62019CJ0201_RES
Kawża C-201/19 P
Servier SAS et
vs
Il-Kummissjoni Ewropea
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) tas‑27 ta’ Ġunju 2024
“Appell – Kompetizzjoni – Prodotti farmaċewtiċi – Suq tal-perindopril – Artikolu 101 TFUE – Akkordji – Kompetizzjoni potenzjali – Restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan – Strateġija intiża li ddewwem id-dħul fis-suq ta’ verżjonijiet ġeneriċi tal-perindopril – Ftehim ta’ soluzzjoni bonarja għal tilwima fil-qasam tal-privattivi – Tul tal-ksur – Kunċett ta’ ksur uniku – Annullament jew tnaqqis tal-multa”
Appell – Aggravji – Evalwazzjoni żbaljata tal-fatti u tal-provi – Inammissibbiltà – Stħarriġ mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-evalwazzjoni tal-fatti u tal-provi – Esklużjoni ħlief fil-każ ta’ żnaturament – Stħarriġ mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-klassifikazzjoni ġuridika mogħtija lill-fatti tat-tilwima – Ammissibbiltà
(Artikolu 256(1) TFUE; Statut tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 58)
(ara l-punti 58 sa 61, 189, 269, 322, 326, 335)
Appell – Aggravji – Sempliċi repetizzjoni tal-motivi u tal-argumenti mressqa quddiem il-Qorti Ġenerali – Inammissibbiltà – Kontestazzjoni tal-interpretazzjoni jew tal-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mwettqa mill-Qorti Ġenerali – Ammissibbiltà
(Artikolu 256 TFUE; Statut tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 58; Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, Artikolu 168(1)(d) u 169(2))
(ara l-punti 62, 63)
Akkordji – Effett ħażin fuq il-kompetizzjoni – Kriterji ta’ evalwazzjoni – Klassifikazzjoni ta’ impriża bħala kompetitur potenzjali – Possibbiltajiet reali u konkreti ta’ dħul fis-suq – Kriterji – Determinazzjoni soda u kapaċità inerenti tal-impriża li tintegra s-suq rilevanti – Assenza ta’ ostakoli insormontabbli – Evalwazzjoni – Oneru tal-prova – Eżistenza ta’ privattivi li jipproteġu prodott mediċinali oriġinatur jew wieħed mill-proċessi ta’ manifattura tiegħu – Klassifikazzjoni ta’ manifattur ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi bħala kompetitur potenzjali tal-manifattur ta’ oriġinaturi proprjetarju tal-privattivi
(Artikolu 101 TFUE)
(ara l-punti 69 sa 71, 79 sa 82, 98 sa 126, 191 sa 195, 200 sa 204, 262 sa 267)
Akkordji – Effett ħażin fuq il-kompetizzjoni – Ftehimiet ta’ soluzzjoni bonarja għal tilwimiet fil-qasam tal-privattivi – Ftehim konkluż bejn manifattur ta’ prodotti mediċinali oriġinaturi u manifattur ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi – Ftehim li jinkludi klawżoli ta’ non-kontestazzjoni ta’ privattivi u ta’ non-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti mill-manifattur ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi – Korrispettiv li jikkonsisti fit-trasferimenti tal-valuri – Klassifikazzjoni bħala restrizzjoni minħabba l-għan – Kriterji – Grad ta’ noċività tal-ftehimiet fir-rigward tal-kompetizzjoni fis-suq ikkonċernat – Evalwazzjoni tal-effett ta’ inċentiv tat-trasferimenti tal-valuri fuq l-irtirar tal-manifattur ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi mid-dħul fis-suq – Neċessità li jiġu eżaminati l-effetti tal-aġir antikompetittiv fuq il-kompetizzjoni – Assenza – Impriżi involuti li aġixxew mingħajr l-intenzjoni li jipprekludu, li jirrestrinġu jew li joħolqu distorsjoni tal-kompetizzjoni – Fatt mhux determinanti
(Artikolu 101(1) TFUE)
(ara l-punti 72 sa 77, 83 sa 88, 143 sa 146, 152 sa 157, 163 sa 168, 222 sa 228, 272, 277, 282, 291 sa 296, 307 sa 310, 332 sa 334, 344 sa 352)
Akkordji – Effett ħażin fuq il-kompetizzjoni – Restrizzjoni anċillari – Kunċett – Restrizzjoni anċillari – Kunċett – Restrizzjoni neċessarja għat-twettiq ta’ operazzjoni prinċipali li ma hijiex ta’ natura antikompetittiva – Operazzjoni prinċipali li tikkostitwixxi restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan – Inapplikabbiltà tat-teorija ta’ restrizzjonijiet anċillari
(Artikolu 101(1) TFUE)
(ara l-punti 147 sa 151, 278)
Akkordji – Projbizzjoni – Ksur – Ftehimiet u prattiki miftiehma li jikkostitwixxu ksur uniku – Imputazzjoni ta’ responsabbiltà lil impriża għall-ksur kollu – Kundizzjonijiet – Prattiki u aġir illegali li jagħmlu parti minn pjan wieħed – Evalwazzjoni – Kriterji – Għan komuni mfittex mill-parteċipanti kollha – Neċessità ta’ rabta ta’ komplementarjetà bejn il-prattiki ilmentati – Assenza
(Artikolu 101(1) TFUE)
(ara l-punti 240 sa 250)
Akkordji – Effett ħażin fuq il-kompetizzjoni – Ftehimiet ta’ soluzzjoni bonarja għal tilwimiet fil-qasam tal-privattivi – Ftehim konkluż bejn manifattur ta’ prodotti mediċinali oriġinaturi u manifattur ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi – Ftehim li jinkludi klawżoli ta’ non-kontestazzjoni ta’ privattivi u ta’ non-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti mill-manifattur ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi – Korrispettiv li jikkonsisti fit-trasferimenti tal-valuri – Deċiżjoni tal-Kummissjoni li tikkonstata ksur u li timponi multa – Deċiżjoni vvizzjata b’inkoerenza ta’ motivazzjoni fir-rigward tad-data ta’ tmiem l-akkordju fid-diversi swieq nazzjonali – Motiv ta’ annullament ibbażat fuq din l-inkoerenza ta’ motivazzjoni miċħud mill-Qorti Ġenerali – Żball ta’ liġi
(Artikolu 101(1) TFUE)
(ara l-punti 368 sa 379)
Drittijiet fundamentali – Karta tad-Drittijiet Fundamentali – Prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege – Portata – Prevedibbiltà tan-natura illegali tal-aġir issanzjonat – Ftehim ta’ soluzzjoni bonarja fil-qasam tal-privattivi konkluż bejn kumpannija ta’ prodotti mediċinali oriġinaturi u impriża ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi – Ftehim kontra d-dritt tal-kompetizzjoni – Kumpannija ta’ oriġinaturi li ma setgħetx ma jkollhiex għarfien tan-natura antikompetittiva tal-aġir tagħha
(Artikolu 101(1) TFUE; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 49(1))
(ara l-punti 386 sa 390)
Appell – Ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja – Eżami mill-ġdid, għal raġunijiet ta’ ekwità, tal-evalwazzjoni li saret mill-Qorti Ġenerali dwar l-ammont ta’ multi imposti fuq impriżi li jkunu kisru r-regoli tal-kompetizzjoni tat-Trattat – Esklużjoni
(Artikoli 256 u 261 TFUE; Statut tal-Qorti tal-Ġustizzja, Artikolu 58; Regolament tal-Kunsill Nru 1/2003, Artikolu 31)
(ara l-punt 404)
Kompetizzjoni – Multi – Ammont – Determinazzjoni – Stħarriġ ġudizzjarju – Ġurisdizzjoni sħiħa tal-qorti tal-Unjoni – Portata – Determinazzjoni tal-ammont tal-multa imposta – Kriterji ta’ evalwazzjoni
(Artikolu 101(1) TFUE; Regolament tal-Kunsill Nru 1/2003, Artikolu 23(3) u Artikolu 31))
(ara l-punti 412 sa 417)
Sunt
Permezz ta’ seba’ sentenzi, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet essenzjalment l-appelli ppreżentati minn diversi manifatturi ta’ prodotti mediċinali mis-sentenzi tal-Qorti Ġenerali (
1
) li kienu ċaħdu parzjalment ir-rikorsi tagħhom għall-annullament tad-deċiżjoni li permezz tagħha l-Kummissjoni Ewropea imponiet fuqhom multi minħabba l-parteċipazzjoni tagħhom f’akkordji fis-suq tal-prodott farmaċewtiku perindopril u, fir-rigward ta’ wieħed minn fosthom, minħabba abbuż ta’ pożizzjoni dominanti f’dan is-suq (
2
). Billi għamlet hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat il-linja ta’ demarkazzjoni bejn, minn naħa, il-passi leġittimi ta’ manifatturi ta’ prodotti mediċinali li jikkonsistu f’soluzzjoni bonarja għal tilwimiet attwali tal-privattivi fis-settur farmaċewtiku u, min-naħa l-oħra, il-ftehimiet li jdewmu b’mod illegali d-dħul ta’ manifatturi ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi fis-suq ta’ prodott farmaċewtiku bi pretest ta’ ftehim ta’ soluzzjoni bonarja fil-qasam tal-privattivi.
Il-grupp farmaċewtiku Servier, li l-kumpannija omm tiegħu, Servier SAS, hija stabbilita fi Franza (iktar ’il quddiem, individwalment jew konġuntament, “Servier”), żviluppa l-perindopril, prodott mediċinali li jaqa’ taħt il-klassi tal-inibituri tal-enżima ta’ konverżjoni (IEK), indikat fil-mediċina kardjovaskulari u intiż prinċipalment li jiġġieled kontra l-pressjoni għolja u l-insuffiċjenza kardijaka. Il-privattiva relatata mal-molekula tal-perindopril, ippreżentata quddiem l-Uffiċċju Ewropew tal-Privattivi (iktar ’il quddiem l-“UPE”) fl‑1981, skadiet matul is-snin 2000.
L-ingredjent farmaċewtiku attiv tal-perindopril huwa fil-forma ta’ melħ, l-erbumina. Fl‑1988, Servier ippreżenta diversi privattivi quddiem l-UEP relatati mal-proċessi ta’ manifattura tal-imsemmi ingredjent attiv li kienu ser jiskadu fis‑16 ta’ Settembru 2008.
Żewġ privattivi ġodda relatati mal-perindopril u mal-proċess ta’ manifattura tiegħu ġew ippreżentati quddiem l-UEP minn Servier fl‑2001 u maħruġa fl‑2004 (iktar ’il quddiem il-“privattivi 947 u 948”). Barra minn hekk, Servier kiseb privattivi nazzjonali li jikkorrispondu mal-privattiva 947 f’diversi Stati Membri qabel ma dawn kienu partijiet għall-Konvenzjoni dwar l-Għoti ta’ Privattivi Ewropej.
B’effett mis-sena 2003, kien hemm diversi tilwimiet bejn Servier u manifatturi ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi li kienu ser jikkummerċjalizzaw verżjoni ġenerika tal-perindopril. F’dan il-kuntest, għaxar manifatturi ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi ppreżentaw oppożizzjoni kontra l-privattiva 947 quddiem l-UEP, li l-Bord tal-Appell Tekniku tiegħu rrevoka l-privattiva kkontestata f’Mejju 2009. Diversi manifatturi ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi kkontestaw ukoll il-validità tal-privattiva 947 quddiem ċerti qrati nazzjonali. Min-naħa tiegħu, Servier ressaq azzjonijiet għal kontrafazzjoni kif ukoll talbiet għal ordnijiet provviżorji kontra l-manifatturi ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi inkwistjoni.
Sabiex itemm l-imsemmija tilwimiet, Servier ikkonkluda, bejn l‑2005 u l‑2007, ftehimiet ta’ soluzzjoni bonarja ma’ diversi manifatturi ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi, b’mod partikolari ma’ Niche Generics Ltd u l-kumpannija omm tagħha Unichem Laboratories Ltd (iktar ’il quddiem il-“ftehim Niche”), Matrix Laboratories Ltd (iktar ’il quddiem il-“ftehim Matrix”), Teva UK Ltd (iktar ’il quddiem il-“ftehim Teva”), KRKA, tovarna zdravil, d.d. (iktar ’il quddiem il-“ftehimiet Krka”) u Lupin Ltd (iktar ’il quddiem il-“ftehim Lupin”).
Skont l-imsemmija ftehimiet, il-manifatturi ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi impenjaw ruħhom b’mod partikolari, skont il-każ, li jillimitaw jew li jwaqqfu l-manifattura, il-provvista jew il-kummerċjalizzazzjoni ta’ forom tal-perindopril protetti mill-privattivi msemmija iktar ’il fuq ta’ Servier u li ma jikkontestawx iktar dawn il-privattivi. Bħala korrispettiv għal dawn l-impenji kif ukoll għal klawżoli oħra previsti fil-ftehimiet imsemmija iktar ’il fuq, Servier inkariga ruħu b’mod partikolari li jħallas pagamenti kunsiderevoli lill-imsemmija impriżi.
F’dan il-kuntest, Biogaran SAS, sussidjarja ta’ Servier speċjalizzata fl-iżvilupp ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi, ikkonkludiet, barra minn hekk, ftehim ta’ liċenzja u ta’ provvista ma’ Niche Generics (iktar ’il quddiem il-“ftehim Biogaran”).
Permezz ta’ deċiżjoni tad‑9 ta’ Lulju 2014, il-Kummissjoni kkonstatat li l-ftehimiet Niche, Matrix, Teva, Krka, Lupin u Biogaran kienu jikkostitwixxu restrizzjonijiet tal-kompetizzjoni pprojbiti mill-Artikolu 101 TFUE. Barra minn hekk, hija qieset li Servier kien wettaq abbuż minn pożizzjoni dominanti bi ksur tal-Artikolu 102 TFUE, peress li dawn il-ftehimiet kienu jagħmlu parti minn strateġija intiża li ddewwem id-dħul ta’ verżjonijiet ġeneriċi fis-suq tal-perindopril, li fih din l-impriża kellha pożizzjoni dominanti.
B’hekk, il-Kummissjoni imponiet fuq Servier multi ta’ ammont totali ta’ EUR 289727200 għall-ksur tal-Artikolu 101 TFUE, kif ukoll multa ta’ EUR 41270000 għall-ksur tal-Artikolu 102 TFUE. Fuq il-manifatturi tal-prodotti mediċinali ġeneriċi involuti ġew imposti wkoll multi kunsiderevoli għall-ksur tal-Artikolu 101 TFUE meta pparteċipaw fil-ftehimiet inkwistjoni.
Adita b’rikorsi ppreżentati minn Servier u l-manifatturi ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi kkonċernati, il-Qorti Ġenerali annullat id-deċiżjoni tal-Kummissjoni sa fejn hija kkonstatat ksur tal-Artikolu 101(1) TFUE fir-rigward tal-ftehimiet Krka kif ukoll ksur tal-Artikolu 102 TFUE, u annullat il-multi imposti rispettivament fuq Servier u fuq Krka fir-rigward ta’ dan il-ksur (
3
). Barra minn hekk, hija naqqset l-ammont tal-multa imposta fuq Servier minħabba l-parteċipazzjoni tagħha fil-ftehim Matrix (
4
). Min-naħa l-oħra, il-Qorti Ġenerali vvalidat il-multi l-oħra kollha imposti.
Servier u l-manifatturi ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi li r-rikorsi tagħhom kienu ġew miċħuda ppreżentaw appelli mis-sentenzi tal-Qorti Ġenerali.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fuq il-kunċetti ta’ kompetizzjoni potenzjali u ta’ restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan
Il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat, fl-ewwel lok, il-motivi għal annullament li kienu jgħidu li l-Qorti Ġenerali wettqet żbalji ta’ liġi meta kkonfermat l-eżistenza ta’ kompetizzjoni potenzjali bejn Servier u l-manifatturi ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi inkwistjoni kif ukoll meta kklassifikat il-ftehimiet ikkontestati bħala restrizzjonijiet tal-kompetizzjoni minħabba l-għan.
Preliminarjament, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li, għall-finijiet tal-eżami, fid-dawl tal-Artikolu 101 TFUE, ta’ prattiki kollużivi fil-forma ta’ ftehimiet ta’ kooperazzjoni orizzontali bejn impriżi, bħall-ftehimiet inkwistjoni, kellu jiġi ddeterminat, fl-ewwel stadju, jekk dawn il-prattiki setgħux jiġu kklassifikati bħala restrizzjoni tal-kompetizzjoni minn impriżi li jinsabu f’sitwazzjoni ta’ kompetizzjoni, anki jekk potenzjali biss.
Jekk dan kellu jkun il-każ, kellu jiġi vverifikat, fit-tieni stadju, jekk, fid-dawl tal-karatteristiċi ekonomiċi tagħhom, l-imsemmija prattiki kinux jaqgħu taħt il-klassifikazzjoni ta’ restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan. Fil-każ ta’ restrizzjoni minħabba l-għan, la kien neċessarju li jiġu eżaminati, u lanqas a fortiori, li jintwerew l-effetti tagħha fuq il-kompetizzjoni. Min-naħa l-oħra, meta l-għan antikompetittiv ta’ ftehim ta’ impriżi jew ta’ prattika miftiehma ma jkunx stabbilit, ikollhom jiġu eżaminati l-effetti tiegħu.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet, l-ewwel nett, l-ilmenti li l-Qorti Ġenerali applikat kunċett estensiv tal-kunċett ta’ kompetizzjoni potenzjali u qalbet l-oneru tal-prova li jaqa’ fuq il-Kummissjoni.
Il-Qorti tal-Ġustizzja bdiet billi fakkret li, fil-kuntest speċifiku tal-ftuħ tas-suq ta’ prodott mediċinali għall-manifatturi ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi, hija diġà kienet ikkonstatat li, sabiex jiġi evalwat jekk wieħed minn dawn il-manifatturi, minkejja li assenti minn suq, ikun kompetitur potenzjali ta’ manifattur ta’ prodotti mediċinali oriġinaturi preżenti f’dan is-suq, ikollu jiġi ddeterminat jekk jeżistux possibbiltajiet reali u konkreti li tal-ewwel jidħol fl-imsemmi suq u jikkompeti mat-tieni manifattur. Għal dan il-għan, kien hemm lok li jiġi evalwat jekk il-manifattur ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi kienx ħa passi preparatorji suffiċjenti sabiex joħloq pressjoni kompetittiva fuq il-manifattur ta’ prodotti mediċinali oriġinaturi. Barra minn hekk, ikollu jiġi ddeterminat li d-dħul fis-suq tal-manifattur ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi ma jaffaċċjax ostakoli insormontabbli.
Dwar dan l-aħħar punt, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li, għalkemm l-eżistenza ta’ privattivi li jipproteġu prodott mediċinali oriġinatur jew wieħed mill-proċessi ta’ manifattura tiegħu tagħmel inkontestabbilment parti mill-kuntest ekonomiku u ġuridiku li jikkaratterizza r-relazzjonijiet ta’ kompetizzjoni bejn il-proprjetarji ta’ dawn il-privattivi u l-manifatturi ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi, xorta jibqa’ l-fatt li l-eżistenza ta’ privattiva li tipproteġi l-proċess ta’ manifattura ta’ sustanza attiva li tkun daħlet fid-dominju pubbliku ma tistax, bħala tali, titqies li tkun ostakolu insormontabbli għad-dħul fis-suq ta’ manifattur ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi. Minn dan isegwi li l-eżistenza ta’ tali privattiva ma tipprekludix li jiġi kklassifikat bħala kompetitur potenzjali tal-manifattur tal-prodott mediċinali oriġinatur ikkonċernat manifattur ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi li jkollu effettivament id-determinazzjoni soda kif ukoll il-kapaċità inerenti li jidħol fis-suq u li, permezz tal-passi mwettqa minnu, juri li jkun lest li jikkontesta l-validità ta’ din il-privattiva u jkun suġġett għar-riskju, mad-dħul tiegħu fis-suq, li titressaq fil-konfront tiegħu azzjoni għal kontrafazzjoni mill-proprjetarju ta’ din il-privattiva.
Barra minn hekk, għalkemm il-perċezzjoni minn manifattur ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi tas-saħħa ta’ privattiva, tikkostitwixxi wieħed mill-fatturi rilevanti fost oħrajn, bħall-passi preparatorji meħuda bl-għan ta’ dħul fis-suq, sabiex jiġu evalwati l-intenzjonijiet ta’ dan il-manifattur u, għaldaqstant, l-eventwali determinazzjoni soda tiegħu li jwettaq tali dħul, din il-perċezzjoni, bħala prinċipju, ma hijiex rilevanti għall-evalwazzjoni tal-kapaċità inerenti ta’ tali manifattur li jidħol effettivament fis-suq, u lanqas, barra minn hekk, tal-eżistenza oġġettiva ta’ ostakoli insormontabbli għal tali dħul.
Kuntrarjament għall-allegazzjonijiet ta’ ċerti appellanti, il-Qorti Ġenerali, f’dan il-kuntest, ma qalbitx l-oneru tal-prova meta qieset li, peress li l-Kummissjoni stabbilixxiet, abbażi ta’ sensiela ta’ indizji konkordanti, l-eżistenza ta’ kompetizzjoni potenzjali bejn Servier u l-manifatturi ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi inkwistjoni, kienu dawn tal-aħħar li kellhom jikkonfutaw l-eżistenza ta’ tali kompetizzjoni billi jipproduċu provi kuntrarji. Barra minn hekk, tali oneru tal-prova ma kienx jikkostitwixxi probatio diabolica, peress li kien biżżejjed għall-impriżi inkwistjoni li jipproduċu prova ta’ fatt pożittiv, jiġifieri l-eżistenza ta’ diffikultajiet tekniċi, regolatorji, kummerċjali jew finanzjarji li jikkostitwixxu ostakoli insormontabbli għad-dħul ta’ waħda minnhom fis-suq.
It-tieni nett, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet l-aggravji li jgħidu li l-Qorti Ġenerali kklassifikat il-ftehimiet kontenzjużi bħala restrizzjonijiet tal-kompetizzjoni minħabba l-għan abbażi ta’ kriterji żbaljati.
Wara li rrilevat li din il-klassifikazzjoni bħala restrizzjonijiet tal-kompetizzjoni minħabba l-għan ma setgħetx tiġi eskluża minħabba n-nuqqas ta’ prassi deċiżjonali preċedenti tal-Kummissjoni f’dan il-qasam, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet l-ilmenti li kkontestaw in-nuqqas ta’ teħid inkunsiderazzjoni mill-Qorti Ġenerali tal-allegati effetti pożittivi tal-ftehimiet kontenzjużi fuq il-kompetizzjoni, peress li l-eżami tal-effetti ta’ dawn il-ftehimiet ma kienx neċessarju, u lanqas rilevanti, sabiex jiġi ddeterminat jekk dawn setgħux jiġu kklassifikati bħala restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan.
Il-Qorti Ġenerali lanqas ma wettqet żball meta ċaħdet l-applikazzjoni tal-ġurisprudenza li tgħid li restrizzjoni anċillari għal ftehim leġittimu ma taqax taħt il-prinċipju ta’ projbizzjoni previst fl-Artikolu 101(1) TFUE jekk tkun oġġettivament neċessarja għall-implimentazzjoni tal-ftehim leġittimu u proporzjonata mal-għanijiet tiegħu. Fil-fatt, din il-ġurisprudenza teżiġi li l-ftehim prinċipali jkun nieqes minn natura antikompetittiva, li ma kienx il-każ tal-ftehimiet kontenzjużi.
B’risposta għall-ilmenti li l-Qorti Ġenerali rrifjutat li tieħu inkunsiderazzjoni l-intenzjoni tal-appellanti li jtemmu tilwim relatat mal-privattivi, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li, għalkemm l-għanijiet ta’ ftehim fir-rigward tal-kompetizzjoni huma rilevanti għall-evalwazzjoni tal-għan antikompetittiv possibbli tagħhom, il-fatt li l-impriżi involuti jkunu aġixxew mingħajr l-intenzjoni li jirrestrinġu l-kompetizzjoni u l-fatt li huma jkunu segwew ċerti għanijiet leġittimi ma humiex determinanti għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 101(1) TFUE. Għalhekk, il-fatt li n-negozjati tal-ftehimiet kontenzjużi kienu jirriflettu eventwalment strateġija ekonomikament razzjonali mill-perspettiva tar-rikorrenti bl-ebda mod ma juri li t-tkomplija ta’ din l-istrateġija kienet ġustifikabbli mill-perspettiva tad-dritt tal-kompetizzjoni.
Fl-aħħar nett, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet l-argumenti li jirrigwardaw l-importanza li għandha tingħata lill-pagamenti invertiti previsti mill-ftehimiet kontenzjużi, jiġifieri dawk imwettqa minn Servier favur il-manifatturi ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi, sabiex dawn il-ftehimiet jiġu kklassifikati bħala restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li, għalkemm ftehim ta’ soluzzjoni bonarja għal tilwima relatata ma’ privattiva jista’, taħt ċerti kundizzjonijiet, jiġi konkluż b’mod kompletament legali abbażi tar-rikonoxximent mill-partijiet tal-validità tal-imsemmija privattiva, il-klassifikazzjoni ta’ tali ftehim bħala restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan tiddependi wkoll minn karatteristiċi oħra tal-ftehim u miċ-ċirkustanzi li fihom ikun ġie konkluż, li jippermettu, jekk ikun il-każ, li jitqies li dan il-ftehim ikollu grad suffiċjenti ta’ noċività fir-rigward tal-kompetizzjoni.
Għalhekk, il-preżenza ta’ klawżoli ta’ non-kontestazzjoni u ta’ non-kummerċjalizzazzjoni fi ftehim ta’ soluzzjoni bonarja tista’ tagħti lok għall-klassifikazzjoni bħala restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan meta jkun jidher li s-sottomissjoni tal-manifattur ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi għal dawn il-klawżoli ma tkunx ibbażata fuq ir-rikonoxximent minnu tal-validità tal-privattiva tal-manifattur ta’ prodotti mediċinali oriġinaturi, iżda fuq il-ħlas minn dan tal-aħħar ta’ pagament favurih.
Konsegwentement, meta ftehim ta’ soluzzjoni bonarja għal tilwima fil-qasam tal-privattivi li jinkludi klawżoli ta’ non-kontestazzjoni u ta’ non-kummerċjalizzazzjoni jkun jinvolvi trasferimenti ta’ valur mill-manifattur ta’ prodotti mediċinali oriġinaturi favur il-manifattur ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi, għandu jiġi vverifikat, fl-ewwel lok, jekk il-bilanċ nett pożittiv ta’ dawn it-trasferimenti ikunx jista’ jiġi ġġustifikat b’mod sħiħ permezz tan-neċessità li jiġu kkumpensati l-ispejjeż jew l-inkonvenjenzi kkawżati mit-tilwima li magħha jkun relatat il-ftehim, jew permezz ta’ dik li tiġi rremunerata l-provvista effettiva u pprovata ta’ oġġetti jew ta’ servizzi tiegħu lill-manifattur tal-prodott mediċinali oriġinatur. Jekk dan ma jkunx il-każ, għandu jiġi vverifikat, fit-tieni lok, jekk dawn it-trasferimenti jiġux spjegati biss mill-interess kummerċjali ta’ dawn il-manifatturi ta’ prodotti mediċinali li ma jikkompetux fuq il-merti. Għall-finijiet ta’ dan l-eżami, għandu jiġi evalwat jekk il-bilanċ pożittiv nett tat-trasferimenti ta’ valur ikunx kbir biżżejjed sabiex jinċentiva effettivament lill-manifattur ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi jirrinunzja milli jidħol fis-suq ikkonċernat, mingħajr ma jkun meħtieġ li dan il-bilanċ pożittiv nett ikun neċessarjament ogħla mill-profitti li kien jagħmel li kieku jkun rebaħ il-proċedura fil-qasam tal-privattivi.
F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat, barra minn hekk, li l-Qorti Ġenerali ma wettqet ebda żball ta’ liġi meta qieset li ċerti spejjeż irrimborsati minn Servier, bħall-kumpensi eventwalment dovuti lil terzi mill-manifatturi ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi, ma setgħux jitqiesu li kienu inerenti għas-soluzzjoni bonarja tat-tilwima. F’dan ir-rigward, il-Qorti Ġenerali lanqas ma qalbet l-oneru tal-prova meta obbligat il-partijiet fil-ftehimiet kontenzjużi jistabbilixxu li dawn l-ispejjeż kienu inerenti għas-soluzzjoni bonarja inkwistjoni.
Fuq l-applikazzjoni tal-Artikolu 101(1) TFUE għall-ftehimiet kontenzjużi
B’hekk, wara li kkonfermat l-interpretazzjoni tal-kunċetti ta’ kompetizzjoni potenzjali u ta’ restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan magħmula mill-Qorti Ġenerali, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat, fit-tieni lok, il-ftehimiet kontenzjużi fid-dettall fid-dawl ta’ dan ir-raġunament.
A. Il-ftehimiet Niche u Matrix
Fir-rigward tal-ftehimiet Niche u Matrix, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li Niche Generics (iktar ’il quddiem “Niche”), il-kumpannija omm tagħha Unichem Laboratories (iktar ’il quddiem “Unichem”) u Matrix Laboratories (iktar ’il quddiem “Matrix”) kellhom bħala strateġija komuni l-iżvilupp ta’ verżjoni ġenerika tal-perindopril u l-kummerċjalizzazzjoni tagħha fit-territorju tal-Unjoni. F’dan il-kuntest, Matrix kienet inkarigata tipproduċi l-ingredjent attiv filwaqt li Unichem kienet tiżgura l-produzzjoni, minn dan l-ingredjent attiv, ta’ pilloli ta’ verżjoni ġenerika tal-perindopril. Il-kummerċjalizzazzjoni ta’ dan il-prodott mediċinali, inkluż fl-aspetti regolatorji tiegħu, kienet fdata lil Niche.
Fir-rigward ta’ Matrix, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat, barra minn hekk, li l-kumpannija Mylan Inc żiedet is-sehem tagħha fil-kapital ta’ Matrix għal 71.5 % f’Jannar 2007 u għal iktar minn 97 % fl‑2011. Mill‑5 ta’ Ottubru 2011, Matrix bdiet tissejjaħ Mylan Laboratories.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li l-Qorti Ġenerali ma wettqet ebda żball ta’ liġi meta kkonstatat li t-trasferimenti ta’ valur imwettqa minn Servier b’eżekuzzjoni tal-ftehimiet Niche u Matrix kienu intiżi li jinċentivaw lil Niche, Unichem u Matrix jirrinunzjaw milli jidħlu fis-suq tal-perindopril fl-Unjoni. Barra minn hekk, peress li l-ostakoli relatati mal-privattiva għad-dħul tal-imsemmija manifatturi ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi fis-suq tal-perindopril ma kinux insormontabbli, dawn l-ostakoli ma setgħux jikkontestaw in-natura ta’ inċentiv tat-trasferimenti ta’ valur ikkonstatati. Barra minn hekk, l-allegat nuqqas ta’ intenzjoni antikompetittiva tal-partijiet fil-ftehimiet Niche u Matrix ma kinux determinanti għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 101(1) TFUE.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet ukoll l-ilmenti li qalu l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta kkonfermat li Niche u Matrix ma pparteċipawx fi ksur uniku, iżda f’żewġ istanzi ta’ ksur distinti, li fir-rigward tagħhom il-Kummissjoni setgħet timponi multi individwali. Fil-fatt, peress li l-klassifikazzjoni ta’ ksur uniku teżiġi li kull aġir antikompetittiv ikkonċernat jaqa’ fil-kuntest tal-istess pjan ġenerali, minħabba l-għan antikompetittiv identiku tagħhom, il-Qorti Ġenerali applikat dan il-kriterju b’mod korrett meta qieset li, fid-dawl tan-nuqqas ta’ pjan komuni bejn Niche u Matrix, il-ftehimiet Niche u Matrix kienu jikkostitwixxu żewġ istanzi ta’ ksur distinti.
Fir-rigward tar-responsabbiltà ta’ Mylan għall-ksur li jirriżulta mill-ftehim Matrix u dik ta’ Unichem għall-ksur li jirriżulta mill-ftehim Niche, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-Qorti Ġenerali kkonstatat b’mod korrett li r-responsabbiltà tal-aġir ta’ Matrix u ta’ Niche setgħet tiġi imputata rispettivament lil Mylan u lil Unichem fil-kwalità tagħhom ta’ kumpanniji omm, peress li Matrix u Niche ma kinux jiddeterminaw b’mod awtonomu l-aġir tagħhom fis-suq, iżda kienu japplikaw essenzjalment l-istruzzjonijiet li ngħatawlhom mill-kumpanniji omm tagħhom, b’mod partikolari fid-dawl tar-rabtiet ekonomiċi, organizzattivi u ġuridiċi li kienu jgħaqqduhom.
Fir-rigward ta’ Unichem, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat, barra minn hekk, li mill-konstatazzjonijiet magħmula mill-Qorti Ġenerali rriżulta li kemm Unichem kif ukoll is-sussidjarja tagħha Niche kienu ħadu sehem direttament fil-ksur li rriżulta mill-ftehim Niche. Peress li Unichem ma kinitx ikkontestat b’mod validu l-provi li jistabbilixxu din il-parteċipazzjoni diretta quddiem il-Qorti Ġenerali, dawn il-provi kienu suffiċjenti, skont il-prinċipju tar-responsabbiltà personali, sabiex tiġi imputata lilha r-responsabbiltà għal dan il-ksur.
Barra minn hekk, il-fatt li Unichem kienet tinsab fi Stat terz lanqas ma ostakola l-applikazzjoni tal-Artikolu 101 TFUE fir-rigward tagħha, peress li l-ftehim Niche ġie implimentat fl-Unjoni kemm minn Servier kif ukoll minn Niche.
B. Il-ftehimiet Teva u Lupin
Fir-rigward tal-applikazzjoni tal-Artikolu 101(1) TFUE għall-ftehim Teva, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat l-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali li tgħid li l-bilanċ nett pożittiv tat-trasferimenti ta’ valur previsti minn dan il-ftehim wassal lil Teva UK tirrinunzja milli tidħol fis-suq tal-perindopril, li ġġustifika l-klassifikazzjoni tal-imsemmi ftehim bħala restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan. Barra minn hekk, l-argument li l-ftehim Teva kellu l-għan leġittimu li jippermetti lil Teva tidħol fis-suq fir-Renju Unit billi tikkummerċjalizza verżjoni ġenerika tal-perindopril ipprovduta minn Servier ma setax iqiegħed f’dubju din il-klassifikazzjoni, peress li l-fatt li dawn l-impriżi aġixxew mingħajr l-intenzjoni li jipprevjenu, li jirrestrinġu jew li joħolqu distorsjoni tal-kompetizzjoni jew li segwew ċerti għanijiet leġittimi ma kienx determinanti għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 101(1) TFUE.
Fir-rigward tal-ftehim Lupin, il-Qorti tal-Ġustizzja, min-naħa l-oħra, laqgħet l-ilment ta’ Servier li qal li l-Qorti Ġenerali wettqet żbalji ta’ liġi meta kkonfermat il-konklużjoni tal-Kummissjoni li l-ksur relatat ma’ dan il-ftehim issokta fis-swieq tal-Belġju, tar-Repubblika Ċeka, tal-Irlanda u tal-Ungerija wara l-kummerċjalizzazzjoni ta’ verżjoni ġenerika tal-perindopril mill-manifattur tal-prodotti mediċinali Sandoz, minkejja li l-introduzzjoni ta’ din l-istess verżjoni ġenerika fis-suq Franċiż kienet ġiet aċċettata mill-Kummissjoni fis-sens li indikat it-tmiem tal-ksur li rriżulta mill-ftehim Lupin f’dan is-suq nazzjonali.
C. Il-ftehim Biogaran
Skont il-ftehim Biogaran, Niche impenjat ruħha b’mod partikolari li tittrasferixxi lil Biogaran fajls ta’ awtorizzazzjonijiet ta’ tqegħid fis-suq għal tliet prodotti mediċinali għajr il-perindopril, kif ukoll awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq miksuba fi Franza għal wieħed minn dawn it-tliet prodotti mediċinali. Bħala korrispettiv, Biogaran kellha tħallas lil Niche s-somma ta’ 2.5 miljun lira sterlina (GBP), liema somma ma kinitx rimborsabbli, anki fil-każ ta’ nuqqas ta’ kisba ta’ dawn l-awtorizzazzjonijiet ta’ tqegħid fis-suq.
Peress li qieset li l-ftehim Biogaran kien ikkostitwixxa inċentiv addizzjonali intiż li jikkonvinċi lil Niche tirrinunzja milli tidħol fis-suq tal-perindopril u kien żvela l-parteċipazzjoni diretta ta’ Biogaran fil-ksur imwettaq minn Servier, il-Kummissjoni imponiet fuq Servier u fuq Biogaran, flimkien u in solidum, multa sinjifikattiva minħabba l-ksur tal-Artikolu 101 TFUE.
Peress li l-Qorti Ġenerali kkonfermat din l-analiżi kif ukoll il-multa imposta mill-Kummissjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li kien indispensabbli li l-arranġamenti kuntrattwali kollha inkwistjoni jiġu eżaminati bħala ħaġa waħda. Fir-rigward b’mod partikolari tat-trasferimenti ta’ valur ekonomikament inspjegabbli li rriżultaw mill-ftehim Biogaran favur Niche, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat għalhekk li l-Qorti Ġenerali ma wettqet ebda żball ta’ liġi meta qieset li l-ftehim Biogaran kien ftehim anċillari għall-ftehim Niche intiż li jħallas lil Niche remunerazzjoni addizzjonali sabiex tinċentivaha tirrinunzja milli tidħol fis-suq tal-perindopril permezz tal-ftehim Niche.
Fuq l-impożizzjoni tal-multi
Fl-aħħar lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet id-diversi lmenti relatati mal-impożizzjoni u mal-kalkolu tal-multi, bl-eċċezzjoni ta’ dawk ta’ Servier li rrigwardaw it-tul tal-ksur li jirriżulta mill-ftehim Lupin. B’mod partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet l-argumenti li qalu li, fil-preżenza ta’ sitwazzjoni ġdida bħal dik f’dan il-każ, ikkaratterizzata minn nuqqas ta’ deċiżjonijiet u ta’ ġurisprudenza preċedenti, u kumplessa, il-Kummissjoni ma setgħetx timponi multi mingħajr ma tikser il-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege.
F’dan l-aħħar rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li l-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege jeżiġi fil-fatt li l-liġi tiddefinixxi b’mod ċar il-ksur u l-pieni li jissanzjonawh, iżda ma jipprojbixxix il-kjarifika gradwali tar-regoli tar-responsabbiltà kriminali permezz tal-interpretazzjoni ġudizzjarja każ b’każ, bil-kundizzjoni li r-riżultat ikun raġonevolment prevedibbli fil-mument li jitwettaq il-ksur. Fid-dawl tal-portata tal-projbizzjoni prevista fl-Artikolu 101(1) TFUE, Servier ma setax ma jkollux għarfien tal-fatt li, billi ħallas lill-manifatturi ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi sabiex ma jidħlux fis-suq tal-perindopril, huwa adotta aġir ipprojbit minn din id-dispożizzjoni. Għall-kuntrarju, il-manifatturi ta’ prodotti mediċinali ġeneriċi setgħu raġonevolment jistennew li, billi aċċettaw li jitħallsu minn Servier sabiex jibqgħu barra mis-suq tal-perindopril, l-aġir tagħhom kien jaqa’ taħt il-projbizzjoni stabbilita fl-Artikolu 101(1) TFUE. Minn dan isegwi li, minkejja l-kumplessità tal-ftehimiet kontenzjużi u tal-kuntest tagħhom, l-impriżi involuti ma setgħux ma jkollhomx għarfien tan-natura illegali ta’ dawn il-ftehimiet.
Konklużjoni
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet fl-intier tagħhom id-diversi appelli ppreżentati mill-manifatturi ta’ prodotti mediċinali, bl-eċċezzjoni ta’ dak ippreżentat minn Servier, li ġie miċħud biss parzjalment. Fir-rigward ta’ dan l-aħħar appell, il-Qorti tal-Ġustizzja laqgħet b’mod iktar speċifiku l-ilmenti intiżi li jikkontestaw it-tul tal-ksur relatat mal-ftehim Lupin kif ukoll, għaldaqstant, dawk relatati mal-kalkolu tal-multa imposta fuq Servier minħabba l-parteċipazzjoni tiegħu fl-imsemmi ftehim. Barra minn hekk, peress li qieset li, fir-rigward ta’ dawn l-ilmenti, il-kawża kienet fi stat li tiġi deċiża, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat, minn naħa, li l-ksur relatat mal-ftehim Lupin intemm fis-swieq tal-Belġju, tar-Repubblika Ċeka, tal-Irlanda u tal-Ungerija mal-wasla tal-verżjoni ġenerika tal-perindopril immanifatturat minn Sandoz fis-suq Franċiż u, min-naħa l-oħra, iffissat il-multa imposta fuq Servier minħabba l-parteċipazzjoni tiegħu fl-imsemmi ftehim għal EUR 34745100.
(
1
)	Sentenzi tat‑12 ta’ Diċembru 2018, Servier et vs Il-Kummissjoni (T‑691/14, EU:T:2018:922), Niche Generics vs Il-Kummissjoni (T‑701/14, EU:T:2018:921), Unichem Laboratories vs Il-Kummissjoni (T‑705/14, EU:T:2018:915), Teva UK et vs Il-Kummissjoni (T‑679/14, EU:T:2018:919), Lupin vs Il-Kummissjoni (T‑680/14, EU:T:2018:908), Mylan Laboratories u Mylan vs Il-Kummissjoni (T‑682/14, EU:T:2018:907), Biogaran vs Il-Kummissjoni (T‑677/14, EU:T:2018:910).
(
2
)	Deċiżjoni tal-Kummissjoni C (2014) 4955 final tad‑9 ta’ Lulju 2014 dwar proċedura għall-applikazzjoni tal-Artikolu 101 [TFUE] u tal-Artikolu 102 [TFUE] [Każ AT.39612 – Perindopril (Servier)]
(
3
)	Sentenzi tat‑12 ta’ Diċembru 2018, Krka vs Il-Kummissjoni (T‑684/14, EU:T:2018:918), u Servier et vs Il‑Kummissjoni (T‑691/14, EU:T:2018:922).
(
4
)	Sentenza tat‑12 ta’ Diċembru 2018, Servier et vs Il-Kummissjoni (T‑691/14, EU:T:2018:922).