62006CC0494
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
ELEANOR SHARPSTON
przedstawiona w dniu 20 listopada 2008 r. (
1
)
Sprawa C-494/06 P
Komisja Wspólnot Europejskich
przeciwko
Republice Włoskiej i Wam SpA
„Odwołanie — Pomoc państwa — Utworzenie przez przedsiębiorstwo stałych placówek w niektórych państwach trzecich — Pożyczki o obniżonym oprocentowaniu — Wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi — Zakłócenie konkurencji — Wymiana handlowa z państwami trzecimi — Decyzja Komisji — Niezgodność z prawem pomocy państwa — Obowiązek uzasadnienia”
1.
W decyzji Komisji 2006/177/WE (zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”) (
2
) Komisja uznała, że dwie subwencje udzielone przez Republikę Włoską na rzecz Wam SpA (zwanej dalej „Wam”) (
3
) stanowią pomoc państwa wchodzącą w zakres stosowania art. 87 ust. 1 WE. Ponieważ pomoc ta nie została uprzednio zgłoszona Komisji (
4
), Komisja uznała ją za bezprawną.
2.
Wydanym w dniu 6 września 2006 r. wyrokiem w sprawach połączonych T-304/04 i T-316/04 Republika Włoska i Wam SpA przeciwko Komisji (
5
) Sąd Pierwszej Instancji stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, uznając że Komisja nie przedstawiła wystarczającego jej uzasadnienia. W szczególności Trybunał orzekł, że na podstawie przedstawionego uzasadnienia nie można było wyciągnąć wniosku, iż przyznana pomoc spełnia wszystkie przesłanki określone w art. 87 ust. 1 WE. Komisja wnosi obecnie odwołanie podnosząc w nim, że Sąd Pierwszej Instancji zastosował przy ocenie adekwatności uzasadnienia kryteria nieznajdujące odzwierciedlenia w utrwalonym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości.
Ramy prawne
Mające zastosowanie uregulowania prawa wspólnotowego
3.
Artykuł 87 ust. 1 WE stanowi:
„Z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w niniejszym traktacie, wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna ze wspólnym rynkiem w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi”.
4.
Artykuł 253 WE stanowi:
„Rozporządzenia, dyrektywy i decyzje przyjęte wspólnie przez Parlament Europejski i Radę, jak również takie akty przyjęte przez Radę albo Komisję, są uzasadniane i odnoszą się do wniosków lub opinii, które były wymagane zgodnie z niniejszym traktatem”.
Mające zastosowanie przepisy prawa krajowego
5.
Artykuł 2 ustawy nr 394 z dnia 29 lipca 1981 r. (
6
) w sprawie środków wsparcia dla włoskiego eksportu stanowi podstawę prawną, zgodnie z którą władze włoskie mogą przyznawać subwencje finansowe przedsiębiorstwom eksportowym podejmującym się realizacji programów penetracji rynków w krajach trzecich.
Okoliczności faktyczne
6.
Wam jest spółką włoską prowadzącą działalność w zakresie projektowania, produkcji i sprzedaży urządzeń i komponentów do mieszania przemysłowego wykorzystywanych głównie w przemyśle spożywczym, chemicznym, farmaceutycznym i sektorze ochrony środowiska (
7
).
7.
W dniu 24 listopada 1995 r. władze włoskie postanowiły przyznać Wam dotowaną pożyczkę w kwocie 2281485000 LIT (
8
), w celu ułatwienia tej spółce penetracji rynku japońskiego, południowokoreańskiego i tajwańskiego. Ze względu na kryzys gospodarczy w Korei i na Tajwanie planowane projekty nie zostały w tych krajach zrealizowane. Wam otrzymała faktycznie pożyczkę w wysokości 1358505421 LIT (
9
) przeznaczoną na utworzenie stałych struktur oraz pokrycie kosztów promocji handlowej na Dalekim Wschodzie.
8.
W dniu 9 listopada 2000 r. te same władze postanowiły przyznać Wam kolejną dotowaną pożyczkę w kwocie 3603574689 LIT (
10
). Program finansowany ze środków pochodzących z tej pożyczki miał być realizowany w Chinach przez Wam oraz przez Wam Bulk Handling Machinery (Shanghai) Co. Ltd — spółkę lokalną w pełni kontrolowaną przez Wam (
11
).
Zaskarżona decyzja
9.
Pismem z dnia 26 lipca 1999 r. Komisja otrzymała skargę wniesioną przez Morton Machine Company Ltd (zwaną dalej „Morton Machine Company”). Morton Machine Company jest podmiotem konkurencyjnym wobec Wam Engineering Ltd? brytyjskiego członka wielonarodowej grupy, do której należy Wam. Morton Machine Company zarzuciła, że jej ceny zostały „podcięte” przez Wam Engineering Ltd w konsekwencji uzyskania przez Wam pożyczki od państwa włoskiego.
10.
Po otrzymaniu dalszych informacji Komisja wszczęła postępowanie przewidziane w art. 88 ust. 2 WE i w dniu 19 maja 2004 r. wydała zaskarżoną decyzję.
11.
Zgodność rozumowania Komisji z art. 87 ust. 1 WE należy oceniać w oparciu o motywy od 74 do 79 decyzji. Po przytoczeniu treści tego postanowienia decyzja stanowi dalej:
„(75)
Analizowane pomoce realizowane są za pomocą dotacji z finansów publicznych, w formie pożyczek uprzywilejowanych, udzielanych konkretnemu przedsiębiorstwu, a mianowicie WAM S.p.A. Dotacje te prowadzą do poprawy sytuacji finansowej beneficjenta pomocy. Jeśli chodzi o potencjalny wpływ na handel pomiędzy państwami członkowskimi, Europejski Trybunał Sprawiedliwości podkreślił (
12
), iż nawet jeśli pomoc skierowana jest na wywóz poza obszar UE, niemniej jednak może to mieć wpływ na wymianę wewnątrzwspólnotową. Ponadto, mając na uwadze zależność pomiędzy rynkami, na których działają przedsiębiorstwa wspólnotowe, istnieje możliwość, iż pomoc taka mogłaby zaburzyć konkurencję w ramach Wspólnoty.
(76)
WAM S.p.A. ma filie na całym świecie. Niektóre z nich mają swoje siedziby niemal we wszystkich państwach członkowskich UE, tj. we Francji, Holandii, Finlandii, Wielkiej Brytanii, Danii, Belgii oraz Niemczech. W szczególności podmiot wnoszący skargę podkreślił, że między nim a »WAM Engineering Ltd«, która jest filią WAM S.p.A. na Wielką Brytanię i Irlandię, panuje zacięta konkurencja na rynku wewnątrzwspólnotowym oraz że traci on wiele zamówień na rzecz włoskiej spółki. Ponadto, jeśli chodzi o konkurencję skierowaną na zewnątrz wśród przedsiębiorstw wspólnotowych, okazało się, że program finansowany przez drugą pomoc, mający na celu wsparcie penetracji handlowej w Chinach, musiał być realizowany wspólnie przez WAM S.p.A. oraz »WAM Bulk Handling Machinery Shangai Co Ltd«, która jest miejscową firmą kontrolowaną w 100% przez WAM S.p.A.
(77)
Według prawa precedensowego ETS, nawet jeśli beneficjent wywozi niemal całą produkcję poza obszar UE, EOG oraz krajów przystępujących, dotowanie czynności wywozowych może jednak wpływać na handel pomiędzy państwami członkowskimi.
(78)
Ponadto, w omawianym przypadku ustalono, iż sprzedaż za granicą stanowiła, od roku 1995 do 1999, 52 do 57,5% całkowitego rocznego obrotu WAM S.p.A., z czego dwie trzecie odbywało się na obszarze UE (w bezwzględnych danych liczbowych, około 10 mln EUR w stosunku do 5 mln EUR).
(79)
Zatem, bez względu na to, czy rozważana pomoc wspiera wywóz do innych państw członkowskich UE lub poza UE, może wywierać potencjalny wpływ na handel pomiędzy państwami członkowskimi, a zatem podlega art. 87 ust. 1 Traktatu”.
Postępowanie przed Sądem Pierwszej Instancji
12.
Republika Włoska oraz Wam wniosły, każda z osobna, do Sądu Pierwszej Instancji skargę o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Skargi te zostały następnie połączone. Republika Włoska przedstawiła w swej skardze siedem zarzutów, zaś Wam? dziesięć (
13
). Jednym z podniesionych zarzutów był zarzut uchybienia przez Komisję obowiązkowi ciążącemu na niej w zakresie przedstawienia wystarczającego uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
13.
Bez rozpoznawania innych zarzutów nieważności Sąd Pierwszej Instancji stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, uznając iż Komisja nie przedstawiła uzasadnienia wystarczającego, by wykazać, że kwestionowane pożyczki mogły wpłynąć na wymianę handlową bądź zakłócić konkurencję czy też grozić jej zakłóceniem. Odwołanie ogranicza się zatem do tej kwestii.
14.
Jeśli odwołanie zostanie uwzględnione, sprawa zostanie przekazana Sądowi Pierwszej Instancji, tak aby mógł on rozważyć pozostałe zarzuty nieważności. Nieuwzględnienie odwołania będzie jednak oznaczać zakończenie postępowania w tej sprawie.
15.
W toku postępowania odwoławczego strony przedstawiły obszerne uwagi dotyczące (spornych) okoliczności faktycznych, które doprowadziły do wydania decyzji przez Komisję. Ponieważ szczegółowe rozważania dotyczące okoliczności faktycznych nie mogą być przedmiotem ograniczonego do kwestii prawnych odwołania do Trybunału Sprawiedliwości od orzeczenia Sądu Pierwszej Instancji, uwagi te zostaną pominięte (
14
).
Odwołanie
16.
Komisja podnosi, iż uznawszy, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji było niewystarczające, by wyciągnąć na jego podstawie wniosek, iż pożyczki udzielone przez Republikę Włoską spółce Wam mogły wpłynąć na wymianę handlową bądź zakłócić konkurencję czy też grozić jej zakłóceniem, Sąd Pierwszej Instancji dokonał błędnej wykładni art. 87 ust. 1 i art. 253 WE oraz odstąpił od utrwalonego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości. Kryteria ustanowione w orzecznictwie w odniesieniu do dowodów, jakie Komisja winna przedstawić, by wykazać, iż zarzucana pomoc może wpłynąć na wymianę handlową bądź zakłócić konkurencję czy też grozić jej zakłóceniem, są stosunkowo łagodne. W zaskarżonym wyroku Sąd Pierwszej Instancji zaostrzył te kryteria.
17.
Na poparcie swego głównego argumentu Komisja przytacza szereg argumentów pomocniczych. W szczególności Komisja kwestionuje ustalenia Sądu Pierwszej Instancji odnoszące się do uzasadnienia dotyczącego (i) skutku wsparcia finansowego udzielonego spółce Wam oraz (ii) obecności Wam na rynku wewnątrzwspólnotowym. Komisja kwestionuje także (iii) konieczność zbadania przez nią zależności pomiędzy rynkiem wspólnotowym a rynkami Dalekiego Wschodu.
18.
Zarówno Republika Włoska, jak i Wam utrzymują, że Sąd Pierwszej Instancji nie naruszył prawa i nie odstąpił od utrwalonej linii orzeczniczej.
Dopuszczalność
19.
Zarówno Republika Włoska, jak i Wam kwestionują dopuszczalność odwołania. Republika Włoska podnosi, iż twierdzenie Komisji, że wyrok Sądu Pierwszej Instancji jest niespójny z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości, stanowi zarzut odwołania, który nie dotyczy kwestii prawnej.
20.
Artykuł 58 statutu stanowi, że „odwołanie do Trybunału Sprawiedliwości jest ograniczone do kwestii prawnych. Podstawę odwołania stanowi [między innymi] naruszenie prawa wspólnotowego przez Sąd Pierwszej Instancji”. Odwołanie Komisji oparte jest właśnie na zarzucie, że Sąd Pierwszej Instancji naruszył prawo wspólnotowe poprzez odstąpienie od wynikającej z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości wykładni art. 87 i 253 WE i niezastosowanie jej.
21.
Odwołanie dotyczy kwestii prawnej i oparte jest na zarzucie określonym w art. 58 statutu, a zatem jest ono dopuszczalne.
22.
Wam podnosi dalej, że wniesione przez Komisję odwołanie wymaga raczej dokonania przez Trybunał Sprawiedliwości kontroli istoty orzeczenia Sądu Pierwszej Instancji, nie zaś ograniczenia się przezeń do kontroli „istotnych wymogów proceduralnych”, o których mowa w art. 230 WE.
23.
Artykuł 230 WE przyznaje zaś Trybunałowi uprawnienie do dokonywania kontroli aktów instytucji wspólnotowych innych niż Trybunał. Kwestię odwołań od orzeczeń Sądu Pierwszej Instancji reguluje art. 225 ust. 1 WE (
15
) oraz Statut Trybunału Sprawiedliwości. Podniesiony przez Wam zarzut dotyczący kwestii dopuszczalności jest w oczywisty sposób błędny w zakresie, w jakim opiera się on na art. 230 WE, powinien zatem zostać oddalony.
Obowiązek uzasadnienia
24.
Przed przystąpieniem do zbadania sposobu, w jaki Sąd Pierwszej Instancji zastosował to orzecznictwo w toczącej się przed nim sprawie, przydatne będzie określenie na wstępie zakresu obowiązku uzasadnienia decyzji wydanej w wykonaniu art. 87 ust. 1 WE.
25.
Obowiązek przedstawienia uzasadnienia przewidziany w art. 253 WE jest wymogiem formalnym stanowiącym coś innego aniżeli obowiązek przedstawienia zasadnych argumentów (
16
). Jego celem jest umożliwienie stronom, których dotyczy decyzja, zrozumienie powodów jej wydania (umożliwiając im w ten sposób obronę ich praw). Umożliwia on także Trybunałowi przeprowadzenie skutecznej kontroli sądowej (
17
). Argumenty, na które powołuje się później przed sądem podmiot, który wydał decyzję, muszą zatem być zawarte w treści samej decyzji.
26.
W decyzji dotyczącej pomocy państwa Komisja musi wskazać powody, dla których uznała, że udzielenie wsparcia finansowego stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 81 ust. 1 WE. W tym celu Komisja winna wykazać, że zarzucaną pomoc charakteryzują cztery cechy.
27.
Po pierwsze, musi mieć miejsce interwencja państwa lub musi być ona przyznana przy użyciu zasobów państwowych. Po drugie, interwencja ta musi być w stanie wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Po trzecie, musi ona przyznawać beneficjentowi korzyść, a po czwarte, musi zakłócać konkurencję lub grozić jej zakłóceniem (
18
).
28.
W orzecznictwie określono zakres ciążącego na Komisji obowiązku wykazania istnienia drugiej i czwartej z tych cech. Tak oto „Komisja nie musi badać, czy pomoc wywiera rzeczywisty wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi lub czy konkurencja jest rzeczywiście zakłócana, lecz wystarczy, że zbada możliwość wywierania przez tę pomoc wpływu na wymianę handlową i zakłócanie konkurencji” (
19
). Pojęcie „wpływu” na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi obejmuje zatem także sytuacje, w których tego rodzaju oddziaływanie pomocy jest jedynie potencjalne (
20
).
29.
Dokładnego zakresu wymogu przedstawienia uzasadnienia nie da się zdefiniować w sposób abstrakcyjny. W wyroku wydanym w sprawie Papierwarenfabriek Trybunał orzekł bowiem, że:
„Wymóg uzasadnienia należy oceniać w odniesieniu do konkretnej sytuacji, w szczególności do treści aktu, charakteru przywołanych argumentów, a także interesu, jaki w uzyskaniu informacji mogą mieć adresaci aktu.
[…]
Jeśli w niektórych przypadkach z samych okoliczności przyznania pomocy można wyciągnąć wniosek, że może ona wpływać na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi oraz zakłócać konkurencję lub grozić jej zakłóceniem, Komisja powinna przynajmniej powołać się na te okoliczności w uzasadnieniu swej decyzji” (
21
).
30.
W wyroku wydanym w sprawie Sytraval (
22
) Trybunał stwierdził, iż z utrwalonego orzecznictwa wynika, że uzasadnienie powinno być dostosowane do charakteru rozpatrywanego aktu i przedstawiać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie instytucji, która wydała akt, pozwalając zainteresowanym poznać podstawy podjętej decyzji, a właściwemu sądowi? dokonać jej kontroli. Wymóg uzasadnienia należy oceniać w odniesieniu do konkretnej sytuacji. Nie ma wymogu, by uzasadnienie wyszczególniało wszystkie istotne elementy faktyczne i prawne, ponieważ ocena uzasadnienia winna opierać się nie tylko na jego brzmieniu, ale także uwzględniać okoliczności jego wydania, jak również całość przepisów prawa regulującego daną dziedzinę (
23
).
Główny argument Komisji
31.
Komisja przyznaje, że Sąd Pierwszej Instancji w prawidłowy sposób podsumował znajdujące zastosowanie do niniejszej sprawy orzecznictwo (
24
), podnosi jednak, iż zastosował on surowsze kryteria oceny dowodów. Sąd Pierwszej Instancji uznał wprawdzie, że, co do zasady, Komisja winna jedynie wykazać przewidywalne skutki (
25
) zarzucanej pomocy (
26
) oraz że nie istnieje potrzeba wykazywania jej rzeczywistych skutków (
27
), zażądał on jednak następnie, by Komisja wykazała istnienie rzeczywistego wpływu na wymianę handlową i konkurencję (
28
). Sąd Pierwszej Instancji zastosował więc to orzecznictwo w sposób błędny, a jego wyrok jest wewnętrznie niespójny.
32.
Czy argument podniesiony przez Komisję w niniejszym odwołaniu zasługuje na uwzględnienie?
33.
Sąd Pierwszej Instancji stwierdził (
29
), że kwestionowana pomoc finansowa została udzielona w celu wspierania programu eksportowego nastawionego na penetrację rynku kraju trzeciego i że jej wartość była (relatywnie) niska. Z tych względów prawdopodobne było, że jej wpływ na wewnątrzwspólnotową wymianę handlową będzie mniej odczuwalny. Stwierdzenie to nie budzi według mnie sprzeciwu.
34.
Rozpatrując nie tyle przyczyny lub cele takiej pomocy, co jej skutki (
30
), Sąd Pierwszej Instancji uznał, że nie można wykluczyć jej możliwego wpływu na wewnątrzwspólnotową wymianę handlową czy zakłócenia przez nią konkurencji (
31
). Sąd Pierwszej Instancji stwierdził jednak dalej, że w takich okolicznościach na Komisji ciąży szczególny obowiązek zbadania, czy kwestionowana pomoc może zakłócić konkurencję i wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi, a także wskazania w swej decyzji konkretnych argumentów, które doprowadziły do wyciągnięcia wniosku, że skutki takie są prawdopodobne (
32
).
35.
Sąd Pierwszej Instancji potwierdził, że samo wskazanie zasady nie wystarczy samo w sobie, by uznać, iż Komisja wywiązała się z ciążącego na niej obowiązku wykazania, że zarzucana pomoc może wpłynąć na wewnątrzwspólnotową wymianę handlową i że zakłóci ona konkurencję lub grozi jej zakłóceniem (
33
) Sąd zbadał następnie wskazane przez Komisję w zaskarżonej decyzji poszczególne elementy stanu faktycznego (a mianowicie poprawę sytuacji finansowej Wam, działalność tej spółki na rynku wewnątrzwspólnotowym oraz domniemaną współzależność między rynkami Unii Europejskiej i Dalekiego Wschodu). Uznał on, iż z przedstawionych materiałów nie wynika, jakoby skutek taki miał „potencjalnie” wystąpić (
34
). Sąd Pierwszej Instancji doszedł do wniosku (
35
), że Komisja nie zdołała wykazać, w jaki sposób, w okolicznościach tej sprawy, udzielone pożyczki mogły wpłynąć na wymianę handlową bądź zakłócić konkurencję czy zagrozić jej zakłóceniem.
36.
Sąd Pierwszej Instancji uznał zatem, że zaskarżona decyzja nie przedstawiała elementów stanu faktycznego wystarczających, aby spełnić (ograniczony) obowiązek wykazania prawdopodobnych skutków gospodarczych. Ponieważ Komisja nie spełniła ciążącego na niej obowiązku w zakresie przedstawienia uzasadnienia, należało stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji.
37.
W swym odwołaniu Komisja nie wykazuje tego, że Sąd Pierwszej Instancji przeoczył kluczowy element zaskarżonej decyzji ani też tego, że nie wziął on pod uwagę, iż Komisja wyjaśniła w istocie, dlaczego prawdopodobny był wpływ na wymianę handlową i zakłócenie konkurencji. Zasadniczo Komisja zwraca się do Trybunału, by poparł on jej nową propozycję, zgodnie z którą skoro nie można a priori wykluczyć, że udzielenie pomocy finansowej może wpłynąć na wymianę handlową i konkurencję, to należy uznać, iż tenże skutek pomocy finansowej został wykazany.
38.
Nie mogę zgodzić się z tym stanowiskiem. Fakt, że wniosek Y nie może być wykluczony w okolicznościach X oznacza, że wykazanie przez Komisję okoliczności X nie uwalnia jej od wykazania wniosku Y. Dlatego teza, że jeżeli Komisja wykaże okoliczność X, to wniosek Y wystąpi automatycznie, obarczona jest poważnym błędem logicznym. Prowadzi ona także do osłabienia obowiązku uzasadnienia, co uważam za niedopuszczalne.
39.
Zgadzam się z Sądem Pierwszej Instancji, że samo wskazanie zasad nie wystarczy do spełnienia obowiązku przedstawienia uzasadnienia. Potrzeba w tym względzie czegoś więcej.
40.
Podkreślam, iż nie sugeruję, jakoby Komisja winna była posłużyć się jakąkolwiek konkretną kombinacją analizy ekonomicznej i materiałów dowodowych, by sformułować wniosek o „możliwym” wpływie na wymianę handlową i konkurencję. Takie ograniczanie zakresu swobodnego uznania przysługującego jej w ramach korzystania z kompetencji wykonawczych byłoby całkiem niewłaściwe. Okoliczności w poszczególnych sprawach różnią się, konkretne rodzaje dowodów mogą być niedostateczne, a możliwości dochodzeniowe Komisji nie są bynajmniej nieograniczone. Dlatego Komisja nie musi przeprowadzać szczegółowej analizy ekonomicznej ani wskazywać dokładnie, w jaki sposób kwestionowana pomoc może wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi czy też zakłócić konkurencję bądź grozić jej zakłóceniem. Wymagane jest jednak przedstawienie okoliczności faktycznych, z których wniosek taki można w sposób wiarygodny wyprowadzić — innymi słowy wykazanie, że skutek taki jest „prawdopodobny”.
41.
Ujmując tę kwestię bardziej ogólnie: Komisja musi wykazać, że kwestionowana pomoc może wpłynąć na wymianę handlową bądź zakłócić konkurencję lub zagrozić jej zakłóceniem. W tym celu musi ona przedstawić wystarczające dowody. To, czy dany dowód jest wystarczający, zależeć będzie od okoliczności. Z jednej strony, jeżeli same okoliczności, w których pomoc została wypłacona, wskazują na to, że wpływ na wymianę handlową i zakłócenie konkurencji są prawdopodobne, Komisja winna tylko wymienić te okoliczności w swej decyzji, tak aby wykazać, że pomoc spełnia kryteria określone w art. 87 ust. 1 WE. Z drugiej strony, jeśli okoliczności towarzyszące wypłacie niekoniecznie sugerują, że skutki takie są prawdopodobne, Komisja będzie musiała przedstawić nieco więcej dowodów, by spełnić ciążący na niej obowiązek.
42.
Nie uważam zatem, by Sąd Pierwszej Instancji posłużył się błędnymi kryteriami ani by wydane przezeń orzeczenie było wewnętrznie niespójne.
43.
Przejdę teraz do analizy dodatkowych kwestii szczególnych, które podniosła Komisja.
Szczegółowe argumenty Komisji
Skutek wsparcia finansowego udzielonego spółce Wam
44.
Czy ustalenie, że miała miejsce „poprawa sytuacji finansowej” wystarczy, by wykazać, iż udzielona tej spółce pomoc spełnia przesłanki określone w art. 87 ust. 1 WE? Sąd Pierwszej Instancji uznał, że tak nie jest (
36
). Komisja kwestionuje tę ocenę podnosząc, iż skoro środki pieniężne mają charakter zastępowalny, pożyczki udzielone Wam w ramach wsparcia wywozowego uwolniły tę spółkę od kosztów, które w przeciwnym razie zmuszona byłaby ponieść. Pożyczki te spełniają zatem kryterium określone w wyroku wydanym w sprawie Niemcy przeciwko Komisji (
37
), a więc uzasadnienie zaskarżonej decyzji (
38
) jest wystarczające.
45.
W wyroku w sprawie Niemcy przeciwko Komisji Trybunał uznał, że „pomoc operacyjna, tj. pomoc taka, jakiej udzielono [w wyniku podjęcia omawianych w tej sprawie środków], mająca na celu uwolnienie przedsiębiorstwa od kosztów, które musi ono ponosić w ramach zwykłego zarządu lub działalności, zakłóca co do zasady warunki konkurencji” (
39
).
46.
Dużo wcześniej, w wyroku wydanym w sprawie Philip Morris, Trybunał wyjaśnił, że wpływ na wewnątrzwspólnotową wymianę handlową wystąpi, „[g]dy pomoc finansowa państwa wzmacnia pozycję przedsiębiorstwa w porównaniu do innych przedsiębiorstw konkurujących w sferze handlu wewnątrzwspólnotowego” (
40
).
47.
Zaskarżona decyzja wskazuje bowiem, że spółka Wam otrzymała środki pieniężne od władz włoskich. Sąd Pierwszej Instancji uznał jednak, że powołanie się przez Komisję na tę pożyczkę stanowiło uwagę natury ogólnej, mającą na celu wykazanie, iż nastąpiło przekazanie środków państwowych na rzecz tej spółki, stanowiące „korzyść” dla Wam. Nie było to jednak konkretne ustalenie, które miałoby bezpośredni związek z kwestią prawdopodobnego wpływu na wymianę handlową i konkurencję. Sąd Pierwszej Instancji zwrócił uwagę (być może nieco zgryźliwie, lecz trafnie), że polepszenie sytuacji finansowej beneficjenta jest czymś nierozerwalnie związanym z przyznawaniem wszelkiego rodzaju pomocy państwa, w tym również tej, która nie spełnia pozostałych kryteriów przewidzianych w art. 87 ust. 1 WE. W rezultacie Sąd Pierwszej Instancji uznał (
41
), że przedstawione uzasadnienie było niewystarczające, by wykazać, że spełnione zostały przesłanki ustanowione w art. 87 ust. 1.
48.
Podzielam to stanowisko.
49.
W wyroku w sprawie Niemcy przeciwko Komisji (
42
) Trybunał wyjaśnił, że pomoc, „która […] ma na celu uwolnienie przedsiębiorstwa od kosztów, które musi ono ponosić w ramach zwykłego zarządu lub działalności”, zakłóca warunki konkurencji. Aby wykazać spełnienie tego kryterium, Komisja winna wykazać, w jaki sposób sporna pomoc ma na celu uwolnienie jej beneficjenta od takich kosztów. Oznacza to konieczność określenia kosztów, jakie musiałyby być „zwykle” ponoszone, oraz wykazania rzeczywistego związku między przyznaniem pomocy a złagodzeniem obciążenia danego przedsiębiorstwa tymi kosztami. W przeciwnym razie nie można sformułować wniosku, iż zarzucana pomoc „umacnia pozycję” jej beneficjenta, przyznając mu przewagę nad innymi przedsiębiorstwami, z którymi konkuruje on na wewnętrznym rynku Unii Europejskiej (
43
), zgodnie z wymogiem sformułowanym w wyroku w sprawie Philip Morris.
50.
W niniejszej sprawie pomoc, jaką otrzymała spółka Wam, odpowiada kwocie, którą wydała ona na realizację programu penetracji rynków zewnętrznych (
44
). Uzasadnienie Komisji ogranicza się do stwierdzenia, że dotowane pożyczki pochodziły z funduszy publicznych oraz że w wyniku ich udzielenia sytuacja finansowa beneficjenta uległa polepszeniu. Komisja nie podejmuje próby bardziej konkretnego powiązania pożyczek z działalnością spółki Wam, by wykazać, w jaki sposób w okolicznościach niniejszej sprawy pożyczki te skutkowały uwolnieniem Wam od kosztów, jakie musiałaby normalnie ponieść (
45
). Inaczej niż w przypadku decyzji zaskarżonej w sprawie Tubemeuse (
46
), decyzja zaskarżona w niniejszej sprawie nie zawiera w istocie żadnych informacji o wcześniejszej działalności wywozowej spółki Wam ani o jej planach dotyczących przyszłości (
47
). Użycie przez Komisję określenia „spółki wielonarodowej” w stosunku do Wam niczego nie zmienia z punktu widzenia tej analizy.
51.
Podzielam zatem stanowisko Sądu Pierwszej Instancji, że Komisja nie wykazała, iż udzielenie pożyczek mogło wpłynąć na wewnątrzwspólnotową wymianę handlową bądź zakłócić konkurencję czy grozić jej zakłóceniem.
Ustalenie istnienia wpływu na wymianę handlową poprzez odniesienie do działalności wewnątrzwspólnotowej
52.
Komisja podnosi, że odniesienie do udziału spółki w wewnętrznym rynku Unii Europejskiej jest wystarczające oraz że treść motywów zaskarżonej decyzji wykracza poza to, co jest niezbędne dla spełnienia przesłanek określonych w art. 87 ust. 1 WE. Sąd Pierwszej Instancji popełnił zatem, zdaniem tej instytucji, błąd, formułując wniosek (
48
), iż stwierdzenie Komisji, że spółka Wam uczestniczy w wewnątrzwspólnotowej wymianie handlowej, jest niewystarczające, aby wykazać istnienie możliwości wpływu na wymianę handlową lub zakłócenia konkurencji. W tym względzie Komisja powołuje się konkretnie na zawarte w zaskarżonej decyzji odniesienie do skargi wniesionej do niej przez Morton Machines Company.
53.
Tę ostatnią kwestię można rozwiązać szybko. Okoliczność, że do Komisji wpłynęła skarga, nie wystarczy, by wykazać istnienie prawdopodobieństwa zakłócenia konkurencji. Wyciągnięcie przeciwnego wniosku oznaczałoby przyznanie istotnych uprawnień wszelkim podmiotom konkurencyjnym wobec spółki prowadzącej działalność na rynku wewnątrzwspólnotowym — uprawnień, które z oczywistych względów mogłyby być nadużywane.
54.
Wracając do istoty argumentu Komisji, wydaje mi się, iż Sąd Pierwszej Instancji miał pełną świadomość okoliczności, że spółka Wam była eksporterem prowadzącym działalność na rynku wewnątrzwspólnotowym oraz że stanowiła ona część wielonarodowej grupy prowadzącej działalność w Unii Europejskiej (
49
). Sąd Pierwszej Instancji stwierdził bowiem (
50
), że w motywach 74 i 77 zaskarżonej decyzji przywołano jedynie zasady prawne określone w szczególności w wyroku w sprawie Tubemeuse oraz że motywy te, w związku z ogólnym stwierdzeniem, iż „nie można wykluczyć” istnienia wpływu na wewnątrzwspólnotową wymianę handlową i konkurencję, nie spełniają wymogów ustanowionych w art. 253 WE. Wyjaśniłam już (
51
), dlaczego uważam to ustalenie prawne za prawidłowe.
55.
Komisja przypomina, że w wyroku wydanym w sprawie Włochy przeciwko Komisji (
52
) Trybunał orzekł, iż wpływ na wymianę handlową i konkurencję może wystąpić nawet wtedy, gdy beneficjent pomocy nie jest uczestnikiem rynku wewnątrzwspólnotowego. W wyroku w sprawie Tubemeuse (
53
) Trybunał orzekł z kolei, że wpływ na wymianę handlową i konkurencję nie jest wykluczony nawet wtedy, gdy pomoc spełnia kryterium de minimis.
56.
Oba te wyroki wyrażają, choć w nieco odmienny sposób, to samo stanowisko: w okolicznościach takich możliwość wpływu na wymianę handlową i zakłócenia konkurencji nie może zostać wykluczona. Orzeczenia te nie uzasadniają jednakże mającego podstawowe znaczenie dla Komisji twierdzenia, według którego w celu wykazania istnienia dwu cech wskazanych w art. 87 ust. 1 WE wystarczy, aby Komisja dowiodła, że wpływu na wymianę handlową i konkurencję nie można wykluczyć.
57.
Komisja powołuje się także na wniosek sformułowany przez Trybunał w wyroku w sprawie Cassa di Risparmio di Firenze (
54
), zgodnie z którym pomoc w zliberalizowanym sektorze gospodarki ze względu na swój charakter musi wywierać wpływ na wymianę handlową i konkurencję. Trybunał powoływał się wówczas na wyrok wydany w sprawie Hiszpania przeciwko Komisji (
55
), w którym Trybunał uznał, iż Komisja przedstawiła w swej decyzji wystarczające dowody na okoliczność istnienia prawdopodobieństwa wpływu na wymianę handlową i konkurencję. Okoliczność, że analizowany sektor rynku został zliberalizowany, stanowiła tylko jeden z tych dowodów. Liberalizacja sektora rynku nie jest więc, jako taka, dowodem przesądzającym o istnieniu prawdopodobieństwa wpływu na wymianę handlową i zakłócenia bądź zagrożenia zakłóceniem konkurencji (
56
).
Ocena zależności pomiędzy rynkiem Unii Europejskiej a rynkami Dalekiego Wschodu
58.
Komisja podnosi, że Sąd Pierwszej Instancji popełnił błąd, stawiając wymóg (
57
), by Komisja przeprowadziła pogłębioną analizę skutków pożyczek, mając przy tym na uwadze okoliczność, iż celem ich udzielenia było obniżenie kosztów wejścia spółki Wam na rynek dalekowschodni.
59.
Analizę tego argumentu należy rozpocząć od pkt 73 wyroku, od którego wniesiono odwołanie. Odnosząc się do uwag przedstawionych przez Komisję na rozprawie (a mianowicie, że dzięki pożyczkom pozycja Wam wobec jej konkurentów na rynku wewnątrzwspólnotowym uległa umocnieniu), Sąd Pierwszej Instancji uznał, że w zaskarżonej decyzji nie przedstawiono żadnego dowodu na poparcie tego twierdzenia. W motywach decyzji (
58
) wskazano wprawdzie, że pożyczka służyła obniżeniu tych kosztów spółki Wam, które były związane z podjęciem działalności poza Unią Europejską, analizy tej nie poprowadzono jednak o konieczny krok dalej, by wykazać, że skutkowało to umocnieniem pozycji Wam na rynku Unii Europejskiej.
60.
W tym kontekście uważam, że treść pkt 74 wyroku Sądu Pierwszej Instancji zasadniczo przemawia za przyjęciem takiego stanowiska. Sąd Pierwszej Instancji orzekł, że „nawet jeśli Komisja nie musiała badać [stosunku współzależności między rynkiem Unii Europejskiej a rynkiem dalekowschodnim]” (
59
), samo stwierdzenie, że Wam była zaangażowana w wewnątrzwspólnotową wymianę handlową nie wystarczy, aby wykazać możliwy wpływ na taką wymianę handlową bądź zakłócenie czy zagrożenie zakłóceniem konkurencji. Z tego względu (kontynuuje Sąd Pierwszej Instancji) Komisja winna była szczegółowo zbadać skutki pomocy, biorąc w szczególności pod uwagę okoliczność, że pokrywała ona wydatki poniesione na rynku dalekowschodnim, jak również, w odpowiednim przypadku (
60
), współzależność między tym rynkiem a rynkiem Unii Europejskiej.
61.
Zakładam, iż Sąd Pierwszej Instancji ma tu na myśli to, że gdy sporna pomoc udzielana jest konkretnie w celu pokrycia wydatków poniesionych w kraju trzecim, nie zaś wydatków poniesionych w ramach wewnątrzwspólnotowej wymiany handlowej, by wykazać, że mimo to możliwe jest wywarcie wpływu na rynek Unii Europejskiej, Komisja winna dokonać bardziej szczegółowej analizy. Nie sądzę, aby było to nieprawidłowe zastosowanie orzecznictwa Trybunału.
62.
Wszelkie ewentualne wątpliwości co do intencji Sądu Pierwszej Instancji rozwiewa, według mnie, kolejne zdanie wyroku. Sąd Pierwszej Instancji stwierdził w nim, że motyw 75 zaskarżonej decyzji odnosi się do współzależności rynków, na których prowadzą działalność przedsiębiorstwa mające swe siedziby we Wspólnocie, natomiast — inaczej niż w przypadku decyzji w sprawie Tubemeuse — nie przedstawiono w nim konkretnego materiału dowodowego na poparcie tezy, zgodnie z którą (przy zastosowaniu „zasady Tubemeuse”) współzależność ta oznacza, że sporna pomoc może mieć wpływ na konkurencję w obrębie Wspólnoty.
63.
Komisja twierdzi, że pomoc może mieć wpływ na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi, nawet gdy jej beneficjent dokonuje wywozu większości swych towarów poza Wspólnotę, oraz że Sąd Pierwszej Instancji niesłusznie zażądał od Komisji przedstawienia dalszych szczegółowych dowodów na okoliczność współzależności rynków Unii Europejskiej i Dalekiego Wschodu.
64.
Twierdzenie to stanowi jedynie kolejną ilustrację podstawowego błędu w rozumowaniu, polegającego na przyjęciu, iż wystarczy wykazać, że danego wniosku „nie można wykluczyć”, by dowieść, iż wniosek ten jest „prawdopodobny” (
61
). W przypadku sprawy Tubemeuse zaskarżona decyzja zawierała odniesienie do warunków na rynku światowym w sektorze rur stalowych i nawiązywała do długoterminowych zamiarów Tubemeuse. W sprawie tej przedstawiono zatem pewien materiał na poparcie wniosku Komisji o istnieniu współzależności pomiędzy rynkiem wywozowym a rynkiem Unii Europejskiej. W niniejszej sprawie materiał taki nie został przedstawiony.
65.
Wynika stąd wniosek, że Komisja nie zdołała wykazać, iż stwierdzając nieważność zaskarżonej decyzji, Sąd Pierwszej Instancji odstąpił od utrwalonej linii orzeczniczej.
W przedmiocie kosztów
66.
Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Zarówno Republika Włoska, jak i Wam wniosły o zasądzenie kosztów, a według mnie powinny one wygrać sprawę. Komisję należy zatem obciążyć kosztami postępowania w pierwszej instancji, jak również postępowania odwoławczego.
Wnioski
67.
W związku z tym uważam, że Trybunał powinien:
—
oddalić odwołanie Komisji; oraz
—
obciążyć Komisję kosztami postępowania w pierwszej instancji i w postępowaniu odwoławczym.
(
1
)	Język oryginału: angielski.
(
2
)	Decyzja Komisji z dnia 19 maja 2004 r. w sprawie pomocy państwa nr C 4/2003 (ex NN 102/2002) przyznanej przez Włochy Wam SpA (Dz.U. 2006, L 63, s. 11).
(
3
)	W zaskarżonej decyzji spółka ta określana była jako „WAM SpA”. We wszczętym później postępowaniu posługiwano się określeniem „Wam”. Dlatego w niniejszej opinii w odniesieniu do tej spółki używać będę nazwy Wam.
(
4
)	Zgodnie z wymogiem ustanowionym w art. 88 ust. 3 WE.
(
5
)	Niepublikowany w Zbiorze. Opublikowano jedynie streszczenie wyroku, a jego pełny tekst jest dostępny tylko we francuskiej i włoskiej wersji językowej.
(
6
)	L 29/07/81 nr 394; GURI 30/05/81 nr 147 i 29/07/81 nr 206.
(
7
)	Zobacz motyw 32 zaskarżonej decyzji.
(
8
)	W przybliżeniu 1,18 mln EUR.
(
9
)	W przybliżeniu 700000 EUR.
(
10
)	W przybliżeniu 1860000 EUR. Kwota ta została wskazana przez Włochy w dniu 23 lipca 2003 r.; wcześniej (w skierowanym do Komisji piśmie z dnia ) Włochy zadeklarowały, że pożyczona kwota wynosiła 1940579808 LIT, tj. około 1 mln EUR. Była to jedna z kwot, jakie rzeczywiście wypłacono na rzecz Wam; wypłacone zostały także inne sumy, jednak ich dokładna wysokość nie wynika z treści zaskarżonej decyzji.
(
11
)	Bardziej szczegółowe informacje zawarte są w pkt 3 i 4 wyroku, od którego wniesiono odwołanie.
(
12
)	Przypis do zaskarżonej decyzji: wyrok z dnia 21 marca 1990 r. w sprawie C-142/87 Belgia przeciwko Komisji, zwany dalej wyrokiem w sprawie „Tubemeuse”, Rec. s. I-959.
(
13
)	Sąd Pierwszej Instancji wymienia zarzuty dotyczące przebiegu procedury administracyjnej, związane z naruszeniem prawa do obrony, zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań i zasady pewności prawa; dotyczące istoty sprawy zarzuty związane z uznaniem pomocy za bezprawną w świetle art. 88 ust. 3 WE oraz z tym, czy miała ona wpływ na wymianę handlową i czy zakłócała konkurencję; dotyczące następstw okoliczności, że kwestionowana pomoc dotyczyła wywozu, dotyczące zastosowania reguł de minimis oraz kwestii wysokości pomocy wypłaconej i podlegającej zwrotowi (pkt 38 zaskarżonego wyroku).
(
14
)	Zobacz art. 225 ust. 1 WE, art. 58 Statutu Trybunału Sprawiedliwości oraz postanowienie z dnia 20 marca 1991 r. w sprawie C-115/90 P Turner przeciwko Komisji, Rec. s. I-1423.
(
15
)	Artykuł 225 ust. 1 akapit drugi WE stanowi, że „Od orzeczeń wydanych przez Sąd Pierwszej Instancji […] przysługuje, na warunkach i w zakresie określonym przez Statut, prawo odwołania się do Trybunału Sprawiedliwości, ograniczone do kwestii prawnych”.
(
16
)	Wyrok z dnia 13 marca 1985 r. w sprawach połączonych 296/82 i 318/82 Niderlandy i Leeuwarder Papierwarenfabriek przeciwko Komisji, Rec. s. 809, pkt 19; wyrok z dnia w sprawie C-367/95 P Komisja przeciwko Sytraval i Brink's France, Rec. s. I-1719, pkt 67.
(
17
)	Wyrok z dnia 4 lipca 1963 r. w sprawie 24/62 Niemcy przeciwko Komisji, Rec. s. 63, pkt 11. Zobacz także ww. w przypisie 16 wyrok w sprawie Papierwarenfabriek, pkt 21.
(
18
)	Wyrok z dnia 24 lipca 2003 r. w sprawie C-280/00 Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg, Rec. s. I-7747, pkt 75.
(
19
)	Wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie C-372/97 Włochy przeciwko Komisji, Rec. s. I-3679, pkt 44.
(
20
)	Wyrok z dnia 15 grudnia 2005 r. w sprawie C-66/02 Włochy przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-10901, pkt 112.
(
21
)	Wyżej wymieniony w przypisie 16, pkt 19 i 24. Zobacz także wyrok z dnia 24 października 1996 r. w sprawach połączonych C-329/93, C-62/95 i C-63/95 Niemcy przeciwko Komisji, Rec. s. I-5151, pkt 52.
(
22
)	Wyżej wymieniony w przypisie 16, pkt 63.
(
23
)	Trybunał powołał się w tym miejscu na ww. w przypisie 16 wyrok w sprawie Papierwarenfabriek, pkt 19, a także na wyroki z dnia 14 lutego 1990 r. w sprawie C-350/88 Delacre i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I-395, pkt 15 i 16, oraz z dnia w sprawie C-56/93 Belgia przeciwko Komisji, Rec. s. I-723, pkt 86.
(
24
)	Punkty 60–62 i 64 wyroku, od którego wniesiono odwołanie.
(
25
)	W wersji włoskiej „prevedibili effetti”, a w wersji francuskiej „effets prévisibles”.
(
26
)	W pkt 64 Sąd Pierwszej Instancji stwierdził w tym względzie, że Komisja nie musi wykazywać rzeczywistego skutku pomocy, określać rynku właściwego czy dokonywać rzeczywistej analizy ekonomicznej badanego rynku, sektora gospodarki, pozycji podmiotów konkurencyjnych i wewnątrzwspólnotowej wymiany handlowej (o ile wskaże ona sposób, w jaki pomoc mogła wywierać wpływ na ten rynek) ani też badać wpływu pożyczek na ceny stosowane przez Wam, porównywać je z cenami konkurentów czy też badać sprzedaż spółki Wam w Zjednoczonym Królestwie.
(
27
)	Idem.
(
28
)	Komisja wskazuje pkt 72 (i nast.) wyroku, od którego wniesiono odwołanie, jako ustanawiające ten niespójny wymóg.
(
29
)	Punkt 63 wyroku, od którego wniesiono odwołanie.
(
30
)	Zgodnie z wymogiem ustanowionym przez Trybunał w wyroku z dnia 2 lipca 1974 r. w sprawie 173/73 Włochy przeciwko Komisji, Rec. s. 709, pkt 13.
(
31
)	Wyżej wymieniony w przypisie 12 wyrok w sprawie Tubemeuse, pkt 43.
(
32
)	Sąd Pierwszej Instancji zacytował w tym miejscu wyrok z dnia 15 czerwca 2000 r. w sprawach połączonych T-298/97, T-312/97, T-313/97, T-315/97, od T-600/97 do T-607/97, T-1/98, od T-3/98 do T-6/98 i T-23/98 Alzetta i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II-2319, pkt 80, który odwołuje się (między innymi) do wyroku w sprawie Tubemeuse.
(
33
)	Zobacz pkt 66, 70 i 72 wyroku, od którego wniesiono odwołanie.
(
34
)	W wersji włoskiej: „sarebbe potenzialmente costituivo de tali effetti”, a w wersji francuskiej: „serait potentiellement constitutive de tels effets”.
(
35
)	Punkt 76 wyroku, od którego wniesiono odwołanie.
(
36
)	Punkt 67 wyroku, od którego wniesiono odwołanie.
(
37
)	Wyrok z dnia 19 września 2000 r. w sprawie C-156/98 Niemcy przeciwko Komisji, Rec. s. I-6857.
(
38
)	Motyw 75.
(
39
)	Punkt 30: zob. także wyroki z dnia 14 lutego 1990 r. w sprawie C-301/87 Francja przeciwko Komisji (wyrok „Boussac Saint Frères”), Rec. s. I-307, pkt 44 i 50, oraz z dnia w sprawie C-86/89 Włochy przeciwko Komisji, Rec. s. I-3891, pkt 18, cytowane tamże.
(
40
)	Wyrok z dnia 17 września 1980 r. w sprawie 730/79 Philip Morris przeciwko Komisji, Rec. s. 2671 (podkreślenie moje).
(
41
)	Punkt 67 wyroku, od którego wniesiono odwołanie.
(
42
)	Wyżej wymieniony w przypisie 37 wyrok w sprawie C-156/98, pkt 30.
(
43
)	Zobacz także pierwszą część pkt 72 wyroku Sądu Pierwszej Instancji, która wyraźnie odnosi się do tej luki w rozumowaniu Komisji.
(
44
)	Motywy 34 i 37 (odnośnie do pierwszej pożyczki) oraz motywy 62 i 64 (odnośnie do drugiej pożyczki).
(
45
)	Nie bada ona (przykładowo) tego, czy decyzja spółki Wam o podjęciu się realizacji eksportowego programu penetracji rynków zewnętrznych była uzależniona czy też niezależna od dostępności pożyczek. W rezultacie niemożliwe jest (przykładowo) stwierdzenie, czy — zgodnie z argumentem o „zamienności pieniądza” — pożyczki umożliwiły spółce Wam przeznaczenie funduszy, które w przeciwnym razie wydałaby na promocję wywozu, w celu wspierania strategii obniżania cen na rynku Unii Europejskiej, czy też w przypadku nieudzielania pożyczek program promocji wywozu nie zostałby po prostu zrealizowany.
(
46
)	Wyżej wymienionej w przypisie 12.
(
47
)	Nie przytoczono (przykładowo) żadnego argumentu, z którego wynikałoby, że pożyczki umożliwiły spółce Wam skuteczniejszą sprzedaż i kampanię marketingową zarówno na rynkach zewnętrznych, jak i na rynku Unii Europejskiej. Chociaż istnieje tu z pewnością możliwość uzyskania korzyści takiej jak efekt skali, to jednak zaskarżona decyzja nie zawiera analizy także i tej kwestii.
(
48
)	Punkt 74 wyroku, od którego wniesiono odwołanie.
(
49
)	Zobacz pkt 66 wyroku, od którego wniesiono odwołanie, w którym Sąd Pierwszej Instancji odniósł się wyraźnie do sprzedaży Wam na rynku Zjednoczonego Królestwa, a także pkt 68, w którym Sąd Pierwszej Instancji dokonał streszczenia informacji zawartych w motywach 76 i 78 zaskarżonej decyzji.
(
50
)	Punkt 66 wyroku, od którego wniesiono odwołanie.
(
51
)	Punkty 37–39 powyżej.
(
52
)	Wyżej wymieniony w przypisie 20, pkt 117; zob. podobnie wyrok z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie C-310/99 Włochy przeciwko Komisji, Rec. s. I-2289, pkt 84.
(
53
)	Wyżej wymieniony w przypisie 12, pkt 43. Komisja wymieniła także ww. w przypisie 52 wyrok w sprawie C-310/99 Włochy przeciwko Komisji, pkt 86.
(
54
)	Wyrok z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie C-222/04, Zb.Orz., s. I-289. Komisja wymieniła także ww. w przypisie 20 wyrok z dnia w sprawie C-66/02 Włochy przeciwko Komisji, oraz wyrok z dnia w sprawie C-148/04 Unicredito Italiano przeciwko Agenzia delle Entrate, Zb.Orz. s. I-11137.
(
55
)	Wyrok z dnia 13 lutego 2003 r. w sprawie C-409/00, Rec. s. I-1487, pkt 75.
(
56
)	Zobacz pkt 142 wyroku w sprawie Cassa di Risparmio di Firenze. Wersja francuska brzmi: „la circonstance qu’un secteur économique a fait l’objet d’une libéralisation au niveau communautaire est de nature à caractériser une incidence réelle ou potentielle des aides sur la concurrence, ainsi que leur effet sur les échanges entre États Membres”. Natomiast tłumaczenie angielskie brzmi „[t]he fact that an economic sector has been liberalised may serve to determine that the aid has [a likely effect on trade and competition]” (podkreślenie moje), zaś wersja włoska (język postępowania) posługuje się określeniem „evidenzia un'incidenza”. Wydaje mi się, że tekst francuski nie jest jednoznaczny oraz że wersje włoska i angielska wierniej oddają zasadę sformułowaną przez Trybunał w wyroku w sprawie Hiszpania przeciwko Komisji.
(
57
)	Punkt 74 wyroku, od którego wniesiono odwołanie.
(
58
)	Zobacz motywy 34 i 37 (odnośnie do pierwszej pożyczki) oraz 62 i 64 (odnośnie do drugiej pożyczki).
(
59
)	Podkreślenie moje.
(
60
)	W wersji włoskiej „eventualemente”, a w wersji francuskiej „le cas échéant” (podkreślenie moje).
(
61
)	Zobacz pkt 38 powyżej.