62022CJ0303_RES
Υπόθεση C‑303/22
CROSS Zlín, a.s.
κατά
Úřad pro ochranu hospodářské soutěže
(αίτηση του Krajský soud v Ostravě για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (τέταρτο τμήμα) της 18ης Ιανουαρίου 2024
«Προδικαστική παραπομπή – Διαδικασίες προσφυγής στον τομέα της σύναψης συμβάσεων κρατικών προμηθειών και δημοσίων έργων – Οδηγία 89/665/ΕΟΚ – Πρόσβαση στις διαδικασίες προσφυγής – Άρθρο 2, παράγραφος 3, και άρθρο 2α, παράγραφος 2 – Υποχρέωση των κρατών μελών να προβλέπουν διαδικασία προσφυγής με ανασταλτικό αποτέλεσμα – Πρωτοβάθμιο όργανο προσφυγής – Προσφυγή που αφορά την απόφαση ανάθεσης της σύμβασης – Άρθρο 2, παράγραφος 9 – Υπεύθυνο για τις διαδικασίες προσφυγής όργανο το οποίο δεν είναι δικαστικό – Σύναψη δημόσιας σύμβασης πριν από την άσκηση ένδικης προσφυγής κατά απόφασης τέτοιου οργάνου – Άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αποτελεσματική δικαστική προστασία»
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Διαδικασίες προσφυγής στον τομέα της σύναψης συμβάσεων κρατικών προμηθειών και δημοσίων έργων – Οδηγία 89/665 – Υποχρέωση των κρατών μελών να προβλέπουν διαδικασία προσφυγής με ανασταλτικό αποτέλεσμα – Περιεχόμενο – Υποχρέωση διασφάλισης του δικαιώματος αποτελεσματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου – Εθνική νομοθεσία η οποία απαγορεύει τη σύναψη της σύμβασης μόνον έως ότου αποφανθεί το πρωτοβάθμιο όργανο προσφυγής – Επιτρέπεται – Φύση του οργάνου αυτού ως δικαιοδοτικού ή μη δικαιοδοτικού – Δεν ασκεί επιρροή
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47· οδηγία 89/665 του Συμβουλίου, άρθρα 2 § 3 και 2α § 2)
(βλ. σκέψεις 46-50, 54, 57-59, 63, 65, 68-70, 74)
Σύνοψη
Κατόπιν της υποβολής προδικαστικού ερωτήματος από το Krajský soud v Brně (περιφερειακό δικαστήριο του Brno, Τσεχική Δημοκρατία), το Δικαστήριο παρέχει διευκρινίσεις ως προς την ερμηνεία της οδηγίας 89/665 (
1
), για τις διαδικασίες προσφυγής στον τομέα της σύναψης δημοσίων συμβάσεων, υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης) το οποίο αφορά το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής.
Στο πλαίσιο διαδικασίας διαγωνισμού για τη σύναψη δημόσιας σύμβασης, στον Statutární město Brno (Δήμο του Brno, Τσεχική Δημοκρατία), ως αναθέτουσα αρχή, υποβλήθηκαν δύο προσφορές. Μετά τον αποκλεισμό της εταιρίας CROSS Zlín a.s. λόγω μη τήρησης της συγγραφής υποχρεώσεων, η σύμβαση ανατέθηκε, στις 7 Απριλίου 2020, στη Siemens Mobility s. r. o.
Η CROSS Zlín υπέβαλε ένσταση κατά της πράξης αποκλεισμού, η οποία απερρίφθη με απόφαση της 4ης Μαΐου 2020. Κατόπιν της απόρριψης της ένστασης, η εταιρία αυτή προσέφυγε ενώπιον της Úřad pro ochranu hospodářské soutěže (Αρχής Ανταγωνισμού, Τσεχική Δημοκρατία) (στο εξής: Αρχή), ζητώντας να ακυρωθεί η πράξη αποκλεισμού και η απόφαση ανάθεσης της επίμαχης σύμβασης στη Siemens Mobility. Με απόφαση της 5ης Αυγούστου 2020, η Αρχή απέρριψε την προσφυγή. Εν συνεχεία, η CROSS Zlín υπέβαλε ένσταση κατά της απόφασης της Αρχής, την οποία ο πρόεδρος της Αρχής, ως δευτεροβάθμιο διοικητικό όργανο, απέρριψε με απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2020. Στις 18 Νοεμβρίου 2020 η αναθέτουσα αρχή συνήψε δημόσια σύμβαση με τη Siemens Mobility.
Η CROSS Zlín άσκησε ένδικη προσφυγή κατά της απόφασης του προέδρου της Αρχής ενώπιον του περιφερειακού δικαστηρίου του Brno, το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο. Παράλληλα, η CROSS Zlín υπέβαλε αίτηση, ζητώντας να αναγνωριστεί στην προσφυγή ανασταλτικό αποτέλεσμα όσον αφορά τη σύναψη της σύμβασης και να ληφθεί προσωρινό μέτρο με το οποίο να απαγορευθεί στην αναθέτουσα αρχή η σύναψη ή η εκτέλεση της επίμαχης δημόσιας σύμβασης. Το αιτούν δικαστήριο απέρριψε την αίτηση αυτή κατ’ εφαρμογήν του τσεχικού δικαίου (
2
).
Έχοντας αμφιβολίες ως προς το αν η οδηγία 89/665 (
3
) και η απαίτηση διασφάλισης αποτελεσματικού δικαστικού ελέγχου η οποία απορρέει από το άρθρο 47 του Χάρτη αντιτίθενται στην τσεχική ρύθμιση η οποία επιτρέπει σε αναθέτουσα αρχή να συνάψει δημόσια σύμβαση πριν από τη λήξη της προβλεπόμενης προθεσμίας για την άσκηση ένδικης προσφυγής κατά της απόφασης της δευτεροβάθμιας διοικητικής αρχής ή πριν το επιληφθέν δικαστήριο αποφανθεί επί αιτήσεως λήψης προσωρινού μέτρου με το οποίο να απαγορεύεται στην αναθέτουσα αρχή η σύναψη της σύμβασης έως την τελεσιδικία της απόφασης επί της ένδικης προσφυγής, το περιφερειακό δικαστήριο του Brno υπέβαλε στο Δικαστήριο προδικαστικό ερώτημα σχετικά με την ερμηνεία της εν λόγω οδηγίας.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Πρώτον, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι η οδηγία 89/665 περιέχει λεπτομερείς διατάξεις που προβλέπουν συνεκτικό σύστημα διαδικασιών προσφυγής στον τομέα της σύναψης δημοσίων συμβάσεων. Συναφώς, η οδηγία (
4
) προβλέπει, αφενός, ότι τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα πρόσωπα τα οποία έχουν ή είχαν συμφέρον να τους ανατεθεί συγκεκριμένη σύμβαση και τα οποία υπέστησαν ή ενδέχεται να υποστούν ζημία από εικαζόμενη παράβαση να έχουν στη διάθεσή τους επαρκή χρόνο που εξασφαλίζει αποτελεσματικές προσφυγές κατά των αποφάσεων για την ανάθεση σύμβασης που λαμβάνονται από τις αναθέτουσες αρχές, με τη θέσπιση των αναγκαίων διατάξεων οι οποίες τηρούν τις ελάχιστες προθεσμίες αναστολής της σύναψης της σύμβασης (
5
), και, αφετέρου, ότι, όταν τα πρόσωπα αυτά ασκούν προσφυγή, η αναθέτουσα αρχή δεν μπορεί να συνάψει τη σύμβαση πριν το όργανο προσφυγής αποφανθεί είτε επί της αίτησης προσωρινών μέτρων είτε επί της προσφυγής.
Δεύτερον, το Δικαστήριο παρατηρεί ότι, όπως προκύπτει από την οδηγία, τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να αναθέσουν σε μη δικαστικά όργανα την αρμοδιότητα για την εξέταση των προσφυγών κατά των αποφάσεων ανάθεσης δημόσιας σύμβασης. Σε μια τέτοια περίπτωση, κάθε μέτρο μη δικαστικού οργάνου προσφυγής που εικάζεται ότι είναι παράνομο ή κάθε εικαζόμενη παράλειψη του εν λόγω οργάνου πρέπει να μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο ένδικης προσφυγής ή προσφυγής η οποία να είναι, κατ’ ουσίαν, «ένδικη» κατά την έννοια του δικαίου της Ένωσης. Πλην όμως, η οδηγία 89/665, προβλέποντας την υποχρεωτική αναστολή της σύναψης της δημόσιας σύμβασης, δεν κάνει καμία αναφορά στην εν λόγω ένδικη προσφυγή.
Υπό τις περιστάσεις αυτές, όταν ένα κράτος μέλος αποφασίζει να αναθέσει σε μη δικαστικό πρωτοβάθμιο όργανο την αρμοδιότητα να αποφαίνεται επί των προσφυγών κατά των αποφάσεων ανάθεσης δημόσιας σύμβασης, ο όρος «όργανο προσφυγής», στο άρθρο 2, παράγραφος 3, της οδηγίας, αφορά αυτό το μη δικαστικό πρωτοβάθμιο όργανο. Κατά συνέπεια, τα κράτη μέλη πρέπει να προβλέπουν ότι η σύναψη της επίμαχης δημόσιας σύμβασης αναστέλλεται είτε αυτοδικαίως έως ότου το εν λόγω όργανο προσφυγής αποφασίσει επί της προσφυγής είτε τουλάχιστον έως ότου αποφανθεί επί αιτήσεως προσωρινών μέτρων με τέτοιο αίτημα αναστολής.
Τρίτον, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι η οδηγία 89/665 (
6
) δεν επιβάλλει η αναστολή αυτή να εξακολουθεί να ισχύει και μετά το πέρας της διαδικασίας ενώπιον μη δικαστικού οργάνου προσφυγής, για παράδειγμα έως ότου ένα δικαστικό όργανο αποφανθεί επί της προσφυγής που μπορεί να ασκηθεί κατά της απόφασης του μη δικαστικού οργάνου προσφυγής.
Το συμπέρασμα αυτό είναι σύμφωνο με τους σκοπούς της οδηγίας 89/665, η οποία επιδιώκει να εξασφαλίσει τον πλήρη σεβασμό του δικαιώματος αποτελεσματικής ένδικης προστασίας και προσβάσεως σε αμερόληπτο δικαστήριο, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 47, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, του Χάρτη.
Τέταρτον, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, δυνάμει της οδηγίας 89/665 (
7
), τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ότι, στην περίπτωση που έχει συναφθεί σύμβαση κατόπιν της λήξης της αναστολής σύναψης, οι εξουσίες του υπεύθυνου για τις διαδικασίες προσφυγής οργάνου περιορίζονται στην επιδίκαση αποζημίωσης σε οιονδήποτε υπέστη ζημία λόγω παράβασης των ρυθμίσεων του δικαίου της Ένωσης σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις ή των εθνικών κανόνων που μεταφέρουν τις εν λόγω ρυθμίσεις του δικαίου της Ένωσης στην εσωτερική έννομη τάξη.
Ως προς το ζήτημα αυτό, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι η ως άνω ερμηνεία δεν μπορεί να κλονιστεί από την απόφαση Randstad Italia (
8
). Στην απόφαση αυτή, το Δικαστήριο ερμήνευσε μεν τον όρο «ανεξάρτητο όργανο προσφυγής», κατά το άρθρο 2α, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 89/665, υπό την έννοια ότι αναφέρεται σε ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο, αλλά οριοθέτησε ρητώς την ερμηνεία αυτή, διευκρινίζοντας ότι ίσχυε «προκειμένου να κριθεί αν ο αποκλεισμός προσφέροντος έχει καταστεί οριστικός».
Πέμπτον και τελευταίο, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, ελλείψει αυτοδίκαιης, κατά τη νομοθεσία του κράτους μέλους, αναστολής της σύναψης δημόσιας σύμβασης έως ότου το πρωτοβάθμιο όργανο προσφυγής αποφανθεί επί της προσφυγής και εφόσον το εν λόγω όργανο δεν είναι δικαστικό, η απόρριψη εκ μέρους του αίτησης προσωρινών μέτρων με αίτημα να απαγορευθεί η σύναψη της δημόσιας σύμβασης έως την ημερομηνία κατά την οποία αυτό θα αποφανθεί επί της προσφυγής πρέπει να μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο ένδικης προσφυγής με ανασταλτικό αποτέλεσμα έως ότου το επιληφθέν δικαστήριο αποφανθεί επί των προσωρινών αυτών μέτρων.
Η απαίτηση αυτή προκύπτει από την ερμηνεία της οδηγίας 89/665. Συνεπώς, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα της προσφυγής κατά της απόφασης μη δικαστικού πρωτοβάθμιου οργάνου με την οποία απορρίπτεται αίτηση προσωρινών μέτρων με αίτημα να απαγορευθεί η σύναψη της δημόσιας σύμβασης έως την ημερομηνία κατά την οποία το όργανο αυτό θα αποφανθεί επί της προσφυγής, αφενός, πρέπει να ισχύει υπέρ του ενδιαφερόμενου προσφέροντος αναστολή εύλογης διάρκειας η οποία να του παρέχει τη δυνατότητα να ασκήσει την εν λόγω προσφυγή και, αφετέρου, αν η προσφυγή αυτή ασκηθεί, η αναστολή της σύναψης της σύμβασης πρέπει να ισχύει έως ότου το επιληφθέν δικαστήριο αποφανθεί επ’ αυτής.
Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν αντιβαίνει στην οδηγία 89/665 η τσεχική νομοθεσία η οποία απαγορεύει στην αναθέτουσα αρχή να συνάψει δημόσια σύμβαση μόνον έως ότου το πρωτοβάθμιο όργανο αποφανθεί επί της προσφυγής κατά της απόφασης ανάθεσης της συγκεκριμένης δημόσιας σύμβασης, χωρίς να ασκεί συναφώς επιρροή αν το εν λόγω όργανο προσφυγής είναι δικαστικό.
(
1
)	Οδηγία 89/665/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1989, για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων περί της εφαρμογής των διαδικασιών προσφυγής στον τομέα της σύναψης συμβάσεων κρατικών προμηθειών και δημοσίων έργων (ΕΕ 1989, L 395, σ. 33), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2014/23/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με την ανάθεση συμβάσεων παραχώρησης (ΕΕ 2014, L 94, σ. 1) (στο εξής: οδηγία 89/665).
(
2
)	Ήτοι, κατ’ εφαρμογήν των άρθρων 241, 242, 245, 246, 254, 257 και 264 του zákon č. 134/2016 Sb., o zadávání veřejných zakázek (νόμου 134/2016 περί σύναψης δημοσίων συμβάσεων), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: νόμος 134/2016).
(
3
)	Άρθρο 2, παράγραφος 3, και άρθρο 2α, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/665.
(
4
)	Άρθρο 2α, παράγραφος 1, της οδηγίας 89/665.
(
5
)	Άρθρο 2α, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/665.
(
6
)	Άρθρο 2, παράγραφος 3, σε συνδυασμό με το άρθρο 2, παράγραφος 9, της οδηγίας 89/665.
(
7
)	Άρθρο 2, παράγραφος 7, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 89/665.
(
8
)	Απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2021, Randstad Italia (C‑497/20, EU:C:2021:1037).