62014CC0215
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
WATHELET
ippreżentati fil-11 ta’ Ġunju 2015 (
1
)
Kawża C‑215/14
Société des Produits Nestlé SA
vs
Cadbury UK Ltd
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division, Intellectual Property (ir-Renju Unit)]
“Trade marks — Direttiva 2008/95/KE — Artikolu 3(1)(e) — Kunċett ta’ ‘karattru distintiv miksub permezz tal-użu’ — Trade mark tridimensjonali — Sinjal ikkostitwit kemm mill-forma imposta min-natura stess tal‑prodott u kemm minn dik neċessarja għall-kisba ta’ riżultat tekniku — Ċikkulati ‘Kit Kat’”
I – Introduzzjoni
1.
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal‑Artikolu 3(1)(b) u (e)(i) u (ii) u tal-Artikolu 3(3) tad‑Direttiva 2008/95/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat‑22 ta’ Ottubru 2008, biex jiġu approssimati l-liġijiet tal-Istati Membri dwar it-trade marks (
2
) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar it‑trade marks”).
2.
Din il-kwistjoni qamet fil-kuntest ta’ kawża bejn Société des Produits Nestlé SA (iktar ’il quddiem “Nestlé”) u Cadbury UK Ltd (iktar ’il quddiem “Cadbury”) rigward l-oppożizzjoni magħmula minn din tal-aħħar kontra l-applikazzjoni ta’ Nestlé għar-reġistrazzjoni bħala trade mark fir-Renju Unit ta’ sinjal tridimensjonali li jirrappreżenta l-forma ta’ wajfer taċ-ċikkulata b’erba’ bars.
3.
Il-kwistjoni fil-qofol ta’ din il-kawża hija l-eventwali possibbiltà għal impriża li tiżgura monopolju perpetwu billi tirreġistra sinjal tridimensjonali bħala trade mark (
3
).
II – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dritt tal-Unjoni
4.
L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2008/95 dwar it-trade marks huwa fformulat kif ġej:
“1.   Is-segwenti m’għandhomx jiġu reġistrati jew, jekk jiġu reġistrati, għandhom ikunu suxxettibbli għal dikjarazzjoni ta’ nullità:
[...]
(b)
trade marks li ma għandhom l-ebda karatteristika distintiva;
[...]
(e)
sinjali li jikkonsistu esklussivament minn:
(i)
l-għamla li tirriżulta [il-forma imposta] min-natura tal-merkanzija [prodott] stess,
(ii)
l-għamla [il-forma] tal-merkanzija [prodott] li tkun meħtieġa sabiex jiġi ottenut riżultat tekniku
(iii)
l-għamla [il-forma] li tagħti valur sostanzjali lill-merkanzija [prodott];
[...]
3.   Trade mark m’għandhiex tiġi rifjutata reġistrazzjoni jew tiġi dikjarata nulla skond il-paragrafu 1 (b), (c) jew (d) jekk, qabel id-data ta’ l‑applikazzjoni għar-reġistrazzjoni u wara l-użu magħmul minnha, hi akkwistat karattru distintiv. Kwalunkwe Stat Membru jista’ addizzjonalment jistipula li din id-dispożizzjoni għandha tapplika wkoll fejn il-karatteristika distintiva kienet akkwistata wara d-data ta’ l-applikazzjoni għar-reġistrazzjoni jew wara d-data tar-reġistrazzjoni.
[...]”
B – Id-dritt tar-Renju Unit
5.
Skont l-Artikolu 3(1) tal-Liġi tal-1994 dwar it-trade marks (Trade Marks Act 1994), għandha tiġi rrifjutata r-reġistrazzjoni ta’ trade marks li ma għandhomx karattru distintiv, ħlief jekk, qabel id-data tal‑applikazzjoni għal reġistrazzjoni, huma jkunu effettivament kisbu karattru distintiv wara l-użu li jkun sar minnhom.
6.
Skont il-paragrafu 2 tal-istess artikolu, sinjal ma għandux jiġi rreġistrat bħala trade mark jekk ikun ikkostitwit esklużivament minn forma imposta min-natura stess tal-prodott jew minn forma tal-prodott neċessarja għall-kisba ta’ riżultat tekniku.
III – Il-fatti tat-tilwima fil-kawża prinċipali
7.
Il-prodott inkwistjoni fil-kawża prinċipali beda jiġi kkummerċjalizzat fir-Renju Unit fl-1935 mill-kumpannija Rowntree & Co Ltd, taħt l-isem “Rowntree’s Chocolate Crisp”. Fl‑1937, l-isem tal-prodott inbidel għal “Kit Kat Chocolate Crisp” u sussegwentement tqassar għal “Kit Kat”. Fl-1988, il-kumpannija Rowntree plc ġiet akkwistata minn Nestlé.
8.
Filwaqt li l-prodott inbiegħ għal żmien twil f’ippakkjar b’żewġ kisjiet, dik interna kulur il-fidda u dik esterna stampata u bil-logo aħmar u abjad ikkaratterizzat bil-kliem “Kit Kat” fuqha, l‑ippakkjar kurrenti huwa b’kisja waħda li fuqha jinsab dan l-istess logo. Ir‑rappreżentazzjoni tal-logo evolviet matul iż-żminijiet, mingħajr madankollu ma kienet suġġetta għal tibdil kbir. Bħalissa dan il-logo huwa ppreżentat kif ġej:
9.
Il-forma bażika tal-prodott baqgħet kważi identika sa mill-1935, u kienu biss id-dimensjonijiet tiegħu li nbidlu xi ftit. L-apparenza ta’ bħalissa tal-prodott mhux ippakkjat hija din:
10.
Għandu jiġi rrilevat li kull bar hija mmarkata bil-kliem “Kit Kat” intaljat kif ukoll minn partijiet tal-ovali li jifforma parti mil-logo.
11.
Fit-8 ta’ Lulju 2010, Nestlé applikat għar-reġistrazzjoni tas-sinjal tridimensjonali grafikament muri hawn taħt (iktar ’il quddiem it-“trade mark”) bħala trade mark fir-Renju Unit:
12.
It-trade mark li għaliha saret applikazzjoni hija għalhekk differenti mill-forma proprja tal-prodott peress li ma tinkludix il-kliem “Kit Kat” intaljati.
13.
L-applikazzjoni saret għall-prodotti segwenti tal‑klassi 30 fis-sens tal-Ftehim ta’ Nice: “Ċikkulata; ħelu taċ-ċikkulata; prodotti taċ-ċikkulata; ħelu; preparazzjonijiet bil-bażi taċ-ċikkulata; prodotti tal-ħobż; pasti friski; gallettini; gallettini miksija biċ-ċikkulata; wajfers miksija biċ‑ċikkulata; kejkijiet; cookies; wajfers”.
14.
L-applikazzjoni kienet aċċettata mill-Uffiċċju tat-trade marks Brittaniku u kienet ippubblikata għall-finijiet ta’ oppożizzjoni. Fl-opinjoni tal-Uffiċċju msemmi, minkejja li t-trade mark ma għandhiex karattru distintiv intrinsiku, l-applikant kien wera li hija kienet kisbet karattru distintiv wara l‑użu li sar minnha.
15.
Fit-28 ta’ Jannar 2011, Cadbury għamlet oppożizzjoni għall‑applikazzjoni għal reġistrazzjoni abbażi, b’mod partikolari, tad-dispożizzjonijiet tal-Liġi tal-1994 dwar it-trade marks li jittrasponu l‑Artikoli 3(1)(b) u (e)(i) u (ii) u 3(3) tad-Direttiva dwar it-trade marks.
16.
Permezz ta’ deċiżjoni tal-20 ta’ Ġunju 2013, l-eżaminatur tal‑Uffiċċju tat-trade marks Brittaniku kkunsidra li t-trade mark ma kellhiex karattru distintiv intrinsiku u li lanqas ma kienet kisbet tali karattru wara l-użu li kien sar minnha.
17.
L-eżaminatur ikkunsidra li l-forma li għaliha saret l-applikazzjoni għal reġistrazzjoni tippreżenta tliet karatteristiċi:
—
il-forma rettangolari bażika ta’ pjanċa;
—
il-preżenza, il-pożizzjoni u l-profondità tal-kanali magħmula matul it-tul tal-pjanċa; u
—
in-numru ta’ kanali li jiddetermina, flimkien mal-wisa’ tal‑pjanċa, in-numru ta’ “bars”.
18.
Skont l-eżaminatur, l-ewwel waħda minn dawn il-karatteristiċi hija forma li tirriżulta min-natura stess tal-prodott u li għalhekk ma tistax tkun is-suġġett ta’ reġistrazzjoni, bl-eċċezzjoni madankollu tal‑“kejkijiet” u tal-“pasti friski”, li fir-rigward tagħhom il-forma tat-trade mark hija sinjifikattivament differenti mill-istandards tas-settur. Peress li ż-żewġ karatteristiċi l-oħra huma neċessarji għall-kisba ta’ riżultat tekniku, huwa ċaħad il-kumplament tal-applikazzjoni għar-reġistrazzjoni.
19.
Fit-18 ta’ Lulju 2013, Nestlé ppreżentat appell kontra din id‑deċiżjoni quddiem il-High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division, Intellectual Property (ir-Renju Unit), filwaqt li kkontestat id‑dikjarazzjoni li t-trade mark ma kinitx kisbet karattru distintiv permezz tal-użu tagħha qabel id-data rilevanti. Barra minn hekk, Nestlé ssostni li t-trade mark ma tikkonsistix esklużivament fil-forma imposta min-natura stess tal-prodott jew fil-forma neċessarja għall‑kisba ta’ riżultat tekniku.
20.
Permezz ta’ appell inċidentali tal-istess ġurnata, Cadbury tikkontesta d-deċiżjoni inkwantu sostniet li, fir-rigward tal-kejkijiet u tal-pasti friski, it-trade mark għandha karattru distintiv intrinsiku u ma tikkonsistix esklużivament fil-forma imposta min-natura stess tal‑prodott jew fil-forma neċessarja għall-kisba ta’ riżultat tekniku.
21.
Il-High Court of Justice tikkunsidra, l-ewwel nett, li l-eżaminatur ma kienx imissu ħoloq distinzjoni bejn il-kejkijiet u l-pasti friski, minn naħa, u l-prodotti l-oħra kollha tal-klassi 30 tal-Ftehim ta’ Nice, min-naħa l-oħra, la fir-rigward tal-karattru distintiv tat-trade mark u lanqas fir-rigward tal‑applikabbiltà tal-Artikolu 3(1)(e)(i) u (ii) tad-Direttiva dwar it-trade marks.
22.
It-tieni nett, fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk it-trade mark kinitx kisbet karattru distintiv permezz tal-użu tagħha qabel id-data rilevanti, il-qorti tar-rinviju, wara li fakkret il-ġurisprudenza f’dan il‑qasam, tistaqsi jekk huwiex suffiċjenti, sabiex jiġi stabbilit li trade mark kisbet karattru distintiv, li, fid-data rilevanti, proporzjon sinjifikattiv tal-klassi rilevanti ta’ persuni jirrikonoxxu t-trade mark u jassoċjawha mal-prodotti tal-applikant. Fil-fatt, hija tikkunsidra li huwa pjuttost l-applikant li għandu jistabbilixxi li proporzjon sinjifikattiv tal-klassi rilevanti ta’ persuni jqisu li t-trade mark, ipparagunata ma’ kull trade mark oħra li tista’ tkun ukoll preżenti, tindika l-oriġini tal‑prodott.
23.
Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-forma imposta min-natura stess tal‑prodott u fir-rigward ta’ dik neċessarja għall-kisba ta’ riżultat tekniku, il-qorti tar-rinviju tirrileva li teżisti biss ftit ġurisprudenza dwar l‑Artikolu 3(1)(e)(i) u (ii) tad-Direttiva dwar it-trade marks.
24.
Minħabba li għandha dubji fir-rigward tal-argument ta’ Nestlé fis-sens li mill-formulazzjoni tal-Artikolu 3(1)(e)(ii) tad-Direttiva dwar it-trade marks, kif interpretat mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal‑Ġustizzja, jirriżulta b’mod ċar li r-reġistrazzjoni ta’ sinjal tista’ tiġi rrifjutata biss meta l-karatteristiċi essenzjali tiegħu kollha jkunu karatteristiċi ta’ forma neċessarji għall-kisba ta’ riżultat tekniku, il-qorti tar-rinviju tippreferi ssegwi l-argument ta’ Cadbury, fis-sens li la l-formulazzjoni tal-Artikolu 3(1)(e) tad-Direttiva dwar it-trade marks u lanqas l-għanijiet tiegħu ma jwasslu sabiex jiġi kkunsidrat li forma, li waħda mill-karatteristiċi essenzjali tagħha tirriżulta min-natura stess tal-prodott [fis-sens tal‑Artikolu 3(1)(e)(i) tad-Direttiva dwar it-trade marks] u li ż-żewġ karatteristiċi essenzjali l-oħra tagħha huma neċessarji għall-kisba ta’ riżultat tekniku [fis-sens tal-Artikolu 3(1)(e)(ii) ta’ din id-direttiva], tista’ tkun is-suġġett ta’ reġistrazzjoni minħabba l-fatt li ebda waħda minn dawn ir-raġunijiet għal rifjut ma tapplika għat-tliet karatteristiċi f’daqqa.
25.
Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju teżita milli tadotta l‑pożizzjoni ta’ Nestlé fis-sens li mis-sentenzi Philips (C‑299/99, EU:C:2002:377, punt 78) u Lego Juris vs UASI (C‑48/09 P, EU:C:2010:516, punt 84) jirriżulta b’mod manifest li l‑Artikolu 3(1)(e)(ii) tad-Direttiva dwar it-trade marks japplika meta l-forma tkun neċessarja għall-kisba ta’ riżultat tekniku fir-rigward tal‑funzjoni tal-prodott, iżda mhux meta l-forma tkun sempliċement neċessarja għall-kisba ta’ riżultat tekniku li jirrigwarda l-mod kif il-prodott ikun immanifatturat.
IV – It-talba għal deċiżjoni preliminari u l-proċedura quddiem il‑Qorti tal-Ġustizzja
26.
Huwa f’dan il-kuntest li l-High Court of Justice ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Sabiex jiġi stabbilit li trade mark kisbet karattru distintiv permezz tal-użu li jkun sar minnha fis-sens tal-Artikolu 3(3) tad-Direttiva [dwar it-trade marks], huwa biżżejjed li l-applikant għal reġistrazzjoni jagħti prova li fid-data rilevanti, proporzjon sinjifikattiv tal-klassi rilevanti ta’ persuni jirrikonoxxu t-trade mark u jassoċjawha mal-prodotti tal-applikant għal reġistrazzjoni fis-sens li, kieku kellhom jikkunsidraw min ikkumerċjalizza l-prodotti li juru dik it-trade mark, huma jidentifikaw lill-applikant għal reġistrazzjoni; jew l-applikant għal reġistrazzjoni għandu jagħti prova li proporzjon sinjifikattiv tal-klassi rilevanti ta’ persuni jqisu li t-trade mark (ipparagunata ma’ trade marks oħra li wkoll jistgħu jkunu preżenti) tindika l-oriġini tal-prodotti?
2)
Meta forma tikkonsisti fi tliet karatteristiċi essenzjali, fejn waħda minnhom tirriżulta min-natura nnifisha tal-prodott u fejn it-tnejn l-oħra huma neċessarji sabiex jinkiseb riżultat tekniku, l-Artikolu 3(1)(e)(i) u/jew (ii) tad-Direttiva [dwar it-trade marks] jipprekludi r-reġistrazzjoni ta’ din il-forma bħala trade mark?
3)
L-Artikolu 3(1)(e)(ii) tad-Direttiva [dwar it-trade marks] għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi r-reġistrazzjoni ta’ forom li huma meħtieġa sabiex jinkiseb riżultat tekniku fir-rigward tal-mod li bih huma mmanifatturati l-prodotti meta mqabbla mal-mod li bih il-prodotti jiffunzjonaw?”
27.
Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-partijiet fil‑kawża prinċipali, mill-Gvern Ġermaniż, mill-Gvern Pollakk, mill-Gvern tar-Renju Unit u mill-Kummissjoni Ewropea.
28.
Barra minn hekk, dawn kollha ppreżentaw is-sottomissjonijiet orali tagħhom waqt is-seduta li nżammet fit-30 ta’ April 2015.
V – Analiżi
A – Kumment preliminari dwar id-direttiva applikabbli
29.
Id-direttiva li qiegħda tintalab l-interpretazzjoni tagħha hija d‑Direttiva dwar it-trade marks. Madankollu, il-ġurisprudenza rilevanti tirrigwarda, essenzjalment, l-Ewwel Direttiva tal-Kunsill 89/104/KEE, tal-21 ta’ Diċembru 1988, biex jiġu approssimati l-liġijiet tal-Istati Membri dwar it-trade marks (
4
).
30.
Ir-referimenti għal din il-ġurisprudenza jibqgħu madankollu rilevanti. Fil-fatt, kif ippreċiżat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Oberbank et (C‑217/13 u C‑218/13, EU:C:2014:2012, punt 31), id‑dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar it-trade marks inkwistjoni f’din il-kawża ma saritilhom ebda emenda sostanzjali fil-kliem, fil-kuntest jew fl-għan tagħhom, meta mqabbla mad-dispożizzjonijiet ekwivalenti tal-Ewwel Direttiva 89/104. Fil-fatt, skont il-premessa 1 tagħha, id-Direttiva dwar it-trade marks wettqet biss kodifikazzjoni tal-Ewwel Direttiva 89/104.
31.
Għal dak li jirrigwarda b’mod iktar preċiż l-Artikolu 3(1) tad‑Direttiva dwar it-trade marks, kienu biss l-inċiżi elenkati taħt il-punt (e) li ġew issostitwiti bl-ittri (i), (ii) u (iii). Il-kelma “jew” li kienet tifred l-ewwel u t-tieni inċiżi kif ukoll it-tieni u t-tielet inċiżi tal-Artikolu 3(1)(e) tal-Ewwel Direttiva 89/104 tneħħiet ukoll mill‑verżjonijiet lingwistiċi li fihom kienet użata (
5
).
B – Fuq l-ewwel domanda preliminari
32.
Skont l-Artikolu 3(1)(b) tad-Direttiva dwar it-trade marks, it‑trade marks li ma għandhomx karattru distintiv ma għandhomx jiġu rreġistrati. Madankollu, l-Artikolu 3(3) tal-istess direttiva jidderoga minn din ir-regola billi jippreċiża li tali trade mark tista’ tiġi rreġistrata jekk, qabel id-data tal-applikazzjoni għal reġistrazzjoni u wara l-użu li jkun sar minnha, hija tkun kisbet tali karattru distintiv.
33.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk, sabiex jiġi pprovat li trade mark kisbet dan il‑“karattru distintiv permezz tal-użu li jkun sar minnha”, fis-sens tal‑Artikolu 3(3) tad-Direttiva dwar it-trade marks, huwiex biżżejjed li l-applikant għal reġistrazzjoni juri li, fid-data rilevanti, proporzjon sinjifikattiv tal-klassi rilevanti ta’ persuni jirrikonoxxu t-trade mark u jassoċjawha mal-prodotti tiegħu, b’tali mod li, jekk dawn il-persuni jirriflettu dwar il-persuna li tikkummerċjalizza l-prodotti li fuqhom ikollhom din it‑trade mark, huma jidentifikaw lill-applikant jew jekk l-applikant għandux pjuttost juri li proporzjon sinjifikattiv tal-klassi rilevanti ta’ persuni jqisu li t‑trade mark (ipparagunata ma’ kull trade marks oħra li tista’ tkun ukoll preżenti) tindika l-oriġini tal-prodotti.
34.
Skont il-High Court of Justice, id-domanda tirrifletti inċertezza li tippersisti fil-qrati Ingliżi, minkejja li diġà staqsew darbtejn lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar dan is-suġġett (
6
).
35.
Għalhekk din il-kawża tagħti l-opportunità lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddetermina jekk is-sempliċi prova li l-forma ta’ prodott li kien ikkummerċjalizzat hija rrikonoxxuta minn parti sostanzjali tal‑pubbliku rilevanti bħala li tindika l-prodott ta’ operatur partikolari hijiex suffiċjenti sabiex jiġi stabbilit li trade mark kisbet karattru distintiv wara l-użu magħmul minnha jew jekk għandux jintwera li l-pubbliku rilevanti juża l-forma u jafdaha bħala garanzija tal-oriġini kummerċjali (
7
).
1. Il-funzjoni ta’ trade mark: identifikazzjoni jew garanzija tal‑identità tal-oriġini tal-prodotti
36.
Kif ġie ddefinit b’mod ċar minn ġurisprudenza stabbilita tal‑Qorti tal-Ġustizzja, il-funzjoni ta’ trade mark hija inerenti għall-karattru distintiv tagħha.
37.
Fil-fatt, il-karattru distintiv ta’ trade mark jikkostitwixxi, skont l‑Artikolu 3(1)(b) tad-Direttiva dwar it-trade marks, waħda mill-kundizzjonijiet ġenerali meħtieġa għar‑reġistrazzjoni ta’ trade mark. Dan il-karattru distintiv, intrinsiku jew akkwistat permezz tal-użu magħmul minnha, ifisser li din hija ta’ natura tali li tidentifika l-prodott jew is-servizz li fir-rigward tagħhom issir l-applikazzjoni għal reġistrazzjoni bħala li joriġinaw minn impriża partikolari u li għaldaqstant hija ta’ natura tali li tiddistingwi dan il-prodott jew dan is-servizz minn dawk ta’ impriżi oħra (
8
).
38.
Fi kliem ieħor, “[i]l-funzjoni essenzjali tat-trade mark hija dik li tiggarantixxi lill-konsumatur jew lill-utent finali l-identità ta’ l-oriġini tal-prodott jew servizz indikat mit-trade mark sabiex, mingħajr possibbiltà ta’ konfużjoni, jkun jista’ jiddistingwi dan il-prodott jew dan is-servizz minn dawk li għandhom oriġini oħra” (
9
). Fil-fatt, “it-trade mark […] għandha tikkostitwixxi l-garanzija li l-prodotti jew is-servizzi kollha li hija tindika kienu magħmula jew forniti taħt il-kontroll ta’ impriża unika li lilha tista’ tiġi attribwita r-responsabbiltà tal-kwalità tagħhom” (
10
).
39.
It-trade mark mhux biss tippermetti lill-proprjetarju tagħha jiddistingwi ruħu mill-kompetituri tiegħu, iżda tiggarantixxi wkoll lill‑konsumatur jew lill-utent finali li l-prodotti jew is-servizzi kollha koperti mis-sinjal li jikkostitwixxi t-trade mark għandhom l-istess oriġini kummerċjali (
11
).
40.
Barra minn hekk, dan il-karattru distintiv, intrinsiku jew akkwistat permezz tal-użu, għandu jiġi evalwat fir-rigward, minn naħa, tal-prodotti jew tal-servizzi li għalihom issir l-applikazzjoni għar‑reġistrazzjoni tat-trade mark u, min-naħa l-oħra, tal-perċezzjoni li jkollu l‑konsumatur medju tal-kategorija ta’ prodotti jew ta’ servizzi inkwistjoni, normalment informat u raġonevolment attent u avżat (
12
).
41.
Kif spjegat perfettament reċentement il-Qorti tal-Ġustizzja “[j]eħtieġ dejjem li jiġi vverifikat jekk […] trade mark tippermettix lill‑konsumatur medju [tal-prodott ikkonċernat], normalment informat u raġonevolment attent u avżat, li jiddistingwi, mingħajr ma jwettaq analiżi u mingħajr ma tingħata prova ta’ attenzjoni partikolari, il-prodott ikkonċernat minn daw[k] ta’ impriżi oħrajn” (
13
). Fi kliem ieħor, it-trade mark, “kif din hija pperċepita mill-pubbliku rilevanti, [għandha tkun tista’] tindividwa l-prodotti kkonċernati mill-imsemmija trade mark u li tiddistingwihom minn dawk li għandhom oriġini kummerċjali oħra” (
14
).
42.
Minn din il-ġurisprudenza jirriżulta li l-applikant għal reġistrazzjoni ma sempliċement juri li l-konsumatur medju tal-kategorija ta’ prodotti jew ta’ servizzi inkwistjoni, normalment informat u raġonevolment attent u avżat, jirrikonoxxi t-trade mark u jassoċjaha mal-prodotti tiegħu. Huwa għandu jġib prova li għal dan il-konsumatur medju, normalment informat u raġonevolment attent u avżat, it-trade mark li għaliha tkun saret l-applikazzjoni għal reġistrazzjoni tindika l-oriġini esklużiva tal‑prodotti inkwistjoni, u dan meta pparagunata ma’ kull trade mark oħra li tista’ tkun ukoll preżenti, u dan mingħajr possibbiltà ta’ konfużjoni.
2. Il-limiti tal-kuntest probatorju tal-użu ta’ sinjal bħala element ta’ trade mark irreġistrata jew flimkien ma’ trade mark irreġistrata
43.
Skont Nestlé, ma huwiex madankollu neċessarju li trade mark tkun użata b’mod iżolat sabiex hija tkun tista’ tikseb karattru distintiv permezz tal-użu magħmul minnha. L-identifikazzjoni tat-trade mark, u għaldaqstant il-kisba ta’ karattru distintiv, tista’ tirriżulta kemm mill-użu, bħala parti ta’ trade mark irreġistrata, ta’ element tagħha, kif ukoll mill-użu ta’ trade mark distinta flimkien ma’ trade mark diġà rreġistrata. F’dawn il-każijiet, ikun suffiċjenti, minħabba dan l-użu “konġunt”, li l-klassi rilevanti ta’ persuni effettivament jipperċepixxu l‑prodott jew is-servizz, indikati mit-trade mark li għaliha tkun saret l-applikazzjoni għal reġistrazzjoni flimkien ma’ element ieħor, bħala li joriġinaw minn impriża partikolari.
44.
Jiena ma naqbilx ma’ din l-interpretazzjoni.
45.
Huwa minnu li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha l-opportunità tippreċiża li, fir-rigward tal-kisba ta’ karattru distintiv permezz tal-użu, l-identifikazzjoni mill-klassi rilevanti ta’ persuni tal-prodott jew tas‑servizz bħala li joriġinaw minn impriża partikolari għandha ssir permezz tal-użu tat-trade mark, “bħala trade mark”, mingħajr ma dan jimplika neċessarjament li t-trade mark li għaliha tkun saret l-applikazzjoni għal reġistrazzjoni kienet is-suġġett ta’ użu indipendenti (
15
).
46.
Fil-fatt, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, l-espressjoni “l-użu tat-trade mark bħala trade mark” għandha tinftiehem li qed tirreferi biss għal użu tat-trade mark għal skopijiet ta’ identifikazzjoni mill-klassi rilevanti ta’ persuni tal-prodott jew tas-servizz bħala li joriġinaw minn impriża partikolari. Madankollu, tali identifikazzjoni, u għaldaqstant il-kisba ta’ karattru distintiv, tista’ tirriżulta kemm mill-użu, bħala parti ta’ trade mark irreġistrata, ta’ element tagħha, kif ukoll mill-użu ta’ trade mark distinta flimkien ma’ trade mark irreġistrata (
16
).
47.
Madankollu, fis-sentenza Nestlé (C‑353/03, EU:C:2005:432), il‑Qorti tal-Ġustizzja ħadet ħsieb tippreċiża li, fi kwalunkwe każ, “huwa suffiċjenti li, bħala konsegwenza ta’ dan l-użu, l-ambjenti kkonċernati jipperċepixxu effettivament il-prodott jew is-servizz, indikati mit‑trademark waħedha li għaliha qiegħda tintalab ir-reġistrazzjoni, bħala wieħed li joriġina minn intrapriża determinata” (
17
).
48.
Fi kliem ieħor, jekk it-trade mark li għaliha tkun saret l-applikazzjoni għal reġistrazzjoni setgħet kisbet karattru distintiv flimkien ma’ trade mark oħra, hija għandha f’mument partikolari, sabiex tkun protetta hija bħala trade mark, tkun tista’ tissodisfa l-funzjoni ta’ identifikazzjoni tal-oriġini tal-prodott waħedha.
49.
Din hija kwistjoni probatorja spjegata tajjeb ferm, fil‑każ ta’ trade mark kumplessa, mill-Avukat Ġenerali Kokott fil‑konklużjonijiet li hija ppreżentat fil-kawża Nestlé (C‑353/03, EU:C:2005:61), fejn hija spjegat li, “[s]abiex jiġi ppruvat il-karattru distintiv miksub permezz tal-użu bħala element ta’ trade mark kumplessa, ma huwiex suffiċjenti li jkun iddokumentat l-użu tat-trade mark kollha kemm hi. Għandu jintwera wkoll li l-klassi rilevanti ta’ persuni jipperċepixxu l‑element inkwistjoni, f’każ ta’ użu separat, b’tali mod li dan l-element jidentifika prodott bħala li joriġina minn impriża partikolari u jiddistingwih b’hekk minn dak ta’ impriżi oħra” (
18
).
50.
Kif il-Qorti tal-Ġustizzja indikat espressament fil-kuntest tal‑interpretazzjoni tal-Artikolu 7(3) tar-Regolament Nru 40/94, “indipendentement mill-kwistjoni ta’ jekk l-użu jikkonċernax sinjal bħala parti minn trade mark irreġistrata jew li jkun magħqud flimkien magħha, il-kundizzjoni essenzjali hija li, b’konsegwenza ta’ dan l-użu, is-sinjal li għalih saret applikazzjoni għal reġistrazzjoni bħala trade mark [u huwa biss, nixtieq inżid anki jekk mhux meħtieġ] jista’ jindika, f’moħħ il‑gruppi ta’ persuni kkonċernati, il-prodotti li jirreferi għalihom bħala li joriġinaw minn intrapiża determinata” (
19
).
51.
Din l-interpretazzjoni hija kkonfermata mill-preċiżjoni magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest tal-istess kawża u li tipprovdi li trade mark irreġistrata li hija użata biss bħala parti minn trade mark kumplessa jew flimkien ma’ trade mark oħra għandha tkompli tkun ipperċepita bħala indikazzjoni tal-oriġini tal-prodott inkwistjoni sabiex dan l-użu jissodisfa l-kunċett ta’ “użu ġenwin” (
20
).
52.
Fil-kuntest tal-kawża prinċipali, il-kwistjoni hija għalhekk jekk il-forma li għaliha Nestlé għamlet applikazzjoni għar-reġistrazzjoni bħala trade mark, f’użu separat mill-ippakkjar tagħha jew minn kull riferiment għall-indikazzjoni “Kit Kat”, tippermettix li l-prodott jiġi identifikat, mingħajr possibbiltà ta’ konfużjoni, bħala l-wajfer Kit Kat ikkummerċjalizzata minn Nestlé bl‑esklużjoni ta’ kull trade mark oħra li tkun ukoll preżenti (
21
).
53.
Fil-fatt, hija l-awtorità kompetenti li għandha tevalwa jekk il‑klassi rilevanti ta’ persuni jew tal-inqas frazzjoni sinjifikattiva tagħha tidentifikax, grazzi għat-trade mark ikkonċernata, il-prodott jew is‑servizz bħala li joriġina esklużivament minn impriża partikolari, fis‑sens li għandhom l-istess oriġini kummerċjali (
22
).
54.
Mill-banda l-oħra, id-determinazzjoni preċiża tal-identità ġuridika tal-impriża produttriċi — f’dan il-każ, Nestlé u mhux Cadbury — jidhirli li tmur lil hinn mill‑konoxxenzi li jistgħu jiġu mistennija b’mod leġittimu mill-klassi rilevanti ta’ persuni kif iddefiniti mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal‑Ġustizzja, jiġifieri l-perċezzjoni ta’ konsumatur medju tal-kategorija tal-prodotti jew tas-servizzi inkwistjoni, normalment informat u raġonevolment attent u avżat (
23
).
55.
Għaldaqstant, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena nqis li r-risposta għall-ewwel domanda preliminari għandha tkun li l‑applikant għal reġistrazzjoni ma jistax sempliċement juri li l‑klassi rilevanti ta’ persuni jirrikonoxxu t-trade mark li għaliha tkun saret applikazzjoni għal reġistrazzjoni u jassoċjawha mal-prodotti jew mas-servizzi tiegħu. Huwa għandu jressaq il-prova li, waħedha, it-trade mark li għaliha tkun saret applikazzjoni għal reġistrazzjoni, tindika l-oriġini esklużiva tal-prodotti jew tas-servizzi inkwistjoni, u dan meta pparagunata ma’ kull trade mark oħra li tista’ tkun ukoll preżenti, u dan mingħajr possibbiltà ta’ konfużjoni.
C – Fuq it-tieni domanda preliminari
56.
Il-forma inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandha tliet karatteristiċi essenzjali: l-ewwel waħda tirriżulta min-natura stess tal-prodott u t-tnejn l-oħra huma neċessarji sabiex jinkiseb riżultat tekniku.
57.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l‑Artikolu 3(1)(e) u/jew (ii) tad-Direttiva dwar it-trade marks jipprekludix ir-reġistrazzjoni ta’ din il-forma bħala trade mark. Fi kliem ieħor, hija qiegħda essenzjalment tistaqsi dwar il-possibbiltà ta’ applikazzjoni kumulattiva tal-kriterji stabbiliti fl-Artikolu 3(1)(e) tad-Direttiva dwar it-trade marks.
1. Osservazzjonijiet preliminari dwar l-għan tal‑Artikolu 3(1)(e) tad-Direttiva dwar it-trade marks
58.
Id-dritt tat-trade marks jikkostitwixxi element essenzjali fis‑sistema tal-kompetizzjoni fl-Unjoni Ewropea. F’din is-sistema, kif diġà indikajt fil-kuntest tal-eżami tal-ewwel domanda preliminari, kull impriża, sabiex tiġbed u żżomm il-klijentela permezz tal-kwalità tal-prodotti tagħha jew tas-servizzi tagħha, għandha tkun tista’ tirreġistra bħala trade marks sinjali li jippermettu lill-konsumatur jew lill-utent finali jiddistingwi, mingħajr possibbiltà ta’ konfużjoni, dawn il-prodotti jew dawn is‑servizzi minn dawk li għandhom provenjenza oħra (
24
).
59.
Il-forma ta’ prodott tinsab fost is-sinjali li jistgħu jikkostitwixxu trade mark bil-kundizzjoni li hija tkun adattata, bħal kull sinjal ieħor iddefinit fl-Artikolu 2 tad-Direttiva dwar it-trade marks, sabiex tiddistingwi l-prodotti jew is-servizzi ta’ impriża minn dawk ta’ impriżi oħra, u dan bla ħsara għar-raġunijiet għal rifjut jew għal invalidità previsti fl-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva.
60.
Dawn ir-raġunijiet għal rifjut ta’ reġistrazzjoni għandhom jiġu interpretati fid-dawl tal-interess ġenerali li huwa l-bażi ta’ kull waħda minnhom (
25
). Ir-ratio legis tal-Artikolu 3(1)(e) tad-Direttiva dwar it‑trade marks huwa li, filwaqt li jipprevedi raġunijiet għal rifjut ta’ reġistrazzjoni, jiġi evitat li l-protezzjoni tad-dritt tat-trade mark twassal sabiex il-proprjetarju tat-trade mark jakkwista monopolju fir-rigward ta’ soluzzjonijiet tekniċi jew karatteristiċi utilitarji ta’ prodott, li jistgħu wkoll jiġu mfittxija mill-utent fil-prodotti tal-kompetituri (
26
). L‑Artikolu 3(1)(e) huwa għaldaqstant intiż sabiex jevita li l-protezzjoni mogħtija mid-dritt tat-trade mark ma tiġix estiża, lil hinn mis-sinjali li jippermettu li prodott jew servizz jiġu distint minn dawk offruti mill-kompetituri, sabiex b’hekk isservi ta’ ostakolu għall-provvista libera minn dawn tal-aħħar ta’ prodotti li jinkludu l‑imsemmija soluzzjonijiet tekniċi jew l-imsemmija karatteristiċi utilitarji f’kompetizzjoni mal-proprjetarju tat-trade mark (
27
).
61.
Fi kliem ieħor, kif il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat reċentement ħafna fis-sentenza Hauck (C‑205/13, EU:C:2014:2233), l-għan immedjat tal‑projbizzjoni li jiġu rreġistrati l-forom imposti min-natura stess tal-prodott prevista fl-Artikolu 3(1)(e)(i) tad-Direttiva dwar it-trade marks, jew il-forom purament funzjonali msemmija fl-Artikolu 3(1)(e)(ii) ta’ din id-direttiva, jew inkella dawk li jagħtu valur sostanzjali lill-prodott, imsemmija fl-Artikolu 3(1)(e)(iii) tal-istess direttiva, “huwa li jiġi evitat li d-dritt esklużiv u permanenti wara l-għoti ta’ trade mark jista’ jservi sabiex jiġu fis-seħħ, mingħajr limitazzjoni ratione temporis, drittijiet oħra li l-leġiżlatur tal-Unjoni xtaq jissuġġetta għal termini perentorji” (
28
).
62.
Fil-fatt, it-tliet raġunijiet previsti fl-Artikolu 3(1)(e) tad-Direttiva dwar it-trade marks huma intiżi sabiex iżommu fid-dominju pubbliku l‑karatteristiċi essenzjali tal-prodott ikkonċernat li huma riflessi fil‑forma tiegħu (
29
).
2. Fuq il-possibbiltà ta’ applikazzjoni kumulattiva tat-tliet raġunijiet previsti fl-Artikolu 3(1)(e) tad-Direttiva dwar it-trade marks
63.
Ir-risposta għat-tieni domanda preliminari tinsab fis-sentenza Hauck (C‑205/13, EU:C:2014:2233).
64.
Fil-fatt, mistoqsija dwar il-kwistjoni jekk l-Artikolu 3(1)(e) tad‑Direttiva dwar it-trade marks għandux ikun interpretat fis-sens li r‑raġunijiet għal rifjut ta’ reġistrazzjoni stabbiliti fil-punt (e)(i) u (ii) ta’ din id-dispożizzjoni jistgħux jiġu applikati “flimkien”, il-Qorti tal‑Ġustizzja rrispondiet fin-negattiv.
65.
Madankollu, ma għandux isir żball fuq il-portata ta’ din ir-risposta. Għalkemm f’dik il-kawża l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l‑Artikolu 3(1)(e) tal-Ewwel Direttiva 89/104 għandu jiġi interpretat fis-sens li r-raġunijiet għal rifjut ta’ reġistrazzjoni stabbiliti fl-ewwel u fit-tielet inċiż ta’ din id-dispożizzjoni ma jistgħux jiġu applikati flimkien, dan ma jfissirx li r-raġunijiet għal rifjut previsti fl-Artikolu 3(1)(e) ta’ din id‑direttiva (jew tad-Direttiva dwar it-trade marks) ma jistgħux jiġu applikati b’mod kumulattiv għall-istess forma.
66.
Fil-fatt, fil-motivazzjoni tad-deċiżjoni tagħha, il-Qorti tal‑Ġustizzja tibda billi tiddikjara li t-tliet raġunijiet għal rifjut ta’ reġistrazzjoni previsti fl-Artikolu 3(1)(e) tal-Ewwel Direttiva 89/104 (u għalhekk tad-Direttiva dwar it-trade marks ukoll) għandhom natura awtonoma. Dan ifisser li kull waħda minnhom għandha tkun applikata indipendentement minn kull waħda mit-tnejn l-oħra (
30
). Il-Qorti tal‑Ġustizzja tkompli billi minn dan tiddeduċi li jekk wieħed biss mill-kriterji msemmija f’din id-dispożizzjoni jiġi ssodisfatt, is-sinjal ikkostitwit esklużivament mill‑forma tal-prodott, jew saħansitra mir-rappreżentazzjoni grafika ta’ din il-forma, ma jistax jiġi rreġistrat bħala trade mark (
31
). Il-Qorti tal‑Ġustizzja tippreċiża li, f’dan ir-rigward, huwa irrilevanti li dan is-sinjal jista’ jiġi rrifjutat abbażi ta’ numru ta’ raġunijiet għal rifjut, peress li waħda biss minn dawn ir-raġunijiet tapplika kompletament għall-imsemmi sinjal (
32
).
67.
Kif issuġġerixxa l-Avukat Ġenerali Szpunar fil-Konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Hauck (C‑205/13, EU:C:2014:322), din l‑interpretazzjoni tal-Artikolu 3(1)(e) tad-Direttiva dwar it-trade marks “ma teskludix għalhekk li l-istess ċirkustanzi jkunu s-suġġett ta’ analiżi paralleli intiżi sabiex jistabbilixxu jekk humiex applikabbli diversi raġunijiet fl-inċiżi differenti” (
33
). Mill-banda l-oħra, dak li huwa eskluż, hija l-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni fil-każijiet fejn l-ebda waħda mit-tliet raġunijiet ma tkun kompletament applikabbli (
34
).
68.
Għalhekk, dan ifisser ċar u tond li d-diversi raġunijiet għal rifjut stabbiliti fl-Artikolu 3(1)(e) tad-Direttiva dwar it-trade marks jistgħu jiġu applikati b’mod kumulattiv għall-istess forma, bil-kundizzjoni li kull waħda, u fi kwalunkwe każ minimu ta’ waħda minnhom, tapplika “kompletament” għaliha.
69.
Kull interpretazzjoni oħra tmur kontra l-għan tal-Artikolu 3(1)(e) tad-Direttiva dwar it-trade marks li, skont ġurisprudenza stabbilita kkonfermata fis-sentenza Hauck (C‑205/13, EU:C:2014:2233, punt 19), huwa li jiġi evitat li l-protezzjoni tad-dritt ta’ trade marks twassal sabiex tagħti lill-proprjetarju ta’ dan id-dritt monopolju fir-rigward ta’ soluzzjonijiet tekniċi jew fir-rigward ta’ karatteristiċi utilitarji ta’ prodott, li jistgħu jiġu mfittxija mill-konsumatur fil-prodotti tal-kompetituri (
35
) jew anki b’mod iktar globali, li d-dritt esklużiv u permanenti li tagħti trade mark ikun jista’ jservi sabiex jiġu fis-seħħ, mingħajr limitazzjoni ratione temporis, drittijiet oħra li l-leġiżlatur tal-Unjoni xtaq jissuġġetta għal termini perentorji (
36
).
70.
Kif jirrileva l-Gvern Pollakk fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, kull waħda mir-raġunijiet għal esklużjoni elenkati fl‑Artikolu 3(1)(e) tad-Direttiva dwar it-trade marks hija intiża sabiex tipproteġi minn kull monopolju aspett marbut b’mod differenti mal‑forma tal-prodott (minħabba n-natura stess tiegħu, minħabba n-neċessità li jinkiseb riżultat tekniku jew minħabba l-valur sostanzjali tagħha). Għalhekk, ikun paradossali jekk din id-dispożizzjoni tiġi interpretata bħala li tipprojbixxi l‑applikazzjoni kumulattiva tal-imsemmija raġunijiet għaliex dan ikun ekwivalenti għall-argument li l-possibbiltà li jiġu distinti, f’forma waħda, iktar minn aspett wieħed li jistħoqqlu li jkun protett skont l‑imsemmi Artikolu 3(1)(e), telimina n-neċessità li jiġi protett wieħed jew ieħor minn dawn l-aspetti, jew anki kull wieħed minnhom (
37
).
71.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena nikkunsidra li r-risposta għat-tieni domanda preliminari għandha tkun li l‑Artikolu 3(1)(e) tad-Direttiva dwar it-trade marks għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi r-reġistrazzjoni ta’ forma bħala trade mark meta din tinkludi tliet karatteristiċi essenzjali li waħda minnhom tirriżulta min-natura stess tal-prodott u li t-tnejn l-oħra huma neċessarji għall-kisba ta’ riżultat tekniku, bil-kundizzjoni li tal-inqas waħda mill‑imsemmija raġunijiet tapplika kompletament għaliha.
D – Fuq it-tielet domanda preliminari
72.
Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-portata tal-Artikolu 3(1)(e)(ii) tad-Direttiva dwar it-trade marks li jeskludi mid-dritt ta’ reġistrazzjoni lis-sinjali kkostitwiti mill-“għamla [forma] tal-merkanzija [prodott] li tkun meħtieġa sabiex jiġi ottenut riżultat tekniku”. Essenzjalment, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk it-termini “meħtieġa sabiex jiġi ottenut riżultat tekniku” jkoprux biss il-mod kif il-prodotti inkwistjoni jiffunzjonaw jew jekk japplikawx ukoll għall-mod kif l-imsemmija prodotti jiġu mmanifatturati.
73.
Interpretazzjoni litterali tal-Artikolu 3(1)(e)(ii) tad-Direttiva dwar it-trade marks twassal għall-esklużjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu tal-forom imposti mill-proċess ta’ manifattura.
74.
Minn naħa, it-test isemmi espressament u esklużivament il-forma tal-“merkanzija [prodott]”, mingħajr ma jirreferi b’xi mod għall-proċess ta’ manifattura. Min-naħa l-oħra, il-forma tissemma sa fejn hija neċessarja għall-kisba ta’ riżultat. Fil-mod li jseħħu l-avvenimenti fiż-żmien, il-prodott jiġi qabel ir-riżultat tekniku. Huwa biss dan ir-riżultat, li huwa neċessarjament il-konsegwenza, volontarja u mixtieqa, tal-forma tal‑prodott, li jissemma fil-formulazzjoni tal-Artikolu 3(1)(e)(ii) tad-Direttiva dwar it-trade marks.
75.
Huwa madankollu possibbli li dan ir-riżultat tekniku ma jkunx jista’ jinkiseb ħlief bis-saħħa ta’ proċess ta’ manifattura partikolari. B’hekk, fil‑kawża prinċipali, hija l-preżenza ta’ kanali li tagħti lill-prodott il‑forma neċessarja għall-kisba tar-riżultat tekniku mixtieq, jiġifieri li l-konsumatur ikun jista’ faċilment jissepara l-bars taċ-ċikkulata minn ma’ xulxin. Issa, l-angolu tal-ġnub tal-prodott u dak tal-kanali huma magħmula permezz ta’ proċess partikolari tal-ikkastjar taċ-ċikkulata, jiġifieri mill-metodu tal-manifattura tal-prodott (
38
).
76.
Barra minn hekk, abbażi tal-għan tar-raġunijiet għal rifjut ta’ reġistrazzjoni previsti fl-Artikolu 3(1)(e) tad-Direttiva dwar it-trade marks, li huwa li jiġi evitat li l-protezzjoni tad-dritt ta’ trade mark twassal sabiex jagħti lill‑proprjetarju ta’ dan id-dritt monopolju fuq is-soluzzjonijiet tekniċi jew fuq il‑karatteristiċi utilitarji ta’ prodott, li jistgħu jiġu mfittxija mill‑utent fil-prodotti tal-kompetituri, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fir-rigward ta’ sinjali kkostitwiti esklużivament mill‑forma tal-prodott neċessarja għall-kisba ta’ riżultat tekniku koperti mit-tieni inċiż tal-Artikolu 3(1)(e) tal-Ewwel Direttiva 89/104, li “din id‑dispożizzjoni hija intiża sabiex tirrifjuta r-reġistrazzjoni ta’ l‑għamliet li l-karatteristiċi essenzjali tagħhom jissodisfaw funzjoni teknika, b’tali mod li l-esklużività inerenti għad-dritt tat-trade mark isservi sabiex tostakola l-possibbiltà li l-kompetituri joffru prodott li jinkludi din il-funzjoni, jew minn ta’ l-inqas, sabiex tostakola l-libertà tagħhom li jagħżlu s-soluzzjoni teknika li jixtiequ jadottaw biex jinkludu din il-funzjoni fil-prodott tagħhom” (
39
).
77.
L-użu tal-konġunzjoni “jew”, flimkien maż-żieda tal-kliem “tal‑inqas”, jimplika li l-Artikolu 3(1)(e)(ii) tad-Direttiva dwar it-trade marks jirreferi għal żewġ sitwazzjonijiet distinti. L-ewwel waħda tirrigwarda l-prodott fih innifsu (li jinkludi l-funzjoni mixtieqa, jiġifieri r-riżultat tekniku mixtieq). It-tieni waħda, neċessarjament differenti, tinkludi fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjoni inkwistjoni s‑soluzzjoni teknika li l-produttur jixtieq jadotta sabiex jinkludi l‑imsemmija funzjoni fil-prodott tiegħu. Soluzzjoni teknika adottata sabiex funzjoni tiġi inkluża fi prodott hija, b’mod evidenti, frażi oħra għal “proċess ta’ manifattura” (
40
).
78.
Għaldaqstant, jiena nikkunsidra li r-risposta għat-tielet domanda għandha tkun ta’ forma li hija neċessarja għall-kisba ta’ riżultat tekniku mhux biss fir-rigward tal-mod kif il-prodotti jiffunzjonaw, iżda wkoll fir‑rigward tal-mod kif huma jiġu mmanifatturati.
VI – Konklużjoni
79.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula mill-High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division, Intellectual Property, bil-mod segwenti:
“1)
L-applikant għal reġistrazzjoni ma jistax juri sempliċement li l-klassi rilevanti ta’ persuni jirrikonoxxu t-trade mark li għaliha jkun għamel applikazzjoni għal reġistrazzjoni u jassoċjawha mal-prodotti jew mas-servizzi tiegħu. Huwa għandu jressaq il-prova li, waħedha, it-trade mark li għaliha jkun għamel applikazzjoni għal reġistrazzjoni, tindika l-oriġini esklużiva tal-prodotti jew tas-servizzi inkwistjoni, u dan meta pparagunata ma’ kull trade mark oħra li tista’ tkun ukoll preżenti, u dan mingħajr possibbiltà ta’ konfużjoni.
2)
L-Artikolu 3(1)(e) tad-Direttiva 2008/95/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-22 ta’ Ottubru 2008, biex jiġu approssimati l-liġijiet tal-Istati Membri dwar it-trade marks, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi r-reġistrazzjoni ta’ forma meta din tinkludi tliet karatteristiċi essenzjali li waħda minnhom tirriżulta min-natura stess tal-prodott u li t-tnejn l-oħra huma neċessarji għall-kisba ta’ riżultat tekniku, bil-kundizzjoni li tal-inqas waħda mill-imsemmija raġunijiet tapplika kompletament għaliha.
3)
L-Artikolu 3(1)(e)(ii) tad-Direttiva 2008/95 għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi r-reġistrazzjoni ta’ forma li hija neċessarja għall-kisba ta’ riżultat tekniku mhux biss fir-rigward tal-mod kif il-prodotti jiffunzjonaw, iżda wkoll fir-rigward tal-mod kif huma jiġu mmanifatturati.”
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	ĠU L 299, p. 25.
(
3
)	Għalkemm din il-kawża tirrigwarda l-applikazzjoni għar-reġistrazzjoni bħala trade mark fir‑Renju Unit, il-forma inkwistjoni kienet irreġistrata wkoll bħala trade mark Komunitarja għal ċerti prodotti fil-klassi 30 tal-Ftehim ta’ Nice dwar il-klassifikazzjoni internazzjonali ta’ prodotti u servizzi għall-finijiet tar-reġistrazzjoni ta’ trade marks, tal-15 ta’ Ġunju 1957, kif rivedut u emendat (iktar ’il quddiem il-“Ftehim ta’ Nice”). Cadbury ressqet talba għal dikjarazzjoni ta’ invalidità kontra din ir‑reġistrazzjoni li ġiet miċħuda permezz ta’ deċiżjoni tat-Tieni Bord tal‑Appell tal-Uffiċċju għall-Armonizzazzjoni fis-Suq Intern (Trade marks u Disinni) (UASI). Rikors kontra din id-deċiżjoni bħalissa jinsab pendenti quddiem il-Qorti Ġenerali bin-numru T‑112/13 u kien sospiż fl-istennija tal-eżitu ta’ din il-kawża. It-tielet proċedura ta’ reġistrazzjoni tirrigwarda verżjoni b’żewġ bars tat-trade mark inkwistjoni u hija s-suġġett ta’ sospensjoni quddiem il-Bord tal-Appell tal-UASI.
(
4
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 1, p. 92.
(
5
)	Ara, pereżempju, il-verżjoni Ingliża u dik Ġermaniża meta mqabbla mal-verżjoni Franċiża u dik Taljana.
(
6
)	Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja għad ma kellhiex l-opportunità tirrispondi għad‑domanda. Fil-fatt, l-ewwel kawża kienet irtirata [digriet tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja, Nestlé (C‑7/03, EU:C:2003:268)] u t-tieni ġiet deċiża abbażi tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 89/104, peress li l-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat in-nuqqas ta’ sinjal li jista’ jikkostitwixxi trade mark, mingħajr ma indirizzat il-kwistjoni tal-karattru distintiv miksub permezz tal-użu fis-sens tal-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva [sentenza Dyson (C‑321/03, EU:C:2007:51)].
(
7
)	Din ir-riformulazzjoni tal-ewwel domanda preliminari mressqa mill-qorti tar‑rinviju tikkorrispondi għal kumpilazzjoni tat-tieni u tat-tielet domandi magħmula mill-High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division fil-kawża li wasslet għad-digriet tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja, Nestlé (C‑7/03, EU:C:2003:268).
(
8
)	Ara s-sentenzi Philips (C‑299/99, EU:C:2002:377, punt 35) u Oberbank et (C‑217/13 u C‑218/13, EU:C:2014:2012, punt 38).
(
9
)	Sentenza Philips (C‑299/99, EU:C:2002:377, punt 30); enfasi miżjuda minni. Din hija ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja. Ara, b’mod partikolari, is‑sentenzi Hoffmann-La Roche (102/77, EU:C:1978:108, punt 7); HAG GF (C‑10/89, EU:C:1990:359, punt 14); Loendersloot (C‑349/95, EU:C:1997:530, punt 24); Canon (C‑39/97, EU:C:1998:442, punt 28); kif ukoll Pi-Design et vs Yoshida Metal Industry (C‑337/12 P sa C‑340/12 P, EU:C:2014:129, punt 42).
(
10
)	Sentenza Philips (C‑299/99, EU:C:2002:377, punt 30). Kif jispjega l-Professur Monteagudo, it-trade mark ma hijiex sempliċement is-“sinjal” inkwistjoni iżda r‑rabta bejnu u l-prodott (jew is-servizz) li miegħu huwa marbut, u li tippermetti li l-prodott ikun distint u individwalizzat meta mqabbel ma’ prodotti (jew servizzi) oħra identiċi jew li jixxiebhu ta’ persuni oħra. Din hija l-funzjoni predominanti tat‑trade mark, jiġifieri funzjoni ta’ identifikazzjoni tal-oriġini tal-prodott [Monteagudo, M., “Los requisitos de validez de una marca tridimensional (Comentario a la Sentencia del TJCE de 18 de junio de 2002, asunto C‑299/99, caso ‘Koninklijke Philips Electronics NV v. Remington Consumer Products Ltd’)”, Actas de derecho industrial y derecho de autor, 2002, p. 391 sa 408, speċjalment p. 397].
(
11
)	Basire, Y., “La fonction patrimoniale de la marque”, Légicom, Nru 44, 2010, p. 17 sa 26, speċjalment p. 24 u 25.
(
12
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Philips (C‑299/99, EU:C:2002:377, punti 59 u 63); Nestlé (C‑353/03, EU:C:2005:432, punt 25); kif ukoll Oberbank et (C‑217/13 u C‑218/13, EU:C:2014:2012, punt 39).
(
13
)	Sentenza Voss of Norway vs UASI (C-445/13 P, EU:C:2015:303, punt 92).
(
14
)	Ibidem (punt 94).
(
15
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Nestlé (C‑353/03, EU:C:2005:432, punti 26 u 27).
(
16
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Nestlé (C‑353/03, EU:C:2005:432, punti 29 u 30). Ara wkoll, fir-rigward tal-Artikolu 7(3) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 40/94, tal-20 ta’ Diċembru 1993, dwar it-trade mark Komunitarja (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 1, p. 146), li essenzjalment jikkorrispondi għall-Artikolu 3(3) tad-Direttiva dwar it-trade marks, is-sentenza Colloseum Holding (C‑12/12, EU:C:2013:253, punt 27).
(
17
)	Punt 30, enfasi miżjuda minni.
(
18
)	Punt 43.
(
19
)	Sentenza Colloseum Holding (C‑12/12, EU:C:2013:253, punt 28). Enfasi miżjuda minni.
(
20
)	Ibidem (punt 35).
(
21
)	Għalkemm il-kliem “Kit Kat” jidhru intaljati fuq kull barra tal-gallettina “Kit Kat”, il-forma li għaliha saret l-applikazzjoni għal reġistrazzjoni hija mingħajr iskrizzjoni u tista’, eventwalment, tiġi identifikata mill-pubbliku kkonċernat bħala relatata ma’ prodotti ta’ impriżi oħra. F’dan il-każ, hija ma jkollhiex il-karattru distintiv mitlub. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika dan.
(
22
)	Ara, f’dan is-sens, Basire, Y., “La fonction patrimoniale de la marque”, Légicom, Nru 44, 2010, p. 17 sa 26, speċjalment p. 25.
(
23
)	Sentenzi Philips (C‑299/99, EU:C:2002:377, punti 59 u 63); Nestlé (C‑353/03, EU:C:2005:432, punt 25); kif ukoll Oberbank et (C‑217/13 u C‑218/13, EU:C:2014:2012, punt 39).
(
24
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Lego Juris vs UASI (C‑48/09 P, EU:C:2010:516, punt 38 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
25
)	Ara f’dan is-sens, is-sentenza Hauck (C‑205/13, EU:C:2014:2233, punt 17 u l‑ġurisprudenza ċċitata).
(
26
)	Ibidem (punt 18).
(
27
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Philips (C‑299/99, EU:C:2002:377, punt 78).
(
28
)	Punt 19. Fil-punt 20 ta’ din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja żiedet ukoll li “r‑raġuni għal rifjut ta’ reġistrazzjoni prevista fl-ewwel inċiż tal-Artikolu 3(1) tad‑Direttiva dwar it-trade marks għandu l-istess għan bħal dak imfittex mit-tieni u mit-tielet inċiżi ta’ din id-dispożizzjoni”. Id-drittijiet koperti huma essenzjalment dawk mogħtija mil-leġiżlazzjoni dwar privattivi u mil-leġiżlazzjoni dwar mudelli u disinni industrijali [ara f’dan is-sens, il-Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Ruiz-Jarabo Colomer fil‑kawża Philips (C‑299/99, EU:C:2001:52, punt 30)]. Ara wkoll, fir-rigward tad-differenza bejn l‑għanijiet ta’ dawn il-leġiżlazzjonijiet, il-Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Szpunar fil-kawża Hauck (C‑205/13, EU:C:2014:322, punti 35 sa 37). Fid-dottrina, ara, b’mod partikolari, Vanbrabant, B., La propriété intellectuelle. Nature juridique et régime patrimonial, Brussell, Larcier, 2015 (li ser tiġi ppubblikata), Vol. 1, p. 352; Monteagudo, M., “Los requisitos de validez de una marca tridimensional (Comentario a la Sentencia del TJCE de 18 de junio de 2002, asunto C-299/99, caso ‘Koninklijke Philips Electronics NV v. Remington Consumer Products Ltd’)”, Actas de derecho industrial y derecho de autor, 2002 p. 391 sa 408, speċjalment p. 403 u 404).
(
29
)	Ara, f’dan is-sens, fir-rigward tad-Direttiva 89/104, il-Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Szpunar fil-kawża Hauck (C-205/13, EU:C:2014:322, punt 28).
(
30
)	Sentenza Hauck (C‑205/13, EU:C:2014:2233, punt 39).
(
31
)	Ibidem (punt 40). Din id-deduzzjoni ma hijiex ġdida. Il-Qorti tal-Ġustizzja kienet interpretat id-dispożizzjoni inkwistjoni b’dan il-mod fis-sentenza Philips (C‑299/99, EU:C:2002:377, punt 76) u rrepetietha fis-sentenza Benetton Group (C‑371/06, EU:C:2007:542, punt 26, it-tielet inċiż).
(
32
)	Sentenza Hauck (C‑205/13, EU:C:2014:2233, punt 41). Enfasi miżjuda minni.
(
33
)	Punt 105.
(
34
)	Ibidem (punt 99).
(
35
)	Ara, f’dan is-sens, minbarra s-sentenza Hauck (C‑205/13, EU:C:2014:2233), is-sentenzi Philips (C‑299/99, EU:C:2002:377, punt 78); Linde et (C‑53/01 sa C‑55/01, EU:C:2003:206, punt 72); kif ukoll Lego Juris vs UASI (C‑48/09 P, EU:C:2010:516, punt 43).
(
36
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Hauck (C‑205/13, EU:C:2014:2233, punt 19), kif ukoll, fir-rigward tas-soluzzjonijiet tekniċi, is-sentenza Lego Juris vs UASI (C‑48/09 P, EU:C:2010:516, punti 45 u 46).
(
37
)	Ma huwiex mingħajr interess li jiġi nnotat li għal Uma Suthersanen, fil-kummentarju tagħha tas-sentenza Philips (C 299/99, EU:C:2002:377), il-possibbiltà li t-tliet eċċezzjonijiet previsti fl-Artikolu 3(1)(e) tal-Ewwel Direttiva 89/104 ikunu akkumulati ma hijiex ikkontestata. Il-kwistjoni hija dwar liema huma t-testijiet li għandhom jitwettqu sabiex jiġi ddeterminat jekk forma hijiex eskluża mid-dritt ta’ reġistrazzjoni abbażi ta’ waħda (jew tnejn, inżid jien) jew tat-tliet raġunijiet previsti minn din id-dispożizzjoni (Suthersanen, U., “The European Court of Justice in Philips vs Remington – Trade Marks and Market Freedom”, Intellectual Property Quarterly, 2003, Nru 3, p. 257 sa 283, speċjalment p. 258).
(
38
)	Skont l-osservazzjonijiet tal-eżaminatur riprodotti mill-qorti tar-rinviju fil-punt 29 tat-talba għal deċiżjoni preliminari.
(
39
)	Sentenza Philips (C‑299/99, EU:C:2002:377, punt 79), enfasi miżjuda minni.
(
40
)	Skont L. Iván Sempere Massa, hemm diversi kriterji sabiex jiġi evalwat jekk il‑forma ta’ prodott tissodisfax funzjoni teknika. Fosthom, l-awtur jiċċita l-eżempju ta’ forma li diġà kienet is-suġġett ta’ privattiva, iżda wkoll il-każ ta’ produttur li, fir‑reklamar tal-prodott, ikun għamel riferiment għall-vantaġġi tekniċi li għandha l‑imsemmija forma għall-użu jew għall-manifattura tiegħu (Sempere Massa, L. I., La protección de las formas como marca tridimensional, Tirant, Valencia, 2011, speċjalment p. 101).