62021CJ0110_RES
Υπόθεση C‑110/21 P
Universität Bremen
κατά
Ευρωπαϊκού Εκτελεστικού Οργανισμού Έρευνας (REA)
Απόφαση του Δικαστηρίου (δεύτερο τμήμα) της 14ης Ιουλίου 2022
«Αίτηση αναιρέσεως – Προσφυγή ακυρώσεως – Άρθρο 19 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Εκπροσώπηση των μη προνομιούχων διαδίκων στο πλαίσιο ευθείας προσφυγής ενώπιον των δικαιοδοτικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Καθηγητής πανεπιστημίου – Καθηγητής ο οποίος διδάσκει στο εκπροσωπούμενο, στο πλαίσιο της προσφυγής, πανεπιστήμιο και ασκεί καθήκοντα συντονιστή και επικεφαλής της ομάδας του επίδικου έργου – Προϋπόθεση περί ανεξαρτησίας – Ύπαρξη άμεσου και προσωπικού συμφέροντος στην επίλυση της διαφοράς»
Ένδικη διαδικασία – Εισαγωγικό δικόγραφο – Τυπικά στοιχεία – Προϋποθέσεις που αφορούν τον υπογράφοντα – Ιδιότητα τρίτου σε σχέση με τους διαδίκους – Πανεπιστήμιο εκπροσωπούμενο από καθηγητή ο οποίος συνδέεται με αυτό με υπηρεσιακή σχέση δημοσίου δικαίου – Επιτρεπτό υπό το πρίσμα της απαίτησης περί ανεξαρτησίας – Καθηγητής ο οποίος ασκεί καθήκοντα συντονιστή και επικεφαλής της ομάδας του επίδικου έργου – Δεν ασκεί επιρροή
(Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 19)
(βλ. σκέψεις 55-58, 61-64, 66, 67)
Σύνοψη
Το Πανεπιστήμιο της Βρέμης ορίστηκε ως συντονιστής ερευνητικής κοινοπραξίας με μέλη πολλά ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και αντικείμενο τη διεξαγωγή διεπιστημονικών ερευνών συγκριτικού δικαίου στον τομέα του στεγαστικού δικαίου και της στεγαστικής πολιτικής στο σύνολο της Ένωσης.
Στις 17 Μαρτίου 2019, κατόπιν πρόσκλησης υποβολής προτάσεων, το Πανεπιστήμιο της Βρέμης υπέβαλε στον Ευρωπαϊκό Εκτελεστικό Οργανισμό Έρευνας (REA) πρόταση σχετικά με το έργο. Η πρόταση αυτή έλαβε βαθμολογία που την κατέτασσε στη δέκατη θέση μεταξύ των υποβληθεισών υποψηφιοτήτων. Με απόφαση της 16ης Ιουλίου 2019 (
1
), ο REA απέρριψε την ανωτέρω πρόταση, δεδομένου ότι, λόγω περιορισμένου προϋπολογισμού, μπόρεσε να επιλέξει μόνον τα έργα που είχαν καταταγεί στις τρεις πρώτες θέσεις. Στις 25 Σεπτεμβρίου 2019, το Πανεπιστήμιο της Βρέμης άσκησε προσφυγή με αντικείμενο την ακύρωση της εν λόγω απόφασης.
Με διάταξη της 16ης Δεκεμβρίου 2020 (
2
), το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή ως προδήλως απαράδεκτη (
3
) με την αιτιολογία ότι ο καθηγητής που εκπροσωπούσε το οικείο πανεπιστήμιο δεν ήταν τρίτος σε σχέση με το τελευταίο και ότι, κατά συνέπεια, δεν πληρούσε την προβλεπόμενη στον Οργανισμό του Δικαστηρίου προϋπόθεση περί ανεξαρτησίας (
4
).
Στο πλαίσιο της αναίρεσης που άσκησε το Πανεπιστήμιο της Βρέμης, το Δικαστήριο αναιρεί τη διάταξη του Γενικού Δικαστηρίου διαπιστώνοντας ότι κακώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε την προσφυγή προδήλως απαράδεκτη. Με την ευκαιρία αυτή, παρέχει διευκρινίσεις σχετικά με την προϋπόθεση περί ανεξαρτησίας που επιβάλλεται στους εκπροσώπους των μη προνομιούχων διαδίκων (
5
) στο πλαίσιο ευθείας προσφυγής ενώπιον των δικαιοδοτικών οργάνων της Ένωσης.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Το Δικαστήριο υπενθυμίζει κατ’ αρχάς ότι ο δικαστής της Ένωσης, εφαρμόζοντας την προϋπόθεση περί ανεξαρτησίας που επιβάλλεται από το δίκαιο της Ένωσης στους εκπροσώπους των μη προνομιούχων διαδίκων, ασκεί περιορισμένο έλεγχο, καθόσον περιορίζεται να κηρύσσει απαράδεκτες τις προσφυγές στις οποίες προκύπτει προδήλως ότι ο οικείος εκπρόσωπος δεν είναι σε θέση να φέρει εις πέρας το υπερασπιστικό του έργο υπηρετώντας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα συμφέροντα του εντολέα του, με αποτέλεσμα ο εν λόγω εκπρόσωπος να πρέπει να αποκλειστεί προς το συμφέρον του εντολέα του.
Περαιτέρω, το Δικαστήριο εξετάζει αν η προϋπόθεση περί ανεξαρτησίας που έχει διαμορφωθεί στη νομολογία όσον αφορά τους δικηγόρους ισχύει επίσης και για τους καθηγητές πανεπιστημίου οι οποίοι έχουν δικαίωμα δικαστικής εκπροσώπησης διαδίκου.
Συναφώς, το Δικαστήριο εκτιμά ότι τα δύο επαγγέλματα δεν είναι συγκρίσιμα από απόψεως περιγραφής της αποστολής τους, δεδομένου ότι ο δικηγόρος καλείται να προστατεύσει και να υπερασπιστεί τα συμφέροντα του εντολέα του, ενώ ο καθηγητής πανεπιστημίου είναι επιφορτισμένος με τη διδασκαλία και με τη διεξαγωγή ερευνών με πλήρη ανεξαρτησία, λαμβανομένης υπόψη της ακαδημαϊκής ελευθερίας που διέπει το εν λόγω επάγγελμα. Εντούτοις, όταν ένας καθηγητής πανεπιστημίου εκπροσωπεί διάδικο ενώπιον των δικαιοδοτικών οργάνων της Ένωσης, δεν ασκεί πλέον το επάγγελμα του διδάσκοντος και του ερευνητή, αλλά εκπληρώνει την ίδια αποστολή με αυτή του δικηγόρου, δηλαδή την αποστολή της εκπροσώπησης των μη προνομιούχων διαδίκων. Επιπλέον, οι καθηγητές οι οποίοι δικαιούνται, βάσει του δικαίου του κράτους μέλους τους, να παρίστανται σε δικαστήριο έχουν τα ίδια δικαιώματα με αυτά που απονέμονται στους δικηγόρους από τον Οργανισμό του Δικαστηρίου (
6
).
Επομένως, κατά το Δικαστήριο, σύμφωνα με τον σκοπό της αποστολής της διενεργούμενης εκπροσώπησης, ο οποίος έγκειται πρωτίστως στην προστασία και στην καλύτερη δυνατή υπεράσπιση των συμφερόντων του εντολέα, οι καθηγητές πανεπιστημίου πρέπει να πληρούν τα ίδια κριτήρια ανεξαρτησίας με τα ισχύοντα για τους δικηγόρους. Τα εν λόγω κριτήρια ορίζονται με αρνητικό τρόπο, με την απουσία εργασιακής σχέσης μεταξύ του εκπροσώπου και του εντολέα του, και με θετικό τρόπο, διά παραπομπής στη δεοντολογία που συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, την απουσία σχέσης που να θίγει προδήλως την ικανότητα του δικηγόρου να φέρει εις πέρας την αποστολή της υπεράσπισης υπηρετώντας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα συμφέροντα του εντολέα του, σύμφωνα με τον νόμο και τους επαγγελματικούς κανόνες.
Όσον αφορά το ζήτημα της απουσίας εργασιακής σχέσης μεταξύ του εκπροσώπου και του εντολέα του, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, εν προκειμένω, ο οικείος καθηγητής πανεπιστημίου συνδέεται με το πανεπιστήμιο το οποίο εκπροσωπεί με υπηρεσιακή σχέση δημοσίου δικαίου. Το καθεστώς αυτό του παρέχει, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις και τους κανόνες του εθνικού δικαίου, ανεξαρτησία όχι μόνον υπό την ιδιότητα του διδάσκοντος και του ερευνητή, αλλά και υπό την ιδιότητα του εκπροσώπου μη προνομιούχων διαδίκων ενώπιον των δικαιοδοτικών οργάνων της Ένωσης. Στο μέτρο που η δικαστική εκπροσώπηση δεν συγκαταλέγεται στα καθήκοντα τα οποία ο καθηγητής καλείται να ασκήσει στο πανεπιστήμιο ως διδάσκων ή ως ερευνητής, η εκπροσώπηση αυτή ουδόλως συνδέεται με τα ακαδημαϊκά καθήκοντά του και, επομένως, καίτοι ο καθηγητής καλείται να εκπροσωπήσει το πανεπιστήμιο, η εκπροσώπηση εκφεύγει του πλαισίου κάθε σχέσης εξάρτησης που τον συνδέει με αυτό.
Επιπλέον, το Δικαστήριο εκτιμά ότι, υπό το πρίσμα της νομολογίας του (
7
), η ύπαρξη υπηρεσιακής σχέσης δημοσίου δικαίου μεταξύ καθηγητή και πανεπιστημίου το οποίο εκπροσωπεί δεν επαρκεί για να θεωρηθεί ότι ο καθηγητής τελεί σε κατάσταση που τον εμποδίζει να υπερασπιστεί τα συμφέροντα του πανεπιστημίου.
Τέλος, το Δικαστήριο προσθέτει ότι, δεδομένου ότι ο Οργανισμός του Δικαστηρίου παρέχει στους καθηγητές τα ίδια δικαιώματα με αυτά που απονέμονται στους δικηγόρους (
8
), καθηγητής ο οποίος έχει το δικαίωμα, βάσει του εθνικού δικαίου, να παρίσταται σε δικαστήριο τεκμαίρεται ότι κατ’ αρχήν πληροί την προϋπόθεση περί ανεξαρτησίας, ακόμη και αν εκπροσωπεί το πανεπιστήμιο εντός του οποίου ασκεί τις ακαδημαϊκές δραστηριότητές του.
Όσον αφορά το ζήτημα της απουσίας σχέσης που να θίγει την ικανότητα του εκπροσώπου να φέρει εις πέρας το υπερασπιστικό του έργο υπηρετώντας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα συμφέροντα του εντολέα του, το Δικαστήριο εκτιμά ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας ότι, καθόσον ο οικείος εκπρόσωπος του πανεπιστημίου ήταν συντονιστής και επικεφαλής της ομάδας του έργου, αναλαμβάνοντας συγχρόνως ουσιώδη καθήκοντα και αρμοδιότητες στο πλαίσιο του έργου, η προσωπική σχέση του με το αντικείμενο της διαφοράς διακύβευε την ικανότητά του να παράσχει τη νομική αρωγή που χρειαζόταν το πανεπιστήμιο.
Πράγματι, κατά το Δικαστήριο, συνεπεία των καθηκόντων τα οποία ο οικείος εκπρόσωπος ασκούσε στο πλαίσιο του επίδικου έργου, ο εν λόγω εκπρόσωπος είχε, βεβαίως, κοινά συμφέροντα με το Πανεπιστήμιο της Βρέμης. Εντούτοις, τέτοια συμφέροντα δεν αρκούν για να αποδείξουν την ανικανότητα του εκπροσώπου να φέρει προσηκόντως εις πέρας την εκπροσώπηση που του είχε ανατεθεί.
Εξάλλου, στο μέτρο που δεν προβλήθηκε κανένα στοιχείο από το οποίο να προκύπτει ότι τα εν λόγω συμφέροντα παρακώλυαν τη δικαστική εκπροσώπηση του Πανεπιστημίου της Βρέμης από τον οικείο εκπρόσωπο, το Γενικό Δικαστήριο υπερέβη τα όρια του ελέγχου του τα οποία έχουν καθοριστεί από τη νομολογία του Δικαστηρίου.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι κακώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε την προσφυγή προδήλως απαράδεκτη με την αιτιολογία ότι το Πανεπιστήμιο της Βρέμης δεν εκπροσωπούνταν δεόντως από τον εν λόγω καθηγητή πανεπιστημίου.
(
1
)	Απόφαση Ares (2019) 4590599 του REA, της 16ης Ιουλίου 2019.
(
2
)	Διάταξη της 16ης Δεκεμβρίου 2020, Universität Bremen κατά REA (T‑660/19, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2020:633).
(
3
)	Κατά την έννοια του άρθρου 126 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου.
(
4
)	Βλ. άρθρο 19 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Οργανισμός του Δικαστηρίου).
(
5
)	Προνομιούχοι είναι οι διάδικοι οι οποίοι εμπίπτουν στο άρθρο 19, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου, και συγκεκριμένα τα κράτη μέλη, τα θεσμικά όργανα της Ένωσης, τα συμβαλλόμενα στη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο κράτη, εκτός των κρατών μελών, καθώς και η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ που προβλέπεται από την εν λόγω συμφωνία.
(
6
)	Άρθρο 19, τρίτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου.
(
7
)	Απόφαση της 4ης Φεβρουαρίου 2020, Uniwersytet Wrocławski και Πολωνία κατά REA (C‑515/17 P και C‑561/17 P, EU:C:2020:73, σκέψεις 66 και 67).
(
8
)	Κατά την έννοια του άρθρου 19, τρίτο και έβδομο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου.