Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
KOKOTT
ippreżentati fl‑14 ta’ Novembru 2019 (1)
Kawża C‑616/18
Cofidis SA
vs
YU,
ZT
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunal d’instance d’Épinal (il-Qorti Distrettwali ta’ Épinal, Franza))
Kawża C‑679/18
OPR‑Finance s. r. o.
vs
GK
(Talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Okresní soud v Ostravě (il-Qorti Distrettwali ta’ Ostravě, ir-Repubblika Ċeka))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Protezzjoni tal-konsumatur – Direttiva 2008/48 – Kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur – Verifika prekuntrattwali mill-kreditur tas-solvenza tal-konsumatur – Obbligi ta’ informazzjoni tal-kreditur mal-konklużjoni tal-kuntratt – Sanzjonijiet f’każ ta’ nuqqas ta’ osservanza – Applikazzjoni ex officio – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprojbixxi lill-qrati nazzjonali milli jistabbilixxu jew jissanzjonaw ksur tal-obbligu possibbli, ex officio jew permezz ta’ eċċezzjoni mqajma mill-konsumatur wara li jiskadi t-terminu ta’ preskrizzjoni jew ta’ dekadenza”
I.      Introduzzjoni
1.        Il-kawżi Cofidis (C‑616/18) u OPR‑Finance (C‑679/18) huma bbażati rispettivament fuq talba għal deċiżjoni preliminari Franċiża u dik Ċeka, kull waħda
tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur (2). Essenzjalment, dawn huma kwistjonijiet dwar sa fejn it-termini nazzjonali ta’ dekadenza u ta’ preskrizzjoni jipprekludu l-eżami ex officio tal-ksur tal-Artikoli 8 u 10 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur, minn qorti nazzjonali, u l-każijiet li fihom il-qrati għandhom jimponu sanzjonijiet ex officio.
II.    Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni
2.        L-Artikolu 8(1) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur huwa fformulat kif ġej:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, qabel il-konklużjoni tal-ftehim ta’ kreditu, il-kreditur jivvaluta l-affidabbiltà finanzjarja tal-konsumatur abbażi ta’ informazzjoni suffiċjenti, fejn ikun il-każ miksuba mill-konsumatur u, fejn ikun meħtieġ, abbażi ta’ konsultazzjoni tad-database rilevanti. L-Istati Membri fejn il-leġiżlazzjoni fil-preżent diġà tirrikjedi li l-kredituri jivvalutaw l-affidabilità finanzjarja tal-konsumaturi fuq il-bażi ta’ konsultazzjoni tad-database rilevanti jistgħu jżommu dan ir-rekwiżit.”
3.        L-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu lill-konsumatur jelenka l-indikazzjonijiet li għandhom jidhru b’mod obbligatorju fil-kuntratt ta’ kreditu ‘b’mod ċar u konċiż’, li fosthom jinsabu, b’mod partikolari, ir-rata annwali effettiva globali u l-ammont totali dovut mill-konsumatur (fl-inċiż (g)) kif ukoll informazzjoni fuq ċerti drittijiet tal-konsumatur.
4.        Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu lill-konsumatur jirrikjedi li, “L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu r-regoli dwar il-penali applikabbli għall-ksur tad-dispożizzjonijiet nazzjonali adottati skond din id-Direttiva u għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa kollha biex jiżguraw li dawn jiġu implimentati. Il-penali previsti għandhom ikunu effettivi, proporzjonati u disswassivi.”
B.      Id-dritt nazzjonali
1.      Id-dritt Franċiż (kawża Cofidis)
5.        Franza ttrasponiet fid-dritt Franċiż id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur billi emendat id-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi tal-Konsumatur fuq il-bażi tal-“Loi n° 2010‑737 du 1er juillet 2010, portant réforme du crédit à la consommation” (il-Liġi Nru 2010‑737, tal-1 ta’ Lulju 2010, dwar ir-riforma tal-kreditu tal-konsumatur) (3).
6.        Id-dispożizzjonijiet tal-Code de la consommation (il-Kodiċi tal-Konsumatur) rilevanti għall-finijiet tal-proċedura ta’ rinviju huma, minn naħa, l-Artikolu L. 311‑9 (4), li jipprovdi li, qabel il-konklużjoni tal-kuntratt ta’ kreditu, il-kreditur għandu jivverifika s-solvenza tal-persuna li tissellef abbażi ta’ informazzjoni suffiċjenti, inkluża l-informazzjoni pprovduta minn min jissellef fuq talba tal-kreditur. Min-naħa l-oħra, il-paragrafu 2 tal-Artikolu L. 311‑18 (5), li jistabbilixxi d-dettalji li għandhom jiġu inklużi b’mod obbligatorju fil-kuntratt permezz ta’ digriet. Minħabba din l-awtorizzazzjoni, id-Décret n°2011‑136 du 1er février 2011 (id-Digriet Nru 2011‑136 tal-1 ta’ Frar 2011) ġie adottat, li minn naħa reġa’ ġie kkodifikat fl-Artikolu R. 311‑5 tal-Kodiċi tal-Konsumatur (6). L-ewwel subparagrafu ta’ din id-dispożizzjoni jipprevedi: “Il-kuntratt ta’ kreditu previst fl-Artikolu L. 311‑18 għandu jiġi redatt b’tipa mhux inqas minn 8 pt. Dan jinkludi, b’mod ċar u li jinqara”, sensiela ta’ informazzjoni essenzjali.
7.        L-Artikolu L. 311‑48 tal-Kodiċi tal-Konsumatur jirregola l-konsegwenzi legali applikabbli fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza mal-obbligi tal-kreditur. Il-ksur tal-obbligu ta’ informazzjoni previst fl-Artikolu L. 311‑18 huwa ssanzjonat mid-dekadenza tad-dritt għall-interessi skont l-Artikolu L. 311‑48(1). Din is-sanzjoni tapplika wkoll, skont il-paragrafu (2) tal-Artikolu L. 311‑48, fil-każ ta’ ksur tal-obbligu ta’ verifika tas-solvenza previst fl-Artikolu L. 311‑9, filwaqt li huwa mifhum li, f’dan il-każ, il-qorti tista’ tillimita s-sanzjoni għal parti mid-dritt għall-interessi.
8.        It-tilwimiet dwar l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi tal-Konsumatur fil-qasam tal-kreditu lill-konsumaturi huma suġġetti għal termini differenti ta’ dekadenza u ta’ preskrizzjoni. L-azzjonijiet għal ħlas li jirriżultaw minn inadempjenza fil-ħlas għandhom jiġu ppreżentati skont l-Artikolu L. 311‑52 tal-Kodiċi tal-Konsumatur f’terminu ta’ dekadenza ta’ sentejn li jibda jiddekorri mill-avveniment li ta bidu għat-tilwima. Fir-rigward ta’ rikorsi tal-konsumatur, l-Artikolu L. 110‑4(1) tal-Code de Commerce (il-Kodiċi tal-Kummerċ) jipprevedi li l-obbligi li jirriżultaw minn tranżazzjonijiet kummerċjali bejn negozjanti jew bejn negozjanti u dawk mhux negozjanti, jiġu preskritti wara ħames snin, sakemm dawn ma jkunux suġġetti għal terminu ta’ preskrizzjoni iqsar. L-Artikolu 2224 tal-Code Civil (il-Kodiċi Ċivili) jipprovdi barra minn hekk, b’mod ġenerali, li l-azzjonijiet
in personam
jew in rem jiġu preskritti b’ħames snin, li jibdew jiddekorru mid-data li fiha d-detentur ta’ dritt kellu għarfien jew messu kellu għarfien tal-fatti li jippermettulu li jeżerċitah.
2.      Id-dritt tar-Repubblika Ċeka (kawża OPR‑Finance)
9.        Ir-Repubblika Ċeka ttrasponiet id-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur fiż-Zákon č. 257/2016 Sb., o spotřebitelském úvěru (il-Liġi Nru. 257/2016 dwar il-Kuntratti ta’ Kreditu għall-Konsumatur, iktar ’il quddiem
il-“Liġi dwar il-Kuntratti ta’ Kreditu għall-Konsumatur”) li daħlet fis-seħħ mill‑1 ta’ Diċembru 2016 fid-dritt Ċek.
10.      L-Artikolu 86 tal-Liġi dwar il-Kuntratti ta’ Kreditu għall-Konsumatur jirregola l-evalwazzjoni tas-solvenza tal-konsumatur kif ġej:
“(1)      Qabel ma jiġi konkluż il-kuntratt ta’ kreditu għall-konsumatur jew qabel ma ssir kwalunkwe żieda sinjifikattiva fl-ammont totali ta’ kreditu, il-kreditur għandu jevalwa s-solvenza tal-konsumatur fuq il-bażi ta’ informazzjoni meħtieġa, affidabbli, suffiċjenti u adegwata li huwa kiseb mill-konsumatur u, fejn neċessarju, billi jikkonsulta database li tippermetti evalwazzjoni tas-solvenza tal-konsumatur jew minn sorsi oħra. Il-kreditur għandu jagħti kreditu lill-konsumatur biss jekk l-evalwazzjoni tas-solvenza tal-konsumatur ma tirriżultax f’dubju raġonevoli dwar il-kapaċità tal-konsumatur li jirrimborsa l-kreditu tal-konsumatur. […]”
11.      Minħabba l-ksur tal-obbligu li tiġi evalwata s-solvenza, l-Artikolu 87 tal-Liġi dwar il-Kuntratti ta’ Kreditu għall-Konsumatur jipprovdi:
“(1)      Meta l-kreditur jagħti kreditu lill-konsumatur bi ksur tat-tieni sentenza tal-Artikolu 86(1) il-kuntratt huwa null. Il-konsumatur jista’ jinvoka n-nullità f’terminu ta’ dekadenza ta’ tliet snin li jibda jiddekorri mid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt. Il-konsumatur huwa obbligat jirrimborsa l-ammont tal-kreditu tal-konsumatur li ngħata lilu f’perijodu raġonevoli”.
12.      L-Artikolu 586 taż-Zákon č. 89/2012 Sb., občanský zákoník (il-Liġi Nru. 89/2012 li tistabbilixxi l-Kodiċi Ċivili) jipprevedi, b’mod ġenerali, l-hekk imsejħa nullità relattiva, kif previst, b’mod partikolari, fl-Artikolu 87(1) tal-Liġi dwar il-Kuntratti ta’ Kreditu għall-Konsumatur, kif ġej:
“(1)      Meta n-nullità ta’ att ġuridiku tiġi stabbilita sabiex tipproteġi l-interessi ta’ persuna speċifika, din il-persuna biss tista’ tinvoka n-nullità tiegħu.
(2)      Jekk in-nullità tal-att ġuridiku ma tiġix invokata mill-persuna awtorizzata, l-att ġuridiku għandu
jiġi kkunsidrat validu”.
III. Il-fatti, il-kawża prinċipali u t-talba għal deċiżjoni preliminari fil-kawża Cofidis
A.      Il-fatti u l-kawża prinċipali
13.      Cofidis, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, ikkonkludiet mal-konvenuta fil-kawża prinċipali bħala konsumatur fil‑5 ta’ Mejju 2013 kuntratt ta’ konsolidazzjoni ta’ krediti għal ammont ta’ EUR 20 600 (7). Fl‑20 ta’ Diċembru 2017 Cofidis iddikjarat ix-xoljiment tal-kuntratt u stiednet lill-konvenuti fid‑29 ta’ Marzu 2018 sabiex iħallsu l-pagamenti pendenti.
14.      Permezz tar-rikors tagħha, ippreżentat fid‑9 ta’ Mejju 2018, Cofidis talbet li l-konvenuti jiġu kkundannati għall-ħlas in solidum u li s-sentenza tiġi ddikjarata provviżorjament eżegwibbli. Waqt is-seduta li saret fil‑21 ta’ Ġunju 2018, il-President tal-qorti qajjem ex officio
il-motiv dwar jekk hemmx ksur possibbli tal-obbligu li titressaq offerta ta’ kuntratt li tinkludi indikazzjonijiet ċari u li jistgħu jinqraw kif ukoll motiv fuq ksur possibbli tal-obbligu ta’ verifika tas-solvenza ta’ min jissellef kif ukoll tas-sanzjonijiet relatati (nullità, dekadenza totali jew parzjali tad-dritt għall-interessi) u stieden lill-partijiet sabiex jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom. Cofidis sostniet li l-motivi ta’ difiża mqajma ex officio
huma preskritti, peress li dawn kienu ġew invokati mill-qorti biss wara li skadew ħames snin wara l-konklużjoni tal-kuntratt.
B.      It-talba għal deċiżjoni preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
15.      Permezz tad-digriet tal‑20 ta’ Settembru 2018, li ġie rċevut fl‑1 ta’ Ottubru 2018, it-Tribunal d’Instance d’Épinal (il-Qorti Distrettwali ta’ Épinal, Franza) għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“Il-protezzjoni li d-[Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur] tiżgura lill-konsumaturi tipprekludi dispożizzjoni nazzjonali li, f’azzjoni mressqa minn professjonist kontra konsumatur u bbażata fuq kuntratt ta’ kreditu konkluż bejniethom, tipprojbixxi lill-qorti nazzjonali milli, fit-tmiem ta’ terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin li jibda jiddekorri sa mill-konklużjoni tal-kuntratt, tidentifika u tissanzjona, ex officio jew bħala riżultat ta’ eċċezzjoni mqajma mill-konsumatur, nuqqas ta’ osservanza tad-dispożizzjonijiet li jirrigwardaw l-obbligu li tiġi vverifikata s-solvenza tal-konsumatur previsti fl-Artikolu 8 tad-direttiva, dawk li jirrigwardaw l-informazzjoni li għandha tidher b’mod ċar u konċiż fil-kuntratti ta’ kreditu previsti fl-Artikoli 10 et seq tad-direttiva, u, b’mod iktar ġenerali, id-dispożizzjonijiet kollha li jipproteġu l-konsumaturi previsti mill-imsemmija direttiva?”
16.      Fil-proċedura għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, Cofidis, bħala r-rikorrenti fil-kawża prinċipali, ir-Repubblika Franċiża, ir-Repubblika Ċeka kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom. Dawn l-istess partijiet kienu wkoll irrappreżentati fis-seduta li seħħet fl‑4 ta’ Settembru 2019.
IV.    Il-fatti, il-proċedura fil-kawża prinċipali u t-talba għal deċiżjoni preliminari fil-kawża OPR‑Finance
A.      Il-fatti u l-proċedura fil-kawża prinċipali
17.      OPR‑Finance, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, irrikonoxxiet lill-konvenuta fil-kawża prinċipali bħala konsumatur, fil‑21 ta’ April 2017, kreditu li jdur għal ammont totali ta’ 4 900
koruna Ċeka (CZK) (8). Wara li l-konsumatriċi ma ħallsitx lura l-ħlasijiet dovuti tal-kreditu, OPR‑Finance, f’kawża mressqa fis‑7 ta’ Ġunju 2018, talbet il-ħlas ta’ CZK 7 839 (9) flimkien mal-interessi moratorji statutorji mill‑1 ta’ Ottubru 2017 ’il quddiem.
18.      Matul il-proċedura, OPR‑Finance la allegat u lanqas uriet li hija evalwat is-solvenza tal-konvenuta qabel il-konklużjoni tal-kuntratt ta’ kreditu. Il-konvenuta, min-naħa tagħha, ma invokatx in-nullità tal-kuntratt ta’ kreditu minħabba l-assenza ta’ verifika tas-solvenza tagħha min-naħa tar-rikorrenti.
B.      Talba għal deċiżjoni preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
19.      Permezz ta’ digriet tal‑25 ta’ Ottubru 2018, li ġie rċevut fil‑5 ta’ Novembru 2018, l-Okresní soud v Ostravě (il-Qorti Distrettwali ta’ Ostrava, ir-Repubblika Ċeka) għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja, skont l-Artikolu 267 TFUE, id-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      Id-dispożizzjonijiet magħqudin tal-Artikolu 8 u tal-Artikolu 23 tad-[Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur] jipprekludu leġiżlazzjoni li, f’każ ta’ ksur tal-obbligu li jaqa’ fuq il-kreditur, qabel il-konklużjoni tal-kuntratt ta’ kreditu, li jevalwa l-affidabbiltà finanzjarja tal-konsumatur, tipprevedi bħala sanzjoni n-nullità tal-kuntratt ta’ kreditu flimkien mal-obbligu għall-konsumatur li jħallas lura lill-kreditur il-kapital f’terminu propozjonat mal-possibbiltajiet tiegħu, din is-sanzjoni (nullità tal-kuntratt ta’ kreditu) tapplika biss jekk il-konsumatur jinvokaha (jiġifieri li jeċċepixxi min-nullità tal-kuntratt) f’terminu ta’ preskrizzjoni ta’ tliet snin?
2)      [Fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposta fl-affermattiv għal din id-domanda:]
Id-dispożizzjonijiet magħqudin tal-Artikolu 8 u tal-Artikolu 23 tad-[Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur] huma l-bażi tal-obbligu għal qorti nazzjonali li tapplika ex officio (jiġifieri anki jekk il-konsumatur ma jitlobhiex attivament) is-sanzjoni prevista fil-leġiżlazzjoni nazzjonali għall-ksur, mill-kreditur, tal-obbligu tiegħu li jevalwa l-affidabbiltà finanzjarja tal-konsumatur?”
20.      Fil-proċedura għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, ir-Repubblika Ċeka, ir-Repubblika Portugiża u l-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. Dawn il-partijiet kienu wkoll irrappreżentati fis-seduta tal‑4 ta’ Settembru 2019.
V.      L-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari fil-kawża Cofidis
21.      Il-Gvern Franċiż isostni l-inammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari fil-kawża Cofidis. Fil-fehma tiegħu, din hija kwistjoni ipotetika ta’ dritt, peress li r-regoli ta’ preskrizzjoni tad-dritt Franċiż iċċitati ma humiex applikabbli fil-kawża prinċipali.
22.      Din l-oġġezzjoni, fil-fehma tiegħi, ma tistax tiġi aċċettata.
23.      F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li – kif indika l-Gvern Franċiż stess – skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, it-talbiet għal deċiżjoni preliminari li jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni jgawdu minn preżunzjoni ta’ rilevanza (10). Huwa minnu li l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirrifjuta li tagħti deċiżjoni dwar domanda preliminari magħmula minn qorti nazzjonali, jekk ikun jidher b’mod ċar li l-interpretazzjoni jew l-evalwazzjoni tal-validità ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni mitluba ma għandha ebda relazzjoni mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, jekk il-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jkunu sarulha (11). Dan ma jistax ikun il-każ f’din il-kawża. Fil-fatt, hekk kif il-Gvern Franċiż jindika huwa stess, l-applikabbiltà tar-regola ta’ preskrizzjoni Franċiża prevista mill-Artikolu L. 110–4 tal-Kodiċi Kummerċjali u mill-Artikolu 2224 tal-Code Civil (il-Kodiċi Ċivili) jiġu evalwati b’mod differenti mill-qrati nazzjonali f’sitwazzjonijiet bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Huwa f’dan il-kuntest li l-opinjoni tal-qorti tar-rinviju fir-rigward tad-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali applikabbli għandha tittieħed bħala bażi u, bħala prinċipju, ir-rilevanza tad-domanda preliminari magħmula għandha tiġi aċċettata.
24.      Madankollu, sa fejn id-domanda preliminari tirreferi għas-sitwazzjoni li fiha s-sanzjoni għal ksur tal-obbligi ssir għal eċċezzjoni mqajma mill-konsumatur, għandu jiġi rrilevat li tali eċċezzjoni ma tqajmitx fil-kawża prinċipali. B’hekk, dan l-aspett tad-domanda ma huwiex rilevanti fir-rigward tal-kawża prinċipali u għaldaqstant huwa ta’ natura ipotetika.
25.      Barra minn hekk, l-oġġezzjoni ta’ Cofidis li r-rinviju għal deċiżjoni preliminari huwa inammissibbli f’dan ir-rigward, sa fejn jitlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħti deċiżjoni dwar jekk, b’mod ġenerali, il-qrati nazzjonali għandhomx is-setgħa li jistabbilixxu u jissanzjonaw ex officio kull ksur għal kwalukwe dispożizzjoni tad-direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumaturi li għandhom bħala għan li jipproteġu l-konsumaturi, fil-fehma tiegħi hija ġġustfikata. Fil-fatt, ma jirriżultax b’mod ċar mid-digriet tar-rinviju liema dispożizzjonijiet oħra l-qorti nazzjonali tixtieq tapplika konkretament ex officio fil-kawża prinċipali. Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex l-elementi fattwali u legali neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għal dan l-aspett tad-domanda.
26.      Għalhekk, ma hemmx dubju rigward l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari fil-kawża Cofidis sa fejn hija intiża li tiċċara s-setgħa tal-qorti nazzjonali, minkejja regola ta’ preskrizzjoni nazzjonali kuntrarja, sabiex teżamina u skont il-każ tissanzjona ex officio l-ksur tal-obbligi tal-kreditur li jirriżultaw mill-Artikolu 8 u mill-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur.
VI.    Evalwazzjoni sostantiva tad-domandi preliminari
27.      Fil-kawża Cofidis, il-qorti Franċiża tistaqsi jekk għandhiex tistabbilixxi u tissanzjona ex officio ksur tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur –
b’mod partikolari l-obbligu ta’ verifika tas-solvenza tal-konsumatur previst fl-Artikolu 8 kif ukoll dak li tinkludi l-indikazzjonijiet elenkati fl-Artikolu 10 b’mod ċar u konċiż fil-kuntratt – minkejja li l-leġiżlazzjoni ta’ preskrizzjoni nazzjonali tipprekludi dan.
28.      Fil-kawża OPR‑Finance, iċċitata iktar ’il fuq, il-qorti Ċeka, permezz taż-żewġ domandi preliminari tagħha, tistaqsi, essenzjalment, jekk id-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur timponix li tissanzjona l-ommissjoni tal-evalwazzjoni tas-solvenza tal-konsumatur ex officio, anki jekk ir-reġim nazzjonali ta’ sanzjonijiet jirriżerva lill-konsumatur l-invokazzjoni ta’ ksur tal-obbligi (it-tieni domanda preliminari) u, barra minn hekk, tipprovdi terminu ta’ dekadenza ta’ tliet snin għal dan il-għan (l-ewwel domanda preliminari).
29.      Iż-żewġ kawżi jqajmu l-kwistjoni dwar sa liema punt in-nuqqas ta’ osservanza ta’ obbligu tal-kreditur skont id-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur għandu jiġi stabbilit minn qorti nazzjonali ex officio, irrispettivament mir-regoli nazzjonali dwar it-termini ta’ dekadenza – jew ta’ preskrizzjoni u, jekk meħtieġ,
issanzjonat. F’dawn iċ-ċirkustanzi, jidher opportun li ż-żewġ kawżi jiġu ttrattati flimkien.
30.      L-ewwel
nett, ser insostni li l-qrati nazzjonali huma obbligati li jeżaminaw dan il-ksur
ex officio, imbagħad ser neżamina l-effett tat-termini ta’ żmien rispettivi u, fl-aħħar
nett, ser niddiskuti s-sanzjoni tal-ksur.
A.      Dwar l-obbligu tal-qrati nazzjonali li jeżaminaw ex officio l-osservanza tal-obbligi tal-kreditur skont id-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur (it-tieni domanda preliminari fil-kawża OPR‑Finance)
31.      Skont ġurisprudenza stabbilita sew tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-garanzija tal-effettività tal-istrumenti differenti tal-protezzjoni tal-konsumatur tad-dritt tal-Unjoni teħtieġ li l-qorti nazzjonali tkun tista’ jew għandha tistħarreġ ex officio
l-osservanza tagħhom (12). F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi osservat, qabel kollox, li r-raġunijiet li jiġġustifikaw l-adozzjoni ta’ tali obbligu ta’ verifika (ara, f’dan ir-rigward, il-punt 1) japplikaw ukoll għall-obbligi hawnhekk rilevanti li jirriżultaw mid-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur (ara, f’dan ir-rigward, il-punt 2).
1.      Il-motivazzjoni tal-eżami ex officio  fil-qasam tal-protezzjoni tal-konsumaturi
32.      Il-punt tat-tluq huwa l-ġurisprudenza li tirrigwarda d-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti (13) li, fl-ewwel lok, titkellem dwar is-setgħa (14), u minn issa ’l quddiem l-obbligu (15), li l-qrati nazzjonali għandhom li jeżaminaw ex officio n-natura inġusta ta’ klawżola, sa fejn ikollhom
il-bażi ġuridika u sostantiva meħtieġa għal dan il-għan.
33.      Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fir-rigward tal-kuntratti konklużi barra mil-lok tan-negozju, li qorti nazzjonali tista’ tqajjem ex officio (16) nuqqas ta’ twettiq tal-obbligu ta’ notifika tat-tħassir previst fl-Artikolu 4 tad-Direttiva 85/577/KEE (17).
34.      Barra minn hekk, din id-duttrina ġiet assorbita mis-sentenza Faber, iċċitata iktar ’il fuq, fil-leġiżlazzjoni dwar il-bejgħ ta’ oġġetti għall-konsum. F’din il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat l-obbligu, għall-qrati nazzjonali, li jeżaminaw ex officio (18) l-kwalità ta’ konsumatur fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 1999/44/KE (19).
35.      Fil-qasam tal-kreditu għall-konsumatur, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrikonoxxiet fil-kawża Rampion u Godard (20) is-setgħa tal-qorti nazzjonali li teżamina ex officio
l-osservanza
tal-protezzjoni mogħtija skont l-Artikolu 11(2) tad-Direttiva 87/102/KEE (21) fil-kuntest ta’ kuntratti ta’ kreditu marbuta. Fil-kawża Radlinger u Radlingerová, b’mod partikolari fir-rigward tal-obbligu ta’ informazzjoni stabbilit fl-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-qorti nazzjonali għandha teżamina ex officio l-osservanza ta’ dan l-obbligu ta’ informazzjoni u, jekk ikun il-każ, tissanzjonah (22).
36.      Hija ġurisprudenza stabbilita li l-obbligu tal-qorti nazzjonali li teżamina ex officio
l-ksur ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-protezzjoni tal-konsumaturi huwa miżura neċessarja sabiex tiġi żgurata l-protezzjoni tal-konsumaturi segwita minn kull waħda mid-direttivi (23). Dan huwa bbażat fuq l-aċċettazzjoni li l-konsumatur jinsab f’pożizzjoni ta’ inferjorità meta mqabbel mal-bejjiegħ jew fornitur, f’dak li jikkonċerna kemm is-setgħa ta’ negozjar kif ukoll il-livell ta’ informazzjoni (24). Għalhekk, jeżisti riskju, li ma għandux jiġi sottovalutat, li l-konsumatur, b’mod partikolari b’nuqqas ta’ għarfien, ma jinvokax ir-regola ta’ dritt intiża li tipproteġih (25). L-obbligu tal-qrati nazzjonali li jeżaminaw ex officio l-ksur tad-dispożizzjonijiet intiżi għall-protezzjoni tal-konsumaturi huwa intiż li jiġi applikat sabiex jikkumpensa l-inugwaljanza li teżisti bejn il-konsumatur u l-bejjiegħ jew fornitur, permezz ta’ intervent tal-qorti nazzjonali, indipendenti mill-partijiet kontraenti (26).
37.      Madankollu, l-aċċettazzjoni mill-qorti nazzjonali ta’ tali obbligu tirrikjedi analiżi ddettaljata tal-pożizzjoni sistematika u tal-għan tad-dispożizzjoni li l-osservanza tagħha għandha tiġi eżaminata
ex officio. Kuntrarjament għall-opinjoni espressa mill-Kummissjoni, ma huwiex biżżejjed li jsir riferiment b’mod ġenerali għal raġunijiet ta’ “koerenza” fil-qasam tal-protezzjoni tal-konsumaturi (27).
38.      Konsegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat, fl-aħħar lok, li mhux kull obbligu impost minn direttivi dwar is-sitwazzjoni ġuridika tal-konsumaturi huwa adattat għal eżami ex officio. Fil-kawża Bankia (28), il-Qorti tal-Ġustizzja ġġustifikat l-assenza ta’ traspożizzjoni, fil-qasam tal-prattiki kummerċjali żleali, tal-prinċipji li jirrigwardaw l-obbligu ta’ eżami fil-qasam tal-prattiki kummerċjali żleali, pereżempju billi tistabbilixxi differenza kunċettwali bejn id-Direttiva dwar il-prattiki kummerċjali żleali (29) u d-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti. Id-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti tipprojbixxi l-użu ta’ klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi mal-konsumaturi u, fl-istess ħin, tordna l-konsegwenzi legali marbuta ma’ tali użu – jiġifieri r-revoka tan-natura vinkolanti tiegħu. Min-naħa l-oħra, għalkemm id-Direttiva dwar il-prattiki kummerċjali żleali tipprojbixxi ċerti prattiki, hija tħalli t-tfassil tal-miżuri ta’ kontroll neċessarju f’idejn l-Istati Membri.
39.      Anki fil-kawża Salvoni (30), il-Qorti tal-Ġustizzja rrifjutat li tittrasponi l-ġurisprudenza dwar l-obbligu ta’ eżami ta’ klawżoli inġusti bil-għan li tiġi eżaminata l-osservanza tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni fil-qasam tal-kuntratti konklużi mill-konsumaturi, skont ir-Regolament Brussell Ia (31), b’riferiment għad-disparità tal-materji regolatorji taż-żewġ strumenti.
40.      Għalhekk, għandha tittieħed inkunsiderazzjoni l-kwistjoni jekk l-obbligu tal-qorti nazzjonali, diġà aċċettat mill-Qorti tal-Ġustizzja, li teżamina
ex officio
l-osservanza tal-obbligu ta’ informazzjoni li għandu l-kreditur skont l-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur japplikax ukoll għall-obbligu ta’ trasparenza li japplika wkoll fil-kuntest tal-Artikolu 10(2) kif ukoll għall-obbligu prekuntrattwali skont l-Artikolu 8 sabiex tiġi evalwata s-solvenza tal-konsumatur.
2.      Fuq ir-rekwiżit ta’ eżami ex officio dwar jekk l-obbligi li jirriżultaw mill-Artikoli 8 u 10 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur ġewx osservati mill-kreditur
41.      Il-qorti tar-rinviju fil-kawża Cofidis ma għandha ebda dubju li l-kwistjoni dwar jekk il-kreditur osservax l-obbligi tiegħu skont id-dispożizzjonijiet traspożitorji tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur għandha tiġi eżaminata ex officio. Min-naħa l-oħra, fit-tieni domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju fil-kawża OPR‑Finance tistaqsi, essenzjalment, jekk tali rekwiżit jeżistix anki meta reġim ta’ sanzjonijiet nazzjonali jħalli esklużivament lill-konsumatur id-dritt li jinvoka ksur tal-obbligi possibbli tal-kreditur.
42.      Il-Gvern Ċek jikkontesta, bħala prinċipju, l-ipoteżi ta’ obbligu li jaqa’ fuq il-qorti nazzjonali li teżamina ex officio l-osservanza tal-obbligi tal-kreditur inkwistjoni (32). Bl-istess mod bħall-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Bankia (33), huwa
jiżviluppa argument ibbażat fuq differenza ta’ kunċetti, madankollu din id-darba bejn id-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur u d-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti: filwaqt li l-assenza ta’ natura vinkolanti ta’ klawżola inġusta hija prevista mid-dritt tal-Unjoni fl-Artikolu 6 tad-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti, l-Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur iħalli lill-Istati Membri l-fakultà li jiddeterminaw il-konsegwenzi legali ta’ ksur tal-obbligi li jirriżultaw mid-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur. Din l-awtonomija ta’ deċiżjoni tal-Istati Membri tippermettilhom li jiddeċiedu l-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet leġiżlattivi filwaqt li jirrinunzjaw għal sanzjonijiet irregolati mid-dritt privat, sa fejn dawn is-sanzjonijiet ikunu effettivi, dissważivi u proporzjonali.
43.      Madankollu, dan l-argument ma huwiex konvinċenti.
44.      Għalkemm huwa minnu li l-Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur iħalli f’idejn l-Istati Membri sabiex jipprovdu sanzjonijiet f’każ ta’ ksur tad-dispożizzjonijiet applikabbli fil-qasam tat-traspożizzjoni, id-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti tistabbilixxi li klawżoli inġusti huma ineffettivi. F’dan ir-rigward, jeżisti paralleliżmu identiku mal-Artikolu 13 tad-Direttiva dwar prattiki kummerċjali żleali, li kien is-suġġett tas-sentenza Bankia. Minħabba din l-awtonomija fit-tfassil ta’ deċiżjonijiet, huwa fil-fatt possibbli għall-Istati Membri li jissanzjonaw tali ksur permezz tad-dritt privat jew permezz tad-dritt pubbliku, b’mod partikolari permezz ta’ stħarriġ prudenti, sakemm ir-reġim ta’ sanzjonijiet inkwistjoni jkun effettiv, dissważiv u proporzjonali.
45.      Madankollu, dan ma jeskludix l-obbligu li jiġi eżaminat ex officio l-ksur tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur.
46.      Minn naħa, kemm id-dritt Ċek kif ukoll id-dritt Franċiż jorbtu dawn in-nuqqasijiet b’konsegwenzi ġuridiċi favur il-konsumatur ikkonċernat, li l-qorti tista’ tapplika fuq il-bażi ta’ eżami
ex officio.
47.      Min-naħa l-oħra, is-sentenza Bankia ċaħdet il-fakultà tal-qrati nazzjonali skont id-dritt tal-Unjoni li jeżaminaw skont il-każ ex officio il-preżenza ta’ prattiki kummerċjali pprojbiti fil-kuntest tal-eżami tal-validità ta’ titolu eżekuttiv, minħabba l-istruttura u l-għan tad-Direttiva dwar il-prattiki
kummerċjali żleali, determinanti f’din il-kawża. B’mod partikolari, skont il-premessa 9, din id-direttiva b’mod partikolari la tikkonċerna t-talbiet individwali miġjuba minn persuni li sofrew ħsara minn prattika kummerċjali żleali u lanqas dispożizzjonijiet tal-Unjoni u nazzjonali fil-qasam tad-dritt kuntrattwali, kif jingħad
speċifikament fl-Artikolu 3(2) ta’ din id-direttiva, jiġifieri d-dispożizzjonijiet dwar il-validità, it-tfassil u l-effetti tal-kuntratt (34). Għalhekk, abbażi biss tad-dispożizzjonijiet tal-imsemmija direttiva, klawżola kuntrattwali ma tistax tiġi ddikjarata invalida, anki jekk din ġiet miftiehma mill-partijiet kontraenti abbażi ta’ prattika kummerċjali żleali (35). Għalhekk, ma huwiex neċessarju, għall-finijiet tal-effettività ta’ din id-direttiva, li l-qrati nazzjonali jeżaminaw ex officio, jekk tali kuntratti humiex ibbażati fuq prattiki kummerċjali żleali (36).
48.      Min-naħa l-oħra, fil-kawża Radlinger u Radlingerová, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li, fejn xieraq, l-osservanza tal-obbligu ta’ informazzjoni previst fl-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur għandha tiġi eżaminata ex officio (37). Għal dan il-għan, hija bbażat ruħha fuq il-pożizzjoni iktar dgħajfa tan-negozjati u l-livell iktar baxx ta’ informazzjoni tal-konsumatur kif ukoll fuq ir-riskju li ma jibbażax ruħu, għal raġuni ta’ nuqqas ta’ għarfien, fuq regola tal-liġi intiża li tipproteġih (38).
49.      Dawn il-kunsiderazzjonijiet japplikaw ukoll fir-rigward tal-obbligu prekuntrattwali tal-kreditur, inkwistjoni fiż-żewġ każijiet,
li jevalwa s-solvenza tal-konsumatur skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur u għall-obbligu ta’ trasparenza li huwa impost fil-kuntest tal-obbligu ta’ informazzjoni previst fl-Artikolu 10(2) tagħha.
50.      Skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li, qabel il-konklużjoni tal-kuntratt ta’ kreditu, il-kreditur jevalwa
s-solvenza tal-konsumatur, abbażi ta’ informazzjoni suffiċjenti, fejn ikun il-każ miksuba mill-konsumatur u, fejn ikun meħtieġ, abbażi ta’ konsultazzjoni tad-database rilevanti.
51.      Dan l-obbligu ta’ evalwazzjoni tas-solvenza tal-konsumatur għandu bħala għan li jiggarantixxi l-għoti responsabbli ta’ kreditu u l-prevenzjoni tal-għoti ta’ kreditu lil konsumaturi li ma humiex solventi (39). Dan huwa intiż sabiex jipproteġi lill-konsumaturi kontra r-riskji ta’ dejn eċċessiv u ta’ insolvenza. B’hekk jikkontribwixxi għat-twettiq tal-għan li għandu jintlaħaq mid-Direttiva dwar il-kuntratti
ta’ kreditu għall-konsumatur, sabiex jiġi ggarantit livell għoli u paragunabbli ta’ protezzjoni tal-konsumaturi u sabiex jiġi ffaċilitat l-iżvilupp ta’ suq intern ta’ kreditu lill-konsumaturi li huwa operattiv b’mod sħiħ (40).
52.      Fid-dawl ta’ din l-importanza tal-obbligu li tiġi evalwata s-solvenza u tal-iżbilanċ bejn il-kreditur u l-konsumatur, esposta fil-punt 36 iktar ’il fuq, għandu jitfakkar li l-qorti nazzjonali teżamina
ex officio l-osservanza ta’ dan l-obbligu. Barra minn hekk, eżami sistematiku ġudizzjarju tal-osservanza tal-obbligi jikkontribwixxi sabiex tiġi żgurata l-koerenza tal-kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni (“level playing field”) għall-kredituri. Għall-kuntrarju, il-konsumatur fil-prattika jkun diffiċli li jiżgura l-osservanza ta’ dan l-obbligu.
53.      L-osservanza tal-obbligu ta’ trasparenza skont l-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur għandha wkoll tiġi kkontrollata ex officio. Skont din id-dispożizzjoni, il-kreditur għandu jipprovdi l-informazzjoni elenkata b’mod ċar u konċiż.
54.      Fis-sentenza Radlinger u Radlingerová (41) il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat l-importanza fundamentali tal-obbligu li l-konsumatur jiġi informat li “abbażi ta’ din l-informazzjoni [...] jiddeċiedi jekk jixtieqx ikun marbut bil-kundizzjonijiet imniżżla minn qabel mill-bejjiegħ jew mill-fornitur”. Madankollu, kif intqal fil-premessa 31 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur, tali deċiżjoni informata ma tippreżupponix biss it-trażmissjoni tal-informazzjoni kollha meħtieġa skont l-Artikolu 10(2). Għall-kuntrarju, l-osservanza tal-obbligu ta’ trasparenza li jinsab ukoll f’dan il-punt hija meħtieġa sabiex jiġi żgurat li l-konsumatur jista’ effettivament jieħu konjizzjoni tal-informazzjoni inkwistjoni. F’dan ir-rigward, l-obbligu ta’ trasparenza ma huwiex limitat għal rekwiżiti formali dwar il-leġibbiltà tal-informazzjoni, iżda jinkludi wkoll rekwiżiti sostantivi relatati man-natura komprensibbli tagħha.
3.      Konklużjoni provviżorja
55.      Għaldaqstant, qorti nazzjonali, fil-prinċipju, għandha l-obbligu li teżamina ex officio l-osservanza tal-obbligi tal-kreditur skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali li tittrasponi l-Artikolu 8
u l-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur. Konsegwentement, l-Artikolu 8 flimkien mal-Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur jipprekludi reġim nazzjonali ta’ sanzjonijiet għall-ksur tal-obbligu li tiġi vverifikata s-solvenza tal-konsumatur jekk dan jippreżupponi invokazzjoni attiva mill-konsumatur tal-ksur tal-obbligu korrispondenti.
B.      Fuq it-termini nazzjonali ta’ preskrizzjoni u ta’ dekadenza (l-ewwel parti tad-domanda fil-kawża Cofidis u l-ewwel domanda preliminari fil-kawża OPR‑Finance)
56.      Fil-kawżi
prinċipali, madankollu, il-qrati nazzjonali huma preklużi milli jeżaminaw u, jekk meħtieġ, jissanzjonaw l-osservanza
tal-Artikolu 8 u tal-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur, peress li dawn it-talbiet korrispondenti huma skont id-dispożizzjonijiet nazzjonali ta’ infurzar ta’ terminu ta’ dekadenza ta’ tliet snin jew ta’ terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin. Dan iqajjem il-kwistjoni tal-ammissibbiltà skont id-dritt tal-Unjoni ta’ regolamenti bħal dawn.
57.      Id-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur ma tirregolax il-preskrizzjoni jew id-dekadenza tad-drittijiet li jirriżultaw minn kuntratt ta’ kreditu għall-konsumatur. B’dan il-mod, dawn il-leġiżlazzjonijiet jaqgħu, fil-prinċipju, taħt l-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri, iżda huma limitati mill-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività.
58.      Peress li kemm it-terminu ta’ dekadenza Ċek kif ukoll il-preskrizzjoni Franċiża japplikaw bl-istess mod għal invokazzjonijiet tad-dritt nazzjonali u tad-dritt tal-Unjoni, ma hemmx dubju fir-rigward tal-prinċipju ta’ ekwivalenza.
59.      Min-naħa l-oħra, eżami iktar iddettaljat huwa meħtieġ dwar il-kwistjoni jekk it-termini ta’ dekadenza u ta’ preskrizzjoni humiex kompatibbli mal-prinċipju ta’ effettività.
60.      Fil-fehma tiegħi, ma naħsibx li dan hu l-każ.
61.      Skont il-prinċipju ta’ effettività, id-dispożizzjonijiet nazzjonali ma għandhomx jagħmlu l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli. Din il-kwistjoni għandha tiġi eżaminata fid-dawl tal-pożizzjoni sistematika tad-dispożizzjoni inkwistjoni kif ukoll tal-għan tagħha (42).
62.      Ċertament, l-iffissar ta’ termini raġonevoli għall-preżentata ta’ rikors fil-forma ta’ termini ta’ dekadenza jirrigwarda l-prinċipju fundamentali ta’ ċertezza legali (43). Terminu ta’ dekadenza nazzjonali jista’ għalhekk ikun kompatibbli mal-prinċipju ta’ effettività, b’mod partikolari meta jiġi żgurat li t-terminu ma jibdiex jiddekorri jew jiskadi mingħajr ma l-konsumatur ikollu għarfien tad-drittijiet tiegħu (44).
63.      Madankollu, konklużjoni oħra għandha tapplika meta termini ta’ dekadenza jew ta’ preskrizzjoni nazzjonali jagħtu lok għal nuqqas ta’ simetrija fir-rimedji legali, jiġifieri fil-każ fejn il-kreditur jista’ jasserixxi d-drittijiet tiegħu għal pagament iktar fit-tul minn kemm il-konsumatur jista’ jinvoka n-nullità tal-kuntratt. Għalhekk, minkejja l-iskadenza tat-terminu, il-qorti għandha teżamina ex officio n-natura inġusta ta’ klawżola, peress li l-bejjiegħ jew fornitur, f’każ kuntrarju, ikun f’pożizzjoni li jevita l-protezzjoni tal-konsumaturi bħalma hu previst fid-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti, billi sempliċement jistenna l-iskadenza tat-terminu sabiex sussegwentement permezz ta’ rikors jitlob l-eżekuzzjoni tal-klawżoli inġusti tiegħu (45).
64.      F’dawn il-każijiet, is-sempliċi fatt li l-leġiżlazzjonijiet nazzjonali jipprevedu termini ta’ dekadenza ta’ tliet snin jew termini ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin ma jikkostitwixxix, fih innifsu, ksur tal-prinċipju ta’ effettività. Fil-fatt, tlieta
jew ħames snin jistgħu, bħala prinċipju, jikkostitwixxu terminu twil biżżejjed għall-konsumaturi sabiex jippreżentaw, fil-każ ta’ tfixkil fir-relazzjoni kuntrattwali, rikorsi quddiem qorti nazzjonali ċivili. Madankollu, dan għandu jkun differenti meta, minħabba n-nuqqas ta’ simetrija deskritt fil-punt 36 iktar ’il fuq, il-konsumatur ma jinvokax jew ma jistax jinvoka
n-nuqqas ta’ osservanza tal-obbligi tal-kreditur, anki jekk biss bħala mezz ta’ difiża fil-kuntest ta’ rikors għal
ħlas ippreżentat kontra tiegħu.
65.      F’kuntest bħal dan, għandu jiġi kkunsidrat il-fatt li l-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumaturi inisslu
obbligi għal tul ta’ snin. It-termini ta’ preskrizzjoni u ta’ dekadenza, li jibdew jiddekorru mill-konklużjoni tal-kuntratt, jista’ jkollhom l-effett li jipprekludu lil kreditur – fuq talba tal-konsumatur jew ex officio – milli josserva l-obbligi tiegħu taħt id-dispożizzjonijiet ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur. Dan huwa iktar kontestabbli peress li, bħala regola ġenerali, dan l-eżami jsir biss fil-każ ta’ nuqqas u, għaldaqstant, huwa possibbli biss wara l-iskadenza tal-preskrizzjoni jew f’każ ta’ terminu ta’ dekadenza (applikabbli għall-konsumatur). Għalhekk, jeżisti riskju li l-konsumatur jitlef id-drittijiet korrispondenti tiegħu mingħajr ma jkollu qatt għarfien tagħhom.
66.      Min-naħa l-oħra, il-kreditur jinsab regolarment f’pożizzjoni li jsostni, fl-iskadenza ta’ tali termini, drittijiet għal
pagament, minħabba li dawn jibdew biss fid-data ta’ skadenza tar-rati li għandhom jitħallsu mill-persuna li tissellef u, għaldaqstant, il-preskrizzjoni tibda tiddekorri biss minn dan il-mument. Dan huwa ta’ theddida għall-konsumatur, li jiġi kkundannat iħallas is-somom miftiehma kuntrattwalment, mingħajr ma l-osservanza mill-kreditur tal-obbligi tiegħu tista’ tiġi vverifikata u, possibbilment, issanzjonata. Din l-asimetrija hija – paragunabbli mal-konfigurazzjoni f’sentenza preċedenti Cofidis (46) – ta’ natura li tista’ tippreġudika l-effettività tal-protezzjoni tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur. Il-kuntest fattwali tal-kawża Cofidis juri dan ir-riskju: il-kreditur fittex lill-konsumatur ftit jiem wara l-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin.
67.      Fil-każ ta’ tali żbilanċ, sanzjonijiet tad-dritt ċivili limitati permezz ta’ termini ta’ dekadenza jew ta’ preskrizzjoni lanqas ma huma effettivi, dissważivi u proporzjonali fis-sens tal-Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur.
68.      Fl-aħħar nett, iċ-ċertezza legali u, b’mod iktar partikolari, ir-riskju li l-konsumaturi jitolbu l-annullament jew l-aġġustament ta’ kuntratti għal termini ta’ żmien relattivament twal ma jirrikjedux iktar termini ta’ preskrizzjoni u ta’ dekadenza
sa mill-konklużjoni tal-kuntratt. Minħabba li kiser l-obbligi tiegħu li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni, il-kreditur stess ikkawża dan ir-riskju (47).
69.      Il-protezzjoni tal-konsumatur fir-rigward tat-termini ta’ dekadenza u ta’ preskrizzjoni għandha madankollu l-limiti tagħha fil-każ fejn il-kreditur ma jkunx jista’ jinvoka drittijiet li jirriżultaw mill-kuntratt ta’ kreditu. Fil-fatt, ma hemm ebda raġuni sabiex il-konsumatur jiġi protett wara l-eżekuzzjoni sħiħa tal-kuntratt. Jekk tali termini ma jkunux għadhom disponibbli, minflok, jinħoloq riskju ta’ żbilanċ favur il-konsumatur, li jista’ jwassal għal abbuż.
70.      B’hekk, sakemm il-kreditur jista’ jsostni quddiem il-konsumatur il-benefiċċju tal-kuntratt ta’ kreditu, it-termini nazzjonali ta’ dekadenza u ta’ preskrizzjoni ma jistgħux jipprekludu l-eżami u s-sanzjoni tal-ksur tal-Artikolu 8 u tal-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur.
C.      Fuq il-konsegwenzi legali tal-ksur tal-Artikolu 8 u tal-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur (it-tieni parti tad-domanda preliminari fil-kawża Cofidis u t-tieni domanda preliminari fil-kawża OPR‑Finance, sa fejn hija tirreferi għal sanzjonijiet mill-perspettiva tad-dritt sostantiv)
71.      Il-kwistjoni tal-konstatazzjoni ta’ ksur għandha tiġi distinta mill-kwistjoni tal-konsegwenzi ġuridiċi ta’ tali konstatazzjoni (48).
72.      Il-konsegwenza possibbli tal-konstatazzjoni ta’ ksur tal-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur hija d-dritt ta’ rtirar. Skont l-Artikolu 14(1)(b) tal-istess regolament, it-terminu ta’ rtirar jibda jiddekorri mid-data li fiha l-konsumatur jikseb il-kundizzjonijiet kuntrattwali u l-informazzjoni msemmija fl-Artikolu 10. Madankollu, ma hemmx lok li dan is-suġġett jiġi iktar diskuss f’dawn il-kawżi peress li d-dritt ta’ rtirar ma huwiex is-suġġett tat-talbiet għal deċiżjoni preliminari, probabbilment minħabba li fil-kawżi prinċipali ebda rtirar ma ġie deċiż.
73.      Barra minn hekk, id-dritt tal-Istati Membri jiddetermina l-konsegwenzi legali tal-ksur tal-obbligu ta’ trasparenza fil-komunikazzjoni tal-informazzjoni obbligatorja li tirrigwarda l-kuntratt jew l-obbligu li tiġi evalwata s-solvenza tal-konsumatur. Skont l-Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur, l-Istati Membri nnifishom għandhom jiddeterminaw is-sanzjonijiet. Is-sanzjonijiet magħżula għandhom ikunu effettivi, proporzjonali u dissważivi minħabba wkoll il-fatt tal-prinċipju tad-dritt tal-Unjoni ta’ kooperazzjoni leali (49). Għalhekk, il-ħruxija tas-sanzjonijiet għandha tkun proporzjonata mal-gravità tal-ksur li jrażżnu, b’mod partikolari, billi jiżguraw effett realment dissważiv, filwaqt li josservaw il-prinċipju ġenerali ta’ proporzjonalità (50).
1.      Fuq l-evalwazzjoni tan-natura effettiva, dissważiva u proporzjonali tar-reġimi ta’ sanzjonijiet inkwistjoni
a)      Fil-kawża Cofidis
74.      Id-domanda preliminari magħmula fil-kawża Cofidis hija intiża primarjament sabiex tiddetermina jekk ir-regola nazzjonali fil-qasam tal-preskrizzjoni tipprekludix lill-qorti tar-rinviju milli teżamina ex officio u, jekk ikun il-każ, tissanzjona ksur possibbli
mill-kreditur. Il-Qorti tal-Ġustizzja ma ħaditx inkunsiderazzjoni l-kwistjoni jekk ir-reġim nazzjonali ta’ sanzjonijiet inkwistjoni, jiġifieri d-dekadenza totali jew parzjali tad-dritt għall-interessi (51), huwiex barra minn hekk effettiv, proporzjonali u dissważiv. Madankollu, fl-interess ta’ risposta utli għad-domanda preliminari, din il-kwistjoni għandha tiġi kkunsidrata.
75.      Is-sistemi ta’ sanzjonijiet inkwistjoni fil-kawża Cofidis jagħtu marġni ta’ diskrezzjoni lill-qorti nazzjonali fir-rigward tad-determinazzjoni tas-sanzjoni, sa fejn, fl-assenza ta’ verifika tas-solvenza, hija tiddeċiedi jekk hemmx dekadenza totali jew parzjali għad-dritt għall-interessi. F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li l-eżerċizzju ta’ dan il-marġni ta’ diskrezzjoni għandu jsir fl-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, kif inhu speċifikat fl-Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur. Konkretament, il-qorti nazzjonali għandha tiżgura, meta tagħżel is-sanzjoni, li din tkun proporzjonali
mal-gravità tal-ksur, jew mas-sitwazzjoni personali tal-konsumatur inadempjenti, billi tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi kollha tal-każ. Fost iċ-ċirkustanzi ta’ dan il-każ li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni, hemm, bla dubju, iż-żmien li ddekorra bejn il-ksur tal-obbligu tal-kreditur u n-nuqqas ta’ pagament.
76.      L-istess kriterji għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni mill-qorti nazzjonali fir-rigward tad-dekadenza totali tal-interessi bi ksur tal-obbligu ta’ trasparenza, previst mid-dritt Franċiż.
b)      Fuq il-kawża OPR‑Finance
77.      Dawn il-kunsiderazzjonijiet japplikaw ukoll fir-rigward tar-reġim ta’ sanzjonijiet previst mid-dritt Ċek inkwistjoni fil-kawża OPR‑Finance. In-nullità prevista fl-Artikolu 87(1) tal-Liġi dwar il-Kuntratti ta’
Kreditu għall-Konsumatur f’każ ta’ ksur tal-obbligu ta’ verifika tas-solvenza tista’ tiġi applikata ex officio wkoll bla ħsara għall-osservanza tar-rekwiżiti tal-Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur.
78.      Minħabba n-nullità tal-kuntratt ta’ kreditu, il-kreditur jitlef id-drittijiet tiegħu għall-ħlas tal-interessi u tal-ispejjeż miftiehma, filwaqt li l-ammont tal-kreditu għandu madankollu jiġi rrimborsat mill-konsumatur. F’dan ir-rigward, l-Artikolu 87(1) tal-Liġi dwar il-Kuntratti ta’ Kreditu għall-Konsumatur jippermetti li jiġi ddeterminat il-perijodu ta’ rimbors b’konformità
mal-possibbiltajiet effettivi tal-konsumatur (52). Il-Kummissjoni tfakkar, ġustament, li, fil-kawżi Home Credit Slovakia (53) u LCL Le Crédit Lyonnais (54), il-Qorti tal-Ġustizzja diġà interpretat l-Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur fir-rigward tar-reġimi nazzjonali ta’ sanzjonijiet li jinvolvu wkoll id-dekadenza tad-dritt għall-interessi. Għalhekk, huwa possibbli li jsir riferiment għar-raġunament tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dawn is-sentenzi.
79.      Sa fejn il-Gvern Ċek huwa favur li tiġi evalwata l-osservanza ta’ dawn ir-rekwiżiti fid-dawl tar-regoli kollha dwar is-sanzjonijiet previsti mid-dritt nazzjonali, u fid-dawl ukoll tas-sanzjonijiet amministrattivi, previsti mid-dispożizzjonijiet nazzjonali dwar is-superviżjoni ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu fil-każ ta’ għoti ta’ krediti bi ksur tal-obbligu li tiġi evalwata s-solvenza tal-konsumatur, dan l-argument ma huwiex konvinċenti.
80.      Minn naħa, it-teħid inkunsiderazzjoni ta’ dispożizzjonijiet oħra tad-dritt nazzjonali huwa neċessarju biss fl-eżistenza ta’ dubji dwar l-effikaċja jew in-natura dissważiva tar-reġim ta’ sanzjonijiet irregolat mid-dritt privat ikkonċernat. Madankollu, fid-dawl ta’ dawn is-sentenzi, u fid-dawl tal-fatt li l-obbligu ta’ rimbors tal-konsumatur jista’ jsir ratione temporis, ma hemmx dawn id-dubji fuq il-mertu.
81.      Anki jekk reġimi oħra ta’ sanzjonijiet previsti mid-dritt nazzjonali jkunu meħtieġa, l-evalwazzjoni tagħhom, min-naħa l-oħra, tiddependi, fl-aħħar mill-aħħar fuq l-implimentazzjoni effettiva tagħhom fil-prattika. Din tal-aħħar tibqa’ fil-biċċa l-kbira inċerta, minkejja t-talba mressqa waqt is-seduta. Il-Kummissjoni ddikjarat, mingħajr ma ġiet ikkontestata, li l-awtorità ta’ sorveljanza kompetenti, jiġifieri l-Bank Nazzjonali Ċek, ma ħabbret ebda deċiżjoni dwar l-impożizzjoni ta’ multi għall-ksur tal-obbligu ta’ evalwazzjoni tas-solvenza. Ir-riferiment ġenerali tal-Gvern Ċek għall-kontrolli kontinwi u metodoloġija ta’ evalwazzjoni eżistenti ma jistax, fil-fehma tiegħi, ikun biżżejjed.
82.      Huwa għalkollox dubjuż li s-sempliċi possibbiltà għall-awtorità ta’ sorveljanza li timponi sanzjonijiet prudenzjali f’każ ta’ ksur ta’ obbligu min-naħa tal-kreditur tista’ tkun biżżejjed sabiex jiġu ssodisfatti r-rekwiżiti tal-Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur. Fil-fatt, tali sanzjonijiet ma joffrux, fir-rigward tan-natura protettiva individwalizzata tal-eżami tas-solvenza ta’ kreditu, possibbiltà effettiva suffiċjenti li tiġi żgurata l-eżekuzzjoni tal-protezzjoni maħsuba fl-Artikolu 8 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur. Miżuri regolatorji ġenerali
ma jgħinux konkretament lill-konsumatur ikkonċernat.
2.      Dwar il-limiti ta’ applikazzjoni ex officio  tar-reġimi ta’ sanzjoni nazzjonali
83.      Fil-kuntest tal-proċedura ċivili nazzjonali, għandu sinjifikat speċjali, bħala regola, il-prinċipju dispożittiv, jiġifieri d-determinazzjoni mill-partijiet tas-suġġett tat-tilwima. Konsegwentement, is-suġġett tal-tilwima ma jistax jiġi estiż bl-eżami ex officio ta’ ksur possibbli mill-kreditur tal-obbligi tiegħu.
B’kunsiderazzjoni tad-diversità tas-sistemi ta’ sanzjoni li l-Istati Membri jistgħu jipprevedu fuq il-bażi ta’ libertà ta’ tmexxija tagħhom, għandu wkoll jiġi żgurat li l-qorti nazzjonali ma tapplikax ex officio sanzjoni li twassal għal kontrotalba. Dan ikun il-każ pereżempju meta l-qorti, fl-assenza ta’ talba f’dan is-sens, tagħti kumpens lill-konsumatur.
84.      Min-naħa l-oħra, jidhirli li huwa possibbli li jiġu imposti ex officio sanzjonijiet fl-interess tal-parti leża jekk biss talba tar-rikorrenti tkun miċħuda. Approċċ bħal dan ma jqajjem ebda riżerva fir-rigward tat-teorija tas-suġġett tat-tilwima.
85.      Madankollu, f’dan il-kuntest ukoll, il-garanziji tal-proċedura kontradittorja u, b’mod partikolari, id-dritt għal smigħ għandhom jiġu osservati (55). Dawn huma inerenti fid-drittijiet tad-difiża ggarantiti mill-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali. B’hekk, il-qorti nazzjonali għandha tisma’ lill-partijiet qabel ma tieħu deċiżjoni dwar tilwima abbażi ta’ element imqajjem ex officio.
86.      Barra minn hekk, għandha tittieħed inkunsiderazzjoni kwalunkwe intenzjoni possibbli
tal-konsumatur (56). Konsegwentement – ukoll fil-kawża OPR‑Finance fir-rigward tal-hekk imsejħa nullità relattiva tal-kuntratt ta’ kreditu – il-konsumatur huwa liberu li jopponi dikjarazzjoni ta’ nullita
meta jkun jixtieq iżomm il-kuntratt.
VII. Konklużjoni
87.      Fil-kawża Cofidis (C‑616/18), nipproponi għalhekk lill-Qorti tal-Ġustizzja twieġeb għad-domanda magħmula kif ġej:
Il-protezzjoni li d-Direttiva 2008/48/KE dwar ftehim ta’ kreditu għall-konsumatur tiżgura lill-konsumatur tipprekludi dispożizzjoni nazzjonali li, f’azzjoni mressqa minn imprenditur kontra konsumatur u bbażata fuq kuntratt ta’ kreditu konkluż bejniethom, tipprojbixxi lill-qorti nazzjonali milli, fl-iskadenza ta’ terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin li jibda jiddekorri mill-konklużjoni tal-kuntratt, tistabbilixxi ex officio
ksur tad-dispożizzjonijiet li jirrigwardaw l-obbligu li tiġi vverifikata s-solvenza tal-konsumatur previst fl-Artikolu 8 tad-direttiva jew tad-dispożizzjonijiet li jirrigwardaw l-informazzjoni li għandha tidher b’mod ċar u konċiż fil-kuntratti ta’ kreditu previsti fl-Artikolu 10(2) tad-direttiva, u li tiddetermina l-konsegwenzi li jirriżultaw skont id-dritt nazzjonali minn ksur ta’ dawn l-obbligi. Sabiex jiġi ssanzjonat tali ksur, hija l-qorti nazzjonali li għandha teżamina, billi tieħu inkunsiderazzjoni l-fatturi kollha f’dan il-każ, jekk is-sanzjonijiet humiex effettivi, dissważivi u proporzjonali.
88.      Fil-kawża OPR‑Finance (C‑679/18), nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari kif ġej:
1)      L-Artikolu 8 tad-Direttiva 2008/48/KE dwar ftehim ta’ kreditu għall-konsumatur jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tippermettix lill-qorti nazzjonali, fil-kuntest ta’ rikors ippreżentat minn kreditur kontra konsumatur u bbażat fuq kuntratt ta’ kreditu għall-konsumatur konkluż bejn dawn il-partijiet, li tivverifika ex officio
jekk il-kreditur ikunx osserva l-obbligu tiegħu li jwettaq evalwazzjoni tas-solvenza tal-konsumatur meta l-konsumatur ma jkunx invoka dan l-obbligu fit-terminu ta’ dekadenza ta’ tliet snin jew dan it-terminu ta’ dekadenza jkun skada.
2)      Meta l-qorti nazzjonali tqajjem ex officio ksur tal-Artikolu 8 tad-Direttiva 2008/48/KE, hija għandha, bla ħsara għar-rieda possibbilment kuntrarja tal-konsumatur, tistabbilixxi l-konsegwenzi kollha li jirriżultaw, skont id-dritt nazzjonali, minn din il-konstatazzjoni, mingħajr ma tistenna t-talba tal-konsumatur f’dan ir-rigward u, jekk ikun il-każ, indipendentement mill-iskadenza ta’ terminu ta’ dekadenza, sakemm is-sanzjonijiet stabbiliti minn dan id-dritt ikunu effettivi, dissważivi u proporzjonali.
1      Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.
2      Id-Direttiva 2008/48/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑23 ta’ April 2008 dwar ftehim ta’ kreditu għall-konsumatur u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 87/102/KEE (ĠU 2008, L 133, S. 66, rettifiki fil-ĠU 2011, L 234, p. 46, fil-ĠU 2010, L 199, p. 40, u fil-ĠU 2009, L 207, p. 14, iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur”).
3      JORF tat‑2 ta’ Lulju 2010, p. 12001.
4      Minn issa ’l quddiem, l-Artikolu L. 312‑16 tal-Kodiċi tal-Konsumatur.
5      Minn issa ’l quddiem, l-Artikolu L. 312‑28 tal-Kodiċi tal-Konsumatur.
6      Minn issa ’l quddiem, l-Artikolu R. 312‑10 tal-Kodiċi tal-Konsumatur.
7      Skont il-qorti tar-rinviju, ġiet stabbilita rata ta’ self fissa ta’ 10.86 % (rata ta’ interessi annwali effettiva ta’ 11.42 %). Il-kreditu kien rimborsabbli f’84 pagament mensili ta’ EUR 351.23.
8      Madwar EUR 190.
9      Skont il-qorti tar-rinviju, din it-talba hija komposta mill-ammont totali ta’ kreditu (CZK 4 900), mill-ispejjeż għall-għoti tal-kreditu (CZK 980), mill-interessi (CZK 3 696) u minn klawżola penali (CZK 363), wara li jitnaqqsu r-rimborsi li jkunu diġà saru (CZK 2 100).
10      Ara sempliċement is-sentenzi tas‑7 ta’ Frar 2018, American Express (C‑304/16, EU:C:2018:66, punt 32); tad‑29 ta’ Mejju 2018, Liga van Moskeeën en Islamitische Organisaties Provincie Antwerpen et (C‑426/16, EU:C:2018:335, punt 31); u tal‑25 ta’ Lulju 2018, Confédération paysanne et (C‑528/16, EU:C:2018:583, punt 73).
11      Sentenza tat‑28 ta’ Marzu 2019, Verlezza et (C‑487/17 sa C‑489/17, EU:C:2019:270, punt 29 u l-ġurisprudenza ċċitata hemmhekk).
12      Ara pereżempju, is-sentenzi tas‑27 ta’ Ġunju 2000, Océano Grupo Editorial u Salvat Editores (C‑240/98 sa C‑244/98, EU:C:2000:346, punt 26); tal‑4 ta’ Ġunju 2009, Pannon GSM (C‑243/08, EU:C:2009:350, punt 32); tal‑4 ta’ Ġunju 2015, Faber (C‑497/13, EU:C:2015:357, punt 42); u tat‑13 ta’ Settembru 2018, Profi Credit Polska (C‑176/17, EU:C:2018:711, punt 42).
13      Direttiva tal-Kunsill 93/13 KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 288).
14      Ara wkoll is-sentenza tas‑27 ta’ Ġunju 2000, Océano Grupo Editorial u Salvat Editores (C‑240/98 sa C‑244/98, EU:C:2000:346, punt 28). Ara wkoll is-sentenza tal‑21 ta’ Novembru 2002, Cofidis (C‑473/00, EU:C:2002:705, punt 36).
15      Ara wkoll is-sentenza tas‑26 ta’ Ottubru 2006, Mostaza Claro (C‑168/05, EU:C:2006:675, punt 38). Iktar preċiżament: is-sentenzi tal‑4 ta’ Ġunju 2009, Pannon GSM (C‑243/08, EU:C:2009:350, punt 32); tal‑14 ta’ Ġunju 2012, Banco Español de Crédito (C‑618/10, EU:C:2012:349, punt 43); u tal‑21 ta’ Frar 2013, Banif Plus Bank (C‑472/11, EU:C:2013:88, punt 23).
16      Direttiva tal-Kunsill 85/577/KEE tal‑20 ta’ Diċembru 1985 biex tħares lill-konsumatur rigward kuntratti nnegozjati barra mil-lok tan-negozju (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 1, p. 262).
17      Sentenza tas‑17 ta’ Diċembru 2009, Martín Martín (C‑227/08, EU:C:2009:792, punt 29).
18      Sentenza tal‑4 ta’ Ġunju 2015, Faber (C‑497/13, EU:C:2015:357, punt 48).
19      Direttiva 1999/44/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Mejju 1999 dwar ċerti aspetti tal-bejgħ ta’ oġġetti tal-konsum u garanziji assoċjati magħhom (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 4, p. 223).
20      Sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2007 (C‑429/05, EU:C:2007:575, punt 69). Ara wkoll, fir-rigward tal-obbligu ta’ informazzjoni previst fl-Artikolu 4 tad-Direttiva 87/102/KEE, id-digriet tas-16 ta’ Novembru 2010, Pohotovosť (C‑76/10, EU:C:2010:685, punt 76).
21      Direttiva tal-Kunsill 87/102/KEE tat‑22 ta’ Diċembru 1986 għall-approssimazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri dwar il-kreditu lill-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 1, p. 326).
22      Sentenza tal‑21 ta’ April 2016, Radlinger u
Radlingerová (C‑377/14, EU:C:2016:283, punt 74). Fl-aħħar nett, ara wkoll id-digriet tat‑28 ta’ Novembru 2018, PKO Bank Polski (C‑632/17, EU:C:2018:963, punt 51).
23      Ara wkoll is-sentenza tal‑21 ta’ Novembru 2002, Cofidis (C‑473/00, EU:C:2002:705, punt 33). Ara wkoll is-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2007, Rampion u Godard (C‑429/05, EU:C:2007:575, punt 63).
24      Fir-rigward tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur, ara s-sentenza tal‑21 April 2016, Radlinger u Radlingerová (C‑377/14, EU:C:2016:283, punt 63) b’riferiment għas-sentenza tal‑1 ta’ Ottubru 2015, ERSTE Bank Hungary (C‑32/14, EU:C:2015:637, punt 39 u l-ġurisprudenza ċċitata hemmhekk) dwar id-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti.
25      Sentenza tal‑21 ta’ April 2016, Radlinger u Radlingerová (C‑377/14, EU:C:2016:283, punt 65). Ara wkoll is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq tas‑27 ta’ Ġunju 2000, Océano Grupo Editorial u Salvat Editores (C‑240/98 sa C‑244/98, EU:C:2000:346. punt 26); tal‑21 ta’ Novembru 2002, Cofidis (C‑473/00, EU:C:2002:705, punt 33); u tal‑4 ta’ Ottubru 2007, Rampion u Godard (C‑429/05, EU:C:2007:575, punt 65).
26      Sentenza tal‑21 ta’ April 2016, Radlinger u Radlingerová (C‑377/14, EU:C:2016:283, punt 67).
27      Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑16 ta’ Jannar 2014, Kainz (C‑45/13, EU:C:2014:7, punt 20), u tat‑2 ta’ Mejju 2019, Pillar Securitisation (C‑694/17, EU:C:2019:345, punt 35), skont liema l-ħtieġa li tiġi żgurata koerenza bejn diversi atti ġuridiċi tal-Unjoni ma tistax twassal, b’mod partikolari, għal interpretazzjoni li hija barranija għas-sistema u għall-għanijiet tal-leġiżlazzjoni.
28      Sentenza tad‑19 ta’ Settembru 2018 (C‑109/17, EU:C:2018:735, punt 31 et seq.).
29      Direttiva 2005/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Mejju 2005 dwar prattiċi kummerċjali żleali fin-negozju mal-konsumatur fis-suq intern li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 84/450/KEE, id-Direttivi 97/7/KE, 98/27/KE u 2002/65/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, u r-Regolament (KE) Nru 2006/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (Direttiva dwar prattiki kummerċjali żleali) (ĠU 2005, L 149, p. 22).
30      Sentenza tal‑4 ta’ Settembru 2019 (C‑347/18, EU:C:2019:661, punt 44).
31      Regolament (UE) Nru 1215/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2012 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali (ĠU 2012, L 351, p. 1).
32      Il-kawża OPR‑Finance tikkonċerna biss l-obbligu tal-kreditur li jivverifika s-solvenza tal-konsumatur.
33      Sentenza tad‑19 ta’ Settembru 2018 (C‑109/17, EU:C:2018:735).
34      Sentenza tad‑19 ta’ Settembru 2018, Bankia (C‑109/17, EU:C:2018:735, punt 32).
35      Sentenza tad‑19 ta’ Settembru 2018, Bankia (C‑109/17, EU:C:2018:735, punt 43; ara wkoll punti 33 u 46).
36      Sentenza tad‑19 ta’ Settembru 2018, Bankia (C‑109/17, EU:C:2018:735, punti 34 u 47).
37      Sentenza tal‑21 ta’ April 2016, Radlinger u Radlingerová (C‑377/14, EU:C:2016:283, punt 66).
38      Sentenza tal‑21 ta’ April 2016, Radlinger u Radlingerová (C‑377/14, EU:C:2016:283, punti 64 u 65).
39      Sentenzi tat‑18 ta’ Diċembru 2014, CA Consumer Finance (C‑449/13, EU:C:2014:2464, punt 43), u tas‑6 ta’ Ġunju 2019, Schyns (C‑58/18, EU:C:2019:467, punt 40). Ara wkoll il-premessa 26 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur.
40      Sentenza tas‑6 ta’ Ġunju 2019, Schyns (C‑58/18, EU:C:2019:467, punti 28 u 41). Ara wkoll il-premessi 7 u 9 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur.
41      Sentenza tal‑21 ta’ April 2016 (C‑377/14, EU:C:2016:283, punt 64). Dwar l-obbligu ta’ informazzjoni prekuntrattwali, ara wkoll il-premessi 19 u 24 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur.
42      Sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2009, Asturcom Telecomunicaciones (C‑40/08, EU:C:2009:615, punt 39), u tal‑21 ta’ Novembru 2002, Cofidis (C‑473/00, EU:C:2002:705, punt 37). Ara wkoll is-sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 1995, Peterbroeck (C‑312/93, EU:C:1995:437, punt 14).
43      Sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2009, Asturcom Telecomunicaciones (C‑40/08, EU:C:2009:615, punt 41); tal‑10 ta’ Lulju 1997, Palmisani (C‑261/95, EU:C:1997:351, punt 28); u tas‑16 ta’ Diċembru 1976, Rewe-Zentralfinanz und Rewe-Zentral (33/76, EU:C:1976:188, punt 5).
44      Sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2009, Asturcom Telecomunicaciones (C‑40/08, EU:C:2009:615, punti 45 u 46).
45      Sentenza tal‑21 ta’ Novembru 2002, Cofidis (C‑473/00, EU:C:2002:705, punt 35).
46      Sentenza tal‑21 ta’ Novembru 2002 (C‑473/00, EU:C:2002:705).
47      F’dan is-sens, ara wkoll is-sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2013, Endress (C‑209/12, EU:C:2013:864, punt 30).
48      Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Trstenjak fil-kawża Martín Martín (C‑227/08, EU:C:2009:295, punt 73), dwar id-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti.
49      Sentenza tas‑27 ta’ Marzu 2014, LCL Le Crédit Lyonnais (C‑565/12, EU:C:2014:190, punt 44 u l-ġurisprudenza ċċitata hemmhekk).
50      Sentenza tad‑9 ta’ Novembru 2016, Home Credit Slovakia (C‑42/15, EU:C:2016:842, punt 63 u l-ġurisprudenza ċċitata hemmhekk). Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Van Gerven fil-kawża Hansen (C‑326/88, EU:C:1989:609, punt 8):“‘Dissważivi’ u ‘proporzjonali’ jfissru li s-sanzjonijiet għandhom ikunu adegwati f’termini tal-għanijiet li għandhom jintlaħqu, iżda mhux strettament sproporzjonati”.
51      Ara iktar ’il fuq, punt 7.
52      Waqt is-seduta, il-Gvern Ċek ippreċiża, f’dan ir-rigward, li l-perijodu ta’ rimbors ma huwiex previst mil-liġi, b’mod li l-qorti tista’, każ b’każ, tiżgura bilanċ ġust bejn l-interessi kollha preżenti.
53      Sentenza tad‑9 ta’ Novembru 2016 (C‑42/15, EU:C:2016:842).
54      Sentenza tas‑27 ta’ Marzu 2014 (C‑565/12, EU:C:2014:190).
55      Sentenza tal‑21 ta’ Frar 2013, Banif Plus Bank (C‑472/11, EU:C:2013:88, punt 29 et seq.).
56      Sentenza tal‑21 ta’ Frar 2013, Banif Plus Bank (C‑472/11, EU:C:2013:88, punt 35), u tal‑4 ta’ Ġunju 2009, Pannon GSM (C‑243/08, EU:C:2009:350, punt 33).