Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNICZKI GENERALNEJ
TAMARY ĆAPETY
przedstawiona w dniu 4 grudnia 2025 r.(1)
Sprawa C‑440/25 [Ebilum(i)]
PM,
QN,
RM,
SM,
TM,
UM,
VM,
WM
przeciwko
Minister van Asiel en Migratie
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez rechtbank den Haag zittingsplaats Zwolle (sąd rejonowy w Hadze, z siedzibą w Zwolle, Niderlandy)]
Odesłanie prejudycjalne – Polityka azylowa – Ochrona międzynarodowa – Wspólne procedury udzielania i cofania ochrony międzynarodowej – Prawo do skutecznego środka zaskarżenia – Pełne rozpatrzenie ex nunc – Skarga na decyzję o odrzuceniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Uprawnienia sądów pierwszej instancji do orzekania w przedmiocie zasadności wniosku – Pojęcie „uzasadnionej obawy przed prześladowaniem” – Rozsądny stopień
prawdopodobieństwa prześladowania
I.      Wprowadzenie
1.        We wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie, złożonym przez rechtbank den Haag zittingsplaats Zwolle (sąd rejonowy w Hadze, ośrodek zamiejscowy w Zwolle, Niderlandy), sąd odsyłający wnosi o dokonanie wykładni zarówno dyrektywy w sprawie procedur azylowych(2), jak i dyrektywy w sprawie kwalifikowania(3).
2.        Jednakże, zgodnie z wnioskiem Trybunału, w niniejszej opinii skupię się wyłącznie na wykładni pojęcia „uzasadnionej obawy przed prześladowaniem”, o której mowa w definicji „uchodźcy” w rozumieniu art. 2 lit. d) dyrektywy w sprawie kwalifikowania.
II.    Okoliczności faktyczne w postępowaniu głównym, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
3.        Rodzina z Kurdystanu, regionu Iraku, składająca się z matki, ojca i ich trzech córek (będący wnioskodawcami w postępowaniu głównym, zwani dalej „wnioskodawcami”), złożyła wniosek o azyl w Niderlandach do Minister van Asiel en Migratie (ministra ds. azylu i migracji, Niderlandy, zwanego dalej „ministrem”), będącego drugą stroną w postępowaniu głównym.
4.        Na poparcie wniosku o azyl
wnioskodawcy powołali się w szczególności na problemy z sąsiadami i obawę zemsty oraz że ich córki zostaną zmuszone do zawarcia małżeństwa, obawę przed poddaniem córek okaleczeniu narządów płciowych oraz fakt, że córki identyfikowały się z podstawową wartością, jaką jest równość kobiet i mężczyzn.
5.        Z postanowienia odsyłającego wynika, że procedura azylowa jest w toku od 2017 r.
6.        Decyzjami z dnia 11 września 2023 r. (zwanymi dalej „zaskarżonymi decyzjami”) minister oddalił wnioski wnioskodawców o udzielenie azylu jako oczywiście bezzasadne ze względu na to, że ich oświadczenia nie były wiarygodne.
7.        Wnioskodawcy wnieśli skargę na te decyzje do sądu odsyłającego.
8.        Sąd ten rozpatrzył skargę na rozprawie, która odbyła się w dniu 26 marca 2024 r., i w dniu 30 kwietnia 2024 r. postanowił wznowić postępowanie w następstwie ogłoszenia przez Trybunał Sprawiedliwości wyroku w sprawie K i L(4).
9.        W następstwie tego wyroku minister przeprowadził dodatkowe przesłuchanie wnioskodawców. Decyzjami uzupełniającymi z dnia 25 lutego 2025 r. (zwanymi dalej „decyzjami uzupełniającymi”) minister utrzymał w mocy oddalenie wniosków o udzielenie azylu. Czyniąc to, minister przedstawił jednak dodatkowe powody odmowy, które dotyczyły rzekomej obawy przed okaleczaniem żeńskich narządów płciowych, przymusowym małżeństwem i identyfikowania się wnioskodawców z podstawową wartością, jaką jest równouprawnienia kobiet i mężczyzn.
10.      Ze względu na te decyzje uzupełniające wnioskodawcy zmodyfikowali swoją skargę do sądu odsyłającego i przedstawili dodatkowe zarzuty zaskarżenia na podstawie dodatkowych powodów odmowy przedstawionych przez ministra w celu oddalenia ich wniosków o udzielenie azylu.
11.      W dniu 12 czerwca 2025 r. w toku postępowania przed sądem odsyłającym minister cofnął decyzje uzupełniające bez przedstawienia dalszych wyjaśnień, z zastrzeżeniem że potrzebuje więcej czasu na zbadanie skutków wyroku w sprawie K i L oraz przepisów przyjętych w odpowiedzi na ten wyrok. Wskazał, że wnioskodawcy mogą pozostać w Niderlandach w oczekiwaniu na nowe decyzje.
12.      Wnioskodawcy, nie chcąc czekać na nowe decyzje ministra, zwrócili się do sądu odsyłającego o zbadanie i ocenę ich skargi co do istoty, powołując się na znaczny stres i skutki psychologiczne spowodowane długotrwałym postępowaniem, w szczególności w odniesieniu do trzech córek.
13.      Po pierwsze, wnioskodawcy podnieśli, że ich trzy córki rzeczywiście identyfikują się z podstawową wartością równouprawnienie kobiet i mężczyzn i że w przypadku powrotu do kraju pochodzenia byłyby one traktowane jako inne i w związku z tym mogłyby spotkać się z prześladowaniami.
14.      Minister nie uznał tego argumentu za wiarygodny, ponieważ trzy córki nie wykazały, że ich identyfikacja z określoną grupą społeczną ma zasadnicze znaczenie dla ich tożsamości.
15.      Sąd odsyłający kwestionuje to twierdzenie i uważa w szczególności, że argument ministra opiera się na błędnej wykładni wyroku w sprawie K i L.
16.      Po drugie, wnioskodawcy twierdzili, że obawiają się prześladowań, jeżeli wrócą do swojego kraju pochodzenia, ponieważ należą do rodziny lub klanu, w którym kobiety są przymuszane do zawarcia małżeństwa, nie są uważane za równe wobec mężczyzn i mogą zostać zabite z powodu braku zgody z mężem.
17.      Minister uznał, że ich obawa nie była uzasadniona, ponieważ jak zasadniczo stwierdził, rodzice trzech córek są osobami otwartymi.
18.      Sąd odsyłający ponownie nie zgadza się z ministrem. Zdaniem tego sądu minister nie uzasadnił wystarczająco powodów, dla których trzy córki, o ile rzeczywiście identyfikują się z podstawową wartością równouprawnienia kobiet i mężczyzn, nie powinny mieć uzasadnionej obawy przed prześladowaniem po powrocie do Iraku. W tym względzie sąd odsyłający uważa, że kryterium rozsądnego stopnia
prawdopodobieństwa prześladowania, zastosowane wcześniej przez ministra, należy oceniać z punktu widzenia „rozsądnie i rozważnie myślącej osoby”.
19.      Po trzecie, minister oddalił wniosek wnioskodawców o udzielenie azylu w zakresie, w jakim dotyczył on ich rzekomego problemu z sąsiadem oraz obaw przed zemstą i przymusowym małżeństwem, ponieważ uznał, że niektóre oświadczenia ojca w tym względzie są sprzeczne.
20.      Wnioskodawcy podnoszą, że pomimo pogłębionych przesłuchań ich ojca nie miał on wystarczającej możliwości bycia wysłuchanym, aby obalić podnoszone niespójności.
21.      Sąd odsyłający zauważa, że chociaż niespójności oświadczeń ojca nie są kwestionowane, same sprzeczności nie podważają automatycznie wiarygodności jego oświadczeń. Zdaniem tego sądu potwierdza to fakt, że oświadczenia matki dotyczące problemów z sąsiadem mogą służyć do potwierdzenia oświadczeń ojca.
22.      Na podstawie powyższego sąd odsyłający uważa, że jest wystarczająco poinformowany, aby wypowiedzieć się w przedmiocie wiarygodności relacji wnioskodawców w ich sprawie azylowej, które uważa za wiarygodne. Jednakże istniejące orzecznictwo Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (wydziału sporów administracyjnych rady stanu, Niderlandy) nie pozwala sądowi odsyłającemu na samodzielne rozpatrzenie zasadności wniosku o azyl.
23.      Z tego względu sąd odsyłający ma wątpliwości co do zgodności istniejącego orzecznictwa Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (wydziału sporów administracyjnych rady stanu, Niderlandy) z dyrektywą w sprawie kwalifikowania i dyrektywą w sprawie procedur azylowych.
24.      Sąd odsyłający zauważa, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, w przypadku gdy sąd krajowy, do którego wniesiono skargę na decyzję oddalającą wniosek o azyl, uzna, że dysponuje wszystkimi niezbędnymi w tym względzie informacjami w zakresie stanu faktycznego i prawnego, sąd ten jest uprawniony do wypowiedzenia się w sposób wiążący, po pełnym rozpatrzeniu ex nunc tych okoliczności, w kwestii, czy osoba, która wniosła tą skargę, spełnia przewidziane w dyrektywie w sprawie kwalifikowania warunki udzielenia ochrony międzynarodowej. Orzeczenie wydane w tym względzie przez sąd wiąże wówczas organ właściwy do orzekania w przedmiocie wniosków o udzielenie azylu.
25.      Ponadto sąd odsyłający uważa, że pojęcie „uzasadnionej obawy” należy interpretować jako oznaczające „rozsądny stopień
prawdopodobieństwa” lub „rzeczywiste ryzyko” prześladowania, gdzie decydującym kryterium może być to, czy z punktu widzenia rozsądnie i rozważnie myślącej osoby znajdującej się w sytuacji osoby ubiegającej się o azyl powrót do państwa pochodzenia wydaje się nierozważny po dokonaniu oceny wszystkich znanych okoliczności.
26.      W tych okolicznościach rechtbank den Haag zittingsplaats Zwolle (sąd rejonowy w Hadze, z siedzibą w Zwolle) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy z art. 46 ust. 3 [dyrektywy w sprawie procedur azylowych], ewentualnie w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, lub z innego przepisu prawa Unii lub zasady prawa Unii sąd może wywieść uprawnienie do samodzielnego dokonania oceny wiarygodności uzasadnienia wniosku o udzielenie azylu, która to ocena zastąpi ocenę ministra?
2)      Czy z jednego z powyższych przepisów sąd może wywieść uprawnienie do merytorycznego i ostatecznego orzeczenia w przedmiocie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na podstawie elementów uzasadnienia wniosku o udzielenie azylu, które minister uznał za wiarygodne, i – w przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze – na podstawie tych elementów owego uzasadnienia, które sąd uzna ponadto za wiarygodne? Czy sąd może zastąpić ocenę ministra własną oceną wiarygodności obawy przed prześladowaniem lub rzeczywistego ryzyka doznania poważnej krzywdy, zwłaszcza jeśli w świetle dostępnych, publicznie udostępnionych informacji o danym kraju sąd uważa się za wystarczająco poinformowany, aby takiej oceny dokonać?
3)      Czy orzecznictwo krajowe może, na przykład ze względu na autonomię proceduralną, ograniczyć uprawnienia, o których mowa w pytaniach pierwszym i drugim, w ten sposób, że uprawnienia te mają przysługiwać jednak wyłącznie ministrowi?
4)      Czy sąd może wziąć pod uwagę informacje, które zostały przedstawione w postępowaniu odwoławczym, ale które nie były jeszcze dostępne w administracyjnej fazie postępowania, przy ocenie, czy dysponuje wystarczającymi informacjami do wydania orzeczenia co do istoty sprawy? Czy ma przy tym znaczenie to, czy strony miały możliwość pełnego przedstawienia swojego stanowiska, na piśmie lub na rozprawie, w przedmiocie okoliczności faktycznych?
5)      Czy pod pojęciem „uzasadnionej obawy”, o której mowa w art. 2 lit. d) [dyrektywy w sprawie procedur kwalifikacyjnych], należy rozumieć sytuację, w której istnieje rozsądny stopień
prawdopodobieństwa, że po powrocie do swojego kraju osoba ubiegająca się o azyl będzie prześladowana? Czy takie rozsądny stopień
prawdopodobieństwa należy doprecyzować na podstawie kryterium „rozsądnie i rozważnie myślącej osoby”, dla którego decydującym czynnikiem jest to, czy po rozważeniu wszystkich znanych okoliczności powrót do ojczyzny wydaje się nierozważny z perspektywy rozsądnie i rozważnie myślącej osoby znajdującej się w sytuacji osoby ubiegającej się o azyl? Jeżeli nie, to jakie kryterium należy wówczas stosować?”.
27.      Sąd odsyłający wniósł o rozpoznanie niniejszego odesłania prejudycjalnego w trybie pilnym na podstawie art. 107 regulaminu postępowania przed Trybunałem albo w trybie przyspieszonym na podstawie art. 105 § 1 tego regulaminu.
28.      Artykuł 105
§ 1 regulaminu postępowania stanowi, że na wniosek sądu odsyłającego lub w wyjątkowych przypadkach z urzędu prezes Trybunału może postanowić, po zapoznaniu się ze stanowiskiem sędziego sprawozdawcy i rzecznika generalnego, o rozpatrzeniu odesłania prejudycjalnego w trybie przyspieszonym, jeżeli charakter sprawy wymaga niezwłocznego rozstrzygnięcia.
29.      W dniu 19 sierpnia 2025 r. prezes Trybunału postanowił, po zapoznaniu się ze stanowiskiem sędziego sprawozdawcy i rzecznika generalnego, uwzględnić złożony przez sąd odsyłający wniosek o rozpatrzenie odesłania prejudycjalnego w trybie przyspieszonym, zgodnie z art. 105 § 1 regulaminu postępowania.
30.      Prezes Trybunału oparł swoje rozstrzygnięcie na okoliczności, że sąd odsyłający przedstawił Trybunałowi konkretne, precyzyjne i namacalne informacje dotyczące zarówno zdrowia zainteresowanych wnioskodawców, jak i związku przyczynowego między ich zdrowiem a niepewnością wywołaną okolicznościami sporu w postępowaniu głównym. Z rozważań tych wynika również, że odpowiedź Trybunału w krótkim terminie może znacznie ograniczyć ryzyko pogorszenia się stanu zdrowia dwóch wnioskodawców, których ta okoliczność dotyczy.
31.      Wnioskodawcy, rząd czeski, niemiecki i niderlandzki oraz
Komisja Europejska przedstawili Trybunałowi uwagi pisemne.
32.      W dniu 27 października 2025 r. odbyła się wspólna rozprawa w sprawie C‑198/25(5), zawisłej przed Trybunałem, dotyczącej innego odesłania prejudycjalnego, podczas której wnioskodawcy, rząd niderlandzki i Komisja przedstawili uwagi ustne.
III. Analiza
33.      Jak już wyjaśniłam, moja opinia w niniejszej sprawie koncentruje się wyłącznie na piątym pytaniu prejudycjalnym, które dotyczy wykładni pojęcia „uzasadnionej obawy” w rozumieniu art. 2 lit. d) dyrektywy w sprawie kwalifikowania.
34.      W ramach wspólnej unijnej polityki azylowej dyrektywa w sprawie kwalifikowania opiera prawo do ochrony międzynarodowej na uznaniu statusu uchodźcy.
35.      W tym względzie dla uznania, iż dana osoba posiada status uchodźcy kluczowe znaczenie ma to czy żywi
ona „uzasadnioną obawę” przed prześladowaniem w momencie powrotu do państwa pochodzenia.
36.      Artykuł 2
lit. d) dyrektywy w sprawie kwalifikowania stanowi, iż uchodźca oznacza „obywatela państwa trzeciego, który na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do szczególnej grupy społecznej przebywa poza państwem swojego obywatelstwa i nie może lub nie chce z powodu tej obawy korzystać z ochrony tego państwa, lub bezpaństwowca, który przebywając z takich samych powodów jak wyżej poza państwem swojego dawnego miejsca zwykłego pobytu, nie może lub nie chce z powodu tej obawy powrócić do tego państwa i do którego nie ma zastosowania art. 12”.
37.      Definicja ta została zaczerpnięta z art. 1 lit. a) pkt 2 konwencji genewskiej(6), uznanej przez prawodawcę Unii za „fundament międzynarodowych regulacji prawnych dotyczących ochrony uchodźców”, który Unia również respektuje(7).
38.      W tym znaczeniu konwencja ta(8), w tym różne międzynarodowe interpretacje zawartego w niej pojęcia „uchodźcy”, a także dokumenty przewodnie instytucji międzynarodowych utworzonych pod egidą ONZ, takich jak Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR)(9), mają znaczenie dla wykładni pojęcia „uchodźcy” w rozumieniu prawa Unii.
39.      Daną osobę uznaje się za uchodźcę, jeżeli spełnia ona warunki określone w definicji uchodźcy zawartej w konwencji genewskiej(10). Innymi słowy, uznanie statusu uchodźcy jest aktem deklaratoryjnym(11).
40.      Ponieważ definicja ta obejmuje pojęcie „uzasadnionej obawy” przed prześladowaniem, do ustalenia, czy daną osobę należy uznać za
posiadającą status uchodźcy, konieczne jest zrozumienie jego znaczenia oraz metod ustalania, czy warunek ten jest spełniony.
41.      Przy podejmowaniu decyzji, czy warunki przyznania statusu uchodźcy zostały spełnione, organy rozstrzygające lub, w zależności od przypadku, sądy muszą po pierwsze ustalić okoliczności faktyczne dotyczące osoby ubiegającej się o uznanie za uchodźcę, jak również okoliczności związane z sytuacją w jej państwie pochodzenia. Po drugie, muszą zdecydować, czy okoliczności te pozwalają na stwierdzenie istnienia uzasadnionej obawy przed prześladowaniem(12).
42.      To właśnie ten drugi etap dotyczy pytania piątego sądu odsyłającego w niniejszej sprawie. Sąd ten zmierza, po pierwsze, do ustalenia, czy oceniając, czy spełniony jest warunek „uzasadnionej obawy”, o którym mowa w art. 2 lit. d) dyrektywy w sprawie kwalifikowania, organy krajowe powinny zbadać, czy istnieje rozsądny stopień
prawdopodobieństwa, że osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową będzie prześladowana w przypadku powrotu do kraju pochodzenia. Po drugie, sąd odsyłający zastanawia się nad kryteriami, według których należy ustalić rozsądny stopień prawdopodobieństwa. W szczególności sąd ten pyta, czy powinno to zostać ocenione z perspektywy „rozsądnie i rozważnie myślącej osoby” znajdującej się w sytuacji osoby ubiegającej się o azyl, czy też na podstawie alternatywnych kryteriów.
43.      Rozumiem te pytania w ten sposób, że sąd odsyłający zmierza zasadniczo do potwierdzenia, że wymóg istnienia „uzasadnionej obawy” jest obiektywną oceną, a zatem powinien zostać ustalony na podstawie obiektywnych kryteriów, w którym to przypadku sąd odsyłający pragnie ponadto ustalić, jakie kryteria należy zastosować.
44.      Moja analiza tych pytań ma następującą strukturę. Rozpocznę od przedstawienia powodów, dla których wymóg „uzasadnionej obawy” należy oceniać wyłącznie na podstawie obiektywnych kryteriów (sekcja A). Następnie omówię wykładnię dokonaną przez sąd odsyłający, proponując aby Trybunał tę właśnie wykładnie przyjął, zgodnie z którą to wykładnią, uzasadnioną obawę przed prześladowaniem należy rozumieć w ten sposób, że istnieje rozsądny stopień
prawdopodobieństwa prześladowania (sekcja B). Wreszcie twierdzę, że nie jest konieczne wprowadzanie standardu „rozsądnej osoby” w celu zwiększenia obiektywności przy ocenie istnienia uzasadnionej obawy (sekcja C).
A.      Obiektywna ocena „obawy”
45.      Nawet jeśli pojęcie „uzasadnionej obawy” znajduje się w centrum definicji uchodźcy, dyrektywa w sprawie kwalifikowania, podobnie jak konwencja genewska, nie precyzuje jej znaczenia.
46.      Ustalenie istnienia obawy przy podejmowaniu decyzji o uznanie posiadania statusu uchodźcy przez daną osobę jest siłą rzeczy oceną zorientowaną na przyszłość. Organ rozstrzygający musi zastanowić się, czy obawa danej osoby przed prześladowaniem w przypadku powrotu do kraju pochodzenia jest uzasadniona.
47.      W tym względzie i w braku „kryształowej kuli” odpowiedzią na takie pytanie jest siłą rzeczy ocena prawdopodobieństwa lub prawdopodobieństwa, że takie prześladowanie nastąpi w przyszłości. Pytanie to, do którego jeszcze powrócę, brzmi zatem: jaką metodą należy oceniać prawdopodobieństwo prześladowań?
48.      Jednakże dodatkową kwestią, która pojawia się w odniesieniu do pojęcia „obawy”, jest to, czy w przypadku prawdopodobieństwa prześladowania osoba rozpatrująca wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej musi ponadto ustalić, czy wnioskodawca rzeczywiście żywi taką obawę przed prześladowaniem. Wskazówki dotyczące tego subiektywnego elementu wymogu „uzasadnionej obawy” można wywieść z wytycznych zawartych w Podręczniku UNHCR.
49.      Zgodnie z tym dokumentem pojęcie uzasadnionej obawy zawiera elementy subiektywne i obiektywne. Obawa stanowi emocję, a zatem przesłankę subiektywną. Jednakże Podręcznik UNHCR wyjaśnia ponadto, że dodatkowe określenie „uzasadniona” oznacza, że „nie
tylko
stan
uczuć
osoby
zainteresowanej
decyduje o statusie uchodźcy, lecz że musi on zostać potwierdzony przez ocenę sytuacji obiektywnej. Termin »uzasadniona obawa« łączy zatem element subiektywny i obiektywny
–
oba
muszą
być
brane
pod
uwagę w procedurze ustalania, czy istnieje »uzasadniona obawa« przed prześladowaniem”(13).
50.      Wydaje się to sugerować, że zarówno subiektywna emocja obawy, jak i obiektywne uznanie, iż emocja ta jest uzasadniona muszą zostać wykazane przed uznaniem statusu uchodźcy w stosunku do danej osoby.
51.      Niemniej jednak szereg komentarzy doktryny potwierdza, że dla spełnienia kryterium „uzasadnionej obawy” nie jest konieczne wykazanie istnienia subiektywnej obawy po stronie wnioskodawcy(14).
52.      Podzielam to stanowisko i proponuję, aby Trybunał uznał, że dla uznania iż dana osoba posiada status uchodźcy wystarczy wykazać, że prawdopodobieństwo prześladowania istnieje obiektywnie. Oznacza to, że każda osoba posiadająca cechy wnioskodawcy prawdopodobnie spotkałaby się z prześladowaniami w przypadku powrotu do kraju pochodzenia, biorąc pod uwagę okoliczności panujące w tym państwie. Nie jest zatem konieczne ustalenie, czy osoba ta rzeczywiście obawia się takiego prześladowania.
53.      Za podstawę wyłączenia tego subiektywnego elementu z oceny istnienia uzasadnionej obawy można wskazać kilka względów.
54.      Po pierwsze, nie tylko trudno jest zweryfikować emocję taką jak obawa, ale także ludzie różnią się między sobą i wyrażają emocje w różny sposób.
55.      Po drugie, co ważniejsze, brak odpowiedniego wykazania przez daną osobę jej obawy może skłonić organ rozstrzygający do uznania, że jej wniosek o udzielenie azylu nie jest wiarygodny. Mogłoby to z kolei prowadzić do odmowy uznania statusu uchodźcy w stosunku do tej osoby, bez dokonania przez ten organ jakiejkolwiek oceny obiektywnego elementu uzasadnionej obawy.
56.      Wreszcie niektóre osoby, takie jak dzieci, mogą nie odczuwać obawy pomimo obiektywnego prawdopodobieństwa prześladowania po powrocie do państwa pochodzenia(15).
57.      Czy taka wykładnia, która nakłada na organy rozstrzygające obowiązek uwzględnienia jedynie obiektywnych elementów obawy, jest sprzeczna z wytycznymi zawartymi w Podręczniku UNHCR? Niekoniecznie. Ustalając istnienie obiektywnego ryzyka prześladowania danej osoby w przypadku powrotu do państwa pochodzenia, organ rozstrzygający może również w sposób dorozumiany stwierdzić istnienie subiektywnej obawy. W związku z tym odrębna ocena subiektywnego aspektu obawy nie jest konieczna, nawet jeśli termin „obawa”, o którym mowa w definicji uchodźcy, jest rozumiany jako posiadający elementy subiektywne i obiektywne.
58.      Oparcie się wyłącznie na obiektywnych przesłankach w celu ustalenia, czy uzasadniona obawa istnieje wydaje się być praktyką akceptowaną przez wiele sądów(16).
59.      Na przykład niektóre sądy amerykańskie wydają się zastanawiać, czy „rozważnie myśląca osoba”, która znajduje się w takiej samej sytuacji jak osoba ubiegająca się o azyl, odczuwałaby obawę. W takim przypadku subiektywna obawa osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej może być dorozumiana(17).
60.      Ponadto sądy i organy rozstrzygające w innych krajach, np. w Australii, Francji Niemczech i Nowej Zelandii, popierają obiektywne podejście do powstania uzasadnionej obawy przed prześladowaniem(18).
61.      Do Trybunału nie zwrócono się jeszcze bezpośrednio o zajęcie stanowiska w kwestii, czy organy rozstrzygające w sprawie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej powinny brać pod uwagę subiektywną obawę wnioskodawcy przy podejmowaniu decyzji o nadaniu statusu uchodźcy.
62.       W wyroku w sprawie Y i Z Trybunał, odpowiadając na inne pytanie(19), orzekł, że: „właściwy organ, dokonując (…) oceny uzasadnionego charakteru obawy wnioskodawcy przed prześladowaniem, powinien ustalić, czy stwierdzone okoliczności świadczą o takim zagrożeniu, iż zainteresowany ma prawo obawiać się w sposób uzasadniony, w związku ze swoją sytuacją osobistą, że rzeczywiście stanie się przedmiotem aktów prześladowania”(20).
63.      Z tego punktu można wywnioskować, że Trybunał wymagał od właściwych organów wykazania istnienia subiektywnej obawy wnioskodawcy, nawet jeśli należałoby obiektywnie uznać istnienie podstawy tej obawy, wymagając, aby wnioskodawca miał uzasadnione obawy przed prześladowaniem.
64.      Jednakże w wyroku w sprawie Y i Z Trybunał stwierdził dalej, że „ocena stopnia zagrożenia, której w każdym razie należy dokonywać z uwagą i ostrożnością (…), opierać się może wyłącznie na konkretnej ocenie okoliczności faktycznych, zgodnie z zasadami określonymi w szczególności w art. 4 dyrektywy [w sprawie kwalifikowania]”(21).
65.      Moim zdaniem sugeruje to, aby Trybunał uznał, że jedynie obiektywna ocena istniejących okoliczności może prowadzić do wniosku, że istnieje uzasadniona obawa przed prześladowaniem, która jest jednocześnie konieczna i wystarczająca do ustalenia, czy dana osoba jest uchodźcą, czy też nie.
66.      Nowsze orzecznictwo potwierdza moim zdaniem taki wniosek. W wyroku w sprawie K i L Trybunał połączył dwa punkty wyroku w sprawie Y i Z, zgodnie z którymi: „(…) dokonywana przez właściwe organy krajowe ocena żywionej przez wnioskodawcę obawy przed prześladowaniem powinna mieć indywidualny charakter i być dokonywana w każdym konkretnym przypadku z zachowaniem należytej staranności i ostrożności, wyłącznie w oparciu o konkretną ocenę faktów i okoliczności, w celu rozstrzygnięcia, czy ustalone fakty i okoliczności stanowią takie zagrożenie, że dana osoba może zasadnie obawiać się, w związku ze swoją indywidualną sytuacją, że rzeczywiście padłaby ofiarą aktów prześladowania, gdyby musiała powrócić do swojego kraju pochodzenia”(22).
67.      W związku z tym, moim zdaniem, Trybunał zajął już stanowisko, zgodnie z którym organy powinny obiektywnie ocenić, czy osoba znajdująca się w sytuacji wnioskodawcy, biorąc pod uwagę okoliczności panujące w jej państwie pochodzenia, żywi uzasadnione obawy przed prześladowaniem.
B.      Rozumienie uzasadnionej obawy jako rozsądnego stopnia prawdopodobieństwa prześladowania
68.      Ustalenie czy wnioskodawca może, myśląc w sposób rozsądny, obawiać się prześladowań, zależy od oceny ryzyka dokonanego przez organ rozstrzygający, czy istnieje prawdopodobieństwo, że w przypadku powrotu do kraju pochodzenia dany wnioskodawca będzie prześladowany. Taka ocena ryzyka jest siłą rzeczy oceną subiektywną, chyba że jest możliwe opracowanie przez obecnie istniejące modele sztucznej inteligencji, wzoru matematycznego, który byłby weryfikowalny przez człowieka podejmującego decyzję w danej kwestii.
69.      W tym względzie istnieje wiele czynników, które należy wziąć pod uwagę przy dokonywaniu takiej oceny a które mogą oddziaływać na siebie na różne sposoby. Nie jest niemożliwe, aby model sztucznej inteligencji mógł w większym stopniu przewidzieć prawdopodobieństwo prześladowania wnioskodawcy ubiegającego się o azyl – uzyskując większą precyzję niż człowiek. Nie ma jednak wystarczających danych na temat przeszłych zdarzeń, w szczególności w odniesieniu do liczby sytuacji, w których wnioskodawcy ubiegający się o ochronę międzynarodową byli prześladowani po odmowie udzielenia ochrony międzynarodowej i powrocie do kraju pochodzenia, aby stworzyć taki model sztucznej inteligencji, a następnie by porównać dokładność tego modelu z dokładnością, którą odznaczałby się człowiek
podejmujący taka decyzję. Nawet gdyby taki model mógł zostać opracowany, zawsze wymagałby on nadzoru ze strony człowieka i mógłby co najwyżej być wykorzystywany jako dodatkowe narzędzie do decydowania, czy dana osoba może być uznana za uchodźcę.
70.      W każdym razie, według mojej wiedzy, taki model nie został jeszcze opracowany. W konsekwencji ocena prawdopodobieństwa prześladowania może być w chwili obecnej dokonywana wyłącznie przez człowieka, którego ocena będzie siłą rzeczy subiektywna, w tym znaczeniu, że dwa różne organy rozstrzygające mogłyby dojść do odmiennego wniosku przy ocenie tego samego zbioru okoliczności.
71.      Biorąc pod uwagę możliwość podjęcia przez organy rozstrzygające rozbieżnych decyzji w odniesieniu do dwóch osób ubiegających się o ochronę międzynarodową znajdujących się w podobnej sytuacji, ważne jest, aby zminimalizować takie ryzyko.
72.      Powstaje zatem pytanie, w jaki sposób można zobiektywizować subiektywną decyzję dotyczącą prawdopodobieństwa prześladowania danej osoby?
73.      Dyrektywa w sprawie kwalifikowania zawiera pewne elementy, które mogą obiektywnie wpływać na proces decyzyjny w odniesieniu do decyzji dotyczących prawdopodobieństwa prześladowania. Jak już wyjaśnił Trybunał, ustalenia istnienia uzasadnionej obawy należy dokonywać „zgodnie z zasadami określonymi w szczególności w art. 4 ust. 3–5 [dyrektywy w sprawie kwalifikowania]”(23).
74.      Artykuł 4 ust. 3 dyrektywy w sprawie kwalifikowania wymaga przede wszystkim, aby ocena była przeprowadzana indywidualnie. Oznacza to, że każdy wniosek należy poddać osobnej analizie, aby była ona przeprowadzona z uwzględnieniem danej sprawy. W ramach tej analizy organ rozstrzygający musi wziąć pod uwagę dwa rodzaje okoliczności faktycznych. Pierwszym rodzajem okoliczności są takie, które umożliwiają organom rozstrzygającym wyciągnięcie wniosków na temat sytuacji panującej w państwie pochodzenia, w tym na temat przepisów ustawowych i wykonawczych tego państwa, oraz na temat sposobu, w jaki zasady te są stosowane w praktyce. Drugim rodzajem okoliczności są takie, które odnoszą się bezpośrednio do wnioskodawcy; chodzi tu w szczególności o cechy osobiste tej osoby, takie jak jej przeszłość, płeć, religię i tożsamość, które mogą być poparte dokumentami lub oświadczeniami dostarczonymi przez wnioskodawcę. Jeżeli pewne okoliczności nie mogą zostać udowodnione na podstawie dostarczonych dokumentów potwierdzających lub innych dowodów, art. 4 ust. 5 dyrektywy w sprawie kwalifikowania przewiduje warunki, pod którymi wątpliwości w tym zakresie rozstrzygane są na korzyść wnioskodawcy(24).
75.      Co do zasady wszystkie istotne okoliczności ustala się w momencie oceny wniosku. Organ rozstrzygający powinien jednak również wziąć pod uwagę dowody na wcześniej doznane prześladowanie tego konkretnego wnioskodawcy, jeżeli takie istnieją(25), a także działalność wnioskodawcy po opuszczeniu przez niego kraju, która mogła przyczynić się do powstania obawy przed prześladowaniem(26).
76.      Dopiero po zestawieniu osobistej sytuacji wnioskodawcy z okolicznościami faktycznymi ustalonymi w świetle możliwych powodów prześladowania w kraju pochodzenia organ rozstrzygający powinien zdecydować, czy obawa wnioskodawcy przed prześladowaniem jest rzeczywiście „uzasadniona”.
77.      W konsekwencji, i wbrew stanowisku rządu niderlandzkiego, organy rozstrzygające nie dysponują szerokim zakresem uznania przy podejmowaniu decyzji w sprawie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej. Przeciwnie, na podstawie art. 4 dyrektywy w sprawie kwalifikowania są one zobowiązane do starannego zbadania, we współpracy z osobą ubiegającą się o azyl, wszystkich znanych im okoliczności sprawy, albo dlatego, że przedstawił je wnioskodawca albo dlatego, że przeprowadziły one pogłębioną ocenę z własnej inicjatywy w celu przeprowadzenia jak najpełniejszej oceny umożliwiającej im podjęcie decyzji w tej sprawie.
78.      Tym samym podmiotowy i subiektywny zakres uznania organu rozstrzygającego jest ograniczony przez art. 4 dyrektywy w sprawie kwalifikowania. Niemniej jednak, biorąc pod uwagę wszystkie wymagane okoliczności faktyczne, organ ten musi jeszcze zdecydować o stopniu prawdopodobieństwa prześladowania jakiego może doznać dany wnioskodawca w przypadku powrotu do państwa pochodzenia.
79.      W tym względzie sąd odsyłający proponuje, aby standardem dowodowym był „rozsądny stopień
prawdopodobieństwa” prześladowania(27). Standard ten oznacza, jak zgadzają się wszyscy uczestnicy niniejszego postępowania, że sama możliwość prześladowania nie jest wystarczająca(28). Jednocześnie norma nie powinna być zbyt wysoka i z pewnością nie powinna „wykraczać poza uzasadnioną wątpliwość”, tak jak jest stosowana w prawie karnym. Uczestnicy nie zgadzają się jednak co do tego, czy rozsądny stopień prawdopodobieństwa wymaga, aby możliwość zaistnienia prześladowania była „bardziej prawdopodobna niż nieprawdopodobna”. Chociaż wydaje się, że ETPC wyraził wolę przyjęcia takiego standardu dowodowego(29), zgadzam się z Komisją, że wymóg 50:50 wydaje się zbyt wysokim standardem. Istnienie rozsądnego stopnia prawdopodobieństwa na doznanie prześladowania przez daną osobę, w przypadku powrotu do państwa pochodzenia, powinno wystarczyć do wykazania uzasadnionej obawy, bez ustalania z góry wymaganego procentowego prawdopodobieństwa(30).
80.      W świetle powyższego na pierwszą część pytania piątego sądu odsyłającego można udzielić następującej odpowiedzi: uzasadniona obawa przed prześladowaniem istnieje wówczas, gdy istnieje rozsądny stopień
prawdopodobieństwa, że wnioskodawca ubiegający się o ochronę międzynarodową będzie prześladowany w przypadku powrotu do kraju pochodzenia.
C.      Kryterium „rozsądnej osoby” jako metoda podważenia subiektywnych decyzji
81.      Sąd odsyłający zastanawia się ponadto, czy taki rozsądny stopień prawdopodobieństwa, że prześladowanie nastąpi w przypadku powrotu danego wnioskodawcy do jego państwa pochodzenia, może być oceniane na podstawie prawnego kryterium „rozsądnej osoby”. W tym względzie sąd odsyłający opiera się na praktyce sądów niemieckich, które stosują standard „rozsądnej i dobrze poinformowanej osoby” przy rozstrzyganiu wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej(31).
82.      Zarówno rząd niemiecki, jak i Komisja w swoich uwagach na piśmie popierają tę praktykę i sugerują zastosowanie kryterium „rozsądnej i dobrze poinformowanej osoby” do sytuacji osób ubiegających się o azyl.
83.      Jednakże wnioskodawcy
twierdzą, że wniosek o azyl musi być oceniony wyłącznie z perspektywy osoby ubiegającej się o azyl, na przykład w świetle sytuacji istniejącej w jej kraju pochodzenia. Wyjaśniają oni, że tylko takie podejście gwarantuje, iż kryterium będzie obejmowało neutralną i obiektywną ocenę we wszystkich przypadkach, podczas gdy kryterium „rozsądnej i dobrze poinformowanej osoby” stwarza ryzyko niedokonania całościowej oceny. W związku z tym wnioskodawcy wyjaśnili na rozprawie, że powołanie się na kryterium „rozsądnej i dobrze poinformowanej osoby” może
spowodować oderwanie oceny od konkretnego wnioskodawcy w danej sprawie.
84.      Rząd niderlandzki uważa, że posłużenie się takim kryterium nie prowadziłoby do większej jednolitości, ponieważ sposób, w jaki fikcyjna rozsądna osoba żywi pewną (subiektywną) obawę, zależy również od interpretacji, jaką organ rozstrzygający lub sąd nadaje w każdym indywidualnym przypadku. W związku z tym rząd niderlandzki, popierany w tej kwestii przez Komisję, uważa, że nie ma powodu, aby Trybunał dalej określał standard rozsądnego stopnia
prawdopodobieństwa prześladowania, lecz powinien pozostawić tę ocenę w każdym konkretnym przypadku organom i sądom krajowym.
85.      Moim zdaniem kryterium prawne rozsądnie myślącej osoby, gdyby zostało prawidłowo zastosowane, służyłoby celowi polegającemu na obiektywizacji decyzji organu mającego ustalić, czy istnieje rozsądny stopień
prawdopodobieństwa prześladowania w konkretnym przypadku. Tak jest w przypadku, gdy standard ten jest rozumiany i stosowany w celu zachęcenia decydenta, w tym sąd, do przybrania roli „społecznej osoby zainteresowanej innymi”(32); innymi słowy, nieopierania się wyłącznie na swojej perspektywie osobistej. W tym sensie zastosowanie kryterium prawnego „rozsądnie myślącej osoby” stanowiłoby dodatkowe przypomnienie dla osoby, która postanawia nie narzucać swojego osobistego punktu widzenia.
86.      Biorąc jednak pod uwagę, że możliwe jest również, iż standard rozsądnie myślącej osoby zostanie wykorzystany jedynie w celu wzmocnienia pewnego punktu widzenia, przedstawiając ten punkt widzenia jako „rozsądny”, niestanowiący jednak czynnika ograniczającego subiektywności, lecz wręcz przeciwnie, pozwalającego uzasadnić decyzję subiektywną(33), mogę zgodzić się zatem z wnioskodawcami i rządem niderlandzkim, że nie ma potrzeby stosowania tego standardu.
87.      W celu udzielenia odpowiedzi na drugą część pytania piątego zadanego przez sąd odsyłający, kryterium jakie należy zastosować w celu ustalenia, czy istnieje uzasadniona obawa przed prześladowaniem, polega na zastanowieniu się, czy osoba posiadająca cechy wnioskodawcy w sytuacji, w jakiej się znajduje wnioskodawca, w szczególności z uwzględnieniem związku między jego cechami osobistymi a okolicznościami faktycznymi wykazanymi w związku z aktami prześladowania w jego państwie pochodzenia, mogłaby racjonalnie obawiać się, że będzie prześladowana w przypadku powrotu do tego państwa.
88.      Ocenę tę przeprowadza się indywidualnie dla każdego przypadku, biorąc pod uwagę wszystkie dostępne i istotne dowody przedstawione przez zainteresowanego wnioskodawcę oraz wszelkie inne informacje, które organ rozstrzygający jest w stanie uzyskać i wykorzystać do poparcia oświadczeń złożonych przez tego wnioskodawcę.
89.      Wykładnia ta nie tylko jest zgodna, ale
także rozwija stanowisko wyrażone już przez Trybunał w kilku wyrokach, przypomniane w pkt 66 niniejszej opinii.
IV.    Wnioski
90.      W świetle powyższych rozważań proponuję, aby na piąte pytanie prejudycjalne zadane przez rechtbank den Haag zittingsplaats Zwolle (sąd rejonowy w Hadze, z siedzibą w Zwolle, Niderlandy) Trybunał udzielił odpowiedzi w następujący sposób:
Artykuł 2
lit. d) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony
należy interpretować w ten sposób, że uzasadniona obawa przed prześladowaniem istnieje wówczas, gdy istnieje rozsądny stopień
prawdopodobieństwa, że wnioskodawca ubiegający się o ochronę międzynarodową będzie prześladowany w przypadku powrotu do kraju pochodzenia.
Aby ocenić, czy istnieje taki
rozsądny stopień
prawdopodobieństwa, organ rozstrzygający powinien zastanowić się, czy osoba posiadająca cechy wnioskodawcy w sytuacji, w jakiej znajduje się wnioskodawca, i uwzględniając związek między cechami osobistymi wnioskodawcy a okolicznościami faktycznymi ustalonymi w związku z aktami prześladowania w jego państwie pochodzenia, mogłaby racjonalnie obawiać się, że będzie prześladowana w przypadku powrotu do tego państwa.
Ocenę tę przeprowadza się indywidualnie dla każdego przypadku, biorąc pod uwagę wszystkie dostępne i istotne dowody przedstawione przez zainteresowanego wnioskodawcę oraz wszelkie inne informacje, które organ rozstrzygający jest w stanie uzyskać i wykorzystać do poparcia oświadczeń złożonych przez tego wnioskodawcę.
1      Język oryginału: angielski.
i      Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
2      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz.U. 2013, L 180, s. 60, zwana dalej „dyrektywą w sprawie procedur azylowych”).
3      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (Dz.U. 2011, L 337, s. 9, zwana dalej „dyrektywą w sprawie kwalifikowania”).
4      Wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Kobiety identyfikujące się z wartością jaką jest równość płci) (C‑646/21, zwany dalej
„wyrokiem w sprawie K and L”, EU:C:2024:487).
5      Zobacz sprawa C‑198/25, Quotal – wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez rechtbank Den Haag zittingsplaats Zwolle (sąd rejonowy w Hadze, z siedzibą w Zwolle, Niderlandy) z dnia 11 marca 2025 r. – S/Minister van Asiel en Migratie (Dz.U. C, C/2025/3395) dostępna pod adresem: http://data.europa.eu/eli/C/2025/3395/oj.
6      Konwencja dotycząca statusu uchodźców, podpisana w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r., która weszła w życie w dniu 22 kwietnia 1954 r. (Organizacja Narodów Zjednoczonych, Zbiór traktatów ONZ, tom 189, s. 137), uzupełniona Protokołem dotyczącym statusu uchodźców, sporządzonym w Nowym Jorku dnia 31 stycznia 1967 r. (Organizacja Narodów Zjednoczonych, Zbiór traktatów ONZ, tom 606, s. 267), który wszedł w życie w dniu 4 października 1967 r. (zwane dalej łącznie „konwencją genewską”).
7      See recitals 3 and 4 of the Qualification Directive.
8      Zobacz na przykład wyrok z dnia 4 października 2024 r., Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl i in. (Kobiety afgańskie) (C‑608/22 and C‑609/22, EU:C:2024:828, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).
9      Aby zrozumieć pojęcie „uchodźcy”, należy zatem wziąć pod uwagę Podręcznik UNHCR dotyczący zasad i trybu ustalania statusu uchodźcy oraz Wytyczne w sprawie ochrony międzynarodowej –
na mocy Konwencji z 1951 r. oraz Protokołu dodatkowego do niej z 1967 r. dotyczącego statusu uchodźców, 2019 (zwany dalej „Podręcznikiem UNHCR”).
10      Zobacz pkt 28 Podręcznika UNHCR.
11      Zobacz motyw 21 dyrektywy w sprawie kwalifikowania.
12      Szczegółowy opis etapów, jakie należy wykonać w celu podjęcia decyzji, czy osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową jest uchodźcą, zob. strona internetowa Agencji Unii Europejskiej ds. Azylu (AUEA) „uzasadniona obawa” w Poradniku praktycznym EASO:
Kwalifikowanie do objęcia ochroną międzynarodową, styczeń 2022, s. 20–21; dostępny pod adresem: https://euaa.europa.eu/easo-practical-guide-qualification-international-protection/well-founded-fear-0.
13      Zobacz pkt 38 Podręcznika UNHCR (wyróżnienie moje).
14      Na przykład C.J. Hathaway, M. Foster, The Law of Refugee Status, Cambridge, Cambridge University Press 2014, s. 92. Zobacz także H. Storey, The Refugee Definition in International Law, Oxford, Oxford University Press 2023 r., oraz przegląd literatury zawarty w tej publikacji.
15      Zobacz na przykład C.J. Hathaway, C.W. Hicks, Is a subjective element in the refugee convention of „founded Fear”? Michigan Journal of International Law, 2005, s. 512, A. Zimmermann, F.M. Herrmann, art. 1 A pkt 21951 Convention (Definition of the term “refugee”/définition du terme “réfugié”) w: A. Zimmermann et al. (eds.), The 1951 Convention Relating to the Status of Refugees and its 1967 Protocol, Oxford, Oxford University Press 2024, pp. 359–555, in particular pp. 484–489.
16      Przegląd zagadnienia można znaleźć np. w: J.C. Hathaway, i M. Foster, op.cit., przypis 14, s. 104; A. Andreson, i in., A well-founded fear of being persecuted … But when?, Sydney Law Review, 2020, s 155–181, w szczególności s. 161–162; oraz Zimmermann, A. i Herrmann, F.M., przypis 15, op.cit., w szczególności, s. 413–414.
17      Przykładowo, według United States Court of Appeals for the Fifth Circuit (sądu apelacyjnego Stanów Zjednoczonych dla piątego okręgu), „cudzoziemiec posiada uzasadnioną obawę przed prześladowaniem, jeżeli rozsądnie myśląca osoba znajdująca się w jego sytuacji obawiałaby się prześladowania, gdyby została odesłana do swojego kraju pochodzenia” Guevara Flores
przeciwko Immigration and Naturalisation Service, (1986) 786 F.2d 1242 (USCA, 5th Cir., APR. 11, 1986), s. 1249.
18      Przykłady takich orzeczeń w tych krajach, Australia: High Court of Chan przeciwko Minister for Immigration and Ethnic Affairs (9 grudnia 1989 r.); Francja: Cour nationale du droit d’asile (Krajowy Sąd Azylowy), Sprawa nr 24009761 (17 lipca 2024 r.); Niemcy: Oberverwaltungsgericht, Niedersachsen (Wyższy Sąd Administracyjny, Dolna Saksonia, Niemcy), Sprawa nr 2 LA 1584/17 (17 sierpnia 2018 r.); Nowa Zelandia: Refugee Status Appeals Authority, Refugee Appeal nr 72635/01 (6 września 2002 r.).
19      Pytanie zadane w tej sprawie dotyczyło tego, czy obawa wnioskodawcy przed prześladowaniem jest uzasadniona, jeżeli taka osoba może uniknąć prześladowań w państwie pochodzenia poprzez powstrzymanie się od określonych czynności religijnych. Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 5 września 2012 r., Y i Z (C‑71/11 i C‑99/11, zwany dalej „wyrokiem w sprawie Y i Z”, EU:C:2012:518, pkt 73).
20      Wyrok w sprawie Y i Z, pkt 76 (wyróżnienia moje).
21      Zobacz wyrok w sprawie Y i Z, pkt 77 (odniesienia do orzecznictwa pominięte i wyróżnienia moje).
22      Zobacz wyrok w sprawie K i L, pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo.
23      Wyrok z dnia 21 września 2023 r., Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie (Opinie polityczne w przyjmującym państwie członkowskim) (C‑151/22, EU:C:2023:688, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo).
24      Podobne stanowisko przyjął Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC). Zobacz w tym względzie wyrok ETPC z dnia 23 marca 2016 r. w sprawie F.G. przeciwko Szwecji, (CE:ECHR:2016:0323JUD004361111, § 113 i przytoczone tam orzecznictwo), który stanowi: „(…)
ze względu na szczególną sytuację, w jakiej znajdują się często wnioskodawcy ubiegający się o azyl, często konieczne jest rozpatrywanie wątpliwości na ich korzyść przy ocenie wiarygodności ich oświadczeń i dokumentów przedstawianych na ich poparcie. Jednakże w razie przedstawienia informacji, która daje podstawy, aby podać w wątpliwość prawdziwość twierdzeń wnioskodawcy ubiegającego się o azyl, musi on podać dostateczne wyjaśnienie wynikłych stąd wątpliwości (…)”.
25      Artykuł 4 ust. 4 dyrektywy w sprawie kwalifikowania.
26      Artykuł 4 ust. 3 lit. d dyrektywy w sprawie kwalifikowania.
27      Jest to również standard dowodowy zaproponowany przez AUEA; zob. Practical Guide on Evidence and Risk Assessment, 2024, s. 8.
28      Jest to również stanowisko ETPC; zobacz wyrok z dnia 30 października 1991 r.
Vilvarajah i in. przeciwko  Zjednoczonemu Królestwu (CE:ECHR:1991:1030JUD001316387, § 111).
29      Zobacz wyrok ETPC z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie Saadi przeciwko Włochom (CE:ECHR:2008:0228JUD003720106, § 140).
30      W tym względzie, zobacz U.S. Supreme Court judgment, Immigration and Naturalization Service przeciwko Cardoza-Fonseca (480 U.S. 421 (1987), nr 85–782). Sąd ten orzekł na s. 440: „W definicji Narodów Zjednoczonych nie ma po prostu miejsca na stwierdzenie, że ponieważ wnioskodawca ma jedynie 10 % szans
na to, że zostanie zastrzelony, torturowany lub w inny sposób prześladowany, zatem nie ma on »uzasadnionej obawy« przed wystąpieniem takiego zdarzenia. (…) umiarkowana wykładnia kryterium »uzasadnionej obawy« wskazywałaby, że »dopóki obiektywna sytuacja zostanie wykazana na podstawie dowodów, nie jest konieczne wykazanie, że sytuacja prawdopodobnie doprowadzi do prześladowań, lecz wystarczy, by prześladowanie było rozsądną możliwością«”.
31      W szczególności przytacza on wyrok Oberverwaltungsgericht Niedersachsen (Wyższy Sąd Administracyjny, Dolna Saksonia) z dnia 17 sierpnia 2018 r., sprawa nr 2 LA 1584/17. Zobacz przypis 26 postanowienia odsyłającego (w języku oryginału i francuskim).
32      Zobacz w tym względzie V. Jeutner, The Reasonable Person, Cambridge, Cambridge University Press 2024, s. 173.
33      Zobacz w tym względzie badania opublikowane przez V. Jeutner, przywołane w przypisie 32.