62020CJ0247_RES
Υπόθεση C-247/20
VI
κατά
The Commissioners for Her Majesty’s Revenue and Customs
(αίτηση του Social Security Appeal Tribunal για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (πέμπτο τμήμα) της 10ης Μαρτίου 2022
«Προδικαστική παραπομπή – Δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και ελεύθερης διαμονής στην επικράτεια των κρατών μελών – Άρθρο 21 ΣΛΕΕ – Οδηγία 2004/38/ΕΚ – Άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, και άρθρο 16 – Τέκνο το οποίο είναι υπήκοος κράτους μέλους και διαμένει σε άλλο κράτος μέλος – Παρεπόμενο δικαίωμα διαμονής του γονέα που έχει πράγματι την επιμέλεια του εν λόγω τέκνου – Απαίτηση περί πλήρους ασφαλιστικής κάλυψης ασθενείας – Τέκνο που διαθέτει δικαίωμα μόνιμης διαμονής για κάποια από τα υπό εξέταση χρονικά διαστήματα»
Ιθαγένεια της Ένωσης – Δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και ελεύθερης διαμονής στην επικράτεια των κρατών μελών – Οδηγία 2004/38 – Προϋποθέσεις του δικαιώματος διαμονής βάσει του δικαίου της Ένωσης – Ανήλικος πολίτης της Ένωσης ο οποίος διαθέτει δικαίωμα μόνιμης διαμονής στο κράτος μέλος υποδοχής – Γονέας του εν λόγω ανηλίκου, υπήκοος τρίτου κράτους, ο οποίος διαμένει στο εν λόγω κράτος μέλος δυνάμει του άρθρου 21 ΣΛΕΕ και έχει πράγματι την επιμέλειά του – Δεν υφίσταται για κανέναν εξ αυτών υποχρέωση να διαθέτει πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας προκειμένου να διατηρηθεί το δικαίωμα διαμονής
(Άρθρο 21 ΣΛΕΕ· οδηγία 2004/38 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 7 § 1, στοιχείο βʹ, και 16 §§ 1 και 2)
(βλ. σκέψεις 54, 56, 58-60, διατακτ. 1)
Ιθαγένεια της Ένωσης – Δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και ελεύθερης διαμονής στην επικράτεια των κρατών μελών – Οδηγία 2004/38 – Δικαιούχοι – Μέλος της οικογένειας – Έννοια – Ανιών μη συντηρούμενος από πολίτη της Ένωσης – Δεν εμπίπτει
(Οδηγία 2004/38 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 2, σημείο 2)
(βλ. σκέψη 57)
Ιθαγένεια της Ένωσης – Δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και ελεύθερης διαμονής στην επικράτεια των κρατών μελών – Οδηγία 2004/38 – Προϋποθέσεις του δικαιώματος διαμονής βάσει του δικαίου της Ένωσης – Ανήλικος πολίτης της Ένωσης ο οποίος διαθέτει δικαίωμα μόνιμης διαμονής στο κράτος μέλος υποδοχής – Γονέας του εν λόγω ανηλίκου, υπήκοος τρίτου κράτους, ο οποίος διαμένει στο εν λόγω κράτος μέλος δυνάμει του άρθρου 21 ΣΛΕΕ και έχει πράγματι την επιμέλειά του – Υποχρέωση εκάστου εξ αυτών να διαθέτει πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας για τα χρονικά διαστήματα που προηγούνται της απόκτησης του δικαιώματος μόνιμης διαμονής – Υποχρέωση ικανοποιούμενη διά της δωρεάν υπαγωγής τους στο δημόσιο σύστημα ασφάλισης ασθενείας του κράτους μέλους υποδοχής
(Άρθρο 21 ΣΛΕΕ· οδηγία 2004/38 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 7 § 1, στοιχείο βʹ)
(βλ. σκέψεις 63, 65, 67, 69, 70, 72, διατακτ. 2)
Σύνοψη
Η VI και ο σύζυγός της είναι Πακιστανοί υπήκοοι οι οποίοι διαμένουν με τα τέκνα τους στη Βόρεια Ιρλανδία (Ηνωμένο Βασίλειο). Ο γιος τους, γεννηθείς το 2004, ιρλανδικής ιθαγένειας, απέκτησε δικαίωμα μόνιμης διαμονής στο Ηνωμένο Βασίλειο λόγω της νόμιμης διαμονής του για συνεχές χρονικό διάστημα πέντε ετών.
Η μεν VI, η οποία ασχολήθηκε αρχικώς με την ανατροφή των τέκνων τους, εργάζεται και φορολογείται μόλις από τον Απρίλιο του 2016, ο δε σύζυγός της, από την πλευρά του, εργαζόταν και φορολογούνταν καθ’ όλη τη διάρκεια των επίμαχων στην κύρια δίκη χρονικών διαστημάτων, με αποτέλεσμα οι δύο σύζυγοι να διαθέτουν επαρκείς πόρους για την κάλυψη των αναγκών της οικογένειάς τους.
Η Commissioners for Her Majesty’s Revenue & Customs (φορολογική και τελωνειακή αρχή, Ηνωμένο Βασίλειο) έκρινε ότι, από τον Μάιο έως τον Αύγουστο του 2006 και από τον Αύγουστο του 2014 έως τον Σεπτέμβριο του 2016, η VI δεν διέθετε πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας και, ως εκ τούτου, δεν διέθετε δικαίωμα διαμονής στο Ηνωμένο Βασίλειο, με συνέπεια να μην δικαιούται για τα δύο αυτά χρονικά διαστήματα ούτε χρηματική παροχή λόγω συντηρούμενου τέκνου ούτε επίδομα τέκνου.
Επιληφθέν δύο προσφυγών σχετικών με τα δικαιώματα αυτά, το Social Security Appeal Tribunal (Northern Ireland) (δικαστήριο διαφορών κοινωνικής ασφάλισης, Βόρεια Ιρλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο) ερωτά το Δικαστήριο κατά πόσον η προβλεπόμενη στο άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38 (
1
) απαίτηση περί πλήρους ασφαλιστικής κάλυψης ασθενείας στο κράτος μέλος υποδοχής ήταν εφαρμοστέα στη VI και στον γιο της κατά τα οικεία χρονικά διαστήματα και, ενδεχομένως, αν το γεγονός ότι υπάγονταν δωρεάν στο δημόσιο σύστημα ασφάλισης ασθενείας του κράτους υποδοχής αρκούσε για την ικανοποίηση της απαιτήσεως αυτής.
Το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι το άρθρο 21 ΣΛΕΕ, το οποίο κατοχυρώνει την ελευθερία κυκλοφορίας και διαμονής των πολιτών της Ένωσης, και το άρθρο 16, παράγραφος 1, της οδηγίας 2004/38, το οποίο αφορά την απόκτηση του δικαιώματος μόνιμης διαμονής, έχουν την έννοια ότι ούτε το τέκνο, πολίτης της Ένωσης, που έχει αποκτήσει δικαίωμα μόνιμης διαμονής ούτε ο γονέας που έχει πράγματι την επιμέλειά του υποχρεούνται να διαθέτουν πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας, κατά το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας αυτής, προκειμένου να διατηρήσουν το δικαίωμά τους διαμονής στο κράτος υποδοχής. Αντιθέτως, όσον αφορά τα χρονικά διαστήματα που προηγούνται της απόκτησης από τέκνο, πολίτη της Ένωσης, δικαιώματος μόνιμης διαμονής στο κράτος υποδοχής, τόσο το τέκνο αυτό, εφόσον έχει υποβληθεί αίτημα αναγνωρίσεως του δικαιώματός του διαμονής βάσει του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, όσο και ο γονέας που έχει πράγματι την επιμέλειά του πρέπει να διαθέτουν πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας, κατά την οδηγία.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Όσον αφορά, αφενός, τα χρονικά διαστήματα πριν την απόκτηση από τέκνο, πολίτη της Ένωσης, δικαιώματος μόνιμης διαμονής συνεπεία της νόμιμης διαμονής του για συνεχές χρονικό διάστημα πέντε ετών στην επικράτεια του κράτους μέλους υποδοχής, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι το δικαίωμα αυτό δεν υπόκειται πλέον στους όρους (
2
) που συνίστανται στο να διαθέτει το τέκνο επαρκείς πόρους για το ίδιο και την οικογένειά του, καθώς και πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας, οι οποίοι ισχύουν πριν από την απόκτηση ενός τέτοιου δικαιώματος μόνιμης διαμονής (
3
).
Όσον αφορά τον γονέα, υπήκοο τρίτου κράτους, ο οποίος έχει πράγματι την επιμέλεια του τέκνου, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι ο γονέας δεν είναι «μέλος της οικογένειας», κατά την έννοια της οδηγίας 2004/38, και δεν μπορεί, συνεπώς, να αντλήσει από αυτή (
4
) δικαίωμα μόνιμης διαμονής εντός του κράτους μέλους υποδοχής όταν το τέκνο συντηρείται από αυτόν. Συγκεκριμένα, η έννοια του «μέλους της οικογένειας», κατά την οδηγία αυτή, περιορίζεται (
5
), όσον αφορά τους ανιόντες πολίτες της Ένωσης, στους «συντηρούμενο[υς] απευθείας ανιόντες».
Τούτου δοθέντος, το δικαίωμα μόνιμης διαμονής στο κράτος μέλος υποδοχής, το οποίο παρέχεται από το δίκαιο της Ένωσης στον ανήλικο υπήκοο άλλου κράτους μέλους, πρέπει, προκειμένου να διασφαλιστεί η πρακτική αποτελεσματικότητα του δικαιώματος διαμονής, να θεωρηθεί ότι προϋποθέτει κατ’ ανάγκην, δυνάμει του άρθρου 21 ΣΛΕΕ, το δικαίωμα του γονέα που έχει πράγματι την επιμέλεια του ανήλικου πολίτη της Ένωσης να διαμένει μαζί του στο κράτος μέλος υποδοχής, και τούτο ανεξαρτήτως της ιθαγένειας του γονέα. Επομένως, η αδυναμία εφαρμογής των όρων που προβλέπονται, μεταξύ άλλων, στο άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38, κατόπιν της αποκτήσεως, από τον ανήλικο, δικαιώματος μόνιμης διαμονής δυνάμει του άρθρου 16, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής, εκτείνεται, δυνάμει του άρθρου 21 ΣΛΕΕ, και στον γονέα.
Αφετέρου, όσον αφορά τα χρονικά διαστήματα που προηγούνται της απόκτησης από τέκνο, πολίτη της Ένωσης, δικαιώματος μόνιμης διαμονής στο κράτος υποδοχής, από το γράμμα του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38 καθώς και από την όλη οικονομία και τον σκοπό της οδηγίας προκύπτει ότι πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας πρέπει να διαθέτουν όχι μόνον ο πολίτης της Ένωσης, αλλά και τα μέλη της οικογένειάς του που κατοικούν μαζί του στο κράτος υποδοχής, καθώς και ο γονέας που έχει πράγματι την επιμέλεια του τέκνου.
Συναφώς, από το ως άνω άρθρο, σε συνδυασμό με την αιτιολογική σκέψη 10 και το άρθρο 14, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής, προκύπτει ότι, καθ’ όλη τη διάρκεια διαμονής στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των τριών μηνών και μικρότερο των πέντε ετών, ο πολίτης της Ένωσης που δεν ασκεί οικονομική δραστηριότητα πρέπει, μεταξύ άλλων, να διαθέτει πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας για τον εαυτό του και για τα μέλη της οικογένειάς του, προκειμένου να μην επιβαρύνει υπέρμετρα τα δημόσια οικονομικά του κράτους μέλους υποδοχής. Όσον αφορά την περίπτωση τέκνου, πολίτη της Ένωσης, που κατοικεί στο κράτος υποδοχής με τον γονέα που έχει πράγματι την επιμέλειά του, η ως άνω απαίτηση ικανοποιείται τόσο όταν το τέκνο διαθέτει πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας που καλύπτει τον γονέα του όσο και, στην αντίθετη περίπτωση, όταν ο γονέας διαθέτει τέτοια ασφάλιση που καλύπτει το τέκνο του.
Πάντως, στην περίπτωση ανηλίκου πολίτη της Ένωσης του οποίου ο ένας εκ των γονέων, υπήκοος τρίτου κράτους, εργαζόταν και φορολογούνταν στο κράτος υποδοχής κατά το οικείο χρονικό διάστημα, θα ήταν δυσανάλογο να μην αναγνωριστεί δικαίωμα διαμονής τόσο στο τέκνο όσο και στον γονέα που πράγματι είχε την επιμέλειά του, για τον λόγο και μόνον ότι, κατά το χρονικό αυτό διάστημα, υπάγονταν δωρεάν στο δημόσιο σύστημα ασφάλισης ασθενείας του κράτους υποδοχής. Πράγματι, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η δωρεάν υπαγωγή στο δημόσιο σύστημα ασφάλισης ασθενείας συνιστά, υπό τις συνθήκες αυτές, υπέρμετρη επιβάρυνση για τα δημόσια οικονομικά του κράτους υποδοχής.
(
1
)	Οδηγία 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και την κατάργηση των οδηγιών 64/221/ΕΟΚ, 68/360/ΕΟΚ, 72/194/ΕΟΚ, 73/148/ΕΟΚ, 75/34/ΕΟΚ, 75/35/ΕΟΚ, 90/364/ΕΟΚ, 90/365/ΕΟΚ και 93/96/ΕΟΚ (ΕΕ 2004, L 158, σ. 77, και διορθωτικό ΕΕ 2004, L 229, σ. 35). Το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας ορίζει ότι όλοι οι πολίτες της Ένωσης έχουν δικαίωμα διαμονής στην επικράτεια άλλου κράτους μέλους για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των τριών μηνών, εφόσον διαθέτουν επαρκείς πόρους για τον εαυτό τους και τα μέλη των οικογενειών τους, ούτως ώστε να μην επιβαρύνουν κατά τη διάρκεια της περιόδου παραμονής τους το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας του κράτους μέλους υποδοχής, καθώς και πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας στο κράτος μέλος υποδοχής.
(
2
)	Δυνάμει του άρθρου 16, παράγραφος 1, τελευταία περίοδος, της οδηγίας 2004/38.
(
3
)	Οι οποίοι προβλέπονται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38.
(
4
)	Το άρθρο 16, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/38 ορίζει ότι η παράγραφος 1 του άρθρου αυτού εφαρμόζεται και στα μέλη της οικογένειας που δεν είναι υπήκοοι κράτους μέλους και τα οποία έχουν διαμείνει νομίμως με τον πολίτη της Ένωσης στο κράτος μέλος υποδοχής για συνεχές χρονικό διάστημα πέντε ετών.
(
5
)	Κατά το άρθρο 2, σημείο 2, της οδηγίας 2004/38.