61990J0319
ΈΚΘΕΣΗ ΑΚΡΟΑΤΗΡΊΟΥ
στην υπόθεση C-319/90 (
*1
)
Ι — Περιστατικά και διαδικασία
1.
Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 337/79 του Συμβουλίου, της 5ης Φεβρουαρίου 1979, περί κοινής οργανώσεως της αμπελοοινικής αγοράς ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/024, σ. 112), όπως τροποποιήθηκε και αντικαταστάθηκε από τον κανονισμό (ΕΟΚ) 822/87 του Συμβουλίου, της 16ης Μαρτίου 1987 ( ΕΕ L 84, σ. 1 ), πρόβλεψε (άρθρα 7, 10, 11, 12α, 14, 14α και 15 του τίτλου Ι ) μια δέσμη εκουσίων μέτρων στηρίξεως της αμπελοοινικής αγοράς, τα οποία συνίστανται κυρίως στην ενίσχυση λόγω αποθεματοποιήσεως ή επαναποθηκεύσεως οίνων και στην απόσταξη των οίνων.
2.
Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 2102/84 της Επιτροπής, της 13ης Ιουλίου 1984, σχετικά με τις δηλώσεις εσοδείας, παραγωγής και αποθεμάτων προϊόντων του αμπελοοινικού τομέα ( ΕΕ L 194, σ. 1 ), ρυθμίζει, στα άρθρα 1 έως 5, τον τρόπο υποβολής των δηλώσεων από τους επιχειρηματίες.
Το άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού επιβάλλει στους επιχειρηματίες να υποβάλλουν ετησίως στις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών δήλωση για τα αποθέματα γλευκών σταφυλών και οίνων που έχουν στην κατοχή τους. Κατά το άρθρο 5, παράγραφος 3, οι δηλώσεις αυτές υποβάλλονται το αργότερο στις 7 Σεπτεμβρίου για τα διαθέσιμα στις 31 Αυγούστου αποθέματα.
Κατά το άρθρο 8, παράγραφος 2, η ανακεφαλαίωση των προβλεπομένων δηλώσεων ανακοινώνεται από τα κράτη μέλη στην Επιτροπή πριν από τις 30 Νοεμβρίου.
3.
Το άρθρο 10α του προαναφερθέντος κανονισμού 2102/84, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό ( ΕΟΚ ) 2459/84 της Επιτροπής, της 20ής Αυγούστου 1984 (ΕΕ L 231, σ. 5), προβλέπει στην παράγραφο 1 ότι
« οι υποκείμενοι στην υποχρέωση υποβολής δηλώσεων συγκομιδής, παραγωγής και αποθεμάτων που δεν υπέβαλαν αυτές τις δηλώσεις στις προβλεπόμενες ημερομηνίες στο άρθρο 5 (...) εξαιρούνται της απολαβής των μέτρων που προβλέπονται στα άρθρα 7, 10, 11, 12α, 14, 14α και 15 του κανονισμού (ΕΟΚ) 337/79 ».
Κατά το άρθρο 10α, παράγραφος 2, σε περίπτωση ελλιπούς ή ανακριβούς δηλώσεως, τα μέτρα παρεμβάσεως δεν ισχύουν για τους επιχειρηματίες, εφόσον η γνώση των ελλειπόντων ή ανακριβών στοιχείων ήταν ουσιώδης.
4.
Κατά την αμπελοοινική περίοδο 1986/87η επιχείρηση Otto Pressler Weingut-Weingroßkellerei GmbH & Co. KG ( στο εξής: Otto Pressler) ανέθεσε την απόσταξη 230,28 εκατολίτρων επιτραπέζιου οίνου, βάσει δηλώσεως αποστάξεως που ενέκρινε στις 9 Ιουνίου 1987 το Bundesamt für Ernährung und Forstwirtschaft (στο εξής: Bundesamt). Κατά τη διεξαγωγή ελέχγου, που αφορούσε κυρίως την κατάθεση των δηλώσεων παραγωγής και εσοδείας, το Bundesamt διαπίστωσε ότι η δήλωση αποθεμάτων δεν είχε υποβληθεί πριν από τις 7 Σεπτεμβρίου αλλά στις 11 Σεπτεμβρίου 1986, κατόπιν δε τούτου αρνήθηκε τη χορήγηση της ενισχύσεως.
5.
Τη διοικητική ένσταση της Otto Pressler κατά της αποφάσεως αυτής απέρριψε το Bundesamt με απόφαση της 4ης Ιανουαρίου 1988, κατά της οποίας η ενδιαφερόμενη εταιρία άσκησε προσφυγή ενώπιον του Verwaltungsgericht Frankfurt am Main.
6.
To Verwaltungsgericht αμφιβάλλει αν το άρθρο 10α του κανονισμού 2102/84 είναι έγκυρο από την άποψη της αρχής της αναλογικότητας, διότι κύρωση συνιστά κάθε δυσμενής για τον ενδιαφερόμενο διοικούμενο έννομη συνέπεια που αποτελεί επακόλουθο της μη εκπληρώσεως των υποχρεώσεων του, όπως ο αποκλεισμός του από τα οφέλη που απορρέουν από την οργάνωση της αγοράς.
Κατά το αιτούν δικαστήριο, η μη τήρηση της προθεσμίας υποβολής των δηλώσεων δεν θέτει σε κίνδυνο την επίτευξη των βασικών σκοπών της κοινής οργανώσεως της αγοράς και επομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ουσιαστική παράβαση της ρυθμίσεως ή ως παράβαση κύριας υποχρεώσεως.
Δεδομένου ότι πρόκειται για αυτοτελή νομική υποχρέωση, που βαρύνει κάθε παραγωγό ή κάτοχο οίνου, ανεξαρτήτως του αν στη συνέχεια υποβληθεί αίτηση χορηγήσεως ενισχύσεως λόγω αποστάξεως, η δήλωση δεν μπορεί να θεωρηθεί ούτε ως « παρεπόμενη υποχρέωση ». Ακόμη όμως και αν η δήλωση θεωρηθεί παρεπόμενη υποχρέωση, η αυστηρότητα της κυρώσεως είναι δυσανάλογη προς τη βαρύτητα της παραβάσεως.
7.
Κατόπιν αυτών το Verwaltungsgericht, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, ανέστειλε τη διαδικασία, με Διάταξη της 8ης Οκτωβρίου 1990, και ζήτησε από το Δικαστήριο να αποφανθεί προδικαστικώς επί του εξής ερωτήματος:
« Είναι έγκυρο το άρθρο 10α του κανονισμού (ΕΟΚ) 2102/84 της Επιτροπής, της 13ης Ιουλίου 1984, σχετικά με τις δηλώσεις εσοδείας, παραγωγής και αποθεμάτων προϊόντων του αμπελοοινικού τομέα, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 1 του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 2459/84 της Επιτροπής, της 20ής Αυγούστου 1984; »
8.
Η Διάταξη του Verwaltungsgericht πρωτοκολλήθηκε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 22 Οκτωβρίου 1990.
9.
Έγγραφες παρατηρήσεις κατά το άρθρο 20 του Πρωτοκόλλου περί του Οργανισμού του Δικαστηρίου της ΕΟΚ κατέθεσαν την 1η Φεβρουαρίου 1991 το Bundesamt, εκπροσωπούμενο από την Ursula Holzhauser, Regierungsrätin, και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Ulrich Wölker, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας της.
10.
Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή και αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, το Δικαστήριο αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία χωρίς προηγούμενη διεξαγωγή αποδείξεων.
11.
Με απόφαση της 19ης Ιουνίου 1991 το Δικαστήριο αποφάσισε, κατ' εφαρμογή του άρθρου 95, παράγραφοι 1 και 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, να αναθέσει την εκδίκαση της υποθέσεως στο έκτο τμήμα.
ΙΙ — Γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο
1.
Το Bundesamt, καθού της κύριας δίκης, συμμερίζεται τις αμφιβολίες του Verwaltungsgericht σχετικά με το κύρος του άρθρου 10α του κανονισμού 2102/84. Είναι βέβαιο ότι υφίσταται σχέση μεταξύ της εκούσιας συμμετοχής σε μέτρο που εφαρμόζεται στο πλαίσιο της κοινής οργανώσεως της αμπελοοινικής αγοράς αφενός και της υποβολής των δηλώσεων αφετέρου, καθόσον οι δηλώσεις αυτές δίνουν στην Επιτροπή τη δυνατότητα να προβαίνει σε εκτιμήσεις της αγοράς. Για να εξασφαλιστεί δε η αποτελεσματικότητα των μέτρων παρεμβάσεως, είναι επίσης αναγκαίο να τάσσονται προθεσμίες για την υποβολή των δηλώσεων. Επειδή η μη τήρηση των προθεσμιών αυτών δεν έχει τόσο σοβαρές συνέπειες όσο η μη εκπλήρωση μιας από τις κύριες υποχρεώσεις που προβλέπονται στο πλαίσιο της αποστάξεως, ενδέχεται να συντρέχει μόνο παράβαση παρεπόμενης υποχρεώσεως. Σύμφωνα με την απόφαση της 27ης Ιουνίου 1990 στην υπόθεση C-118/89, Lingenfelser (Συλλογή 1990, σ. I-2637), πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο σκοπός της επαρκούς πληροφορήσεως της Επιτροπής επιτυγχάνεται ακόμη και στις περιπτώσεις ελαφράς υπερβάσεως της προθεσμίας υποβολής των δηλώσεων. Εξάλλου, ο κανονισμός (ΕΟΚ) 3024/86 της Επιτροπής, της 1ης Οκτωβρίου 1986, για τον καθορισμό των λεπτομερειών εφαρμογής της προληπτικής απόσταξης που προβλέπεται στο άρθρο 11 του κανονισμού 337/79 για την αμπελουργική περίοδο 1986/87 ( ΕΕ L 281, σ. 8 ), καθιερώνει, με το άρθρο 2, ένα σύστημα που επιτρέπει την έγκριση των συμφωνητικών ή των δηλώσεων παραδόσεως πριν από την υποβολή της δηλώσεως παραγωγής. Εν προκειμένω υποβλήθηκε καθυστερημένα η δήλωση αποθεμάτων, το περιεχόμενο της οποίας όμως δεν έχει καμία σημασία για το συγκεκριμένο μέτρο αποστάξεως.
Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι το άρθρο 10α, παράγραφος 2, του κανονισμού 2102/84 δεν προβλέπει τον αυτόματο αποκλεισμό από τα εκούσια μέτρα στις περιπτώσεις στις οποίες οι δηλώσεις είναι μεν ελλιπείς ή ανακριβείς, η γνώση όμως των ελλιπόντων στοιχείων δεν είναι ουσιώδης για την εφαρμογή του συγκεκριμένου μέτρου.
Το Bundesamt καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο αυτόματος και πλήρης αποκλεισμός από όλα τα εκούσια μέτρα πρέπει να θεωρηθεί ως υπερβολικά αυστηρή κύρωση και ότι επομένως το άρθρο 10α του κανονισμού 2102/84 αντιβαίνει προς την αρχή της αναλογικότητας.
2.
Η Επιτροπή παρατηρεί ότι το άρθρο 10α του κανονισμού 2102/84 δεν μπορεί να θεωρηθεί ως κύρωση. Με την απόφαση της 10ης Ιουλίου 1990 στην υπόθεση C-217/88, Επιτροπή κατά Γερμανίας ( Συλλογή 1990, σ. Ι-2879 ), το Δικαστήριο έκρινε ότι μια διάταξη με ανάλογο περιεχόμενο, και συγκεκριμένα το άρθρο 6, παράγραφος 1, του προαναφερθέντος κανονισμού 337/79, κατά το οποίο αποκλείονται από διάφορα εκούσια μέτρα οι παραγωγοί οι οποίοι δεν έχουν εκπληρώσει την υποχρέωση τους να παραδώσουν τον επιτραπέζιο οίνο για υποχρεωτική απόσταξη, δεν συνιστά κύρωση, αλλά θέτει μία προϋπόθεση για την εφαρμογή ορισμένων ευεργετικών μέτρων παρεμβάσεως που προβλέπονται από τον κανονισμό.
Κατά τη νομολογία, δεν υπάρχει κύρωση, παρά μόνο εφόσον ένα μέτρο θίγει υφισταμένη νομική κατάσταση ή τουλάχιστον νόμιμη προσδοκία. Έτσι, οι περισσότερες υποθέσεις στις οποίες το Δικαστήριο εφάρμοσε την αρχή της αναλογικότητας αφορούσαν την αναζήτηση εγγυήσεως και την καταβολή ή την αναζήτηση ενισχύσεως. Ορισμένες άλλες υποθέσεις αφορούσαν τις προϋποθέσεις κτήσεως δικαιώματος επί ενισχύσεως, οι οποίες πρέπει να πληρούνται μετά την εκ μέρους του ενδιαφερομένου διενέργεια πράξεων που έχουν άμεση σχέση με την ενέργεια για την οποία προορίζεται η ενίσχυση, όπως είναι η σύναψη συμβάσεων ή η μεταποίηση προϊόντων: στις περιπτώσεις αυτές ο ενδιαφερόμενος δεν μπορεί μεν να αξιώσει την ενίσχυση, αλλ' έχει τουλάχιστον νόμιμη προσδοκία. Η επικρινόμενη διάταξη όμως περιορίζεται στον αποκλεισμό του ενδιαφερομένου από ένα μέτρο το οποίο τον συμφέρει οικονομικά και δεν έχει ακόμη εφαρμοστεί κατά τον χρόνο της παραβάσεως της υποχρεώσεως υποβολής δηλώσεως.
Το σύστημα παρεμβάσεως στον αμπελοοινικό τομέα περιλαμβάνει, πέραν των υποχρεωτικών μέτρων, ορισμένα εκούσια μέτρα, τα οποία εφαρμόζονται, όταν το απαιτούν οι περιστάσεις. Οι δηλώσεις αποθεμάτων έχουν κεφαλαιώδη σημασία στο πλαίσιο του συστήματος αυτού, καθόσον δίνουν στην Επιτροπή τη δυνατότητα να καταρτίζει πριν από τις 10 Δεκεμβρίου ένα « ισοζύγιο προβλέψεων ». Βάσει των προβλέψεων αυτών και των ανακοινώσεων που της αποστέλλουν τα κράτη μέλη πριν από τις 15 Φεβρουαρίου σχετικά με την παραγωγή και την εσοδεία, η Επιτροπή αποφασίζει πριν από τις 28 Φεβρουαρίου αν συντρέχει λόγος να προβλέψει υποχρεωτική απόσταξη ή απόσταξη προς στήριξη της αγοράς. Η προληπτική απόσταξη, η οποία αποτελεί το αντικείμενο της κύριας δίκης, έχει άμεση σχέση με τα υποχρεωτικά αυτά μέτρα, καθόσον σκοπός της είναι η μείωση των αρνητικών συνεπειών τους. Η εύρυθμη λειτουργία του συστήματος απαιτεί την εμπρόθεσμη υποβολή των δηλώσεων αυτών. Η επιλογή της 7ης Σεπτεμβρίου ως ημερομηνίας λήξεως της προθεσμίας για την υποβολή των δηλώσεων αποθεμάτων των επιχειρηματιών εξηγείται από το γεγονός ότι είναι αναγκαίο να υφίστανται αξιόπιστα στοιχεία σε ημερομηνία εγγύτατη, κατά το δυνατόν, προς την 31η Αυγούστου, ημέρα λήξεως της αμπελοοινικής περιόδου, και να διαθέτουν οι εθνικές αρχές επαρκή χρόνο για τη συγκέντρωση, επεξεργασία και διαβίβαση των δηλώσεων αυτών πριν από τις 30 Νοεμβρίου.
Αφού το άρθρο 10α του κανονισμού 2102/84 δεν συνιστά κύρωση, πρέπει και εδώ να εφαρμοστούν τα συνήθη κριτήρια ελέγχου που ισχύουν για τα μέτρα που λαμβάνονται στη γεωργία και έχουν αρνητικές οικονομικές συνέπειες για τους ενδιαφερομένους (απόφαση της 13ης Νοεμβρίου 1990 στην υπόθεση C-331/88, Fedesa κ. λπ., Συλλογή 1990, σ. Ι-4023). Δεδομένου ότι τα άρθρα 40 και 43 παρέχουν στον κοινοτικό νομοθέτη ευρεία διακριτική εξουσία όσον αφορά την κοινή γεωργική πολιτική, συντρέχει παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας, μόνο όταν το μέτρο είναι προφανώς ακατάλληλο για την επίτευξη του επιδιωκομένου σκοπού. Στην προκειμένη όμως περίπτωση το μέτρο είναι συγχρόνως κατάλληλο και δίκαιο. Δεν επιτρέπεται δηλαδή στους ενδιαφερομένους να ωφελούνται από τα μέτρα, των οποίων την εφαρμογή κατέστησαν δυσχερή, αν όχι αδύνατη, μη τηρώντας τις προθεσμίες υποβολής των δηλώσεων. Η επίμαχη διάταξη είναι εξάλλου δίκαιη, καθόσον οι αρνητικές συνέπειες για τους ενδιαφερομένους περιορίζονται τόσο χρονικά όσο και από την άποψη των οφελών και ευεργετημάτων που αφορούν.
Κατόπιν των ανωτέρω η Επιτροπή προτείνει την εξής απάντηση:
« Από την εξέταση του υποβληθέντος ερωτήματος δεν προέκυψε κανένα στοιχείο ικανό να θίξει το κύρος του άρθρου 10α του κανονισμού (ΕΟΚ) 2102/84, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό ( ΕΟΚ) 2459/84 ».
F. Α. Schockweiler
εισηγητής δικαστής
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.