62023CJ0001_RES
Kawża C‑1/23, PPU
X et
vs
État belge
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mit-tribunal de première instance francophone de Bruxelles)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (It‑Tielet Awla) tat‑18 ta’ April 2023
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari – Kontrolli fil-fruntieri, ażil u immigrazzjoni – Politika tal-immigrazzjoni – Direttiva 2003/86/KE – Dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja – Artikolu 5(1) – Preżentazzjoni ta’ applikazzjoni għal dħul u għal residenza għall-finijiet tal-eżerċizzju tad-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja – Leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tipprevedi l-obbligu għall-membri tal-familja tal-isponsor li jippreżentaw l-applikazzjoni personalment quddiem ir-rappreżentanza diplomatika kompetenti ta’ dan l-Istat Membru – Impossibbiltà jew diffikultà eċċessiva li persuna tmur quddiem l-imsemmija rappreżentanza – Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Artikoli 7 u 24”
Domandi preliminari – Proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari – Kundizzjonijiet – Separazzjoni u tneħħija ta’ wlied żgħar minn missierhom, benefiċjarju tal-protezzjoni internazzjonali – Riskju ta’ ħsara serja għar-relazzjoni tagħhom – Soluzzjoni għat-tilwima li tista’ jkollha effett fuq is-sitwazzjoni fl-oriġini ta’ dan ir-riskju – Applikazzjoni tal-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari
(Statut tal-Qorti tal-Ġustizzja, Artikolu 23a; Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, Artikolu 107)
(ara l-punti 25 sa 27)
Kontrolli fil-fruntieri, ażil u immigrazzjoni – Politika tal-immigrazzjoni – Dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja – Direttiva 2003/86 – Rispett tad-drittijiet fundamentali – Dritt għar-rispett tal-ħajja tal-familja – Obbligu li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-interessi superjuri tal-wild – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-obbligu, għall-membri tal-familja tal-isponsor, li jippreżentaw personalment l-applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja, quddiem ir-rappreżentanza diplomatika kompetenti – Impossibbiltà jew diffikultà eċċessiva li persuna tmur quddiem l-imsemmija rappreżentanza – Inammissibbiltà – Possibbiltà għall-Istat Membru kkonċernat, li jeżiġi li dawn il-membru jidhru personalment fi stadju sussegwenti tal-proċedura ta’ applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 7 u 24(2) u (3); Direttiva tal-Kunsill 2003/86, Artikolu 5(1))
(ara l-punti 40, 41, 44 sa 60)
Sunt
X u Y, ċittadini Sirjani, iżżewġu fl‑2016 fis-Sirja. Huma kellhom żewġt itfal, li twieldu rispettivament fl‑2016 u fl‑2018. Fl‑2019, Y telaq mis-Sirja sabiex imur fil-Belġju, filwaqt li X u ż-żewġ uliedhom baqgħu fil-belt ta’ Afrin, fil-Majjistral tas-Sirja, fejn kienu attwalment għadhom jgħixu. F’Awwissu 2022, lil Y ġiet irrikonoxxuta l-kwalità ta’ refuġjat fil-Belġju.
Permezz ta’ ittra elettronika tat‑28 ta’ Settembru 2022, indirizzata lill-Offices des étrangeres (l-Uffiċċju tal-Barranin, il-Belġju, iktar ’il quddiem l-“Uffiċċju”), l-avukat tar-rikorrenti ppreżenta applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja f’isem X kif ukoll f’isem iż-żewġ ulied, sabiex ikunu jistgħu jingħaqdu ma’ Y fil-Belġju. Din l-ittra elettronika kienet tinkludi l-preċiżazzjoni li l-applikazzjoni kienet qiegħda tiġi ppreżentata mill-avukat tar-rikorrenti quddiem l-Uffiċċju, peress li X u wliedha kienu jinsabu f’ċirkustanzi eċċezzjonali li effettivament kienu jipprekluduhom milli jmorru quddiem rappreżentanza diplomatika Belġjana sabiex hemmhekk jippreżentaw l-applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja tagħhom, kif kien meħtieġ mil-leġiżlazzjoni Belġjana.
Fid‑29 ta’ Settembru 2022, l-Uffiċċju wieġeb li, skont din il-leġiżlazzjoni, ma kienx possibbli li tiġi ppreżentata tali applikazzjoni permezz tal-posta elettronika u stieden lir-rikorrenti jikkuntattjaw l-ambaxxata Belġjana kompetenti. Permezz ta’ azzjoni għal miżuri provviżorji tad‑9 ta’ Novembru 2022, ir-rikorrenti ppreżentaw kawża kontra l-Istat Belġjan quddiem il-qorti tar-rinviju, sabiex jiksbu r-reġistrazzjoni tal-applikazzjoni tagħhom għar-riunifikazzjoni tal-familja. Huma qiesu li l-leġiżlazzjoni Belġjana, li ma kinitx tippermetti lill-membri tal-familja ta’ refuġjat jippreżentaw applikazzjoni għal dħul u għal residenza personalment biss u quddiem rappreżentanza diplomatika, anki meta kien impossibbli għal dawn il-persuni li jmorru hemmhekk, ma kinitx konformi mad-dritt tal-Unjoni.
Il-qorti tar-rinviju kkonfermat li, skont id-dritt Belġjan, ebda deroga mill-obbligu ta’ preżenza fiżika fil-bidu tal-proċedura ma kienet prevista f’sitwazzjoni bħal dik f’din il-kawża. Madankollu, din il-qorti osservat li X u wliedha ma kellhom ebda possibbiltà reali li jitilqu minn Afrin sabiex imorru quddiem rappreżentanza diplomatika Belġjana kompetenti, peress li l-pajjiżi konfinanti li kienu jilqgħu dawn ir-rappreżentanzi ma kinux siguri għall-persuni li ħarbu mis-Sirja jew kienu rriżultaw inaċċessibbli, minħabba passaġġ neċessarju minn linja ta’ front ta’ ġlied. Għalkemm l-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2003/86 (
1
) iħalli f’idejn l-Istati Membri jiddeterminaw min, mill-isponsor jew mill-membri tal-familja tiegħu, seta’ jippreżenta applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja, f’dan il-każ, l-għażla magħmula mil-leġiżlatur Belġjan kienet twassal sabiex lil X u lil uliedha kienet ġiet irrifjutata kull possibbiltà li jippreżentaw l-applikazzjoni tagħhom. Il-qorti tar-rinviju għalhekk fittxet li tistabbilixxi jekk dan ir-rifjut kienx jikkomprometti l-effett utli ta’ din id-direttiva jew jekk kienx jikser id-drittijiet fundamentali (
2
) li kienet intiża li tipproteġi.
Fil-kuntest tal-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet li d-Direttiva 2003/86 (
3
), moqrija flimkien mal-Karta (
4
), tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tirrikjedi, għall-finijiet tal-preżentazzjoni ta’ applikazzjoni għal dħul u għal residenza abbażi tar-riunifikazzjoni tal-familja, li l-membri tal-familja tal-isponsor, b’mod partikolari ta’ refuġjat irrikonoxxut, imorru personalment quddiem ir-rappreżentanza diplomatika jew konsulari ta’ Stat Membru kompetenti għall-post tar-residenza tagħhom jew tar-residenza tagħhom barra mill-pajjiż anki jekk ikun impossibbli jew eċċessivament diffiċli għalihom li jmorru quddiem din ir-rappreżentanza. Madankollu, dan l-Istat Membru jżomm il-possibbiltà li jeżiġi li dawn il-membri jidhru personalment fi stadju sussegwenti tal-proċedura ta’ applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Sabiex waslet għal din il-konklużjoni, minn naħa, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li, sabiex jintlaħaq l-għan tad-Direttiva 2003/86 li tiġi promossa r-riunifikazzjoni tal-familja, l-Istati Membri għandhom juru, f’sitwazzjonijiet bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-flessibbiltà neċessarja sabiex il-persuni kkonċernati jkunu jistgħu effettivament jippreżentaw l-applikazzjoni tagħhom għal riunifikazzjoni tal-familja fi żmien xieraq, billi jiffaċilitaw il-preżentazzjoni ta’ din l-applikazzjoni u billi jaċċettaw, b’mod partikolari, l-użu ta’ mezzi ta’ komunikazzjoni mill-bogħod. Fil-fatt, fl-assenza ta’ tali flessibbiltà, ir-rekwiżit ta’ dehra personali quddiem rappreżentanza diplomatika jew konsolari kompetenti matul il-preżentazzjoni tal-applikazzjoni ma jippermettix li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-eventwali ostakoli li jistgħu jipprekludu l-preżentazzjoni effettiva ta’ tali applikazzjoni, b’mod partikolari meta l-membri tal-familja tal-isponsor jkunu f’pajjiż ikkaratterizzat minn kunflitt armat. Minbarra dan, fir-rigward tas-sitwazzjoni partikolari tar-refuġjati, l-assenza ta’ kwalunkwe flessibbiltà min-naħa tal-Istat Membru kkonċernat, li tipprekludi lill-membri tal-familja tagħhom milli jippreżentaw l-applikazzjoni tagħhom għar-riunifikazzjoni tal-familja irrispettivament miċ-ċirkustanzi, jista’ jkollha bħala konsegwenza li l-persuni kkonċernati ma jirnexxielhomx josservaw it-terminu previst fit-tielet subparagrafu tal-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2003/86 (
5
), li jimplika li r-riunifikazzjoni tal-familja tagħhom tista’ tkun suġġetta għal kundizzjonijiet addizzjonali bi ksur tal-għan li tingħata attenzjoni partikolari lis-sitwazzjoni tar-refuġjati. B’konsegwenza ta’ dan, ir-rekwiżit ta’ dehra personali fil-mument tal-preżentazzjoni ta’ applikazzjoni għar-riunifikazzjoni, mingħajr ma jkunu ammessi derogi li jippermettu li tittieħed inkunsiderazzjoni s-sitwazzjoni konkreta tal-membri tal-familja tal-isponsor, iwassal sabiex fil-prattika jkun impossibbli l-eżerċizzju tad-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja, b’mod li tali leġiżlazzjoni, applikata mingħajr il-flessibbiltà neċessarja, tippreġudika l-għan imfittex mid-Direttiva 2003/86 u ċċaħħadha mill-effett utli tagħha.
Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet li dispożizzjoni nazzjonali li tirrikjedi, mingħajr eċċezzjonijiet, id-dehra personali tal-membri tal-familja tal-isponsor għall-preżentazzjoni ta’ applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja, anki meta din id-dehra tkun impossibbli jew eċċessivament diffiċli, tikser id-dritt għar-rispett tal-unità tal-familja stabbilit fl-Artikolu 7 tal-Karta, moqri, skont il-każ, flimkien mal-Artikolu 24(2) u (3) tagħha. Fil-fatt tali obbligu jikkostitwixxi ndħil sproporzjonat fid-dritt għar-rispett tal-unità tal-familja meta mqabbel mal-għan, ċertament leġittimu, li tiġi miġġielda l-frodi marbuta mar-riunifikazzjoni tal-familja. Billi l-proċedura ta’ applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja tiżvolġi fi stadji, l-Istati Membri jistgħu jitolbu li membri tal-familja tal-isponsor jidhru personalment fi stadju sussegwenti ta’ din il-proċedura, mingħajr ma jkun neċessarju li tiġi imposta, għall-finijiet tal-ipproċessar tal-applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja, tali dehra sa mill-preżentazzjoni tal-applikazzjoni. Madankollu, sabiex ma jiġux ippreġudikati l-għan imfittex mid-Direttiva 2003/86 li tiġi promossa r-riunifikazzjoni tal-familja u d-drittijiet fundamentali li din hija intiża li tipproteġi, meta l-Istat Membru jeżiġi d-dehra personali tal-membri tal-familja tal-isponsor fi stadju sussegwenti, dan l-Istat Membru għandu jiffaċilita din id-dehra, b’mod partikolari permezz tal-ħruġ ta’ dokumenti konsolari jew ta’ laissez-passer, u għandu jnaqqas in-numru ta’ dehriet għal dak li jkun strettament neċessarju.
(
1
)	Direttiva tal-Kunsill 2003/86/KE tat-22 ta’ Settembru 2003 dwar id-dritt għal riunifikazzjoni tal-familja (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 224).
(
2
)	Għalhekk kienu intiżi d-dritt għar-rispett tal-ħajja privata u tal-familja, iggarantit fl-Artikolu 7 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), id-dritt li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-interessi superjuri tal-wild, kif ukoll dak, għal dan il-wild, li jkollu regolarment relazzjoni personali maż-żewġ ġenituri tiegħu, stabbiliti fl-Artikolu 24 tagħha.
(
3
)	Jiġifieri l-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2003/86.
(
4
)	Il-Qorti tal-Ġustizzja rreferiet għall-Artikoli 7 u 24(2) u (3) tal-Karta.
(
5
)	Skont din id-dispożizzjoni, “[s]tati Membri jistgħu jirrikjedu li r-refuġjat jissodisfa l-kondizzjonijiet li jirreferi għalihom l-Artikolu 7(1) jekk l-applikazzjoni għal riunifikazzjoni tal-familja ma tkunx issottomessa fi żmien perjodu ta’ tliet xhur wara l-għoti ta’ l-istatus ta’ refuġjat.” Min-naħa tiegħu, l-Artikolu 7(1) tal-istess Direttiva 2003/86 jipprovdi: “Meta l-applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja tkun issottomessa, l-Istat Membru kkonċernat jista’ jirrikjedi l-persuna li tkun issottomettiet l-applikazzjoni biex tipprovdi xiehda li l-isponsor għandu:
(a)
akkomodazzjoni meqjusa bħala normali għal familja komparabbli fl-istess reġjun u li tissodisfa l-istandards ġenerali ta’ saħħa u sigurta fis-seħħ fl-Istat Membru kkonċernat;
(b)
assigurazzjoni kontra l-mard fir-rigward tar-riskji kollha normalment koperti għaċ-ċittadini tiegħu stess fl-Istat Membru kkonċernat għalih innifsu/għaliha nnifisha u l-membri tal-familja tiegħu/tagħha;
(ċ)
riżorsi stabbli u regolari li huma suffiċjenti biex iżomm lilu nnifsu/lilha nnifisha u l-membri tal-familja tiegħu/tagħha, mingħajr ma jirrikorri għas-sistema ta’ għajnuna soċjali ta’ l-Istat Membru kkonċernat. Stati Membri għandhom jistmaw dawn ir-riżorsi b’referenza għan-natura u r-regolarita tagħhom u jistgħu jqisu il-livell ta’ pagi minimi nazzjonali u penjonijiet kif ukoll in-numru ta’ membri tal-familja.”