62003CO0206_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-206/03,
με αντικείμενο αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 234 ΕΚ,
υποβληθείσα από το High Court of Justice (Αγγλία και Ουαλία) Chancery Division (Ηνωμένο Βασίλειο), με απόφαση της 7ης Δεκεμβρίου 2000, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 14 Μαΐου 2003 στο πλαίσιο της δίκης
Commissioners of Customs & Excise
κατά
SmithKline Beecham plc,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
συγκείμενο από τους P. Jann (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, N. Colneric, K. Schiemann, E. Juhász και E. Levits δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: A. Tizzano
γραμματέας: R. Grass
αφού το αιτούν δικαστήριο πληροφορήθηκε ότι το Δικαστήριο προτίθεται να αποφανθεί με αιτιολογημένη διάταξη σύμφωνα με το άρθρο 104, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας,
αφού έγινε ακρόαση του γενικού εισαγγελέα,
εκδίδει την ακόλουθη
Διάταξη
Σκεπτικό της απόφασης
1. Η αίτηση για έκδοση προδικαστικής αποφάσεως αφορά δύο ερωτήματα σχετικά με την ερμηνεία της Συνδυασμένης Ονοματολογίας (στο εξής: ΣΟ), που περιλαμβάνεται στο παράρτημα I του κανονισμού (ΕΟΚ) 2658/87 του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 1987, για τη δασμολογική και στατιστική ονοματολογία και το Κοινό Δασμολόγιο (ΕΕ L 256, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 2086/97 της Επιτροπής, της 4ης Νοεμβρίου 1997 (ΕΕ L 312, σ. 1), και του άρθρου 12, παράγραφος 5, του κανονισμού (ΕΟΚ) 2913/92 του Συμβουλίου, της 12ης Οκτωβρίου 1992, για τη θέσπιση κοινοτικού τελωνειακού κώδικα (EE 302, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 82/97 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 1996 (ΕΕ 1997, L 17, σ. 1) (στο εξής: τελωνειακός κώδικας).
2. Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ των Commissioners of Customs and Excise και της SmithKline Beecham plc (στο εξής: SmithKline) ως προς τη δασμολογική κατάταξη των επιθεμάτων νικοτίνης που προορίζονται να βοηθήσουν τους χρήστες τους να σταματήσουν το κάπνισμα.
Το νομικό πλαίσιο
Η διεθνής κανονιστική ρύθμιση
3. Η διεθνής σύμβαση που συνάφθηκε στις Βρυξέλλες στις 14 Ιουνίου 1983 θέσπισε, για το συμβούλιο τελωνειακής συνεργασίας, νυν Παγκόσμια Οργάνωση Τελωνείων (στο εξής: ΠΟΤ), εναρμονισμένο σύστημα καθορισμού και κωδικοποίησης των εμπορευμάτων (στο εξής: εναρμονισμένο σύστημα της ΠΟΤ).
4. Η εν λόγω σύμβαση και το τροποποιητικό πρωτόκολλο της 24ης Ιουνίου 1986 εγκρίθηκαν επ’ ονόματι της Κοινότητας με την απόφαση 87/369/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 7ης Απριλίου 1987 (ΕΕ L 198, σ. 1).
5. Το εναρμονισμένο σύστημα της ΠΟΤ χρησιμοποιήθηκε ως βάση για τη θέσπιση της ΣΟ εκ μέρους του κοινοτικού νομοθέτη. Η ΣΟ επαναλαμβάνει τις κλάσεις και τις διακρίσεις με έξι αριθμητικά στοιχεία, μόνον δε το έβδομο και όγδοο αριθμητικό στοιχείο, που αποτελούν τις υποδιαιρέσεις, είναι ίδια χαρακτηριστικά της ΣΟ.
Η κοινοτική κανονιστική ρύθμιση
Οι επί της ουσίας κανόνες
6. Η ΣΟ διαιρείται σε τίτλους, τμήματα και κεφάλαια.
7. Στον τίτλο I, η ΣΟ περιλαμβάνει τους γενικούς κανόνες για την ερμηνεία της.
8. Σύμφωνα με τον γενικό κανόνα 1, «[…] η κατάταξη καθορίζεται νόμιμα σύμφωνα με το κείμενο των κλάσεων και των σημειώσεων των τμημάτων ή των κεφαλαίων και σύμφωνα με τους παρακάτω κανόνες, εφόσον αυτοί δεν είναι αντίθετοι προς το κείμενο των εν λόγω κλάσεων και σημειώσεων».
9. Δυνάμει του γενικού κανόνα 3, στοιχείο α΄, όταν τα εμπορεύματτα πρέπει, εκ πρώτης όψεως, να καταταγούν σε δύο ή περισσότερες κλάσεις, «η περισσότερο εξειδικευμένη κλάση πρέπει να έχει προτεραιότητα έναντι των κλάσεων με γενικότερο περιεχόμενο. […]».
10. Ο τίτλος II, τμήμα VI, κεφάλαιο 30, της ΣΟ περιλαμβάνει τα «φαρμακευτικά προϊόντα» και το κεφάλαιο 38 τα «διάφορα προϊόντα των χημικών βιομηχανιών».
11. Στο κεφάλαιο 30 της ΣΟ, η κλάση 3004 καλύπτει τα «φάρμακα (με εξαίρεση τα προϊόντα κλάσεων 3002, 3005 ή 3006) που αποτελούνται από προϊόντα αναμιγμένα ή μη αναμιγμένα, παρασκευασμένα για θεραπευτικούς ή προφυλακτικούς σκοπούς, που παρουσιάζονται με μορφή δόσεων ή είναι συσκευασμένα για τη λιανική πώληση».
12. Η κλάση 3824, του κεφαλαίου 38 της ΣΟ περιλαμβάνει τα «συνδετικά παρασκευάσματα για καλούπια ή πυρήνες χυτηρίου. Χημικά προϊόντα και παρασκευάσματα των χημικών ή συναφών βιομηχανιών (στα οποία περιλαμβάνονται και εκείνα που αποτελούνται από μείγματα φυσικών προϊόντων), που δεν κατονομάζονται ούτε περιλαμβάνονται αλλού. Προϊόντα που είναι υπολείμματα των χημικών ή συναφών βιομηχανιών και δεν κατονομάζονται ούτε περιλαμβάνονται αλλού».
13. Σύμφωνα με την σημείωση 1 του κεφαλαίου 38 της ΣΟ, «το κεφάλαιο αυτό δεν περιλαμβάνει […] τα φάρμακα».
Οι διαδικαστικοί κανόνες
14. Σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 1, του τελωνειακού κώδικα, «οι τελωνειακές αρχές εκδίδουν, κατόπιν γραπτής αιτήσεως και με τον τρόπο που καθορίζει η διαδικασία της επιτροπής, δεσμευτικές δασμολογικές πληροφορίες ή δεσμευτικές πληροφορίες σχετικά με την καταγωγή […]».
15. Η παράγραφος 5 του εν λόγω άρθρου προβλέπει ότι «[μ]ια δεσμευτική πληροφορία παύει να ισχύει:
α) σε δασμολογικά θέματα:
i) όταν, λόγω της έκδοσης ενός κανονισμού, δεν είναι σύμφωνη με το δίκαιο που έχει θεσπισθεί με τον τρόπο αυτό,
ii) όταν καθίσταται ασυμβίβαστη με την ερμηνεία μιας από τις τελωνειακές ονοματολογίες που αναφέρονται στο άρθρο 20, παράγραφος 6:
– είτε σε κοινοτικό επίπεδο, λόγω τροποποίησης των επεξηγηματικών σημειώσεων της συνδυασμένης ονοματολογίας ή λόγω απόφασης του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων,
– είτε σε διεθνές επίπεδο, κατόπιν γνώμης σχετικής με την ταξινόμηση ή τροποποίηση των επεξηγηματικών σημειώσεων της ονοματολογίας του εναρμονισμένου συστήματος περιγραφής και κωδικοποίησης των εμπορευμάτων που εγκρίθηκαν από την Παγκόσμια Οργάνωση Τελωνείων που ιδρύθηκε το 1952 υπό τον τίτλο “Συμβούλιο Τελωνειακής Συνεργασίας”,
iii) όταν ανακαλείται ή τροποποιείται σύμφωνα με το άρθρο 9 και με την προϋπόθεση ότι αυτή η ανάκληση ή τροποποίηση γνωστοποιείται στον δικαιούχο.
Η ημερομηνία κατά την οποία η δεσμευτική πληροφορία παύει να ισχύει για τις περιπτώσεις που ορίζονται στα σημεία i) και ii), είναι η ημερομηνία δημοσίευσης των εν λόγω μέτρων, ή, όσον αφορά τα διεθνή μέτρα, η ημερομηνία δημοσίευσης σχετικής ανακοίνωσης της Επιτροπής στη σειρά C της Επίσημης Εφημερίδας των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ·
[…]».
16. Σύμφωνα με το άρθρο 243 του τελωνειακού κώδικα:
«1. Κάθε πρόσωπο έχει το δικαίωμα να ασκήσει προσφυγή κατά των αποφάσεων των τελωνειακών αρχών σχετικά με την εφαρμογή της τελωνειακής νομοθεσίας οι οποίες το αφορούν άμεσα και ατομικά. […]
2. Το δικαίωμα προσφυγής μπορεί να ασκηθεί:
α) σε πρώτο στάδιο, ενώπιον της τελωνειακής αρχής που ορίζεται για το σκοπό αυτό από τα κράτη μέλη·
β) σε δεύτερο στάδιο, ενώπιον μιας ανεξάρτητης αρχής η οποία μπορεί να είναι μία δικαστική αρχή ή ένα ισοδύναμο ειδικευμένο όργανο σύμφωνα με τις διατάξεις που ισχύουν στα κράτη μέλη.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
17. Η SmithKline εισάγει επιθέματα νικοτίνης τα οποία διατίθενται στο εμπόριο με το όνομα «Niquitin CQ» (στο εξής: επίμαχο στην κύρια δίκη προϊόν), τα οποία τοποθετούνται πάνω στο σώμα για να απελευθερώνουν νικοτίνη σε ελεγχόμενο ρυθμό εντός του σώματος μέσω του δέρματος. Τα εν λόγω επιθέματα είναι συσκευασμένα ατομικώς σε φακελάκια από αλουμίνιο και πωλούνται για εβδομαδιαία χρήση σε πακέτα με οδηγίες. Τα εν λόγω επιθέματα νικοτίνης χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο θεραπείας αντικαταστάσεως η οποία σκοπεί, μειώνοντας το σύνδρομο της στέρησης, να βοηθήσει τους ενδιαφερομένους να σταματήσουν το κάπνισμα.
18. Στις 8 Οκτωβρίου 1998, η SmithKline ζήτησε από τους Commissioners of Customs and Excise την παροχή δεσμευτικής δασμολογικής πληροφορίας όσον αφορά το επίμαχο στην κύρια δίκη προϊόν.
19. Στις 11 Οκτωβρίου 1998, οι Commissioners of Customs and Excise εξέδωσαν δεσμευτική δασμολογική πληροφορία κατατάσσοντας το εν λόγω προϊόν στη δασμολογική κλάση 3824 της ΣΟ (στο εξής: επίδικη απόφαση).
20. Η SmithKline, κρίνοντας ότι η εν λόγω κατάταξη ήταν εσφαλμένη εφόσον, σύμφωνα με την άποψή της, τα επιθέματα νικοτίνης πρέπει να καταταγούν στην κλάση 3004 της ΣΟ, προσέβαλε την επίδικη απόφαση ενώπιον του VAT and Duties Tribunal (Ηνωμένο Βασίλειο), το οποίο την ακύρωσε. Στη συνέχεια, οι Commissioners of Customs and Excise κρίνοντας ότι η διενεργηθείσα με την απόφασή τους κατάταξη ήταν ορθή, άσκησαν ενώπιον του High Court (Αγγλία και Ουαλία) Chancery Division έφεση κατά της αποφάσεως του VAT and Duties Tribunal.
21. Υπό τις συνθήκες αυτές, το High Court αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1) Έχει η κλάση 3004 της [ΣΟ] την έννοια ότι περιλαμβάνει προϊόν με τη μορφή επιθέματος νικοτίνης που χρησιμοποιείται για βοηθήσει κάποιον να σταματήσει το κάπνισμα και το οποίο αποτελείται από έμπλαστρο διαποτισμένο από νικοτίνη η οποία απορροφάται μέσω του δέρματος και το οποίο διατίθεται μέσα σε φάκελο από αλουμινόχαρτο;
2) Σε περίπτωση κατά την οποία
α) οι τελωνειακές αρχές κράτους μέλους έχουν παράσχει δεσμευτική δασμολογική πληροφορία, σύμφωνα με το άρθρο 12 του [τελωνειακού κώδικα] σχετικά με ένα προϊόν·
β) η εν λόγω δεσμευτική δασμολογική πληροφορία είναι σύμφωνη με την περί κατατάξεως γνώμη που είχε προηγουμένως δημοσιευθεί από την Παγκόσμια Οργάνωση Τελωνείων και παραπέμπει σε ανακοίνωση της Επιτροπής σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 5, του τελωνειακού κώδικα·
γ) ο εισαγωγέας προσφεύγει σε εθνικό δικαστήριο σύμφωνα με το άρθρο 243 του τελωνειακού κώδικα
και
δ) το σχετικό δικαστήριο διαφωνεί με τη γνώμη περί κατατάξεως·
έχει το άρθρο 12, παράγραφος 5, του εν λόγω κώδικα την έννοια ότι επιβάλλει ή επιτρέπει στο οικείο εθνικό δικαστήριο να ακυρώσει την απόφαση των τελωνειακών αρχών, χωρίς αυτό να υποκαταστήσει τη δεσμευτική δασμολογική πληροφορία η οποία δεν είναι σύμφωνη με την περί κατατάξεως γνώμη της Παγκόσμιας Οργανώσεως Τελωνείων, αλλά με αυτή δηλώνεται ότι το προϊόν έχει ορθώς καταταγεί σε άλλη κλάση άσχετη προς αυτήν που υποδεικνύει η εν λόγω γνώμη;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
22. Το Δικαστήριο, κρίνοντας ότι η απάντηση στα υποβληθέντα από το αιτούν δικαστήριο ερωτήματα, αφενός, μπορεί να συναχθεί σαφώς από τη νομολογία και, αφετέρου, αίρει κάθε εύλογη αμφιβολία, σύμφωνα με το άρθρο 104, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας, αποφάσισε να αποφανθεί με αιτιολογημένη διάταξη.
23. Εντούτοις, προτού δοθεί απάντηση στο πρώτο υποβληθέν ερώτημα, πρέπει να εξετασθεί το ζήτημα που αποτελεί τη βάση του ερωτήματος αυτού, δηλαδή η νομική αξία που αναγνωρίζεται, στο πλαίσιο κατατάξεως προϊόντος στη ΣΟ, σε γνώμη της ΠΟΤ περί κατατάξεως του εν λόγω προϊόντος στο εναρμονισμένο σύστημά της. Πράγματι, αν η εν λόγω περί κατατάξεως γνώμη της ΠΟΤ είναι δεσμευτική, το επίμαχο στην κύρια δίκη προϊόν πρέπει αυτομάτως να καταταγεί σύμφωνα με τη γνώμη αυτή.
Επί της νομικής αξίας της περί κατατάξεως γνώμης της ΠΟΤ στο πλαίσιο κατατάξεως προϊόντος στη ΣΟ
24. Επισημαίνεται ότι οι περί κατατάξεως γνώμες που εκδίδονται στο πλαίσιο της ΠΟΤ δεν δεσμεύουν τα συμβαλλόμενα μέρη, συνιστούν όμως σημαντικά ερμηνευτικά στοιχεία (βλ., συναφώς, απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 1975, 38/75, Nederlandse Spoorwegen, Συλλογή τόμος 1975, σκέψη 24). Οι γνώμες αυτές πρέπει να απορρίπτονται, αν η ερμηνεία τους είναι προφανώς ασυμβίβαστη με τους όρους της εν λόγω δασμολογικής κλάσεως της ΣΟ ή αν προφανώς αποτελούν υπέρβαση της εξουσίας εκτιμήσεως που έχει χορηγηθεί στην ΠΟΤ (βλ., συναφώς, προαναφερθείσα απόφαση Nederlandse Spoorwegen, σκέψη 25).
25. Ομοίως, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι οι επεξηγηματικές σημειώσεις που έχουν εκπονηθεί στο πλαίσιο της ΠΟΤ συμβάλλουν ουσιαστικώς στην ερμηνεία του περιεχομένου των διαφόρων τελωνειακών κλάσεων χωρίς πάντως να έχουν δεσμευτική νομική ισχύ (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 6ης Νοεμβρίου 1997, C-201/96, LTM, Συλλογή 1997, σ. I-6147, σκέψη 17· της 12ης Μαρτίου 1998, C‑270/96, Laboratoires Sarget, Συλλογή 1998, σ. I-1121, σκέψη 16· της 10ης Δεκεμβρίου 1998, C-328/97, Glob-Sped, Συλλογή 1998, σ. I-8357, σκέψη 26· της 9ης Φεβρουαρίου 1999, C-280/97, ROSE Elektrotechnik, Συλλογή 1999, σ. I-689, σκέψη 16, και της 28ης Απριλίου 1999, C-405/97, Mövenpick Deutschland, Συλλογή 1999, σ. I-2397, σκέψη 18).
26. Δεδομένου ότι η νομολογία δεν θεσπίζει διάκριση μεταξύ της ερμηνευτικής αξίας των περί κατατάξεως γνωμών που εκπονούνται στο πλαίσιο της ΠΟΤ και της ερμηνευτικής αξίας των επεξηγηματικών σημειώσεων που προκύπτουν από την ίδια αυτή οργάνωση (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 8ης Δεκεμβρίου 1970, 14/70, Bakels GmbH, Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 533, σκέψη 1· της 14ης Ιουλίου 1971, 12/71, Henck, Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 925, σκέψη 7· της 14ης Ιουλίου 1971, 13/71, Henck, Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 921, σκέψη 7· της 14ης Ιουλίου 1971, 14/71, Henck, Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 925, σκέψη 3· της 15ης Δεκεμβρίου 1971, 77/71, Gervais-Danone, Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 1107, σκέψη 5 και της 23ης Οκτωβρίου 1975, 35/75, Matisa, Συλλογή τόμος 1975, σ. 365, σκέψη 2), διαπιστώνεται ότι, όπως και οι επεξηγηματικές σημειώσεις, οι γνώμες της ΠΟΤ περί κατατάξεως εμπορεύματος στο εναρμονισμένο σύστημά της συνιστούν, στο πλαίσιο κατατάξεως του εν λόγω προϊόντος στη ΣΟ, στοιχεία τα οποία, μολονότι συμβάλλουν σημαντικά στην ερμηνεία του περιεχομένου των διαφόρων κλάσεων της ΣΟ, δεν έχουν δεσμευτική νομική ισχύ.
27. Περαιτέρω, αντίθετα προς ό,τι υποστηρίζει η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, το άρθρο 12, παράγραφος 5, στοιχείο α΄, περίπτωση ii, δεύτερο εδάφιο, του τελωνειακού κώδικα δεν θεσπίζει ότι, στο πλαίσιο κατατάξεως προϊόντος στη ΣΟ, οι γνώμες περί κατατάξεως έχουν δεσμευτική νομική ισχύ. Η εν λόγω διάταξη διέπει μόνον τα συγκεκριμένα αποτελέσματα που έχει νέα γνώμη περί κατατάξεως εκδιδόμενη από την ΠΟΤ σε υφιστάμενη δεσμευτική δασμολογική πληροφορία.
28. Κατά συνέπεια, για να καταταγεί το επίμαχο στην κύρια δίκη προϊόν στη ΣΟ, γνώμη της ΠΟΤ περί κατατάξεως του εν λόγω προϊόντος στο εναρμονισμένο σύστημά της δεν έχει δεσμευτική νομική ισχύ και αποτελεί μόνο στοιχείο που συμβάλλει στην ερμηνεία του περιεχομένου των διαφόρων τελωνειακών κλάσεων της ΣΟ. Επομένως, αν η εν λόγω γνώμη περί κατατάξεως είναι αντίθετη προς τη διατύπωση της κλάσεως της ΣΟ, πρέπει συνεπώς να απορριφθεί.
Επί του πρώτου ερωτήματος: η δασμολογική κατάταξη
29. Με το πρώτο ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ρωτά, κατ’ ουσίαν, αν προϊόντα όπως τα επίμαχα στην κύρια δίκη επιθέματα νικοτίνης εμπίπτουν στην κλάση 3004 ή στην κλάση 3824 της ΣΟ.
30. Κατά πάγια νομολογία, χάριν της ασφαλείας δικαίου και προς διευκόλυνση των ελέγχων, το αποφασιστικό κριτήριο για τη δασμολογική κατάταξη των εμπορευμάτων πρέπει να αναζητείται, γενικώς, στα χαρακτηριστικά τους και τις αντικειμενικές τους ιδιότητες, όπως ορίζονται στο κείμενο της διακρίσεως της ΣΟ (βλ., αποφάσεις της 17ης Μαρτίου 1983, 175/82, Dinter, Συλλογή 1983, σ. 969, σκέψη 10· της 1ης Ιουνίου 1995, C-459/93, Thyssen Haniel Logistic, Συλλογή 1995, σ. I-1381, σκέψη 8· της 14ης Δεκεμβρίου 1995 στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-106/94 και C-139/94, Colin και Dupré, Συλλογή 1995, σ. I-4759, σκέψη 22, καθώς και της 6ης Νοεμβρίου 1997, LTM, προαναφερθείσα, σκέψη 17).
31. Όσον αφορά την κλάση 3004 της ΣΟ, το Δικαστήριο έκρινε ότι είναι «φάρμακα» υπό την έννοια της εν λόγω κλάσεως τα προϊόντα που παρουσιάζουν θεραπευτικές ιδιότητες ή χρησιμοποιούνται για σαφώς καθορισμένους προληπτικούς σκοπούς, η δράση των οποίων, επικεντρώνεται σε συγκεκριμένες λειτουργίες του ανθρωπίνου οργανισμού (βλ., συναφώς, αποφάσεις της 14ης Ιανουαρίου 1993, C-177/91, Bioforce, Συλλογή 1993, σ. I-45, σκέψη 12, και της 15ης Μαΐου 1997, C-405/95, Bioforce, Συλλογή 1997, σ. I-2581, σκέψη 18, καθώς και προαναφερθείσες αποφάσεις Laboratoires Sarget, σκέψη 28, και Glob-Sped, σκέψεις 29 και 30).
32. Στο πλαίσιο αυτό, αν και το γεγονός ότι για τα εν λόγω προϊόντα, εντός των κρατών μελών όπου τίθενται σε εμπορία, έχει δοθεί άδεια για να διατίθενται στην αγορά ως φάρμακα δεν είναι, όπως προκύπτει μεταξύ άλλων από τις γενικές θεωρήσεις του κεφαλαίου 30 της ανακοινώσεως της Επιτροπής, που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων
της 15ης Σεπτεμβρίου 1998, με τίτλο «Επεξηγηματικές σημειώσεις της Συνδυασμένης Ονοματολογίας των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων» (EE C 287, σ. 1), αποφασιστικής αξίας για την κατάταξή τους στο εν λόγω κεφάλαιο, μπορεί παρ’ όλ’ αυτά να συνιστά επιπλέον ένδειξη του ότι εμφανίζουν τα αντικειμενικά χαρακτηριστικά και τις ιδιότητες που ορίζονται στην κλάση 3004 της ΣΟ (βλ., συναφώς, προαναφερθείσες αποφάσεις της 15ης Μαΐου 1997, Bioforce, σκέψη 16, και της 6ης Νοεμβρίου 1997, LTM, σκέψεις 23 έως 26).
33. Όσον αφορά το γεγονός ότι τα εν λόγω προϊόντα παρουσιάζονται ως φάρμακα ή διανέμονται αποκλειστικώς σε φαρμακεία, υπενθυμίζεται ότι ούτε η διατύπωση της κλάσεως 3004, ούτε οι σημειώσεις της επικεφαλίδας του κεφαλαίου 30 της ΣΟ για τη δασμολογική κατάταξη των προϊόντων στο κεφάλαιο αυτό αναφέρουν την παρουσίαση ή τους τόπους πωλήσεως των εν λόγω προϊόντων. Κατά συνέπεια, ακόμη κι αν τα στοιχεία αυτά μπορούν να θεωρηθούν ως λυσιτελή, δεν έχουν καθοριστική για την κατάταξη των προϊόντων στη ΣΟ αξία (βλ., συναφώς, προαναφερθείσα απόφαση της 6ης Νοεμβρίου 1997, LTM, σκέψη 28).
34. Αντιθέτως, το γεγονός ότι τα προϊόντα αυτά παρουσιάζονται με μορφή δόσεων ή είναι συσκευασμένα για τη λιανική πώληση συνιστά, όπως επισημαίνει η ίδια η διατύπωση της κλάσεως 3004, προϋπόθεση για την εφαρμογή της εν λόγω διατάξεως.
35. Λαμβανομένων υπόψη των προηγουμένων, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, για τους σκοπούς κατατάξεως στη ΣΟ, σύμφωνα με τα πληροφοριακά στοιχεία που διαθέτει το Δικαστήριο, προϊόντα όπως τα επίμαχα στην κύρια δίκη επιθέματα νικοτίνης πρέπει να θεωρηθούν ως «φάρμακα» υπό την έννοια της κλάσεως 3004.
36. Πράγματι, από τον φάκελο της υποθέσεως και ειδικότερα από τις εκθέσεις και επιστημονικές πραγματογνωμοσύνες στις οποίες παρέπεμψε η SmithKline, προκύπτει ότι τα εν λόγω επιθέματα παρουσιάζουν θεραπευτικές ιδιότητες και χρησιμοποιούνται για σαφώς καθορισμένους προληπτικούς σκοπούς, η δράση των οποίων επικεντρώνεται σε συγκεκριμένες λειτουργίες του ανθρωπίνου οργανισμού.
37. Αφενός, τα εν λόγω επιθέματα συνιστούν αναγνωρισμένη θεραπεία για την εξάρτηση από τη νικοτίνη (ή από τον καπνό) και τα συμπτώματα στερήσεως που συνδέονται με την εν λόγω εξάρτηση.
38. Αφετέρου, βοηθώντας τους ενδιαφερόμενους να σταματήσουν το κάπνισμα, η χρησιμοποίηση των εν λόγω επιθεμάτων συμβάλλει στην πρόληψη των κινδύνων και των ασθενειών που συνδέονται με την κατανάλωση καπνού, όπως τόνισε μεταξύ άλλων η Επιτροπή στις γραπτές της παρατηρήσεις και στην απάντηση στο ερώτημα που τέθηκε κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 54α του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
39. Επί πλέον, από την απόφαση παραπομπής προκύπτει ότι τα επίμαχα στην κύρια δίκη επιθέματα νικοτίνης συσκευάζονται ατομικώς σε φακελάκια από αλουμίνιο και πωλούνται για εβδομαδιαία χρήση σε πακέτα με οδηγίες.
40. Ενόψει των στοιχείων αυτών, δεν μπορεί να γίνει δεκτή η προβληθείσα από την Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου επιχειρηματολογία για να απορριφθεί ο χαρακτηρισμός του επίμαχου στην κύρια δίκη προϊόντος ως «φαρμάκου» υπό την έννοια της κλάσεως 3004 της ΣΟ.
41. Όσον αφορά το επιχείρημα ότι τα επιθέματα νικοτίνης δεν παρουσιάζουν θεραπευτικές ιδιότητες ή δεν χρησιμοποιούνται για σαφώς καθορισμένους προφυλακτικούς σκοπούς επειδή χορηγούν την ίδια ουσία, ήτοι τη νικοτίνη, με την ουσία που συνεπάγεται την εξάρτηση, επισημαίνεται ότι το γεγονός αυτό μόνον δεν αντίκειται στον χαρακτηρισμό του επίμαχου στην κύρια δίκη προϊόντος ως φαρμάκου υπό την έννοια της κλάσεως 3004 της ΣΟ.
42. Πράγματι, από τον φάκελο της υποθέσεως προκύπτει ότι η νικοτίνη που χορηγείται μέσω των επιθεμάτων, στο πλαίσιο θεραπείας αντικαταστάσεως, παράγει διαφορετικά αποτελέσματα από αυτά που συνδέονται με τη νικοτίνη που απορροφάται κατά την κατανάλωση καπνού. Δεδομένου ότι τα αποτελέσματα της νικοτίνης εξαρτώνται από την ταχύτητα προσλήψεώς της, η δε ταχύτητα αυτή είναι τοσούτω μεγαλύτερη όταν η νικοτίνη εισπνέεται και απορροφάται από τους πνεύμονες απ’ ό,τι όταν απελευθερώνεται μέσω του δέρματος, τα εν λόγω επιθέματα μπορούν να μειώσουν αποτελεσματικώς την εξάρτηση από τον καπνό.
43. Περαιτέρω, υπενθυμίζεται ότι, όπως τόνισε η SmithKline, η αρχή του εμβολιασμού στηρίζεται επίσης στη χορήγηση ελαφράς δόσεως του ιδίου μικροοργανισμού με αυτόν που δημιουργεί την ασθένεια, η πρόληψη της οποίας αποτελεί τον σκοπό του εμβολίου.
44. Όσον αφορά το επιχείρημα ότι η εξάρτηση από τη νικοτίνη (ή από τον καπνό) δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ασθένεια διότι, κατά τον χρόνο των κρίσιμων για την υπόθεση πραγματικών περιστατικών, ο κίνδυνος βλάβης από την εν λόγω εξάρτηση δεν αναγνωριζόταν καθαυτός στο κοινοτικό δίκαιο, διαπιστώνεται ότι, για την κατάταξη προϊόντος στην κλάση 3004 της ΣΟ, η αναγνώριση ή μη αναγνώριση ασθένειας σε κοινοτικό κείμενο πέραν αυτών που αναφέρονται στην κατάταξη στη ΣΟ δεν έχει καθοριστική αξία.
45. Ως προς το επιχείρημα ότι ο κανονισμός (ΕΟΚ) 3565/88 της Επιτροπής, της 16ης Νοεμβρίου 1988, για κατάταξη εμπορευμάτων στη Συνδυασμένη Ονοματολογία (ΕΕ L 311, σ. 25), δεν κατατάσσει τις τσίχλες που αποτελούνται από νικοτίνη στην κλάση 3004, αλλά στην κλάση 2106, πρέπει να τονισθεί ότι η εν λόγω κατάταξη δεν μπορεί να έχει καμία επίδραση στην κατάταξη προϊόντος διαφορετικής φύσεως, όπως τα επιθέματα νικοτίνης.
46. Όσον αφορά το επιχείρημα ότι η ΠΟΤ αποφάσισε να κατατάξει τα επιθέματα νικοτίνης στην κλάση 3824 του εναρμονισμένου συστήματός της, διαπιστώθηκε στη σκέψη 28 της παρούσας διατάξεως ότι, στο πλαίσιο κατατάξεως προϊόντος στη ΣΟ, οι περί κατατάξεως γνώμες της ΠΟΤ δεν έχουν δεσμευτική νομική ισχύ.
47. Λαμβανομένων υπόψη των προηγουμένων, και δεδομένου ότι, αφενός, η κλάση 3004 της ΣΟ είναι, σε σχέση με την κλάση 3824 της ΣΟ, η πλέον εξειδικευμένη κλάση και, αφετέρου, από τις σημειώσεις του κεφαλαίου 38 προκύπτει ότι το εν λόγω κεφάλαιο δεν περιλαμβάνει τα φάρμακα, πρέπει να υπερισχύσει η κατάταξη των επιθεμάτων νικοτίνης στην κλάση 3004 της ΣΟ.
48. Υπό τις συνθήκες αυτές, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί απάντηση ότι τα επιθέματα νικοτίνης, όπως τα επίμαχα στην υπόθεση της κύριας δίκης, πρέπει να καταταγούν στην κλάση 3004 της ΣΟ.
Επί του δευτέρου ερωτήματος: η υποχρέωση άρσεως της ασυμφωνίας προς το κοινοτικό δίκαιο (άρθρο 10 ΕΚ)
49. Με το δεύτερο ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται κατ’ ουσίαν περί του περιεχομένου της υποχρεώσεως των εθνικών δικαστηρίων να αίρουν τις ασυμφωνίες προς το κοινοτικό δίκαιο.
Συγκεκριμένα, το αιτούν δικαστ ήριο ρωτά αν το κοινοτικό δίκαιο επιβάλλει ή επιτρέπει σε εθνικό δικαστήριο να ακυρώσει απόφαση της αρμόδιας τελωνειακής αρχής χωρίς να την υποκαταστήσει με δεσμευτική δασμολογική πληροφορία που δεν είναι σύμφωνη με περί κατατάξεως γνώμη της ΠΟΤ κρίνοντας παρ’ όλ’ αυτά ότι το προϊόν μπορεί δεόντως να καταταγεί διαφορετικά απ’ ό,τι προέβλεπε η εν λόγω γνώμη.
50. Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι από πάγια νομολογία προκύπτει ότι, δυνάμει της αρχής της έντιμης συνεργασίας του άρθρου 10 ΕΚ, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να εξαλείφουν τις παράνομες συνέπειες παραβάσεως του κοινοτικού δικαίου (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 16ης Δεκεμβρίου 1960, 6/60, Humblet, Συλλογή τόμος 1954-1964, σ. 543, και της 19ης Νοεμβρίου 1991, C-6/90 και C-9/90, Francovich κ.λπ., Συλλογή 1991, σ. I-5357, σκέψη 36). Η εν λόγω υποχρέωση εμπίπτει, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, σε κάθε όργανο του ενδιαφερομένου κράτους μέλους (βλ., συναφώς, απόφαση της 12ης Ιουνίου 1990, C-8/88, Γερμανία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1990, σ. I‑2321, σκέψη 13).
51. Συγκεκριμένα, εναπόκειται στις αρμόδιες αρχές και στα δικαστήρια κράτους μέλους να λαμβάνουν, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, όλα τα απαραίτητα γενικά ή ειδικά μέτρα, για να αίρουν τη μη σύμφωνη προς το κοινοτικό δίκαιο εσφαλμένη δεσμευτική δασμολογική πληροφορία. Τέτοιου είδους ιδιαίτερα μέτρα συνιστούν, μεταξύ άλλων, η ακύρωση εσφαλμένης δεσμευτικής δασμολογικής πληροφορίας και η έκδοση νέας πληροφορίας σύμφωνης προς το κοινοτικό δίκαιο.
52. Στο πλαίσιο αυτό, οι εφαρμοστέες διαδικαστικές λεπτομέρειες εμπίπτουν στα άρθρα 243 έως 246 του τελωνειακού κώδικα και, επικουρικώς, δυνάμει του άρθρου 245 του εν λόγω κώδικα και της αρχής της διαδικαστικής αυτονομίας των κρατών μελών, στην εσωτερική έννομη τάξη κάθε κράτους μέλους, με την προϋπόθεση πάντως ότι δεν είναι λιγότερο ευνοϊκές από τις διαδικαστικές προϋποθέσεις που διέπουν παρεμφερείς καταστάσεις της εσωτερικής φύσεως (αρχή της ισοδυναμίας) και δεν καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικώς δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που αναγνωρίζει η κοινοτική έννομη τάξη (αρχή της αποτελεσματικότητας) (βλ., συναφώς, μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 14ης Δεκεμβρίου 1995, C-312/93, Peterbroeck, Συλλογή 1995, σ. I-4599, σκέψη 12, και της 16ης Μαΐου 2000, C-78/98, Preston κ.λπ. Συλλογή 2000, σ. I-3201, σκέψη 31).
53. Όσον αφορά την υπόθεση της κύριας δίκης, αν αρμόδια αρχή εξέδωσε εσφαλμένη δεσμευτική δασμολογική πληροφορία, ένα εθνικό δικαστήριο υποχρεούται να λάβει, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, όλα τα απαραίτητα, γενικά ή ειδικά, μέτρα προκειμένου να ακυρωθεί η εν λόγω πληροφορία και να εκδοθεί νέα δεσμευτική δασμολογική πληροφορία σύμφωνη προς το κοινοτικό δίκαιο.
54. Στο πλαίσιο αυτό, οι προϋποθέσεις και τα αποτελέσματα των αποφάσεων που εκδίδουν τα εθνικά δικαστήριο επί προσφυγών εμπίπτουν, εντός των πλαισίων των αρχών της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας, στο εθνικό δίκαιο.
55. Συναφώς, παρατηρείται ότι, λαμβανομένου υπόψη του πολύ περιορισμένου πεδίου εφαρμογής του, το άρθρο 12, παράγραφος 5, στοιχείο α΄, περίπτωση ii, δεύτερο εδάφιο, του τελωνειακού κώδικα δεν ασκεί επιρροή στην υποχρέωση των εθνικών δικαστηρίων να λάβουν όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε να ακυρωθεί μια εσφαλμένη δεσμευτική δασμολογική πληροφορία και να εκδοθεί από την αρμόδια τελωνειακή αρχή νέα πληροφορία. Πράγματι, όπως διαπιστώθηκε στη σκέψη 27 της παρούσας διατάξεως, η εν λόγω διάταξη διέπει μόνον τα συγκεκριμένα αποτελέσματα, επί υφιστάμενης δεσμευτικής δασμολογικής πληροφορίας, νέας γνώμης περί κατατάξεως που εκδίδει η ΠΟΤ. Κατά συνέπεια, το άρθρο 12, παράγραφος 5, του τελωνειακού κώδικα δεν απαγορεύει σε εθνικό δικαστή να ακυρώνει απόφαση τελωνειακής αρχής που είναι σύμφωνη με περί κατατάξεως γνώμη της ΠΟΤ και κρίνει ότι ένα προϊόν πρέπει να καταταγεί άλλως απ’ ό,τι προβλέπει η εν λόγω γνώμη περί κατατάξεως.
56. Επομένως, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, αν η αρμόδια αρχή έχει εκδώσει εσφαλμένη δεσμευτική δασμολογική πληροφορία, ένα εθνικό δικαστήριο υποχρεούται, δυνάμει του άρθρου 10 ΕΚ, να λάβει, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, όλα τα μέτρα που είναι αναγκαία ώστε να ακυρωθεί η εν λόγω γνώμη και να εκδοθεί νέα δεσμευτική δασμολογική πληροφορία, σύμφωνη προς το κοινοτικό δίκαιο.
Στο πλαίσιο αυτό, οι λεπτομέρειες και τα αποτελέσματα των αποφάσεων που εκδίδει ένα εθνικό δικαστήριο επί προσφυγής εμπίπτουν, εντός των ορίων των αρχών της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας, στο εθνικό δίκαιο.
Συναφώς, το άρθρο 12, παράγραφος 5, του τελωνειακού κώδικα δεν απαγορεύει σε εθνικό δικαστή να ακυρώνει απόφαση τελωνειακής αρχής η οποία, μολονότι είναι σύμφωνη με περί κατατάξεως γνώμη της ΠΟΤ, παραβιάζει τη ΣΟ και κρίνει ότι ένα προϊόν πρέπει να καταταγεί άλλως απ’ ό,τι προβλέπει η εν λόγω γνώμη περί κατατάξεως.
Επί των δικαστικών εξόδων
57. Επειδή η διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, στο δικαστήριο αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των εξόδων. Τα έξοδα για την υποβολή παρατηρήσεων στο Δικαστήριο, πλην των εξόδων των εν λόγω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
1) Τα επιθέματα νικοτίνης, όπως τα επίμαχα στην υπόθεση της κύριας δίκης, πρέπει να καταταγούν στην κλάση 3004 της Συνδυασμένης Ονοματολογίας, που περιλαμβάνεται στο παράρτημα I του κανονισμού (ΕΟΚ) 2658/87 του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 1987, για τη δασμολογική και στατιστική ονοματολογία και το Κοινό Δασμολόγιο (ΕΕ L 256, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 2086/97 της Επιτροπής, της 4ης Νοεμβρίου 1997.
2) Αν η αρμόδια αρχή έχει εκδώσει εσφαλμένη δεσμευτική δασμολογική πληροφορία, ένα εθνικό δικαστήριο υποχρεούται, δυνάμει του άρθρου 10 ΕΚ, να λάβει, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, όλα τα μέτρα που είναι αναγκαία ώστε να ακυρωθεί η εν λόγω γνώμη και να εκδοθεί νέα δεσμευτική δασμολογική πληροφορία, σύμφωνη προς το κοινοτικό δίκαιο.
Στο πλαίσιο αυτό, οι λεπτομέρειες και τα αποτελέσματα των αποφάσεων που εκδίδει ένα εθνικό δικαστήριο επί προσφυγής εμπίπτουν, εντός των ορίων των αρχών της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας, στο εθνικό δίκαιο.
Συναφώς, το άρθρο 12, παράγραφος 5, του κανονισμού (ΕΟΚ) 2913/92 του Συμβουλίου, της 12ης Οκτωβρίου 1992, για τη θέσπιση κοινοτικού τελωνειακού κώδικα, δεν απαγορεύει σε εθνικό δικαστή να ακυρώνει απόφαση τελωνειακής αρχής η οποία, μολονότι είναι σύμφωνη με περί κατατάξεως γνώμη της ΠΟΤ, παραβιάζει τη ΣΟ, και κρίνει ότι ένα προϊόν πρέπει να καταταγεί άλλως απ’ ό,τι προβλέπει η εν λόγω γνώμη περί κατατάξεως.