KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
ippreżentati fil‑11 ta’ Novembru 2021 (1)
Kawża C‑531/20
NovaText GmbH
vs
Ruprecht‑Karls‑Universität Heidelberg
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja))
“Proċedura għal deċiżjoni preliminari – Proprjetà intellettwali – Direttiva 2004/48/KE – Artikoli 3 u 14 – Miżuri, proċeduri u rimedji meħtieġa sabiex jiġi żgurat ir-rispett tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali – Spejjeż legali – Spejjeż oħra – Spejjeż għas-servizzi ta’ aġent tal-proprjetà industrijali – Interpretazzjoni ta’ leġiżlazzjoni li skontha l-ispejjeż ta’ azzjoni ta’ aġent tal‑proprjetà industrijali jiġu inklużi fl-intaxxar tal-ispejjeż indipendentement min-neċessità tiegħu għad-difiża tad-dritt – Portata tal-istħarriġ ġudizzjarju”
1.        Fis-sentenza United Video Properties (2), il-Qorti tal-Ġustizzja indirizzat il‑problemi li jqajmu l-artikoli tad-Direttiva 2004/48/KE (3) dwar il-ħlas tal-ispejjeż u ta’ spejjeż proċedurali oħra f’kawżi dwar id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali (inklużi d-drittijiet tal-proprjetà industrijali).
2.        Il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja) titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tinterpreta, għal darba oħra, l-Artikolu 3(1) u l‑Artikolu 14 tad-Direttiva 2004/48 u tiċċara l-konsegwenzi tas-sentenza United Video Properties.
3.        Il-qorti tar-rinviju teħtieġ din l-azzjoni l-ġdida mill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddetermina jekk ir-regoli li, fir-Repubblika Federali tal-Ġermanja jobbligaw lill-parti li tkun tilfet sabiex tirrimborsa bilfors l-ispejjeż imġarrba minħabba l-intervent ta’ aġent tal-proprjetà industrijali (Patentanwalt), anki jekk ma kienx indispensabbli sabiex tinkiseb il-protezzjoni ġudizzjarja mfittxija f’kawża dwar trade marks, humiex f’konformità mad-dritt tal-Unjoni.
4.        Skont l-espożizzjoni tad-dritt tagħha li, essenzjalment tagħmel il-qorti tar‑rinviju:
–        Ir-regola ġenerali fir-rigward tal-ħlas tal-ispejjeż u ta’ spejjeż oħra tal‑proċedura hi li l-parti li tkun tilfet għandha tħallas l-ispejjeż tal-atti proċedurali li jkunu neċessarji lill-parti rebbieħa.
–        Għall-kuntrarju, fil-kawżi dwar id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, il-ħlas tal‑onorarji għall-azzjoni ta’ aġent tal-proprjetà industrijali huwa inkluż, f’kull każ, fl-intaxxar tal-ispejjeż li għandhom jitħallsu mill-parti li tkun tilfet, mingħajr ma l-qorti tkun tista’ tevalwa jekk l-intervent ta’ dan l-aġent kienx essenzjali sabiex tinkiseb il-protezzjoni ġudizzjarja mfittxija.
I.      Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni. Id-Direttiva 2004/48
5.        L-Artikolu 1 jiddikjara li:
“Din id-Direttiva tikkonċerna il-miżuri, il-proċeduri u r-rimedji neċessarji biex tassigura l-infurzar tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali. Għall-għanijiet ta’ din id-Direttiva, it-terminu ‘diritijiet tal-proprjetà intellettwali’ jinkludi id-drittijiet tal‑proprjetà industrijali”.
6.        L-Artikolu 2 (“Firxa ta’ Applikazzjoni”) jipprovdi li:
“1.      Mingħajr preġudizzju għall-mezzi li huma jew li jistgħu jiġu pprovduti fil‑Komunità jew fil-leġislazzjoni nazzjonali, sakemm dawk il-mezzi jistgħu ikunu aktar favorevoli għall-proprjetarji tad-drittijiet, il-miżuri, il-proċeduri u r-rimedji provduti b’din id-Direttiva għandhom japplikaw, skond l-Artikolu 3, għal kull kontravvenzjoni tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali provduti bil-liġijiet tal‑Komunità u/jew bil-liġijiet ta’ l-Istat Membru konċernat.
[…]”.
7.        L-Artikolu 3 (“Obbligu ġenerali”) jistipula li:
“1.      L-Istati Membri għandhom jipprovdu il-miżuri, il-proċeduri u r-rimedji neċessarji biex jiġi assigurat l-infurzar tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali koperti b’din id-Direttiva. Dawk il-miżuri, il-proċeduri u r-rimedji għandhom ikunu ġusti u m’għandhomx ikunu mhux neċessarjament kumplikati jew għaljin, jew li jwasslu għal-limiti ta’ ħin mhux raġjonevoli jew dewmien mhux ordnat.
2.      Dawk il-miżuri, il-proċeduri u r-rimedji għandhom ikun wkoll effetttivi, proporzjonati u dissważivi u għandhom ikunu applikati b’mod u manjiera li jevitaw il-ħolqien ta’ barrieri biex jiġi leġitimiżżat il-kummerċ u biex jiġu provduti protezzjonijiet kontra l-abbuż tagħhom”.
8.        L-Artikolu 14 (“L-ispejjeż legali”) jipprovdi li:
“L-Istati Membri għandhom jassiguraw li l-ispejjeż legali u spejjeż oħra raġjonevoli u proprozjonati mħallsa mill-parti rebbieħa, bħala regola ġenerali, ikunu mħallsa mill-parti li tkun tilfet, sakemm jkun ekwità [sakemm ma jkunx ekwità]”.
B.      Id-dritt Ġermaniż. Il‑Gesetz über den Schutz von Marken und sonstigen Kennzeichen – Markengesetz (4)
9.        Skont l-Artikolu 140(3), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-kawża, fost l‑ispejjeż li jkunu rriżultaw mill-parteċipazzjoni ta’ aġent tal-proprjetà industrijali f’kawża dwar sinjali distintivi, jistgħu jinġabru l-onorarji ikkunsidrati fl‑Artikolu 13 tal-Gesetz über die Vergütung der Rechtsanwältinnen und Rechtsanwälte (5), kif ukoll l-ispejjeż indispensabbli mġarrba minn dan l-aġent.
10.      Skont l-Artikolu 125e(5), l-Artikolu 140(3) japplika, mutatis mutandis għall-proċeduri quddiem il-qrati tal-Unjoni Ewropea kompetenti f’materji tad-dritt tat-trade marks.
II.    Il-fatti, il-kawża u d-domandi preliminari
11.      Ir-Ruprecht‑Karls‑Universität Heidelberg (iktar ’il quddiem “l-Università”) ressqet quddiem il-Landgericht Mannheim (il-Qorti Reġjonali ta’ Mannheim, il‑Ġermanja) (6) azzjoni kontra NovaText GmbH sabiex twaqqaf il-kontrafazzjoni tat-trade marks tal-Unjoni tagħha u tirrikonoxxi d-drittijiet tagħha dwarhom.
12.      Ir-rappreżentant tal-Università indika l-parteċipazzjoni ta’ aġent tal‑proprjetà industrijali fil-preżentata tat-talba.
13.      It-tilwima ntemmet permezz ta’ ftehim tranżazzjonali bil-miktub bejn il‑partijiet, skont l-Artikolu 278(6) taz-Zivilprozessordnung (ZPO) (il-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili). Fit‑23 ta’ Mejju 2017, il-qorti tal-ewwel istanza ħarġet id‑digriet ta’ tranżazzjoni ġudizzjarja.
14.      F’dik l-istess data, il-qorti tal-ewwel istanza stabbilixxiet l-ammont tal‑kawża għal EUR 50 000 u kkundannat lil NovaText sabiex tħallas l-ispejjeż tal-proċedura. Ir-rikors ta’ NovaText ippreżentat kontra din id-deċiżjoni ġie miċħud.
15.      Permezz ta’ deċiżjoni tat‑8 ta’ Diċembru 2017, il-qorti tal-ewwel istanza stabbilixxiet l-ammont tal-ispejjeż li NovaText kellha tirrimborsa lill-Università għal EUR 10 528.95. Minn dan l-ammont, EUR 4 867.70 kienu jikkorrispondu għall-azzjonijiet tal-aġenta tal-proprjetà industrijali fl-ewwel istanza u EUR 325.46 kienu jikkorrispondu għall-ħidma tagħha fir-rikors dwar l-ordni li jitħallsu l-ispejjeż (7).
16.      NovaText ippreżentat appell quddiem l-Oberlandesgericht Karlsruhe (il‑Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Karlsruhe, il-Ġermanja), fejn talbet li tiġi mħassra d-deċiżjoni dwar l-ispejjeż, sa fejn kienet tobbliga lil NovaText iġġarrab l-ispejjeż relatati mal-intervent tal-aġenta tal-proprjetà industrijali.
17.      Il-qorti tal-appell ċaħdet l-appell ta’ NovaText għal dawn ir-raġunijiet:
–        Peress li din hija tilwima f’materji tad-dritt tat-trade marks u sinjali, l‑Artikolu 140(3) tal-MarkenG ma jippermettix id-determinazzjoni ta’ jekk l‑intervent tal-aġenta tal-proprjetà industrijali kienx neċessarju sabiex tinkiseb il-protezzjoni ġudizzjarja, jew jekk din l-aġenta pprovdietx “servizz addizzjonali” għal dak tal-avukat impjegat mill-Università.
–        L-Artikolu 140(3) tal-MarkenG ma jistax jiġi interpretat f’konformità mal‑Artikolu 3(1) u mal-Artikolu 14 tad-Direttiva 2004/48 sabiex jiġi vverifikat jekk l-intervent tal-aġenta tal-proprjetà industrijali kienx neċessarju.
–        Dan l-artikolu lanqas ma jikser il-prinċipju ġenerali ta’ ugwaljanza stabbilit fl‑Artikolu 3(1) tal-Grundgesetz (il-Kostituzzjoni Ġermaniża).
18.      Is-sentenza mogħtija ġiet ikkontestata b’appell quddiem il‑Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja). Dik il-qorti, wara li esponiet l-interpretazzjoni prevalenti tal-Artikolu 140(3) tal-MarkenG (8), mis-sentenza United Video Properties iddeduċiet l-inkompatibbiltà possibbli ta’ din id‑dispożizzjoni mal-Artikolu 3(1) u mal-Artikolu 14 tad-Direttiva 2004/48 fir‑rigward tal-premessa 17 tagħha.
19.      Fil-fehma tagħha, l-impożizzjoni awtomatika fuq il-parti li tkun tilfet tar‑rimbors tal-ispiża tal-intervent ta’ aġent tal-proprjetà industrijali, irrispettivament minn jekk kienx neċessarju l-intervent tiegħu, tqajjem problemi fi tliet livelli:
–        Fl-ewwel lok, ir-rimbors tal-ispejjeż relatati mal-attività tal-aġent tal-proprjetà industrijali li l-intervent tiegħu ma jkunx neċessarju sabiex tinkiseb il‑protezzjoni ġudizzjarja mfittxija jista’ jikkostitwixxi taxxa superfluwa, bi ksur tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2004/48.
–        Fit-tieni lok, ir-rimbors ta’ tali spejjeż jista’ ma jkunx proporzjonat, fis-sens tal‑Artikolu 14 tad-Direttiva 2004/48, jekk l-azzjoni tal-aġent tal-proprjetà industrijali ma kinitx relatata direttament jew mill-qrib mat-talba sabiex jiġi żgurat ir-rispett tad-dritt tat-trade marks.
–        Fit-tielet lok, l-Artikolu 14 tad-Direttiva 2004/48 jeħtieġ li l-qorti adita sabiex tiddeċiedi fuq il-kundanna tal-ħlas tal-ispejjeż, tikkunsidra l-karatteristiċi speċifiċi tal-każ (sentenza United Video Properties, punt 23). Madankollu, ir‑rimbors tal-ispiża li tikkorrispondi għall-aġent tal-proprjetà industrijali, irrispettivament minn jekk l-intervent tiegħu kienx neċessarju sabiex tinkiseb il-protezzjoni ġudizzjarja mfittxija, ma jieħux biżżejjed inkunsiderazzjoni l‑karatteristiċi speċifiċi tal-każ partikolari.
20.      Abbażi ta’ dan, il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) tagħmel id-domanda preliminari li ġejja lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“L-Artikolu 3(1) u l-Artikolu 14 tad-Direttiva 2004/48/KE għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu dispożizzjoni nazzjonali li tipprevedi l-obbligu għall-parti li tkun tilfet li tirrimborsa l-ispejjeż sostnuti mill-parti rebbieħa għall-parteċipazzjoni ta’ aġent tal-privattivi fi proċedura ġudizzjarja fil-qasam tad-dritt tat-trade marks, indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk il-parteċipazzjoni tal-aġent tal-privattivi kinitx neċessarja għal azzjoni legali utli?”
III. Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
21.      It-talba għal deċiżjoni preliminari tressqet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fid‑19 ta’ Ottubru 2020.
22.      Ġew sottomessi osservazzjonijiet bil-miktub minn NovaText u mill‑Kummissjoni Ewropea.
23.      Ma ġiex ikkunsidrat meħtieġ li ssir seduta.
IV.    Evalwazzjoni
A.      Osservazzjonijiet preliminari
24.      F’din il-kawża ma huwiex diskuss li l-onorarji u spejjeż oħra mġarrba minn aġent tal-proprjetà industrijali jistgħu jiġu inklużi, bħala prinċipju, fost l-elementi tal-Artikolu 14 tad-Direttiva 2004/48, taħt l-intestatura “[l]-ispejjeż legali”, jew taħt dik ta’ “spejjeż oħra […] mħallsa mill-parti rebbieħa”. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tagħmel din il-klassifikazzjoni (9).
25.      L-ammissjoni ta’ din il-premessa tikkontribwixxi sabiex tiġi ċċarata d‑diskussjoni. Billi d-domanda tagħha hija ristretta għal-limiti stretti tal‑Artikolu 14 tad-Direttiva 2004/48, il-qorti tar-rinviju tipprekludi l-fatt li l‑azzjoni tal-aġent tal-proprjetà industrijali taqa’ taħt il-kunċett ta’ spejjeż ta’ riċerka (jew ta’ natura simili) li r-rimbors tagħhom ma jkunx kopert minn dan l‑artikolu, iżda mill-artikolu li jirregola l-kumpens għad-danni mġarrba mid‑detentur tad-dritt.
26.      Bħalma esponejt fil-konklużjonijiet tiegħi tal-kawża United Video Properties “taħt il-kunċett ta’ spejjeż magħmula għall-intervent ta’ esperti jew konsulenti tekniċi nistgħu nsibu realtajiet differenti, li wħud minnhom ma jaqgħux neċessarjament taħt il-kategorija tal-‘ispejjeż proċedurali’. Din tal-aħħar ma tinkludix spejjeż ftit jew wisq ‘konnessi’ mal-eżerċizzju tal-azzjoni jew imħallsa ‘fil-kors’ tagħha, iżda dawk li joriġinaw b’mod immedjat u dirett fil-proċedura stess. Persuna, fiżika jew ġuridika, tista’ twettaq proċeduri preliminari, jew saħansitra twettaq konsultazzjonijiet minn qabel ma’ ċerti konsulenti jew esperti, mingħajr ma din l-ispiża tiġi inkluż fost ‘l-ispejjeż proċedurali’. Skont il‑premessa 26 tad-Direttiva, l-‘[i]spejjeż ta’ identifikazzjoni u riċerka’ mwettqa fil-qasam tal-protezzjoni tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali jappartjenu għall‑kapitolu dwar il-kumpens għad-danni (Artikolu 13) u mhux dak tal-ispejjeż legali (Artikolu 14)” (10).
27.      Id-dubji tal-qorti tar-rinviju jikkonċernaw, għaldaqstant, mhux tant il‑klassifikazzjoni tal-ispejjeż li rriżultaw mill-azzjoni tal-aġent tal-proprjetà industrijali (11), iżda pjuttost l-impożizzjoni awtomatika tal-ħlas fuq il-parti li tkun tilfet il-kawża.
28.      Lanqas ma huwa kkontestat, kif xieraq, il-fatt li l-interpretazzjoni tad‑dispożizzjoni legali nazzjonali twassal għal tali awtomatizzazzjoni:
–        Għall-kuntrarju tas-sistema ordinarja ta’ ħlas tal-ispejjeż fil-proċedura ċivili Ġermaniża (12) (li f’konformità magħha, l-ispejjeż relatati mal-parteċipazzjoni ta’ aġent tal-proprjetà industrijali jistgħu jinġabru biss jekk ikunu neċessarji għall‑eżerċizzju effettiv tad-dritt mill-parti rebbieħa) (13), l-Artikolu 140(3) tal‑MarkenG jistabbilixxi sistema partikolari għal kawżi dwar il-proprjetà intellettwali.
–        Bħala konsegwenza ta’ din is-sistema partikolari, skont l-interpretazzjoni tad‑dritt nazzjonali mill-qorti tar-rinviju, il-ġbir tal-ispejjeż iġġenerati mill‑intervent ta’ aġent tal-proprjetà industrijali jkun kważi awtomatiku: ikun biżżejjed li r-rappreżentant tal-parti rebbieħa jiżgura li l-aġent tal-proprjetà industrijali jkun fil-fatt ipparteċipa fil-proċedura (14).
–        Għaldaqstant, ma jkunx neċessarju li l-intervent tal-aġent tal-proprjetà industrijali jirrappreżenta valur miżjud fir-rigward tas-servizz ipprovdut mill‑avukat maħtur mill-parti kkonċernata.
29.      Il-qorti tar-rinviju ma pproduċietx provi li minnhom tista’ tiġi ddeterminata l-vijabbiltà ta’ interpretazzjoni konformi tad-dritt nazzjonali tagħha mal‑Artikolu 14 tad-Direttiva 2004/48 (possibbiltà li, milli jidher, il-qorti tal‑appell tiċħadha).
30.      Sa fejn il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) ikollha l-aħħar kelma fuq il-possibbiltajiet ermenewtiċi tad-dritt tagħha stess, is-silenzju tagħha dwar dan il-punt li għalih għadni kif għamilt riferiment, ifisser li dawn il‑konklużjonijiet ma jindirizzawx dan il-punt.
31.      Lanqas ma jiena ser nanalizza, minħabba li qiegħed immur lil hinn mit‑termini li fihom hija fformulata d-domanda preliminari, l-effetti li jistgħu jqumu mill-inkompatibbiltà possibbli bejn l-Artikolu 140(3) tal-MarkenG u d-dritt tal-Unjoni. Id-domanda sempliċement tieqaf mad-dubju dwar din l‑inkompatibbiltà.
B.      Raġonevolezza, proporzjonalità u stħarriġ ġudizzjarju fl-applikazzjoni tal-Artikolu 14 tad-Direttiva 2004/48
32.      Id-Direttiva 2004/48 tfittex li “tqarreb [il-leġiżlazzjonijiet tal-Istati Membri] sabiex tassigura livell ta’ protezzjoni għoli, ekwivalenti u omoġenju”.
33.      Flimkien ma’ dan l-għan, il-Qorti tal-Ġustizzja tinnota li l-Artikolu 14 tad‑Direttiva 2004/48 għandu l-għan li “jiġi evitat li parti leża ma tiġix dissważa milli tagħti bidu għal proċeduri ġudizzjarja sabiex tħares id-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali tagħha. […] l-awtur tal-ksur tad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali għandu ġeneralment isostni l-konsegwenzi finanzjarji kollha tal-aġir tiegħu” (15).
34.      Madankollu, il-formulazzjoni ta’ dan l-artikolu ma hijiex mingħajr kundizzjonijiet, billi, apparti li huwa “regola ġenerali”, jimponi obbligu fuq l-Istati Membri sabiex jiżguraw biss ir-rimbors ta’ dawk l-ispejjeż legali li jkunu raġonevoli (16) u proporzjonati (17).
35.      Bħalma indikajt fil-konklużjonijiet tal-kawża United Video Properties, “[l]‑aġġettivi ‘raġonevoli u proporzjonati’ huma, għalhekk, kruċjali sabiex jiġi deċiż jekk l-onorarji [mħallsa minn] parti għandhomx jitħallsu mill-parti kkundannata għall-ispejjeż. Iż-żewġ aġġettivi għandhom ikunu ssodisfatti sabiex ir-regola tal-Artikolu 14 tkun applikabbli, b’mod konformi mal-Artikolu 3 tad‑Direttiva, li jipprevedi li l-miżuri, il-proċeduri u r-rimedji neċessarji biex jiġi żgurat ir-rispett tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali għandhom ikunu ‘ġusti, ekwi u proporzjonati’” (18).
36.      Ir-raġonevolezza u l-proporzjonalità għandhom jiġu evalwati f’kull każ, u hija l-qorti li għandha tikkunsidrahom. Bi qbil mal-premessa 17 tad‑Direttiva 2004/48 “Il-miżuri, il-proċeduri u r-rimedji […] għandhom ikunu determinati għal kull każ b’manjiera li jiġi kkunsidrati l-karatteristiċi speċifiċi”.
37.      Jekk l-element kontenzjuż – bħalma fil-fatt jiġri – jiġi elenkat fost l-ispejjeż tal-Artikolu 14, infakkar li, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, l-azzjoni li tikkorrispondi għal tali spejjeż għandha tkun relatata direttament u mill-qrib mal-proċedura ġudizzjarja.
38.      Skont dawn il-premessi, inqis li r-riflessjonijiet tal-qorti tar-rinviju dwar l‑applikazzjoni tal-kriterji tas-sentenza United Video Properties għall-kawża li għandha tiġi deċiża huma fondati.
39.      Fl-ewwel lok, l-applikazzjoni awtomatika tar-regola domestika inkwistjoni tista’ tfisser li, f’ċerti każijiet, tiġi miksura l-projbizzjoni tal-Artikolu 3(1) tad‑Direttiva 2004/48, jiġifieri, li l-proċeduri stabbiliti mill-Istati Membri “m’għandhomx ikunu [ma jkunux] mhux neċessarjament […] għaljin”.
40.      F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja tagħmel riferiment espliċitu għall‑esklużjoni “[tar]-rimbors [ta’] spejjeż […] minħabba għoti ta’ servizzi […] li ma jkunux meħtieġa sabiex jiġi żgurat ir-rispett tad-dritt tal-proprjetà intellettwali inkwistjoni”, bħala ġustifikazzjoni tal-limiti li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tista’ timponi sabiex “tkun intiża li tiżgura li l-ispejjeż li għandhom jitħallsu lura jkunu raġonevoli” (19).
41.      Ir-rabta tan-neċessità mar-raġonevolezza tal-ispiża tidher ukoll meta l-Qorti tal-Ġustizzja tiddefinixxi dak li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 14 tad-Direttiva 2004/48: “[S]a fejn servizzi ta’ konsulent tekniku, indipendentement min-natura tagħhom, ikunu indispensabbli sabiex titressaq kawża intiża li tiżgura r-rispett ta’ tali dritt, f’każ partikolari, l-ispejjeż marbutin mal-assistenza ta’ dan il-konsulent jaqgħu taħt ‘spejjeż oħra’ u, […] għandhom jitħallsu mill-parti li titlef” (20).
42.      Id-deċiżjoni dwar ir-“raġonevolezza” għandha għaldaqstant tindirizza l‑“eżiġibbiltà raġonevoli” li tissuġġerixxi l-verżjoni bil-Ġermaniż tal-Artikolu 14 tad-Direttiva 2004/48 (21). L-ispejjeż li l-ħlas tagħhom jintalab mill-parti li tkun tilfet jistgħu jkunu limitati għal dawk l-“ispejjeż indispensabbli” li tkun wettqet il‑parti rebbieħa fil-każ.
43.      In-natura “indispensabbli” ta’ spiża tista’ tiġi ddeterminata, qabelxejn, mil‑liġi interna nnifisha (pereżempju, billi tkun teħtieġ l-intervent obbligatorju ta’ avukat). Iżda din l-istess natura tista’ tiġi attribwita wkoll għal azzjonijiet li, għalkemm fl-astratt jistgħu jiġu preklużi, b’mod konkret ikunu għamlu kontribut b’mod xieraq għas-suċċess tat-talba, sal-punt li, mingħajrhom, it-talba ma tkunx irnexxiet.
44.      Fit-tieni lok, naqbel ukoll mal-qorti tar-rinviju meta ssostni li r-rimbors awtomatiku ta’ tali spejjeż jista’ ma jkunx proporzjonat, fis-sens tal-Artikolu 14 tad-Direttiva 2004/48, jekk l-azzjoni tal-aġent tal-proprjetà industrijali ma jkollhiex relazzjoni diretta u mill-qrib mat-talba sabiex jiġi żgurat ir-rispett tad‑dritt tat-trade marks.
45.      L-ispejjeż li l-parti li tkun tilfet għandha tirrimborsa lill-parti rebbieħa għandhom ikunu, nirrepeti, “direttament u strettament marbutin mal-proċedura ġudizzjarja kkonċernata” (22). Din l-evalwazzjoni normalment ser tkun teħtieġ evalwazzjoni preċedenti tan-neċessità tagħhom u, abbażi ta’ din l-evalwazzjoni, determinazzjoni ta’ sa liema punt teżisti din ir-rabta.
46.      Il-konnessjoni diretta u mill-qrib bejn l-ispejjeż u l-proċedura ma hijiex ser tiġi stabbilita jekk l-ispejjeż ikunu superfluwi, fis-sens li l-attività li wasslet għalihom ma żżid xejn li huwa sinjifikattiv mal-proċess li ma kienx għadu ntwera minn fatturi jew provi oħra (23).
47.      Fit-tielet lok, dawn l-operazzjonijiet kollha jeħtieġu, naturalment, id‑deċiżjoni ġudizzjarja, li għandu jkollha marġni ta’ awtonomija sabiex tikkalibra f’kull każ meta element ta’ spejjeż, apparti li jkun neċessarju fis-sens diġà espost, ikun raġonevoli u proporzjonat.
48.      Sabiex inneħħi kwalunkwe dubju dwar is-setgħat ta’ modulazzjoni tal‑qorti, ser inżid li s-setgħat tagħha huma finalment rinforzati, permezz tal‑klawżola finali tal-Artikolu 14 tad-Direttiva 2004/48, li tawtorizzaha tiddeċiedi li, minkejja kollox, l-ispejjeż ma għandhomx jiġu mħallsa mill-parti li tkun tilfet “fejn l-ekwità ma tippermettix [dan]” (24).
49.      L-inklużjoni mingħajr kundizzjonijiet u awtomatika ta’ xi spejjeż bħal dawk inkwistjoni hawnhekk, mingħajr ma jgħaddu mill-filtru tal-evalwazzjoni ġudizzjarja dwar in-neċessità, ir-raġonevolezza u l-proporzjonalità tagħhom fir‑rigward tal-kawża speċifika, tista’ tiftaħ il-bieb għall-abbuż tad-dritt mir‑rikorrenti. Huma dawn tal-aħħar li, permezz tas-sempliċi dikjarazzjoni mir‑rappreżentant tagħhom, jobbligaw lill-parti li tkun tilfet tirrimborsa l-ispejjeż possibbilment frivoli, superfluwi jew sproporzjonati.
50.      L-Artikolu 14 tad-Direttiva 2004/48 għaldaqstant għandu jiġi interpretat f’konformità mas-sistema tad-direttiva nnifisha li, jekk ikollha l-għan li tikseb protezzjoni għolja tad-detentur tad-dritt tal-proprjetà intellettwali, tfittex li jagħmel dan mingħajr ma tinjora salvagwardji oħra marbutin mal-protezzjoni ġudizzjarja effettiva tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal‑Unjoni Ewropea.
51.      Fil-qosor, nipproponi li l-qorti tar-rinviju tingħata r-risposta li l-Artikoli 3 u 14 tad-Direttiva 2004/48 għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu dispożizzjoni legali nazzjonali li tobbliga lill-parti li tkun tilfet tirrimborsa l‑ispejjeż imġarrba mill-parti rebbieħa bħala riżultat tal-intervent ta’ aġent tal‑proprjetà industrijali fi proċedura ġudizzjarja f’materji tad-dritt tat-trade marks, irrispettivament minn jekk l-intervent ta’ dan l-aġent kienx neċessarju sabiex tinkiseb il-protezzjoni ġudizzjarja mfittxija.
V.      Konklużjoni
52.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nissuġġerixxi lill-Qorti tal‑Ġustizzja tirrispondi lill-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il‑Ġermanja) b’dan il-mod:
“L-Artikoli 3 u 14 tad-Direttiva 2004/48/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑29 ta’ April 2004 fuq l-infurzar tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu dispożizzjoni legali nazzjonali li tobbliga lill-parti li tkun tilfet tirrimborsa l-ispejjeż imġarrba mill-parti rebbieħa għall-intervent ta’ aġent tal-proprjetà industrijali fi proċedura ġudizzjarja f’materji tad-dritt tat-trade marks, irrispettivament minn jekk l-intervent ta’ dan l-aġent kienx neċessarju sabiex tinkiseb il-protezzjoni ġudizzjarja mfittxija”.
1Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
2      Sentenza tat‑28 ta’ Lulju 2016 (C‑57/15, EU:C:2016:611, iktar ’il quddiem is-“sentenza United Video Properties”). Il-Qorti tal-Ġustizzja kienet iddeċidiet dwar l-ispejjeż legali ġġenerati fil-proċeduri dwar il-protezzjoni tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali fis-sentenzi tat‑18 ta’ Ottubru 2011, Realchemie Nederland (C‑406/09, EU:C:2011:668, punti 48 u 49), u tas‑16 ta’ Lulju 2015, Diageo Brands (C‑681/13, EU:C:2015:471, punt 72), iżda mingħajr ma indirizzat dak li qiegħed jiġi diskuss hawnhekk.
3      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑29 ta’ April 2004 fuq l-infurzar tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 2, p. 32).
4      Il-Liġi dwar il-Protezzjoni tat-Trade Marks u Sinjali Distintivi Oħra tal‑25 ta’ Ottubru 1994, iktar ’il quddiem, il-“MarkenG” (BGBI. 1994 I, p. 3082).
5      Rechtsanwaltsvergütungsgesetz (il-Liġi dwar ir-Remunerazzjoni tal-Avukati), tal‑5 ta’ Mejju 2004 (BGBI. 2004 I, p. 718).
6      F’dan il-każ, il-qrati tal-istanza u tal-appell kienu qegħdin jaġixxu bħala qrati tat-trade marks tal-Unjoni.
7      Ir-rappreżentant tal-Università żgura li l-aġenta tal-proprjetà industrijali kienet fil-fatt intervjeniet fil-proċedura u li kull sottomissjoni ppreżentata quddiem il-qorti kien hemm qbil dwarha magħha. L-aġenta kienet ipparteċipat ukoll fin-negozjati tal-ftehim tranżazzjonali.
8      Skont il-qorti tar-rinviju, il-qorti tal-appell interpretat l-Artikolu 140(3) tal-MarkenG skont il‑ġurisprudenza stabbilita tal-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja), f’konformità mal-opinjoni prevalenti fil-kummentarji. Skont din il-ġurisprudenza u dawn il-kummentarji, l‑ispejjeż li ġġarrbu minħabba l-intervent ta’ aġent tal-proprjetà industrijali f’kawża dwar sinjali distintivi għandhom jiġu rrimborsati irrispettivament minn jekk dan l-intervent kienx neċessarju sabiex tinkiseb il-protezzjoni ġudizzjarja mfittxija jew sabiex jiġu difiżi d-drittijiet. Madankollu, ta’ min wieħed jinnota li f’dak li jirrigwarda l-infurzar ekstraġudizzjarju tad-drittijiet u, b’mod partikolari, l-intervent ta’ aġent tal-proprjetà industrijali f’intimazzjoni konformi mad-dritt tat‑trade marks, il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) iddikjarat li ma kienx applikabbli b’analoġija l-Artikolu 140(3) tal-MarkenG u li, konsegwentement, l-ispejjeż relatati ma’ dan l-intervent jistgħu jiġu rrimborsati biss jekk l-intervent jirriżulta bħala wieħed neċessarju.
9      Mill-argument tal-qorti tar-rinviju jidher li jinftiehem li hija tikklassifikahom bħala “spejjeż oħra”.
10      Konklużjonijiet tal-kawża United Video Properties, (C‑57/15, EU:C:2016:201, punt 79). Il‑Qorti tal-Ġustizzja fehmet, fir-rigward ta’ “l-‘[i]spejjeż ta’ identifikazzjoni u riċerka’, imġarrba ta’ spiss fil-kors ta’ proċedura ġudizzjarja, [li] ma jaqgħux neċessarjament fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 14 tal-imsemmija direttiva” (sentenza United Video Properties, punt 35).
11      F’dan ir-rigward, il-kawża hija differenti mill-kawża Koch Media (C‑559/20), li qiegħed nippreżenta l-konklużjonijiet tagħha llum ukoll. Fil-każ ta’ din tal-aħħar, il-kunċetti ta’ “spejjeż legali”, “spejjeż oħra” u “danni” jeħtieġ li jiġu ddefiniti b’mod iktar preċiż.
12      Previst fl-Artikolu 91 taz-ZPO, skont il-punt 10 tad-digriet tar-rinviju.
13      Skont id-digriet tar-rinviju, din l-istess skema tapplika għall-ilmenti ekstraġudizzjarji dwar il‑proprjetà intellettwali.
14      Punt 2 tad-digriet tar-rinviju.
15      Sentenza tat‑18 ta’ Ottubru 2011, Realchemie Nederland (C‑406/09, EU:C:2011:668, punt 49).
16      Sentenza United Video Properties, punt 24: “[…] [L]-Artikolu 14 tad-Direttiva 2004/48 jimponi fuq l-Istati Membri li jiżguraw ir-rimbors tal-ispejjeż legali ‘raġonevoli’ biss. Barra minn hekk, l-Artikolu 3(1) ta’ din id-direttiva jiddisponi, b’mod partikolari, li l-proċeduri previsti mill-Istati Membri ma għandhomx ikunu inutilment għaljin”.
17      Ibidem, punt 29: “[L]-Artikolu 14 tad-Direttiva 2004/48 jipprevedi li l-ispejjeż legali li għandhom jitħallsu mill-parti li titlef għandhom ikunu ‘proporzjonati’. Issa, il-kwistjoni dwar jekk dawn l-ispejjeż humiex proporzjonati ma tistax tiġi evalwata indipendentement mill‑ispjejjeż li l-parti rebbieħa effettivament tkun ħallset għall-assistenza ta’ avukat, sakemm dawn ikunu raġonevoli fis-sens tal-punt 25 ta’ din is-sentenza”.
18      Kawża C‑57/15 (EU:C:2016:201, punt 51). Ġie nnotat ukoll kif “[ċ]erti verżjonijiet lingwistiċi tad-Direttiva jipprovdu ż-żewġ aġġettivi kemm għall-ispejjeż kif ukoll għall-ispejjeż l-oħra tal‑proċeduri. Oħrajn, għall-kuntrarju (dik bil-Franċiż, bl-Ispanjol u bit-Taljan), japplikawhom biss għall-ispejjeż”. Bl-istess mod li mbagħad, nemmen li “[s]-sens tad-dispożizzjoni jissuġġerixxi li dawn għandhom jiġu estiżi għaż-żewġ kategoriji, bħal fil-verżjoni bl-Ingliż, bil‑Ġermaniż, bil-Portugiż u bl-Olandiż” (nota ta’ qiegħ il-paġna 18).
19      Sentenza United Video Properties, punt 25. Korsiv miżjud minni.
20      Ibidem, punt 39. Korsiv miżjud minni.
21      Il-verżjoni Ġermaniża tal-Artikolu 14 tad-direttiva tagħmel riferiment għall-“Prozesskosten und sonstigen Kosten […] soweit sie zumutbar und angemessen” (mingħajr korsiv fl-oriġinali).
22      Sentenza United Video Properties, punt 36.
23      A priori, huwa diffiċli li jiġi ddeterminat liema prova ser tiġi meqjusa bħala meħtieġa mill-qorti. B’mod ġenerali, tkun superfluwa l-prova ta’ fatti diġà stabbiliti li ħadd ma jikkontesta. Madankollu, meta tkun kwistjoni ta’ kontestazzjoni tal-approċċ tal-parti opposta u ta’ attakk tal‑validità tal-provi li ġew prodotti, ikun naturali li l-isforz probatorju jiġi intensifikat. F’din l‑ipoteżi, il-fatt li l-prova addizzjonali ma tiġix meqjusa bħala finalment neċessarja mill-qorti, minħabba li l-prova inizjali tkun suffiċjenti, ma għandux ifisser it-telf tad-dritt li tinġabar l‑ispiża tagħha (tal-prova addizzjonali).
24      Sentenza United Video Properties, punt 31: l-esklużjoni minħabba raġunijiet ta’ ekwità “hija intiża għar-regoli nazzjonali li jippermettu lill-qorti, f’każ partikolari fejn l-applikazzjoni tas‑sistema ġenerali ta’ spejjeż legali twassal għal riżultat li jitqies inġust, li titbiegħed minn din is-sistema, bħala eċċezzjoni”.