Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
NORKUS
ippreżentati fid‑9 ta’ Ottubru 2025 (1)
Kawża C‑418/24 [Obadal] (i)
TJ
vs
Comunidad de Madrid
fil-preżenza ta’
Ministerio Fiscal
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema, Spanja)]
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika soċjali – Direttiva 1999/70/KE – Ftehim Qafas dwar xogħol għal żmien determinat – Kuntratti ta’ impjieg għal żmien determinat fis-settur pubbliku – Ħaddiema għal żmien determinat b’kuntratt ta’ membru tal-persunal mhux permanenti użat biex timtela pożizzjoni vakanti – Klawżola 5 – Miżuri għall-prevenzjoni tal-użu abbużiv ta’ kuntratti jew relazzjonijiet ta’ impjieg għal żmien determinat suċċessivi – Konverżjoni ta’ kuntratti f’kuntratti għal żmien indeterminat – Ġurisprudenza nazzjonali li ma tippermettix tali konverżjoni, iżda li tipprevedi ‘kuntratti għal żmien indeterminat mhux permanenti’
bl-għoti ta’ kumpens – Miżuri ta’ sanzjoni effettivi, dissważivi u proporzjonati – Effettività tal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas”
Werrej
I.
Daħla
A.
Il-kuntest ġuridiku
1.
Id-dritt tal-Unjoni
2.
Id-dritt Spanjol
a)
Il-Kostituzzjoni
b)
Il-leġiżlazzjoni dwar il-kuntratti għal żmien determinat
1)
L-istatut tal-ħaddiema
2)
L-EBEP
3)
Il-Liġi 20/2021
4)
Liġijiet dwar il-baġit tal-Istat għas-snin 2017 u 2018
B.
Il‑kawża prinċipali, id‑domandi preliminari u l‑proċedura quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja
II.
Analiżi
A.
Fuq il-portata tad-domandi preliminari u r-riformulazzjoni tagħhom
B.
Osservazzjonijiet preliminari fuq il-kontenut u fuq il-portata tal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas
1.
Fuq iż-żewġ tipi ta’ miżuri: ta’ prevenzjoni u ta’ sanzjoni
2.
Fuq id-distinzjoni tas-sistemi li huma suġġetti għalihom il-miżuri ta’ prevenzjoni u ta’ sanzjoni
C.
Fuq il-prinċipju ġurisprudenzjali li jgħid li huma l-awtoritajiet nazzjonali li għandhom jadottaw miżuri ta’ sanzjonijiet effettivi, dissważivi u proporzjonati sabiex jiggarantixxu l-effettività tad-Direttiva 1999/70
D.
Fuq il-kriterji li jippermettu li jitqies li miżura ta’ sanzjoni hija effettiva, dissważiva u proporzjonata
1.
Il-miżura ta’ sanzjoni għandha tikkumpensa b’mod sħiħ id-dannu mġarrab mill-ħaddiem ikkonċernat?
2.
Il-miżura għandha tiżgura li l-ħaddiem ikollu aċċess għall-istabbiltà tal-impjieg?
3.
Il-miżura għandha tippermetti li tiġi stabbilita r-responsabbiltà individwali tal-persunal tal-amministrazzjoni?
E.
Fuq l-eżistenza ta’ miżuri li jissanzjonaw debitament l-użu abbużiv ta’ kuntratti ta’ impjieg għal żmien determinat suċċessivi
1.
Il-konverżjoni tal-kuntratti għal żmien determinat suċċessivi f’ “kuntratt għal żmien indeterminat mhux permanenti” tikkostitwixxi miżura ta’ sanzjoni adegwata?
2.
Fl-ordinament ġuridiku nazzjonali jeżistu miżuri effettivi, dissważivi u proporzjonati oħra intiżi sabiex jissanzjonaw l-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi?
a)
Fuq l-allokazzjoni kumpensatorja ekwivalenti għal dik prevista għall-persuni mkeċċija minħabba kriżi ekonomika jew bi tkeċċija abbużiva
1)
Tfakkira qasira tal-ġurisprudenza
2)
Evalwazzjoni
b)
Fuq is-sistema ta’ responsabbiltà
1)
Tfakkira qasira tal-ġurisprudenza
2)
Evalwazzjoni
c)
Fuq il-proċeduri ta’ selezzjoni
1)
Tfakkira qasira tal-ġurisprudenza
2)
Evalwazzjoni
III.
Konklużjoni
I.      Daħla
1.        Il-ġurisprudenza nazzjonali li ma tirrikonoxxix l-istatus ta’ “ħaddiem kuntrattwali permanenti” fis-settur pubbliku għall-“ħaddiema għal żmien indeterminat mhux permanenti”, kunċett li huwa kostruzzjoni pretorjana Spanjola, tikkonforma mal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas dwar xogħol għal żmien fiss [determinat]? (2) L-ordinament ġuridiku nazzjonali jinkludi miżuri oħra biex jiġi ssanzjonat kif xieraq l-użu abbużiv, mill-amministrazzjonijiet pubbliċi, ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi skont it-tifsira ta’ din il-klawżola? Dawn huma, essenzjalment, il-mistoqsijiet imressqa lill-Qorti tal-Ġustizzja mit-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema, Spanja) fil-kuntest ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari, li tikkonċerna l-interpretazzjoni tal-imsemmija klawżola.
2.        Fil-qalba ta’ dawn il-kwistjonijiet hemm, mill-ġdid, waħda mill-preokkupazzjonijiet soċjali qodma tal-Unjoni Ewropea, jiġifieri dik tal-protezzjoni tal-ħaddiema għal żmien determinat kontra l-abbuż. Tabilħaqq, id-dispożizzjonijiet protettivi minimi previsti mill-Ftehim Qafas huma intiżi biex jevitaw li s-sitwazzjoni tal-impjegati ssir prekarja (3),
u b’hekk li l-pożizzjoni ta’ dawn tal-aħħar tiddgħajjef minħabba l-fatt li jkunu ġew irreklutati b’kuntratt għal żmien determinat għal perijodu twil ta’ żmien (4). Fil-fatt, din il-kategorija ta’ impjegati b’hekk tkun tinsab fir-riskju, għal parti sostanzjali tal-karriera professjonali tagħhom, li tiġi eskluża mill-benefiċċju tal-istabbiltà tal-impjieg, li tikkostitwixxi, kif jirriżulta mill-Ftehim Qafas, element maġġuri tal-protezzjoni tal-ħaddiema (5).
3.        Sa mid-dħul fis-seħħ tal-Ftehim Qafas fl‑10 ta’ Lulju 1999, il-Qorti tal-Ġustizzja ġiet adita diversi drabi b’talbiet għall-interpretazzjoni tiegħu (6), b’mod partikolari, fil-kuntest tal-kawżi dwar il-konformità, mal-klawżola 5 ta’ dan il-Ftehim Qafas, tal-miżuri nazzjonali intiżi li jissanzjonaw l-użu abbużiv ta’ kuntratti suċċessivi għal żmien determinat (7).
4.        B’mod partikolari, kien fis-sentenza Márquez Samohano, mogħtija fl‑2014, li l-Qorti tal-Ġustizzja ġiet adita, għall-ewwel darba, bil-kunċett ta’ “kuntratt għal żmien indeterminat mhux permanenti” (8), billi dan il-kunċett inħoloq mill-qorti tar-rinviju fid-dawl tal-impossibbiltà legali li jingħata l-istatus ta’ “ħaddiema kuntrattwali permanenti” lill-ħaddiema suġġetti għal użu abbużiv ta’ kuntratti suċċessivi għal żmien determinat fis-settur pubbliku (9).
5.        Illum, u minkejja r-riformi suċċessivi adottati mill‑2014 sal-lum mir-Renju ta’ Spanja, li juru l-isforzi li saru sabiex tiġi żgurata l-konformità tal-leġiżlazzjoni nazzjonali tiegħu mal-Ftehim Qafas, il-proporzjon ta’ impjiegi ta’ natura temporanja fis-settur pubbliku huwa għoli ħafna, u skont il-qorti tar-rinviju jirrappreżenta kważi 30 %. Fid-data tas-seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża, irriżulta li din ir-rata hija, fis-settur pubbliku Spanjol kollu, ta’ 32.8 %, li jfisser li prattikament terz tal-ħaddiema f’dan is-settur għandhom kuntratt għal żmien determinat.
6.        Is-sentenzi reċenti Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid (10) u DG de la Función Pública, Generalitat de Catalunya u
Departamento de Justicia de la Generalitat de Catalunya (11) indirizzaw l-istess kwistjoni. Fil-fatt, peress li l-implimentazzjoni ta’ dawn is-sentenzi tat lok, skont il-qorti tar-rinviju, għal interpretazzjonijiet “multipli u differenti” mill-qrati nazzjonali, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba, mill-ġdid, tagħti evalwazzjonijiet li jippermettu lil din il-qorti ssolvi t-tilwima fil-kawża prinċipali.
A.      Il-kuntest ġuridiku
1.      Id-dritt tal-Unjoni
7.        Il-klawżola 1(b) u l-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas, minbarra l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 1999/70, huma ta’ importanza partikolari f’din il-kawża.
2.      Id-dritt Spanjol
a)      Il-Kostituzzjoni
8.        L-Artikolu 14 tal-Constitución española (il-Kostituzzjoni Spanjola, iktar ’il quddiem il-“Kostituzzjoni”) jipprovdi li l-Ispanjoli “huma ugwali quddiem il-liġi u ma jista’ jkun hemm l-ebda diskriminazzjoni bbażata fuq it-twelid, ir-razza, is-sess, ir-reliġjon, l-opinjoni jew xi kundizzjoni jew ċirkustanza oħra personali jew soċjali”.
9.        L-Artikolu 23(2) tal-Kostituzzjoni jipprovdi li ċ-ċittadini “għandhom id-dritt li jaċċedu, taħt kundizzjonijiet ugwali, għall-funzjonijiet u għall-pożizzjonijiet pubbliċi, bla ħsara għar-rekwiżiti stabbiliti mil-liġi”.
10.      L-Artikolu 103(3) tal-Kostituzzjoni jipprevedi, b’mod partikolari, li l-liġi għandha tiddefinixxi l-istatus tal-uffiċjali u għandha tirregola l-aċċess għas-servizz pubbliku skont il-prinċipji tal-mertu u tal-kapaċità.
b)      Il-leġiżlazzjoni dwar il-kuntratti għal żmien determinat
1)      L-istatut tal-ħaddiema
11.      L-Artikolu 15(3) tat-texto refundido de la Ley del Estatuto de los Trabajadores (it-test ikkonsolidat tal-Liġi dwar ir-regolamenti tal-ħaddiema), approvat bir-Real Decreto Legislativo 2/2015 (id-Digriet Irjali Leġiżlattiv 2/2015)
tat‑23 ta’ Ottubru 2015 (12), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-fatti tal-kawża prinċipali (iktar
‘il quddiem ir-“Regolamenti tal-Ħaddiema”), jipprovdi li “[l]-kuntratti għal żmien determinat konklużi bi ksur tal-liġi għandhom jitqiesu li ġew konklużi għal żmien indeterminat”.
12.      L-Artikolu 15(5) tar-Regolamenti tal-Ħaddiema jipprevedi li:
“Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet [tal-paragrafu] 1(a) [u tal-paragrafi] 2 u 3 ta’ dan l-artikolu, il-ħaddiema li kienu impjegati, bi jew mingħajr interruzzjoni, għal tul ta’ iktar minn 24 xahar fuq perijodu ta’ 30 xahar sabiex jokkupaw pożizzjoni ta’ xogħol identika jew differenti fi ħdan l-istess impriża jew l-istess grupp ta’ impriżi fil-kuntest ta’ mill-inqas żewġ kuntratti temporanji, kemm direttament jew permezz tat-tqegħid għad-dispożizzjoni tagħhom minn aġenziji tax-xogħol temporanju u skont modalitajiet kuntrattwali għal żmien determinat identiċi jew differenti, jiksbu l-kwalità ta’ ħaddiema permanenti. […]”
13.      Il-ħmistax-il dispożizzjoni addizzjonali tar-Regolamenti tal-Ħaddiema, li tirrigwarda l-“applikazzjoni tal-limiti ta’ żmien tal-kuntratt għal kompitu jew servizz partikolari u għall-kuntratti suċċessivi fl-amministrazzjonijiet pubbliċi”, tippreċiża li l-ksur ta’ dawn il-limiti fl-“amministrazzjonijiet pubbliċi u […] l-korpi pubbliċi li għandhom rabtiet magħhom jew li huma dipendenti fuqhom” ma tistax tipprekludi “l-applikazzjoni tal-prinċipji kostituzzjonali ta’ ugwaljanza, ta’ mertu u ta’ kapaċità fl-aċċess għall-impjieg pubbliku u ma tipprekludix l-obbligu li jimtlew il-pożizzjonijiet inkwistjoni permezz tal-proċeduri ordinarji, konformement mad-dispożizzjonijiet previsti fil-leġiżlazzjoni applikabbli”, b’tali mod li “l-ħaddiem iżomm il-pożizzjoni li huwa kien jokkupa sakemm din timtela b’applikazzjoni tal-proċeduri msemmija iktar ’il fuq, li jimmarka t-tmiem tar-relazzjoni tal-impjieg, sakemm dan il-ħaddiem ma jaċċedix għal impjieg pubbliku billi jkun għadda b’suċċess mill-proċedura ta’ selezzjoni korrispondenti”.
2)      L-EBEP
14.      Il-Ley del Estatuto Básico del Empleado Público (it-test ikkonsolidat tal-liġi dwar l-istatus bażiku tal-ħaddiema pubbliċi), approvat permezz tar-Real Decreto Legislativo 5/2015 (id-Digriet Irjali Leġiżlattiv 5/2015), tat‑30 ta’ Ottubru 2015 (13), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-fatti tal-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem l-“EBEP”), ġie emendat, b’mod partikolari, bir-Real Decreto-ley 14/2021, de medidas urgentes para la reducción de la temporalidad en el empleo público (id-Digriet Irjali Leġiżlattiv 14/2021 dwar miżuri urġenti intiżi sabiex inaqqsu n-natura temporanja tal-impjieg pubbliku), tas‑6 ta’ Lulju 2021 (14) u mil-Ley 20/2021, de medidas urgentes para la reducción de la temporalidad en el empleo público (il-Liġi 20/2021 dwar miżuri urġenti għat-tnaqqis tal-impjieg temporanju fis-settur pubbliku), tat‑28 ta’ Diċembru 2021 (15).
15.      L-Artikolu 8 tal-EBEP jipprevedi li:
“1.      Huma membri tal-persunal fis-servizz pubbliku l-persuni li jeżerċitaw funzjonijiet imħallsa fl-amministrazzjoni pubblika fis-servizz tal-interess ġenerali.
2.      Il-membri tal-persunal fis-servizz pubbliku huma kklassifikati bħala:
a)      uffiċjali;
b)      membri tal-persunal mhux permanenti;
c)      aġenti kuntrattwali, sew jekk permanenti, għal żmien indeterminat jew għal żmien determinat;
d)      persunal awżiljarju.”
16.      Skont l-Artikolu 11(1) u (3) tal-EBEP:
“1.      Membru tal-persunal kuntrattwali tfisser kull persuna li, skont kuntratt ta’ impjieg konkluż bil-miktub, irrispettivament mill-modalitajiet ta’ reklutaġġ previsti mid-dritt industrijali, twettaq servizzi mħallsa mill-amministrazzjonijiet pubbliċi. Skont it-tul tiegħu, il-kuntratt jista’ jkun permanenti, għal żmien indeterminat jew għal żmien determinat.
[…]
3.      Il-proċeduri tal-għażla tal-persunal impjegat huma pubbliċi u f’kull każ huma rregolati mill-prinċipji tal-ugwaljanza, il-mertu u l-kapaċità. Fil-każ ta’ membri tal-persunal kuntrattwali temporanji, dawn huma rregolati wkoll mill-prinċipju ta’ ħeffa, li huwa intiż sabiex jissodisfa motivi ta’
neċessità u ta’ urġenza espressament iġġustifikati.”
17.      L-Artikolu 55(1) tal-EBEP jipprovdi li:
“Iċ-ċittadini kollha għandhom id-dritt ta’ aċċess għall-impjieg pubbliku, skont il-prinċipji kostituzzjonali tal-ugwaljanza, il-mertu u l-kapaċità, kif ukoll skont id-dispożizzjonijiet ta’ dawn ir-Regolamenti u skont ir-regoli l-oħra fis-seħħ fl-ordinament ġuridiku.”
18.      L-Artikolu 70 tal-EBEP, intitolat “Avviż ta’ impjieg pubbliku”, jipprevedi li:
“1.      Il-ħtiġijiet ta’ riżorsi umani li jibbenefikaw minn allokazzjoni baġitarja li għandhom ikunu koperti mir-reklutaġġ ta’ persunal ġdid huma suġġetti għal avviż ta’ impjieg pubbliku jew jimtlew permezz ta’ strument simili ieħor ta’
ġestjoni tal-kopertura tal-bżonnijiet tal-persunal, li jimplika l-organizzazzjoni tal-proċeduri ta’ reklutaġġ korrispondenti għall-pożizzjonijiet previsti, sal-limitu ta’ [10 %] addizzjonali, u li jiġi ffissat it-terminu massimu għall-pubblikazzjoni tal-avviżi. Fi kwalunkwe każ, l-implimentazzjoni tal-avviż ta’ impjieg pubbliku jew tal-istrument simili għandha ssir f’terminu ta’ tliet snin li ma jistax jiġi estiż.
2.      L-avviż ta’ impjieg pubbliku jew l-istrument simili, approvat kull sena mill-korpi governattivi tal-amministrazzjoni pubblika, għandu jiġi ppubblikat fil-ġurnal uffiċjali korrispondenti.
[…]”
19.      Is-sbatax-il dispożizzjoni addizzjonali tal-EBEP ġiet introdotta bl-Artikolu 1(3) tal-Liġi 20/2021. Din is-sbatax-il dispożizzjoni addizzjonali tipprovdi:
“1.      L-amministrazzjonijiet pubbliċi huma responsabbli għall-konformità mad-dispożizzjonijiet li jinsabu f’dawn ir-Regolamenti u, b’mod partikolari, għandhom jiżguraw li tiġi evitata kull tip ta’
irregolarità fir-reklutaġġ ta’ membri tal-persunal kuntrattwali temporanji u fil-ħatriet ta’ membri tal-persunal mhux permanenti.
Bl-istess mod, l-amministrazzjonijiet pubbliċi għandhom jinkoraġġixxu, fl-oqsma rispettivi tagħhom, l-iżvilupp ta’ kriterji ta’ azzjoni li jippermettu li tiġi ggarantita l-osservanza ta’ din id-dispożizzjoni addizzjonali kif ukoll azzjoni kkoordinata tad-diversi korpi kompetenti fil-qasam tal-persunal.
2.      L-atti irregolari mwettqa f’dan il-qasam jagħtu lok għar-responsabbiltajiet meħtieġa konformement mal-leġiżlazzjoni fis-seħħ f’kull waħda mill-amministrazzjonijiet pubbliċi.
3.      Huma awtomatikament nulli kull att, patt, ftehim jew dispożizzjoni regolatorja kif ukoll il-miżuri meħuda b’applikazzjoni jew b’eżekuzzjoni tagħhom li l-kontenut tagħhom iwassal direttament jew indirettament għan-nuqqas ta’ osservanza mill-amministrazzjoni tal-perijodi massimi tal-eżerċizzju tal-funzjonijiet bħala membru tal-persunal temporanju.
4.      In-nuqqas ta’ osservanza tat-tul massimu tal-eżerċizzju tal-funzjonijiet jagħti lok, għall-membru tal-persunal mhux permanenti kkonċernat, għal kumpens finanzjarju ugwali għal għoxrin jum ta’ remunerazzjoni fissa għal kull sena ta’ servizz, bil-perijodi ta’ inqas minn sena jiġu kkalkolati pro rata għax-xhur maħduma, sa limitu ta’ tnax-il pagament mensili. Id-dritt għal dan il-kumpens jitnissel fid-data tat-tmiem effettiv tal-kariga u l-ammont tiegħu huwa marbut esklużivament mal-ħatra li tat lok għan-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Ma jinħoloq l-ebda dritt għal kumpens jekk ir-relazzjoni ta’ impjieg tintemm għal raġunijiet dixxiplinari jew minħabba terminazzjoni volontarja.
5.      Fil-każ ta’ membri tal-persunal kuntrattwali temporanji, in-nuqqas ta’ osservanza tal-perijodi massimi tal-eżerċizzju tal-funzjonijiet jagħti dritt għall-kumpens finanzjarju previst f’dan il-paragrafu, mingħajr preġudizzju għall-kumpens eventwalment dovut minħabba nuqqas ta’ osservanza tar-regoli tad-dritt industrijali speċifiku.
Dan il-kumpens jikkorrispondi, fejn applikabbli, għad-differenza bejn il-massimu ta’ għoxrin jum ta’ remunerazzjoni fissa għal kull sena ta’ servizz, sa limitu ta’ tnax-il pagament mensili, u l-kumpens li l-membru tal-persunal għandu dritt jirċievi għat-terminazzjoni tal-kuntratt tiegħu, fejn il-perijodi ta’ inqas minn sena jiġu kkalkolati pro rata għax-xhur maħduma. Id-dritt għal dan il-kumpens jitnissel mid-data tat-tmiem effettiv tal-kariga u l-ammont tiegħu huwa marbut esklużivament mal-kuntratt li ta lok għan-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Jekk dan il-kumpens jingħata minn mezz ġudizzjarju, l-ammonti għandhom jiġu kkumpensati. Ma jinħoloq l-ebda dritt għall-kumpens deskritt jekk ir-relazzjoni ta’ impjieg tintemm minħabba tkeċċija dixxiplinari rikonoxxuta bħala ġġustifikata jew minħabba riżenja volontarja.”
3)      Il-Liġi 20/2021
20.      L-Artikolu 2 tal-Liġi 20/2021, intitolat “Proċess ta’
stabbilizzazzjoni tal-impjieg għal żmien determinat”, jipprovdi:
“1.      Għall-finijiet tal-istabbilizzazzjoni tal-impjieg għal żmien determinat, u minbarra d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 19(1)(6) tal-Ley 3/2017 de Presupuestos Generales del Estado para el año 2017 [(il-Liġi 3/2017 li tistabbilixxi l-baġit ġenerali tal-Istat għas-sena 2017), tas‑27 ta’ Ġunju 2017,] (16) u tal-Artikolu 19(1)(9) tal-Ley 6/2018 de Presupuestos Generales del Estado para el año 2018 [(il-Liġi 6/2018 li tistabbilixxi l-baġit ġenerali tal-Istat għas-sena 2018), tat‑3 ta’ Lulju 2018,] (17) din il-liġi tawtorizza rata addizzjonali ta’ konverżjoni ta’ pożizzjonijiet okkupati minn ħaddiema għal żmien determinat f’pożizzjonijiet okkupati minn uffiċjali, imsejħa r-“rata ta’
stabbilizzazzjoni” [(“tasa de estabilización”)], li tinkludi l-pożizzjonijiet ta’ natura strutturali previsti fil-baġit okkupati b’mod mhux interrott u għal żmien determinat matul mill-inqas it-tliet snin ta’ qabel il‑31 ta’ Diċembru 2020, indipendentement mill-fatt jekk dawn il-pożizzjonijiet humiex inklużi fil-listi ta’ pożizzjonijiet, fit-tabelli tal-persunal jew fil-forom l-oħra ta’ organizzazzjoni tar-riżorsi umani applikati fid-diversi amministrazzjonijiet pubbliċi.
Mingħajr preġudizzju għall-ewwel dispożizzjoni tranżitorja, il-pożizzjonijiet ikkonċernati mill-proċessi ta’
stabbilizzazzjoni tal-impjieg previsti fl-Artikolu 19(1)(6) tal-Liġi 3/2017 li tistabbilixxi l-baġit ġenerali tal-Istat għas-sena 2017 u tal-Artikolu 19(1)(9) tal-Liġi 6/2018 li tistabbilixxi l-baġit ġenerali tal-Istat għas-sena 2018, huma inklużi fil-proċess ta’
stabbilizzazzjoni tal-impjieg deskritt fis-subparagrafu preċedenti, bil-kundizzjoni li dawn ikunu ġew inklużi fl-offerti ta’ impjieg pubbliku ta’
stabbilizzazzjoni korrispondenti u li ma kinux suġġetti għal sejħa għal applikazzjonijiet fid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ din il-liġi, jew li kienu suġġetti għal sejħa għal applikazzjonijiet u baqgħu ma mtlewx fi tmiem il-proċedura ta’ selezzjoni.
2.      L-offerti ta’ impjieg li jimplimentaw il-proċessi ta’
stabbilizzazzjoni msemmija fil-paragrafu 1 kif ukoll il-proċess ta’
stabbilizzazzjoni l-ġdid għandhom jiġu approvati u ppubblikati fil-ġurnali uffiċjali rilevanti qabel l‑1 ta’ Ġunju 2022 u għandhom ikunu kkoordinati mill-amministrazzjonijiet pubbliċi rilevanti.
L-avviżi ta’ kompetizzjoni għall-proċeduri ta’ selezzjoni maħsuba biex jimlew il-pożizzjonijiet imsemmija fl-offerti ta’ impjieg pubbliku għandhom jiġu ppubblikati qabel il‑31 ta’ Diċembru 2022.
Dawn il-proċeduri ta’ selezzjoni għandhom jiġu ffinalizzati qabel il‑31 ta’ Diċembru 2024.
3.      Ir-rata ta’
kopertura tal-pożizzjonijiet minn ħaddiema għal żmien determinat għandha tkun inqas minn [8 %] tal-pożizzjonijiet strutturali.
4.      L-implimentazzjoni ta’ dawn il-proċeduri ta’ selezzjoni, li jiggarantixxu f’kull każ l-osservanza tal-prinċipji ta’ kompetizzjoni libera, ta’ ugwaljanza, ta’ mertu, ta’ kapaċità u ta’
pubbliċità, tista’ tkun is-suġġett ta’ negozjati f’kull korp tal-amministrazzjoni ġenerali tal-Istat, tal-komunitajiet awtonomi u tal-awtoritajiet lokali, u jistgħu jittieħdu miżuri fi ħdan il-Comisión de Coordinación del Empleo Público [(il-Kummissjoni għall-Koordinazzjoni tal-Impjieg Pubbliku, Spanja)] sabiex tkun tista’ ssir il-koordinazzjoni tal-implimentazzjoni ta’ dawn il-proċeduri bejn l-amministrazzjonijiet pubbliċi differenti.
Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet eventwali tal-leġiżlazzjoni tas-servizz pubbliku speċifika għal kull amministrazzjoni jew għal-leġiżlazzjoni speċifika, is-sistema ta’ selezzjoni hija l-kompetizzjoni abbażi tal-kwalifiki u tal-eżamijiet, [40 %] tal-marka totali li tingħata lill-fażi ta’ selezzjoni bbażata fuq kwalifiki, li matulha l-esperjenza fil-korp, fil-klassi, fil-kategorija jew fil-klassifikazzjoni ekwivalenti rilevanti tittieħed inkunsiderazzjoni fil-parti l-kbira tagħha, bil-kundizzjoni li l-eżerċizzji tal-fażi ta’ selezzjoni fuq eżamijiet jistgħu ma jkunux eliminatorji, fil-kuntest tan-negozjati kollettivi stabbiliti fl-Artikolu 37(1)(c) tal-[EBEP].
Il-mekkaniżmi ta’ mobbiltà jew ta’ promozzjoni interna qabel il-kopertura tal-karigi għandhom ikunu konsistenti mal-proċessi ta’
stabbilizzazzjoni jekk ir-regoli speċifiċi għas-settur jew ir-regoli ta’ kull amministrazzjoni jipprevedu dan.
5.      Dawn il-proċessi għandhom neċessarjament jipproponu pożizzjonijiet ta’ natura strutturali okkupati minn persunal għal żmien determinat u t-twettiq tagħhom fl-ebda każ ma jista’ jwassal għal żieda fl-ispejjeż jew fil-persunal.
6.      Il-membri tal-persunal temporanji jew il-membri tal-persunal bil-kuntratt għal żmien determinat li l-kuntratt tagħhom jiġi xolt mill-amministrazzjoni minħabba l-falliment tal-proċess selettiv ta’
stabbilizzazzjoni, filwaqt li kienu fis-servizz f’din il-kwalità, għandhom dritt għal kumpens finanzjarju ekwivalenti għal 20 jum ta’ remunerazzjoni fissa għal kull sena ta’ servizz, bil-perijodi ta’ inqas minn sena jiġu kkalkolati pro rata għax-xhur maħduma, sa massimu ta’ tnax-il xahar.
Għall-persunal bil-kuntratt għal żmien determinat, dan il-kumpens jikkorrispondi għad-differenza bejn, minn naħa, massimu ta’ 20 jum ta’ remunerazzjoni fissa għal kull sena ta’ servizz, sa massimu ta’ tnax-il xahar, u, min-naħa l-oħra, il-kumpens li jista’ jitlob il-ħaddiem minħabba x-xoljiment tal-kuntratt tiegħu, fejn il-perijodi ta’ inqas minn sena jiġu kkalkolati pro rata għax-xhur maħduma. Fil-każ fejn l-imsemmi kumpens jingħata b’mod ġudizzjarju, l-ammonti jiġu kkumpensati.
In-nuqqas ta’ parteċipazzjoni tal-kandidat jew tal-kandidata fil-proċess selettiv ta’
stabbilizzazzjoni fl-ebda każ ma jagħti dritt għal xi kumpens finanzjarju.
7.      Sabiex jippermettu s-segwitu tal-offerta, l-awtoritajiet pubbliċi għandhom jiċċertifikaw mal-Ministeru tal-Finanzi u tas-Servizz Pubbliku, permezz tas-Segretarjat tal-Istat għall-Baġit u għan-Nefqa, in-numru ta’ pożizzjonijiet strutturali okkupati għal żmien determinat ikkonstatat f’kull wieħed mill-oqsma kkonċernati.”
4)      Liġijiet dwar il-baġit tal-Istat għas-snin 2017 u 2018
21.      It-tlieta u erbgħin dispożizzjoni addizzjonali tal-Liġi 6/2018 dwar il-baġit ġenerali tal-Istat għas-sena 2018, fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-fatti tal-kawża prinċipali, li ssostitwixxiet l-erbgħa u tletin dispożizzjoni addizzjonali tal-Liġi 3/2017 dwar il-baġit ġenerali tal-Istat għas-sena 2017, tipprevedi, b’mod partikolari, li l-għoti tal-istatus ta’ ħaddiem għal żmien indeterminat mhux permanenti jista’ jingħata biss bis-saħħa ta’ deċiżjoni ġudizzjarja. Din it-tlieta u erbgħin dispożizzjoni addizzjonali tipprovdi li l-“atti irregolari” mwettqa fil-qasam tar-reklutaġġ temporanju mill-“korpi kompetenti fil-qasam tal-persunal f’kull amministrazzjoni pubblika u fl-entitajiet li jifformaw is-servizz pubbliku strumentali tagħhom” jagħtu lok għar-responsabbiltà tal-“korpi kompetenti fil-qasam tal-persunal, konformement mal-leġiżlazzjoni fis-seħħ f’kull waħda mill-amministrazzjonijiet pubbliċi”.
B.      Il‑kawża prinċipali, id‑domandi preliminari u l‑proċedura quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja
22.      TJ ilha teżerċita funzjonijiet ta’ kustodja tal-minuri f’ċentru edukattiv pubbliku, bħala membru tal-persunal kuntrattwali, mit‑2 ta’ Marzu 2016. Ir-relazzjoni ta’ impjieg tagħha hija bbażata, minn dak iż-żmien ‘l hawn, fuq sitt kuntratti għal żmien determinat suċċessivi, intiżi kemm sabiex ikopru pożizzjoni vakanti kif ukoll sabiex jissostitwixxu ħaddiem. L-aħħar wieħed minn dawn il-kuntratti ġie konkluż fit‑8 ta’ Settembru 2017 (18).
23.      Fid‑19 ta’ Lulju 2021, TJ ippreżentat rikors quddiem il-Juzgado de lo Social no 13 de Madrid (il-Qorti Industrijali Nru 13 ta’ Madrid, Spanja) intiż sabiex ir-relazzjoni ta’ impjieg tagħha tiġi ddikjarata permanenti jew, sussidjarjament, bħala għal żmien indeterminat mhux permanenti. Permezz ta’ sentenza tat‑13 ta’ Marzu 2023, din il-qorti laqgħet parzjalment it-talbiet tagħha, billi kklassifikat ir-relazzjoni ta’ impjieg bħala “relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indeterminat mhux permanenti”, minħabba li din ir-relazzjoni kienet damet għal perijodu ta’ iktar minn tliet snin mingħajr ma l-persuna li timpjega, konformement mal-leġiżlazzjoni nazzjonali, meliet il-pożizzjoni okkupata mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali.
24.      L-appell ippreżentat minn TJ ġie miċħud, b’tali mod li din tal-aħħar ippreżentat appell għall-finijiet tal-unifikazzjoni tal-ġurisprudenza quddiem it-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema), li hija l-qorti tar-rinviju f’dan il-każ. Skont TJ, ir-relazzjoni ta’ impjieg tagħha kellha tiġi kklassifikata bħala “relazzjoni ta’ impjieg permanenti”.
25.      Skont il-qorti tar-rinviju, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha qabel kollox tipprovdi kjarifiki sabiex tiddetermina jekk il-leġiżlazzjoni Spanjola hijiex konformi mal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas. Din il-leġiżlazzjoni, kif interpretata mill-ġurisprudenza tagħha, tillimita r-rikonoxximent tal-istatus ta’ “ħaddiem permanenti” fis-settur pubbliku għall-persuni li jaċċedu għall-impjieg pubbliku wara li jkunu għaddew minn proċedura ta’ selezzjoni skont il-prinċipji ta’ ugwaljanza, ta’ mertu u ta’ kapaċità. Min-naħa l-oħra, hija tikklassifika bħala “relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indeterminat mhux permanenti” r-relazzjoni ta’ ħaddiem temporanju rreklutat mingħajr ma jkun segwa tali proċedura, u li għaliha jkunu ntużaw b’mod abbużiv kuntratti għal żmien determinat suċċessivi.
26.      Din il-qorti tqis li dan huwa l-każ, fid-dawl tal-miżuri previsti fid-dritt nazzjonali u tal-qafas ġuridiku dwar il-kunċett ta’ “kuntratt għal żmien indeterminat mhux permanenti”, qafas li ġie stabbilit mill-qorti msemmija bħala reazzjoni għall-abbużi fl-impjieg temporanju fis-settur pubbliku, qabel ma ġie integrat mil-leġiżlatur fil-leġiżlazzjoni Spanjola.
27.      Madankollu, minħabba interpretazzjoni u applikazzjoni diverġenti mill-qrati Spanjoli ta’ dawn il-miżuri u ta’ dan il-qafas ġuridiku, fir-rigward tal-konformità tagħhom mal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas, b’mod partikolari wara l-għoti tas-sentenza Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tneħħi d-dubji li jeżistu f’dan ir-rigward.
28.      Il-qorti tar-rinviju tindika sussegwentement ir-raġunijiet għalfejn hija tqis li l-qafas ġuridiku dwar ir-relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indeterminat mhux permanenti kif ukoll il-leġiżlazzjoni Spanjola kollha kemm hi huma konformi ma’ din il-klawżola 5.
29.      F’dan ir-rigward, hija tippreċiża, l-ewwel nett, li l-aċċess għall-impjieg pubbliku Spanjol ta’ natura permanenti għandu josserva l-prinċipji ta’ ugwaljanza, ta’ mertu u ta’ kapaċità, kif previsti mill-Kostituzzjoni, sabiex jiġi ggarantit id-dritt taċ-ċittadini kollha tal-Unjoni li jaċċedu għal dan l-impjieg f’kundizzjonijiet ta’ ugwaljanza u ta’
nondiskriminazzjoni, konformement mal-Artikolu 45 TFUE u mal-Artikoli 20 u 21 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea. Dawn il-prinċipji huma, barra minn hekk, applikabbli kemm għall-uffiċjali kif ukoll għall-membri tal-persunal kuntrattwali. Għaldaqstant, ma huwiex possibbli li l-istatus ta’ “ħaddiem permanenti” fis-settur pubbliku jingħata lil persuna li ma tkunx għaddiet mill-proċeduri ta’ selezzjoni li josservaw l-imsemmija prinċipji. Għalhekk, li kieku kellu jingħata l-istatus ta’ “membru tal-persunal permanenti” lill-membri tal-persunal kuntrattwali kollha li għandhom l-istatus ta’ “membru tal-persunal għal żmien indeterminat mhux permanenti”, l-amministrazzjoni tkun eżentata mill-obbligu li torganizza dawn il-proċeduri, ħaġa li kieku ċċaħħad, madankollu, liċ-ċittadini l-oħra tal-Unjoni mid-dritt li jipparteċipaw fl-imsemmija proċeduri.
30.      It-tieni nett, il-qorti tar-rinviju tenfasizza li l-kunċett legali ta’ “ħaddiem għal żmien indeterminat mhux permanenti” ġie żviluppat fil-ġurisprudenza tagħha stess sabiex jiġu indirizzati l-abbużi marbuta mal-impjieg temporanju fis-settur pubbliku. Din is-soluzzjoni tirriżulta mill-impossibbiltà legali li l-ħaddiema li għalihom intużaw b’mod abbużiv kuntratti għal żmien determinat suċċessivi jingħataw l-istatus ta’ “ħaddiem kuntrattwali permanenti”, peress li dawn il-ħaddiema ma aċċedewx għall-impjieg pubbliku permezz ta’ proċedura ta’ selezzjoni konformi mal-prinċipji ta’ ugwaljanza, ta’ mertu u ta’ kapaċità. Għalhekk, fil-każ ta’
konstatazzjoni ta’ użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi, ir-relazzjoni ta’ impjieg irregolari tinbidel f’“relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indeterminat mhux permanenti”, u dan mid-data ta’ reklutaġġ inizjali.
31.      L-effett legali li jirriżulta minn dan huwa li r-relazzjoni kuntrattwali tinżamm sakemm il-pożizzjoni timtela b’mod definittiv permezz tal-proċedura leġiżlattiva prevista mil-liġi Spanjola. Ladarba din il-pożizzjoni timtela, ir-relazzjoni ta’ xogħol għal żmien indeterminat mhux permanenti tintemm, bil-ħlas ta’ kumpens li jikkorrispondi għal 20 jum għal kull sena ta’ servizz, sa limitu ta’ tnax-il pagament mensili. Il-ħaddiem ikkonċernat ma jkollux dritt għal dan il-kumpens jekk il-kuntratti suċċessivi għal żmien determinat kienu leġittimi u mhux abbużivi, li juri li l-imsemmi kumpens ma huwiex indipendenti minn kull kunsiderazzjoni dwar in-natura leġittima jew abbużiva tal-użu ta’ dawn il-kuntratti. Sa fejn il-Qorti tal-Ġustizzja tqis li dan l-istess kumpens ma jikkostitwixxix miżura adegwata għall-prevenzjoni u għas-sanzjonar tal-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk il-ħlas tal-kumpens legali massimu fis-seħħ, li jikkorrispondi għall-każ ta’ tkeċċijiet abbużivi ta’ ħaddiema permanenti, jiġifieri kumpens li jikkorrispondi għal 30 jum għal kull sena ta’ servizz, sa massimu ta’ 24 pagament mensili, setax jikkostitwixxi tali miżura.
32.      It-tielet nett, il-qorti tar-rinviju żżid, minn naħa, li l-ħaddiem għal żmien indeterminat mhux permanenti jibbenefika mill-istess drittijiet bħall-ħaddiema permanenti għall-aspetti kollha tar-relazzjoni ta’ impjieg, f’dak li jirrigwarda, b’mod partikolari, ir-remunerazzjoni u l-promozzjoni professjonali. Min-naħa l-oħra, din il-qorti tosserva li l-Qorti tal-Ġustizzja, fil-punt 73 tas-sentenza tagħha Instituto Madrileño, tidher li aċċettat li l-konverżjoni tar-relazzjoni ta’ impjieg f’relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indeterminat mhux permanenti tista’ tikkostitwixxi miżura ta’ natura li tissanzjona l-użu abbużiv ta’ kuntratti suċċessivi għal żmien determinat.
33.      Ir-raba’ nett, il-qorti tar-rinviju tindika li hija ma taqbilx mal-analiżi tal-qorti tar-rinviju fil-kawża li tat lok għas-sentenza Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid, li tgħid li d-dritt Spanjol ma jipprevedi, għall-kuntratti għal żmien indeterminat mhux permanenti, ebda miżura nazzjonali intiża sabiex tipprevjeni u tissanzjona l-użu abbużiv ta’ dawn il-kuntratti. Fil-fehma tagħha, il-klassifikazzjoni tar-relazzjoni ta’ impjieg bħala “relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indeterminat mhux permanenti” tikkostitwixxi tali miżura u, għaldaqstant, tista’ titqies bħala “miżura legali ekwivalenti u adegwata”, fis-sens tal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas.
34.      Il-ħames u l-aħħar nett, il-qorti tar-rinviju tirrileva li l-Liġi 20/2021, li tipprevedi proċess ta’
stabbilizzazzjoni tal-impjieg pubbliku, introduċiet fid-dritt Spanjol miżuri leġiżlattivi speċifiċi sabiex, b’mod partikolari, l-organizzazzjoni ta’ proċeduri ta’ selezzjoni ma tkunx indipendenti minn kull kunsiderazzjoni dwar in-natura abbużiva tal-użu ta’ kuntratti suċċessivi għal żmien determinat. Minkejja li dawn il-proċeduri huma miftuħa għal kandidati li ma kinux vittmi ta’ abbuż, il-leġiżlatur jagħti, fil-kuntest tagħhom, valur determinanti lill-esperjenza preċedenti u lill-ħin iddedikat mill-ħaddiema temporanji kkonċernati għat-twettiq tal-kompiti tagħhom, li jikkumpensa b’mod adegwat l-abbuż, filwaqt li jiffaċilita l-aċċess definittiv tagħhom għall-pożizzjoni bħala “ħaddiem permanenti”. Din il-liġi introduċiet ukoll dispożizzjoni nazzjonali ġdida li tipprevedi sistema ta’ responsabbiltà tal-amministrazzjoni pubblika f’każ ta’ nuqqas ta’ osservanza ta’ dawn il-miżuri.
35.      Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li t-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema), permezz ta’ deċiżjoni tat‑30 ta’ Mejju 2024, li waslet għand il-Qorti tal-Ġustizzja fit‑12 ta’ Ġunju 2024, iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      Prinċipalment, il-klawżola 5 [tal-Ftehim Qafas] tipprekludi prassi ġurisprudenzjali li, filwaqt li tiddefendi l-prinċipji ta’ ugwaljanza, ta’ mertu, ta’ kapaċità u ta’
nondiskriminazzjoni fil-kuntest tal-moviment liberu tal-ħaddiema, tiċħad ir-rikonoxximent tal-istatus ta’ ħaddiema għal żmien indeterminat permanenti tas-settur pubbliku lill-ħaddiema għal żmien indeterminat mhux permanenti?
2)      Sussidjarjament, fil-każ fejn ir-risposta għad-domanda preċedenti tkun fl-affermattiv, il-fatt li ħaddiema għal żmien indeterminat mhux permanenti jingħata, fil-mument meta r-relazzjoni ta’ impjieg tiegħu tintemm, kumpens dissważiv jista’ jitqies bħala miżura xierqa għall-prevenzjoni u, jekk ikun il-każ, għall-issanzjonar tal-abbużi li jirriżultaw mill-użu ta’ kuntratti temporanji suċċessivi fis-settur pubbliku konformement mal-klawżola 5 [tal-Ftehim Qafas]?”
36.      Il-qorti tar-rinviju talbet ukoll lill-Qorti tal-Ġustizzja biex tissottometti l-kawża preżenti għall-proċedura mħaffa prevista fl-Artikolu 105 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja. Permezz ta’ digriet tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tal‑4 ta’ Settembru 2024, Obadal (C‑418/24, EU:C:2024:717), it-talba ġiet miċħuda. Madankollu, fid-dawl tan-natura tal-kawża u tal-importanza tal-kwistjonijiet li hija tqajjem, ġie deċiż li l-Qorti tal-Ġustizzja ser tiddeċiedi din il-kawża bi prijorità, skont l-Artikolu 53(3) tar-Regoli tal-Proċedura tagħha.
37.      Fit‑8 ta’ Jannar 2025, il-Gvern Spanjol, skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 16 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, talab li l-Qorti tal-Ġustizzja tiltaqa’ f’Awla Manja f’din il-kawża.
38.      Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja minn TJ, mill-Ministerio Fiscal (l-Uffiċċju tal-Prosekutur, Spanja), mill-Gvern Spanjol kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. Matul is-seduta tal‑24 ta’ Ġunju 2025, dawn l-istess partijiet u partijiet ikkonċernati, kif ukoll il-Gvern Taljan u l-Comunidad Autónoma de Madrid (il-Komunità Awtonoma ta’ Madrid, Spanja), li ma kinux issottomettew osservazzjonijiet bil-miktub, wieġbu għall-mistoqsijiet għal tweġiba orali magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja.
II.    Analiżi
A.      Fuq il-portata tad-domandi preliminari u r-riformulazzjoni tagħhom
39.      Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas għandhiex tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi ġurisprudenza nazzjonali li, sabiex tiggarantixxi prinċipji ta’ ordni kostituzzjonali, jiġifieri l-prinċipji ta’ ugwaljanza, ta’ mertu, ta’ kapaċità u ta’
nondiskriminazzjoni, kif ukoll il-moviment liberu tal-ħaddiema jew il-prinċipji ta’ ugwaljanza u ta’
nondiskriminazzjoni stabbiliti rispettivament fl-Artikolu 45 TFUE u fl-Artikoli 20 u 21 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, ma tirrikonoxxix l-istatus ta’ “ħaddiema permanenti” tas-settur pubbliku lill-ħaddiema għal żmien indeterminat mhux permanenti. Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għal din l-ewwel domanda, din il-qorti, permezz tat-tieni domanda tagħha, tistaqsi, essenzjalment, jekk din il-klawżola 5 għandhiex tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-ħlas ta’ kumpens li jiffissa limitu doppju għall-ħaddiema għal żmien indeterminat mhux permanenti, fil-mument meta tintemm
ir-relazzjoni ta’ impjieg tagħhom.
40.      Qabel ma nipproċedi għall-analiżi ta’ dawn iż-żewġ domandi, inqis li jkun utli li nippreżenta xi kunsiderazzjonijiet dwar il-portata tagħhom sabiex nesponi r-raġunijiet għalfejn inqis li jeħtieġ li jiġu rrifformulati.
41.      Qabel kollox, sa fejn iż-żewġ domandi preliminari huma intrinsikament marbuta ma’ xulxin, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja teżaminahom flimkien, anki jekk it-tieni domanda ssir biss fil-każ li l-ewwel waħda tingħata risposta fl-affermattiv.
42.      Sussegwentement, għalkemm il-formulazzjoni tal-ewwel domanda tista’ tagħti x’tifhem li l-qorti tar-rinviju hija kkonċernata biss bil-konformità mal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas tal-impossibbiltà li jiġi rrikonoxxut l-istatus ta’ “ħaddiema kuntrattwali permanenti” lill-“ħaddiema għal żmien indeterminat mhux permanenti”, inqis li, fid-dawl tal-elementi fid-deċiżjoni tar-rinviju, il-portata ta’ din id-domanda tinkludi wkoll l-eżami tal-konformità ma’ din il-klawżola ta’ miżuri nazzjonali oħra, li l-qorti tar-rinviju kif ukoll
il-Gvern Spanjol, l-Uffiċċju tal-Prosekutur u l-Komunità Awtonoma ta’ Madrid iqisu bħala miżuri adegwati sabiex jissanzjonaw l-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi. Fil-fatt, inqis li, sabiex tiġi analizzata tali konformità, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni l-miżuri kollha previsti mill-ordinament ġuridiku nazzjonali, kif esposti mill-qorti tar-rinviju.
43.      Fl-aħħar nett, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal-leġiżlazzjoni Spanjola inkwistjoni fil-kawża prinċipali, kif interpretata mit-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema), li ma tippermettix, fis-settur pubbliku, li kuntratti għal żmien determinat suċċessivi jiġu kkonvertiti f’kuntratt ta’ impjieg għal żmien indeterminat, bħall-kuntratti għal żmien indeterminat mhux permanenti, titqies li tikkonforma mal-Ftehim Qafas, l-ordinament ġuridiku intern tal-Istat Membru kkonċernat għandu jinkludi, fl-imsemmi settur, miżura effettiva oħra sabiex jiġi evitat u, fejn applikabbli, jiġi ssanzjonat l-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi (19).
44.      F’dan il-każ, it-tilwima fil-kawża prinċipali quddiem il-qorti tar-rinviju bejn TJ u l-Komunità Awtonoma ta’ Madrid tirrigwarda l-klassifikazzjoni tar-relazzjoni ta’ impjieg li torbot lill-persuna kkonċernata ma’ din l-amministrazzjoni pubblika. Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li TJ ilha taħdem hemmhekk għal iktar minn disa’ snin, u dan abbażi ta’ sitt kuntratti għal żmien determinat suċċessivi użati sabiex jimtlew pożizzjonijiet vakanti jew għas-sostituzzjoni ta’ ħaddiema. Fil-każ ta’ TJ, il-qorti Spanjola rrikonoxxiet li kien hemm użu abbużiv ta’ kuntratti suċċessivi għal żmien determinat u r-relazzjoni ta’ impjieg tagħha ġiet ikklassifikata fl-ewwel istanza u fl-appell bħala “relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indeterminat mhux permanenti”. TJ issostni, quddiem il-qorti tar-rinviju, li din ir-relazzjoni ta’ impjieg għandha tiġi ddikjarata permanenti.
45.      Konsegwentement, mid-deċiżjoni tar-rinviju kif ukoll mill-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, jirriżulta li fil-fatt kien hemm użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi f’dan il-każ.
46.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, id-domandi preliminari għandhom jinftiehmu fis-sens li l-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, kif tindika l-qorti tar-rinviju stess, jekk, konformement mar-rekwiżiti tal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas, l-ordinament ġuridiku Spanjol, kif ippreżentat fid-deċiżjoni tar-rinviju, jipprevedix miżuri sabiex jiġi ssanzjonat kif xieraq l-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi.
47.      Sabiex nirrispondi b’mod utli għal din id-domanda, ser nippreżenta, qabel kollox, xi rimarki preliminari dwar il-kontenut u l-portata tal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas, u dan fid-dawl tal-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja (Taqsima B). Sussegwentement, qabel ma jiġu ddeterminati l-kriterji li jippermettu li jitqies li miżura intiża li tissanzjona l-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi tikkostitwixxi “miżura ta’ sanzjoni effettiva, dissważiva u proporzjonata” konformement ma’ din il-klawżola (Taqsima D), ser infakkar il-prinċipju ġurisprudenzjali li jgħid li huma l-awtoritajiet nazzjonali li għandhom jadottaw tali miżuri sabiex jiggarantixxu l-effettività tal-imsemmija klawżola (Taqsima C). Sa fejn, f’dan il-każ, kien hemm użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi, ser neżamina l-konformità ma’ din il-klawżola tal-miżuri nazzjonali previsti sabiex jiġi ssanzjonat kif xieraq l-użu abbużiv ta’ kuntratti jew ta’ relazzjonijiet ta’ impjieg għal żmien determinat suċċessivi. Fl-aħħar nett, ser nislet il-konklużjonijiet minn din l-analiżi u ser nipproponi, fid-dawl ta’ dawn l-iżviluppi, risposta għall-imsemmija domanda, kif irriformulata (Taqsima E).
48.      Barra minn hekk, għandu jiġi rrilevat, kif jirriżulta mid-daħla ta’ dawn il-konklużjonijiet, li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet diversi drabi dwar il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni, u dan billi bbażat ruħha fuq ġurisprudenza li ilha teżisti dwar, b’mod partikolari, il-miżuri sabiex jiġi ssanzjonat kif xieraq l-użu abbużiv ta’ kuntratti jew ta’ relazzjonijiet ta’ impjieg għal żmien determinat suċċessivi, u li fuqha huma bbażati s-sentenzi reċenti Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid u DG de la Función Pública, Generalitat de Catalunya u Departamento de Justicia de la Generalitat de Catalunya. Għaldaqstant, waqt l-eżami li ser nagħmel sussegwentement, ser nesponi biss, għall-finijiet ta’ qosor, l-elementi rilevanti ta’ din il-ġurisprudenza u ser nipprova nevita repetizzjonijiet inutli fit-test, u b’hekk ser nipproċedi b’sensiela ta’
kontroreferenzi.
B.      Osservazzjonijiet preliminari fuq il-kontenut u fuq il-portata tal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas
49.      Fil-linji li ġejjin, għandi l-intenzjoni, b’mod partikolari, li nfakkar ir-relazzjoni bejn il-punti 1 u l-punt 2(b) tal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas, kif tirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, b’distinzjoni bejn it-tipi ta’ miżuri previsti u s-sistemi differenti li huma applikabbli għalihom.
1.      Fuq iż-żewġ tipi ta’ miżuri: ta’ prevenzjoni u ta’ sanzjoni
50.      Qabel kollox irrid infakkar li mit-tieni paragrafu tal-preambolu tal-Ftehim Qafas, mill-punti 6 u 8 tal-kunsiderazzjonijiet ġenerali ta’ dan il-Ftehim Qafas kif ukoll mill-ġurisprudenza stabbilita, jirriżulta li l-benefiċċju tal-istabbiltà tal-impjieg huwa kkonċepit bħala element prinċipali tal-protezzjoni tal-ħaddiema, filwaqt li huwa biss f’ċerti ċirkustanzi li l-kuntratti ta’ impjieg għal żmien determinat jistgħu jissodisfaw il-bżonnijiet kemm tal-persuni li jħaddmu kif ukoll tal-ħaddiema (20).
51.      Sussegwentement, mill-klawżola 1 tal-Ftehim Qafas jirriżulta li dan għandu l-iskop, b’mod partikolari, li jistabbilixxi qafas għall-prevenzjoni tal-abbużi li jirriżultaw mill-użu ta’ kuntratti jew ta’ relazzjonijiet ta’ impjieg għal żmien determinat suċċessivi. Il-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas għandha preċiżament l-għan li timplimenta dan l-għan, jiġifieri li tillimita l-użu suċċessiv ta’ tali kuntratti jew relazzjonijiet ta’ impjieg, meqjus bħala sors potenzjali ta’ abbuż għad-detriment tal-ħaddiema, billi tipprevedi ċertu numru ta’ dispożizzjonijiet protettivi minimi intiżi sabiex tiġi evitata l-prekarjetà tas-sitwazzjoni tal-impjegati (21).
52.      Dan il-qafas jinkludi żewġ tipi differenti ta’ miżuri suġġetti għal sistemi differenti. L-Istati Membri huma għalhekk obbligati, skont il-klawżola 5(1) ta’ dan il-Ftehim Qafas, li jadottaw miżuri intiżi sabiex jipprevjenu “l-abbuż ikkawżat mill-użu ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ impjieg għal terminu fiss”. Madankollu, meta użu abbużiv ta’ dawn il-kuntratti jkun diġà seħħ,
għandhom ikunu jistgħu jiġu applikati miżuri sabiex tali abbuż jiġi ssanzjonat kif xieraq
konformement, b’mod partikolari, mal-punt 2(b) ta’ din il-klawżola (22).
2.      Fuq id-distinzjoni tas-sistemi li huma suġġetti għalihom il-miżuri ta’ prevenzjoni u ta’ sanzjoni
53.      L-ewwel nett, fir-rigward tal-klawżola 5(1) tal-Ftehim Qafas, din id-dispożizzjoni tinkludi obbligu (“adozzjoni effettiva u vinkolanti”) għall-Istati Membri li jintroduċu waħda jew iktar mill-miżuri elenkati taħt (a) sa (ċ), sakemm ma jkunux diġà jeżistu miżuri legali ekwivalenti fl-Istat Membru kkonċernat (23). L-Istati Membri għandhom, f’dan ir-rigward, marġni ta’ evalwazzjoni, peress li għandhom l-għażla li jużaw waħda jew iktar mill-miżuri stabbiliti f’din id-dispożizzjoni, jew miżuri legali eżistenti ekwivalenti, u dan filwaqt li jieħdu inkunsiderazzjoni l-bżonnijiet ta’ setturi speċifiċi u/jew ta’ kategoriji ta’ ħaddiema. Il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li, “[b]’hekk, il-Klawżola 5(1) tal-ftehim qafas tagħti lill-Istati Membri għan ġenerali, li jikkonsisti fil-prevenzjoni ta’ tali abbuż, filwaqt li tħallilhom l-għażla tal-mezzi sabiex jilħqu dan l-għan, bil-kundizzjoni li huma ma jikkompromettux l-għan jew l-effettività tal-ftehim qafas” (24).
54.      Fit-tieni lok, kif jirriżulta mill-formulazzjoni tal-klawżola 5
(2)(b) tal-Ftehim Qafas, huwa biss “meta approprjat” li l-Istati Membri u/jew l-imsieħba soċjali jaġixxu skont din id-dispożizzjoni billi jiddeterminaw “taħt liema kondizzjonijiet il-kuntratti jew ir-relazzjonijiet ta’ impjieg għal terminu fiss […] għandhom jitqiesu bħala kuntratti jew relazzjonijiet għal żmien indefinit”. Għalhekk, din id-dispożizzjoni, li hija ta’ importanza partikolari f’din il-kawża (25), “tħalli lill-Istati Membri l-għażla li jipprevedu li l-abbużi jwasslu għal riklassifikazzjoni [jew konverżjoni] tal-kuntratt ta’ impjieg f’relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indefinit” (26). Kif ikkonstatat il-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza stabbilita tagħha, din l-istess dispożizzjoni tipprevedi b’mod espliċitu din il-miżura ta’ sanzjoni għal tali abbużi mingħajr, madankollu, ma tagħmilha obbligu għall-Istati Membri (27).
55.      Min-naħa l-oħra, sa fejn la d-Direttiva 1999/70 u lanqas il-Ftehim Qafas ma jipprevedu l-adozzjoni ta’ miżuri ta’ sanzjoni konkreti ta’ natura effettiva, dissważiva u proporzjonata, il-Qorti tal-Ġustizzja, fil-ġurisprudenza tagħha, stabbiliet tali rekwiżit sabiex tiżgura l-effettività ta’ din id-direttiva (28). Għalhekk fakkret ripetutament li meta d-dritt tal-Unjoni ma jipprevedix sanzjonijiet speċifiċi fl-ipoteżi fejn, bħal f’dan il-każ, ikunu madankollu ġew ikkonstatati abbużi, huma l-awtoritajiet nazzjonali li għandhom jadottaw miżuri li għandhom ikunu mhux biss ta’ natura proporzjonata, iżda wkoll suffiċjentement effettivi u dissważivi sabiex tiġi ggarantita l-effikaċja sħiħa tar-regoli adottati bis-saħħa tal-Ftehim Qafas (29). Il-Qorti tal-Ġustizzja żiedet li għaldaqstant hija l-qorti tar-rinviju li għandha teżamina sa fejn il-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni u għall-implimentazzjoni effettiva tal-leġiżlazzjoni u tal-ġurisprudenza nazzjonali jikkostitwixxu miżuri adegwati għall-issanzjonar tal-użu abbużiv ta’ kuntratti jew ta’ relazzjonijiet ta’ impjieg għal żmien determinat suċċessivi (30).
C.      Fuq il-prinċipju ġurisprudenzjali li jgħid li huma l-awtoritajiet nazzjonali li għandhom jadottaw miżuri ta’ sanzjonijiet effettivi, dissważivi u proporzjonati sabiex jiggarantixxu l-effettività tad-Direttiva 1999/70
56.      Qabel kollox, irrid infakkar li l-prinċipju ġurisprudenzjali li jgħid li “huma l-awtoritajiet nazzjonali li għandhom jadottaw miżuri li għandhom ikunu mhux biss ta’ natura proporzjonata, iżda wkoll suffiċjentement effettivi u dissważivi sabiex tiġi ggarantita l-effikaċja sħiħa tar-regoli adottati bis-saħħa tal-Ftehim Qafas”, huwa ankrat sew f’ġurisprudenza kostanti u stabbilita li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja bbażat ruħha fuq diversi prinċipji tad-dritt tal-Unjoni (31).
57.      F’din il-ġurisprudenza, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat, minn naħa, li l-Istati Membri għandhom l-obbligu li jagħżlu, fil-kuntest tal-libertà mogħtija lilhom mit-tielet subparagrafu tal-Artikolu 288 TFUE, il-forom u l-metodi l-iktar xierqa sabiex jassiguraw l-effettività tad-direttivi, b’kunsiderazzjoni tal-iskop tagħhom (32). Min-naħa l-oħra, żiedet li għalkemm, fl-assenza ta’ leġiżlazzjoni tal-Unjoni f’dan il-qasam, il-metodi ta’ implimentazzjoni ta’ tali regoli jirriżultaw mill-ordinament ġuridiku intern tal-Istati Membri abbażi tal-prinċipju tal-awtonomija proċedurali tagħhom, dawn madankollu ma għandhomx ikunu inqas favorevoli minn dawk li jirregolaw sitwazzjonijiet simili ta’ natura interna (prinċipju ta’
ekwivalenza) u lanqas ma għandhom jagħmlu impossibbli fil-prattika jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni (prinċipju ta’
effettività) (33).
58.      Isegwi li, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, meta jkun sar użu abbużiv minn kuntratti jew minn relazzjonijiet ta’ impjieg għal żmien determinat suċċessivi, għandha tkun tista’ tiġi applikata miżura li tagħti garanziji effettivi u ekwivalenti ta’ protezzjoni tal-ħaddiema sabiex tissanzjona b’mod xieraq dan l-abbuż u tħassar il-konsegwenzi tal-ksur tad-dritt tal-Unjoni (34). Fil-fatt, skont il-kliem stess tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 1999/70, l-Istati Membri għandhom “jieħdu [l-]miżuri [kollha] neċessarji sabiex ikunu jistgħu f’kull ħin ikunu f’posizzjoni li jiggarantixxu r-riżultati imposti b[l-imsemmija] Direttiva” (35), kemm jekk dan isir billi dawn ir-relazzjonijiet jinbidlu f’kuntratti ta’ impjieg għal żmien indeterminat jew bil-ħlas ta’ danni (36).
59.      Fir-rigward ta’ dan il-kuntest ġurisprudenzjali, jidhirli li huwa utli li nifformula ż-żewġ kunsiderazzjonijiet li ġejjin.
60.      Fl-ewwel lok, nistaqsi dwar in-natura tar-riżultati imposti mid-Direttiva 1999/70, kif interpretata mill-Qorti tal-Ġustizzja, meta, bħal f’dan il-każ, diġà jkun seħħ użu abbużiv ta’ kuntratti jew ta’ relazzjonijiet ta’ impjieg għal żmien determinat suċċessivi. Għalkemm mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta b’mod ċar li r-rekwiżit li jiġu ggarantiti r-riżultati imposti minn din id-direttiva huwa intiż sabiex l-Istati Membri, minn naħa, jipprevedu miżuri li jippreżentaw garanziji effettivi u ekwivalenti ta’ protezzjoni tal-ħaddiema u, min-naħa l-oħra, japplikawhom “sabiex [j]issanzjona[w] b’mod xieraq [l-]abbuż u [jħassru l]-konsegwenzi tal-ksur tad-dritt tal-Unjoni”, jiena tal-fehma li għad trid tiġi ppreċiżata l-portata eżatta ta’ kull waħda minn dawn iż-żewġ kundizzjonijiet (37).
61.      F’dan ir-rigward, wieħed jista’ jargumenta li l-ewwel kundizzjoni tirrigwarda miżuri ta’ sanzjoni stricto sensu imposti fuq l-awturi tal-abbuż – b’mod partikolari miżuri ta’ natura punittiva u/jew dixxiplinari – filwaqt li t-tieni waħda ssegwi miżuri kumpensatorji, previsti għall-benefiċċju tal-ħaddiem li jkun vittma tal-abbuż.
62.      B’mod iktar preċiż, fir-rigward tan-natura alternattiva jew kumulattiva ta’ dawn iż-żewġ kundizzjonijiet, l-artikolazzjoni tagħhom bil-konġunzjoni “u” timplika li dawn huma ta’ natura kumulattiva. Minn dan jirriżulta li huwa biss meta l-imsemmija kundizzjonijiet ikunu ssodisfatti li miżura nazzjonali tippreżenta l-garanziji effettivi u ekwivalenti ta’ protezzjoni tal-ħaddiema meħtieġa mid-dritt tal-Unjoni. Madankollu, għalkemm l-użu ta’ din il-konġunzjoni jikkonferma n-natura vinkolanti ta’ dawn iż-żewġ kundizzjonijiet, inqis b’mod partikolari li l-kundizzjoni dwar it-tħassir tal-konsegwenzi tal-ksur tad-dritt tal-Unjoni hija r-“raison d’être” tad-Direttiva 1999/70 u tal-Ftehim Qafas. Għaldaqstant, fil-fehma tiegħi, dan għandu jipprevali (38). Fi kliem ieħor, l-adozzjoni ta’ miżuri ta’ sanzjoni dissważivi fir-rigward tal-awturi tal-abbuż (natura punittiva) ma tistax tkun suffiċjenti fl-assenza ta’ miżuri intiżi għat-tħassir effettiv tal-konsegwenzi għall-vittma ta’ dan l-abbuż (natura kumpensatorja), permezz, b’mod partikolari, ta’ kumpens sħiħ għad-dannu mġarrab mill-ħaddiem.
63.      Fit-tieni lok, huwa meħtieġ ukoll li jiġi kkunsidrat il-mument preċiż tal-ksur tal-liġi tal-Unjoni: f’liema stadju jista’ jitqies li kien hemm ksur tal-Ftehim Qafas?
64.      F’dan ir-rigward, jidhirli li huwa ċar, kif jirriżulta, essenzjalment, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja msemmija iktar ’il fuq (39), li tali ksur iseħħ mill-mument li fih il-ħaddiem iwettaq, b’mod permanenti u fit-tul, kompiti fl-amministrazzjoni pubblika li jaqgħu taħt l-attività normali tagħha, u li t-tul tal-kuntratti jew tar-relazzjonijiet ta’ impjieg tiegħu jeċċedi jew it-tul massimu totali tagħhom, jew in-numru ta’
tiġdidiet awtorizzati, kif previsti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali skont il-klawżola 5(1)(b) u (ċ) tal-Ftehim Qafas, jew inkella, meta t-tiġdid ta’ tali kuntratti jew relazzjonijiet ta’ xogħol ma jkunx oġġettivament iġġustifikat fid-dawl tal-klawżola 5(1)(a) ta’ dan il-Ftehim Qafas (40).
65.      Għalhekk inqis li ma jistax jitqies li l-ksur tal-Ftehim Qafas iseħħ biss fil-mument tat-terminazzjoni tal-kuntratt ta’ impjieg għal żmien indeterminat mhux permanenti minħabba li timtela l-pożizzjoni kkonċernata, li l-ħaddiem jirtira jew mill-mument tat-tkeċċija tiegħu, u lanqas fil-mument meta l-abbuż ikun ġie kkonstatat.
66.      Wara li ġie ppreċiżat dan, issa għad irid jiġi ddeterminat liema huma l-kriterji li jippermettu li jitqies li miżura intiża li tissanzjona użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi tikkostitwixxi “miżura ta’ sanzjoni effettiva, dissważiva u proporzjonata” konformi mal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas.
D.      Fuq il-kriterji li jippermettu li jitqies li miżura ta’ sanzjoni hija effettiva, dissważiva u proporzjonata
67.      Essenzjalment, mis-sentenza Santoro jirriżulta li, sabiex ikunu ta’ natura effettiva, dissważiva u proporzjonata, il-miżuri nazzjonali adottati skont il-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas jistgħu, b’mod partikolari, jipprevedu l-għoti ta’ kumpens adegwat lill-ħaddiem li jkun vittma tal-abbuż, flimkien mal-possibbiltà, għal dan tal-aħħar, li jikseb kumpens sħiħ għad-dannu mġarrab, kif ukoll mekkaniżmu ta’ sanzjoni għall-amministrazzjoni responsabbli (41).
68.      Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, niġbed l-attenzjoni għal punt importanti għal din il-kawża. Għandhom jiġu ddeterminati l-kriterji sabiex jiġi evalwat jekk miżura ta’ sanzjoni effettiva, dissważiva u proporzjonata hijiex konformi mal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas. F’dan ir-rigward, ser nuża t-terminu “miżura ta’ sanzjoni” sabiex nirreferi, bħalma tagħmel il-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza tagħha, għas-sanzjonijiet fis-sens wiesa’, jiġifieri li jkopru n-natura kemm kumpensatorja kif ukoll punittiva tal-miżura.
1.      Il-miżura ta’ sanzjoni għandha tikkumpensa b’mod sħiħ id-dannu mġarrab mill-ħaddiem ikkonċernat?
69.      Fir-rigward tas-sentenza Santoro, fir-rigward tal-miżuri ta’ sanzjoni, fis-sens wiesa’, għandu jiġi rrilevat, qabel kollox, li minn dan jirriżulta li l-kumpens sħiħ għad-dannu mġarrab mill-ħaddiem jikkostitwixxi wieħed mill-kriterji li jippermettu li jitqies li miżura ta’ sanzjoni hija effettiva, dissważiva u proporzjonata, konformement mal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas.
70.      Ċertament, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li la l-prinċipju tal-kumpens sħiħ għad-dannu mġarrab u lanqas dak tal-proporzjonalità ma jimponu l-ħlas ta’ danni punittivi. Fil-fatt, dawn il-prinċipji jimponu fuq l-Istati Membri l-obbligu li jipprevedu kumpens adegwat, li jeċċedi kumpens purament simboliku, mingħajr madankollu ma jmur lil hinn minn kumpens sħiħ (42). Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat ukoll li l-għoti ta’
interessi, skont ir-regoli nazzjonali applikabbli, jikkostitwixxi komponent indispensabbli tal-kumpens għad-danni li jippermetti li jitħassru l-konsegwenzi tal-abbuż (43), b’mod partikolari fl-iktar każijiet serji (44).
71.      Għalhekk, kif indikat il-Kummissjoni fit-tweġiba għal mistoqsija magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-seduta, il-kumpens għad-dannu mġarrab mill-ħaddiem ma jistax jiġi limitat, jekk għandu jagħmilha possibbli li jiġu kkumpensati b’mod adegwat il-każijiet kollha ta’ abbuż, inklużi dawk l-iktar serji (45). Tabilħaqq, huwa ċar li l-istabbiliment ta’ limitu massimu jillimita, bil-quddiem, l-ammont ta’ kumpens għal livell li mhux neċessarjament ikun proporzjonat mal-gravità tal-ksur, b’mod partikolari t-tul ta’ żmien tiegħu, u għalhekk jirriskja li jagħti lil dan il-kumpens karattru purament simboliku, li ma huwiex konformi mar-rekwiżit tal-Qorti tal-Ġustizzja li tiżgura sanzjoni effettiva, dissważiva u proporzjonata. Barra minn hekk, kumpens sħiħ għad-dannu mġarrab minħabba l-użu abbużiv tal-kuntrattii għal żmien determinat
suċċessiv għal żmien twil ma jistax jinjora elementi, bħall-mogħdija taż-żmien, li jistgħu jnaqqsu, fil-fatt, il-valur tiegħu (46).
72.      Fil-fatt, għalkemm l-Istati Membri għandhom marġni ta’ evalwazzjoni sabiex jadottaw il-miżuri tagħhom, xorta jibqa’ l-fatt li l-miżuri kollha, jiġifieri s-sistema nnifisha, għandha
tkun effettiva sabiex tkun konformi mal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas. Konsegwentement, peress li l-qorti tar-rinviju biss għandha ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta u tapplika l-leġiżlazzjoni nazzjonali, hija għandha tinterpreta, sa fejn huwa possibbli, din il-leġiżlazzjoni b’mod li tiżgura l-osservanza tal-prinċipju ta’
effettività.
73.      Fl-aħħar nett, fis-sentenza Santoro, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset, b’mod partikolari, li “[f]id-dawl tad-diffikultajiet inerenti għat-turija tal-eżistenza ta’ telf ta’
opportunità, […] mekkaniżmu ta’ preżunzjoni intiż li jiggarantixxi lill-ħaddiem li ġarrab, minħabba l-użu abbużiv ta’ sensiela ta’ kuntratti għal żmien determinat, telf ta’ opportunitajiet ta’ impjieg, il-possibbiltà li jiġu kkanċellati l-konsegwenzi ta’ dan il-ksur tad-dritt tal-Unjoni tista’ tissodisfa r-rekwiżit ta’
effettività” (47). Għall-kuntrarju, mekkaniżmu ta’ kumpens li fih il-ħaddiem ikun meħtieġ jipprova t-telf ta’
opportunità possibbli ikun jeħtieġ li dan tal-aħħar jagħti prova li, jekk mhux impossibbli, tkun mill-inqas diffiċli ħafna li tiġi pprovduta, b’mod partikolari minħabba l-bilanċ mhux ugwali tal-poter bejn il-partijiet kif ukoll il-prekarjetà li tirriżulta mill-użu abbużiv ta’ kuntratti b’terminu fiss suċċessivi. Tali rekwiżit jippreġudika l-effettività ta’ tali mekkaniżmu. Minn dan jirriżulta li l-mekkaniżmu ta’ kumpens għad-danni tal-ħaddiem permezz ta’ rimedju ġudizzjarju nieqes minn kull tnaqqis tal-oneru tal-prova lanqas ma huwa konformi mar-rekwiżiti tal-Ftehim Qafas.
2.      Il-miżura għandha tiżgura li l-ħaddiem ikollu aċċess għall-istabbiltà tal-impjieg?
74.      Kif indikat iktar ’il fuq, il-Ftehim Qafas għandu l-għan li jevita l-prekarjetà tal-impjegati u għalhekk li jdgħajjifhom minħabba l-użu estiż ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi. Issa, l-istabbiltà tal-impjieg tikkostitwixxi element essenzjali tal-protezzjoni tal-ħaddiema.
75.      F’dan ir-rigward, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li leġiżlazzjoni li tipprevedi regola imperattiva li tgħid li, fil-każ ta’ użu abbużiv ta’ kuntratti ta’ impjieg għal żmien determinat, bħall-kuntratti għal żmien indeterminat mhux permanenti, dawn il-kuntratti jinbidlu f’relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indeterminat, tista’ tinkludi miżura li tissanzjona effettivament tali użu abbużiv u, għaldaqstant, għandha titqies li hija konformi mal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas (48).
76.      Madankollu, jidhirli li huwa importanti li niċċara li, b’mod ġenerali, biex tali konverżjoni titqies fiha nnifisha bħala miżura effettiva, għandha sseħħ fi żmien raġonevoli (49). Għalhekk, din il-miżura ma tistax titqies suffiċjenti għal ħaddiem li kellu kuntratti għal żmien determinat suċċessivi għal perijodu partikolarment twil, bħal 10, 20 jew anki 30 sena.
77.      Minn dan isegwi li l-konverżjoni ta’ kuntratt ta’ impjieg għal żmien determinat f’kuntratt għal żmien indeterminat ma tistax, waħedha, tikkostitwixxi miżura effettiva sabiex jiġi kkumpensat id-dannu mġarrab mill-ħaddiem vittma tal-abbuż, b’mod partikolari fil-każijiet l-iktar serji fejn il-qrati nazzjonali jikkonstataw ksur tal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas għal perijodu ta’ żmien twil (50).
3.      Il-miżura għandha tippermetti li tiġi stabbilita r-responsabbiltà individwali tal-persunal tal-amministrazzjoni?
78.      Huwa ċar li miżura ta’ sanzjoni li tippermetti li tiġi stabbilita r-responsabbiltà individwali tal-persunal tal-amministrazzjoni pubblika tista’ tikkostitwixxi miżura dissważiva. Iktar u iktar peress li, kif enfasizzat il-Kummissjoni, kemm fl-osservazzjonijiet bil-miktub kif ukoll f’dawk orali tagħha, miżura intiża sabiex tħassar il-konsegwenzi ta’ abbuż – jew permezz tal-għoti ta’ kumpens fil-forma ta’ konċessjoni fissa, jew permezz ta’ kumpens b’mezz ta’ rimedju ġudizzjarju – tkun ta’ piż, kuntrarjament għal dak li jiġri fis-settur privat, għat-Teżor Pubbliku, b’tali mod li r-responsabbiltà individwali u s-sanzjoni ma jkunux marbuta.
79.      Għalhekk, bħall-Kummissjoni, nirrikonoxxi li sistema ta’ responsabbiltà individwali tal-persunal amministrattiv tista’ tikkostitwixxi għodda rilevanti fil-kuntest ta’ sistema li tinkludi sanzjonijiet oħra suffiċjentement dissważivi, effettivi u proporzjonati. Fi kwalunkwe każ, sabiex tali sistema tkun effettiva, din għandha tkun konkreta, prevedibbli u applikabbli fil-prattika. Ma tistax titnaqqas għal sempliċiment possibbiltà astratta jew purament teoretika.
80.      Għaldaqstant, anki jekk, kif irrilevat il-Qorti tal-Ġustizzja, la l-prinċipju tal-kumpens sħiħ għad-dannu u lanqas dak tal-proporzjonalità ma jimponu l-ħlas ta’ danni punittivi, ma nara ebda raġuni fil-prinċipju sabiex sistema nazzjonali ta’ miżuri, fil-kuntest tal-marġni ta’ evalwazzjoni li għandhom l-Istati Membri, ma tinkludix
fl-istess ħin il-kumpens sħiħ għad-dannu mġarrab mill-ħaddiem, il-possibbiltà li jintalab il-ħlas ta’ danni, kif ukoll l-implimentazzjoni ta’ mekkaniżmu ta’ responsabbiltà individwali tal-persunal tal-amministrazzjoni. Fil-fehma tiegħi, huwa ċar li sistema nazzjonali li fiha l-użu ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi jibqa’ mifrux sew ma tistax titqies li hija bbażata fuq miżuri ta’ sanzjonijiet effettivi, dissważivi u proporzjonati. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika dan.
81.      Huwa għalhekk fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet li ser nipproċedi għall-analiżi tal-konformità, mal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas, tal-miżuri, previsti mill-ordinament ġuridiku Spanjol, kif deskritti mill-qorti tar-rinviju, intiżi sabiex jissanzjonaw l-użu abbużiv ta’ kuntratti jew ta’ relazzjonijiet ta’ impjieg għal żmien determinat suċċessivi.
E.      Fuq l-eżistenza ta’ miżuri li jissanzjonaw debitament l-użu abbużiv ta’ kuntratti ta’ impjieg għal żmien determinat suċċessivi
82.      TJ issostni, minn naħa, li l-istatus ta’ “ħaddiem għal żmien indeterminat mhux permanenti”, minħabba n-natura temporanja tiegħu, sempliċement jipperpetwa sitwazzjoni ta’ impjieg temporanju, mingħajr ma jissodisfa l-għanijiet tad-Direttiva 1999/70. Għalhekk, dan l-istatus la jippermetti li jiġi kkumpensat id-dannu mġarrab mill-ħaddiem ikkonċernat u lanqas li dan tal-aħħar jiġi assimilat, fuq il-livell tad-drittijiet li huwa għandu, mal-persunal permanenti, sa fejn l-imsemmi status iħalli l-instabbiltà tal-impjieg, bi ksur tal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas. Konsegwentement, il-kuntratt għal żmien indeterminat mhux permanenti ma jistax jitqies bħala miżura ta’ sanzjoni effettiva, proporzjonata u suffiċjentement dissważiva.
83.      Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-modalitajiet ta’ aċċess għall-impjieg temporanju, TJ issostni li huwa ineżatt li jiġi affermat li l-prinċipji kostituzzjonali – jiġifieri l-prinċipji tal-ugwaljanza, tal-mertu u tal-kapaċità – ma ġewx osservati waqt ir-reklutaġġ ta’ persunal temporanju. Għalhekk, sabiex ikollu aċċess għal impjieg temporanju fi ħdan l-amministrazzjoni, il-persunal ikkonċernat għandu jgħaddi minn proċedura ta’ selezzjoni li matulha għandu juri l-kwalifiki u l-merti tiegħu (51).
84.      Sabiex jiġi ddeterminat jekk l-ordinament ġuridiku Spanjol jipprevedix miżuri xierqa sabiex jiġi ssanzjonat kif xieraq l-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi, ser neżamina, fl-ewwel lok, il-konverżjoni ta’ dawn it-tipi ta’ kuntratti jew relazzjonijiet ta’ impjieg f’relazzjoni ta’ impjieg “għal żmien indeterminat mhux permanenti” u, fit-tieni lok, ser nanalizza l-miżuri l-oħra previsti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni, kif ippreżentati mill-qorti tar-rinviju, fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (52).
1.      Il-konverżjoni tal-kuntratti għal żmien determinat suċċessivi f’ “kuntratt għal żmien indeterminat mhux permanenti” tikkostitwixxi miżura ta’ sanzjoni adegwata?
85.      Nirrileva, qabel kollox, li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-klawżoli 2 u 3 tal-Ftehim Qafas għandhom jiġu interpretati fis-sens li ħaddiem għal żmien indeterminat mhux permanenti għandu jitqies li huwa ħaddiem għal żmien determinat, fis-sens ta’ dan il-Ftehim Qafas, u, għaldaqstant, li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan tal-aħħar. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li l-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas għandha tiġi interpretata fis-sens li l-espressjoni “użu ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ impjieg għal terminu fiss”, li tinsab f’din id-dispożizzjoni, tkopri sitwazzjoni li fiha, jekk l-amministrazzjoni kkonċernata tkun naqset milli torganizza, fit-terminu mogħti, proċedura ta’ selezzjoni intiża sabiex timtela, b’mod definittiv, il-pożizzjoni okkupata minn ħaddiem għal żmien indeterminat mhux permanenti, il-kuntratt għal żmien determinat li jorbot lil dan il-ħaddiem ma’ din l-amministrazzjoni jiġi estiż ipso jure (53).
86.      F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tindika, minn naħa, li l-ħaddiem għal żmien indeterminat mhux permanenti huwa ħaddiem li għandu kuntratt għal żmien determinat, peress li jkun hemm mill-bidu nett raġuni predeterminata għat-terminazzjoni tar-relazzjoni ta’ impjieg, li t-tul tagħha huwa kundizzjonali fuq li timtela l-pożizzjoni u, min-naħa l-oħra, li l-estensjoni inċerta fiż-żmien tar-relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indeterminat mhux permanenti, li tiddependi fuq l-organizzazzjoni u fuq it-tlestija tal-proċeduri ta’ selezzjoni intiżi sabiex timtela l-pożizzjoni vakanti, tista’ tiġi assimilata, għall-finijiet tal-Ftehim Qafas, ma’ estensjoni awtomatika ta’ kuntratti għal żmien determinat. Għaldaqstant, skont din il-qorti, il-kunċett ġurisprudenzjali ta’ ħaddiem “għal żmien indeterminat mhux permanenti” ma huwiex f’kontradizzjoni mal-ġurisprudenza esposta fil-punt preċedenti ta’ dawn il-konklużjonijiet (54), peress li l-ordinament ġuridiku Spanjol huwa kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, mingħajr ma hija meħtieġa għal dan l-għan interpretazzjoni contra legem tad-dritt nazzjonali.
87.      Il-qorti tar-rinviju tispjega, barra minn hekk, li l-kunċett ta’ “ħaddiema għal żmien indeterminat mhux permanenti” nħoloq minħabba l-impossibbiltà legali li l-ħaddiema vittmi ta’ użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi jingħataw l-istatus ta’ “ħaddiema kuntrattwali permanenti”, għar-raġunijiet diġà stabbiliti iktar ’il fuq (55). Din il-qorti żżid tgħid li l-konverżjoni ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi f’relazzjoni ta’ impjieg “għal żmien indeterminat mhux permanenti”, bl-għoti ta’ konċessjoni ta’ kumpens ta’ 20 jum għal kull sena ta’ servizz, sa limitu ta’ tnax-il pagament mensili, tissodisfa b’mod adegwat ir-rekwiżiti tal-Ftehim Qafas.
88.      Fl-ewwel lok, jidhirli li huwa importanti li jitfakkar li, kif jirriżulta mill-qari tal-ġurisprudenza esposta iktar ’il fuq (56), il-Qorti tal-Ġustizzja, fl-interpretazzjoni tal-klawżola 5(2) tal-Ftehim Qafas, qieset diversi drabi li l-konverżjoni tal-kuntratti suċċessivi għal żmien determinat f’kuntratt jew f’relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indeterminat ma hijiex obbligatorja għall-Istati Membri. Minn dan jirriżulta b’mod ċar li hija qatt ma eżiġiet u lanqas issuġġeriet li l-istatus ta’ “membru tal-persunal kuntrattwali permanenti” (57), kif previst fl-Artikolu 8(2)(c) tal-EBEP, jew dak ta’ uffiċjal, previst f’dan il-paragrafu 2(a), għandu jiġi rrikonoxxut lil ħaddiem fl-amministrazzjoni pubblika, mingħajr ma dan l-ewwel ikun għadda mill-proċeduri ta’ selezzjoni jew mill-kompetizzjonijiet previsti, konformement mal-prinċipji kostituzzjonali tal-ugwaljanza, tal-mertu u tal-kapaċità. Il-Qorti tal-Ġustizzja – ma għandniex xi ngħidu – evidentement lanqas ma kkontestat dawn il-prinċipji lanqas (58).
89.      Għaldaqstant, kuntrarjament għal dak li sostna l-Gvern Spanjol fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, u sa fejn ma jeżistix obbligu għall-Istati Membri li jikkonvertu l-kuntratti għal żmien determinat suċċessivi, bħal, f’dan il-każ, ir-relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indeterminat mhux permanenti, f’kuntratt għal żmien indeterminat (membru tal-persunal kuntrattwali permanenti), jiena tal-fehma li ma tqumx il-kwistjoni ta’ eventwali interpretazzjoni contra legem tad-dritt nazzjonali, kif imqajma mill-qorti tar-rinviju stess.
90.      Min-naħa l-oħra, fir-rigward ta’ din il-miżura u abbażi ta’ ġurisprudenza kostanti u stabbilita, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li, sabiex leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal-leġiżlazzjoni Spanjola inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li ma tippermettix, fis-settur pubbliku, tali konverżjoni, tkun tista’ titqies li hija konformi mal-Ftehim Qafas, l-ordinament ġuridiku intern tal-Istat Membru kkonċernat għandu jinkludi, f’dan is-settur, miżura effettiva oħra li tippermetti li jiġi ssanzjonat l-użu abbużiv ta’ kuntratti suċċessivi għal żmien determinat (59).
91.      Il-qorti tar-rinviju tirrileva fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha, li mill-punt 73 tas-sentenza Instituto Madrileño jirriżulta li l-Qorti tal-Ġustizzja qieset li, sa fejn ma teżisti, fir-rigward tal-persunal irreklutat fl-amministrazzjonijiet skont id-dritt amministrattiv, ebda miżura oħra ekwivalenti u effettiva ta’ protezzjoni, fatt li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju, l-assimilazzjoni ta’ dan il-persunal għal żmien determinat ma’ “ħaddiema għal żmien indeterminat mhux permanenti” tista’ tikkostitwixxi miżura ta’ natura li tissanzjona l-użu abbużiv tal-kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat u li tħassar il-konsegwenzi tal-ksur tad-dispożizzjonijiet tal-Ftehim Qafas (60).
92.      Ċertament, din il-kunsiderazzjoni ġiet ifformulata mill-Qorti tal-Ġustizzja wara li ppreċiżat, fil-punt 72 ta’ din is-sentenza, li dan jista’ jkun il-każ “jekk il-qorti tar-rinviju tikkonstata li fil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma teżisti ebda miżura effettiva oħra sabiex jiġu evitati u ssanzjonati l-abbużi eventwalment ikkonstatati fir-rigward tal-impjegati tas-settur pubbliku, tali sitwazzjoni [hija] ta’ natura li tippreġudika l-għan u l-effett utli tal-Klawżola 5 tal-Ftehim qafas […], għalhekk, kuntrarja għal din il-Klawżola” (enfasi miżjuda minni).
93.      Madankollu, ninnota, f’dan ir-rigward, li l-użu tal-kundizzjonali “tista’” fil-punt 73 tas-sentenza Instituto Madrileño juri li l-Qorti tal-Ġustizzja ma affermatx li l-assimilazzjoni ta’ dan il-persunal għal żmien determinat ma’ “ħaddiema għal żmien indeterminat mhux permanenti” tikkostitwixxi miżura xierqa sabiex tissanzjona l-użu abbużiv ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat u tħassar il-konsegwenzi tal-ksur tad-dispożizzjonijiet tal-Ftehim Qafas. Fil-fatt, jidhirli li l-kunsiderazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dan il-punt tas-sentenza timplika sempliċement li hija l-qorti tar-rinviju fil-kawża li tat lok għal din is-sentenza li għandha tivverifika ċ-ċirkustanzi relatati ma’ din il-miżura ta’ konverżjoni.
94.      Barra minn hekk, kif fakkret ġustament il-Kummissjoni, il-qorti tar-rinviju fil-kawżi li taw lok għas-sentenza Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid kienet diġà staqsiet dwar dawn l-aspetti u kienet talbet lill-Qorti tal-Ġustizzja tiċċara l-interpretazzjoni tagħha. Konsegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat f’din l-aħħar sentenza l-ġurisprudenza tagħha dwar il-kunċett ta’ “ħaddiem għal żmien indeterminat mhux permanenti”.
95.      Fit-tieni lok, għalkemm, skont il-qorti tar-rinviju, il-kunċett ta’
“ħaddiem għal żmien indeterminat mhux permanenti” jikkostitwixxi risposta għall-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat fis-settur pubbliku, inqis li, meħuda waħedha, din il-konverżjoni ma tistax tikkostitwixxi miżura li tissanzjona tali użu abbużiv kif xieraq. Tabilħaqq, kif ġie indikat mill-qorti tar-rinviju stess, u kif innotat ukoll il-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, din il-miżura tikkonsisti, b’mod partikolari, fil-konverżjoni ta’ sensiela ta’ kuntratti għal żmien determinat f’relazzjoni ta’ impjieg waħda, iżda wkoll għal żmien determinat, li t-tul tiegħu jibqa’ fid-diskrezzjoni tal-amministrazzjoni pubblika kkonċernata (61). Għalhekk jidhirli li huwa evidenti li użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat ma jistax jiġi ssanzjonat, fis-sens wiesa’ tat-terminu, billi r-relazzjoni ta’ impjieg tinbidel f’tip ieħor ta’ relazzjoni għal żmien determinat, peress li din il-konverżjoni waħedha ma tippermettix li jintemm l-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi biex jiġu ssodisfati l-ħtiġijiet tal-amministrazzjoni pubblika li ma humiex ta’ natura temporanja, iżda li jistgħu jkomplu għal diversi snin qabel ma tabilħaqq jintemm l-abbuż (62).
96.      Barra minn hekk, fis-sentenza tagħha DG de la Función Pública, Generalitat de Catalunya u Departamento de Justicia de la Generalitat de Catalunya, li ngħatat wara d-deċiżjoni tar-rinviju f’din il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja affermat mill-ġdid li ma jistax jiġi aċċettat li kuntratti ta’ impjieg għal żmien determinat jistgħu jiġġeddu sabiex jiġu ssodisfatti, b’mod permanenti u fit-tul, kompiti fl-amministrazzjoni pubblika kkonċernata li jaqgħu taħt l-attività normali tal-impjegat ikkonċernat. Hija qieset mill-ġdid li tali tiġdid kien imur direttament kontra l-premessa li fuqha huwa bbażat il-Ftehim Qafas (63).
97.      Din il-kunsiderazzjoni ma tistax tiġi kkontestata mill-fatt li, kif tindika l-qorti tar-rinviju, il-ġurisprudenza tagħha stabbilixxiet ekwivalenza bejn id-drittijiet tal-persunal għal żmien indeterminat mhux permanenti u dawk tal-persunal permanenti, b’mod partikolari fil-qasam tar-remunerazzjoni, tal-promozzjoni professjonali jew tal-inċentivi, bil-kundizzjoni li l-amministrazzjoni li timpjega l-persunal tkun obbligata tissuġġetta l-pożizzjoni kkonċernata għal sejħa għal applikazzjonijiet fil-kuntest ta’ kompetizzjoni pubblika. Fil-fatt, anki jekk din l-ekwivalenza bejn id-drittijiet tista’ biss ittejjeb is-sitwazzjoni tal-ħaddiema f’sitwazzjoni prekarja għal snin – jew saħansitra għexieren ta’ snin – billi b’hekk tnaqqas id-differenzi possibbli fit-trattament bejn ħaddiema li jeżerċitaw funzjonijiet identiċi, tali ekwivalenza ma tippermettilhomx li jibbenefikaw mill-istabbiltà tal-impjieg, li ġiet ikkonċepita mil-leġiżlatur tal-Unjoni bħala element fundamentali tal-protezzjoni tal-ħaddiema mill-Ftehim Qafas (64).
98.      Għalhekk, jidher li f’każijiet fejn ma ġiet organizzata l-ebda kompetizzjoni ta’ selezzjoni mill-bidu tar-relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indeterminat mhux permanenti, estensjoni impliċita ta’ dan il-kuntratt għal diversi snin oħra x’aktarx tikkomprometti l-għan, l-iskop u l-effettività tal-Ftehim Qafas (65). Fil-fatt, kif diġà ddikjarat il-Qorti tal-Ġustizzja, “tali interpretazzjoni restrittiva tal-kunċett ta’
‘relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat suċċessivi’ tippermetti [minn naħa] li jiġu impjegati ħaddiema b’mod prekarju matul is-snin” u, min-naħa l-oħra, “tirriskja li jkollha bħala effett mhux biss li teskludi fil-fatt numru kbir ta’ relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat mill-benefiċċju tal-protezzjoni tal-ħaddiema koperti mid-Direttiva 1999/70 u l-Ftehim qafas, billi lill-għan imfittex minn dawn tal-aħħar tneħħilu parti kbira tas-sustanza tiegħu, imma wkoll li tippermetti l-użu abbużiv ta’ tali relazzjonijiet mill-persuni li jimpjegaw sabiex jissodisfaw il-ħtiġijiet permanenti u fit-tul fil-qasam tal-persunal” (66). Barra minn hekk, għandu jitfakkar li mill-qafas ġuridiku u fattwali tal-każ jirriżulta li t-tlieta u erbgħin dispożizzjoni addizzjonali tal-Liġi 6/2018 tipprevedi li l-istatus ta’ ħaddiem għal żmien indeterminat mhux permanenti jista’ jiġi rikonoxxut biss b’deċiżjoni tal-qorti. Dan jimplika neċessarjament, bħal f’dan il-każ, li l-ħaddiem li jkun vittma tal-abbuż għandu jippreżenta rikors ta’ natura dikjaratorja sabiex jiġi rikonoxxut lilu l-istatus ta’ “ħaddiem għal żmien indeterminat mhux permanenti”.
99.      Konsegwentement, inqis li, fil-prinċipju, il-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas ma tipprekludix ġurisprudenza nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li, sabiex tiggarantixxi prinċipji ta’ natura kostituzzjonali, jiġifieri l-prinċipji ta’ ugwaljanza, ta’ mertu, ta’ kapaċità u ta’
nondiskriminazzjoni, kif ukoll il-moviment liberu tal-ħaddiema, ma tirrikonoxxix l-istatus ta’ “membru tal-persunal [kuntrattwali] permanenti” tas-settur pubbliku għall-ħaddiema għal żmien indeterminat mhux permanenti, bil-kundizzjoni madankollu li l-ordinament ġuridiku intern jinkludi, f’dan is-settur, tal-inqas miżura effettiva oħra li tippermetti li jiġi evitat u, jekk ikun il-każ, li jiġi ssanzjonat l-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi.
100. Madankollu tqum il-kwistjoni dwar jekk fl-ordinament ġuridiku Spanjol, kif espost mill-qorti tar-rinviju, jeżistux miżuri effettivi oħra li jippermettu li jiġi ssanzjonat l-abbuż.
2.      Fl-ordinament ġuridiku nazzjonali jeżistu miżuri effettivi, dissważivi u proporzjonati oħra intiżi sabiex jissanzjonaw l-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi?
101. Minn ġurisprudenza stabbilita, imfakkra fil-punt 55 ta’ dawn il-konklużjonijiet, jirriżulta li l-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas ma tipprevedix sanzjonijiet speċifiċi fil-każ li jkunu ġew ikkonstatati abbużi. F’każ bħal dan, l-awtoritajiet nazzjonali għandhom jadottaw miżuri ta’ natura proporzjonata, effettiva u dissważiva sabiex jiggarantixxu l-effettività sħiħa tar-regoli adottati skont il-Ftehim Qafas.
102. F’dan il-kuntest, infakkar li ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tiddeċiedi dwar l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt intern, peress li dan il-kompitu jaqa’ fuq il-qrati nazzjonali kompetenti, li għandhom jiddeterminaw jekk ir-rekwiżiti stabbiliti fil-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas humiex issodisfatti mid-dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja, meta tiddeċiedi dwar rinviju għal deċiżjoni preliminari, tista’, fejn applikabbli, tagħmel preċiżazzjonijiet intiżi sabiex jiggwidaw lill-qrati nazzjonali fl-evalwazzjoni tagħhom (67).
103. Għaldaqstant, ser neżamina, fil-linji li ġejjin, in-natura proporzjonata, effettiva u dissważiva tal-miżuri previsti mill-ordinament ġuridiku Spanjol, fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-kriterji esposti fil-punti 67 sa 81 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
a)      Fuq l-allokazzjoni kumpensatorja ekwivalenti għal dik prevista għall-persuni mkeċċija minħabba kriżi ekonomika jew bi tkeċċija abbużiva
1)      Tfakkira qasira tal-ġurisprudenza
104. Qabel kollox, nixtieq infakkar li fis-sentenzi Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid (68) u DG de la Función Pública, Generalitat de Catalunya u Departamento de Justicia de la Generalitat de Catalunya (69), il-Qorti tal-Ġustizzja, billi bbażat ruħha fuq ġurisprudenza stabbilita (70), iddeċidiet, qabel kollox, li l-ħlas ta’ kumpens ta’ tmiem il-kuntratt “indipendenti minn kull kunsiderazzjoni dwar in-natura leġittima jew abbużiva tal-użu ta’ kuntratti għal żmien determinat” suċċessivi, ma kienx jippermetti li jintlaħaq l-għan imfittex mill-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas, li jikkonsisti fil-prevenzjoni ta’ dawn l-abbużi. Sabiex waslet għal din il-konklużjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ħadet inkunsiderazzjoni l-konstatazzjoni magħmula mill-qrati tar-rinviju f’dawn il-kawżi li tgħid li, konformement mad-dritt Spanjol, il-kumpens fil-forma ta’ konċessjoni fissa huwa dovut lill-ħaddiema għal żmien indeterminat mhux permanenti mat-terminazzjoni tal-kuntratti tagħhom minħabba l-fatt li l-pożizzjoni tagħhom tkun ġiet mimlija, li jippreżupponi jew li huma pparteċipaw fil-proċedura ta’ selezzjoni u ma għaddewx minnha, jew li ma pparteċipawx f’din il-proċedura. Minn dan hija għalhekk iddeduċiet li tali miżura ma tidhirx li hija ta’ natura li tissanzjona kif xieraq użu abbużiv ta’ kuntratti jew ta’ relazzjonijiet ta’ impjieg għal żmien determinat suċċessivi u li tħassar il-konsegwenzi tal-ksur tad-dritt tal-Unjoni u, konsegwentement, ma tidhirx li tikkostitwixxi, waħedha, miżura suffiċjentement effettiva u dissważiva sabiex tiggarantixxi l-effettività sħiħa tar-regoli adottati b’applikazzjoni tal-Ftehim Qafas, fis-sens tal-ġurisprudenza.
105. B’mod partikolari, fis-sentenza DG de la Función Pública, Generalitat de Catalunya u Departamento de Justicia de la Generalitat de Catalunya (71), il-Qorti tal-Ġustizzja żiedet li, peress li kumpens, bħal dak previst fl-Artikolu 2 tal-Liġi 20/2021, ukoll inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jistabbilixxi limitu doppju, jiġifieri l-limitazzjoni għal 20 jum ta’ remunerazzjoni għal kull sena ta’ servizz, limitata, b’kollox, għal tnax-il xahar ta’ salarju, dan la jista’ jippermetti li jingħata kumpens proporzjonat u effettiv f’sitwazzjonijiet ta’ abbuż li jaqbżu ċertu tul f’termini ta’ snin, u lanqas kumpens adegwat u sħiħ għad-dannu li jirriżulta minn tali abbużi. Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas tipprekludi “leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-ħlas ta’ kumpens fil-forma ta’ somma f’daqqa, ugwali għal 20 jum ta’ salarju għal kull sena ta’ xogħol, limitat għal sena salarju, lil kull ħaddiem li l-persuna li timpjegah irrikorriet għal użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien indeterminat mhux permanenti estiżi b’mod suċċessiv, meta l-ħlas ta’ dan il-kumpens ta’ tmiem il-kuntratt ikun indipendenti minn kull kunsiderazzjoni relatata man-natura leġittima jew abbużiva tal-użu ta’ dawn il-kuntratti” (72).
106. Ma narax raġunijiet li jwassluni biex nipproponi l-kuntrarju lill-Qorti tal-Ġustizzja. Madankollu, ser nipproċedi, f’dawn il-konklużjonijiet, għall-evalwazzjoni ta’ din il-miżura fid-dawl ta’ ċerti elementi, kif ippreċiżati mill-qorti tar-rinviju (73).
2)      Evalwazzjoni
107. F’dan il-każ, fir-rigward tal-ħlas ta’ kumpens, il-qorti tar-rinviju tispjega, qabel kollox, li l-effett legali li jirriżulta mill-konverżjoni tal-kuntratti għal żmien determinat suċċessivi f’relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indeterminat mhux permanenti jikkonsisti fiż-żamma tar-relazzjoni ta’ impjieg sakemm il-pożizzjoni timtela b’mod definittiv permezz tal-proċedura regolatorja prevista mid-dritt Spanjol. Huwa fi tmiem din il-proċedura li r-relazzjoni ta’ xogħol għal żmien indeterminat mhux permanenti tintemm, bil-ħlas ta’ kumpens li jikkorrispondi għal 20 jum għal kull sena ta’ servizz, sa limitu ta’ tnax-il pagament mensili.
108. Din il-qorti tindika, sussegwentement, li dan il-kumpens ma jistax jitqies li huwa indipendenti minn kull kunsiderazzjoni dwar in-natura leġittima jew abbużiva tal-użu ta’ dawn il-kuntratti jew ta’ dawn ir-relazzjonijiet ta’ impjieg. Fil-fatt, il-ħaddiem ikkonċernat ikollu dritt għal dan il-kumpens biss jekk l-użu ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi kien illeġittimu u abbużiv.
109. Fl-aħħar nett, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, fl-ipoteżi li l-Qorti tal-Ġustizzja tqis li dan l-istess kumpens ma jikkostitwixxix miżura adegwata għall-prevenzjoni u għas-sanzjonar tal-abbużi li jirriżultaw minn użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi, jekk il-ħlas tal-kumpens legali massimu fis-seħħ, li jikkorrispondi għall-każ tat-tkeċċijiet abbużivi ta’ ħaddiema permanenti, jiġifieri kumpens li jikkorrispondi għal 30 jum għal kull sena ta’ servizz, sa massimu ta’ 24 pagament mensili, setax jikkostitwixxi tali miżura.
110. L-ewwel nett, kif diġà osservajt, id-dispożizzjonijiet protettivi minimi previsti mill-Ftehim Qafas huma intiżi biex jevitaw li s-sitwazzjoni tal-impjegati ssir prekarja, u b’hekk li l-pożizzjoni ta’ dawn tal-aħħar tiddgħajjef, minħabba l-impjieg tagħhom b’kuntratti għal żmien determinat għal perijodu twil ta’ żmien. Għalhekk, din il-prekarjetà ma tirriżultax biss mit-tkeċċija jew mit-tmiem tar-relazzjoni ta’ impjieg tal-ħaddiem li kien vittma tal-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi, iżda mill-abbuż innifsu.
111. Issa, anki jekk ir-relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indeterminat mhux permanenti tkompli sakemm il-pożizzjoni timtela definittivament permezz tal-proċedura leġiżlattiva prevista mid-dritt Spanjol, huwa paċifiku li l-leġiżlazzjoni Spanjola inkwistjoni tipprevedi kumpens biss fil-mument tat-tmiem ta’ din ir-relazzjoni ta’ impjieg. Għaldaqstant, tali kumpens ta’ 20 jum ta’ salarju għal kull sena ta’ xogħol, b’limitu massimu ta’ 12-il xahar ta’ salarju, jidher li huwa iktar kumpens għat-terminazzjoni tal-kuntratt milli sanzjoni reali, fis-sens wiesa’, tal-abbuż li l-ħaddiem kien vittma tiegħu (74).
112. It-tieni, din il-konklużjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja li tirriżulta mill-ġurisprudenza msemmija iktar ’il fuq li tgħid li l-ħlas ta’ dan il-kumpens ta’ tmiem il-kuntratt ikun indipendenti minn kull kunsiderazzjoni relatata man-natura leġittima jew abbużiva tal-użu ta’ dawn il-kuntratti, u li l-konstatazzjoni tagħha tista’ tiġi vverifikata oġġettivament għal kull każ b’sempliċi kalkolu aritmetiku, timplika b’mod ċar li l-imsemmi kumpens ma jippermettix li jiġi żgurat il-kumpens sħiħ tad-dannu fil-każijiet ta’ abbuż l-iktar serji. Madankollu, il-possibbiltà li jinkiseb kumpens parzjali ma tidhirx li hija sodisfaċenti taħt il-Ftehim Qafas. Għall-kuntrarju, il-kumpens għandu jikkumpensa b’mod sħiħ id-dannu mġarrab mill-ħaddiem minħabba l-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi matul il-perijodu kollu tal-abbuż.
113. F’dan il-każ, TJ ma tinsabx f’sitwazzjoni fejn intemm il-kuntratt. F’dan il-kuntest fattwali, tqum il-kwistjoni dwar kif tali kumpens ta’ 20 jum għal kull sena ta’ servizz, sa limitu ta’ tnax-il pagament mensili, jista’ jipproduċi effett dissważiv u, għaldaqstant, kif dan il-kumpens jista’ jikkumpensa d-dannu ta’
iktar minn disa’ snin suċċessivi ta’ abbuż. Fi kliem ieħor, din il-miżura la jidhirli li hija dissważiva u lanqas ma tagħti kumpens.
114. It-tielet, huwa importanti ħafna li l-kumpens jieħu inkunsiderazzjoni kemm il-bidu tal-ksur tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll it-tul tiegħu. Kif diġà indikajt, il-ksur tal-Ftehim Qafas jibda mill-mument li fih il-ħaddiem iwettaq, b’mod permanenti u fit-tul, kompiti li jaqgħu taħt l-attività normali tal-amministrazzjoni pubblika, li t-tul tagħhom jeċċedi t-tul massimu totali tar-relazzjoni ta’ impjieg, li huwa, f’dan il-każ, stabbilit għal tliet snin mil-leġiżlazzjoni Spanjola. Barra minn hekk, infakkar li sabiex kumpens għad-dannu mġarrab mill-ħaddiem jitqies bħala miżura ta’ sanzjoni effettiva, dissważiva u proporzjonata, dan għandu jkun jista’ jikkumpensa b’mod adegwat il-każijiet ta’ abbuż kollha, inklużi dawk l-iktar serji u, għaldaqstant, ma jistax ikun suġġett għal limitu massimu.
115. Minn dan isegwi li l-kalkolu tal-kumpens għandu jieħu inkunsiderazzjoni s-sitwazzjoni individwali tal-ħaddiem li jkun vittma ta’ abbuż. F’ċerti każijiet, il-kumpens inkwistjoni jista’ jippermetti kumpens sħiħ għad-dannu kkawżat mill-abbuż, f’każijiet oħra, tali kumpens sħiħ jidher manifestament impossibbli.
116. Għaldaqstant, b’mod ġenerali, huwa possibbli li jitqies li la l-ħlas ta’ kumpens li jikkorrispondi għal 20 jum għal kull sena ta’ servizz, sa limitu ta’ tnax-il pagament mensili, u lanqas dak li jikkorrispondi għal 30 jum għal kull sena ta’ servizz, sa limitu ta’ 24 pagament mensili, ma jista’ jippermetti, kif diġà ddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja, la kumpens proporzjonat u effettiv f’sitwazzjonijiet ta’ abbuż li jaqbżu ċertu tul f’termini ta’ snin, u lanqas kumpens adegwat u sħiħ għad-danni li jirriżultaw minn tali abbużi (75).
117. Għalhekk, naqbel bis-sħiħ mal-fehma tal-Kummissjoni li tgħid li la l-ħaddiema li jirtiraw, jirriżenjaw jew jitkeċċew għal kwalunkwe raġuni qabel it-tmiem tal-proċedura ta’ selezzjoni ta’
stabbilizzazzjoni, u lanqas dawk li kisbu l-pożizzjoni fi tmiem din il-proċedura, ma huma intitolati għal kumpens, anki jekk kienu vittmi tal-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi (76). Barra minn hekk, ma ntweriex li l-mekkaniżmu ta’ kumpens għall-ħaddiem permezz tal-qrati, li, skont il-leġiżlazzjoni Spanjola, ma jinvolvi ebda tnaqqis tal-oneru tal-prova (77), huwa reali u mhux sempliċement teoretiku.
118. Minn dan isegwi li l-fatt li, kif tindika l-qorti tar-rinviju, il-ħaddiem ikkonċernat ikollu dritt għal dan il-kumpens biss fil-każ li l-użu ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi jitqies illeġittimu u abbużiv, ma huwiex suffiċjenti sabiex jitqies li din il-miżura tippermetti li jiġi “[s]sanzjona[t] b’mod xieraq [l-]abbuż u [jitħassru l-]konsegwenzi tal-ksur tad-dritt tal-Unjoni” (enfasi miżjuda minni), b’dan tal-aħħar ikun l-għan ewlieni tad-Direttiva 1999/70.
b)      Fuq is-sistema ta’ responsabbiltà
1)      Tfakkira qasira tal-ġurisprudenza
119. Fir-rigward tas-sistema ta’ responsabbiltà tal-amministrazzjonijiet pubbliċi, għandu jsir riferiment għas-sentenza Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid.
Il-kwistjoni dwar jekk it-tlieta u erbgħin dispożizzjoni addizzjonali tal-liġi dwar il-baġit tal-Istat għas-sena 2018 u s-sbatax-il dispożizzjoni addizzjonali għall-EBEP introdotta permezz tad-Digriet Irjali Leġiżlattiv 14/2021 kinux konformi mal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas, kienet is-suġġett tat-tmien u tad-disa’ domandi fil-kawżi li taw lok għal din is-sentenza (78).
120. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fil-punti 113 sa 114 tas-sentenza msemmija, li l-formulazzjoni ta’ dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet tidher li għandha livell ta’ ambigwità u astrazzjoni li ma jagħmilhomx paragunabbli mal-mekkaniżmu Taljan tar-responsabbiltà tal-amministrazzjonijiet, li tirreferi għalih il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Santoro (79), li, flimkien ma’ miżuri effettivi u dissważivi oħra, kien ġie deċiż, mingħajr preġudizzju għall-verifiki li għandha twettaq il-qorti tar-rinviju fil-kawża li tat lok għal din is-sentenza, li huwa ta’ natura li jistabbilixxi l-konformità tal-leġiżlazzjoni Taljana mal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas. Il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk iddeċidiet li din il-klawżola għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi dispożizzjonijiet nazzjonali li jipprovdu li l-“atti irregolari” jagħtu lok għar-responsabbiltà tal-amministrazzjonijiet pubbliċi “skont ir-regoli fis-seħħ f’kull waħda minn dawn l-amministrazzjonijiet pubbliċi”, meta dawn id-dispożizzjonijiet nazzjonali ma jkunux ta’ natura effettiva u dissważiva sabiex jiggarantixxu l-effettività sħiħa tar-regoli adottati skont din il-klawżola.
2)      Evalwazzjoni
121. F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tispjega li s-sbatax-il dispożizzjoni addizzjonali, kif emendata bil-Liġi 20/2021, tipprevedi sistema ta’ responsabbiltà fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza tal-miżuri fil-qasam tal-istabbilizzazzjoni u tal-kontinwazzjoni tal-impjieg pubbliku, introdotti fl-Artikolu 10 tal-EBEP. Għalhekk, skont din il-qorti, il-kontenut ta’ din ir-riforma huwa msaħħaħ mill-fatt li “l-aġir irregolari fl-applikazzjoni tal-Artikolu 10” jinvolvi r-responsabbiltajiet meħtieġa, “skont il-leġiżlazzjoni fis-seħħ f’kull amministrazzjoni pubblika”, li jikkostitwixxi mekkaniżmu proporzjonat, effikaċi u dissważiv, adattat sabiex jiggarantixxi l-osservanza tal-obbligu li jiġu evitati l-abbużi fl-impjieg temporanju tal-persunal fis-servizz tal-amministrazzjonijiet pubbliċi, konformement mal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas (80).
122. Waqt is-seduta, il-Qorti tal-Ġustizzja stiednet lill-Gvern Spanjol u lill-Komunità Awtonoma ta’ Madrid sabiex jesponu r-raġunijiet u d-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li jiġġustifikaw li ma tiġix applikata għal din il-kawża l-evalwazzjoni li tinsab fil-punti 112 sa 114 tas-sentenza Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid.
123. B’risposta għal din id-domanda, il-Gvern Spanjol irrileva, billi għamel riferiment għall-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, li l-ordinament ġuridiku Spanjol jipprevedi dispożizzjonijiet dwar ir-responsabbiltà tal-amministrazzjonijiet pubbliċi fil-każ ta’ nuqqas ta’ twettiq tal-obbligi tagħhom fil-qasam tar-reklutaġġ ta’ membri tal-persunal kuntrattwali.
124. F’dan ir-rigward, il-Gvern Spanjol indika fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, qabel kollox, li t-tlieta u erbgħin dispożizzjoni addizzjonali tal-liġi dwar il-baġit tal-Istat għas-sena 2018 ġiet imsaħħa permezz tas-sbatax-il dispożizzjoni addizzjonali tal-EBEP, wara r-riforma introdotta bil-Liġi 20/2021, sa fejn din tipprevedi sistema ta’ responsabbiltà fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza tal-miżuri relatati mal-proċeduri ta’ reklutaġġ ta’ membri tal-persunal kuntrattwali introdotti fl-Artikolu 11 tal-EBEP. Skont dan il-gvern, din ir-riforma leġiżlattiva ssaħħaħ il-kontenut tal-leġiżlazzjoni msemmija iktar ’il fuq, peress li toħloq mekkaniżmu li huwa proporzjonat, effikaċi u dissważiv, sabiex tiġi żgurata l-osservanza tal-obbligu li jiġu evitati l-abbużi fir-reklutaġġ ta’ persunal temporanju fis-servizz tal-amministrazzjonijiet pubbliċi.
125. Imbagħad, il-gvern imsemmi invoka l-Artikoli 94 et seq. tal-EBEP (81), kif ukoll is-sistema dixxiplinarja applikabbli għall-uffiċjali tal-amministrazzjoni tal-Istat (82). B’mod partikolari, huwa rrileva li, fil-qasam tal-membri tal-persunal kuntrattwali fis-servizz tas-settur pubbliku, il-leġiżlazzjoni nazzjonali tiddefinixxi l-kunċett ta’
“ksur serju”, essenzjalment, bħala l-ksur tal-leġiżlazzjoni dwar il-kuntratti għal żmien determinat u temporanji, b’mod partikolari meta dawn jintużaw b’evażjoni tal-liġi (83).
126. Fl-aħħar nett, dan l-istess gvern irrefera għall-possibbiltà li jiġu ppreżentati rikorsi għad-danni quddiem il-qrati soċjali, u dan mingħajr preġudizzju għall-mekkaniżmu tar-responsabbiltà patrimonjali tal-awtoritajiet pubbliċi.
127. F’dan ir-rigward, l-ewwel nett, sa fejn, f’din il-kawża, il-qorti tar-rinviju tirreferi, essenzjalment, għall-istess leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik eżaminata mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-punti 112 sa 114 tas-sentenza Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid, jiena ma narax, bħala prinċipju, raġuni għalfejn il-Qorti tal-Ġustizzja għandha titbiegħed mill-kunsiderazzjonijiet adottati. Bir-rispett kollu dovut, id-deċiżjoni tar-rinviju ma tiċċarax it-tifsira eżatta tal-espressjoni “atti irregolari” li l-Qorti tal-Ġustizzja kienet diġà staqsiet dwarha fil-kuntest ta’ din is-sentenza.
128. It-tieni nett, nikkonstata li ebda deskrizzjoni ddettaljata tas-sistema ta’ responsabbiltà f’każ ta’ nuqqas ta’ osservanza tal-miżuri introdotti fl-Artikolu 11 tal-EBEP, dwar il-proċeduri ta’ reklutaġġ ta’ membri tal-persunal kuntrattwali, ma tirriżulta la mill-osservazzjonijiet bil-miktub u lanqas minn dawk li ġew ippreżentati oralment, waqt is-seduta, mill-Gvern Spanjol, minkejja li dan tal-aħħar isostni li dawn il-miżuri kienu intiżi sabiex isaħħu l-leġiżlazzjoni nazzjonali diġà eżistenti.
129. Għall-kuntrarju, iċ-ċifri ppreżentati mill-gvern Spanjol – wara konsultazzjoni mal-ispettorat tax-xogħol u tas-sigurtà soċjali – li skonthom twettqu iktar minn 1 200 investigazzjoni fl-amministrazzjonijiet pubbliċi Spanjoli matul l-aħħar ħames snin, li rriżultaw fl-istabbiliment ta’ 100 avviż ta’ kontravenzjoni, ma humiex biżżejjed biex juru l-effettività ta’ din is-sistema (84). F’dan ir-rigward, kif diġà spjegajt fil-punt 79 ta’ dawn il-konklużjonijiet, sistema ta’ responsabbiltà tista’ titqies effettiva u dissważiva biss jekk tkun konkreta, prevedibbli u applikabbli. Hija ma tistax tillimita ruħha għal sempliċi possibbiltà astratta jew purament teoretika. Issa, la d-deċiżjoni tar-rinviju u lanqas il-proċess disponibbli għall-Qorti tal-Ġustizzja ma jippermettu li jiġi konkluż f’dan is-sens, fatt li lanqas ma ntwera waqt id-dibattiti matul is-seduta. Fil-fatt, il-Komunità Awtonoma ta’ Madrid affermat, bi tweġiba għal mistoqsija magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja matul din is-seduta, li għalkemm, teoretikament, huwa possibbli li tiġi stabbilita r-responsabbiltà tal-amministrazzjoni, hija sal-lum ma kienet taf b’ebda proċedura ta’ responsabbiltà mibdija mill-ispettorat tax-xogħol kontriha, u lanqas b’xi proċedura dixxiplinari mressqa kontra wieħed mill-membri tal-persunal jew mill-uffiċjali tagħha.
130. Għaldaqstant, inqis li l-espożizzjoni ġenerali ħafna tal-kontenut ta’ dawn id-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni – jiġifieri t-tlieta u erbgħin dispożizzjoni addizzjonali tal-Liġi dwar il-Baġit tal-Istat għas-Sena 2018, kif imsaħħa mis-sbatax-il dispożizzjoni addizzjonali tal-EBEP, wara r-riforma mwettqa mil-Liġi 20/2021 –, ma tippermettix li l-Qorti tal-Ġustizzja tingħata l-elementi neċessarji sabiex tevalwa jekk, suġġett għall-verifika mill-qorti tar-rinviju, is-sanzjonijiet li jirriżultaw mis-sistema ta’ responsabbiltà tal-amministrazzjoni prevista mil-leġiżlazzjoni inkwistjoni humiex ta’ natura li jiġġustifikaw il-konformità ta’ din il-leġiżlazzjoni mal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas.
c)      Fuq il-proċeduri ta’ selezzjoni
1)      Tfakkira qasira tal-ġurisprudenza
131. Infakkar li, fis-sentenza Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-organizzazzjoni ta’ proċeduri li jikkonvertu l-impjiegi temporanji f’permanenti permezz ta’ sejħiet għal applikazzjonijiet sabiex jimtlew il-pożizzjonijiet okkupati mill-ħaddiema temporanji, fosthom il-ħaddiema għal żmien indeterminat mhux permanenti, meta din l-organizzazzjoni tkun indipendenti minn kull kunsiderazzjoni dwar in-natura abbużiva tal-użu ta’ dawn il-kuntratti għal żmien determinat (85).
132. Sabiex tasal għal din il-konklużjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat, fil-punti 117 u 118 ta’ din is-sentenza, li minkejja li l-organizzazzjoni ta’ proċeduri ta’ selezzjoni tipprovdi lill-ħaddiema li kellhom kuntratti jew relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat suċċessivi l-opportunità li jippruvaw jaċċedu għall-istabbiltà tal-impjieg, peress li dawn jistgħu, fil-prinċipju, jipparteċipaw f’dawn il-proċeduri, tali ċirkustanza ma tistax teżenta lill-Istati Membri mill-osservanza tal-obbligu li jipprevedu miżura adegwata sabiex jiġi ssanzjonat kif xieraq l-użu abbużiv tal-kuntratti u tar-relazzjonijiet ta’ impjieg għal żmien determinat suċċessivi. Fil-fatt, tali proċeduri, li l-eżitu tagħhom huwa barra minn hekk inċert, huma, b’mod ġenerali, miftuħa wkoll għall-kandidati li ma kinux vittmi ta’ tali abbuż. Il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk żiedet li peress li l-organizzazzjoni ta’ tali proċeduri hija indipendenti minn kull kunsiderazzjoni dwar in-natura abbużiva tal-użu ta’ kuntratti għal żmien determinat, din ma tidhirx li hija ta’ natura li tissanzjona kif xieraq l-użu abbużiv ta’ tali relazzjonijiet ta’ impjieg u li tħassar il-konsegwenzi tal-ksur tad-dritt tal-Unjoni. Għaldaqstant, din ma tidhirx li tippermetti li jintlaħaq l-għan imfittex mill-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas.
2)      Evalwazzjoni
133. F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li diversi regoli dwar l-istabbilizzazzjoni jew il-konverżjoni ta’ impjiegi temporanji f’permanenti ġew adottati matul l-aħħar snin, li wieħed mill-għanijiet tagħhom kien li jiġu rregolarizzati s-sitwazzjonijiet li jirriżultaw mill-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat. B’mod iktar preċiż, il-qorti tar-rinviju tispjega li l-Liġi Nru 20/2021, li tipprevedi proċess ta’
stabbilizzazzjoni tal-impjieg pubbliku, introduċiet fid-dritt Spanjol miżuri leġiżlattivi speċifiċi sabiex, b’mod partikolari, l-organizzazzjoni ta’ proċeduri ta’ selezzjoni ma tkunx indipendenti minn kull kunsiderazzjoni dwar in-natura abbużiva tal-użu ta’ kuntratti suċċessivi għal żmien determinat. Fil-fatt, il-leġiżlatur jagħti, fil-kuntest tagħhom, valur determinanti lill-esperjenza preċedenti u lill-ħin ta’ servizz maħdum mill-ħaddiema temporanji kkonċernati għat-twettiq tal-kompiti tagħhom, li jikkumpensa b’mod adegwat l-abbuż, filwaqt li jiffaċilita l-aċċess definittiv tagħhom għall-pożizzjoni bħala “ħaddiem permanenti” (86).
134. F’dan il-kuntest, jitqajmu mill-inqas żewġ mistoqsijiet: huwa possibbli li jitqies bħala sanzjoni effettiva, dissważiva u proporzjonata s-sempliċi r-rispett, mill-amministrazzjoni pubblika, tal-obbligi legali tagħha li tissodisfa l-ħtiġijiet strutturali tal-persunal? L-organizzazzjoni ta’ kompetizzjonijiet biex jimtlew pożizzjonijiet permanenti, anki fil-kuntest ta’ “proċess ta’
stabbilizzazzjoni tal-impjiegi” kif previst mil-leġiżlazzjoni inkwistjoni, ma taqax fi ħdan rekwiżit organizzattiv legali u mixtieq fis-settur pubbliku?
135. Sabiex tingħata risposta għal dan, huwa biżżejjed li jiġi rrilevat li għalkemm il-miżuri leġiżlattivi l-ġodda introdotti mil-Liġi Nru 20/2021, li jipprevedu proċess ta’
stabbilizzazzjoni tal-impjieg pubbliku, huma intiżi sabiex jipprevjenu l-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi, il-fatt huwa li, kif diġà ddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja, is-sempliċi obbligu li jiġi organizzati proċeduri ta’ selezzjoni, intiżi sabiex jimtlew b’mod definittiv il-pożizzjonijiet okkupati provviżorjament minn ħaddiema għal żmien determinat kif ukoll termini preċiżi għal dan l-għan, ma tippermettix li jiġi żgurat li tali proċeduri jiġu effettivament implimentati. Tali leġiżlazzjoni ma tidhirx adatta sabiex tipprevjeni l-użu abbużiv, mill-persuna li timpjega kkonċernata, ta’ relazzjonijiet ta’ impjieg għal żmien determinat suċċessivi u lanqas, kif inhu rilevanti f’din il-kawża, li tissanzjona debitament l-użu abbużiv ta’ tali relazzjonijiet ta’ impjieg u li tħassar il-konsegwenzi tal-ksur tad-dritt tal-Unjoni, peress li l-applikazzjoni tagħha ma jkollha ebda effett negattiv għal din il-persuna li timpjega (87).
136. Barra minn hekk, naqbel mal-opinjoni espressa mill-Kummissjoni, waqt is-seduta, li tgħid li l-proċeduri ta’ selezzjoni inkwistjoni jitqiesu mil-leġiżlatur pjuttost bħala miżura komplementari intiża sabiex tirrimedja sitwazzjoni ta’ abbuż eżistenti (88).
137. F’dan ir-rigward, fir-rigward tal-organizzazzjoni ta’ proċeduri ta’ selezzjoni bħala miżura ta’ sanzjoni konformi mal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas, bħal dik applikata mill-ġurisprudenza Spanjola jew prevista fl-Artikolu 2 tal-Liġi Nru 20/2021, nirrileva li l-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li, għalkemm l-organizzazzjoni ta’ proċeduri ta’ selezzjoni tipprovdi lill-ħaddiema li jkunu ġew impjegati b’mod abbużiv fil-kuntest ta’ kuntratti jew ta’ relazzjonijiet ta’ impjieg għal żmien determinat suċċessivi bl-opportunità li jippruvaw jaċċedu għall-istabbiltà tal-impjieg, peress li dawn jistgħu, fil-prinċipju, jipparteċipaw f’dawn il-proċeduri, tali ċirkustanza ma tistax teżenta lill-Istati Membri mill-osservanza tal-obbligu li jipprevedu miżura adegwata sabiex jiġi ssanzjonat kif xieraq l-użu abbużiv ta’ dawn il-kuntratti jew ta’ dawn ir-relazzjonijiet ta’ impjieg għal żmien determinat suċċessivi.
138. Fil-fatt, tali proċeduri, li l-eżitu tagħhom huwa barra minn hekk inċert, huma, b’mod ġenerali, miftuħa wkoll għall-kandidati li ma kinux vittmi ta’ tali abbuż. Il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk iddeċidiet li l-organizzazzjoni ta’
proċeduri ta’ selezzjoni, kif prevista mill-ġurisprudenza nazzjonali jew mill-Artikolu 2 tal-Liġi Nru 20/2021, mingħajr preġudizzju għall-verifika li għandha twettaq il-qorti tar-rinviju, ma tidhirx li hija ta’ natura li tissanzjona debitament l-użu abbużiv tal-kuntratti jew tar-relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat suċċessivi u, għaldaqstant, li tħassar il-konsegwenzi tal-ksur tad-dritt tal-Unjoni (89).
139. L-għoti, mil-leġiżlatur Spanjol, ta’ valur determinanti lill-esperjenza preċedenti u lill-ħin iddedikat mill-ħaddiema temporanji kkonċernati għat-twettiq tal-kompiti tagħhom huwa, ċertament, ta’ natura li jiggarantixxi stabbiltà tal-impjieg lill-vittmi ta’ użu abbużiv ta’ kuntratti ta’ impjieg għal żmien determinat. Madankollu, tali miżura ma tistax fiha nnifisha tkun biżżejjed f’każ li ksur tal-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas ikompli għal perijodu twil ta’ żmien (90). Lanqas ma tkun biżżejjed fil-każ li, għalkemm din il-miżura tiffaċilita l-aċċess għall-istabbiltà tal-impjiegi billi tirrikonoxxi valur deċiżiv lill-esperjenza preċedenti u l-ħin iddedikat minn ħaddiema temporanji, il-ħaddiem ikkonċernat ma jgħaddix mill-kompetizzjoni.
140. F’dan il-każ, mir-risposta tal-Komunità Awtonoma ta’ Madrid għal mistoqsija magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja waqt is-seduta għas-sottomissjonijiet orali, jirriżulta li TJ ipparteċipat f’waħda minn dawn il-proċeduri ta’
stabbilizzazzjoni tal-impjieg pubbliku u li fi tmiemha hija kisbet il-pożizzjoni ta’ uffiċjal li ilha tokkupa mill‑25 ta’ April 2025. Madankollu, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa jekk dan l-aċċess għall-istabbiltà tal-impjieg huwiex ta’ natura li jħassar il-konsegwenzi kollha tal-abbuż li hija kienet vittma tiegħu.
III. Konklużjoni
141. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi preliminari magħmula mit-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema, Spanja):
Il-klawżola 5 tal-Ftehim Qafas dwar xogħol għal żmien fiss [determinat], konkluż fit‑18 ta’ Marzu 1999, li jinsab fl-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE tat‑28 ta’ Ġunju 1999 dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u miċ-CEEP,
għandha tiġi interpretata fis-sens li:
ma tipprekludix ġurisprudenza nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li, sabiex tiggarantixxi prinċipji ta’ natura kostituzzjonali, jiġifieri l-prinċipji ta’ ugwaljanza, ta’ mertu, ta’ kapaċità u ta’
nondiskriminazzjoni, ma tirrikonoxxix l-istatus ta’ “ħaddiema kuntrattwali permanenti” tas-settur pubbliku għall-ħaddiema għal żmien indeterminat mhux permanenti, bil-kundizzjoni li l-ordinament ġuridiku intern jinkludi, f’dan is-settur, tal-inqas miżura effettiva oħra li tippermetti li jiġi evitat u, jekk ikun il-każ, li jiġi ssanzjonat l-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi.
Sabiex miżura ta’ sanzjoni tkun effettiva, dissważiva u proporzjonata biex tiggarantixxi l-effettività sħiħa tar-regoli adottati skont il-klawżola 5 ta’ dan il-Ftehim Qafas, hija għandha tipprevedi, minn naħa, sistema li tippermetti l-kumpens sħiħ tad-dannu mġarrab mill-ħaddiem minħabba l-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi, billi fil-kalkolu tal-ammont tal-kumpens tittieħed inkunsiderazzjoni l-gravità tal-ksur, inkluż it-tul tiegħu, u, min-naħa l-oħra, mekkaniżmu ta’ sanzjoni tal-amministrazzjoni pubblika responsabbli li jkun suffiċjentement konkret, prevedibbli u applikabbli, u li ma jistax ikun limitat għal sempliċi possibbiltà astratta jew purament teoretika.
Sabiex miżura ta’ sanzjoni li tipprevedi l-konverżjoni tal-kuntratti għal żmien determinat suċċessivi f’kuntratt jew f’relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indeterminat tkun tista’ titqies, fiha nnifisha, bħala miżura effettiva, dissważiva u proporzjonata, hija għandha sseħħ f’terminu raġonevoli sabiex tiġi ggarantita l-effettività sħiħa tar-regoli adottati b’applikazzjoni ta’ din il-klawżola 5.
Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa jekk, fid-dawl tal-kriterji mogħtija iktar ’il fuq, il-leġiżlazzjoni nazzjonali tinkludix miżuri effettivi, dissważivi u proporzjonati li jippermettu li jiġi ssanzjonat b’mod effettiv l-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi.
1      Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
i      L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondix għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.
2      Ftehim Qafas konkluż fit‑18 ta’ Marzu 1999 (iktar ’il quddiem il-“Ftehim Qafas”), li jinsab fl-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE tat‑28 ta’ Ġunju 1999 dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u miċ-CEEP (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 368).
3      Ara, b’mod partikolari, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑4 ta’ Lulju 2006, Adeneler et (C‑212/04, iktar ’il quddiem is-“sentenza Adeneler”, EU:C:2006:443, punt 63); tal‑15 ta’ April 2008, Impact (C‑268/06, iktar ’il quddiem is-“sentenza Impact”, EU:C:2008:223, punt 88), kif ukoll tat‑23 ta’ April 2009, Angelidaki et (C‑378/07 sa C‑380/07, iktar ’il quddiem is-“sentenza Angelidaki”, EU:C:2009:250, punt 73).
4      Il-punt 6 tal-kunsiderazzjonijiet ġenerali tal-Ftehim Qafas jistabbilixxi li l-kuntratti għal żmien indeterminat huma l-forma ġenerali ta’ relazzjonijiet ta’ impjieg u jikkontribwixxu għall-kwalità tal-ħajja tal-ħaddiema kkonċernati kif ukoll għat-titjib tal-prestazzjoni.
5      Ara s-sentenza tat‑22 ta’ Novembru 2005, Mangold (C‑144/04, EU:C:2005:709, punt 64).
6      Fil-mument li nkitbu dawn il-konklużjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet diġà tat 43 sentenza u digriet li kellhom bħala suġġett talbiet għal deċiżjoni preliminari bil-lingwa tal-kawża tkun l-Ispanjol, fosthom ħdax-il kawża li taw lok għal konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali.
7      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Adeneler; Angelidaki; tal‑10 ta’ Marzu 2011, Deutsche Lufthansa (C‑109/09, EU:C:2011:129); tad‑19 ta’ Marzu 2020, Sánchez Ruiz et (C‑103/18 u C‑429/18, iktar ’il quddiem is-“sentenza Sanchez Ruiz”, EU:C:2020:219); tal‑11 ta’ Frar 2021, M.V. et. (Kuntratti ta’ impjieg suċċessivi għal żmien determinat fis-settur pubbliku), (C‑760/18, EU:C: 2021:113); tat‑3 ta’ Ġunju 2021, Instituto Madrileño de Investigación y Desarrollo Rural, Agrario y Alimentario (C‑726/19, iktar ’il quddiem is-“sentenza Instituto Madrileño”, EU:C:2021:439); tal‑24 ta’ Ġunju 2021, Obras y Servicios Públicos et Acciona Agua (C‑550/19, EU:C:2021:514), kif ukoll tat‑13 ta’ Jannar 2022, MIUR u
Ufficio Scolastico Regionale per la Campania (C‑282/19, EU:C:2022:3).
8      Sentenza tat‑13 ta’ Marzu 2014, Márquez Samohano (C‑190/13, EU:C:2014:146).
9      Fl-istess sena, il-Kummissjoni Ewropea fetħet proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, skont l-Artikolu 258 TFUE, kontra r-Renju ta’ Spanja, minħabba traspożizzjoni skorretta tad-Direttiva 1999/70 (INFR(2014)4334). Din il-proċedura, li għadha għaddejja, turi, skont din l-istituzzjoni, il-kumplessità u l-portata tal-problema.
10      Sentenza tat‑22 ta’ Frar 2024 (C‑59/22, C‑110/22 u C‑159/22, iktar ’il quddiem is-“sentenza Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid”).
11      Sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2024 (C‑331/22 u C‑332/22, iktar ’il quddiem is-“sentenza DG de la Función Pública, Generalitat de Catalunya u
Departamento de Justicia”).
12      BOE Nru 255 tal‑24 ta’ Ottubru 2015, p. 100224.
13      BOE Nru 261 tal‑31 ta’ Ottubru 2015, p. 103105.
14      BOE Nru 161 tas‑7 ta’ Lulju 2021, p. 80375.
15      BOE Nru 312, tad‑29 ta’ Diċembru 2021, iktar ’il quddiem il-“Liġi 20/2021”.
16      BOE Nru 153 tat‑28 ta’ Ġunju 2017, p. 53787.
17      BOE Nru 161 tal‑4 ta’ Lulju 2018, p. 66621.
18      Mis-seduta għas-sottomissjonijiet orali jirriżulta li, għalkemm l-ewwel kuntratt li abbażi tiegħu TJ ġiet irreklutata mill-Komunità Awtonoma ta’ Madrid kien kuntratt bħala membru tal-persunal kuntrattwali, l-aħħar pożizzjoni li hija okkupat kienet tikkorrispondi għal pożizzjoni ta’ membru tal-persunal mhux permanenti intiża sabiex tiżgura li timtela pożizzjoni vakanti (plaza de interinidad por cobertura de vacante). F’dan ir-rigward, ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 80 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
19      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid (punt 127 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑7 ta’ Settembru 2006, Marrosu u Sardino (iktar ’il quddiem is-“sentenza Marrosu u Sardino”, EU:C:2006:517, punt 49), kif ukoll tas‑7 ta’ Marzu 2018, Santoro (C‑494/16, iktar ’il quddiem is-“sentenza Santoro”, EU:C:2018:166, punt 34).
20      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Adeneler (punt 62); tat‑3 ta’ Lulju 2014, Fiamingo et (C‑362/13, C‑363/13 u C‑407/13, iktar ’il quddiem is-“sentenza Fiamingo”, EU:C:2014:2044, punt 55); tas‑26 ta’ Novembru 2014, Mascolo et (C‑22/13, C‑61/13 sa C‑63/13 u C‑418/13, iktar ’il quddiem is-“sentenza Mascolo”, EU:C:2014:2401, punt 73); tal‑14 ta’ Settembru 2016, Pérez López (C‑16/15, EU:C:2016:679, punt 27), kif ukoll Sánchez Ruiz (punt 54).
21      Ara, b’mod partikolari, f’dan is-sens, is-sentenzi Adeneler (punt 63); tat‑13 ta’ Settembru 2007, Del Cerro Alonso (C‑307/05, EU:C:2007:509, punt 26 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll DG de la Función Pública, Generalitat de Catalunya u
Departamento de Justicia de la Generalitat de Catalunya (punti 44 u 45, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
22      Dwar dan il-prinċipju ġurisprudenzjali u l-oriġini tiegħu, ara l-punti 55 sa 64 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
23      It-tliet miżuri elenkati fil-klawżola 5(a) sa (ċ) tal-Ftehim Qafas jirrigwardaw, rispettivament, ir-raġunijiet oġġettivi li jiġġustifikaw it-tiġdid ta’ dawn il-kuntratti jew relazzjonijiet ta’ impjieg, iż-żmien massimu totali ta’ dawn il-kuntratti jew relazzjonijiet ta’ impjieg suċċessivi u n-numru ta’ tiġdid tagħhom. Ara, b’mod partikolari, Mascolo (punt 74 u l-ġurisprudenza ċċitata).
24      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Impact (punt 70 u l-ġurisprudenza ċċitata); Mascolo (punti 75 u 76); Santoro (punti 27 u 28), kif ukoll DG de la Función Pública, Generalitat de Catalunya u
Departamento de Justicia de la Generalitat de Catalunya (punti 46 u 48, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata). Enfasi miżjuda minni.
25      Ara l-punt 45 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
26      Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Poiares Maduro fil-kawża Marrosu u Sardino (C‑53/04, EU:C:2005:569, punti 29 u 30).
27      Ara, b’mod partikolari, f’dan is-sens, is-sentenzi Adeneler (punt 91); tas‑7 ta’ Settembru 2006, Vassallo (C‑180/04, iktar ’il quddiem is-“sentenza Vassallo”, EU:C:2006:518, punt 42), u Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid (punt 124). Nosserva li, fil-ġurisprudenza tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja tuża l-espressjoni “miżura ta’ sanzjoni” f’sens wiesa’, u b’hekk tirreferi kemm għan-natura punittiva (is-sanzjoni stricto sensu) kif ukoll kumpensatorja (it-tħassir tal-konsegwenzi tal-abbuż) tal-miżura li l-Istati Membri għandhom jipprevedu skont id-Direttiva 1999/70. F’dan ir-rigward, ara l-kunsiderazzjonijiet tiegħi fil-punti 61 u 62 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
28      Min-naħa l-oħra, tali rekwiżit ġie previst mil-leġiżlatur tal-Unjoni f’direttivi oħra fil-qasam tad-dritt soċjali. Ara, b’mod partikolari, l-Artikolu 15 tad-Direttiva tal-Kunsill 2000/43/KE tad‑29 ta’ Ġunju 2000 li timplimenta l-prinċipju tat-trattament ugwali bejn il-persuni irrespettivament mill-oriġini tar-razza jew l-etniċità (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 20, Vol. 1, p. 23): “[…] “[i]s-sanzjonijiet, li jistgħu jinkludu l-ħlas ta’ kumpens għall-vittma, iridu jkunu effettivi, pproporzjonati u diswassivi”. Ara wkoll l-Artikolu 20 tad-Direttiva 2014/67/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑15 ta’ Mejju 2014 dwar l-infurzar tad-Direttiva 96/71/KE dwar l-istazzjonament ta’ ħaddiema fil-qafas tal-prestazzjoni ta’ servizzi u li temenda r-Regolament (UE) Nru 1024/2012 dwar il-kooperazzjoni amministrattiva permezz tas-Sistema ta’ Informazzjoni tas-Suq Intern (“ir-Regolament tal-IMI”) (ĠU 2014, L 159, p. 1): “[…] Il-penali previsti għandhom ikunu effettivi, proporzjonati u dissważivi”.
29      Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Adeneler (punt 94); Marrosu u
Sardino (punt 51); Vassallo (punt 36); Sánchez Ruiz (punt 88), u Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid (punt 103).
30      Ara s-sentenza DG de la Función Pública, Generalitat de Catalunya u
Departamento de Justicia de la Generalitat de Catalunya (punt 71 u l-ġurisprudenza ċċitata).
31      Ara l-punt 55 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Enfasi miżjuda minni.
32      Ara s-sentenza Adeneler (punt 93 u l-ġurisprudenza ċċitata). Dan il-punt ġenerali tal-ġurisprudenza ġie rifless ulterjorment, fil-kuntest partikolari tal-klawżola 5(1) tal-Ftehim Qafas, bil-formulazzjoni, iktar preċiża, li tgħid li din id-dispożizzjoni tassenja lill-Istati Membri għan ġenerali, li jikkonsisti fil-prevenzjoni tal-abbużi, filwaqt li tħallilhom l-għażla tal-mezzi sabiex jilħqu dan l-għan, kif imfakkar fl-aħħar sentenza tal-punt 53 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
33      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Fiamingo (punt 62), u Mascolo (punt 78).
34      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Fiamingo (punt 64); Mascolo (punt 79), kif ukoll DG de la Función Pública, Generalitat de Catalunya u
Departamento de Justicia de la Generalitat de Catalunya (punt 69 u l-ġurisprudenza ċċitata).
35      Ara s-sentenzi Adeneler (punt 102); Vassallo (punt 38), kif ukoll Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid (punt 104). Enfasi miżjuda minni.
36      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Angelidaki (punti 160 sa 166).
37      Fil-fatt, għalkemm it-terminu sanzjoni għandu diversi tifsiriet fil-lingwa Franċiża, mill-verżjoni Ingliża ta’ dan il-punt tal-ġurisprudenza jirriżulta b’mod iktar ċar li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħmel distinzjoni bejn żewġ kundizzjonijiet differenti “in order duly to punish that abuse andnullify the consequences of the breach of EU law”, li jikkonferma li huma previsti kemm miżuri ta’ natura punittiva kif ukoll miżuri ta’ natura kumpensatorja. Dan huwa wkoll il-każ għall-verżjoni bil-lingwa Ġermaniża “um diesen Missbrauch angemessen zu ahnden und die Folgen des Verstoßes gegen das Unionsrecht zu beseitigen”; dik Litwana “siekiant tinkamai nubausti už šį piktnaudžiavimą ir pašalinti Sąjungos teisės pažeidimo pasekmes”; dik Pollakka “by zastosować odpowiednią sankcję i
usunąć konsekwencje naruszenia prawa Unii”, u dik Spanjola “con objeto de sancionar debidamente dicho abuso y eliminar las consecuencias de la infracción del Derecho de la Unión”. Enfasi miżjuda minni.
38      Fil-fatt, miżura intiża sabiex tissanzjona l-abbuż tista’ ma tkunx adatta għat-tħassir effettiv tal-konsegwenzi tiegħu, u viċi versa. Għalhekk huwa importanti li jiġu eżaminati l-miżuri nazzjonali kollha kemm huma.
39      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid (punt 80).
40      Kif fakkret diversi drabi l-Qorti tal-Ġustizzja, il-kunċett ta’ “relazzjonijiet ta’ impjieg għal żmien determinat suċċessivi” ma għandux jiġi interpretat b’mod restrittiv sabiex jiġi evitat li l-ħaddiema jiġu impjegati b’mod prekarju matul is-snin. Tabilħaqq, interpretazzjoni restrittiva tirriskja li teskludi numru kbir ta’ relazzjonijiet ta’ impjieg għal żmien determinat, fil-fatt, mill-benefiċċju tal-protezzjoni tal-ħaddiema mfittxija mid-Direttiva 1999/70 u mill-Ftehim Qafas, u b’hekk iċċaħħad l-għan imfittex minn parti kbira mis-sustanza tiegħu. Ara, f’dan is-sens, il-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 98 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
41      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Santoro (punt 54).
42      Ara s-sentenza DG de la Función Pública, Generalitat de Catalunya u
Departamento de Justicia de la Generalitat de Catalunya (punti 81 u 83, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
43      Ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑2 ta’ Awwissu 1993, Marshall (C‑271/91, EU:C:1993:335, punt 32).
44      Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 45 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
45      B’mod partikolari fil-każijiet fejn l-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi jkun dam għal perijodu ta’ 10, 20, jew anki 30 sena.
46      Ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑2 ta’ Awwissu 1993, Marshall (C‑271/91, EU:C:1993:335, punti 31 u 32).
47      Punt 50 ta’ dik is-sentenza.
48      Ara, b’mod partikolari, is-sentenza Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid (punt 128 u l-ġurisprudenza ċċitata).
49      B’mod partikolari, il-Kummissjoni rrilevat, waqt is-seduta għas-sottomissjonijiet orali, li dan huwa l-każ għas-settur privat, b’riferiment għat-terminu previst fl-Artikolu 15(5) tar-Regolamenti tal-Ħaddiema. F’dan ir-rigward, ara l-punt 12 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
50      Fir-rigward tal-proċeduri ta’ selezzjoni inkwistjoni, previsti bħala miżura intiża sabiex tippermetti lill-ħaddiem jaċċedi għall-istabbiltà tal-impjieg, ara l-punti 131 et seq. ta’ dawn il-konklużjonijiet.
51      F’dan ir-rigward, TJ tirreferi għall-Artikolu 10(2) u għall-Artikolu 61(4) tal-EBEP, fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-fatti tal-kawża prinċipali.
52      Ara l-punti 23 u 44 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
53      Ara s-sentenza Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid (punti 66 u 82 kif ukoll id-dispożittiv, punti 1 u 2).
54      Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 53 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
55      Ara l-punti 29 u 30 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Enfasi miżjuda minni.
56      Ara l-punti 50 sa 54 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
57      Enfasi miżjuda minni.
58      Dan premess, tqum il-kwistjoni dwar jekk l-osservanza ta’ dawn il-prinċipji għandhiex tiġi evalwata każ b’każ. Fil-fatt, mis-seduta jirriżulta li TJ kienet ġiet reklutata bħala parti minn proċedura ta’ selezzjoni regolatorja prevista mid-dritt Spanjol għar-reklutaġġ ta’ membri tal-persunal kuntrattwali li matulha l-prinċipji tal-ugwaljanza, tal-mertu u tal-kapaċità setgħu jiġu rrispettati, fatt li għandu jiġi evalwat mill-qorti tar-rinviju.
59      Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Adeneler (punt 105); Marrosu u
Sardino (punt 49); Santoro (punt 34); tas‑7 ta’ April 2022, Ministero della Giustizia et (Status tal-giudici di pace Taljani) (C‑236/20, EU:C:2022:263, punt 62), kif ukoll Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid (punt 127). Ara wkoll, il-punti 43 u 52 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
60      Skont il-Kummissjoni, il-kontradizzjoni apparenti indikata mill-qorti tar-rinviju f’dan il-każ tidher li tirriżulta mill-fatt li, filwaqt li l-qrati tar-rinviju b’ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet soċjali, li waħedhom jistgħu jirrikorru għall-kunċett ta’ “ħaddiema għal żmien indeterminat mhux permanenti”, qiesu dan il-kunċett bħala miżura insuffiċjenti (ara s-sentenza Sánchez Ruiz (punt 102), kif ukoll id-digriet tal‑11 ta’ Diċembru 2014, León Medialdea (C‑86/14, EU:C:2014:2447, punt 51), il-qrati tar-rinviju b’ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet amministrattivi jidhru li jqisu li dan il-kunċett kien jikkostitwixxi, tal-inqas, ċertu titjib fis-sitwazzjoni tal-ħaddiema suġġetti għal-liġi amministrattiva u fittxew modi kif jittrasponuh f’dak id-dritt (ara s-sentenzi tal‑14 ta’ Settembru 2016, Martínez Andrés u Castrejana López (C‑184/15 u C‑197/15, EU:C: 2016:680) u Instituto Madrileño (punti 72 u 73)).
61      Ara l-punt 30 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata fil-punti 85, 90 u 96 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Ara wkoll is-sentenza Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid (punt 78).
62      B’mod partikolari, għandu jitfakkar li fil-kawżi magħquda li taw lok għas-sentenza Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid (punt 77), ebda eżami ta’ selezzjoni ma kien ġie organizzat sa mill-bidu tar-relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indeterminat mhux permanenti. Fil-Kawża C‑59/22, din is-sitwazzjoni kienet ilha għaddejja 27 sena, u fil-Kawża C‑110/22, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali kien marbut mal-amministrazzjoni kkonċernata b’kuntratt għal żmien indeterminat mhux permanenti għal 20 sena.
63      Punti 52 sa 54, 65, 66, 73 u 91 ta’ din is-sentenza.
64      Ara l-punt 50 u l-ġurisprudenza ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 20 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
65      Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Sánchez Ruiz (punt 61);Instituto Madrileño (punt 35), u Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid (punt 78).
66      Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Adeneler (punt 85); Sánchez Ruiz (punti 62 u 63); Instituto Madrileño (punti 36 u 37), kif ukoll Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid (punti 79 u 80).
67      Ara, b’mod partikolari, is-sentenza Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid (punti 90 u 92, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
68      Punti 105 sa 107 ta’ din is-sentenza.
69      Punti 79, 80 u 84 ta’ din is-sentenza.
70      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal‑21 ta’ Novembru 2018, de Diego Porras (C‑619/17, EU:C:2018:936, punti 94 u 95), kif ukoll Instituto Madrileño (punti 74 u 75).
71      Punt 81 ta’ dik is-sentenza.
72      Ara s-sentenzi Consejería de Presidencia, Justicia e Interior de la Comunidad de Madrid (punt 108). Ara, ukoll, is-sentenza
DG de la Función Pública, Generalitat de Catalunya u
Departamento de Justicia de la Generalitat de Catalunya (punti 80 u 81).
73      Ara l-punti 59 sa 80 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
74      Waqt is-seduta, ġie rrilevat li dan il-kumpens jikkorrispondi għal dak previst mir-Regolamenti tal-Ħaddiema f’każ ta’ terminazzjoni tal-kuntratt għal raġunijiet oġġettivi. Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal‑21 ta’ Novembru 2018, de Diego Porras (C‑619/17, EU:C:2018:936, punt 17).
75      Ara s-sentenza DG de la Función Pública, Generalitat de Catalunya u
Departamento de Justicia de la Generalitat de Catalunya (punt 81).
76      Ara t-tielet subparagrafu tal-Artikolu 2(6) tal-Liġi 20/2021 iċċitat fil-punt 20 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
77      Ara l-punt 73 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
78      Punt 112 ta’ dik is-sentenza.
79      Punt 52 ta’ dik is-sentenza.
80      Għall-finijiet ta’ ċarezza, ninnota li l-Artikolu 10 tal-EBEP, li l-formulazzjoni tiegħu lanqas ma hija riprodotta fit-talba għal deċiżjoni preliminari, jikkonċerna, sakemm ma iniex sejjer żball, lill-membri tal-persunal mhux permanenti (funcionarios interinos) u mhux lill-membri tal-persunal kuntrattwali (personal laboral), imsemmija min-naħa tagħhom fl-Artikolu 11 tal-EBEP. Għalhekk tqum il-kwistjoni dwar jekk din is-sistema ta’ responsabbiltajiet għall-membri tal-persunal mhux permanenti, kif esposta mill-qorti tar-rinviju fil-kuntest tal-Artikolu 10 tal-EBEP, tapplikax ukoll għall-membri tal-persunal kuntrattwali, bħal TJ, fil-kuntest tal-Artikolu 11 tal-EBEP, fatt li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju. Fi kwalunkwe każ, jidhirli li huwa importanti li jiġi rrilevat li l-Komunità Awtonoma ta’ Madrid iċċarat, bi tweġiba għal mistoqsija tal-Qorti tal-Ġustizzja, li, fil-mument meta TJ ressqet it-talba tagħha għal dikjarazzjoni quddiem il-qorti tal-ewwel istanza, hija kienet tokkupa pożizzjoni ta’ membru tal-persunal mhux permanenti intiża sabiex tiżgura li timtela pożizzjoni vakanti (plaza de interinidad por cobertura de vacante). Ara, f’dan ir-rigward, in-nota ta’ qiegħ il-paġna 18 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
81      Skont il-Gvern Spanjol, l-Artikolu 95(2)(d) tal-EBEP jikklassifika bħala “nuqqas dixxiplinari serju ħafna” “l-adozzjoni ta’ ftehim manifestament illegali li jikkawża dannu serju lill-amministrazzjoni jew liċ-ċittadini”.
82      B’mod partikolari, skont il-Gvern Spanjol, l-Artikolu 7(1)(h) tar-Real Decreto 33/1986 por el que se aprueba el Reglamento de Régimen Disciplinario de los Funcionarios de la Administración del Estado (id-Digriet Irjali 33/1986 li japprova r-regolament dwar is-sistema dixxiplinari għall-uffiċjali tal-amministrazzjoni tal-Istat), tal‑10 ta’ Jannar 1986 (BOE Nru 15, tas‑17 ta’ Jannar 2017, p. 2377), jikkwalifika bħala “nuqqas serju” “[l]-ħruġ ta’ rapporti u l-adozzjoni ta’ ftehim manifestament illegali meta jikkawżaw dannu lill-amministrazzjoni jew liċ-ċittadini u ma jikkostitwixxux ksur serju ħafna”.
83      Mill-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Artikolu 7(2) tat-texto refundido de la Ley sobre Infracciones y Sanciones en el Orden Social (it-test irriformulat tal-Liġi dwar il-ksur u s-sanzjonijiet f’materji soċjali), approvat bir-Real Decreto Legislativo 5/2000 (id-Digriet Irjali Leġiżlattiv Nru 5/2000),
tal‑4 ta’ Awwissu 2000 (BOE Nru 189, tat‑8 ta’ Awwissu 2000, p. 15060)
jikklassifika r-reati serji bħala “il-ksur tal-leġiżlazzjoni dwar il-modalitajiet kuntrattwali, il-kuntratti għal żmien determinat u temporanji, permezz tal-użu tagħhom b’evażjoni tal-liġi jew fir-rigward ta’ persuni, ta’ għanijiet, ta’ sitwazzjonijiet u ta’ limiti ratione temporis minbarra dawk previsti b’mod legali, regolamentari jew permezz ta’ ftehim kollettiv meta dawn il-punti jistgħu jiġu ddeterminati min-negozjar kollettiv. Għal dan l-għan, għandu jitqies li hemm ksur għal kull ħaddiem ikkonċernat.”
84      Dawn iċ-ċifri ġew ikkomunikati mill-Gvern Spanjol waqt is-seduta bi tweġiba għal mistoqsija tal-Qorti tal-Ġustizzja.
85      Punt 121 ta’ dik is-sentenza.
86      Ara l-punt 20 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
87      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Sánchez Ruiz (punt 97).
88      F’dan ir-rigward, mir-risposta tal-Gvern Spanjol għal mistoqsija magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja waqt is-seduta għas-sottomissjonijiet orali jirriżulta li tliet proċeduri ta’ stabbilizzazzjoni straordinarji diġà ġew implementati. Skont dan il-gvern, fil-kuntest tal-aħħar proċedura ta’ stabbilizzazzjoni prevista mil-Liġi 20/2021, ġew identifikati 544,151 pożizzjoni temporanja li għandhom jiġu stabbilizzati, li minnhom 365,714 diġà ġew stabbilizzati.
89      Ara s-sentenza DG de la Función Pública, Generalitat de Catalunya u
Departamento de Justicia de la Generalitat de Catalunya (punti 77).
90      Ara l-punt 77 ta’ dawn il-konklużjonijiet.