ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο τμήμα)
της 26ης Ιουνίου 2025 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Οδηγία 2010/13/ΕΕ – Πάροχοι υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων – Εθνική ρύθμιση η οποία επιτάσσει τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και απαγορεύει την προβολή ποιοτικά υποβαθμισμένου περιεχομένου – Αρχή της σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας του εθνικού δικαίου – Όρια – Αρχή “ουδέν έγκλημα, ουδεμία ποινή άνευ νόμου” – Αρχή της ασφάλειας δικαίου »
Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑555/23 και C‑556/23,
με αντικείμενο δύο αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Συμβούλιο της Επικρατείας (Ελλάδα) με αποφάσεις της 2ας Αυγούστου 2023, οι οποίες περιήλθαν στο Δικαστήριο στις 4 Σεπτεμβρίου 2023, στο πλαίσιο των δικών
Μακελειό ΕΠΕ (C‑555/23),
Zougla G.R. AE (C‑556/23)
κατά
Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους M. L. Arastey Sahún (εισηγήτρια), πρόεδρο τμήματος, Δ. Γρατσία, E. Regan, J. Passer και B. Smulders, δικαστές,
γενική εισαγγελέας: T. Ćapeta
γραμματέας: L. Carrasco Marco, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 16ης Οκτωβρίου 2024,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        η Μακελειό ΕΠΕ, εκπροσωπούμενη από τον Σ. Χαραλάμπους, δικηγόρο,
–        το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ), εκπροσωπούμενο από τις Ζ. Χατζηπαύλου και Α. Δημητρακοπούλου,
–        η Ελληνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις Ζ. Χατζηπαύλου, Κ. Κώνστα, Μ. Τασσοπούλου και Δ. Τσαγκαράκη,
–        η Σουηδική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τη F.-L. Göransson, τον J. Olsson, την A. Runeskjöld και την H. Shev,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους O. Gariazzo, L. Malferrari, G. Meessen και Δ. Τριανταφύλλου,
αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις της κατά τη συνεδρίαση της 30ής Ιανουαρίου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Οι αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως αφορούν την ερμηνεία, αφενός, της οδηγίας 2010/13/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Μαρτίου 2010, για τον συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την παροχή υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων (οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων) (ΕΕ 2010, L 95, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία (ΕΕ) 2018/1808 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Νοεμβρίου 2018 (ΕΕ 2018, L 303, σ. 69) (στο εξής: οδηγία 2010/13), καθώς και, αφετέρου, των άρθρων 20 και 21 και του άρθρου 49, παράγραφος 1, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
2        Οι ως άνω αιτήσεις υποβλήθηκαν στο πλαίσιο δύο ένδικων διαφορών μεταξύ, αφενός, της Μακελειό ΕΠΕ, στην υπόθεση C‑555/23, και της Zougla G.R. ΑΕ (στο εξής: Zougla), στην υπόθεση C‑556/23, αντιστοίχως, και, αφετέρου, του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ) (Ελλάδα) όσον αφορά τη νομιμότητα δύο αποφάσεων με τις οποίες επιβλήθηκε στις εν λόγω εταιρίες διοικητικό πρόστιμο λόγω της μεταδόσεως οπτικοακουστικών προγραμμάτων ποιοτικά υποβαθμισμένου περιεχομένου και λόγω παραβάσεως της υποχρεώσεως σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας (στο εξής: επίμαχες στο πλαίσιο των κύριων δικών αποφάσεις).
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 2010/13
3        Οι αιτιολογικές σκέψεις 11, 18, 21, 38, 41, 59, 83 και 104 της οδηγίας 2010/13 έχουν ως εξής:
«(11)      Προκειμένου να αποφευχθούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, να βελτιωθεί η ασφάλεια του δικαίου, να ολοκληρωθεί η εσωτερική αγορά και να διευκολυνθεί η δημιουργία ενιαίου χώρου ενημέρωσης, απαιτείται να ισχύει για όλες τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων, τόσο στις τηλεοπτικές (δηλαδή στις γραμμικές υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων) όσο και στις κατά παραγγελία υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων (δηλαδή στις μη γραμμικές υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων) τουλάχιστον μία βασική δέσμη συντονισμένων κανόνων.
[...]
(18)      Η οδηγία 2002/21/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Μαρτίου 2002, σχετικά με ένα κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών (οδηγία-πλαίσιο) [(ΕΕ 2002, L 108, σ. 33)], και ειδικότερα το άρθρο 1 παράγραφος 3 αυτής, ισχύει υπό την επιφύλαξη των μέτρων που λαμβάνονται, σε ενωσιακό ή εθνικό επίπεδο, για την επιδίωξη στόχων γενικού συμφέροντος, ιδίως σχετικά με τη ρύθμιση του περιεχομένου και την πολιτική στον οπτικοακουστικό τομέα.
[...]
(21)      Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ο ορισμός των υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων θα πρέπει να καλύπτει μόνο τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων, είτε τηλεοπτικές μεταδόσεις είτε κατά παραγγελία υπηρεσίες που αποτελούν μέσα μαζικής επικοινωνίας, δηλαδή που προορίζονται για λήψη από σημαντικό τμήμα του ευρέος κοινού και είναι πιθανό να έχουν σαφείς επιπτώσεις σε αυτό. Το πεδίο εφαρμογής της θα πρέπει να περιορίζεται σε υπηρεσίες, όπως αυτές ορίζονται στη συνθήκη [ΛΕΕ], και, κατά συνέπεια, θα πρέπει να καλύπτει κάθε μορφή οικονομικής δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας, αλλά δεν θα πρέπει να καλύπτει δραστηριότητες που δεν είναι κατά κύριο λόγο οικονομικές και που δεν ανταγωνίζονται τις τηλεοπτικές εκπομπές, όπως οι ιδιωτικοί δικτυακοί τόποι και υπηρεσίες που συνίστανται στην παροχή ή διανομή οπτικοακουστικού περιεχομένου που δημιουργείται από ιδιώτες χρήστες για σκοπούς κοινοποίησης και ανταλλαγής στο πλαίσιο ομάδων κοινών ενδιαφερόντων.
[...]
(38)      Οι τεχνολογικές εξελίξεις, ειδικότερα όσον αφορά ψηφιακά δορυφορικά προγράμματα, συνεπάγονται την ανάγκη προσαρμογής επικουρικών κριτηρίων ώστε να εξασφαλίζεται η κατάλληλη κανονιστική ρύθμιση και η αποτελεσματική εφαρμογή της, και να παρέχεται στους συντελεστές πραγματική εξουσία επί του περιεχομένου μιας υπηρεσίας οπτικοακουστικών μέσων.
[...]
(41)      Τα κράτη μέλη θα πρέπει να είναι ελεύθερα να εφαρμόζουν λεπτομερέστερους ή αυστηρότερους κανόνες στα πεδία που συντονίζει η παρούσα οδηγία όσον αφορά παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων υπό τη δικαιοδοσία τους, φροντίζοντας οι κανόνες αυτοί να συνάδουν με τις γενικές αρχές του ενωσιακού δικαίου. [...] Η έννοια των κανόνων γενικού δημοσίου συμφέροντος έχει αναπτυχθεί από τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τα άρθρα 43 και 49 [ΕΚ] (νυν άρθρα 49 και 56 [ΣΛΕΕ]) και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, κανόνες για την προστασία των καταναλωτών, την προστασία των ανηλίκων και την πολιτική στον τομέα του πολιτισμού. Το αιτούν τη συνεργασία κράτος μέλος θα πρέπει να εξασφαλίζει ότι οι συγκεκριμένοι εθνικοί κανόνες είναι αντικειμενικώς αναγκαίοι, εφαρμόζονται κατά τρόπο που δεν επιφέρει διακρίσεις και τηρούν την αρχή της αναλογικότητας.
[...]
(59)      Η διαθεσιμότητα επιβλαβούς περιεχομένου στις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων αποτελεί μέλημα για τον νομοθέτη, τον κλάδο των μέσων και τους γονείς. Θα υπάρξουν και νέες προκλήσεις, ιδίως αναφορικά με νέες πλατφόρμες και νέα προϊόντα. Καθίσταται συνεπώς αναγκαία η ύπαρξη κανόνων για την προστασία της φυσικής, πνευματικής και ηθικής ανάπτυξης των ανηλίκων, καθώς και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας σε όλες τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων, συμπεριλαμβανομένων των οπτικοακουστικών εμπορικών ανακοινώσεων.
[...]
(83)      Προκειμένου να διασφαλισθεί η πλήρης και σωστή προστασία των συμφερόντων των καταναλωτών, δηλαδή των τηλεθεατών, είναι ουσιώδες η τηλεοπτική διαφήμιση να υπόκειται σε ορισμένο αριθμό ελάχιστων κανόνων και κριτηρίων και να έχουν τα κράτη μέλη την ευχέρεια να καθορίζουν λεπτομερέστερους ή αυστηρότερους κανόνες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, διαφορετικούς όρους για τους τηλεοπτικούς οργανισμούς που υπάγονται στη δικαιοδοσία τους.
[...]
(104)      Δεδομένου ότι οι στόχοι της παρούσας οδηγίας, που είναι κυρίως η δημιουργία χώρου χωρίς εσωτερικά σύνορα για υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων με ταυτόχρονη εξασφάλιση υψηλού βαθμού προστασίας των στόχων γενικού συμφέροντος, ιδίως της προστασίας των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας καθώς και της προώθησης δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία, δεν μπορούν να επιτευχθούν επαρκώς από τα κράτη μέλη και μπορούν συνεπώς, λόγω της κλίμακας και των αποτελεσμάτων της παρούσας οδηγίας να επιτευχθούν καλύτερα σε ενωσιακό επίπεδο, η Ένωση δύναται να υιοθετήσει μέτρα σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας που προβλέπεται στο άρθρο 5 [ΣΕΕ]. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, του ιδίου άρθρου, η παρούσα οδηγία δεν υπερβαίνει τα αναγκαία όρια για την επίτευξη των εν λόγω στόχων.»
4        Το άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 2010/13 ορίζει τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
α)      ως “υπηρεσία οπτικοακουστικών μέσων” νοείται:
i)      υπηρεσία όπως ορίζεται στα άρθρα 56 και 57 [ΣΛΕΕ], όπου ο κύριος σκοπός της υπηρεσίας ή ενός διαχωρίσιμου τμήματος αυτής είναι η παροχή προγραμμάτων, υπό τη συντακτική ευθύνη του παρόχου υπηρεσιών μέσων επικοινωνίας προς το ευρύ κοινό, με σκοπό την ενημέρωση, την ψυχαγωγία ή την εκπαίδευση μέσω δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών κατά την έννοια του άρθρου 2 στοιχείο α) της οδηγίας [2002/21]· η εν λόγω υπηρεσία οπτικοακουστικών μέσων είναι είτε μία τηλεοπτική εκπομπή, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο στοιχείο εʹ της παρούσας παραγράφου, είτε μία κατά παραγγελία υπηρεσία οπτικοακουστικών μέσων, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο στοιχείο ζʹ της παρούσας παραγράφου·
ii)      οπτικοακουστική εμπορική ανακοίνωση·
[...]
β)      ως “πρόγραμμα” νοείται το σειριακό σύνολο κινούμενων εικόνων με ή χωρίς ήχο, το οποίο συνιστά ένα μεμονωμένο στοιχείο, ανεξαρτήτως του μήκους του, στο πλαίσιο προγραμματισμού ή καταλόγου καταρτιζόμενου από τον πάροχο υπηρεσιών μέσων επικοινωνίας, το οποίο περιλαμβάνει ταινίες μεγάλου μήκους, βιντεοκλίπ, αθλητικά γεγονότα, κωμικές σειρές, ντοκιμαντέρ, παιδικά προγράμματα και δραματοποιημένα έργα·
[...]
γ)      “συντακτική ευθύνη”: η άσκηση αποτελεσματικού ελέγχου όσον αφορά την επιλογή των προγραμμάτων και την οργάνωσή τους σε χρονολογικό προγραμματισμό εάν πρόκειται για τηλεοπτικές εκπομπές, ή σε κατάλογο εάν πρόκειται για κατά παραγγελία υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων. Η συντακτική ευθύνη δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά νομική ευθύνη δυνάμει του εθνικού δικαίου για το περιεχόμενο ή για τις παρεχόμενες υπηρεσίες·
δ)      “πάροχος υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων”: το φυσικό ή νομικό πρόσωπο που έχει τη συντακτική ευθύνη για την επιλογή του οπτικοακουστικού περιεχομένου της υπηρεσίας οπτικοακουστικών μέσων και που καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο αυτό οργανώνεται·
[...]
ε)      “τηλεοπτική εκπομπή (ήτοι γραμμική υπηρεσία οπτικοακουστικών μέσων)”: υπηρεσία οπτικοακουστικών μέσων που παρέχεται από πάροχο υπηρεσίας οπτικοακουστικών μέσων για ταυτόχρονη παρακολούθηση προγραμμάτων με βάση έναν προγραμματισμό μεταδόσεων·
[...]
ζ)      “κατά παραγγελία υπηρεσία οπτικοακουστικών μέσων” (ήτοι μη γραμμική υπηρεσία οπτικοακουστικών μέσων): υπηρεσία οπτικοακουστικών μέσων που παρέχεται από πάροχο υπηρεσίας οπτικοακουστικών μέσων για την παρακολούθηση προγραμμάτων σε χρονική στιγμή που επιλέγει ο χρήστης και, κατόπιν δικού του αιτήματος, από κατάλογο προγραμμάτων που έχει επιλέξει ο πάροχος υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων·
[...]».
5        Το άρθρο 2, παράγραφος 1, της οδηγίας 2010/13 ορίζει τα ακόλουθα:
«Κάθε κράτος μέλος μεριμνά ώστε όλες οι υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων οι οποίες μεταδίδονται από παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων που υπάγονται στη δικαιοδοσία του, να τηρούν τους κανόνες δικαίου που ισχύουν σε αυτό το κράτος μέλος για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων που απευθύνονται στο κοινό.»
6        Το άρθρο 4, παράγραφος 1, της ως άνω οδηγίας ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη διατηρούν την ευχέρεια να απαιτούν από τους παρόχους υπηρεσιών μέσων επικοινωνίας που υπάγονται στη δικαιοδοσία τους τη συμμόρφωσή τους [σε] λεπτομερέστερους ή αυστηρότερους κανόνες στα πεδία που ρυθμίζονται από την παρούσα οδηγία, υπό την προϋπόθεση ότι οι κανόνες αυτοί συνάδουν με το ενωσιακό δίκαιο.»
7        Το άρθρο 6, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας ορίζει τα ακόλουθα:
«Με την επιφύλαξη της υποχρέωσης των κρατών μελών να σέβονται και να προστατεύουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν με κατάλληλα μέσα ότι οι υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων που παρέχονται από παρόχους υπηρεσιών μέσων επικοινωνίας υπό τη δικαιοδοσία τους δεν εμπεριέχουν οποιαδήποτε:
α)      υποκίνηση σε βία ή μίσος εναντίον ομάδας ανθρώπων ή μέλους ομάδας για οποιονδήποτε από τους λόγους που αναφέρονται στο άρθρο 21 του Χάρτη·
β)      δημόσια πρόκληση για τέλεση τρομοκρατικού εγκλήματος όπως ορίζεται στο άρθρο 5 της οδηγίας (ΕΕ) 2017/541 [του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου 2017, για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2002/475/ΔΕΥ του Συμβουλίου και για την τροποποίηση της απόφασης 2005/671/ΔΕΥ του Συμβουλίου (ΕΕ 2017, L 88, σ. 6)].»
8        Το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2010/13 προβλέπει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι οι οπτικοακουστικές εμπορικές ανακοινώσεις που μεταδίδονται από παρόχους υπηρεσιών μέσων επικοινωνίας που βρίσκονται υπό τη δικαιοδοσία τους πληρούν τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
[...]
γ)      οι οπτικοακουστικές εμπορικές ανακοινώσεις απαγορεύεται:
i)      να θίγουν τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας·
[...]».
Η οδηγία (ΕΕ) 2018/1972
9        Η αιτιολογική σκέψη 7 της οδηγίας (ΕΕ) 2018/1972 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, για τη θέσπιση του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών (ΕΕ 2018, L 321, σ. 36), έχει ως εξής:
«[...] Το περιεχόμενο των τηλεοπτικών προγραμμάτων καλύπτεται από την [οδηγία 2010/13]. Η κανονιστική ρύθμιση της πολιτικής στον οπτικοακουστικό τομέα και του περιεχομένου του αποσκοπ[εί] στην επίτευξη στόχων γενικού ενδιαφέροντος, όπως είναι η ελευθερία της έκφρασης, η πολυφωνία των μέσων ενημέρωσης, η αμεροληψία, η πολιτιστική και γλωσσική πολυμορφία, η κοινωνική ένταξη, η προστασία των καταναλωτών και η προστασία των ανηλίκων. [...]»
10      Το άρθρο 2, σημείο 1, της οδηγίας 2018/1972, το οποίο αντικατέστησε το άρθρο 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2002/21, ορίζει τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
1)      “δίκτυο ηλεκτρονικών επικοινωνιών”: τα συστήματα μετάδοσης, είτε βασίζονται σε χωρητικότητα μόνιμων υποδομών ή κεντρικής διαχείρισης είτε όχι, και, κατά περίπτωση, ο εξοπλισμός μεταγωγής ή δρομολόγησης και οι λοιποί πόροι, περιλαμβανομένων μη ενεργών στοιχείων δικτύου, που επιτρέπουν τη μεταφορά σημάτων μέσω καλωδίου, ραδιοσημάτων, οπτικού ή άλλου ηλεκτρομαγνητικού μέσου, περιλαμβανομένων των δορυφορικών δικτύων, των σταθερών (μεταγωγής δεδομένων μέσω κυκλωμάτων και πακετομεταγωγής, περιλαμβανομένου του [Δ]ιαδικτύου) και κινητών δικτύων, των συστημάτων ηλεκτρικών καλωδίων, εφόσον χρησιμοποιούνται για τη μετάδοση σημάτων, των δικτύων που χρησιμοποιούνται για ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές, καθώς και των δικτύων καλωδιακής τηλεόρασης, ασχέτως του τύπου των μεταφερόμενων πληροφοριών».
Το ελληνικό δίκαιο
Ο νόμος 4779/2021
11      Το άρθρο 8 του νόμου 4779/2021, ο οποίος φέρει τον τίτλο «Ενσωμάτωση στην εθνική νομοθεσία της Οδηγίας (EE) 2010/13 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 10ης Μαρτίου 2010 για τον συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την παροχή υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων, όπως έχει τροποποιηθεί με την Οδηγία (EE) 2018/1808 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 14ης Νοεμβρίου 2018 και άλλες διατάξεις αρμοδιότητας της Γενικής Γραμματείας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης», της 20ής Φεβρουαρίου 2021 (ΦΕΚ Αʹ 27), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών των διαφορών των κύριων δικών (στο εξής: νόμος 4779/2021), ορίζει τα εξής:
«Οι υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων δεν πρέπει να εμπεριέχουν υποκίνηση σε βία ή μίσος εναντίον ομάδας ανθρώπων ή μέλους ομάδας που προσδιορίζεται με βάση τα χαρακτηριστικά της φυλής, το χρώμα, την εθνική ή εθνοτική καταγωγή, τις γενεαλογικές καταβολές, τη θρησκεία, την αναπηρία, τον γενετήσιο προσανατολισμό, την ταυτότητα ή τα χαρακτηριστικά φύλου.»
12      Το άρθρο 36, παράγραφος 1, του νόμου 4779/2021 προβλέπει τα ακόλουθα:
«Σε περίπτωση παράβασης του άρθρου 8 [...] από πάροχο υπηρεσιών μέσων επικοινωνίας, συνδρομητικών ή μη, το ΕΣΡ επιβάλλει τις κυρώσεις που προβλέπονται στον νόμο 2644/1998 [– “Για την παροχή συνδρομητικών ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών υπηρεσιών και συναφείς διατάξεις”, της 13ης Οκτωβρίου 1998 (ΦΕΚ Αʹ 233)] και από τον νόμο 2328/1995 [– “Νομικό καθεστώς της ιδιωτικής τηλεόρασης και της τοπικής ραδιοφωνίας, ρύθμιση θεμάτων της ραδιοτηλεοπτικής αγοράς και άλλες διατάξεις”, της 3ης Αυγούστου 1995 (ΦΕΚ Αʹ 159)].»
Ο νόμος 2328/1995
13      Το άρθρο 1 του νόμου 2328/1995, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών των διαφορών των κύριων δικών (στο εξής: νόμος 2328/1995), ορίζει τα εξής:
«1.      Επιτρέπεται η ίδρυση, εγκατάσταση και λειτουργία ιδιωτικών τηλεοπτικών σταθμών που εκπέμπουν σήμα κοινής λήψης από τους οικιακούς δέκτες στους διαθέσιμους για το σκοπό αυτό διαύλους ή τις διαθέσιμες ραδιοσυχνότητες, μόνο μετά από άδεια που χορηγείται σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου αυτού. Οι άδειες χορηγούνται για την εξυπηρέτηση του δημόσιου συμφέροντος και η χρήση τους συνιστά δημόσια λειτουργία. Οι σταθμοί στους οποίους χορηγούνται οι άδειες υποχρεούνται να μεριμνούν για την ποιότητα του προγράμματος, την αντικειμενική ενημέρωση, τη διασφάλιση της πολυφωνίας, καθώς και την προαγωγή του πολιτισμού με τη μετάδοση εκπομπών λόγου και τέχνης.
2.      Η άδεια ίδρυσης, εγκατάστασης και λειτουργίας αφορά ασύρματη εκπομπή, διαύλους ραδιοσυχνοτήτων, μέσω επίγειων πομπών ή μέσω δορυφόρων [...]».
14      Το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του νόμου 2328/1995 ορίζει τα ακόλουθα:
«Σε περίπτωση παραβίασης [...] των διατάξεων της εθνικής νομοθεσίας[, της νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής] Ένωσης και του διεθνούς δικαίου που διέπουν άμεσα ή έμμεσα τους ιδιωτικούς τηλεοπτικούς σταθμούς και γενικότερα τη λειτουργία της ιδιωτικής τηλεόρασης [...] το ΕΣΡ αποφασίζει [...] την επιβολή μίας ή περισσότερων από τις παρακάτω κυρώσεις [...]. Η επιλογή του είδους και η επιμέτρηση των διοικητικών κυρώσεων του άρθρου αυτού γίνεται ανάλογα με τη βαρύτητα της παραβίασης, την τηλεθέαση που συγκεντρώνει το πρόγραμμα στο πλαίσιο του οποίου τελέστηκε η παραβίαση, το μερίδιο της αγοράς ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών υπηρεσιών που τυχόν έχει αποκτήσει η κάτοχος της άδειας, το ύψος της επένδυσης που έχει πραγματοποιηθεί ή σχεδιαστεί και την τυχόν ύπαρξη υποτροπών [...]».
Ο νόμος 2863/2000
15      Το άρθρο 4, παράγραφος 1, του νόμου 2863/2000 – Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης και άλλες αρχές και όργανα του τομέα παροχής ραδιοτηλεοπτικών υπηρεσιών, της 29ης Νοεμβρίου 2000 (ΦΕΚ Αʹ 262), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών των διαφορών των κύριων δικών, ορίζει τα εξής:
«Το ΕΣΡ ασκεί τον προβλεπόμενο στο Σύνταγμα άμεσο έλεγχο του Κράτους στον τομέα της παροχής ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών υπηρεσιών κάθε είδους, με την έκδοση εκτελεστών ατομικών διοικητικών πράξεων. Ειδικότερα:
[...]
ε)      επιβάλλει τις διοικητικές κυρώσεις και μέτρα που προβλέπονται στα άρθρα 4 παρ[άγραφος] 1 του [νόμου 2328/1995] [...] και 12 και 15 παρ[άγραφος] 3 του [νόμου 2644/1998] [...]».
Ο νόμος 2644/1998
16      Το άρθρο 1, παράγραφος 1, του νόμου 2644/1998 ορίζει τα εξής:
«Η παροχή συνδρομητικών ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών υπηρεσιών υπάγεται, σύμφωνα με το άρθρο 15 του Συντάγματος, στον άμεσο έλεγχο του Κράτους και συνιστά δημόσια λειτουργία με σκοπό την αντικειμενική και επί ίσοις όροις ενημέρωση, καθώς και την υψηλής στάθμης επιμόρφωση και ψυχαγωγία του κοινού. Παροχή συνδρομητικών ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών υπηρεσιών για την εφαρμογή του παρόντος, θεωρείται η με οποιαδήποτε τεχνική μέθοδο ή μέσο (επίγειους αποκλειστικά πομπούς, καλωδιακό δίκτυο ή δορυφόρο), μετάδοση απευθείας προς το κοινό ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών προγραμμάτων, η πρόσβαση στα οποία τελεί υπό τους όρους που θέτει η κάτοχος της άδειας, η οποία προβλέπεται στις διατάξεις του παρόντος. Επίσης, παροχή συνδρομητικών τηλεοπτικών υπηρεσιών θεωρείται και η παροχή τηλεοπτικών υπηρεσιών μέσω των λοιπών ευρυζωνικών δικτύων, ανεξαρτήτως εάν ο πάροχος της υπηρεσίας έχει λάβει άδεια από το [ΕΣΡ] για τα προγράμματα που μεταδίδει ή εάν μεταδίδει προγράμματα αδειοδοτημένα σε άλλο κράτος μέλος, δυνάμει σχετικής συμβάσεως.»
17      Το άρθρο 10 του νόμου 2644/1998 προβλέπει τα ακόλουθα:
«1.      Οι διατάξεις του άρθρου 3 παρ[άγραφοι] 1 έως 12, 14, 17 και 22 του [νόμου] 2328/1995 σχετικά με τον σεβασμό της αξιοπρέπειας, του ιδιωτικού βίου και της εν γένει συμμετοχής του ατόμου στην οικονομική, κοινωνική και πολιτική ζωή, τους όρους και τις προϋποθέσεις μετάδοσης ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών διαφημίσεων και άλλων συναφών μηνυμάτων, την προστασία της παιδικής ηλικίας, τη διασφάλιση της πολιτικής πολυφωνίας και της πρόσβασης των κομμάτων στις ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές, καθώς και με την προστασία των συμφερόντων των καταναλωτών και των εν γένει συμφερόντων των πολιτών, εφαρμόζονται και ως προς το περιεχόμενο των συνδρομητικών ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών υπηρεσιών.
2.      Οι κώδικες δεοντολογίας που έχουν εκδοθεί σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ[άγραφος] 2 του ν[όμου] 1866/1989 – Ίδρυση Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεοράσεως και παροχή αδειών για την ίδρυση και λειτουργία τηλεοπτικών σταθμών, της 6ης Οκτωβρίου 1989 (ΦΕΚ Αʹ 222), καθώς και αυτοί που καταρτίζονται από το ΕΣΡ και εκδίδονται σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 3 παρ[άγραφος] 15 του νόμου 2328/1995 αφορούν και το οπτικοακουστικό περιεχόμενο που μεταδίδεται από κατόχους άδειας του παρόντος νόμου [...]».
18      Δυνάμει του άρθρου 12 του νόμου 2644/1998, το ΕΣΡ επιβάλλει διοικητικές κυρώσεις σε περίπτωση παραβάσεως των διατάξεων του εν λόγω νόμου, της νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του διεθνούς δικαίου που διέπουν την παροχή ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών υπηρεσιών τις οποίες αφορά ο συγκεκριμένος νόμος.
Το προεδρικό διάταγμα 77/2003
19      Το άρθρο 1 του προεδρικού διατάγματος 77/2003 – Κώδικας δεοντολογίας ειδησεογραφικών και άλλων δημοσιογραφικών και πολιτικών εκπομπών, της 28ης Μαρτίου 2003 (ΦΕΚ Αʹ 75), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών των διαφορών των κύριων δικών (στο εξής: προεδρικό διάταγμα 77/2003), προβλέπει τα εξής:
«Οι κανόνες του παρόντος κώδικα ισχύουν για ειδησεογραφικές, δημοσιογραφικές και πολιτικές εκπομπές στη δημόσια και ιδιωτική ραδιοφωνία και τηλεόραση [...]».
20      Το άρθρο 2, παράγραφος 1, του προεδρικού διατάγματος 77/2003 ορίζει τα ακόλουθα:
«Οι ειδησεογραφικές και άλλες δημοσιογραφικές και πολιτικές εκπομπές πρέπει να εξασφαλίζουν την ποιοτική στάθμη που επιβάλλει η κοινωνική αποστολή της ραδιοφωνίας και της τηλεόρασης καθώς και η πολιτιστική ανάπτυξη της χώρας [...]».
21      Το άρθρο 4 του προεδρικού διατάγματος 77/2003 προβλέπει τα εξής:
«1.      Δεν επιτρέπεται η παρουσίαση προσώπων με τρόπο ο οποίος, υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες, μπορεί να ενθαρρύνει τον εξευτελισμό, την κοινωνική απομόνωση ή τις δυσμενείς διακρίσεις σε βάρος τους από μέρους του κοινού βάσει ιδίως του φύλου, της φυλής, της εθνικότητας, της γλώσσας, της θρησκείας, της ιδεολογίας, της ηλικίας, της ασθένειας, της αναπηρίας, του γενετήσιου προσανατολισμού ή του επαγγέλματος.
2.      Δεν επιτρέπεται η προβολή μειωτικών, ρατσιστικών, ξενοφοβικών ή σεξιστικών μηνυμάτων και χαρακτηρισμών καθώς και μισαλλόδοξων θέσεων και γενικά δεν πρέπει να θίγονται εθνοτικές και θρησκευτικές μειονότητες και άλλες ευάλωτες ή ανίσχυρες πληθυσμιακές ομάδες.»
22      Το άρθρο 9, παράγραφος 2, του προεδρικού διατάγματος 77/2003 ορίζει τα ακόλουθα:
«Τα πρόσωπα που συμμετέχουν ή αναφέρονται στις εκπομπές πρέπει να απολαμβάνουν δίκαιης, ορθής και αξιοπρεπούς συμπεριφοράς. Ειδικότερα δεν επιτρέπεται η προσβολή της προσωπικότητας, της τιμής και της αξιοπρέπειάς τους. Πρέπει επίσης να γίνονται σεβαστά η ιδιωτική και οικογενειακή τους ζωή, η επαγγελματική τους δραστηριότητα και το δικαίωμα έκφρασής τους. Η άσκηση κριτικής δεν είναι ασυμβίβαστη με το σεβασμό των δικαιωμάτων των εμφανιζόμενων ή αναφερόμενων προσώπων.»
Οι διαφορές των κύριων δικών, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
23      Οι Μακελειό ΕΠΕ και Zougla είναι εταιρίες ελληνικού δικαίου που εκμεταλλεύονται ειδησεογραφικούς ιστοτόπους, οι οποίοι μεταδίδουν και προγράμματα οπτικοακουστικού περιεχομένου.
24      Στις 29 Ιουνίου 2021 η Μακελειό ΕΠΕ μετέδωσε από τον ιστότοπό της www.makeleio.gr οπτικοακουστική εκπομπή στο πλαίσιο της οποίας ο παρουσιαστής αναφέρθηκε στην επίσκεψη εκπροσώπων της κοινότητας ΛΟΑΤ+ στο γραφείο του Έλληνα Πρωθυπουργού χρησιμοποιώντας υβριστικές εκφράσεις, ιδίως δε προσβάλλοντας και απαξιώνοντας τα ομοφυλόφιλα άτομα. Ο εν λόγω παρουσιαστής έκανε ειρωνικά σχόλια σχετικά με τον γενετήσιο προσανατολισμό των ατόμων αυτών και προέτρεψε έμμεσα το κοινό σε λεκτικές και έμπρακτες επιθέσεις εναντίον τους, στις οποίες, κατά τα λεγόμενά του, προέβαινε και ο ίδιος σε πιο νεαρή ηλικία.
25      Στις 22 Φεβρουαρίου 2021 η Zougla αναμετέδωσε από τον ιστότοπό της www.zougla.gr εκπομπή ραδιοφωνικού σταθμού ο οποίος εκπέμπει και μέσω Διαδικτύου. Η εκπομπή αυτή μεταδόθηκε από τον ιστότοπο της Zougla με μορφή οπτικοακουστικού περιεχομένου. Κατά την εν λόγω εκπομπή, ο παρουσιαστής, με αφορμή ποινική υπόθεση σε βάρος τρίτων προσώπων για παιδεραστία, προέβη σε προσωπική επίθεση εναντίον συγκεκριμένων πολιτικών προσώπων, κάνοντας χρήση συκοφαντικών και υβριστικών χαρακτηρισμών εναντίον τους. Στο συγκεκριμένο πλαίσιο, ο παρουσιαστής εμφάνισε, ειδικότερα, ένα εκ των πολιτικών προσώπων ως πρόσωπο το οποίο «προστατεύει εν γνώσει του παιδόφιλους και παιδεραστές και τους προωθεί σε θέσεις ευθύνης που τους επιτρέπουν να επιδιώκουν την ικανοποίηση των αρρωστημένων σεξουαλικών τους ορέξεων» και ισχυρίσθηκε ότι το συγκεκριμένο πρόσωπο «είναι τουλάχιστον ηθικός αυτουργός και συναυτουργός» πράξεων παιδεραστίας και βιασμού ανηλίκων που προσάπτονται σε τρίτους.
26      Για αμφότερες τις ως άνω εκπομπές (στο εξής: επίμαχες στο πλαίσιο των κύριων δικών εκπομπές) κινήθηκε διαδικασία ενώπιον του ΕΣΡ.
27      Το ΕΣΡ έκρινε ότι η εκπομπή που μετέδωσε η Μακελειό ΕΠΕ αναφέρθηκε επανειλημμένως, με απροκάλυπτα απαξιωτικό και προσβλητικό τρόπο, κατά συγκεκριμένης πληθυσμιακής ομάδας με βάση τον γενετήσιο προσανατολισμό των μελών της, ενθαρρύνοντας τον εξευτελισμό τους και τον κοινωνικό τους στιγματισμό. Με τα δεδομένα αυτά, το ΕΣΡ διαπίστωσε, με την υπ’ αριθ. 140/2021 απόφασή του, ότι η Μακελειό ΕΠΕ, αφενός, παραβίασε την κατά το άρθρο 8 του νόμου 4779/2021 απαγόρευση υποκινήσεως σε βία ή μίσος εναντίον ομάδας ανθρώπων που προσδιορίζεται με βάση τον γενετήσιο προσανατολισμό των μελών της και, αφετέρου, παρέβη την υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξίας και αξιοπρέπειας και παραβίασε την απαγόρευση προβολής ποιοτικά υποβαθμισμένου περιεχομένου, κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, του νόμου 2328/1995, καθώς και κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, το άρθρο 4 και το άρθρο 9, παράγραφος 2, του προεδρικού διατάγματος 77/2003. Κατά συνέπεια, το ΕΣΡ επέβαλε στη Μακελειό ΕΠΕ πρόστιμο ύψους 30 000 ευρώ για καθένα από τα δύο τελεσθέντα αδικήματα.
28      Όσον αφορά την εκπομπή που μετέδωσε η Zougla, το ΕΣΡ έκρινε ότι η συγκεκριμένη εκπομπή μετέδωσε στο κοινό απόλυτα ατεκμηρίωτες και προσβλητικές για τα μνημονευόμενα σε αυτές πρόσωπα εκτιμήσεις και θέσεις του παρουσιαστή της, παρουσιάζοντάς τες με τη μορφή ειδήσεων και τετελεσμένων γεγονότων, συνεπαγόμενη «ακραία υποβάθμιση της ποιότητας» του μεταδιδόμενου ραδιοφωνικού προγράμματος και προσβολή της αξιοπρέπειας των μνημονευόμενων προσώπων. Με τα δεδομένα αυτά, το ΕΣΡ διαπίστωσε, με την υπ’ αριθ. 99/2021 απόφασή του, ότι η Zougla παρέβη την υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξίας και παραβίασε την απαγόρευση προβολής ποιοτικά υποβαθμισμένου περιεχομένου, κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, του νόμου 2328/1995, καθώς και κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, το άρθρο 4 και το άρθρο 9, παράγραφος 2, του προεδρικού διατάγματος 77/2003. Κατά συνέπεια, λόγω της τελέσεως των δύο αυτών αδικημάτων, το ΕΣΡ επέβαλε στη Zougla δύο πρόστιμα, ύψους 40 000 ευρώ και 80 000 ευρώ, αντιστοίχως.
29      Κατά την έκδοση των επίμαχων στο πλαίσιο των κύριων δικών αποφάσεων, το ΕΣΡ διαπίστωσε ότι, κατά το γράμμα τους, οι διατάξεις του εθνικού δικαίου στις οποίες στήριξε τις εν λόγω αποφάσεις έχουν εφαρμογή μόνο στην περίπτωση των παραδοσιακών παρόχων τηλεοπτικών υπηρεσιών, ήτοι των τηλεοπτικών υπηρεσιών που παρέχονται από τηλεοπτικούς φορείς είτε μέσω ραδιοσυχνοτήτων, αναλογικά και ψηφιακά, είτε μέσω δορυφόρου ή μέσω ευρυζωνικών δικτύων.
30      Ωστόσο, το ΕΣΡ, στηριζόμενο στα ερμηνευτικά κριτήρια σχετικά με την έννοια των «υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων», όπως αυτή χρησιμοποιείται στην οδηγία 2010/13, που καθορίσθηκαν με τη νομολογία η οποία διατυπώθηκε με την απόφαση της 21ης Οκτωβρίου 2015, New Media Online (C‑347/14, EU:C:2015:709), και από την οποία, κατά την εν λόγω αρχή, προκύπτει ότι εμπίπτει στη συγκεκριμένη έννοια το οπτικοακουστικό περιεχόμενο που μεταδίδει διαδικτυακά φορέας ο οποίος δεν εκμεταλλεύεται τηλεοπτικό σταθμό, ερμήνευσε τις εν λόγω διατάξεις του εθνικού δικαίου ως έχουσες την έννοια ότι, παρά το γράμμα τους, έχουν εφαρμογή και στην περίπτωση των παρόχων οπτικοακουστικού περιεχομένου το οποίο μεταδίδεται διαδικτυακά (στο εξής: πάροχοι διαδικτυακών τηλεοπτικών υπηρεσιών), μεταξύ των οποίων καταλέγονται οι Μακελειό ΕΠΕ και Zougla.
31      Οι ως άνω εταιρίες άσκησαν αιτήσεις ακυρώσεως ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας (Ελλάδα), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, κατά των επίμαχων στο πλαίσιο των κύριων δικών αποφάσεων.
32      Κατά τη γνώμη της πλειοψηφίας του Συμβουλίου της Επικρατείας, οι εθνικές διατάξεις στις οποίες στήριξε το ΕΣΡ τις επίμαχες στο πλαίσιο των κύριων δικών αποφάσεις έχουν την έννοια ότι δεν τυγχάνουν εφαρμογής στους παρόχους διαδικτυακών τηλεοπτικών υπηρεσιών.
33      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Συμβούλιο της Επικρατείας αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα, των οποίων η διατύπωση είναι πανομοιότυπη στις υποθέσεις C‑555/23 και C‑556/23:
«1)      Εντάσσονται στους σκοπούς της Οδηγίας [2010/13] [...] και, συνεπώς, στο ρυθμιστικό πεδίο της[, αφενός,] η εξασφάλιση του σεβασμού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας και αξιοπρέπειας και[, αφετέρου,] η αποτροπή της προβολής ποιοτικά υποβαθμισμένου περιεχομένου από τους παρόχους τηλεοπτικών υπηρεσιών και, συγκεκριμένα, περιεχομένου με τα χαρακτηριστικά του περιεχομένου που προβλήθηκε στην προκειμένη περίπτωση από [τις αιτούσες των κύριων δικών];
2)      Υπό την εκδοχή ότι[, αφενός,] η υποχρέωση σεβασμού και προστασίας της ανθρώπινης αξίας και αξιοπρέπειας ή/και[, αφετέρου,] η απαγόρευση προβολής ποιοτικά υποβαθμισμένου περιεχομένου και, συγκεκριμένα, περιεχομένου με τα χαρακτηριστικά [των επίμαχων στο πλαίσιο των κύριων δικών εκπομπών] εμπίπτουν στο ρυθμιστικό πεδίο της Οδηγίας, αντίκειται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, της [οδηγίας 2010/13] σε συνδυασμό με την αρχή της ίσης μεταχείρισης, που κατοχυρώνεται στα άρθρα 20 και 21 του [Χάρτη], εθνική ρύθμιση σύμφωνα με την οποία οι ως άνω υποχρεώσεις προβλέπονται για όλους τους παρόχους τηλεοπτικών υπηρεσιών πλην εκείνων που μεταδίδουν το τηλεοπτικό περιεχόμενο μόνο διαδικτυακά;
3)      Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στα δύο πρώτα ερωτήματα οφείλει η εθνική ρυθμιστική αρχή, προκειμένου να εξασφαλίσει την πρακτική αποτελεσματικότητα της [οδηγίας 2010/13], να εφαρμόσει αδιακρίτως σε όλους τους παρόχους τηλεοπτικών υπηρεσιών τους κανόνες του εθνικού δικαίου με τους οποίους επιβάλλονται οι επίμαχες υποχρεώσεις, μολονότι το εθνικό δίκαιο προβλέπει τις σχετικές υποχρεώσεις και τις συναφείς με αυτές κυρώσεις για όλους τους λοιπούς παρόχους τηλεοπτικών υπηρεσιών, όχι όμως και για εκείνους που μεταδίδουν το περιεχόμενό τους αποκλειστικά διαδικτυακά, ή μήπως η επιβολή διοικητικών κυρώσεων για παράβαση των ανωτέρω υποχρεώσεων από εκπομπή διαδικτυακής τηλεόρασης, κατά διασταλτική ερμηνεία ή κατ’ ανάλογη εφαρμογή των εθνικών κανόνων που αναφέρονται στις λοιπές τηλεοπτικές υπηρεσίες, δεν είναι συμβατή με την αρχή nullum crimen, nulla poena sine lege certa, που κατοχυρώνεται στο άρθρο 49 παράγραφος 1 εδάφιο πρώτο του [Χάρτη], σε συνδυασμό με την αρχή της ασφάλειας δίκαιου;
4)      Εφόσον στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα δοθεί αρνητική απάντηση και κριθεί [από το Δικαστήριο] ότι[, αφενός,] η υποχρέωση σεβασμού και προστασίας της ανθρώπινης αξίας και αξιοπρέπειας ή/και[, αφετέρου,] η απαγόρευση προβολής ποιοτικά υποβαθμισμένου περιεχομένου (και συγκεκριμένα περιεχομένου όπως αυτό [των επίμαχων στο πλαίσιο των κύριων δικών εκπομπών]) δεν περιλαμβάνονται στο ρυθμιστικό πεδίο της [οδηγίας 2010/13] με την έννοια του άρθρου 4, [παράγραφος] 1, σε περίπτωση που το δίκαιο κράτους μέλους επιβάλλει στους παρόχους τηλεοπτικών υπηρεσιών μέσω επίγειας ευρυεκπομπής, μέσω δορυφόρου ή μέσω ευρυζωνικών δικτύων τις ως άνω υποχρεώσεις, με την απειλή της επιβολής διοικητικών κυρώσεων, αλλά δεν περιλαμβάνει αντίστοιχους κανόνες όσον αφορά τους παρόχους τηλεοπτικών υπηρεσιών μέσω διαδικτύου, έχει το άρθρο 2, [παράγραφος] 1, της Οδηγίας 2010/13, όπως ισχύει, την έννοια ότι η αρμόδια εθνική αρχή υποχρεούται να εξετάσει το ενδεχόμενο επιβολής διοικητικών κυρώσεων για παράβαση των ανωτέρω κανόνων και κατά την μετάδοση εκπομπής διαδικτυακής τηλεόρασης βάσει της αρχής της ίσης μεταχείρισης;
5)      Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο τέταρτο ερώτημα, είναι η υποχρέωση της εθνικής ρυθμιστικής αρχής, κατά τα ανωτέρω και βάσει σύμφωνης με το ενωσιακό δίκαιο και, συγκεκριμένα, με τις ανωτέρω διατάξεις της [οδηγίας 2010/13] ερμηνείας του εθνικού δικαίου, να εφαρμόσει αδιακρίτως σε όλες τις τηλεοπτικές υπηρεσίες, ανεξαρτήτως του μέσου μετάδοσής τους, τους κανόνες του εθνικού δικαίου που επιβάλλουν τις εν λόγω υποχρεώσεις, συμβατή με την αρχή nullum crimen, nulla poena sine lege certa και την αρχή της ασφάλειας του δικαίου, δεδομένου ότι οι εν λόγω υποχρεώσεις, που προβλέπονται από το εθνικό δίκαιο για όλους τους λοιπούς παρόχους τηλεοπτικών υπηρεσιών, δεν αναφέρονται στην διαδικτυακή τηλεόραση;»
34      Με απόφαση του Προέδρου του Δικαστηρίου της 2ας Οκτωβρίου 2023, αποφασίσθηκε η συνεκδίκαση των υποθέσεων C‑555/23 και C‑556/23 προς διευκόλυνση της έγγραφης και της προφορικής διαδικασίας και προς έκδοση κοινής αποφάσεως.
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
Επί του χαρακτηρισμού των αιτουσών των κύριων δικών ως «παρόχων υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων», κατά την έννοια της οδηγίας 2010/13
35      Όπως προκύπτει από τις αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως, τα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο στηρίζονται στην παραδοχή ότι η μετάδοση των επίμαχων στο πλαίσιο των κύριων δικών εκπομπών συνιστά υπηρεσία οπτικοακουστικών μέσων εμπίπτουσα στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2010/13 και ότι, επομένως, οι αιτούσες των κύριων δικών αποτελούν «παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων», κατά την έννοια της εν λόγω οδηγίας.
36      Ωστόσο, στις γραπτές παρατηρήσεις της και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση η Μακελειό ΕΠΕ υποστήριξε ότι δεν αποτελεί «πάροχο υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων», κατά την έννοια της εν λόγω οδηγίας, και ότι, ως εκ τούτου, η οδηγία δεν έχει εφαρμογή ως προς αυτήν.
37      Επισημαίνεται συναφώς ότι, στο πλαίσιο της κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ των δικαιοδοτικών οργάνων της Ένωσης και των εθνικών δικαστηρίων, εναπόκειται κατ’ αρχήν στο εθνικό δικαστήριο να εξακριβώσει ότι συντρέχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις από τις οποίες εξαρτάται η εφαρμογή κανόνα δικαίου της Ένωσης στην υπόθεση που εκκρεμεί ενώπιόν του, το δε Δικαστήριο, αποφαινόμενο επί αιτήσεως εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως, μπορεί ενδεχομένως να παράσχει διευκρινίσεις προκειμένου να καθοδηγήσει το εθνικό δικαστήριο κατά την ερμηνεία του (απόφαση της 15ης Μαρτίου 2012, SCF, C‑135/10, EU:C:2012:140, σκέψη 67 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
38      Ως εκ τούτου, στο Δικαστήριο απόκειται να παράσχει στο αιτούν δικαστήριο τα αναγκαία ερμηνευτικά στοιχεία όσον αφορά την έννοια της «υπηρεσίας οπτικοακουστικών μέσων», κατά την ως άνω οδηγία, προκειμένου το δεύτερο να διακριβώσει αν η μετάδοση των επίμαχων στις υποθέσεις των κύριων δικών εκπομπών εμπίπτει στην εν λόγω έννοια και αν, όσον αφορά τις συγκεκριμένες εκπομπές, οι Μακελειό ΕΠΕ και Zougla πρέπει, επομένως, να θεωρηθούν «πάροχοι υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων», κατά την έννοια της οδηγίας.
39      Στο ως άνω πλαίσιο, υπενθυμίζεται ότι, κατά τον ορισμό που μνημονεύεται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, σημείο i, της οδηγίας 2010/13, ως «υπηρεσία οπτικοακουστικών μέσων» νοείται υπηρεσία, όπως ορίζεται στα άρθρα 56 και 57 ΣΛΕΕ, της οποίας κύριος σκοπός, είτε της υπηρεσίας αυτής καθεαυτήν είτε ενός διακριτού τμήματός της, είναι η παροχή προγραμμάτων, υπό τη συντακτική ευθύνη του παρόχου υπηρεσιών μέσων επικοινωνίας, προς το ευρύ κοινό, με σκοπό την ενημέρωση, την ψυχαγωγία ή την εκπαίδευση μέσω δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2002/21.
40      Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2010/13, για τους σκοπούς της συγκεκριμένης οδηγίας, ως «πάροχος υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων» νοείται το φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο έχει τη συντακτική ευθύνη για την επιλογή του οπτικοακουστικού περιεχομένου της υπηρεσίας οπτικοακουστικών μέσων και το οποίο καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο αυτό οργανώνεται.
41      Κατά πρώτον, διευκρινίζεται ότι, όπως προκύπτει από το ίδιο το γράμμα του άρθρου 1, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, σημείο i, της οδηγίας 2010/13, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 2, σημείο 1, της οδηγίας 2018/1972, το οποίο αντικατέστησε το άρθρο 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2002/21, τόσο η μετάδοση προγραμμάτων μέσω ραδιοσυχνοτήτων, αναλογικά ή ψηφιακά, όσο και η μετάδοση προγραμμάτων μέσω Διαδικτύου μπορούν να εμπίπτουν στην έννοια των «υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων», κατά την οδηγία 2010/13.
42      Ως εκ τούτου, η έννοια των «παρόχων υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων» καταλαμβάνει τόσο τους παραδοσιακούς παρόχους τηλεοπτικών υπηρεσιών οι οποίες μνημονεύονται στη σκέψη 29 της παρούσας αποφάσεως όσο και τους παρόχους διαδικτυακών τηλεοπτικών υπηρεσιών.
43      Κατά δεύτερον, δεν αμφισβητείται ότι, αφενός, οι επίμαχες στο πλαίσιο των κύριων δικών εκπομπές μεταδόθηκαν για ενημερωτικούς ή ψυχαγωγικούς σκοπούς και, αφετέρου, μεταδόθηκαν από ιστοτόπους και, ως εκ τούτου, μέσω δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών, κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 1, της οδηγίας 2018/1972.
44      Κατά τρίτον, όπως προκύπτει από το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2010/13, η έννοια του «προγράμματος», κατά την εν λόγω οδηγία, αφορά «σειριακό σύνολο κινούμενων εικόνων [...], το οποίο συνιστά ένα μεμονωμένο στοιχείο, ανεξαρτήτως του μήκους του, στο πλαίσιο προγραμματισμού ή καταλόγου καταρτιζόμενου από τον πάροχο υπηρεσιών μέσων επικοινωνίας, το οποίο περιλαμβάνει ταινίες μεγάλου μήκους, βιντεοκλίπ, αθλητικά γεγονότα, κωμικές σειρές, ντοκιμαντέρ, παιδικά προγράμματα και δραματοποιημένα έργα».
45      Επισημαίνεται συναφώς ότι, όσον αφορά τη μέσω ιστοτόπου διάθεση βίντεο μικρής χρονικής διάρκειας, με τα οποία παρουσιάζονται σύντομα στιγμιότυπα τοπικών ειδήσεων, αθλητικών ανταποκρίσεων και ψυχαγωγίας, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι τα συγκεκριμένα βίντεο εμπίπτουν στην έννοια του «προγράμματος», κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2010/13 (απόφαση της 21ης Οκτωβρίου 2015, New Media Online, C‑347/14, EU:C:2015:709, σκέψη 24).
46      Για να καταλήξει στην ανωτέρω εκτίμηση, το Δικαστήριο στηρίχθηκε ιδίως στο ότι, όπως ακριβώς συμβαίνει στην περίπτωση τηλεοπτικώς μεταδιδόμενου προγράμματος, τα εν λόγω βίντεο απευθύνονται σε μαζικό κοινό και είναι πιθανό να έχουν σαφή απήχηση σε αυτό, κατά την έννοια της αιτιολογικής σκέψεως 21 της οδηγίας 2010/13. Επιπλέον, ο τρόπος επιλογής των συγκεκριμένων βίντεο, καθόσον παρέχει στον χρήστη του Διαδικτύου δυνατότητα προσβάσεως στο βίντεο το οποίο τον ενδιαφέρει κατά τη χρονική στιγμή που ο ίδιος επιλέγει, και κατόπιν δικού του αιτήματος, από κατάλογο προγραμμάτων τον οποίο έχει καταρτίσει ο εκμεταλλευόμενος τη διαδικτυακή εφημερίδα, δεν διαφέρει από τον προτεινόμενο τρόπο επιλογής στο πλαίσιο των κατά παραγγελία υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων, οι οποίες εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Τέλος, τα βίντεο ειδησεογραφικού περιεχομένου ανταγωνίζονται τις εκ μέρους των παρόχων τηλεοπτικών εκπομπών υπηρεσίες ενημερώσεως, ενώ τα σχετικά με πολιτιστικά ή αθλητικά γεγονότα ή με ανταποκρίσεις ψυχαγωγικού περιεχομένου ανταγωνίζονται τους μουσικούς και αθλητικούς τηλεοπτικούς σταθμούς καθώς και τις ψυχαγωγικές εκπομπές (πρβλ. απόφαση της 21ης Οκτωβρίου 2015, New Media Online, C‑347/14, EU:C:2015:709, σκέψεις 21 και 23).
47      Εν προκειμένω, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, το ΕΣΡ επισήμανε ότι η επίμαχη στο πλαίσιο της σχετικής με τη Μακελειό ΕΠΕ κύριας δίκης εκπομπή μεταδιδόταν καθημερινά από τον ιστότοπο της εν λόγω οντότητας με οπτικοακουστική μορφή, διαρκούσε επί ώρες, είχε δική της ονομασία και την παρουσίαζε ο ίδιος δημοσιογράφος, μεταδιδόταν δε με τον λογότυπο της Μακελειό ΕΠΕ, η οποία ενημέρωνε το κοινό, στον ιστότοπό της, για την καθημερινή μετάδοση της συγκεκριμένης εκπομπής, καθώς και ότι η εκπομπή μεταδιδόταν αρχικά απευθείας, εν συνεχεία δε ήταν διαθέσιμη στον ιστότοπο ώστε οι ενδιαφερόμενοι να έχουν πρόσβαση σε αυτήν κατά παραγγελία, και ότι, στον εν λόγω ιστότοπο, υπήρχε κατάλογος που καθιστούσε δυνατή την αναζήτηση προγενέστερων εκπομπών. Το ΕΣΡ επισήμανε επίσης ότι τα ίδια χαρακτηριστικά γνωρίσματα είχε και η επίμαχη στο πλαίσιο της σχετικής με τη Zougla κύριας δίκης εκπομπή.
48      Συνεπώς, υπό την επιφύλαξη διακριβώσεως εκ μέρους του αιτούντος δικαστηρίου, διαπιστώνεται ότι οι επίμαχες στις υποθέσεις των κύριων δικών εκπομπές, ως βίντεο που εντάσσονται στον προγραμματισμό μεταδόσεων ή στον κατάλογο των οπτικοακουστικών εκπομπών που παρέχονται στο πλαίσιο της ηλεκτρονικής εκδόσεως εφημερίδας, αποτελούν «προγράμματα», κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2010/13.
49      Κατά τέταρτον, όσον αφορά τα κριτήρια που πρέπει να λάβει υπόψη το αιτούν δικαστήριο στο πλαίσιο της εκτιμήσεως περί του κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, σημείο i, της οδηγίας 2010/13 κύριου σκοπού μιας υπηρεσίας διαθέσεως βίντεο η οποία παρέχεται στο πλαίσιο της ηλεκτρονικής εκδόσεως εφημερίδας, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η εν λόγω εκτίμηση πρέπει να συναρτάται με την εξέταση του ζητήματος αν η συγκεκριμένη υπηρεσία έχει, ως τέτοια, αυτοτελές περιεχόμενο και λειτουργία σε σχέση με το περιεχόμενο και τη λειτουργία της δημοσιογραφικής δραστηριότητας του έχοντος την εκμετάλλευση του οικείου ιστοτόπου ή αν είναι απλώς αναπόσπαστο συμπλήρωμα της δραστηριότητας αυτής, ιδίως λόγω της συνάφειας που παρουσιάζει η προσφορά οπτικοακουστικού υλικού με αυτήν του γραπτού κειμένου (απόφαση της 21ης Οκτωβρίου 2015, New Media Online, C‑347/14, EU:C:2015:709, σκέψη 37).
50      Απόκειται, επομένως, στο αιτούν δικαστήριο να εξετάσει αν οι επίμαχες στο πλαίσιο των κύριων δικών εκπομπές έχουν αυτοτελές περιεχόμενο και λειτουργία σε σχέση με το περιεχόμενο και τη λειτουργία των άρθρων γραπτού Τύπου του εκδότη της ηλεκτρονικής εφημερίδας. Εάν τούτο συμβαίνει, οι εν λόγω εκπομπές εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2010/13. Εάν, αντιθέτως, προκύπτει ότι οι συγκεκριμένες εκπομπές αποτελούν απλώς αναπόσπαστο συμπλήρωμα της δημοσιογραφικής δραστηριότητας του εν λόγω εκδότη, ιδίως λόγω της συνάφειας που παρουσιάζουν με την προσφορά γραπτού κειμένου, τότε αυτές δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.
51      Συναφώς, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι το γεγονός ότι το κοινό μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση και να παρακολουθήσει τα βίντεο που μεταδίδονται μέσω του ιστοτόπου της εφημερίδας ανεξαρτήτως αν το κοινό συμβουλεύεται τα άρθρα της ηλεκτρονικής εκδόσεως της συγκεκριμένης εφημερίδας αποτελεί στοιχείο που υποδηλώνει ότι η παρεχόμενη μέσω τέτοιου ιστοτόπου υπηρεσία διαθέσεως βίντεο θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι έχει αυτοτελές περιεχόμενο και λειτουργία σε σχέση με το περιεχόμενο και τη λειτουργία της δημοσιογραφικής δραστηριότητας του έχοντος την εκμετάλλευση του ιστοτόπου και, ως εκ τούτου, ότι συνιστά υπηρεσία διακριτή από τις λοιπές υπηρεσίες που αυτός παρέχει (απόφαση της 21ης Οκτωβρίου 2015, New Media Online, C‑347/14, EU:C:2015:709, σκέψη 36).
52      Κατά πέμπτον, κατά το γράμμα του άρθρου 1, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2010/13, για τους σκοπούς της εν λόγω οδηγίας, ως «συντακτική ευθύνη» νοείται η άσκηση αποτελεσματικού ελέγχου όσον αφορά την επιλογή των προγραμμάτων και την οργάνωσή τους σε χρονολογικό προγραμματισμό, εάν πρόκειται για τηλεοπτικές εκπομπές, ή σε κατάλογο, εάν πρόκειται για κατά παραγγελία υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων.
53      Όσον αφορά τη διάθεση βίντεο μέσω του ιστοτόπου εφημερίδας, πρέπει να γίνει δεκτό ότι ένας τέτοιος έλεγχος μπορεί να αφορά, μεταξύ άλλων, την ανάρτηση στο Διαδίκτυο και τη διαγραφή των βίντεο, το χρονοδιάγραμμα και τα ωράρια μεταδόσεως των βίντεο στον ιστότοπο, το χρονικό διάστημα κατά το οποίο οι χρήστες του Διαδικτύου μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτά, τη διάρθρωση του εν λόγω ιστοτόπου, τον τρόπο παρουσιάσεως και επιλογής των βίντεο, το σύστημα αναζητήσεώς τους και την ενημέρωση του περιεχομένου του ιστοτόπου.
54      Μολονότι στο αιτούν δικαστήριο απόκειται να εκτιμήσει αν οι Μακελειό ΕΠΕ και Zougla υπέχουν τη συντακτική ευθύνη, κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2010/13, όσον αφορά τις επίμαχες στο πλαίσιο των κύριων δικών εκπομπές, τα στοιχεία που μνημονεύονται στη σκέψη 47 της παρούσας αποφάσεως υποδηλώνουν ότι τούτο ισχύει εν προκειμένω. Το στοιχείο, το οποίο επιβεβαίωσε η Μακελειό ΕΠΕ κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι, αφενός, ο παρουσιαστής της επίμαχης εκπομπής στην υπόθεση της σχετικής με την εν λόγω εταιρία κύριας δίκης είναι δημοσιογράφος που απασχολείται από την οντότητα αυτή για να πραγματοποιεί απευθείας αναμεταδόσεις και για να παρουσιάζει καθημερινά τη συγκεκριμένη εκπομπή και, αφετέρου, η Μακελειό ΕΠΕ είχε αποφασίσει να μεταδώσει την επίμαχη στο πλαίσιο της σχετικής με αυτήν κύριας δίκης εκπομπή ενισχύει το ότι η εν λόγω οντότητα είχε αναλάβει τη συντακτική ευθύνη της εκπομπής.
55      Λαμβανομένων υπόψη των όσων εκτίθενται στις σκέψεις 37 έως 54 της παρούσας αποφάσεως και υπό την επιφύλαξη των διακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, πρέπει, συνεπώς, να δοθεί απάντηση στα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα βάσει της παραδοχής, αφενός, ότι οι Μακελειό ΕΠΕ και Zougla αποτελούν «παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων», κατά την έννοια της οδηγίας 2010/13, και, ειδικότερα, παρόχους διαδικτυακών τηλεοπτικών υπηρεσιών, και, αφετέρου, ότι η μετάδοση των επίμαχων στις υποθέσεις των κύριων δικών εκπομπών αποτελεί «υπηρεσία οπτικοακουστικών μέσων», κατά την έννοια της εν λόγω οδηγίας.
Επί της ερμηνείας της επίμαχης στο πλαίσιο των κύριων δικών εθνικής ρυθμίσεως
56      Στις γραπτές παρατηρήσεις της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατυπώνει αμφιβολίες ως προς την προκριθείσα από το αιτούν δικαστήριο ερμηνεία της επίμαχης στο πλαίσιο των κύριων δικών εθνικής ρυθμίσεως, ερμηνεία κατά την οποία οι εθνικές διατάξεις οι οποίες προβλέπουν την υποχρέωση, υπό την απειλή της επιβολής κυρώσεων, σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και την απαγόρευση, επίσης υπό την απειλή της επιβολής κυρώσεων, προβολής ποιοτικά υποβαθμισμένου περιεχομένου δεν εφαρμόζονται προκειμένου περί παρόχων διαδικτυακών τηλεοπτικών υπηρεσιών.
57      Υπενθυμίζεται συναφώς ότι, όπως προκύπτει από πάγια νομολογία, όσον αφορά την ερμηνεία διατάξεων της εθνικής έννομης τάξης, το Δικαστήριο υποχρεούται κατ’ αρχήν να στηρίζεται στους νομικούς χαρακτηρισμούς που προκύπτουν από την απόφαση περί παραπομπής. Ειδικότερα, το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να ερμηνεύει την εσωτερική νομοθεσία κράτους μέλους (απόφαση της 5ης Δεκεμβρίου 2023, Deutsche Wohnen, C‑807/21, EU:C:2023:950, σκέψη 36 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
58      Συνεπώς, στα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα πρέπει να δοθεί απάντηση βάσει της παραδοχής ότι η επίμαχη στο πλαίσιο των κύριων δικών εθνική ρύθμιση δεν έχει εφαρμογή προκειμένου περί παρόχων διαδικτυακών τηλεοπτικών υπηρεσιών.
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
59      Κατ’ αρχάς, από τις αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινισθεί, λαμβανομένης υπόψη της επίμαχης στο πλαίσιο των κύριων δικών εθνικής ρυθμίσεως, αν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2010/13, αφενός, η υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και, αφετέρου, η απαγόρευση της προβολής ποιοτικά υποβαθμισμένου περιεχομένου.
60      Όπως προκύπτει από τον τίτλο και από την αιτιολογική της σκέψη 11, η οδηγία 2010/13 αποσκοπεί στον συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την παροχή υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων, ενόψει της ολοκληρώσεως μιας πραγματικής εσωτερικής αγοράς των συγκεκριμένων υπηρεσιών. Προς τούτο, με την εν λόγω οδηγία θεσπίζεται μια βασική δέσμη συντονισμένων κανόνων οι οποίοι ισχύουν για όλες τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων, ορισμένοι εκ των οποίων, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 18 της ίδιας οδηγίας και από την αιτιολογική σκέψη 7 της οδηγίας 2018/1972, αφορούν το περιεχόμενο των υπηρεσιών αυτών.
61      Τούτου λεχθέντος, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, η γενική εισαγγελέας στο σημείο 72 των προτάσεών της, πέραν των ελάχιστων απαιτήσεων που προβλέπει, η οδηγία 2010/13 δεν περιέχει ρυθμίσεις αναγόμενες στο περιεχόμενο των υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων, κάτι το οποίο αντικατοπτρίζει, άλλωστε, τη βούληση του νομοθέτη της Ένωσης να μη θίξει, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 38 της οδηγίας, την πραγματική εξουσία των παρόχων τέτοιων υπηρεσιών επί του περιεχομένου των συγκεκριμένων υπηρεσιών.
62      Συνεπώς, η οδηγία 2010/13 δεν περιέχει καμία διάταξη σχετική με την ποιότητα, αυτήν καθεαυτήν, του περιεχομένου των προγραμμάτων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της και δεν προβλέπει κανέναν λόγο απαγορεύσεως απτόμενο της χαμηλής ή της υποβαθμισμένης ποιότητας του μεταδιδόμενου περιεχομένου.
63      Κατά συνέπεια, η απαγόρευση προβολής ποιοτικά υποβαθμισμένου περιεχομένου δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2010/13, στο μέτρο που μια τέτοια απαγόρευση βαίνει πέραν των ελάχιστων απαιτήσεων που επιβάλλει η οδηγία.
64      Τούτου λεχθέντος, εν προκειμένω, από τις αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι, όπως άλλωστε επιβεβαίωσε το ΕΣΡ κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου, το περιεχόμενο των επίμαχων στο πλαίσιο των κύριων δικών εκπομπών χαρακτηρίσθηκε ως «ποιοτικά υποβαθμισμένο» και κρίθηκε ως εμπίπτον στο πεδίο εφαρμογής της απαγορεύσεως προβολής ποιοτικά υποβαθμισμένου περιεχομένου την οποία επιβάλλει η επίμαχη στο πλαίσιο των κύριων δικών εθνική ρύθμιση, αποκλειστικώς και μόνον επειδή ένα τέτοιο περιεχόμενο θεωρήθηκε ότι θίγει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
65      Συνεπώς, λαμβανομένων υπόψη των διαφορών των κύριων δικών, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν η οδηγία 2010/13 έχει την έννοια ότι εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της εθνική ρύθμιση η οποία, υπό την απειλή κυρώσεων, επιβάλλει σε όλους τους παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων, εκτός εκείνων που μεταδίδουν το περιεχόμενό τους μέσω Διαδικτύου, υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και αποτροπής προβολής περιεχομένου το οποίο τη θίγει.
66      Κατά πρώτον, επισημαίνεται συναφώς ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2010/13, το οποίο καταλέγεται μεταξύ των διατάξεων που τυγχάνουν εφαρμογής στις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων που μνημονεύονται στο κεφάλαιο III της οδηγίας, επιβάλλει στα κράτη μέλη υποχρέωση να εξασφαλίζουν, με κατάλληλα μέσα, ότι οι υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων οι οποίες παρέχονται από παρόχους υπό τη δικαιοδοσία τους δεν εμπεριέχουν υποκίνηση σε βία ή σε μίσος εναντίον ομάδας ανθρώπων ή μέλους ομάδας για οποιονδήποτε από τους λόγους που διαλαμβάνονται στο άρθρο 21 του Χάρτη ή δημόσια πρόκληση για τέλεση τρομοκρατικού εγκλήματος, τούτο δε «[μ]ε την επιφύλαξη της υποχρέωσης των κρατών μελών να σέβονται και να προστατεύουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια».
67      Με την τελευταία αυτή φράση, ο νομοθέτης της Ένωσης προέβλεψε, επομένως, υποχρέωση των κρατών μελών όχι μόνο να σέβονται, αλλά και να προστατεύουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια κατά την εφαρμογή του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2010/13, υποχρέωση η οποία συνεπάγεται, ειδικότερα, όπως προκύπτει από την ερμηνεία της διατάξεως αυτής θεωρούμενης στο σύνολό της, ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε να διασφαλίζεται ότι το περιεχόμενο των υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων που παρέχουν οι υπό τη δικαιοδοσία τους πάροχοι δεν θίγει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
68      Ως εκ τούτου, από το γράμμα του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2010/13 προκύπτει ότι η υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και η απαγόρευση προβολής περιεχομένου το οποίο τη θίγει εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της συγκεκριμένης διατάξεως.
69      Κατά δεύτερον, το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το εν λόγω άρθρο 6, παράγραφος 1, επιρρωννύει την ως άνω ερμηνεία.
70      Πράγματι, σύμφωνα με το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, σημείο ii, της οδηγίας 2010/13, οι οπτικοακουστικές εμπορικές ανακοινώσεις εμπίπτουν στην έννοια της «υπηρεσίας οπτικοακουστικών μέσων», κατά την εν λόγω οδηγία. Το γεγονός, όμως, ότι το άρθρο 9 της οδηγίας, το οποίο επίσης περιλαμβάνεται στις διατάξεις του κεφαλαίου III της οδηγίας, επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να διασφαλίζουν ότι οι εν λόγω ανακοινώσεις πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων καταλέγεται ειδικότερα, βάσει της παραγράφου 1, στοιχείο γʹ, σημείο i, του άρθρου, η προϋπόθεση να μη θίγουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, επιβεβαιώνει ότι, στο πλαίσιο των τομέων που συντονίζονται με τη συγκεκριμένη οδηγία, ο νομοθέτης της Ένωσης επιδίωξε να προβλέψει λόγο απαγορεύσεως ο οποίος αφορά ειδικώς την προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και ο οποίος αποτελεί την αναγκαία συνέπεια της υποχρεώσεως σεβασμού της αξιοπρέπειας αυτής.
71      Κατά τρίτον, επισημαίνεται, αφενός, ότι, όπως προκύπτει από την αιτιολογική της σκέψη 104, η οδηγία 2010/13 αποσκοπεί στη δημιουργία χώρου χωρίς εσωτερικά σύνορα για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων, διασφαλίζοντας εκ παραλλήλου υψηλό βαθμό προστασίας των σκοπών γενικού συμφέροντος, ιδίως δε της προστασίας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Αφετέρου, από την αιτιολογική σκέψη 59 της οδηγίας συνάγεται ότι η θέσπιση κανόνων όπως είναι οι προβλεπόμενοι με το άρθρο της 6 ανταποκρίνεται σε λόγους απτόμενους ιδίως της προστασίας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ως προς όλες τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων.
72      Επομένως, ερμηνεία του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2010/13 κατά την οποία η συγκεκριμένη διάταξη καταλαμβάνει την υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και την απαγόρευση προβολής περιεχομένου το οποίο τη θίγει είναι συνεπής τόσο με τους σκοπούς που επιδιώκονται με την εν λόγω οδηγία όσο και με εκείνους που επιδιώκονται με την ίδια τη διάταξη.
73      Κατά συνέπεια, από τη γραμματική, συστηματική και τελολογική ερμηνεία του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2010/13 προκύπτει ότι η υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και η απαγόρευση προβολής περιεχομένου το οποίο θίγει την εν λόγω αξιοπρέπεια εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της συγκεκριμένης διατάξεως και, ως εκ τούτου, της οδηγίας.
74      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι εθνική ρύθμιση η οποία, υπό την απειλή κυρώσεων, επιβάλλει σε όλους τους παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων, εκτός εκείνων που μεταδίδουν το περιεχόμενό τους μέσω Διαδικτύου, υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και αποτροπής προβολής περιεχομένου το οποίο τη θίγει εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2010/13 και, ειδικότερα, του άρθρου της 6, παράγραφος 1.
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
75      Λαμβανομένων υπόψη της απαντήσεως που δόθηκε στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα και των όσων εκτίθενται στη σκέψη 64 της παρούσας αποφάσεως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2010/13, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία, υπό την απειλή κυρώσεων, επιβάλλει σε όλους τους παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων, εκτός εκείνων που μεταδίδουν το περιεχόμενό τους μέσω Διαδικτύου, υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και αποτροπής προβολής περιεχομένου το οποίο τη θίγει.
76      Υπενθυμίζεται ότι, βάσει της οδηγίας 89/552/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 3ης Οκτωβρίου 1989, για τον συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την άσκηση τηλεοπτικών δραστηριοτήτων (ΕΕ 1989, L 298, σ. 23), το κείμενο της οποίας, όπως είχε τροποποιηθεί, κωδικοποιήθηκε με την οδηγία 2010/13, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι μια τέτοια οδηγία δεν εναρμονίζει πλήρως τους κανόνες που είναι σχετικοί με τους τομείς που καλύπτει, αλλά θεσπίζει ελάχιστες προδιαγραφές για τις εκπομπές που προέρχονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και προορίζονται να μεταδοθούν στο εσωτερικό της (απόφαση της 18ης Ιουλίου 2013, Sky Italia, C‑234/12, EU:C:2013:496, σκέψη 12 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
77      Στο ως άνω πλαίσιο, όπως προκύπτει από το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2010/13 καθώς και από τις αιτιολογικές της σκέψεις 41 και 83, προς διασφάλιση της πλήρους και προσήκουσας προστασίας των συμφερόντων των καταναλωτών, ήτοι των τηλεθεατών, τα κράτη μέλη έχουν την ευχέρεια, όσον αφορά τους παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων που υπάγονται στη δικαιοδοσία τους, να προβλέπουν λεπτομερέστερους ή αυστηρότερους κανόνες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, διαφορετικές προϋποθέσεις, στους τομείς που καλύπτει η οδηγία αυτή, υπό τον όρον ότι οι εν λόγω κανόνες συνάδουν προς το δίκαιο της Ένωσης και, ειδικότερα, προς τις γενικές αρχές του (απόφαση της 3ης Φεβρουαρίου 2021, Fussl Modestraße Mayr, C‑555/19, EU:C:2021:89, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
78      Εθνική ρύθμιση, πάντως, η οποία επιβάλλει τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και την αποτροπή προβολής περιεχομένου το οποίο τη θίγει προβλέπει απλώς την υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και τον λόγο απαγορεύσεως που αφορά προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, κατά τα προβλεπόμενα σχετικώς στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2010/13, και, επομένως, η εν λόγω ρύθμιση δεν περιλαμβάνει «λεπτομερέστερους» ή «αυστηρότερους» κανόνες, κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας, και δεν εμπίπτει, ως εκ τούτου, στο πεδίο εφαρμογής της τελευταίας αυτής διατάξεως.
79      Συνεπώς, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα δεν πρέπει να δοθεί απάντηση υπό το πρίσμα του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2010/13, αλλά του άρθρου 6, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας.
80      Συναφώς, εθνική ρύθμιση η οποία απλώς επιβάλλει απαίτηση απορρέουσα από τις βασικές προβλέψεις της οδηγίας 2010/13, όπως είναι η υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και αποτροπής της προβολής περιεχομένου το οποίο τη θίγει, κατά τα προκύπτοντα από το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας, πρέπει οπωσδήποτε να εφαρμόζεται σε όλους τους παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων που υπάγονται στη δικαιοδοσία του οικείου κράτους μέλους.
81      Πράγματι, σε διαφορετική περίπτωση, τέτοια εθνική ρύθμιση όχι μόνον δεν θα ελάμβανε υπόψη το προσωπικό πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2010/13 και, ειδικότερα, του άρθρου της 6, παράγραφος 1, αλλά θα υπονόμευε και την επίτευξη του επιδιωκόμενου με την οδηγία σκοπού που συνίσταται στη δημιουργία εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων καθώς και του, κατά το άρθρο 6, παράγραφος 1, σκοπού που ανάγεται στην προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας όσον αφορά το σύνολο των υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων.
82      Συνεπώς, εθνική ρύθμιση επιβάλλουσα σε ορισμένους και μόνον παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και αποτροπής προβολής περιεχομένου το οποίο τη θίγει αντιβαίνει στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2010/13.
83      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2010/13 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία, υπό την απειλή κυρώσεων, επιβάλλει σε όλους τους παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων, εκτός εκείνων που μεταδίδουν το περιεχόμενό τους μέσω Διαδικτύου, υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και αποτροπής προβολής περιεχομένου το οποίο τη θίγει.
Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
84      Λαμβανομένων υπόψη των απαντήσεων που δόθηκαν στο πρώτο και στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα και των όσων εκτίθενται στη σκέψη 64 της παρούσας αποφάσεως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν η αρχή «ουδέν έγκλημα, ουδεμία ποινή άνευ νόμου», η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 49, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του Χάρτη, έχει την έννοια ότι, σε περίπτωση εθνικής ρυθμίσεως η οποία, υπό την απειλή κυρώσεων, επιβάλλει σε όλους τους παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων, εκτός εκείνων που μεταδίδουν το περιεχόμενό τους μέσω Διαδικτύου, υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και αποτροπής προβολής περιεχομένου το οποίο τη θίγει, αντιτίθεται σε διασταλτική ερμηνεία της ρυθμίσεως αυτής κατ’ εφαρμογήν της αρχής της σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας του εθνικού δικαίου, η οποία θα είχε ως συνέπεια να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω ρυθμίσεως και η δεύτερη αυτή κατηγορία παρόχων υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων.
85      Από πάγια νομολογία προκύπτει ότι, κατά την εφαρμογή του εσωτερικού τους δικαίου, τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να το ερμηνεύουν κατά το μέτρο του δυνατού με γνώμονα το γράμμα και τον σκοπό της οικείας οδηγίας, προκειμένου να επιτυγχάνεται το αποτέλεσμα που επιδιώκεται με την οδηγία αυτήν και, κατά συνέπεια, η συμμόρφωση προς το άρθρο 288, τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ. Η συγκεκριμένη υποχρέωση σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας του εθνικού δικαίου είναι πράγματι συμφυής με το σύστημα της Συνθήκης ΛΕΕ, καθόσον παρέχει στα εθνικά δικαστήρια τη δυνατότητα να διασφαλίζουν, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, την πλήρη αποτελεσματικότητα του δικαίου της Ένωσης όταν αποφαίνονται επί των διαφορών των οποίων έχουν επιληφθεί (απόφαση της 24ης Ιανουαρίου 2012, Dominguez, C‑282/10, EU:C:2012:33, σκέψη 24 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
86      Η αρχή της σύμφωνης ερμηνείας επιβάλλει επίσης στα εθνικά δικαστήρια να πράττουν ό,τι είναι δυνατό εντός των ορίων της αρμοδιότητάς τους, λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο του εσωτερικού δικαίου και εφαρμόζοντας τις αναγνωρισμένες από το δίκαιο αυτό μεθόδους ερμηνείας, προκειμένου να διασφαλίζουν την πλήρη αποτελεσματικότητα της οικείας οδηγίας και να καταλήγουν σε λύση σύμφωνη προς τον σκοπό που επιδιώκει η οδηγία αυτή (απόφαση της 24ης Ιανουαρίου 2012, Dominguez, C‑282/10, EU:C:2012:33, σκέψη 27 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
87      Ωστόσο, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, η αρχή της σύμφωνης ερμηνείας οριοθετείται από τις γενικές αρχές του δικαίου, οι οποίες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του δικαίου της Ένωσης, και, μεταξύ άλλων, από την αρχή «ουδέν έγκλημα, ουδεμία ποινή άνευ νόμου», η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 49, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του Χάρτη (πρβλ. αποφάσεις της 28ης Ιουνίου 2012, Caronna, C‑7/11, EU:C:2012:396, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, της 24ης Μαρτίου 2021, Prefettura Ufficio territoriale del governo di Firenze, C‑870/19 και C‑871/19, EU:C:2021:233, σκέψη 49 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 14ης Οκτωβρίου 2021, Ministerul Lucrărilor Publice, Dezvoltării şi Administraţiei, C‑360/20, EU:C:2021:856, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
88      Η εν λόγω αρχή, η οποία αποτελεί ειδική έκφανση της γενικής αρχής της ασφάλειας δικαίου, συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, ότι ο νόμος πρέπει να ορίζει σαφώς τις αξιόποινες πράξεις και τις ποινές με τις οποίες αυτές τιμωρούνται, προκειμένου να διασφαλίζεται η προβλεψιμότητα όσον αφορά τόσο τον ορισμό της αξιόποινης πράξης όσο και τον καθορισμό της ποινής (απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2024, Neves 77 Solutions, C‑351/22, EU:C:2024:723, σκέψη 103 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Η συγκεκριμένη προϋπόθεση πληρούται όταν ο πολίτης έχει τη δυνατότητα να γνωρίζει, με βάση το κείμενο της οικείας διατάξεως και, εν ανάγκη, με τη βοήθεια της ερμηνείας που δίδεται στη διάταξη αυτήν από τα δικαστήρια, ποιες πράξεις και παραλείψεις επάγονται την ποινική ευθύνη του (απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου 2023, Επιτροπή και IGG κατά Dansk Erhverv, C‑508/21 P και C‑509/21 P, EU:C:2023:669, σκέψη 86 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
89      Συναφώς, όσον αφορά, ειδικότερα, περίπτωση σχετική με την έκταση της ποινικής ευθύνης που απορρέει από νόμο θεσπισθέντα προς εφαρμογήν οδηγίας, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι η αρχή που επιβάλλει να μην εφαρμόζονται διασταλτικώς οι ποινικοί νόμοι σε βάρος των διωκομένων, αρχή η οποία συνιστά αναγκαία συνέπεια της αρχής «ουδέν έγκλημα, ουδεμία ποινή άνευ νόμου» και, γενικότερα, της αρχής της ασφάλειας δικαίου, αντιτίθεται στην κίνηση ποινικής διώξεως για συμπεριφορά το αξιόποινο της οποίας δεν προκύπτει σαφώς από τον νόμο (απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 1996, X, C‑74/95 και C‑129/95, EU:C:1996:491, σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
90      Εν τέλει, η υποχρέωση σύμφωνης προς οδηγία ερμηνείας του εθνικού δικαίου, την οποία υπέχει το εθνικό δικαστήριο, οριοθετείται από την αρχή «ουδέν έγκλημα, ουδεμία ποινή άνευ νόμου», δεδομένου ότι, όπως έχει επανειλημμένως επισημάνει το Δικαστήριο, μια οδηγία δεν μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα, αφ’ εαυτής και ανεξαρτήτως νόμου κράτους μέλους θεσπισθέντος προς εφαρμογή της, να θεμελιώνει ή να επιτείνει την ποινική ευθύνη όσων ενεργούν κατά παράβαση των διατάξεών της (βλ. απόφαση της 28ης Ιουνίου 2012, Caronna, C‑7/11, EU:C:2012:396, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
91      Διευκρινίζεται επίσης ότι η αρχή «ουδέν έγκλημα, ουδεμία ποινή άνευ νόμου» τυγχάνει εφαρμογής και στην περίπτωση παραβάσεων ή κυρώσεων μη ποινικού χαρακτήρα (πρβλ. απόφαση της 28ης Οκτωβρίου 2010, SGS Belgium κ.λπ., C‑367/09, EU:C:2010:648, σκέψη 61 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
92      Όπως προκύπτει από τη σκέψη 82 της παρούσας αποφάσεως, είναι αντίθετη προς το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2010/13 εθνική ρύθμιση η οποία, υπό την απειλή κυρώσεων, επιβάλλει σε όλους τους παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων, εκτός εκείνων που μεταδίδουν το περιεχόμενό τους μέσω Διαδικτύου, υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και αποτροπής προβολής περιεχομένου το οποίο τη θίγει.
93      Σε περίπτωση τέτοιας εθνικής ρυθμίσεως θα απαιτούνταν, επομένως, ερμηνεία σύμφωνη προς εκείνη του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2010/13 υπό την έννοια ότι και οι πάροχοι που μεταδίδουν το περιεχόμενό τους μέσω Διαδικτύου υπέχουν την προβλεπόμενη από την εν λόγω ρύθμιση υποχρέωση και ότι είναι, ως εκ τούτου, δυνατόν να επιβληθούν κυρώσεις εις βάρος τους σε περίπτωση παραβάσεως της συγκεκριμένης υποχρεώσεως.
94      Όταν, όμως, εθνική ρύθμιση δεν προβλέπει ότι οι πάροχοι υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων οι οποίοι μεταδίδουν το περιεχόμενό τους μέσω Διαδικτύου υπέχουν υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και αποτροπής προβολής περιεχομένου που θίγει την εν λόγω αξιοπρέπεια και δεν προβλέπει ούτε την επιβολή κυρώσεων εις βάρος των εν λόγω παρόχων σε περίπτωση παραβάσεως της υποχρεώσεως αυτής, η αρχή «ουδέν έγκλημα, ουδεμία ποινή άνευ νόμου» απαγορεύει την επιβολή κυρώσεων στους συγκεκριμένους παρόχους λόγω τέτοιας συμπεριφοράς, μολονότι η οικεία εθνική ρύθμιση είναι αντίθετη προς το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2010/13 (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 28ης Ιουνίου 2012, Caronna, C‑7/11, EU:C:2012:396, σκέψη 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
95      Κατά συνέπεια, ερμηνεία όπως η εξεταζόμενη στη σκέψη 93 της παρούσας αποφάσεως θα είχε ως αποτέλεσμα παραβίαση της αρχής «ουδέν έγκλημα, ουδεμία ποινή άνευ νόμου» και θα αντέβαινε, ως εκ τούτου, στα όρια τα οποία απορρέουν από την ίδια τη φύση κάθε οδηγίας, ως εκ των οποίων, όπως προκύπτει από τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 90 της παρούσας αποφάσεως, απαγορεύεται να έχει μια οδηγία ως αποτέλεσμα, αφ’ εαυτής και ανεξαρτήτως νόμου κράτους μέλους θεσπισθέντος προς εφαρμογή της, τη θεμελίωση ή την επίταση της ποινικής ευθύνης όσων ενεργούν κατά παράβαση των διατάξεών της.
96      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η αρχή «ουδέν έγκλημα, ουδεμία ποινή άνευ νόμου», η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 49, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του Χάρτη, έχει την έννοια ότι, σε περίπτωση εθνικής ρυθμίσεως η οποία, υπό την απειλή κυρώσεων, επιβάλλει σε όλους τους παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων, εκτός εκείνων που μεταδίδουν το περιεχόμενό τους μέσω Διαδικτύου, υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και αποτροπής προβολής περιεχομένου το οποίο τη θίγει, αντιτίθεται σε διασταλτική ερμηνεία της ρυθμίσεως αυτής κατ’ εφαρμογήν της αρχής της σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας του εθνικού δικαίου, η οποία θα είχε ως συνέπεια να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω ρυθμίσεως και η δεύτερη αυτή κατηγορία παρόχων υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων.
Επί του τέταρτου και του πέμπτου προδικαστικού ερωτήματος
97      Λαμβανομένων υπόψη της απαντήσεως που δόθηκε στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα και των όσων εκτίθενται στη σκέψη 64 της παρούσας αποφάσεως, παρέλκει η απάντηση στο τέταρτο και στο πέμπτο προδικαστικό ερώτημα.
Επί των δικαστικών εξόδων
98      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)      Η οδηγία 2010/13/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Μαρτίου 2010, για τον συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την παροχή υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων (οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία (ΕΕ) 2018/1808 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Νοεμβρίου 2018,
έχει την έννοια ότι:
εθνική ρύθμιση η οποία, υπό την απειλή κυρώσεων, επιβάλλει σε όλους τους παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων, εκτός εκείνων που μεταδίδουν το περιεχόμενό τους μέσω Διαδικτύου, υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και αποτροπής προβολής περιεχομένου το οποίο τη θίγει εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας 2010/13 και, ειδικότερα, του άρθρου της 6, παράγραφος 1.
2)      Το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2010/13, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2018/1808,
έχει την έννοια ότι:
αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία, υπό την απειλή κυρώσεων, επιβάλλει σε όλους τους παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων, εκτός εκείνων που μεταδίδουν το περιεχόμενό τους μέσω Διαδικτύου, υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και αποτροπής προβολής περιεχομένου το οποίο τη θίγει.
3)      Η αρχή «ουδέν έγκλημα, ουδεμία ποινή άνευ νόμου», η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 49, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
έχει την έννοια ότι:
σε περίπτωση εθνικής ρυθμίσεως η οποία, υπό την απειλή κυρώσεων, επιβάλλει σε όλους τους παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων, εκτός εκείνων που μεταδίδουν το περιεχόμενό τους μέσω Διαδικτύου, υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και αποτροπής προβολής περιεχομένου το οποίο τη θίγει, αντιτίθεται σε διασταλτική ερμηνεία της ρυθμίσεως αυτής κατ’ εφαρμογήν της αρχής της σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας του εθνικού δικαίου, η οποία θα είχε ως συνέπεια να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω ρυθμίσεως και η δεύτερη αυτή κατηγορία παρόχων υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων.
Arastey Sahún
Γρατσίας
Regan
Passer
Smulders
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 26 Ιουνίου 2025.
Ο Γραμματέας
Η πρόεδρος του τμήματος
A. Calot Escobar
M. L. Arastey Sahún
*      Γλώσσα διαδικασίας: η ελληνική.