62023CJ0417
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Awla Manja)
18 ta’ Diċembru 2025 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ugwaljanza fit-trattament bejn il-persuni irrispettivament mir-razza jew mill-oriġini etnika – Direttiva 2000/43/KE – Kunċetti ta’ ‘oriġini etnika’, ta’ ‘diskriminazzjoni diretta’ u ta’ ‘diskriminazzjoni indiretta’ – Leġiżlazzjoni nazzjonali li teżiġi l-adozzjoni ta’ pjanijiet ta’ żvilupp intiżi għat-tnaqqis tal-perċentwali ta’ akkomodazzjoni pubblika għall-familji f’ċerti żoni ta’ abitazzjoni – Identifikazzjoni ta’ dawn iż-żoni skont il-proporzjon ta’ ‘immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom’ – Ġustifikazzjoni – Koeżjoni soċjali u integrazzjoni – Politika tal-akkomodazzjoni – Artikolu 7 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Dritt għar-rispett tad-domiċilju – Proporzjonalità”
Fil-Kawża C‑417/23,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Østre Landsret (il-Qorti tal-Appell tar-Reġjun tal-Lvant, id-Danimarka), permezz ta’ deċiżjoni tat‑30 ta’ Ġunju 2023, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fis‑6 ta’ Lulju 2023, fil-proċeduri
Slagelse Almennyttige Boligselskab, Afdeling Schackenborgvænge
vs
MV,
EH,
LI,
AQ,
LO,
fil-preżenza ta’:
BL – Danmarks Almene Boliger,
Institut for Menneskerettigheder,
u
XM,
ZQ,
FZ,
DL,
WS,
JI,
PB,
VT,
YB,
TJ,
RK
vs
Social-, Bolig- og Ældreministeriet,
fil-preżenza ta’:
Institut for Menneskerettigheder,
FN særlige rapportør E. Tendayi Achiume,
FN særlige rapportør Balakrishnan Rajagopa,
IL‑QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Awla Manja),
komposta minn K. Lenaerts, President, T. von Danwitz, Viċi President, K. Jürimäe, C. Lycourgos, I. Jarukaitis, M. L. Arastey Sahún (Relatriċi), I. Ziemele, J. Passer u O. Spineanu-Matei, Presidenti ta’ Awla, S. Rodin, E. Regan, A. Kumin, N. Jääskinen, D. Gratsias u Z. Csehi, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: T. Ćapeta,
Reġistratur: C. Strömholm, Amministratriċi,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tat‑30 ta’ Settembru 2024,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal Slagelse Almennyttige Boligselskab, Afdeling Schackenborgvænge, minn H. Qwist, advokat,
–
għal XM, ZQ, FZ, DL, WS, JI, PB, VT, YB, TJ u RK, minn P. A. Fokdal u E. O. R. Rosenberg Khawaja, advokater,
–
għal MV, EH, LI, AQ u LO, minn N.-E. Hansen u M. Tarp, advokater,
–
għal BL – Danmarks Almene Boliger, minn K. Paludan u L. V. Thomsen, advokater,
–
għall-Institut for Menneskerettigheder, minn M. Akhtar, P. Hjaltason, L. Teilgård, T. B. Thomsen u M. Ventegodt, bħala aġenti,
–
għal FN’s særlige rapportør E. Tendayi Achiume u FN’s særlige rapportør Blakrishnan Rajagopa, minn P. A. Fokdal u E. O. R. Rosenberg Khawaja, advokater,
–
għall-Gvern Daniż, minn C. A.-S. Maertens, bħala aġent, assistita minn R. Holdgaard u J. Pinborg, advokater,
–
għall-Gvern Spanjol, minn A. Pérez-Zurita Gutiérrez, bħala aġent,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn P. Carlin, F. Clotuche-Duvieusart u C. Vang, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tat‑13 ta’ Frar 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 2(2)(a) u (b) tad-Direttiva tal-Kunsill 2000/43/KE tad‑29 ta’ Ġunju 2000 li timplimenta l-prinċipju tat-trattament ugwali bejn il-persuni irrespettivament mill-oriġini tar-razza jew l-etniċità (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 20, Vol. 1, p. 23).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ ħames tilwimiet bejn, fir-rigward tal-ewwel erbgħa, il-lokatur pubbliku Slagelse Almennyttige Boligselskab, Afdeling Schackenborgvænge (iktar ’il quddiem “SAB”) u ħames kerrejja ta’ akkomodazzjoni pubblika għall-familji u, fir-rigward tal-ħames tilwima, ħdax-il kerrej ta’ akkomodazzjoni pubblika għall-familji mas-Social-, Bolig- og les ldreministeriet (il-Ministeru għall-Affarijiet Soċjali, għall-Akkomodazzjoni u għall-Anzjani, id-Danimarka) dwar leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-obbligu li jiġu adottati pjanijiet ta’ żvilupp intiżi sabiex jitnaqqsu l-perċentwali ta’ akkomodazzjonijiet pubbliċi għall-familji f’żoni ta’ abitazzjoni kkaratterizzati, fost l-oħrajn, mill-fatt li, matul l-aħħar ħames snin, il-proporzjon tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” qabeż 50 %.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Id-Direttiva 2000/43
3
Skont il-premessi 2 sa 4, 9, 12, 13, 15, 16 u 28 tad-Direttiva 2000/43:
“(2)
Skond l-Artikolu 6 [TUE], l-Unjoni Ewropea hija msejsa fuq prinċipji tal-libertà, id-demokrazija, ir-rispett għad-drittijet tal-bniedem u l-libertà fundamentali, u l-istat tad-dritt, prinċipji li huma komuni għall-Istati Membri, u għandha tirrispetta d-drittijiet fundamentali kif iggarantiti mill-Konvenzjoni Ewropea għall-protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali[, iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-‘KEDB’] u kif dawn jirriżultaw mittradizzjonijiet konsistuzzjonali komuni għall-Istati Membri, bħala prinċipji generali tal-Liġijiet Komunitarji;
(3)
Id-dritt għall-ugwaljanza quddiem il-liġi u għall-protezzjoni kontra d-diskriminazzjoni għall-persuni kollha jikkonstitwixxi dritt universali magħruf mid-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem, il-Konvenzjoni talĠnus Magħquda dwar l-Eliminazzjoni ta’ kull għamla ta’ Diskriminazzjoni Kontra n-Nisa, il-Konvenzjoni Internazzjonali dwar l-Eliminazzjoni ta’ kull għamla ta’ Diskriminazzjoni Abbażi ta’ razza u l-Patti tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet Ċivili u Politiċi u dwar id-Drittijiet Ekonomiċi, Soċjali u Kulturali u mill-[KEDB], li tagħhom l-Istati Membri kollha huma firmatarji;
(4)
Huwa importanti illi dawn id-drittijiet fundamentali jiġu rrispettati, inkluż id-dritt għall-liberta ta’ l-assoċjazzjoni Huwa importanti wkoll, fil-kuntest ta’ l-aċċess għallmerkanzija u s-servizzi u l-provvediment tagħhom, li tiġi rrispetta l-protezzjoni tal-ħajja privata u dik tal-familja u t-transazzjonijiet imwettqa f’dan il-kuntest;
[…]
(9)
Id-diskriminazzjoni msejsa fuq l-oriġini tar-razza u l-etniċità jistgħu jimminaw il-kisba ta’ l-għanjiet tat-Trattat [FUE], b’mod partikolari l-kisba ta’ livell għoli fix-xogħol u fil-protezzjoni soċjali, li jogħlew l-istandards ta’ l-għixien u l-kwalità tal-ħajja, tal-koerenza u s-solidarjetà ekonomika u soċjali. Tista’ wkoll timmina l-għan li l-Unjoni Ewropea tiżviluppa bħala art ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja;
[…]
(12)
Sabiex jiġi żgurat l-iżvilupp ta’ soċjetajiet demokratiċi u tolleranti li jippermettu l-parteċipazzjoni tal-persuni kollha irrispettivament mill-oriġini tar-razza jew l-etniċità, l-azzjonijiet speċifiċi fil-qasam tad-diskriminazzjoni msejsa fuq l-origini tar-razza jew l-etniċità għandhom imorru iktar ’il bogħod mill-aċċess għall-attivitajiet tal-ħaddiema u talpersuni li jaħdmu għal rashom u jkopru oqsma bħall-edukazzjoni, il-protezzjoni soċjali inkluzi s-sigurtà soċjali u l-kura tas-saħħa, il-vantaġġi soċjali u l-aċċess għall-merkanzija u s-servizzi u l-provvediment tagħhom;
(13)
Għal dan il-għan, id-diskriminazzjoni diretta jew indiretta msejsa fuq -oriġini tar-razza jew l-etniċità rigward l-oqsma koperti minn din id-Direttiva għandha tkun ipprojbita fil-Komunità kollha. Din il-projbizzjoni dwar id-diskriminazzjoni għandha tapplika wkoll għaċ-ċittadini tal-pajjiżi terzi, imma ma tkoprix id-differenzi ta’ trattament ibbazat fuq in-nazzjonalità u hi mingħajr preġudiżżju għad-dispożizzjonijiet li jirregolaw id-dħul u r-residenza ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi u l-aċċess tagħhom għax-xogħol u għal mestier;
[…]
(15)
L-apprezzament tal-fatti li minnhom jista’ jiġi inferit illi kien hemm diskriminazzjoni diretta jew indiretta huwa materja għall-korpi kompetenti nazzjonali, ġudizzjarja jew oħra, skond ir-regoli tal-liġijiet jew il-prattika nazzjonali. Dawn ir-regoli jistgħu jipprovdu b’mod partikolari li d-diskriminazzjoni indiretta tiġi stabbilita b’kull mezz inkluż fuq il-bazi ta’ xhieda statistika;
(16)
Huwa importatni li jiġu protetti l-persuni naturali kollha kontra d-diskriminazzjoni msejsa fuq l-oriġini tar-razza jew l-etniċità. […]
[…]
(28)
[…] l-għan ta’ din id-Direttiva, jiġifieri illi jiġi żgurat livell għoli ta’ protezzjoni komuni kontra d-diskriminazzjoni fl-Istati Membri kollha, ma’ jistax jinkiseb biżżejjed mill-Istati Membri […]”
4
L-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, intitolat “L-Għan”, jipprovdi:
“L-għan ta’ din id-Direttiva huwa li jistabbilixxi qafas sabiex tiġi kkumbattuta d-diskriminazzjoni għar-raġunijiet ta’ l-oriġini tar-razza jew l-etniċità, bl-għan li jseħħ fl-Istati Membri l-prinċipju ta’ trattament ugwali.”
5
L-Artikolu 2 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Il-kunċett tad-diskriminazzjoni”, jipprovdi:
“1.   Għall-għanijiet ta’ din id-Direttiva, il-prinċipju ta’ trattament ugwali għandu jfisser illi ma għandux ikun hemm diskriminazzjoni diretta jew indiretta msejsa fuq l-oriġini tar-razza jew l-etniċità.
2.   Għall-għanijiet tal-paragrafu 1:
a)
diskriminazzjoni diretta għandha tittieħed li tiġri fejn persuna tiġi ttrattata inqas favorevolment minn oħra, kienet jew tkun sejra tiġi ttrattata f’sitwazzjoni komparabbli għal raġunijiet ta’ l-oriġini tar-razza jew l-etniċità;
b)
diskriminazzjoni indiretta għandha tittieħed li tiġri fejn dispożizzjoni, kriterju jew prattika apparentement newtrali, jitfgħu persuni ta’ oriġini, ta’ razza jew grupp etniku fi żvantaġġ partikolari pparagunati ma’ persuni oħra, għajr jekk din id-dispożizzjoni, dan il-kriterja jew din il-prattika jkunu ġġustifikati oġġettivament minn mira leġittima u jekk il-mezzi għall-kisba ta’ din il-mira jkunu sewwa u meħtieġa.
[…]”
6
L-Artikolu 3 tal-istess direttiva, intitolat “Il-Qasam ta’ Applikazzjoni”, jipprevedi:
“1.   Fil-limiti tal-poteri mogħtija lill-Komunità, din id-Direttiva għandha tapplika għall-persuni kollha, f’dak li għandu x’jaqsam mas-setturi pubbliċi u privati, inklużi l-korpi pubbliċi, f’relazzjoni ma’:
[…]
h)
l-aċċess għall-oġġetti u s-servizzi u l-provediment tagħhom li huma disponibbli għall-pubbliku, inklużi d-djar.
2.   Din id-Direttiva ma’ tkoprix id-differenza tat-trattamenti msejsa fuq in-nazzjonalità u hija mingħajr preġudizzju għaddispożizzjonijiet u l-kondizzjonijiet li għandhom x’jaqsmu maddħul u r-residenza ta’ ċittadini minn pajjiżi terzi u ta’ persuni mingħajr stat fit-territorju ta’ l-Istati Membri, u għal kull trattament li jinħoloq mill-istat legali taċ-ċittadini tal-pajjiżi terzi u l-persuni bla stat interessati.”
7
L-Artikolu 8 tad-Direttiva 2000/43, intitolat “Il-piż tal-provi”, jgħid li:
“L-Istati Membri għandhom jieħdu dawn il-miżuri skond kif ikun meħtieġ, skond is-sistema ġudizzjarja nazzjonali tagħhom, sabiex jiżguraw illi, fejn persuni li jikkunsidraw lilhom infushom inġurjati għaliex ma jkunx ġie applikat għalihom il-prinċipju tattrattament ugwali jistabbilixxu, quddiem qorti jew awtorità kompetenti oħra, fatti li minnhom jista jiġi preżunt illi kien hemm diskriminazzjoni diretta jew indiretta, għandu jkun ir-respondent li jrid jipprova li ma kien hemm l-ebda ksur tal-prinċipju tat-trattament ugwali.”
Id-Direttiva 2006/123/KE
8
Il-premessa 27 tad-Direttiva 2006/123/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2006 dwar is-servizzi fis-suq intern (ĠU 2006, L 376, p. 36), tipprevedi:
“Din id-Direttiva ma għandhiex tkopri dawk is-servizzi soċjali fil-qasam tad-djar, tal-kura tat-tfal u appoġġ għal familji u persuni fil-bżonn li huma pprovduti mill-Istat f’livell nazzjonali, reġjonali jew lokali, minn fornituri b’mandat mill-Istat, jew minn karitajiet rikonoxxuti bħala tali mill-Istat, bl-għan li jkun żgurat l-appoġġ għal dawk li huma fi stat partikolari ta’ bżonn permanenti jew temporanju minħabba d-dħul insuffiċjenti fil-familja, jew in-nuqqas totali jew parzjali ta’ indipendenza u għal dawk bir-riskju li jiġu emarġinati. Dawn is-servizzi huma essenzjali biex jiggarantixxu d-drittijiet fundamentali lid-dinjità umana u lill-integrità u huma manifestazzjoni tal-prinċipji tal-koeżjoni soċjali u solidarjetà u m’għandhomx jiġu affettwati b’din id-Direttiva.”
9
Skont l-Artikolu 2(1) u (2) ta’ din id-direttiva:
“1.   Din id-Direttiva għandha tapplika għal servizzi pprovduti mill-fornituri stabbiliti fi Stat Membru.
2.   Din id-Direttiva m’għandhiex tapplika għal dawn l-attivitajiet:
[…]
j)
servizzi soċjali li għandhom x’jaqsmu ma’ djar b’għan soċjali, […]
[…]”
10
Il-punt 1 tal-Artikolu 4 tad-direttiva msemmija jipprovdi:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
1)
‘servizz’ tfisser attività ekonomika mhux imħallsa, normalment magħmula għal remunerazzjoni kif imsemmija fl-Artikolu [57 TFUE]”.
Id‑dritt Daniż
11
L-Artikolu 27(4) tal-lovbekendtgørelse nr. 1877 om almene boliger m.v. (almenboligloven) [id-Digriet ta’ Kodifikazzjoni Nru 1877 Partikolarment dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika (il-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika)], tas‑27 ta’ Settembru 2021 (iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika”), jinqara kif ġej:
“Għall-abitazzjonijiet li jinsabu f’żona ta’ trasformazzjoni fis-sens tal-Artikolu 61a(4), il-Ministru għandu japprova t-trasferiment bil-kundizzjoni li jiġu xolti […] il-kirjiet konklużi mal-kerrejja li ma jissodisfawx il-kriterji stabbiliti mill-kunsill muniċipali skont l-Artikolu 27c(1).”
12
L-Artikolu 27c ta’ din il-liġi jipprevedi li:
“1.   Il-kunsill muniċipali jistabbilixxi kriterji għall-kiri ta’ lottijiet ta’ art li jinsabu f’żona ta’ abitazzjoni vulnerabbli fis-sens tal-Artikolu 61a(1), ittrasferiti lil xerrejja privati. Il-kriterji msemmija fl-ewwel sentenza għandhom jiġu adottati mill-kunsill muniċipali mhux iktar tard mill-approvazzjoni tat-trasferiment u huma validi għal 10 snin mid-data li fiha jittieħed il-pussess tal-lott ikkonċernat. Il-kriterji stabbiliti konformement mal-ewwel sentenza japplikaw ukoll għal abitazzjonijiet ġodda għall-kiri mibnija fuq il-lottijiet.
[…]
3.   F’każ ta’ proprjetà mikrija bi ksur tal-imsemmija kriterji, il-kunsill muniċipali jimponi fuq il-lokatur l-obbligu li jxolji l-kirja.”
13
L-Artikolu 61 tal-imsemmija liġi jipprovdi:
“1.   Żona ta’ akkomodazzjoni vulnerabbli hija żona li tissodisfa mill-inqas tnejn mill-kriterji li ġejjin:
1)
Il-proporzjon ta’ residenti li jkollhom bejn 18 u 64 sena mingħajr ebda rabta mas-suq tax-xogħol jew l-edukazzjoni huwa ta’ iktar minn 40 %, ikkalkolat bħala l-medja tal-aħħar sentejn.
2)
Il-proporzjon ta’ residenti misjuba ħatja ta’ reati taħt il-Kodiċi Kriminali, il-Liġi dwar l-Armi jew il-Liġi dwar id-Drogi huwa mill-inqas tliet darbiet ogħla mill-medja nazzjonali, ikkalkolata bħala l-medja tal-aħħar sentejn.
3)
Il-proporzjon ta’ residenti li jkollhom bejn 30 sa 59 sena li għandhom biss edukazzjoni primarja jaqbeż 60 %.
4)
Id-dħul gross medju tal-kontribwenti li jkollhom bejn 15 u 64 sena fiż-żona, esklużi dawk il-persuni li jsegwu taħriġ, huwa inqas minn 55 % tad-dħul gross medju għall-istess grupp ta’ kontribwenti fir-reġjun.
2.   Soċjetà parallela hija ddefinita bħala żona ta’ abitazzjoni fejn il-proporzjon ta’ immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom jaqbeż 50 % u fejn mill-inqas tnejn mill-kriterji elenkati fil-paragrafu 1 huma ssodisfatti.
[…]
4.   Żona ta’ trasformazzjoni, għandha tinftiehem bħala żona ta’ abitazzjoni li tkun issodisfat il-kundizzjonijiet imsemmija fil-paragrafu 2 matul l-aħħar ħames snin.
5.   Il-[Indenrigs- og boligministeren (il-Ministru għall-Intern u għall-Akkomodazzjoni, id-Danimarka)] jippubblika fl‑1 ta’ Diċembru ta’ kull sena [il-lista taż-] żoni li jissodisfaw il-kundizzjonijiet previsti fil-paragrafi 1, 2 u 4 kif ukoll fl-Artikolu 61b.”
14
L-Artikolu 168a(1) u (2) tal-istess liġi jipprevedi:
“1.   Il-lokatur pubbliku u l-kunsill muniċipali għandhom jippreparaw flimkien pjan ta’ żvilupp għal żona ta’ trasformazzjoni fis-sens tal-Artikolu 61a(4). Il-pjan ta’ żvilupp konġunt ikollu l-għan li jnaqqas, minn issa sal‑1 ta’ Jannar 2030, il-parti tal-akkomodazzjoni pubblika għall-familji sa massimu ta’ 40 % tal-akkomodazzjoni kollha fiż-żona ta’ trasformazzjoni kkonċernata, fis-sens tal-Artikolu 61a(4). Abitazzjonijiet imwaqqa’ wara l‑2010 u mhux issostitwiti minn akkomodazzjoni pubblika għall-familji oħra jistgħu jiġu inklużi fil-kalkolu tan-numru totali ta’ abitazzjonijiet fiż-żona ta’ abitazzjoni kkonċernata. L-ispazji kummerċjali jidħlu fil-kalkolu tan-numru ta’ abitazzjonijiet, b’tali mod li kull superfiċji ta’ 75 metru kwadru [(m2)] ta’ spazju kummerċjali tingħadd bħala abitazzjoni.
2.   Il-Ministru għall-Intern u għall-Akkomodazzjoni għandu japprova l-pjanijiet ta’ żvilupp imsemmija fil-paragrafu 1.”
15
L-Artikolu 168b(1) u (2) tal-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika jipprovdi:
“1.   Fin-nuqqas ta’ ftehim dwar pjan ta’ żvilupp konġunt fis-sens tal-Artikolu 168a(1), il-kunsill muniċipali jista’ jitlob lill-Ministru għall-Intern u għall-Akkomodazzjoni japprova pjan ta’ żvilupp komunali. Dan il-pjan huwa intiż li jnaqqas, minn issa sal‑1 ta’ Jannar 2030, il-parti tal-akkomodazzjoni pubblika għall-familji għal massimu ta’ 40 % tal-abitazzjonijiet kollha fiż-żona ta’ trasformazzjoni kkonċernata, fis-sens tal-Artikolu 61a(4). L-abitazzjonijiet imwaqqa’ wara l‑2010 u mhux issostitwiti minn akkomodazzjoni pubblika għall-familji oħra jistgħu jiġu inklużi fil-kalkolu tan-numru totali ta’ abitazzjonijiet fiż-żona ta’ abitazzjoni kkonċernata. Iż-żoni kummerċjali jidħlu fil-kalkolu tan-numru ta’ abitazzjonijiet, b’tali mod li kull superfiċji ta’ 75 metru kwadru ta’ żona kummerċjali tingħadd bħala abitazzjoni. Il-Ministru għandu jibgħat il-pjan ta’ żvilupp komunali lill-lokatarju pubbliku għal konsultazzjoni qabel ma jagħti deċiżjoni skont l-ewwel sentenza.
2.   Il-kunsill muniċipali jista’ jordna lil-lokatarji pubbliċi jimplimentaw pjan komunali approvat konformement mal-paragrafu 1, inkluża l-eżekuzzjoni ta’ miżuri ta’ importanza sinjifikattiva għat-twettiq tal-pjan ta’ żvilupp komunali u għas-salvagwardja tal-interess pubbliku ġenerali, f’terminu stabbilit mill-kunsill muniċipali.”
16
Mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li, fil-verżjoni inizjali tiegħu, l-Artikolu 61a tal-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika, li kien iddaħħal f’din il-liġi mil-lov nr. 1610 om ændring af lov om almene boliger m.v. (Il-Liġi Nru 1610 li Partikolarment Temenda l-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika), tat‑22 ta’ Diċembru 2010, kien juża, fil-paragrafu 2 tiegħu, l-espressjoni “ghetto” u, fil-paragrafu 4 tagħha, l-espressjoni “żona ta’ ghetto diffiċli” minflok espressjonijiet attwalment użati, jiġifieri, rispettivament, dawk ta’ “soċjetà parallela” u ta’ “żona ta’ trasformazzjoni”.
17
Fix-xogħol preparatorju ta’ din il-Liġi Nru 1610, tat‑22 ta’ Diċembru 2010, sabiex jiġi ddefinit il-kunċett ta’ “ghetto” jew ta’ “żona ta’ ghetto diffiċli”, kien “propost li ssir enfasi fuq tliet kriterji […]: il-proporzjon ta’ immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom, il-proporzjon ta’ persuni mingħajr rabta mas-suq tax-xogħol u l-proporzjon ta’ persuni kkundannati għal reati taħt il-Kodiċi Kriminali, il-Liġi dwar l-Armi jew il-Liġi dwar id-Drogi, fejn kull wieħed minn dawn il-fatturi jindika li teżisti problema soċjali u soċjetali li tant titbiegħed mis-sitwazzjoni ġenerali eżistenti fid-Danimarka li jkun meħtieġ li jsir sforz partikolari”.
18
Id-definizzjoni tal-kunċett ta’ “żona ta’ ghetto” ġiet emendata bil-lov nr. 1609 om ændring af lov om almene boliger m.v. (Il-Liġi Nru 1609 li Partikolarment Temenda l-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika), tas‑26 ta’ Diċembru 2013, li żiedet żewġ kriterji ġodda relatati mal-edukazzjoni u mad-dħul. Ix-xogħol preparatorju tal-Liġi Nru 1609, tas‑26 ta’ Diċembru 2013, jindika, b’mod partikolari, dan li ġej:
“L-integrazzjoni tal-immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom f’viċinati żvantaġġati hija punt ċentrali. Huwa importanti li l-abitanti taż-żoni ta’ abitazzjoni jinteraġixxu ma’ xulxin lil hinn mill-oriġini etniċi tagħhom. Fil-każ kuntrarju, jista’ jsir iktar diffiċli li wieħed jiġi miftiehem kulturalment u lingwistikament, u l-preġudizzji, l-attitudnijiet negattivi u diviżjoni perikoluża bejn “huma” u “aħna” jistgħu jidhru b’mod iktar faċli. Dan jhedded il-koeżjoni tas-soċjetà. Konċentrazzjoni qawwija ta’ ċittadini ta’ oriġini etnika oħra hija għalhekk indikazzjoni tal-fatt li għandha tingħata attenzjoni għaż-żona kkonċernata.”
19
L-obbligu li jiġu adottati pjanijiet ta’ żvilupp bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali ġie stabbilit mil-lov nr. 1322 om ændring af lov om almene boliger m.v., lov om leje af almene boliger og lov om leje (il-Liġi Nru 1322 li Partikolarment Temenda l-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika, il-Liġi dwar il-Kera ta’ Akkomodazzjoni Pubblika u l-Liġi dwar il-Kiri), tas‑27 ta’ Novembru 2018. Skont il-Liġi Nru 1322, tas‑27 ta’ Novembru 2018, il-kriterju relatat mal-fatt li l-proporzjon tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” jaqbeż il-50 % fiż-żona ta’ abitazzjoni kkonċernata sar kundizzjoni neċessarja sabiex tali żona ta’ abitazzjoni tkun tista’ tiġi kklassifikata bħala “żona ta’ ghetto”. Ix-xogħol preparatorju ta’ din il-liġi jindika li dan il-kriterju “jenfasizza l-fatt li, fiż-żoni li fihom jinsabu l-ghettos, l-isfida prinċipali hija n-nuqqas ta’ integrazzjoni tal-immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom”.
20
L-abbozz ta’ liġi li wassal għall-adozzjoni tal-liġi msemmija fil-punt preċedenti kien ibbażat fuq proposta ppreparata mill-Gvern Daniż matul ix-xahar ta’ Marzu 2018, intitolata “Id-Danimarka mingħajr soċjetà parallela – mingħajr ghettos 2030”. Din il-proposta kienet tindika, b’mod partikolari, dan li ġej:
“Il-Gvern jixtieq Danimarka li jkollha koeżjoni. […]
Matul kważi l-aħħar 40 sena, il-kompożizzjoni etnika tad-Danimarka nbidlet b’mod sinjifikattiv. Fl‑1980, id-Danimarka kellha 5.1 miljun abitant. Illum ninsabu kważi 5.8 miljun. Iż-żieda fil-popolazzjoni ġejja minn barra. Kemm l-immigranti kif ukoll id-dixxendenti tagħhom. Il-maġġoranza tad-Daniżi l-ġodda huma ta’ oriġini mhux tal-Punent.
[…]
[h]awn wisq immigranti li ma jipparteċipawx attivament [fis-soċjetà Daniża]. Soċjetà parallela feġġgħet fost il-persuni ta’ oriġini mhux tal-Punent. Wisq immigranti u dixxendenti ta’ immigranti spiċċaw mhux konnessi mas-soċjetà ta’ madwar. Mingħajr taħriġ, mingħajr impjieg u mingħajr għarfien suffiċjenti tad-Daniż.
[…]
Għal għexieren ta’ snin, wisq refuġjati u membri ta’ familji riunifikati ġew ammessi fid-Danimarka mingħajr ma ġew integrati fis-soċjetà Daniża. Huma tħallew jinġabru f’ghettos mingħajr ebda kuntatt mas-soċjetà ta’ madwar, anki wara diversi snin mgħoddija fid-Danimarka, u dan għaliex ma tlabniex b’mod ċar li huma jagħmlu parti mis-soċjetà Daniża.
[…]
Xi gruppi ġew ikkostitwiti fit-territorju Daniż. Diversi nies jgħixu f’enklavi ftit jew wisq iżolati. Wisq ċittadini ma jieħdux biżżejjed ir-responsabbiltajiet tagħhom. Huma ma jipparteċipawx attivament fis-soċjetà Daniża u fis-suq tax-xogħol. Aħna [ospitajna] grupp ta’ ċittadini li ma jaderixxux b’mod sħiħ man-normi u mal-valuri Daniżi. [Grupp] fejn in-nisa jitqiesu bħala inferjuri għall-irġiel, fejn il-kontroll soċjali u n-nuqqas ta’ ugwaljanza jistabbilixxu limiti stretti għal-libertà ta’ espressjoni tal-individwu.
[…]”
Il-kawżi prinċipali u d-domandi preliminari
21
Kif ġie indikat fil-punt 2 ta’ din is-sentenza, it-talba għal deċiżjoni preliminari tressqet fil-kuntest ta’ ħames tilwimiet, li erbgħa minnhom jikkonċernaw lil Schackenborgvænge, kumpless residenzjali li jinsab fiż-żona ta’ abitazzjoni ta’ Ringparken fi Slagelse (id-Danimarka), u waħda tikkonċerna lil Mjølnerparken, kumpless residenzjali li jinsab f’Kopenħagen (id-Danimarka).
It-tilwimiet dwar il-kumpless residenzjali Schackenborgvænge
22
Iż-żona ta’ abitazzjoni ta’ Ringparken hija kkostitwita minn ħames kumplessi residenzjali, li erbgħa minnhom huma ġestiti mil-lokatur pubbliku Fællesorganistionens Boligforening u l-ħames wieħed, jiġifieri Schackenborgvænge, huwa ġestit minn SAB.
23
Mill‑1 ta’ Diċembru 2018, iż-żona ta’ abitazzjoni ta’ Ringparken ġiet indikata bħala “żona ta’ ghetto diffiċli”, fis-sens tal-verżjoni inizjali tal-Artikolu 61a(4) tal-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika, peress li din iż-żona issa ġiet ikklassifikata bħala “żona ta’ trasformazzjoni”, fis-sens tal-verżjoni ta’ din id-dispożizzjoni applikabbli għat-tilwimiet fil-kawża prinċipali. Din l-indikazzjoni saret minħabba li, minn naħa, l-imsemmija żona ta’ abitazzjoni kienet tissodisfa l-erba’ kriterji previsti f’dan l-Artikolu 61a(1), jiġifieri r-rabta tar-residenti mas-suq tax-xogħol jew mal-edukazzjoni, il-livell ta’ kriminalità, il-livell ta’ edukazzjoni primarja u d-dħul medju (iktar ’il quddiem il-“kriterji soċjoekonomiċi”), u, min-naħa l-oħra, 55.6 % tar-residenti tal-istess żona ta’ abitazzjoni kienu jappartjenu lill-kategorija ta’ “immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom”, fis-sens tal-imsemmi Artikolu 61a(2).
24
Fællesorganistionens Boligforening, SAB u s-Slagelse Kommune (il-muniċipalità ta’ Slagelse, id-Danimarka) fasslu pjan ta’ żvilupp għaż-żona ta’ abitazzjoni ta’ Ringparken, li ġie approvat mill-kunsill muniċipali fis‑27 ta’ Mejju 2019, sabiex jitnaqqas il-proporzjon tal-akkomodazzjoni pubblika għall-familji għal 40 % tal-akkomodazzjoni kollha f’din iż-żona ta’ abitazzjoni, konformement mal-Artikolu 168a(1) tal-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika.
25
Matul ix-xahar ta’ Ġunju 2019, SAB iddeċieda li jittrasferixxi 136 akkomodazzjoni pubblika għall-familji li jinsabu f’Schackenborgvænge lil xerrej privat. Peress li dan it-trasferiment ma kienx previst mill-pjan ta’ żvilupp imsemmi fil-punt preċedenti, dan il-pjan ġie aġġornat u approvat mill-muniċipalità ta’ Slagelse fis‑26 ta’ Awwissu 2019 (iktar ’il quddiem il-“pjan ta’ żvilupp ta’ Ringparken”).
26
Fis‑26 ta’ Awwissu u fis‑17 ta’ Settembru 2019, din il-muniċipalità approvat ukoll, konformement mal-Artikolu 27c tal-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika, il-kriterji għall-kiri ta’ abitazzjonijiet ittrasferiti lil xerrejja privati fiż-żoni ta’ abitazzjoni vulnerabbli li jinsabu fit-territorju tal-komun ta’ Slagelse. Dawn il-kriterji jiddeterminaw il-kundizzjonijiet meħtieġa sabiex il-kerrejja ta’ abitazzjonijiet li jinsabu f’Schackenborgvænge jkunu jistgħu jibqgħu fl-abitazzjonijiet tagħhom wara tali trasferiment, jiġifieri l-fatt li jkollhom ċertu livell ta’ dħul u l-fatt li la dawn il-kerrejja u lanqas l-imsieħba tagħhom ma kienu wettqu reat kriminali matul l-aħħar sitt xhur.
27
Fl‑14 ta’ Jannar 2020, il-pjan ta’ żvilupp ta’ Ringparken u t-trasferiment tal-kumpless residenzjali ta’ Schackenborgvænge ġew approvati mit-Trafik, Bygge- og Boligstyrelsen (l-Awtorità tat-Trasport, tal-Kostruzzjoni u tal-Akkomodazzjoni, id-Danimarka).
28
Fis‑17 ta’ Frar 2020, SAB xolja 17-il kera lil Schackenborgvænge. Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li x-xoljiment ta’ dawn il-kirjiet kien ibbażat fuq il-kriterji msemmija fil-punt 26 ta’ din is-sentenza.
29
Peress li ħamsa mill-kerrejja kkonċernati (iktar ’il quddiem il-“ħames kerrejja ta’ Schackenborgvænge”) opponew ix-xoljiment tal-kirja tagħhom, minkejja l-offerta ta’ akkomodazzjoni mill-ġdid li saritilhom, SAB ippreżenta, fis‑7 ta’ Mejju 2020, rikors kontra kull wieħed minnhom sabiex jiġi kkonstatat li x-xoljiment tal-imsemmija kirjiet kien legali u kien jissodisfa l-kundizzjonijiet previsti, b’mod partikolari, fl-Artikolu 61a(1) tal-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika. Dawn il-ħames kerrejja talbu li dawn ir-rikorsi jiġu miċħuda u, barra minn hekk, talbu li SAB jirrikonoxxi n-nullità tal-Artikolu 61a ta’ din il-liġi.
30
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li tlieta mill-ħames kerrejja ta’ Schackenborgvænge huma Daniżi, iżda twieldu f’“pajjiżi mhux tal-Punent”, fis-sens tal-Artikolu 61a(2) tal-imsemmija liġi, li ieħor minn dawn il-kerrejja huwa ċittadin ta’ tali pajjiż, li fih twieled, u li ma hemmx informazzjoni dwar il-post tat-twelid jew tan-nazzjonalità tal-ħames wieħed mill-imsemmija kerrejja. Wieħed minnhom ilu jirrisjedi f’Schackenborgvænge mis-sena 2012, ieħor mis-sena 2013 u t-tlieta l-oħra mis-sena 2017.
31
BL – Danmarks Almene boliger (l-Assoċjazzjoni Daniża tal-Akkomodazzjoni Pubblika) intervjeniet insostenn tat-talbiet ta’ SAB, filwaqt li l-Institut for Menneskerettigheder (l-Istitut tad-Drittijiet tal-Bniedem, id-Danimarka) intervjena insostenn tat-talbiet tal-ħames kerrejja ta’ Schackenborgvænge.
32
Mill‑1 ta’ Diċembru 2021, iż-żona ta’ abitazzjoni ta’ Ringparken ma għadhiex tikkostitwixxi iktar żona ta’ trasformazzjoni, peress li ma għadhiex tissodisfa iktar tlieta mill-kriterji soċjoekonomiċi. Madankollu, SAB jibqa’ obbligat li jimplimenta l-pjan ta’ żvilupp ta’ Ringparken.
It-tilwima dwar il-kumpless residenzjali Mjølnerparken
33
Il-ħames tilwima fil-kawża prinċipali tikkonċerna l-kumpless residenzjali Mjølnerparken, ġestit mil-lokatur pubbliku Bo-Vita u li huwa kompost minn 528 akkomodazzjoni pubblika għall-familji u minn 32 akkomodazzjoni għaż-żgħażagħ, maqsuma f’erba’ blokok.
34
Mill‑1 ta’ Diċembru 2018, iż-żona ta’ abitazzjoni ta’ Mjølnerparken ġiet indikata bħala “żona ta’ ghetto diffiċli”, fis-sens tal-verżjoni inizjali tal-Artikolu 61a(4) tal-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika, peress li din iż-żona issa ġiet ikklassifikata bħala “żona ta’ trasformazzjoni”, fis-sens tal-verżjoni ta’ din id-dispożizzjoni applikabbli għat-tilwimiet fil-kawża prinċipali. Din l-indikazzjoni saret minħabba li, minn naħa, l-imsemmija żona ta’ abitazzjoni kienet tissodisfa tlieta mill-kriterji soċjoekonomiċi u, min-naħa l-oħra, madwar 80 % tar-residenti tal-istess żona ta’ abitazzjoni kienu jappartjenu għall-kategorija tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom”, fis-sens ta’ dan l-Artikolu 61a(2). Fil-mument tat-tressiq ta’ dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari, Mjølnerparken baqgħet żona ta’ trasformazzjoni.
35
Konformement mal-Artikolu 168a(1) tal-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika, Bo-Vita pprepara pjan ta’ żvilupp għal Mjølnerparken, li ġie approvat, fl‑20 ta’ Ġunju 2019, mill-Københavns Kommune (il-muniċipalità ta’ Kopenħagen, id-Danimarka) u, fl‑10 ta’ Settembru 2019, mit-Transport- og Boligministeriet (il-Ministeru għat-Trasport u għall-Akkomodazzjoni, id-Danimarka), li sar l-Indenrigs- og Boligministeriet (il-Ministeru għall-Intern u għall-Akkomodazzjoni, id-Danimarka), sussegwentement mill-Ministeru għall-Affarijiet Soċjali, għall-Akkomodazzjoni u għall-Anzjani. Dan il-pjan ta’ żvilupp jipprevedi, b’mod partikolari, li t-tnaqqis tal-proporzjon tal-akkomodazzjoni pubblika għall-familji għal 40 %, konformement ma’ dan l-Artikolu 168a(1), għandu jitwettaq permezz tal-bejgħ tal-blokok 2 u 3.
36
Bo-Vita kkonkluda ftehim dwar il-bejgħ ta’ dawn il-blokok, liema bejgħ ġie approvat mill-muniċipalità ta’ Kopenħagen, fit‑2 ta’ Ġunju 2022, sussegwentement mis-Social- og Boligstyrelsen (l-Awtorità Soċjali u tal-Akkomodazzjoni, id-Danimarka), fl‑4 ta’ Jannar 2023.
37
Il-qorti tar-rinviju tippreċiża li, skont il-liġi, huwa Bo-Vita li għandu jxolji l-kirjiet tal-kerrejja tal-imsemmija blokok.
38
Fis‑27 ta’ Mejju 2020, ħdax-il kerrej li huma jew li kienu residenti tal-blokok 2 u 3 ta’ Mjølnerparken (iktar ’il quddiem il-“ħdax-il kerrej ta’ Mjølnerparken”) ippreżentaw rikors kontra l-Ministeru għall-Affarijiet Soċjali, għall-Akkomodazzjoni u għall-Anzjani, intiż sabiex jiġi kkonstatat li l-approvazzjoni, minn dan il-Ministeru, tal-pjan ta’ żvilupp imsemmi fil-punt 35 ta’ din is-sentenza kienet invalida, b’mod partikolari sa fejn dan kien ibbażat fuq l-Artikolu 61a(4) tal-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika. Il-Ministeru talab li r-rikors jiġi miċħud.
39
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li dawn il-ħdax-il kerrej huma kollha Daniżi, iżda li tmienja minnhom twieldu f’“pajjiżi mhux tal-Punent”, fis-sens tal-Artikolu 61a(2) ta’ din il-liġi, u li l-ġenituri ta’ ieħor mill-imsemmi kerrejja twieldu fil-Libanu. Disgħa mill-istess kerrejja ilhom jgħixu f’Mjølnerparken għal iktar minn għoxrin sena, filwaqt li t-tnejn l-oħra ilhom jgħixu hemmhekk rispettivament mis-sena 2012 u mis-sena 2014.
40
L-Istitut tad-Drittijiet tal-Bniedem intervjena insostenn tat-talbiet tal-ħdax-il kerrej ta’ Mjølnerparken, bħal ma għamlet ir-Relatriċi Speċjali tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-forom kontemporanji ta’ razziżmu, ta’ diskriminazzjoni razzjali, ta’ ksenofobija u ta’ intolleranza assoċjata kif ukoll ir-Relatur Speċjali tan-Nazzjonijiet Uniti dwar l-akkomodazzjoni xierqa bħala element tad-dritt għal livell ta’ għajxien suffiċjenti u dwar id-dritt għan-nondiskriminazzjoni f’dan ir-rigward.
Kunsiderazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju dwar it-tilwimiet fil-kawża prinċipali
41
Il-Østre Landsret (il-Qorti tal-Appell tar-Reġjun tal-Lvant, id-Danimarka), li hija l-qorti tar-rinviju, issostni li, fil-ħames tilwimiet fil-kawża prinċipali, il-kwistjoni ċentrali hija dik dwar jekk id-dispożizzjonijiet nazzjonali dwar il-pjanijiet ta’ żvilupp intiżi sabiex inaqqsu l-parti tal-akkomodazzjoni pubblika għall-familji fiż-żoni fi trasformazzjoni, previsti fl-Artikolu 168a(1) tal-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika, jimplikawx diskriminazzjoni bbażata fuq l-oriġini etnika li tmur kontra l-lov nr. 374 om etnisk ligebehandling (il-Liġi Nru 374 dwar l-Ugwaljanza fit-Trattament minħabba l-Oriġini Etnika), tat‑28 ta’ Mejju 2003, fil-verżjoni applikabbli għall-kawża prinċipali, u fid-Direttiva 2000/43, li din il-liġi tal-aħħar hija intiża li tittrasponi fid-dritt Daniż.
42
Din il-qorti tindika li l-ħames kerrejja ta’ Schackenborgvænge u l-ħdax-il kerrej ta’ Mjølnerparken sostnew b’mod partikolari li x-xoljiment tal-kirjiet tagħhom jew l-adozzjoni tal-pjan ta’ żvilupp li jikkonċernahom kienu jikkostitwixxu diskriminazzjoni diretta bbażata fuq l-oriġini etnika pprojbita mid-Direttiva 2000/43, sa fejn il-kriterju tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom”, previst fl-Artikolu 61a(2) tal-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika, jaqa’ taħt il-kunċett ta’ “oriġini etnika”, fis-sens tal-Artikolu 2(2)(a) ta’ din id-direttiva.
43
Sussidjarjament, dawn il-kerrejja jaffermaw li x-xoljimenti ta’ kirjiet li huma jikkontestaw iwasslu għal diskriminazzjoni indiretta, peress li l-prattika li tikkonsisti fix-xoljiment ta’ tali kirjiet taffettwa b’mod partikolari persuni “ta’ oriġini etnika partikolari”, fis-sens tal-Artikolu 2(2)(b) tal-imsemmija direttiva.
44
Skont il-qorti tar-rinviju, SAB u l-Ministeru għall-Affarijiet Soċjali, għall-Akkomodazzjoni u għall-Anzjani sostnew b’mod partikolari li l-kriterju tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom”, previst fl-Artikolu 61a(2) tal-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika, ma jaqax taħt il-kunċett ta’ “oriġini etnika” jew taħt dak ta’ “oriġini etnika partikolari” li jinsabu fl-Artikolu 2(2)(a) u (b) tad-Direttiva 2000/43.
45
Din il-qorti tindika li l-kunċett ta’ “pajjiż mhux tal-Punent”, żviluppat minn Danmarks Statistik (l-Uffiċċju Daniż tal-Istatistika), jinkludi l-pajjiżi kollha minbarra l-Istati Membri tal-Unjoni, Andorra, l-Islanda, il-Liechtenstein, Monako, in-Norveġja, ir-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq, San Marino, l-Isvizzera, l-Istat tal-Belt tal-Vatikan, il-Kanada, l-Istati Uniti, l-Awstralja u New Zealand.
46
Dan l-uffiċċju jiddefinixxi “immigrant” bħala persuna mwielda barra mill-pajjiż u li l-ebda wieħed mill-ġenituri tagħha la twieled fid-Danimarka u lanqas ma huwa ċittadin Daniż. L-imsemmi uffiċċju jiddefinixxi “dixxendent” bħala persuna mwielda fid-Danimarka, u li ebda mill-ġenituri tagħha ma twieled fid-Danimarka u lanqas ma huwa ċittadin Daniż, jew li l-ġenituri tiegħu, minkejja mwielda fid-Danimarka u kienu kisbu n-nazzjonalità Daniża, iżommu t-tnejn li huma wkoll nazzjonalità barranija.
47
Il-qorti tar-rinviju tqis li la jista’ jiġi dedott mill-formulazzjoni tal-Artikolu 2(2)(a) u (b) tad-Direttiva 2000/43 u lanqas mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tirriżulta mis-sentenzi tas‑16 ta’ Lulju 2015, CHEZ Razpredelenie Bulgaria (C‑83/14, iktar ’il quddiem is-“sentenza CHEZ Razpredelenie Bulgaria, EU:C:2015:480), tas‑6 ta’ April 2017, Jyske Finans (C‑668/15, EU:C:2017:278), u tal‑10 ta’ Ġunju 2021, Land Oberösterreich (Għajnuna għall-akkomodazzjoni) (C‑94/20, EU:C:2021:477), jekk il-kunċett ta’ “oriġini etnika” jinkludix grupp ta’ persuni ddefiniti bħala “immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” u, fl-affermattiv, jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali tikkostitwixxix diskriminazzjoni diretta jew indiretta, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
48
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Østre Landsret (il-Qorti tal-Appell tar-Reġjun tal-Lvant) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Il-kunċetti ta’ “etniċità” jew “oriġini etnika partikolari” li jinsabu fl-Artikolu 2(2)(a) u (b) tad-Direttiva tal-Kunsill [2000/43] għandhom jiġu interpretati fis-sens li, f’ċirkustanzi bħal dawk tal-kawżi preżenti – li fihom il-liġi dwar l-akkomodazzjoni soċjali tipprevedi tnaqqis fin-numru ta’ akkomodazzjonijiet soċjali għall-familji fiż-żoni msejjħa [“żoni ta’ trasformazzjoni”], u fejn kundizzjoni sabiex żona tiġi kklassifikata bħala tali hija li żona ta’ abitazzjoni għandu jkollha iktar minn 50 % ta’ ‘immigranti minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom’ –, jinkludu grupp ta’ persuni ddefiniti bħala “immigranti minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom”?
2)
Jekk għall-ewwel domanda tingħata risposta, totali jew parzjali, fl-affermattiv, l-Artikolu 2(2)(a) u (b) tad-[Direttiva 2000/43] għandu jiġi interpretat fis-sens li l-iskema deskritta fil-kawża prinċipali tikkostitwixxi diskriminazzjoni diretta jew indiretta?”
Fuq id-domandi preliminari
49
Permezz tad-domandi tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 2(2)(a) u (b) tad-Direttiva 2000/43 għandux jiġi interpretat fis-sens li leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-obbligu li jiġu adottati pjanijiet ta’ żvilupp intiżi sabiex inaqqsu l-perċentwali ta’ akkomodazzjoni pubblika għall-familji f’żoni ta’ abitazzjoni kkaratterizzati, fost oħrajn, mill-fatt li, matul l-aħħar ħames snin, il-proporzjon tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” residenti f’dawn iż-żoni qabeż 50 % tikkostitwixxi diskriminazzjoni diretta jew indiretta bbażata fuq l-oriġini etnika, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
Fuq il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tad-Direttiva 2000/43
50
Qabelxejn, għandu jiġi vverifikat jekk it-tilwimiet fil-kawża prinċipali, sa fejn jikkonċernaw is-sistema Daniża ta’ akkomodazzjoni pubblika għall-familji, kif irregolata mil-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika, jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tad-Direttiva 2000/43.
51
F’dan ir-rigward, fl-ewwel lok, mill-premessa 12 ta’ din id-direttiva jirriżulta li l-leġiżlatur tal-Unjoni qies li, sabiex jiġi żgurat l-iżvilupp ta’ soċjetajiet demokratiċi u tolleranti li jippermettu l-parteċipazzjoni tal-individwi kollha tkun liema tkun ir-razza tagħhom jew l-oriġini etnika tagħhom, azzjoni speċifika fil-qasam tad-diskriminazzjoni bbażata fuq ir-razza jew fuq l-oriġini etnika għandha tkun estiża b’mod partikolari għal oqsma bħal dawk elenkati fl-Artikolu 3(1) tal-imsemmija direttiva (sentenzi tat‑12 ta’ Mejju 2011, Runevič‑Vardyn u Wardyn, C‑391/09, EU:C:2011:291, punt 41, kif ukoll tal‑15 ta’ Novembru 2018, Maniero, C‑457/17, EU:C:2018:912, punt 35).
52
Għalhekk, kif diġà ddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja, fid-dawl tal-għan tad-Direttiva 2000/43 u tan-natura tad-drittijiet li hija intiża li tipproteġi kif ukoll tal-fatt li din id-direttiva tikkostitwixxi l-espressjoni konkreta, fl-oqsma materjali li hija tkopri, tal-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni skont ir-razza u oriġini etnika stabbilit fl-Artikolu 21 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), il-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija direttiva ma jistax jiġi ddefinit b’mod restrittiv (sentenza CHEZ Razpredelenie Bulgaria, punti 42 u 72, kif ukoll is-sentenza tal‑15 ta’ Novembru 2018, Maniero, C‑457/17, EU:C:2018:912, punt 36).
53
Fit-tieni lok, l-Artikolu 3(1)(h) tad-Direttiva 2000/43 jipprovdi li, fil-limiti tal-kompetenzi mogħtija lill-Unjoni, din id-direttiva tapplika għall-persuni kollha, kemm għas-settur pubbliku kif ukoll għas-settur privat, inklużi l-organi pubbliċi, f’dak li jirrigwarda l-aċċess għall-oġġetti u għas-servizzi kif ukoll il-provvista ta’ oġġetti u ta’ servizzi, għad-dispożizzjoni tal-pubbliku, inkluż fil-qasam ta’ akkomodazzjoni.
54
F’dan ir-rigward, l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2006/123 jipprovdi li din tal-aħħar tapplika għas-servizzi pprovduti mill-fornituri li jkollhom l-istabbiliment tagħhom fi Stat Membru, peress li, il-kunċett ta’ “servizz” huwa ddefinit fil-punt 1 tal-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva bħala “attività ekonomika mhux imħallsa, normalment magħmula għal remunerazzjoni kif imsemmija fl-Artikolu [57 TFUE]”.
55
Skont l-Artikolu 57 TFUE, jitqiesu bħala “servizzi”, fis-sens tat-Trattati, servizzi normalment ipprovduti bi ħlas, fejn dawn jinkludu, b’mod partikolari, l-attivitajiet ta’ natura kummerċjali. Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-karatteristika essenzjali tar-remunerazzjoni tkun fil-fatt li hija tikkostitwixxi l-korrispettiv ekonomiku tas-servizz inkwistjoni (sentenza tat‑23 ta’ Frar 2016, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija, C‑179/14, EU:C:2016:108, punti 151 u 153 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
56
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li attività ta’ kiri ta’ proprjetà immobiljari mwettqa minn persuna ġuridika taqa’ taħt il-kunċett ta’ “servizz”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 2006/123 (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Settembru 2020, Cali Apartments, C‑724/18 u C‑727/18, EU:C:2020:743, punt 34).
57
F’dan il-każ, kif irrilevat l-Avukata Ġenerali, essenzjalment, fil-punti 41 u 42 tal-konklużjonijiet tagħha, mill-ispjegazzjonijiet ipprovduti waqt is-seduta għas-sottomissjonijiet orali mill-Assoċjazzjoni Daniża għall-Akkomodazzjoni Pubblika, mill-ħames kerrejja ta’ Schackenborgvænge kif ukoll mill-ħdax-il kerrej ta’ Mjølnerparken jirriżulta li s-sistema Daniża ta’ akkomodazzjoni pubblika għall-familji hija kkaratterizzata, b’mod partikolari, mill-fatt li hija ġestita minn lokatarji pubbliċi, jiġifieri organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ lukru. Kull persuna li għandha mill-inqas ħmistax-il sena tista’ tiġi inkluża f’lista ta’ stennija għall-allokazzjoni ta’ din l-akkomodazzjoni, u dan mingħajr kundizzjoni ta’ dħul. Il-persuni li jingħataw akkomodazzjoni pubblika għall-familji huma obbligati jħallsu kera li l-ammont tagħha jkun inqas mill-prezz tas-suq, peress li din il-kera hija intiża biss sabiex tkopri l-ispejjeż ta’ funzjonament u ta’ manutenzjoni tal-imsemmija akkomodazzjoni.
58
Fid-dawl ta’ dawn l-indikazzjonijiet, li hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika, għandu jiġi kkonstatat li t-tqegħid għad-dispożizzjoni ta’ akkomodazzjoni b’korrispettiv ta’ kera, fil-kuntest ta’ skema bħas-sistema Daniża ta’ akkomodazzjoni pubblika għall-familji, għandu jitqies li jikkostitwixxi provvista ta’ “servizzi”, fis-sens tal-Artikolu 57 TFUE u, b’estensjoni, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 2006/123, peress li dawn huma servizzi pprovduti bi ħlas.
59
F’dan ir-rigward, huwa irrilevanti l-fatt li l-lokatarji pubbliċi li jiġġestixxu din is-sistema jkunu organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ lukru u li l-ammont tal-kera mħallsa mill-kerrejja jkun inqas mill-prezz tas-suq.
60
Fil-fatt, il-fattur deċiżiv li jqiegħed attività fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat FUE dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi huwa n-natura ekonomika tagħha, jiġifieri li l-attività ma għandhiex tiġi eżerċitata mingħajr korrispettiv. Min-naħa l-oħra, ma huwiex meħtieġ, f’dan ir-rigward, li l-fornitur ifittex l-għan li jagħmel profitt (sentenzi tat‑18 ta’ Diċembru 2007, Jundt, C‑281/06, EU:C:2007:816, punti 32 u 33, kif ukoll tat‑23 ta’ Frar 2016, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija, C‑179/14, EU:C:2016:108, punt 154).
61
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li jistgħu jiġu kklassifikati bħala attivitajiet ekonomiċi servizzi pprovduti bi ħlas, li, mingħajr ma jaqgħu taħt l-eżerċizzju ta’ prerogattivi ta’ awtorità pubblika, huma żgurati fl-interess pubbliku u mingħajr skop ta’ lukru u li jinsabu f’kompetizzjoni ma’ dawk proposti minn operaturi li jkollhom skop ta’ lukru (ara, b’analoġija, is-sentenzi tas‑6 ta’ Settembru 2011, Scattolon, C‑108/10, EU:C:2011:542, punt 44 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tas‑27 ta’ Ġunju 2017, Congregación de Escuelas Pías Provincia Betania, C‑74/16, EU:C:2017:496, punti 45 u 46 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata). Il-fatt li tali servizzi jkunu inqas kompetittivi minn servizzi paragunabbli pprovduti minn operaturi li jkollhom skop ta’ lukru ma jistax jipprekludi li l-attivitajiet ikkonċernati jitqiesu bħala attivitajiet ekonomiċi (sentenzi tal‑25 ta’ Ottubru 2001, Ambulanz Glöckner, C‑475/99, EU:C:2001:577, punt 21, u tal‑11 ta’ Novembru 2021, Manpower Lit, C‑948/19, EU:C:2021:906, punt 39).
62
Barra minn hekk, il-fatt li provvista ta’ servizzi tiġi pprovduta bi prezz inqas mill-prezz normali tas-suq ma huwiex, fih innifsu, ta’ natura li jipprekludi li din il-provvista tiġi kklassifikata bħala attività ekonomika, peress li tali ċirkustanza ma hijiex, fiha nnifisha, ta’ natura li taffettwa l-eżistenza ta’ rabta diretta bejn l-imsemmi servizz u l-korrispettiv ekonomiku tiegħu (ara, f’dan is-sens u b’analoġija, is-sentenza tal‑15 ta’ April 2021, Administration de l’Enregistrement, des Domaines et de la TVA, C‑846/19, EU:C:2021:277, punt 43 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
63
F’dawn iċ-ċirkustanzi, peress li mill-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li s-sistema Daniża ta’ akkomodazzjoni pubblika għall-familji tinkludi provvista ta’ servizzi, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 2006/123, għandu jiġi kkonstatat li din tikkonċerna l-aċċess għas-servizzi u għall-provvista ta’ servizzi fil-qasam tal-akkomodazzjoni, fis-sens tal-Artikolu 3(1)(h) tad-Direttiva 2000/43.
64
Din il-konstatazzjoni ma tidhirx li tista’ tiġi kkontestata mill-Artikolu 2(2)(j) tad-Direttiva 2006/123, li jipprevedi li din ma tapplikax għas-servizzi soċjali relatati mal-akkomodazzjoni soċjali. Fil-fatt, interpretata fid-dawl tal-premessa 27 ta’ din id-direttiva, din id-dispożizzjoni tfisser li l-imsemmija direttiva ma tapplikax għall-attivitajiet essenzjali sabiex jiġi ggarantit id-dritt fundamentali għad-dinjità tal-bniedem, intiżi sabiex jiġi evitat riskju ta’ marġinalizzazzjoni tal-persuni li jibbenefikaw minnha u li jikkostitwixxu f’dan is-sens manifestazzjoni tal-prinċipji ta’ koeżjoni soċjali u ta’ solidarjetà (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑11 ta’ Lulju 2013, Femarbel, C‑57/12, EU:C:2013:517, punti 42 u 43), peress li tali attivitajiet ma jistgħux fir-realtà jiġu kklassifikati bħala “ekonomiċi”.
65
F’dan il-każ, fid-dawl tal-karatteristiċi tas-sistema Daniża ta’ akkomodazzjoni pubblika għall-familji esposti fil-punt 57 ta’ din is-sentenza, it-tqegħid għad-dispożizzjoni ta’ akkomodazzjoni bi ħlas skont din is-sistema għandu n-natura ta’ attività ekonomika u għalhekk ma jaqax taħt is-“servizzi soċjali” relatati mal-akkomodazzjoni soċjali, fis-sens tal-Artikolu 2(2)(j) tad-Direttiva 2006/123.
66
Għalhekk, bla ħsara għall-verifiki msemmija fil-punt 58 ta’ din is-sentenza, li hija l-qorti tar-rinviju li għandha twettaq, għandu jitqies li s-sistema Daniża ta’ akkomodazzjoni pubblika għall-familji tirrigwarda qasam li jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2006/123, li huwa biżżejjed sabiex tiġi kkonstatata l-applikabbiltà, fil-kuntest ta’ din is-sistema, tad-Direttiva 2000/43 skont l-Artikolu 3(1) tagħha.
67
Minn dan isegwi li t-tilwimiet fil-kawża prinċipali jaqgħu taħt l-applikazzjoni ratione materiae tad-Direttiva 2000/43.
Fuq l-eżistenza ta’ diskriminazzjoni diretta bbażata fuq l-oriġini etnika, fis-sens tal-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva 2000/43.
68
L-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2000/43 jikkonkretizza l-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fis-sens li din tal-aħħar hija msejsa fuq l-assenza ta’ kwalunkwe diskriminazzjoni diretta jew indiretta bbażata fuq ir-razza jew fuq l-oriġini etnika.
69
Sa fejn, permezz tad-domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ibbażata fuq kriterju dwar l-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom”, tikkostitwixxix diskriminazzjoni diretta jew indiretta bbażata fuq l-oriġini etnika, fis-sens tal-Artikolu 2(2)(a) u (b) ta’ din id-direttiva, għandu l-ewwel nett jiġi eżaminat jekk l-użu ta’ dan il-kriterju, fl-Artikolu 61a(2) tal-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika, jistax jikkostitwixxi diskriminazzjoni diretta, fis-sens tal-Artikolu 2 tal-imsemmija direttiva.
70
L-Artikolu 2(2)(a) tal-istess direttiva jippreċiża li, għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu, ikun hemm diskriminazzjoni diretta meta, għal raġunijiet ta’ razza jew ta’ oriġini etnika, persuna tiġi ttrattata b’mod inqas favorevoli minn kif persuna oħra ssib ruħha f’sitwazzjoni paragunabbli, li kienet jew kienet tiġi ttrattata.
Fuq il-kunċett ta’ “oriġini etnika” fis-sens tad-Direttiva 2000/43
71
Il-kunċett ta’ “oriġini etnika” ma huwiex iddefinit fid-Direttiva 2000/43.
72
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-kunċett ta’ “oriġini etnika”, fis-sens ta’ din id-direttiva, jirriżulta mill-idea li gruppi tas-soċjetà huma kkaratterizzati b’mod partikolari minn komunità ta’ nazzjonalità, ta’ fidi reliġjuża, ta’ lingwa, ta’ oriġini kulturali u tradizzjonali u minn ambjent ta’ għajxien (sentenzi CHEZ Razpredelenie Bulgaria, punt 46, u s-sentenza tas‑6 ta’ April 2017, Jyske Finans, C‑668/15, EU:C:2017:278, punt 17).
73
Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta wkoll, minn naħa, li, sa fejn il-lista ta’ kriterji elenkati fil-punt preċedenti ta’ din is-sentenza hija introdotta permezz tal-kelma “b’mod partikolari”, din hija ta’ natura mhux eżawrjenti u, min-naħa l-oħra, li oriġini etnika ma tistax tiġi ddeterminata abbażi ta’ kriterju wieħed, iżda għandha, għall-kuntrarju, tkun ibbażata fuq sensiela ta’ elementi, li wħud minnhom ikunu ta’ natura oġġettiva u oħrajn ta’ natura suġġettiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ April 2017, Jyske Finans, C‑668/15, EU:C:2017:278, punti 18 u 19).
74
Minn dan isegwi li, fl-assenza ta’ definizzjoni tal-kunċett ta’ “oriġini etnika” fid-Direttiva 2000/43, il-limiti ta’ dan il-kunċett għandhom jiġu ddefiniti abbażi ta’ kombinazzjoni ta’ kriterji bħal dawk imsemmija fil-punt 72 ta’ din is-sentenza.
75
Għal dan l-għan, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-għan imfittex minn din id-direttiva kif ukoll il-kuntest tal-imsemmi kunċett.
76
Fil-fatt, skont ġurisprudenza stabbilita, mir-rekwiżiti kemm tal-applikazzjoni uniformi tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll tal-prinċipju ta’ ugwaljanza jirriżulta li t-termini ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li ma jinkludu ebda riferiment espliċitu għad-dritt tal-Istati Membri sabiex jiġu ddeterminati t-tifsira u l-portata tagħha għandhom normalment jingħataw, fl-Unjoni kollha, interpretazzjoni awtonoma u uniformi li għandha tiġi mfittxija billi jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss il-kliem ta’ din id-dispożizzjoni, iżda wkoll il-kuntest tagħha u l-għanijiet imfittxija mil-leġiżlazzjoni li minnha tagħmel parti (sentenzi tat‑18 ta’ Jannar 1984, Ekro, 327/82, EU:C:1984:11, punt 11, u tat‑8 ta’ April 2025, Parquet européen (Stħarriġ ġudizzjarju tal-atti proċedurali), C‑292/23, EU:C:2025:255, punt 51).
77
Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-għan imfittex mid-Direttiva 2000/43, mill-Artikolu 1 tagħha jirriżulta li hija għandha bħala għan li tistabbilixxi qafas sabiex tiġi miġġielda d-diskriminazzjoni bbażata fuq ir-razza jew fuq l-oriġini etnika, bl-għan li jiġi implimentat, fl-Istati Membri, il-prinċipju ta’ trattament ugwali. Minbarra dan, hekk kif tiddikjara l-premessa 28 ta’ din id-direttiva, hija għandha bħala għan li tiżgura livell għoli komuni ta’ protezzjoni kontra d-diskriminazzjoni bbażata fuq dawn ir-raġunijiet fl-Istati Membri kollha.
78
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-kuntest li fih jaqa’ l-kunċett ta’ “oriġini etnika”, fis-sens tad-Direttiva 2000/43 u, b’mod partikolari, tal-Artikolu 2 tagħha, għandu jitfakkar, l-ewwel, li, kif diġà ġie rrilevat fil-punt 52 ta’ din is-sentenza, din id-direttiva tikkostitwixxi l-espressjoni konkreta, fl-oqsma materjali li hija tkopri, tal-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni abbażi tar-razza u tal-oriġini etnika stabbilit fl-Artikolu 21 tal-Karta. Skont l-Ispjegazzjonijiet dwar il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali (ĠU 2007, C 303, p. 17), l-Artikolu 21(1) tagħha huwa ispirat, b’mod partikolari, mill-Artikolu 14 tal-KEDB u, sa fejn jikkoinċidi ma’ dan tal-aħħar, japplika konformement ma’ dan tal-aħħar.
79
F’dan ir-rigward, mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar l-Artikolu 14 tal-KEDB, li jipprojbixxi kull diskriminazzjoni bbażata b’mod partikolari fuq ir-razza, jirriżulta li d-diskriminazzjoni bbażata fuq l-oriġini etnika ta’ persuna tikkostitwixxi forma ta’ diskriminazzjoni razzjali u li din tal-aħħar tikkostitwixxi forma ta’ diskriminazzjoni partikolarment odjuża li, fid-dawl tal-perikolożità tal-konsegwenzi tagħha, teżiġi viġilanza speċjali u reazzjoni qawwija min-naħa tal-awtoritajiet. Dawn għandhom jużaw il-mezzi kollha għad-dispożizzjoni tagħhom sabiex jiġġieldu r-razziżmu, u b’hekk isaħħu l-qafas demokratiku tas-soċjetà (Qorti EDB, 13 ta’ Novembru 2007, D.H. et vs Ir‑Repubblika Ċeka, CE:ECHR:2007:1113JUD005732500, punt 176, kif ukoll il-Qorti EDB, 20 ta’ Frar 2024, Wa Baile vs L‑Isvizzera, CE:ECHR:2024:0220JUD004386818, punt 90).
80
It-tieni nett, il-premessa 3 tad-Direttiva 2000/43 tfakkar li d-dritt ta’ kull persuna għall-ugwaljanza quddiem il-liġi u għall-protezzjoni kontra d-diskriminazzjoni jikkostitwixxi dritt universali rrikonoxxut minn diversi ftehimiet internazzjonali, fosthom il-Konvenzjoni Internazzjonali dwar l-Eliminazzjoni tal-Forom Kollha ta’ Diskriminazzjoni Razzjali, adottata fil‑21 ta’ Diċembru 1965, li ġiet iffirmata mill-Istati Membri kollha u li hemm lok, għaldaqstant, li tittieħed debitament inkunsiderazzjoni. Skont l-Artikolu 1 ta’ din il-konvenzjoni, “l-espressjoni ‘diskriminazzjoni razzjali’ tkopri kull distinzjoni, esklużjoni, restrizzjoni jew preferenza bbażata fuq ir-razza, il-kulur, l-axxendenza jew l-oriġini nazzjonali jew etnika” [traduzzjoni mhux uffiċjali], b’tali mod li d-diskriminazzjoni bbażata fuq l-oriġini etnika ta’ persuna tikkostitwixxi forma ta’ diskriminazzjoni razzjali fis-sens tal-imsemmija konvenzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza CHEZ Razpredelenie Bulgaria, punt 73).
81
It-tielet nett, hekk kif jirriżulta kemm mill-premessa 13 tad-Direttiva 2000/43, kif ukoll mill-Artikolu 3(2) tagħha, din tal-aħħar ma tirrigwardax id-differenzi fit-trattament ibbażati fuq in-nazzjonalità, peress li n-nazzjonalità ta’ persuna ma tistax, waħedha, tkun il-bażi ta’ preżunzjoni ta’ appartenenza għal grupp etniku partikolari.
82
Għalhekk, din id-dispożizzjoni ma tistax tipprekludi li n-nazzjonalità jew kriterji li fuqhom huwa bbażat l-għoti tagħha jittieħdu inkunsiderazzjoni, fost fatturi oħra, għall-finijiet tad-delimitazzjoni tal-qafas tal-kunċett ta’ “oriġini etnika”. Fil-fatt, mil-lista tal-kriterji relatati ma’ dan il-kunċett imsemmija fil-punt 72 ta’ din is-sentenza jirriżulta li l-“komunità ta’ nazzjonalità” hija waħda mill-elementi li, flimkien ma’ oħrajn, tista’ tippermetti li jiġi konkluż li hemm appartenenza għal grupp etniku.
83
Bl-istess mod, il-kriterju tal-pajjiż tat-twelid ta’ persuna jista’ jikkostitwixxi wieħed mill-fatturi speċifiċi li jippermettu li jiġi konkluż li din il-persuna tappartjeni lil grupp etniku (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ April 2017, Jyske Finans, C‑668/15, EU:C:2017:278, punt 18).
84
Fil-fatt, il-pajjiż ta’ twelid ta’ persuna jista’ jippreżenta rabta man-nazzjonalità, mal-fidi reliġjuża, mal-lingwa, mal-oriġini kulturali u tradizzjonali jew ukoll mal-ambjent ta’ għajxien ta’ din il-persuna u jikkostitwixxi, għalhekk, wieħed mill-elementi li jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex tiġi ddeterminata l-appartenenza ta’ persuna ma’ grupp etniku, sakemm ikun jagħmel parti minn sensiela ta’ elementi relatati mal-kunċett ta’ “oriġini etnika”.
85
Il-kriterju tal-pajjiż ta’ twelid ta’ persuna ma jistax, min-naħa l-oħra, waħdu, ikun il-bażi ta’ preżunzjoni ta’ appartenenza għal grupp etniku partikolari. Fil-fatt, ma jistax jiġi preżunt li teżisti oriġini etnika waħda, u waħda biss, għal kull Stat sovran (sentenza tas‑6 ta’ April 2017, Jyske Finans, C‑668/15, EU:C:2017:278, punt 21).
86
Konsegwentement, minkejja li la l-kriterju tan-nazzjonalità ta’ persuna u lanqas dak tal-pajjiż ta’ twelid tagħha ma huma biżżejjed, waħedhom, sabiex jiġġustifikaw tali preżunzjoni ta’ appartenenza għal grupp etniku, kemm wieħed kif ukoll l-ieħor jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni, flimkien ma’ elementi oħra, sabiex tiġi evalwata l-eżistenza ta’ diskriminazzjoni diretta bbażata fuq l-“oriġini etnika”, fis-sens tad-Direttiva 2000/43.
Fuq il-kunċett ta’ “diskriminazzjoni diretta” fis-sens tad-Direttiva 2000/43
87
Hekk kif ġie enfasizzat fil-punt 70 ta’ din is-sentenza, differenza fit-trattament għandha tiġi kklassifikata bħala “diskriminazzjoni diretta” bbażata fuq l-oriġini etnika, fis-sens tal-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva 2000/43, meta, għal raġunijiet ta’ oriġini etnika, persuna tiġi ttrattata b’mod inqas favorevoli minn kif persuna oħra li tinsab f’sitwazzjoni paragunabbli hija, ġiet jew ser tiġi ttrattata. F’dan il-każ, għandu, għalhekk, jiġi ddeterminat, fl-ewwel lok, jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali tistabbilixxix differenza fit-trattament ibbażata fuq l-oriġini etnika u, fl-affermattiv, li jiġi eżaminat, fit-tieni lok, jekk din id-differenza fit-trattament twassalx sabiex ċerti persuni jiġu żvantaġġati meta mqabbla ma’ persuni oħra, li jinsabu f’sitwazzjoni paragunabbli.
88
Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-kundizzjoni dwar il-fatt li ġiet stabbilita differenza fit-trattament “għal raġunijiet ta’ oriġini etnika”, għandu jiġi rrilevat li mil-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika, u b’mod partikolari mill-Artikoli 168a u 168b tagħha, jirriżulta li l-obbligu li jiġi adottat pjan ta’ żvilupp intiż sabiex titnaqqas il-perċentwali tal-akkomodazzjoni pubblika għall-familji japplika għaż-“żoni ta’ trasformazzjoni”, fis-sens ta’ din il-liġi. Dawn huma ddefiniti fl-Artikolu 61a(4) tal-imsemmija liġi bħala żoni ta’ abitazzjoni li, matul l-aħħar ħames snin, issodisfaw il-kundizzjonijiet imsemmija f’dan l-Artikolu 61a(2). Din l-aħħar dispożizzjoni tiddefinixxi s-“soċjetajiet paralleli” bħala li jikkorrispondu għaż-żoni ta’ abitazzjoni li, minn naħa, jissodisfaw mill-inqas tnejn mill-kriterji soċjoekonomiċi u, min-naħa l-oħra, għandhom proporzjon ta’ “immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” li jaqbeż 50 %.
89
Il-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika tistabbilixxi għalhekk differenza fit-trattament bejn dawn iż-żoni ta’ abitazzjoni u dawk li ssodisfaw, huma wkoll, matul l-aħħar ħames snin, mill-inqas tnejn minn dawn il-kriterji soċjoekonomiċi, iżda li fihom il-proporzjon tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u mid-dixxendenti tagħhom” ma jkunx qabeż 50 %. Fil-fatt, għal dawn iż-żoni tal-aħħar, imsejħa “żoni ta’ abitazzjoni vulnerabbli”, din il-liġi ma timponix obbligu li jiġi adottat tali pjan ta’ żvilupp u lanqas, konsegwentement, li titnaqqas il-perċentwali tal-akkomodazzjoni pubblika għall-familji.
90
F’dan il-każ, l-imsemmija kriterji soċjoekonomiċi ma jidhrux li għandhom rabta diretta mal-oriġini etnika tar-residenti ta’ żoni ta’ trasformazzjoni. Il-qorti tar-rinviju għandha għalhekk tistabbilixxi jekk it-teħid inkunsiderazzjoni ta’ ħames kriterju, marbut mal-proporzjon tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom”, jippermettix jew le li jiġi kkunsidrat li l-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika toħloq differenza fit-trattament ibbażata fuq l-oriġini etnika.
91
F’dan il-kuntest, għandu jiġi enfasizzat li dan l-aħħar kriterju għandu rwol li jidher predominanti għall-finijiet tal-identifikazzjoni taż-żoni ta’ trasformazzjoni. Fil-fatt, anki meta, f’żona ta’ abitazzjoni partikolari, il-kriterji soċjoekonomiċi kollha jiġu ssodisfatti matul perijodu ta’ ħames snin, ċirkustanza li twassal li turi l-eżistenza ta’ sitwazzjoni soċjoekonomika problematika, il-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika ma tobbligax li jiġi adottat pjan ta’ żvilupp jekk, f’din iż-żona ta’ abitazzjoni, il-proporzjon tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” ma jaqbiżx 50 %. Min-naħa l-oħra, fil-preżenza ta’ proporzjon ta’ “immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” li jaqbeż 50 %, huwa biżżejjed li tnejn mill-erba’ kriterji soċjoekonomiċi jiġu ssodisfatti sabiex iż-żona inkwistjoni tiġi kklassifikata bħala “żona ta’ trasformazzjoni” u li, konsegwentement, l-obbligu li jiġi adottat pjan ta’ żvilupp għaliha japplika.
92
Konsegwentement, id-differenza fit-trattament inkwistjoni fil-kawża prinċipali tidher li hija bbażata prinċipalment fuq il-kriterju tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom”, fis-sens tal-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika.
93
Konformement ma’ dak li ġie espost fil-punt 87 ta’ din is-sentenza, għandu għalhekk jiġi eżaminat jekk dan il-kriterju tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” jistabbilixxix differenza fit-trattament ibbażata fuq l-oriġini etnika, fis-sens tal-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva 2000/43.
94
Peress li dan il-kriterju huwa previst mid-dritt Daniż, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddeċiedi f’dan ir-rigward.
95
Fil-fatt, hija ġurisprudenza stabbilita li, fil-kuntest ta’ proċedura ppreżentata skont l-Artikolu 267 TFUE, l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali tappartjeni lill-qrati tal-Istati Membri u mhux lill-Qorti tal-Ġustizzja, u ma hijiex din tal-aħħar li għandha tiddeċiedi dwar il-kompatibbiltà ta’ regoli tad-dritt nazzjonali mad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tipprovdi lill-qorti nazzjonali bl-elementi ta’ interpretazzjoni kollha li jaqgħu taħt id-dritt tal-Unjoni li jippermettulha tevalwa l-kompatibbiltà ta’ tali regoli mal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni (sentenzi tas‑17 ta’ Diċembru 1981, Frans-Nederlandse Maatschappij voor Biologische Producten, 272/80, EU:C:1981:312, punt 9; tat‑30 ta’ Novembru 1995, Gebhard, C‑55/94, EU:C:1995:411, punt 19, kif ukoll tat‑30 ta’ Novembru 2023, Ministero dell’Istruzione u INPS, C‑270/22, EU:C:2023:933, punt 43).
96
F’dan ir-rigward, qabelxejn, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-kunċett ta’ “immigrant”, fis-sens tal-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika, jikkorrispondi għal persuna mwielda barra mill-pajjiż u li l-ebda wieħed mill-ġenituri tagħha ma twieled id-Danimarka u lanqas ma huwa ċittadin Daniż.
97
Sussegwentement, il-kunċett ta’ “dixxendent” jikkorrispondi, skont id-deċiżjoni tar-rinviju, għal persuna mwielda fid-Danimarka u li l-ebda wieħed mill-ġenituri tagħha ma twieled fid-Danimarka u lanqas ma huwa ċittadin Daniż, jew li l-ġenituri tagħha, minkejja li twieldu fid-Danimarka u kisbu ċ-ċittadinanza Daniża, iżommu t-tnejn li huma wkoll nazzjonalità barranija.
98
Fl-aħħar nett, il-kunċett ta’ “pajjiżi tal-Punent” jinkludi l-Istati Membri tal-Unjoni, Andorra, l-Islanda, il-Liechtenstein, Monako, in-Norveġja, ir-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq, San Marino, l-Isvizzera, l-Istat tal-Belt tal-Vatikan, il-Kanada, l-Istati Uniti, l-Awstralja u New Zealand. Il-pajjiżi kollha minbarra dawk imsemmija iktar ’il fuq huma, għaldaqstant, meqjusa bħala “pajjiżi mhux tal-Punent”.
99
Issa, kif ġie enfasizzat fil-punti 81 u 85 ta’ din is-sentenza, il-kriterji relatati mal-pajjiż tat-twelid tal-persuna kkonċernata, bħall-pajjiż tat-twelid u n-nazzjonalità tal-ġenituri tagħha, ma humiex suffiċjenti, meqjusa waħedhom, sabiex tiġi stabbilita l-appartenenza għal grupp etniku. Kull wieħed minn dawn il-kriterji jista’, konsegwentement, jitqies bħala newtrali f’dan ir-rigward.
100
Madankollu, hekk kif il-Gvern Daniż irrikonoxxa fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, il-kriterju ġenerali tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” ma huwiex ibbażat biss fuq il-kriterju tal-pajjiż ta’ twelid ta’ persuna partikolari u tal-ġenituri tagħha u lanqas fuq l-uniku kriterju tan-nazzjonalità ta’ dawn tal-aħħar, iżda fuq kombinazzjoni kumplessa ta’ dawn il-kriterji. Fil-fatt, minn naħa, jittieħed inkunsiderazzjoni l-pajjiż ta’ twelid tal-persuna kkonċernata, l-istess bħall-pajjiż ta’ twelid u n-nazzjonalità tal-ġenituri tagħha. Min-naħa l-oħra, hemm lok li jiġi ddeterminat jekk il-pajjiż jew il-pajjiżi fejn dawn il-persuni kollha twieldu u/jew ikollhom in-nazzjonalità tagħhom humiex ikkunsidrati bħala “pajjiżi mhux tal-Punent”.
101
Għandu jingħad ukoll, fl-ewwel lok, li s-sempliċi fatt li kriterju ġenerali bħal dak tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” jista’ jitqies bħala jirrigwarda diversi oriġinijiet etniċi ma huwiex biżżejjed, bħala tali, sabiex jiġi eskluż li tali kriterju ġenerali jistrieħ fuq l-oriġini etnika tal-persuni kkonċernati.
102
Fil-fatt, ikun kuntrarju għall-effett utli tad-Direttiva 2000/43 li l-għan tal-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni bbażata fuq ir-razza jew l-oriġini etnika, kif previst fl-Artikolu 1 tagħha, ma japplikax meta diversi gruppi etniċi jkunu suġġetti għall-istess diskriminazzjoni.
103
F’dan ir-rigward, fil-punt 28 tas-sentenza tal‑10 ta’ Lulju 2008, Feryn (C‑54/07, EU:C:2008:397), li kienet tikkonċerna kawża li fiha d-direttur ta’ impriża kien iddikjara pubblikament li din irrifjutat li tirrekluta “immigranti”, jiġifieri kelma antonima ta’ “mhux immigranti” u ekwivalenti, essenzjalment, għal “barranin” jew għal “persuni li immigraw”, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-fatt, għal persuna li timpjega, li tiddikjara pubblikament li ma kinitx ser tirrekluta impjegati li jkollhom ċerta oriġini etnika jew razzjali kien jikkostitwixxi diskriminazzjoni diretta, fis-sens tal-Artikolu 2(2)(a) ta’ din id-direttiva. Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ma eskludietx li kunċett wiesa’ bħal dak ta’ “immigranti”, li jkopri essenzjalment il-barranin kollha, jista’ jkun relatat mar-razza jew mal-oriġini etnika, fis-sens tal-imsemmija direttiva.
104
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-portata tad-Direttiva 2000/43 ma tistax tkun limitata għall-ġlieda kontra d-diskriminazzjonijiet li jirrigwardaw grupp etniku wieħed.
105
Fit-tieni lok, il-kuntest madwar l-adozzjoni ta’ kriterju ġenerali bħal dak tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom”, kif iċċarat mix-xogħol preparatorju tal-leġiżlazzjoni li jagħmel parti minnha dan il-kriterju, jista’ wkoll jinkludi elementi rilevanti sabiex jiġi ddeterminat jekk din il-leġiżlazzjoni tagħmilx differenza fit-trattament ibbażata fuq l-oriġini etnika. Għalhekk, f’dan il-każ, xogħol preparatorju bħal dak imsemmi fid-deċiżjoni tar-rinviju u riprodott fil-punti 18 u 20 ta’ din is-sentenza jista’ jkun rilevanti f’dan ir-rigward.
106
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li huwa biżżejjed, sabiex teżisti diskriminazzjoni diretta fis-sens tal-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva 2000/43, li kunsiderazzjoni marbuta mal-oriġini etnika tkun iddeterminat id-deċiżjoni li tiġi stabbilita differenza fit-trattament (ara, f’dan is-sens, is-sentenza CHEZ Razpredelenie Bulgaria, punt 76).
107
Fit-tielet lok, is-sempliċi fatt li r-residenti taż-żoni ta’ trasformazzjoni jinkludu wkoll persuni li ma jkunux “immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” ma huwiex ta’ natura li jeskludi li leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali tista’ titqies li ġiet adottata abbażi tal-oriġini etnika (ara, f’dan is-sens, is-sentenza CHEZ Razpredelenie Bulgaria, punt 75)
108
Fl-aħħar nett, fir-raba’ lok, l-użu tal-kunċett ta’ “pajjiż mhux tal-Punent” ma jidhirx li jipprekludi, bla ħsara għal verifika mill-qorti tar-rinviju, li l-kriterju ġenerali tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” jista’ jkopri persuni li l-post ta’ twelid tagħhom u/jew il-post ta’ twelid tal-ġenituri tagħhom jinsab f’“pajjiż tal-Punent”, jew persuni li n-nazzjonalità tagħhom u/jew in-nazzjonalità tal-ġenituri tagħhom hija dik ta’ tali “pajjiż tal-Punent”.
109
Madankollu, tali ċirkustanza ma tistax, waħedha, tkun biżżejjed sabiex jiġi eskluż li l-kombinazzjoni kumplessa ta’ kriterji msemmija fil-punt 100 ta’ din is-sentenza tista’ twassal għal differenza fit-trattament ibbażata fuq l-oriġini etnika.
110
Hekk kif tfakkar fil-punt 87 ta’ din is-sentenza, jekk il-qorti tar-rinviju, fi tmiem il-verifiki kollha li hija għandha twettaq, tasal għall-konklużjoni li l-kriterju ġenerali tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom”, fis-sens tal-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika, jistabbilixxi differenza fit-trattament ibbażata fuq l-oriġini etnika, hija għandha tivverifika, fit-tieni lok, jekk din il-liġi għandhiex bħala effett li ċerti persuni jiġu ttrattati b’mod inqas favorevoli minn dak irreżervat għal persuni oħra li jinsabu f’sitwazzjoni paragunabbli.
111
Fil-fatt, l-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva 2000/43 jipprevedi, minbarra l-kundizzjoni dwar il-fatt li differenza fit-trattament ġiet stabbilita “għal raġunijiet ta’ oriġini etnika”, żewġ kundizzjonijiet oħra relatati, rispettivament, mal-eżistenza ta’ “trattament inqas favorevoli” u man-natura “paragunabbli” tas-sitwazzjonijiet eżaminati.
112
F’dan ir-rigward għandu jitfakkar li r-rekwiżit relatat man-natura “paragunabbli” tas-sitwazzjonijiet sabiex tiġi ddeterminata l-eżistenza ta’ ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament għandu jiġi evalwat fid-dawl tal-elementi kollha li jikkaratterizzawhom (sentenza CHEZ Razpredelenie Bulgaria, punt 89 u l-ġurisprudenza ċċitata).
113
F’dan il-każ, il-kerrejja ta’ akkomodazzjoni pubblika għall-familji residenti f’żoni ta’ trasformazzjoni jidhru li huma, fir-rigward tal-kirja tagħhom, f’sitwazzjoni paragunabbli ma’ dik tal-kerrejja li jibbenefikaw minn kirja simili f’żoni ta’ abitazzjoni vulnerabbli li, matul l-aħħar ħames snin, kienu ssodisfaw mill-inqas tnejn mill-kriterji soċjoekonomiċi, iżda fejn il-proporzjon tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” ma qabiżx 50 %.
114
Fir-rigward tal-eżistenza ta’ “trattament inqas favorevoli”, il-qorti tar-rinviju għandha teżamina l-konsegwenzi li, għar-residenti kollha ta’ żona ta’ abitazzjoni, jirriżultaw mid-deżinjazzjoni tagħha bħala “żona ta’ trasformazzjoni”.
115
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Artikoli 168a u 168b tal-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika jimponu l-obbligu li jiġi adottat pjan ta’ żvilupp li jkollu l-għan li jnaqqas, minn issa sal‑1 ta’ Jannar 2030, il-parti tal-akkomodazzjoni pubblika għall-familji sa massimu ta’ 40 % tal-akkomodazzjoni kollha fiż-żona ta’ trasformazzjoni kkonċernata.
116
Billi tipprevedi tali obbligu, din il-liġi tidher li jkollha l-effett li tesponi lir-residenti kollha taż-żoni ta’ trasformazzjoni għal riskju aggravat ta’ xoljiment antiċipat tal-kiri tagħhom u, konsegwentement, ta’ telf tal-akkomodazzjoni tagħhom.
117
Fil-fatt, jidher, bla ħsara għal verifika mill-qorti tar-rinviju, li l-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika tipprevedi hija stess li x-xoljiment antiċipat tal-kirjiet huwa waħda mill-konsegwenzi li jistgħu jirriżultaw mill-approvazzjoni ta’ pjan ta’ żvilupp għal żona ta’ trasformazzjoni.
118
Għalhekk, mill-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, meta l-implimentazzjoni ta’ tali pjan titwettaq permezz tat-trasferiment ta’ akkomodazzjonijiet lil xerrej privat, l-Artikolu 27(4) ta’ din il-liġi jipprevedi li l-approvazzjoni ta’ tali trasferiment mill-ministru kompetenti tkun suġġetta għall-kundizzjoni li jiġu xolti l-kirjiet tal-kerrejja li ma jissodisfawx il-kriterji li l-kunsill muniċipali huwa obbligat japprova konformement mal-Artikolu 27c(1) tal-imsemmija liġi.
119
Bl-istess mod, l-Artikolu 27c(3) tal-istess liġi jipprovdi li jekk proprjetà mikrija tinkera bi ksur ta’ dawn il-kriterji, il-kunsill muniċipali jimponi fuq il-lokatur l-obbligu li jxolji l-kirja.
120
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-residenti taż-żoni ta’ trasformazzjoni jidhru li huma esposti għal riskju aggravat ta’ xoljiment antiċipat tal-kirjiet tagħhom, filwaqt li r-residenti ta’ abitazzjoni vulnerabbli, ikkaratterizzati mill-eżistenza ta’ sitwazzjoni soċjoekonomika problematika tal-inqas analoga għal dik prevalenti fiż-żoni ta’ trasformazzjoni, ma humiex esposti għal tali riskju.
121
Issa, għandu jiġi enfasizzat li d-dritt għar-rispett tad-domiċilju huwa dritt fundamentali ggarantit mill-Artikolu 7 tal-Karta, li jinkludi drittijiet li jikkorrispondu għal dawk iggarantiti fl-Artikolu 8(1) tal-KEDB u li għandu, konsegwentement, konformement mal-Artikolu 52(3) tal-Karta, jiġi rrikonoxxut l-istess sens u l-istess portata bħal dawn tal-aħħar (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, punt 63 u l-ġurisprudenza ċċitata).
122
F’dan ir-rigward, mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem jirriżulta li t-telf ta’ akkomodazzjoni jikkostitwixxi ksur l-iktar gravi tad-dritt għar-rispett tad-domiċilju. Fil-fatt, tali telf iqiegħed lill-persuna kkonċernata u l-familja tagħha f’sitwazzjoni partikolarment fraġli (ara, f’dan is-sens, Qorti EDB, 13 ta’ Mejju 2008, McCann vs Ir‑Renju Unit, CE:ECHR:2008:0513JUD001900904, punt 50, kif ukoll is-sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2014, Kušionová, C‑34/13, EU:C:2014:2189, punti 63 u 64).
123
Minn dan isegwi li r-riskju aggravat identifikat fil-punt 120 ta’ din is-sentenza jista’ jikkostitwixxi “trattament inqas favorevoli”, fis-sens tal-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva 2000/43.
124
Għandu jiġi ppreċiżat ukoll li, għall-finijiet tal-evalwazzjoni tal-eżistenza ta’ tali trattament inqas favorevoli, ftit jimporta jekk il-kriterji li bihom huma magħżula individwalment il-kirjiet li għandhom jiġu xolti jinkludux jew le l-kriterju tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom”. Fil-fatt, tali ċirkustanza ma hijiex ta’ natura li tqiegħed inkwistjoni l-eżistenza ta’ riskju aggravat ta’ xoljiment antiċipat ta’ dawn il-kirjiet.
125
Barra minn hekk, għal dawn il-finijiet, hija wkoll irrilevanti l-kwistjoni dwar jekk il-kerrejja li l-kirjiet tagħhom ġew xolti humiex jew le “immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom”. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament li d-Direttiva 2000/43 hija intiża li timplimenta ma japplikax għal kategorija ta’ persuni partikolari, iżda skont raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, minkejja li huwa intiż li jibbenefika wkoll il-persuni li, minkejja li ma jappartjenux huma stess għar-razza jew għall-grupp etniku kkonċernati, madankollu jissubixxu trattament inqas favorevoli jew żvantaġġ partikolari għal waħda minn dawn ir-raġunijiet (ara, f’dan is-sens, is-sentenza CHEZ Razpredelenie Bulgaria, punt 56 u l-ġurisprudenza ċċitata).
126
Fl-aħħar nett, sabiex tiġi evalwata l-eżistenza jew le ta’ “trattament inqas favorevoli”, fis-sens tal-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva 2000/43, li jirriżulta mill-klassifikazzjoni ta’ żona ta’ abitazzjoni bħala “żona ta’ trasformazzjoni”, il-qorti tar-rinviju tista’ wkoll teżamina jekk, kif ġie sostnut minn uħud mill-partijiet u mill-persuni kkonċernati li ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub, id-denominazzjoni stess ta’ “żona ta’ trasformazzjoni”, li minnha jirriżulta, għar-residenti ta’ tali żoni, riskju aggravat ta’ xoljiment antiċipat tal-kirja tagħhom, li ssostitwixxiet dik ta’ “żona ta’ ghetto diffiċli”, tippreżenta, fuq livell nazzjonali, natura offensiva u stigmatizzanti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza CHEZ Razpredelenie Bulgaria, punt 87).
127
F’dan il-kuntest, din il-qorti tista’ wkoll tevalwa jekk ċerti affermazzjonijiet li jinsabu fix-xogħol preparatorju differenti invokat fid-deċiżjoni tar-rinviju u ċċitat fil-punti 17 sa 20 ta’ din is-sentenza humiex ta’ natura li jissuġġerixxu li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tibbaża fuq sterjotipi jew preġudizzji relatati mal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom”, jew saħansitra, hekk kif l-Avukata Ġenerali affermat, essenzjalment, fil-punt 152 tal-konklużjonijiet tagħha, jikkontribwixxux sabiex jinżammu fis-seħħ tali sterjotipi u preġudizzji.
128
Għandu jiġi rrilevat ukoll li, kieku l-qorti tar-rinviju kellha tikkonkludi li teżisti preżunzjoni ta’ diskriminazzjoni diretta bbażata fuq l-oriġini etnika, l-implimentazzjoni effettiva tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament teżiġi li l-oneru tal-prova jaqa’ għalhekk, b’mod partikolari, fuq il-Ministeru għall-Affarijiet Soċjali, għall-Akkomodazzjoni u għall-Anzjani, li għandu, konformement mar-regola prevista fl-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 2000/43, jipprova li ma kienx hemm ksur ta’ dan il-prinċipju u li l-adozzjoni tal-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika, sa fejn tiddefinixxi ż-żoni ta’ trasformazzjoni u tipprevedi l-obbligu li jiġu adottati pjanijiet ta’ żvilupp għal dawn iż-żoni, bl-ebda mod ma hija bbażata fuq l-oriġini etnika tal-maġġoranza tal-abitanti tal-imsemmija żoni, iżda hija bbażata esklużivament fuq fatturi oġġettivi u li bl-ebda mod ma huma relatati ma’ diskriminazzjoni bbażata fuq l-oriġini etnika (ara, f’dan is-sens, is-sentenza CHEZ Razpredelenie Bulgaria, punt 85 u l-ġurisprudenza ċċitata).
129
Fid-dawl tal-motivi preċedenti, għandu jiġi kkonstatat li l-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva 2000/43 għandu jiġi interpretat fis-sens li leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-obbligu li jiġu adottati pjanijiet ta’ żvilupp intiżi sabiex titnaqqas il-perċentwali ta’ akkomodazzjoni pubblika għall-familji f’żoni ta’ abitazzjoni kkaratterizzati, fost oħrajn, mill-fatt li, matul l-aħħar ħames snin, il-proporzjon tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” residenti f’dawn iż-żoni qabeż 50 %, tikkostitwixxi diskriminazzjoni diretta, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, sa fejn jirriżulta li l-adozzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni nazzjonali hija bbażata fuq l-oriġini etnika tal-maġġoranza tal-abitanti tal-imsemmija żoni ta’ abitazzjoni u li l-imsemmija leġiżlazzjoni nazzjonali għandha bħala konsegwenza li l-abitanti kollha tagħhom ikunu suġġetti għal trattament inqas favorevoli minn dak li huma suġġetti għalih l-abitanti ta’ żoni ta’ abitazzjoni paragunabbli, iżda fejn il-proporzjon ta’ dawn l-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” ma jkunx qabeż 50 %.
Fuq l-eżistenza ta’ diskriminazzjoni indiretta, fis-sens tal-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva 2000/43
130
Fil-każ li l-qorti tar-rinviju tasal għall-konklużjoni li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tikkostitwixxix diskriminazzjoni diretta fis-sens tal-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva 2000/43, hija jkollha teżamina wkoll jekk din il-leġiżlazzjoni tistax tikkostitwixxi diskriminazzjoni indiretta fis-sens ta’ dan l-Artikolu 2(2)(b).
131
Skont l-imsemmi Artikolu 2(2)(b), diskriminazzjoni indiretta tirriżulta meta dispożizzjoni, kriterju jew prattika apparentement newtrali jistgħu jwasslu għal żvantaġġ partikolari għal persuni ta’ razza jew ta’ oriġini etnika partikolari meta pparagunati ma’ persuni oħra, għajr jekk din id-dispożizzjoni, dan il-kriterju jew din il-prattika jkunu oġġettivament iġġustifikati minn għan leġittimu u jekk il-mezzi għall-kisba ta’ dan l-għan ikunu xierqa u neċessarji.
132
Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-eżistenza ta’ dispożizzjoni, ta’ kriterju jew ta’ prattika “apparentement newtrali”, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li din il-kundizzjoni timplika li d-dispożizzjoni, il-kriterju jew il-prattika inkwistjoni għandhom jiġu fformulati jew applikati, fl-apparenza, b’mod newtrali, jiġifieri b’teħid inkunsiderazzjoni ta’ fatturi differenti mill-karatteristika protetta u mhux l-ekwivalenti tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza CHEZ Razpredelenie Bulgaria, punti 93 u 109).
133
Fit-tieni lok, għandu jitfakkar li jekk jidher li miżura li toħloq differenza fit-trattament li twassal għal trattament inqas favorevoli kienet ġiet stabbilita għal raġunijiet marbuta mar-razza jew mal-oriġini etnika, tali miżura għandha tiġi kklassifikata bħala diskriminazzjoni diretta, fis-sens tal-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva 2000/43. Min-naħa l-oħra, diskriminazzjoni indiretta bbażata fuq ir-razza jew l-oriġini etnika ma teħtieġx li motivazzjoni ta’ dan it-tip tkun fil-bażi tal-miżura inkwistjoni. Fil-fatt, sabiex miżura tkun tista’ taqa’ taħt l-Artikolu 2(2)(b) ta’ din id-direttiva, huwa biżżejjed li, minkejja li tirrikorri għal kriterji newtrali li ma jkunux ibbażati fuq il-karatteristika protetta, l-aħħar miżura tkun tista’ tiżvantaġġa partikolarment il-persuni li jkollhom din il-karatteristika (ara, f’dan is-sens, is-sentenza CHEZ Razpredelenie Bulgaria, punti 95 u 96 u l-ġurisprudenza ċċitata).
134
Fit-tielet lok, u fir-rigward tal-kundizzjoni prevista f’dan l-Artikolu 2(2)(b), li l-miżura kkonċernata għandha tkun tista’ twassal għal “żvantaġġ partikolari” għal persuni ta’ razza jew ta’ oriġini etnika partikolari meta pparagunati ma’ persuni oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li din il-kundizzjoni għandha tinftiehem bħala li tfisser li jkunu b’mod partikolari l-persuni ta’ oriġini etnika partikolari li, minħabba d-dispożizzjoni, il-kriterju jew il-prattika inkwistjoni, isibu ruħhom żvantaġġati (sentenzi CHEZ Razpredelenie Bulgaria, punt 100, u s-sentenza tal‑15 ta’ Novembru 2018, Maniero, C‑457/17, EU:C:2018:912, punt 47).
135
Madankollu, id-dispożizzjoni, il-kriterju jew il-prattika inkwistjoni ma għandhomx neċessarjament ikollhom l-effett li jiżvantaġġaw oriġini etnika waħda b’mod partikolari.
136
Fil-fatt, kif osservaw l-Istitut tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Kummissjoni Ewropea fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom, filwaqt li diversi verżjonijiet lingwistiċi tal-Artikolu 2(2)(b) tad-Direttiva 2000/43 jinkludu kelma li tikkorrispondi għall-kelma bil-lingwa Daniża “bestemt” (“partikolari” jew “determinat”), verżjonijiet lingwistiċi oħra ta’ din id-dispożizzjoni ma jinkludux tali kelma, iżda sempliċement jinvokaw “oriġini etnika” jew “etniċità”, mingħajr ebda preċiżazzjoni oħra.
137
Għalhekk, interpretazzjoni tal-imsemmija dispożizzjoni li tgħid li diskriminazzjoni indiretta tista’ tiġi kkonstatata biss meta dispożizzjoni, kriterju jew prattika apparentement newtrali jwasslu għal żvantaġġ partikolari għal grupp etniku wieħed, bl-esklużjoni tad-dispożizzjonijiet, tal-kriterji jew tal-prattiki li jwasslu għal żvantaġġi għal diversi gruppi etniċi, ma ssibx sostenn testwali f’diversi verżjonijiet lingwistiċi tal-istess dispożizzjoni.
138
F’dan il-kuntest, konformement ma’ ġurisprudenza stabbilita, il-formulazzjoni użata f’waħda mill-verżjonijiet lingwistiċi ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni ma tistax isservi bħala bażi unika għall-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni jew tingħata, f’dan ir-rigward, prijorità fil-konfront tal-verżjonijiet lingwistiċi l-oħra. Fil-fatt, il-ħtieġa ta’ applikazzjoni u, għalhekk, ta’ interpretazzjoni uniformi ta’ att tal-Unjoni Ewropea, teskludi li dan l-att jitqies b’mod iżolat f’waħda mill-verżjonijiet tiegħu, iżda tirrikjedi li jiġi interpretat skont l-istruttura ġenerali u l-iskop tal-leġiżlazzjoni li tagħha jikkostitwixxi element (sentenzi tal‑25 ta’ Marzu 2010, Helmut Müller, C‑451/08, EU:C:2010:168, punt 38, u tat‑8 ta’ Mejju 2025, Pielatak, C‑410/23, EU:C:2025:325, punt 58).
139
Issa, interpretazzjoni bħal dik imsemmija fil-punt 137 ta’ din is-sentenza diffiċilment tkun irrikonċiljabbli mal-għanijiet tad-Direttiva 2000/43, kif imsemmija fil-punt 77 ta’ din is-sentenza.
140
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, għar-raġunijiet esposti fil-punti 102 u 103 ta’ din is-sentenza, il-portata ta’ din id-direttiva ma tistax tkun limitata għall-ġlieda kontra d-diskriminazzjonijiet li jirrigwardaw grupp etniku wieħed.
141
Fl-aħħar nett, għandu jiġi rrilevat li, kif tiddikjara l-premessa 15 tal-imsemmija direttiva, id-dritt jew il-prattiki tal-Istati Membri jistgħu jipprevedu li l-eżistenza ta’ diskriminazzjoni indiretta tista’ tiġi stabbilita b’kull mezz, inkluż abbażi ta’ data statistika.
142
Għalhekk, hija l-qorti nazzjonali li għandha tevalwa sa fejn id-data statistika prodotta quddiemha hija affidabbli u jekk din tistax tittieħed inkunsiderazzjoni, jiġifieri jekk, b’mod partikolari, din tkunx l-espressjoni ta’ fenomeni purament fortuwiti jew okkażjonali u jekk hijiex suffiċjentement sinjifikattiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑24 ta’ Settembru 2020, YS (Pensjonijiet okkupazzjonali ta’ persunal f’karigi maniġerjali), C‑223/19, EU:C:2020:753, punt 51 u l-ġurisprudenza ċċitata).
143
Jekk, wara l-eżami li għandha twettaq, il-qorti tar-rinviju tikkonkludi li d-dispożizzjoni u l-kriterju ġenerali inkwistjoni fil-kawża prinċipali jwasslu għal żvantaġġ partikolari għall-persuni li jappartjenu għal ċerti gruppi etniċi, fis-sens tal-Artikolu 2(2)(b) tad-Direttiva 2000/43, hija jkollha teżamina jekk din id-dispożizzjoni u dan il-kriterju ġenerali humiex oġġettivament iġġustifikati minn għan leġittimu u jekk il-mezzi sabiex jintlaħaq dan l-għan humiex xierqa u neċessarji.
144
F’dan ir-rigward, konformement mal-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-prinċipju ta’ proporzjonalità jimponi li jiġi vverifikat li miżuri nazzjonali, l-ewwel, huma xierqa sabiex jintlaħaq l-għan ta’ interess ġenerali mfittex, it-tieni, huma limitati għal dak li huwa strettament neċessarju, fis-sens li dan l-għan ma jkunx jista’ raġonevolment jintlaħaq b’mod daqstant effettiv permezz ta’ mezzi oħra li jippreġudikaw inqas id-drittijiet u l-libertajiet iggarantiti lill-persuni kkonċernati, u, it-tielet, ma jkunux sproporzjonati meta pparagunati mal-imsemmi għan, li jimplika b’mod partikolari kunsiderazzjoni tal-importanza tiegħu u tal-gravità tal-indħil f’dawn id-drittijiet u libertajiet (sentenza tal‑5 ta’ Diċembru 2023, Nordic Info, C‑128/22, EU:C:2023:951, punt 77 u l-ġurisprudenza ċċitata).
145
Sabiex jiġi ddeterminat jekk restrizzjoni tissodisfax dan il-prinċipju ta’ proporzjonalità, huwa l-Istat Membru li jkun jixtieq jinvoka għan li jkun jista’ jiġġustifika restrizzjoni għal libertà fundamentali jew għal dritt fundamentali li għandu jipprovdi lill-qorti nazzjonali bl-elementi kollha li jippermettu lil din tal-aħħar tiżgura ruħha li l-miżura kkonċernata tkun tissodisfa tabilħaqq ir-rekwiżiti li jirriżultaw mill-imsemmi prinċipju, peress li r-raġunijiet ġustifikattivi li jistgħu jiġu invokati minn dan l-Istat Membru għandhom ikunu akkumpanjati minn analiżi tal-adegwatezza u tan-neċessità ta’ din il-miżura sabiex jintlaħaq dan l-għan kif ukoll mill-elementi preċiżi li jistgħu jissostanzjaw l-argumenti tiegħu (sentenza tal‑10 ta’ Lulju 2025, INTERZERO et, C‑254/23, EU:C:2025:569, punt 101 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
146
Barra minn hekk, għandu jitfakkar li l-kunċett ta’ ġustifikazzjoni oġġettiva, fis-sens tal-Artikolu 2(2)(b) tad-Direttiva 2000/43, għandu jiġi interpretat b’mod strett (sentenza CHEZ Razpredelenie Bulgaria, punt 112).
147
F’dan il-każ, fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-għanijiet imfittxija mil-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika, għandu jiġi rrilevat li, skont il-Gvern Daniż, l-Artikoli 61a u 168a ta’ din il-liġi huma intiżi sabiex isolvu l-problemi marbuta mal-formazzjoni ta’ “soċjetajiet paralleli” li dehru fis-sistema Daniża ta’ akkomodazzjoni pubblika kif ukoll sabiex tiġi żgurata integrazzjoni b’suċċess.
148
Dan il-gvern jinvoka għalhekk raġunijiet relatati mal-koeżjoni soċjali u mal-integrazzjoni taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi fil-kuntest ta’ din is-sistema, kif ukoll raġunijiet marbuta mal-politika tal-akkomodazzjoni soċjali u mal-finanzjament tagħha.
149
F’dak li jirrigwarda, l-ewwel, l-għan relatat mal-koeżjoni soċjali u mal-integrazzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-għan li tiġi ggarantita integrazzjoni b’suċċess taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi jista’, fid-dawl tal-importanza mogħtija, fil-kuntest tad-dritt tal-Unjoni, lill-miżuri ta’ integrazzjoni, hekk kif jirriżulta mill-Artikolu 79(4) TFUE, jikkostitwixxi raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali, peress li l-integrazzjoni ta’ dawn iċ-ċittadini hija element prinċipali għall-promozzjoni tal-koeżjoni ekonomika u soċjali, għan fundamentali tal-Unjoni stabbilit fit-Trattat FUE (ara, b’analoġija, is-sentenzi tat‑12 ta’ April 2016, Genc, C‑561/14, EU:C:2016:247, punti 55 u 56, kif ukoll tat‑22 ta’ Diċembru 2022, Udlændingenævnet (Eżami tal-lingwa impost fuq il-barranin), C‑279/21, EU:C:2022:1019, punti 37 u 38).
150
Fid-dawl tal-importanza ta’ dan l-għan fundamentali tal-Unjoni, l-Istati Membri għandhom, bħala prinċipju, marġni ta’ evalwazzjoni wiesgħa sabiex jadottaw miżuri intiżi sabiex jiggarantixxu l-koeżjoni soċjali u l-integrazzjoni, inklużi miżuri ta’ żvilupp urban.
151
Madankollu għandu jiġi enfasizzat li, hekk kif jirriżulta mill-punt 108 ta’ din is-sentenza, il-kunċett ta’ “immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” ikopri wkoll persuni li jkollhom in-nazzjonalità ta’ Stat Membru, inkluż ir-Renju tad-Danimarka. Għalhekk, sa fejn tapplika għal ċittadini ta’ Stati Membri, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tistax tiġi ġġustifikata mill-imsemmi għan.
152
It-tieni, fir-rigward tal-għan relatat mat-tfittxija, fil-kuntest ta’ sistema ta’ akkomodazzjoni pubblika, ta’ rekwiżiti relatati mal-politika tal-akkomodazzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li rekwiżiti relatati mal-politika ta’ akkomodazzjoni soċjali ta’ Stat Membru u mal-finanzjament tagħha jistgħu jikkostitwixxu raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali (sentenza tal‑1 ta’ Ottubru 2009, Woningstichting Sint Servatius, C‑567/07, EU:C:2009:593, punt 30). Dan huwa wkoll il-każ tar-rekwiżiti li jippromwovu l-aċċess għall-akkomodazzjoni għall-persuni vulnerabbli jew bi dħul baxx (sentenza tas‑27 ta’ Frar 2025, AEON NEPREMIČNINE et, C‑674/23, EU:C:2025:113, punt 55).
153
Ċertament, fil-kuntest tal-politika tagħhom dwar l-akkomodazzjoni, l-Istati Membri għandhom ukoll, bħala prinċipju, marġni ta’ evalwazzjoni wiesgħa.
154
Madankollu, f’dan il-każ, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, billi timponi l-obbligu li jiġu adottati pjanijiet ta’ żvilupp intiżi sabiex titnaqqas il-perċentwali ta’ akkomodazzjoni pubblika għall-familji fiż-żoni ta’ trasformazzjoni, tidher li hija intiża sabiex issolvi mhux problemi marbuta mal-finanzjament tal-akkomodazzjoni pubblika, iżda pjuttost problemi ta’ natura soċjoekonomika, relatati mal-koeżjoni soċjali u mal-integrazzjoni, li jeżistu f’dawn iż-żoni. Konsegwentement, fid-dawl tar-raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali invokati mill-Gvern Daniż, imsemmija fil-punt 147 ta’ din is-sentenza, l-għan relatat mal-politika tal-akkomodazzjoni soċjali għandu jitqies li jaqa’ fil-kuntest iktar wiesa’ tal-għan relatat mal-koeżjoni soċjali u mal-integrazzjoni.
155
Barra minn hekk, peress li dawn il-pjanijiet ta’ żvilupp jistgħu jwasslu għat-telf ta’ akkomodazzjoni, dawn ma jidhrux li jkunu jistgħu jiġu ġġustifikati mill-għan li jiġi promoss l-aċċess għall-akkomodazzjoni għal ċerti kategoriji ta’ persuni.
156
It-tielet, anki jekk il-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tista’, bħala prinċipju, titqies li taqa’ taħt qasam li fih l-Istati Membri jkollhom marġni ta’ diskrezzjoni wiesgħa, xorta jibqa’ l-fatt li dawn tal-aħħar jibqgħu obbligati josservaw il-projbizzjoni ta’ kull diskriminazzjoni bbażata fuq ir-razza jew fuq l-oriġini etnika, stabbilita fl-Artikolu 21 tal-Karta u kkonkretizzata mid-Direttiva 2000/43.
157
F’dan ir-rigward, mill-premessi 9, 12 u 13 ta’ din id-direttiva jirriżulta, minn naħa, li d-diskriminazzjoni bbażata fuq ir-razza jew fuq l-oriġini etnika tista’ tikkomprometti t-twettiq tal-għanijiet tat-Trattat FUE, b’mod partikolari livell ta’ impjieg u protezzjoni soċjali, it-titjib tal-livell ta’ għajxien u tal-kwalità tal-ħajja, il-koeżjoni ekonomika u soċjali u s-solidarjetà, kif ukoll l-għan li l-Unjoni tiżviluppa bħala żona ta’ libertà, ta’ sigurtà u ta’ ġustizzja u, min-naħa l-oħra, li l-projbizzjoni ta’ kull diskriminazzjoni ta’ dan it-tip li din id-direttiva tistabbilixxi fl-oqsma rregolati minnha hija intiża b’mod partikolari sabiex tiżgura l-iżvilupp ta’ soċjetajiet demokratiċi u tolleranti li jippermettu l-parteċipazzjoni tal-individwi kollha irrispettivament mir-razza tagħhom jew mill-oriġini etnika tagħhom (sentenza CHEZ Razpredelenie Bulgaria, punt 74).
158
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-kwistjoni dwar jekk il-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tosservax il-prinċipju ta’ proporzjonalità, għandu jiġi eżaminat, l-ewwel nett, jekk il-miżuri li hija tipprevedi humiex adatti sabiex jintlaħaq l-għan imperattiv ta’ interess ġenerali mfittex minn din il-leġiżlazzjoni.
159
F’dan ir-rigward, l-adozzjoni ta’ pjanijiet ta’ żvilupp intiżi sabiex isolvu problemi ta’ natura soċjoekonomika li jaffettwaw b’mod partikolari ċerti żoni ta’ abitazzjoni tista’ titqies, bħala prinċipju, bħala miżura adatta sabiex jintlaħaq l-għan li jiġu promossi l-koeżjoni soċjali u l-integrazzjoni.
160
Madankollu, kif irrilevat l-Avukata Ġenerali, essenzjalment, fil-punti 167 u 168 tal-konklużjonijiet tagħha, il-qorti tar-rinviju għandha tistabbilixxi jekk il-Gvern Daniż ipprovdilhiex elementi ta’ natura li juru li l-miżura konkreta intiża sabiex titnaqqas il-perċentwali ta’ akkomodazzjoni pubblika għall-familji fiż-żoni ta’ trasformazzjoni tistax effettivament tilħaq dan l-għan.
161
Fir-rigward tal-adegwatezza ta’ miżura li tiggarantixxi t-twettiq ta’ għan imperattiv ta’ interess ġenerali, hija ġurisprudenza stabbilita li leġiżlazzjoni tkun adegwata sabiex tiggarantixxi t-twettiq tal-għan invokat biss jekk il-miżuri li hija tipprevedi jissodisfaw verament ix-xewqa li dan jintlaħaq u jekk dawn jiġux implimentati b’mod koerenti u sistematiku (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑28 ta’ Novembru 2023, Commune d’Ans, C‑148/22, EU:C:2023:924, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑21 ta’ Marzu 2024, Landeshauptstadt Wiesbaden, C‑61/22, EU:C:2024:251, punt 94 u l-ġurisprudenza ċċitata).
162
F’dan il-każ, għandu jiġi kkonstatat li, fiż-żoni ta’ abitazzjoni vulnerabbli, ikkaratterizzati mill-eżistenza ta’ problemi ta’ natura soċjoekonomika, tal-inqas analogi għal dawk li jeżistu fiż-żoni ta’ trasformazzjoni, il-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika ma tobbligax li jiġu adottati pjanijiet ta’ żvilupp bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Minn dan isegwi li, fiż-żoni ta’ abitazzjoni vulnerabbli, tali problemi huma, skont il-każ, indirizzati permezz ta’ mezzi oħra intiżi sabiex jiggarantixxu l-koeżjoni soċjali.
163
Għaldaqstant, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddetermina jekk, billi tipprevedi l-obbligu li jiġu adottati tali pjanijiet, din il-liġi għandhiex l-għan li tippromwovi l-koeżjoni soċjali b’mod koerenti u sistematiku, minkejja li dan l-obbligu japplika biss għaż-żoni ta’ trasformazzjoni, fejn il-proporzjon tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” jaqbeż 50 %, bl-esklużjoni taż-żoni ta’ abitazzjoni vulnerabbli, fejn dan il-proporzjon huwa inqas minn 50 %.
164
Fl-ipoteżi fejn il-qorti tar-rinviju tasal madankollu għall-konklużjoni li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija xierqa sabiex tiggarantixxi t-twettiq tal-għan relatat mal-koeżjoni soċjali u mal-integrazzjoni, hija jkollha, it-tieni, sabiex tiddetermina jekk tali miżura hijiex neċessarja sabiex jintlaħaq dan l-għan, tivverifika jekk, kif sostnew diversi partijiet u persuni kkonċernati li ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub, l-imsemmi għan jistax jintlaħaq, b’mod daqstant effikaċi, permezz ta’ mezzi oħra li jippreġudikaw inqas id-drittijiet u l-libertajiet iggarantiti lill-persuni kkonċernati.
165
Jekk jitqies li ebda miżura oħra daqstant effettiva ma tista’ tiġi identifikata, il-qorti tar-rinviju għandha wkoll, it-tielet, teżamina n-natura proporzjonata fis-sens strett ta’ din il-leġiżlazzjoni. Din il-qorti għandha għalhekk tivverifika jekk l-inkonvenjenzi kkawżati mill-imsemmija leġiżlazzjoni humiex sproporzjonati meta mqabbla mal-għanijiet invokati u jekk din tippreġudikax eċċessivament l-interessi leġittimi tar-residenti taż-żoni ta’ trasformazzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza CHEZ Razpredelenie Bulgaria, punt 123 u l-ġurisprudenza ċċitata).
166
F’dan il-kuntest, għandu jitfakkar, kif indikat fil-punt 121 ta’ din is-sentenza, li d-dritt għar-rispett tad-domiċilju huwa dritt fundamentali ggarantit fl-Artikolu 7 tal-Karta.
167
Il-premessa 4 tad-Direttiva 2000/43 tistabbilixxi, barra minn hekk, li huwa importanti, fil-kuntest tal-aċċess għal oġġetti u għas-servizzi kif ukoll tal-provvista ta’ oġġetti u ta’ servizzi, jiġifieri, hekk kif jirriżulta mill-punti 63 u 66 ta’ din is-sentenza, fil-qasam ikkonċernat minn din il-kawża, li tiġi rrispettata l-protezzjoni tal-ħajja privata u tal-familja, jiġifieri tad-dritt fundamentali li taqa’ taħtu l-protezzjoni tad-domiċilju ta’ persuna u tal-familja tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑24 ta’ Ġunju 2025, GR REAL, C‑351/23, EU:C:2025:474, punt 93).
168
Issa, għandu jiġi ppreċiżat li għanijiet ta’ interess ġenerali, bħalma hija l-koeżjoni soċjali u l-integrazzjoni, ma jistgħux jintlaħqu permezz ta’ miżura nazzjonali mingħajr ma jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li dawn l-għanijiet għandhom jiġu rrikonċiljati mad-drittijiet fundamentali u mal-prinċipji kkonċernati minn din il-miżura, kif stabbiliti fit-Trattati u fil-Karta, u dan billi ssir kunsiderazzjoni bbilanċjata bejn, minn naħa, dawn l-għanijiet ta’ interess ġenerali u, min-naħa l-oħra, id-drittijiet u l-prinċipji inkwistjoni, sabiex jiġi żgurat li l-inkonvenjenzi kkawżati mill-imsemmija miżura ma jkunux sproporzjonati meta pparagunati mal-għanijiet imfittxija. Għalhekk, il-possibbiltà li tiġi ġġustifikata limitazzjoni għad-drittijiet iggarantiti fl-Artikolu 7 tal-Karta għandha tiġi evalwata billi titkejjel il-gravità tal-indħil li tali limitazzjoni tinvolvi u billi jiġi vverifikat li l-importanza tal-għanijiet ta’ interess ġenerali mfittxija minn din il-limitazzjoni tkun proporzjonata ma’ din il-gravità (ara, f’dan is-sens, is‑sentenza tal‑10 ta’ Lulju 2025, INTERZERO et, C‑254/23, EU:C:2025:569, punt 109 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
169
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Liġi dwar l-Akkomodazzjoni Pubblika, billi tipprevedi l-obbligu li jiġu adottati pjanijiet ta’ żvilupp għaż-żoni ta’ trasformazzjoni, tidher li twassal, għar-residenti tagħhom, għal riskju aggravat ta’ xoljiment antiċipat tal-kirjiet tagħhom u, konsegwentement, ta’ telf tal-abitazzjoni tagħhom.
170
Issa, hekk kif jirriżulta mill-punti 121 u 122 ta’ din is-sentenza, it-telf ta’ akkomodazzjoni jippreġudika l-iktar gravi d-dritt għar-rispett tad-domiċilju, fis-sens tal-Artikolu 7 tal-Karta, u jqiegħed lill-persuna kkonċernata u lill-familja tagħha f’sitwazzjoni partikolarment fraġli.
171
Mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar l-Artikolu 8 tal-KEDB, li l-paragrafu 1 tiegħu jipprevedi drittijiet ekwivalenti għal dawk iggarantiti mill-Artikolu 7 tal-Karta, jirriżulta wkoll qabelxejn, li, minkejja li, meta jkunu involuti politiki soċjali jew ekonomiċi, inkluż fil-qasam tal-akkomodazzjoni, l-awtoritajiet nazzjonali jkollhom diskrezzjoni wiesgħa, il-marġni ta’ evalwazzjoni hekk mogħti lil dawn l-awtoritajiet huwa iktar u iktar limitat peress li d-dritt inkwistjoni huwa importanti sabiex jiġi ggarantit lill-individwu kkonċernat it-tgawdija effettiva tad-drittijiet fundamentali jew ta’ natura “intima” li huma rrikonoxxuti lilu. Dan huwa partikolarment il-każ għad-drittijiet iggarantiti minn dan l-Artikolu 8, li huma drittijiet ta’ importanza kruċjali għall-identità tal-persuna, għall-awtodeterminazzjoni tagħha, għall-integrità fiżika u morali tagħha, għaż-żamma tar-relazzjonijiet soċjali tagħha kif ukoll għall-istabbiltà u għas-sigurtà tal-pożizzjoni tagħha fi ħdan is-soċjetà (Qorti EDB, 17 ta’ Ottubru 2013, Winterstein et vs Franza, CE:ECHR:2013:1017JUD002701307, punt 148).
172
Sussegwentement, kull persuna li tirriskja li tkun vittma tal-preġudizzju gravi għad-dritt għar-rispett tad-domiċilju li t-telf ta’ akkomodazzjoni jikkostitwixxi għandha, bħala prinċipju, tkun tista’ titlob li tiġi eżaminata l-proporzjonalità ta’ tali miżura minn qorti indipendenti fid-dawl tal-prinċipji rilevanti li jirriżultaw mill-imsemmi Artikolu 8. Sabiex tiġi evalwata l-proporzjonalità ta’ miżura ta’ tkeċċija, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, il-kunsiderazzjonijiet li ġejjin, jiġifieri jekk id-domiċilju jkun ġie stabbilit legalment, dan inaqqas il-leġittimità ta’ kull miżura ta’ tkeċċija u, għall-kuntrarju, jekk ikun ġie stabbilit illegalment, il-persuna kkonċernata tkun f’pożizzjoni inqas b’saħħitha. Barra minn hekk, jekk ebda akkomodazzjoni alternattiva ma tkun disponibbli, l-indħil ikun iktar serju milli jekk tali akkomodazzjoni tkun disponibbli, filwaqt li n-natura adattata jew le tagħha tiġi evalwata fid-dawl, b’mod partikolari, tal-bżonnijiet partikolari tal-individwu kkonċernat (ara, f’dan is-sens, il-Qorti EDB, 17 ta’ Ottubru 2013, Winterstein et vs Franza, CE:ECHR:2013:1017JUD002701307, punt 148).
173
Fl-aħħar nett, l-appartenenza tal-persuni kkonċernati fi grupp soċjalment żvantaġġat u l-bżonnijiet partikolari tagħhom f’dan ir-rigward għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fl-eżami ta’ proporzjonalità li l-awtoritajiet nazzjonali huma obbligati jwettqu (Qorti EDB, 17 ta’ Ottubru 2013, Winterstein et vs Franza, CE:ECHR:2013:1017JUD002701307, punt 160).
174
F’dan il-każ, il-fatt li, fis-sistema Daniża ta’ akkomodazzjoni pubblika, l-awtoritajiet nazzjonali jieħdu ħsieb l-akkomodazzjoni mill-ġdid tal-persuni li l-kirja tagħhom tiġi xolta b’mod antiċipat jista’ jikkostitwixxi wieħed mill-elementi li l-qorti tar-rinviju għandha tieħu inkunsiderazzjoni, fost oħrajn, fil-kuntest tal-eżami tal-proporzjonalità tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Dan l-element jista’, fil-fatt, iwassal sabiex titnaqqas il-gravità tal-ksur tad-dritt għar-rispett tad-domiċilju li jirriżulta minn tali xoljiment antiċipat, sakemm dan it-teħid ta’ responsabbiltà jkun effettiv u sakemm l-akkomodazzjoni ta’ sostituzzjoni tkun adattata għall-bżonnijiet partikolari ta’ dawn il-persuni u tal-familji tagħhom. Madankollu hemm lok li jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li wħud mill-imsemmija persuni u minn dawn il-familji jkunu rrisjedew, b’mod legali u għal diversi snin, fl-akkomodazzjoni tal-familja li huma jitilfu.
175
Fid-dawl tal-motivi preċedenti, għandu jiġi kkonstatat li l-Artikolu 2(2)(b) tad-Direttiva 2000/43 għandu jiġi interpretat fis-sens li leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-obbligu li jiġu adottati pjanijiet ta’ żvilupp intiżi sabiex titnaqqas il-perċentwali ta’ akkomodazzjoni pubblika għall-familji f’żoni ta’ abitazzjoni kkaratterizzati, fost oħrajn, mill-fatt li, matul l-aħħar ħames snin, il-proporzjon tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” residenti f’dawn iż-żoni qabeż 50 %, tikkostitwixxi diskriminazzjoni indiretta, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, sa fejn jirriżulta, minn naħa, li din il-leġiżlazzjoni nazzjonali, minkejja li hija fformulata jew applikata, apparentement, b’mod newtrali, jiġifieri b’kunsiderazzjoni ta’ fatturi differenti minn dak tal-oriġini etnika, ikollha l-effett li twassal għal żvantaġġ partikolari għall-persuni li jappartjenu għal ċerti gruppi etniċi, u, min-naħa l-oħra, li l-imsemmija leġiżlazzjoni nazzjonali ma tosservax, għall-finijiet tat-twettiq tal-għan imperattiv ta’ interess ġenerali li hija tfittex, il-prinċipju ta’ proporzjonalità.
176
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-risposta għad-domandi magħmula għandha tkun li l-Artikolu 2(2)(a) u (b) tad-Direttiva 2000/43 għandu jiġi interpretat fis-sens li leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-obbligu li jiġu adottati pjanijiet ta’ żvilupp intiżi sabiex titnaqqas il-perċentwali ta’ akkomodazzjoni pubblika għall-familji f’żoni ta’ abitazzjoni kkaratterizzati, fost oħrajn, mill-fatt li, matul l-aħħar ħames snin, il-proporzjon tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” residenti f’dawn iż-żoni qabeż 50 %,
–
tikkostitwixxi diskriminazzjoni diretta, fis-sens ta’ dan l-Artikolu 2(2)(a), sa fejn jirriżulta li l-adozzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni nazzjonali hija bbażata fuq l-oriġini etnika tal-maġġoranza tal-abitanti tal-imsemmija żoni ta’ abitazzjoni u li l-imsemmija leġiżlazzjoni nazzjonali għandha bħala konsegwenza li l-abitanti kollha tagħhom ikunu suġġetti għal trattament inqas favorevoli minn dak li huma suġġetti għalih l-abitanti ta’ żoni ta’ abitazzjoni paragunabbli, iżda fejn il-proporzjon ta’ dawn l-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” ma jkunx qabeż 50 %.
–
tikkostitwixxi diskriminazzjoni indiretta, fis-sens tal-imsemmi Artikolu 2(2)(b) sa fejn jirriżulta, minn naħa, li l-istess leġiżlazzjoni nazzjonali, minkejja li hija fformulata jew applikata, apparentement, b’mod newtrali, jiġifieri b’kunsiderazzjoni ta’ fatturi differenti minn dak tal-oriġini etnika, ikollha l-effett li twassal għal żvantaġġ partikolari għall-persuni li jappartjenu għal ċerti gruppi etniċi, u, min-naħa l-oħra, li l-leġiżlazzjoni nazzjonali kkonċernata ma tosservax, għall-finijiet tat-twettiq tal-għan imperattiv ta’ interess ġenerali li hija tfittex, il-prinċipju ta’ proporzjonalità.
Fuq l-ispejjeż
177
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il‑Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 2(2)(a) u (b) tad-Direttiva tal-Kunsill 2000/43/KE tad‑29 ta’ Ġunju 2000 li timplimenta l-prinċipju tat-trattament ugwali bejn il-persuni irrespettivament mill-oriġini tar-razza jew l-etniċità,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-obbligu li jiġu adottati pjanijiet ta’ żvilupp intiżi sabiex titnaqqas il-perċentwali ta’ akkomodazzjoni pubblika għall-familji f’żoni ta’ abitazzjoni kkaratterizzati, fost oħrajn, mill-fatt li, matul l-aħħar ħames snin, il-proporzjon tal-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” residenti f’dawn iż-żoni qabeż 50 %,
–
tikkostitwixxi diskriminazzjoni diretta, fis-sens ta’ dan l-Artikolu 2(2)(a), sa fejn jirriżulta li l-adozzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni nazzjonali hija bbażata fuq l-oriġini etnika tal-maġġoranza tal-abitanti tal-imsemmija żoni ta’ abitazzjoni u li l-imsemmija leġiżlazzjoni nazzjonali għandha bħala konsegwenza li l-abitanti kollha tagħhom ikunu suġġetti għal trattament inqas favorevoli minn dak li huma suġġetti għalih l-abitanti ta’ żoni ta’ abitazzjoni paragunabbli, iżda fejn il-proporzjon ta’ dawn l-“immigranti li joriġinaw minn pajjiżi mhux tal-Punent u d-dixxendenti tagħhom” ma jkunx qabeż 50 %.
–
tikkostitwixxi diskriminazzjoni indiretta, fis-sens tal-imsemmi Artikolu 2(2)(b) sa fejn jirriżulta, minn naħa, li l-istess leġiżlazzjoni nazzjonali, minkejja li hija fformulata jew applikata, apparentement, b’mod newtrali, jiġifieri b’kunsiderazzjoni ta’ fatturi differenti minn dak tal-oriġini etnika, ikollha l-effett li twassal għal żvantaġġ partikolari għall-persuni li jappartjenu għal ċerti gruppi etniċi, u, min-naħa l-oħra, li l-leġiżlazzjoni nazzjonali kkonċernata ma tosservax, għall-finijiet tat-twettiq tal-għan imperattiv ta’ interess ġenerali li hija tfittex, il-prinċipju ta’ proporzjonalità.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: id-Daniż.