62017CC0244
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
KOKOTT
ippreżentati fil‑31 ta’ Mejju 2018 (
1
)
Kawża C‑244/17
Il-Kummissjoni Ewropea
vs
Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea
“Rikors għal annullament – Deċiżjoni tal-Kunsill (UE) 2017/477 – Għażla tal-bażi legali korretta – Distinzjoni bejn il-politika estera u ta’ sigurtà komuni u l-politiki mħaddna fuq il-livell Komunitarju – Ftehim imsaħħaħ ta’ sħubija u kooperazzjoni mar-Repubblika tal-Kazakistan – Adozzjoni tar-regoli ta’ proċedura tal-Kunsill ta’ Kooperazzjoni u l-użu ta’ sottokumitati speċjalizzati – Deċiżjoni dwar il-pożizzjoni li għandha tiġi adottata mill-Unjoni fil-Kunsill ta’ Kooperazzjoni – Teħid ta’ deċiżjoni b’unanimità jew b’maġġoranza kkwalifikata fil-Kunsill tal-Unjoni Ewropea (Artikolu 218(8) u (9) TFUE, Artikolu 16(3) TUE u Artikolu 31(1) TUE)”
I. Introduzzjoni
1.
Id-diskussjoni ġuridika relatata mal-kompetenzi esterni tal-Unjoni Ewropea hija pjuttost varjata. It-tilwima ineżami bejn il-Kummissjoni Ewropea u l-Kunsill tal-Unjoni Ewropea tikkonċerna l-kwistjoni dwar jekk il-pożizzjoni li l-Unjoni tadotta meta tittieħed deċiżjoni f’organu internazzjonali għandhiex tiġi stabbilita mill-Kunsill skont l-Artikolu 218(9) TFUE b’maġġoranza kkwalifikata jew unanimament.
2.
Din il-kwistjoni tqum fil-kuntest tal-Ftehim imsaħħaħ ta’ sħubija u kooperazzjoni mar-Repubblika tal-Kazakistan (iktar ’il quddiem il-“Ftehim ta’ sħubija” jew il-“Ftehim”) (
2
). Fl‑2017, il-kunsill ta’ kooperazzjoni, li twaqqaf minħabba dan il-ftehim, ried jadotta regoli ta’ proċedura u jwaqqaf għadd ta’ sottokumitati speċjalizzati. Il-Kunsill, filwaqt li għamel riferiment għall-Artikolu 218(9) TFUE flimkien mal-ewwel sentenza tal-Artikolu 31(1) TUE, stabbilixxa, b’mod unanimu, il-pożizzjoni tal-Unjoni għat-teħid ta’ deċiżjoni tal-Kunsill ta’ Kooperazzjoni fir-rigward ta’ dawn il-kwistjonijiet, għax kien tal-fehma li kienu kkonċernati wkoll aspetti tal-politika estera u ta’ sigurtà komuni (iktar ’il quddiem il-“PESK”). Min-naħa l-oħra, il-Kummissjoni hija tal-fehma li kellu jiġi applikat biss l-Artikolu 218(9) TFUE u li l-Kunsill kellu jieħu vot b’maġġoranza kkwalifikata, irrispettivament minn jekk kinux milqutin materji rilevanti għall-PESK jew le.
3.
B’hekk, fiċ-ċentru tal-interess għal darba oħra hemm, skont id-dritt sostantiv, id-distinzjoni bejn il-PESK minn naħa u l-azzjoni esterna tal-Unjoni fl-oqsma tal-politika l-oħrajn “imħaddna fuq livell Komunitarju” (
3
) min-naħa l-oħra. Mil-lat formali ser ikollu jiġi ċċarat jekk għall-adozzjoni ta’ pożizzjonijiet tal-Unjoni fi ħdan it-tifsira tal-Artikolu 218(9) TFUE japplikax dejjem u mingħajr eċċezzjonijiet il-bżonn tal-maġġoranza kkwalifikata jew jekk il-maġġoranza meħtieġa għandhiex tiġi ddeterminata każ b’każ abbażi tal-Artikolu 16(3) TUE u l-ewwel sentenza tal-Artikolu 31(1) TUE kif ukoll, jekk jagħti l-każ, abbażi tal-Artikolu 218(8) TFUE.
4.
Madankollu, b’differenza għall-proċedura li tirrigwarda ż-żoni tal-baħar protetti fl-Antartiku (Kawżi magħquda C‑626/15 u C‑659/16), fejn ukoll ser inkun qiegħda nippreżenta l-konklużjonijiet tiegħi llum, f’dan il-każ ma huwiex ser ikollu għalfejn jiġi diskuss jekk fuq livell internazzjonali l-Unjoni tistax taġixxi waħedha jew jekk iridux jiġu involuti l-Istati Membri (“preżenza mħallta” jew “ftehim imħallat”).
II. Il-kuntest ġuridiku
5.
Il-kuntest ġuridiku tal-każ ineżami huwa stabbilit bid-dispożizzjonijiet tad-dritt primarju tat-Trattat UE u tat-Trattat FUE. Barra minn hekk, jeħtieġ li jsir riferiment għar-regoli tal-Ftehim ta’ sħubija mal-Kazakistan.
A.
Id-dritt primarju
1. Id-dispożizzjonijiet istituzzjonali tat-Trattat UE
6.
Sa mid-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Lisbona, it-Titolu III tat-Trattat UE (“Dispożizzjonijiet dwar l-istituzzjonijiet”) jinkludi r-regola ġenerali li ġejja dwar il-bżonnijiet ta’ maġġoranza għal teħid ta’ deċiżjoni fil-Kunsill fl-Artikolu 16(3) TUE:
“Id-deċiżjonijiet tal-Kunsill għandhom jittieħdu b’maġġoranza kwalifikata, ħlief fejn it-Trattati jipprovdi mod ieħor.”
2. Id-dispożizzjonijiet tat-Trattat UE dwar l-azzjoni esterna
7.
Il-Kapitolu 1 tat-Titolu V tat-Trattat UE jinkludi “dispożizzjonijiet ġenerali dwar l-azzjoni esterna ta’ l-Unjoni”, speċjalment l-Artikolu 21 TUE, li l-paragrafu 1 tiegħu jistipula kif ġej:
“L-azzjoni ta’ l-Unjoni fix-xena internazzjonali għandha tkun gwidata mill-prinċipji li ispiraw il-ħolqien, l-iżvilupp u t-tkabbir tagħha u li hija tfittex li tippromwovi fil-bqija tad-dinja: id-demokrazija, l-Istat tad-dritt, l-universalità u l-indiviżibbiltà tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali, ir-rispett għad-dinjità tal-bniedem, il-prinċipji ta’ l-ugwaljanza u s-solidarjetà, u r-rispett għall-prinċipji tal-Karta tan-Nazzjonijiet Uniti u tad-dritt internazzjonali.
L-Unjoni għandha tfittex li tiżviluppa relazzjonijiet u tibni sħubija mal-pajjiżi terzi u ma’ l-organizzazzjonijiet internazzjonali, reġjonali jew globali, li jikkondividu l-prinċipji msemmija fl-ewwel subparagrafu. Hija għandha tippromwovi soluzzjonijiet multilaterali għal problemi komuni, b’mod partikolari fil-qafas tan-Nazzjonijiet Uniti.”
8.
Il-Kapitolu 2 tat-Titolu V tat-Trattat UE, li għalih jappartjenu inter alia l-Artikoli 24, 31, 37 u 40 TUE, fih “dispożizzjonijiet speċifiċi dwar il-politika estera u ta’ sigurtà komuni”.
9.
It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 24(1) huwa miktub kif ġej:
“Il-politika estera u ta’ sigurtà komuni hija suġġetta għal regoli u proċeduri speċifiċi. Hija għandha tkun definita u implimentata mill-Kunsill Ewropew u mill-Kunsill li jaġixxu b’mod unanimu, ħlief fejn it-Trattati jipprovdu mod ieħor. L-adozzjoni ta’ atti leġislattivi għandha tkun eskluża. Il-politika estera u ta’ sigurtà komuni għandha titwettaq mir-Rappreżentant Għoli ta’ l-Unjoni għall-Affarijiet Barranin u l-Politika ta’ Sigurtà u mill-Istati Membri, skond it-Trattati. Ir-rwoli speċifiċi tal-Parlament Ewropew u tal-Kummissjoni f’dan il-qasam huma definiti mit-Trattati. Il-Qorti tal-Ġustizzja ta’ l-Unjoni Ewropea m’għandhiex ikollha ġurisdizzjoni fir-rigward ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, ħlief għall-kompetenza tagħha li tissorvelja l-konformità ma’ l-Artikolu 40 ta’ dan it-Trattat u sabiex tikkontrolla l-legalità ta’ ċerti deċiżjonijiet previsti fit-tieni subparagrafu ta’ l-Artikolu 275 tat-Trattat dwar il-Funzjonament ta’ l-Unjoni Ewropea.”
10.
B’rabta ma’ dan, l-Artikolu 31 TUE jistabbilixxi dan li ġej fir-rigward tat-teħid ta’ deċiżjoni fil-Kunsill fil-qasam tal-PESK:
“1.   Id-deċiżjonijiet taħt dan it-Titolu għandhom jittieħdu mill-Kunsill Ewropew u mill-Kunsill li jaġixxu b’mod unanimu, ħlief fil-każijiet fejn dan il-kapitolu jipprovdi mod ieħor. L-adozzjoni ta’ atti leġislattivi għandha tkun eskluża.
[…]
2.   B’ deroga mid-dispożizzjonijiet ta’ paragrafu 1, il-Kunsill għandu jaġixxi b’maġġoranza kwalifikata:
[…]
–
meta jadotta xi deċiżjoni li timplimenta deċiżjoni li tiddefinixxi azzjoni jew pożizzjoni ta’ l-Unjoni;
[…]”
11.
Fl-Artikolu 37 TUE hija standardizzata s-setgħa tal-Unjoni li tikkonkludi ftehimiet internazzjonali fil-qasam tal-PESK:
“L-Unjoni tista’ tikkonkludi ftehim ma’ Stat wieħed jew aktar jew ma’ organizzazzjonijiet internazzjonali f’oqsma koperti minn dan il-Kapitolu.”
12.
Finalment, l-Artikolu 40 TUE jirregola r-relazzjoni bejn il-PESK u l-oqsma tal-politika mħaddna fuq livell Komunitarju:
“L-implimentazzjoni tal-politika estera u ta’ sigurtà komuni m’għandhiex tolqot l-applikazzjoni tal-proċeduri u l-firxa rispettiva tal-kompetenzi ta’ l-istituzzjonijiet stabbiliti fit-Trattati għall-eżerċizzju tal-kompetenzi ta’ l-Unjoni msemmija fl-Artikoli 3 sa 6 E tat-Trattat dwar il-Funzjonament ta’ l-Unjoni Ewropea.
Bl-istess mod, l-implimentazzjoni tal-politika prevista f’dawk l-Artikoli m’għandhiex tolqot l-applikazzjoni tal-proċeduri u l-firxa rispettiva tal-kompetenzi ta’ l-istituzzjonijiet stabbiliti fit-Trattati għall-eżerċizzju tal-kompetenzi ta’ l-Unjoni taħt dan il-Kapitolu.”
3. Id-dispożizzjonijiet tat-Trattat FUE dwar l-azzjoni esterna
13.
It-Titolu V tal-ħames parti tat-Trattat FUE (“L-azzjoni esterna ta’ l-Unjoni”) huwa ddedikat lill-ftehimiet internazzjonali tal-Unjoni. Għal dan it-titolu jappartjeni wkoll l-Artikolu 218 TFUE, li inter alia jistipula kif ġej:
“1.   Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet speċifiċi stabbiliti fl-Artikolu 207, ftehim bejn l-Unjoni u pajjiżi terzi jew organizzazzjonijiet internazzjonali għandhom jiġu negozjati u konklużi skond il-proċedura li ġejja.
[…]
8.   Il-Kunsill għandu jaġixxi bil-maġgoranza kwalifikata tul il-proċedura kollha.
Mandankollu, għandu jaġixxi b’mod unanimu meta l-ftehim ikopri qasam li għalih hija meħtieġa l-unamità għall-adozzjoni ta’ att ta’ l-Unjoni kif ukoll għal ftehim ta’ assoċjazzjoni u l-ftehim previsti fl-Artikolu 212 ma’ l-Istati li huma kandidati għall-adeżjoni. Il-Kunsill għandu jaġixxi wkoll b’mod unanimu għall-ftehim ta’ adeżjoni ta’ l-Unjoni mal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali; id-deċiżjoni li tikkonkludi dan il-ftehim tidħol fis-seħħ wara l-approvazzjoni tagħha mill-Istati Membri skond il-ħtiġijiet kostituzzjonali rispettivi tagħhom.
9.   Il-Kunsill, fuq proposta tal-Kummissjoni jew tar-Rappreżentant Għoli ta’ l-Unjoni għall-Affarijiet Barranin u ta’ Politika ta’ Sigurtà għandu jadotta deċiżjoni li tissospendi l-applikazzjoni ta’ ftehim u li tistabbilixxi l-pożizzjonijiet li għandhom jiġu adottati f’ isem l-Unjoni f’ sede [organu] stabbilita fi ftehim, meta dik is-sede [organu] tintalab tadotta atti li jkollhom effetti legali, sakemm dawn ma jkunux atti li jissupplimentaw jew jemendaw il-qafas istituzzjonali tal-ftehim.
10.   […]”
B.
Il-Ftehim ta’ sħubija mal-Kazakistan
14.
Il-Ftehim Imsaħħaħ ta’ Sħubija u Kooperazzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha, min-naħa l-waħda, u r-Repubblika tal-Kazakistan, min-naħa l-oħra ġie ffirmat fil‑21 ta’ Diċembru 2015 f’Astana (Kazakistan) u huwa applikat fuq bażi provviżorja sa mill‑1 ta’ Mejju 2016. Filwaqt li invoka l-Artikolu 37 u l-Artikolu 31(1) TUE kif ukoll l-Artikolu 91, l-Artikolu 100(2), l-Artikolu 207 u l-Artikolu 209 TFUE bħala l-bażijiet legali, il-Kunsill kien approva l-iffirmar tal-Ftehim u l-applikazzjoni provviżorja tiegħu bid-Deċiżjoni (UE) 2016/123 (
4
) f’isem l-Unjoni.
15.
Skont l-Artikolu 268 tal-Ftehim ta’ sħubija għandu jitwaqqaf kunsill ta’ kooperazzjoni. Kif jispeċifika l-Artikolu 269(1) tal-Ftehim, dan il-Kunsill ta’ Kooperazzjoni huwa assistit minn kumitat ta’ kooperazzjoni. Barra minn hekk, abbażi tal-Artikolu 269(6) tal-Ftehim ta’ sħubija jistgħu jitwaqqfu sottokumitati speċjalizzati u organi oħra.
16.
Skont l-Artikolu 268(7) tal-Ftehim ta’ sħubija, il-Kunsill ta’ Kooperazzjoni jadotta regoli ta’ proċedura li, skont l-Artikolu 269(7) tal-Ftehim, jistabbilixxu wkoll il-kompiti u l-funzjonament tal-kumitat ta’ kooperazzjoni u tas-sottokumitati u l-organi l-oħra kollha mwaqqfa mill-kunsill ta’ kooperazzjoni.
III. Il-fatti li wasslu għall-kawża
17.
Fl‑2017 kien intiż li fil-qafas tal-Ftehim ta’ sħubija mal-Kazakistan jiġu adottati r-regoli ta’ proċedura tal-Kunsill ta’ Kooperazzjoni kif ukoll ir-regoli ta’ proċedura rispettivi tal-kumitat ta’ kooperazzjoni, tas-sottokumitati speċjalizzati u ta’ kwalunkwe organu ieħor. Barra minn hekk kellhom jitwaqqfu tliet sottokumitati speċjalizzati.
18.
Għal dan il-għan, il-Kunsill stabbilixxa l-pożizzjoni li għandha tiġi adottata mill-Unjoni fil-Kunsill ta’ Kooperazzjoni permezz tad-Deċiżjoni (UE) 2017/477 tat‑3 ta’ Marzu 2017 (
5
) (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”), filwaqt li invoka l-Artikolu 218(9) TFUE u l-Artikolu 31(1) TUE bħala bażijiet legali proċedurali kif ukoll l-Artikolu 37 TUE u l-Artikoli 91, 100(2), 207 u 209 TFUE bħala bażijiet legali sostantivi. Għaldaqstant, dan invoka l-istess dispożizzjonijiet li diġà kien irrikorra għalihom fir-rigward tal-approvazzjoni tal-Ftehim ta’ sħubija.
19.
Min-naħa l-oħra, il-Kummissjoni u r-Rappreżentant Għoli tal-Unjoni għall-politika estera u ta’ sigurtà kienu bbażaw il-proposta konġunta tagħhom lill-Kunsill għall-istabbiliment tal-pożizzjoni inkwistjoni tal-Unjoni fil-Kunsill ta’ Kooperazzjoni sempliċement fuq l-Artikolu 218(9) TFUE bħala bażi legali proċedurali kif ukoll fuq l-Artikoli 207 u 209 TFUE bħala bażijiet legali sostantivi (
6
).
20.
Il-Kummissjoni temmen li permezz taż-żieda tal-Artikolu 31(1) TUE bħala bażi legali proċedurali addizzjonali l-Kunsill wettaq żball ta’ liġi. Barra minn hekk, din tqis li l-użu tal-Artikoli 91 u 100 TFUE bħala bażijiet legali sostantivi addizzjonali wkoll hija vvizzjata minn żball ta’ liġi, iżda ma tattribwixxi l-ebda effetti prattiċi liċ-ċirkustanza tal-aħħar għall-iskopijiet tal-proċedura preżenti.
IV. It-talbiet tal-partijiet u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
21.
Permezz ta’ ittra ppreżentata fl‑10 ta’ Mejju 2017, il-Kummissjoni ppreżentat dan ir-rikors għal annullament skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE. Hija titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–
tannulla d-Deċiżjoni (UE) 2017/477, u
–
tikkundanna lill-Kunsill għall-ispejjeż.
22.
Il-Kunsill min-naħa tiegħu jitlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–
tiċħad ir-rikors u
–
tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż kif ukoll
–
sussidjarjament, jekk id-Deċiżjoni 2017/477 tiġi annullata, iżżomm l-effetti tagħha.
23.
Ir-rikors tal-Kummissjoni wassal għal skambju ta’ noti bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u għal seduta għas-sottomissjonijiet orali li saret fis‑17 ta’ April 2018.
V. L-analiżi ġuridika
24.
Kif jirriżulta mill-annessi tal-proċess, dan il-każ għandu jiġi kkunsidrat fil-kuntest ta’ kontroversja ikbar bejn il-Kummissjoni u l-Kunsill dwar l-għażla tal-bażi legali korretta f’dak li għandu x’jaqsam mal-konklużjoni ta’ ftehimiet ta’ sħubija tal-ġenerazzjoni l-ġdida u l-implimentazzjoni tagħhom.
25.
Madankollu, is-suġġett attwali tat-tilwima ineżami huwa ħafna iktar limitat. Tabilħaqq, ir-rikors għal annullament tal-Kummissjoni jindirizza biss il-bżonnijiet ta’ maġġoranza għat-teħid ta’ deċiżjoni interna tal-Unjoni fil-Kunsill qabel laqgħa tal-kunsill ta’ kooperazzjoni. Għandu jiġi ċċarat jekk il-Kunsill kellux jivvota dwar il-pożizzjoni li l-Unjoni kellha tadotta fil-Kunsill ta’ Kooperazzjoni b’maġġoranza kkwalifikata, konformement mal-fehma tal-Kummissjoni, jew jekk kellhiex tittieħed deċiżjoni b’mod unanimu, kif preżunt u pprattikat mill-Kunsill.
26.
Speċifikament, it-tilwima bejn il-Kummissjoni u l-Kunsill tirrigwarda l-kwistjoni dwar jekk l-Artikolu 218(9) TFUE kienx ikun biżżejjed bħala bażi legali proċedurali għat-teħid ta’ deċiżjoni dwar il-pożizzjoni tal-Unjoni, kif ġie propost b’mod konġunt mill-Kummissjoni u mir-Rappreżentant Għoli, jew jekk il-Kunsill irrikorriex ġustament ukoll għall-ewwel sentenza tal-Artikolu 31(1) TUE, li normalment tirrikjedi unanimità għal deċiżjonijiet taħt il-PESK (
7
).
27.
Kuntrarjament għall-Kunsill ma nqisx li l-obbligu tal-organi li jħarsu l-kompetenzi tagħhom u li jikkooperaw b’mod leali bejniethom (Artikolu 13(2) TUE), li l-Kummissjoni semmiet fir-replika tagħha, jikkostitwixxi motiv ġdid li għandu jiġi miċħud bħala tardiv fir-rigward tal-Artikolu 127(1) tar-Regoli tal-Proċedura. Bir-riferiment għall-Artikolu 13(2) TUE l-Kummissjoni pjuttost sempliċement tipprovdi stampa tal-ilment fundamentali tagħha li fil-każ ineżami l-Kunsill invoka bażi legali proċedurali skorretta meta rrefera għall-ewwel sentenza tal-Artikolu 31(1) TUE u b’hekk injora l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (
8
). Għaldaqstant, iktar ’il quddiem ser niddiskuti biss il-kwistjoni dwar jekk il-Kunsill invokax ġustament jew inġustament ir-regola ta’ unanimità stabbilita fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 31(1) TUE.
A.
Il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja
28.
Prima facie jaf jidher li l-kwistjonijiet legali relatati mal-Artikolu 31 TUE huma esklużi mill-kompetenza ta’ ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, kif speċifikat fl-ewwel parti tas-sitt sentenza tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 24(1) TUE flimkien mal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE.
29.
Madankollu, minn naħa l-Qorti tal-Ġustizzja hija responsabbli biex tikkontrolla li qiegħed jiġi mħares l-Artikolu 40 TUE abbażi tat-tieni parti tas-sitt sentenza tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 24(1) TUE u l-ewwel alternattiva tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE (
9
). Id-dispożizzjoni tal-aħħar tirrigwarda l-interfaċċa bejn il-PESK u l-oqsma tal-politika mħaddna fuq livell Komunitarju. Din tipprojbixxi li l-PESK tattakka l-oqsma tal-politika mħaddna fuq livell Komunitarju, l-istess kif min-naħa l-oħra tipprojbixxi li l-oqsma tal-politika mħaddna fuq livell Komunitarju jattakkaw il-PESK.
30.
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrikonoxxiet espressament il-ġurisdizzjoni tagħha li tinterpreta l-Artikolu 218 TFUE, anki u partikolarment f’każijiet marbuta mal-PESK (
10
).
31.
Minħabba dawn iż-żewġ raġunijiet il-Qorti tal-Ġustizzja fil-każ ineżami hija mistiedna tikkummenta dwar l-interpretazzjoni u dwar il-portata tal-Artikolu 31(1) TUE u tal-Artikolu 218(9) TFUE wara li l-Kummissjoni ressqet rikors.
B.
Il-bżonnijiet ta’ maġġoranza fil-kuntest tal-Artikolu 218(9) TFUE
32.
Ir-rikors tal-Kummissjoni huwa bbażat fuq motiv wieħed ta’ annullament. Il-Kunsill qiegħed jiġi akkużat li waqt l-istabbiliment tal-pożizzjoni tal-Unjoni fi ħdan it-tifsira tal-Artikolu 218(9) TFUE applika, b’mod ġuridikament żbaljat, ir-regola ta’ unanimità skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 31(1) TUE minflok ma ttieħdet deċiżjoni b’maġġoranza kkwalifikata.
1. Rimarka preliminari dwar il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 218(9) TFUE
33.
Jekk organu internazzjonali għandu jadotta atti li jkollhom effetti legali, il-Kunsill jistabbilixxi minn qabel il-pożizzjoni li għandha tiġi rrappreżentata mill-Unjoni f’dan l-organu permezz ta’ deċiżjoni skont l-Artikolu 218(9) TFUE.
34.
Skont l-Artikolu 218(9) TFUE ma jiġux stabbiliti biss pożizzjonijiet tal-Unjoni li għandhom jiġu attribwiti lill-oqsma tal-politika mħaddna fuq livell Komunitarju, iżda wkoll tali li jistgħu kompletament jew parzjalment jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-PESK. L-Artikolu 218 TFUE jagħmel parti mid-dispożizzjonijiet dwar l-azzjoni esterna tal-Unjoni fil-Ħames Parti tat-Trattat FUE u għalhekk japplika b’mod ġenerali għal diversi oqsma. F’dan is-sens, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ċċarat li d-dispożizzjoni sħiħa tal-Artikolu 218 TFUE “[t]ipprovdi proċedura unifikata u ta’ portata ġenerali li tikkonċerna n-negozzjar u l-konklużjoni ta’ ftehim internazzjonali li l-Unjoni hija kompetenti li tikkonkludi fl-oqsma ta’ azzjoni tagħha, inkluża l-PESK, salv fejn it-Trattati jipprovdu għal proċeduri speċjali” (
11
).
35.
Huwa minnu li l-proċedura li tistabbilixxi pożizzjonijiet skont l-Artikolu 218(9) TFUE ma tapplikax sa fejn f’organu internazzjonali jkun ser jiġi deċiż dwar is-supplimentazzjoni jew l-emendar tal-qafas istituzzjonali ta’ ftehim internazzjonali. Iżda kif jaqblu bejniethom il-partijiet, fil-każ ineżami kienu jeżistu ċirkustanzi differenti. F’dan il-każ, il-qafas istituzzjonali tal-Ftehim ta’ sħubija la kellu jiġi emendat u lanqas ma kellu jiġi ssupplimentat u pjuttost kien intiż li dan il-qafas istituzzjonali jingħata l-ħajja permezz tal-adozzjoni tar-regoli ta’ proċedura tal-Kunsill ta’ Kooperazzjoni u permezz tat-twaqqif ta’ sottokumitati speċjalizzati, kif huwa espressament previst fl-Artikoli 268 u 269 tal-Ftehim ta’ sħubija.
36.
Konsegwentement fil-każ ineżami l-Artikolu 218(9) TFUE huwa applikabbli.
2. Maġġoranza kkwalifikata kontra unanimità f’każ ta’ deċiżjonijiet tal-Kunsill skont l-Artikolu 218(9) TFUE
37.
It-test tal-Artikolu 218(9) TFUE ma jippermettix li jiġu identifikati b’mod ċar il-bżonnijiet ta’ maġġoranza fil-Kunsill meta jittieħed vot dwar il-pożizzjoni li għandha tiġi adottata mill-Unjoni f’organu internazzjonali. Il-partijiet ma humiex jaqblu bejniethom dwar jekk dawn il-bżonnijiet ta’ maġġoranza jirriżultawx mill-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 218(8) TFUE immedjatament biswit jew inkella mill-Artikolu 16(3) u mill-ewwel sentenza tal-Artikolu 31(1) TUE.
a) L-ebda użu tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 218(8) TFUE
38.
Il-Kummissjoni tixtieq tiddeduċi mill-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 218(8) TFUE li d-deċiżjonijiet tal-Kunsill għall-istabbiliment ta’ pożizzjonijiet skont il-paragrafu 9 dejjem għandhom jiġu adottati b’maġġoranza kkwalifikata.
39.
Tassew li f’sentenza tal‑2014 il-Qorti tal-Ġustizzja darba kienet spjegat li pożizzjoni tal-Unjoni li għandha tiġi stabbilita skont l-Artikolu 218(9) TFUE fil-kuntest tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KEE‑Turkija dwar l-estensjoni tar-regolamenti soċjali għat-Turkija għandha tiġi adottata mill-Kunsill b’maġġoranza kkwalifikata. F’dan ir-rigward il-Qorti tal-Ġustizzja ċċitat l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 218(8) TFUE mingħajr ma tispjega iktar fid-dettall l-użu tad-dispożizzjoni f’dak il-każ (
12
).
40.
Kuntrarjament għall-fehma tal-Kummissjoni nemmen li jkun premeditat li mit-tismigħa pjuttost każwali tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 218(8) TFUE fis-sentenza dwar l-estensjoni tar-regolamenti soċjali għat-Turkija jiġi konkluż li l-pożizzjonijiet kollha li għandhom jiġu stabbiliti mill-Unjoni skont l-Artikolu 218(9) TFUE għandhom neċessarjament jiġu deċiżi mill-Kunsill b’maġġoranza kkwalifikata. Kif il-Qorti tal-Ġustizzja diġà enfasizzat f’okkażjoni oħra, preċiżament minħabba n-natura ġenerali tagħha, il-proċedura skont l-Artikolu 218 TFUE għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-elementi speċifiċi tagħha previsti fit-trattati għal kull qasam ta’ azzjoni tal-Unjoni, b’mod partikolari f’dak li jikkonċerna l-kompetenzi tal-istituzzjonijiet (
13
). Barra minn hekk, mill-Artikolu 40 TUE ma jirriżulta xejn differenti.
41.
L-elementi speċifiċi tad-diversi oqsma ta’ azzjoni tal-Unjoni ma jistax jittieħed kont tagħhom waqt l-istabbiliment ta’ pożizzjonijiet fi ħdan it-tifsira tal-Artikolu 218(9) TFUE permezz ta’ riferiment standard għall-Artikolu 218(8) TFUE. F’każ ta’ teħid inkunsiderazzjoni iktar mill-qrib saħansitra jirriżulta li l-Artikolu 218(8) TFUE lanqas biss jinkludi regola dwar il-bżonnijiet ta’ maġġoranza għal deċiżjonijiet tal-Kunsill dwar pożizzjonijiet skont l-Artikolu 218(9) TFUE biswitu.
42.
Huwa minnu li l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 218(8) TFUE jipprovdi li l-Kunsill “għandu jaġixxi bil-maġgoranza kwalifikata tul il-proċedura kollha”. Madankollu, kif jirriżulta mit-tieni subparagrafu immedjatament sussegwenti, dan jirreferi għall-konklużjoni ta’ ftehimiet internazzjonali. Anki mill-pożizzjoni sistematika tal-paragrafu 8 fi ħdan id-dispożizzjoni sħiħa tal-Artikolu 218 TFUE jsegwi li bil-“proċedura” li matulha l-Kunsill għandu jaġixxi bil-maġġoranza kkwalifikata hija mfissra l-proċedura skont il-paragrafi 1 sa 7 preċedenti, jiġifieri dawk l-istadji kollha li għandhom jitwettqu, min-negozjati sal-konklużjoni ta’ ftehim internazzjonali.
43.
B’differenza għal dan, il-paragrafu 9, li mhux għalxejn jinsab wara l-paragrafu 8 fl-istruttura tal-Artikolu 218 TFUE, proprju ma jagħmilx parti mill-proċedura inkwistjoni għall-konklużjoni ta’ ftehimiet internazzjonali, iżda jirregola natura differenti (
14
). L-Artikolu 218(9) TFUE jirrigwarda aspetti prattikament sinjifikattivi fl-implimentazzjoni ta’ ftehimiet diġà konklużi, proprju speċjalment l-involviment tal-Unjoni f’deċiżjonijiet tal-organi mwaqqfa permezz ta’ dawn il-ftehimiet. Għal dan il-għan, l-Artikolu 218(9) TFUE jipprevedi proċedura separata u ssimplifikata li tobdi l-legalità tiegħu stess u li tidderoga mill-proċedura klassika għall-konklużjoni ta’ ftehimiet internazzjonali. Dan huwa wkoll l-uniku mod kif jista’ jiġi spjegat għalfejn l-Artikolu 218(9) TFUE jirregola espliċitament u separatament id-drittijiet tal-Kummissjoni jew tar-Rappreżentant Għoli li jagħmlu proposti.
44.
Konsegwentement, l-argumentazzjoni tal-Kummissjoni bbażata fuq l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 218(8) TFUE għandha tiġi miċħuda.
b) Użu tad-dispożizzjonijiet ġenerali fl-Artikolu 16(3) TUE u fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 31(1) TUE
45.
Għalhekk, peress li l-Artikolu 218(9) TFUE nnifsu ma jinkludix regola ċara dwar il-bżonnijiet ta’ maġġoranza applikabbli fil-Kunsill meta jiġu stabbiliti l-pożizzjonijiet tal-Unjoni u, kif għadni kemm spjegajt, lanqas l-Artikolu 218(8) TFUE ma jipprovdi indikazzjonijiet adattati f’dan ir-rigward, għandhom jiġu invokati d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar it-teħid tad-deċiżjonijiet fil-Kunsill (
15
). Skont il-qasam, dawn jinsabu fl-Artikolu 16(3) TUE jew inkella fl-Artikolu 31 TUE.
46.
Kif speċifikat fir-regola ġenerali li tinsab fl-Artikolu 16(3) TUE, il-Kunsill għandu jaġixxi b’maġġoranza kkwalifikata sakemm it-trattati ma jipprovdux mod ieħor. B’deroga ta’ dan, l-ewwel sentenza tal-Artikolu 31(1) TUE tipprevedi li deċiżjonijiet skont il-kapitolu tat-Trattat UE dwar il-PESK jiġu adottati b’mod unanimu, sakemm f’dan il-kapitolu ma jkunx stabbilit mod ieħor.
47.
Minn sinossi taż-żewġ dispożizzjonijiet jirriżulta li għat-teħid ta’ deċiżjoni tal-Kunsill fil-kuntest tal-politiki mħaddna fuq livell Komunitarju normalment maġġoranza kkwalifikata hija suffiċjenti, filwaqt li fil-PESK ġeneralment għadu japplika l-prinċipju ta’ unanimità.
48.
B’mod marġinali biss ninnota li pożizzjoni tal-Unjoni li għandha tiġi stabbilita skont l-Artikolu 218(9) TFUE ma tistax titqies sempliċement bħala miżura ta’ implimentazzjoni, li, skont it-tielet inċiż tal-Artikolu 31(2) TUE, fil-każ tagħha l-ħtieġa tal-maġġoranza kkwalifikata saħansitra tkun tapplika wkoll jekk tiġi attribwita lill-PESK.
c) In-natura sinjifikattiva tal-materja tas-suġġett inkwistjoni prinċipalment
49.
Kuntrarjament għal dak li jidher li jemmen il-Kunsill, mhux kull punt ta’ relazzjoni minimu ta’ att li għandu jiġi deċiż minn din l-istituzzjoni mal-PESK jista’ jiskatta l-applikazzjoni tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 31(1) TUE u b’hekk jeżiġi t-teħid ta’ deċiżjoni unanima.
50.
Infatti, kif jiċċara l-Artikolu 40(1) TUE, l-implimentazzjoni tal-PESK ma taffettwax l-applikazzjoni tal-proċeduri u l-portata rispettiva tal-kompetenzi tal-istituzzjonijiet fl-oqsma tal-politika mħaddna fuq livell Komunitarju. Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 40(2) TUE jipprovdi li l-implimentazzjoni tal-politiki mħaddna fuq livell Komunitarju ma taffettwax l-applikazzjoni tal-proċeduri u l-portata rispettiva tal-kompetenzi tal-istituzzjonijiet fil-qafas tal-PESK. Sa mit-Trattat ta’ Lisbona, dawn iż-żewġ klawżoli ta’ nuqqas ta’ effett fil-paragrafu 1 u fil-paragrafu 2 tal-Artikolu 40 TUE huma mfasslin b’mod simetriku. Sabiex jittieħed kont dovut tal-Artikolu 40 TUE, il-prinċipju ta’ unanimità tal-PESK la jista’ jiġi invalidat minħabba r-regoli proċedurali tal-politiki mħaddna fuq livell Komunitarju, u dan il-prinċipju ta’ unanimità tal-PESK ma jistax “jinfetta” dawk il-politiki mħaddna fuq livell Komunitarju.
51.
Allura, sabiex jiġi deċiż jekk għat-teħid ta’ deċiżjoni tal-Kunsill waqt l-adozzjoni ta’ att konkret tapplikax il-ħtieġa tal-maġġoranza kkwalifikata skont l-Artikolu 16(3) TUE jew jekk teżistix il-pressjoni ta’ unanimità skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 31(1) TUE, għandu jiġi ddeterminat jekk is-suġġett ta’ dan l-att jikkonċernax il-PESK jew qasam tal-politika mħaddna fuq livell Komunitarju. F’dan ir-rigward huwa determinanti għal liema bażi legali sostantiva (jew għal liema bażijiet legali sostantivi) għandha tiġi attribwita d-deċiżjoni rispettiva tal-Kunsill (
16
).
52.
L-għażla tal-imsemmija bażi legali għandha tiffoka fuq elementi oġġettivi li jistgħu jkunu s-suġġett ta’ stħarriġ ġudizzjarju, li jinkludu b’mod partikolari l-għan u l-kontenut tad-deċiżjoni kkontestata (
17
), kif ukoll il-kuntest ta’ din id-deċiżjoni (
18
).
53.
Min-naħa l-oħra, l-evalwazzjoni suġġettiva u l-intenzjonijiet politiċi ġenerali tal-atturi li jkunu qegħdin jaġixxu ma għandhomx rilevanza fl-għażla tal-bażi legali (
19
). Bl-istess mod, ma jistgħux ikunu ta’ rilevanza l-bażijiet legali li ġew applikati għall-adozzjoni ta’ atti oħra tal-Unjoni li possibbilment għandhom karatteristiċi simili jew li huma marbuta mill-qrib mad-deċiżjoni kkontestata (
20
) (pereżempju d-Deċiżjoni tal-Kunsill 2016/123 dwar l-iffirmar u l-applikazzjoni provviżorja tal-Ftehim ta’ sħubija). Fil-fatt, konformement ma’ ġurisprudenza stabbilita, sempliċi prattika tal-Kunsill ma tistax tidderoga mir-regoli tat-trattati u konsegwentement ma tistax toħloq preċedent li jorbot lill-istituzzjonijiet tal-Unjoni (
21
).
54.
Id-deċiżjoni kkontestata tistipula l-pożizzjoni tal-Unjoni fir-rigward tal-adozzjoni tar-regoli ta’ proċedura tal-Kunsill ta’ Kooperazzjoni u fir-rigward tat-twaqqif ta’ għadd ta’ sottokumitati speċjalizzati fil-qafas tal-Ftehim ta’ sħubija. Għaldaqstant huwa kkonċernat att li, b’mod ġenerali għall-aħħar, jikkonċerna l-funzjonament tal-organi internazzjonali mwaqqfa abbażi tal-Ftehim ta’ sħubija u, għall-kuntrarju ta’ wħud mill-każijiet li diġà ġew deċiżi mill-Qorti tal-Ġustizzja (
22
), ma jirreferix biss għal materji individwali rregolati fil-qafas ta’ dan il-ftehim komprensiv. Fis-seduta l-Kunsill bir-raġun ġibed l-attenzjoni għal dan il-fatt.
55.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, f’dan il-każ il-Ftehim ta’ sħubija għandu jiġi kkunsidrat fl-intier tiegħu meta tiġi magħżula l-bażi legali korretta għad-deċiżjoni kkontestata (
23
).
56.
Minbarra dispożizzjonijiet dwar id-djalogu politiku u dwar il-kollaborazzjoni fil-qasam tal-politika estera u ta’ sigurtà, il-Ftehim ta’ sħubija jinkludi regoli diversi dwar it-temi tal-kummerċ u l-ekonomija kif ukoll dwar forom differenti tal-kollaborazzjoni, l-aħħar u mhux l-inqas fl-oqsma tal-ekonomija u l-iżvilupp sostenibbli (inklużi t-traffiku u l-ambjent) kif ukoll fil-qasam tal-libertà, is-sigurtà u l-ġustizzja.
57.
Għaldaqstant, l-istess bħal qabel, fil-każ tal-iffirmar tal-Ftehim ta’ sħubija mill-Unjoni, fir-rigward tad-deċiżjoni kkontestata prinċipalment għandha tittieħed inkunsiderazzjoni firxa sħiħa ta’ bażijiet legali sostantivi. Fost dawn hemm il-kompetenza tal-Unjoni li tikkonkludi kuntratti fil-qasam tal-PESK (Artikolu 37 TUE) kif ukoll il-politika kummerċjali komuni (Artikolu 207 TFUE), il-kooperazzjoni għall-iżvilupp (Artikolu 209(2) TFUE), il-politika b’rabta mat-trasport (Artikolu 91 moqri flimkien mal-Artikolu 100(2) u mat-tieni parti tal-Artikolu 216(1) TFUE), il-politika ambjentali (Artikolu 192 flimkien mar-raba’ inċiż tal-Artikolu 191(1) TFUE) jew l-ispazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja (Artikoli 67 et seq. flimkien mat-tieni parti tal-Artikolu 216(1) TFUE), sabiex insemmi biss il-kompetenzi esterni tal-Unjoni l-iktar importanti li potenzjalment huma ta’ rilevanza.
58.
F’sitwazzjoni bħal din, fejn jistgħu japplikaw għadd ta’ bażijiet legali sostantivi, ikun konformi mal-ġurisprudenza stabbilita li titwettaq kunsiderazzjoni tal-punti l-iktar importanti. F’dan ir-rigward japplikaw il-linji gwida li ġejjin: jekk att ikollu numru ta’ għanijiet jew numru ta’ komponenti u jekk wieħed minn dawn huwa identifikabbli bħala dak prinċipali jew predominanti, waqt li l-ieħor ma huwiex għajr aċċessorju, l-att irid ikun ibbażat fuq bażi legali waħda biss, jiġifieri dik mitluba mill-għan jew mill-komponent prinċipali jew predominanti. Eċċezzjonalment biss miżura għandha tkun ibbażata fuq diversi bażijiet legali simultanjament, proprju meta din tfittex li tilħaq diversi għanijiet simultanjament jew għandha diversi komponenti simultanjament li huma marbuta b’mod inseparabbli, mingħajr ma wieħed huwa anċillari għal ieħor (
24
).
59.
Kif diġà spjegajt f’okkażjoni oħra (
25
), tassew li fir-relazzjoni vertikali l-kunsiderazzjoni inkwistjoni ta’ aspett partikolari ma tistax twassal għal espansjoni tal-kompetenzi tal-Unjoni fil-konfront tal-Istati Membri; inkella jiġi mminat il-prinċipju tal-għoti tal-kompetenzi (l-ewwel sentenza tal-Artikolu 5(1) u l-Artikolu 5(2) TUE flimkien mal-Artikolu 4(1) TUE). Iżda din il-kunsiderazzjoni ta’ aspett partikolari awtomatikament tapplika fir-relazzjoni orizzontali, jiġifieri fejn huwa stabbilit li l-Unjoni għandha kompetenzi għall-komponenti kollha ta’ att previst minnha u fejn tkun ikkonċernata biss l-għażla korretta bejn dawn is-setgħat. Fil-każ ineżami t-tilwima bejn il-Kummissjoni u l-Kunsill tirrigwarda biss l-aspett tal-aħħar.
60.
Barra minn hekk, il-każ preżenti bl-ebda mod ma huwa l-ewwel wieħed fejn il-Qorti tal-Ġustizzja trid tiddeċiedi, abbażi ta’ kunsiderazzjoni tal-punti l-iktar importanti, tilwim dwar il-bażi legali korretta fir-rigward ta’ ftehimiet ta’ kooperazzjoni jew ta’ sħubija komprensivi bejn l-Unjoni u ċerti pajjiżi li qegħdin jiżviluppaw jew pajjiżi b’ekonomiji emerġenti (
26
). Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà wettqet tali kunsiderazzjonijiet tal-punti l-iktar importanti anki fir-rigward tar-relazzjoni tal-PESK mal-oqsma tal-politika mħaddna fuq livell Komunitarju, fejn il-miżien kultant kien ixaqleb lejn il-PESK u kultant kontriha (
27
). Fid-dawl ta’ dan, it-tħassib tal-Kunsill li l-PESK neċessarjament tintesa jekk issir kunsiderazzjoni tal-punti l-iktar importanti, huwa infondat. Iżda fid-dawl tal-ġurisprudenza eżistenti (
28
), is-sottomissjonijiet orali tal-Kunsill li mill-bidu nett ma tistax tapplika kunsiderazzjoni tal-punti l-iktar importanti meta jkunu jeżistu rabtiet mal-PESK għandhom jiġu miċħuda.
d) Il-kunsiderazzjoni tal-punti l-iktar importanti f’każ konkret
61.
Fl-osservazzjonijiet bil-miktub, il-partijiet bilkemm ikkummentaw dwar liema huma, fil-fehma tagħhom, il-punti l-iktar importanti tal-Ftehim ta’ sħubija u b’hekk, fl-aħħar mill-aħħar, il-punt l-iktar importanti tal-pożizzjoni kkontestata tal-Unjoni għall-kunsill ta’ kooperazzjoni. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja użat il-fażi orali tal-proċedura sabiex tiddiskuti l-għanijiet, il-kontenut u l-kuntest tas-sħubija mar-Repubblika tal-Kazakistan mal-partijiet.
62.
Għall-kuntrarju tal-Kummissjoni, il-Kunsill f’dan ir-rigward irrappreżenta l-pożizzjoni li r-rabtiet tal-Ftehim mal-PESK fi kwalunkwe każ huma b’saħħithom biżżejjed sabiex jiġi ġġustifikat l-użu tal-Artikolu 37 TUE bħala bażi legali sostantiva u tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 31(1) TUE bħala bażi legali proċedurali flimkien mal-bażijiet legali l-oħra li huma rilevanti.
63.
F’dan ir-rigward nixtieq ninnota li tali kumulazzjoni ta’ bażijiet legali – li b’mod issimplifikat kultant hija deskritta wkoll bħala “bażi legali doppja” – skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tikkostitwixxi każ assolutament eċċezzjonali (
29
) u sa issa ġiet preżunta rarament ħafna (
30
). Kif diġà semmejt iktar ’il fuq, il-prerekwiżit għall-kumulazzjoni ta’ bażijiet legali huwa li miżura tfittex li tilħaq diversi għanijiet simultanjament jew għandha diversi komponenti simultanjament li huma marbuta b’mod inseparabbli, mingħajr ma wieħed huwa anċillari għal ieħor (
31
).
– Ir-rabtiet tal-Ftehim ta’ sħubija mal-PESK
64.
Jekk wieħed jikkunsidra l-għanijiet u l-kontenut tal-Ftehim ta’ sħubija, il-Kunsill pjuttost għandu raġun isostni li f’dak ir-rigward jispikkaw diversi temi li għandhom rwol importanti fil-qafas tal-PESK.
65.
Fil-preambolu tal-Ftehim ta’ sħubija mill-bidu nett huma enfasizzati l-prinċipji u d-dispożizzjonijiet tal-Karta tan-Nazzjonijiet Uniti, tad-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem, u tal-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa (iktar ’il quddiem l-“OSKE”), partikolarment tal-Att Finali ta’ Ħelsinki, kif ukoll standards oħra rrikonoxxuti b’mod ġenerali tad-dritt internazzjonali (
32
).
66.
Barra minn hekk, il-partijiet tal-Ftehim esprimew l-intenzjoni tagħhom li jippromwovu l-paċi internazzjonali u s-sigurtà internazzjonali kif ukoll li jiġu riżolti b’mod paċifiku disputi, speċjalment permezz ta’ kollaborazzjoni effettiva għal dan il-għan fil-kuntest tan-Nazzjonijiet Uniti u l-OSKE (
33
). Dawn iddikjaraw ir-rieda tagħhom biex ikomplu jiżviluppaw djalogu politiku regolari dwar kwistjonijiet bilaterali u internazzjonali ta’ interess reċiproku (
34
). Barra minn hekk, il-partijiet tal-Ftehim urew id-determinazzjoni tagħhom li jiġġieldu d-disseminazzjoni ta’ armi ta’ qerda massiva u l-vetturi tat-twassil tagħhom kif ukoll li jikkooperaw fil-qasam tan-nuqqas ta’ distribuzzjoni u fir-rigward tas-sigurtà u l-prevenzjoni ta’ perikoli fil-qasam nukleari (
35
), kif ukoll li jiġġieldu l-kummerċ u l-akkumulazzjoni illegali ta’ armi ta’ kalibru żgħir u armi ħfief (
36
).
67.
Finalment, l-impenn qawwi tal-partijiet tal-Ftehim għat-tisħiħ tal-promozzjoni, tal-protezzjoni u tal-implimentazzjoni tal-libertajiet fundamentali u tad-drittijiet tal-bniedem kif ukoll għar-rispett iktar b’saħħtu tal-prinċipji demokratiċi, tal-istat tad-dritt u tal-governanza tajba (
37
) wkoll għandu ċerta rabta mal-PESK. Fil-qasam tad-drittijiet tal-bniedem u tad-demokrazija, il-partijiet huma impenjati bis-saħħa li jippromwovu għanijiet komuni, li jkollhom djalogu politiku miftuħ u kostruttiv, kif ukoll li jkunu trasparenti u li jirrispettaw il-liġi dwar id-drittijiet tal-bniedem (
38
).
68.
Huwa konformi ma’ dawn l-impenji kollha fil-preambolu li d-djalogu politiku u l-kooperazzjoni fil-qasam tal-politika estera u ta’ sigurtà ġew iddedikati parti pjuttost prominenti fil-Ftehim ta’ sħubija permezz tat-Titolu II separat, li d-dispożizzjonijiet tiegħu b’kollox jammontaw għal għaxar artikoli. Minbarra d-djalogu politiku (Artikolu 4 tal-Ftehim) u l-politika estera u ta’ sigurtà f’sens strett tal-kelma (Artikolu 6 tal-Ftehim), dawn id-dispożizzjonijiet jinkorporaw ukoll temi bħad-demokrazija u l-istat tad-dritt (Artikolu 5 tal-Ftehim), il-prevenzjoni ta’ kunflitti u l-immaniġġjar ta’ kriżijiet (Artikolu 9 tal-Ftehim) kif ukoll l-istabbiltà reġjonali (Artikolu 10 tal-Ftehim).
69.
Madankollu, minkejja dawn ir-rabtiet pjuttost eżistenti mal-PESK fil-preambolu u xi dispożizzjonijiet tal-Ftehim ta’ sħubija f’dan ir-rigward, għandu jiġi kkonstatat li t-temi tal-PESK bl-ebda mod ma jifformaw il-punt l-iktar importanti tal-imsemmi ftehim. Fil-fatt, fi ħdan il-Ftehim tingħata importanza ħafna ikbar lil dawk it-temi li evidentement jinsabu barra l-kamp ta’ applikazzjoni tal-PESK u li jagħmlu parti mill-politiki mħaddna fuq livell Komunitarju stabbiliti fit-Trattat FUE. Dawn it-temi ser nindirizzahom issa.
– Ir-rabtiet tal-Ftehim ta’ sħubija mal-politiki mħaddna fuq livell Komunitarju stabbiliti fit-Trattat FUE
70.
Jekk wieħed jikkunsidra l-għanijiet u l-kontenut tal-Ftehim ta’ sħubija fl-intier tagħhom, jispikkaw partikolarment it-temi tal-kummerċ u l-ekonomija, kif ukoll diversi forom ta’ kooperazzjoni li kollha kemm huma ma għandhomx jiġu attribwiti lill-PESK.
71.
L-ewwel nett jispikka partikolarment li l-biċċa l-kbira tad-dispożizzjonijiet tal-Ftehim ta’ sħubija huma ddedikati lir-relazzjonijiet kummerċjali bejn l-Unjoni u l-Kazakistan: minn total ta’ 287 artikolu tal-Ftehim, 185 artikolu minnhom, u għalhekk il-biċċa l-kbira tagħhom (Artikoli 14 sa 198), jagħmlu parti mit-Titolu III (“Kummerċ u Negozju”). Minbarra dispożizzjonijiet tradizzjonali li llum il-ġurnata jagħmlu parti mir-repertorju standard ta’ għadd ta’ ftehimiet kummerċjali (pereżempju, ir-regolamenti dwar in-nazzjon l-iktar iffavorit, it-trattament nazzjonali, il-miżuri antidumping u kumpensatorji), huma inklużi wkoll regoli komparattivament moderni kif huma pjuttost komuni fi ftehimiet kummerċjali ta’ data iktar reċenti (pereżempju, ir-regolamenti li jagħmlu parti mill-oqsma tad-dritt tal-kompetizzjoni u tal-akkwist pubbliku kif ukoll id-dispożizzjonijiet għall-infurzar tad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali) (
39
).
72.
Anki fil-preambolu tal-Ftehim huma enfasizzati l-prinċipji tal-ekonomija orjentata lejn is-suq (
40
) kif ukoll l-importanza li dejjem qiegħda tiżdied tar-relazzjonijiet kummerċjali u ta’ investiment bejn dawn iż-żewġ naħat (
41
); ir-relazzjonijiet ekonomiċi mill-qrib għandhom ikomplu jissaħħu u l-flussi ta’ kummerċ u ta’ investiment għandhom ikomplu jiġu estiżi (
42
); il-kummerċ u l-investimenti għandhom jiġu promossi iktar bil-qawwi abbażi tal-Ftehim tal-WTO (
43
); u għandhom jinħolqu kundizzjonijiet ibbilanċjati fir-relazzjonijiet kummerċjali bilaterali (
44
).
73.
Barra minn hekk, lil hinn mill-politika kummerċjali tradizzjonali, il-prinċipju tal-iżvilupp sostenibbli wkoll għandu rwol importanti fil-Ftehim ta’ sħubija, u l-partijiet tal-Ftehim huma impenjati li jtejbu s-saħħa pubblika kif ukoll il-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem bħala prerekwiżit għall-iżvilupp sostenibbli u t-tkabbir ekonomiku (
45
). Għaldaqstant, fit-Titolu IV (“Kooperazzjoni fil-Qasam tal-Iżvilupp Ekonomiku u Sostenibbli”) u fit-Titolu VI tal-Ftehim (“Politiki Oħra ta’ Kooperazzjoni”) hemm għadd ta’ kapitoli li jittrattaw temi li manifestament ma jagħmlux parti mill-PESK u li huma marbuta mal-kooperazzjoni għall-iżvilupp kif ukoll, skont il-każ, ma’ diversi politiki mħaddna fuq livell Komunitarju tat-Trattat FUE (pereżempju, l-ambjent, it-trasport, il-kultura u l-protezzjoni tal-konsumaturi).
74.
Fl-aħħar nett għandu jiġi nnotat li t-Titolu V tal-Ftehim ta’ sħubija huwa separatament iddedikat lill-“Kooperazzjoni fil-Qasam tal-Libertà, is-Sigurtà u l-Ġustizzja”. Is-sinjifikat ta’ din it-tema, li mill-perspettiva tad-dritt tal-Unjoni mhux biss tirrappreżenta rabtiet mal-ispazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja (Titolu V tat-Tielet Parti tat-Trattat FUE), iżda wkoll mal-kooperazzjoni għall-iżvilupp (Artikoli 208 u 209 TFUE) (
46
), huwa rifless ukoll b’mod ċar fil-preambolu tal-Ftehim ta’ sħubija. Hemmhekk il-partijiet tal-Ftehim juru d-determinazzjoni tagħhom li jiġġieldu l-kriminalità organizzata u t-traffikar ta’ bnedmin kif ukoll li jikkooperaw b’mod iktar intensiv fil-ġlieda kontra t-terroriżmu (
47
) u jridu li fi kwistjonijiet ta’ migrazzjoni jkollhom djalogu u kooperazzjoni iktar intensivi (
48
).
– Il-konklużjonijiet dwar il-kunsiderazzjoni tal-punti l-iktar importanti f’każ konkret
75.
Għalhekk, bħala konklużjoni, nista’ nikkonstata li huwa minnu li l-għanijiet u l-kontenut tal-Ftehim ta’ sħubija pjuttost għandhom rabtiet mal-PESK. Madankollu, għall-kuntrarju tal-fehma tal-Kunsill, dawn ir-rabtiet bl-ebda mod ma huma b’saħħithom biżżejjed sabiex il-punt l-iktar importanti tal-Ftehim jiġi identifikat fil-PESK.
76.
Fil-fehma tiegħi, l-imsemmija rabtiet tal-Ftehim ta’ sħubija mal-PESK lanqas ma huma b’saħħithom biżżejjed sabiex tkun iġġustifikata l-preżunzjoni li fir-rigward tal-komponent relatat mal-politika estera u ta’ sigurtà huwa kkonċernat wieħed minn ħafna komponenti tal-Ftehim li “huma marbuta b’mod inseparabbli, mingħajr ma wieħed huwa anċillari għal ieħor” (
49
). Għalkollox bil-kontra, fil-każ ineżami tista’ tiġi ddeterminata predominanza ċara ta’ materji li jinsabu barra mill-PESK u li għandhom jiġu attribwiti lid-diversi politiki fil-parti mħaddna fuq livell Komunitarju tat-trattati. B’hekk, f’dan il-każ bl-ebda mod ma jidhirli ġġustifikat l-użu simultanju ta’ bażijiet legali li jagħmlu parti mill-PESK u ta’ dawk li jagħmlu parti mill-politiki mħaddna fuq livell Komunitarju tat-Trattat FUE (kumulazzjoni ta’ bażijiet legali).
77.
Barra minn hekk, ir-rinunzja tal-applikazzjoni ta’ bażijiet legali li jagħmlu parti mill-PESK ma twassal għal ebda dgħufija tal-komponent relatat mal-politika estera u ta’ sigurtà tal-Ftehim ta’ sħubija. Dan għaliex l-għanijiet u l-kontenut tal-Ftehim ta’ sħubija identifikati hawn fuq, li għandhom rabtiet mal-politika estera u ta’ sigurtà, ma jistgħux jitwettqu biss bil-mezzi tradizzjonali tal-PESK. L-impenn favur id-demokrazija u l-istat tad-dritt, ir-rispett tad-drittijiet tal-bniedem, ir-riżoluzzjoni paċifika ta’ disputi kif ukoll il-ħarsien tad-dritt internazzjonali pjuttost jagħmlu parti mill-valuri fundamentali tal-Unjoni li jiggwidawha fl-azzjoni esterna sħiħa tagħha kif speċifikat fil-klawżola trasversali tal-Artikolu 21(1) TUE, jiġifieri mhux biss fil-qafas tal-PESK iżda pereżempju wkoll fil-qafas tal-politika kummerċjali komuni (Artikolu 207 TFUE) u tal-kooperazzjoni għall-iżvilupp (Artikolu 208(1) u Artikolu 209(2) TFUE).
78.
F’dan is-sens, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-ġurisdizzjonijiet tal-Unjoni fil-qasam tal-kooperazzjoni għall-iżvilupp ma jistgħux jiġu interpretati f’sens strett u li l-miżuri meħtieġa biex jintlaħqu l-għanijiet tal-kooperazzjoni għall-iżvilupp jistgħu jikkonċernaw diversi materji speċifiċi (
50
). Minn dan isegwi, inter alia, li l-kompetenzi tal-Unjoni fil-qasam tal-kooperazzjoni għall-iżvilupp jistgħu jkopru wkoll klawżoli fi ftehim ta’ kooperazzjoni jew ta’ sħubija li huma ddedikati lid-djalogu politiku u lir-rispett tad-drittijiet tal-bniedem (
51
).
C.
L-annullament tad-deċiżjoni kkontestata filwaqt li jinżammu b’mod provviżorju l-effetti tagħha
79.
Fid-dawl tal-argumenti esposti iktar ’il fuq, il-Kunsill skorrettament ibbaża fuq il-bżonnijiet tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 31(1) TUE meta adotta d-deċiżjoni kkontestata. Għaldaqstant, ir-raġuni għal invalidità mqajma mill-Kummissjoni għandha tintlaqa’.
80.
Meta l-Kunsill applika l-ewwel sentenza tal-Artikolu 31(1) TUE meta ħa deċiżjoni dwar il-pożizzjoni tal-Unjoni li għandha tiġi adottata fil-kunsill ta’ kooperazzjoni, b’mod żbaljat dan assuma li jeżisti l-obbligu ta’ unanimità minflok ma ħa vot b’maġġoranza kkwalifikata. Ma jistax jiġi eskluż li l-kontenut tad-deċiżjoni tiegħu kien ikun wieħed differenti li kieku kienet applikata r-regola tal-maġġoranza kkwalifikata minflok dik tal-unanimità (
52
).
81.
Konsegwentement, skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 264 TFUE, id-deċiżjoni kkontestata għandha tiġi ddikjarata nulla. Dan filwaqt li, kif sussidjarjament mitlub mill-Kunsill, minħabba raġunijiet ta’ ċertezza legali l-effetti tad-deċiżjoni annullata jinżammu skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 264(2) TFUE sakemm tittieħed deċiżjoni ġdida fil-Kunsill abbażi tar-regola ta’ votazzjoni korretta, jiġifieri l-maġġoranza kkwalifikata. Dan għaliex l-Unjoni diġà pparteċipat f’deċiżjonijiet tal-Kunsill ta’ Kooperazzjoni abbażi tal-pożizzjoni stabbilita fid-deċiżjoni msemmija. Anki jekk il-validità internazzjonali ta’ tali deċiżjonijiet tal-Kunsill ta’ Kooperazzjoni għandha tiddistingwi ruħha b’attenzjoni mill-validità ta’ pożizzjoni tal-Unjoni stabbilita minn qabel mill-Kunsill, kwalunkwe dubju fir-rigward tan-natura u l-portata tar-rabta tal-Unjoni mal-atti adottati mill-Kunsill ta’ Kooperazzjoni għandu jiġi eliminat mill-bidu nett.
82.
B’mod konformi mal-prattika reċenti (
53
), il-Qorti tal-Ġustizzja, madankollu, għandha żżomm l-effetti tad-deċiżjoni kkontestata biss sakemm ikun raġonevolment meħtieġ għat-teħid ta’ deċiżjoni ġdida fil-Kunsill. Fil-każ preżenti jidhirli li jkun xieraq li jiġi stabbilit terminu xieraq li ma għandux jaqbeż is-sitt xhur.
VI. Fuq l-ispejjeż
83.
Skont l-Artikolu 138(1) tar-Regoli tal-Proċedura, il-parti li titlef il-kawża għandha tiġi kkundannata għall-ispejjeż, jekk dawn ikunu ntalbu. Peress li, skont is-soluzzjoni proposta minni, bl-argumenti tiegħu l-Kunsill tilef il-kawża u l-Kummissjoni ressqet talba speċifika f’dan ir-rigward, il-Kunsill għandu jiġi kkundannat għall-ispejjeż.
VII. Konklużjoni
84.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi kif ġej:
1)
Id-Deċiżjoni tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea (UE) 2017/477 tat‑3 ta’ Marzu 2017 hija annullata.
2)
L-effetti tad-deċiżjoni annullata ser jinżammu sakemm il-Kunsill jadotta, b’maġġoranza kkwalifikata, deċiżjoni ġdida fi żmien xieraq li ma jistax jaqbeż is-sitt xhur.
3)
Il-Kunsill huwa kkundannat għall-ispejjeż.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.
(
2
)	It-test tal-Ftehim ta’ sħubija huwa stampat fil-ĠU 2016, L 29, p. 3.
(
3
)	Bil-frażi “imħaddna fuq livell Komunitarju” hawnhekk qiegħda infisser dawk il-materji tat-trattati li ma humiex stabbiliti b’mod intergovernattiv iżda b’mod sopranazzjonali; ara wkoll il-konklużjonijiet li diġà ppreżentajt fil-kawża Il‑Parlament vs Il‑Kunsill (Tanżanija, C‑263/14, EU:C:2015:729, punt 43).
(
4
)	Deċiżjoni tal-Kunsill (UE) 2016/123 tas‑26 ta’ Ottubru 2015 dwar l-iffirmar, f’isem l-Unjoni Ewropea, u l-applikazzjoni provviżorja tal-Ftehim Imsaħħaħ ta’ Sħubija u Kooperazzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha, min-naħa l-waħda, u r-Repubblika tal-Każakistan, min-naħa l-oħra (ĠU 2016, L 29, p. 1).
(
5
)	Deċiżjoni tal-Kunsill (UE) 2017/477 tat‑3 ta’ Marzu 2017 dwar il-pożizzjoni li għandha tiġi adottata f’isem l-Unjoni Ewropea fil-Kunsill ta’ Kooperazzjoni stabbilit taħt il-Ftehim Imsaħħaħ ta’ Sħubija u Kooperazzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha, min-naħa l-waħda, u r-Repubblika tal-Każakistan, min-naħa l-oħra fir-rigward tal-arranġamenti ta’ ħidma tal-Kunsill ta’ Kooperazzjoni, tal-Kumitat ta’ Kooperazzjoni, tas-sottokumitati speċjalizzati jew ta’ kwalunkwe organu ieħor (ĠU 2017, L 73, p. 15).
(
6
)	Proposta Konġunta tat‑3 ta’ Frar 2017 dwar il-pożizzjoni li għandha tiġi adottata f’isem l-Unjoni Ewropea, fil-Kunsill ta’ Kooperazzjoni stabbilit taħt il-Ftehim Imtejjeb ta’ Sħubija u Kooperazzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha u r-Repubblika tal-Każakistan fir-rigward tal-arranġamenti ta’ ħidma tal-Kunsill ta’ Kooperazzjoni, tal-Kumitat ta’ Kooperazzjoni, tas-sottokumitati speċjalizzati jew ta’ kwalunkwe organu ieħor, JOIN(2017) 5 final.
(
7
)	Għal distinzjoni bejn bażi legali proċedurali u sostantiva ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (Vjetnam, C‑13/07, EU:C:2009:190, punti 44 sa 47).
(
8
)	B’dan il-mod il-Kummissjoni barra minn hekk tirribatti ċerti argumenti li l-Kunsill ippreżenta fir-risposta tiegħu.
(
9
)	Sentenzi tal‑14 ta’ Ġunju 2016, Il‑Parlament vs Il‑Kunsill (Tanżanija, C‑263/14, EU:C:2016:435, punt 42), u tat‑28 ta’ Marzu 2017, Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, punt 85).
(
10
)	Sentenza tal‑24 ta’ Ġunju 2014, Il‑Parlament vs Il‑Kunsill (Mawrizju, C‑658/11, EU:C:2014:2025, punt 73); bl-istess sens is-sentenza tal‑14 ta’ Ġunju 2016, Il‑-Parlament vs Il‑Kunsill (Tanżanija, C‑263/14, EU:C:2016:435, punti 68 sa 85).
(
11
)	Sentenza tal‑24 ta’ Ġunju 2014, Il‑Parlament vs Il‑Kunsill (Mawrizju, C‑658/11, EU:C:2014:2025, punt 52).
(
12
)	Sentenza tat‑18 ta’ Diċembru 2014, Ir‑Renju Unit vs Il‑Kunsill (estensjoni tar-regolamenti soċjali għat-Turkija, C‑81/13, EU:C:2014:2449, punt 66).
(
13
)	Sentenza tal‑24 ta’ Ġunju 2014, Il‑Parlament vs Il‑Kunsill (Mawrizju, C‑658/11, EU:C:2014:2025, punt 53).
(
14
)	Ara, f’dan ir-rigward, il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Ir‑Renju Unit vs Il‑Kunsill (estensjoni tar-regolamenti soċjali għat-Turkija, C‑81/13, EU:C:2014:2114, nota ta’ qiegħ il-paġna 63); ara, f’dan is-sens, il-konklużjonijiet ippreżentati mill-Avukat Ġenerali Cruz Villalón fil-kawża Il‑Ġermanja vs Il‑Kunsill (dwieli u nbejjed, C‑399/12, EU:C:2014:289, punti 52 u 75), li jsemmi leġiżlazzjoni speċifika.
(
15
)	Ara, f’dan is-sens, il-konklużjonijiet ippreżentati mill-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe fil-kawża Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (Konferenza Dinjija tar-Radjukomunikazzjoni tal‑2015, C‑687/15, EU:C:2017:645, punt 81).
(
16
)	Sentenzi tad‑19 ta’ Lulju 2012, Il‑Parlament vs Il‑Kunsill (bażi legali ta’ miżuri restrittivi, C‑130/10, EU:C:2012:472, punt 80), tal‑24 ta’ Ġunju 2014, Il‑Parlament vs Il‑Kunsill (Mawrizju, C‑658/11, EU:C:2014:2025, punt 57), u tas‑6 ta’ Settembru 2017, Is‑Slovakkja u L‑Ungerija vs Il‑Kunsill (miżuri provviżorji fil-qasam tal-protezzjoni internazzjonali, C‑643/15 u C‑647/15, EU:C:2017:631, punt 46).
(
17
)	Sentenzi tal‑11 ta’ Ġunju 1991, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (diossidu tat-titanju, C‑300/89, EU:C:1991:244, punt 10), u tal‑14 ta’ Ġunju 2016, Il‑Parlament vs Il‑Kunsill (Tanżanija, C‑263/14, EU:C:2016:435, punt 43), kif ukoll l-Opinjoni 1/15 tas‑26 ta’ Lulju 2017 (ftehim ippjanat mal-Kanada fir-rigward tal-informazzjoni dwar il-passiġġieri, EU:C:2017:592, punt 76).
(
18
)	Sentenzi tas‑26 ta’ Settembru 2013, Ir‑Renju Unit vs Il‑Kunsill (estensjoni tar-regolamenti soċjali għaż-ŻEE, C‑431/11, EU:C:2013:589, punt 48), tas‑27 ta’ Frar 2014, Ir‑Renju Unit vs Il‑Kunsill (estensjoni tar-regolamenti soċjali għall-Isvizzera, C‑656/11, EU:C:2014:97, punt 50), u tat‑18 ta’ Diċembru 2014, Ir‑Renju Unit vs Il‑Kunsill (estensjoni tar-regolamenti soċjali għat-Turkija, C‑81/13, EU:C:2014:2449, punt 38).
(
19
)	Ara, f’dan is-sens, inter alia l-Opinjoni 2/00 tas‑6 ta’ Diċembru 2001 (Protokoll ta’ Kartaġena dwar il-Bijosigurtà, EU:C:2001:664, punt 22).
(
20
)	Sentenzi tal‑10 ta’ Jannar 2006, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (Konvenzjoni ta’ Rotterdam, C‑94/03, EU:C:2006:2, punt 50), tal‑24 ta’ Ġunju 2014, Il‑Parlament vs Il‑Kunsill (Mawrizju, C‑658/11, EU:C:2014:2025, punt 48), u Ir‑Renju Unit vs Il‑Kunsill (estensjoni tar-regolamenti soċjali għat-Turkija, C‑81/13, EU:C:2014:2449, punt 36).
(
21
)	Sentenza tat‑23 ta’ Frar 1988, Ir‑Renju Unit vs Il‑Kunsill (sustanzi li jkollhom azzjoni ormonika, 68/86, EU:C:1988:85, punt 24), Opinjoni 1/94 (Ftehim tal-WTO, EU:C:1994:384, punt 52), u s-sentenza tal‑25 ta’ Ottubru 2017, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (Konferenza Dinjija tar-Radjukomunikazzjoni tal‑2015, C‑687/15, EU:C:2017:803, punt 42).
(
22
)	Ara, pereżempju, is-sentenzi tas‑26 ta’ Settembru 2013, Ir‑Renju Unit vs Il‑Kunsill (estensjoni tar-regolamenti soċjali għaż-ŻEE, C‑431/11, EU:C:2013:589, partikolarment punt 61), tas‑27 ta’ Frar 2014, Ir‑Renju Unit vs Il‑Kunsill (estensjoni tar-regolamenti soċjali għall-Isvizzera, C‑656/11, EU:C:2014:97, partikolarment punt 64), u tat‑18 ta’ Diċembru 2014, Ir‑Renju Unit vs Il‑Kunsill (estensjoni tar-regolamenti soċjali għat-Turkija, C‑81/13, EU:C:2014:2449, partikolarment punt 63).
(
23
)	Ħsieb simili ħafna huwa espress fis-sentenza tal‑25 ta’ Ottubru 2017, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (Ftehim ta’ Lisbona rivedut, C‑389/15, EU:C:2017:798, punt 64), li tipprovdi li l-modalitajiet li jipprevedi ftehim internazzjonali sabiex jiżgura l-eżekuzzjoni u l-amministrazzjoni futura tiegħu għandhom jiġu evalwati fid-dawl tal-għanijiet li wasslu lill-partijiet għall-konklużjoni ta’ dan il-ftehim, u mhux l-oppost. Fl-istess sens, l-Opinjoni 2/15 tas‑16 ta’ Mejju 2017 (Ftehim ta’ Kummerċ Ħieles ma’ Singapor, EU:C:2017:376, punt 276) tipprovdi li d-dispożizzjonijiet organizzatorji fi ftehim internazzjonali għandhom karattru sussidjarju u b’hekk jaqgħu fl-istess ġurisdizzjoni bħad-dispożizzjonijiet sostanzjali li jkunu qegħdin jakkumpanjaw.
(
24
)	Opinjoni 2/00 tas‑6 ta’ Diċembru 2001 (Protokoll ta’ Kartaġena dwar il-Bijosigurtà, EU:C:2001:664, punt 23), kif ukoll is-sentenzi tal‑11 ta’ Ġunju 2014, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (Ftehim qafas mal-Filippini, C‑377/12, EU:C:2014:1903, punt 34), u tal‑14 ta’ Ġunju 2016, Il‑Parlament vs Il‑Kunsill (Tanżanija, C‑263/14, EU:C:2016:435, punt 44).
(
25
)	Ara f’dan ir-rigward il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (Vjetnam, C‑13/07, EU:C:2009:190, punt 113).
(
26
)	Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenzi tat‑3 ta’ Diċembru 1996, Il‑Portugall vs Il‑Kunsill (Ftehim ta’ kooperazzjoni mal-Indja, C‑268/94, EU:C:1996:461), u tal‑11 ta’ Ġunju 2014, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (Ftehim qafas mal-Filippini, C‑377/12, EU:C:2014:1903); b’mod simili, fis-sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2008, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (armi ta’ kalibru żgħir, C‑91/05, EU:C:2008:288) kienu kkonċernati r-rabtiet ta’ miżura tal-Kunsill fil-qasam tal-PESK ma’ ftehim ta’ sħubija.
(
27
)	Sentenzi tal‑20 ta’ Mejju 2008, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (armi ta’ kalibru żgħir, C‑91/05, EU:C:2008:288, partikolarment punti 73 u 74), u tal‑14 ta’ Ġunju 2016, Il‑Parlament vs Il‑Kunsill (Tanżanija, C‑263/14, EU:C:2016:435, punti 44 sa 55).
(
28
)	Erġa’ ara s-sentenzi elenkati fin-noti ta’ qiegħ il-paġna 26 u 27.
(
29
)	Sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2008, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (armi ta’ kalibru żgħir, C‑91/05, EU:C:2008:288, punt 75); ara, barra minn hekk, il-ġurisprudenza elenkata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 21.
(
30
)	Sentenzi tal‑10 ta’ Jannar 2006, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (Konvenzjoni ta’ Rotterdam, C‑94/03, EU:C:2006:2, punt 51), u Il‑Kummissjoni vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (importazzjoni ta’ kimiċi perikolużi, C‑178/03, EU:C:2006:4, punt 56), kif ukoll tal‑20 ta’ Mejju 2008, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (armi ta’ kalibru żgħir, C‑91/05, EU:C:2008:288, punti 99, 108 u 109), u tas‑6 ta’ Novembru 2008, Il‑Parlament vs Il‑Kunsill (telf tal-Bank Ewropew tal-Investiment, C‑155/07, EU:C:2008:605, punt 84).
(
31
)	Erġa’ ara l-Opinjoni 2/00 tas‑6 ta’ Diċembru 2001 (Protokoll ta’ Kartaġena dwar il-Bijosigurtà, EU:C:2001:664, punt 23), kif ukoll is-sentenzi tal‑11 ta’ Ġunju 2014, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (Ftehim qafas mal-Filippini, C‑377/12, EU:C:2014:1903, punt 34), u tal‑14 ta’ Ġunju 2016, Il‑Parlament vs Il‑Kunsill (Tanżanija, C‑263/14, EU:C:2016:435, punt 44).
(
32
)	It-tieni premessa tal-preambolu tal-Ftehim ta’ sħubija.
(
33
)	Id-disa’ premessa tal-preambolu tal-Ftehim ta’ sħubija.
(
34
)	L-għaxar premessa tal-preambolu tal-Ftehim ta’ sħubija.
(
35
)	Il-ħdax-il premessa tal-preambolu tal-Ftehim ta’ sħubija.
(
36
)	It-tnax-il premessa tal-preambolu tal-Ftehim ta’ sħubija.
(
37
)	It-tielet premessa tal-preambolu tal-Ftehim ta’ sħubija.
(
38
)	Ir-raba’ premessa tal-preambolu tal-Ftehim ta’ sħubija.
(
39
)	Ara, f’dan ir-rigward, pereżempju l-Opinjoni 2/15 tas‑16 ta’ Mejju 2017 (Ftehim ta’ Kummerċ Ħieles ma’ Singapor, EU:C:2017:376, punt 276).
(
40
)	Il-ħames premessa tal-preambolu tal-Ftehim ta’ sħubija.
(
41
)	Is-sitt premessa tal-preambolu tal-Ftehim ta’ sħubija.
(
42
)	Is-seba’ premessa tal-preambolu tal-Ftehim ta’ sħubija.
(
43
)	It-tmien premessa tal-preambolu tal-Ftehim ta’ sħubija; ara wkoll is-sbatax-il premessa tal-imsemmi preambolu.
(
44
)	Is-sittax-il premessa tal-preambolu tal-Ftehim ta’ sħubija.
(
45
)	It-tmintax, it-tnejn u għoxrin u l-erbgħa u għoxrin premessa tal-preambolu tal-Ftehim ta’ sħubija.
(
46
)	Is-sentenzi tal‑20 ta’ Mejju 2008, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (armi ta’ kalibru żgħir, C‑91/05, EU:C:2008:288), u tal‑11 ta’ Ġunju 2014, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (Ftehim qafas mal-Filippini, C‑377/12, EU:C:2014:1903, partikolarment punti 55 u 60) jipprovdu stampa tar-rabtiet mal-kooperazzjoni għall-iżvilupp.
(
47
)	L-erbatax-il premessa tal-preambolu tal-Ftehim ta’ sħubija.
(
48
)	Il-ħmistax-il premessa tal-preambolu tal-Ftehim ta’ sħubija.
(
49
)	Erġa’ ara l-Opinjoni 2/00 tas‑6 ta’ Diċembru 2001 (Protokoll ta’ Kartaġena dwar il-Bijosigurtà, EU:C:2001:664, punt 23), kif ukoll is-sentenzi tal‑11 ta’ Ġunju 2014, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (Ftehim qafas mal-Filippini, C‑377/12, EU:C:2014:1903, punt 34), u tal‑14 ta’ Ġunju 2016, Il‑Parlament vs Il‑Kunsill (Tanżanija, C‑263/14, EU:C:2016:435, punt 44).
(
50
)	Sentenzi tat‑3 ta’ Diċembru 1996, Il‑Portugall vs Il‑Kunsill (Ftehim ta’ kooperazzjoni mal-Indja, C‑268/94, EU:C:1996:461, punti 37 sa 39), u tal‑11 ta’ Ġunju 2014, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (Ftehim qafas mal-Filippini, C‑377/12, EU:C:2014:1903, punti 38, 42 u 43); b’mod simili s-sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2008, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (armi ta’ kalibru żgħir, C‑91/05, EU:C:2008:288, punt 92).
(
51
)	Sentenzi tat‑3 ta’ Diċembru 1996, Il‑Portugall vs Il‑Kunsill (Ftehim ta’ kooperazzjoni mal-Indja, C‑268/94, EU:C:1996:461, partikolarment punti 24 u 39), u tal‑20 ta’ Mejju 2008, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (armi ta’ kalibru żgħir, C‑91/05, EU:C:2008:288, punt 65).
(
52
)	F’dan is-sens is-sentenzi tat‑23 ta’ Frar 1988, Ir‑Renju Unit vs Il‑Kunsill (tiġieġ tal-bajd, 131/86, EU:C:1988:86, punt 11), u tad‑29 ta’ Marzu 1990, Il‑Greċja vs Il‑Kunsill (Chernobyl, C‑62/88, EU:C:1990:153, punt 12); ara, barra minn hekk, is-sentenza tas‑27 ta’ Settembru 1988, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (Sistema Armonizzata, 165/87, EU:C:1988:458, punt 19).
(
53
)	Sentenzi tat‑22 ta’ Ottubru 2013, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (servizzi b’aċċess kundizzjonali, C‑137/12, EU:C:2013:675, punt 81), tas‑6 ta’ Mejju 2014, Il‑Kummissjoni vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (skambju ta’ informazzjoni dwar reati tat-traffiku relatati mas-sikurezza fit-toroq, C‑43/12, EU:C:2014:298, punt 56), u tal‑25 ta’ Ottubru 2017, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (Ftehim ta’ Lisbona rivedut, C‑389/15, EU:C:2017:798, punt 84); ara wkoll is-sentenza tal‑5 ta’ Settembru 2012, Il‑Parlament vs Il‑Kunsill (sorveljanza tal-fruntieri esterni tal-baħar, C‑355/10, EU:C:2012:516, punt 90).