Voorlopige editie
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
J. RICHARD DE LA TOUR
van 26 maart 2026
(1)
Zaak C‑706/23
Şcoala gimnazială „Mihai Eminescu” Vaslui
tegen
Uniunea Sindicală „Didactica” Vaslui namens en ten behoeve van de leden:
KM,
LN,
HT,
JC,
BF,
AX,
TK,
MG,
DB,
EJ,
RL,
DV,
RM,
GP
[verzoek van de Curte de Apel Iaşi (rechter in tweede aanleg Iaşi, Roemenië) om een prejudiciële beslissing]
„ Prejudiciële verwijzing – Sociaal beleid – Richtlijn 2003/88/EG – Artikel 7 – Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Artikel 31, lid 2 – Door de Unice, het CEEP en het EVV gesloten raamovereenkomst inzake deeltijdarbeid – Door het EVV, de Unice en het CEEP gesloten raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd – Clausule 4, punt 1 – Non-discriminatiebeginsel – Pro-rata-temporisbeginsel – Cumulatie van verschillende arbeidsovereenkomsten – Op grond van voltijdse arbeidsovereenkomsten voor onbepaalde tijd en deeltijdse arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd aangesteld onderwijzend personeel – Uit hoofde van de jaarlijkse vakantie met behoud van loon verschuldigde vergoeding die uitsluitend op basis van de voltijdse arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd wordt berekend – Toekenning van een maaltijdvergoeding op basis van de tijd die daadwerkelijk ter uitvoering van alleen de voltijdse arbeidsovereenkomst is gewerkt ”
I.      Inleiding
1.        Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/88/EG(2) en artikel 31, lid 2, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie(3), alsmede van clausule 4, punt 1, van de op 6 juni 1997 gesloten raamovereenkomst inzake deeltijdarbeid, die is opgenomen in de bijlage bij richtlijn 97/81/EG(4), en van clausule 4, punt 1, van de op 18 maart 1999 gesloten raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd, die is opgenomen in de bijlage bij richtlijn 1999/70/EG(5) (hierna samen: „raamovereenkomsten”). Beide clausules zijn in wezen in dezelfde bewoordingen gesteld.
2.        Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen de Uniunea Sindicală „Didactica” Vaslui (vakbond „Didactica” van Vaslui, Roemenië), die optreedt namens en ten behoeve van veertien van zijn leden, onderwijzend personeel of ondersteunend onderwijzend personeel (hierna: „betrokken werknemers”), en de Şcoala Gimnazială „Mihai Eminescu” (middelbare school „Mihai Eminescu” te Vaslui, Roemenië; hierna: „middelbare school ‚Mihai Eminescu’”) over de berekening van de financiële vergoeding uit hoofde van de jaarlijkse vakantie met behoud van loon en de toekenning van een maaltijdvergoeding die zij bovenop hun bezoldiging zouden moeten krijgen in geval van cumulatie van een voltijdse arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd(6) voor de basisfunctie en een deeltijdse arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd(7).
3.        De rechtspraak van het Hof biedt duidelijke aanknopingspunten met betrekking tot de uitlegging van artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/88 en van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten teneinde de gelijke behandeling te waarborgen op het gebied van de vergoeding die uit hoofde van de jaarlijkse vakantie met behoud van loon verschuldigd is. De nieuwe vraag die moet worden beantwoord, betreft de vergelijkbaarheid van situaties wanneer een werknemer overeenkomsten cumuleert die in het bijzonder met dezelfde werknemer zijn gesloten.
4.        Deze vraag ligt in het verlengde van tal van arresten waarin het Hof steeds als uitgangspunt voor zijn uitlegging van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten heeft gepreciseerd dat deze moet worden geacht uitdrukking te geven aan een beginsel van sociaal recht van de Unie dat niet restrictief mag worden uitgelegd, gelet op het doel om de toepassing van het non-discriminatiebeginsel voor werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd of deeltijdwerkers te verzekeren. Ik zal uiteenzetten waarom de raamovereenkomsten mijns inziens van toepassing zijn in de omstandigheden van het hoofdgeding. De cumulatie van overeenkomsten is dienaangaande namelijk niet van belang.
II.    Toepasselijke bepalingen
A.      Unierecht
5.        Er moet worden verwezen naar artikel 7 van richtlijn 2003/88 en de clausules 2 tot en met 4 van de raamovereenkomsten.
B.      Roemeens recht
6.        De kern van de nationale regeling kan als volgt worden samengevat, onder verwijzing naar:
–        Lege nr. 1/2011 a educației naționale (wet nr. 1/2011 inzake nationaal onderwijs)(8) van 5 januari 2011, in de op het hoofdgeding toepasselijke versie(9) (hierna: „wet nr. 1/2011”);
–        Lege-cadru nr. 153/2017 privind salarizarea personalului plătit din fonduri publice (kaderwet nr. 153/2017 betreffende de bezoldiging van uit overheidsmiddelen betaald personeel)(10) van 28 juni 2017, in de op het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: „kaderwet nr. 153/2017”), en
–        de uitvoeringsbepalingen van wet nr. 1/2011:
–        Normele metodologice privind întocmirea proiectului de încadrare, respectiv a planului de încadrare a personalului didactic de predare din unitățile de învățământ preuniversitar și încadrarea în regim de plata cu ora a personalului didactic de predare din învățământul preuniversitar (uitvoeringsbepalingen voor de opstelling van het ontwerpplan en
het definitieve plan voor het onderwijzend personeel in het pre-universitaire onderwijs en de tewerkstelling
van dat personeel op uurbasis), goedgekeurd bij Ordin nr. 4165/2018 (besluit nr. 4165/2018)(11) van 24 juli 2018 (hierna: „uitvoeringsbepalingen van 2018”), en
–        Normele metodologice privind efectuarea propodiului de odihnă al personalului didactic de predare, de conducere, de îndrumare și control și al personalului de cercetare din învățământul de stat (uitvoeringsbepalingen inzake de jaarlijkse vakantie van onderwijzend, adviserend en toezichthoudend onderwijspersoneel en onderzoekspersoneel in het staatsonderwijs), goedgekeurd bij Ordin nr. 4050/2021 (besluit nr. 4050/2021)(12) van 29 juni 2021 (hierna: „uitvoeringsbepalingen van 2021”)(13).
7.        Uit overheidsmiddelen betaalde leerkrachten kunnen in dienst zijn met een AOT of ABT (artikel 254, lid 1, van wet nr. 1/2011). De cumulatie van onderwijsfuncties is toegestaan wanneer een betrekking vacant is, met inachtneming van de algemene wettelijke bepalingen en de bepalingen inzake de overlapping van uurroosters, het maximale aantal wekelijkse pedagogische werkuren en de rusttijd bij overschrijding van deze duur (artikel 29 van kaderwet nr. 153/2017 en artikel 6 van de uitvoeringsbepalingen van 2018, dat betrekking heeft op tewerkstelling op uurbasis).
8.        De basisarbeidstijd voor leerkrachten in het secundair en niet-universitair tertiair
onderwijs bedraagt 18 uur per week [artikel 262, lid 3, onder c), van wet nr. 1/2011] met een maximumduur van 40 uur per week (8 uur per dag) (artikel 262, lid 1, van deze wet). Artikel 262 is opgenomen in de afdeling van de wet met als opschrift „Arbeidstijd van leerkrachten”.
9.        De bezoldiging van het onderwijzend personeel wordt berekend op basis van hun arbeidstijd per uur in geval van ABT’s of wanneer betrekkingen worden gecumuleerd (artikel 254, lid 1, van wet
nr. 1/2011; artikel 12, lid 1, van bijlage I, hoofdstuk I, deel B, bij kaderwet nr. 153/2017 en artikel 3, lid 6, van de uitvoeringsbepalingen van 2018).
10.      Leerkrachten die gedurende het gehele schooljaar voltijds in dienst zijn met een ABT of een AOT hebben recht op een jaarlijkse vakantie van 62 werkdagen met behoud van loon, die naar het volgende schooljaar kunnen worden overgedragen indien zij niet worden opgenomen (artikel 267, leden 1 en 3, van wet nr. 1/2011).(14) Degenen die een deel van het schooljaar of deeltijds hebben gewerkt, hebben recht op jaarlijkse vakantie naar rato van de in het betrokken schooljaar gewerkte periode (artikel 3, leden 2 en 5, van de uitvoeringsbepalingen van 2021(15)).
11.      Tijdens de jaarlijkse vakantie ontvangt het onderwijzend personeel een „vakantievergoeding overeenkomstig de wettelijke voorschriften die gelden voor uit overheidsmiddelen betaald personeel” (artikel 11 van bijlage I, hoofdstuk I, deel B, bij kaderwet nr. 153/2017).
12.      Wat de berekening van deze „vakantievergoeding” betreft, wordt in het verzoek om een prejudiciële beslissing geen specifieke wettelijke bepaling vermeld, noch voor het onderwijzend personeel dat een ABT heeft gesloten, noch voor de leerkrachten die een AOT hebben gesloten. Uit artikel 5, lid 1, van de uitvoeringsbepalingen van 2021(16) kan worden afgeleid dat de bezoldiging die op grond van een AOT tijdens de arbeidstijd wordt betaald, volledig wordt doorbetaald. In navolging van de Europese Commissie moet dus worden verwezen naar de voor alle werknemers geldende algemene regel van artikel 150 van Lege nr. 53/2003 privind Codul muncii (wet nr. 53/2003 houdende het arbeidswetboek)(17) van 24 januari 2003(18). Volgens dit artikel „[heeft] de werknemer [...] voor zijn vakantie recht op een vakantievergoeding, die niet lager mag zijn dan het basisloon, alsook op de voor die periode verschuldigde vaste vergoedingen en toelagen, zoals bepaald in de individuele arbeidsovereenkomst. [...] De vakantievergoeding
komt overeen met het [...] gemiddelde dagloon
van de laatste drie maanden voorafgaand aan de vakantie, vermenigvuldigd met het aantal vakantiedagen”.
13.      Wanneer betrekkingen daarentegen worden gecumuleerd, „[hebben] [l]eerkrachten die nog niet gepensioneerd zijn en die tevens per uur betaalde arbeid verrichten, [...] alleen recht op vakantie met behoud van loon voor de basisfunctie waarvoor de individuele arbeidsovereenkomst is gesloten” (artikel 5, lid 1, van de uitvoeringsbepalingen van 2021).(19)
14.      Bovendien ontvangt het uit overheidsmiddelen betaalde personeel op maandbasis maaltijdvergoedingen ter hoogte van een twaalfde deel van twee keer het gegarandeerde nationale brutominimumloon, naar rato van de werkelijke arbeidstijd in de voorgaande maand, binnen een bepaalde grens (artikel 18, leden 1 en 2, van kaderwet nr. 153/2017). De betaling van de maaltijdvergoeding en andere toelagen, vergoedingen en toeslagen mag niet meer bedragen dan 30 % van het basisloon (artikel 25, lid 1, van deze wet).
III. Feiten van het hoofdgeding en prejudiciële vragen
15.      Tijdens de schooljaren 2019‑2020 tot en met 2022‑2023 heeft elk van de betrokken werknemers voor de periode van september tot en met juni van elk van deze schooljaren met de middelbare school „Mihai Eminescu” een deeltijdse ABT(20) op uurbasis gesloten. Deze overeenkomsten werden gecumuleerd met de voltijdse AOT die zij als onderwijzend of ondersteunend onderwijzend personeel met die instelling of –
in het geval van een van hen – met een andere onderwijsinstelling hadden gesloten.
16.      De financiële rechten voor de perioden van opgenomen jaarlijkse vakantie(21) en de maaltijdvergoeding werden uitsluitend bepaald aan de hand van de bezoldiging voor de basisarbeidstijd, dat wil zeggen op basis van de voltijdse AOT, zonder dat rekening wordt gehouden met de in het kader van de ABT verrichte werkzaamheden.
17.      Verzoeker heeft bij de Tribunal Vaslui (rechter in eerste aanleg Vaslui, Roemenië) een vordering ingesteld die ertoe strekte de middelbare school „Mihai Eminescu” te gelasten de vakantie‑ en maaltijdvergoedingen (naar rato van de werkelijke arbeidstijd) te berekenen en aan de betrokken werknemers te betalen op basis van het loon dat zij in het kader van de uurloonregeling hadden ontvangen.
18.      Bij vonnis van 17 maart 2023 heeft deze rechter die vordering toegewezen. Ten eerste heeft hij opgemerkt dat artikel 144, lid 1, van het arbeidswetboek, dat het recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon waarborgt, in de hiërarchie der normen een hogere juridische waarde heeft.
Op die grond heeft hij de toepassing van bestuurshandelingen van normatieve aard(22) die de toekenning van jaarlijkse vakantie met behoud van loon beperken tot de voor de basisfunctie gesloten overeenkomst, buiten beschouwing gelaten. Hij heeft zich tevens gebaseerd op de gecombineerde toepassing van artikel 7 van richtlijn 2003/88 en clausule 4 van de raamovereenkomst inzake deeltijdarbeid, die betrekking heeft op het non-discriminatiebeginsel, zoals deze bepalingen worden uitgelegd door het Hof, en geoordeeld dat de nationale regeling die de toekenning van jaarlijkse vakantie met behoud van loon verbiedt, onverenigbaar is met die bepalingen.
19.      Ten tweede heeft deze rechter de betaling gelast van de maaltijdvergoeding die wordt gevorderd naar rato van de werkelijke arbeidstijd, op basis van de overweging dat de toepasselijke regeling(23) geen onderscheid maakt naar de aard van de overeenkomst.
20.      De middelbare school „Mihai Eminescu” heeft bij de Curte de Apel Iaşi (rechter in tweede aanleg Iaşi, Roemenië), de verwijzende rechter, beroep ingesteld voor zover het gaat om de toekenning van de vakantievergoeding.
21.      Deze onderwijsinstelling voert aan dat het basisloon van de leerkracht die in het kader van een ABT in dienst is, wordt gebruikt voor de berekening van het uurloon voor vacante of voorbehouden onderwijsfuncties en dat de uitoefening van een per uur bezoldigde onderwijsactiviteit moet worden beschouwd als een aanvullende handeling bij de basisovereenkomst. Zij is van oordeel dat uit de wettelijke bepalingen blijkt dat de vakantievergoeding volgens de Roemeense wetgever alleen moet worden toegekend voor de basisarbeidstijd, namelijk die welke in het kader van de AOT wordt verricht.
22.      Zij betoogt bovendien dat de betrokken werknemers voor de basisfunctie recht hebben op de maaltijdvergoeding ter hoogte van een twaalfde deel van twee keer het gegarandeerde nationale brutominimumloon. Het feit dat de rechter in eerste aanleg de maaltijdvergoeding toekent voor de activiteit die op uurbasis wordt verricht, heeft dus tot gevolg dat het in artikel 18 van kaderwet nr. 153/2017 bedoelde plafond van 30 % van het basisloon, zoals bepaald in artikel 25 van die kaderwet, wordt overschreden.
23.      Volgens de verwijzende rechter lijdt het in de eerste plaats geen twijfel dat de regeling inzake de vakantievergoeding een verschil in behandeling tussen werknemers doet ontstaan ten nadele van werknemers die verschillende betrekkingen cumuleren. Dit verschil vloeit voort uit het feit dat de vergoeding die deze laatsten tijdens de jaarlijkse vakantie met behoud van loon ontvangen, uitsluitend wordt berekend op basis van de voor de basisfunctie ontvangen bezoldiging, zonder dat rekening wordt
gehouden met de inkomsten uit arbeid die wordt verricht op grond van een deeltijdse ABT. Hij wijst er echter op dat een deel van de nationale rechterlijke instanties en de Curte Constituțională (grondwettelijk hof, Roemenië) hebben geoordeeld dat dit verschil in behandeling niet discriminerend is, en herinnert eraan dat dit hof heeft geoordeeld(24) dat de wijze van berekening van de vakantievergoeding, die zonder onderscheid geldt voor alle werknemers in geval van cumulatie van arbeidsovereenkomsten door overheidspersoneel, uitsluitend mag worden vastgesteld door de wetgever en geen grondwettigheidsvraag kan doen rijzen zolang de wetgever het recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon erkent. De verwijzende rechter vraagt zich af of deze analyse verenigbaar is met het Unierecht.
24.      In de tweede plaats legt de verwijzende rechter om te beginnen uit dat de maaltijdvergoeding een bedrag is dat boven
op de bezoldiging komt. Het bedrag ervan varieert naargelang van het bedrag van het gegarandeerde nationale brutominimumloon en mag niet meer bedragen dan een twaalfde deel van het dubbele daarvan, waarbij dit maximum voor voltijdarbeid wordt berekend. Vervolgens zet hij uiteen dat het recht op de maaltijdvergoeding onlosmakelijk verbonden is met de arbeidsvoorwaarden zoals gedefinieerd in de rechtspraak van het Hof(25), omdat deze vergoeding in de wettelijke regeling in de categorie van de maandelijkse looninkomsten is opgenomen, er belastingen op worden geheven en eraan verbonden bijdragen moeten worden betaald. Hij stelt zich in het licht van het Unierecht,
net als bij de berekening van de vakantievergoeding, vragen bij het verschil in behandeling van de leerkracht die verschillende betrekkingen cumuleert, omdat hij uitsluitend een maaltijdvergoeding ontvangt voor de werkzaamheden die hij op basis van de voltijdse AOT verricht, en niet voor de werkzaamheden die hij op basis van de deeltijdse ABT op uurbasis verricht.
25.      Ten slotte voegt hij daaraan toe dat dit verschil in behandeling enkel wordt gerechtvaardigd door de wettelijke beperking dat het maximumbedrag van de maaltijdvergoeding die verschuldigd is in geval van voltijdarbeid, niet mag worden overschreden, zelfs als de leerkracht langer werkt dan de wettelijke maandelijkse arbeidstijd,
doordat hij twee afzonderlijke overeenkomsten heeft gesloten. De verwijzende rechter is van mening dat dit economische voordeel bij de berekening van de vakantievergoeding
niet in aanmerking wordt genomen, omdat het uitsluitend wordt toegekend naar rato van de werkelijke arbeidstijd.
26.      In dit verband voert deze rechter op basis van het arrest van 11 november 2015, Greenfield(26), aan dat indien de maaltijdvergoeding wordt beschouwd als een onderdeel van de normale bezoldiging van de leerkracht voor de deeltijdse ABT, deze vergoeding ook in aanmerking moet worden genomen bij de vaststelling van de financiële vergoeding voor de jaarlijkse vakantie met behoud van loon.
27.      In die omstandigheden heeft de Curte de Apel Iaşi de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1)      Moeten artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/88, artikel 31, lid 2, van het [Handvest], clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst inzake deeltijdarbeid [...] [en] clausule 4, punt 1, van de [...] raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd [...] aldus worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen een nationale regeling waarbij is bepaald dat werknemers in het pre-universitaire onderwijs die verschillende arbeidsovereenkomsten cumuleren, namelijk een voltijdse [AOT] voor hun basisfunctie en daarnaast een deeltijdse [ABT] op uurbasis, uitsluitend voor de basisfunctie recht hebben op een vakantievergoeding?
2)      Moeten clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst inzake deeltijdarbeid [...], clausule 4, punt 1, van de [...] raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd [...] en artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/88 aldus worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen een nationale regeling en praktijk die verhinderen dat werknemers in het pre-universitaire onderwijs die verschillende arbeidsovereenkomsten cumuleren, namelijk een voltijdse [AOT] voor hun basisfunctie en daarnaast een deeltijdse [ABT] op uurbasis, een maaltijdvergoeding ontvangen die in verhouding staat tot de tijd die zij daadwerkelijk gewerkt hebben op grond van hun deeltijdse [ABT], en dat deze vergoeding in aanmerking wordt genomen bij de berekening van de vergoeding voor de jaarlijkse vakantie?”
28.      De Roemeense regering en de Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend.
29.      Op 10 december 2024 heeft het Hof besloten de onderhavige zaak naar de Zesde kamer te verwijzen en zonder conclusie uitspraak te doen over deze zaak.
30.      Op verzoek van de Zesde kamer, dat is ingediend overeenkomstig artikel 60, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof, heeft het Hof op 28 oktober 2025 besloten dat deze zaak wordt toegewezen aan de Eerste kamer en dat een conclusie wordt genomen.(27)
IV.    Analyse
A.      Eerste prejudiciële vraag
31.      De verwijzende rechter wenst te vernemen of artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/88, artikel 31, lid 2, van het Handvest en clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen een nationale regeling die bepaalt dat de vergoeding waarop werknemers in het pre-universitaire onderwijs die verschillende arbeidsovereenkomsten cumuleren, namelijk een voltijdse AOT voor hun basisfunctie en daarnaast een deeltijdse ABT op uurbasis, uit hoofde van de jaarlijkse vakantie met behoud van loon recht hebben, wordt berekend zonder dat rekening wordt
gehouden met de ontvangen bezoldiging voor de deeltijdse ABT.
32.      Deze cumulatie van arbeidsovereenkomsten van leerkrachten met een AOT past in een bijzondere context. Om te beginnen gaat het erom openstaande functies uitzonderlijk voor de duur van een schooljaar met ABT’s in te vullen, uitgaande van een basisarbeidstijd van 18 uur per week in het kader van een AOT, die door ABT’s kan worden uitgebreid, terwijl gedurende de periode van de schoolvakantie het recht op 62 dagen jaarlijkse vakantie blijft bestaan, ongeacht het aantal betrokken overeenkomsten.
33.      Zoals de verwijzende rechter in herinnering brengt, bevatte „[e]lke deeltijdse arbeidsovereenkomst [voorts] een hoofdstuk 1, met als opschrift ‚Vakantie’, waarin is bepaald dat ‚overeenkomstig de bepalingen van het arbeidswetboek [...] de vakantie uitsluitend voor de basisarbeidstijd [wordt] toegekend’”.
34.      Ten slotte is de berekening van de vergoeding van leerkrachten uit hoofde van de jaarlijkse vakantie met behoud van loon
waarbij uitsluitend rekening wordt gehouden met de AOT, gebaseerd op de uitvoeringsbepalingen van 2011 of 2021, naargelang van het betrokken schooljaar. Deze bestuurshandelingen van normatieve aard, die afwijken van het gemene arbeidsrecht(28), zijn vastgesteld op grond van bijzondere wetten die de werkzaamheden van leerkrachten in de openbare sector(29) uitsluitend in geval van cumulatie van ABT’s en AOT’s regelen(30).
35.      Aangezien het geding betrekking heeft op de vergoeding die verschuldigd is uit hoofde van de jaarlijkse vakantie
van 62 werkdagen met behoud van loon van een werknemer in het pre-universitaire onderwijs en de betaling van lesuren op grond van een deeltijdse ABT niet wordt meegeteld bij de berekening daarvan, moet in geval van cumulatie van overeenkomsten worden onderzocht of de betrokken bijzondere Roemeense regeling verenigbaar is met het Unierecht in het licht van twee beginselen die respectievelijk zijn neergelegd in richtlijn 2003/88, enerzijds, en in de richtlijnen 97/81 en 1999/70 en in clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten, anderzijds.
1.      Recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon
36.      Ik wil
er allereerst op wijzen dat het recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon een wezenlijk beginsel van sociaal recht van de Unie is dat tot uiting komt en concrete invulling krijgt in artikel 7 van richtlijn 2003/88, dat inmiddels uitdrukkelijk als grondrecht is vastgelegd in artikel 31, lid 2, van het Handvest, en dat er slechts van kan worden afgeweken met inachtneming van de strikte voorwaarden van artikel 52, lid 1, van het Handvest.(31)
37.      Voorts omvat dit grondrecht tevens een recht op het ontvangen van een geldbedrag alsook – als recht dat wezenlijk verbonden is met dat recht op jaarlijkse vakantie „met behoud van loon” – het recht op een financiële vergoeding voor de jaarlijkse vakantie die bij de beëindiging van het dienstverband niet is opgenomen.(32)
38.      Het Hof heeft verder verduidelijkt dat:
–        „richtlijn 2003/88 het recht op jaarlijkse vakantie en het recht op betaling uit hoofde daarvan behandelt als twee aspecten van één recht”(33);
–        de woorden „[jaarlijkse] vakantie met behoud van loon” in artikel 7, lid 1, van die richtlijn betekenen dat het loon gedurende de „jaarlijkse vakantie” in de zin van deze richtlijn moet worden doorbetaald(34),
–        met andere woorden, de werknemer voor deze rustperiode zijn normale loon dient te ontvangen(35).
39.      In dit verband heeft het Hof gepreciseerd dat „[w]anneer de uit de arbeidsovereenkomst voortvloeiende verplichtingen van de werknemer vergen dat hij op regelmatige basis overuren maakt, en de vergoeding daarvan een belangrijk onderdeel vormt van de totale vergoeding die hij voor zijn beroepsactiviteit ontvangt, [...] de vergoeding voor overuren [...] [moet] worden meegeteld voor het gewone loon waarop hij tijdens de in artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/88 bedoelde jaarlijkse vakantie met behoud van loon recht heeft”.(36)
40.      Derhalve moet worden geconcludeerd dat:
–        het vereiste om
een vakantievergoeding te betalen tot doel heeft de werknemer tijdens deze vakantie in een situatie te plaatsen die qua beloning vergelijkbaar is met de situatie tijdens gewerkte perioden(37), en
–        de werkgever krachtens artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/88 het normale loon slechts hoeft te betalen voor de daarin voorgeschreven jaarlijkse minimale vakantieperiode(38).
41.      Aldus „gaat het bij een verhoging van het aantal betaalde vakantiedagen ten opzichte van het in artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/88 vereiste minimumaantal of bij de mogelijkheid om een aaneensluitende vakantie met behoud van loon te [...] krijgen, om voor werknemers gunstige maatregelen die verder gaan dan de in die bepaling gestelde minimumvereisten en die derhalve niet worden geregeld door die bepaling”.(39)
42.      Die maatregelen mogen echter niet worden aangewend ter compensatie van de negatieve gevolgen die de werknemer ondervindt door de vermindering van de vergoeding waarop hij voor die vakantie recht heeft. Anders wordt afbreuk gedaan aan het in artikel 7, lid 1, gewaarborgde recht van de werknemer op jaarlijkse vakantie met behoud van loon, waarvan het recht om gedurende zijn periode van rust en ontspanning economische voorwaarden te genieten die vergelijkbaar zijn met die welke gelden tijdens de uitvoering van zijn werk, integraal deel uitmaakt.(40)
43.      Ten slotte heeft het Hof reeds opgemerkt dat wanneer de vergoeding voor de in artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/88 bedoelde jaarlijkse vakantie lager ligt dan het normale loon dat de werknemer in perioden van daadwerkelijke arbeid ontvangt, [...] hij wellicht niet gemotiveerd [is] om zijn jaarlijks betaalde
vakantie op te nemen, althans niet in perioden waarin hij daadwerkelijk werkt, aangezien hij dan tijdens die periode minder zou verdienen.(41)
44.      Bij wijze van tussenconclusie leid ik uit de rechtspraak van het Hof af dat het nationale recht dat van toepassing is op leerkrachten wanneer zij betrekkingen cumuleren, de in het kader van een deeltijdse ABT gewerkte uren niet mag uitsluiten van de berekening van de vergoeding die uit hoofde van de jaarlijkse vakantie met behoud van loon
verschuldigd is voor de in artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/88 bedoelde minimumperiode van vier weken(42), en zich niet kan baseren op de toekenning van rechten op jaarlijkse vakantie met behoud van loon boven het minimum dat nodig is om dit te rechtvaardigen(43).
45.      Meer bepaald mag het bedrag van de vergoeding die aan de werknemers wordt betaald voor de in artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/88 bepaalde minimale jaarlijkse vakantie met behoud van loon, niet lager zijn dan het gemiddelde normale loon dat zij tijdens de perioden van daadwerkelijke arbeid ontvangen.
46.      Bovendien is het feit dat de werknemer die een AOT heeft gesloten, ook door een ABT aan zijn werkgever gebonden is, niet van invloed op de toepassing van artikel 7 van richtlijn 2003/88. Het is vaste rechtspraak van het Hof dat, wanneer een ABT afloopt, artikel 7, lid 2, van deze richtlijn voor het ontstaan van het recht op een financiële vergoeding geen andere voorwaarde stelt dan dat het dienstverband is beëindigd en de werknemer niet alle jaarlijkse vakantie heeft opgenomen waarop hij op de datum van de beëindiging van dat verband recht had.(44)
47.      Bijgevolg roept het feit dat de in het kader van een deeltijdse ABT gewerkte uren niet worden meegeteld bij de berekening van de vergoeding die verschuldigd is uit hoofde van de jaarlijkse vakantie met behoud van loon, de vraag op of de raamovereenkomsten van toepassing zijn op situaties waarin overeenkomsten zoals die welke in casu aan de orde zijn, worden gecumuleerd.
2.      Verschil in behandeling bij de berekening van de vergoeding die verschuldigd is uit hoofde van de jaarlijkse vakantie van een leerkracht met behoud van loon in geval van cumulatie van een ABT en een AOT
48.      Clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten verbiedt om werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd of deeltijdwerkers met betrekking tot de arbeidsvoorwaarden minder gunstig te behandelen dan werknemers in vaste dienst of voltijdwerkers in een vergelijkbare situatie, louter op grond van het feit dat zij voor bepaalde tijd of deeltijds werken, tenzij het verschil in behandeling om objectieve redenen gerechtvaardigd is.
49.      Dit discriminatieverbod is slechts de specifieke uitdrukking van het algemene gelijkheidsbeginsel, dat deel uitmaakt van de fundamentele beginselen van het Unierecht.(45)
50.      Aangezien de bewoordingen van clausule 4, punten 1 en 2, van de raamovereenkomst inzake deeltijdarbeid en die van clausule 4, punten 1 en 2, van de raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd in wezen overeenstemmen, gelden de overwegingen met betrekking tot een van deze bepalingen ook mutatis mutandis voor de andere.(46)
51.      Het Hof heeft zich reeds uitgesproken over de gecombineerde toepassing van de in artikel 7 van richtlijn 2003/88 neergelegde beginselen en over het in clausule 4 van de raamovereenkomsten vastgestelde verbod op discriminatie tussen deeltijdwerkers en voltijdwerkers met een ABT of een AOT.(47)
52.      Het Hof heeft tevens geoordeeld dat het Unierecht zich er niet tegen verzet dat de jaarlijkse vakantie met behoud van loon wordt berekend volgens het pro-rata-temporisbeginsel, zoals neergelegd in clausule 4, punt 2, van de raamovereenkomst inzake deeltijdarbeid.(48) Het Hof heeft ook vastgesteld dat die clausule en artikel 7 van richtlijn 2003/88 aldus moeten worden uitgelegd dat het recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon volgens dezelfde beginselen moet worden berekend, ongeacht of het gaat om de vaststelling van de vergoeding ter vervanging van niet‑opgenomen jaarlijkse vakantie met behoud van loon die verschuldigd is in geval van beëindiging van het dienstverband, dan wel om de vaststelling van het resterende recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon in geval van behoud van het dienstverband.(49)
53.      In het specifieke kader van het hoofdgeding dient bijgevolg de bijzondere vraag te worden behandeld of sprake is van vergelijkbare situaties wanneer
een werknemer zowel een voltijdse AOT als een deeltijdse ABT heeft
gesloten, met name met dezelfde werkgever.
54.      In dit verband is de Roemeense regering van mening dat clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten ratione materiae niet van toepassing is, omdat „de opvatting dat de aangevoerde bepalingen van de richtlijnen 97/81 en 1999/70 van toepassing zijn op een werknemer die naast een [AOT] voor de basisarbeidstijd een deeltijdse [ABT] op uurbasis heeft gesloten en van wie de situatie wordt vergeleken met die van een werknemer die enkel een [AOT] voor de basisarbeidstijd heeft gesloten, verder gaat dan de letter, de werkingssfeer en het doel van de betrokken bepalingen”.
55.      Vooraf moet worden vastgesteld of situaties als die welke in het hoofdgeding aan de orde zijn, binnen de personele en materiële werkingssfeer van de richtlijnen 97/81 en 1999/70 en de raamovereenkomsten vallen.
a)      Personele werkingssfeer
56.      Er zij aan herinnerd dat de raamovereenkomsten krachtens clausule 2, punt 1, ervan respectievelijk van toepassing zijn op deeltijdwerkers en werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd die werken uit hoofde van een arbeidsovereenkomst of een arbeidsverhouding, als omschreven bij wet, collectieve overeenkomsten of gebruiken in iedere lidstaat.
57.      Het Hof heeft geoordeeld dat richtlijn 1999/70 en de raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd van toepassing zijn op alle werknemers die in het kader van een arbeidsverhouding voor bepaalde tijd met hun werkgever tegen betaling arbeid verrichten, ongeacht of het overheidsdiensten of andere entiteiten van de publieke sector betreft.(50)
58.      In casu staat vast dat elk van de betrokken werknemers kan worden aangemerkt als „werknemer met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd” en „deeltijdwerker” in de zin van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten, gelezen in samenhang met clausule 3, punt 1, ervan, en dus binnen de werkingssfeer van deze bepalingen valt.
59.      Gezien de omstandigheden van het hoofdgeding rijzen de volgende vragen: is clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten van toepassing wanneer betrekkingen worden gecumuleerd? Moet een onderscheid worden gemaakt tussen cumulatie bij dezelfde werkgever en cumulatie bij verschillende werkgevers?
60.      Ik herinner eraan dat een van de leerkrachten in het hoofdgeding met de middelbare school „Mihai Eminescu” slechts verbonden is door een ABT. Daarnaast heeft zij met een andere onderwijsinstelling een AOT gesloten.(51)
61.      In de eerste plaats stel ik vast dat de situatie waarin betrekkingen worden gecumuleerd niet op grond van clausule 2, punt 2, van de raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd kan worden uitgesloten van de werkingssfeer van deze raamovereenkomst, en dat zij evenmin overeenkomstig de procedures en voorwaarden van clausule 2, punt 2, van de raamovereenkomst inzake deeltijdarbeid van deze raamovereenkomst is uitgesloten voor deeltijdwerkers die slechts incidenteel werkzaamheden verrichten.(52)
62.      In de tweede plaats merk ik op dat het Hof heeft geoordeeld dat:
–        clausule 4 van de raamovereenkomsten(53), gelet op de doelstellingen van deze overeenkomsten, aldus moet worden opgevat dat zij uitdrukking geeft aan een beginsel van sociaal recht van de Unie dat niet restrictief mag worden uitgelegd(54),
–        clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd beoogt het non-discriminatiebeginsel toe te passen op werknemers met een overeenkomst voor bepaalde tijd teneinde te voorkomen dat dit type arbeidsverhouding door een werkgever wordt gebruikt om deze werknemers rechten te onthouden die wel toekomen aan werknemers in vaste dienst(55).
63.      Bijgevolg zou een uitlegging van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten waarbij een onderscheid wordt gemaakt op basis van de cumulatie van overeenkomsten, zonder dat hiervoor steun kan worden gevonden in de bewoordingen van die clausules, neerkomen op een beperking van de omvang van de bescherming tegen discriminatie die aan de betrokken werknemers wordt geboden, wat in strijd zou zijn met de bewoordingen, de context en het doel van die clausules.
64.      In dit verband merk ik op dat het Hof in het arrest Rosado Santana op al deze gronden heeft geoordeeld dat de raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd ook van toepassing is op werknemers in vaste dienst waarvan sommigen in het verleden hun werkzaamheden hebben verricht in het kader van een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd. In de zaak die tot dat arrest heeft geleid, laakte de verzoeker als ambtenaar in vaste dienst in wezen het feit dat hij in een interne selectieprocedure ongelijk was behandeld bij de berekening van de anciënniteit en de verworven beroepservaring, omdat de diensttijd die hij als ambtenaar in tijdelijke dienst had vervuld, niet in aanmerking was genomen.(56)
65.      In die omstandigheden geef ik het Hof in overweging een uitlegging te geven naar analogie van het arrest Rosado Santana. Ik
wijs erop dat het er in casu ook om gaat de gevolgen te trekken uit een cumulatie van AOT’s en ABT’s, zodat alle bezoldigingen voor beide soorten overeenkomsten in aanmerking worden genomen bij de berekening van de vergoeding die verschuldigd is uit hoofde van de jaarlijkse vakantie met behoud van loon.
66.      Ik ben dan ook van mening dat het feit dat de overeenkomsten tussen een werknemer en dezelfde werkgever zijn gesloten, in dit stadium geen invloed heeft op de beoordeling van de toepasselijkheid van de raamovereenkomsten. De vraag wat de gevolgen zijn van het feit dat er al dan niet meerdere werkgevers zijn, zal daarentegen opnieuw moeten worden bezien vanuit het oogpunt van de vergelijkbaarheid van de situaties.
67.      Bijgevolg moet in herinnering worden gebracht wat onder het begrip „arbeidsvoorwaarden” in de zin van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten moet worden verstaan.
b)      Materiële werkingssfeer: de „arbeidsvoorwaarden”
68.      Uit de rechtspraak van het Hof blijkt dat de „beloning” in de zin van artikel 157, lid 2, VWEU, valt onder het begrip „arbeidsvoorwaarden” in de zin van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten.(57)
69.      Het begrip „beloning” wordt in artikel 157, lid 2, VWEU gedefinieerd als „het gewone basis‑ of minimumloon of -salaris en alle overige voordelen in geld of in natura die de werknemer uit hoofde van zijn dienstbetrekking direct of indirect van de werkgever ontvangt”. Uit vaste rechtspraak volgt dat dit begrip ruim moet worden uitgelegd en met name alle huidige of toekomstige voordelen in geld of in natura omvat, mits deze, zij het ook indirect, door de werkgever aan de werknemer uit hoofde van zijn dienstbetrekking worden toegekend, ongeacht of dit op basis van een arbeidsovereenkomst, uit hoofde van wettelijke bepalingen, dan wel vrijwillig gebeurt.(58)
70.      Het Hof heeft geoordeeld dat onder „arbeidsvoorwaarden” in de zin van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd de bestanddelen van de beloning vallen, daaronder begrepen de hoogte van die bestanddelen, het recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon en de voorwaarden betreffende de ouderdomspensioenen die worden bepaald door de arbeidsverhouding.(59)
71.      Aangezien de situaties waarover in het hoofdgeding betwisting bestaat mijns inziens binnen de personele en materiële werkingssfeer van de raamovereenkomsten vallen, moet thans worden onderzocht of en in hoeverre de betrokken Roemeense regeling, wat de berekening van de vergoeding uit hoofde van de jaarlijkse vakantie met behoud van loon in geval van cumulatie van voltijdse AOT’s en deeltijdse ABT’s betreft, leidt tot een verschil in behandeling waardoor deeltijdwerknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd minder gunstig worden behandeld dan vergelijkbare voltijdwerkers in vaste dienst.
c)      Vergelijkbaarheid van de situaties wanneer betrekkingen worden gecumuleerd
72.      In clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten is bepaald dat deeltijdwerkers
respectievelijk werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd met betrekking tot de arbeidsvoorwaarden niet louter op grond van het feit dat zij deeltijds of voor bepaalde tijd werken, minder gunstig mogen worden behandeld dan vergelijkbare voltijdwerkers of werknemers in vaste dienst, tenzij het verschil in behandeling om objectieve redenen gerechtvaardigd is.
73.      Ik wijs erop dat de uitdrukkingen „vergelijkbare voltijdwerker” en „vergelijkbare werknemer in vaste dienst” zijn gedefinieerd in clausule 3, punt 2, van de raamovereenkomsten.
74.      Voorts moet volgens vaste rechtspraak van het Hof ter beoordeling
van de vraag of de betrokken personen hetzelfde of soortgelijk werk in de zin van de raamovereenkomsten verrichten, overeenkomstig clausule 3, punt 2, en clausule 4, punt 1, ervan worden onderzocht of zij, gelet op een reeks factoren, zoals de aard van het werk, de opleidingsvereisten en de arbeidsomstandigheden, kunnen worden geacht zich in een vergelijkbare situatie te bevinden. Wanneer vaststaat dat deeltijdwerkers respectievelijk werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd tijdens hun dienstverband dezelfde taken verrichten of dezelfde post bezetten als voltijdwerkers of werknemers die in vaste dienst zijn bij dezelfde werkgever, moet in beginsel worden aangenomen dat de situaties van deze twee categorieën werknemers vergelijkbaar zijn.(60)
75.      Wanneer betrekkingen worden gecumuleerd in het kader van een ABT of overeenkomst inzake deeltijdarbeid, gelden dezelfde beginselen. Naar mijn mening moet dit ook gelden wanneer het, zoals in casu, gaat om deeltijdse ABT’s. De situatie blijft voor elk van deze overeenkomsten vergelijkbaar met die van werknemers met een AOT of een voltijdse overeenkomst, gelet op de respectieve raamovereenkomsten, of, met andere woorden, op elke afzonderlijk beschouwde raamovereenkomst.
76.      Wanneer een werknemer met verschillende werkgevers een AOT en een ABT heeft gesloten, kan zijn situatie dus worden vergeleken met die van een werknemer van elk van de betrokken instellingen. Dit is in casu het geval voor de leerkracht die met de middelbare school „Mihai Eminescu” een deeltijdse ABT en met een andere instelling een voltijdse AOT heeft gesloten.(61)
77.      Het feit dat een werknemer met dezelfde werkgever een deeltijdse ABT en een voltijdse AOT heeft gesloten, kan mijns inziens evenmin een dergelijke vergelijkbaarheid uitsluiten, en dit om verschillende redenen.
78.      Ten eerste kan een dergelijke werknemer
op basis van alle door het Hof vastgestelde factoren worden vergeleken met de groep werknemers die voor onbepaalde tijd of voltijds bij deze werkgever in dienst zijn.
79.      Ten tweede moet het recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon per overeenkomst en niet per werknemer worden onderzocht. Gelet op de wijze waarop dit recht wordt berekend en toegekend, moet de analyse noodzakelijkerwijs verschillen van die welke het Hof heeft gehanteerd bij de toepassing van artikel 3 van richtlijn 2003/88, dat een recht op dagelijkse rusttijd van ten minste elf aaneengesloten uren waarborgt.(62)
80.      Ten derde moeten de uit de rechtspraak van het Hof voortvloeiende uitleggingsbeginselen die in het voordeel van de werknemer zijn, in acht worden genomen.(63)
81.      In casu zou een a-fortiori-argument ter rechtvaardiging van een onderzoek per overeenkomst kunnen worden aangevoerd, aangezien de periode van jaarlijkse vakantie
van leerkrachten met behoud van loon die reeds door de arbeidstijd in het kader van een AOT wordt gedekt, niet verlengbaar is en de enige oplossing aan het einde van de ABT er dus in bestaat de in artikel 7, lid 2, van richtlijn 2003/88 bedoelde compenserende vergoeding te betalen of op een vergelijkbare manier de tijdens de uitvoering van de AOT of de ABT ontvangen beloningen te cumuleren tijdens de periode van jaarlijkse vakantie met behoud van loon.(64)
82.      Bovendien zou rekening kunnen worden gehouden met het feit dat de leerkrachten in het kader van de ABT’s leraren op vacante posten(65)hebben vervangen.(66)
83.      In die omstandigheden merkt de verwijzende rechter mijns inziens terecht op dat het enige verschil in behandeling van de betrokken werknemers voortvloeit uit het tijdelijke en deeltijdse karakter van de arbeidsverhouding tussen hen en hun werkgever. Een dergelijk verschil in behandeling vormt slechts een verboden discriminatie indien het niet door objectieve redenen wordt gerechtvaardigd.
d)      Rechtvaardiging
84.      Volgens vaste rechtspraak van het Hof kan het begrip „objectieve redenen” in de zin van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten niet aldus worden begrepen dat het toestaat een verschil in behandeling tussen werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd en werknemers in vaste dienst of deeltijd‑ en voltijdwerkers te rechtvaardigen op grond van het feit dat dit verschil is vastgelegd in een algemene, abstracte nationale regeling, zoals een wet of een collectieve arbeidsovereenkomst.(67)
85.      Integendeel, volgens eveneens vaste rechtspraak vereist dit begrip dat de geconstateerde ongelijke behandeling wordt gerechtvaardigd door precieze en concrete gegevens die kenmerkend zijn voor de betreffende arbeidsvoorwaarde, in de bijzondere context waarin deze voorwaarde is gesteld en op grond van objectieve en transparante criteria, zodat kan worden nagegaan of deze ongelijkheid voorziet in een werkelijke behoefte, geschikt is om de nagestreefde doelstelling te bereiken en daartoe noodzakelijk is. Die gegevens kunnen met name voortvloeien uit de bijzondere aard van de taken waarvoor overeenkomsten voor bepaalde tijd of deeltijdovereenkomsten zijn gesloten en uit de daaraan inherente kenmerken, of eventueel uit het feit dat een legitieme doelstelling van sociaal beleid van een lidstaat wordt nagestreefd.(68)
86.      In casu benadrukt de verwijzende rechter dat „[d]e regel van nationaal recht niet expliciet of impliciet aangeeft welke legitieme doelstelling ermee wordt nagestreefd, noch op welke wijze de vastgestelde normatieve middelen evenredig zijn”. De Roemeense regering betoogt in navolging van bepaalde rechterlijke instanties waarvan de rechtspraak in de verwijzingsbeslissing wordt aangehaald, dat deeltijdse ABT’s worden gesloten om de continuïteit van de onderwijsactiviteit te waarborgen in geval van een tekort aan onderwijzend personeel en om het recht van leerlingen op onderwijs te eerbiedigen. Dit objectieve vereiste met betrekking tot de in te vullen functie, waaraan de overheidsdiensten moeten voldoen in het licht van de beoordelingsmarge waarover de lidstaten beschikken, kan echter het betrokken verschil in behandeling niet rechtvaardigen louter op basis van het criterium dat de arbeidsverhouding voor bepaalde tijd en voor deeltijdwerk is.
87.      Concluderend stel ik vast dat het op grond van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten niet is toegestaan de bezoldiging uit hoofde van deeltijdse ABT’s niet in aanmerking te nemen bij de berekening van de vergoeding voor de jaarlijkse vakantie met behoud van loon.
B.      Tweede prejudiciële vraag
88.      De verwijzende rechter wenst te vernemen of artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/88 en clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen een nationale regeling en praktijk die uitsluiten dat werknemers in het pre-universitaire onderwijs die verschillende arbeidsovereenkomsten cumuleren, namelijk een voltijdse AOT voor hun basisfunctie en daarnaast een deeltijdse ABT op uurbasis, een maaltijdvergoeding ontvangen die in verhouding staat tot de tijd die zij daadwerkelijk hebben gewerkt op grond van hun deeltijdse ABT, en dat deze vergoeding in aanmerking wordt genomen bij de berekening van het bedrag van de vergoeding voor
de jaarlijkse vakantie.
89.      Om te beginnen moet worden benadrukt dat de Tribunal Vaslui in eerste aanleg het verzoek van de betrokken werknemers om de middelbare school „Mihai Eminescu” te veroordelen tot betaling van maaltijdvergoedingen naar rato van de daadwerkelijk gewerkte tijd heeft toegewezen op basis van het uurloon dat zij hebben ontvangen tot de datum van beëindiging van de individuele arbeidsovereenkomsten. De verwijzende rechter heeft gepreciseerd dat het door deze school ingestelde beroep geen betrekking had op deze beslissing.
90.      Het laatste deel van de tweede prejudiciële vraag lijkt mij dus in het verlengde te liggen van de eerste vraag, die betrekking heeft op de grondslag voor de berekening van de vergoeding die tijdens de jaarlijkse vakantie met behoud van loon wordt betaald.
91.      Onder deze omstandigheden moet deze vraag worden vermoed relevant te zijn. Aangezien zij betrekking heeft op de uitlegging van het Unierecht, is het Hof in beginsel verplicht hierop te antwoorden.(69)
92.      De tweede prejudiciële vraag verwijst naar artikel 18 van kaderwet nr. 153/2017, zoals in casu toegepast door de middelbare school „Mihai Eminescu”.
93.      Ik herinner eraan dat deze bepaling in wezen bepaalt dat maaltijdvergoedingen ter hoogte van een twaalfde deel van twee keer het gegarandeerde nationale brutominimumloon worden toegekend naar rato van de werkelijke arbeidstijd in de voorgaande maand, met inachtneming van de in artikel 25, lid 1, van deze kaderwet gestelde bovengrens, namelijk 30 % van het bedrag van het basisloon. Volgens het nationale recht, zoals uitgelegd door de Înalta Curte de Casație și Justiție (hoogste rechterlijke instantie, Roemenië), staat vast dat deze vergoeding tot de categorie maandelijkse inkomsten uit arbeid behoort.
94.      Met betrekking tot deze tweede vraag moet worden verwezen naar de definitie van de vergoeding die verschuldigd is uit hoofde van de jaarlijkse vakantie met behoud van loon.(70) In wezen moet worden vastgesteld dat de uitdrukking „[jaarlijkse] vakantie met behoud van loon” in artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/88 betekent dat de werknemer zijn normale loon als tegenprestatie voor de uitvoering van zijn gebruikelijke taken moet ontvangen.
95.      Wat voorts de werkingssfeer van de raamovereenkomsten betreft, zoals uiteengezet in de punten 58 en 66 van deze conclusie, moet hieraan met betrekking tot de arbeidsvoorwaarden in de zin van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten, waarvan de definitie in de punten 68 tot en met 70 van deze conclusie in herinnering is gebracht, worden toegevoegd dat volgens vaste rechtspraak met name de toelagen en andere bestanddelen van de beloning die verband houden met de dienstbetrekking van de werknemers onder het in die clausule bedoelde begrip „arbeidsvoorwaarden” vallen.(71)
96.      Naar mijn mening leidt de verwijzende rechter uit de definities van het Hof dan ook terecht af dat de maaltijdvergoedingen die aan het uit overheidsmiddelen betaald personeel worden betaald op grond van de arbeidsverhouding tussen dat personeel en hun werkgever, binnen de werkingssfeer van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten vallen.(72)
97.      Bijgevolg is de wijze waarop de maaltijdvergoeding wordt berekend wanneer de leerkracht deeltijds is tewerkgesteld, objectief gerechtvaardigd in de zin van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst inzake deeltijdarbeid, passend in de zin van clausule 4, punt 2, van deze raamovereenkomst en aangepast aan de aard van de vergoeding.(73)
98.      De verwijzende rechter stelt echter vast dat een leerkracht die een voltijdse AOT en een deeltijdse ABT heeft gesloten, in casu in de praktijk juridisch gezien anders en ongunstig wordt behandeld, aangezien hij alleen een maaltijdvergoeding krijgt voor de werkzaamheden die hij op basis van de voltijdse AOT heeft verricht.
99.      In dit verband wijs ik evenals de Commissie op de bewoordingen van artikel 18 van kaderwet nr. 153/2017. Anders dan artikel 5, lid 1, van de uitvoeringsbepalingen van 2011 en 2021 voorziet dit artikel 18 niet in een beperking van de maaltijdvergoeding, noch in het geval van een ABT(74), noch in geval van cumulatie van betrekkingen. Bovendien moet uit de vaststellingen van de verwijzende rechter over de praktijk van de middelbare school „Mihai Eminescu” en uit de bewoordingen van de prejudiciële vraag worden afgeleid dat de uitdrukking „basisloon” overeenkomt met het uit hoofde van de „basisfunctie” ontvangen loon.(75)
100. De verwijzende rechter merkt namelijk op dat het betrokken verschil in behandeling uitsluitend wordt gerechtvaardigd door het wettelijk vastgestelde maximumbedrag, dat wordt berekend op basis van een voltijdse AOT. De middelbare school „Mihai Eminescu” houdt dus geen rekening met het feit dat de werknemer in het kader van een deeltijdse ABT langer werkt dan de maandelijkse arbeidstijd. Ik begrijp dat het plafond reeds wordt bereikt op basis van de AOT, zodat er automatisch geen enkele vergoeding wordt betaald op basis van de ABT en dus evenmin voor de gemaakte overuren, hetgeen tot de conclusie leidt dat een deeltijdwerker in geval van cumulatie van overeenkomsten stelselmatig wordt benadeeld ten opzichte van een voltijdwerker, zoals ook het geval is op het gebied van jaarlijkse vakantie met behoud van loon.
101. Volgens de verwijzende rechter wordt dit verschil in behandeling niet gerechtvaardigd door objectieve redenen in de zin van de rechtspraak van het Hof.(76) Bovendien moet worden opgemerkt dat de maaltijdvergoeding wordt toegekend ongeacht de arbeidsuren van de werknemer en niet gekoppeld is aan de werkelijk gedragen kosten.
102. Bijgevolg is het op grond van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten niet toegestaan om geen maaltijdvergoedingen uit hoofde van deeltijdse ABT’s toe te kennen. Zoals de Commissie voorstelt, zou het maximumbedrag van de vergoeding worden berekend op basis van de gecumuleerde overeenkomsten en niet alleen op basis van de AOT. Het staat aan de verwijzende rechter om vast te stellen welke onderwijsinstelling de bevoegde betaalinstantie is indien er meerdere scholen zijn.
103. Aangezien deze vergoedingen deel uitmaken van het gewone loon van de leerkracht, moeten zij worden meegenomen in de berekening van de vergoeding die uit hoofde van de jaarlijkse vakantie met behoud van loon verschuldigd is.(77)
C.      Indien clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten niet van toepassing is, kunnen dan de artikelen 20 en 21 van het Handvest worden ingeroepen?
104. Deze vraag is in het arrest Gnattai onderzocht en kan opnieuw aan de orde worden gesteld indien het Hof van oordeel is dat de raamovereenkomsten niet van toepassing zijn.
105. Ten eerste zij eraan herinnerd dat het in artikel 21, lid 1, van het Handvest neergelegde non-discriminatiebeginsel een bijzondere uitdrukking vormt van het gelijkheidsbeginsel, dat een algemeen beginsel van Unierecht is dat is vastgelegd in artikel 20 van het Handvest.(78)
106. Wat betreft
de verschillen in behandeling tussen werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd en werknemers in vaste dienst die zich in een vergelijkbare situatie bevinden, is aan deze beginselen uitvoering en invulling gegeven in richtlijn 1999/70, en met name in clausule 4 van de raamovereenkomst, die is opgenomen in de bijlage bij deze richtlijn.(79) Hetzelfde geldt voor richtlijn 97/81 en clausule 4 van de in de bijlage bij die richtlijn opgenomen raamovereenkomst, wat betreft verschillen in behandeling tussen deeltijdwerkers en voltijdwerkers.(80)
107. Bijgevolg dienen de prejudiciële vragen, voor zover zij betrekking hebben op dergelijke verschillen in behandeling, uitsluitend te worden onderzocht in het licht van die richtlijnen en van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten.(81)
108. Ten tweede is artikel 7 van richtlijn 2003/88 niet van toepassing na afloop van de periode van vier weken jaarlijkse vakantie met behoud van loon.(82)
109. Derhalve zijn de artikelen 20 en 21 van het Handvest niet van toepassing, aangezien „het recht van de Unie [niet] ten uitvoer [wordt gebracht]” in de zin van artikel 51, lid 1, van het Handvest op een gebied dat onder het Unierecht valt.
V.      Conclusie
110. Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging de prejudiciële vragen van de Curte de Apel Iaşi te beantwoorden als volgt:
„1)      Artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/88/EG van het Europees Parlement en de Raad van 4 november 2003 betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd en artikel 31, lid 2, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, alsmede clausule 4 van de op 6 juni 1997 gesloten raamovereenkomst inzake deeltijdarbeid, die is opgenomen in de bijlage bij richtlijn 97/81/EG van de Raad van 15 december 1997 betreffende de door de Unice, het CEEP en het EVV gesloten raamovereenkomst inzake deeltijdarbeid, en clausule 4 van de op 18 maart 1999 gesloten raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd, die is opgenomen in de bijlage bij richtlijn 1999/70/EG van de Raad van 28 juni 1999 betreffende de door het EVV, de Unice en het CEEP gesloten raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd,
moeten aldus worden uitgelegd dat
zij zich verzetten tegen een nationale regeling die bepaalt dat de vergoeding waarop werknemers in het pre-universitaire onderwijs die verschillende arbeidsovereenkomsten cumuleren, namelijk een voltijdse arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd voor hun basisfunctie en daarnaast een deeltijdovereenkomst op uurbasis, recht hebben uit hoofde van de jaarlijkse vakantie met behoud van loon, wordt berekend zonder dat rekening wordt gehouden met de bezoldiging die uit hoofde van de deeltijdse arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd is ontvangen.
2)      Artikel 7 van richtlijn 2003/88 en clausule 4 van de op 6 juni 1997 gesloten raamovereenkomst inzake deeltijdarbeid, die is opgenomen in de bijlage bij richtlijn 97/81, en clausule 4 van de op 18 maart 1999 gesloten raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd, die is opgenomen in de bijlage bij richtlijn 1999/70,
moeten aldus worden uitgelegd dat
zij zich verzetten tegen een nationale regeling en praktijk die uitsluiten dat werknemers in het pre-universitaire onderwijs die verschillende arbeidsovereenkomsten cumuleren, namelijk een voltijdse arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd voor hun basisfunctie en daarnaast een deeltijdovereenkomst op uurbasis, een maaltijdvergoeding ontvangen die in verhouding staat tot de tijd die zij daadwerkelijk gewerkt hebben op grond van hun deeltijdse arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd, en dat deze vergoeding in aanmerking wordt genomen bij de berekening van het bedrag van de vergoeding die verschuldigd is uit hoofde van de jaarlijkse vakantie met behoud van loon.”
1      Oorspronkelijke taal: Frans.
2      Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 4 november 2003 betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd (PB 2003, L 299, blz. 9).
3      Hierna: „Handvest”.
4      Richtlijn van de Raad van 15 december 1997 betreffende de door de Unice, het CEEP en het EVV gesloten raamovereenkomst inzake deeltijdarbeid (PB 1998, L 14, blz. 9) (hierna: „raamovereenkomst inzake deeltijdarbeid”).
5      Richtlijn van de Raad van 28 juni 1999 betreffende de door het EVV, de Unice en het CEEP gesloten raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd (PB 1999, L 175, blz. 43) (hierna: „raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd”).
6      Hierna: „AOT”.
7      Hierna: „ABT”.
8      Monitorul Oficial al României, deel I, nr. 18, van 10 januari 2011.
9      In het verzoek om een prejudiciële beslissing wordt gepreciseerd dat wet nr. 1/2011 met ingang van 3 september 2023 is ingetrokken bij Lege nr. 198/2023 a învățământului preuniversitar (wet nr. 198/2023 inzake pre-universitair onderwijs) van 4 juli 2023 (Monitorul Oficial al României, deel I, nr. 613 van 5 juli 2023) en bij Lege nr. 199/2023 a învățământului superior (wet nr. 199/2023 inzake hoger onderwijs) van 4 juli 2023 (Monitorul Oficial al României, deel I, nr. 614 van 5 juli 2023).
10      Monitorul Oficial al României, deel I, nr. 492, van 28 juni 2017.
11      Monitorul Oficial al României, deel I, nr. 699, van 10 augustus 2018.
12      Monitorul Oficial al României, deel I, nr. 688, van 12 juli 2021.
13      Ordin nr. 5559/2011 pentru aprobarea Normelor metodologice privind efectuarea propodiului de odihnă al personalului didactic din învățământ (besluit nr. 5559/2011 houdende goedkeuring van de uitvoeringsbepalingen voor het opnemen van jaarlijkse vakantie door onderwijzend personeel) van 7 oktober 2011 (Monitorul Oficial al României, deel I, nr. 723 van 13 oktober 2011) (hierna: „uitvoeringsbepalingen van 2011”) is ingetrokken bij besluit nr. 4050/2021 (zie artikel 2 daarvan). Deze uitvoeringsbepalingen waren van toepassing tijdens het eerste van de drie schooljaren die in het hoofdgeding aan de orde zijn.
14      Volgens artikel 267, lid 1, van wet nr. 1/2011 kan het bestuur van de onderwijsinstelling in naar behoren gemotiveerde gevallen de wettelijk vakantie onderbreken en worden de betrokkenen voor de verrichte arbeid betaald.
15      Deze bepalingen zijn in wezen dezelfde als die van de uitvoeringsbepalingen van 2011 (zie voetnoot 13 van deze conclusie). In artikel 3, lid 2, van de uitvoeringsbepalingen van 2021 zijn de woorden „naar rato van het aantal gewerkte maanden” vervangen door „naar rato van de [...] gewerkte periode”. Aan lid 5 van dit artikel is een tweede zin toegevoegd. Deze zin heeft betrekking op het geval waarin leerkrachten in deeltijd in dienst zijn bij twee of meer onderwijsinstellingen. Zij hebben in elk van deze instellingen recht op vakantie.
16      Artikel 5, lid 1, van de uitvoeringsbepalingen van 2011 was in dezelfde bewoordingen gesteld (zie voetnoot 13 van deze conclusie).
17      Monitorul Oficial al României, deel I, nr. 72, van 5 februari 2003, zoals opnieuw gepubliceerd in Monitorul Oficial al României, deel I, nr. 345, van 18 mei 2011.
18      In de op het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: „arbeidswetboek”).
19      Zie voetnoot 16 van deze conclusie.
20      De wekelijkse arbeidstijd was variabel: hij kon met name 2, 4, 7, 18 of 20 uur bedragen.
21      De verwijzende rechter preciseert dat de betrokken werknemers in de betreffende periode 27 tot 62 vakantiedagen hadden.
22      Namelijk de uitvoeringsbepalingen van 2011 en 2021 (zie punt 6 van deze conclusie).
23      Namelijk artikel 18 van kaderwet nr. 153/2017.
24      Zie het door de verwijzende rechter aangehaalde arrest nr. 385 van de Curte Constituțională van 17 april 2007.
25      De verwijzende rechter haalt met name de arresten van 13 september 2007, Del Cerro Alonso (C‑307/05, EU:C:2007:509; hierna: „arrest Del Cerro Alonso”), en 5 november 2014, Österreichischer Gewerkschaftsbund (C‑476/12, EU:C:2014:2332, punt 16) aan.
26      C‑219/14, EU:C:2015:745, punten 50 en 52.
27      Zie beschikking van 5 december 2025, Şcoala gimnazială „Mihai Eminescu” (C‑706/23, EU:C:2025:951).
28      Volgens artikel 35, lid 1, en de artikelen 106 en 150 van het arbeidswetboek heeft de werknemer in geval van cumulatie van overeenkomsten met dezelfde werkgever of meerdere werkgevers recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon, ongeacht of het een AOT of ABT betreft en of deze voor voltijdwerk dan wel voor deeltijdwerk is gesloten.
29      De verwijzende rechter haalt twee beslissingen van de Curte Constituțională aan waarin wordt gewezen op het bijzondere karakter van deze regeling.
30      Zie punt 10 van deze conclusie voor een overzicht van de toepasselijke bepalingen inzake het recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon van leerkrachten die hun werkzaamheden hebben uitgeoefend op basis van een voltijdse of deeltijdse AOT of ABT. In dergelijke situaties geldt dus het non-discriminatiebeginsel overeenkomstig clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomsten.
31      Zie arrest van 6 november 2018, Bauer en Willmeroth (C‑569/16 en C‑570/16, EU:C:2018:871, punten 58, 80 en 84), en beschikking van 15 juli 2025, GTC Dijon (C‑37/25, EU:C:2025:586, punten 17 en 30 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
32      Zie arrest van 6 november 2018, Bauer en Willmeroth (C‑569/16 en C‑570/16, EU:C:2018:871, punt 58).
33      Zie arrest van 13 december 2018, Hein (C‑385/17, EU:C:2018:1018, punt 24 en aldaar aangehaalde rechtspraak; hierna: „arrest Hein”).
34      Zie arrest Hein (punt 32 en aldaar aangehaalde rechtspraak) en arrest van 9 december 2021, Staatssecretaris van Financiën (Bezoldiging
tijdens jaarlijkse vakantie met behoud van loon) (C‑217/20, EU:C:2021:987, punt 26 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
35      Zie arrest Hein (punt 32 en aldaar aangehaalde rechtspraak) en arrest van 9 december 2021, Staatssecretaris van Financiën (Bezoldiging
tijdens jaarlijkse vakantie met behoud van loon) (C‑217/20, EU:C:2021:987, punt 26 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
36      Arrest Hein (punt 47).
37      Zie arrest Hein (punt 33 en aldaar aangehaalde rechtspraak) en arrest van 9 december 2021, Staatssecretaris van Financiën (Bezoldiging
tijdens jaarlijkse vakantie met behoud van loon) (C‑217/20, EU:C:2021:987, punt 27).
38      Zie arrest Hein (punt 41).
39      Arrest Hein (punt 43).
40      Zie arrest Hein (punt 43) en arrest van 19 november 2019, TSN en AKT (C‑609/17 en C‑610/17, EU:C:2019:981, punt 35).
41      Zie arrest Hein (punt 44) en arrest van 9 december 2021, Staatssecretaris van Financiën (Bezoldiging
tijdens jaarlijkse vakantie met behoud van loon)
(C‑217/20, EU:C:2021:987, punt 33).
42      Zie arrest Hein (punt 41).
43      Zie arrest Hein (punt 43).
44      Zie arrest van 25 november 2021, job-medium (C‑233/20, EU:C:2021:960, punt 31 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Zie in die zin eveneens arrest van 21 november 2018, Viejobueno Ibáñez en de la Vara González (C‑245/17, EU:C:2018:934, punt 58).
45      Zie arresten van 10 juni 2010, Bruno e.a. (C‑395/08 en C‑396/08, EU:C:2010:329, punt 58 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 4 september 2025, Gnattai (C‑543/23, EU:C:2025:653, punten 33 en 34 en aldaar aangehaalde rechtspraak; hierna: „arrest Gnattai”).
46      Zie arrest van 7 april 2022, Ministero della Giustizia e.a. (Status van de Italiaanse vrederechters) [C‑236/20, EU:C:2022:263, punt 34; hierna: „arrest Ministero della Giustizia e.a. (Status van de Italiaanse vrederechters)”].
47      Zie met name arrest Ministero della Giustizia e.a. (Status van de Italiaanse vrederechters) (punt 54).
48      Zie met name arrest Ministero della Giustizia e.a. (Status van de Italiaanse vrederechters) (punt 52).
49      Zie arrest van 11 november 2015, Greenfield (C‑219/14, EU:C:2015:745, punt 57).
50      Zie arrest Del Cerro Alonso (punten 25, 28 en 29) en arrest van 8 september 2011, Rosado Santana (C‑177/10, EU:C:2011:557, punten 42, 55 en 58; hierna: „arrest Rosado Santana”). Zie, wat openbare onderwijsinstellingen betreft, arrest van 20 juni 2019, Ustariz Aróstegui (C‑72/18, EU:C:2019:516, punt 24), en arrest Gnattai (punt 37).
51      Zie punt 15 van deze conclusie.
52      Zie in dit verband arrest van 7 juli 2022, Zone de secours Hainaut-Centre (C‑377/21, EU:C:2022:530, punt 48).
53      Zie clausule 1, onder a), van de raamovereenkomsten en de preambule ervan. Zie eveneens de overwegingen 3, 11 en 23 van richtlijn 97/81 en overweging 14 van richtlijn 1999/70, die met name in het arrest Del Cerro Alonso (punt 36) en het arrest van 10 juni 2010, Bruno e.a. (C‑395/08 en C‑396/08, EU:C:2010:329, punten 29 en 30) aan bod komen.
54      Zie arrest Del Cerro Alonso (punt 38); arresten van 15 april 2008, Impact (C‑268/06, EU:C:2008:223, punten 114 en 115), en 10 juni 2010, Bruno e.a. (C‑395/08 en C‑396/08, EU:C:2010:329, punt 32), en arrest Rosado Santana (punt 44).
55      Zie arrest Ministero della Giustizia e.a. (Status van de Italiaanse vrederechters) (punt 35 en aldaar aangehaalde rechtspraak); arrest van 20 februari 2024, X (Geen motivering van de beëindiging)
[C‑715/20, EU:C:2024:139, punt 42; hierna: „arrest X (Geen motivering van de beëindiging]”, en arrest Gnattai (punt 42).
56      Zie arrest Rosado Santana (punten 38 en 41‑44).
57      Zie arrest van 22 februari 2024, Randstad Empleo e.a. (C‑649/22, EU:C:2024:156, punt 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
58      Zie arresten van 5 november 2014, Österreichischer Gewerkschaftsbund (C‑476/12, EU:C:2014:2332, punt 16), en 22 februari 2024, Randstad Empleo e.a. (C‑649/22 EU:C:2024:156, punt 44).
59      Zie arrest Ministero della Giustizia e.a. (Status van de Italiaanse vrederechters) (punt 38) en arrest van 27 juni 2024, Peigli (C‑41/23, EU:C:2024:554, punt 43). Zie, wat het begrip „arbeidsvoorwaarden” in de zin van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst inzake deeltijdarbeid betreft, arresten van 10 juni 2010 Bruno e.a. (C‑395/08 en C‑396/08, EU:C:2010:329, punt 42, met betrekking tot de pensioenen), en 19 oktober 2023, Lufthansa CityLine (C‑660/20, EU:C:2023:789, punten 41 en 42, met betrekking tot een extra vergoeding).
60      Zie met betrekking tot de raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd, arrest van 15 december 2022, Presidenza del Consiglio dei Ministri e.a. (Universitaire onderzoekers) (C‑40/20 en C‑173/20, EU:C:2022:985, punten 101 en 102 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en met betrekking tot de raamovereenkomst inzake deeltijdarbeid, arrest van 19 oktober 2023, Lufthansa CityLine (C‑660/20, EU:C:2023:789, punten 44 en 45 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
61      Zie punt 15 van deze conclusie. In dit verband komt het mij voor dat artikel 4, lid 1, van de uitvoeringsbepalingen van 2021, dat overeenstemt met artikel 3 van de uitvoeringsbepalingen van 2011, mijn analyse bevestigt, aangezien het voorziet in een verdeling van de lasten van de jaarlijkse vakanties met behoud van loon over de instellingen waar de leerkrachten in dienst zijn geweest.
62      Zie arrest van 17 maart 2021, Academia de Studii Economice din Bucureşti (C‑585/19, EU:C:2021:210, punten 45 en 46).
63      Zie de punten 62 en 63 van deze conclusie.
64      Zie punt 46 van deze conclusie.
65      Zie artikel 29 van kaderwet nr. 153/2017.
66      Zie naar analogie arrest van 5 juni 2018, Grupo Norte Facility (C‑574/16, EU:C:2018:390, punten 50 en 51).
67      Zie arrest van 5 mei 2022, Universiteit Antwerpen e.a. (C‑265/20, EU:C:2022:361, punt 53), en arrest X (Geen motivering van de beëindiging) (punt 58 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
68      Zie arrest van 5 mei 2022, Universiteit Antwerpen e.a. (C‑265/20, EU:C:2022:361, punt 54) en arrest X (Geen motivering van de beëindiging) (punt 59 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
69      Zie arresten van 8 november 1990, Gmurzynska-Bscher (C‑231/89, EU:C:1990:386, punten 19 en 20), en 30 oktober 2025, Tomann (C‑134/24, EU:C:2025:839, punt 66), en met betrekking tot het onder de verantwoordelijkheid van de nationale rechter geschetste feitelijke en wettelijke kader, arresten van 15 mei 2003, Salzmann (C‑300/01, EU:C:2003:283, punt 31); 30 november 2023, Ministero dell’Istruzione en INPS (C‑270/22, EU:C:2023:933, punt 34), en 13 november 2025, Oti (C‑525/23, EU:C:2025:877, punt 38).
70      Zie punt 38 van deze conclusie.
71      Zie arrest Del Cerro Alonso (punt 48); arrest van 20 juni 2019, Ustariz Aróstegui (C‑72/18, EU:C:2019:516, punten 25‑27), en beschikking van 10 juli 2025, Centro Servizi Culturali Santa Chiara (C‑823/24, EU:C:2025:584, punt 24).
72      Zie met betrekking tot de maaltijdvergoedingen eveneens de conclusie van advocaat-generaal Kokott in de zaak Grupo Norte Facility (C‑574/16, EU:C:2017:1022, punt 54) en in de zaak Montero Mateos (C‑677/16, EU:C:2017:1021, punt 49).
73      Zie naar analogie arrest van 5 november 2014, Österreichischer Gewerkschaftsbund (C‑476/12, EU:C:2014:2332, punten 20 en 21 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
74      Zie ook de beslissing van de Tribunal Vaslui waarnaar in punt 19 van deze conclusie wordt verwezen.
75      Zie ook artikel 150, lid 1, van het arbeidswetboek betreffende het recht op „een vakantievergoeding, die niet lager mag zijn dan het basisloon” voor de periode van de jaarlijkse vakantie.
76      Zie de punten 84 en 85 van deze conclusie.
77      Zie punt 38 van deze conclusie.
78      Zie arrest van 18 april 2024, Dumitrescu e.a./Commissie en Hof van Justitie (C‑567/22 P–C‑570/22 P, EU:C:2024:336, punten 65 en 66), en arrest Gnattai (punt 33).
79      Zie met name arrest Gnattai (punt 34 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
80      Zie het in punt 50 van deze conclusie in herinnering gebrachte uitleggingsbeginsel.
81      Zie in die zin arrest Gnattai (punt 35).
82      Zie punt 44 van deze conclusie.