Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
RANTOS
ippreżentati fil‑21 ta’ Novembru 2024 (1)
Kawżi magħquda C‑251/23 u C‑308/23
OB (C‑251/23)
YV (C‑308/23)
vs
Mercedes-Benz Group AG
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mil-Landgericht Duisburg (il-Qorti Reġjonali ta’ Duisburg, il-Ġermanja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Approvazzjoni tal-vetturi bil-mutur – Direttiva 2007/46/KE – Artikolu 18(1) – Artikolu 26(1) – Artikolu 46 – Regolament (KE) Nru 715/2007 – Punt 10 tal-Artikolu 3 – Artikolu 4(1) u (2) – Artikolu 5(1) u (2) – Vetturi b’magna diesel – Test ta’ approvazzjoni dwar l-emissjonijiet ta’ inkwinanti – Emissjonijiet ta’ ossidi tan-nitroġenu (NOX) ogħla mill-valuri limitu previsti minn dan ir-regolament – Żieda fl-emissjonijiet ta’ NOX u tnaqqis simultanju tal-emissjonijiet ta’ sustanzi ta’ ħsara oħra – Apparat ta’ manipulazzjoni – Projbizzjoni tal-użu ta’ apparat ta’ manipulazzjoni li jnaqqas l-effettività tas-sistemi ta’ kontroll tal-emissjonijiet – Eċċezzjoni għal din il-projbizzjoni – Protezzjoni tal-interessi ta’ xerrej individwali ta’ vettura mgħammra b’apparat ta’ manipulazzjoni illegali – Dritt għal kumpens kontra l-manifattur tal-vetturi abbażi tar-responsabbiltà delittwali – Oneru tal-prova – Prinċipju ta’ effettività – Metodu ta’ kalkolu tal-kumpens”
I.      Introduzzjoni
1.        Il-portata tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni Ewropea dwar l-emissjonijiet ta’ gassijiet li jniġġsu minn vetturi bil-magna diesel diġà wasslet lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi, diversi drabi, dwar l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2007/46/KE (2) u tar-Regolament (KE) Nru 715/2007 (3). Permezz tat-talbiet tagħha għal deċiżjoni preliminari f’dawn il-kawżi magħquda, il-Landgericht
Duisburg (il-Qorti Reġjonali ta’ Duisburg, il-Ġermanja) tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja tapprofondixxi din il-ġurisprudenza, b’mod partikolari fir-rigward tal-kwistjoni tad-dritt għal kumpens mogħti lix-xerrej individwali ta’ vettura li ma tosservax il-valuri limitu tal-emissjonijiet ta’ ossidu tan-nitroġenu (NOX) previsti minn dan ir-regolament, wara s-sentenza C‑100/21 (4), deċiża mill-Awla Manja mill-Qorti tal-Ġustizzja.
2.        Dawn it-talbiet għal deċiżjoni preliminari tressqu fil-kuntest ta’ kawżi bejn, rispettivament, OB (Kawża C‑251/23) u YV (Kawża C‑308/23), persuni fiżiċi, kontra Mercedes-Benz Group AG dwar id-dritt tagħhom għal kumpens wara x-xiri ta’ vetturi bil-magna diesel li huma mgħammra b’apparat illegali fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni.
II.    Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni
1.      Id‑Direttiva 2007/46
3.        Id-Direttiva 2007/46 tħassret bir-Regolament (UE) 2018/858 (5), b’effett mill‑1 ta’ Settembru 2020, bis-saħħa tal-Artikolu 88 ta’ dan tal-aħħar. Madankollu, fid-dawl tad-data tal-fatti inkwistjoni, din id-direttiva tibqa’ applikabbli għall-kawżi prinċipali.
4.        L-Artikolu 1 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Suġġett”, kien jipprovdi:
“Din id-Direttiva tistabbilixxi qafas armonizzat li fih id-dispożizzjonijiet amministrattivi u l-ħtiġijiet tekniċi ġenerali għall-approvazzjoni tal-vetturi ġodda kollha fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha u tas-sistema, il-komponenti u l-unitajiet tekniċi separati maħsuba għal dawk il-vetturi, bil-ħsieb li jiġu faċilitati r-reġistrazzjoni, il-bejgħ u d-dħul fis-servizz tagħhom fil-Komunità.
[…]
Ħtiġijiet tekniċi speċifiċi dwar il-kostruzzjoni u l-funzjonament tal-vetturi għandhom jiġu stabbiliti fl-applikazzjoni ta’ din id-Direttiva f’atti regolatorji li l-lista eżawrjenti tagħhom hi stabbilita fl-Anness IV.”
5.        L-Artikolu 3 tal-istess direttiva, intitolat “Definizzjonijiet”, kien jipprevedi, fil-punti 5 u 36 tiegħu:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva u ta’ l-atti regolatorji elenkati fl-Anness IV, ħlief jekk ipprovdut mod ieħor hemmhekk:
[…]
5.      ‘approvazzjoni tat-tip tal-KE’ tfisser il-proċedura li biha Stat Membru jiċċertifika li tip ta’ vettura, sistema, komponent jew unità teknika separata tissodisfa d-dispożizzjonijiet amministrattivi u l-ħtiġijiet tekniċi rilevanti ta’ din id-Direttiva u ta’ l-atti regolatorji elenkati fl-Anness IV jew XI;
[…]
36.      ‘ċertifikat ta’ konformità’ tfisser id-dokument stabbilit fl-Anness IX, maħruġ mill-manifattur u li jiċċertifika li vettura li tappartjeni għas-serje tat-tip approvat skond din id-Direttiva tikkonforma ma’ l-atti regolatorji kollha fil-mument tal-produzzjoni tagħha.”
6.        L-Artikolu 18 tad-Direttiva 2007/46, intitolat “Ċertifikat ta’ konformità”, kien jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Il-manifattur, fil-kapaċità tiegħu bħala d-detentur ta’ l-approvazzjoni tat-tip tal-KE ta’ vettura, għandu jipprovdi ċertifikat ta’ konformità flimkien ma’ kull vettura, kemm jekk kompluta, mhux kompluta jew ikkompletata, li tiġi manifatturata f’konformità mat-tip ta’ vettura approvat.
[…]”
7.        L-Artikolu 26 ta’ din id-direttiva, intitolat “Reġistrazzjoni, bejgħ u dħul fis-servizz ta’ vetturi”, kien ifformulat kif ġej, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikoli 29 u 30, l-Istati Membri għandhom jirreġistraw u jippermettu l-bejgħ jew id-dħul fis-servizz ta’ vetturi fil-każ biss li jkollhom magħhom ċertifikat ta’ konformità validu maħruġ skond l-Artikolu 18.
[…]”
8.        L-Artikolu 46 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Penali”, kien jipprovdi:
“L-Istati Membri għandhom jiddeterminaw il-penali applikabbli għal ksur tad-dispożizzjonijiet ta’ din id-Direttiva, u b’mod partikolari tal-projbizzjonijiet stipulati jew li jirriżultaw mill-Artikolu 31, u ta’ l-atti regolatorji elenkati fl-Anness IV, Parti I u għandhom jieħdu l-miżuri kollha neċessarji għall-implimentazzjoni tagħhom. Il-pieni determinati għandhom ikunu effettivi, proporzjonali u dissważivi. […]”
2.      Ir‑Regolament Nru 715/2007
9.        Skont il-premessi 1 u 6 tar-Regolament Nru 715/20047:
“(1) [...] Ir-rekwiżiti tekniċi għall-approvazzjoni tat-tip ta’ vetturi bil-mutur fir-rigward ta’ emissjonijiet għandhom għalhekk jiġu armonizzati biex jiġu evitati rekwiżiti li jvarjaw minn Stat Membru għal ieħor, u biex jiġi żgurat livell għoli ta’ protezzjoni ambjentali.
[...]
(6)      B’mod partikulari, hemm bżonn ta’ tnaqqis konsiderevoli ta’ l-emissjonijiet ta’ l-ossidju tan-nitroġenu biex tittejjeb il-kwalità ta’ l-arja u biex ikun hemm konformità malvaluri ta’ limitu għat-tniġġis. [...]”
10.      L-Artikolu 1 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Suġġett”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Dan ir-Regolament jistabbilixxi rekwiżiti tekniċi komuni għall-approvazzjoni tat-tip ta’ vetturi bil-mutur (‘vetturi’) u ‘spare parts’ bħal ma hu tagħmir sostitut għall-kontroll tat-tniġġis fir-rigward ta’ l-emissjonijiet tagħhom.”
11.      L-Artikolu 3 tal-imsemmi regolament, intitolat “Definizzjonijiet”, jipprevedi, fil-punti 6 u 10 tiegħu:
“Għall-finijiet ta’ dan ir-Regolament u l-miżuri ta’ l-implimentazzjoni tiegħu japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
[…]
6)      ‘emissjonijiet mit-tailpipe’ ifissru emissjonijiet ta’ inkwinanti gassużi u f’partikuli;
[…]
10)      ‘tagħmir ta’ riduzzjoni’ jfisser kull element tad-disinn li jħoss it-temperatura, il-veloċità tal-vettura, id-dawrien tal-magna (RPM), it-transmission gear, il-vakwu fil-manifold jew parametru ieħor bl-iskop li jattiva, jimmodula, jittardja jew iwaqqaf il-funzjonament ta’ xi parti mis-sistema ta’ kontroll ta’ l-emissjonijiet, li tnaqqas l-effettività tas-sistema ta’ kontroll ta’ l-emissjonijiet taħt kondizzjonijiet li wieħed raġonevolment jistenna li jiltaqa’ magħhom waqt it-tħaddim u l-użu normali ta’ vettura;”
12.      L-Artikolu 4 tal-istess regolament, intitolat “Obbligi tal-manifatturi”, jipprovdi, fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu:
“1.      Il-manifatturi għandhom juru li l-vetturi ġodda kollha mibjugħa, reġistrati jew mqiegħda fis-servizz fil-Komunità għandhom l-approvazzjoni tat-tip skond dan ir-Regolament u l-miżuri ta’ implimentazzjoni tiegħu. Il-manifatturi għandhom juru wkoll li t-tagħmir ġdid, użat biex jibdel tagħmir għall-kontroll tat-tniġġis, kollu li jeħtieġ approvazzjoni tat-tip li jinbiegħ jew li jitqiegħed fis-servizz fil-Komunità għandu l-approvazzjoni tat-tip skond dan ir-Regolament u l-miżuri ta’ implimentazzjoni tiegħu.
Dawn l-obbligi jinkludu r-rispett tal-limiti ta’ emissjoni stabbiliti fl-Anness I u l-miżuri ta’ implimentazzjoni msemmija fl-Artikolu 5.
2.      Il-manifatturi għandhom jiżguraw li l-proċeduri ta’ l-approvazzjoni tat-tip għall-verifika tal-konformità fil-produzzjoni, il-perjodu tas-servizz tat-tagħmir tal-kontroll tat-tniġġis u l-konformità waqt is-servizz jiġu rispettati.
Barra minn hekk, il-miżuri tekniċi meħuda mill-manifattur jridu jkunu tali li jiġi żgurat li l-emissjonijiet mit-tailpipe jew evaporattivi huma effettivament limitati, skond dan ir-Regolament, tul il-ħajja normali tal-vettura li tintuża f’kundizzjonijiet normali. […]
Il-konformità waqt is-servizz għandha tkun ikkontrollata b’mod partikulari għall-emissjonijiet mit-tailpipe kif ittestjati mal-limiti ta’ emissjoni stabbiliti fl-Anness I. […]”
13.      L-Artikolu 5 tar‑Regolament Nru 715/2007, intitolat “Rekwiżiti u testijiet”, huwa fformulat kif ġej, fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu:
“1.      Il-manifattur għandu jattrezza l-vetturi b’mod li l-komponenti li jistgħu jaffettwaw l-emissjonijiet jiġu ddisinjati, mibnija u assemblati bil-għan li jippermettu li l-vettura, fl-użu normali, tikkonforma ma’ dan ir-Regolament u l-miżuri ta’ implimentazzjoni tiegħu.
2.      L-użu ta’ tagħmir ta’ riduzzjoni li jnaqqas l-effettività tas-sistemi tal-kontroll ta’ l-emissjonijiet għandu jiġi pprojbit. Il-projbizzjoni m’għandiex tapplika fejn:
a)      il-bżonn tat-tagħmir huwa ġustifikat għal raġunijiet ta’ protezzjoni tal-magna mill-ħsara jew inċidenti u għat-tħaddim' fis-sigurtà tal-vettura;
[…]”
14.      L-Anness I ta’ dan ir-regolament, intitolat “Limiti ta’ Emissjoni”, jipprevedi, għall-vetturi ta’ ġenerazzjoni Euro 5 (Tabella 1) u għall-vetturi ta’ ġenerazzjoni Euro 6 (Tabella 2), il-valuri limitu tal-emissjonijiet ta’ gassijiet inkwinanti, b’mod partikolari fir-rigward tal-vetturi li jaqgħu fil-kategorija M. It-Tabella 4 ta’ dan l-anness tiddefinixxi l-limitu ta’ emissjoni għall-emissjonijiet mit-tailpipe ta’ monossidu tal-karbonju u idrokarbonju wara Cold Start Test, b’mod partikolari fir-rigward ta’ vetturi ta’ kategorija M.
3.      Ir‑Regolament (KE) Nru 692/2008
15.      Ir-Regolament (KE) Nru 692/2008 (6) tħassar bir-Regolament (UE) 2017/1151 (7), b’effett mill‑1 ta’ Jannar 2022, bis-saħħa tal-Artikolu 19 ta’ dan tal-aħħar. Madankollu, fid-dawl tad-data tal-fatti inkwistjoni, ir-Regolament Nru 692/2008 jibqa’ applikabbli għall-kawżi prinċipali.
16.      L-Artikolu 1 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Is-suġġett”, kien jipprovdi:
“Dan ir-Regolament jistabbilixxi miżuri għall-implimentazzjoni ta’ l-Artikoli 4, 5 u 8 tar-Regolament (KE) Nru 715/2007.”
17.      L-Anness III tar-Regolament Nru 692/2008, intitolat “Il-verifika ta’ l-emissjonijiet medji ta’ l-egżost f’kundizzjonijiet ambjentali (it-Test tat-Tip 1)”, kien jipprevedi:
“1.      Introduzzjoni
Dan l-Anness jiddeskrivi l-proċedura għat-test tat-tip 1 li jivverifika l-emissjonijiet medji ta’ l-egżost f’kundizzjoinjiet ambjentali.
2.      Ir-Rekwiżiti Ġenerali
2.1.      Ir-rekwiżiti ġenerali għandhom ikunu dawk stabbiliti fil-paragrafu 5.3.1. tar-Regolament Nru 83 tan-NU/ECE [(8)], bl-eċċezzjonijiet deskritti fit-taqsimiet 2.2. sa 2.5.
2.2.      Il-vetturi li huma suġġetti għat-test stabbilit fil-paragrafu 5.3.1.1. għandu jinftiehem li huma l-vetturi kollha koperti mill-ambitu ta’ dan ir-Regolament.
2.3.      L-inkwinanti speċifikati fil-paragrafu 5.3.1.2.4. għandu jinftiehem li huma dawk kollha koperti mit-Tabelli 1 u 2 ta’ l-Anness 1 tar-Regolament (KE) Nru 715/2007.
[…]
2.5.      Il-limiti ta’ emissjoni li jissemmew fil-paragrafu 5.3.1.4 għandu jinftiehem li huma referenza għal-limiti ta’ emissjoni stabbiliti fit-Tabella 1 ta’ l-Anness 1 tar-Regolament (KE) Nru 715/2007 għall-vetturi Euro 5 u għat-Tabella 2 ta’ l-Anness 1 tar-Regolament (KE) Nru 715/2007 għall-vetturi Euro 6.
[…]”
B.      Id‑dritt Ġermaniż
18.      L-Artikolu 823 tal-Bürgerliches Gesetzbuch (il-Kodiċi Ċivili) jipprovdi:
“1.      Kull min, meta jaġixxi intenzjonalment jew b’negliġenza, jagħmel ħsara b’mod illegali lill-ħajja, lill-ġisem, lis-saħħa, lil-libertà, lill-proprjetà jew lil kwalunkwe dritt ieħor ta’ ħaddieħor huwa obbligat fil-konfront tiegħu li jikkumpensa d-dannu li jirriżulta minnha.
2.      L-istess obbligu japplika għal kull min jikser liġi maħsuba biex tipproteġi persuna oħra. Jekk, skont il-kontenut tal-liġi, ksur tal-liġi huwa possibbli anki mingħajr ħtija, l-obbligu li jitħallas kumpens iseħħ biss fil-każ ta’ ħtija.”
III. Il‑kawżi prinċipali, id‑domandi preliminari u l‑proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
A.      Kawża C‑251/23
19.      Permezz ta’ kuntratt ta’ bejgħ tal‑25 ta’ Mejju 2016, OB xtara minn
garaxx vettura bil-mutur użata tal-marka Mercedes-Benz, mudell GLK 200 CDI, li kellha kilometraġġ ta’ 39 000 km, għall-prezz ta’ EUR 23 700 (iktar
’il quddiem il-“vettura 1”). Din il-vettura, irreġistrata għall-ewwel darba fl‑21 ta’ Novembru 2012 skont dan il-kuntratt, hija mgħammra b’magna diesel tat-tip OM 651, ta’ ġenerazzjoni Euro 5.
20.      OB ippreżenta rikors kontra Mercedes-Benz Group quddiem il-Landgericht Duisburg (il-Qorti Reġjonali ta’ Duisburg), il-qorti tar-rinviju, intiż sabiex jikseb danni minħabba li l-imsemmija vettura kien fiha apparat ta’ manipulazzjoni pprojbit fis-sens tal-Artikolu 5(2) tar-Regolament Nru 715/2007.
21.      F’dan ir-rigward, OB sostna b’mod partikolari li s-software integrat fil-kompjuter li jikkontrolla l-magna (iktar ’il quddiem is-“software 1”) tal-vettura 1 jopera s-sistema ta’ riċirkulazzjoni tal-gassijiet tal-egżost skont żewġ modi, jiġifieri l-mod 0, li jiġi attivat waqt sewqan fit-traffiku fit-triq, u l-mod 1, li jiffunzjona waqt it-test ta’ approvazzjoni relatat mal-emissjonijiet inkwinanti, imsejjaħ “New European Driving Cycle” (NEDC), imwettaq fil-laboratorju (iktar
’il quddiem it-“test NEDC”), applikabbli fid-data tal-fatti fil-kawża prinċipali (9). Dan is-software jintuża għall-magni kollha tat-tip OM 651 u jwassal għal emissjonijiet ta’ NOx iktar baxxi meta jiġi attivat il-mod 1. Barra minn hekk, l-imsemmi software huwa pprogrammat skont “firxa ta’ temperaturi”, li jnaqqas jew jiddiżattiva r-rata ta’ riċirkulazzjoni tal-gassijiet tal-egżost taħt temperatura esterna ta’ 9 gradi Celsius, bil-konsegwenza li l-emissjonijiet ta’ NOx jiżdiedu b’mod sinjifikattiv, li jikkostitwixxi apparat ta’ manipulazzjoni pprojbit skont ir-Regolament Nru 715/2007. OB issottometta wkoll li l-imsemmija vettura hija mgħammra b’diversi apparati oħra ta’ manipulazzjoni illegali, fosthom il-mod “Bit 15”, li għandu bħala effett li l-funzjoni ta’ riċiklaġġ tal-gassijiet tal-egżost tiġi ddiżattivata wara 26 km ta’ sewqan. Barra minn hekk, is-software 1 huwa pprogrammat ukoll sabiex ir-riġenerazzjoni tad-dispożittiv intiż għat-tindif tal-gass tal-egżost permezz ta’ tnaqqis katalitiku selettiv (RCS) (iktar
’il quddiem il-“katalizzatur RCS”), neċessarju għat-tindif, isseħħ kważi esklużivament matul l-ewwel 20 sa 25 minuta ta’ funzjonament tal-vettura 1, jiġifieri matul il-perijodu tat-test NEDC. Barra minn hekk, fit‑2 ta’ Mejju 2019, ġie installat aġġornament tas-software 1 f’din il-vettura. Madankollu, dan l-aġġornament ma wassalx għal titjib iżda għal deterjorament tal-emissjonijiet ta’ NOX.
22.      OB żied jgħid li d-deċiżjoni tiegħu li jixtri l-vettura 1 kienet ibbażata fuq il-fatt li din kienet tissodisfa l-kundizzjonijiet minimi sabiex tkun tista’ tibda topera u li, kieku kien jaf bl-att ta’ qerq imwettaq minn Mercedes-Benz Group, huwa ma kienx jixtri din il-vettura. Għaldaqstant, huwa ġarrab dannu u, konsegwentement, talab lill-qorti tar-rinviju li din il-kumpannija tiġi kkundannata tħallsu s-somma ta’ EUR 23 700, flimkien mal-interessi, inkambju, minn naħa, għall-konsenja u t-trasferiment tal-proprjetà tal-vettura 1 u, min-naħa l-oħra, il-ħlas ta’ kumpens għall-użu ta’ ammont ta’ EUR 953.35 kif ukoll is-surroga tal-persuna li tagħmel it-talba għall-ħlas tas-somma ta’ EUR 1 242.84 bħala spejjeż tal-avukat.
23.      Mercedes-Benz Group wieġbet li dan ir-rikors kellu jiġi miċħud billi sostniet, b’mod partikolari, li ma kienx ikkawża dannu intenzjonali lil OB u ma kienx qarraq bih. Il-vettura 1 kienet kisbet l-approvazzjoni KE effettiva u setgħet tintuża mingħajr restrizzjoni. OB ma ġarrab ebda dannu, iktar u iktar peress li aġġornament tas-software 1 ġie żviluppat u approvat għal din il-vettura. Il-kuntratt ta’ bejgħ ma huwiex ekonomikament żvantaġġuż għal OB peress li l-imsemmija vettura ma tilfitx il-valur minħabba l-allegati difetti u li t-tul tal-ħajja tagħha lanqas ma tnaqqset minħabba fihom. L-istess vettura tikkonforma mal-valuri limitu tal-emissjonijiet ta’ NOX fil-kuntest tat-testijiet previsti mil-liġi, li jikkostitwixxi l-element l-iktar importanti. L-argumenti ta’ natura teknika mressqa minn Mercedes-Benz Group dwar il-funzjonament tal-vettura 1 huma sussegwentement esposti, b’mod iddettaljat ħafna, fid-deċiżjoni tar-rinviju.
24.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Landgericht Duisburg (il-Qorti Reġjonali ta’ Duisburg) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin (10):
“1)      Vettura privata b’magna diesel bl-istandard ta’ emissjonijiet Euro 5, indipendentement mill-fatt jekk hijiex mgħammra b’ċirkwit fis-sistema ta’ kontroll tagħha li bħala kunċett jista’ jiġi kklassifikat bħala apparat ta’ manipulazzjoni fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament [Nru 715/2007], tmur kontra d-dispożizzjonijiet tad-dritt Ewropew, meta, huwa ċar mill-bidu nett, minħabba d-disinn tagħha u s-sistema ta’ kontroll għall-funzjonijiet li hija mgħammra bihom, wara li tkun saħħnet il-magna, li hija tarmi iktar minn 180 mg għal kull kilometru ta’ ossidu tan-nitroġenu bil-funzjoni ‘mix’, meta jgħaddi f’dan l-istat minn ċiklu ta’ test [NEDC]?
2)      Element tad-disinn f’vettura li jħoss it-temperatura, il-veloċità tal-vettura, id-dawrien tal-magna (RPM), it-transmission gear, il-vakwu fil-manifold jew parametru ieħor sabiex jaġġusta, skont ir-riżultat ta’ din l-identifikazzjoni, il-parametri tal-proċess ta’ kombustjoni fil-magna, jista’ jnaqqas l-effettività tas-sistema ta’ kontroll tal-emissjonijiet fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007, u, għaldaqstant, jikkostitwixxi apparat ta’ manipulazzjoni fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007, meta t-tibdil tal-parametri tal-proċess ta’ kombustjoni skont ir-riżultat tal-identifikazzjoni magħmula mill-element tad-disinn, minn naħa, ċertament iżid l-emissjonijiet ta’ sustanza ta’ ħsara partikolari, pereżempju l-ossidu tan-nitroġenu, iżda fl-istess ħin, min-naħa l-oħra, inaqqas l-emissjonijiet ta’ sustanza waħda oħra jew iktar ta’ ħsara, bħall-partikolat, l-idrokarburi, il-monossidu tal-karbonju u/jew id-diossidu tal-karbonju?
3)      Fil-każ li r-risposta għat-tieni domanda tkun fl-affermattiv: taħt liema kundizzjonijiet l-element tad-disinn jikkostitwixxi, f’tali każ, apparat ta’ manipulazzjoni fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007?
4)      Fil-każ li r-risposta għat-tieni domanda tkun fl-affermattiv: id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li jimponu li l-oneru tal-prova tal-eżistenza ta’ apparat ta’ manipulazzjoni fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007 jaqa’ kollu kemm huwa fuq ix-xerrej ta’ vettura u, mingħajr ma l-manifattur tal-vettura jkollu jipprovdi informazzjoni f’dan ir-rigward fil-kuntest tal-istruttorja tal-kawża, jiksru l-Artikoli 18(1), 26(1) u 46 tad-Direttiva [2007/46/KE], imsemmija fis-sentenza [C-100/21], sa fejn minn dawn l-aħħar dispożizzjonijiet jirriżulta li x-xerrej ta’ vettura għandu jkollu dritt għal kumpens mingħand il-manifattur fil-każ li din tkun mgħammra b’apparat ta’ manipulazzjoni pprojbit (ara l-punti 91 u 93 tal-imsemmija sentenza)?
5)      Fil-każ li r-risposta għar-raba’ domanda tkun fl-affermattiv: x’inhu t-tqassim tal-oneru tal-prova taħt id-dritt [tal-Unjoni] fil-kawża bejn ix-xerrej ta’ vettura u l-manifattur tagħha dwar dritt għal kumpens tal-ewwel wieħed fil-konfront tat-tieni wieħed fir-rigward tal-eżistenza ta’ apparat ta’ manipulazzjoni fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007? Kull waħda mill-partijiet tibbenefika minn tnaqqis fl-oneru tal-prova jew huma għandhom xi obbligi u, jekk iva, liema? Jekk japplikaw l-obbligi: x’inhuma l-konsegwenzi tan-nuqqas ta’ konformità magħhom?
6)      Id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva [2007/46], b’mod partikolari l-Artikolu 18(1) u l-punt 36 tal-Artikolu 3 tagħha, għandhom ukoll l-għan li jipproteġu speċifikament lix-xerrej individwali ta’ vettura kontra x-xiri ta’ vettura li ma tissodisfax ir-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni Ewropea, xiri li huwa ma kienx jagħmel li kieku kien jaf li l-vettura ma kinitx tissodisfa r-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni, għaliex ma kienx ikun irid jixtriha?
7)      Indipendentement mir-risposta għad-domanda preċedenti, huwa dejjem obbligat jew fi kwalunkwe każ f’ċerti każijiet, bis-saħħa tad-dritt tal-Unjoni, il-manifattur ta’ vettura, li kiser ir-regoli tad-Direttiva [2007/46], jew ir-regoli tad-dritt nazzjonali adottati abbażi tiegħu, u b’mod partikolari l-projbizzjoni li joħroġ ċertifikat ta’ konformità ineżatt, li jħoll kompletament lix-xerrej mill-konsegwenzi tax-xiri li jirriżulta minn dan il-ksur, ta’ vettura li ma tissodisfax ir-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni u konsegwentement li jirrimborsah, fuq talba tiegħu, l-ispejjeż tax-xiri tal-vettura, jekk ikun il-każ fir-rigward tal-għoti lura
tal-vettura u t-trasferiment tal-proprjetà tagħha bit-tnaqqis tal-valur tal-benefiċċji l-oħra li x-xerrej eventwalment kiseb mix-xiri tal-vettura? Jekk dan ikun il-każ f’ċerti każijiet
biss: f’liema każijiet ikun dan?
8)      Fil-każ li tingħata risposta negattiva għas-seba’ domanda jew tingħata risposta fl-affermattiv biss f’ċerti każijiet: limitazzjoni tad-dritt għal kumpens tax-xerrej ta’ vettura li ma tissodisfax ir-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni fir-rigward tal-emissjonijiet tal-egżost tagħha u/jew tal-kwalità tas-sistema tagħha ta’ kontroll tal-emissjonijiet, għall-ammont li x-xerrej ħallas żejjed sabiex jakkwista l-vettura fid-dawl tar-riskji marbuta mal-apparat ta’ manipulazzjoni illegali, hija dejjem konformi mar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni Ewropea meta l-manifattur ikun ħareġ b’sempliċi negliġenza ċertifikat ta’ konformità ineżatt għall-vettura, li jiċċertifika l-konformità tagħha mal-atti ġuridiċi kollha fil-mument tal-kostruzzjoni tagħha? Jekk dan mhux dejjem ikun il-każ: f’liema każijiet dan ma jkunx hekk?
9)      Sa fejn it-tmien domanda tingħata risposta fl-affermattiv: limitazzjoni tad-dritt għal kumpens tax-xerrej ta’ vettura li ma tissodisfax ir-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni fir-rigward tal-emissjonijiet tal-egżost tiegħu u/jew tal-karatteristiċi tas-sistema tiegħu ta’ kontroll tal-emissjonijiet, għall-ammont li x-xerrej ħallas żejjed sabiex jakkwista l-vettura fid-dawl tar-riskji marbuta mal-apparat ta’ manipulazzjoni illegali, li madankollu għandu limitu massimu ta’ 15 % tal-prezz tax-xiri, hija dejjem konformi mar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni meta l-manifattur ikun ħareġ b’sempliċi negliġenza ċertifikat ta’ konformità ineżatt għall-vettura, li jiċċertifika l-konformità tagħha mal-atti ġuridiċi kollha fil-mument tal-kostruzzjoni tagħha? Jekk dan mhux dejjem ikun il-każ: f’liema każijiet dan ma jkunx hekk?”
B.      Kawża C‑308/23
25.      Permezz ta’ ordni tal‑14 ta’ Settembru 2016, YV xtara mingħand aġent tal-karozzi vettura tad-ditta Mercedes Benz, mudell E 220 BlueTec, mgħammra b’magna diesel tat-tip OM 651, ta’ ġenerazzjoni Euro 6, li għandha katalizzatur RCS (iktar ’il quddiem il-“vettura 2”)
26.      YV ippreżenta rikors kontra Mercedes-Benz Group quddiem il-Landgericht Duisburg (il-Qorti Reġjonali ta’ Duisburg), il-qorti tar-rinviju, intiż sabiex jikseb danni minħabba li Mercedes Benz Group intenzjonalment ikkawżatlu preġudizzju b’mod illegali u qarrqet bih. Barra minn hekk, huwa għandu dritt fil-konfront ta’ din il-kumpannija, b’mod partikolari sa fejn, kuntrarjament għal dak li huwa indikat fiċ-ċertifikat ta’ konformità, il-vettura 2 ma tissodisfax ir-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni.
27.      F’dan ir-rigward, YV sostna b’mod partikolari li din il-vettura hija mgħammra b’software integrat fil-kompjuter li jikkontrolla l-magna, li jieħu inkunsiderazzjoni t-temperatura esterna. L-imsemmija vettura tuża għalhekk firxa ta’ temperaturi skont liema, meta t-temperatura esterna tkun ogħla jew inqas minn dik eżistenti fil-kuntest tat-test NEDC, jiġifieri 20 sa 30 gradi Celsius, jinbidlu l-emissjonijiet ta’ NOX. Għalhekk, l-istess vettura għandha, f’użu normali, emissjonijiet ta’ NOX ferm ogħla minn dawk indikati minn Mercedes-Benz Group għal din il-vettura prodotta f’serje. Barra minn hekk, sistema msejħa “ta’ regolazzjoni tat-temperatura stabbilita tal-likwidu tat-tkessiħ” hija attiva f’dak li jirrigwarda l-vettura 2. Din is-sistema tiżgura li, meta tinduna li hemm it-test NEDC, il-magna tinżamm artifiċjalment iktar kiesħa milli f’kundizzjonijiet ta’ tħaddim normali, u dan ikollu l-effett li ċ-ċirkwit tal-likwidu għat-tkessiħ jinżamm f’temperatura iktar baxxa u li t-tisħin taż-żejt tal-magna jittardja. Skont YV, l-imsemmija sistema tippermetti li jiġu osservati l-valuri limitu ta’ emissjonijiet ta’ NOX fil-kuntest tat-test NEDC filwaqt li, f’funzjonament normali fit-triq, l-istess sistema ma tkunx attiva, b’tali mod li dawn il-valuri limitu tal-emissjonijiet jinqabżu.
28.      Dejjem skont YV, wara perizja mogħtija lill-qorti tar-rinviju fil-kuntest ta’ kawża oħra, il-flapp tar-radjatur ta’ vettura mgħammra wkoll b’magna tat-tip OM 651
jinfetaħ biss, fil-funzjonament normali, meta t-temperatura tal-likwidu tat-tkessiħ taqbeż il-105
grad Celsius filwaqt li, matul it-test NEDC, dan jinfetaħ diġà meta t-temperatura tal-likwidu għat-tkessiħ taqbeż id-69 grad Celsius, li jwassal għal tkessiħ addizzjonali tal-magna. B’hekk, matul dan it-test, ir-riħ li jkun qed jidħol f’karozza miexja jiġi simulat minn fann u l-magna tiġi mkessħa, barra minn hekk, bil-ftuħ tal-flapp tar-radjatur. Għandu jiġi kkunsidrat li l-vettura 2 għandha l-istess apparat ta’ manipulazzjoni. Barra minn hekk, il-katalizzatur RCS jaħdem b’tali mod li kwantità ikbar ta’ “AdBlue” (11) jiżdied mal-gass tal-egżost (li jittrasforma n-NOx f’sustanza li ma tagħmilx ħsara) matul it-test NEDC
milli
waqt vjaġġ reali. Il-vettura 2 hija mgħammra wkoll b’diversi apparati oħra ta’ manipulazzjoni, fosthom il-metodu “Bit 15”, li jnaqqsu l-emissjonijiet ta’ gassijiet li jniġġsu matul dan it-test. Mercedes-Benz Group għalhekk riedet, b’dan l-apparat ta’ manipulazzjoni, mhux tipproteġi l-magni tal-vetturi tagħha minn ħsara iżda tosserva l-valuri limitu ta’ emissjoni previsti għat-test NEDC.
29.      YV enfasizza li x-xiri tal-vettura 2 kien ikkawżalu preġudizzju billi akkwista vettura li ma kinitx adatta sabiex tiġi approvata. Li kieku kien jaf b’dan, huwa ma kienx jixtri din il-vettura. Konsegwentement, YV talab lill-qorti tar-rinviju sabiex Mercedes-Benz Group tiġi kkundannata tħallsu s-somma ta’ EUR 21 841.66, flimkien mal-interessi, kif ukoll is-somma ta’ EUR 1 006.63, flimkien mal-interessi, fir-rigward tat-trasferiment tal-proprjetà u l-għoti lura tal-vettura 2. Huwa talab ukoll lil din il-qorti tikkonstata li Mercedes-Benz Group ma aċċettatx li tieħu lura din il-vettura u, barra minn hekk, tikkundannaha
tħallsu s-somma ta’ EUR 673.90, flimkien mal-interessi.
30.      Mercedes-Benz Group wieġbet li dan ir-rikors kellu jiġi miċħud billi sostniet, b’mod partikolari, li l-vettura 2 kienet is-suġġett ta’ approvazzjoni tat-tip tal-KE valida, li ma kinitx tirriskja li tiskadi, u li ma kienx jeżisti riskju ta’ telf tal-awtorizzazzjoni jew ta’ rtirar tal-approvazzjoni ta’ din il-vettura. L-approvazzjoni tat-tip tal-KE għandha effett kostituttiv, li jorbot lill-qorti nazzjonali adita, u l-eżistenza ta’ din l-approvazzjoni hija irrikonċiljabbli mal-eżistenza ta’ apparat ta’ manipulazzjoni illegali. Il-funzjonijiet kollha tal-vettura 2 ikkritikata minn YV joperaw taħt kundizzjonijiet normali tat-triq, eżattament fl-istess kundizzjonijiet bħal waqt it-test NEDC, u mhux sempliċement jikkontribwixxu għal titjib fl-emissjonijiet ta’ gassijiet li jniġġsu. L-argumenti ta’ natura teknika mressqa minn Mercedes-Benz Group dwar il-funzjonament tal-vettura 2 huma sussegwentement esposti, b’mod iddettaljat ħafna, fid-deċiżjoni tar-rinviju.
31.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Landgericht Duisburg (il-Qorti Reġjonali ta’ Duisburg) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:(12)
“1)      [Domanda identika għat-tieni domanda magħmula fil-Kawża C‑251/23].
2)      [Domanda identika għat-tielet domanda magħmula fil-Kawża C‑251/23].
3)      Ċirkwit jew kontroll ta’ vettura li jimmodifika l-parametri tal-proċess ta’ kombustjoni li, minn naħa, iżid l-emissjonijiet ta’ sustanza ta’ ħsara partikolari, pereżempju l-ossidi tan-nitroġenu, iżda fl-istess ħin, min-naħa l-oħra, inaqqas l-emissjonijiet ta’ sustanza waħda oħra jew iktar ta’ ħsara, bħall-partikolat, l-idrokarburi, il-monossidu tal-karbonju u/jew id-diossidu tal-karbonju, jista’ jiġi pprojbit taħt id-dritt [tal-Unjoni] taħt aspetti differenti minn dak tal-preżenza ta’ apparat ta’ manipulazzjoni fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007?
4)      Fil-każ li r-risposta għat-tielet domanda tkun fl-affermattiv: taħt liema kundizzjonijiet dan huwa l-każ?
5)      Fil-każ li r-risposta għall-ewwel domanda tkun fl-affermattiv: apparat ta’ manipulazzjoni, fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007, huwa awtorizzat fis-sens tal-punt (a) tat-tieni sentenza tal-Artikolu 5(2) ta’ dan ir-regolament, meta dan l-apparat ma jkunx neċessarju għall-protezzjoni tal-magna minn ħsara jew inċident, iżda jkun madankollu neċessarju għall-funzjonament fis-sigurtà tal-vettura?
6)      Fil-każ li r-risposta għall-ewwel domanda tkun fl-affermattiv: id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li jimponu li l-oneru tal-prova tal-eżistenza ta’ apparat ta’ manipulazzjoni fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007 jaqa’ kollu kemm huwa fuq ix-xerrej ta’ vettura u, barra minn hekk, anki l-assenza ta’ sitwazzjoni fattwali li tippermetti b’mod eċċezzjonali apparat ta’ manipulazzjoni identifikat, skont il-punt (a) tat-tieni sentenza tal-Artikolu 5(2) tar-Regolament Nru 715/2007, mingħajr ma l-manifattur tal-vettura jkollu jipprovdi informazzjoni f’dan ir-rigward fil-kuntest tal-istruttorja tal-kawża, jiksru l-Artikoli 18(1), 26(1) u 46 tad-Direttiva [2007/46/KE], imsemmija fis-sentenza [C‑100/21], sa fejn minn dawn l-aħħar dispożizzjonijiet jirriżulta li x-xerrej ta’ vettura għandu jkollu dritt għal kumpens mingħand il-manifattur fil-każ li din tkun mgħammra b’apparat ta’ manipulazzjoni pprojbit (ara l-punti 91 u 93 tal-imsemmija sentenza)?
7)      Fil-każ li r-risposta għas-sitt domanda tkun fl-affermattiv: x’inhu t-tqassim tal-oneru tal-prova taħt id-dritt [tal-Unjoni] fil-kawża bejn ix-xerrej ta’ vettura u l-manifattur tagħha dwar dritt għal kumpens tal-ewwel wieħed fil-konfront tat-tieni wieħed fir-rigward tal-eżistenza ta’ apparat ta’ manipulazzjoni fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007 u tal-eżistenza ta’ sitwazzjoni fattwali li abbażi tagħha dan huwa eċċezzjonalment awtorizzat skont il-punt (a) tat-tieni sentenza tal-Artikolu 5(2) [ta’ dan ir-regolament]? Kull waħda mill-partijiet tibbenefika minn tnaqqis fl-oneru tal-prova u, jekk iva, minn liema minnhom, jew huma għandhom xi obbligi u, jekk iva, liema? Jekk japplikaw l-obbligi: x’inhuma l-konsegwenzi tan-nuqqas ta’ konformità magħhom?
8)      Fil-każ li r-risposta għat-tielet domanda tkun fl-affermattiv: id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li jimponu li l-oneru tal-prova tal-eżistenza ta’ ċirkwit jew kontroll, li għalkemm ma għandux jiġi kklassifikat bħala apparat ta’ manipulazzjoni fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007, huwa pprojbit għal raġunijiet oħra, jaqa’ kollu kemm huwa fuq ix-xerrej ta’ vettura, mingħajr ma l-manifattur tal-vettura jkollu jipprovdi informazzjoni f’dan ir-rigward fil-kuntest tal-istruttorja tal-kawża, jiksru l-Artikoli 18(1), 26(1) u 46 tad-Direttiva 2007/46 imsemmija fis-sentenza [C‑100/21], sa fejn minn dawn l-aħħar dispożizzjonijiet jirriżulta li x-xerrej ta’ vettura għandu jkollu dritt għal kumpens mingħand il-manifattur fil-każ li din tkun mgħammra b’ċirkwit jew kontroll ipprojbit (ara l-punti 91 u 93 tal-imsemmija sentenza)?
9)      Fil-każ li r-risposta għat-tmien domanda tkun fl-affermattiv: x’inhu t-tqassim tal-oneru tal-prova taħt id-dritt [tal-Unjoni] fil-kawża bejn ix-xerrej ta’ vettura u l-manifattur tagħha dwar dritt għal kumpens tal-ewwel wieħed fil-konfront tat-tieni wieħed fir-rigward tal-eżistenza ta’ ċirkwit jew kontroll tat-tip imsemmi fit-tmien domanda? Kull waħda mill-partijiet tibbenefika minn tnaqqis fl-oneru tal-prova u, jekk iva, minn liema minnhom, jew huma għandhom xi obbligi u, jekk iva, liema? Jekk japplikaw l-obbligi: x’inhuma l-konsegwenzi tan-nuqqas ta’ konformità magħhom?
10)      [Domanda identika għas-sitt domanda magħmula fil-Kawża C‑251/23].
11)      [Domanda identika għas-seba’ domanda magħmula fil-Kawża C‑251/23].
12)      [Domanda identika għat-tmien domanda magħmula fil-Kawża C‑251/23].
13)      [Domanda identika għad-disa’ domanda magħmula fil-Kawża C‑251/23].”
32.      Permezz ta’ deċiżjoni tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tal‑21 ta’ Ġunju 2023, il-Kawżi C‑251/23 u C‑308/23 ingħaqdu flimkien għall-finijiet tal-fażi bil-miktub u tal-fażi orali tal-proċedura, kif ukoll tas-sentenza
33.      Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub lill-Qorti tal-Ġustizzja minn Mercedes-Benz Group, mill-Gvern Ġermaniż u mill-Kummissjoni Ewropea. L-istess partijiet u partijiet interessati ppreżentaw osservazzjonijiet orali waqt is-seduta għas-sottomissjonijiet orali li nżammet fl‑10 ta’ Lulju 2024.
IV.    Analiżi
A.      Fuq l‑ewwel domanda fil‑Kawża C‑251/23
34.      Permezz tal-ewwel domanda tagħha fil-Kawża C‑251/23, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 4(2) u l-Artikolu 5(1) tar-Regolament Nru 715/2007 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li vettura mgħammra b’magna diesel ta’ ġenerazzjoni Euro 5 ma tosservax il-valuri limitu ta’ emissjoni previsti fl-Anness I ta’ dan ir-regolament, indipendentement mill-eżistenza ta’ apparat ta’ manipulazzjoni, fis-sitwazzjoni fejn, meta l-magna ta’ din il-vettura tkun sħuna, hija tiġġenera iktar minn 180 mg/km ta’ NOX meta jsir it-test NEDC f’dak l-istat.
35.      Sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, jidhirli li huwa utli li nfakkar kif id-dritt tal-Unjoni, moqri flimkien mad-dritt internazzjonali, kien jistabbilixxi l-valuri limitu ta’ emissjonijiet ta’ NOX għal vettura bħall-vettura 1, fid-data tal-fatti fil-kawża prinċipali.
36.      Fl-ewwel lok, id-Direttiva 2007/46 kienet tistabbilixxi qafas għall-approvazzjoni ta’ vetturi bil-mutur. Kif iddikjarat fil-premessa 3 ta’ din id-direttiva, “[i]l-ħtiġijiet tekniċi applikabbli għas-sistemi, il-komponenti, l-unitajiet tekniċi separati u l-vetturi għandhom ikunu armonizzati u speċifikati f’atti regolatorji. Dawk l-atti regolatorji għandhom primarjament ifittxu li jiżguraw livell għoli ta’ sikurezza stradali, protezzjoni tas-saħħa, protezzjoni ambjentali, effiċjenza fl-enerġija u protezzjoni kontra l-użu mhux awtorizzat”. Il-punt 5 tal-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva jiddefinixxi “approvazzjoni tat-tip tal-KE”
bħala “l-proċedura li biha Stat Membru jiċċertifika li tip ta’ vettura, sistema, komponent jew unità teknika separata tissodisfa d-dispożizzjonijiet amministrattivi u l-ħtiġijiet tekniċi rilevanti ta’ din id-Direttiva u ta’ l-atti regolatorji elenkati fl-Anness IV jew XI” tal-istess direttiva. Dan l-Anness IV, intitolat, “Lista ta’ ħtiġijiet għall-finijiet ta’ approvazzjoni tat-tip ta’ vetturi”, kien isemmi, fil-Parti I tiegħu, intitolata “Atti regolatorji għall-approvazzjoni tat-tip tal-KE ta’ vetturi prodotti f’serje mhux limitati” r-Regolament Nru 715/2007 fir-rigward tar-rekwiżiti tekniċi dwar l-“[e]missjonijiet (Euro 5 u 6) vetturi mhux ta’ strapazz/aċċess għal informazzjoni” għall-vetturi tal-kategorija M1, jiġifieri “[v]etturi wżati għat-trasport tal-passiġġieri, u li għandhom mhux aktar minn tmienn sedili flimkien mas-sedil tas-sewwieq” (13).
37.      Fit-tieni lok, fir-rigward tar-Regolament Nru 715/2007, l-ewwel sentenza tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(1) tagħha tipprovdi li l-manifatturi għandhom juru li l-vetturi ġodda kollha mibjugħa, irreġistrati jew imqiegħda fiċ-ċirkulazzjoni fl-Unjoni ġew approvati konformement ma’ dan ir-regolament u mal-miżuri ta’ implimentazzjoni tiegħu. It-tieni paragrafu ta’ dan l-Artikolu 4(1) jispeċifika li dan l-obbligu jinkludi l-osservanza tal-limiti ta’ emissjoni msemmija fl-Anness I tal-imsemmi regolament u l-miżuri ta’ implimentazzjoni msemmija fl-Artikolu 5 tal-istess regolament. Barra minn hekk, skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tar-Regolament Nru 715/2007
il-miżuri tekniċi adottati mill-manifattur għandhom ikunu tali li jiggarantixxu, b’mod partikolari, limitazzjoni effettiva tal-emissjonijiet mit-tailpipe tal-egżost matul il-ħajja normali tal-vetturi f’kundizzjonijiet normali ta’ użu. Barra minn hekk, l-Artikolu 5(1) ta’ dan ir-regolament jipprevedi li l-manifattur għandu jgħammar il-vetturi b’tali mod li l-komponenti li jistgħu jkollhom effett fuq l-emissjonijiet ikunu kkonċepiti, mibnija u armati b’mod li jippermettu lill-vetturi, f’użu normali, jikkonformaw ruħhom mal-imsemmi regolament u mal-miżuri ta’ implimentazzjoni tiegħu.
38.      Fit-tielet lok, ir-Regolament Nru 692/2008 li, skont l-Artikolu 1 tiegħu, stabbilixxa d-dispożizzjonijiet li jimplimentaw l-Artikoli 4, 5 u 8 tar-Regolament Nru 715/2007, kellu b’mod partikolari l-għan li jistabbilixxi l-proċeduri ta’ kontroll tal-emissjonijiet ta’ sustanzi li jniġġsu
minn vetturi ħfief għall-passiġġieri u minn vetturi kummerċjali, billi jinżamm it-test NEDC. L-Anness III tar-Regolament Nru 692/2008 kien jipprovdi, fil-punt 1 tiegħu, li kien
jiddeskrivi l-proċedura ta’ ttestjar tat-tip 1 għall-kejl tal-emissjonijiet medji tal-egżost f’kundizzjonijiet ambjentali. Il-punt 2.1 ta’ dan l-anness kien jipprovdi li r-rekwiżiti ġenerali kienu ddefiniti fil-punt 5.3.1 tar-Regolament Nru 83 NU/KEE.
39.      Fir-raba’ lok, ir-Regolament Nru 83 NU/KEE, fil-verżjoni tiegħu applikabbli fid-data tal-fatti fil-kawża prinċipali, kien jippreċiża, fil-punt 5.3.1 tiegħu, intitolat “Test tat-Tip I (li jivverifika l-emissjonijiet
medji tal-egżost wara startjar kiesaħ)”, li l-vettura tkun installata fuq dinamometru tax-chassis mgħammar b’sistema li tissimula r-reżistenza tas-sewqan u l-inerzja u li mbagħad isir test li jdum total ta’ 19-il minuta u 40 sekonda, li jinkludi żewġ partijiet. L-ewwel parti tat-test kienet magħmula minn erba’ ċikli urbani elementari u t-tieni parti kienet tikkonsisti f’ċiklu mhux urban. Dan it-test NEDC kien jippermetti b’mod partikolari li jiġi vverifikat li l-kwantità ta’ NOx li toħroġ mill-vettura ttestjata kienet inqas mil-limitu massimu previst fl-Anness I tar-Regolament Nru 715/2007. F’dan ir-rigward, minn dan l-anness jirriżulta li, f’dak li jirrigwarda l-“[l]imiti tal-emissjonijiet Euro 5”, li huma s-suġġett tat-Tabella 1, il-valuri limitu ta’ emissjoni ta’ NOx għall-kategorija M (li tinkludi l-kategorija M1) fil-każ ta’ magna li titqabbad bil-kompressjoni (imsejħa wkoll magna diesel), huma ta’ 180 mg/km, applikabbli għal vettura bħall-vettura 1.
40.      F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tindika li, f’dan l-istadju tal-investigazzjoni tal-kawża, ġie kkonstatat li, meta l-magna tal-vettura 1 tkun tqabbdet filwaqt li tkun diġà f’temperatura operattiva, hija toħroġ iktar minn 180 mg/km ta’ NOx, anki meta jitwettaq it-test NEDC (14). Din il-qorti tixtieq tkun taf jekk, minħabba dan il-fatt biss, indipendentement mill-eżistenza ta’ apparat ta’ manipulazzjoni,
din il-vettura tosservax id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 715/2007.
41.      F’dan ir-rigward, l-imsemmija qorti għandha dubji dwar il-konformità tal-imsemmija vettura mad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari mal-Artikolu 5(1) ta’ dan ir-regolament, billi ssostni, minn naħa, li, fis-sentenza tal‑14 ta’ Lulju 2022, GSMB Invest (C‑128/20, EU:C:2022:570, punt 41), il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li dan l-Artikolu 5(1) jipprevedi li l-manifattur għandu jgħammar il-vetturi b’tali mod li l-komponenti li jaġixxu fuq l-emissjonijiet għandhom jippermettu lill-vetturi, f’użu normali, li jkunu konformi mal-limiti ta’ emissjoni previsti mill-istess regolament u l-miżuri ta’ implimentazzjoni tiegħu. Issa, vjaġġ wara “startjar sħun” tal-magna jagħmel parti mill-użu abitwali ta’ vettura privata b’magna diesel fit-territorju tal-Unjoni u minn dan jirriżulta li l-valur limitu ta’ emissjoni ta’ 180 mg/km għan-NOX japplika għal vettura bħall-vettura 1.
42.      Madankollu, min-naħa l-oħra, ir-rekwiżiti fil-qasam tal-valuri limitu ta’ emissjonijiet jistgħu jinftiehmu fis-sens li dawn għandhom jiġu osservati biss fil-kundizzjonijiet li fihom għandu jitwettaq it-test NEDC. Għalhekk, qatt ma ġie sostnut li vettura għandha tosserva l-valuri limitu tal-emissjonijiet preskritti meta tinstaq għall-qawwa massima tagħha, pereżempju meta tivvjaġġa 180 km/h f’telgħa, li jikkorrispondi għal użu komuni fit-territorju tal-Unjoni għal vetturi mgħammra b’magna daqstant b’saħħitha. F’dan ir-rigward, filwaqt li waħda mill-kundizzjonijiet tat-test NEDC hija li dan jitwettaq wara startjar kiesaħ, startjar sħun jimplika temperatura ta’ kombustjoni ogħla, li twassal għal żieda fl-emissjonijiet ta’ NOX. Il-kwistjoni hija għalhekk jekk il-valur limitu tal-emissjonijiet ta’ NOX li jikkorrispondi għall-istandard Euro 5 għandux jiġi osservat anki meta vettura twettaq it-test NEDC mhux wara startjar kiesaħ, iżda wara startjar sħun (15).
43.      Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, Mercedes-Benz Group issostni li l-valuri limitu ta’ emissjonijiet ta’ NOX għandhom ikunu validi biss b’rabta mat-test tat-tip 1 imwettaq skont it-test NEDC. Il-Gvern Ġermaniż, min-naħa tiegħu, isostni li jekk dawn il-valuri limitu jkunu ġew osservati fil-kundizzjonijiet ta’ dan it-test, jiġifieri wara wara startjar kiesaħ,
ksur tad-dritt tal-Unjoni jista’ jseħħ biss jekk il-vettura kkonċernata tkun mgħammra b’apparat ta’ manipulazzjoni pprojbit, fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007, u li huwa biss sabiex tingħata risposta għad-domanda dwar jekk tali apparat jeżistix li għandu jiġi ddeterminat jekk l-istartjar ta’ magna diġà sħuna jagħmilx parti mill-kundizzjonijiet “li wieħed raġonevolment jistenna li jiltaqa’ magħhom waqt it-tħaddim u l-użu normali ta’ vettura”.
44.      Kif tfakkar fil-punt 37 ta’ dawn il-konklużjonijiet, l-Artikolu 5(1) tar-Regolament Nru 715/2007 jirreferi għal “vettura li tintuża f’kundizzjonijiet normali” fil-kuntest tal-approvazzjoni tat-tip tal-vetturi bil-mutur fir-rigward tal-emissjonijiet ta’ gassijiet li jniġġsu. Ir-riferiment għall-kunċett ta’ “tħaddim u użu normali” ta’ vettura jissemma wkoll fid-definizzjoni ta’ “tagħmir ta’ riduzzjoni”, li tinsab fil-punt 10 tal-Artikolu 3 ta’ dan ir-regolament.
45.      Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-imsemmi regolament ma jiddefinixxix il-kunċett ta’ “tħaddim u l-użu normali ta’ vettura” u ma jagħmel ebda riferiment għad-dritt tal-Istati Membri sabiex jiġu ddeterminati t-tifsira u l-portata tiegħu. Għaldaqstant, dan il-kunċett jikkostitwixxi kunċett tad-dritt tal-Unjoni li għandu jingħata, fl-Unjoni kollha, interpretazzjoni awtonoma u uniformi, li għandha titfittex billi jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss il-kliem tad-dispożizzjonijiet li jinsab fihom, iżda wkoll il-kuntest ta’ dawn id-dispożizzjonijiet u l-għan imfittex minnhom. Kif jirriżulta mill-kliem stess tal-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007, il-kunċett ta’ “tħaddim u l-użu normali ta’ vettura” jirreferi għall-użu tagħha f’kundizzjonijiet ta’ sewqan normali, jiġifieri mhux biss għall-użu tagħha fil-kundizzjonijiet previsti għat-test ta’ approvazzjoni msemmi fil-punt 39 ta’ dawn il-konklużjonijiet, applikabbli fiż-żmien tal-fatti tal-kawża prinċipali. Dan il-kunċett huwa għalhekk relatat mal-użu ta’ din il-vettura f’kundizzjonijiet ta’ sewqan reali, kif normalment jeżistu fit-territorju tal-Unjoni. Fil-fatt, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, iċ-ċikli ta’ testijiet għall-emissjonijiet tal-vetturi matul il-proċedura ta’ approvazzjoni ma humiex ibbażati fuq il-kundizzjonijiet reali ta’ ċirkulazzjoni (16).
46.      Il-Qorti tal-Ġustizzja żiedet tgħid li din l-interpretazzjoni hija sostnuta mill-kuntest li fih jidħol il-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007. Fil-fatt, skont l-Artikolu 4(2) ta’ dan ir-regolament, il-miżuri tekniċi adottati mill-manifattur għandhom ikunu tali li jiggarantixxu b’mod partikolari limitazzjoni effettiva tal-emissjonijiet mit-tailpipe tul il-ħajja normali kollha tal-vetturi, f’kundizzjonijiet ta’ użu normali. Barra minn hekk, l-Artikolu 5(1) tal-imsemmi regolament jipprevedi li l-manifattur għandu jgħammar il-vetturi b’tali mod li l-komponenti li jaġixxu fuq l-emissjonijiet għandhom jippermettu lill-vetturi, f’użu normali, jikkonformaw mal-limiti ta’ emissjoni previsti mill-istess regolament u l-miżuri ta’ implimentazzjoni tiegħu. Issa, dawn id-dispożizzjonijiet ma juru ebda element li jippermetti li ssir distinzjoni bejn il-funzjonament ta’ apparat matul il-fażi tat-test ta’ approvazzjoni u waqt is-sewqan f’kundizzjonijiet ta’ użu normali tal-vetturi. Għall-kuntrarju, l-implimentazzjoni ta’ dispożittiv li ma jippermettix li tiġi żgurata l-osservanza tal-valuri limitu ta’ emissjonijiet previsti mir-Regolament Nru 715/2007 ħlief matul il-fażi ta’ test ta’ approvazzjoni, minkejja li din il-fażi ta’ test ma tippermettix li jiġu riprodotti kundizzjonijiet ta’ użu normali ta’ vettura, imur kontra l-obbligu li tiġi żgurata limitazzjoni effettiva tal-emissjonijiet f’tali kundizzjonijiet ta’ użu. L-istess japplika fir-rigward tal-installazzjoni ta’ apparat li jippermetti li tiġi żgurata din l-osservanza biss fil-kuntest ta’ firxa ta’ temperaturi li, għalkemm tkopri l-kundizzjonijiet li fihom isseħħ il-fażi tat-test ta’ approvazzjoni, ma tikkorrispondix għal kundizzjonijiet ta’ sewqan normali, kif iddefiniti fil-punt 45 ta’ dawn il-konklużjonijiet. L-interpretazzjoni li tinsab f’dan il-punt, li tgħid li l-kunċett ta’ “tħaddim u l-użu normali ta’ vettura” jirreferi għall-użu tagħha f’kundizzjonijiet ta’ sewqan reali, kif dawn normalment jeżistu fit-territorju tal-Unjoni, hija kkorroborata wkoll mill-għan imfittex mir-Regolament Nru 715/2007, li jikkonsisti, kif jirriżulta mill-premessi 1 u 6 tiegħu, f’li jiġi ggarantit livell għoli ta’ protezzjoni tal-ambjent u, b’mod iktar speċifiku, fit-tnaqqis kunsiderevoli tal-emissjonijiet ta’ NOX tal-vetturi b’magna diesel biex titjieb il-kwalità tal-arja u biex jiġu osservati l-valuri limitu għat-tniġġis (17).
47.      Għalhekk, minn din il-ġurisprudenza jirriżulta li l-osservanza tal-valuri limitu ta’ emissjonijiet ta’ NOX għandha tiġi vverifikata mhux biss fil-kuntest tat-test NEDC iżda wkoll f’kundizzjonijiet ta’ sewqan reali, f’użu normali. F’dan ir-rigward, kif issemma fil-punt 39 ta’ dawn il-konklużjonijiet, it-test tat-tip I jipprevedi kontroll tal-medja tal-emissjonijiet tal-egżost wara “startjar kiesaħ”. Fid-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tirreferi għal “startjar sħun”, li jwassal għal żieda fl-emissjonijiet ta’ NOX. Issa, is-sewqan ta’ vettura b’magna sħuna jikkostitwixxi użu f’kundizzjonijiet ta’ sewqan reali, f’użu normali. Fil-fatt, magna diesel, jiġifieri magna ta’ kombustjoni u splużjoni, tkun sħuna neċessarjament meta taħdem (18). Konsegwentement, għandu jiġi kkonstatat li vettura bil-magna diesel ta’ ġenerazzjoni Euro 5 li tarmi iktar minn 180 mg/km ta’ NOX wara startjar sħun, ma tkunx konformi mal-valur limitu tal-emissjonijiet stabbilit fl-Anness I tar-Regolament Nru 715/2007.
48.      Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju ssemmi l-każ ta’ vettura misjuqa sas-saħħa massima tagħha, pereżempju meta din tinstaq f’180 km/h f’telgħa, li jikkorrispondi għal użu komuni fit-territorju tal-Unjoni għal vetturi mgħammra b’magna b’saħħitha. F’dan ir-rigward, nirrileva li, fid-dawl b’mod partikolari tal-limiti ta’ veloċità previsti fl-Unjoni, tali sewqan ma jikkostitwixxix użu normali ta’ vettura. Fi kliem ieħor, il-manifatturi tal-vetturi huma obbligati mhux għal osservanza assoluta tal-limiti tal-emissjonijiet ta’ gassijiet li jniġġsu, fiċ-ċirkustanzi kollha possibbli, iżda biss in-nuqqas ta’ qbiż ta’ dawn il-limiti fil-kuntest tal-funzjonament u tal-użu normali ta’ vettura diesel.
49.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, nipproponi li r-risposta għall-ewwel domanda fil-Kawża C‑251/23 għandha tkun li l-Artikolu 4(2) u l-Artikolu 5(1) tar-Regolament Nruo715/2007 għandhom jiġu interpretati fis-sens li vettura mgħammra b’magna diesel ta’ ġenerazzjoni Euro 5 ma tosservax il-valuri limitu ta’ emissjoni previsti fl-Anness I ta’ dan ir-regolament, indipendentement mill-eżistenza ta’ apparat ta’ manipulazzjoni, fis-sitwazzjoni fejn, meta l-magna ta’ din il-vettura tkun sħuna, hija tiġġenera iktar minn 180 mg/km ta’ NOX meta jsir, f’dan l-istat, it-test NEDC, sa fejn is-sewqan b’magna sħuna jikkostitwixxi użu normali tal-imsemmija vettura, fis-sens ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, jiġifieri f’kundizzjonijiet ta’ sewqan reali, kif normalment jeżistu fit-territorju tal-Unjoni (19).
B.      Fuq it‑tielet u r‑raba’ domanda fil-Kawża C‑308/23
50.      Permezz tat-tielet u tar-raba’ domanda tagħha fil-Kawża C‑308/23, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 4(2) u l-Artikolu 5(1) tar-Regolament Nru 715/2007 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li vettura mgħammra b’magna diesel ta’ ġenerazzjoni Euro 5 jew Euro 6 tosserva l-valuri limitu ta’ emissjoni previsti fl-Anness I ta’ dan ir-regolament, indipendentement mill-eżistenza ta’ apparat ta’ manipulazzjoni, fis-sitwazzjoni fejn element ta’ kostruzzjoni preżenti f’din il-vettura jibdel il-parametri ta’ kombustjoni billi jżid l-emissjonijiet ta’ sustanza ta’ ħsara filwaqt li jnaqqas simultanjament l-emissjonijiet ta’ sustanzi ta’ ħsara oħra.
51.      F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tirreferi għall-element ta’ kostruzzjoni kkostitwit mill-flapp tar-radjatur ta’ vettura mgħammra b’magna tat-tip OM 651 li, skont YV, jinfetaħ biss, fil-funzjonament normali, meta t-temperatura tal-likwidu tat-tkessiħ taqbeż il-105 gradi Celsius, filwaqt li, matul it-test NEDC, dan ikun diġà nfetaħ meta t-temperatura ta’ dan il-likwidu taqbeż id-69 grad Celsius, li jwassal għal tkessiħ addizzjonali tal-magna. Din il-qorti tenfasizza li, skont l-argument ta’ Mercedes-Benz Group, ikkonfermat mill-ispjegazzjonijiet tal-esperti mressqa quddiemha fil-kuntest ta’ kawżi oħra, it-tnaqqis fit-temperatura tal-kombustjoni jnaqqas, f’ċirkustanzi ugwali, l-emissjonijiet ta’ NOX, iżda fl-istess ħin iżid l-emissjonijiet ta’ sustanzi ta’ ħsara oħra, bħall-partikuli, l-idrokarburi, il-monossidu tal-karbonju u emissjonijiet ta’ diossidu tal-karbonju filwaqt li, bil-kontra, iż-żieda fit-temperatura tal-kombustjoni żżid l-emissjonijiet tan-NOX iżda tnaqqas l-emissjonijiet ta’ sustanzi ta’ ħsara oħra.
52.      F’dan ir-rigward, infakkar li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tar-Regolament Nru 715/2007 jipprovdi li l-miżuri tekniċi adottati mill-manifattur għandhom ikunu tali li jiggarantixxu limitazzjoni effettiva b’mod partikolari tal-emissjonijiet mit-tailpipe tal-egżost, matul il-ħajja normali kollha tal-vetturi, f’kundizzjonijiet ta’ użu normali. Il-punt 6 tal-Artikolu 3 ta’ dan ir-regolament jiddefinixxi l-kunċett ta’ “emissjonijiet mit-tailpipe” bħala “emissjonijiet ta’ inkwinanti gassużi u f’partikuli”. Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, dawn id-dispożizzjonijiet jistabbilixxu għalhekk biss l-għan li għandu jintlaħaq mill-kostrutturi, jiġifieri limitazzjoni tal-emissjonijiet mit-tailpipe tal-egżost mingħajr ma tippreċiża l-mezzi sabiex dan iseħħ (20).
53.      Kif jistabbilixxi t-tielet subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tal-imsemmi regolament, il-konformità waqt is-servizz għandha tiġi vverifikata b’mod partikolari fir-rigward tal-emissjonijiet mit-tailpipe tal-egżost, ivverifikati skont il-valuri limitu stabbiliti fl-Anness I tal-istess regolament. F’dan ir-rigward, it-tabelli 1 u 2 ta’ dan l-anness, relatati rispettivament mal-“[l]imiti ta’ emissjoni Euro 5” u mal-“[l]imti ta’ emissjoni Euro 6”, jirreferu, għall-vetturi li jappartjenu għall-kategorija M, għas-seba’ elementi li ġejjin: massa ta’ monossidu tal-karbonju (CO); massa ta’ idrokarburi totali (THC); massa ta’ idrokarburi li mhux mill-metanu (NMHC); massa ta’ ossidi tan-nitroġenu (NOX); massa kkombinata ta’ idrokarburi u ossidi tan-nitroġenu (THC + NOX); massa ta’ partikuli (PM) u numru ta’ partikuli (PN), billi jiġu stabbiliti valuri limitu tal-emissjonijiet għal kull wieħed minnhom. It-tabella 4 tal-imsemmi anness, fir-rigward tiegħu, jistabbilixxi l-valuri limitu ta’ emissjoni ta’ monossidu tal-karbonju (CO) u tal-idrokarburi (HC).
54.      Minn dawn it-tabelli jirriżulta li, fil-kuntest tal-approvazzjoni tagħha, vettura b’magna diesel ta’ ġenerazzjoni Euro 5 jew Euro 6 għandha tosserva, fl-istess ħin, il-valuri limitu ta’ emissjoni kollha relatati ma’ dawn l-elementi matul it-test NEDC. Kif jirriżulta mir-risposta li nipproponi li tingħata għall-ewwel domanda fil-Kawża C‑251/23, dawn il-valuri limitu għandhom jiġu osservati wkoll fil-kuntest ta’ funzjonament u ta’ użu normali jiġifieri f’kundizzjonijiet ta’ sewqan reali, kif normalment jeżistu fit-territorju tal-Unjoni. Għaldaqstant, għandu jiġi kkonstatat li, meta element ta’ kostruzzjoni preżenti f’tali vettura jbiddel il-parametri ta’ kombustjoni billi jżid l-emissjonijiet ta’ sustanza ta’ ħsara filwaqt li fl-istess ħin inaqqas l-emissjonijiet ta’ sustanzi ta’ ħsara oħra, iżda li, fl-istess ħin, dawn is-seba’ valuri limitu ma jinqabżux, il-kundizzjonijiet previsti fl-Anness I tar-Regolament Nruo715/2007 għandhom jiġu osservati. Hekk kif jirriżulta mill-punt 52 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-motivi użati sabiex jiġu limitati l-emissjonijiet mit-tailpipe tal-egżost jitħallew għall-evalwazzjoni tal-manifattur.
55.      Min-naħa l-oħra, jekk dan l-element ta’ kostruzzjoni jwassal biex jinqabżu l-valuri limitu ta’ emissjoni għal mill-inqas waħda minn dawn is-sustanzi ta’ ħsara, għandu jiġi kkonstatat li jeżisti ksur tar-Regolament Nru 715/2007, anki jekk, fl-istess ħin, jitnaqqsu l-emissjonijiet ta’ sustanzi ta’ ħsara oħra. Fil-fatt, fid-dawl tat-Tabelli 1, 2 u 4 tal-Anness I ta’ dan ir-regolament, apparti l-każ espressament previst tas-sustanza “Massa kombinata ta’ idrokarburi u ossidi tan-nitroġenu (THC + NOX)”, iż-żieda fl-emissjonijiet ta’ sustanza ta’ ħsara lil hinn mill-valur limitu tagħha fl-ebda ċirkustanza ma tista’ tiġi kkumpensata bit-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ sustanza oħra ta’ ħsara. Fi kliem ieħor, b’differenza mill-Gvern Ġermaniż, inqis li ż-żieda fl-emissjonijiet ta’ inkwinant wieħed lil hinn mill-valur limitu tiegħu, anki ftit, għandha titqies li tmur kontra l-imsemmi regolament ukoll jekk, fl-istess ħin, l-emissjonijiet ta’ sustanzi inkwinanti oħra jitnaqqsu fi proporzjonijiet sinjifikattivi. Barra minn hekk, l-approċċ kuntrarju jkun diffiċli ħafna sabiex jiġi implimentat sa fejn għandu jiġi ddeterminat, każ b’każ, jekk jeżistix effettivament tnaqqis globali tal-emissjonijiet ta’ inkwinanti u, ukoll, sa fejn inkwinant ikun iktar ta’ ħsara minn ieħor.
56.      Għaldaqstant, nipproponi li r-risposta għat-tielet u għar-raba’ domanda fil-Kawża C‑308/23 għandha tkun li l-Artikolu 4(2) u l-Artikolu 5(1) tar-Regolament Nru 715/2007 għandhom jiġu interpretati fis-sens li vettura mgħammra b’magna diesel ta’ ġenerazzjoni Euro 5 jew Euro 6 ma tosservax il-valuri limitu ta’ emissjoni previsti fl-Anness I ta’ dan ir-regolament, indipendentement mill-eżistenza ta’ apparat ta’ manipulazzjoni, meta, fis-sitwazzjoni fejn element ta’ kostruzzjoni preżenti f’din il-vettura jibdel il-parametri ta’ kombustjoni billi jżid l-emissjonijiet ta’ sustanza ta’ ħsara filwaqt li jnaqqas simultanjament l-emissjonijiet ta’ sustanzi ta’ ħsara oħra, din iż-żieda twassal għall-qbiż tal-valur limitu applikabbli għas-sustanza ta’ ħsara
inkwistjoni, kif stabbilit f’dan l-anness.
C.      Fuq it‑tieni u t‑tielet domanda fil-Kawża C‑251/23 kif ukoll fuq l‑ewwel u t‑tieni domanda fil-Kawża C‑308/23
57.      Permezz tat-tieni u tat-tielet domanda tagħha fil-Kawża C‑251/23 kif ukoll permezz tal-ewwel u tat-tieni domanda tagħha fil-Kawża C‑308/23, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007 għandux jiġi interpretat b’tifsira li jikkostitwixxi “tagħmir ta’ riduzzjoni”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, element ta’ kostruzzjoni preżenti f’vettura diesel li jimmodifika l-parametri ta’ kombustjoni billi jżid l-emissjonijiet ta’ sustanza ta’ ħsara filwaqt li jnaqqas simultanjament l-emissjonijiet ta’ sustanzi ta’ ħsara oħra.
58.      Din il-qorti tindika li ma tafx jekk u, jekk ikun il-każ, taħt liema kundizzjonijiet apparat ta’ manipulazzjoni jew ċirkwiti jew kontrolli illegali oħra skont id-dritt tal-Unjoni humiex preżenti fil-vetturi 1 u 2 filwaqt li ppreċiżat li r-risposta għal dawn id-domandi hija indispensabbli sabiex tingħata deċiżjoni definittiva dwar il-kawżi prinċipali. Din il-qorti tirrileva li, fis-sentenza tas‑17 ta’ Diċembru 2020, CLCV et (Apparat ta’ manipulazzjoni fuq magna diesel) (C‑693/18, EU:C:2020:1040), il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat l-eżistenza ta’ apparat ta’ manipulazzjoni, fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007 wara li rrilevat li, kieku l-funzjonament tal-valv għar-riċiklaġġ tal-gassijiet tal-egżost (valv tal-EGR) fil-kundizzjonijiet ta’ użu normali kien identiku għall-funzjonament ikkonstatat matul il-proċeduri ta’ approvazzjoni, il-vetturi kkonċernati kienu jipproduċu nettament inqas NOX u li l-konsum u s-saħħa tagħhom tnaqqsu (punt 40 ta’ din is-sentenza). Minn dan l-imsemmija qorti tiddeduċi li, f’tali sitwazzjoni, l-emissjonijiet ta’ NoX u tad-diossidu tal-karbonju tnaqqsu fl-istess ħin, li ma huwiex il-każ fil-kawżi prinċipali, u li għalhekk hija titlob risposta mill-Qorti tal-Ġustizzja. L-istess qorti tistaqsi, b’mod iktar partikolari, dwar is-sens li għandu jingħata lill-kliem “element ta’ disinn li jnaqqas l-effettività tas-sistema ta’ kontroll tal-emissjonijiet” f’dak li jirrigwarda l-kontroll tar-riċirkulazzjoni tal-gassijiet tal-egżost li jiffunzjona skont firxa ta’ temperaturi u l-kontroll tat-termostat tal-likwidu li jkessaħ il-magna.
59.      Mercedes-Benz Group issostni li għandha tiġi eżaminata l-effettività globali tas-sistema ta’ kontroll tal-emissjonijiet ta’ gassijiet li jniġġsu u mhux li jiġi evalwat separatament tnaqqis eventwali tal-effikaċja għal kull emissjoni inkwinanti kkunsidrata waħidha. Fil-fatt, il-kwantitajiet ta’ ċerti emissjonijiet inkwinanti huma talment interdipendenti li t-tnaqqis ta’ waħda minnhom iwassal, bħala prinċipju, neċessarjament, mill-perspettiva xjentifika, għal żieda tal-oħrajn permezz ta’ “tpaċija”.
60.      F’dan ir-rigward, infakkar li, skont il-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007, “tagħmir ta’ riduzzjoni” huwa ddefinit bħala “kull element tad-disinn li jħoss it-temperatura, il-veloċità tal-vettura, id-dawrien tal-magna (RPM), it-transmission gear, il-vakwu fil-manifold jew parametru ieħor bl-iskop li jattiva, jimmodula, jittardja jew iwaqqaf il-funzjonament ta’ xi parti mis-sistema ta’ kontroll ta’ l-emissjonijiet, li tnaqqas l-effettività tas-sistema ta’ kontroll ta’ l-emissjonijiet taħt kondizzjonijiet li wieħed raġonevolment jistenna li jiltaqa’ magħhom waqt it-tħaddim u l-użu normali ta’ vettura”. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li tali definizzjoni tal-apparat ta’ manipulazzjoni tagħti portata wiesgħa lill-kunċett ta’ “element tad-disinn” (21) li jkopri kemm il-partijiet mekkaniċi kif ukoll il-komponenti elettroniċi li jmexxu l-attivazzjoni ta’ tali partijiet, meta dawn jaġixxu fuq il-funzjonament tas-sistema ta’ kontroll tal-emissjonijiet u jnaqqsu l-effettività tagħha. Il-Qorti tal-Ġustizzja qieset ukoll li jaqgħu taħt il-kunċett ta’ “sistema għall-kontroll ta’ l-emissjonijiet”, fis-sens ta’ dan il-punt 10 tal-Artikolu 3, kemm it-teknoloġiji kif ukoll l-istrateġija msejħa “ta’ trattament sussegwenti tal-gassijiet tal-egżost”, li jnaqqsu l-emissjonijiet fi stadju sussegwenti, jiġifieri wara l-ħolqien tagħhom, kif ukoll dawk li jnaqqsu l-emissjonijiet fi stadju preċedenti, jiġifieri waqt il-formazzjoni tagħhom (22).
61.      Kif indikajt fir-risposta għat-tielet u għar-raba’ domanda fil-Kawża C‑308/23, vettura b’magna diesel għandha fl-istess ħin tosserva l-valuri limitu kollha stabbiliti fl-Anness I tar-Regolament Nru 715/2007, kemm fil-kuntest tat-test NEDC kif ukoll f’kundizzjonijiet ta’ sewqan reali. F’dan ir-rigward, bħall-Gvern Ġermaniż u l-Kummissjoni, jiena tal-fehma li s-sempliċi fatt li element tad-disinn iżid l-emissjonijiet ta’ sustanza ta’ ħsara, minn naħa, filwaqt li jnaqqas l-emissjonijiet ta’ sustanzi ta’ ħsara oħra, min-naħa l-oħra, ma jikkostitwixxix “tnaqqis tal-effettività tas-sistema ta’ kontroll tal-emissjonijiet” fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3 ta’ dan ir-regolament. Fil-fatt, kif diġà ġie enfasizzat, fid-dawl tal-evoluzzjoni tat-temperatura tal-kombustjoni f’magna diesel, l-emissjonijiet ta’ sustanzi ta’ ħsara
jistgħu jiżdiedu għal uħud minnhom waqt li l-emissjonijiet ta’ sustanzi oħra jonqsu. Tali bidliet jaqgħu taħt il-funzjonament normali ta’ magna, sakemm jiġu osservati l-valuri limitu differenti ta’ emissjonijiet ta’ sustanzi ta’ ħsara, inkluż fir-rigward tas-sustanza “massa kkombinata ta’ idrokarburi u ossidi tan-nitroġenu”.
62.      Min-naħa l-oħra, element tad-disinn li jwassal għal żieda fl-emissjonijiet ta’ mill-inqas sustanza ta’ ħsara waħda lil hinn mill-valur limitu applikabbli għalih, kif stabbilit fl-Anness I tar-Regolament Nru 715/2007, għandu jitqies li huwa element li “(j)naqqas l-effettività tas-sistema ta’ kontroll ta’ l-emissjonijiet”, fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3 ta’ dan ir-regolament, anki jekk, fl-istess ħin, l-emissjonijiet ta’ sustanzi oħra dannużi jonqsu. Fil-fatt, f’każ bħal dan, is-sistema ta’ kontroll tal-emissjonijiet ma tilħaqx l-għan ta’ tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet li jniġġsu fil-kundizzjonijiet stabbiliti mill-imsemmi regolament. F’dan ir-rigward, jiena tal-fehma, b’risposta għal argument imressaq mill-Gvern Ġermaniż, li l-proċess ta’ kombustjoni tal-magna, fir-rigward tal-mod ta’ funzjonament ta’ dan tal-aħħar li ġie ddeterminat mill-manifattur, jista’ jitqies bħala element li jnaqqas l-effettività tas-sistema ta’ kontroll tal-emissjonijiet.
63.      Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, il-Gvern Ġermaniż isostni li wieħed mill-kriterji determinanti sabiex tiġi ammessa l-eżistenza ta’ apparat ta’ manipulazzjoni huwa t-tnaqqis tal-effettività tas-sistema ta’ kontroll tal-emissjonijiet. Issa, ikun dubjuż li l-kombustjoni, inkwantu proċess prinċipali tal-magna diesel, tkun tista’ tagħmel parti mis-sistema ta’ kontroll tal-emissjonijiet tal-gass li jniġġsu. F’dan ir-rigward, huwa minnu li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-Anness I tar-Regolament Nru 692/2008 jagħmel distinzjoni bejn il-magna u s-sistema ta’ kontroll tat-tniġġis (23). Madankollu, fit-tieni domanda fil-Kawża C‑251/23 u fl-ewwel domanda tagħha fil-Kawża C‑30823, il-qorti tar-rinviju semmiet “[e]lement tad-disinn f’vettura li jħoss it-temperatura, il-veloċità tal-vettura, id-dawrien tal-magna (RPM), it-transmission gear, il-vakwu fil-manifold jew parametru ieħor sabiex jaġġusta, skont ir-riżultat ta’ din l-identifikazzjoni, il-parametri tal-proċess ta’ kombustjoni fil-magna”. F’dawn iċ-ċirkustanzi, din il-qorti titlaq mill-ipoteżi li l-bidla tal-emissjonijiet ta’ sustanzi ta’ ħsara ma tirriżultax minn proċess ta’ kombustjoni ta’ magna diesel innifsu, iżda minn element ta’ manifattura tal-vettura, jiġifieri l-kontroll tar-riċirkulazzjoni tal-gassijiet tal-egżost li tiffunzjona skont firxa ta’ temperaturi jew
il-kontroll tat-termostat tal-likwidu li jkessaħ il-magna. Issa, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, fil-kuntest tat-tqassim tal-ġurisdizzjoni bejn il-qrati tal-Unjoni u dawk nazzjonali, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-kuntest fattwali u leġiżlattiv tad-domandi preliminari, kif iddefinit mid-deċiżjoni tar-rinviju. Għaldaqstant, peress li l-qorti tar-rinviju ddefinixxiet il-kuntest fattwali u leġiżlattiv li jagħmlu parti minnu d-domandi li hija qiegħda tagħmel, ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tivverifika l-eżattezza ta’ dan (24).
64.      Fid-dak kollu li ntqal iktar ’il fuq, nipproponi li r-risposta għat-tieni u għat-tielet domanda fil-Kawża C‑251/23 kif ukoll għall-ewwel u għat-tieni domanda fil-Kawża C‑308/23 għandha tkun li l-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007 għandu jiġi interpretat fis-sens li jikkostitwixxi “tagħmir ta’ riduzzjoni”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, element ta’ disinn preżenti f’vettura diesel li jimmodifika l-parametri ta’ kombustjoni billi jżid l-emissjonijiet ta’ sustanza ta’ ħsara filwaqt li jnaqqas simultanjament l-emissjonijiet ta’ sustanzi ta’ ħsara oħra fis-sitwazzjoni fejn din iż-żieda twassal sabiex jinqabeż il-valur limitu applikabbli għas-sustanza ta’ ħsara inkwistjoni, kif stabbilit fl-Anness I ta’ dan ir-regolament.
D.      Fuq il-ħames domanda fil-Kawża C‑308/23
65.      Permezz tal-ħames domanda tagħha fil-Kawża C‑308/23, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 5(2)(a) tar-Regolament Nru 715/2007 għandux jiġi interpretat fis-sens li apparat ta’ manipulazzjoni jista’ jaqa’ taħt l-eċċezzjoni għall-projbizzjoni tal-użu ta’ tali apparati fil-każ fejn dan l-apparat, minn naħa, huwa neċessarju sabiex jiġi żgurat il-funzjonament f’sigurtà sħiħa tal-vettura iżda, min-naħa l-oħra, ma huwiex neċessarju għall-protezzjoni tal-magna mill-ħsarat jew minn inċident.
66.      Mercedes-Benz Group issostni li din id-domanda hija inammissibbli minħabba nuqqas ta’ rilevanza għall-finijiet tas-soluzzjoni tal-kawża prinċipali sa fejn is-sistema tal-egżost tikkostitwixxi parti integrali u neċessarja ta’ kull sistema ta’ kombustjoni, inkluż tal-magna tal-kombustjoni. Barra minn hekk, il-protezzjoni min-nar fil-filtru tal-partikuli tad-diesel tiggarantixxi l-funzjonament sigur tal-vettura, li altrimenti tista’ tieħu n-nar. Il-miżuri neċessarji sabiex jiġi evitat li dan il-filtru jaqbad huma għalhekk iġġustifikati skont l-Artikolu 5(2)(a) tar-Regolament Nru 715/2007, mingħajr il-ħtieġa li tiġi indirizzata d-domanda magħmula.
67.      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li hija biss il-qorti nazzjonali adita bil-kawża prinċipali li għandha tevalwa n-neċessità ta’ deċiżjoni preliminari u r-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja, li jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, marbuta li tagħti deċiżjoni, meta d-domanda magħmula tkun tirrigwarda l-interpretazzjoni jew il-validità ta’ regola tad-dritt tal-Unjoni, ħlief jekk ikun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba ma għandha ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett ta’ din il-kawża, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella jekk il-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ dritt neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għal din id-domanda (25).
68.      F’dan il-każ, għandu jiġi kkonstatat li l-imsemmija domanda, kif tenfasizza l-qorti tar-rinviju, hija bbażata fil-fatt fuq il-premessa li l-filtru tal-partikuli ma jagħmilx parti integrali mill-magna ta’ vettura bil-magna diesel. Madankollu, tali klassifikazzjoni hija marbuta mad-determinazzjoni tal-kunċett ta’ “magna”, fis-sens tar-Regolament Nru 715/2007, kwistjoni ġuridika li taqa’ taħt l-evalwazzjoni ta’ din il-qorti fir-rigward tal-fatti fil-kawża prinċipali (26). Fi kwalunkwe każ, ma jidhirx b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba ma għandha ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża.
69.      Skont l-Artikolu 5(2) tar-Regolament Nru 715/2007, l-użu ta’ apparat ta’ manipulazzjoni li jnaqqas l-effettività tas-sistemi ta’ kontroll tal-emissjonijiet huwa pprojbit. Madankollu, din il-projbizzjoni għandha tliet eċċezzjonijiet, fosthom dik, li tinsab f’dan l-Artikolu 5(2)(a), li tikkonċerna l-każ fejn “il-bżonn tat-tagħmir huwa ġustifikat għal raġunijiet ta’ protezzjoni tal-magna mill-ħsara jew inċidenti u għat-tħaddim fis-sigurtà tal-vettura”.
70.      Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, sa fejn jistabbilixxi eċċezzjoni għall-projbizzjoni tal-użu ta’ apparat ta’ manipulazzjoni li jnaqqas l-effettività tas-sistemi ta’ kontroll tal-emissjonijiet, l-Artikolu 5(2)(a) tar-Regolament Nru 715/2007 għandu jiġi interpretat b’mod strett. Barra minn hekk, mill-formulazzjoni stess ta’ din id-dispożizzjoni jirriżulta li, sabiex jaqa’ taħt l-eċċezzjoni li hija tipprevedi, il-bżonn ta’ apparat ta’ manipulazzjoni għandu jiġi ġġustifikat mhux biss f’termini ta’ protezzjoni tal-magna minn ħsara jew inċident, iżda wkoll għall-funzjonament fis-sigurtà tal-vettura. Fil-fatt, fid-dawl tal-użu, fl-imsemmija dispożizzjoni, tal-konġunzjoni ta’ koordinazzjoni “u”, din għandha tiġi interpretata fis-sens li l-kundizzjonijiet li hija tipprevedi huma kumulattivi (27).
71.      Il-qorti tar-rinviju, filwaqt li tirreferi għal din il-ġurisprudenza, tenfasizza li, fid-dawl tal-fatt li riskji għas-sigurtà minbarra dawk marbuta mal-magna jistgħu jkunu ta’ natura importanti ħafna, hija ma hijiex ċerta li l-apparat ta’ manipulazzjoni jibqa’ pprojbit f’dan il-każ. Fil-fatt, il-ġustifikazzjoni ta’ apparat ta’ manipulazzjoni hija legalment possibbli minħabba riskji għas-sigurtà li ma joriġinawx mill-magna. B’hekk, din il-qorti tindika li, abbażi ta’ perizji miġbura f’kawża oħra li tirrigwarda l-problema tal-kontroll tar-riċirkulazzjoni tal-gassijiet tal-egżost ta’ vettura bil-magna
diesel, li hija wkoll preżenti fil-kawża prinċipali, hija ġiet informata li l-formazzjoni eċċessiva ta’ partikuli
tan-nugrufun tista’, f’ċerti ċirkustanzi, anki jekk dawn iseħħu rarament, twassal sabiex il-filtru tal-partikuli jaqbad matul il-proċess ta’ riġenerazzjoni u jkun hemm nar fil-vettura.
72.      F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, fil-kawża li tat lok għas-sentenza C‑134/20, il-manifattur tal-vettura kkonċernata kien sostna li l-akkumulazzjoni tal-ħmieġ fil-komponenti tas-sistema ta’ riċirkulazzjoni tal-gassijiet tal-egżost, li tikkawża funzjonament ħażin tal-valv tal-EGR li jista’ jwassal għall-ibblokkar tiegħu, tista’ tqabbad il-filtru tal-partikuli u l-magna tieħu n-nar, jew saħansitra, wara, il-vettura tieħu n-nar kollha kemm hi, ħaġa li tikkomprometti l-funzjonament tas-sigurtà sħiħa tal-vettura (28). Issa, il-Qorti tal-Ġustizzja, wara li kkunsidrat li l-valv tal-EGR jikkostitwixxi komponent distint mill-magna (29) u ddikjarat li l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 5(2)(a) tar-Regolament Nru 715/2007 huma kumulattivi, iddeċidiet li, fid-dawl tal-interpretazzjoni stretta li għandha tirċievi din l-eċċezzjoni, apparat ta’ manipulazzjoni jista’ jiġi ġġustifikat abbażi tal-imsemmija eċċezzjoni biss jekk jiġi stabbilit li dan l-apparat jissodisfa strettament il-ħtieġa li jiġu evitati r-riskji immedjati ta’ ħsara jew ta’ inċident fil-magna, ikkawżati minn nuqqas ta’ funzjonament ta’ komponent tas-sistema ta’ riċirkulazzjoni tal-gassijiet tal-egżost, ta’ gravità tali li jiġġeneraw perikolu konkret waqt is-sewqan tal-vettura mgħammra bl-imsemmi apparat (30). Konsegwentement, anki f’sitwazzjoni ta’ formazzjoni eċċessiva ta’ partikuli ta’ nugrufun, il-bżonn ta’ apparat ta’ manipulazzjoni għandu jiġi ġġustifikat kemm f’termini ta’ protezzjoni tal-magna mill-ħsara jew minn inċident kif ukoll għall-funzjonament fis-sigurtà tal-vettura.
73.      Għaldaqstant, nipproponi li r-risposta għall-ħames domanda fil-Kawża C‑308/23 għandha tkun li l-Artikolu 5(2)(a) tar-Regolament Nru 715/2007 għandu jiġi interpretat fis-sens li apparat ta’ manipulazzjoni ma jistax jaqa’ taħt l-eċċezzjoni għall-projbizzjoni tal-użu ta’ tali apparat ħlief meta l-bżonn ta’ dan l-apparat huwa ġġustifikat mhux biss f’termini ta’ protezzjoni tal-magna minn ħsara jew inċidenti, iżda wkoll għall-funzjonament fis-sigurtà sħiħa tal-vettura.
E.      Fuq ir‑raba’ u l‑ħames domanda fil‑Kawża C‑251/23 kif ukoll fuq is‑sitt sad‑disa’ domanda fil-Kawża C‑308/23
74.      Permezz tar-raba’ u tal-ħames domanda tagħha fil-Kawża C‑251/23 kif ukoll permezz tas-sitt sad-disa’ domanda tagħha fil-Kawża C‑308/23, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 18(1), l-Artikolu 26(1) u l-Artikolu 46 tad-Direttiva 2007/46 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li, fil-kuntest ta’ tilwima bejn ix-xerrej ta’ vettura bil-mutur u l-manifattur tagħha dwar talba għal kumpens relatata ma’ apparat ta’ manipulazzjoni li jgħammar din il-vettura
jew ċirkwiti jew kontrolli illegali, timponi b’mod sħiħ fuq dan ix-xerrej il-prova tal-eżistenza ta’ dan l-apparat ta’ manipulazzjoni, fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007, kif ukoll l-assenza ta’ eċċezzjoni għall-projbizzjoni ta’ użu ta’ tali mezz, fis-sens tal-Artikolu 5(2)(a) ta’ dan ir-regolament, mingħajr ma l-manifattur tal-vettura jkollu jipprovdi informazzjoni f’dan ir-rigward fil-kuntest tal-investigazzjoni tal-kawża.
75.      F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tgħid li t-tqassim tal-oneru tal-prova fid-dritt Ġermaniż jipprevedi, b’mod assolut, li x-xerrej ta’ vettura għandu jipprova fl-intier tagħhom il-kundizzjonijiet reali kollha tal-eżistenza ta’ apparat ta’ manipulazzjoni
jew ċirkwiti jew kontrolli illegali,
billi għandu jipprova l-eżistenza ta’ dannu kif ukoll il-ksur ta’ liġi ta’ protezzjoni. Issa, mingħajr il-produzzjoni ta’ dokumenti u l-komunikazzjoni ta’ data dwar l-ipprogrammar, li fid-dritt Ġermaniż il-manifattur tal-karozzi ma huwiex marbut li jipprovdilu, is-sempliċi eżistenza ta’ apparat ta’ manipulazzjoni jew ċirkwiti jew kontrolli illegali tista’, l-iktar l-iktar, tiġi ppruvata permezz ta’ prezz ta’ testijiet għoljin ħafna.
76.      Mercedes-Benz Group u l-Gvern Ġermaniż isostnu li dawn id-domandi huma inammissibbli minħabba l-insuffiċjenza tal-espożizzjoni tal-fatti kif ukoll tal-espożizzjoni insuffiċjenti u ineżatta tal-kuntest ġuridiku nazzjonali. Minflok ma tippreżenta lill-Qorti tal-Ġustizzja espożizzjoni preċiża tad-dritt nazzjonali u għamlet, fuq din il-bażi, domandi konkreti dwar il-kompatibbiltà ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali mal-prinċipju ta’ effettività tad-dritt tal-Unjoni, il-qorti tar-rinviju titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tfassal sistema ta’ tqassim tal-oneru tal-allegazzjoni u tal-prova fi proċeduri ċivili. Barra minn hekk, sa fejn din il-qorti tirreferi għall-flapp tar-radjatur fil-Kawża C‑308/23, id-domandi preliminari ma humiex rilevanti għall-finijiet tas-soluzzjoni tat-tilwima, peress li dan il-flapp ma jagħmilx parti integrali mis-sistema ta’ kontroll tal-emissjonijiet.
77.      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, fil-kuntest tat-tqassim tal-kompetenzi bejn il-qrati tal-Unjoni u l-qrati nazzjonali, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-kuntest fattwali u leġiżlattiv tad-domandi preliminari, kif iddefinit mid-deċiżjoni tar-rinviju. Għaldaqstant, peress li l-qorti tar-rinviju ddefinixxiet il-kuntest fattwali u leġiżlattiv tad-domandi li hija tagħmel, ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tivverifika l-eżattezza tagħhom (31). F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-kwistjoni sa fejn ċerti kundizzjonijiet dwar l-eżistenza ta’ apparat ta’ manipulazzjoni jew ta’ ċirkwiti jew kontrolli illegali oħra ma jistgħu ma jiġux ipprovati jew irrifjutati u, b’konsegwenza, fuq liema parti jaqa’ l-oneru tal-prova f’dawn iċ-ċirkustanzi. Permezz tal-oġġezzjonijiet tagħhom dwar l-ammissibbiltà tad-domandi preliminari, Mercedes-Benz Group u l-Gvern Ġermaniż jikkontestaw il-konstatazzjonijiet ġuridiċi u fattwali magħmula mill-qorti tar-rinviju kif ukoll l-evalwazzjoni ta’ din tal-aħħar fir-rigward tar-rilevanza ta’ dawn id-domandi għas-soluzzjoni tal-kawża prinċipali. Issa, ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tissostitwixxi lilha nnifisha mal-qorti tar-rinvju la fir-rigward tal-konstatazzjoni tal-fatti u tal-qafas regolamentari nazzjonali u lanqas fir-rigward ta’ tali evalwazzjoni. Minbarra dan, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mistiedna tirrispondi għall-istess domandi billi tinterpreta d-dritt tal-Unjoni u, għaldaqstant, tista’ tagħmel hemm mingħajr ma tagħti deċiżjoni determinanti dwar il-fatti fil-kawża prinċipali.
Għaldaqstant, ir-raba’ u l-ħames domanda fil-Kawża C‑251/23 kif ukoll is-sitt sad-disa’ domanda fil-Kawża C‑308/23 huma ammissibbli.
78.      Fuq il-mertu, għandu jitfakkar li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, mill-Artikolu 18(1), mill-Artikolu 26(1) u mill-Artikolu 46 tad-Direttiva 2007/46, moqrija flimkien mal-Artikolu 5(2) tar-Regolament Nru 715/2007, l-Istati Membri huma obbligati jipprevedu li x-xerrej ta’ vettura bil-mutur mgħammra b’apparat ta’ manipulazzjoni pprojbit, fis-sens tal-Artikolu 5(2) ta’ dan ir-regolament, jibbenefika minn dritt għal kumpens min-naħa tal-manifattur ta’ din il-vettura meta l-imsemmi apparat ikun ikkawża dannu lil dan ix-xerrej. Fl-assenza ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li jirregolaw il-modalitajiet tal-kisba ta’ kumpens
għax-xerrejja kkonċernati mix-xiri ta’ tali vettura, huwa kull Stat Membru li għandu jiddetermina dawn il-modalitajiet. Madankollu, ma tkunx konformi mal-prinċipju ta’ effettività leġiżlazzjoni nazzjonali li tirrendi, fil-prattika, impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-kisba, mix-xerrej ta’ vettura bil-mutur, ta’ kumpens adegwat għad-danni kkawżati lilu mill-ksur, mill-manifattur ta’ din il-vettura, tal-projbizzjoni stabbilita fl-Artikolu 5(2) tar-Regolament Nru 715/2007. Bla ħsara għal din il-kundizzjoni, il-qrati nazzjonali huma ġġustifikati li jiżguraw li l-protezzjoni tad-drittijiet iggarantiti mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni ma twassalx għal arrikkiment indebitu tal-aventi kawża (32).
79.      F’dan ir-rigward, dejjem skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex tiġi żgurata l-osservanza tal-prinċipju ta’ effettività, il-qorti nazzjonali, jekk tikkonstata li l-fatt li parti jkollha l-oneru tal-prova dan jista’ tirrendi impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-produzzjoni ta’ tali prova, b’mod partikolari minħabba li din tkun tirrigwarda elementi li din il-parti ma jistax ikollha għad-dispożizzjoni tagħha, hija obbligata tirrikorri għall-mezzi proċedurali kollha mqiegħda għad-dispożizzjoni tagħha mid-dritt nazzjonali, fosthom dak li tordna l-miżuri ta’ investigazzjoni neċessarji, inkluża l-produzzjoni minn waħda mill-partijiet jew minn terz ta’ att jew ta’ prova (33). Barra minn hekk, fir-rigward tal-prinċipju ta’ effettività, dan jimplika rekwiżit ta’ protezzjoni ġudizzjarja, stabbilit fl-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, li l-qorti nazzjonali għandha tosserva (34).
80.      Minn din il-ġurisprudenza jirriżulta li l-qorti nazzjonali adita tista’, b’mod partikolari, titlob lill-manifattur tal-vettura kkonċernata jipproduċi ċerti dokumenti sabiex jiġi ddeterminat jekk, kif isostni x-xerrej ta’ din il-vettura, din hijiex mgħammra b’apparat ta’ manipulazzjoni, fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007
jew ċirkwiti jew kontrolli illegali oħra. Barra minn hekk, l-osservanza tal-prinċipju ta’ effettività timplika li, meta testijiet ikunu neċessarji għall-finijiet ta’ din id-determinazzjoni u meta din tkun għolja, il-qorti nazzjonali tista’ tiddeċiedi li ġġiegħel lill-manifattur iġorr parti mill-ispiża ta’ dawn it-testijiet. Bl-istess mod, il-qorti nazzjonali tista’ tikkunsidra li x-xerrej ma huwiex obbligat iħallas bil-quddiem l-ispejjeż kollha relatati ma’ perizja (35).
81.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, nipproponi li r-risposta għar-raba’ u għall-ħames domanda fil‑Kawża C‑251/23 kif ukoll għas-sitt u d-disa’ domanda fil-Kawża C‑308/23 għandha tkun li l-Artikolu 18(1), l-Artikolu 26(1) u l-Artikolu 46 tad-Direttiva 2007/46 għandhom jiġu interpretati fis-sens li, sabiex tiġi żgurata l-osservanza tal-prinċipju ta’ effettività tad-dritt tal-Unjoni, jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li, fil-kuntest ta’ tilwima bejn ix-xerrej ta’ vettura bil-mutur u l-manifattur tagħha dwar talba għal kumpens relatata ma’ apparat ta’ manipulazzjoni li din il-vettura fiha jew ċirkwiti jew kontrolli illegali oħra, timponi b’mod sħiħ fuq ix-xerrej l-obbligu li jipprova l-eżistenza ta’ dan l-apparat ta’ manipulazzjoni, fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007, kif ukoll l-assenza ta’ eċċezzjoni għall-projbizzjoni ta’ użu ta’ tali mezz, fis-sens tal-Artikolu 5(2)(a) ta’ dan ir-regolament, mingħajr ma l-manifattur tal-vettura ma jkollu jipprovdi informazzjoni f’dan ir-rigward fil-kuntest tal-investigazzjoni tal-kawża.
F.      Fuq is‑sitt sat‑tmien domanda fil‑Kawża C‑251/23 u fuq l-għaxar sat‑tnax‑il domanda fil‑Kawża C‑308/23
82.      Permezz tas-sitt sat-tmien domanda tagħha fil-Kawża C‑251/23 u permezz tal-għaxar sat-tnax-il domanda tagħha fil-Kawża C‑308/23, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-punt 36 tal-Artikolu 3 u l-Artikolu 18(1) tad-Direttiva 2007/46 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li l-ħruġ, mill-manifattur, ta’ ċertifikat ta’ konformità lix-xerrej individwali ta’ vettura għandux l-għan li jipproteġi speċifikament lil dan ix-xerrej kontra x-xiri ta’ vettura li ma tissodisfax ir-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni u jekk, fil-każ ta’ ħruġ ta’ ċertifikat ta’ konformità ineżatt b’sempliċi negliġenza, l-Istat Membru kkonċernat huwiex obbligat jagħti lill-imsemmi xerrej id-dritt li jikseb ir-rimbors, fuq talba tiegħu, tal-ispejjeż ta’ xiri tal-vettura, jekk ikun il-każ fir-rigward ta’ trasferiment lura tal-vettura u trasferiment tal-proprjetà tagħha
wara t-tnaqqis tal-valur tal-benefiċċji l-oħra li huwa eventwalment kiseb mix-xiri tal-vettura.
83.      Il-qorti tar-rinviju tindika li hija kkompletat it-talba għal deċiżjoni preliminari tagħha b’dawn id-domandi, kif ukoll permezz tad-disa’ domanda fil-Kawża C‑251/23 u t-tlettax-il domanda fil-Kawża C‑308/23, fid-dawl tas-sentenzi li l-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja) tat fis‑26 ta’ Ġunju 2023 (36) wara s-sentenza C‑100/21. F’dan il-każ, OB u YV eżerċitaw id-dritt mogħti mill-Artikolu 823(2) tal-Kodiċi Ċivili Ġermaniż, li jippreżupponi l-ksur ta’ liġi intiża li tipproteġi lil ħaddieħor. Issa, il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) qieset li l-interess protett mid-dritt tal-Unjoni jikkonsisti biss f’li x-xerrej ta’ vettura ma jarax il-patrimonju tiegħu, minħabba ksur b’sempliċi negliġenza tal-manifattur tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni dwar il-gassijiet tal-egżost, jiġi suġġett għal deprezzament meta mqabbel mal-istat li fih kien ikun kieku ma kkonkludiex il-kuntratt (“ipoteżi tad-differenza”). Il-protezzjoni tad-dritt tal-Unjoni ma testendix għall-interess tax-xerrej f’li ma jkunx marbut bil-kuntratt. Il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) għalhekk ma tagħti lix-xerrej ta’ tali vettura ebda dritt għar-rimbors tal-ispejjeż sostnuti għax-xiri tal-vettura – jekk ikun il-każ fuq bażi lineari mal-għoti lura tal-vettura u t-trasferiment tal-proprjetà tagħha u wara t-tnaqqis tal-valur ta’ kull vantaġġ ieħor miksub mix-xiri tal-vettura – iżda biss dritt għar-rimbors ta’ deprezzament dannuż.
84.      F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, mill-Artikolu 18(1), mill-Artikolu 26(1) u mill-Artikolu 46 tad-Direttiva 2007/46 jirriżulta li din tistabbilixxi rabta diretta bejn il-manifattur tal-vetturi u x-xerrej individwali ta’ vettura bil-mutur intiża sabiex tiggarantixxi lil dan tal-aħħar li din il-vettura tkun konformi mal-leġiżlazzjoni rilevanti tal-Unjoni. B’mod partikolari, peress li l-manifattur ta’ vettura għandu josserva r-rekwiżiti li jirriżultaw mill-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 715/2007 mal-ħruġ taċ-ċertifikat ta’ konformità lix-xerrej individwali ta’ din il-vettura bl-għan tar-reġistrazzjoni u tal-bejgħ jew tad-dħul fis-servizz tal-imsemmija vettura, dan iċ-ċertifikat jippermetti li dan ix-xerrej jiġi protett kontra n-nuqqas ta’ osservanza, minn dan il-manifattur, tal-obbligu tiegħu li jqiegħed fis-suq vetturi konformi ma’ din id-dispożizzjoni. Issa, ma huwiex eskluż li tip ta’ vettura, koperta minn approvazzjoni tat-tip tal-KE, li tippermetti li din il-vettura tintuża fit-triq, jista’, inizjalment, jiġi approvat mill-awtorità kompetenti fil-qasam tal-approvazzjoni mingħajr ma tkun ġiet żvelata lilha l-preżenza ta’ software ipprogrammat skont firxa ta’ temperaturi. F’dan ir-rigward, id-Direttiva 2007/46 tipprevedi s-sitwazzjoni li fiha l-illegalità ta’ element ta’ disinn ta’ vettura, fid-dawl, pereżempju, tar-rekwiżiti tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 715/2007, jiġi skopert biss wara din l-approvazzjoni tat-tip. Għalhekk, l-Artikolu 8(6) ta’ din id-direttiva jipprevedi li din l-awtorità tista’ tħassar l-approvazzjoni ta’ vettura. Barra minn hekk, mill-ewwel u mit-tielet sentenza tal-Artikolu 13(1) tal-imsemmija direttiva jirriżulta li, meta manifattur jinforma lil Stat Membru li jkun ta l-approvazzjoni tat-tip tal-KE b’modifika tal-informazzjoni rreġistrata fil-fajl ta’ approvazzjoni, dan l-Istat Membru jista’, jekk dan ikun neċessarju, jiddeċiedi, billi jikkonsulta lill-manifattur, li għandha tingħata approvazzjoni tat-tip tal-KE ġdida. Fl-aħħar nett, l-Artikolu 30(1) tal-istess direttiva jipprevedi li, jekk Stat Membru li jkun ta approvazzjoni tat-tip tal-KE jikkonstata nuqqas ta’ konformità mat-tip ta’ vettura li jkun approva, huwa għandu jieħu l-miżuri neċessarji, inkluż, jekk ikun il-każ, l-irtirar ta’ din l-approvazzjoni, sabiex jiżgura li l-vetturi prodotti jinġiebu f’konformità ma’ dan it-tip (37).
85.      Dejjem skont il-Qorti tal-Ġustizzja, l-illegalità ta’ apparat ta’ manipulazzjoni mgħammar f’vettura bil-mutur, skoperta wara l-approvazzjoni tat-tip tal-KE għal din il-vettura, tista’
tpoġġi f’dubju l-validità ta’ din l-approvazzjoni u, b’estensjoni, dik taċ-ċertifikat ta’ konformità intiż li jiċċertifika li l-imsemmija vettura, li tappartjeni għas-serje tat-tip approvat, kienet tissodisfa l-atti regolatorji kollha fil-mument tal-produzzjoni tagħha. Fid-dawl tar-regola stabbilita fl-Artikolu 26(1) tad-Direttiva 2007/46, din l-illegalità hija għalhekk ta’ natura, b’mod partikolari, li toħloq inċertezza fir-rigward tal-possibbiltà ta’ reġistrazzjoni, ta’ bejgħ jew ta’ tqegħid fis-servizz tal-istess vettura u, eventwalment, li tikkawża dannu lix-xerrej ta’ vettura li għandha apparat ta’ manipulazzjoni illegali. Minn dan il-Qorti tal-Ġustizzja ddeduċiet li l-Artikolu 18(1), l-Artikolu 26(1) u l-Artikolu 46 ta’ din id-direttiva, moqrija flimkien mal-Artikolu 5(2) tar-Regolament Nru 715/2007, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipproteġu, minbarra interessi ġenerali, l-interessi partikolari tax-xerrej individwali ta’ vettura bil-mutur fil-konfront tal-manifattur tiegħu meta din il-vettura tkun mgħammra b’apparat ta’ manipulazzjoni li huwa pprojbit, fis-sens ta’ din l-aħħar dispożizzjoni (38). Konsegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat b’mod ċar li l-ħruġ, mill-manifattur, ta’ ċertifikat ta’ konformità lix-xerrej individwali ta’ vettura għandu l-għan li jipproteġi speċifikament lil dan ix-xerrej kontra x-xiri
ta’ vettura li ma tissodisfax ir-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni. Għalhekk, ix-xerrej ta’ tali vettura ma huwiex obbligat juri li ġarrab dannu speċifiku, bħall-fatt li ltaqa’ ma’ diffikultajiet sabiex jerġa’ jbigħ il-vettura tiegħu. Id-dannu li huwa ġarrab huwa marbut max-xiri, bħala tali, ta’ vettura li għandha apparat ta’ manipulazzjoni illegali (39).
86.      Fir-rigward tal-portata tad-dritt għal kumpens, kif ġie stabbilit fil-punt 78 ta’ dawn il-konklużjonijiet, fl-assenza ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li jirregolaw il-modalitajiet għall-kisba ta’ kumpens mix-xerrejja kkonċernati mix-xiri ta’ vettura mgħammra b’apparat ta’ manipulazzjoni illegali, huwa kull Stat Membru li għandu jiddetermina dawn il-modalitajiet, sakemm il-prinċipju ta’ effettività tad-dritt tal-Unjoni jiġi osservat. F’dan ir-rigward, naqbel mal-pożizzjoni ta’ Mercedes-Benz Group u tal-Gvern Ġermaniż li, fl-assenza ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, l-Istat Membru kkonċernat ma huwiex obbligat jagħti lix-xerrej dritt kontra l-manifattur biex jeħilsu kompletament mix-xiri tal-vettura, jiġifieri li jiġi rrimborsat l-ispejjeż tax-xiri tal-vettura, jekk ikun il-każ, bl-għoti lura tal-vettura u t-trasferiment tal-proprjetà tagħha bit-tnaqqis min-naħa tiegħu tal-valur tal-benefiċċji li jkun kiseb mill-vettura. Tali interpretazzjoni ma tmurx kontra l-prinċipju ta’ effettività sa fejn ix-xerrej għandu dritt għal kumpens sħiħ għad-dannu mġarrab fil-forma ta’ rimbors li jikkorrispondi għall-ammont tad-deprezzament patrimonjali li jirriżulta mix-xiri ekonomikament żvantaġġuż ta’ vettura li ma tissodisfax ir-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni (40).
87.      F’dan is-sens, hekk kif il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, pjuttost milli dannu purament patrimonjali, dan huwa dannu materjali li jirriżulta minn telf fil-valur ta’ kull vettura kkonċernata u li jirriżulta mill-fatt li, bl-iżvelar tal-installazzjoni tas-software li jimmanipula d-data dwar l-emmissjonijiet tal-gassijiet tal-egżost, il-ħlas imwettaq għax-xiri ta’ tali vettura għandu bħala korrispettiv vettura affettwata minn difett u, għaldaqstant, li għandha valur iżgħar. Għalhekk, fil-każ ta’ kummerċjalizzazzjoni ta’ vetturi mgħammra mill-manifattur tagħhom b’softwer li jimmanipula d-data dwar l-emmissjonijiet tal-gassijiet tal-egżost, id-dannu mġarrab mix-xerrej finali la huwa indirett u lanqas ma huwa purament patrimonjali u jimmaterjalizza ruħu max-xiri ta’ tali vettura mingħand terz (41).
88.      Għaldaqstant, nipproponi li r-risposta għas-sitt sat-tmien domanda fil-Kawża C‑251/23 kif ukoll għall-għaxar sat-tnax-il domanda fil-Kawża C‑308/23 għandha tkun li l-punt 36 tal-Artikolu 3 u l-Artikolu 18(1) tad-Direttiva 2007/46 għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-ħruġ, mill-manifattur, ta’ ċertifikat ta’ konformità lix-xerrej individwali ta’ vettura għandu l-għan li jipproteġi speċifikament lil dan ix-xerrej kontra x-xiri ta’ vettura li ma tissodisfax ir-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni u li, fil-każ ta’ ħruġ ta’ ċertifikat ta’ konformità ineżatt b’sempliċi negliġenza, l-imsemmi xerrej għandu dritt għal kumpens
għad-dannu mġarrab fil-forma ta’ rimbors li jikkorrispondi għall-ammont tad-deprezzament patrimonjali mġarrab, mingħajr ma l-Istat Membru kkonċernat ikun obbligat li jagħti lill-istess xerrej id-dritt li jikseb ir-rimbors tal-ispejjeż ta’ xiri ta’ din il-vettura, jekk ikun il-każ fir-rigward kontra l-għoti lura tal-vettura u t-trasferiment tal-proprjetà tagħha bit-tnaqqis tal-valur tal-benefiċċji l-oħra li huwa eventwalment kiseb mix-xiri tal-imsemmija vettura.
G.      Fuq id‑disa’ domanda fil-Kawża C‑251/23 u t‑tlettax‑il domanda fil-Kawża C‑308/23
89.      Permezz tad-disa’ domanda tagħha fil-Kawża C‑251/23 u t-tlettax-il domanda tagħha fil-Kawża C‑308/23, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-dritt għal kumpens tax-xerrej ta’ vettura li ma tissodisfax ir-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni fir-rigward tal-emissjonijiet tagħha ta’ gass tal-egżost u/jew tal-karatteristiċi tas-sistema tagħha ta’ kontroll tal-emissjonijiet jistax jiġi limitat għal 15 % tal-prezz tax-xiri ta’ din il-vettura.
90.      Il-qorti tar-rinviju tirreferi għas-sentenzi mogħtija mill-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) fis‑26 ta’ Ġunju 2023 (42) li fihom din il-qorti qieset li d-dritt għal kumpens tax-xerrej ta’ vettura mgħammra b’apparat ta’ manipulazzjoni illegali kellu jiġi limitat għal minimu ta’ 5 % tal-prezz tax-xiri ta’ din il-vettura u għal limitu massimu ta’ 15 % tal-prezz tax-xiri.
91.      F’dan ir-rigward, għandu jiġi kkonstatat, kif il-Gvern Ġermaniż u l-Kummissjoni jsostnu, li, għalkemm id-deċiżjonijiet tar-rinviju jipprovdu indikazzjonijiet dwar il-prezz tax-xiri tal-vetturi 1 u 2, huma ma jinkludu madankollu ebda element dwar l-ammont tad-deprezzament patrimonjali mġarrab minn OB u YV. Għaldaqstant, dawn id-deċiżjonijiet ma jurux li dawn sofrew dannu ogħla minn 15 % tal-prezz tax-xiri ta’ dawn il-vetturi rispettivament. F’dawn iċ-ċirkustanzi, jiena tal-fehma li dawn id-domandi huma ipotetiċi u, konsegwentement, inammissibbli.
V.      Konklużjoni
92.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula mil-Landgericht Duisburg (il-Qorti Reġjonali ta’ Duisburg, il-Ġermanja) kif ġej:
1)      L-Artikolu 4(2) u l-Artikolu 5(1) tar-Regolament (KE) Nru 715/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑20 ta’ Ġunju 2007 dwar l-approvazzjoni tat-tip ta’ vetturi bil-mutur fir-rigward tal-emissjonijiet ta’ vetturi ħfief għall-passiġġieri u ta’ vetturi kummerċjali (Euro 5 u Euro 6) u dwar l-aċċess għal informazzjoni dwar it-tiswija u l-manutenzjoni tal-vetturi, kif emendat bir-Regolament (UE) Nru 459/2012 tal-Kummissjoni, tad‑29 ta’ Mejju 2012,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
vettura mgħammra b’magna diesel ta’ ġenerazzjoni Euro 5 ma tosservax il-valuri limitu ta’ emissjoni previsti fl-Anness I ta’ dan ir-regolament, indipendentement mill-eżistenza ta’ apparat ta’ manipulazzjoni, fis-sitwazzjoni fejn, meta l-magna ta’ din il-vettura tkun sħuna, hija tiġġenera iktar minn 180 mg/km ta’ ossidi tan-nitroġenu meta jsir, f’dan l-istat, it-test “New European Driving Cycle” (NEDC), sa fejn is-sewqan b’magna sħuna jikkostitwixxi użu normali tal-imsemmija vettura, fis-sens ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, jiġifieri f’kundizzjonijiet ta’ sewqan reali, kif normalment jeżistu fit-territorju tal-Unjoni.
2)      L-Artikolu 4(2) u l-Artikolu 5(1) tar-Regolament Nru 715/2007, kif emendat bir-Regolament Nru 459/2012,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
vettura mgħammra b’magna diesel ta’ ġenerazzjoni Euro 5 jew Euro 6 ma tosservax il-valuri limitu tal-emissjonijiet previsti fl-Anness I ta’ dan ir-regolament, indipendentement mill-eżistenza ta’ apparat ta’ manipulazzjoni, meta, fis-sitwazzjoni fejn element ta’ kostruzzjoni preżenti f’dik il-vettura jibdel il-parametri ta’ kombustjoni billi jżid l-emissjonijiet ta’ sustanza ta’ ħsara filwaqt li jnaqqas simultanjament l-emissjonijiet ta’ sustanzi ta’ ħsara oħra, din iż-żieda twassal sabiex jinqabeż il-valur limitu applikabbli għas-sustanza ta’ ħsara inkwistjoni, kif stabbilita f’dan l-anness.
3)      L-Artikolu 3(10) tar-Regolament Nru 715/2007, kif emendat bir-Regolament Nru 459/2012,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
jikkostitwixxi “tagħmir ta’ riduzzjoni”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, element ta’ disinn preżenti f’vettura bil-magna diesel li jimmodifika l-parametri ta’ kombustjoni billi jżid l-emissjonijiet ta’ sustanza ta’ ħsara filwaqt li jnaqqas simultanjament l-emissjonijiet ta’ sustanzi ta’ ħsara oħra fis-sitwazzjoni fejn din iż-żieda twassal sabiex jinqabeż il-valur limitu applikabbli għas-sustanza ta’ ħsara inkwistjoni, kif stabbilit fl-Anness I ta’ dan ir-regolament.
4)      L-Artikolu 5(2)(a) tar-Regolament Nru 715/2007, kif emendat bir-Regolament Nru 459/2012:
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
apparat ta’ manipulazzjoni ma jistax jaqa’ taħt l-eċċezzjoni għall-projbizzjoni tal-użu ta’ tali apparat ħlief meta l-bżonn ta’ dan l-apparat huwa ġġustifikat mhux biss f’termini ta’ protezzjoni tal-magna minn ħsara jew inċidenti, iżda wkoll għall-funzjonament fis-sigurtà sħiħa tal-vettura.
5)      L-Artikolu 18(1), l-Artikolu 26(1) u l-Artikolu 46 tad-Direttiva 2007/46/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-5 ta’ Settembru 2007 li tistabbilixxi kwadru għall-approvazzjoni ta’ vetturi bil-mutur u l-karrijiet tagħhom, u ta’ sistemi, komponenti u unitajiet tekniċi separati maħsuba għal tali vetturi (Direttiva Kwadru), kif emendata bir-Regolament (UE) Nru 136/2014 tal-Kummissjoni tal‑11 ta’ Frar 2014,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
sabiex tiġi żgurata l-osservanza tal-prinċipju ta’ effettività tad-dritt tal-Unjoni, dawn jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li, fil-kuntest ta’ tilwima bejn ix-xerrej ta’ vettura bil-mutur u l-manifattur tagħha dwar talba għal kumpens relatata ma’ apparat ta’ manipulazzjoni li din il-vettura fiha, jew ċirkwiti jew kontrolli illegali oħra, timponi b’mod sħiħ fuq ix-xerrej l-obbligu li jipprova l-eżistenza ta’ dan l-apparat ta’ manipulazzjoni, fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 715/2007, kif emendat bir-Regolament Nru 459/2012, kif ukoll l-assenza ta’ eċċezzjoni għall-projbizzjoni ta’ użu ta’ tali mezz, fis-sens tal-Artikolu 5(2)(a) ta’ dan ir-regolament, mingħajr ma l-manifattur tal-vettura ma jkollu jipprovdi informazzjoni f’dan ir-rigward fl-investigazzjoni tal-kawża.
6)      Il-punt 36 tal-Artikolu 3 u l-Artikolu 18(1) tad-Direttiva 2007/46, kif emendat bid-Direttiva 2007/46, għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-ħruġ, mill-manifattur, ta’ ċertifikat ta’ konformità lix-xerrej individwali ta’ vettura għandu l-għan li jipproteġi speċifikament lil dan ix-xerrej kontra x-xiri ta’ vettura li ma tissodisfax ir-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni u li, fil-każ ta’ ħruġ ta’ ċertifikat ta’ konformità ineżatt b’sempliċi negliġenza, l-imsemmi xerrej għandu dritt għal kumpens għad-dannu mġarrab fil-forma ta’ rimbors li jikkorrispondi għall-ammont tad-deprezzament patrimonjali imġarrab, mingħajr ma l-Istat Membru kkonċernat ikun obbligat li jagħti lill-istess xerrej id-dritt li jikseb ir-rimbors tal-ispejjeż ta’ xiri ta’ din il-vettura, jekk ikun il-każ fir-rigward kontra l-għoti lura tal-vettura u t-trasferiment tal-proprjetà tagħha bit-tnaqqis tal-valur tal-benefiċċji l-oħra li huwa eventwalment kiseb mix-xiri tal-imsemmija vettura.
1      Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
2      Direttiva 2007/46/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑5 ta’ Settembru 2007 li tistabbilixxi kwadru għall-approvazzjoni ta’ vetturi bil-mutur u l-karrijiet tagħhom, u ta’ sistemi, komponenti u unitajiet tekniċi separati maħsuba għal tali vetturi (“Direttiva Qafas”) (ĠU 2007, L 263, p. 1), kif emendata mir-Regolament (UE) Nru 136/2014 tal-Kummissjoni tal‑11 ta’ Frar 2014 (ĠU 2014, L 43, p. 12) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2007/46”).
3      Regolament (KE) Nru 715/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑20 ta’ Ġunju 2007 dwar l-approvazzjoni tat-tip ta’ vetturi bil-mutur fir-rigward tal-emissjonijiet ta’ vetturi ħfief għall-passiġġieri u ta’ vetturi kummerċjali (Euro 5 u Euro 6) u dwar l-aċċess għal informazzjoni dwar it-tiswija u l-manutenzjoni tal-vetturi (ĠU 2007, L 171, p. 1), kif emendat mir-Regolament (UE) Nru 459/2012 tal-Kummissjoni tad-29 ta’ Mejju 2012 (ĠU 2012, L 142, p. 16) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 715/2007”).
4      Sentenza tal‑21 ta’ Marzu 2023, Mercedes-Benz Group (Responsabbiltà tal-manifatturi tal-vetturi mgħammra b’apparat ta’ manipulazzjoni) (C‑100/21, iktar ’il quddiem is-“sentenza C‑100/21”, EU:C:2023:229).
5      Regolament (UE) 2018/858 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑30 ta’ Mejju 2018 dwar l-approvazzjoni u s-sorveljanza tas-suq ta’ vetturi bil-mutur u t-trejlers tagħhom, u ta’ sistemi, komponenti u unitajiet tekniċi separati maħsuba għal tali vetturi, li jemenda r-Regolamenti (KE) Nru 715/2007 u (KE) Nru 595/2009 u li jħassar id-Direttiva 2007/46/KE (ĠU 2018, L 151, p. 1).
6      Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 692/2008 tal‑18 ta’ Lulju 2008 li jimplimenta u jemenda r-Regolament (KE) Nru 715/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑20 ta’ Ġunju 2007 dwar l-approvazzjoni tat-tip ta’ vetturi bil-mutur fir-rigward ta’ l-emissjonijiet ta’ vetturi ħfief għall-passiġġieri u ta’ vetturi kummerċjali (Euro 5 u Euro 6) u dwar l-aċċess għall-informazzjoni dwar it-tiswija u l-manutenzjoni tal-vettura (ĠU 2008, L 199, p. 1; rettifika fil-ĠU 2010, L 336, p. 68).
7      Regolament tal-Kummissjoni (UE) 2017/1151 tal‑1 ta’ Ġunju 2017 li jissupplimenta r-Regolament (KE) Nru 715/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-approvazzjoni tat-tip ta’ vetturi bil-mutur fir-rigward tal-emissjonijiet ta’ vetturi ħfief għall-passiġġieri u ta’ vetturi kummerċjali (Euro 5 u Euro 6) u dwar l-aċċess għal informazzjoni dwar it-tiswija u l-manutenzjoni tal-vetturi, li jemenda d-Direttiva 2007/46/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, ir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 692/2008 u r-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 1230/2012 u li jħassar ir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 692/2008 (ĠU 2017, L 175, p. 1; rettifika fil-ĠU 2018, L 56, p. 66).
8      Regolament Nru 83 tal-Kummissjoni Ekonomika għall-Ewropa tan-Nazzjonijiet Uniti (NU/KEE) – Dispożizzjonijiet uniformi rigward l-approvazzjoni tal-vetturi fir-rigward tal-emissjoni ta' sustanzi li jniġġsu skont ir-rekwiżiti tal-fjuwil tal-magna [2015/1038] (ĠU 2015, L 172, p. 1), fil-verżjoni tiegħu applikabbli fid-data tal-fatti fil-kawża prinċipali.
9      Permezz tar-Regolament tal-Kummissjoni (UE) 2016/427 tal‑10 ta’ Marzu 2016 li jemenda r-Regolament (KE) Nru 692/2008 fir-rigward tal-emissjonijiet minn vetturi ħfief għall-passiġġieri u minn vetturi kummerċjali (Euro 6) (ĠU 2016, L 82, p 1), il-Kummissjoni introduċiet il-proċedura tal-ittestjar tal-emissjonijiet f’sewqan reali (RDE) sabiex tirrifletti aħjar l-emissjonijiet imkejla fit-triq.
10      Fil-kuntest tat-talba tagħha għal deċiżjoni preliminari fil-Kawża C‑251/23, imressqa quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fid‑19 ta’ April 2023, il-qorti tar-rinviju għamlet l-ewwel ħames domandi. F’żieda ma’ din it-talba, ippreżentata lill-Qorti tal-Ġustizzja fl‑14 ta’ Awwissu 2023, din il-qorti żiedet is-sitt sad-disa’ domanda.
11      L-“AdBlue” hija soluzzjoni milwiema ta’ urea li tikkonsisti minn 32.5 % urea u 67.5 % ilma demineralizzat, li jintuża bħala parti minn katalizzatur RCS.
12      Fil-kuntest tat-talba tagħha għal deċiżjoni preliminari, imressqa quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fis‑17 ta’ Mejju 2023, il-qorti tar-rinviju għamlet l-ewwel disa’ domandi. F’żieda ma’ din it-talba, ippreżentata lill-Qorti tal-Ġustizzja fl‑1 ta’ Awwissu 2023, din il-qorti żiedet l-għaxar sat-tlettax-il domanda.
13      Skont id-definizzjoni li tinsab, b’mod partikolari, fid-Direttiva tal-Kunsill Nru 92/53/KEE tat‑18 ta’ Ġunju 1992 li temenda d-Direttiva 70/156/KEE dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati Membri li għandhom x’jaqsmu mal-approvazzjoni tat-tip ta’ vetturi bil-mutur u l-karrijiet tagħhom (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 11, p. 205), fil-punt 1 tal-Anness II tagħha.
14      Id-deċiżjoni tar-rinviju ssemmi r-riżultat tal-perizji mwettqa matul l-ewwel test NEDC imwettaq wara startjar kiesaħ, fil‑11 ta’ Novembru 2020, imbagħad tat-tieni mwettaq immedjatament wara din id-data bi startjar sħun għall-elementi li ġejjin: Nox monossidu tal-karbonju (CO), idrokarburi (HC), partikuli u metan (CH4) u konsum tal-fjuwil.
15      Il-qorti tar-rinviju tesponi wkoll li l-leġiżlatur tal-Unjoni jirrikonoxxi espressament l-idea tal-kompromess billi jistabbilixxi valuri limitu mħallta. Pereżempju, għall-emissjonijiet tal-idrokarburi mill-vetturi diesel, il-valur limitu jkun relatat mas-somma tal-emissjonijiet ikkombinati ta’ emissjonijiet tal-idrokarburi u ta’ NOX jiġifieri 230 mg/km. Il-kompromess magħżul mill-manifattur sabiex josserva dan il-valur limitu kkombinat ma huwiex preskritt mil-leġiżlazzjoni, iżda jitħalla għall-evalwazzjoni tiegħu.
16      Ara s-sentenza tal‑14 ta’ Lulju 2022, Volkswagen (C‑134/20, iktar ’il quddiem is-“sentenza C‑134/20”, EU:C:2022:571, punti 45 sa 47 u l-ġurisprudenza ċċitata).
17      Ara s-sentenza C‑134/20 (punti 48 sa 50 u l-ġurisprudenza ċċitata).
18      It-temperatura tal-magna, sabiex din taħdem b’mod korrett, għandha tibqa’ taħt ċerti limiti permezz tas-sistema tat-tkessiħ.
19      Nirrileva li l-qorti tar-rinviju indikat fid-deċiżjoni tagħha li jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi fl-affermattiv għall-ewwel domanda fil-Kawża C‑251/23, il-vettura 1 ma tkunx konformi mar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni u kif ukoll, fi kwalunkwe każ, Mercedes-Benz Group ikun responsabbli lejn OB għad-dannu li jirriżulta, mingħajr ma jkun neċessarju, f’dan il-każ, li tingħata risposta għad-domandi l-oħra. Fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja ma taqbilx mal-interpretazzjoni li nissuġġerixxi jien u għall-finijiet ta’ kompletezza, ser nipproponi risposta għad-domandi l-oħra magħmula f’dawn il-kawżi magħquda.
20      Ara s-sentenza tas‑17 ta’ Diċembru 2020, CLCV et (Apparat ta’ manipulazzjoni fuq magna diesel) (C‑693/18, EU:C:2020:1040, punti 77 u 78).
21      Ninnota li l-punt 2.16 tar-Regolament Nru 83 NU/KEE jiddefinixxi “apparat ta’ manipulazzjoni” bħala “element tad-disinn” li jkejjel it-temperatura, il-veloċità tal-vettura, id-dawrien tal-magna (dawrien kull minuta), il-proporzjon ta’ trażmissjoni, id-dipressjoni tad-dħul fil-manifold jew parametri oħra sabiex jattiva, jimmodula, jittardja jew iwaqqaf il-funzjonament ta’ komponent tas-sistema għall-kontroll tat-tniġġis, li jnaqqas l-effettività ta’ din is-sistema f’kundizzjonijiet li wieħed raġonevolment jistenna li jiltaqa’ magħhom f’ċirkustanzi normali ta’ tħaddim u ta’ użu tal-vettura. Għaldaqstant, inqis li, fil-kuntest tad-definizzjoni ta’ “tagħmir ta’ riduzzjoni”, fis-sens tal-Artikolu 3(10) tar-Regolament Nru 715/2007, it-termini “element tad-disinn” u “element ta’ kostruzzjoni” għandhom jitqiesu bħala sinonimi.
22      Ara s-sentenza C‑134/20 (punti 39 u 40 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
23      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza C‑134/20 (punt 64), li skontha, fir-rigward tal-kunċett ta’ “magna”, li jinsab fl-Artikolu 5(2)(a) tar-Regolament Nru 715/2007, l-Anness I tar-Regolament Nru 692/2008 jagħmel distinzjoni espliċita bejn il-magna u s-sistema ta’ kontroll tat-tniġġis, ir-rekwiżiti dwar il-“[m]agna” huma stabbiliti fil-punt 3.3.1.2 ta’ dan l-anness, filwaqt li dawk relatati mal-“[p]arametri tas-sistema għall-kontroll tat-tniġġis” huma stabbiliti fil-punt 3.3.1.3 tal-imsemmi anness, li, taħt l-inċiż (ċ)
jinkludi espressament ir-riċirkolazzjoni tal-gassijiet tal-egżost.
24      Ara s-sentenza tad‑29 ta’ Ġunju 2023, International Protection Appeals Tribunal et (Attentat fil-Pakistan) (C‑756/21, EU:C:2023:523, punti 37 u 38 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
25      Sentenza tat‑22 ta’ Frar 2024, Unedic (C‑125/23, EU:C:2024:163, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata).
26      Ara, f’dan ir-rigward, il-kunċett ta’ “magna”, li jinsab fl-Artikolu 5(2)(a) tar-Regolament Nru 715/2007, fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 23 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
27      Ara s-sentenza C‑100/21 (punti 61 u 62 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
28      Ara l-punt 72 tas-sentenza C‑134/20 (punt 72).
29      Ara l-punt 64 tas-sentenza C‑134/20 (punt 64).
30      Ara l-punt 74 tas-sentenza C‑134/20 (punt 74).
31      Ara s‑sentenza tad‑29 ta’ Ġunju 2023, International Protection Appeals Tribunal et (Attentat fil-Pakistan) (C‑756/21, EU:C:2023:523, punti 37 u 38 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
32      Sentenza
C‑100/21 (punti 91 sa 94).
33      Sentenza tad-9 ta’ Lulju 2020, Vueling Airlines (C‑86/19, EU:C:2020:538, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata).
34      Ara s-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2015, Orizzonte Salute (C‑61/14, EU:C:2015:655, punt 48).
35      Waqt is-seduta, il-Gvern Ġermaniż sostna li d-dritt Ġermaniż jipprevedi regoli differenti.
36      Numri tal-kawżi VIa ZR 335/21, VIa ZR 533/21 u VIa ZR 1031/22.
37      Ara s-sentenza C‑100/21 (punti 82 u 83).
38      Ara s-sentenza C‑100/21 (punti 84 u 85).
39      Huwa f’dan is-sens li indikajt, fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Mercedes-Benz Group (Responsabbiltà tal-manifatturi tal-vetturi mgħammra b’apparat ta’ manipulazzjoni) (C‑100/21, EU:C:2022:420, punt 50), li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2007/46 jipproteġu l-interessi ta’ xerrej individwali ta’ vettura bil-mutur, b’mod partikolari l-interess li vettura ma tinxtrax meta din tkun mgħammra b’apparat ta’ manipulazzjoni illegali.
40      Bl-istess mod, l-Istat Membru jista’ jiddeċiedi li d-dannu morali subit mix-xerrej għandu jiġi kkumpensat. Ara, f’dan is-sens, il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Mercedes-Benz Group (Responsabbiltà tal-manifatturi tal-vetturi mgħammra b’tagħmir ta’ manipulazzjoni) (C‑100/21, EU:C:2022:420, punt 49). Madankollu, il-prinċipju ta’ effettività tad-dritt tal-Unjoni ma jimponix tali kumpens.
41      Ara s-sentenza tad‑9 ta’ Lulju 2020, Verein für Konsumenteninformation (C‑343/19, EU:C:2020:534, punti 34 u 35).
42      Ara l-punt 83 ta’ dawn il-konklużjonijiet.