62024CJ0431_RES
Sprawa C‑431/24 [Multan] (
i
)
W
przeciwko
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond)
Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 29 stycznia 2026 r.
Odesłanie prejudycjalne – Polityka azylowa – Dyrektywa 2013/32/UE – Wspólne procedury udzielania i cofania ochrony międzynarodowej – Artykuł 23 ust. 1 – Dostęp do informacji zawartych w aktach osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową – Artykuł 46 – Prawo do skutecznego środka zaskarżenia – Karta praw podstawowych Unii Europejskiej – Artykuły 4, 18 i art. 19 ust. 2 – Zasada non-refoulement – Artykuł 47 akapit drugi Karty praw podstawowych – Prawo do rzetelnego procesu – Dochodzenie w kraju pochodzenia wnioskodawcy – Odrzucenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej i wydanie decyzji nakazującej powrót – Dostęp sądu pierwszej instancji i wnioskodawcy do informacji dotyczących sposobu prowadzenia dochodzenia w państwie pochodzenia wnioskodawcy – Zakres prawa do obrony i prawa do skutecznego środka zaskarżenia – Związek z zasadą non-refoulement
Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Procedury udzielania i cofania ochrony międzynarodowej – Dyrektywa 2013/32 – Skarga na decyzję o odrzuceniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Prawo do skutecznego środka zaskarżenia – Prawo do obrony – Prawo dostępu do akt – Informacje zawarte w aktach wnioskodawcy – Pojęcie – Informacje dotyczące sposobu, w jaki organy przyjmującego państwa członkowskiego prowadziły dochodzenie w państwie pochodzenia wnioskodawcy – Objęcie – Zakres – Dokonywana przez sąd ocena przestrzegania zasady non-refoulement
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32, art. 23 ust. 1, art. 30, 46)
(zob. pkt 31–46; sentencja)
Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Procedury udzielania i cofania ochrony międzynarodowej – Dyrektywa 2013/32 – Skarga na decyzję o odrzuceniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Prawo do skutecznego środka zaskarżenia – Prawo do obrony – Prawo dostępu do akt – Wyjątek – Zgodne z prawem cele uzasadniające nieujawnienie niektórych informacji wnioskodawcy – Obowiązek państw członkowskich dotyczący ustanowienia procedur gwarantujących poszanowanie prawa do obrony – Możliwość udzielenia dostępu do tych informacji doradcy prawnemu lub innego zastępcy prawnemu wnioskodawcy, którego sprawdzono pod względem bezpieczeństwa osobowego
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32, art. 23 ust. 1 akapit drugi)
(zob. pkt 49–54)
Streszczenie
Trybunał, do którego rechtbank Den Haag (sąd rejonowy w Hadze, Niderlandy) zwrócił się z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, przedstawił wyjaśnienia dotyczące informacji, które powinny zostać udostępnione osobie ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej i uwzględnione przez sąd rozpoznający skargę wniesioną przez tę osobę na decyzję o odrzuceniu jej wniosku, a także na wydaną wobec niej decyzję nakazującą powrót.
W 2014 r. skarżący w postępowaniu głównym, chrześcijanin pochodzący z Pakistanu, złożył w Niderlandach wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, który został odrzucony.
Po wydaniu przeciwko niemu w jego państwie pochodzenia fatwy złożył on w 2018 r. nowy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej. Minister van Buitenlandse Zaken (minister spraw zagranicznych, Niderlandy) przeprowadził w związku z tym dochodzenie w Pakistanie w celu ustalenia, czy skarżący w postępowaniu głównym potrzebuje ochrony międzynarodowej. Wyniki tego dochodzenia zostały udokumentowane w indywidualnym sprawozdaniu o sytuacji przekazanym Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (sekretarzowi stanu ds. sprawiedliwości i bezpieczeństwa, Niderlandy) (zwanemu dalej „sekretarzem stanu”). To indywidualne sprawozdanie o sytuacji, jak również utajniona wersja uzasadniających je dokumentów, w tym sprawozdanie z dochodzenia (zwane dalej „dokumentami uzupełniającymi”), zostały następnie przekazane skarżącemu w postępowaniu głównym.
W 2022 r. sekretarz stanu odrzucił złożony przez skarżącego w postępowaniu głównym wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej i wydał wobec niego decyzję nakazującą powrót.
Na poparcie skargi na te decyzje wniesionej do sądu w Hadze skarżący podniósł w szczególności, że sekretarz stanu naruszył wynikającą z prawa Unii zasadę poszanowania prawa do obrony, nie udzielając mu pełnego dostępu do dokumentów uzupełniających.
Minister spraw zagranicznych dostarczył sądowi w Hadze nieujawnione dokumenty uzupełniające i złożył na podstawie uregulowań krajowych (
1
) wniosek o udzielenie dostępu do niektórych części tych dokumentów wyłącznie sądowi odsyłającemu, który to wniosek został uwzględniony. Następnie skarżący w postępowaniu głównym odmówił jednak, aby sąd odsyłający zapoznał się z nieujawnionymi dokumentami uzupełniającymi w celu wydania decyzji o odrzuceniu jego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej ze względu na to, że wspomniane uregulowania krajowe są jego zdaniem sprzeczne z prawem Unii.
Wyrażając wątpliwości co do zgodności z dyrektywą 2013/32 (
2
) takich uregulowań ograniczających dostęp do dokumentów uzupełniających, sąd w Hadze postanowił zwrócić się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Sąd ten wystąpił do niego z pytaniem, czy informacje dotyczące sposobu, w jaki dochodzenie zostało przeprowadzone w kontekście wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, wchodzą w zakres pojęcia „informacji zawartych w aktach wnioskodawcy, na podstawie których decyzja jest podejmowana lub zostanie podjęta” w rozumieniu art. 23 ust. 1 dyrektywy 2013/32 (
3
), w związku z czym osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej i właściwy sąd muszą mieć możliwość dostępu do tych informacji zgodnie z zasadami przewidzianymi w art. 23 ust. 1 akapit drugi lit. a) i b) tej dyrektywy.
Ocena Trybunału
Trybunał zauważył przede wszystkim, że głównym celem dyrektywy 2013/32 jest dalszy rozwój norm dotyczących procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej z poszanowaniem w szczególności zasady non-refoulement, zagwarantowanej jako prawo podstawowe w art. 18 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) w związku z art. 33 Konwencji genewskiej dotyczącej statusu uchodźców (
4
) oraz art. 19 ust. 2 Karty.
Jak potwierdza art. 30 dyrektywy 2013/32 (
5
), ryzyko naruszenia tej zasady może jednak wynikać ze sposobu, w jaki organ krajowy prowadzi dochodzenie w państwie pochodzenia osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową.
Tymczasem osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej powinna być w stanie powołać się na swoje prawo do ochrony przed ujawnieniem przez państwa członkowskie informacji dotyczących jej wniosku domniemanemu sprawcy prześladowań lub poważnych krzywd, opierając się na istotnych okolicznościach dotyczących sposobu, w jaki dochodzenie zostało przeprowadzone w jej państwie pochodzenia. Podobnie sąd krajowy rozpatrujący skargę na decyzję o odrzuceniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej powinien mieć możliwość kontroli przestrzegania przez państwa członkowskie ich obowiązków wynikających z art. 30 lit. a) dyrektywy 2013/32.
W związku z tym informacje dotyczące sposobu, w jaki organy przyjmującego państwa członkowskiego w państwie pochodzenia tego obywatela przeprowadziły dochodzenie w państwie pochodzenia tego obywatela w celu sprawdzenia zasadności złożonego przez niego wniosku, takie jak dokumenty uzupełniające, w tym sprawozdanie z dochodzenia rozpatrywane w postępowaniu głównym, wchodzą w zakres pojęcia „informacji zawartych w aktach wnioskodawcy, na podstawie których decyzja jest podejmowana lub zostanie podjęta” w rozumieniu art. 23 ust. 1 dyrektywy 2013/32, jeżeli mogą one mieć znaczenie dla dokonania przez ten sąd oceny przestrzegania zasady non-refoulement.
Trybunał dodał, że w niniejszej sprawie brak pełnego i bezpośredniego dostępu do dokumentów uzupełniających przysługującego organowi rozstrzygającemu odpowiedzialnemu za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej nie wpływa na znaczenie tych informacji dla zapewnienia skuteczności środka zaskarżenia na decyzję o odrzuceniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej ani dla umożliwienia sądowi odsyłającemu oceny przestrzegania zasady non-refoulement.
Wykładnię tę potwierdza, po pierwsze, art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32, który uściśla, że sąd, do którego zaskarżono decyzję w sprawie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, zapewnia pełne rozpatrzenie ex nunc zarówno okoliczności faktycznych, jak i kwestii prawnych. Zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem zawarcie w owym przepisie przymiotnika „pełne” potwierdza, że sąd ma w szczególności obowiązek rozpatrzenia okoliczności, które właściwy organ powinien był lub miał możliwość uwzględnić.
Po drugie, konieczną konsekwencją skutecznego wykonywania prawa do obrony, zagwarantowanego w art. 47 akapit drugi Karty, jest prawo dostępu do akt. Otóż Trybunał orzekł, że osoba, której dotyczy niekorzystny dla niej akt, ma prawo do zbadania wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach dochodzenia, które mogą mieć znaczenie dla jej obrony, i że ustalenie tego, które dokumenty są przydatne w tym celu, nie należy wyłącznie do organu, który wydał ten akt (
6
).
Wynika z tego, że osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej i właściwy sąd powinny mieć możliwość uzyskania dostępu do tych informacji zgodnie z zasadami przewidzianymi w art. 23 ust. 1 akapit drugi lit. a) i b) dyrektywy 2013/32. Z brzmienia tego artykułu wynika, że sąd powinien mieć dostęp do wszystkich informacji, które mogą być istotne dla wydanego przez niego rozstrzygnięcia, nawet jeśli ujawnienie niektórych z tych informacji jest ograniczone w przypadku wnioskodawcy.
Państwa członkowskie mogą bowiem uczynić wyjątek od prawa dostępu wnioskodawcy do jego akt w przypadku, gdy ujawnienie informacji lub źródeł stanowiłoby zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego lub bezpieczeństwa źródeł. W przypadku gdy co najmniej jeden zgodny z prawem cel uzasadnia nieujawnienie wnioskodawcy informacji, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego, państwa członkowskie zapewniają dostęp do tych informacji lub źródeł sądom rozpoznającym takie środki zaskarżenia i gwarantują poszanowanie prawa do obrony zainteresowanej osoby.
Zważywszy, że dyrektywa 2013/32 nie określa, w jaki sposób państwa członkowskie powinny zapewnić poszanowanie tego prawa, to do nich należy określenie konkretnych przepisów dotyczących procedur ustanowionych w tym celu, pod warunkiem jednak, że zapewnią one w szczególności poszanowanie prawa do skutecznego środka prawnego ustanowionego w art. 47 Karty. Zgodnie z art. 23 ust. 1 dyrektywy 2013/32 państwa członkowskie mogą w szczególności udzielić dostępu do istotnych informacji lub źródeł doradcy lub innego zastępcy prawnemu wnioskodawcy, których sprawdzono pod względem bezpieczeństwa osobowego.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
(
1
)	Artykuł 8:29 ust. 1 Algemene wet bestuursrecht (kodeksu prawa administracyjnego, Niderlandy), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, przewiduje, że „[s]trony zobowiązane do udzielenia informacji lub przedstawienia dokumentów mogą, jeśli mają ku temu poważne powody, odmówić udzielenia informacji lub przedstawienia dokumentów lub mogą wskazać sądowi administracyjnemu, że tylko on będzie mógł zapoznać się z tymi informacjami lub dokumentami […]”.
(
2
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz.U. 2013, L 180, s. 60)
(
3
)	Artykuł 23 ust. 1 dyrektywy 2013/32 stanowi: „Państwa członkowskie zapewniają, aby doradca lub zastępca prawny dopuszczony lub uprawniony do takiej działalności na mocy prawa krajowego, i który udziela pomocy prawnej wnioskodawcy lub reprezentuje go na warunkach określonych w prawie krajowym, korzystał z dostępu do informacji zawartych w aktach wnioskodawcy, na podstawie których decyzja jest podejmowana lub zostanie podjęta. Państwa członkowskie mogą uczynić wyjątek w przypadku, gdy ujawnienie informacji lub źródeł stanowiłoby zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego, bezpieczeństwa organizacji lub osób, które dostarczyły informacji, lub bezpieczeństwa osoby lub osób, do których odnosi się informacja, lub w przypadku, gdy mogłoby to zagrozić interesom dochodzenia związanego z rozpatrywaniem wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej przez właściwe organy państw członkowskich lub stosunkom międzynarodowym państw członkowskich. W takich przypadkach państwa członkowskie: a) umożliwiają dostęp do takich informacji lub źródeł organom, o których mowa w rozdziale V; oraz b) ustanawiają w prawie krajowym procedury, które gwarantują przestrzeganie praw wnioskodawcy do obrony. W odniesieniu do lit. b) państwa członkowskie mogą w szczególności udzielić dostępu do informacji lub źródeł doradcy lub innego zastępcy prawnemu, których sprawdzono pod względem bezpieczeństwa osobowego, o ile informacje te mają znaczenie dla rozpatrzenia wniosku lub podjęcia decyzji o cofnięciu ochrony międzynarodowej”.
(
4
)	Konwencja dotycząca statusu uchodźców, podpisana w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r., Recueil des traités des Nations unies, vol. 189, s. 150, nr 2545 (1954), zmieniona Protokołem dotyczącym statusu uchodźców podpisanym w Nowym Jorku w dniu 31 stycznia 1967 r.
(
5
)	Artykuł 30 lit. b) dyrektywy 2013/32 stanowi, że w ramach gromadzenia informacji państwa członkowskie „nie uzyskują jakichkolwiek informacji od domniemanego sprawcy lub sprawców prześladowania lub poważnych krzywd w sposób, który doprowadziłby do uzyskania przez takie osoby bezpośredniej informacji o fakcie wystąpienia z wnioskiem przez danego wnioskodawcę oraz [mógłby] zagrozić integralności fizycznej wnioskodawcy lub osób pozostających na jego utrzymaniu bądź wolności i bezpieczeństwu członków jego rodziny pozostających w kraju pochodzenia”. W tym samym duchu art. 30 lit. a) dyrektywy 2013/32 stanowi, że do celów gromadzenia informacji dotyczących szczególnych przypadków państwa członkowskie „nie ujawniają informacji odnoszących się do poszczególnych wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, ani do samego faktu wystąpienia z takim wnioskiem, domniemanemu sprawcy lub sprawcom prześladowań lub poważnych krzywd”.
(
6
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 1 grudnia 2022 r., Bundesrepublik Deutschland (Dostęp do akt w dziedzinie azylu) (C‑564/21, EU:C:2022:951, pkt 38, 39).