62019TJ0603
SENTENZA TAL-QORTI ĠENERALI (Is-Sitt Awla Estiża)
14 ta’ Settembru 2022 (
*1
)
“Għajnuna mill-Istat – Trasport bil-karozzi tal-linja – Kreditu għal tagħmir u krediti għall-operat mogħtija mill-Belt ta’ Ħelsinki – Deċiżjoni li tiddikjara l-għajnuna inkompatibbli mas-suq intern u li tordna l-irkupru tagħha – Kontinwità ekonomika – Drittijiet proċedurali tal-partijiet interessati – Artikolu 6(1) tar-Regolament (UE) 2015/1589 – Obbligu ta’ motivazzjoni”
Fil‑Kawża T‑603/19,
Helsingin Bussiliikenne Oy, stabbilita f’Ħelsinki (il-Finlandja), irrappreżentata minn O. Hyvönen u N. Rosenlund, avukati,
rikorrenti,
sostnuta minn
Ir-Repubblika tal-Finlandja, irrappreżentata minn J. Heliskoski u H. Leppo, bħala aġenti,
intervenjenti,
vs
Il-Kummissjoni Ewropea, irrappreżentata minn M. Huttunen u F. Tomat, bħala aġenti,
konvenuta,
sostnuta minn
Nobina Oy, stabbilita f’Espoo (il-Finlandja),
Nobina AB, stabbilita f’Solna (l-Isvezja),
irrappreżentati minn J. Åkermarck u T. Kalliokoski, avukati,
intervenjenti,
IL-QORTI ĠENERALI (Is-Sitt Awla Estiża),
komposta minn S. Papasavvas, President, A. Marcoulli (Relatriċi), J. Schwarcz, C. Iliopoulos u R. Norkus, Imħallfin,
Reġistratur: P. Cullen, Amministratur,
wara li rat il-fażi bil-miktub tal-proċedura,
wara s-seduta tal‑24 ta’ Marzu 2022,
tagħti l-preżenti
Sentenza (
1
)
1
Permezz ta’ rikors tagħha bbażat fuq l-Artikolu 263 TFUE, ir-rikorrenti, Helsingin Bussiliikenne Oy, titlob l-annullament tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni (UE) 2020/1814 tat‑28 ta’ Ġunju 2019 dwar l-għajnuna mill-Istat SA.33846 – (2015/C) (ex 2014/NN) (ex 2011/CP) implimentata mill-Finlandja għal Helsingin Bussiliikenne Oy (ĠU 2020, L 404, p. 10) (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”).
I. Il‑fatti li wasslu għall‑kawża
2
Helsingin Bussiliikenne (iktar ’il quddiem l-“ex HelB”) inħolqot fl‑1 ta’ Jannar 2005 minn Suomen Turistiauto Oy, kumpannija privata tat-trasport miżmuma minn Helsingin kaupunki (il-Belt ta’ Ħelsinki, il-Finlandja), wara li din akkwistat l-attiv u l-passiv ta’ HKL-Bussiliikenne Oy, li kienet impriża, stabbilita fl‑1995, bħala “spin-off” mid-dipartiment tas-servizzi tat-trasport tal-Belt ta’ Ħelsinki. L-ex HelB kienet topera rotot tal-karozzi tal-linja fir-reġjun ta’ Ħelsinki (il-Finlandja) u kienet toffri servizzi tat-trasport charter u servizzi ta’ kiri tal-karozzi tal-linja. Hija kienet 100 % proprjetà tal-Belt ta’ Ħelsinki.
3
Matul is-snin 2002 sa 2012, il-Belt ta’ Ħelsinki ħadet diversi miżuri favur HKL-Bussiliikenne u l-ex HelB (iktar ’il quddiem il-“miżuri kontenzjużi”). B’hekk, l-ewwel, fl‑2002, ingħata kreditu għal tagħmir ta’ EUR 14.5 miljun lil HKL-Bussiliikenne sabiex jiġi ffinanzjat l-akkwist ta’ materjal ta’ trasport permezz tal-karozzi tal-linja. Dan il-kreditu ttieħed mill-ex HelB fl‑1 ta’ Jannar 2005. It-tieni, il-Belt ta’ Ħelsinki tat lil din tal-aħħar, fil-mument tal-ħolqien tagħha, kreditu għall-operat ta’ ammont totali ta’ EUR 15 893 700.37 intiż sabiex jiġi ffinanzjat mill-ġdid ċertu passiv ta’ HKL-Bussiliikenne u ta’ Suomen Turitiauto. It-tielet, fil‑31 ta’ Jannar 2011 u fit‑23 ta’ Mejju 2012, il-Belt ta’ Ħelsinki tat lill-ex HelB żewġ krediti ġodda għall-operat, li jammontaw għal EUR 5.8 miljun u EUR 8 miljun rispettivament.
4
Fil‑31 ta’ Ottubru 2011, l-impriżi tat-trasport pubbliku Nobina Sverige AB u Nobina Finland Oy ressqu lment quddiem il-Kummissjoni Ewropea, li miegħu l-kumpannija omm tagħhom, Nobina AB, ingħaqdet fil‑15 ta’ Novembru 2011. Permezz ta’ dan l-ilment, huma allegaw li r-Repubblika tal-Finlandja kienet tat għajnuna illegali lill-ex HelB. Fit‑22 ta’ Novembru 2011, il-Kummissjoni bagħtet dan l-ilment lir-Repubblika tal-Finlandja.
5
Permezz tad-Deċiżjoni C(2015) 80 final tas‑16 ta’ Jannar 2015 dwar il-miżura SA.33846 (2015/C) (ex 2014/NN) (ex 2011/CP) – Finlandja – Helsingin Bussiliikenne Oy (ĠU 2015, C 116, p. 22, iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni ta’ ftuħ”), il-Kummissjoni fetħet il-proċedura ta’ investigazzjoni formali prevista mill-Artikolu 108(2) TFUE dwar b’mod partikolari l-miżuri kontenzjużi. Din id-deċiżjoni ġiet ippubblikata f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea fl‑10 ta’ April 2015 u l-partijiet interessati ġew mistiedna jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom fi żmien xahar minn din il-pubblikazzjoni. Il-Kummissjoni ma rċeviet l-ebda osservazzjoni mingħand ir-rikorrenti.
6
Barra minn hekk, fl‑24 ta’ Ġunju 2015, matul il-proċedura, il-Belt ta’ Ħelsinki informat lill-Kummissjoni bl-eżekuzzjoni tal-proċess tal-bejgħ tal-ex HelB. Fil‑5 ta’ Novembru 2015, ir-Repubblika tal-Finlandja bagħtet lill-Kummissjoni l-abbozz ta’ kuntratt ta’ bejgħ stabbilit mar-rikorrenti.
7
Fl‑14 ta’ Diċembru 2015, l-ex HelB inbiegħet lir-rikorrenti, li qabel kien jisimha Viikin Linja Oy. Skont it-termini tal-att ta’ bejgħ, din ingħatat l-isem ġdid ta’ Helsingin Bussiliikenne Oy (iktar ’il quddiem il-“HelB il-ġdida”). L-atti relatati mat-tranżazzjoni ta’ bejgħ kienu jinkludu klawżola li tiggarantixxi kumpens totali lill-akkwirent tal-ex HelB fil-każ ta’ talba għall-irkupru ta’ għajnuna mill-Istat (iktar ’il quddiem il-“klawżola ta’ kumpens”) u parti mill-prezz tal-bejgħ tqiegħdet f’kont ta’ garanzija mimżum minn terzi sal-adozzjoni ta’ deċiżjoni definittiva dwar l-għajnuna mill-Istat jew, l-iktar tard, sal‑31 ta’ Diċembru 2022. Dawn l-atti kienu jinkludu wkoll mekkaniżmu “earn-out” li abbażi tiegħu l-akkwirent impenja ruħu li jħallas lill-bejjiegħ, fuq l-istess kont tal-garanzija miżmum minn terzi, primjum jekk jinqabżu l-livelli ta’ profitti miftiehma minn qabel.
8
It-trasferiment lil Viikin Linja kien jirrigwarda l-attivitajiet kummerċjali kollha tal-ex HelB. L-ex HelB ma kinitx għadha żżomm attiv, bl-eċċezzjoni tas-somom imdaħħla jew li kellhom jiddaħħlu fil-kreditu tal-kont ta’ garanzija miżmum minn terzi. Il-passiv li rriżulta mill-miżuri kontenzjużi ma ġiex ittrasferit lejn il-HelB il-ġdida. Wara l-bejgħ tal-ex HelB, din ġiet eżentata, mill-Belt ta’ Ħelsinki, milli tirrimborsa l-ammont li kien għadu dovut abbażi tal-kreditu għal tagħmir tal-2002. Barra minn hekk, fil‑11 ta’ Diċembru 2015, il-Belt ta’ Ħelsinki ikkonvertiet il-krediti għall-operat tal‑2005, tal‑2011 u tal‑2012, li ma kinux ġew irrimborsati, f’kapital proprju tal-ex HelB.
9
Fit‑28 ta’ Ġunju 2019, il-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni kkontestata. Id-dispożittiv tad-deċiżjoni kkontestata jaqra kif ġej:
“Artikolu 1
L-għajnuna mill-Istat li tammonta għal EUR 54231850 mogħtija illegalment mi[r-Repubblika tal-]Finlandja taħt il-Miżuri [kontenzjużi], bi ksur tal-Artikolu 108(3) [TFUE], favur Helsingin Bussiliikenne Oy, hija inkompatibbli mas-suq intern.
Artikolu 2
1. [Ir-Repubblika tal-]Finlandja għandha tirkupra l-għajnuna msemmija fl-Artikolu 1 mingħand il-benefiċjarju.
2. Fid-dawl tal-kontinwità ekonomika bejn il-HelB l-antika (issa Helsingin kaupungin Linja-autotoiminta Oy) u l-HelB il-ġdida (isem sħiħ – Helsingin Bussiliikenne Oy, li qabel kienet – Viikin Linja Oy), l-obbligu li titħallas lura l-għajnuna għandu jiġi estiż għall-HelB il-ġdida (isem sħiħ – Helsingin Bussiliikenne Oy).
3. Is-somom li jridu jiġu rkuprati għandu jkollhom l-imgħax mid-data li fiha jkunu tqiegħdu għad-dispożizzjoni tal-benefiċjarju sal-irkupru effettiv tagħhom.
[…]
Artikolu 4
1. Fi żmien xahrejn wara n-notifika ta’ din id-Deċiżjoni, [ir-Repubblika tal-]Finlandja għandha tippreżenta l-informazzjoni li ġejja lill-Kummissjoni:
a)
l-ammont totali (il-kapital u l-imgħax tal-irkupru) li għandu jiġi rkuprat mingħand il-benefiċjarju;
[…]”
II. It‑talbiet tal‑partijiet
10
Ir-rikorrenti, sostnuta mir-Repubblika tal-Finlandja, titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:
–
tannulla totalment jew parzjalment id-deċiżjoni kkontestata;
–
tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż, flimkien mal-interessi legali.
11
Il-Kummissjoni titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:
–
tiċħad ir-rikors;
–
tikkundanna lir-rikorrenti għall-ispejjeż.
12
Nobina ssostni t-talbiet tal-Kummissjoni u titlob li r-rikorrenti tiġi kkundannata għall-ispejjeż.
III. Fid‑dritt
[omissis]
B.
Fuq l‑ewwel motiv, ibbażat fuq żball proċedurali sostanzjali sa fejn id‑deċiżjoni kkontestata ġiet adottata bi ksur tad‑drittijiet proċedurali tar‑rikorrenti
[omissis]
27
B’mod preliminari, għandu jitfakkar li l-proċedura ta’ stħarriġ tal-għajnuna mill-Istat hija, fid-dawl tal-istruttura ġenerali tagħha, proċedura miftuħa fil-konfront tal-Istat Membru responsabbli, fid-dawl tal-obbligi tiegħu skont il-liġi tal-Unjoni, għall-għoti tal-għajnuna. Huwa għalhekk li, sabiex jiġu rrispettati d-drittijiet tad-difiża, sa fejn dan l-Istat Membru ma ġiex awtorizzat jikkummenta dwar ċerta informazzjoni, il-Kummissjoni ma tistax teħodha inkunsiderazzjoni fid-deċiżjoni tagħha kontra dan l-Istat Membru (sentenza tal‑11 ta’ Marzu 2020, Il‑Kummissjoni vs Gmina Miasto Gdynia u Port Lotniczy Gdynia Kosakowo, C‑56/18 P, EU:C:2020:192, punt 73).
28
Barra minn hekk, skont l-Artikolu 108(2) TFUE, meta l-Kummissjoni tiddeċiedi li tiftaħ proċedura ta’ investigazzjoni formali fir-rigward ta’ miżura ta’ għajnuna, hija għandha tagħti lill-partijiet interessati l-possibbiltà li jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom. Din ir-regola għandha n-natura ta’ formalità essenzjali (sentenza tal‑11 ta’ Diċembru 2008, Il‑Kummissjoni vs Freistaat Sachsen, C‑334/07 P, EU:C:2008:709, punt 55; ara wkoll is-sentenza tal‑11 ta’ Novembru 2021, Autostrada Wielkopolska vs Il‑Kummissjoni u Il‑Polonja, C‑933/19 P, EU:C:2021:905, punt 63 u l-ġurisprudenza ċċitata).
29
B’dan il-mod, għalkemm dawn il-partijiet interessati ma jistgħux jinvokaw id-drittijiet tad-difiża, huma għandhom, għall-kuntrarju, id-dritt li jkunu involuti fil-proċedura amministrattiva segwita mill-Kummissjoni b’mod adegwat fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-każ inkwistjoni. F’dan ir-rigward, il-pubblikazzjoni ta’ avviż f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea tikkostitwixxi mezz adegwat sabiex il-partijiet interessati kollha jsiru jafu bil-ftuħ ta’ proċedura. Din il-komunikazzjoni hija intiża sabiex tinkiseb, mingħand dawn tal-aħħar, l-informazzjoni kollha intiża sabiex il-Kummissjoni jkollha għarfien ċar fl-azzjoni futura tagħha. Tali proċedura tagħti wkoll lill-Istati Membri l-oħra u lil dawk ikkonċernati l-garanzija li jkunu jistgħu jinstemgħu (sentenza tal‑11 ta’ Marzu 2020, Il‑Kummissjoni vs Gmina Miasto Gdynia u Port Lotniczy Gdynia Kosakowo, C‑56/18 P, EU:C:2020:192, punti 71 u 72).
30
Għal dan il-għan, l-ewwel sentenza tal-Artikolu 6(1) tar-Regolament 2015/1589 tobbliga lill-Kummissjoni “tiġbor fil-qosor”, fid-deċiżjoni ta’ ftuħ, il-punti rilevanti ta’ fatt u ta’ liġi, li tinkludi fiha evalwazzjoni preliminari ta’ din il-miżura, intiża sabiex jiġi ddeterminat jekk din għandhiex in-natura ta’ għajnuna, u li tesponi r-raġunijiet li jqiegħdu fid-dubju l-kompatibbiltà ta’ din il-miżura mas-suq intern.
31
F’dan il-każ, anki jekk jitqies li r-rikorrenti għandha l-intenzjoni li tinvoka ksur tad-drittijiet tad-difiża tagħha, tali lment għandu jiġi miċħud bħala ineffettiv peress li, kif tfakkar fil-punt 29 iktar ’il fuq, hija ma għandhiex tali drittijiet.
32
Fir-rigward tal-allegat ksur tad-dritt tagħha li tiġi involuta fil-proċedura kif previst fl-Artikolu 108(2) TFUE, għandu jiġi rrilevat li r-rikorrenti, kif hija kkonfermat waqt is-seduta, ma tikkontestax ir-regolarità tad-deċiżjoni ta’ ftuħ, fil-jum tal-pubblikazzjoni tagħha fil-Ġurnal Uffiċjali.
33
Min-naħa l-oħra, ir-rikorrenti ssostni li, wara t-trasferiment tal-ex HelB, il-Kummissjoni kienet obbligata li tirrettifika jew tikkompleta d-deċiżjoni ta’ ftuħ jew, mill-inqas, li tagħtiha l-possibbiltà li tippreżenta l-osservazzjonijiet tagħha.
34
Fl-ewwel lok, sa fejn ir-rikorrenti ssostni li l-Kummissjoni kienet obbligata tadotta deċiżjoni ta’ ftuħ li temenda, għandu jiġi rrilevat li għalkemm it-testi li jirregolaw il-proċedura fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat ma jipprevedux b’mod espliċitu l-possibbiltà li tiġi adottata deċiżjoni ta’ rettifika u ta’ estensjoni ta’ proċedura pendenti (sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2013, HGA et vs Il‑Kummissjoni, C‑630/11 P sa C‑633/11 P, EU:C:2013:387, punt 50), fil-każ li l-Kummissjoni tinduna, wara l-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ftuħ ta’ proċedura ta’ investigazzjoni formali, li din tal-aħħar hija bbażata fuq fatti inkompleti, jew fuq klassifikazzjoni ġuridika żbaljata ta’ dawn il-fatti, hija għandu jkollha l-possibbiltà, jew saħansitra l-obbligu li tadatta l-pożizzjoni tagħha, billi tadotta deċiżjoni ta’ rettifika jew deċiżjoni ġdida ta’ ftuħ, sabiex tagħti lill-partijiet interessati l-possibbiltà li jippreżentaw b’mod effettiv l-osservazzjonijiet tagħhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑30 ta’ April 2019, UPF vs Il‑Kummissjoni, T‑747/17, EU:T:2019:271, punt 76 u l-ġurisprudenza ċċitata)
35
B’mod partikolari, meta l-Kummissjoni tibdel ir-raġunament tagħha, wara d-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali, fuq fatti jew klassifikazzjoni ġuridika ta’ dawn il-fatti li jirriżultaw li huma determinanti fl-evalwazzjoni tagħha fir-rigward tal-eżistenza ta’ għajnuna jew tal-kompatibbiltà tagħha mas-suq intern, hija għandha tirrettifika d-deċiżjoni ta’ ftuħ ta’ din il-proċedura jew testendiha, sabiex tippermetti lill-partijiet ikkonċernati jippreżentaw b’mod effettiv l-osservazzjonijiet tagħhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑30 ta’ April 2019, UPF vs Il‑Kummissjoni, T‑747/17, EU:T:2019:271, punt 77).
36
F’dan il-każ, ir-rikorrenti tibbaża l-obbligu tal-Kummissjoni li tirrettifika d-deċiżjoni ta’ ftuħ fuq il-fatt li, fid-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni biddlet il-perċezzjoni tagħha tal-benefiċjarju tal-miżuri kontenzjużi kif ukoll is-suġġett tal-proċedura.
37
Issa, mid-deċiżjoni kkontestata jirriżulta li l-Kummissjoni ma biddlitx l-analiżi li hija kienet wettqet fid-deċiżjoni ta’ ftuħ fir-rigward tal-benefiċjarju tal-miżuri kontenzjużi, u lanqas, b’mod iktar ġenerali, tal-eżistenza ta’ għajnuna jew tal-kompatibbiltà tagħha mas-suq intern. B’dan il-mod, id-deċiżjoni kkontestata tidentifika b’mod ċar l-ex HelB bħala l-impriża li lilha ngħataw il-miżuri kontenzjużi u l-analiżi dwar l-eżistenza ta’ għajnuna u l-kompatibbiltà tagħha mas-suq intern saret esklużivament fir-rigward tagħha.
38
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li d-dispożittiv ta’ deċiżjoni fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat huwa inseparabbli mill-motivazzjoni tagħha, b’tali mod li hija għandha tiġi interpretata, jekk ikun hemm bżonn, billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-motivi li wasslu għall-adozzjoni tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑15 ta’ Mejju 1997, TWD vs Il‑Kummissjoni, C‑355/95 P, EU:C:1997:241, punt 21, u tad‑29 ta’ April 2021, Il‑Kummissjoni vs Spanja (TNT en Castille-La Manche), C‑704/19, mhux ippubblikata, EU:C:2021:342, punt 74 u l-ġurisprudenza ċċitata). Għaldaqstant, għalkemm huwa minnu li l-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata jidentifika lill-benefiċjarju tal-miżuri kontenzjużi bħala “Helsingin Bussiliikenne”, mingħajr ma jispeċifika jekk din hijiex l-ex HelB jew il-HelB il-ġdida, minn qari globali ta’ din id-deċiżjoni jirriżulta li dan l-isem jirreferi neċessarjament għall-ex HelB.
39
Għalhekk, kuntrarjament għal dak li tallega r-rikorrenti, il-fatt li, fid-dispożittiv tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni qieset li l-obbligu ta’ rkupru tal-għajnuna li jirriżulta mill-miżuri kontenzjużi kellu jiġi estiż għall-HelB il-ġdida, minħabba l-kontinwità ekonomika bejn l-ex HelB u l-HelB il-ġdida, ma jistax jiġi assimilat ma’ modifika tal-benefiċjarju tal-miżuri li fir-rigward tagħhom il-Kummissjoni għandha tevalwa l-eżistenza ta’ għajnuna u l-kompatibbiltà tagħha mas-suq intern.
40
Tali fatt lanqas ma jista’ jiġi assimilat ma’ estensjoni tas-suġġett tal-proċedura, peress li din baqgħet limitata għall-erba’ miżuri kontenzjużi msemmija fil-punt 3 iktar ’il fuq. B’hekk, it-trasferiment tal-attività tal-ex HelB ġie eżaminat mill-Kummissjoni biss fil-kuntest tal-analiżi tagħha tal-eżistenza ta’ kontinwità ekonomika bejn l-ex HelB u r-rikorrenti. B’mod partikolari, il-Kummissjoni ma estendietx il-proċedura ta’ investigazzjoni formali għall-kwistjoni dwar jekk it-trasferiment tal-attività tal-ex HelB lir-rikorrenti setax jikkostitwixxi għajnuna mill-Istat. Bl-istess mod, kif jirriżulta b’mod ċar mill-premessi 269 u 270 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni ma evalwatx jekk il-klawżola ta’ kumpens u l-ftehim dwar il-kont ta’ garanzija miżmum minn terzi kinux jikkostitwixxu għajnuna mill-Istat.
41
Minn dan isegwi li r-rikorrenti ma għandhiex raġun issostni li l-Kummissjoni kienet obbligata tadotta deċiżjoni ta’ rettifika jew ta’ estensjoni tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali.
42
Fit-tieni lok, sa fejn ir-rikorrenti tikkritika lill-Kummissjoni talli ma qegħdithiex f’pożizzjoni li tippreżenta l-osservazzjonijiet tagħha, għandu jitfakkar li d-dritt tal-partijiet interessati li jiġu involuti fil-proċedura għandu jiġi evalwat fid-dawl taċ-ċirkustanzi ta’ kull każ speċifiku (ara punt 29 hawn fuq). Madankollu, jista’ jkun hemm ċirkustanzi li fihom il-konstatazzjoni ta’ fatti ġodda meta mqabbla ma’ dawk imsemmija fid-deċiżjoni ta’ ftuħ tista’ titlob involviment ikbar tal-partijiet interessati (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑11 ta’ Novembru 2021, Autostrada Wielkopolska vs Il‑Kummissjoni u Il‑Polonja, C‑933/19 P, EU:C:2021:905, punt 71).
43
F’dan il-każ, mill-atti tal-proċess jirriżulta li, wara l-pubblikazzjoni tad-deċiżjoni ta’ ftuħ li saret fl‑10 ta’ April 2015, il-Kummissjoni ġiet informata, permezz ta’ ittra tal-Belt ta’ Ħelsinki tal‑24 ta’ Ġunju 2015, bl-eżekuzzjoni ta’ proċedura ta’ bejgħ tal-attivitajiet tal-ex HelB. Flimkien ma’ din l-ittra kien hemm memorandum bid-data ta’ April 2015 dwar il-proġett ta’ bejgħ, imsejjaħ “proġett Viima”. Fil‑5 ta’ Novembru 2015, ir-Repubblika tal-Finlandja bagħtet lill-Kummissjoni, b’mod partikolari, l-att ta’ bejgħ li kellu jiġi konkluż mar-rikorrenti. Il-Kummissjoni għamlet mistoqsijiet lir-Repubblika tal-Finlandja dwar dan it-trasferiment, b’mod partikolari matul is-sena 2016. Il-Kummissjoni mbagħad ikkunsidrat li kien rilevanti li tiddeċiedi, fid-deċiżjoni kkontestata, fuq il-kwistjoni dwar jekk l-għajnuna li tirriżulta mill-miżuri kontenzjużi kinitx ġiet ittrasferita lir-rikorrenti wara dan it-trasferiment u ddeċidiet favur l-eżistenza ta’ kontinwità ekonomika bejn l-ex HelB u l-HelB il-ġdida. B’dan il-mod, u kif hija kkonfermat waqt is-seduta, il-Kummissjoni qieset li r-rikorrenti kienet saret il-benefiċjarja effettiva tal-għajnuna inkwistjoni u, għaldaqstant, id-debitur potenzjali tal-obbligu ta’ rimbors tagħha.
44
Mill-memorandum ta’ spjegazzjoni dwar il-prezz tal-bejgħ bid-data tal‑21 ta’ Settembru 2015, redatt fuq talba tal-Belt ta’ Ħelsinki minn kumpannija indipendenti (iktar ’il quddiem ir-“rapport dwar il-prezz tal-bejgħ”) u prodott bħala anness mar-rikors, jirriżulta wkoll li l-grupp li r-rikorrenti tagħmel parti minnu ppreżenta l-offerta konkreta (“hard offer”) ta’ xiri tiegħu fit‑3 ta’ Ġunju 2015 u li l-att ta’ trasferiment ġie ffirmat fl‑14 ta’ Diċembru 2015, u dawn iż-żewġ dati kienu sussegwenti għall-iskadenza tat-terminu mogħti lill-partijiet interessati sabiex jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom wara l-pubblikazzjoni tad-deċiżjoni ta’ ftuħ f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea.
45
Għandu jiġi rrilevat ukoll li l-Kummissjoni ma bagħtet l-ebda talba għal informazzjoni lir-rikorrenti abbażi tal-Artikolu 7, moqri flimkien mat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 12(2) tar-Regolament 2015/1589.
46
Minn dan isegwi li, filwaqt li l-Kummissjoni kienet informata bil-proċess ta’ trasferiment tal-attivitajiet tal-ex HelB mix-xahar ta’ Ġunju 2015 u li kien għadda perijodu ta’ tliet snin u nofs bejn id-data ta’ dan it-trasferiment u dik tal-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni fl-ebda mument ma involviet lir-rikorrenti, fil-kwalità tagħha ta’ benefiċjarja effettiva tal-miżuri kontenzjużi, fil-proċedura minkejja li hija ddeċidiet, fi tmiem din il-proċedura, li testendi l-obbligu ta’ rkupru tal-għajnuna inkwistjoni għal din tal-aħħar.
47
F’dan ir-rigward, huwa minnu li r-rikorrenti kienet neċessarjament informata bil-proċedura ta’ investigazzjoni formali pendenti u bil-konsegwenzi ta’ eventwali obbligu ta’ rkupru tal-għajnuna inkwistjoni peress li l-att ta’ bejgħ kien jinkludi l-klawżola ta’ kumpens li, jitfakkar, kienet tkopriha minn kull talba għall-irkupru ta’ għajnuna mill-Istat. Jekk ir-rikorrenti setgħet, bħala operatur diliġenti, tressaq spontanjament lill-Kummissjoni l-elementi kollha ta’ informazzjoni utli dwar it-tkomplija tal-attivitajiet tal-ex HelB, tali ċirkustanza ma hijiex tali li teħles lill-Kummissjoni mill-obbligi proċedurali tagħha.
48
Konsegwentement, iċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ kienu jiġġustifikaw li l-Kummissjoni, peress li kien beħsiebha teżamina l-kwistjoni tal-kontinwità ekonomika bejn l-attivitajiet tal-ex HelB u dawk tal-HelB il-ġdida, tinvolvi iktar lir-rikorrenti, fil-kwalità tagħha ta’ benefiċjarja effettiva tal-miżuri kontenzjuża, fil-proċedura. Billi ma qegħdithiex f’pożizzjoni li tippreżenta l-osservazzjonijiet tagħha dwar il-kwistjoni tal-kontinwità ekonomika, il-Kummissjoni kisret id-dritt iggarantit mill-Artikolu 108(2) TFUE.
49
Fit-tielet lok, fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk, kif tallega r-rikorrenti, il-Kummissjoni kisritx formalità essenzjali, għandu jitfakkar li l-obbligu impost fuq il-Kummissjoni li tqiegħed lill-persuni interessati, fl-istadju tad-deċiżjoni ta’ ftuħ, f’pożizzjoni li jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom għandu n-natura ta’ formalità essenzjali (ara l-punt 28) li l-ksur tagħha jwassal għall-annullament ipso jure tal-att ivvizzjat (ara s-sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2022, Il‑Kummissjoni vs Freistaat Bayern et, C‑167/19 P u C‑171/19 P, EU:C:2022:176, punt 94 u l-ġurisprudenza ċċitata).
50
Issa, f’dan il-każ, huwa stabbilit li d-deċiżjoni ta’ ftuħ kienet tinkludi l-indikazzjonijiet kollha meħtieġa u li hija ġiet ippubblikata b’mod regolari f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea (ara l-punt 32 iktar ’il fuq). Il-ksur ikkonstatat fil-punt 48 iktar ’il fuq għalhekk ma jikkonċernax l-obbligi imposti fuq il-Kummissjoni fid-data tal-ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali, skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 108(2) TFUE u tal-Artikolu 6(1) tar-Regolament 2015/1589, iżda l-obbligi imposti fuqha minħabba ċirkustanza partikolari li tirriżulta minn avveniment li seħħ wara li l-partijiet ikkonċernati ġew mistiedna jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom u qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata. F’dan is-sens, din il-kawża hija differenti minn dawk li taw lok għas-sentenzi tat‑22 ta’ Frar 2006, Le Levant 001 et vs Il‑Kummissjoni (T‑34/02, EU:T:2006:59), u tat‑12 ta’ Diċembru 2018, Freistaat Bayern vs Il‑Kummissjoni (T‑683/15, EU:T:2018:916), li r-rikorrenti tinvoka, li jikkonċernaw in-nuqqas ta’ osservanza, mill-Kummissjoni, tal-obbligi tagħha relatati mal-kontenut tad-deċiżjoni ta’ ftuħ fid-data tal-ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali. Barra minn hekk, ġie kkonstatat li, f’dan il-każ, il-Kummissjoni ma kinitx obbligata tadotta deċiżjoni ta’ rettifika jew ta’ estensjoni tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali (ara l-punt 41 iktar ’il fuq).
51
Minn dan isegwi li, billi ma rrispettatx id-dritt iggarantit mill-Artikolu 108(2) TFUE kif ġie kkonstatat fil-punt 48 iktar ’il fuq, il-Kummissjoni ma kisritx formalità essenzjali, iżda wettqet irregolarità proċedurali, li tista’ twassal għall-annullament totali jew parzjali tad-deċiżjoni kkontestata biss jekk jiġi stabbilit li, fl-assenza ta’ din l-irregolarità, id-deċiżjoni kkontestata seta’ jkollha kontenut differenti (ara s-sentenza tal‑11 ta’ Marzu 2020, Il‑Kummissjoni vs Gmina Miasto Gdynia u Port Lotniczy Gdynia Kosakowo, C‑56/18 P, EU:C:2020:192, punt 80 u l-ġurisprudenza ċċitata).
52
F’dan ir-rigward, ir-rikorrenti ssostni li, kieku kienet tqiegħdet f’pożizzjoni li tippreżenta l-osservazzjonijiet tagħha, hija kienet tibgħat lill-Kummissjoni informazzjoni addizzjonali deċiżiva rigward il-kwistjoni dwar jekk l-għajnuna inkwistjoni kinitx ġiet ittrasferita lilha u li, għaldaqstant, ma jistax jiġi eskluż li, fil-preżenza ta’ tali informazzjoni, id-deċiżjoni kkontestata kienet tkun differenti. B’mod partikolari, ir-rikorrenti ssostni li, matul il-proċedura, il-Kummissjoni kienet staqsiet lir-Repubblika tal-Finlandja dwar l-akkwist tal-attivitajiet tal-ex HelB mill-HelB il-ġdida u li mistoqsijiet dwar il-pjan ta’ operat u l-eventwali kontinwità mal-istrateġija kummerċjali tal-ex HelB baqgħu mingħajr risposta. Hija tispeċifika, fil-kuntest tat-tielet motiv, li hija għamlet bosta investimenti u ħadet miżuri sabiex tintegra l-attività tal-ex HelB fil-grupp li hija kienet tagħmel parti minnu (trasferiment ta’ kompiti ta’ tmexxija u ta’ ġestjoni lejn il-kumpannija omm tal-grupp, ġbir flimkien tal-karozzi tal-linja ma’ dawk tal-kumpanniji l-oħra tal-grupp, ġbir flimkien tal-persunal, integrazzjoni tas-servizzi ta’ depożitu, attivitajiet ta’ workshop u servizzi informatiċi). Għaldaqstant, il-Kummissjoni tat deċiżjoni dwar il-kontinwità ekonomika mingħajr ma kellha l-informazzjoni kollha meħtieġa.
53
Qabel kollox, għandu jiġi enfasizzat li, fil-kuntest tal-eżami tal-impatt fuq id-deċiżjoni kkontestata tal-irregolarità proċedurali kkonstatata, ma hijiex kwistjoni li jiġi ddeterminat jekk l-argumenti tar-rikorrenti humiex fondati, iżda li jiġi evalwat jekk, fil-preżenza tal-informazzjoni msemmija hawn fuq, il-Kummissjoni setgħetx tadotta deċiżjoni b’kontenut differenti.
54
F’dan ir-rigward, għandu jiġi osservat li, skont il-ġurisprudenza, kontinwità ekonomika bejn il-kumpanniji partijiet fi trasferiment ta’ attiv tiġi evalwata skont is-suġġett tat-trasferiment, jiġifieri l-attiv u l-passiv, il-kontinwità tal-forza tax-xogħol u l-attiv iggruppat, il-prezz tat-trasferiment, l-identità tal-azzjonisti jew tal-proprjetarji tal-impriża li tixtri u tal-impriża inizjali, il-mument li fih isir it-trasferiment, jiġifieri wara l-bidu tal-investigazzjoni, il-ftuħ tal-proċedura jew tad-deċiżjoni finali, jew ukoll il-loġika ekonomika tat-tranżazzjoni (ara s-sentenza tas‑7 ta’ Marzu 2018, SNCF Mobilités vs Il‑Kummissjoni, C‑127/16 P, EU:C:2018:165, punt 108 u l-ġurisprudenza ċċitata).
55
F’dan il-każ, minn naħa, fid-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kkonkludiet li l-irkupru tal-għajnuna mill-Istat inkwistjoni kellu jiġi estiż għar-rikorrenti wara li eżaminat, l-ewwel, il-portata tat-tranżazzjoni ta’ trasferiment tal-attività, it-tieni, il-prezz tat-trasferiment, it-tielet, l-identità tal-ex proprjetarju u tal-proprjetarju attwali, ir-raba’, il-kalendarju tat-tranżazzjoni u, il-ħames, il-loġika ekonomika tat-tranżazzjoni.
56
L-argument tar-rikorrenti huwa intiż sabiex jistabbilixxi li hija setgħet tinfluwenza, permezz tal-osservazzjonijiet tagħha, l-evalwazzjoni magħmula mill-Kummissjoni fuq il-kriterju marbut mal-loġika ekonomika tat-tranżazzjoni. Għaldaqstant, l-osservazzjonijiet li, skont ir-rikorrenti, setgħu jsiru fl-assenza tal-irregolarità ta’ proċedura kkonstatata, jikkonċernaw wieħed biss mill-kriterji użati sabiex tiġi ddeterminata l-eżistenza ta’ kontinwità ekonomika.
57
Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-loġika ekonomika tat-tranżazzjoni, għandu jiġi rrilevat li dan il-fattur huwa intiż sabiex jiġi ddeterminat jekk l-attiv huwiex akkwistat sabiex tiġi eżerċitata l-attività ekonomika li bbenefikat mill-għajnuna inkwistjoni jew jekk jintużax għall-eżerċizzju ta’ attivitajiet differenti jew skont strateġija jew mudell kummerċjali differenti. Il-fatt li l-impriża li ħadet l-attiv tal-impriża inizjalment benefiċjarja ta’ miżura ta’ għajnuna tużah bl-istess mod bħal din tal-aħħar, mingħajr tibdil fl-istrateġija kummerċjali, huwa argument favur kontinwità ekonomika bejn iż-żewġ impriżi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑29 ta’ April 2021, Fortischem vs Il‑Kummissjoni, C‑890/19 P, mhux ippubblikata, EU:C:2021:345, punt 88).
58
F’dan il-każ, il-Kummissjoni kkonstatat, fil-premessi 250 u 251 tad-deċiżjoni kkontestata, li l-akkwiżizzjoni mir-rikorrenti kienet tirrigwarda l-attiv kollu neċessarju għat-tkomplija tal-attività tal-ex HelB bħala negozju avvjat, l-impjegati kollha tal-ex HelB u d-drittijiet u l-obbligi li kienu marbuta magħhom (ħlief il-kreditu għal tagħmir tal-2002 u l-kreditu għall-operat tal-2005, tal-2011 u tal-2012) u li l-bejgħ kien sar mingħajr interruzzjoni fl-attività. Il-Kummissjoni kkunsidrat ukoll li t-tkomplija tal-attività minn kumpannija li kienet topera fl-istess suq bħall-ex HelB kienet tindika li l-attività tal-ex HelB kellha tkompli mingħajr differenzi kbar, bl-istess karozzi tal-linja, bl-istess rotot u bl-istess kuluri.
59
Ir-rikorrenti ma tikkontestax il-portata tat-teħid, l-assenza ta’ interruzzjoni tal-attività u t-tkomplija tagħha bl-istess karozzi tal-linja, l-istess rotot u l-istess kulur. Hija lanqas ma tikkontesta li, kif jidher fil-premessa 221 tad-deċiżjoni kkontestata, l-att ta’ bejgħ konkluż fl‑14 ta’ Diċembru 2015 kien jistipula li l-attività tal-ex HelB kienet ittrasferita bħala negozju avvjat u li l-bejgħ kien jirrigwarda l-attiv kollu u l-kuntratti kollha neċessarji għat-tkomplija tal-attività. F’dan ir-rigward, huwa stabbilit li r-rikorrenti daħlet flok l-ex HelB fil-kuntratti konklużi mal-awtorità tal-ħruġ tal-liċenzji responsabbli għat-trasport pubbliku fir-reġjun ta’ Ħelsinki, b’tali mod li hija topera fil-qafas strett tal-kundizzjonijiet iddefiniti minn dawn il-kuntratti, li ma jistgħux jiġu emendati b’mod sinjifikattiv. Ir-rikorrenti tindika wkoll li l-attività kollha li hija ħadet hija bbażata fuq dawn il-kuntratti.
60
Bl-istess mod, ir-rikorrenti ma tikkontestax il-fatt li l-attività ttieħdet minn kumpannija li tagħmel parti minn grupp li jopera fis-suq tat-trasport bil-karozzi tal-linja fil-Finlandja, jiġifieri l-istess suq bħal dak li fih kienet topera l-ex HelB. B’mod partikolari, fis-sottomissjonijiet bil-miktub tagħha, ir-rikorrenti qatt ma kkontestat il-fatt, irrilevat fil-premessa 23 tad-deċiżjoni kkontestata, li dan il-grupp kellu, fl‑2016, 21.9 % ta’ dan is-suq. Il-fatt li r-rikorrenti, jew il-grupp li hija tagħmel parti minnu, ma baqgħetx taħdem f’dan is-suq fir-Reġjun ta’ Ħelsinki sa mis-sena 2001 huwa irrilevanti fir-rigward tal-evalwazzjoni tal-kontinwità ekonomika.
61
Min-naħa l-oħra, ir-rikorrenti tikkontesta l-fatt li hija tuża l-attiv tal-ex HelB bl-istess mod. Hija ssostni li hija setgħet tressaq provi f’dan is-sens li jirriżultaw miċ-ċirkustanzi li, minn naħa, il-grupp li hija tagħmel parti minnu kien għamel investimenti kbar li jikkonsistu b’mod partikolari fl-akkwist ta’ 83 karozza tal-linja ġdida u, min-naħa l-oħra, dan ħa bosta miżuri sabiex jintegra l-attività tal-ex HelB, li ppermettielu jikseb effetti sinjifikattivi ta’ sinerġija.
62
F’dan ir-rigward, għandu jiġi osservat li, bi tweġiba għall-mistoqsijiet dwar l-istrateġija kummerċjali tar-rikorrenti li l-Kummissjoni kienet issottomettiet lir-Repubblika tal-Finlandja, din tal-aħħar, filwaqt li indikat li ma kinitx taf l-istrateġija u l-pjanijiet ta’ negozju tal-grupp li r-rikorrenti kienet tagħmel parti minnu, irriproduċiet l-informazzjoni li kienet tinsab fuq is-sit Intranet tal-imsemmi grupp li ssemmi b’mod partikolari l-proċedura ta’ amalgamazzjoni tar-rikorrenti f’dan il-grupp. Madankollu, kif issostni l-Kummissjoni, il-fatt li l-ġestjoni tal-operat ta’ attività kummerċjali ġiet irrazzjonalizzata permezz ta’ miżuri intiżi sabiex jintegrawha fi ħdan il-grupp, b’mod partikolari permezz tal-ġbir flimkien ta’ ċertu nfiq, ma huwiex tali li jistabbilixxi l-eżistenza ta’ bidla fil-mudell jew fl-istrateġija kummerċjali meta l-attività tkompliet mir-rikorrenti skont il-kuntratti eżistenti, li ma kienu suġġetti għal ebda bidla sinjifikattiva.
63
Minn dan isegwi li, kuntrarjament għal dak li tallega r-rikorrenti, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-każ, il-miżuri ta’ integrazzjoni tal-attività tal-ex HelB fi ħdan il-grupp li r-rikorrenti tagħmel parti minnu ma humiex tali li jistabbilixxu l-eżistenza ta’ bidla fl-istrateġija kummerċjali. L-istess jgħodd fir-rigward taċ-ċirkustanza li l-imsemmi grupp allegatament għamel l-investimenti msemmija favur ir-rikorrenti.
64
Għaldaqstant, għandu jiġi kkunsidrat li r-rikorrenti ma stabbilixxietx li, kieku kienet tqiegħdet f’pożizzjoni li tippreżenta l-osservazzjonijiet tagħha fuq il-kwistjoni tal-kontinwità ekonomika, dawn kienu jkunu jistgħu jibdlu l-evalwazzjoni magħmula mill-Kummissjoni f’dan ir-rigward.
65
Minn dak li ntqal hawn fuq jirriżulta li l-ewwel motiv għandu jiġi miċħud.
[omissis]
Għal dawn ir-raġunijiet,
IL-QORTI ĠENERALI (Is-Sitt Awla Estiża)
taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Ir-rikors huwa miċħud.
2)
Helsingin Bussiliikenne Oy hija kkundannata għall-ispejjeż rispettivi tagħha u għal dawk sostnuti mill-Kummissjoni Ewropea, inklużi dawk relatati mal-proċedura għal miżuri provviżorji, kif ukoll dawk sostnuti minn Nobina Oy u Nobina AB.
3)
Ir-Repubblika tal-Finlandja għandha tbati l-ispejjeż rispettivi tagħha.
Papasavvas
Marcoulli
Schwarcz
Iliopoulos
Norkus
Mogħtija fil-qorti bil-miftuħ fil-Lussemburgu, fl‑14 ta’ Settembru 2022.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Finlandiż.
(
1
)	Huma riprodotti biss il-punti ta’ din is-sentenza li l-Qorti Ġenerali tqis li l-pubblikazzjoni tagħhom hija utli.