62004CC0316_PL
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
1. W niniejszej sprawie College van Beroep voor het bedrijfsleven (sąd administracyjny ds. handlowych i przemysłowych, Niderlandy), zwrócił się do Trybunału o wykładnię art. 8 dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin(2) i art. 16 dyrektywy dotyczącej produktów biobójczych(3) .
2. Artykuły te ustanawiają środki przejściowe dla wprowadzania w życie obu dyrektyw.
3. Sprawa przedstawia się następująco. Dyrektywy te wymagają od państw członkowskich ustalenia procedury udzielania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu środków ochrony roślin i produktów biobójczych. Obie dyrektywy przewidują stosowanie krajowych systemów udzielania zezwoleń na dopuszczenie takich produktów w okresie przejściowym, przypadającym przed dokonaniem oceny na poziomie wspólnotowym danych substancji czynnych. W tym okresie przejściowym, Niderlandy dokonały zmiany w swoim systemie krajowym, tak by w efekcie dopuścić wnioski o automatyczne zezwolenie na dopuszczenie środków ochrony roślin i produktów biobójczych, które i) uzyskały już wcześniej zezwolenie i ii) zawierały substancje czynne określone przez właściwy organ. W drodze decyzji podjętej na podstawie w ten sposób zmienionej ustawy właściwy organ określił więc pewną ilość substancji czynnych. Ważność tej decyzji została zakwestionowana, między innymi na podstawie tego, że zmieniona ustawa nie jest zgodna z wyżej wymienionymi dyrektywami.
Uregulowania wspólnotowe
Dyrektywa dotycząca środków ochrony roślin
4. Dyrektywa dotycząca środków ochrony roślin dotyczy zarówno „środków ochrony roślin”, jak i „substancji czynnych” w takich środkach.
5. Środki ochrony roślin są zdefiniowane jako „substancje czynne lub preparaty zawierające jedną lub więcej substancji czynnych, mające postać handlową, w której dostarczane są użytkownikom”, które są głównie przeznaczone do ochrony roślin i produktów roślinnych przed organizmami szkodliwymi(4) . Dyrektywa dotyczy odpowiednio pestycydów, fungicydów i pestycydów stosowanych do roślin.
6. Artykuł 3 ust. 1 wymaga, by państwa członkowskie ustanowiły przepisy stanowiące, iż środki ochrony roślin nie mogą być wprowadzane do obrotu i stosowane na ich terytorium, chyba że zezwolą na ich dopuszczenie zgodnie z dyrektywą.
7. Artykuł 4 ust. 1 wymaga, by państwa członkowskie zapewniły, że środek ochrony roślin dopuszcza się do obrotu, wyłącznie jeżeli po pierwsze substancje czynne wchodzące w jego skład są wymienione w załączniku I oraz spełnione są kryteria tam ustanowione [art. 4 ust. 1 lit. a)], a po drugie spełniony jest szereg kryteriów wskazanych w art. 4 ust. 1 lit. b)–f). Artykuł 4 ust. 1 lit. b)–e) zasadniczo dotyczy bezpieczeństwa i skuteczności stosowanego środka. Artykuł 4 ust. 1 lit. f) wymaga, by maksymalne poziomy pozostałości zostały określone przez państwa członkowskie oraz zgłoszone Komisji i zaakceptowane przez nią.
8. W chwili wydania dyrektywy załącznik I był pusty, w oczekiwaniu na zakończenie poszczególnych etapów wspólnotowej procedury oceny przewidzianych przez prawodawstwo. Pierwszy wpis do tego załącznika zaczął obowiązywać od dnia 1 stycznia 1999 r.; kolejne wpisy były dokonywane za pomocą szeregu dyrektyw do 2003 r.
9. Artykuł 4 ust. 5 stanowi:
„Zezwolenia mogą być w każdym momencie poddawane przeglądowi, jeżeli istnieją przesłanki [by przypuszczać], że nie jest już spełniony którykolwiek z wymogów określonych w ust. 1 […]”.
10. Artykuł 8 zatytułowany jest „Środki przejściowe i odstępstwa”.
11. Akapit pierwszy art. 8 ust. 2 stanowi, że w drodze odstępstwa od art. 4 oraz bez uszczerbku dla ust. 3 „państwo członkowskie może w okresie 12 lat od dnia notyfikacji [dyrektywy] zezwolić na wprowadzenie do obrotu na swoim terytorium środków ochrony roślin zawierających substancje czynne niewymienione w załączniku I, a znajdujące się w obrocie dwa lata po notyfikacji niniejszej dyrektywy”.
12. Artykuł 8 ust. 3 stanowi, co następuje:
„Państwa członkowskie podczas dokonywania przeglądu środków ochrony roślin zawierających substancję czynną, zgodnie z ust. 2 oraz przed dokonaniem takiego przeglądu, stosują wymogi ustanowione w art. 4 ust. 1 lit. b) ppkt i)–v) i art. 4 ust. 1 lit. c)–f) zgodnie z przepisami krajowymi dotyczącymi dostarczania danych”.
13. Okres 12 lat, o którym mowa w art. 8 ust. 2, został przedłużony do dnia 31 grudnia 2005 r. dla niektórych substancji czynnych, a do dnia 31 grudnia 2008 r. dla innych(5) .
14. Artykuł 13 ust. 1 określa dokumenty, których złożenia wraz z wnioskiem o zezwolenie na dopuszczenie środka ochrony roślin do obrotu państwa członkowskie powinny wymagać od wnioskodawców. Artykuł 13 ust. 6 stanowi:
„W drodze odstępstwa od przepisów ust. 1 w odniesieniu do substancji czynnych znajdujących się w obrocie przez dwa lata po notyfikacji niniejszej dyrektywy państwa członkowskie mogą, przy właściwym uwzględnieniu przepisów traktatu, w dalszym ciągu stosować poprzednio obowiązujące zasady krajowe dotyczące danych, dopóki takie substancje nie zostaną włączone do załącznika I”.
15. Artykuł 23 ust. 1 wymaga, by państwa członkowskie wprowadziły w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy w ciągu dwóch lat od dnia jej notyfikacji. Powszechnie wiadomo, iż dyrektywa została notyfikowana w dniu 26 lipca 1991 r.
Dyrektywa dotycząca środków biobójczych
16. Motyw 20 dyrektywy dotyczącej produktów biobójczych stanowi, iż należy zagwarantować ścisłą koordynację z innymi przepisami wspólnotowymi, a w szczególności z dyrektywą dotyczącą środków ochrony roślin.
17. Dyrektywa dotyczy dopuszczania i wprowadzania do obrotu produktów biobójczych w państwach członkowskich(6) .
18. „Produkty biobójcze” zdefiniowane są jako „substancje czynne i preparaty zawierające jedną lub więcej substancji czynnych, które są prezentowane w postaci, w jakiej dostarcza się je użytkownikowi, które mają służyć do niszczenia, odstraszania lub unieszkodliwiania organizmów szkodliwych, zapobiegać ich działaniu lub walczyć z nimi w jakikolwiek inny sposób, przez działanie chemiczne lub biologiczne”(7) . „Szkodliwy organizm” zdefiniowany jest jako: „każdy organizm, którego obecność jest niepożądana lub wywiera szkodliwy wpływ na ludzi, ich działania, produkty, których używają lub wytwarzają, zwierzęta lub dla środowiska naturalnego”(8) . Jako tytuły głównych grup wyczerpującego wykazu 23 typów produktów biobójczych załączonego do dyrektywy wyróżnione są środki odkażające i produkty biobójcze o szerokim zastosowaniu, środki konserwujące oraz środki do zwalczania szkodników(9) .
19. Zgodnie z art. 3 ust. 1 państwa członkowskie „stanowią, że produkt biobójczy nie może zostać wprowadzony na rynek [do obrotu] ani wykorzystany na ich obszarze, o ile nie został dopuszczony zgodnie z przepisami niniejszej dyrektywy”.
20. Artykuł 5 ust. 1 stanowi, że państwa członkowskie dopuszczają produkt biobójczy, wyłącznie jeżeli „wchodzące w jego skład substancje czynne zawarte są w załączniku I lub IA oraz jeżeli spełnione są wymogi określone w wymienionych załącznikach”, oraz gdy spełnione są pewne dodatkowe przesłanki.
21. W momencie przyjęcia dyrektywy dotyczącej produktów biobójczych załączniki te były puste i tak jest nadal. Dyrektywa ustanowiła procedurę włączania środków czynnych do załączników po przeprowadzeniu procedury oceny.
22. Artykuł 8 ust. 2 stanowi, że państwa członkowskie wymagają, aby wnioskodawca o wydanie zezwolenia na dopuszczenie produktu biobójczego przedstawił dokumentację, której zawartość określona jest w art. 8 ust. 4.
23. Artykuł 16 zatytułowany jest „Środki przejściowe”. Artykuł 16 ust. 1 stanowi:
„W drodze dalszych odstępstw od przepisów art. 3 ust. 1, art. 5 ust. 1 i art. 8 ust. 2 i 4 […] państwo członkowskie może, na okres 10 lat od [14 maja 2000 r.], w dalszym ciągu stosować swój system lub praktykę obowiązującą przy wprowadzaniu na rynek [do obrotu] produktów biobójczych. W szczególnych wypadkach może ono, zgodnie z obowiązującymi przepisami krajowymi, zezwolić na wprowadzenie na rynek [do obrotu] na jego terytorium produktu biobójczego zawierającego substancje czynne, które nie są ujęte w załączniku I lub IA dla tego rodzaju produktu. Takie substancje czynne muszą w dniu [14 maja 2000 r.] znajdować się na rynku [w obrocie] jako substancje czynne produktu biobójczego […]”.
24. Artykuł 34 stanowi, że państwa członkowskie powinny wprowadzić w życie przepisy niezbędne do zastosowania się do tej dyrektywy nie później niż w ciągu 24 miesięcy od dnia jej wejścia w życie. Artykuł 35 stanowi, że dyrektywa ta wchodzi w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu, to jest w dniu 14 maja 1998 r.
Uregulowania krajowe
Prawo krajowe przed wprowadzeniem zmiany z 2002 r.
25. Ustawa o pestycydach (Bestrijdingsmiddelenwet) z 1962 r.(10) (zwana dalej „BMW”) ustanawia College voor de toelating van bestrijdingsmiddelen (radę do spraw zezwoleń na dopuszczanie pestycydów do obrotu, zwaną dalej „CTB”) i stanowi, że decyzje dotyczące zezwolenia na dopuszczenie lub rejestracji pestycydów podejmowane są na wniosek przez CTB. W 1994 r. do BMW wprowadzono zmiany w celu wdrożenia dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin(11) .
26. Sekcja 2 BMW, zatytułowana „Zezwolenia na dopuszczenie i rejestracja pestycydów”, obejmuje art. 2–5.
27. Artykuł 2 ust. 1 stanowi:
„Zakazane jest dostarczanie, posiadanie, składowanie, wprowadzanie i wykorzystywanie w Niderlandach wszelkich pestycydów, co do których nie wykazano, że uzyskały zezwolenie wydane na podstawie niniejszej ustawy lub – w przypadku środków biobójczych o nieznacznym stopniu ryzyka – zostały zarejestrowane”.
28. Artykuł 3 ust. 1 zasadniczo dokonuje transpozycji postanowień art. 4 ust. 1 dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin. W szczególności art. 3 ust. 1 lit. a) pkt 1–10 określa przesłanki, które co do zasady odpowiadają przesłankom wskazanym w art. 4 ust. 1 lit. b) ppkt i)–v) dyrektywy, a art. 3 ust. 1 lit. b)–d) odzwierciedla art. 4 ust. 1 lit. c)–e) dyrektywy.
29. Artykuł 3 ust. 2 lit. a) dokonuje transpozycji postanowień art. 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin.
30. Artykuł 3a ust. 1 stanowi:
„Mogą zostać ustanowione bardziej szczegółowe zasady dotyczące kryteriów udzielania zezwoleń i rejestracji, o których mowa w art. 3 ust. 1 lit. a) i ust. 2 lit. c), a zasady regulujące ocenę mogą zostać określone w generalnym akcie administracyjnym lub na jego podstawie”.
31. Artykuł 4 ust. 1 stanowi, że decyzje dotyczące zezwoleń na dopuszczenie lub rejestracji pestycydów podejmowane są na wniosek przez CTB.
32. Artykuł 5 ust. 1 stanowi, że zezwolenie na dopuszczenie do obrotu albo rejestracja pestycydów są ważne przez odnawialny okres nieprzekraczający 10 lat, który zostanie określony w decyzji dotyczącej zezwolenia lub rejestracji.
Okoliczności wprowadzenia zmiany z 2002 r.
33. Skoro art. 4 ust. 1 dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin wymaga jako warunku zezwolenia na dopuszczenie do obrotu takiego środka przez państwo członkowskie, by substancje czynne wchodzące w jego skład były wymienione w załączniku I do tej dyrektywy i by spełnione były kryteria tam ustanowione, krajowe systemy dopuszczania do obrotu nie mogły w pełni wykonywać dyrektywy zanim załącznikowi nie nadano treści. Jak wskazano powyżej(12), proces ten rozpoczął się dopiero w 1999 r. i nie został ukończony do dnia dzisiejszego. Sąd krajowy wyjaśnia, że w latach dziewięćdziesiątych rząd niderlandzki postanowił ustanowić ocenę oraz przegląd środków ochrony roślin przed wspólnotową oceną substancji czynnych. Decyzja ta została podjęta z powodu intensywnego stosowania takich środków w Niderlandach i szczególnych uwarunkowań, które tam występują, takich jak intensywna uprawa rolna, duża gęstość zaludnienia i obecność ogromnej ilości wód powierzchniowych.
34. Jako że do roku 2000 miał miejsce niewystarczający postęp, CTB postanowił potraktować ocenę substancji czynnych jako zadanie priorytetowe i sporządził listy substancji sklasyfikowanych ze względu na stopień ryzyka jakie stanowią dla ludzi, zwierząt i środowiska. Substancje czynne stanowiące wysokie ryzyko pod względem tych czynników zostały umieszczone na liście A. Substancje czynne, co do których CTB uznał, że stanowią nieznaczne ryzyko lub niskie ryzyko umieszczono odpowiednio na liście B lub C.
35. Odnośnie do produktów, których substancje czynne zostały umieszczone na liście B lub C, CTB przyjął tak zwane „proceduralne decyzje w sprawie odnowienia”, za pomocą których, jak się wydaje, dotychczasowe zezwolenia były na wniosek automatycznie odnawiane z chwilą wygaśnięcia. Orzeczeniem z dnia 2 lipca 2002 r. sąd krajowy orzekł, że CTB nie posiadał kompetencji do odnawiania zezwoleń. W związku z tym do BMW został dodany art. 25d, obowiązujący od dnia 4 grudnia 2002 r., w celu ustanowienia podstawy prawnej dla praktyki stosowanej przez CTB.
Zmiana z 2002 r. – art. 25d
36. Artykuł 25d zasadniczo ustanawia ponowne zezwolenie z mocy prawa – a zatem bez pełnej oceny, która w przeciwnym razie wymagana byłaby zgodnie z art. 3 ust. 1 BMW – dla produktów, na które wcześniej wydano zezwolenie, zawierających substancje czynne, które zostały wskazane przez CTB. Natomiast przy określaniu substancji czynnej od CTB wymagane jest „branie pod uwagę” wpływu tej substancji, o którym mowa w art. 3 ust. 1 lit. a) pkt 3–10 BMW dokonującym transpozycji art. 4 ust. 1 lit. b) ppkt iii)–v) dyrektywy. Wydaje się bezsporne, że substancje czynne określone przez CTB zgodnie z art. 25d (bądź w każdym razie te substancje czynne, o których mowa w niniejszej sprawie) są substancjami wymienionymi na liście B i C.
37. Artykuł 25d brzmi następująco:
„1. W drodze odstępstwa od postanowień art. 3, 3a, art. 4 ust. 1 oraz art. 5 ust. 1 lub przepisów ustanowionych w celu ich wykonania w odniesieniu do środka ochrony roślin zawierającego substancję czynną lub substancje czynne wskazane przez [CTB] udziela się zezwolenia lub dokonuje rejestracji z mocy prawa z datą wskazaną w ust. 3.
2. W celu określenia substancji czynnej wskazanej w ust. 1 bierze się pod uwagę wpływ tej substancji, o którym mowa w art. 3 ust. 1 lit. a) pkt 3–10.
3. Zezwolenie lub rejestracja, o których mowa w ust. 1, są skuteczne w dniu wygaśnięcia zezwolenia lub rejestracji udzielonej na podstawie art. 4 [i], w drodze odstępstwa od art. 5 ust. 1, są ważne do dnia upływu terminu wprowadzenia w życie przepisu wspólnotowego dotyczącego danych substancji czynnych, w rozumieniu art. 3 ust. 2 lit. a), lecz w każdym razie pozostają ważne po 26 lipca 2003 r. lub 15 maja 2010 r., jeśli najpóźniej w jednej z tych dat żaden przepis wspólnotowy wskazujący, czy dana substancja czynna może zostać wykorzystana jako składnik środka ochrony roślin lub środka biobójczego, nie zostanie ustanowiony.
[…]
6. Akapit 1:
a) nie ma zastosowania do pestycydów, na które nie będzie mogło zostać wydane zezwolenie lub które nie będą mogły zostać zarejestrowane na podstawie przepisu wspólnotowego;
b) nie ma zastosowania do pestycydów, na które zezwolenie lub których rejestracja będą musiały zostać cofnięte, na podstawie przepisu wspólnotowego, z dniem upływu terminu wprowadzenia w życie przepisu wspólnotowego;
c) ma zastosowanie wyłącznie do pestycydów zawierających substancję czynną, która znajdowała się już w sprzedaży przed dniem 26 lipca 1993 r. w przypadku środka ochrony roślin lub 15 maja 2000 r. w przypadku produktu biobójczego i nie była określona w przepisie wspólnotowym, o którym mowa w art. 3 ust. 2 lit. a);
d) ma zastosowanie wyłącznie do pestycydów, na które udzielono zezwolenia lub na które ostatnim razem zezwolono w dniu 1 stycznia 2001 r., lub które zostały zarejestrowane;
[…]”.
38. Rząd niderlandzki podnosi w swych uwagach, że art. 25d ma na celu dokonanie transpozycji art. 8 ust. 2 dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin i art. 16 ust. 1 dyrektywy dotyczącej produktów biobójczych. Rząd ten oświadczył również na rozprawie, że warunkiem udzielenia zezwolenia z mocy prawa na podstawie art. 25d jest to, by nowy wniosek złożony został wraz z pełną dokumentacją.
Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
39. Decyzją z dnia 12 czerwca 2002 r. CTB zakwalifikował dużą ilość substancji czynnych do substancji czynnych w rozumieniu art. 25d BMW. Decyzję wydano na podstawie art. 25d, a weszła w życie w tym samym dniu co to postanowienie, a mianowicie w dniu 4 grudnia 2002 r. Bezsporne jest, że środki ochrony roślin zawierające te substancje czynne znajdowały się już w obrocie dwa lata po dacie notyfikacji dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin, że produkty biobójcze zawierające te substancje czynne znajdowały się już w obrocie w dniu 14 maja 2000 r. i że na produkty te wydano wcześniej zezwolenie zgodnie z BMW; a zatem produkty te uzyskały zezwolenia z mocy prawa.
40. Decyzją z dnia 12 maja 2004 r. CTB uznał za bezzasadne zarzuty przeciwko decyzji z dnia 12 czerwca 2002 r., podniesione przez Stichting Zuidhollandese Milieufederatie (południowoniderlandzkie stowarzyszenie ochrony środowiska, zwane dalej „Stichting”).
41. Stichting wniosło przeciwko tej decyzji skargę do College van Beroep voor het bedrijfsleven. Argumentowało zasadniczo, że art. 25d BMW jest niezgodny z dyrektywą dotyczącą środków ochrony roślin. Dyrektywa ta stanowi, że środki ochrony roślin mogą uzyskać zezwolenie na dopuszczenie do obrotu, wyłącznie jeśli zostanie wykazane, że zostały spełnione kryteria zawarte w art. 4 tejże dyrektywy. Artykuł 8 ust. 2 dyrektywy mówi o „zezwalaniu”, a zatem odnosi się do całej procedury ustanowionej w art. 4.
42. Sąd krajowy uważa, że art. 25d BMW różni się zarówno jeśli chodzi o procedurę, jak i ocenę, od systemu oceny ustanowionego w sekcji 2 BMW. Jeśli chodzi o procedurę, art. 25d wprowadza instrument udzielania zezwoleń na pestycydy z mocy prawa, podczas gdy sekcja 2 BMW za podstawę przyjmuje indywidualną decyzję w sprawie każdego zezwolenia. Odnośnie do oceny art. 25d przewiduje badanie substancji czynnej, a Sekcja 2 ustanawia ocenę pestycydu. Istnieje zasadnicza różnica w zakresie intensywności pomiędzy taką oceną a badaniem. W przypadku zwykłego badania środka ochrony roślin zgodnie z art. 3 i 3a BMW przeprowadzana jest kompleksowa ocena substancji i jej produktów rozkładu, zgodna z zasadami dotyczącymi dopuszczania do obrotu ustanowionymi w dyrektywie dotyczącej środków ochrony roślin oraz w dyrektywie dotyczącej środków biobójczych. Natomiast udzielenie zezwolenia na pestycyd z mocy prawa wynika z zakwalifikowania substancji czynnej z uwzględnieniem wpływu tej substancji na zdrowie ludzi i zwierząt oraz środowisko, określonego w art. 25d ust. 2 BMW.
43. College van Beroep voor het bedrijfsleven zawiesił postępowanie i skierował do Trybunału Sprawiedliwości sześć pytań prejudycjalnych(13) .
44. Uwagi pisemne przedłożyły Stichting, 3M Nederland BV i 81 innych zainteresowanych stron(14), będący interwenientami w postępowaniu przed sądem krajowym (zwane dalej „3M Nederland i in”.) oraz rządy: duński, francuski i niderlandzki i Komisja. Rząd niderlandzki oświadcza, że jego uwagi zostały przedłożone również w imieniu CTB.
W przedmiocie pytania pierwszego
45. Poprzez pytanie pierwsze sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy art. 8 dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin bądź art. 16 dyrektywy dotyczącej produktów biobójczych może być stosowany przez sąd krajowy po upływie terminu wskazanego, odpowiednio, w art. 23 dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin i art. 34 dyrektywy dotyczącej produktów biobójczych. Z postanowienia odsyłającego wynika jasno, że podniesioną kwestię stanowi to, czy art. 8 i 16 wywierają skutek bezpośredni; wydaje się, że sąd krajowy uważa, iż będzie mógł przeprowadzić ocenę zgodności art. 25d BMW z tymi przepisami tylko jeżeli odpowiedź na to pytanie będzie twierdząca.
46. Stichting oraz 3M Nederland i in. podnoszą, że odpowiedź na obie części pytania pierwszego powinna być twierdząca. Rząd duński podnosi, że art. 8 ust. 2 i 3 dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin wywiera skutek bezpośredni po upływie terminu na wprowadzenie w życie tylko w takim sensie, że sąd krajowy może zweryfikować, czy organ krajowy zastosował się do procedury tam ustanowionej. Jednakże ani producent, ani handlowiec nie mogą w żadnym razie twierdzić, iż mają prawo do zezwolenia na podstawie art. 8 ust. 2 lub 3.
47. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sąd krajowy rozpatrujący sprawę, mieszczącą się w zakresie danej dyrektywy musi, na ile to tylko możliwe, dokonywać wykładni prawa krajowego, czy to wcześniejszego czy też późniejszego niż ta dyrektywa, w świetle litery i celów dyrektywy, by osiągnąć założony w niej rezultat(15) . Zatem jak podnoszą zarówno Komisja, jak i rząd niderlandzki, wydaje się jasne, że sąd krajowy będzie potrzebował wykładni odpowiednich postanowień dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin i dyrektywy dotyczącej produktów biobójczych bez względu na to, czy wywierają one skutek bezpośredni, czy też nie. Dlatego nie uważam za konieczne udzielanie odpowiedzi na przedłożone pytanie pierwsze, tak jak zostało sformułowane, ponieważ sąd krajowy uzyska wystarczające wskazówki z odpowiedzi na pozostałe pytania, tym bardziej że zdaniem rządu niderlandzkiego przepis prawa krajowego przywołany w niniejszej sprawie – a mianowicie art. 25d BMW – ma na celu dokonanie transpozycji art. 8 ust. 2 dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin i art. 16 ust. 1 dyrektywy dotyczącej produktów biobójczych, które stanowią przedmiot pytania drugiego, trzeciego i czwartego.
W przedmiocie pytania drugiego
48. Swym pytaniem drugim sąd krajowy dąży do ustalenia, czy art. 16 dyrektywy dotyczącej produktów biobójczych ma to samo znaczenie co art. 8 ust. 2 dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin. Z postanowienia odsyłającego wynika, że do zadania tego pytania skłonił go fakt, iż art. 25d BMW dotyczy zarówno środków ochrony roślin, jak i produktów biobójczych. Sąd krajowy zauważa, że art. 16 ust. 1 dyrektywy dotyczącej produktów biobójczych stanowi, iż państwo członkowskie może w dalszym ciągu stosować swój system lub praktykę obowiązujące przy wprowadzaniu do obrotu produktów biobójczych przez okres przejściowy. Sąd zasadniczo dąży do ustalenia, czy art. 8 ust. 2 dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin należy interpretować w ten sam sposób co art. 16 ust. 1, który jego zdaniem zezwala państwu członkowskiemu zachować w okresie przejściowym „swój system i praktykę obowiązującą” przy wprowadzaniu do obrotu produktów biobójczych, jakkolwiek ten system lub praktyka działają.
49. Ze względu na to, iż w pytaniu trzecim sąd krajowy zwraca się o wykładnię art. 16 dyrektywy dotyczącej produktów biobójczych, a w pytaniu czwartym zwraca się o wykładnię art. 8 ust. 2 dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin, wydaje się wskazane rozważenie w pierwszej kolejności tych pytań, a wówczas odpowiedź na pytanie drugie stanie się oczywista.
W przedmiocie pytania trzeciego
50. Swym pytaniem trzecim sąd krajowy zmierza do ustalenia i) czy wykładni art. 16 ust. 1 dyrektywy dotyczącej produktów biobójczych należy dokonywać w ten sposób, że wprowadza on obowiązek standstill, ii) czy też – w przeciwnym wypadku – artykuł ten nakłada ograniczenia w zakresie zmian przepisów krajowych dotyczących wprowadzania do obrotu produktów biobójczych i iii) jeśli tak, to jakie są to ograniczenia.
51. Z postanowienia odsyłającego wynika, że sąd krajowy zasadniczo zmierza do ustalenia czy państwo członkowskie może dokonywać zmian w swoim systemie lub praktyce obowiązujących w chwili wejścia w życie dyrektywy i) jedynie o ile ocena związana z zezwoleniem na dopuszczenie produktów biobójczych przeprowadzana jest zgodnie z tą dyrektywą; ii) jedynie o ile zmiany nie wpływają na porządek istniejącego systemu lub praktyki; albo iii) bez żadnych ograniczeń innych niż ograniczenia, które na podstawie art. 10 WE mają zastosowanie w okresie transpozycji zgodnie z wyrokiem w sprawie Inter-Environnement Wallonie(16) .
52. W sprawie tej Trybunał orzekł, że w okresie przewidzianym na dokonanie transpozycji dyrektywy państwa członkowskie są zobowiązane do powstrzymania się od przyjmowania przepisów, których charakter poważnie zagraża osiągnięciu rezultatu wskazanego przez tę dyrektywę i że do sądu krajowego należy ocena, czy taka sytuacja ma miejsce w przypadku spornych przepisów krajowych.
53. Stichting przychyla się do pierwszej tezy sądu krajowego, podnosząc, że fakt, iż art. 16 dyrektywy dotyczącej produktów biobójczych zezwala państwom członkowskim na stosowanie w dalszym ciągu swego obowiązującego systemu, oznacza, że system ten musi być, co do zasady, utrzymany i że jego zmiany są uzasadnione tylko jeśli mogą skutkować systemem o większym stopniu zgodności z dyrektywą.
54. Nie przekonuje mnie ta wykładnia. Artykuł 16 ust. 1 stanowi, iż ma on zastosowanie w drodze odstępstwa od art. 3 ust. 1, art. 5 ust. 1 oraz art. 8 ust. 2 i 4 dyrektywy. Postanowienia te tworzą trzon procedury zezwolenia na dopuszczenie do obrotu ustanowionej przez dyrektywę: art. 3 ust. 1 przewiduje, że państwa członkowskie „stanowią, że produkt biobójczy nie może zostać wprowadzony na rynek [do obrotu] ani wykorzystany na ich obszarze, o ile nie został dopuszczony zgodnie z przepisami niniejszej dyrektywy”, art. 5 ust. 1 stanowi, że państwa członkowskie dopuszczają produkt biobójczy, wyłącznie jeżeli „wchodzące w jego skład substancje czynne zawarte są w załączniku I lub IA oraz jeżeli spełnione są wymogi określone w wymienionych załącznikach” oraz pewne dodatkowe przesłanki, a art. 8 ust. 2 stanowi, że państwa członkowskie powinny wymagać, aby wnioskodawca o wydanie zezwolenia na dopuszczenie produktu biobójczego do obrotu przedstawił dokumentację, której zawartość przewidziana jest przez art. 8 ust. 4.
55. Najwyraźniej żadne środki przyjęte przez państwo członkowskie w okresie przejściowym nie mogły być w pełni zgodne z tymi przepisami, jeśli chodzi o substancje czynne nieumieszczone jeszcze w załączniku I i IA dyrektywy dotyczącej produktów biobójczych, w istocie art. 16 ust. 1 przypuszczalnie miał właśnie na celu zaradzenie tej sytuacji.
56. Należy mieć również na uwadze, że art. 16 ust. 1 jest przepisem przejściowym, który ma być stosowany przez 10 lat na obszarze, na którym kwestie dotyczące środowiska, zdrowia i bezpieczeństwa mają charakter nadrzędny. System lub praktyka obowiązujące na początku tego okresu mogą oczywiście wymagać modyfikacji w świetle rozwoju nauki.
57. Jednakże nie wynika z tego, by państwom członkowskim przysługiwały nieograniczone kompetencje w zakresie dokonywania zmian w ich ustawodawstwie w okresie przejściowym ustanowionym przez dyrektywę dotyczącą produktów biobójczych. Z wyroku Trybunału w sprawie Inter-Environnement Wallonie wynika, że państwo członkowskie nie może wprowadzać zmian do swojego ustawodawstwa w sposób, który mógłby poważnie zagrozić osiągnięciu rezultatów przewidzianych w dyrektywie. Dyrektywa dotycząca produktów biobójczych ustanawia i) „ramowe zasady dotyczące wprowadzania na rynek [do obrotu] w celach użytkowych produktów biobójczych”(17), których centralnym elementem jest procedura udzielania zezwoleń na dopuszczenie, ii) wzajemne uznawanie zezwoleń i iii) ustanawianie na poziomie wspólnotowym, pozytywnego wykazu substancji czynnych, które mogą być wykorzystywane w produktach biobójczych(18) . Zatem moim zdaniem państwo członkowskie nie byłoby uprawnione do wprowadzania zmian do swojego ustawodawstwa, tak by przykładowo przewidywało ono dopuszczenie do obrotu, bez żadnego zezwolenia, produktów biobójczych, które były już wcześniej przedmiotem procedury udzielania zezwolenia.
58. W niniejszej sprawie rzeczona zmiana legislacyjna łagodzi procedurę dopuszczania produktów biobójczych zawierających substancje czynne, które są po pierwsze umieszczone na ustalonych na szczeblu krajowym listach substancji czynnych uznanych przez odpowiedni organ krajowy za niestwarzające znacznego ryzyka lub stwarzające niskie ryzyko dla ludzi, zwierząt i środowiska naturalnego, a po drugie były już wcześniej przedmiotem zezwolenia. Produkty takie na wniosek korzystają z zezwoleń z mocy prawa; zezwolenie to wygaśnie, jeśli przepis wspólnotowy przyjęty w związku z rzeczonymi substancjami czynnymi wymagać będzie wdrożenia.
59. Nie wydaje mi się, by taki przepis mógł poważnie utrudnić osiągnięcie rezultatów przewidzianych przez dyrektywę dotyczącą środków biobójczych. Jednakże jak objaśnił Trybunał w sprawie Inter-Environnement Wallonie i jak podnosi Komisja w niniejszej sprawie, to do sądu krajowego należy dokonanie oceny, tam, gdzie wiąże się to z dokonaniem wykładni przepisu krajowego.
W przedmiocie pytania czwartego
60. Sąd krajowy stawia pytanie czwarte tylko na wypadek przeczącej odpowiedzi na pytanie drugie. Pytanie drugie zmierza do ustalenia, czy art. 16 dyrektywy dotyczącej produktów biobójczych ma to samo znaczenie co art. 8 ust. 2 dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin. Jednakże jak wykazałem, uważam, że odpowiedź na pytanie czwarte pomoże raczej w udzieleniu odpowiedzi na pytanie drugie, a nie odwrotnie. A zatem proponuję rozważyć pytanie czwarte przed drugim.
61. Pytanie czwarte zmierza do ustalenia, czy art. 8 ust. 2 dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin oznacza, że gdy państwo członkowskie zezwala na wprowadzenie do obrotu na swoim terytorium środków ochrony roślin zawierających substancje czynne niewymienione w załączniku I do tej dyrektywy, a znajdujące się w obrocie dwa lata po notyfikacji dyrektywy (zwane dalej „istniejącymi środkami ochrony roślin”), powinno ono przestrzegać postanowień i) art. 4 lub ii) art. 8 ust. 3 tej dyrektywy.
62. Dwie części tego pytania faktycznie stanowią dwa aspekty tej samej sprawy: argument, że przy udzielaniu zezwolenia na podstawie art. 8 ust. 2 na istniejące środki ochrony roślin państwo członkowskie musi stosować niektóre postanowienia art. 4, powstaje tylko gdy przyjęty zostaje pogląd, że w sytuacji takiej zastosowanie znajduje art. 8 ust. 3.
63. Wykładni takiej domagają się Stichting oraz rządy duński i francuski, na tej podstawie, że art. 8 ust. 3, wymagający od państw członkowskich stosowania wymogów ustanowionych w art. 4 ust. 1 lit. b) ppkt i)–v) oraz art. 4 ust. 1 lit. c)–f) ma zastosowanie podczas dokonywania przez państwa członkowskie „przeglądu środków ochrony roślin zawierających substancję czynną, zgodnie z art. 8 ust. 2”. Strony te zatem podnoszą, że ze sformułowania tego wynika, że na obie części tego pytania należy odpowiedzieć twierdząco.
64. W sprawie Monsanto(19) Trybunał został zapytany, czy art. 8 ust. 3 ma zastosowanie, gdy zgodnie z art. 8 ust. 2 do państwa członkowskiego złożono wniosek o pierwsze zezwolenie na dopuszczenie do obrotu istniejącego generycznego środka ochrony roślin,
wskutek czego państwo członkowskie zobowiązane by było dokonać oceny takiego wniosku zgodnie z wymogami ustanowionymi w art. 4 ust. 1 lit. b) ppkt i)–v) i art. 4 ust. 1 lit. c)–f)(20) .
65. Monsanto argumentowała, że zgodnie z art. 8 ust. 2 i 3 państwo członkowskie może zezwolić na dopuszczenie do obrotu na jego terytorium nowego środka ochrony roślin, tylko jeżeli składający wniosek o zezwolenie dostarczy informacji wykazujących, że środek spełnia wymagania ustanowione w art. 4 ust. 1 lit. b)–f)(21) .
66. Trybunał orzekł, że przegląd, o którym mowa w art. 8 ust. 3 „zakłada, że środek ochrony roślin był już przedmiotem zezwolenia na dopuszczenie do obrotu, co może zostać wywiedzione w szczególności z art. 4 ust. 5 […], w świetle którego zezwolenia dotyczące środków ochrony roślin zawierających substancje czynne wymienione w załączniku I tej dyrektywy, mogą w każdej chwili zostać poddane przeglądowi, jeśli występują powody, by uważać, że nie jest spełniony którykolwiek z wymogów w zakresie ich udzielania”. I dalej:
„Jednakże generyczny środek ochrony roślin, odnośnie do którego przedłożono zgodnie z art. 8 ust. 2 akapit pierwszy wniosek […] o pierwsze zezwolenie na dopuszczenie do obrotu, nie jest środkiem ochrony roślin, który był już przedmiotem zezwolenia na dopuszczenie do obrotu.
Zatem kiedy zostanie złożony wniosek o udzielenie zezwolenia na dopuszczenie do obrotu, nie może istnieć kwestia dokonania przeglądu danego środka ochrony roślin przewidzianego w art. 8 ust. 3 […].
[…]
Wynika z tego, że [dyrektywa dotycząca środków ochrony roślin] nie wymaga oceny wniosku o udzielenie pierwszego zezwolenia na dopuszczenie do obrotu generycznego [istniejącego] środka ochrony roślin […], zgodnie z wymogami wskazanymi w art. 4 ust. 1 lit. b) ppkt i)–v) i art. 4 ust. 1 lit. c)–f) tejże dyrektywy”(22) .
67. Wydaje się, iż z orzeczenia tego wynika jednoznacznie, że gdy państwo członkowskie udziela zezwolenia na dopuszczenie do obrotu na jego terytorium istniejących środków ochrony roślin, nie jest konieczne uwzględnianie art. 4 lub art. 8 ust. 3 dyrektywy. Zatem wydaje się, że pytanie czwarte sądu krajowego wymaga odpowiedzi przeczącej, jak podnoszą 3M Nederland, rząd niderlandzki oraz Komisja.
68. Jednakże Stichting podnosi, iż z brzmienia art. 8 ust. 3, który ma zastosowanie gdy państwo członkowskie dokonuje przeglądu środków ochrony roślin zawierających substancje czynną „zgodnie z ust. 2” wynika, że postanowienie to ma zastosowanie, ilekroć państwo członkowskie udziela zezwolenia zgodnie z ust. 2.
69. Przyznaję, że choć orzeczenie Trybunału w sprawie Monsanto wydaje się być jednoznaczne, niepokoiła mnie kwestia konfliktu, który zdaje się istnieć pomiędzy wykładnią ustanowioną przez Trybunał a oczywistym znaczeniem słów przywołanych przez Stichting. Jeśli art. 8 ust. 3 ma zastosowanie „podczas dokonywania” przez państwa członkowskie „przeglądu środków ochrony roślin zawierających substancję czynną, zgodnie z ust. 2”, jak mógłby nie mieć zastosowania, gdy państwa członkowskie udzielają zezwoleń zgodnie z ust. 2? Byłem również zdziwiony powołaniem się przez Trybunał na art. 4 ust. 5 dyrektywy na poparcie swej wykładni art. 8 ust. 3: jak art. 4 ust. 5, który dotyczy środków ochrony roślin zawierających substancje czynne wymienione w załączniku I, może być istotny w zakresie postanowienia przejściowego, które ma być stosowane, właśnie gdy dane substancje czynne nie są jeszcze wymienione w załączniku I?
70. Sądzę, że odpowiedź jest następująca. Artykuł 8 ust. 3 dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin ma na celu umożliwienie państwom członkowskim zastosowania do środków ochrony roślin zawierających substancje czynne jeszcze niewymienione w załączniku I, jednakże będących przedmiotem wcześniejszego zezwolenia na podstawie art. 8 ust. 2 procedury podobnej do tej ustanowionej przez art. 4 ust. 5 odnośnie do środków ochrony roślin zawierających substancje czynne wymienione w załączniku I. Wykładnię te wyjaśniają słowa „zgodnie z ust. 2” – chociaż mogłyby być wyrażone jaśniej jako odnoszące się raczej do udzielenia wcześniejszego zezwolenia niż do „przeglądu”, którego dotyczy art. 8 ust. 3(23) ; wyjaśnia to również powołanie się przez Trybunał na art. 4 ust. 5 na poparcie swojej wykładni art. 8 ust. 3.
71. Zauważyć można, że ani art. 4 ust. 5, ani art. 8 ust. 3 nie pojawił się w projekcie Komisji(24) ani w zmianie do projektu(25), ani też w drugiej zmianie do projektu(26) dyrektywy. Z uwagi na to, że ten ostatni dokument został przedstawiony przez Komisję w dniu 21 marca 1991 r., a dyrektywa została przyjęta niecałe cztery miesiące później, jasne jest, że oba przepisy zostały dodane na bardzo późnym etapie procedury legislacyjnej, przypuszczalnie w tym samym momencie. Przemawia to za poglądem, że są ze sobą powiązane (i może wyjaśniać, choć nie usprawiedliwiać, nie do końca doskonałe sformułowanie w art. 8 ust. 3).
72. Wykładnia, którą proponuję, wyjaśnia również sformułowanie „bez uszczerbku dla ust. 3”, które pojawia się w art. 8 ust. 2 i z którego rząd francuski wnioskuje, że wymogi, o których mowa w art. 8 ust. 3, mają zastosowanie do udzielenia zezwoleń na mocy art. 8 ust. 2. Moim zdaniem wyrażenie to po prostu oznacza, że udzielanie zezwoleń na mocy art. 8 ust. 2 nie chroni samo w sobie przed możliwością późniejszego przeglądu na mocy art. 8 ust. 3.
73. Stichting oraz rząd francuski usiłują wykazać różnice w stosunku do sprawy Monsanto na tej podstawie, że środek ochrony roślin przywołany w tej sprawie był produktem generycznym. Stichting dedukuje, że prawdziwą podstawą wyroku jest to, że zastosowanie miał nie art. 8 ust. 2 czy art. 8 ust. 3, lecz wyłącznie art. 13 ust. 6, który obejmuje dalsze odstępstwo od art. 4. Rząd francuski podnosi (choć czyni to w ramach pytania piątego), że wniosek Trybunału – iż przegląd przewidziany w art. 8 ust. 3 nie ma zastosowania do istniejącego środka ochrony roślin – można przypisać temu, że sporny środek, jako środek generyczny, ściśle rzecz biorąc nie mógł być uważany za nowy.
74. Uznaję za niemożliwe pogodzenie tych poglądów z brzmieniem orzeczenia w sprawie Monsanto. Wprawdzie Trybunał stwierdził, że wniosek, o którym mowa, wchodzi w zakres art. 13 ust. 6(27), jednakże w następnym punkcie stwierdził:
„Zatem, w okresie przejściowym wspomnianym w art. 8 ust. 2 dyrektywy 91/414 państwa członkowskie powinny nadal stosować swój system lub swoją praktykę dopuszczania do obrotu na swym terytorium środków ochrony roślin zawierających substancje czynną niewymienioną w załączniku I do tej dyrektywy, które znajdowały się już w obrocie dwa lata po notyfikacji tejże dyrektywy”.
75. Wydaje mi się jasne, że choć art. 13 ust. 6 – który dotyczy jedynie wymogów dotyczących danych – został uznany za mający zastosowanie do składanego w okresie przejściowym wniosku o udzielenie zezwolenia na istniejący generyczny środek ochrony roślin, postanowienie to miało zastosowanie jednocześnie z art. 8 ust. 2, a nie zamiast tego przepisu, który dotyczy warunków, które muszą zostać spełnione przed udzieleniem zezwolenia. Te dwa postanowienia są oczywiście powiązane: art. 8 ust. 2, jak stwierdził Trybunał w sprawie Monsanto, zezwala państwom członkowskim na dalsze stosowanie ich systemów lub praktyk dopuszczania do obrotu na swym terytorium istniejących środków ochrony roślin, natomiast art. 13 ust. 6 zezwala państwom członkowskim na dalsze stosowanie poprzednio obowiązujących zasad krajowych dotyczących danych, dopóki takie substancje nie zostaną włączone do załącznika I.
76. Co do argumentu rządu francuskiego: w orzeczeniu nie znajduje się nic co sugerowałoby, że Trybunał uznał, że dyrektywa przewiduje odmienne traktowanie wniosku o pierwsze zezwolenie na dopuszczenie do obrotu generycznego istniejącego środka ochrony roślin i niegenerycznego istniejącego środka ochrony roślin.
77. Pozostaję zatem na stanowisku, iż na obie części pytania sądu krajowego należy odpowiedzieć przecząco.
Wniosek w przedmiocie pytania drugiego
78. Wysunąwszy propozycję odpowiedzi na pytanie trzecie i czwarte, mogę teraz ponownie zająć się pytaniem drugim, w drodze którego sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy art. 16 dyrektywy dotyczącej produktów biobójczych ma to samo znaczenie co art. 8 ust. 2 dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin.
79. Artykuł 16 zezwala państwu członkowskiemu „w dalszym ciągu stosować swój system lub praktykę obowiązującą przy wprowadzaniu na rynek [do obrotu] produktów biobójczych”. I stanowi, że „w szczególnych wypadkach może ono, zgodnie z obowiązującymi przepisami krajowymi, zezwolić na wprowadzenie na rynek [do obrotu] na jego terytorium produktu biobójczego” spełniającego pewne kryteria. Zatem system lub praktyka polegające na zezwoleniu stanowią rodzaj systemu lub praktyki – jednakże nie jedyny – co do których dyrektywa przewiduje, że państwo członkowskie może utrzymać w okresie przejściowym.
80. Jednakże, jak wskazałem w ramach pytania trzeciego(28), państwu członkowskiemu nie przysługują nieograniczone kompetencje w zakresie dokonywania zmian w swoim ustawodawstwie w okresie przejściowym ustanowionym przez dyrektywę dotyczącą produktów biobójczych. Z wyroku Trybunału w sprawie Inter-Environnement Wallonie(29) wynika, że w okresie tym państwo członkowskie nie może wprowadzać zmian do swojego ustawodawstwa w sposób, który mógłby poważnie zagrozić osiągnięciu rezultatów przewidzianych w dyrektywie.
81.
Artykuł 8 ust. 2 stanowi, że państwo członkowskie może „zezwolić na wprowadzenie do obrotu na swoim terytorium środków ochrony roślin” spełniających analogiczne kryteria. Zatem system lub praktyka polegające na udzielaniu zezwoleń stanową jedyny system lub jedyną praktykę, co do których dyrektywa przewiduje, że państwo członkowskie może je utrzymać w okresie przejściowym.
82. Choć Trybunał w sprawie Monsanto(30) stwierdził, że w okresie przejściowym, o którym mowa w art. 8 ust. 2, „państwa członkowskie powinny nadal stosować swój system lub swoją praktykę dopuszczania do obrotu na swym terytorium środków ochrony roślin”, nie sądzę, by Trybunał usiłował nadać temu postanowieniu nową treść – ani też oczywiście nie mógł tego zrobić. Sądzę raczej, że Trybunał wychodził z założenia, że istniejący system dopuszczania do obrotu środków ochrony roślin państwa członkowskiego polegał na zezwoleniach. Wydaje się to wynikać z poprzednich punktów w wyroku i tak właśnie była w przypadku omawianego w tej sprawie systemu krajowego.
83. A zatem art. 8 ust. 2 dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin ogranicza państwa członkowskie do systemu lub praktyki udzielania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu takich środków, natomiast art. 16 ust. 1 dyrektywy dotyczącej produktów biobójczych nie zawiera takiego ograniczenia. Jednakże wydaje się mało prawdopodobne, by różnica ta była znacząca w praktyce, gdyż w chwili przyjęcia dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin „w większości państw członkowskich [istniały] przepisy dotyczące wydawania zezwoleń na dopuszczanie środków ochrony roślin do obrotu”(31) .
W przedmiocie piątego pytania
84. Swym piątym pytaniem sąd krajowy dąży zasadniczo do ustalenia, czy „przegląd” w rozumieniu art. 8 ust. 3 dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin obejmuje również badanie, takie jak to przewidziane w art. 25d BMW, na podstawie którego zostaje wskazana substancja czynna, skutkiem czego udzielane jest zezwolenie lub dokonywana jest rejestracja z mocy prawa środków ochrony roślin, które ją zawierają.
85. Powyżej wyjaśniłem, w ramach omówienia przeze mnie pytania czwartego, dlaczego uważam, że „przegląd” w rozumieniu art. 8 ust. 3 oznacza przegląd zezwoleń wydanych przez państwa członkowskie w okresie przejściowym, który ma w tym okresie stanowić odpowiednik zgodnego z art. 4 ust. 5 dyrektywy przeglądu zezwoleń wydanych po zakończeniu tego okresu. Artykuł 4 ust. 5 przewiduje dokonywanie przeglądu takich zezwoleń przez państwa członkowskie „jeśli istnieją przesłanki [by przypuszczać], że nie jest już spełniony którykolwiek z wymogów określonych w ust. 1”. Artykuł 8 ust. 3 upoważnia państwa członkowskie do dokonywania przeglądu zezwoleń wydanych zgodnie z art. 8 ust. 2: przed dokonaniem takiego przeglądu art. 8 ust. 3 wymaga od państw członkowskich stosowania „wymog[ów] ustanowion[ych] w art. 4 ust. 1 lit. b) ppkt i)–v) i art. 4 ust. 1 lit. c)–f) zgodnie z przepisami krajowymi dotyczącymi dostarczania danych” w celu podjęcia decyzji, czy przystąpić do przeglądu środków ochrony roślin(32) .
86. W niniejszej sprawie do sądu krajowego należy ocena, czy badanie, o którym mowa w art. 25d BMW, odpowiada takiemu przeglądowi, jak podnoszą zasadniczo Stichting i rząd francuski. Dodam tylko, że informacje o tym przepisie i jego działaniu udzielone przez sąd krajowy i rząd niderlandzki sugerują, że przywołane krajowe ramy prawne przewidują raczej procedurę, zgodnie z którą składane są wnioski o dopuszczenie do obrotu istniejących środków ochrony roślin, a zatem wydaje się, iż implementują raczej art. 8 ust. 2 tejże dyrektywy, niż art. 8 ust. 3.
W przedmiocie pytania szóstego
87. Przez szóste pytanie sąd krajowy dąży zasadniczo do ustalenia, czy przepisy art. 8 ust. 3 mają zastosowanie wyłącznie do dostarczania danych przed przeglądem, czy też do sposobu, w jaki przegląd powinien zostać zorganizowany i przeprowadzony.
88. Moim zdaniem art. 8 ust. 3 nie zawiera nic, co sugerowałoby, iż reguluje on organizację i przebieg przeglądu. Nie rozumiem bowiem w jaki sposób jakiekolwiek przepisy regulujące organizację i przebieg przeglądu można wywodzić z przepisu, który po prostu wymaga, aby państwa członkowskie stosowały „wymogi ustanowione w art. 4 ust. 1 lit. b), ppkt i)–v) i art. 4 ust. 1 lit. c)–f) zgodnie z przepisami krajowymi dotyczącymi dostarczania danych”. Wymogi zawarte w art. 4 ust. 1 lit. b)–e) dotyczą zasadniczo bezpieczeństwa i skuteczności stosowanych środków ochrony roślin. Artykuł 4 ust. 1 lit. f) nakłada na państwa członkowskie obowiązek wskazania maksymalnych poziomów pozostałości oraz notyfikowania ich w celu uzyskania akceptacji Komisji. Jak orzekł Trybunał w sprawie Monsanto, wymogi te stanowią kryteria, na podstawie których państwa członkowskie muszą podjąć decyzję, czy przystąpić do przeglądu środków ochrony roślin(33) . Zatem nie mają one nic wspólnego z organizacją i przebiegiem takiego przeglądu.
Wnioski
89. Uważam zatem, że na pytania skierowane przez College van Beroep voor het bedrijfsleven należy udzielić następujących odpowiedzi:
1) W okresie, o którym mowa w art. 16 ust. 1 dyrektywy 98/8/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 lutego 1998 r. dotyczącej wprowadzania do obrotu produktów biobójczych, państwa członkowskie nie mogą modyfikować swoich przepisów krajowych dotyczących wprowadzania do obrotu produktów biobójczych w sposób, który mógłby poważnie zagrozić osiągnięciu rezultatów przewidzianych w dyrektywie; do sądu krajowego należy ocena, czy taka sytuacja ma miejsce w przypadku spornych przepisów krajowych;
2) Gdy państwo członkowskie na mocy art. 8 ust. 2 dyrektywy Rady 91/414/EWG z dnia 15 lipca 1991 r. dotyczącej wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin udziela zezwolenia na dopuszczenie do obrotu na jego terytorium środków ochrony roślin zawierających substancje czynne niewymienione w załączniku I do tej dyrektywy, a znajdujące się już w obrocie dwa lata po notyfikacji tej dyrektywy, przestrzeganie art. 4 lub art. 8 ust. 3 tej dyrektywy nie jest wymagane.
3) Do sądu krajowego należy ocena, czy badanie, o którym mowa w art. 25d Bestrijdingsmiddelenwet z 1962 r. z późn. zm. stanowi „przegląd” w rozumieniu art. 8 ust. 3 dyrektywy 91/414.
4) Artykuł 8 ust. 3 dyrektywy 91/414 nie reguluje sposobu, w jaki „przegląd” w rozumieniu tego przepisu powinien być zorganizowany i przeprowadzony.
(1) .
(2)  –	Dyrektywa Rady 91/414/EWG z dnia 15 lipca 1991 r. dotycząca wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin (Dz.U. L 230, str. 1).
(3)  –	Dyrektywa 98/8/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 lutego 1998 r. dotycząca wprowadzania do obrotu produktów biobójczych (Dz.U. L 123, str. 1).
(4)  –	Artykuł 2 ust. 1
(5)  –	Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2076/2002 z dnia 20 listopada 2002 r. (Dz.U. L 319, str. 3).
(6)  –	Artykuł 1 ust. 1 lit. a).
(7)  –	Artykuł 2 ust. 1 lit. a)
(8)  –	Artykuł 2 ust. 1 lit. f)
(9)  –	Zobacz art. 2 ust. 1 lit. a) oraz załącznik V.
(10)  –	Ustawa stosuje termin „bestrijdingsmiddelen”, ogólnie tłumaczony jako „pestycydy” obejmujący zarówno środki ochrony roślin („gewasbeschermingsmiddelen”), jak i produkty biobójcze („biociden”).
(11)  –	Za pomocą ustawy z dnia 15 grudnia 1994 r. ( Staatsblad
1995, 4).
(12)  –	Zobacz pkt 8.
(13)  –	W dniu 25 marca 2005 r. sąd ten zadał osiem kolejnych pytań prejudycjalnych, spośród których niektóre powtarzają część pytania pierwszego, drugiego, szóstego i ósmego przedłożonych w niniejszej sprawie, w odrębnym postępowaniu wszczętym przez Stichting przeciwko ministrowi rolnictwa, środowiska oraz jakości żywności w sprawie decyzji podjętej na podstawie innego przepisu BMW (sprawa C-138/05).
(14)  –	Niderlandzkie przedsiębiorstwa branży środków ochrony roślin i produktów biobójczych.
(15)  –	Wyrok z dnia 13 listopada 1990 r. w sprawie C-106/89 Marleasing, Rec. I-4135, pkt 7 i 8, potwierdzony w licznych kolejnych sprawach, ostatnio w wyroku z dnia 10 kwietnia 2005 r. w sprawie C-196/02 Nikoloudi, pkt 73.
(16)  –	Wyrok z dnia 18 grudnia 1997 r. w sprawie C-129/96, Rec. str. I-7411, pkt 45 i 46.
(17)  –	Zobacz motyw 4.
(18)  –	Artykuł 1 ust. 1.
(19)  –	Wyrok z dnia 3 maja 2001 r. w sprawie C-306/98, Rec. str. I-3279, pkt 43.
(20)  –	Punkt 29.
(21)  –	Punkt 21.
(22)  – Punkt 34–36 i 41.
(23)  –	Konstrukcja ta wydaje się być podparta wersją niderlandzką („Wanneer Lid-Staten een nieuw onderzoek instellen naar gewasbeschermingsmiddelen die een overeenkomstig lid 2 te onderzoeken werkzame stof bevatten […]”) oraz niemiecką („Bei der Überprüfung von Pflanzenschutzmitteln, die einen Wirkstoff gemäß Absatz 2 enhalten […]”).
(24)  –	COM(76) 427 wersja ostateczna, Dz.U. 1976, C 212, str. 3.
(25)  –	COM(89) 34 wersja ostateczna, Dz.U. 1989, C 89, str. 22.
(26)  –	COM(91) 87 wersja ostateczna, Dz.U. 1991, C 93, str. 7.
(27)  –	Punkt 42.
(28)  –	Zobacz pkt 57.
(29)  –	Zacytowany w przypisie 16.
(30)  –	Zacytowany w przypisie 19, pkt 43.
(31)  –	Motyw 5.
(32)  –	Zobacz wyrok w sprawie Monsanto, pkt 39.
(33)  –	Punkt 39.