62017CJ0482_RES
Υπόθεση C-482/17
Τσεχική Δημοκρατία
κατά
Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
Απόφαση (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 3ης Δεκεμβρίου 2019
«Προσφυγή ακυρώσεως – Προσέγγιση των νομοθεσιών – Οδηγία (ΕΕ) 2017/853 – Έλεγχος της απόκτησης και της κατοχής όπλων – Κύρος – Νομική βάση – Άρθρο 114 ΣΛΕΕ – Τροποποίηση υφιστάμενης οδηγίας – Αρχή της αναλογικότητας – Μη διενέργεια εκτίμησης επιπτώσεων – Προσβολή του δικαιώματος ιδιοκτησίας – Αναλογικότητα των λαμβανόμενων μέτρων – Μέτρα που δημιουργούν εμπόδια εντός της εσωτερικής αγοράς – Αρχή της ασφάλειας δικαίου – Αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης – Μέτρα που υποχρεώνουν τα κράτη μέλη να θεσπίσουν νομοθεσία με αναδρομική ισχύ – Αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων – Παρέκκλιση για την Ελβετική Συνομοσπονδία – Δυσμενής διάκριση εις βάρος των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ), πλην του κράτους αυτού»
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Απόκτηση και κατοχή όπλων – Οδηγία 2017/853 – Τροποποίηση υφιστάμενης οδηγίας – Νομική βάση – Άρθρο 114 ΣΛΕΕ
(Άρθρο 114 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 33-40, 42, 45)
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Απόκτηση και κατοχή όπλων – Οδηγία 2017/853 – Παραβίαση της αρχής της δοτής αρμοδιότητας – Δεν συντρέχει
(Άρθρο 5 §§ 1 και 2 ΣΕΕ· άρθρο 114 ΣΛΕΕ· οδηγία 2017/853 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου)
(βλ. σκέψεις 43, 48, 51, 53, 56, 57, 60, 61)
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Απόκτηση και κατοχή όπλων – Οδηγία 2017/853 – Τροποποίηση υφιστάμενης οδηγίας – Μη διενέργεια εκτίμησης επιπτώσεων – Παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας – Δεν συντρέχει
(Οδηγία 2017/853 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου)
(βλ. σκέψεις 76, 82-85)
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Απόκτηση και κατοχή όπλων – Οδηγία 2017/853 – Τροποποίηση υφιστάμενης οδηγίας – Προσβολή του δικαιώματος ιδιοκτησίας – Παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας – Δεν συντρέχει
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 17 § 1 και 52 § 1· οδηγία 2017/853 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου)
(βλ. σκέψεις 135-138)
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Απόκτηση και κατοχή όπλων – Οδηγία 2017/853 – Τροποποίηση υφιστάμενης οδηγίας – Παραβίαση των αρχών της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης – Δεν συντρέχει
(Οδηγία 2017/853 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου)
(βλ. σκέψεις 148, 153, 157)
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Απόκτηση και κατοχή όπλων – Οδηγία 2017/853 – Τροποποίηση υφιστάμενης οδηγίας – Παρέκκλιση για την Ελβετική Συνομοσπονδία – Παραβίαση της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων – Δεν συντρέχει
(Οδηγία 2017/853 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου)
(βλ. σκέψεις 164, 167)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο απορρίπτει την προσφυγή της Τσεχικής Δημοκρατίας κατά της οδηγίας για την ενίσχυση του ελέγχου της απόκτησης και της κατοχής πυροβόλων όπλων διότι, μεταξύ άλλων, η οδηγία αυτή μπορούσε εγκύρως να στηριχθεί στις διατάξεις της Συνθήκης ΛΕΕ σχετικά με την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς
Με την απόφαση της 3ης Δεκεμβρίου 2019,
Τσεχική Δημοκρατία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου
(C-482/17), το Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή με αίτημα την ολική ή μερική ακύρωση της οδηγίας 2017/853 (
1
) (στο εξής: προσβαλλόμενη οδηγία) με την οποία το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο τροποποίησαν την οδηγία 91/477/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με τον έλεγχο της απόκτησης και της κατοχής όπλων (
2
) (στο εξής: οδηγία για τα πυροβόλα όπλα). Το Δικαστήριο έκρινε ότι τα μέτρα που θέσπισε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο με την προσβαλλόμενη οδηγία δεν ενέχουν παραβίαση των αρχών της δοτής αρμοδιότητας, της αναλογικότητας, της ασφάλειας δικαίου, της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και της απαγορεύσεως των διακρίσεων, τις οποίες επικαλείται η Τσεχική Δημοκρατία προς στήριξη της προσφυγής της.
Προκειμένου να καταργηθούν οι συνοριακοί έλεγχοι εντός του χώρου Σένγκεν, η οδηγία για τα πυροβόλα όπλα καθιέρωσε ένα ελάχιστο εναρμονισμένο πλαίσιο σχετικά με την κατοχή και την απόκτηση πυροβόλων όπλων καθώς και σχετικά με τη μεταφορά τους μεταξύ των κρατών μελών. Προς τούτο, η εν λόγω οδηγία προβλέπει διατάξεις που αφορούν τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες επιτρέπεται η απόκτηση και η κατοχή πυροβόλων όπλων διαφόρων κατηγοριών, με την ταυτόχρονη πρόβλεψη, για λόγους δημόσιας ασφάλειας, ότι η απόκτηση ορισμένων ειδών πυροβόλων όπλων πρέπει να απαγορεύεται.
Κατόπιν ορισμένων τρομοκρατικών ενεργειών, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εξέδωσαν το 2017 την προσβαλλόμενη οδηγία με σκοπό τη θέσπιση αυστηρότερων κανόνων για τα πλέον επικίνδυνα, τα απενεργοποιημένα και τα ημιαυτόματα πυροβόλα όπλα. Ταυτοχρόνως, η οδηγία αυτή αποβλέπει στη διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας ορισμένων όπλων, προβλέποντας, μεταξύ άλλων, κανόνες σήμανσης.
Όσον αφορά τα αυτόματα πυροβόλα όπλα που έχουν μετατραπεί σε ημιαυτόματα πυροβόλα όπλα, και τα οποία κατ’ αρχήν απαγορεύονται, η προσβαλλόμενη οδηγία περιέχει παρέκκλιση της οποίας οι προϋποθέσεις πληρούνται μόνον από την Ελβετία, η οποία αποτελεί τμήμα του χώρου Σένγκεν και στην οποία εφαρμόζεται η οδηγία για τα πυροβόλα όπλα. Πρόκειται ειδικότερα για την προϋπόθεση σχετικά με την ύπαρξη στρατιωτικού συστήματος βασιζόμενου στη γενική στράτευση, σύμφωνα με το οποίο κατά τα τελευταία πενήντα έτη βρίσκεται σε ισχύ σύστημα μεταβίβασης πολεμικών πυροβόλων όπλων σε πρόσωπα απολυόμενα από τον στρατό.
Η Τσεχική Δημοκρατία άσκησε προσφυγή ενώπιον του Δικαστηρίου με αίτημα την ολική ή μερική ακύρωση της προσβαλλόμενης οδηγίας. Στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, η Τσεχική Δημοκρατία υποστηρίχθηκε από την Ουγγαρία και την Πολωνία, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο υποστηρίχθηκαν από τη Γαλλία και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Όσον αφορά την προβαλλόμενη παραβίαση της αρχής της δοτής αρμοδιότητας, καταρχάς, το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι, ακόμη και όταν μια πράξη που στηρίζεται στο άρθρο 114 ΣΛΕΕ, όπως η οδηγία 91/477, έχει ήδη εξαλείψει κάθε εμπόδιο στο εμπόριο στον τομέα που εναρμονίζει, ο νομοθέτης της Ένωσης δεν μπορεί να στερείται της δυνατότητας να προσαρμόζει την πράξη αυτή, βάσει της ως άνω διάταξης, σε κάθε μεταβολή των περιστάσεων, δεδομένου του καθήκοντος που τον βαρύνει σχετικά με την προστασία των γενικών συμφερόντων που αναγνωρίζουν οι Συνθήκες. Η καταπολέμηση της διεθνούς τρομοκρατίας και της σοβαρής εγκληματικότητας καθώς και η διατήρηση της δημόσιας ασφάλειας συγκαταλέγονται στα ως άνω γενικά συμφέροντα.
Περαιτέρω, προκειμένου περί ρυθμίσεως που τροποποιεί υφιστάμενη κανονιστική ρύθμιση, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι, για τον προσδιορισμό της νομικής της βάσης, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η υφιστάμενη κανονιστική ρύθμιση την οποία αυτή τροποποιεί και, ιδίως, ο σκοπός και το περιεχόμενό της. Συγκεκριμένα, η μεμονωμένη εξέταση της τροποποιητικής πράξης θα υπήρχε κίνδυνος να καταλήξει στο παράδοξο αποτέλεσμα να μην είναι δυνατόν να εκδοθεί η πράξη αυτή βάσει του άρθρου 114 ΣΛΕΕ, ενώ ο νομοθέτης της Ένωσης θα μπορούσε να καταλήξει στο ίδιο κανονιστικό αποτέλεσμα καταργώντας την αρχική πράξη και προβαίνοντας, βάσει της ως άνω διάταξης, σε πλήρη αναδιατύπωση της πράξης αυτής με νέα πράξη. Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η νομική βάση επί της οποίας έπρεπε να στηριχθεί η προσβαλλόμενη οδηγία έπρεπε να προσδιοριστεί λαμβανομένων υπόψη τόσο του πλαισίου που συνιστά η οδηγία 91/477 όσο και της ρύθμισης η οποία προκύπτει από τις τροποποιήσεις που επέφερε η προσβαλλόμενη οδηγία στην οδηγία 91/477.
Τέλος, αφού συνέκρινε τον σκοπό και το περιεχόμενο της οδηγίας 91/477 με τον αντίστοιχο σκοπό και περιεχόμενο της προσβαλλόμενης οδηγίας, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι οι δύο οδηγίες αποβλέπουν στο να διασφαλίσουν την προσέγγιση των διατάξεων των κρατών μελών στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας των πυροβόλων όπλων για μη στρατιωτική χρήση, οριοθετώντας ταυτόχρονα την ελευθερία αυτή με εγγυήσεις ασφαλείας προσαρμοσμένες στη φύση των συγκεκριμένων εμπορευμάτων, και ότι η προσβαλλόμενη οδηγία περιορίζεται συναφώς στην προσαρμογή της ισορροπίας που καθιερώνει η οδηγία 91/477 μεταξύ των δύο αυτών σκοπών, προκειμένου να την προσαρμόσει στις μεταβαλλόμενες συνθήκες.
Επί του σημείου αυτού, το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι η εναρμόνιση των πτυχών σχετικά με την ασφάλεια των εμπορευμάτων αποτελεί ένα από τα ουσιώδη στοιχεία για την εξασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς, δεδομένου ότι οι αποκλίσεις μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών στον τομέα αυτόν είναι ικανές να δημιουργήσουν εμπόδια στις συναλλαγές. Πάντως, δεδομένου ότι η ιδιαιτερότητα των πυροβόλων όπλων συνίσταται στην επικινδυνότητά τους όχι μόνο για τους χρήστες, αλλά και για το ευρύ κοινό, το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι οι αναγόμενες στη δημόσια ασφάλεια εκτιμήσεις παρίστανται αναγκαίες στο πλαίσιο της ρύθμισης σχετικά με την απόκτηση και την κατοχή των εμπορευμάτων αυτών.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο έκρινε ότι ο νομοθέτης της Ένωσης δεν υπερέβη το περιθώριο εκτιμήσεως που του παρέχει το άρθρο 114 ΣΛΕΕ εκδίδοντας την προσβαλλόμενη οδηγία βάσει της διάταξης αυτής.
Όσον αφορά την προβαλλόμενη παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας, το Δικαστήριο εξέτασε το ζήτημα αν η διοργανική συμφωνία για τη βελτίωση του νομοθετικού έργου (
3
) επέβαλλε ρητώς στην Επιτροπή την υποχρέωση να διενεργήσει εκτίμηση των επιπτώσεων των προβλεπόμενων με την έκδοση της προσβαλλόμενης οδηγίας μέτρων, ώστε να καταστεί δυνατή η εκτίμηση της αναλογικότητας των μέτρων αυτών. Συναφώς, το Δικαστήριο επισήμανε ότι η εκπόνηση εκτιμήσεων επιπτώσεων αποτελεί στάδιο της νομοθετικής διαδικασίας το οποίο πρέπει, κατά κανόνα, να παρεμβληθεί εφόσον μια νομοθετική πρωτοβουλία ενδέχεται να έχει σημαντικές οικονομικές, περιβαλλοντικές ή κοινωνικές επιπτώσεις. Ωστόσο, από τους όρους της συμφωνίας αυτής δεν προκύπτει υποχρέωση να διενεργείται σε κάθε περίπτωση τέτοια εκτίμηση.
Επομένως, η μη διενέργεια εκτίμησης επιπτώσεων δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας όταν ο νομοθέτης της Ένωσης βρίσκεται σε ιδιαίτερη κατάσταση συνεπαγόμενη την ανάγκη να παραλειφθεί η διενέργεια της εκτίμησης αυτής, υπό την προϋπόθεση πάντως ότι ο εν λόγω νομοθέτης διαθέτει επαρκή στοιχεία για την εκτίμηση της αναλογικότητας των σχεδιαζόμενων μέτρων.
Στη συνέχεια της απόφασης, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι ο νομοθέτης της Ένωσης είχε στη διάθεσή του πλήθος αναλύσεων και συστάσεων οι οποίες καλύπτουν το σύνολο των ζητημάτων που θίγονται με την επιχειρηματολογία της Τσεχικής Δημοκρατίας και ότι, αντιθέτως προς ό,τι υποστήριξε το εν λόγω κράτος μέλος, δεν προκύπτει ότι, υπό το πρίσμα των εν λόγω αναλύσεων και συστάσεων, τα επικρινόμενα μέτρα είναι προδήλως απρόσφορα σε σχέση με τους σκοπούς που συνίστανται στην προστασία της δημόσιας ασφάλειας των πολιτών της Ένωσης και στη διευκόλυνση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς των πυροβόλων όπλων για μη στρατιωτική χρήση.
Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο έκρινε ότι, εν προκειμένω, τα θεσμικά όργανα της Ένωσης δεν υπερέβησαν την ευρεία εξουσία εκτιμήσεως που διαθέτουν όταν καλούνται να προβούν σε τέτοιες σύνθετες αξιολογήσεις και εκτιμήσεις πολιτικής, οικονομικής ή κοινωνικής φύσεως. Τέλος, το Δικαστήριο απέρριψε επίσης τα επιχειρήματα της Τσεχικής Δημοκρατίας που βάλλουν ειδικότερα κατά ορισμένων διατάξεων της προσβαλλόμενης οδηγίας τις οποίες το κράτος μέλος αυτό θεωρούσε αντίθετες προς τις αρχές της αναλογικότητας, της ασφάλειας δικαίου και της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης ορισμένων κατηγοριών ιδιοκτητών ή κατόχων όπλων οι οποίοι θα υπάγονταν ενδεχομένως σε αυστηρότερο καθεστώς λόγω της εφαρμογής της προσβαλλόμενης οδηγίας, καθώς και, τέλος, της απαγορεύσεως των διακρίσεων.
Όσον αφορά την τελευταία αυτή αρχή, το Δικαστήριο επισημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι η παρέκκλιση της οποίας απολαύει η Ελβετία λαμβάνει υπόψη τόσο την κουλτούρα και τις παραδόσεις του κράτους αυτού όσο και το γεγονός ότι, λόγω των παραδόσεων αυτών, το εν λόγω κράτος διαθέτει πείρα και αποδεδειγμένη ικανότητα να εντοπίζει και να παρακολουθεί τα οικεία πρόσωπα και όπλα, γεγονός από το οποίο τεκμαίρεται ότι, παρά την εν λόγω παρέκκλιση, οι σκοποί δημόσιας ασφάλειας τους οποίους επιδιώκει η προσβαλλόμενη οδηγία θα επιτευχθούν. Δεδομένου ότι κανένα κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν φαίνεται να βρίσκεται σε παρόμοια κατάσταση με αυτή της Ελβετίας, δεν διαπιστώνεται η ύπαρξη δυσμενούς διάκρισης.
(
1
)	Οδηγία (ΕΕ) 2017/853 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Μαΐου 2017, για την τροποποίηση της οδηγίας 91/477/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με τον έλεγχο της απόκτησης και της κατοχής όπλων (ΕΕ 2017, L 137, σ. 22).
(
2
)	Οδηγία 91/477/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 1991, σχετικά με τον έλεγχο της απόκτησης και της κατοχής όπλων (ΕΕ 1991, L 256, σ. 51).
(
3
)	Διοργανική συμφωνία μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη βελτίωση του νομοθετικού έργου, της 13ης Απριλίου 2016 (ΕΕ 2016, L 123, σ. 1).