62022CO0607
ΔΙΑΤΑΞΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (όγδοο τμήμα)
της 10ης Μαρτίου 2023 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Άρθρο 99 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου – Αεροπορικές μεταφορές – Κανονισμός (ΕΚ) 261/2004 – Κοινοί κανόνες αποζημίωσης των επιβατών αεροπορικών μεταφορών και παροχής βοήθειας σε αυτούς σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης και ματαίωσης ή μεγάλης καθυστέρησης της πτήσης – Άρθρο 2 – Έννοια του “πραγματικού αερομεταφορέα” – Πτήση για την οποία έχει γίνει κράτηση μέσω ταξιδιωτικού πράκτορα – Πτήση που θεωρείται ανύπαρκτη»
Στην υπόθεση C‑607/22,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Landgericht Düsseldorf (πρωτοδικείο Ντίσελντορφ, Γερμανία) με απόφαση της 22ας Ιουλίου 2022, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 20 Σεπτεμβρίου 2022, στο πλαίσιο της δίκης
Eurowings GmbH
κατά
Flightright GmbH,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (όγδοο τμήμα),
συγκείμενο από τους M. Safjan (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, N. Piçarra και N. Jääskinen, δικαστές,
γενική εισαγγελέας: L. Medina
γραμματέας: A. Calot Escobar
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα, να αποφανθεί με αιτιολογημένη διάταξη σύμφωνα με το άρθρο 99 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου,
εκδίδει την ακόλουθη
Διάταξη
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 261/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Φεβρουαρίου 2004, για τη θέσπιση κοινών κανόνων αποζημίωσης των επιβατών αεροπορικών μεταφορών και παροχής βοήθειας σε αυτούς σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης και ματαίωσης ή μεγάλης καθυστέρησης της πτήσης και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 295/91 (ΕΕ 2004, L 46, σ. 1).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Eurowings GmbH, αερομεταφορέα, και της Flightright GmbH, στην οποία εκχωρήθηκαν οι ενδεχόμενες αξιώσεις αποζημιώσεως επιβατών αεροπορικών μεταφορών, σχετικά με την αποζημίωση που αξιώνει η Flightright λόγω της προβαλλόμενης ματαίωσης της πτήσης για την οποία οι επιβάτες αυτοί είχαν προβεί σε κράτηση.
Το νομικό πλαίσιο
3
Το άρθρο 2 του κανονισμού 261/2004, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», έχει ως εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού νοείται ως:
[…]
β)
“πραγματικός αερομεταφορέας”, αερομεταφορέας που πραγματοποιεί ή σκοπεύει να πραγματοποιήσει πτήση κατόπιν συμβάσεως με επιβάτη ή για λογαριασμό άλλου φυσικού ή νομικού προσώπου που έχει σύμβαση με τον επιβάτη·
[…]».
4
Το άρθρο 5 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ματαίωση», προβλέπει στις παραγράφους του 1 και 4 τα εξής:
«1.   Σε περίπτωση ματαίωσης μιας πτήσης, οι επιβάτες δικαιούνται:
[…]
γ)
αποζημίωση από τον πραγματικό αερομεταφορέα σύμφωνα με το άρθρο 7, εκτός αν:
i)
έχουν πληροφορηθεί τη ματαίωση δύο εβδομάδες τουλάχιστον πριν από την προγραμματισμένη ώρα αναχώρησης, ή
ii)
έχουν πληροφορηθεί τη ματαίωση μία έως δύο εβδομάδες πριν από την προγραμματισμένη ώρα αναχώρησης και τους προσφέρεται μεταφορά με εναλλακτική πτήση, που τους επιτρέπει να φύγουν όχι περισσότερο από δύο ώρες νωρίτερα από την προγραμματισμένη ώρα αναχώρησης και να φτάσουν στον τελικό τους προορισμό λιγότερο από τέσσερις ώρες μετά την προγραμματισμένη ώρα άφιξης, ή
iii)
έχουν πληροφορηθεί τη ματαίωση λιγότερο από επτά ημέρες πριν από την προγραμματισμένη ώρα αναχώρησης και τους προσφέρεται μεταφορά με άλλη πτήση, που τους επιτρέπει να φύγουν όχι περισσότερο από μία ώρα νωρίτερα από την προγραμματισμένη ώρα αναχώρησης και να φτάσουν στον τελικό τους προορισμό λιγότερο από δύο ώρες μετά την προγραμματισμένη ώρα άφιξης.
[…]
4.   Το βάρος αποδείξεως του αν ενημερώθηκε και πότε ενημερώθηκε ο επιβάτης για τη ματαίωση της πτήσης το φέρει ο πραγματικός αερομεταφορέας.»
5
Το άρθρο 7, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, με τίτλο «Δικαίωμα αποζημίωσης», ορίζει:
«Όταν γίνεται παραπομπή στο παρόν άρθρο, ο επιβάτης λαμβάνει αποζημίωση ύψους:
[…]
β)
400 ευρώ για όλες τις ενδοκοινοτικές πτήσεις άνω των 1500 χιλιομέτρων και όλες τις άλλες πτήσεις μεταξύ 1500 και 3500 χιλιομέτρων·
[…]».
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
6
Η Flightright, στην οποία επιβάτες αεροπορικών μεταφορών εκχώρησαν τις αξιώσεις τους για αποζημίωση, ζητεί από την Eurowings αποζημίωση συνολικού ύψους 1600 ευρώ, δυνάμει του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, και του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 261/2004.
7
Οι επιβάτες αυτοί είχαν προβεί σε κράτηση οργανωμένου ταξιδίου, μέσω ταξιδιωτικού πράκτορα, το οποίο περιελάμβανε αεροπορική μεταφορά με προορισμό τη Μαγιόρκα (Ισπανία). Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι, σύμφωνα με τα ταξιδιωτικά έγγραφα που εξέδωσε ο ταξιδιωτικός πράκτορας, οι επιβάτες έπρεπε να μεταφερθούν στις 14 Ιουλίου 2018 με την πτήση με αριθμό EW6850, η οποία επρόκειτο να εκτελεστεί από την Eurowings, με προβλεπόμενη αναχώρηση στις 19:45 από την Πάλμα ντε Μαγιόρκα (Ισπανία) και προβλεπόμενη προσγείωση στις 22:15 στο Αννόβερο (Γερμανία). Εντούτοις, η Eurowings δεν πραγματοποίησε την πτήση αυτή, οπότε οι επιβάτες έφθασαν στο Αννόβερο στις 02:22 της 15ης Ιουλίου 2018 με άλλη πτήση με αριθμό πτήσης DE1529.
8
Η Eurowings ισχυρίζεται ότι ουδέποτε προγραμμάτισε πτήση με αριθμό EW6850 με αναχώρηση από την Πάλμα ντε Μαγιόρκα στις 14 Ιουλίου 2018 και προορισμό το Αννόβερο. Δεδομένου ότι μια τέτοια πτήση δεν υπήρξε ποτέ, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως «πραγματικός αερομεταφορέας», κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 261/2004.
9
Η Flightright άσκησε αγωγή ενώπιον του Amtsgericht Düsseldorf (ειρηνοδικείου Ντίσελντορφ, Γερμανία), ζητώντας την καταβολή της αποζημιώσεως που προβλέπει ο κανονισμός 261/2004. Το δικαστήριο δέχθηκε την αγωγή, με το σκεπτικό ότι οι οικείοι επιβάτες είχαν επιβεβαιωμένη κράτηση, κατά την έννοια του κανονισμού αυτού, για την πτήση με αριθμό EW6850, με αναχώρηση από την Πάλμα ντε Μαγιόρκα και προορισμό το Αννόβερο. Έκρινε ότι ο γενικός ισχυρισμός της Eurowings ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη πτήση ουδέποτε υπήρξε δεν αποδεικνύει επαρκώς τον λόγο για τον οποίο η επιβεβαίωση κράτησης ανέφερε συγκεκριμένη πτήση και αριθμό πτήσης.
10
Δεδομένου ότι η Eurowings άσκησε έφεση κατά της αποφάσεως του Amtsgericht Düsseldorf (ειρηνοδικείου Ντίσελντορφ) ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, του Landgericht Düsseldorf (πρωτοδικείου Ντίσελντορφ, Γερμανία), το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν ένας αερομεταφορέας μπορεί να χαρακτηριστεί ως «πραγματικός αερομεταφορέας», κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 261/2004, ενώ η πτήση για την οποία έγινε κράτηση μέσω ταξιδιωτικού πράκτορα ουδέποτε είχε προγραμματιστεί.
11
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Landgericht Düsseldorf (πρωτοδικείο Ντίσελντορφ) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού [261/2004] την έννοια ότι ένας αερομεταφορέας μπορεί να χαρακτηριστεί ως “πραγματικός αερομεταφορέας” κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, σε σχέση με έναν επιβάτη, όταν αυτός ο επιβάτης έχει συνάψει σύμβαση με ταξιδιωτικό πράκτορα για συγκεκριμένη πτήση εκτελούμενη από τον εν λόγω αερομεταφορέα χωρίς ο τελευταίος να έχει ποτέ προγραμματίσει πτήση με αυτόν τον αριθμό πτήσεως για τη συγκεκριμένη ημερομηνία, δηλαδή όταν μια τέτοια πτήση δεν υπήρξε ποτέ;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
12
Δυνάμει του άρθρου 99 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, όταν η απάντηση στο ερώτημα που υποβάλλεται με αίτηση προδικαστικής αποφάσεως μπορεί να συναχθεί σαφώς από τη νομολογία ή όταν δεν υπάρχει καμία εύλογη αμφιβολία ως προς την απάντηση που προσήκει στο υποβληθέν με αίτηση προδικαστικής αποφάσεως ερώτημα, το Δικαστήριο, κατόπιν προτάσεως του εισηγητή δικαστή και αφού ακούσει τον γενικό εισαγγελέα, μπορεί οποτεδήποτε να αποφανθεί με αιτιολογημένη διάταξη.
13
Η διάταξη αυτή πρέπει να εφαρμοστεί στην υπό κρίση υπόθεση.
14
Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 261/2004 έχει την έννοια ότι ένας αερομεταφορέας μπορεί να χαρακτηριστεί ως «πραγματικός αερομεταφορέας», κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, όταν ο επιβάτης έχει συνάψει σύμβαση με ταξιδιωτικό πράκτορα για συγκεκριμένη πτήση, με αριθμό πτήσης και ημερομηνία, η οποία φερόταν ότι θα εκτελεστεί από τον αερομεταφορέα χωρίς όμως αυτός να είχε ποτέ προγραμματίσει πτήση με τον συγκεκριμένο αριθμό και κατά την ίδια ημερομηνία.
15
Το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, του εν λόγω κανονισμού ορίζει τον «πραγματικό αερομεταφορέα» ως τον «αερομεταφορέα που πραγματοποιεί ή σκοπεύει να πραγματοποιήσει πτήση κατόπιν συμβάσεως με επιβάτη ή για λογαριασμό άλλου φυσικού ή νομικού προσώπου που έχει σύμβαση με τον επιβάτη».
16
Ο ορισμός αυτός θέτει, συνεπώς, δύο προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται σωρευτικά ώστε ένας αερομεταφορέας να μπορεί να χαρακτηριστεί «πραγματικός αερομεταφορέας», οι οποίες αφορούν, αφενός, τη διεξαγωγή της επίμαχης πτήσης και, αφετέρου, την ύπαρξη σύμβασης συναφθείσας με επιβάτη (απόφαση της 4ης Ιουλίου 2018, Wirth κ.λπ., C‑532/17, EU:C:2018:527, σκέψη 18).
17
Όσον αφορά την πρώτη προϋπόθεση, αυτή προτάσσει την έννοια «πτήση» η οποία συνιστά το κεντρικό της στοιχείο. Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η εν λόγω έννοια πρέπει να νοείται ως «η διενέργεια αερομεταφοράς, αποτελούσα, τρόπον τινά, μία “μονάδα” της μεταφοράς αυτής, εκτελούμενη από έναν αερομεταφορέα ο οποίος και ορίζει το δρομολόγιό της» (απόφαση της 4ης Ιουλίου 2018, Wirth κ.λπ., C‑532/17, EU:C:2018:527, σκέψη 19 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
18
Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι ως πραγματικός αερομεταφορέας πρέπει να νοείται ο αερομεταφορέας ο οποίος, στο πλαίσιο της δραστηριότητάς του μεταφοράς επιβατών, λαμβάνει την απόφαση να διεξαγάγει συγκεκριμένη πτήση, καθορίζοντας τόσο το δρομολόγιο όσο και τις ώρες αναχώρησης και άφιξης της πτήσης, και να δημιουργήσει με τον τρόπο αυτόν προσφορά αερομεταφοράς για τους ενδιαφερομένους. Πράγματι, η λήψη μιας τέτοιας απόφασης συνεπάγεται ότι ο μεταφορέας αυτός φέρει την ευθύνη διεξαγωγής της ανωτέρω πτήσης, συμπεριλαμβανομένης, μεταξύ άλλων, της τυχόν ματαίωσης ή μεγάλης καθυστέρησής της (πρβλ. απόφαση της 4ης Ιουλίου 2018_Wirth κ.λπ., C‑532/17, EU:C:2018:527, σκέψη 20).
19
Όταν αερομεταφορέας δεν λαμβάνει τέτοια απόφαση για την εκτέλεση συγκεκριμένης πτήσης και δεν δημιουργεί προσφορά αεροπορικής μεταφοράς, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι ο αερομεταφορέας αυτός είχε την πρόθεση να πραγματοποιήσει τέτοια πτήση, κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 261/2004, οπότε δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως «πραγματικός αερομεταφορέας», κατά την έννοια της διάταξης αυτής.
20
Εντούτοις, η κατάσταση αυτή πρέπει να διακρίνεται από εκείνη στην οποία υπάρχει προσφορά του αερομεταφορέα, η οποία όμως τροποποιείται μεταγενέστερα από τον ίδιο, με αποτέλεσμα, ενδεχομένως, καθυστέρηση ή ματαίωση της πτήσης.
21
Πράγματι, στην τελευταία αυτή περίπτωση, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι ένας αερομεταφορέας που έχει δημιουργήσει προσφορά αεροπορικής μεταφοράς η οποία αντιστοιχεί σε εκείνη την οποία παρουσιάζει ο ταξιδιωτικός πράκτορας στο πλαίσιο της σχέσης του με τον επιβάτη, ακόμη και αν ενδέχεται να γίνουν αλλαγές σε σχέση με την προσφορά αυτή, πρέπει να θεωρηθεί ότι σκοπεύει να πραγματοποιήσει πτήση, κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 261/2004, οπότε μπορεί να χαρακτηριστεί ως «πραγματικός αερομεταφορέας», κατά την έννοια της διάταξης αυτής (πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2021, Azurair κ.λπ., C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 και C‑270/20, EU:C:2021:1038, σκέψεις 59 και 62).
22
Το αιτούν δικαστήριο, ως το μόνο αρμόδιο να εκτιμήσει τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης της οποίας έχει επιληφθεί, πρέπει να εξακριβώσει αν, υπό το πρίσμα των εκτιμήσεων που υπομνήσθηκαν στις σκέψεις 18 έως 21 της παρούσας διάταξης, η Eurowings δεν είχε δημιουργήσει προσφορά αεροπορικής μεταφοράς ή αν είχε δημιουργήσει προσφορά την οποία, ενδεχομένως, τροποποίησε μεταγενέστερα.
23
Πρέπει να προστεθεί ότι στην περίπτωση κατά την οποία ο αερομεταφορέας δεν έχει την ιδιότητα του «πραγματικού αερομεταφορέα», κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 261/2004, με αποτέλεσμα να μην οφείλει αποζημίωση δυνάμει του κανονισμού αυτού, δεν θίγεται το δικαίωμα του επιβάτη να εναγάγει, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, τον αντισυμβαλλόμενό του, ήτοι εν προκειμένω τον ταξιδιωτικό πράκτορα, ζητώντας την αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη λόγω της συμπεριφοράς του εν λόγω πράκτορα.
24
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 261/2004 έχει την έννοια ότι ένας αερομεταφορέας δεν μπορεί μεν να χαρακτηρισθεί ως «πραγματικός αερομεταφορέας», κατά την έννοια της διάταξης αυτής, όταν ο επιβάτης έχει συνάψει σύμβαση με ταξιδιωτικό πράκτορα για συγκεκριμένη πτήση, με αριθμό πτήσης και ημερομηνία, η οποία φερόταν ότι θα εκτελεστεί από τον αερομεταφορέα χωρίς όμως αυτός να είχε ποτέ προγραμματίσει πτήση με τον συγκεκριμένο αριθμό και κατά την ίδια ημερομηνία, πλην όμως μπορεί να θεωρηθεί ως «πραγματικός αερομεταφορέας», κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης, όταν έχει δημιουργήσει προσφορά, την οποία, ενδεχομένως, τροποποίησε μεταγενέστερα.
Επί των δικαστικών εξόδων
25
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (όγδοο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 261/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Φεβρουαρίου 2004, για τη θέσπιση κοινών κανόνων αποζημίωσης των επιβατών αεροπορικών μεταφορών και παροχής βοήθειας σε αυτούς σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης και ματαίωσης ή μεγάλης καθυστέρησης της πτήσης και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 295/91,
έχει την έννοια ότι:
ένας αερομεταφορέας δεν μπορεί μεν να χαρακτηρισθεί ως «πραγματικός αερομεταφορέας», κατά την έννοια της διάταξης αυτής, όταν ο επιβάτης έχει συνάψει σύμβαση με ταξιδιωτικό πράκτορα για συγκεκριμένη πτήση, με αριθμό πτήσης και ημερομηνία, η οποία φερόταν ότι θα εκτελεστεί από τον αερομεταφορέα χωρίς όμως αυτός να είχε ποτέ προγραμματίσει πτήση με τον συγκεκριμένο αριθμό και κατά την ίδια ημερομηνία, πλην όμως μπορεί να θεωρηθεί ως «πραγματικός αερομεταφορέας», κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης, όταν έχει δημιουργήσει προσφορά, την οποία, ενδεχομένως, τροποποίησε μεταγενέστερα.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.