62017CJ0070_RES
Gevoegde zaken C‑70/17 en C‑179/17
Abanca Corporación Bancaria SAtegenAlberto García Salamanca Santos
en
Bankia SAtegenAlfonso Antonio Lau MendozaenVerónica Yuliana Rodríguez Ramírez
[verzoeken om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Tribunal Supremo (hoogste rechterlijke instantie, Spanje) en de Juzgado de Primera Instancia no 1 de Barcelona (rechtbank van eerste aanleg nr. 1 Barcelona, Spanje)]
Arrest van het Hof (Grote kamer) van 26 maart 2019
„Prejudiciële verwijzing – Bescherming van de consument – Richtlijn 93/13/EEG – Artikelen 6 en 7 – Oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten – Beding inzake vervroegde opeisbaarheid van de hypothecaire lening – Vaststelling van het deels oneerlijke karakter van het beding – Bevoegdheden van de nationale rechter met betrekking tot een als ‚oneerlijk’ gekwalificeerd beding – Vervanging van het oneerlijke beding door een bepaling van nationaal recht”
Bescherming van de consument – Oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten – Richtlijn 93/13 – Vaststelling van het deels oneerlijke karakter van een beding – Draagwijdte – Handhaving van het gedeelte van het beding dat niet oneerlijk is, waardoor de inhoud van het beding wordt gewijzigd – Ontoelaatbaarheid – Vervanging van een oneerlijk beding door een bepaling van nationaal recht door de nationale rechter – Toelaatbaarheid – Voorwaarden
(Richtlijn 93/13 van de Raad, art. 6 en 7)
(zie punten 48, 53, 54, 56‑58, 60, 64 en dictum)
Samenvatting
In zijn arrest van 26 maart 2019, Abanca Corporación Bancaria (C‑70/17) en Bankia (C‑179/17), heeft de Grote kamer van het Hof zich uitgesproken over de uitlegging van de artikelen 6 en 7 van richtlijn 93/13 (
1
) betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten.
De hoofdgedingen hadden betrekking op verzoekende partijen die in Spanje hypothecaire leningovereenkomsten hadden gesloten die een beding bevatten op grond waarvan de betreffende overeenkomst vervroegd kon worden beëindigd, onder meer in geval van niet-betaling van één maandelijkse termijn.
De verwijzende rechters wensten van het Hof in wezen te vernemen of de artikelen 6 en 7 van richtlijn 93/13 aldus moeten worden uitgelegd dat een oneerlijk geacht beding inzake vervroegde opeisbaarheid van een hypothecaire lening niettemin gedeeltelijk kan worden gehandhaafd door schrapping van de onderdelen waardoor dat beding oneerlijk is, en dat, zo dat niet mogelijk is, de hypothecaire executieprocedure die op grond van dit beding is ingeleid, toch kan worden voortgezet door de suppletieve toepassing van een bepaling van nationaal recht, wanneer de onmogelijkheid om van die procedure gebruik te maken mogelijkerwijs indruist tegen de belangen van de consumenten.
Het Hof heeft geoordeeld dat de artikelen 6 en 7 van richtlijn 93/13 aldus moeten worden uitgelegd dat zij om te beginnen eraan in de weg staan dat een als oneerlijk aangemerkt beding inzake vervroegde opeisbaarheid van een hypothecaire lening gedeeltelijk wordt gehandhaafd in die zin dat de onderdelen waardoor dat beding oneerlijk is, worden geschrapt, wanneer een dergelijke schrapping neerkomt op een herziening van de inhoud van dat beding. Vervolgens heeft het Hof geoordeeld dat diezelfde artikelen niet eraan in de weg staan dat de nationale rechter de nietigheid van een dergelijk oneerlijk beding verhelpt door dit beding te vervangen door de nieuwe tekst van de wettelijke bepaling waarop dat beding is geïnspireerd en die van toepassing is wanneer de contractanten dit zijn overeengekomen, voor zover de hypothecaire leningsovereenkomst in kwestie niet kan voortbestaan wanneer dat oneerlijke beding wordt geschrapt en de consument door de nietigverklaring van de overeenkomst in haar geheel wordt geconfronteerd met uiterst nadelige consequenties.
In dit verband heeft het Hof in herinnering gebracht dat artikel 6, lid 1, van richtlijn 93/13 zich verzet tegen een bepaling van nationaal recht op grond waarvan de nationale rechter die vaststelt dat een oneerlijk beding in een overeenkomst tussen een verkoper en een consument nietig is, deze overeenkomst kan aanvullen door de inhoud van dat beding te herzien. Indien de nationale rechter bevoegd was om de inhoud van oneerlijke bedingen in een dergelijke overeenkomst te herzien, zou mogelijkerwijs afbreuk worden gedaan aan de verwezenlijking van de langetermijndoelstelling van artikel 7 van richtlijn 93/13. Die bevoegdheid zou namelijk ertoe bijdragen dat de afschrikkende werking die voor verkopers uitgaat van het feit dat dergelijke oneerlijke bedingen zonder meer buiten toepassing worden gelaten ten aanzien van de consument, wordt tenietgedaan doordat verkopers nog steeds geneigd zouden zijn om de betreffende bedingen te gebruiken, in de wetenschap dat de rechter de overeenkomst, zelfs indien die bedingen ongeldig zouden worden verklaard, niettemin – voor zover noodzakelijk – zou kunnen aanvullen, zodat het belang van die verkopers zou worden gevrijwaard.
In een situatie waarin een overeenkomst tussen een verkoper en een consument niet kan voortbestaan nadat een oneerlijk beding is geschrapt, verzet artikel 6, lid 1, van richtlijn 93/13 zich er echter niet tegen dat de nationale rechter het oneerlijke beding op grond van beginselen van het overeenkomstenrecht schrapt en door een nationale bepaling van aanvullend recht vervangt in gevallen waarin de rechter ten gevolge van de ongeldigverklaring van het oneerlijke beding verplicht zou zijn om de overeenkomst in haar geheel nietig te verklaren, waardoor de consument zou worden geconfronteerd met uiterst nadelige consequenties en in zijn belangen zou worden geschaad.
Een dergelijke vervanging wordt volledig gerechtvaardigd door de doelstelling van richtlijn 93/13. Zij strookt namelijk met de doelstelling van artikel 6, lid 1, van richtlijn 93/13, aangezien deze bepaling ertoe strekt om het in de overeenkomst vastgelegde formele evenwicht tussen de rechten en verplichtingen van de partijen bij de overeenkomst te vervangen door een reëel evenwicht dat de gelijkheid tussen die partijen herstelt, en niet om alle overeenkomsten met oneerlijke bedingen nietig te verklaren.
Indien een oneerlijk beding niet zou mogen worden vervangen door een bepaling van aanvullend recht en de rechter daardoor verplicht zou zijn om de overeenkomst in zijn geheel nietig te verklaren, zou de consument geconfronteerd kunnen worden met uiterst nadelige consequenties, zodat afbreuk zou dreigen te worden gedaan aan het afschrikkende karakter van de nietigverklaring. In het geval van een leningsovereenkomst zou een dergelijke nietigverklaring in beginsel immers tot gevolg hebben dat het gehele nog verschuldigde bedrag van de lening onmiddellijk opeisbaar wordt, hetgeen de financiële mogelijkheden van de consument zou kunnen overstijgen. Daardoor zou die nietigverklaring eerder de belangen van de consument schaden dan die van de kredietverlener, die er bijgevolg niet van zou worden weerhouden dergelijke bedingen op te nemen in de door hem voorgestelde overeenkomsten.
Om soortgelijke redenen oordeelt het Hof dat artikel 6, lid 1, van richtlijn 93/13 zich er in een situatie waarin een tussen een verkoper en een consument gesloten hypothecaire leningsovereenkomst niet kan voortbestaan na de schrapping van een oneerlijk beding waarvan de formulering is gebaseerd op een wettelijke bepaling die van toepassing is wanneer de contractanten dit zijn overeengekomen, evenmin tegen verzet dat de nationale rechter dat beding, om de nietigheid van voornoemde leningsovereenkomst te voorkomen, vervangt door de na de sluiting van deze overeenkomst ingevoerde nieuwe tekst van die wettelijke referentiebepaling, omdat de consument door de nietigverklaring van die overeenkomst zou worden geconfronteerd met uiterst nadelige consequenties.
Het staat aan de verwijzende rechters om overeenkomstig de regels van het nationale recht en op objectieve wijze na te gaan of de schrapping van de betreffende bedingen tot gevolg zou hebben dat de hypothecaire leningsovereenkomsten niet langer kunnen voortbestaan.
In een dergelijk geval dienen de verwijzende rechters na te gaan of de nietigverklaring van de in de hoofdgedingen aan de orde zijnde hypothecaire leningsovereenkomsten ertoe leidt dat de betrokken consumenten worden geconfronteerd met uiterst nadelige consequenties. In dit verband merkt het Hof op dat uit de verwijzingsbeslissingen blijkt dat die nietigverklaring met name gevolgen zou kunnen hebben voor de nationale procedurele voorschriften die van toepassing zijn wanneer de banken via een gerechtelijke procedure terugbetaling willen verkrijgen van het volledige bedrag van de lening dat de consumenten nog verschuldigd zijn.
(
1
)	Richtlijn 93/13/EEG van de Raad van 5 april 1993 betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten (PB 1993, L 95, blz. 29).