62022TJ0208_RES
Υπόθεση T‑208/22
Kinda Makhlouf
κατά
Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (ένατο πενταμελές τμήμα) της 17ης Ιουλίου 2024
«Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Συρία – Δέσμευση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων – Περιορισμός σχετικά με την είσοδο στο έδαφος των κρατών μελών – Κατάλογος των προσώπων, οντοτήτων και φορέων εις βάρος των οποίων ισχύει η δέσμευση των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων ή τα οποία υπόκεινται σε περιορισμούς σχετικά με την είσοδο στο έδαφος των κρατών μελών – Εγγραφή και διατήρηση του ονόματος του προσφεύγοντος στον κατάλογο – Κληρονόμος προσώπου το οποίο υπόκειται ήδη σε περιοριστικά μέτρα – Δικαιώματα άμυνας – Πλάνη εκτιμήσεως – Αναλογικότητα – Δικαίωμα ιδιοκτησίας – Ελεύθερη κυκλοφορία και διαμονή εντός των κρατών μελών – Δικαίωμα στην οικογενειακή ζωή – Εξωσυμβατική ευθύνη»
Ένδικη διαδικασία – Απόφαση ή κανονισμός που αντικαθιστά την προσβαλλόμενη πράξη κατά την εκκρεμοδικία – Αίτημα προσαρμογής της προσφυγής – Προϋποθέσεις
(Κανονισμός Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, άρθρο 86 § 1)
(βλ. σκέψεις 25, 29)
Ένδικη διαδικασία – Απόφαση ή κανονισμός που αντικαθιστά την προσβαλλόμενη πράξη κατά την εκκρεμοδικία – Αίτημα προσαρμογής της προσφυγής – Υποχρέωση του προσφεύγοντος να συνοδεύσει το εν λόγω αίτημά του με κατόπιν προσαρμογής ισχυρισμούς και επιχειρήματα – Δεν υφίσταται, πλην της περιπτώσεως ουσιωδών διαφορών μεταξύ των δύο πράξεων – Υποχρέωση του Γενικού Δικαστηρίου να προβεί σε εξακρίβωση
(Κανονισμός Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, άρθρο 86 §§ 1 και 4)
(βλ. σκέψεις 35-37)
Ένδικη διαδικασία – Προσαρμογή των αιτημάτων κατά την εκκρεμοδικία – Τυπικά στοιχεία – Συνοπτική έκθεση των προβαλλόμενων ισχυρισμών – Μεταφορά των αρχικών ισχυρισμών – Προϋποθέσεις
(Κανονισμός Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, άρθρο 86 § 4)
(βλ. σκέψεις 38, 39)
Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αρχές – Δικαιώματα άμυνας – Δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας – Περιοριστικά μέτρα – Υποχρέωση γνωστοποιήσεως των επιμέρους και ειδικών λόγων που δικαιολογούν τις ληφθείσες αποφάσεις – Δικαίωμα ακροάσεως πριν από τη λήψη τέτοιων μέτρων – Περιορισμοί – Προϋποθέσεις
[Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 41 § 2, στοιχείο αʹ· απόφαση 2013/255/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2022/242, παράρτημα· κανονισμοί του Συμβουλίου 36/2012 και 2022/237]
(βλ. σκέψεις 51-54, 56, 58, 61)
Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αρχές – Δικαιώματα άμυνας – Δικαίωμα ακροάσεως – Υποχρέωση των θεσμικών οργάνων να συμφωνήσουν με την άποψη των ενδιαφερομένων – Δεν υφίσταται – Υποχρέωση να απαντήσουν σε όλα τα επιχειρήματά τους – Δεν υφίσταται
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 41 § 2)
(βλ. σκέψη 68)
Ευρωπαϊκή Ένωση – Δικαστικός έλεγχος της νομιμότητας των πράξεων των θεσμικών οργάνων – Περιοριστικά μέτρα κατά της Συρίας – Έκταση του ελέγχου – Απόδειξη του βασίμου του μέτρου – Υποχρέωση της αρμόδιας αρχής της Ένωσης να αποδείξει, σε περίπτωση αμφισβητήσεως, το βάσιμο των λόγων που ελήφθησαν υπόψη κατά των οικείων προσώπων ή οντοτήτων
[Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47 · απόφαση 2013/255/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) 2022/242 και (ΚΕΠΠΑ) 2023/1035, παράρτημα· κανονισμοί του Συμβουλίου 36/2012, 2022/237 και 2023/1027]
(βλ. σκέψεις 76-82)
Ευρωπαϊκή Ένωση – Δικαστικός έλεγχος της νομιμότητας των πράξεων των θεσμικών οργάνων – Περιοριστικά μέτρα κατά της Συρίας – Έκταση του ελέγχου – Εγγραφή του προσφεύγοντος στον κατάλογο που επισυνάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση λόγω της ιδιότητας του μέλους των οικογενειών Assad ή Makhlouf – Έγγραφα στη διάθεση του κοινού – Αποδεικτική αξία
[Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47 · απόφαση 2013/255/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) 2022/242 και (ΚΕΠΠΑ) 2023/1035, παράρτημα· κανονισμοί του Συμβουλίου 36/2012, 2022/237 και 2023/1027]
(βλ. σκέψεις 83, 86, 87, 121-123)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας – Συγκεκριμένα περιοριστικά μέτρα κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων λόγω της κατάστασης στη Συρία – Απόφαση 2013/255/ΚΕΠΠΑ και κανονισμός 36/2012 – Τεκμήριο περί στηρίξεως του συριακού καθεστώτος εις βάρος εξεχόντων επιχειρηματιών που δραστηριοποιούνται στη Συρία και των μελών των οικογενειών Assad ή Makhlouf – Επιτρέπεται – Προϋποθέσεις
[Απόφαση 2013/255/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2015/1836, άρθρα 27 §§ 1 και 2, στοιχεία aʹ και βʹ, και 28 §§ 1 και 2· κανονισμοί του Συμβουλίου 36/2012 και 2015/1828, άρθρο 15 §§ 1, στοιχείο αʹ, και 1α, στοιχείο βʹ]
(βλ. σκέψεις 89-92, 94)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας – Συγκεκριμένα περιοριστικά μέτρα κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων λόγω της κατάστασης στη Συρία – Απόφαση 2013/255/ΚΕΠΠΑ και κανονισμός 36/2012 – Τεκμήριο περί στηρίξεως του συριακού καθεστώτος εις βάρος των μελών των οικογενειών Assad ή Makhlouf – Επιτρέπεται – Προϋποθέσεις – Μαχητό τεκμήριο – Απόδειξη περί του αντιθέτου – Δεν υφίσταται
[Απόφαση 2013/255/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2015/1836, άρθρα 27 §§ 1 έως 3, και 28 §§ 1 έως 3· κανονισμοί του Συμβουλίου 36/2012 και 2015/1828, άρθρο 15 §§ 1, στοιχείο αʹ, 1α, στοιχείο βʹ, και 1β]
(βλ. σκέψεις 93, 95-98, 101-104, 114, 116, 125)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα κατά της Συρίας – Δέσμευση κεφαλαίων και περιορισμοί εισόδου σε άτομα, οντότητες και φορείς που συνδέονται με το συριακό καθεστώς – Περιορισμοί του δικαιώματος ιδιοκτησίας – Παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας – Δεν υφίσταται
[Άρθρα 5 § 4, και 29 ΣΕΕ · άρθρο 215 ΣΛΕΕ · Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 17 και 52 § 1 · απόφαση 2013/255/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) 2022/242 και (ΚΕΠΠΑ) 2023/1035, άρθρο 28 § 6· κανονισμοί του Συμβουλίου 36/2012, 2022/237 και 2023/1027, άρθρο 16]
(βλ. σκέψεις 131-155, 160)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα κατά της Συρίας –Δέσμευση κεφαλαίων και περιορισμοί εισόδου σε άτομα, οντότητες και φορείς που συνδέονται με το συριακό καθεστώς – Περιορισμοί του δικαιώματος στον σεβασμό της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής – Παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας – Δεν υφίσταται
[Άρθρα 5 § 4 και 29 ΣΕΕ · άρθρο 215 ΣΛΕΕ · Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 7 και 52 § 1· απόφαση 2013/255/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) 2022/242 και (ΚΕΠΠΑ) 2023/1035, άρθρα 27 § 9 και 34· κανονισμοί του Συμβουλίου 36/2012, 2022/237 και 2023/1027, άρθρο 32 § 4]
(βλ. σκέψεις 163, 168-183)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Αθέμιτο – Ζημία – Αιτιώδης συνάφεια – Σωρευτικές προϋποθέσεις
(Άρθρο 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 187, 191, 192)
Σύνοψη
Με την απόφασή του, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει την προσφυγή ακυρώσεως που άσκησε η Kinda Makhlouf κατά των πράξεων που περιέλαβαν το όνομά της στους καταλόγους των προσώπων που επωφελούνται από τις πολιτικές που ακολουθεί το συριακό καθεστώς ή το υποστηρίζουν και υπόκεινται, για τον λόγο αυτόν, σε περιοριστικά μέτρα. Το Γενικό Δικαστήριο διευκρινίζει, μεταξύ άλλων, το πεδίο εφαρμογής του κριτηρίου του οικογενειακού δεσμού που θεσπίστηκε με την απόφαση 2013/255 (
1
) σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά της Συρίας καθώς και τους κανόνες σχετικά με το βάρος αποδείξεως και την ανατροπή του τεκμηρίου που καθιερώνει η απόφαση αυτή.
Η Kinda Makhlouf είναι μία από τις θυγατέρες του Mohammed Makhlouf, επιχειρηματία Συριακής υπηκοότητας, ο οποίος απεβίωσε στις 12 Σεπτεμβρίου 2020, το όνομα του οποίου είχε περιληφθεί στους καταλόγους των προσώπων και οντοτήτων που υπόκεινται στα περιοριστικά μέτρα που έλαβε το Συμβούλιο κατά της Συρίας το 2011 (
2
).
Το όνομα της προσφεύγουσας-ενάγουσας καταχωρίσθηκε στους επίδικους καταλόγους στις 21 Φεβρουαρίου 2022 (
3
), για τον ακόλουθο λόγο:«[κ]όρη του Mohammed Makhlouf και μέλος της οικογένειας Makhlouf». Η εγγραφή αυτή στηριζόταν στο κριτήριο της ιδιότητας του μέλους των οικογενειών Assad και Makhlouf που θεσπίστηκε με το άρθρο 27, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, και το άρθρο 28, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της απόφασης 2013/255, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2015/1836, καθώς και με το άρθρο 15, παράγραφος 1α, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 36/2012 (
4
), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 2015/1828. Προς τούτο, το Συμβούλιο είχε στηριχθεί στην απόφαση Σύριου δικαστή της 27ης Σεπτεμβρίου 2020 περί επαγωγής της κληρονομίας του Mohammed Makhlouf, την οποία δεν αμφισβήτησε η προσφεύγουσα-ενάγουσα, κληρονόμος του θανόντος. Η εγγραφή του ονόματος της προσφεύγουσας-ενάγουσας στους επίδικους καταλόγους διατηρήθηκε, μεταξύ άλλων, και στις 25 Μαΐου 2023 (
5
).
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Κατά την προσφεύγουσα-ενάγουσα, το γεγονός και μόνον ότι ανήκει στην οικογένεια Makhlouf δεν πρέπει να δικαιολογεί τη λήψη περιοριστικών μέτρων εναντίον της. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει, καταρχάς, ότι τα ειδικά κριτήρια καταχώρισης όσον αφορά τις διάφορες κατηγορίες προσώπων που καλύπτονται από την απόφαση 2013/255, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2015/1836 (
6
), είναι ανεξάρτητα σε σχέση με το γενικό κριτήριο σύνδεσης με το συριακό καθεστώς που ορίζεται με την απόφαση αυτή (
7
). Επομένως, το γεγονός και μόνον ότι ανήκουν σε μία από τις εν λόγω κατηγορίες προσώπων αρκεί για να καταστεί δυνατή η λήψη των εν λόγω περιοριστικών μέτρων, χωρίς να είναι αναγκαίο να αποδειχθεί η υποστήριξη που θα παρείχαν τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα στο συριακό καθεστώς ή το όφελος που θα αντλούσαν από αυτό. Το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε εξ αυτού ότι το κριτήριο του οικογενειακού δεσμού αποτελεί αντικειμενικό, αυτόνομο και επαρκές κριτήριο, ικανό να δικαιολογήσει τη λήψη περιοριστικών μέτρων κατά των «μελών [της] οικογένειας […] Makhlouf». Εντούτοις, τα επίμαχα πρόσωπα δεν πρέπει να περιλαμβάνονται στους επίδικους καταλόγους, εάν υπάρχουν επαρκή στοιχεία από τα οποία να προκύπτει ότι δεν συνδέονται με το συριακό καθεστώς, ότι δεν ασκούν επιρροή σε αυτό ή ότι δεν συνδέονται με πραγματικό κίνδυνο καταστρατήγησης των περιοριστικών μέτρων (
8
). Το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει συναφώς ότι εναπόκειται στην προσφεύγουσα-ενάγουσα, στο πλαίσιο αμφισβήτησης των προσβαλλόμενων πράξεων, να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία προκειμένου να ανατρέψει το μαχητό τεκμήριο σύνδεσης με το συριακό καθεστώς, το οποίο απορρέει από το κριτήριο του οικογενειακού δεσμού.
Το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει, εν προκειμένω, υπό το πρίσμα των επιχειρημάτων της προσφεύγουσας-ενάγουσας και των αποδεικτικών στοιχείων που προσκόμισε σχετικά, αφενός, με την ιδιωτική και οικογενειακή ζωή της και, αφετέρου, με την προβαλλόμενη διάρρηξη των σχέσεων μεταξύ της οικογένειας Makhlouf και του συριακού καθεστώτος, ότι τα στοιχεία αυτά δεν είναι ικανά να ανατρέψουν το τεκμήριο δεσμού με το συριακό καθεστώς.
Το Γενικό Δικαστήριο καταλήγει σε παρόμοιο συμπέρασμα όσον αφορά τα επιβαρυντικά στοιχεία που περιλαμβάνονται στον συμπληρωματικό φάκελο αποδεικτικών στοιχείων που διαβίβασε το Συμβούλιο στην προσφεύγουσα-ενάγουσα στις 31 Μαΐου 2022. Μεταξύ αυτών, ειδικότερα, ένα άρθρο των Financial Times αναφέρεται στην απόκτηση διαμερισμάτων στη Ρωσία από την προσφεύγουσα-ενάγουσα, καθώς και από άλλα μέλη της οικογένειας Makhlouf, έχοντα δεσμούς με αυτή, μέσω δανείων και χρηματοδοτικών ρυθμίσεων που καθιστούσαν δυνατή την εκτροπή κεφαλαίων εκτός Συρίας και, ως εκ τούτου, την καταστρατήγηση των περιοριστικών μέτρων που επέβαλε η Ένωση. Δεδομένου ότι η προσφεύγουσα-ενάγουσα δεν αμφισβήτησε τα στοιχεία αυτά, από τα οποία προκύπτει επίσης η ύπαρξη δεσμών μεταξύ αυτής και των λοιπών μελών της οικογένειας Makhlouf που υπόκεινται στα ίδια περιοριστικά μέτρα, παρέλειψε να διευκρινίσει την προέλευση των κεφαλαίων που της επέτρεψαν, μεταξύ άλλων, να αποκτήσει ακίνητη περιουσία στη Ρωσία. Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει, αφενός, ότι οι προσβαλλόμενες πράξεις στηρίζονται σε επαρκώς στέρεα πραγματική βάση και, αφετέρου, ότι η προσφεύγουσα‑ενάγουσα δεν ανέτρεψε το τεκμήριο δεσμού με το συριακό καθεστώς. Δεδομένου ότι οι προσβαλλόμενες πράξεις δεν ενέχουν πλάνη εκτιμήσεως, το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η προσφυγή-αγωγή πρέπει να απορριφθεί.
(
1
)	Απόφαση 2013/255/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 31ης Μαΐου 2013, σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά της Συρίας (ΕΕ 2013, L 147, σ. 14), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2015/1836 του Συμβουλίου, της 12ης Οκτωβρίου 2015 (ΕΕ 2015, L 266, σ. 75).
(
2
)	Βλ. εκτελεστική απόφαση 2011/488/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 1ης Αυγούστου 2011, για την εφαρμογή της απόφασης 2011/273/ΚΕΠΠΑ σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά της Συρίας (ΕΕ 2011, L 199, σ. 74), και τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 755/2011 του Συμβουλίου, της 1ης Αυγούστου 2011, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) 442/2011 σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Συρία (ΕΕ 2011, L 199, σ. 33). Το όνομα του Mohammed Makhlouf αφαιρέθηκε από τους καταλόγους αυτούς με την εκτελεστική απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2022/306 του Συμβουλίου, της 24ης Φεβρουαρίου 2022, για την εφαρμογή της απόφασης 2013/255/ΚΕΠΠΑ (ΕΕ 2022, L 46, σ. 95), και με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2022/299 του Συμβουλίου, της 24ης Φεβρουαρίου 2022, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) 36/2012 (ΕΕ 2022, L 46, σ. 1).
(
3
)	Εκτελεστική απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2022/242 του Συμβουλίου, της 21ης Φεβρουαρίου 2022, για την εφαρμογή της απόφασης 2013/255/ΚΕΠΠΑ σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά της Συρίας (ΕΕ 2022, L 40, σ. 26), και εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2022/237 του Συμβουλίου, της 21ης Φεβρουαρίου 2022, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) 36/2012 σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Συρία (ΕΕ 2022, L 40, σ. 6).
(
4
)	Κανονισμός (ΕΕ) 36/2012 του Συμβουλίου, της 18ης Ιανουαρίου 2012, σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Συρία και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) 442/2011 (ΕΕ 2012, L 16, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2015/1828 του Συμβουλίου, της 12ης Οκτωβρίου 2015 (ΕΕ 2015, L 266, σ. 1).
(
5
)	Απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2023/1035 του Συμβουλίου, της 25ης Μαΐου 2023, για την τροποποίηση της απόφασης 2013/255 (ΕΕ 2023, L 139, σ. 49), και εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2023/1027 του Συμβουλίου, της 25ης Μαΐου 2023, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) 36/2012 σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Συρία (ΕΕ 2023, L 139, σ. 1).
(
6
)	Βλ. άρθρο 27, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της απόφασης 2013/255, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2015/1836.
(
7
)	Βλ. άρθρο 27, παράγραφος 1, και άρθρο 28, παράγραφος 1, της απόφασης 2013/255, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2015/1836.
(
8
)	Βλ. άρθρο 27, παράγραφος 3, και άρθρο 28, παράγραφος 3, της απόφασης 2013/255, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2015/1836.