62012CP0579
STANOWISKO RZECZNIKA GENERALNEGO
JULIANE KOKOTT
przedstawione w dniu 11 czerwca 2013 r. (
1
)
Sprawa C‑579/12 RX‑II
Komisja Europejska przeciwko Guidowi Strackowi
„Szczególna procedura kontroli orzeczenia — Służba publiczna — Urzędnicy — Urlop — Przeniesienie dni corocznego urlopu wypoczynkowego niewykorzystanych z powodu choroby — Artykuł 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego urzędników — Artykuł 4 załącznika V do regulaminu pracowniczego urzędników — Dyrektywa 2003/88/WE — Artykuł 31 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej — Naruszenie jedności i spójności prawa Unii”
I – Wprowadzenie
1.
Czy minimalne wymagania prawa socjalnego uznane na szczeblu Unii Europejskiej znajdują zastosowanie do urzędników instytucji europejskich w ten sam sposób co do pracowników zatrudnionych w oparciu o powszechnie obowiązujące przepisy prawa? Taka jest w istocie treść zagadnienia prawnego, co do którego Trybunał ma wypowiedzieć się w ramach niniejszej szczególnej procedury kontroli.
2.
Kwestia ta powstała w odniesieniu do prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego. Wspomniane prawo, które zostało wprowadzone najpierw dyrektywą 93/104/WE (
2
), a następnie dyrektywą 2003/88/WE (
3
), stanowi część ogólnych zasad prawa socjalnego Unii i obecnie znalazło wyraz w art. 31 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”) (
4
).
3.
W niniejszej sprawie Komisja Europejska odmówiła G. Strackowi, byłemu urzędnikowi tej instytucji, przeniesienia na rok 2005 38,5 dnia corocznego urlopu wypoczynkowego, który nie został wykorzystany w 2004 r. w wyniku choroby zainteresowanego. Na poparcie spornej decyzji wydanej w dniu 15 marca 2007 r. Komisja powołała się na przepis Regulaminu pracowniczego urzędników Unii Europejskiej (
5
), zgodnie z którym przeniesienie urlopu na rok następny nie może przekraczać dwunastu dni, jeżeli powody, dla których coroczny urlop wypoczynkowy nie mógł zostać wykorzystany, są inne niż wymagania służby (art. 4 akapit pierwszy załącznika V do regulaminu pracowniczego). Ponieważ G. Strackowi w międzyczasie przyznano rentę inwalidzką, obecnie chodzi o to, czy saldo dni jego corocznego urlopu wypoczynkowego za rok 2004, przekraczające dwanaście dni automatycznie przeniesionych na rok 2005, powinno zostać rozliczone w postaci ekwiwalentu pieniężnego (art. 4 akapit drugi załącznika V do regulaminu pracowniczego).
4.
Wobec odmowy ze strony Komisji G. Strack wniósł skargę do sądów Unii i wygrał sprawę w pierwszej instancji przed Sądem do spraw Służby Publicznej Unii Europejskiej (zwanym dalej „Sądem do spraw Służby Publicznej”) (
6
). Sąd do spraw Służby Publicznej stwierdził, że przeniesienie dni corocznego urlopu wypoczynkowego niewykorzystanych z powodu choroby powinno być przyznane zainteresowanemu nawet po przekroczeniu dwunastu dni przeniesionych automatycznie, a Komisja jest zobowiązana do przestrzegania tych samych wymagań minimalnych, które mają zastosowanie do pracowników zatrudnionych w oparciu o powszechnie obowiązujące przepisy prawa na podstawie dyrektywy 2003/88, tak jak jest ona interpretowana przez Trybunał w orzecznictwie Schultz‑Hoff (
7
).
5.
Jednakże Sąd Unii Europejskiej (zwany dalej „Sądem”), do którego Komisja wystąpiła z odwołaniem, uchylił wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej i co do istoty oddalił skargę G. Stracka (
8
). W głównej mierze uzasadnienie wyroku Sądu opiera się na twierdzeniu, że dyrektywa 2003/88, a także orzecznictwo Schultz‑Hoff nie mogą być transponowane do systemu obowiązującego urzędników instytucji europejskich.
6.
Warto przypomnieć, że Trybunał orzekł w wyroku w sprawach połączonych Schultz‑Hoff i in., iż art. 7 ust. 1 dyrektywy 2003/88 stoi na przeszkodzie przepisom lub praktykom krajowym przewidującym wygaśnięcie prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego wraz z końcem okresu rozliczeniowego lub okresu dozwolonego przeniesienia ustalonego przez prawo krajowe, nawet jeśli pracownik przebywał na zwolnieniu chorobowym przez całość lub część okresu rozliczeniowego, a jego niezdolność do pracy trwała aż do ustania stosunku pracy, ze względu na co nie mógł on skorzystać ze swojego prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego (
9
). Trybunał zasadniczo potwierdził to podejście w wyrokach późniejszych, niuansując je jednocześnie co do szczegółów (
10
).
7.
Na wniosek pierwszego rzecznika generalnego izba Trybunału właściwa w zakresie szczególnej procedury kontroli postanowiła wszcząć szczególną procedurę kontroli orzeczenia w odniesieniu do wyroku Sądu (
11
) (art. 256 ust. 2 TFUE, art. 62 i art. 62a akapit drugi statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz art. 193 § 4 regulaminu postępowania przed Trybunałem). Przedmiot szczególnej procedury kontroli został określony następująco:
„Szczególna procedura kontroli dotyczyć będzie zagadnienia, czy w świetle orzecznictwa Trybunału w zakresie prawa do płatnego corocznego urlopu wypoczynkowego, postrzeganego jako zasada prawa socjalnego Unii, które jest również zapisane wprost w art. 31 ust. 2 [karty] i o którym mowa w szczególności w [dyrektywie 2003/88], wyrok Sądu […] narusza jedność lub spójność prawa Unii ze względu na to, że Sąd Unii Europejskiej, jako sąd rozpoznający odwołanie, dokonał wykładni:
—
art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego […] w ten sposób, że nie obejmuje on przepisów dotyczących organizacji czasu pracy, o których mowa w dyrektywie 2003/88, a w szczególności płatnego corocznego urlopu wypoczynkowego,
—
a następnie art. 4 załącznika V do omawianego regulaminu pracowniczego w ten sposób, że przepis ów oznacza, iż prawo do przeniesienia corocznego urlopu wypoczynkowego w wymiarze przekraczającym maksymalny ustalony w tym przepisie wymiar może zostać przyznane wyłącznie w razie wystąpienia przeszkód związanych z czynnościami wykonywanymi przez urzędnika w ramach pełnienia przez niego obowiązków służbowych”.
8.
Po raz pierwszy szczególna procedura kontroli dotyczy więc kwestii prawa materialnego, odnoszącej się do praw podstawowych uznanych na szczeblu Unii. Wykraczając daleko poza problematykę przenoszenia dni urlopu, która może się wydawać na pierwszy rzut oka kwestią nieco techniczną, wytyczne, których Trybunał udzieli w tym względzie, mają fundamentalne znaczenie dla rozwoju i wykonywania w konkretnych przypadkach prawa służby publicznej jako całości.
II – Ramy prawne
A – Karta
9.
Zgodnie z art. 31 ust. 2 karty „[k]ażdy pracownik ma prawo […] do corocznego płatnego urlopu”.
10.
Zgodnie z wyjaśnieniami do karty praw podstawowych (
12
) przepis ten oparty jest na dyrektywie 93/104, jak również na art. 2 Europejskiej karty socjalnej (
13
) i na pkt 8 Wspólnotowej karty socjalnych praw podstawowych pracowników (
14
).
B – Regulamin pracowniczy
11.
Zgodnie z art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego, który to przepis zalicza się do przepisów ogólnych tego regulaminu:
„Urzędnikom w okresie aktywnego zatrudnienia zapewnia się warunki pracy zgodne z odpowiednimi normami bezpieczeństwa i higieny pracy, co najmniej na poziomie minimalnych wymagań mających zastosowanie na mocy środków przyjętych w tych dziedzinach zgodnie z traktatami”.
12.
W tytule IV rozdział 2 regulaminu pracowniczego, mówiącym o urlopach, art. 57 akapit pierwszy stanowi:
„Urzędnicy uprawnieni są do urlopu corocznego [corocznego urlopu wypoczynkowego] w wymiarze nie mniejszym niż 24 dni robocze oraz nie większym niż 30 dni roboczych w każdym roku kalendarzowym, zgodnie z przepisami przyjętymi w drodze wspólnego porozumienia instytucji [Unii], po zasięgnięciu opinii Komitetu ds. Regulaminu Pracowniczego”.
13.
Artykuł 4 załącznika V do regulaminu pracowniczego (
15
), który stanowi część przepisów regulujących warunki przyznawania urlopów, stanowi:
„W przypadku gdy urzędnik z przyczyn innych niż wymagania służby nie wykorzystał całego urlopu corocznego [corocznego urlopu wypoczynkowego] przed końcem danego roku kalendarzowego, długość urlopu, który może zostać przeniesiony na kolejny rok, nie może przekraczać 12 dni.
W przypadku gdy urzędnik w chwili zakończenia służby nie wykorzystał całego urlopu corocznego [corocznego urlopu wypoczynkowego], ma prawo do ekwiwalentu w wymiarze jednej trzydziestej jego miesięcznego wynagrodzenia w momencie zakończenia służby za każdy dzień urlopu, jaki pozostał mu do wykorzystania.
[…]”.
14.
Okólnik Dyrekcji Generalnej (DG) ds. Personelu i Administracji, opublikowany w Informacjach Administracyjnych nr 66‑2002 z dnia 2 sierpnia 2002 r., przewiduje:
„Jeśli liczba niewykorzystanych dni urlopu jest wyższa od dwunastu, można przenieść dni urlopu, które przekraczają dwanaście dni objętych regulaminem, tylko gdy zostanie ustalone, że urzędnik nie mógł z nich skorzystać w bieżącym roku kalendarzowym ze względów związanych z wymaganiami służby”.
15.
Wspomniany okólnik został zastąpiony ze skutkiem od dnia 1 maja 2004 r. decyzją Komisji z dnia 28 kwietnia 2004 r. dotyczącą ustanowienia przepisów wykonawczych w sprawie urlopów (
16
), które przewidują między innymi:
„Przeniesienie przekraczające [dwanaście] dni dopuszczalne jest tylko w razie ustalenia, że zainteresowany nie mógł skorzystać z dni urlopu w bieżącym roku kalendarzowym ze względów związanych z wymaganiami służby (co należy wyraźnie uzasadnić); dni te dodaje się do uprawnienia za następny rok kalendarzowy po wydaniu decyzji przez [osobę odpowiedzialną za zasoby ludzkie];
[…]
Nie jest dopuszczalne żadne przeniesienie przekraczające [dwanaście] dni, w razie gdy powodem niewykorzystania dni urlopu są względy inne niż wymagania służby (np. względy zdrowotne: choroba, wypadek, przedłużenie urlopu corocznego [corocznego urlopu wypoczynkowego] w następstwie wypadku lub choroby, które nastąpiły podczas urlopu corocznego [corocznego urlopu wypoczynkowego], urlop macierzyński, urlop z tytułu przysposobienia, urlop wychowawczy, urlop ze względów rodzinnych, urlop z przyczyn osobistych, urlop bezpłatny, urlop na czas odbywania służby wojskowej itd.);
[…]”.
16.
Z uzgodnienia szefów administracji nr 53A/70 z dnia 9 stycznia 1970 r. wynika również, że przeniesienie urlopu powinno ograniczać się do dwunastu dni nawet w przypadku długotrwałej choroby.
C – Dyrektywa 2003/88
17.
Dyrektywa 2003/88 zastępuje dyrektywę 93/104, a odniesienia do tej ostatniej należy rozumieć jako odniesienia do pierwszej z nich (
17
).
18.
Motyw 6 dyrektywy 2003/88 ma następujące brzmienie:
„Należy wziąć pod uwagę zasady Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczące organizacji czasu pracy, włączając w to również zasady odnoszące się do pracy w porze nocnej”.
19.
Artykuł 1 dyrektywy 2003/88, zatytułowany „Cel i zakres”, stanowi:
„1.   Niniejsza dyrektywa ustala minimalne wymagania w zakresie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w odniesieniu do organizacji czasu pracy.
2.   Niniejszą dyrektywę stosuje się do:
a)
minimalnych okresów […] corocznego urlopu wypoczynkowego […].
[…]”.
20.
Artykuł 7 omawianej dyrektywy, zatytułowany „Urlop roczny [Coroczny urlop wypoczynkowy]”, brzmi następująco:
„1.   Państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu zapewnienia, by każdy pracownik był uprawniony do corocznego płatnego urlopu w wymiarze co najmniej czterech tygodni, zgodnie z warunkami uprawniającymi i przyznającymi mu taki urlop, przewidzianymi w ustawodawstwie krajowym lub w praktyce krajowej.
2.   Minimalny okres corocznego płatnego urlopu nie może być zastąpiony wypłatą ekwiwalentu pieniężnego, z wyjątkiem przypadku, gdy stosunek pracy ulega rozwiązaniu”.
III – Analiza
21.
Zgodnie z zakresem ustalonym przez izbę właściwą w zakresie szczególnej procedury kontroli w jej decyzji o wszczęciu postępowania (
18
) moja analiza wyroku poddanego szczególnej procedurze kontroli dotyczyć będzie w istocie ustalenia, czy Sąd naruszył jedność lub spójność prawa Unii, przyjmując błędną wykładnię art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego urzędników oraz art. 4 załącznika V do tego regulaminu, jeżeli chodzi o przeniesienie corocznego urlopu wypoczynkowego niewykorzystanego z powodu długotrwałej choroby zainteresowanego.
22.
Przede wszystkim należy odrzucić tezę bronioną przez Komisję i przez Radę Unii Europejskiej, że w niniejszej sprawie nie można stwierdzić żadnego naruszenia jedności lub spójności prawa Unii – z tego względu, że Sąd nie stosował „norm o charakterze horyzontalnym”, lecz przepisy regulaminu pracowniczego, które nie mają żadnego zastosowania w innych obszarach prawa Unii.
23.
Jeśliby przyjąć stanowisko obu tych instytucji, oznaczałoby to, że szczególna procedura kontroli orzeczeń mogłaby być całkowicie pozbawiona znaczenia. Wydaje mi się, że Komisja i Rada nie zrozumiały racji bytu tej procedury. Ryzyko naruszenia jedności lub spójności prawa Unii może bowiem powstać nawet w odniesieniu do przepisów technicznych, które należą do unormowań szczególnych, jeżeli są one interpretowane i stosowane przez Sąd w sposób, który stawia je w sprzeczności z przepisami obowiązującymi w innych obszarach prawa Unii lub z zasadami prawa Unii, które mają charakter horyzontalny.
24.
To właśnie w tej perspektywie będę przede wszystkim analizować, czy wyrok poddany szczególnej procedurze kontroli stanowi naruszenie prawa w odniesieniu do przepisów regulaminu pracowniczego mających zastosowanie do corocznego urlopu wypoczynkowego (pkt A poniżej), zanim zajmę się kwestią tego, czy ewentualne naruszenia podważają jedność lub spójność prawa Unii (pkt B poniżej).
A – Naruszenia prawa popełnione przez Sąd
25.
Strony i instytucje, które przedłożyły uwagi Trybunałowi, prezentują z gruntu rozbieżne stanowiska co do tego, czy wyrok poddany szczególnej procedurze kontroli jest obarczony naruszeniem prawa w odniesieniu do prawa do corocznego wymiaru płatnego urlopu. Guido Strack twierdzi, że Sąd poważnie naruszył prawo, odmawiając stosowania przepisów art. 7 dyrektywy 2003/88, zgodnie z ich wykładnią sformułowaną w orzecznictwie Schultz‑Hoff, w ramach art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego oraz art. 4 załącznika V do tego regulaminu. Komisja i Rada podnoszą tezę diametralnie przeciwną i bronią, posługując się argumentami zasadniczo identycznymi, wyroku poddanego szczególnej procedurze kontroli w takim brzmieniu, w jakim został on wydany przez Sąd.
1. W przedmiocie wykładni art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego: wcielenie minimalnych wymagań z dyrektywy 2003/88
26.
Na mocy art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego „urzędnikom zapewnia się warunki pracy zgodne z odpowiednimi normami bezpieczeństwa i higieny pracy, co najmniej na poziomie minimalnych wymagań mających zastosowanie na mocy środków przyjętych w tych dziedzinach zgodnie z traktatami”.
27.
W odróżnieniu od Sądu do spraw Służby Publicznej, Sąd, działający jako druga instancja sądownicza, dokonał wykładni tego przepisu, zgodnie z którą nie odnosi się on do wymogów dotyczących corocznego płatnego urlopu, takich jak te przewidziane w art. 7 dyrektywy 2003/88 i zinterpretowane w orzecznictwie Schultz‑Hoff (
19
).
28.
Czyniąc to, Sąd dokonał zbyt zawężającej interpretacji art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego, która nie jest w żaden sposób przekonująca.
29.
Z art. 1 ust. 1 oraz z preambuły dyrektywy 2003/88 (
20
) wynika bowiem wyraźnie, że jej celem jest ustalić „minimalne wymagania w zakresie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia” w odniesieniu do organizacji czasu pracy. Cel dyrektywy 2003/88 idealnie odpowiada zatem celowi art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego, który powołuje się również – i to w sposób niemalże identyczny – na „wymagania minimalne” w dziedzinie „norm bezpieczeństwa i higieny pracy”. W świetle brzmienia tych dwóch przepisów wydaje mi się, że trudno jest twierdzić, iż art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego nie dotyczy dyrektywy 2003/88, wprowadzającej w życie między innymi prawo do określonego wymiaru corocznego płatnego urlopu.
30.
W przeciwieństwie do tego, za czym opowiadali się Sąd (
21
) oraz Komisja i Rada, zakresu stosowania art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego nie można ograniczać wyłącznie do minimalnych norm technicznych ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników w miejscu pracy, nieregulowanych innymi przepisami regulaminu pracowniczego (
22
). Taka wykładnia nie bierze pod uwagę tego, że wspomniany art. 1e jest jednym z przepisów ogólnych regulaminu pracowniczego, które mają być stosowane w sposób horyzontalny we wszystkich obszarach prawa służby publicznej i które nie mogą być zatem interpretowane w sposób zawężający.
31.
Ponadto przedstawione przez Komisję argumenty dotyczące genezy art. 1e regulaminu pracowniczego nie przyczyniają się w żaden sposób do obrony zawężającej wykładni tego przepisu. W rzeczywistości bowiem ani pierwotny wniosek Komisji (
23
), ani wersja rzeczonego art. 1e zatwierdzona przez „komitet konsultacyjny” (
24
) nie zawierają jasnych i precyzyjnych wskazówek wskazujących na to, że tylko normy techniczne dotyczące zdrowia i bezpieczeństwa lub jedynie dziedzin, które nie są regulowane przez inne części regulaminu, objęte są tym nowym przepisem.
32.
Prawdą jest, że niemiecka wersja pierwotnego projektu Komisji odnosi się do „norm bezpieczeństwa i higieny pracy w miejscu pracy” (
25
). Jednakże uzupełnienie to, nawet przy założeniu, że może stanowić oznakę woli wyłączenia minimalnych wymagań dotyczących organizacji czasu pracy, nie występuje w innych wersjach językowych wniosku Komisji, które zbadałam (
26
). Dodanie rzeczonego wyrażenia w tylko jednej wersji językowej projektu rozporządzenia wydaje mi się zatem pozbawione znaczenia dla celów wiarygodnego ustalenia woli prawodawcy wspólnotowego w owym czasie, i to tym bardziej, że ostateczna wersja art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego w brzmieniu przyjętym przez Radę (
27
) nie zawiera już żadnego odniesienia do „miejsca pracy”, nawet w wersji niemieckiej.
33.
Komisja nie może opierać się też na art. 31 karty w celu uzasadnienia wykładni zawężającej art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego. Wprawdzie rzeczone postanowienie karty zawiera dwa odrębne ustępy, z których jedynie pierwszy dotyczy wyraźnie zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, natomiast drugi, który jest poświęcony czasowi pracy i płatnym urlopom, nie odwołuje się wyraźnie do aspektów zdrowia i bezpieczeństwa, jednak nie zmienia to faktu, że drugi ustęp dotyczy także bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w rozumieniu dyrektywy 2003/88, dawniej dyrektywy 93/104. W istocie art. 31 ust. 2 karty opiera się między innymi na tej ostatniej dyrektywie, co jasno wynika z wyjaśnień do karty (
28
). Tymczasem celem tej dyrektywy jest właśnie ustalenie minimalnych wymagań w zakresie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (
29
).
34.
Równie mało przekonujący jest powtórzony przez Sąd w wyroku poddanym szczególnej procedurze kontroli (
30
) argument Komisji, zgodnie z którym „wcielenie” do regulaminu pracowniczego minimalnych wymagań zawartych w dyrektywie 2003/88 byłoby sprzeczne z autonomią prawodawcy Unii w dziedzinie służby publicznej, ustanowioną w art. 336 TFUE. Jak słusznie podniósł G. Strack, to właśnie wykorzystując tę autonomię legislacyjną, Rada wprowadziła do regulaminu pracowniczego przepis ogólny, a mianowicie art. 1e ust. 2, który wprowadza normy minimalne w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy – w tym zawarte w dyrektywie 2003/88 – do prawa służby publicznej.
35.
Uwzględnienie dyrektywy 2003/88 w sprawie takiej jak niniejsza nie narusza zatem w żaden sposób autonomii prawodawcy, lecz odpowiada literze i duchowi nowej klauzuli, którą ów prawodawca sam postanowił włączyć do regulaminu pracowniczego. Jeżeli prawdą jest, że wymagania minimalne zawarte w dyrektywach Unii w dziedzinie prawa pracy w pierwszej kolejności skierowane są do państw członkowskich i nie można powoływać się na nie automatycznie wobec instytucji Unii (
31
), to wymagania dyrektywy 2003/88 uzyskały w rzeczywistości moc obowiązującą w dziedzinie służby publicznej europejskiej za pośrednictwem art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego.
36.
Po uważnym rozpatrzeniu wszystkich argumentów uważam więc, że art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego może i powinien być interpretowany w ten sposób, że obejmuje on przepisy dotyczące organizacji czasu pracy, o których mowa w dyrektywie 2003/88, a w szczególności dotyczące płatnego corocznego urlopu wypoczynkowego. Orzekając w sposób przeciwny, Sąd naruszył prawo w wyroku poddanym szczególnej procedurze kontroli.
2. W przedmiocie wykładni art. 4 załącznika V do regulaminu pracowniczego: przeniesienie corocznego urlopu wypoczynkowego niewykorzystanego z powodu choroby
37.
Zgodnie z art. 4 akapit pierwszy załącznika V do regulaminu pracowniczego zakazuje się przenoszenia więcej niż dwunastu dni corocznego urlopu wypoczynkowego, w przypadku gdy urzędnik z przyczyn innych niż wymagania służby nie wykorzystał całego corocznego urlopu wypoczynkowego przed końcem danego roku kalendarzowego.
38.
W odróżnieniu od Sądu do spraw Służby Publicznej, Sąd, działający jako druga instancja sądownicza, zinterpretował ów przepis w ten sposób, że prawo do przeniesienia corocznego urlopu wypoczynkowego w zakresie wykraczającym ponad limit dwunastu dni może zostać przyznane wyłącznie w razie wystąpienia przeszkód związanych z czynnościami wykonywanymi przez urzędnika w ramach pełnienia przez niego obowiązków służbowych. Zdaniem Sądu wyklucza to przeniesienie dni urlopu przekraczające limit prawny dwunastu dni, w przypadku gdy rzeczone dni urlopu nie mogły zostać wykorzystane w wyniku długotrwałej choroby zainteresowanego urzędnika (
32
).
39.
Z powodów, które przedstawiam poniżej, wydaje się, że dokonana przez Sąd wykładnia art. 4 akapit pierwszy załącznika V do regulaminu pracowniczego jest zbyt wąska i w zbyt małym stopniu uwzględnia minimalne wymagania odnoszące się do corocznego urlopu wypoczynkowego, wynikające z art. 7 dyrektywy 2003/88 analizowanego w świetle orzecznictwa Schultz‑Hoff.
40.
Prawdą jest, że wykładnia dokonana przez Sąd, która jest zresztą stanowczo broniona przez Komisję i Radę, może, jak się wydaje, znajdować możliwość uzasadnienia, przynajmniej na pierwszy rzut oka, w brzmieniu art. 4 akapit pierwszy załącznika V do regulaminu pracowniczego. Zgodnie z tym przepisem wykluczone jest bowiem jakiekolwiek przeniesienie urlopu ponad limit prawny dwunastu dni, chyba że takie przeniesienie może być uzasadnione przyczynami związanymi z wymaganiami służby, a zatem przeniesienie urlopu niewykorzystanego z innych powodów, w szczególności z powodu długotrwałej choroby, wydaje się a priori dopuszczalne jedynie w ramach wspomnianych dwunastu dni.
41.
Niemniej jednak, jak Trybunał podkreślił w orzecznictwie, przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy brać pod uwagę nie tylko jego brzmienie, lecz także kontekst, w jakim został umieszczony, oraz cele regulacji, której część stanowi (
33
).
42.
Co się tyczy wpierw kontekstu prawnego, w który wpisuje się art. 4 załącznika V do regulaminu pracowniczego, należy wziąć pod uwagę przepisy ogólne tego regulaminu, a w szczególności jego art. 1e ust. 2. Jak już wskazałam (
34
), przepis ten prowadzi do obowiązywania w dziedzinie europejskiej służby publicznej między innymi minimalnych wymagań zawartych w dyrektywie 2003/88 dotyczących organizacji czasu pracy, w tym w zakresie corocznych płatnych urlopów wypoczynkowych (art. 7 dyrektywy 2003/88).
43.
Jeśli chodzi następnie o cele realizowane przez regulamin pracowniczy, należy podkreślić, że reforma wprowadzona rozporządzeniem nr 723/2004, która weszła w życie w dniu 1 maja 2004 r., dotyczyła między innymi modernizacji wspomnianego regulaminu, który pochodzi z 1962 r., w odniesieniu do poszanowania praw i zasad podstawowych uznawanych na szczeblu Unii (
35
), jak również w zakresie ochrony socjalnej (
36
). Z powyższego wynika, że podstawowa zasada prawa socjalnego Unii, taka jak prawo do corocznego wymiaru płatnego urlopu, która znajduje wyraz w szczególności w art. 31 ust. 2 karty i realizowana jest przez dyrektywę 2003/88 i dotyczące jej orzecznictwo, zasługuje na szczególną uwagę przy interpretacji i stosowaniu wszelkich przepisów regulaminu pracowniczego.
44.
Zarówno cele realizowane przez regulamin pracowniczy, jak i kontekst regulacyjny, w który wpisuje się art. 4 załącznika V do tego regulaminu, stanowią zatem argument za uwzględnieniem wymagań minimalnych wynikających z dyrektywy 2003/88, a w szczególności z jej art. 7, zgodnie z tym, jak zostały one zinterpretowane w orzecznictwie Schultz‑Hoff i włączone do regulaminu pracowniczego w art. 1e ust. 2.
45.
W odpowiedzi na to nie można zarzucić, iż art. 4 załącznika V do regulaminu pracowniczego stanowi przepis szczególny nadrzędny wobec art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego. Wbrew temu, co, jak się wydaje, twierdzą Komisja i Rada, Trybunał nigdy nie orzekł, że wszelkie przepisy zawarte w załącznikach do regulaminu pracowniczego muszą koniecznie derogować jego przepisy ogólne. O ile prawdą jest, że Trybunał potwierdził, iż przepisy regulaminu pracowniczego i jego załączników posiadają taką samą moc prawną (
37
), o tyle charakter przepisu szczególnego został uznany w odniesieniu do załączników wyłącznie w zakresie, w jakim stanowiły one wykonanie konkretnych przepisów regulaminu pracowniczego (
38
). Otóż relacja taka nie istnieje właśnie między art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego oraz art. 4 załącznika V do regulaminu pracowniczego. Wprawdzie „warunki przyznawania urlopów” zawarte w rzeczonym załączniku V służą wykonaniu przepisów tytułu IV rozdział 2 regulaminu pracowniczego, w szczególności jego art. 57, lecz wspomniany załącznik V nie zawiera żadnego środka wykonawczego dotyczącego art. 1e tego regulaminu.
46.
Nawet jeśli uznać, iż art. 4 załącznika V do regulaminu pracowniczego zawiera przepisy bardziej szczegółowe niż art. 1e ust. 2 tego regulaminu, to nie zmienia to faktu, że w ramach wykładni i stosowania tych przepisów należy uwzględnić wymóg „praktycznej zgodności” między jednym i drugim z rzeczonych przepisów regulaminu pracowniczego.
47.
Artykuł 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego ustanawia zasadę mającą zastosowanie do wszystkich dziedzin regulowanych przez regulamin pracowniczy. Wynika stąd, iż wymagania minimalne w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, do których przepis ten odsyła – w szczególności art. 7 dyrektywy 2003/88 interpretowany zgodnie z orzecznictwem Schultz‑Hoff – powinny zostać należycie uwzględnione przy interpretacji i stosowaniu wszelkich przepisów regulaminu pracowniczego, włącznie z jego załącznikiem V.
48.
Jest tak tym bardziej, że art. 1e regulaminu pracowniczego jest nowszy niż art. 4 załącznika V do regulaminu pracowniczego, wobec czego należy przyjąć, że może on zostać uznany za lex posterior. Przy interpretacji i stosowaniu art. 4 załącznika V do tego regulaminu nie można zatem abstrahować od nowych wytycznych, wprowadzonych niedawno do regulaminu pracowniczego przez prawodawcę za pośrednictwem art. 1e.
49.
Nie oznacza to jednak, że zasada zakazu przenoszenia praw do corocznego urlopu wypoczynkowego, przewidziana w art. 4 akapit pierwszy załącznika V do regulaminu pracowniczego, traci odtąd swoją skuteczność (effet utile). Dopiero bowiem w razie długotrwałej choroby zainteresowanego urzędnika wymagania minimalne dyrektywy 2003/88, zgodnie z tym, jak zostały zinterpretowane w orzecznictwie Schultz‑Hoff i włączone do regulaminu pracowniczego w jego art. 1e ust. 2, wymagają wprowadzenia pewnej elastyczności tej normy.
50.
W świetle art. 7 dyrektywy 2003/88 i orzecznictwa Schultz‑Hoff (znajdujących zastosowanie do europejskiej służby publicznej na mocy art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego) art. 4 załącznika V do regulaminu pracowniczego należy rozumieć w ten sposób, że nie zabrania on wszelkich przeniesień dni corocznego urlopu wypoczynkowego w zakresie przekraczającym limit prawny dwunastu dni, jeśli długotrwała choroba uniemożliwiła zainteresowanemu urzędnikowi wykorzystanie jego praw do corocznego urlopu wypoczynkowego.
51.
W przeciwieństwie do tego, co zostało potwierdzone przez Sąd w wyroku poddanym szczególnej procedurze kontroli, jak również przez Komisję i Radę, wykładnia art. 4 załącznika V do regulaminu pracowniczego, którą właśnie przedstawiłam w pkt 50 powyżej, nie jest wykładnią contra legem (
39
). Wręcz przeciwnie, wydaje mi się, że taka interpretacja jest jedyną, która w pełni respektuje nie tylko brzmienie, lecz także kontekst regulacyjny, w który wpisuje się art. 4 załącznika V do regulaminu pracowniczego, oraz zamierzone w omawianych przepisach cele.
52.
Do problematyki praw do urlopu niewykorzystanego z powodu choroby podchodzić można wyłącznie za pomocą elastycznej wykładni zakazu przeniesienia, o którym mowa w art. 4 akapit pierwszy załącznika V do regulaminu pracowniczego, pod rygorem naruszenia istoty minimalnych wymagań, które wynikają z art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego w związku z art. 7 dyrektywy 2003/88, zgodnie z jego wykładnią sformułowaną w orzecznictwie Schultz‑Hoff:
—
albo zostanie uznane, podobnie jak zrobił to Sąd do spraw Służby Publicznej (
40
), że przeniesienie praw do urlopu niewykorzystanego z powodu długotrwałej choroby nie jest w ogóle objęte art. 4 załącznika V do regulaminu pracowniczego,
—
albo utożsami się niezdolność do wykonywania obowiązków należycie uzasadnioną na podstawie zaświadczenia lekarskiego z „wymaganiami służby”, uzasadniającymi przeniesienie niewykorzystanych dni urlopu.
53.
Pierwsza możliwość wykładni (zob. pkt 52 tiret pierwsze powyżej) jest oparta na koncepcji, że zakaz przenoszenia na kolejny rok więcej niż dwunastu dni corocznego urlopu wypoczynkowego „z przyczyn innych niż wymagania służby” sam może podlegać wykładni. Nie można wykluczyć, że zakaz ten będzie interpretowany w sposób ścisły i rozumiany tak, że oznacza jedynie ograniczenie liczby dni corocznego urlopu wypoczynkowego, które mogą być przeniesione z powodów wyłącznie osobistych, zależnych od swobodnego wyboru każdego urzędnika, w przeciwieństwie do wymagań służby, które są określane przez przełożonych tego urzędnika. Tymczasem choroba jest okolicznością, która nie jest uwarunkowana ani swobodnym wyborem zainteresowanego urzędnika, ani wyborami dokonanymi przez jego przełożonych.
54.
Druga możliwość wykładni (zob. pkt 52 tiret drugie powyżej) opiera się na założeniu, że byłoby sprzeczne nie tylko z obowiązującymi przepisami (
41
), ale również z interesem służby żądanie od urzędnika, aby albo pracował, albo skorzystał z corocznego urlopu wypoczynkowego, podczas gdy jego stan zdrowia uniemożliwia mu osiągnięcie celów zarówno jednego, jak i drugiego działania. Tymczasem jeśli sprzeczne jest z interesem służby, aby chory urzędnik wykorzystywał coroczny urlop wypoczynkowy, to nie można odmówić mu przeniesienia praw do urlopu niewykorzystanego z powodu choroby.
55.
W świetle całości powyższych argumentów uważam, że art. 4 załącznika V do regulaminu pracowniczego można i należy rozumieć w ten sposób, że nie zabrania on wszelkich przeniesień dni corocznego urlopu wypoczynkowego w zakresie przekraczającym limit prawny dwunastu dni, jeśli długotrwała choroba uniemożliwiła zainteresowanemu urzędnikowi wykorzystanie jego praw do corocznego urlopu wypoczynkowego. Orzekając w sposób przeciwny, Sąd naruszył prawo w wyroku poddanym szczególnej procedurze kontroli.
3. Wniosek pośredni
56.
Odmawiając uwzględnienia wymagań minimalnych dotyczących corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego, które wynikają z art. 7 dyrektywy 2003/88 analizowanego w świetle orzecznictwa Schultz‑Hoff, Sąd podwójnie naruszył prawo. Oparł się on nie tylko na błędnej wykładni art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego, ale również na wadliwym rozumieniu art. 4 załącznika V do tego regulaminu.
B – Naruszenie jedności lub spójności prawa Unii
57.
Ponieważ wyrok poddany szczególnej procedurze kontroli obarczony jest dwoma naruszeniami prawa dotyczącymi wykładni i stosowania art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego urzędników oraz art. 4 załącznika V do tego regulaminu, należy zbadać, czy i ewentualnie w jakim zakresie wyrok ten narusza jedność lub spójność prawa Unii.
1. W przedmiocie czterech kryteriów stosowanych przez Trybunał w celu stwierdzenia naruszenia jedności lub spójności prawa Unii
58.
W dwóch wyrokach wydanych dotąd w ramach procedury szczególnej kontroli, w ramach oceny, czy rozstrzygnięcie Sądu stanowiło naruszenie jedności lub spójności prawa Unii, Trybunał skoncentrował się na czterech aspektach, przy czym oparł się on na globalnej ocenie tych aspektów, rozpatrywanych jako całość:
—
na okoliczności, że Sąd odszedł od utrwalonego orzecznictwa Trybunału (
42
);
—
na fakcie, że orzeczenie poddane szczególnej procedurze kontroli może stanowić precedens dla przyszłych spraw (
43
);
—
na okoliczności, że zasady naruszone przez Sąd zajmują ważne miejsce w porządku prawnym Unii (
44
), co może mieć miejsce w szczególności w sytuacji, gdy owe zasady są zagwarantowane przez kartę (
45
);
—
na fakcie, że rozpatrywana zasada prawna nie należy wyłącznie do prawa służby publicznej, lecz znajduje zastosowanie niezależnie od rozważanej dziedziny (
46
).
59.
O ile prawdą jest, że rzeczone cztery względy „nie są ani pomniejsze, ani wyczerpujące” (
47
), o tyle są one jednak wystarczające do tego, aby umożliwić Trybunałowi ustalenie w niniejszej sprawie naruszenia jedności i spójności prawa Unii, jak wykażę poniżej.
a) W przedmiocie kryteriów pierwszego i drugiego
60.
Co się tyczy, po pierwsze, dwóch pierwszych kryteriów, należy stwierdzić, że Sąd odszedł od utrwalonego orzecznictwa Trybunału, odmawiając zastosowania w przypadku G. Stracka wniosków płynących z wyroku w sprawach połączonych Schultz‑Hoff i in. (
48
). Wyrok poddany szczególnej procedurze kontroli stwarza zatem ryzyko rozbieżności w orzecznictwie sądów Unii w dziedzinie płatnych urlopów, w zależności od tego, czy chodzi o pracowników zatrudnionych na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa czy o europejską służbę publiczną.
61.
Wyrok poddany szczególnej procedurze kontroli może również stanowić precedens dla przyszłych spraw, ponieważ gdyby został utrzymany, stałby się bez wątpienia orzeczeniem dającym źródło nowemu nurtowi orzecznictwa dotyczącego płatnych urlopów w dziedzinie europejskiej służby publicznej.
62.
Komisja i Rada argumentują w odpowiedzi, że do Trybunału nie należy, w ramach szczególnej procedury kontroli, orzekanie w przedmiocie zasadności rozwoju orzecznictwa Sądu realizowanego przez niego w charakterze sądu odwoławczego. Tymczasem w niniejszym przypadku argument ten nie wydaje mi się istotny.
63.
Wprawdzie Trybunał potwierdził, że obecnie wyłącznie do Sądu do spraw Służby Publicznej i do Sądu należy rozwój orzecznictwa w dziedzinie służby publicznej; ponadto okoliczność, że Trybunał nie odniósł się jeszcze do określonej kwestii prawnej, nie wystarcza jako taka do tego, aby uzasadnić poddanie orzeczenia szczególnej procedurze kontroli (
49
); to wszystko nie oznacza jednak, że Trybunał dał Sądowi do spraw Służby Publicznej i Sądowi „wolną rękę” w zakresie tworzenia w sposób dowolny orzecznictwa Trybunału w dziedzinie służby publicznej bez troski o zgodność tego orzecznictwa z innymi obszarami prawa Unii, a w szczególności z jego głównymi zasadami. W istocie Trybunał zadał sobie trud, aby sprecyzować, że pozostaje on właściwy, w ramach szczególnej procedury kontroli, do zapobiegania naruszaniu przez orzeczenia Sądu w dziedzinie służby publicznej jedności i spójności prawa Unii (
50
).
b) W przedmiocie kryteriów trzeciego i czwartego
64.
Odnośnie do kryteriów trzeciego i czwartego należy podkreślić, że naruszenia prawa, które Sąd popełnił w wyroku poddanym szczególnej procedurze kontroli, nie ograniczają się do błędnej wykładni i złego zastosowania dwóch przepisów technicznych regulaminu pracowniczego urzędników, a mianowicie art. 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego oraz art. 4 załącznika V do tego regulaminu, jak również przepisów dyrektywy, w tym przypadku dyrektywy 2003/88. Jak Trybunał wielokrotnie orzekał, prawo do corocznego urlopu wypoczynkowego, w kształcie ustanowionym w szczególności przez dyrektywę 2003/88, powinno zostać uznane za zasadę prawa socjalnego Unii o szczególnej wadze, od której nie może być odstępstw (
51
) i która nie może być poddawana wykładni zawężającej (
52
). Jej waga skądinąd wzrosła od czasu, gdy karta przejęła to prawo, opierając się w szczególności na dyrektywie 2003/88 (dawniej dyrektywie 93/104) (
53
).
65.
Jest oczywiste, że prawo do corocznego wymiaru płatnego urlopu nie należy tylko do określonej dziedziny prawa Unii; do takiej sytuacji jest daleko: znajduje ono zastosowanie niezależnie od rozpatrywanej dziedziny. Tak więc Sąd, odmawiając uwzględnienia wymagań minimalnych dotyczących płatnego urlopu, które wynikają z dyrektywy 2003/88 interpretowanej zgodnie z orzecznictwem Schultz‑Hoff, naruszył normę prawa Unii o charakterze podstawowym i horyzontalnym, w przeciwieństwie do tego, co podnosiły Komisja i Rada.
66.
Wprawdzie prawo służby publicznej, w tym także europejskiej służby publicznej, posiada pewne cechy szczególne, które mogą wymagać odstępstw od prawa powszechnego w zakresie pracy i spraw społecznych (
54
), jednak odstępstwa takie mogą zostać dopuszczone tylko przy pełnym poszanowaniu zasady równego traktowania, która sama stanowi ogólną zasadę prawa Unii, zapisaną w art. 20 i 21 karty (
55
).
67.
Zasada równego traktowania wymaga, aby podobne sytuacje nie były traktowane w odmienny sposób, a odmienne sytuacje nie były traktowane jednakowo, chyba że takie traktowanie jest obiektywnie uzasadnione (
56
). Przy tym należy określić i ocenić elementy różnych stanów faktycznych i w związku z tym ich porównywalność, między innymi w świetle przedmiotu i celu regulacji, która wprowadza sporne rozróżnienie. Należy poza tym uwzględnić zasady i cele dziedziny prawa, do której należy dany akt (
57
).
68.
Wynika z tego, że uzasadnienie ewentualnych odstępstw w przepisach znajdujących zastosowanie do urzędników w stosunku do podstawowych zasad prawa powszechnego obowiązujących wobec wszystkich pracowników nie może opierać się jedynie na ogólnej ocenie statusu zawodowego urzędnika z jednej strony i pracownika zatrudnionego na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa z drugiej strony. Każde indywidualne odstępstwo musi być uzasadnione szczególną konkretną cechą statusu zawodowego urzędnika.
69.
Tymczasem właśnie w odniesieniu do urlopów płatnych wydaje mi się, że sytuacja urzędników europejskich jest porównywalna z sytuacją pracowników zatrudnionych na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Bezsporne jest bowiem, że prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego ma na celu umożliwienie pracownikowi odpoczynku oraz zapewnienie mu czasu na relaks i rekreację oraz że cele te nie mogą zostać osiągnięte, jeśli zainteresowany jest chory (
58
), niezależnie od tego, czy jest on pracownikiem zatrudnionym na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa czy urzędnikiem, i czy jego pracodawca dokonuje na jego rzecz płatności w trakcie choroby czy nie. Nie widzę zatem żadnego powodu, który mógłby uzasadniać mniej korzystne traktowanie urzędnika w porównaniu do pracownika zatrudnionego na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa, jeżeli chodzi o przenoszenie dni corocznego urlopu wypoczynkowego niewykorzystanych z powodu długotrwałej choroby, uznane przez orzecznictwo Schultz‑Hoff.
c) Uwagi dodatkowe
70.
Prawdą jest, że w odniesieniu do orzecznictwa Schultz‑Hoff nie brakuje głosów krytyki, a Komisja, popierana przez Radę, nie omieszkała ich przytoczyć. W szczególności wskazała ona na trudności związane z praktycznym wprowadzaniem w życie systemu pozwalającego, dla każdego przypadku oddzielnie, na przenoszenie niewykorzystanych praw do corocznego urlopu wypoczynkowego ponad ryczałtowy limit dni przenoszonych automatycznie. Co więcej, zwróciła uwagę na koszt gospodarczy, który może zostać spowodowany przez taki system przenoszenia dni urlopu dla pracodawcy i – w konkretnym przypadku instytucji europejskich – dla interesów finansowych Unii (
59
).
71.
Uważam jednak, że w niniejszej sprawie nie ma żadnych powodów, aby podawać w wątpliwość zasadność orzecznictwa Schultz‑Hoff, i to tym bardziej, że zarzuty podniesione przez Komisję i Radę nie opierają się na jakiejkolwiek cesze szczególnej europejskiej służby publicznej. Przeciwnie, te same trudności praktyczne i gospodarcze mogą pojawić się w odniesieniu do przenoszenia dni urlopu pracowników zatrudnionych w oparciu o powszechnie obowiązujące przepisy prawa. Co więcej, instytucje europejskie, ze względu na ich wielkość oraz siłę finansową, powinny być w stanie sprostać takim problemom, którym nie dałyby rady średnie lub małe przedsiębiorstwa prywatne.
72.
Ponadto wydaje mi się co najmniej dziwne, że Komisja w charakterze pracodawcy przedstawia szczególnie surowe uwagi krytyczne wobec rozwiązania przyjętego przez Trybunał w wyroku w sprawach połączonych Schultz‑Hoff i in. (
60
), mimo że to właśnie ta sama instytucja usilnie sugerowała Trybunałowi, aby przyjął to rozwiązanie, gdy chodziło o wykładnię dyrektywy 2003/88 (
61
).
73.
Pozbawienie urzędników europejskich możliwości korzystania w pełni z ważnej zasady prawa socjalnego, którą prawo Unii uznaje wszakże w przypadku pracowników prawa powszechnego, jest moim zdaniem niezgodne z koniecznością zapewnienia jedności i spójności prawa Unii.
d) Podsumowanie
74.
W świetle przedstawionej przeze mnie analizy każde z czterech kryteriów przyjętych przez Trybunał w celu stwierdzenia naruszenia jedności lub spójności prawa Unii jest moim zdaniem w niniejszych sprawie spełnione.
2. W przedmiocie rozróżnienia między „jednością” i „spójnością” prawa Unii
75.
Tytułem uzupełnienia należy zauważyć, że przepisy normujące szczególną procedurę kontroli, a w szczególności art. 256 ust. 2 akapit drugi TFUE, nie zawierają żadnej definicji pojęć „jedności” i „spójności” prawa Unii. W chwili obecnej orzecznictwo również nie zakreśliło w sposób jasny i precyzyjny tych dwóch pojęć. Tymczasem wydaje się, że naruszenie jedności prawa Unii musi zostać stwierdzone, w szczególności jeżeli Sąd nie uwzględni przepisów lub zasad prawa Unii, które mają szczególną wagę, natomiast naruszenie spójności prawa Unii powinno raczej zostać stwierdzone wtedy, gdy Sąd nie uwzględnił istniejącego orzecznictwa sądów Unii (
62
).
76.
W niniejszym przypadku oba te elementy są spełnione, ponieważ Sąd naruszył prawo do corocznego wymiaru płatnego urlopu w postaci zgodnej z wykładnią dokonaną przez Trybunał w orzecznictwie Schultz‑Hoff. Należy zatem stwierdzić, że wyrok poddany szczególnej procedurze kontroli stanowi naruszenie zarówno jedności, jak i spójności prawa Unii.
3. Wniosek pośredni
77.
W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał stwierdził, że wyrok poddany szczególnej procedurze kontroli narusza jedność i spójność prawa Unii.
IV – Konsekwencje dla sporu pomiędzy G. Strackiem i Komisją
78.
Wprawdzie teoretycznie jest dopuszczalne, że w odpowiednich przypadkach Trybunał ograniczy się do stwierdzenia naruszenia jedności lub spójności prawa Unii bez stwierdzenia nieważności odnośnego orzeczenia Sądu, jednak art. 62b akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości sprzeciwia się takiemu sposobowi postępowania, na co Trybunał wskazał już dwukrotnie (
63
). Stwierdzenie naruszenia jedności lub spójności prawa Unii zobowiązuje Trybunał albo do przekazania sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania, albo do wydania orzeczenia ostatecznego w sprawie.
79.
W niniejszym przypadku sprawa nie wymaga ani dodatkowych ustaleń faktycznych, ani rozważań prawnych, które mogłyby uzasadniać przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania. Posługując się terminologią art. 62b akapit pierwszy zdanie ostatnie statutu Trybunału Sprawiedliwości, „rozstrzygnięcie sporu, przy uwzględnieniu rezultatu kontroli, wynika z ustaleń stanu faktycznego, na których oparte zostało orzeczenie Sądu”.
80.
W tych okolicznościach do Trybunału należy samodzielne wydanie orzeczenia ostatecznego w sprawie. Wymaga to, po pierwsze, wydania rozstrzygnięcia w sprawie odwołania wniesionego przez Komisję od wyroku Sądu do spraw Służby Publicznej (pkt A poniżej), a po drugie, rozstrzygnięcia o kosztach (pkt B poniżej).
A – Oddalenie odwołania Komisji
81.
Jak już to omówiłam powyżej (
64
), Sąd oparł się na błędnej wykładni art. 1e akapit drugi regulaminu pracowniczego urzędników oraz art. 4 załącznika V do tego regulaminu. Ze względu na minimalne wymagania, które wynikają z art. 7 dyrektywy 2003/88, zgodnie z jej wykładnią sformułowaną w orzecznictwie Schultz‑Hoff, rozwiązanie przyjęte w pierwszej instancji przez Sąd do spraw Służby Publicznej jest bez zarzutu co do prawa, wobec czego odwołanie wniesione przez Komisję od wyroku Sądu do spraw Służby Publicznej nie może zostać uwzględnione. Należy zatem oddalić to odwołanie.
82.
Stwierdzenie nieważności spornej decyzji (
65
), orzeczone przez Sąd do spraw Służby Publicznej w pierwszej instancji (
66
), staje się w ten sposób prawomocne. Na mocy art. 4 akapit drugi załącznika V do regulaminu pracowniczego Komisja będzie musiała wydać nową decyzję w sprawie rozliczenia corocznego urlopu wypoczynkowego za rok 2004 niewykorzystanego przez G. Stracka, zgodnie z jego wnioskiem i należycie uwzględniając orzecznictwo Schultz‑Hoff.
Uwagi dodatkowe
83.
Zarzut Komisji, że dokładna treść prawa do corocznego urlopu płatnego pozbawiona jest na tym etapie jasności, nie może zostać uwzględniony. Chociaż bowiem orzecznictwo nie wyjaśniło jeszcze wszystkich szczegółów, Trybunał nigdy nie pozostawił wątpliwości, że prawo to nie pozwala na kategoryczną odmowę przeniesienia niewykorzystanych praw do corocznego urlopu wypoczynkowego z powodu długotrwałej choroby (
67
).
84.
To wystarczy dla rozstrzygnięcia sporu pomiędzy G. Strackiem i Komisją. Ryzyko „nieograniczonego przenoszenia dni urlopu” nie istnieje zresztą w przypadku G. Stracka, zważywszy, że od 2005 r. została mu przyznana renta inwalidzka i opuścił on zatem czynną służbę w trakcie roku kalendarzowego następującego bezpośrednio po roku, w którym powstały sporne prawa do urlopu.
85.
Zwracam uwagę, że prawodawca Unii nadal może zmienić albo dyrektywę 2003/88, albo regulamin pracowniczy urzędników. W szczególności może zostać ustanowione ograniczenie liczby przenoszonych dni corocznego urlopu wypoczynkowego niewykorzystanych z powodu długotrwałej choroby (
68
), a warunki przenoszenia praw do urlopu mogą się różnić w zależności od tego, czy mamy do czynienia z corocznym urlopem wypoczynkowym w wymiarze minimalnym czy nie (
69
).
86.
Jednakże ewentualna zmiana przepisów obowiązującego regulaminu pracowniczego nie może zostać dokonana z mocą wsteczną, a nowe zasady powinny zobowiązać organ powołujący do należytego uwzględnienia faktu, że zainteresowany urzędnik nie miał możliwości wykorzystania swoich praw do corocznego urlopu wypoczynkowego z powodu długotrwałej choroby.
87.
Niezgodne z obecnym stanem wymagań minimalnych w dziedzinie płatnych urlopów, jakie wyłaniają się z dyrektywy 2003/88, jest kategoryczne wykluczenie przeniesienia dni urlopu niewykorzystanych z powodu choroby, a także ryczałtowe ograniczenie liczby dni urlopu – poza zakresem minimalnego okresu corocznego urlopu wypoczynkowego – które mogą zostać przeniesione z powodu choroby na rok następujący bezpośrednio po roku, w którym te prawa do urlopu powstały (
70
).
B – W przedmiocie kosztów
88.
Zgodnie z art. 195 ust. 6 regulaminu postępowania przed Trybunałem, jeżeli orzeczenie Sądu będące przedmiotem szczególnej procedury kontroli zostało wydane na podstawie art. 256 ust. 2 TFUE, Trybunał rozstrzyga o kosztach.
89.
O ile prawdą jest, że regulamin postępowania nie przewiduje szczególnych przepisów dotyczących podziału kosztów w ramach szczególnej procedury kontroli, o tyle Trybunał nie powinien jednak automatycznie obciążać każdego uczestnika szczególnej procedury kontroli, jak również każdej strony sporu ich własnymi kosztami. Wprawdzie Trybunał opowiedział się za takim rozwiązaniem w dwóch pierwszych wyrokach wydanych w ramach szczególnej procedury kontroli (
71
), uważam jednak, że okoliczności poszczególnych spraw, które Trybunał rozpoznaje w szczególnej procedurze kontroli, uzasadniają przyjęcie przez niego podejścia zróżnicowanego w zakresie kosztów postępowania, z rozróżnieniem zależnie od tego, czy koszty te są związane ze szczególną procedurą kontroli (zob. pkt 1 poniżej) czy z postępowaniem odwoławczym (zob. pkt 2 poniżej).
1. Koszty związane ze szczególną procedurą kontroli
90.
Co się tyczy, po pierwsze, kosztów poniesionych przez strony sporu w szczególnej procedurze kontroli, uważam, że ich podział nie może być zupełnie oderwany od stanowisk bronionych przez te strony i, przede wszystkim, od znaczenia i powodzenia argumentów podniesionych przed Trybunałem. Bowiem nawet jeżeli Trybunał prowadzi szczególną procedurę kontroli tylko w wyjątkowych przypadkach i zasadniczo w interesie prawa, nie można zaprzeczyć, że szczególna procedura kontroli ma znaczenie dla pewnych praw i obowiązków tych stron, dla których stanowi ona w rzeczywistości jedynie przedłużenie sporu, w którym uprzednio brały one udział przed Sądem do spraw Służby Publicznej i przed Sądem (zob. art. 62b akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości).
91.
Jeżeli więc Trybunał orzeknie w niniejszej sprawie zgodnie z moimi propozycjami dotyczącymi uwzględnienia wymagań minimalnych dyrektywy 2003/88 zgodnie z jej wykładnią sformułowaną w orzecznictwie Schultz‑Hoff, to właśnie Komisja broniła tezy przegranej, podczas gdy G. Strack wygrywa sprawę za pomocą swych argumentów. W tych okolicznościach sprawiedliwe i słuszne będzie obciążenie Komisji nie tylko jej własnymi kosztami związanymi ze szczególną procedurą kontroli, lecz również kosztami poniesionymi przez G. Stracka. Nie widzę żadnego uzasadnionego powodu, aby G. Strack ponosił własne koszty, chociaż to Komisja wniosła do Sądu odwołanie, którego procedowanie spowodowało następnie, że Trybunał wszczął szczególną procedurę kontroli. Obciążenie G. Stracka własnymi kosztami związanymi ze szczególną procedurą kontroli spowodowałoby zresztą w znacznym stopniu obniżenie korzyści ekonomicznej, którą osiągnąłby on z rozliczenia salda dni urlopu dotyczących roku 2004, czyli kwoty równej mniej więcej wysokości miesięcznego wynagrodzenia (
72
).
92.
Odnośnie do Rady, która brała udział w szczególnej procedurze kontroli nie jako strona sporu, ale jako instytucja, o której mowa w art. 23 i 62a akapit drugi statutu Trybunału Sprawiedliwości, powinna ona ponieść własne koszty.
2. W przedmiocie kosztów związanych z postępowaniem odwoławczym
93.
Jeśli chodzi następnie o koszty postępowania związane z postępowaniem odwoławczym, to należy zastosować, per analogiam, przepisy art. 138 § 1 w związku z art. 184 § 1 regulaminu postępowania. Wynika stąd, że Komisja, która przegra w odniesieniu do żądań dotyczących odwołania, będzie musiała pokryć własne koszty oraz koszty G. Stracka związane z postępowaniem odwoławczym, zgodnie z wnioskiem złożonym przez G. Stracka.
V – Wnioski
94.
Mając na względzie powyższe rozważania, proponuję, aby Trybunał orzekł w następujący sposób:
1)
Wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 8 listopada 2012 r. w sprawie T‑268/11 P Komisja przeciwko Strackowi narusza jedność i spójność prawa Unii.
2)
Rzeczony wyroku Sądu Unii Europejskiej zostaje uchylony.
3)
Odwołanie Komisji Europejskiej od wyroku Sądu do spraw Służby Publicznej Unii Europejskiej z dnia 15 marca 2011 r. w sprawie F‑120/07 Strack przeciwko Komisji zostaje oddalone.
4)
Rada Unii Europejskiej pokrywa własne koszty związane ze szczególną procedurą kontroli. W pozostałym zakresie Komisja Europejska pokrywa zarówno koszty związane z postępowaniem odwoławczym, jak i koszty związane ze szczególną procedurą kontroli.
(
1
)	Język oryginału: francuski.
(
2
)	Dyrektywa Rady z dnia 23 listopada 1993 r. dotycząca niektórych aspektów organizacji czasu pracy (Dz.U. L 307, s. 18).
(
3
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r. dotycząca niektórych aspektów organizacji czasu pracy (Dz.U. L 299, s. 9).
(
4
)	Wyrok z dnia 8 listopada 2012 r. w sprawach połączonych C‑229/11 i C‑230/11 Heimann i Toltschin, pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
5
)	Zwanego dalej również „regulaminem pracowniczym urzędników” lub „regulaminem pracowniczym”.
(
6
)	Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej z dnia 15 marca 2011 r. w sprawie F‑120/07 Strack przeciwko Komisji, zwany dalej „wyrokiem Sądu do spraw Służby Publicznej”.
(
7
)	Wyroki: z dnia 20 stycznia 2009 r. w sprawach połączonych C-350/06 i C-520/06 Schultz-Hoff i in., Zb.Orz. s. I-179; z dnia 22 listopada 2011 r. w sprawie C-214/10 KHS, Zb.Orz. s. I-11757; z dnia 24 stycznia 2012 r. w sprawie C‑282/10 Dominguez; z dnia 3 maja 2012 r. w sprawie C‑337/10 Neidel; z dnia 21 czerwca 2012 r. w sprawie C‑78/11 ANGED; a także ww. w przypisie 4 wyrok w sprawach połączonych Heimann i Toltschin; wszystkie te wyroki zwane są dalej „orzecznictwem Schultz‑Hoff”.
(
8
)	Wyrok Sądu z dnia 8 listopada 2012 r. w sprawie T‑268/11 P Komisja przeciwko Strackowi, zwany dalej „wyrokiem poddanym szczególnej procedurze kontroli”.
(
9
)	Wyrok wymieniony w przypisie 7 powyżej, pkt 49.
(
10
)	W zakresie, który nas dotyczy w niniejszej sprawie, zob. w szczególności ww. w przypisie 7 wyroki: w sprawach KHS; w sprawie Dominguez.
(
11
)	Decyzja z dnia 11 grudnia 2012 r. w sprawie C‑579/12 RX szczególna procedura kontroli orzeczenia Komisja przeciwko Strackowi.
(
12
)	Dz.U. 2007, C 303, s. 17 (26).
(
13
)	Podpisanej w Turynie w dniu 18 października 1961 r.
(
14
)	Rzeczona karta została przyjęta na posiedzeniu Rady Europejskiej w dniu 9 grudnia 1989 r. w Strasburgu. Jest ona powtórzona w dokumencie Komisji z dnia 2 października 1989 r. [COM(89) 471 wersja ostateczna].
(
15
)	Wersja niemiecka pierwszego akapitu tego artykułu była przedmiotem sprostowania (Dz.U. 2007, L 248, s. 26 in fine).
(
16
)	C(2004) 1597.
(
17
)	Zobacz art. 27 ust. 2 dyrektywy 2003/88.
(
18
)	Wyżej wymienionej w pkt 7 i w przypisie 11 do niniejszego stanowiska.
(
19
)	Wyrok poddany szczególnej procedurze kontroli, w szczególności pkt 52–56.
(
20
)	Zobacz w szczególności motywy1 i 4 dyrektywy 2003/88.
(
21
)	Wyrok poddany szczególnej procedurze kontroli, pkt 53.
(
22
)	Przykłady wskazane przez Komisję w tym kontekście są następujące: bezpieczeństwo pożarowe, substancje niebezpieczne, wentylacja i ergonomia.
(
23
)	Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady zmieniającego Regulamin pracowniczy urzędników Wspólnot Europejskich i Warunki zatrudnienia innych pracowników Wspólnot Europejskich, przedstawiony przez Komisję w dniu 24 kwietnia 2002 r. [COM(2002) 213 wersja ostateczna].
(
24
)	Dokument Rady nr 12957/03 z dnia 26 września 2003 r., zatytułowany „Zatwierdzenie wyników prac komitetu konsultacyjnego” (zob. w szczególności pkt 11).
(
25
)	W języku niemieckim: „Gesundheits- und Sicherheitsbedingungen am Arbeitsplatz” (wyróżnienie moje).
(
26
)	Wersje hiszpańska, duńska, angielska, francuska, włoska, niderlandzka, portugalska i szwedzka.
(
27
)	Artykuł 1e ust. 2 regulaminu pracowniczego w wersji pochodzącej z rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 723/2004 z dnia 22 marca 2004 r. zmieniającego Regulamin pracowniczy urzędników Wspólnot Europejskich i Warunki zatrudnienia innych pracowników Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 124, s. 1).
(
28
)	Wyjaśnienia te, które zostały przedstawione w pkt 10 niniejszego stanowiska, zostały opracowane jako wskazówki do wykładni karty i powinny być należycie uwzględniane przez sądy Unii i państw członkowskich (art. 6 ust. 1 akapit trzeci TUE w związku z art. 52 ust. 7 karty).
(
29
)	Zobacz wyżej pkt 29 niniejszego stanowiska.
(
30
)	Wyrok poddany szczególnej procedurze kontroli, pkt 53 in fine.
(
31
)	Wyrok z dnia 9 września 2003 r. w sprawie C-25/02 Rinke, Rec. s. I-8349, pkt 24; a także wyrok Sądu z dnia 21 września 2011 r. w sprawie T-325/09 P Adjemian i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-6515, pkt 51.
(
32
)	Wyrok poddany szczególnej procedurze kontroli, w szczególności pkt 54, 64, 67.
(
33
)	Wyroki: z dnia 17 listopada 1983 r. w sprawie 292/82 Merck, Rec. s. 3781, pkt 12; z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawach połączonych C-402/07 i C-432/07 Sturgeon i in., Zb.Orz. s. I-10923, pkt 41; a także z dnia 14 lutego 2012 r. w sprawie C‑17/10 Toshiba Corporation i in., pkt 73.
(
34
)	Zobacz pkt 26–36 niniejszego stanowiska.
(
35
)	Zobacz w szczególności nowe przepisy regulaminu pracowniczego w art. 1d, 11a, 12a i 17a, jak również motywy 14 i 16 rozporządzenia nr 723/2004.
(
36
)	Motyw 9 rozporządzenia nr 723/2004.
(
37
)	Wyrok z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie C-40/10 Komisja przeciwko Radzie, Zb.Orz. s. I-12043, pkt 61.
(
38
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie C-443/07 P Centeno Mediavilla i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-10945, pkt 105; a także ww. w przypisie 37 wyrok w sprawie Komisja przeciwko Radzie, pkt 61–67.
(
39
)	Komisja powołuje się na wyrok z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawach połączonych od C-378/07 do C-380/07 Angelidaki i in., Zb.Orz. s. I-3071, pkt 199; a także na ww. w przypisie 7 wyrok w sprawie Dominguez, pkt 25; oba te wyroki dotyczą jednak wyłącznie obowiązku dokonywania wykładni prawa krajowego w zgodności z dyrektywą.
(
40
)	Zobacz podobnie wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej, pkt 72–74.
(
41
)	Zobacz, po pierwsze, art. 59 regulaminu pracowniczego, i po drugie, art. 3 załącznika V do regulaminu pracowniczego.
(
42
)	Wyroki: z dnia 17 grudnia 2009 r w sprawie C-197/09 RX-II szczególna procedura kontroli orzeczenia M przeciwko EMEA, Zb.Orz. s. I-12033, pkt 63; a także z dnia 28 lutego 2013 r. w sprawie C‑334/12 RX‑II szczególna procedura kontroli orzeczenia Arango Jaramillo i in. przeciwko EBI, pkt 51.
(
43
)	Wyżej wymienione w przypisie 42 wyroki: w sprawie szczególna procedura kontroli orzeczenia M przeciwko EMEA, pkt 62; a także w sprawie szczególna procedura kontroli orzeczenia Arango Jaramillo i in. przeciwko EBI, pkt 50.
(
44
)	Wyżej wymienione w przypisie 42 wyroki: w sprawie szczególna procedura kontroli orzeczenia M przeciwko EMEA, pkt 65; a także w sprawie szczególna procedura kontroli orzeczenia Arango Jaramillo i in. przeciwko EBI, pkt 53.
(
45
)	Wyżej wymieniony w przypisie 42 wyrok w sprawie szczególna procedura kontroli orzeczenia Arango Jaramillo i in. przeciwko EBI, pkt 53.
(
46
)	Wyżej wymienione w przypisie 42 wyroki: w sprawie szczególna procedura kontroli orzeczenia M przeciwko EMEA, pkt 64; a także w sprawie szczególna procedura kontroli orzeczenia Arango Jaramillo i in. przeciwko EBI, pkt 52.
(
47
)	W ten sposób cztery przyjęte przez Trybunał kryteria zostały określone przez rzecznika generalnego P. Mengozziego w pkt 70 stanowiska w sprawie zakończonej ww. w przypisie 42 wyrokiem w sprawie szczególna procedura kontroli orzeczenia Arango Jaramillo i in. przeciwko EBI.
(
48
)	Wyżej wymienionego w przypisie 7.
(
49
)	Decyzja z dnia 8 lutego 2011 r. w sprawie C-17/11 RX szczególna procedura kontroli orzeczenia Komisja przeciwko Petrilli, Zb.Orz. s. I-299, pkt 4.
(
50
)	Ibidem.
(
51
)	Wyżej wymienione w przypisie 7 wyroki: w sprawach połączonych Schultz‑Hoff, pkt 22, 54; w sprawie KHS, pkt 23; w sprawie ANGED, pkt 16; w sprawie Dominguez, pkt 16; a także ww. w przypisie 4 wyrok w sprawach połączonych Heimann i Toltschin, pkt 22. Należy ponadto przypomnieć, że art. 7 dyrektywy 2003/88 nie znajduje się wśród przepisów, od których możliwe jest odstępstwo zgodnie z art. 17 tej dyrektywy.
(
52
)	Wyżej wymieniony w przypisie 7 wyrok w sprawie ANGED, pkt 18; a także ww. w przypisie 4 wyrok w sprawach połączonych Heimann i Toltschin, pkt 23.
(
53
)	Zobacz art. 31 ust. 2 karty i dotyczące go wyjaśnienia (cytowane w pkt 10 niniejszego stanowiska), a także ww. w przypisie 7 wyroki: w sprawie KHS, pkt 37; w sprawie Neidel, pkt 40; w sprawie ANGED, pkt 17; ww. w przypisie 4 wyrok w sprawach połączonych Heimann i Toltschin, pkt 22.
(
54
)	Mam na myśli w szczególności tryb zatrudniania urzędników i warunki, w jakich następuje ustanie stosunku pracy.
(
55
)	Wyrok z dnia 14 września 2010 r. w sprawie C-550/07 P Akzo Nobel Chemicals i Akcros Chemicals przeciwko Komisji i in., Zb.Orz. s. I-8301, pkt 54.
(
56
)	Wyrok z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie C-127/07 Arcelor Atlantique et Lorraine i in., Zb.Orz. s. I-9895, pkt 23; a także ww. w przypisie 55 wyrok w sprawie Akzo Nobel Chemicals i Akcros Chemicals przeciwko Komisji i in., pkt 55.
(
57
)	Wyżej wymieniony w przypisie 56 wyrok w sprawie Arcelor Atlantique et Lorraine i in., pkt 25, 26. Zobacz także wyrok z dnia 12 maja 2011 r. w sprawie C-176/09 Luksemburg przeciwko Parlamentowi i Radzie, Zb.Orz. s. I-3727, pkt 32.
(
58
)	Wyżej wymienione w przypisie 7 wyroki: w sprawach połączonych Schultz‑Hoff i in., pkt 25; w sprawie KHS, pkt 31; a także w sprawie ANGED, pkt 19.
(
59
)	Zobacz także, jeśli chodzi o tę ostatnią kwestię, pkt 50 in fine wyroku poddanego szczególnej procedurze kontroli.
(
60
)	Wyżej wymienionym w przypisie 7.
(
61
)	Zobacz w szczególności pkt 40 sprawozdania na rozprawę w sprawie zakończonej ww. w przypisie 7 wyrokiem w sprawach połączonych Schultz‑Hoff i in.
(
62
)	Wyżej wymieniony w przypisie 42 wyrok w sprawie szczególna procedura kontroli orzeczenia Arango Jaramillo i in. przeciwko EBI, pkt 54, 55 uzasadnienia, a także pkt 1 sentencji wyroku. Zobacz także pkt 76 stanowiska rzecznika generalnego P. Mengozziego w sprawie będącej źródłem tego wyroku.
(
63
)	Wyżej wymienione w pkt 42 wyroki: w sprawie szczególna procedura kontroli orzeczenia M przeciwko EMEA, pkt 68, 69; a także w sprawie szczególna procedura kontroli orzeczenia Arango Jaramillo i in. przeciwko EBI, pkt 56, 57.
(
64
)	Punkty 26–56 niniejszego stanowiska.
(
65
)	Celem przypomnienia, chodzi tu o odmowną decyzję Komisji Europejskiej z dnia 15 marca 2007 r. w sprawie wniosku G. Stracka o przeniesienie niewykorzystanych dni urlopu z 2004 r. (zob. wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej, pkt 20).
(
66
)	Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej, pkt 79, pkt 1 sentencji wyroku.
(
67
)	Wyżej wymieniony w przypisie 7 wyrok w sprawach połączonych Schultz-Hoff i in., w szczególności pkt 48, 49.
(
68
)	Wyżej wymienione w przypisie 7 wyroki: w sprawie KHS, w szczególności pkt 28, 29, 33, 34, 43, 44; a także w sprawie Neidel, pkt 38–43.
(
69
)	Zobacz podobnie ww. w przypisie 7 wyrok w sprawie Dominguez, pkt 47–50.
(
70
)	Zobacz podobnie ww. w przypisie 7 wyrok w sprawach połączonych Schultz‑Hoff i in., pkt 48, 49, 52; a także orzecznictwo przytoczone w przypisach 68 i 69 do niniejszego stanowiska.
(
71
)	Wyżej wymienione w przypisie 42 wyroki: w sprawie szczególna procedura kontroli orzeczenia M przeciwko EMEA, pkt 73; w sprawie szczególna procedura kontroli orzeczenia Arango Jaramillo i in. przeciwko EBI, pkt 61.
(
72
)	Konkretnie mamy do czynienia z ekwiwalentem pieniężnym za 26,5 dnia urlopu na 38,5 dni niewykorzystanych w 2004 r. (pozostałe dwanaście dni zostało automatycznie przeniesione na rok 2005). Rozliczenie to należy obliczyć na podstawie art. 4 akapit drugi załącznika V do regulaminu pracowniczego.