Voorlopige editie
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
T. ĆAPETA
van 5 juni 2025 (1)
Zaak C‑215/24 [Fira] (i)
YX,
met de participatie van:
Ministério Público
[verzoek van de Tribunal Judicial da Comarca do Porto (rechter in eerste aanleg Porto, Portugal) – Juízo Local Criminal de Vila Nova de Gaia (lokale strafrechter Vila Nova de Gaia, Portugal) om een prejudiciële beslissing]
„ Prejudiciële verwijzing – Justitiële samenwerking in strafzaken – Kaderbesluit 2008/909/JBZ – Kaderbesluit 2002/584/JBZ – Beginsel van wederzijdse erkenning op strafvonnissen waarbij vrijheidsstraffen of tot vrijheidsbeneming strekkende maatregelen zijn opgelegd – Europees aanhoudingsbevel – Procedures van overlevering tussen de lidstaten – Opschorting van de gevangenisstraf door de rechtelijke autoriteiten volgens het nationale recht van de tenuitvoerleggingsstaat ”
I.      Inleiding
1.        In de ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid van de Unie kan een persoon die in een lidstaat tot een vrijheidsstraf is veroordeeld, de duur van die straf in een andere lidstaat ondergaan, met name wanneer dit de reclassering van die persoon bevordert.(2)
2.        De onderhavige zaak betreft een persoon die in Portugal voor een misdrijf is veroordeeld, maar thans in Spanje verblijft. Op grond van kaderbesluit 2008/909/JBZ(3) hebben de Spaanse autoriteiten besloten de vrijheidsstraf die door de Tribunal Judicial da Comarca do Porto (rechter in eerste aanleg Porto, Portugal) – Juízo Local Criminal de Vila Nova de Gaia (lokale strafrechter Vila Nova de Gaia, Portugal; hierna: „Portugese rechter”) is opgelegd te erkennen en ten uitvoer te leggen.
3.        De Juzgado Central de lo Penal n.° 1 de Madrid (strafrechter op nationaal niveau nr. 1 Madrid, Spanje; hierna: „Spaanse rechter”) heeft de opgelegde straf echter gewijzigd door de tenuitvoerlegging van een gevangenisstraf van zes maanden voor een duur van twee jaar op te schorten.
4.        De Portugese rechter, die de verwijzende rechter is, vraagt of op grond van kaderbesluit 2008/909 een dergelijke wijziging is toegestaan.
5.        Het verschil tussen de door partijen ingenomen standpunten
komt in essentie neer op de vraag of een beslissing tot opschorting van een straf deel kan uitmaken van de tenuitvoerlegging van een vonnis, wat het standpunt van de Spaanse regering is, dan wel of deze de aard van dat vonnis wijzigt, wat het standpunt van de Portugese regering en de Commissie is.
II.    Feiten van het hoofdgeding, prejudiciële vragen en procedure bij het Hof
6.        Op 9 oktober 2018 werd YX in Portugal veroordeeld tot een gevangenisstraf van zes maanden wegens het plegen van het strafbare feit van belastingfraude, dat werd gekwalificeerd en bestraft door Decreto-Lei n.º 20‑A/90 (wetsdecreet 20‑A/90) van 15 januari 1990. Die straf werd vervangen door een alternatieve geldboete van 180 dagboete-eenheden.(4)
7.        YX heeft deze geldboete echter niet betaald, noch heeft hij bewezen dat hij geen schuld had aan het niet betalen van de boete. Om die reden heeft de verwijzende rechter overeenkomstig de Portugese Código Penal (Portugese strafwetboek)(5) de vervangende straf herroepen en de tenuitvoerlegging van de oorspronkelijke gevangenisstraf gelast.(6)
8.        Deze gevangenisstraf kon echter niet in Portugal ten uitvoer worden gelegd, omdat YX niet kon worden achterhaald ten behoeve van de tenuitvoerlegging van het aanhoudingsbevel in deze lidstaat. Hierdoor werd hij voor de toepassing van de opgelegde straf tot voortvluchtige verklaard.
9.        Enkele jaren later kon YX in Spanje worden gelokaliseerd. Derhalve hebben de bevoegde Portugese autoriteiten op 22 februari 2022 op grond van kaderbesluit 2002/584/JBZ(7) een Europees aanhoudingsbevel (hierna: „EAB”) uitgevaardigd met het oog op de overlevering van YX, zodat hij de gevangenisstraf van zes maanden kon uitzitten.
10.      Artikel 4, lid 6, van kaderbesluit 2002/584 voorziet in een grond tot facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging van een EAB wanneer een persoon van wie overlevering wordt verzocht, legaal in de uitvoerende lidstaat verblijft en deze persoon de straf in die staat wil uitdienen. Op die grond hebben de Spaanse autoriteiten de tenuitvoerlegging van het EAB geweigerd en hebben zij zich ertoe verbonden de straf van de Portugese rechter te erkennen en in Spanje ten uitvoer te laten leggen.
11.      Op 11 oktober 2023 heeft de Spaanse rechter overeenkomstig artikel 80 van de Spaanse Código Penal (Spaanse strafwetboek)(8) de aan YX opgelegde gevangenisstraf van zes maanden voor twee jaar opgeschort en de Portugese autoriteiten van die beslissing in kennis gesteld.
12.      De Ministério Público (Portugese openbaar ministerie) was het niet eens met de beslissing tot opschorting van de Spaanse rechter. Dit openbaar ministerie heeft de zaak daarom bij Portugese rechter, de verwijzende rechter in deze zaak, aanhangig gemaakt. In het kader van deze procedure heeft het Portugese openbaar ministerie verzocht om een prejudiciële vraag te stellen aan het Hof.
13.      De verwijzende rechter is van mening dat de rechter van de tenuitvoerleggingsstaat de beslissing van de rechter van de beslissingsstaat niet mag wijzigen door zijn eigen beslissing in de plaats te stellen van die van de rechter die de veroordeling heeft uitgesproken. De verwijzende rechter voegt daaraan toe dat de aanvaarding van een dergelijke strafwijziging tegen de beginselen van wederzijdse erkenning en wederzijds vertrouwen zou indruisen. Volgens deze rechter hebben de Spaanse rechterlijke autoriteiten, door de weigering om het EAB ten uitvoer te leggen, zich bereid verklaard de tenuitvoerlegging van de straf in zijn geheel op zich te nemen, zonder de mogelijkheid om de vrijheidsstraf om te zetten in een alternatieve maatregel.
14.      De verwijzende rechter is tevens van oordeel dat de Spaanse rechterlijke autoriteiten de beslissingsstaat hoe dan ook vooraf in kennis hadden moeten stellen van de mogelijkheid dat de vrijheidsstraf kan worden opgeschort, zodat de beslissingsstaat daarop had kunnen reageren.
15.      In deze context heeft de Tribunal Judicial da Comarca do Porto – Juízo Local Criminal de Vila Nova de Gaia de behandeling van de zaak geschorst en het Hof van Justitie verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1)      Kan de tenuitvoerleggingsstaat, na krachtens artikel 4, lid 6, van kaderbesluit 2002/584 de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel te hebben geweigerd op grond van de verblijfplaats van de veroordeelde, en na de rechterlijke beslissing houdende veroordeling te hebben erkend, zich beroepen op de toepassing van zijn nationale recht en zijn bevoegdheid als tenuitvoerleggingsstaat om de door de beslissingsstaat opgelegde feitelijke vrijheidsstraf op te schorten terwijl de procedure tot tenuitvoerlegging van die rechterlijke beslissing reeds is ingeleid?
2)      Kan de rechterlijke autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat de in kracht van gewijsde gegane beslissing van de rechterlijke autoriteit van de beslissingsstaat wijzigen behoudens in de gevallen bedoeld in artikel 8 en artikel 17, leden 1 en 2, van kaderbesluit 2008/909?
3)      Dient artikel 17, lid 1, van kaderbesluit 2008/909 aldus te worden uitgelegd dat het de tenuitvoerleggingsstaat toestaat om, door toepassing van de voorwaarden van zijn nationale recht, opschorting van de feitelijke gevangenisstraf te verlenen wanneer de bevoegde autoriteiten van de beslissingsstaat dit niet overeenkomstig hun recht hebben gedaan?
Indien de voorgaande prejudiciële vragen bevestigend worden beantwoord:
4)      Hadden de Spaanse rechterlijke autoriteiten (tenuitvoerleggingsstaat), gelet op de artikelen 12 en
13 en artikel 17, lid 3, van kaderbesluit 2008/909, de beslissingsstaat niet vooraf in kennis moeten stellen van hun standpunt over de mogelijkheid tot opschorting van de gevangenisstraf waartoe de gezochte persoon is veroordeeld?”
16.      De Spaanse en de Portugese regering en de Europese Commissie hebben bij het Hof schriftelijke opmerkingen ingediend.
17.      Op 19 maart 2025 heeft een terechtzitting plaatsgevonden, waar deze partijen zijn gehoord
in hun pleidooien.
III. Beoordeling
A.      Context
18.      Een lidstaat kan de tenuitvoerlegging van een EAB voor de uitzitting van een gevangenisstraf slechts weigeren indien hij zich ertoe verbindt de veroordeling die door de rechter van de beslissingsstaat is uitgesproken ten uitvoer te leggen.
19.      Indien de tenuitvoerleggingsstaat om welke reden dan ook de gevangenisstraf zoals die door de rechter van de beslissingsstaat is uitgesproken, niet ten uitvoer kan leggen, moet hij het EAB ten uitvoer leggen.(9)
20.      De enige uitzonderingen die de tenuitvoerleggingsstaat toestaan om van de door de rechter van de beslissingsstaat opgelegde sanctie af te wijken, zijn neergelegd in artikel 8, leden 2 en 3, van kaderbesluit 2008/909. Deze uitzonderingen zijn van toepassing indien een in de beslissingsstaat opgelegde sanctie onverenigbaar is met het recht van de tenuitvoerleggingsstaat, hetzij wegens de duur, hetzij wegens de aard ervan. In een dergelijke situatie moet de aangepaste sanctie de oorspronkelijke sanctie zoveel mogelijk weerspiegelen binnen de grenzen die door het recht van de tenuitvoerleggingsstaat zijn toegestaan.(10)
21.      De schuldigverklaring en de beoordeling van de evenredigheid van een sanctie worden derhalve in de beslissingsstaat verricht en kunnen niet door de tenuitvoerleggingsstaat worden herzien.(11)
22.      Om die reden heeft het Hof in het arrest in de zaak Ognyanov geoordeeld dat artikel 8 van kaderbesluit 2008/909 strikt moet worden uitgelegd en de tenuitvoerleggingsstaat slechts beperkte mogelijkheden biedt om de aard of de duur van de door de rechter van de beslissingsstaat opgelegde sanctie aan te passen.(12)
23.      Terwijl de veroordeling (dat wil zeggen de schuldigverklaring en de bepaling van een evenredige sanctie) onder de bevoegdheid van de beslissingsstaat valt, valt de tenuitvoerlegging van de sanctie, in de zin van artikel 17, lid 1, van kaderbesluit 2008/909, onder de bevoegdheid van de tenuitvoerleggingsstaat.
24.      Het beginsel van wederzijdse erkenning, zoals weergegeven in kaderbesluit 2008/909, wordt dus op twee manieren toegepast: de tenuitvoerleggingsstaat moet in beginsel de veroordeling door de rechterlijke instanties van de beslissingsstaat erkennen, terwijl de beslissingsstaat in beginsel de regels inzake de tenuitvoerlegging van straffen, zoals die in de tenuitvoerleggingsstaat bestaan, moet erkennen.
25.      In de onderhavige zaak gaat het er in hoofdzaak om dat het Koninkrijk Spanje meent dat een beslissing tot opschorting van een vrijheidsstraf onder de tenuitvoerlegging valt, terwijl de Portugese Republiek, ondersteund door de Commissie, een opschortingsbeslissing als een veroordeling beschouwt.
26.      Het antwoord op de vraag of de opschorting van een vrijheidsstraf een wijziging of een tenuitvoerlegging van die straf vormt, wat de essentie is van de eerste drie prejudiciële vragen, hangt af van de uitlegging die wordt gegeven aan kaderbesluit 2008/909, en in het bijzonder aan de artikelen 8 en 17 ervan. Derhalve zal ik deze drie vragen in deel C van deze conclusie samen analyseren.
27.      Indien de opschorting van een vrijheidsstraf een wijziging van de aard van de oorspronkelijke vrijheidsstraf vormt, dan volgt daaruit dat artikel 8 van kaderbesluit 2008/909 van toepassing is en wordt het de Spaanse uitvoerende autoriteiten verboden om de vrijheidsstraf aan te passen door deze om te zetten in een opgeschorte vrijheidsstraf. Als de opschorting van de vrijheidsstraf echter een vorm van de tenuitvoerlegging van een dergelijke straf is, dan zou artikel 8 van kaderbesluit 2008/909 niet van toepassing zijn. Op grond van artikel 17 van dat besluit zou de tenuitvoerleggingsstaat in het kader van de tenuitvoerlegging dan veeleer kunnen beslissen tot opschorting van een vrijheidsstraf.
28.      Ik zal, alvorens tot deze analyse over te gaan, kort op de door het Koninkrijk Spanje opgeworpen exceptie van niet-ontvankelijkheid (B) ingaan.
29.      De vierde vraag hangt af van een bevestigend antwoord op de eerste drie vragen. Aangezien ik het Hof in overweging zal geven die vragen ontkennend te beantwoorden, hoeft de vierde vraag dan niet te worden beantwoord.
B.      Ontvankelijkheid
30.      De Spaanse regering heeft de ontvankelijkheid van het verzoek om een prejudiciële beslissing betwist. Volgens haar is het niet mogelijk om te begrijpen welke soort procedure bij de verwijzende rechter wordt gevoerd en waarom de antwoorden van het Hof voor het hoofdgeding relevant zijn.
31.      Volgens vaste rechtspraak kan het Hof prejudiciële vragen slechts beantwoorden indien een antwoord voor de nationale rechter nuttig is voor de beslechting van de bij hem aanhangige zaak.(13)
32.      Tegelijkertijd is het eveneens vaste rechtspraak dat op vragen van nationale rechters over de uitlegging van het Unierecht een veronderstelde relevantie rust. Het Hof kan slechts weigeren om een dergelijke vraag te beantwoorden, wanneer de uitlegging van het Unierecht kennelijk geen verband houdt met het voorwerp van de bij de verwijzende rechter aanhangige zaak.(14)
33.      De autoriteiten van de beslissingsstaat moeten, in de procedure die door kaderbesluit 2008/909 wordt geregeld, overeenkomen dat de vrijheidsstraf door de tenuitvoerleggingsstaat ten uitvoer wordt gelegd door toezending van een certificaat.(15) Dit certificaat kan worden ingetrokken zolang geen aanvang is gemaakt met de tenuitvoerlegging van de sanctie in de tenuitvoerleggingsstaat.(16)
34.      Hoewel de verwijzende rechter in de onderhavige zaak helaas niet in de verwijzingsbeslissing heeft uitgelegd wat precies het doel is van de door het Portugese openbaar ministerie bij hem ingeleide procedure, is de veronderstelde ontvankelijkheid dus niet weerlegd. Het antwoord van het Hof kan de verwijzende rechter helpen bij zijn beslissing of het certificaat moet worden toegezonden of ingetrokken (indien het reeds is toegezonden).(17)
35.      Het ligt dan ook niet voor de hand dat de antwoorden op de prejudiciële vragen voor de verwijzende rechter niet noodzakelijk zijn om over de bij hem aanhangige zaak te beslissen. Ik geef het Hof in overweging de prejudiciële vragen te beantwoorden.
C.      Opschorting van de vrijheidsstraf vormt een wijziging van die straf
36.      Ik ben van mening dat een beslissing tot opschorting van een vrijheidsstraf de aard ervan wijzigt.
37.      Derhalve ben ik het in dit verband dan ook eens met het betoog van de Portugese regering en de Commissie waar deze stellen dat de vrijheidsstraf en de opgeschorte vrijheidsstraf twee verschillende soorten straffen zijn.
38.      Een beslissing tot opschorting van een vrijheidsstraf valt dus niet onder de tenuitvoerlegging, maar vormt veeleer een wijziging van een dergelijke straf. Derhalve valt deze beslissing dus niet binnen de reikwijdte van artikel 17 van kaderbesluit 2008/909. Integendeel, artikel 8 weerhoudt het Koninkrijk Spanje ervan de tenuitvoerlegging van een door de Portugese rechter uitgesproken vrijheidsstraf op te schorten.
39.      Ik zal mijn standpunt onderbouwen door de bewoordingen van de relevante bepalingen van kaderbesluit 2008/909 en de context en het doel ervan te onderzoeken en tegelijkertijd in te gaan op de argumenten van de partijen in de onderhavige procedure.
1.      Argumenten op basis van artikel 8 van kaderbesluit 2008/909
40.      De discussie over de „aard” van de sanctie vloeit voort uit artikel 8 van kaderbesluit 2008/909. De tenuitvoerleggingsstaat dient in beginsel, volgens de eerste alinea daarvan, de door de rechter van de beslissingsstaat uitgesproken sanctie te erkennen en ten uitvoer te leggen. Alleen indien vrijheidsstraffen van een bepaalde duur (artikel 8, lid 2, van kaderbesluit 2008/909) of van een bepaalde aard (artikel 8, lid 3, van kaderbesluit 2008/909) onverenigbaar zijn met het rechtsstelsel van de tenuitvoerleggingsstaat, kan de tenuitvoerleggingsstaat besluiten de sanctie „aan te passen” (zie punt 20 van deze conclusie).
41.      Het Spaanse strafrecht erkent in beginsel een gevangenisstraf van zes maanden. Derhalve kan de opschorting op grond van artikel 8, lid 3, van kaderbesluit 2008/909, die de aard van een dergelijke veroordeling wijzigt, niet worden gerechtvaardigd.
42.      Daarnaast moet de tenuitvoerleggingsstaat, indien hij het noodzakelijk acht de sanctie overeenkomstig artikel 8 van kaderbesluit 2008/909 aan te passen, volgens artikel 12, lid 1, van dat besluit zo spoedig mogelijk de beslissingsstaat van zijn besluit in kennis stellen. Deze kennisgeving stelt de beslissingsstaat, indien hij het niet eens is met dergelijke aanpassingen, in de gelegenheid om te besluiten het certificaat in te trekken.
43.      In de onderhavige zaak is dergelijke informatie door de Spaanse autoriteiten
niet aan de Portugese autoriteiten verstrekt overeenkomstig artikel 12 van kaderbesluit 2008/909, aangezien zij volgens hen de aard van de erkende sanctie in de zin van artikel 8 van kaderbesluit 2008/909 niet hadden gewijzigd. Niettemin hebben zij de Portugese autoriteiten ervan in kennis gesteld dat zij de tenuitvoerlegging van de vrijheidsstraf, in het kader van de tenuitvoerlegging van die straf, hadden opgeschort.
44.      Het onderscheid tussen een maatregel die het uitspreken van een straf vormt en een maatregel die betrekking heeft op de tenuitvoerlegging of de toepassing van een straf is niet altijd duidelijk.(18)
45.      In de onderhavige zaak betoogt de Spaanse regering dat de opschorting de „aard” van de straf niet heeft gewijzigd. Het gaat nog steeds om een gevangenisstraf van zes maanden, ook al is de tenuitvoerlegging ervan voor een proeftijd van twee jaar opgeschort.
46.      Naar mijn mening kunnen aanwijzingen worden gevonden voor de vraag of de „aard” van een straf is gewijzigd door te bekijken of het aspect van de vrijheidsbeneming van de straf is gewijzigd. In dit verband maakt het mijns inziens verschil of de vrijheidsbeneming onvermijdelijk is, zoals bij een vrijheidsstraf, dan wel voorwaardelijk is, zoals bij een opgeschorte vrijheidsstraf. Dit argument ondersteunt de stelling van de Portugese regering en de Commissie dat de gevangenisstraf en de opgeschorte gevangenisstraf twee verschillende straffen zijn.
47.      In de context van de onderhavige zaak lijkt het erop dat de Portugese rechter, na YX schuldig te hebben bevonden, het passend vond dat hij de gevangenisstraf zou uitzitten. Als deze rechter van oordeel was dat de vrijheidsstraf opgeschort diende te worden, dan had hij een opgeschorte straf kunnen opleggen.(19) De wederzijdse erkenning, waarop de samenwerking in strafzaken berust, vereist dat de autoriteiten van de tenuitvoerleggingsstaat de schuldigverklaring en de beslissing betreffende de passende sanctie, die door de rechter van de beslissingsstaat zijn uitgesproken, aanvaarden.
48.      Hieruit volgt dat de opschorting van een vrijheidsstraf door de Spaanse rechter de aard van de door de Portugese rechter bepaalde vrijheidsstraf, die niet in opschorting voorzag, heeft gewijzigd. Aangezien het Spaanse rechtsstelsel vrijheidsstraffen van zes maanden erkent, kan het Koninkrijk Spanje, als tenuitvoerleggingsstaat, zich niet op artikel 8, lid 2 noch lid 3 van kaderbesluit 2008/909 baseren om de tenuitvoerlegging van een dergelijke straf op te schorten.
2.      Argumenten op basis van artikel 17 van kaderbesluit 2008/909
49.      Artikel 17 van kaderbesluit 2008/909 ziet op de tenuitvoerlegging van de sanctie, die in beginsel aan het recht van de tenuitvoerleggingsstaat is onderworpen. De leden 3 en 4 van deze bepaling hebben betrekking op de kwestie van de voorwaardelijke invrijheidstelling van de gevangene.
50.      De Spaanse regering heeft dienaangaande aangevoerd dat de opgeschorte vrijheidsstraf gelijkenis toont met een vervroegde of een voorwaardelijke invrijheidstelling van de gevangenis. In beide gevallen wordt de vrijheidsstraf ofwel in het geheel niet uitgezeten, ofwel slechts gedeeltelijk uitgezeten. Tevens houdt in beide gevallen een beslissing tot opschorting of voortijdige beëindiging van een gevangenisstraf nauw verband met de persoonlijke situatie en het gedrag van de veroordeelde en kan deze in het licht van de bijdrage aan een betere sociale re‑integratie van die persoon worden bezien.
51.      Krachtens artikel 17 van kaderbesluit 2008/909 wordt een vervroegde of een voorwaardelijke invrijheidstelling als een vorm van de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf beschouwd, en volgens de Spaanse regering zou dit, gelet op de gelijkenissen, ook zo moeten gelden bij de opschorting van een vrijheidsstraf.
52.      Hoewel het door de Spaanse regering aangevoerde argument niet waardeloos is, is het desalniettemin duidelijk dat kaderbesluit 2008/909 met artikel 17 weliswaar op vervroegde invrijheidstellingen ziet, maar niet naar opgeschorte vrijheidsstraffen verwijst.
53.      De reden waarom dit besluit het aspect van de vervroegde invrijheidstelling van de gevangenis regelt, is waarschijnlijk vanwege het feit dat de wetgever aanzienlijke verschillen heeft vastgesteld tussen de regels inzake vervroegde invrijheidstelling die in verschillende lidstaten bestaan. Tegelijkertijd vindt de vervroegde invrijheidstelling noodzakelijkerwijs plaats nadat de tenuitvoerlegging van de gevangenisstraf is
aangevangen en kan zij daarom moeilijk worden opgevat als iets anders dan een vorm van de tenuitvoerlegging van een straf. Om eventuele daaruit voortvloeiende problemen te adresseren, legt artikel 17, lid 3, de tenuitvoerleggingsstaat de verplichting op om de beslissingsstaat in te lichten over zijn regels betreffende vervroegde of voorwaardelijke invrijheidstelling en machtigt het de beslissingsstaat om het certificaat in te trekken, indien hij het beleid van de tenuitvoerleggingsstaat inzake vervroegde invrijheidstelling niet accepteert.(20) Het is krachtens artikel 13 van kaderbesluit 2008/909 niet mogelijk om een certificaat in te trekken nadat er in de tenuitvoerleggingsstaat een aanvang is gemaakt van de tenuitvoerlegging. Het is derhalve noodzakelijk om in een wettelijke oplossing te voorzien op grond waarvan de beslissingsstaat het beleid van de tenuitvoerleggingsstaat inzake vervroegde invrijheidstelling kan verwerpen voordat de tenuitvoerlegging in die laatste lidstaat is aangevangen.
54.      Een dergelijke mogelijkheid heeft de Uniewetgever niet gegeven in geval van de opschorting van de vrijheidsstraf.
55.      Naar mijn mening, en anders dan de Spaanse regering stelt, biedt de keuze van de wetgever om in artikel 17 de problemen aan te pakken die voortvloeien uit de verschillen tussen de regels inzake vervroegde invrijheidstelling, maar niet inzake opgeschorte vrijheidsstraffen, een (tekstueel) argument dat pleit voor verwerping van de stelling dat de opschorting van een vrijheidsstraf een vorm van de tenuitvoerlegging van die straf is. Hieruit kan eerder worden afgeleid dat de Uniewetgever de opschorting van een vrijheidsstraf niet heeft opgevat als een vorm van de tenuitvoerlegging van die straf, maar als een andere straf.
56.      Deze conclusie wordt versterkt door de ruimere context van kaderbesluit 2008/909.
3.      Argumenten op basis van de context
57.      In hetzelfde jaar als dat waarin kaderbesluit 2008/909 is vastgesteld, heeft
de Uniewetgever ook kaderbesluit 2008/947/JBZ(21) vastgesteld, dat van toepassing is op vonnissen en proeftijdbeslissingen met het oog op het toezicht op proeftijdvoorwaarden en alternatieve straffen.
58.      Zoals de Commissie heeft betoogd, hebben deze twee kaderbesluiten een verschillende reikwijdte en sluiten zij elkaar wederzijds uit. Als de justitiële samenwerking de erkenning en de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf betreft, dan zijn de toepasselijke regels neergelegd in kaderbesluit 2008/909. Wanneer de justitiële samenwerking betrekking heeft op de erkenning en de tenuitvoerlegging van een opgeschorte vrijheidsstraf, dan zijn deze regels opgenomen in kaderbesluit 2008/947.
59.      Deze wettelijke oplossing suggereert dat de Uniewetgever opgeschorte en onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen als twee verschillende soorten strafrechtelijke straffen behandelt.
60.      In de onderhavige zaak hebben zowel de autoriteiten van de tenuitvoerleggingsstaat als die van de beslissingsstaat op grond van kaderbesluit 2008/909 gehandeld.
4.      Argumenten op basis van het doel van kaderbesluit 2008/909
61.      De conclusie dat een vrijheidsstraf door de tenuitvoerleggingsstaat niet mag worden omgezet in een opgeschorte vrijheidsstraf is in overeenstemming met het doel van kaderbesluit 2008/909.
62.      Dit instrument heeft als een van de doelstellingen de wederzijdse erkenning van straffen op strafrechtelijk gebied mogelijk te maken. Wanneer een lidstaat op basis van wederzijdse erkenning instemt met de tenuitvoerlegging van een in een andere lidstaat gewezen vonnis en zich niet beroept op een van de gronden tot weigering van de tenuitvoerlegging van dat vonnis, moet de tenuitvoerlegging, zoals de Commissie heeft opgemerkt, slechts een voortzetting van de zaak zijn zoals die in de beslissingsstaat is begonnen.(22)
63.      Ik ben het daarmee eens. Het feit dat de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf plaatsvindt in een andere lidstaat dan die waar de straf is opgelegd, mag de tenuitvoerlegging van die straf niet wijzigen, op dezelfde wijze als een vonnis niet zou worden gewijzigd indien het in een ander gebied van dezelfde staat ten uitvoer zou worden gelegd en onder de bevoegdheid van een andere rechter dan die de straf heeft opgelegd. Zelfs als sommige regels inzake de tenuitvoerlegging verschillen, dan vindt die tenuitvoerlegging slechts als een voortzetting van de veroordeling plaats.
64.      Bijgevolg moet het beginsel van wederzijdse erkenning, zoals verankerd in kaderbesluit 2008/909, in de praktijk leiden tot een automatische samenwerking tussen de lidstaten op het gebied van rechtshandhaving. Het moet de verplichting voor de tenuitvoerleggingsstaat inhouden om een buitenlands vonnis ten uitvoer te leggen, zonder te onderzoeken of een dergelijk vonnis zou zijn gewezen indien het proces overeenkomstig het nationale recht van de tenuitvoerleggingsstaat zou hebben plaatsgevonden.(23)
65.      De beoordeling door de tenuitvoerleggingsstaat van de vraag of de in de beslissingsstaat opgelegde straf overeenkomt met de straf die in de tenuitvoerleggingsstaat voor hetzelfde strafbare feit zou zijn opgelegd, moet derhalve worden geacht in strijd te zijn met de doelstellingen en de gedachte van kaderbesluit 2008/909.(24)
66.      Zelfs indien
een opschorting van een vrijheidsstraf, zoals de Spaanse regering heeft
uiteengezet, in Spanje in twee stappen mogelijk is: i) de oplegging van een vrijheidsstraf; en ii) de opschorting ervan, doorkruist de tweede stap de beoordeling van de schuld en de passende veroordeling door de rechter van de beslissingsstaat.
67.      Daarom mag de tenuitvoerleggingsstaat niet beslissen over de opschorting van de gevangenisstraf indien de rechter van de beslissingsstaat geen dergelijke straf heeft uitgesproken.
5.      Argumenten op basis van de rechtspraak
68.      Ten slotte moet ik ingaan op de argumenten van de Spaanse regering die zij in haar schriftelijke opmerkingen heeft
ingediend en die ter terechtzitting zijn gehoord, dat de arresten in de zaak Ardic(25) en in de zaak Minister for Justice and Equality (Opheffing van de opschorting)(26) haar stelling staven dat de beslissing tot opschorting van een vrijheidsstraf een vorm van de tenuitvoerlegging van die straf is en niet de wijziging ervan.
69.      Het Hof heeft in die arresten geoordeeld dat een beslissing tot herroeping van de opschorting van de tenuitvoerlegging van een eerder uitgesproken vrijheidsstraf geen invloed heeft op de aard of de maat van de vrijheidsstraffen die zijn opgelegd bij de eerdere vonnissen waarbij de betrokkene onherroepelijk is veroordeeld.(27)
70.      De Portugese regering en de Commissie hebben aangevoerd dat deze zaken in casu niet relevant zijn, aangezien zij een andere vraag betroffen. Met deze opvatting ben ik het oneens. Ook al moest het Hof in die zaken uitlegging geven aan het begrip „proces dat tot [een] beslissing heeft geleid” dat in
artikel 4 bis van kaderbesluit 2002/584 wordt gebruikt, het ging aldaar om een soortgelijk dilemma – of het opheffen van de schorsing deel uitmaakt van de veroordeling of veeleer slechts de tenuitvoerlegging van de reeds opgelegde straf is. Derhalve ben ik van mening dat deze zaken in casu wel relevant zijn.
71.      Dit belet niet dat ik
net als de Commissie van mening ben dat een beslissing tot opschorting van de vrijheidsstraf als die welke in de onderhavige zaak aan de orde is, en de herroeping van de opschorting waarover het in die zaken ging, van een andere aard zijn. Terwijl de beslissing tot opschorting van een vrijheidsstraf deel uitmaakt van de veroordelingsprocedure, waartoe de beslissing inzake de schuldigverklaring en de oplegging van een passende sanctie behoort, valt de herroeping van de opschorting daarentegen onder de tenuitvoerlegging van de opgeschorte vrijheidsstraf, waarvan de voorwaarden reeds zijn vastgesteld in de fase van de veroordeling.
72.      Om die reden staat het feit dat het Hof heeft geoordeeld dat de herroeping van de opschorting van een vrijheidsstraf een vorm van de tenuitvoerlegging van een straf is, niet in de weg aan de conclusie dat de opschorting van de vrijheidsstraf daarentegen deel uitmaakt van de veroordeling.
6.      Tussenconclusie
73.      Concluderend ben ik van mening dat de opgeschorte vrijheidsstraf en de onvoorwaardelijke vrijheidsstraf in het Unierecht twee verschillende soorten straffen zijn. De tenuitvoerleggingsstaat kan derhalve de tenuitvoerlegging van een gevangenisstraf niet opschorten als vorm van de tenuitvoerlegging van een straf die hij heeft toegezegd te erkennen. Een dergelijke opschorting valt niet onder de tenuitvoerlegging in de zin van artikel 17 van kaderbesluit 2008/909. Zij wijzigt integendeel de aard van de straf en wordt in beginsel verboden door artikel 8 van kaderbesluit 2008/909.
74.      Wat de onderhavige zaak betreft heeft de tenuitvoerleggingsstaat, indien hij de vrijheidsstraf niet ten uitvoer wenst te leggen, de mogelijkheid om het EAB ten uitvoer te leggen en de veroordeelde aan de beslissingsstaat over te leveren met het oog op de uitzitting van de straf door die persoon in laatstgenoemde staat.
75.      Daarentegen kan de tenuitvoerleggingsstaat, na krachtens artikel 4, lid 6, van kaderbesluit 2002/584 de tenuitvoerlegging van het EAB te hebben geweigerd op grond van de verblijfplaats van de veroordeelde en na de rechterlijke beslissing houdende de veroordeling te hebben erkend, zich niet beroepen op de toepassing van zijn nationale recht om de door de beslissingsstaat opgelegde feitelijke vrijheidsstraf op te schorten.
76.      De Spaanse rechter heeft door de beslissing tot opschorting van de vrijheidsstraf die de Portugese rechter evenredig aan het door YX gepleegde strafbare feit van belastingfraude heeft opgelegd, geen aanvang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de sanctie, maar heeft die in strijd met artikel 8 van kaderbesluit 2008/909 gewijzigd. Aangezien nog geen aanvang is gemaakt met de tenuitvoerlegging van de sanctie, kunnen de Portugese autoriteiten nog steeds beslissen het certificaat in te trekken.
IV.    Conclusie
77.      Gelet op het voorgaande geef ik het Hof in overweging de prejudiciële vragen van de Tribunal Judicial da Comarca do Porto – Juízo Local Criminal de Vila Nova de Gaia als volgt te beantwoorden:
„1)      De artikelen 8 en 17 van kaderbesluit 2008/909/JBZ van de Raad van 27 november 2008 inzake de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning op strafvonnissen waarbij vrijheidsstraffen of tot vrijheidsbeneming strekkende maatregelen zijn opgelegd, met het oog op de tenuitvoerlegging ervan in de Europese Unie
moeten aldus worden uitgelegd dat
de tenuitvoerleggingsstaat zich, na krachtens artikel 4, lid 6, van kaderbesluit 2002/584/JBZ van de Raad van 13 juni 2002 betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel te hebben geweigerd op grond van de verblijfplaats van de veroordeelde en na de rechterlijke beslissing houdende de veroordeling te hebben erkend, niet kan beroepen op de toepassing van zijn nationale recht om de door de beslissingsstaat opgelegde feitelijke vrijheidsstraf op te schorten.
de rechterlijke autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat de in kracht van gewijsde gegane beslissing van de rechterlijke autoriteit van de beslissingsstaat enkel kan wijzigen in de gevallen bedoeld in het artikel 8, leden 2 en 3, van kaderbesluit 2008/909. Dienaangaande kan de tenuitvoerleggingsstaat een sanctie alleen vervangen door een sanctie van een andere aard indien het rechtsstelsel van de tenuitvoerleggingsstaat geen sanctie erkent als die welke oorspronkelijk door de rechter van de beslissingsstaat is opgelegd.
2)      Artikel 17, lid 1, van kaderbesluit 2008/909
moet aldus worden uitgelegd
dat het de tenuitvoerleggingsstaat niet toestaat om via de toepassing van de voorwaarden van zijn nationale recht opschorting van de feitelijke gevangenisstraf te verlenen wanneer de bevoegde autoriteiten van de beslissingsstaat dit niet overeenkomstig het recht van hun staat hebben gedaan.
3)      Gelet op de antwoorden op de vorige vragen behoeft de vierde vraag niet te worden beantwoord.”
1      Oorspronkelijke taal: Engels.
i      Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.
2      Zie bijvoorbeeld arrest van 11 maart 2020, SF (Europees aanhoudingsbevel – Garantie van terugzending naar de tenuitvoerleggingsstaat) (C‑314/18, EU:C:2020:191, punt 51).
3      Kaderbesluit van de Raad van 27 november 2008 inzake de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning op strafvonnissen waarbij vrijheidsstraffen of tot vrijheidsbeneming strekkende maatregelen zijn opgelegd, met het oog op de tenuitvoerlegging ervan in de Europese Unie (PB 2008, L 327, blz. 27; hierna: „kaderbesluit 2008/909”).
4      Een dergelijke vervanging van de gevangenisstraf door een geldboete is, zoals uiteengezet in de verwijzingsbeslissing, mogelijk op grond van artikel 45 van het Portugese strafwetboek.
5      In dit verband wordt in de verwijzingsbeslissing verwezen naar artikel 45, lid 2, en artikel 49, lid 3, van het Portugese strafwetboek.
6      De Portugese regering heeft ter terechtzitting uiteengezet dat de Portugese rechter in een dergelijke situatie geen andere mogelijkheid had dan terug te vallen in de oorspronkelijke gevangenisstraf. Zoals deze regering heeft aangegeven kon de rechter op dat moment niet meer oordelen over de opschorting van een gevangenisstraf.
7      Kaderbesluit van de Raad van 13 juni 2002 betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten (PB 2002, L 190, blz. 1; hierna: „kaderbesluit 2002/584”).
8      Deze bepaling staat de rechterlijke instanties toe een opgeschorte straf van twee tot vijf jaar op te leggen in geval van een vrijheidsstraf van minder dan twee jaar.
9      Zie arrest van 29 juni 2017, Popławski (C‑579/15, EU:C:2017:503, punten 22‑24).
10      Indien de onverenigbaarheid te wijten was aan de duur, mag de aangepaste sanctie dus niet lager zijn dan de maximumsanctie die krachtens het recht van de tenuitvoerleggingsstaat voor vergelijkbare strafbare feiten geldt (artikel 8, lid 2, van kaderbesluit 2008/909). Indien de onverenigbaarheid de aard van de sanctie betreft, moet de aangepaste sanctie of maatregel zoveel mogelijk overeenstemmen met de in de beslissingsstaat opgelegde sanctie en kan de sanctie in geen geval worden gewijzigd in een geldboete (artikel 8, lid 3, kaderbesluit 2008/909).
11      Bij de uitlegging van het begrip „proces dat tot [een] beslissing heeft geleid” in de zin van artikel 4 bis van kaderbesluit 2002/584, heeft het Hof geoordeeld dat het daarin bedoelde begrip „beslissing” verwijst naar de rechterlijke beslissing waarbij, na een onderzoek in feite en rechte, onherroepelijk uitspraak wordt gedaan over de schuld van een persoon en, in voorkomend geval, over de hem of haar op te leggen vrijheidsstraf. Zie arrest van 22 december 2017, Ardic (C‑571/17 PPU, EU:C:2017:1026, punt 67).
12      Zie arrest van 8 november 2016 (C‑554/14, EU:C:2016:835, punt 36). Het Hof heeft die vaststelling bevestigd in een zaak die zich in een soortgelijke context voordeed met betrekking tot de toepassing van artikel 5, lid 3, van kaderbesluit 2002/584, en niet van artikel 4, lid 1, van kaderbesluit 2002/584, zoals in het arrest van 11 maart 2020, SF (Europees aanhoudingsbevel – Garantie van terugzending naar de tenuitvoerleggingsstaat) (C‑314/18, EU:C:2020:191, punt 65).
Zie ook arrest van 15 april 2021, AV (Verzamelvonnis) (C‑221/19, EU:C:2021:278, punt 35).
13      Zie arrest van 11 september 2008, CEPSA (C‑279/06, EU:C:2008:485, punt 31 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
14      Zie, ex multis, arrest van 16 december 2021, AB e.a. (Intrekking van amnestieregeling) (C‑203/20, EU:C:2021:1016, punt 46), en arrest van 8 april 2025, Europees Openbaar Ministerie (Rechterlijke toetsing van procedurele handelingen) (C‑292/23, EU:C:2025:255, punt 36).
15      Zie artikel 4 van en bijlage I bij kaderbesluit 2008/909.
16      Artikel 13 van kaderbesluit 2008/909.
17      Een onduidelijk aspect van de onderhavige zaak is of de autoriteiten van de beslissingsstaat reeds een certificaat hebben toegezonden.
18      Zie in dit verband arrest van 3 april 2025, MA (C‑743/24, EU:C:2025:230, punt 26) [Alchaster II].
Zie ook de conclusie van advocaat-generaal Richard de la Tour in de zaak SH (C‑798/23, EU:C:2025:265, punt 68), waarin hij verwijst naar het arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) van 10 november 2022, Kupinskyy tegen Oekraïne (CE:ECHR:2022:1110JUD000508418, § 49 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
19      Het lijkt er echter op dat de Portugese rechter, na terug te vallen op een gevangenisstraf omdat de opgelegde geldboete als alternatieve straf onbetaald bleef, deze oorspronkelijke gevangenisstraf bij wet niet kon opschorten (zie punt 7 van en voetnoot 6 bij deze conclusie).
20      Dit betekent dat de Uniewetgever erkent
dat de beslissingsstaat de tenuitvoerlegging van de door zijn rechter opgelegde straf in een andere lidstaat kan weigeren, indien dit zou leiden tot een vervroegde invrijheidstelling die eerder geschiedt dan die waarin is voorzien in het strafvonnis en in de wet die de vervroegde invrijheidstelling in de beslissingsstaat regelt.
21      Kaderbesluit van de Raad van 27 november 2008 inzake de toepassing van het beginsel van de wederzijdse erkenning op vonnissen en proeftijdbeslissingen met het oog op het toezicht op proeftijdvoorwaarden en alternatieve straffen (PB 2008, L 337, blz. 102; hierna: „kaderbesluit 2008/947”).
22      De Commissie heeft naar een dergelijk vereiste verwezen als het principe van voortzetting van de tenuitvoerlegging.
23      Zie in dat verband Mitsilegas, V., EU Criminal Law after Lisbon: Rights, Trust and the Transformation of Justice in Europe, Hart Publishing Ltd, 2016, blz. 128. Schiff Berman, P., Global Legal Pluralism: A Jurisprudence of Law Beyond Border, Cambridge University Press, 2012, blz. 16.
24      Zie in dit verband het verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad betreffende de uitvoering door de lidstaten van kaderbesluiten 2008/909/JBZ, 2008/947/JBZ en 2009/829/JBZ inzake de wederzijdse erkenning van rechterlijke beslissingen betreffende vrijheidsstraffen of tot vrijheidsbeneming strekkende maatregelen, inzake proeftijdbeslissingen en alternatieve straffen en inzake toezichtmaatregelen als alternatief voor voorlopige hechtenis [COM(2014) 57 final, blz. 8].
25      Arrest van 22 december 2017 (C‑571/17 PPU, EU:C:2017:1026).
26      Arrest van 23 maart 2023, (C‑514/21–C‑515/21, EU:C:2023:235).
27      Arrest van 22 december 2017, Ardic (C‑571/17 PPU, EU:C:2017:1026, punt 78).
Het Hof heeft dit standpunt bevestigd in het arrest van 23 maart 2023, Minister for Justice and Equality (Opheffing van de opschorting) (C‑514/21–C‑515/21, EU:C:2023:235, punt 53).