62021CJ0436
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tmien Awla)
6 ta’ Ottubru 2022 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Trasport bl-ajru – Regolament (KE) Nru 261/2004 – Artikolu 3(1)(a) – Kamp ta’ applikazzjoni – Artikolu 2(f) sa (h) – Kunċett ta’ ‘biljett’ – Kunċett ta’ ‘riservazzjoni’ – Kunċett ta’ ‘titjira konnessa’ – Riservazzjoni permezz ta’ aġenzija tal-ivjaġġar – Artikolu 7 – Kumpens tal-passiġġieri tal-ajru fil-każ ta’ dewmien twil ta’ titjira – Operazzjoni ta’ trasport komposta minn diversi titjiriet operati minn trasportaturi tal-ajru effettivi separati – Titjira konnessa bi tluq minn ajruport li jinsab fi Stat Membru, b’waqfa fl-Isvizzera u b’destinazzjoni finali f’pajjiż terz”
Fil-Kawża C‑436/21,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari abbażi tal-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja), permezz ta’deċiżjoni tat-22 ta’ Ġunju 2021, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fil-15 ta’ Lulju 2021, fil-proċedura
flightright GmbH
vs
American Airlines Inc.,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (it-Tmien Awla),
komposta minn N. Jääskinen, President tal-Awla, M. Safjan u N. Piçarra (Relatur), Imħallfin,
Avukat Ġenerali: T. Ćapeta,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal flightright GmbH, minn M. Michel u R. Weist, Rechtsanwälte,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn G. Braun, G. Wilms u N. Yerrell, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstemgħet l-Avukata Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 2, 3 u 7 tar-Regolament (KE) Nru 261/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Frar 2004 li jistabbilixxi regoli komuni dwar il-kumpens u l-assistenza għal passiġġieri fil-każ li ma jitħallewx jitilgħu u ta’ kanċellazzjoni jew dewmien twil ta’ titjiriet, u li li jħassar ir-Regolament (KEE) Nru 295/91 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 8, p. 10), kif ukoll tal-Artikolu 2 u tal-Anness tal-Ftehim bejn il-Komunità Ewropea u l-Konfederazzjoni Svizzera dwar it-Trasport bl-Ajru, iffirmat fil-Lussemburgu fil-21 ta’ Ġunju 1999 u approvat f’isem il-Komunità Ewropea permezz tad-Deċiżjoni 2002/309/CE, Euratom tal-Kunsill u tal-Kummissjoni dwar il-ftehim dwar kooperazzjoni xjentifika u teknoloġika, ta’ l-4 ta’ April 2002 dwar il-konklużjoni tas-seba’ Ftehim mal-Konfederazzjoni Svizzera (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 41, p. 89, bir-rettifika fil-ĠU 2015, L 210, p. 38), kif emendat bid-Deċiżjoni Nru 1/2017 tal-Kumitat Konġunt dwar it-Trasport bl-Ajru bejn l-Unjoni Ewropea u l-Iżvizzera stabbilit permezz ta’ dan il-ftehim, tad-29 ta’ Novembru 2017 (ĠU 2017, L 348, p. 46) (iktar ’il quddiem il-“Ftehim KE-Svizzera”).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn flightright GmbH, kumpannija ta’ assistenza legali lill-passiġġieri tal-ajru, u American Airlines Inc., trasportatur tal-ajru, fir-rigward ta’ kumpens abbażi tar-Regolament Nru 261/2004, mitlub minħabba dewmien twil ta’ titjira mill-wasla fid-destinazzjoni finali.
Il-kuntest ġuridiku
3
Il-premessa 1 tar-Regolament Nru 261/2004 tistipula:
“Azzjoni mil-Komunità fil-qasam ta’ transport permezz ta’ l-ajru għandha jkollha l-iskop, fost affarijiet oħrajn, li tassigura livell ogħli ta’ protezzjoni għall-passiġġieri. ’Il fuq minn dan, konsiderazzjoni sħiħa għandha tiġi meħuda tal-ħtiġijiet ta’ protezzjoni tal-konsumatur b’mod ġenerali.”
4
Intitolat “Definizzjonijiet”, l-Artikolu 2 ta’ dan ir-regolament jipprovdi:
“Għall-iskopijiet ta’ dan ir-Regolament:
[…]
b)
‘trasportatur ta’ l-ajru li jopera [effettiv]’, ifisser trasportatur ta’ l-ajru li jwettaq jew li għandu l-ħsieb li jwettaq titjira taħt kuntratt ma’ passiġġier jew f’isem persuna oħra, legali jew naturali, li għandha kuntratt ma’ dak il-passiġġier;
[…]
d)
‘operatur tat-tour’, ifisser, bl-eċċezzjoni ta’ trasportatur ta’ l-ajru, organizzatur fis-sens ta’ l-Artikolu 2, il-punt 2, tad-[Direttiva tal-Kunsill tat-13 ta’ Ġunju 1990 dwar il-vjaġġi kollox kompriż (package travel), il-vaganzi kollox kompriż u t-tours kollox kompriż (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 10, p. 132)];
[…]
f)
‘biljett’, ifisser dokument validu li jagħti intitolament għal transport jew xi ħaġa ekwivalenti mhux fil-forma ta’ karta, inkluża forma elettronika, maħruġ jew awtorizzat mil-trasportatur ta’ l-ajru jew l-aġent awtorizzat tiegħu;
g)
‘reżervazzjoni’ tfisser il-fatt li l-passiġġier għandu biljett, jew prova oħra, li tindika li r-reżervazzjoni ġiet aċċettata u rreġistrata, mil-trasportatur ta’ l-ajru jew mill-operatur tat-tour;
h)
‘destinazzjoni finali’, ifisser id-destinazzjoni fuq il-biljett ippreżentat fil-post taċ-check-in jew, fil-każ ta’ titjiriet konnessi direttament, id-destinazzjoni ta’ l-aħħar titjira; […]
[…]”.
5
L-Artikolu 3 tal-imsemmi regolament, intitolat “Skop [Kamp ta’ applikazzjoni]”, jipprevedi, fil-paragrafu (1) tiegħu:
“Dan ir-Regolament għandu japplika:
a)
għal passiġġieri li jitilqu minn ajruport li jinstab fit-territorju ta’ Stat Membru għal liema japplika t-Trattat;
[…]”.
6
L-Artikolu 7 tal-istess regolament, intitolat “Dritt għall-kumpens”,]”, jipprovdi, fil-paragrafu (1) tiegħu:
“Fejn referenza hi magħmula għal dan l-Artikolu, passiġġieri għandhom jirċievu kumpens li jammonta għal:
a)
EUR 250 għat-titjiriet kollha ta’ 1500 kilometru jew inqas;
b)
EUR 400 għat-titjiriet intra-Komunitarji kollha ta’ aktar minn 1500 kilometru, u għat-titjiriet oħrajn kollha bejn 1500 u 3500 kilomentru [kilometru];
ċ)
EUR 600 għat-titjiriet kollha li ma jaqawx taħt (a) jew (b).
[…]”.
7
Skont kliem l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 261/2004, intitolat “Dritt għal rimedju”:
“F’każijiet fejn trasportatur ta’ l-ajru li jopera [effettiv] jħallas kumpens jew jilħaq l-obbligazzjonijiet oħra li għandu d-dmir iwettaq taħt dan ir-Regolament, l-ebda dispożizzjoni ta’ dan ir-Regolament ma jista’ jiġi interpretat li jirrestrinġi d-dritt tiegħu li jfittex kumpens minn kwalunkwe persuna, inklużi partijiet terzi, skond il-liġi applikabbli. Partikolarment, dan ir-Regolament m’għandu bl-ebda mod jirrestrinġi d-dritt tal-trasportatur ta’ l-ajru li jopera biex ifittex rimbors minn operatur tat-tour jew persuna oħra ma’ liema l-trasportatur ta’ l-ajru li jopera għandu kuntratt […]”.
It-tilwima fil-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
8
Sabiex tivjaġġa, fil-25 ta’ Lulju 2018, minn Stuttgart (il-Ġermanja) lejn Kansas City (l-Istati Uniti), passiġġiera kkonkludiet, ma aġenzija tal-ivjaġġar, kuntratt ma aġent li ħa l-forma ta’ biljett elettroniku uniku għal, minn naħa, titjira minn Stuttgart sa Zurich (l-Isvizzera), operata minn Swiss International Air Lines AG, u, min-naħa l-oħra, żewġ titjiriet minn, rispettivament, Zurich lejn Philadelphia (l-Istati Uniti) u Philadelphia lejn Kansas City, operati minn American Airlines. In-numru ta’ dan il-biljett kien jidher fuq il-boarding passes relatati ma dawn it-titjiriet. Barra minn hekk, mill-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-imsemmi biljett kien jindika lill-American Airlines bħala l-fornitur tas-servizzi u kien jinkludi numru ta’ riservazzjoni (“Filekey”) uniku relatat ma dan il-vjaġġ kollu. L-aġenzija tal-ivvjaġġar ħarġet fattura li tindika “prezz għall-utent” uniku għal dan il-vjaġġ kollu, kif ukoll għat titjira lura minn Kansas City lejn Stuttgart, b’waqfiet f’Chicago (l-Istati uniti) u Londra (ir-Renju Unit).
9
Filwaqt li t-titjiriet minn, rispettivament, Stuttgart lejn Zurich u minn Zurich lejn Philadelphia żvolġew ruħhom kif previst, f’dik minn Philadelphia lejn Kansas City kien hemm dewmien ta’ iktar minn erba’ sigħat fil-wasla.
10
Quddiem il-qrati Ġermaniżi, flightright, li lilha ġew ittrasferiti d-drittijiet li jinsiltu minn dan id-dewmien, titlob li American Airlines tħallas kumpens ta’ EUR 600, abbażi tal-Artikolu 7(1)(c) tar-Regolament Nru. 261/2004.
11
Iċ-ċaħda tar-rikors fl-ewwel istanza ġiet ikkonfermata fl-appell mil-Landgericht Stuttgart (il-Qorti Reġjonali ta’ Stuttgart, il-Ġermanja), li qieset li American Airlines ma kinitx it-trasportatur tal-ajru effettiv li opera titjira bi tluq minn territorju ta’Stat Membru, b’tali mod li r-Regolament Nru 261/2004 ma huwiex applikabbli għaliha u, b’konsegwenza ta’ dan, ma huwa dovut ebda kumpens abbażi ta’ dan ir-regolament. Skont dik il-qorti, ma hemm xejn li jindika li l-konvenuta fil-kawża prinċipali kienet impenjat ruħha li twettaq it-trasport tal-passiġġiera kkonċernata minn Stuttgart sa Kansas City, u lanqas li hija kienet inkarigat ruħha minn dan it-trasport f’eżekuzzjoni ta’ ftehim ta’ code sharing.
12
Flightright għalhekk appellat għal reviżjoni quddiem il-qorti tar-rinviju, il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja), li tqis li s-soluzzjoni tat-tilwima tiddependi fuq l-interpretazzjoni tal-Artikoli 2, 3 u 7 tar-Regolament Nru 261/2004 kif ukoll, eventwalment, tal-Ftehim KE-Svizzera.
13
Fl-ewwel lok, dik il-qorti tosserva li, f’dan il-każ, dan ir-regolament japplika, konformement mal-Artikolu 3(1)(a) tiegħu, jekk it-tliet titjiriet inkwistjoni li jifformaw it-trasport minn Stuttgart lejn Kansas City għandhomx jinftehmu bħala “unità”, fis-sens tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, b’mod partikolari tas-sentenzi tal-31 ta’ Mejju 2018, Wegener (C‑537/17, EU:C:2018:361), u tal-11 ta’ Lulju 2019, České aerolinie (C‑502/18, EU:C:2019:604).
14
Skont il-qorti tar-rinviju, anki jekk minn din il-ġurisprudenza jirriżulta li żewġ titjiriet jew diversi titjiriet li kienu s-suġġett ta’ riservazzjoni unika għandhom, inkwantu titjira konnessa, jitqiesu bħala ħaġa waħda għall-finijiet tad-dritt għall-kumpens previst fir-Regolament Nru 261/2004, madankollu tqum il-kwistjoni dwar jekk, sabiex jitqies li hemm riservazzjoni unika, huwiex biżżejjed li aġenzija tal-ivjaġġar tgħaqqad titjiriet operati minn trasportaturi tal-ajru differenti f’operazzjoni ta’ trasport waħda u unika, li toħroġ fattura bil-prezz totali lill-passiġġier u li toħroġ biljett elettroniku uniku, jew jekk, għal dan il-għan, hijiex meħtieġa wkoll l-eżistenza ta’ relazzjoni ġuridika partikolari bejn dawn it-trasportaturi.
15
Dik il-qorti iktar ixxaqleb li tqis, minn naħa, li riservazzjoni bi prezz uniku li tittraduċi ruħha fil-ħruġ ta’ biljett uniku għat-titjiriet kollha inkwistjoni hija suffiċjenti sabiex jiġi kkonstatat li dawn it-titjiriet huma s-suġġett ta’ “riservazzjoni unika”, fis-sens tal-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 13 ta’ din is-sentenza, u, min-naħa l-oħra, li mill-Artikolu 2(f) u (g) tar-Regolament Nru 261/2004 jirriżulta li passiġġier għandu d-dritt li jikseb kumpens akkarigu ta’ trasportatur tal-ajru effettiv meta dan tal-aħħar, mingħajr ma pparteċipa fir-riservazzjoni jew fil-konferma tagħha, jippermetti li aġent jew operatur tat-tour jaċċetta u jirreġistra tali riservazzjoni. L-imsemmija qorti tqis li din l-interpretazzjoni hija konformi mal-għan li jiġi ggarantit livell għoli ta’ protezzjoni tal-passiġġieri, previst fil-premessa 1 ta’ dan ir-regolament, li jiffavorixxi b’dan il-mod il-fiduċja ta’ dawk li jużaw, meta jixtru l-biljetti, is-servizzi ta’ aġent awtorizzat mit-trasportatur tal-ajru.
16
Fit-tieni lok, fil-każ fejn dawn id-dispożizzjonijiet għandhom jingħataw l-interpretazzjoni opposta, il-qorti tar-rinviju tosserva li jekk, minn tal-inqas, iż-żewġ titjiriet inkwistjoni operati minn American Airlines, jiġifieri dawk minn, rispettivament, Zurich lejn Philadelphia u minn Philadelphia lejn Kansas City, għandhom jinftehmu bħala titjira konnessa, tqum il-kwistjoni dwar jekk ir-Regolament Nru 261/2004 huwiex applikabbli fil-każ ta’ titjira bi tluq mill-Isvizzera lejn pajjiż terz.
17
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Jekk aġenzija tal-ivvjaġġar tgħaqqad titjiriet ta’ konnessjoni minn operaturi [trasportaturi] tal-ajru differenti f’operazzjoni ta’ trasport waħda, toħroġ fattura lill-passiġġier fir-rigward tal-prezz sħiħ u toħroġ biljett elettroniku uniku għall-vjaġġ, dawn jikkwalifikaw bħala titjiriet konnessi direttament fis-sens tal-Artikolu 2(h) tar-Regolament [Nru 261/2004], jew għandu jkun hemm ukoll relazzjoni legali speċifika bejn l-operaturi tal-ajru [effettivi]?
2)
Jekk għandu jkun hemm relazzjoni legali speċifika bejn l-operaturi tal-ajru [effettivi]:
Huwa suffiċjenti jekk żewġ titjiriet ta’ konnessjoni suċċessivi, li għandhom jiġu operati mill-istess operatur tal-ajru, jiġu kkombinati f’riservazzjoni tat-tip deskritt fid-domanda 1?
3)
Jekk għat-tieni domanda tingħata risposta fil-pożittiv::
L-Artikolu 2 tal-[Ftehim KE-Svizzera] u r-referenza għar-Regolament [Nru 261/2004] [li jinsab] fl-Anness [ta’ dan il-ftehim] għandhom jiġu interpretati fis-sens li [dan ir-regolament] japplika wkoll għal passiġġieri li jitilgħu abbord titjira lejn pajjiż terz f’ajruport fl-Isvizzera?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel domanda
18
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 2(h) tar-Regolament Nru 261/2004 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-kunċett ta’ “titjira konnessa” ikopri operazzjoni ta’ trasport komposta minn diversi titjiriet, operati minn trasportaturi tal-ajru effettivi separati li ma humiex marbutin minn relazzjoni legali speċifika, meta dawn it-titjiriet ikun ġew magħquda minn aġenzija tal-ivjaġġar li tkun iffatturat prezz totali u ħarġet biljett uniku għal din l-operazzjoni, b’tali mod li passiġġier bi tluq minn ajruport li jinsab fit-territorju ta’Stat Membru u li jkun vittma ta’ dewmien twil fil-wasla fid-destinazzjoni tal-aħħar titjira jista’ jinvoka d-dritt għal kumpens abbażi tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament.
19
L-Artikolu 2(h) ta’ dan ir-regolament jiddefinixxi l-kunċett ta’ “destinazzjoni finali” bħala dik li tidher fuq il-biljett ippreżentat fil-post taċ-check-in jew, fil-każ ta’ titjiriet konnessi, id-destinazzjoni tal-aħħar titjira tal-passiġġier ikkonċernat (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas-26 ta’ Frar 2013, Folkerts, C‑11/11, EU:C:2013:106, punti 34 u 35, kif ukoll tal-31 ta’ Mejju 2018, Wegener, C‑537/17, EU:C:2018:361, punt 17).
20
Il-kunċett ta’ “titjira konnessa”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, għandu jinftiehem bħala li jagħmel riferiment għal żewġ jew għal diversi titjiriet li jikkostitwixxu vjaġġ wieħed għall-finijiet tad-dritt għal kumpens tal-passiġġieri previst fir-Regolament Nru 261/2004. Dan huwa l-każ meta żewġ titjiriet jew diversi titjiriet kienu s-suġġett ta’ riservazzjoni unika (sentenza tal-31 ta’ Mejju 2018, Wegener, C‑537/17, EU:C:2018:361, punti 18 u 19).
21
Il-kunċett ta’ “riservazzjoni” huwa ddefinit fl-Artikolu 2(g) tar-Regolament Nru 261/2004 bħala “il-fatt li l-passiġġier għandu biljett, jew prova oħra, li tindika li r-reżervazzjoni ġiet aċċettata u rreġistrata, mil-trasportatur ta’ l-ajru jew mill-operatur tat-tour”. Din l-aċċettazzjoni u din ir-reġistrazzjoni jistgħu jitwettqu kemm mit-trasportatur tal-ajru kif ukoll minn operatur tat-tour, fis-sens tal-punt d) ta’ dan l-artikolu. Il-kunċett ta’ “biljett”, fis-sens tal-Artikolu 2(f) ta’ dan ir-regolament jinkludi kull element materjali jew mhux materjali li jagħti lill-passiġġier dritt għat-trasport (digriet tal-11 ta’ Ottubru 2021, Vueling Airlines, C‑686/20, mhux ippubblikat, EU:C:2021:859, punt 28), maħruġ jew awtorizzat jew minn trasportatur tal-ajru, jew minn aġent awtorizzat ta’ dan tal-aħħar.
22
Dawn il-kunċetti għandhom, fl-interess ta’ livell għoli ta’ protezzjoni tal-passiġġieri, imsemmi fil-premessa 1 tar-Regolament Nru 261/2004, jiġu interpretati b’mod wiesa’ (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tad-19 ta’ Novembru 2009, Sturgeon et, C‑402/07 u C‑432/07, EU:C:2009:716, punt 45, kif ukoll tal-4 ta’ Ottubru 2012, Finnair, C‑22/11, EU:C:2012:604, punt 23).
23
Għalhekk, f’dak li jirrigwarda titjira konnessa, fis-sens tal-Artikolu 2(h) tar-Regolament Nru 261/2004, l-applikabbiltà ta’ dan ir-regolament għandha tiġi evalwata fid-dawl tal-post tat-tluq inizjali u tad-destinazzjoni finali ta’ din it-titjira. Peress li l-imsemmi regolament japplika, abbażi tal-Artikolu 3(1)(a) tiegħu, b’mod partikolari għall-passiġġieri bi tluq minn ajruport li jinsab fit-territorju ta’Stat Membru, titjira konnessa mwettqa bi tluq minn tali ajruport taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-istess regolament (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-11 ta’ Lulju 2019, České aerolinie, C‑502/18, EU:C:2019:604, punti 16 sa 18).
24
F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-passiġġiera inkwistjoni fit-tilwima fil-kawża prinċipali kellha biljett elettroniku uniku, maħruġ minn aġenzija tal-ivvjaġġar, u dan ippermettilha twettaq vjaġġ minn Stuttgart sa Kansas City permezz ta’ tliet titjiriet suċċessivi, u li n-numru ta’ dan il-biljett kien ġie riprodott fuq il-boarding passes relatati ma dawn it-titjiriet. Barra minn hekk, mill-proċess li jinsab għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-imsemmi biljett kien jindika fornitur wieħed tas-servizzi, jiġifieri American Airlines, u numru ta’ riservazzjoni (“Filekey”) unika fir-rigward ta’ dan il-vjaġġ kollu, li fir-rigward tiegħu ġie ffatturat prezz totali.
25
Huwa paċifiku li kienet biss l-aħħar titjira, li twettqet kompletament barra mit-territorju tal-Unjoni, li kienet affettwata minn dewmien ta’ iktar minn erba’ sigħat fil-wasla. Sabiex jiġi ddeterminat jekk passiġġiera, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tistax tikseb kumpens għal dan id-dewmien, b’applikazzjoni tar-Regolament Nru 261/2004, għandu għalhekk jiġi vverifikat jekk, konformement mal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 20 ta’ din is-sentenza, din l-aħħar titjira għandhiex titqies bħala li tifforma parti minn titjira konnessa, fis-sens tal-Artikolu 2(h) ta’ dan ir-regolament, li għandha l-punt tat-tluq tagħha f’ajruport li jinsab fit-territorju ta’Stat Membru.
26
F’dan ir-rigward, bla ħsara għall-verifiki li għandhom jitwettqu mill-qorti tar-rinviju, jidher li l-passiġġiera inkwistjoni fil-kawża prinċipali kellha biljett, fis-sens tal-Artikolu 2(f) tar-Regolament Nru 261/2004, li jikkostitwixxi l-prova li r-riservazzjoni għall-vjaġġ kollu tagħha minn Stuttgart sa Kansas City ġiet aċċettata u rreġistrata minn operatur tat-tour, hekk kif jipprevedi l-punt (g) ta’ dan l-artikolu. Tali operazzjoni ta’ trasport għandha titqies bħala li hija msejsa fuq riservazzjoni unika u, konsegwentement, bħala “titjira konnessa”, fis-sens tal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 20 ta’ din is-sentenza.
27
Huwa minnu li, hekk kif tindika l-qorti tar-rinviju, it-titjiriet li kienu jiffurmaw l-operazzjoni ta’ trasport inkwistjoni fil-kawża prinċipali kienu operati minn trasportaturi tal-ajru effettivi separati, jiġifieri Swiss International Air Lines u American Airlines, mingħajr ebda relazzjoni legali speċifika bejniethom.
28
Madankollu, ebda dispożizzjoni tar-Regolament Nru 261/2004 ma tissuġġetta l-klassifikazzjoni ta’ titjira konnessa għall-eżistenza ta’ relazzjoni legali speċifika bejn it-trasportaturi tal-ajru effettivi li joperaw, jekk ikun il-każ, it-titjiriet li jikkomponuha (ara, b’analoġija, is-sentenza tal-31 ta’ Mejju 2018, Wegener, C‑537/17, EU:C:2018:361, punt 22).
29
Tali rekwiżit addizzjonali jkun, barra minn hekk, imur kontra l-għan li jiġi ggarantit livell għoli ta’ protezzjoni tal-passiġġieri, imfittex minn dan ir-regolament, hekk kif stipulat fil-premessa 1 tiegħu, sa fejn dan x’aktarx ikun jillimita d-drittijiet mogħtija lill-passiġġieri mill-imsemmi regolament, fosthom, b’mod partikolari, id-dritt għal kumpens abbażi tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 261/2004, meta huma jġarrbu, fil-wasla, dewmien twil fit-titjira tagħhom, jiġifieri dewmien ta’ tliet sigħat jew iktar (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tad-19 ta’ Novembru 2009, Sturgeon et, C‑402/07 u C‑432/07, EU:C:2009:716, punti 60 u 61, u tat-23 ta’ Ottubru 2012, Nelson et, C‑581/10 u C‑629/10, EU:C:2012:657, punti 34 u 40).
30
Fl-aħħar, għandu jitfakkar li, konformement mal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 261/2004, it-trasportaturi tal-ajru effettivi li jkunu operaw it-titjiriet li jifformaw it-titjira konnessa inkwistjoni jistgħu jitolbu kumpens mingħand operatur tat-tour jew mingħand persuna oħra li magħha huma jkunu kkonkludew kuntratt, konformement mad-dritt nazzjonali applikabbli. Għalhekk, dan ir-regolament ma jipprekludix lit-trasportatur tal-ajru effettiv li kellu jħallas il-kumpens previst mill-imsemmi regolament milli jieħu azzjoni, sabiex jikseb kumpens għall dan l-oneru finanzjarju, b’mod partikolari kontra l-persuna li permezz tagħha nħarġu l-biljetti, fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza tal-obbligi ta’ din tal-aħħar (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-21 ta’ Diċembru 2021, Azurair et, C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 u C‑270/20, EU:C:2021:1038, punt 61 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
31
Fid-dawl tal-motivi esposti iktar ’il fuq, ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 2(h) tar-Regolament Nru 261/2004 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-kunċett ta’ “titjira konnessa” ikopri operazzjoni ta’ trasport komposta minn diversi titjiriet, operati minn trasportaturi tal-ajru effettivi separati li ma humiex marbutin minn relazzjoni legali speċifika, meta dawn it-titjiriet ikun ġew magħquda minn aġenzija tal-ivjaġġar li tkun iffatturat prezz totali u ħarġet biljett uniku għal din l-operazzjoni, b’tali mod li passiġġier bi tluq minn ajruport li jinsab fit-territorju ta’ Stat Membru u li jkun vittma ta’ dewmien twil fil-wasla fid-destinazzjoni tal-aħħar titjira jista’ jinvoka d-dritt għal kumpens abbażi tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament.
Fuq it-tieni u t-tielet domanda preliminari
32
Fid-dawl tar-risposta mogħtija għall-ewwel domanda, ma hemmx lok li tingħata risposta għat-tieni u t-tielet domanda preliminari.
Fuq l-ispejjeż
33
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din tal-aħħar li għandha tiddeċiedi dwar l-ispejjeż, L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni ta’ osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux ikunu s-suġġett ta’ ħlas lura.
għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (it-Tmien Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 2(h) tar-Regolament (KE) Nru 261/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Frar 2004 li jistabbilixxi regoli komuni dwar il-kumpens u l-assistenza għal passiġġieri fil-każ li ma jitħallewx jitilgħu u ta’ kanċellazzjoni jew dewmien twil ta’ titjiriet, u li jħassar ir-Regolament (KEE) Nru 295/91,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
il-kunċett ta’ “titjira konnessa” ikopri operazzjoni ta’ trasport komposta minn diversi titjiriet, operati minn trasportaturi tal-ajru effettivi separati li ma humiex marbutin minn relazzjoni legali speċifika, meta dawn it-titjiriet ikun ġew magħquda minn aġenzija tal-ivjaġġar li tkun iffatturat prezz totali u ħarġet biljett uniku għal din l-operazzjoni, b’tali mod li passiġġier bi tluq minn ajruport li jinsab fit-territorju ta’ Stat Membru u li jkun vittma ta’ dewmien twil fil-wasla fid-destinazzjoni tal-aħħar titjira jista’ jinvoka d-dritt għal kumpens abbażi tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż.