Sprawy połączone C‑584/10 P, C‑593/10 P i C‑595/10 P
Komisja Europejskiej i in.
przeciwko
Yassin Abdullah Kadi
Odwołanie – Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa (WPZiB) – Środki ograniczające skierowane przeciwko niektórym osobom i podmiotom związanym z Osamą bin Ladenem, siecią Al-Kaida i talibami – Rozporządzenie (WE) nr 881/2002 – Zamrożenie funduszy i zasobów gospodarczych osoby umieszczonej w wykazie sporządzonym przez organ Organizacji Narodów Zjednoczonych – Umieszczenie nazwiska tej osoby w wykazie ujętym w załączniku I do rozporządzenia (WE) nr 881/2002 – Skarga o stwierdzenie nieważności – Prawa podstawowe – Prawo do obrony – Zasada skutecznej ochrony sądowej – Zasada proporcjonalności – Prawo do poszanowania własności – Obowiązek uzasadnienia
Streszczenie – Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 18 lipca 2013 r.
1.        Postępowanie sądowe – Wniosek o otwarcie procedury ustnej na nowo – Wniosek mający na celu umożliwienie stronom przedstawienia uwag w przedmiocie kwestii prawnych, które zostały podniesione w opinii rzecznika generalnego – Przesłanki otwarcia procedury na nowo
(art. 252 akapit drugi TFUE; regulamin postępowania przed Trybunałem, art. 83)
2.        Unia Europejska – Kontrola sądowa zgodności z prawem aktów instytucji – Akt wykonujący rezolucje Rady Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych – Immunitet jurysdykcyjny tego aktu – Brak
(art. 263 TFUE, 347 TFUE; rozporządzenia: Rady nr 881/2002, załącznik I; Komisji nr 1190/2008)
3.        Międzynarodowe prawo publiczne – Karta Narodów Zjednoczonych – Rezolucje Rady Bezpieczeństwa przyjęte na podstawie rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych – Spoczywający na Unii obowiązek wykonywania jej kompetencji w ramach ich poszanowania – Zakres – Akt wykonujący rezolucje Rady Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych – Immunitet jurysdykcyjny tego aktu – Brak
(art. 263 TFUE, 347 TFUE; rozporządzenia: Rady nr 881/2002, załącznik I; Komisji nr 1190/2008)
4.        Prawo Unii Europejskiej – Zasady – Prawo do obrony – Prawo do skutecznej ochrony sądowej – Środki ograniczające skierowane przeciwko niektórym osobom i podmiotom związanym z Osamą bin Ladenem, siecią Al–Kaida i talibami – Obowiązek podania do wiadomości indywidualnych i szczególnych powodów uzasadniających wydane decyzje – Obowiązek umożliwienia zainteresowanemu skutecznego przedstawienia jego stanowiska w odniesieniu do wysuniętych przeciw niemu argumentów
(art. 220 ust. 1 TFUE, art. 296 TFUE; rozporządzenia: Rady nr 881/2002, załącznik I; Komisji nr 1190/2008)
5.        Unia Europejska – Kontrola sądowa zgodności z prawem aktów instytucji – Rozporządzenie wprowadzające środki ograniczające skierowane przeciwko niektórym osobom i podmiotom związanym z Osamą bin Ladenem, siecią Al–Kaida i talibami – Zakres kontroli
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47; rozporządzenia: Rady nr 881/2002, załącznik I; Komisji nr 1190/2008)
1.        Zobacz tekst orzeczenia.
(por. pkt 56–58)
2.        Rozporządzenia nr 1190/2008 zmieniającego rozporządzenie nr 881/2002 wprowadzające niektóre szczególne środki ograniczające skierowane przeciwko niektórym osobom i podmiotom związanym z Osamą bin Ladenem, siecią Al-Kaida i talibami nie może korzystać z jakiegokolwiek immunitetu jurysdykcyjnego z tego powodu, że wykonuje ono rezolucje Rady Bezpieczeństwa uchwalone na podstawie rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych. Czynniki, które wspierają to rozstrzygnięcie co do istoty wiążą się z gwarancją konstytucyjną uosabianą w Unii prawa przez sądową kontrolę zgodności z prawem każdego aktu Unii, w tym aktów, które wdrażają akt prawa międzynarodowego, w świetle gwarantowanych przez Unię praw podstawowych.
Brak przysługiwania immunitetu jurysdykcyjnego aktom Unii wykonującym środki ograniczające przyjęte na szczeblu międzynarodowym nie podważa pierwszeństwa rezolucji Rady Bezpieczeństwa na poziomie międzynarodowym, bowiem szacunek należny instytucjom Narodów Zjednoczonych ze strony instytucji Unii nie może skutkować brakiem kontroli zgodności z prawem takich aktów Unii w świetle praw podstawowych, stanowiących integralną część zasad ogólnych prawa Unii.
(por. pkt 65–67)
3.        Zobacz tekst orzeczenia.
(por. pkt 66–68)
4.        Co się tyczy decyzji pozostawieniu nazwiska określonej osoby w wykazie ujętym w załączniku I do rozporządzenia nr 881/2002 wprowadzającego niektóre szczególne środki ograniczające skierowane przeciwko niektórym osobom i podmiotom związanym z Osamą bin Ladenem, siecią Al-Kaida i talibami i uchylającego rozporządzenie nr 467/2001 zakazujące wywozu niektórych towarów i usług do Afganistanu, wzmacniające zakaz lotów i rozszerzające zamrożenie funduszy i innych środków finansowych w odniesieniu do talibów w Afganistanie, przestrzeganie podwójnego zobowiązania, w myśl którego, po pierwsze, właściwy organ Unii informuje zainteresowaną osobę o materiałach, którymi organ ten dysponuje przeciwko wspomnianej osobie dla celów uzasadnienia swojej decyzji, i po drugie, umożliwia tej osobie użyteczne przedstawienie jej uwag w odniesieniu do wysuniętych przeciw niej motywów powinno – w przeciwieństwie do tego, jak to jest w przypadku pierwotnego umieszczenia w wykazie poprzedzać przyjęcie tej decyzji.
W razie sformułowania uwag przez zainteresowaną osobę w przedmiocie uzasadnienia na właściwym organie Unii ciąży obowiązek starannego i bezstronnego zbadania zasadności podnoszonych powodów w świetle tych uwag i dołączonych do nich ewentualnych dowodów odciążających, oraz ocenić w szczególności konieczności zwrócenia się o współdziałanie do Komitetu ds. Sankcji, a za jego pośrednictwem do członka Organizacji Narodów Zjednoczonych, który zaproponował umieszczenie zainteresowanej osoby w wykazie zbiorczym wspomnianego komitetu Wreszcie, nie posuwając się do wymagania szczegółowego ustosunkowania się do uwag przedłożonych przez zainteresowaną osobę, obowiązek uzasadnienia przewidziany w art. 296 TFUE zakłada we wszystkich okolicznościach – w tym gdy uzasadnienie aktu Unii odpowiada powodom podanym przez organ międzynarodowy – wskazanie w tym uzasadnieniu indywidualnych, szczególnych i konkretnych powodów, dla których właściwe organy uważają, że zainteresowana osoba powinna być objęta środkami ograniczającymi.
(por. pkt 111–116)
5.        Skuteczność kontroli sądowej gwarantowanej w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej wymaga, by w ramach kontroli zgodności z prawem powodów uzasadniających decyzję o umieszczeniu lub pozostawieniu nazwiska określonej osoby w wykazie ujętym w załączniku I do rozporządzenia nr 881/2002 wprowadzającego niektóre szczególne środki ograniczające skierowane przeciwko niektórym osobom i podmiotom związanym z Osamą bin Ladenem, siecią Al-Kaida i talibami i uchylającego rozporządzenie nr 467/2001 zakazujące wywozu niektórych towarów i usług do Afganistanu, wzmacniające zakaz lotów i rozszerzające zamrożenie funduszy i innych środków finansowych w odniesieniu do talibów w Afganistanie, sąd Unii upewnił się, że decyzja ta, która ma dla tej osoby skutek indywidualny, opiera się na wystarczająco solidnej podstawie faktycznej. Oznacza to sprawdzenie okoliczności faktycznych podnoszonych w uzasadnieniu, które leży u podstaw wspomnianej decyzji, tak aby kontrola sądowa nie była ograniczona do oceny abstrakcyjnego prawdopodobieństwa przywołanych powodów, ale dotyczyła tego, czy powody te – lub co najmniej jeden z nich, uważany za sam w sobie wystarczający do wsparcia tejże decyzji – są wykazane. W tym celu sąd Unii ma obowiązek przeprowadzić to badanie, zwracając się w razie potrzeby do właściwego organu Unii o przedstawienie informacji lub dowodów, poufnych lub nie, mających znaczenie dla takiego badania.
Jeśli właściwy organ Unii nie jest w stanie zastosować się do wezwania sądu Unii, sąd ten musi wtedy oprzeć się jedynie na materiałach, które zostały mu przekazane. Jeśli materiały te nie pozwalają na stwierdzenie zasadności danego powodu, sąd Unii pomija ten powód jako uzasadnienie rozpatrywanej decyzji o umieszczeniu w wykazie lub o pozostawieniu wpisu. Jeśli natomiast właściwy organ Unii przedstawi mające znaczenie informacje lub dowody, sąd Unii powinien sprawdzić materialną prawidłowość podnoszonych okoliczności faktycznych w odniesieniu do tych informacji lub dowodów oraz ocenić moc dowodową tych ostatnich w zależności od okoliczności konkretnej sprawy i w świetle ewentualnych uwag przedstawionych w szczególności przez zainteresowaną osobę w tym względzie.
Gdy nadrzędne względy dotyczące bezpieczeństwa Unii lub jej państw członkowskich bądź prowadzenia ich stosunków międzynarodowych stają na przeszkodzie powiadomieniu zainteresowanej osoby o pewnych informacjach lub pewnych dowodach, na sądzie Unii, wobec którego nie można powołać się na tajemnicę lub poufność tych informacji lub dowodów, ciąży obowiązek zastosowania w ramach wykonywanej przez niego kontroli sądowej metod pozwalających na pogodzenie z jednej strony prawnie uzasadnionych względów bezpieczeństwa dotyczących charakteru i źródeł informacji branych pod uwagę przy wydawaniu danego aktu, a z drugiej strony konieczności zagwarantowania stronie w wystarczającym stopniu przestrzegania jej uprawnień procesowych, takich jak prawo do bycia wysłuchanym oraz zasada kontradyktoryjności.
Jeżeli sąd Unii uzna, że powody, na które powołuje się właściwy organ nie stoją na przeszkodzie powiadomieniu, przynajmniej częściowemu, o rzeczonych informacjach lub dowodach, daje on właściwemu organowi Unii sposobność do powiadomienia zainteresowanej osoby. Jeżeli wspomniany organ się temu sprzeciwia Sąd Unii przeprowadzi badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wyłącznie na podstawie materiałów, które zostały przekazane.
Jeżeli natomiast okaże się, że powody, na które powołuje się właściwy organ Unii, rzeczywiście stoją na przeszkodzie powiadomieniu zainteresowanej osoby o informacjach lub dowodach przedstawionych przed sądem Unii, konieczne jest wyważenie w sposób odpowiedni wymogów związanych z prawem do skutecznej ochrony sądowej, w szczególności z poszanowaniem zasady kontradyktoryjności, oraz wymogów wynikających z bezpieczeństwa Unii lub państw członkowskich bądź prowadzenia ich stosunków międzynarodowych.
Jeśli przy uwzględnieniu prewencyjnego charakteru rozpatrywanych środków ograniczających, w ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, sąd Unii uzna, że co najmniej jeden z powodów wymienionych w uzasadnieniu przedstawionym przez Komitet ds. Sankcji jest wystarczająco precyzyjny i konkretny, że jest wykazany i że stanowi sam w sobie wystarczającą podstawę do wsparcia tej decyzji, to okoliczność, iż te pozostałe powody tym się nie cechują, nie może uzasadniać stwierdzenia nieważności wspomnianej decyzji. W przeciwnym przypadku sąd ów dokona stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.
Taka kontrola sądowa okazuje się niezbędna dla zagwarantowania właściwej równowagi między utrzymaniem międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa a ochroną swobód i praw podstawowych zainteresowanej osoby. W istocie pomimo swojego charakteru prewencyjnego rozpatrywane środki ograniczające wywierają na te swobody i prawa istotny negatywny wpływ, związany, po pierwsze, ze znaczącym zakłóceniem życia zarówno zawodowego, jak i rodzinnego zainteresowanej osoby ze względu na ograniczenia w korzystaniu z jej prawa własności wynikające z ich ogólnego skutku i – jak w niniejszym przypadku – z faktycznego czasu ich stosowania, oraz po drugie, z publicznym potępieniem i nieufnością, które środki te wywołują wobec tej osoby.
(por. pkt 119, 120, 123–125, 127, 128, 130–132, 137)