62024CJ0016
ARREST VAN HET HOF (Achtste kamer)
27 februari 2025 (
*1
)
„Prejudiciële verwijzing – Artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU – Daadwerkelijke rechtsbescherming – Nationale regels inzake de toewijzing van zaken tussen de rechters van een rechterlijke instantie – Toewijzing van zaken door de administratief verantwoordelijke van een rechterlijke instantie – Bevoegdheid van de aangewezen rechter om te toetsen of een zaak op regelmatige wijze is toegewezen”
In zaak C‑16/24 [Sinalov] (
i
),
betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door de zestiende kamer van de afdeling strafzaken van Sofiyski gradski sad (rechter voor de stad Sofia, Bulgarije) bij beslissing van 11 januari 2024, ingekomen bij het Hof op 11 januari 2024, in de strafprocedure tegen
YR e.a.,
in tegenwoordigheid van:
Sofyiska gradska prokuratura,
wijst
HET HOF (Achtste kamer),
samengesteld als volgt: S. Rodin, kamerpresident, O. Spineanu-Matei (rapporteur) en N. Fenger, rechters,
advocaat-generaal: T. Ćapeta,
griffier: A. Calot Escobar,
gezien de stukken,
gelet op de opmerkingen van: de Europese Commissie, vertegenwoordigd door K. Herrmann, E. Rousseva en P. J. O. Van Nuffel als gemachtigden,
gelet op de beslissing, de advocaat-generaal gehoord, om de zaak zonder conclusie te berechten,
het navolgende
Arrest
1
Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”).
2
Dit verzoek is ingediend in het kader van een strafprocedure tegen YR e.a. wegens deelname aan een georganiseerde criminele groep met als doel om fiscale misdrijven te plegen.
Toepasselijke bepalingen
Unierecht
VEU
3
Artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU luidt:
„De lidstaten voorzien in de nodige rechtsmiddelen om daadwerkelijke rechtsbescherming op de onder het recht van de Unie vallende gebieden te verzekeren.”
Handvest
4
Artikel 47, eerste en tweede alinea, van het Handvest, bepaalt:
„Eenieder wiens door het recht van de Unie gewaarborgde rechten en vrijheden zijn geschonden, heeft recht op een doeltreffende voorziening in rechte, met inachtneming van de in dit artikel gestelde voorwaarden.
Eenieder heeft recht op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak, binnen een redelijke termijn, door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld. […]”
Bulgaars recht
Wet inzake het justitiële stelsel
5
Artikel 9, lid 1, eerste alinea, van de Zakon za sadebnata (wet inzake het justitiële stelsel) luidt als volgt:
„Zaken en dossiers worden binnen de rechterlijke instanties toegewezen op basis van het beginsel van willekeurige selectie, door middel van een uniforme elektronische toewijzing in volgorde van binnenkomst, met inachtneming van de vereisten van artikel 360b.”
6
Artikel 86 van deze wet bepaalt:
„(1)   De president van de regionale rechtbank oefent het algemeen organisatorisch en administratief beheer van de regionale rechtbank uit door:
[…]
2. het werk van de rechters en lekenrechters te organiseren;
[…]
(2)   De bevelen van de president en de door hem goedgekeurde regels inzake de organisatie van de werkzaamheden van de rechterlijke instantie zijn bindend voor alle rechters en personeelsleden van de rechterlijke instantie.”
7
Artikel 360b van deze wet luidt als volgt:
„(1)   De rechterlijke instanties maken gebruik van informatiesystemen die door de plenaire vergadering van de Visshia sadeben savet [(hoge raad voor de magistratuur, Bulgarije)] zijn goedgekeurd in overleg met de minister van Justitie en de minister van Digitaal Bestuur.
[…]
(6)   De rechterlijke instanties maken gebruik van één enkel systeem van willekeurige toewijzing overeenkomstig artikel 9 en artikel 112, lid 6, waarbij die willekeurige toewijzing publiekelijk aantoonbaar is met behulp van cryptografische middelen die bij besluit van de minister van Justitie in overleg met de minister van Digitaal Bestuur zijn vastgesteld.”
Uniforme methodiek
8
De hoge raad voor de magistratuur heeft de Edinna Metodika po prilozhenieto na printsipa za sluchayno Razpredelenie na delata v rayonnite, okrazhnite, administrativnite, voennite, apelativnite i spetsializiranite sadilishta (uniforme methodiek voor de toepassing van het beginsel van willekeurige toewijzing van zaken in regionale-, districts-, administratieve en militaire rechtbanken, hoven van beroep en gespecialiseerde rechtbanken; hierna: „uniforme methodiek”) vastgesteld.
9
Punt 1, onder b), van de uniforme methodiek, dat de willekeurige toewijzing regelt, luidt als volgt:
„De verdeling van de zaken binnen alle rechterlijke instanties geschiedt volgens het beginsel van willekeurige selectie door elektronische toewijzing, in volgorde van binnenkomst, afhankelijk van het onderwerp en het soort zaak, en met inachtneming van de procedurele termijnen die een spoedeisende behandeling vereisen.”
10
Overeenkomstig punt 3 van de uniforme methodiek verricht de administratief verantwoordelijke van de rechterlijke instantie of de president van de afdeling de toewijzingen.
11
Punt 4.1.1 van de uniforme methodiek, dat de „selectie van een rechter in het bijzonder” in strafzaken en administratieve zaken van strafrechtelijke aard regelt, luidt:
„a)
Wanneer de gerechtelijke procedure wordt beëindigd en de zaak wordt terugverwezen naar een openbare aanklager voor nader onderzoek, en de zaak vervolgens weer voor de rechterlijke instantie wordt gebracht, wordt de onder een nieuw nummer geopende zaak toegewezen aan de aanvankelijk aangewezen rechter-rapporteur.
b)
Na de nietigverklaring van een rechterlijke beslissing waarbij de procedure om bevoegdheidsredenen is beëindigd, wordt de nieuwe zaak toegewezen aan de aanvankelijk aangewezen rechter-rapporteur.
c)
Wanneer een zaak wegens slecht beheer naar de rechterlijke instantie in eerste aanleg wordt terugverwezen en vervolgens weer voor dezelfde rechterlijke instantie wordt gebracht, wordt de zaak toegewezen aan de aanvankelijk aangewezen rechter-rapporteur.”
Wetboek van strafvordering
12
De Nakazatelno-protsesualen kodeks (wetboek van strafvordering) bepaalt in artikel 6, lid 1:
„De rechtsbedeling in strafzaken wordt uitsluitend verzorgd door de rechterlijke instanties die zijn ingesteld door de Konstitutsia na Republika Bulgaria [(grondwet van de Republiek Bulgarije)].”
13
In artikel 10 van dat wetboek staat:
„Bij de uitoefening van hun ambt zijn rechters, lekenrechters, openbare aanklagers en onderzoeksinstanties onafhankelijk en uitsluitend gebonden aan de wet.”
14
Artikel 42, lid 2, van dat wetboek luidt als volgt:
„Wanneer de rechterlijke instantie vaststelt dat de zaak onder de bevoegdheid van een andere rechterlijke instantie van dezelfde rang valt, beëindigt zij de procedure en verwijst zij de zaak naar die rechterlijke instantie.”
Hoofdgeding en prejudiciële vragen
15
Op 30 oktober 2014 heeft de Spetsialisirana prokuratura (bijzonder openbaar ministerie, Bulgarije) een aanklacht ingediend tegen YR e.a. wegens deelname aan een georganiseerde criminele groep met als doel om fiscale misdrijven te plegen, in casu het niet-betalen van de verschuldigde belasting over de toegevoegde waarde (btw) ten belope van een bedrag van 6364428 Bulgaarse leva (BGN) (ongeveer 3254080 EUR) tussen januari 2008 en maart 2012. De zaak werd aanhangig gemaakt bij de Spetsializiran nakazatelen sad (bijzondere strafrechter, Bulgarije).
16
Volgens een vermelding in de verwijzingsbeslissing zou, indien YR e.a. schuldig worden bevonden, de strafmaat moeten worden bepaald overeenkomstig kaderbesluit 2004/757/JBZ van de Raad van 25 oktober 2004 betreffende de vaststelling van minimumvoorschriften met betrekking tot de bestanddelen van strafbare feiten en met betrekking tot straffen op het gebied van de illegale drugshandel (PB 2004, L 335, blz. 8) en kaderbesluit 2008/841/JBZ van de Raad van 24 oktober 2008 ter bestrijding van georganiseerde criminaliteit (PB 2008, L 300, blz. 42).
17
Deze zaak is toegewezen aan rechter I. H.
18
Het tussenvonnis van de rechtsprekende formatie bestaande uit rechter I. H. en twee lekenrechters voor het onderzoek van de zaak ten gronde is op 21 juli 2022 in hoger beroep nietig verklaard wegens een procedurefout. Vervolgens is de zaak terugverwezen naar dezelfde rechtsprekende formatie.
19
Bij beschikking van 26 juli 2022 heeft rechter I.H. een einde gesteld aan de procedure tegen YR e.a. voor de betrokken kamer van de Spetsializiran nakazatelen sad omdat deze rechterlijke instantie de volgende dag zou worden ontbonden en de voor deze instantie aanhangige zaken moesten worden overgedragen aan de Sofiyski gradski sad (rechter voor de stad Sofia, Bulgarije), waarnaar bovengenoemde rechter de zaak heeft verwezen.
20
Op 28 juli 2022 werd rechter I.H. opgenomen in de Sofiyski gradski sad.
21
Op 4 augustus 2022 heeft de administratief verantwoordelijke van de afdeling strafzaken van deze rechterlijke instantie de zaak betreffende YR e.a. toegewezen aan rechter H. K met gebruikmaking van het systeem van willekeurige toewijzing.
22
Op 27september 2023 heeft de door die rechter voorgezeten kamer deze zaak terugverwezen naar rechter I. H., gelet op diens vroegere tussenkomst in die zaak. De zestiende kamer van de afdeling strafzaken van de Sofiyski gradski sad die wordt voorgezeten door rechter I. H. en die – volgens een addendum bij het verzoek om een prejudiciële beslissing dat op 17 januari 2024 bij het Hof is ingediend – als de verwijzende rechter moet worden beschouwd, heeft deze terugverwijzing in overweging genomen, aangezien zij van oordeel was dat de regelmatigheid van de toewijzing van een zaak een rechtsvraag was waarover zij – en niet de administratief verantwoordelijke van de afdeling strafzaken van die rechterlijke instantie – moest beslissen, omdat de wijze van toewijzing van een zaak tot de beginselen van de rechterlijke organisatie behoort en het aan elke rechtsprekende formatie staat om haar eigen bevoegdheid te controleren. Na een terechtzitting waarop de verdachten in de gelegenheid zijn gesteld te worden gehoord, heeft rechter I. H. aanvaard om kennis te nemen van de betrokken zaak.
23
Als gevolg van deze terugverwijzing en de aanvaarding ervan heeft de administratief verantwoordelijke van de Sofiyski gradski sad een tuchtprocedure ingeleid tegen rechter H. K., omdat deze de betrokken zaak niet aan hem had terugbezorgd voor nieuwe toewijzing. Daarnaast heeft hij een tuchtprocedure gestart tegen rechter I. H., omdat deze had aanvaard de zaak te behandelen terwijl die niet op regelmatige wijze aan hem was toegewezen.
24
Volgens de verwijzende rechter komt de situatie die aan de orde is in de procedure tegen YR e.a., niet exact overeen met een van de in punt 4.1.1 van de uniforme methodiek genoemde gevallen van selectie van een rechter in het bijzonder, maar lijkt zij op een van die gevallen, namelijk op het geval waarin een beslissing van een rechter in eerste aanleg nietig is verklaard door een appelrechter, die de betrokken zaak terugverwijst naar de rechter in eerste aanleg om de procedure te hervatten.
25
Uit de verwijzingsbeslissing blijkt bovendien dat de administratief verantwoordelijke van de Sofiyski gradski sad twee andere zaken die rechter I. H. had behandeld toen hij werkzaam was bij de Spetsializiran nakazatelen sad, eveneens eerst had toegewezen volgens het systeem van willekeurig toewijzing. Aangezien de aldus aangewezen rechters evenwel van mening waren dat die zaken aan rechter I. H. hadden moeten worden toegewezen, hebben zij deze terugbezorgd aan de administratief verantwoordelijke, die ze met gebruikmaking van het systeem van selectie van een rechter in het bijzonder heeft toegewezen aan rechter I. H.
26
De verwijzende rechter merkt ook op dat noch de uniforme methodiek, noch de Vatreshni pravila za sluchayno Razpredelenie na delata i za zamestvane na sadii v Nakazatelno otdelenie na Sofiyski gradski sad (reglement van orde inzake de willekeurige toewijzing van zaken en de vervanging van rechters bij de strafrechtelijke afdeling van de Sofiyski gradski sad) regelt hoe toezicht wordt uitgeoefend op de methode die de administratief verantwoordelijke hanteert voor de toewijzing van een zaak (willekeurige toewijzing of selectie van een rechter in het bijzonder).
27
Volgens de verwijzende rechter moet dit toezicht als een juridische kwestie worden aangemerkt, zodat het op onafhankelijke wijze moet worden uitgeoefend door de rechter aan wie de zaak door de administratief verantwoordelijke is toegewezen, na het horen van de partijen en onder toezicht van de hogere rechter. Hij baseert zich in dit verband op artikel 6, lid 1, en artikel 10 van wetboek van strafvordering en, naar analogie, op artikel 42, lid 2, van dat wetboek, dat betrekking heeft op de verwijzing van een zaak van de ene naar de andere rechter.
28
De verwijzende rechter merkt evenwel op dat andere instanties van mening zijn dat in geval van twijfel over de regelmatigheid van de toewijzing van een zaak volgens het systeem van willekeurige toewijzing, de aangezochte rechter dit moet meedelen aan de administratief verantwoordelijke, die als enige bevoegd is om de regelmatigheid van een toewijzing te beoordelen en die moet beslissen of hij in voorkomend geval de andere methode van toewijzing, namelijk de selectie van een rechter in het bijzonder, hanteert.
29
In deze context legt de verwijzende rechter een verband tussen zijn situatie en het begrip „onafhankelijk gerecht” in de zin van artikel 47 van het Handvest, en wel om twee redenen. Het gaat immers om de vraag of het beginsel dat eenieder er recht op heeft dat zijn zaak door een onafhankelijke rechter wordt behandeld, wordt geëerbiedigd wanneer, ten eerste, een rechterlijke instantie geen uitspraak kan doen over haar eigen bevoegdheid maar zich moet verlaten op de beoordeling van een administratief verantwoordelijke, met dien verstande dat deze verantwoordelijke in die hoedanigheid geen rechtsprekende functie uitoefent en geen deel uitmaakt van de rechtsprekende formatie waarbij een zaak aanhangig is gemaakt of die daarvan kennis moet nemen, en ten tweede, het feit dat een rechter van die rechterlijke instantie daarover uitspraak doet, een tuchtrechtelijke inbreuk vormt.
30
De verwijzende rechter is tevens van oordeel dat een parallel kan worden getrokken tussen zijn situatie en de rechtspraak van het Hof volgens welke, ten eerste, de door het Unierecht vereiste waarborgen van onafhankelijkheid en onpartijdigheid met name vereisen dat er regels zijn voor de benoeming van rechters en, ten tweede, rechters na hun benoeming aan geen enkele druk mogen worden onderworpen en bij de vervulling van hun ambt geen instructies mogen ontvangen. De toewijzing van een zaak aan een rechter door de administratief verantwoordelijke lijkt namelijk op een benoeming.
31
Voorts merkt de verwijzende rechter op dat de tuchtprocedures die zijn ingesteld tegen de rechters H. K. en I. H. betrekking hebben op de inhoud van beslissingen of maatregelen die zij in het kader van hun rechtsprekende functie hebben genomen. Volgens de rechtspraak van het Hof kan in dergelijke gevallen echter slechts een tuchtprocedure worden ingesteld in zeer uitzonderlijke situaties waarbij de gedragingen van de rechters ernstig en volstrekt onverschoonbaar zijn, bijvoorbeeld wanneer zij de nationaal- en Unierechtelijke regels waarvan zij de naleving dienen te waarborgen, opzettelijk en te kwader trouw of vanwege bijzonder ernstige en grove nalatigheden schenden, wanneer zij handelen naar willekeur of in geval van rechtsweigering.
32
Bovendien zien de tegen de rechters H. K. en I. H. ingestelde tuchtprocedures op situaties waarin zij op een beweerdelijk onjuiste wijze gebruik hebben gemaakt van een bevoegdheid die de rechterlijke instanties toekomt, namelijk om zelf hun bevoegdheid te toetsen. Dit zijn situaties waarin dergelijke procedures volgens de rechtspraak van het Hof niet mogen worden ingesteld.
33
Tegen deze achtergrond heeft de zestiende kamer van de afdeling strafzaken van de Sofiyski gradski sad de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1)
Is het verenigbaar met artikel 19, lid 1, tweede alinea, [VEU] en artikel 47 van het [Handvest] dat een nationale wet die als beginsel van rechtsbedeling voorziet in de willekeurige aanwijzing van rechters voor het behandelen en afdoen van strafzaken, aldus wordt uitgelegd dat in geval van twijfel of dit beginsel in een reeds door de administratief verantwoordelijke van een rechterlijke instantie toegewezen zaak geschonden is, die twijfel aldus moet worden weggenomen […] dat dit een juridische kwestie betreft waarover de met de behandeling van de zaak belaste rechter beslist, […] na de partijen te hebben gehoord en in het kader van een hoger beroep, of dat dit een administratieve kwestie betreft waarvan de beoordeling onder de uitsluitende bevoegdheid valt van de administratief verantwoordelijke van de rechterlijke instantie?
2)
[Is het voorts daarmee verenigbaar dat deze nationale wet] aldus wordt uitgelegd dat wanneer de rechter aan wie de zaak is toegewezen van mening is dat volgens [het] beginsel [naar nationaal recht inzake de willekeurige selectie van de rechter voor het behandelen en afdoen van strafzaken] een andere rechter deze zaak dient te behandelen en de zaak naar die rechter doorverwijst, en [deze andere] rechter die de behandeling van [die] zaak heeft overgenomen, eerst beslist om de partijen in een procedure op tegenspraak te horen en vervolgens zelfstandig over zijn eigen bevoegdheid oordeelt, deze twee rechters een tuchtrechtelijke inbreuk begaan, aangezien zij door hun gedrag de reputatie van de rechterlijke macht aantasten en hun ambtelijke plichten niet nakomen?”
34
Bij een op 29 april 2024 bij het Hof ingekomen addendum bij het verzoek om een prejudiciële beslissing heeft de verwijzende rechter het Hof een afschrift doen toekomen van een beschikking van de president van de Sofiyski gradski sad van 25 april 2024 in het kader van de tuchtprocedures tegen de rechters H. K. en I. H., volgens welke deze rechters tot de orde zijn geroepen wegens de in punt 23 van het onderhavige arrest genoemde feiten.
Beantwoording van de prejudiciële vragen
Eerste vraag
35
De eerste vraag betreft de uitlegging van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest.
36
Vooraf zij opgemerkt dat artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU van toepassing is in de context van het hoofdgeding. Deze bepaling is namelijk bedoeld om te worden toegepast ten aanzien van elke nationale instantie die als rechterlijke instantie uitspraak kan doen over vragen die de toepassing of de uitlegging van het Unierecht betreffen en dus betrekking hebben op gebieden die onder dat recht vallen (arrest van 26 maart 2020, Miasto Łowicz en Prokurator Generalny, C‑558/18 en C‑563/18, EU:C:2020:234, punt 34 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Aangezien de verwijzende rechter een dergelijke instantie is, moet de bij hem aanhangige procedure voldoen aan de vereisten die voortvloeien uit het recht op daadwerkelijke rechtsbescherming als bedoeld in die bepaling.
37
Voor zover de eerste vraag betrekking heeft op de uitlegging van artikel 47 van het Handvest, zij er voorts aan herinnerd dat de werkingssfeer van het Handvest voor wat betreft het handelen van de lidstaten is omschreven in artikel 51, lid 1, op grond waarvan de bepalingen van het Handvest tot de lidstaten zijn gericht wanneer zij het recht van de Unie ten uitvoer brengen. Hieruit volgt dat de in de rechtsorde van de Unie gewaarborgde grondrechten toepassing kunnen vinden in alle situaties die door het Unierecht worden beheerst, maar niet daarbuiten [zie in die zin arrest van 19 november 2019, A. K. e.a. (Onafhankelijkheid van de tuchtkamer van de Sąd Najwyższy), C‑585/18, C‑624/18 en C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 78 en aldaar aangehaalde rechtspraak].
38
Wat de strafprocedure tegen YR e.a. betreft, vermeldt de verwijzende rechter enkel dat de verdachten worden vervolgd wegens deelname aan een georganiseerde criminele groep met als doel om fiscale misdrijven te plegen die verband houden met de niet-betaling van de verschuldigde btw, en dat, indien wordt erkend dat zij schuldig zijn, de vaststelling van hun straf moet worden bepaald overeenkomstig de kaderbesluiten 2004/757 en 2008/841. De verwijzingsbeslissing bevat echter geen enkele aanwijzing over het feitelijke kader waarin deze procedure heeft plaatsgevonden, aan de hand waarvan deze beweringen zouden kunnen worden verduidelijkt en het Hof zou kunnen nagaan of die procedure daadwerkelijk een tenuitvoerlegging van het Unierecht inhoudt.
39
Overeenkomstig artikel 94, onder c), van het Reglement voor de procesvoering van het Hof dient het verzoek om een prejudiciële beslissing de uiteenzetting te bevatten van de redenen die de verwijzende rechter ertoe hebben gebracht om zich over de uitlegging of de geldigheid van een aantal Unierechtelijke bepalingen vragen te stellen, alsook het verband tussen die bepalingen en de op het hoofdgeding toepasselijke nationale wettelijke regeling. Dienaangaande zij eraan herinnerd dat deze uiteenzetting, evenals het bij artikel 94, onder a), van dat Reglement voor de procesvoering vereiste summiere overzicht van de relevante feiten, het Hof in staat moet stellen om, naast de ontvankelijkheid van het verzoek om een prejudiciële beslissing, ook zijn eigen bevoegdheid tot beantwoording van de vragen in het kader van dat verzoek te toetsen (beschikking van 9 september 2014, Parva Investitsionna Banka e.a., C‑488/13, EU:C:2014:2191, punt 25 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
40
Dat is in casu niet het geval.
41
Niettemin moet artikel 47 van het Handvest in aanmerking worden genomen bij de uitlegging van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU. Artikel 47 van het Handvest is weliswaar niet van toepassing op het hoofdgeding, maar het dient toch naar behoren in aanmerking te worden genomen bij de uitlegging van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, omdat laatstgenoemde bepaling alle lidstaten verplicht te voorzien in de nodige rechtsmiddelen om op de onder het Unierecht vallende gebieden daadwerkelijke rechtsbescherming in de zin van met name artikel 47 van het Handvest te verzekeren (zie in die zin arrest van 20 april 2021, Repubblika, C‑896/19, EU:C:2021:311, punt 45 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
42
Bijgevolg moet worden geoordeeld dat de verwijzende rechter met zijn eerste vraag in essentie wenst te vernemen of artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, aldus moet worden uitgelegd dat wanneer een lidstaat een systeem voor de toewijzing van zaken binnen rechterlijke instanties heeft ingevoerd dat is gebaseerd op het beginsel van willekeurige selectie van de rechtsprekende formatie, met bepaalde uitzonderingen, en waarbij de administratief verantwoordelijke van elke rechterlijke instantie tussenkomt, het zich ertegen verzet dat, wanneer een rechter aan wie een zaak is toegewezen twijfels heeft over de regelmatigheid van die toewijzing, die rechter wordt belet om zelf uitspraak te doen over deze kwestie en, in voorkomend geval, om die zaak naar een andere rechter van dezelfde rechterlijke instantie te verwijzen op grond dat deze hem had moeten worden toegewezen, omdat volgens dat systeem die eerste rechter de betrokken zaak moet terugbezorgen aan de administratief verantwoordelijke van die rechterlijke instantie, opdat deze laatste de regelmatigheid van de aanvankelijke toewijzing van die zaak nagaat en de zaak eventueel opnieuw toewijst.
43
In dit verband zij eraan herinnerd dat het Unierecht bij de huidige stand ervan niet de rechterlijke organisatie in de lidstaten regelt, met name wat betreft de instelling, de samenstelling, de bevoegdheden en de werking van de nationale rechterlijke instanties, zodat de regels ter zake in beginsel tot de bevoegdheid van de lidstaten behoren. Niettemin moeten zij bij de uitoefening van deze bevoegdheid de verplichtingen nakomen die voor hen uit het Unierecht voortvloeien (zie in die zin arrest van 21 december 2021, Euro Box Promotion e.a., C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 en C‑840/19, EU:C:2021:1034, punten 133 en 180 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
44
Dit is inzonderheid het geval voor de verplichtingen die voortvloeien uit artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU (arresten van 26 maart 2020, Miasto Łowicz en Prokurator Generalny, C‑558/18 en C‑563/18, EU:C:2020:234, punt 36 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 11 juli 2024, Hann-Invest e.a., C‑554/21, C‑622/21 en C‑727/21, EU:C:2024:594, punt 44 en aldaar aangehaalde rechtspraak), op grond waarvan de lidstaten moeten voorzien in de nodige rechtsmiddelen om daadwerkelijke rechtsbescherming op de onder het recht van de Unie vallende gebieden te verzekeren.
45
De regels betreffende de toewijzing van zaken binnen een rechterlijke instantie houden verband met het begrip „daadwerkelijke rechtsbescherming” in de zin van die bepaling.
46
De uit artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU voortvloeiende verplichtingen hebben immers met name betrekking op het bestaan van een gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld, gelet op het onlosmakelijke verband tussen de toegang tot een dergelijk gerecht en de waarborgen van onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechters (zie in die zin arrest van 11 juli 2024, Hann-Invest e.a., C‑554/21, C‑622/21 en C‑727/21, EU:C:2024:594, punt 55 en aldaar aangehaalde rechtspraak), welke waarborgen ook worden vereist door artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU.
47
Deze verplichting om rechterlijke instanties die deel uitmaken van het stelsel van rechtsmiddelen op de onder het Unierecht vallende gebieden vooraf bij wet in te stellen, welke verplichting eveneens wordt vermeld in artikel 47, tweede alinea, van het Handvest, heeft niet alleen betrekking op de rechtsgrondslag voor het bestaan zelf van de betreffende rechterlijke instantie, maar ook op de samenstelling van de rechtsprekende formatie in elke zaak en op alle overige nationaalrechtelijke bepalingen waarvan de niet-inachtneming meebrengt dat de deelname van een of meerdere rechters aan het onderzoek van de zaak onregelmatig is (zie in die zin arrest van 29 maart 2022, Getin Noble Bank, C‑132/20, EU:C:2022:235, punt 121 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
48
Het vereiste van onafhankelijkheid van de rechterlijke instanties dat voortvloeit uit het Unierecht heeft daarenboven niet alleen betrekking op de ongepaste invloed die door de wetgevende en de uitvoerende macht kan worden uitgeoefend, maar ook op de ongepaste invloed waarvan er binnen de betrokken rechterlijke instantie sprake kan zijn (zie in die zin arrest van 11 juli 2024, Hann-Invest e.a., C‑554/21, C‑622/21 en C‑727/21, EU:C:2024:594, punt 54 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
49
Bovendien moet de uitoefening van de rechtsprekende taak niet alleen vrij zijn van elke rechtstreekse beïnvloeding, in de vorm van instructies, maar ook van meer indirecte vormen van beïnvloeding die rechterlijke beslissingen zouden kunnen sturen [arrest van 14 november 2024, S. (Wijziging van de rechtsprekende formatie), C‑197/23, EU:C:2024:956, punt 62 en aldaar aangehaalde rechtspraak].
50
Schending van de regels inzake de aanwijzing van de rechter die in een bepaalde zaak uitspraak moet doen, kan een dergelijk gevolg hebben [zie in die zin arrest van 14 november 2024, S. (Wijziging van de rechtsprekende formatie), C‑197/23, EU:C:2024:956, punt 55].
51
In casu blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat het nationale recht een systeem voor de toewijzing van zaken binnen rechterlijke instanties heeft ingevoerd dat is gebaseerd op het beginsel van willekeurige selectie van de rechtsprekende formatie, met bepaalde uitzonderingen, en waarbij de administratief verantwoordelijken van die rechterlijke instanties tussenkomen, die zelf lid ervan zijn. Een dergelijk toewijzingssysteem lijkt op zich niet van dien aard te zijn dat het de rechtsprekende formaties blootstelt aan ongepaste invloed. In het bijzonder impliceert een fout bij de toepassing van de toewijzingsregels niet noodzakelijkerwijs dat er sprake is van een dergelijke invloed. Niettemin kan met name niet worden uitgesloten dat het feit dat een zaak niet wordt toegewezen aan een rechter die er in een eerder stadium van de procedure kennis van heeft genomen, in een situatie waarin het nationale recht in een dergelijke toewijzing voorziet, tot doel kan hebben te voorkomen dat die rechter opnieuw kennisneemt van die zaak.
52
In deze context rijst de vraag hoe toezicht wordt uitgeoefend op de correcte toepassing van een dergelijk toewijzingssysteem in een bepaalde zaak.
53
In dit verband moet worden opgemerkt dat het voor het vertrouwen van de rechtzoekenden in de rechterlijke instanties van een democratische samenleving noodzakelijk is dat een mogelijkheid bestaat om na te gaan of de waarborgen die zijn verbonden aan het begrip „gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld” in de zin van punt 47 van het onderhavige arrest in acht zijn genomen. Zo vormt de toetsing die ziet op de naleving van het vereiste dat elke rechterlijke instantie, gelet op haar samenstelling, een onafhankelijk, onpartijdig en vooraf bij wet ingesteld gerecht moet zijn, een wezenlijk vormvoorschrift waarvan de eerbiediging de openbare orde raakt [zie in die zin arresten van 1 juli 2008, Chronopost en La Poste/UFEX e.a., C‑341/06 P en C‑342/06 P, EU:C:2008:375, punt 46, en 8 mei 2024, Asociația Forumul Judecătorilor din România (Verenigingen van magistraten), C‑53/23, EU:C:2024:388, punt 55 en aldaar aangehaalde rechtspraak]. Het Hof heeft geoordeeld dat een dergelijke toetsing moet kunnen worden verricht bij de behandeling van een beroep, in voorkomend geval ambtshalve wanneer op dit punt ernstige twijfel rijst (zie in die zin arrest van 26 maart 2020, Heroverweging Simpson/Raad en HG/Commissie, C‑542/18 RX-II en C‑543/18 RX-II, EU:C:2020:232, punten 57 en 58).
54
Er kan immers geen sprake zijn van daadwerkelijke rechtsbescherming indien er geen rechterlijke toetsing – op verzoek van een partij of ambtshalve bij ernstige twijfel – mogelijk is van de vraag of de regels op grond waarvan een rechterlijke instantie kan worden aangemerkt als een „onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld” wel zijn nageleefd, en geen mogelijke sancties kunnen volgen als dat niet het geval is. Anders zouden die regels kunnen worden geschonden zonder dat dit enig gevolg heeft [zie in die zin arrest van 14 november 2024, S. (Wijziging van de rechtsprekende formatie), C‑197/23, EU:C:2024:956, punt 66].
55
Hieruit volgt dat artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, vereist dat rechterlijke toetsing mogelijk is van de vraag of de regels van nationaal recht betreffende de toewijzing van zaken wel zijn nageleefd, teneinde te bepalen of de rechtsprekende formatie waaraan een bepaalde zaak is toegewezen, een onafhankelijk, onpartijdig en vooraf bij wet ingesteld gerecht vormt.
56
Gelet op de in punt 43 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte bevoegdheid van de lidstaten met betrekking tot de organisatie van hun gerechtelijk stelsel, verzet het Unierecht zich er evenwel niet tegen dat wanneer een rechter aan wie een zaak is toegewezen door de administratief verantwoordelijke van de betrokken rechterlijke instantie, twijfels heeft over de regelmatigheid van die toewijzing in het licht van de toepasselijke regels van nationaal recht, hij die zaak moet terugbezorgen aan die administratief verantwoordelijke – gelet op diens wettelijke prerogatieven, opdat deze de regelmatigheid kan nagaan – en, in voorkomend geval, moet aanvaarden om die zaak te behandelen indien de oorspronkelijke toewijzing wordt bevestigd. Evenwel moet een rechterlijke toetsing volgens de regels van het nationale recht mogelijk zijn wat de regelmatigheid van een toewijzing door die administratief verantwoordelijke betreft.
57
Gelet op een en ander dient op de eerste vraag te worden geantwoord dat artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, aldus moet worden uitgelegd dat wanneer een lidstaat een systeem voor de toewijzing van zaken binnen rechterlijke instanties heeft ingevoerd dat is gebaseerd op het beginsel van willekeurige selectie van de rechtsprekende formatie, met bepaalde uitzonderingen, en waarbij de administratief verantwoordelijke van elke rechterlijke instantie tussenkomt, het zich niet ertegen verzet dat, wanneer een rechter aan wie een zaak is toegewezen twijfels heeft over de regelmatigheid van die toewijzing, die rechter wordt belet om zelf uitspraak te doen over deze kwestie en, in voorkomend geval, om die zaak naar een andere rechter van dezelfde rechterlijke instantie te verwijzen op grond dat deze hem had moeten worden toegewezen, omdat volgens dat systeem die eerste rechter de betrokken zaak moet terugbezorgen aan de administratief verantwoordelijke van die rechterlijke instantie, opdat deze verantwoordelijke de regelmatigheid van de aanvankelijke toewijzing van die zaak nagaat en de zaak eventueel opnieuw toewijst. Een rechterlijke toetsing volgens de regels van het nationale recht moet mogelijk zijn wat de regelmatigheid van de toewijzing door die administratief verantwoordelijke betreft.
Tweede vraag
58
Met zijn tweede vraag, die is gesteld in dezelfde nationale wettelijke context als de eerste vraag, wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich ertegen verzetten dat, indien een rechter aan wie een zaak is toegewezen volgens het systeem van willekeurige toewijzing van oordeel is dat die zaak bij wijze van uitzondering met name aan een andere rechter van dezelfde rechterlijke instantie had moeten worden toegewezen en die zaak bijgevolg naar die rechter doorverwijst, en deze laatste ermee instemt uitspraak te doen over zijn eigen bevoegdheid, deze twee rechters een tuchtrechtelijke inbreuk kan worden verweten.
59
Dienaangaande zij eraan herinnerd dat uit de bewoordingen van artikel 267 VWEU volgt dat de gevraagde prejudiciële beslissing voor de verwijzende rechterlijke instantie „noodzakelijk” moet zijn „voor het wijzen van haar vonnis” in de bij haar aanhangige zaak. Uit deze bewoordingen en uit de opzet van dit artikel volgt, ten eerste, dat een geding aanhangig moet zijn bij de rechterlijke instantie die om een prejudiciële beslissing verzoekt, in het kader waarvan zij een beslissing moet geven waarbij rekening kan worden gehouden met dat arrest [zie in die zin arrest van 22 maart 2022, Prokurator Generalny (Tuchtkamer van de Sąd Najwyższy – Benoeming), C‑508/19, EU:C:2022:201, punt 62 en aldaar aangehaalde rechtspraak], en ten tweede, dat het Hof geen uitspraak kan doen op een prejudiciële vraag wanneer duidelijk is dat de gevraagde uitlegging van het Unierecht geen verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding (arrest van 21 september 2023, Juan, C‑164/22, EU:C:2023:684, punt 42 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
60
In casu is bij de verwijzende rechter een strafvervolging tegen YR e.a. ingesteld, en niet een tuchtprocedure tegen de rechters I. H. en H. K. In het licht van de verwijzingsbeslissing blijkt de vraag of de vaststelling door deze twee rechters van bepaalde beslissingen over de toewijzing van de zaak betreffende die strafvervolging een tuchtrechtelijke inbreuk kan vormen, geen belang te hebben voor de in het kader van die vervolging te nemen beslissing, aangezien de verwijzingsbeslissing geen onderbouwde aanwijzingen bevat voor een daadwerkelijk verband tussen de twee procedures.
61
De tweede vraag kon dus slechts een belang hebben voor de tuchtprocedure die op de datum van de verwijzingsbeslissing aanhangig was bij een andere instantie dan de verwijzende rechter, in het kader waarvan zij overigens had kunnen worden opgeworpen (zie naar analogie beschikking van 22 december 2022, Sąd Najwyższy, C‑491/20–C‑496/20, C‑506/20, C‑509/20 en C‑511/20, EU:C:2022:1046, punten 84 en 85).
62
De tweede vraag is dus niet-ontvankelijk.
Kosten
63
Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof (Achtste kamer) verklaart voor recht:
Artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie,
moet aldus worden uitgelegd dat
wanneer een lidstaat een systeem voor de toewijzing van zaken binnen rechterlijke instanties heeft ingevoerd dat is gebaseerd op het beginsel van willekeurige selectie van de rechtsprekende formatie, met bepaalde uitzonderingen, en waarbij de administratief verantwoordelijke van elke rechterlijke instantie tussenkomt, het zich niet ertegen verzet dat, wanneer een rechter aan wie een zaak is toegewezen twijfels heeft over de regelmatigheid van die toewijzing, die rechter wordt belet om zelf uitspraak te doen over deze kwestie en, in voorkomend geval, om die zaak naar een andere rechter van dezelfde rechterlijke instantie te verwijzen op grond dat deze hem had moeten worden toegewezen, omdat volgens dat systeem die eerste rechter de betrokken zaak moet terugbezorgen aan de administratief verantwoordelijke van die rechterlijke instantie, opdat deze laatste de regelmatigheid van de aanvankelijke toewijzing van die zaak nagaat en de zaak eventueel opnieuw toewijst. Een rechterlijke toetsing volgens de regels van het nationale recht moet mogelijk zijn wat de regelmatigheid van de toewijzing door die administratief verantwoordelijke betreft.
ondertekeningen
(
*1
)	Procestaal: Bulgaars.
(
i
)	Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.