62023CJ0665_RES
Zaak C‑665/23
IL
tegen
Veracash SAS,
[verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Cour de cassation (Frankrijk)]
Arrest van het Hof (Vierde kamer) van 1 augustus 2025
„Prejudiciële verwijzing – Betalingsdiensten in de interne markt – Richtlijn 2007/64/EG – Artikel 56, lid 1, onder b) – Verplichting voor de betalingsdienstgebruiker om de betalingsdienstaanbieder ‚onverwijld’ in kennis te stellen van het verlies, de diefstal of het onrechtmatige of niet-toegestane gebruik van het betaalinstrument – Artikel 58 – Kennisgeving van niet-toegestane betalingstransacties – Rectificatie van een dergelijke betalingstransactie door de betalingsdienstaanbieder, die afhankelijk wordt gesteld van de naleving door de betalingsdienstgebruiker van de verplichting om ‚onverwijld en uiterlijk dertien maanden na de valutadatum van de debitering’ kennis te geven van die transactie – Artikelen 60 en 61 – Aansprakelijkheid van de betalingsdienstaanbieder en de betaler voor niet-toegestane betalingstransacties – Opeenvolging van niet-toegestane betalingstransacties als gevolg van het verlies, de diefstal, het onrechtmatige of niet-toegestane gebruik van het betaalinstrument – Vertraging in de kennisgeving die niet opzettelijk en niet het gevolg van grove nalatigheid is – Draagwijdte van het recht op terugbetaling”
Harmonisatie van de wetgevingen – Betalingsdiensten in de interne markt – Richtlijn 2007/64 – Aansprakelijkheid van de betalingsdienstaanbieder in geval van niet-toegestane betalingstransacties – Gebruiker die de aanbieder niet onverwijld maar wel binnen de dertien maanden na de valutadatum van de debitering, van deze transacties in kennis heeft gesteld – Principiële ontzegging van het recht op rectificatie van transacties
(Richtlijn 2007/64 van het Europees Parlement en de Raad, art. 58)
(zie punten 37, 40‑44, 46‑51, 56, dictum 1)
Harmonisatie van de wetgevingen – Betalingsdiensten in de interne markt – Richtlijn 2007/64 – Aansprakelijkheid van de betalingsdienstaanbieder in geval van niet-toegestane betalingstransacties – Niet-toegestane transactie die voortvloeit uit het gebruik van een verloren of gestolen betaalinstrument of uit het onrechtmatige of niet-toegestane gebruik van een dergelijk instrument – Gebruiker die de aanbieder binnen de termijn van dertien maanden na de valutadatum van de debitering in kennis heeft gesteld van deze transactie – Kennisgeving van de transactie die opzettelijk laat is gedaan of het gevolg is van grove nalatigheid – Ontzegging van het recht op rectificatie van die transactie – Toelaatbaarheid
[Richtlijn 2007/64 van het Europees Parlement en de Raad, art. 56, lid 1, onder b), art. 58, art. 60, lid 1, en art. 61, lid 2]
(zie punten 62‑65, 67‑71, 76, dictum 2)
Harmonisatie van de wetgevingen – Betalingsdiensten in de interne markt – Richtlijn 2007/64 – Aansprakelijkheid van de betalingsdienstaanbieder in geval van niet-toegestane betalingstransacties – Opeenvolging van niet-toegestane transacties als gevolg van het gebruik van een verloren of gestolen betaalinstrument of het onrechtmatige of niet-toegestane gebruik van een dergelijk instrument – Gebruiker die de aanbieder binnen de termijn van dertien maanden na de valutadatum van de debitering in kennis heeft gesteld van die transacties – Individuele transacties waarvan de late kennisgeving het gevolg is van opzet of grove nalatigheid – Ontzegging van het recht op rectificatie enkel voor die transacties – Toelaatbaarheid
[Richtlijn 2007/64 van het Europees Parlement en de Raad, art. 56, lid 1, onder b), art. 58, art. 60, lid 1, en art. 61, lid 2]
(zie punten 82‑85, 87‑90, dictum 3)
Samenvatting
In het kader van een geding over de weigering tot terugbetaling aan een natuurlijke persoon van beweerdelijk niet-toegestane geldopnemingen, wegens de vermeende late kennisgeving van die transacties, verduidelijkt het Hof bepaalde aspecten van de aansprakelijkheid voor niet-toegestane transacties die zijn gedaan met een betaalinstrument, overeenkomstig richtlijn 2007/64 (
1
). Het houdt daarbij rekening met het door de wetgever vastgestelde evenwicht tussen de belangen van de betaler en die van de betalingsdienstaanbieder.
IL is een natuurlijke persoon, die houder is van een depositorekening bij Veracash. Op 24 maart 2017 heeft Veracash een nieuwe opname- en betaalkaart naar het adres van IL gezonden.
Op 23 mei 2017 heeft IL Veracash ervan in kennis gesteld dat tussen 30 maart en 17 mei 2017 dagelijks geld van die rekening werd opgenomen, terwijl hij stelde dat hij de nieuwe kaart niet had ontvangen en die opnemingen evenmin had toegestaan.
Hij heeft vervolgens een gerechtelijke procedure ingesteld om met name de terugbetaling van de bedragen van die opnemingen te verkrijgen.
Nadat zijn beroep was verworpen door de cour d’appel de Paris (rechter in tweede aanleg Parijs, Frankrijk), die heeft geoordeeld dat de betrokken opnemingen laat – bijna twee maanden na de eerste betwiste opneming – aan Veracash ter kennis waren gebracht, heeft IL cassatieberoep ingesteld bij de Cour de Cassation (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Frankrijk), de verwijzende rechter.
Volgens de verwijzende rechter hangt de beslechting van dit geding met name af van de mogelijkheid voor de betalingsdienstaanbieder om de terugbetaling van het bedrag van een niet-toegestane transactie te weigeren wanneer de betaler weliswaar binnen de termijn van dertien maanden na de valutadatum van de debitering kennis heeft gegeven van deze transactie, zoals bepaald in artikel 58 van richtlijn 2007/64 en in het nationale recht (
2
), maar hiermee heeft getalmd, zonder dat deze vertraging het gevolg is van opzet of grove nalatigheid zijnerzijds.
Nadat hij had vastgesteld dat de relevante bepalingen van het nationale recht moeten worden uitgelegd in het licht van richtlijn 2007/64, heeft de verwijzende rechter het Hof prejudiciële vragen gesteld over de uitlegging van deze richtlijn.
Beoordeling door het Hof
In de eerste plaats oordeelt het Hof dat de betalingsdienstgebruiker in beginsel het recht op rectificatie van een niet-toegestane betalingstransactie wordt ontzegd indien hij zijn betalingsdienstaanbieder niet onverwijld in kennis heeft gesteld van de bewuste transactie, ook al werd die kennisgeving binnen dertien maanden na de valutadatum van de debitering gedaan.
Volgens de bewoordingen van artikel 58 van richtlijn 2007/64 moet de betalingsdienstgebruiker een dubbele tijdsvoorwaarde naleven: hij moet zijn betalingsdienstaanbieder onverwijld kennis geven van de niet-toegestane betalingstransactie – verplichting die ontstaat op het moment dat deze gebruiker kennis heeft genomen van die transactie en waarvan de naleving moet worden beoordeeld aan de hand van de omstandigheden waarin hij zich bevindt – en die kennisgeving uiterlijk dertien maanden na de valutadatum van de debitering doen.
De verplichting om „onverwijld” kennis te geven verschilt dus van de verplichting om binnen de dertien maanden na de valutadatum van de debitering kennis te geven, zoals ook de woorden „verplichting om zo spoedig mogelijk in kennis [te] stellen” in overweging 31 van richtlijn 2007/64 suggereren.
Ingeval de verplichting om kennis te geven van het verlies, de diefstal of het onrechtmatige of niet-toegestane gebruik van een betaalinstrument overeenkomstig de voorschriften van artikel 56, lid 1, onder b), van richtlijn 2007/64 (
3
) tegelijkertijd ontstaat met de kennisgevingsverplichting van artikel 58 van die richtlijn, zou het bovendien incoherent zijn om aan te nemen dat de kennisgevingsverplichting uit hoofde van dat artikel 58 naar behoren kan worden nagekomen met de enkele inachtneming van de termijn van dertien maanden na de valutadatum van debitering, terwijl de in deze bepaling van artikel 56 neergelegde verplichting sneller moet worden nagekomen.
Tot slot heeft de in artikel 58 van richtlijn 2007/64 neergelegde verplichting om „onverwijld” kennis te geven een preventief doel om de risico’s en gevolgen van niet-toegestane betalingstransacties te beperken. Dit doel zou worden ondermijnd indien de loutere naleving van de termijn van dertien maanden vanaf de valutadatum van de debitering, zou volstaan om deze verplichting na te komen. Bovendien zou het doel van de verplichting om binnen de dertien maanden kennis te geven, dat de rechtszekerheid van de partijen beoogt te waarborgen (
4
), ook worden ondermijnd indien de betalingsdienstgebruiker recht zou hebben op de rectificatie van een niet-toegestane betalingstransactie waarvan hij op de hoogte was maar waarvan hij zijn betalingsdienstaanbieder laat kennis heeft gegeven. Het bestaan van twee verschillende doelstellingen bevestigt dat artikel 58 twee verschillende tijdsvoorwaarden stelt.
In de tweede plaats preciseert het Hof echter dat wanneer het gaat om een niet-toegestane betalingstransactie die voortvloeit uit het gebruik van een verloren of gestolen betaalinstrument of uit het onrechtmatige of niet-toegestane gebruik van een dergelijk instrument, en de betaler zijn betalingsdienstaanbieder uiterlijk dertien maanden na de valutadatum van de debitering kennis heeft gegeven van deze transactie, deze betaler in beginsel, tenzij hij frauduleus heeft gehandeld, het recht op daadwerkelijke rectificatie van deze transactie enkel wordt ontzegd wanneer hij zijn betalingsdienstaanbieder opzettelijk of door grove nalatigheid – die bestaat in een gekwalificeerde schending van de zorgvuldigheidsplicht – laat kennis heeft gegeven van die transactie.
Dienaangaande blijkt uit artikel 61, lid 2, eerste volzin, artikel 56, lid 1, onder b), en artikel 60, lid 1, van richtlijn 2007/64, dat alleen wanneer de betaler frauduleus handelt, of hij zijn betalingsdienstaanbieder of de door hem aangewezen entiteit opzettelijk of door grove nalatigheid laat kennis heeft gegeven van het verlies, de diefstal of het onrechtmatige of niet-toegestane gebruik van het betaalinstrument, de betalingsdienstaanbieder wordt bevrijd van zijn verplichting om de betaler het bedrag terug te betalen van de niet-toegestane betalingstransacties die voortvloeien uit een dergelijke gebeurtenis.
In de laatste plaats verduidelijkt het Hof dat, wanneer het gaat om opeenvolgende niet-toegestane betalingstransacties die voortvloeien uit het gebruik van een verloren of gestolen betaalinstrument of uit het onrechtmatige of niet-toegestane gebruik van een dergelijk instrument, de betaler in beginsel het recht op terugbetaling enkel wordt ontzegd voor verliezen die voortvloeien uit de transacties waarvan hij zijn betalingsdienstaanbieder opzettelijk of door grove nalatigheid laat kennis heeft gegeven.
Om te beginnen stellen de bewoordingen van artikel 61, lid 2, namelijk een causaal verband vast tussen het gedrag van de betaler en de geleden verliezen waarvan hij geen rectificatie kan verkrijgen. Aangezien artikel 58 van richtlijn 2007/64 uitdrukkelijk betrekking heeft op de kennisgeving van individuele betalingstransacties, moet voor elke transactie afzonderlijk worden beoordeeld of de kennisgeving laat is gebeurd.
Deze letterlijke uitlegging vindt steun in de context van de relevante bepalingen van richtlijn 2007/64, alsook in de door die richtlijn nagestreefde doelstellingen. Om te beginnen bevestigen zowel artikel 61, lid 4 (
5
), als artikel 61, lid 5 (
6
), van die richtlijn namelijk dat de betaler niet aansprakelijk kan worden gesteld voor verliezen die hij niet had kunnen vermijden. Voorts weegt die richtlijn, aangezien zij een causaal verband stelt tussen het gedrag van de betaler en de geleden verliezen, de belangen af van betalingsdienstgebruikers en betalingsdienstaanbieders. Zo wordt de gebruiker ertoe aangezet snel kennis te geven van elke niet-toegestane transactie, terwijl de aanbieder zijn verplichtingen moet nakomen om deze vaststelling mogelijk te maken.
(
1
)	Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 13 november 2007 betreffende betalingsdiensten in de interne markt, tot wijziging van de richtlijnen 97/7/EG, 2002/65/EG, 2005/60/EG en 2006/48/EG, en tot intrekking van richtlijn 97/5/EG (PB 2007, L 319, blz. 1, met rectificatie in PB 2009, L 187, blz. 5).
(
2
)	Artikel L-133‑24 van de code monétaire et financier, zoals gewijzigd bij ordonnance no 2009‑866, du 15 juillet 2009, relative aux conditions régissant la fourniture de services de paiement et portant création des établissements de paiement (besluit nr. 2009‑866 van 15 juli 2009 betreffende de voorwaarden voor het aanbieden van betalingsdiensten en betreffende de oprichting van betalingsinstellingen) (JORF van 16 juli 2009, tekst nr. 13, met rectificatie in JORF van 25 juli 2009, tekst nr. 18).
(
3
)	Volgens dit artikel heeft de betalingsdienstgebruiker die gemachtigd is om een betalingsinstrument te gebruiken de verplichting om de betalingsdienstaanbieder of de door laatstgenoemde gespecificeerde entiteit onverwijld in kennis te stellen wanneer hij zich rekenschap geeft van het verlies, de diefstal of het onrechtmatige of niet-toegestane gebruik van het betaalinstrument.
(
4
)	Zie in die zin arrest van 2 september 2021, CRCAM (C 337/20, EU:C:2021:671, punten 48‑52).
(
5
)	Volgens dit artikel heeft het gebruik van het verloren, gestolen of wederrechtelijk toegeëigende betaalinstrument na de kennisgeving overeenkomstig artikel 56, lid 1, onder b), van richtlijn 2007/64 geen financiële gevolgen voor de betaler, tenzij deze frauduleus heeft gehandeld.
(
6
)	Volgens dat artikel is de betaler, indien de betalingsdienstaanbieder nalaat om overeenkomstig artikel 57, lid 1, onder c), van richtlijn 2007/64 passende middelen beschikbaar te stellen waarmee te allen tijde kennisgeving kan worden gedaan van verlies, diefstal of wederrechtelijke toe-eigening van een betaalinstrument, niet aansprakelijk voor de financiële gevolgen die uit het gebruik van dat betaalinstrument voortvloeien, tenzij de betaler frauduleus heeft gehandeld.