62021TJ0561_RES
Zaak T‑561/21
HSBC Holdings plc e.a.
tegen
Europese Commissie
Arrest van het Gerecht (Zevende kamer) van 27 november 2024
„Mededinging – Mededingingsregelingen – Sector van rentederivaten in euro – Besluit waarbij een inbreuk op artikel 101 VWEU en artikel 53 van de EER-Overeenkomst wordt vastgesteld – Niet-nakoming van de motiveringsplicht – Gedeeltelijke nietigverklaring van het besluit bij arrest van het Gerecht – Wijzigingsbesluit – Geldboeten – Verjaring – Basisbedrag – Waarde van de verkopen – Artikel 23, leden 2 en 3, van verordening (EG) nr. 1/2003 – Gelijke behandeling – Evenredigheid – Volledige rechtsmacht”
Mededinging – Administratieve procedure – Verjaring van het recht van vervolging – Schorsing – Schorsende werking van lopende gerechtelijke procedures – Voorwaarde – Bestaan van onzekerheid over de rechtmatigheid van het besluit van de Commissie die het onderwerp vormt van de aanhangige procedure – Doel dat met de invoering van deze procedure wordt nagestreefd – Irrelevant – Conclusies van de rechterlijke beslissing tot beëindiging van de lopende procedure – Irrelevant
(Verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 25, leden 5 en 6)
(zie punten 39‑50)
Hogere voorziening – Procesbelang – Gedeeltelijke nietigverklaring door het Gerecht van een besluit waarbij een geldboete is opgelegd wegens schending van het mededingingsrecht – Door de Commissie ingestelde hogere voorziening – Voorbereidende handelingen van de Commissie met het oog op de vaststelling van een besluit tot wijziging van het gedeeltelijk nietig verklaarde besluit – Geen gevolgen voor het procesbelang van de Commissie
(Statuut van het Hof van Justitie, art. 56)
(zie punten 51,52)
Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Vaststelling van het basisbedrag – Bepaling van de waarde van de verkopen – Toepassing van de methode waarin de richtsnoeren voorzien – Vervangingswaarde vastgesteld op basis van de door toepassing van een verlagingspercentage bijgewerkte contante inkomsten – Geen onjuiste rechtsopvatting of beoordelingsfout van de Commissie
(Art. 101, lid 1, VWEU; verordening van de Raad nr. 1/2003, art. 23, lid 3; mededeling van de Commissie 2006/C‑210/02, punten 13, 15, 16)
(zie punten 61‑68, 77‑95)
Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Vaststelling van het basisbedrag – Bepaling van de waarde van de verkopen – Toepassing van de methode waarin de richtsnoeren voorzien – De keuze van een vervangingswaarde voor de waarde van de verkopen – Vervangingswaarde vastgesteld op basis van de door toepassing van een verlagingspercentage bijgewerkte contante inkomsten – Niet-nakoming van de motiveringsplicht – Geen
(Art. 101, lid 1, en art. 296, tweede alinea, VWEU; verordening van de Raad nr. 1/2003, art. 23, lid 3; mededeling van de Commissie 2006/C‑210/02, punt 13)
(zie punten 69, 73‑76)
Hogere voorziening – Middelen – Ontoereikende motivering – Middel dat verschilt van het middel betreffende de materiële wettigheid
(Art. 296 VWEU; Statuut van het Hof van Justitie, art. 58, eerste alinea)
(zie punten 70‑72)
Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Vaststelling van het basisbedrag – Bepaling van de waarde van de verkopen – Toepassing van de methode waarin de richtsnoeren voorzien – Vervangingswaarde vastgesteld op basis van de door toepassing van een verlagingspercentage bijgewerkte contante inkomsten – Vaststelling van het verlagingspercentage – Geen schending van de motiveringsplicht – Geen beoordelingsfouten – Geen schending van de beginselen van evenredigheid en individualisering van de sancties – Geen schending van het gelijkheidsbeginsel
(Art. 101, lid 1, en art. 296, tweede alinea, VWEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 20 en 21; verordening van de Raad nr. 1/2003, art. 23, lid 3; mededeling van de Commissie 2006/C‑210/02, punt 13)
(zie punten 99‑110, 121‑124, 131‑146, 152‑169, 173‑187)
Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Vaststelling van het basisbedrag – Ernst van de inbreuk – Beoordelingscriteria – Aard en geografische omvang van de inbreuk – Eerbiediging van het evenredigheidsbeginsel en het gelijkheidsbeginsel
(Art. 101 VWEU; verordening van de Raad nr. 1/2003, art. 23, lid 3; mededeling van de Commissie 2006/C‑210/02, punten 19‑23)
(zie punten 193‑209)
Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Vaststelling van het basisbedrag – Ernst van de inbreuk – Leergeld – In aanmerking te nemen factoren
(Art. 101, lid 1, VWEU; verordening van de Raad nr. 1/2003, art. 23, lid 3; mededeling van de Commissie 2006/C‑210/02, punt 25)
(zie punten 211‑224)
Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Aanpassing van het basisbedrag – Verzachtende omstandigheden – Minder intensieve deelname aan de inbreuk dan die van de hoofddaders – Verlaging met vijftien procent van het basisbedrag – Schending van de beginselen van evenredigheid, gelijke behandeling of individualisering van de sancties – Geen
(Verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, lid 3; mededeling 2006/C‑210/02 van de Commissie, punt 29)
(zie punten 228‑234, 238‑240)
Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Beoordelingsbevoegdheid van de Commissie – Rechterlijke toetsing – Volledige rechtsmacht van de Unierechter – Omvang – Bepaling van het bedrag van de opgelegde geldboete – Beoordelingscriteria – Zwaarte en duur van de inbreuk – Eerbiediging van het motiveringsbeginsel, het evenredigheidsbeginsel, het beginsel van individualisering van de sancties en het beginsel van gelijke behandeling
(Art. 101, lid 1, en 261 VWEU; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, lid 3, en 31)
(zie punten 243‑250)
Samenvatting
Het Gerecht verwerpt het beroep tot nietigverklaring van HSBC Holdings plc, HSBC Bank plc en HSBC Continental Europe (hierna gezamenlijk: „HSBC”) tegen het besluit van de Commissie tot wijziging van haar besluit waarbij HSBC een geldboete van 33606000 EUR is opgelegd wegens schending van het mededingingsrecht van de Unie (
1
). Aangezien ten tijde van de vaststelling van het wijzigingsbesluit bij het Hof nog een procedure in hogere voorziening tegen het oorspronkelijke besluit van de Commissie werd gevoerd, verduidelijkt het Gerecht in zijn arrest de schorsende werking van deze aanhangige procedure voor de verjaringstermijn die de Commissie in acht moet nemen bij het opleggen van een geldboete aan HSBC.
In 2016 heeft de Commissie vastgesteld dat HSBC artikel 101 VWEU en artikel 53 van de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (EER) had geschonden door van 12 februari tot en met 27 maart 2007 deel te nemen aan één enkele voortdurende inbreuk die ertoe strekte het normale verloop van de prijsbepaling op de markt voor rentederivaten in euro te verstoren. Bijgevolg heeft de Commissie de drie bovengenoemde entiteiten een hoofdelijke geldboete van 33606000 EUR opgelegd. (
2
)
Bij arrest van 24 september 2019 heeft het Gerecht gewezen op fouten van de Commissie met betrekking tot de omvang van de in het besluit van 2016 aan HSBC toegerekende inbreuk, waarbij het heeft opgemerkt dat deze fouten geen invloed hadden op de rechtmatigheid van artikel 1, onder b), van het besluit van 2016, aangezien de daarin vervatte conclusie nog steeds gerechtvaardigd was door andere factoren in het besluit van 2016, maar dat er eventueel rekening mee moest worden gehouden bij de beoordeling van de evenredigheid van de geldboete. (
3
)
Bovendien heeft het Gerecht geoordeeld dat dit besluit van 2016 blijk gaf van een onjuiste motivering en derhalve het besluit nietig verklaard voor zover daarbij aan HSBC een geldboete van 33606000 EUR was opgelegd. Zowel de Commissie als HSBC hebben tegen dat arrest hogere voorziening ingesteld bij het Hof.
Niettemin heeft de commissaris voor mededinging HSBC bij brief van 8 mei 2020 ervan op de hoogte gebracht dat hij het college van commissarissen wilde voorstellen een nieuw besluit vast te stellen om de situatie die na het arrest van het Gerecht van 24 september 2019 was ontstaan, weer op orde te brengen.
Bij wijzigingsbesluit van 2021 heeft de Commissie aldus de bij het besluit van 2016 aan HSBC opgelegde geldboete verlaagd tot 31739000 EUR en de volgens het Gerecht ontoereikende motivering van dat besluit aangevuld. Ongeveer een maand na de vaststelling van dit wijzigingsbesluit heeft de Commissie haar hogere voorziening ingetrokken tegen het arrest van het Gerecht van 24 september 2019.
HSBC heeft bij het Gerecht beroep ingesteld tot nietigverklaring van het wijzigingsbesluit van 2021 en dus van de bij het besluit van 2016, zoals gewijzigd, opgelegde geldboete. Subsidiair verzoekt zij het Gerecht zijn volledige rechtsmacht uit te oefenen om de bij het wijzigingsbesluit van 2021 opgelegde geldboete aanzienlijk te verlagen.
Beoordeling door het Gerecht
Tot staving van haar beroep tot nietigverklaring verwijt HSBC de Commissie met name dat zij het wijzigingsbesluit van 2021 heeft vastgesteld na het verstrijken van de in artikel 25, lid 5, van verordening nr. 1/2003 (
4
) vastgestelde maximumverjaringstermijn van tien jaar voor de oplegging van een geldboete voor de in het besluit van 2016 vastgestelde inbreuk.
Op dit punt betoogt HSBC in wezen dat de door de Commissie tegen het arrest van het Gerecht van 24 september 2019 ingestelde hogere voorziening niet tot gevolg heeft gehad dat deze verjaringstermijn van tien jaar werd geschorst, aangezien de Commissie reeds bij de instelling van die hogere voorziening voornemens was het wijzigingsbesluit van 2021 vast te stellen zonder de uitkomst van die procedure in hogere voorziening af te wachten. Bovendien, gesteld al dat de door de Commissie ingestelde hogere voorziening de verjaringstermijn zou hebben geschorst, is deze schorsing volgens verzoeksters hoe dan ook geëindigd toen de commissaris voor mededinging HSBC ervan op de hoogte bracht dat hij het college van commissarissen wilde voorstellen een nieuw besluit aan HSBC te richten wegens het verlies van belang van de Commissie bij de uitkomst van de hogere voorziening.
Na te hebben gepreciseerd dat op de datum waarop de Commissie hogere voorziening heeft ingesteld, de verjaringstermijn voor het opleggen van een geldboete aan HSBC wegens de in het besluit van 2016 vastgestelde inbreuk nog niet was verstreken, herinnert het Gerecht eraan dat de verjaring ter zake van de oplegging van geldboeten overeenkomstig artikel 25, lid 6, van verordening nr. 1/2003 wordt geschorst zolang het besluit van de Commissie waarbij de inbreuk wordt vastgesteld en een geldboete wordt opgelegd, het voorwerp vormt van een procedure bij een van de rechterlijke instanties van de Unie. Krachtens lid 5 van dit artikel wordt de maximumverjaringstermijn van tien jaar verlengd met de periode gedurende welke de verjaring in overeenstemming met lid 6 wordt geschorst.
Anders dan HSBC meent, stelt artikel 25, lid 6, van verordening nr. 1/2003 de schorsende werking van aanhangige gerechtelijke procedures niet afhankelijk van enige subjectieve voorwaarde, zoals een „doel” dat met de instelling van het beroep wordt nagestreefd of het „voornemen” van de partij die het beroep heeft ingesteld.
In feite beschermt deze bepaling de Commissie tegen de gevolgen van verjaring in situaties waarin zij „belet” wordt om te handelen, in die zin dat zij de beslissing van de Unierechter moet afwachten in procedures waarvan zij het verloop niet in de hand heeft, voordat zij weet of de bestreden handeling al dan niet onwettig is. Het begrip „verhindering” heeft dus betrekking op een objectieve omstandigheid betreffende het loutere bestaan van een aanhangige gerechtelijke procedure, op grond waarvan er onzekerheid blijft bestaan over de rechtmatigheid van het besluit van de Commissie.
In het licht van deze preciseringen stelt het Gerecht vast dat zolang de procedure in hogere voorziening van de Commissie aanhangig was, er onzekerheid bestond over de rechtmatigheid van het besluit van 2016, voor zover daarbij aan HSBC een geldboete van 33606000 EUR werd opgelegd. Hieruit volgt dat de verjaringstermijn voor het opleggen van een nieuwe geldboete aan HSBC op grond van de in het besluit van 2016 vastgestelde inbreuk was geschorst totdat het Hof een besluit had vastgesteld waarmee deze procedure in hogere voorziening zou worden beëindigd, waarbij het niet van belang is welke stappen de Commissie heeft ondernomen om het besluit van 2021 vast te stellen.
In dit verband verwerpt het Gerecht ook het argument van HSBC dat de Commissie geen belang heeft bij de instelling of handhaving van haar hogere voorziening tegen het arrest van het Gerecht van 24 september 2019.
In dit verband preciseert het Gerecht dat, hoewel het ontbreken van procesbelang op het tijdstip van de instelling van een hogere voorziening, gesteld al dat dit zou zijn aangetoond, ertoe zou kunnen leiden dat de hogere voorziening niet-ontvankelijk wordt verklaard en hoewel het verdwijnen van een procesbelang in de loop van het geding ertoe zou kunnen leiden dat de Unierechter vaststelt dat op het beroep niet hoeft te worden beslist, immers door het feit zelf dat bij het Gerecht of het Hof een beroep aanhangig is, de schorsing van de verjaringstermijn wordt gerechtvaardigd, en niet door de slotsom waartoe die rechterlijke instanties in hun eindbeslissing komen.
Het enkele feit dat de Commissie na de uitspraak van het arrest van het Gerecht van 24 september 2019 stappen heeft ondernomen om een nieuw besluit vast te stellen, toont hoe dan ook niet aan dat zij elk belang bij de vaststelling van de wettigheid van het besluit van 2016 heeft verloren. Dit belang blijft bestaan tot aan de eindbeslissing van het Hof of ten minste tot dit nieuwe besluit is vastgesteld. Het feit dat de Commissie na de vaststelling van het wijzigingsbesluit van 2021 haar hogere voorziening heeft ingetrokken, doet niets af aan deze conclusie.
Gelet op een en ander komt het Gerecht tot de slotsom dat de uitoefening door de Commissie van haar sanctiebevoegdheid voor de in het besluit van 2016 vastgestelde inbreuk niet was verjaard ten tijde van de vaststelling van het wijzigingsbesluit van 2021. Vervolgens wijst het Gerecht alle andere middelen af die HSBC heeft aangevoerd ter ondersteuning van haar verzoek tot nietigverklaring van het wijzigingsbesluit van 2021, alsook de vordering van HSBC tot verlaging van de bij dat besluit opgelegde geldboete, en verwerpt het bijgevolg het beroep in zijn geheel.
(
1
)	Besluit C(2021) 4600 final van de Commissie van 28 juni 2021 tot wijziging van besluit C(2016) 8530 final van de Commissie van 7 december 2016 betreffende een procedure op grond van artikel 101 VWEU en artikel 53 van de EER-Overeenkomst [zaak AT.39914 – Rentederivaten in euro (EIRD)] (hierna: „wijzigingsbesluit van 2021”).
(
2
)	Besluit C(2016) 8530 final van de Commissie van 7 december 2016 betreffende een procedure op grond van artikel 101 VWEU en artikel 53 van de EER-Overeenkomst [zaak AT.39914 – Rentederivaten in euro (EIRD)] (hierna: „besluit van 2016”).
(
3
)	Arrest van 24 september 2019, HSBC Holdings e.a./Commissie (T‑105/17, EU:T:2019:675).
(
4
)	Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van 16 december 2002 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen [101 en 102 VWEU] (PB 2003, L 1, p. 1).