WYROK TRYBUNAŁUz dnia 30 kwietnia 1996 r. (*)W sprawie C‑194/94mającej
za przedmiot skierowany do Trybunału, na podstawie art. 177
traktatu WE, przez tribunal de commerce de Liège (Belgia) wniosek
o wydanie, w ramach zawisłego przed tym sądem sporu międzyCIA Security International SAaSignalson SAorazSecuritel SPRL_orzeczenia
w trybie prejudycjalnym w przedmiocie wykładni art. 30
traktatu WE oraz dyrektywy Rady 83/189/EWG z dnia
28 marca 1983 r. ustanawiającej procedurę udzielania
informacji w dziedzinie norm i uregulowań technicznych (Dz.U.
L 109, str. 8), zmienionej dyrektywą Rady 88/182/EWG
z dnia 22 marca 1988 r. (Dz.U. L 81, str. 75)_TRYBUNAŁ_w
składzie: G. C. Rodríguez Iglesias, prezes, C. N. Kakouris, D.A.O.
Edward, i J.‑P. Puissochet, prezesi izb, G. F. Mancini,
J. C. Moitinho de Almeida, P. J. G. Kapteyn, C.
Gulmann (sprawozdawca), J. L. Murray, H. Ragnemalm
i L. Sevón, sędziowie_rzecznik generalny: M. B. Elmer_sekretarz: Louterman‑Hubeau, główny administrator_rozważywszy uwagi na piśmie przedstawione:–        w
imieniu CIA Security International SA przez C. van Ruttena, adwokata
w Liège_–        w imieniu Signalson SA przez V.‑V. Dehina, adwokata w Liège_–        w imieniu Securitel SPRL przez J.‑L. Brandenberga, adwokata w Liège_–        w
imieniu rządu belgijskiego przez J. Devaddera, dyrektora
w ministerstwie spraw zagranicznych, działającego
w charakterze pełnomocnika_–        w
imieniu rządu niemieckiego przez E. Rödera, Ministerialrat
w federalnym ministerstwie gospodarki, działającego
w charakterze pełnomocnika_–        w
imieniu rządu niderlandzkiego przez A. Bosa, radcę prawnego,
działającego w charakterze pełnomocnika_–        w
imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez S. Bravinera
z Treasury Solicitor’s Department oraz przez E. Sharpston,
barrister, działających w charakterze pełnomocników_–        w
imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez R. Wainwrighta, conseiller
juridique principal, oraz J.‑F. Pasquiera, urzędnika krajowego
oddelegowanego do służby prawnej, w charakterze pełnomocników_uwzględniając sprawozdanie na rozprawę_zapoznawszy
się z uwagami przedstawionymi podczas rozprawy w dniu
5 lipca 1995 r. przez: CIA Security International SA,
reprezentowaną przez C. van Ruttena, Signalson SA, reprezentowaną przez
V.‑V. Dehina, rząd belgijski, reprezentowany przez D. Jacob, conseiller
adjoint w ministerstwie spraw wewnętrznych, działającą
w charakterze pełnomocnika, rząd niderlandzki, reprezentowany przez
J. S. van den Oosterkampa, zastępcę radcy prawnego, rząd Zjednoczonego
Królestwa, reprezentowany przez S. Bravinera i E. Sharpston, oraz
Komisję Wspólnot Europejskich, reprezentowaną przez R. Wainwrighta
i J.‑F. Pasquiera_po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 24 października 1995 r._wydaje następującyWyrok1        Postanowieniem
z dnia 20 czerwca 1994 r., które wpłynęło do Trybunału
w dniu 4 lipca 1994 r., tribunal de commerce de Liège, na
podstawie artykułu 177 traktatu WE, skierował do Trybunału sześć
pytań prejudycjalnych w sprawie wykładni art. 30 traktatu oraz
dyrektywy Rady 83/189/EWG z dnia 28 marca 1983 r.
ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm
i przepisów technicznych (Dz.U. L 109, str. 8, zwanej
dalej „dyrektywą 83/189”), zmienionej dyrektywą Rady 88/182/EWG
z dnia 22 marca 1988 r. (Dz.U. L 81, str. 75).2        Pytania
te zostały przedstawione w toku postępowań między spółką CIA
Security International (zwaną dalej „CIA Security”) a spółkami
Signalson (zwaną dalej „Signalson”) i Securitel (zwaną dalej
„Securitel”), przy czym te trzy spółki są agencjami ochrony
w rozumieniu belgijskiej ustawy z dnia 10 kwietnia
1990 r. o agencjach ochrony oraz o wewnętrznych służbach
ochrony (zwanej dalej „ustawą o ochronie”).3        Zgodnie
z art. 1 ust. 3 tej ustawy, „[z]a agencję ochrony
w rozumieniu niniejszej ustawy uznaje się każdą osobę fizyczną lub
prawną wykonującą działalność polegającą na świadczeniu osobom trzecim,
w sposób stały lub okazjonalny, usług projektowania, instalowania
i konserwacji systemów i central alarmowych”.4        Zgodnie
z art. 1 ust. 4 ustawy o ochronie „[s]ystemy
i centrale alarmowe, o których mowa w niniejszym
artykule, są przeznaczone do zapobiegania lub rejestracji przestępstw
przeciwko osobom lub mieniu”.5        Artykuł
4 tej ustawy stanowi, że „[n]ie można prowadzić agencję ochrony bez
uprzedniego uzyskania zezwolenia ministra spraw wewnętrznych. Zezwolenie
jest przyznawane tylko wtedy, gdy przedsiębiorstwo spełnia wymogi
niniejszej ustawy oraz warunki związane ze środkami finansowymi
i wyposażeniem technicznym, ustanowione przez króla […]”.6        Artykuł
12 ustawy o ochronie stanowi, że „[s]ystemy i centrale
alarmowe, o których mowa w art. 1 ust. 4, oraz ich
części składowe mogą być sprzedawane lub udostępniane w jakikolwiek
inny sposób użytkownikom jedynie po uprzednim zatwierdzeniu zgodnie
z procedurą ustanowioną przez króla […]”.7        Procedura
ta została ustanowiona na mocy dekretu królewskiego z dnia
14 maja 1991 r. określającego procedurę zatwierdzania systemów
i central alarmowych, o których mowa w ustawie
z dnia 10 kwietnia 1990 r. o agencjach ochrony oraz
o wewnętrznych służbach ochrony (zwanego dalej „dekretem
z 1991 r.”).8        Artykuł
2 ust.1 tego dekretu przewiduje, że „[ż]aden producent, importer,
hurtownik ani jakakolwiek inna osoba fizyczna lub prawna nie może
w Belgii wprowadzać do obrotu lub udostępniać nowego sprzętu
w jakikolwiek inny sposób użytkownikom, jeśli nie został on
wcześniej zatwierdzony przez ustanowioną w tym celu komisję, zwaną
dalej »komisją ds. sprzętu«”.9        Z
art. 4–7 dekretu z 1991 r. wynika, że ewentualne
zatwierdzenie sprzętu jest poprzedzone jego badaniem i testami.10      Zgodnie
z art. 5 badanie polega na identyfikacji sprzętu, sprawdzeniu
obwodów elektronicznych poprzez porównanie z dokumentacją
dostarczoną przez producenta i zbadaniu wymaganych funkcji. Próby
wykonywane na sprzęcie, przewidziane w art. 6 dekretu
z 1991 r., dotyczą zgodności funkcjonalnej, aspektów
mechanicznych, niezawodności funkcjonowania mechanicznego lub
elektronicznego, braku podatności na fałszywe alarmy, odporności na
fałszowanie oraz próby unieszkodliwienia sprzętu. W tym celu sprzęt
jest poddawany testom określonym w załącznikach 3 i 4 do tego
dekretu.11      Artykuł
8 dekretu z 1991 r. stanowi, że „[j]eśli wnioskodawca wykaże
za pomocą niezbędnych dokumentów, że jego sprzęt został już poddany
testom co najmniej równoważnym z tymi, które są opisane
w art. 7, w laboratorium innego państwa członkowskiego
EWG, autoryzowanym zgodnie z normami EWG i że został on tam
zatwierdzony nie wcześniej niż trzy lata przed datą złożenia aktualnego
wniosku, podmiot, o którym mowa w art. 4 ust. 1,
wykonuje na sprzęcie jedynie te testy, które nie zostały jeszcze
przeprowadzone w innym państwie członkowskim EWG”.12      Oprócz
tego z akt sprawy wynika, że dekret z 1991 r. nie został
notyfikowany Komisji zgodnie z procedurą udzielania informacji
w dziedzinie przepisów technicznych, ustanowioną dyrektywą 83/189
i że zgodnie z uzasadnioną opinią wydaną przez Komisję na mocy
art. 169 traktatu EWG rząd belgijski w lutym 1993 r.
notyfikował nowy projekt dekretu królewskiego ustanawiającego procedurę
zatwierdzania systemów i central alarmowych. Projekt ten, przyjęty
w dniu 31 marca 1994 r., jest w swej treści
identyczny z dekretem z 1991 r., który uchylił, przy czym
art. 8 dekretu z 1991 r. został zmieniony zgodnie
z sugestiami przekazanymi przez Komisję.13      Trzy
spółki skarżące w postępowaniach przed sądem krajowym są
konkurentami, gdyż ich działalność handlowa polega na produkcji
i sprzedaży systemów i central alarmowych.14      W
dniu 21 stycznia 1994 r. CIA Security wniosła pozew do
tribunal de commerce de Liège, domagając się nakazania spółkom Signalson
i Securitel zaniechania nieuczciwych praktyk rozpoczętych
w styczniu 1994 r. Podstawą jej pozwu były art. 93
i 95 belgijskiej ustawy z dnia 14 lipca 1991 r.
o praktykach handlowych, które zakazują działań sprzecznych
z uczciwymi praktykami w dziedzinie handlu. CIA Security
zarzuca spółkom Signalson i Securitel zniesławienie polegające na
twierdzeniu, iż system antywłamaniowy, który sprzedaje – system
Andromeda – nie spełnia wymogów ustawodawstwa belgijskiego
w dziedzinie systemów bezpieczeństwa.15      Spółki
Signalson i Securitel wniosły powództwa wzajemne, wnosząc
o zakazanie spółce CIA Security dalszego wykonywania działalności,
ponieważ nie ma ona zezwolenia na prowadzenie agencji ochrony
i sprzedaje niezatwierdzone systemy alarmowe.16      Tribunal
de commerce de Liège w postanowieniu odsyłającym uznał, że nawet
jeśli celem powództwa głównego i wzajemnego jest nałożenie sankcji
za nieuczciwe praktyki zakazane ustawą o praktykach handlowych, to
jednak praktyki te muszą zostać ocenione w świetle przepisów ustawy
o ochronie i dekretu z 1991 r.17      Sąd
krajowy następnie stwierdził, po pierwsze, że jeśli CIA Security
naruszyła ustawę o ochronie i dekret z 1991 r., to
jej powództwa mogą zostać uznane za niedopuszczalne z powodu braku
legitymacji i interesu prawnego, a po drugie, że jeśli ustawa
o ochronie i dekret z 1991 r. są niezgodne
z prawem wspólnotowym, to spółki Signalson i Securitel nie
będą mogły oprzeć wzajemnego powództwa negatoryjnego na naruszeniu tych
przepisów.18      Wątpiąc
w zgodność wspomnianych belgijskich przepisów z art. 30
traktatu i stwierdziwszy, że przepisy te nie zostały przed ich
wydaniem notyfikowane Komisji zgodnie z dyrektywą 83/189, tribunal
de commerce de Liège postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się
do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:„1)      Czy
ustawa z dnia 10 kwietnia 1990 r. o agencjach
ochrony oraz o wewnętrznych służbach ochrony,
a w szczególności jej art. 4 i 12, wprowadza
ograniczenia ilościowe w przywozie lub zawiera środki o skutku
równoważnym, zakazane w art. 30 traktatu EWG?2)      Czy
dekret królewski z dnia 14 maja 1991 r. określający
procedurę zatwierdzania systemów i central alarmowych,
o których mowa w ustawie z dnia 10 kwietnia
1990 r., a w szczególności jego art. 2 i 8,
jest zgodny z art. 30 traktatu, który zakazuje ograniczeń
ilościowych w przywozie oraz wszelkich środków o skutku
równoważnym?3)      Czy
ww. ustawa z dnia 10 kwietnia 1990 r.,
a w szczególności jej art. 4 i 12, zawiera przepisy
techniczne, które należy wcześniej notyfikować Komisji zgodnie
z art.8 dyrektywy 83/189/EWG?4)      Czy
dekret królewski z dnia 14 maja 1991 r.,
a w szczególności jego art. 2 i 8, zawiera przepisy
techniczne, które powinny być uprzednio notyfikowane Komisji zgodnie
z art. 8 dyrektywy 83/189/EWG?5)      Czy
przepisy dyrektywy Rady 83/189/EWG ustanawiającej procedurę udzielania
informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych,
w szczególności jej art. 8 i 9, są na tyle bezwarunkowe
i dostatecznie precyzyjne, by jednostki mogły się na nie powołać
w postępowaniu przed sądem krajowym?6)      Czy
prawo wspólnotowe i ochrona należna jednostce w zastosowaniu
tego prawa nakazuje sądowi krajowemu odmówić zastosowania krajowego
przepisu technicznego, który nie został zgodnie z obowiązkiem
przewidzianym w art. 8 dyrektywy Rady 83/189/EWG notyfikowany
Komisji przez państwo członkowskie, które przepis ten wydało?”. Uwagi wstępne19      Tytułem
wstępu należy odnotować, iż według rządu belgijskiego oraz spółek
Signalson i Securitel wszelkie kwestie dotyczące zgodności dekretu
z 1991 r. z prawem wspólnotowym stały się
bezprzedmiotowe, jako że sąd krajowy powinien – w tym trybie
postępowania, które prowadzi – stosować prawo obowiązujące w chwili
orzekania oraz że po wniesieniu powództwa dekret z 1991 r.
został zastąpiony przez dekret królewski z dnia 31 marca
1994 r., który jest, również według Komisji, zgodny z prawem
wspólnotowym.20      Taki
punkt widzenia nie jest słuszny. Z orzecznictwa Trybunału wynika,
iż do sądu krajowego należy ocena znaczenia przepisów krajowych oraz
sposobu, w jaki mają być stosowane (zob. w szczególności wyrok
z dnia 7 grudnia 1995 r. w sprawie C‑45/94
Ayuntamiento de Ceuta, Rec. str. I‑4385, pkt 26). Ponieważ sąd
krajowy może najlepiej – z uwzględnieniem konkretnych okoliczności
sprawy – ocenić konieczność uzyskania orzeczenia w trybie
prejudycjalnym dla możliwości rozstrzygnięcia przez niego danej sprawy,
pytań prejudycjalnych nie można uznać za bezprzedmiotowe z powodu
zastąpienia dekretu z 1991 r. dekretem królewskim z dnia
31 marca 1994 r.21      W
związku z powyższym należy w pierwszej kolejności
odpowiedzieć na trzecie, czwarte, piąte i szóste pytanie
prejudycjalne. Pytanie trzecie i czwarte22      W
pytaniu trzecim i czwartym sąd krajowy zmierza w istocie do
ustalenia, czy takie przepisy jak art. 4 i 12 ustawy
o ochronie oraz dekret z 1991 r. stanowią przepisy
techniczne, które należy wcześniej notyfikować Komisji zgodnie
z art. 8 dyrektywy 83/189/EWG.23      Pojęcie
„przepisu technicznego” jest zdefiniowane w art. 1 pkt 5
dyrektywy 83/189, jako „specyfikacje techniczne, włącznie
z odpowiednimi przepisami administracyjnymi, których przestrzeganie
jest obowiązkowe, de iure lub de facto, w przypadku wprowadzenia
do obrotu lub stosowania w państwie członkowskim lub
w znacznej części tego państwa, z wyjątkiem tych, które
zostały ustalone przez władze lokalne” [tłumaczenie nieoficjalne].
Zgodnie z pkt 1 tego artykułu przez „»specyfikacje techniczne«
rozumie się specyfikacje zawarte w dokumencie, który określa
wymagane cechy produktu, takie jak poziom jakości lub wydajności,
bezpieczeństwo, wymiary, włącznie z wymaganiami mającymi
zastosowanie do produktu w zakresie terminologii, symboli, badań
i metod badania, opakowania, oznakowania i etykietowania […]”
[tłumaczenie nieoficjalne].24      Należy
najpierw zbadać, czy przepis tego rodzaju jak art. 4 ustawy
o ochronie stanowi przepis techniczny w rozumieniu dyrektywy
83/189.25      Odpowiedź
na to pytanie powinna być negatywna, jako że przepisy techniczne są
w rozumieniu dyrektywy 83/189 specyfikacjami określającymi cechy
produktów, natomiast art. 4 ogranicza się do określenia warunków
niezbędnych do założenia agencji ochrony.26      Odnosząc
się do przepisów dekretu z 1991 r., należy przypomnieć, że
zawiera on szczegółowe zasady określające w szczególności warunki
dotyczące testów jakościowych i prawidłowego funkcjonowania, jakie
muszą zostać spełnione, aby system lub centrala alarmowa zostały
zatwierdzone i mogły być wprowadzane do obrotu w Belgii.
Przepisy te są więc przepisami technicznymi w rozumieniu dyrektywy
83/189.27      Jeśli
chodzi o art. 12 ustawy o ochronie, należy przypomnieć,
że przewiduje on, iż wymienione produkty mogą być wprowadzone do obrotu
jedynie po uprzednim zatwierdzeniu zgodnie z procedurą ustanowioną
przez króla, która została wprowadzona dekretem z 1991 r.28      Według
Komisji i CIA Security art. 12 ustawy stanowi przepis
techniczny w rozumieniu dyrektywy, podczas gdy Signalson, rząd
Zjednoczonego Królestwa i rząd belgijski w uwagach pisemnych
dowodzą, że artykuł ten jest tylko przepisem ramowym, niezawierającym
żadnego przepisu technicznego w rozumieniu dyrektywy 83/189.29      Należy
tu stwierdzić, że przepis uznaje się za przepis techniczny
w rozumieniu dyrektywy 83/189, jeżeli wywołuje on samodzielnie
skutki prawne. Jeśli na mocy prawa krajowego przepis stanowi jedynie
podstawę wydania przepisów administracyjnych zawierających normy mające
dla zainteresowanych wiążące skutki, z tym że sam nie wywołuje
żadnego skutku prawnego wobec jednostek, to przepis ten nie jest
przepisem technicznym w rozumieniu dyrektywy (zob. wyrok
z dnia 1 czerwca 1994 r. w sprawie C‑317/92 Komisja
przeciwko Niemcom, Rec. str. I‑2039, pkt 26). W tym
kontekście należy przypomnieć, iż zgodnie z art. 8 ust. 1
akapit pierwszy dyrektywy 83/189 państwa członkowskie jednocześnie
z projektem przepisu technicznego powinny przekazywać informację
o podstawie jego wydania, jeżeli jej znajomość jest niezbędna do
oceny znaczenia projektu.30      Jednakże
przepis należy uznać za przepis techniczny w rozumieniu dyrektywy
83/189, jeżeli – jak wskazał rząd belgijski podczas rozprawy – wymaga on
od zainteresowanych przedsiębiorstw złożenia wniosku o uprzednie
zatwierdzenie ich sprzętu, nawet jeśli odpowiednie przepisy
administracyjne nie zostały wydane.31      Na
pytanie trzecie i czwarte należy zatem udzielić odpowiedzi, że
przepis tego rodzaju jak art. 4 ustawy o ochronie nie stanowi
przepisu technicznego w rozumieniu dyrektywy 83/189, natomiast
przepisy tego rodzaju jak zawarte w dekrecie królewskim
z 1991 r. stanowią przepisy techniczne, a kwalifikacja
przepisu tego rodzaju jak art. 12 ustawy o ochronie zależy od
skutków prawnych, jakie wywołuje on według prawa krajowego. Pytanie piąte i szóste32      W
pytaniu piątym i szóstym sąd krajowy zmierza w istocie do
ustalenia, czy przepisy dyrektywy 83/189, w szczególności jej
art. 8 i 9, są na tyle bezwarunkowe i dostatecznie
precyzyjne, by jednostki mogły się na nie powołać w postępowaniu
przed sądem krajowym, na którym ciąży obowiązek odmowy zastosowania
krajowego przepisu technicznego, który nie został notyfikowany zgodnie
z dyrektywą.33      Artykuł 8 ust. 1 i 2 dyrektywy stanowi:„1.      Państwa
członkowskie niezwłocznie przekazują Komisji wszelkie projekty
przepisów technicznych, z wyjątkiem tych, które w pełni
stanowią transpozycję normy międzynarodowej lub europejskiej,
w którym to przypadku wystarczająca będzie informacja dotycząca
odpowiedniej normy; przekazują Komisji także zwięzłą informację
o powodach, które czynią przyjęcie przepisów technicznych
koniecznym, chyba że powody te zostały już wyraźnie ujęte
w projekcie. W razie potrzeby państwa członkowskie
równocześnie przekazują tekst podstawowych przepisów ustawowych
i wykonawczych, których zasadniczo i bezpośrednio dotyczą
normy, jeżeli znajomość takiego tekstu jest niezbędna do oceny zakresu
projektu przepisów technicznych.Komisja
niezwłocznie informuje pozostałe państwa członkowskie
o przekazanym jej projekcie; może także przedłożyć ten projekt,
w celu uzyskania opinii, do komitetu określonego w art. 5
oraz w razie potrzeby do komitetu odpowiedzialnego za daną
dziedzinę.2.      Komisja
i państwa członkowskie mogą skierować do państwa członkowskiego,
które przekazało projekt przepisów technicznych uwagi, które to państwo
członkowskie uwzględni w miarę możliwości w dalszych pracach
nad projektem przepisów technicznych” [tłumaczenie nieoficjalne].34      Zgodnie z art. 9 dyrektywy:„1.      Z
zastrzeżeniem ust. 2 i 2a państwa członkowskie odraczają
przyjęcie projektu przepisów technicznych o sześć miesięcy, licząc
od daty notyfikacji określonej w art. 8 ust. 1, jeśli
Komisja lub inne państwo członkowskie przekaże w terminie trzech
miesięcy od tej daty szczegółową opinię, zgodnie z którą zamierzony
przepis musi zostać zmieniony w celu usunięcia lub ograniczenia
barier w swobodnym przepływie towarów, które przepis ten mógłby
ustanowić. Zainteresowane państwo członkowskie sporządza
w następstwie takich szczegółowych opinii sprawozdanie dla Komisji
w przedmiocie proponowanych dalszych kroków. Komisja odnosi się do
tego stanowiska.2.      Termin
określony w ust. 1 wynosi dwanaście miesięcy, jeśli Komisja
w ciągu trzech miesięcy, licząc od daty notyfikacji określonej
w art. 8 ust. 1, powiadomi o swym zamiarze
przedstawienia projektu lub przyjęcia dyrektywy dotyczącej danej
kwestii.2a.
Jeśli Komisja stwierdzi, że
notyfikacja określona w art. 8 ust. 1 dotyczy dziedziny
objętej propozycją dyrektywy lub rozporządzenia przedłożonej Radzie,
powiadamia o tym fakcie zainteresowane państwa członkowskie
w ciągu trzech miesięcy, licząc od daty zawiadomienia.Państwa
członkowskie powstrzymują się od przyjęcia przepisów technicznych
w dziedzinie, której dotyczy propozycja dyrektywy lub
rozporządzenia przedłożona Radzie przez Komisję przed dokonaniem
notyfikacji określonej w art. 8 ust. 1, przez dwanaście
miesięcy od daty przedstawienia tej propozycji.Ustępów 1, 2 i 2a niniejszego artykułu nie można stosować łącznie.3.      Ustępy
1, 2 i 2a nie mają zastosowania, jeśli z pilnych przyczyn
dotyczących ochrony zdrowia ludzi lub zwierząt, ochrony roślin lub
bezpieczeństwa publicznego państwo członkowskie jest zobowiązane
przygotować przepisy techniczne w bardzo krótkim okresie, aby
natychmiast je przyjąć i wdrożyć, przy czym brak jest możliwości
jakichkolwiek konsultacji. Państwo członkowskie przedstawia
w notyfikacji określonej w art. 8 przyczyny, które
wskazują na pilność podejmowanych kroków. Komisja podejmuje stosowne
działania w przypadku nadużycia tej procedury” [tłumaczenie
nieoficjalne].35      Artykuł
10 dyrektywy stanowi, że „[a]rtykuły 8 i 9 nie mają zastosowania,
jeśli państwa członkowskie wypełniają swoje zobowiązania wynikające ze
wspólnotowych dyrektyw i rozporządzeń; dotyczy to również
zobowiązań wynikających z międzynarodowej umowy, które mają na celu
przyjęcie jednolitych specyfikacji technicznych we Wspólnocie”.36      Należy
przypomnieć, że w 1986 r. w komunikacie 86/C 245/05
(Dz.U. 1986, C 245, str. 4) Komisja określiła swoje stanowisko
w sprawie zagadnienia poruszonego przez tribunal de commerce de
Liège w jego dwóch ostatnich pytaniach. W komunikacie tym
stwierdziła, po pierwsze, że dyrektywa przyznaje zarówno jej, jak
i państwom członkowskim ważną rolę w zapobieganiu tworzeniu
nowych przeszkód technicznych w wymianie handlowej, oraz, po
drugie, że zobowiązania państw członkowskich wynikające z dyrektywy
są jasne i jednoznaczne, ponieważ:–        państwa
członkowskie muszą notyfikować wszelkie projekty przepisów technicznych
objętych zakresem dyrektywy;–        muszą
automatycznie odroczyć zatwierdzenie projektu przepisów technicznych
o trzy miesiące, z wyjątkiem przypadków wymienionych
w art. 9 ust. 3;–        muszą
odroczyć zatwierdzenie projektu przepisów technicznych o dalsze
trzy do dziewięciu miesięcy, jeśli podniesione zostały zastrzeżenia lub
jeśli rozważane jest wydanie wspólnotowego aktu prawnego.Komisja
w końcu stwierdziła, że gdyby państwa członkowskie nie
przestrzegały zobowiązań wynikających z dyrektywy, przeszkodziłoby
to poważnie procesowi zakończenia tworzenia rynku wewnętrznego, czemu
towarzyszyłoby ryzyko wystąpienia negatywnych skutków dla wymiany
handlowej.37      Z
komunikatu wynika, iż Komisja wnioskuje z tych stwierdzeń, że
„jeśli państwo członkowskie przyjmuje przepisy techniczne objęte
zakresem przepisów dyrektywy 83/189, nie notyfikując projektu Komisji
i nie przestrzegając zasady stand still, to przyjęty w ten
sposób przepis nie może być skutecznie egzekwowany wobec osób trzecich
w systemie prawnym danego państwa członkowskiego. Komisja uważa
więc, że strony sporu mają prawo oczekiwać od krajowych sądów, iż
odmówią one zastosowania krajowych przepisów technicznych, które nie
zostały notyfikowane, jak tego wymaga prawo wspólnotowe”.38      W
niniejszej sprawie Komisja obstawała przy tej wykładni dyrektywy
83/189, do której przyłączyła się spółka CIA Security.39      Rządy
niemiecki, niderlandzki i Zjednoczonego Królestwa sprzeciwiają się
takiej wykładni i uważają, że na przepisy techniczne
w rozumieniu dyrektywy 83/189 można się powołać wobec jednostek,
nawet jeśli zostały wydane z naruszeniem zobowiązań wynikających
z dyrektywy. Argumentacja, na jakiej opiera się ta wykładnia,
zostanie rozpatrzona poniżej.40      Tytułem
wstępu należy podkreślić, że dyrektywa 83/189 ma na celu – poprzez
kontrolę uprzednią – ochronę swobodnego przepływu towarów, który jest
jedną z podstaw Wspólnoty. Kontrola ta jest użyteczna, ponieważ
przepisy techniczne wynikające z dyrektywy mogą stanowić przeszkodę
w wymianie handlowej między państwami członkowskimi, przy czym ich
wprowadzenie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy są one niezbędne do
spełnienia nadrzędnych wymogów służących interesowi ogólnemu. Kontrola
ustanowiona przez dyrektywę jest skuteczna, gdyż wszelkie projekty
przepisów technicznych objętych dyrektywą muszą być notyfikowane
i ponieważ ich wydanie oraz wprowadzenie w życie –
z wyjątkiem tych, w odniesieniu do których pilny charakter
uzasadnia wyjątek – musi być odroczone na czas określony
w art. 9.41      Notyfikacja
i okres odroczenia dają więc Komisji i pozostałym państwom
członkowskim, po pierwsze, możliwość zbadania, czy projekt tworzy
niezgodne z traktatem WE przeszkody dla wymiany handlowej bądź
przeszkody, których należy unikać poprzez podejmowanie wspólnych lub
zharmonizowanych działań, a po drugie możliwość zaproponowania
zmian do planowanych przepisów krajowych. Procedura ta pozwala ponadto
Komisji zaproponować lub wydać wspólnotowe normy regulujące kwestię
stanowiącą przedmiot zamierzonego przepisu.42      Należy
następnie stwierdzić, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem,
zawsze gdy przepisy dyrektywy z punktu widzenia ich treści wydają
się bezwarunkowe i wystarczająco precyzyjne, można się na nie
powołać wobec wszelkich przepisów prawa krajowego niezgodnych
z dyrektywą (zob. wyroki: z dnia 19 stycznia 1982 r.
w sprawie 8/81 Becker, Rec. str. 53 oraz z dnia
19 listopada 1991 r. w połączonych sprawach C‑6/90
i C‑9/90 Francovich i in., Rec. str. I‑5357).43      Według
rządu Zjednoczonego Królestwa przepisy dyrektywy 83/189 nie spełniają
tych kryteriów, ponieważ w szczególności procedura notyfikacji
zawiera pewną liczbę nieprecyzyjnych elementów.44      Nie
można przyjąć tego punktu widzenia. Artykuły 8 i 9 dyrektywy
83/189 ustanawiają bowiem dla państw członkowskich konkretny obowiązek
notyfikacji Komisji projektów przepisów technicznych jeszcze przed ich
wydaniem. Ponieważ, z punktu widzenia treści tych artykułów, są one
bezwarunkowe i dostatecznie precyzyjne, jednostki mogą się na nie
powoływać przed sądem krajowym.45      Należy
jeszcze ustalić prawne konsekwencje uchybienia przez państwa
członkowskie ciążącemu na nich obowiązkowi notyfikacji, a ściślej
mówiąc, czy dyrektywę 83/189 należy interpretować w ten sposób, że
uchybienie obowiązkowi notyfikacji stanowiące uchybienie proceduralne
przy przyjmowaniu danych przepisów technicznych powoduje bezskuteczność
tych przepisów technicznych, co oznacza, że nie można się na nie powołać
wobec jednostek.46      Rządy
niemiecki, niderlandzki i Zjednoczonego Królestwa uważają
natomiast, że przedmiotem dyrektywy 83/189 są jedynie stosunki pomiędzy
państwami członkowskimi a Komisją, że ogranicza się ona do
ustanowienia obowiązków proceduralnych, których państwa członkowskie
muszą przestrzegać podczas wydawania przepisów technicznych, przy czym
ich prawo do wydania takich przepisów po okresie odroczenia nie jest
podważane, i wreszcie, że nie zawiera ona żadnego przepisu wyraźnie
odnoszącego się do ewentualnych skutków sankcjonujących
nieprzestrzeganie wymienionych obowiązków proceduralnych.47      W
tym kontekście należy przede wszystkim zaznaczyć, że żaden z tych
elementów nie stanowi przeszkody dla tego, by naruszenie dyrektywy
83/189 powodowało bezskuteczność spornych przepisów technicznych.48      Taki
właśnie skutek naruszenia obowiązków wynikających z dyrektywy
83/189 nie zależy od żadnego wyraźnego przepisu, który by go
przewidywał. Jak już zostało stwierdzone, bezsporne jest, że celem
dyrektywy jest ochrona swobodnego przepływu towarów poprzez uprzednią
kontrolę o charakterze prewencyjnym i że obowiązek notyfikacji
stanowi zasadniczy sposób wykonywania tej kontroli wspólnotowej.
Skuteczność tej kontroli jest tym silniejsza, że dyrektywę należy
interpretować w ten sposób, iż naruszenie obowiązku notyfikacji
stanowi poważne uchybienie proceduralne, powodujące bezskuteczność
spornych przepisów technicznych wobec jednostek.49      Należy
następnie zaznaczyć, że taka wykładnia dyrektywy jest zgodna
z wyrokiem z dnia 13 lipca 1989 r. w sprawie
380/87 Enichem Base i in. (Rec. str. 2491, pkt 19–24).
W sprawie tej, w której Trybunał rozstrzygał
w przedmiocie ciążącego na państwach członkowskich obowiązku
notyfikacji Komisji projektów przepisów krajowych w dziedzinie
stosowania przepisu dyrektywy Rady 75/442/EWG z dnia 15 lipca
1975 r. w sprawie odpadów (Dz.U. L 194, str. 39),
Trybunał orzekł, że ani brzmienie, ani cel omawianego przepisu nie
pozwalają na stwierdzenie, że samo nieprzestrzeganie obowiązku
notyfikacji spoczywającego na państwach członkowskich powoduje
niezgodność z prawem wydanych w ten sposób przepisów.
W tej kwestii Trybunał wyraźnie stwierdził, że omawiany przepis
ogranicza się do ustanowienia obowiązku uprzedniej notyfikacji, który
nie warunkuje wprowadzenia w życie tych przepisów zgodą lub brakiem
sprzeciwu Komisji i który nie ustanawia procedury kontroli
wspólnotowej tych projektów. Trybunał stwierdził zatem, że omawiany
przepis dotyczy stosunków pomiędzy państwami członkowskimi
a Komisją, lecz nie tworzy po stronie jednostek żadnego prawa,
które mogłoby zostać naruszone w przypadku nieprzestrzegania przez
państwa członkowskie obowiązku uprzedniej notyfikacji Komisji projektów
przepisów krajowych.50      Jednakże
w niniejszej sprawie celem dyrektywy nie jest samo informowanie
Komisji, lecz konkretnie – jak to już zostało stwierdzone
w pkt 41 niniejszego wyroku – bardziej ogólny cel eliminowania
lub ograniczania przeszkód w wymianie handlowej, informowania
pozostałych państw członkowskich o przepisach technicznych
zamierzonych przez dane państwo, przyznanie Komisji i pozostałym
państwom członkowskim niezbędnego czasu na zajęcie stanowiska
i zaproponowanie zmian umożliwiających zmniejszenie ograniczeń
w swobodnym przepływie towarów wynikających z zamierzonego
przepisu oraz pozostawienie Komisji czasu niezbędnego do wniesienia
projektu dyrektywy harmonizującej. Ponadto brzmienie art. 8
i 9 dyrektywy 83/189 jest jasne, ponieważ przewidują one procedurę
kontroli wspólnotowej dla projektów przepisów krajowych oraz
uwarunkowanie ich wejścia w życie zgodą lub brakiem sprzeciwu
Komisji.51      Należy
wreszcie zbadać, czy istnieją – jak to podniósł rząd Zjednoczonego
Królestwa – szczególne względy dotyczące dyrektywy 83/189, które
sprzeciwiałyby się takiej jej wykładni, zgodnie z którą powoduje
ona bezskuteczność wobec osób trzecich przepisów technicznych wydanych
z naruszeniem dyrektywy.52      W
tej kwestii podniesione zostało, że bezskuteczność takich przepisów
wobec osób trzecich stworzyłaby lukę w krajowym porządku prawnym
i mogłaby tym samym powodować poważne trudności, zwłaszcza gdy
bezskuteczność dotyczy przepisów w dziedzinie bezpieczeństwa.53      Nie
można zgodzić się z tą argumentacją. Państwo członkowskie może się
bowiem odwołać do trybu pilnego przewidzianego w art. 9
ust. 3 dyrektywy 83/189, gdy z powodów określonych tym
przepisem uważa za niezbędne opracowanie przepisów technicznych
w bardzo krótkim okresie, aby natychmiast je wydać i wdrożyć,
przy czym brak jest możliwości jakichkolwiek konsultacji.54      W
świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że dyrektywa 83/189
powinna być interpretowana w ten sposób, że naruszenie obowiązku
notyfikacji powoduje bezskuteczność przepisów technicznych, co oznacza,
że nie można się na nie powołać wobec jednostek.55      Na
pytanie piąte i szóste trzeba zatem udzielić odpowiedzi, iż
art. 8 i 9 dyrektywy 83/189 należy interpretować w ten
sposób, że jednostki mogą się na nie powoływać przed sądem krajowym, na
którym ciąży obowiązek odmowy zastosowania krajowego przepisu
technicznego, który nie został notyfikowany zgodnie z dyrektywą. Dwa pierwsze pytania56      W
pierwszym i drugim pytaniu sąd krajowy zmierza w istocie do
ustalenia, czy art. 30 traktatu stoi na przeszkodzie obowiązywaniu
przepisów krajowych tego rodzaju jak art. 4 i 12 ustawy
o ochronie i dekret z 1991 r.57      Z
uwagi na odpowiedzi na trzecie, czwarte, piąte i szóste pytanie
prejudycjalne, udzielenie odpowiedzi na dwa pierwsze pytania
prejudycjalne stało się zbędne, ponieważ dotyczą one art. 12 ustawy
o ochronie i dekretu z 1991 r., na który nie można
się powoływać wobec jednostek. Należy więc udzielić odpowiedzi jedynie
na tę część pierwszego pytania prejudycjalnego, która dotyczy kwestii,
czy przepis tego rodzaju jak art. 4 ustawy o ochronie –
zgodnie z którym kto nie otrzymał koncesji od ministra spraw
wewnętrznych, nie może prowadzić agencji ochrony – jest zgodny
z art. 30 traktatu.58      W
tym miejscu należy zauważyć, iż ponieważ przepis ten ustanawia warunek,
który należy spełnić, aby możliwe było założenie przedsiębiorstwa
i wykonywanie przez nie działalności agencji ochrony, nie należy on
bezpośrednio do zakresu art. 30 traktatu, który dotyczy swobodnego
przepływu towarów pomiędzy państwami członkowskimi. Poza tym należy
stwierdzić, że akta sprawy nie wskazują w najmniejszym stopniu na
to, by przepis taki wywoływał skutki ograniczające swobodny przepływ
towarów lub był w inny sposób sprzeczny z prawem wspólnotowym.59      Na
pierwsze pytanie prejudycjalne należy zatem udzielić odpowiedzi, że
art. 30 traktatu nie stoi na przeszkodzie obowiązywaniu krajowego
przepisu tego rodzaju jak art. 4 ustawy o ochronie. W przedmiocie kosztów60      Koszty
poniesione przez rządy belgijski, niemiecki, niderlandzki
i Zjednoczonego Królestwa, jak również przez Komisję Wspólnot
Europejskich, które przedstawiły swe uwagi Trybunałowi, nie podlegają
zwrotowi. Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze
postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii
podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie
o kosztach.Z powyższych względówTRYBUNAŁrozstrzygając
w przedmiocie pytań przedłożonych mu przez tribunal de commerce de
Liège postanowieniem z dnia 20 czerwca 1994 r., orzeka,
co następuje:1)      Przepis,
taki jak art. 4 belgijskiej ustawy z dnia 10 kwietnia
1990 r. o agencjach ochrony oraz o wewnętrznych służbach
ochrony, nie stanowi przepisu technicznego w rozumieniu dyrektywy
Rady 83/189/EWG z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającej
procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów
technicznych, zmienionej dyrektywą Rady 88/182/EWG z dnia
22 marca 1988 r., natomiast takie przepisy jak te, które są
zawarte w belgijskim dekrecie królewskim z dnia 14 maja
1991 r. określającym procedurę zatwierdzania systemów
i centrali alarmowych, o których mowa w ustawie
z dnia 10 kwietnia 1990 r., stanowią przepisy techniczne,
z kolei kwalifikacja takiego przepisu jak art. 12 ustawy
z dnia 10 kwietnia 1990 r. zależy od skutków prawnych,
jakie wywołuje on według prawa krajowego.2)      Artykuły
8 i 9 dyrektywy 83/189, zmienionej dyrektywą 88/182, należy
interpretować w ten sposób, iż jednostki mogą się na nie powoływać
przed sądem krajowym, na którym ciąży obowiązek odmowy zastosowania
krajowego przepisu technicznego, który nie został notyfikowany zgodnie
z dyrektywą.3)      Artykuł
30 traktatu WE nie sprzeciwia się krajowemu przepisowi, takiemu
jak art. 4 ustawy z dnia 10 kwietnia 1990 r.Rodríguez IglesiasKakourisEdwardPuissochetManciniMoitinho de AlmeidaKapteynGulmannMurrayRagnemalm       SevónWyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 30 kwietnia 1996 r.Sekretarz       PrezesR. Grass        G. C. Rodríguez Iglesias* Język postępowania: francuski.