61982CJ0035_EL
Διάδικοι
Αντικείμενο της υπόθεσης
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στίς συνεκδικαζόμενες υποθέσεις 35 καί 36/82, πού έχουν ως αντικείμενο αιτήσεις τού Hoge Raad der Nederlanden πρός τό Δικαστήριο, κατ’ εφαρμογή τού άρθρου 177 τής συνθήκης ΕΟΚ, μέ τίς οποίες ζητείται, στό πλαίσιο τών δικών περί λήψεως προσωρινών μέτρων πού εκκρεμούν ενώπιον τού αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
ELESTINA ESSELINA CHRISTINA MORSON
καί
1 . STAAT DER NEDERLANDEN
2.HOOFD VAN DE PLAATSELIJKE POLITIE IN DE ZIN VAN DE VREEMDELINGENWET,
καί μεταξύ
SEWRADJIE JHANJAN
καί
STAAT DER NEDERLANDEN,
Αντικείμενο της υπόθεσης
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως πρός τήν ερμηνεία τού άρθρου 177, παράγραφος 3, τής συνθήκης καί τού άρθρου 10 τού κανονισμού 1612/68 τού Συμβουλίου, τής 15ης Οκτωβρίου 1968, περί τής ελεύθερης κυκλοφορίας τών εργαζομένων στό εσωτερικό τής Κοινότητος ( ΕΕ ειδ . έκδ . 05/001, σ . 33 ),
Σκεπτικό της απόφασης
1 Μέ αποφάσεις τής 15ης Ιανουαρίου 1982, πού περιήλθαν στό Δικαστήριο τήν 21η Ιανουαρίου 1982, τό Hoge Raad der Nederlanden υπέβαλε, δυνάμει τού άρθρου 177 τής συνθήκης ΕΟΚ, δύο προδικαστικά ερωτήματα, ταυτόσημα στίς δύο συνεκδικαζόμενες υποθέσεις, ως πρός τήν ερμηνεία αφ’ ενός μέν τού άρθρου 177, παράγραφος 3 τής συνθήκης, αφ’ ετέρου δέ τού άρθρου 10 τού κανονισμού 1612/68 τού Συμβουλίου, τής 15ης Οκτωβρίου 1968, περί τής ελεύθερης κυκλοφορίας τών εργαζομένων στό εσωτερικό τής Κοινότητος ( ΕΕ ειδ . έκδ . 05/001, σ . 33 ).
2 Οι αναιρεσείουσες στίς κύριες δίκες, Morson καί Jhanjan, υπήκοοι Σουρινάμ, εζήτησαν άδεια παραμονής στίς Κάτω Χώρες, προκειμένου νά κατοικήσουν η μέν πρώτη μέ τήν θυγατέρα της, η δέ δεύτερη μέ τόν υιό της, οι οποίοι έχουν ολλανδική ιθαγένεια καί ανέλαβαν νά τίς συντηρήσουν . Όπως προκύπτει από τόν φάκελο, οι τελευταίοι εργάζονται ως μισθωτοί στίς Κάτω Χώρες, δέν ησαν ομως ποτέ μισθωτοί σέ άλλο κράτος μέλος . Κατόπιν τής απορρίψεως τών αιτήσεών τους από τόν Staatssecretaris van Justitie [υφυπουργό δικαιοσύνης], οι Morson καί Jhanjan υπέβαλαν στόν ίδιο υφυπουργό αιτήσεις επανεξετάσεως .
3 Δυνάμει τής ολλανδικής νομοθεσίας περί αλλοδαπών, οι εν λόγω αιτήσεις περί επανεξετάσεως, κατά γενικό κανόνα, αναστέλλουν τήν εκτέλεση τής διαταγής απελάσεως . Εν τούτοις, ο Staatssecretaris van Justitie δύναται νά μή τούς αναγνωρίσει ανασταλτικό αποτέλεσμα, στήν περίπτωση ομως αυτή δύναται νά υποβληθεί αίτηση κατά τήν διαδικασία τών προσωρινών μέτρων ενώπιον τών τακτικών δικαστηρίων . Η εν λόγω διαδικασία προσωρινών μέτρων διέπεται από τά άρθρα 289-297 τού «Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering» ( ολλανδικού κώδικος πολιτικής δικονομίας ). Τό άρθρο 292 τού κώδικος αυτού ορίζει οτι «οι προσωρινώς εκτελεστές αποφάσεις δέν προδικάζουν τήν έκβαση τής κυρίας δίκης» .
4 Εν προκειμένω, οι αναιρεσείουσες στίς κύριες δίκες εζήτησαν κατά τήν διαδικασία τών προσωρινών μέτρων νά απαγορευθεί στό ολλανδικό κράτος νά προβεί στήν απέλασή τους, τουλάχιστον μέχρις οτου εκδοθεί απόφαση σέ τελευταίο βαθμό επί τών αιτήσεών τους περί επανεξετάσεως . Πρός τούτο, επεκαλέσθησαν τό άρθρο 10, παράγραφος 1 τού προαναφερθέντος κανονισμού 1612/68, τό οποίο απονέμει σέ ορισμένα μέλη τής οικογενείας, μεταξύ τών οποίων καί οι συντηρούμενοι ανιόντες εργαζομένου υπηκόου ενός κράτους
μέλους πού απασχολείται στήν επικράτεια άλλου κράτους μέλους, τό δικαίωμα νά κατοικήσουν μέ τόν εργαζόμενο αυτό . Επεκαλέσθησαν επίσης τήν απαγόρευση τών διακρίσεων πού διατυπώνεται στά άρθρα 7 καί 48 τής συνθήκης .
5 Κρίνοντας οτι η απόφασή του εξηρτάτο από τήν ερμηνεία διατάξεων τού κοινοτικού δικαίου, τό Hoge Raad, ενώπιον τού οποίου ησκήθησαν αναιρέσεις στό πλαίσιο τής διαδικασίας τών προσωρινών μέτρων, υπέβαλε τά ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα :
«1 . Όταν στό πλαίσιο διαδικασίας προσωρινών μέτρων ανακύπτει, κατά τό στάδιο τής αναιρέσεως, ζήτημα ερμηνείας κατά τήν έννοια τού άρθρου 177, πρώτη παράγραφος, τής συνθήκης περί ιδρύσεως τής Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητος, υποχρεούται τό Hoge Raad, δυνάμει τής τρίτης παραγράφου τού άρθρου αυτού, νά ζητήσει από τό Δικαστήριο τήν έκδοση προδικαστικής αποφάσεως, άν ληφθεί υπ’ όψη τό γεγονός οτι η κατά τήν διαδικασία προσωρινών μέτρων εκδιδομένη απόφαση τού Hoge Raad δέν δεσμεύει τό δικαστήριο πού επιλαμβάνεται μεταγενεστέρως τής υποθέσεως επί τής ουσίας ; Στήν περίπτωση κατά τήν οποία δέν ειναι δυνατό νά δοθεί κατά γενικό τρόπο καταφατική ή αρνητική απάντηση στό ερώτημα αυτό, υπό ποιές συνθήκες πρέπει νά θεωρηθεί οτι υπάρχει τέτοια υποχρέωση ;
2.Τό άρθρο 10 τού κανονισμού 1612/68 τού Συμβουλίου, τής 15ης Οκτωβρίου 1968, περί τής ελεύθερης κυκλοφορίας τών εργαζομένων στό εσωτερικό τής Κοινότητος, σέ συνδυασμό ενδεχομένως μέ άλλες διατάξεις τού κοινοτικού δικαίου, απαγορεύει σέ κράτος μέλος νά μή επιτρέψει σέ ενα από τά αναφερόμενα στό άρθρο 10, παράγραφος 1, τού κανονισμού αυτού μέλη τής οικογενείας τού εργαζομένου, απασχολουμένου στό έδαφός του, νά κατοικήσει μέ τόν εργαζόμενο αυτό, άν ο τελευταίος έχει τήν ιθαγένεια τού κράτους στό οποίο απασχολείται, τό δέ μέλος τής οικογενείας του άλλη ιθαγένεια;»
Επί τού πρώτου ερωτήματος
6 Μέ τό πρώτο ερώτημα ερωτάται κατ’ ουσία άν τό άρθρο 177, τρίτη παράγραφος τής συνθήκης πρέπει νά ερμηνευθεί υπό τήν έννοια οτι δικαστήριο κράτους μέλους, οι αποφάσεις τού οποίου δέν υπόκεινται σέ ένδικα μέσα τού εσωτερικού δικαίου, οφείλει νά παραπέμψει στό Δικαστήριο ενα ζήτημα ερμηνείας κατά τήν έννοια τής πρώτης παραγράφου τού άρθρου αυτού, οταν τό ζήτημα ανακύπτει στό πλαίσιο μιάς διαδικασίας προσωρινών μέτρων, η δέ μέλλουσα νά εκδοθεί
απόφαση δέν δεσμεύει τό δικαστήριο πού θά επιληφθεί μεταγενεστέρως τής υποθέσεως επί τής ουσίας, έστω καί άν τό δικαστήριο αυτό ανήκει σέ άλλη δικαιοδοσία .
7 Δυνάμει τού άρθρου 177, δεύτερη παράγραφος, δικαστήριο κράτους μέλους, ενώπιον τού οποίου ανακύπτει ζήτημα ερμηνείας ή κύρους κατά τήν έννοια τής πρώτης παραγράφου τού άρθρου αυτού, δύναται νά ζητήσει από τό Δικαστήριο νά αποφανθεί προδικαστικώς επί τού ζητήματος αυτού, άν κρίνει οτι μία απόφαση επ’ αυτού ειναι αναγκαία γιά τήν έκδοση τής δικής του αποφάσεως . Δυνάμει ομως τού άρθρου 177, τρίτη παράγραφος, άν τέτοιο ζήτημα ανακύπτει ενώπιον εθνικού δικαστηρίου, οι αποφάσεις τού οποίου δέν υπόκεινται σέ ένδικα μέσα τού εσωτερικού δικαίου, τό δικαστήριο αυτό οφείλει νά παραπέμψει τό ζήτημα στό Δικαστήριο .
8 Όπως ήδη εδέχθη τό Δικαστήριο στήν απόφαση τής 24ης Μα ΐου 1977 Hoff-
mann-La Roche, 107/76, Jurispr . σ . 957 ), σκοπός του άρθρου 177 ειναι νά εξασφαλισθεί η ομοιόμορφη σέ ολα τά κράτη μέλη ερμηνεία καί εφαρμογή τού κοινοτικού δικαίου . Υπό τό πρίσμα αυτό, η τρίτη παράγραφός του έχει ιδίως ως σκοπό νά αποφευχθεί η δημιουργία, σέ οιοδήποτε κράτος μέλος, μιάς εθνικής νομολογίας πού δέν ειναι σύμφωνη μέ τούς κανόνες τού κοινοτικού δικαίου . Στό πλαίσιο συνοπτικών καί επειγουσών διαδικασιών, οπως οι προκείμενες, οι απαιτήσεις πού απορρέουν από τόν σκοπό αυτό γίνονται σεβαστές, άν δύναται νά κινηθεί, είτε σέ κάθε περίπτωση είτε εφ’ οσον τό ζητήσει ο ηττηθείς διάδικος, τακτική διαδικασία επί τής ουσίας, επιτρέπουσα τήν επανεξέταση κάθε ζητήματος κοινοτικού δικαίου πού επελύθη προσωρινώς κατά τήν συνοπτική διαδικασία .
9 Κατά συνέπεια, ο ειδικός σκοπός τού άρθρου 177, τρίτη παράγραφος, διασφαλίζεται, οταν η υποχρέωση παραπομπής προδικαστικών ερωτημάτων στό Δικαστήριο τηρείται στό πλαίσιο τής διαδικασίας επί τής ουσίας, έστω καί άν η διαδικασία αυτή διεξάγεται ενώπιον δικαστηρίων διαφορετικής δικαιοδοσίας από ο,τι η διαδικασία προσωρινών μέτρων, εφ’ οσον δυνάμει τού άρθρου 177 υφίσταται η δυνατότης παραπομπής στό Δικαστήριο τών ανακυπτόντων ζητημάτων κοινοτικού δικαίου .
10 Στό πρώτο ερώτημα πού υπέβαλε τό Hoge Raad προσήκει, επομένως, η απάντη-
ση οτι τό άρθρο 177 τρίτη παράγραφος τής συνθήκης πρέπει νά ερμηνευθεί υπό
τήν έννοια οτι δικαστήριο κράτους μέλους, οι αποφάσεις τού οποίου δέν υπόκεινται σέ ένδικα μέσα τού εσωτερικού δικαίου, δέν υποχρεούται νά παραπέμψει στό Δικαστήριο ενα ζήτημα ερμηνείας κατά τήν έννοια τής πρώτης παραγράφου τού άρθρου αυτού, οταν τό ζήτημα ανακύπτει στό πλαίσιο διαδικασίας προσωρινών μέτρων, η δέ μέλλουσα νά εκδοθεί απόφαση δέν δεσμεύει τό δικαστήριο πού θά επιληφθεί μεταγενεστέρως τής υποθέσεως επί τής ουσίας, υπό τήν προϋπόθεση οτι κάθε διάδικος δικαιούται νά κινήσει ή νά αξιώσει τήν κίνηση, έστω καί ενώπιον δικαστηρίων διαφορετικής δικαιοδοσίας, μιάς διαδικασίας επί τής ουσίας, κατά τήν οποία κάθε ζήτημα κοινοτικού δικαίου πού επελύθη προσωρινώς κατά τήν συνοπτική διαδικασία δύναται νά επανεξετασθεί καί νά παραπεμφθεί στό Δικαστήριο δυνάμει τού άρθρου 177 .
Επί τού δευτέρου ερωτήματος
11 Μέ τό δεύτερο ερώτημα ερωτάται κατ’ ουσία άν, καί επί καταφατικής απαντή-
σεως υπό ποιές συνθήκες, τό κοινοτικό δίκαιο απαγορεύει σέ κράτος μέλος νά μή επιτρέψει τήν είσοδο ή τήν παραμονή στό έδαφός του ενός μέλους τής οικογενείας, κατά τήν έννοια τού άρθρου 10 τού προαναφερθέντος κανονισμού 1612/68, εργαζομένου πού απασχολείται στό έδαφος τού κράτους αυτού, οταν ο εργαζόμενος αυτός έχει τήν ιθαγένεια τού εν λόγω κράτους, τό δέ μέλος τής οικογενείας του τήν ιθαγένεια τρίτης χώρας .
12 Δυνάμει τού άρθρου 48 τής συνθήκης, η ελεύθερη κυκλοφορία τών εργαζομένων στό εσωτερικό τής Κοινότητος συνεπάγεται τήν κατάργηση κάθε διακρίσεως λόγω ιθαγενείας μεταξύ τών εργαζομένων τών κρατών μελών . Κατά τό άρθρο 10 τού προαναφερθέντος κανονισμού 1612/68 τού Συμβουλίου, τής 15ης Οκτωβρίου 1968, περί τής ελεύθερης κυκλοφορίας τών εργαζομένων στό εσωτερικό τής Κοινότητος, ορισμένα μέλη τής οικογενείας τού εργαζομένου, τά οποία προσδιορίζονται στό άρθρο αυτό καί στά οποία περιλαμβάνονται οι ανιόντες τούς οποίους συντηρεί ο εργαζόμενος «ανεξαρτήτως τής ιθαγενείας τους, έχουν δικαίωμα εγκαταστάσεως μετά τού εργαζομένου υπηκόου ενός κράτους μέλους, πού απασχολείται στήν επικράτεια άλλου κράτους μέλους» .
13 Δεδομένου οτι τό γράμμα τού προαναφερθέντος κανονισμού δέν καλύπτει τά συντηρούμενα μέλη τής οικογενείας ενός εργαζομένου, υπηκόου τού κράτους μέλους στό έδαφος τού οποίου εργάζεται, η απάντηση στό προδικαστικό
ερώτημα εξαρτάται από τό άν, υπό τό φώς τών συμφραζομένων τού κανονισμού καί τής θέσεώς του στό σύνολο τού συστήματος τού κοινοτικού δικαίου, δύναται νά συναχθεί υπέρ αυτών δικαίωμα εισόδου καί παραμονής .
14 Ως πρός τό σημείο αυτό, οι αναιρεσείουσες στίς κύριες δίκες επικαλούνται τήν αρχή τής απαγορεύσεως τών διακρίσεων λόγω ιθαγενείας, αρχή η οποία, διατυπουμένη κατά γενικό τρόπο στό άρθρο 7 τής συνθήκης, ευρίσκει ειδικότερη έκφραση στό άρθρο 48 τής συνθήκης .
15 Ειναι, εν τούτοις, προφανές οτι επίκληση τών εν λόγω διατάξεων δύναται νά γίνει μόνο κατά τό μέτρο κατά τό οποίο η εξεταζομένη κατάσταση εμπίπτει στό πεδίο εφαρμογής τού κοινοτικού δικαίου, ειδικότερα δέ εν προκειμένω στήν σφαίρα τής ελεύθερης κυκλοφορίας τών εργαζομένων στό εσωτερικό τής Κοινότητος . Τό συμπέρασμα αυτό όχι μόνο συνάγεται από τήν διατύπωση τών εν λόγω άρθρων, αλλά ειναι σύμφωνο καί πρός τόν σκοπό τους, πού ειναι η συμβολή στήν εξάλειψη ολων τών εμποδίων στά οποία προσκόπτει η εγκαθίδρυση μιάς κοινής αγοράς, εντός τής οποίας οι υπήκοοι τών κρατών μελών έχουν τήν δυνατότητα νά μετακινούνται ελευθέρως στό έδαφος τών κρατών μελών γιά τήν άσκηση τών οικονομικών τους δραστηριοτήτων .
16 Επομένως, οι σχετικές μέ τήν ελεύθερη κυκλοφορία τών εργαζομένων διατάξεις τής συνθήκης καί η κανονιστική ρύθμιση πού εθεσπίσθη γιά τήν εκτέλεσή τους δέν εφαρμόζονται σέ καταστάσεις πού δέν έχουν κανένα συνδετικό στοιχείο μέ οιαδήποτε από τίς καταστάσεις πού προβλέπει τό κοινοτικό δίκαιο .
17 Τούτο ασφαλώς συμβαίνει στήν περίπτωση εργαζομένων πού δέν έχουν ποτέ ασκήσει τό δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας στό εσωτερικό τής Κοινότητος .
18 Στό δεύτερο ερώτημα πού υπέβαλε τό Hoge Raad προσήκει συνεπώς η απάντηση οτι τό κοινοτικό δίκαιο δέν απαγορεύει σέ κράτος μέλος νά μή επιτρέψει τήν είσοδο ή τήν παραμονή στό έδαφός του ενός μέλους τής οικογενείας — κατά τήν έννοια τού άρθρου 10 τού κανονισμού 1612/68 τού Συμβουλίου, τής 15ης Οκτωβρίου 1968, περί τής ελεύθερης κυκλοφορίας τών εργαζομένων στό εσωτερικό τής Κοινότητος — εργαζομένου, απασχολουμένου στό έδαφος τού κράτους
αυτού, ο οποίος δέν ήσκησε ποτέ τό δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας στό εσωτερικό τής Κοινότητος, οταν ο εργαζόμενος αυτός έχει τήν ιθαγένεια τού εν λόγω κράτους, τό δέ μέλος τής οικογενείας του τήν ιθαγένεια τρίτης χώρας .
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί τών δικαστικών εξόδων
19 Τά έξοδα στά οποία υπεβλήθησαν η ολλανδική καί η βρετανική κυβέρνηση, καθώς καί η Επιτροπή, πού κατέθεσαν παρατηρήσεις στό Δικαστήριο, δέν αποδίδονται . Δεδομένου οτι η παρούσα διαδικασία έχει, ως πρός τούς διαδίκους στίς κύριες δίκες, τόν χαρακτήρα παρεμπίπτοντος πού ανέκυψε ενώπιον τού εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται νά αποφανθεί επί τών δικαστικών εξόδων .
Διατακτικό
Διά ταύτα
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
κρίνοντας επί τών ερωτημάτων πού τού υπέβαλε τό Hoge Raad der Nederlanden, μέ αποφάσεις τής 15ης Ιανουαρίου 1982, αποφαίνεται :
1 ) Τό άρθρο 177, τρίτη παράγραφος, τής συνθήκης πρέπει νά ερμηνευθεί υπό τήν έννοια οτι τό δικαστήριο κράτους μέλους, οι αποφάσεις τού οποίου δέν υπόκεινται σέ ένδικα μέσα τού εσωτερικού δικαίου, δέν υποχρεούται νά παραπέμψει στό Δικαστήριο ενα ζήτημα ερμηνείας κατά τήν έννοια τής πρώτης παραγράφου τού άρθρου αυτού, οταν τό ζήτημα ανακύπτει στό πλαίσιο διαδικασίας προσωρινών μέτρων, η δέ μέλλουσα νά εκδοθεί απόφαση δέν δεσμεύει τό δικαστήριο πού θά επιληφθεί μεταγενεστέρως τής υποθέσεως επί τής ουσίας, υπό τήν προϋπόθεση οτι κάθε διάδικος δικαιούται νά κινήσει ή νά αξιώσει τήν κίνηση, έστω καί ενώπιον δικαστηρίων διαφορετικής δικαιοδοσίας, μιάς διαδικασίας επί τής ουσίας, κατά τήν οποία κάθε ζήτημα κοινοτικού δικαίου πού επελύθη προσωρινώς κατά τήν συνοπτική διαδικασία δύναται νά επανεξετασθεί καί νά παραπεμφθεί στό Δικαστήριο δυνάμει τού άρθρου 177 .
2)Τό κοινοτικό δίκαιο δέν απαγορεύει σέ κράτος μέλος νά μή επιτρέψει τήν είσοδο ή τήν παραμονή στό έδαφός του ενός μέλους τής οικογενείας — κατά τήν έννοια τού άρθρου 10 τού κανονισμού 1612/68 τού Συμβουλίου, τής 15ης Οκτωβρίου 1968, περί τής ελεύθερης κυκλοφορίας τών εργαζομένων στό εσωτερικό τής Κοινότητος — εργαζομένου, απασχολουμένου στό έδαφος τού κράτους αυτού, ο οποίος δέν ήσκησε ποτέ τό δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας στό εσωτερικό τής Κοινότητος, οταν ο εργαζόμενος αυτός έχει τήν ιθαγένεια τού εν λόγω κράτους, τό δέ μέλος τής οικογενείας του τήν ιθαγένεια τρίτης χώρας .