62019TJ0688_RES
Sprawa T‑688/19
VeriGraft AB
przeciwko
Agencji Wykonawczej Europejskiej Rady ds. Innowacji i ds. MŚP
Wyrok Sądu (dziewiąta izba) z dnia 2 marca 2022 r.
Klauzula arbitrażowa – Umowa o udzielenie dotacji zawarta w ramach programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont 2020” – Wypowiedzenie umowy – Wykroczenie zawodowe – Status beneficjenta dotacji lub osoby działającej w imieniu beneficjenta lub na jego rachunek
Postępowanie sądowe – Wniesienie sprawy do Sądu na podstawie klauzuli arbitrażowej – Właściwość Sądu określona wyłącznie na mocy art. 256 i 272 TFUE i klauzuli arbitrażowej – Właściwość do rozpoznania powództwa o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie wypowiedzenia umowy o udzielenie dotacji – Ocena
(art. 256, 272 TFUE)
(zob. pkt 52, 53)
Postępowanie sądowe – Wniesienie sprawy do Sądu na podstawie klauzuli arbitrażowej – Ustalenie prawa właściwego dla umowy – Stosowanie prawa Unii Europejskiej tytułem głównym – Stosowanie prawa krajowego tytułem ewentualnym – Stosowanie karty praw podstawowych niezależnie od mającego zastosowanie prawa określonego w umowie – Właściwość Sądu do zbadania podnoszonego naruszenia prawa do obrony strony skarżącej
(art. 272 TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 41; rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady: nr 966/2012; nr 1291/2013)
(zob. pkt 55, 61–63)
Postępowanie sądowe – Podnoszenie nowych zarzutów w toku postępowania – Zarzut podniesiony po raz pierwszy na etapie repliki – Zarzut oparty na okolicznościach podniesionych w toku postępowania – Dopuszczalność
(regulamin postępowania przed Sądem, art. 84 § 1)
(zob. pkt 59, 60)
Przemysł – Działania niezbędne dla zapewnienia konkurencyjności przemysłu – Badania i rozwój technologiczny – Program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji„Horyzont 2020” – Umowa o udzielenie dotacji – Decyzja w sprawie wypowiedzenia wydana przez Agencję Wykonawczą ds. Małych i Średnich Przedsiębiorstw (EASME) – Postępowanie administracyjne prowadzące do przyjęcia indywidualnego środka – Prawo do obrony – Obowiązek wysłuchania zainteresowanego przed przyjęciem niekorzystnej dla niego decyzji – Zakres
[Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 41 ust. 2 lit. a)]
(zob. pkt 65, 66, 72, 73)
Przemysł – Działania niezbędne dla zapewnienia konkurencyjności przemysłu – Badania i rozwój technologiczny – Program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont 2020” – Umowa o udzielenie dotacji – Decyzja w sprawie wypowiedzenia wydana przez Agencję Wykonawczą ds. Małych i Średnich Przedsiębiorstw (EASME) – Wypowiedzenie na podstawie art. 50.3.1 umowy o udzielenie dotacji – Przesłanki – Zakres
(zob. pkt 99–102, 108, 109)
Streszczenie
Skarżąca, VeriGraft AB, jest szwedzką spółką biotechnologiczną założoną w 2005 r. przez A i B, dwoje profesorów szwedzkiego instytutu uniwersyteckiego. Jest ona wyspecjalizowana w dziedzinie rozwoju zindywidualizowanych przeszczepów pochodzących z inżynierii tkankowej przeznaczonych do stosowania w medycynie regeneracyjnej. A, która początkowo posiadała 41% udziałów w kapitale skarżącej, w 2014 r. rozpoczęła stopniowe zbywanie wszystkich swoich udziałów, a ponadto do 2015 r. była członkiem zarządu skarżącej przed ostatecznym rozwiązaniem jej umowy o pracę w dniu 1 października 2016 r.
W 2017 r., w ramach programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont 2020” (
1
) oraz wdrożenia instrumentu wsparcia innowacji w małych i średnich przedsiębiorstwach (MŚP) (
2
), skarżącej została przyznana dotacja przez Agencję Wykonawczą ds. Małych i Średnich Przedsiębiorstw (EASME) (
3
). Skarżąca przedstawiła bowiem wniosek dotyczący sprzedaży zindywidualizowanego urządzenia sercowo-naczyniowego odpowiadającego projektowi „Spersonalizowanych żył pochodzących z inżynierii tkankowej jako pierwszego leczenia dla pacjentów z przewlekłą niewydolnością żylną-P-TEV”. Umowa o udzielenie dotacji podpisana między skarżącą a EASME wiązała się z przestrzeganiem „najwyższych standardów rzetelności badawczej” (art. 34.1) oraz szczególnych wymogów etycznych w odniesieniu do „działań poruszających kwestie etyczne” (art. 34.2).
W następstwie dochodzenia uniwersytetu w Göteborgu, prowadzonego z udziałem centralnej komisji ds. etyki w Szwecji (zwanej dalej „CEPN”), które dotyczyło zarzutów nierzetelności badań naukowych prowadzonych przez A, zostało zalecone jej zwolnienie. Po zbadaniu stanu postępów w realizacji projektu P-TEV i przeprowadzeniu szeregu dotyczących go ocen etycznych, EASME poinformowało ze swej strony pisemnie skarżącą, zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 50.3.2 umowy o udzielenie dotacji, oraz po wezwaniu skarżącej do przedstawienia uwag w tym zakresie, o swoim zamiarze wypowiedzenia wspomnianej umowy: w październiku 2018 r., przede wszystkim z powodu utrzymywania się pięciu nierozwiązanych problemów etycznych, stanowiących, zdaniem EASME, „poważne naruszenie” przez skarżącą zobowiązań wynikających z art. 50.3.1 lit. l) umowy, a następnie, w lutym i w kwietniu 2019 r., z uwagi na fakt, że A, współzałożycielka skarżącej, została uznana przez CEPN za winną nierzetelności badawczej w publikacjach, które zostały następnie wykorzystane do poparcia oceny naukowej przeprowadzonej przez EASME w celu przyznania dotacji, która to nierzetelność stanowiła według EASME „poważne wykroczenie zawodowe” skarżącej na podstawie art. 50.3.1 lit. f) umowy. Skarżąca podniosła przed Sądem, na podstawie art. 272 TFUE, bezskuteczność wypowiedzenia przez EASME umowy o udzielenie dotacji.
W swoim wyroku Sąd uznał się przede wszystkim za właściwy do zbadania zarzutu opartego na naruszeniu prawa do obrony w ramach skargi wniesionej na podstawie art. 272 TFUE. Ponadto, co do istoty, jest to pierwsza sprawa, w której Sąd stwierdził, że agencja Unii niesłusznie wypowiedziała umowę o udzielenie dotacji zawartą w ramach programu ramowego Horyzont 2020 ze względu na wykroczenie zawodowe.
Ocena Sądu
W odniesieniu do zarzutu dotyczącego naruszenia prawa do obrony Sąd przypomniał na wstępie, że okoliczność, iż prawo mające zastosowanie do umowy nie zapewnia tych samych gwarancji, co gwarancje, które przyznaje Karta praw podstawowych Unii Europejskiej (zwana dalej „kartą”) oraz ogólne zasady prawa Unii, nie zwalnia EASME z obowiązku zapewnienia ich przestrzegania w stosunku do stron. Jeżeli bowiem strony postanawiają powierzyć sądowi Unii, na podstawie klauzuli arbitrażowej, jurysdykcję do rozpoznawania sporów związanych z tą umową, sąd ten będzie właściwy, niezależnie od mającego zastosowanie prawa określonego w tej umowie, do zbadania ewentualnych naruszeń karty i ogólnych zasad prawa Unii. W konsekwencji Sąd jest właściwy do zbadania tego zarzutu. Co do istoty, Sąd wskazał, że zgodnie z art. 41 karty prawo do bycia wysłuchanym ma charakter powszechnie obowiązujący. Jeśli indywidualny środek może negatywnie wpłynąć na sytuację danej osoby, prawo to wymaga, by zainteresowany przed wydaniem dotyczącej go decyzji był w stanie przedstawić w skuteczny sposób swoje stanowisko w kwestii prawdziwości i znaczenia stanu faktycznego oraz okoliczności danej sprawy. W niniejszym przypadku Sąd zauważył, że powody wypowiedzenia umowy o udzielenie dotacji zostały podane skarżącej w drugim wstępnym piśmie informacyjnym z dnia 18 lutego 2019 r. oraz że mogła ona zająć stanowisko w tej kwestii, wobec czego EASME nie naruszyło prawa skarżącej do bycia wysłuchaną.
Następnie w odniesieniu do zarzutu opartego na naruszeniu art. 50.3.1 lit. f) umowy Sąd stwierdził, że jak wskazuje wspomniane wstępne pismo informacyjne, to na podstawie tego artykułu EASME oparło wypowiedzenie umowy o udzielenie dotacji ze względu na to, że A została uznana za winną wykroczenia zawodowego. Sąd zauważył ponadto, że EASME uznało, iż to właśnie to wykroczenie zawodowe, którego dopuściła się A, podważyło zdolność skarżącej do realizacji projektu P-TEV, a nie jakakolwiek nierzetelność ze strony samej skarżącej, a tymczasem beneficjentem wspomnianej umowy była nie A, lecz skarżąca. Ponadto, ponieważ umowa o pracę A została rozwiązana przez skarżącą w grudniu 2016 r., A opuściła zarząd skarżącej w lipcu 2015 r., a udziały A w kapitale skarżącej w momencie złożenia wniosku o udzielenie dotacji na projekt P-TEV aż do momentu sprzedaży całości tych udziałów były poniżej progu umożliwiającego podejmowanie decyzji w imieniu skarżącej zgodnie ze szwedzkim prawem spółek, Sąd stwierdził, że A nie należała do kategorii osób, o których mowa w art. 50.3.1 lit. f) umowy o udzielenie dotacji. Sąd doszedł do wniosku, że wypowiedzenie umowy o udzielenie dotacji przez EASME zgodnie z art. 50.3.1 lit. f) wspomnianej umowy z powodu wskazanego przez tę agencję było bezpodstawne. Podniósł on w tym względzie, w odniesieniu do argumentów przedstawionych przez EASME w toku postępowania sądowego, że stanowią one nową podstawę wypowiedzenia umowy o udzielenie dotacji, która, gdyby została przyjęta, w sposób nieunikniony naruszyłaby skuteczność procedury wypowiedzenia umowy przewidzianej w art. 50.3.2 tej umowy. Wreszcie Sąd oddalił również argumenty przedstawione przez EASME oparte na – błędnym – założeniu, że skarżąca świadomie zataiła nierzetelność badawczą, jaką obarczone były prace przytoczone we wniosku dotyczącym projektu P-TEV.
W świetle tych rozważań Sąd stwierdził nieważność decyzji EASME w sprawie wypowiedzenia umowy o udzielenie dotacji zawartej z VeriGraft.
(
1
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1291/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. ustanawiające „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji (2014–2020) i uchylające decyzję 1982/2006/WE (Dz.U. 2013, L 347, s. 104) (zwany dalej „programem ramowym Horyzont 2020”).
(
2
)	Decyzja Rady 2013/743/UE z dnia 3 grudnia 2013 r. ustanawiająca program szczegółowy wdrażający program „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji (2014–2020) i uchylająca decyzje 2006/971/WE, 2006/972/WE, 2006/973/WE, 2006/974/WE i 2006/975/WE (Dz.U. 2013, L 347, s. 965).
(
3
)	Ustanowioną decyzją wykonawczą Komisji 2013/771/UE z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia Agencji Wykonawczej ds. Małych i Średnich Przedsiębiorstw oraz uchylenia decyzji 2004/20/WE i 2007/372/WE (Dz.U. 2013, L 341, s. 73), która w dniu 1 kwietnia 2021 r. została przekształcona w Agencję Wykonawczą Europejskiej Rady ds. Innowacji i ds. MŚP (Eismeę).