62022CJ0132
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (έκτο τμήμα)
της 15ης Ιουνίου 2023 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων – Άρθρο 45 ΣΛΕΕ – Κανονισμός (ΕΕ) 492/2011 – Άρθρο 3, παράγραφος 1 – Εμπόδιο – Ίση μεταχείριση – Διαδικασία κατατάξεως για την κάλυψη θέσεων σε ορισμένες εθνικές κρατικές σχολές – Προϋπόθεση συμμετοχής στην οικεία διαδικασία συνδεόμενη με την προγενέστερη επαγγελματική πείρα η οποία αποκτήθηκε στις εν λόγω σχολές – Εθνική ρύθμιση η οποία δεν επιτρέπει τη συνεκτίμηση της επαγγελματικής πείρας η οποία αποκτήθηκε σε άλλα κράτη μέλη – Δικαιολόγηση – Σκοπός της καταπολεμήσεως της εργασιακής επισφάλειας»
Στην υπόθεση C‑132/22,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (διοικητικό πρωτοδικείο περιφέρειας Λατίου, Ιταλία) με απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2021, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 25 Φεβρουαρίου 2022, στο πλαίσιο της δίκης
BM,
NP
κατά
Ministero dell’Istruzione, dell’Università e della Ricerca – MIUR,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
συγκείμενο από τους P. G. Xuereb, πρόεδρο τμήματος, A. Arabadjiev (εισηγητή), πρόεδρο του πρώτου τμήματος, και A. Kumin, δικαστή,
γενικός εισαγγελέας: M. Szpunar
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
οι BM και NP, εκπροσωπούμενοι από την D. Terracciano, avvocata,
–
η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την G. Palmieri, επικουρούμενη από τη L. Fiandaca και τον A. Jacoangeli, avvocati dello Stato,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον B.‑R. Killmann και την D. Recchia,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 45, παράγραφοι 1 και 2, ΣΛΕΕ και του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 492/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 2011, που αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στο εσωτερικό της Ένωσης (ΕΕ 2011, L 141, σ. 1).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, των BM και NP, Ιταλών υπηκόων οι οποίοι έχουν αποκτήσει επαγγελματική πείρα σε άλλα κράτη μέλη πλην της Ιταλικής Δημοκρατίας, και, αφετέρου, του Ministero dell’Istruzione, dell’Università e della Ricerca – MIUR (Υπουργείου Παιδείας, Πανεπιστημίων και Έρευνας, Ιταλία) (στο εξής: Υπουργείο) περί της νομιμότητας υπουργικής αποφάσεως η οποία προβλέπει ότι δεκτοί στη διαδικασία εγγραφής στους εφεδρικούς πίνακες προσλήψεων, μέσω συμβάσεων εργασίας αορίστου και ορισμένου χρόνου, προσωπικού στις ιταλικές κρατικές σχολές ανώτερης καλλιτεχνικής, μουσικής και χορογραφικής εκπαιδεύσεως γίνονται μόνον οι υποψήφιοι οι οποίοι έχουν αποκτήσει ορισμένη επαγγελματική πείρα εντός των εν λόγω σχολών.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός 492/2011
3
Tο άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 492/2011 ορίζει τα εξής:
«Στο πλαίσιο του παρόντος κανονισμού, δεν εφαρμόζονται οι νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις ή οι διοικητικές πρακτικές κράτους μέλους:
[…]
β)
οι οποίες, αν και εφαρμόζονται ανεξαρτήτως ιθαγενείας έχουν ως αποκλειστικό ή κύριο σκοπό ή αποτέλεσμα να αποκλείουν τους υπηκόους των άλλων κρατών μελών από την προσφερόμενη απασχόληση.
[…]»
Η συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου
4
Η επιγραφόμενη «Μέτρα για την αποφυγή της κατάχρησης» ρήτρα 5 της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία ορισμένου χρόνου που συνήφθη στις 18 Μαρτίου 1999 και περιλαμβάνεται στο παράρτημα της οδηγίας 1999/70/ΕΚ του Συμβουλίου, της 28ης Ιουνίου 1999, σχετικά με τη συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου που συνήφθη από τη CES, την UNICE και το CEEP (ΕΕ 1999, L 175, σ. 43), έχει ως εξής:
«1. Για να αποτραπεί η κατάχρηση που μπορεί να προκύψει από τη χρησιμοποίηση διαδοχικών συμβάσεων ή σχέσεων εργασίας ορισμένου χρόνου, τα κράτη μέλη, ύστερα από διαβουλεύσεις με τους κοινωνικούς εταίρους σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, συλλογικές συμβάσεις ή πρακτική, ή/και οι κοινωνικοί εταίροι, όταν δεν υπάρχουν ισοδύναμα νομοθετικά μέτρα για την πρόληψη των καταχρήσεων λαμβάνουν κατά τρόπο που να λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες ειδικών τομέων ή/και κατηγοριών εργαζομένων, ένα ή περισσότερα από τα ακόλουθα μέτρα:
α)
αντικειμενικούς λόγους που να δικαιολογούν την ανανέωση τέτοιων συμβάσεων ή σχέσεων εργασίας·
β)
τη μέγιστη συνολική διάρκεια διαδοχικών συμβάσεων ή σχέσεων εργασίας ορισμένου χρόνου·
γ)
τον αριθμό των ανανεώσεων τέτοιων συμβάσεων ή σχέσεων εργασίας.
2. Τα κράτη μέλη ύστερα από διαβουλεύσεις με τους κοινωνικούς εταίρους ή/και οι κοινωνικοί εταίροι καθορίζουν, όταν χρειάζεται, υπό ποιες συνθήκες οι συμβάσεις ή σχέσεις εργασίας ορισμένου χρόνου:
α)
θεωρούνται “διαδοχικές”·
β)
χαρακτηρίζονται συμβάσεις ή σχέσεις αορίστου χρόνου.»
Το ιταλικό δίκαιο
5
Το άρθρο 1, παράγραφοι 653 και 655, του legge n. 205, Bilancio di previsione dello Stato per l’anno finanziario 2018 e bilancio pluriennale per il triennio 2018‑2020 (νόμου 205, περί κρατικού προϋπολογισμού για το οικονομικό έτος 2018 και πολυετούς προϋπολογισμού για την τριετή περίοδο 2018-2020), της 27ης Δεκεμβρίου 2017 (GURI αριθ. 302, της 29ης Δεκεμβρίου 2017, στο εξής: νόμος 205/2017), προβλέπει τα εξής:
«653.   Για την αντιμετώπιση της εργασιακής επισφάλειας στις σχολές ανώτερης καλλιτεχνικής, μουσικής και χορογραφικής εκπαιδεύσεως, χορηγούνται 1 εκατομμύριο ευρώ για το έτος 2018, 6,6 εκατομμύρια ευρώ για το έτος 2019, 11,6 εκατομμύρια ευρώ για το έτος 2020, 15,9 εκατομμύρια ευρώ για το έτος 2021, 16,4 εκατομμύρια ευρώ για το έτος 2022, 16,8 εκατομμύρια ευρώ για καθένα από τα έτη 2023 έως 2025, 16,9 εκατομμύρια ευρώ για το έτος 2026, 17,5 εκατομμύρια ευρώ για το έτος 2027, 18,1 εκατομμύρια ευρώ για το έτος 2028 και 18,5 εκατομμύρια ευρώ κατ’ έτος αρχής γενομένης από το έτος 2029. […]
[…]
655.   Το διδακτικό προσωπικό το οποίο δεν έχει ήδη συνάψει σύμβαση αορίστου χρόνου στις σχολές της παραγράφου 653, το οποίο έχει επιτύχει σε διαγωνισμό επιλογής για την εγγραφή στους εφεδρικούς πίνακες των σχολών και το οποίο έχει συμπληρώσει, μέχρι και το ακαδημαϊκό έτος 2020/2021, τουλάχιστον τρία ακαδημαϊκά έτη διδασκαλίας, έστω και μη συναπτά, κατά τη διάρκεια των τελευταίων οκτώ ακαδημαϊκών ετών, σε μία από τις προαναφερθείσες σχολές στους κύκλους μαθημάτων που προβλέπονται στο άρθρο 3 της κανονιστικής πράξης που αναφέρεται στο διάταγμα του Προέδρου της Δημοκρατίας αριθ. 212, της 8ης Ιουλίου 2005, και στα μαθήματα καταρτίσεως που προβλέπει το άρθρο 3, παράγραφος 3, της κανονιστικής πράξης εφαρμογής της αποφάσεως 249 του Υπουργού Παιδείας, Πανεπιστημίων και Έρευνας, της 10ης Σεπτεμβρίου 2010, εγγράφεται σε ειδικούς εθνικούς εφεδρικούς πίνακες για την πρόσληψη διδακτικού προσωπικού αορίστου και ορισμένου χρόνου, οι οποίοι είναι επικουρικοί σε σχέση με τους υφιστάμενους εθνικούς εφεδρικούς πίνακες βάσει τίτλων και με τους αναφερόμενους στην παράγραφο 653 εφεδρικούς πίνακες, εντός των ορίων των διαθέσιμων κενών θέσεων. Οι προϋποθέσεις εγγραφής καθορίζονται με απόφαση του Υπουργού Παιδείας, Πανεπιστημίων και Έρευνας.»
6
Το άρθρο 2, παράγραφος 1, της decreto ministeriale n. 597, Costituzione graduatorie riservate per il personale docente delle Istituzioni AFAM (υπουργικής αποφάσεως 597, σχετικά με τη διαδικασία καταρτίσεως των εφεδρικών πινάκων προσλήψεων διδακτικού προσωπικού στις σχολές ανώτερης καλλιτεχνικής, μουσικής και χορογραφικής εκπαιδεύσεως), της 14ης Αυγούστου 2018 (στο εξής: υπουργική απόφαση 597/2018), ορίζει ότι στη διαδικασία αυτή μπορούν να μετάσχουν μόνον οι υποψήφιοι οι οποίοι έχουν διδάξει κατά τη διάρκεια τουλάχιστον τριών ακαδημαϊκών ετών τα μαθήματα που προβλέπει το άρθρο 3 του διατάγματος του Προέδρου της Δημοκρατίας αριθ. 212, της 8ης Ιουλίου 2005, ή τα μαθήματα καταρτίσεως που προβλέπει το άρθρο 3, παράγραφος 3, της αποφάσεως 249 του Υπουργού Παιδείας, Πανεπιστημίων και Έρευνας, της 10ης Σεπτεμβρίου 2010.
7
Το άρθρο 8, παράγραφος 1, σημείο A, της υπουργικής αποφάσεως 597/2018 προβλέπει τη δυνατότητα να λαμβάνεται υπόψη, για τους σκοπούς της αξιολογήσεως των προσόντων των υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στην εν λόγω διαδικασία, η επαγγελματική πείρα που αποκτήθηκε σε σχολές της αλλοδαπής του αυτού επιπέδου με τις ιταλικές σχολές ανώτερης καλλιτεχνικής, μουσικής και χορογραφικής εκπαιδεύσεως.
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
8
Με χωριστές προσφυγές που άσκησαν το 2018 ενώπιον του Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (διοικητικού πρωτοδικείου περιφέρειας Λατίου, Ιταλία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, οι προσφεύγοντες της κύριας δίκης ζήτησαν την ακύρωση της υπουργικής αποφάσεως 597/2018, υποστηρίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι, μη αναγνωρίζοντας, για τους σκοπούς της συμμετοχής στη διαδικασία για την πρόσληψη διδακτικού προσωπικού, αορίστου και ορισμένου χρόνου, στις ιταλικές κρατικές σχολές ανώτερης καλλιτεχνικής, μουσικής και χορογραφικής εκπαιδεύσεως, περί της οποίας προβλέπει το άρθρο 1, παράγραφος 655, του νόμου 205/2017, την επαγγελματική πείρα τριών ή πλειόνων ακαδημαϊκών ετών σε σχολές του αυτού επιπέδου ευρισκόμενες σε άλλα κράτη μέλη πλην της Ιταλικής Δημοκρατίας, η ως άνω υπουργική απόφαση αντιβαίνει στο άρθρο 45 ΣΛΕΕ και στο άρθρο 3 του κανονισμού 492/2011.
9
Το Υπουργείο ισχυρίζεται ότι η υπουργική απόφαση 597/2018 δεν μπορεί να θεωρηθεί παράνομη, δεδομένου ότι εκδόθηκε επί τη βάσει του νόμου 205/2017, με τον οποίον σκοπείται, όπως προκύπτει από το άρθρο του 1, παράγραφος 653, να αντιμετωπισθεί η διαχρονική εργασιακή επισφάλεια στον τομέα της ανώτερης καλλιτεχνικής, μουσικής και χορογραφικής εκπαιδεύσεως και αναγνωρίζεται στο Υπουργείο δέσμια αρμοδιότητα. Επιπλέον, δεν υφίσταται παράβαση του άρθρου 45 ΣΛΕΕ ούτε του κανονισμού 492/2011, δεδομένου ότι δεν υφίσταται διαφορετική μεταχείριση των υποψηφίων λόγω ιθαγενείας, καθώς η διαδικασία του άρθρου 1, παράγραφος 655, του νόμου 205/2017 είναι ανοικτή τόσο στους Ιταλούς πολίτες όσο και στους αλλοδαπούς. Εξάλλου, εάν επιτρεπόταν στα πρόσωπα που έχουν αποκτήσει πείρα σε άλλα κράτη μέλη να μετάσχουν στη διαδικασία αυτή θα αλλοιωνόταν η λογική της επίμαχης εθνικής νομοθεσίας, η οποία σκοπεί να προαγάγει την εξάλειψη της επισφαλούς απασχολήσεως στις ιταλικές κρατικές σχολές ανώτερης καλλιτεχνικής, μουσικής και χορογραφικής εκπαιδεύσεως διά της καταρτίσεως εφεδρικών πινάκων διδασκόντων οι οποίοι απέκτησαν την επαγγελματική τους πείρα στις σχολές αυτές, και όχι στην αλλοδαπή.
10
Το αιτούν δικαστήριο παρατηρεί ότι κατά την έκδοση της υπουργικής αποφάσεως 597/2018 το Υπουργείο έπρεπε να παραπέμψει στις διατάξεις του νόμου 205/2017 προκειμένου να προσδιορίσει τις προϋποθέσεις συμμετοχής στη διαδικασία του άρθρου 1, παράγραφος 655, του ανωτέρω νόμου.
11
Κατά το αιτούν δικαστήριο, ο νόμος 205/2017 φαίνεται να συνιστά περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων, δεδομένου ότι περιορίζει την πρόσβαση στη διαδικασία προσλήψεως διδακτικού προσωπικού, αορίστου και ορισμένου χρόνου, στις ιταλικές κρατικές σχολές ανώτερης καλλιτεχνικής, μουσικής και χορογραφικής εκπαιδεύσεως, επιτρέποντάς την μόνο στους εκπαιδευτικούς που έχουν τουλάχιστον τριετή προηγούμενη εμπειρία στις εν λόγω σχολές.
12
Εντούτοις, από τις αποφάσεις της 10ης Οκτωβρίου 2019, Krah (C‑703/17, EU:C:2019:850), και της 23ης Απριλίου 2020, Land Niedersachsen (Συναφής προϋπηρεσία) (C‑710/18, EU:C:2020:299), προκύπτει ότι μέτρα που περιορίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων είναι δυνατόν να επιτρέπονται όταν αποσκοπούν στην επίτευξη ενός από τους σκοπούς που διακηρύσσονται στη Συνθήκη ΛΕΕ ή δικαιολογούνται από επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος και τηρούν την αρχή της αναλογικότητας.
13
Ως προς το κατά πόσον ο σκοπός «της εξαλείψεως του φαινομένου της επισφαλούς απασχολήσεως» στις ιταλικές κρατικές σχολές ανώτερης καλλιτεχνικής, μουσικής και χορογραφικής εκπαιδεύσεως, τον οποίο διακηρύσσει ο νόμος 205/2017, συνιστά σκοπό γενικού συμφέροντος δυνάμενο να δικαιολογήσει τον συγκεκριμένο περιορισμό και κατά πόσον ο περιορισμός είναι αναλογικός σε σχέση με τον ανωτέρω σκοπό, το αιτούν δικαστήριο παρατηρεί, κατά πρώτον, ότι από την απόφαση της 26ης Νοεμβρίου 2014, Mascolo κ.λπ. (C‑22/13, C‑61/13 έως C‑63/13 και C‑418/13, EU:C:2014:2401), συνάγεται ότι η θέσπιση από τα κράτη μέλη μέτρων τα οποία αποσκοπούν στην καταπολέμηση του φαινομένου της επισφαλούς απασχολήσεως στη δημόσια διοίκηση, συνεπεία της κατ’ επανάληψη συνάψεως συμβάσεων ορισμένου χρόνου, σκοπεί στην προαγωγή όχι μόνον των εθνικών συμφερόντων, αλλά και των συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
14
Κατά δεύτερον, η συμμετοχή στη διαδικασία του άρθρου 1, παράγραφος 655, του νόμου 205/2017 δεν αποτελεί τον μοναδικό τρόπο για την κάλυψη θέσεως διδακτικού προσωπικού με σχέση εργασίας αορίστου ή ορισμένου χρόνου στις ιταλικές κρατικές σχολές ανώτερης καλλιτεχνικής, μουσικής και χορογραφικής εκπαιδεύσεως. Συγκεκριμένα, η πρόσληψη μέχρι του ημίσεος του μόνιμου προσωπικού των σχολών αυτών πραγματοποιείται επί τη βάσει ειδικών εθνικών εφεδρικών πινάκων, ενώ το υπόλοιπο του προσωπικού αυτού προσλαμβάνεται κατόπιν δημοσίων διαδικασιών επιλογής βάσει τίτλων και εξετάσεων. Εξάλλου, οι συμβάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου συνάπτονται κατά προτεραιότητα με τους διδάσκοντες οι οποίοι είναι εγγεγραμμένοι στους πίνακες αυτούς. Όταν δεν είναι δυνατή η πλήρωση όλων των κενών θέσεων κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι οικείες σχολές μπορούν να απευθύνουν πρόσκληση υποβολής υποψηφιοτήτων προκειμένου να καταρτίσουν εφεδρικούς πίνακες ειδικούς για κάθε σχολή.
15
Κατά τρίτον, από τη νομολογία του Corte costituzionale (Συνταγματικού Δικαστηρίου, Ιταλία) προκύπτει ότι κανόνες οι οποίοι, όπως οι επίμαχοι στη διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί το αιτούν δικαστήριο, προβλέπουν έκτακτους διαγωνισμούς είναι, κατ’ αρχήν, σύμφωνοι με το ιταλικό Σύνταγμα, αφ’ ης στιγμής έχουν θεσπισθεί για τη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της διοικήσεως, την κατοχύρωση της ασφάλειας των εννόμων σχέσεων και την αντιμετώπιση της επισφαλούς απασχολήσεως, και δεν περιορίζουν κατά τρόπο μη εύλογο το δικαίωμα προσβάσεως σε θέσεις εργασίας του Δημοσίου ούτε την αρχή της επιλογής βάσει γενικού διαγωνισμού.
16
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (περιφερειακό διοικητικό δικαστήριο Λατίου) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχουν το άρθρο 45, παράγραφοι 1 και 2, ΣΛΕΕ και το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του [κανονισμού 492/2011] την έννοια ότι αντιβαίνει σε αυτά κανόνας όπως ο προβλεπόμενος στο άρθρο 1, παράγραφος 655, του νόμου 205/2017, κατά τον οποίο, για τη συμμετοχή στη διαδικασία εγγραφής στους εφεδρικούς πίνακες με σκοπό τη μεταγενέστερη σύναψη συμβάσεων διδασκαλίας αορίστου και ορισμένου χρόνου στις ιταλικές σχολές [ανώτερης καλλιτεχνικής, μουσικής και χορογραφικής εκπαιδεύσεως], λαμβάνεται υπόψη αποκλειστικώς η επαγγελματική πείρα την οποία έχουν αποκτήσει οι υποψήφιοι στις εν λόγω εθνικές σχολές, και όχι και σε σχολές ίδιου επιπέδου σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, δοθέντος του ιδιαίτερου σκοπού της επίμαχης διαδικασίας, ο οποίος συνίσταται στην καταπολέμηση του φαινομένου της εργασιακής επισφάλειας στην Ιταλία, και, σε περίπτωση που δεν κριθεί από το Δικαστήριο ότι η ιταλική νομοθεσία αντιβαίνει αφηρημένα στο ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο, μπορούν τα μέτρα που προβλέπει η νομοθεσία αυτή να θεωρηθούν αναλογικά, in concreto, σε σχέση με τον ανωτέρω επιδιωκόμενο σκοπό γενικού συμφέροντος;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
17
Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν το άρθρο 45 ΣΛΕΕ και το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 492/2011 έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ότι μόνον οι υποψήφιοι οι οποίοι έχουν αποκτήσει ορισμένη επαγγελματική πείρα στις εθνικές κρατικές σχολές ανώτερης καλλιτεχνικής, μουσικής και χορογραφικής εκπαιδεύσεως μπορούν να γίνουν δεκτοί σε διαδικασία εγγραφής στους πίνακες που καταρτίζονται για την πρόσληψη, μέσω συμβάσεων εργασίας αορίστου και ορισμένου χρόνου, προσωπικού στις εν λόγω σχολές και η οποία δεν επιτρέπει, επομένως, να λαμβάνεται υπόψη, για τους σκοπούς της συμμετοχής στη διαδικασία αυτή, η επαγγελματική πείρα που αποκτήθηκε σε άλλα κράτη μέλη.
18
Υπενθυμίζεται, συναφώς, ότι το σύνολο των διατάξεων της Συνθήκης ΛΕΕ που αφορούν την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων σκοπεί στη διευκόλυνση της ασκήσεως πάσης φύσεως επαγγελματικών δραστηριοτήτων στο έδαφος της Ένωσης από τους υπηκόους των κρατών μελών και απαγορεύει τα μέτρα τα οποία θα μπορούσαν να αποδειχθούν δυσμενή για τους υπηκόους αυτούς αν θελήσουν να ασκήσουν οικονομική δραστηριότητα εντός άλλου κράτους μέλους [αποφάσεις της 23ης Απριλίου 2020, Land Niedersachsen (Συναφής προϋπηρεσία), C‑710/18, EU:C:2020:299, σκέψη 24, και της 28ης Απριλίου 2022, Gerencia Regional de Salud de Castilla y León, C‑86/21, EU:C:2022:310, σκέψη 21].
19
Από τη νομολογία προκύπτει ότι εμπίπτουν στο άρθρο 45 ΣΛΕΕ οι όροι προσλήψεως, μεταξύ άλλων, προκειμένου περί απασχολήσεως στη δημόσια διοίκηση διαφορετικής από αυτήν περί της οποία κάνει λόγο η παράγραφος 4 της ανωτέρω διατάξεως (πρβλ. αποφάσεις της 26ης Μαΐου 1982, Επιτροπή κατά Βελγίου, 149/79, EU:C:1982:195, σκέψη 11, και της 11ης Φεβρουαρίου 2021, Katoen Natie Bulk Terminals και General Services Antwerp, C‑407/19 και C‑471/19, EU:C:2021:107, σκέψη 82).
20
Εθνικές διατάξεις οι οποίες εμποδίζουν ή αποθαρρύνουν εργαζόμενο υπήκοο κράτους μέλους να εγκαταλείψει το κράτος καταγωγής του προκειμένου να ασκήσει το δικαίωμά του ελεύθερης κυκλοφορίας συνιστούν περιορισμούς της ελευθερίας αυτής κατά την έννοια του άρθρου 45, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, ακόμη και αν εφαρμόζονται αδιακρίτως της ιθαγενείας των οικείων εργαζομένων (απόφαση της 28ης Απριλίου 2022, Gerencia Regional de Salud de Castilla y León, C‑86/21, EU:C:2022:310, σκέψη 23 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
21
Εξάλλου, το άρθρο 45 ΣΛΕΕ έχει μεταξύ άλλων ως σκοπό να αποφεύγεται το ενδεχόμενο εργαζόμενος ο οποίος, κάνοντας χρήση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας, απασχολήθηκε σε περισσότερα από ένα κράτη μέλη να τίθεται, χωρίς αντικειμενικό λόγο, σε μειονεκτικότερη θέση σε σχέση με εργαζόμενο που εργάστηκε καθ’ όλη τη σταδιοδρομία του σε ένα μόνον κράτος μέλος (απόφαση της 28ης Απριλίου 2022, Gerencia Regional de Salud de Castilla y León, C‑86/21, EU:C:2022:310, σκέψη 24 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
22
Ειδικότερα, η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων δεν θα υλοποιούνταν πλήρως αν τα κράτη μέλη μπορούσαν να αρνούνται την υπαγωγή στην ως άνω διάταξη των πολιτών τους εκείνων οι οποίοι έχουν κάνει χρήση των δυνατοτήτων που προβλέπονται από το δίκαιο της Ένωσης και έχουν αποκτήσει, χάρη στις δυνατότητες αυτές, επαγγελματικά προσόντα σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο του οποίου έχουν την ιθαγένεια (απόφαση της 28ης Απριλίου 2022, Gerencia Regional de Salud de Castilla y León, C‑86/21, EU:C:2022:310, σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
23
Συνακόλουθα, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι εθνική ρύθμιση κατά την οποία δεν προσμετράται το σύνολο της ισοδύναμης προϋπηρεσίας που έχει πραγματοποιηθεί σε άλλο κράτος μέλος από αυτό της καταγωγής του διακινούμενου εργαζομένου είναι ικανή να καταστήσει λιγότερο ελκυστική την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, κατά παράβαση του άρθρου 45, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ [πρβλ. αποφάσεις της 30ής Σεπτεμβρίου 2003, Köbler, C‑224/01, EU:C:2003:513, σκέψη 74, της 10ης Οκτωβρίου 2019, Krah, C‑703/17, EU:C:2019:850, σκέψη 54, της 23ης Απριλίου 2020, Land Niedersachsen (Συναφής προϋπηρεσία), C‑710/18, EU:C:2020:299, σκέψη 26 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 28ης Απριλίου 2022, Gerencia Regional de Salud de Castilla y León, C‑86/21, EU:C:2022:310, σκέψη 26].
24
Επιπροσθέτως, από τη νομολογία προκύπτει ότι όταν ένας δημόσιος οργανισμός κράτους μέλους, επ’ ευκαιρία προσλήψεως προσωπικού σε θέσεις που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 45, παράγραφος 4, ΣΛΕΕ, προτίθεται να λάβει υπόψη τις προηγούμενες επαγγελματικές δραστηριότητες που άσκησαν οι υποψήφιοι στο πλαίσιο της δημοσίας διοικήσεως, ο οργανισμός αυτός δεν μπορεί να προβεί σε διάκριση ανάλογα με το αν οι δραστηριότητες ασκήθηκαν σε δημόσια υπηρεσία του ιδίου αυτού κράτους μέλους ή σε δημόσια υπηρεσία άλλου κράτους μέλους (πρβλ. αποφάσεις της 23ης Φεβρουαρίου 1994, Scholz, C‑419/92, EU:C:1994:62, σκέψη 12, και της 12ης Μαΐου 2005, Επιτροπή κατά Ιταλίας, C‑278/03, EU:C:2005:281, σκέψη 14).
25
Επισημαίνεται ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση είναι ικανή να αποτρέψει έναν εργαζόμενο από την άσκηση του προβλεπόμενου στο άρθρο 45 ΣΛΕΕ δικαιώματός του ελεύθερης κυκλοφορίας, στο μέτρο που θέτει προϋπόθεση ελάχιστης επαγγελματικής πείρας για την εγγραφή των υποψηφίων στους πίνακες που καταρτίζονται δυνάμει της υπουργικής αποφάσεως 597/2018 για την πρόσληψη, μέσω συμβάσεων εργασίας ορισμένου και αορίστου χρόνου, προσωπικού στις ιταλικές κρατικές σχολές ανώτερης καλλιτεχνικής, μουσικής και χορογραφικής εκπαιδεύσεως, αλλά δεν επιτρέπει να ληφθεί υπόψη, προς τούτο, η πείρα που αποκτήθηκε σε άλλα κράτη μέλη πλην της Ιταλικής Δημοκρατίας.
26
Πράγματι, ο εν λόγω εργαζόμενος μπορεί να αποτραπεί από το να εγκαταλείψει το κράτος μέλος καταγωγής του προκειμένου να εργασθεί ή να εγκατασταθεί σε άλλο κράτος μέλος, αν η περίσταση αυτή του στερεί, κατά την επιστροφή του στο πρώτο κράτος μέλος, τη δυνατότητα προσμετρήσεως, προς τον σκοπό εγγραφής στους εν λόγω πίνακες, της επαγγελματικής εμπειρίας την οποία απέκτησε στο δεύτερο κράτος μέλος.
27
Περαιτέρω, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 45, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ ορίζει ότι η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων συνεπάγεται την κατάργηση κάθε διακρίσεως λόγω ιθαγενείας μεταξύ των εργαζομένων των κρατών μελών όσον αφορά την απασχόληση, την αμοιβή και τους άλλους όρους εργασίας (πρβλ. απόφαση της 28ης Απριλίου 2022, Gerencia Regional de Salud de Castilla y León, C‑86/21, EU:C:2022:310, σκέψη 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
28
Υπενθυμίζεται, συναφώς, ότι η αρχή της ίσης μεταχείρισης, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 45 ΣΛΕΕ, απαγορεύει όχι μόνον τις άμεσες διακρίσεις λόγω ιθαγενείας, αλλά και κάθε μορφή έμμεσης διακρίσεως η οποία, κατ’ εφαρμογήν άλλων κριτηρίων διαφοροποιήσεως, καταλήγει στην πράξη στο ίδιο αποτέλεσμα (πρβλ. απόφαση της 28ης Απριλίου 2022, Gerencia Regional de Salud de Castilla y León, C‑86/21, EU:C:2022:310, σκέψη 30 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
29
Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι μια διάταξη του εθνικού δικαίου, ακόμη και αν εφαρμόζεται αδιακρίτως σε όλους τους εργαζόμενους, ανεξαρτήτως ιθαγενείας, πρέπει να θεωρείται ότι εισάγει εμμέσως δυσμενή διάκριση εφόσον είναι ικανή, ως εκ της φύσεώς της, να θίξει περισσότερο τους εργαζομένους που είναι υπήκοοι άλλων κρατών μελών απ’ ό,τι τους ημεδαπούς εργαζομένους και, συνεπώς, ενέχει τον κίνδυνο να θέσει σε δυσμενέστερη μοίρα ειδικότερα τους πρώτους, εκτός αν είναι αντικειμενικά δικαιολογημένη και ανάλογη προς τον επιδιωκόμενο σκοπό (απόφαση της 28ης Απριλίου 2022, Gerencia Regional de Salud de Castilla y León, C‑86/21, EU:C:2022:310, σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
30
Για να μπορεί ένα μέτρο να χαρακτηρισθεί ως μέτρο το οποίο εισάγει εμμέσως διακρίσεις, δεν χρειάζεται το μέτρο αυτό να έχει ως αποτέλεσμα να ευνοεί το σύνολο των ημεδαπών ή να περιάγει σε δυσμενέστερη μοίρα αποκλειστικώς και μόνον τους υπηκόους των άλλων κρατών μελών χωρίς να θίγει τους ημεδαπούς (απόφαση της 28ης Απριλίου 2022, Gerencia Regional de Salud de Castilla y León, C‑86/21, EU:C:2022:310, σκέψη 32 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
31
Εν προκειμένω, η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση, μη επιτρέποντας την προσμέτρηση της ισοδύναμης επαγγελματικής πείρας την οποία απέκτησε διακινούμενος εργαζόμενος σε σχολή κράτους μέλους διαφορετικού από την Ιταλική Δημοκρατία, μπορεί να θίξει περισσότερο τους διακινούμενους εργαζομένους απ’ ό,τι τους ημεδαπούς εργαζομένους περιάγοντας σε δυσμενέστερη μοίρα ειδικότερα τους πρώτους, στο μέτρο που αυτοί θα έχουν πιθανότατα αποκτήσει επαγγελματική πείρα σε κράτος μέλος διαφορετικό από την Ιταλική Δημοκρατία πριν προσληφθούν στις ιταλικές σχολές ανώτερης καλλιτεχνικής, μουσικής και χορογραφικής εκπαιδεύσεως (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 28ης Απριλίου 2022, Gerencia Regional de Salud de Castilla y León, C‑86/21, EU:C:2022:310, σκέψη 33). Συνεπώς, η εν λόγω ρύθμιση δύναται να συνιστά διαφορετική μεταχείριση στηριζόμενη εμμέσως στην ιθαγένεια.
32
Υπό τις συνθήκες αυτές, διαπιστώνεται ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη ρύθμιση συνιστά περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων ο οποίος απαγορεύεται, κατ’ αρχήν, από το άρθρο 45 ΣΛΕΕ.
33
Όσον αφορά τη δικαιολόγηση ενός τέτοιου περιορισμού, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι εθνικά μέτρα ικανά να παρακωλύσουν ή να καταστήσουν λιγότερο ελκυστική την άσκηση των διασφαλιζομένων από τη Συνθήκη θεμελιωδών ελευθεριών μπορεί να επιτρέπονται μόνον εφόσον επιδιώκουν σκοπό γενικού συμφέροντος, είναι κατάλληλα να διασφαλίσουν την υλοποίηση του σκοπού αυτού και δεν βαίνουν πέραν του αναγκαίου για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού μέτρου (απόφαση της 28ης Απριλίου 2022, Gerencia Regional de Salud de Castilla y León, C‑86/21, EU:C:2022:310, σκέψη 35 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
34
Από τις πληροφορίες που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο προκύπτει ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση αποσκοπεί στην αντιμετώπιση της διαχρονικής εργασιακής επισφάλειας στον τομέα της ανώτερης καλλιτεχνικής, μουσικής και χορογραφικής εκπαιδεύσεως στην Ιταλία, προάγοντας την εξάλειψη της επισφαλούς απασχολήσεως στον τομέα αυτόν.
35
Συναφώς, επισημαίνεται ότι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι ο σκοπός αυτός πρέπει να θεωρηθεί θεμιτός σκοπός γενικού συμφέροντος, ικανός να δικαιολογήσει περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων, ο επίμαχος στην κύρια δίκη περιορισμός δεν παρίσταται πρόσφορος να διασφαλίσει την επίτευξή του.
36
Πράγματι, όπως ορθώς επισήμανε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο αποκλεισμός των υποψηφίων που έχουν αποκτήσει επαγγελματική πείρα σε άλλο κράτος μέλος πλην της Ιταλικής Δημοκρατίας από τη διαδικασία του άρθρου 1, παράγραφος 655, του νόμου 205/2017 δεν φαίνεται να είναι, αυτός καθαυτόν, αναγκαίος για να προαχθεί η εξάλειψη της επισφαλούς απασχολήσεως, ήτοι για να αυξηθεί το ποσοστό των εργαζομένων αορίστου χρόνου, στον τομέα της ανώτερης καλλιτεχνικής, μουσικής και χορογραφικής εκπαιδεύσεως στην Ιταλία, δεδομένου ότι η διαδικασία αυτή επιτρέπει την πρόσληψη από τις σχολές του εν λόγω τομέα τόσο εργαζομένων αορίστου χρόνου όσο και εργαζομένων ορισμένου χρόνου.
37
Επιπλέον, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η εν λόγω διαδικασία καθιστά δυνατή την πρόσληψη περισσότερων εργαζομένων αορίστου χρόνου απ’ ό, τι εργαζομένων ορισμένου χρόνου, ο σκοπός της αυξήσεως του ποσοστού της πρώτης αυτής κατηγορίας στον επίμαχο τομέα θα μπορούσε να επιτευχθεί εξίσου αποτελεσματικά με την παροχή στους υποψηφίους οι οποίοι έχουν αποκτήσει επαγγελματική πείρα σε άλλο κράτος μέλος πλην της Ιταλικής Δημοκρατίας της δυνατότητας συμμετοχής στην ίδια διαδικασία, χωρίς οι θέσεις αορίστου χρόνου να προορίζονται αποκλειστικώς για τους «επί μακρόν» εργαζομένους ορισμένου χρόνου του εν λόγω τομέα.
38
Εξάλλου, ένα τέτοιο μέτρο δεν θα εμπόδιζε την Ιταλική Δημοκρατία να αντιμετωπίσει ειδικώς την επισφαλή κατάσταση των τελευταίων αυτών εργαζομένων, η οποία οφείλεται, όπως διευκρινίζει το αιτούν δικαστήριο, στην κατ’ επανάληψη σύναψη συμβάσεων ορισμένου χρόνου, μεταξύ άλλων, διά της εφαρμογής των μέτρων που διαλαμβάνονται στη ρήτρα 5 της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία ορισμένου χρόνου ή διά της μονιμοποιήσεως των εργαζομένων αυτών.
39
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο περιορισμός της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων τον οποίο συνεπάγεται η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση δεν είναι δικαιολογημένος.
40
Όσον αφορά το άρθρο 3 του κανονισμού 492/2011, του οποίου η παράγραφος 1 επαναλαμβάνει αυτούσια την παράγραφο 1 του άρθρου 3 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 του Συμβουλίου, της 15ης Οκτωβρίου 1968, περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων στο εσωτερικό της Κοινότητος (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/001, σ. 33) (απόφαση της 5ης Φεβρουαρίου 2015, Επιτροπή κατά Βελγίου, C‑317/14, EU:C:2015:63, σκέψη 2), αρκεί να υπομνησθεί ότι το συγκεκριμένο άρθρο απλώς συγκεκριμενοποιεί τα δικαιώματα που απορρέουν ήδη από το άρθρο 45 ΣΛΕΕ όσον αφορά, ειδικότερα, την πρόσβαση στην απασχόληση και πρέπει, επομένως, να ερμηνεύεται κατά τον ίδιο τρόπο με το τελευταίο αυτό άρθρο (βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 23ης Φεβρουαρίου 1994, Scholz, C‑419/92, EU:C:1994:62, σκέψη 6, και της 12ης Μαΐου 2005, Επιτροπή κατά Ιταλίας, C‑278/03, EU:C:2005:281, σκέψεις 3 και 15).
41
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο προδικαστικό ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι το άρθρο 45 ΣΛΕΕ και το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 492/2011 έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ότι μόνον οι υποψήφιοι οι οποίοι έχουν αποκτήσει ορισμένη επαγγελματική πείρα στις εθνικές κρατικές σχολές ανώτερης καλλιτεχνικής, μουσικής και χορογραφικής εκπαιδεύσεως μπορούν να γίνουν δεκτοί σε διαδικασία εγγραφής στους πίνακες που καταρτίζονται για την πρόσληψη, μέσω συμβάσεων εργασίας αορίστου και ορισμένου χρόνου, προσωπικού στις εν λόγω σχολές και η οποία δεν επιτρέπει, επομένως, να λαμβάνεται υπόψη, για τους σκοπούς της συμμετοχής στη διαδικασία αυτή, η επαγγελματική πείρα που αποκτήθηκε σε άλλα κράτη μέλη.
Επί των δικαστικών εξόδων
42
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έκτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 45 ΣΛΕΕ και το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 492/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 2011, που αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στο εσωτερικό της Ένωσης,
έχουν την έννοια ότι:
αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ότι μόνον οι υποψήφιοι οι οποίοι έχουν αποκτήσει ορισμένη επαγγελματική πείρα στις εθνικές κρατικές σχολές ανώτερης καλλιτεχνικής, μουσικής και χορογραφικής εκπαιδεύσεως μπορούν να γίνουν δεκτοί σε διαδικασία εγγραφής στους πίνακες που καταρτίζονται για την πρόσληψη, μέσω συμβάσεων εργασίας αορίστου και ορισμένου χρόνου, προσωπικού στις εν λόγω σχολές και η οποία δεν επιτρέπει, επομένως, να λαμβάνεται υπόψη, για τους σκοπούς της συμμετοχής στη διαδικασία αυτή, η επαγγελματική πείρα που αποκτήθηκε σε άλλα κράτη μέλη.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.