62024CJ0445
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Għaxar Awla)
13 ta’ Novembru 2025 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Direttiva (UE) 2015/2302 – Vjaġġi kollox kompriż u arranġamenti tal-ivvjaġġar relatati – Artikolu 3(6) – Kunċett ta’ ‘vjaġġatur’ – – Persuna ġuridika li kkonkludiet kuntratt ta’ vjaġġ għall-membri tagħha”
Fil-Kawża C‑445/24,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Hof van Cassatie (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Belġju), permezz ta’ deċiżjoni tat‑3 ta’ Ġunju 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fl‑24 ta’ Ġunju 2024, fil-proċedura
MS Amlin Insurance SE
vs
(W)onderweg VZW,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Għaxar Awla),
komposta minn J. Passer, President tal-Awla, D. Gratsias u B. Smulders (Relatur), Imħallfin,
Avukat Ġenerali: L. Medina,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal MS Amlin Insurance SE, minn J. Van Bellinghen u B. Vanlerberghe, advocaten,
–
għal (W)onderweg VZW, minn Y. Teughels, advocaat,
–
għall-Gvern Belġjan, minn S. Baeyens, P. Cottin u C. Pochet, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Elleniku, minn C. Kokkosi u E.-E. Krompa, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Taljan, minn S. Fiorentino, bħala aġent, assistit minn M. F. Severi, avvocato dello Stato,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn I. Rubene u F.van Schaik, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstemgħet l-Avukata Ġenerali, li l-kawża tinqata’ mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-punt 6 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva (UE) 2015/2302 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Novembru 2015 dwar pakketti tal-ivvjaġġar u arranġamenti tal-ivvjaġġar marbuta, li temenda r-Regolament (KE) Nru 2006/2004 u d-Direttiva 2011/83/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 90/314/KEE (ĠU 2015, L 326, p. 1).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn MS Amlin Insurance SE, kumpannija tal-assigurazzjoni, u (W)onderweg VZW, assoċjazzjoni mingħajr skop ta’ lukru li kkonkludiet, għall-membri tagħha, kuntratt ta’ vjaġġ kollox kompriż ma’ aġenzija tal-ivvjaġġar, assigurata ma’ MS Amlin Insurance, dwar ir-rifjut minn din tal-aħħar li tirrimborsa lil (W)onderweg, wara l-falliment ta’ din l-aġenzija, il-ħlasijiet imwettqa abbażi tal-kuntratt tal-ivvjaġġar.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Id‑Direttiva 90/314/CEE
3
Skont l-għaxar premessa tad-Direttiva tal-Kunsill tat‑13 ta’ Ġunju 1990 dwar il-vjaġġi kollox kompriż (package travel), il-vaganzi kollox kompriż u t-tours kollox kompriż (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 10, p. 132):
“Billi l-konsumatur għandu jkollu l-benefiċċju tal-protezzjoni li ddaħħlet b’din id-Direttiva irrispettivament minn jekk dan ikunx parti kontraenti diretta, trasferent jew membru ta’ grupp li f’ismu persuna oħra tkun ikkonkludiet xi kuntratt rigward pakkett”.
4
Il-punt 4 tal-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva jipprovdi:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva:
[…]
4.
‘il-konsumatur’ tfisser il-persuna li tieħu jew taċċetta li tieħu l-pakkett (‘il-kuntrattur ewlieni’) jew xi persuna oħra li f’isimha il-kuntrattur ewlieni jaċċetta li jixtri l-pakkett (‘il-benefiċjarji l-oħra’) jew xi persuna li lilha l-kuntrattur ewlieni jew xi wieħed mill-benefiċjarji l-oħra jittrasferixxi il-pakkett (‘min qed jirċievi’)”.
Id-Direttiva 2015/2302
5
Il-premessi 1 sa 3, 7, 25 u 39 tad-Direttiva 2015/2302 huma fformulati kif ġej:
“(1)
Id-Direttiva [90/314] tistipula għadd ta’ drittijiet importanti tal-konsumatur fir-rigward ta’ pakketti tal-ivvjaġġar, b’mod partikolari f’dak li għandu x’jaqsam mar-rekwiżiti ta’ informazzjoni, ir-responsabbiltà ta’ kummerċjanti fir-rigward tal-eżekuzzjoni ta’ pakkett, u l-protezzjoni kontra l-insolvenza ta’ organizzatur jew ta’ bejjiegħ bl-imnut. Madankollu, hu meħtieġ li jiġi adattat il-qafas leġislattiv għall-iżviluppi tas-suq, sabiex isir aktar adattat għas-suq intern, biex jitneħħew l-ambigwitajiet u jingħalqu l-lakuni leġislattivi.
(2)
It-turiżmu għandu sehem importanti fl-ekonomija tal-Unjoni u l-pakketti tal-ivvjaġġar, il-pakketti tal-vaganzi u l-pakketi tat-tours […], jirrappreżentaw proporzjon sinifikanti tas-suq tal-ivvjaġġar. Dak is-suq għadda minn tibdiliet konsiderevoli minn meta ġiet adottata d-Direttiva [90/314]. […] Din id-Direttiva għandha l-għan li tadatta l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ protezzjoni sabiex tqis dawk l-iżviluppi, issaħħaħ it-trasparenza u żżid iċ-ċertezza legali għall-vjaġġaturi u l-kummerċjanti.
(3)
L-Artikolu 169(1) u l-punt (a) tal-Artikolu 169(2) tat-[TFUE] jipprevedu li l-Unjoni għandha tikkontribwixxi għall-kisba ta’ livell għoli ta’ protezzjoni għall-konsumatur permezz ta’ miżuri adottati skont l-Artikolu 114 TFUE.
[…]
(7)
Il-maġġoranza ta’ vjaġġaturi li jixtru pakketti jew arranġamenti tal-ivvjaġġar marbuta huma konsumaturi fit-tifsira tal-liġi tal-konsumatur tal-Unjoni. Fl-istess waqt, mhuwiex dejjem faċli li ssir distinzjoni bejn il-konsumaturi u rrappreżentanti tan-negozji żgħar jew professjonisti li jipprenotaw vjaġġi relatati man-negozju jew il-professjoni tagħhom permezz tal-istess mezzi ta’ prenotazzjoni li jużaw il-konsumaturi. Tali vjaġġaturi ta’ spiss jeħtieġu livell simili ta’ protezzjoni. B’kuntrast, hemm kumpanniji jew organizzazzjonijiet li jagħmlu l-arranġamenti tal-ivvjaġġar abbażi ta’ ftehim ġenerali, spiss konkluż għal għadd ta’ arranġamenti tal-ivvjaġġar għal perjodu speċifikat, bħal pereżempju ma’ aġenzija tal-ivvjaġġar Dan l-aħħar tip ta’ arranġamenti tal-ivvjaġġar ma jirrikjedix il-livell ta’ protezzjoni mfassal għall-konsumaturi. Għalhekk, din id-Direttiva għandha tapplika għal persuni li jivvjaġġaw fuq xogħol, inklużi membri ta’ professjonijiet liberali, jew persuni li jaħdmu għal rashom jew persuni fiżiċi oħra, fejn huma ma jagħmlux arranġamenti għall-ivvjaġġar abbażi ta’ ftehim ġenerali. Sabiex tiġi evitata l-konfużjoni mad-definizzjoni tat-terminu ‘konsumatur’ użat f’leġislazzjoni oħra tal-Unjoni, persuni protetti skont din id-Direttiva għandhom jissejħu ‘vjaġġaturi’.
[…]
(25)
Il-vjaġġatur għandu jirċievi l-informazzjoni kollha meħtieġa qabel ma jixtri pakkett, kemm jekk jinbiegħ permezz ta’ mezzi ta’ komunikazzjoni mill-bogħod, jew mill-post jew permezz ta’ tipi oħra ta’ distribuzzjoni. Meta jagħti dik l-informazzjoni, il-kummerċjant għandu jieħu kont tal-ħtiġijiet speċifiċi tal-vjaġġaturi li huma partikolarment vulnerabbli minħabba l-età jew in-nuqqas ta’ saħħa fiżika tagħhom, li l-kummerċjant jista’ jipprevedi b’mod raġonevoli.
[…]
(39)
L-Istati Membri għandhom jiżguraw li vjaġġaturi li jixtru pakkett huma protetti totalment kontra l-insolvenza tal-organizzatur. L-Istati Membri li l-organizzaturi huma stabbiliti fihom għandhom jiżguraw li huma jipprovdu s-sigurtà għar-rifużjoni tal-pagamenti kollha mwettqa minn jew f’isem il-vjaġġaturi u, sa fejn pakkett jinkludi t-trasport tal-passiġġieri, għar-ripatrijazzjoni tal-vjaġġaturi fil-każ tal-insolvenza tal-organizzatur. Madankollu, għandu jkun possibbli li l-vjaġġaturi jiġu offruti l-kontinwazzjoni tal-pakkett. Filwaqt li tinżamm diskrezzjoni dwar il-mod li bih il-protezzjoni mill-insolvenza għandha tiġi organizzata, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-protezzjoni tkun effettiva. L-effettività timplika li l-protezzjoni għandha tkun disponibbli hekk kif, bħala konsegwenza tal-problemi ta’ likwidità tal-organizzatur, is-servizzi tal-ivvjaġġar mhumiex qed jitwettqu, mhux ser jitwettqu jew ser jitwettqu parzjalment biss jew fejn il-fornituri tas-servizzi jirrikjedu lill-vjaġġaturi jħallsu għalihom. L-Istati Membri għandhom ikunu jistgħu jirrikjedu li l-organizzaturi jipprovdu ċertifikat lill-vjaġġaturi li jiddokumenta intitolament dirett kontra l-fornitur tal-protezzjoni mill-insolvenza.”
6
L-Artikolu 2 tad-Direttiva 2015/2302, intitolat “Kamp ta’ applikazzjoni”, jipprevedi:
“1.   Din id-Direttiva tapplika għal pakketti offruti għal bejgħ jew jinbiegħu mill-kummerċjanti lill-passiġġiera u għal arranġamenti tal-ivvjaġġar marbuta faċilitati minn kummerċjanti għal vjaġġġatur.
2.   Din id-Direttiva ma tapplikax għal:
(a)
pakketti u arranġamenti tal-ivvjaġġar marbuta li jkopru perjodu ta’ anqas minn 24 siegħa, u dan sakemm l-akkomodazzjoni mal-lejl ma tkunx inkluża;
(b)
pakketti offruti, u arranġamenti tal-ivvjaġġar marbuta faċilitati, okkażjonalment u mingħajr skop ta’ qligħ uu għal grupp limitat ta’ passiġġiera biss;
(c)
pakketti u arranġamenti tal-ivvjaġġar marbuta mixtrija abbażi ta’ ftehim ġenerali għall-arranġament ta’ vjaġġar fuq xogħol bejn kummerċjant u persuna oħra fiżika jew ġuridika li qed taġixxi għal finijiet marbuta mal-kummerċ, in-negozju, is-sengħa jew il-professjoni tagħha;
3.   Din id-Direttiva ma taffettwax il-liġi kuntrattwali ġenerali nazzjonali bħar-regoli dwar il-validità, il-formazzjoni jew l-effett ta’ kuntratt, sakemm l-aspetti tal-liġi kuntrattwali ġenerali mhumiex regolati minn din id-Direttiva.”
7
L-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva, intitolat “Definizzjonijet”, jipprovdi, fil-punti 1 sa 3 u 6 sa 8 tiegħu:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
1.   ‘servizz tal-ivvjaġġar’ tfisser:
(a)
il-ġarr ta’ passiġġieri;
(b)
akkomodazzjoni li mhijeix intrinsikament parti mill-ġarr ta’ passiġġieri u mhijiex għal finijiet residenzjali;
[…]
2.   ‘pakkett’ tfisser kombinazzjoni ta’ mill-anqas żewġ tipi differenti ta’ servizzi tal-ivvjaġġar għall-iskop tal-istess vjaġġ jew btala, jekk:
(a)
dawk is-servizzi jkunu kombinati minn kummerċjant wieħed, inklużi dawk fuq it-talba ta’ jew skont l-għażla tal-vjaġġatur, qabel ma jiġi konkluż kuntratt uniku dwar is-servizzi kollha; jew
[…]
3.   ‘kuntratt ta’ pakkett tal-ivvjaġġar’ tfisser kuntratt fuq il-pakkett kollu […]
[…]
6.   ‘vjaġġatur’ tfisser kull persuna li qiegħda tipprova tikkonkludi kuntratt jew li hija intitolata li tivvjaġġa abbażi ta’ kuntratt konkluż fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva;
7.   ‘kummerċjant’ tfisser kwalunkwe persuna fiżika jew kwalunkwe persuna ġuridika, indipendentement mill-fatt li jkollha sjieda pubblika jew privata, li qed taġixxi, ukoll permezz ta’ kwalunkwe persuna oħra li qed taġixxi f’isimha jew għall-interessi tagħha, għal finijiet relatati mal-kummerċ, in-negozju, is-sengħa jew il-professjoni tagħha fir-rigward ta’ kuntratti koperti minn din id-Direttiva, kemm jekk taġixxi fil-kapaċità ta’ organizzatur, bejjiegħ bl-imnut, kummerċjant li qed jiffaċilita arranġament tal-ivvjaġġar marbut jew bħala fornitur ta’ servizz tal-ivvjaġġar;
8.   ‘organizzatur’ tfisser kummerċjant li jikkombina u jbigħ jew joffri għall-bejgħ pakketti, […]”
8
L-Artikolu 4 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Livell ta’ armonizzazzjoni”, jipprovdi:
“Sakemm ma jkunx provdut mod ieħor f’din id-Direttiva, l-Istati Membri ma għandhomx iżommu jew jintroduċu, fil-liġi nazzjonali tagħhom, dispożizzjonijiet li jiddevjaw minn dawk stipulati f’din id-Direttiva, inkluż dispożizzjonijiet li jkunu iktar jew inqas stretti li jiżguraw livell differenti ta’ protezzjoni tal-vjaġġatur.”
9
L-Artikolu 5 tal-istess direttiva, intitolat “Informazzjoni prekuntrattwali”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, qabel ma l-vjaġġatur ikun marbut bi kwalunkwe kuntratt ta’ pakkett tal-ivvjaġġar jew bi kwalunkwe offerta korrispondenti, l-organizzatur u, fejn il-pakkett jinbiegħ permezz ta’ bejjiegħ bl-imnut, dan tal-aħħar għandu jagħti wkoll lill-vjaġġatur […] [l-informazzjoni] li ġejja:
(a)
il-karatteristiċi ewlenin tas-servizzi tal-ivvjaġġar:
[…]
(viii)
jekk il-vjaġġ jew il-btala jkunux adatti b’mod ġenerali għal persuni b’mobilità mnaqqsa jew le u, fuq talba tal-vjaġġatur, informazzjoni preċiża dwar kemm hu adatt il-vjaġġ jew il-btala meta jitqiesu l-ħtiġijiet tal-vjaġġatur;
[…]”.
10
L-Artikolu 12 tad-Direttiva 2015/2302, intitolat “Terminazzjoni tal-kuntratt ta’ pakkett ta’ vjaġġar u d-dritt ta’ rtirar qabel il-bidu tal-pakket”, jipprovdi, fil-paragrafi 2 sa 4 tiegħu:
“2.   […] il-vjaġġatur għandu jkollu d-dritt li jittermina l-kuntratt ta’ pakkett ta’ vjaġġar qabel il-bidu tal-pakkett mingħajr ma jħallas ebda tariffa ta’ terminazzjoni fil-każ ta’ ċirkostanzi inevitabbli u straordinarji li jseħħu fil-post tad-destinazzjoni jew fil-viċinanzi immedjati tiegħu u li jaffettwaw sinifikament l-eżekuzzjoni tal-pakkett, jew li jaffettwaw b’mod sinifikanti t-trasport tal-passiġġieri lejn id-destinazzjoni. F’każ ta’ terminazzjoni tal-kuntratt ta’ pakkett ta’ vjaġġar skont dan il-paragrafu, il-vjaġġatur għandu jkun intitolat għal rifużjoni sħiħa ta’ kull pagament li sar għall-pakkett, iżda ma għandux ikun intitolat għal kumpens addizzjonali.
[…]
4.   L-organizzatur […] irodd lura kwalunkwe pagamenti li jkunu saru minn jew f’isem il-vjaġġatur għall-pakkett bit-tariffa adatta ta’ terminazzjoni mnaqqsa. […]”.
11
L-Artikolu 17 ta’ din id-direttiva, intitolat “Effikaċja u kamp ta’ applikazzjoni ta’ protezzjoni mill-insolvenza”, jipprovdi, fil-paragrafi 1, 3 u 5 tiegħu:
“1.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-organizzaturi stabbiliti fit-territorju tagħhom jipprovdu sigurtà għar-rifużjoni tal-pagamenti kollha magħmula minn jew f’isem vjaġġaturi sa fejn is-servizzi rilevanti ma jitwettqux bħala konsegwenza tal-insolvenza ta’ tali organizzatur. Jekk it-trasport tal-passiġġieri huwa inkluż fil- kuntratt ta’ pakkett ta’ vjaġġar, l-organizzaturi għandhom jipprovdu wkoll is-sigurtà għar-ripatrijazzjoni tal-vjaġġaturi. Tista’ tiġi offruta il-kontinwazzjoni tal-pakkett.
[…]
3.   Il-protezzjoni mill-insolvenza ta’ organizzatur għandha tibbenefika lill-vjaġġaturi irrispettivament mill-post ta’ residenza tagħhom, mill-post tat-tluq jew fejn inbiegħ il-pakkett u irrispettivament mill-Istat Membru fejn hija stabbilita l-entità responsabbli mill-protezzjoni mill-insolvenza.
[…]
5.   Għal servizzi tal-ivvjaġġar li għadhom ma ġewx eżegwiti, ir-rifużjonijiet għandhom jingħataw mingħajr dewmien bla bżonn wara t-talba tal-vjaġġatur.”
12
L-Artikolu 23 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Natura imperattiva tad-Direttiva”, jipprovdi, fil-paragrafu 2 tiegħu:
“Il-vjaġġaturi ma jistgħux jirrinunzjaw id-drittijiet mogħtija lilhom mill-miżuri nazzjonali li jittrasponu din id-Direttiva.”
Id-dritt Belġjan
13
Skont l-Artikolu 2(6) tal-Wet betreffende de verkoop van pakketreizen, gekoppelde reisarrangementen en reisdiensten (il-Liġi dwar il-Bejgħ tal-Vjaġġi Kollox Kompriż, Arranġamenti tal-Ivvjaġġar Relatati u Servizzi tal-Ivvjaġġar), tal‑21 ta’ Novembru 2017 (Belgisch Staatsblad, tal‑1 ta’ Diċembru 2017, p. 106673) (iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar il-Vjaġġi Kollox Kompriż”), “vjaġġatur” tfisser kull persuna li tfittex li tikkonkludi kuntratt li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din il-liġi jew li għandha d-dritt li tivvjaġġa abbażi ta’ tali kuntratt diġà konkluż.
14
Skont l-Artikolu 4 tal-Liġi dwar il-Vjaġġi Kollox Kompriż, din il-liġi ma tapplikax, l-ewwel, għall-vjaġġi kollox kompriż u għal arranġamenti tal-ivvjaġġar relatati li jkopru perijodu ta’ inqas minn erbgħa u għoxrin siegħa, sakemm ma tkunx inkluża lejl ta’ akkomodazzjoni, it-tieni, għall-vjaġġi kollox kompriż proposti u għall-arranġamenti tal-ivvjaġġar relatati ffaċilitati, okkażjonalment u mingħajr skop ta’ lukru u għal grupp limitat ta’ vjaġġaturi biss, kif ukoll, it-tielet, vjaġġi kollox kompriż, arranġamenti tal-ivvjaġġar relatati u servizzi tal-ivvjaġġar mibjugħa separatament, mixtrija skont ftehim ġenerali konkluż għall-organizzazzjoni ta’ vjaġġ kummerċjali bejn kummerċjant u persuna fiżika jew ġuridika oħra li taġixxi għal finijiet relatati mal-attività kummerċjali, industrijali, artiġjanali jew professjonali tagħha.
15
L-Artikolu 2(3) tal-Koninklijk besluit betreffende de bescherming tegen insolventie bij de verkoop van pakketreizen, gekoppelde reisarrangementen en reisdiensten (id-Digriet Irjali dwar il-Protezzjoni kontra l-Insolvenza fir-rigward tal-Bejgħ ta’ Vjaġġi Kollox Kompriż, Arranġamenti tal-Ivvjaġġar Relatati u Servizzi tal-Ivvjaġġar)), tad‑29 ta’ Mejju 2018 (Belgisch Staatsblad, tal‑11 ta’ Ġunju 2018, p. 48438), jipprevedi li, għall-applikazzjoni ta’ dan id-digriet, “il-benefiċjarju” jfisser kull vjaġġatur, fis-sens tal-Artikolu 2(6) tal-Liġi dwar il-Vjaġġi Kollox Kompriż, li favur tiegħu huma stipulati s-servizzi ta’ assigurazzjoni msemmija fil-Kapitolu 4 ta’ dan id-digriet.
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
16
(W)onderweg hija assoċjazzjoni mingħajr skop ta’ lukru impenjata favur persuni bi problemi tal-ispettru tal-awtiżmu li ġejjin minn familji b’introjtu baxx.
17
Fit‑18 ta’ Jannar 2020, hija kkonkludiet, għal uħud mill-membri tagħha, kuntratt ta’ vjaġġ imsejjaħ “citytrip”, lejn Lyon (Franza), li kien jinkludi l-biljetti tal-ferrovija u s-soġġorn fil-lukanda. Il-vjaġġ kien previst għall-perijodu mill‑21 sal‑24 ta’ April 2020. Għal dan l-ammont fiss, hija ħallset is-somma ta’ EUR 9 165.14.
18
Fis‑16 ta’ Marzu 2020, fid-dawl tad-dħul fis-seħħ tal-miżuri ta’ konfinament marbuta mal-pandemija tal-COVID-19, (W)onderweg talbet lill-aġenzija tal-ivvjaġġar tipposponi l-imsemmi vjaġġ sax-xahar ta’ Settembru 2020 għall-istess prezz u fl-istess lukanda.
19
Peress li tali posponiment irriżulta impossibbli, hija staqsiet li din l-aġenzija dwar il-possibbiltà li tipposponi l-vjaġġ b’sena, jiġifieri sal‑20 ta’ April 2021. Fil-kuntest ta’ dan l-iskambju, issemmiet ukoll l-eventwali tpaċija ta’ (W)onderweg permezz ta’ vawċer, validu għal sena, peress li rimbors tal-ħlasijiet magħmula minn din tal-aħħar kien possibbli biss, skont l-imsemmija aġenzija, bħala prinċipju, wara l-iskadenza tal-validità ta’ tali vawċer.
20
Fis‑7 ta’ Settembru 2020, (W)onderweg intimat lill-aġenzija tal-ivvjaġġar sabiex tirrimborsah is-somma mħallsa abbażi tal-kuntratt ta’ vjaġġ kollox kompriż.
21
Peress li din l-aġenzija ġiet iddikjarata falluta fit‑22 ta’ Settembru 2020, (W)onderweg indirizzat talba għar-rimbors lil MS Amlin Insurance, il-kumpannija ta’ assigurazzjoni li kienet tiżgura r-riskji marbuta mal-insolvenza tal-imsemmija aġenzija.
22
Wara li MS Amlin Insurance ċaħdet din it-talba, (W)onderweg ippreżentat rikors quddiem ir-rechtbank van eerste aanleg Antwerpen, afdeling Antwerpen (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Antwerpen, Sezzjoni ta’ Antwerpen, il-Belġju) intiż sabiex din il-kumpannija tal-assigurazzjoni tiġi kkundannata tirrimborsaha s-somma li tirrappreżenta l-prezz tal-vjaġġ kollox kompriż minħabba n-nuqqas ta’ eżekuzzjoni tal-kuntratt tal-ivvjaġġar.
23
Dik il-qorti ċaħdet ir-rikors għar-raġuni li l-vjaġġ kien diġà ġie annullat qabel ma l-aġenzija tal-ivvjaġġar ġiet iddikjarata insolventi.
24
Fuq ir-rikors tal-appell ippreżentat minn (W)onderweg, l-hof van beroep te Antwerpen (il-Qorti tal-Appell ta’ Antwerpen, il-Belġju) ikkundannat lil MS Amlin Insurance għall-ħlas ta’ ammont ta’ EUR 9 165.14, flimkien mal-interessi u l-ispejjeż.
25
MS Amlin Insurance appellat fil-kassazzjoni quddiem l-Hof van Cassatie (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Belġju), li hija l-qorti tar-rinviju.
26
F’dan ir-rigward, MS Amlin Insurance ssostni li, kuntrarjament għal dak li ddeċidiet l-hof van beroep te Antwerpen (il-Qorti tal-Appell ta’ Antwerpen), (W)onderweg ma tistax titqies li hija vjaġġatur, fis-sens tal-leġiżlazzjoni nazzjonali li timplimenta d-Direttiva 2015/2302, u lanqas tislet drittijiet minn din il-leġiżlazzjoni. Fil-fatt, il-kunċett ta’ “vjaġġatur” li huwa ddefinit hemmhekk ikopri biss lill-vjaġġatur bħala persuna fiżika, jiġifieri, f’dan il-każ, il-membri tal- (W)onderweg li għalihom din xtrat il-vjaġġ u mhux (W)onderweg stess, li hija persuna ġuridika.
27
Il-qorti tar-rinviju tirrileva li hija għandha għalhekk tevalwa l-punt dwar jekk persuna ġuridika, bħal assoċjazzjoni mingħajr skop ta’ lukru, li takkwista mingħand kummerċjant, okkażjonalment, vjaġġ kollox kompriż għall-membri tagħha, tistax titqies li hija vjaġġatur, fis-sens tal-punt 6 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2015/2302, peress li l-qrati li jiddeċiedu dwar il-mertu qiesu, min-naħa tagħhom, li persuna ġuridika tista’ effettivament taqa’ taħt dan il-kunċett ta’ “vjaġġatur”.
28
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Hof van Cassatie (il-Qorti tal-Kassazzjoni) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u tagħmel id-domanda preliminari li ġejja lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“Il-kunċett ta’ ‘vjaġġatur’ li jinsab fil-punt 6 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva [2015/2302] għandu jiġi interpretat fis-sens li taqa’ wkoll taħt dan il-kunċett persuna ġuridika bħalma hija assoċjazzjoni mingħajr skop ta’ lukru li okkażjonalment tixtri mingħand professjonist [kummerċjant] vjaġġ kollox kompriż għall-membri tagħha?”
Fuq id-domanda preliminari
29
Preliminarjament, għandu jiġi ppreċiżat, minn naħa, li d-domanda magħmula hija bbażata fuq il-premessa li l-kuntratt ta’ vjaġġ inkwistjoni fil-kawża prinċipali jirrigwarda vjaġġ kollox kompriż, fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2015/2302, u għalhekk jaqa’, bħala prinċipju, fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva, kif iddefinit fl-Artikolu 2(1) tagħha. F’dan ir-rigward, għalkemm il-Gvern Belġjan, Elleniku u Taljan kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom, indirizzaw, sabiex jeskluduha, ir-rilevanza eventwali tal-eċċezzjonijiet għal dan il-kamp ta’ applikazzjoni previsti fil-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu 2, għandu jiġi enfasizzat li dawn l-eċċezzjonijiet ma humiex is-suġġett tad-domanda magħmula, peress li l-qorti tar-rinviju barra minn hekk eskludiet l-applikazzjoni tal-eċċezzjoni prevista mid-dritt nazzjonali, li tittrasponi l-Artikolu 2(2)(b) ta’ din id-direttiva, dwar, b’mod partikolari, il-vjaġġi kollox kompriż proposti “fuq bażi okkażjonali”, mingħajr skop ta’ lukru, għal grupp limitat ta’ vjaġġaturi biss.
30
Min-naħa l-oħra, mill-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, għalkemm (W)onderweg ikkonkludiet il-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali għan-nom tal-membri tagħha, hija għamlet dan f’isimha stess, peress li l-kawża prinċipali tirrigwarda dritt għar-rimbors li din l-assoċjazzjoni stess tallega li tgawdi minnu, bħala “vjaġġatur”, fis-sens tal-punt 6 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2015/2302, fir-rigward ta’ MS Amlin Insurance, u dan skont id-dritt nazzjonali li jimplimenta l-Artikolu 17 ta’ din id-direttiva, dispożizzjoni dwar il-protezzjoni tal-vjaġġaturi kontra r-riskju ta’ insolvenza tal-organizzaturi, bħall-aġenzija tal-ivvjaġġar inkwistjoni fil-kawża prinċipali, f’dak li jirrigwarda, b’mod partikolari, ir-rimbors tal-pagamenti mwettqa abbażi ta’ vjaġġ kollox kompriż meta s-servizzi li jagħmlu parti minn dan il-vjaġġ kollox kompriż ma jiġux eżegwiti.
31
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jitqies li, permezz tad-domanda unika tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-punt 6 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2015/2302 għandux jiġi interpretat fis-sens li persuna ġuridika bħal assoċjazzjoni mingħajr skop ta’ lukru, li kkonkludiet ma’ organizzatur, f’isimha stess, iżda għall-benefiċċju ta’ wħud mill-membri tagħha, kuntratt ta’ vjaġġ kollox kompriż, taqa’ taħt il-kunċett ta’ “vjaġġatur” fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
32
Skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest ta’ interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss kliemha, iżda wkoll il-kuntest tagħha, l-għanijiet li tfittex li tilħaq il-leġiżlazzjoni li hija tagħmel parti minnha u, jekk hemm bżonn, l-oriġini tagħha. Madankollu, meta s-sens ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni jkun jirriżulta b’mod ċar mill-formulazzjoni stess ta’ din tal-aħħar, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax titbiegħed minnu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2024, HDI Global u MS Amlin Insurance, C‑771/22 u C‑45/23, EU:C:2024:644, punt 56 u l-ġurisprudenza ċċitata).
33
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont il-punt 6 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2015/2302, il-kunċett ta’ “vjaġġatur” huwa ddefinit bħala “kull persuna li qiegħda tipprova tikkonkludi kuntratt jew li hija intitolata li tivvjaġġa abbażi ta’ kuntratt konkluż fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva”.
34
Sa fejn din id-dispożizzjoni tiddefinixxi l-kunċett ta’ “vjaġġatur” mingħajr ma tagħmel ebda riferiment għal-liġijiet nazzjonali f’dak li jirrigwarda t-tifsira ta’ dan il-kunċett, l-imsemmija dispożizzjoni għandha għaldaqstant tiġi kkunsidrata, għall-finijiet ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva, bħala li fiha kunċett awtonomu tad-dritt tal-Unjoni, li għandu jiġi interpretat b’mod uniformi fit-territorju ta’ din tal-aħħar (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑9 ta’ Novembru 2016, Wathelet, C‑149/15, EU:C:2016:840, punt 29).
35
Barra dan, għalkemm il-kelma “vjaġġatur” tidher f’atti oħra tad-dritt tal-Unjoni, id-definizzjoni speċifika stabbilita fil-punt 6 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2015/2302 tinsab f’din id-direttiva biss. Għalhekk, dan huwa kunċett li għandu jiġi interpretat fid-dawl tal-funzjoni partikolari tiegħu fil-kuntest tal-imsemmija direttiva u fid-dawl tal-għanijiet tagħha (ara, b’analoġija, is-sentenza tad‑9 ta’ Novembru 2016, Wathelet, C‑149/15, EU:C:2016:840, punt 30).
36
Dan premess, għandu jiġi rrilevat, fl-ewwel lok, li l-formulazzjoni tal-punt 6 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2015/2302 tirreferi, sabiex tiddefinixxi l-kunċett ta’ “vjaġġatur”, għal “kull persuna” li tinsab f’waħda jew l-oħra miż-żewġ ipoteżijiet imsemmija fil-punt 33 ta’ din is-sentenza.
37
Għandu jiġi rrilevat li din il-formulazzjoni ma tagħmilx distinzjoni bejn persuni fiżiċi u ġuridiċi, u dan b’differenza, b’mod partikolari, mid-definizzjoni tal-kunċett ta’ “kummerċjant”, li tinsab fil-punt 7 tal-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva, li skontha tista’ taqa’ taħt dan il-kunċett “kwalunkwe persuna fiżika jew kwalunkwe persuna ġuridika”, u ta’ dak ġeneralment adottat, fid-dritt tal-Unjoni, taħt il-kunċett ta’ “konsumatur”, peress li dan il-kunċett huwa, bħala prinċipju, espliċitament limitat għall-persuni fiżiċi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑2 ta’ April 2020, Condominio di Milano, via Meda, C‑329/19, EU:C:2020:263, punti 24 u 25 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
38
Barra minn hekk, għandu jiġi kkonstatat li, sabiex taqa’ taħt il-kunċett ta’ “vjaġġatur”, fis-sens tal-punt 6 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2015/2302, il-persuna kkonċernata għandha, alternattivament, taqa’ taħt waħda miż-żewġ kategoriji msemmija f’din id-dispożizzjoni, jiġifieri “qiegħda tipprova tikkonkludi kuntratt [ta’ vjaġġ kollox kompriż]”, jew li “hija intitolata li tivvjaġġa” abbażi ta’ tali kuntratt. Issa, għalkemm, ċertament, persuna ġuridika ma tistax tivvjaġġa abbażi ta’ tali kuntratt, hija tista’, min-naħa l-oħra, tfittex li tikkonkludi wieħed għan-nom ta’ persuna fiżika waħda jew iktar li permezz tagħhom ser jitwettaq il-vjaġġ kopert minn dan il-kuntratt.
39
Minn dan isegwi li, minkejja li l-formulazzjoni tal-punt 6 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2015/2302 tippermetti b’mod ċar interpretazzjoni li tinkludi l-persuni ġuridiċi fil-kunċett ta’ “vjaġġatur”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, jiġifieri meta huma “[jkunu qegħdin jippruvaw jikkonkludu] kuntratt [ta’ vjaġġ kollox kompriż]”, hija ma tippermettix li tiġi eskluża mill-ewwel interpretazzjoni iktar restrittiva li tgħid li dan il-kunċett ikopri biss persuni fiżiċi, li huma, fil-fatt, huma biss, li jistgħu jivvjaġġaw abbażi ta’ tali kuntratt.
40
Għalhekk, fit-tieni lok, għandu jiġi eżaminat il-kuntest li fih jiġi inkluż il-punt 6 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2015/2302.
41
F’dan ir-rigward, mill-premessa 7 ta’ din id-direttiva jirriżulta li din hija intiża li tipproteġi mhux biss lill-konsumaturi, iżda wkoll lill-persuni “li jipprenotaw vjaġġi relatati man-negozju jew il-professjoni tagħhom permezz tal-istess mezzi ta’ prenotazzjoni li jużaw il-konsumaturi”, peress li din il-kategorija ta’ persuni tista’ tinkludi “persuni li jivvjaġġaw fuq xogħol, inklużi membri ta’ professjonijiet liberali, jew persuni li jaħdmu għal rashom jew persuni fiżiċi oħra”. Għalhekk, “[s]abiex tiġi evitata l-konfużjoni mad-definizzjoni tat-terminu ‘konsumatur’ użat f’leġislazzjoni oħra tal-Unjoni”, il-kunċett ta’ “vjaġġatur” ġie ssostitwit b’dak ta’ ‘konsumatur’, li kien jinsab fil-punt 4 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 90/314, peress li din id-direttiva tħassret u ġiet issostitwita bid-Direttiva 2015/2302.
42
Madankollu, il-premessa 7 ma tgħid xejn dwar jekk tali sostituzzjoni timplikax li jaqgħu taħt il-kunċett ta’ “vjaġġatur”, lil hinn minn persuni fiżiċi li ma humiex konsumaturi, anki persuni ġuridiċi.
43
Bl-istess mod, diversi dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2015/2302 jirrigwardaw ipoteżijiet li fihom il-vjaġġatur huwa kkunsidrat bħala persuna fiżika. Dan huwa l-każ, pereżempju, tal-Artikolu 5(1)(a)(viii) ta’ din id-direttiva, li jirrigwarda l-obbligu, għall-organizzatur, li jikkomunika lill-vjaġġatur, qabel ma jkun marbut b’kuntratt ta’ vjaġġ kollox kompriż, b’mod partikolari, informazzjoni preċiża dwar l-adegwatezza tal-vjaġġ “[għall]-ħtiġijiet tal-vjaġġatur”, filwaqt li l-premessa 25 tal-imsemmija direttiva tippreċiża f’dan ir-rigward li l-kummerċjant għandu, f’dan il-kuntest, “jieħu kont tal-ħtiġijiet speċifiċi tal-vjaġġaturi li huma partikolarment vulnerabbli minħabba l-età jew in-nuqqas ta’ saħħa fiżika tagħhom, li l-kummerċjant jista’ jipprevedi b’mod raġonevoli”.
44
Madankollu, għandu jiġi enfasizzat li tali elementi tal-kuntest tal-punt 6 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2015/2302 sempliċement jikkonfermaw li l-persuni fiżiċi jistgħu, evidentement, jaqgħu taħt il-kunċett ta’ “vjaġġatur” fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, b’mod partikolari meta jfittxu li jikkonkludu kuntratt ta’ vjaġġ kollox kompriż, mingħajr madankollu ma jiġu esklużi minnu persuni ġuridiċi li jinsabu fl-istess sitwazzjoni.
45
Barra minn hekk, mill-Artikolu 2(2)(c) ta’ din id-direttiva, li jeskludi mill-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, b’mod partikolari, il-vjaġġi kollox kompriż mixtrija skont ftehim ġenerali konkluż għall-organizzazzjoni ta’ vjaġġ kummerċjali bejn kummerċjant u persuna fiżika oħra “jew ġuridika” għal finijiet professjonali, jista’ jiġi dedott li vjaġġi kollox kompriż mixtrija minn persuni ġuridiċi huma, bħala prinċipju, inklużi f’dan il-kamp ta’ applikazzjoni.
46
Fit-tielet lok, tali interpretazzjoni hija kkorraborata mill-għanijiet imfittxija mid-Direttiva 2015/2302, li jikkonsistu, kif jirriżulta mill-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, moqri flimkien mal-premessi 1 sa 3 tagħha, kemm, minn naħa, li tneħħi l-ambigwità, timla lakuni ġuridiċi u taġġusta l-portata tal-protezzjoni mogħtija lill-vjaġġaturi mid-Direttiva 90/314 sabiex jittieħdu inkunsiderazzjoni l-iżviluppi tas-suq, kif ukoll li tikkontribwixxi sabiex jintlaħaq livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumaturi kif meħtieġ mill-Artikolu 169 TFUE. Id-Direttiva 2015/2302 tikkontribwixxi għalhekk sabiex jiġi żgurat livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumaturi fil-politika tal-Unjoni fil-qasam tal-vjaġġi kollox kompriż, konformement mal-Artikolu 38 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2024, HDI Global u MS Amlin Insurnace, C‑771/22 u C‑45/23, EU:C:2024:644, punt 74).
47
F’dan ir-rigward, l-ewwel, fid-dawl ta’ dawn l-għanijiet kif ukoll tal-fatt li d-drittijiet mogħtija mid-Direttiva 2015/2302 huma ta’ natura imperattiva, kif jirriżulta mill-Artikolu 23(2) ta’ din id-direttiva, għandha tiġi ppreferuta interpretazzjoni wiesgħa tal-kunċett ta’ “vjaġġatur”, fis-sens tal-punt 6 tal-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva, sabiex jiġi żgurat l-effett utli tagħha (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑24 ta’ Ottubru 2024, Zabitoń, C‑347/23, EU:C:2024:919, punt 28 u l-ġurisprudenza ċċitata).
48
It-tieni, interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “vjaġġatur”, fis-sens tal-punt 6 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2015/2302, li teskludi minnu persuna ġuridika li tfittex li tikkonkludi kuntratt ta’ vjaġġ kollox kompriż, f’isimha stess, iżda għall-benefiċċju ta’ persuna fiżika waħda jew iktar, twassal neċessarjament għal tnaqqis fil-livell ta’ protezzjoni ta’ dawn il-persuni fiżiċi, li spiss ikunu konsumaturi, meta mqabbla mas-sitwazzjoni li fiha l-kwalità ta’ “vjaġġatur” tiġi rrikonoxxuta lill-persuna ġuridika kkonċernata, u dan iktar u iktar meta din tkun, bħal f’dan il-każ, assoċjazzjoni mingħajr skop ta’ lukru li taġixxi għall-benefiċċju ta’ wħud mill-membri tagħha li jistgħu jitqiesu li huma persuni vulnerabbli.
49
Fil-fatt, fl-ewwel ipoteżi, din il-persuna ġuridika, minkejja li hija, a priori, l-unika parti kontraenti tal-organizzatur fir-rigward tal-kuntratt ta’ vjaġġ kollox kompriż konkluż, ma tistax, peress li ma tistax titqies bħala “vjaġġatur”, tinvoka, f’isimha proprju iżda għall-benefiċċju tal-persuni fiżiċi li għall-benefiċċju tagħhom ġie konkluż dan il-kuntratt, id-drittijiet li hija tista’ b’mod ieħor tislet mid-Direttiva 2015/2302, fosthom id-dritt imsemmi fl-Artikolu 17 tagħha. Dawn il-persuni fiżiċi għandhom għalhekk huma stess, kull waħda għal dak li jirrigwardahom individwalment, u minkejja li ma humiex parti f’dan il-kuntratt, jinvokaw id-drittijiet tagħhom quddiem il-qrati nazzjonali.
50
Għalkemm, f’dan il-kuntest, huwa ċertament prevedibbli li l-imsemmija persuni fiżiċi jawtorizzaw, jekk ikun il-każ, lill-persuna ġuridika kkonċernata tirrappreżentahom quddiem qorti għal dan l-għan, in-neċessità li jittieħdu tali passi xorta tikkomplika l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mid-Direttiva 2015/2302 u għalhekk ma hijiex adatta sabiex tikkontribwixxi sabiex jintlaħaq livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumaturi, iżda sabiex tippreġudika tali għan.
51
It-tielet, interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “vjaġġatur” li ma tinkludix il-persuni ġuridiċi bħal assoċjazzjonijiet mingħajr skop ta’ lukru jkollha, bl-istess mod, il-konsegwenza li toħloq lakuna ġuridika, sa fejn jista’ għalhekk ikun hemm kuntratt ta’ vjaġġ kollox kompriż konkluż b’mod validu minn persuna ġuridika, mingħajr ma din tal-aħħar tkun tista’ madankollu teżerċita d-drittijiet assoċjati ma’ dan il-kuntratt kif mogħtija mid-Direttiva 2015/2302. Interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “vjaġġatur” li twassal għal dan ir-riżultat tkun għalhekk inkonsistenti mal-għan imsemmi fil-punt 46 ta’ din is-sentenza li jikkonsisti, b’mod partikolari, fil-mili ta’ lakuni ġuridiċi.
52
Ir-raba’, għandu jingħad ukoll li, kif ġie rrilevat fil-punt 35 ta’ din is-sentenza, għandha tittieħed inkunsiderazzjoni l-funzjoni partikolari tal-kunċett ta’ “vjaġġatur” fil-kuntest ta’ din id-direttiva.
53
Issa, kif jirriżulta wkoll mill-premessa 7 tad-Direttiva 2015/2302, imsemmija fil-punt 41 ta’ din is-sentenza, jidher li, fil-preżenza ta’ vjaġġ kollox kompriż li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva kif iddelimitat fl-Artikolu 2 tagħha, il-funzjoni partikolari tal-kunċett ta’ “vjaġġatur” ma tikkonsistix fl-esklużjoni mill-protezzjoni mogħtija minn din id-direttiva ta’ ċerti persuni abbażi ta’ kriterju funzjonali relatat, b’mod partikolari, mal-kwalità li fiha dawn jixtru dan il-vjaġġ kollox kompriż jew man-natura legali tagħhom, iżda sabiex jiġi ddefinit il-perimetru tal-persuni li jistgħu jinvokaw id-drittijiet mogħtija mill-imsemmija direttiva skont is-sempliċi rabta li huma għandhom mal-kuntratti li jirrigwardaw tali vjaġġ kollox kompriż, jiġifieri jew li huma jfittxu li jikkonkludu tali kuntratti, jew li għandhom id-dritt li jivvjaġġaw abbażi tal-kuntratti diġà konklużi.
54
Għaldaqstant, l-għanijiet imfittxija mid-Direttiva 2015/2302 kif ukoll il-funzjoni partikolari li l-kunċett ta’ “vjaġġatur”, fis-sens tal-punt 6 tal-Artikolu 3 tagħha, jissodisfa fil-kuntest ta’ din id-direttiva jimponu li tiġi adottata interpretazzjoni ta’ dan il-kunċett li hija tkopri wkoll il-persuni ġuridiċi li jfittxu li jikkonkludu, f’isimhom stess iżda għall-benefiċċju ta’ ċerti persuni fiżiċi, kuntratt ta’ vjaġġ kollox kompriż li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija direttiva.
55
Fl-aħħar, għandu jiġi ppreċiżat, bħalma għamlet il-Kummissjoni, li persuna, kemm jekk fiżika jew ġuridika, li tfittex li tikkonkludi kuntratt ta’ vjaġġ kollox kompriż u għandha, minħabba f’hekk, titqies li hija vjaġġatur, fis-sens tal-punt 6 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2015/2302, iżżomm din il-kwalità ladarba jkun ġie konkluż il-kuntratt. Fil-fatt, ma jistax jiġi aċċettat li persuna li tfittex li tikkonkludi tali kuntratt għall-benefiċċju ta’ terz titlef il-kwalità tagħha ta’ vjaġġatur wara l-konklużjoni tal-kuntratt għas-sempliċi raġuni li hija stess ma għandhiex id-dritt li tivvjaġġa abbażi ta’ dan il-kuntratt, taħt piena li tiġi nnewtralizzata, fil-prattika, il-protezzjoni li hija intiża li tagħtiha din id-direttiva.
56
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l-punt 6 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2015/2302 għandu jiġi interpretat fis-sens li persuna ġuridika bħal assoċjazzjoni mingħajr skop ta’ lukru, li kkonkludiet ma’ organizzatur, f’isimha stess, iżda għall-benefiċċju ta’ wħud mill-membri tagħha, kuntratt ta’ vjaġġ kollox kompriż, taqa’ taħt il-kunċett ta’ “vjaġġatur” fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
Fuq l-ispejjeż
57
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Għaxar Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
Il-punt 6 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva (UE) 2015/2302 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Novembru 2015 dwar pakketti tal-ivvjaġġar u arranġamenti tal-ivvjaġġar marbuta, li temenda r-Regolament (KE) Nru 2006/2004 u d-Direttiva 2011/83/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 90/314/KEE,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
persuna ġuridika bħal assoċjazzjoni mingħajr skop ta’ lukru, li kkonkludiet ma’ organizzatur, f’isimha stess, iżda għall-benefiċċju ta’ wħud mill-membri tagħha, kuntratt ta’ vjaġġ kollox kompriż, taqa’ taħt il-kunċett ta’ “vjaġġatur” fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: l-Olandiż.