61993C0432
ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΫ ΕΙΣΑΓΓΕΛΈΑ
PHILIPPE LÉGER
της 8ης Ιουνίου 1995 (
*1
)
1.
To Court of Appeal υπέβαλε στο Δικαστήριο, βάσει του άρθρου 3 του Πρωτοκόλλου της 3ης Ιουνίου 1971 (
1
), ορισμένα προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία των άρθρων 36, 37 και 38 της Συμβάσεως των Βρυξελλών της 27ης Σεπτεμβρίου 1968 για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (
2
), όπως τροποποιήθηκε με τη σύμβαση προσχωρήσεως του 1978 (
3
) (στο εξής: Σύμβαση), και ειδικότερα ως προς την «προσφυγή για νομικό ζήτημα» (ή «αναίρεση», κατά τη διατύπωση της Συμβάσεως) που ασκείται από τον διάδικο κατά του οποίου επετράπη η εκτέλεση στην Αγγλία μιας αποφάσεως γαλλικού δικαστηρίου.
2.
Οι συντάκτες της Συμβάσεως, θεσπίζοντας, σύμφωνα με τον στόχο που διατυπώνει το άρθρο 220 της Συνθήκης ΕΟΚ, έναν απλουστευμένο μηχανισμό αναγνωρίσεως και εκτελέσεως των αποφάσεων, εμπνεύστηκαν κατά πρώτο λόγο από την επιτακτική ανάγκη της ταχύτητας των σχετικών διαδικασιών. Οι διαδικαστικές περιπλοκές που παρατηρήθηκαν στην προκειμένη υπόθεση θα μπορούσαν να δημιουργήσουν αμφιβολίες ως προς το αν επιτεύχθηκε ο στόχος αυτός, αν δεν οφείλονταν εν μέρει στην κακή εφαρμογή των διατάξεων της Συμβάσεως από τα εμπλεκόμενα δικαστήρια. Θα εξετάσω την εξέλιξη της διαδικασίας αφού πρώτα υπενθυμίσω τις διατάξεις της Συμβάσεως που μας ενδιαφέρουν εν προκειμένω.
Η διαδικασία εκτελέσεως που προβλέπει η Σύμβαση
3.
Η Σύμβαση θεσπίζει ένα ενοποιημένο σύστημα προσδιορισμού της διεθνούς δικαιοδοσίας (τίτλος ΙΙ) καθώς και έναν απλουστευμένο μηχανισμό αναγνωρίσεως και εκτελέσεως των αποφάσεων που εκδίδονται από δικαστήρια των συμβαλλομένων κρατών (τίτλος III) στο πεδίο που καλύπτει η Σύμβαση (τίτλος Ι). Ο τίτλος III («Αναγνώριση και εκτέλεση») σκοπεί να εξασφαλίσει την «ελεύθερη κυκλοφορία των δικαστικών αποφάσεων» (
4
), διευκολύνοντας την αναγνώριση (τμήμα 1) και την εκτέλεση (τμήμα 2) των αλλοδαπών αποφάσεων. Συγκεκριμένα το τμήμα 2 του τίτλου αυτού (άρθρα 31 έως 45) προβλέπει μια συνοπτική διαδικασία εκτελέσεως που εμφανίζει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά.
4.
Κατά την πρώτη φάση η διαδικασία δεν είναι αμφισβητούμένης δικαιοδοσίας (
5
). Αρχίζει με την κατάθεση αιτήσεως από οποιοδήποτε ενδιαφερόμενο να κηρυχθεί εκτελεστή — ή στο Ηνωμένο Βασίλειο να «εγγραφεί προς εκτέλεση» (
6
) — στο συγκεκριμένο κράτος η απόφαση που είναι ήδη εκτελεστή στο κράτος της εκδόσεώς της (άρθρο 31). Η αίτηση αυτή υποβάλλεται στο δικαστήριο που ορίζει το άρθρο 32 (
7
), το οποίο αποφαίνεται χωρίς να μπορεί να αναθεωρήσει κατ' ουσία την αλλοδαπή απόφαση (άρθρο 34). Το Δικαστήριο αυτό μπορεί να εκδώσει δύο τύπους αποφάσεων: είτε να δεχθεί την αίτηση εκτελέσεως, είτε να την απορρίψει. Για να αρνηθεί την εκτέλεση, μπορεί να στηριχθεί μόνο σε έναν από τους λόγους που προβλέπουν τα άρθρα 27 και 28 (
8
), ή στην παράβαση ενός από τους όρους που προβλέπουν τα άρθρα 31 (απόφαση εκτελεστή στο κράτος της εκδόσεως), 32 και 33 (αρμόδια δικαστήρια και δικονομικοί κανόνες) της Συμβάσεως. Αν η αίτηση απορριφθεί ο αιτών μπορεί να ασκήσει έφεση (άρθρα 40 και επ.).
5.
Αν επιτραπεί η εκτέλεση, το πρόσωπο κατά του οποίου ζητείται μπορεί να ασκήσει ανακοπή, να προσφύγει δηλαδή κατά της σχετικής αποφάσεως (άρθρο 36), εντός της προβλεπομένης προθεσμίας (
9
). Στο στάδιο αυτό η διαδικασία καθίσταται αμφισβητούμένης δικαιοδοσίας. Η προσφυγή ασκείται ενώπιον του δικαστηρίου που ορίζει το άρθρο 37, πρώτο εδάφιο (
10
). Η εκτέλεση είναι αδύνατη κατά τη διάρκεια της προθεσμίας προσφυγής και μέχρις ότου εκδοθεί απόφαση επ' αυτής: μόνο ασφαλιστικά μέτρα μπορούν να ληφθούν υπέρ του προσφεύγοντος, επί της περιουσίας του διαδίκου κατά του οποίου ζητείται η εκτέλεση (άρθρο 39).
Το δικαστήριο που επελήφθη της προσφυγής μπορεί να λάβει δύο ειδών αποφάσεις:
—
να αρνηθεί την εκτέλεση για τους ίδιους λόγους όπως και κατά την πρώτη φάση της διαδικασίας που δεν προβλέπει τη δυνατότητα αμφισβητήσεως (κατά τα άρθρα 27 και 28 ή κατά το άρθρο 31)
—
να επιτρέψει την εκτέλεση επιβεβαιώνοντας την απόφαση επί της αιτήσεως.
Βάσει του άρθρου 38 το δικαστήριο στο οποίο ασκήθηκε η προσφυγή έχει και δύο άλλες δυνατότητες:
—
τη δυνατότητα να αναστείλει τη διαδικασία (άρθρο 38, πρώτο εδάφιο), εφόσον συντρέχουν δύο προϋποθέσεις: την αναστολή της διαδικασίας πρέπει να έχει ζητήσει ο προσφεύγων, επιπλέον δε κατά της αλλοδαπής αποφάσεως πρέπει να έχει ασκηθεί στο κράτος προελεύσεως τακτικό ένδικο μέσο ή να είναι ακόμα δυνατή η άσκηση τακτικού ενδίκου μέσου (
11
).
—
τη δυνατότητα να εξαρτήσει την εκτέλεση από την παροχή εγγυήσεως (άρθρο 38, τρίτο εδάφιο).
6.
Τέλος, η Σύμβαση προβλέπει τη δυνατότητα μιας τρίτης φάσεως στη διαδικασία (άρθρο 37, δεύτερο εδάφιο) (
12
). Ανάλογα με τις εθνικές έννομες τάξεις πρόκειται για «αίτηση αναιρέσεως» (στη Γαλλία π.χ.) ή για «appeal για νομικό ζήτημα» (στο Ηνωμένο Βασίλειο π.χ.). Πάντως αίτηση αναιρέσεως ή παρόμοιο ένδικο μέσο χωρεί μόνο κατά «της αποφάσεως επί της προσφυγής». Και ναι μεν η απόφαση με την οποία το Δικαστήριο που εκδικάζει την προσφυγή κατά το άρθρο 37, πρώτο εδάφιο, επιτρέπει ή αρνείται την εκτέλεση συνιστά χωρίς αμφιβολία «απόφαση επί της προσφυγής», ισχύει όμως αυτό και για τις αποφάσεις που εκδίδονται βάσει του άρθρου 38 και αφορούν την αναστολή της διαδικασίας ή τη σύσταση εγγυήσεως; Αυτό είναι ένα από τα ερωτήματα που υποβάλλει το αιτούν δικαστήριο που εκδικάζει μια διαφορά με το ακόλουθο πραγματικό πλαίσιο.
Τα πραγματικά περιστατικά και η εξέλιξη της διαδικασίας
7.
Στις 8 Απριλίου 1987, η εταιρία SISRO, γαλλική εταιρία εδρεύουσα στη Γαλλία, επιτυγχάνει την έκδοση από το tribunal de grande instance de Paris αποφάσεως προσωρινώς εκτελεστής με την οποία καταδικάζεται η εδρεύουσα στις Κάτω Χώρες ολλανδική εταιρία Ampersand να της καταβάλει αποζημίωση λόγω προσβολής του οικείου δικαιώματος δημιουργού επί προγραμμάτων πληροφορικής (
13
). Η Ampersand άσκησε έφεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του cour d'appel de Paris η έφεση αυτή εξακολουθεί να εκκρεμεί διότι το επιληφθέν δικαστήριο ανέστειλε τη διαδικασία μέχρις ότου περατωθεί η παραλλήλως ασκηθείσα ποινική δίωξη (
14
).
8.
Στις 15 Δεκεμβρίου 1987, το High Court of Justice, αποφαινόμενο επί αιτήσεως της SISRO σύμφωνα με τις διατάξεις της Συμβάσεως, επιτρέπει την «εγγραφή» της γαλλικής αποφάσεως προς εκτέλεση στην Αγγλία όπου η Ampersand διαθέτει περιουσιακά στοιχεία.
9.
Η Ampersand ασκεί τότε προσφυγή κατά της εν λόγω αποφάσεως επί της αιτήσεως επικαλούμενη το άρθρο 27, σημείο 1, της Συμβάσεως. Η προσφυγή αυτή που ασκήθηκε στις 8 Απριλίου 1988 είναι καταρχήν απαράδεκτη ως εκπρόθεσμη σύμφωνα με το άρθρο 36. To High Court of Justice πάντως την έκρινε παραδεκτή.
Με αίτηση της Ampersand, το δικαστήριο που επελήφθη της προσφυγής αναστέλλει τη διαδικασία στις 9 Οκτωβρίου 1989 αναμένοντας την έκβαση των προσφυγών που ασκήθηκαν στη Γαλλία σύμφωνα με τη δυνατότητα που του παρέχει το άρθρο 38, πρώτο εδάφιο, της Συμβάσεως.
Στη Γαλλία το δευτεροβάθμιο δικαστήριο απορρίπτει διαδοχικά στις 11 Μαΐου και στις 21 Δεκεμβρίου 1989 δύο αιτήσεις της Ampersand για την αναστολή εκτελέσεως της αποφάσεως του tribunal de grande instance. H απόφαση του γαλλικού δικαστηρίου εξακολουθεί δηλαδή να παραμένει εκτελεστή και συνεπώς εξακολουθεί να ανταποκρίνεται στους όρους του άρθρου 31 της Συμβάσεως.
10.
Στις 9 Μαΐου 1990 η SISRO προσφεύγει ενώπιον του Court of Appeal κατά της διατάξεως της 9ης Οκτωβρίου 1989 περί αναστολής της διαδικασίας. Λαμβάνοντας υπόψη την τελευταία απόφαση του γαλλικού δευτεροβαθμίου δικαστηρίου με την οποία απορρίφθηκε το αίτημα αναστολής εκτελέσεως της αποφάσεως του 1987, το Court of Appeal επιτρέπει στη SISRO να ζητήσει από το High Court την άρση της αναστολής που είχε διατάξει στις 18 Δεκεμβρίου 1990.
11.
To High Court of Justice στο οποίο ανέπεμψε την υπόθεση το Court of Appeal αποφάνθηκε στις 23 Ιανουαρίου 1992 επί δύο σημείων:
—
ήρε την αναστολή της εκδικάσεως που είχε διατάξει προηγουμένως κρίνοντας ότι οφείλει για λόγους «comity» (αβροφροσύνης) (
15
) να σεβαστεί την απόφαση του γαλλικού δικαστηρίου με την οποία απορρίφθηκε η αίτηση αναστολής εκτελέσεως της αποφάσεως του 1987 «κατ' ουσίαν»
—
απέρριψε την προσφυγή της Ampersand κατά της διατάξεως περί εγγραφής προς εκτέλεση (πρόκειται για «απόφαση επί της προσφυγής» κατά την έννοια της Συμβάσεως).
12.
Τότε η Ampersand ασκεί δύο προσφυγές ενώπιον του Court of Appeal, μία κατά της άρσεως της αναστολής εκδικάσεως και μία κατά της απορρίψεως της προσφυγής που είχε ασκήσει κατά της «εγγραφής» της αποφάσεως του γαλλικού δικαστηρίου (υπενθυμίζω ότι το δικαστήριο αυτό στο οποίο ασκήθηκε «προσφυγή για νομικό ζήτημα» είναι αρμόδιο να αποφανθεί, βάσει του άρθρου 37, δεύτερο εδάφιο, της Συμβάσεως επί της «αποφάσεως επί της προσφυγής»).
13.
To Court of Appeal ανέστειλε και τις δύο διαδικασίες και υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα τρία προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Δικαιούται το πρόσωπο που έχει ασκήσει στο Ηνωμένο Βασίλειο προσφυγή, βάσει του άρθρου 36 της Συμβάσεως για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, να ζητήσει την αναστολή που προβλέπει το άρθρο 38, καίτοι αδυνατεί να προβάλει λυσιτελώς έναν από τους λόγους που προβλέπουν τα άρθρα 27 και 28, για τους οποίους δεν γίνεται δεκτή η αίτηση αναγνωρίσεως και εκτελέσεως μιας αποφάσεως που εκδόθηκε σε άλλο συμβαλλόμενο κράτος και, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, ποια είναι η “διαδικασία”, η αναστολή της οποίας μπορεί να διαταχθεί;
2)
Το στοιχείο ότι έχει απορριφθεί η αίτηση αναστολής εκτελέσεως της αποφάσεως στο κράτος προελεύσεως:
i)
επηρεάζει
και/ή
ii)
είναι καθοριστικό για τον τρόπο κατά τον οποίο πρέπει να ασκηθεί η αρμοδιότητα της αναστολής της διαδικασίας αναγνωρίσεως που προβλέπει το άρθρο 38;
3)
Αν, στο πλαίσιο του άρθρου 36 της Συμβάσεως, ένα από τα δικαστήρια που μνημονεύει η πρώτη παράγραφος του άρθρου 37 της Συμβάσεως:
α)
απορρίψει την αίτηση αναστολής της διαδικασίας,
ή
β)
άρει τη διαταχθείσα αναστολή,
έχει το δικαστήριο στο οποίο ασκήθηκε appeal για νομικό ζήτημα βάσει της δευτέρας παραγράφου του άρθρου 37 την αρμοδιότητα να διατάξει ή να διατάξει εκ νέου την αναστολή;»
Προκαταρκτικές παραρητήσεις
14.
Με τις γραπτές παρατηρήσεις της η Επιτροπή διατυπώνει αμφιβολίες ως προς την αρμοδιότητα του Δικαστηρίου εν προκειμένω. Καίτοι κατά τη συνεδρίαση ο εκπρόσωπός της ήρε τις σχετικές επιφυλάξεις, θεωρώ σκόπιμο να διαλύσω κάθε αμφιβολία που θα μπορούσε να γεννηθεί ως προς αυτό το σημείο.
15.
Καταρχάς η Επιτροπή διερωτάται ως προς την εφαρμογή της Συμβάσεως ratione temporis.
16.
Δεδομένου ότι το Ηνωμένο Βασίλειο δεν είχε προσχωρήσει εξαρχής στη Σύμβαση των Βρυξελλών, το κείμενο που έχει εφαρμογή μεταξύ των δύο χωρών κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υποθέσεως είναι το τροποποιημένο κείμενο της Συμβάσεως Προσχωρήσεως του 1978. Η Σύμβαση αυτή τέθηκε σε ισχύ την 1η Νοεμβρίου 1986, στη Γαλλία, χώρα προελεύσεως, και την 1η Ιανουαρίου 1987 στο Ηνωμένο Βασίλειο, χώρα όπου ζητείται η εκτέλεση. Όπως ορίζεται όμως στις μεταβατικές διατάξεις και συγκεκριμένα στο άρθρο 34, τρίτο εδάφιο, της συμβάσεως προσχωρήσεως, η Σύμβαση εφαρμόζεται στις αποφάσεις που εκδίδονται μετά την ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος της Συμβάσεως επί αγωγών που θα έχουν ασκηθεί πριν από την ημερομηνία αυτή (όπως εν προκειμένω), εφόσον η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου του κράτους προελεύσεως έχει θεμελιωθεί είτε σε κανόνες σύμφωνους με τις διατάξεις του τίτλου II, όπως έχει τροποποιηθεί, είτε σε διατάξεις συμβάσεως που ίσχυε μεταξύ του κράτους προελεύσεως και του κράτους αναγνωρίσεως ή εκτελέσεως κατά τον χρόνο ασκήσεως της αγωγής.
17.
Επομένως το ζήτημα που ανακύπτει είναι αν το γαλλικό δικαστήριο στήριξε τη διεθνή δικαιοδοσία του σε κανόνες σύμφωνους προς τις διατάξεις του τίτλου II όπως έχει τροποποιηθεί ή σε διατάξεις συμβάσεως δεσμεύουσας τα δύο κράτη.
18.
Το cour d'appel de Paris εξέτασε το ζήτημα αυτό με την απόφαση της 11ης Μαΐου 1989, με την οποία δέχθηκε ότι τα γαλλικά δικαστήρια έχουν διεθνή δικαιοδοσία τόσο βάσει της Συμβάσεως της Βέρνης (
16
) όσο και βάσει της Συμβάσεως των Βρυξελλών. Επομένως το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο, όπως δεν είναι αρμόδια ούτε τα δικαστήρια του κράτους όπου ζητείται η εκτέλεση, να ελέγξει αν τα δικαστήρια του κράτους προελεύσεως εφάρμοσαν ορθά τους κανόνες της Συμβάσεως, διότι αυτό θα σήμαινε απομάκρυνση από την ίδια τη ratio της Συμβάσεως: την εμπιστοσύνη προς το δικαστήριο του κράτους προελεύσεως, η οποία διευκολύνει την αναγνώριση και την εκτέλεση των αποφάσεων. Το Δικαστήριο εξάλλου έχει ήδη υιοθετήσει την αντίληψη αυτή με την απόφαση Brasserie du Pêcheur, με την οποία έκρινε «(...) ότι το Δικαστήριο απαντά στο υποβληθέν ερώτημα χωρίς να ερευνά το ζήτημα αν η Σύμβαση εφαρμόζεται δυνάμει του άρθρου 54 (
17
) (εν προκειμένω)» (
18
).
19.
Τέλος, η παρατήρηση της Επιτροπής ότι δηλαδή αν το High Court of Justice δεν είχε παραβλέψει τον όρο της προθεσμίας όπως προβλέπεται στο άρθρο 36 της Συμβάσεως, η υπόθεση δεν θα είχε φθάσει στο Court of Appeal και δεν θα είχαν ανακύψει τα προδικαστικά ερωτήματα είναι βεβαίως ορθή πλην όμως δεν είναι ικανή να θίξει την καταρχήν αρμοδιότητα του δικαστηρίου εν προκειμένω.
20.
Συνεπώς δεν έχω αμφιβολίες ούτε ως προς την εφαρμογή της Συμβάσεως εν προκειμένω ούτε ως προς την αρμοδιότητα του Δικαστηρίου. Έρχομαι λοιπόν στην εξέταση των προδικαστικών ερωτημάτων.
Οι απαντήσεις στα ερωτήματα
21.
Εφόσον τα προδικαστικά ερωτήματα αφορούν όλα στην ουσία την ερμηνεία του άρθρου 38 της Συμβάσεως καθόσον προβλέπει την αναστολή της διαδικασίας, πρέπει να εξετασθεί πρώτο το ζήτημα αν το αιτούν δικαστήριο στο οποίο ασκήθηκε, βάσει του άρθρου 37, δεύτερο εδάφιο, «appeal για νομικό ζήτημα» είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί της εν λόγω αναστολής. Θα απαντήσω λοιπόν καταρχάς στο τρίτο ερώτημα.
Επί του τρίτον ερωτήματος
22.
Το άρθρο 37, δεύτερο εδάφιο, της Συμβάσεως ορίζει τα ακόλουθα:
«Κατά της αποφάσεως επί της προσφυγής μπορεί να ασκηθούν μόνο:
—
στο Βέλγιο, στη Γαλλία, στην Ιταλία, στο Λουξεμβούργο και στις Κάτω Χώρες αναίρεση,
(...)
—
στο Ηνωμένο Βασίλειο ένα μόνο appeal για νομικό ζήτημα.»
23.
Ενόψει του κειμένου αυτού, το προδικαστικό ερώτημα δηλαδή αφορά το ζήτημα αν η απόφαση της άρσεως της αναστολής εκδικάσεως που είχε διαταχθεί προηγουμένως, βάσει του άρθρου 38 της Συμβάσεως από το δικαστήριο στο οποίο ασκήθηκε η προσφυγή, αποτελεί «απόφαση επί της προσφυγής» κατά της οποίας και μόνο χωρεί αίτηση αναιρέσεως ή ανάλογο ένδικο μέσο. Νομίζω ότι η απάντηση που συνάγεται τόσο από τις εκθέσεις επί της Συμβάσεως όσο και από τη νομολογία του Δικαστηρίου είναι αρνητική.
24.
Κατά την έκθεση Jenard, οι συντάκτες της Συμβάσεως θέλησαν να αποφύγουν «Την ύπαρξη πολλών ενδίκων μέσων (...) που θα παρεκώλυε τελικά την ελεύθερη κυκλοφορία των δικαστικών αποφάσεων στην οποία αποσκοπεί η Σύμβαση.» (
19
) Γι' αυτόν τον λόγο ορίστηκε ότι «Μόνο το δικαστήριο που επιλαμβάνεται της ανακοπής έχει τη δυνατότητα να αναστείλει τη διαδικασία (...).» (
20
) Εξ αντιδιαστολής συνάγεται ότι δεν έχουν τη δυνατότητα να αναστείλουν τη διαδικασία ούτε το δικαστήριο στο οποίο υποβάλλεται η αίτηση αναγνωρίσεως ούτε αυτό στο οποίο ασκείται η αίτηση αναιρέσεως ή παρόμοιο ένδικο μέσο. Η έκθεση Schlosser είναι ακόμα σαφέστερη. Προσδιορίζει με ακρίβεια τη φύση του ενδίκου μέσου που μπορεί να ασκηθεί ενώπιον του δικαστηρίου του άρθρου 37, δεύτερο εδάφιο: «Προς τον σκοπό της ταχείας εξελίξεως της διαδικασίας εκτελέσεως (η διάταξη του άρθρου 37) περιορίζει τον αριθμό των ενδίκων μέσων σε δύο, από τα οποία το πρώτο παρέχει τη δυνατότητα πλήρους ελέγχου των πραγματικών περιστατικών και το δεύτερο περιορίζεται στον έλεγχο των νομικών ζητημάτων.» Η έκθεση διευκρινίζει επίσης ότι μόνο η «(...) απόφαση του δικαστηρίου που αποφάνθηκε επί της προσφυγής του διαδίκου που ζητεί την εκτέλεση ή του αντιδίκου (...)» μπορεί να προσβληθεί περαιτέρω με ένδικο μέσο (
21
).
25.
Φαίνεται λοιπόν ότι οι συντάκτες των εφέσεων είχαν ταχθεί υπέρ της συσταλτικής ερμηνείας των άρθρων 37, δεύτερο εδάφιο, και 38 της Συμβάσεως. Κατ' αυτή την έννοια δε ερμήνευσε και το Δικαστήριο τις εν λόγω διατάξεις με δύο αποφάσεις που αφορούσαν ζητήματα κατά μεγάλο βαθμό όμοια με αυτά που μας απασχολούν εν προκειμένω.
26.
Συγκεκριμένα στην υπόθεση Brennero (
22
), το Bundesgerichtshof στο οποίο είχε ασκηθεί ένδικο μέσο κατά την έννοια του άρθρου 37, δεύτερο εδάφιο, διερωτήθηκε ως προς την αρμοδιότητά του να εκδικάσει το ένδικο μέσο Rechtsbeschwerde που είχε ασκηθεί κατά της αποφάσεως με την οποία διατάχθηκε η παροχή εγγυήσεως βάσει του άρθρου 38, δεύτερο εδάφιο. Το Δικαστήριο ερμήνευσε το άρθρο 37, δεύτερο εδάφιο, εμπνεόμενο «(...) από την όλη οικονομία της Συμβάσεως και υπό το φως ενός από τους κύριους στόχους της που συνίσταται στην απλούστευση των διαδικασιών στο κράτος εντός του οποίου ζητείται η εκτέλεση (...)»,
κατά την έννοια ότι:
«(...) η διάταξη αυτή δεν μπορεί να ερμηνευθεί διασταλτικά ώστε να επιτρέπει την άσκηση ένδικου μέσου κατ' αποφάσεως διαφορετικής απ' αυτή που εκδίδεται επί της προσφυγής, όπως π.χ. κατά προπαρασκευαστικής ή παρεμπίπτουσας αποφάσεως με την οποία διατάσσεται η διεξαγωγή αποδείξεων» (
23
).
27.
Ήδη ο γενικός εισαγγελέας Sir Gordon Slynn είχε επισημάνει με τις προτάσεις του ότι η «απόφαση επί της προσφυγής» είναι «η οριστική απόφαση επί της προσφυγής» (
24
), το δε Δικαστήριο κλήθηκε να διευκρινίσει περαιτέρω την έννοια της εκφράσεως αυτής προκειμένου να κρίνει αν αυτή περιλαμβάνει και τις αποφάσεις που εκδίδονται βάσει του άρθρου 38. Το έπραξε δε με την απόφαση στην υπόθεση Van Dalfsen κ.λπ. (
25
), με την οποία επιβεβαίωσε τη λύση στην οποία είχε καταλήξει στην προαναφερθείσα απόφαση Brennero. Η υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση αυτή ομοιάζει τόσο πολύ με την υπό κρίση ώστε αξίζει να την υπενθυμίσω.
28.
Μια απόφαση βελγικού δικαστηρίου κηρύχθηκε εκτελεστή στις Κάτω Χώρες. Ο Van Dalfsen άσκησε προσφυγή κατά της αποφάσεως αυτής σύμφωνα με το άρθρο 36 και ζήτησε την αναστολή της εκδικάσεως της προσφυγής αυτής μέχρις ότου εκδικασθεί η έφεση που είχε ασκηθεί στο Βέλγιο. Το αρμόδιο δικαστήριο έκρινε την προσφυγή αβάσιμη, απέρριψε το αίτημα της αναστολής και διέταξε τη σύσταση εγγυήσεως (
26
). Στη συνέχεια ο Van Dalfsen υπέβαλε
αίτηση αναιρέσεως. Το αιτούν δικαστήριο που επελήφθη της υποθέσεως βάσει του άρθρου 37, δεύτερο εδάφιο, υπέβαλε στο Δικαστήριο το ερώτημα αν μπορεί να κληθεί να ελέγξει την απόφαση με την οποία το πρωτοβάθμιο δικαστήριο αρνήθηκε να αναστείλει τη διαδικασία, βάσει του άρθρου 38.
29.
Το Δικαστήριο στηρίχθηκε και πάλι στον κύριο στόχο της ταχύτητας που επιδιώκει η Σύμβαση και ερμήνευσε συσταλτικά την έκφραση «απόφαση επί της προσφυγής» για να αποκλείσει αποφασιστικά κάθε δυνατότητα προσφυγής βάσει του άρθρου 37, δεύτερο εδάφιο, της Συμβάσεως κατά των αποφάσεων που εκδίδονται βάσει του άρθρου 38:
«(...) λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι σκοπός της Συμβάσεως είναι να διευκολύνει τη χωρίς περιορισμούς αναγνώριση και εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων μέσω μιας απλής και ταχείας διαδικασίας στο συμβαλλόμενο κράτος εντός του οποίου ζητείται η εκτέλεση αλλοδαπής αποφάσεως, η έκφραση “απόφαση επί της προσφυγής”, του άρθρου 37, δεύτερο εδάφιο, της Συμβάσεως πρέπει να νοηθεί υπό την έννοια ότι αναφέρεται στις αποφάσεις που αποφαίνονται επί τον βάσιμου της προσφυγής που ασκήθηκε κατ' αποφάσεως επιτρέπουσας την εκτέλεση δικαστικής αποφάσεως η οποία έχει εκδοθεί σε άλλο συμβαλλόμενο κράτος, εξαιρουμένων των αποφάσεων που εκδίδονται βάσει του άρθρου 38 της Συμβάσεως» (
27
)
30.
Η απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα του Court of Appeal πρέπει να είναι η ίδια με αυτή που δώσατε τότε στο ολλανδικό δικαστήριο. Είναι πράγματι διατυπωμένη κατά τρόπο γενικό ώστε να μπορεί να χαρακτηρισθεί ως απόφαση αρχής:
«(...) απόφαση εκδιδόμενη βάσει του άρθρου 38 της Συμβάσεως, με την οποία το δικαστήριο στο οποίο ασκήθηκε η προσφυγή κατά της αδείας εκτελέσεως δικαστικής αποφάσεως η οποία εκδόθηκε σε άλλο συμβαλλόμενο κράτος αρνήθηκε να αναστείλει τη διαδικασία (...), δεν συνιστά “απόφαση επί της προσφυγής”, κατά την έννοια του άρθρου 37, δεύτερο εδάφιο, της Συμβάσεως και, επομένως, δεν μπορεί να ασκηθεί κατ' αυτής αναίρεση ή ανάλογο ένδικο μέσο» (
28
).
31.
Η ερμηνεία αυτή πρέπει να γίνει δεκτή (
29
), τη στιγμή μάλιστα που εν προκειμένω ο διάδικος που αντιτάσσεται στην εκτέλεση της αποφάσεως δεν έπαυσε, όπως μαρτυρούν η μεγάλη διάρκεια και το περίπλοκο της διαδικασίας, να συσσωρεύει τις προσφυγές προκειμένου, φοβούμαι, να καθυστερήσει την έκδοση οριστικής αποφάσεως τόσο στο κράτος προελεύσεως όσο και στο κράτος της εκτελέσεως. Αν δεχθούμε ότι ο διάδικος αυτός μπορεί και πάλι να προσφύγει στο Court of Appeal με ένδικο μέσο ανάλογο της αιτήσεως αναιρέσεως κατά της αποφάσεως περί άρσεως της αναστολής εκδικάσεως, είναι σα να μη λαμβάνουμε υπόψη την προειδοποίηση που διατυπώνεται στην έκθεση Jenard, ότι δηλαδή: «Η ύπαρξη πολλών ενδίκων μέτρων θα επέτρεπε στον ηττώμενο διάδικο να τα χρησιμοποιήσει για λόγους σαφώς παρελκυστικούς και θα παρεκώλυε τελικά την ελεύθερη κυκλοφορία των δικαστικών αποφάσεων στην οποία αποσκοπεί η Σύμβαση.» (
30
)
32.
Γι' αυτό τον λόγο δεν μπορώ να δεχθώ την αντίθετη άποψη που η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου νομίζει ότι μπορεί να στηρίξει στην ιδιαιτερότητα του οικείου εθνικού δικαίου.
33.
Για να στηρίξει μια καταφατική απάντηση στο τρίτο ερώτημα, η εν λόγω κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η αίτηση αναιρέσεως που προβλέπει το άρθρο 37, παράγραφος 2, για πέντε από τα έξι αρχικώς συμβαλλόμενα κράτη διαφέρει εννοιολογικά του «ένα μόνο appeal για νομικό ζήτημα» που ισχύει για το Ηνωμένο Βασίλειο. Συγκεκριμένα, ένα δικαστήριο που εκδικάζει αίτηση αναιρέσεως και εξαφανίζει την απόφαση κατωτέρου δικαστηρίου έχει πάντοτε δυνατότητα να παραπέμψει την υπόθεση σε άλλο δικαστήριο του ιδίου βαθμού, αρμόδιο βάσει του άρθρου 37, πρώτο εδάφιο, προκειμένου να αποφανθεί κατ' ουσία. Κατ' αυτόν τον τρόπο, το τελευταίο δικαστήριο θα μπορούσε και πάλι να αποφανθεί βάσει του άρθρου 38. Αυτό όμως δεν είναι δυνατό στο Ηνωμένο Βασίλειο όπου το ανώτατο δικαστήριο (εν προκειμένω το Court of Appeal) δεν μπορεί να παραπέμψει την υπόθεση αλλ' αποφαίνεται κατ' ουσίαν και συνεπώς θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να αποφανθεί επί της αναστολής εκδικάσεως (
31
).
34.
Βεβαίως, όπως υπογραμμίζει η έκθεση Schlosser «η Σύμβαση του 1968 χωρίς να το αναφέρει ρητά εκπορεύεται από την ύπαρξη νομικής παραδόσεως που είναι σε μεγάλο βαθμό κοινή στα αρχικά κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Ένωσης» και ότι «αντιθέτως είναι προφανές ότι το δίκαιο των νέων κρατών μελών παρουσιάζει ορισμένες διαρθρωτικές ιδιαιτερότητες» (
32
). Ακριβώς δε η σύμβαση προσχωρήσεως του 1978 επιδιώκει μεταξύ άλλων να επιφέρει τις «αναγκαίες προσαρμογές» (
33
) για την προσχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου. Χρειάστηκε, π.χ., να καταργηθεί η διάκριση που κάνουν τα άρθρα 30 και 38 μεταξύ των τακτικών και των εκτάκτων ενδίκων μέσων (
34
) και το σύστημα της περιαφής του εκτελεστηρίου τύπου για να προτιμηθεί αντί αυτού στο εν λόγω κράτος το σύστημα της «εγγραφής» των αποφάσεων (
35
). Ομοίως διευκρινίστηκε ότι η Σύμβαση μπορεί να επιβάλει την υποχρέωση να μη γίνεται εφαρμογή ορισμένων κανόνων του εσωτερικού δικαίου: π.χ. της θεωρίας του «forum conveniens» (
36
).
35.
Ειδικότερα, όπως δηλώνει ο ίδιος ο εισηγητής, «η προσαρμογή του άρθρου 37, δεύτερο εδάφιο (...) δημιούργησε ορισμένες δυσχέρειες». Πράγματι, η οριοθέτηση μεταξύ νομικού και πραγματικού ζητήματος που είναι γνωστή στα ηπειρωτικά δίκαια δεν είναι τόσο σαφής στο Ηνωμένο Βασίλειο. Γι' αυτό ακριβώς συμφωνήθηκε ότι «Ενόψει της εφαρμογής της Συμβάσεως, το Ηνωμένο Βασίλειο πρέπει να προσαρμόσει το οικείο σύστημα ενδίκων μέσων», λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι «στο δίκαιο του Ηνωμένου Βασιλείου ο όρος “appeal on a point of law” είναι αυτός που πλησιάζει εννοιολογικά περισσότερο με το “Rechtsbeschwerde” του γερμανικού δικαίου και την αίτηση αναιρέσεως (pourvoi en cassation) των δικαίων των αρχικών κρατών μελών της Κοινότητας, που εμφανίζουν το χαρακτηριστικό ότι η αμφισβήτηση χωρεί μόνο για τον λόγο της παραβιάσεως του δικαίου (κατ' αντιδιαστολή προς την εσφαλμένη εκτίμηση πραγματικών περιστατικών)» (
37
).
36.
Συνεπώς, καίτοι οι εκφράσεις «αίτηση αναιρέσεως» και «appeal για νομικό ζήτημα» δεν συμπίπτουν απολύτως εννοιολογικά, το δικαστήριο που επιλαμβάνεται της υποθέσεως βάσει του άρθρου 37, δεύτερο εδάφιο, της Συμβάσεως οφείλει να αποφανθεί όπως κάθε άλλο εθνικό δικαστήριο ως ακυρωτικό. Ειδικότερα, ναι μεν στο βρετανικό δικαιο-δοτικό σύστημα το Court of Appeal καλείται κατά κανόνα να αποφανθεί κατ' ουσία ως δευτεροβάθμιο δικαστήριο, πλην όμως η Σύμβαση των Βρυξελλών του αναθέτει και ένα διαφορετικό ρόλο, του ακυρωτικού δικαστηρίου, υπ' αυτή δε την ιδιότητα δεν μπορεί να εκδικάσει λόγους ακυρώσεως που δεν ανάγονται ευθέως στην παράβαση του νόμου, όπως είναι η αναστολή της διαδικασίας.
37.
Μόνο η λύση αυτή εξασφαλίζει αποτελεσματικά τον σεβασμό της αρχής της υπεροχής της Συμβάσεως έναντι των εθνικών δικαίων την οποία το Δικαστήριο δικαιολογεί ως εξής: «(...) η αρχή της ασφάλειας δικαίου στην κοινοτική έννομη τάξη και οι στόχοι της Συμβάσεως, σύμφωνα με το άρθρο 220 της Συνθήκης που αποτελεί το έρεισμά της απαιτούν την σε όλα τα κράτη μέλη ενιαία εφαρμογή των νομικών εννοιών και νομικών χαρακτηρισμών που διαμορφώνει το Δικαστήριο στο πλαίσιο της Συμβάσεως» (
38
).
Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι το τμήμα 2 του τίτλου III στο σύνολο του αποτελεί όλως ιδιαιτέρως σύστημα αυτόνομο, ανεξάρτητο των διαφόρων εθνικών δικαίων:
«(...) η Σύμβαση θέσπισε μια διαδικασία περιαφής του εκτελεστηρίου τύπου που αποτελεί σύστημα αυτόνομο και πλήρες στο οποίο περιλαμβάνονται και τα ένδικα μέσα» (
39
).
Για τον λόγο αυτό το επιχείρημα που στηρίζει η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου στην ιδιαιτερότητα του οικείου εθνικού δικαίου δεν είναι λυσιτελές.
38.
Θα κάνω μια τελευταία παρατήρηση σχετικά με τα βρετανικά επιχειρήματα. Όπως για την αναγνώριση (άρθρα 26 έως 30) και, σύμφωνα με τη νομολογία Hoffmann (
40
), η αλλοδαπή απόφαση πρέπει να έχει τα αποτελέσματα και την ισχύ που θα είχε στο κράτος προελεύσεως, πλην όμως δεν μπορεί να παραγάγει περισσότερα αποτελέσματα από τις τοπικές αποφάσεις του ιδίου τύπου. Εν προκειμένω όμως η γαλλική απόφαση είναι εκτελεστή στο κράτος προελεύσεως, δεδομένου όμως ότι δεν έχει εκδοθεί η απόφαση επί της εφέσεως, δεν έχει αποκτήσει ισχύ δεδικασμένου. Αυτό σημαίνει συγκεκριμένα ότι ο δανειστής, η SISRO, μπορεί να λάβει μέτρα εκτελέσεως στη Γαλλία αλλά με δικό της κίνδυνο. Αν λάβει στη Γαλλία τέτοια μέτρα, στη συνέχεια δε μεταρρυθμιστεί η απόφαση, θα πρέπει να αποκαταστήσει την πρότέρα κατάσταση. Το ίδιο πρέπει να ισχύσει και για την Αγγλία. Συνεπώς, το γεγονός ότι το Court of Appeal δεν μπορεί να αποφανθεί επί της άρσεως της αναστολής εκδικάσεως δεν συνεπάγεται για τους διαδίκους μεγαλύτερο κίνδυνο στην Αγγλία απ' ό,τι στη Γαλλία ακόμη και αν στη συνέχεια εξαφανιστεί η γαλλική απόφαση. Βάσει της «εγγραφής» της γαλλικής αποφάσεως στην Αγγλία, η SISRO μπορεί να λάβει μέτρα εκτελέσεως, πλην όμως, όπως και στη Γαλλία, με δικό της κίνδυνο.
39.
Το συμπέρασμά μου είναι συνεπώς ότι το Court of Appeal που είναι αρμόδιο βάσει του άρθρου 37, δεύτερο εδάφιο, της Συμβάσεως μπορεί να εξετάσει μόνον λόγους ακυρώσεως που ανάγονται στην παράβαση του νόμου και δεν μπορεί να εκδικάσει την προσφυγή κατά της αποφάσεως με την οποία απορρίπτεται το αίτημα της αναστολής εκδικάσεως ή αίρεται η ήδη διαταχθείσα αναστολή.
40.
Έρχομαι τώρα στην εξέταση των δύο άλλων ερωτημάτων.
Επί των δύο πρώτων ερωτημάτων
41.
Εφόσον φρονώ ότι το δικαστήριο που ορίζει το άρθρο 37, δεύτερο εδάφιο, της Συμβάσεως δεν είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί αποφάσεως σχετικής με την αναστολή εκδικάσεως, η εξέταση των δύο άλλων ερωτημάτων που αφορούν ουσιαστικά την έκταση της εξουσίας για αναστολή της διαδικασίας είναι καθαρά υποθετική. Επομένως οι παρατηρήσεις μου επί του ζητήματος αυτού έχουν επικουρικό χαρακτήρα και εν πάση περιπτώσει ισχύουν μόνο για το αρμόδιο κατά την έννοια του άρθρου 37, πρώτο εδάφιο, δικαστήριο.
42.
Το άρθρο 38, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, της Συμβάσεως ορίζουν τα ακόλουθα:
«Το δικαστήριο στο οποίο ασκείται η προσφυγή μπορεί, με αίτηση του προσφεύγοντος μέρους, να αναστείλει τη διαδικασία, αν κατά της αλλοδαπής αποφάσεως έχει ασκηθεί στο κράτος προελεύσεως τακτικό ένδικο μέσο ή αν η προθεσμία για την άσκηση του δεν έχει ακόμη εκπνεύσει στην τελευταία περίπτωση το δικαστήριο μπορεί να τάξει προθεσμία για την άσκηση του ένδικου αυτού μέσου.
Αν η απόφαση έχει εκδοθεί στην Ιρλανδία ή το Ηνωμένο Βασίλειο κάθε ένδικο μέσο ή προσφυγή που προβλέπεται στο κράτος προελεύσεως θεωρείται, για την εφαρμογή της πρώτης παραγράφου, ως τακτικό ένδικο μέσο.»
Επί του πρώτου ερωτήματος
43.
Με το πρώτο ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν μπορεί ο ενδιαφερόμενος να ζητήσει την αναστολή εκδικάσεως της προσφυγής (άρθρο 38) τη στιγμή που δεν μπορεί να επικαλεστεί κανέναν από τους λόγους για τους οποίους δεν γίνεται δεκτό το αίτημα της αναγνωρίσεως και εκτελέσεως της αλλοδαπής αποφάσεως (άρθρα 27 και 28).
44.
Νομίζω ότι η απάντηση πρέπει να είναι καταφατική.
45.
Όπως παρατήρησα ήδη (
41
), ο διάδικος κατά του οποίου ζητείται η εκτέλεση αποφάσεως πρέπει να επικαλεστεί έναν από τους λόγους για τους οποίους δεν γίνεται δεκτό το αίτημα της αναγνωρίσεως, που απαριθμούν περιοριστικά τα άρθρα 27 και 28, προκειμένου το δικαστήριο να αποφανθεί κατ' ουσία, βάσει του άρθρου 36, και να αρνηθεί να επιτρέψει την εκτέλεση της αλλοδαπής αποφάσεως του κράτους όπου ζητείται αυτή. Μπορούμε άραγε, κατ' αναλογία προς την περίπτωση αυτή, να θεωρήσουμε, όπως υποστηρίζει η προσφεύγουσα, ότι κατά τον ίδιο τρόπο ο διάδικος κατά του οποίου ζητείται η εκτέλεση πρέπει να επικαλεστεί έναν από τους λόγους αρνήσεως που απαριθμούν περιοριστικά άρθρα 27 και 28, προκειμένου το δικαστήριο να διατάξει, βάσει τον άρθρον 38, την αναστολή της εκδικάσεως;
46.
Η απάντησή μου είναι αρνητική τουλάχιστον για τρεις λόγους.
47.
Καταρχάς είναι μάταιη η αναζήτηση γραμματικού επιχειρήματος υπέρ της απόψεως που υποστηρίζει η SISRO. Αντιθέτως το γράμμα της Συμβάσεως επιρρωννύει τη δική μου πεποίθηση. Συγκεκριμένα, το άρθρο 38 δεν παραπέμπει στα άρθρα 27 και 28, αντίθετα με το άρθρο 34, δεύτερο εδάφιο (επισήμανα ήδη τη σχέση του με το άρθρο 36), που ορίζει: «Η αίτηση μπορεί να απορριφθεί μόνο για έναν από τους λόγους που προβλέπονται στα άρθρα 27 και 28.» Νομίζω ότι δεν πρόκειται για παράλειψη των συντακτών της Συμβάσεως δεδομένου εξάλλου ότι — όπως παρατήρησα ήδη (
42
) — αυτοί εξήρτησαν τη δυνατότητα αναστολής της διαδικασίας κατά το άρθρο 38 από δύο συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Νομίζω δηλαδή ότι αν οι συντάκτες της Συμβάσεως ήθελαν να εξαρτήσουν τη δυνατότητα αναστολής της διαδικασίας από μια τρίτη προϋπόθεση, όπως η ύπαρξη λόγου αρνήσεως της αναγνωρίσεως και της εκτελέσεως, θα το είχαν ορίσει ρητά στο άρθρο 38. Η πεποίθηση αυτή ενισχύεται από τις εκθέσεις για τη Σύμβαση (
43
) και από τη νομολογία σας (
44
): ούτε οι μεν ούτε η δε εξυπακούουν τέτοια προϋπόθεση.
48.
Μάλιστα πέρα απ' αυτή την ανάλυση των κειμένων νομίζω ότι πρέπει εν πάση περιπτώσει να αντιδιαστείλομε το άρθρο 38 από το άρθρο 36. Καθένα απ' αυτά τα άρθρα παρέχει στο δικαστήριο της προσφυγής δύο αυτοτελείς δυνατότητες που μπορούν να ασκηθούν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές και συνεπάγονται την εξέταση πραγματικών περιστατικών και ζητημάτων εντελώς διαφορετικών.
Το δικαστήριο που ορίζεται στο άρθρο 37, πρώτο εδάφιο, είναι αρμόδιο, βάσει του άρθρου 36, να αποφαίνεται επί των προσφυγών που ασκούνται κατά των αποφάσεων περί εκτελέσεως οι οποίες εκδίδονται επί της σχετικής αιτήσεως. Το δικαστήριο αυτό οφείλει να δεχθεί την προσφυγή αν υπάρχει ένας από τους λόγους που προβλέπουν τα άρθρα 27 και 28 και να την απορρίψει αν δεν υπάρχει τέτοιος λόγος.
Κατά το άρθρο 38, το ίδιο δικαστήριο μπορεί να αναστείλει τη διαδικασία επί της προσφυγής, αλλά δεν είναι υποχρεωμένο να το πράξει όπως έχει διευκρινίσει το Δικαστήριο: «(...) το δικαστήριο από το οποίο ζητείται (...) η εκτέλεση δεν υποχρεούται να αναστείλει τη διαδικασία αλλ' απλώς και μόνο έχει την προς αυτό διακριτική ευχέρεια» (
45
). Τούτο διότι η διάταξη αυτή, αντίθετα με την προηγούμενη, δεν αναφέρεται καθόλου στην έκδοση αποφάσεως επί της ουσίας. Έχει διαφορετικό σκοπό που το Δικαστήριο περιέγραψε ως εξής: «(...) (το άρθρο) 38 (αποσκοπεί) ειδικά στο να εμποδίζεται η υποχρεωτική αναγνώριση ή η εκτέλεση των αποφάσεων σε άλλα συμβαλλόμενα κράτη όταν υπάρχει δυνατότητα ακυρώσεως ή τροποποιήσεως τους στο κράτος προελεύσεως» (
46
).
49.
Η υπόθεση Van Dalfsen σας έδωσε την ευκαιρία να υπογραμμίσετε τη διαφορά μεταξύ των δύο περιπτώσεων. Ακολουθώντας τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα (
47
), τονίσατε ότι:
«(...) οι στηριζόμενες αντιστοίχως στα άρθρα 36 και 38 της Συμβάσεως διαδικασίες (...) έχουν (...) αντικείμενο διαφορετικό».
Στη συνέχεια δε κρίνατε ότι:
«Πράγματι η προβλεπόμενη στο άρθρο 36 διαδικασία προσφυγής αναφέρεται στο νομικό ζήτημα αν, ενόψει των λόγων που εξαντλητικός απαριθμούνται στα άρθρα 27 και 28 της Συμβάσεως, η άδεια εκτελέσεως χορηγήθηκε νομίμως, ενώ η απόφαση περί αναστολής της διαδικασίας ή συστάσεως εγγυήσεως δυνάμει του άρθρου 38 συνιστά παρεπόμενο μέτρο ρυθμίσεως της εντεύθεν εξελίξεως της διαδικασίας (...).» (
48
)
50.
Τέλος, θα ήθελα να αντλήσω επιχείρημα από το στοιχείο της πρακτικής αποτελεσματικότητας του άρθρου 38. Αν ακολουθήσουμε τον συλλογισμό της SISTRO και δεχθούμε ότι, για να μπορεί ο ενδιαφερόμενος να επιτύχει αναστολή εκδικάσεως της προσφυγής, θα πρέπει να μπορεί να επικαλεσθεί έναν από τους λόγους αρνήσεως της εκτελέσεως που προβλέπουν τα άρθρα 27 και 28, τότε ποια χρησιμότητα θα είχε το άρθρο 38; Ας φαντασθούμε πράγματι ότι ο διάδικος κατά του οποίου ζητείται η εκτέλεση αποφάσεως είναι σε θέση να επικαλεστεί λυσιτελώς έναν από τους λόγους αρνήσεως της εκτελέσεως. Στην περίπτωση αυτή, όπως προανέφερα, το επιληφθέν δικαστήριο οφείλει να αρνηθεί την εκτέλεση της αποφάσεως στο κράτος όπου ζητείται αυτή. Αν όμως η προσφυγή εκδικασθεί κατ' ουσίαν τότε δεν ανακύπτει πλέον ipso facto το ζήτημα της αναστολής εκδικάσεως της, οπότε το άρθρο 38 δεν έχει πλέον λόγο υπάρξεως.
51.
Για τους λόγους αυτούς καταλήγω στο συμπέρασμα ότι το άρθρο 38 της Συμβάσεως μπορεί να εφαρμοσθεί ανεξαρτήτως της ελλείψεως λόγων αρνήσεως της αναγνωρίσεως και της εκτελέσεως της αλλοδαπής αποφάσεως όπως αυτές προβλέπονται στα άρθρα 27 και 28 της Συμβάσεως.
Επί του δευτέρου ερωτήματος
52.
Με το δεύτερο ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν η άρνηση των δικαστηρίων του κράτους προελεύσεως να διατάξουν την αναστολή εκτελέσεως της αποφάσεως δεσμεύει το δικαστήριο του κράτους της εκτελέσεως όταν αυτό εκδικάζει αίτημα αναστολής βάσει του άρθρου 38 της Συμβάσεως.
53.
Επαναλαμβάνω και πάλι ότι η δυνατότητα αναστολής της διαδικασίας που προβλέπει το άρθρο 38 αποτελεί απλώς δυνατότητα κατά διακριτική ευχέρεια του δικαστηρίου του κράτους όπου ζητείται η εκτέλεση (
49
), οπότε «(...) η ελευθερία εκτιμήσεως (του δικαστηρίου ενώπιον του οποίου ζητείται η εκτέλεση) είναι σιωπηρή εντός του μηχανισμού του άρθρου 38 (...)» (
50
). Επομένως, η απόφαση του δικαστηρίου του κράτους προελεύσεως με την οποία απορρίπτεται το αίτημα της αναστολής εκτελέσεως της αποφάσεως δεν είναι σε καμιά περίπτωση καθοριστική για την άσκηση της δυνατότητας αναστολής της διαδικασίας στο κράτος της εκτελέσεως διότι διαφορετικά αμφισβητείται η εν λόγω ευχέρεια εκτιμήσεως (
51
).
54.
Η απόφαση αυτή του δικαστηρίου του κράτους προελεύσεως μπορεί να ασκήσει επιρροή;
55.
Ο στόχος που επιδιώκει το άρθρο 38 είναι να δώσει τη δυνατότητα στο δικαστήριο που εκδικάζει την προσφυγή να «(...) επιφυλάσσει την απόφαση του κάθε φορά που μπορεί να ανακύψει εύλογη αμφιβολία όσον αφορά την τύχη της αποφάσεως στο κράτος προελεύσεως (...)» (
52
). Με την άσκηση της δυνατότητας αυτής το δικαστήριο είναι σε θέση να «(...) προστατεύσει τον οφειλέτη από τις ζημίες που μπορούν να προκύψουν από την αναγκαστική εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων που δεν απέκτησαν ακόμη ισχύ δεδικασμένου και οι οποίες θα μπορούσαν να τροποποιηθούν» (
53
). Ασκώντας δηλαδή την ευχέρεια αυτή ο δικαστής αναγκάζεται τελικά να λάβει υπόψη τις πιθανότητες ευδοκιμήσεως του ενδίκου μέσου που έχει ασκηθεί στο κράτος προελεύσεως. Για τον λόγο αυτό το γεγονός ότι το δικαστήριο του κράτους προελεύσεως αρνείται να χορηγήσει αναστολή εκτελέσεως της αποφάσεως τη στιγμή μάλιστα που έχει ασκηθεί ένδικο μέσο αποτελεί νομίζω στοιχείο που μπορεί να επηρεάσει το δικαστήριο του κράτους της εκτελέσεως, όσον αφορά την εκτίμηση των πιθανοτήτων ευδοκιμήσεως του ενδίκου μέσου στην οποία οφείλει να προβεί.
56.
Η άποψη μου είναι δηλαδή ότι η άρνηση της χορηγήσεως αναστολής εκτελέσεως στο κράτος προελεύσεως δεν είναι ποτέ καθοριστική ως προς τη δυνατότητα αναστολής της διαδικασίας που έχει το δικαστήριο του κράτους της εκτελέσεως, πλην όμως μπορεί να ασκήσει επιρροή.
57.
Για τους λόγους αυτούς σας προτείνω να δώσετε τις ακόλουθες απαντήσεις:
«Το δικαστήριο στο οποίο έχει ασκηθεί ένδικο μέσο περιοριζόμενο στην εξέταση νομικών μόνον ζητημάτων, βάσει του άρθρου 37, δεύτερο εδάφιο, της Συμβάσεως των Βρυξελλών της 27ης Σεπτεμβρίου 1968 για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις δεν είναι αρμόδιο να διατάξει ή να διατάξει και πάλι την αναστολή της διαδικασίας την οποία είχε αρνηθεί να χορηγήσει ή είχε άρει ένα από τα δικαστήρια κατά την έννοια του πρώτου εδαφίου του άρθρου 37.
Επικουρικώς,
—
Ο διάδικος που έχει ασκήσει σε ένα από τα συμβαλλόμενα κράτη προσφυγή βάσει του άρθρου 36 της Συμβάσεως μπορεί να ζητήσει την αναστολή της διαδικασίας βάσει του άρθρου 38 ακόμη και αν αδυνατεί να επικαλεστεί έναν από τους λόγους αρνήσεως της αναγνωρίσεως ή της εκτελέσεως που προβλέπουν τα άρθρα 27 και 28.
—
Η απόρριψη του αιτήματος αναστολής εκτελέσεως μιας αποφάσεως στο κράτος προελεύσεως δεν είναι μεν ποτέ καθοριστική, μπορεί όμως να επηρεάσει την άσκηση της δυνατότητας αναστολής της διαδικασίας που παρέχει το άρθρο 38 της Συμβάσεως στο δικαστήριο που εκδικάζει την προσφυγή στο κράτος της εκτελέσεως.»
(
*1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
(
1
)	ΕΕ 1982, L 388, σ. 20.
(
2
)	ΕΕ 1982, L 388, σ. 7.
(
3
)	Σύμβαση της 9ης Οκτωβρίου 1978 περί της προσχωρήσεως του Βασιλείου της Δανίας, της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και Βορείου Ιρλανδίας (ΕΕ 1982, L 388, σ. 24).
(
4
)	Απόφαση της 4ης Φεβρουαρίου 1988, 145/86, Hoffmann (Συλλογή 1988, σ. 645, 666) έκθεση επί της συμβάσεως της 27ης Σεπτεμβρίου 1968 γνωστή ως «έκθεση Jenard» (ΕΕ 1986, C 298, σ. 29).
(
5
)	Ακρφώς για να μην εξουδετερώνεται «το στοιχείο αιφνιδιασμού που πρέπει να διαθέτει η διαδικασία εκδόσεως exequatur προκειμένου να στερηθεί ο καθού της ευκαιρίας να αποκρύψει τα περιουσιακά του στοιχεία για να τα προστατεύσει από οποιοδήποτε μέτρο εκτελέσεως (...)» (έκθεση Jenard, όπ.π., σ. 78).
(
6
)	Ως προς τους λόγους της ιδιαιτερότητας αυτής του Ηνωμένου Βασιλείου, βλ. τη λεγόμενη «έκθεση Sclosser» επί της Συμβάσεως (OJ 1979, C 59, σ. 71, παράγραφος 208).
(
7
)	Στην Αγγλία, το High Court of Justice.
(
8
)	Κατά το άρθρο 27, αντίθεση προς τη δημόσια τάξη του κράτους αναγνωρίσεως (άρθρο 27, παράγραφος 1), παρατυπία της διαδικασίας στο κράτος προελεύσεως που συνιστά προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας (άρθρο 27, παράγραφος 2), απόφαση ασυμβίβαστη με απόφαση που έχει εκδοθεί μεταξύ των ιδίων διαδίκων στο κράτος αναγνωρίσεως (άρθρο 27, παράγραφος 3), μη τήρηση του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου του κράτους αναγνωρίσεως (άρθρο 27, παράγραφος 4), απόφαση ασυμβίβαστη με απόφαση που εκδόθηκε προγενέστερα μεταξύ των ιδίων διαδίκων και με το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία σε μη συμβαλλόμενο κράτος, η οποία συγκεντρώνει τις προϋποθέσεις αναγνωρίσεως στο κράτος όπου ζητείται αυτή (άρθρο 27, παράγραφος 5). Το άρθρο 28 δεν επιτρέπει την αναγνώριση αποφάσεων που έχουν εκδοθεί κατά παράβαση των κανόνων περί διεθνούς δικαιοδοσίας σε υποθέσεις ασφαλίσεων (τμήμα 3 του τίτλου II), σε συμβάσεις καταναλωτών (τμήμα 4 του τίτλου II), των κανόνων περί αποκλειστικής διεθνούς δικαιοδοσίας (τμήμα 5 του τίτλου II), περί συμβάσεων με τρίτα κράτη (άρθρο 59).
(
9
)	Η προθεσμία αρχίζει με την επίδοση της αποφάσεως. Είναι δε καταρχήν προθεσμία ενός μήνα, αλλά αν ο διάδικος κατά του οποίου ζητείται η εκτέλεση έχει την κατοικία του σε συμβαλλόμενο κράτος διαφορετικό από εκείνο στο οποίο εκδόθηκε η απόφαση που επιτρέπει την εκτέλεση, η προθεσμία είναι δύο μηνών και δεν παρεκτείνεται λόγω αποστάσεως.
(
10
)	Στην Αγγλία, το High Court of Justice.
(
11
)	Βλ., σχετικώς, Gaudemet-Tallon, Η: Les conventions de Bruxelles et de Lugano, L. G. D. J., 1993 παράγραφος 402.
(
12
)	Η Σύμβαση δεν ορίζει το αρμόδιο στην Αγγλία δικαστήριο αλλ' ο νόμος Civil Jurisdiction and Judgements Act της 13ης Ιουλίου 1982 με τον οποίο ενσωματώθηκε η Σύμβαση στη βρετανική έννομη τάξη, παρέχει αρμοδιότητα, για την Αγγλία, στο Court of Appeal.
(
13
)	To tribunal de grande instance de Paris στήριξε την αρμοδιότητά του στο προνόμιο δωσιδικίας που προβλέπει υπέρ των Γάλλων υπηκόων το άρθρο 14 του γαλλικού Αστιχού Κώδικα, ενώ αυτή η βάση δικαιοδοσίας αποκλείεται από το πεδίο εφαρμογής της Συμβάσεως, σύμφωνα με το άρθρο 3, δεύτερο εδάφιο, πέμπτη περίπτωση.
(
14
)	Η αναστολή στηρίζεται προφανώς στην αρχή του γαλλικού δικαίου ότι «η εκκρεμής ποινική δίκη αναστέλλει την πολιτική».
(
15
)	Στο πλαίσιο αυτό ο όρος εκφράζει τη γενική αρχή του σεβασμού των αλλοδαπών δικαστηρίων και των αποφάσεων τους που οφείλουν να επιδεικνύουν τα αγγλικά δικαστήρια (βλ. τη διάταξη περί παραπομπής, σ. 5).
(
16
)	Σύμβαση της Βέρνης περί της προστασίας των δικαιωμάτων του δημιουργού που δεσμεύει τη Γαλλία με το Ηνωμένο Βασίλειο από τις 10 Ιουλίου 1974.
(
17
)	Άρθρο 54 που περιέχει τις μεταβατικές διατάξεις της Συμβάσεως όπως έχει τροποποιηθεί και είναι στην ουσία πανομοιότυπο με το άρθρο 34 της συμβάσεως προσχωρήσεως.
(
18
)	Απόφαση της 2ας Ιουλίου 1985, 148/84 (Συλλογή 1985, σ. 1981, σκέψη 9).
(
19
)	Έκθεση Jenard, EE 1986, C 298, σ. 80.
(
20
)	Όπ.π., σ. 80, επί του άρθρου 38. Το «δικαστήριο που επιλαμβάνεται της ανακοπής» σημαίνει εδώ το δικαστήριο στο οποίο ασκείται η προσφυγή κατά την έννοια του άρθρου 37, πρώτο εδάφιο:
(
21
)	Έκθεση Schlosser, παράγραφος 217, η υπογράμμιση δική μου.
(
22
)	Απόφαση της 27ης Νοεμβρίου 1984, 258/83 (Συλλογή 1984, σ. 3971).
(
23
)	Απόφαση Brennero, προπαρατεθείσα, σκέψη 15.
(
24
)	Σελίδα 3990 των προτάσεων στην υπόθεση Brennero όπ.π.
(
25
)	Απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 1991, C-183/90 (Συλλογή 1991, σ. I-4743).
(
26
)	Στην υπό κρίση υπόθεση το High Court δεν απέρριψε ακριβώς αίτηση αναστολής εκδικάσεως αλλά ήρε την ήδη διαταχθείσα αναστολή, πράγμα που στην πράξη είναι το ίδιο· εξάλλου δεν διέταξε τη σύσταση εγγυήσεως. Οι δύο υποθέσεις διαφέρουν δηλαδή ως προς αυτά τα σημεία, πλην όμως αυτά δεν είναι καθοριστικά για τη σύγκριση των υποθέσεων.
(
27
)	Απόφαση Van Dalfsen κ.λπ., όπ.π., σκέψη 21, η υπογράμμιση δική μου.
(
28
)	Όπ.π., παράγραφος 1 του διατακτικού, η υπογράμμιση δική μου.
(
29
)	Βλ., κατ' αυτήν την έννοια, το επί της αποφάσεως αυτής σχόλιο της Η. Gaudemet-Tallon, Revue critique de droit international privé, janvier-mars 1992, σ. 117.
(
30
)	Έκθεση Jenard, σ. 80.
(
31
)	Παρατηρήσεις του Ηνωμένου Βασιλείου, παράγραφος 36 επ.
(
32
)	Έκθεση Schlosser, παράγραφος 16.
(
33
)	Αρθρο 3, παράγραφος 2, της πράξεως προσχωρήσεως.
(
34
)	Έκθεση Schlosser, παράγραφοι 195 επ.
(
35
)	Όπ.π., παράγραφος 208.
(
36
)	Όπ.π., παράγραφοι 77 και 78.
(
37
)	Όπ.π., παράγραφος 217.
(
38
)	Απόφαση της 14ης Ιουλίου 1977, 9/77 και 10/77, Eurocontrol (Συλλογή τόμος 1977, ο. 457).
(
39
)	Απόφαση στην υπόθεση Brasserie du Pêcheur, όπ.π., σκέψη 17.
(
40
)	Απόφαση Hoffmann, όπ.π., σ. 666.
(
41
)	Βλ. παραγράφους 4 και 5 των προτάσεων.
(
42
)	Βλ. παράγραφο 5, παράγραφος 3, πρώτη περίπτωση, των προτάσεών μου.
(
43
)	Έκθεση Jenard, σ. 52 έκθεση Schlosser, παράγραφοι 195 επ.
(
44
)	Βλ. τις αποφάσεις που αναφέρονται στο άρθρο 38 της Συμβάσεως: απόφαση της 22ας Νοεμβρίου 1977, 43/77, Riva (Συλλογή τόμος 1977, σ. 691), και απόφαση Brennero κ.λπ., όπ.π.
(
45
)	Απόφαση Riva, όπ.π., σκέψη 32.
(
46
)	Όπ.π., σκέψη 30.
(
47
)	Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Van Gerven στην υπόθεση Van Dalfsen κ.λπ., όπ.π., παράγραφος 13.
(
48
)	Απόφαση Van Dalfsen κ.λπ., όπ.π., σκέψεις 22 και 23, η υπογράμμιση δική μου.
(
49
)	Απόφαση Riva, όπ.π. στην υποσημείωση 44, σκέψη 33.
(
50
)	Όπ.π., σκέψη 41.
(
51
)	Επιρροή θα μπορούσε να ασκήσει μόνο η απόφαση της χορηγήσεως αναστολής εκτελέσεως της αποφάσεως διότι στην περίπτωση αυτή δεν συντρέχει πλέον το στοιχείο του εκτελεστού της αποφάσεως κατά την έννοια των άρθρων 31 και 47, σημείο 1.
(
52
)	Απόφαση Riva, όπ.π. στην υποσημείωση 44, σκέψη 33.
(
53
)	Έκθεση Jenard, σ. 80.