Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο τμήμα)
της 26ης Φεβρουαρίου 2026 (*)
« Αίτηση αναιρέσεως – Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Αγορά αερομεταφοράς εμπορευμάτων – Απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με την οποία διαπιστώνεται παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας – Συντονισμός στοιχείων τιμολόγησης των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων (επίναυλος καυσίμων, επίναυλος ασφαλείας και άρνηση καταβολής προμήθειας επί των επιναύλων) – Υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων – Εδαφική αρμοδιότητα της Επιτροπής – Ουσιαστικές επιπτώσεις – Διαρκής και ενιαία παράβαση – Συμπεριφορά που υιοθετήθηκε στο πλαίσιο εμπορικής συμμαχίας – Συνεκτίμησή της – Κανονισμός (ΕΚ) 1/2003 – Άρθρο 25 – Παραγραφή των εξουσιών της Επιτροπής για την επιβολή κυρώσεων – Λόγος στηριζόμενος στην παραγραφή – Χαρακτήρας δημοσίας τάξεως »
Στην υπόθεση C‑379/22 P,
με αντικείμενο αίτηση αναιρέσεως δυνάμει του άρθρου 56 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που ασκήθηκε στις 9 Ιουνίου 2022,
Singapore Airlines Ltd, με έδρα τη Σιγκαπούρη (Σιγκαπούρη),
Singapore Airlines Cargo Pte Ltd, με έδρα τη Σιγκαπούρη,
εκπροσωπούμενες από τους J.‑P. Poitras, avocat, J. Ruiz Calzado, abogado, και J. Wileur, avocat,
αναιρεσείουσες,
όπου ο έτερος διάδικος είναι η:
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους A. Dawes και C. Urraca Caviedes, επικουρούμενους από τον C. Brown, barrister,
καθής πρωτοδίκως,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους I. Jarukaitis (εισηγητή), πρόεδρο του τέταρτου τμήματος, προεδρεύοντα του πέμπτου τμήματος, E. Regan και Δ. Γρατσία, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: Α. Ράντος
γραμματέας: R. Stefanova-Kamisheva, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 11ης Απριλίου 2024,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 5ης Σεπτεμβρίου 2024,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Με την αίτηση αναιρέσεως, η Singapore Airlines Ltd και η Singapore Airlines Cargo Pte Ltd ζητούν την αναίρεση της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 30ής Μαρτίου 2022, Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo κατά Επιτροπής (T‑350/17, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2022:186), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή τους με αίτημα την ακύρωση της απόφασης C(2017) 1742 final της Επιτροπής, της 17ης Μαρτίου 2017, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας (Υπόθεση AT.39258 –
Αερομεταφορές εμπορευμάτων) (στο εξής: επίδικη απόφαση), κατά το μέρος που τις αφορά, και τη μείωση του ποσού του προστίμου που τους επιβλήθηκε με την απόφαση αυτή.
Το νομικό πλαίσιο
Η συμφωνία αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας
2        Η Συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας σχετικά με τις αεροπορικές μεταφορές, η οποία υπογράφηκε στο Λουξεμβούργο στις 21 Ιουνίου 1999 και εγκρίθηκε εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με την απόφαση 2002/309/ΕΚ, Ευρατόμ του Συμβουλίου και της Επιτροπής, σχετικά με τη συμφωνία επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας, της 4ης Απριλίου 2002, για τη σύναψη επτά συμφωνιών με την Ελβετική Συνομοσπονδία (ΕΕ
2002, L 114, σ. 1, και διορθωτικό ΕΕ 2015, L 210, σ. 38) (στο εξής: συμφωνία αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας), τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουνίου 2002. Τα άρθρα 8 και 9 της συμφωνίας αυτής αναλογούν, mutatis mutandis, στα άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ αντιστοίχως.
3        Σύμφωνα με το άρθρο 11 της εν λόγω συμφωνίας:
«1.      Οι διατάξεις των άρθρων 8 και 9 εφαρμόζονται […] από τα κοινοτικά θεσμικά όργανα σύμφωνα με την κοινοτική νομοθεσία όπως ορίζεται στο Παράρτημα της παρούσας συμφωνίας, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη για στενή συνεργασία μεταξύ κοινοτικών θεσμικών οργάνων και ελβετικών αρχών.
2.      Οι ελβετικές αρχές αποφαίνονται, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 8 και 9, κατά πόσον είναι αποδεκτές όλες οι συμφωνίες, οι αποφάσεις και οι συντονισμένες πρακτικές[...] σε ό,τι αφορά τα δρομολόγια μεταξύ Ελβετίας και τρίτων χωρών.»
4        Ο κανονισμός (ΕΚ) 1/2003 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα [101] και [102 ΣΛΕΕ] (ΕΕ
2003, L 1, σ. 1), κατέστη εφαρμοστέος στο πλαίσιο της ίδιας συμφωνίας, με ισχύ από τις 5 Δεκεμβρίου 2007, με την απόφαση 1/2007 της κοινής επιτροπής αεροπορικών μεταφορών Κοινότητας/Ελβετίας που έχει συσταθεί βάσει της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας, της 5ης Δεκεμβρίου 2007, η οποία αντικαθιστά το παράρτημα της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας (ΕΕ 2008, L 34, σ. 19). Κατά την ημερομηνία αυτή, ο ως άνω κανονισμός αντικατέστησε τον κανονισμό (ΕΟΚ) 3975/87 του Συμβουλίου, της 14ης Δεκεμβρίου 1987, σχετικά με τον καθορισμό των λεπτομερειών εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού που ισχύουν για τις επιχειρήσεις στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών (ΕΕ
1987, L 374, σ. 1), ο οποίος περιλαμβανόταν στο παράρτημα της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας από την έναρξη ισχύος της συμφωνίας αυτής.
Η Συνθήκη ΛΕΕ
5        Το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ ορίζει τα εξής:
«Είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά και απαγορεύονται όλες οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, όλες οι αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων και κάθε εναρμονισμένη πρακτική, που δύνανται να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της εσωτερικής αγοράς, και ιδίως εκείνες οι οποίες συνίστανται:
α)      στον άμεσο ή έμμεσο καθορισμό των τιμών αγοράς ή πωλήσεως ή άλλων όρων συναλλαγής,
β)      στον περιορισμό ή στον έλεγχο της παραγωγής, της διαθέσεως, της τεχνολογικής αναπτύξεως ή των επενδύσεων,
γ)      στην κατανομή των αγορών ή των πηγών εφοδιασμού,
[...]».
Η Συμφωνία για τον ΕΟΧ
6        Το περιεχόμενο του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, της 2ας Μαΐου 1992 (ΕΕ
1994, L 1, σ. 3) (στο εξής: Συμφωνία για τον ΕΟΧ), αντιστοιχεί, mutatis mutandis, στο άρθρο 101 ΣΛΕΕ.
7        Ο κανονισμός 1/2003, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 411/2004 του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2004 (ΕΕ
2004, L 68, σ. 1), ενσωματώθηκε στη Συμφωνία για τον ΕΟΧ, αφενός, με την απόφαση της Μεικτής Επιτροπής του ΕΟX αριθ. 130/2004, της 24ης Σεπτεμβρίου 2004, για την τροποποίηση του παραρτήματος XIV (Ανταγωνισμός), του πρωτοκόλλου 21 (σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού στις επιχειρήσεις) και του πρωτοκόλλου 23 (σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ των αρχών επιτήρησης) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (ΕΕ
2005, L 64, σ. 57), η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 19 Μαΐου 2005, καθώς και, αφετέρου, με την απόφαση της Μεικτής Επιτροπής του ΕΟX αριθ. 40/2005, της 11ης Μαρτίου 2005, για την τροποποίηση του παραρτήματος XIII (Μεταφορές) και του πρωτοκόλλου 21 (σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού στις επιχειρήσεις) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (ΕΕ
2005, L 198, σ. 38), η οποία τέθηκε σε ισχύ την ίδια ημέρα.
Ο κανονισμός 1/2003
8        Το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 1/2003 ορίζει τα εξής:
«Εάν η Επιτροπή διαπιστώσει, κατόπιν καταγγελίας ή αυτεπαγγέλτως, παράβαση του άρθρου [101] ή του άρθρου [102 ΣΛΕΕ], δύναται να υποχρεώσει με απόφασή της τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων να θέσουν τέλος στη διαπιστωθείσα παράβαση. […]» Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή δύναται να τους επιβάλλει μέτρα συμπεριφοράς ή διαρθρωτικού χαρακτήρα, ανάλογα προς τη διαπραχθείσα παράβαση και αναγκαία για την παύση της. Μέτρα διαρθρωτικού χαρακτήρα επιτρέπεται να επιβάλλονται μόνο στην περίπτωση που είτε δεν υφίστανται εξίσου αποτελεσματικά μέτρα συμπεριφοράς, είτε όλα τα εξ ίσου αποτελεσματικά μέτρα συμπεριφοράς είναι ενδεχομένως οχληρότερα από τα μέτρα διαρθρωτικού χαρακτήρα. Εφόσον έχει σχετικό έννομο συμφέρον, η Επιτροπή μπορεί επίσης να διαπιστώνει ότι η παράβαση έχει διαπραχθεί στο παρελθόν.»
9        Το άρθρο 23 του κανονισμού αυτού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Πρόστιμα», προβλέπει στις παραγράφους του 2 και 3 τα εξής:
«2.      Η Επιτροπή δύναται με απόφασή της να επιβάλει σε επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων πρόστιμα, σε περίπτωση που αυτές, εκ προθέσεως ή εξ αμελείας:
α)      διαπράττουν παράβαση των διατάξεων του άρθρου [101] ή του άρθρου [102 ΣΛΕΕ], [...]
[...]
Για καθεμία από τις επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην παράβαση, το πρόστιμο δεν υπερβαίνει το 10 % του συνολικού κύκλου εργασιών κατά το προηγούμενο οικονομικό έτος.
[...]
3.      Ο καθορισμός του ύψους του προστίμου γίνεται με βάση τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παράβασης.»
10      Το άρθρο 25 του εν λόγω κανονισμού ορίζει τα εξής:
«1.      Οι εξουσίες που ανατίθενται στην Επιτροπή δυνάμει των άρθρων 23 και 24 υπόκεινται στις ακόλουθες προθεσμίες παραγραφής:
α)      τρία έτη για τις παραβάσεις των διατάξεων σχετικά με τις αιτήσεις παροχής πληροφοριών ή τη διενέργεια ελέγχων·
β)      πέντε έτη για όλες τις υπόλοιπες παραβάσεις.
2.      Η παραγραφή αρχίζει από την ημέρα διάπραξης της παράβασης. Ωστόσο, αν μια παράβαση είναι διαρκής ή έχει διαπραχθεί κατ’ εξακολούθηση, η παραγραφή αρχίζει από την ημέρα παύσης της παράβασης.
3.      Η παραγραφή που ισχύει για την επιβολή προστίμων ή χρηματικών ποινών διακόπτεται από κάθε πράξη της Επιτροπής ή της αρχής ανταγωνισμού ενός κράτους μέλους η οποία αποβλέπει στη διερεύνηση ή σε διαδικασίες κατά της παράβασης. Η διακοπή της παραγραφής ισχύει από την ημερομηνία κοινοποίησης της πράξης σε μια τουλάχιστον επιχείρηση ή ένωση επιχειρήσεων που μετείχε στην παράβαση. Στις πράξεις που συνεπάγονται τη διακοπή της παραγραφής συγκαταλέγονται οι εξής:
α)      οι γραπτές αιτήσεις της Επιτροπής ή της αρχής ανταγωνισμού ενός κράτους μέλους για την παροχή πληροφοριών·
β)      οι γραπτές εντολές διεξαγωγής ελέγχου που χορηγεί στους υπαλλήλους της η Επιτροπή ή η αρχή ανταγωνισμού ενός κράτους μέλους·
γ)      η κίνηση διαδικασίας από την Επιτροπή ή από την αρχή ανταγωνισμού ενός κράτους μέλους·
δ)      η κοινοποίηση έκθεσης αιτιάσεων από την Επιτροπή ή την αρχή ανταγωνισμού ενός κράτους μέλους.
4.      Η διακοπή της παραγραφής ισχύει για όλες τις επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην παράβαση.
5.      Η παραγραφή αρχίζει εκ νέου μετά από κάθε διακοπή. Ωστόσο, η παραγραφή επέρχεται το αργότερο την ημέρα παρέλευσης προθεσμίας ίσης με το διπλάσιο της προθεσμίας παραγραφής, υπό την προϋπόθεση ότι η Επιτροπή δεν έχει επιβάλει πρόστιμο ή χρηματική ποινή. Η προθεσμία αυτή παρατείνεται κατά χρονικό διάστημα ίσο με το χρόνο αναστολής της παραγραφής κατά τα προβλεπόμενα στην παράγραφο 6.
6.      Η παραγραφή που ισχύει για την επιβολή προστίμων και χρηματικών ποινών αναστέλλεται για όσο καιρό η απόφαση της Επιτροπής αποτελεί αντικείμενο εκκρεμούσας διαδικασίας ενώπιον του Δικαστηρίου.»
11      Το άρθρο 32, στοιχείο γʹ, του ίδιου κανονισμού προέβλεπε ότι ο κανονισμός αυτός δεν εφαρμόζεται στις «εναέριες μεταφορές μεταξύ κοινοτικών αερολιμένων και τρίτων χωρών».
12      Η διάταξη αυτή καταργήθηκε, από 1ης Μαΐου 2004, με το άρθρο 3 του κανονισμού 411/2004.
Το ιστορικό της διαφοράς και η επίδικη απόφαση
13      Το ιστορικό της διαφοράς και η επίδικη απόφαση, όπως εκτίθενται στις σκέψεις 1 έως 59 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, μπορούν, για τις ανάγκες της παρούσας διαδικασίας, να συνοψιστούν ως εξής.
14      Η Singapore Airlines και η Singapore Airlines Cargo είναι εταιρίες αεροπορικών μεταφορών που δραστηριοποιούνται στην αγορά των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων.
15      Κατά τον χρόνο των επίμαχων στην επίδικη απόφαση πραγματικών περιστατικών, οι ως άνω εταιρίες ανήκαν σε εμπορική συμμαχία με την ονομασία WOW (στο εξής: συμμαχία WOW) στην οποία ανήκαν επίσης οι Deutsche Lufthansa AG, SAS Cargo Group A/S και Japan Airlines International Co. Ltd.
16      Στον τομέα της αερομεταφοράς εμπορευμάτων, η αεροπορική μεταφορά φορτίων εξασφαλίζεται από αεροπορικές εταιρίες (στο εξής: αερομεταφορείς). Κατά κανόνα, οι αερομεταφορείς παρέχουν υπηρεσίες αερομεταφοράς εμπορευμάτων στους διαμεταφορείς, οι οποίοι οργανώνουν τη μεταφορά των φορτίων αυτών στο όνομα των αποστολέων. Σε αντάλλαγμα, οι διαμεταφορείς αυτοί καταβάλλουν στους αερομεταφορείς τιμή η οποία αποτελείται, αφενός, από ναύλους υπολογιζόμενους ανά χιλιόγραμμο και, αφετέρου, από διάφορους επίναυλους.
Η διοικητική διαδικασία
17      Στις 7 Δεκεμβρίου 2005 η Επιτροπή έλαβε, βάσει της ανακοινώσεώς της σχετικά με τη μη επιβολή και τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων (καρτέλ) (ΕΕ
2002, C 45, σ. 3), αίτηση για απαλλαγή από την επιβολή προστίμου, την οποία υπέβαλαν η Deutsche Lufthansa AG και δύο εκ των θυγατρικών της, η Lufthansa Cargo AG και η Swiss International Air Lines AG. Σύμφωνα με την αίτηση αυτή, υπήρχαν επαφές αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού μεταξύ διαφόρων αερομεταφορέων, οι οποίες αφορούσαν συστατικά στοιχεία της τιμής των παρεχόμενων υπηρεσιών στην αγορά αερομεταφοράς εμπορευμάτων, ήτοι τη θέσπιση επίναυλου «καυσίμων» και επίναυλου «ασφαλείας», καθώς και την άρνηση των εν λόγω αερομεταφορέων να καταβάλλουν στους διαμεταφορείς προμήθεια επί των επιναύλων (στο εξής: άρνηση καταβολής προμήθειας).
18      Στις 14 και 15 Φεβρουαρίου 2006 η Επιτροπή διενήργησε αιφνίδιους ελέγχους στις εγκαταστάσεις πολλών αερομεταφορέων.
19      Κατόπιν των ελέγχων αυτών, πολλοί αερομεταφορείς, μεταξύ των οποίων η Singapore Airlines και η Singapore Airlines Cargo, υπέβαλαν αίτηση για απαλλαγή από τα πρόστιμα βάσει της ανακοινώσεως σχετικά με τη μη επιβολή και τη μείωση των προστίμων σε υποθέσεις συμπράξεων (καρτέλ), περί της οποίας γίνεται λόγος στη σκέψη 17 της παρούσας απόφασης.
20      Στις 19 Δεκεμβρίου 2007 η Επιτροπή απηύθυνε ανακοίνωση αιτιάσεων σε 27 αερομεταφορείς, μεταξύ των οποίων και στις Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, οι οποίοι στη συνέχεια υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις. Πραγματοποιήθηκε ακρόαση από τις 30 Ιουνίου έως τις 4 Ιουλίου 2008.
Η αρχική απόφαση
21      Στις 9 Νοεμβρίου 2010 η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση C(2010) 7694 final σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας (υπόθεση COMP/39258 – αερομεταφορές εμπορευμάτων) (στο εξής: αρχική απόφαση). Η απόφαση αυτή είχε ως αποδέκτες 21 αερομεταφορείς, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονταν η Singapore Airlines και η Singapore Airlines Cargo, ως προς τις οποίες, ωστόσο, δεν διαπιστώθηκε καμία παράβαση όσον αφορά τις αεροπορικές μεταφορές μεταξύ αερολιμένων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις αεροπορικές μεταφορές στα δρομολόγια μεταξύ αερολιμένων ευρισκόμενων εντός της Ένωσης και ελβετικών αερολιμένων (στο εξής: δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας).
22      Η εν λόγω απόφαση εξέθετε, στο αιτιολογικό της, ότι οι εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς είχαν συντονίσει τη συμπεριφορά τους όσον αφορά την τιμολόγηση για την παροχή υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων, συνεννοούμενοι ως προς τον επίναυλο καυσίμων, τον επίναυλο ασφαλείας και την άρνηση καταβολής προμήθειας, και είχαν, ως εκ τούτου, μετάσχει σε ενιαία και διαρκή παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας, η οποία κάλυπτε το έδαφος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ) και της Ελβετίας.
Οι δικαστικές αποφάσεις της 16ης Δεκεμβρίου 2015
23      Με την απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 2015, Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo Pte κατά Επιτροπής (T‑43/11, EU:T:2015:989), το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την αρχική απόφαση κατά το μέρος που αφορούσε τη Singapore Airlines και τη Singapore Airlines Cargo. Με δώδεκα άλλες αποφάσεις της ίδιας ημέρας, το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε επίσης, εν όλω ή εν μέρει, την ίδια απόφαση κατά το μέρος που αφορούσε δώδεκα άλλους αερομεταφορείς ή ομάδες αερομεταφορέων.
24      Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η αιτιολογία της απόφασης αυτής ενείχε πλημμέλειες.
Η επίδικη απόφαση
25      Στις 20 Μαΐου 2016 η Επιτροπή απηύθυνε στους αερομεταφορείς τους οποίους αφορούσε η αρχική απόφαση και οι οποίοι είχαν ασκήσει προσφυγή κατ’ αυτής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου έγγραφο με το οποίο τους ενημέρωνε για την πρόθεσή της να εκδώσει εκ νέου απόφαση με την οποία θα διαπίστωνε τη συμμετοχή τους σε ενιαία και διαρκή παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας σε όλα τα δρομολόγια που μνημονεύονταν στην αρχική αυτή απόφαση. Τους δόθηκε προθεσμία ενός μηνός για να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους. Όλοι έκαναν χρήση της δυνατότητας αυτής.
26      Στις 17 Μαρτίου 2017 η Επιτροπή εξέδωσε την επίδικη απόφαση, η οποία έχει ως αποδέκτες 19 αερομεταφορείς, στους οποίους συγκαταλέγονταν και οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo κ.λπ.
27      Στην επίδικη απόφαση εκτίθεται ότι οι εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς συντόνισαν τη συμπεριφορά τους όσον αφορά την τιμολόγηση για την παροχή υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων σε παγκόσμια κλίμακα μέσω του επίναυλου καυσίμων, του επίναυλου ασφαλείας και της άρνησης καταβολής προμήθειας (στο εξής: επίδικη σύμπραξη), και ως εκ τούτου διέπραξαν ενιαία και διαρκή παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας.
28      Στο τμήμα 4 της απόφασης αυτής, με τίτλο «Περιγραφή των πραγματικών περιστατικών», η Επιτροπή επισήμανε, μεταξύ άλλων, ότι από την έρευνα αποκαλύφθηκε σύμπραξη παγκόσμιας εμβέλειας βασιζόμενη σε δίκτυο διμερών και πολυμερών επαφών που έλαβαν χώρα μεταξύ των ανταγωνιστών για μεγάλο χρονικό διάστημα, η οποία αφορούσε τη συμπεριφορά που οι τελευταίοι είχαν αποφασίσει, προβλέψει ή σχεδιάσει να υιοθετήσουν σε σχέση με τα διάφορα στοιχεία τιμολόγησης για την παροχή υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων που μνημονεύονται στην προηγούμενη σκέψη. Υπογράμμισε ότι κοινός σκοπός αυτού του δικτύου επαφών ήταν ο συντονισμός της συμπεριφοράς των ανταγωνιστών στον τομέα της τιμολόγησης ή η μείωση της αβεβαιότητας όσον αφορά την τιμολογιακή τους πολιτική. Εν συνεχεία, περιέγραψε τις επαφές που αφορούσαν, αντιστοίχως, τον επίναυλο καυσίμων, τον επίναυλο ασφαλείας και την άρνηση καταβολής προμήθειας, και εκτίμησε τις αποδείξεις περί των πραγματικών περιστατικών όσον αφορά, αφενός, την επίδικη σύμπραξη στο σύνολό της και, αφετέρου, καθέναν από τους αποδέκτες της εν λόγω απόφασης.
29      Στο τμήμα 5 της επίδικης απόφασης, με τίτλο «Εφαρμογή των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού», η Επιτροπή εφάρμοσε το άρθρο 101 ΣΛΕΕ στα πραγματικά περιστατικά της εξεταζόμενης περίπτωσης, διευκρινίζοντας ταυτοχρόνως ότι οι παραπομπές στο άρθρο αυτό έπρεπε να ερμηνευθούν επίσης ως παραπομπές στο άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ και στο άρθρο 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας, δεδομένου ότι οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονται mutatis mutandis, εκτός αν ορίζεται άλλως.
30      Συναφώς, όσον αφορά την αρμοδιότητά της, η Επιτροπή εξέτασε τα όρια της χρονικής και εδαφικής αρμοδιότητάς της να διαπιστώσει παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού στη συγκεκριμένη περίπτωση και να επιβάλει σχετικές κυρώσεις.
31      Αφενός, στις αιτιολογικές σκέψεις 822 έως 832 της επίδικης απόφασης, οι οποίες αποτελούν το υποτμήμα 5.2 της απόφασης αυτής, με τίτλο «Αρμοδιότητα της Επιτροπής», η Επιτροπή επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ότι δεν επρόκειτο να εφαρμόσει, κατ’ αρχάς, το άρθρο 101 ΣΛΕΕ στις προγενέστερες της 1ης Μαΐου 2004 συμφωνίες και πρακτικές σχετικά με τα δρομολόγια μεταξύ αερολιμένων ευρισκόμενων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αερολιμένων ευρισκόμενων εκτός του ΕΟΧ (στο εξής: δρομολόγια Ένωσης-τρίτων χωρών), ακολούθως, το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στις προγενέστερες της 19ης Μαΐου 2005 συμφωνίες και πρακτικές σχετικά με τα δρομολόγια Ένωσης-τρίτων χωρών καθώς και τα δρομολόγια μεταξύ αερολιμένων ευρισκόμενων εντός χωρών που είναι συμβαλλόμενα μέρη στη συμφωνία για τον ΕΟΧ αλλά δεν είναι κράτη μέλη της Ένωσης και αερολιμένων ευρισκόμενων εντός τρίτων χωρών (στο εξής: δρομολόγια εντός του ΕΟΧ πλην των δρομολογίων Ένωσης-τρίτων χωρών) και, τέλος, το άρθρο 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας στις προγενέστερες της 1ης Ιουνίου 2002 συμφωνίες και πρακτικές σχετικά με τα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας. Διευκρίνισε, στην αιτιολογική σκέψη 832 της εν λόγω απόφασης, ότι η ίδια απόφαση «ουδόλως είχε την πρόθεση να εκθέσει οποιαδήποτε παράβαση του άρθρου 8 της συμφωνίας [αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας] όσον αφορά τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εμπορευμάτων [μεταξύ] της Ελβετίας [και] τρίτων χωρών».
32      Αφετέρου, στις αιτιολογικές σκέψεις 1036 έως 1046 της επίδικης απόφασης, οι οποίες αποτελούν το υποτμήμα 5.3.8 της απόφασης αυτής, με τίτλο «[Δ]υνατότητα εφαρμογής του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ στα εισερχόμενα δρομολόγια», η Επιτροπή εξέθεσε τους λόγους για τους οποίους απέρριψε τα επιχειρήματα διαφόρων εμπλεκομένων αερομεταφορέων ότι υπερέβη τα όρια της εδαφικής αρμοδιότητάς της υπό το πρίσμα των κανόνων του δημοσίου διεθνούς δικαίου λόγω του ότι διαπίστωσε και επέβαλε κυρώσεις για παράβαση των δύο αυτών διατάξεων στα δρομολόγια με αναχώρηση από τρίτες χώρες και προορισμό τον ΕΟΧ (στο εξής: εισερχόμενα δρομολόγια και, όσον αφορά τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εμπορευμάτων στα δρομολόγια αυτά: υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων).
33      Ειδικότερα, στην αιτιολογική σκέψη 1045 της εν λόγω απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε ότι οι αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού πρακτικές όσον αφορά τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων «μπορούν να έχουν άμεσες, ουσιώδεις και προβλέψιμες επιπτώσεις εντός της Ένωσης και του ΕΟΧ, δεδομένου ότι το αυξημένο κόστος της αεροπορικής μεταφοράς προς τον ΕΟΧ και, επομένως, οι υψηλότερες τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων, ως εκ της φύσεώς τους, μπορούν να έχουν επιπτώσεις στους καταναλωτές εντός του ΕΟΧ». Προσέθεσε δε ότι, εν προκειμένω, οι πρακτικές αυτές μπορούσαν να έχουν τέτοιες επιπτώσεις και στην παροχή υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων από άλλους αερομεταφορείς εντός του ΕΟΧ, μεταξύ των συγκοινωνιακών κόμβων (hubs) εντός του ΕΟΧ που χρησιμοποιούνταν από τους αερομεταφορείς τρίτων χωρών και των αερολιμένων προορισμού των αποστολών αυτών εντός του ΕΟΧ που δεν εξυπηρετούνταν από τον αερομεταφορέα της τρίτης χώρας.
34      Εξάλλου, στην αιτιολογική σκέψη 1046 της ίδιας απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε ότι η επίδικη σύμπραξη είχε «τεθεί σε εφαρμογή σε παγκόσμιο επίπεδο», ότι οι διακανονισμοί σχετικά με τα εισερχόμενα δρομολόγια αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος της ενιαίας και διαρκούς παράβασης του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ, και ότι η ομοιόμορφη εφαρμογή των επιναύλων σε παγκόσμια κλίμακα αποτελούσε βασικό στοιχείο της σύμπραξης αυτής.
35      Το υποτμήμα 5.3 της επίδικης απόφασης, σχετικά με την εφαρμογή εν προκειμένω του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας, περιλαμβάνει τις αιτιολογικές σκέψεις 833 έως 1052 της απόφασης αυτής. Πρώτον, στην αιτιολογική σκέψη 846 της εν λόγω απόφασης, η Επιτροπή έκρινε ότι οι εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς συντόνισαν τη συμπεριφορά τους ή επηρέασαν την τιμολόγηση, «πράγμα το οποίο [κατέληγε] τελικώς σε καθορισμό τιμών σε σχέση με» τον επίναυλο καυσίμων, τον επίναυλο ασφαλείας και την καταβολή προμήθειας επί των επιναύλων στους διαμεταφορείς. Στην αιτιολογική σκέψη 861 της εν λόγω απόφασης, το θεσμικό αυτό όργανο εκτίμησε ότι το «γενικό σύστημα συντονισμού της συμπεριφοράς όσον αφορά την τιμολόγηση για υπηρεσίες αερομεταφοράς εμπορευμάτων», την ύπαρξη του οποίου αποκάλυψε η έρευνά της, πιστοποιούσε την ύπαρξη «σύνθετης παράβασης αποτελούμενης από διάφορες ενέργειες οι οποίες [μπορούσαν] να χαρακτηριστούν είτε ως συμφωνία είτε ως εναρμονισμένη πρακτική, στο πλαίσιο των οποίων οι ανταγωνιστές [είχα]ν αντικαταστήσει σκοπίμως τους κινδύνους του ανταγωνισμού με μια μεταξύ τους συνεργασία».
36      Δεύτερον, στην αιτιολογική σκέψη 869 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή έκρινε ότι η «επίμαχη συμπεριφορά συνιστ[ούσε] ενιαία και διαρκή παράβαση του άρθρου 101 [ΣΛΕΕ]», διευκρινίζοντας, στις αιτιολογικές σκέψεις 870 έως 902 αυτής, ότι οι επίμαχοι διακανονισμοί επεδίωκαν ενιαίο σκοπό αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνιστάμενο στην παρεμπόδιση του ανταγωνισμού στον τομέα της αερομεταφοράς εμπορευμάτων εντός του ΕΟΧ, ότι αφορούσαν την παροχή υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων και την τιμολόγησή τους, ότι συνεπάγονταν την εμπλοκή των ίδιων επιχειρήσεων, ότι είχαν ενιαίο και διαρκή χαρακτήρα και ότι εστίαζαν σε τρία σκέλη, ήτοι τον επίναυλο καυσίμων, τον επίναυλο ασφαλείας και την άρνηση καταβολής προμήθειας.
37      Τρίτον, στην αιτιολογική σκέψη 903 της εν λόγω απόφασης, η Επιτροπή εξέθεσε ότι η επίμαχη αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορά είχε ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού τουλάχιστον εντός της Ένωσης, στον ΕΟΧ και στην Ελβετία. Στην αιτιολογική σκέψη 917 της απόφασης αυτής, η Επιτροπή προσέθεσε, κατ’ ουσίαν, ότι δεν ήταν, ως εκ τούτου, αναγκαίο να ληφθούν υπόψη οι συγκεκριμένες επιπτώσεις της συμπεριφοράς αυτής.
38      Τέταρτον, στις αιτιολογικές σκέψεις 922 έως 971 της εν λόγω απόφασης, η Επιτροπή εξέτασε το ζήτημα αν οι επαφές στο πλαίσιο της συμμαχίας WOW (στο εξής: επαφές WOW) μπορούσαν να θεωρηθούν νόμιμες και δικαιολογημένες από τη συμμαχία αυτή. Αφού η Επιτροπή επισήμανε, στην αιτιολογική σκέψη 924 της επίδικης απόφασης, ότι δεν μπορούσε να επιτρέψει να χρησιμοποιηθεί νομίμως μια συμμαχία ως κάλυψη για μια αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνεργασία ευρύτερη από εκείνη που είχε τεθεί σε εφαρμογή βάσει της συμφωνίας περί της συμμαχίας, έκρινε, στην αιτιολογική σκέψη 947 της ίδιας απόφασης, ότι καμία από τις πρωτοβουλίες που φέρονται να ελήφθησαν στο πλαίσιο της συμμαχίας WOW δεν δικαιολογούσε γενικό συντονισμό των τιμών στο πλαίσιο της εν λόγω συμμαχίας και, ειδικότερα, γενικό συντονισμό των επιναύλων. Εξ αυτού συνήγαγε, στην αιτιολογική σκέψη 971 της εν λόγω απόφασης, ότι ο συντονισμός των επιναύλων μεταξύ των μελών της συμμαχίας WOW είχε πραγματοποιηθεί εκτός του θεμιτού πλαισίου της συμμαχίας και δεν μπορούσε να δικαιολογηθεί από αυτήν.
39      Πέμπτον, στις αιτιολογικές σκέψεις 972 έως 1021 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή εξέτασε τις κανονιστικές ρυθμίσεις σε επτά τρίτες χώρες, οι οποίες, όπως υποστήριζαν πολλοί εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς, τους υποχρέωναν να έρχονται σε συνεννόηση όσον αφορά τους επίναυλους, μη επιτρέποντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την εφαρμογή των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού. Η Επιτροπή έκρινε ότι οι αερομεταφορείς αυτοί δεν απέδειξαν ότι ενήργησαν κατόπιν εξαναγκασμού από τις εν λόγω τρίτες χώρες.
40      Έκτον, στις αιτιολογικές σκέψεις 1024 έως 1035 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή έκρινε ότι η ενιαία και διαρκής παράβαση μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, μεταξύ των συμβαλλομένων μερών στη συμφωνία για τον ΕΟΧ και μεταξύ των συμβαλλομένων μερών στη συμφωνία αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας.
41      Το τμήμα 7 της επίδικης απόφασης, με τίτλο «Διάρκεια της παράβασης», περιλαμβάνει τις αιτιολογικές σκέψεις 1146 έως 1169 της απόφασης αυτής. Όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 1146 της εν λόγω απόφασης, η Επιτροπή έκρινε ότι η επίδικη σύμπραξη άρχισε στις 7 Δεκεμβρίου 1999 και διήρκεσε έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006. Στην ίδια αιτιολογική σκέψη 1146, η Επιτροπή διευκρίνισε ότι η σύμπραξη αυτή είχε παραβεί:
–        το άρθρο 101 ΣΛΕΕ, από τις 7 Δεκεμβρίου 1999 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006, όσον αφορά τις αεροπορικές μεταφορές μεταξύ αερολιμένων εντός της Ένωσης,
–        το άρθρο 101 ΣΛΕΕ, από την 1η Μαΐου 2004 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006, όσον αφορά τις αεροπορικές μεταφορές στα δρομολόγια Ένωσης-τρίτων χωρών,
–        το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ, από τις 7 Δεκεμβρίου 1999 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006, όσον αφορά τις αεροπορικές μεταφορές μεταξύ αερολιμένων εντός του ΕΟΧ (στο εξής: δρομολόγια εντός του ΕΟΧ),
–        το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ, από τις 19 Μαΐου 2005 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006, όσον αφορά τις αεροπορικές μεταφορές στα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ πλην των δρομολογίων Ένωσης-τρίτων χωρών,
–        το άρθρο 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας, από την 1η Ιουνίου 2002 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006, όσον αφορά τις αεροπορικές μεταφορές στα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας.
42      Στην αιτιολογική σκέψη 1169 της ίδιας απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε ότι η διάρκεια της παράβασης εκτεινόταν, όσον αφορά την Singapore Airlines, από τις 4 Ιανουαρίου 2000 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006.
43      Στο τμήμα 8 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή εξέτασε τα διορθωτικά μέτρα που έπρεπε να ληφθούν και τα πρόστιμα που έπρεπε να επιβληθούν, παραπέμποντας στις κατευθυντήριες γραμμές για τη μέθοδο υπολογισμού των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 23
παράγραφος 2 σημείο α) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003 (ΕΕ
2006, C 210, σ. 2).
44      Τα άρθρα 1, 3 και 4 του διατακτικού της επίδικης απόφασης έχουν ως εξής:
«Άρθρο 1
Συντονίζοντας τη συμπεριφορά τους όσον αφορά την τιμολόγηση για την παροχή υπηρεσιών [αερομεταφοράς εμπορευμάτων] σε παγκόσμια κλίμακα σχετικά με τον επίναυλο καυσίμων, τον επίναυλο ασφαλείας και την καταβολή προμήθειας επί των επιναύλων, οι ακόλουθες επιχειρήσεις διέπραξαν την ακόλουθη ενιαία και διαρκή παράβαση του άρθρου 101 [ΣΛΕΕ], του άρθρου 53 της [Συμφωνίας για τον ΕΟΧ] και του άρθρου 8 [της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας] όσον αφορά τα ακόλουθα δρομολόγια και κατά τις ακόλουθες περιόδους.
1)      Οι ακόλουθες επιχειρήσεις παρέβησαν το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ όσον αφορά τα δρομολόγια μεταξύ αερολιμένων ευρισκομένων εντός του ΕΟΧ, κατά τις ακόλουθες περιόδους:
[...]
ιη)      η Singapore Airlines Cargo [...], από την 1η Ιουλίου 2001 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006·
ιθ)      η Singapore Airlines […], από τις 4 Ιανουαρίου 2000 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006.
2)      Οι ακόλουθες επιχειρήσεις παρέβησαν το άρθρο 101 ΣΛΕΕ όσον αφορά τα δρομολόγια [Ένωσης-τρίτων χωρών], κατά τις ακόλουθες περιόδους:
[...]
ιζ)      η Singapore Airlines Cargo [...], από την 1η Μαΐου 2004 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006·
ιη)      η Singapore Airlines […], από την 1η Μαΐου 2004 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006.
3)      Οι ακόλουθες επιχειρήσεις παρέβησαν το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ όσον αφορά τα δρομολόγια [εντός του ΕΟΧ πλην των δρομολογίων Ένωσης-τρίτων χωρών], κατά τις ακόλουθες περιόδους:
[...]
ιζ)      η Singapore Airlines Cargo [...], από τις 19 Μαΐου 2005 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006·
ιη)      η Singapore Airlines […], από τις 19 Μαΐου 2005 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006.
4)      Οι ακόλουθες επιχειρήσεις παρέβησαν το άρθρο 8 της [συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας] όσον αφορά τα δρομολόγια [Ένωσης-Ελβετίας], κατά τις ακόλουθες περιόδους:
[…]
ιη)      η Singapore Airlines Cargo [...], από την 1η Ιουνίου 2002 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006·
ιθ)      η Singapore Airlines […], από την 1η Ιουνίου 2002 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006.
[...]
Άρθρο 3
Επιβάλλονται τα ακόλουθα πρόστιμα για την ενιαία και διαρκή παράβαση περί της οποίας γίνεται λόγος στο άρθρο 1 της παρούσας απόφασης [...]:
[...]
ιθ)      στις Singapore Airlines Cargo [...] και      Singapore Airlines [...]:
74 800 000 [ευρώ][.]
[...]
Άρθρο 4
Οι επιχειρήσεις που αναφέρονται στο άρθρο 1 οφείλουν να παύσουν αμέσως την αναφερόμενη στο εν λόγω άρθρο ενιαία και διαρκή παράβαση, εφόσον δεν το έχουν ήδη πράξει.
Δεσμεύονται επίσης να απόσχουν από κάθε πράξη ή συμπεριφορά που έχει το ίδιο ή παρεμφερές αντικείμενο ή αποτέλεσμα.»
Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
45      Με δικόγραφο που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου την 1η Ιουνίου 2017, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo άσκησαν προσφυγή με αίτημα την ακύρωση της επίδικης απόφασης κατά το μέρος που τις αφορά και, επικουρικώς, τη μείωση του ποσού του προστίμου που τους επιβλήθηκε.
46      Προς στήριξη της προσφυγής αυτής, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo προέβαλαν πέντε λόγους ακυρώσεως και ένα αίτημα με αντικείμενο τη μείωση του ποσού του προστίμου.
47      Μεταξύ των λόγων αυτών, ο πρώτος στηριζόταν σε πλάνη περί το δίκαιο και περί τα πράγματα όσον αφορά τη διαπίστωση της ύπαρξης ενιαίας και διαρκούς παράβασης, ιδίως καθόσον η Επιτροπή είχε διαπιστώσει, με την επίδικη απόφαση, την ύπαρξη παράβασης η οποία κάλυπτε τα εισερχόμενα δρομολόγια. Επιπλέον, με τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως, ο οποίος στηριζόταν σε πλάνη περί το δίκαιο και περί τα πράγματα όσον αφορά τη διαπίστωση του σκέλους της παράβασης σχετικά την άρνηση καταβολής προμήθειας επί των επιναύλων, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo προσήψαν, μεταξύ άλλων, στην Επιτροπή ότι δεν απέδειξε, με την επίδικη απόφαση, ότι οι επαφές σχετικά με την άρνηση καταβολής προμήθειας συνιστούσαν περιορισμό του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου. Επιπλέον, με τον τρίτο λόγο ακυρώσεως, υποστήριξαν ότι η Επιτροπή είχε υποπέσει σε πλάνη περί το δίκαιο και σε πλάνη εκτιμήσεως των πραγματικών περιστατικών κατά την ανάλυση της συμπεριφοράς στο πλαίσιο της συμμαχίας WOW.
48      Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε το σύνολο των λόγων ακυρώσεως καθώς και το αίτημα περί μειώσεως του ποσού του προστίμου. Κατά συνέπεια, απέρριψε την προσφυγή.
Τα αιτήματα των διαδίκων στην αναιρετική διαδικασία
49      Με την αίτηση αναιρέσεως, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo ζητούν από το Δικαστήριο:
–        να αναιρέσει εν όλω ή εν μέρει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση,
–        να ακυρώσει την επίδικη απόφαση στο σύνολό της ή, επικουρικώς, στο μέτρο που:
–        το άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχεία ιζʹ και ιηʹ και το άρθρο 1, παράγραφος 3 στοιχεία ιζʹ και ιηʹ, της επίδικης απόφασης βασίζονται στο γεγονός ότι η Επιτροπή είναι αρμόδια να εφαρμόζει το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων, μειώνοντας, κατά συνέπεια, το πρόστιμο σε 64 600 000 ευρώ ή σε οιοδήποτε άλλο ποσό κριθεί ενδεδειγμένο από το Δικαστήριο,
–        στην εν λόγω απόφαση διαπιστώνεται ότι η συμπεριφορά η οποία υιοθετήθηκε στο πλαίσιο της συμμαχίας WOW συνιστά μέρος ενιαίας και διαρκούς παράβασης, μειώνοντας, κατά συνέπεια, περαιτέρω το πρόστιμο κατά ποσοστό 15 % σύμφωνα με την ανάλυση του Γενικού Δικαστηρίου σχετικά με την περιορισμένη συμμετοχή ή επί οιασδήποτε άλλης βάσης κριθεί ενδεδειγμένη από το Δικαστήριο, και/ή
–        στην επίδικη απόφαση διαπιστώνεται ότι η συμπεριφορά η οποία σχετίζεται με την άρνηση καταβολής προμήθειας συνιστά μέρος ενιαίας και διαρκούς παράβασης, μειώνοντας, κατά συνέπεια, περαιτέρω το πρόστιμο κατά ποσοστό 15 % σύμφωνα με την προσέγγιση της περιορισμένης συμμετοχής η οποία υιοθετήθηκε τόσο στην επίδικη απόφαση όσο και στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ή καθ’ οιοδήποτε άλλο ποσό κριθεί ενδεδειγμένο από το Δικαστήριο,
–        να ακυρώσει το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχεία ιηʹ και ιθʹ, καθώς και το άρθρο 1, παράγραφος 4, στοιχεία ιηʹ και ιθʹ, της επίδικης απόφασης και να μειώσει περαιτέρω το πρόστιμο κατά 15 % εφαρμόζοντας την ίδια μεθοδολογία με εκείνη που χρησιμοποίησε το Γενικό Δικαστήριο για τη μείωση των αντίστοιχων προστίμων που επιβλήθηκαν στις υποθέσεις επί των οποίων εκδόθηκαν οι αποφάσεις της 30ής Μαρτίου 2022, Japan Airlines κατά Επιτροπής (T‑340/17, EU:T:2022:181), και της 30ής Μαρτίου 2022 Cathay Pacific Airways κατά Επιτροπής (T‑343/17, EU:T:2022:184),
–        να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν οι αναιρεσείουσες ενώπιον του Δικαστηρίου και στα υπόλοιπα δύο τρίτα των εξόδων στα οποία υποβλήθηκαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.
50      Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο, κυρίως, να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως και να καταδικάσει τις Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo στα δικαστικά έξοδα και, επικουρικώς, αν η αίτηση αναιρέσεως γίνει δεκτή, να αναπέμψει την υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο και να επιφυλαχθεί ως προς τα δικαστικά έξοδα.
Επί της αιτήσεως αναιρέσεως
51      Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo προβάλλουν τέσσερις λόγους. Ο πρώτος λόγος αναιρέσεως στηρίζεται σε πλάνη περί το δίκαιο κατά την εκτίμηση της αρμοδιότητας της Επιτροπής να εφαρμόσει το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων. Ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως στηρίζεται σε πλάνη περί το δίκαιο κατά την εκτίμηση της συμπεριφοράς που συνδέεται με τη συμμαχία WOW. Ο τρίτος λόγος αναιρέσεως στηρίζεται σε πλάνη περί το δίκαιο κατά τον χαρακτηρισμό των επαφών σχετικά με την καταβολή προμήθειας επί των επιναύλων ως περιορισμού του ανταγωνισμού «ως εκ του αντικειμένου». Με τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν εξέτασε αυτεπαγγέλτως την παραγραφή των εξουσιών της Επιτροπής να επιβάλλει κυρώσεις για παράβαση που αφορά τα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ και τα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας.
Επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως, σχετικά με την αρμοδιότητα της Επιτροπής να εφαρμόσει το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ όσον αφορά τα εισερχόμενα δρομολόγια
52      Ο πρώτος λόγος αναιρέσεως διαιρείται σε έξι σκέλη. Με το πρώτο σκέλος, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο ερμήνευσε εσφαλμένως τον λόγο ακυρώσεως που προέβαλαν σχετικά με την αρμοδιότητα της Επιτροπής όσον αφορά τα εισερχόμενα δρομολόγια και, ως εκ τούτου, παραμόρφωσε το περιεχόμενο του δικογράφου της προσφυγής τους. Με το δεύτερο σκέλος, προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο ότι υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον αποφάνθηκε ότι το κριτήριο που στηρίζεται στις ουσιαστικές επιπτώσεις των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού πρακτικών εντός της Ένωσης (στο εξής: κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων) συνιστά αυτοτελές και επαρκές κριτήριο για την εκτίμηση της αρμοδιότητας της Επιτροπής όσον αφορά τα εισερχόμενα δρομολόγια. Με το τρίτο σκέλος, προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο ότι προέβη σε εσφαλμένη ανάλυση των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων της επίδικης συμπεριφοράς. Με το τέταρτο σκέλος, υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη να οριοθετήσει τη σχετική αγορά προκειμένου να εκτιμήσει την αρμοδιότητά της βάσει του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. Με το πέμπτο σκέλος, το οποίο πρέπει να εξεταστεί τελευταίο, οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο διαπιστώνοντας ότι η Επιτροπή μπορούσε να θεμελιώσει την αρμοδιότητά της για τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων στηριζόμενη στις επιπτώσεις της ενιαίας και διαρκούς παράβασης θεωρούμενης στο σύνολό της. Με το έκτο σκέλος, υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο διαπιστώνοντας την ύπαρξη ουσιαστικών επιπτώσεων με άμεσο, ουσιώδη και προβλέψιμο χαρακτήρα. Τέλος, με τον έβδομο λόγο, προβάλλουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υποκατέστησε με τη δική του εκτίμηση εκείνη της Επιτροπής σχετικά με τις ουσιαστικές επιπτώσεις.
Επί του πρώτου σκέλους, το οποίο στηρίζεται στην εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εσφαλμένη ερμηνεία του λόγου ακυρώσεως σχετικά με την αρμοδιότητα της Επιτροπής ως προς τα εισερχόμενα δρομολόγια και σε παραμόρφωση του περιεχομένου του δικογράφου της προσφυγής
–       Επιχειρηματολογία των διαδίκων
53      Οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο ότι ερμήνευσε εσφαλμένως τον λόγο ακυρώσεως που είχαν προβάλει ενώπιόν του σχετικά με την αρμοδιότητα της Επιτροπής, καθόσον εκτίμησε την αρμοδιότητα αυτή υπό το πρίσμα όχι του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, αλλά του δημοσίου διεθνούς δικαίου, και ότι, ως εκ τούτου, παραμόρφωσε τα επιχειρήματά τους περί αναρμοδιότητας της Επιτροπής όσον αφορά συμπεριφορά που υιοθετήθηκε εκτός του ΕΟΧ.
54      Μολονότι υποστήριξαν, προς στήριξη της προσφυγής τους ακυρώσεως της επίδικης απόφασης, ότι η Επιτροπή ήταν αρμόδια μόνο σε περίπτωση πώλησης ενός προϊόντος στο έδαφος της Ένωσης ή του ΕΟΧ και ότι, ως εκ τούτου, δεν μπορούσε να είναι αρμόδια όσον αφορά συμφωνίες ή εναρμονισμένες πρακτικές οι οποίες περιγράφονται στην επίδικη απόφαση ως συνεπαγόμενες περιορισμούς του ανταγωνισμού στις αγορές πώλησης υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων από αερολιμένες ευρισκόμενους εκτός της Ένωσης ή του ΕΟΧ, το Γενικό Δικαστήριο δεν εξέτασε την αρμοδιότητα της Επιτροπής βάσει του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, αλλά επικεντρώθηκε στην αρμοδιότητα του θεσμικού αυτού οργάνου υπό το πρίσμα του δημοσίου διεθνούς δικαίου. Ο σεβασμός, όμως, του δημοσίου διεθνούς δικαίου αποτελεί αναγκαία, αλλά όχι επαρκή, προϋπόθεση για να είναι η Επιτροπή αρμόδια έναντι συμπεριφοράς που υιοθετήθηκε εκτός της Ένωσης ή του ΕΟΧ.
55      Η Επιτροπή φρονεί ότι το σκέλος αυτό είναι αβάσιμο.
–       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
56      Κατ’ ουσίαν, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν εκτίμησε τα επιχειρήματά τους όπως είχαν διατυπωθεί με το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως που προβλήθηκε με το δικόγραφο της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, σχετικά με την αναρμοδιότητα της Επιτροπής όσον αφορά τα εισερχόμενα δρομολόγια, γεγονός που το οδήγησε να εξετάσει την αρμοδιότητά της μόνον υπό το πρίσμα του δημοσίου διεθνούς δικαίου, χωρίς να ελέγξει αν η Επιτροπή ήταν αρμόδια υπό το πρίσμα του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
57      Επισημαίνεται ότι, στο σημείο 30 του δικογράφου της προσφυγής, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστήριξαν ότι τα ουσιώδη χαρακτηριστικά των αγορών εμπορευματικών μεταφορών είναι ότι η πραγματική πώληση των υπηρεσιών αυτών «πραγματοποιείται πάντοτε στον αερολιμένα αναχώρησης» και ότι οι αγορές αυτές «είναι “μονής κατεύθυνσης”», δεδομένου ότι οι υπηρεσίες με προορισμό τους αερολιμένες της Ένωσης συνιστούν «αγορές προϊόντων διακριτές από εκείνες των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων με προορισμό τρίτες χώρες, διότι οι αγοραστές υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων δεν αγοράζουν πτήσεις μετ’
επιστροφής για τις αποστολές τους». Εξάλλου, ενώ υποστήριξαν, στο σημείο 33 του δικογράφου της προσφυγής, ότι το κριτήριο της εδαφικής αρμοδιότητας της Επιτροπής που στηρίζεται στον τόπο εφαρμογής των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού πρακτικών (στο εξής: κριτήριο της εφαρμογής) χρησιμεύει για να καθοριστεί αν μια συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική έχει ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού εντός της εσωτερικής αγοράς, προσέθεσαν, στο σημείο 34 του δικογράφου της προσφυγής, ότι «[ε]ίναι μεν αληθές ότι το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων αποτελεί εναλλακτική βάση για τη θεμελίωση της αρμοδιότητας βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, πλην όμως η Επιτροπή δεν προσκόμισε τα αναγκαία πραγματικά στοιχεία για να τεκμηριώσει την αρμοδιότητά της επί της βάσεως αυτής». Ως εκ τούτου, από το ίδιο το γράμμα του εν λόγω δικογράφου προκύπτει ότι οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστήριξαν με τα δικόγραφά τους ότι το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων μπορούσε να δικαιολογήσει την αρμοδιότητα της Επιτροπής να διαπιστώσει παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ και να επιβάλει σχετικές κυρώσεις. Θεώρησαν, ωστόσο, ότι δεν ήταν δυνατή η εφαρμογή της αρχής αυτής στα εισερχόμενα δρομολόγια, ελλείψει επαρκών ενδείξεων από τις οποίες να μπορεί να αποδειχθεί η ύπαρξη ουσιαστικών επιπτώσεων της επίμαχης συμπεριφοράς.
58      Κατά συνέπεια, δεχόμενο, στη σκέψη 95 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστήριξαν, κατ’ ουσίαν, ότι η Επιτροπή, δεδομένου ότι δεν προσκόμισε τα αναγκαία πραγματικά στοιχεία για να τεκμηριώσει την αρμοδιότητά της βάσει του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων, δεν μπορούσε να αντλήσει από το κριτήριο αυτό την αρμοδιότητα να διαπιστώσει παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στα εισερχόμενα δρομολόγια και να επιβάλει σχετικές κυρώσεις, και εξετάζοντας, προκειμένου να εκτιμήσει την αρμοδιότητα της Επιτροπής όσον αφορά τα εισερχόμενα δρομολόγια, αν η Επιτροπή είχε αποδείξει επαρκώς κατά νόμον ότι πληρούνταν το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων, το Γενικό Δικαστήριο ουδόλως παραμόρφωσε τα επιχειρήματα των Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, όπως υπομνήσθηκαν στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας απόφασης, επί των οποίων απάντησε με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.
59      Κατά συνέπεια, το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
Επί του δεύτερου σκέλους, με το οποίο προβάλλεται πλάνη περί το δίκαιο στην οποία φέρεται να υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο καθόσον αποφάνθηκε ότι το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων συνιστά αυτοτελές και επαρκές κριτήριο για την εκτίμηση της αρμοδιότητας της Επιτροπής όσον αφορά τα εισερχόμενα δρομολόγια
–       Επιχειρηματολογία των διαδίκων
60      Οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο ότι ανήγαγε το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων σε αυτοτελές και επαρκές κριτήριο για την εκτίμηση της αρμοδιότητας της Επιτροπής βάσει του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, μολονότι η προσέγγιση αυτή δεν αντικατοπτρίζει τα όρια που επιβάλλει το ίδιο το γράμμα του άρθρου αυτού στην εν λόγω αρμοδιότητα για την επιβολή κυρώσεων λόγω συμπεριφορών σε αγορές εκτός της Ένωσης.
61      Επομένως, η Επιτροπή αρνήθηκε να αποφανθεί επί των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αποτελεσμάτων της επίδικης συμπεριφοράς δηλώνοντας ρητώς ότι δεν θα προέβαινε σε καμία εκτίμηση των επιπτώσεων αυτών και έκρινε εαυτήν αρμόδια να εκτιμήσει συμπεριφορά συνδεόμενη με την τιμολόγηση σε αγορές εκτός ΕΟΧ, για τον λόγο ότι η συμπεριφορά αυτή πληρούσε το κριτήριο της εφαρμογής ή το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων. Πλην όμως, το τελευταίο αυτό κριτήριο, στο οποίο στηρίχθηκε αποκλειστικώς το Γενικό Δικαστήριο, δεν υποκαθιστά την εκτίμηση των αποτελεσμάτων της συμπεριφοράς αυτής επί του ανταγωνισμού εντός της εσωτερικής αγοράς, τα οποία είναι διαφορετικά από τις δυνητικές αυξήσεις τιμών στην αγορά αυτή οι οποίες ενδέχεται να απορρέουν εμμέσως από περιορισμό του ανταγωνισμού που ασκείται εκτός της εν λόγω αγοράς.
62      Εξάλλου, ενώ η απόδειξη των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αποτελεσμάτων απαιτεί από την Επιτροπή να οριοθετήσει τη σχετική αγορά, να εξετάσει λεπτομερώς το κρίσιμο οικονομικό και νομικό πλαίσιο και να προσδιορίσει το αντίστροφο σενάριο, η ερμηνεία του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο απαλλάσσει την Επιτροπή από κάθε ανάλυση των ζητημάτων αυτών.
63      Η Επιτροπή ζητεί την απόρριψη του δεύτερου σκέλους.
–       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
64      Κατά πρώτον, επισημαίνεται ότι, όπως υποστηρίζουν οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, στη σκέψη 114 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι, σε περίπτωση συμπεριφοράς για την οποία η Επιτροπή έκρινε, όπως εν προκειμένω, ότι ήταν αρκούντως επιζήμια για τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά ή εντός του ΕΟΧ, τέτοια που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως περιορισμός του ανταγωνισμού «ως εκ του αντικειμένου» κατά την έννοια του άρθρου κατά την έννοια του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ, για την εφαρμογή του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων δεν απαιτείται η απόδειξη συγκεκριμένων επιπτώσεων όπως προϋποθέτει ο χαρακτηρισμός μιας συμπεριφοράς ως περιορισμού «ως εκ του αποτελέσματος» κατά την έννοια των διατάξεων αυτών.
65      Ομοίως, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, στη σκέψη 118 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι, αν το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων ερμηνευόταν, υπό την έννοια ότι απαιτείται απόδειξη των συγκεκριμένων επιπτώσεων της επίδικης συμπεριφοράς ακόμη και στην περίπτωση περιορισμού του ανταγωνισμού «ως εκ του αντικειμένου», τούτο θα σήμαινε ότι η αρμοδιότητα της Επιτροπής να διαπιστώνει και να επιβάλλει κυρώσεις για παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ εξαρτάται από προϋπόθεση η οποία δεν βρίσκει έρεισμα στο γράμμα των διατάξεων αυτών.
66      Το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε εξ αυτού, στη σκέψη 119 της εν λόγω απόφασης, ότι οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, αφενός, δεν μπορούσαν βασίμως να προσάψουν στην Επιτροπή ότι υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας ότι πληρούνταν το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων, μολονότι το θεσμικό αυτό όργανο, στις αιτιολογικές σκέψεις 917, 1190 και 1277 της επίδικης απόφασης, είχε επισημάνει ότι δεν ήταν υποχρεωμένο να εκτιμήσει τα αντίθετα προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματα της επίδικης συμπεριφοράς δεδομένου του αντίθετου προς τον ανταγωνισμό αντικειμένου της συμπεριφοράς αυτής και, αφετέρου, δεν μπορούσαν να συναγάγουν από τις ως άνω αιτιολογικές σκέψεις ούτε ότι η Επιτροπή δεν είχε προβεί σε καμία ανάλυση των επιπτώσεων που είχε η εν λόγω συμπεριφορά στην εσωτερική αγορά ή εντός του ΕΟΧ για τους σκοπούς της εφαρμογής του κριτηρίου αυτού.
67      Εντούτοις, όπως προκύπτει από το σκεπτικό που εκτίθεται κατά δεύτερον στην εν λόγω σκέψη 119, από τις σκέψεις αυτές κατά των οποίων βάλλουν οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo δεν μπορεί να συναχθεί ότι, προκειμένου να αποδειχθεί ότι πληρούνταν εν προκειμένω το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι αρκούσε η επίδικη σύμπραξη να μπορεί να χαρακτηριστεί ως περιορισμός ως εκ του αντικειμένου.
68      Πράγματι, από το σύνολο των σκέψεων 114 έως 127 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι, στις εν λόγω αμφισβητούμενες σκέψεις, το Γενικό Δικαστήριο επιδίωξε απλώς να απορρίψει την επιχειρηματολογία που του είχαν υποβάλει οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo κ.λπ., και η οποία συνοψίζεται στη σκέψη 95 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Επομένως, με τις σκέψεις αυτές, το Γενικό Δικαστήριο εξέθεσε τους λόγους για τους οποίους οι Singapore Airlines και Singapore Airlines- Cargo κακώς υποστήριζαν ότι το γεγονός ότι, στις αιτιολογικές σκέψεις της επίδικης απόφασης τις σχετικές, όσον αφορά την αιτιολογική σκέψη 917, με τον χαρακτηρισμό του επίμαχου περιορισμού του ανταγωνισμού και, όσον αφορά τις αιτιολογικές σκέψεις 1190 και 1277 της απόφασης αυτής, με τον υπολογισμό του προστίμου, η Επιτροπή επισήμανε ότι δεν ήταν αναγκαίο να αποδειχθούν πραγματικά αντίθετα προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αποτελέσματα, δεδομένου ότι είχε αποδειχθεί το αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο των προσαπτόμενων συμπεριφορών, σήμαινε ότι η Επιτροπή παρέλειψε, λόγω του αντίθετου προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικειμένου αυτού, να εκτιμήσει αν οι συμπεριφορές αυτές είχαν παραγάγει τις ουσιαστικές επιπτώσεις που απαιτούνται προκειμένου να θεμελιωθεί η αρμοδιότητά της να εφαρμόσει το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ στις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων.
69      Αφενός, το Γενικό Δικαστήριο, απαντώντας, κατ’ ουσίαν, ότι το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων, το οποίο χρησιμεύει για τη θεμελίωση της εξωεδαφικής αρμοδιότητας της Επιτροπής, διακρίνεται από το ζήτημα αν η επίδικη σύμπραξη μπορεί να χαρακτηριστεί περιορισμός του ανταγωνισμού, κατά την έννοια του άρθρου 101, ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ, δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο. Όπως επισήμανε και ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 42 των προτάσεών του, το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων, το οποίο μπορεί να χρησιμεύσει ως βάση για την εξωεδαφική εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού της Ένωσης και του ΕΟΧ από την Επιτροπή υπό το πρίσμα του δημοσίου διεθνούς δικαίου, δεν ταυτίζεται με το ουσιαστικό κριτήριο που αφορά τον περιορισμό του ανταγωνισμού, ως εκ του αντικειμένου ή ως εκ του αποτελέσματος, εντός της εσωτερικής αγοράς της Ένωσης ή του ΕΟΧ, και από το οποίο εξαρτάται η αρμοδιότητα της Επιτροπής να διαπιστώνει και να επιβάλλει κυρώσεις, βάσει του δικαίου της Ένωσης, για παράβαση των εν λόγω κανόνων ανταγωνισμού.
70      Αφετέρου, η ανάλυση στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο προκειμένου να κρίνει αν η Επιτροπή είχε ορθώς εκτιμήσει ότι πληρούνταν εν προκειμένω το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων εκτίθεται στις σκέψεις 107 έως 162 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, όσον αφορά τον συντονισμό σχετικά με τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων θεωρούμενο μεμονωμένα, και στις σκέψεις 163 έως 177 της απόφασης αυτής, όσον αφορά την ενιαία και διαρκή παράβαση θεωρούμενη στο σύνολό της.
71      Υπό τις συνθήκες αυτές, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo προβαίνουν σε εσφαλμένη ερμηνεία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης όταν υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι ήταν δυνατόν, προκειμένου να θεμελιωθεί, βάσει του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων, η αρμοδιότητα της Επιτροπής να εφαρμόσει το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ σε συμπεριφορές που υιοθετήθηκαν εκτός του εδάφους του ΕΟΧ, να παραλειφθεί η απόδειξη τέτοιων επιπτώσεων όταν οι συμπεριφορές αυτές μπορούν να χαρακτηριστούν ως περιορισμός του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου. Κατά συνέπεια, η επιχειρηματολογία που εκτίθεται στη σκέψη 61 της παρούσας απόφασης πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη.
72      Κατά δεύτερον, όσον αφορά την επιχειρηματολογία που εκτίθεται στη σκέψη 62 της παρούσας απόφασης, η οποία στηρίζεται στους κανόνες αποδείξεως που συνδέονται με την απόδειξη περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αποτελέσματος για την εφαρμογή του ουσιαστικού κριτηρίου του περιορισμού του ανταγωνισμού εντός της εσωτερικής αγοράς της Ένωσης ή του ΕΟΧ, κατά την έννοια του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ, επισημαίνεται ότι, καθόσον οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο ότι έκρινε ότι η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη να οριοθετήσει τη σχετική αγορά, η επιχειρηματολογία αυτή είναι, κατ’ ουσίαν, πανομοιότυπη με εκείνη που προβάλλεται στο πλαίσιο του τρίτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως και, ως εκ τούτου, θα εξεταστεί κατωτέρω. Καθόσον, με την εν λόγω επιχειρηματολογία, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστηρίζουν ότι η ερμηνεία του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση έχει ως αποτέλεσμα την απαλλαγή της Επιτροπής από κάθε διεξοδική εξέταση των συγκεκριμένων επιπτώσεων της επίμαχης συμπεριφοράς, επισημαίνεται ότι, για τους λόγους που εκτίθενται στη σκέψη 69 της παρούσας απόφασης, η απόδειξη ουσιαστικών επιπτώσεων για τον καθορισμό της εξωεδαφικής αρμοδιότητας της Επιτροπής υπό το πρίσμα του δημοσίου διεθνούς δικαίου δεν διέπεται από τους ίδιους κανόνες αποδείξεως με εκείνους που ισχύουν για την απόδειξη του γεγονότος ότι μια συμπεριφορά πληροί τα κριτήρια του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ για να μπορεί να χαρακτηριστεί περιορισμός του ανταγωνισμού, «ως εκ του αντικειμένου» ή «ως εκ του αποτελέσματος», εντός της εσωτερικής αγοράς της Ένωσης ή του ΕΟΧ.
73      Πάντως, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo επικαλούνται απαιτήσεις οι οποίες δεν αφορούν την απόδειξη ουσιαστικών επιπτώσεων, αλλά, αποκλειστικώς, την ανάλυση των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων μιας συμφωνίας προκειμένου να καθοριστεί αν πληρούται το ουσιαστικό κριτήριο του περιορισμού του ανταγωνισμού, ως εκ του αντικειμένου ή ως εκ του αποτελέσματος.
74      Επομένως, η επιχειρηματολογία αυτή είναι αβάσιμη.
75      Κατά συνέπεια, το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
Επί του τρίτου σκέλους, το οποίο αντλείται από εσφαλμένη ανάλυση των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων της επίδικης συμπεριφοράς
–       Επιχειρηματολογία των διαδίκων
76      Οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο, αφού έκρινε, στη σκέψη 114 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι δεν ήταν αναγκαία η ανάλυση των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων, διενήργησε παρά ταύτα τέτοια ανάλυση, με τη σκέψη 126 της απόφασης αυτής, και ότι η ανάλυση αυτή ενέχει πλάνη για τους ακόλουθους λόγους.
77      Πρώτον, δεχόμενο ότι η επίδικη συμπεριφορά μπορούσε να έχει επιπτώσεις στην εσωτερική αγορά, στο μέτρο που υπήρχε ο κίνδυνος οι διαμεταφορείς να μετακυλίσουν τις αυξήσεις των τιμών στους δικούς τους πελάτες, δηλαδή στους αποστολείς, οι οποίοι μπορούσαν να είναι εγκατεστημένοι στην αγορά αυτή, το Γενικό Δικαστήριο υποκατέστησε τη νομική βάση της επίδικης απόφασης με νέα, σύμφωνα με την οποία η Επιτροπή ανέφερε ρητώς, στην αιτιολογική σκέψη 917 της απόφασης αυτής, ότι η υπόθεση στηριζόταν στο αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αντικείμενο της επίμαχης συμπεριφοράς και ότι, ως εκ τούτου, δεν προέβη σε καμία εκτίμηση των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων.
78      Δεύτερον, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστηρίζουν εκ νέου ότι η ανάλυση των αποτελεσμάτων υπό το πρίσμα του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ανάλυση βάσει των πραγματικών περιστατικών που απαιτείται για τη διαπίστωση των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων βάσει του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
79      Τρίτον, οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν ότι η παρεμβολή νέας εκτίμησης των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων στην εσωτερική αγορά χωρίς να τους παρασχεθεί η δυνατότητα να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους προσβάλλει τα δικαιώματά τους άμυνας.
80      Τέταρτον, τα περιοριστικά του ανταγωνισμού μεταξύ των διαμεταφορέων αποτελέσματα, τα οποία προσδιόρισε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 126 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, είναι εξ ορισμού απίθανα, δεδομένου ότι, αν όλοι οι διαμεταφορείς επηρεάζονταν κατά τον ίδιο τρόπο από την ίδια αύξηση τιμών, δεν θα περιοριζόταν ο μεταξύ τους ανταγωνισμός. Δεδομένου ότι η Επιτροπή ή το Γενικό Δικαστήριο δεν εξέτασαν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν πράγματι οι αγορές των διαμεταφορέων, το σκεπτικό της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης σχετικά με τα αποτελέσματα αυτά στηρίζεται σε ανεπαρκή εξέταση των πραγματικών περιστατικών και ενέχει εσφαλμένο νομικό χαρακτηρισμό.
81      Η Επιτροπή αντιτείνει ότι το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι αβάσιμο.
–       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
82      Κατά πρώτον, ομολογουμένως, από τη νομολογία προκύπτει ότι η έκταση του κατ’ άρθρο 263 ΣΛΕΕ ελέγχου νομιμότητας καλύπτει όλα τα στοιχεία των αποφάσεων της Επιτροπής οι οποίες αφορούν τις διαδικασίες εφαρμογής των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ, τον εμπεριστατωμένο έλεγχο των οποίων διασφαλίζει το Γενικό Δικαστήριο, τόσο από νομικής όσον και από πραγματικής απόψεως, υπό το πρίσμα των λόγων που προβάλλει ο προσφεύγων και λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των στοιχείων που αυτός υποβάλλει στην κρίση του. Πάντως, στο πλαίσιο του ελέγχου αυτού, τα δικαιοδοτικά όργανα της Ένωσης δεν μπορούν, εν πάση περιπτώσει, να υποκαταστήσουν με τη δική τους αιτιολογία αυτήν του εκδόντος την επίμαχη πράξη (απόφαση της 4ης Ιουλίου 2024, Westfälische Drahtindustrie και Pampus Industriebeteiligungen κατά Επιτροπής, C‑70/23 P, EU:C:2024:580, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
83      Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορεί να συμπληρώσει, με το δικό του σκεπτικό, κενό στην αιτιολόγηση της ενώπιόν του προσβαλλόμενης πράξης, κατά τρόπον ώστε η εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εξέταση να μην συναρτάται με καμία από τις εκτιμήσεις που περιέχονται στην τελευταία αυτή πράξη (απόφαση της 18ης Ιουλίου 2013, UEFA κατά Επιτροπής, C‑201/11 P, EU:C:2013:519, σκέψη 65 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
84      Εντούτοις, όταν το Γενικό Δικαστήριο περιορίζεται να απαντήσει στην επιχειρηματολογία που προβλήθηκε ενώπιόν του και να διευκρινίσει κατ’ αυτόν τον τρόπο την αιτιολογία της προσβαλλόμενης πράξης, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υποκαθιστά με τη δική του αιτιολογία εκείνη του εκδόντος την πράξη αυτή (πρβλ. αποφάσεις της 12ης Ιουνίου 2014, Deltafina κατά Επιτροπής, C‑578/11 P, EU:C:2014:1742, σκέψη 56, και της 23ης Νοεμβρίου 2023, Ryanair κατά Επιτροπής, C‑209/21 P, EU:C:2023:905, σκέψη 49).
85      Εν προκειμένω, από τις διαπιστώσεις στις οποίες προέβη το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 46 και 104 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι ο πρώτος λόγος στον οποίο στηρίχθηκε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 1045 της επίδικης απόφασης για να καταλήξει ότι το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων πληρούνταν εν προκειμένω αφορά το «αυξημένο κόστος της αεροπορικής μεταφοράς προς τον ΕΟΧ και, επομένως, [τις] υψηλότερες τιμές των εισαγομένων εμπορευμάτων [που], ως εκ της φύσεώς τους, μπορού[σα]ν να έχουν επιπτώσεις στους καταναλωτές εντός του ΕΟΧ», (στο εξής: επίπτωση στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων) λόγος τον οποίο το Γενικό Δικαστήριο χαρακτήρισε ως «επίμαχη επίπτωση».
86      Όσον αφορά τα στοιχεία που επισημάνθηκαν στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση προκειμένου να αποδειχθεί η λυσιτέλεια των αποτελεσμάτων του συντονισμού σχετικά με τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων, από τη σκέψη 124 της απόφασης αυτής προκύπτει, ειδικότερα, ότι το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε στις αιτιολογικές σκέψεις 14, 17 και 70 της επίδικης απόφασης καθώς και στις απαντήσεις των διαδίκων στα μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας που το ίδιο είχε λάβει προκειμένου, μεταξύ άλλων, να διευκρινίσει τον ρόλο των διαμεταφορέων όσον αφορά τις υπηρεσίες αυτές. Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, στη σκέψη αυτή, ότι οι αερομεταφορείς πωλούσαν, αποκλειστικώς ή σχεδόν αποκλειστικώς, τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εμπορευμάτων σε διαμεταφορείς και ότι, για τις εν λόγω υπηρεσίες, η πώληση πραγματοποιούνταν στο σημείο αναχώρησης των οικείων δρομολογίων, εκτός του ΕΟΧ, όπου ήταν εγκατεστημένοι οι εν λόγω διαμεταφορείς.
87      Επιπλέον, στις σκέψεις 131 έως 134, 137 και 140 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο παρέπεμψε εκ νέου στις αιτιολογικές σκέψεις 14, 17 και 70 της επίδικης απόφασης και παρέπεμψε επίσης στην αιτιολογία που περιέχεται στις αιτιολογικές σκέψεις 846, 874, 879, 899, 909, 1031, 1199 και 1208 της απόφασης αυτής, με τις οποίες η Επιτροπή περιέγραψε τη φύση της επίμαχης συμπεριφοράς, την οποία χαρακτήρισε ως οριζόντιο καθορισμό των τιμών σχετικά με τον επίναυλο καυσίμων, τον επίναυλο ασφαλείας και την άρνηση καταβολής προμήθειας.
88      Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο, στηριζόμενο στο σύνολο των αιτιολογικών σκέψεων της επίδικης απόφασης που αφορούν τη φύση της επίμαχης συμπεριφοράς, τα χαρακτηριστικά της παροχής και της τιμολόγησης των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων, τον ρόλο των διαμεταφορέων, καθώς και τον αντίκτυπο της αύξησης των επιναύλων στο κόστος των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων και, συνακόλουθα, στο κόστος των εισαγομένων εμπορευμάτων, έκρινε στη σκέψη 178 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ότι η Επιτροπή είχε αποδείξει επαρκώς ότι μπορούσε να προβλεφθεί ότι η επίμαχη συμπεριφορά θα προκαλούσε ουσιώδεις και άμεσες επιπτώσεις εντός του ΕΟΧ.
89      Πάντως, πρώτον, δεχόμενο, στη σκέψη 126 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι, «εφόσον οι διαμεταφορείς μετακυλίουν στην τιμή της δέσμης υπηρεσιών τους το τυχόν πρόσθετο κόστος που προκύπτει από την επίμαχη σύμπραξη, η ενιαία και διαρκής παράβαση, στο μέτρο που αφορά τα εισερχόμενα δρομολόγια, ενδέχεται να έχει αντίκτυπο ιδίως στον ανταγωνισμό μεταξύ των διαμεταφορέων για την προσέλκυση της πελατείας των αποστολέων αυτών και, ως εκ τούτου, η επίμαχη επίπτωση μπορεί να εκδηλωθεί εντός της εσωτερικής αγοράς ή εντός του ΕΟΧ», το Γενικό Δικαστήριο δεν στηρίχθηκε σε μη περιλαμβανόμενη στην επίδικη απόφαση ανάλυση των πραγματικών περιστατικών της επίδικης σύμπραξης. Το γεγονός ότι τα στοιχεία που συνεκτίμησε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη αυτή δεν επισημάνθηκαν ρητώς από την Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις της επίδικης απόφασης που αφορούν τη θεμελίωση της εδαφικής αρμοδιότητάς της δεν αναιρεί τη διαπίστωση αυτή, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 83 της παρούσας απόφασης. Πράγματι, η νομολογία αυτή απαιτεί απλώς και μόνον η εξέταση του Γενικού Δικαστηρίου να συναρτάται με τις εκτιμήσεις οι οποίες περιέχονται στην πράξη που υπόκειται στον έλεγχό του. Επιπλέον, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 104 και 120 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η πρώτη περίοδος της αιτιολογικής σκέψης 1045 της επίδικης απόφασης περιείχε, έστω και συνοπτικώς, εκτίμηση των συνεπειών της επίμαχης συμπεριφοράς επί της συνολικής τιμής των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων που μπορούσαν να προκύψουν από την επίδικη σύμπραξη, λαμβανομένης υπόψη της παρέμβασης των διαμεταφορέων. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η ανάλυση την οποία διενήργησε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 126 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης συνδέεται με την εκτίμηση που περιλαμβάνεται στην επίδικη απόφαση, επιβεβαιώνοντας τις διαπιστώσεις στις οποίες προέβη η Επιτροπή με την απόφαση αυτή. Εκτός αυτού, σκοπός της ανάλυσης αυτής είναι να δοθεί απάντηση στην επιχειρηματολογία των Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo οι οποίες, όπως επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 121 και 122 της απόφασης αυτής, υποστήριζαν ότι η επίμαχη επίπτωση δεν ασκούσε επιρροή, για τον λόγο, αφενός, ότι αφορούσε οικονομική ζημία και όχι περιορισμό του ανταγωνισμού και, αφετέρου, ότι εκδηλωνόταν μόνο στις τρίτες χώρες, όπου ήταν εγκατεστημένοι οι διαμεταφορείς.
90      Δεύτερον, για τους λόγους που εκτίθενται στις σκέψεις 69 και 72 της παρούσας απόφασης, δεν είναι βάσιμη η επιχειρηματολογία των Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo κατά την οποία το Γενικό Δικαστήριο υποκατέστησε την ανάλυση των ουσιαστικών επιπτώσεων με εκείνη που απαιτείται για τη διαπίστωση των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αποτελεσμάτων βάσει του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ.
91      Τρίτον, όσον αφορά την αιτίαση που αντλείται από προβαλλόμενη προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας λόγω της εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου διενέργειας νέας εκτίμησης των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων της επίδικης σύμπραξης στην εσωτερική αγορά, χωρίς να έχει δοθεί η δυνατότητα στις Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους, αρκεί να υπομνησθεί ότι, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 88 της παρούσας απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε, στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, σε στοιχεία, περιστάσεις και κριτήρια που περιλαμβάνονταν ήδη στις κρίσιμες αιτιολογικές σκέψεις της επίδικης απόφασης. Επομένως, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo δεν μπορούν βασίμως να επικαλεστούν προσβολή των δικαιωμάτων τους άμυνας, στο μέτρο που, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν, η αιτιολογία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης δεν υποκαθιστά την περιλαμβανόμενη στην επίδικη απόφαση.
92      Τέταρτον, στο μέτρο που οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo θέτουν εκ νέου υπό αμφισβήτηση τη διαπίστωση του Γενικού Δικαστηρίου, στη σκέψη 126 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η ενιαία και διαρκής παράβαση, καθόσον αφορά τα εισερχόμενα δρομολόγια, ενδέχεται να επηρεάσει τον ανταγωνισμό μεταξύ των διαμεταφορέων, υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με το άρθρο 256, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ και το άρθρο 58, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η αίτηση αναιρέσεως περιορίζεται σε νομικά ζητήματα.
93      Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο είναι το μόνο αρμόδιο να προβαίνει στη διαπίστωση και εκτίμηση των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών και να εκτιμά τα αποδεικτικά στοιχεία. Συγκεκριμένα, εφόσον η προσκόμιση των αποδεικτικών στοιχείων ήταν νομότυπη και τηρήθηκαν οι γενικές αρχές του δικαίου και οι διαδικαστικοί κανόνες που διέπουν τη διεξαγωγή των αποδείξεων και το βάρος αποδείξεως, το Γενικό Δικαστήριο είναι το μόνο αρμόδιο να εκτιμά την αξία που πρέπει να προσδοθεί στα στοιχεία που του έχουν υποβληθεί. Επομένως, η εκτίμηση αυτών των πραγματικών περιστατικών και αποδεικτικών στοιχείων δεν συνιστά, υπό την επιφύλαξη ενδεχόμενης παραμορφώσεώς τους, νομικό ζήτημα υποκείμενο, αυτό καθεαυτό, στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου (αποφάσεις της 28ης Μαΐου 1998, Deere κατά Επιτροπής, C‑7/95 P, EU:C:1998:256, σκέψη 22, και της 18ης Μαρτίου 2021, Pometon κατά Επιτροπής, C‑440/19 P, EU:C:2021:214, σκέψη 50 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
94      Υπό το πρόσχημα όμως ισχυρισμού περί πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως κατά την εξέταση των πραγματικών περιστατικών και περί πλάνης περί το δίκαιο κατά τον νομικό χαρακτηρισμό των περιστατικών αυτών, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo επιδιώκουν, στην πραγματικότητα, να θέσουν υπό αμφισβήτηση την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 124 έως 127 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, χωρίς να επικαλούνται παραμόρφωση των στοιχείων αυτών. Κατά συνέπεια, η επιχειρηματολογία που εκτίθεται στη σκέψη 80 της παρούσας απόφασης είναι απαράδεκτη.
95      Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτο και εν μέρει αβάσιμο.
Επί του τέταρτου σκέλους, που αντλείται από πλάνη περί το δίκαιο στην οποία υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο καθόσον απάλλαξε την Επιτροπή από την υποχρέωση οριοθέτησης της σχετικής αγοράς προκειμένου να εκτιμήσει την αρμοδιότητά της
–       Επιχειρηματολογία των διαδίκων
96      Με το τέταρτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο ότι δέχθηκε ότι η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη να οριοθετήσει τη σχετική αγορά προκειμένου να εκτιμήσει την αρμοδιότητά της βάσει του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. Επομένως, μολονότι αναγνώρισε, στη σκέψη 329 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, τη σημασία της οριοθέτησης της αγοράς για την εκτίμηση της αρμοδιότητας της Επιτροπής, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η οριοθέτηση αυτή δεν ήταν αναγκαία εν προκειμένω με την εσφαλμένη αιτιολογία ότι οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo δεν υποστήριξαν ενώπιόν του ότι η οριοθέτηση αυτή ήταν αναγκαία, τούτο δε παρά το γεγονός ότι, με το δικόγραφο της προσφυγής τους, είχαν σαφώς επικρίνει την παντελή απουσία κατάλληλου ορισμού της σχετικής αγοράς στην επίδικη απόφαση.
97      Η Επιτροπή αμφισβητεί την επιχειρηματολογία των Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστηρίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι η σκέψη 329 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ουδόλως αφορά την αρμοδιότητα της Επιτροπής σχετικά με τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων.
–       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
98      Διαπιστώνεται εκ προοιμίου ότι, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, η αιτίαση αυτή, η οποία αφορά τη σκέψη 329 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, βάλλει κατά τμήματος του σκεπτικού της απόφασης αυτής το οποίο δεν αφορά την αρμοδιότητα της Επιτροπής να εφαρμόσει το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων, αλλά τον χαρακτηρισμό ενιαίας και διαρκούς παράβασης. Κατά συνέπεια, η αιτίαση πρέπει να απορριφθεί ως αλυσιτελής, δεδομένου ότι σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να καταστήσει πλημμελή την αιτιολογία που παρέθεσε το Γενικό Δικαστήριο στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση προκειμένου να εκτιμήσει την αρμοδιότητα της Επιτροπής δυνάμει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ.
99      Στο μέτρο αυτό, η επιχειρηματολογία των Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo κατά την οποία κακώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στην εν λόγω σκέψη 329 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι οι εταιρίες αυτές δεν είχαν υποστηρίξει ότι ο ορισμός της σχετικής αγοράς ήταν αναγκαίος, δεν μπορεί, ακόμη και αν θεωρηθεί αποδεδειγμένη, να ασκήσει οποιαδήποτε επιρροή στη νομιμότητα της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
100    Πράγματι, κατά το άρθρο 170, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, η αίτηση αναιρέσεως δεν μπορεί να μεταβάλει το αντικείμενο της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου δίκης. Συγκεκριμένα, όταν έχει ασκηθεί αναίρεση, η αρμοδιότητα του Δικαστηρίου, περιορίζεται στον έλεγχο της νομικής λύσης που δόθηκε κατόπιν της εξέτασης των ισχυρισμών και των επιχειρημάτων που προβλήθηκαν πρωτοδίκως. Συνεπώς, οι διάδικοι δεν επιτρέπεται να προβάλουν για πρώτη φορά ενώπιον του Δικαστηρίου λόγο που δεν προέβαλαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, διότι άλλως θα τους παρεχόταν η δυνατότητα να υποβάλουν στην κρίση του Δικαστηρίου, του οποίου η αρμοδιότητα στις αναιρετικές διαδικασίες είναι περιορισμένη, διαφορά με αντικείμενο ευρύτερο της διαφοράς που εκδίκασε το Γενικό Δικαστήριο (αποφάσεις της 14ης Οκτωβρίου 2010, Deutsche Telekom κατά Επιτροπής, C‑280/08 P, EU:C:2010:603, σκέψη 34, και της 27ης Ιουνίου 2024, Biogaran κατά Επιτροπής, C‑207/19 P, EU:C:2024:553, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
101    Κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθεί το τέταρτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως.
Επί του έκτου σκέλους, με το οποίο προβάλλεται ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο διαπιστώνοντας την ύπαρξη ουσιαστικών επιπτώσεων με άμεσο, ουσιώδη και προβλέψιμο χαρακτήρα
–       Επιχειρηματολογία των διαδίκων
102    Οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο δεχόμενο την ύπαρξη άμεσων, ουσιωδών και προβλέψιμων επιπτώσεων υπό το πρίσμα του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων. Μολονότι η επίδικη απόφαση δεν περιέχει καμία σχετική ανάλυση, το Γενικό Δικαστήριο επιχείρησε να θεραπεύσει την εν λόγω έλλειψη αιτιολογίας προσκομίζοντας τη δική του αιτιολόγηση όσον αφορά τους λόγους για τους οποίους κατά τη γνώμη του πληρούνταν το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων, αλλά η ανάλυσή του ενέχει πλάνη.
103    Οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν ότι, κατά τη νομολογία, μια συμπεριφορά είναι δυνατόν να προβλεφθεί ότι θα έχει άμεσες ή ευθείες επιπτώσεις εντός του ΕΟΧ μόνον αν έχει εμβέλεια που καλύπτει τον ΕΟΧ, επηρεάζει ανταγωνιστές εντός του ΕΟΧ ή αφορά αγορά που είναι παγκόσμια. Εν προκειμένω, δεδομένου ότι ο συντονισμός επί των τιμών αφορά ανταγωνιστές και πελάτες εγκατεστημένους εκτός του ΕΟΧ, δεν μπορεί να έχει άμεσες και προβλέψιμες επιπτώσεις εντός του ΕΟΧ. Εξάλλου, το ίδιο το Γενικό Δικαστήριο αναγνωρίζει, στις σκέψεις 120 επ. της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι οι ενδεχόμενες επιπτώσεις της επίδικης συμπεριφοράς εντός του ΕΟΧ δεν μπορούσαν παρά να είναι έμμεσες.
104    Η προσπάθεια δικαιολόγησης στην οποία αποδύεται το Γενικό Δικαστήριο, δικαιολόγησης η οποία αντλείται από την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου που προκύπτει από το γεγονός ότι μπορούσε να προβλεφθεί ότι οι διαμεταφορείς θα μετακυλίσουν τις αυξήσεις των τιμών στους αποστολείς, στηρίζεται σε μια έννοια η οποία, δεδομένου ότι αναπτύχθηκε στο δίκαιο της ευθύνης, είναι απρόσφορη για τον καθορισμό των ορίων της εδαφικής αρμοδιότητας της Επιτροπής στον τομέα του ανταγωνισμού. Εν πάση περιπτώσει, το συμπέρασμα της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ότι υφίσταται αιτιώδης σύνδεσμος εν προκειμένω πάσχει έλλειψη αιτιολογίας, δεδομένου ότι η διαπίστωση που περιλαμβάνεται στη σκέψη 158 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, κατά την οποία η παρέμβαση των διαμεταφορέων απορρέει από την «κανονική λειτουργία της αγοράς», δεν τεκμηριώνεται από κανένα αποδεικτικό στοιχείο.
105    Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο αντέστρεψε το βάρος αποδείξεως του προβλέψιμου χαρακτήρα των επιπτώσεων, δεχόμενο, μεταξύ άλλων, στη σκέψη 134 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo δεν είχαν αποδείξει ότι το φαινόμενο των συγκοινωνούντων δοχείων ήταν πιθανό να συμβεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να είναι αδύνατον να προβλεφθεί η επίπτωση στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων και, στη σκέψη 138 της απόφασης αυτής, ότι δεν προσκόμισαν κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει ότι οι περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης καθιστούσαν δύσκολη τη μετακύλιση στους αποστολείς, σε μεταγενέστερο στάδιο, του πρόσθετου κόστους το οποίο προέκυπτε από την ενιαία και διαρκή παράβαση όσον αφορά τα εισερχόμενα δρομολόγια.
106    Η αιτιολογία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης όσον αφορά τον ουσιώδη χαρακτήρα των επιπτώσεων είναι εξίσου επικριτέα, στο μέτρο που το Γενικό Δικαστήριο περιορίστηκε να εξηγήσει, στις σκέψεις 151 και 152 της απόφασης αυτής, ότι οι επίναυλοι αντιπροσώπευαν, κατά την περίοδο τέλεσης της παράβασης, σημαντικό ποσοστό της συνολικής τιμής των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων, υπολογιζόμενο στο 14,5 %, ενώ δεν αμφισβητείται ότι οι διαμεταφορείς δεν ήταν εγκατεστημένοι εντός του ΕΟΧ και ότι, όσον αφορά τους εγκατεστημένους εντός του ΕΟΧ αποστολείς, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση δεν περιέχει καμία ανάλυση του ζητήματος αν οι υπηρεσίες αερομεταφοράς εμπορευμάτων αντιπροσώπευαν σημαντικό τμήμα του κόστους των τελευταίων.
107    Τέλος, ούτε η επίδικη απόφαση ούτε η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση έλαβαν υπόψη τα οικονομικά αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισαν οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας.
108    Η Επιτροπή φρονεί ότι το σκέλος αυτό είναι αβάσιμο.
–       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
109    Κατά πρώτον, υπενθυμίζεται ότι το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων αποσκοπεί, όπως και το κριτήριο της εφαρμογής των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού πρακτικών, στην αντιμετώπιση των συμπεριφορών οι οποίες δεν έχουν διαμορφωθεί μεν στο έδαφος της Ένωσης ή, κατά περίπτωση, εντός του ΕΟΧ, αλλά έχουν αντίθετες προς τον ανταγωνισμό επιπτώσεις δυνάμενες να γίνουν αισθητές στην αγορά της Ένωσης ή του ΕΟΧ. Συγκεκριμένα, το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων μπορεί να δικαιολογήσει την εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού της Ένωσης ή του ΕΟΧ βάσει του δημοσίου διεθνούς δικαίου, εφόσον μπορεί να προβλεφθεί ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά θα προκαλούσε άμεσες και ουσιώδεις επιπτώσεις εντός της Ένωσης ή εντός του ΕΟΧ. Συναφώς, για να πληρούται η προϋπόθεση περί προβλεψιμότητας, αρκεί να ληφθούν υπόψη οι πιθανές επιπτώσεις μιας συμπεριφοράς στον ανταγωνισμό. Επιπλέον, αρκεί η επίμαχη συμπεριφορά να «δύναται» να έχει άμεση επίπτωση εντός της Ένωσης ή του ΕΟΧ για να πληρούται η απαίτηση περί αμεσότητας (πρβλ. απόφαση της 6ης Σεπτεμβρίου 2017, Intel κατά Επιτροπής, C‑413/14 P, EU:C:2017:632, σκέψεις 45, 49, 51 και 52).
110    Επομένως, όπως υποστηρίζουν οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, η Επιτροπή, προκειμένου να αποδείξει ότι πληρούται το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων, πρέπει να αποδείξει ότι οι επίμαχες πρακτικές έχουν προβλέψιμες, άμεσες και ουσιώδεις επιπτώσεις εντός της Ένωσης ή, όπως εν προκειμένω, εντός του ΕΟΧ, κριτήρια τα οποία το Γενικό Δικαστήριο υπενθύμισε εξάλλου στις σκέψεις 108 και 128 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Εντούτοις, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo με την επιχειρηματολογία τους που εκτίθεται στο πλαίσιο του υπό κρίση σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως, το Γενικό Δικαστήριο, με τις σκέψεις 121 και 127 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, δεν απέκλινε από το κριτήριο αυτό κρίνοντας ότι αρκούσαν απλώς έμμεσες επιπτώσεις να διαπιστωθεί η ύπαρξη ουσιαστικών επιπτώσεων, κατά την έννοια της νομολογίας που υπομνήσθηκε στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας απόφασης.
111    Όπως προκύπτει από το σύνολο των σκέψεων 103, 104, 107 και 120 έως 128 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, οι εν λόγω σκέψη 120 περιλαμβάνεται μεταξύ εκείνων που αφορούν την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εκτίμηση της λυσιτέλειας του πρώτου λόγου στον οποίο στηρίχθηκε η Επιτροπή, στην αιτιολογική σκέψη 1045 της επίδικης απόφασης, για να διαπιστώσει ότι πληρούνταν εν προκειμένω το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων. Όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 85 της παρούσας απόφασης, ο λόγος αυτός αντλούνταν από την επίπτωση στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων, η οποία, όπως υποστήριζαν οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, δεν συγκαταλεγόταν μεταξύ των επιπτώσεων της επίδικης συμπεριφοράς τις οποίες βασίμως μπορούσε να λάβει υπόψη η Επιτροπή για την εφαρμογή του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων.
112    Επομένως, δεδομένου ότι οι σκέψεις 120 έως 127 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης δεν αφορούν το ζήτημα αν η επίπτωση στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων είχε τον απαιτούμενο προβλέψιμο, ουσιώδη και άμεσο χαρακτήρα, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι, στις σκέψεις αυτές, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι αρκούσαν έμμεσες επιπτώσεις για να αποδειχθεί η ύπαρξη ουσιαστικών επιπτώσεων εντός του ΕΟΧ. Επομένως, το πρώτο σκέλος της επιχειρηματολογίας που προβάλλεται προς στήριξη του υπό κρίση σκέλους πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο, καθόσον στηρίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
113    Κατά δεύτερον, καθόσον οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo αμφισβητούν το υποστατό της επίπτωσης στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων, όπως αυτή εκτίθεται στις εν λόγω σκέψεις της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με τη σκέψη 92 της παρούσας απόφασης και τη νομολογία που υπενθυμίζεται στη σκέψη 93 της ίδιας απόφασης, η αίτηση αναιρέσεως περιορίζεται σε νομικά ζητήματα.
114    Εν προκειμένω, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι ο συντονισμός επί των τιμών αφορούσε ανταγωνιστές και πελάτες εγκατεστημένους εκτός της εσωτερικής αγοράς ή του ΕΟΧ, πράγμα που, κατ’ αυτές, αποκλείει το ενδεχόμενο να διαπιστωθεί, εν προκειμένω, η ύπαρξη επιπτώσεων στις οποίες μπορούσε να στηριχθεί η Επιτροπή για την εφαρμογή του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων.
115    Κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι Singapore Airlines και η Singapore Airlines Cargo βάλλουν κατά των διαπιστώσεων στις οποίες προέβη το Γενικό Δικαστήριο με τις σκέψεις 124 έως 127 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Στις ως άνω σκέψεις, όμως, το Γενικό Δικαστήριο περιορίστηκε να εκθέσει και να εκτιμήσει τα πραγματικά περιστατικά, όπως προέκυπταν από τις αιτιολογικές σκέψεις 14, 17 και 70 της επίδικης απόφασης, καθώς και από τις απαντήσεις των διαδίκων στα μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας που το ίδιο είχε λάβει, με μοναδικό σκοπό να εξακριβώσει αν είχε αποδειχθεί η επίπτωση στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων, την οποία έλαβε υπόψη η Επιτροπή ως λόγο που της παρείχε τη δυνατότητα να εφαρμόσει το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων, χωρίς να προβεί σε κανένα νομικό χαρακτηρισμό τους. Πράγματι, όπως επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο, μεταξύ άλλων, στη σκέψη 128 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, μόνο στη συνέχεια εξέτασε αν η επίπτωση αυτή μπορούσε να εμπίπτει στην έννοια των «ουσιαστικών επιπτώσεων», κατά τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 109 της παρούσας απόφασης.
116    Επομένως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, με την επιχειρηματολογία αυτή, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo ζητούν από το Δικαστήριο να προβεί σε νέα εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών τα οποία ήδη εκτίμησε το Γενικό Δικαστήριο στις εν λόγω σκέψεις 124 έως 127, όπερ δεν εμπίπτει στην αναιρετική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 100 της παρούσας απόφασης, δεδομένου ότι δεν προβάλλεται παραμόρφωση των πραγματικών αυτών περιστατικών. Κατά συνέπεια, η επιχειρηματολογία αυτή πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτη.
117    Κατά τρίτον, στο μέτρο που οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστηρίζουν ότι ούτε η επίδικη απόφαση ούτε η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση έλαβαν υπόψη τα οικονομικά αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισαν οι ίδιες και άλλοι αερομεταφορείς κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, επισημαίνεται ότι η επιχειρηματολογία αυτή, καθόσον δεν βάλλει κατά της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, αλλά κατά της επίδικης απόφασης, πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτη (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 29ης Ιουνίου 2023, TUIfly κατά Επιτροπής, C‑763/21 P, EU:C:2023:528, σκέψη 53 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Καθόσον η ως άνω επιχειρηματολογία βάλλει κατά της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, αρκεί να υπομνησθεί ότι εναπόκειται στο Γενικό Δικαστήριο να εκτιμήσει τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκομίζονται ενώπιόν του και ότι, εν προκειμένω, από τη σκέψη 138 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο προέβη στην εκτίμηση αυτή επισημαίνοντας ότι οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo δεν προσκόμισαν κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει ότι οι περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης καθιστούσαν δύσκολη τη μετακύλιση στους αποστολείς, σε μεταγενέστερο στάδιο, του πρόσθετου κόστους το οποίο προέκυπτε από την ενιαία και διαρκή παράβαση όσον αφορά τα εισερχόμενα δρομολόγια.
118    Κατά τέταρτον, στο μέτρο που, με την εν λόγω επιχειρηματολογία, η οποία εκτίθεται στις σκέψεις 102 έως 107 της παρούσας απόφασης, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo επιδιώκουν επίσης να θέσουν υπό αμφισβήτηση τον προβλέψιμο και ουσιώδη χαρακτήρα των επιπτώσεων αυτών, κατά την έννοια της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 109 της παρούσας απόφασης, επισημαίνεται ότι το ζήτημα αν η επίπτωση στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων είχε, μεταξύ άλλων, τον απαιτούμενο από τη νομολογία αυτή προβλέψιμο και ουσιώδη χαρακτήρα εξετάστηκε από το Γενικό Δικαστήριο, αντιστοίχως, στις σκέψεις 129 έως 144 και 145 έως 155 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
119    Όσον αφορά, πρώτον, τον προβλέψιμο χαρακτήρα της επίπτωσης στις τιμές των εισαγόμενων στον ΕΟΧ εμπορευμάτων, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, στις σκέψεις 131 έως 133 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι ο επίναυλος καυσίμων, ο επίναυλος ασφαλείας και η άρνηση καταβολής προμήθειας συνιστούσαν, όπως προέκυπτε από τις αιτιολογικές σκέψεις 846, 909, 1199 και 1208 της επίδικης απόφασης, συμπαιγνιακή συμπεριφορά οριζόντιου καθορισμού των τιμών, η οποία, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, θεωρείται δεδομένο ότι συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, αυξήσεις τιμών που οδηγούν σε κακή κατανομή των πόρων, ιδίως εις βάρος των καταναλωτών, οπότε μπορούσε να προβλεφθεί από τους εμπλεκόμενους αερομεταφορείς ότι ο οριζόντιος καθορισμός του επίναυλου καυσίμων και του επίναυλου ασφαλείας θα είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του ύψους τους. Προσέθεσε δε ότι, όπως προέκυπτε από τις αιτιολογικές σκέψεις 874, 879 και 899 της επίδικης απόφασης, η άρνηση καταβολής προμήθειας μπορούσε να ενισχύσει μια τέτοια αύξηση, δεδομένου ότι η άρνηση αυτή συνίστατο σε εναρμονισμένη άρνηση να χορηγηθούν στους διαμεταφορείς εκπτώσεις επί των επιναύλων, η οποία παρείχε στους εμπλεκόμενους αερομεταφορείς τη δυνατότητα «να ελέγξουν» την αβεβαιότητα ως προς την τιμολόγηση, η οποία θα μπορούσε να δημιουργηθεί λόγω του ανταγωνισμού για την καταβολή προμήθειας, και επομένως να εξαιρέσουν τους επίναυλους από τον ανταγωνισμό.
120    Εκτός αυτού, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, στη σκέψη 134 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η τιμή των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων αποτελείται, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 17 της επίδικης απόφασης, από ναύλους και επίναυλους, στους οποίους συγκαταλέγονται ο επίναυλος καυσίμων και ο επίναυλος ασφαλείας, και ότι η αύξηση του επίναυλου καυσίμων και του επίναυλου ασφαλείας μπορούσε, κατ’ αρχήν, να οδηγήσει σε αύξηση της συνολικής τιμής των υπηρεσιών αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων, εκτός αν θεωρηθεί ότι μια τέτοια αύξηση θα αντισταθμιζόταν με αντίστοιχη μείωση ναύλων και λοιπών επιναύλων, ως αποτέλεσμα του αρκούντως πιθανού φαινομένου των συγκοινωνούντων δοχείων.
121    Εξέτασε επίσης, στις σκέψεις 136 έως 139 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, αν οι εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς μπορούσαν να προβλέψουν ότι οι διαμεταφορείς θα προέβαιναν σε μετακύλιση της αύξησης αυτής στους δικούς τους πελάτες, δηλαδή στους αποστολείς, μέσω αύξησης της τιμής των υπηρεσιών διαμετακόμισης. Διαπίστωσε δε ότι μια τέτοια αύξηση «μπορούσε ευλόγως να προβλεφθεί», δεδομένου ότι η τιμή των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων ήταν για τους διαμεταφορείς, όπως προέκυπτε, κατ’ ουσίαν, από τις αιτιολογικές σκέψεις 14 και 70 της επίδικης απόφασης, ένα κυμαινόμενο κόστος, του οποίου η αύξηση έχει, κατ’ αρχήν, ως αποτέλεσμα την αύξηση του οριακού κόστους με βάση το οποίο οι διαμεταφορείς καθορίζουν τις δικές τους τιμές. Στις σκέψεις 140 έως 141 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε επίσης ότι, όπως προέκυπτε από τις αιτιολογικές σκέψεις 70 και 1031 της επίδικης απόφασης, «το κόστος των εμπορευμάτων για τα οποία οι διαμεταφορείς οργανώνουν κατά κανόνα την ολοκληρωμένη μεταφορά στο όνομα των αποστολέων ενσωματώνει την τιμή των υπηρεσιών διαμετακόμισης, και ιδίως την τιμή των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων», οπότε οι εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς «μπορούσαν επίσης να προβλέψουν ότι η ενιαία και διαρκής παράβαση, καθόσον αφορούσε τα εισερχόμενα δρομολόγια, θα είχε ως αποτέλεσμα αύξηση της τιμής των εισαγομένων στον ΕΟΧ εμπορευμάτων».
122    Επομένως, λαμβάνοντας ακριβώς υπόψη τις πιθανές επιπτώσεις της παράβασης αυτής στον ανταγωνισμό, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 109 της παρούσας απόφασης, ότι η Επιτροπή είχε αποδείξει ότι η επίπτωση στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων είχε τον απαιτούμενο προβλέψιμο χαρακτήρα.
123    Πράγματι, όπως επισήμανε και ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 73 των προτάσεών του, πρέπει να γίνει δεκτό ότι είναι προβλέψιμες, κατά την έννοια της νομολογίας αυτής, όλες οι ζημίες των οποίων η επέλευση, βάσει των διδαγμάτων της κοινής πείρας, πρέπει να θεωρείται ευλόγως αναμενόμενη από τους μετέχοντες σε σύμπραξη, εν αντιθέσει προς τις ζημίες οι οποίες οφείλονται σε απολύτως εξαιρετική αλληλουχία γεγονότων. Πάντως, όπως ήδη επισημάνθηκε στη σκέψη 119 της παρούσας απόφασης και όπως επίσης υπενθύμισε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 131 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, στηριζόμενο συναφώς στη σκέψη 51 της απόφασης της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, CB κατά Επιτροπής (C‑67/13 P, EU:C:2014:2204), είναι δεδομένο ότι μορφές συμπαιγνίας, όπως αυτές που οδηγούν στον οριζόντιο καθορισμό των τιμών από συμπράξεις, συνεπάγονται μειώσεις της παραγωγής και αυξήσεις των τιμών, με τελικό αποτέλεσμα την κακή κατανομή των πόρων, ιδίως εις βάρος των καταναλωτών.
124    Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο αιτιολόγησε την εκτίμησή του σχετικά με τον προβλέψιμο χαρακτήρα της επίπτωσης στις τιμές των εισαγόμενων στον ΕΟΧ εμπορευμάτων.
125    Εξάλλου, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 109 της παρούσας απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο δεν όφειλε να εξακριβώσει συγκεκριμένα αν και σε ποιο βαθμό οι διαμεταφορείς είχαν πράγματι μετακυλίσει την αύξηση αυτή στους αποστολείς ούτε αν και σε ποιο βαθμό οι αποστολείς είχαν πράγματι μετακυλίσει την αύξηση αυτή του κόστους μεταφοράς στους τελικούς πελάτες.
126    Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο δεν αντέστρεψε το βάρος αποδείξεως.
127    Συναφώς, κατά πάγια νομολογία, στην Επιτροπή απόκειται να επικαλεστεί τα αποδεικτικά στοιχεία που είναι ικανά να αποδείξουν επαρκώς κατά νόμον τη συνδρομή των πραγματικών περιστατικών που στοιχειοθετούν την παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού. Αντιθέτως, απόκειται στην επιχείρηση που προβάλλει αμυντικό ισχυρισμό κατά της διαπιστώσεως μιας τέτοιας παραβάσεως να αποδείξει ότι ο αμυντικός αυτός ισχυρισμός πρέπει να γίνει δεκτός. Ωστόσο, έστω και αν το βάρος αποδείξεως το φέρει, σύμφωνα με τις αρχές αυτές, είτε η Επιτροπή είτε η ενδιαφερόμενη επιχείρηση, τα πραγματικά στοιχεία τα οποία επικαλείται η μία πλευρά μπορεί να είναι ικανά να υποχρεώσουν την άλλη πλευρά να παράσχει μια εξήγηση ή αιτιολογία, ελλείψει της οποίας θα μπορεί να γίνει δεκτό ότι τηρήθηκαν οι κανόνες περί του βάρους απόδειξης (πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, Royal Antwerp Football Club, C‑680/21, EU:C:2023:1010, σκέψη 120 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
128    Στηριζόμενη στους γενικούς κανόνες διεξαγωγής των αποδείξεων, η νομολογία αυτή μπορεί να εφαρμοστεί στην περίπτωση κατά την οποία η Επιτροπή οφείλει να θεμελιώσει την εδαφική αρμοδιότητά της όσον αφορά συμπεριφορές που ανάγονται εκτός του εδάφους της Ένωσης ή του ΕΟΧ.
129    Εν προκειμένω, όπως ήδη εκτέθηκε στη σκέψη 120 της παρούσας απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε, στη σκέψη 134 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η αύξηση του επίναυλου καυσίμων και του επίναυλου ασφαλείας μπορούσε, κατ’ αρχήν, να οδηγήσει σε αύξηση της συνολικής τιμής των υπηρεσιών αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων, εκτός αν θεωρηθεί ότι μια τέτοια αύξηση θα αντισταθμιζόταν με αντίστοιχη μείωση ναύλων και λοιπών επιναύλων, ως αποτέλεσμα του αρκούντως πιθανού φαινομένου των συγκοινωνούντων δοχείων. Προσέθεσε, βεβαίως, ότι οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo δεν είχαν αποδείξει ότι το φαινόμενο των συγκοινωνούντων δοχείων ήταν πιθανό να συμβεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να είναι αδύνατον να προβλεφθεί η επίμαχη επίπτωση. Εντούτοις, όπως προκύπτει από τη σκέψη 119 της παρούσας απόφασης, της εκτίμησης αυτής προηγείται, στις σκέψεις 131 έως 133 καθώς και στην πρώτη περίοδο της σκέψης 134 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ανάλυση από την οποία το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε ότι οι εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς μπορούσαν να προβλέψουν ότι ο οριζόντιος καθορισμός του επίναυλου καυσίμων και του επίναυλου ασφαλείας καθώς και η άρνηση καταβολής προμήθειας θα συνεπάγονταν αύξηση της συνολικής τιμής των υπηρεσιών αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων.
130    Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο, μόνον αφού δέχτηκε ότι η Επιτροπή είχε αποδείξει επαρκώς με την επίδικη απόφαση τον προβλέψιμο χαρακτήρα μιας τέτοιας αύξησης, εξέτασε αν οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo είχαν προσκομίσει στοιχεία ικανά να θέσουν υπό αμφισβήτηση την εκτίμηση αυτή.
131    Λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 127της παρούσας απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο δεν αντέστρεψε το βάρος αποδείξεως καθόσον έκρινε, αφενός, ότι, δεδομένου ότι η Επιτροπή απέδειξε τον προβλέψιμο χαρακτήρα της αύξησης της συνολικής τιμής των υπηρεσιών αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων λόγω του επίναυλου καυσίμων και του επίναυλου ασφαλείας, εναπέκειτο στις Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo να προσκομίσουν ενώπιόν του απόδειξη περί του αντιθέτου και, αφετέρου, ότι, ελλείψει τέτοιας ικανοποιητικής αποδείξεως περί του αντιθέτου, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo δεν κατόρθωσαν να αποδείξουν ότι η Επιτροπή κακώς έκρινε ότι η αύξηση της συνολικής τιμής των υπηρεσιών αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων ήταν προβλέψιμη.
132    Ομοίως, το Γενικό Δικαστήριο δεν παρέβη τους κανόνες περί κατανομής του βάρους αποδείξεως δεχόμενο, στη σκέψη 138 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo δεν είχαν προσκομίσει κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει ότι οι περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως καθιστούσαν δύσκολη τη μετακύλιση στους αποστολείς, σε μεταγενέστερο στάδιο, του πρόσθετου κόστους το οποίο προέκυπτε από την ενιαία και διαρκή παράβαση όσον αφορά τα εισερχόμενα δρομολόγια. Συγκεκριμένα, μόνον αφού έκρινε, στη σκέψη 137 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η τιμή των υπηρεσιών αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων αποτελούσε για τους διαμεταφορείς έναν συντελεστή κόστους και ότι, δεδομένου ότι πρόκειται για κυμαινόμενο κόστος, η αύξησή του έχει, κατ’ αρχήν, ως αποτέλεσμα την αύξηση του οριακού κόστους με βάση το οποίο οι διαμεταφορείς καθορίζουν τις δικές τους τιμές, συνήγαγε το Γενικό Δικαστήριο, στη σκέψη 139 της εν λόγω απόφασης, ότι οι εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς μπορούσαν ευλόγως να προβλέψουν ότι οι διαμεταφορείς θα προέβαιναν σε μετακύλιση του πρόσθετου αυτού κόστους στους αποστολείς μέσω αύξησης της τιμής των υπηρεσιών διαμετακόμισης. Επομένως, αφού εξέτασε την επιρροή που ασκούσε η παρέμβαση των διαμεταφορέων στην αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της επίδικης σύμπραξης και της επίπτωσης στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι μπορούσε να προβλεφθεί μετακύλιση του πρόσθετου κόστους. Στο πλαίσιο της εκτίμησης αυτής, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, μεταξύ άλλων, στις σκέψεις 158 έως 160 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η παρέμβαση των διαμεταφορέων δεν είχε διασπάσει την αιτιώδη αλληλουχία, δεδομένου ότι η παρέμβαση αυτή απέρρεε αντικειμενικώς από την επίδικη σύμπραξη, βάσει της κανονικής λειτουργίας της αγοράς. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Γενικό Δικαστήριο δεν αντέστρεψε το βάρος αποδείξεως καθόσον έκρινε ότι εναπέκειτο στις Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo να προσκομίσουν απόδειξη περί του αντιθέτου προκειμένου να ανατρέψουν τις διαπιστώσεις αυτές.
133    Όσον αφορά, δεύτερον, τον ουσιώδη χαρακτήρα της επίπτωσης στις τιμές των εισαγομένων στον ΕΟΧ εμπορευμάτων, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 147 και 155 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η επίπτωση αυτή είχε αποδειχθεί επαρκώς από την Επιτροπή με την επίδικη απόφαση, λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των κρίσιμων περιστάσεων. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε, κατ’ αρχάς, με τη σκέψη 148 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, στη διάρκεια της ενιαίας και διαρκούς παράβασης καθόσον αφορούσε τα δρομολόγια Ένωσης-τρίτων χωρών καθώς και τα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ πλην των δρομολογίων Ένωσης-τρίτων χωρών, όπως η διάρκεια αυτή προέκυπτε από την αιτιολογική σκέψη 1146 της επίδικης απόφασης, καθώς και στη διάρκεια της συμμετοχής του συνόλου των εμπλεκομένων αερομεταφορέων, πλην της Lufthansa Cargo και της Swiss International Airlines, όπως η διάρκεια αυτή προέκυπτε από τις αιτιολογικές σκέψεις 1215 και 1217 της ίδιας απόφασης. Εν συνεχεία, στη σκέψη 149 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε, όσον αφορά το περιεχόμενο της παράβασης, ότι από την αιτιολογική σκέψη 889 της επίδικης απόφασης προέκυπτε ότι ο επίναυλος καυσίμων και ο επίναυλος ασφαλείας ήταν «μέτρα γενικής εφαρμογής» τα οποία «επρόκειτο να εφαρμοστούν σε όλα τα δρομολόγια σε παγκόσμιο επίπεδο, συμπεριλαμβανομένων των δρομολογίων [...] με προορισμό τον ΕΟΧ». Τέλος, στη σκέψη 150 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, όσον αφορά τη φύση της παράβασης, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι από την αιτιολογική σκέψη 1030 της επίδικης απόφασης προέκυπτε ότι η ενιαία και διαρκής παράβαση είχε ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού μεταξύ των εμπλεκομένων αερομεταφορέων, ιδίως στα δρομολόγια ΕΟΧ-τρίτων χωρών. Προσέθεσε δε ότι, στην αιτιολογική σκέψη 1208 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο καθορισμός διαφόρων στοιχείων της τιμής, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων επιναύλων, αποτελούσε έναν από τους πλέον σοβαρούς περιορισμούς του ανταγωνισμού και ότι, κατά συνέπεια, είχε δεχθεί ότι η ενιαία και διαρκής παράβαση δικαιολογούσε την εφαρμογή συντελεστή σοβαρότητας τοποθετούμενου «στα υψηλότερα όρια της κλίμακας» και προβλεπόμενου από τις κατευθυντήριες γραμμές του 2006 που μνημονεύονται στη σκέψη 43της παρούσας απόφασης. Όσον αφορά τις σκέψεις 151 έως 154 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, αυτές περιέχουν, όπως προκύπτει από το γράμμα τους, επάλληλες αιτιολογίες.
134    Πλην όμως, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo δεν προβάλλουν κανένα συγκεκριμένο επιχείρημα ικανό να αποδείξει ότι οι λόγοι που εξέθεσε το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 164 έως 183 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ενέχουν πλάνη περί το δίκαιο, καθόσον οι εταιρίες αυτές αρκούνται στον γενικό ισχυρισμό ότι οι επίναυλοι αποτελούν απλώς συστατικό στοιχείο της τιμής των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων, ότι αντιπροσωπεύουν ούτως ή άλλως μόνον το 14,5 % της τιμής των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων και ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν ανέλυσε κατά πόσον οι υπηρεσίες μεταφοράς εμπορευμάτων αντιπροσώπευαν σημαντικό τμήμα του κόστους των εγκατεστημένων εντός του ΕΟΧ αποστολέων. Επομένως, με την επίκριση αυτή τίθεται απλώς υπό αμφισβήτηση η εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο και δεν καθίσταται δυνατό να αποδειχθεί ότι το τελευταίο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι είχε αποδειχθεί ο ουσιώδης χαρακτήρας της επίπτωσης στις τιμές των εισαγομένων εμπορευμάτων.
135    Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η επιχειρηματολογία των Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, η οποία εκτίθεται στις σκέψεις 102 έως 107 της παρούσας απόφασης, στο μέτρο που δεν είναι απαράδεκτη για τους λόγους που εκτίθενται στις σκέψεις 114 έως 117 της παρούσας απόφασης, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη.
136    Κατά συνέπεια, το έκτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτο και εν μέρει αβάσιμο.
Επί του έβδομου σκέλους, με το οποίο προβάλλεται ότι το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένως υποκατέστησε με τη δική του εκτίμηση εκείνη της Επιτροπής όσον αφορά τις ουσιαστικές επιπτώσεις
–       Επιχειρηματολογία των διαδίκων
137    Οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υποκατέστησε με τη δική του εκτίμηση εκείνη της Επιτροπής όσον αφορά τις ουσιαστικές επιπτώσεις Ενώ η Επιτροπή αφιέρωσε μόνον την αιτιολογική σκέψη 1045 της επίδικης απόφασης στην εκτίμηση αυτή, το Γενικό Δικαστήριο, αντιθέτως, εξέτασε το ζήτημα αυτό σε 70 σκέψεις της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και, ως εκ τούτου, υποκατέστησε με τη δική του αιτιολογία εκείνη της Επιτροπής, τούτο δε «σε πέντε τουλάχιστον σημεία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης».
138    Πρώτον, στις σκέψεις 122 έως 127 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η επίμαχη σύμπραξη μπορούσε να έχει αντίθετα προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αποτελέσματα εντός της εσωτερικής αγοράς, ιδίως «στον ανταγωνισμό στον οποίο επιδίδονται οι διαμεταφορείς για την προσέλκυση της πελατείας των αποστολέων», παρά το γεγονός ότι η επίδικη απόφαση δεν περιέχει καμία διαπίστωση δυνητικής επίπτωσης της σύμπραξης αυτής στον ανταγωνισμό μεταξύ διαμεταφορέων στην εσωτερική αγορά και ότι, αντιθέτως, η Επιτροπή μνημονεύει ρητώς, στην απόφαση αυτή, ότι δεν προτίθεται να προβεί σε καμία εκτίμηση των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων της εν λόγω σύμπραξης.
139    Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε τον προβλέψιμο χαρακτήρα των επιπτώσεων, ενώ η επίδικη απόφαση δεν περιέχει καμία εκτίμηση ως προς τον χαρακτήρα αυτό. Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο, στη σκέψη 134 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, δεν δέχτηκε την ύπαρξη φαινομένου συγκοινωνούντων δοχείων, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo δεν είχαν αποδείξει ότι η ύπαρξη τέτοιου φαινομένου ήταν σε τέτοιο βαθμό πιθανή «ώστε να καθίσταται απρόβλεπτη η επίμαχη επίπτωση», ενώ η Επιτροπή εξέτασε το φαινόμενο αυτό μόνο στις αιτιολογικές σκέψεις της επίδικης απόφασης σχετικά με τον υπολογισμό του προστίμου και απέκλεισε το εν λόγω φαινόμενο για εντελώς διαφορετικό λόγο.
140    Τρίτον, στις σκέψεις 148 έως 174 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε αν η επίπτωση ήταν ουσιώδης λαμβάνοντας υπόψη τη διάρκεια της παράβασης, το περιεχόμενό της, τη φύση της, το ποσοστό που αντιπροσώπευαν οι επίναυλοι στη συνολική τιμή των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων, το ποσοστό που αντιπροσώπευαν οι υπηρεσίες αυτές στη συνολική τιμή των εισαγομένων αγαθών και, τέλος, τα μερίδια αγοράς. Τέτοια ανάλυση, όμως, δεν περιλαμβάνεται στην επίδικη απόφαση.
141    Τέταρτον, ενώ η επίδικη απόφαση δεν περιέχει καμία ανάλυση του άμεσου χαρακτήρα των επιπτώσεων της επίδικης συμπεριφοράς εντός της Ένωσης ή εντός του ΕΟΧ, το Γενικό Δικαστήριο προέβη στην ανάλυση αυτή εξηγώντας τους λόγους για τους οποίους έκρινε ότι η συμπεριφορά αυτή είχε άμεσες επιπτώσεις παρά την παρέμβαση των διαμεταφορέων στην αιτιώδη αλληλουχία.
142    Πέμπτον, τέλος, στη σκέψη 177 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή βασίμως έκρινε, στην αιτιολογική σκέψη 1046 της επίδικης απόφασης, ότι το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων πληρούνταν όσον αφορά την ενιαία και διαρκή παράβαση θεωρούμενη στο σύνολό της, ενώ η εν λόγω αιτιολογική σκέψη δεν περιέχει τέτοιο συμπέρασμα, δεδομένου ότι η Επιτροπή περιορίστηκε να αναφέρει, στην εν λόγω αιτιολογική σκέψη, ότι είχε διαπιστώσει την ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παράβασης.
143    Κατά την Επιτροπή, το έβδομο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι αβάσιμο.
–       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
144    Προκαταρκτικώς, επισημαίνεται ότι, όσον αφορά το παραδεκτό της επιχειρηματολογίας των Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, κατά πάγια νομολογία, από το άρθρο 256, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ, από το άρθρο 58, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και από το άρθρο 168, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, συνάγεται ότι η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να προσδιορίζει με ακρίβεια τα επικρινόμενα σημεία της απόφασης της οποίας ζητείται η αναίρεση, καθώς και τα νομικά επιχειρήματα που στηρίζουν κατά τρόπο συγκεκριμένο το αίτημα αυτό, άλλως η αίτηση αναιρέσεως ή ο οικείος λόγος αναιρέσεως είναι απαράδεκτα (απόφαση της 26ης Ιουνίου 2025, EVH κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑464/23 P, C‑465/23 P, C‑467/23 P, C‑468/23 P και C‑470/23 P, EU:C:2025:478, σκέψη 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
145    Δεν πληροί ιδίως τις ανωτέρω απαιτήσεις και πρέπει να κηρύσσεται απαράδεκτος λόγος με τον οποίο προβάλλονται επιχειρήματα τα οποία δεν είναι αρκούντως σαφή και ακριβή ώστε να παρέχεται στο Δικαστήριο η δυνατότητα να ασκήσει τον εκ μέρους του έλεγχο νομιμότητας, μεταξύ άλλων διότι τα ουσιώδη στοιχεία επί των οποίων στηρίζεται ο λόγος αναιρέσεως δεν προκύπτουν κατά τρόπο αρκούντως συνεκτικό και κατανοητό από το κείμενο της αιτήσεως αναιρέσεως, το οποίο είναι διατυπωμένο κατά τρόπο ασαφή και διφορούμενο. Το Δικαστήριο έχει επίσης κρίνει ότι έπρεπε να απορριφθεί ως προδήλως απαράδεκτη αίτηση αναιρέσεως στερούμενη συνεκτικής δομής, περιοριζόμενη σε γενικόλογες διαπιστώσεις που δεν προσδιόριζαν επακριβώς τα σημεία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης τα οποία ενδεχομένως ενείχαν πλάνη περί το δίκαιο (απόφαση της 26ης Ιουνίου 2025, EVH κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑464/23 P, C‑465/23 P, C‑467/23 P, C‑468/23 P και C‑470/23 P, EU:C:2025:478, σκέψη 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
146    Διαπιστώνεται ότι, εν προκειμένω, στο μέτρο που, με την επιχειρηματολογία τους, oι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστηρίζουν, μέσω ενός γενικού ισχυρισμού, ότι το Γενικό Δικαστήριο υποκατέστησε με τη δική του αιτιολογία εκείνη της Επιτροπής, παρουσιάζοντας πέντε περιπτώσεις υποκατάστασης οι οποίες συνιστούν, κατά τις αναιρεσείουσες, απλά παραδείγματα που καταδεικνύουν, κατά τρόπο μη εξαντλητικό, την ύπαρξη γενικότερης πλάνης περί το δίκαιο, τα επιχειρήματα αυτά δεν ικανοποιούν τις απαιτήσεις της νομολογίας που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 144 και 145 της παρούσας απόφασης.
147    Επομένως, η επιχειρηματολογία αυτή είναι παραδεκτή μόνον κατά το μέρος που αφορά τα πέντε νομικά επιχειρήματα σχετικά με τις σαφώς προσδιορισμένες σκέψεις του σκεπτικού της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
148    Κατά πρώτον, διαπιστώνεται ότι οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, καθόσον προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο ότι υποκατέστησε με τη δική του αιτιολογία εκείνη της Επιτροπής, στηριζόμενο, με τις σκέψεις 122 έως 127 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, στις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η επίμαχη συμπεριφορά στον ανταγωνισμό μεταξύ των διαμεταφορέων για την προσέλκυση της πελατείας των αποστολέων, απλώς διατυπώνουν, εκ νέου, την ίδια αιτίαση με την προβαλλόμενη στο πλαίσιο του τρίτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως. Ως εκ τούτου, για τους ίδιους λόγους με εκείνους που εκτίθενται στις σκέψεις 82 έως 89 της παρούσας απόφασης, η αιτίαση αυτή δεν μπορεί να ευδοκιμήσει.
149    Κατά δεύτερον, όσον αφορά την αιτίαση που βάλλει κατά των σκέψεων 129 έως 144 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, με τις οποίες το Γενικό Δικαστήριο εκτίμησε την προϋπόθεση σχετικά με τον προβλέψιμο χαρακτήρα της επίπτωσης της επίδικης συμπεριφοράς στα εισαγόμενα εμπορεύματα, επισημαίνεται, αφενός, ότι, στις σκέψεις αυτές, το Γενικό Δικαστήριο παρέπεμψε στις αιτιολογικές σκέψεις 14, 17, 70, 846, 874, 879, 899, 909, 1031, 1045, 1190, 1199 και 1208 της επίδικης απόφασης, απαντώντας συγχρόνως στην επιχειρηματολογία που προέβαλαν ενώπιόν του οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo προς στήριξη του ισχυρισμού τους ότι η προϋπόθεση αυτή δεν πληρούνταν εν προκειμένω. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο, στηριζόμενο στο σύνολο των ως άνω αιτιολογικών σκέψεων της επίδικης απόφασης και στην εκτίμηση των επιχειρημάτων που του υπέβαλαν οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, έκρινε, στη σκέψη 144 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η Επιτροπή είχε αποδείξει επαρκώς ότι η επίπτωση αυτή είχε τον απαιτούμενο προβλέψιμο χαρακτήρα.
150    Αφετέρου, με τις εκτιμήσεις του σχετικά με τη μη απόδειξη φαινομένου «συγκοινωνούντων δοχείων», οι οποίες εκτίθενται στη σκέψη 134 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο περιορίστηκε να απαντήσει στην επιχειρηματολογία που προέβαλαν ενώπιόν του οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo κ.λπ.
151    Κατά τρίτον, όσον αφορά τον ουσιώδη χαρακτήρα της εν λόγω επίπτωσης, από το σύνολο του τμήματος της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης που αφορά τον ουσιώδη αυτόν χαρακτήρα και, ιδίως, από τις σκέψεις 148 έως 150 αυτής, προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο εκτίμησε τον εν λόγω χαρακτήρα στηριζόμενο, μεταξύ άλλων, στις αιτιολογικές σκέψεις 889, 1146 και 1208, της επίδικης απόφασης, με τις οποίες η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι επίναυλοι καυσίμων και οι επίναυλοι ασφαλείας ήταν γενικής εφαρμογής, ότι η ενιαία και διαρκής παράβαση συνίστατο σε καθορισμό διαφόρων στοιχείων της τιμής και, ως εκ τούτου, αντιπροσώπευε έναν από τους σοβαρότερους περιορισμούς του ανταγωνισμού και ότι η διάρκεια της ενιαίας και διαρκούς παράβασης ανερχόταν σε 21 μήνες για τα δρομολόγια Ένωσης-τρίτων χωρών και σε 8 μήνες για τα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ πλην των δρομολογίων Ένωσης-τρίτων χωρών, όση ήταν και η διάρκεια της συμμετοχής του συνόλου των εμπλεκομένων αερομεταφορέων, πλην δύο εξ αυτών. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο έλαβε υπόψη, προκειμένου να εκτιμήσει τον ουσιώδη χαρακτήρα της επίπτωσης στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων, τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που επισήμανε η Επιτροπή με την επίδικη απόφαση.
152    Κατά τέταρτον, όσον αφορά τον άμεσο χαρακτήρα της εν λόγω επίπτωσης, υπενθυμίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε στην αιτιολογική σκέψη 1045 της επίδικης απόφασης, με την οποία η Επιτροπή είχε επισημάνει ότι οι αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού πρακτικές όσον αφορά τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων μπορούσαν να έχουν άμεσες επιπτώσεις. Επομένως, κρίνοντας, στη σκέψη 158 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι, αντιθέτως προς όσα υποστήριξαν κατ’ ουσίαν οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, η παρέμβαση των διαμεταφορέων δεν ήταν ικανή, αφ’ εαυτής, να διασπάσει την αιτιώδη αλληλουχία μεταξύ της επίδικης συμπεριφοράς και της εν λόγω επίπτωσης, το Γενικό Δικαστήριο δεν υποκατέστησε με τη δική του αιτιολογία εκείνη της επίδικης απόφασης, αλλά απέρριψε την επιχειρηματολογία που προέβαλαν οι νυν αναιρεσείουσες και η οποία αντλούνταν από το ότι οι διαμεταφορείς μπορούσαν να μη μετακυλίσουν στους δικούς τους πελάτες την αύξηση του κόστους των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων, επικυρώνοντας την αιτιολογία της απόφασης αυτής.
153    Κατά πέμπτον, η αιτίαση που βάλλει κατά της σκέψης 177 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης αφορά τη διαπίστωση περί ύπαρξης ουσιαστικών επιπτώσεων της ενιαίας και διαρκούς παράβασης θεωρούμενης στο σύνολό της και, ως εκ τούτου, θα εξεταστεί στο πλαίσιο της εκτίμησης της επιχειρηματολογίας που περιέχεται στο πέμπτο σκέλος.
154    Επομένως, υπό την επιφύλαξη αυτή, το έβδομο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτο και εν μέρει αβάσιμο.
Επί του πέμπτου σκέλους, σχετικά με τις επιπτώσεις της ενιαίας και διαρκούς παράβασης θεωρούμενης στο σύνολό της
–       Επιχειρηματολογία των διαδίκων
155    Οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η Επιτροπή μπορούσε να στηριχθεί στην ύπαρξη παγκόσμιας σύμπραξης και στις επιπτώσεις της ενιαίας και διαρκούς παράβασης θεωρούμενης στο σύνολό της, χωρίς να χρειάζεται να αποδείξει ότι οι πρακτικές που υιοθετήθηκαν εκτός του ΕΟΧ πληρούσαν τις απαιτήσεις του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ.
156    Πάντως, πρώτον, πρακτικές που περιορίζουν τον ανταγωνισμό μόνο σε αγορά ευρισκόμενη εκτός του ΕΟΧ δεν μπορούν να θεωρηθούν ότι έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού εντός της εσωτερικής αγοράς με το πρόσχημα ότι συνδέονται με ευρύτερη σύμπραξη η οποία περιλαμβάνει άλλη συμπεριφορά που έχει ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού εντός της εσωτερικής αγοράς.
157    Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να λάβει υπόψη ότι, με την επίδικη απόφαση, η Επιτροπή δεν διαπίστωσε την ύπαρξη παγκόσμιας σύμπραξης, υπό την παραδοσιακή έννοια μιας συμφωνίας μεταξύ σημαντικών ανταγωνιστών για τον καθορισμό των τιμών σε παγκόσμια κλίμακα, αλλά χρησιμοποίησε την έννοια της «παγκόσμιας σύμπραξης» με μοναδικό σκοπό τον προσδιορισμό μιας ενιαίας και διαρκούς παράβασης. Πλην όμως, η έννοια της «ενιαίας και διαρκούς παράβασης» συνιστά «διαδικαστικό μηχανισμό» διά του οποίου πλείονες σχετικές συμφωνίες ή εναρμονισμένες πρακτικές, καθεμία εκ των οποίων παραβαίνει το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, συνδυάζονται προκειμένου να αποτελέσουν μία και μόνη παράβαση με σκοπό την κατανομή της ευθύνης μεταξύ των μετεχόντων και τον καθορισμό της γεωγραφικής έκτασης και της διάρκειας της σύμπραξης. Μόνο μια συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική που έχει, αφ’ εαυτής, ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά δύναται να αποτελέσει μέρος ενιαίας και διαρκούς παράβασης, οπότε η ανάλυση του Γενικού Δικαστηρίου που στηρίζεται στο «γεγονός» ότι ορισμένες πρακτικές αποτελούν μέρος τέτοιας παράβασης για να διαπιστώσει ότι αυτές συνιστούν παράβαση του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, ενέχει λογικό σφάλμα συλλογιστικής που καταλήγει σε «φαύλο κύκλο με αποδεικτικό αδιέξοδο».
158    Τρίτον,
η προσέγγιση που συνίσταται στο να γίνει δεκτό ότι μια συμπεριφορά ως προς την τιμολόγηση που υιοθετείται σε αγορές εκτός του ΕΟΧ υπόκειται στο άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ για τον λόγο και μόνον ότι αποτελεί αναπόσπαστο μέρος μιας παγκόσμιας σύμπραξης σχετικά με τις τιμές η οποία συνιστά ενιαία και διαρκή παράβαση είναι προβληματική, διότι καθιστά δυνατή την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης σε συμπεριφορές που εκδηλώνονται σε τρίτες χώρες και δεν έχουν καμία σχέση με τον ΕΟΧ.
159    Τέταρτον, κακώς το Γενικό Δικαστήριο παρέπεμψε, προκειμένου να δικαιολογήσει την προσέγγιση αυτή, στην απόφαση της 6ης Σεπτεμβρίου 2017, Intel κατά Επιτροπής (C‑413/14 P, EU:C:2017:632), ενώ τα πραγματικά περιστατικά επί των οποίων εκδόθηκε η απόφαση εκείνη χαρακτηρίζονταν από τεκμηριωμένη συνολική στρατηγική, η οποία υιοθετήθηκε από μία μόνο επιχείρηση με σκοπό τον εκτοπισμό του μοναδικού ανταγωνιστή σε μια παγκόσμια αγορά που περιλαμβάνει την Ένωση. Αντιθέτως, στην υπό κρίση υπόθεση, οι εναρμονισμένες πρακτικές σχετικά με τα εισερχόμενα δρομολόγια διαφέρουν από τις λοιπές επίμαχες συμπεριφορές, οι οποίες αφορούν πωλήσεις σε εισερχόμενες αγορές. Επιπλέον, στην ως άνω απόφαση, το Δικαστήριο επικεντρώθηκε στην εφαρμογή του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων για να δικαιολογήσει την αρμοδιότητα της Επιτροπής υπό το πρίσμα του διεθνούς δικαίου, και όχι στην εφαρμογή των κριτηρίων του άρθρου 102 ΣΛΕΕ ή του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. Τέλος, τα κριτήρια εφαρμογής των δύο αυτών άρθρων είναι διαφορετικά.
160    Η Επιτροπή φρονεί ότι το σκέλος αυτό πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
–       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
161    Όπως προκύπτει ιδίως από τη σκέψη 95 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo περιορίστηκαν, ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, στην αμφισβήτηση της αρμοδιότητας της Επιτροπής να εφαρμόσει το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στην επίδικη συμπεριφορά κατά το μέρος που αφορούσε τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων.
162    Συναφώς, με τη σκέψη 162 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή βασίμως δέχθηκε ότι το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων πληρούνταν όσον αφορά τον συντονισμό σχετικά με τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων θεωρούμενο μεμονωμένα, οπότε είχε αποδειχθεί –στο
μέτρο που αμφισβητούνταν– η αρμοδιότητα της Επιτροπής να εφαρμόσει το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στην επίδικη συμπεριφορά. Επομένως, ήταν περιττό να εξετάσει το Γενικό Δικαστήριο, στις σκέψεις 163 έως 177 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το ζήτημα αν η Επιτροπή, προκειμένου να θεμελιώσει την αρμοδιότητά της να εφαρμόσει να εφαρμόσει το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στην επίδικη συμπεριφορά, βασίμως επίσης δέχθηκε, στην αιτιολογική σκέψη 1046 της επίδικης απόφασης, ότι το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων πληρούνταν υπό το πρίσμα των επιπτώσεων της ενιαίας και διαρκούς παράβασης θεωρούμενης στο σύνολό της.
163    Επιπλέον, όπως προκύπτει από την ανάλυση των τεσσάρων πρώτων σκελών καθώς και του έκτου και του έβδομου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως, το Γενικό Δικαστήριο, καθόσον κατέληξε στο ανωτέρω συμπέρασμα με τη σκέψη 162 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, δεν υπέπεσε στα προβληθέντα νομικά σφάλματα ούτε προέβη στην προβληθείσα υποκατάσταση αιτιολογίας.
164    Υπό τις συνθήκες αυτές, διαπιστώνεται ότι το πέμπτο αυτό σκέλος του πρώτου λόγου αφορά επάλληλη αιτιολογία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Ως εκ τούτου, η εν λόγω επιχειρηματολογία πρέπει να απορριφθεί ως αλυσιτελής, σύμφωνα με πάγια νομολογία κατά την οποία οι αιτιάσεις που στρέφονται κατά επάλληλης αιτιολογίας περιλαμβανόμενης σε απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου δεν μπορούν να επιφέρουν την αναίρεση της απόφασης αυτής και είναι, ως εκ τούτου, αλυσιτελείς (αποφάσεις της 15ης Οκτωβρίου 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P έως C‑252/99 P και C‑254/99 P, EU:C:2002:582, σκέψη 537, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, thyssenkrupp κατά Επιτροπής, C‑581/22 P, EU:C:2024:821, σκέψη 263 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
165    Κατά συνέπεια, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό του.
Επί του δεύτερου λόγου αναιρέσεως, σχετικά με την εκτίμηση της συμπεριφοράς που συνδέεται με τη συμμαχία WOW
166    Ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως περιλαμβάνει δύο σκέλη, εκ των οποίων το πρώτο στηρίζεται σε πλάνη περί το δίκαιο και έλλειψη αιτιολογίας κατά την εξέταση των αποδεικτικών στοιχείων που προσκόμισαν οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo σχετικά με τη φύση και το περιεχόμενο της συμμαχίας WOW, και το δεύτερο στηρίζεται σε πλάνη περί το δίκαιο κατά τη νομική ανάλυση της συμπεριφοράς που υιοθετήθηκε στο πλαίσιο της συμμαχίας αυτής.
Επί του πρώτου σκέλους, σχετικά με την εξέταση των αποδεικτικών στοιχείων που αφορούν τη φύση και το περιεχόμενο της συμμαχίας WOW
–       Επιχειρηματολογία των διαδίκων
167    Οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο παραλείποντας να εξετάσει αν, στην επίδικη απόφαση, η Επιτροπή είχε λάβει υπόψη το σύνολο των κρίσιμων αποδεικτικών στοιχείων που ήταν αναγκαία για την προσήκουσα εκτίμηση της συμπεριφοράς στο πλαίσιο της συμμαχίας WOW.
168    Οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υπενθυμίζουν ότι, τόσο κατά τη διοικητική διαδικασία όσο και κατά τη διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, είχαν υπογραμμίσει ότι οι επαφές μεταξύ μελών μιας συμμαχίας νόμιμης και φιλικά διακείμενης προς τον ανταγωνισμό, όπως η συμμαχία WOW, πρέπει να εκτιμώνται διαφορετικά από παρόμοιες επαφές μεταξύ ανταγωνιστών που δεν είναι εταίροι στο πλαίσιο κοινής επιχείρησης. Οι αναιρεσείουσες εκθέτουν ότι, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 2015, Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo Pte κατά Επιτροπής (T‑43/11, EU:T:2015:989), περιέγραψαν την ανάπτυξη της συμμαχίας WOW στηριζόμενες σε έγγραφο, με την ονομασία «παράρτημα WOW», το οποίο προσκομίστηκε ως παράρτημα A. 26 του δικογράφου της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και το οποίο αποδείκνυε ότι η περιγραφή της συμμαχίας αυτής στην αρχική απόφαση ήταν ανακριβής. Μολονότι το παράρτημα αυτό διαβιβάστηκε στην Επιτροπή κατά την επανάληψη της διοικητικής διαδικασίας κατόπιν της ακυρώσεως, από το Γενικό Δικαστήριο, της αρχικής απόφασης, η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη τα νέα αυτά αποδεικτικά στοιχεία και περιορίστηκε στην επανάληψη της αρχικής ανάλυσής της. Μολονότι, όμως, οι αναιρεσείουσες προσκόμισαν το παράρτημα WOW ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, το Γενικό Δικαστήριο, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η συμπεριφορά που υιοθετήθηκε στο πλαίσιο της συμμαχίας WOW μπορούσε να θεωρηθεί ότι αποτελούσε μέρος ενιαίας και διαρκούς παράβασης, χωρίς να αναλύσει τα νέα αυτά αποδεικτικά στοιχεία σε όλη τους την πολυπλοκότητα.
169    Επομένως, κατά τις Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο αγνοώντας τους ισχυρισμούς που αυτές προέβαλαν ενώπιόν του και παραλείποντας να εξακριβώσει αν τα στοιχεία που συνεκτίμησε η Επιτροπή αποτελούσαν το σύνολο των κρίσιμων δεδομένων που έπρεπε να ληφθούν υπόψη προκειμένου να διαπιστωθεί αν η επίμαχη συμπεριφορά μπορούσε να θεωρηθεί περιορισμός του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου. Δεδομένου ότι δεν προέβη στην εξακρίβωση αυτή, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο, πραγματοποιώντας εσφαλμένη νομική ανάλυση της συμμαχίας WOW. Επίσης, η απόφασή του πάσχει έλλειψη αιτιολογίας.
170    Εκτός αυτού, από τη σκέψη 466 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η οποία παραπέμπει στο παράρτημα WOW, προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν ανέλυσε ή δεν κατανόησε ορθώς τις συνέπειες των προγενέστερων αποφάσεων της Επιτροπής στον τομέα των συμμαχιών μεταξύ αεροπορικών εταιριών με σκοπό την πλήρη συνεργασία. Ειδικότερα, δεν έλαβε υπόψη ότι το ειδικό κανονιστικό καθεστώς του κλάδου των αεροπορικών μεταφορών απαιτεί τη διατήρηση ξεχωριστών εμπορικών σημάτων και εταιρικών ταυτοτήτων παρά την εφαρμογή μιας συμμαχίας πλήρους συνεργασίας.
171    Η Επιτροπή θεωρεί ότι η επιχειρηματολογία αυτή είναι απαράδεκτη καθόσον αφορά την εκτίμηση στην οποία προέβη η ίδια όσον αφορά το παράρτημα WOW και ότι, κατά τα λοιπά, είναι αβάσιμη, δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο προέβη σε διεξοδική εξέταση των επιχειρημάτων που είχαν προβάλει πρωτοδίκως οι Singapore Airlines και η Singapore Airlines Cargo.
–       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
172    Από πάγια νομολογία προκύπτει ότι ο έλεγχος νομιμότητας τον οποίο καθιερώνει το άρθρο 263 ΣΛΕΕ συνεπάγεται ότι ο δικαστής της Ένωσης ασκεί έλεγχο, τόσο νομικό όσο και πραγματικό, των επιχειρημάτων που προέβαλαν οι προσφεύγουσες κατά της επίδικης απόφασης και ότι έχει την εξουσία να εκτιμήσει τις αποδείξεις, να ακυρώσει την εν λόγω απόφαση και να τροποποιήσει το ποσό των προστίμων (απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 2017, Duravit κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑609/13 P, EU:C:2017:46, σκέψη 30 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
173    Εξάλλου, καίτοι η Επιτροπή διαθέτει περιθώριο εκτιμήσεως στον οικονομικό τομέα, ιδίως στο πλαίσιο περίπλοκων οικονομικών εκτιμήσεων, τούτο δεν σημαίνει ότι το Γενικό Δικαστήριο οφείλει να απέχει από τον έλεγχο της εκ μέρους της Επιτροπής ερμηνείας στοιχείων οικονομικής φύσεως. Συγκεκριμένα, ο δικαστής της Ένωσης οφείλει όχι μόνο να εξετάζει την ακρίβεια των αποδεικτικών στοιχείων των οποίων γίνεται επίκληση, την αξιοπιστία και τη συνοχή τους, αλλά και να ελέγχει αν τα στοιχεία αυτά αποτελούν το σύνολο των κρίσιμων δεδομένων που πρέπει να ληφθούν υπόψη για να αξιολογηθεί μια περίπλοκη κατάσταση και αν τεκμηριώνουν τα συμπεράσματα που συνάγονται από αυτά. (πρβλ. απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, CB κατά Επιτροπής, C‑67/13 P, EU:C:2014:2204, σκέψη 46 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
174    Εν προκειμένω, πρώτον, από τις σκέψεις 460 έως 470 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε τα επιχειρήματα και τα αποδεικτικά στοιχεία που επικαλέστηκαν οι νυν αναιρεσείουσες στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως του δικογράφου της προσφυγής τους, σχετικά με πλάνη περί τα πράγματα και πλάνη εκτιμήσεως όσον αφορά τη φύση της συμμαχίας WOW και την εφαρμογή της. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, αντιστοίχως, στις σκέψεις 461, 462 και 470 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo δεν επικαλέστηκαν την ύπαρξη γενικής ολοκληρωμένης πολιτικής τιμολόγησης η οποία να εφαρμόστηκε πράγματι στο πλαίσιο της συμμαχίας WOW, ότι δεν απέδειξαν ότι τα παραδείγματα εμπορικής ολοκλήρωσης που παρέθεσαν στα δικόγραφά τους συνεπάγονταν γενικό συντονισμό ως προς τις τιμές ή τους επίναυλους και ότι οι ίδιες συμφωνούσαν ότι οι απόπειρες πιο προωθημένης ολοκλήρωσης στο πλαίσιο των έργων WOW Inc. και WOW USA δεν είχαν ευδοκιμήσει. Επιπλέον, στη σκέψη 466 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο αναφέρθηκε ρητώς στο παράρτημα WOW, όπως εξάλλου αναγνωρίζουν και οι ίδιες Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo.
175    Επομένως, οι τελευταίες κακώς υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο, στο μέτρο που επικύρωσε την ανάλυση στην οποία προέβη η Επιτροπή με την επίδικη απόφαση, παρέλειψε κατ’ ανάγκην να εξετάσει τα επιχειρήματά τους και να εκτιμήσει τα αποδεικτικά στοιχεία που αυτές είχαν επικαλεστεί. Στην πραγματικότητα, με την επιχειρηματολογία τους ζητούν από το Δικαστήριο να προβεί σε νέα εκτίμηση των αποδεικτικών αυτών στοιχείων, από τα οποία το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε ανελέγκτως ότι οι νυν αναιρεσείουσες δεν απέδειξαν ότι το επίπεδο εμπορικής ολοκλήρωσης που εφαρμόστηκε στο πλαίσιο της συμμαχίας WOW ήταν πιο προωθημένο από αυτό που είχε εκτιμήσει η Επιτροπή με την επίδικη απόφαση.
176    Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, στο πλαίσιο της εξουσίας εκτιμήσεως των αποδεικτικών στοιχείων, το Γενικό Δικαστήριο δικαιούται όχι μόνο να σταθμίσει τα αποδεικτικά στοιχεία, αποδίδοντας καθοριστική βαρύτητα σε μια κατηγορία αποδεικτικών στοιχείων, αλλά και να αποδώσει σε άλλα αποδεικτικά στοιχεία περιορισμένη αποδεικτική αξία ή να μην τους αποδώσει καμία αποδεικτική αξία, τηρώντας τους κανόνες που διέπουν τη διεξαγωγή και το βάρος αποδείξεως (διάταξη της 5ης Οκτωβρίου 2023, OM κατά Επιτροπής, C‑98/23 P, EU:C:2023:749, σκέψη 30 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
177    Δεύτερον, όσον αφορά το επιχείρημα που αντλείται από προβαλλόμενη έλλειψη αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, απορρέουσα από την παράλειψη του Γενικού Δικαστηρίου να εξετάσει αν, στην επίδικη απόφαση, η Επιτροπή είχε λάβει υπόψη το σύνολο των αποδεικτικών στοιχείων σχετικά με τη συμμαχία WOW, συμπεριλαμβανομένου του παραρτήματος WOW, αρκεί η επισήμανση ότι το Γενικό Δικαστήριο αναφέρθηκε ρητώς στο παράρτημα WOW στη σκέψη 466 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και εξέθεσε τους λόγους για τους οποίους τα νέα αποδεικτικά στοιχεία που προσκομίστηκαν κατά τη συζήτηση της υποθέσεως δεν καθιστούσαν δυνατό να αποδειχθεί ότι η εμπορική ολοκλήρωση που εφαρμόστηκε στο πλαίσιο της συμμαχίας WOW ήταν πιο προωθημένη από ό,τι προέκυπτε από την επίδικη απόφαση. Επομένως, το επιχείρημα που αντλείται από έλλειψη αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης πρέπει να απορριφθεί.
178    Τρίτον, καθόσον, με την επιχειρηματολογία τους, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστηρίζουν ότι η σκέψη 466 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης καταδεικνύει ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν ανέλυσε ή δεν κατανόησε ορθώς τις συνέπειες των προγενέστερων αποφάσεων στον τομέα των συμμαχιών μεταξύ αεροπορικών εταιριών με σκοπό την πλήρη συνεργασία, και τις συνέπειές τους στη συμπεριφορά εντός του πλαισίου της συμμαχίας WOW, διαπιστώνεται ότι, στη σκέψη αυτή, το Γενικό Δικαστήριο αρκέστηκε να απαντήσει στην επιχειρηματολογία τους που αντλούνταν από την ύπαρξη εναρμόνισης των προϊόντων, εκτιμώντας τον αποδεικτικό ή μη χαρακτήρα των στοιχείων που προσκομίσθηκαν προς στήριξη της επιχειρηματολογίας αυτής και, ιδίως, του παραρτήματος WOW, το οποίο προσκομίστηκε προς στήριξη του δικογράφου της προσφυγής. Επομένως, η επιχειρηματολογία αυτή, η οποία αποσκοπεί στο να θέσει υπό αμφισβήτηση την ανέλεγκτη εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο χωρίς να του προσάπτει την παραμικρή παραμόρφωση, είναι απαράδεκτη.
Επί του δεύτερου σκέλους, σχετικά με τη νομική ανάλυση της συμπεριφοράς που υιοθετήθηκε στο πλαίσιο της συμμαχίας WOW
–       Επιχειρηματολογία των διαδίκων
179    Οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πολλαπλή πλάνη περί το δίκαιο κατά την εκτίμηση της συνδεόμενης με τη συμμαχία WOW συμπεριφοράς, καθόσον δεν προέβη στον απαιτούμενο δικαστικό έλεγχο του συνόλου των αποδεικτικών στοιχείων που αφορούν τη συμμαχία αυτή.
180    Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο ακολούθησε την περιλαμβανόμενη στην επίδικη απόφαση νομική προσέγγιση που υιοθέτησε η Επιτροπή για την εκτίμηση τέτοιων συμμαχιών μεταξύ αερομεταφορέων, τούτο δε μολονότι η εν λόγω προσέγγιση είναι ανακριβής. Η πλάνη αυτή περί το δίκαιο καταδεικνύεται ιδίως από την ανάλυση, στις σκέψεις 482, 483 και 496 έως 498 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, της δημιουργίας «κλίματος εμπιστοσύνης» εντός της συμμαχίας και από το συμπέρασμα ότι η συμπεριφορά αυτή αποδείκνυε την ύπαρξη περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου, κατά την έννοια του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. Το Γενικό Δικαστήριο δεν κατανόησε τις νομικές προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου αυτού σε γνήσιες ανταλλαγές συνεργασίας μεταξύ μελών συμμαχίας, όπως η συμμαχία WOW, ούτε τις συνέπειες των προγενέστερων αποφάσεων της Επιτροπής στον τομέα της συμμαχιών πλήρους συνεργασίας.
181    Επιπλέον, κακώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 481 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη να εξετάσει διεξοδικώς αν το πλαίσιο της συμμαχίας WOW μπορούσε να αφαιρέσει από τις επίμαχες συμπεριφορές τον αρκούντως επιζήμιο χαρακτήρα που απαιτείται για τον χαρακτηρισμό τους ως περιορισμού του ανταγωνισμού «ως εκ του αντικειμένου». Στην πραγματικότητα, απώτερος σκοπός των συμμαχιών πλήρους συνεργασίας είναι ακριβώς να υποκαταστήσουν τον ανταγωνισμό με τη συνεργασία, όπως έχει αναγνωρίσει η Επιτροπή με την προγενέστερη πρακτική της κατά τη λήψη αποφάσεων στον τομέα των αεροπορικών συμμαχιών. Ωστόσο, η ορθή ανάλυση του πραγματικού και νομικού πλαισίου, όπως απαιτείται από την απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, CB κατά Επιτροπής (C‑67/13 P, EU:C:2014:2204), θα έπρεπε να έχει οδηγήσει το Γενικό Δικαστήριο να αναγνωρίσει ότι δεν υφίστατο καμία μορφή συντονισμού ως προς τις τιμές που να μη συνδέεται με την εφαρμογή πλήρους συνεργασίας.
182    Ομοίως, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο επικυρώνοντας, στις σκέψεις 461 έως 469 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το επιχείρημα της Επιτροπής σύμφωνα με το οποίο απαιτείται μια γενική πολιτική τιμολόγησης για να δικαιολογηθεί ο συντονισμός σχετικά με τις τιμές, συμπεριλαμβανομένων των επιναύλων.
183    Τέλος, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστηρίζουν ότι, εφόσον η Επιτροπή αναγνώρισε ρητώς ότι η συμμαχία WOW ήταν νόμιμη αυτή καθεαυτήν, και ως προς το σκέλος της σχετικά με τον συντονισμό των τιμών, αρκούσε να εξακριβωθεί αν η συμφωνία πληρούσε τις απαιτήσεις του άρθρου 101, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ, το οποίο αναφέρεται σε «κάθε συμφωνία» και όχι σε ειδικές μορφές συνεργασίας στο πλαίσιο ευρύτερης συμφωνίας, αντιθέτως προς την προσέγγιση που υιοθετήθηκε στην επίδικη απόφαση και στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση. Εξάλλου, ο απαραίτητος χαρακτήρας των περιορισμών του ανταγωνισμού που απορρέουν από τη συμφωνία επιβάλλεται να διαπιστώνεται υπό το πρίσμα των σκοπών της συμφωνίας και όχι υπό το πρίσμα των σκοπών αυτών «όπως εφαρμόστηκαν», αντιθέτως, και πάλι, προς την προσέγγιση που υιοθετήθηκε με την επίδικη απόφαση.
184    Η Επιτροπή φρονεί ότι το σκέλος αυτό είναι αβάσιμο.
–       Εκτίμηση του Δικαστηρίου
185    Διαπιστώνεται, πρώτον, ότι, όπως επισημάνθηκε στις σκέψεις 174 έως 176 της παρούσας απόφασης, στο μέτρο που, με την επιχειρηματολογία τους, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo αμφισβητούν, εν γένει, το πραγματικό πλαίσιο που εκτίμησε το Γενικό Δικαστήριο βάσει των αποδεικτικών στοιχείων που προσκομίστηκαν ενώπιόν του, η επιχειρηματολογία αυτή αποσκοπεί στην εκ μέρους του Δικαστηρίου εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών που διαπίστωσε το Γενικό Δικαστήριο χωρίς να του προσάπτει την παραμικρή παραμόρφωση. Επομένως, στο μέτρο αυτό, η εν λόγω επιχειρηματολογία είναι απαράδεκτη.
186    Δεύτερον, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo προβάλλουν γενικές εκτιμήσεις σχετικά με το περιεχόμενο των αποκαλούμενων συμμαχιών «πλήρους συνεργασίας», ενώ το Γενικό Δικαστήριο ορθώς στηρίχθηκε σε ανάλυση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της συμμαχίας WOW και του συγκεκριμένου πραγματικού και νομικού πλαισίου της συμμαχίας αυτής, επισημαίνοντας ότι η Επιτροπή είχε διαπιστώσει ότι καμία από τις πρωτοβουλίες που ανελήφθησαν στο πλαίσιο αυτό δεν δικαιολογούσε γενικό συντονισμό όσον αφορά τους επίναυλους.
187    Εξάλλου, προς στήριξη των γενικών αυτών εκτιμήσεων, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo δεν μπορούν να αντλήσουν επιχείρημα από την προγενέστερη πρακτική της Επιτροπής κατά τη λήψη αποφάσεων, η οποία μπορεί να έχει ενδεικτικό μόνο χαρακτήρα (πρβλ. απόφαση της 13ης Ιουλίου 2023, Επιτροπή κατά CK Telecoms UK Investments, C‑376/20 P, EU:C:2023:561, σκέψη 164 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
188    Επομένως, ακόμη και αν η Επιτροπή είχε κρίνει, σε υπόθεση που αφορούσε δεδομένη σύμπραξη, ότι ήταν υποχρεωμένη, προκειμένου να μπορέσει να τη χαρακτηρίσει ως περιορισμό του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου, να προβεί σε ανάλυση του οικονομικού και νομικού πλαισίου στο οποίο εντάσσεται η σύμπραξη αυτή διεξοδικότερη εκείνης την οποία πραγματοποίησε σε σχέση με διαφορετική σύμπραξη, μια τέτοια προγενέστερη πρακτική δεν αρκεί για να αποδειχθεί ότι, στην υπόθεση που αφορά τη διαφορετική αυτή σύμπραξη, η εκ μέρους της Επιτροπής ανάλυση του οικονομικού και νομικού πλαισίου της είναι ανεπαρκής.
189    Τρίτον, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν οι Singapore Airlines και η Singapore Airlines Cargo, το Γενικό Δικαστήριο δεν διατύπωσε, στις σκέψεις 461 έως 469 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, γενικό κανόνα κατά τον οποίο απαιτείται πάντοτε γενική πολιτική τιμολόγησης για την έγκριση συμμαχίας «πλήρους συνεργασίας». Αντιθέτως, αφού υπενθύμισε ότι, στις αιτιολογικές σκέψεις 947 έως 952 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η συνεργασία στο πλαίσιο της συμμαχίας WOW παρέμεινε περιορισμένη και ουδέποτε είχε φθάσει στο στάδιο μιας ολοκληρωμένης πολιτικής πωλήσεων και τιμολόγησης, αρκέστηκε να εξετάσει, απαντώντας στο δεύτερο σκέλος του τρίτου λόγου ακυρώσεως που προβλήθηκε ενώπιόν του, αν τα στοιχεία που προέβαλαν οι Singapore Airlines και η Singapore Airlines Cargo ήταν ικανά να θέσουν υπό αμφισβήτηση το βάσιμο των συμπερασμάτων αυτών.
190    Τέταρτον, στο μέτρο που οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστηρίζουν ότι, δεδομένου ότι η Επιτροπή αναγνώρισε ρητώς ότι η συμμαχία WOW ήταν νόμιμη αυτή καθεαυτήν, η εκτίμηση των αλληλεπιδράσεων μεταξύ των μελών της συμμαχίας έπρεπε να ακολουθήσει την «πάγια» προσέγγιση που συνίσταται στην εξακρίβωση του αν η συμφωνία πληρούσε τις απαιτήσεις του άρθρου 101, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ, επισημαίνεται, αφενός, ότι από τη σκέψη 453 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης δεν προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η συμμαχία WOW ήταν, αυτή καθεαυτήν, νόμιμη. Αφετέρου, από τις σκέψεις 447 και 449 της απόφασης αυτής προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο ενέκρινε την προσέγγιση της Επιτροπής, που εκτίθεται στις αιτιολογικές σκέψεις 922 έως 924 της επίδικης απόφασης, κατά την οποία ο προσδιορισμός της κρισιμότητας των επαφών WOW για τη στοιχειοθέτηση της συμμετοχής των Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo στην ενιαία και διαρκή παράβαση ήταν ανεξάρτητος από το ζήτημα της συμβατότητας της συμμαχίας WOW με το άρθρο 101 ΣΛΕΕ, δεδομένου ότι σημασία είχε μόνον το κατά πόσον οι επαφές WOW «[έβαιναν] πέραν» των προβλεπόμενων στη συμφωνία περί της συμμαχίας και δεν εντάσσονταν στο πλαίσιο της συνεργασίας που πράγματι εφαρμόστηκε στο πλαίσιο της συμμαχίας. Το ανωτέρω σκεπτικό της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, κατά του οποίου δεν βάλλουν οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, αρκεί για να δικαιολογήσει την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου.
191    Επομένως, το δεύτερο σκέλος του δεύτερου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτο, εν μέρει αλυσιτελές και εν μέρει αβάσιμο, όπως και, κατά συνέπεια, ο λόγος αυτός στο σύνολό του.
Επί του τρίτου λόγου αναιρέσεως, ο οποίος στηρίζεται σε πλάνη περί το δίκαιο κατά τον χαρακτηρισμό των επαφών σχετικά με την άρνηση καταβολής προμήθειας ως περιορισμού ως εκ του αντικειμένου
192    Με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο ότι εσφαλμένως χαρακτήρισε τις επαφές μεταξύ αερομεταφορέων σχετικά με την άρνηση καταβολής προμήθειας ως περιορισμό του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου.
193    Ο λόγος αυτός περιλαμβάνει τρία σκέλη, εκ των οποίων το πρώτο αφορά νομικά σφάλματα κατά την εκτίμηση του περιεχομένου των επαφών αυτών, το δεύτερο νομικά σφάλματα κατά την εκτίμηση των σκοπών των εν λόγω επαφών και το τρίτο νομικά σφάλματα κατά την εκτίμηση του νομικού και οικονομικού πλαισίου των ίδιων επαφών.
Επιχειρηματολογία των διαδίκων
–       Επί του πρώτου σκέλους, το οποίο αφορά νομικά σφάλματα κατά την εκτίμηση του περιεχομένου των επαφών σχετικά με την άρνηση καταβολής προμήθειας
194    Με το πρώτο σκέλος, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, οι οποίες υποστηρίζουν ότι η έννοια του «περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου» πρέπει να ερμηνεύεται στενά, προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο ότι υπέπεσε σε νομικά σφάλματα κατά την εκτίμηση του περιεχομένου των επίμαχων επαφών υιοθετώντας, στις σκέψεις 418 και 419 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το συμπέρασμα της Επιτροπής ότι η επίμαχη συμπεριφορά προσομοίαζε με οριζόντια σύμπραξη καθορισμού τιμών και εκτιμώντας, στη σκέψη 420 της απόφασης αυτής, ότι ορθώς η Επιτροπή δέχθηκε ότι οι προμήθειες των οποίων την καταβολή ζητούσαν οι διαμεταφορείς ήταν, «στην πραγματικότητα, εκπτώσεις επί των επιναύλων».
195    Η αιτιολογία αυτή δεν απαντά στην επιχειρηματολογία που ανέπτυξαν οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, κατά την οποία η επίμαχη συμπεριφορά δεν συνίστατο σε απλή άρνηση χορήγησης εκπτώσεων, αλλά σε αντίδραση των αεροπορικών εταιριών στην εκ μέρους των διαμεταφορέων συντονισμένη διεκδίκηση ενός νόμιμου δικαιώματος για τη χορήγηση έκπτωσης.
196    Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο, στηριζόμενο σε ανάλυση που πραγματοποιήθηκε χωρίς εκτίμηση των αποδεικτικών στοιχείων, κακώς έκρινε ότι κάθε συντονισμός που αίρει την υφιστάμενη στην αγορά αβεβαιότητα όσον αφορά την τιμολόγηση συνιστά περιορισμό του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου. Πάντως, ο συντονισμός μεταξύ ανταγωνιστών σχετικά με την αντίδρασή τους σε πραγματική ή δυνητική ένδικη διαφορά δεν συνεπάγεται κανέναν περιορισμό του ανταγωνισμού ως προς τις τιμές, έστω και αν θα μπορούσε να έχει έμμεση επίπτωση σε αυτές. Επομένως, εν προκειμένω, οι επαφές μεταξύ αεροπορικών εταιριών σχετικά με την άρνηση καταβολής προμήθειας επί των επιναύλων εντάσσονταν σε έναν συντονισμό όσον αφορά τη διαχείριση των ένδικων διαφορών, δεδομένου ότι έναυσμα για τις επαφές αυτές ήταν η εκ μέρους των διαμεταφορέων διεκδίκηση ενός νόμιμου δικαιώματος στην καταβολή προμηθειών, το οποίο στηριζόταν στους εθνικούς νόμους περί των δραστηριοτήτων των εμπορικών αντιπροσώπων, οπότε δικαιολογούνταν ο συντονισμός μεταξύ των αεροπορικών εταιριών κατά των οποίων στρέφονταν ή μπορούσαν να στραφούν οι εν λόγω διεκδικήσεις.
197    Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το σκέλος αυτό είναι απαράδεκτο, καθόσον αποσκοπεί στην αμφισβήτηση πραγματικών διαπιστώσεων, και ότι, εν πάση περιπτώσει, είναι αβάσιμο στο μέτρο που αποσκοπεί στον τεχνητό διαχωρισμό του συντονισμού σχετικά με την άρνηση καταβολής προμήθειας από τις άλλες πτυχές του συντονισμού όσον αφορά τους επίναυλους.
–       Επί του δεύτερου σκέλους, το οποίο αφορά νομικά σφάλματα κατά την εκτίμηση των σκοπών των επαφών σχετικά με την άρνηση καταβολής προμήθειας
198    Οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε νομικά σφάλματα κατά την εκτίμηση των σκοπών των επαφών που συνδέονται με την άρνηση καταβολής προμήθειας επί των επιναύλων.
199    Κατ’ αυτές, από τη νομολογία προκύπτει ότι, όταν μια επιχείρηση αποδίδει στη συμπεριφορά της έναν νόμιμο ή ευνοϊκό για τον ανταγωνισμό σκοπό που είναι εκ πρώτης όψεως αξιόπιστος, η συμπεριφορά αυτή δεν μπορεί να χαρακτηριστεί, χωρίς περαιτέρω εξέταση, ως περιορισμός του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου. Επομένως, ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι ο συντονισμός σχετικά με την καταβολή προμήθειας επί των επιναύλων ήταν a priori αντίθετος προς τον ανταγωνισμό, πρέπει να ληφθεί υπόψη ο ευνοϊκός για τον ανταγωνισμό σκοπός, ήτοι η οργάνωση αποτελεσματικής αντίδρασης στη διεκδίκηση των διαμεταφορέων.
200    Οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo εκτιμούν, κατά συνέπεια, ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορούσε να αρκεστεί στο να αναδείξει, στις σκέψεις 419 και 425 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, τη σχέση μεταξύ της άρνησης καταβολής προμήθειας και του συντονισμού σχετικά με τους επίναυλους θεωρούμενου στο σύνολό του, ενώ οι επαφές σχετικά με την άρνηση καταβολής προμήθειας επιδίωκαν πιο άμεσους και θεμελιώδεις σκοπούς, συνιστάμενους στην οργάνωση κοινής αντίδρασης στη διεκδίκηση των διαμεταφορέων. Το να συγχέονται οι σκοποί της συγκεκριμένης αυτής συμπεριφοράς με εκείνους της ενιαίας και διαρκούς παράβασης θεωρούμενης στο σύνολό της θα κατέληγε σε «φαύλο κύκλο με αποδεικτικό αδιέξοδο», αποκλείοντας κάθε δίκαιη και αντικειμενική εξέταση των σχετικών με την εν λόγω συμπεριφορά αποδεικτικών στοιχείων, ανεξαρτήτως της εκτίμησης των αποδεικτικών στοιχείων που αφορούν τα λοιπά, διακριτά στοιχεία της ενιαίας και διαρκούς παράβασης.
201    Η Επιτροπή φρονεί ότι, για τους ίδιους λόγους όπως και στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους, το δεύτερο αυτό σκέλος είναι απαράδεκτο και, εν πάση περιπτώσει, αβάσιμο.
–       Επί του τρίτου σκέλους, το οποίο αφορά νομικά σφάλματα κατά την εκτίμηση των νομικού και οικονομικού πλαισίου των επαφών σχετικά με την άρνηση καταβολής προμήθειας
202    Οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο ότι υπέπεσε σε νομικά σφάλματα κατά την εκτίμηση του νομικού και οικονομικού πλαισίου των επαφών σχετικά με την άρνηση καταβολής προμήθειας επί των επιναύλων. Κατά την άποψή τους, η διαπίστωση που περιλαμβάνεται στη σκέψη 425 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, κατά την οποία η Επιτροπή προέβη σε προσήκουσα εξέταση του κρίσιμου νομικού και οικονομικού πλαισίου, είναι εσφαλμένη, στο μέτρο που η Επιτροπή δεν προσδιόρισε το «κυρίαρχο χαρακτηριστικό» του πλαισίου αυτού, ήτοι τη συντονισμένη πρωτοβουλία ενώσεων διαμεταφορέων και μεμονωμένων διαμεταφορέων για την αναγνώριση νόμιμου δικαιώματος καταβολής πάγιας προμήθειας εν είδει αντιστάθμισης για την είσπραξη των εσόδων από τους επίναυλους.
203    Η Επιτροπή παρέλειψε επίσης να λάβει υπόψη ορισμένες θεμελιώδεις πτυχές του νομικού πλαισίου, όπως η προβληματική νομική βάση των αξιώσεων των διαμεταφορέων, ο ρόλος των ρητρών των τυποποιημένων συμβάσεων που εφαρμόζονται στον οικείο τομέα, καθώς και η πραγματική ή δυνητική έκδοση τιμολογίων στηριζόμενων στο διεκδικούμενο αυτό νόμιμο δικαίωμα. Επομένως, το συμπέρασμα του Γενικού Δικαστηρίου ότι η εξέταση των πραγματικών περιστατικών, με την επίδικη απόφαση, αποτελούσε επαρκή βάση για την εκτίμηση του οικονομικού πλαισίου της επικρινόμενης συμπεριφοράς ενέχει πλάνη περί το δίκαιο.
204    Η Επιτροπή αντιτείνει ότι το σκέλος αυτό είναι αβάσιμο.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
–       Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
205    Υπενθυμίζεται, κατ’ αρχάς, ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, το ουσιώδες νομικό κριτήριο για να καθοριστεί αν μια συμφωνία, είτε οριζόντια είτε κάθετη, είναι «περιορισμός του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου» έγκειται στη διαπίστωση ότι μια τέτοια συμφωνία είναι, αυτή καθεαυτήν, αρκούντως επιζήμια για τον ανταγωνισμό ώστε να θεωρηθεί ότι παρέλκει η εξέταση των αποτελεσμάτων της (πρβλ. αποφάσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, CB κατά Επιτροπής, C‑67/13 P, EU:C:2014:2204, σκέψη 57, και της 12 Ιανουαρίου 2023, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑883/19 P, EU:C:2023:11, σκέψη 106 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
206    Προκειμένου να διαπιστωθεί, σε συγκεκριμένη περίπτωση, αν πληρούται το κριτήριο αυτό, είναι αναγκαίο να εξεταστεί, πρώτον, το περιεχόμενο της επίμαχης συμφωνίας, απόφασης ή πρακτικής, δεύτερον, το οικονομικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται και, τρίτον, οι σκοποί που επιδιώκει. Στο πλαίσιο της εκτιμήσεως του ανωτέρω πλαισίου, πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη η φύση των επηρεαζόμενων προϊόντων ή υπηρεσιών καθώς και οι πραγματικές συνθήκες της λειτουργίας και της διαρθρώσεως της οικείας αγοράς ή των οικείων αγορών (αποφάσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, CB κατά Επιτροπής, C‑67/13 P, EU:C:2014:2204, σκέψη 53, καθώς και της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψεις 165 και 166).
207    Το Δικαστήριο έχει επίσης κρίνει ότι, στην περίπτωση συμφωνιών ή πρακτικών συμπαιγνιακού χαρακτήρα που συνιστούν ιδιαιτέρως σοβαρές παραβάσεις του ανταγωνισμού, η ανάλυση του οικονομικού και νομικού πλαισίου στο οποίο εντάσσεται η συμφωνία ή η πρακτική μπορεί να περιορίζεται στα όσα είναι απολύτως απαραίτητα προκειμένου να διαπιστωθεί η ύπαρξη περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου (πρβλ. αποφάσεις της 20ής Ιανουαρίου 2016, Toshiba Corporation κατά Επιτροπής, C‑373/14 P, EU:C:2016:26, σκέψεις 28 και 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 26ης Οκτωβρίου 2023, EDP– Energias de Portugal κ.λπ., C‑331/21, EU:C:2023:812, σκέψεις 98 έως 102).
208    Μεταξύ αυτών των ειδών συμφωνιών ή πρακτικών συμπαιγνιακού χαρακτήρα περιλαμβάνονται οι οριζόντιες συμφωνίες καθορισμού των τιμών (πρβλ. αποφάσεις της 6ης Δεκεμβρίου 2012, Επιτροπή κατά Verhuizingen Coppens, C‑441/11 P, EU:C:2012:778, σκέψη 82, και της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 163), οι δε οριζόντιες συμπράξεις που προβλέπουν τον καθορισμό των τιμών εμπίπτουν εξάλλου στην κατηγορία των συμφωνιών που απαγορεύονται ρητώς από το άρθρο 101, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ.
209    Εν προκειμένω, διαπιστώνεται ότι, με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo δεν θέτουν υπό αμφισβήτηση τις αρχές αυτές, τις οποίες εξέθεσε το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 412 έως 417 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, αλλά αμφισβητούν τον χαρακτηρισμό της άρνησης καταβολής προμήθειας ως περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου, υποστηρίζοντας ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε νομικά σφάλματα κατά την ανάλυση του περιεχομένου και των σκοπών της εν λόγω συμπεριφοράς, καθώς και του οικονομικού και νομικού πλαισίου στο οποίο αυτή εντασσόταν. Επομένως, πρέπει να εξακριβωθεί αν το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε σε εσφαλμένη ανάλυση των ανωτέρω στοιχείων.
–       Επί του πρώτου σκέλους
210    Επισημαίνεται, αφενός, ότι, υπό το πρόσχημα σφαλμάτων εκτιμήσεως του περιεχομένου της επίδικης συμπεριφοράς στα οποία φέρεται να υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo αμφισβητούν, στην πραγματικότητα, τις πραγματικές εκτιμήσεις στις οποίες προέβη το Γενικό Δικαστήριο με τις σκέψεις 350, 351 και 420 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Επομένως, έκρινε, κατ’ ουσίαν, στη σκέψη 350 της απόφασης αυτής, ότι η άρνηση καταβολής προμήθειας δεν αποτελούσε απλώς την απάντηση των αερομεταφορέων στην προσπάθεια των διαμεταφορέων ως ομίλου να προβάλουν την ύπαρξη δικαιώματος καταβολής προμήθειας λόγω της είσπραξης των επιναύλων. Στη σκέψη 351 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο διευκρίνισε, συναφώς, ότι οι αερομεταφορείς δεν περιορίστηκαν στον καθορισμό κοινής στάσης με σκοπό να την υποστηρίξουν με συντονισμένο τρόπο ενώπιον των αρμοδίων δικαστηρίων ή να την προωθήσουν συλλογικά στις δημόσιες αρχές, αλλά είχαν συνεννοηθεί μέσω συμφωνιών, σε πολυμερές επίπεδο, προκειμένου να μη διαπραγματεύονται με τους διαμεταφορείς την καταβολή προμήθειας και να μην τους χορηγούν εκπτώσεις επί των επιναύλων. Τέλος, στη σκέψη 420 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι ορθώς η Επιτροπή είχε δεχθεί, στην αιτιολογική σκέψη 879 της επίδικης απόφασης, ότι οι προμήθειες των οποίων την καταβολή ζητούσαν οι διαμεταφορείς ήταν, «στην πραγματικότητα, εκπτώσεις επί των επιναύλων».
211    Οι εκτιμήσεις αυτές, με τις οποίες το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την επιχειρηματολογία των Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, κατά την οποία οι επαφές σχετικά με την καταβολή προμήθειας έπρεπε να θεωρηθούν ως συντονισμός με σκοπό την αντίδραση σε πραγματική ή δυνητική ένδικη διαφορά, συνιστούν εκτιμήσεις πραγματικών περιστατικών οι οποίες δεν υπόκεινται στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου, υπό την επιφύλαξη της παραμόρφωσης του περιεχομένου τους, δυνάμει της σκέψης 92 της παρούσας απόφασης και της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 93 της ίδιας. Όμως, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo δεν επικαλέστηκαν παραμόρφωση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων από το Γενικό Δικαστήριο.
212    Αφετέρου, καθόσον, με την ίδια επιχειρηματολογία, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση πάσχει έλλειψη αιτιολογίας στο μέτρο που το Γενικό Δικαστήριο δεν απάντησε στο επιχείρημά τους ότι η επίδικη συμπεριφορά συνίστατο σε αντίδραση των αερομεταφορέων στην εκ μέρους των διαμεταφορέων συντονισμένη διεκδίκηση ενός νομίμου δικαιώματος για τη χορήγηση έκπτωσης, αρκεί η διαπίστωση ότι, με το σκεπτικό που παρατίθεται στις σκέψεις 350, 351 και 420 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το οποίο υπομνήσθηκε στη σκέψη 210 της παρούσας απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο απάντησε –απορρίπτοντάς τα– στα επιχειρήματα που προέβαλαν οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo και με τα οποία υποστήριξαν ότι η άρνηση καταβολής προμήθειας δεν μπορούσε να εκληφθεί ως συντονισμένη άρνηση χορήγησης εκπτώσεων, και αιτιολόγησε με αυτόν τον τρόπο την απόφασή του.
213    Υπό τις συνθήκες αυτές, το πρώτο σκέλος του τρίτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτο και εν μέρει αβάσιμο.
–       Επί του δεύτερου σκέλους
214    Η επιχειρηματολογία των Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo στηρίζεται στην παραδοχή ότι οι επαφές μεταξύ αερομεταφορέων σχετικά με την άρνηση καταβολής προμήθειας επιδίωκαν σκοπό ευνοϊκό για τον ανταγωνισμό. Υποστηρίζουν, συναφώς, ότι από τα αποδεικτικά στοιχεία που εκτίθενται στο δικόγραφο της προσφυγής προέκυπτε ότι οι επαφές σχετικά με τις προμήθειες αποτελούσαν αντίδραση στην εναρμονισμένη προσπάθεια των διαμεταφορέων να επιτύχουν την αναγνώριση νόμιμου δικαιώματος στις προμήθειες αυτές και συνάγουν εξ αυτού ότι ο πρόδηλος σκοπός ήταν η οργάνωση αποτελεσματικής αντίδρασης.
215    Επομένως, υπό το πρόσχημα αιτίασης αντλούμενης από πλάνη περί το δίκαιο κατά την εκτίμηση των σκοπών των επαφών σχετικά με την άρνηση καταβολής προμήθειας, η επιχειρηματολογία των Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo αποσκοπεί, στην πραγματικότητα, στην αμφισβήτηση της ανέλεγκτης εκτίμησης των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο όσον αφορά το περιεχόμενο των επαφών αυτών. Συγκεκριμένα, όπως διαπιστώθηκε στη σκέψη 210 της παρούσας απόφασης, κατόπιν της εκ μέρους του εκτίμησης των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι η άρνηση καταβολής προμήθειας έπρεπε να εκληφθεί όχι ως συντονισμένη αντίδραση των αερομεταφορέων στην προσπάθεια των διαμεταφορέων ως ομίλου να προβάλουν την ύπαρξη δικαιώματος καταβολής προμήθειας, αλλά ως εναρμονισμένη άρνηση χορήγησης σε αυτούς εκπτώσεων επί των επιναύλων. Η επιχειρηματολογία αυτή είναι, κατά το μέτρο αυτό, απαράδεκτη.
216    Καθόσον, με την εν λόγω επιχειρηματολογία, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο ότι προέβη στον χαρακτηρισμό της συμπεριφοράς σχετικά με την άρνηση καταβολής προμήθειας υπό το πρίσμα των λοιπών στοιχείων που συνθέτουν την ενιαία και διαρκή παράβαση, χωρίς να εξετάσει ποιοι ήταν οι σκοποί της συγκεκριμένης αυτής συμπεριφοράς, ανεξαρτήτως της εκτίμησης των λοιπών σκελών της παράβασης αυτής, επισημαίνεται ότι η εν λόγω επιχειρηματολογία στηρίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Πράγματι, από τη σκέψη 419 της απόφασης αυτής προκύπτει ότι το συμπέρασμα ότι η άρνηση καταβολής προμήθειας μπορούσε να ενισχύσει τον συντονισμό σχετικά με τους επίναυλους συνήχθη από το γεγονός ότι η συμπεριφορά αυτή εκλαμβανόταν, αυτή καθεαυτήν, ως εναρμονισμένη άρνηση χορήγησης εκπτώσεων επί των επιναύλων στους διαμεταφορείς και, επομένως, αποσκοπούσε στο να παράσχει στους εμπλεκόμενους αερομεταφορείς τη δυνατότητα να εξαιρέσουν τους επίναυλους από τον ανταγωνισμό.
217    Ως εκ τούτου, το δεύτερο σκέλος του τρίτου λόγου αναιρέσεως είναι εν μέρει απαράδεκτο και εν μέρει αβάσιμο. Κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθεί.
–       Επί του τρίτου σκέλους
218    Στη σκέψη 426 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι, στις αιτιολογικές σκέψεις 903 και 910 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή ορθώς εκτίμησε, κατόπιν επαρκούς ανάλυσης του σχετικού οικονομικού και νομικού πλαισίου, ότι οι επίδικες συμφωνίες και πρακτικές είχαν ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού, ακόμη και στο μέτρο που αφορούσαν την άρνηση καταβολής προμήθειας.
219    Μολονότι οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo θέτουν υπό αμφισβήτηση το συμπέρασμα του Γενικού Δικαστηρίου υποστηρίζοντας ότι η ανάλυση στην οποία προέβη η Επιτροπή δεν κατέστησε δυνατό τον προσδιορισμό του «κυρίαρχου χαρακτηριστικού» του νομικού και οικονομικού πλαισίου και ότι το εν λόγω θεσμικό όργανο παρέβλεψε ορισμένα στοιχεία του πλαισίου αυτού, επιβάλλεται, εντούτοις, η διαπίστωση ότι οι αναιρεσείουσες συνάγουν απλώς την ανεπάρκεια της ανάλυσης του πλαισίου αυτού από το γεγονός ότι δεν έγινε δεκτό ότι οι επαφές σχετικά με την άρνηση καταβολής προμήθειας αποτελούσαν αντίδραση στη συντονισμένη πρωτοβουλία ενώσεων διαμεταφορέων και μεμονωμένων διαμεταφορέων για την αναγνώριση νόμιμου δικαιώματος καταβολής πάγιας προμήθειας, χωρίς να προσκομίζουν στοιχεία ικανά να αποδείξουν ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να εκτιμήσει το μέγεθος της οικονομικής ζημίας που προκάλεσε η επίμαχη συμπεριφορά, διενεργώντας ανεπαρκή ανάλυση του νομικού ή οικονομικού πλαισίου.
220    Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο, αφού υπενθύμισε, στις σκέψεις 409 έως 413, την ουσία της νομολογίας που μνημονεύεται στις σκέψεις 205 έως 208 της παρούσας απόφασης, έκρινε, στη σκέψη 420 της απόφασής του, ότι ορθώς η Επιτροπή είχε δεχθεί, στην αιτιολογική σκέψη 879 της επίδικης απόφασης, ότι οι προμήθειες των οποίων την καταβολή ζητούσαν οι διαμεταφορείς ήταν, «στην πραγματικότητα, εκπτώσεις επί των επιναύλων». Επιπλέον, προτού καταλήξει, στη σκέψη 426 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, στο συμπέρασμα ότι η εξέταση του κρίσιμου οικονομικού και νομικού πλαισίου στην οποία είχε προβεί η Επιτροπή ήταν επαρκής, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, στη σκέψη 425 της απόφασης αυτής, ότι, στις αιτιολογικές σκέψεις 909 και 916 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή είχε εξηγήσει ότι η τιμή ήταν το κύριο μέσο ανταγωνισμού, ότι οι επίδικες συμφωνίες και πρακτικές αποσκοπούσαν στην εξάλειψη της αβεβαιότητας ως προς την τιμολόγηση στην αγορά αερομεταφοράς εμπορευμάτων και, ως εκ τούτου, στη διασφάλιση της τήρησης της πειθαρχίας στην αγορά καθώς στην πλήρη και συντονισμένη εφαρμογή των αυξήσεων που προέκυπταν από τους δείκτες καυσίμων.
221    Στην εν λόγω σκέψη 425, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε επίσης ότι η ανάλυση αυτή στηριζόταν, μεταξύ άλλων, στο τμήμα 4 της επίδικης απόφασης, όπου περιγράφονταν, ειδικότερα, οι βασικές αρχές και η δομή της επίδικης σύμπραξης, και ότι η εν λόγω ανάλυση έπρεπε επίσης να ερμηνευθεί υπό το πρίσμα της περιγραφής του τομέα της αερομεταφοράς εμπορευμάτων και των εφαρμοστέων κανόνων τιμολόγησης, η οποία είχε πραγματοποιηθεί στο τμήμα 2.1 της απόφασης αυτής.
222    Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 205 και 206 της παρούσας απόφασης, σε κρίσιμα στοιχεία προκειμένου να εκτιμήσει αν συγκεκριμένη συμπεριφορά συνιστά περιορισμό του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου.
223    Κατά συνέπεια, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo δεν αποδεικνύουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο αναλύοντας το οικονομικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονταν οι επίδικες συμφωνίες και πρακτικές προκειμένου να κρίνει αν η συμπεριφορά αυτή ήταν αρκούντως επιζήμια για τον ανταγωνισμό ώστε να χαρακτηριστεί ως περιορισμός του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου.
224    Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι το τρίτο σκέλος του τρίτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο. Κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθεί ο τρίτος λόγος αναιρέσεως στο σύνολό του.
Επί του τέταρτου λόγου αναιρέσεως, σχετικά με την παραγραφή
Επιχειρηματολογία των διαδίκων
225    Οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν εξέτασε αυτεπαγγέλτως την έλλειψη εξουσίας της Επιτροπής να τους επιβάλει κυρώσεις για τις παραβάσεις σχετικά με τα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ και τα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας λόγω παρέλευσης της προθεσμίας παραγραφής.
226    Προς στήριξη του λόγου αναιρέσεως, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo εκθέτουν ότι, σε τρεις άλλες αποφάσεις σχετικές με την ίδια σύμπραξη, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η εκ μέρους της Επιτροπής άσκηση της εξουσίας επιβολής κυρώσεων για τις συμπεριφορές αυτές είχε παραγραφεί από τις 14 Φεβρουαρίου 2016, ήτοι πριν από την ημερομηνία έκδοσης της επίδικης απόφασης, και συνήγαγε εξ αυτού ότι, καθόσον, με την απόφαση αυτή, Επιτροπή επέβαλε κυρώσεις στους ενδιαφερόμενους αερομεταφορείς για τις εν λόγω συμπεριφορές, το θεσμικό αυτό όργανο παρέβη τους κανόνες περί παραγραφής του άρθρου 25 του κανονισμού 1/2003.
227    Οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, οι οποίες, κατ’ αντιδιαστολή προς τους αερομεταφορείς τους οποίους αφορούν οι τρεις αυτές υποθέσεις, δεν προέβαλαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου τον λόγο που στηρίζεται στην παραγραφή, υποστηρίζουν ότι ο λόγος αυτός πρέπει παρά ταύτα να εξεταστεί αυτεπαγγέλτως από το Δικαστήριο, λαμβανομένου υπόψη του χαρακτήρα του ως δημοσίας τάξεως.
228    Υποστηρίζουν συναφώς, πρώτον, ότι από πάγια νομολογία προκύπτει ότι η αναρμοδιότητα του θεσμικού οργάνου που εξέδωσε την προσβαλλόμενη πράξη συνιστά λόγο ακυρώσεως δημοσίας τάξεως ο οποίος πρέπει να εξετάζεται αυτεπαγγέλτως από τον δικαστή της Ένωσης.
229    Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε και επιβεβαίωσε, με τις τρεις αποφάσεις που αφορούν τους λοιπούς αερομεταφορείς, την παρέλευση της προθεσμίας παραγραφής του άρθρου 25 του κανονισμού 1/2003. Προκειμένου να αποφύγει την άνιση μεταχείριση μεταξύ αερομεταφορέων ευρισκόμενων σε συγκρίσιμες καταστάσεις, το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να έχει εξετάσει αυτεπαγγέλτως την παραγραφή υπέρ των Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, οι οποίες βρίσκονταν στην ίδια δικονομική κατάσταση με αυτήν των αερομεταφορέων που επικαλέστηκαν την παραγραφή και στους οποίους χορηγήθηκε, κατόπιν της διαπίστωσης της παραγραφής των εξουσιών της Επιτροπής για την επιβολή κυρώσεων για συμπεριφορές σχετικά με τα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ και τα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας, μείωση του ποσού των προστίμων που τους είχαν επιβληθεί.
230    Τρίτον, η παρέλευση της προθεσμίας παραγραφής έχει κατ’ ανάγκην χαρακτήρα δημοσίας τάξεως στον τομέα του ανταγωνισμού, στο μέτρο που μια διαδικασία κινούμενη στον εν λόγω τομέα θεωρείται «ποινικής φύσεως», λαμβανομένου υπόψη του ύψους των προστίμων που μπορούν να επιβληθούν στις επιχειρήσεις, και υπόκειται, κατά συνέπεια, στις εγγυήσεις που προβλέπει το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, η οποία υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950 (στο εξής: ΕΣΔΑ). Ο ποινικός χαρακτήρας των διαδικασιών επιβολής κυρώσεων για παραβάσεις των κανόνων του ανταγωνισμού επιρρωννύεται από το γεγονός ότι οι εθνικοί νομοθέτες έχουν αναγάγει την παρέλευση των προθεσμιών παραγραφής του ποινικού δικαίου σε ζήτημα δημοσίας τάξεως που πρέπει να εξετάζεται αυτεπαγγέλτως από το εθνικό δικαστήριο.
231    Αυτός ο δημοσίας τάξεως χαρακτήρας του λόγου που στηρίζεται στην παραγραφή δύναται επίσης να συναχθεί από τον σκοπό της ασφάλειας δικαίου που επιδιώκει το άρθρο 25 του κανονισμού 1/2003. Επομένως, δεδομένου ότι η προθεσμία παραγραφής επιτελεί την ίδια λειτουργία ασφάλειας δικαίου με τις προθεσμίες για την άσκηση προσφυγής, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η προθεσμία αυτή έχει τον χαρακτήρα δημοσίας τάξεως που αναγνωρίζεται στις προθεσμίες αυτές.
232    Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι ο υπό κρίση λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
233    Προκαταρκτικώς, επισημαίνεται ότι, όπως ορθώς υποστηρίζουν οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, με τις αποφάσεις της 30ής Μαρτίου 2022, Japan Airlines κατά Επιτροπής (T‑340/17, EU:T:2022:181), της 30ής Μαρτίου 2022, Cathay Pacific Airways κατά Επιτροπής (T‑343/17, EU:T:2022:184), και της 30ής Μαρτίου 2022, Latam Airlines Group και Lan Cargo κατά Επιτροπής (T‑344/17, EU:T:2022:185), οι οποίες αφορούν την ίδια σύμπραξη και εκδόθηκαν την ίδια ημέρα με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο, κληθέν να αποφανθεί επί ακυρωτικών αιτημάτων υποβληθέντων από αερομεταφορείς και στηριζόμενων στην παραγραφή των εξουσιών της Επιτροπής να επιβάλει κυρώσεις για τις παραβατικές συμπεριφορές που συνδέονταν με τα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ και τα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας, έκρινε ότι το εν λόγω θεσμικό όργανο παρέβη τον κανόνα περί προθεσμίας παραγραφής του άρθρου 25 του κανονισμού 1/2003 εκδίδοντας, στις 17 Μαρτίου 2017, απόφαση περί επιβολής κυρώσεων κατά των οικείων αερομεταφορέων για τις παραβατικές αυτές συμπεριφορές.
234    Δεν αμφισβητείται επίσης ότι, αντιθέτως προς τους εν λόγω αερομεταφορείς, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo δεν προέβαλαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου τον λόγο ακυρώσεως τον στηριζόμενο στην παρέλευση της προθεσμίας παραγραφής.
235    Επομένως, πρέπει να εξεταστεί αν ο λόγος αυτός συνιστά λόγο δημοσίας τάξεως τον οποίο το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να έχει εξετάσει αυτεπαγγέλτως.
236    Κατά πρώτον, διαπιστώνεται ότι, όπως προκύπτει ρητώς από τον τίτλο του κεφαλαίου VII του κανονισμού 1/2003 και από το γράμμα του άρθρου 25 του κανονισμού αυτού, το οποίο περιλαμβάνεται στο εν λόγω κεφάλαιο VII, οι προθεσμίες εντός των οποίων μπορούν να ασκηθούν οι εξουσίες της Επιτροπής προς επιβολή κυρώσεων χαρακτηρίζονται ως προθεσμίες «παραγραφής».
237    Επισημαίνεται, συναφώς, ότι ο χαρακτηρισμός της προθεσμίας ως προθεσμίας «παραγραφής» επιβεβαιώνεται από άλλες γλωσσικές αποδόσεις του εν λόγω κανονισμού, ιδίως από τις αποδόσεις στην ισπανική («prescripción»), στην αγγλική («limitation periods») στην ιταλική («prescrizione»), στη λιθουανική («senaties terminai») και στην πορτογαλική («prescrição») γλώσσα του κειμένου.
238    Δεδομένου ότι η φύση μιας προθεσμίας προσδιορίζεται με βάση το γενικό πλαίσιο εντός της οποίας αυτή εντάσσεται και σε συνάρτηση με τον σκοπό της (πρβλ. απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 2002, Βέλγιο κατά Επιτροπής, C‑5/01, EU:C:2002:754, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), επισημαίνεται επίσης ότι η φύση της προθεσμίας του άρθρου 25 του κανονισμού 1/2003 επιρρωννύεται από τη συστηματική και την τελολογική ερμηνεία της διάταξης αυτής.
239    Στο πλαίσιο αυτό, υπογραμμίζεται ότι το άρθρο 26 του κανονισμού 1/2003, το οποίο αποτελεί, μαζί με το άρθρο 25 του κανονισμού αυτού, το κεφάλαιο VII του εν λόγω κανονισμού, χαρακτηρίζει επίσης ως «προθεσμία παραγραφής» την προθεσμία μετά την παρέλευση της οποίας η Επιτροπή δεν μπορεί πλέον να εκτελέσει τις αποφάσεις που εκδίδονται κατ’ εφαρμογήν των άρθρων 23 και 24 του ίδιου κανονισμού. Επιπλέον, τόσο το άρθρο 25 του ως άνω κανονισμού όσο και το άρθρο 26 αυτού καθορίζουν επακριβώς το σύνολο των κανόνων που εφαρμόζονται στις προθεσμίες τις οποίες θεσπίζουν, προβλέποντας όχι μόνον τη διάρκεια των προθεσμιών αυτών, αλλά και την ημερομηνία κατά την οποία αρχίζουν, καθώς και τους λόγους διακοπής και αναστολής τους. Οι κανόνες αυτοί αντιστοιχούν στο νομικό καθεστώς της παραγραφής.
240    Όσον αφορά τον σκοπό των προθεσμιών εντός των οποίων μπορούν να ασκηθούν οι εξουσίες της Επιτροπής, επισημαίνεται ότι το άρθρο 25 του κανονισμού 1/2003 επαναλαμβάνει, κατ’ ουσίαν, τις διατάξεις των άρθρων 1 έως 3 του κανονισμού (ΕΟΚ) 2988/74 του Συμβουλίου, της 26ης Νοεμβρίου 1974, περί παραγραφής του δικαιώματος διώξεως και εκτελέσεως των αποφάσεων στους τομείς του δικαίου των μεταφορών και του ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΕ
1974, L 319, σ. 1). Ως εκ τούτου, για την ερμηνεία των προθεσμιών αυτών πρέπει να γίνει παραπομπή στο προοίμιο του τελευταίου αυτού κανονισμού και, ειδικότερα, στη δεύτερη αιτιολογική σκέψη του. Η αιτιολογική αυτή σκέψη διευκρινίζει «ότι είναι ανάγκη, χάριν της ασφαλείας του δικαίου, να καθιερωθεί η αρχή της παραγραφής και να ρυθμισθούν οι λεπτομέρειες της εφαρμογής της» και ότι «πρέπει να ληφθούν υπόψη αφενός τα συμφέροντα των επιχειρήσεων και ενώσεων επιχειρήσεων και αφετέρου οι απαιτήσεις της διοικητικής πρακτικής». Επομένως, από την εν λόγω αιτιολογική σκέψη προκύπτει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης θέλησε να οριοθετήσει τις εξουσίες της Επιτροπής με τη θέσπιση του μηχανισμού αποσβεστικής προθεσμίας, με σκοπό, μεταξύ άλλων, να διασφαλίσει την προστασία των δικαιωμάτων των επιχειρήσεων έναντι των οποίων η Επιτροπή προτίθεται να επιβάλει πρόστιμα ή χρηματικές ποινές.
241    Επομένως, τόσο από το γράμμα του κανονισμού 1/2003 όσο και από το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται και από τους σκοπούς που επιδιώκει προκύπτει ότι οι προθεσμίες που προβλέπονται στο κεφάλαιο VII αυτού συνιστούν προθεσμίες παραγραφής.
242    Κατά πάγια νομολογία, το ζήτημα της τήρησης της προθεσμίας παραγραφής δεν εξετάζεται αυτεπαγγέλτως από τον δικαστή της Ένωσης, αλλά πρέπει να προβληθεί από τον ενδιαφερόμενο διάδικο (αποφάσεις της 14ης Ιουνίου 2016, Marchiani κατά Κοινοβουλίου, C‑566/14 P, EU:C:2016:437, σκέψη 94 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 5ης Σεπτεμβρίου 2019, Ευρωπαϊκή Ένωση κατά Guardian Europe και Guardian Europe κατά Ευρωπαϊκής Ένωσης, C‑447/17 P και C‑479/17 P, EU:C:2019:672, σκέψη 99 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
243    Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από την επιχειρηματολογία που ανέπτυξαν οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, κατά την οποία ο λόγος που στηρίζεται στην παραγραφή των εξουσιών της Επιτροπής να επιβάλει κυρώσεις πρέπει να εξομοιωθεί με λόγο αναρμοδιότητας, δεδομένου ότι, μετά την παρέλευση της προθεσμίας παραγραφής, η Επιτροπή απώλεσε την αρμοδιότητα να επιβάλει πρόστιμο.
244    Πράγματι, μολονότι το άρθρο 25 του κανονισμού 1/2003 υποχρεώνει την Επιτροπή να επιβάλει κυρώσεις για συγκεκριμένη παράβαση εντός ορισμένης προθεσμίας, η οποία αρχίζει από την ημέρα διάπραξης της παράβασης αυτής ή, σε περίπτωση διαρκούς ή επαναλαμβανόμενης παράβασης, από την ημέρα παύσης της παράβασης αυτής, η διάταξη αυτή δεν έχει ούτε ως αντικείμενο ούτε ως αποτέλεσμα την απώλεια της αρμοδιότητας της Επιτροπής να επιβάλλει κυρώσεις για άλλες παραβάσεις πέραν αυτής που καλύπτεται από την παραγραφή. Επιπλέον, όσον αφορά την τελευταία αυτή παράβαση, από το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 1/2003 προκύπτει ότι το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν έχει πλέον την εξουσία να επιβάλει κυρώσεις στους υπαίτιους για τη συγκεκριμένη παράβαση λόγω παρέλευσης της προθεσμίας παραγραφής δεν εμποδίζει, αυτό καθεαυτό, την έκδοση απόφασης με την οποία να διαπιστώνεται η διάπραξή της, υπό την επιφύλαξη, πάντως, ότι η Επιτροπή αποδεικνύει, στην περίπτωση αυτή, έννομο συμφέρον για τη λήψη απόφασης με την οποία διαπιστώνεται τέτοια παράβαση. Επομένως, η Επιτροπή παραμένει αρμόδια, υπό την προϋπόθεση ότι αποδεικνύει την ύπαρξη έννομου συμφέροντος, για τη διαπίστωση παραγραφείσας παράβασης. Υπό τις συνθήκες αυτές, η παραγραφή των εξουσιών της Επιτροπής για την επιβολή κυρώσεων δεν μπορεί να ισοδυναμεί με αναρμοδιότητα του εν λόγω θεσμικού οργάνου.
245    Οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo δεν μπορούν να επικαλεστούν βασίμως ούτε παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης απορρέουσα από το ότι η δική τους δικονομική θέση δεν διαφέρει από εκείνη των αερομεταφορέων οι οποίοι δικαιώθηκαν από το Γενικό Δικαστήριο επικαλούμενοι μερική παραγραφή της αγωγής της Επιτροπής. Εφόσον ο λόγος που στηρίζεται στην παραγραφή δεν είναι δημοσίας τάξεως και εναπόκειται στην ενδιαφερόμενη επιχείρηση να τον προβάλει, το γεγονός ότι το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε την παραγραφή έναντι των επιχειρήσεων που προέβαλαν ενώπιόν του αυτόν τον λόγο ακυρώσεως δεν μπορεί να συνιστά αδικαιολόγητη διαφορετική μεταχείριση εις βάρος των Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo. Πράγματι, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν οι τελευταίες, η διαφορετική αυτή μεταχείριση οφείλεται αποκλειστικά στο αντικειμενικό γεγονός ότι αυτές δεν επικαλέστηκαν τον λόγο που στηρίζεται στην παρέλευση της προθεσμίας παραγραφής, ενώ θα μπορούσαν να το πράξουν υπό τις ίδιες συνθήκες με τους λοιπούς αερομεταφορείς που τον προέβαλαν (πρβλ. απόφαση της 14ης Νοεμβρίου 2017, British Airways κατά Επιτροπής, C‑122/16 P, EU:C:2017:861, σκέψη 98).
246    Επιπλέον, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 164 και 165 των προτάσεών του, ο προβαλλόμενος ως δημοσίας τάξεως χαρακτήρας του λόγου που στηρίζεται στην παραγραφή των εξουσιών της Επιτροπής για την επιβολή κυρώσεων δεν μπορεί να συναχθεί από το γεγονός ότι τα πρόστιμα που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 πρέπει να χαρακτηριστούν ως «ποινικής φύσεως» κατά την έννοια του άρθρου 6 της ΕΣΔΑ. Πράγματι, ο χαρακτηρισμός αυτός δεν συνεπάγεται, αφ’ εαυτού, ότι η παραγραφή της εξουσίας της Επιτροπής για την επιβολή κυρώσεων, δυνάμει του άρθρου 25 του κανονισμού 1/2003, επιδιώκει σκοπό δημοσίου συμφέροντος που βαίνει πέραν της προστασίας των οικείων επιχειρήσεων.
247    Ο προβαλλόμενος ως δημοσίας τάξεως χαρακτήρας του λόγου που στηρίζεται στην παρέλευση της προθεσμίας του άρθρου 25 του κανονισμού 1/2003 δεν μπορεί να συναχθεί ούτε από το γεγονός ότι η προθεσμία παραγραφής αποσκοπεί στην κατοχύρωση της ασφάλειας δικαίου και ότι, ως εκ τούτου, πρέπει να εξομοιωθεί με δικονομική προθεσμία δυνάμει της πάγιας νομολογίας που επικαλούνται οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, κατά την οποία η προθεσμία ασκήσεως προσφυγής που προβλέπεται στο άρθρο 263, έκτο εδάφιο, ΣΛΕΕ είναι δημοσίας τάξεως, οπότε εναπόκειται στον δικαστή της Ένωσης να ελέγχει αυτεπαγγέλτως αν αυτή έχει τηρηθεί.
248    Πράγματι, οι δικονομικές προθεσμίες θεσπίστηκαν προκειμένου να διασφαλιστεί η ορθή απονομή της δικαιοσύνης, η σαφήνεια και η ασφάλεια των εννόμων καταστάσεων. Επομένως, ιδίως οι προθεσμίες ασκήσεως ενδίκου βοηθήματος πρωτοδίκως, όπως η προβλεπόμενη στο άρθρο 263, έκτο εδάφιο, ΣΛΕΕ και οι προθεσμίες ασκήσεως αναιρέσεως, όπως αυτή του άρθρου 56, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σκοπούν να διασφαλίσουν το απρόσβλητο των διοικητικών και δικαστικών αποφάσεων και, ως εκ τούτου, σκοπούν στην προστασία του δημοσίου συμφέροντος (απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2012, Ευρωπαϊκή Δυναμική κατά Επιτροπής, C‑469/11 P, EU:C:2012:705, σκέψη 50). Τούτο όμως δεν συμβαίνει στην περίπτωση της προθεσμίας παραγραφής του άρθρου 25 του κανονισμού 1/2003, η οποία, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 240 της παρούσας απόφασης, αποσκοπεί κυρίως στη διασφάλιση της προστασίας των οικείων επιχειρήσεων. Εξάλλου, το γεγονός και μόνον ότι η προθεσμία παραγραφής αποσκοπεί στην κατοχύρωση της ασφάλειας δικαίου δεν μπορεί να δικαιολογήσει την εξομοίωσή της με δικονομική προθεσμία, καθόσον οι δύο αυτές προθεσμίες διαφέρουν ως εκ της φύσεώς τους (απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2012, Ευρωπαϊκή Δυναμική κατά Επιτροπής, C‑469/11 P, EU:C:2012:705, σκέψη 49).
249    Από το σύνολο των ανωτέρω σκέψεων προκύπτει ότι η παρέλευση της προθεσμίας παραγραφής της εξουσίας της Επιτροπής προς επιβολή κυρώσεων, την οποία προβλέπει το άρθρο 25 του κανονισμού 1/2003, δεν συνιστά λόγο δημοσίας τάξεως τον οποίο το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να έχει εξετάσει αυτεπαγγέλτως.
250    Ως εκ τούτου, ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως είναι αβάσιμος.
251    Δεδομένου ότι δεν έγινε δεκτός κανένας από τους λόγους αναιρέσεως που προέβαλαν οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo, η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.
Επί των δικαστικών εξόδων
252    Κατά το άρθρο 184, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, όταν η αίτηση αναιρέσεως απορρίπτεται ως αβάσιμη, το Δικαστήριο αποφαίνεται επί των δικαστικών εξόδων.
253    Κατά το άρθρο 138, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, το οποίο εφαρμόζεται στην αναιρετική διαδικασία δυνάμει του άρθρου 184, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου.
254    Δεδομένου ότι οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo ηττήθηκαν και η Επιτροπή έχει υποβάλει σχετικό αίτημα, οι Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo πρέπει να φέρουν, πέραν των δικών τους δικαστικών εξόδων, και εκείνα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφασίζει:
1)      Απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως.
2)      Καταδικάζει τη Singapore Airlines Ltd και τη Singapore Airlines Cargo Pte Ltd στα δικαστικά έξοδα.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.