Zaak T‑540/18
ASL Aviation Holdings
en
ASL Airlines (Ireland) Ltd
tegen
Europese Commissie
Arrest van het Gerecht (Zevende kamer – uitgebreid) van 23 februari 2022
„Niet-contractuele aansprakelijkheid – Mededinging – Internationale intra-EER-expreslevering van kleine pakketten – Concentratie – Besluit waarbij een concentratie onverenigbaar wordt verklaard met de interne markt – Nietigverklaring van het besluit bij arrest van het Gerecht – Algemene verwijzing naar andere stukken – Middelen of grieven die door een derde in een andere zaak zijn aangevoerd – In repliek aangevoerd bewijsmateriaal – Geen rechtvaardiging voor de vertraging – Niet-ontvankelijkheid – Voldoende gekwalificeerde schending van een rechtsregel die particulieren rechten toekent”
1.      Niet-contractuele aansprakelijkheid – Voorwaarden – Onrechtmatigheid – Voldoende gekwalificeerde schending van het mededingingsrecht van de Europese Unie – Beoordelingsmarge van de instelling bij de vaststelling van de handeling – Inaanmerkingneming daarvan door de Unierechter bij de beoordeling van de onwettigheid
(Art. 340, 2e alinea, VWEU)
(zie punten 35‑40)
2.      Niet-contractuele aansprakelijkheid – Voorwaarden – Onrechtmatigheid – Voldoende gekwalificeerde schending van een rechtsregel die particulieren rechten toekent – Rechtsregel die particulieren rechten toekent – Begrip – Rechtsregel die een andere particulier dan de verzoeker beschermt – Verzoeker die ervoor heeft gekozen niet aan een concentratieprocedure deel te nemen en zich beroept op schending van de rechten van verdediging van een onderneming die aan deze procedure heeft deelgenomen – Uitgesloten
[Art. 340, 2e alinea, VWEU; verordening nr. 139/2004 van de Raad, art. 18, lid 4; verordening nr. 802/2004 van de Commissie, art. 11, onder a) en b)]
(zie punten 42‑47)
3.      Gerechtelijke procedure – Inleidend verzoekschrift – Vormvereisten – Summiere uiteenzetting van de aangevoerde middelen – Middelen rechtens niet uiteengezet in het verzoekschrift – Algemene verwijzing naar andere stukken – Niet-ontvankelijkheid – Toelaatbaarheid van een verwijzing naar de stukken die bij dezelfde rechterlijke instantie in andere zaak zijn ingediend – Beoordeling per geval – Wezenlijke voorwaarde – Identiteit van partijen, in het bijzonder van verzoekende partij, in twee zaken
[Statuut van het Hof van Justitie, art. 21; Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, art. 76, onder d)]
(zie punten 54‑62)
4.      Gerechtelijke procedure – Overlegging van de bewijsstukken – Termijn – Tardieve bewijsaanbiedingen – Voorwaarden – Rechterlijke toetsing – Omvang
(Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, art. 85, leden 1 en 2)
(zie punten 66‑70)
Samenvatting
Het Gerecht wijst twee schadevorderingen van UPS en ASL Aviation Holdings af; de twee vennootschappen vorderden vergoeding van de economische schade die zij stelden te hebben geleden als gevolg van de onwettigheid van een besluit van de Commissie waarbij een aangemelde concentratie onverenigbaar met de interne markt was verklaard
Bij besluit van 30 januari 2013 (hierna: „litigieus besluit”)(1) heeft de Europese Commissie een aangemelde concentratie tussen United Parcel Service, Inc. (hierna: „UPS”) en TNT Express NV (hierna: „TNT”), twee ondernemingen die actief zijn op de markten van internationale expreslevering van kleine pakketten, onverenigbaar met de interne markt verklaard.
Terwijl UPS publiekelijk had aangekondigd van deze concentratie te zien, heeft zij bij het Gerecht beroep tot nietigverklaring van het litigieuze besluit ingesteld. Het Gerecht heeft dit beroep bij arrest van 7 maart 2017(2) toegewezen en het Hof heeft de door de Commissie tegen dat arrest ingestelde hogere voorziening bij arrest van 16 januari 2019(3) afgewezen.
Ondertussen had de Commissie een aangemelde concentratie tussen TNT en FedEx Corp. (hierna: „FedEx”), een concurrente van UPS, verenigbaar met de interne markt verklaard.(4)
Eind 2017 heeft UPS een beroep tot schadevergoeding ingediend tegen de Commissie, ter vergoeding van de economische schade die zij stelde te hebben geleden wegens de onwettigheid van het litigieuze besluit.(5) In 2018 hebben ook de vennootschappen ASL Aviation Holdings DAC en ASL Airlines (Ireland) Ltd (hierna samen: „ASL”) een beroep tot schadevordering ingediend. Zij hadden, voordat het litigieuze besluit was vastgesteld, handelsovereenkomsten met TNT gesloten die na de goedkeuring van de concentratie tussen UPS en TNT moesten worden uitgevoerd.(6)
Deze twee beroepen tot schadevergoeding zijn door de Zevende kamer (uitgebreid) van het Gerecht verworpen.
Beoordeling door het Gerecht
Verwerping van het door UPS ingestelde beroep tot schadevergoeding (zaak T‑834/17)
Met haar beroep tot schadevergoeding betoogde UPS dat de Commissie met de vaststelling van het litigieuze besluit voldoende gekwalificeerde schendingen van het Unierecht had begaan die tot de niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie konden leiden. Volgens UPS had de Commissie ten eerste tijdens de administratieve procedure haar procedurele rechten geschonden, ten tweede de motiveringsplicht geschonden en ten derde fouten gemaakt bij de inhoudelijke beoordeling van de aangemelde concentratie.
Vooraf herinnert het Gerecht eraan dat voor de niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie aan drie cumulatieve voorwaarden moet zijn voldaan, namelijk voldoende gekwalificeerde schending van een rechtsregel die particulieren rechten toekent, het bestaan van schade en rechtstreeks causaal verband tussen de schending en de geleden schade.
Met betrekking tot, in de eerste plaats, de bewering dat de procedurele rechten van UPS tijdens de administratieve procedure niet waren geëerbiedigd, verweet deze vennootschap de Commissie dat zij noch de eindversie van het econometrische model dat was gebruikt om de gevolgen van de aangemelde concentratie voor de prijzen te analyseren, noch de criteria voor de beoordeling van de uit deze concentratie voortvloeiende efficiëntieverbeteringen had meegedeeld. Voorts was UPS van mening dat de Commissie haar recht op toegang tot de door FedEx tijdens de administratieve procedure verstrekte inlichtingen had geschonden.
Wat betreft het feit dat de laatste versie van het door de Commissie gebruikte econometrische model niet was meegedeeld, merkt het Gerecht op dat de Commissie krachtens de toepasselijke regelgeving inderdaad verplicht was deze laatste versie ter kennis van UPS te brengen. Aangezien de Commissie op dit punt een zeer beperkte of zelfs geen beoordelingsmarge had, heeft zij de rechten van verdediging van UPS op voldoende gekwalificeerde wijze geschonden door haar dit model niet mee te delen. Gelet op de rechtspraak inzake de eerbiediging van de rechten van de verdediging en het arrest van het Hof van 16 januari 2019, kon deze schending van de rechten van UPS bovendien niet worden gerechtvaardigd door een vermeend gebrek aan duidelijkheid van het Unierecht, zoals de Commissie beweerde.
Het Gerecht verwerpt tevens het verweer van de Commissie dat aan de ontwikkeling van het econometrische model een uitgebreide correspondentie met UPS is voorafgegaan. Door niet de eindversie van het econometrische model mee te delen, heeft de Commissie zich namelijk niet alleen onttrokken aan een procedurele beperking die de legitimiteit en het eerlijke verloop van de concentratiecontroleprocedure van de Unie moet waarborgen, maar zij heeft UPS bovendien in een situatie geplaatst waarin zij een deel van de motivering van het litigieuze besluit niet kon begrijpen.
Wat daarentegen het feit betreft dat niet aan UPS was meegedeeld wat de criteria waren voor de beoordeling van de uit de aangemelde concentratie voortvloeiende efficiëntieverbeteringen, merkt het Gerecht op dat geen enkele voor concentraties geldende bepaling van het Unierecht de Commissie verplicht om vooraf in abstracto de specifieke criteria vast te stellen op basis waarvan zij wil erkennen dat een efficiencywinst als verifieerbaar kan worden beschouwd. In die omstandigheden is het betoog van UPS om aan te tonen dat de Commissie haar de specifieke criteria en de bewijsdrempels diende mee te delen die zij wilde toepassen om te bepalen of elk van de aangevoerde efficiëntieverbeteringen kon worden geverifieerd, rechtens ongegrond.
Het Gerecht verwerpt daarenboven het betoog inzake schending door de Commissie van het recht van UPS op toegang tot bepaalde documenten die FedEx tijdens de administratieve procedure aan de Commissie had verstrekt. Daar UPS haar toegangsrechten niet tijdig en op de door de toepasselijke wetgeving voorgeschreven wijze had uitgeoefend (zij had de raadadviseur-auditeur niet aangezocht), voldeed zij namelijk niet aan de voorwaarden voor vergoeding van de schade die zij zou hebben geleden als gevolg van de schending van die rechten.
Met betrekking tot, in de tweede plaats, de gestelde schending van de motiveringsplicht door de Commissie, herinnert het Gerecht eraan dat een ontoereikende motivering van een handeling van de Unie in beginsel op zich niet tot aansprakelijkheid van de Unie kan leiden.
Met betrekking tot, in de derde plaats, het argument van UPS dat er bij de inhoudelijke beoordeling van de aangemelde concentratie fouten zijn gemaakt, bevestigt het Gerecht dat de Commissie weliswaar bepaalde fouten heeft gemaakt, maar merkt het op dat deze fouten geen voldoende gekwalificeerde schendingen van het Unierecht vormen om tot de niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie te kunnen leiden. In dit verband verduidelijkt het Gerecht dat de Commissie weliswaar, in strijd met haar eigen regels (Beste praktijken voor de overlegging van economisch bewijs), een econometrisch model heeft gebruikt dat aanzienlijk afweek van de normale praktijk op het gebied van de economie, maar dat zij bij de definitie van dat model over een aanzienlijke beoordelingsmarge beschikte. Bovendien is de Commissie bij de uitvoering van haar analyse van de gevolgen van de aangemelde concentratie niet uitsluitend uitgegaan van dat econometrische model, maar heeft zij tevens de kenmerken van de betrokken markt in het algemeen geanalyseerd, en de aard en de kenmerken van die markt en de gevolgen van de voorgenomen concentratie duidelijk gemaakt.
In de laatste plaats komt het Gerecht tot de slotsom dat UPS er niet in is geslaagd aan te tonen dat er sprake was van kennelijke en ernstige fouten bij de beoordeling of de verbeteringen van de efficiëntie of de concurrentiepositie van FedEx in het concentratieproject konden worden geverifieerd, noch van enige aanwijzing waaruit zou kunnen blijken dat het besluit betreffende de transactie tussen FedEx en TNT en het litigieuze besluit ongelijk zijn behandeld.
Na aldus te hebben vastgesteld dat de voldoende gekwalificeerde schending van de procedurele rechten van UPS tijdens de administratieve procedure beperkt was tot het feit dat de laatste versie van het econometrische model dat door de Commissie is gebruikt om de gevolgen van de aangemelde concentratie voor de prijzen te analyseren niet was meegedeeld, onderzoekt het Gerecht vervolgens of er een rechtstreeks causaal verband bestond tussen deze onrechtmatigheid en de door UPS gestelde schade. Deze schade zou bestaan in, ten eerste, de kosten in verband met haar deelname aan de procedure ter controle van de aangemelde concentratie tussen FedEx en TNT, ten tweede, de betaling van de contractuele vergoeding na de beëindiging van de overeenkomst met TNT en, ten derde, winstderving wegens de onmogelijkheid om de fusieovereenkomst uit te voeren.
Om te beginnen stelt het Gerecht wat betreft de kosten in verband met de deelname van UPS aan de procedure ter controle van de aangemelde concentratie tussen FedEx en TNT vast dat deze deelname kennelijk het gevolg was van de vrije keuze van UPS. De schending van de procedurele rechten van UPS in de procedure ter controle van de concentratie tussen haarzelf en TNT kan dus niet worden beschouwd als de doorslaggevende oorzaak van de kosten die zij heeft gemaakt om deel te nemen aan de procedure ter controle van de concentratie tussen FedEx en TNT. Aangezien de betaling van de beëindigingsvergoeding aan TNT haar oorsprong vond in een contractuele verplichting die voortvloeide uit de bepalingen van de fusieovereenkomst tussen UPS en TNT, konden de onrechtmatigheden in het litigieuze besluit evenmin de doorslaggevende oorzaak zijn voor de betaling van die vergoeding aan TNT.
Wat ten slotte de vermeende winstderving van UPS betreft, merkt het Gerecht op dat niet kan worden verondersteld dat de concentratie tussen haar en TNT zonder schending van de procedurele rechten van UPS in de procedure ter controle van deze concentratie verenigbaar met de interne markt zou zijn verklaard. Overigens heeft UPS aangetoond noch elementen overgelegd op basis waarvan het Gerecht tot de slotsom kan komen dat de Commissie die concentratie, zonder die schending, wel verenigbaar met de interne markt zou hebben verklaard. Bovendien heeft het feit dat UPS onmiddellijk na de aankondiging van het litigieuze besluit van de voorgenomen concentratie heeft afgezien tot gevolg gehad dat elk rechtstreeks causaal verband tussen de vastgestelde onwettigheid en de gestelde schade is verbroken.
Gelet op het voorgaande komt het Gerecht tot de slotsom dat UPS niet heeft aangetoond dat de schending van haar procedurele rechten in de procedure ter controle van de concentratie tussen haarzelf en TNT de doorslaggevende oorzaak van de gestelde schade was. Derhalve wijst het UPS’ beroep tot schadevergoeding in zijn geheel af.
Verwerping van het door ASL ingestelde beroep tot schadevergoeding (zaak T‑540/18)
Het door ASL ingestelde beroep tot schadevergoeding strekte tot vergoeding van de vermeende winstderving als gevolg van de onmogelijkheid om wegens het litigieuze besluit de met TNT gesloten marketingovereenkomsten uit te voeren. Ter staving van dit verzoek heeft ASL aangevoerd dat de Commissie haar grondrechten en die van UPS had geschonden en ernstige en kennelijke fouten had gemaakt bij de beoordeling van de aangemelde concentratie tussen UPS en TNT.
In de eerste plaats stelt het Gerecht vast dat ASL zich niet als grondslag voor haar eigen schadevordering kan beroepen op schending van de rechten van verdediging van UPS in het kader van de procedure ter controle van de concentratie tussen laatstgenoemde en TNT. Volgens vaste rechtspraak van het Gerecht is het namelijk noodzakelijk dat de bescherming die wordt geboden door de regel waarop een beroep tot schadevergoeding is gebaseerd, doeltreffend is voor de persoon die zich erop beroept, en dat deze persoon dus behoort tot de personen aan wie de betrokken regel rechten toekent.
In de tweede plaats verwerpt het Gerecht het betoog van ASL dat de Commissie, in het kader van de procedure ter controle van de concentratie tussen UPS en TNT, haar grondrechten en met name het in artikel 41 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie neergelegde recht op behoorlijk bestuur heeft geschonden. In dit verband benadrukt het Gerecht dat ASL zich niet op vermeende schending door de Commissie van haar fundamentele rechten in het kader van die procedure kon beroepen, omdat zij vrijwillig van deelname aan deze procedure had afgezien.
In de derde plaats verklaart het Gerecht het middel inzake ernstige en kennelijke fouten van de Commissie bij de beoordeling van de concentratie tussen UPS en TNT niet-ontvankelijk, aangezien ASL op dat punt louter had verwezen naar het verzoekschrift dat door UPS in zaak T‑834/17 was ingediend.
Gelet op een en ander heeft het Gerecht, na de vaststelling dat ASL niet heeft aangetoond dat het litigieuze besluit voldoende gekwalificeerde schendingen van het Unierecht bevatte, haar beroep ongegrond verklaard.
1      Besluit C(2013) 431 van 30 januari 2013 waarbij een concentratie onverenigbaar wordt verklaard met de interne markt en de werking van de EER-overeenkomst (zaak COMP/M.6570 – UPS/TNT Express).
2      Arrest van 7 maart 2017, United Parcel Service/Commissie (T‑194/13, EU:T:2017:144).
3      Arrest van 16 januari 2019, Commissie/United Parcel Service (C‑265/17 P, EU:C:2019:23).
4      Besluit van 8 januari 2016 waarbij een concentratie verenigbaar wordt verklaard met de interne markt en de werking van de EER-overeenkomst (Zaak M.7630 — FedEx/TNT Express), waarvan een samenvatting is gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie (PB 2016, C 450, blz. 12).
5      Zaak T‑834/17, United Parcel Service/Commissie.
6      ASL Aviation Holdings en ASL Airlines (Ireland) / Commissie