Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
RIMVYDASA NORKUSA
przedstawiona w dniu 5 marca 2026 r.(1)
Sprawa C‑716/24 [Ponner](i)
EJ
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberlandesgericht Frankfurt am Main (wyższy sąd krajowy we Frankfurcie nad Menem, Niemcy)]
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Rozporządzenie (UE) nr 655/2014 – Procedura europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym – Artykuł 2 ust. 2 lit. c) – Motyw 8 – Zakres stosowania – Wszczęcie postępowania upadłościowego w państwie trzecim – Wyłączenie
I.      Wprowadzenie
1.        Z rozpoznawanym odesłaniem prejudycjalnym wystąpiono w postępowaniu, w ramach którego strona wnosząca zażalenie w postępowaniu głównym, mająca miejsce zamieszkania w Niemczech, wnosi, po pierwsze, o udzielenie informacji o rachunku bankowym potencjalnie posiadanym na Cyprze przez spółkę utworzoną zgodnie z prawem Curaçao, której działalność polega na prowadzeniu gier hazardowych, oraz, po drugie, o zabezpieczenie na tym rachunku bankowym zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 655/2014(2) w celu wykonania orzeczenia sądowego dotyczącego zwrotu strat, jakie strona wnosząca zażalenie w postępowaniu głównym poniosła w ramach tychże gier online. W toku owego postępowania strona wnosząca zażalenie w postępowaniu głównym wskazała w szczególności, że zgodnie z rejestrem handlowym tego państwa trzeciego majątek owej spółki został objęty postępowaniem upadłościowym.
2.        W tym kontekście kwestia prawna będąca istotą złożonego przez Oberlandesgericht Frankfurt am Main (wyższy sąd krajowy we Frankfurcie nad Menem, Niemcy) wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy zatem określenia, jakie skutki prawne dla zakresu stosowania rozporządzenia nr 655/2014(3) ma uznanie postępowania upadłościowego wszczętego wobec spółki będącej dłużnikiem w państwie trzecim. Z art. 2 ust. 2 lit. c) tegoż rozporządzenia wynika bowiem, że nie ma ono zastosowania do roszczeń przeciwko dłużnikowi, w związku z którymi wszczęto postępowania upadłościowe(4). W szczególności sąd odsyłający zwraca się do Trybunału z pytaniem, czy postępowania upadłościowe, o których mowa w owym przepisie, obejmują wyłącznie postępowania upadłościowe wszczęte w państwie członkowskim i wchodzące w zakres stosowania rozporządzenia Upadłość bis, czy też wspomniany przepis obejmuje również postępowania upadłościowe wszczęte wobec dłużnika w państwie trzecim i uznane w państwie członkowskim. Ponieważ w tym ostatnim przypadku uznanie nie podlega prawu Unii, lecz prawu krajowemu państw członkowskich, trudność niniejszej sprawy jest związana w szczególności z ewentualną koniecznością uniknięcia sytuacji, w której prawo krajowe powoduje fragmentację zakresu stosowania rozporządzenia nr 655/2014 oraz pogodzenia tego wymogu z uznaniem przez prawo krajowe państwa członkowskiego orzeczeń dotyczących wszczęcia postępowania upadłościowego w państwie trzecim.
3.        Zgodnie z wnioskiem Trybunału niniejsza opinia będzie się ograniczać do analizy pierwszego z dwóch pytań prejudycjalnych, poprzez które to pytanie sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy wszczęcie postępowania upadłościowego w państwie trzecim, uznane przez prawo krajowe państwa członkowskiego Unii, w rozpatrywanym przypadku przez prawo niemieckie, stoi na przeszkodzie wydaniu nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym (zwanego dalej „nakazem zabezpieczenia” lub „nakazem”) w tym państwie członkowskim. Pytanie to dotyczy zatem wykładni art. 2 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 655/2014 w związku z jego motywem 8, a w konsekwencji zakresu związku między tym rozporządzeniem a rozporządzeniem Upadłość bis.
II.    Ramy prawne
A.      Prawo Unii
4.        Oprócz art. 2 ust. 1 i ust. 2 lit. c), art. 4 pkt 6, art. 46 ust. 1 i 2, art. 7 ust. 1 oraz motywów 5 i 8 rozporządzenia nr 655/2014, w ramach niniejszej sprawy istotne są art. 1 ust. 1 akapit trzeci, art. 2 pkt 4 i 6, art. 19 ust. 1, art. 20 ust. 1 oraz motywy 5, 9, 22, 23, 63 i 65 rozporządzenia Upadłość bis.
B.      Prawo niemieckie
5.        Paragraf 343 Insolvenzordnung (kodeksu postępowania upadłościowego) z dnia 5 października 1994 r. (BGBl. I, s. 2866), zmienionego ustawą z dnia 14 marca 2003 r. (BGBl. I, s. 345), zatytułowany „Uznanie”, przewiduje w ust. 1:
„Otwarcie zagranicznego postępowania upadłościowego podlega uznaniu. Przepis ten nie ma zastosowania, jeżeli:
1) sądy państwa, w którym postępowanie zostało otwarte, nie mają, zgodnie z prawem niemieckim, jurysdykcji;
2) uznanie prowadzi do skutków, które są oczywiście niezgodne z podstawowymi zasadami prawa niemieckiego, w szczególności jeżeli jest ono niezgodne z prawami podstawowymi”.
C.      Prawo Curaçao
6.        Artykuł 29 ust. 1 Faillissementsbesluit 1931 (Bankruptcy Decree 1931, dekretu o upadłości z 1931 r.) przewiduje, że otwarcie postępowania upadłościowego skutkuje natychmiastowym zakończeniem jakiejkolwiek egzekucji sądowej i że od tego momentu żaden wyrok nie może zostać wykonany w trybie przymusowej egzekucji.
III. Spór w postępowaniu głównym, pierwsze pytanie prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
7.        DX NV jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością utworzoną zgodnie z prawem Curaçao, której działalność polega na prowadzeniu gier hazardowych. EJ, będąca stroną wnoszącą zażalenie w postępowaniu głównym, ma miejsce zamieszkania w Niemczech. Uzyskała ona przeciwko spółce DX prawomocny i wykonalny wyrok zaoczny w Landgericht Frankfurt am Main (sądzie krajowym we Frankfurcie nad Menem, Niemcy) stwierdzający obowiązek zwrotu powstałych w ramach gier hazardowych online strat w kwocie 57 364 EUR wraz z kosztami i odsetkami.
8.        Pismem z dnia 29 maja 2024 r. oraz przy użyciu formularzy określonych w rozporządzeniu nr 655/2014, EJ złożyła – zgodnie z art. 14 tego rozporządzenia – wniosek o udzielenie informacji o rachunku bankowym, który to rachunek, jak uważała EJ, spółka DX posiadała w banku na Cyprze, oraz wniosek o zabezpieczenie na rachunku bankowym, zgodnie z art. 7 wspomnianego rozporządzenia. Na poparcie swoich wniosków EJ podniosła, po pierwsze, że ma podstawy uważać, iż spółka DX posiada jeden lub więcej rachunków w banku na Cyprze, ponieważ zakłady zostały przekazane tej spółce za pośrednictwem spółek cypryjskich, a po drugie, że rzeczona spółka nie posiada w Curaçao żadnego majątku podlegającego zajęciu, ponieważ jest to spółka, która ma tam jedynie adres w postaci skrzynki pocztowej.
9.        W postanowieniu z dnia 5 czerwca 2024 r. Landgericht Frankfurt am Main (sąd krajowy we Frankfurcie nad Menem) oddalił wniosek o udzielenie informacji o rachunkach bankowych spółki DX. Uznał on bowiem, że okoliczność, iż owa spółka otrzymywała płatności za pośrednictwem spółek cypryjskich, nie wskazywała na to, że ona sama posiada rachunek na Cyprze. Jednocześnie pismem z dnia 5 czerwca 2024 r. ów sąd poinformował EJ, że wniosek o zabezpieczenie na rachunku bankowym wspomnianej spółki powinien zostać oddalony z tego względu, że po pierwsze, nie przedstawiono żadnych dowodów celem wykazania, że spółka ta nie posiada w Curaçao aktywów podlegających zajęciu, a po drugie, że nie wskazano żadnego rachunku bankowego podlegającego zajęciu.
10.      W dniu 20 czerwca 2024 r. EJ wniosła tzw. natychmiastowe zażalenie („sofortige Beschwerde”) na postanowienie z dnia 5 czerwca 2024 r. do Oberlandesgericht Frankfurt am Main (wyższego sądu krajowego we Frankfurcie nad Menem), będącego sądem odsyłającym. Na poparcie swojego zażalenia EJ podnosi, że zgodnie z rejestrem handlowym Curaçao wobec spółki DX z dniem 10 czerwca 2024 r. wszczęto postępowanie upadłościowe, w związku z czym obecnie istnieje ryzyko, że dochodzenie roszczenia stanie się trwale niemożliwe lub znacząco utrudnione w rozumieniu art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 655/2014. EJ uważa, że to postępowanie upadłościowe powinno być uznane przez prawo niemieckie. Ponadto utrzymuje ona, że według informacji otrzymanej od komornika z Curaçao operatorzy gier hazardowych z siedzibą na tej wyspie to zazwyczaj spółki mające tam jedynie adres w postaci skrzynki pocztowej, które nie posiadają w Curaçao żadnych aktywów.
IV.    Pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
11.      W tych okolicznościach postanowieniem z dnia 10 października 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 22 października 2024 r., Oberlandesgericht Frankfurt am Main (wyższy sąd krajowy we Frankfurcie nad Menem) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy art. 2 [ust. 2] lit. c) rozporządzenia [nr 655/2014] w związku z motywem 8 [tego rozporządzenia] należy interpretować w ten sposób, że otwarcie postępowania upadłościowego nieobjętego rozporządzeniem [Upadłość bis], lecz prowadzonego w państwie trzecim, wyklucza wydanie nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym na podstawie art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 655/2014 lub przekazanie wniosku o udzielenie informacji o rachunku bankowym na podstawie art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 655/2014, jeżeli prawo krajowe państwa członkowskiego właściwego w sprawie wydania nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym uznaje postępowanie upadłościowe w danym państwie trzecim?
2)      Czy art. 14 ust. 1 akapit pierwszy i ust. 3 rozporządzenia [nr 655/2014] – a mianowicie podlegające wskazaniu przez wierzyciela »podstawy [, by] uważać, że dłużnik posiada jeden lub więcej rachunków w banku w konkretnym państwie członkowskim« oraz »dobrze uzasadniony« [wniosek] – należy interpretować w ten sposób, że uwzględnieniu podlegają również okoliczności, które nie wskazują konkretnie na istnienie rachunku bankowego w danym państwie członkowskim, ale które ogólnie wskazują na silne powiązania gospodarcze między dłużnikiem a danym państwem członkowskim, takie jak np. płatności na rzecz dłużnika za pośrednictwem dostawcy usług płatniczych mającego siedzibę w danym państwie członkowskim, który jest spółką zależną dłużnika, lub istnienie agencji lub oddziału dłużnika z siedzibą w tym państwie członkowskim?”.
12.      Uwagi na piśmie przedstawiła wyłącznie Komisja Europejska. Jedynie ta ostatnia wzięła udział w rozprawie w dniu 3 grudnia 2025 r.
V.      Analiza pierwszego pytania prejudycjalnego
13.      Poprzez pytanie pierwsze, będące jedynym pytaniem, które – zgodnie z wnioskiem Trybunału – będzie przedmiotem analizy dokonanej w ramach niniejszej opinii, sąd odsyłający zasadniczo dąży do ustalenia, czy art. 2 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 655/2014 w związku z motywem 8 tego rozporządzenia należy intepretować w ten sposób, że wyklucza on wydanie nakazu zabezpieczenia na podstawie art. 7 ust. 1 tegoż rozporządzenia lub przekazanie wniosku o udzielenie informacji o rachunku bankowym na podstawie art. 14 ust. 3 wspomnianego rozporządzenia, jeżeli prawo krajowe państwa członkowskiego właściwego w sprawie wydania nakazu zabezpieczenia uznaje postępowanie upadłościowe prowadzone w danym państwie trzecim.
14.      Sąd odsyłający podkreśla, po pierwsze, że zgodnie z art. 2 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 655/2014 w związku z motywem 8 tego rozporządzenia nie można wydać nakazu zabezpieczenia przeciwko dłużnikowi, gdy już wszczęto wobec niego postępowanie upadłościowe w rozumieniu rozporządzenia Upadłość (zastąpionego rozporządzeniem Upadłość bis). Sąd odsyłający wyjaśnia, że rozporządzenie Upadłość bis nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie, ponieważ owo rozporządzenie wymaga, aby postępowanie upadłościowe zostało wszczęte w państwie członkowskim. Nie ma to jednak miejsca w przypadku Curaçao, które w świetle prawa Unii jest uznawane za państwo trzecie.
15.      Sąd odsyłający wskazuje, po drugie, że w tej sytuacji zastosowanie znajdzie niemieckie prawo postępowania upadłościowego. Dodaje on, iż zgodnie z § 343 ust. 1 kodeksu postępowania upadłościowego otwarcie zagranicznego postępowania upadłościowego podlega uznaniu przez prawo niemieckie, jeżeli owo postępowanie zasadniczo służy tym samym celom, co postępowanie upadłościowe w niemieckim porządku prawnym(5). Ów sąd uważa, że tak właśnie jest w niniejszej sprawie, w szczególności ponieważ postępowanie upadłościowe przewidziane przez prawo Curaçao zasadniczo odpowiada postępowaniu przewidzianemu w porządku prawnym Niderlandów, uznanemu przez rozporządzenie Upadłość bis.
16.      W ramach tego pytania pierwszego sąd odsyłający zmierza również do ustalenia, czy na podstawie art. 46 ust. 1 rozporządzenia nr 655/2014 państwa członkowskie decydują o tym, czy i z jakimi skutkami uznają postępowanie upadłościowe, które nie jest objęte zakresem stosowania rozporządzenia Upadłość bis, oraz czy istnienie postępowania upadłościowego w państwie trzecim może skutkować wyłączeniem stosowania rozporządzenia nr 655/2014.
17.      I tak sąd odsyłający zwraca uwagę, że wyraźne odniesienie do rozporządzenia Upadłość bis w motywie 8 rozporządzenia nr 655/2014 jest argumentem, który przemawia przeciwko uznaniu przez to rozporządzenie postępowań upadłościowych wszczętych w państwach trzecich. Zauważa on jednak, że okoliczność, iż art. 46 ust. 1 rozporządzenia nr 655/2014 odsyła, w celu uregulowania wszelkich kwestii proceduralnych nieuregulowanych wyraźnie w tym rozporządzeniu, do prawa państwa członkowskiego, w którym stosowana jest procedura, stanowi natomiast argument przemawiający za uznaniem postępowań upadłościowych wszczętych w państwie trzecim, w przypadku gdy są one uznane przez prawo tegoż państwa członkowskiego.
18.      Komisja dokonuje szerokiej wykładni art. 2 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 655/2014. W tym względzie w uwagach na piśmie podkreśla ona przede wszystkim, że wyłączenie roszczeń przeciwko dłużnikowi, w związku z którymi wszczęto postępowanie upadłościowe, ma na celu unikanie sytuacji, w których nakaz zabezpieczenia mógłby utrudnić prawidłowy przebieg takiego postępowania upadłościowego. Następnie Komisja, uwzględniając cele postępowania upadłościowego wskazuje na zasadę, zgodnie z którą wszyscy wierzyciele powinni być traktowani w taki sam sposób. Komisja wyjaśnia w szczególności, że chociaż rozdział II rozporządzenia Upadłość bis obejmuje system uznawania postępowań upadłościowych wszczętych w państwach członkowskich, to system ten nie dotyczy jednak uznawania postępowań w państwach trzecich, które to postępowania nadal podlegają prawu krajowemu. Komisja uważa wreszcie, że uzasadnione wydaje się zatem interpretowanie art. 2 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 655/2014 w ten sposób, że dotyczy on również postępowań upadłościowych wszczętych w państwach trzecich, jeżeli są one uznane w państwie członkowskim, w którym wystąpiono z wnioskiem o zabezpieczenie na rachunku bankowym. Jeżeli natomiast wszczęcie postępowania upadłościowego nie jest uznane w tym państwie członkowskim, brak jest wówczas uzasadnionej podstawy do odmowy wydania nakazu zabezpieczenia.
19.      Aby udzielić odpowiedzi na pytania sądu odsyłającego należy zasadniczo ustalić, czy art. 2 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 655/2014 dotyczy wyłącznie postępowań upadłościowych wszczętych w państwach członkowskich, a w konsekwencji nie stoi on na przeszkodzie wydaniu nakazu zabezpieczenia w państwie członkowskim, którego prawo krajowe uznaje wszczęcie postępowania upadłościowego w państwie trzecim, czy też ów przepis należy interpretować w ten sposób, że wszczęcie takiego postępowania upadłościowego w państwie trzecim, uznane przez prawo krajowe państwa członkowskiego, wyklucza wydanie takiego nakazu zabezpieczenia w tym ostatnim (państwie członkowskim wydania).
20.      W poniższych punktach przedstawię kilka uwag ogólnych, w tym, w pierwszej kolejności, w przedmiocie braku uniwersalnego zakresu uznania orzeczenia o wszczęciu postępowania upadłościowego w państwie trzecim oraz szczególnego charakteru skutków takiego uznania (które jest regulowane prawem krajowym) w porównaniu ze skutkami wszczęcia postępowania, o którym mowa w załączniku A do rozporządzenia Upadłość bis (zob. śródtytuł A poniżej). W drugiej kolejności przeanalizuję zakres wyłączenia roszczeń przeciwko dłużnikowi, w związku z którymi wszczęto postępowanie upadłościowe, z zakresu przedmiotowego stosowania rozporządzenia nr 655/2014. W tym celu dokonam wykładni brzmienia, kontekstu i celu art. 2 ust. 2 lit. c) tego rozporządzenia, a to, aby ustalić, czy wykładnia tego przepisu pozwala (lub nie) na wyłączenie z zakresu stosowania wspomnianego rozporządzenia roszczenia przeciwko dłużnikowi, wobec którego toczy się postępowanie upadłościowe w państwie trzecim, uznane przez prawo krajowe państwa członkowskiego (zob. śródtytuł  B poniżej). W trzeciej i ostatniej kolejności, uzupełnię moją analizę rozważaniami końcowymi (zob. śródtytuł  C poniżej).
A.      Uwagi ogólne
21.      Na wstępie zauważam, że z postanowienia odsyłającego wynika, iż spółka DX ma siedzibę w Curaçao. Curaçao należy do „krajów i terytoriów” podlegających – zgodnie z załącznikiem II do traktatu FUE – szczególnym zasadom stowarzyszania przewidzianym w art. 198 i nast. TFUE(6). Jednakże owe terytoria w stosunku do Unii Europejskiej są uznawane za państwa trzecie, ponieważ na podstawie art. 355 ust. 2 akapit pierwszy TFUE są one wyłączone z zakresu stosowania traktatów(7). Ponadto należy przypomnieć, że zasady i procedury dotyczące zasad stowarzyszania ustanowiono w decyzji Rady (UE) 2021/1764(8). Tymczasem ani traktaty, ani owa decyzja nie przewidują, że rozporządzenie nr 655/2014 i rozporządzenie Upadłość bis, które zastąpiło rozporządzenie Upadłość, o którym mowa w motywie 8 rozporządzenia nr 655/2014, mają zastosowanie do terytoriów zamorskich.
1.      W przedmiocie braku uniwersalnego zakresu uznania przez prawo krajowe państwa członkowskiego postępowania upadłościowego wszczętego w państwie trzecim
22.      W tym miejscu należy przypomnieć, że rozporządzenie Upadłość bis, podobnie jak poprzedzający je tekst, tj. rozporządzenie Upadłość, odzwierciedla nie model oparty na zasadzie uniwersalności postępowania upadłościowego, lecz model ograniczonej lub zmienionej uniwersalności. Jak wynika z motywu 23 tego rozporządzenia, pozwala ono na wszczęcie głównego postępowania upadłościowego w państwie członkowskim, w którym dłużnik posiada główny ośrodek swojej podstawowej działalności(9), ponieważ postępowanie to ma zakres uniwersalny, jego celem jest objęcie całego majątku dłużnika(10). Jednakże, w celu ochrony różnych wchodzących w grę interesów, rozporządzenie Upadłość bis umożliwia wszczęcie wtórnych postępowań upadłościowych, równolegle do głównego postępowania upadłościowego, w państwie członkowskim, w którym dłużnik ma oddział(11). Ponadto, jak wynika z motywu 22 tego rozporządzenia, „uznaje [ono] fakt, że wskutek istotnych różnic w prawie materialnym nie byłoby praktyczne wprowadzenie uniwersalnego postępowania upadłościowego, które znalazłoby zastosowanie na obszarze całej Unii”. Wspomniane rozporządzenie przyjmuje zatem za punkt wyjścia model uniwersalny, oparty na stosowaniu do tegoż postępowania upadłościowego i do jego skutków prawa państwa wszczęcia postępowania upadłościowego(12), przewidując jednocześnie szereg przepisów szczególnych, funkcjonujących w charakterze wyjątków, które korygują lub ograniczają uniwersalność postępowania upadłościowego(13).
23.      W szczególności, w celu zapewnienia skuteczności i uniwersalności głównych postępowań upadłościowych wchodzących w zakres stosowania rozporządzenia Upadłość bis, przewiduje ono „bezpośrednie” lub „automatyczne” uznanie orzeczeń dotyczących wszczęcia, prowadzenia oraz zakończenia tych postępowań oraz orzeczeń wydanych w bezpośrednim związku z rzeczonymi postępowaniami(14). Owo automatyczne uznanie oznacza, że „skutki wynikające z [takiego] postępowania na podstawie prawa państwa członkowskiego, w którym wszczęto [wspomniane] postępowanie, rozciągają się na wszystkie inne państwa członkowskie. Uznawanie orzeczeń wydanych przez sądy państw członkowskich powinno się opierać na zasadzie wzajemnego zaufania”(15). Zgodnie z art. 19 ust. 1 tego rozporządzenia, zatytułowanym „Zasada”, „[o]rzeczenie o wszczęciu postępowania upadłościowego wydane przez sąd państwa członkowskiego posiadający jurysdykcję zgodnie z art. 3 podlega uznaniu we wszystkich pozostałych państwach członkowskich z chwilą, gdy orzeczenie to stanie się skuteczne w państwie wszczęcia postępowania”. Artykuł 20 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Skutki uznania”, stanowi w ust. 1, że „[o]rzeczenie o wszczęcie postępowania upadłościowego, o którym mowa w art. 3 ust. 1, wywołuje w każdym innym państwie członkowskim, bez potrzeby dopełnienia jakichkolwiek formalności, skutki, które wynikają z prawa państwa wszczęcia postępowania, o ile [rozporządzenie] nie stanowi inaczej oraz dopóki w tym innym państwie członkowskim nie zostanie wszczęte postępowanie, o którym mowa w art. 3 ust. 2”(16). Jak bowiem wynika z raportu Virgósa i Schmita, system automatycznego uznawania i model rozszerzenia skutków wzmacniają uniwersalność postępowania głównego. Od momentu określonego przez prawo państwa wszczęcia postępowania (lex concursus) orzeczenie o wszczęciu postępowania wywiera skutki „z taką samą mocą w każdym państwie [członkowskim]”(17).
24.      Natomiast wszczęcie postępowania upadłościowego w państwie trzecim nie podlega takiemu automatycznemu uznaniu, a to z uwagi na brak stosowania zasady wzajemnego zaufania, będącej jedną z zasad, na których opiera się rozporządzenie Upadłość bis(18). Dokładniej rzecz ujmując, to rozporządzenie nie reguluje ani takiego postępowania, ani warunków, na jakich takie uznanie może nastąpić, wobec czego, na obecnym etapie rozwoju prawa Unii kwestie te podlegają mającym zastosowanie w państwach członkowskich prawu krajowemu lub prawu międzynarodowemu prywatnemu(19).
25.      Żadne orzeczenie o wszczęciu postępowania upadłościowego w państwie trzecim nie może bowiem być uznane za orzeczenie w rozumieniu rozporządzenia Upadłość bis. Podobnie żaden sąd państwa trzeciego nie może być uznany za sąd w rozumieniu tego rozporządzenia(20). Niestosowanie wspomnianego rozporządzenia do takich orzeczeń wynika bezpośrednio z ich wyłączenia z zakresu jego stosowania, który ograniczono do postępowań upadłościowych wszczętych w państwach członkowskich i wymienionych w załączniku A do rozporządzenia Upadłość bis(21). Innymi słowy, orzeczenie o wszczęciu postępowania upadłościowego wydane przez sąd państwa trzeciego nie spełnia przesłanki dotyczącej okoliczności bycia „wydan[ym] przez sąd państwa członkowskiego posiadający jurysdykcję”, a w konsekwencji nie może podlegać uznaniu w innych państwach członkowskich na podstawie art. 19 ust. 1 tego rozporządzenia.
26.      W ramach tych uwag ogólnych istotne wydaje mi się również krótkie przypomnienie orzecznictwa Trybunału dotyczącego zakazu podwójnego uznania lub podwójnej procedury exequatur.
2.      W przedmiocie zakazu podwójnego uznania i jego skutków dla uznania orzeczenia o wszczęciu postępowania upadłościowego w państwie trzecim
27.      Na wstępie należy zauważyć, że w odniesieniu do wykładni Konwencji brukselskiej z 1968 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych(22), rzecznik generalny C.O. Lenz podkreślił w swojej opinii w sprawie Owens Bank, że „zezwolenie [na] »podwójną procedurę exequatur« groziłoby […] możliwością obejścia przez wierzyciela wymaganych przez umawiające się państwo przesłanek uznawania orzeczeń wydanych w odnośnym państwie trzecim”, oraz uznał, że ta konwencja „nie została stworzona w celu umożliwienia tego rodzaju forum shopping”(23).
28.      W wyroku Owens Bank(24) Trybunał, nie odnosząc się bezpośrednio do kwestii podwójnej procedury exequatur, orzekł w szczególności, że wspomniana konwencja, a w szczególności jej art. 21, 22 i 23(25) nie mają zastosowania do postępowań lub problemów powstałych w postępowaniach toczących się w państwach członkowskich i dotyczących uznawania i wykonywania wyroków w sprawach cywilnych i handlowych wydanych w państwach trzecich(26). Od czasu wydania tego wyroku paremia „exequatur sur exequatur ne vaut”(27), zgodnie z którą uznaniu lub procedurze exequatur podlegają wyłącznie orzeczenia dotyczące bezpośrednio istoty praw i obowiązków stron, wydaje się być akceptowana przez większość doktryny(28).
29.      Prawdą jest, że w odniesieniu do wykładni art. 2 lit. a) i art. 39 rozporządzenia Bruksela I bis dokonanej w wyroku H Limited(29) Trybunał, wbrew przedstawionej w tej sprawie opinii rzecznika generalnego(30), stwierdził, że żaden przepis tego rozporządzenia ani żaden z celów realizowanych przez to rozporządzenie nie stoją na przeszkodzie temu, by nakaz zapłaty wydany przez sąd państwa członkowskiego na podstawie prawomocnych wyroków wydanych w państwie trzecim należał do zakresu stosowania tego rozporządzenia(31). Rozwiązanie to spotkało się jednak z ostrą krytyką ze strony doktryny. Niektórzy autorzy podkreślali w szczególności, że zasada wzajemnego zaufania zakłada istnienie podstawowego konsensusu co do struktury krajowych systemów sądownictwa i wzajemnej wymienialności dokumentów sądowych. W związku z tym, zdaniem owych autorów, umożliwienie państwom członkowskim decydowania o tym, które dokumenty sądowe chcą włączyć do systemu swobodnego przepływu orzeczeń, byłoby wprost sprzeczne z podstawową przesłanką zasady uzasadnionych oczekiwań(32). W tym względzie uważam, że wyroku H Limited nie można rozumieć jako podważającego zasadę zakazu podwójnej procedury exequatur w świetle prawa Unii i należy go interpretować w kontekście sprawy, w której zapadł ten wyrok i w jej konkretnych okolicznościach(33).
30.      Chociaż postępowania upadłościowe są wyłączone z zakresu stosowania rozporządzenia Bruksela I bis(34), nie widzę przeszkód, aby zakaz podwójnego uznania miał zastosowanie w odniesieniu do uznawania przez prawo krajowe państwa członkowskiego postępowań upadłościowych wszczętych w państwie trzecim. Wynika stąd, że co do zasady uznanie przez państwo członkowskie postępowania upadłościowego wszczętego w państwie trzecim nie wywołuje skutków eksterytorialnych w innych państwach członkowskich. W związku z tym uznanie orzeczenia o wszczęciu postępowania upadłościowego wydanego w państwie trzecim nie wywołuje skutków poza państwem członkowskim, które dokonało jego uznania. Z tego powodu nie można wykluczyć, że orzeczenie o wszczęciu postępowania upadłościowego zostanie uznane i wywoła skutki w niektórych państwach członkowskich, a w innych nie.
31.      W świetle powyższych rozważań przejdę do analizy zakresu wyłączenia przewidzianego w art. 2 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 655/2014.
B.      W przedmiocie zakresu wyłączenia roszczeń przeciwko dłużnikowi, w związku z którymi wszczęto postępowanie upadłościowe, z zakresu przedmiotowego stosowania rozporządzenia nr 655/2014
32.      Na wstępie należy przypomnieć utrwalone orzecznictwo Trybunału, zgodnie z którym przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy brać pod uwagę nie tylko jego brzmienie, lecz także kontekst, w jakim został umieszczony, oraz cele regulacji, której część stanowi(35).
33.      W celu ustalenia, czy art. 2 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 655/2014 pozwala (lub nie) na wyłączenie z zakresu jego stosowania roszczeń przeciwko dłużnikowi, wobec którego toczy się postępowanie upadłościowe w państwie trzecim, należy dokonać wykładni tego przepisu.
1.      Brzmienie i kontekst
34.      W pierwszej kolejności przypominam, że zgodnie z art. 2 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 655/2014 „[to] rozporządzenie nie ma zastosowania do”: „roszczeń przeciwko dłużnikowi, w związku z którymi wszczęto postępowania upadłościowe, postępowania dotyczące likwidacji niewypłacalnych spółek lub innych osób prawnych, ugody sądowe, układy lub analogiczne postępowania”. Zauważam, że brzmienie tego przepisu nie wskazuje, czy pojęcia „postępowania upadłościow[ego], postępowania dotyczące[go] likwidacji niewypłacalnych spółek lub innych osób prawnych, ugody sądowe[j], układ[u] lub analogiczne[go] postępowania” obejmują również odnośne postępowania w państwach trzecich.
35.      W drugiej kolejności, jeżeli chodzi o kontekst wewnętrzny lub systemowy, w który wpisuje się ów przepis, chcę przede wszystkim podkreślić, że motyw 8 rozporządzenia nr 655/2014 wyraźnie odwołuje się do rozporządzenia Upadłość bis. Motyw ten stanowi, że owo rozporządzenie „nie powinno mieć […] zastosowania do roszczeń wobec dłużnika w postępowaniach w związku z niewypłacalnością” oraz iż „[p]owinno to oznaczać, że nie można wydać nakazu zabezpieczenia przeciwko dłużnikowi, gdy już wszczęto wobec niego postępowanie upadłościowe w rozumieniu [rozporządzenia Upadłość]”. Artykuł 1  rozporządzenia Upadłość bis, zatytułowany „Zakres zastosowania”, stanowi bowiem w ust. 1 akapit trzeci, że „[p]ostępowania, o których mowa [w tym ustępie], są wymienione w załączniku A”. Ponadto jego art. 2 pkt 4 definiuje „postępowanie upadłościowe” jako oznaczające „postępowanie wymienione w załączniku A”, zaś ów załącznik wymienia, w odniesieniu do każdego państwa członkowskiego, postępowania upadłościowe, o których mowa w tym ostatnim przepisie. W konsekwencji wynika stąd, że postępowanie upadłościowe wszczęte w państwie trzecim, uznane przez prawo krajowe państwa członkowskiego, nie wchodzi w zakres stosowania rozporządzenia Upadłość bis ani nie ma wpływu na zakres stosowania rozporządzenia nr 655/2014.
36.      Następnie przypominam, że z motywu 1 rozporządzenia nr 655/2014 wynika, że wpisuje się ono w cel Unii, jakim jest „utrzymanie i rozwój przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, w której zapewniony jest swobodny przepływ osób” oraz że „[w] celu stopniowego utworzenia takiej przestrzeni Unia ma przyjmować środki w dziedzinie współpracy sądowej w sprawach cywilnych mających skutki transgraniczne, w szczególności jeżeli jest to niezbędne do należytego funkcjonowania rynku wewnętrznego”.
37.      W tym celu z art. 1 rozporządzenia nr 655/2014, zatytułowanego „Przedmiot”, wynika, że ustanawia ono unijne postępowanie umożliwiające wierzycielowi uzyskanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym – jako rozwiązanie alternatywne wobec środków zabezpieczających przewidzianych w prawie krajowym – który to nakaz ma nie dopuścić do tego, by późniejsze wykonanie roszczenia wierzyciela zostało narażone na szwank przez zbycie, przelanie lub wycofanie – do kwoty określonej w nakazie – środków przechowywanych przez dłużnika lub w jego imieniu na rachunku bankowym prowadzonym w jednym z państw członkowskich. Jak wynika z motywu 5 tego rozporządzenia, zawiera ono wiążące i mające bezpośrednie zastosowanie przepisy ustanawiające jednolitą europejską procedurę zabezpieczenia na rachunku bankowym umożliwiającą – w przypadku sporów transgranicznych – zabezpieczenie w sprawny i szybki sposób środków przechowywanych na rachunkach bankowych(36).
38.      Wreszcie art. 2 rozporządzenia nr 655/2014, zatytułowany „Zakres zastosowania”, stanowi w ust. 1, że „[rozporządzenie] ma zastosowanie do roszczeń pieniężnych w transgranicznych sprawach cywilnych i handlowych, określonych w art. 3, bez względu na rodzaj sądu lub trybunału (»sąd«)”(37). A zatem pod względem materialnym zakres zastosowania tego rozporządzenia rozciąga się, „pominąwszy kilka dokładnie określonych obszarów [wskazanych w jego art. 2 ust. 2], na wszystkie sprawy z zakresu prawa cywilnego i handlowego”(38). W szczególności, jak już podkreślałem powyżej, z brzmienia art. 2 ust. 2 lit. c) wynika, że wyłączeniu podlegają roszczenia przeciwko dłużnikowi, będące przedmiotem postępowania upadłościowego.
39.      Chciałbym jednak przypomnieć pokrótce, że art. 2 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 655/2014 nie wyklucza każdego wydania nakazu zabezpieczenia w związku z postępowaniem upadłościowym. Z motywu 8 tego rozporządzenia wynika bowiem, że „wyłączenie to powinno umożliwiać wykorzystanie nakazu zabezpieczenia, aby zabezpieczyć odzyskanie niekorzystnych dla wierzyciela płatności dokonanych przez […] dłużnika na rzecz osób trzecich”(39).
40.      Ponadto sytuacje, w których nakaz zabezpieczenia wydano przed wszczęciem postępowania upadłościowego wobec dłużnika, są co do zasady objęte zakresem stosowania rozporządzenia nr 655/2014. W odniesieniu do takich sytuacji art. 46 tego rozporządzenia, zatytułowany „Stosunek do krajowego prawa procesowego”, stanowi w ust. 2, że do prawa państwa członkowskiego, w którym doszło do wszczęcia tego postępowania (lex concursus), należy określenie wpływu postępowania upadłościowego na postępowanie egzekucyjne, takie jak wykonanie nakazu zabezpieczenia. Prawo państwa członkowskiego, w którym doszło do wszczęcia postępowania upadłościowego, może zatem regulować w szczególności zawieszenie lub uchylenie wykonania tego nakazu(40). Z jego brzmienia wynika, że ów przepis odnosi się wyłącznie do postępowań upadłościowych wszczętych w państwie członkowskim,  a w konsekwencji wchodzących w zakres stosowania  rozporządzenia Upadłość bis.
41.      Ponadto art. 46 ust. 1 rozporządzenia nr 655/2014 stanowi, że „[w]szelkie kwestie proceduralne nieuregulowane wyraźnie w [tym] rozporządzeniu są regulowane przez prawo państwa członkowskiego, w którym stosowana jest niniejsza procedura [zabezpieczenia na rachunku bankowym]” (lex fori). W tym względzie należy zauważyć, że niezależnie od tego, iż uznanie wszczęcia postępowania upadłościowego w państwie trzecim nie jest kwestią czysto proceduralną, przepis ten nie reguluje skutków wszczęcia postępowania upadłościowego w państwie trzecim. Co jest istotne w niniejszej sprawie, wspomniany przepis nie ma bowiem na celu określenia zakresu stosowania rozporządzenia jako całości. Innymi słowy, art. 46 ust. 1 rozporządzenia nr 655/2014 ma bezpośrednie zastosowanie wyłącznie do sytuacji wchodzących w zakres stosowania tego rozporządzenia. W konsekwencji nie mogę zgodzić się z sugestią przedstawioną na rozprawie przez Komisję, zgodnie z którą ów przepis znajduje w rozpatrywanej sprawie „zastosowanie w sposób pośredni”.
42.      Chcę również zaznaczyć, iż brzmienie art. 2 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 655/2014 jest bardzo zbliżone do tego użytego w rozporządzeniu Bruksela I bis, którego art. 1 ust. 2 lit. b) wyłącza z zakresu jego stosowania „upadłości, układy i inne podobne postępowania”(41). Wykładni owego wyłączenia Trybunał dokonywał zawsze w związku z rozporządzeniem Upadłość bis w sposób pozwalający uniknąć nie tylko wszelkiego nakładania się zakresów ustanowionych tymi aktami przepisów, ale także powstawania jakichkolwiek luk prawnych(42).
43.      W konsekwencji z kontekstu wewnętrznego lub systemowego art. 2 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 655/2014 wynika, że ów instrument prawny odnosi się wyłącznie do postępowań upadłościowych wszczętych w państwach członkowskich oraz że uznanie w państwie członkowskim postępowania upadłościowego wszczętego w państwie trzecim nie może skutkować wyłączeniem stosowania tego rozporządzenia.
44.      W trzeciej i ostatniej kolejności, jeżeli chodzi o kontekst zewnętrzny, tj. prace przygotowawcze, dodam krótko, że – co potwierdziła Komisja w odpowiedzi na pytanie zadane przez Trybunał – żadna z informacji pochodzących z procesu legislacyjnego nie pozwala na poparcie odmiennej wykładni.
45.      Nie wydaje mi się też, aby cel owego przepisu podważał taką wykładnię.
2.      Cel
46.      W odniesieniu do celu art. 2 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 655/2014 w związku z jego motywem 8 należy przypomnieć, że ów przepis ma na celu unikanie sytuacji, w których nakaz zabezpieczenia mógłby utrudnić prawidłowy przebieg postępowania upadłościowego w rozumieniu rozporządzenia Upadłość bis.
47.      Ponieważ rozporządzenie to opiera się na automatycznym uznawaniu wszelkich orzeczeń o wszczęciu postępowania upadłościowego(43), a zatem na rozszerzeniu skutków lex concursus na wszystkie państwa członkowskie, wydanie nakazu zabezpieczenia dotyczącego roszczenia przeciwko dłużnikowi, w związku z którym wszczęto postępowanie upadłościowe wchodzące w zakres stosowania tego rozporządzenia, mogłoby umożliwić indywidualną egzekucję tego roszczenia. Taka egzekucja odbyłaby się ze szkodą dla równego traktowania wierzycieli(44) i nieuchronnie utrudniłaby prawidłowy przebieg postępowania upadłościowego. Przypominam bowiem, że niezależnie od państwa członkowskiego wszczęcia takiego postępowania skutki tego wszczęcia, zgodnie z rozporządzeniem Upadłość bis, nie pozwalają na wykonanie nakazu zabezpieczenia w żadnym innym państwie członkowskim Unii, jeżeli takie wykonanie nie jest dozwolone zgodnie z lex concursus(45).
48.      Biorąc pod uwagę ów cel polegający na unikaniu sytuacji, w których nakaz zabezpieczenia mógłby utrudnić prawidłowy przebieg postępowania upadłościowego, Komisja podnosiła w swoich uwagach na piśmie oraz ustnych, że skoro prawo niemieckie opiera się na zasadzie równego traktowania wierzycieli, wydanie takiego nakazu po uznaniu postępowania upadłościowego wszczętego w państwie trzecim mogłoby stanowić naruszenie tej zasady.
49.      Oczywiście zgadzam się z Komisją co do konieczności zapewnienia równego traktowania wierzycieli w państwie członkowskim, które uznało postępowanie upadłościowe wszczęte w państwie trzecim, co zresztą stanowi raison d’être takiego uznania. Z tego powodu zakaz prowadzenia indywidualnych działań lub postępowań oraz zawieszenie indywidualnych środków egzekucyjnych wobec majątku dłużnika byłyby konsekwencją nieodłącznie związaną z takim uznaniem(46).
50.      Jednakże należy zastanowić się, po pierwsze, czy takie same skutki powinny być związane z procedurą europejskiego nakazu zabezpieczenia, która w większości przypadków, tak jak w niniejszej sprawie, dotyczy wykonania tego nakazu w innym państwie członkowskim(47), a po drugie, czy wyłączenie owych roszczeń względem dłużnika, wobec którego postępowanie upadłościowe zostało wszczęte w państwie trzecim, z zakresu stosowania rozporządzenia nr 655/2014 rzeczywiście zapewniłoby realizację tego celu(48). Ostatecznie chodzi o to, aby zrównoważyć ów cel z niekorzystnymi skutkami wynikającymi z ewentualnej fragmentacji zakresu stosowania rozporządzenia nr 655/2014 w zależności od tego, czy prawo krajowe państwa członkowskiego uznaje postępowanie upadłościowe państwa trzeciego.
51.      W pierwszej kolejności, jak już wskazałem powyżej, prawdą jest, że prawidłowy przebieg postępowania upadłościowego ma na celu in fine uniknięcie indywidualnego dochodzenia roszczeń poprzez zapewnienie równego traktowania wierzycieli na podstawie prawa mającego zastosowanie do tego postępowania (lex concursus). Przypominam jednak, że sytuacja, w której postępowanie upadłościowe zostało wszczęte w państwie trzecim i uznane w państwie członkowskim, nie wchodzi w zakres stosowania rozporządzenia Upadłość bis. Zważywszy, że uznawanie postępowań upadłościowych wszczętych w państwie trzecim zależy od danego prawa krajowego, możliwe jest, że takie postępowanie upadłościowe zostanie uznane w jednym państwie członkowskim, zaś w innym nie zostanie uznane.
52.      W tym konkretnym kontekście trudno mi wyobrazić sobie, aby okoliczność, iż nie wydano nakazu zabezpieczenia w państwie członkowskim wydania (w rozpatrywanej sprawie w Niemczech) ze względu na uznanie postępowania upadłościowego prowadzonego w państwie trzecim, mogła przyczynić się do poszanowania zasady równego traktowania w państwie członkowskim wykonania (ewentualnie na Cyprze), w którym skutki wszczęcia tego postępowania upadłościowego mogą nie zostać uznane. W przypadku braku uznania indywidualna egzekucja z majątku dłużnika, wobec którego ogłoszono upadłość w państwie trzecim, mogłaby bowiem w rzeczywistości mieć miejsce w państwach członkowskich nieuznających wszczęcia postępowania upadłościowego, bez możliwości skorzystania przez wierzyciela europejskiego(49) z procedury europejskiego nakazu zabezpieczenia, stworzonej w celu ułatwienia transgranicznego dochodzenia wierzytelności. Ochrona równego traktowania wierzycieli byłaby w takich okolicznościach czysto hipotetyczna i pozbawiona jakiegokolwiek wymiernego skutku ze szkodą dla wierzyciela transgranicznego.
53.      W niniejszej sprawie okoliczność, że wydanie nakazu zabezpieczenia wprowadzonego zgodnie z rozporządzeniem nr 655/2014 może znieść niektóre skutki postępowania upadłościowego w Curaçao, które to skutki będą oddziaływać w Niemczech poprzez uznanie wszczęcia tego postępowania(50), jest jedynie logiczną konsekwencją systemu będącego wynikiem związku między rozporządzeniem nr 655/2014 i rozporządzeniem Upadłość bis, który to system nie obejmuje postępowań upadłościowych wszczętych w państwie trzecim. Chociaż bowiem zarówno nakaz zabezpieczenia wprowadzony na podstawie prawa krajowego, jak i nakaz zabezpieczenia wprowadzony zgodnie z rozporządzeniem nr 655/2014, muszą być zgodne z zasadą równego traktowania wierzycieli w ramach swoich odpowiednich systemów, to te dwa rodzaje procedur nie mają zastosowania do takich samych sytuacji. Okoliczność, że nakaz zabezpieczenia ustanowiony zgodnie z tym rozporządzeniem stanowi rozwiązanie alternatywne wobec środków zabezpieczających przewidzianych w prawie krajowym(51) nie oznacza, że przesłanki ich wydania muszą być identyczne. Potwierdza to zakres jego stosowania(52) oraz warunki jego wydania(53), określone w sposób autonomiczny i bez odniesienia do prawa państw członkowskich.
54.      W drugiej kolejności należy przypomnieć, że rozporządzenie nr 655/2014 zawiera wiążące i mające bezpośrednie zastosowanie przepisy ustanawiające jednolitą europejską procedurę zabezpieczenia na rachunku bankowym umożliwiającą – w przypadku sporów transgranicznych – zabezpieczenie w sprawny i szybki sposób środków przechowywanych na rachunkach bankowych(54). Wykładnia celu art. 2 ust. 2 lit. c) tego rozporządzenia prowadzi zatem do uwzględnienia dokonanego przez prawodawcę odesłania do postępowań upadłościowych w rozumieniu rozporządzenia Upadłość bis, ograniczając w ten sposób zakres stosowania rozporządzenia nr 655/2014(55).
55.      W tymże kontekście takie odesłanie zapewnia jednolite stosowanie tego ostatniego rozporządzenia we wszystkich państwach członkowskich, zapobiegając fragmentacji zakresu jego stosowania w zależności od tego, czy w poszczególnych państwach członkowskich uznaje się wszczęcie postępowania w państwie trzecim. Konsekwencją tego byłaby bowiem możliwość uzyskania nakazu zabezpieczenia w państwie członkowskim nieuznającym postępowania zagranicznego, a przy tym brak byłby takiej możliwości w państwie, które je uznaje(56).
56.      Jak już wskazałem w powyższych rozważaniach, z brzmienia, kontekstu i celu art. 2 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 655/2014 wynika, że artykuł ten należy interpretować w ten sposób, iż nie wyklucza on wydania nakazu zabezpieczenia w państwie członkowskim, jeżeli prawo krajowe państwa członkowskiego właściwego w sprawie wydania nakazu zabezpieczenia uznaje postępowanie upadłościowe prowadzone w państwie trzecim.
C.      Rozważania końcowe
57.      Dla dopełnienia wywodu w ramach rozważań końcowych chciałbym podnieść ostatnią kwestię.
58.      Jak już wskazałem powyżej(57), zgadzam się z Komisją co do konieczności zapewnienia równego traktowania wierzycieli w państwie członkowskim, które uznało postępowanie upadłościowe wszczęte w państwie trzecim.
59.      Uważam jednak, że ochronę równego traktowania wierzycieli można w wystarczającym stopniu zapewnić raczej na etapie wykonania nakazu zabezpieczenia w państwie członkowskim jego wykonania(58) niż na etapie wydania tego nakazu(59), co pozwoliłoby jednocześnie uniknąć fragmentacji zakresu stosowania rozporządzenia nr 655/2014.
60.      W tym względzie, jak już wyjaśniłem powyżej(60), art. 46 ust. 2 rozporządzenia nr 655/2014 reguluje etap wykonania nakazu zabezpieczenia i poddaje jego wykonanie lex concursus w przypadkach, w których nakaz zabezpieczenia został wydany przed wszczęciem postępowania upadłościowego wobec dłużnika. Pomimo tego czynnika czasowego i niezależnie od brzmienia owego przepisu odwołującego się do prawa państwa członkowskiego, w którym doszło do wszczęcia postępowania upadłościowego, zgadzam się z przedstawioną na rozprawie opinią Komisji, zgodnie z którą takie same konsekwencje powinny znaleźć zastosowanie w przypadku uznania postępowania upadłościowego toczącego się w państwie trzecim. W przypadku braku możliwości uwzględnienia lex concursus, w tym ewentualnego zawieszenia indywidualnego wykonania nakazu zabezpieczenia w państwie członkowskim, które uznało wszczęcie postępowania upadłościowego w państwie trzecim, uznanie tego postępowania straciłoby jakąkolwiek rację bytu. W odróżnieniu od etapu wydania nakazu zabezpieczenia w państwie członkowskim wydania, naruszenia równego traktowania wierzycieli byłyby konkretne i wymierne(61).
61.      Rozważania te nie mają w każdym razie wpływu na fakt, że cel art. 2 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 655/2014 dotyczy wyłącznie systemu ustanowionego rozporządzeniem Upadłość bis. Nie ulega wątpliwości, że prawodawca Unii nie przewidywał uznania postępowania upadłościowego toczącego się w państwie trzecim jako przypadku ograniczenia zakresu stosowania rozporządzenia nr 655/2014.
62.      Problematyka związana z kwestią utrudniania prawidłowego przebiegu postępowania upadłościowego przez nakaz zabezpieczenia oraz koniecznością zapewnienia skuteczności (effet utile) takiego uznania w państwie członkowskim wykonania, jeżeli prawo krajowe tego państwa członkowskiego uznaje wszczęcie postępowania upadłościowego w państwie trzecim, może być objęta wykładnią art. 46 ust. 2 rozporządzenia nr 655/2014. Nie wyklucza to również, iż owa problematyka może, w stosownym przypadku, zostać poddana bardziej dogłębnemu badaniu przez prawodawcę Unii, w szczególności w przypadku, gdyby miał on wolę poddania postępowań upadłościowych wszczętych w państwie trzecim i uznanych w państwie członkowskim jednemu z instrumentów prawa Unii.
VI.    Wnioski
63.      W świetle całości powyższych rozważań proponuję, aby na pierwsze pytanie prejudycjalne przedstawione przez Oberlandesgericht Frankfurt am Main (wyższy sąd krajowy we Frankfurcie nad Menem, Niemcy) Trybunał odpowiedział w następujący sposób:
Artykuł 2 ust. 2 lit. c) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 655/2014 z dnia 15 maja 2014 r. ustanawiającego procedurę europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym w celu ułatwienia transgranicznego dochodzenia wierzytelności w sprawach cywilnych i handlowych, w związku z motywem 8 tego rozporządzenia,
należy interpretować w ten sposób, że:
przepis ten nie wyklucza wydania nakazu zabezpieczenia na podstawie art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia lub przekazania wniosku o udzielenie informacji o rachunku bankowym na podstawie art. 14 ust. 3 wspomnianego rozporządzenia, jeżeli prawo krajowe państwa członkowskiego właściwego w sprawie wydania nakazu zabezpieczenia uznaje postępowanie upadłościowe prowadzone w danym państwie trzecim.
1      Język oryginału: francuski.
i      Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
2      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 maja 2014 r. ustanawiające procedurę europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym w celu ułatwienia transgranicznego dochodzenia wierzytelności w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2014, L 189, s. 59, zwane dalej „rozporządzeniem nr 655/2014”).
3      Tym rozporządzeniem prawodawca Unii wprowadził europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym (OESC) w celu ułatwienia transgranicznego dochodzenia wierzytelności w sprawach cywilnych i handlowych. Motyw 8 tego rozporządzenia odsyła do postępowań upadłościowych „w rozumieniu” rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.U. 2000, L 160, s. 1, zwanego dalej „rozporządzeniem Upadłość”). To ostatnie zostało uchylone na podstawie art. 91 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego (wersja przekształcona) (Dz.U. 2015, L 141, s. 19, zwanego dalej „rozporządzeniem Upadłość bis”). Zgodnie z tym przepisem „[o]dniesienia do uchylonego rozporządzenia traktuje się jako odniesienia do rozporządzenia [Upadłość bis]”. W tym ostatnim rozporządzeniu pojęcie „postępowania upadłościowego” odnosi się do postępowań określonych w art. 1  ust. 1 tego rozporządzenia, o których mowa w jego załączniku A.
4      Artykuł 4 pkt 7 rozporządzenia nr 655/2014 definiuje „dłużnika” jako „osobę fizyczną lub prawną lub też inny podmiot posiadający zdolność prawną do pozywania lub bycia pozwanym na mocy prawa danego państwa członkowskiego, przeciwko którym wierzyciel stara się uzyskać nakaz zabezpieczenia dotyczący roszczenia lub które taki nakaz już uzyskały”.
5      Z postanowienia odsyłającego wynika, że skutki postępowania upadłościowego w Curaçao oddziałują w Niemczech poprzez uznanie wszczęcia w Curaçao postępowania upadłościowego, wobec czego te skutki należy oceniać w świetle art. 29 Faillissementsbesluit 1931 (dekretu o upadłości z 1931 r.), który skodyfikował prawo upadłościowe Curaçao. Zgodnie z tym ostatnim przepisem otwarcie postępowania upadłościowego skutkuje natychmiastowym zakończeniem jakiejkolwiek egzekucji sądowej i od tego momentu żaden wyrok nie może być wykonany w trybie przymusowej egzekucji.
6      Artykuł 198 akapit pierwszy TFUE stanowi, że „[p]aństwa członkowskie zgadzają się stowarzyszyć z Unią kraje i terytoria pozaeuropejskie, które utrzymują szczególne stosunki z Danią, Francją, Niderlandami i Zjednoczonym Królestwem. Lista tych krajów i terytoriów (zwanych dalej »krajami i terytoriami«) zawarta jest w załączniku II”.
7      Artykuł 355 ust. 2 akapit pierwszy TFUE stanowi, że „[s]zczególne zasady stowarzyszania określone w części czwartej stosuje się do krajów i terytoriów zamorskich, których lista zawarta jest w załączniku II”.
8      Decyzja Rady z dnia 5 października 2021 r. w sprawie stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich z Unią Europejską, w tym stosunków między Unią Europejską, z jednej strony, a Grenlandią i Królestwem Danii, z drugiej strony (decyzja w sprawie stowarzyszenia zamorskiego, łącznie z Grenlandią), (Dz.U. 2021, L 355, s. 6).
9      Zobacz art. 3 i 4 rozporządzenia Upadłość bis, zatytułowane, odpowiednio, „Jurysdykcja międzynarodowa” i „Badanie jurysdykcji”.
10      Zobacz w tym względzie w szczególności wyrok z dnia 22 listopada 2012 r., Bank Handlowy i Adamiak (C‑116/11, EU:C:2012:739, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo).
11      Zobacz w tym względzie raport objaśniający M. Virgósa i E. Schmita z dnia 8 lipca 1996 r. do Konwencji w sprawie postępowania upadłościowego z dnia 3 maja 1996 r. (zwany dalej „raportem Virgósa i Schmita”), dokument Rady Unii Europejskiej 6500/96, DRS 8 (CFC), § 5.
12      Zobacz art. 7 rozporządzenia Upadłość bis, zatytułowany „Prawo właściwe”.
13      Zobacz art. 8–18 rozporządzenia Upadłość bis.
14      Zobacz w tym zakresie w szczególności wyrok z dnia 22 listopada 2012 r., Bank Handlowy i Adamiak (C‑116/11, EU:C:2012:739, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).
15      Zobacz motyw 65 rozporządzenia Upadłość bis. Wyróżnienie własne.
16      Chodzi o wtórne postępowanie upadłościowe. Wyróżnienie własne.
17      Zobacz raport Virgósa i Schmita, § 154. Zobacz także G. Moss, I.F. Fletcher, S. Isaacs, The EU Regulation on Insolvency proceedings, 3rd
ed., Oxford, Oxford University Press, 2016, s. 128–130.
18      Zobacz motyw 65 rozporządzenia Upadłość bis. Zobacz także pkt 23 niniejszej opinii.
19      Niektóre państwa członkowskie (Grecja, Polska i Rumunia) włączyły do swojego krajowego porządku prawnego Ustawę modelową UNCITRAL o międzynarodowej upadłości z dnia 30 maja 1997 r., Organizacja Narodów Zjednoczonych, marzec 2014 r., dostępną pod następującym adresem: https://uncitral.un.org/fr/texts/insolvency/modellaw/cross-border_insolvency. Inne państwa członkowskie regulują tę kwestię na podstawie przepisów szczególnych dotyczących uznawania wszczęcia postępowań upadłościowych (w szczególności Niemcy) lub opierają się na przepisach ogólnych postępowania cywilnego (tak jest w przypadku Litwy). Zobacz w tym względzie, INSOL Europe/Lexis PSL Joint Project on „How EU Member States recognise insolvency and restructuring proceedings of a third country”, January 2022. Ponadto niektóre państwa członkowskie są stronami konwencji międzynarodowych z państwami trzecimi w zakresie upadłości lub zawarły umowy o pomocy prawnej w sprawach cywilnych, które obejmują również kwestię upadłości.
20      Artykuł 2 pkt 6 rozporządzenia Upadłość bis, zatytułowany „Definicje”, odwołuje się do „organu sądowego państwa członkowskiego” [ppkt (i)] i do „organu sądowego lub innego właściwego organu państwa członkowskiego” [ppkt (ii)].
21      Zobacz art. 1  ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia Upadłość bis. Zobacz w tym względzie pkt 35 niniejszej opinii.
22      Konwencja w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (podpisana w dniu 27 września 1968 r.) (Dz.U. 1972, L 299, s. 32) (zwana dalej „konwencją brukselską z 1968 r.”).
23      C‑129/92, EU:C:1993:363, pkt 22.
24      Wyrok z dnia 20 stycznia 1994 r. (C‑129/92, EU:C:1994:13).
25      Zobacz art. 29–31 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r.  w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2012, L 351, s. 1, zwanego dalej „rozporządzeniem Bruksela I bis”).
26      Wyrok z dnia 20 stycznia 1994 r., Owens Bank (C‑129/92, EU:C:1994:13, pkt 37 i sentencja).
27      Ta paremia przypisywana jest A. Gavaldzie, Clunet, 1935, s. 113. W tym względzie zob. P. Malaurie, Clunet, 1970, s. 941 i G. Kegel, Exequatur sur exequatur ne vaut, w: Albrecht Dieckmann i in. (eds), Festschrift für Wolfram Müller Freienfels, ed., Nomos, 1986, s. 377.
28      Zobacz w szczególności L. Merret, Article 2, w: U. Magnus, P. Mankowski, European Commentaries on Private International Law, Brussels Ibis Regulation, 2e
ed., Köln, Otto Schmidt, vol. 1, 2023, s. 86–102, w szczególności pkt 12; M. Brosch, M. Mantovani, Article 2, w: Brussels I Bis: A Commentary on Regulation (EU) Nº 1215/2012, M. Requejo Isidro (ed), Cheltenham, Edward Elgar Publishing, 2022, s. 36–52, w szczególności s. 45, pkt 2.29. W przedmiocie bardziej zniuansowanego stanowiska zob. H. Muir Watt, Reconnaissance sur reconnaissance vaut parfaitement, Revue critique de droit international privé, nº 1, 2023, s. 135–152; P. Hay, Recognition of a Recognition Judgment under Bruxels I, Guest éditorial, https://conflictoflaws.net/2008/guest-editorial-hay-on-recognition-of-a-recognition-judgment-under-brussels-i/.
29      Wyrok z dnia 7 kwietnia 2022 r. (C‑568/20, EU:C:2022:264).
30      Opinia rzecznika generalnego P. Pikamäe w sprawie H Limited (C‑568/20, EU:C:2021:1026, pkt 32–36).
31      Wyrok z dnia 7 kwietnia 2022 r., H Limited (C‑568/20, EU:C:2022:264, pkt 39).
32      Zobacz B. Hess „Exequatur sur exequatur (ne) vaut? Der EuGH erweitertet die Freizügigkeit von Drittstaatenurteilen nach Artykuł 39 ff. EuGVVO: zu EuGH, 7.4.2022, Rs. C‑568/20, w: J./H. Limited, Praxis des internationalen Privat – und Verfahrensrechts, 2022, s. 349–351.
33      Trybunał w szczególności uwzględnił okoliczność, że rozpatrywany w postępowaniu głównym w tej sprawie nakaz zapłaty wydany przez High Court of Justice (England & Wales) [sąd wyższej instancji (Anglia i Walia), Zjednoczone Królestwo] „[był] co najmniej przedmiotem uproszczonego postępowania kontradyktoryjnego w państwie członkowskim pochodzenia orzeczenia, w związku z czym stanowi orzeczenie w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia [Bruksela I bis]”. Zobacz wyrok z dnia 7 kwietnia 2022 r., H Limited (C‑568/20, EU:C:2022:264, pkt 32).
34      Artykuł 1 ust. 2 lit. b) rozporządzenia Bruksela I bis.
35      Zobacz wyroki: z dnia 17 listopada 1983 r., Merck (292/82, EU:C:1983:335, pkt 12); z dnia 25 lutego 2025 r., BSH Hausgeräte (C‑339/22, EU:C:2025:108, pkt 27).
36      Zobacz wyrok z dnia 7 listopada 2019 r., K.H.K. (Zabezpieczenie na rachunku bankowym) (C‑555/18, EU:C:2019:937, pkt 31, 32).
37      Jeżeli chodzi o terytorialny zakres zastosowania rozporządzenia nr 655/2014, art. 3 ust. 1 określa sprawę transgraniczną jako „spraw[ę], w której rachunek bankowy lub rachunki bankowe, które mają zostać objęte nakazem zabezpieczenia, prowadzone są w państwie członkowskim innym niż: a) państwo członkowskie sądu, do którego zwrócono się z wnioskiem o wydanie nakazu zabezpieczenia zgodnie z art. 6; lub b) państwo, w którym wierzyciel ma miejsce zamieszkania”.
38      Zobacz motyw 8 rozporządzenia nr 655/2014.
39      W tym kontekście zarządca lub syndyk może w szczególności wystąpić o wydanie takiego nakazu w interesie ogółu wierzycieli w celu odzyskania płatności dokonanej przez dłużnika przed datą wszczęcia postępowania upadłościowego, w celu ułatwienia dochodzenia wierzytelności dłużnika, wobec którego ogłoszono upadłość, lub wierzytelności chroniących interesy wierzycieli. Ponadto dłużnik, wobec którego ogłoszono upadłość, może również uzyskać taki nakaz, jeżeli w następstwie wszczęcia postępowania upadłościowego nie pozbawiono go jego aktywów.
40      Zobacz także art. 7 ust. 2 lit. f) rozporządzenia Upadłość bis.
41      Wynika to również z tekstów prawnych poprzedzających rozporządzenie Bruksela I bis, a mianowicie rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001  z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1) oraz konwencji brukselskiej z 1968 r.
42      Zobacz w szczególności wyrok z dnia 14 listopada 2024 r., Oilchart International (C‑394/22, EU:C:2024:952, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).
43      Zobacz pkt 23 niniejszej opinii.
44      Należy przypomnieć, że tę zasadę uznano w motywie 63 rozporządzenia Upadłość bis.
45      Zobacz art. 7 ust. 2 lit. f) rozporządzenia Upadłość bis.
46      Zobacz przykładowo art. 20 Ustawy modelowej UNCITRAL o międzynarodowej upadłości.
47      Chociaż europejski nakaz zabezpieczenia może być wykonany w państwie członkowskim wydania, jego głównym celem pozostaje ułatwienie dochodzenia wierzytelności w państwie członkowskim innym niż państwo siedziby sądu, do którego wystąpiono z wnioskiem o wydanie tego nakazu.
48      Zobacz pkt 46 niniejszej opinii.
49      Należy przypomnieć, że art. 4 pkt 6 rozporządzenia nr 655/2014 definiuje „wierzyciela” jako „osobę fizyczną mającą miejsce zamieszkania w państwie członkowskim lub osobę prawną posiadającą siedzibę w państwie członkowskim lub też inny podmiot posiadający siedzibę w państwie członkowskim i zdolność prawną do pozywania lub bycia pozwanym na mocy prawa danego państwa członkowskiego, które to osoby lub podmioty wnoszą o wydanie nakazu zabezpieczenia dotyczącego roszczenia lub które taki nakaz już uzyskały”.
50      Zobacz pkt 145 niniejszej opinii.
51      Zobacz art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 655/2014.
52      Zobacz art. 2 rozporządzenia nr 655/2014.
53      Zobacz art. 7 rozporządzenia nr 655/2014.
54      Zobacz motyw 5 rozporządzenia nr 655/2014. Zobacz w tym względzie pkt 37 niniejszej opinii.
55      Ponadto należy przypomnieć, że wykluczenie zawarte w tym przepisie rozporządzenia nr 655/2014 stanowi wyjątek od przewidzianego w tymże rozporządzeniu systemu i jako przepis ustanawiający odstępstwo powinien on podlegać wykładni ścisłej. Zobacz analogicznie wyrok z dnia 6 czerwca 2019 r., Weil (C‑361/18, EU:C:2019:473, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
56      Taka sytuacja wręcz sprzyjałaby tzw. forum shopping, w szczególności w przypadku, gdyby wierzyciel zamierzał uzyskać nakaz zabezpieczenia przed zainicjowaniem przez niego wszczęcia postępowania w sprawie głównej i gdyby do rozstrzygnięcia sporu właściwe były sądy kilku państw członkowskich.
57      Zobacz pkt 49 niniejszej opinii.
58      W zależności od uznania wszczęcia postępowania upadłościowego w państwie trzecim lub jego nieuznania.
59      W przypadku gdy państwo członkowskie wydania jest tożsame z państwem członkowskim wykonania, to właśnie ten ostatni czynnik powinien być brany pod uwagę w celu określenia skutków uznania postępowania upadłościowego toczącego się w państwie trzecim.
60      Zobacz pkt 40 niniejszej opinii.
61      Zobacz pkt 52 niniejszej opinii.