειρά τῆς πουλερικά ἀπό χώρες οπού δέν εφαρμόζεται ἡ λεγομένη μέθοδος τῆς ἐκριζώσεως τῆς νόσου τοῦ Newcastle. Αν, ἑπομένως, ὄλα τά άλλα Κράτη μέλη ήθελαν νά συμμορφωθοῦν μέ τήν νέα βρετανική κτηνιατρική πολιτική, τα κοινοτικά σύνορα θά ἔπρεπε νά κλείσουν στίς εισαγωγές προελεύσεως ὁρισμένων χωρών, στίς όποιες διενεργείται προληπτικός εμβολιασμός' ἀνεξάρτητα δέ ἀπό τίς επιπτώσεις μιας τέτοιας γραμμικής συμπεριφορᾶς ἐπί τῶν εμπορικών σχέσεων μέ τά τρίτα κράτη, είναι προφανές ὅτι αύτη εἶναι θέμα κοινοτικών ἀποφάσεων καί ὄχι ἀλλαγῆς κατευθύνσεως ἐκ μέρους τῶν κατ' ιδίαν Κρατών μελών. Τέλος, τό ἀντικρουόμενο επιχείρημα φαίνεται νά ἀντιφάσκει πρός την θέση πού έλαβε τό Ἡνωμένο Βασίλειο στην παροῦσα υπόθεση: τοῦτο ἐπεκαλέσθη τό άρθρο 36, ἀναγνωρίζοντας σιωπηρῶς ὅτι ἄν ἡ διάταξη αύτη δέν καθίστᾶ νόμιμα τά μέτρα πού έλαβε στίς 27 Αυγούστου 1981, τά μέτρα αυτά εμπίπτουν στην ἀπαγόρευση τοῦ ἄρθρου 30· ἐνῶ ἡ άρνηση τῆς υπάρξεως ἀπολύτου ἀπαγορεύσεως τῶν εισαγωγών έχει την έννοια μόνο ἄν θέλει κανείς νά υποστηρίξει τό ανεφάρμοστο τοῦ ίδιου αὐτοῦ ἄρθρου 30. Διαφορετικά ή συζήτηση τοῦ ζητήματος άφορᾶ ἁπλώς καί μόνο τήν ὁρολογία καί δέν μεταβάλλει τά δεδομένα τῆς υποθέσεως.
6.
'Ας εξετάσουμε τώρα τήν νέα βρετανική πολιτική γιά τήν καταπολέμηση τῆς νόσου τοῦ Newcastle ἀπό τήν άποψη τῆς ἀναγκαιότητός τῆς γιά τήν προστασία τῆς υγείας καί τῆς ζωής τῶν πουλερικών. 'Η βρετανική άποψη δύναται νά συνοψισθεί ὡς έξης: μόνο ἡ μέθοδος τῆς «ἐκριζώσεως» (ἀπαγόρευση τοῦ προληπτικοί) εμβολιασμοί), υποχρεωτική σφαγή τῶν πουλερικών στίς περιοχές ὅπού εκδηλώνεται ή νόσος, ἀπαγόρευση τῶν εισαγωγών ἐμβολιασθέντων πουλερικών) εξασφαλίζει τό ἀνώτατο δυνατό επίπεδο υγείας τῶν πουλερικών, καθιστώντας κάθε πτηνό, λόγω τῶν ηὐξημένων πιθανοτήτων προσβολής του, ένα εἶδος φύλακος πού ειδοποιεί γιά τήν τυχόν εμφάνιση τῆς νόσου, ἡ ὁποία έτσι δύναται ταχέως νά διαπιστωθεί, νά περιορισθεί καί νά κατασταλεῖ. Ό προληπτικός εμβολιασμός, ἀντιθέτως, μολονότι ελαττώνει τόν κίνδυνο προσβολής γιά ἐμβολιασθέντα πουλερικά, αυξάνει τόν λανθάνοντα κίνδυνο πού ἀποτελοῦν τά ἐμβολιασθέντα πουλερικά, τά ὁποῖα δύνανται νά εἶναι φορείς τοῦ μή καλλιεργημένου ἰοῦ καί νά μεταδώσουν έτσι τήν νόσο στά μή ἐμβολιασθέντα πτηνά· στην περίπτωση αυτή ή ἐπανεμφάνιση τῆς νόσου θά διεπιστοῦτο μέ λιγότερη ταχύτητα καί ἀποτελεσματικότητα.
Ή άποψη αυτή αμφισβητείται ἀπό τήν 'Επιτροπή — ἡ ὁποία υποστηρίζει ὅτι τό σύστημα τοῦ έλεγχου μέσω προληπτικού εμβολιασμού προσφέρει τουλάχιστον τό 'ίδιο επίπεδο προστασίας — καί ἀπό τήν γαλλική κυβέρνηση, ἡ ὁποία θεωρεί τό σύστημα αυτό πιό ἀποτελεσματικό καί υπογραμμίζει ὅτι γιά τόν λόγο αυτό τό σύστημα ἐπανεισήχθη ταχέως στην Γαλλία, ὅταν ἡ μεταβολή κτηνιατρικής πολιτικής πού επήλθε τόν Σεπτέμβριο τοῦ 1981 δέν επέτυχε τό επιθυμητό ἀποτέλεσμα τῆς επαναλήψεως τῶν εξαγωγών πρός τό 'Ηνωμένο Βασίλειο.
Κατά τή γνώμη μου, οἱ παράγοντες πού πρέπει νά ληφθοῦν ὑπ' ὄψη εἶναι οἱ έξῆς:
α)
Ή νέα πολιτική πού εισήχθη στό 'Ηνωμένο Βασίλειο στίς 27 Αυγούστου 1981, ἡ ὁποία, ὅπως εἶπα, συνδέεται ἀναποσπάστως πρός περιοριστικά τῶν εισαγωγών μέτρα, έπρεπε, γιά νά δικαιολογείται δυνάμει τοῦ ἄρθρου 36 τῆς συνθήκης ΕΟΚ, νά εἶναι ἀπαραίτητη γιά τήν προστασία τῆς ὑγείας καί τῆς ζωής τῶν πουλερικών. Τούτο δέν ὑπεστηρίχθη οὔτε ἀπό τήν βρετανική κυβέρνηση, ἡ ὁποία προσεπάθησε μόνο νά ἀποδείξει τήν τεχνική υπεροχή τοῦ συστήματος τῆς ἐκριζώσεως.
β)
'Η Μεγάλη Βρετανία εἶχε ήδη εφαρμόσει κατά τό παρελθόν (μέχρι τό 1962, ὅπως υπενθύμισα στην ἀρχή) τήν προσφάτως ἐπανεισαχθεῖσα πολιτική καί μάλιστα «μέ σθένος καί ἀποφασιστικότητα», ὅπως ἀνέφερε κατά τό 1962 ἡ έκθεση τῆς ἐπιτροπής ὑπό τήν προεδρία τοῦ Sir Arnοld Plant (παράγραφος 252). Παρά ταῦτα, οἱ ὀξείες καί ὑπεροξεῖες μορφές τῆς νόσου τοῦ Newcastle ἐξακολουθοῦσαν νά ἐνδημοῦν (παράγραφος 253), ἡ δέ έκθεση υπογραμμίζει τίς δυσχέρειες πού προκαλοῦσε ἡ ύπαρξη «ἀποθεμάτων» λοιμώξεων, ὅπού ἡ νόσος εμφανίζεται σέ τόσο ἐλαφρά μορφή ώστε νά μή ἀναγνωρίζεται ταχέως (πάλι παράγραφος 253). Φαίνεται, επομένως, ὅτι, μετά δεκαπέντε έτη πολιτικῆς «ἐκριζώσεως» καί μὴ εμβολιασμού (1947-1962), εξακολουθεί νά υφίσταται τό 'ίδιο μειονέκτημα πού σήμερα ἀποδίδεται στην παρουσία ἐμβολιασθέντων πουλερικῶν.
γ)
'Ακόμη καί μετά την επιδημία τοῦ 1970-1971 οι βρετανοί εμπειρογνώμονες παρέμειναν πεπεισμένοι ὅτι «τό μόνο ἀποτελεσματικό μέσο προστασίας τῆς πτηνοτροφίας κατά τῆς νόσου τοῦ Newcastle εἶναι ἡ ἀνάληψη ενός πλήρους προγράμματος ἐμβολιασμού καί διατηρήσεως υψηλών επιπέδων υγιεινῆς καί προφυλάξεως κατά της νόσου εντός κάθε πτηνοτροφικής μονάδος καί μεταξύ τους. Οἰοδήποτε άλλο μέτρο πού λαμβάνεται ὅσο καί ἄν εἶναι επιθυμητό, εἶναι σχετικῶς ελάσσονος σπουδαιότητος» (παράγραφος 2 τῆς ἐκθέσεως τῆς ὁμάδος εμπειρογνωμόνων πού συνεστήθη γιά την εξέταση τῆς επιδημίας τόν 'Οκτώβριο τοῦ 1971).
δ)
Ή μέθοδος τοῦ υποχρεωτικοί) εμβολιασμού, την ὁποία ἡ 'ίδια ὁμάδα εμπειρογνωμόνων θεωρεί «ιδιαιτέρως επιθυμητή» (παράγραφος 25 τῆς προαναφερθείσης εκθέσεως) ουδέποτε υἰοθετήθη, λόγω τῶν πρακτικών δυσχερειών πού συνδέονται μέ τήν εφαρμογή καί τόν έλεγχο τῆς — καί 'ίσως επίσης λόγω τοῦ κόστους τῆς —, άλλά φαίνεται ἀναμφίβολο ὅτι θά επέτρεπε τήν ἀποτελεσματική εκρίζωση τῶν ὀξειών μορφών τῆς νόσου. Αυτό καταδεικνύεται ἀπό τό γεγονός ὅτι, σέ περίπτωση εκδηλώσεως μιᾶς ἑστίας τῆς νόσου μεταξύ προσβλητῶν πουλερικών, τό σύστημα πού ἐθεσπίσθη τώρα στην Μεγάλη Βρετανία προβλέπει τήν «ring vaccination» (δηλαδή τόν ἐμβολιασμό τοῦ συνόλου τῶν προσβλητῶν πουλερικών πού ευρίσκονται σέ περιοχή ὅμορο τῆς εστίας τῆς λοιμώξεως), πρός τόν σκοπό περιορισμού τῆς λοιμώξεως, ἀποτρέποντας τήν διάδοση της.
ε)
'Η πιθανότης νά καταστεί ἀναγκαία ή προσφυγή στην «ring vaccination» σέ περίπτωση εμφανίσεως τῆς νόσου δείχνει ὅτι ἀκόμη καί σέ μία χώρα ὅπου ἰσχύει τό σύστημα τῆς «ἐκριζώσεως» δύναται νά ἀνακύψει μία κατάσταση συνυπάρξεως ἐμβολιασθέντων καί μή ἐμβολιασθέντων πουλερικών, κατάσταση πού ἐνεφανίσθη ὡς σοβαρότερο μειονέκτημα τοῦ συστήματος τοῦ έλεγχου.
στ)
Τά στατιστικά στοιχεία τοῦ Διεθνούς Γραφείου ἐπιζωοτιῶν δείχνουν ὅτι κατά τήν τελευταία τριετία ὁ κίνδυνος νέας εμφανίσεως τῆς νόσου τοῦ Newcastle δέν ἐπραγματοποιήθη οὔτε στίς χώρες πού έχουν υιοθετήσει τό σύστημα τῆς «ἐκριζώσεως» (Δανία, Ἰρλανδία) οὔτε σέ ὁρισμένες χώρες ὅπου 'ίσχυε τό σύστημα τοῦ έλεγχου (Γαλλία, Κάτω Χώρες, Λουξεμβούργο, Ἡνωμένο Βασίλειο)· άλλα καί στίς άλλες χώρες τῆς δευτέρας αυτής ὁμάδος ἐξεδηλώθη μία σαφής τάση μηδενισμοῦ τοῦ ἀριθμού τῶν κρουσμάτων καί τό 1981 μόνο ἡ Ἑλλάς, ἀπό τήν Δυτική Ευρώπη ἐγνωστοποίησε δώδεκα κρούσματα τῆς νόσου.
'Από τίς προεκτεθεῖσες σκέψεις δύνανται κατά τήν γνώμη μου νά συναχθοῦν μέ βεβαιότητα τουλάχιστον δύο συμπεράσματα: πολλά ἀντικειμενικά στοιχεία ἀντιστρατεύονται τήν άποψη ὅτι τό σύστημα τῆς «ἐκριζώσεως» τῆς νόσου υπερέχει' καί ἐν πάση περιπτώσει δέν συντρέχουν λόγοι οἱ όποιοι θά καθιστοῦσαν ἀπαραίτητη γιά τό Ἡνωμένο Βασίλειο τήν θέσπιση τοῦ συστήματος αὐτοῦ. Αυτό κατά τή γνώμη μου ἀρκεῖ γιά νά γίνει δεκτό ὅτι τά επίδικα βρετανικά μέτρα δέν δικαιολογοῦνται βάσει τοῦ ἄρθρου 36.
7.
Όπως μοῦ εδόθη ήδη ἡ ευκαιρία νά υπογραμμίσω, δύναται νά ἀφεθεί κατά μέρος τό σύνολο τῶν προσβαλλομενων μέτρων και νά εξετασθούν μόνο, ὑπό τό φως τῶν κριτηρίων τοῦ κοινοτικοί) δικαίου, οἱ περιορισμοί τῶν εισαγωγῶν, πού προσβάλλονται εἰδικότερα ἀπό τήν προσφεύγουσα. “Ας ερευνήσουμε λοιπόν ἅν, βάσει αυτής ταύτης τῆς λογικῆς τοῦ νέου βρετανικοί) συστήματος, οἱ περιορισμοί αυτοί ήταν ἀπαραίτητοι.
Ή άποψη τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου μᾶς είναι γνωστή: τά κρέατα ἐμβολιασθέντων πουλερικῶν εἰσαγομένων ἀπό άλλες χῶρες δύνανται νά εἶναι λανθάνοντες φορείς τοῦ μή καλλιεργημένου ἰοῦ. Πρέπει βεβαίως νά υποτεθεί ὅτι τά κρέατα αυτά καί κυρίως τά πουλερικά ἀπό τά όποια προήλθαν, δέν εἶχαν ήδη μεταδώσει τήν νόσο ἡ τουλάχιστον ἡ νόσος δέν εἶχε εκδηλωθεί, κατά τήν περίοδο κατά τήν ὁποία ήρθαν σ' ἐπαφή μέ μή ἐμβολιασθέντα πουλερικά στην χώρα καταγωγῆς (διαφορετικά θά ήταν εύκολο νά εντοπισθεί ἡ ἑστία καί νά ἀπαγορευθούν μόνο οἱ εισαγωγές πού προέρχονται ἀπό τήν προσβληθείσα περιοχή, σύμφωνα μέ τό σύστημα τῆς προαναφερθείσης ὁδηγίας 71/118). Μία τέτοια περίπτωση δύναται νά εμφανισθεί, άλλά πολύ σπάνια: συνεπώς τό μέγεθος τοῦ κινδύνου περιορίζεται. Μένει τό γεγονός ὅτι οἱ λόγοι πού προεβλήθησαν ἀπό τήν βρετανική κυβέρνηση θά δικαιολογούσαν καθ' ἑαυτή μία ἀπαγόρευση τῶν εἰσαγωγῶν ἐμβολιασθέντων πουλερικών καί ὄχι τήν επέκταση τῆς ἀπαγορεύσεως αὐτής καί στά μή ἐμβολιασθέντα πουλερικά. 'Αλλά ἡ γαλλική κυβέρνηση υπεστήριξε, χωρίς ὁ ισχυρισμός της νά ἀμφισβητηθεί, ὅτι τά κρέατα πουλερικών πού ἐξήγοντο ἀπό τήν Γαλλία στην Μεγάλη Βρετανία προήρχοντο στό σύνολό τους ἀπό πουλερικά μή ἐμβολιασθέντα καί, επομένως, ευαίσθητα στην νόσο. Δέν ἐξηγήθη δέ κατά ποιόν τρόπο θά ἠδύναντο καί τά κρέατα αυτά νά ἀποκρύψουν έναν μή καλλιεργημένο ενεργό ἰό.
Θά ἐπανέλθω τώρα πρός στιγμή στό άρθρο 11 τῆς ὁδηγίας 71/118, καί εἰδικότερα στην παράγραφο του 2. Μολονότι αυτή έχει εφαρμογή ἐν προκειμένω (γιά τους λόγους πού ἐξετέθησαν προηγουμένως), 'έχει κατ' ἐμέ σημασία τό γεγονός ὅτι ἡ παράγραφος αύτη επιτρέπει στίς εθνικές ἀρχές σέ περίπτωση εμφανίσεως επιζωοτικῆς ἀσθενείας σέ άλλο Κράτος μέλος, νά ἀπαγορεύουν ἡ νά περιορίζουν τήν εἰσαγωγή μόνο νωπών κρεάτων πουλερικών πού προέχονται ἀπό τμήματα τοῦ ἐδάφους ὅπου ἐνεφανίσθη ἡ ἀσθένεια, τά μέτρα δέ αυτά λαμβάνονται προσωρινώς. ”Ενα περιοριστικό μέτρο πού περιορίζεται κατά τόπο καί χρόνο καί πού υπόκειται στόν ἔλεγχο τῶν κοινοτικών ὀργάνων θεωρείται ἀπό τόν κοινοτικό νομοθέτη επαρκές γιά τήν εξασφάλιση προστασίας σέ περίπτωση πραγματικής εμφανίσεως τῆς νόσου. Τό Ἡνωμένο Βασίλειο, ὅπως καί ὅλα τά Κράτη μέλη, δέν έχει τήν εξουσία νά λαμβάνει αὐστηρότερα μέτρα, ὅταν ἡ νόσος τοῦ Newcastle εκδηλώνεται σέ άλλο κράτος. Θά ήταν ἐντελώς άτοπο νά γίνει δεκτό ὅτι τό κατά πολύ αὐστηρότερο μέτρο τῆς ἐπ' ἀόριστο ἀπαγορεύσεως ὅλων τῶν εἰσαγωγῶν πουλερικών ἀπό άλλα Κράτη μέλη, ὅπου Ισχύει τό σύστημα τοῦ έλεγχου, είναι ἀναγκαίο, καί συνεπώς δικαιολογημένο δυνάμει τοῦ ἄρθρου 36, γιά τήν ἀντιμετώπιση μιας καταστάσεως κατά τήν οποία δέν ὑφίσταται παρά μόνο ένας μόνιμος καί γενικός κίνδυνος εμφανίσεως τῆς νόσου! Μία τέτοια κατάσταση (πού δέν δύναται ποτέ νά εκλείψει εντελώς, ἐν ὄψει τῶν πολυαρίθμων φορέων τοῦ ἰοῦ) νά ἐξομοιοῦται έτσι κατ' ουσία πρός τήν περίπτωση επιζωοτικής ἀσθενείας εκτεταμένου χαρακτῆρος, ἡ ὁποία σύμφωνα μέ τήν ὁδηγία δικαιολογεί τήν ἀπαγόρευση ὅλων τῶν εἰσαγωγῶν πού προέρχονται ἀπό ένα Κράτος μέλος (άρθρο 11, παράγραφος 2, στοιχείο β) καί πάλι ὅμως μέ τήν σημαντική διαφορά ὅτι ἡ επιτρεπομένη ἀπό τήν ὁδηγία ἀπαγόρευση εἶναι προσωρινή, ή δέ διατήρηση τῆς τελεί ὑπό τόν έλεγχο τῆς Ἐπιτροπής.Ἀφ' ἑτερου, ἡ λύση πού υἱοθέτησε τό 'Ηνωμένο Βασίλειο δέν εἶναι ἡ μόνη δυνατή. Υφίσταται μία εναλλακτική λύση λιγότερο περιοριστική γιά τίς εισαγωγές: τό ἀποδεικνύει τό σύστημα πού ἐθεσπίσθη στην Δανία — δηλαδή σέ ένα άλλο Κράτος μέλος ὁπού εφαρμόζεται ἡ μέθοδος τῆς «ἐκριζώσεως» — καί τό όποιο περιγράφεται λεπτομερῶς στην ἀπάντηση τῆς 'Επιτροπής στά ερωτήματα πού ἔθεσε τό Δικαστήριο (σημείο F). Οἱ πιό ενδιαφέρουσες ἀπόψεις τοῦ συστήματος αὐτοῦ εἶναι κατά τήν γνώμη μου οἱ ἀκόλουθες: ὡς πρός τά κρέατα πουλερικών πού προέρχονται ἀπό χῶρες ὅπου διενεργείται προληπτικός εμβολιασμός, γίνεται πρῶτα μία διάκριση μεταξύ προϊόντων ἀπό ἐμβο-λιασθεῖσες πτηνοτροφικές μονάδες καί προϊόντων ἀπό μή ἐμβολιασθεῖσες μονάδες καί στίς δύο περιπτώσεις ἀπαιτείται τά πουλερικά νά προέρχονται ἀπό περιοχές καθορισμένης διαμέτρου (20 χιλιομέτρων) πού δέν έχουν προσβληθεί ἀπό τήν νόσο κατά τό τελευταῖο πρό τῆς ἐξαγωγῆς ἐξάμηνο, πρέπει δέ ἕνας ὁρισμένος ἀριθμός δειγμάτων ἀπό τά πουλερικά τῶν ὁποίων τό κρέας εισάγεται νά έχει υποβληθεί κατά τόν χρόνο τῆς σφαγής σέ εργαστηριακή εξέταση μέ ἀρνητικά ἀποτελέσματα ὡς πρός τήν ἐν λόγω νόσο. Ἐπί πλέον, ὡς πρός τά ἐμβολιασθέντα πουλερικά, ὁ εμβολιασμός πρέπει νά γίνει μέ ὁρισμένα μόνο εμβόλια ἐνῶ, ὡς πρός τά μή ἐμβολιασθέντα πουλερικά, ἡ ἐργαστηριακή εξέταση δύναται ἐναλλακτικῶς νά γίνεται ἐπί ενός δείγματος πτηνών ἀπό κάθε μονάδα εκμεταλλεύσεως.
Ή Ἐπιτροπή καί ἡ γαλλική κυβέρνηση ἐδήλωσαν ὅτι οἱ προσπάθειες τους νά πείσουν τό Ἡνωμένο Βασίλειο νά εισαγάγει ένα σύστημα παρόμοιο μέ τό δανικό υπήρξαν μάταιες, μολονότι οἱ προσπάθειες αυτές δείχνουν ὅτι, ἀπό τήν άποψη τῆς 'Επιτροπής, ἡ στροφή πρός τό σύστημα τῆς «ἐκριζώσεως» ήταν θεμιτή καί ὅτι παρίστατο δικαιολογημένος ένας σχετικός περιορισμός τῶν εισαγωγών προκειμένου νά εξασφαλισθεί ἡ επιτυχία τοῦ νέου συστήματος. Ό πληρεξούσιος τῆς βρετανικής κυβερνήσεως ἐδήλωσε κατά τήν προφορική συζήτηση ὅτι ὁ ὄγκος τῶν βρετανικών εισαγωγών πουλερικών (ἰδίως ἀπό τήν Γαλλία) ήταν τόσο μεγαλύτερος σέ σύγκριση μέ τίς εισαγωγές στην Δανία, ώστε καθιστούσε ἀδύνατη τήν θέσπιση τῶν 'ίδιων μέτρων. Στην πραγματικότητα, ἀπεδείχθη αδύνατο νά διαπιστωθεί μέ ἀκρίβεια πόσο σημαντική ήταν ἡ διαφορά, εκφραζομενη ὡς ποσοστό τῶν εισαγωγών ἐπί τῆς συνολικής καταναλώσεως κατά τήν δήλωση τοῦ πληρεξουσίου τῆς γαλλικής κυβερνήσεως, τό ποσοστό ήταν 5 % στό 'Ηνωμένο Βασίλειο έναντι 1 % στην Δανία. Ἐν πάση περιπτώσει, τό επιχείρημα τοῦ πληρεξουσίου τῆς βρετανικής κυβερνήσεως δέν πείθει καθόλου.
Τό μόνο πού ἀπαιτείται κατά τό δανικό σύστημα εἶναι ένα πιστοποιητικό ἡ μάλλον μία επέκταση τοῦ περιεχομένου τοῦ υγειονομικοῦ πιστοποιητικοί) καταλληλότητος πού προβλέπεται στό άρθρο 8 τῆς ὁδηγίας 71/118 δέν εἶναι δέ εμφανές ποιά ιδιαίτερη δυσχέρεια θά ἠδύνατο νά παρουσιάσει γιά τό κράτος εισαγωγής ἡ εξέταση σχετικά πολυαρίθμων πιστοποιητικών. “Αν στην βρετανική άποψη θά πρέπει νά διακρί-νομε μία στάση δυσπιστίας γιά εξετάσεις πού διενεργήθησαν ἀπό εργαστήρια άλλων χωρών, ὁλόκληρο τό σύστημα τοῦ υγειονομικοῦ πιστοποιητικοί) θά ἐτίθετο ἐν ἀμφι-βόλω, δεδομένου ὅτι αυτό στηρίζεται σέ τοπικά κτηνιατρικά πιστοποιητικά. Πάντως, ἡ έννοια τῶν βρετανικών ἀντιρρήσεων φαίνεται νά εἶναι ὅτι μία εργαστηριακή εξέταση βάσει δειγμάτων είναι λιγότερο πιθανό νά ἀποκαλύψει τήν παρουσία τοῦ ἰοῦ ἄν διενεργείται ἐπί μεγαλυτέρων ποσοτήτων τῶν προϊόντων. Φρονώ ὅτι τοῦτο εἶναι ἀνακριβές” ἀρκεῖ τό ποσοστό τῶν ληφθέντων καί ἐξετασθέντων δειγμάτων ἐν σχέσει πρός τίς εισαγόμενες παρτίδες νά παραμένει τό 'ίδιο. 'Επαναλαμβάνω, ἐξ άλλου, ὅτι οἱ εργαστηριακές ἐξετάσεις εἶναι τό ένα ἀπό τά στοιχεία τοῦ δανικοί) συστήματος τό άλλο συνίσταται στην πιστοποίηση τοῦ γεγονότος ὅτι ή περιοχή ἀπό τήν ὁποία προέρχονται τά κρέατα δέν 'έχει προσβληθεί ἀπό τήν νόσο κατά τό τελευταίο ἑξάμηνο.
Πρέπει, τέλος, νά γίνει ἀναφορά στό «σχέδιο προτάσεως ὁδηγίας τοῦ Συμβουλίου περί προβλημάτων υγειονομικοί) έλεγχου στόν τομέα τοῦ ἐμπορίου νωπών κρεάτων πουλερικῶν» τό σχέδιο αὐτό ἐπεδόθη στην Ἐπιτροπή ἀπό τόν Dalsager, άλλά δέν διεβιβάσθη ἀκόμη στό Συμβούλιο. Τό Ἡνωμένο Βασίλειο τό ἐπεσύναψε στό υπόμνημά του (παράρτημα 6)· καί τό ἀνέφερε ὡς ένα καλό παράδειγμα πρωτοβουλίας τῆς Ἐπιτροπῆς μέ σκοπό τήν εναρμόνιση τῶν νομοθεσιών στόν τομέα πού μᾶς ἀπασχολεί ἐν προκειμένω.
Ή ratio τοῦ σχεδίου αὐτοῦ συμπίπτει κατά τόν πληρεξούσιο τοῦ καθ' οὗ, μέ την θέση πού έλαβε τό 'Ηνωμένο Βασίλειο μετά τά μέτρα τοῦ 1981 καί σύμφωνα μέ την ὁποία κάθε κράτος εξαγωγής προστατεύει τόν εαυτό του καί τίς χώρες εισαγωγῆς κατά της λοιμώξεως πού θά ήταν δυνατό να μεταδοθεί μέσω πουλερικών πού εἶναι φορείς τοῦ ἰοῦ. Ευχερώς ὅμως δύναται νά ἀντιταχθεί ὅτι ἐνῶ εἶναι επιτρεπτό τά κοινοτικά ὄργανα νά επιλέγουν μία ὀρισμένη γραμμή ὅταν προβλέπουν τήν εναρμόνιση τῶν νομοθεσιών, δέν εἶναι επιτρεπτό νά ἀπαιτεί ένα Κράτος μέλος ἀπό τά άλλα νά τό λάβουν ὡς πρότυπο.
Πέραν αὐτοῦ, επισημαίνω ὅτι τό προαναφερθέν σχέδιο περιορίζεται, ὡς πρός τό θέμα τοῦ εμβολιασμού, στην ἀπαγόρευση τῆς χρήσεως δύο τύπων εμβολίου (τά παρασκευαζόμενα ἀπό ταχυγενῆ ἡ μεσογενῆ στελέχη τά δεύτερα ἀπαγορεύονται ἄν οἱ ἰοί εἶναι ζώντες), χωρίς νά ὀρίζει τίποτα ὡς πρός τό εμβόλιο πού βασίζεται σέ βραδυγενῆ στελέχη καί τό όποιο σήμερα θεωρείται ὡς πρός τό πιό ἀβλαβες καί τό πιό ἀποτελεσματικό (άρθρο 3). 'Εξ άλλου, επιβάλλει στά Κράτη μέλη νά λαμβάνουν ὀρισμένα μέτρα γιά τήν καταπολέμηση τῆς νόσου σέ περίπτωση εμφανίσεως τῆς στό έδαφός τους (άρθρα 4-9) καί αὐτό προϋποθέτει ὅτι ἡ νόσος δύναται νά εντοπισθεί, ὅτι δύναται νά καταπολεμηθεῖ μέ τήν σφαγή τῶν προσβληθέντων πουλερικών καί μέ τήν ἀπολύμανση, καί ὅτι εἶναι δυνατό νά ἐξακριβωθεί ἡ πορεία τῆς μέ εργαστηριακές ἐξετάσεις. Μόνο ὅταν τά προβλεπόμενα μέτρα καταπολεμήσεως δέν τηρηθούν, δύναται ἡ χώρα προορισμού νά ἀπαγορεύσει τήν θέση σέ κυκλοφορία στό έδαφός τῆς τῶν κρεάτων πού προέρχονται ἀπό τήν προσβληθείσα περιοχή (άρθρο 13), ἐνῶ ἡ προσωρινή ἀπαγόρευση ὅλων τῶν εισαγωγών ἀπό μία συγκεκριμένη χώρα επιτρέπεται στην περίπτωση επεκτάσεως τῆς νόσου έκτος τῆς ἐν λόγω περιοχής (άρθρο 10, παράγραφος 1). Τά μέτρα περιορισμού τῶν εισαγωγών πού επιτρέπει τό σχέδιο είναι, επομένως, ὅπως παρετήρησε ή 'Επιτροπή, τῆς 'ίδιας τάξεως μέ τά μέτρα τοῦ άρθρου 11 τῆς ὁδηγίας 71/118, καί ὡς ἐκ τούτου ἐπιτρέπουν νά συναχθεί τό ἴδιο συμπέρασμα στό όποιο ὁδήγησε ἡ εξέταση τῆς παραγράφου 2 τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ὅτι δηλαδή καταστάσεις πιό σοβαρές ἀπό ἐκείνη τοῦ γενικού καί μονίμου κινδύνου νέας εμφανίσεως τῆς νόσου λαμβάνονται ὡς ἡ βάση περιορισμών τῶν εισαγωγών πού είναι λιγότερο σοβαροί ἀπό τά βρετανικά μέτρα.
8.
Οἱ σκέψεις πού ἀνεπτύχθησαν μέχρι τώρα δείχνουν, νομίζω, ὄχι μόνο ὅτι τά μέτρα αυτά, ὡς πρός τά περιοριστικά τῶν ενδοκοινοτικών συναλλαγών ἀποτελέσματά τους, δέν ήταν καθ' οἱονδήποτε τρόπο ἀπαραίτητα, άλλά καί ὅτι ήταν υπερβολικά περιοριστικά ἐν σχέσει πρός τό επιδιωκόμενο ἀποτέλεσμα, πού συνίστατο στην εξασφάλιση τῆς επιτυχίας τοῦ συστήματος «ἐκριζώσεως» τῆς νόσου τοῦ Newcastle. 'Αλλά ἡ τήρηση τῆς ἀρχής τῆς ἀναλογικότητος πρέπει επίσης νά εξακριβωθεί καί ἀπό μία άλλη άποψη: ἡ ζημία πού προεκλήθη στό ἐνδοκοινοτικό εμπόριο πρέπει νά ἐκτιμηθεί καί νά συγκριθεί πρός τό ὄφελος τό όποιο δύναται τό 'Ηνωμένο Βασίλειο νά ἀναμένει ὅτι θά τοῦ ἀποφέρει ἡ νέα πολιτική ἀπό κτηνιατρικῆς ἀπόψεως. Τό πρῶτο στοιχείο (ζημία) εἶναι ασφαλώς σημαντικό: διεκόπη ένα ρεῦμα εξαγωγῶν ἀπό την Γαλλία, τό όποιο, σύμφωνα μέ τά στατιστικά στοιχεία τοῦ Eurostat τοῦ 1980, είχε φθάσει κατά τό έτος ἐκεῖνο μία ἀξία 4809000 ευρωπαϊκών λογιστικών μονάδων (ΕΛΜ). Δύναται, ἑπομένως, νά δοθεῖ πίστη στίς δηλώσεις τῆς γαλλικής κυβερνήσεως, ή οποία έκανε λόγο γιά πτηνοτροφικές επιχειρήσεις πού ἐξηναγκάσθησαν νά μειώσουν δραστικά τήν παραγωγή τους καί πού έφθασαν στά πρόθυρα τῆς πτωχεύσεως. Σ' αυτό πρέπει νά προστεθεί τό μειονέκτημα πού προέκυψε ἀναμφιβόλως γιά τόν βρετανό καταναλωτή, δεδομένου ὅτι, ὅπως ήταν φυσικό, οἱ τιμές τῶν πουλερικών, καί ιδίως τῶν ινδιάνων, ηὐξήθησαν μετά τους περιορισμούς τῶν εισαγωγών. Οσο γιά τό δεύτερο στοιχείο (όφελος γιά τήν υγεία τῶν πουλερικών πού ἐκτρέφονται στην Μεγάλη Βρετανία), ἡ σημασία του, στό πραγματικό ἐπίπεδο, εἶναι μηδαμινή: μολονότι είναι ἀληθές, ὅπως εἶπα, ὅτι κατά τά τελευταία έτη ἡ νόσος τοῦ Newcastle δέν εμφανίζεται πλέον στην Μεγάλη Βρετανία, ἡ διατήρηση τῆς καταστάσεως αυτής — δηλαδή τά καλύτερα ἀποτελέσματα πού εἶναι δυνατό νά νοηθούν ὑπό τό νέο σύστημα — θά συνιστά ἁπλώς καί μόνο μία παγίωση ενός ήδη κεκτημένου ὀφέλους.
Τό καθ' οὗ έδωσε μεγάλη έμφαση στά ὀλέθρια οικονομικά ἀποτελέσματα πού θά εἶχε μία νέα επιδημία· ευτυχώς ὅμως δέν υπάρχουν ενδείξεις ὅτι επίκειται επιδημία καί κανένας δέν δύναται νά προβλέψει τί οικονομικές συνέπειες θά εἶχε μία επιδημία, ἄν ἐνεφανίζετο, στά κράτη ὅπου ισχύει τό σύστημα τοῦ έλεγχου καί σέ εκείνα πού προτιμούν τό καθεστώς τῆς ἐκριζώσεως. Γιά νά συνοψίσω, λοιπόν, ή εμπιστοσύνη τοῦ 'Ηνωμένου Βασιλείου στην ἱκανότητά του νά ἀμυνθεί πιό ἀποτελεσματικά κατά τυχόν μελλοντικής επανεμφανίσεως τῆς νόσου τοῦ Newcastle ἐπληρώθη ἀρκετά ἀκριβά ἀπό τους πτηνοτρόφους άλλων Κρατών μελών καί Ιδίως τῆς Γαλλίας. Ἀκόμη καί ἄν ἀναγνωρισθεῖ ὅτι μία βρετανική πτηνοτροφία σέ ἀρίστη υγεία εἶναι επωφελής γιά ολόκληρη τήν Κοινότητα — επιχείρημα πού προεβλήθη κατά τήν προφορική συζήτηση — είναι κατά τήν γνώμη μου προφανής ἡ δυσαναλογία μεταξύ τοῦ ἐπιδιωκομένου ἀπό τά βρετανικά μέτρα μελλοντικού ἀποτελέσματος καί τῆς παρούσης καί μελλοντικής θυσίας πού επιβάλλουν στους εξαγωγείς άλλων Κρατών μελών. Φρονώ, συνεπώς, ὅτι ἡ ἀρχή τῆς ἀναλογικότητος παρεβιάσθη.
9.
Ή 'Επιτροπή υπεστήριξε ἐπίσης ὅτι οἱ βρετανικοί περιορισμοί ἐπί τῶν εισαγωγών συνιστούν μέσο αὐθαιρέτων διακρίσεων, κατά παράβαση τῆς διατάξεως, πού περιέχεται στό τελευταίο μέρος τοῦ ἄρθρου 36. 'Η άποψη αυτή στηρίζεται σέ δύο πραγματικά δεδομένα: ἀφ' ἑνός μέν, ἐνῶ ὁ περιορισμός τῶν εἰσαγωγῶν ἐφηρμόσθη ἀπό 1ης Σεπτεμβρίου 1981, ἡ πώληση εντός τῆς Μεγάλης Βρετανίας ἐμβολιασθέντων πουλερικών προερχομένων ἀπό τήν εγχώρια πτηνοτροφία επετράπη γιά ένα τουλάχιστον έτος πέραν τῆς ημερομηνίας αυτής· ἀφ' έτερου, ἡ εἰσαγωγή εξωτικών πτηνών — δυνητικῶς επικινδύνων λόγω τῆς Ικανότητός τους νά μεταδώσουν τήν νόσο τοῦ Newcastle — επετράπη μέχρι τῆς 1ης 'Οκτωβρίου 1981, κατόπιν δέ ἀνεστάλη καί ἐν συνεχεία υπεβλήθη σέ περιορισμούς μόνο ἀπό τῆς 18ης 'Ιανουαρίου 1982, δυνάμει ενός μέτρου τό όποιο πάντως είναι λιγότερο αυστηρό ἀπό εκείνο πού άφορᾶ τά πουλερικά (περιορίζεται, πράγματι, στην επιβολή κτηνιατρικών εξετάσεων καί μιᾶς περιόδου ἀπομονώσεως). Σύμφωνα μέ τό καθ' οὗ, οἱ ἐν λόγω διαφορές μεταχειρίσεως δέν εἶναι παρά μία άποψη τοῦ νέου κτηνιατρικοῦ συστήματος πού ἐθεσπίσθη γιά τήν καταπολέμηση τῆς νόσου τοῦ Newcastle καί δέν δύνανται νά εκτιμηθούν αὐτοτελῶς δυνάμει τοῦ ἄρθρου 36.
Θά ἤθελα νά παρατηρήσω σχετικῶς ὅτι καί τά δύο πραγματικά περιστατικά πού ἀνεφέρθησαν έρχονται σέ ἀντίφαση πρός τους λόγους πού προέβαλε τό 'Ηνωμένο Βασίλειο γιά νά δικαιολογήσει τά ἐπίδικα μέτρα δυνάμει τοῦ ἄρθρου 36. Αν ὁ κίνδυνος λοιμώξεως προκαλούμένης ἀπό ἐμβο-λιασθέντα πουλερικά ήταν τόσο σοβαρός ώστε νά δικαιολογεί τήν ἀπαγόρευση τῶν εισαγωγών καί ἄν ἡ ἀπαγόρευση αυτή ἐκρί-νετο ἀπαραίτητη γιά τήν προστασία τῶν πουλερικών, δέν εξηγείται πώς ήταν δυνατό ταυτοχρόνως ἡ βρετανική κυβέρνηση νά κρίνει ὅτι έχει ἐξασφαλίσει προστασία ἐπό τόν κίνδυνο πού δημιουργεί ἡ συνύπαρξη «ἐθνικών» ἐμβολιασθέντων καί μή ἐμβολιασθέντων πουλερικών καί ἡ βαθμιαία διάθεση τοῦ κρέατός τους· οὔτε πώς ήταν δυνατό νά υιοθετήσει έναντι άλλων πιθανών φορέων τοῦ μή καλλιεργημένου ἰοῦ, μία πολιτική κατά πολύ ηπιότερη.
Κατά πρώτο λόγο, επομένως, τά περιγρα-φέντα περιστατικά ἐπιβεβαιώνουν ὅτι δέν ήταν ἀναγκαία ἡ μεταβολή τῆς κτηνιατρικής πολιτικής καί Ιδίως ἡ ὁλική ἀναστολή τῶν εἰσαγωγῶν πουλερικών. Κατά δεύτερο λόγο, καί τά δύο περιστατικά δείχνουν ὅτι επρόκειτο πράγματι γιά μία αυθαίρετη διάκριση — ὄχι μία διαφορά μεταχειρίσεως δικαιολογημένη ἀπό τό πρώτο μέρος τοῦ ἄρθρου 36 — εἰς βάρος τῶν εξαγωγέων πτηνοτροφικών προϊόντων προερχομένων ἀπό άλλα Κράτη μέλη καί προς όφελος τῶν βρετανών πτηνοτρόφων, καθώς καί τῶν εισαγωγέων ἐξωτικών πτηνών. Κατά τρίτο λόγο, ἡ πολιτική υγειονομικοῦ έλεγχου πού υἱοθετήθη ὡς πρός τά ἐξωτικά πτηνά επιβεβαιώνει τήν ύπαρξη καί άλλων δυνατών λύσεων πλην τῆς ὁλικής ἀπαγορεύσεως τῶν εἰσαγωγῶν. Πρέπει νά ἀναγνωρισθεί, συνεπώς, ὅτι τό 'Ηνωμένο Βασίλειο παρεβίασε καί ἀπό αυτή τήν άποψη τό άρθρο 36.
10.
Στην τελευταία φράση τοῦ άρθρου αὐτοῦ ὁρίζεται, ὁπως ἀνέφερα στην ἀρχή, ὅτι οἱ ἀπαγορεύσεις καί οἱ περιορισμοί στους ὁποίους ἀναφέρεται δέν πρέπει νά συνιστούν «συγκεκαλυμμένο περιορισμό στό εμπόριο μεταξύ τῶν Κρατών μελών».
Ό σκοπός τῆς διατάξεως αυτής, ὅπως έχει δεχθεί τό Δικαστήριο, εἶναι «νά ἐμποδίζει οἱ περιορισμοί στό ἐμπόριο πού στηρίζονται στους λόγους πού ἀναφέρονται στό πρώτο εδάφιο τοῦ ἄρθρου 36 νά ἐκφεύγουν τοῦ σκοποῦ τους καί νά χρησιμοποιούνται κατά τρόπο ... πού νά προστατεύει έμμεσα ὁρισμένη εθνική παραγωγή» (ἀπόφαση τῆς 14ης Δεκεμβρίου 1979 στην υπόθεση 34/79, Regina κατά Henn and Darby, Raccolta 1979, σ. 3795). Κατ' ουσία, τά περιοριστικά μέτρα, τά όποια δικαιολογεί τό ενδιαφερόμενο κράτος επικαλούμενο έναν ἀπό τους λόγους πού ἀναφέρει τό άρθρο 36, δέν πρέπει νά υποκρύπτουν έναν διαφορετικό χαρακτήρα καί νά συγκαλύπτουν μέτρα προστατευτισμοῦ ἡ ἐμπορικοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν προϊόντων άλλων κρατών.
Στην παρούσα υπόθεση, ἡ Ἐπιτροπή υπεστήριξε ὅτι, μέ τά μέτρα τοῦ Αυγούστου 1981, τό Ἡνωμένο Βασίλειο ἐπεδίωξε στην πραγματικότητα τήν προστασία τῆς εθνικής παραγωγής πουλερικών ἀπό τόν γαλλικό ἀνταγωνισμό. Ή συνολική ἀξία τῶν εἰσαγωγῶν ἀπό τήν Γαλλία ἀνήλθε πράγματι ἀπό 28000 ΕΑΜ τό 1979 σέ προαναφερθέν ποσό τῶν 4809000 ΕΛΜ κατά τό 1980, καλύπτοντας πάνω ἀπό τό 85 % τοῦ συνόλου τῶν εἰσαγωγῶν στό 'Ηνωμένο Βασίλειο κρέατος πουλερικών προελεύσεως άλλων Κρατών μελών.
Αὐτός ὁ επιτυχής καί ιδιαίτερα ἐκτεταμένος ἀνταγωνισμός ἀνησύχησε τους βρετανούς πτηνοτρόφους, καί ἰδίως τους εκτροφείς ινδιάνων, πολλές δέ διαμαρτυρίες διετυπώθησαν ἀπό τήν τάξη τῶν πτηνοτρόφων αυτών κατά τήν διάρκεια τοῦ 1981, ζητώντας κυβερνητικά μέτρα ἀπαγορεύσεως ἡ έλεγχου τῶν γαλλικών εισαγωγών: αὐτό δείχνουν τά ἀποκόμματα ἀπό τόν τύπο, τά όποια προσεκόμισε ή Ἐπιτροπή (παράρτημα 9 τῆς προσφυγῆς), ἰδίως δέ τά άρθρα πού ἐδημοσιεύθησαν στους «Financial Times» τῆς 8ης Φεβρουαρίου 1981 («Turkey farmers threaten French imports blockade»), τῆς 18ης Μαΐου (« Poultrymen seek imports curb» καί «Boycott call on French poultry»), τῆς 29ης Μαΐου («Warning on French poultry») και τῆς 16ης 'Ιουλίου («Minister urged to aid poultry men»). Οἱ γάλλοι παραγωγοί κατηγοροῦντο κυρίως ὅτι ελάμβαναν κρατικές επιχορηγήσεις καί ὅτι δέν ἐτηροῦσαν τους υγειονομικούς κανόνες μέ τήν ἴδια ευσυνειδησία ὅπως οἱ βρετανοί εκτροφείς μολονότι μία μερίδα τύπου ἀνεγνώριζε ταυτοχρόνως τήν παρουσία άλλων παραγόντων κρίσεως, πού ήταν καθαρά εθνικής φύσεως, ὅπως τό κόστος τῆς ενεργείας καί τά υψηλά επιτόκια στην Μεγάλη Βρετανία (βλ. τό άρθρο «British poultry firms face closure as French expand», πού ἐδημοσιεύθη στην εφημερίδα «The Daily Telegraph» τῆς 2ας Μαρτίου 1981). Έτσι, ἀπό αυτό τούτο τόν βρετανικό τύπο, ἡ υγειονομικής φύσεως δικαιολογία των μέτρων τῆς 27ης Αυγούστου 1981 ἑρμηνεύθη ὡς πρόσχημα γιά τήν ἀναχαίτιση τοῦ γαλλικού ἀνταγωνισμού (βλ. τό άρθρο «Fowl Play all Round» στους «Times» τῆς 29ης Αυγούστου 1981).
Ἀπό τήν πλευρά του, τό Ἡνωμένο Βασίλειο, κατά τήν διάρκεια τῆς παρούσης δίκης, δέν ἠρνήθη ὅτι τά ἐν λόγω μέτρα ἠδύναντο νά εἶναι χρήσιμα καί ἀπό εμπορικής ἀπόψεως, άλλά υπεστήριξε ὅτι τούτο δέν εμποδίζει νά θεωρούνται νόμιμα, ἀφοῦ στηρίζονται κυρίως στην ἀνάγκη προστασίας τῆς υγείας τῶν ζώων. Στον ισχυρισμό αυτό δύναται ευχερώς νά ἀντιταχθεί ὅτι ή προαναφερθείσα διάταξη τοῦ ἄρθρου 36 επιβάλλει μία σύγκριση μεταξύ των επισήμως δηλωθέντων σκοπών τῶν μέτρων γιά τά όποια πρόκειται καί τοῦ τυχόν πραγματικού προστατευτικού σκοπού τους.
Ἐν ὄψει τῶν προεκτεθέντων, είμαι τῆς γνώμης ὅτι ὁρισμένα ἀναμφισβήτητα στοιχεία στηρίζουν τήν άποψη ὅτι τά επίδικα κτηνιατρικά μέτρα ήταν μέτρα «συγκαλύψεως». 'Αναφέρομαι στά ἀκόλουθα περιστατικά:
α)
στίς διαμαρτυρίες καί στίς ἀπειλές εμπορικού ἀποκλεισμού ἐκ μέρους τῶν βρετανών παραγωγών μεταξύ Φεβρουαρίου καί 'Ιουλίου τοῦ 1981, καί στίς πιέσεις πού ἤσκησαν ἐπί τῶν κυβερνητικών ἀρχων γιά νά ἐπιτύχουν τήν παρεμπόδιση κατά κάποιο τρόπο τῶν γαλλικών εισαγωγών
β)
στά διαβήματα τῶν βρετανικών άρχων πρός τήν Ἐπιτροπή μέ τό αίτημα νά θέσει πέδη στίς γαλλικές εξαγωγές, βάσει τοῦ επιχειρήματος ὅτι ἡ γαλλική κυβέρνηση παρέχει επιχορηγήσεις στους πτηνοτρόφους (βλ. τήν συνέντευξη τοῦ βρετανοῦ υπουργού γεωργίας Walker, ή ὁποία περιελήφθη στό προαναφερθέν άρθρο «Warning on French Poultry», καί στην ὁποία συνίστᾶτο στους έμπόρους νά μή βασίζονται στίς εισαγωγές ινδιάνων ἀπό τήν Γαλλία γιά τά Χριστούγεννα)·
γ)
στην ἀποτυχία τῶν διαβημάτων αυτών, δεδομένου ὅτι ἡ 'Επιτροπή έκρινε ὅτι τά γαλλικά μέτρα υποστηρίξεως συνεβιβάζοντο πρός τους κοινοτικούς κανόνες (βλ. τήν ἀπό 29ης 'Ιανουαρίου 1982 ἀπάντηση τῆς Ἐπιτροπῆς στό έγγραφο ερώτημα 896/81 τοῦ Welsh, στην ΕΕΕΚ C 53, τῆς 1ης Μαρτίου 1981, σ. 2)·
δ)
στό εξαιρετικά σύντομο χρονικό διάστημα μεταξύ τῆς θεσπίσεως καί τῆς ενάρξεως τῆς ισχύος τῶν μέτρων τῆς 27ης Αὐγούστου 1981 μέ τήν ἀντικειμενική συνέπεια ὅτι κατέστη ἀδύνατη ή παραγγελία καί ἡ άφιξη γαλλικών ινδιάνων γιά τίς χριστουγεννιάτικες πωλήσεις·
ε)
στην επακολουθήσασα ἀπόλυτη άρνηση νά ἐξετασθούν άλλες πιθανές λύσεις ἀντί τῶν μέτρων περιορισμοῦ τῶν εισαγωγών.
Ἐν ὄψει τῶν στοιχείων αυτῶν, έχω τήν γνώμη ὅτι υφίστανται επαρκείς λόγοι γιά νά κριθεί ὅτι τά επίδικα μέτρα ήταν ἀσυμβίβαστα πρός τό άρθρο 36, καί γιά τόν λόγο ὅτι συνεκάλυπταν τόν πραγματικό τους χαρακτήρα ως μέτρων προστατευτισμοῦ.
11.
Μένει πρός εξέταση τό πρόβλημα τῶν ειδικών ἀδειων εισαγωγής πού υπεβλήθησαν ἀπό τό 'Ηνωμένο Βασίλειο γιά τά προϊόντα αυγών πού έχουν υποβληθεί σέ θερμική επεξεργασία. Ή 'Επιτροπή παρατηρεί ὅτι αυτό τό εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία τῶν ἐμπορευμάτων δέν ευρίσκει καμμία δικαιολογία βάσει τοῦ άρθρου 36, ἀφοῦ οἱ εἰδικές άδειες στόν πτηνοτροφικό τομέα δέν παρέχουν πρόσθετες υγειονομικές εγγυήσεις πέρα τῶν παρεχομένων ἀπό τά πιστοποιητικά πού εκδίδονται ἀπό τίς ἁρμόδιες ἀρχές τοῦ Κράτους μέλους ἐξαγωγής. Κατά συνέπεια, οἱ ἐν λόγω περιορισμοί εἶναι δυσανάλογοι ἐν σχέσει πρός τόν επιδιωκόμενο σκοπό καί ἀντίθετοι πρός τό άρθρο 30 τῆς συνθήκης ΕΟΚ.
Τό καθ' οὗ ἀντιτάσσει πρώτον ὅτι τά μέτρα ἐπί τῶν ὁποίων στηρίζονται οἱ «επικρίσεις» εἶναι τά θεσπισθέντα ἀπό τό 'Ηνωμένο Βασίλειο στίς 27 Αυγούστου 1981 (καό Ισχύοντα ἀπό 1ης Σεπτεμβρίου), τά ὁποῖα δέν περιελάμβαναν κανένα σύστημα ἀδειων γιά τά προϊόντα αυγών επομένως, τά σχετικά επιχειρήματα τῆς 'Επιτροπής εξέρχονται τοῦ πλαισίου τῆς παρούσης υποθέσεως. 'Εξ άλλου, τό πρόβλημα αυτό εξετάζεται στό πλαίσιο τῆς υποθέσεως 124/81, πού εκκρεμεί ενώπιον τοῦ Δικαστηρίου.
'Ως πρός τήν ένσταση αυτή, θά ήθελα νά παρατηρήσω ὅτι ἡ γενική ἀπαγόρευση τῶν εισαγωγών προϊόντων αυγών, ἡ οποία ἀπο-τελοῦσε μέρος τῶν περιοριστικών μέτρων πού ἐφηρμόσθησαν ἀπό 1ης Σεπτεμβρίου, ἀντικατεστάθη λίγες ἡμερες ἀργότερα ἀπό τό σύστημα τῶν ειδικών ἀδειῶν· τό σύστημα αὐτό παρείχε τήν δυνατότητα νά εἰσάγονται στό 'Ηνωμένο Βασίλειο τέτοια προϊόντα, ἐφ' ὅσον είχαν υποβληθεί σέ κατάλληλη θερμική επεξεργασία, ἐπί τή βάσει μιᾶς ἀδείας εκδιδομένης κάθε φορά γιά κάθε παρτίδα (επιστολή τῆς 4ης Σεπτεμβρίου 1981 τῆς Μονίμου 'Αντιπροσωπείας τοῦ 'Ηνωμένου Βασιλείου πρός τήν Επιτροπή). Ἔχοντας πληροφορηθεί ἀπό τήν επιστολή αυτή τίς επελθούσες τροποποιήσεις, ἡ 'Επιτροπή ἀνεφέρθη ρητώς στους περιορισμούς ἐπί τῶν εισαγωγών τῶν αυγών καί τῶν προϊόντων τους, τόσο στην ἀπό 11ης Σεπτεμβρίου 1981 επιστολή της πρός τό 'Ηνωμένο Βασίλειο ὅσο καί στην αιτιολογημένη γνώμη τῆς τῆς 12ης 'Οκτωβρίου 1981. Κατά τόν τρόπο αυτό προφανώς ἡ 'Επιτροπή εἶχε τήν πρόθεση νά ἀναφερθεί καί στό σύστημα τῶν ειδικών ἀδειων, γιά νά επισημάνει τό ασυμβίβαστο τοῦ συστήματος αὐτοῦ πρός τήν συνθήκη. Αυτό άλλωστε προκύπτει καί ἀπό τό κείμενο τῆς προαναφερθείσης επιστολής τῆς 11ης Σεπτεμβρίου, τό όποιο παραπέμπει στά προβλήματα πού ετέθησαν μέ τήν υπόθεση 124/81 ἐπί τοῦ θέματος τῶν ἀδειων εισαγωγής, καθώς επίσης καί ἀπό τήν ρητή μνεία, στην παράγραφο 1 τῆς αιτιολογημένης γνώμης, τοῦ συστήματος τῶν ειδικών ἀδειων γιά τά προϊόντα αυγών. Στό τελικό μέρος τῆς γνώμης αυτής δηλώνεται σαφώς ὅτι, εφαρμόζεται τό σύστημα τῶν ἀδειων εισαγωγής προϊόντων αὐγών, τό 'Ηνωμένο Βασίλειο παρεβίασε τό άρθρο 30 τῆς συνθήκης.
'Επομένως, ἡ προκαταρκτική ένσταση πού προέβαλε τό 'Ηνωμένο Βασίλειο κατά τῆς ἐν λόγω αιτιάσεως φαίνεται ἀβάσιμη.
'Επί τῆς ουσίας, τό καθ' οὗ υποστηρίζει ὅτι κατά τήν εξέταση τοῦ προσβαλλόμενου μέτρου πρέπει νά ληφθεῖ ὑπ' ὄψη ὄχι ὁ ιδιαίτερος τομεύς στον όποιο έχουν εφαρμογή οἱ άδειες (ἐν προκειμένω, ὁ πτηνοτροφικός τομεύς), άλλά ἡ φύση τῶν κινδύνων κατά τῶν ὁποίων παρέχουν προστασία οἱ άδειες αυτές. Δεδομένου ὅτι ἡ ἀρχή τῶν εἰδικών ἀδειων έγινε δεκτή ἀπό την Κοινότητα γιά την καταπολέμηση τοῦ ἀφθώδους πυρετοῦ καί τοῦ πυρετοῦ τῶν χοίρων, δέν υπάρχει λόγος, σύμφωνα μέ τό καθ' οὗ, να ἀποκλεισθεί ἡ εφαρμογή τῆς 'ίδιας πολιτικής ὡς πρός τήν νόσο τοῦ Newcastle.
Πρέπει νά παρατηρηθεί ἐν προκειμένω ὅτι, ἀνεξάρτητα ἀπό τήν έρευνα ὡς πρός τήν ἀκρίβεια τοῦ ἰσχυρισμοῦ ὅτι ἡ προαναφερθείσα ἀρχή «έγινε δεκτή ἀπό τήν Κοινότητα» γιά άλλες ἐπιζωοτίες, τό σημείο πού δέν πρέπει νά παραβλεφθεί εἶναι ὅτι ὁ ἀφθώδης πυρετός καί ὁ πυρετός των χοίρων απετέλεσαν τό ἀντικείμενο κοινοτικῶν οδηγιών εναρμονίσεως, οἱ όποιες ἐρρύθμισαν ὅλες τίς ἀπόψεις τοῦ ἀγῶνος κατά τῶν νόσων αὐτών. Αυτό δέν συνέβη ἀκόμη, ὅπως είδαμε, γιά τήν νόσο τοῦ Newcastle, μέ τήν ἐξαίρεση τῆς περιορισμένης ρυθμίσεως πού περιέχεται στην ὁδηγία 71/118. Δέν έχει, συνεπώς, νόημα νά συνάγεται ἀπό τίς κοινοτικές ὁδηγίες πού ἀφορούν άλλες ἀσθένειες τῶν ζώων μία «ἀρχή» περί τοῦ επιτρεπτού τῶν ειδικών ἀδειων, ἡ ὁποία πρέπει νά εφαρμοσθεί κατ' ἀναλογία σέ έναν τομέα πού διέπεται κατά βάση ἀπό τό άρθρο 36 τῆς συνθήκης. Οἱ προϋποθέσεις μιας ἀναλογικής εφαρμογής δέν συντρέχουν ἐν προκειμένω.
Πρέπει ἀφ᾽ ἑτερου νά ληφθεί ὑπ᾽ ὄψη τό γεγονός ὅτι ἡ υποχρέωση τοῦ εἰσαγωγέως νά λάβει μία εἰδική άδεια γιά κάθε παρτίδα τοῦ ἐμπορεύματος συνεπάγεται μία κατάσταση ἀνασφάλειας ὡς πρός τήν έκβαση τῆς συναλλαγής, καθώς επίσης καί τό μειονέκτημα πού συνιστούν οἱ καθυστερήσεις καί οἱ διαδικαστικές διατυπώσεις. Ἐπί τοῦ θέματος αὐτοῦ, τό Δικαστήριο έχει ήδη εκφρασθεί σαφώς, δεχόμενο ὅτι ἀντιβαίνουν στά άρθρα 30-34 εσωτερικές διατάξεις δυνάμει τῶν ὁποίων ἀπαιτείται, έστω καί εντελώς τυπικά, μία άδεια εισαγωγής ή εξαγωγής (βλ. Ιδίως τίς ἀποφάσεις τῆς 15ης Δεκεμβρίου 1971 στίς υποθέσεις 51-54/71, International Fruit, Raccolta 1971, σ. 1107, σκέψεις 8 καί 9· τῆς 16ης Μαρτίου 1977 στην υπόθεση 68/76, 'Επιτροπή κατά Γαλλίας, Raccolta 1977, σ. 515, σκέψεις 14-16).
'Εξ άλλου, αυτά τά ἐμπόδια στό ενδοκοινοτικό εμπόριο δέν δικαιολογοῦνται κατά τήν γνώμη μου ἀπό τόν σκοπό προστασίας τῆς υγείας τῶν ζώων, δεδομένου ὅτι ἡ διαδικασία πού ἀπαιτείται για τήν χορήγηση τῆς ειδικής ἀδείας δέν προσθέτει τίποτα στά εχέγγυα πού θά παρείχοντο ἄν ἐπετρέ-πετο ἡ εἰσαγωγή τῶν προϊόντων βάσει γενικοῦ μέτρου, τό όποιο θά ἀπαιτοῦσε τήν προσκόμιση έγγράφων ἀποδεικνυόντων τήν υποβολή τῶν προϊόντων στην κατάλληλη θερμική επεξεργασία.
12.
Ἐν συμπεράσματι, φρονώ ὅτι τά βρετανικά μέτρα τῆς 27ης Αυγούστου 1981, καθώς καί τά τροποποιητικά μέτρα τῆς 4ης Σεπτεμβρίου 1981, μέ τά όποια ἐρυθμίσθη ἡ εἰσαγωγή προϊόντων αὐγών, δέν δικαιολογούνται βάσει τοῦ άρθρου 36 τῆς συνθήκης ΕΟΚ, γιά τους πολυαριθμους λόγους πού ἀνέπτυξα ὡς ἐδῶ. Κατά συνέπεια, προτείνω στό Δικαστήριο νά ἀναγνωρίσει ὅτι, εισάγοντας τά μέτρα αυτά, τό Ἡνωμένο Βασίλειο παρέβη τήν υποχρέωση πού υπέχει ἐκ τοῦ άρθρου 30 τῆς 'ίδιας συνθήκης. Ὅσον άφορᾶ, τέλος, τό σύστημα πού ἰσχύει ἤδη ἀπό ἀρκετά έτη στην Βόρειο 'Ιρλανδία, προτείνω στό Δικαστήριο νά επιφυλάξει τήν κρίση του γιά μεταγενέστερο χρόνο.
(
1
)	Μετάφραση ἀπό τά ιταλικά.