Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
RICHARD DE LA TOUR
ippreżentati fl‑4 ta’ Settembru 2025 (1)
Kawża C‑43/24 [Shipov] (i)
K. M. H.
vs
Obshtina Stara Zagora
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni, il-Bulgarija))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ċittadinanza tal-Unjoni – Artikolu 21(1) TFUE – Artikoli 7 u 45 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Dritt ta’ moviment u ta’ residenza libera fit-territorju tal-Istati Membri – Ostakoli – Talba għall-bdil tad-data dwar l-istat ċivili ta’ persuna transġeneru – Assenza ta’ proċedura nazzjonali – Assenza ta’ att stabbilit fi Stat Membru ieħor – Obbligu għall-Istat Membru ta’ oriġini li jirrikonoxxi u li jirreġistra fl-att tat-twelid it-tibdil tal-identità tal-ġeneru kif ukoll it-tibdil sussegwenti – Direttiva 2004/38/KE – Artikolu 4 – Obbligu ta’ ħruġ ta’ dokumenti ta’ identità konformi mal-identità tal-ġeneru esperjenzata”
I.      Introduzzjoni
1.        It-talba għal deċiżjoni preliminari tressqet fil-kuntest ta’ proċedura mibdija minn K. M. H. kontra l-Obshtina Stara Zagora (il-komun ta’ Stara Zagora, il-Bulgarija), sabiex tikseb sentenza li tiddikjara l-bidla fil-ġeneru tagħha billi jiġi ordnat il-bdil ta’ isimha (2) u sabiex dan il-bdil jitniżżel fl-att tat-twelid tagħha.
2.        Għaldaqstant, dan ir-rinviju preliminari jirrigwarda r-rikonoxximent u r-reġistrazzjoni fir-reġistru tal-istat ċivili, mill-awtoritajiet ta’ Stat Membru kompetenti sabiex jimmodifikaw l-att tat-twelid tagħha, tal-identità trans ta’ persuna ċittadina ta’ dan l-Istat Membru. Għalkemm din il-persuna eżerċitat il-libertà ta’ moviment u ta’ residenza tagħha fi Stat Membru ieħor, it-talba tagħha ma għandhiex l-għan li jiġi rrikonoxxut il-bdil ta’ xi element mill-identità tagħha legalment miksuba fi Stat Membru ieħor.
3.        Issa, fil-qasam tar-reġistrazzjoni fir-reġistru tal-istat ċivili, sas-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Mirin (3), il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja żviluppat biss fil-kuntest tar-rikonoxximent minn Stat Membru tal-effetti ta’ att jew ta’ deċiżjoni miksuba fi Stat Membru ieħor u prinċipalment fuq il-bażi tad-dritt taċ-ċittadini tal-Unjoni li jiċċaqalqu u li jirrisjedu liberament fit-territorju tal-Istati Membri, stabbilit fl-Artikolu 21 TFUE, filwaqt li jitfakkar li d-dritt tal-Unjoni ma jippreġudikax il-kompetenza ta’ dawn l-Istati fil-qasam tal-istat ċivili.
4.        Iktar minn hekk, taħt din il-linja ġurisprudenzjali, għal dak li jirrigwarda r-rikonoxximent ta’ rabtiet legali, il-Qorti tal-Ġustizzja ħadet ħsieb li tiċċara espressament li r-rikonoxximent minn Stat Membru ta’ sitwazzjoni ġuridika legalment stabbilita fi Stat Membru ieħor ma jobbligax lill-ewwel Stat Membru, li fih din is-sitwazzjoni tipproduċi l-effetti tagħha previsti mid-dritt tal-Unjoni, li jemenda l-leġiżlazzjoni tiegħu fil-qasam tal-istatus tal-persuni (4). Fl-aħħar nett, f’oqsma oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat il-kompetenza tal-Istati Membri fil-qasam tar-rikonoxximent legali tal-identità tal-ġeneru (5).
5.        Fil-kawża li wasslet għas-sentenza Mirin, kien hemm proċedura nazzjonali għall-bdil fl-identità tal-ġeneru fl-Istat Membru li tiegħu l-persuna kienet ċittadina (6). Dan ma huwiex il-każ hawnhekk, peress li l-Istat Membru li tiegħu l-persuna hija ċittadina jopponi bil-qawwa r-rikonoxximent tal-bdil fl-identità tal-ġeneru.
6.        It-talba għal deċiżjoni preliminari tistieden għaldaqstant lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħti deċiżjoni dwar il-konformità mad-dritt tal-Unjoni tal-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, kif interpretata mill-qrati nazzjonali, li la tirrikonoxxi l-bdil fl-identità tal-ġeneru ta’ wieħed miċ-ċittadini tiegħu u lanqas il-konsegwenzi tiegħu, meta dan il-bdil fl-identità tal-ġeneru ma ġiex legalment ikkonstatat fi Stat Membru ieħor (7). Il-kwistjoni, kif tirrelata mal-kompetenza tal-Istati Membri fil-qasam tal-istat tal-persuni, hija waħda ewlenija.
7.        Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiddetermina kif is-sitwazzjoni tal-kawża prinċipali taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, liema huwa l-ostakolu għall-eżerċizzju tad-drittijiet li tista’ tinvoka l-persuna kkonċernata u jekk dan l-ostakolu jistax jiġi ġġustifikat.
8.        Ser nesponi r-raġunijiet li għalihom il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tikkunsidra, fid-dawl ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, li Stat Membru huwa marbut jirrimedja l-ostakoli għal-libertà ta’ moviment u ta’ residenza maħluqa bl-assenza, f’dan l-Istat Membru, ta’ rikonoxximent legali tal-identità tal-ġeneru esperjenzata minn wieħed miċ-ċittadini tiegħu, billi jbiddel l-att tat-twelid tiegħu kif ukoll id-dokumenti ta’ identità tiegħu, anki fl-assenza ta’ konstatazzjoni legali dwar il-bdil tal-identità tal-ġeneru miksub fi Stat Membru ieħor.
II.    Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni
9.        Fil-kuntest ta’ dawn il-konklużjonijiet, ser nagħmel riferiment għall-Artikolu 20 u għall-Artikolu 21(1) TFUE, għall-Artikolu 7 u għall-Artikolu 45(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (8), kif ukoll għall-Artikolu 4(3) tad-Direttiva 2004/38/KE (9).
B.      Id-dritt Bulgaru
1.      Il-Liġi dwar ir-Reġistrazzjoni fir-Reġistru tal-Istat Ċivili
10.      Skont l-Artikolu 1(2) tal-Liġi dwar ir‑Reġistrazzjoni fir‑Reġistru tal‑Istat Ċivili, fil-verżjoni applikabbli għall-kawża prinċipali:
“Ir-reġistrazzjoni fir-reġistru tal-istat ċivili tikkonsisti fir-reġistrazzjoni tat-twelid, taż-żwieġ u tal-mewt fir-reġistri tal-atti tal-istat ċivili u fir-reġistrazzjoni tal-persuni fir-reġistru tal-popolazzjoni.”
11.      L-Artikolu 2(1) ta’ din il-liġi jipprovdi:
“Ir-reġistrazzjoni fir-reġistru tal-istat ċivili tal-persuni fir-Repubblika tal-Bulgarija hija bbażata fuq id-data li tinsab fl-atti tal-istat ċivili tagħhom u fuq id-data li tinsab f’atti oħra indikati fil-liġi.”
12.      L-Artikolu 3 tal-imsemmija liġi jipprovdi:
“1.      Fir-reġistri tal-atti tal-istat ċivili għandhom jiġu rreġistrati l-avvenimenti imsemmija fl-Artikolu 1(2) dwar il-persuni kollha li fil-mument li jseħħ l-avveniment ikunu ċittadini Bulgari, u dwar il-persuni li ma humiex ċittadini Bulgari, imma li fil-mument li jseħħ l-avveniment ikunu jinsabu fit-territorju tar-Repubblika tal-Bulgarija.
2.      Għandhom jiġu rreġistrati fir-reġistru tal-popolazzjoni:
1.      kull ċittadin Bulgaru;
[...] [(10)]”
13.      Skont l-Artikolu 8(1) tal-istess liġi, id-data prinċipali li tiġi rreġistrata fir-reġistru tal-istat ċivili tal-persuni huma l-isem, id-data u l-post tat-twelid, il-ġeneru, in-nazzjonalità u n-numru ta’ identifikazzjoni personali.
14.      L-Artikolu 9(1) tal-Liġi dwar ir-Reġistrazzjoni fir-Reġistru tal-Istat Ċivili jipprovdi:
“L-isem ta’ ċittadin Bulgaru mwieled fit-territorju tar-Repubblika tal-Bulgarija huwa magħmul minn isem, patronomiku u kunjom. It-tliet partijiet tal-isem għandhom jiġu rreġistrati fl-att tat-twelid.”
15.      L-Artikolu 13 ta’ din il-liġi jipprovdi:
“Il-patronomiku ta’ kull persuna huwa magħmul minn isem il-missier u jinkiteb bis-suffiss -ov jew -ev u kelma ta’ terminazzjoni skont il-ġeneru tal-wild, ħlief jekk isem il-missier ma jippermettix dawn il-kliem ta’ terminazzjoni jew jekk dawn ikunu jmorru kontra t-tradizzjonijiet tal-familja, etniċi jew reliġjużi tal-ġenituri.”
16.      L-Artikolu 14(1) tal-imsemmija liġi tipprovdi:
“Il-kunjom ta’ kull persuna huwa l-kunjom jew il-patronomiku tal-missier, bis-suffiss -ov jew -ev u kelma ta’ terminazzjoni skont il-ġeneru tal-wild, ħlief jekk it-tradizzjonijiet tal-familja, etniċi jew reliġjużi tal-ġenituri jeżiġu li dan ikun differenti.”
17.      L-Artikolu 19(1) tal-istess liġi huwa fformulat kif ġej:
“Il-bdil tal-isem, tal-patronomiku jew tal-kunjom jista’ jiġi awtorizzat mill-qorti fuq talba bil-miktub tal-persuna kkonċernata, meta dan ikun ridikolu, diżonorabbli jew soċjalment inaċċettabbli, u fil-każijiet fejn ċirkustanzi importanti jeżiġu dan.”
18.      Skont il-punti 6 sa 8 tal-Artikolu 45(1) tal-Liġi dwar ir-Reġistrazzjoni fir-Reġistru tal-Istat Ċivili, l-att tat-twelid jinkludi isem it-tarbija, in-numru tal-identifikazzjoni personali tal-wild (għaċ-ċittadini Bulgari biss) kif ukoll il-ġeneru u n-nazzjonalità.
19.      L-Artikolu 73 ta’ din il-liġi jipprevedi li l-bdil tad-data dwar l-istat ċivili tal-persuni li tinsab fl-atti tal-istat ċivili stabbiliti jsir b’mod ġudizzjarju jew amministrattiv.
20.      Skont l-Artikolu 76(5) tal-imsemmija liġi, l-isem u l-ġeneru jiġu mibdula b’mod ġudizzjarju.
21.      Skont l-Artikolu 100 tal-istess liġi, is-sistema unika ta’ reġistrazzjoni fir-reġistru tal-istat ċivili u ta’ servizzi amministrattivi għall-popolazzjoni (ESGRAON) hija sistema nazzjonali ta’ reġistrazzjoni fir-reġistru tal-istat ċivili tal-persuni fiżiċi fir-Repubblika tal-Bulgarija u sors ta’ data personali dwar dawn il-persuni.
22.      Skont il-punti 1 sa 4 tal-Artikolu 101 tal-Liġi dwar ir-Reġistrazzjoni fir-Reġistru tal-Istat Ċivili:
“Il-funzjonijiet tal-ESGRAON huma:
1.      li tistabbilixxi u żżomm ir-reġistri tal-atti tal-istat ċivili;
2.      li tistabbilixxi u żżomm reġistru nazzjonali elettroniku tal-atti tal-istat ċivili;
3.      li tistabbilixxi u żżomm reġistru tal-popolazzjoni;
4.      li tistabbilixxi s-sistema ta’ ħolqien u ta’ attribuzzjoni tan-numru unika ta’ identifikazzjoni amministrattiva (numru ta’ identifikazzjoni personali) tal-persuni fiżiċi, kif ukoll li tistabbilixxi u żżomm ir-reġistru tan-numri ta’ identifikazzjoni personali.”
2.      Il-Liġi dwar id-Dokumenti ta’ Identità Bulgari
23.      Skont l-Artikolu 4(1) taż-Zakon za bulgarskite lichni dokumenti (il-Liġi dwar id Dokumenti ta’ Identità Bulgari) (11), tal‑1 ta’ April 1999, fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali, kull ċittadin Bulgaru għandu d-dritt għal dokument ta’ identità.
24.      L-Artikolu 9(1) ta’ din il-liġi jipprovdi:
“F’każ ta’ bdil fl-isem, fin-numru ta’ identifikazzjoni personali (numru personali/numru personali barrani), fil-ġeneru, fin-nazzjonalità jew tibdil sostanzjali u dejjiemi fl-apparenza, il-persuna hija obbligata titlob dokumenti ta’ identità Bulgari ġodda f’terminu massimu ta’ 30 jum.”
25.      L-Artikolu 13(1) tal-imsemmija liġi jelenka t-tipi ta’ dokumenti ta’ identità. Dawn huma b’mod partikolari l-karta tal-identità, il-passaport u l-liċenzja tas-sewqan.
26.      Skont l-Artikolu 16(1) tal-istess liġi, l-ismijiet, id-data tat-twelid, in-numru ta’ identifikazzjoni personali, il-ġeneru u n-nazzjonalità tal-persuna kkonċernata għandhom jitniżżlu fid-dokumenti ta’ identità. Il-paragrafi 2 u 6 ta’ dan l-artikolu jippreċiżaw li l-passaport u l-karta tal-identità għandu jkun fihom id-data bijometrika wkoll.
27.      Il-punt 16 tal-ewwel paragrafu tad-dispożizzjonijiet supplimentari tal-Liġi dwar id-Dokumenti ta’ Identità Bulgari jżid li d-data bijometrika hija l-immaġni ta’ wiċċ iċ-ċittadin u l-marki tas-swaba diġitali tiegħu.
III. Il-fatti tal‑kawża prinċipali u d-domandi preliminari
28.      K. M. H. hija persuna mwielda fis‑7 ta’ Awwissu 1990 fil-Bulgarija li ġiet irreġistrata mat-twelid bħala li hija tas-sess maskil b’isem, magħmul minn isem, patronomiku u kunjom (12), li jikkorrispondi għal dan il-ġeneru. Hija ġiet attribwita wkoll numru ta’ identifikazzjoni personali u mogħtija dokument ta’ identità, li jidentifikawha wkoll bħala li hija tas-sess maskil. Madankollu, K. M. H. issostni li hija (13) “dejjem ħassitha bħala mara fl-apparenza tagħha u fl-aġir tagħha, fil-perċezzjoni, fl-emozzjonijiet u fil-manjieri” (14), u dan sa minn ċkunitha.
29.      Din il-persuna tgħix attwalment fl-Italja u b’mod stabbli ma’ sieħeb Taljan (15) li jipprovdi għaliha. Hija segwiet trattament ormonali li minħabba fih hija tippreżenta ruħha bħala mara u tixtieq tagħmel intervent kirurġiku sabiex tibdel il-ġeneru, ħaġa li timplika bdil fl-istat ċivili. In-nuqqas ta’ qbil bejn l-apparenza tagħha u l-aġir tagħha bħala persuna tas-sess femminil, minn naħa, u l-fatt li għandha dokumenti ta’ identità uffiċjali, fosthom il-karta tal-identità tagħha, ta’ persuna tas-sess maskil, min-naħa l-oħra, jikkaġunawlha inkonvenjenzi u problemi ta’ kuljum b’mod partikolari sabiex issib impjieg.
30.      Din hija r-raġuni għaliex, matul is-sena 2017, K. M. H. talbet lir-Rayonen sad Stara Zagora (il-Qorti Distrettwali ta’ Stara Zagora, il-Bulgarija), fuq il-bażi tal-Artikolu 19(1) tal-Liġi dwar ir-Reġistrazzjoni fir-Reġistru tal-Istat Ċivili, sabiex tiddikjara li hija persuna tas-sess femminil, billi tordna l-bdil ta’ isimha K. M. H. (isem, patronomiku u kunjom fil-ġeneru maskil) f’K. M. H. (isem, patronomiku u kunjom fil-ġeneru femminil) u li dan il-bdil jitniżżel fl-att tat-twelid li nħarġilha.
31.      Dik il-qorti, li kellha diversi opinjonijiet mediċi u perizja ġudizzjarja li tikkonferma d-dikjarazzjonijiet ta’ K. M. H. dwar l-identità tal-ġeneru mitluba, ċaħdet it-talba tagħha fit‑28 ta’ Frar 2018. Hija aċċettat li K. M. H. hija persuna transġeneru u kkonstatat li din it-talba li hija intiża li jiġi rrikonoxxut il-bdil tagħha fl-identità tal-ġeneru (16) hija bbażata fuq rieda libera u għażla ċara. Madankollu, hija kkunsidrat li l-kriterju legali li jippermetti li tintlaqa’ din it-talba skont l-Artikolu 73 tal-Liġi dwar ir-Reġistrazzjoni fir-Reġistru tal-Istat Ċivili, moqri flimkien mal-Artikolu 19 ta’ din il-liġi, ma kienx issodisfatt. Hija ddeċidiet li d-dritt oġġettiv Bulgaru ma jipprevedix il-possibbiltà li jiġu mibdula, fuq bażijiet psikoloġiċi, il-fatti stabbiliti f’att tal-istat ċivili.
32.      Din id-deċiżjoni ġiet ikkonfermata fl-appell mill-Okrazhen sad Stara Zagora (il-Qorti Reġjonali ta’ Stara Zagora, il-Bulgarija), fil‑15 ta’ Ġunju 2018, minħabba li, l-ewwel nett, il-leġiżlatur Bulgaru ppreveda r-reġistrazzjoni tal-ġeneru ddeterminat fit-twelid fuq il-bażi tal-karatteristiċi sesswali primarji. Bidla fil-ġeneru tista’ tiġi awtorizzata biss jekk tkun imposta minn modifika tal-ġisem. Imbagħad, id-dispożizzjonijiet tal-Liġi dwar ir-Reġistrazzjoni fir-Reġistru tal-Istat Ċivili huma perfettament ċari u ma jħallu ebda lok għal interpretazzjoni differenti. Fl-aħħar nett, huwa l-obbligu tal-Istat, fil-kwalità tiegħu ta’ leġiżlatur, li jieħu l-miżuri sabiex jirrispetta l-ħajja privata u tal-familja taċ-ċittadini, skont ir-regola msemmija fl-Artikolu 8 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (17), li tapplika b’mod dirett.
33.      Wara appell awtorizzat b’digriet tas‑7 ta’ Frar 2019, il-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni, il-Bulgarija) iddeċidiet, b’deċiżjoni tat‑28 ta’ Ġunju 2019, li, minkejja l-assenza ta’ leġiżlazzjoni fid-dritt nazzjonali, il-prinċipju tar-rispett tal-ħajja privata u tal-familja jobbliga lill-qorti tevalwa, każ b’każ, jekk ir-rekwiżiti materjali għat-tibdil fl-identità tal-ġeneru ta’ persuna li għalihom huwa suġġett it-tibdil legali fid-data dwar l-istat ċivili rreġistrata fl-att tat-twelid humiex issodisfatti, sabiex tasal għall-bilanċ ġust meħtieġ bejn l-interess pubbliku u dak tal-individwu, fid-dawl tal-Artikolu 8 tal-KEDB. Hija ddeċidiet li tirrinvija l-kawża quddiem l-Okrazhen sad Stara Zagora (il-Qorti Reġjonali ta’ Stara Zagora) sabiex din tiġbor provi ġodda dwar is-sitwazzjoni medika ta’ K. M. H.
34.      Permezz ta’ deċiżjoni tal‑21 ta’ Novembru 2019, dik il-qorti, li kellha t-tieni perizja li kkonfermat li K. M. H. hija persuna transġeneru, ċaħdet mill-ġdid it-talba tagħha għall-bdil fl-istat ċivili billi tenniet il-motivazzjoni tal-ewwel deċiżjoni tagħha bbażata fuq l-assenza ta’ proċedura li tippermetti li jiġi rreġistrat f’att tat-twelid il-“ġeneru psikoloġiku”.
35.      K. M. H. ippreżentat appell kontra din id-deċiżjoni quddiem il-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni). Dan l-appell ġie awtorizzat fis‑26 ta’ Ġunju 2023 minħabba l-inkompatibbiltà tal-imsemmija deċiżjoni mas-sentenza tat‑30 ta’ April 1996, P./S. (18), invokata minn K. M. H., dwar il-kwistjonijiet legali segwenti li huma s-suġġett tat-tilwima, miġbura fil-qosor mill-qorti tar-rinviju b’dan il-mod: “Il-persuni fiżiċi għandhom id-dritt li jiddeterminaw l-identità tagħhom stess, inkluż l-appartenenza għal ġeneru partikolari? Ir-rifjut ta’ qorti li tippermetti l-bidla fil-ġeneru, fl-isem u fin-numru ta’ identifikazzjoni personali fl-atti tal-istat ċivili ta’ applikant li jafferma li huwa transġeneru jikkostitwixxi inugwaljanza fit-trattament?”
36.      Din il-proċedura reġgħet infetħet wara li s-seduta plenarja tal-Awli Ċivili tal-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) tat id-deċiżjoni interpretattiva tagħha Nru 2/2020, tal‑20 ta’ Frar 2023 (19), li hija vinkolanti għall-awtoritajiet kollha tal-Istat u għall-qrati kollha, inkluż għall-kulleġġi ġudikanti tal-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni). Hija ddeċidiet (20), bi tweġiba għall-mistoqsija dwar jekk ir-rekwiżiti għat-tibdil tad-data fl-atti tal-istat ċivili ta’ persuna li tafferma li hija transġeneru joħorġux mill-Artikolu 8 tal-KEDB, l-ewwel nett, li d-dritt sostantiv fis-seħħ fil-Bulgarija ma jipprevedix il-possibbiltà ta’ bdil tad-data dwar il-ġeneru, l-isem u n-numru ta’ identifikazzjoni personali li jinsab fl-atti tal-istat ċivili f’tali każ. Imbagħad, id-dritt tal-Unjoni ma jitlobx konklużjoni differenti peress li r-regoli li jirrigwardaw l-istat ċivili tal-persuni jaqgħu taħt il-kompetenza tal-Istati Membri. Fl-aħħar nett, din id-deċiżjoni hija bbażata fuq is-sentenza Nru 15, tas‑26 ta’ Ottubru 2021, tal-Konstitutsionen sad (il-Qorti Kostituzzjonali, il-Bulgarija), li minnha jirriżulta li t-terminu “ġeneru” fil-Kostituzzjoni jista’ jinftiehem biss fis-sens bijoloġiku tiegħu u li l-interess pubbliku jipprevali fuq l-interess tal-persuni transġeneru, minħabba li r-regoli u l-prinċipji morali u/jew reliġjużi, li fuqhom huma bbażati l-kunċetti u l-valuri stabbiliti fis-soċjetà li l-istabbiltà u l-perennità tagħhom għandhom jiġu żgurati. F’dan ir-rigward, l-effett tal-modifika tal-att tat-twelid ta’ persuna li tafferma li hija “transesswali” fuq l-istat ċivili ta’ persuni oħra, inkluż ta’ persuni minuri u inkapaċi, bħalma huma ulied din il-persuna, kif ukoll tal-konjuġi tagħha, huwa enfasizzat f’dik is-sentenza.
37.      Il-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) għandha madankollu xi dubji dwar l-interpretazzjoni adottata fid-deċiżjoni interpretattiva. L-ewwel, hija ssostni, b’riferiment għall-Artikolu 8 tal-KEDB u għall-Artikolu 9 TUE, li sseħħ diskriminazzjoni fis-sens ta’ dawn id-dispożizzjonijiet jekk il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt nazzjonali li jipprojbixxi d-diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess ikun limitat għall-persuni intersesswali u għal oħrajn minħabba ċerti raġunijiet mediċi. Hija ssemmi wkoll każijiet identiċi jew simili ttrattati b’mod differenti fi Stati Membri oħra, sabiex tinvoka ksur tad-dritt għal smigħ xieraq tal-persuni transġeneru Bulgari.
38.      It-tieni, dik il-qorti tistaqsi dwar jekk il-projbizzjoni li tiġi mibdula legalment id-data li tinsab fl-att tat-twelid tiksirx il-prinċipji ta’ ugwaljanza taċ-ċittadini tal-Unjoni u tal-moviment liberu stabbiliti fl-Artikoli 8 u 21 TFUE, “sanċiti fid-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 7 tal-Karta [...] u tal-Artikolu 8 tal-KEDB”, minħabba li l-persuni kkonċernati ma jkunux f’pożizzjoni li jipprovaw l-identità tagħhom bid-dokumenti ta’ identità tagħhom li fihom huma jkunu jidhru bħala persuna tas-sess oppost.
39.      Fl-aħħar nett, l-imsemmija qorti ssostni li huwa l-obbligu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tevalwa jekk interpretazzjoni vinkolanti tal-Kostituzzjoni, mogħtija permezz ta’ deċiżjoni tal-Konsitutsionen sad (il-Qorti Kostituzzjonali), li tgħid li t-terminu “ġeneru” għandu jinftiehem biss fis-sens bijoloġiku tiegħu, hijiex konformi mar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni u tistax tikkostitwixxi ostakolu legali għat-teħid inkunsiderazzjoni tal-identità tal-ġeneru fid-dokumenti tal-istat ċivili.
40.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      Il-prinċipji ta’ ugwaljanza bejn iċ-ċittadini tal-Unjoni u ta’ moviment liberu, stabbiliti fl-Artikolu 9 TUE kif ukoll fl-Artikoli 8 u 21 TFUE, kif ikkonfermati fl-Artikolu 7 tal-[Karta] u fl-Artikolu 8 tal-[KEDB], jippermettu dispożizzjoni legali nazzjonali ta’ Stat Membru li teskludi kwalunkwe possibbiltà li titwettaq bidla fid-data diġà rreġistrata fir-rigward tal-ġeneru, tal-isem u tan-numru ta’ identifikazzjoni personali fl-atti ċivili ta’ applikant li jsostni li huwa [persuna transġeneru]?
2)      Il-prinċipji ta’ ugwaljanza bejn iċ-ċittadini tal-Unjoni u ta’ moviment liberu, stabbiliti fl-Artikolu 9 TUE kif ukoll fl-Artikoli 8 u 21 TFUE, flimkien mal-projbizzjoni, stabbilita fl-Artikolu 10 TFUE, ta’ kwalunkwe forma ta’ diskriminazzjoni bbażata fuq il-ġeneru, ir-razza jew l-oriġini etnika, ir-reliġjon jew it-twemmin, id-diżabbiltà, l-età jew l-orjentazzjoni sesswali, kif ikkonfermati fl-Artikolu 7 tal-Karta u fl-Artikolu 8 tal-KEDB, u flimkien mal-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva, jippermettu l-adozzjoni ta’ prassi ġudizzjarja nazzjonali (f’dan il-każ id-Deċiżjoni interpretattiva [...]) li minnha jirriżulta li d-dritt sostantiv oġġettiv fis-seħħ fit-territorju ta’ Stat Membru tal-Unjoni Ewropew ma jipprevedix il-possibbiltà li titwettaq bidla fir-rigward tal-ġeneru, tal-isem u tan-numru ta’ identifikazzjoni personali fl-att ċivili ta’ applikant li jsostni li huwa [persuna transġeneru], b’tali mod li dan l-applikant isib ruħu f’sitwazzjoni differenti minn dik li kien isibu ruħu fiha fi Stat Membru ieħor li mill-prassi ġudizzjarja tiegħu jirriżulta l-kuntrarju?
Hija permessa prassi nazzjonali li, minħabba valuri reliġjużi u standards morali, ma tippermettix bidla fl-identità tal-ġeneru, ħlief fil-każ li dan ikun meħtieġ minħabba raġunijiet medikali u dan biss fil-każ ta’ persuni intersesswali?
Hija permessa wkoll prassi nazzjonali li, minħabba valuri reliġjużi u standards morali, tippermetti bidla fil-ġeneru f’każijiet speċifiċi biss u għal raġunijiet medikali, iżda dan fil-każ biss ta’ ċerti persuni (intersesswali) u mhux f’każijiet oħra ta’ bidla fl-identità tal-ġeneru minħabba raġunijiet medikali differenti oħra?
3)      L-obbligu ta’ Stat Membru tal-Unjoni li jirrikonoxxi l-istat ċivili tal-persuni kkonstatat fi Stat Membru konformement mad-dritt ta’ dan tal-aħħar, kif jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva [2004/38] u tal-Artikolu 21(1) TFUE (konformement mas-sentenzi tal‑5 ta’ Ġunju 2018, Coman et [(C‑673/16, EU:C:2018:385)] u [Pancharevo] japplika wkoll fir-rigward tal-ġeneru bħala wieħed mill-elementi fundamentali tar-reġistrazzjoni tal-istat ċivili u, fil-każ ta’ bidla fil-ġeneru, ikkonstatata fi Stat Membru ieħor, minn persuna li hija wkoll ċittadina Bulgara, dan l-obbligu jirrikjedi wkoll li dan il-fatt jiġi rreġistrat ukoll fir-reġistru korrispondenti tar-Repubblika tal-Bulgarija?
4)      Fid-dawl tad-dritt għal smigħ xieraq, kif irrikonoxxut fil-Karta u fil-KEDB, huwa permess li tiġi adottata interpretazzjoni vinkolanti tal-Kostituzzjoni, mogħtija permezz ta’ deċiżjoni tal-Konstitutsionen sad (il-Qorti Kostituzzjonali), fis-sens li l-kunċett ta’ ġeneru għandu jinftiehem biss fis-sens bioloġiku tiegħu[?]
[D]an huwa kompatibbli mar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni u jista’ jikkostitwixxi ostakolu legali għar-reġistrazzjoni tal-bidla fil-ġeneru [fl-istat ċivili]?”
41.      Il-qorti tar-rinviju wieġbet fis‑27 ta’ Mejju 2024 għal talba għal
informazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja.
42.      Osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati minn K. M. H., mill-Gvern Estonjan, Ungeriż, Olandiż u Portugiż kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. K. M. H., il-Gvern Bulgaru u Olandiż kif ukoll il-Kummissjoni pparteċipaw fis-seduta li nżammet fit‑22 ta’ Mejju 2025, li matulha huma wieġbu
wkoll għall-mistoqsijiet orali magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja.
IV.    Analiżi
43.      B’mod preliminari, nirrileva li, għalkemm l-ewwel domanda preliminari għandha bħala suġġett il-leġiżlazzjoni nazzjonali li teskludi r-reġistrazzjoni fir-reġistru tal-istat ċivili tal-identità trans, id-domandi l-oħra jirrigwardaw il-ġurisprudenza nazzjonali li tgħid li l-interpretazzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni ma tippermettix il-bidla tal-istat ċivili ta’ persuna transġeneru.
44.      F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf, essenzjalment, jekk id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni dwar l-ugwaljanza taċ-ċittadini tal-Unjoni, dwar il-libertà ta’ moviment u ta’ residenza tagħhom fit-territorju tal-Istati Membri, dwar in-nondiskriminazzjoni u dwar il-protezzjoni ġudizzjarja effettiva, liema drittijiet jinsabu sanċiti fil-Karta, jipprekludux li leġiżlazzjoni nazzjonali kif ukoll l-interpretazzjoni tagħhom li ngħatat mill-qrati nazzjonali ma jippermettux il-“bidla fl-identità tal-ġeneru” (21) ta’ ċittadin Bulgaru għall-iskopijiet ta’ reġistrazzjoni ta’ din fl-att tat-twelid tiegħu u fid-dokumenti ta’ identità tiegħu, inkluż mingħajr trattament kirurġiku ta’ riassenjazzjoni sesswali.
45.      Peress li din it-talba għal deċiżjoni preliminari saret fil-kuntest ta’ tilwima bejn ċittadin Bulgaru u l-awtorità Bulgara kompetenti fil-qasam tar-reġistrazzjoni fir-reġistru tal-istat ċivili, li ma għandhiex bħala għan ir-rikonoxximent ta’ att jew ta’ deċiżjoni rreġistrati fi Stat Membru ieħor, jeħtieġ li jiġi ppreċiżat dak li jiġġustifika l-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja (22).
46.      Fil-fehma tiegħi, huwa suffiċjenti li jiġi kkonstatat li s-sitwazzjoni ta’ K. M. H. taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 21(1) TFUE (23). Fil-fatt, bħala ċittadina Bulgara (24), K. M. H. eżerċitat id-dritt ta’ moviment liberu tagħha fi Stat Membru ieħor, jiġifieri r-Repubblika Taljana. Hija tixtieq tirrisjedi hemmhekk u taħdem hemmhekk kif ukoll tiċċaqlaq liberament fit-territorju tal-Istati Membri taħt identità li tirriżulta mir-rikonoxximent legali fl-Istat Membru ta’ oriġini tagħha tal-identità tal-ġeneru tagħha kif ukoll li tara li tkun iggarantita l-ħajja tal-familja tagħha mas-sieħeb Taljan tagħha. Ir-Repubblika tal-Bulgarija hija l-unika waħda kompetenti sabiex tagħti lil K. M. H. karta tal-identità jew passaport li jindikaw
in-nazzjonalità tagħha.
47.      K. M. H. tista’ għaldaqstant tipprevalixxi ruħha b’mod partikolari mid-dritt fundamentali u individwali li tiċċaqlaq u li tirrisjedi liberament fit-territorju tal-Istati Membri, mogħti lil kull ċittadin tal-Unjoni skont l-Artikolu 20(2)(a) u l-Artikolu 21(1) TFUE, bla ħsara, skont din l-aħħar dispożizzjoni, għal-limitazzjonijiet u għall-kundizzjonijiet previsti
mit-Trattati u mid-dispożizzjonijiet adottati għall-finijiet tal-applikazzjoni tagħhom (25). F’dan ir-rigward, id-Direttiva 2004/38 għandha l-għan, b’mod partikolari, li tistabbilixxi l-kundizzjonijiet għall-eżerċizzju ta’ dawn id-drittijiet kif ukoll il-limitazzjonijiet għalihom (26). B’mod partikolari, hija tipprevedi, fl-Artikolu 4(3) tagħha, il-ħruġ ta’ karta tal-identità jew ta’ passaport.
48.      Għal dak li jirrigwarda d-domandi tal-qorti tar-rinviju u, qabelxejn, l-ewwel tnejn, nirrileva li din ressqet it-talba tagħha għal deċiżjoni preliminari u t-tweġiba tagħha għat-talba għal
informazzjoni magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja qabel ma ngħatat is-sentenza Mirin dwar ir-reġistrazzjoni fl-att tat-twelid ta’ ċittadin tal-Unjoni tal-bidliet fl-isem u fl-identità tal-ġeneru tiegħu mill-awtorità kompetenti tal-Istat Membru li tiegħu dan huwa ċittadin. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “l-Artikolu 20 u l-Artikolu 21(1) TFUE, moqrija fid-dawl tal-Artikoli 7 u 45 tal-Karta, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li ma tippermettix li jiġu rrikonoxxuti u li jitniżżlu fl-att tat-twelid ta’ ċittadin ta’ dan l-Istat Membru l-bidliet fl-isem u fl-identità tal-ġeneru li jkunu nkisbu legalment fi Stat Membru ieħor huwa u jeżerċita l-libertà tiegħu ta’ moviment u ta’ residenza, bil-konsegwenza li jkun imġiegħel jiftaħ proċeduri ġodda, ta’ natura ġudizzjarja, għal bdil fl-identità tal-ġeneru f’dan l-Istat Membru tal-ewwel, liema proċeduri jinjoraw dawn il-bidliet li jkunu diġà nkisbu f’dan l-Istat Membru l-ieħor” (27).
49.      Madankollu, hemm differenza kbira bejn il-kawża li wasslet għas-sentenza Mirin u din il-kawża, jiġifieri l-assenza f’dan il-każ ta’ tibdil ta’ identità tal-ġeneru legalment miksub fi Stat Membru ieħor. Għaldaqstant, l-ewwel u t-tieni domanda preliminari jibqgħu rilevanti.
50.      Imbagħad, għalkemm is-sentenza Mirin tippermetti li jitneħħew id-dubji tal-qorti tar-rinviju espressi fit-tielet domanda preliminari tagħha, din hija inammissibbli, peress li din ma hijiex is-suġġett tat-tilwima, u hija għaldaqstant ipotetika. Fil-fatt, K. M. H. ma kisbet ebda deċiżjoni ġudizzjarja jew amministrattiva fl-Italja, fejn hija tirrisjedi, hekk kif jirriżulta mit-tweġiba tal-qorti tar-rinviju għat-talba għal
informazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja.
51.      Fl-aħħar, ir-raba’ domanda preliminari jidhirli li tista’ tinftiehem bħala li tistaqsi jekk il-qorti tar-rinviju tinsabx fl-impossibbiltà li tinterpreta dispożizzjoni nazzjonali konformement mad-dritt tal-Unjoni minħabba s-sempliċi fatt li din id-dispożizzjoni ġiet interpretata mill-Konsitutsionen sad (il-Qorti Kostituzzjonali) f’sens li ma huwiex kompatibbli ma’ dan id-dritt. Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, għandha tingħata risposta fin-negattiv.
52.      Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, minn naħa, li l-qorti nazzjonali li tkun eżerċitat il-possibbiltà mogħtija lilha mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE għandha, jekk ikun il-każ, twarrab l-evalwazzjonijiet ta’ qorti nazzjonali superjuri jekk tqis, fid-dawl tal-interpretazzjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja, li dawn ma humiex konformi mad-dritt tal-Unjoni, jekk ikun meħtieġ billi ma tapplikax ir-regola nazzjonali li tobbligaha tikkonforma ruħha mad-deċiżjonijiet ta’ dik il-qorti superjuri. Min-naħa l-oħra, din is-soluzzjoni tapplika b’mod partikolari meta qorti ordinarja tkun marbuta b’deċiżjoni ta’ qorti kostituzzjonali nazzjonali li hija tqis li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni (28).
53.      Konsegwentement, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tikkonċentra fuq l-analiżi tiegħi fuq l-ewwel u t-tieni domanda preliminari, inkwantu dawn huma bbażati fuq l-Artikolu 21 TFUE u l-Artikolu 7 tal-Karta u li teżaminahom flimkien.
54.      Peress li K. M. H. tista’ tinvoka l-Artikolu 21(1) TFUE, ċerti bażijiet invokati mill-qorti tar-rinviju jistgħu, fil-fehma tiegħi, jiġu skartati, jiġifieri d-dispożizzjonijiet dwar l-ugwaljanza (Artikolu 9 TUE u l-Artikolu 8 TFUE), dwar in-nondiskriminazzjoni (Artikolu 10 TFUE) u dwar id-dritt għal rimedju effettiv (Artikolu 47 tal-Karta).
55.      Din hija r-raġuni għaliex nipproponi li jiġu rriformulati l-ewwel u t-tieni domanda preliminari. Barra minn hekk, fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE u sabiex tingħata lill-qorti nazzjonali risposta utli li tgħinha tiddeċiedi l-kawża quddiemha, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tasal tieħu inkunsiderazzjoni regoli tad-dritt tal-Unjoni li għalihom il-qorti nazzjonali ma tkunx għamlet riferiment fil-formulazzjoni tad-domanda tagħha (29).
56.      Għaldaqstant, jeħtieġ li jiġi kkunsidrat, fid-dawl tal-iskop tat-talba għal deċiżjoni preliminari (30), li l-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 20 u l-Artikolu 21(1) TFUE kif ukoll l-Artikolu 7 u l-Artikolu 45(1) tal-Karta, moqrija flimkien mal-Artikolu 4(3) tad-Direttiva 2004/38, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali, kif interpretata mill-qrati nazzjonali, li ma tippermettix it-tibdil ta’ identità tal-ġeneru taċ-ċittadini tagħha, inkluż mingħajr trattament kirurġiku ta’ riassenjazzjoni sesswali, kif ukoll li l-bdil ta’ isem u tan-numru ta’ identifikazzjoni personali tagħhom ikun legalment irrikonoxxut u rreġistrat fl-att tat-twelid tagħhom, filwaqt li din ir-reġistrazzjoni tiddependi mill-modifika tad-dettalji li jinsabu fid-dokumenti ta’ identità tagħhom.
57.      Fir-rigward tal-istat ċivili u tar-rikonoxximent legali tal-identità trans, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà tat deċiżjoni dwar l-obbligi tal-Istati Membri skont id-dritt tal-Unjoni f’ċirkustanzi speċifiċi, jiġifieri l-bdil ta’ identità ta’ ġeneru legalment miksub fi Stat Membru ieħor (31). Il-loġika wara din il-ġurisprudenza hija identika għal dik dwar l-isem. Hija bbażata fuq il-konstatazzjoni li l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mill-Artikolu 20 u mill-Artikolu 21(1) TFUE jkun imxekkel meta l-identità ta’ ċittadin li “jiċċaqlaq” tal-Unjoni rrikonoxxuta fi Stat Membru tkun differenti minn dik irreġistrata fl-Istat Membru li tiegħu huwa jkun ċittadin (32).
58.      Dan l-ostakolu jiġġustifika li jiġi impost limitu fuq il-kompetenza tal-Istati Membri fir-rigward tal-istatus tal-persuni. Fil-fatt, skont il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, fid-dritt tal-Unjoni, kif inhu bħalissa, l-istatus tal-persuni, li taħtu jaqgħu r-regoli dwar il-bdil fl-isem, fil-kunjom u fl-identità tal-ġeneru ta’ persuna, huwa qasam li jaqa’ taħt il-kompetenza tal-Istati Membri u d-dritt tal-Unjoni ma jaffettwax din il-kompetenza. Issa, kull Stat Membru għandu, huwa u jeżerċita din il-kompetenza, josserva d-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, id-dispożizzjonijiet tat-Trattat FUE dwar il-libertà, irrikonoxxuta lil kull ċittadin tal-Unjoni, ta’ moviment u ta’ residenza fit-territorju tal-Istati Membri, u dan filwaqt li jiġi rrikonoxxut, għal dan il-għan, l-istatus tal-persuni stabbilit fi Stat Membru ieħor skont id-dritt ta’ dan tal-aħħar (33).
59.      Madankollu, fl-assenza ta’ att jew ta’ deċiżjoni legalment miksuba fi Stat Membru differenti minn dak li tiegħu tkun ċittadina l-persuna kkonċernata, ma tibqax kwistjoni li jiġu solvuti d-diffikultajiet marbuta mal-istat ċivili ta’ persuna li, minħabba biss li hija tkun eżerċitat il-libertà ta’ moviment u ta’ residenza tagħha fi Stat Membri, ivarjaw skont l-Istati Membri kkonċernati.
60.      Id-domanda ġdida magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja hija dik dwar kif tiġi ggarantita l-effettività tal-eżerċizzju ta’ din il-libertà meta l-identità tal-ġeneru esperjenzata miċ-ċittadin tal-Unjoni tkun differenti mill-identità tal-ġeneru li tirriżulta mill-indikazzjoni tas-sess tiegħu fl-att tat-twelid tiegħu, liema identità tinsab riprodotta fil-karta tal-identità tiegħu jew fil-passaport tiegħu. F’dan il-każ, b’mod konkret, kif issostni K. M. H. quddiem il-qrati nazzjonali, hija ma għandhiex dokumenti ta’ identità li jippermettulha tiċċaqlaq u tirrisjedi kif ukoll li taħdem fit-territorju tal-Istati Membri, mingħajr ma jitneħħa d-dubju mqajjem min-nuqqas ta’ qbil bejn, minn naħa, l-indikazzjoni tal-ġeneru f’dawn id-dokumenti, konformi ma’ dak li jinsab fl-att tat-twelid tagħha u, min-naħa l-oħra, l-identità tal-ġeneru esperjenzata minnha.
61.      Konsegwentement, tqum il-mistoqsija dwar x’tista’ tkun il-bażi fid-dritt tal-Unjoni għall-obbligu tal-Istati Membri li jirrikonoxxu legalment il-bidla fl-identità tal-ġeneru ta’ wieħed miċ-ċittadini tiegħu mwieled fit-territorju tiegħu.
62.      Fl-assenza ta’ att jew ta’ deċiżjoni mogħtija fi Stat Membru ieħor, jidhirli li wieħed ma jistax jestendi għal tali sitwazzjoni l-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 21(1) TFUE, kif interpretat fil-qasam tal-identità taċ-ċittadini “li jiċċaqalqu” tal-Unjoni meta din l-identità hija differenti skont l-Istati Membri kkonċernati. Li wieħed jiddeċiedi fuq din il-bażi biss, anki jekk moqrija fid-dawl tal-Artikolu 7 tal-Karta, li Stat Membru għandu l-obbligu li jirrikonoxxi legalment l-identità tal-ġeneru jwassal sabiex jiġi ppreġudikat konsegwentement il-prinċipju tal-kompetenza tal-Istati Membri fil-qasam tal-istatus tal-persuni u tal-istat ċivili. Tali deċiżjoni twassal fl-aħħar nett għar-rikonoxximent bla limiti ta’ drittijiet marbuta maċ-ċittadinanza tal-Unjoni, filwaqt li ebda dispożizzjoni tat-Trattati ma tipprevedi dan. Barra minn hekk, interpretazzjoni bbażata fuq l-Artikolu 45(1) tal-Karta ssib il-limiti tagħha fl-Artikolu 51(2) tal-Karta.
63.      Din hija r-raġuni għaliex nikkunsidra, l-istess bħall-Kummissjoni li esprimiet ruħha f’dan is-sens waqt is-seduta, li risposta bbażata fuq l-Artikolu 21(1) TFUE, flimkien mal-Artikolu 4(3) tad-Direttiva 2004/38, tidher li hija preferibbli.
64.      Din għandha l-vantaġġ fundamentali li tibqa’ fil-limiti u kundizzjonijiet għall-eżerċizzju miċ-ċittadini tal-Unjoni tal-libertà ta’ moviment u ta’ residenza tagħhom, previsti fl-Artikolu 21(1) TFUE, li huma stabbiliti mid-Direttiva 2004/38 (34). Barra minn hekk, tali risposta tista’ tkun ibbażata fuq tliet deċiżjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja, jiġifieri s-sentenza Direcţia pentru Evidenţa Persoanelor şi Administrarea Bazelor de Date, dwar il-kundizzjonijiet għall-għoti ta’ karta tal-identità li għandha l-valur ta’ dokument tal-ivvjaġġar fi ħdan l-Unjoni Ewropea, minn naħa, kif ukoll is-sentenzi Mirin u Deldits, dwar ir-reġistrazzjoni tal-identità trans fir-reġistri pubbliċi, min-naħa l-oħra.
65.      Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li jagħmel parti mit-twettiq ta’ din iż-żona mingħajr fruntieri interni offruta mill-Unjoni liċ-ċittadini tagħha d-dritt, mogħti direttament lil kull ċittadin tal-Unjoni permezz tal-Artikolu 20(2)(a) u tal-Artikolu 21(1) TFUE, li wieħed jiċċaqlaq u jirrisjedi liberament fit-territorju tal-Istati Membri u li d-Direttiva 2004/38 hija intiża, skont ġurisprudenza stabbilita, li tiffaċilita l-eżerċizzju tiegħu (35).
66.      Għaldaqstant, il-karti tal-identità u l-passaporti, li jkun fihom b’mod partikolari immaġni tal-wiċċ tal-proprjetarju tagħhom, iservu għall-identifikazzjoni taċ-ċittadini tal-Unjoni (36) għall-iskopijiet b’mod partikolari li jattestaw il-kwalità tagħhom bħala benefiċjarji tad-dritt li jiċċaqalqu u li jirrisjedu fit-territorju tal-Istati Membri u għaldaqstant li jeżerċitaw dan id-dritt (37).
67.      Konsegwentement, għalkemm il-karti tal-identità u l-passaporti maħruġa mill-Istat Membru kkonċernat fihom indikazzjoni dwar il-ġeneru tal-proprjetarju tagħhom ibbażat fuq l-att tat-twelid tiegħu, l-identità tal-ġeneru esperjenzata mill-proprjetarju għandha għaldaqstant titniżżel hemmhekk jekk din tkun differenti minn dik li tkun ġiet assenjata mat-twelid (38). L-istess japplika għall-isem, għall-kunjom u, jekk ikun il-każ, għan-numru ta’ identifikazzjoni personali konkordanti mat-tibdil ta’ identità tal-ġeneru. F’dan ir-rigward, jeħtieġ li jitfakkar li l-indikazzjoni tal-ġeneru għandha effetti psikosoċjali (39), peress li dawn jiddeterminaw l-identità tal-ġeneru maskil jew femminil. Għaldaqstant, jekk, f’sitwazzjoni konkreta, din l-indikazzjoni ma tikkorrispondix mal-identità tal-ġeneru esperjenzata mill-persuna kkonċernata (40), id-dokument ippreżentat bħala prova tal-identità (karta tal-identità jew passaport) iqajjem neċessarjament dubji dwar l-awtentiċità tiegħu jew il-veraċità tiegħu (41).
68.      Fuq dan l-aspett, għal dak li jirrigwarda l-indikazzjoni tal-ġeneru fil-karti tal-identità jew il-passaporti, jidhirli xieraq li jsiru diversi preċiżazzjonijiet essenzjali.
69.      Jeħtieġ li ssir distinzjoni bejn il-leġiżlazzjoni Ewropea fil-qasam tal-ħruġ tal-passaporti, minn naħa, u l-karti tal-identità, min-naħa l-oħra. L-ewwel minnhom huma rregolati mir-Regolament (KE) Nru 2252/2004 (42). Għat-tieni minnhom, illum sar applikabbli r-Regolament 2025/1208.
70.      Għalkemm, fiż-żewġ każijiet, dawn ir-regolamenti jirreferu għar-rakkomandazzjonijiet tal-Organizzazzjoni tal-Avjazzjoni Ċivili Internazzjonali (ICAO) (43) u, b’mod partikolari, dawk li jinsabu fid-Dokument 9303 dwar id-dokumenti tal-ivvjaġġar li jinqraw minn magna (44), għandhom jiġu enfasizzati xi differenzi.
71.      Għal dak li jirrigwarda l-passaporti, fit-Taqsima 4 tad-Dokument 9303, intitolat “Speċifikazzjonijiet għall-passaporti li jinqraw minn magna (PLM) u oħrajn DVJM [ (45)] fil-format TD3 [ (46)]” (47), jinsab previst, fiż-żona II, li fiha l-“[e]lementi ta’ data personali, obbligatorja u fakultattiva”, il-qasam 11 dwar is-sess tal-proprjetarju tal-passaport, fil-forma segwenti: “F (femminil), M (maskil) jew X (sess mhux speċifikat)” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (48). Għaldaqstant, skont din ir-regola, l-Istati Membri għandhom l-obbligu li jipprevedu parti sabiex fiha jinkludu d-data dwar il-ġeneru. Madankollu, huma jistgħu jkunu eżentati milli jipprovduha (49).
72.      Għal dak li jirrigwarda l-karti tal-identità,  l-istess rekwiżiti dwar l-indikazzjoni tal-ġeneru jinsabu fit-Taqsima 5 tad-Dokument 9303, intitolata “Speċifikazzjonijiet għad-dokumenti tal-ivvjaġġar uffiċjali li jinqraw minn magna (DVUJM) fil-format TD1 [(50)]” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (51).
73.      Madankollu, għall-karti tal-identità taċ-ċittadini tal-Unjoni, l-Istati Membri jistgħu jidderogaw minn dawn ir-rekwiżiti, kif jipprevedi t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(2) tar-Regolament 2025/1208, moqri fid-dawl tal-premessa 25 tiegħu. Għaldaqstant, għal dawn il-karti tal-identità, il-leġiżlatur tal-Unjoni għażel:
–        li juża t-terminu “ġeneru” iktar milli t-terminu “sess” li jinsab fid-Dokument 9303 sabiex jindika dan id-dettall li jrid jiġi inkluż f’parti mill-karta tal-identità, u
–        li jirrendi fakultattiva l-indikazzjoni mill-Istati Membri tal-“ġeneru” (fis-sens ta’ “sess” skont id-Dokument 9303) ta’ persuna fil-karta tal-identità tagħha. Fi kliem ieħor, l-Istati Membri ma humiex obbligati jinkludu parti dwar il-ġeneru (jew is-sess) f’dan id-dokument (52).
74.      Għaldaqstant jeħtieġ li, sabiex tiġi segwita l-analiżi dwar il-kundizzjonijiet li taħthom karta tal-identità konkordanti mal-identità tal-ġeneru esperjenzata minn ċittadin tal-Unjoni transġeneru għandha tinħareġ lil dan, wieħed ipoġġi lilu nnifsu fl-ipoteżi fejn l-Istat Membru li tiegħu huwa ċittadin jindika l-ġeneru (jew is-sess) fil-karti tal-identità.
75.      F’tali każ, bħal f’dan il-każ fil-Bulgarija (53), l-ostakolu għall-eżerċizzju tad-dritt għall-moviment u għar-residenza libera fit-territorju tal-Istati Membri mġarrab minn ċittadin tal-Unjoni transġeneru jirriżulta mill-ħruġ, mill-unika awtorità kompetenti, jiġifieri dik tal-Istat Membru ta’ oriġini tiegħu, ta’ karta tal-identità li tirriproduċi b’mod obbligatorju l-indikazzjoni tal-ġeneru tiegħu li jinsab fl-att tat-twelid tiegħu, minkejja li din ma għadhiex tikkorrispondi mal-identità tal-ġeneru li huwa jesperjenza. F’dawn iċ-ċirkustanzi, dan id-dokument ta’ identità ma huwiex konformi mal-iskop tiegħu. Infakkar li dan l-iskop huwa li jippermetti l-identifikazzjoni tal-proprjetarju tiegħu mingħajr ma tkun tista’ tiġi ppreġudikata l-awtentiċità tad-dokumenti li huwa jippreżenta jew il-veraċità tad-data li tinsab fihom (54).
76.      Din il-konstatazzjoni għandha għaldaqstant twassal lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tidentifika forma ġdida ta’ ostakolu għall-eżerċizzju, minn ċittadin tal-Unjoni, tad-drittijiet iggarantiti fl-Artikolu 21 TFUE u fl-Artikolu 45(1) tal-Karta, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 7 tagħha. Dan l-ostakolu jirriżulta mhux mill-eżistenza ta’ żewġ atti fil-qasam tal-istat ċivili diverġenti fir-rigward tal-istess persuna, imma mill-indikazzjoni obbligatorja fil-karta tal-identità tal-ġeneru li jirriżulta mill-att tat-twelid mingħajr ebda possibbiltà li tiġi indikata hemmhekk identità tal-ġeneru differenti, jiġifieri dik li tesperjenza l-persuna kkonċernata.
77.      Il-Qorti tal-Ġustizzja tkun tista’ tiddeċiedi mbagħad, f’tali sitwazzjoni, li Stat Membru ma jistax jinvoka l-assenza, fid-dritt nazzjonali tiegħu, ta’ proċedura ta’ rikonoxximent legali tal-identità trans sabiex jostakola d-dritt għall-ksib ta’ dokument ta’ identità li jiffaċilita l-eżerċizzju tad-dritt ta’ moviment u ta’ residenza libera fit-territorju tal-Istati Membri taċ-ċittadin tal-Unjoni kkonċernat (55).
78.      Għandu jiġi miċħud ukoll, fil-fehma tiegħi, l-argument, imressaq mill-Gvern Bulgaru waqt is-seduta, li jgħid li, peress li d-dokument ta’ identità jirrifletti l-att tat-twelid, dan jista’ jkun fih biss l-indikazzjoni tal-ġeneru rreġistrat mat-twelid tal-persuna kkonċernata. Huwa minnu li l-att tat-twelid jikkostitwixxi l-bażi li fuqha d-dokumenti ta’ identità huma stabbiliti (56) minħabba l-iskop probatorju komuni tagħhom, fil-qasam tal-identità, peress li l-kontenut tal-ewwel wieħed huwa eżawrjenti, mentri dak tat-tieni wieħed jikkostitwixxi sommarju tiegħu (57).
79.      Fil-fatt, f’att tat-twelid jiġi rreġistrat id-dettall, jiġifieri t-twelid ta’ persuna ta’ ġeneru ġeneralment iddeterminat u l-identità li tkun ingħatatilha (kunjom, isem), kif ukoll ir-rabtiet ma’ ġenitur wieħed jew ma’ tnejn. L-indikazzjonijiet tal-ġeneru, tal-kunjom u tal-isem iservu sabiex jidentifikaw il-persuna li t-twelid tagħha jkun ġie rreġistrat. Skont l-Istati Membri, dawn l-indikazzjonijiet jistgħu jkunu kkorrelati bejniethom f’livelli differenti kemm jekk soċjoloġiċi, pereżempju għall-għażla tal-isem, jew legali, pereżempju fil-Bulgarija, għall-isem (58), jew fl-Ungerija, skont l-osservazzjonijiet bil-miktub ippreżentati mill-Gvern Ungeriż dwar l-isem.
80.      Barra minn hekk, l-għażla li l-att tat-twelid isir id-dokument ta’ riferiment li fih jiġu rreġistrati t-tibdiliet tad-dettalji li jkun fih, għal skopijiet probatorji, b’mod partikolari sabiex jinħarġu d-dokumenti ta’ identità, taqa’ taħt l-eżerċizzju mill-Istati Membri tal-kompetenzi tagħhom, fil-qasam kemm tal-istat ċivili (59) kif ukoll tal-ħruġ ta’ dokumenti ta’ identità (60).
81.      Madankollu, fl-eżerċizzju ta’ din il-kompetenza f’dawn iż-żewġ oqsma, l-Istati Membri għandhom josservaw id-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, id-dispożizzjonijiet tat-Trattat FUE dwar il-libertà rrikonoxxuta lil kull ċittadin tal-Unjoni ta’ moviment u ta’ residenza fit-territorju tal-Istati Membri (61).
82.      Konsegwentement, f’sistema legali fejn l-att tat-twelid huwa l-uniku dokument ta’ riferiment matul il-ħajja ta’ persuna, l-istabbiliment ta’ karta tal-identità ta’ persuna transġeneru bl-indikazzjoni tal-identità tal-ġeneru esperjenzata, li ma hijiex għaldaqstant konkordanti mal-indikazzjoni tal-ġeneru tagħha fl-att tat-twelid tagħha, jista’ biss, fid-dawl tar-rekwiżiti qawwija li jagħtu lill-karta tal-identità l-valur probatorju tagħha (62) għall-iskopijiet li jiġi eżerċitat id-dritt ta’ moviment u ta’ residenza libera fit-territorju tal-Istati Membri, ikun ippreċedut minn reġistrazzjoni uffiċjali tat-tibdil fl-identità tal-ġeneru. Fi kliem ieħor, huwa l-fatt li d-dokument ta’ identità jkun fih indikazzjoni dwar il-ġeneru u li din hija bbażata biss fuq l-att tat-twelid tal-persuna, kif stabbilit legalment fl-Istat Membru kompetenti minħabba n-nazzjonalità tagħha, li joħloq għal dan l-Istat, minħabba l-iskop tad-dokument ta’ identità, l-obbligu li tiġi rrikonoxxuta legalment l-identità tal-ġeneru esperjenzata u li din tiġi rreġistrata f’dan l-att (63).
83.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, leġiżlazzjoni nazzjonali, kif interpretata mill-qrati nazzjonali, li ma tippermettix lil persuna transġeneru, fin-nuqqas li tikseb ir-rikonoxximent tal-identità tal-ġeneru tagħha, li tibbenefika minn dritt protett mid-dritt tal-Unjoni bħalma huwa, f’dan il-każ, id-dritt li jkollha dokument ta’ identità li jippermettilha teżerċita liberament id-dritt tagħha ta’ moviment u ta’ residenza fit-territorju tal-Istati Membri, tikkostitwixxi restrizzjoni għad-dritt ta’ moviment u ta’ residenza libera previst mill-Artikolu 21(1) TFUE (64).
84.      Iktar minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “[t]ali restrizzjoni għandha wkoll tiġi kkonstatata fir-rigward tad-dritt stabbilit fl-Artikolu 45(1) tal-Karta” (65).
85.      Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, leġiżlazzjoni nazzjonali li tista’ tirrestrinġi l-eżerċizzju ta’ dan id-dritt, stabbilit fl-Artikolu 21 TFUE, tista’ tiġi ġġustifikata biss kemm‑il darba din tkun ibbażata fuq kunsiderazzjonijiet oġġettivi u tkun approporzjon tal-għan li d-dritt nazzjonali leġittimament ifittex li jilħaq (66).
86.      Barra minn hekk, leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprekludi li persuna transġeneru, fin-nuqqas tar-rikonoxximent tal-identità tal-ġeneru tagħha, tkun tista’ tissodisfa kundizzjoni neċessarja għall-benefiċċju ta’ dritt protett mid-dritt tal-Unjoni għandha titqies li hija, bħala prinċipju, inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni (67).
87.      F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju ssemmi s-sentenza tal-Konstitutsionen sad (il-Qorti Kostituzzjonali) Nru 15, tas‑26 ta’ Ottubru 2021, li fuqha hija bbażata d-deċiżjoni interpretattiva (68), li hija bbażata fuq il-prinċipju li jgħid li l-“ġeneru bijoloġiku” biss jitniżżel fl-att tat-twelid, minn naħa, kif ukoll fuq il-valuri reliġjużi u l-istandards morali fir-rigward tal-effetti tat-tibdil tal-istat ċivili ta’ persuna transġeneru għall-membri tal-familja tagħha (69), min-naħa l-oħra.
88.      Il-Gvern Bulgaru ma invokax waqt is-seduta xi ġustifikazzjoni partikolari. Huwa sostna li r-rikonoxximent legali tal-identità tal-ġeneru jaqa’ taħt il-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri, li fi ħdan l-Unjoni għandha tkun irrispettata.
89.      Anki jekk jitqies li din il-leġiżlazzjoni nazzjonali, kif interpretata mill-Konstitutsionen sad (il-Qorti Kostituzzjonali) u mis-seduta plenarja tal-Awli Ċivili tal-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) fid-deċiżjoni interpretattiva tagħha, tfittex għan leġittimu, din, fi kwalunkwe każ, tista’ titqies bħala ġġustifikata biss kemm‑il darba tkun konformi mad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta li l-Qorti tal-Ġustizzja tara li jiġu rrispettati u, b’mod partikolari, mad-dritt għar-rispett tal-ħajja privata msemmi fl-Artikolu 7 tal-Karta (70).
90.      Peress li d-drittijiet iggarantiti fl-Artikolu 7 tal-Karta għandhom, skont l-Artikolu 52(3) tal-Karta, l-istess sens u l-istess portata bħal dawk iggarantiti fl-Artikolu 8 tal-KEDB, fejn dan l-aħħar artikolu jikkostitwixxi livell minimu ta’ protezzjoni (71), jeħtieġ li jingħad li mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (72) jirriżulta li, skont l-obbligi pożittivi li huma għandhom taħt l-Artikolu 8 tal-KEDB (73), l-Istati huma obbligati jiżguraw ir-rikonoxximent tat-tibdil tal-identità tal-ġeneru, b’mod partikolari billi jippermettu lill-persuni kkonċernati li jbiddlu l-istat ċivili tagħhom, bil-konsegwenzi li jirriżultaw minn dan (74), fid-dokumenti uffiċjali, b’mod rapidu, trasparenti u aċċessibbli.
91.      Barra minn hekk, fis-sentenza P.H. vs Il-Bulgarija, il-Qorti EDB għamlet riferiment għas-sentenza tagħha tad‑9 ta’ Lulju 2020, Y.T. vs Il-Bulgarija (75) fejn enfasizzat li hija kkonkludiet li, “billi rrifjutaw li jirrikonoxxu legalment ir-riassenjazzjoni tas-sess tar-rikorrent mingħajr ma taw motivazzjoni suffiċjenti u rilevanti għal dan u mingħajr ma spjegaw għaliex f’kawżi oħra deċiżi minn qrati nazzjonali tali riassenjazzjoni kienet ġiet irrikonoxxuta, l-awtoritajiet interni kienu wettqu ksur inġust tad-dritt tar-rikorrent għar-rispett tal-ħajja privata tiegħu” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (76).
92.      Imbagħad, hija ddeċidiet fl-istess sens meta qalet li “[l]-assenza ta’ bbilanċjar tal-interessi individwali tar-rikorrenti mal-interess pubbliku, f’kuntest ta’ prattika diverġenti tal-Qorti Għolja Bulgara turi, l-istess bħal fil-kawża [li wasslet għas-sentenza] Y.T. vs Il-Bulgarija [...], riġidità fir-raġunament fuq ir-rikonoxximent tal-identità sesswali. F’dan il-każ, din ir-riġidità poġġiet lir-rikorrenti, għal perijodu irraġonevoli u kontinwu, f’sitwazzjoni inkwetanti li kkawżatilha bla bżonn sentimenti ta’ vulnerabbiltà, umiljazzjoni u ansjetà (ara, mutatis mutandis, [is-sentenzi tal‑11 ta’ Lulju 2002,] Christine Goodwin vs Ir-Renju Unit [CE:ECHR:2002:0711JUD002895795], punti 77‑78 [...], u Y.T. vs Il-Bulgarija [...], punt 72)” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (77).
93.      Barra minn hekk, ukoll fis-sentenza P.H. vs Il-Bulgarija, il-Qorti EDB, informata bil-proċedura dwar id-deċiżjoni interpretattiva li kienet għadha pendenti fiż-żmien tad-deċiżjoni tagħha (78), fakkret “in-neċessità li jsir riferiment għar-rakkomandazzjonijiet maħruġa mill-organi internazzjonali, b’mod partikolari l-Kumitat tal-Ministri u l-Assemblea Parlamentari tal-Kunsill tal-Ewropa, kif ukoll il-Kummissarju Għoli tan-Nazzjonijiet Uniti għad-Drittijiet tal-Bniedem, fuq il-miżuri intiżi li jiġġieldu d-diskriminazzjoni bbażata fuq l-orjentazzjoni sesswali jew l-identità tal-ġeneru, li fosthom hemm ir-rakkomandazzjoni magħmula lill-Istati intiża li tippermetti t-tibdil tal-isem u tal-ġeneru fid-dokumenti uffiċjali b’mod rapidu, trasparenti u aċċessibbli” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (79).
94.      F’dan il-kuntest, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tikkunsidra li, fil-prinċipju, huwa l-obbligu tal-qorti tar-rinviju, mingħajr ma tistenna li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tiġi emendata permezz ta’ leġiżlazzjoni jew permezz ta’ kwalunkwe proċedura kostituzzjonali oħra, li tagħti effett sħiħ lill-obbligu msemmi fil-punt 82 ta’ dawn il-konklużjonijiet billi tinterpreta din il-leġiżlazzjoni fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni, u b’mod partikolari, tar-regoli ta’ dan id-dritt fil-qasam tal-libertà ta’ moviment u ta’ residenza, tar-rispett tal-ħajja privata kif ukoll tal-ħruġ tad-dokumenti ta’ identità jew billi ma tapplikax, jekk ikun meħtieġ, l-imsemmija leġiżlazzjoni (80). Madankollu, nikkunsidra li l-indikazzjoni relatata mas-sess tal-persuna kkonċernata li tidher fuq l-att tat-twelid tagħha minn meta dan ġie stabbilit, ma tiġix ikkontestata jew ittrattata bħala żball li għandu jiġi rrettifikat (81).
95.      F’dan ir-rigward, minn naħa, l-espożizzjoni mtennija fis-sentenza P.H. vs Il-Bulgarija tal-linja ġurisprudenzjali ta’ qabel id-deċiżjoni interpretattiva li tgħid li “d-dritt intern kien jippermetti r-rikonoxximent tar-riassenjazzjoni sesswali legali” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (82) kif ukoll l-opinjoni dissidenti espressa minn diversi mħallfin waqt l-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni b’maġġoranza żgħira (83) huma ta’ interess kbir (84), billi juru li l-leġiżlazzjoni nazzjonali ma ġietx, b’mod konsistenti, interpretata f’sens li ma huwiex kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni.
96.      Min-naħa l-oħra, jeħtieġ li jiġi enfasizzat li, fis-sentenza tas‑17 ta’ Frar 2022, Y vs Il-Polonja (85), il-Qorti EDB ħadet inkunsiderazzjoni l-fatt li s-sistema ta’ reġistrazzjoni tat-twelid għandha natura storika u li r-riferiment għall-ġeneru assenjat mat-twelid jista’, f’ċerti sitwazzjonijiet, ikun utli sabiex jipprova ċerti fatti preċedenti għar-riassenjazzjoni sesswali, anki jekk jista’ jwassal għal ċertu tbatija għall-persuna kkonċernata (86).
97.      Barra minn hekk, irrispettivament mill-proċedura adottata mill-Istat Membru kkonċernat, jidher xieraq li jitfakkar, l-ewwel, li l-Qorti EDB iddeċidiet li “l-preżervazzjoni tal-prinċipju tal-indisponibbiltà tal-istat tal-persuni, tal-garanzija tal-affidabbiltà u tal-koerenza tal-istat ċivili u, b’mod iktar wiesa’, tar-rekwiżit taċ-ċertezza legali, taqa’ taħt l-interess ġenerali u tiġġustifika l-implimentazzjoni ta’ proċeduri rigorużi bil-għan b’mod partikolari li jiġu vverifikati l-motivazzjonijiet li fuqhom tkun ibbażata talba għat-tibdil legali tal-identità (ara, mutatis mutandis, [is-sentenzi tas‑6 ta’ April 2017,] A.P., Garçon u Nicot vs Franza, [CE:ECHR:2017:0406JUD007988512], punt 142, [tal‑11 ta’ Ottubru 2018,] S.V. vs L-Italja, [CE:ECHR:2018:1011JUD005521608], punt 69 [...], u Y.T vs Il-Bulgarija [...], punt 70)” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (87).
98.      It-tieni, għalkemm huwa l-obbligu tal-Istati Membri li jiddeterminaw il-kundizzjonijiet tar-rikonoxximent legali tal-bidla fil-ġeneru ta’ persuna (88), jeħtieġ li jiġi ppreċiżat, minħabba l-informazzjoni pprovduta mill-Gvern Bulgaru waqt is-seduta, li ma huwiex ammissibbli li l-eżerċizzju, minn persuna transġeneru, tad-dritt tagħha li tirreġistra fir-reġistru tal-istat ċivili l-identità trans tagħha bil-għan li tikseb karta tal-identità jew passaport li jikkorrispondi mal-identità tal-ġeneru tagħha
jkun suġġett għall-produzzjoni ta’ provi ta’ trattament kirurġiku ta’ riassenjazzjoni sesswali.
99.      Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li tali rekwiżit probatorju jkun jikser l-essenza tad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta u, b’mod partikolari, l-essenza tad-dritt għall-integrità tal-persuna u tad-dritt għar-rispett tal-ħajja privata, rispettivament imsemmija fl-Artikoli 3 u 7 ta’ din il-Karta (89). Iktar minn hekk, hija fakkret li l-Qorti EDB iddeċidiet li r-rikonoxximent tal-identità tal-ġeneru ta’ persuna transġeneru ma jistax ikun suġġett għat-twettiq ta’ trattament kirurġiku mhux mixtieq minn din il-persuna (90) u li ċertifikat mediku, inkluż psikodjanjosi minn qabel, jista’ jikkostitwixxi prova rilevanti u suffiċjenti f’dan ir-rigward (91).
100. Konsegwentement, kull proċedura li twassal sabiex l-istat ċivili ta’ persuna transġeneru tkun ikkompletata sabiex jinkiseb dokument ta’ identità konkordanti ma għandhiex tkun suġġetta għall-produzzjoni ta’ provi ta’ trattament kirurġiku ta’ riassenjazzjoni sesswali.
101. Minn dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha jirriżulta li għandha tiġi prevista, jekk ikun il-bżonn permezz ta’ interpretazzjoni ġurisprudenzjali tal-leġiżlazzjoni nazzjonali, proċedura adegwata fil-qasam tal-istat ċivili sabiex ikunu jistgħu jinħarġu liċ-ċittadini Bulgari dokumenti ta’ identità li jikkorrispondu mal-identità tal-ġeneru esperjenzata minn dawn iċ-ċittadini.
V.      Konklużjoni
102. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha, nipproponi li tingħata risposta għad-domandi preliminari magħmula mill-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni, il-Bulgarija) bil-mod kif ġej:
L-Artikolu 20 u l-Artikolu 21(1) TFUE kif ukoll l-Artikolu 7 u l-Artikolu 45(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, moqrija flimkien mal-Artikolu 4(3) tad-Direttiva 2004/38/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑29 ta’ April 2004 dwar id-drittijiet taċ-ċittadini ta’ l-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom biex jiċċaqilqu u jgħixu liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri u li temenda r-Regolament (KEE) Nru 1612/68 u li tħassar id-Direttivi 64/221/KEE, 68/360/KEE, 72/194/KEE, 73/148/KEE, 75/34/KEE, 75/35/KEE, 90/364/KEE, 90/365/KEE u 93/96/KEE,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali, kif interpretata mill-qrati nazzjonali, li ma tippermettix li t-tibdil tal-identità tal-ġeneru taċ-ċittadini tagħha, inkluż mingħajr trattament kirurġiku ta’ riassenjazzjoni sesswali, kif ukoll it-tibdil tal-isem u tan-numru ta’ identifikazzjoni personali tagħhom ikunu legalment irrikonoxxuti u rreġistrati fl-att tat-twelid tagħhom, filwaqt li fuq din ir-reġistrazzjoni jiddependi t-tibdil tad-dettalji li jinsabu fid-dokumenti ta’ identità tagħhom.
1      Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
i      L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.
2      It-terminu “isem” jintuża hawnhekk fis-sens tal-Artikolu 9(1) taż-Zakon za grazhdanskata registratsia
(il-Liġi dwar ir-Reġistrazzjoni fir-Reġistru tal-Istat Ċivili), tas‑27 ta’ Lulju 1999 (DV Nru 67, tas‑27 ta’ Lulju 1999). Ara l-punti 14 u 30 ta’ dawn il-konklużjonijiet għal tfakkira ta’ din id-dispożizzjoni u d-dettall tas-suġġett tar-rikors, rispettivament.
3      C‑4/23, iktar ’il quddiem is-“sentenza Mirin”, EU:C:2024:845.
4      Ara, fir-rigward taż-żwieġ ta’ persuni tal-istess sess, is-sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2018, Coman et (C‑673/16, EU:C:2018:385, punti 45 u 46), kif ukoll, fuq il-filjazzjoni fir-rigward ta’ persuni tal-istess sess, is-sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 2021, Stolichna obshtina, rayon “Pancharevo” (C‑490/20, iktar ’il quddiem is-“sentenza Pancharevo”, EU:C:2021:1008, punt 57).
5      Ara s-sentenzi tas‑26 ta’ Ġunju 2018, MB (Bidla fil-ġeneru u pensjoni tal-irtirar) (C‑451/16, EU:C:2018:492, punt 29), u tat‑13 ta’ Marzu 2025, Deldits (C‑247/23, iktar ’il quddiem is-“sentenza Deldits”, EU:C:2025:172, punt 37).
6      Ara s-sentenza Mirin (punti 67 sa 70). Nosserva mill-ġdid (ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Mirin (C‑4/23, EU:C:2024:385, punt 73)), li 25 mis‑27 Stat Membru jipprevedu proċeduri għat-tibdil tal-istat ċivili sabiex l-identità legali tat-twelid tiġi emendata bl-effett ta’ għażla individwali li tirrigwarda l-ġeneru.
7      Fil-każ bil-kontra, ara s-sentenza Mirin (punt 57).
8      Iktar ’il quddiem il-“Karta”.
9      Direttiva 2004/38/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑29 ta’ April 2004 dwar id-drittijiet taċ-ċittadini ta’ l-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom biex jiċċaqilqu u jgħixu liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri u li temenda r-Regolament (KEE) Nru 1612/68 u li tħassar id-Direttivi 64/221/KEE, 68/360/KEE, 72/194/KEE, 73/148/KEE, 75/34/KEE, 75/35/KEE, 90/364/KEE, 90/365/KEE u 93/96/KEE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 5, p. 46).
10      Skont l-Artikolu 93(4) tal-Liġi dwar ir-Reġistrazzjoni fir-Reġistru tal-Istat Ċivili, iċċitat fis-sentenza tas‑16 ta’ Mejju 2024, Toplofikatsia Sofia (Kunċett ta’ domiċilju tal-konvenut) (C‑222/23, EU:C:2024:405, punt 12), “[i]ċ-ċittadini Bulgari li jgħixu barra mill-pajjiż, li ma humiex irreġistrati fir-reġistru tal-popolazzjoni u ma jistgħux jindikaw indirizz permanenti fil-Bulgarija, huma rreġistrati ex officio fir-reġistru tal-popolazzjoni tad-distrett ‘Sredets’ tal-belt ta’ Sofija”.
11      DV Nru 93, tal‑11 ta’ Awwissu 1998. It-titolu ta’ din il-liġi ġie emendat bid-DV Nru 82, tas‑16 ta’ Ottubru 2009.
12      Ara l-punt 14 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
13      Nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tuża pronom femminil skont ix-xewqa espressa mir-rikorrenti fl-osservazzjonijiet tagħha.
14      Ara l-punt 3 tat-talba għal deċiżjoni preliminari.
15      Skont il-preċiżazzjoni mogħtija mill-qorti tar-rinviju għat-talba għall-informazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja.
16      Hawnhekk mhux ser nirriproduċi l-espressjonijiet li jinsabu f’ċerti punti tat-talba għal deċiżjoni preliminari bil-Franċiż, bħalma huma “transsexuel” (transesswali), “transsexualité” (transesswalità) jew “changer de sexe civil” (bidla fis-sess ċivili), jew anki “changer le sexe inscrit dans l’acte de naissance” (bidla tas-sess irreġistrat fl-att tat-twelid)
sabiex nadotta biss l-espressjoni “identità tal-ġeneru” li tintuża mill-qorti tar-rinviju meta hija tiġġustifika t-talba tagħha għal
interpretazzjoni (ara t-tieni domanda preliminari kif ukoll il-punti 79 u 80 ta’ dik it-talba). Nirreferi wkoll għall-osservazzjonijiet bil-miktub ta’ K. M. H. Fil-fatt, ma hijiex kwistjoni li tiġi rrettifikata l-indikazzjoni tal-ġeneru fl-att tat-twelid, li titqies li hija żbaljata. Din tirrigwarda talba għar-reġistrazzjoni fir-reġistru tal-istat ċivili ta’ dikjarazzjoni tal-identità tal-ġeneru, jiġifieri l-affermazzjoni tal-konvinzjoni li wieħed jappartjeni għal ġeneru differenti minn dak li jikkorrispondi mas-sess assenjat mat-twelid, attestat b’opinjonijiet mediċi. Ara, fuq din il-kwistjoni terminoloġika, il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Mirin (C‑4/23, EU:C:2024:385, nota f’qiegħ il-paġna 4), kif ukoll is-sentenzi Mirin (punt 2) u Deldits (punti 2 u 39).
17      Iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950, iktar ’il quddiem il-“KEDB”.
18      C‑13/94, EU:C:1996:170.
19      Iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni interpretattiva”.
20      Il-qorti tar-rinviju tesponi wkoll fil-punt 22 tat-talba għal deċiżjoni preliminari tagħha l-opinjoni dissidenti ta’ 21 imħallef superjuri minn 44 li pparteċipaw fl-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni bbażata fuq l-assenza ta’ kunflitt bejn l-Artikolu 8 tal-KEDB u l-Konstitutsiya (il-Kostituzzjoni), fejn issostni li hija possibbli interpretazzjoni differenti b’mod partikolari tal-Artikolu 76(5) tal-Liġi dwar ir-Reġistrazzjoni fir-Reġistru tal-Istat Ċivili u tal-punt 17 tal-paragrafu 1 tad-dispożizzjonijiet supplimentari taż-Zakon za zashtita ot diskriminatsia (il-Liġi ta’ Protezzjoni kontra d-Diskriminazzjoni), fis-seħħ mill‑1 ta’ Jannar 2004 (DV Nru 86, tat‑30 ta’ Settembru 2003, it-titolu ta’ din il-liġi kien ġie emendat permezz tad-DV Nru 68, tat‑22 ta’ Awwissu 2006).
21      Din l-espressjoni hija bbażata fuq it-tieni domanda preliminari.
22      Waqt is-seduta, il-Gvern Bulgaru sostna, fuq il-bażi ta’ dawn iċ-ċirkustanzi, li t-talba għal deċiżjoni preliminari hija inammissibbli.
23      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Mirin (punt 41).
24      Ara, fuq il-konstatazzjoni li l-istatus ta’ ċittadin tal-Unjoni joħroġ awtomatikament mill-kwalità ta’ ċittadin ta’ Stat Membru, is-sentenza tad‑29 ta’ April 2025, Il‑Kummissjoni vs Malta (Ċittadinanza b’investiment) (C‑181/23, EU:C:2025:283, punt 92). Ara, ukoll, bħala tfakkira tal-prinċipju li jgħid li l-istatus ta’ ċittadin tal-Unjoni jikkostitwixxi l-istatus fundamentali taċ-ċittadini tal-Istati Membri, minn naħa, u tad-drittijiet li huma marbuta ma’ dan l-istatus, min-naħa l-oħra, is-sentenzi Mirin (punti 51 u 52 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata) u tad‑29 ta’ April 2025, Il‑Kummissjoni vs Malta (Ċittadinanza b’investiment) (C‑181/23, EU:C:2025:283, punt 92 u l-ġurisprudenza ċċitata).
25      Ara s-sentenza Mirin (punt 52).
26      Ara s-sentenza tat‑22 ta’ Frar 2024, Direcţia pentru Evidenţa Persoanelor şi Administrarea Bazelor de Date (C‑491/21, iktar ’il quddiem is-“sentenza Direcţia pentru Evidenţa Persoanelor şi Administrarea Bazelor de Date”, EU:C:2024:143, punt 27).
27      Sentenza Mirin (punt 71).
28      Ara s-sentenzi tal‑15 ta’ Jannar 2013, Križan et (C‑416/10, EU:C:2013:8, punt 71), u tas‑26 ta’ Settembru 2024, Energotehnica (C‑792/22, EU:C:2024:788, punti 61 u 62 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
29      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal‑20 ta’ Marzu 1986, Tissier (35/85, EU:C:1986:143, punt 9), kif ukoll tal‑24 ta’ Ġunju 2025, GR REAL (C-351/23, EU:C:2025:474, punt 61).
30      Ara l-punt 38 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
31      Ara s-sentenza Mirin (punt 71).
32      Ara s-sentenza Mirin (punti 52 sa 57). B’mod iktar ġenerali, fuq ir-rikonoxximent tal-istatus tal-persuni stabbilit fi Stat Membru ieħor konformement mad-dritt ta’ dan l-Istat Membru, ibbażat fuq il-libertà rrikonoxxuta lil kull ċittadin tal-Unjoni li jiċċaqlaq u li jirrisjedi fit-territorju tal-Istati Membri, ara s-sentenza Pancharevo (punt 52 u l-ġurisprudenza ċċitata).
33      Ara s-sentenzi Mirin (punt 53) u Deldits (punt 37).
34      Fis-sentenza Direcţia pentru Evidenţa Persoanelor şi Administrarea Bazelor de Date (punt 27), il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li “[t]ali limitazzjonijiet u kundizzjonijiet huma previsti mid-Direttiva 2004/38, li għandha l-għan, b’mod partikolari, li tistabbilixxi l-kundizzjonijiet għall-eżerċizzju ta’ dawn id-drittijiet kif ukoll il-limitazzjonijiet għalihom”.
35      Ara s-sentenza tad‑29 ta’ April 2025, Il-Kummissjoni vs Malta (Ċittadinanza b’investiment) (C‑181/23, EU:C:2025:283, punti 84 sa 86 u l-ġurisprudenza ċċitata).
36      Għall-karta tal-identità, ara l-premessi 17, 18, 21, 29 u 33 kif ukoll l-Artikolu 3(5) tar-Regolament tal-Kunsill (UE) 2025/1208 tat‑12 ta’ Ġunju 2025 dwar it-tisħiħ tas-sigurtà tal-karti tal-identità taċ-ċittadini tal-Unjoni u tad-dokumenti ta’ residenza li jinħarġu liċ-ċittadini tal-Unjoni u lill-membri tal-familja tagħhom li jeżerċitaw id-dritt tagħhom ta’ moviment liberu (ĠU L, 2025/1208), li daħal fis-seħħ fl‑10 ta’ Lulju 2025 (ara l-Artikolu 16 ta’ dan ir-regolament). Dan jissostitwixxi r-Regolament (UE) 2019/1157 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑20 ta’ Ġunju 2019 dwar it-tisħiħ tas-sigurtà tal-karti tal-identità taċ-ċittadini tal-Unjoni u tad-dokumenti ta’ residenza maħruġa liċ-ċittadini tal-Unjoni u lill-membri tal-familja tagħhom li jeżerċitaw id-dritt tagħhom ta’ moviment liberu (ĠU 2019,
L 188,
p. 67), li l-effetti tiegħu nżammu fiċ-ċirkustanzi stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tagħha li tiddikjarah invalidu (ara s-sentenza tal‑21 ta’ Marzu 2024, Landeshauptstadt Wiesbaden (C‑61/22, EU:C:2024:251, punt 128)). Ara, ukoll, dwar l-integrazzjoni ta’ data bijometrika, jiġifieri żewġ marki tas-swaba u l-immaġni tal-wiċċ, fil-karti tal-identità, fejn tal-ewwel jissupplimentaw it-tieni, is-sentenza tal‑21 ta’ Marzu 2024, Landeshauptstadt Wiesbaden (C‑61/22, EU:C:2024:251, punti 91, 98 u 99).
37      Ara s-sentenza tal‑21 ta’ Marzu 2024, Landeshauptstadt Wiesbaden (C‑61/22, EU:C:2024:251, punt 51). Ara wkoll l-Artikolu 11(6) tar-Regolament 2025/1208.
38      Ara, b’analoġija, is-sentenza Deldits (punt 32).
39      Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Mirin (C‑4/23, EU:C:2024:385, nota ta’ qiegħ il-paġna 4).
40      Ara, fuq id-definizzjoni tal-“identità tal-ġeneru”, Yogyakarta principles (prinċipji ta’ Jogjakarta) plus 10 (Prinċipji addizzjonali u obbligi addizzjonali tal-Istati fir-rigward tal-applikazzjoni tad-dritt internazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem fil-qasam tal-orjentazzjoni sesswali, tal-identità tal-ġeneru, tal-espressjoni tal-ġeneru u tal-karatteristiċi sesswali biex jissupplimentaw il-Prinċipji ta’ Jogjakarta), adottati fix-xahar ta’ Novembru 2017 (ara https://yogyakartaprinciples.org/introduction-pj10/), p. 6, nota ta’ qiegħ il-paġna 2. Ara, ukoll, fuq il-fatt li l-identità personali li minnu l-identità tal-ġeneru hija komponent wieħed tista’ tiġi ddefinita bħala “r-rappreżentazzjonijiet u s-sentimenti kollha li persuna jkollha tagħha nnifisha” jew bħala “dik li tippermetti li wieħed jibqa’ l-istess, li jirrealizza lilu nnifsu u li jsir il-persuna li huwa f’soċjetà u f’kultura partikolari, u fir-rigward ta’ oħrajn” [traduzzjoni libera], Husser, A., La situation personnelle dans la jurisprudence de la Cour de justice de l’Union européenne, teżi tad-dottorat ippreżentata fl‑1 ta’ Diċembru 2023, Bruylant, Brussell, 2024, p. 153, punt 217 u nota ta’ qiegħ il-paġna 536.
41      Ara s-sentenza Mirin (punt 56).
42      Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2252/2004 tat‑13 ta’ Diċembru 2004 dwar l-istandards għall-karatteristiċi ta’ sigurtà u għall-bijometriċi f’passaporti u dokumenti ta’ l-ivvjaġġar maħruġa mill-Istati Membri (ĠU 2006, L 153M, p. 375), kif emendat bir-Regolament (KE) Nru 444/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑6 ta’ Mejju 2009 (ĠU 2009, L 142, p. 1, rettifika fil-ĠU 2009, L 188, p. 127) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 2252/2004”).
43      Il-Konvenzjoni dwar l-Avjazzjoni Ċivili Internazzjonali, iffirmata f’Chicago fis‑7 ta’ Diċembru 1944 (Ġabra tat-Trattati tan-Nazzjonijiet Uniti, Vol 15, Nru 102), stabbilixxiet l-ICAO (“International Civil Aviation Organization” bl-Ingliż). L-Unjoni ma hijiex parti f’din il-konvenzjoni (ara https://transport.ec.europa.eu/transport-modes/air/international-aviation/european-union-icao_en, b’mod partikolari “The Status of the EU at ICAO”), għall-kuntrarju tal-Istati Membri tagħha kollha (ara l-lista tal-Istati kontraenti fl-ICAO fis-sit internet segwenti: https://www.icao.int/secretariat/legal/List%20of%20Parties/Chicago_FR.pdf).
44      Għar-Regolament Nru 2252/2004, ara l-Artikolu 1 u l-Anness, iċċitati fis-sentenza tat‑2 ta’ Ottubru 2014, U (C‑101/13, EU:C:2014:2249, punti 4 u 5). Għar-Regolament 2025/1208, ara l-Artikolu 3. L-aħħar edizzjoni ta’ dan id-Dokument 9303, jiġifieri t-tmien waħda, għandha d-data tal‑2021 (iktar ’il quddiem id-“Dokument 9303”).
45      “DVJM” ifisser “dokument tal-ivvjaġġar li jinqara minn magna”
[traduzzjoni mhux uffiċjali].
46      “TD3” ifisser “dokument tal-ivvjaġġar li jinqara minn magna fil-format 3”
[traduzzjoni mhux uffiċjali].
47      Disponibbli fis-sit internet segwenti: https://www.icao.int/publications/Documents/9303_p4_cons_fr.pdf.
48      Ara d-Dokument 9303, Taqsima 4, p. 14.
49      Ara d-Dokument 9303, Taqsima 4, punt 4.1.1.1, dwar ir-repertorju tad-data taż-żona ta’ spezzjoni viżwali (ŻSV), kif ukoll in-nota (p), taħt il-punt 4.2.2.2 (p. 14 u 22): “Jekk Stat emittent jew organizzazzjoni emittenti ma tixtieqx tiddefinixxi l-ġeneru, għandu jintuża s-simbolu (<) f’din il-parti tal-[parti li tinqara minn magna (MRZ)) u X fil-parti taż-ŻSV” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
50      “TD1” ifisser “dokument tal-ivjaġġar uffiċjali li jinqara minn magna fil-format 1”
[traduzzjoni mhux uffiċjali].
51      Disponibbli fis-sit internet segwenti: https://www.icao.int/publications/Documents/9303_p5_cons_fr.pdf. Ara d-Dokument 9303, Taqsima 5, punt 4.1.1.1, dwar ir-repertorju tad-data taż-ŻSV, kif ukoll in-nota (f), taħt il-punt 4.2.2.3 (p. 11 u 16): “Jekk Stat emittent jew organizzazzjoni emittenti ma tixtieqx tiddefinixxi l-ġeneru, għandu jintuża s-simbolu (<) f’din il-parti tal-MRZ u X fil-parti taż-ŻSV”
[traduzzjoni mhux uffiċjali].
52      Barra minn hekk, nosserva li din id-data ma tinsabx fost dik li titqies bħala identifikanti għall-ICAO fil-gwida tagħha fuq il-prova dwar l-identità, disponibbli fis-sit internet segwenti: ICAO Guide on Evidence of Identity.pdf (ara l-punt 2.5).
53      Ara l-punt 26 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
54      Ara l-punti 57, 60, 66 u 67 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
55      Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Mirin (punt 60 u l-ġurisprudenza ċċitata) kif ukoll Deldits (punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).
56      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Ottubru 2008, Grunkin u Paul (C‑353/06, EU:C:2008:559, punti 25 u 26). Ara, ukoll, għal deċiżjoni preċedenti dwar il-leġiżlazzjoni Bulgara, is-sentenza Pancharevo (punti 44 u 45). Ara, ukoll, il-gwida tal-ICAO iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 52 ta’ dawn il-konklużjonijiet (punti 2.5 u 2.5.1).
57      Pereżempju, f’każ ta’ tibdil tal-kunjom jew tal-isem.
58      Ara l-punti 15 u 16 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
59      Ara l-punt 58 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
60      Ara l-punti 69 et seq.
ta’ dawn il-konklużjonijiet. F’ċerti sistemi legali, ir-rikonoxximent legali tal-identità tal-ġeneru esperjenzata tista’ waħidha tkun suffiċjenti sabiex tinħareġ karta tal-identità li tindika dan il-ġeneru. Ara, b’mod partikolari, is-sentenza Mirin (punt 27). F’dak il-każ, il-ħruġ ta’ ċertifikat tal-identità tal-ġeneru kien jinvolvi r-rikonoxximent sħiħ, fl-aspetti kollha, tal-ġeneru miksub mill-persuna kkonċernata. Madankollu, dan iċ-ċertifikat ma jistax jintuża bħala mezz ta’ identifikazzjoni. Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Mirin (C‑4/23, EU:C:2024:385, punt 16).
61      Ara, rispettivament, is-sentenzi Direcţia pentru Evidenţa Persoanelor şi Administrarea Bazelor de Date (punt 38) kif ukoll Deldits (punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).
62      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Marzu 2024, Landeshauptstadt Wiesbaden (C‑61/22, EU:C:2024:251, punt 91).
63      F’dan is-sens, din is-sitwazzjoni għandha tkun distinta minn dik li fuq il-bażi tagħha żviluppat il-ġurisprudenza dwar l-ugwaljanza fit-trattament f’każ ta’ bidla fil-ġeneru. Din tirrigwarda l-effetti ta’ din il-bidla li ma humiex relatati mal-kwistjonijiet tal-istat ċivili. Ara s-sentenzi tas‑7 ta’ Jannar 2004, K. B. (C‑117/01, EU:C:2004:7, punt 12); tas‑27 ta’ April 2006, Richards (C‑423/04, EU:C:2006:256, punt 28), u tas‑26 ta’ Ġunju 2018, MB (Bidla fil-ġeneru u pensjoni tal-irtirar) (C‑451/16, EU:C:2018:492, punti 22 u 35), li fihom il-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra l-imsemmija bidla bħala li ġiet miksuba, peress li l-kunċett ta’ “ġeneru” ma huwiex limitat għall-ġeneru bijoloġiku. Ara, f’dan ir-rigward, Husser, A., op. cit., p. 155, punt 222. Ara, barra minn hekk, is-sentenza tat‑30 ta’ April 1996, P./S. (C‑13/94, EU:C:1996:170, punti 19 u 20), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja tfakkar li hija obbligata tiżgura r-rispett tad-dritt li wieħed ma jkunx iddiskriminat minħabba l-ġeneru tiegħu, li jikkostitwixxi wieħed mid-drittijiet fundamentali tal-bniedem, u tadotta approċċ li jieħu inkunsiderazzjoni s-sentiment ta’ appartenenza għal ġeneru differenti minn dak tat-twelid.
64      Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Direcţia pentru Evidenţa Persoanelor şi Administrarea Bazelor de Date (punt 48) u Mirin (punt 57).
65      Ara s-sentenza Mirin (punt 58). Ara, ukoll, is-sentenza Direcţia pentru Evidenţa Persoanelor şi Administrarea Bazelor de Date (punti 49 sa 51).
66      Ara s-sentenza Mirin (punt 59 u l-ġurisprudenza ċċitata).
67      Ara s-sentenzi Mirin (punt 60) u Deldits (punt 37).
68      Ara l-punt 36 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
69      Għal espożizzjoni ta’ motivi kważi identiċi, ara s-sentenza tal-Qorti EDB tas‑27 ta’ Settembru 2022, P.H. vs Il‑Bulgarija (CE:ECHR:2022:0927JUD004650920, punt 4, in fine, u punt 15), iktar ’il quddiem is-“sentenza P.H. vs Il‑Bulgarija”.
70      Ara s-sentenza Mirin (punt 62 u l-ġurisprudenza ċċitata).
71      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Mirin (punt 63 u l-ġurisprudenza ċċitata) kif ukoll Deldits (punt 46).
72      Iktar ’il quddiem il-“Qorti EDB”.
73      Ara s-sentenza P.H. vs Il‑Bulgarija (punt 12, li tippreċiża li l-prinċipji ġenerali applikabbli għall-evalwazzjoni tal-obbligi pożittivi tal-Istat f’dan il-qasam ġew miġbura fil-qosor fis-sentenza tal-Qorti EDB tas‑16 ta’ Lulju 2014, Hämäläinen vs Il‑Finlandja (CE:ECHR:2014:0716JUD003735909, punt 65 sa 67)).
74      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-Qorti EDB tas‑16 ta’ Lulju 2014, Hämäläinen vs Il‑Finlandja (CE:ECHR:2014:0716JUD003735909, punt 68 u l-ġurisprudenza ċċitata). L-obbligu pożittiv stabbilit f’din is-sentenza ġie sussegwentement estiż għall-każijiet tal-persuni transġeneru, li ma jkunux għaddew minn trattament kirurġiku ta’ riassenjazzjoni sesswali (ara, pereżempju, is-sentenza tal-Qorti EDB tad‑19 ta’ Jannar 2021, X u Y vs Ir‑Rumanija, (CE:ECHR:2021:0119JUD000214516, punt 165 u 168)). Ara wkoll il-ġurisprudenza ċċitata fil-punti 64 sa 66 tas-sentenza Mirin. Jitfakkar, b’mod partikolari, li “l-Artikolu 8 tal-KEDB jipproteġi l-identità sesswali ta’ persuna bħala element kostituttiv u bħala wieħed mill-aspetti l-iktar intimi tal-ħajja privata tagħha” (sentenza Mirin, punt 64). Din il-ġurisprudenza tal-Qorti EDB hija differenti minn dik li tirrigwarda ż-żwieġ (ara, f’dan ir-rigward, il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Wojewoda Mazowiecki (C‑713/23, EU:C:2025:235, l-ewwel paragrafu tal-punt 48)] jew il-filjazzjoni, inkwantu din tippermetti biss marġni ta’ evalwazzjoni limitat.
75      CE:ECHR:2020:0709JUD004170116, iktar ’il quddiem is-“sentenza Y.T. vs Il‑Bulgarija”.
76      Sentenza P.H. vs Il‑Bulgarija (punt 12 u l-ġurisprudenza ċċitata).
77      Sentenza P.H. vs Il‑Bulgarija (punt 17).
78      Ara s-sentenza P.H. vs Il‑Bulgarija (punt 6). Ara, ukoll, il-punt 36 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
79      Ara s-sentenza P.H. vs Il‑Bulgarija (punt 18 u l-ġurisprudenza ċċitata).
80      Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2021, Whiteland Import Export (C‑308/19, EU:C:2021:47, punt 58 u l-ġurisprudenza ċċitata).
81      Ninnota li, fil-kuntest tar-Regolament (UE) 2016/679 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑27 ta’ April 2016 dwar il-protezzjoni tal-persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali u dwar il-moviment liberu ta’ tali data, u li jħassar id-Direttiva 95/46/KE (Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data) (ĠU 2016, L 119, p. 1, rettifika fil-ĠU 2018, L 127, p. 2), l-Artikolu 5(1)(d) u t-tieni sentenza tal-Artikolu 16 ta’ dan ir-regolament jipprevedu d-dritt li wieħed jikseb li d-data personali tkun kompluta kif ukoll aġġornata.
82      Sentenza P.H. vs Il‑Bulgarija (punt 6, li jirreferi għas-sunt tal-ġurisprudenza Bulgara fil-qasam tal-bidla fil-ġeneru fis-sentenza Y.T. vs Il‑Bulgarija (punti 24 sa 30)).
83      Ara, għal dak li jirrigwarda din l-opinjoni dissidenti, in-nota ta’ qiegħ il-paġna 20 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
84      Waqt is-seduta, issemmew l-effetti tad-deċiżjonijiet tal-Qorti EDB għall-persuni kkonċernati kif ukoll l-applikazzjoni tal-Artikolu 9(1) tal-Liġi dwar id-Dokumenti ta’ Identità Bulgari (ara l-punt 24 ta’ dawn il-konklużjonijiet). Jeħtieġ ukoll li jiġu rrilevati d-dispożizzjonijiet misluta mis-sentenza Y.T. vs Il‑Bulgarija (ara l-punt 19 ta’ dik is-sentenza). Dawn huma l-punt 5 tal-Artikolu 20(2) u l-punt 3 tal-Artikolu 22(7) tal-Pravilnik za izdavane na bulgarskite lichni dokumenti (ir-Regolament dwar l-Ħruġ ta’ Dokumenti ta’ Identità Bulgari), tal-Kunsill tal-Ministri, tat‑8 ta’ Frar 2010 (DV Nru 12, tat‑12 ta’ Frar 2010), li jgħidu li, f’każ ta’ bidla fil-ġeneru, jekk dan ma jitniżżilx fid-database nazzjonali “Popolazzjoni”, ikun meħtieġ li mat-talba għal dokument ġdid ta’ identità (passaport jew karta tal-identità) jiġi anness dokument uffiċjali stabbilit mill-awtoritajiet kompetenti. Tali dokument għandu jiġi anness ukoll f’każ ta’ modifiki sostanzjali u dejjiema tal-wiċċ (punt 2 tal-Artikolu 20(1) u punt 4 tal-Artikolu 22(6) ta’ dan ir-regolament).
85      CE:ECHR:2022:0217JUD007413114.
86      Ara s-sentenza tal-Qorti EDB tas‑17 ta’ Frar 2022, Y vs Il‑Polonja (CE:ECHR:2022:0217JUD007413114, punt 79).
87      Sentenza P.H. vs Il‑Bulgarija (punt 14).
88      Ara s-sentenza tas‑27 ta’ April 2006, Richards (C‑423/04, EU:C:2006:256, punt 21 u l-ġurisprudenza ċċitata).
89      Ara s-sentenza Deldits (punt 45).
90      Ara s-sentenza Deldits (punt 48 u l-ġurisprudenza ċċitata).
91      Ara s-sentenza Deldits (punt 49 u l-ġurisprudenza ċċitata). F’dan il-każ, skont l-indikazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju, K. M. H. issodisfat il-kundizzjonijiet ta’ natura fiżika, soċjali u psikoloġika għall-iskopijiet tar-rikonoxximent legali tat-tibdil tal-identità tal-ġeneru.