62007CC0348
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
POIARES MADURO
ppreżentati fid-19 ta’ Novembru 2008 (
1
)
Kawża C-348/07
Turgay Semen
vs
Deutsche Tamoil GmbH
“Direttiva 86/653/KEE — Artikolu 17 — Aġenti kummerċjali li jaħdmu għal rashom — Terminazzjoni tal-kuntratt — Dritt għal kumpens — Determinazzjoni tal-ammont tal-kumpens”
1.
Ir-rinviju mil-Landgericht ta’ Hamburg jikkonċerna l-implementazzjoni tal-Artikolu 17 tad-Direttiva tal-Kunsill 86/653/KEE tat-18 ta’ Diċembru 1986 dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri li jirrigwardaw aġenti kummerċjali li jaħdmu għal rashom (iktar ’il quddiem id-“Direttiva”) (
2
). Il-Landgericht qed jitlob interpretazzjoni tal-Artikolu 17, b’mod partikolari biex jiġi stabbilit jekk u taħt liema kundizzjonijiet id-dritt tal-aġent kummerċjali għal kumpens jista’ jiġi limitat għal kummissjonijiet mitlufa. Interpretazzjoni bħal din hi meħtieġa sabiex il-qorti nazzjonali tevalwa jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali rilevanti, kif interpretata mill-qrati Ġermaniżi, tmurx kontra l-approċċ stabbilit fid-Direttiva fir-rigward tal-kalkolu tal-kumpens li għalih hu intitolat aġent kummerċjali wara t-terminazzjoni tar-relazzjoni kuntrattwali tiegħu mal-prinċipal.
I — Il-fatti, il-kuntest ġuridiku u d-domandi preliminari
2.
Ir-rinviju oriġina fil-kuntest ta’ litigazzjoni mibdija mir-rikorrent, T. Semen, li kien jaħdem bħala aġent kummerċjali tal-konvenuta Deutsche Tamoil GmbH. Bejn l-1 ta’ Novembru 2001 u l-, T. Semen kien jopera, bħala aġent kummerċjali, pompa tal-petrol proprjetà tal-konvenuta. Il-kumpannija konvenuta hija parti minn grupp ikbar ta’ kumpanniji Libjan, Oilinvest, li minbarra n-netwerk kbir li għandu ta’ pompi tal-petrol fil-Ġermanja, hu involut fin-negozji tat-tfittix u r-raffinar taż-żejt f’diversi pajjiżi madwar id-dinja.
3.
Fil-kors tar-relazzjoni kuntrattwali tiegħu mal-konvenuta r-rikorrent irċieva kummissjoni fuq il-fjuwil li huwa biegħ. Il-livell tal-kummissjoni li r-rikorrent kien jaqla’ kien ivarja skont jekk il-klijenti inkwistjoni kienux jixtru l-fjuwil permezz ta’ biljetti pprovduti mill-konvenuta li kienu joffru tnaqqis fil-prezz minflok ma jużaw metodi standard ta’ ħlas.
4.
L-Artikolu 17 tad-Direttiva jippermetti lil Stati Membri jagħżlu bejn żewġ strutturi li jipprovdu għall-kumpens ta’ aġenti kummerċjali mat-terminazzjoni tar-relazzjoni kuntrattwali mal-prinċipal. Dan il-kumpens jista’ jieħu l-forma ta’ kumpens għad-danni (l-Artikolu 17(3)) jew dik ta’ kumpens (l-Artikolu 17(2)).
5.
L-awtoritajiet Ġermaniżi għażlu l-formola tal-kumpens stipulata fl-Artikolu 17(2). Dan l-artikolu u l-leġiżlazzjoni Ġermaniża rilevanti (l-Artikolu 89b tal-Handelsgesetzbuch (iktar ’il quddiem l-“HGB”)), jistabbilixxu li ġaladarba jkunu ġew sodisfatti ċerti kundizzjonijiet, aġenti bħar-rikorrent ikunu intitolati għal kumpens li għandu jitħallas mill-prinċipal wara t-terminazzjoni tar-relazzjoni kuntrattwali bejniethom. Il-partijiet għandhom kwistjoni rigward il-ammont tal-kumpens li għandu jiġi mogħti f’dan il-każ u b’mod iktar speċifiku, dwar jekk il-metodu ta’ kif għandu jiġi kkalkolat il-kumpens taħt id-dritt Ġermaniż huwiex konformi mar-rekwiżiti tad-Direttiva.
6.
L-Artikolu 17(2) jistabbilixxi kemm il-kundizzjonijiet li taħthom għandu jingħata kumpens kif ukoll il-metodu li għandu jiġi użat fil-kalkolu ta’ dan il-kumpens, skont kif ġej:
(a)
L-aġent kummerċjali għandu jkun intitolat għal indennizz jekk u sal-limiti li:
—
ikun ressaq lill-klijenti prinċipali ġodda [klijenti ġodda lejn il-prinċipal] jew ikun żied b’mod sinifikanti il-volum tan-negozju ma’ klijenti eżistenti u l-prinċipal jibqa’ jieħu benefiċċji sostanzjali min-negozju ma’ dawn il-klijenti
u
—
il-ħlas ta’ dan l-indennizz ikun indaqs fir-rigward taċ-ċirkostanzi kollha u, b’mod partikolari, il-ko[u]mmissjoni mitlufa mill-aġent kummerċjali fuq in-negozju mwettaq ma’ dawk il-klijenti. L-Istati Membri jistgħu jipprovdu biex dawn iċ-ċirkostanzi jinkludu l-applikazzjoni jew xort’ oħra ta’ klawżola fuq ir-restrizzjoni tal-kummerċ, fis-sens tal-Artikolu 20;
(b)
L-ammont tal-indennizz ma jistax jeċċedi figura [ċifra] ekwivalenti għal indennizz għal sena waħda ikkalkolata mir-renumerazzjoni annwali medja ta’ aġent kummerċjali matul il-ħames snin preċedenti u jekk il-kuntratt imur lura anqas minn ħames snin, l-indennizz għandu jiġi kkalkolat fuq il-medja tal-perijodu inkwistjoni;
(ċ)
Il-għotja ta’ dan l-indennizz m’għandhiex iżżomm lill-aġent kummerċjali milli jfittex għad-danni.”
7.
L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 89b tal-HGB, li fil-fatt ipprovda l-mudell għal kalkolu ta’ kumpensi li fuqu ġiet ibbażata d-Direttiva (
3
), fil-biċċa l-kbira jsegwi l-kliem tal-Artikolu 17 (2) u jipprovdi li:
“1.   L-aġent kummerċjali jista’, wara t-terminazzjoni tal-kuntratt tal-agenzija, jitlob mingħand il-prinċipal indennizz raġonevoli jekk u sal-limiti li
i.
il-prinċipal jibqa’ jieħu benefiċċji sostanzjali, anki wara t-terminazzjoni tal-kuntratt tal-aġenzija, mill-volum ta’ negozju ma’ klijenti ġodda li jkun ressaq l-aġent kummerċjali,
ii.
l-aġent kummerċjali, minħabba t-terminazzjoni tal-kuntratt tal-aġenzija, jitlef id-dritt għall-kummissjoni minn negozju diġà konkluż u negozju li jrid jiġi konkluż fil-futur, ma’ klijenti li hu ressaq, li kien ikun intitolat għaliha li kieku l-ftehim tal-aġenzija baqa’ fis-seħħ; u
iii.
il-ħlas ta’ indennizz huwa ekwu b’kunsiderazzjoni għaċ-ċirkostanzi kollha.
2.   Jekk l-aġent kummerċjali jkun espanda l-volum tan-negozju tiegħu ma’ klijent eżistenti b’mod tant sinjifikanti li, f’termini kummerċjali, huwa ekwivalenti għall-akkwist ta’ klijent ġdid, hu jitqies daqs li kieku ġab klijent ġdid.”
8.
Fir-rinviju tagħha, il-qorti tar-rinviju tindika li l-ġurisprudenza tal-qrati Ġermaniżi fir-rigward tal-Artikolu 89b tqis il-kriterji hemmhekk stabbiliti (bażikament il-persistenza ta’ vantaġġi sostanzjali għall-prinċipal, it-telf tal-kummissjoni lill-aġent u n-natura ekwa ta’ kwalunkwe ħlas ta’ kumpens) bħala li huma ta’ natura kumulattiva u reċiprokament limitattivi. Il-qorti ta’ Hamburg għandha dubji dwar jekk il-limitazzjoni tal-kumpens li jista’ jingħata, inerenti għal dan l-approċċ, hijiex kompatibbli mal-Artikolu 17(2) u tagħmel iż-żewġ domandi li ġejjin:
“(1)
Huwa konformi mal-Artikolu 17(2)(a) tad-Direttiva tal-Kunsill 86/653/KEE tat-18 ta’ Diċembru 1986 dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri li jirrigwardaw aġenti kummerċjali li jaħdmu għal rashom, li d-dritt tal-aġent kummerċjali għal kumpens jkun limitat mit-telf ta’ kummissjoni tiegħu li jirriżulta mit-terminazzjoni tar-relazzjoni kuntrattwali, anki meta l-benefiċċji li jgawdi l-intraprenditur għandhom ikunu kkunsidrati bħala ogħla?
(2)
Fil-każ fejn l-intraprenditur jappartjeni għal grupp ta’ kumpanniji, il-benefiċċji miksuba mill-kumpanniji tal-grupp jagħmlu parti minn dawn il-benefiċċji?”
9.
Qabel ma ngħaddu biex nikkunsidraw dawn iż-żewġ domandi, l-ewwel hemm kwistjoni preliminarja li trid tiġi ttrattata. Waqt is-seduta, ġie affermat f’isem il-konvenuta li tibdil li seħħ fil-ġurisprudenza Ġermaniża mindu sar ir-rinviju kien renda l-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja diskutibbli. B’mod partikolari ġie affermat li tibdil fil-ġurisprudenza nazzjonali fir-rigward tat-tifsira ta’ “klijent abitwali” jkun ifisser, fi kważi l-każijiet kollha, li l-ammont li jirriżulta mill-kalkolu tal-kummissjoni mitlufa jkun jeċċedi l-massimu stipulat fl-Artikolu 17(2)(b) u b’hekk issir dibattibbli l-kwistjoni dwar il-permessibbiltà li jittieħdu inkunsiderazzjoni benefiċċji oħra miksuba mill-prinċipal.
10.
Il-Qorti tal-Ġustizzja preċedentement kienet iddeċidiet li l-funzjonijiet tagħha taħt l-Artikolu 234 KE ma jinkludux l-għoti ta’ opinjonijiet konsultattivi (
4
) jew li jiġu mwieġba mistoqsijiet ipotetiċi (
5
). Barra dan, fis-sentenza Zabala  (
6
) hi rrifjutat li tagħti deċiżjoni fir-rigward ta’ rinviju meta l-proċeduri fil-qorti nazzjonali kienu ġew itterminati permezz tal-aċċettazzjoni ta’ waħda mill-partijiet għat-talbiet tal-parti l-oħra għar-raġuni li ma kienx hemm iktar il-ħtieġa ta’ deċiżjoni biex tiġi riżolta l-kwistjoni b’mod effettiv (
7
).
11.
Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ripetutament emfasizzat li “huma biss il-qrati nazzjonali li quddiemhom huma pendenti l-proċeduri … li għandhom jiddeterminaw fid-dawl taċ-ċirkostanzi partikolari ta’ kull każ kemm il-ħtieġa għal deċiżjoni preliminari sabiex ikunu jistgħu s-sentenza tagħhom, kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li huma jissottomettu lill-Qorti tal-Ġustizzja” (
8
) u li “talba għal deċiżjoni preliminari minn qorti nazzjonali tista’ tiġi miċħuda biss jekk ikun ċar li l-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju jew l-eżami tal-validità ta’ regola tad-dritt Komunitarju mitlub minn dik il-qorti m’għandha l-ebda relazzjoni mal-fatti veri jew mas-suġġett tal-proċeduri prinċipali” (
9
).
12.
Emendi fid-dritt nazzjonali wara li jkun sar rinviju ma ġewx ikkunsidrati li jrendu rinviju inammissibbli għal dawn ir-raġunijiet; fis-sentenza CIA  (
10
) l-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-ħtieġa għal deċiżjoni preliminari ma tistax titqies li ma tkunx għadha teżisti f’ċirkostanzi fejn id-dritt nazzjonali li kien is-suġġett tar-rinviju ġie abrogat u ssostitwit b’leġiżlazzjoni nazzjonali differenti. Il-każ tan-nuqqas ta’ ħtieġa għandu jkun iktar dgħajjef f’ċirkostanzi bħal dawk tal-każ attwali fejn l-emendi allegati huma fil-ġurisprudenza tal-qrati nazzjonali li l-impatt tagħhom għadu sa issa mhux ċert għal kollox. Għaldaqstant, jiena tal-fehma li l-Qorti tal-Ġustizzja m’għandhiex tirrifjuta li tagħti deċiżjoni dwar id-domandi magħmula fuq il-bażi li għandha tkun il-qorti nazzjonali li għandha tevalwa l-impatt tal-ġurisprudenza nazzjonali ġdida fuq ir-rilevanza tar-risposti mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja għar-riżoluzzjoni finali tal-kawża quddiemha.
II — Analiżi
L-ewwel domanda
13.
L-approċċ li jinsab fil-leġiżlazzjoni Ġermaniża, kif interpretata mill-qrati Ġermaniżi, jillimita l-kumpens li jista’ jingħata lil aġent abbażi ta’ interpretazzjoni definittiva ta’ dak li għandu jiġi kkunsidrat bħala ekwu u li tistabbilixxi li kwalunkwe għotja li tisboq l-ammont tal-kummissjoni mitlufa mill-aġent ma tkunx ekwa. L-evalwazzjoni tal-kompatibbiltà ta’ approċċ bħal dan mad-Direttiva tinvolvi r-rikonċiljazzjoni ta’ żewġ prinċipji li potenzjalment jikkompetu ma’ xulxin li ġew identifikati f’kawżi preċedenti rigward l-Artikolu 17.
14.
Min-naħa waħda, fis-sentenzi Ingmar  (
11
) u Honyvem Informazioni Commerciali (
12
), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li s-sistema stabbilita bl-Artikolu 17 kienet ta’ natura mandatorja. Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat ukoll ir-rwol tal-Artikolu 17 bħala standard minimu protettiv għal aġenti kummerċjali u li l-leġiżlazzjoni nazzjonali ma tistax tistabbilixxi regoli li jkunu jagħtu kumpens ta’ livell iktar baxx lil dawn l-aġenti minn dak previst fl-Artikolu 17 (
13
).
15.
Min-naħa l-oħra kemm fis-sentenza Ingmar kif ukoll fis-sentenza Honyvem Informazioni Commerciali il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li l-Artikolu 17 “ma jagħtix indikazzjonijiet dettaljati għal dak li jirrigwarda l-metodu ta’ kalkolu tal-indennizz għat-terminazzjoni ta’ kuntratt” (
14
) u li fi ħdan il-qafas stabbilit bl-Artikolu 17 “l-Istati Membri jistgħu jeżerċitaw id-diskrezzjoni tagħhom rigward l-għażla tal-metodu għal kalkolu tal-indennizz”  (
15
). Ġie ritenut mill-Qorti tal-Ġustizzja li din il-marġni ta’ diskrezzjoni hi applikabbli “b’mod partikolari, fir-rigward tal-kriterju tal-ekwità” (
16
).
16.
Għalhekk, minkejja li l-Artikolu 17 hu maħsub biex jistabbilixxi livell bażiku ta’ protezzjoni għall-aġenti, minn kif jidher id-Direttiva tikkontempla li l-livell ta’ din il-protezzjoni jista’ jvarja minn Stat għal Stat skont l-interpretazzjoni mogħtija minn Stati Membri individwali għall-kunċett ta’ ekwità f’dan il-kuntest. Madankollu, din id-diskrezzjoni ma tistax tkun assoluta għaliex kieku d-Direttiva titlef l-iskop kollu tagħha, li huwa bażikament l-armonizzazzjoni tal-prattiċi tal-Istati Membri fir-rigward ta’ aġenti kummerċjali u l-istabbiliment ta’ livell minimu ta’ protezzjoni għal dawn l-aġenti (
17
).
17.
Barra dan, il-kliem tal-Artikolu jgħid li l-aġent “għandu jkun intitolat għal indennizz jekk u sal-limiti li” ċerti kundizzjonijiet jiġu sodisfatti (enfażi miżjuda). L-użu tal-frażi “għandu jkun intitolat” u d-deċiżjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja kemm fis-sentenza Ingmar kif ukoll fis-sentenza Honyvem Informazioni Commerciali lkoll jenfasizzaw in-natura mandatorja tas-sistema u jimplikaw li l-Istati Membri huma impeduti milli jadottaw miżuri li jkun jċaħħdu kumpens lil aġent fejn il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu jiġu sodisfatti.
18.
Tabilħaqq, kif indikajt fis-sentenza Honyvem Informazioni Commerciali, l-Artikolu 17(2) “jistipula mhux biss il-kundizzjonijiet għar-rikonoxximent tad-dritt għall-indennizz […] imma anki l-affarijiet attwalment meħtieġa biex jiġi kkalkolat l-indennizz” (
18
). Miżuri tal-Istati Membri li jimplementaw l-obbligi tagħhom taħt id-Direttiva għalhekk għandhom kemm jirrispettaw dawn il-kundizzjonijiet għal eliġibbiltà kif ukoll jaderixxu mal-lista ta’ affarijiet li għandhom jiġu kkunsidrati fil-kalkolu tal-kumpens.
19.
Għaldaqstant, huwa ċar li d-diskrezzjoni mogħtija lill-Istati Membri topera fil-kuntest tal-konfini stipulati bis-sistema stabbilita bl-Artikolu 17(2) li l-Istati Membri m’għandhomx il-libertà li jinjoraw.
20.
Għalhekk, x’inhuma dawn il-limitazzjonijiet mandatorji li s-sistema stabbilita bl-Artikolu 17(2) timponi? Fis-sentenza Honyvem Informazioni Commerciali l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li sistema Taljana li bbażat l-ammont tal-kumpens biss fuq perċentwali ta’ kummissjonijiet fissi ggwadanjati fis-snin preċedenti, kienet tikser id-Direttiva minħabba n-nuqqas tagħha li trendi possibbli għall-aġenti li kienu jmorru aħjar taħt approċċ ibbażat fuq kunsiderazzjoni tal-benefiċċji miksuba mill-prinċipal, li jakkwistaw kumpens ikbar minn dawn il-perċentwali fissi (
19
). Fid-dawl ta’ din id-deċiżjoni u tal-kliem tal-ewwel inċiż tal-Artikolu 17(2)(a), huwa ċar li approċċ meritokratiku li jorbot il-kumpens li għandu jiġi mogħti mal-benefiċċji miksuba mill-prinċipal mix-xogħol tal-aġent fil-perijodu wara t-terminazzjoni tal-kuntratt huwa wieħed minn dawn il-fatturi mandatorji.
21.
Il-kliem tad-Direttiva jagħmilha ċara wkoll li għandha tingħata kunsiderazzjoni għall-kunċett ta’ ekwità fid-determinazzjoni tal-ammont tal-kumpens u li dan il-proċess għandu jieħu inkunsiderazzjoni l-kummissjonijiet mitlufa mill-aġent b’riżultat tat-terminazzjoni tar-relazzjoni kuntrattwali bejnu jew bejnha u l-prinċipal.
22.
Il-partijiet ma jaqblux dwar jekk il-kunċett ta’ ekwità jistax jopera sabiex iżid kif ukoll inaqqas il-livell tal-kumpens mogħti lill-aġent. Ir-rikorrent jargumenta li l-fattur determinanti primarju tal-ammont tal-kumpens huwa l-ammont tal-benefiċċji miksuba mill-prinċipal u li l-livell tal-kummissjoni mitlufa jmiss li jiġi kkunsidrat biss bħala element tal-evalwazzjoni tal-ekwità li jista’ jopera biex iżid jew inaqqas l-ammont tal-kumpens. Il-Gvern Taljan jissottometti wkoll li l-kunċett ta’ ekwità jservi kemm bħala “livell minimu” li jista’ jgħolli l-livell tal-għotja, kif ukoll bħala “livell massimu” li jista’ jnaqqsu. Il-konvenuta, mill-banda l-oħra, targumenta li l-elementi elenkati fl-Artikolu 17(2)(a) huma ta’ natura kumulattiva u reċiprokament limitattivi u li kull wieħed minnhom jopera bħala “livell massimu” li jillimita l-ammont li jista’ jingħata għall-iktar wieħed baxx mit-tliet ċifri.
23.
Jien tal-fehma li l-frażi “jekk u sal-limiti li” tissuġġerixxi li l-kunċett ta’ ekwità hu maħsub biex iservi ta’ limitu fuq l-ammont tal-kumpens għajr milli fattur li jista’ wkoll iżidu lil hinn minn dak li jirriżulta mill-kalkolu tal-benefiċċji miksuba mill-prinċipal. Madankollu, il-kwistjoni dwar jekk il-kunċett ta’ ekwità joperax f’dan ir-rigward unikament bħala livell massimu jew kemm bħala livell minimu kif ukoll bħala livell massimu, mhijiex determinanti għall-kwistjonijiet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża. Id-Direttiva hija ċara li kumpens ma jistax jeċċedi dak li hu kkunsidrat bħala ekwu. L-iktar kwistjoni importanti bejn il-partijiet titratta dwar jekk id-diskrezzjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li l-Istati Membri għandhom fir-rigward tal-kalkolu tal-kumpens u partikolarment fir-rigward tal-kunċett ta’ ekwità, testendix għal dritt li jiddefinixxu l-ekwità bħala li tinkludi limitazzjoni fuq il-livell ta’ kumpens għal dak ta’ kummissjonijiet mitlufa. Din tikkonċerna l-kwistjoni ta’ kontenut tal-kunċett ta’ ekwità, il-metodu ta’ kalkolu tal-“livell massimu” ekwu biex ngħid hekk. Il-kwistjoni dwar jekk il-kunċett ta’ ekwità jistax iservi wkoll bħala “livell minimu” ma taffettwax din id-domanda.
24.
Għalhekk, kif, l-approċċ Ġermaniż, li jillimita d-definizjoni ta’ ekwità b’dan il-mod, jikkonforma mal-elementi mandatorji tad-Direttiva hawn fuq spjegati? Kif ġie nnotat iktar ’il fuq, l-HGB kif interpretata mill-qrati Ġermaniżi, ma qisitx bħala ekwu kwalunkwe kumpens li jeċċedi t-telf ta’ kummissjoni mill-aġent. Kif tirrileva l-konvenuta, approċċ bħal dan hu bbażat fuq il-kunċett li l-aġent m’għandux jitqiegħed f’pożizzjoni aħjar b’kumpens milli hu jew hi kienu jkunu fiha b’kontinwazzjoni tal-kuntratt. Ir-rikorrent u l-Gvern Taljan iħarsu lejn dan l-approċċ bħala li jċaħħad lill-aġent minn dritt mogħti lilu jew lilha bid-Direttiva, bażikament dak li jinkiseb kumpens li hu ekwu fiċ-ċirkostanzi kollha, mhux biss fid-dawl tal-kummissjonijiet mitlufa. Barra dan, hu ċar li l-applikazzjoni ta’ kriterju ta’ ekwità m’għandux jopera b’mod li jitneħħa kull effett utli mill-approċċ meritokratiku ppromulgat fid-Direttiva u rifless, b’mod partikolari, fl-ewwel inċiż tal-Artikolu 17(2).
25.
Madankollu, jekk id-diskrezzjoni min-naħa tal-Istati Membri fir-rigward tal-kalkolu tal-ekwità għandu jkollha xi tifsira, l-Istati Membri għandhom ikunu f’qagħda li jużaw il-kunċett ta’ ekwità biex jillimitaw il-livelli ta’ kumpens skont il-kunċetti nazzjonali tagħhom ta’ x’inhu ekwu sakemm meta jagħmlu dan ma jmorrux kontra l-fatturi mandatorji tas-sistema stabbilita bl-Artikolu 17(2) delineata hawn fuq.
26.
L-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ ekwità bħala li dan jipprekludi l-għoti ta’ kumpensi ta’ livell ogħla mill-kummissjonijiet mitlufa, evidentement, ma tmurx kontra l-obbligu li jittieħed inkunsiderazzjoni l-livell ta’ kummissjonijiet mitlufa mill-aġent. Id-Direttiva hija wkoll ċara dwar il-fatt li għandhom jiġu kkunsidrati ċ-ċirkostanzi kollha fil-kalkolu tal-ekwità. Madankollu, il-limitazzjoni ta’ kumpensi għal-livell tal-kummissjonijiet mitlufa sempliċement tirrifletti ġudizzju fir-rigward tal-importanza relattiva ta’ ċirkostanzi differenti għajr minn deċiżjoni li jiġu injorati ċirkostanzi li għandhom jiġi kkunsidrati u m’għandhiex tidher bħala li, fil-prinċipju, qed tikser id-Direttiva.
27.
Dan l-approċċ minnu nnifsu lanqas ma jmur kontra ir-rekwiżit meritokratiku li l-kumpens għandu jkun marbut mal-profitti futuri tal-prinċipal, sakemm il-kunċett tal-kummissjoni mitlufa jiġi interpretat b’mod li jkun possibbli li dawn il-profitti jittieħdu inkunsiderazzjoni. F’ħafna każijiet il-livell ta’ kummissjonijiet mitlufa mill-aġent tul il-validità tal-kuntratt ta' rappreżentanza jirrifletti l-profitti tal-prinċipal. Madankollu, dan jista’ ma jkunx dejjem il-każ. Skont ir-rapport tal-Kummissjoni kompilat fir-rigward tal-applikazzjoni tal-Artikolu 17, u kif ġie kkonfermat mill-avukat tal-konvenuta waqt is-seduta, is-sistema Ġermaniża tikkalkola, għall-għanijiet tal-kumpens, il-kummissjonijiet mitlufa mill-aġent abbażi tal-kummissjonijiet maqlugħin minnu jew minnha matul l-aħħar tnax-il xahar tar-relazzjoni kuntrattwali. Il-kummissjonijiet iggwadanjati fil-perijodu finali tar-relazzjoni kuntrattwali normalment ikunu gwida tajba dwar il-profitti li ħa l-prinċipal u l-kummissjonijiet mitlufa mill-aġent fil-perijodu segwenti għat-terminazzjoni tal-kuntratt. Madankollu, taħt is-sistema stabbilita bl-Artikolu 17(2) l-kumpens għandu jiġi kkalkolat abbażi tal-profitti tal-prinċipal u t-telf tal-aġent fil-futur. Il-kliem tal-Artikolu 17(2) jagħmilha ċara li dan l-orjentament prospettiv huwa mandatorju. Kummissjonijiet tal-passat jistgħu jservu biss ta’ evidenza ta’ tali profitti u telf fil-futur.
28.
Jista’ jkun hemm ċirkostanzi fejn il-kalkolu abbażi tal-kummissjonijiet tal-passat ma jkunx jirrifletti r-realtà ta’ profitti u telf tal-futur, bħal pereżempju, fejn l-aġent jwettaq kampanja promozzjonali sinjifikanti u ta’ suċċess ftit qabel ma jkun ġie tterminat il-kuntratt jew fejn il-prezz tal-prodott mibjugħ f’isem il-prinċipal jogħla ħafna ftit qabel jew wara t-terminazzjoni tal-kuntratt (
20
). F’ċirkostanzi bħal dawn il-kalkolu ta’ kumpens ibbażat fuq il-perijodu finali tal-kuntratt għandu jiġi aġġustat sabiex jirrifletti r-realtà ta’ profitti u telf futuri. Id-definizzjoni ta’ “kummissjonijiet mitlufa” għalhekk trid tkun biżżejjed flessibbli biex tkun tista’ tiżgura li l-kumpens mogħti jkun jirrifletti verament il-profitti u t-telf futuri tal-prinċipal u tal-aġent rispettivament u għalhekk għandha tkun tista’ tirrifletti tibdil fiċ-ċirkostanzi qabel u wara t-terminazzjoni tal-kuntratt. Hija l-qorti nazzjonali li għandha tiddeċiedi jekk, b’kunsiderazzjoni għan-natura mandatorja tal-orjentazzjoni prospettiva tal-proċess ta’ kalkolu tal-kumpens, l-approċċ Ġermaniż għal kalkolu tal-kumpensi, b’mod partikolari l-approċċ tiegħu għad-definizzjoni ta’ “kummissjonijiet mitlufa”, huwiex biżżejjed flessibbli f’dan ir-rigward.
It-Tieni Domanda
29.
It-tieni domanda tiffoka fuq il-kwistjoni dwar jekk, f’sitwazzjoni fejn il-prinċipal jappartjeni għal grupp ta’ negozji, il-vantaġġi miksuba min-negozji ta’ dan il-grupp għandhomx jiġu kkunsidrati bħala parti minn dawn il-vantaġġi li ġew ikkunsidrati għall-għanijiet ta’ kalkolu tal-kumpens taħt l-Artikolu 17 tad-Direttiva.
30.
Ir-rikorrent jargumenta li l-vantaġġi meħuda mill-prinċipal bl-istess mod jistgħu jinstabu fil-fatt li l-kumpannija parent Libjana tagħha takkwista profitt mill-kumpannija sussidjarja tagħha, il-prinċipal, li hija tuża biex iżżid id-dħul mill-bejgħ tagħha, tnaqqas l-ammont ta’ taxxi tagħha u żżid il-profitti tagħha.
31.
Il-Gvern Ġermaniż jirrileva li la l-Artikolu 89b tal-HGB u lanqas l-Artikolu 17 tad-Direttiva ma jfittixu li jirregolaw l-kwistjoni tar-relazzjoni bejn kumpanniji sussidjarji u kumpanniji parent. Kwistjonijiet bħal dawn jistgħu jkunu rilevanti għall-kwistjoni ta’ ekwità imma huma l-awtoritajiet nazzjonali, fl-eżerċizzju tad-diskrezzjoni tagħhom, li għandhom jiddeċiedu jekk u kif għandu jiġi kkunsidrat il-qligħ ta’ kumpanniji oħra fi grupp li hu propjetà tas-sidien tal-prinċipal.
32.
Il-Kummissjoni hija tal-fehma li l-kalkolu tal-vantaġġi ggwadanjati mill-prinċipal għall-għanijiet tal-Artikolu 17, fil-prinċipju, mhuwiex meħtieġ li jieħu inkunsiderazzjoni kumpanniji oħrajn li għandhom l-istess proprjetarju sakemm l-obbligi kuntrattwali tal-aġent ma kinux jinkludu wkoll id-dmir li joħloq jew jiżviluppa r-relazzjonijiet kummerċjali assunti minn terzi persuni ma’ kumpanniji oħra fl-istess grupp. Hi tinnota li l-vantaġġi rilevanti għall-kalkolu tal-kumpens taħt l-Artikolu 17(2)(a) huma dawk marbuta mat-tranżazzjonijiet ma’ klijenti mirbuħa mill-aġent jew li rriżultaw mill-iżvilupp tan-negozju mill-aġent ma’ klijenti eżistenti. Dan juri l-fokalità kuntrattwali tal-Artikolu 17(2)(a). Peress li l-kumpens hu marbut ma’ dawn il-proċessi ta’ akkwist ta’ klijenti ġodda għall-prinċipal jew ta’ żieda fil-livell ta’ negozju mal-klijenti tal-prinċipal li kienu jeżistu qabel, mhemm l-ebda raġuni għalfejn vantaġġi għajr dawk miksuba mill-prinċipal innifsu jew innifisha għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni sakemm id-dmirijiet tal-aġent ma kinux jestendu għat-twettiq ta’ xogħol simili għal kumpanniji oħra li jappartjenu lill-kumpannija parent tal-prinċipal.
33.
Il-konvenuta tkompli targumenta li l-fatt li l-aġent ikun jista’ jagħmel pretensjonijiet fir-rigward ta’ profitti ta’ negozji li magħhom hu jew hi m’għandhom ebda relazzjoni kuntrattwali, iwassal għar-riskju li jkun hemm effetti inkontrollabbli u assurdi u ssostni li mhemm ebda raġuni għalfejn il-persuna li tkun qed tikri l-pompa tal-petrol fil-Ġermanja għandha jkollha aċċess għall-profitti ta’ kumpannija parent ingaġġata fit-tħaddim ta’ żejt mhux raffinat fil-Libja.
34.
Il-Gvern Taljan jissuġġerixxi li, għalkemm b’mod ġenerali, il-kalkolu ta’ vantaġġi għall-għanijiet tal-Artikolu 17 għandu jkun ristrett għal dawk iggwadanjati mill-prinċipal, il-ħtieġa li jinżammu l-prinċipji ta’ lealtà u intenzjoni tajba, li huma imposti bl-Artikolu 4 tad-Direttiva, tfisser li hemm motivi sabiex jiġi ssuġġerit li meta l-prinċipal jipprova jillimita l-kumpens pagabbli lill-aġent billi jattribwixxi profitti li jirriżultaw mill-attività tal-aġent lil kumpanniji oħra fil-grupp, għandu jkun hemm metodi disponibbli biex jiġi oppost tali ksur ta’ lealtà u intenzjoni tajba. Madankollu, kif jinnota l-Gvern innifsu, dan jista’ jintlaħaq permezz ta’ talba għad-danni.
35.
Huwa ċar li l-enfasi prinċipali tal-Artikolu 17(2)(a) hija fuq l-attivitajiet li jibbenefika minnhom il-prinċipal li jirriżultaw minn attivitajiet mwettqa mill-aġent taħt kuntratt miftiehem bejniethom. Il-kliem tad-Direttiva jirreferi espliċitament għall-klijenti tal-prinċipal u l-vantaġġi miksuba mill-prinċipal. Dan ma jagħmel referenza għal ebda vantaġġi oħra li jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni. Il-leġiżlatur Komunitarju seta’ jagħżel li jinkludi vantaġġi li ħadu kumpanniji oħra li magħhom kien konness il-prinċipal imma jidher li dan għażel li ma jagħmilx hekk. Barra dan, l-oriġini kuntrattwali tad-dritt għall-kumpens jimmilita kontra rikonoxximent ta’ drittijiet għal kumpens li jirriżultaw minn persuni li magħhom l-aġent ma kellu ebda relazzjoni kuntrattwali.
36.
Mill-banda l-oħra, l-Istati Membri huma obbligati jikkunsidraw “iċ-ċirkostanzi kollha” fl-evalwazzjoni tagħhom tal-ekwità tal-kumpens li għandu jiġi mogħti. Madankollu, “ċirkostanzi” f’din l-istanza ma jistgħux jirreferu għall-fatti kollha konċepibbli imma għandhom ikunu limitati għal dawk il-fatturi rilevanti għar-relazzjoni kuntrattwali bejn l-aġent u l-prinċipal. Il-grad sa liema aġent ta’ kumpannija sussidjarja ta’ kumpannija parent jista’ jitqies li għandu relazzjoni ma’ tali kumpannija parent bis-saħħa tal-kuntratt tiegħu mal-prinċipal hija kwistjoni li għandha tiġi deċiża skont il-liġi nazzjonali u b’kunsiderazzjoni, fuq il-bażi ta’ każ b’każ, tar-relazzjoni kuntrattwali partikolari tal-aġent mal-prinċipal u r-rabtiet possibbli tiegħu mal-kumpannija parent. Jekk il-liġi nazzjonali ma tistabbilixxix tali relazzjoni bejn l-aġent u l-kumpannija parent tal-prinċipal tiegħu, il-profitti li ħadet tali kumpannija parent ma jistgħux ikunu kkunsidrati bħala ċirkostanza għall-għanijiet tal-Artikolu 17(2)(a).
37.
Dawn il-fatturi jimmilitaw kontra konklużjoni li d-Direttiva teħtieġ li fil-kalkolu tal-kumpens għall-għanijiet tal-Artikolu 17(2)(a) jittieħdu inkunsiderazzjoni vantaġġi miksuba minn kumpanniji oħrajn fl-istess grupp bħall-prinċipal.
III — Konklużjoni
38.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti r-risposti segwenti għad-domandi rrinvjati mill-qorti nazzjonali:
(1)
Leġiżlazzjoni nazzjonali li tillimita l-kumpens li jista’ jingħata lil aġenti kummerċjali għall-ammont ta’ kummissjonijiet mitlufa minn dawn l-aġenti wara t-terminazzjoni tar-relazzjoni kuntrattwali mal-prinċipal, mhijiex minnha nnifisha inkompatibbli mal-approċċ meritokratiku u prospettiv meħtieġ mis-sistema stabbilita bl-Artikolu 17(2)(a) tad-Direttiva tal-Kunsill 86/653/KEE tat-18 ta’ Diċembru 1986 dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri li jirrigwardaw aġenti kummerċjali li jaħdmu għal rashom, sakemm il-metodu ta’ kalkolu tal-kummissjonijiet mitlufa jkun tali li jirrifletti l-livell veru ta’ kummissjonijiet mitlufa fil-perijodu sussegwenti għat-terminazzjoni tar-relazzjoni kuntrattwali, b’mod li jiġu kkunsidrati l-benefiċċji miksuba mill-prinċipal mill-attività tal-aġent.
(2)
L-Artikolu 17(2)(a) tad-Direttiva 86/653 ma jeħtiġx li l-kalkolu tal-kumpens jieħu inkunsiderazzjoni l-vantaġġi miksuba minn kumpanniji, għajr dik li magħha l-aġent kellu relazzjoni kuntrattwali, li huma membri ta’ grupp ikbar ta’ kumpanniji.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	ĠU 1986 L 382, p. 17.
(
3
)	Ara, il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, Rapport dwar l-applikazzjoni tal-Artikolu 17 tad-Direttiva tal-Kunsill dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri li jirrigwardaw aġenti kummerċjali li jaħdmu għal rashom (86/653/KEE), Brussell, 23.07.1996 COM(96) 364 finali, p. 1 sa 3.
(
4
)	Sentenza tas-16 ta’ Diċembru 1981, Foglia vs Novello (244/80, Ġabra p. 3045, punt 18).
(
5
)	Sentenza tat-28 ta’ Settembru 2006, Gasparini et (C-467/04, Ġabra p. I-9199).
(
6
)	Sentenzi tal-15 ta’ Ġunju 1995 (C-422/93, C-423/93 u C-424/93, Ġabra p. I-1567).
(
7
)	Ibid. punti 28 u 29.
(
8
)	Sentenza tas-16 ta’ Lulju 1998, ICI (C-264/96, Ġabra p. I-4695, punt 15).
(
9
)	Ibid.
(
10
)	Sentenza tat-30 ta’ April 1996, CIA Security International (C-194/94, Ġabra p. I-2201).
(
11
)	Sentenza tad-9 ta’ Novembru 2000 (C-381/98, Ġabra p. I-9305, punti 21 u 22).
(
12
)	Sentenza tat-23 ta’ Marzu 2006, Honyvem Informazioni Commerciali (C-465/04, Ġabra p. I-2879).
(
13
)	Ibid., punt 28.
(
14
)	Ibid., punt 34.
(
15
)	Sentenza Ingmar, punt 21.
(
16
)	Sentenza Honyvem, punt 36.
(
17
)	Dawn huma l-għanijiet iċċitati fil-premessa tad-Direttiva.
(
18
)	Ara l-konklużjonijiet tiegħi fis-sentenza Honyvem Informazioni Commerciali, punt 41.
(
19
)	Sentenza Honyvem Informazioni Commerciali, punt 29.
(
20
)	Li dan ma jiġix ikkunsidrat jista’ anki jippromwovi mġiba opportunista min-naħa tal-prinċipal fir-rigward ta’ meta jittermina l-kuntratt.