61993CC0456_EL
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
++++
1 Με διάταξη της 16ης Σεπτεμβρίου 1993, το Oberlandesgericht Frankfurt am Main υπέβαλε, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, τέσσερα προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία των άρθρων 3, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού (ΕΟΚ) 3201/90 της Επιτροπής, της 16ης Οκτωβρίου 1990, περί των λεπτομερειών εφαρμογής για [τον χαρακτηρισμό] και την παρουσίαση οίνων και γλευκών σταφυλής (1) (στο εξής: κανονισμός 3201/90 ή κανονισμός εφαρμογής), και 40, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΟΚ) 2392/89 του Συμβουλίου, της 24ης Ιουλίου 1989, σχετικά με τη θέσπιση των γενικών κανόνων για τον χαρακτηρισμό και την παρουσίαση των οίνων και των γλευκών σταφυλιών (2), προκειμένου να αποφανθεί επί διαφοράς σχετικά με τη χρησιμοποίηση των ενδείξεων «Kabinett», «Spδtlese», «Auslese» και «Weiίherbst» ως συστατικών μιας ονομασίας-σήματος.
2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της Zentrale zur Bekδmpfung unlauteren Wettbewerbs eV Frankfurt (στο εξής: η ενάγουσα της κύριας δίκης) και της Privatkellerei Franz Wilhelm Langguth Erben GmbH & Co. KG (στο εξής: η εναγομένη της κύριας δίκης).
3 Η εναγομένη της κύριας δίκης εμπορεύεται γερμανικούς οίνους συνοδευόμενους από τις ακόλουθες ενδείξεις ποιότητας: «Kabinett», «Spδtlese», «Auslese» και «Weiίherbst» (κατ' άλλην διατύπωση «οίνοι ποιότητας παραγόμενοι εντός καθορισμένης περιοχής» ή «γερμανικοί v.q.p.r.d.»).
4 Οι εν λόγω ενδείξεις ποιότητας αναγράφονται στις ετικέτες, αφενός σε συνδυασμό με τον χαρακτηρισμό του γερμανικού v.q.p.r.d., αφετέρου δε σε συνδυασμό με την ονομασία-σήμα.
5 Θεωρώντας ότι η χρησιμοποίηση αυτών των ενδείξεων ως συστατικών της ονομασίας-σήματος είναι ασυμβίβαστη προς τις διατάξεις του άρθρου 3, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού 3201/90 και μπορεί να παραπλανήσει τους καταναλωτές, η ενάγουσα της κύριας δίκης άσκησε έφεση κατά της αποφάσεως του Landgericht, με την οποία αυτό είχε απορρίψει την αγωγή της.
6 Υπό τις συνθήκες αυτές, το Oberlandesgericht Frankfurt am Main υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα τέσσερα προδικαστικά ερωτήματα:
«1) Πρέπει το άρθρο 3, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΟΚ) 3201/90 να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι απαγορεύεται, στην ετικέτα των "Qualitδtsweine mit Prδdikat" (οίνων ποιότητας μετ' ενδείξεως) να επαναλαμβάνονται οι ενδείξεις "Kabinett", "Spδtlese" ή "Auslese", εκτός της σύμφωνα με τον κανονισμό μνείας τους (με χαρακτήρες του αυτού τύπου και του αυτού ύψους με την ονομασία της καθορισμένης περιοχής ή με την ονομασία μιας πιο περιορισμένης από την καθορισμένη περιοχή γεωγραφικής ενότητας), με άλλους και μεγαλύτερους τυπογραφικούς χαρακτήρες που, ιδιαίτερα, εκλαμβάνονται εκ πρώτης όψεως ως συστατικό μιας ονομασίας-σήματος;
2) Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα: μπορεί η κατοχή σήματος,
καλοπίστως αποκτηθείσα και πιστοποιουμένη, η οποία συνίσταται στην άνευ αντιρρήσεων χρησιμοποίηση ενδείξεων που τονίστηκαν με την ενσωμάτωσή τους στο σήμα στην ετικέτα των "Qualitδtsweine mit Prδdikat", να αντιταχθεί - όπως προβλέπεται, για παράδειγμα, για τα σήματα που περιέχουν γεωγραφικό χαρακτηρισμό, στο άρθρο 40, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΟΚ) 2392/89 - σε μια απαγόρευση όπως αυτή που αναφέρεται στο πρώτο ερώτημα;
3) Έχουν την έννοια οι συνδυασμένες διατάξεις του άρθρου 3, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αα, πρώτη παύλα, και του δευτέρου εδαφίου, της ιδίας παραγράφου, του κανονισμού (ΕΟΚ) 3201/90 ότι απαγορεύεται, στην περίπτωση των "Qualitδtsweine b.A." (γερμανικών οίνων ποιότητας που παράγονται σε καθορισμένες περιοχές), να επαναλαμβάνεται στην ετικέτα η ένδειξη "Weiίherbst", εκτός της μνείας της με χαρακτήρες το πολύ ίσων διαστάσεων με τις διαστάσεις των χαρακτήρων που χρησιμοποιoύνται για τον χαρακτηρισμό της καθορισμένης περιοχής, εκ νέου, με μεγαλύτερους χαρακτήρες που, ιδιαίτερα, εκλαμβάνεται εκ πρώτης όψεως ως συστατικό μιας ονομασίας-σήματος;
4) Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο τρίτο ερώτημα: μπορεί η κατοχή σήματος,
καλοπίστως αποκτηθείσα και πιστοποιουμένη, η οποία συνίσταται στην άνευ αντιρρήσεων χρησιμοποίηση της ενδείξεως "Weiίherbst" στην ετικέτα των αντιστοίχων οίνων, να αντιταχθεί - όπως προβλέπεται, για παράδειγμα, για τα σήματα που περιέχουν γεωγραφικό χαρακτηρισμό, στο άρθρο 40, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΟΚ) 2392/89 - σε μια απαγόρευση όπως αυτή που αναφέρεται στο τρίτο ερώτημα;»
Επί του πρώτου και του τρίτου ερωτήματος
7 Με το πρώτο και το τρίτο ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ερωτά κατ' ουσίαν αν το άρθρο 3 του κανονισμού εφαρμογής απαγορεύει, στην ετικέτα των γερμανικών οίνων ποιότητας μετ' ενδείξεως, να χρησιμοποιούνται οι ενδείξεις «Kabinett», «Spδtlese», «Auslese» και «Weiίherbst» ως συστατικά μιας ονομασίας-σήματος, στο μέτρο που οι ενδείξεις αυτές επαναλαμβάνονται με μεγαλύτερους χαρακτήρες από αυτούς που χρησιμοποιούνται για να υποδειχθεί το όνομα της περιοχής καταγωγής.
Προκαταρκτική παρατήρηση
8 Ας παρατηρηθεί κατ' αρχάς ότι οι ενδείξεις ποιότητας «Kabinett», «Spδtlese» και «Auslese» είναι αναγκαίες για τον χαρακτηρισμό των γερμανικών οίνων ποιότητας, δηλαδή των «γερμανικών οίνων που συνοδεύονται από ειδικές παραδοσιακές ενδείξεις». Οι εν λόγω γερμανικοί οίνοι ποιότητας θεωρούνται από τον κοινοτικό νομοθέτη ως γερμανικοί v.q.p.r.d. Αυτό προκύπτει από το άρθρο 15, παράγραφοι 1 και 2, στοιχείο αα, του κανονισμού (ΕΟΚ) 823/87 (3), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2043/89 (4).
9 Η ένδειξη «Weiίherbst» είναι μια προαιρετική συμπληρωματική παραδοσιακή ένδειξη που καθιστά δυνατή τη συμπλήρωση του χαρακτηρισμού των γερμανικών v.q.p.r.d. (5).
10 Ανάλυση της εφαρμοστέας κοινοτικής κανονιστικής ρυθμίσεως.
11 Όσον αφορά τη σήμανση με ετικέτα των γερμανικών v.q.p.r.d., εφαρμόζονται οι κανονισμοί 2392/89 και 3201/90.
12 Ο πρώτος κανονισμός, ο οποίος καθορίζει τους γενικούς κανόνες για τον χαρακτηρισμό και την παρουσίαση των οίνων και των γλευκών σταφυλιών, προβαίνει σε μια διάκριση ανάλογα με την καταγωγή των οίνων (οίνοι καταγωγής Κοινότητας (6) ή καταγωγής τρίτων χωρών (7)) και την ποιότητά τους (8). Το άρθρο του 11 απαριθμεί τις ενδείξεις που περιλαμβάνονται υποχρεωτικώς (9) και προαιρετικώς (10) στην σήμανση με ετικέτα των v.q.p.r.d. Η αρχή κατά την οποία οι απαριθμούμενες στο άρθρο 11 ενδείξεις είναι οι μόνες αποδεκτές για τον χαρακτηρισμό των v.q.p.r.d. επίσης διατυπώνεται (11).
13 Ο κανονισμός 3201/90 παρέχει τις αναγκαίες διευκρινίσεις για την εφαρμογή του κανονισμού 2392/89. Το άρθρο του 3 απαριθμεί τις ενδείξεις που δέχονται τα διάφορα κράτη μέλη και θεωρούνται από τον κοινοτικό νομοθέτη ως ισοδύναμες με την κοινοτική ένδειξη v.q.p.r.d.
14 Ο επιδιωκόμενος από την κανονιστική ρύθμιση (12) σκοπός έγκειται στην παροχή όσο το δυνατόν σαφών, ακριβών και πλήρων πληροφοριών σχετικά με τους οίνους που διατίθενται στο εμπόριο, στο κοινοτικό έδαφος, με σκοπό:
α) να διασφαλιστεί η ευθύτητα των εμπορικών συναλλαγών στον αμπελοοινικό τομέα (13),
β) την αποτελεσματική καταπολέμηση της απάτης (14),
γ) την προστασία των καταναλωτών από κάθε κίνδυνο συγχύσεως ή παραπλανήσεως ως προς τις ουσιώδεις ιδιότητες των προϋόντων (15).
Πάντως, ο κοινοτικός νομοθέτης δεν πραγματοποίησε την πλήρη εναρμόνιση του χαρακτηρισμού και της παρουσιάσεως των οίνων και γλευκών σταφυλιών (16).
15 Όσον αφορά τώρα τους γερμανικούς v.q.p.r.d., το άρθρο 3, παράγραφοι 2 και 3, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αα, και δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 3201/90 ορίζει:
«2. Οι ενδείξεις "Kabinett", "Spδtlese", "Auslese", "Beerenauslese", "Trockenbeerenauslese" και "Eiswein" αναγράφονται με χαρακτήρες του αυτού τύπου και του ιδίου ύψους με το όνομα της καθορισμένης περιοχής και, κατά περίπτωση, με το όνομα της γεωγραφικής ενότητας που είναι πιο περιορισμένη από την καθορισμένη περιοχή.
3. Οι ενδείξεις που αναφέρονται στο άρθρο 11, παράγραφος 2, στοιχείο θθ, του κανονισμού (ΕΟΚ) 2392/89, οι οποίες δύνανται να συμπληρώνουν αυτές που περιλαμβάνονται στην παράγραφο 1, είναι οι ακόλουθες:
α) όσον αφορά τους γερμανικούς v.q.p.r.d.:
- "Weiίherbst" (...)
Οι ενδείξεις αυτές αναγράφονται με χαρακτήρες διαστάσεων που είναι ίσες ή μικρότερες από τις διαστάσεις των χαρακτήρων που χρησιμοποιούνται για την ένδειξη της συγκεκριμένης περιοχής.»
16 Τέλος, το άρθρο 15, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αα, του κανονισμού 823/87, όπως τροποποιήθηκε, ο οποίος επίσης εφαρμόζεται, ορίζει:
«2. Με την επιφύλαξη συμπληρωματικών ενδείξεων που γίνονται αποδεκτές από τις εθνικές νομοθεσίες, οι ειδικές παραδοσιακές ενδείξεις που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο της παραγράφου 1 είναι, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι κοινοτικές και εθνικές διατάξεις σχετικά με τους εν λόγω οίνους, οι εξής:
α) για την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας:
Οι ενδείξεις προέλευσης των οίνων, που συνοδεύονται από την ονομασία "Qualitδtswein" ή την ονομασία "Qualitδtswein mit Prδdikat", σε συνδυασμό με μια από τις ενδείξεις "Kabinett", "Spδtlese", "Auslese", "Beerenauslese", "Trockenbeerenauslese" ή "Eiswein".»
17 Επομένως, από τον συνδυασμό των άρθρων:
- 15, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αα, του κανονισμού 823/87, όπως τροποποιήθηκε,
- 11, παράγραφος 1, στοιχείο ββ, του κανονισμού 2392/89,
- 3, παράγραφοι 1 (17) και 2, του κανονισμού εφαρμογής,
προκύπτει ότι οι ενδείξεις «Kabinett», «Spδtlese», «Auslese» είναι ενδείξεις ποιότητας οι οποίες, σε συνδυασμό με τις ενδείξεις που αφορούν την προέλευση των οίνων και τον χαρακτηρισμό «Qualitδtsweine mit Prδdikat»:
α) αποτελούν μέρος του χαρακτηρισμού του γερμανικού v.q.p.r.d.,
β) πρέπει υποχρεωτικώς να περιλαμβάνονται στην ετικέτα του γερμανικού v.q.p.r.d. με χαρακτήρες του ιδίου τύπου και του ιδίου ύψους με το όνομα της καθορισμένης περιοχής και, ενδεχομένως, με το όνομα της γεωγραφικής ενότητας που είναι πιο περιορισμένη από την εν λόγω καθορισμένη περιοχή.
18 Εξάλλου, από τον συνδυασμό των άρθρων:
- 15, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 823/87, όπως τροποποιήθηκε,
- 11, παράγραφος 2, στοιχείο θθ, του κανονισμού 2392/89,
- 3, παράγραφοι 1 και 3, του κανονισμού εφαρμογής,
συνάγεται ότι η ένδειξη «Weiίherbst» είναι συμπληρωματική ένδειξη ποιότητας η οποία, σε συνδυασμό με μια ειδική παραδοσιακή ένδειξη:
α) είναι χρήσιμη για τον χαρακτηρισμό ενός γερμανικού v.q.p.r.d.,
β) μπορεί προαιρετικώς να περιλαμβάνεται στην ετικέτα του γερμανικού v.q.p.r.d. με χαρακτήρες ίσους ή μικρότερους από εκείνους που χρησιμοποιούνται για την ένδειξη της εν λόγω καθορισμένης περιοχής (18).
19 Πώς εφαρμόσθηκε η ρύθμιση αυτή στην υπόθεση της οποίας έχει επιληφθεί το Δικαστήριο;
20 Διαπιστώνεται ότι οι ενδείξεις «Kabinett», «Spδtlese», «Auslese» καθώς και «Weiίherbst» αναγράφονται στο κάτω άκρο των ετικετών με χαρακτήρες του αυτού τύπου και των αυτών διαστάσεων με την ονομασία της καθορισμένης περιοχής ή με την ονομασία μιας γεωγραφικής ενότητας που είναι πιο περιορισμένη. Έτσι, για παράδειγμα, σε μια από τις επίδικες ετικέτες, η ομάδα ενδείξεων «Qualitδtswein mit Prδdikat Spδtlese Rheinhessen Bereich Wonnegau» αναγράφεται στο κάτω άκρο μιας ετικέτας και μάλιστα ως εξής:
α) στην πρώτη σειρά αναγράφεται η ένδειξη ποιότητας «Spδtlese» σε συνδυασμό με τον χαρακτηρισμό «Qualitδtswein mit Prδdikat»,
β) στη δεύτερη σειρά αναγράφεται η ονομασία της καθορισμένης περιοχής παραγωγής «Rheinhessen» η οποία προηγείται της πιο περιορισμένης περιοχής «Bereich Wonnegau» (19).
21 Ως εκ τούτου, απ' αυτό προκύπτει ότι οι διατάξεις του άρθρου 3, παράγραφοι 2 και 3, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αα, και δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 3201/90 τηρήθηκαν απολύτως.
22 Η δυσκολία έγκειται - και εδώ βρίσκεται ο πυρήνας των τεθέντων ερωτημάτων - στο γεγονός ότι οι ενδείξεις «Κabinett», «Spδtlese», «Auslese» και «Weiίherbst» επανεμφανίζονται συνοδεύοντας αυτή τη φορά το σήμα των οίνων, στο μέσον των εν λόγω ετικετών, ως εξής: «Erben Kabinett», «Erben Spδtlese», «Erben Auslese» και «Erben Weiίherbst», αυτό δε με χαρακτήρες περίπου τρεις φορές μεγαλύτερους από αυτούς που χρησιμοποιήθηκαν για την αναγραφή της ονoμασίας της περιοχής καταγωγής ή της πλέον περιορισμένης γεωγραφικής ενότητας. Παρατηρείται ότι τα σήματα αυτά χρησιμοποιήθηκαν για τον χαρακτηρισμό του αντίστοιχου οίνου.
23 Πρέπει αυτή η πρακτική να θεωρηθεί παράνομη; Ας λεχθεί χωρίς περιστροφές ότι δεν το πιστεύω για τους επόμενους λόγους.
24 Ας παρατηρηθεί, πρώτον, ότι η ειδική κοινοτική νομοθεσία περί των σημάτων, ιδίως η πρώτη οδηγία 89/104/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1988 (20) (στο εξής: πρώτη οδηγία περί σημάτων), δεν περιέχει καμία διάταξη σχετικά με το ύψος των χαρακτήρων των ενδείξεων που συνιστούν την ονομασία του εμπορικού σήματος. Εξάλλου, η πρώτη αυτή οδηγία δεν έχει ακόμη μεταφερθεί στο εθνικό δίκαιο στη Γερμανία· επιπλέον, τα κράτη μέλη δικαιούνται να την εφαρμόζουν μόνο για τα νέα σήματα (21).
25 Δεύτερον, το γράμμα του κανόνα του άρθρου 3 του κανονισμού 3201/90 μου φαίνεται σαφές. Ο κοινοτικός νομοθέτης θέλησε να ρυθμίσει τους χαρακτήρες των εν λόγω ενδείξεων μόνο για την περίπτωση κατά την οποία αυτές συμμετέχουν στον χαρακτηρισμό των γερμανικών v.q.p.r.d.. Θέλησε οι διάφορες ενδείξεις που αποτελούν μέρος του χαρακτηρισμού των v.q.p.r.d. να επαναλαμβάνονται κατά τρόπο ενιαίο, χωρίς ένα συστατικό των χαρακτηρισμών αυτών να αφίσταται των άλλων προκειμένου να αποφεύγεται οποιοσδήποτε κίνδυνος συγχύσεως του κοινοτικού καταναλωτή, ιδίως, αν αυτός δεν είναι υπήκοος του κράτους μέλους εντός του οποίου έχει παραχθεί ο εν λόγω οίνος.
26 Πράγματι, από την εξέταση του άρθρου 3 του κανονισμού 3201/90, και ιδίως από την παράγραφό του 1 (22) σε συνδυασμό με τις παραγράφους 2 και 3, προκύπτει ότι όλα τα συστατικά στοιχεία του χαρακτηρισμού του γερμανικού v.q.p.r.d. ρυθμίζονται και όχι μόνον οι ενδείξεις ποιότητας. Αντιθέτως, το κείμενο αυτό δεν αναφέρεται στα σήματα. Ως πρoς το σημείο αυτό πρέπει να αναφερθώ στον κανονισμό 2392/89.
27 Ας παρατηρηθεί κατ' αρχάς ότι το εμπορικό σήμα είναι μια ένδειξη η οποία μπορεί προαιρετικώς να αναγράφεται στις ετικέτες v.q.p.r.d. (23).
28 Επαναλαμβάνοντας τη γενική αρχή που διατυπώνεται στην πρώτη οδηγία περί σημάτων (24), το άρθρο 40, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, στοιχεία αα και ββ, του κανονισμού 2392/89 ορίζει:
«2. Όταν η περιγραφή, η παρουσίαση και η διαφήμιση που αφορούν τα προϋόντα τα οποία αναφέρονται στον παρόντα κανονισμό συμπληρώνονται με σήματα, τα σήματα αυτά δεν επιτρέπεται να περιέχουν λέξεις, τμήματα λέξεων, σημεία ή απεικονίσεις:
α) ικανά να επιφέρουν σύγχυση ή να παραπλανήσουν τα πρόσωπα στα οποία απευθύνονται κατά την έννοια της παραγράφου 1,
ή
β) που ενδέχεται:
- να εκληφθούν από τα πρόσωπα προς τα οποία απευθύνονται είτε ως σύνολο είτε ως τμήμα της περιγραφής (...) v.q.p.r.d. (...)»
29 Από τις διατάξεις που προβλέπονται στο άρθρο 40, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, στοιχείο ββ, πρώτη παύλα, προκύπτει ότι, κατά το μέτρο που οι ενδείξεις ποιότητας «Kabinett», «Spδtlese» και «Auslese», σε συνδυασμό με τις ενδείξεις που αφορούν την προέλευση των οίνων και την ονομασία «Qualitδtswein mit Prδdikat», καθώς και η ένδειξη «Weiίherbst», σε συνδυασμό με μια ειδική παραδοσιακή ένδειξη, αποτελούν μέρος του χαρακτηρισμού ενός v.q.p.r.d. (25), αυτές δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούνται ως συστατικά μιας ονομασίας σήματος αν είναι δυνατόν να συγχέονται από τον καταναλωτή με όλον ή μέρος του χαρακτηρισμού ενός v.q.p.r.d..
Αυτό θα συνέβαινε αναμφίβολα αν η χρησιμοποιηθείσα ως συστατικό μιας ονομασίας-σήματος ένδειξη ποιότητας δεν ανταποκρινόταν στα πραγματικά ποιοτικά χαρακτηριστικά του οικείου v.q.p.r.d. Για παράδειγμα, οι λέξεις «Erben Kabinett» δεν θα μπορούσαν να συνιστούν την ονομασία-σήμα ενός «Qualitδtswein mit Prδdikat Spδtlese Rheinhessen Bereich Wonnegau».
30 Οι ενδείξεις ποιότητας «Kabinett», «Spδtlese», «Auslese», καθώς και η ένδειξη «Weiίherbst» επαναλαμβάνονται μεν στο μέσον των ετικετών σε συνδυασμό με τις ονομασίες-σήματα των γερμανικών v.q.p.r.d. «Erben Kabinett», «Erben Spδtlese», «Erben Auslese» και «Erben Weiίherbst», με χαρακτήρες τρεις φορές μεγαλύτερους από αυτούς που χρησιμοποιούνται για τον χαρακτηρισμό των γερμανικών v.q.p.r.d., όμως δεν αμφισβητείται ότι τα σήματα αυτά χρησιμοποιούνται για τον χαρακτηρισμό των αντίστοιχων γερμανικών v.q.p.r.d..
31 Τρίτον, η χρήση των ενδείξεων αυτών δεν μπορεί να παραπλανήσει τον καταναλωτή ή να προκαλέσει σύγχυση;
32 Θεωρώ ότι στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να αποφασίσει αν μια ένδειξη μπορεί να παραπλανήσει ή να προκαλέσει σύγχυση στον καταναλωτή. Εν τούτοις, το αιτούν δικαστήριο μας πληροφορεί ότι αυτό απάντησε αρνητικά στο ερώτημα αυτό. Συμφωνώ με την άποψη που ο γενικός εισαγγελέας Elmer υποστήριξε με τις προτάσεις του της 9ης Μαρτίου 1995 στην εκκρεμούσα ακόμα υπόθεση Ministθre public και Institut national des appellations d'origine κατά Voisine (26).
33 Η απάντηση στο ερώτημα αυτό εξαρτάται συνήθως από μια in concreto εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών της εκάστοτε υποθέσεως. Εκτός της περιπτώσεως κατά την οποία το σήμα περιέχει παραπλανητικές ενδείξεις σχετικά με τη φύση, την ποιότητα ή τη γεωγραφική προέλευση του προϋόντος ή της υπηρεσίας, είναι ιδιαίτερα δυσχερές να εξαχθούν γενικές κατευθυντήριες γραμμές δυνάμενες να βοηθήσουν το εθνικό δικαστήριο να διαπιστώσει de facto τις ενδείξεις που μπορούν να παραπλανήσουν ή να προκαλέσουν σύγχυση. Ωστόσο, ας υπομνησθεί ότι οι ενδείξεις που περιλαμβάνονται στην ονομασία-σήμα των γερμανικών v.q.p.r.d. που διατίθενται στο εμπόριο από την εναγομένη της κύριας δίκης δεν είναι παραπλανητικές.
34 Τέταρτον, αντίθετα προς τα όσα υποστηρίζει η Επιτροπή, η ratio legis των κανονισμών 2392/89 και 3201/90 δεν αντιτίθεται στο να θεωρηθεί θεμιτή αυτή η πρακτική.
35 Κατά τη γνώμη μου, ο κοινοτικός νομοθέτης δεν ήθελε να καθιερώσει τον κανόνα σύμφωνα με τον οποίο η γεωγραφική καταγωγή ενός v.q.p.r.d. αποτελεί το κριτήριο ποιότητας που έχει αποφασιστική σημασία για την επιλογή του προϋόντος εκ μέρους του καταναλωτή. Επομένως, αντίθετα πρoς την υποστηριζομένη από την Επιτροπή άποψη, αμφιβάλλω ότι στις ειδικές διατάξεις του άρθρου 3, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού 3201/90 μπορεί να στηριχθεί επιχείρημα υπέρ του ότι ο κανόνας, σύμφωνα με τον οποίο ρυθμίζονται οι χαρακτήρες των ενδείξεων «Kabinett», «Spδtlese», «Auslese» και «Weiίherbst», συνιστά γενική αρχή αυστηρώς εφαρμοζομένη στον τομέα των σημάτων.
36 Πράγματι, είδαμε ότι ο κοινοτικός νομοθέτης δεν πραγματοποίησε πλήρη εναρμόνιση όσον αφορά τον χαρακτηρισμό και την παρουσίαση των οίνων και των γλευκών σταφυλιών (27). Έτσι, αν και μεταξύ των κρατών μελών υφίστανται πολύ διαφορετικές αντιλήψεις όσον αφορά ιδίως τους κανόνες για τον χαρακτηρισμό και την παρουσίαση των οίνων που παράγονται εντός της Κοινότητας (28), ο κοινοτικός νομοθέτης θέλησε να θέσει την αρχή, κατά την οποία οι παραδοσιακές ιδιαιτερότητες των περιοχών πρέπει να διατηρούνται (29), καθόσον αυτές συμβιβάζονται με τις αρχές μιας ενιαίας αγοράς και δεν συνεπάγονται κίνδυνο παραπλανήσεως του κοινοτικού καταναλωτή ως προς το προϋόν, ιδίως, αν αυτός είναι υπήκοος άλλου κράτους μέλους από αυτό της παραγωγής του οίνου. Προκειμένου να συμφιλιώσει τους αντιφατικούς αυτούς στόχους (30) (31), ο κοινοτικός νομοθέτης προέβλεψε ειδικά νομικά μέσα:
α) εξαντλητικό κατάλογο που απαριθμεί τις ειδικές παραδοσιακές ενδείξεις που θεωρούνται ως ισοδύναμες με τις κοινοτικές ενδείξεις (32),
β) εξαντλητική απαρίθμηση των υποχρεωτικών και προαιρετικών ενδείξεων (33),
γ) τον κανόνα σύμφωνα με τον οποίο τα εν λόγω προϋόντα πρέπει να μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα (34).
37 Αντίθετα προς την αναπτυχθείσα από την Επιτροπή άποψη, η ratio legis του άρθρου 12 του κανονισμού 2392/89 δεν συνίσταται στην καθιέρωση γενικής αρχής, σύμφωνα με την οποία «παν ό,τι δεν επιτρέπεται απαγορεύεται». Η αντίθετη αρχή φαίνεται μάλλον να αποτελεί τον κανόνα. Η ratio legis της διατάξεως αυτής περιλαμβάνεται στο προοίμιο του κανονισμού 2392/89.
38 Αφού εξετέθη η επιλεγείσα κανονιστική ρύθμιση για τον χαρακτηρισμό και την παρουσίαση των v.q.p.r.d.:
«Εκτιμώντας ότι οι κοινοτικοί κανόνες για τον [χαρακτηρισμό] και την παρουσίαση των οίνων και των γλευκών σταφυλιών επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από τους εθνικούς κανόνες που εφαρμόζονταν προηγουμένως στα κράτη μέλη» (35),
και αφού διαπιστώθηκαν οι δυσκολίες που έπρεπε να αντιμετωπισθούν:
α) «ότι οι εθνικοί αυτοί κανόνες ήταν βασισμένοι σε διαφορετικές κατευθυντήριες γραμμές· ότι ορισμένα κράτη μέλη έδιναν προτεραιότητα στα θέματα σωστής ενημέρωσης του καταναλωτή και ελευθερίας δράσης για το εμπόριο, ενώ άλλα προσπαθούσαν να συνδυάσουν τα θέματα αυτά με την ανάγκη προστασίας των παραγωγών στο έδαφός τους έναντι των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού» (36)·
β) «(...) ότι, τηρώντας την ιδιαιτερότητα των συνθηκών παραγωγής στις διάφορες περιοχές παραγωγής και λαμβανομένων υπόψη των παραδόσεων σε ορισμένα κράτη μέλη, θα πρέπει να προβλέπεται ότι τα κράτη μέλη μπορούν, όσον αφορά τα προϋόντα που παράγονται στο έδαφός τους, να καθιστούν υποχρεωτικές ορισμένες ενδείξεις που προβλέπονται ως προαιρετικές από τις κοινοτικές διατάξεις ή να τις απαγορεύουν ή ακόμα να περιορίζουν τη χρήση τους» (37),
ο κοινοτικός νομοθέτης εκθέτει τον σκοπό της κανονιστικής ρυθμίσεως:
α) «(...) με σκοπό να συμβιβασθούν στο μέτρο του δυνατού (...) οι διαφορετικές αντιλήψεις και να αποφευχθούν υπερβολικά αποκλίνουσες ερμηνείες (...)» (38)·
β) «(...) για να εξασφαλισθεί η αποτελεσματικότητα των κανόνων αυτών (...)» (39)·
γ) «(...) να επιδιώκεται η όσο το δυνατόν καλύτερη πληροφόρηση των ενδιαφερομένων, λαμβάνοντας συγχρόνως υπόψη τα έθιμα και τις παραδόσεις (...)» (40)·
δ) «(...) για να εξασφαλισθεί η ελεύθερη διακίνηση των προϋόντων (...)» (41)·
στη συνέχεια, ο κοινοτικός νομοθέτης αναφέρει τις λύσεις που σκέπτεται να θέσει σε εφαρμογή για να συμφιλιώσει τους αντιφατικούς αυτούς στόχους, ώστε να μη στερηθεί το θεσπισθέν σύστημα της πρακτικής αποτελεσματικότητάς του:
α) «(...) αποδείχθηκε σκόπιμο να καθορισθούν πλήρεις κανόνες [χαρακτηρισμού]» (42)·
β) «(...) να καθιερωθεί κατ' αρχήν ότι οι ενδείξεις που προβλέπονται από αυτούς τους κανόνες ή από τις λεπτομέρειες εφαρμογής τους είναι οι μόνες δεκτές για [τον χαρακτηρισμό] των οίνων και των γλευκών σταφυλιών» (43)·
γ) «(...) να διευκρινισθεί ότι (...) κάθε κράτος μέλος πρέπει να αποδέχεται [τον χαρακτηρισμό] των προϋόντων καταγωγής άλλων κρατών μελών που έχουν τεθεί σε κυκλοφορία στο έδαφός του, εφόσον αυτή είναι σύμφωνη με τις κοινοτικές διατάξεις και είναι αποδεκτή στο κράτος μέλος παραγωγής δυνάμει του παρόντος κανονισμού» (44).
39 Επομένως, η ratio legis του άρθρου 12 του κανονισμού 2392/89 έγκειται στη συμφιλίωση των αντιφατικών στόχων που επιδιώκει ο κοινοτικός νομοθέτης με σκοπό να μη στερήσει το με τον τρόπο αυτό θεσπισθέν σύστημα της πρακτικής αποτελεσματικότητάς του.
40 Εν προκειμένω, οι ενδείξεις τις οποίες η εναγομένη της κύριας δίκης επαναλαμβάνει στην ετικέτα των γερμανικών v.q.p.r.d. περιλαμβάνουν μόνον ενδείξεις που αναφέρονται στον καταρτισθέντα από τον κοινοτικό νομοθέτη κατάλογο.
41 Πέμπτον και τελευταίο, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η ονομασία-σήμα και ο χαρακτηρισμός ενός οίνου διαφέρουν ως προς τον ορισμό τους και τον σκοπό τους.
42 Έτσι, ένα σήμα προϋποθέτει τον συνδυασμό σημείων, για παράδειγμα λέξεων, κατάλληλων για να διακρίνουν τα προϋόντα. Επομένως, και a priori, ο επιδιωκόμενος από τον κάτοχο σήματος θεμιτός σκοπός, ο οποίος εξάλλου είναι σύμφωνος προς τον ίδιο τον ορισμό του σήματος (45), έγκειται στην «προσέλκυση» του καταναλωτή, δηλαδή στο να τραβήξει την προσοχή του. Το γενικό όριο για την ελευθερία της δημιουργίας και το δικαίωμα καταχωρήσεως μιας ονομασίας-σήματος τίθεται από τον κοινοτικό νομοθέτη (46).
43 Αντιθέτως, ο επιδιωκόμενος από τον κοινοτικό νομοθέτη σκοπός όσον αφορά τον χαρακτηρισμό ενός v.q.p.r.d. συνίσταται στο να καθίσταται δυνατό στο κοινό να πληροφορείται ακριβώς, σαφώς και ορθώς περί των ιδιαζόντων χαρακτηριστικών του προϋόντος ή να το χαρακτηρίζει (47). Κατά το άρθρο 1 του κανονισμού 823/87, ως v.q.p.r.d. νοούνται οι οίνοι που ανταποκρίνονται στις διατάξεις του κανονισμού, σε εκείνες που εκδόθηκαν σε εφαρμογή αυτού και σε εκείνες που προβλέπονται από τις εθνικές ρυθμίσεις. Από τον συνδυασμό του κειμένου αυτού και των άρθρων 11 και 12 του κανονισμού 2392/89 προκύπτει ότι το περιθώριο ελευθερίας που παρέχεται στους παραγωγούς v.q.p.r.d. των διαφόρων κρατών μελών είναι πολύ περιορισμένο.
44 Η πρακτική την οποία ακολούθησε η εναγομένη της κύριας δίκης και η οποία συνίσταται στη χρησιμοποίηση, ως συστατικών της ονομασίας των σημάτων της, ενδείξεων ποιότητας που δεν ανταποκρίνονται στις κατ' εξαίρεσιν άλλωστε ρυθμιζόμενες διαστάσεις, θεωρώ ότι δεν συνεπάγεται κίνδυνο παραπλανήσεως του κοινού, εφόσον οι ενδείξεις αυτές ανταποκρίνονται στις πραγματικές ιδιότητες του προϋόντος. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει αρνητικά στο πρώτο και στο τρίτο ερώτημα που έθεσε το αιτούν δικαστήριο.
Επί του δευτέρου και του τετάρτου ερωτήματος
45 Με τα ερωτήματα αυτά, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ' ουσίαν, από το Δικαστήριο να αποφανθεί ποιο είναι το περιεχόμενο της εξαιρέσεως του άρθρου 40, παράγραφος 3, του κανονισμού 2392/89.
46 Τα ερωτήματα αυτά θα τα εξετάσω μόνον επικουρικώς λαμβάνοντας υπόψη την προταθείσα απάντηση στο πρώτο και το τρίτο ερώτημα.
47 Το γράμμα της διατάξεως είναι σαφές:
«Κατά παρέκκλιση από την παράγραφο 2, πρώτο εδάφιο, στοιχείο ββ, ο κάτοχος καταχωρημένου σήματος για οίνο ή γλεύκος σταφυλιών, το οποίο συμπίπτει:
- με το όνομα γεωγραφικής ενότητας μικρότερης από καθορισμένη περιοχή, το οποίο χρησιμοποιείται για την περιγραφή ενός v.q.p.r.d.,
(...)
μπορεί, έστω και αν, δυνάμει της παραγράφου 2, πρώτο εδάφιο, δεν έχει δικαίωμα να χρησιμοποιεί την ονομασία αυτή, να εξακολουθήσει να χρησιμοποιεί το εν λόγω σήμα μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2002, υπό τον όρο ότι το σήμα αυτό:
(...)»
Δεν αφορά την περίπτωση που μας απασχολεί, εφόσον, εν προκειμένω, πρόκειται για γερμανικούς v.q.p.r.d. των οποίων οι ονομασίες-σήματα δεν είναι πανομοιότυπες με την ονομασία γεωγραφικής ενότητας μικρότερης απ' ό,τι μια καθορισμένη περιοχή. Όσον αφορά το περιεχόμενο της εξαιρέσεως του άρθρου 40, παράγραφος 3, του κανονισμού 2392/89, καθόσον η διάταξη αυτή είναι αντίθετη προς τη ratio legis της εν λόγω κοινοτικής ρυθμίσεως, η γενική αρχή, καθιερωθείσα από την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου (48) σε πολύ διαφορετικούς τομείς δραστηριότητας, σύμφωνα με την οποία οι παρεκκλίσεις από τους θεμελιώδεις κοινοτικούς κανόνες πρέπει να ερμηνεύονται και να εφαρμόζονται στενά, πρέπει να τύχει εφαρμογής.
48 Κατόπιν όλων των σκέψεων που ανέπτυξα πιο πάνω, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα ερωτήματα που υπέβαλε το Oberlandesgericht Frankfurt am Main ως εξής:
«1) Το άρθρο 3, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΟΚ) 3201/90 της Επιτροπής, της 16ης Οκτωβρίου 1990, περί των λεπτομερειών εφαρμογής για τον χαρακτηρισμό και την παρουσίαση οίνων και γλευκών σταφυλής, πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι δεν απαγορεύει στην ετικέτα των "Qualitδtsweine mit Prδdikat" (οίνων ποιότητας μετ' ενδείξεως) να επαναλαμβάνονται οι ενδείξεις "Kabinett", "Spδtlese" ή "Auslese", επιπλέον της σύμφωνα με τον κανονισμό μνείας τους (με χαρακτήρες του αυτού τύπου και του αυτού ύψους με το όνομα της καθορισμένης περιοχής), εκ νέου, με άλλους και μεγαλύτερους τυπογραφικούς χαρακτήρες που, ιδιαίτερα, εκλαμβάνονται εκ πρώτης όψεως ως συστατικά μιας ονομασίας-σήματος.
2) Οι συνδυασμένες διατάξεις του άρθρου 3, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αα, πρώτη παύλα, και του δευτέρου εδαφίου του ιδίου άρθρου του κανονισμού (ΕΟΚ) 3201/90 πρέπει να ερμηνεύονται υπό την έννοια ότι δεν απαγορεύουν, ως προς τους "Qualitδtsweine b.A" (γερμανικούς οίνους ποιότητας παραγομένους εντός καθορισμένων περιοχών), να επαναλαμβάνεται η ένδειξη "Weiίherbst", επιπλέον της αναγραφής της με χαρακτήρες που χρησιμοποιούνται για τον χαρακτηρισμό της καθορισμένης περιοχής, εκ νέου, με μεγάλους χαρακτήρες που, ιδιαίτερα, εκ πρώτης όψεως την εμφανίζουν ως συστατικό μιας ονομασίας-σήματος.»
(1) - ΕΕ 1990, L 309, σ. 1.
(2) - ΕΕ 1989, L 232, σ. 13.
(3) - Κανονισμός του Συμβουλίου της 16ης Μαρτίου 1987, για τη θέσπιση ειδικών διατάξεων όσον αφορά τους οίνους ποιότητας που παράγονται σε καθορισμένες περιοχές (ΕΕ L 84, σ. 59).
(4) - Κανονισμός του Συμβουλίου της 19ης Ιουνίου 1989 (ΕΕ L 202, σ. 1).
(5) - Άρθρο 3, παράγραφος 3, στοιχείο αα, πρώτη παύλα, του κανονισμού 3201/90 σε συνδυασμό με το άρθρο 11, παράγραφος 2, στοιχείο θθ, του κανονισμού 2392/89.
(6) - Κεφάλαιο Ι.
(7) - Κεφάλαιο ΙΙ.
(8) - Προκειμένου για τα προϋόντα καταγωγής Κοινότητας γίνεται διάκριση μεταξύ των επιτραπέζιων οίνων (τμήμα Α), των v.q.p.r.d. (τμήμα Β), των προϋόντων εκτός των επιτραπέζιων οίνων και των v.q.p.r.d. (τμήμα Γ).
(9) - Παράγραφος 1.
(10) - Παράγραφος 2.
(11) - Άρθρο 12.
(12) - Κανονισμοί 2392/89 και 3201/90.
(13) - Βλ., ιδίως, την πέμπτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 2392/89.
(14) - Ιδίως, τριακοστή πρώτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού εφαρμογής.
(15) - Βλ., ιδίως, την τρίτη αιτιολογική σκέψη των κανονισμών 2392/89 και 3201/90.
(16) - Βλ., ιδίως, την τέταρτη, πέμπτη, έκτη και εβδόμη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 2392/89 και την τρίτη, τέταρτη και πέμπτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού εφαρμογής.
(17) - Όσον αφορά τους γερμανικούς v.q.p.r.d., το άρθρο 3, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, διευκρινίζει ότι οι ενδείξεις «Qualitδtswein» και «Qualitδtswein mit Prδdikat» μπορούν να αναγράφονται στην ετικέτα ολογράφως ή με συντμήσεις ως εξής: «Q.b.A.» και «Q.b.A.m.Pr.».
(18) - Ο κατάλογος των περιοχών παραγωγής οίνων ποιότητας περιλαμβάνεται στο παράρτημα ΙΙ της αποφάσεως 94/184/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 24ης Ιανουαρίου 1994, για τη σύναψη συμφωνίας μεταξύ της Ευρωπαϋκής Κοινότητας και της Αυστραλίας σχετικά με το εμπόριο οίνου (ΕΕ L 86, σ. 1).
(19) - Ομοίως, βλ. τον κατάλογο των περιοχών παραγωγής των γερμανικών v.q.p.r.d.
(20) - Οδηγία περί εναρμονίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων (ΕΕ 1989, L 40, σ. 1).
(21) - Άρθρο 3, παράγραφος 4.
(22) - Άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, πρώτη παύλα, και δεύτερο εδάφιο:<"NOTE",
Font = F2,
Top Margin = 0.000 inches,
Left Margin = 0.721 inches,
Tab Origin = Column>«Οι ενδείξεις "vin de qualitι produit dans une rιgion dιterminιe" ή "v.q.p.r.d." ή ισοδύναμη ένδειξη σε άλλη επίσημη γλώσσα της Κοινότητας ή κατά περίπτωση:<"NOTE",
Font = F2,
Top Margin = 0.000 inches,
Left Margin = 0.721 inches,
Tab Origin = Column>- "Qualitδtswein" και "Qualitδtswein mit Prδdikat"_<"NOTE",
Font = F2,
Top Margin = 0.000 inches,
Left Margin = 0.721 inches,
Tab Origin = Column>(...)<"NOTE",
Font = F2,
Top Margin = 0.000 inches,
Left Margin = 0.721 inches,
Tab Origin = Column>που αναφέρονται στο άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΟΚ) 823/87, αναγράφονται στην ετικέτα με χαρακτήρες, οι διαστάσεις των οποίων δεν υπερβαίνουν αυτές των χαρακτήρων που χρησιμοποιούνται για την αναγραφή της καθορισμένης περιοχής.»
(23) - Άρθρο 11, παράγραφος 2, στοιχείο γγ, του κανονισμού 2392/89.
(24) - Άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο ζζ, το οποίο ορίζει ότι: «1. Δεν καταχωρούνται ή, εάν έχουν καταχωρισθεί, είναι δυνατόν να κηρυχθούν άκυρα:<"NOTE",
Font = F2,
Top Margin = 0.000 inches,
Left Margin = 0.721 inches, Tab Origin = Column>(...)<"NOTE",
Font = F2,
Top Margin = 0.000 inches,
Left Margin = 0.721 inches, Tab Origin = Column>ζ) τα σήματα που θα μπορούσαν να παραπλανήσουν το κοινό, για παράδειγμα ως προς τη φύση, την ποιότητα ή τη γεωγραφική προέλευση του προϋόντος ή της υπηρεσίας.»
(25) - Βλ. τα σημεία 17 και 18 των προτάσεών μου.
(26) - Υπόθεση C-46/94, σκέψη 14.
(27) - Βλ. το σημείο 14 των προτάσεών μου.
(28) - Βλ., ιδίως, την εβδόμη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 2392/89.
(29) - Βλ., ιδίως, την τρίτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 3201/90: «εκτιμώντας ότι, κατά την εφαρμογή των κανόνων που αφορούν τον χαρακτηρισμό και την παρουσίαση των οίνων, πρέπει να ληφθούν ως βάση οι παραδόσεις και οι συνήθειες που επικρατούν στις αμπελουργικές περιοχές της Κοινότητας (...)»
(30) - Βλ., ιδίως, τη δεκάτη εβδόμη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 823/87.
(31) - Πέμπτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 2392/89.
(32) - Βλ., ιδίως, το άρθρo 15 του κανονισμού 823/87· το παράρτημα ΙΙΙ του κανονισμού 3201/90, το οποίο περιέχει τον κατάλογο των συνωνύμων των ονομάτων των ποικιλιών αμπέλου τα οποία δύνανται να χρησιμοποιούνται για τον χαρακτηρισμό επιτραπέζιων οίνων και v.q.p.r.d.· το παράρτημα ΙΙ της αποφάσεως 94/184, το οποίο περιέχει τον κατάλογο των οίνων καταγωγής Κοινότητας και ιδίως τον κατάλογο των παραδοσιακών ενδείξεων που χρησιμοποιούνται για τον χαρακτηρισμό των v.q.p.r.d.
(33) - Άρθρα 3, 12 και 21 του κανονισμού 2392/89.
(34) - Εβδόμη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 2392/89.
(35) - Πέμπτη αιτιολογική σκέψη.
(36) - Ομοίως.
(37) - Εβδόμη αιτιολογική σκέψη.
(38) - Πέμπτη αιτιολογική σκέψη.
(39) - Ομοίως.
(40) - Έκτη αιτιολογική σκέψη.
(41) - Εβδόμη αιτιολογική σκέψη.
(42) - Πέμπτη αιτιολογική σκέψη.
(43) - Ομοίως.
(44) - Εβδόμη αιτιολογική σκέψη.
(45) - Βλ. την προπαρατεθείσα πρώτη οδηγία του Συμβουλίου περί σημάτων, άρθρο 2: «Το σήμα μπορεί να συνίσταται από οποιαδήποτε σημεία επιδεχόμενα γραφικής παράστασης, ιδίως δε από λέξεις, συμπεριλαμβανομένου του ονόματος προσώπων, από εικόνες, γράμματα, αριθμούς, το σχήμα του προϋόντος ή της συσκευασίας του, εφόσον τα σημεία αυτά μπορούν από τη φύση τους να διακρίνουν τα προϋόντα ή τις υπηρεσίες μιας επιχείρησης από τα αντίστοιχα άλλων επιχειρήσεων»· και άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο ββ, ιδίως: «1. Δεν καταχωρούνται ή, εάν έχουν καταχωρισθεί, είναι δυνατόν να κηρυχθούν άκυρα: (...) β) τα σήματα που στερούνται διακριτικού χαρακτήρα».
(46) - Ομοίως, άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο ζζ.
(47) - Βλ., ιδίως, την πέμπτη και έκτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 2392/89.
(48) - Ως προς τη γενική αρχή που καθιέρωσε το Δικαστήριο των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, μεταξύ των προσφάτων αποφάσεων, βλ. την απόφαση της 3ης Μαου 1994, C-328/92, Επιτροπή κατά Ισπανίας (Συλλογή 1994, σ. Ι-1569).