62018CC0555
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
MACIEJA SZPUNARA
przedstawiona w dniu 29 lipca 2019 r. (
1
)
Sprawa C‑555/18
K.H.K.
przeciwko
B.A.C.,
E.E.K.
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Sofiyski rayonen sad (sąd rejonowy w Sofii, Bułgaria)]
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Rozporządzenie (UE) nr 655/2014 – Procedura europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym – Pojęcie „dokumentu urzędowego” – Nakaz zapłaty wierzytelności
I. Wstęp
1.
Zgodnie z wyrokiem Denilauler (
2
), wydanym przez Trybunał w 1979 r., środek tymczasowy lub zabezpieczający wydany ex parte nie podlega systemowi uznawania i wykonywania orzeczeń przewidzianemu w konwencji brukselskiej (
3
). W późniejszym czasie orzecznictwo to zostało skodyfikowane w rozporządzeniu (UE) nr 1215/2012 (
4
). Fakt, że środki tymczasowe i zabezpieczające nie były objęte ujednoliconym na poziomie prawa Unii systemem uznawania i wykonywania, był jednym z powodów, dla których prawodawstwo Unii w zakresie wykonywania orzeczeń wydanych w wyniku postępowań o zapłatę było uważane przez niektórych za piętę achillesową europejskiej przestrzeni sądowej w dziedzinie prawa cywilnego (
5
).
2.
Prawie 35 lat po wydaniu wyroku Denilauler (
6
), w roku 2014, zostało przyjęte rozporządzenie (UE) nr 655/2014 (
7
), w którym prawodawca Unii ustanowił europejski nakaz zabezpieczenia. Zachowując jednocześnie efekt zaskoczenia w stosunku do dłużnika, jest on automatycznie uznawany w pozostałych państwach członkowskich bez potrzeby przeprowadzania specjalnej procedury (
8
).
3.
W swym odesłaniu prejudycjalnym sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o dokonanie, po raz pierwszy, wykładni rozporządzenia nr 655/2014.
4.
Na prośbę Trybunału niniejsza opinia ograniczy się do analizy pierwszego z trzech pytań prejudycjalnych, w którym sąd odsyłający zwraca się do niego o wykładnię pojęcia „dokumentu urzędowego”, o którym mowa w art. 4 pkt 10 rozporządzenia nr 655/2014, a w szczególności o ustalenie, czy dokument urzędowy w rozumieniu tego rozporządzenia musi być wykonalny, czy nie.
II. Ramy prawne
A.
Przepisy prawa Unii
5.
Artykuł 4 pkt 8 rozporządzenia nr 655/2014 definiuje „orzeczenie” jako „każde orzeczenie wydane przez sąd państwa członkowskiego, niezależnie od tego, jak zostanie nazwane, łącznie z postanowieniem w przedmiocie ustalenia kosztów lub wydatków wydanym przez urzędnika sądowego”. Artykuł 4 pkt 10 tego rozporządzenia definiuje również „dokument urzędowy” jako „dokument, który został formalnie sporządzony lub zarejestrowany jako dokument urzędowy w państwie członkowskim i którego urzędowy charakter:
a)
jest związany z podpisem i treścią dokumentu; oraz
b)
został stwierdzony przez organ publiczny lub inny organ do tego uprawniony”.
6.
Rozdział 2 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Procedura uzyskania nakazu zabezpieczenia”, zawiera art. 5, zatytułowany „Możliwość uzyskania nakazu”, który stanowi:
„Wierzyciel ma możliwość uzyskania nakazu zabezpieczenia w następujących sytuacjach:
a)
przed wszczęciem przez wierzyciela postępowania w państwie członkowskim w sprawie głównej przeciwko dłużnikowi lub na którymkolwiek etapie takiego postępowania do momentu wydania orzeczenia albo zatwierdzenia lub zawarcia ugody sądowej;
b)
po uzyskaniu przez wierzyciela w państwie członkowskim orzeczenia, ugody sądowej lub dokumentu urzędowego, na mocy których wymaga się od dłużnika zapłaty roszczenia wierzyciela”.
7.
Artykuł 14 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi:
„W przypadku gdy wierzyciel uzyskał w państwie członkowskim wykonalne orzeczenie, ugodę sądową lub dokument urzędowy, na mocy których dłużnik ma obowiązek spłacić roszczenie wierzyciela, a wierzyciel ma podstawy uważać, że dłużnik posiada jeden lub więcej rachunków w banku w konkretnym państwie członkowskim, ale nie zna ani nazwy, ani adresu tego banku, ani też numeru IBAN, BIC lub innego numeru bankowego umożliwiającego identyfikację tego banku, wierzyciel może zwrócić się do sądu, do którego składany jest wniosek o wydanie nakazu zabezpieczenia, by sąd ten zażądał od organu ds. informacji państwa członkowskiego wykonania uzyskania informacji niezbędnych do zidentyfikowania tego banku lub tych banków oraz rachunku lub rachunków dłużnika.
Niezależnie od akapitu pierwszego wierzyciel może złożyć wniosek, o którym mowa w tym akapicie, w przypadku gdy orzeczenie, ugoda sądowa lub dokument urzędowy uzyskany przez wierzyciela nie są jeszcze wykonalne, a kwota podlegająca zabezpieczeniu, uwzględniając okoliczności, jest znaczna, i wierzyciel przedstawił dostateczne dowody, by przekonać sąd o istnieniu pilnej potrzeby uzyskania informacji o rachunku, ponieważ istnieje ryzyko, że bez takich informacji późniejsze dochodzenie roszczenia wierzyciela wobec dłużnika może być zagrożone, co może następnie spowodować istotne pogorszenie sytuacji finansowej wierzyciela”.
B.
Prawo bułgarskie
8.
Z art. 47 ust. 1 Grazhdanski protsesualen kodeks (bułgarskiego kodeksu postępowania cywilnego, zwanego dalej „GPK”) wynika, że jeżeli przez okres jednego miesiąca nie jest możliwe odnalezienie pozwanego pod adresem wskazanym w aktach sprawy ani znalezienie osoby, która zgadza się na otrzymanie powiadomienia, może ono co do zasady zostać dokonane poprzez wywieszenie ogłoszenia. Zgodnie z art. 47 ust. 5 GPK powiadomienie poprzez wywieszenie ogłoszenia może prowadzić do tego, że powiadomienie uznaje się za dokonane, pomimo że pozwany w rzeczywistości nie zapoznał się z aktami.
9.
Rozdział 37 GPK, dotyczący postępowania w sprawie wydania nakazu zapłaty, zawiera art. 410, zatytułowany „Wniosek o wydanie nakazu zapłaty”, który stanowi:
„(1)   Wnioskodawca może złożyć wniosek o wydanie nakazu:
1.
w odniesieniu do wierzytelności pieniężnych lub rzeczy zbywalnych, gdy do rozpatrzenia wniosku właściwy jest sąd rejonowy;
2.
w odniesieniu do wydania rzeczy ruchomej, gdy dłużnik otrzymał ją ze zobowiązaniem do zwrotu lub gdy jest ona obciążona zastawem, lub gdy wydano ją dłużnikowi z obowiązkiem przeniesienia posiadania, gdy do rozpatrzenia wniosku właściwy jest sąd rejonowy.
(2)   (Uzup. – DV nr 86 z 2017 r.) Wniosek musi zawierać żądanie wydania wykonalnego tytułu i powinien spełniać wymogi określone w art. 127 ust. 1 i 3 oraz w art. 128 pkt 1 i 2. We wniosku wskazuje się także dane dotyczące rachunku bankowego lub inny sposób dokonania płatności”.
10.
Zgodnie z brzmieniem art. 415 ust. 1 i 5 GPK:
„(1)   Sąd powiadamia wnioskodawcę, że w celu dochodzenia swoich roszczeń może wystąpić z powództwem w następujących przypadkach:
1.
gdy w terminie wniesiono sprzeciw;
2.
gdy nakaz doręczono dłużnikowi na warunkach określonych w art. 47 ust. 5;
3.
gdy sąd odmówił wydania nakazu.
[…]
(5)   Gdy wnioskodawca nie przedstawi dowodów na to, że wytoczył powództwo we wskazanym terminie, sąd uchyla nakaz w części lub w całości, a także tytuł wykonawczy wydany na podstawie art. 418”.
11.
Zgodnie z art. 416 GPK:
„Jeżeli sprzeciw nie został wniesiony w terminie lub został cofnięty lub gdy orzeczenie sądowe ustalające istnienie wierzytelności nabyło powagę rzeczy osądzonej, nakaz zapłaty staje się wykonalny. Na podstawie tego nakazu sąd zarządza egzekucję i zaznacza to na nakazie”.
12.
Rozdział 56 GPK, którym dokonano transpozycji rozporządzenia nr 655/2014 do prawa bułgarskiego, zawiera art. 618a, który stanowi:
„(1)   Wydania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym można żądać przed wniesieniem pozwu do sądu pierwszej instancji, który ma jurysdykcję do orzekania w sprawie głównej.
(2)   Wydania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym można żądać po wystawieniu przez właściwy sąd pierwszej instancji dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 4 pkt 10 rozporządzenia [nr 655/2014].
(3)   W każdym stanie sprawy do chwili zakończenia postępowania sądowego wierzyciel może zwrócić się do sądu, przed którym toczy się sprawa, o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym. W wypadku gdy wniosek o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym złożono w ramach postępowania kasacyjnego, nakaz wydaje sąd odwoławczy.
(4)   Wydania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym można żądać po wydaniu orzeczenia przez sąd pierwszej instancji rozpatrujący spór co do istoty lub po zatwierdzeniu ugody sądowej”.
III. Okoliczności faktyczne w postępowaniu głównym
13.
Na podstawie art. 410 GKP powód wystąpił do Sofiyski rayonen sad (sądu rejonowego w Sofii, Bułgaria) z wnioskiem o wydanie nakazu zapłaty przeciwko dwóm dłużnikom.
14.
W dniu 5 kwietnia 2018 r. sąd ten wydał nakaz zapłaty na podstawie art. 410 GPK. W dniu 18 kwietnia 2018 r. odpisy tego nakazu zostały wysłane do dłużników na ich adresy w Sofii wskazane przez powoda, odpowiadające tym, które zostały zarejestrowane z urzędu w krajowej bazie danych ludności.
15.
Zgodnie z przepisami bułgarskimi zawiadomienia zostały zwrócone, ponieważ dłużników pod wskazanymi adresami nie zastano i nie zareagowali oni, w terminie dwóch tygodni, na pozostawione na ich drzwiach lub w skrzynkach na listy awiza.
16.
Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2018 r. Sofiyski rayonen sad (sąd rejonowy w Sofii) poinformował powoda, że może on wytoczyć przeciwko dłużnikom powództwo o ustalenie istnienia swojej wierzytelności na podstawie art. 415 ust. 1 pkt 2 GPK. Zawiadomienie o tym postanowieniu zostało wysłane powodowi w dniu 3 sierpnia 2018 r.
17.
Przed doręczeniem mu rzeczonego postanowienia powód w dniu 2 sierpnia 2018 r. wystąpił o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunkach bankowych dłużników w Szwecji.
18.
Następnie, w dniu 2 sierpnia 2018 r., Sofiyski rayonen sad (sąd rejonowy w Sofii) zarządził, że wniosek o wydanie nakazu zabezpieczenia na rachunkach bankowych i załączniki do niego mają być przekazane przewodniczącemu II wydziału cywilnego tego sądu w celu wszczęcia odrębnego postępowania i wyznaczenia sędziego referenta zgodnie z art. 618a GKP. Jednakże przewodniczący II wydziału cywilnego odesłał sprawę do III wydziału cywilnego, izby 155. tego sądu, będącego sądem odsyłającym w niniejszej sprawie, nakazując mu wydanie rozstrzygnięcia i wskazując, że nakaz wydany na podstawie art. 410 GPK stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 4 pkt 10 rozporządzenia nr 655/2014 i że nie było potrzeby wszczynania odrębnego postępowania.
19.
Sąd odsyłający nie podziela opinii przewodniczącego II wydziału cywilnego. Uważa on, że ponieważ nakaz wydany w trybie art. 410 GPK nie stał się wykonalny, nie stanowi on dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 4 pkt 10 rozporządzenia nr 655/2014, dlatego że zgodnie z art. 415 ust. 5 GPK jeżeli wierzyciel nie przedstawi dowodów na to, że wytoczył powództwo we wskazanym terminie, należy nakaz ten uchylić. Sąd ten uważa, że w niniejszej sprawie nie ma wykonalnego nakazu stanowiącego dokument urzędowy, na podstawie którego sąd mógłby wydać w ramach postępowania w sprawie nakazu zapłaty europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym. W tych okolicznościach europejski nakaz zabezpieczenia na rachunkach bankowych może zostać wydany wyłącznie w ramach odrębnego postępowania zabezpieczającego.
IV. Pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
20.
W tych okolicznościach Sofiyski rayonen sad (sąd rejonowy w Sofii) postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytania prejudycjalne:
„1.
Czy określony w art. 410 [GPK] nakaz zapłaty, który nie jest jeszcze wykonalny, stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 4 pkt 10 [rozporządzenia nr 655/2014]?
2.
Jeśli określony w art. 410 GPK nakaz nie jest dokumentem urzędowym, to czy należy wszcząć odrębne postępowanie dotyczące wniosku wierzyciela – odmienne od postępowania w trybie art. 5 lit. a) [rozporządzenia 655/2014]?
3.
Jeśli określony w art. 410 GPK nakaz jest dokumentem urzędowym, to czy sąd powinien orzec w terminie określonym w art. 18 ust. 1 [rozporządzenia 655/2014], gdy w prawie krajowym istnieje przepis, zgodnie z którym w okresie wakacji sądowych zawiesza się bieg terminów?”.
21.
Jedynie Komisja Europejska przedstawiła Trybunałowi uwagi na piśmie. Rozprawa nie miała miejsca.
V. Analiza
22.
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy nakaz zapłaty, który nie jest jeszcze wykonalny, taki jak wydany w postępowaniu głównym, posiada cechy dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 4 pkt 10 rozporządzenia nr 655/2014 i czy w związku z tym powód uzyskał dokument urzędowy, na mocy którego wymaga się od dłużnika zapłaty roszczenia w rozumieniu art. 5 lit. b) tego rozporządzenia.
23.
Poprzez to pytanie sąd odsyłający zmierza do rozwiązania w obrębie tegoż sądu problemu przypominającego negatywny spór kompetencyjny w odniesieniu do wydania orzeczenia w przedmiocie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym. U źródła tego sporu leży okoliczność, że przewodniczący II wydziału cywilnego Sofiyski rayonen sad (sądu rejonowego w Sofii) stwierdził, że nakaz wydany w trybie art. 410 GPK stanowi dokument urzędowy i nakazał III wydziałowi cywilnemu, izbie 155. tegoż sądu rozpatrzenie wniosku o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym, uznając, że nie było potrzeby wszczynania odrębnego postępowania. Natomiast przewodniczący 155. izby uważa, że „w chwili obecnej brak jest wykonalnego nakazu stanowiącego dokument urzędowy”, na podstawie którego sąd mógłby wydać europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym w ramach bułgarskiego postępowania w sprawie wydania nakazu zapłaty.
24.
Niejasny pozostaje natomiast szereg aspektów dotyczących stosowania prawa bułgarskiego, które w niniejszym przypadku mają wpływ na sytuację prawną powoda. W związku z tym aby udzielić sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi, będę musiał zająć się problemami, które nie zostały wyraźnie poruszone we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
25.
W tym duchu, aby odpowiedzieć na wątpliwości sądu odsyłającego, przedstawię najpierw kilka ogólnych uwag dotyczących postępowania w sprawie wydania nakazu zapłaty w prawie bułgarskim, przewidzianego w art. 410 i nast. GPK (pkt 26–31 niniejszej opinii). Następnie poczynię uwagi dotyczące dwóch założeń, na których wydaje się opierać pierwsze pytanie, a mianowicie, po pierwsze, że nakaz zapłaty z dnia 5 kwietnia 2018 r. nie został uchylony (pkt 33 i 34 niniejszej opinii), i po drugie – abstrahując od ewentualnego znaczenia wykonalności nakazu – że w prawie bułgarskim nakaz zapłaty ma cechy dokumentu urzędowego w rozumieniu rozporządzenia nr 655/2014 (pkt 36–46 niniejszej opinii). Wreszcie, w oparciu o wszystkie te rozważania, zbadam znaczenie wykonalności tytułu uzyskanego przez wierzyciela o w systemie ustanowionym przez to rozporządzenie (pkt 53 i nast. niniejszej opinii).
A.
W przedmiocie postępowania w sprawie wydania nakazu zapłaty
26.
Zgodnie z wyjaśnieniami sądu odsyłającego postępowanie w sprawie wydania nakazu zapłaty, uregulowane w art. 410 i nast. GPK, pozwala na ustalenie istnienia wierzytelności między określonymi osobami, podstawy tej wierzytelności i jej niepodważalności. Postępowanie to jest fakultatywne: wierzyciel nie ma obowiązku złożenia wniosku o wydanie nakazu zapłaty i zamiast tego może dochodzić swojej wierzytelności w ramach zwykłego postępowania.
27.
Jeżeli wierzyciel zdecyduje się złożyć wniosek na podstawie art. 410 GPK, musi on podać podstawę swojej wierzytelności i jej wysokość. Natomiast nie ma obowiązku przedstawiania jakiegokolwiek dokumentu poświadczającego wierzytelność.
28.
Wierzyciel nie może prowadzić egzekucji swojej wierzytelności zanim nakaz zapłaty nie stanie się wykonalny.
29.
Aby stał się wykonalny, nakaz zapłaty musi zostać doręczony dłużnikowi, a ten nie może wnieść sprzeciwu na podstawie art. 414 GPK. W takim przypadku, zgodnie z art. 416 GPK, sąd wydaje tytuł wykonawczy na podstawie tego nakazu.
30.
Z kolei jeżeli dłużnik wniesie sprzeciw, wówczas zgodnie z art. 415 ust. 1 GPK sąd informuje wierzyciela, że może on wytoczyć powództwo o ustalenie istnienia swojej wierzytelności w terminie jednego miesiąca, co powoduje wszczęcie odrębnego postępowania, w ramach którego sąd ten stanowi w drodze orzeczenia. Gdy orzeczenie to nabywa powagę rzeczy osądzonej, potwierdza ono nakaz zapłaty, a na podstawie tego orzeczenia i tego nakazu wydawany jest wykonalny tytuł.
31.
Podobnie sąd wskazuje wierzycielowi, że może on wytoczyć powództwo o ustalenie istnienia swojej wierzytelności także wówczas, gdy w rzeczywistości nie nastąpiło doręczenie nakazu zapłaty, lecz doręczenie tego nakazu uznaje się za dokonane na podstawie art. 47 ust. 5 GPK. W takim przypadku wytoczenie powództwa o ustalenie istnienia wierzytelności prowadzi również do wszczęcia odrębnego postępowania, które przebiega w sposób opisany powyżej. Jednakże, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, jeżeli wierzyciel nie dostarczy dowodu wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia wierzytelności, sąd uchyla nakaz zapłaty na podstawie art. 415 ust. 5 GPK.
32.
Zanim zatem przejdę dalej, należy ustalić, czy nakaz zapłaty z dnia 5 kwietnia 2018 r. został uchylony, czy też nie. Gdyby bowiem nakaz ten został uchylony zgodnie z art. 415 ust. 5 GPK, nie byłoby moim zdaniem konieczne rozważanie kwestii, czy stanowi on dokument urzędowy w rozumieniu art. 4 pkt 10 rozporządzenia nr 655/2014.
B.
Nakaz zapłaty, po którego wydaniu nie zostało wytoczone powództwo o ustalenie istnienia wierzytelności
33.
Jak już wyjaśniłem, z ram prawnych przedstawionych przez sąd krajowy wynika, że w przypadku gdy doręczenie nakazu zapłaty następuje na podstawie art. 47 ust. 5 GPK, a następnie, jak w sprawie przed sądem krajowym, wierzyciel nie wytacza powództwa o ustalenie istnienia wierzytelności, nakaz zapłaty należy uchylić na podstawie art. 415 ust. 5 GPK. Ponadto, według doktryny, nakaz ten należy uchylić, gdyż należy zakończyć jego byt prawny, mimo że nie wywołuje on skutków prawnych i nie jest wykonalny (
9
).
34.
Tymczasem skoro pierwsze pytanie prejudycjalne odnosi się do nakazu zapłaty, który nie jest jeszcze wykonalny, pytanie to można rozumieć w ten sposób, że w opinii sądu odsyłającego nakaz z dnia 5 kwietnia 2018 r. nie został uchylony (
10
). I tak, nie przesądzając o zgodności rozwiązania przyjętego przez sądy krajowe z prawem bułgarskim, należy przyjąć za ustalone, iż nakaz z dnia 5 kwietnia 2018 r. nie został uchylony.
35.
Na tym etapie należy jeszcze zbadać, czy – abstrahując od tego, że nakaz ten nie jest na razie wykonalny – nakaz zapłaty, taki jak będący przedmiotem postępowania głównego, posiada cechy dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 4 pkt 10 rozporządzenia nr 655/2014, które zostały w sposób wyraźny i niezaprzeczalnie przewidziane w tym rozporządzeniu.
C.
Nakaz zapłaty jako dokument urzędowy w świetle rozporządzenia nr 655/2014
36.
Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że twierdzenie, zgodnie z którym nakaz zapłaty stanowi w świetle prawa bułgarskiego dokument urzędowy w rozumieniu rozporządzenia nr 655/2014, ma swoje źródło w odesłaniu przez przewodniczącego II wydziału cywilnego sprawy rozpatrywanej w postępowaniu głównym przed sąd odsyłający. Odsyłając sprawę do III wydziału cywilnego, przewodniczący II wydziału cywilnego uznał bowiem, że nakaz wydany na podstawie art. 410 GPK stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 4 pkt 10 rozporządzenia nr 655/2014.
37.
Sąd odsyłający ogranicza się w tym względzie do stwierdzenia, że jego zdaniem opinia przewodniczącego II wydziału cywilnego „nie ma znaczenia”. Bardziej szczegółowo wyjaśnia on, że nakaz wydany na podstawie art. 410 GPK, nie będąc wykonalnym, nie stanowi dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 4 pkt 10 rozporządzenia nr 655/2014, ponieważ może zostać uchylony (
11
), jeżeli w przewidzianym terminie nie zostanie wytoczone powództwo o ustalenie. Wnioskuję stąd, że dla sądu odsyłającego to nie fakt, iż nakaz zapłaty nie jest wykonalny stanowi przeszkodę, aby zakwalifikować go jako „dokument urzędowy”, lecz możliwość jego uchylenia. Należy jednak zauważyć, że możliwość uchylenia charakteryzuje raczej orzeczenia niż dokumenty urzędowe.
38.
Również ja mam wątpliwości co do uznania takiego nakazu zapłaty za dokument urzędowy w rozumieniu rozporządzenia nr 655/2014, lecz z powodów innych niż związane z tym, że nie jest on wykonalny.
39.
Dla przypomnienia: aby dokument mógł stanowić dokument urzędowy w rozumieniu art. 4 pkt 10 rozporządzenia nr 655/2014, po pierwsze, dokument ten musi być sporządzony lub zarejestrowany jako dokument urzędowy w państwie członkowskim, po drugie, urzędowy charakter tego dokumentu musi zostać stwierdzony przez organ publiczny lub inny organ do tego uprawniony, a po trzecie, ów urzędowy charakter musi być związany w szczególności z podpisem i treścią dokumentu.
40.
Z wyjaśnień doktryny wynika, że w prawie bułgarskim dokumenty urzędowe są objęte zakresem art. 179 ust. 1 GPK, zgodnie z którym oficjalny dokument sporządzony przez organ w ramach wykonywania jego zadań, w ustalonej formie i zgodnie z ustaloną procedurą, stanowi dowód złożonych przed nim oświadczeń oraz dokonanych przed nim czynności (
12
).
41.
Ponadto z art. 618a ust. 2 GPK, tak jak został on wyjaśniony w odesłaniu prejudycjalnym, wynika, że sądy bułgarskie są uprawnione do sporządzania dokumentów urzędowych. A priori wydaje mi się, że wydany na podstawie art. 410 GPK nakaz zapłaty odpowiada dwóm pierwszym cechom dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 4 pkt 10 rozporządzenia nr 655/2014.
42.
Jednakże, jak zdaje się twierdzić Komisja, nie jest jasne, w jaki sposób nakaz zapłaty wydany na podstawie art. 410 GPK miałby stanowić dokument, którego urzędowy charakter byłby związany z treścią tego aktu, przy czym ów urzędowy charakter jest pojęciem prawa Unii i powinien podlegać wykładni autonomicznej.
43.
Jak bowiem wskazałem w pkt 27 niniejszej opinii, w chwili złożenia wniosku na podstawie art. 410 GPK wierzyciel nie ma obowiązku przedstawiania jakiegokolwiek dokumentu poświadczającego jego wierzytelność. Ma jedynie obowiązek złożyć oświadczenie dotyczące podstawy i wysokości tej wierzytelności. Na podstawie tego oświadczenia sąd wydaje nakaz zapłaty, który, jak wynika z art. 412 pkt 6 i 8 GPK, wskazuje w szczególności zobowiązanie, które ma wykonać dłużnik, a także dokładny termin, w którym dłużnik powinien zaspokoić żądania powoda.
44.
Z art. 411 ust. 2 GPK wynika, że sąd nie wydaje nakazu zapłaty w szczególności w sytuacjach, w których pozew wierzyciela nie spełnia wymogów art. 410 GPK lub jest sprzeczny z ustawą lub z dobrymi obyczajami. Niemniej jednak przeprowadzane w tym celu badanie nie dotyczy i – w braku jakiegokolwiek dokumentu pochodzącego od wierzyciela – nie może dotyczyć zasadności zobowiązania, które wykonać ma dłużnik.
45.
W tych okolicznościach wydaje się wątpliwe, by urzędowy charakter nakazu był związany z jego treścią, skoro – abstrahując od zasadności roszczenia – treść nakazu sprowadza się do powstania po stronie dłużnika obowiązku zaspokojenia wierzyciela. W związku z powyższym jestem zdania, że wydany na podstawie art. 410 GPK nakaz zapłaty nie może być uważany za dokument urzędowy w rozumieniu rozporządzenia nr 655/2014.
46.
Do sądu odsyłającego należy zatem sprawdzenie, czy urzędowy charakter wydanego w prawie bułgarskim nakazu zapłaty jest związany z jego treścią i podpisem. W przypadku gdyby odpowiedź miałaby być przecząca, to biorąc pod uwagę fakt, że rozporządzenie nr 655/2014 wymienia trzy tytuły, które mogą stanowić podstawę europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunkach bankowych, a mianowicie: orzeczenia, ugody sądowe i dokumenty urzędowe, sąd odsyłający powinien się zastanowić, czy ten nakaz zapłaty stanowi orzeczenie w rozumieniu tego rozporządzenia. Osobiście uważam, że tak właśnie jest.
D.
Konsekwencje stwierdzenia, że bułgarski nakaz zapłaty nie stanowi dokumentu urzędowego w rozumieniu rozporządzenia nr 655/2014
47.
Jak właśnie stwierdziłem, wydany na podstawie prawa bułgarskiego nakaz zapłaty nie stanowi dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 4 pkt 10 rozporządzenia nr 655/2014. Przyjmując to za ustalone, będę, aby udzielić użytecznej odpowiedzi sądowi odsyłającemu, kontynuował swoją analizę przedstawiając system ustanowiony przez rozporządzenie nr 655/2014. Z analizy tej wynika, że wymóg wykonalności stosuje się w taki sam sposób do trzech rodzajów tytułów, które mogą stanowić podstawę wydania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym.
48.
Ponadto wnioski wypływające z analizy jednego z argumentów Komisji przemawiają za podejściem, w którym za punkt wyjścia przyjmuje się system rzeczonego rozporządzenia.
49.
Komisja zauważa, że pojęcia podobne do pojęcia „dokumentu urzędowego” występują w innych instrumentach unijnego międzynarodowego prawa prywatnego, w szczególności w rozporządzeniach (WE) nr 805/2004 (
13
), (WE) nr 4/2009 (
14
) oraz nr 1215/2012, a także w konwencji brukselskiej i konwencji z Lugano (
15
). Jej zdaniem z każdego z tych instrumentów wynika, że dokument urzędowy musi być wykonalny w państwie członkowskim, w którym został wydany. Ponieważ instrumenty te ustanawiają jednoznaczne pojęcie dokumentu urzędowego, z punktu widzenia systematyki definicję zawartą w art. 4 pkt 10 rozporządzenia nr 655/2014 należy rozumieć w ten sposób, że aby dokument można było uznać za urzędowy, musi on być wykonalny.
50.
Z uwagi jednakże na różne cele z jednej strony rozporządzeń nr 805/2004, 4/2009 i 1215/2012, a z drugiej strony rozporządzenia nr 655/2014, mam wątpliwości co do wskazanych przez Komisję bezpośrednich analogii pomiędzy nimi.
51.
Celem europejskiego tytułu egzekucyjnego ustanowionego przez rozporządzenie nr 805/2004 jest umożliwienie zaspokojenia wierzyciela bezpośrednio w postępowaniu egzekucyjnym. Z wyjątkiem środków zabezpieczających i tymczasowych tak samo jest w odniesieniu do dokumentów urzędowych w ramach rozporządzeń nr 4/2009 i 1215/2012. Natomiast celem europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym jest tymczasowa ochrona wierzytelności, którą może dysponować wierzyciel, oraz zapewnienie, by ewentualna późniejsza windykacja tej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym nie została uniemożliwiona lub utrudniona. W ten sposób nakaz ów może mieć szczególne znaczenie, gdy wierzyciel nie posiada jeszcze wykonalnego tytułu, a w konsekwencji nie może prowadzić egzekucji tego tytułu na podstawie przepisów rozporządzeń nr 805/2004, 4/2009 i 1215/2012.
52.
Ponadto, jak zauważa Komisja, art. 4 pkt 10 rozporządzenia nr 655/2014, który zawiera definicję pojęcia „dokumentu urzędowego” przypomnianą w pkt 39 niniejszej opinii, nie nawiązuje do wykonalności takiego dokumentu. Tak samo jest w przypadku rozporządzeń nr 805/2004, 4/2009 i 1215/2012, również powołanych przez Komisję (
16
). Natomiast wykonalność dokumentu urzędowego odgrywa istotną rolę w systemach przepływu instrumentów prawnych ustanowionych przez te rozporządzenia (
17
). Podobnie stoję na stanowisku, że w niniejszej sprawie nie można poprzestać na analizie pojęć „orzeczenia”, „ugody sądowej” lub „dokumentu urzędowego”, bez uwzględnienia systemu ustanowionego przez rozporządzenie nr 655/2014. Odpowiedź na pytania sądu odsyłającego nie powinna znajdować się poza tym rozporządzeniem, lecz w nim.
E.
System ustanowiony rozporządzeniem nr 655/2014 i dychotomia leżących u jego podstaw ścieżek proceduralnych
53.
Rozporządzenie nr 655/2014 stwarza ramy prawne, które regulują przebieg postępowania w sprawie uzyskania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym, jego wydanie, a w części – jego wykonanie. W tych ramach, by przywołać brzmienie art. 5 tego rozporządzenia, sytuacja wierzyciela ubiegającego się o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym po uzyskaniu tytułu (orzeczenia, ugody sądowej lub dokumentu urzędowego) różni się od sytuacji wierzyciela ubiegającego się o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania w sprawie głównej lub w toku tego postępowania do momentu wydania orzeczenia albo zatwierdzenia lub zawarcia ugody sądowej.
54.
Ponadto dychotomia ścieżek proceduralnych, zaznaczona w art. 5 rozporządzenia nr 655/2014, jest widoczna także w innych przepisach tego rozporządzenia (
18
).
55.
Po pierwsze, z art. 6 ust. 1, 3 i 4 rozporządzenia nr 655/2014 wynika, że w przypadku gdy wierzyciel nie otrzymał jeszcze tytułu, właściwe do wydania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym są sądy państwa członkowskiego właściwe do orzekania w sprawie głównej zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami dotyczącymi właściwości (
19
). Dalej, w przypadku gdy wierzyciel uzyskał już orzeczenie lub ugodę sądową, wówczas do wydania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym dotyczącego roszczenia określonego w orzeczeniu lub ugodzie sądowej jurysdykcję posiadają sądy państwa członkowskiego, w którym wydano orzeczenie lub zatwierdzono lub zawarto ugodę sądową. Wreszcie w przypadku gdy wierzyciel uzyskał dokument urzędowy, wówczas jurysdykcję do wydania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym dotyczącego roszczenia określonego w rzeczonym dokumencie posiadają sądy wyznaczone do tego celu w państwie członkowskim, w którym sporządzono ten dokument.
56.
Następnie art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 655/2014 określa warunki wydawania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym. Z art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia wynika, że wierzyciel powinien zawsze przedłożyć wystarczające dowody, by przekonać sąd, że istnieje pilna potrzeba zastosowania środka zabezpieczającego w takiej postaci (ryzyko periculum in mora). Tymczasem art. 7 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi, że w przypadku gdy wierzyciel nie uzyskał jeszcze tytułu zobowiązującego dłużnika do zapłacenia roszczenia, musi on przedstawić także wystarczające dowody, by przekonać sąd, że może wygrać w sprawie głównej (fumus boni iuris).
57.
Wreszcie art. 12 rozporządzenia nr 655/2014 dotyczy kaucji składanej przez wierzyciela w zamian za uzyskanie środka zabezpieczającego w postaci zajęcia. Jak wynika z art. 12 ust. 1 tego rozporządzenia i jak wskazano w jego motywie 18, w przypadku gdy wierzyciel nie uzyskał jeszcze tytułu, zasadą powinno być złożenie kaucji. Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 2 tego rozporządzenia jeżeli wierzyciel już uzyskał tytuł, możliwość ustanowienia kaucji należy pozostawić uznaniu sądu.
58.
Z powyższego wynika, że warunki wydania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym są mniej rygorystyczne, gdy wierzyciel już posiada tytuł, przy czym wspomniane przepisy rozporządzenia nr 655/2014 nie precyzują, czy taki tytuł musi być wykonalny, czy nie.
59.
Tym samym nie należy odpowiadać na pytanie, czy dokument urzędowy w rozumieniu art. 4 pkt 10 rozporządzenia nr 655/2014, rozpatrywany odrębnie, powinien być wykonalny, lecz na pytanie, czy tytuł, który wierzyciel powinien posiadać, aby móc stwierdzić, że uzyskał tytuł w rozumieniu wyżej wymienionych przepisów, powinien być wykonalny, czy nie. Pojęcie „dokumentu urzędowego”, a także pojęcia „orzeczenia” i „ugody sądowej” należy bowiem interpretować z uwzględnieniem systemu ustanowionego przez to rozporządzenie. Zobrazowane zostało to w drugim i trzecim pytaniu prejudycjalnym sądu odsyłającego, które dotyczą przepisów rozporządzenia nr 655/2014, a mianowicie art. 5 i 18 tego rozporządzenia, które opierają się na tym samym rozróżnieniu. Ponadto z motywu 14 rozporządzenia nr 655/2014 wynika, że właściwa równowaga pomiędzy interesem wierzyciela w uzyskaniu europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym, a interesem dłużnika, aby uniknąć jakichkolwiek nadużyć w korzystaniu z takiego nakazu, powinna być zapewniona za pośrednictwem warunków jego wydania. Wykładnia nadana pojęciom „orzeczenia”, „ugody sądowej” i „dokumentu urzędowego” może bowiem mieć wpływ na tę równowagę.
F.
Wykonalne tytuły w systemie ustanowionym przez rozporządzenie nr 655/2014
1. Wnioski, jakie należy wyciągnąć z zamieszczonej w rozporządzeniu nr 655/2014 wzmianki o tytułach wykonalnych i tytułach, które jeszcze nie są wykonalne
60.
Idąc tokiem rozumowania, w myśl którego nie można poprzestać na analizie pojęcia „dokumentu urzędowego” w rozumieniu art. 4 pkt 10 rozporządzenia nr 655/2014, bez uwzględnienia innych przepisów tego rozporządzenia, Komisja podnosi, że wymóg wykonalności może zostać wywiedziony z art. 14 ust. 1 akapity pierwszy i drugi rozporządzenia nr 655/2014. Zdaniem Komisji biorąc pod uwagę, że rozporządzenie nr 655/2014 zawiera w przywołanej części tekstu wyraźne przepisy szczególne dotyczące dokumentów urzędowych, które nie są wykonalne, trudno założyć, że w innych przepisach tego rozporządzenia pojęcie „dokumentu urzędowego” obejmuje zarówno wykonalne dokumenty urzędowe, jak i te, które wykonalne nie są.
61.
Nie podważam wniosków, do których doszła Komisja, lecz nie jest jestem w pełni przekonany do rozumowania, zgodnie z którym już z porównania użycia pojęcia „dokumentu urzędowego” w art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 655/2014 oraz w innych przepisach tego rozporządzenia wynikałoby, że dokument urzędowy w rozumieniu art. 4 pkt 10 tego rozporządzenia musi koniecznie być wykonalny.
62.
W istocie art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 655/2014 rozróżnia wyraźnie sytuacje, w których wierzyciel uzyskał wykonalny tytuł (orzeczenie, ugodę sądową lub dokument urzędowy), na mocy których wymaga się od dłużnika zaspokojenia roszczenia wierzyciela, od tych sytuacji, w których wierzyciel uzyskał tytuł egzekucyjny, który nie jest jeszcze wykonalny. Można by argumentować, że dokument urzędowy, który nie jest jeszcze niewykonalny, o którym mowa w art. 14 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 655/2014, stanowi zawsze dokument urzędowy w rozumieniu art. 4 pkt 10 tego rozporządzenia. Artykuł 4 tego rozporządzenia, zatytułowany „Definicje”, ustanawiałby wspólne ramy terminologiczne dla wszystkich następujących po nim przepisów. W związku z powyższym, mając na uwadze te ramy i względy spójności, należy uznać, że dany dokument nie musi być wykonalny, aby mógł stanowić dokument urzędowy w rozumieniu tego ostatniego przepisu.
63.
A jednak art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 655/2014 ustanawia, jeśli chodzi o uzyskanie informacji na temat rachunków dłużnika, gdy wierzyciel nie uzyskał jeszcze wykonalnego tytułu, wymogi surowsze niż te, które znajdują zastosowanie w sytuacji, gdy wierzyciel uzyskał tytuł będący wykonalnym. Wierzyciel, który uzyskał tytuł, który nie jest jeszcze wykonalny, powinien bowiem, w szczególności, przekonać sąd, że pilne jest uzyskanie informacji dotyczących kont, ponieważ istnieje ryzyko, że w braku tych informacji późniejsza windykacja wierzytelności zostanie zagrożona, co mogłoby doprowadzić do znacznego pogorszenia sytuacji finansowej wierzyciela.
64.
Co prawda w art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 655/2014 prawodawca dokonał rozróżnienia pomiędzy tytułami wykonalnymi i tytułami, które jeszcze nie są wykonalne (a nie, jak w innych przepisach tego rozporządzenia, pomiędzy dwoma przypadkami: takim, w którym wierzyciel uzyskał tytuł, i takim, w którym go nie uzyskał (
20
)) w celu rozróżnienia trzech sytuacji: takiej, w której wierzyciel uzyskał wykonalny tytuł (art. 14 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 655/2014), takiej, w której wierzyciel uzyskał tytuł, który jeszcze nie jest wykonalny (art. 14 ust. 1 akapit drugi tego rozporządzenia) i wreszcie takiej, w której wierzyciel tytułu nie uzyskał (poza art. 14 ust. 1 rzeczonego rozporządzenia). Może to wskazywać na to, że w świetle całokształtu przepisów rozporządzenia nr 655/2014 okoliczność posiadania tytułu, który nie jest jeszcze wykonalny, nie jest równoznaczna z nieposiadaniem żadnego tytułu.
65.
Konieczne było jednak dokonanie rozróżnienia, w art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 655/2014, trzech – a nie dwóch – sytuacji, aby przyznać wierzycielowi, który posiada tytuł niebędący jeszcze wykonalnym, możliwość złożenia wniosku o udzielenie informacji na temat rachunków dłużnika. Zgodnie bowiem z art. 14 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 655/2014 wierzyciel, który uzyskał tytuł, który nie jest jeszcze wykonalny, może taki wniosek złożyć, natomiast wierzyciel, który tytułu nie uzyskał, nie jest do tego uprawniony. Ponadto, jak wynika z innych przepisów tego rozporządzenia, wierzyciel posiadający tytuł wykonalny znajduje się zawsze w uprzywilejowanej sytuacji, ponieważ nie musi przekonywać sądu, że musi pilnie uzyskać informacje na temat kont dłużnika.
66.
Z powyższego wnioskuję, po pierwsze, że do samych tylko celów art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 655/2014 fakt posiadania tytułu, który nie jest wykonalny, nie może być traktowany na równi z faktem nieposiadania żadnego tytułu. Po drugie, art. 14 ust. 1 akapity pierwszy i drugi rozporządzenia nr 655/2014 ma taką samą logikę jak, w szczególności, art. 7 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia, który wprowadza rozróżnienie pomiędzy sytuacją wierzyciela, który uzyskał tytuł, i sytuacją wierzyciela, który jeszcze tytułu nie uzyskał, przewidując w odniesieniu do tej ostatniej sytuacji bardziej rygorystyczne warunki wydania europejskiego nakazu zabezpieczenia.
67.
Reasumując: na tym etapie można by się spierać, że aby móc uznać, iż wierzyciel uzyskał tytuł (orzeczenie, ugodę sądową lub dokument urzędowy), na mocy którego wymaga się od dłużnika zapłaty roszczenia w rozumieniu przepisów rozporządzenia nr 655/2014, tytuł ten powinien być wykonalny w państwie członkowskim wydania. Jak wykażę to poniżej, twierdzenie to, które zresztą część doktryny podziela (
21
), znajduje oparcie we wnioskach wypływających z innych przepisów tego rozporządzenia, a mianowicie jego art. 7, 18 i 34.
2. Wnioski, które można wyciągnąć z innych przepisów rozporządzenia nr 655/2014
68.
Jak już wyjaśniłem w pkt 59 niniejszej opinii, wykładnia pojęć definiujących tytuły, które mogą stanowić podstawę europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunkach bankowych (orzeczenia, ugody sądowe i dokumenty urzędowe) może mieć wpływ równowagę między interesami wierzyciela a interesami dłużnika. Z art. 7 rozporządzenia nr 655/2014 wynika, że po tym, jak wierzyciel uzyskał tytuł, na mocy którego wymaga się od dłużnika zapłaty roszczenia, dany sąd nie bada już w momencie wydawania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym dla wierzytelności, o której mowa w tym tytule, kwestii, czy roszczenie wierzyciela zostanie w sprawie głównej uwzględnione.
69.
Przyjęcie wykładni, zgodnie z którą tytuł uzyskany przez wierzyciela nie musi być wykonalny w państwie członkowskim wydania, naruszałoby równowagę, jaką powinny zagwarantować warunki wydania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym. W momencie jego wydania na podstawie tytułu, który nie jest jeszcze wykonalny, dany sąd nie może bowiem wymagać od wierzyciela, żeby ten przekonał sąd o fumus boni iuris wierzytelności określonej w tytule. Mogłoby się okazać, że nakaz zabezpieczenia zostanie wydany na podstawie tytułu, który, tak jak w niniejszej sprawie, opiera się na oświadczeniach wierzyciela, bez weryfikacji zasadności wierzytelności.
70.
Taki jest moim zdaniem powód, dla którego tytuł uzyskany przez wierzyciela musi być wykonalny w państwie członkowskim wydania aby móc stwierdzić, że wierzyciel uzyskał tytuł.
71.
Wyjaśnia to również, dlaczego terminy wyznaczone w art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 655/2014 do orzekania w przedmiocie wniosku o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym są krótsze, w przypadku gdy wierzyciel już uzyskał orzeczenie, ugodę sądową lub dokument urzędowy. W takim przypadku sąd jest zwolniony z obowiązku zbadania fumus boni iuris dla roszczenia wierzyciela w głównej sprawie.
72.
Ponadto z art. 34 ust. 1 lit. b) ppkt (iii) rozporządzenia nr 655/2014 wynika, że na wniosek dłużnika wykonanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym w państwie członkowskim wykonania zostaje zakończone, gdy wykonalność orzeczenia, którego egzekucję prowadził wierzyciel, zostaje zawieszona w państwie członkowskim wydania. Może to stanowić wskazówkę co do tego, że w przypadku europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym wydanego bez obowiązku wykazania przez wierzyciela fumus boni iuris wykonalność tego nakazu w odniesieniu do wierzytelności określonej w tytule opiera się na wykonalności tego aktu w państwie członkowskim wydania (
22
).
73.
Ponadto wnioski wynikające z mojej analizy wydają się znajdować potwierdzenie również w wykładni historycznej rozporządzenia nr 655/214.
3. Wykładnia historyczna
74.
Należy zauważyć, że wniosek dotyczący rozporządzenia przedstawiony przez Komisję (
23
), leżący u podstaw rozporządzenia nr 655/2014, opierał się na dychotomii podobnej do tej, na której oparte zostało rozporządzenie.
75.
Przede wszystkim art. 5 tego wniosku rozróżniał z jednej strony sytuacje, w których wierzyciel występuje o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia przed wszczęciem głównego postępowania sądowego lub w dowolnym momencie w toku tego postępowania albo gdy uzyskał orzeczenie, ugodę sądową lub dokument urzędowy przeciwko pozwanemu, wykonalne w państwie członkowskim wydania, ale jeszcze nieegzekwowalne w państwie członkowskim wykonania, w którym wymagane jest nadanie mu klauzuli wykonalności, a z drugiej strony sytuacje, w których wierzyciel występuje o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym po uzyskaniu orzeczenia, ugody sądowej lub dokumentu urzędowego przeciwko pozwanemu, egzekwowalnych z mocy prawa w państwie członkowskim wykonania lub uznanych za egzekwowalne w tym państwie.
76.
Następnie, zgodnie z wnioskiem dotyczącym rozporządzenia, warunki wydania są mniej rygorystyczne w przypadku, gdy wierzyciel posiada już tytuł wykonalny w państwie członkowskim wydania, niż w przypadku, w którym go nie posiada. Ponadto warunki te są jeszcze mniej rygorystyczne, gdy wierzyciel posiada tytuł, który jest wykonalny w państwie członkowskim wykonania (
24
). Należy zauważyć, że zgodnie z art. 7 ust. 2 wniosku dotyczącego rozporządzenia w związku z jego art. 5 ust. 1, wymóg fumus boni iuris, określony w art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 655/2014, nie ma zastosowania w przypadku, gdy wierzyciel posiada dokument urzędowy wykonalny w państwie członkowskim wydania.
77.
Wreszcie zgodnie z art. 23 wniosku dotyczącego rozporządzenia znosi się exequatur w sytuacjach, w których wierzyciel ubiega się o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym po tym, jak uzyskał tytuł, który jest wykonalny w państwie członkowskim wykonania, lub został tam uznany za wykonalny.
78.
Różnicę pomiędzy tytułami traktowanymi jako wykonalne wyłącznie w państwie członkowskim wydania i tymi, które uznawane są za wykonalne także w państwie członkowskim wykonania, zniesiono po przyjęciu przez Radę Unii Europejskiej ogólnych wytycznych co do wniosku dotyczącego rozporządzenia (
25
). To na tym etapie sformułowano przepisy, które dokonują rozróżnienia pomiędzy sytuacją wierzyciela, który uzyskał tytuł zobowiązujący dłużnika do zapłaty wierzytelności, a sytuacją wierzyciela, który takiego tytułu nie uzyskał. Przesłanki wydania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym, które zostały przewidziane dla sytuacji, w których wierzyciel posiadał tytuł wykonalny w państwie członkowskim wydania, zaczęły mieć zastosowanie do sytuacji, w których wierzyciel posiadał („uzyskał”) tytuł zobowiązujący dłużnika do zapłaty wierzytelności. Podobnie jak rozporządzenie nr 655/2014, ogólne wytyczne Rady opierały się na pełnym zniesieniu exequatur.
79.
Analiza prac przygotowawczych nad rozporządzeniem nr 655/2014 potwierdza zatem mój wniosek, że aby móc uznać, że wierzyciel uzyskał tytuł (orzeczenie, ugodę sądową lub dokument urzędowy) zobowiązujący dłużnika do zapłaty wierzytelności, tytuł ten musi być wykonalny w państwie członkowskim, w którym został wydany, zatwierdzony, zawarty lub sporządzony.
80.
Wreszcie prawdą jest, że motyw 18 rozporządzenia nr 655/2014, który dotyczy kaucji, którą wierzyciel jest zobowiązany złożyć na warunkach określonych w art. 12 tego rozporządzenia, wydaje się przeczyć wnioskom, które właśnie przedstawiłem. Z motywu tego wynika, że wierzyciel, który uzyskał tytuł, w rzeczywistości może posiadać orzeczenie, które jeszcze nie jest wykonalne względnie jest wykonalne tymczasowo. Jednakże motyw ten, który nie ma charakteru normatywnego, a ponadto nie był przedmiotem szczegółowej dyskusji w trakcie prac przygotowawczych nad rozporządzeniem nr 655/2014, nie może podważyć spójnych wskazówek wynikających z wykładni systemowej i historycznej tego rozporządzenia.
81.
W ramach uwagi końcowej: nie mogę wykluczyć, że na etapie prac przygotowawczych nad rozporządzeniem nr 655/2014, kwalifikując sytuacje, w których wierzyciel posiada wykonalny tytuł, jako sytuacje, w których wierzyciel uzyskał tytuł, na mocy którego wymaga się od dłużnika zapłaty roszczenia wierzyciela, Rada chciała odróżnić te sytuacje od sytuacji, w których wierzyciel posiada tytuł, który nie jest jeszcze wykonalny. Wyrażenie to znajduje się bowiem jedynie w art. 5, 7 i 14 tego rozporządzenia.
82.
Jednakże nie wydaje się, aby ta wola została wprowadzona w życie w rozporządzeniu nr 655/2014. I tak, po pierwsze, motyw 12 tego rozporządzenia wyjaśnia, że – w odróżnieniu od sytuacji, w której wierzyciel nie uzyskał tytułu zobowiązującego dłużnika do zapłaty – sytuacja, w której uzyskał on tytuł, może odpowiadać przypadkowi, w którym posiada on orzeczenie, które jeszcze nie jest wykonalne. Po drugie, art. 6 (właściwość do wydania nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym) i art. 18 (termin do wydania takiego nakazu) tego rozporządzenia ewoluowały w trakcie prac przygotowawczych, nie odzwierciedlając takiego dążenia. Z jednej strony Rada przyjęła bowiem zasady, które zgodnie z wnioskiem Komisji miały zastosowanie do sytuacji, w których wierzyciel posiada wykonalny tytuł w państwie członkowskim wydania, a z drugiej strony artykuły te rozróżniają jedynie sytuacje, w których wierzyciel nie uzyskał tytułu, od tych, w których tytuł uzyskał, bez wskazania, czy tytuł ten zobowiązuje dłużnika do zapłaty. Po trzecie, to w wyniku ogólnych wytycznych Rady motyw 13 rozporządzenia nr 655/2014 został wzbogacony o wyjaśnienie, zgodnie z którym pojęcie postępowania w sprawie głównej powinno obejmować całe postępowanie zmierzające do uzyskania wykonalnego
tytułu dotyczącego związanej z nim wierzytelności. Wnioskuję z tego, że również dla Rady to uzyskanie wykonalnego tytułu stanowi decydującą granicę rozdzielającą dwie ścieżki proceduralne leżące u podstaw systemu ustanowionego przez rozporządzenie nr 655/2014.
G.
Uwagi końcowe
83.
Pomimo braku szczegółowych informacji co do aspektów, które mogą być przedmiotem wątpliwości w niniejszej sprawie, sformułowałem w oparciu o dokonaną przez mnie prezentację systemu rozporządzenia nr 655/2014 rozważania, które mogą być użyteczne dla sądu odsyłającego.
84.
Z mojej analizy wynika, że nakaz zapłaty w prawie bułgarskim nie stanowi dokumentu urzędowego w rozumieniu rozporządzenia nr 655/2014 i ma raczej cechy orzeczenia w rozumieniu tego rozporządzenia.
85.
Jednakże pod rządami tego rozporządzenia wymóg wykonalności jest stosowany w sposób jednoznaczny w odniesieniu do trzech rodzajów tytułów (orzeczeń, ugód sądowych i dokumentów urzędowych), które mogą stanowić podstawę wydania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym.
86.
Tym samym moja analiza doprowadziła mnie również do stwierdzenia, że należy odpowiedzieć nie na pytanie, czy dokument urzędowy w rozumieniu art. 4 pkt 10 rozporządzenia nr 655/2014, rozpatrywany odrębnie, powinien być wykonalny, lecz na pytanie o to, czy wykonalny, czy też nie, powinien być tytuł (orzeczenie, ugoda sądowa lub dokument urzędowy), który wierzyciel powinien posiadać, aby móc stwierdzić, że uzyskał dokument, na mocy którego wymaga się od dłużnika zapłaty roszczenia wierzyciela w rozumieniu tego rozporządzenia.
87.
W systemie tego rozporządzenia, aby uznać, że wierzyciel uzyskał tytuł (orzeczenie, ugodę sądową lub dokument urzędowy), na mocy którego wymaga się od dłużnika zapłaty roszczenia wierzyciela w rozumieniu w szczególności art. 5 lit. b) tego rozporządzenia, wierzyciel ten powinien posiadać tytuł wykonalny w państwie członkowskim, w którym tytuł został wydany, zatwierdzony lub sporządzony.
88.
Wykładnia, zgodnie z którą tytuł uzyskany przez wierzyciela musi być wykonalny w państwie członkowskim wydania, nie oznacza, że wierzyciel, który uzyskał tytuł, który jeszcze nie jest wykonalny, nie może z tego tytułu wywieść żadnej korzyści w ramach postępowania o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym. Wierzyciel ten łatwiej może przekonać właściwy sąd, że może wygrać w sprawie głównej przeciwko dłużnikowi. Ponadto nie można wykluczyć, że zgodnie z art. 12 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 655/2014 wierzyciel ten będzie zwolniony z obowiązku ustanowienia kaucji. Co więcej, w odróżnieniu od wykładni przeciwnej rozwiązanie, za którym opowiadam się w niniejszej opinii, nie stoi na przeszkodzie temu, aby właściwy sąd zażądał od wierzyciela wykazania fumus boni iuris wierzytelności wskazanej w tytule, który nie jest jeszcze wykonalny, w szczególności gdy tytuł ten został wydany wyłącznie na podstawie jednostronnej deklaracji wierzyciela.
VI. Wnioski
89.
W świetle powyższych rozważań proponuję, aby na pierwsze pytanie prejudycjalne przedłożone Trybunałowi przez Sofiyski rayonen sad (sąd rejonowy w Sofii, Bułgaria) udzielił on następującej odpowiedzi:
Artykuł 4 pkt 10 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 655/2014 z dnia 15 maja 2014 r. ustanawiającego procedurę europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym w celu ułatwienia transgranicznego dochodzenia wierzytelności w sprawach cywilnych i handlowych należy interpretować w ten sposób, że nakaz zapłaty, taki jak będący przedmiotem postępowania głównego, nie stanowi dokumentu urzędowego w rozumieniu tego rozporządzenia, ponieważ jego treść, abstrahując od zasadności roszczenia, sprowadza się do powstania po stronie dłużnika obowiązku zaspokojenia wierzyciela, a w konsekwencji urzędowy charakter tego dokumentu nie jest związany z jego treścią w rozumieniu zamierzonym przez prawodawcę Unii.
W systemie rozporządzenia nr 655/2014, aby móc uznać, że wierzyciel uzyskał tytuł (orzeczenie, ugodę sądową lub dokument urzędowy), na mocy którego wymaga się od dłużnika zapłaty roszczenia w rozumieniu art. 5 lit. b) tego rozporządzenia, tytuł ten musi być wykonalny w państwie członkowskim, w którym został wydany, zatwierdzony, zawarty lub sporządzony.
(
1
)	Język oryginału: francuski.
(
2
)	Wyrok z dnia 21 maja 1980 r. (125/79, EU:C:1980:130).
(
3
)	Konwencja z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 1972, L 299, s. 3, zwana dalej „konwencją brukselską”).
(
4
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2012, L 351, s. 1). Z art. 2 lit. a) tego rozporządzenia wynika, że pojęcie „orzeczenia” nie dotyczy środka tymczasowego lub zabezpieczającego zarządzonego przez sąd, który ma jurysdykcję do orzekania w sprawie głównej bez wzywania pozwanego do stawiennictwa, chyba że orzeczenie zawierające dany środek zostało doręczone pozwanemu przed wykonaniem. Zobacz także podobnie G. Cuniberti, S. Migliorini, The European Account Preservation Order Regulation. A Commentary, Cambridge University Press, Cambridge–New York, 2018, s. 5.
(
5
)	Zobacz zielona księga Komisji w sprawie poprawy skuteczności wykonywania orzeczeń sądowych w Unii Europejskiej: zajmowanie rachunków bankowych, COM(2006) 618 wersja ostateczna. Zobacz także L.V. Monteiro, „The Bank Account Preservation Procedure in the European Union Regulation (EU) No 655/2014 of the European Parliament and of the Council of 15 May 2014”, w: EU Law Journal, 2015, vol. 1(1), s. 122
(
6
)	Wyrok z dnia 21 maja 1980 r. (125/79, EU:C:1980:130).
(
7
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 maja 2014 r. ustanawiające procedurę europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym w celu ułatwienia transgranicznego dochodzenia wierzytelności w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2014, L 189, s. 59).
(
8
)	W odniesieniu do głównej różnicy między rozporządzeniem nr 1215/2012 i rozporządzeniem nr 655/2014 zob. J. Lagus, Freezing Europe: The European Account Preservation Order and Forum shopping in the European Judicial Area, w: Tidskrift utgiven av Juridiska Föreningen i Finland, 2018, vol. 3–4, s. 246, 249.
(
9
)	Zobacz w szczególności V. Popova, Order for Payment Proceedings in Bulgarian Civil Procedure Law, w: Civil Procedure Review, 2011, tom 2(3), s. 34
(
10
)	Należy zauważyć, że w innym fragmencie postanowienia odsyłającego sąd odsyłający wskazuje, że można uchylić nakaz zapłaty, jeżeli nie wniesiono powództwa o ustalenie wierzytelności. Tymczasem wydaje mi się, że z art. 415 ust. 5 GPK nie wynika, iż w takim przypadku sąd „może uchylić” nakaz, ale – „uchyla”.
(
11
)	Zobacz przypis 10.
(
12
)	Zobacz P. Beaumont, J. Fitchen, i J. Holliday, The evidentiary effects of authentic acts in the Member States of the European Union, in the context of successions, s. 72, B. Musseva, „Bulgaria”, http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2016/556935/IPOL_STU%282016%29556935_EN.pdf, s. 72.
(
13
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie utworzenia europejskiego tytułu egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych (Dz.U. 2004, L 143, s. 15).
(
14
)	Rozporządzenie Rady z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych (Dz.U. 2009, L 7, s. 1).
(
15
)	Konwencja z Lugano o jurysdykcji i uznawaniu oraz wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, podpisana w Lugano wdniu 16 września 1988 r. (Dz.U. 1988, L 319, s. 9).
(
16
)	Zobacz art. 4 pkt 3 rozporządzenia nr 805/2004, art. 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nr 4/2009 i art. 2 lit. c) rozporządzenia nr 1215/2012.
(
17
)	Zobacz art. 25 ust. 1 rozporządzenia nr 805/2004, art. 48 rozporządzenia nr 4/2009 i art. 58 rozporządzenia nr 1215/2012.
(
18
)	Zobacz E. Guinchard, „De la première saisie conservatoire européenne. Présentation du règlement no 655/2014 instituant une procédure d’ordonnance européenne de saisie conservatoire des comptes bancaires”, w: Revue trimestrielle de droit européen, nr 4, 2014, s. 922.
(
19
)	Prawdą jest, że w przeciwieństwie do art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 655/2014, art. 618a GPK nie wskazuje wyraźnie, że wierzyciel może wystąpić o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym przed uzyskaniem dokumentu urzędowego. Jednakże nic nie wskazuje na to, aby prawo bułgarskie mogło być w takiej sytuacji przeszkodą w wystąpieniu przez wierzyciela o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym. W rzeczywistości sąd odsyłający wydaje się uważać, że taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie i że w tym celu należy wszcząć odrębne postępowanie. Zresztą art. 5 lit. a) rozporządzenia nr 655/2014 nie wspomina również o sytuacji, w której wierzyciel, który nie uzyskał jeszcze dokumentu urzędowego, występuje o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym przed wszczęciem lub w toku postępowania w sprawie głównej. Wynika to z faktu, że prawodawca prawdopodobnie uznał, iż nie jest zasadą, żeby dokumenty urzędowe były „wydawane” po przeprowadzaniu postępowań w sprawie głównej.
(
20
)	Zobacz w szczególności art. 7 i 12 rozporządzenia nr 655/2014.
(
21
)	Zobacz w szczególności, L.V. Monteiro, op.cit., s. 129. Wspomniana autorka wskazuje, że pod rządami rozporządzenia nr 655/2014 wszystko staje się prostsze dla wierzycieli, którzy uzyskali wykonalne tytuły; tymczasem ci, którzy jeszcze takiego tytułu nie uzyskali muszą, wykazać fumus boni iuris.
(
22
)	Należy zauważyć, że zgodnie z dokonywaną w doktrynie wykładnią art. 34 ust. 1 lit. b) ppkt (iii) rozporządzenia nr 655/2014 przepis ten stosuje się wyłącznie w odniesieniu do europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym wydanego w odniesieniu do wierzytelności określonej w tytule posiadanym przez wierzyciela. Zobacz G. Cuniberti, G. Migliorini, op.cit., s. 291. Wnioskuję z tego, że również w doktrynie uznaje się, iż tytuł musi być wykonalny, aby móc uznać, że wierzyciel uzyskał tytuł w rozumieniu szeregu przepisów rozporządzenia nr 655/2014.
(
23
)	Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym w celu ułatwienia transgranicznego dochodzenia wierzytelności w sprawach cywilnych i handlowych [COM(2011) 445 wersja ostateczna, zwany dalej „wnioskiem dotyczącym rozporządzenia”].
(
24
)	Zobacz wniosek dotyczący rozporządzenia, s. 6.
(
25
)	Ogólne wytyczne Rady dotyczące rozporządzenia ustanawiającego europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym w celu ułatwienia transgranicznego dochodzenia wierzytelności w sprawach cywilnych i handlowych, przedstawione w dniu 28 listopada 2013 r. (16991/13 ADD 1).