62022CC0661
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
MANUELA CAMPOSA SÁNCHEZA-BORDONY
przedstawiona w dniu 5 października 2023 r. (
1
)
Sprawa C‑661/22
ABC Projektai UAB, dawniej Bruc Bond UAB,
przeciwko
Lietuvos bankas
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (najwyższy sąd administracyjny Litwy)]
Odesłanie prejudycjalne – Transakcja płatnicza sprzedawcy polegająca na przechowywaniu środków klientów bez konkretnego zlecenia płatniczego przez okres dłuższy niż ustawowy termin wykonania transakcji płatniczej – Kwalifikacja transakcji – Dyrektywa (UE) 2015/2366 – Usługi płatnicze w ramach rynku wewnętrznego – Dyrektywa 2009/110/WE – Emisja pieniądza elektronicznego
1.
Orzecznictwo Trybunału dotyczące dyrektyw o usługach płatniczych (
2
) stopniowo rozwija się (
3
), jednak, o ile się nie mylę, jak dotąd wydano tylko jeden wyrok (
4
) interpretujący dyrektywę 2009/110/WE (
5
) dotyczącą pieniądza elektronicznego.
2.
Niniejsze odesłanie prejudycjalne umożliwi Trybunałowi wyjaśnienie pojęcia „pieniądza elektronicznego”. W szczególności Trybunał będzie musiał rozstrzygnąć, czy ma miejsce emisja pieniądza elektronicznego (działalność objęta zatem dyrektywą 2009/110) w sytuacji, gdy dostawca usług płatniczych (zwany dalej „dostawcą UP”) otrzymuje środki bez konkretnego zlecenia płatniczego i przechowuje je przez okres dłuższy niż przewidziany prawem.
I. Ramy prawne
A.
Prawo Unii
1. Dyrektywa 2015/2366
3.
Artykuł 4 („Definicje”) stanowi:
„Na potrzeby niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
[…]
3)
»usługa płatnicza« oznacza co najmniej jeden z rodzajów działalności gospodarczej wymienionych w załączniku I;
4)
»instytucja płatnicza« oznacza osobę prawną, której zgodnie z art. 11 udzielono zezwolenia na świadczenie i wykonywanie usług płatniczych w całej Unii;
5)
»transakcja płatnicza« oznacza działanie zainicjowane przez płatnika lub w imieniu płatnika lub przez odbiorcę, polegające na złożeniu, transferze lub wypłacie środków pieniężnych, niezależnie od leżących u jego podstawy zobowiązań między płatnikiem a odbiorcą;
[…]
13)
»zlecenie płatnicze« oznacza dyspozycję płatnika lub odbiorcy dla jego dostawcy usług płatniczych z żądaniem wykonania transakcji płatniczej;
[…]”.
4.
Artykuł 18 („Rodzaje działalności”) ma brzmienie:
„1.   Oprócz świadczenia usług płatniczych instytucje płatnicze są uprawnione do prowadzenia następujących rodzajów działalności:
a)
świadczenia usług operacyjnych i ściśle powiązanych usług pomocniczych, takich jak: zapewnianie wykonania transakcji płatniczych, usługi wymiany walut, działalność związana z przechowywaniem, a także przechowywanie i przetwarzanie danych;
b)
obsługi systemów płatności, z zastrzeżeniem art. 35;
c)
działalności gospodarczej innej niż świadczenie usług płatniczych, z uwzględnieniem mających zastosowanie przepisów prawa Unii i prawa krajowego.
2.   Jeżeli instytucje płatnicze zajmują się świadczeniem co najmniej jednej z usług płatniczych, mogą one prowadzić tylko rachunki płatnicze wykorzystywane wyłącznie do transakcji płatniczych.
3.   Wszelkie środki pieniężne otrzymywane przez instytucje płatnicze od użytkowników usług płatniczych w celu świadczenia usług płatniczych nie stanowią depozytu ani innych środków podlegających zwrotowi w rozumieniu art. 9 dyrektywy 2013/36/UE, ani też pieniądza elektronicznego zgodnie z definicją w art. 2 pkt 2 dyrektywy [2009/110].
[…]
5.   Instytucje płatnicze nie mogą prowadzić działalności polegającej na przyjmowaniu depozytów lub innych środków podlegających zwrotowi w rozumieniu art. 9 dyrektywy [2013/36].
[…]”.
5.
Artykuł 78 („Otrzymywanie zleceń płatniczych”) ust. 1 stanowi:
„Państwa członkowskie zapewniają, by za moment otrzymania zlecenia uznawano otrzymanie zlecenia płatniczego przez dostawcę usług płatniczych płatnika.
Nie obciąża się rachunku płatnika przed otrzymaniem zlecenia płatniczego […]”.
6.
Artykuł 83 („Transakcje płatnicze na rachunek płatniczy”) ust. 1 wskazuje:
„Państwa członkowskie wprowadzają wymóg, zgodnie z którym dostawca usług płatniczych płatnika zapewnia, by po momencie otrzymania zlecenia, o którym mowa w art. 78, rachunek dostawcy usług płatniczych odbiorcy został uznany kwotą transakcji płatniczej do końca następnego dnia roboczego. Termin ten może zostać przedłużony o kolejny dzień roboczy w odniesieniu do transakcji płatniczych inicjowanych na papierze”.
2. Dyrektywa 2009/110
7.
Zgodnie z jej art. 2 („Definicje”):
„Na użytek niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
1)
»instytucja pieniądza elektronicznego« oznacza osobę prawną, której udzielono zezwolenia na emisję pieniądza elektronicznego na podstawie tytułu II;
2)
»pieniądz elektroniczny« oznacza wartość pieniężną przechowywaną elektronicznie, w tym magnetycznie, stanowiącą prawo do roszczenia wobec emitenta, która jest emitowana w zamian za środki pieniężne w celu dokonywania transakcji płatniczych określonych w art. 4 pkt 5 dyrektywy 2007/64/WE i akceptowana przez osoby fizyczne lub prawne inne niż emitent pieniądza elektronicznego;
[…]”.
8.
Artykuł 10 („Zakaz emisji pieniądza elektronicznego”) brzmi:
„Bez uszczerbku dla art. 18, państwa członkowskie zakazują emisji pieniądza elektronicznego osobom fizycznym lub prawnym, które nie są emitentami pieniądza elektronicznego”.
9.
Zgodnie z art. 11 („Emisja i możliwość wykupu”):
„1.   Państwa członkowskie zapewniają, aby emitenci pieniądza elektronicznego emitowali pieniądz elektroniczny według wartości nominalnej w chwili otrzymania środków pieniężnych.
2.   Państwa członkowskie zapewniają, aby na wniosek posiadacza pieniądza elektronicznego emitenci pieniądza elektronicznego umożliwiali, w każdym czasie i według wartości nominalnej, wykup wartości pieniężnej posiadanego pieniądza elektronicznego.
3.   Umowa między emitentem pieniądza elektronicznego a posiadaczem pieniądza elektronicznego jasno i wyraźnie określa warunki wykupu, w tym wszelkie związane z nim koszty, a posiadacz pieniądza elektronicznego jest informowany o tych warunkach przed jakimkolwiek wiążącym zawarciem umowy lub przyjęciem oferty.
[…]”.
B.
Prawo krajowe
1. Ustawa o płatnościach (
6
)
10.
Artykuł 2 w ust. 11 i 40 stanowi odpowiednio, że „odbiorca” oznacza osobę fizyczną lub prawną, inny podmiot lub jego oddział, oznaczoną w zleceniu płatniczym jako odbiorca środków pieniężnych, które są przedmiotem transakcji płatniczej, a „płatnik” oznacza osobę fizyczną lub prawną, inny podmiot lub jego oddział, która jest posiadaczem rachunku płatniczego i zezwala na wykonanie zlecenia płatniczego z tego rachunku płatniczego, lub w przypadku gdy rachunek płatniczy nie istnieje – która składa zlecenie płatnicze.
11.
Zgodnie z art. 5 usługami płatniczymi są transakcje płatnicze, w tym transfer środków pieniężnych na rachunku płatniczym u dostawcy usług płatniczych użytkownika usług płatniczych lub u innego dostawcy usług płatniczych; polecenia zapłaty, w tym jednorazowe polecenia zapłaty; transakcje płatnicze wykonywane za pomocą karty płatniczej lub podobnego urządzenia lub polecenia przelewu, w tym zlecenia stałe (pkt 3), a także przekazanie środków (pkt 6).
12.
Zgodnie z art. 6 ust. 3 instytucje płatnicze stanowią część dostawców usług płatniczych.
13.
Artykuł 38 ust. 1 stanowi, że dostawca usług płatniczych dokonuje zwrotu na rzecz płatnika kwoty nieautoryzowanej transakcji płatniczej niezwłocznie po powzięciu wiedzy o transakcji lub po uzyskaniu o niej informacji, nie później niż do końca następnego dnia roboczego, i w stosownych przypadkach przywraca obciążony rachunek płatniczy do stanu, jaki istniałby, gdyby nie miała miejsca nieautoryzowana transakcja płatnicza, chyba że dostawca usług płatniczych płatnika ma uzasadnione podstawy, by podejrzewać oszustwo, i poinformuje na piśmie o tych podstawach organ nadzoru. Dostawca usług płatniczych płatnika musi również zapewnić, aby płatnik nie poniósł strat w wyniku odsetek należnych dostawcy usług płatniczych lub od dostawcy usług płatniczych.
14.
Artykuł 42 ust. 2 przewiduje, że użytkownik usług płatniczych, który inicjuje zlecenie płatnicze, i jego dostawca usług płatniczych mogą uzgodnić, że wykonanie zlecenia płatniczego rozpoczyna się w określonym dniu, z końcem określonego okresu lub w dniu, w którym płatnik udostępni środki dostawcy usług płatniczych. W takim przypadku uzgodniony dzień uważa się za dzień otrzymania zlecenia płatniczego. Jeśli uzgodniony dzień nie jest dla dostawcy usług płatniczych dniem roboczym, zlecenie płatnicze uważa się za otrzymane w następnym dniu roboczym.
15.
Artykuł 46 ust. 1 stanowi, że dostawca usług płatniczych zleceniodawcy zapewnia, aby po otrzymaniu zlecenia płatniczego rachunek dostawcy usług płatniczych odbiorcy został uznany kwotą transakcji płatniczej w EUR przeprowadzonej na Litwie i przeznaczonej dla innego państwa członkowskiego nie później niż do końca pierwszego następnego dnia roboczego, z wyjątkiem przypadku, o którym mowa w ust. 3 tego artykułu. Termin ten może zostać przedłużony o kolejny dzień roboczy w odniesieniu do transakcji płatniczych inicjowanych na papierze.
16.
Artykuł 46 ust. 3 określa, że w przypadku poleceń przelewu wykonywanych na Litwie w EUR dostawca usług płatniczych płatnika zapewnia, aby po otrzymaniu zlecenia płatniczego rachunek dostawcy usług płatniczych odbiorcy został uznany kwotą transakcji płatniczej tego samego dnia, w którym zlecenie płatnicze zostało otrzymane w dniu roboczym przed godziną 12. Jeśli zlecenie płatnicze otrzymano po godzinie 12, dostawca usług płatniczych płatnika zapewnia, aby rachunek dostawcy usług płatniczych odbiorcy został uznany kwotą transakcji płatniczej nie później niż pierwszego następnego dnia roboczego. W przypadku, o którym mowa w art. 42 ust. 2 tej ustawy, dostawca usług płatniczych płatnika zapewnia, aby rachunek dostawcy usług płatniczych odbiorcy został uznany kwotą transakcji płatniczej w dniu wykonania zlecenia płatniczego, a jeżeli ten dzień jest dniem roboczym dla dostawcy usług płatniczych – następnego dnia roboczego.
2. Ustawa o instytucjach płatniczych (
7
)
17.
Artykuł 4 ust. 3 określa, że instytucja płatnicza, która angażuje się w świadczenie co najmniej jednej z usług płatniczych, może posiadać rachunki płatnicze przeznaczone wyłącznie do świadczenia usług płatniczych. Wszelkie środki pieniężne otrzymywane przez instytucję płatniczą od użytkowników usług płatniczych w celu świadczenia usług płatniczych nie stanowią depozytu ani innych środków podlegających zwrotowi, ani pieniądza elektronicznego.
18.
Artykuł 4 ust. 5 przewiduje, że instytucja płatnicza nie może przyjmować depozytów lub innych środków podlegających zwrotowi od rynkowych podmiotów nieprofesjonalnych ani emitować pieniądza elektronicznego.
3. Ustawa o pieniądzu elektronicznym (
8
)
19.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 „pieniądz elektroniczny” oznacza wartość pieniężną, stanowiącą prawo do roszczenia wobec emitenta, która jest wprowadzana do obiegu w momencie otrzymania przez emitenta środków od osób fizycznych lub prawnych i która posiada następujące cechy: jest przechowywana w formacie elektronicznym, w tym magnetycznym, w celach płatniczych i jest akceptowana przez osoby, które nie są emitentem pieniądza elektronicznego.
20.
Artykuł 5 zakazuje emisji pieniądza elektronicznego osobom fizycznym lub prawnym, które nie są emitentami pieniądza elektronicznego.
21.
Artykuł 6 ust. 1 stanowi, że emitenci pieniądza elektronicznego emitują pieniądz elektroniczny według wartości nominalnej po otrzymaniu środków pieniężnych od osób fizycznych lub prawnych.
II. Okoliczności faktyczne, postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
22.
Bruc Bond UAB (następnie ABC Projektai UAB) (
9
) był instytucją upoważnioną przez Lietuvos bankas (Bank Litwy) do świadczenia usług płatniczych (
10
).
23.
W dniu 16 kwietnia 2020 r. Bank Litwy cofnął zezwolenie ABC Projektai, przywołując dziesięć powodów, z których tylko jeden ma wpływ na niniejsze odesłanie prejudycjalne, a mianowicie wyemitowanie pieniądza elektronicznego pomimo nieposiadania statusu instytucji pieniądza elektronicznego (zwanej dalej „IPE”).
24.
Zdaniem Banku Litwy ABC Projektai zatrzymywało środki klientów przez czas dłuższy niż wymagany do wykonania transakcji płatniczych lub z przyczyn technicznych (
11
). Od dnia 20 lutego 2017 r. rachunki sześciu klientów ABC Projektai były zasilane środkami otrzymanymi przez klientów (płatności przychodzące) bez określonego celu zapłaty, a transfery środków pieniężnych (płatności wychodzące) przez kilka dni (a w niektórych przypadkach przez kilka miesięcy) (
12
), nie miały miejsca, za wyjątkiem opłat pobieranych przez ABC Projektai.
25.
Działanie to, zdaniem Banku Litwy, prowadziło do emisji pieniądza elektronicznego, chociaż ABC Projektai utrzymuje, że powiadamiało klientów o konieczności złożenia zleceń płatniczych, i że w przypadku ich nieotrzymania zwróci środki, co – jak twierdzi – zrobiło.
26.
ABC Projektai zaskarżyło uchwałę Banku Litwy do Vilniaus apygardos administracinis teismas (regionalnego sądu administracyjnego w Wilnie, Litwa), który oddalił skargę w dniu 8 czerwca 2021 r.
27.
Od wyroku pierwszej instancji ABC Projektai wniosło skargę kasacyjną do Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (najwyższego sądu administracyjnego Litwy). W skrócie, uważa, że jeśli usługa płatnicza nie jest świadczona przez IPE i nie ma na celu emisji lub wykupu wartości nominalnej usług elektronicznych, nie stanowi działalności związanej z emisją pieniądza elektronicznego.
28.
Bank Litwy sprzeciwia się skardze kasacyjnej i twierdzi, że ABC Projektai dokonało emisji pieniądza elektronicznego bez zezwolenia. Podnosi, że wynika to ze stanowiska przyjętego przez własną radę nadzorczą Banku Litwy dotyczącego środków pieniężnych przechowywanych na rachunkach płatniczych (
13
). Dodaje, że stanowisko to zostało przyjęte w uzgodnieniu z Komisją Europejską.
29.
W tym kontekście Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (najwyższy sąd administracyjny Litwy) przedstawił Trybunałowi następujące pytanie prejudycjalne:
„Czy w okolicznościach takich jak w postępowaniu głównym, w których instytucja płatnicza przyjmuje środki pieniężne bez konkretnego zlecenia płatniczego mającego na celu dokonanie ich transferu w tym samym lub następnym dniu roboczym i te środki pieniężne pozostają na rachunku instytucji płatniczej przeznaczonym do dokonywania transakcji płatniczych przez okres dłuższy niż terminy wykonania usługi płatniczej określone w przepisach, czynności instytucji płatniczej należy uznać za:
a)
element wykonywanej przez instytucję płatniczą usługi płatniczej lub transakcji płatniczej w rozumieniu art. 4 pkt 3 i 5 dyrektywy 2015/2366, lub
b)
emisję pieniądza elektronicznego w rozumieniu w art. 2 pkt 2 dyrektywy 2009/110?”.
III. Postępowanie przed Trybunałem
30.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym został złożony do Trybunału w dniu 20 października 2022 r.
31.
Uwagi na piśmie złożyły ABC Projektai, rządy: niemiecki, czeski, polski i litewski, a także Komisja Europejska.
32.
Nie uznano za niezbędne przeprowadzenia rozprawy.
IV. Ocena
A.
Uwagi wstępne: pojęcia mające zastosowanie
1. Pieniądz elektroniczny
33.
Ewolucja cyfrowa powoduje głębokie przekształcenie świadczenia usług finansowych, a sektor płatności detalicznych znajduje się na czele tej tendencji (
14
). Prawodawstwo wspólnotowe, spośród którego wyróżnia się dyrektywa 2015/2366, z trudem przystosowuje się do przyspieszonej zmiany technologicznej (
15
) i z tego powodu Komisja zaproponowała jej uchylenie i zastąpienie inną (
16
).
34.
Jedną z nowości w świadczeniu usług płatniczych było pojawienie się pieniądza elektronicznego, emitowanego przez IPE i dziś szeroko rozpowszechnionego (
17
). System pieniądza elektronicznego był regulowany dyrektywą 2000/46/WE (
18
) do czasu jej uchylenia przez obecnie obowiązującą dyrektywę 2009/110.
35.
W dyrektywie 2009/110 zaktualizowano pojęcie pieniądza elektronicznego, aby zapewnić mu większą jasność i neutralność technologiczną (
19
). Zgodnie z definicją wynikającą z jej art. 2 pkt 2 pojęcie to oznacza wartość pieniężną przechowywaną elektronicznie, w tym magnetycznie (
20
):
–
stanowiącą prawo do roszczenia wobec emitenta;
–
która jest emitowana w zamian za środki pieniężne w celu dokonywania transakcji płatniczych i
–
[która jest] akceptowana przez osoby fizyczne lub prawne inne niż emitent pieniądza elektronicznego (
21
).
36.
Produkty pieniądza elektronicznego mogą być oparte na hardware [sprzęcie] lub software [oprogramowaniu], w zależności od technologii stosowanej do przechowywania wartości pieniężnej. Istnieją również programy łączące cechy oparte na hardware i software.
37.
W przypadku produktów opartych na hardware siła nabywcza tkwi w osobistym urządzeniu fizycznym, takim jak karta chipowa, wyposażonym w zabezpieczenia również bazujące na hardware. Wartość pieniężna jest zazwyczaj przesyłana za pośrednictwem czytników urządzeń, które nie wymagają połączenia sieciowego w czasie rzeczywistym ze zdalnym serwerem.
38.
Produkty oparte na software korzystają ze specjalistycznego oprogramowania, które działa na popularnych urządzeniach osobistych, takich jak komputery czy tablety. Aby umożliwić transfer wartości pieniężnej, urządzenie osobiste zazwyczaj musi nawiązać połączenie online ze zdalnym serwerem kontrolującym wykorzystanie siły nabywczej.
39.
Regulacja prawna mająca zastosowanie z jednej strony do pieniądza elektronicznego, a z drugiej do usług płatniczych, zawarta jest w dwóch różnych, lecz powiązanych ze sobą dyrektywach (
22
), których odrębne istnienie jest obecnie rozważane (
23
).
2. Usługi płatnicze, transakcja płatnicza i rachunki płatnicze
40.
Artykuł 4 dyrektywy 2015/2366 zawiera definicje pojęć użytych w jej przepisach. W zakresie istotnym dla niniejszej sprawy:
–
w pkt 3 przez „usługę płatniczą” rozumie się każdy z rodzajów działalności wymienionych w załączniku I. Wśród nich co najmniej trzy pociągają za sobą czynności na rachunku płatniczym (
24
);
–
w pkt 5 przez „transakcję płatniczą” rozumie się działanie zainicjowane przez płatnika lub w imieniu płatnika lub przez odbiorcę, polegające na złożeniu, transferze lub wypłacie środków pieniężnych, niezależnie od leżących u jego podstawy zobowiązań między płatnikiem a odbiorcą;
–
w pkt 12 za „rachunek płatniczy” uważa się rachunek prowadzony w imieniu co najmniej jednego użytkownika usług płatniczych, wykorzystywany do wykonywania transakcji płatniczych (
25
).
B.
Analiza pytania prejudycjalnego
41.
Sąd odsyłający jasno określa przypadek, z którym się boryka. Opisuje działania instytucji płatniczej, która:
–
przyjmuje środki pieniężne bez konkretnego zlecenia płatniczego mającego na celu dokonanie ich transferu w tym samym lub następnym dniu roboczym i
–
pozostawia te środki na rachunku samej instytucji przez okres dłuższy niż termin wykonania usług płatniczych określony w przepisach litewskich.
42.
W oparciu o te fakty sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy opisane w ten sposób działania powinny być objęte zakresem działania dyrektywy 2015/2366, czy też należy je uznać za emisję pieniądza elektronicznego (
26
) w rozumieniu dyrektywy 2009/110 (
27
).
43.
Dyrektywa 2015/2366 ustanawia zasady wykonywania transakcji płatniczych, gdy środki pieniężne przyjmują formę pieniądza elektronicznego. Ta sama dyrektywa nie reguluje jednak emisji pieniądza elektronicznego objętej dyrektywą 2009/110. DUP jako tacy nie są uprawnieni do emisji pieniądza elektronicznego, działalności, która wymaga specjalnego zezwolenia.
44.
Artykuł 18 dyrektywy 2015/2366 stanowi, że:
–
instytucje płatnicze zajmują się świadczeniem co najmniej jednej z usług płatniczych (
28
), mogą one prowadzić tylko rachunki płatnicze (
29
) wykorzystywane wyłącznie do transakcji płatniczych (ust. 2);
–
„Wszelkie środki pieniężne otrzymywane przez instytucje płatnicze od użytkowników usług płatniczych w celu świadczenia usług płatniczych nie stanowią depozytu ani innych środków podlegających zwrotowi […], ani też pieniądza elektronicznego […]” (ust. 3).
45.
W poniższych rozważaniach będę bronił tego, że przechowywanie przez instytucję płatniczą środków otrzymanych przez użytkownika jest co do zasady operacją stanowiącą prowadzenie rachunku płatniczego. Moim zdaniem nie traci ona swojego charakteru, gdy te środki są przetrzymywane przez okres dłuższy niż termin prawnie przewidziany do wykonania względem nich zleceń płatniczych (
30
).
46.
A zatem, na pierwszy rzut oka, działania, które opisuje sąd odsyłający, stanowią usługę płatniczą w rozumieniu art. 4 pkt 3 i załącznika I do dyrektywy 2015/2366.
47.
Czy istniałaby (teoretyczna) możliwość, że te działania polegałyby na emisji pieniądza elektronicznego objętej dyrektywą 2009/110?
48.
Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy rozważyć, po pierwsze, wpływ istnienia określonego terminu, w którym DUP ma wykonać zlecenia płatnicze otrzymane od użytkownika, a po drugie to, czy działania opisane postanowieniu odsyłającym mogą być objęte zakresem dyrektywy 2009/110.
1. Termin wykonania zleceń płatniczych
49.
Artykuł 83 ust. 1 dyrektywy 2015/2366 wyznacza krótki termin, w którym DUP płatnika ma uznać rachunek odbiorcy (dokładniej rachunek DUP odbiorcy) kwotą transakcji płatniczej (
31
).
50.
Bieg tego terminu rozpoczyna się od momentu otrzymania zlecenia płatniczego. Na podstawie art. 78 ust. 2 DUP i płatnik mogą jednak uzgodnić inną datę jako „moment otrzymania zlecenia na potrzeby art. 83” dyrektywy 2015/2366 (
32
).
51.
Jak podnosi rząd czeski (
33
), przepis art. 78 ust. 2 dyrektywy 2015/2366 straciłby sens, gdyby DUP był zobowiązany do dotrzymania terminu z art. 83 ust. 1 od otrzymania środków, a nie od otrzymania zlecenia płatniczego płatnika.
52.
Termin na wykonanie z art. 83 dyrektywy 2015/2366 rozpoczyna bieg od otrzymania zlecenia płatniczego, a nie od chwili przekazania środków na ten rachunek przez posiadacza rachunku płatniczego. Innymi słowy, bieg terminu nie rozpoczyna się w momencie otrzymania środków, jeśli płatnik nie złożył zlecenia płatniczego na te środki.
53.
Związek pomiędzy terminem wykonania transakcji płatniczej i otrzymaniem zlecenia płatniczego zapewnia, że DUP działa zgodnie z akcją zainicjowaną przez płatnika (art. 4 pkt 5 dyrektywy 2015/2366) lub zgodnie z dyspozycją płatnika (art. 4 pkt 13 dyrektywy 2015/2366).
54.
Związek ten uzasadnia fakt, że posiadacz może (co jest powszechne) przekazać środki na swój rachunek płatniczy jeszcze bez dołączania zlecenia płatniczego do tego transferu. Posiadacz jest uprawniony do przechowywania środków na rachunku, które służą do wykonywania przyszłych zleceń płatniczych. Logicznie rzecz biorąc, DUP nie będzie mógł wykonać zlecenia płatniczego, jeśli na rachunku płatniczym płatnika nie będzie środków pieniężnych.
55.
Podobnie dyrektywa 2015/2366 wymienia przypadki usług płatniczych, które dla ich prawidłowego wykonania wymagają „ciągłej” dostępności środków na rachunku płatniczym. Przykładowo wykonanie poleceń zapłaty (
34
) zakłada w pewnym sensie ciągłą dostępność środków na rachunku płatniczym: byłoby bardzo niewygodne dla użytkownika dokonywanie przelewu środków z minimalnym wyprzedzeniem na każde polecenie zapłaty, co wiązałoby się z dodatkowym ryzykiem, że należna kwota może się różnić.
56.
Ciągła dostępność środków na rachunku płatniczym zauważalna jest również w przypadkach takich, jak z art. 78 ust. 2 dyrektywy 2015/2366, który przewiduje wykonanie zleceń płatniczych a posteriori i w terminie uzgodnionym.
57.
Rząd litewski i sąd odsyłający zdają się sugerować przeciwnie, że dochodzi do emisji pieniądza elektronicznego, jeśli DUP otrzyma środki na rachunku płatniczym, a posiadacz nie przekaże zlecenia płatniczego do realizacji, w którym to przypadku DUP powinien zwrócić te środki i nie trzymać ich (w oczekiwaniu) na rachunku płatniczym. To był zarzut Banku Litwy wobec ABC Projektai.
58.
Uważam, że ten argument dotyczący konwersji środków pieniężnych w pieniądz elektroniczny nie znajduje podstaw w dyrektywie 2015/2263.
59.
Moim zdaniem DUP naruszy tę dyrektywę (
35
), ale pozostanie w jej zakresie, jeśli otrzyma zlecenia płatnicze i nie wykona ich zgodnie z jej art. 78 i 83. Naruszając postanowienia umowne mające zastosowanie do prowadzenia rachunku płatniczego, DUP mógłby ponieść także odpowiedzialność przewidzianą w art. 89 dyrektywy 2015/2366, ale nie oznacza to, że środki te zostaną zamienione na pieniądz elektroniczny. Do takiej konwersji nie dochodzi przez sam fakt przekazania środków na rachunek płatniczy i ich przechowywania na tym rachunku w celu wykonania przyszłych zleceń płatniczych.
60.
Dyrektywa 2015/2366, poza wyraźnie określonymi przypadkami, dokonuje pełnej harmonizacji (art. 107 ust. 1). W związku z tym należy odstąpić od stosowania sprzecznych z nią przepisów krajowych, co miałoby miejsce, gdyby państwo członkowskie ustaliło dla DUP obowiązkowy termin wykonania zleceń płatniczych od momentu otrzymania środków na rachunku płatnika.
61.
Artykuł 10 dyrektywy 2015/2366 wymaga zabezpieczenia środków użytkownika usług płatniczych znajdujących się w dyspozycji DUP poprzez zapewnienie, że: a) nie są łączone ze środkami pieniężnymi osoby fizycznej lub prawnej niebędącej użytkownikiem usług płatniczych, w którego imieniu te środki pieniężne są przechowywane, b) lub że są objęte polisą ubezpieczeniową lub inną porównywalną gwarancją wydaną przez zakład ubezpieczeń lub instytucję kredytową, która nie należy do tej samej grupy co dany DUP.
62.
Dlatego też użytkownik nie ponosi żadnego ryzyka, jeżeli przekazuje lub utrzymuje środki na rachunku płatniczym przez pewien czas, a następnie wystawia zlecenia płatnicze w odniesieniu do tych środków. Dopiero od otrzymania tego zlecenia płatniczego DUP będzie musiał przystąpić do jego wykonania z szybkością wymaganą przez art. 83 dyrektywy 2015/2366.
63.
Środki otrzymane przez DUP od użytkowników posiadających rachunek płatniczy mogą zostać wykorzystane wyłącznie na transakcje płatnicze (art. 18 ust. 2 dyrektywy 2015/2366). Z tego względu muszą być zawsze dostępne i pod kontrolą posiadacza rachunku, który nie otrzyma odsetek, jeśli będzie trzymał środki na rachunku w celu wykonania przyszłych transakcji płatniczych. Środki te, jak już zaznaczyłem przy analizie art. 18 ust. 3 dyrektywy 2015/2366, nie stanowią depozytów ani innych środków podlegających zwrotowi w rozumieniu art. 9 dyrektywy 2013/36, ani pieniądza elektronicznego.
2. Elementy decydujące o emisji pieniądza elektronicznego
64.
Z definicji zawartej w dyrektywie 2009/110 i z innych jej przepisów można wywieść, że na emisję pieniądza elektronicznego składają się następujące elementy (
36
):
–
użytkownik udostępnia środki IPE, a IPE tworzy dodatkowe aktywa na kwotę nie mniejszą niż ta wartość pieniężna. Ta przedpłata jest punktem wyjścia do emisji pieniądza elektronicznego;
–
użytkownik i IPE zawierają umowę, na mocy której ta ostatnia emituje pieniądz elektroniczny w celu dokonywania transakcji płatniczych; celem pieniądza elektronicznego jest właśnie służenie jako instrument płatniczy, który użytkownik udostępnia osobie, która akceptuje tę formę płatności;
–
pieniądz elektroniczny jest przechowywany za pomocą środków elektronicznych lub magnetycznych;
–
wartość pieniężna stanowi prawo (wierzytelność) użytkownika wobec emitenta; ten ostatni zobowiązuje się do jego wykupu (
37
), na wniosek jego posiadacza (
38
);
–
pieniądz elektroniczny jest akceptowany jako środek płatniczy przez osobę fizyczną lub prawną inną niż emitent.
65.
Moim zdaniem, które co do zasady pokrywa się ze stanowiskiem ABC Projektai oraz rządów niemieckiego, czeskiego i polskiego, a także Komisji, w okolicznościach wskazanych przez sąd odsyłający, nie występuje kilka zasadniczych elementów koniecznych do uznania, że działania spółki ABC Projektai stanowiły emisję pieniądza elektronicznego.
66.
Po pierwsze, jak już wyjaśniłem, emisja pieniądza elektronicznego wymaga szczególnego uzgodnienia zawartego w umowie. Użytkownik musi uzgodnić z IPE przekazanie w ramach tej formuły odpowiednich środków w celu przeprowadzenia transakcji płatniczych. IPE dokonuje emisji pieniądza elektronicznego właśnie dlatego, że użytkownik wyraża chęć skorzystania z tej formy i przekazuje te środki do wykorzystania w jego kolejnych płatnościach.
67.
Z zastrzeżeniem ostatecznej oceny sądu odsyłającego, w aktach sprawy nic nie wskazuje na to, że taka umowa istniała ani że użytkownik wyraził wolę, aby ABC Projektai emitowało pieniądz elektroniczny za wartość pieniężną dostarczonych środków. Przekazanie środków na rachunek płatniczy i przechowywanie ich na tym rachunku bez natychmiastowego zlecenia transakcji płatniczych na wartość tych środków nie oznacza przejawu (milczącej) woli użytkownika dokonania emisji pieniądza elektronicznego.
68.
Prawdą jest, że element subiektywny, to znaczy cel (
39
), do którego dąży użytkownik, nie byłby sam w sobie decydujący, gdyby nie znalazł odzwierciedlenia w umowie z IPE, która to umowa jest strukturalnym (i w tym samym zakresie obiektywnym) elementem emisji pieniądza elektronicznego.
69.
W tej umowie wola obu stron musi być jasno określona, tak aby użytkownik i IPE wyraźnie uzgodnili, że ta ostatnia emituje pieniądz elektroniczny w zamian za wartość pieniężną środków otrzymanych od użytkownika. W przeciwnym razie mielibyśmy do czynienia z transferem środków na rachunek płatniczy, aby DUP lub sama IPE (
40
) świadczyli w jego imieniu usługi płatnicze.
70.
Po drugie, w okolicznościach wskazanych przez sąd odsyłający nie został spełniony również wymóg przedpłaty, będący kolejną cechą wyróżniającą pieniądza elektronicznego. Od momentu przedpłaty IPE ma kontrolę nad środkami przekazanymi jej przez użytkownika, dzięki czemu po zamianie na pieniądz elektroniczny może dokonywać kolejnych płatności.
71.
W przypadku emisji pieniądza elektronicznego kontrola nad środkami należy do IPE (
41
), a nie do użytkownika, który używa wartości pieniężnej jako instrumentu płatniczego. IPE kontroluje do końca umowy środki otrzymane od użytkownika (
42
) w postaci wartości pieniężnej przechowywanej elektronicznie. Pieniądz elektroniczny jest aktywem dodatkowym, tworzonym przez IPE na podstawie tych środków.
72.
Tymczasem w przypadku usług płatniczych świadczonych w oparciu o rachunek płatniczy to użytkownik, a nie DUP, w każdej chwili kontroluje środki przekazywane na ten rachunek.
73.
W niniejszej sprawie, z zastrzeżeniem oceny sądu odsyłającego, nie wydaje się, że kontrola środków pieniężnych na rachunkach płatniczych znajdowała się w rękach ABC Projektai, lecz raczej posiadaczy tych rachunków, którzy mogli w każdej chwili przekazywać jej zlecenia płatnicze do realizacji.
74.
Po trzecie, ponieważ pieniądz elektroniczny jest dodatkowym aktywem kontrolowanym przez IPE, podmiot ten musi posiadać specyficzną księgowość pozwalającą na stosowanie szczególnej metody obliczania funduszy własnych, przewidzianej w art. 5 ust. 3 dyrektywy 2009/110.
75.
Do sądu odsyłającego należy sprawdzenie, czy ABC Projektai prowadziło tę szczególną księgowość w zakresie pieniądza elektronicznego i obliczania wymogów w zakresie funduszy własnych, czego nie można wywnioskować z informacji przekazanych Trybunałowi.
76.
Po czwarte, jak już wskazałem, w przypadku rachunków płatniczych posiadacz ma kontrolę nad środkami i może je wypłacić według własnego uznania. W przypadku pieniądza elektronicznego istnieje także możliwość żądania przez płatnika od IPE „wykupu” kwoty, która nie została wykorzystana do dokonania płatności na rzecz osób trzecich. Jednakże ponowna konwersja pieniądza elektronicznego na jego wartość nominalną i późniejsza wypłata środków na zlecenie posiadacza pieniądza elektronicznego będzie uzależniona od warunków określonych w umowie pomiędzy użytkownikiem a IPE, która może przewidywać na przykład zapłatę opłat przez klienta w przypadku wcześniejszego wykupu (
43
).
77.
Wskazuje na to art. 11 ust. 3 i 4 dyrektywy 2009/110, stanowiąc, że:
–
umowa między emitentem pieniądza elektronicznego a posiadaczem pieniądza elektronicznego jasno i wyraźnie określa warunki wykupu, w tym wszelkie związane z nim koszty, a posiadacz pieniądza elektronicznego jest informowany o tych warunkach przed jakimkolwiek wiążącym zawarciem umowy lub przyjęciem oferty i
–
wykup może podlegać opłatom jedynie wówczas, gdy jest to przewidziane w umowie zgodnie z ust. 3, i tylko w następujących przypadkach: a) w przypadku gdy wniosek o wykup jest składany przed wygaśnięciem umowy, b) w przypadku gdy w umowie przewidziana jest data jej wygaśnięcia, a posiadacz pieniądza elektronicznego rozwiązuje umowę przed tą datą, lub c) w przypadku gdy wniosek o wykup składany jest ponad rok po (
44
) dacie wygaśnięcia umowy; wszelkie takie opłaty są proporcjonalne i współmierne do rzeczywistych kosztów poniesionych przez emitenta pieniądza elektronicznego.
78.
Ponownie do sądu odsyłającego będzie należało ustalenie, czy pomiędzy użytkownikiem a IPE istniała umowa, w której określono jasno i wyraźnie te warunki wykupu, jako warunek wstępny emisji pieniądza elektronicznego.
79.
Po piąte, pieniądz elektroniczny jest przechowywany za pomocą środków elektronicznych lub magnetycznych i może być używany wyłącznie przez użytkowników, którzy dobrowolnie (
45
) go akceptują i dysponują narzędziami do jego wykorzystania. Natomiast zlecenia płatnicze wykonywane z rachunku płatniczego muszą zostać zaakceptowane przez DUP wszystkich podmiotów gospodarczych.
80.
Z informacji zawartych w aktach sprawy nie wynika, aby ABC Projektai przechowywało pieniądze za pomocą środków elektronicznych lub magnetycznych możliwych do wykorzystania w sieci klientów dobrowolnie je akceptujących. Wszystko wskazuje na to, że wręcz przeciwnie, były to środki zdeponowane na rachunkach płatniczych i nadające się wyłącznie do wykonywania zleceń płatniczych użytkowników.
81.
Podsumowując, z zastrzeżeniem weryfikacji dokonywanych przez sąd odsyłający, sporne działania wchodzą w zakres dyrektywy 2015/2366 i nie można ich uznać za emisję pieniądza elektronicznego w rozumieniu dyrektywy 2009/110.
V. Wnioski
82.
W świetle powyższego proponuję odpowiedzieć Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (najwyższemu sądowi administracyjnemu Litwy) w następujący sposób:
Artykuł 2 pkt 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/110/WE z dnia 16 września 2009 r. w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje pieniądza elektronicznego oraz nadzoru ostrożnościowego nad ich działalnością, zmieniającej dyrektywy 2005/60/WE i 2006/48/WE oraz uchylającej dyrektywę 2000/46/WE, i art. 4 pkt 3 i 5 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2366 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego, zmieniającej dyrektywy 2002/65/WE, 2009/110/WE, 2013/36/UE i rozporządzenie (UE) nr 1093/2010 oraz uchylającej dyrektywę 2007/64/WE,
należy interpretować w ten sposób, że:
działania instytucji płatniczej polegające na przyjmowaniu środków pieniężnych użytkownika bez zawarcia umowy na emisję pieniądza elektronicznego w zamian za te środki nie są regulowane dyrektywą 2009/110, lecz dyrektywą 2015/2366.
Ma to miejsce również w przypadku, gdy w braku wspomnianej umowy instytucja płatnicza przyjmuje środki pieniężne od użytkownika bez konkretnego zlecenia płatniczego mającego na celu dokonanie ich transferu w tym samym lub następnym dniu roboczym i te środki pieniężne pozostają na rachunku instytucji płatniczej przeznaczonym do dokonywania transakcji płatniczych przez okres dłuższy niż przewidziane prawem terminy wykonania usługi płatniczej.
(
1
)	Język oryginału: hiszpański.
(
2
)	Obecnie obowiązująca jest dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2366 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego, zmieniająca dyrektywy 2002/65/WE, 2009/110/WE, 2013/36/UE i rozporządzenie (UE) nr 1093/2010 oraz uchylająca dyrektywę 2007/64/WE (Dz.U. 2015, L 337, s. 35).
(
3
)	Między innymi wyroki: z dnia 9 kwietnia 2014 r., T-Mobile Austria (C‑616/11, EU:C:2014:242); z dnia 4 października 2018 r., ING-DiBa Direktbank Austria (C‑191/17, EU:C:2018:809); z dnia 11 kwietnia 2019 r., Mediterranean Shipping Company (Portugal) – Agentes de Navegação (C‑295/18, EU:C:2019:320); z dnia 11 listopada 2020 r., DenizBank (C‑287/19, EU:C:2020:897); z dnia 2 września 2021 r., CRCAM (C‑337/20, EU:C:2021:671); z dnia 23 marca 2023 r., Beobank (C‑351/21, EU:C:2023:215).
(
4
)	Wyrok z dnia 16 stycznia 2019 r., Paysera LT (C‑389/17, EU:C:2019:25), zwany dalej „wyrokiem Paysera LT”.
(
5
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 września 2009 r. w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje pieniądza elektronicznego oraz nadzoru ostrożnościowego nad ich działalnością, zmieniająca dyrektywy 2005/60/WE i 2006/48/WE oraz uchylająca dyrektywę 2000/46/WE (Dz.U. 2009, L 267, s. 7).
(
6
)	Lietuvos Respublikos mokėjimų įstatymas (ustawa Republiki Litewskiej o płatnościach) w wersji mającej zastosowanie do sporu, obowiązującej od dnia 20 października 2019 r. Ustawa ta stanowi transpozycję do prawa litewskiego dyrektywy 2015/2366.
(
7
)	Lietuvos Respublikos mokėjimo įstaigų įstatymas (ustawa Republiki Litewskiej o instytucjach płatniczych) w wersji mającej zastosowanie do sporu, obowiązującej od dnia 1 sierpnia 2018 r.
(
8
)	Lietuvos Respublikos elektroninių pinigų ir elektroninių pinigų įstaigų įstatymas (ustawa Republiki Litewskiej o pieniądzu elektronicznym i instytucjach pieniądza elektronicznego) w wersji mającej zastosowanie do sporu, obowiązującej od dnia 1 sierpnia 2018 r. Ustawa ta stanowi transpozycję do prawa litewskiego dyrektywy 2009/110.
(
9
)	W dalszej części opinii w odniesieniu do tej instytucji będzie stosowana nowa nazwa.
(
10
)	Zezwolenie z dnia 13 października 2016 r. pozwalało jej na oferowanie następujących usług płatniczych: wykonywanie transakcji płatniczych, w tym transferów środków pieniężnych na rachunku płatniczym DUP użytkownika lub u innego DUP; wykonywanie poleceń zapłaty, w tym jednorazowych poleceń zapłaty, wykonywanie transakcji płatniczych za pomocą karty płatniczej lub podobnego urządzenia i wykonywanie poleceń przelewu, w tym zleceń stałych i transferów środków pieniężnych.
(
11
)	W postępowaniu strony nie kwestionują, że ABC Projektai przetrzymywało środki dłużej, niż było to konieczne, chociaż wykazano, że w niektórych przypadkach nie było w stanie wykonać zleceń płatniczych z powodu braku określenia przez klientów celu płatności. Ponadto ustalono, że zwróciło ono wszystkie środki pieniężne przekazane mu bez zlecenia płatniczego.
(
12
)	Z biznesplanu ABC Projektai wynika, że instytucja ta nie kontroluje środków pieniężnych dłużej, niż jest to konieczne do przeprowadzenia transakcji; że środki pieniężne są przechowywane na rachunku nie dłużej niż 48 godzin i że są zwracane płatnikowi, jeśli w ciągu 48 godzin brak jest zlecenia zapłaty. Zdaniem Banku Litwy ABC Projektai nie zastosowało się do tych zapisów.
(
13
)	Chodzi o Lietuvos Banko Priežiūros tarnybos pozicija dėl mokėjimo sąskaitose laikomų lėšų (stanowisko rady nadzorczej Banku Litwy dotyczące środków pieniężnych przechowywanych na rachunkach płatniczych), przyjęte Lietuvos banko Priežiūros tarnybos direktoriaus 2016 m. vasario 29 d. sprendimas Nr. 241-53 (decyzją nr 241-53 dyrektora rady nadzorczej Banku Litwy z dnia 29 lutego 2016 r.). Zgodnie z postanowieniem odsyłającym w niniejszym stanowisku stwierdzono, że DUP „może przyjmować środki pieniężne na otwarty przez nią rachunek płatniczy wyłącznie w powiązaniu ze zleceniem płatniczym, które musi zostać wykonane w terminach określonych w ustawie o płatnościach […], oraz musi podjąć wystarczające środki w celu zapewnienia, by środki pieniężne otrzymane od osób trzecich na rachunek płatniczy klienta nie były przetrzymywane dłużej, niż jest to konieczne do dokonania płatności. Jeżeli te wymagania nie zostaną spełnione, środki przechowywane na rachunku płatniczym [DUP] należy uznać za depozyty lub inne środki podlegające zwrotowi lub pieniądz elektroniczny”.
(
14
)	Zobacz BCE, Study on the payment attitudes of consumers in the euro area (SPACE 2022), Frankfurt am Main 2023, https://www.ecb.europa.eu/stats/ecb_surveys/space/html/ecb.spacereport202212~783ffdf46e.en.html; a także dokument COM(2020) 592 final z dnia 27 września 2020 r., komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie unijnej strategii w zakresie płatności detalicznych.
(
15
)	Na to zwróciła uwagę Komisja w: A Study on the application and impact of the Directive (EU) 2015/2366 on Payment Services (PSD2), FISMA/2021/OP/0002, https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/f6f80336-a3aa-11ed-b508–01aa75ed71a1/language-en.
(
16
)	Dokument COM(2023) 366 final z dnia 28 czerwca 2023 r., wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie usług płatniczych i usług związanych z pieniądzem elektronicznym w ramach rynku wewnętrznego, zmieniającej dyrektywę 98/26/WE i uchylającej dyrektywy (UE) 2015/2366 i 2009/110/WE.
(
17
)	Obecnie istnieje wiele firm świadczących usługi w zakresie pieniądza elektronicznego, między innymi Paypal, Apple Pay, Google Pay i Amazon Pay.
(
18
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 września 2000 r. w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje pieniądza elektronicznego oraz nadzoru ostrożnościowego nad ich działalnością (Dz.U. 2000, L 275, s. 39).
(
19
)	Motyw 7 dyrektywy 2009/110: „Właściwe jest wprowadzenie jasnej definicji pieniądza elektronicznego, tak aby była ona technicznie neutralna. Definicja ta powinna obejmować wszystkie sytuacje, w których dostawca usług płatniczych w zamian za środki pieniężne wydaje przedpłaconą kartę z zapisaną wartością, która może być wykorzystywana do celów płatniczych, ponieważ jest akceptowana przez osoby trzecie jako narzędzie płatnicze”.
(
20
)	Motyw 8 dyrektywy 2009/110: „Definicja pieniądza elektronicznego powinna obejmować pieniądz elektroniczny niezależnie od tego, czy jest on przechowywany na urządzeniu płatniczym dostępnym posiadaczowi pieniądza elektronicznego, czy też jest przechowywany zdalnie na serwerze, a posiadacz pieniądza elektronicznego zarządza nim za pośrednictwem specjalnego rachunku przeznaczonego dla pieniądza elektronicznego. Zakres tej definicji powinien być na tyle szeroki, aby nie utrudniał innowacji technologicznych oraz aby obejmował nie tylko wszystkie produkty z zakresu pieniądza elektronicznego dostępne obecnie na rynku, ale również te produkty, które mogą pojawić się w przyszłości”.
(
21
)	Najogólniej za pieniądz elektroniczny uważa się elektroniczny depozyt o wartości pieniężnej w urządzeniu technicznym, za pomocą którego można dokonywać płatności na rzecz podmiotów innych niż emitent. Urządzenie pełni funkcję przedpłaconego instrumentu na okaziciela, co niekoniecznie wiąże się z dokonywaniem transakcji na rachunkach bankowych. Zobacz BCE, Electronic money, https://www.ecb.europa.eu/stats/money_credit_banking/electronic_money/html/index.es.html.
(
22
)	Co do tych powiązań zob. C. Riefa, Directive 2009/110 on the taking up, pursuit and prudential supervision of the business of electronic money institutions and Directive 2015/2366/EU on the control of electronic payments in the EU, w: R. Lodder, A. Murray (eds.), EU Regulation of E-Commerce. A Commentary, Elgar Commentaries series, London, Edward Elgar 2017, s. 157–160.
(
23
)	W propozycji nowej dyrektywy zawartej w dokumencie COM(2023) 366 final, cytowanym wyżej w przypisie 16, Komisja wybiera połączenie obu dyrektyw.
(
24
)	Są to usługi umożliwiające złożenie gotówki na rachunku płatniczym oraz wszelkie działania niezbędne do prowadzenia rachunku płatniczego; usługi umożliwiające wypłatę gotówki z rachunku płatniczego oraz wszelkie działania niezbędne do prowadzenia rachunku płatniczego; realizacja transakcji płatniczych, w tym transfery środków pieniężnych na rachunek płatniczy u DUP użytkownika lub u innego DUP: a) realizacja poleceń zapłaty, w tym jednorazowych poleceń zapłaty, b) realizacja transakcji płatniczych przy użyciu karty płatniczej lub podobnego urządzenia, c) realizacja poleceń przelewu, w tym zleceń stałych.
(
25
)	Dyrektywa 2015/2366 nie definiuje szczegółowo, co należy rozumieć przez „prowadzenie rachunku płatniczego”.
(
26
)	Jak przypomniano w wyroku Paysera LT, pkt 24, dyrektywa 2009/110 nie definiuje pojęcia „emisji pieniądza elektronicznego”.
(
27
)	Wątpliwości sądu odsyłającego są zrozumiałe, ponieważ nie dla wszystkich DUP różnica pomiędzy usługami płatniczymi a emisją pieniądza elektronicznego jest oczywista. Zostało to podkreślone w Opinion of the European Banking Authority on its technical advice on the review of Directive (EU) 2015/2036 on payment services in the internal market (PSD2), EBA/Op/2022/06, z dnia 23 czerwca 2022 r., s. 25.
(
28
)	Odnośnie do pojęć usług płatniczych i użytkownika usług płatniczych zob. wyrok z dnia 11 kwietnia 2019 r., Mediterranean Shipping Company (Portugal) – Agentes de Navegação (C‑295/18, EU:C:2019:320, pkt 37–48, 54).
(
29
)	Zobacz dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/92/UE z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie porównywalności opłat związanych z rachunkami płatniczymi, przenoszenia rachunku płatniczego oraz dostępu do podstawowego rachunku płatniczego (Dz.U. 2014, L 257, s. 214). W wyroku z dnia 4 października 2018 r., ING-DiBa Direktbank Austria (C‑191/17, EU:C:2018:809), stwierdzono, że „możliwość zlecania i otrzymywania z rachunku transakcji płatniczych do i od stron trzecich stanowi element konstytutywny pojęcia »rachunku płatniczego«” (pkt 31) i że „rachunek, z jakiego takie transakcje płatnicze nie mogą być przeprowadzane bezpośrednio, lecz do ich dokonania konieczne jest skorzystanie z rachunku pośredniego, nie może zatem być uważany za »rachunek płatniczy« w rozumieniu dyrektywy w sprawie rachunków płatniczych, a w konsekwencji – w rozumieniu dyrektywy w sprawie usług płatniczych” (pkt 32).
(
30
)	Komisja broniła tego poglądu w odpowiedzi z dnia 12 marca 2012 r. na pytanie ID 2018/4221 (Ability of a payment account operated by a payment institution to hold a credit balance in readiness for future payment transactions), dostępnej w EBA, Single Rulebook Q&A, Question ID 2018,4221, https://www.eba.europa.eu/single-rule-book-qa/-/qna/view/publicId/2018,4221. Zdaniem Komisji „[…] A payment institution may hold clients’ funds on payment accounts for the purpose of providing payment services, including the execution of not yet specified future payment transactions, in accordance with the framework contract for setting up the referred payment account […]”.
(
31
)
(
32
)	Artykuł 78 ust. 1 dyrektywy 2015/2366 nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, by za moment otrzymania zlecenia uznawano otrzymanie zlecenia płatniczego przez DUP płatnika i by rachunek płatnika nie był obciążony przed otrzymaniem zlecenia płatniczego. Zgodnie z brzmieniem jego ust. 2, „[j]eżeli użytkownik usług płatniczych inicjujący zlecenie płatnicze i dostawca usług płatniczych uzgodnią, że wykonanie zlecenia płatniczego rozpocznie się określonego dnia lub pod koniec wskazanego okresu lub w dniu, w którym płatnik przekazał do dyspozycji dostawcy usług płatniczych środki pieniężne, taki uzgodniony dzień uznaje się za moment otrzymania zlecenia na potrzeby art. 83”.
(
33
)	Punkt 8 jego uwag na piśmie.
(
34
)	„Polecenie zapłaty” oznacza „usługę płatniczą polegającą na obciążeniu rachunku płatniczego płatnika, w przypadku gdy transakcja płatnicza została zainicjowana przez odbiorcę na podstawie zgody udzielonej przez płatnika na rzecz odbiorcy, dostawcy usług płatniczych odbiorcy lub dostawcy usług płatniczych samego płatnika” (art. 4 pkt 23 dyrektywy 2015/2366).
(
35
)	I narazi się w takim przypadku na odpowiedzialność przewidzianą w art. 89 dyrektywy 2015/2366.
(
36
)	Zobacz szczegółowa analiza: P. Storrer, Droit de la monnaie électronique, Paris, RB Édition 2014, s. 41 i nast.
(
37
)	W pkt 27 wyroku Paysera LT Trybunał stwierdził, że „wykup” polega na rekonwersji pieniądza elektronicznego na jego wartość nominalną oraz następującej po tym wypłacie na podstawie instrukcji posiadacza pieniądza elektronicznego. Nie jest wymagane, „[…] by owe środki pieniężne zostały wypłacone na konto posiadacza pieniądza elektronicznego lub konto osoby trzeciej”.
(
38
)	Artykuł 11 ust. 2 dyrektywy 2009/110 zobowiązuje emitentów pieniądza elektronicznego do umożliwienia wykupu, na wniosek posiadacza pieniądza elektronicznego, w każdym czasie i według wartości nominalnej, wartości pieniężnej posiadanego pieniądza elektronicznego. Jak wskazuje Komisja, umowa zawarta pomiędzy emitentem a użytkownikiem może przewidywać określone warunki wykupu, w tym koszty do opłacenia, jeśli wniosek o wykup jest składany w określonym terminie.
(
39
)	Znaczenie celu emisji pieniądza elektronicznego wynika, a sensu contrario, z art. 18 ust. 3 dyrektywy 2015/2366. Do celu transferu środków pieniężnych odnosi się również wyrok Paysera LT w pkt 29, 32 i 33 w odniesieniu do działalności związanej z emisją pieniądza elektronicznego.
(
40
)	IPE mogą także, oprócz świadczenia usług emisji pieniądza elektronicznego i zarządzania tego typu aktywami, świadczyć użytkownikom usługi płatnicze za pośrednictwem rachunków płatniczych.
(
41
)	Kontrola IPE nad kwotami przeznaczonymi na emisję pieniądza elektronicznego uzasadnia fakt, że wymogi w zakresie funduszy własnych są dla nich wyższe (art. 5 dyrektywy 2009/110) niż dla instytucji działających jako DUP. W tym zakresie zob. wyrok Paysera LT, pkt 18–22.
(
42
)	Logicznie rzecz biorąc, użytkownik ma prawo dokonywać płatności pieniądzem elektronicznym.
(
43
)	Zobacz podobnie pismo z dnia 26 października 2015 r. skierowane przez Komisję do Banku Litwy (załącznik I do uwag Komisji).
(
44
)	Przypis dotyczy sprostowania błędu w wersji hiszpańskiej art. 11 ust. 4 lit. c), dokonanego poprzez korektę dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/110/WE z dnia 16 września 2009 r. w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje pieniądza elektronicznego oraz nadzoru ostrożnościowego nad ich działalnością, zmieniającej dyrektywy 2005/60/WE i 2006/48/WE oraz uchylającej dyrektywę 2000/46/WE (Dz.U. 2023 L 239, s. 46).
(
45
)	Dla przykładu nie można płacić za pomocą systemu PayPal podmiotowi gospodarczemu, który nie akceptuje tego rodzaju pieniądza elektronicznego w swoich transakcjach.