62021CJ0245_RES
Gevoegde zaken C‑245/21 en C‑248/21
Bundesrepublik Deutschland
tegen
MAenPBenLE
(verzoeken om een prejudiciële beslissing, ingediend door het Bundesverwaltungsgericht)
Arrest van het Hof (Eerste kamer) van 22 september 2022
„Prejudiciële verwijzing – Verordening (EU) nr. 604/2013 – Aanwijzing van de voor de behandeling van een verzoek om internationale bescherming verantwoordelijke lidstaat – Artikelen 27 en 29 – Overdracht van de betrokkene aan de voor de behandeling van zijn verzoek verantwoordelijke lidstaat – Opschorting van de overdracht als gevolg van de COVID-19-pandemie – Onmogelijkheid van de overdracht – Rechterlijke bescherming – Gevolgen voor de overdrachtstermijn”
Grenscontroles, asiel en immigratie – Asielbeleid – Criteria en instrumenten om te bepalen welke lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling van een verzoek om internationale bescherming – Verordening nr. 604/2013 – Over- en terugnameprocedures – Termijn waarbinnen de overdracht van de persoon die om internationale bescherming verzoekt, moet plaatsvinden – Vaststelling door de bevoegde autoriteiten van een lidstaat van een herroepbaar besluit tot opschorting van de uitvoering van een overdrachtsbesluit – Besluit ingegeven door de feitelijke onmogelijkheid om de overdracht uit te voeren vanwege de COVID‑19‑pandemie – Onderbreking van de overdrachtstermijn – Ontoelaatbaarheid
(Verordening nr. 604/2013 van het Europees Parlement en de Raad, art. 27, lid 4, en 29, lid 1)
(zie punten 47‑50, 57, 59‑62, 68‑71 en dictum)
Samenvatting
Het feit dat de uitvoering van een besluit tot overdracht van een asielzoeker aan de verantwoordelijke lidstaat vanwege de COVID-19-pandemie wordt opgeschort heeft niet tot gevolg dat de overdrachtstermijn van zes maanden wordt onderbroken
Zodra deze termijn is verstreken, wordt de verzoekende lidstaat verantwoordelijk voor de behandeling van het asielverzoek
LE, MA en PB hebben in 2019 in Duitsland asielverzoeken ingediend. LE had echter eerder een verzoek om internationale bescherming ingediend in Italië, en MA en PB waren illegaal het grondgebied van laatstgenoemde lidstaat binnengekomen, alwaar zij waren geregistreerd als personen die om internationale bescherming verzochten. Om die reden heeft de bevoegde Duitse autoriteit de Italiaanse autoriteiten op basis van de Dublin III-verordening (
1
) verzocht om LE terug te nemen en MA en PB over te nemen. Vervolgens heeft deze autoriteit de asielaanvragen van de betrokkenen niet-ontvankelijk verklaard en hun verwijdering naar Italië gelast.
In februari 2020 hebben de Italiaanse autoriteiten de Duitse autoriteiten ervan in kennis gesteld dat er wegens de COVID-19-pandemie geen overdrachten van en naar Italië overeenkomstig de Dublin III-verordening meer zouden plaatsvinden. Bij besluiten van maart en april 2020 heeft de bevoegde Duitse autoriteit de tenuitvoerlegging van de maatregelen tot verwijdering van de betrokkenen tot nader orde opgeschort, met name op grond van die verordening (
2
), omdat de overdrachten vanwege de ontwikkeling van de COVID-19-pandemie niet ten uitvoer konden worden gelegd.
Bij vonnissen van juni en augustus 2020 heeft het Verwaltungsgericht (bestuursrechter in eerste aanleg, Duitsland) de besluiten waarbij de asielverzoeken van de betrokkenen niet-ontvankelijk waren verklaard en hun verwijdering was gelast, nietig verklaard op grond van de volgende vaststelling: zo de Italiaanse Republiek al verantwoordelijk was voor de behandeling van de asielverzoeken van de betrokkenen, was die verantwoordelijkheid wegens het verstrijken van de in de Dublin III-verordening gestelde overdrachtstermijn overgegaan op de Bondsrepubliek Duitsland (
3
), aangezien die termijn door bovengenoemde opschortingsbesluiten niet was onderbroken.
De verwijzende rechter, bij wie beroep in Revision tegen deze vonnissen is ingesteld, heeft er twijfels over of de besluiten tot opschorting van de tenuitvoerlegging van de jegens de betrokkenen genomen verwijderingsmaatregelen kunnen leiden tot onderbreking van de overdrachtstermijn.
Het Hof oordeelt dat de in de Dublin III-verordening gestelde overdrachtstermijn (
4
) niet wordt onderbroken wanneer de bevoegde autoriteiten van een lidstaat op basis van die verordening (
5
) een herroepbaar besluit tot opschorting van de uitvoering van een overdrachtsbesluit vaststellen omdat de COVID-19-pandemie die uitvoering feitelijk onmogelijk heeft gemaakt.
Beoordeling door het Hof
In dit verband verduidelijkt het Hof om te beginnen dat wanneer aan het beroep tegen een overdrachtsbesluit opschortende werking is verleend bij een overeenkomstig de voorwaarden van de Dublin III-verordening (
6
) genomen besluit van de bevoegde autoriteiten, de overdrachtstermijn begint te lopen vanaf de definitieve beslissing op dat beroep, zodat het overdrachtsbesluit uiterlijk zes maanden na die definitieve beslissing moet worden uitgevoerd. Een dergelijke oplossing veronderstelt echter dat het besluit van de bevoegde autoriteiten om de uitvoering van het overdrachtsbesluit op te schorten, binnen de werkingssfeer valt van de bepaling die in een dergelijke opschortende werking voorziet (
7
).
Wat ten eerste deze werkingssfeer betreft, benadrukt het Hof dat de toepassing van deze bepaling nauw verband houdt met het feit dat de betrokkene beroep instelt tegen het overdrachtsbesluit, aangezien de door die autoriteiten gelaste opschorting moet plaatsvinden „in afwachting van de uitkomst van het beroep”.
Wat ten tweede de context van deze bepaling betreft, stelt het Hof vast dat zij staat in het deel van de Dublin III-verordening met het opschrift „Procedurele waarborgen” (
8
). Voorts is die bepaling opgenomen in een artikel met als opschrift „Rechtsmiddelen” en volgt zij op een lid dat is gewijd aan de opschortende werking van beroepen tegen overdrachtsbesluiten. Deze bepaling vult dit lid aan door de lidstaten toe te staan de bevoegde autoriteiten de mogelijkheid te bieden om de uitvoering van het overdrachtsbesluit op te schorten in gevallen waarin de opschorting ervan na de instelling van een beroep niet voortvloeit uit de wet of een rechterlijke beslissing.
Wat ten slotte de doelstellingen van de Dublin III-verordening betreft, wordt met de in die verordening vastgestelde overdrachtstermijn van zes maanden beoogd ervoor te zorgen dat de betrokkene zo snel mogelijk daadwerkelijk wordt overgebracht naar de lidstaat die verantwoordelijk is voor de behandeling van zijn verzoek om internationale bescherming. Gelet op het feit dat de overdrachtstermijn door de opschorting van de uitvoering van het overdrachtsbesluit wordt onderbroken, zou een uitlegging van de betrokken bepaling in die zin dat zij de lidstaten toestaat de bevoegde autoriteiten de mogelijkheid te bieden om de uitvoering van overdrachtsbesluiten op te schorten om redenen die geen rechtstreeks verband houden met de rechterlijke bescherming van de betrokkene, het risico met zich meebrengen dat de overdrachtstermijn zijn nuttig effect verliest, dat de uit de Dublin III-verordening voorvloeiende verdeling van verantwoordelijkheden tussen de lidstaten wordt gewijzigd en dat de behandeling van verzoeken om internationale bescherming langdurig wordt vertraagd.
Bijgevolg oordeelt het Hof dat de bevoegde autoriteiten de uitvoering van een overdrachtsbesluit binnen het daartoe in de Dublin III-verordening vastgestelde kader alleen kunnen opschorten wanneer de omstandigheden rond die uitvoering met zich meebrengen dat de effectieve rechterlijke bescherming van de betrokkene slechts kan worden gewaarborgd indien het hem wordt toegestaan om op het grondgebied van de lidstaat die dat besluit heeft genomen te blijven tot er een definitieve beslissing op dat beroep is genomen. Hieruit volgt dat een herroepbaar besluit waarbij de uitvoering van een overdrachtsbesluit wordt opgeschort omdat deze uitvoering feitelijk onmogelijk is, niet kan worden geacht binnen dat kader te vallen. Aan deze slotsom kan niet worden afgedaan door de omstandigheid dat uit het nationale recht van de betrokken lidstaat voortvloeit dat de feitelijke onmogelijkheid om een overdrachtsbesluit uit te voeren, dit besluit onrechtmatig kan maken. Ten eerste brengt het feit dat een besluit tot opschorting van de uitvoering van een overdrachtsbesluit herroepbaar is met zich mee dat niet kan worden aangenomen dat deze opschorting is gelast in afwachting van de uitkomst van het beroep tegen het overdrachtsbesluit, met als doel om de rechterlijke bescherming van de betrokkene te waarborgen, aangezien niet kan worden uitgesloten dat die opschorting vóór de uitkomst van dit beroep wordt herroepen. Ten tweede volgt uit verscheidene bepalingen van de Dublin III-verordening dat de Uniewetgever de feitelijke onmogelijkheid om het overdrachtsbesluit uit te voeren niet heeft beschouwd als een rechtvaardiging voor de stuiting of de onderbreking van de overdrachtstermijn.
(
1
)	Verordening (EU) nr. 604/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 tot vaststelling van de criteria en instrumenten om te bepalen welke lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling van een verzoek om internationale bescherming dat door een onderdaan van een derde land of een staatloze bij een van de lidstaten wordt ingediend (PB 2013, L 180, blz. 31; hierna: „Dublin III-verordening”).
(
2
)	Deze besluiten zijn vastgesteld op basis van artikel 27, lid 4, van de Dublin III-verordening, op grond waarvan de lidstaten kunnen bepalen dat de bevoegde autoriteiten ambtshalve kunnen besluiten de uitvoering van het overdrachtsbesluit op te schorten in afwachting van de uitkomst van het beroep of het bezwaar.
(
3
)	Zie artikel 29, lid 1, van de Dublin III-verordening, waarin is bepaald dat de verzoeker overeenkomstig het nationale recht van de verzoekende lidstaat, na overleg tussen de betrokken lidstaten, wordt overgedragen van de verzoekende lidstaat aan de verantwoordelijke lidstaat zodra dat praktisch mogelijk is, en uiterlijk binnen een termijn van zes maanden vanaf de aanvaarding van het verzoek van een andere lidstaat om de betrokkenen over of terug te nemen of vanaf de definitieve beslissing op het beroep of het bezwaar wanneer dit overeenkomstig artikel 27, lid 3, opschortende werking heeft.
(
4
)	Zie artikel 29, lid 1, van de Dublin III-verordening.
(
5
)	Het betrokken besluit is gebaseerd op artikel 27, lid 4, van de Dublin III-verordening.
(
6
)	In artikel 27, lid 4, van de Dublin IlI-verordening.
(
7
)	Het gaat hierbij om artikel 27, lid 4, van de Dublin III-verordening.
(
8
)	Hoofdstuk VI, deel IV, van de Dublin III-verordening.