Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (dziewiąta izba)
z dnia 23 kwietnia 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Zbliżanie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do maszyn – Normy i przepisy techniczne – Dyrektywa 98/37/WE – Maszyna wyposażona w urządzenia do zatrzymania normalnego i awaryjnego – Zasadnicze wymagania w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa – Ryzyko dla bezpieczeństwa i zdrowia osób – Nieświadome lub świadome aktywowanie jednego z urządzeń do zatrzymania – Zablokowanie urządzenia do zatrzymania awaryjnego – Odpowiednia czynność pozwalająca odblokować urządzenie do zatrzymania awaryjnego
W sprawie C‑887/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Oberlandesgericht München (wyższy sąd krajowy w Monachium, Niemcy) postanowieniem z dnia 9 grudnia 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 20 grudnia 2024 r., w postępowaniu:
YH
przeciwko
Widl GmbH,
TRYBUNAŁ (dziewiąta izba),
w składzie: M. Condinanzi, prezes izby, N. Jääskinen i A. Kornezov (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: A. Biondi,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–        w imieniu Komisji Europejskiej – T.S. Bohr i M. Owsiany‑Hornung, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 98/37/WE z dnia 22 czerwca 1998 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do maszyn (Dz.U. 1998, L 207, s. 1) oraz pkt 1.1.2, 1.2.1, 1.2.2, 1.2.4, 1.2.6, 1.2.7 i pkt 2.3 lit. c) załącznika I do tej dyrektywy.
2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy YH a Widl GmbH w przedmiocie naprawienia szkody poniesionej przez YH,
spowodowanej przez maszynę wyprodukowaną przez Widl.
Ramy prawne
Prawo Unii
3        Motywy 2, 6, 7 i 9 dyrektywy 98/37 mają następujące brzmienie:
„(2)      Rynek wewnętrzny stanowi obszar bez granic wewnętrznych, na którym zapewniony jest swobodny przepływ towarów, osób, usług i kapitału.
[…]
(6)      W państwach członkowskich systemy prawne dotyczące zapobiegania wypadkom są bardzo zróżnicowane; odpowiednie obowiązujące przepisy, często uzupełniane za pomocą faktycznie obowiązkowych specyfikacji technicznych i/lub nieobowiązkowych norm, niekoniecznie prowadzą do nierówności w poziomie ochrony bezpieczeństwa i zdrowia, jednakże niejednolitość tych przepisów powoduje powstawanie barier w wymianie handlowej we Wspólnocie; ponadto certyfikacja zgodności i krajowe systemy certyfikacji maszyn różnią się w znacznym stopniu.
(7)      Istniejące przepisy krajowe dotyczące ochrony zdrowia i bezpieczeństwa zapewniające ochronę przed zagrożeniami związanymi z użytkowaniem maszyn powinny zostać zbliżone w celu zagwarantowania swobodnego przepływu na rynku maszyn, bez obniżania istniejących w państwach członkowskich uzasadnionych poziomów ochrony; przepisy niniejszej dyrektywy dotyczące projektowania i wykonywania maszyn, stanowiące podstawę do stworzenia bezpieczniejszego środowiska pracy, zostaną uzupełnione przepisami szczególnymi dotyczącymi zapobiegania zagrożeniom, na które pracownicy mogą być narażeni podczas pracy, a także przepisami opartymi na organizacji bezpieczeństwa pracowników w środowisku pracy.
[…]
(9)      Ustępy 65 i 68 białej księgi w sprawie wprowadzania rynku wewnętrznego, zatwierdzonej przez Radę Europejską w czerwcu 1985 r. [(COM(85) 310
final)] przewidują nowe podejście do harmonizacji prawa; w związku z tym harmonizacja przepisów prawa w tym przypadku musi zostać ograniczona do tych wymogów, które są niezbędne do spełnienia nadrzędnych i zasadniczych wymogów w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa w dziedzinie maszyn; ze względu na ich zasadniczy charakter wymogi te muszą zastąpić odpowiednie przepisy prawa krajowego”.
4        Artykuł 3 tej dyrektywy stanowi:
„Maszyny i elementy bezpieczeństwa objęte niniejszą dyrektywą spełniają zasadnicze wymogi w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa wymienione w załączniku I”.
5        Punkt 1.1.2 załącznika I do wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Zasady bezpieczeństwa kompleksowego”, stanowi:
„a)      Maszyna musi być wykonana w taki sposób, aby nadawała się do wykonywania swojej funkcji oraz mogła być regulowana i konserwowana bez wystawiania na ryzyko osób wykonujących te czynności zgodnie z warunkami przewidzianymi przez producenta.
Przedsięwzięte środki muszą mieć na celu wyeliminowanie wszelkiego ryzyka wypadku w okresie całego założonego okresu eksploatacji maszyny, z jej montażem i demontażem włącznie, nawet wówczas, gdy ryzyko wypadku może powstać w wyniku możliwych do przewidzenia sytuacji odbiegających od normy.
b)      Przy wybieraniu najbardziej właściwych metod producent musi stosować następujące zasady, według podanej kolejności:
–        wyeliminowanie lub możliwie największe zminimalizowanie ryzyka (projektowanie i wykonywanie maszyn bezpiecznych z założenia),
–        podjęcie koniecznych środków ochronnych w stosunku do ryzyk, których nie można wyeliminować,
–        informowanie użytkowników o pozostałych istniejących ryzykach, spowodowanych wszelkimi niedostatkami w przyjętych środkach ochronnych, wskazanie, czy konieczne jest przeszkolenie i określenie potrzeby stosowania środków ochrony osobistej.
c)      Podczas projektowania i wykonywania maszyny oraz podczas opracowywania instrukcji producent musi wziąć pod uwagę nie tylko normalne użytkowanie maszyny, ale także zastosowania, których w sposób uzasadniony można się spodziewać.
Maszyna musi zostać zaprojektowana w sposób zapobiegający jej wykorzystaniu odbiegającemu od normy, jeżeli takie zastosowanie stanowiłoby zagrożenie. W stosownych przypadkach należy w instrukcjach zwrócić użytkownikowi uwagę na niedozwolone sposoby użytkowania maszyn, które, jak to wynika z doświadczenia, mogą mieć miejsce.
[…]”.
6        Punkty 1.2.1, 1.2.2, 1.2.4, 1.2.6 i 1.2.7 tego załącznika stanowią:
„1.2.1      Bezpieczeństwo i niezawodność układów sterowania
Układy sterowania muszą zostać zaprojektowane i wykonane w taki sposób, aby były bezpieczne i niezawodne, zapobiegając powstawaniu niebezpiecznych sytuacji. Przede wszystkim muszą zostać zaprojektowane i wykonane w taki sposób, aby:
–        mogły wytrzymywać obciążenia wynikające z normalnego użytkowania i działania czynników zewnętrznych,
–        błędy logiczne nie doprowadzały do niebezpiecznych sytuacji.
1.2.2            Urządzenia sterownicze
Urządzenia sterownicze muszą być:
–        wyraźnie widoczne, rozpoznawalne i w miarę potrzeby odpowiednio oznakowane,
–        rozmieszczone w sposób zapewniający bezpieczną, pozbawioną wszelkich wątpliwości, bezzwłoczną i jednoznaczną obsługę,
–        zaprojektowane tak, aby ich ruch był zgodny z wywoływanym skutkiem,
–        umiejscowione poza strefami niebezpiecznymi, z wyjątkiem niektórych urządzeń sterowniczych, gdy zachodzi taka konieczność, takich jak wyłącznik awaryjny, pulpit sterowniczy do programowania robotów,
–        umieszczone tak, aby ich obsługa nie mogła powodować dodatkowego zagrożenia,
–        zaprojektowane lub zabezpieczone w taki sposób, aby pożądany skutek, jeżeli wiąże się z nim ryzyko, nie mógł wystąpić bez zamierzonego działania,
–        tak wykonane, aby mogły wytrzymać przewidywalne obciążenia; szczególną uwagę należy zwrócić na wyłączniki awaryjne, co do których istnieje prawdopodobieństwo, że będą narażone na działanie znacznych obciążeń.
[…]
1.2.4            Urządzenia zatrzymujące
Zatrzymanie normalne
Każda maszyna musi być wyposażona w urządzenie sterownicze, przy użyciu którego można doprowadzić w bezpieczny sposób do całkowitego zatrzymania maszyny.
Każde stanowisko pracy musi być wyposażone w urządzenie sterownicze umożliwiające zatrzymanie niektórych lub wszystkich części maszyny znajdujących się w ruchu, w zależności od typu zagrożenia, aby maszyna pozostawała przez cały czas bezpieczna. Urządzenie sterownicze zatrzymujące maszynę musi być uprzywilejowane w stosunku do urządzeń uruchamiających.
Z chwilą zatrzymania maszyny lub jej niebezpiecznych części zasilanie odpowiednich napędów uruchamiających musi zostać odłączone.
Wyłączniki awaryjne
Każda maszyna musi być wyposażona w przynajmniej jedno urządzenie wyłącznika awaryjnego, w celu wyeliminowania istniejącego lub zagrażającego niebezpieczeństwa. Stosuje się następujące wyjątki:
–        maszyny, w których wyłącznik awaryjny nie obniżyłby ryzyka, ponieważ albo nie skróciłby czasu zatrzymania, albo nie umożliwiłby podjęcia szczególnych środków niezbędnych do przeciwdziałania zagrożeniu,
–        ręczne maszyny przenośne i [maszyny] obsługiwane ręcznie.
Urządzenie to musi:
–        być wyposażone w wyraźnie rozpoznawalne urządzenia sterownicze, widoczne oraz szybko dostępne,
–        możliwie najszybciej zatrzymywać niebezpieczny proces, bez stwarzania dodatkowego zagrożenia,
–        w miarę potrzeby inicjować lub umożliwiać zainicjowanie pewnych ruchów zabezpieczających.
Z chwilą ustania aktywnego działania urządzenia sterowniczego wyłącznika awaryjnego po wydaniu polecenia zatrzymania polecenie to musi zostać podtrzymane przez dalsze działanie urządzenia wyłącznika awaryjnego, aż do momentu, w którym działanie to zostanie w sposób zamierzony zniesione; urządzenie to nie może zadziałać bez wydania polecenia zatrzymania; przerwanie działania urządzenia może nastąpić wyłącznie przez dokonanie odpowiedniej czynności, przy czym przerwanie to nie może skutkować ponownym uruchomieniem maszyny, a powinno jedynie umożliwiać jej ponowne uruchomienie.
[…]
1.2.6            Przerwa w zasilaniu energią
Przerwa w zasilaniu, ponowne włączenie zasilania po przerwie lub dowolnego rodzaju wahania w zasilaniu nie mogą doprowadzać do niebezpiecznej sytuacji.
W szczególności:
–        maszyna nie może się uruchamiać nieoczekiwanie,
–        po wydaniu polecenia zatrzymania maszyna musi się zatrzymać,
–        żadna ruchoma część maszyny lub część przymocowana do maszyny nie może odpadać lub zostać odrzucona,
–        automatyczne lub ręczne zatrzymywanie części ruchomych nie może zostać zakłócone,
–        części zabezpieczające muszą być w pełni skuteczne.
1.2.7            Uszkodzenie obwodu sterowniczego
Błąd logiczny obwodów sterowania lub niewłaściwe działanie albo uszkodzenie obwodów sterowniczych nie mogą doprowadzać do niebezpiecznych sytuacji.
W szczególności:
–        maszyna nie może się uruchamiać nieoczekiwanie,
–        po wydaniu polecenia zatrzymania maszyna musi się zatrzymać,
–        żadna ruchoma część maszyny lub część przymocowana do maszyny nie może odpadać lub zostać odrzucona,
–        automatyczne lub ręczne zatrzymywanie części ruchomych nie może zostać zakłócone,
–        części zabezpieczające muszą być w pełni skuteczne”.
7        W pkt 2 wspomnianego załącznika, zatytułowanym „Zasadnicze wymogi w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa dotyczące niektórych kategorii maszyn”, w ppkt 2.3, zatytułowanym „Maszyny do obróbki drewna i podobnych materiałów”, lit. c) stanowi:
„Maszyny do obróbki drewna i maszyny do obróbki materiałów o fizycznych i technicznych własnościach zbliżonych do drewna, takich jak korek, kość, utwardzona guma, utwardzone tworzywa sztuczne i inne podobne materiały sztywne, muszą spełniać następujące zasadnicze wymogi w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa:
[…]
c)      maszyna musi być wyposażona w hamulec automatyczny, który zatrzymuje narzędzie w wystarczająco krótkim czasie, jeżeli istnieje ryzyko wystąpienia kontaktu z narzędziem podczas jego wybiegu”.
Prawo niemieckie
8        Dyrektywa 98/37 została transponowana do prawa niemieckiego w §§ 1 i 16 Gesetz zur Neuordnung der Sicherheit von technischen Arbeitsmitteln und Verbraucherprodukten (ustawy o reorganizacji systemu bezpieczeństwa technicznych środków pracy i produktów konsumpcyjnych) z dnia 6 stycznia 2004 r. (BGBl. 2004 I, s. 2).
9        Na mocy § 1 tej ustawy ustawodawca niemiecki przyjął Gesetz über technische Arbeitsmittel und Verbraucherprodukte (Geräte- und Produktsicherheitsgesetz – GPSG) [(ustawę o technicznych środkach pracy i produktach konsumpcyjnych (ustawa o bezpieczeństwie urządzeń i produktów – GPSG)] z dnia 6 stycznia 2004 r. (BGBl. 2004 I, s. 2).
10      Na podstawie § 16 ustawy o reorganizacji systemu bezpieczeństwa technicznych środków pracy i produktów konsumpcyjnych ustawodawca ten, po pierwsze, zmienił Neunte Verordnung zum Gerätesicherheitsgesetz [dziewiąte rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa urządzeń (rozporządzenie w sprawie maszyn)] z dnia 12 maja 1993 r. (BGBl. 1993 I, s. 704) [początkowo wydane na podstawie § 1 Verordnung zum Gerätesicherheitsgesetz und zur Änderung von Verordnungen zum Gerätesicherheitsgesetz (rozporządzenia w sprawie ustawy o bezpieczeństwie urządzeń i zmiany rozporządzeń w sprawie ustawy o bezpieczeństwie urządzeń) z dnia 12 maja 1993 r. (BGBl. 1993 I, s. 704)], a po drugie, nadał temu rozporządzeniu nową nazwę – „Neunte Verordnung zum Geräte- und Produktsicherheitsgesetz (Maschinenverordnung – 9. GSGV)” [dziewiąte rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa urządzeń i produktów (rozporządzenie w sprawie maszyn – 9. GSGV)].
11      Zgodnie z § 2 rozporządzenia w sprawie maszyn – 9. GSGV:
„Maszyny mogą być wprowadzane do obrotu tylko wtedy, gdy spełniają zasadnicze wymagania w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia określone w załączniku I do dyrektywy [98/37] oraz gdy – pod warunkiem że zostały one prawidłowo zainstalowane oraz były prawidłowo utrzymywane i użytkowane zgodnie z przeznaczeniem – nie zagrażają bezpieczeństwu ani zdrowiu osób ani bezpieczeństwu zwierząt domowych i mienia”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
12      W 2009 r. YH zakupił od dystrybutora piłę tarczową do drewna wyprodukowaną przez Widl (zwaną dalej „piłą będącą przedmiotem postępowania głównego”).
13      Piła będąca przedmiotem postępowania głównego mogła działać w trybie stołowym i wychyłowym. Była ona wyposażona w zielony przycisk do uruchamiania i czerwony przycisk do zatrzymywania (zwany dalej „urządzeniem do zatrzymania normalnego”), umieszczone pod klapką, oraz czerwony przycisk do zatrzymania awaryjnego, umieszczony nad tą klapką (zwany dalej „urządzeniem do zatrzymania awaryjnego”).
14      Zarówno urządzenie do zatrzymania normalnego, jak i urządzenie do zatrzymania awaryjnego aktywowały hamulec elektroniczny w celu zatrzymania ostrza piły będącej przedmiotem postępowania głównego po około dziesięciu sekundach.
15      W dniu 14 grudnia 2016 r. YH uległ wypadkowi podczas użycia piły będącej przedmiotem postępowania głównego. Chciał ją przestawić z trybu wychyłowego na tryb stołowy i zatrzymał silnik za pomocą jednego z urządzeń do zatrzymania. Podczas ładowania pociętych kłód na taczkę nieumyślnie aktywował jedno z tych urządzeń, albo jednokrotnie na co najmniej 4–5 sekund, albo wielokrotnie, łącznie przez co najmniej 4–5 sekund.
16      W wyniku tej czynności hamowanie ostrza piły będącej przedmiotem postępowania głównego zostało przerwane, tak że przez około 11 minut ostrze to dalej się bezgłośnie obracało, zwalniając, aż do całkowitego zatrzymania.
17      YH opuścił osłonę ostrza piły będącej przedmiotem postępowania głównego do przodu, nie zauważając, że ostrze dalej się bezgłośnie obraca. Wówczas ostrze zahaczyło i zraniło jego lewy palec wskazujący.
18      W następstwie tego wypadku YH wytoczył przed Landgericht Deggendorf (sądem krajowym w Deggendorf, Niemcy) powództwo o odszkodowanie przeciwko Widl z tytułu poważnej szkody, jaką poniósł w wyniku używania piły będącej przedmiotem postępowania głównego.
19      W ramach postępowania przed tym sądem sporządzono ekspertyzę. W ekspertyzie biegły stwierdził, że chociaż czas hamowania ostrza piły będącej przedmiotem postępowania głównego został ustawiony na 13 sekund, aktywowanie urządzenia do zatrzymania awaryjnego pozwalało zatrzymać to ostrze w 8–9 sekund. Ponadto biegły zauważył, że gdy urządzenie do zatrzymania awaryjnego było aktywowane ponownie, albo jednokrotnie na co najmniej 4–5 sekund, albo wielokrotnie, przez łączny czas co najmniej 4–5 sekund, ostrze nie zatrzymywało się w ustawionym czasie hamowania, lecz obracało się dalej przez około 11 minut.
20      Landgericht Deggendorf (sąd krajowy w Deggendorf) oddalił powództwo o odszkodowanie wniesione przez YH.
21      YH wniósł odwołanie od tego wyroku do Oberlandesgericht München (wyższego sądu krajowego w Monachium, Niemcy), który jest sądem odsyłającym. Podnosi on zasadniczo, że piła będąca przedmiotem postępowania głównego nie spełnia określonych w dyrektywie 98/37 wymagań bezpieczeństwa.
22      Sąd ten zauważa, że chociaż YH w znacznym stopniu przyczynił się do poniesionej przez siebie szkody, to Widl może również ponosić odpowiedzialność za część tej szkody, jeżeli piła będąca przedmiotem postępowania głównego nie spełnia określonych w dyrektywie 98/37 wymagań bezpieczeństwa.
23      W tym względzie sąd odsyłający uważa, że piła będąca przedmiotem postępowania głównego ma wadę konstrukcyjną i nie spełnia wymagań bezpieczeństwa wynikających z art. 3 i załącznika I do dyrektywy 98/37, w szczególności dlatego, że ponowne aktywowanie urządzenia do zatrzymania awaryjnego, jednokrotnie przez dłuższy czas lub wielokrotnie, powoduje, że piła obraca się dalej bezgłośnie przez około 11 minut. Sąd ten zauważa, że w sytuacji awaryjnej nie można wykluczyć, iż użytkownik w stanie paniki może aktywować to urządzenie jednokrotnie przez dłuższy czas lub wielokrotnie i że w takim przypadku należy zagwarantować zatrzymanie ostrza piły, aby zapewnić zgodność z wymaganiami bezpieczeństwa.
24      Sąd krajowy ma jednak wątpliwości co do wykładni pkt 1.2.4 załącznika I do dyrektywy 98/37. Jego zdaniem część zdania zawarta w tym punkcie, zgodnie z którą „[z] chwilą ustania aktywnego działania urządzenia sterowniczego wyłącznika awaryjnego po wydaniu polecenia zatrzymania polecenie to musi zostać podtrzymane przez dalsze działanie urządzenia wyłącznika awaryjnego, aż do momentu, w którym działanie to zostanie w sposób zamierzony zniesione”, można by interpretować w ten sposób, że w przypadku ponownego uruchomienia tego urządzenia polecenie hamowania nie powinno zostać utrzymane. Zgodnie z taką wykładnią piła będąca przedmiotem postępowania głównego spełniałby wymagania bezpieczeństwa określone w dyrektywie 98/37. Ponadto sąd ten zmierza do ustalenia, czy taka świadoma lub nieświadoma czynność stanowi „odpowiednią czynność” w celu zniesienia działania (odblokowania) tego urządzenia w rozumieniu pkt 1.2.4 załącznika I do dyrektywy 98/37.
25      W tych okolicznościach Oberlandesgericht München (wyższy sąd krajowy w Monachium) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy art. 3
[dyrektywy 98/37] w związku z załącznikiem I do tej dyrektywy, a w szczególności jego pkt 1.1.2, 1.2.1, 1.2.2, 1.2.4, 1.2.6, 1.2.7 i 2.3. lit. c) należy interpretować w ten sposób, że wyłącznik awaryjny (urządzenie do zatrzymania awaryjnego) piły tarczowej spełnia określone tam wymagania bezpieczeństwa, jeżeli po wydaniu polecenia zatrzymania, poprzez – świadome lub nieświadome – wielokrotne lub stałe ponowne aktywowanie wyłącznika awaryjnego (urządzenia do zatrzymania awaryjnego) przez przynajmniej cztery–pięć sekund efekt hamowania zostaje przerwany, w wyniku czego tarcza piły nie zatrzymuje się, lecz dalej się bezgłośnie obraca przez ok.
jedenaście minut, zwalniając aż do całkowitego zatrzymania?
2)      a)      Czy art. 3 w związku z pkt 1.2.4 załącznika I do dyrektywy 98/37 należy interpretować w ten sposób, że nieświadome lub przypadkowe (ponowne) wydanie polecenia zatrzymania w okresie hamowania również stanowi »czynność« w rozumieniu tego przepisu?
b)      W razie odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie lit. a) – czy taka nieświadoma lub przypadkowa czynność jest »odpowiednią czynnością« w celu przerwania działania (odblokowania) urządzenia w rozumieniu art. 3 w związku z pkt 1.2.4 załącznika I dyrektywy 98/37?
3)      a)      Czy art. 3 w związku z pkt 1.2.4 załącznika I do dyrektywy 98/37 należy interpretować w ten sposób, że jedynie świadoma i zamierzona (ponowna) czynność dotycząca wyłącznika awaryjnego (urządzenia do zatrzymania awaryjnego) stanowi »czynność« w rozumieniu tego przepisu?
b)      Jeśli odpowiedź na pytanie trzecie lit. a) jest twierdząca, to czy taka świadoma i zamierzona czynność jest »odpowiednią czynnością« w celu przerwania działania (oblokowania) urządzenia w rozumieniu art. 3 w związku z pkt 1.2.4 załącznika I dyrektywy 98/37?”.
W przedmiocie postępowania przed Trybunałem
26      Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 3 marca 2025 r. zwrócono się do sądu odsyłającego o udzielenie informacji w celu ustalenia, po pierwsze, czy przepisy dyrektywy 98/37 zostały transponowane do prawa niemieckiego, biorąc pod uwagę fakt, że w sporze między osobami prywatnymi, takim jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, przepisy tej dyrektywy nie mogą same w sobie, bez transpozycji do prawa krajowego, nakładać obowiązków na stronę pozwaną w postępowaniu głównym. Po drugie, Trybunał zwrócił się do tego sądu o wyjaśnienie, czy w chwili wypadku YH aktywował urządzenie do zatrzymania normalnego, czy też urządzenie do zatrzymania awaryjnego.
27      W dniu 20 marca 2025 r. sąd odsyłający odpowiedział na ten wniosek o udzielenie informacji. W pierwszej kolejności wskazał on, że przepisy dyrektywy 98/37 zostały transponowane do niemieckiego porządku prawnego przez rozporządzenie w sprawie maszyn – 9. GSGV, którego § 2 stanowi, że maszyny mogą być wprowadzane do obrotu tylko wtedy, gdy spełniają zasadnicze wymagania w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia określone w załączniku I do dyrektywy 98/37 oraz jeżeli nie zagrażają bezpieczeństwu i zdrowiu osób ani bezpieczeństwu zwierząt domowych i mienia, gdy są prawidłowo zainstalowane, konserwowane i używane zgodnie z przeznaczeniem. W drugiej kolejności sąd odsyłający wyjaśnił, że przed Landgericht Deggendorf (sądem krajowym w Deggendorf) YH wskazał, iż w trakcie wypadku aktywował urządzenie do zatrzymania normalnego, podczas gdy przed sądem odsyłającym powiedział, że aktywował urządzenie do zatrzymania awaryjnego. Jednakże zdaniem sądu odsyłającego nie jest konieczne ustalenie, które z tych urządzeń zostało aktywowane, ponieważ każde z nich miało pełnić tę samą funkcję – zahamowania piły będącej przedmiotem postępowania głównego.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
28      Poprzez swoje trzy pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 3 dyrektywy 98/37, a także pkt 1.1.2, 1.2.1, 1.2.2, 1.2.4, 1.2.6, 1.2.7 i pkt 2.3 lit. c) załącznika I do tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że urządzenie do zatrzymania normalnego lub urządzenie do zatrzymania awaryjnego piły tarczowej do drewna spełnia wymagania w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia określone w tych przepisach, jeżeli po tym, jak polecenie zatrzymania maszyny zostanie wydane, fakt ponownego aktywowania w sposób świadomy lub nieświadomy danego urządzenia zatrzymującego, albo jednokrotnie przez dłuższy czas, albo wielokrotnie, przerywa hamowanie tej piły, przez co jej ostrze się nie zatrzymuje, tylko dalej się bezgłośnie obraca, zwalniając, aż się zatrzyma po kilku lub kilkunastu minutach.
29      W tym względzie należy przypomnieć, że dyrektywa 98/37
harmonizuje w sposób wyczerpujący na szczeblu unijnym przepisy dotyczące zasadniczych wymagań bezpieczeństwa maszyn i poświadczania ich zgodności z tymi wymogami, a także przepisy dotyczące tego, jak państwa członkowskie mogą się zachować w odniesieniu do maszyn, co do których istnieje domniemanie spełnienia tych wymagań (zob. podobnie wyrok z dnia 17 kwietnia 2007 r., AGM-COS.MET, C‑470/03, EU:C:2007:213, pkt 53).
30      Zgodnie z 2, 6, 7 i 9 motywem tej dyrektywy jej celem jest bowiem zapewnienie swobody przepływu maszyn na rynku wewnętrznym oraz spełnienie podstawowych i niezbędnych wymagań bezpieczeństwa i ochrony zdrowia odnoszących się do tych maszyn poprzez zastąpienie krajowych systemów certyfikacji i atestacji zgodności systemem zharmonizowanym. W tym celu w szczególności w art. 3 dyrektywy i w załączniku I do tej dyrektywy wyliczone są zasadnicze wymagania w zakresie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, które powinny być spełniane przez maszyny i elementy bezpieczeństwa produkowane w państwach członkowskich (wyroki: z dnia 8 września 2005 r., Yonemoto, C‑40/04, EU:C:2005:519, pkt 31; z dnia 17 kwietnia 2007 r., AGM-COS.MET, C‑470/03, EU:C:2007:213, pkt 52).
31      Wśród tych wymagań, w pierwszej kolejności, pkt 1.1.2 tego załącznika określa zasady bezpieczeństwa kompleksowego, które muszą być spełniane
przez maszyny i ich elementy bezpieczeństwa. W szczególności pkt 1.1.2 lit. a) stanowi, że maszyna musi być wykonana w taki sposób, aby nadawała się do wykonywania swojej funkcji oraz mogła być regulowana i konserwowana bez wystawiania na ryzyko osób wykonujących te czynności zgodnie z warunkami przewidzianymi przez producenta. Przepis ten stanowi ponadto, że przedsięwzięte środki muszą mieć na celu wyeliminowanie wszelkiego ryzyka wypadku w okresie całego założonego okresu eksploatacji maszyny, z jej montażem i demontażem włącznie, nawet wówczas, gdy ryzyko wypadku może powstać w wyniku możliwych do przewidzenia sytuacji odbiegających od normy.
32      Ponadto zgodnie z pkt 1.1.2 lit. b) załącznika I do dyrektywy 98/37 przy wybieraniu najbardziej właściwych metod producent musi, według podanej kolejności, po pierwsze, wyeliminować zagrożenia dla bezpieczeństwa lub zdrowia, po drugie, stosować konieczne środki ochronne w związku z ryzykiem, którego nie można wyeliminować, a po trzecie_| informować użytkowników o ryzyku resztkowym spowodowanym jakimikolwiek brakami w zastosowanych środkach ochronnych, wskazać, czy konieczne jest szczególne przeszkolenie, oraz określić potrzeby stosowania środków ochrony indywidualnej.
33      Ponadto zasada zawarta w pkt 1.1.2 lit. c) tego załącznika wymaga od producenta danej maszyny, podczas jej projektowania i wytwarzania oraz podczas opracowywania instrukcji obsługi, by brał pod uwagę nie tylko normalne użytkowanie maszyny, ale także zastosowania, których w sposób uzasadniony można się spodziewać.
34      W drugiej kolejności – pkt 1.2.1 wspomnianego załącznika przewiduje, że układy sterowania muszą być zaprojektowane i wykonane w taki sposób, aby były bezpieczne i niezawodne, tak aby uniknąć niebezpiecznych sytuacji, a w szczególności aby nie dochodziło do sytuacji niebezpiecznych w przypadku błędu logicznego, podczas gdy pkt 1.2.2 tego załącznika stanowi w szczególności, że urządzenia sterownicze muszą być zaprojektowane w taki sposób, aby ich ruch był zgodny z wywoływanym skutkiem.
35      W trzeciej kolejności – pkt 1.2.4 tego załącznika do dyrektywy 98/37 wymaga, aby każda maszyna była wyposażona w urządzenie sterownicze, przy użyciu którego można doprowadzić w bezpieczny sposób do całkowitego zatrzymania maszyny w bezpiecznych warunkach, a mianowicie w urządzenie do zatrzymania normalnego, a także, z pewnymi zastrzeżeniami, które nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym, w co najmniej jedno urządzenie do zatrzymania awaryjnego, pozwalające uniknąć grożących wystąpieniem lub występujących niebezpiecznych sytuacji.
36      Co się tyczy, po pierwsze, urządzenia do zatrzymania normalnego, pkt 1.2.4 stanowi, że urządzenie to powinno umożliwiać zatrzymywanie, w zależności od typu zagrożenia, wszystkich części maszyny znajdujących się w ruchu lub tylko części z nich w taki sposób, aby maszyna pozostawała przez cały czas bezpieczna. Ponadto polecenie zatrzymania musi mieć pierwszeństwo w stosunku do urządzeń poleceń uruchomienia tej maszyny. Z chwilą zatrzymania maszyny lub jej niebezpiecznych części zasilanie odpowiednich napędów uruchamiających musi zostać odłączone.
37      Po drugie, jeśli chodzi o urządzenie do zatrzymania awaryjnego, wspomniany pkt 1.2.4 stanowi, że urządzenie to musi zawierać wyraźnie rozpoznawalne, widoczne i łatwo dostępne urządzenia sterownicze. Ponadto musi ono powodować zatrzymanie niebezpiecznego procesu w jak najkrótszym czasie, bez stwarzania dodatkowego ryzyka, a w razie potrzeby inicjować lub umożliwiać zainicjowanie pewnych ruchów zabezpieczających.
38      W pkt 1.2.4 uściślono ponadto, że „[z] chwilą ustania aktywnego działania urządzenia sterowniczego wyłącznika awaryjnego po wydaniu polecenia zatrzymania polecenie to musi zostać podtrzymane przez dalsze działanie urządzenia” i że takie zablokowanie urządzenia nie może być możliwe bez spowodowania wydania polecenia zatrzymania. Ponadto odblokowanie urządzenia do zatrzymania awaryjnego powinno być możliwe jedynie za pomocą odpowiedniej czynności, a to odblokowanie nie może skutkować ponownym uruchomieniem maszyny, lecz ma jedynie umożliwić jej ponowne uruchomienie.
39      Wynika z tego, że aktywowanie urządzenia do zatrzymania awaryjnego powinno wywołać polecenie zatrzymania, które powinno zostać utrzymane poprzez zablokowanie tego urządzenia. Zaprzestanie aktywowania tego urządzenia nie może zatem spowodować jego odblokowania, ponieważ odblokowanie takie może nastąpić wyłącznie poprzez odpowiednią czynność. Pojęcie „odpowiedniej czynności” w rozumieniu pkt 1.2.4 załącznika I do dyrektywy 98/37 należy zatem rozumieć w ten sposób, że odnosi się ono do konkretnego działania odrębnego od aktywowania samego urządzenia, które to działanie ma konkretnie na celu odblokowanie tego urządzenia.
40      Należy ponadto podkreślić, że odblokowanie przez taką odpowiednią czynność urządzenia do zatrzymania awaryjnego nie może w żadnym wypadku ponownie uruchamiać danej maszyny. Jej ponowne uruchomienie powinno być bowiem możliwe jedynie poprzez późniejsze aktywowanie innego elementu sterowniczego.
41      W czwartej kolejności – pkt 1.2.6 i 1.2.7 załącznika I do dyrektywy 98/37 stanowią zasadniczo, że żadne usterki w układach logicznych lub układach zasilania obwodów sterowniczych nie mogą prowadzić do sytuacji niebezpiecznych ani uniemożliwiać zatrzymania maszyny, jeżeli polecenie to zostało już wydane.
42      W piątej i ostatniej kolejności należy zauważyć, że pkt 2.3 tego załącznika ustanawia dodatkowe wymagania dla maszyn do obróbki drewna, takich jak piła będąca przedmiotem postępowania głównego.
43      Co się tyczy w szczególności hamowania takich maszyn, pkt 2.3 lit. c) załącznika I do dyrektywy 98/37 stanowi, że maszyna musi być wyposażona w automatyczne hamulce zatrzymujące narzędzie w wystarczająco krótkim czasie, jeżeli istnieje ryzyko kontaktu z tym narzędziem podczas zwalniania przez nie.
44      Wymóg taki stanowi dodatkowy środek bezpieczeństwa w odniesieniu do maszyn do obróbki drewna i ma na celu zapewnienie, aby wymagania w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa były spełniane między innymi poprzez unieruchomienie narzędzia danej maszyny do obróbki drewna, na przykład ostrza, frezu itp., w wystarczająco krótkim czasie, aby wyeliminować ryzyko przypadkowego kontaktu w fazie zwalniania przez to narzędzie.
45      W niniejszej sprawie z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że YH, po wydaniu polecenia zatrzymania, w sposób niezamierzony aktywował urządzenie do zatrzymania awaryjnego lub urządzenie do zatrzymania normalnego, jednokrotnie przez dłuższy czas albo wielokrotnie, co skutkowało tym, że efekt hamowania został przerwany i że przez kilkanaście minut ostrze piły będącej przedmiotem postępowania głównego dalej się obracało.
46      Nawet gdyby odblokowania urządzenia do zatrzymania awaryjnego można było dokonać, zgodnie z instrukcją użytkowania danej maszyny, poprzez aktywowanie tego urządzenia jednokrotnie przez dłuższy czas albo wielokrotnie, co powinien zweryfikować sąd odsyłający, nie zmienia to faktu, że to odblokowanie nie powinno w żadnym wypadku ponownie uruchomić maszyny, lecz jedynie umożliwić ponowne uruchomienie, jak wyraźnie przewiduje pkt 1.2.4 załącznika I do dyrektywy 98/37 i jak przypomniano w pkt 38 niniejszego wyroku.
47      Tak więc okoliczność, że działania, świadome lub nieświadome, opisane w pkt 45 niniejszego wyroku skutkowały przerwaniem efektu hamowania i że przez kilkanaście minut ostrze piły będącej przedmiotem postępowania głównego dalej się bezgłośnie obracało, wydaje się oznaczać, że nie spełniono wymogu określonego w pkt 1.2.4 załącznika I do dyrektywy 98/37, a zatem że nie mogą one stanowić „odpowiedniej czynności” w celu odblokowania urządzenia do zatrzymania awaryjnego w rozumieniu tego pkt 1.2.4.
48      Ten sam wniosek odnosi się mutatis mutandis do sytuacji, w której YH aktywowałby urządzenie do zatrzymania normalnego, jednokrotnie przez dłuższy czas albo wielokrotnie. Nawet jeśli bowiem urządzenie do zatrzymania normalnego i urządzenie do zatrzymania awaryjnego wykazują pewne różnice pod względem poziomu właściwych im zasadniczych wymagań dotyczących zdrowia i bezpieczeństwa, podlegają one zasadniczo tym samym zasadom bezpieczeństwa kompleksowego i pełnią tę samą podstawową funkcję, polegającą na zatrzymaniu maszyny, zapewniając, że pozostaje ona bezpieczna. Tak więc aktywowanie urządzenia do zatrzymania normalnego, czy to jednokrotnie przez dłuższy czas, czy też wielokrotnie, nie może w żadnym wypadku skutkować przerwaniem polecenia zatrzymania, jakie ten element sterujący ma wydać, ani w związku z tym umożliwieniem, by piła dalej się przez kilka lub kilkanaście minut obracała.
49      Ponadto taki skutek wydaje się również sprzeczny zarówno z zasadami kompleksowego bezpieczeństwa, które muszą być spełniane przez maszyny i ich elementy bezpieczeństwa, o których mowa w pkt 1.1.2 załącznika I do dyrektywy 98/37, jak i z wymaganiami bezpieczeństwa i ochrony zdrowia wynikającymi z pkt 1.2.1, 1.2.2, 1.2.6, 1.2.7 i pkt 2.3 lit. c) tego załącznika, przypomnianymi w pkt 31–34 i 41–44 niniejszego wyroku, ponieważ naraża osoby używające danej maszyny na zwiększone ryzyko dla ich bezpieczeństwa i zdrowia. Jak bowiem podkreśla sąd odsyłający, jest do przewidzenia, że ogarnięta paniką osoba używająca maszyny, aby jak najszybciej ją zatrzymać, aktywuje jednokrotnie przez dłuższy czas albo wielokrotnie urządzenie do zatrzymania normalnego lub urządzenie do zatrzymania awaryjnego tej maszyny.
Zaś pozwalając w takich okolicznościach na to, żeby ostrze maszyny dalej się bezgłośnie przez kilka lub kilkanaście minut obracało, zamiast zatrzymać się w wystarczająco krótkim czasie, urządzenia te nie spełniają wszystkich wyżej wymienionych wymagań.
50      Z uwagi na powyższe odpowiedź na przedstawione pytania powinna brzmieć następująco: art. 3 dyrektywy 98/37, a także pkt 1.1.2, 1.2.1, 1.2.2, 1.2.4, 1.2.6, 1.2.7 i pkt 2.3 lit. c) załącznika I do tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że urządzenie do zatrzymania normalnego lub urządzenie do zatrzymania awaryjnego piły tarczowej do drewna nie spełniają wymagań w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia określonych w tych przepisach, jeżeli po tym, jak polecenie zatrzymania maszyny zostanie wydane, fakt ponownego aktywowania w sposób świadomy lub nieświadomy danego urządzenia zatrzymującego, albo jednokrotnie przez dłuższy czas, albo wielokrotnie, przerywa hamowanie tej piły, przez co jej ostrze się nie zatrzymuje, tylko dalej bezgłośnie się obraca, zwalniając, aż się zatrzyma po kilku
lub kilkunastu minutach.
W przedmiocie kosztów
51      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (dziewiąta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 98/37/WE z dnia 22 czerwca 1998 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do maszyn oraz pkt 1.1.2, 1.2.1, 1.2.2, 1.2.4, 1.2.6, 1.2.7 i pkt 2.3 lit. c) załącznika I do tej dyrektywy
należy interpretować w ten sposób, że:
urządzenie do zatrzymania normalnego lub urządzenie do zatrzymania awaryjnego piły tarczowej do drewna nie spełniają wymagań w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia określonych w tych przepisach, jeżeli po tym, jak polecenie zatrzymania maszyny zostanie wydane, fakt ponownego aktywowania w sposób świadomy lub nieświadomy danego urządzenia zatrzymującego, albo jednokrotnie przez dłuższy czas, albo wielokrotnie, przerywa hamowanie tej piły, przez co jej ostrze się nie zatrzymuje, tylko dalej bezgłośnie się obraca, zwalniając, aż się zatrzyma po kilku lub kilkunastu minutach.
Podpisy
*      Język postępowania: niemiecki.