Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SPIELMANN
ippreżentati fit‑13 ta’ Novembru 2025 (1)
Kawża C‑523/24
Sociedad Civil Catalana, Asociación Cívica y Cultural (SCC),
Ministerio Fiscal,
vs
RAS,
AAT,
IGA,
ARMG,
ANMG,
NMF,
ARM,
LBC,
RFB,
FHM,
MMT,
MOQ,
MOP,
ASD,
JTN,
JNB,
TPR,
OJV,
RRR,
DBC,
JGV,
EAC,
EH,
MKEK,
SML,
AVO,
MAB,
JMSI,
LPG,
CPO,
CPC,
ACO,
AMC,
ACJ,
FGS
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunal de Cuentas (il-Qorti tal-Awdituri, Spanja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ġestjoni tal-fondi pubbliċi fil-kuntest tal-moviment favur l-indipendenza tal-Cataluña – Proċedura ta’ responsabbiltà kontabbli – Kompatibbiltà tal-Liġi Organika 1/2024 dwar l-Amnestija għan-Normalizzazzjoni Istituzzjonali, Politika u Soċjali tal-Cataluña mad-dritt tal-Unjoni – Artikolu 325 TFUE – Protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni – It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE – Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja – Terminu massimu ta’ xahrejn għall-applikazzjoni tal-amnestija – Dritt għal smigħ tal-parti li tkun ippreżentat ir-rikors fl-interess ġenerali – Assenza ta’ sospensjoni tal-proċedura u revoka obbligatorja tal-miżuri kawtelatorji fil-każ ta’ tressiq ta’ talba għal deċiżjoni preliminari”
Werrej
I.
Introduzzjoni
II.
Il-kuntest ġuridiku
A.
Id-dritt tal-Unjoni
B.
Id-dritt Spanjol
1.
Il-Kostituzzjoni
2.
Il-Liġi Organika 2/1982 tat-TCU
3.
Il-Liġi 7/1988 dwar il-Funzjonament tat-TCU
4.
Il-Liġi Organika 6/1985 dwar is-Setgħa Ġudizzjarja
5.
Il-Liġi 1/2000 dwar il-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili
6.
Il-LOA
III.
Il-kawża prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
IV.
Analiżi
A.
Fuq l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari: it-TCU tikkostitwixxi “qorti” fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE?
B.
Fuq id-domandi preliminari
1.
Osservazzjonijiet preliminari: l-amnestija u d-dritt tal-Unjoni
2.
Fuq l-eżistenza ta’ preġudizzju għall-interessi finanzjarji tal-Unjoni (l-ewwel, it-tielet, ir-raba’ u l-ħames domanda)
a)
Fuq l-ewwel domanda
b)
Fuq it-tielet, ir-raba’u l-ħames domanda
3.
Fuq il-konformità tal-LOA mal-Istat tad-dritt (it-tieni, is-sitt, is-seba’ u t-tmien domanda)
a)
Fuq il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja
b)
Fuq l-ammissibbiltà
c)
Fuq il-mertu
1)
Osservazzjonijiet preliminari
2)
Fuq it-tieni domanda
3)
Fuq is-seba’ domanda
4)
Fuq is-sitta u t-tmien domanda
V.
Konklużjoni
I.      Introduzzjoni
1.        Il-kelma “amnestija” ġejja mill-kelma Griega ἀμνηστία (amnēstía), li timplika l-idea li wieħed jinsa (2), l-istess bħall-kelma “amnesija”, li għandhom l-istess etimoloġija (3). Iżda l-paragun jieqaf hemm: l-amnesija tikkostitwixxi avveniment imġarrab, involontarjament, marda, disturb tal-memorja, li xi drabi jirriżulta minn ċaħda ta’ realtà passata. L-amnestija, għall-kuntrarju, hija l-prodott ta’ għażla politika, l-għażla li wieħed jinsa – għażla li la hija aċċidentali u lanqas involontarja, iżda għall-kuntrarju, hija intenzjonali u ġuridika. Hija maħfra kollettiva, mogħtija minn poter sovran, ġeneralment għal reat imwettaq kontra l-Istat (4). L-għan huwa li jittaffew il-kunflitti li jirriżultaw minn avvenimenti li taw lok għal qsim politiku u soċjali f’popolazzjoni partikolari, u li “wieħed jaqleb għal paġna ġdida” (5).
2.        Madankollu, l-amnestija tikkostitwixxi għalhekk miżura kumplessa li, adottata bl-għan li jinħafru reati, tista’ tikkostitwixxi strument ta’ impunità. L-adozzjoni ta’ miżura ta’ amnestija għalhekk tiftaħ dibattitu delikat: tikkostitwixxi ksur tal-ugwaljanza li jmur kontra l-idea ta’ ġustizzja (6)? Jew hija l-espressjoni ta’ ġustizzja li “sseħħ wara” (7) fil-kunflitti soċjali?
3.        Fl‑10 ta’ Ġunju 2024, il-Cortes Generales (il-Parlament Spanjol) adotta l-Ley Orgánica 1/2024 de amnistía para la normalización institucional, política y social en Cataluña (il-Liġi Organika 1/2024 dwar l-Amnestija għan-Normalizzazzjoni Istituzzjonali, Politika u Soċjali tal-Cataluña) (iktar ’il quddiem il-“LOA”) (8). Il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae u ratione temporis tal-LOA jinkludi l-atti li jagħtu lok għar-responsabbiltà kriminali, amministrattiva jew għal telf ta’ fondi pubbliċi, imwettqa fil-kuntest tar-referendum ta’ indipendenza tal-Cataluña kif ukoll dawk li twettqu fil-kuntest tal-proċess tal-indipendenza tal-Cataluña.
4.        Il-LOA – ma jistax jiġi miċħud – ħolqot dibattitu kbir u virulenti fi ħdan il-klassi politika, l-istituzzjonijiet, is-sistema ġudizzjarja, id-dinja akkademika u, b’mod iktar ġenerali, is-soċjetà Spanjola.
5.        Minn perspettiva legali, il-kwistjoni tal-legalità tal-LOA tressqet reċentement, permezz ta’ rikors kostituzzjonali, lit-Tribunal Constitucional (il-Qorti Kostituzzjonali, Spanja). Bl-eċċezzjoni ta’ żewġ dispożizzjonijiet, din tal-aħħar iddikjaratha konformi mal-Constitución española (il-Kostituzzjoni Spanjola) (iktar ’il quddiem il-“Kostituzzjoni”) (9) f’sentenza tas‑26 ta’ Ġunju 2025 (10).
6.        F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja hija adita mit-Tribunal de Cuentas (il-Qorti tal-Awdituri, Spanja, iktar ’il quddiem it-“TCU”) b’talba għal deċiżjoni preliminari dwar il-kompatibbiltà ta’ ċerti dispożizzjonijiet li jirregolaw l-għoti tal-amnestija inkwistjoni mal-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni, prevista b’mod partikolari fl-Artikolu 325 TFUE, u mal-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva stabbilit fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE.
7.        Din il-kawża, li għandha implikazzjonijiet kostituzzjonali kunsiderevoli għad-dritt tal-Unjoni, ser tagħti lill-Qorti tal-Ġustizzja l-opportunità li tagħti deċiżjoni dwar il-kwistjoni, bla dubju ġdida, tal-istħarriġ ġudizzjarju tagħha ta’ liġi ta’ amnestija adottata minn wieħed mill-Istati Membri tal-Unjoni u tal-portata ta’ tali stħarriġ.
II.    Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni
8.        F’din il-kawża huma rilevanti l-Artikoli 267 u 325 TFUE, l-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, kif ukoll it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE u l-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
B.      Id-dritt Spanjol
1.      Il-Kostituzzjoni
9.        L-Artikolu 136 tal-Kostituzzjoni jistabbilixxi:
“1.      It-[TCU] hija l-korp suprem responsabbli mill-kontroll tal-kontijiet u mill-ġestjoni ekonomika tal-Istat, kif ukoll tas-settur pubbliku.
Hija tiddependi direttament mill-Cortes Generales [il-Parlament Spanjol] u twettaq il-funzjonijiet tagħha b’delega minnhom f’dak li jirrigwarda l-eżami u l-verifika tal-kont ġenerali tal-Istat.
2.      Il-kontijiet tal-Istat u tas-settur pubbliku tal-Istat huma suġġetti għat-[TCU] u huma suġġetti għall-kontroll tagħha.
It-[TCU], bla ħsara għall-kompetenzi tagħha stess, għandha tagħti lill-Cortes Generales [il-Parlament Spanjol] rapport annwali li fih ikunu inklużi, jekk ikun hemm, ir-reati li, fil-fehma tagħha, ikunu twettqu jew ir-responsabbiltajiet stabbiliti.
3.      Il-membri tat-[TCU] igawdu mill-istess indipendenza u irremovabbiltà u huma suġġetti għall-istess inkompatibbiltajiet bħall-imħallfin.
4.      Liġi organika tirregola l-kompożizzjoni, l-organizzazzjoni u l-funzjonijiet tat-[TCU].”
2.      Il-Liġi Organika 2/1982 tat-TCU
10.      L-Artikolu 5 tal-Ley Orgánica 2/1982 del Tribunal de Cuentas (il-Liġi Organika 2/1982 tat-TCU, tat‑12 ta’ Mejju 1982 (iktar ’il quddiem il-“LOTCU”) (11), jipprovdi li “[it-TCU] għandha twettaq il-funzjonijiet tagħha b’indipendenza sħiħa u b’osservanza tal-ordinament ġuridiku”.
11.      L-Artikolu 15 tal-LOTCU jiddefinixxi l-portata tal-qorti f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi kif ġej:
“1.      Il-proċedura ġudizzjarja f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi, li taqa’ taħt il-ġurisdizzjoni tat-[TCU], tiġi eżerċitata fir-rigward tal-kontijiet li għandhom jagħtu l-persuni li jirċievu, jikkontrollaw, jamministraw, iżommu, jużaw jew jimpjegaw il-beni, il-fondi jew l-effetti pubbliċi.
2.      Il-ġurisdizzjoni fil-qasam tal-fondi pubbliċi tkopri l-fondi jew l-effetti pubbliċi, kif ukoll l-obbligi anċillari mogħtija bħala garanzija għall-ġestjoni tagħhom.”
12.      L-Artikolu 17 tal-LOTCU jipprevedi:
“1.      Il-ġurisdizzjoni fir-rigward tal-fondi pubbliċi hija neċessarja, u ma tistax tiġi estiża, hija esklużiva u sħiħa.
2.      Din testendi, għall-finijiet biss tat-twettiq tal-funzjoni tagħha, għall-għarfien u għad-deċiżjoni dwar kwistjonijiet ta’ natura preliminari u inċidentali, minbarra dawk ta’ natura kriminali, sa fejn dawn jikkostitwixxu element preliminari neċessarju għad-dikjarazzjoni ta’ responsabbiltà f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi u sa fejn dawn huma direttament relatati magħhom.
3.      Id-deċiżjoni mogħtija ma għandhiex effetti barra mill-ġurisdizzjoni tal-qorti fil-qasam ta’ fondi pubbliċi.”
3.      Il-Liġi 7/1988 dwar il-Funzjonament tat-TCU
13.      L-Artikolu 49(1) u (3) tal-Ley 7/1988 de Funcionamiento del Tribunal de Cuentas (il-Liġi 7/1988, dwar il-Funzjonament tat-TCU), tal‑5 ta’ April 1988 (iktar ’il quddiem il-“LFTCU”) (12), jipprevedi:
“1.      Il-Qorti tal-Awdituri tieħu konjizzjoni ta’ talbiet għad-danni li jirriżultaw mill-kontijiet li għandhom jingħataw minn dawk kollha responsabbli għall-ġestjoni ta’ fondi jew ta’ effetti pubbliċi, u li jitressqu kontra dawn tal-aħħar meta huma, intenzjonalment, iwettqu nuqqas jew negliġenza gravi, preġudizzju għal dawn il-fondi jew effetti minħabba azzjonijiet jew ommissjonijiet li jiksru l-liġijiet li jirregolaw is-sistema baġitarja u ta’ kontabbiltà li huma applikabbli għall-entitajiet tas-settur pubbliku jew, jekk ikun il-każ, għall-persuni jew entitajiet benefiċjarji ta’ sussidji, ta’ krediti, ta’ garanziji jew ta’ għajnuna oħra minn dan is-settur. Hija tieħu konjizzjoni biss ta’ danni sussidjarji, meta r-responsabbiltà diretta, iddikjarata minn qabel u mhux effettiva, tkun ta’ natura kontabbli.
[...]
3.      Meta l-atti jikkostitwixxu reat kriminali fis-sens tal-Artikolu 18(2) tal-[LOTCU], l-imħallef jew il-qorti adita bil-kawża għandha tastjeni milli tieħu konjizzjoni tar-responsabbiltà kontabbli li tirriżulta minnhom, billi tibgħat lit-[TCU] il-fatti preċedenti neċessarji sabiex din tal-aħħar tispeċifika l-ammont tad-danni kkawżati għad-debiti jew l-effetti pubbliċi.”
14.      L-Artikolu 67 tal-LFTCU jipprovdi:
“1.      Għall-finijiet tal-garanzija tar-responsabbiltajiet kontabbli li jistgħu jiġu ordnati fil-proċeduri ġudizzjarji tat-[TCU], il-Ministerio Fiscal [l-Uffiċċju tal-Prosekutur, Spanja], il-Letrado de l’État [servizz ġuridiku tal-Istat] jew ir-rappreżentant legali tal-entità tas-settur pubbliku leża jista’ jitlob is-sekwestru kawtelatorju tal-beni tal-konvenuti tar-responsabbiltà kontabbli fil-każijiet u skont il-modalitajiet previsti mill-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili, mingħajr ma tista’ tintalab garanzija għal dan is-sekwestru kawtelatorju.
2.      Għal dan l-għan, il-passi li permezz tagħhom l-ammont tad-danni kontabbli ġie ppreċiżat provviżorjament, imsemmija fl-Artikoli 45 u 47 ta’ din il-liġi, huma kkunsidrati bħala dokument suffiċjenti sabiex jippermetti t-tqegħid taħt sekwestru.
3.      Jekk is-sekwestru kawtelatorju jkun intalab u nkiseb qabel il-preżentata tar-rikors, il-validazzjoni tiegħu għandha titwettaq mal-konklużjoni ta’ dan il-pass fil-proċedura ġudizzjarja korrispondenti jew, jekk ikun il-każ, fl-osservazzjonijiet tal-Uffiċċju tal-Prosekutur.”
15.      Skont l-Artikolu 74(1) tal-LFTCU:
“Fil-proċedura ġudizzjarja ta’ reintegro por alcance [proċedura għall-istabbiliment tar-responsabbiltà kontabbli tal-persuni responsabbli għall-ġestjoni ta’ fondi pubbliċi u għar-rimbors ta’ dawn il-fondi], bla ħsara għall-proċeduri previsti għas-sentenza dikjaratorja korrispondenti, għandhom jiġu osservati l-prekawzjonijiet li ġejjin:
1a.      Il-fatti huma limitati esklużivament għall-każijiet ta’ miżapproprjazzjoni jew ta’ approprjazzjoni indebita kif iddefiniti minn din il-liġi.
[...]”
4.      Il-Liġi Organika 6/1985 dwar is-Setgħa Ġudizzjarja
16.      L-Artikolu 418(11) tal-Ley Orgánica 6/1985 del Poder Judicial (il-Liġi Organika 6/1985 dwar is-Setgħa Ġudizzjarja), tal‑1 ta’ Lulju 1985 (iktar ’il quddiem il-“LOPJ”) (13), jipprevedi li jikkostitwixxi nuqqas gravi d-dewmien inġustifikat fil-ftuħ jew fit-trattament ta’ proċedura jew ta’ kawża quddiem imħallef jew maġistrat fil-qadi ta’ dmirijietu, sakemm ma jkunx jikkostitwixxi nuqqas gravi ħafna.
5.      Il-Liġi 1/2000 dwar il-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili
17.      Skont l-Artikolu 216 tal-Ley 1/2000 de Enjuiciamiento Civil (il-Liġi 1/2000, dwar il-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili), tas‑7 ta’ Jannar 2000, (iktar ’il quddiem il-“LEC”), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża inkwistjoni (14):
“Ħlief meta l-liġi tipprovdi mod ieħor f’każijiet partikolari, il-qrati għandhom jiddeċiedu l-kawżi quddiemhom fid-dawl tal-fatti, tal-provi u tat-talbiet tal-partijiet.”
18.      L-Artikolu 434 tal-LEC huwa fformulat kif ġej:
“1.      Is-sentenza għandha tingħata fi żmien [20] jum mill-għeluq tal-proċess.
2.      Jekk, fit-terminu tas-sentenza u skont id-dispożizzjonijiet tal-artikoli li ġejjin, jiġu ordnati miżuri finali, it-terminu tas-sentenza għandu jiġi sospiż.
[...]”
19.      L-Artikolu 435 tal-LEC jipprovdi:
“1.      Huwa biss fuq talba ta’ parti li l-qorti tista’, permezz ta’ digriet, tordna miżuri istruttorja finali, skont ir-regoli li ġejjin:
1a.      L-istruttorja finali ma għandhiex tingħata lill-provi li setgħu ġew ippreżentati debitament mill-partijiet, inklużi dawk li setgħu ġew prodotti wara l-indikazzjoni tal-qorti għall-attenzjoni tal-partijiet msemmija fl-Artikolu 429(1).
2a.      Meta, għal raġunijiet mhux relatati mal-parti li tkun ipproponietha, waħda mill-provi ammessi ma tkunx ġiet aċċettata.
3a.      Għandhom jiġu aċċettati u amministrati wkoll il-provi rilevanti u utli, li jirrigwardaw fatti ġodda jew mgħarfa mill-ġdid, previsti fl-Artikolu 286.
2.      B’mod eċċezzjonali, il-qorti tista’, jew ex officio, jew fuq talba ta’ parti, tordna produzzjoni ġdida ta’ provi dwar fatti rilevanti, invokati fi żmien utli, jekk il-proċedura tal-provi preċedentement ammessi ma kinitx konklużiva minħabba ċirkustanzi li ma għadhomx jeżistu u li huma indipendenti mir-rieda u mid-diliġenza tal-partijiet, sakemm ikun hemm raġunijiet serji sabiex wieħed jemmen li l-proċeduri l-ġodda jippermettu li tinkiseb ċertezza fir-rigward ta’ dawn il-fatti.
F’dan il-każ, dawn iċ-ċirkustanzi u dawn il-motivi għandhom jiġu esposti fid-dettall fid-digriet li jordna l-miżuri.”
20.      Skont l-Artikolu 436 tal-LEC:
“1.      Il-miżuri meħuda skont id-dispożizzjonijiet tal-artikoli preċedenti għandhom jittieħdu, f’terminu ta’ għoxrin jum u fid-data stabbilita għal dan l-għan, jekk ikun meħtieġ, mil-Letrado de la Administración de Justicia [ir-Reġistratur], skont il-modalitajiet previsti minn din il-liġi għat-tip ta’ provi. Ladarba jkunu twettqu, il-partijiet jistgħu, f’terminu ta’ ħamest ijiem, jippreżentaw nota li tiġbor fil-qosor u tevalwa r-riżultat.
2.      It-terminu għall-għoti ta’ sentenza jerġa’ jibda jiddekorri mill-iskadenza tat-terminu mogħti lill-partijiet sabiex jippreżentaw in-nota msemmija fil-paragrafu preċedenti.”
6.      Il-LOA
21.      L-Artikolu 1 tal-LOA, intitolat “Kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae”, jipprovdi:
“1.      Qiegħda tingħata amnestija għall-atti li ġejjin li jagħtu lok għal responsabbiltà kriminali, amministrattiva, jew għal responsabbiltà f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi, imwettqa fil-kuntest tal-konsultazzjonijiet li saru fil-Cataluña fid‑9 ta’ Novembru 2014 u fl‑1 ta’ Ottubru 2017, għall-preparazzjoni tagħhom jew għall-konsegwenzi tagħhom, sakemm twettqu bejn l‑1 ta’ Novembru 2011 u t‑13 ta’ Novembru 2023, kif ukoll għall-atti li ġejjin, imwettqa bejn dawn id-dati fil-kuntest ta’ dak li huwa magħruf bħala l-proċess tal-indipendenza ta’ Cataluña, anki jekk ma humiex marbuta mal-konsultazzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq jew jekk ikunu twettqu sussegwentement għalihom:
a)      L-atti mwettqa bl-intenzjoni li tiġi ddikjarata, promossa jew miksuba s-seċessjoni jew l-indipendenza tal-Cataluña, kif ukoll dawk li kkontribwixxew għall-kisba ta’ dawn l-għanijiet.
[...]
Inklużi wkoll huma l-atti mwettqa f’kapaċità personali jew istituzzjonali bl-għan ta’ promozzjoni tal-proġett tal-indipendenza, ta’ ġbir ta’ informazzjoni u ta’ għarfien dwar esperjenzi simili, jew biex jinkiseb appoġġ minn entitajiet pubbliċi jew privati oħra għall-indipendenza tal-Cataluña.
Bl-istess mod, huma inklużi l-atti direttament jew indirettament marbuta ma’ dak li huwa magħruf bħala l-proċess tal-indipendenza tal-Cataluña jew mal-mexxejja favur l-indipendenza fil-kuntest ta’ dan il-proċess, imwettqa minn kull persuna li, b’mod manifest jew ipprovat, ipprovdiet għajnuna, kollaborazzjoni, parir ta’ kwalunkwe tip, rappreżentanza, protezzjoni jew sigurtà lil dawk responsabbli għall-aġir imsemmi fl-ewwel paragrafu ta’ dan il-punt, jew ġabret informazzjoni għal dan l-għan.
b)      L-atti mwettqa bl-intenzjoni li jissejħu, jippromwovu jew jiksbu ż-żamma, minn persuni li ma kinux awtorizzati għal dan l-għan, tal-konsultazzjonijiet li seħħew fil-Cataluña fid‑9 ta’ Novembru 2014 u fl‑1 ta’ Ottubru 2017 jew ta’ konsultazzjonijiet li s-sejħa jew iż-żamma tagħhom ġiet iddikjarata illegali, kif ukoll l-atti li kkontribwixxew għat-twettiq ta’ dawn il-konsultazzjonijiet.
[...]
c)      Ir-rifjut ta’ osservanza, irrispettivament min-natura tiegħu, id-disturbi għall-ordni pubbliku, l-attakki kontra l-awtorità, l-uffiċjali tagħha u l-uffiċjali pubbliċi, jew l-atti ta’ ribelljoni mwettqa bl-għan li jsiru l-konsultazzjonijiet popolari msemmija fil-punt (b) ta’ dan il-paragrafu, jew il-konsegwenzi tagħhom, kif ukoll kull att ieħor ikklassifikat bħala reat imwettaq b’intenzjoni identika.
Fi kwalunkwe każ, għandu jitqies li huwa inkluż [...] kull att ieħor li jikkonsisti fl-adozzjoni jew fl-implimentazzjoni ta’ liġijiet, ta’ regoli jew ta’ deċiżjonijiet minn awtoritajiet jew minn uffiċjali pubbliċi, imwettaq bl-għan li jippermetti, jiffavorixxi jew jikkontribwixxi għat-twettiq tal-konsultazzjonijiet popolari msemmija fil-punt (b) ta’ dan il-paragrafu.
[...]
2.      L-atti li jagħtu lok għar-responsabbiltà kriminali, amministrattiva jew għal telf tal-fondi pubbliċi u li ngħatalhom amnestija skont il-paragrafu 1 jibqgħu jibbenefikaw mill-amnestija, irrispettivament mill-istadju ta’ implimentazzjoni tagħhom, inklużi l-atti preparatorji, u irrispettivament mill-kwalità ta’ awtur jew parteċipant tal-persuna kkonċernata.
3.      L-atti li l-eżekuzzjoni tagħhom bdiet qabel l‑1 ta’ Novembru 2011 għandhom jitqiesu li huma inklużi fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din il-liġi biss meta l-eżekuzzjoni tagħhom tkun intemmet wara din id-data.
L-atti li l-eżekuzzjoni tagħhom bdiet qabel it‑13 ta’ Novembru 2023 għandhom jitqiesu li huma wkoll inklużi fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din il-liġi, minkejja li l-eżekuzzjoni tagħhom tkun intemmet wara din id-data.
4.      L-użu ta’ fondi pubbliċi għall-finijiet previsti fl-ittri (a) u (b) ma huwiex meqjus bħala arrikkiment meta, indipendentement mill-konformità tiegħu mal-ordinament ġuridiku, ma kienx intiż sabiex jinkiseb vantaġġ patrimonjali personali.”
22.      L-Artikolu 2 tal-LOA intitolat “Esklużjonijiet”, jipprevedi:
“Fi kwalunkwe każ, huma esklużi mill-applikazzjoni tal-amnestija prevista fl-Artikolu 1:
[...]
e)      L-atti kklassifikati bħala reati li jippreġudikaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni Ewropea.”
23.      L-Artikolu 8(3) tal-LOA, intitolat “Effetti fuq ir-responsabbiltà ċivili u għal telf ta’ fondi pubbliċi”, jipprovdi:
“Il-miżuri kawtelatorji ordnati fl-istadju tal-proċedura istruttorja jew tal-proċedura fl-ewwel istanza, previsti fl-Artikoli 47 u 67 tal-[LFTCU], għandhom jitneħħew.”
24.      Skont l-Artikolu 10 tal-LOA, intitolat “Ipproċessar prijoritarju u urġenti”:
“L-applikazzjoni tal-amnestija f’kull kawża taqa’ fuq il-korpi ġudizzjarji, amministrattivi jew kontabbli indikati f’din il-liġi, li għandhom jadottaw, bħala kwistjoni ta’ prijorità u urġenza, id-deċiżjonijiet rilevanti konformement ma’ din il-liġi, irrispettivament mill-istadju ta’ progress tal-proċedura amministrattiva jew tal-proċedura ġudizzjarja jew għal telf tal-fondi pubbliċi kkonċernati.
Id-deċiżjonijiet għandhom jittieħdu fi żmien massimu ta’ xahrejn, mingħajr preġudizzju għal appelli sussegwenti, li ma għandhomx effett sospensiv.”
25.      L-Artikolu 13 tal-LOA, intitolat “Proċedura f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi”, jipprovdi, fil-paragrafu 3 tiegħu:
“Jekk proċedura għal konstatazzjoni tar-responsabbiltà f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi tkun pendenti quddiem it-[TCU] fl-ewwel istanza jew fl-appell, il-korpi kompetenti ta’ din il-qorti, wara li jkunu semgħu lill-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku u lill-entitajiet tas-settur pubbliku leżi mit-telf ta’ fondi pubbliċi marbut mal-atti li fir-rigward tagħhom ingħatat amnestija, għandhom jagħtu deċiżjoni li permezz tagħha jeżentaw lill-persuni fiżiċi jew ġuridiċi miżmuma responsabbli mir-responsabbiltà tagħhom f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi, sakemm l-entitajiet tas-settur pubbliku leżi ma jopponux dan.”
III. Il-kawża prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
26.      Fis‑17 ta’ Frar 2022 u fit‑13 ta’ April 2022, is-Sociedad Civil Catalana, Asociación Cívica y Cultural (l-Assoċjazzjoni Ċivika u Kulturali “Socjetà Ċivili tal-Cataluña”, iktar ’il quddiem “SCC”) u sussegwentement l-Uffiċċju tal-Prosekutur ippreżentaw, rispettivament, kull wieħed minnhom quddiem il-qorti tar-rinviju rikors għal azzjoni pubblika għal responsabbiltà kontabbli msejħa “de reintegro por alcance” (proċedura għall-istabbiliment tar-responsabbiltà kontabbli tal-persuni responsabbli għall-ġestjoni ta’ fondi pubbliċi u għar-rimbors ta’ dawn il-fondi) (15).
27.      Permezz tar-rikorsi tagħhom, huma jitolbu li l-konvenuti jiġu, minn naħa, iddikjarati responsabbli għal dannu lill-patrimonju pubbliku tal-Generalitat de Catalunya (il-Korpi ta’ Governanza tal-Komunità tal-Cataluña, Spanja, iktar ’il quddiem il-“Generalitat”) li r-rikorrenti vvalutaw, rispettivament, għal EUR 5 309 807.02 u EUR 3 429 342.43 u, min-naħa l-oħra, ikkundannati għar-rimbors ta’ dawn is-somom.
28.      B’mod iktar preċiż, il-konvenuti huma suġġetti għal prosekuzzjoni għall-ispiża tad-dħul tal-Generalitat fiż-żamma, fl‑1 ta’ Ottubru 2017, tar-referendum illegali ta’ awtodeterminazzjoni tal-Cataluña, minn naħa, kif ukoll għall-promozzjoni, matul is-snin 2011 sa 2017, tal-indipendenza tal-Cataluña fuq livell internazzjonali, min-naħa l-oħra.
29.      Permezz ta’ digriet tad‑9 ta’ Settembru 2022, il-qorti tar-rinviju stabbilixxiet il-valur tal-kawża għal EUR 5 309 807.02. Fid-dawl tar-rinunzja għall-atti tar-rikorrenti fir-rigward ta’ ċerti spejjeż li jammontaw għal EUR 336 143.34 u li ġew attribwiti biss lill-konvenut JMA, li ġie mixli biss mill-Uffiċċju tal-Prosekutur u unikament għal din il-partita ta’ spejjeż, din il-qorti ddikjarat li ma kienx hemm lok li tingħata deċiżjoni fir-rigward tiegħu.
30.      L-ispejjeż inkwistjoni fil-kawża prinċipali huma dawn li ġejjin:
–        L-ispejjeż sostnuti għat-tħejjija u għat-twettiq tar-referendum imsejjaħ “tal-indipendenza”, li sar fl‑1 ta’ Ottubru 2017 fil-Komunità Awtonoma tal-Cataluña. Dawn l-ispejjeż ikopru, essenzjalment, il-punti li ġejjin: 1) spejjeż ta’ akkwist ta’ softwer u ta’ applikazzjonijiet informatiċi li jippermettu li tiġi rregolata l-parteċipazzjoni ta’ voluntiera fl-organizzazzjoni tar-referendum; 2) spejjeż ta’ reklamar; 3) spejjeż għall-ħolqien ta’ reġistru tal-votanti stabbiliti barra mill-pajjiż; 4) spejjeż għall-posters; 5) spejjeż għall-akkwist tal-materjal neċessarju għaż-żamma tar-referendum (karti tal-vot, reġistrazzjoni tal-votanti, konvokazzjoni tal-membri tal-postijiet tal-votazzjoni); 6) spejjeż li jirriżultaw mill-użu ta’ bini pubbliku għar-referendum; 7) spejjeż marbuta mal-kampanji relatati mal-immaġni tal-Generalitat barra mill-pajjiż; 8) spejjeż marbuta mal-istedina tal-Membri tal-Parlament Ewropew biex iżuru l-Cataluña fil-jiem ta’ qabel ir-referendum; 9) spejjeż marbuta mal-ingaġġ ta’ esperti u ta’ osservaturi internazzjonali.
–        L-ispejjeż sostnuti sabiex jiġi żviluppat dak li huwa miftiehem li jissejjaħ l-“azzjoni esterna” tal-Generalitat matul is-snin finanzjarji 2011 sa 2017. Dawn l-ispejjeż ikopru, essenzjalment, il-partiti li ġejjin: 1) spejjeż sostnuti mis-Secretaría d’Acció Exterior i Unió Europea (is-Segretarjat għall-Azzjoni Esterna u għall-Unjoni Ewropea tal-Generalitat, Spanja) bl-għan li jiġu ordnati rapporti dwar it-trattati internazzjonali li r-Renju ta’ Spanja huwa parti għalihom; 2) spejjeż sostnuti mid-diversi delegazzjonijiet tal-Generalitat barra mill-pajjiż; 3) spejjeż sostnuti mill-Consejo de Diplomacia Pública de Cataluña (il-Kunsill tad-Diplomazija Pubblika tal-Cataluña, Spanja) għall-promozzjoni tal-proċess sovran: i) l-internazzjonalizzazzjoni tal-isport (“diplomazija sportiva”); ii) finanzjament ta’ rapporti dwar l-awtodeterminazzjoni nazzjonali fl-Unjoni Ewropea; iii) ir-reklutaġġ ta’ persunal; iv) il-konklużjoni ta’ kuntratti sabiex jinkisbu l-mezzi meħtieġa għall-promozzjoni tal-indipendenza tal-Cataluña barra mill-pajjiż; v) għoti ta’ sussidji lil ċerti entitajiet għall-istess għan.
31.      Matul il-fażi istruttorja, ingħataw miżuri kawtelatorji li jikkonsistu fil-garanzija ta’ EUR 4 146 274.97 għall-fatti relatati mal-ispejjeż sostnuti sabiex jitwettaq ir-referendum illegali dwar l-indipendenza tal-Cataluña, kif ukoll fil-kostituzzjoni ta’ garanzija bankarja ta’ EUR 5 422 411.10 għall-fatti relatati mal-ispejjeż sostnuti sabiex tiġi żviluppata l-“azzjoni esterna” tal-Generalitat matul is-snin finanzjarji 2011 sa 2017.
32.      Iċ-ċirkustanzi inkwistjoni fil-kawża prinċipali kienu jew huma wkoll is-suġġett ta’ diversi proċeduri quddiem il-qrati kriminali Spanjoli, sabiex tiġi ddeterminata r-responsabbiltà kriminali tal-akkużati. F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tispjega li, fir-rigward tal-“istess fatti”, il-ġurisdizzjoni fil-qasam tal-fondi pubbliċi hija kompatibbli mal-azzjoni tal-qorti kriminali, b’tali mod li, jekk dawn l-“istess fatti” jiġu ddikjarati li jikkostitwixxu reat, il-qorti kriminali tastjeni milli tieħu konjizzjoni tar-responsabbiltà f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi li tirriżulta minnhom u tittrasferixxi l-informazzjoni neċessarja lill-qorti tar-rinviju.
33.      Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-qrati kriminali Spanjoli diġà taw deċiżjoni definittiva fir-rigward tal-kategorija ta’ spejjeż relatati mal-preparazzjoni u mat-twettiq tar-referendum illegali dwar l-indipendenza tal-Cataluña. Fir-rigward tal-kategorija ta’ spejjeż imsemmija fir-rikorsi dwar l-iżvilupp tal-“azzjoni esterna” tal-Generalitat matul is-snin finanzjarji 2011 sa 2017, il-proċeduri kriminali kienu għadhom pendenti quddiem il-Juzgados de Instrucción nº  13 y nº  18 de Barcelona (il-Qrati Istruttorji Nru 13 u Nru 18 ta’ Barcelona, Spanja).
34.      Il-proċedura fil-kawża prinċipali segwiet il-kors tagħha u l-kawża nbdiet fid‑29 ta’ Mejju 2024.
35.      Fil‑11 ta’ Ġunju 2024, daħlet fis-seħħ il-LOA.
36.      Waqt l-eżami tal-applikabbiltà ta’ din il-liġi fil-kawża prinċipali u, għaldaqstant, tal-estinzjoni possibbli tar-responsabbiltà kontabbli tal-konvenuti li tirriżulta minnha, il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar il-kompatibbiltà tal-imsemmija liġi mad-dritt tal-Unjoni.
37.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-TCU ddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1.      Ir-Regolament Nru 2988/95 tat‑18 ta’ Diċembru 1995 dwar il-protezzjoni ta’ l-interessi finanzjarji tal-Komunità Ewropea [(16)] u l-Artikolu 325 TFUE (“il-prinċipju ta’ ġlieda effikaċi u dissważiva kontra l-frodi u kull attività illegali li taffettwa ħażin l-interessi finanzjarji tal-Unjoni Ewropea”), kif ukoll l-Artikolu 4(3) TUE (il-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali), għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu t-tmiem tar-responsabbiltà għal telf ta’ fondi pubbliċi stabbilit fid-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 1(1)(a), (b) u (c), tal-Artikolu 1(2) [sa] (4) u tal-Artikolu 2(e) tal-[LOA]: fid-dawl tal-fatt li l-allegati responsabbiltajiet għal telf ta’ fondi pubbliċi invokati f’din il-proċedura tal-Qorti tal-Awdituri dwar talbiet relatati mar-responsabbiltà għal telf ta’ fondi pubbliċi u għar-rimbors ta’ dawn il-fondi (imsejjħa ‘procedimiento de reintegro por alcance’, iktar ’il quddiem il-“proċedura ta’ rimbors ta’ fondi pubbliċi”) Nru B-180/21 ‘jaffettwaw ħażin l-interessi finanzjarji tal-Unjoni’: kemm (i) fil-każ fejn il-Qorti tal-Ġustizzja jkollha tagħti “interpretazzjoni stretta” tal-kunċett ta’ ‘protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni’ (fis-sens li dan ikopri biss dawk l-attivitajiet ta’ ġestjoni illegali mwettqa permezz ta’ fondi pubbliċi tal-Unjoni), kif ukoll (ii) fil-każ fejn ikollha tagħti ‘interpretazzjoni wiesgħa’ ta’ dan il-kunċett (fis-sens li dan ikopri wkoll dawk l-attivitajiet ta’ ġestjoni illegali mwettqa permezz ta’ fondi pubbliċi ta’ Stat Membru, iżda li għandhom jikkawżaw dannu attwali jew potenzjali għall-baġit tal-Unjoni)?
2)      Fil-każ fejn il-Qorti tal-Ġustizzja jkollha tagħti ‘interpretazzjoni stretta’ tal-kunċett ta’ ‘protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni’, l-Artikolu 2 TUE, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, u l-Artikolu 47 tal-[Karta], għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-Artikolu 10 tal-[LOA], sa fejn it-terminu perentorju ta’ xahrejn għall-għoti ta’ deċiżjoni stipulat f’din id-dispożizzjoni jmur kontra d-dritt li kull persuna għandha li tiġi ġġudikata, fl-osservanza tal-garanziji meħtieġa, f’‘terminu raġonevoli’, u jikkostitwixxi ‘pressjoni esterna’ fuq il-qorti inkwistjoni, fil-każ fejn, qabel ma tiddeċiedi dwar l-applikabbiltà tal-Liġi Organika 1/2024 għal din il-proċedura ta’ rimbors ta’ fondi pubbliċi Nru B-180/21, hija jkollha twettaq xi tip ta’ miżura istruttorja finali sabiex tistabbilixxi l-oriġini (baġit nazzjonali jew baġit tal-Unjoni) jew id-destinazzjoni (promozzjoni tal-indipendenza tal-Cataluña barra minn Spanja matul is-snin 2011 sa 2017) tal-fondi pubbliċi użati għat-twettiq tal-ispejjeż imsemmija fid-dokumenti tar-rikorrenti?
3)      L-Artikolu 325 TFUE u r-Regolament Nru 2988/95, moqrija flimkien mal-Artikolu 47 tal-Karta u mal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu dak li huwa previst fl-Artikolu 13(3) in fine tal-[LOA], fid-dawl tal-fatt li din id-dispożizzjoni ma tirrikonoxxi ebda tip ta’ mekkaniżmu (proċedura, inċident, eċċ.) fil-każ fejn il-partijiet li ppreżentaw l-azzjoni għal telf ta’ fondi pubbliċi (f’din il-proċedura ta’ rimbors ta’ fondi pubbliċi Nru B-180/21, l-entità SCC u il-Ministerio Fiscal (l-Uffiċċju tal-Prosekutur)) jkollhom jopponu ruħhom għall-eżenzjoni mir-responsabbiltà għal telf ta’ fondi pubbliċi matul il-proċedura fl-ewwel istanza, iżda teżiġi biss li l-entitajiet tas-settur pubbliku leżi (f’din il-proċedura għal telf ta’ fondi pubbliċi, il-Generalitat de Catalunya (il-Korp Governattiv tal-Komunità Awtonoma tal-Cataluña, Spanja), li lanqas biss ma deher biex jeżerċità l-azzjoni għal telf ta’ fondi pubbliċi u, għal din ir-raġuni, ma kienx inkluż fil-proċedura) ma jopponux tali eżenzjoni?
4)      Il-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, moqrija flimkien mal-Artikolu 325 TFUE u mar-Regolament Nru 2988/95, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-Artikolu 1(1)(a) [sa] (c) tal-[LOA], moqri flimkien mad-dispożizzjonijiet tal-paragrafi (2), [sa] (4) tal-istess artikolu, minħabba li n-nuqqas ta’ ċarezza u ta’ preċiżjoni fid-definizzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni oġġettiv, suġġettiv u ratione temporis tal-[LOA], jista’ jwassal sabiex f’din il-proċedura ta’ rimbors ta’ fondi pubbliċi Nru B-180/21, din il-Qorti tal-Awdituri tiddikjara t-tmiem tar-responsabbiltajiet għal telf ta’ fondi pubbliċi li jirriżulta minn azzjonijiet li jaffetwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni, li fir-realtà ma kinux dawk previsti fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-[LOA]?
5)      L-Artikoli 20 u 21 tal-Karta, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu dak li huwa previst fl-Artikolu 1(1)(a) [sa] (c) tal-[LOA], moqri flimkien mad-dispożizzjonijiet tal-paragrafi (2), [sa] (4) tal-istess artikolu, u tal-preambolu tal-Liġi Organika 1/2024, peress li, b’konsegwenza tal-imsemmi nuqqas ta’ ċarezza u ta’ preċiżjoni fid-definizzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-Liġi Organika 1/2024, li jista’ jwassal għat-tmiem indebitu tar-responsabbiltajiet għal telf ta’ fondi pubbliċi, l-imsemmija ċirkustanza tista’ tagħti lok ukoll għal diskriminazzjonijiet jew għal inugwaljanza fir-rigward ta’ persuni li kienu ġew ikkundannati bħala responsabbli għal telf ta’ fondi pubbliċi fi proċeduri oħra separati ta’ rimbors ta’ fondi pubbliċi, li kienu jirrigwardaw fatti li seħħew fl-istess żona territorjali (il-Komunità Awtonoma tal-Cataluña) u fi ħdan il-perijodu kopert mill-kamp ta’ applikazzjoni ratione temporis tal-[LOA]?
6)      L-Artikolu 2 TUE u t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE u l-Artikolu 47 tal-Karta, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-Artikolu 8(3) tal-[LOA], li jipprevedi r-revoka f’direzzjoni waħda u imperattiva tal-miżuri kawtelatorji, mingħajr ma jħalli ebda marġni ta’ deċiżjoni lill-qorti inkwistjoni, b’kuntrast ma dak li jiġri fil-kumplament tal-proċeduri ta’ rimbors ta’ fondi pubbliċi li fihom, permezz tar-riferiment magħmul fil-[LFTCU], tiġi applikata l-leġiżlazzjoni ġenerali dwar il-miżuri kawtelatorji previsti fil-[LEC]?
7)      L-Artikolu 2 TUE u t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, l-Artikolu 47 tal-Karta u l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-Artikolu 13(3) tal-Liġi Organika 1/2024 (eżenzjoni mir-responsabbiltà għal telf ta’ fondi pubbliċi matul il-proċedura fl-ewwel istanza), sa fejn din id-dispożizzjoni ma tipprevedix proċedura ta’ smiegħ minn qabel għall-awtorità pubblika (minkejja l-fatt li din għandha, ex lege, locus standi fil-proċedura għal telf ta’ fondi pubbliċi) u lanqas ma tagħti lill-qorti inkwistjoni l-possibbiltà li tiddeċiedi dwar dawk il-każijiet fejn il-konvenut ikun allega li ma pparteċipax fil-fatti allegati fil-konfront tiegħu, meqjus il-fatt li, f’din il-proċedura ta’ rimbors ta’ fondi pubbliċi Nru B-180/21, awtorità pubblika dehret bħala korikorrent, u li wħud mill-konvenuti sostnew li ma pparteċipawx fil-fatti?
8)      L-Artikolu 2 TUE u t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE u l-Artikolu 47 tal-Karta, b’relazzjoni speċifika mad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 267 TFUE u tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (il-Protokoll Nru 3 tat-TFUE), għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-effett sospensiv tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari u l-effettività tad-deċiżjoni finali tal-Qorti tal-Ġustizzja ma humiex kompatibbli mal-Artikoli 8(3), 10 u 13(3) tal-[LOA], moqrija flimkien mad-dispożizzjonijiet tal-preambolu tagħha (ara l-paragrafi għaxra u ħdax tat-Taqsima V), li sa fejn jimponu l-effettività assoluta tal-Liġi Organika 1/2024 jċaħħdu lir-risposta għad-domanda preliminari mill-effett utli tagħha u, b’dan il-mod, jiksru l-prinċipji ta’ supremazija u ta’ effett dirett tad-dritt tal-Unjoni?”
38.      Osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati minn SCC, mill-Uffiċċju tal-Prosekutur, mill-konvenuti CJ, ASD, COT, FHM, LBC, MMT, MOP u RFB, CPC, ACO, LPG, MAB u JMSI, OJV, RRR, DBC, AVO, JGV, EAC, MKEK, SML u EH, RAS, JTN, ANMG, AAT, NMF, IGA, ARM u ARMG, mill-Gvern Spanjol kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. Is-sottomissjonijiet orali tal-istess partijiet instemgħu fis-seduta tal‑15 ta’ Lulju 2025.
IV.    Analiżi
39.      Dawn il-konklużjonijiet huma strutturati bil-mod segwenti. L-ewwel nett, ser nindirizza l-oġġezzjoni fis-sens li t-TCU ma għandhiex il-kwalità ta’ “qorti” fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE, u għalhekk din it-talba għal deċiżjoni preliminari hija inammissibbli. It-tieni nett, ser neżamina l-kwistjoni dwar jekk l-estinzjoni tar-responsabbiltà f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi li tirriżulta mill-applikazzjoni tal-LOA hijiex kompatibbli mal-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni stabbilita fl-Artikolu 325 TFUE, u, jekk ikun il-każ, f’liema ċirkustanzi. It-tielet nett, wara li tiġi evalwata l-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex teżamina liġi ta’ amnestija fid-dawl ta’ din id-dispożizzjoni u l-ammissibbiltà tad-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju, ser neżamina l-kwistjonijiet dwar il-kompatibbiltà ta’ ċerti dispożizzjonijiet tal-LOA mal-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva stabbilit fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE.
A.      Fuq l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari: it-TCU tikkostitwixxi “qorti” fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE?
40.      Skont il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex tiddetermina jekk organu ta’ rinviju jkollux in-natura ta’ qorti skont l-Artikolu 267 TFUE, kwistjoni li taqa’ unikament taħt id-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja teżamina jekk ikunux issodisfatti ċerti kundizzjonijiet, bħal jekk l-organu jkunx stabbilit mil-liġi, il-permanenza tiegħu, in-natura obbligatorja tal-ġurisdizzjoni tiegħu, in-natura kontradittorja tal-proċedura, l-applikazzjoni, minn dan l-organu, tar-regoli ta’ dritt u l-indipendenza tiegħu (17).
41.      Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom, il-parti l-kbira tal-konvenuti fil-kawża prinċipali jqajmu dubji dwar jekk ir-rekwiżit ta’ indipendenza huwiex issodisfatt mit-TCU.
42.      Għandu jitfakkar li dan ir-rekwiżit jinvolvi aspett ta’ natura esterna u aspett ta’ natura interna. L-aspett intern huwa marbut mal-“imparzjalità” u jfittex li jiżgura kundizzjonijiet ugwali għall-partijiet fil-proċeduri u l-interessi rispettivi tagħhom fir-rigward tas-suġġett ta’ dawn il-proċeduri. Dan jeżiġi l-osservanza tal-oġġettività u l-assenza ta’ kull interess fis-soluzzjoni tat-tilwima minbarra l-applikazzjoni stretta tad-dispożizzjoni legali. Għalhekk, skont ġurisprudenza stabbilita, il-kunċett ta’ “indipendenza”, li huwa inerenti għall-kompitu tal-ġudikant, jimplika qabel kollox li l-istanza kkonċernata jkollha l-kwalità ta’ terz fir-rigward tal-awtorità li adottat id-deċiżjoni kkontestata (18). Meta istanza tkuna adita b’rikors kontra deċiżjoni meħudha mid-dipartimenti ta’ amministrazzjoni pubblika, din l-istanza ma tistax titqies bħala terz fir-rigward tal-amministrazzjoni kkonċernata meta hija jkollha rabta organika u funzjonali ma’ din tal-aħħar.
43.      F’dan il-każ, l-istruttorja tal-proċedura għall-istabbiliment tar-responsabbiltà kontabbli tal-persuni responsabbli għall-ġestjoni ta’ fondi pubbliċi u għar-rimbors ta’ dawn il-fondi hija ċertament imwettqa minn persuni ddelegati għall-istruttorja, li jinħatru minn fost l-uffiċjali tat-TCU jew minn fost l-uffiċjali assenjati fil-provinċja fejn l-atti inkwistjoni twettqu (19). Madankollu, l-istess bħall-Kummissjoni, inqis li l-konstatazzjoni li dawn l-uffiċjali pubbliċi jinħatru biex jinvestigaw każ u jistgħu għalhekk, f’dan il-kuntest, jieħdu ċertu miżuri u jimplimentaw proċeduri xierqa biex jinvestigaw il-fatti u l-awturi preżunti, ma hijiex ta’ natura li tqiegħed f’dubju l-kwalità ta’ terz tat-TCU, peress li dawn il-persuni ddelegati ma humiex involuti fl-attività ġudizzjarja nnifisha. Fl-assenza ta’ tali sovrappożizzjoni tal-funzjonijiet, l-indipendenza tat-TCU, ikkunsidrata taħt l-aspett intern tagħha, għandha tiġi rrikonoxxuta (20).
44.      Nirrileva, f’dan ir-rigward, li l-Artikolu 24 tal-LFTCU jipprevedi b’mod partikolari li l-membri tat-TCU għandhom jeżerċitaw il-funzjonijiet tagħhom skont il-prinċipji ta’ imparzjalità u ta’ dinjità inerenti għaliha. Huma għandhom l-obbligu li jirrikużaw ruħhom minn kull kawża li tinvolvi entitajiet li fihom kienu wettqu funzjonijiet ta’ ġestjoni, ta’ konsulenza jew ta’ amministrazzjoni, jew li permezz tagħhom huma żammew kwalunkwe interess, direttament jew permezz ta’ persuni tal-familja tagħhom.
45.      Peress li t-TCU hija għalhekk “qorti” fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE, din it-talba għal deċiżjoni preliminari għandha tiġi ddikjarata ammissibbli.
B.      Fuq id-domandi preliminari
1.      Osservazzjonijiet preliminari: l-amnestija u d-dritt tal-Unjoni
46.      L-amnestija normalment tikkonsisti fir-rinunzja tal-Istat għas-setgħa tiegħu li jieħu passi legali u jagħti deċiżjoni fir-rigward ta’ reati kriminali u, jekk ikun il-każ, li jeżegwixxi l-pieni previsti għal tali reati (ius puniendi) (21). Din tista’ tikkonsisti wkoll fir-rinunzja tal-Istat milli jimponi jew jeżegwixxi sanzjonijiet jew penalitajiet finanzjarji għal reati ta’ natura fiskali, jew, bħal f’dan il-każ, rinunzja milli jinvoka r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-uffiċjali tiegħu u ta’ mexxejja politiċi għal dannu kkawżat lill-patrimonju pubbliku. Id-denominatur komuni minimu ta’ dawn il-forom diversi ta’ amnestija huwa l-eżerċizzju ta’ prerogattiva sovrana, esklużivament Statali.
47.      Fil-livell leġiżlattiv tal-Unjoni, l-amnestija tidher f’diversi atti tad-dritt sekondarju.
48.      Id-Deċiżjoni Qafas 2002/584/ĠAI dwar il-mandat ta’ arrest Ewropew u l-proċeduri ta’ konsenja bejn l-Istati Membri (22) tinkludi, fil-punt (1) tal-Artikolu 3 tagħha, fost ir-raġunijiet għan-nuqqas ta’ eżekuzzjoni obbligatorja tal-mandat ta’ arrest Ewropew, il-każ fejn ir-reat li fuqu jkun ibbażat dan il-mandat ikun kopert mill-amnestija fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni, meta dan l-Istat kellu ġurisdizzjoni biex jieħu passi legali fir-rigward ta’ dan ir-reat skont il-liġi kriminali tiegħu stess. Bl-istess mod, id-Direttiva 2011/99/UE dwar l-ordni Ewropea ta’ protezzjoni (23) tipprevedi, fl-Artikolu 10(1)(d) tagħha, fost ir-raġunijiet għan-nuqqas ta’ rikonoxximent ta’ din id-deċiżjoni, l-ipoteżi li fiha din il-protezzjoni tirriżulta mill-eżekuzzjoni ta’ sanzjoni jew ta’ miżura koperta mill-amnestija konformement mad-dritt tal-Istat ta’ eżekuzzjoni u tirrigwarda att jew aġir li jaqa’ taħt il-kompetenza tiegħu konformement ma’ dan id-dritt.
49.      Ir-Regolament (UE) 2017/1939 li jimplimenta kooperazzjoni msaħħa dwar l-istabbiliment tal-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku Ewropew (24) jipprevedi, fl-Artikolu 39(1)(c) tiegħu, li, meta jkun sar impossibbli li jittieħdu passi legali konformement mad-dritt tal-Istat Membru tal-Prosekutur Delegat Ewropew inkarigat mill-kawża, amnestija mogħtija lill-persuna ssuspettata jew akkużata għandha tikkostitwixxi waħda mir-raġunijiet li jawtorizzaw lill-Awla Permanenti tagħlaq il-proċeduri mibdija kontra tali persuna (25).
50.      Fl-aħħar nett, strumenti oħra li japplikaw il-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku fil-kuntest tal-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali jipprevedu li l-amnestija tista’ tingħata kemm mill-Istat emittenti kif ukoll mill-Istat ta’ eżekuzzjoni (26).
51.      Minn dan isegwi li l-leġiżlatur tal-Unjoni wera ruħu attent li jirrispetta l-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri fil-qasam tal-amnestija. Huwa llimita ruħu li jirrikonoxxi l-eżistenza tagħha u li jeħodha inkunsiderazzjoni fl-istrumenti ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja, mingħajr madankollu ma wettaq armonizzazzjoni tal-kontenut jew tal-kundizzjonijiet għall-għoti tagħha.
52.      Fuq livell ġudizzjarju, għandu l-ewwel nett isir riferiment għas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża AB et (Revoka ta’ amnestija) (27).
53.      Permezz tal-ewwel domanda f’din il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja ġiet mistoqsija dwar il-kompatibbiltà mal-prinċipju ta’ ne bis in idem (28) tal-ħruġ ta’ mandat ta’ arrest Ewropew kontra persuna li kienet is-suġġett ta’ proċeduri kriminali inizjalment interrotti minħabba deċiżjoni ġudizzjarja definittiva adottata abbażi ta’ amnestija, u li tkomplew wara l-adozzjoni ta’ liġi li tirrevoka din l-amnestija u li tannulla l-imsemmija deċiżjoni ġudizzjarja. Fir-rigward tal-ġurisdizzjoni tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li, ċertament, il-proċedura fil-kawża prinċipali kienet tikkonċerna reati li ma ġewx armonizzati mid-dritt tal-Unjoni u li dan id-dritt ma jirregolax l-adozzjoni u r-revoka ta’ amnestija. Madankollu, hija ddikjarat li kellha ġurisdizzjoni minħabba li din id-domanda ma kinitx tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali dwar dawn ir-reati jew din l-amnestija, iżda dik tal-prinċipju ta’ ne bis in idem fil-kuntest ta’ proċedura għall-ħruġ ta’ mandat ta’ arrest Ewropew li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae u ratione temporis tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584 (29).
54.      Għall-kuntrarju, il-Qorti tal-Ġustizzja iddikjarat li ma għandhiex ġurisdizzjoni fir-rigward tat-tielet domanda magħmula lilha f’din l-istess kawża. Mitluba tiddeċiedi dwar il-kompatibbiltà ma’ sensiela ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt primarju tal-Unjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tillimita l-istħarriġ eżerċitat mill-qorti kostituzzjonali biss għall-konformità ta’ liġi li tirrevoka amnestija mal-Kostituzzjoni nazzjonali, mingħajr eżami tal-konformità tagħha mad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li tali proċedura ma kienitx taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan id-dritt u, għaldaqstant, ma kienitx taqa’ taħt il-ġurisdizzjoni tagħha (30).
55.      Barra minn hekk, hemm lok li tiġi invokata s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża li tirrigwarda amnestija fiskali tar-Repubblika Taljana (31). Minn din is-sentenza jirriżulta li, skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali li tistabbilixxi din l-amnestija, il-persuni taxxabbli li ma jkunux osservaw l-obbligi tagħhom fir-rigward tal-VAT, matul sensiela ta’ perijodi taxxabbli, setgħu jevitaw b’mod definittiv dawn l-obbligi u s-sanzjonijiet applikabbli fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza tagħhom, bil-ħlas ta’ somma f’daqqa minflok ammont proporzjonali għad-dħul magħmul. Sa fejn id-dispożizzjonijiet rilevanti ta’ din il-leġiżlazzjoni nazzjonali kienu jipprevedu għalhekk rinunzja ġenerali u mingħajr distinzjoni għall-verifika tat-tranżazzjonijiet taxxabbli mwettqa matul l-imsemmija perijodi taxxabbli, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li dawn kienu jċaħħdu l-Artikoli 2 u 22 tas-Sitt Direttiva 77/388/KEE mill-kontenut tagħhom u b’hekk jippreġudikaw l-effett utli ta’ din tal-aħħar (32).
56.      Fil-qosor, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat l-amnestija fil-preżenza ta’ dispożizzjoni tad-dritt sekondarju tal-Unjoni li ssemmi l-amnestija jew preġudizzju possibbli għall-għanijiet u/jew għall-effettività tad-dispożizzjonijiet tad-dritt sekondarju kkonċernati.
2.      Fuq l-eżistenza ta’ preġudizzju għall-interessi finanzjarji tal-Unjoni (l-ewwel, it-tielet, ir-raba’ u l-ħames domanda)
a)      Fuq l-ewwel domanda
57.      Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 325 TFUE (33) jipprekludix l-estinzjoni tar-responsabbiltà prevista mill-LOA għall-atti ta’ natura mhux kriminali li jippreġudikaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni, bħall-atti fil-qasam ta’ fondi pubbliċi, fl-assenza ta’ rabta diretta bejn dawn l-atti u t-tnaqqis, attwali jew potenzjali, tad-dħul imqiegħed għad-dispożizzjoni tal-baġit tal-Unjoni (34).
58.      L-Artikolu 2(e) tal-LOA jeskludi espressament mill-kamp ta’ applikazzjoni tagħha “[l]-atti kklassifikati bħala reati li jippreġudikaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni Ewropea”. Skont il-qorti tar-rinviju, minn qari a contrario ta’ dan l-artikolu jirriżulta li billi jillimita l-esklużjoni prevista biss għall-atti ta’ natura kriminali, il-leġiżlatur nazzjonali impliċitament qies li l-atti li jagħtu lok għal responsabbiltà f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi rregolati mill-Artikolu 1(1)(a) sa (c) tal-imsemmija liġi, moqrija flimkien mal-paragrafi 2 sa 4 tal-istess artikolu, jistgħu jkunu koperti mill-amnestija.
59.      Qabel kollox, għandu jitfakkar li l-Artikolu 325(1) TFUE jobbliga lill-Istati Membri jiġġieldu kontra l-frodi u kull attività illegali oħra li jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni permezz ta’ miżuri effettivi u dissważivi.
60.      Fir-rigward tal-espressjoni “attivitajiet illegali oħra”, huwa paċifiku li l-kliem “attività illegali” normalment jindikaw aġir li jikser il-liġi, filwaqt li d-determinant “oħra” jindika li huwa inkluż dan l-aġir kollu, mingħajr distinzjoni. Fid-dawl tal-importanza tal-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni, li tikkostitwixxi għan tagħha, il-kunċett ta’ “attività illegali” ma jistax, barra minn hekk, jiġi interpretat b’mod restrittiv. Għalhekk, tali kunċett jinkludi b’mod partikolari kull att ta’ korruzzjoni ta’ uffiċjali jew kull abbuż imwettaq minnhom fit-twettiq tal-funzjonijiet pubbliċi tagħhom u li jistgħu jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni (35).
61.      Issa, ma hemmx dubju li l-attivitajiet inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jiġifieri atti ta’ miżapproprjazzjoni ta’ fondi pubbliċi mwettqa matul is-snin 2011 sa 2017, jaqgħu taħt dan il-kunċett ta’ “attività illegali”.
62.      F’dak li jirrigwarda l-kunċett ta’ “interessi finanzjarji” tal-Unjoni, dan jinkludi, skont il-ġurisprudenza, mhux biss id-dħul imqiegħed għad-dispożizzjoni tal-baġit tal-Unjoni, iżda wkoll l-ispejjeż koperti minn dan il-baġit (36). F’dan il-każ, id-deċiżjoni tar-rinviju ma tindika xejn li ntużaw fondi ġejjin mill-baġit tal-Unjoni jew amministrati mill-Unjoni jew f’isimha.
63.      Skont il-qorti tar-rinviju, il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni ġiet interpretata wkoll mill-Qorti tal-Ġustizzja b’mod wiesa’. Tali interpretazzjoni timplika, fil-fehma tagħha, li kull attività illegali li tikkawża danni lill-patrimonju pubbliku hija koperta mill-Artikolu 325(1) TFUE, u dan indipendentement mill-oriġini jew mid-destinazzjoni tal-fondi li huma s-suġġett ta’ tali attività.
64.      Din il-pożizzjoni hija bbażata ħafna fuq is-sentenza Euro Box. Għandu jitfakkar li, fil-kawża li wasslet għal din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ġiet mistoqsija b’mod partikolari dwar il-konformità mal-Artikolu 325(1) TFUE ta’ leġiżlazzjoni u ta’ prattika nazzjonali li jipprovdu li s-sentenzi fil-qasam tal-korruzzjoni u tal-frodi tal-VAT, li ma kinux ingħataw minn kulleġġi ġudikanti speċjalizzati f’dan il-qasam (fl-ewwel istanza) jew minn kulleġġi ġudikanti li l-membri kollha tagħhom inħatru bix-xorti (fl-appell), kienu vvizzjati b’nullità assoluta b’tali mod li l-kawżi fil-qasam tal-korruzzjoni u tal-frodi tal-VAT kellhom jiġu eżaminati mill-ġdid fl-ewwel u/jew fit-tieni istanza. Kif tirrileva l-qorti tar-rinviju, uħud minn dawn ir-reati ta’ korruzzjoni, imwettqa minn uffiċjali għolja tal-Gvern Rumen, ma kinux jikkonċernaw fondi Ewropej.
65.      Skont din il-qorti, il-Qorti tal-Ġustizzja madankollu qieset li, fid-dawl tal-għan primordjali li tiġi evitata l-impunità tal-frodi u tal-korruzzjoni, huwa l-leġiżlatur nazzjonali li għandu jemenda l-leġiżlazzjoni tiegħu u jiggarantixxi li s-sistema proċedurali applikabbli għall-prosekuzzjoni u għas-sanzjoni tar-reati ta’ frodi li jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni kif ukoll tar-reati ta’ korruzzjoni b’mod ġenerali ma tkunx imfassla b’tali mod li din is-sistema tippreżenta, għal raġunijiet inerenti għaliha, riskju sistemiku ta’ impunità tal-fatti li jikkostitwixxu tali reati.
66.      Min-naħa tiegħi, jiena persważ li din il-konstatazzjoni ma tistax tkun il-bażi tal-konklużjoni li r-reati li ma jirrigwardawx fondi tal-Unjoni jaqgħu wkoll fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 325(1) TFUE.
67.      Huwa ċertament minnu li, fil-kawża li tat lok għas-sentenza Euro Box, ir-rekwiżit dwar in-natura effettiva u dissważiva tas-sanzjonijiet għal reati li jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni kien wassal għall-obbligu tal-leġiżlatur nazzjonali li jemenda s-sistema proċedurali applikabbli għall-prosekuzzjoni u għas-sanzjoni mhux biss tar-reati ta’ frodi li jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni, iżda wkoll tar-reati ta’ korruzzjoni b’mod ġenerali.
68.      Madankollu, dan kien immotivat minn partikolarità ta’ din il-kawża. Kif indikat il-Qorti tal-Ġustizzja, fir-rigward tar-Rumanija, l-obbligu li tiġġieled il-korruzzjoni li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni huwa kkompletat mill-impenji aċċettati minn dan l-Istat waqt l-adeżjoni tiegħu u kkonkretizzat bl-adozzjoni tad-Deċiżjoni 2006/928/KE (37). Il-punti ta’ riferiment li r-Rumanija għalhekk impenjat ruħha tilħaq huma ta’ natura vinkolanti għal dan l-Istat Membru, fis-sens li huwa suġġett għall-obbligu speċifiku li jilħaq dawn l-għanijiet u li jieħu l-miżuri xierqa sabiex jilħaqhom kemm jista’ jkun malajr, filwaqt li għandu jastjeni milli jimplimenta kwalunkwe miżura li tirriskja li tikkomprometti li dawn jintlaħqu.
69.      Għaldaqstant, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, l-obbligu li tiġi miġġielda b’mod effettiv il-korruzzjoni u, b’mod partikolari, il-korruzzjoni ta’ livell għoli, li ġej mill-punti ta’ riferiment stabbiliti fl-anness tad-Deċiżjoni 2006/928, moqrija flimkien mal-impenji speċifiċi tar-Rumanija, ma huwiex limitat biss għal każijiet ta’ korruzzjoni li jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni, iżda jirreferi għall-korruzzjoni b’mod ġenerali (38). Minn dan isegwi li l-obbligu tal-leġiżlatur Rumen li jipprevedi l-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet effettivi u dissważivi għal ksur ta’ korruzzjoni b’mod ġenerali ma jirriżultax minn interpretazzjoni wiesgħa tal-Artikolu 325(1) TFUE, iżda mir-rekwiżiti inklużi fid-Deċiżjoni 2006/928.
70.      Sal-lum, ma teżisti l-ebda deċiżjoni ekwivalenti fir-rigward tar-Renju ta’ Spanja, b’tali mod li ma jistax jitqies li l-leġiżlatur Spanjol għandu obbligu bl-istess kontenut bħal dak espost fil-punt preċedenti.
71.      Interpretazzjoni wiesgħa tal-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni tirriżulta wkoll, skont il-qorti tar-rinviju, mill-ġurisprudenza fil-qasam tal-għajnuna ffinanzjata mill-fondi tal-Unjoni. Din il-qorti tindika, essenzjalment, li mis-sentenza ANAS (39) jirriżulta li l-issodisfar tat-tielet kundizzjoni ta’ “irregolarità” fis-sens tal-punt 7 tal-Artikolu 2 tar-Regolament (KE) Nru 1083/2006 (40), jiġifieri dik dwar l-eżistenza ta’ dannu għall-baġit ġenerali tal-Unjoni, ma jeżiġix li jintwera effett finanzjarju preċiż fuq dan il-baġit. Fil-fatt, ksur tar-regoli applikabbli jikkostitwixxi irregolarità sa fejn ma jistax jiġi eskluż li dan in-nuqqas kellu effett fuq il-baġit tal-fond ikkonċernat (41).
72.      F’dan ir-rigward, l-imsemmija qorti tosserva li ċerti atti ta’ miżapproprjazzjoni tal-fondi twettqu sabiex tiġi promossa s-seċessjoni tal-Cataluña, u li, li kieku seħħet din is-seċessjoni, id-dħul gross nazzjonali (DGN) ta’ Spanja kien jonqos. Dan kien ikun wassal, min-naħa tiegħu, għal tnaqqis tad-dħul li dan l-Istat Membru huwa obbligat li jqiegħed għad-dispożizzjoni tal-baġit tal-Unjoni skont id-Deċiżjoni 2007/436/KE, Euratom (42). Konsegwentement, ma jistax jiġi eskluż, skont il-qorti tar-rinviju, li l-atti inkwistjoni fil-kawża nazzjonali potenzjalment ippreġudikaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni.
73.      Qabel l-eżami ta’ dan l-argument, jidhirli li huwa neċessarju li nżid element għall-kuntest ġuridiku tal-analiżi rilevanti.
74.      Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex tiġi żgurata l-protezzjoni tal-“interessi finanzjarji tal-Unjoni”, l-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex jiżguraw il-ġbir effettiv tar-riżorsi proprji (43), bħalma huwa d-dħul li ġej mid-dazji tat-tariffa doganali komuni u mill-applikazzjoni ta’ rata uniformi għall-bażi armonizzata tal-VAT (44). Din il-konklużjoni hija bbażata fuq il-konstatazzjoni li teżisti rabta diretta bejn il-ġbir tad-dħul u t-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-baġit tal-Unjoni tar-riżorsi korrispondenti, b’tali mod li kull nuqqas ta’ ġbir tad-dħul jista’ potenzjalment jikkawża tnaqqis tal-baġit tal-Unjoni (45).
75.      Barra minn hekk u kif tfakkar il-qorti tar-rinviju, mill-ġurisprudenza jirriżulta li d-dannu kkawżat lill-baġit tal-Unjoni jista’ jkun purament potenzjali. B’mod partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li anki irregolaritajiet li ma għandhomx impatt finanzjarju speċifiku jistgħu jaffettwaw serjament l-interessi finanzjarji tal-Unjoni, peress li l-Artikolu 325(1) TFUE jista’ jkopri mhux biss atti li effettivament jikkawżaw telf għall-baġit tal-Unjoni, iżda wkoll it-tentattiv li jitwettqu tali atti (46).
76.      Għalkemm din l-aħħar ġurisprudenza turi interpretazzjoni wiesgħa tal-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni, din ma tippermettix, fil-fehma tiegħi, li tiġi stabbilita rabta diretta bejn l-attivitajiet illegali inkwistjoni fil-kawża prinċipali u r-riżorsi proprji tal-Unjoni.
77.      Fil-fatt, dawn l-attivitajiet illegali ma humiex relatati mas-sistema ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni ta’ riżorsi proprji stabbilita bid-Deċiżjoni 2007/436. Minn naħa, il-fondi miżapproprjati ma kinux suġġetti għal obbligu ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni tal-baġit tal-Unjoni skont din id-deċiżjoni. Min-naħa l-oħra, il-konvenuti fil-kawża prinċipali ma kinux inkarigati li jiġbru dawn il-fondi u li jqegħduhom għad-dispożizzjoni ta’ dan il-baġit.
78.      Barra minn hekk, li kieku kellu jiġi kkunsidrat li r-rabta identifikata mill-qorti tar-rinviju, li l-attivitajiet illegali inkwistjoni potenzjalment ippreġudikaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni sa fejn it-tnaqqis tad-DGN Spanjol iwassal għal tnaqqis tal-kontribuzzjoni ta’ dan l-Istat Membru għall-baġit tal-Unjoni, hija suffiċjentement diretta, il-konsegwenza tkun li jiġi estiż indebitament il-kamp kopert mid-dritt tal-Unjoni.
79.      Żewġ eżempji mogħtija mill-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha jidhirli li huma partikolarment elokwenti f’dan ir-rigward.
80.      L-ewwel nett, din l-interpretazzjoni twassal għall-konklużjoni li numru kbir ħafna ta’ sitwazzjonijiet li fihom l-ammont tad-dħul imqiegħed għad-dispożizzjoni tal-baġit tal-Unjoni jista’ jiġi affettwat minn deċiżjonijiet ta’ natura politika, essenzjalment nazzjonali, jippreġudikaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni. Pereżempju, jekk Stat Membru kellu jiddeċiedi, skont l-Artikolu 50 TUE, kif għamel ir-Renju Unit fl-istorja reċenti, li joħroġ mill-Unjoni, tali deċiżjoni jkollha titqies li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni u għalhekk tkun inkompatibbli mal-Artikolu 325 TFUE (47).
81.      It-tieni nett, l-imsemmija interpretazzjoni tista’ timplika li kull attività illegali mwettqa mill-awtoritajiet nazzjonali inkarigati mill-fondi pubbliċi u li jista’ jkollha effett fuq id-DGN ta’ Stat Membru tikkostitwixxi preġudizzju potenzjali għall-interessi finanzjarji tal-Unjoni, li jiġġustifika, jekk ikun il-każ, l-intervent tal-Uffiċċju Ewropew ta’ Kontra l-Frodi (OLAF) jew tal-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku Ewropew (EPPO). Fil-fehma tiegħi, ma hemmx dubju li tali intervent ikun indħil indebitu tad-dritt tal-Unjoni fil-ġestjoni tal-fondi pubbliċi minn Stat Membru.
82.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet magħmula, nipproponi li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 325 TFUE ma jipprekludix l-estinzjoni tar-responsabbiltà prevista mil-LOA għall-atti ta’ natura mhux kriminali li jippreġudikaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni, bħall-atti fil-qasam tal-fondi pubbliċi, fl-assenza ta’ rabta diretta bejn dawn l-atti u t-tnaqqis, attwali jew potenzjali, tad-dħul imqiegħed għad-dispożizzjoni tal-baġit tal-Unjoni.
b)      Fuq it-tielet, ir-raba’u l-ħames domanda
83.      Fir-rigward tat-tielet, ir-raba’ u l-ħames domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju, għandu jiġi rrilevat li dawn huma bbażati fuq il-premessa li l-ewwel domanda għandha tingħata risposta fl-affermattiv. Għalhekk, jiena tal-fehma li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tirrispondi għal dawn id-domandi.
3.      Fuq il-konformità tal-LOA mal-Istat tad-dritt (it-tieni, is-sitt, is-seba’ u t-tmien domanda)
84.      Fil-kunsiderazzjonijiet li ġejjin, ser neżamina t-tieni domanda magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-qorti tar-rinviju, is-seba’ domanda u, b’mod konġunt, is-sitt u t-tmien domanda.
85.      L-eżami fuq il-mertu ta’ dawn id-domandi jimplika li jiġi stabbilit minn qabel, minn naħa, li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jikkostitwixxi, waħdu, rabta suffiċjenti mad-dritt tal-Unjoni, b’tali mod li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi dwar l-interpretazzjoni tal-imsemmija domandi, u min-naħa l-oħra, li dawn jissodisfaw il-kriterji ta’ ammissibbiltà li jirriżultaw mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
a)      Fuq il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja
86.      Sa mill-għoti tas-sentenza Associação Sindical dos Juízes Portugueses (48), huwa paċifiku li, skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, l-Istati Membri huma obbligati li jiżguraw li l-istanzi, bħala “qorti” skont it-tifsira tad-dritt tal-Unjoni, li jifformaw parti mis-sistema ta’ rimedji ġudizzjarji tagħhom fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni jissodisfaw ir-rekwiżiti ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva (49).
87.      Il-kamp ta’ applikazzjoni tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE huwa, għalhekk, wiesa’ ħafna, sa fejn din id-dispożizzjoni tapplika fir-rigward ta’ kull istanza nazzjonali li tista’ tagħti deċiżjoni, bħala “qorti”, fir-rigward ta’ kwistjonijiet li jirrigwardaw l-applikazzjoni jew l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni u li għalhekk taqa’ fl-oqsma koperti minn dan id-dritt (50). Fi kliem ieħor, is-sempliċi fatt li tkun istanza li tista’ tagħti deċiżjoni dwar l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni huwa suffiċjenti sabiex din id-dispożizzjoni tkun applikabbli.
88.      It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jkopri l-“oqsma koperti mid-dritt ta’ l-Unjoni”, indipendentement minn jekk l-Istati Membri humiex qegħdin jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta. Minn dan isegwi li l-oqsma rriżervati għall-kompetenza tal-Istati Membri ma jaħarbux mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmi Artikolu 19.
89.      Sa mill-ewwel kawżi li jaqgħu taħt din il-linja ta’ ġurisprudenza, din il-kwistjoni qamet, mingħajr sorpriża, fir-rigward tal-organizzazzjoni tal-ġustizzja fi ħdan l-Istati Membri, qasam irriżervat għal dawn tal-aħħar skont l-Artikolu 4(2) TUE (51).
90.      Mistoqsija dwar din il-kwistjoni delikata, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, għalkemm l-organizzazzjoni tal-ġustizzja fl-Istati Membri taqa’ fil-kompetenza ta’ dawn tal-aħħar, dawn l-Istati għandhom xorta waħda josservaw l-obbligi li jirriżultaw, għalihom, mid-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE. Hija speċifikat ukoll, fis-sentenza Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza tal-Qorti Suprema), li, “billi tirrikjedi li l-Istati Membri jikkonformaw ma’ dawn l-obbligi, l-Unjoni bl-ebda mod ma titlob li hija stess teżerċita din il-kompetenza u lanqas għaldaqstant li tieħu din f’idejha [...]” (52). Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ma pprovatx tfassal mill-ġdid is-sistemi ġuridiċi nazzjonali abbażi ta’ sistema speċifika ta’ organizzazzjoni ġudizzjarja, peress li din il-kompetenza taqa’ esklużivament fil-kompetenza tal-Istati Membri. Hija sempliċement eżaminat ir-regoli dwar l-organizzazzjoni u l-funzjonament tal-qrati nazzjonali mill-perspettiva tal-konformità tagħhom mal-protezzjoni ġudizzjarja effettiva, b’mod partikolari mal-prinċipji ta’ indipendenza u ta’ imparzjalità tal-ġudikatura, kif ukoll ta’ qorti stabbilita minn qabel bil-liġi.
91.      F’din il-kawża, li tirrigwarda qasam ieħor marbut mill-qrib mas-sovranità statali, jiġifieri l-għoti ta’ amnestija, dan ir-raġunament għandu jiġi rriprodott kollu kemm hu.
92.      Għalhekk, wara li fakkret li l-amnestija taqa’ taħt il-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tindika li dawn tal-aħħar huma madankollu obbligati, meta jadottaw liġi ta’ amnestija, josservaw ir-rekwiżiti ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva li jirriżultaw mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE.
93.      L-eżami ta’ tali liġi fid-dawl ta’ din id-dispożizzjoni – għandu jingħad ukoll – bl-ebda mod ma jfisser li l-Istati Membri jiġu mċaħħda mill-eżerċizzju tal-kompetenza esklużiva tagħhom fil-qasam tal-amnestija. Huwa biżżejjed li jitqies, bħala eżempju, li d-dispożizzjonijiet li jistabbilixxu l-għan imfittex mil-leġiżlatur nazzjonali u dawk li jirrigwardaw id-delimitazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae u ratione temporis tal-imsemmija liġi huma neċessarjament esklużi mill-istħarriġ ġudizzjarju mwettaq mill-Qorti tal-Ġustizzja skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE.
94.      Issa, ma hemmx iktar dubju, f’dan l-istadju, li t-TCU tikkostitwixxi istanza li tista’ tiddeċiedi, bħala “qorti”, dwar kwistjonijiet li jirrigwardaw l-applikazzjoni jew l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Minn dan isegwi li l-proċedura li tiżvolġi quddiemha għandha tissodisfa r-rekwiżiti inerenti għall-protezzjoni ġudizzjarja effettiva fis-sens tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE.
95.      Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex teżamina t-tieni, is-sitt, is-seba’ u t-tmien domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju mill-perspettiva ta’ din id-dispożizzjoni.
b)      Fuq l-ammissibbiltà
96.      Fir-rigward tal-ammissibbiltà tad-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju, nixtieq nindika mill-bidu nett li, bħall-Avukat Ġenerali Bobek, jien konvint li l-limitu għall-ammissibbiltà li jikkorrispondi għat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE ma huwiex, u mhux bilfors irid ikun, ogħla mis-soltu. Fil-fatt, din id-dispożizzjoni tinkludi diġà limitu materjali relattivament għoli sabiex jiġi kkonstatat il-ksur tal-imsemmi limitu (53).
97.      Fi kliem ieħor, id-determinazzjoni tal-limitu ta’ ammissibbiltà għandu, fl-opinjoni tiegħi, ikunu rregolat mill-prinċipji ġenerali tal-ammissibbiltà tad-domandi preliminari fis-sens tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
98.      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, fil-kuntest tal-mekkaniżmu ta’ kooperazzjoni bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali stabbilit mill-Artikolu 267 TFUE, id-deċiżjoni preliminari mitluba għandha tkun “meħtieġa” sabiex tippermetti lill-qorti tar-rinviju “[tagħti] s-sentenza” fil-kawża li hija adita biha (54).
99.      Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li kemm mill-kliem kif ukoll mill-istruttura tal-Artikolu 267 TFUE jirriżulta li l-proċedura għal deċiżjoni preliminari tippreżupponi, b’mod partikolari, li kawża tkun effettivament pendenti quddiem il-qrati nazzjonali, li fil-kuntest tagħha huma għandhom jagħtu deċiżjoni li tista’ tieħu inkunsiderazzjoni s-sentenza dwar id-deċiżjoni preliminari. Din il-proċedura teżiġi għalhekk li jkun hemm bejn l-imsemmija tilwima u d-dritt tal-Unjoni li l-interpretazzjoni tagħhom hija mitluba, “rabta b’tali mod li din l-interpretazzjoni tissodisfa bżonn oġġettiv għad-deċiżjoni li l-qorti tar-rinviju għandha tieħu” (55).
100. Għaldaqstant, skont din il-ġurisprudenza stabbilita, id-domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni magħmula mill-qorti nazzjonali fil-kuntest leġiżlattiv u fattwali ddefinit minnha u taħt ir-responsabbiltà tagħha, kuntest li ma huwiex kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tivverifika l-eżattezza tiegħu, igawdu minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Iċ-ċaħda tal-Qorti tal-Ġustizzja li tiddeċiedi dwar domanda magħmula minn qorti nazzjonali huwa possibbli biss jekk jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt tal-Unjoni ma għandha ebda rabta mal-fatti jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, meta l-problema hija ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex punti ta’ fatti u ta’ liġi neċessarji sabiex tagħti risposta b’mod effettiv għad-domandi li jkunu sarulha (56).
101. Fir-rigward tat-tieni domanda preliminari magħmula f’din il-kawża, il-qorti tar-rinviju tqies li, anki jekk il-Qorti tal-Ġustizzja twieġeb għall-ewwel domanda b’tali mod li tqies li huwa neċessarju li jintwera li l-fondi tal-Unjoni ġew użati sabiex jitwettqu l-atti inkwistjoni fil-kawża prinċipali sabiex jiġi kkonstatat “[preġudizzju lil-]interessi finanzjarji tal-Unjoni” fis-sens tal-Artikolu 325 TFUE, madankollu hija tkun obbligata tapplika l-amnestija lil dawn l-atti, mingħajr ma tkun tista’ tadotta, fi żmien qasir daqs xahrejn, miżuri istruttorja intiżi sabiex jivverifikaw l-eżistenza ta’ ksur ta’ din l-aħħar dispożizzjoni.
102. Issa, jekk il-qorti tar-rinviju tirreferi b’hekk għall-oriġini Ewropea tal-fondi inkwistjoni, li la ġew stabbiliti mill-qrati kriminali nazzjonali u lanqas allegati mill-partijiet fil-proċeduri prinċipali u li jista’ jkun qatt ma jiġu stabbiliti b’tali mod, għandu jiġi rrilevat li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà indikat li ma humiex ipotetiċi d-domandi preliminari li jiddikjaraw il-fatt li l-qorti li ressqithom issib ruħha imxekkla milli tistabbilixxi ksur tad-dritt tal-Unjoni minħabba li d-dritt proċedurali nazzjonali ma jippermettilhiex li tagħmel dan (57). Dan huwa l-każ, fl-opinjoni tiegħi, tat-tieni domanda f’din il-kawża.
103. Fir-rigward tas-sitt u t-tmien domanda preliminari, dawn jikkonċernaw id-dispożizzjonijiet tal-LOA li jobbligaw lill-qrati nazzjonali jaddottaw deċiżjoni ta’ eżenzjoni ta’ responsabbiltà fil-qasam tal-fondi pubbliċi u li jneħħu l-miżuri kawtelatorji f’terminu ta’ xahrejn, anki jekk il-Qorti tal-Ġustizzja, adita b’talba għal deċiżjoni preliminari, għada ma tatx id-deċiżjoni tagħha. Issa, l-interpretazzjoni tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1)TUE hekk mitluba tidher, fl-opinjoni tiegħi, li twieġeb għall-bżonn oġġettiv għad-deċiżjoni li l-qorti tar-rinviju għandha tieħu, ladarba s-sentenza preliminari li għandha tingħata tista’ tinfluwenza d-deċiżjoni li tikkonċerna t-tneħħija jew iż-żamma tal-miżuri kawtelatorji.
104. Għalhekk jiena tal-fehma li, it-tieni, is-sitt u t-tmien domanda magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża għandhom jitqiesu bħala ammissibbli.
105. Fir-rigward tas-seba’ domanda preliminari, li tirrigwarda dispożizzjoni tal-LOA li tipprevedi li deċiżjoni li teżenta lill-persuni fiżiċi u ġuridiċi imputati mir-responsabbiltà tagħhom f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi tittieħed mill-qorti tar-rinviju, minn naħa, wara li tkun semgħet lill-Uffiċċju tal-Prosekutur u lill-entitajiet pubbliċi leżi, bl-esklużjoni tal-entità li tkun ippreżentat ir-rikors fl-interess pubbliku, u, min-naħa l-oħra, mingħajr ma tkun tista’ tevalwa l-provi sabiex tiddetermina jekk il-konvenuti fil-kawża prinċipali wettqux l-atti li għalihom hija imputata r-responsabbiltà tagħhom.
106. Nammetti li l-ammissibbiltà ta’ din d-domanda tista’, mal-ewwel daqqa t’għajn, tidher dubjuża.
107. Fil-fatt, b’differenza mid-domandi preliminari l-oħra, din ma hijiex ifformulata mill-perspettiva tal-indipendenza ġudizzjarja, iżda minn dik tar-rispett tad-dritt għal smigħ tal-parti korikorrenti (SCC) u tad-dritt tad-difiża tal-konvenuti. Barra minn hekk, l-ebda element tal-proċess ma jħalli li jiġi ssopponut li dawn il-partijiet allegaw il-ksur ta’ dawn id-drittijiet fil-proċedura prinċipali.
108. Madankollu, fir-rigward tal-approċċ wiesgħa li jien nirrakkomanda u li jien spjegajt iktar ’il fuq, jidhirli li s-seba’ domanda għandha hija wkoll tiġi kkunsidrata bħala ammissibbli.
109. Fil-fatt jien nippreċiża li l-ġurisprudenza imsemmija fil-punt 100 ta’ dawn il-konklużjonijiet għandha tinftiehem fis-sens li ma huwiex ser ikun possibbli li l-Qorti tal-Ġustizzja tiġi adita bil-mistoqsijiet preliminari kollha, anki dawk ipotetiċi, li qorti jista’ jkollha tikkunsidra matul il-proċedura fir-rigward tal-kompatibbiltà tad-dritt nazzjonali tagħha mad-dritt tal-Unjoni, ħlief sabiex jiġi kkontestat ir-rekwiżit ta’ rabta bejn id-domandi magħmula u s-soluzzjoni li għandha tingħata għat-tilwima quddiem il-qorti nazzjonali. Madankollu, is-seba’
domanda ma tidhirx li tappartjeni għal din il-kategorija ta’ mistoqsijiet.
110. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq, inqis li t-tieni, is-seba’, is-sitt u t-tmien domandi magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-qorti tar-rinviju għandhom jiġu ddikjarati ammissibbli.
c)      Fuq il-mertu
1)      Osservazzjonijiet preliminari
111. Qabel ma nindirizza l-mertu tad-diversi domandi magħmula f’din il-kawża fid-dawl tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, huwa neċessarju li jiġu pprovduti ftit elementi dwar il-kontenut tal-protezzjoni offruta minn din id-dispożizzjoni.
112. Fis-sentenza ASJP, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet qieset, minn naħa, li l-Artikolu 19 TUE jikkonkretizza l-valur tal-Istat tad-dritt stabbilit fl-Artikolu 2 TUE, u min-naħa l-oħra, li l-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet li l-partijiet tal-kawża jisiltu mid-dritt tal-Unjoni, li għalihom jagħmel riferiment it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li huwa attwalment stabbilit fl-Artikolu 47 tal-Karta (58). Din l-aħħar konstatazzjoni wassalha tindika, f’sentenza sussegwenti, li l-Artikolu 47 tal-Karta jkollha “tittieħed debitament inkunsiderazzjoni” għall-finijiet tal-interpretazzjoni tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE (59).
113. Ir-relazzjoni bejn dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet, li hija essenzjali għad-definizzjoni tal-kontenut materjali tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, tinftiehem mill-Qorti tal-Ġustizzja bil-mod li ġej: “[...] filwaqt li l-Artikolu 47 tal-Karta jikkontribwixxi għar-rispett tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva ta’ kull individwu li jinvoka, f’kawża partikolari, dritt li huwa jgawdi bis-saħħa tad-dritt tal-Unjoni, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE huwa intiż, min-naħa tiegħu, li jiżgura li s-sistema ta’ rimedji stabbilita minn kull Stat Membru tiggarantixxi l-protezzjoni ġudizzjarja effettiva fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni” (60).
114. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, ir-rikonoxximent tad-dritt għal rimedju effettiv iggarantit mill-Artikolu 47 tal-Karta, f’każ partikolari, jippreżupponi li l-persuna li tibbaża ruħha fuqu tinvoka drittijiet jew libertajiet iggarantiti mid-dritt tal-Unjoni. Għal dan id-dritt jikkorrispondi l-obbligu tal-Istati Membri stabbilit fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, li jistabbilixxu s-sistema tar-rimedji meħtieġa sabiex jiżguraw protezzjoni ġudizzjarja effettiva fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni (61).
115. Għalhekk, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jikkonċerna l-elementi li jappartjenu għas-sistemi ta’ rimedji ġudizzjarji stabbiliti minn Stat Membru, u mhux elementi relatati ma’ każijiet konkreti jew ma’ sitwazzjonijiet individwali, bħalma huwa l-każ tal-Artikolu 47 tal-Karta. L-ewwel dispożizzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri, filwaqt li t-tieni waħda tagħti dritt liċ-ċittadini tal-Unjoni. Din hija r-raġuni għaliex, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, għad-dritt iggarantit fl-Artikolu 47 tal-Karta “jikkorrispondi” l-obbligu li għandhom l-Istati Membri li jirriżulta mill-imsemmi Artikolu 19.
116. Minn dan isegwi li l-obbligu li jirriżulta mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jimplika mhux biss li, minn perspettiva organika, l-istanzi li jistgħu jinterpretaw jew japplikaw id-dritt tal-Unjoni jkunu jissodisfaw ir-rekwiżiti marbuta mal-kwalità ta’ “qorti”, bħal dawk ta’ indipendenza, ta’ imparzjalità u ta’ “stabbilita minn qabel bil-liġi ”, iżda wkoll li, fuq il-livell proċedurali, id-diversi garanziji relatati mas-“smigħ ġust” ikunu ggarantiti quddiemhom.
117. Din l-interpretazzjoni hija sostnuta mill-ġurisprudenza iktar reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja. Fis-sentenzi Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Sistema dixxiplinari tal-imħallfin) (62) u PT (63), il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li r-rispett tad-dritt għal smigħ xieraq u tad-drittijiet tad-difiża jikkostitwixxi wieħed mill-elementi li jifformaw parti integrali mill-prinċipju fundamentali ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva msemmi fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE.
118. Huwa minnu li, fl-ewwel sentenza, il-kwistjoni dwar ir-rispett ta’ dawn id-drittijiet ġiet ikkunsidrata bħala anċillari għal dik tal-osservanza tar-rekwiżit ta’ indipendenza tal-istanza inkwistjoni. Fil-fatt, in-nuqqas li bih hija kkritikata l-Polonja kien jirrigwarda regoli proċedurali li kellhom l-effett, skont il-Kummissjoni, li jirrestrinġu d-drittijiet tal-imħallfin li kontrihom kienet tressqet proċedura dixxiplinari li effettivament jinstemgħu mill-qorti dixxiplinari u li jibbenefikaw minn difiża effettiva quddiem din tal-aħħar. Peress li kienu inklużi fil-kuntest ta’ sistema dixxiplinari li kellha n-nuqqasijiet esposti mill-Qorti tal-Ġustizzja, dawn ir-regoli setgħu, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, ikunu ta’ natura li jżidu iktar ir-riskju li s-sistema dixxiplinari applikabbli għall-imħallfin tintuża bħala sistema ta’ kontroll politiku tal-kontenut tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji. Ir-restrizzjonijiet għad-drittijiet tad-difiża li jirriżultaw mill-imsemmija regoli proċedurali kienu għalhekk jippreġudikaw l-indipendenza tal-imħallfin (64).
119. Madankollu, mit-tieni sentenza jirriżulta li ksur tad-drittijiet tad-difiża jista’, waħdu, iwassal għal ksur tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE. Fil-kawża li tat lok għal din is-sentenza, kienet inkwistjoni dispożizzjoni nazzjonali li, fi proċeduri kriminali mibdija kontra diversi imputati minħabba l-parteċipazzjoni tagħhom fl-istess grupp kriminali organizzat, kienet tissuġġetta l-approvazzjoni ġudizzjarja ta’ ftehim ta’ riżoluzzjoni tal-kawża, konkluż minn wieħed mill-imputati u l-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku matul il-fażi ġudizzjarja ta’ din il-proċedura, għall-kunsens tal-imputati l-oħra kollha.
120. B’mod kruċjali, il-Qorti tal-Ġustizzja bbażat ir-risposta tagħha fuq il-konstatazzjoni li l-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva jinkiser meta deċiżjoni ġudizzjarja tkun ibbażata fuq fatti u dokumenti li l-partijiet stess, jew waħda minnhom, ma setgħux jieħdu konjizzjoni tagħhom u li għalhekk ma kinux f’pożizzjoni li jieħdu pożizzjoni fir-rigward tagħhom. Hija għalhekk ikkonkludiet li ma kienx hemm ksur sa fejn id-dispożizzjoni inkwistjoni kienet intiża preċiżament sabiex tiggarantixxi d-drittijiet tad-difiża tal-imputati li, peress li ma rrikonoxxewx il-ħtija tagħhom, kellhom jiġu ġġudikati fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali sussegwenti, fid-dawl tal-informazzjoni li tikkonċernahom li tista’ tinsab fil-ftehim ta’ riżoluzzjoni tal-kawża u tad-dikjarazzjonijiet li jistgħu jiġu fformulati, bħala xhud, mill-imputat li rrikonoxxa l-ħtija tiegħu (65).
121. Mill-ġurisprudenza eżaminata jirriżulta, fil-fehma tiegħi, li l-kontenut materjali tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE huwa identiku għal dak tal-Artikolu 47 tal-Karta (66). Madankollu, jiena tal-opinjoni li ksur tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jista’ jiġi kkonstatat biss meta l-inkompatibbiltajiet allegati jkunu ta’ ċerta gravità jew ta’ natura sistemika (67). Sabiex jiġi ddeterminat jekk dan huwiex il-każ, naqbel mal-Avukat Ġenerali Bobek li “[i]l-kwistjoni kruċjali hija [...] jekk il-problema (ta’ darba jew rikorrenti) li tinġieb għall-attenzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja x’aktarx thedded il-funzjonament tajjeb tas-sistema ġudizzjarja nazzjonali u għalhekk tipperikola l-kapaċità tal-Istat Membru inkwistjoni li jipprovdi rimedji suffiċjenti lill-individwi” (68).
122. Huwa fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet li għadhom kif ġew esposti li issa ser neżamina l-mertu tad-domandi magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-qorti tar-rinviju.
2)      Fuq it-tieni domanda
123. Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 19 TUE, moqri fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta, jipprekludix dispożizzjoni nazzjonali, bħat-tieni paragrafu tal-Artikolu 10(2) tal-LOA, li jipprovdi li kull deċiżjoni dwar l-applikazzjoni tal-amnestija f’kawża partikolari għandha tiġi adottata f’terminu massimu ta’ xahrejn, peress li dan it-terminu ma jippermettix lill-qorti nazzjonali li jkollha l-miżuri istruttorji neċessarji sabiex tiddetermina jekk l-fondi li huma s-suġġett tal-atti ġeneraturi tar-responsabbiltà fil-qasam ta’ fondi pubbliċi suġġetti għal eżami jikkostitwixxu fondi tal-Unjoni.
124. Fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, it-terminu massimu ta’ xahrejn stabbilit mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 10(2) tal-LOA jmur għalhekk kontra l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tipprojbixxi li l-imħallfin ikunu suġġetti għal “pressjonijiet esterna” li jistgħu jqiegħdu inkwistjoni l-indipendenza tagħhom. Fil-fatt, dan it-terminu jipprevjeni lill-qorti nazzjonali kompetenti milli tadotta l-miżuri istruttorja, previsti mill-Artikoli 435 u 436 tal-LEC (“Miżuri finali”), intiżi b’mod partikolari li jidentifikaw l-oriġini, nazzjonali jew Ewropew, tal-fondi pubbliċi li huma s-suġġett tal-atti li jistgħu jiġġeneraw responsabbiltà fil-qasam ta’ fondi pubbliċi. Għalhekk, il-qorti nazzjonali eventwalment tapplika b’mod sistematiku l-amnestija lill-atti li jistgħu jippreġudikaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni.
125. Għandu jitfakkar li, konformement mal-prinċipju ta’ separazzjoni tal-poteri li jikkaratterizza l-funzjonament ta’ Stat tad-dritt, l-indipendenza ġudizzjarja għandha b’mod partikolari tiġi żgurata fil-konfront tal-poter leġiżlattiv u dak eżekuttiv (69).
126. Skont ġurisprudenza stabbilita, il-garanziji ta’ indipendenza u ta’ imparzjalità meħtieġa mid-dritt tal-Unjoni jitolbu l-eżistenza ta’ regoli, b’mod partikolari fir-rigward tal-kompożizzjoni tal-istanza, il-ħatra, it-tul tal-kariga kif ukoll ir-raġunijiet għal astensjoni, ta’ rikuża u ta’ tneħħija tal-membri tagħha, b’mod li jippermettu li jitneħħa kull dubju leġittimu, f’moħħ l-partijiet fil-kawża, dwar l-impermeabbiltà ta’ dik l-istanza fil-konfront ta’ elementi esterni u dwar in-newtralità tagħha fir-rigward tal-interessi quddiemha (70).
127. F’dan ir-rigward, huwa importanti li l-imħallfin ikunu ħielsa minn indħil jew minn pressjonijiet esterni li jistgħu jipperikolaw l-indipendenza tagħhom. Kif tosserva l-qorti tar-rinviju, ir-regoli applikabbli għall-istatus tal-imħallfin u għall-eżerċizzju tal-funzjoni tagħhom ta’ mħallef għandhom, b’mod partikolari, jippermettu li tiġi eskluża mhux biss kull influwenza diretta, fil-forma ta’ istruzzjonijiet, iżda wkoll il-forom ta’ influwenza iktar indiretta li jistgħu jiggwidaw id-deċiżjonijiet tal-imħallfin ikkonċernati, u b’hekk jeskludu assenza ta’ apparenza ta’ indipendenza jew ta’ imparzjalità tagħhom li tista’ tippreġudika l-fiduċja li l-ġustizzja għandha tispira fil-partijiet f’kawża f’soċjetà demokratika u fi Stat tad-dritt (71).
128. Jekk dan l-approċċ ġurisprudenzjali kellu jiġi estiż f’dan il-każ, dispożizzjoni proċedurali, bħalma huwa t-tieni paragrafu tal-Artikolu 10(2) tal-LOA, tista’ tikkostitwixxi influwenza indiretta li tista’ tiggwida d-deċiżjonijiet meħuda mill-qrati kkonċernati u b’hekk tikser ir-rekwiżit ta’ indipendenza li jirriżulta mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE. Nixtieq nippreċiża li l-konstatazzjoni ta’ tali ksur teħtieġ mhux biss li t-terminu previst mid-dispożizzjoni proċedurali nazzjonali kkonċernata jkun eċċessivament qasir, iżda wkoll li dan it-terminu jkun ta’ natura vinkolanti. Jekk dan ikun il-każ, dan it-terminu jkun ta’ natura li jċaħħad lil dawn il-qrati mis-setgħa li jadottaw il-miżuri istruttorja kollha neċessarji sabiex jivverifikaw jekk l-fondi użati b’mod ħażin f’dan il-każ għandhomx jkunu meqjusa bħala fondi tal-Unjoni.
129. F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, mid-definizzjoni tagħha stess, l-amnestija għandha l-effett li tannulla jew tipprekludi deċiżjonijiet jew proċeduri ġudizzjarji. Ġeneralment approvata mill-poter leġiżlattiv, din tikkonċerna kategorija ta’ atti mwettqa f’perijodu ta’ żmien partikolari. F’dan il-kuntest, il-qrati huma mitluba japplikaw il-leġiżlazzjoni li tirregola l-għoti tal-amnestija għal każijiet partikolari. Issa, kif essenzjalment iddikjarat il-Kummissjoni Ewropea għad-Demokrazija permezz tad-Dritt (iktar ’il quddiem il-“Kummissjoni ta’ Venezia”) fl-opinjoni tagħha dwar l-abbozz tal-Liġi Spanjola dwar l-Amnestija (72), amnestija hija kompatibbli mal-prinċipju ta’ separazzjoni tal-poteri jekk hija ma tneħħix l-awtorità hekk mogħtija lill-ġudikatura. Fi kliem ieħor, kif kienet indikat il-Kummissjoni ta’ Venezia stess fl-opinjoni tagħha dwar id-dispożizzjonijiet relatati mal-priġunieri politiċi fil-Liġi Ġeorġjana dwar l-Amnestija (73), proċedura li permezz tagħha l-ġudikatura hija inkarigata, permezz ta’ deċiżjoni tal-Parlament tal-Georgia, li tiddeċiedi jekk persuni speċifiċi jkunux jissodisfaw il-kriterji ġenerali stabbiliti mill-Parlament tal-Georgia għall-applikazzjoni tal-amnestija hija konformi mal-imsemmi prinċipju.
130. Fil-kuntest tal-mekkaniżmu għal deċiżjoni preliminari, l-evalwazzjoni tan-natura eċċessivament qasira u vinkolanti tat-terminu għandha ssir mill-qorti tar-rinviju. Madankollu, sabiex tingħatalha risposta utli, nixtieq nenfasizza dan li ġej.
131. Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu kif ukoll waqt is-seduta, il-Gvern Spanjol ppreċiża li t-terminu stabbilit fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 10(2) tal-LOA huwa ta’ natura purament indikattiva, peress li l-adozzjoni ta’ kull deċiżjoni prevista f’dan l-Artikolu 10 hija suġġetta fi kwalunkwe każ għall-evalwazzjoni mill-qorti li l-kundizzjonijiet previsti għall-applikazzjoni tal-amnestija huma ssodisfatti. L-ebda parti kkonċernata ma pprovdiet elementi li jistgħu jikkonfutaw din l-interpretazzjoni.
132. Anki li kieku kellu jitqies li t-terminu massimu ta’ xahrejn previst fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 10(2) tal-LOA jista’ jitqies bħala eċċessivament qasir, il-partijiet kkonċernati jidhru li jaqblu dwar il-fatt li l-imħallfin li ma josservawx dan it-terminu jesponu ruħhom għar-riskju ta’ responsabbiltà dixxiplinari skont l-Artikolu 418(11) tal-LOPJ. F’dan ir-rigward, nosserva li dan l-artikolu jikklassifika bħala nuqqas gravi d-dewmien mhux iġġustifikat fil-bidu jew l-ipproċessar ta’ proċedura jew kawża quddiem imħallef jew maġistrat fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet tiegħu, sakemm ma jkunx jikkostitwixxi nuqqas gravi ħafna (74). Fi kliem ieħor, is-sempliċi nuqqas ta’ osservanza ta’ dan it-terminu ma jidhirx li jikkawża impożizzjoni ta’ sanzjonijiet dixxiplinari (75), ħaġa li turi n-natura indikattiva tiegħu. Għalhekk, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 10(2) tal-LOA jista’ jingħata interpretazzjoni konformi mat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, fis-sens li l-qrati Spanjoli jistgħu jaqbżu t-terminu massimu ta’ xahrejn sabiex japplikaw l-amnestija meta ma jkunx hemm “dewmien mhux iġġustifikat” fis-sens tal-Artikolu 418(11) tal-LOPJ, bħal fil-każ ta’ adozzjoni tal-miżuri istruttorji.
133. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, nipproponi li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għat-tieni domanda għandha tkun li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19 TUE, jipprekludi dispożizzjoni nazzjonali bħalma huwa t-tieni paragrafu tal-Artikolu 10(2) tal-LOA, li tipprovdi li kull deċiżjoni, dwar l-applikazzjoni tal-amnestija f’kawża partikolari għandha tiġi adottata f’terminu massimu ta’ xahrejn, meta dan it-terminu, li huwa ta’ natura perentorja, ma jkunx jippermetti lill-qorti nazzjonali tadotta l-miżuri istruttorji neċessarji sabiex tiddetermina jekk il-fondi li huma s-suġġett tal-atti ġeneraturi tar-responsabbiltà fil-qasam ta’ fondi pubbliċi suġġetti għal eżami jikkostitwixxu fondi tal-Unjoni.
3)      Fuq is-seba’ domanda
134. Is-seba’ domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju hija maqsuma f’żewġ partijiet.
135. L-ewwel nett, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE (76) jipprekludix dispożizzjoni nazzjonali bħall-Artikolu 13(3) tal-LOA, sa fejn din id-dispożizzjoni timponi fuq il-qrati nazzjonali l-obbligu li jisimgħu esklużivament lill-entitajiet tas-settur pubbliku leżi mit-telf ta’ fondi pubbliċi marbut mal-atti li fir-rigward tagħhom ingħatat amnestija u lill-Uffiċċju tal-Prosekutur, bl-esklużjoni tal-partijiet li ppreżentaw l-azzjoni fl-interess ġenerali, qabel ma jagħtu deċiżjoni li teżenta lill-persuni fiżiċi jew ġuridiċi imputati mir-responsabbiltà tagħhom. It-tieni nett, din il-qorti tistaqsi, essenzjalment, jekk it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, moqri fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta, jipprekludix dispożizzjoni nazzjonali bħalma huwa l-Artikolu 13(3) tal-LOA, sa fejn din id-dispożizzjoni timponi fuq il-qrati nazzjonali l-adozzjoni tal-imsemmija deċiżjoni ta’ eżenzjoni mir-responsabbiltà mingħajr ma tħallilhom il-possibbiltà li jevalwaw il-provi sabiex jiddeterminaw jekk il-konvenut ikunx wettaq l-atti li għalihom hija imputata r-responsabbiltà tiegħu f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi.
136. Fir-rigward tal-ewwel parti ta’ din id-domanda, għandu jitfakkar qabelxejn li, fil-kawża prinċipali, l-entità tas-settur pubbliku leża (il-Generalitat) ġiet eskluża mill-proċedura peress li hija ma ppreżentatx rikors fit-terminu stabbilit. SCC u l-Ministerio Fiscal (l-Uffiċċju tal-Prosekutur) huma l-uniċi li talbu, bħala korikorrenti fil-kawża prinċipali, li tiġi stabbilita r-responsabbiltà f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi.
137. Skont il-qorti tar-rinviju, l-obbligu li jinstemgħu l-entitajiet pubbliċi leżi u l-Uffiċċju tal-Prosekutur, bl-esklużjoni tar-rikorrenti l-oħra fil-kawża prinċipali, huwa ta’ natura li jikser id-drittijiet tad-difiża ta’ din il-parti, bħala komponent tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva fis-sens tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE. B’mod iktar preċiż, din il-qorti tirreferi għall-ksur tal-prinċipji ta’ opportunitajiet ugwali għall-partijiet u ta’ kontradittorju, kif ukoll tad-dritt għal smigħ.
138. Fir-rigward tad-dritt għal smigħ, għandu jitfakkar li dan id-dritt jiggarantixxi lil kull persuna l-possibbiltà li tesprimi, b’mod utli u effettiv, il-perspettiva tagħha matul kull proċedura li tista’ twassal għal deċiżjoni amministrattiva li taffettwa b’mod sfavorevoli l-interessi tagħha (77). Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li jkun inkompatibbli ma’ dan id-dritt li deċiżjoni ġudizzjarja tkun ibbażata fuq fatti u dokumenti li l-partijiet stess, jew waħda minnhom, ma setgħux jieħdu konjizzjoni tagħhom u li għalhekk ma kinux f’pożizzjoni li jieħdu pożizzjoni fir-rigward tagħhom (78).
139. Għalhekk, dispożizzjoni nazzjonali bħalma huwa l-Artikolu 13(3) tal-LOA hija inkompatibbli mad-dritt għal smigħ jekk il-parti li tkun ippreżentat ir-rikors fl-interess ġenerali ma setgħetx issir taf, u għalhekk ma kinitx f’pożizzjoni li tkun konxja tal-fatti u tad-dokumenti li fuqhom hija bbażata d-deċiżjoni ta’ eżenzjoni tal-persuni fiżiċi u ġuridiċi imputati mir-responsabbiltà tagħhom f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi, u għalhekk ma setgħetx tieħu pożizzjoni dwar il-fatti u dokumenti.
140. F’dak li jirrigwarda l-prinċipju ta’ opportunitajiet ugwali tal-partijiet, dan il-prinċipju jimplika l-obbligu li kull parti tiġi offruta possibbiltà raġonevoli li tippreżenta l-kawża tagħha, inklużi l-provi tagħha, f’ċirkustanzi li ma jpoġġuhiex f’sitwazzjoni ta’ żvantaġġ ċar fil-konfront tal-avversarju tagħha. Dan il-prinċipju jiggarantixxi għalhekk l-ugwaljanza tad-drittijiet u tal-obbligi ta’ dawn il-partijiet f’dak li jirrigwarda, b’mod partikolari, ir-regoli li jirregolaw l-amministrazzjoni tal-provi u d-dibattitu kontradittorju quddiem il-qorti kompetenti (79).
141. Fir-rigward tal-prinċipju ta’ kontradittorju, dan jimplika, bħala regola ġenerali, id-dritt għall-partijiet fi proċedura li jkollhom l-opportunità jieħdu pożizzjoni dwar il-fatti u d-dokumenti li fuqhom ser tkun ibbażata deċiżjoni ġudizzjarja, kif ukoll li jiddiskutu l-provi u l-osservazzjonijiet ippreżentati quddiem il-qorti u l-punti ta’ liġi mqajma ex officio mill-qorti li fuqhom, din tal-aħħar, ikollha intenzjoni tibbaża d-deċiżjoni tagħha. Fil-fatt, sabiex ikunu ssodisfatti r-rekwiżiti marbuta mad-dritt ta’ smigħ xieraq, huwa importanti li l-partijiet ikollhom l-opportunità ta’ trattazzjoni kemm fuq punti ta’ fatt kif ukoll fuq punti ta’ liġi li huma deċiżivi għall-eżitu tal-proċedura (80).
142. Issa, dispożizzjoni bħall-Artikolu 13(3) tal-LOA, li timponi fuq il-qrati nazzjonali li jisimgħu esklużivament l-entitajiet tas-settur pubbliku leżi mit-telf ta’ fondi pubbliċi marbut mal-atti li fir-rigward tagħhom ingħatat amnestija u l-Uffiċċju tal-Prosekutur, bl-esklużjoni tal-partijiet li jkunu ressqu l-azzjoni fl-interess ġenerali, hija inkompatibbli mal-prinċipji ta’ opportunitajiet ugwali għall-partijiet u ta’ kontradittorju sa fejn din tipprekludi lil dawn il-partijiet milli jkollhom dibattitu kontradittorju dwar punti ta’ fatt u ta’ liġi li huma deċiżivi għall-eżitu tal-proċedura.
143. Hija l-qorti tar-rinviju, li hija l-unika li għandha ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta d-dritt nazzjonali, li għandha tivverifika jekk, minkejja li l-parti li tkun ressqet l-azzjoni fl-interess ġenerali ma tidhirx fil-formulazzjoni tal-Artikolu 13(13) tal-LOA, din id-dispożizzjoni għandhiex madankollu tiġi interpretata fis-sens li hija għandha dritt għal smigħ (81).
144. L-argument tal-Gvern Spanjol ibbażat fuq in-natura tar-rikors inkwistjoni bl-ebda mod ma jista’ jinvalida l-konklużjoni li wasalt għaliha. Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, dan l-gvern josserva li l-leġiżlazzjoni ta’ actio popularis, bħal dik eżerċitata f’dan il-każ, taqa’ taħt il-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri, bla ħsara għall-osservanza tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività. Għalhekk, ma jeżisti ebda prinċipju jew dritt fundamentali b’mod partikolari fid-dritt tal-Unjoni li jeżiġi li l-parti li tkun ressqet din l-azzjoni fl-interess ġenerali tinstema’ qabel l-adozzjoni ta’ deċiżjoni li tagħlaq il-proċedura. Fil-fehma tiegħi, ma hemmx għalfejn jitfakkar li din il-kompetenza, għalkemm esklużiva għall-Istati Membri, għandha madankollu tiġi eżerċitata b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni, u b’mod iktar preċiż mar-rekwiżiti li jirriżultaw mid-dritt għal smigħ kif ukoll mill-prinċipji ta’ kontradittorju u ta’ opportunitajiet ugwali għall-partijiet, kif miġbura fil-qosor fil-punti preċedenti ta’ dawn il-konklużjonijiet.
145. Fir-rigward tat-tieni parti ta’ din id-domanda, għandu jiġi rrilevat li l-mekkaniżmu ġuridiku kkritikat mill-qorti tar-rinviju jidher inerenti għal kull amnestija. Meta jiġi stabbilit li l-aġir inkwistjoni jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-amnestija, il-qorti li quddiemha jkun tressaq ir-rikors ma tistax tkompli bl-eżami tal-kawża mressqa quddiemha. Hija għandha tadotta deċiżjoni li tagħlaq il-proċedura b’tali mod li din il-kawża tiġi kkanċellata mil-lista ta’ kawżi (82).
146. Anki li kieku kellu jiġi preżunt li l-qorti tar-rinviju għandha dubju dwar il-kompatibbiltà tal-Artikolu 13(3) tal-LOA mad-drittijiet tad-difiża, sa fejn dan ma jipprevedix li l-konvenuti fil-kawża prinċipali jistgħu jirrinunzjaw għall-benefiċċju tal-amnestija, huwa biżżejjed li jiġi kkonstatat li dan id-dritt ma jidhirx li jobbliga lill-qrati jirrikonoxxu lill-imsemmija partijiet tali possibbiltà ta’ rinunzja.
147. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, fir-rigward tal-ewwel parti tas-seba’ domanda, nipproponi li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għandha tkun li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jipprekludi dispożizzjoni nazzjonali bħalma huwa l-Artikolu 13(3) tal-LOA, sa fejn din id-dispożizzjoni tobbliga lill-qrati nazzjonali, qabel ma jagħtu deċiżjoni li teżenta lill-persuni fiżiċi jew ġuridiċi miżmuma responsabbli mir-responsabbiltà tagħhom, jisimgħu esklużivament lill-entitajiet tas-settur pubbliku leżi mit-telf ta’ fondi pubbliċi marbut mal-atti li fir-rigward tagħhom ingħatat amnestija u lill-Uffiċċju tal-Prosekutur, bl-esklużjoni tal-partijiet li jkunu ressqu l-azzjoni fl-interess ġenerali.
148. Fir-rigward tat-tieni parti ta’ din id-domanda, nipproponi li r-risposta għandha tkun li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE ma jipprekludix dispożizzjoni nazzjonali bħall-Artikolu 13(3) tal-LOA, sa fejn din id-dispożizzjoni timponi fuq il-qrati nazzjonali l-adozzjoni ta’ deċiżjoni li teżenta lill-persuni fiżiċi u ġuridiċi miżmuma responsabbli mir-responsabbiltà tagħhom f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi mingħajr ma tħalli lil dawn il-qrati l-possibbiltà li jevalwaw il-provi sabiex jiddeterminaw jekk dawn il-persuni jkunux wettqu l-atti li għalihom hija mfittxija r-responsabbiltà tagħhom f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi.
4)      Fuq is-sitta u t-tmien domanda
149. Permezz tas-sitt domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jipprekludix dispożizzjoni nazzjonali, bħalma huwa l-Artikolu 8(3) tal-LOA, li tipprevedi r-revoka imperattiva tal-miżuri kawtelatorji ordnati mill-qrati fl-istadju tal-proċedura istruttorja jew tal-ewwel istanza.
150. Permezz tat-tmien domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 2 u t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, l-Artikolu 47 tal-Karta, l-Artikolu 267 TFUE u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 23 tal-Protokoll (Nru 3) dwar l-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, jipprekludux dispożizzjonijiet nazzjonali, bħalma huwa l-Artikolu 8(3), l-Artikolu 10 u l-Artikolu 13(3) tal-LOA, sa fejn dawn id-dispożizzjonijiet iċaħħdu r-risposta għal kull domanda preliminari minn effett utli, bi ksur tal-prinċipji ta’ supremazija u ta’ effett dirett tad-dritt tal-Unjoni.
151. Mill-ispjegazzjonijiet ipprovduti mill-qorti tar-rinviju fir-rigward tas-sitt domanda jirriżulta li l-kompatibbiltà tar-revoka imperattiva tal-miżuri kawtelatorji mad-dritt tal-Unjoni hija kkunsidrata bħala problematika fir-rigward tal-proċedura għal deċiżjoni preliminari. Konsegwentement, jidhirli li din id-domanda hija “assorbita” mit-tmien domanda, li għandha kamp ta’ applikazzjoni usa’ minn din.
152. Madankollu, fil-fehma tiegħi, din l-aħħar domanda għandha tiġi ppreċiżata permezz ta’ riformulazzjoni.
153. Fir-rigward tad-dispożizzjonijiet nazzjonali msemmija fih, għandu jiġi osservat li l-Artikolu 8(3) tal-LOA jipprevedi r-revoka tal-miżuri kawtelatorji ordnati fl-istadju tal-proċedura istruttorja jew tal-proċedura tal-ewwel istanza. Kif ġie indikat preċedentement, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 10(2) ta’ din il-liġi jipprovdi, min-naħa tiegħu, li d-deċiżjonijiet dwar l-applikazzjoni tal-amnestija għandhom jittieħdu f’terminu massimu ta’ xahrejn, filwaqt li l-Artikolu 13(3) tagħha jipprevedi li, wara li jinstema’ l-Ministerio Fiscal (l-Uffiċċju tal-Prosekutur) u l-entitajiet pubbliċi leżi, it-TCU għandha tagħti deċiżjoni ta’ eżenzjoni tal-persuni inkwistjoni mir-responsabbiltà tagħhom f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi, sakemm l-imsemmija entitajiet ma jopponuhiex.
154. Fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, l-applikazzjoni konġunta ta’ dawn id-dispożizzjonijiet jista’ jkollha l-effett li din il-qorti tkun obbligata tadotta deċiżjoni ta’ eżenzjoni mir-responsabbiltà f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi u jkollha tirrevoka l-miżuri kawtelatorji qabel l-għoti mill-Qorti tal-Ġustizzja, jekk ikun il-każ, tad-deċiżjoni preliminari tagħha. Dan jista’ jiġi dedott, skont il-qorti tar-rinviju, mill-għaxar u mill-ħdax-il paragrafu tat-Taqsima V tal-preambolu tal-LOA, li jeżiġu li l-imħallfin “għandhom jirrevokaw immedjatament il-miżuri li jirrestrinġu d-drittijiet [...] adottati, anki fil-każ ta’ sospensjoni possibbli ta’ din il-proċedura” (l-għaxar paragrafu), mingħajr ma l-prekawzjoni formali li “[d]in id-dispożizzjoni hija konformi mar-[...] rinviju għal deċiżjoni preliminari msemmi fl-Artikolu 267 [TFUE]” (il-ħdax-il paragrafu) hija suffiċjenti sabiex tiggarantixxi s-sospensjoni tal-proċedura fil-każ li jitressaq rinviju għal deċiżjoni preliminari. Dawn id-dubji tqajmu sabiex tiġi żgurata l-effettività tad-deċiżjoni finali li, skont il-każ, ser tingħata mill-Qorti tal-Ġustizzja b’risposta għad-domandi preliminari fformulati fid-deċiżjoni tar-rinviju.
155. It-tmien domanda għandha għalhekk tinftiehem, fil-fehma tiegħi, fis-sens li l-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, l-Artikolu 267 TFUE u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 23 tal-Protokoll (Nru 3) dwar l-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, jipprekludux dispożizzjonijiet nazzjonali bħalma huma l-Artikolu 8(3), l-Artikolu 10 u l-Artikolu 13(3) tal-LOA, sa fejn dawn id-dispożizzjonijiet jimponu fuq il-qrati nazzjonali l-obbligu li jadottaw deċiżjoni ta’ eżenzjoni mir-responsabbiltà f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi u li jirrevokaw il-miżuri kawtelatorji f’terminu massimu ta’ xahrejn, anki meta l-Qorti tal-Ġustizzja, adita b’talba għal deċiżjoni preliminari, tkun għadha ma tatx id-deċiżjoni tagħha.
156. Infakkar qabelxejn li, skont ġurisprudenza stabbilita, l-Artikolu 267 TFUE jistabbilixxi djalogu minn imħallef għal imħallef bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati tal-Istati Membri, li għandu l-għan li jiggarantixxi l-uniformità fl-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, b’tali mod li tiġi żgurata l-koerenza tagħha, l-effett sħiħ tagħha u l-awtonomija tagħha, kif ukoll, fl-aħħar mill-aħħar, in-natura partikolari tad-dritt stabbilit bit-Trattati. Għalhekk, sentenza mogħtija fil-kuntest ta’ din il-proċedura torbot lill-qorti nazzjonali fir-rigward tal-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni għas-soluzzjoni tat-tilwima li jkollha quddiemha (83).
157. L-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea jipprevedi li, fil-kawżi suġġetti għal proċedura għal deċiżjoni preliminari, id-deċiżjoni tal-qorti nazzjonali li permezz tagħha hija tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja tissospendi l-proċedura fuq livell nazzjonali (84).
158. Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, il-Kummissjoni tenfasizza li, għalkemm it-tieni paragrafu tal-Artikolu 10(2) tal-LOA ma jeskludix espressament il-possibbiltà għall-qorti nazzjonali li tissospendi t-terminu ta’ xahrejn matul il-perijodu li matulu l-Qorti tal-Ġustizzja teżamina t-talba għal deċiżjoni preliminari, il-kuntest leġiżlattiv nazzjonali rilevanti, ikkaratterizzat mit-tħassir tal-Artikolu 43 bis tal-LEC, jagħti x’jifhem li din il-possibbiltà ma hijiex irrikonoxxuta lilha. Jekk dan ikun il-każ, huwa ċar li tali regola ma tkunx kompatibbli mad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni msemmija fil-punti preċedenti ta’ dawn il-konklużjonijiet. Fil-fatt, obbligu impost bil-liġi fuq il-qrati nazzjonali li jadottaw deċiżjoni ta’ applikazzjoni ta’ amnestija (bl-effetti marbuta mar-res judicata) f’terminu imperattiv ta’ xahrejn, u li jipprekludi s-sospensjoni ta’ dan it-terminu fil-każ li l-qorti nazzjonali tressaq talba għal deċiżjoni preliminari, ma jippermettix lil din il-qorti tikkonforma ruħha mad-deċiżjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja fi tmiem il-proċedura għal deċiżjoni preliminari, u b’hekk iċaħħad lil din il-proċedura minn kull effett utli.
159. Fir-rigward tar-revoka imperattiva tal-miżuri kawtelatorji ordnati preċedentement, previsti fl-Artikolu 8(3) tal-LOA, għandu jiġi rrikonoxxut li l-qari tal-għaxar u tal-ħdax-il paragrafu tat-Taqsima V tal-preambolu ta’ din l-istess liġi jwassal sabiex jitqies li din timponi r-revoka ta’ dawn il-miżuri kawtelatorji ordnati preċedentement, anki fil-każ fejn il-proċedura nazzjonali tiġi sospiża minħabba t-tressiq ta’ talba għal deċiżjoni preliminari.
160. F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-effettività sħiħa tad-dritt tal-Unjoni teżiġi, skont ġurisprudenza stabbilita, li l-imħallef li jkollu quddiemu tilwima rregolata minn dan id-dritt ikun jista’ jadotta miżuri provviżorji sabiex tiġi ggarantita l-effettività sħiħa tad-deċiżjoni ġudizzjarja li għandha tingħata. Fil-fatt, jekk il-qorti nazzjonali li tissospendi l-proċeduri sakemm tingħata risposta mill-Qorti tal-Ġustizzja għad-domanda preliminari tagħha ma tkunx tista’ tordna miżuri provviżorji sal-għoti tad-deċiżjoni tagħha wara r-risposta mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja, l-effett utli tas-sistema stabbilita mill-Artikolu 267 TFUE ikun kompromess (85). Minn dan isegwi li, meta hija tqis neċessarju, il-qorti nazzjonali għandha tkun tista’ tadotta jew, skont il-każ, iżżomm miżuri kawtelatorji sal-għoti tad-deċiżjoni li hija tagħti wara r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għat-talba għal deċiżjoni preliminari tagħha.
161. Għandu jingħad ukoll li l-ħtieġa li l-qrati nazzjonali jkunu jistgħu jikkonformaw ruħhom mas-sentenzi mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja wara proċedura għal deċiżjoni preliminari taqa’ wkoll taħt ir-rekwiżit ta’ indipendenza ġudizzjarja li jirriżulta mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE. Fil-fatt, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, is-setgħa li tagħmel, fil-mument tal-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni konformement ma’ din id-deċiżjoni, dak kollu li huwa neċessarju sabiex tiġi eskluża leġiżlazzjoni jew prattika nazzjonali li possibbilment tkun ta’ ostakolu għall-effettività sħiħa tar-regoli tad-dritt tal-Unjoni tagħmel parti integrali mir-rwol tal-qorti tal-Unjoni li hija l-qorti nazzjonali inkarigata li tapplika, fil-kuntest tal-ġurisdizzjoni tagħha, ir-regoli tad-dritt tal-Unjoni, b’tali mod li l-eżerċizzju ta’ din is-setgħa jikkostitwixxi garanzija inerenti għall-indipendenza tal-qrati (86).
162. Fl-aħħar nett, ninnota li l-Gvern Spanjol jsostni li l-qorti tar-rinviju għandha tinterpreta d-dispożizzjonijiet nazzjonali kkonċernati b’mod konformi mal-Artikolu 267 TFUE, b’tali mod li, meta jsir rinviju għal deċiżjoni preliminari, il-proċedura tista’ tiġi sospiża u dawn il-miżuri kawtelatorji jinżammu sakemm is-sospensjoni u dawn il-miżuri jkunu neċessarji sabiex jiġi ggarantit l-effett utli tar-risposta li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddetermina jekk tali interpretazzjoni konformi hijiex possibbli.
163. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li r-risposta tal-Qorti Ġustizzja għas-sitt sat-tmien domandi, kif ifformulati mill-ġdid, għandha tkun li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, l-Artikolu 267 TFUE u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 23 tal-Protokoll (Nru 3) dwar l-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea jipprekludu dispożizzjonijiet nazzjonali bħalma huma l-Artikolu 8(3), l-Artikolu 10 u l-Artikolu 13(3) tal-LOA, sa fejn dawn id-dispożizzjonijiet jimponu fuq il-qrati nazzjonali l-obbligu li jadottaw deċiżjoni ta’ eżenzjoni mir-responsabbiltà f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi u li jirrevokaw il-miżuri kawtelatorji ordnati fi stadju preċedenti tal-proċedura f’terminu massimu ta’ xahrejn, anki meta l-Qorti tal-Ġustizzja, adita b’talba għal deċiżjoni preliminari, tkun għadha ma tatx id-deċiżjoni tagħha.
V.      Konklużjoni
164. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi d-domandi għal deċiżjoni preliminari magħmula mit-Tribunal de Cuentas (il-Qorti tal-Awdituri, Spanja) kif ġej:
1)      L-Artikolu 325 TFUE, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma tipprekludix l-estinzjoni tar-responsabbiltà prevista mil-Ley Orgánica 1/2024 de amnistía para la normalización institucional, política y social en Cataluña (il-Liġi Organika 1/2024 tal‑10 ta’ Ġunju 2024 dwar l-Amnestija għan-Normalizzazzjoni Istituzzjonali, Politika u Soċjali tal-Cataluña), tal‑10 ta’ Ġunju 2024, għall-atti mhux kriminali li jistgħu jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni, bħal atti fil-qasam ta’ fondi pubbliċi, fl-assenza ta’ rabta diretta bejn dawn l-atti u t-tnaqqis, attwali jew potenzjali, tad-dħul imqiegħed għad-dispożizzjoni tal-baġit tal-Unjoni.
2)      It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi dispożizzjoni nazzjonali bħalma huwa t-tieni paragrafu tal-Artikolu 10(2) tal-Liġi Organika 1/2024 tal‑10 ta’ Ġunju 2024, li tipprovdi li kull deċiżjoni dwar l-applikazzjoni tal-amnestija f’kawża partikolari għandha tiġi adottata f’terminu massimu ta’ xahrejn, meta dan it-terminu, li huwa ta’ natura perentorja, ma jkunx jippermetti lill-qorti nazzjonali tadotta l-miżuri istruttorji neċessarji sabiex tiddetermina jekk l-fondi li jkunu s-suġġett tal-atti ġeneraturi tar-responsabbiltà fil-qasam ta’ fondi pubbliċi suġġetti għal eżami jikkostitwixxu fondi tal-Unjoni.
3)      It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE għandu jiġi interpretat fis-sens li:
–        jipprekludi dispożizzjoni nazzjonali, bħalma huwa l-Artikolu 13(3) tal-Liġi Organika 1/2024 tal‑10 ta’ Ġunju 2024, sa fejn din id-dispożizzjoni tobbliga lill-qrati nazzjonali, qabel ma jagħtu deċiżjoni li teżenta lill-persuni fiżiċi jew ġuridiċi miżmuma responsabbli mir-responsabbiltà tagħhom, jisimgħu esklużivament lill-entitajiet tas-settur pubbliku leżi mit-telf ta’ fondi pubbliċi marbut mal-atti li fir-rigward tagħhom ingħatat amnestija u lill-Ministerio Fiscal (l-Uffiċċju tal-Prosekutur), bl-esklużjoni tal-partijiet li jkunu ressqu l-azzjoni fl-interess ġenerali,
–        ma jipprekludix dispożizzjoni nazzjonali bħalma huwa l-Artikolu 13(3) tal-Liġi Organika 1/2024 tal‑10 ta’ Ġunju 2024 dwar l-Amnestija għan-Normalizzazzjoni Istituzzjonali, Politika u Soċjali tal-Cataluña, sa fejn din id-dispożizzjoni timponi fuq il-qrati nazzjonali l-adozzjoni ta’ deċiżjoni li teżenta lill-persuni fiżiċi u ġuridiċi miżmuma responsabbli mir-responsabbiltà tagħhom f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi mingħajr ma tħalli lil dawn il-qrati l-possibbiltà li jevalwaw il-provi sabiex jiddeterminaw jekk dawn il-persuni jkunux wettqu l-atti li għalihom hija mfittxija r-responsabbiltà tagħhom f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi.
4)      It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, l-Artikolu 267 TFUE u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 23 tal-Protokoll (Nru 3) dwar l-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu dispożizzjonijiet nazzjonali bħalma huma l-Artikolu 8(3), l-Artikolu 10 l-Artikolu 13(3) tal-Liġi Organika 1/2024 tal‑10 ta’ Ġunju 2024 dwar l-Amnestija għan-Normalizzazzjoni Istituzzjonali, Politika u Soċjali tal-Cataluña, sa fejn dawn id-dispożizzjonijiet jimponu fuq il-qrati nazzjonali l-obbligu li jadottaw deċiżjoni ta’ eżenzjoni mir-responsabbiltà f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi u li jirrevokaw il-miżuri kawtelatorji ordnati fi stadju preċedenti tal-proċedura f’terminu massimu ta’ xahrejn, anki meta l-Qorti tal-Ġustizzja, adita b’talba għal deċiżjoni preliminari, tkun għadha ma tatx id-deċiżjoni tagħha.
1      Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
2      Ara Donnedieu de Vabres, H., Traité de droit criminel et de législation pénale comparée, Librairie du Recité Sirey, Pariġi, 1947, it-tielet edizzjoni, p. 550 sa 560, Nri 977 sa 992, b’mod partikolari, p. 550, Nru 977.
3      Din il-kelma hija ffurmata, l-istess bħall-kelma “amnistie”, mill-prefiss ἀ (privatif) u minn μνήμη (mnêmê), li tfisser bil-Grieg “memorja” jew “tifkira”.
4      Ara d-definizzjoni tal-kunċett ta’ “amnestija” fuq il-pjattaforma Oxford Constitutional Law u disponibbli fl-indirizz li ġej: https://oxcon.ouplaw.com/display/10.1093/law-mpeccol/law-mpeccol-e199.
5      Għal żviluppi storiċi ddettaljati dwar l-amnestija, ara l-konklużjonijiet tiegħi tal-lum fil-kawża relatata C‑666/24 Associació Catalana de Víctimes de Organitzacions Terroristes (ACVOT).
6      Ara Beccaria, C., Dei delitti e delle pene, Livorno, 1764, Kapitolu XLVI intitolat “Des grâces”, b’mod partikolari is-silta li ġejja: “[J]ekk kellu jitqies li l-klemenza hija f’idejn il-leġiżlatur u mhux l-eżekutur tal-liġijiet, li għandha tinfirex fil-kodiċi u mhux fis-sentenzi; jekk wieħed juri lin-nies li d-delitti jistgħu jinħafru u li l-piena ma hijiex konsegwenza neċessarja, b’tali mod li wieħed ikun qiegħed jippromwovi l-illużjoni ta’ impunità għaliex huma jitwasslu biex jikkunsidraw il-pieni bħala atti ta’ vjolenza u mhux ta’ ġustizzja, kif jista’ wieħed jixtieq li s-sovran jagħti maħfriet lill-kriminali?” (silta tradotta minn Chaillou de Lisy, M., f’Beccaria, C., Traité des délits et des peines, Paris, 1773, disponibbli fl-indirizz li ġej: https://perso.unifr.ch/derechopenal/assets/files/obrasjuridicas/oj_20100907_01.pdf.
7      Ara Hugo, V., Actes et paroles. Depuis l’exil. 1871 – 1876, Hetzel, Paris, Vol. 6, Kapitolu XXXII intitolat “L’amnistie au Sénat”, Diskors ta’ Victor Hugo, seduta tat-Tnejn 22 ta’ Mejju 1876, p. 154 sa 169, b’mod partikolari s-silta li ġejja: “Sinjuri, fi żminijiet ta’ nuqqas ta’ qbil, il-ġustizzja hija invokata mill-partiti kollha. Ma hija ta’ ħadd. Hija taf biss lilha nnifisha. Hija divinament għamja għall-passjonijiet tal-bniedem. Hija l-gwardjana ta’ kulħadd u ma hija s-serva ta’ ħadd. Il-ġustizzja ma tinterferixxix fil-gwerer ċivili, iżda ma tinjorahomx u tintervjeni fihom. U taf meta tagħmel dan? Wara. Din tħalli lill-qrati jaħdmu, u meta jkunu spiċċaw xogħolhom, tibda hi. Imbagħad hija tibdel isimha u tissejjaħ il-klemenza” (p. 157).
8      BOE Nru 141, tal‑11 ta’ Ġunju 2024, p. 67764.
9      BOE Nru 311, tad‑29 ta’ Diċembru 1978, p. 29313.
10      Sentenza 137/2025 tat-Tribunal Constitucional (il-Qorti Kostituzzjonali Spanjola), Pleno (BOE Nru 183, tal‑31 ta’ Lulju 2025, p. 103781 (ES:TC:2025:137)).
11      BOE Nru 121, tad‑29 ta’ Mejju 1982, p. 13290.
12      BOE Nru 84, tas‑7 ta’ April 1988, p. 10459.
13      BOE Nru 157, tat‑2 ta’ Lulju 1985, p. 20632.
14      BOE Nru 7, tat‑8 ta’ Jannar 2000, p. 575.
15      Din hija proċedura sabiex tiġi ddeterminata r-responsabbiltà tal-persuni li, minħabba l-pożizzjoni li jokkupaw, jamministraw fondi pubbliċi, fil-każ ta’ bilanċ ta’ debitu mhux iġġustifikat f’kont, jew fl-assenza ta’ flus kontanti jew ta’ ġustifikazzjoni tas-sitwazzjoni tal-kontijiet li huma jamministraw.
16      ĠU 1995, L 312, p. 1.
17      Ara s-sentenza tal‑1 ta’ Awwissu 2025, Daka et (C‑422/23, C‑455/23, C‑459/23, C‑486/23 u C‑493/23, EU:C:2025:592, punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata).
18      Ara s-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2020, Banco de Santander (C‑274/14, iktar ’il quddiem is-“sentenza Banco de Santander”, EU:C:2020:17, punti 61 u 62 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
19      Ara l-Artikolu 26(1) u (2) tal-LOTCU.
20      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Banco de Santander (punti 72 sa 77).
21      Fis-sentenza tad‑29 ta’ April 2021, X (Mandat ta’ arrest Ewropew–Ne bis in idem) (C‑665/20 PPU, EU:C:2021:339, punt 93), il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-amnestija “ġeneralment għandha l-għan li tneħħi n-natura illegali tal-atti li hija tkopri, bil-konsegwenza li r-reat ma jkunx jista’ jagħti lok għal prosekuzzjonijiet u, jekk tkun diġà ngħatat sentenza, li tintemm l-eżekuzzjoni tagħha [...]”.
22      Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill tat‑13 ta’ Ġunju 2002 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 34, rettifika fil-ĠU 2009, L 17, p. 45).
23      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Diċembru 2011 (ĠU 2011, L 338, p. 2).
24      Regolament tal-Kunsill, tat‑12 ta’ Ottubru 2017 (ĠU 2017, L 283, p. 1).
25      Għandu jiġi rrilevat, f’dan ir-rigward, li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà indikat li “billi ddefinixxa l-proċeduri previsti mir-Regolament 2017/1939, il-leġiżlatur tal-Unjoni ried jistabbilixxi mekkaniżmu li jiggarantixxi grad ta’ effikaċja tal-investigazzjonijiet transkonfinali mwettqa mill-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku Ewropew tal-inqas daqstant għoli daqs dak li jirriżulta mill-applikazzjoni tal-proċeduri previsti fil-kuntest tas-sistema ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali bejn l-Istati Membri bbażat fuq il-prinċipji ta’ fiduċja reċiproka u ta’ rikonoxximent reċiproku” (ara s-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2023, G. K. et (P Prosekutur Pubbliku Ewropew) (C‑281/22, EU:C:2023:1018, punt 67).
26      Ara l-Artikolu 11(1) tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2005/214/ĠAI tal‑24 ta’ Frar 2005 dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku ta’ penali finanzjarji (ĠU 2006, L 159M, p. 256); Artikolu 13(1) tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2006/783/ĠAI tas‑6 ta’ Ottubru 2006 dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku għal ordnijiet ta’ konfiska (ĠU 2010, L 239M, p. 340); l-Artikolu 19(1) tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/909/ĠAI tas‑27 ta’ Novembru 2008 dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku ta’ sentenzi f’materji kriminali li jimponu pieni ta’ kustodja jew miżuri li jinvolvu ċ-ċaħda tal-libertà bil-għan li jiġu infurzati fl-Unjoni Ewropea (ĠU 2008, L 327, p. 27), u l-Artikolu 19(1) tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/947/ĠAI tas‑27 ta’ Novembru 2008 dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku ta’ sentenzi u deċiżjonijiet li jinvolvu probation bil-ħsieb ta’ sorveljanza ta’ miżuri ta’ probation u ta’ sanzjonijiet alternattivi (ĠU 2008, L 337, p. 102).
27      Sentenza tas‑16 ta’ Diċembru 2021 (C‑203/20, iktar ’il quddiem is-“sentenza AB”, EU:C:2021:1016).
28      Kif stabbilit fl-Artikolu 50 tal-Karta.
29      Sentenza AB (punti 40 sa 42).
30      Sentenza AB (punti 74 sa 75).
31      Sentenza tas‑17 ta’ Settembru 2008, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja (C‑132/06, EU:C:2008:412).
32      Is-Sitt Direttiva tal-Kunsill tas‑17 ta’ Mejju 1977 fuq l-armonizzazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati Membri dwar taxxi fuq id-dħul mill-bejgħ - Sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud: bażi uniformi ta’ stima (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 9, Vol. 1, p. 23)
33      Għalkemm il-qorti tar-rinviju ssemmi wkoll l-Artikolu 4(3) TUE, jiena tal-fehma li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirreferi biss għall-Artikolu 325 TFUE. Fil-fatt, kif indikat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tat‑8 ta’ Marzu 2022, Il‑Kummissjoni vs Ir‑Renju Unit (Ġlieda kontra l-frodi tas-sottovalutazzjoni) (C‑213/19, EU:C:2022:167, punt 261), “fir-rigward tal-obbligi li għandhom l-Istati Membri sabiex tiġi miġġielda kull frodi jew kull attività illegali oħra li tista’ tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni, l-Artikolu 325(3) TFUE jikkostitwixxi manifestazzjoni speċifika tal-prinċipju ġenerali ta’ kooperazzjoni leali stabbilit fl-Artikolu 4(3) TUE”. Għaldaqstant, din l-aħħar dispożizzjoni ma teħtieġx eżami distint minn dak imwettaq skont l-Artikolu 325 TFUE.
34      Fil-fehma tiegħi, ir-Regolament 2988/95, invokat ukoll mill-qorti tar-rinviju, ma huwiex applikabbli f’dan il-każ. Fil-fatt, skont l-Artikolu 1(2) ta’ dan ir-regolament, il-miżuri u s-sanzjonijiet previsti minn dan ir-regolament japplikaw biss għall-irregolaritajiet li jirriżultaw minn att jew minn ommissjoni ta’ “operatur ekonomiku”. Issa, mid-deċiżjoni tar-rinviju jidher li l-konvenuti fil-kawża prinċipali ma humiex “operaturi ekonomiċi” fis-sens tal-imsemmi regolament.
35      Sentenza tat‑2 ta’ Mejju 2018, Scialdone (C‑574/15, EU:C:2018:295, punt 45 u l-ġurisprudenza ċċitata).
36      Sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Euro Box Promotion et (C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 u C‑840/19, iktar ’il quddiem is-“sentenza Euro Box”, EU:C:2021:1034, punt 183).
37      Deċiżjoni tal-Kummissjoni tat‑13 ta’ Diċembru 2006 dwar it-twaqqif ta’ mekkaniżmu għall-kooperazzjoni u l-verfika tal-progress fir-Rumanija sabiex jiġu indirizzati punti ta’ riferiment speċifiċi fl-oqsma tar-riforma ġudizzjarja u tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni (ĠU 2006, L 142M, p. 825).
38      Ara s-sentenza Euro Box (punti 188 sa 190).
39      Sentenza tat‑8 ta’ Ġunju 2023 (C‑545/21, EU:C:2023:451).
40      Regolament tal-Kunsill tal‑11 ta’ Lulju 2006 li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew u l-Fond ta' Koeżjoni u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1260/1999 (ĠU 2006, L 210, p. 25, rettifiki fil-ĠU 2007, L 145, p. 38, fil-ĠU, L 2007, L 164, p. 36 u fil-ĠU 2008, L 301, p. 40).
41      Ara s-sentenza tat‑8 ta’ Ġunju 2023, ANAS (C‑545/21, EU:C:2023:451, punti 38 u 39).
42      Deċiżjoni tal-Kunsill tas‑7 ta’ Ġunju 2007 dwar is-sistema tar-riżorsi proprji tal-Komunitajiet Ewropej (ĠU 2007, L 163, p. 17).
43      Sentenzi tal‑5 ta’ Diċembru 2017, M.A.S. u M.B. (C‑42/17, EU:C:2017:936, punt 32), u tal‑5 ta’ Ġunju 2018, Kolev et (C‑612/15, iktar ’il quddiem is-“sentenza Kolev”, EU:C:2018:392, punt 52).
44      Ara l-Artikolu 2(1)(a) u (b) tad-Deċiżjoni 2007/436.
45      Ara s-sentenzi Kolev (punt 51) u tal‑5 ta’ Diċembru 2017, M.A.S. u M.B. (C‑42/17, EU:C:2017:936, punt 31).
46      Ara s-sentenza Euro Box (punt 187).
47      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, fl-assenza, fit-Trattat, ta’ definizzjoni iktar preċiża tat-territorju li jaqa’ taħt is-sovranità ta’ kull Stat Membru, huwa kull wieħed mill-Istati Membri li għandu jiddetermina l-estensjoni u l-limiti tat-territorju tiegħu stess, b’mod konformi mar-regoli tad-dritt internazzjonali pubbliku. Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑1 ta’ Awwissu 2022, Navitours (C‑294/21, EU:C:2022:608, punt 38). Il-kawża li wasslet għal din is-sentenza kienet tikkonċerna l-Moselle, xmara li – eċċezzjonalment – għandha l-istatus ta’ “kondominju”. Dan l-istatus imur lura għall-Artikolu 25 tal-Att Finali tal-Kungress ta’ Vjenna, tad‑9 ta’ Ġunju 1815, li jipprovdi li minbarra l-Moselle, is-Sûre u l-Our, sa fejn dawn jifformaw il-fruntiera, għandhom jappartjenu b’mod komuni għaż-żewġ setgħat ġirien. Din id-dispożizzjoni ġiet ikkonfermata u ddettaljata fl-Artikolu 27 tat-Trattat dwar il-Fruntieri bejn ir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi u r-Renju tal-Prussja konkluż f’Aachen fis‑26 ta’ Ġunju 1816 u fl-Artikolu 30 tat-Trattat dwar il-Fruntieri konkluż bejn l-istess Stati fi Kleve fis‑7 ta’ Ottubru 1816 (ara, f’dan ir-rigward, Caflisch, L., “Règles générales du droit des cours d’eaux internationaux”, The Hague Academy Collected Courses Online/Recuedes des élected Courses Online, Vol. 219, 1989, p. 9 sa 225, b’mod partikolari_p. 67 u 68).
48      Sentenza tas‑27 ta’ Frar 2018 (C‑64/16, iktar ’il quddiem is-“sentenza ASJP”, EU:C:2018:117).
49      Ara s-sentenza ASJP (punt 37).
50      Ara s-sentenza tas‑27 ta’ Frar 2025, Sinalov (C‑16/24, EU:C:2025:116, punt 36).
51      Ara s-sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2023, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza u ħajja privata tal-imħallfin) (C‑204/21, EU:C:2023:442, punt 263).
52      Sentenza tal‑24 ta’ Ġunju 2019 (C‑619/18, EU:C:2019:531, punt 52).
53      Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bobek fil-kawżi magħquda Prokuratura Rejonowa w Mińsku Mazowieckim et (C‑748/19 sa C‑754/19, EU:C:2021:403, punt 146).
Dan il-limitu materjali relattivament għoli jikkostitwixxi n-natura sistematika tal-ksur, kif nispjega fil-punt 121 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
54      Ara s-sentenza tas‑6 ta’ Marzu 2025, D. K. (Żvestiment ta’ Mħallef) (C‑647/21 u C‑648/21, EU:C:2025:143, punt 48 u l-ġurisprudenza ċċitata).
55      Ara s-sentenza tad‑9 ta’ Jannar 2024, G. et (Ħatra tal-Imħallfin tal-Qrati Ordinarji fil-Polonja) (C‑181/21 u C‑269/21, EU:C:2024:1, punti 64 u 65 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
56      Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat‑28 ta’ Novembru 2024, PT (Ftehim bejn il-prosekutur u l-awtur ta’ reat) (C‑432/22, iktar ’il quddiem is-“sentenza PT”, EU:C:2024:987, punt 64).
57      Ara is-sentenza tal‑14 ta’ Novembru 2024, S. (Bidla fil-kulleġġ ġudikanti) (C‑197/23, EU:C:2024:956, b’mod partikolari punt 42).
58      Sentenza ASJP (punti 32 u 35).
59      Ara s-sentenza tat‑2 ta’ Marzu 2021, A.B. et (Ħatra tal-Imħallfin fil-Qorti Suprema – Rikors) (C‑824/18, EU:C:2021:153, punt 143).
60      Ara s-sentenzi tal‑20 ta’ April 2021, Repubblika (C‑896/19, iktar ’il quddiem is-“sentenza Repubblika”, EU:C:2021:311, punt 52), u tal‑1 ta’ Awwissu 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, punt 73).
61      Ara s-sentenza Repubblika (punt 45), u tal‑1 ta’ Awwissu 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, punt 72).
62      Sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021 (C‑791/19, EU:C:2021:596, punt 203).
63      Punt 70 ta’ dik is-sentenza.
64      Sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Sistema dixxiplinari tal-imħallfin) (C‑791/19, EU:C:2021:596, punt 213).
65      Ara s-sentenza PT (punti 71 u 72).
66      Ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza Repubblika (punti 39, 42 u 43).
67      Ara, f’dan ir-rigward, Leloup, M., “The Untapped Potential of the Systemic Criterion in the ECJ’s Case Law on Judicial Independence”, German Law Journal, Cambridge University Press, Toronto, Vol. 24, Nru 6, 2023, p. 995 sa 1010.
68      Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bobek fil-kawżi magħquda Prokuratura Rejonowa w Mińsku Mazowieckim et (C‑748/19 sa C‑754/19, EU:C:2021:403, punt 148).
69      Ara, b’mod partikolari, is-sentenza Repubblika (punt 54).
70      Ara s-sentenza tat‑3 ta’ Lulju 2025, Lita u Jeszek (C‑646/23 u C‑661/23, EU:C:2025:519, punt 62 u l-ġurisprudenza ċċitata).
71      Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat‑18 ta’ Mejju 2021, Asociația “Forumul Judecătorilor din România” et (C‑83/19, C‑127/19, C‑195/19, C‑291/19, C‑355/19 u C‑397/19, EU:C:2021:393, punt 197).
72      Il-Kummissjoni ta’ Venezia, Opinjoni Nru 1167/2023 u Nru 1168/2023 tat‑18 ta’ Marzu 2024 dwar ir-rekwiżiti tal-Istat tad-dritt relatati mal-amnestiji, b’mod partikolari fid-dawl tal-proposta għal liġi parlamentari Spanjola “dwar il-Liġi Organika dwar l-Amnestija għan-Normalizzazzjoni Istituzzjonali, Politika u Soċjali tal-Cataluña” (CDL-AD(2024)003, punt 81).
73      Il-Kummissjoni ta’ Venezia, Opinjoni Nru 710/2012 tal‑11 ta’ Marzu 2013 dwar id-dispożizzjonijiet relatati mal-priġunieri politiċi fil-Liġi Ġeorġjana dwar l-amnestija (CDL-AD(2013)009, punti 43 sa 46).
74      Fiż-żewġ każijiet, l-imħallfin ikkonċernati jiġu ssanzjonati skont l-Artikolu 420 ta’ din l-istess liġi.
75      Ara wkoll il-Kummissjoni ta’ Venezia, Opinjoni Nru 1167/2023 u Nru 1168/2023 tat‑18 ta’ Marzu 2024 dwar ir-rekwiżiti tal-Istat tad-dritt relatati mal-amnestiji, b’mod partikolari fid-dawl tal-proposta għal liġi parlamentari Spanjola “dwar il-Liġi Organika dwar l-Amnestija għan-Normalizzazzjoni Istituzzjonali, Politika u Soċjali tal-Cataluña” (CDL-AD(2024)003, punt 105), li fiha, fir-rigward tal-abbozz ta’ liġi, il-Kummissjoni ta’ Venezia tesprimi ruħha kif ġej: “L-Artikolu 10 tal-abbozz ta’ liġi ta’ amnestija jipprevedi trattament preferenzjali u urġenti tat-talbiet ta’ applikazzjoni tal-liġi dwar l-amnestija. Id-deċiżjonijiet korrispondenti għandhom jiġu adottati ‘bħala kwistjoni ta’ prijorità u urġenza’, ‘f’terminu ta’ xahrejn’. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni hija ssodisfatta bil-fatt li ma hemm l-ebda konsegwenza, inkluż f’termini ta’ sanzjonijiet dixxiplinari, fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza ta’ dan it-terminu [...]”.
76      Għalkemm il-qorti tar-rinviju tinvoka wkoll l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”), infakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, id-dritt tal-Unjoni ma jirregolax ir-rapporti bejn il-KEDB u l-ordinamenti ġuridiċi tal-Istati Membri u ma jiddeterminax il-konsegwenzi li għandhom jinsiltu minn qorti nazzjonali f’każ ta’ kunflitt bejn id-drittijiet żgurati minn din il-konvenzjoni u regola ta’ dritt nazzjonali (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas‑26 ta’ Frar 2013, Åkerberg Fransson (C‑617/10, EU:C:2013:105, punt 44). Għaldaqstant il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni biex tinterpreta d-dispożizzjonijiet tal-KEDB.
77      Ara s-sentenza tal‑4 ta’ April 2019, OZ vs BEI (C‑558/17 P, EU:C:2019:289, punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata).
78      Ara s-sentenza tas‑26 ta’ Settembru 2024, Energotehnica (C‑792/22, EU:C:2024:788, punt 54 u l-ġurisprudenza ċċitata).
79      Ara f’dan is-sens, is-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2024, Agentsia “Patna infrastruktura” (Finanzjament Ewropew ta’ infrastruttura tat-toroq) (C‑471/22, EU:C:2024:99, punt 48 u l-ġurisprudenza ċċitata).
80      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tas‑17 ta’ Diċembru 2009, Eżami mill ġdid M vs EMEA (C‑197/09 RX-II, EU:C:2009:804, punt 41), u tas‑16 ta’ Ottubru 2019, Glencore Agriculture Hungary (C‑189/18, EU:C:2019:861, punt 62).
81      Fil-fatt nosserva li, fis-sentenza mogħtija reċentement fir-rigward tal-kostituzzjonalità ta’ ċerti dispożizzjonijiet tal-LOA, it-Tribunal Constitucional (il-Qorti Kostituzzjonali Spanjola) qieset li, jekk jinftiehem fis-sens li l-qorti ma hijiex obbligata tisma’ lill-parti li tkun ippreżentat ir-rikors fl-interess ġenerali qabel ma tieħu d-deċiżjoni ta’ eżenzjoni mir-responsabbiltà msemmija fih, l-Artikolu 13(3) tal-LOA jkun inkompatibbli mad-dritt tad-difiża kif stabbilit fl-Artikolu 24 tal-Kostituzzjoni Spanjola. Madankollu, hija astjeniet milli tiddikjaraha antikostituzzjonali sa fejn interpretazzjoni konformi mal-Kostituzzjoni hija, skont din il-qorti, madankollu possibbli. Ara s-sentenza 137/2025 tat-Tribunal Constitucional (il-Qorti Kostituzzjonali Spanjola), Pleno (BOE Nru 183, tal‑31 ta’ Lulju 2025, p. 103781 (ES:TC:2025:137)).
82      Ara Merle, R. u Vitu, A., Traité de droit criminel, Tome II, Procédure pénale, Edizzjonijiet Cujas, Pariġi, 2001, il-ħames edizzjoni.
83      Ara s-sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2023, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza u ħajja privata tal-imħallfin) (C‑204/21, EU:C:2023:442, punti 274 u 275, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
84      Ara s-sentenza tal‑31 ta’ Jannar 2023, Puig Gordi et (C‑158/21, EU:C:2023:57, punt 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).
85      Ara s-sentenzi tas‑6 ta’ Ottubru 2021, W.Ż.(Awla ta’ Stħarriġ Straordinarju u Affarijiet Pubbliċi tal-Qorti Suprema–Ħatra (C‑487/19, EU:C:2021:798, punt 142 u l-ġurisprudenza ċċitata).
86      Ara s-sentenza Euro Box (punt 257).