Zaak T‑388/11
Deutsche Post AG
tegen
Europese Commissie
Arrest van het Gerecht (Eerste kamer – uitgebreid) van 10 april 2019
„Staatssteun – Postsector – Financiering van de meerkosten op het gebied van lonen en sociale uitgaven voor een gedeelte van het personeel van Deutsche Post door middel van subsidies en inkomsten uit diensten met gereguleerde tarieven – Besluit om de formele onderzoeksprocedure uit te breiden – Besluit waarbij het bestaan van nieuwe steun na afloop van de fase van het vooronderzoek wordt vastgesteld – Beroep tot nietigverklaring – Voor beroep vatbare handeling – Procesbelang – Ontvankelijkheid – Gevolgen van de nietigverklaring van het eindbesluit – Motiveringsplicht”
1.      Beroep tot nietigverklaring – Handelingen waartegen beroep kan worden ingesteld – Handelingen die bindende rechtsgevolgen sorteren – Besluit van de Commissie tot inleiding van een formele onderzoeksprocedure met betrekking tot een overheidsmaatregel die ten uitvoer wordt gelegd en voorlopig als nieuwe steun wordt gekwalificeerd – Daaronder begrepen
(Art. 108, leden 2 en 3, en art. 263 VWEU)
(zie punten 41‑46)
2.      Beroep tot nietigverklaring – Voorwaarden voor ontvankelijkheid – Procesbelang – Ambtshalve onderzoek door de rechter
(Art. 263 VWEU)
(zie punt 47)
3.      Beroep tot nietigverklaring – Natuurlijke personen of rechtspersonen – Procesbelang – Beroep tegen een besluit van de Commissie tot uitbreiding van de formele onderzoeksprocedure met betrekking tot een overheidsmaatregel – Nietigverklaring door de Unierechter van de besluiten tot inleiding en beëindiging van eerdere formele onderzoeksprocedures – Risico van terugvordering van de door de Commissie beweerde steun – Voortbestaan van het procesbelang
(Art. 108, lid 3, en art. 263, vierde alinea, VWEU)
(zie punten 48‑50, 54, 58‑62)
4.      Beroep tot nietigverklaring – Arrest houdende nietigverklaring – Gevolgen – Verplichting om maatregelen ter uitvoering vast te stellen – Omvang – Vaststelling van een nieuwe handeling op grond van eerdere voorbereidende handelingen – Toelaatbaarheid
(Art. 266 VWEU)
(zie punt 53)
5.      Beroep tot nietigverklaring – Arrest houdende nietigverklaring – Gevolgen – Verplichting om maatregelen ter uitvoering vast te stellen – Omvang – Inaanmerkingneming van zowel de rechtsoverwegingen van het arrest als het Unierecht – Terugwerkende kracht van de nietigverklaring – Verplichting om te vermijden dat de nietig verklaarde handeling wordt vervangen door een handeling die dezelfde onregelmatigheid vertoont
(Art. 266 VWEU)
(zie punten 55‑57)
6.      Beroep tot nietigverklaring – Middelen – Ontbrekende of ontoereikende motivering – Middel dat verschilt van het middel betreffende de materiële wettigheid
(Art. 263 en 296, tweede alinea, VWEU)
(zie punt 65)
7.      Steunmaatregelen van de staten – Besluit van de Commissie tot inleiding van een formele onderzoeksprocedure met betrekking tot een overheidsmaatregel die voorlopig als nieuwe steun wordt gekwalificeerd – Motiveringsplicht – Omvang
[Art. 107, lid 1, art. 108, lid 2, en art. 296, tweede alinea, VWEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 41, lid 2, c); verordening 2015/1589 van de Raad, art. 4, leden 2 en 4]
(zie punten 67‑73, 79‑84, 88)
Samenvatting
Bij het arrest Deutsche Post/Commissie (T‑388/11, EU:T:2019:237) van 10 april 2019 heeft het Gerecht, dat uitspraak heeft gedaan in een uitgebreide formatie van vijf rechters, een besluit van de Europese Commissie wegens ontbrekende motivering nietig verklaard. Bij dit besluit had de Commissie de formele onderzoeksprocedure met betrekking tot de aan Deutsche Post verleende staatssteun als compensatie voor haar universeledienstverplichtingen, uitgebreid tot de subsidies die de Duitse autoriteiten hadden uitgekeerd ter dekking van de kosten van de pensioenen van de werknemers die ambtenaar waren.
Deze zaak maakt deel uit van een reeks besluiten van de Commissie met betrekking tot bepaalde maatregelen ten gunste van Deutsche Post en opeenvolgende arresten van het Gerecht en het Hof houdende nietigverklaring van deze besluiten. Overeenkomstig haar verplichtingen uit hoofde van artikel 266 VWEU was de Commissie gehouden de maatregelen te nemen die nodig waren voor de uitvoering van die arresten, die gezag van gewijsde hadden gekregen.
In deze context was het Gerecht om te beginnen van oordeel dat de Commissie nog steeds over de mogelijkheid beschikte om de procedure te hervatten in het stadium van de vaststelling van het bestreden besluit en dat Deutsche Post bijgevolg blootgesteld bleef aan het uit dit besluit voortvloeiende risico van terugvordering van de door de Commissie beweerde steun. Deutsche Post behield bovendien een belang bij de nietigverklaring van het bestreden besluit en bij het verdwijnen van dit besluit uit de rechtsorde, omdat in geval van nietigverklaring ervan, de Commissie – mocht zij beslissen om, teneinde de maatregelen vast te stellen ter uitvoering van de arresten houdende nietigverklaring, een nieuw besluit vast te stellen tot heropening van de formele onderzoeksprocedure – zich ervan diende te vergewissen dat dit nieuwe besluit niet dezelfde onregelmatigheden vertoonde als alle eraan voorafgaande besluiten. Gelet op de uitzonderlijke procedurele complexiteit die verband houdt met het bestaan van verschillende administratieve en gerechtelijke besluiten betreffende dezelfde steunmaatregelen, bevond Deutsche Post zich voorts in een bijzondere situatie van rechtsonzekerheid die alleen door het onderzoek van de onderhavige zaak ten gronde en de eventuele nietigverklaring van het bestreden besluit kon worden verduidelijkt, wat haar belang om tegen dit besluit op te komen versterkte.
Gelet op de bijzondere procedurele context van de zaak, met name de verstrengeling van een aantal door de Commissie ingeleide formele onderzoeksprocedures, was het Gerecht van oordeel dat de Commissie bij de vaststelling van het bestreden besluit onderworpen was aan een specifieke motiveringsplicht in de zin van artikel 296, tweede alinea, VWEU.
Het Gerecht heeft verduidelijkt dat de motiveringsplicht inzake het bestaan van een selectief economisch voordeel voor Deutsche Post overeenkomstig artikel 107, lid 1, VWEU reeds op de Commissie rustte bij de vaststelling van haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure en niet alleen met betrekking tot het besluit aan het einde van een dergelijke procedure.