Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
BIONDI
ippreżentati fid-29 ta’ Jannar 2026 (1)
Kawża C‑721/24
Vista-Life Pharma SA,
Vista-Life Pharma Belgium SCRL
vs
Laboratoires S.M.B. SA,
Brussels Reps Pharma SRL
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Cour d’appel de Brussell (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell, il-Belġju))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Regolament (KE) Nru 1924/2006 – Supplimenti tal-ikel suġġetti għal reklamar – Indikazzjonijiet dwar it-tnaqqis tar-riskji ta’ mard – Kundizzjonijiet speċifiċi ta’ użu”
1.        Permezz ta’ dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari, il-Cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell, il-Belġju) titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tiċċara l-applikazzjoni ta’ wħud mid-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1924/2006 (2). Il-qorti tar-rinviju titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja, minn naħa, tiddefinixxi meta r-riferimenti għall-frekwenza u għall-mod ta’ amministrazzjoni ta’ supplimenti tal-ikel jistgħu, hekk kif spjegati, jirrigwardaw is-saħħa; min-naħa l-oħra, li jiġu ppreċiżati l-portata u l-forma tal-messaġġ informattiv li jakkumpanja indikazzjoni ta’ tnaqqis tar-riskji għas-saħħa, inkluż il-kategorizzazzjoni tiegħu bejn it-tikkettjar u r-reklamar.
I.      Il-kuntest ġuridiku
2.        Ir-Regolament Nru 1924/2006, dwar indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni u s-saħħa mogħtija fuq l-ikel, jiddefinixxi, fil-punti 1 u 5 tal-Artikolu 2(2) tiegħu, il-kunċetti rilevanti għall-finijiet ta’ dan ir-rinviju kif ġej:
“‘indikazzjoni’ tfisser kull messaġġ jew rappreżentazzjoni, li mhix obbligatorja skond il-leġislazzjoni Komunitarja jew nazzjonali, inklużi rappreżentazzjonijiet bi stampi, grafiċi jew simboliċi, f’kull forma, li jiddikjaraw, jissuġġerixxu jew jimplikaw li xi ikel għandu karetteristiċi partikolari”; “‘indikazzjoni dwar is-saħħa’ tfisser kull indikazzjoni li tiddikjara, tissuġġerixxi jew timplika li teżisti relazzjoni bejn kategorija ta’ ikel, xi ikel jew wieħed mill-kostitwenti tiegħu u s-saħħa”.
3.        L-Artikolu 14(2) tal-istess regolament jistabbilixxi:
“[...] għal indikazzjonijiet dwar tnaqqis fir-riskju ta’ mard, l-ittikettjar jew, jekk tikketta ma teżistix, il-preżentazzjoni jew l-irreklamar għandu jkun fihom dikjarazzjoni li turi li l-marda, li għaliha tirreferi l-indikazzjoni, għandha fatturi multipli ta’ riskju u li meta wieħed minn dawn il-fatturi ta’ riskju jkun mibdul jista' jkollu jew ma jkollux effett ta’ benefiċċju.”
4.        Għad-definizzjoni ta’ “ittikkettar”, l-Artikolu 2(1)(d) tar-Regolament Nru 1924/2006 jirreferi għall-Artikolu1(3)(a) tad-Direttiva 2000/13/KE (3), li tħassar u ġie ssostitwit mill-Artikolu 2(2)(j) tar-Regolament Nru 1169/2011 (4). Dan tal-aħħar jiddeffinixxi “tikkettar” bħala “kull kelma, dettalji, trejdmarks, isem tad-ditta, materjal jew simbolu bl-istampi marbut ma’ xi ikel u mqiegħed fuq xi pakkett, dokument, avviż, tikketta, ċirku jew għonq li jkun hemm ma’ dak l-ikel jew li jirreferi għalih”.
5.        Minkejja li l-qorti tar-rinviju tistaqsi biss dwar l-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 1924/2006, jidhirli madankollu neċessarju li jitfakkar li dan ir-regolament ġie traspost fid-dritt Belġjan. B’mod partikolari, l-Artikolu VI.104 tal-Code de droit économique (5) (il-Kodiċi tad-Dritt Ekonomiku) jipprojbixxi l-prattiki kummerċjali żleali, sabiex jiġu protetti l-interessi professjonali tal-impriżi.
II.    Il-kawża prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
6.        Il-partijiet fil-kawża prinċipali joperaw fis-settur farmaċewtiku u parafarmaċewtiku Belġjan. Laboratoires S.M.B. SA u Brussels Reps Pharma SRL
(iktar ’il quddiem, flimkien, “SMB”) jipproduċu u jikkummerċjalizzaw, prodotti mediċinali u supplimenti tal-ikel. Vista-Life Pharma SA u Vista‑Life Pharma Belgium SCRL (iktar ’il quddiem, flimkien, “Vista‑Life”) jikkummerċjalizzaw, huma wkoll, supplimenti tal-ikel, fosthom Vista‑D3 u VistaSterol. SMB u Vista‑Life huma kompetituri fis-settur tal-kummerċjalizzazzjoni tas-supplimenti tal-ikel.
7.        It-tilwima fil-kawża prinċipali tirrigwarda komunikazzjonijiet kummerċjali dwar l-imsemmija prodotti. Il-kampanji pubbliċitarji
inkwistjoni xxandru f’ġurnali speċjalizzati intiżi għall-ispiżjara u t-tobba.
8.        Il-prodott Vista‑D3 ġie rreklamat bl-indikazzjonijiet li ġejjin: “livelli ta’ plażma stabbli”, “Il-prodott Vista‑D3 jippermetti li tiġi evitata żieda fir-riskju ta’ mortalità”, “il-prodott Vista‑D3 jippermetti
li jiġi evitat l-effett tal-ewwel passaġġ epatiku d-degradazzjoni tal-enzimi fil-livell gastriku”,
“aħjar kuljum milli f’doża waħda” u b’riferiment għall-mod ta’ amministrazzjoni taħt l-ilsien, “l-aħjar assorbiment possibbli għall-pazjenti kollha”.
9.        Il-prodott
VistaSterol ġie rreklamat bl-indikazzjoni “is-soluzzjoni biex il-kolesterol jinżamm taħt kontroll”.
10.      Permezz ta’ rikorsi separati, tad‑9 ta’ Ġunju 2021 u tad‑9 ta’ Diċembru 2022, SMB adixxiet lit-Tribunal de l’entreprise francophone de Bruxelles (il-Qorti tal-Impriżi ta’ Brussell bil-Lingwa Franċiża, il-Belġju), fejn ikkontestat il-kompatibbiltà tal-imsemmija indikazzjonijiet mar-Regolament Nru 1924/2006. B’mod partikolari, SMB ssostni li tali indikazzjonijiet jikkostitwixxu “indikazzjonijiet dwar is-saħħa” skont it-tifsira tar-Regolament Nru 1924/2006, bi ksur tal-Artikolu 10 ta’ tali regolament kif ukoll tal-Artikolu VI.104 tal-Code de droit économique (il-Kodiċi tad-Dritt Ekonomiku). Fir-rigward tal-indikazzjonijiet dwar il-livell ta’ plażma stabbli u l-livelli ta’ kolesterol, SMB sostniet li dawn kellhom jitqiesu li jiksru l-Artikolu 14(2) ta’ dan ir-regolament u tal-Artikolu VI.104 tal-Code de droit économique (il-Kodiċi tad-Dritt Ekonomiku).
11.      Permezz ta’ żewġ sentenzi tas‑6 ta’ April 2022 u tal‑5 ta’ April 2023, il-qorti tal-ewwel istanza ikkonstatat ksur tal-Artikolu 10 u tal-Artikolu 14(2) tar-Regolament Nru 1924/2006 u tal-Artikolu VI.104 tal-Code de droit économique (il-Kodiċi tad-Dritt Ekonomiku), u ordnat lil Vista‑Life tieqaf milli twettaq dan il-ksur.
12.      Vista‑Life ippreżentat appell quddiem il-Cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell) li għaqdet il-kawżi.
13.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      Il-punti 1 u 5 tal-Artikolu 2(2) tar-[Regolament Nru 1924/2006] għandhom jiġu interpretati fis-sens li t-termini ‘kar[a]tteristiċi partikolari’ u ‘kategorija ta’ ikel, xi ikel jew wieħed mill-kostitwenti tiegħu’ ikopru indikazzjonijiet relatati mal-frekwenza tat-teħid u/jew mar-rotta ta’ amministrazzjoni tal-prodott tal-ikel?
2)      L-Artikolu 14(2) tar-Regolament Nru 1924/2006 għandu jiġi interpretat fis-sens li jeżiġi li l-ittikkettjar jew, fin-nuqqas ta’ ttikkettjar, il-preżentazzjoni jew ir-reklamar jirriproduċu letteralment id-dikjarazzjoni [formulazzjoni] li l-marda li għaliha tirreferi l-istqarrija [l-indikazzjoni] ‘għandha fatturi multipliċi ta’ riskju u […] meta wieħed minn dawn il-fatturi ta’ riskju jkun mibdul jista’ jkollu jew ma jkollux effett ta’ benefiċċju’?
3)      L-Artikolu 14(2) tar-Regolament Nru 1924/2006 għandu jiġi interpretat fis-sens li jeżiġi li r-reklamar li jirriproduċi l-istqarrija dwar is-saħħa relatata mat-tnaqqis ta’ riskju ta’ mard għandu jinkludi d-dikjarazzjoni [formulazzjoni] li tindika li ‘l-marda, li għaliha tirreferi l-istqarrija, għandha fatturi multipliċi ta’ riskju u li meta wieħed minn dawn il-fatturi ta’ riskju jkun mibdul jista’ jkollu jew ma jkollux effett ta’ benefiċċju’ meta din id-dikjarazzjoni [formulazzjoni] tidher fuq l-imballaġġ, l-istruzzjonijiet u/jew is-sit internet tal-prodott?”
14.      Il-partijiet fil-kawża prinċipali, kif ukoll il-gvern Belġjan u l-Kummissjoni ressqu osservazzjonijiet bil-miktub.
III. Analiżi
A.      Osservazzjonijiet preliminari
15.      Ir-Regolament Nru 1924/2006 jistabbilixxi qafas ta’ armonizzazzjoni kompleta u direttament applikabbli li jipproteġi l-informazzjoni korretta tal-konsumatur u li jiggarantixxi kundizzjonijiet ekwi ta’ kompetizzjoni (6).
16.      L-Istati Membri huma responsabbli għall-monitoraġġ u l-infurzar; il-Kummissjoni, flimkien mal-Awtorità Ewropea dwar is-Sigurtà tal-Ikel (EFSA), huma responsabbli għall-aġġornament tal-listi tal-indikazzjonijiet awtorizzati, l-indirizzar u l-koordinazzjoni tal-implimentazzjoni tar-Regolament, f’konformità mal-għanijiet li jfittex jilħaq il-leġiżlatur Ewropew, bħall-funzjonament effikaċi tas-suq intern u l-livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumatur (7). Minbarra l-protezzjoni tal-konsumatur, il-protezzjoni tas-saħħa wkoll tinsab fost l-għanijiet prinċipali tar-Regolament Nru 1924/2006 (8).
17.      Kif iddikjarat mill-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex jintlaħqu dawn l-għanijiet, il-konsumaturi għandhom
jingħataw l-informazzjoni neċessarja sabiex ikunu jistgħu jagħmlu għażliet b’għarfien sħiħ (9).
18.      Il-prinċipju ġenerali tar-Regolament Nru 1924/2006 huwa li l-indikazzjonijiet dwar is-saħħa mogħtija fuq l-ikel huma pprojbiti, sakemm ma jkunux konformi mar-Regolament, awtorizzati mill-Kummissjoni u inklużi fil-lista ta’ indikazzjonijiet awtorizzati (10).
19.      Barra minn hekk, ir-riskju għas-saħħa huwa r-raġuni wara r-regolamentazzjoni speċjali dwar l-indikazzjonijiet dwar is-saħħa u
dwar l-indikazzjonijiet ta’ tnaqqis tar-riskju ta’ mard. Meta l-komunikazzjoni kummerċjali tkun tinkludi indikazzjonijiet nutrizzjonali jew indikazzjonijiet dwar is-saħħa, tali komunikazzjoni taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament. Il-Qorti tal-Ġustizzja tissuġġerixxi interpretazzjoni wiesgħa u funzjonali tal-kunċett ta’ “indikazzjoni dwar is-saħħa” li ma jinkludix biss it-titjib tal-istat ta’ saħħa, iżda wkoll l-assenza jew it-tnaqqis tal-effetti negattivi konnessi mal-konsum tal-ikel, kif ukoll tal-effetti f’qasir żmien bħal dawk ta’ konsum regolari, minbarra l-effetti ta’ konsum repetut (11).
20.      Fis-sentenza Deutsches Weintor, il-Qorti tal-Ġustizzja kklassifikat l-espressjoni “diġestibbli” (b’riferiment għal inbid) bħala indikazzjoni dwar is-saħħa, filwaqt li rrilevat li l-messaġġ kien jissuġġerixxi n-nuqqas ta’ effetti ta’ ħsara għas-sistema diġestiva, liema fatt jikkonferma li l-indikazzjonijiet dwar effetti benefiċi fuq is-saħħa jaqgħu taħt id-definizzjoni ta’ “indikazzjonijiet dwar is-saħħa” “minkejja” konsum potenzjalment dannuż (12). Fi kliem ieħor, issir enfasi fuq l-impressjoni ġenerali li titħalla fuq il-konsumatur u l-effett persważiv tal-messaġġ (13).
21.      Barra minn hekk, il-protezzjoni tal-konsumatur u tas-saħħa għandha tiġi rrikonċiljata mal-libertà ta’ impriża (14). Tali bbilanċjar ma jipprekludix li l-indikazzjonijiet dwar is-saħħa jiġu ssuġġettati għal kundizzjonijiet speċifiċi bil-għan li l-konsumatur jitqiegħed f’pożizzjoni li jagħmel għażla informata (15).
22.      Fl-eżerċizzju ta’ dan l-ibbilanċjar, il-Qorti tal-Ġustizzja bażat ruħha fuq il-“konsumatur medju, normalment informat u raġonevolment attent u avżat” (16).
23.      Il-funzjoni tal-indikazzjoni (17) msemmija fl-Artikolu 14(2) tar-Regolament Nru 1924/2006 hija li tqiegħed l-allegazzjoni ta’ tnaqqis tar-riskju f’kuntest realistiku, billi tenfasizza: (i) il-preżenza ta’ diversi kawżi tal-marda inkwistjoni u (ii) l-assenza possibbli ta’ effetti benefiċi b’konsegwenza tat-tneħħija ta’ waħda biss minn dawn il-kawżi. Dan huwa konformi mal-protezzjoni tas-saħħa li għandu l-intenzjoni jilħaq ir-Regolament (18).
24.      Fl-ambjent diġitali, fejn il-konsumaturi jinfurmaw ruħhom u jixtru online b’mod regolari, huwa meħtieġ li tiġi ssalvagwardjata l-effettività tar-regolamentazzjoni. Ir-reklamar ma għandux jiżola l-indikazzjoni dwar is-saħħa minn dik prekawzjonali prevista mir-Regolament Nru 1924/2006: jekk l-indikazzjoni dwar is-saħħa tinsab fuq sit internet, u l-indikazzjoni
prekawzjonali tidher, minflok, fuq it-tikketta, tkun tista’ tiġi kkunsidrata l-possibbiltà
ta’ referiment ċar għall-post fejn din l-indikazzjoni tidher kollha kemm hi, sabiex tiġi żgurata l-identifikazzjoni immedjata tagħha (19).
25.      Huma l-awtoritajiet u l-qrati nazzjonali li għandhom jiżguraw l-effettività tar-regolament, filwaqt li jippreżervaw l-applikazzjoni sħiħa tiegħu. Fl-istess waqt, il-Kummissjoni għandha taġġorna l-lista tal-indikazzjonijiet, tmexxi gwida operattiva u tikoordina l-infurzar, b’tali mod li tiġi ffavorita ċ-ċertezza għall-impriżi u l-protezzjoni tal-konsumaturi.
B.      Fuq l-ewwel domanda preliminari: frekwenza u mod ta’ amministrazzjoni
26.      Ir-Regolament Nru 1924/2006 jadotta interpretazzjoni wiesa’ u funzjonali tal-kunċetti ta’ “indikazzjoni” u ta’ “indikazzjonijiet dwar is-saħħa”. Dawn il-kunċetti jinkludu kwalunkwe messaġġ li jiddikjara, jissuġġerixxi jew jimplika relazzjoni bejn il-prodott tal-ikel (jew wieħed mill-komponenti tiegħu) u s-saħħa. Ir-riferiment għall-“karatteristiċi partikolari” tal-prodott tal-ikel ma huwiex limitat biss għall-proprjetajiet intrinsiċi (kompożizzjoni, kontenut, ingredjenti), iżda jinkludu wkoll l-elementi li, kif ippreżentati lill-konsumatur, jikkaratterizzaw il-mod kif il-prodott għandu jittieħed u jorjentaw l-aspettattiva ta’ benefiċċju. Minn din il-perspettiva, is-sejħiet għall-frekwenza ta’ teħid (pereżempju “aħjar kuljum milli f’doża waħda”) u/jew mod ta’ amministrazzjoni (pereżempju “taħt l-ilsen” għax jiggarantixxi “livelli ta’ plażma stabbli” jew “assorbiment aħjar”) jistgħu jifformaw parti minn “indikazzjoni” fis-sens tal-punti 1 sa 5 tal-Artikolu 2(2), meta jimplikaw effett benefiku għas-saħħa.
27.      Dan huwa kkonfermat minn interpretazzjoni kemm litterali kif ukoll sistematika u teleoloġika: litterali, għaliex il-punt 5 tal-Artikolu 2(2) tar-Regolament Nru 924/2006 jinkludi espressament il-messaġġi li “jimplikaw” relazzjoni saħħa‑prodott tal-ikel; sistematika, peress li, kif iddikjarat fil-premessa 16 tar-Regolament Nru 1924/2006, il-kriterju tal-konsumatur medju ma huwiex kriterju statistiku, fejn minflok huwa meħtieġ li tiġi evalwata r-reazzjoni tipika tal-konsumatur każ b’każ; teleoloġika, peress li l-għanijiet ta’ protezzjoni tal-konsumatur u tas-saħħa jipprekludu li benefiċċju jiġi mwiegħed permezz ta’ messaġġi parzjali jew tekniċi li jevitaw il-kontroll tal-indikazzjonijiet. Il-ġurisprudenza tikkonferma dan l-approċċ, jiġifieri li “indikazzjoni dwar is-saħħa” tfisser ukoll il-messaġġ li ma jwegħidx titjib kliniku fis-sens strett iżda jissuġġerixxi l-assenza jew it-tnaqqis ta’ effetti negattivi u għalhekk effettivament jagħti valur lill-mod kif il-konsumatur jifhem il-messaġġ fl-intier tiegħu u jiddeċiedi b’konsegwenza ta’ dan (20).
28.      Minn dan isegwi li fid-definizzjoni ta’ “indikazzjonijiet dwar is-saħħa” huma inklużi l-formulazzjonijiet dwar il-mod ta’ amministrazzjoni u l-frekwenza ta’ teħid li, permezz tal-formulazzjoni tagħhom, tal-pożizzjoni grafika tagħhom, tal-indikazzjonijiet kontigwi jew tal-immaġni, jagħtu lil dawn il-modi rwol fil-kisba ta’
effett benefiku għas-saħħa (pereżempju: “livelli ta’ plażma stabbli”, “assorbiment aħjar”, “għandu jiġi evitat l-effett tal-ewwel passaġġ epatiku”). Min-naħa l-oħra, huma esklużi s-sempliċi struzzjonijiet ta’ użu, nieqsa minn kontenut persważiv fir-rigward tas-saħħa (pereżempju: “ikkonsma bl-ilma”, “pillola kuljum”) meta ma tkun akkumpanjata minn ebda riferiment, espliċitu jew impliċitu għal benefiċċji jew riskji. Għalhekk, ma huwiex is-sempliċi fatt li jissemma l-mod ta’ teħid, iżda l-fatt li jintwera bħala raġuni għall-benefiċċju jew għat-tnaqqis tar-riskju li huwa ta’ rilevanza.
29.      Fl-aħħar nett, din l-interpretazzjoni ma tirrikjedix
formaliżmi żejda mingħand l-impriżi. L-operatur jista’ jipprovdi struzzjonijiet newtrali għall-użu. Madankollu, jekk il-mod u l-frekwenza ta’ amministrazzjoni jiġu ppreżentati bħala argument ta’ persważjoni fir-rigward tas-saħħa, tali messaġġ ikun suġġett għar-rekwiżiti tal-Artikolu 14(2) tar-Regolament Nru 1924/2006. Hija l-qorti nazzjonali li jkollha tivverifika,
in concreto jekk it-termini kkontestati josservawx il-kriterji
ddefiniti iktar ’il fuq.
30.      Għaldaqstant, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-frekwenza ta’ teħid u l-mod ta’ amministrazzjoni, meta jiġu ppreżentati bħala li għandhom valur funzjonali għas-saħħa, jikkostitwixxu “karatteristiċi partikolari” li
jikkostitwixxu “indikazzjonijiet dwar is-saħħa” fis-sens tal-punti 1 u 5 tal-Artikolu 2(2) tar-Regolament Nru 1924/2006.
C.      Fuq it-tieni domanda preliminari: ir-riproduzzjoni litterali tal-Artikolu 14(2) tar-Regolament Nru 1924/2006
31.      L-Artikolu 14(2) tar-Regolament Nru 1924/2006 ma jirrikjedix formula li għandha tiġi riprodotta testwalment. Dan jiddeskrivi l-kontenut materjali tal-formulazzjoni li għandha tindika: (i) il-preżenza ta’ diversi kawżi tal-marda inkwistjoni u (ii) l-assenza possibbli ta’ effetti benefiċi b’konsegwenza tat-tneħħija taħ waħda biss minn dawn il-kawżi. L-istruttura litterali tindika dak li għandu jidher għall-konsumatur, mhux neċessarjament kif għandu jiġi fformulat.
32.      Dan huwa kkonfermat ukoll mill-analiżi ta’ dispożizzjonijiet oħra tal-istess regolament. Fil-fatt, meta l-leġiżlatur ikollu l-intenzjoni li jimponi formula standardizzata, huwa jgħid dan espressament. Wieħed jista’ jara, pereżempju, l-Artikolu 4(2)(b) (21) u l-intestaturi tal-Anness (22) għar-Regolament Nru 1924/2006, li jipprovdu formulazzjoni testwali għal ċerti indikazzjonijiet nutrizzjonali (pereżempju, l-obbligu li jiżdied “fih b’mod zokkor naturali” fil-preżenza ta’ zokkor naturalment preżenti, flimkien mal-indikazzjoni “mingħajr zokkor miżjud”). L-Artikolu 14(2) ma joperax b’dan il-mod ġaladarba jiddefinixxi l-għan u l-kontenut tat-twissija, mhux il-formulazzjoni letterali tagħha.
33.      Ir-raġunament huwa ċar: li jiġi evitat li l-indikazzjoni tat-tnaqqis tar-riskju tiġi pperċepita bħala wegħda
terapewtika. Tali riżultat jinkiseb bl-inklużjoni tal-indikazzjoni b’formulazzjoni li tirrelativizza l-portata ta’ din il-wegħda.
34.      Fl-assenza ta’ rekwiżit f’dan is-sens, formulazzjoni li tinkludi l-elementi essenzjali meħtieġa hija kompatibbli mal-Artikolu 14(2): (i) il-marda hija dovuta għal diversi fatturi; (ii) l-intervent fuq wieħed biss minn dawn il-fatturi jista’ saħansitra ma jkollux effett ta’ benefiċċju.
35.      L-interpretazzjoni proposta tevita riġiditajiet mhux meħtieġa filwaqt li tħares standards ċari ta’ informazzjoni li jipproteġu s-saħħa (23).
36.      F’dan il-każ, mill-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti jirriżulta li formulazzjoni li tittrażmetti s-sustanza tal-messaġġ mingħajr il-ħtieġa li d-dispożizzjoni tiġi riprodotta litteralment, hija konformi mal-Artikolu 14(2). Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika, fuq il-bażi tal-impressjoni globali fuq il-konsumatur, jekk il-formulazzjoni użata tiżgurax il-kontenut informattiv neċessarju b’mod ċar u li jinftiehem.
D.      Fuq it-tielet domanda preliminari: l-obbligu li tiġi riprodotta l-formulazzjoni fir-reklam jekk din tkun diġà tinsab fuq imballaġġ, l-istruzzjonijiet u/jew sit internet
37.      L-Artikolu 14(2) tar-Regolament Nru 1924/2006 jipprovdi li, għall-indikazzjonijiet dwar it-tnaqqis tar-riskju ta’ mard, “l-ittikettjar jew, jekk tikketta ma teżistix, il-preżentazzjoni jew l-irreklamar” għandu jkollhom ukoll formulazzjoni kawtelatorja.
38.      Mit-tagħrif testwali tinsilet regola sempliċi: l-indikazzjoni hija neċessarja fuq ir-reklam biss “jekk tikketta ma teżistix”. Jekk jeżisti l-ittikkettjar u jkun konformi mal-Artikolu 14(2), l-obbligu għandu jsir fuq dak il-mezz primarju.
39.      Fi kliem ieħor: (i) jekk ikun hemm tikkettjar, dan għandu jindika l-formulazzjoni
prekawzjonali; (ii) jekk ma jkun hemm ebda tikkettjar, il-formulazzjoni għandha tidher fil-preżentazzjoni jew fir-reklam. Ir-regola ma timponix duplikazzjoni awtomatika fuq kull materjal ta’ reklamar.
40.      F’dan is-sens, infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja esprimiet ruħha fir-rigward tal-Artikolu 10(3) tar-Regolament Nru 1924/2006, li jimponi li riferiment għal benefiċċji ġenerali u mhux speċifiċi għandha tkun “akkumpanjata” minn indikazzjoni speċifika dwar is-saħħa (24). B’mod partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja ċċarat li fil-każ fejn l-indikazzjonijiet speċifiċi fuq is-saħħa ma jistgħux jidhru għalkollox fuq l-istess naħa tal-imballaġġ fejn ikun imqiegħed ir-riferiment li huma intiżi li jikkorroboraw, ir-rekwiżit ta’ rabta viżiva diretta tista’ tiġi ssodisfatta, b’mod eċċezzjonali, permezz ta’ riferiment espliċitu, bħal permezz ta’ asterisk, sa fejn dan tal-aħħar ikun jista’ jiżgura, b’mod ċar u li jista’ jinftiehem perfettament mill-konsumatur, il-konnessjoni ta’ kontenut, mill-perspettiva ta’ spazju, bejn l-indikazzjonijiet fuq is-saħħa u r-riferiment (25). Madankollu, hija l-qorti nazzjonali li għandha tistabbilixxi jekk, fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha tal-każ inkwistjoni, ir-rekwiżit ta’ prossimità viżiva jiġix issodisfatt bl-użu ta’ asterisk li jservi ta’ konnessjoni (26).
41.      B’analoġija, jekk dan ir-raġunament jiġi applikat għall-Artikolu 14(2) tar-Regolament Nru 1924/2006, ikun jista’ jiġi dedott li tikkettjar, preżentazzjoni jew reklamar jistgħu jissodisfaw ir-rekwiżiti tal-Artikolu 14(2) tar-Regolament Nru 1924/2006 permezz ta’ riferiment għall-formulazzjoni imposta minn tali artikolu riprodott x’imkien ieħor. Madankollu hija l-qorti nazzjonali li ser ikollha tistabbilixxi jekk ir-riferiment għall-formulazzjoni hijiex biżżejjed sabiex tiżgura l-effettività sħiħa tal-Artikolu 14(2) tar-Regolament Nru 1924/2006.
42.      Fir-rigward tal-kunċetti ta’ imballaġġ u struzzjonijiet fil-każ inkwistjoni, għandu jiġi osservat li huwa paċifiku li tali kunċetti jaqgħu taħt id-definizzjoni ta’ “tikkettjar” li tinsab fl-Artikolu 2(2)(j) tar-Regolament Nru 1169/2011.
43.      Fir-rigward tas-sit internet, ir-Regolament Nru 1924/2006 ġie adottat fi żmien meta l-kummerċ elettroniku kien ħafna inqas żviluppat meta mqabbel ma’ llum. Kif enfasizzat mill-Parlament Ewropew, indikazzjonijiet qarrieqa fil-bejgħ tal-ikel huma preżenti kemm online kif ukoll offline (27). Fil-fatt, il-Parlament stieden b’mod espliċitu lill-Kummissjoni biex tfassal linji gwida eżawrjenti għall-applikazzjoni tar-Regolament online (28).
44.      Il-kanal diġitali sar kurrenti kemm għall-informazzjoni prekuntrattwali kif ukoll għax-xiri, anki fir-rigward ta’ supplimenti tal-ikel (29).
45.      Huwa f’dan il-kuntest li jeħtieġ li jiġi stabbilit jekk is-sit internet huwiex “ “kull kelma, dettalji, trejdmarks, isem tad-ditta, materjal jew simbolu bl-istampi marbut ma’ xi ikel u mqiegħed fuq xi pakkett, dokument, avviż, tikketta, ċirku jew għonq li jkun hemm ma’ dak l-ikel jew li jirreferi għalih” skont l-Artikolu 2(2)(j) tar-Regolament Nru 1169/2011.
46.      Għal dan il-għan hemm il-funzjoni tas-sit internet. Jekk is-sit internet iservi bħala pjattaforma għall-promozzjoni tal-prodott, dan jidħol fid-definizzjoni ta’ preżentazzjoni jew reklam għall-finijiet tal-Artikolu 14(2) tar-Regolament Nru 1924/2006. Jekk iservi bħala pjattaforma għax-xiri tal-prodott, ikun jista’ jitqies li mill-banda l-oħra jwettaq rwol ta’ “dokument” jew ta’ “avviż” li jakkumpanja jew li jirreferi għall-prodott tal-ikel, b’tali mod li, għalhekk, jidħol fid-definizzjoni ta’ ttikkettjar għall-finijiet tar-Regolament Nru 1169/2011.
47.      Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, l-applikazzjoni tal-kriterji esposti preċedentement għas-siti internet jiddependi mill-funzjoni li jeżerċitaw: (a) meta s-sit jippreżenta jew jippromwovi l-prodott (skedi ta’ prodotti, paġni vetrina, kampanji), huwa jidħol fid-definizzjoni ta’ preżentazzjoni jew reklam tar-Regolament Nru 1924/2006; (b) meta s-sit jakkumpanja l-bejgħ mill-bogħod (paġna ta’ xiri) u jkun jiġbor fih l-informazzjoni obbligatorja qabel ix-xiri, l-Artikolu 14 tar-Regolament Nru 1169/2011 jeżiġi li din l-informazzjoni tkun disponibbli fuq il-mezz ta’ bejgħ mill-bogħod: f’din il-funzjoni, il-paġna tista’ tiġi ttrattata, b’mod konkret, bħala “dokument” jew “avviż” li jakkumpanja s-suppliment tal-ikel u, għalhekk, bħala ttikkettjar fis-sens tad-definizzjoni wiesgħa tar-Regolament Nru 1169/2011.
48.      L-argumentazzjoni magħmula iktar ’il fuq tevita li b’mod ġenerali jiġi mwessa’ l-kunċett ta’ ttikkettjar għall-internet kollu, b’tali mod li jiġi żgurat li, fil-kanali tal-bejgħ mill-bogħod, il-formulazzjoni prekawzjonali tintwera sempliċement permezz ta’ klikk qabel ix-xiri.
49.      Għaldaqstant, ma hemm ebda raġuni li tiġi imposta fuq l-operatur multiplikazzjoni tal-formulazzjoni prekawzjonali fuq kull format ta’ komunikazzjoni. Permezz tal-adozzjoni ta’ kriterju funzjonali, il-formulazzjoni prekawzjonali għandha titqiegħed fejn taqdi l-funzjoni informattiva tagħha u fejn tkun tinsab faċilment mill-konsumatur li jiddeċiedi li jixtri. F’dan ir-rigward, ma neskludix fil-każ ta’ bejgħ mill-bogħod li, fil-każ fejn il-paġna kkonċernata tkun tinkludi formulazzjoni prekawzjonali, ir-reklam online jkun jista’ jinkludi riferiment (pereżempju permezz ta’ link) għal tali paġna ta’ bejgħ.
50.      Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika
in concreto jekk is-soluzzjoni adottata mill-operatur tiggarantixxix lill-konsumatur opportunità li jsir jaf bl-indikazzjoni qabel id-deċiżjoni ta’ xiri.
51.      Għaldaqstant l-Artikolu 14(2) tar-Regolament Nru 1924/2006 ma jimponix, bħala prinċipju, ir-repetizzjoni tal-formulazzjoni fir-reklam meta din tkun tidher b’mod konformi fuq it-tikketta. Madankollu, ir-reklam ma jistax jippreżenta l-indikazzjoni b’mod iżolat u għandu, jekk ikun il-każ, ikun fih riferiment ċar u perċepibbli għall-post fejn il-formulazzjoni tidher fl-intier tagħha (tikketta, struzzjonijiet jew paġna ta’ bejgħ mill-bogħod).
IV.    Konklużjoni
52.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi magħmula mill-Cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell, il-Belġju):
Il-punti 1 u 5 tal-Artikolu 2(2) tar- Regolament (KE) Nru 1924/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑20 ta’ Diċembru 2006 dwar indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni u s-saħħa mogħtija fuq l-ikel, għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-kliem “karatteristiċi partikolari” u “kategorija ta' ikel, xi ikel jew wieħed mill-kostitwenti tiegħu”
jinkludu
indikazzjonijiet dwar il-frekwenza tat-teħid u/jew il-mod ta’ amministrazzjoni ta’ prodott tal-ikel.
L-Artikolu 14(2) tar-Regolament Nru 1924/2006 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jirrikjedix li t-tikkettjar jew, fin-nuqqas ta’ ttikkettjar, il-preżentazzjoni jew ir-reklamar jirriproduċu letteralment il-formulazzjoni li l-marda li għaliha tirreferi l-indikazzjoni “għandha fatturi multipliċi ta’ riskju u […] meta wieħed minn dawn il-fatturi ta’ riskju jkun mibdul jista’ jkollu jew ma jkollux effett ta’ benefiċċju”.
L-Artikolu 14(2) tar-Regolament Nru 1924/2006 għandu jiġi interpretat fis-sens li dan ma jirrikjedix li r-reklam li jirriproduċi l-indikazzjoni dwar is-saħħa relatata mat-tnaqqis tar-riskju ta’ mard għandu jinkludi formulazzjoni li tindika li “l-marda, li għaliha tirreferi l-istqarrija, għandha fatturi multipliċi ta’ riskju u li meta wieħed minn dawn il-fatturi ta’ riskju jkun mibdul jista’ jkollu jew ma jkollux effett ta’ benefiċċju” meta din il-formulazzjoni tidher fuq l-imballaġġ, l-istruzzjonijiet u/jew is-sit internet tal-prodott.
1      Lingwa oriġinali: it-Taljan.
2      Regolament (KE) Nru 1924/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal 20 ta’ Diċembru 2006 dwar indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni u s-saħħa mogħtija fuq l-ikel (ĠU 2006, L 404, p. 9, u r-rettifika fil-ĠU 2007, L 12, p. 3), kif emendat bir-Regolament (KE) Nru 107/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑15 ta’ Jannar 2008 li jemenda r-Regolament (KE) Nru 1924/2006 dwar indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni u s-saħħa mogħtija fuq l-ikel fir-rigward tas-setgħat ta’ implimentazzjoni konferiti fuq il-Kummissjoni (ĠU 2008, L 39, p. 8); Regolament (KE) Nru 109/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑15 ta’ Jannar 2008 li jemenda r-Regolament (KE) Nru 1924/2006 dwar indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni u s-saħħa mogħtija fuq l-ikel (ĠU 2008, L 39, p. 14); Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 116/2010 tad‑9 ta’ Frar 2010 li jemenda r-Regolament (KE) Nru 1924/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill rigward il-lista tal-affermazzjonijiet nutrittivi (ĠU 2010, L 37, p. 16); Regolament (UE) Nru 1169/2011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Ottubru 2011 dwar l-għoti ta’ informazzjoni dwar l-ikel lill-konsumaturi [...] (ĠU 2011, L 304, p. 18); Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 1047/20212 tat‑8 ta’ Novembru 2012 li jemenda r-Regolament (KE) Nru 1924/2006 fir-rigward tal-lista ta’ indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni mogħtija fuq l-ikel (ĠU 2012, L 310, p. 36).
3      Direttiva 2000/13/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑20 ta’ Marzu 2000 fuq l-approsimazzjoni ta’ liġijiet ta’ l-Istati Membri li għandhom x'jaqsmu ma’
tikkettjar, preżentazzjoni u riklamar ta’ oġġetti ta' l-ikel (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15,
Vol. 5,
p. 75).
4      Regolament (UE) Nru 1169/2011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Ottubru 2011 dwar l-għoti ta’ informazzjoni dwar l-ikel lill-konsumaturi, li jemenda r-Regolamenti (KE) Nru 1924/2006 u (KE) Nru 1925/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u li jħassar id-Direttiva tal-Kummissjoni 87/250/KEE, id-Direttiva tal-Kunsill 90/496/KEE, id-Direttiva tal-Kummissjoni 1999/10/KE, id-Direttiva 2000/13/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, id-Direttivi tal-Kummissjoni 2002/67/KE u 2008/5/KE u r-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 608/2004 (ĠU 2011, L 304, p. 18, u rettifiki fil-ĠU 2014, L 331, p. 40, ĠU 2016, L 266, p. 7, ĠU 2022, L 35, p. 26, ĠU 2023, L 142, p. 49, u ĠU 2023, L 214, p. 229).
5      Moniteur belge, tad-29 ta’ Marzu 2013, p. 19975, kif emendat mil-Loi portant insertion du titre VI “Pratiques du marché et protection du consommateur” dans le Code de droit économique et portant insertion des définitions propres au livre VI, et des dispositions d’application de la loi propres au livre VI, dans les Livres Ier et XV du Code de droit économique (il-Liġi dwar l-Inklużjoni tat-Titolu VI “Prattiki
Kummerċjali u Protezzjoni tal-Konsumatur”
fil-Kodiċi tad-Dritt Ekonomiku u dwar l-Inklużjoni tad-Definizzjonijiet Relatati mal-Ktieb VI u ta’ Dispożizzjonijiet għall-Applikazzjoni tal-Liġi Relatati mal-Ktieb VI, mal-Kotba I u XV tal-Kodiċi tad-Dritt Ekonomiku, tal‑21 ta’ Diċembru 2013 (Moniteur belge, tat-30 ta’ Diċembru 2013, p. 103506).
6      Ara l-premessa 9 u l-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 1924/2006.
7      Ara l-premessi 31, 33, 34 u 36 kif ukoll l-Artikolu 1(1)
u l-Artikolu 20 tar-Regolament Nru 1924/2006.
8      Sentenza tat-30 ta’ April 2005, Novel Nutriology (C‑386/23, EU:C:2025:304, punt 63 u l-ġurisprudenza ċċitata).
9      Sentenza tat‑30 ta’ April 2005, Novel Nutriology (C‑386/23, EU:C:2025:304, punt 64 u l-ġurisprudenza ċċitata).
10      Artikolu 10(1) tar-Regolament Nru 1924/2006. Ara wkoll ir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 983/2009 tal‑21 ta’ Ottubru 2009 dwar l-awtorizzazzjoni u ċ-ċaħda ta’ awtorizzazzjoni ta’ ċerti indikazzjonijiet dwar is-saħħa mogħtija fuq il-prodotti tal-ikel u li jirreferu għal tnaqqis fir-riskju tal-mard u għall-iżvilupp u s-saħħa tat-tfal (ĠU 2009, L 277, p. 3), u r-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 432/2012 tas‑16 ta’ Mejju 2012 li jistabbilixxi lista ta’ indikazzjonijiet permessi dwar is-saħħa li jsiru fuq l-ikel, barra dawk li jirreferu għat-tnaqqis fir-riskju tal-mard u għall-iżvilupp u s-saħħa tat-tfal (ĠU 2012, L 136, p. 1).
11      Sentenza tas‑6 ta’ Settembru 2012, Deutsches Weintor (C‑544/10, EU:C:2012:526, punti 33 sa 36).
12      Ibid, punt 35.
13      Ibid, punt 37.
14      Artikoli 15 u 16 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (ĠU 2016, C 202, p. 389).
15      Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Rantos fil-kawża Novel Nutriology (C‑386/23, EU:C:2024:897, punt 43).
16      Premessa 16 tar-Regolament Nru 1924/2006; sentenza tat-30 ta’ Jannar 2020, Dr. Willmar Schwabe (C‑524/18, EU:C:2020:60, punt 35).
17      Iktar ’il quddiem il-“formulazzjoni prekawzjonali”.
18      Dan l-għan huwa mfakkar ukoll fis-sentenza tas‑6 ta’ Settembru 2012, Deutsches Weintor (C‑544/10, EU:C:2012:526, punt 45).
19      Ara l-punti 37 et seq. ta’ dawn il-konklużjonijiet.
20      Sentenza tas-6 ta’ Settembru 2012, Deutsches Weintor (C‑544/10, EU:C:2012:526, punt 35).
21      L-Artikolu 4(2)(b), intitolat “Kondizzjonijiet għall-użu ta’ indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni u s-saħħa”, jipprovdi kif ġej: “[...] Din id-dikjarazzjoni għandha taqra hekk: ‘Kontenut għoli ta’ (l-isem tan-nutrijent li jaqbeż il-profil nutrittiv)’”.
22      L-Anness intitolat “Indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni u kondizzjonijiet li japplikaw għalihom”, fis-subtitolu “Bla zokkor miżjud”, jipprovdi kif ġej: “[...] Jekk iz-zokkor hu preżenti b’mod naturali fl-ikel, l-indikazzjoni li ġejja għandha tidher ukoll fuq it-tikketta: ‘FIH ZOKKOR NATURALI’.”
23      Ara wkoll, b’analoġija, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Hogan fil-kawża Dr. Willmar Schwabe (C‑524/18, EU:C:2019:727, punti 60 sa 66).
24      Sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Dr. Willmar Schwabe (C‑524/18, EU:C:2020:60).
25      Ibid, punt 48.
26      Ibid, punt 49.
27      Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat‑18 ta’ Jannar 2024 dwar l-implimentazzjoni tar-Regolament (KE) Nru 1924/2006 dwar indikazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni u s-saħħa mogħtija fuq l-ikel (ĠU 2024, C, C/2024/5729), punt 1.
28      Ibid, punt 23.
29      Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑11 ta’ Diċembru 2003, Deutscher Apothekerverband (C‑322/01, EU:C:2003:664, punt 73).