DIGRIET TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla)
12 ta’ Lulju 2012 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari — Artikolu 92(1) tar-Regoli ta’ Proċedura — Azzjoni mressqa mill-vittmi ta’ massakri kontra Stat Membru fil-kwalità tiegħu bħala l-persuna responsabbli għall-atti mwettqa mill-forzi armati tiegħu fi żmien ta’ gwerra — Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea — Nuqqas manifest ta’ ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja”
Fil-Kawża C-466/11,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mit-Tribunale ordinario di Brescia (l-Italja), permezz ta’ deċiżjoni tal-25 ta’ Lulju 2011, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fid-9 ta’ Settembru 2011, fil-proċedura
Gennaro Currà et
vs
Bundesrepublik Deutschland,
fil-preżenza ta’:
Repubblica italiana,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla),
komposta minn K. Lenaerts, President tal-Awla, J. Malenovský (Relatur), E. Juhász, T. von Danwitz u D. Šváby, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: E. Sharpston,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li semgħet lill-Avukat Ġenerali,
tagħti l-preżenti
Digriet
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tat-Trattati UE u FUE kif ukoll tal-Artikoli 17, 47 u 52 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn ċittadini Taljani u r-Repubblika Federali tal-Ġermanja dwar it-talba tagħhom ta’ kumpens għad-danni li huma sostnew meta huma jew l-aventi kawża tagħhom ittieħdu f’kamp ta’ konċentrazzjoni matul it-Tieni Gwerra Dinjija.
Il-kuntest ġuridiku
3        Skont l-Artikolu 28 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna fuq id-Dritt dwar it-Trattati, tat-23 ta’ Mejju 1969:
“Sakemm mit-trattat ma tirriżultax jew altrimenti ma tkunx stabbilita intenzjoni differenti, id-dispożizzjonijiet ta’ trattat ma jorbtux parti f’dak li jirrigwarda att jew fatt li jippreċedi d-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan it-trattat għal din il-parti jew sitwazzjoni li ma tkunx għadha teżisti f’dik id-data.”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
4        Fis-sentenza tagħha Ferrini tas-6 ta’ Novembru 2003, mogħtija fil-11 ta’ Marzu 2004, il-Corte suprema di cassazione ddeċidiet li ċittadin Taljan seta’ jressaq quddiem il-qrati Taljani azzjoni ta’ kumpens għad-danni, li huwa sostna meta ttieħed f’kamp ta’ konċentrazzjoni, fil-konfront tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja, peress li, fid-dawl tal-gravità tar-reati mwettqa fil-konfront ta’ dan iċ-ċittadin, l-istess qorti ma setgħetx tipprevalixxi ruħha mill-immunità ġudizzjarja li hija għandha taħt id-dritt internazzjonali.
5        Wara din is-sentenza, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali aġixxew quddiem it-Tribunale ordinario di Brescia bil-ħsieb li jiksbu mir-Repubblika Federali tal-Ġermanja kumpens ekwu għax-xogħol sfurzat u għad-deportazzjoni f’kamp ta’ konċentrazzjoni li tagħhom huma stess jew l-aventi kawża tagħhom kienu vittmi.
6        Fit-23 ta’ Diċembru 2008, il-Bundesrepublik Deutschland adixxiet lill-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja b’azzjoni kontra r-Repubblica italiana minħabba li din tal-aħħar ma hijiex qiegħda tosserva l-prinċipju tad-dritt internazzjonali tal-immunità ġudizzjarja tal-Istati.
7        Qabel ma ngħatat is-sentenza tal-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja, ir-Repubblica italiana ppromulgat il-Liġi Nru 98/2010, tat-23 ta’ Ġunju 2010, dwar dispożizzjonijiet urġenti li jirrigwardaw l-immunità tal-Istati barranin quddiem il-qrati Taljani u l-ħatra ta’ organizzazzjonijiet rappreżentattivi ta’ Taljani fl-esteru (GURI Nru 147, tas-26 ta’ Ġunju 2010), li tissospendi l-miżuri ta’ eżekuzzjoni ta’ deċiżjonijiet ta’ kundanna fil-konfront tal-Bundesrepublik Deutschland, bl-intiża li din il-miżura tintemm mal-għoti tas-sentenza tal-imsemmija qorti.
8        Fid-dawl tal-kuntest internazzjonali u tal-promulgazzjoni tal-imsemmija liġi, peress li kkunsidraw li l-qrati Ġermaniżi u Taljani interpretaw ħażin ir-regoli internazzjonali li jiggarantixxu liċ-ċittadini Taljani t-tgawdija tad-drittijiet tagħhom, u b’mod partikolari l-Artikoli 17 u 47 tal-Karta, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali talbu lit-Tribunale ordinario di Brescia jadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja.
9        Il-Bundesrepublik Deutschland tikkunsidra li, skont id-dritt internazzjonali, hija tibbenefika minn immunità ġudizzjarja, li ġiet ikkonfermata f’diversi Stati Membri, f’diversi sentenzi tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem kif ukoll fil-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti fuq l-immunità tal-Istati u l-beni tagħhom, adottata mill-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti fit-2 ta’ Diċembru 2004. Hija żżid li l-azzjoni hija inammissibbli peress li, permezz tat-Trattat tal-Paċi tal-1947, ir-Repubblica italiana rrinunzjat għal kull talba ta’ kumpens fil-konfront tal-Bundesrepublik Deutschland.
10      Filwaqt li tikkunsidra li t-talba tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali għandha tintlaqa’, il-qorti tar-rinviju tiddikjara li t-talba għal deċiżjoni preliminari tikkonċerna l-kwistjoni tal-eċċezzjoni tal-immunità fil-kuntest tad-dritt tal-Unjoni, jiġifieri t-Trattat ta’ Lisbona u l-Karta. L-imsemmija qorti żżid li l-interpretazzjoni mitluba, sa fejn din tikkonċerna żewġ Stati Membri, tippermettilha ssolvi l-kwistjoni tal-immunità tal-Bundesrepublik Deutschland.
11      F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunale ordinario di Brescia ddeċieda li jissospendi l‑proċeduri quddiemu u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja s‑segwenti domandi preliminari:
“1)      Fuq il-bażi tal-obbligi internazzjonali tal-Istat Ġermaniż (Artikoli 2 u 5(2) tal Konvenzjoni ta’ Londra tal-1953 dwar id-debiti tad-Deutsche Reich [...]), l-allegat privileġġ ta’ immunità ċivili [ta’ dak l-Istat] invokat quddiem il-qrati Taljani fir-rigward tal-fatti inkwistjoni fil-kawża […] — privileġġ li dak l-Istat ma għadux jista’ jinvoka mill-11 ta’ Marzu 2004 (sentenza Ferrini [tal-Corte suprema di cassazzione, hawn fuq iċċitata]) — u l-ftehim [iffirmat fi Trieste mal-Gvern Taljan fit-18 ta’ Novembru 2008] li tinfetaħ kawża quddiem il-Qorti Internazzjonali [tal-Ġustizzja] ([Kawża] Nru 143/2008, General list), [flimkien mal-]leġiżlazzjoni korrispondenti Taljana [kif tinsab fil-]Liġi Nru 89/2010, li tipprojbixxi l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi Taljani bbażati fuq reati gravi kontra l-umanità, imorru kontra l-Artikolu 6 [TUE] u l-Artikoli 17, 47 u 52 tal-Karta […]?
2)      L-applikazzjoni tal-Artikolu 7 tar-Reichsbeamtenhaftungsgesetz (Liġi dwar ir-responsabbiltà tal-uffiċjali tar-Reich) (Bundesgerichtshof, sentenza tas-26 ta’ Ġunju 2003, III ZR 245/98, u Bundensverfassungsgericht, sentenza tal-15 ta’ Frar 2006, 2 Bvr 1476/03), dwar ir-reati tal-gwerra u r-reati kontra l-umanità, li jeskludi ċ-ċittadini Ewropej mid-dritt għall-kumpens fil-konfront tal-Istat Ġermaniż, b’mod li jmur kontra l-Artikolu 2 tal-Konvenzjoni ta’ Londra tal-1953 dwar id-debiti tad-Deutsche Reich, kienet tikser id-drittijiet tar-rikorrenti fuq il-bażi tal-Artikoli 17 u 47 tal-Karta [...] sal-11 ta’ Marzu 2004 (sentenza Ferrini [tal-Corte suprema di cassazzione, hawn fuq iċċitata]) u, għaldaqstant, il-fatt li jiġi invokat terminu ta’ preskrizzjoni jmur kontra l-obbligi Komunitarji u, b’mod partikolari, kontra l-Artikolu 3 [TUE] u l-aħħar subparagrafu tal-Artikolu 4(3) [TUE] kif ukoll kontra l-prinċipju “non conceditur contra venire factum proprio”?
3)      L-eċċezzjoni tal-immunità ġudizzjarja mqajma mill-konvenuta, jiġifieri mir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, tmur kontra l-aħħar subparagrafu tal Artikolu 4(3) [TUE] u kontra l-Artikolu 21 [TUE] sa fejn din teskludi r-responsabbiltà ċivili fuq il-bażi tal-prinċipji komuni Ewropej (Artikolu 340 [TFUE]) tal-konvenuta minħabba li kisret id-dritt internazzjonali (projbizzjoni tal-iskjavitù u tax-xogħol sforzat) fil-konfront taċ-ċittadini ta’ Stat Membru ieħor?”
Fuq il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja
12      Skont l-Artikoli 92(1) u 103(1) tar-Regoli tal-Proċedura tagħha, meta l-Qorti tal-Ġustizzja manifestament ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni ta’ talba għal deċiżjoni preliminari, hija tista’, wara li tisma’ lill-Avukat Ġenerali, tiddeċiedi permezz ta’ digriet motivat, mingħajr ma tkompli l-proċedura.
13      Bid-domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-eċċezzjoni tal-immunità ġudizzjarja ċivili li toħroġ mid-dritt internazzjonali invokata mill-Bundesrepublik Deutschland quddiem il-qrati Taljani u dik li hija tapplika għall-fatti fil-kawża prinċipali fid-dritt domestiku tagħha kif ukoll il-Liġi Nru 98/2010 imorrux kontra l-Artikoli 3 TUE, 4(3) TUE, 6 TUE, 340 TFUE kif ukoll l-Artikoli 17, 42 u 52 tal-Karta.
14      Qabelxejn, għandu jitfakkar li mill-Artikolu 5(2) TUE jirriżulta li l-Unjoni Ewropea taġixxi biss fil-limiti tal-kompetenzi li l-Istati Membri attribwixxewlha fit-Trattati sabiex jintlaħqu l-għanijiet li dawn it-trattati jistabbilixxu u li kull kompetenza li ma ngħatatx lill-Unjoni skont it-trattati tappartjeni lill-Istati Membri.
15      Barra minn hekk, skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ biss tinterpreta d-dritt tal-Unjoni fil-limiti tal-kompetenzi mogħtija lilha (ara s-sentenza tal-5 ta’ Ottubru 2010, McB., C-400/10 PPU, Ġabra p. I-8965, punt 51, kif ukoll id-digriet tal-14 ta’ Diċembru 2011, Boncea et u Budan, C-483/11 u C-484/11, punt 32). Senjatament, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni, skont l-Artikolu 267 TFUE, sabiex tiddeċiedi fuq l-interpretazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt internazzjonali li jorbtu lil Stati Membri f’kuntest li ma jaqax fl-ambitu tad-dritt tal-Unjoni (sentenza tas-27 ta’ Novembru 1973, Vandeweghe et, 130/73, Ġabra p. 1329, punt 2).
16      Fil-każ ineżami, il-kwistjoni fil-kawża prinċipali tikkonċerna talba għal kumpens imressqa minn ċittadini ta’ Stat Membru fil-konfront ta’ Stat Membru ieħor fuq il-bażi ta’ fatti li seħħew matul it-Tieni Gwerra Dinjija, jiġifieri qabel ma nħolqu l-Komunitajiet Ewropej.
17      Issa, il-qorti tar-rinviju ma tindika ebda element li jippermetti li jintwera li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni ratione materiae. Hija titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex, fl-ewwel lok, tippronunzja ruħha fuq l-interpretazzjoni tal-prinċipju tad-dritt internazzjonali ġenerali li jirrigwarda l-immunità tal-Istati kif ukoll fuq dik tal-ftehim dwar id-dejn esterjuri Ġermaniż, li fih l-Unjoni ma hijiex parti, u, fit-tieni lok, tivverifika jekk, fid-dawl ta’ din l-interpretazzjoni, id-dritt u l-imġiba ta’ żewġ Stati Membri humiex konformi mad-diversi dispożizzjonijiet tat-Trattati UE u FUE u tal-Karta.
18      Ċertament, il-kompetenzi tal-Unjoni għandhom jiġu eżerċitati fl-osservanza tad-dritt internazzjonali (ara, b’analoġija, is-sentenzi tal-24 ta’ Novembru 1992, Poulsen u Diva Navigation, C-286/90, Ġabra p. I-6019, punt 9, kif ukoll tal-21 ta’ Diċembru 2011, Air Transport Association of America et, C-366/10, Ġabra p. I–13755, punt 123). Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tapplika d-dritt internazzjonali u tista’ titwassal sabiex tinterpreta ċerti regoli li joħorġu minn dan id-dritt, iżda dan biss fl-ambitu tal-kompetenza mogħtija lill-Unjoni mill-Istati Membri.
19      Madankollu, xejn ma jindika li s-sitwazzjoni li tifforma s-suġġett tal-kawża prinċipali tista’ taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni jew tar-regoli tad-dritt internazzjonali li għandhom effett fuq l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Konsegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta u tapplika r-regoli tad-dritt internazzjonali li l-qorti tar-rinviju tipprevedi li tapplika għall-imsemmija sitwazzjoni.
20      Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja tinnota f’dan ir-rigward, li, fir-rigward tal-interpretazzjoni u tal-applikazzjoni tal-prinċipju tal-immunità tal-Istati fil-kuntest ta’ talba għal kumpens imressqa minn ċittadini ta’ Stat fil-konfront ta’ Stat ieħor minħabba fatti li seħħew matul it-Tieni Gwerra Dinjija, iż-żewġ Stati Membri inkwistjoni fil-kawża prinċipali adixxew lill-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja mingħajr ma kkontestaw il-ġurisdizzjoni ta’ din tal-aħħar. L-imsemmija qorti ddikjarat li għandha ġurisdizzjoni u tat sentenza fuq il-mertu tal-kawża fit-3 ta’ Frar 2012.
21      Minn dan kollu premess jirriżulta li l-Qorti tal-Ġustizzja manifestament ma għandhiex ġurisdizzjoni ratione materiae sabiex tirrispondi għad-domandi preliminari.
22      Anki jekk jitqies li l-Unjoni tista’ tinterpreta r-regoli tad-dritt internazzjonali bħalma huma dawk previsti mill-qorti tar-rinviju, mill-Artikolu 28 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna fuq id-Dritt dwar it-Trattati, li jorbot lill-istituzzjonijiet tal-Unjoni u jifforma parti mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni bħala regola tad-dritt konswetudinarju internazzjonali (ara, b’analoġija, is-sentenza tal-25 ta’ Frar 2010, Brita, C-386/08, Ġabra p. I-1289, punt 42), jirriżulta li, fin-nuqqas ta’ intenzjoni differenti espressa fit-trattat ikkonċernat, id-dispożizzjonijiet ta’ dan tal-aħħar ma jorbtux lill-Istati kontraenti f’dak li jikkonċerna att jew fatt li jippreċedi d-data tad-dħul fis-seħħ tiegħu.
23      Issa, tali intenzjoni differenti, li abbażi tagħha kompetenza tal-Unjoni tista’ tiġi estiża għal fatti bħalma huma dawk tal-kawża prinċipali, li jippreċedu l-eżistenza tagħha, bl-ebda mod ma tirriżulta mit-Trattati.
24      Minn dan jirriżulta li l-Qorti tal-Ġustizzja manifestament ma għandhiex ġurisdizzjoni ratione temporis sabiex tirrispondi għad-domandi preliminari.
25      Fir-rigward, senjatament, tad-dispożizzjonijiet tal-Karta li tagħhom il-qorti tar-rinviju titlob l-interpretazzjoni, huwa suffiċjenti li jitfakkar li, skont l-Artikolu 51(1) tal-Karta, id-dispożizzjonijiet ta’ din tal-aħħar huma intiżi għall-Istati Membri biss meta dawn ikunu qed jimplementaw id-dritt tal-Unjoni. Barra minn hekk, skont il-paragrafu 2 tal-istess artikolu, il-Karta ma testendix il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni lil hinn mill-kompetenzi tal-Unjoni, u lanqas ma tistabbilixxi xi setgħa jew kompitu ġdid għall-Unjoni, u ma timmodifikax il-kompetenzi u l-kompiti ddefiniti fit-Trattati. Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba tinterpreta, fid-dawl tal-Karta, id-dritt tal-Unjoni fil-limiti tal-kompetenzi mogħtija lilha (sentenza tal-15 ta’ Novembru 2011, Dereci et, C-256/11, Ġabra p. I-11315, punt 71 u l-ġurisprudenza ċċitata).
26      Issa, filwaqt li s-sitwazzjoni fil-kawża prinċipali ma taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni b’mod li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni, id-dispożizzjonijiet invokati tal-Karta ma jistgħux, fihom infushom, jistabbilixxu kompetenza ġdida.
27      F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi kkonstatat li l-Qorti tal-Ġustizzja manifestament ma għandhiex il-ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tat-talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale ordinario di Brescia.
Fuq l-ispejjeż
28      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) tordna:
Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea manifestament ma għandhiex il-ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tat-talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale ordinario di Brescia (l-Italja).
Firem
* Lingwa tal-kawża: it-Taljan.