62023CC0383
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
LAILA MEDINA
της 12ης Σεπτεμβρίου 2024 (
1
)
Υπόθεση C‑383/23
Anklagemyndigheden
κατά
ILVA A/S
[αίτηση του Vestre Landsret(εφετείου της δυτικής περιφέρειας, Δανία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα – Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 – Άρθρο 83 – Διοικητικά πρόστιμα – Πρόστιμα διαφορετικά από τα διοικητικά πρόστιμα – Έννοια της “επιχείρησης” – Άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ – Μητρική εταιρία και θυγατρική – Παράβαση του κανονισμού 2016/679 από θυγατρική – Υπολογισμός του ποσού του προστίμου – Συνεκτίμηση του συνολικού κύκλου εργασιών του ομίλου στον οποίον ανήκει η ενδιαφερόμενη εταιρία – Ποινική δίκη»
1.
Με την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως που υποβλήθηκε από το Vestre Landsret (εφετείο της δυτικής περιφέρειας, Δανία) ζητείται η ερμηνεία του άρθρου 83, παράγραφοι 4 έως 6, του κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 (
2
). Η αίτηση αυτή ανέκυψε στο πλαίσιο ποινικής δίκης που κινήθηκε από την Anklagemyndigheden (εισαγγελική αρχή, Δανία) κατά της εταιρίας ILVA A/S (στο εξής: ILVA) (
3
), για μη συμμόρφωσή της προς τις υποχρεώσεις τις οποίες υπέχει από το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, το άρθρο 5, παράγραφος 2, και το άρθρο 6 του ΓΚΠΔ, υπό την ιδιότητά της ως υπευθύνου επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα περισσότερων από 350000 πρώην πελατών της.
2.
Η υπόθεση αφορά το κατά πόσον ο όρος «επιχείρηση» στο άρθρο 83, παράγραφοι 4 έως 6, του ΓΚΠΔ έχει την έννοια, υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψης 150 του εν λόγω κανονισμού, ότι αντιστοιχεί στην έννοια της «επιχείρησης» κατά το δίκαιο ανταγωνισμού της Ένωσης (άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ). Τούτο εγείρει το ζήτημα εάν, στο πλαίσιο της επιβολής προστίμου σε εταιρία για παράβαση του ΓΚΠΔ, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ο συνολικός ετήσιος κύκλος εργασιών της οικονομικής οντότητας (ή του ομίλου) στον οποίον ανήκει η εταιρία που τέλεσε την παράβαση και όχι μόνο ο συνολικός ετήσιος κύκλος εργασιών της ίδιας της εταιρίας.
3.
Η ιδιαιτερότητα της υπό κρίση υποθέσεως έγκειται στο γεγονός ότι, στην κύρια δίκη, το πρόστιμο δεν επιβλήθηκε από την εθνική εποπτική αρχή προστασίας των δεδομένων στο πλαίσιο των εποπτικών εξουσιών της αλλά από δικαστήριο στο πλαίσιο ποινικής δίκης. Πράγματι, ο νομοθέτης της Ένωσης έχει προσθέσει στον ΓΚΠΔ μια ειδική διάταξη συναφώς, η οποία τυγχάνει εφαρμογής συγκεκριμένα στη Δανία.
I. Νομικό πλαίσιο
Α.
Το δίκαιο της Ένωσης
4.
Οι αιτιολογικές σκέψεις 150 και 151 του ΓΚΠΔ αναφέρουν τα εξής:
«(150)
Για την ενίσχυση και την εναρμόνιση των διοικητικών ποινών κατά παραβάσεων του παρόντος κανονισμού, κάθε εποπτική αρχή θα πρέπει να έχει την εξουσία να επιβάλλει διοικητικά πρόστιμα. Ο παρών κανονισμός θα πρέπει να υποδεικνύει τις παραβιάσεις, και το ανώτατο όριο και τα κριτήρια για τον καθορισμό των σχετικών διοικητικών προστίμων, τα οποία θα πρέπει να καθορίζονται από την αρμόδια εποπτική αρχή σε κάθε μεμονωμένη περίπτωση, αφού ληφθούν υπόψη όλες οι συναφείς περιστάσεις της συγκεκριμένης κατάστασης, με τη δέουσα προσοχή ειδικότερα στη φύση, τη βαρύτητα και τη διάρκεια της παράβασης και στις συνέπειές της και τα μέτρα που λαμβάνονται για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον παρόντα κανονισμό και για την πρόληψη ή τον μετριασμό των συνεπειών της παράβασης. Σε περίπτωση που τα διοικητικά πρόστιμα επιβάλλονται σε επιχείρηση, μια επιχείρηση θα πρέπει να νοείται επιχείρηση σύμφωνα με τα άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ για τους σκοπούς αυτούς. Σε περίπτωση που τα διοικητικά πρόστιμα επιβάλλονται σε πρόσωπα που δεν είναι επιχειρήσεις, η εποπτική αρχή θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη το γενικό επίπεδο εισοδημάτων στο κράτος μέλος, καθώς και την οικονομική κατάσταση του προσώπου, όταν εξετάζει το ενδεδειγμένο ποσό του προστίμου. Ο μηχανισμός συνεκτικότητας μπορεί να χρησιμοποιείται επίσης για να προωθήσει μια συνεκτική επιβολή διοικητικών προστίμων. […]
(151)
Στα νομικά συστήματα της Δανίας και της Εσθονίας δεν προβλέπονται διοικητικά πρόστιμα όπως καθορίζονται στον παρόντα κανονισμό. Οι κανόνες σχετικά με τα διοικητικά πρόστιμα μπορούν να εφαρμόζονται κατά τρόπον ώστε στη Δανία το πρόστιμο να επιβάλλεται από τα αρμόδια εθνικά δικαστήρια ως ποινική κύρωση και στην Εσθονία το πρόστιμο να επιβάλλεται από την εποπτική αρχή στο πλαίσιο διαδικασίας για πλημμελήματα, υπό την προϋπόθεση ότι μια τέτοια εφαρμογή των κανόνων σε αυτά τα κράτη μέλη έχει ισοδύναμο αποτέλεσμα με διοικητικά πρόστιμα που επιβάλλονται από τις εποπτικές αρχές. Ως εκ τούτου, τα αρμόδια εθνικά δικαστήρια θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τη σύσταση της εποπτικής αρχής από την οποία προέρχεται το πρόστιμο. Εν πάση περιπτώσει, τα πρόστιμα που επιβάλλονται θα πρέπει να είναι αποτελεσματικά, αναλογικά και αποτρεπτικά».
5.
Το άρθρο 83 του ΓΚΠΔ, το οποίο επιγράφεται «Γενικοί όροι επιβολής διοικητικών προστίμων», ορίζει τα εξής:
«1.   Κάθε εποπτική αρχή μεριμνά ώστε η επιβολή διοικητικών προστίμων σύμφωνα με το παρόν άρθρο έναντι παραβάσεων του παρόντος κανονισμού που αναφέρονται στις παραγράφους 4, 5 και 6 να είναι για κάθε μεμονωμένη περίπτωση αποτελεσματική, αναλογική και αποτρεπτική.
2.   Τα διοικητικά πρόστιμα, ανάλογα με τις περιστάσεις κάθε μεμονωμένης περίπτωσης, επιβάλλονται επιπρόσθετα ή αντί των μέτρων που αναφέρονται στο άρθρο 58, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ έως ηʹ και στο άρθρο 58, παράγραφος 2, στοιχείο ιʹ. Κατά τη λήψη απόφασης σχετικά με την επιβολή διοικητικού προστίμου, καθώς και σχετικά με το ύψος του διοικητικού προστίμου για κάθε μεμονωμένη περίπτωση, λαμβάνονται δεόντως υπόψη τα ακόλουθα:
[…]
3.   Σε περίπτωση που ο υπεύθυνος επεξεργασίας ή ο εκτελών την επεξεργασία, για τις ίδιες ή για συνδεδεμένες πράξεις επεξεργασίας, παραβιάζει αρκετές διατάξεις του παρόντος κανονισμού, το συνολικό ύψος του διοικητικού προστίμου δεν υπερβαίνει το ποσό που ορίζεται για τη βαρύτερη παράβαση.
4.   Παραβάσεις των ακόλουθων διατάξεων επισύρουν, σύμφωνα με την παράγραφο 2, διοικητικά πρόστιμα έως 10000000 EUR ή, σε περίπτωση επιχειρήσεων, έως το 2 % του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών του προηγούμενου οικονομικού έτους, ανάλογα με το ποιο είναι υψηλότερο:
[…]
5.   Παραβάσεις των ακόλουθων διατάξεων επισύρουν, σύμφωνα με την παράγραφο 2, διοικητικά πρόστιμα έως 20000000 EUR ή, σε περίπτωση επιχειρήσεων, έως το 4 % του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών του προηγούμενου οικονομικού έτους, ανάλογα με το ποιο είναι υψηλότερο:
[…]
6.   Η μη συμμόρφωση προς εντολή της εποπτικής αρχής όπως αναφέρεται στο άρθρο 58 παράγραφος 2 επισύρει, σύμφωνα με την παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου, διοικητικά πρόστιμα έως 20000000 EUR ή, σε περίπτωση επιχειρήσεων, έως το 4 % του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών του προηγούμενου οικονομικού έτους, ανάλογα με το ποιο είναι υψηλότερο.
[…]
8.   Η άσκηση εκ μέρους εποπτικής αρχής των εξουσιών της δυνάμει του παρόντος άρθρου υπόκειται στις δέουσες δικονομικές εγγυήσεις σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης και το δίκαιο του κράτους μέλους, συμπεριλαμβανομένης της άσκησης πραγματικής δικαστικής προσφυγής και της τήρησης της προσήκουσας διαδικασίας.
[…]»
Β.
Το εθνικό δίκαιο
6.
Το άρθρο 41 του Lov nr. 502 af 23. maj 2018 om supplerende bestemmelser til forordning om beskyttelse af fysiske personer i forbindelse med behandling af personoplysninger og om fri udveksling af sådanne oplysninger (νόμου αριθ. 502, της 23ης Μαΐου 2018, για τη συμπλήρωση του κανονισμού για την προστασία έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών) ορίζει τα εξής:
«[Παράγραφος 1.] Εφόσον δεν προβλέπεται αυστηρότερη κύρωση από άλλο νομοθέτημα, επιβάλλεται πρόστιμο ή στερητική της ελευθερίας ποινή μέχρι έξι μήνες σε κάθε πρόσωπο που παραβιάζει τις διατάξεις σχετικά με:
[…]
(4)
τις βασικές αρχές της επεξεργασίας δεδομένων, συμπεριλαμβανομένων των προϋποθέσεων για συγκατάθεση, που προβλέπονται από τα άρθρα 5 έως 7 και 9 του [ΓΚΠΔ],
[…]
Παράγραφος 3. Το άρθρο 83, παράγραφος 2, του [ΓΚΠΔ] πρέπει να τηρείται κατά την επιβολή των προστίμων που προβλέπονται από τις παραγράφους 1 και 2.
[…]
Παράγραφος 6. Εταιρίες κ.λπ. (νομικά πρόσωπα) μπορούν να υπέχουν ποινική ευθύνη σύμφωνα με τους κανόνες που παρατίθενται στο κεφάλαιο 5 του ποινικού κώδικα. […]»
II. Τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
7.
Η ILVA κατηγορείται ενώπιον των δανικών δικαστηρίων για μη συμμόρφωσή της –από τον Μάιο του 2018 έως τον Ιανουάριο του 2019– προς τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, το άρθρο 5, παράγραφος 2, και το άρθρο 6 του ΓΚΠΔ, ως υπεύθυνη επεξεργασίας σχετικά με τη διατήρηση των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα πρώην πελατών της.
8.
Η ILVA διατηρεί αλυσίδα καταστημάτων επίπλων και ανήκει στον όμιλο Lars Larsen Group (στο εξής: όμιλος). Ο συνολικός κύκλος εργασιών του ομίλου για το οικονομικό έτος 2016/2017 ανήλθε σε 6,57 δισεκατομμύρια δανικές κορόνες (DKK) (περίπου 881 εκατομμύρια ευρώ). Εξ αυτών, ο κύκλος εργασιών της θυγατρικής ILVA αντιστοιχεί στα 1,8 δισεκατομμύρια DKK (περίπου 241 εκατομμύρια ευρώ).
9.
Κατόπιν σύστασης της Datatilsynet (Υπηρεσίας Προστασίας Δεδομένων, η οποία αποτελεί τη δανική αρχή προστασίας των δεδομένων ή την «εποπτική αρχή» κατά τον ΓΚΠΔ, στο εξής: Υπηρεσία Προστασίας Δεδομένων), η εισαγγελική αρχή υποστήριξε ότι πρέπει να επιβληθεί στην ILVA πρόστιμο ύψους 1,5 εκατομμυρίου DKK (περίπου 201000 ευρώ). Το σχετικό με τον κύκλο εργασιών πλαίσιο για τον υπολογισμό του ύψους του προστίμου βασίζεται όχι μόνο στον κύκλο εργασιών της ILVA, αλλά στον συνολικό κύκλο εργασιών ολόκληρου του ομίλου.
10.
Με απόφαση που εξέδωσε στις 12 Φεβρουαρίου 2021, το Retten i Aarhus (πλημμελειοδικείο Aarhus, Δανία) έκρινε την ILVA ένοχη κατά το κατηγορητήριο, αλλά εκτίμησε ότι ενήργησε από αμέλεια, σε αντίθεση με την εισήγηση της εισαγγελικής αρχής. Το δικαστήριο αυτό επέβαλε στην ILVA πρόστιμο ύψους 100000 DKK (περίπου 13400 ευρώ). Επιπλέον, σύμφωνα με το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, στον βαθμό που οι κατηγορίες είχαν απαγγελθεί μόνο κατά της ILVA και όχι κατά ολόκληρου του ομίλου, το ίδιο δεν ήταν υποχρεωμένο να λάβει υπόψη του τον κύκλο εργασιών του ομίλου για τον υπολογισμό του ποσού του προστίμου. Το δικαστήριο τόνισε επίσης ότι η ILVA διατηρεί ανεξάρτητη επιχείρηση λιανικής και ότι ο όμιλος δεν είχε προβεί στη σύσταση της συγκεκριμένης θυγατρικής με μοναδικό σκοπό τη μεταφορά της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα του ομίλου σε αυτήν.
11.
Η εισαγγελική αρχή άσκησε έφεση ενώπιον του Vestre Landsret (εφετείου της δυτικής περιφέρειας), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο. Το εν λόγω δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί εάν ο όρος «επιχείρηση» στο άρθρο 83, παράγραφοι 4 έως 6, του ΓΚΠΔ έχει την έννοια ότι, για τον καθορισμό του προστίμου σε περίπτωση παράβασης του ΓΚΠΔ από εταιρία, πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνεται υπόψη ο κύκλος εργασιών του ομίλου στον οποίον ανήκει η εταιρία.
12.
Η εισαγγελική αρχή υποστηρίζει ότι έτσι έχουν τα πράγματα. Φρονεί ότι από την αιτιολογική σκέψη 150 του ΓΚΠΔ συνάγεται ότι ο συγκεκριμένος όρος πρέπει να ερμηνεύεται σύμφωνα με τα άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ.
13.
Η ILVA, αφετέρου, διατείνεται ότι, κατά τον καθορισμό του προστίμου που επιβάλλεται για παράβαση του ΓΚΠΔ από εταιρία, δεν πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ο συνολικός κύκλος εργασιών του ομίλου στον οποίον ανήκει η εταιρία. Στη συγκεκριμένη υπόθεση, οι κατηγορίες απαγγέλθηκαν μόνο κατά της ILVA, η οποία αποτελεί θυγατρική εταιρία, και όχι κατά της μητρικής εταιρίας.
14.
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η απάντηση στο συγκεκριμένο ζήτημα δεν μπορεί να συναχθεί με σαφήνεια από τον ΓΚΠΔ.
15.
Υπ’ αυτές τις περιστάσεις, το Vestre Landsret (εφετείο της δυτικής περιφέρειας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει ο όρος “επιχείρηση” του άρθρου 83, παράγραφοι 4 έως 6, του [ΓΚΠΔ] την έννοια της επιχείρησης όπως αυτή ορίζεται στα άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με την αιτιολογική σκέψη 150 του εν λόγω κανονισμού και τη νομολογία του [Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης] σχετικά με το δίκαιο ανταγωνισμού της ΕΕ, ούτως ώστε ο όρος “επιχείρηση” να καλύπτει κάθε οντότητα που ασκεί οικονομική δραστηριότητα, ανεξάρτητα από το νομικό καθεστώς της και τον τρόπο με τον οποίο χρηματοδοτείται;
2)
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο ερώτημα, έχει το άρθρο 83, παράγραφοι 4 έως 6, του [ΓΚΠΔ] την έννοια ότι, κατά την επιβολή προστίμου σε μια επιχείρηση, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ο συνολικός ετήσιος παγκόσμιος κύκλος εργασιών της οικονομικής οντότητας στην οποία ανήκει η επιχείρηση ή μόνο ο συνολικός ετήσιος παγκόσμιος κύκλος εργασιών της ίδιας της επιχείρησης; […]»
III. Διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
16.
Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η ILVA και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση που διεξήχθη στις 19 Ιουνίου 2024, παρέστησαν αμφότεροι οι ως άνω μετέχοντες στη διαδικασία.
IV. Ανάλυση
Α.
Εισαγωγή
17.
Το υπόβαθρο των ειδικών διατάξεων του ΓΚΠΔ που είναι κρίσιμες για την υπό κρίση υπόθεση (
4
) και τυγχάνουν εφαρμογής συγκεκριμένα στη Δανία έγκειται στο γεγονός ότι η Υπηρεσία Προστασίας Δεδομένων δεν μπορεί, καταρχήν, να επιβάλει οποιοδήποτε διοικητικό πρόστιμο για παραβάσεις της νομοθεσίας για την προστασία των δεδομένων. Αντιθέτως, η Υπηρεσία Προστασίας Δεδομένων υποχρεούται να υποβάλει μηνυτήρια αναφορά στις αστυνομικές αρχές εφόσον το κρίνει απαραίτητο (
5
). Ακολούθως, οι αστυνομικές αρχές διερευνούν και κρίνουν εάν συντρέχουν λόγοι απαγγελίας επίσημης κατηγορίας. Εφόσον συμβεί αυτό, η υπόθεση παραπέμπεται στο δικαστήριο, το οποίο εξετάζει την υπόθεση και καθορίζει το ύψος του προστίμου.
Β.
Εξέταση των προδικαστικών ερωτημάτων
18.
Κατά τη γνώμη μου, τα δύο προδικαστικά ερωτήματα πρέπει να εξεταστούν από κοινού. Με τα προδικαστικά του ερωτήματα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν ο όρος «επιχείρηση» στο άρθρο 83, παράγραφοι 4 έως 6, του ΓΚΠΔ έχει την έννοια, υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψης 150 του εν λόγω κανονισμού, ότι αντιστοιχεί στον όρο «επιχείρηση» κατά την έννοια των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ. Τούτο εγείρει το ζήτημα κατά πόσον, στο πλαίσιο της επιβολής προστίμου σε εταιρία για παράβαση του ΓΚΠΔ, πρέπει να ληφθεί υπόψη ο συνολικός ετήσιος κύκλος εργασιών ολόκληρης της επιχείρησης (δηλαδή, της οικονομικής οντότητας ή του ομίλου, εν προκειμένω του ομίλου Lars Larsen Group, όπερ σημαίνει περίπου 881 εκατομμύρια ευρώ) στην οποία ανήκει η εταιρία που τέλεσε την παράβαση (
6
), και όχι μόνο ο συνολικός ετήσιος κύκλος εργασιών της ίδιας της εταιρίας (δηλαδή της ILVA, όπερ σημαίνει περίπου 241 εκατομμύρια).
1. Η απόφαση Deutsche Wohnen
19.
Το άρθρο 83 του ΓΚΠΔ παρέχει τη νομική βάση όσον αφορά την επιβολή προστίμων για παραβάσεις του εν λόγω κανονισμού. Ο ΓΚΠΔ δεν περιέχει τον ορισμό της έννοιας «επιχείρηση» για τους σκοπούς της εφαρμογής του, αλλά η αιτιολογική σκέψη 150 του κανονισμού αυτού αναφέρει ότι για την ερμηνεία της συγκεκριμένης έννοιας πρέπει να χρησιμοποιούνται οι αρχές του δικαίου ανταγωνισμού της Ένωσης (
7
).
20.
Το Δικαστήριο είχε προσφάτως τη δυνατότητα να ερμηνεύσει ορισμένες από (αλλά όχι όλες) τις παραγράφους του άρθρου 83 του ΓΚΠΔ και να εξετάσει ορισμένα ζητήματα που συνδέονται με τα προδικαστικά ερωτήματα της υπό κρίση υποθέσεως.
21.
Στην απόφαση Deutsche Wohnen (
8
), το Δικαστήριο έκρινε, ειδικότερα, ότι «από το άρθρο 83, παράγραφοι 4 έως 6, του ΓΚΠΔ, το οποίο αναφέρεται στον υπολογισμό των διοικητικών προστίμων για τις παραβάσεις που απαριθμούνται στις παραγράφους αυτές, προκύπτει ότι, σε περίπτωση που ο αποδέκτης του διοικητικού προστίμου είναι επιχείρηση ή αποτελεί μέρος επιχείρησης, κατά την έννοια των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ, το ανώτατο ποσό του διοικητικού προστίμου υπολογίζεται βάσει ποσοστού του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών της επιχείρησης κατά το προηγούμενο οικονομικό έτος».
22.
Το Δικαστήριο καθιστά σαφές ότι το ανώτατο ποσό του διοικητικού προστίμου βασίζεται στον συνολικό παγκόσμιο κύκλο εργασιών (
9
) της «επιχείρησης», ενώ ο όρος αυτός πρέπει να ερμηνεύεται σύμφωνα με το δίκαιο ανταγωνισμού της Ένωσης (άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ). Το Δικαστήριο επισημαίνει δηλαδή ότι ο νομοθέτης της Ένωσης επεδίωξε να δημιουργήσει μια γέφυρα μεταξύ των κανόνων του ΓΚΠΔ και των κανόνων του δικαίου ανταγωνισμού της Ένωσης, κατά τον καθορισμό του ανώτατου ποσού των προστίμων του ΓΚΠΔ.
23.
Πράγματι, από την άποψη αυτή, το άρθρο 83, παράγραφοι 4 έως 6, του ΓΚΠΔ είναι παρόμοιο με το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) 1/2003 (
10
), καθόσον αμφότερα θεσπίζουν ένα θεσμοθετημένο ανώτατο όριο για τα πρόστιμα που επιβάλλονται δυνάμει των αντίστοιχων κανονισμών.
24.
Το Δικαστήριο ανέπτυξε έτι περαιτέρω το σκεπτικό του και εξέτασε τις προϋποθέσεις που ισχύουν για τον καθορισμό του ποσού του διοικητικού προστίμου. Το Δικαστήριο επισήμανε στην απόφαση Deutsche Wohnen (σκέψη 58) ότι «μόνον ένα διοικητικό πρόστιμο του οποίου το ύψος καθορίζεται βάσει της πραγματικής ή ουσιαστικής οικονομικής ικανότητας του αποδέκτη του και, ως εκ τούτου, επιβάλλεται από την εποπτική αρχή με κριτήριο, όσον αφορά το ύψος του, την έννοια της οικονομικής ενότητας κατά τη νομολογία, […] [ (
11
)] μπορεί να πληροί τις τρεις προϋποθέσεις του άρθρου 83, παράγραφος 1, του ΓΚΠΔ, ήτοι να είναι συγχρόνως αποτελεσματικό, αναλογικό και αποτρεπτικό». Μολονότι το Δικαστήριο αναφέρεται συναφώς στον «αποδέκτη [του προστίμου]», υπογραμμίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τη σύνδεση του προστίμου με το πρόσωπο που βαρύνεται συγκεκριμένα με την παράβαση του ΓΚΠΔ, επανέρχεται εν συνεχεία στην έννοια της «επιχείρησης» («οικονομικής ενότητας») κατά το δίκαιο ανταγωνισμού της Ένωσης.
25.
Επιπλέον, στη σκέψη 59 της ίδιας αποφάσεως, το Δικαστήριο έκρινε ότι, «όταν μια εποπτική αρχή αποφασίζει, βάσει των εξουσιών που της παρέχει το άρθρο 58, παράγραφος 2, του ΓΚΠΔ, να επιβάλει σε υπεύθυνο επεξεργασίας ο οποίος είναι επιχείρηση ή αποτελεί τμήμα επιχείρησης, κατά την έννοια των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ, διοικητικό πρόστιμο κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 83 του ΓΚΠΔ, η αρχή αυτή οφείλει, δυνάμει της τελευταίας αυτής διάταξης, ερμηνευόμενης υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψης 150 του ΓΚΠΔ, να στηριχθεί, κατά τον υπολογισμό των διοικητικών προστίμων για τις παραβάσεις που μνημονεύονται στις παραγράφους 4 έως 6 του άρθρου 83, στην έννοια της “επιχείρησης” κατά τα άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ» (
12
).
26.
Ως εκ τούτου, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι από την απόφαση Deutsche Wohnen συνάγεται ότι, στην περίπτωση που τελείται παράβαση του ΓΚΠΔ από υπεύθυνο επεξεργασίας ή εκτελούντα την επεξεργασία ο οποίος αποτελεί (ή ανήκει σε) επιχείρηση, κατά τον καθορισμό του μέγιστου ποσού του προστίμου η αναφορά στον συνολικό παγκόσμιο κύκλο εργασιών της «επιχείρησης» ερμηνεύεται σύμφωνα με τα άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ. Ωστόσο, με την εν λόγω απόφαση δεν αποσαφηνίζεται μόνο το ζήτημα του μέγιστου ποσού του προστίμου που μπορεί, δυνητικώς, να επιβληθεί. Επακόλουθο της προαναφερθείσας αποφάσεως είναι επίσης ότι η εξαιρετικά διεξοδική (και αρκετά εξειδικευμένη ανά περίπτωση) νομολογία που αφορά τις έννοιες «επιχείρηση» και «οικονομική ενότητα» καθίσταται επίσης κρίσιμη, μέχρι ενός ορισμένου βαθμού, για τον καθορισμό των προϋποθέσεων υπολογισμού του πραγματικού προστίμου που επιβάλλεται για συγκεκριμένη παράβαση του ΓΚΠΔ.
27.
Στα επόμενα σημεία των παρουσών προτάσεων, θα αναλύσω τον αντίκτυπο της νομολογίας Deutsche Wohnen υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως προκειμένου να προτείνω ένα πλαίσιο ικανό να παράσχει κατευθύνσεις στο αιτούν δικαστήριο όσον αφορά τον καθορισμό του προστίμου της ILVA.
2. Πρώτο στάδιο της ανάλυσης μετά την απόφαση Deutsche Wohnen: γενική ανάλυση προκειμένου να καθορισθεί το μέγιστο ποσό του προστίμου
28.
Όπως επισημαίνεται στα σημεία 25 και 26 των παρουσών προτάσεων, από το γράμμα του άρθρου 83 του ΓΚΠΔ, υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψης 150 του εν λόγω κανονισμού και της νομολογίας Deutsche Wohnen, προκύπτει ότι, όταν ο υπεύθυνος επεξεργασίας ή ο εκτελών την επεξεργασία είναι (ή ανήκει σε) «επιχείρηση» κατά την έννοια των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ, για τον καθορισμό του μέγιστου ποσού του προστίμου πρέπει να χρησιμοποιείται ο συνολικός κύκλος εργασιών ολόκληρης της επιχείρησης.
29.
Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου στις υποθέσεις ανταγωνισμού, ο όρος «επιχείρηση»«καλύπτει κάθε φορέα ο οποίος ασκεί οικονομική δραστηριότητα, ανεξάρτητα από το νομικό καθεστώς που τον διέπει και τον τρόπο της χρηματοδοτήσεώς του» (
13
).
30.
Από τη νομολογία του Δικαστηρίου συνάγεται επίσης ότι ο όρος «επιχείρηση» στα άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ μπορεί να παραπέμπει σε μια ενιαία οικονομική οντότητα, ακόμη και αν αυτή αποτελείται από περισσότερα φυσικά ή νομικά πρόσωπα. Το ζήτημα αν οι περισσότερα φυσικά ή νομικά πρόσωπα διαμορφώνουν μία ενιαία οντότητα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν διαθέτουν τη δυνατότητα να αποφασίζουν ελεύθερα ή αν η κυρίαρχη οντότητα, δηλαδή η μητρική εταιρία, ασκεί αποφασιστική επιρροή επί των λοιπών. Τούτο κρίνεται με βάση τους οικονομικούς, νομικούς και οργανωτικούς δεσμούς μεταξύ της μητρικής εταιρίας και της θυγατρικής της όπως, για παράδειγμα, το ποσοστό συμμετοχής, το προσωπικό ή τους οργανωτικούς δεσμούς, τις οδηγίες και την ύπαρξη εταιρικών συμβάσεων (
14
).
31.
Από τη νομολογία προκύπτει επίσης με σαφήνεια ότι η πραγματική άσκηση αποφασιστικής επιρροής από τη μητρική εταιρία στη συμπεριφορά της θυγατρικής της είναι δυνατόν να συναχθεί από μια δέσμη συγκλινόντων στοιχείων ακόμη και αν κανένα από τα στοιχεία αυτά, εξεταζόμενο μεμονωμένα, δεν αρκεί για να αποδειχθεί η ύπαρξη τέτοιας επιρροής (
15
). Ο δικαστής της Ένωσης έχει στηριχθεί συναφώς, μεταξύ άλλων, στην εξουσία διορισμού των μελών των διαφόρων διοικητικών συμβουλίων της θυγατρικής, καθώς και στην εξουσία συγκλήσεως συνελεύσεων των μετόχων και ανακλήσεως μελών του διοικητικού συμβουλίου ή ολόκληρου του διοικητικού συμβουλίου της θυγατρικής εταιρίας (
16
).
32.
Κατά πάγια νομολογία, στην ειδική περίπτωση κατά την οποία η μητρική εταιρία κατέχει άμεσα ή έμμεσα το σύνολο ή σχεδόν το σύνολο του κεφαλαίου της θυγατρικής της που διέπραξε παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού, αφενός, η μητρική εταιρία έχει τη δυνατότητα ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής επί της συμπεριφοράς της θυγατρικής αυτής και, αφετέρου, υφίσταται μαχητό τεκμήριο ότι η μητρική εταιρία ασκεί όντως αποφασιστική επιρροή επί της θυγατρικής της (
17
).
33.
Σύμφωνα με τη σκέψη 2 της διάταξης περί παραπομπής, η ILVA ανήκει στον όμιλο Lars Larsen Group. Εφόσον το αιτούν δικαστήριο κρίνει ότι η μητρική εταιρία του συγκεκριμένου ομίλου ασκεί αποφασιστική επιρροή στην ILVA, η «επιχείρηση», κατά την έννοια του άρθρου 83, παράγραφος 5, του ΓΚΠΔ, αποτελείται από: i) τη μητρική εταιρία του ομίλου, ii) την ILVA και iii) οποιαδήποτε άλλη εταιρία επί της οποίας ασκεί επίσης αποφασιστική επιρροή η μητρική εταιρία. Στην τελευταία κατηγορία ενδέχεται να περιλαμβάνονται οι λοιπές εταιρίες του ομίλου Lars Larsen Group.
34.
Ο «κύκλος εργασιών» μνημονεύεται ρητώς στο άρθρο 83, παράγραφοι 4 έως 6, του ΓΚΠΔ στο πλαίσιο του υπολογισμού του μέγιστου ποσού του προστίμου που μπορεί να επιβληθεί στις εταιρίες. Το μέγιστο αυτό ποσό αφορά πολύ μεγάλες εταιρίες, δεδομένου ότι το όριο δεν έχει εφαρμογή αν το πρόστιμο είναι χαμηλότερο από το απόλυτο ποσό που αναγράφεται στις τρεις αυτές παραγράφους του άρθρου 83, δηλαδή 10 εκατομμύρια ευρώ ή 20 εκατομμύρια ευρώ. Ως εκ τούτου, το ανώτατο όριο που καθορίζεται βάσει του κύκλου εργασιών αφορά μόνο εταιρίες με συνολικό παγκόσμιο κύκλο εργασιών ο οποίος υπερβαίνει τα 500 εκατομμύρια ευρώ (
18
).
35.
Εξ αυτού συνάγεται ότι, εάν το αιτούν δικαστήριο αποφανθεί ότι η μητρική εταιρία του ομίλου Lars Larsen Group ασκεί αποφασιστική επιρροή επί της ILVA, τότε, σε θεωρητικό επίπεδο, το μέγιστο ποσό του προστίμου που θα επιβληθεί στο πλαίσιο της κύριας δίκης πρέπει να υπολογιστεί με βάση το ποσοστό επί του συνολικού παγκόσμιου κύκλου εργασιών της ενδιαφερόμενης επιχείρησης κατά το προηγούμενο οικονομικό έτος, δηλαδή του ομίλου Lars Larsen Group (στον οποίον ανήκει η ILVA).
3. Δεύτερο στάδιο της ανάλυσης μετά την απόφαση Deutsche Wohnen: ανάλυση προκειμένου να καθορισθεί το πραγματικό πρόστιμο για τις παραβάσεις της υποθέσεως της κύριας δίκης
36.
Το ζήτημα του καθορισμού του μέγιστου ποσού του προστίμου, όπως ρυθμίζεται από τον νομοθέτη της Ένωσης στο άρθρο 83, παράγραφοι 4 έως 6, του ΓΚΠΔ, δεν πρέπει να συγχέεται ούτε να συνδέεται με την επακόλουθη υποχρέωση της εποπτικής αρχής (
19
), ήτοι τον καθορισμό του πραγματικού προστίμου που πρέπει να επιβληθεί για τις συγκεκριμένες επίμαχες παραβάσεις του ΓΚΠΔ.
37.
Προς τούτο, πρώτον, πρέπει να επισημανθεί ότι το άρθρο 83, παράγραφος 1, του ΓΚΠΔ θεσπίζει τρεις βασικές προϋποθέσεις (
20
) προς τις οποίες πρέπει να συμμορφώνεται η εποπτική αρχή. Κάθε μία από αυτές τις προϋποθέσεις απαιτεί την εξατομικευμένη στάθμιση όλων των στοιχείων της επίμαχης παραβάσεως και του κατάλληλου πραγματικού προστίμου που πρέπει να επιβληθεί. Περαιτέρω, το άρθρο 83, παράγραφος 2, υποχρεώνει την αρχή αυτή να συμμορφώνεται προς διάφορες απαιτήσεις προκειμένου να αποφασίσει «σχετικά με την επιβολή διοικητικού προστίμου και σχετικά με το [κατάλληλο] ύψος του [πραγματικού] διοικητικού προστίμου». Ως εκ τούτου, προκειμένου να γίνει πλήρως κατανοητή η εφαρμογή του άρθρου 83, παράγραφοι 4 έως 6, του ΓΚΠΔ στο πλαίσιο του καθορισμού του πραγματικού προστίμου σε κάθε μεμονωμένη περίπτωση, οι παράγραφοι αυτές πρέπει να ερμηνεύονται σε συνδυασμό με το άρθρο 83, παράγραφος 1, καθώς και το άρθρο 83, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού. Σημαντικότερο είναι ότι, στην τελευταία διάταξη, απαριθμούνται συγκεκριμένα στοιχεία τα οποία οφείλει να λάβει υπόψη της η εποπτική αρχή κατά τον καθορισμό του πραγματικού ποσού του προστίμου σε κάθε επιμέρους περίπτωση.
38.
Το ίδιο το γράμμα της παραγράφου 2 του προαναφερθέντος άρθρου απαιτεί να λαμβάνονται δεόντως υπόψη διάφορα στοιχεία σε «κάθε μεμονωμένη περίπτωση» ενώ, παράλληλα, αναθέτει στις εποπτικές αρχές να προσδιορίζουν τα συγκεκριμένα εκείνα στοιχεία που σχετίζονται με την υπόθεση η οποία εκκρεμεί ενώπιόν τους και να καθορίζουν τη σημασία τους για τον σκοπό του καθορισμού του πραγματικού προστίμου (
21
).
39.
Κατ’ αντιδιαστολή προς το άρθρο 83, παράγραφοι 4 έως 6, του ΓΚΠΔ (βλ. σημείο 34 των παρουσών προτάσεων), στο άρθρο 83, παράγραφος 2, του κανονισμού αυτού ή στο άρθρο 83, παράγραφος 1, ή ακόμη και στο άρθρο 83, παράγραφος 3 (
22
), ουδεμία αναφορά γίνεται στον κύκλο εργασιών της επιχείρησης. Εξ αυτού συνάγεται ότι νομοθέτης της Ένωσης επέλεξε να μη συμπεριλάβει τον «κύκλο εργασιών» ως ειδικό στοιχείο για τον καθορισμό του πραγματικού προστίμου. Αντιθέτως, στο άρθρο 83, παράγραφος 2, απαριθμούνται άλλα στοιχεία (
23
) που χαρακτηρίζουν τη συμπεριφορά του υπευθύνου επεξεργασίας ή του εκτελούντος την επεξεργασία ο οποίος κατηγορείται ότι έχει τελέσει παράβαση, προκειμένου να διασφαλισθεί ότι κάθε παράβαση εξετάζεται με βάση όλες τις κρίσιμες ιδιαίτερες περιστάσεις. Κατά τη γνώμη μου, από τα ανωτέρω προκύπτει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης επεδίωξε να διακρίνει μεταξύ των στοιχείων που διαμορφώνουν τη βάση για τον καθορισμό του μέγιστου ποσού του προστίμου (πρώτο στάδιο) και του καταλόγου των απαιτήσεων που δεσμεύουν την εποπτική αρχή κατά τον καθορισμό του πραγματικού προστίμου (δεύτερο στάδιο).
40.
Συναφώς, υπογραμμίζω ότι το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι «μια κύρωση, έστω και αν δεν έχει ποινικό χαρακτήρα, μπορεί να επιβληθεί μόνο αν θεμελιώνεται σε σαφή και μη διφορούμενη νομική βάση» (
24
). Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο στο πλαίσιο ποινικής δίκης, όπως αυτή στην υπό κρίση υπόθεση. Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, «η αρχή “ουδεμία ποινή άνευ νόμου” επιτάσσει να ορίζει ο νόμος σαφώς τις παραβάσεις και τις ποινές που αυτές επισύρουν […] [και] τα κριτήρια εκτίμησης της σαφήνειας του νόμου κατά τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου [ΕΔΔΑ]» (
25
).
41.
Συναφώς, η Επιτροπή υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι, στην υπό κρίση υπόθεση, η εφαρμογή του ΓΚΠΔ συνεπάγεται ότι στον κύκλο εργασιών του ομίλου στον οποίον ανήκει η εταιρία δεν πρέπει να στηριχθεί μόνο το μέγιστο ποσό του προστίμου, αλλά ότι με τον ίδιο τρόπο πρέπει να υπολογιστεί και το ίδιο το πρόστιμο. Ωστόσο, οι παρατηρήσεις που εκτίθενται στα σημεία 37 έως 40 των παρουσών προτάσεων επ’ ουδενί στηρίζουν το συμπέρασμα ότι το άρθρο 83, παράγραφοι 1 έως 6, του ΓΚΠΔ έχει την έννοια ότι οι κανόνες για τον καθορισμό του μέγιστου ποσού του προστίμου (πρώτο στάδιο) πρέπει επίσης να χρησιμοποιούνται ως βασικό ή μοναδικό σημείο αναφοράς για τον καθορισμό του πραγματικού προστίμου (δεύτερο στάδιο).
42.
Δεύτερον, από το δίκαιο ανταγωνισμού της Ένωσης μπορεί επίσης να συναχθεί, ως μέρος του φαινομένου των δευτερογενών επιπτώσεων από τη δημιουργία γέφυρας μεταξύ δύο κλάδων του δικαίου, η ανάγκη της διάκρισης μεταξύ του μέγιστου ποσού του προστίμου (πρώτο στάδιο) και του πραγματικού προστίμου (δεύτερο στάδιο). Πράγματι, στο δίκαιο ανταγωνισμού της Ένωσης, όσον αφορά το μέγιστο ποσό του προστίμου, όπως ακριβώς και στο άρθρο 83 του ΓΚΠΔ, η Επιτροπή χρησιμοποιεί τον κύκλο εργασιών προκειμένου να υπολογισθεί το μέγιστο ποσό του προστίμου (το οποίο καθορίζεται σε ποσοστό 10 % επί του συνολικού κύκλου εργασιών της επιχείρησης ανά παράβαση). Ωστόσο, είναι σημαντικό να υπογραμμισθεί ότι το ίδιο το βασικό πρόστιμο δεν καθορίζεται βάσει του κύκλου εργασιών (
26
).
43.
Αντιθέτως, το βασικό πρόστιμο υπολογίζεται, κατ’ ουσίαν, ως ποσοστό επί της
αξίας των σχετικών πωλήσεων (οι οποίες συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με την παράβαση του ανταγωνισμού) πολλαπλασιασμένο με τη διάρκεια (έτη ή περίοδοι μικρότεροι από έτος), πλέον ποσοστού 15 έως 25 % της αξίας των σχετικών πωλήσεων (ως πρόσθετη αποτροπή για τις συμπράξεις). Ακολούθως, το βασικό αυτό πρόστιμο αυξάνεται λόγω επιβαρυντικών στοιχείων ή μειώνεται λόγω ελαφρυντικών περιστάσεων. Το ποσό αυτό εν συνεχεία υπόκειται στο συνολικό ανώτατο όριο του 10 % επί του κύκλου εργασιών (υπάρχει επίσης, όπου κρίνεται απαραίτητο, η πρόσθετη δυνατότητα μείωσης του προστίμου λόγω επιείκειας, διακανονισμού και/ή αδυναμίας καταβολής). Τούτο καταδεικνύει με σαφήνεια ότι βασικό ρόλο στον καθορισμό του πραγματικού προστίμου διαδραματίζουν τα στοιχεία τα οποία χαρακτηρίζουν ευθέως την παράβαση (όπως οι σχετικές πωλήσεις, η διάρκεια της παραβάσεως και οι ιδιαίτερες περιστάσεις της υποθέσεως) και όχι ο συνολικός παγκόσμιος κύκλος εργασιών.
44.
Όπως έχει ήδη υπογραμμισθεί από τη νομική θεωρία, «δεν τίθεται ζήτημα ευθείας σύγκρισης του ΓΚΠΔ με τη μεθοδολογία επιβολής προστίμων που χρησιμοποιεί η Επιτροπή όσον αφορά τα άρθρα 101 [και] 102 ΣΛΕΕ, δεδομένου ότι στο πλαίσιο του ανταγωνισμού στην Ένωση τα πρόστιμα επιδιώκουν να συλλάβουν το αποτέλεσμα της αντίθετης προς τον ανταγωνισμό συμπεριφοράς στη θιγόμενη αγορά και όχι να στραφούν στον κύκλο εργασιών per se. Για παράδειγμα, όσον αφορά τις συμπράξεις, τα πρόστιμα επιβάλλονται με βάση την αξία των πωλήσεων που συνδέονται με το “προϊόν της σύμπραξης” και όχι βάσει του παγκόσμιου κύκλου εργασιών» (
27
).
45.
Πράγματι, η νομολογία του Δικαστηρίου επιβεβαιώνει ότι ο συνολικός κύκλος εργασιών από τις πωλήσεις προϊόντων που αποτελούν το αντικείμενο της παραβάσεως (δηλαδή η «αξία των πωλήσεων») συνιστά την καλύτερη ένδειξη της οικονομικής σημασίας της παραβάσεως αυτής (
28
). Αντιθέτως, αυτό το οποίο επιδιώκει να αποτυπώσει η έννοια «κύκλος εργασιών» κατά τον ΓΚΠΔ είναι η οικονομική σημασία της επιχείρησης (
29
). Οι δύο αυτές προσεγγίσεις δεν πρέπει να συγχέονται καθόσον εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς: η πρώτη εστιάζει στην εξέταση της σοβαρότητας της παραβάσεως ενώ η δεύτερη στην αξιολόγηση της οικονομικής σημασίας της επιχειρήσεως.
46.
Ως εκ τούτου, βάσει των ανωτέρω παρατηρήσεων και της νομολογίας του Δικαστηρίου (που παρατέθηκε στο σημείο 40 των παρουσών προτάσεων), κατατείνω στο συμπέρασμα ότι η αρχή της νομιμότητας πρέπει να οριοθετεί τον αντίκτυπο του δικαίου ανταγωνισμού της Ένωσης στην επιβολή των πραγματικών προστίμων για παραβάσεις του ΓΚΠΔ. Ειδικότερα, πρέπει να διασφαλίζεται ότι τα πραγματικά πρόστιμα του ΓΚΠΔ υπολογίζονται αποκλειστικά και μόνο σε συνάρτηση με τις ενέργειες του υπαιτίου της παράβασης και λαμβάνουν πλήρως υπόψη τους όλα τα χαρακτηριστικά κάθε επιμέρους παράβασης. Συνεπώς, η ερμηνεία των όρων «κύκλος εργασιών» και «επιχείρηση» κατά τον καθορισμό του μέγιστου ποσού του προστίμου δεν μπορεί να εφαρμόζεται αυτομάτως στον υπολογισμό του πραγματικού προστίμου.
47.
Προκειμένου ένα πρόστιμο να εκπληρώνει τον σκοπό του ΓΚΠΔ –την ενίσχυση της εφαρμογής των διατάξεων του εν λόγω κανονισμού– και υπό το πρίσμα της προαναφερθείσας νομολογίας του Δικαστηρίου, η ερμηνεία των όρων «επιχείρηση» και «κύκλος εργασιών» κατά τον καθορισμό του πραγματικού προστίμου πρέπει να συμμορφώνεται προς τις ακόλουθες απαιτήσεις. Κατά τη διαδικασία καθορισμού του πραγματικού προστίμου, η εποπτική αρχή οφείλει, πρώτον, να λαμβάνει ως βάση της όλες τις επιμέρους περιστάσεις της εκάστοτε υποθέσεως, όπως απαιτεί το άρθρο 83, παράγραφος 2, του ΓΚΠΔ, συμπεριλαμβανομένης της σχέσεως εντός της «επιχείρησης» όπως αυτή καθορίζεται από τη νομολογία της Ένωσης περί ανταγωνισμού. Δεύτερον, συνεπεία της στάθμισης όλων των κρίσιμων περιστάσεων, το πραγματικό πρόστιμο πρέπει να είναι αποτελεσματικό, αναλογικό και αποτρεπτικό. Τέλος, αλλά εξίσου σημαντικό είναι ότι, όπου κρίνεται σκόπιμο, πρέπει να γίνονται σεβαστές οι κρίσιμες για την υπόθεση πτυχές του ποινικού δικαίου.
48.
Όσον αφορά τη συμμόρφωση προς τις ανωτέρω απαιτήσεις, επιθυμώ να υπενθυμίσω τα ακόλουθα στοιχεία.
49.
Όπως έχει επισημάνει ο γενικός εισαγγελέας G. Pitruzzella (
30
), στο δίκαιο της Ένωσης, ο όρος «επιχείρηση» έχει έννοια και περιεχόμενο που συνάδουν με τη ρύθμιση στην οποία εντάσσεται και τους διάφορους σκοπούς που επιδιώκονται με τη ρύθμιση αυτή. Στο δίκαιο του ανταγωνισμού, ο λειτουργικός χαρακτήρας της έννοιας της «επιχείρησης» έχει δύο πτυχές. Πρώτον, η έννοια αυτή επικεντρώνεται μάλλον στο είδος της ασκούμενης δραστηριότητας, παρά στα χαρακτηριστικά των φορέων της. Ο ανταγωνισμός συνίσταται σε οικονομικές δραστηριότητες και επηρεάζεται από οικονομικές δραστηριότητες. Για τον λόγο αυτόν, τα άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ κάνουν γενικά λόγο για «επιχειρήσεις», χωρίς καμία μνεία στη νομική διάρθρωσή τους. Δεύτερον, ο χαρακτηρισμός της δραστηριότητας ως οικονομικής –και, επομένως, της οντότητας ως «επιχείρησης»– για τους σκοπούς της εφαρμογής του δικαίου του ανταγωνισμού εξαρτάται από το επίμαχο πλαίσιο. Ομοίως, ο προσδιορισμός των οντοτήτων που εμπίπτουν στην έννοια της «επιχείρησης» εξαρτάται από το αντικείμενο της προβαλλόμενης παράβασης.
50.
Οι παρατηρήσεις αυτές καταδεικνύουν ορθώς ότι, στο δίκαιο ανταγωνισμού της Ένωσης, πρωταρχική σημασία αποδίδεται στις οικονομικές θεωρήσεις, ενώ δεν λαμβάνεται υπόψη η νομική διάρθρωση της επίμαχης οντότητας. Τούτου λεχθέντος, η δεύτερη πτυχή περιορίζει την ως άνω θεώρηση με αποτέλεσμα ο προσδιορισμός της οντότητας ή του προσώπου που βαρύνεται με την παράβαση και, κατά συνέπεια, το πραγματικό πρόστιμο να εξαρτάται από την ίδια την προβαλλόμενη παράβαση.
51.
Συνεπώς, ένα από τα στοιχεία τα οποία χαρακτηρίζουν τον όρο «επιχείρηση» και πρέπει να εξετάζονται κατά τον καθορισμό του βασικού προστίμου και των αναπροσαρμογών του (προκειμένου να υπολογιστεί το πραγματικό πρόστιμο) είναι ο βαθμός συμμετοχής άλλων εταιριών της επιχείρησης στην παράβαση του ΓΚΠΔ. Συναφώς, στην εθνική νομολογία σχετικά με το δίκαιο ανταγωνισμού της Ένωσης έχει υποστηριχθεί ότι, «εννοιολογικά, το ζήτημα της ύπαρξης μιας “επιχείρησης” και το ζήτημα του καταλογισμού της ευθύνης μεταξύ διαφόρων εταιριών εντός μιας “επιχειρήσεως” αποτελούν διακριτά ζητήματα […] [ (
31
)] [και] ένα πρόσωπο δεν μπορεί να βαρύνεται αυτοδικαίως για παράβαση του άρθρου 101 [ΣΛΕΕ] απλώς και μόνο λόγω του γεγονότος ότι αποτελεί μέλος της επιχείρησης που ευθύνεται, κατά το δίκαιο της Ένωσης, για την παράβαση, εφόσον το επίμαχο πρόσωπο ούτε συμμετείχε στην παράβαση ούτε ασκούσε αποφασιστική επιρροή στην εντός της σχετικής αγοράς συμπεριφορά των λοιπών μελών της επιχείρησης, τα οποία συμμετείχαν στην παράβαση. […] [Υ]π’ αυτές τις περιστάσεις, θα ήταν μάλλον απίθανο να θεωρηθεί ότι το συγκεκριμένο πρόσωπο αποτελεί, στην πράξη, τμήμα της εν λόγω “επιχείρησης”» (
32
).
52.
Κατά τη γνώμη μου, η προεκτεθείσα συλλογιστική ισχύει επίσης και όσον αφορά την εξέταση του ζητήματος των προσώπων που εμπίπτουν στην έννοια της «επιχείρησης» προκειμένου να καθοριστεί το πραγματικό πρόστιμο για παράβαση του ΓΚΠΔ. Τούτο ισχύει, κατά μείζονα λόγο, στην περίπτωση που η εποπτική αρχή έχει διαπιστώσει ρητώς ότι η μητρική εταιρία δεν εμπλέκεται ούτε ως υπεύθυνη επεξεργασίας ούτε ως εκτελούσα την επεξεργασία στην επίμαχη παράβαση (
33
), όπως συμβαίνει στην υπόθεση της κύριας δίκης.
53.
Μολονότι ο νομοθέτης της Ένωσης έχει, μέχρι ενός περιορισμένου βαθμού, δημιουργήσει μια γέφυρα μεταξύ των δύο τομέων του δικαίου της Ένωσης για τον σκοπό του καθορισμού του μέγιστου ποσού των προστίμων, είναι σαφές ότι οι κανόνες του ΓΚΠΔ και οι κανόνες του δικαίου ανταγωνισμού της Ένωσης επιδιώκουν διαφορετικούς σκοπούς. Το κανονιστικό πλαίσιο του ΓΚΠΔ είναι διαφορετικό από εκείνο των κανόνων ανταγωνισμού της Ένωσης και στηρίζεται στην έννοια της ευθύνης του υπευθύνου επεξεργασίας (και εκτελούντος την επεξεργασία) για τη νόμιμη επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Με άλλα λόγια, ενώ το δίκαιο ανταγωνισμού της Ένωσης έχει ως στόχο του τις «επιχειρήσεις» (διατυπώνει τις απαγορεύσεις του παραπέμποντας σε «επιχειρήσεις»), ο ΓΚΠΔ εστιάζει το ενδιαφέρον του στους «υπευθύνους επεξεργασίας» και τους «εκτελούντες την επεξεργασία». Υπενθυμίζω επίσης ότι, λαμβανομένου υπόψη ότι η θεωρία της «οικονομικής ενότητας» δεν μπορεί να απομονωθεί από την ευρύτερη λογική του δικαίου ανταγωνισμού της Ένωσης και του σκοπού του, το Δικαστήριο έχει αρνηθεί κατά το παρελθόν να επεκτείνει την εφαρμογή της, κατ’ αναλογίαν, σε άλλους τομείς του δικαίου της Ένωσης, όπως, για παράδειγμα, στην εξωσυμβατική ευθύνη που στηρίζεται στο άρθρο 340, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ (
34
).
54.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, καθίσταται προφανές για ποιον λόγο το Δικαστήριο έχει περιορίσει σαφώς τις επιπτώσεις του δικαίου ανταγωνισμού της Ένωσης για την επιβολή του ΓΚΠΔ (και, ιδίως, των προστίμων του ΓΚΠΔ). Στην απόφαση Deutsche Wohnen (σκέψη 53), το Δικαστήριο έκρινε ότι «η έννοια της “επιχείρησης”, κατά τα άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ, δεν ασκεί επιρροή στο ζήτημα αν και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να επιβληθεί διοικητικό πρόστιμο κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 83 του ΓΚΠΔ σε υπεύθυνο επεξεργασίας ο οποίος είναι νομικό πρόσωπο, δεδομένου ότι το ζήτημα αυτό ρυθμίζεται εξαντλητικά από το άρθρο 58, παράγραφος 2, και από το άρθρο 83, παράγραφοι 1 έως 6, του κανονισμού». Το Δικαστήριο συνέχισε παρατηρώντας (στη σκέψη 54) ότι η έννοια αυτή «ασκεί επιρροή μόνον στον καθορισμό του ύψους του διοικητικού προστίμου που επιβάλλεται στον υπεύθυνο επεξεργασίας δυνάμει του άρθρου 83, παράγραφοι 4 έως 6, του ΓΚΠΔ [το οποίο αφορά το μέγιστο ποσό του προστίμου]» (η υπογράμμιση δική μου). Επιπλέον, κρίνοντας (στη σκέψη 53) ότι το ζήτημα αν και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να επιβληθεί διοικητικό πρόστιμο «ρυθμίζεται εξαντλητικά από το άρθρο 58, παράγραφος 2, και το άρθρο 83, παράγραφοι 1 έως 6, του κανονισμού» (η υπογράμμιση δική μου), το Δικαστήριο αποσαφήνισε περαιτέρω ότι, κατά τον καθορισμό του πραγματικού προστίμου, οι απαιτήσεις του άρθρου 83, παράγραφοι 1 έως 6, πρέπει να εφαρμόζονται στο σύνολό τους και ότι καμία από τις παραγράφους αυτές δεν είναι πρώτη μεταξύ ίσων.
55.
Ως εκ τούτου, ο «κύκλος εργασιών» της «επιχείρησης» αποτελεί ένα μόνο από τα περισσότερα στοιχεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τον καταλογισμό της ευθύνης στον υπεύθυνο επεξεργασίας (ή εκτελούντα την επεξεργασία) και την επιβολή προστίμου του ΓΚΠΔ, το οποίο είναι αποτελεσματικό, αναλογικό και αποτρεπτικό.
56.
Είναι αληθές ότι από τη νομολογία του Δικαστηρίου συνάγεται ότι, στο δίκαιο ανταγωνισμού της Ένωσης, σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να είναι δικαιολογημένο να λαμβάνεται υπόψη ο κύκλος εργασιών μιας εταιρίας –ως ένα όμως μόνο κρίσιμο στοιχείο μεταξύ περισσοτέρων– κατά τον υπολογισμό του ποσού του πραγματικού προστίμου (για παράδειγμα, όταν αυξάνεται το βασικό πρόστιμο για αποτρεπτικούς λόγους) (
35
).
57.
Ως εκ τούτου, θεωρώ ότι είναι δυνατόν να γίνεται επίκληση του όρου «επιχείρηση» υπό την έννοια των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ κατά τον καθορισμό του πραγματικού προστίμου, μόνον όμως όταν αυτό δικαιολογείται δεόντως για λόγους αποτρεπτικότητας και αποτελεσματικότητας του προστίμου. Πράγματι, συναφώς, η χρήση της εν λόγω έννοιας πρέπει να γίνεται με μέτρο και να είναι εξατομικευμένη σε κάθε επιμέρους περίπτωση. Ειδικότερα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μηχανισμός αναπροσαρμογής κατά την αξιολόγηση των ιδιαίτερων περιστάσεων της επιμέρους υποθέσεως αφ’ ης στιγμής αποφασιστεί η επιβολή προστίμου δυνάμει του άρθρου 83, παράγραφος 2, του ΓΚΠΔ. Κατά συνέπεια, επαφίεται στο αιτούν δικαστήριο να αποφασίσει εάν, στην υπό κρίση υπόθεση, συντρέχουν περιστάσεις οι οποίες θα δικαιολογούσαν την αύξηση του προστίμου κατ’ αυτόν τον τρόπο, ιδίως, για αποτρεπτικούς λόγους.
58.
Το ζήτημα της εξατομίκευσης των προστίμων του ΓΚΠΔ (
36
) έχει επίσης εξεταστεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων (στο εξής: ΕΣΠΔ) (
37
). Στις κατευθυντήριες γραμμές του σχετικά με τον υπολογισμό των προστίμων του ΓΚΠΔ (
38
), οι οποίες έχουν καταρτιστεί δυνάμει του άρθρου 70, παράγραφος 1, στοιχείο ιβʹ, του ΓΚΠΔ, το ΕΣΠΔ επιχειρεί να τυποποιήσει τις εξουσίες επιβολής προστίμων των εποπτικών αρχών βάσει του ΓΚΠΔ σε ολόκληρη την Ένωση. Πιο συγκεκριμένα, το ΕΣΠΔ επισημαίνει ότι φρονεί ότι «τρία στοιχεία αποτελούν το σημείο αναφοράς για τον περαιτέρω υπολογισμό: η κατηγοριοποίηση των παραβάσεων με βάση τη φύση τους δυνάμει του [άρθρου] 83, παράγραφοι 4 έως 6, του ΓΚΠΔ, η [σοβαρότητα] της παραβάσεως […] και ο κύκλος εργασιών της επιχείρησης ως ένα από τα κρίσιμα στοιχεία που πρέπει να ληφθεί υπόψη προκειμένου να επιβληθεί ένα αποτελεσματικό, αναλογικό και αποτρεπτικό πρόστιμο, σύμφωνα με το άρθρο 83, παράγραφος 1, του ΓΚΠΔ». Καίτοι είναι αληθές ότι οι ως άνω παρατηρήσεις δεν είναι δεσμευτικές για το Δικαστήριο, εντούτοις, καταδεικνύουν ότι μόνο μια σφαιρική προσέγγιση η οποία περιλαμβάνει όλα τα κρίσιμα για μια συγκεκριμένη υπόθεση στοιχεία μπορεί να διασφαλίσει ότι το πρόστιμο πληροί τις βασικές προϋποθέσεις που τάσσει το άρθρο 83 του ΓΚΠΔ, ιδίως ότι το πραγματικό πρόστιμο που θα επιβληθεί θα είναι αποτελεσματικό, αναλογικό και αποτρεπτικό.
59.
Κατά συνέπεια, για τους σκοπούς καθορισμού του ποσού του πραγματικού προστίμου, προτείνω στο Δικαστήριο να κρίνει ότι είναι σημαντικό να συντρέχουν τα ακόλουθα στοιχεία κατά την εφαρμογή της έννοιας της «επιχείρησης» στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 83 του ΓΚΠΔ. Πρώτον, πρέπει να αξιολογείται εάν η μητρική εταιρία έχει ασκήσει εξουσία λήψης αποφάσεων όσον αφορά συγκεκριμένες δραστηριότητες του επίμαχου υπευθύνου επεξεργασίας ή του εκτελούντος την επεξεργασία στις παραβάσεις του ΓΚΠΔ. Δεύτερον, πρέπει να εξετάζεται εάν η συγκεκριμένη επεξεργασία των δεδομένων η οποία συνιστά παράβαση του ΓΚΠΔ συνδέεται με την ενδιαφερόμενη εταιρία και/ή ολόκληρο τον όμιλο. Τρίτον, επιβάλλεται να εξακριβώνεται εάν στην παράβαση του ΓΚΠΔ εμπλέκονται περισσότερες της μίας εταιρίες που ανήκουν στον όμιλο.
60.
Συναφώς, υπογραμμίζω ότι κρίσιμα είναι τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στον ακόλουθο, μη εξαντλητικό, κατάλογο: i) στην υπό κρίση υπόθεση (
39
) –σε αντίθεση με την υπόθεση επί της οποίας στηρίχθηκε η απόφαση Deutsche Wohnen– φαίνεται ότι ο όμιλος Lars Larsen Group και/ή μητρική εταιρία δεν συμμετέχουν στην ποινική διαδικασία, ii) οι κατηγορίες απαγγέλθηκαν αποκλειστικά εις βάρος της ILVA και όχι εις βάρος του ομίλου (
40
) και iii) η επίμαχη στην κύρια δίκη παράβαση του ΓΚΠΔ περιορίζεται αποκλειστικά στους πελάτες της ILVA και τα δεδομένα προσωπικού τους χαρακτήρα και από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι η παράβαση τελέστηκε σε επίπεδο του ίδιου του ομίλου ή ότι η επεξεργασία από την ILVA συνδέεται με τις λοιπές εταιρίες του ομίλου. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι, στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Deutsche Wohnen, η «ενδιαφερόμενη εταιρία» ανέλαβε όλη την ευθύνη για την επεξεργασία των δεδομένων, δηλαδή και για την επεξεργασία των δεδομένων των λοιπών εταιριών του ομίλου (
41
).
61.
Εναπόκειται, ωστόσο, στο αιτούν δικαστήριο –το οποίο είναι το μόνο αρμόδιο να αποφανθεί επί των πραγματικών περιστατικών– να προβεί στις αναγκαίες επαληθεύσεις συναφώς και να εξετάσει τα συγκεκριμένα στοιχεία καθώς και τη σημασία και τη βαρύτητα που πρέπει να τους προσδώσει στο πλαίσιο καθορισμού του κατάλληλου ποσού του πραγματικού προστίμου της ILVA.
4. Τελικές παρατηρήσεις
62.
Μολονότι το αιτούν δικαστήριο δεν υπέβαλε οποιοδήποτε σχετικό ερώτημα, φρονώ ότι –προκειμένου να του δοθεί πλήρης απάντηση– είναι σκόπιμο να εξετασθούν συνοπτικά ορισμένες ιδιαίτερες πτυχές της υπό κρίση υποθέσεως.
63.
Το άρθρο 83, παράγραφοι 1 έως 6, πρέπει στην υπόθεση της κύριας δίκης να ερμηνευθεί, ιδίως, σε συνδυασμό με το άρθρο 83, παράγραφος 9, του ΓΚΠΔ (
42
) –ζήτημα το οποίο δεν εξετάστηκε από το Δικαστήριο στο πλαίσιο της αποφάσεως Deutsche Wohnen (
43
). Ως εκ τούτου, το καθεστώς για την επιβολή του κατάλληλου προστίμου δυνάμει του άρθρου 83 του ΓΚΠΔ πρέπει, στην υπό κρίση υπόθεση, να ερμηνευθεί κατά τρόπον ο οποίος θα συνάδει με τις ουσιώδεις εγγυήσεις της ποινικής δίκης.
64.
Στο πλαίσιο ανάλυσης του αντίκτυπου που έχει το άρθρο 83, παράγραφος 9, στην υπό κρίση υπόθεση, είναι επίσης απαραίτητο να ληφθεί υπόψη η αιτιολογική σκέψη 151 του ΓΚΠΔ, κατά την οποία «[σ]τα νομικά συστήματα της Δανίας και της Εσθονίας [ (
44
)] δεν προβλέπονται διοικητικά πρόστιμα όπως καθορίζονται στον παρόντα κανονισμό». Εν συνεχεία, η συγκεκριμένη αιτιολογική σκέψη παρέχει κατευθύνσεις όσον αφορά το συμβατό διαφόρων διαδικασιών με τις τρεις βασικές προϋποθέσεις για την επιβολή του πραγματικού προστίμου δυνάμει του καθεστώτος του ΓΚΠΔ, δηλαδή ότι, «[ε]ν πάση περιπτώσει, τα πρόστιμα που επιβάλλονται θα πρέπει να είναι αποτελεσματικά, αναλογικά και αποτρεπτικά». Συνεπώς, κρίνεται σκόπιμο να εξετασθεί εν συντομία ο αντίκτυπος του δικαίου της Ένωσης στα πρόστιμα που επιβάλλονται στο πλαίσιο ποινικής δίκης προκειμένου να διασφαλισθεί ότι οι τρεις αυτές προϋποθέσεις πληρούνται και σε μια συγκεκριμένη περίπτωση όπως η προκείμενη.
65.
Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η ILVA επικαλέστηκε, αφενός, το άρθρο 41 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης). Το άρθρο αυτό επιγράφεται «Δικαίωμα χρηστής διοίκησης» και, ειδικότερα, το άρθρο 41, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, υπογραμμίζει «την υποχρέωση της διοίκησης να αιτιολογεί τις αποφάσεις της», πλην όμως η ILVA δεν προέβαλε οποιοδήποτε συγκεκριμένο επιχείρημα συναφώς.
66.
Αφετέρου, η ILVA παραπέμπει επίσης στο άρθρο 49 του Χάρτη. Πράγματι, φρονώ ότι, κατά την ερμηνεία του άρθρου 83, παράγραφοι 1 έως 6, του ΓΚΠΔ, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το συγκεκριμένο άρθρο του Χάρτη, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αρχές της νομιμότητας και της αναλογικότητας αξιοποίνων πράξεων και ποινών» και, επομένως, είναι κρίσιμο για την υπόθεση της κύριας δίκης. Το άρθρο 49, παράγραφος 3, του Χάρτη ορίζει, ειδικότερα, ότι «[η] αυστηρότητα της ποινής δεν πρέπει να είναι δυσανάλογη προς το αδίκημα».
67.
Πράγματι, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η αρχή της αναλογικότητας συγκαταλέγεται στις γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης στις οποίες ερείδονται οι κοινές συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών και τις οποίες πρέπει να τηρούν οι εθνικές αρχές όταν εφαρμόζουν το δίκαιο της Ένωσης. Η αρχή της αναλογικότητας υποχρεώνει τα κράτη μέλη να λαμβάνουν μέτρα τα οποία πρέπει να είναι κατάλληλα για την επίτευξη των επιδιωκόμενων σκοπών και να μην υπερβαίνουν το μέτρο που είναι αναγκαίο για την επίτευξή τους (
45
).
68.
Συνεπώς, η αυστηρότητα της κυρώσεως πρέπει να αντιστοιχεί στη σοβαρότητα της συγκεκριμένης παραβάσεως, δεδομένου ότι μια τέτοια απαίτηση απορρέει τόσο από το άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη όσο και από την αρχή της αναλογικότητας των ποινών που κατοχυρώνεται στο άρθρο 49, παράγραφος 3, του Χάρτη (
46
).
69.
Από τις επεξηγήσεις σχετικά με τον Χάρτη (
47
) προκύπτει ότι, κατά το άρθρο 52, παράγραφος 3, του Χάρτη, στο μέτρο που το κατοχυρούμενο στο άρθρο 49 του Χάρτη δικαίωμα αντιστοιχεί σε δικαίωμα το οποίο κατοχυρώνεται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, που υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950 (στο εξής: ΕΣΔΑ), η έννοια και η εμβέλειά του είναι ίδιες με εκείνες τις οποίες προβλέπει η ΕΣΔΑ. Συνεπώς, τα όσα επιτάσσει το ΕΔΔΑ σχετικά με την αναλογικότητα των κυρώσεων έχουν εφαρμογή σε περίπτωση όπως αυτή της κύριας δίκης, βάσει συνδυασμένης εφαρμογής του άρθρου 17, παράγραφος 1, του άρθρου 51, παράγραφος 1, και του άρθρου 52, παράγραφοι 1 και 3, του Χάρτη (
48
).
70.
Από τη νομολογία του Δικαστηρίου καθίσταται σαφές ότι η αρχή της αναλογικότητας επιτάσσει, αφενός, η επιβαλλόμενη κύρωση να τελεί σε αντιστοιχία με τη σοβαρότητα της παραβάσεως και, αφετέρου, να λαμβάνονται υπόψη, κατά τον καθορισμό της κυρώσεως και κατά την επιμέτρηση του προστίμου, οι επιμέρους περιστάσεις της συγκεκριμένης περιπτώσεως (
49
). Όσον αφορά το δεύτερο στοιχείο, η νομολογία υπογραμμίζει ότι το αιτούν δικαστήριο υποχρεούται να λάβει υπόψη του αντικειμενικά κριτήρια, όπως η σοβαρότητα και η διάρκεια της παράβασης, καθώς και ενδεχόμενες επιβαρυντικές και ελαφρυντικές περιστάσεις, προκειμένου να διασφαλίζεται ο αποτελεσματικός, αποτρεπτικός και αναλογικός χαρακτήρας του προστίμου (
50
).
71.
Επιπλέον, η νομολογία του ΕΔΔΑ στις περιπτώσεις αυτές προβαίνει στη στάθμιση των διαφόρων συμφερόντων που διακυβεύονται και λαμβάνει υπόψη της τη φύση, τη σοβαρότητα και το αποτρεπτικό αποτέλεσμα που έχει η ποινή του προσφεύγοντος. Καθιστά σαφές ότι η υποχρέωση των κρατών να εφαρμόζουν την ποινική νομοθεσία και να επιβάλλουν κυρώσεις (
51
) προκειμένου να προστατεύουν το κοινό (
52
) συνεπάγεται την αντίστοιχη υποχρέωσή τους να διασφαλίζουν ότι οι επιβαλλόμενες ποινές δεν είναι υπερβολικές.
72.
Το ΕΔΔΑ έχει κρίνει ότι «η επιθυμητή εξισορρόπηση δεν επέρχεται όταν στον ενδιαφερόμενο επιβάλλεται μια εξατομικευμένη και υπέρμετρη επιβάρυνση»· συνεπώς «η οικονομική ευθύνη που συνεπάγεται ένα πρόστιμο ενδέχεται να θίγει τις εγγυήσεις που κατοχυρώνονται από την εν λόγω διάταξη εάν επιβαρύνει υπέρμετρα το πρόσωπο αυτό ή επηρεάζει ουσιωδώς την οικονομική του κατάσταση» (
53
).
73.
Εξ αυτού συνάγεται ότι οι ιδιαίτερες διαδικαστικές πτυχές της υποθέσεως της κύριας δίκης αλλά και το δίκαιο της Ένωσης καθώς και η νομολογία του ΕΔΔΑ όσον αφορά τα πρόστιμα που επιβάλλονται στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας απαιτούν από το αιτούν δικαστήριο να λάβει υπόψη του όλα τα κρίσιμα στοιχεία της υποθέσεως κατά τον καθορισμό του πραγματικού προστίμου για παραβάσεις του ΓΚΠΔ. Οι δικονομικές εγγυήσεις του κατηγορουμένου καθώς και η αρχή της αναλογικότητας, όπως έχει ερμηνευθεί στη νομολογία του Δικαστηρίου και του ΕΔΔΑ, απαιτούν οι επιβαλλόμενες ποινές να αντιστοιχούν στη σοβαρότητα του αδικήματος καθώς και να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε μεμονωμένης υποθέσεως.
74.
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω απαιτήσεων, το αιτούν δικαστήριο οφείλει να διασφαλίσει ότι κατά τον καθορισμό του πραγματικού προστίμου τηρείται η αρχή της αναλογικότητας, με την οποία επιτυγχάνεται μια δίκαιη εξισορρόπηση μεταξύ των απαιτήσεων του γενικού συμφέροντος της κοινωνίας για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και των απαιτήσεων προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων (
54
) του υπευθύνου επεξεργασίας, του εκτελούντος την επεξεργασία ή της επιχείρησης στην οποία αυτοί ανήκουν.
V. Πρόταση
75.
Προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που του υποβλήθηκαν από το Vestre Landsret (εφετείο της δυτικής περιφέρειας, Δανία) ως ακολούθως:
Το άρθρο 83, παράγραφοι 4 έως 6, του κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων),
έχει την έννοια ότι, κατά την επιβολή προστίμου σε υπεύθυνο επεξεργασίας ή εκτελούντα την επεξεργασία ο οποίος είναι (ή ανήκει σε) επιχείρηση, ο όρος «επιχείρηση» πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι αντιστοιχεί στον όρο «επιχείρηση» κατά τα άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ, για τον σκοπό καθορισμού του μέγιστου ποσού του προστίμου. Ως εκ τούτου, λαμβάνεται υπόψη ο συνολικός παγκόσμιος κύκλος εργασιών της επιχείρησης στην οποία ανήκει ο υπεύθυνος επεξεργασίας ή ο εκτελών την επεξεργασία.
Ωστόσο, κατά τον καθορισμό του πραγματικού προστίμου που πρέπει να επιβληθεί, ο όρος «επιχείρηση» πρέπει να ερμηνεύεται σε συνδυασμό με το άρθρο 83, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 2016/679 και να χρησιμοποιείται ως ένα από περισσότερα κρίσιμα στοιχεία κατά την εξέταση των συγκεκριμένων περιστάσεων κάθε επιμέρους υποθέσεως. Συναφώς, οι ιδιαίτερες περιστάσεις ενδέχεται να αφορούν την εξουσία λήψης αποφάσεων της μητρικής εταιρίας, την έκταση της επεξεργασίας των δεδομένων που συνιστά παράβαση του εν λόγω κανονισμού και τον αριθμό των οντοτήτων της επιχείρησης που εμπλέκονται στην παράβαση.
Επιπλέον, όταν το πρόστιμο αυτό επιβάλλεται, σε συνδυασμό με το άρθρο 83, παράγραφος 9, του κανονισμού 2016/679, από εθνικό δικαστήριο στο πλαίσιο ποινικής δίκης, το πραγματικό πρόστιμο πρέπει να εξετάζεται υπό το πρίσμα των αρχών που ισχύουν στο ποινικό δίκαιο. Συναφώς, ο εθνικός δικαστής οφείλει να διασφαλίσει ότι, κατά τον καθορισμό του πραγματικού προστίμου, τηρείται η αρχή της αναλογικότητας, διά της οποίας επιτυγχάνεται μια δίκαιη εξισορρόπηση μεταξύ των απαιτήσεων του γενικού συμφέροντος της κοινωνίας στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και των απαιτήσεων προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων του υπευθύνου επεξεργασίας, του εκτελούντος την επεξεργασία ή της επιχείρησης στην οποία αυτοί ανήκουν.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
(
2
)	Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) (ΕΕ 2016, L 119, σ. 1) (στο εξής: ΓΚΠΔ).
(
3
)	Στις εθνικές πηγές, η υπόθεση της κύριας δίκης αναφέρεται επίσης ως υπόθεση «IDdesign A/S», δεδομένου ότι αυτή ήταν η προηγούμενη εταιρική επωνυμία της ILVA.
(
4
)	Ειδικότερα, το άρθρο 83, παράγραφος 9, και η αιτιολογική σκέψη 151 του ΓΚΠΔ.
(
5
)	Βλ. Overby, T., «The Danish adaptation of the GDPR», Blog Droit Européen, Ιούνιος 2018, σ. 4 και 5.
(
6
)	Όσον αφορά την ακριβή διατύπωση του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος (βλ. σημείο 15 των παρουσών προτάσεων), στη διατύπωση αυτή φαίνεται να υπάρχει ένα γραμματικό σφάλμα εκ παραδρομής. Ωστόσο, από τα συμφραζόμενα μπορεί να συναχθεί ότι πρόθεση του αιτούντος δικαστηρίου δεν ήταν να αναφερθεί στην επιλογή μεταξύ «της οικονομικής οντότητας στην οποία ανήκει η επιχείρηση» και «της ίδιας της επιχείρησης» αλλά μεταξύ της «οικονομικής οντότητας στην οποία ανήκει η εταιρία» και «της ίδιας της εταιρίας» (δηλαδή, του νομικού προσώπου που τέλεσε την παράβαση του ΓΚΠΔ).
(
7
)	Η εν λόγω αιτιολογική σκέψη παρατίθεται στο σημείο 4 των παρουσών προτάσεων.
(
8
)	Απόφαση της 5ης Δεκεμβρίου 2023, Deutsche Wohnen (C‑807/21, EU:C:2023:950, σκέψη 57) (στο εξής: απόφαση Deutsche Wohnen ή νομολογία Deutsche Wohnen). Βλ., επίσης, τη συναφή, και εκδοθείσα την ίδια ημέρα, απόφαση Nacionalinis visuomenės sveikatos centras (C‑683/21, EU:C:2023:949).
(
9
)	Όπως καθίσταται σαφές από τη νομολογία του Δικαστηρίου, «ο κύκλος εργασιών, καίτοι ασαφής και ατελής, εξακολουθεί να αποτελεί κατάλληλο κριτήριο για την εκτίμηση του μεγέθους της οικονομικής ισχύος των ενδιαφερόμενων επιχειρήσεων». Βλ. απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 2011, KME Germany κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑272/09 P, EU:C:2011:810, σκέψη 52).
(
10
)	Κανονισμός του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα [101 και 102 ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2003, L 1, σ. 1).
(
11
)	Απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2021, Sumal (C‑882/19, EU:C:2021:800, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
12
)	Για την εθνική νομολογία, βλ. Landgericht Bonn (περιφερειακό δικαστήριο, Βόννη, Γερμανία) (απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 2020, DE:LGBN:2020:1111.29OWI1.20.00) και Conseil d’état (Συμβούλιο της Επικρατείας, Γαλλία) (απόφαση της 19ης Ιουνίου 2020, FR:CECHR:2020:430810.20200619). Αμφότερες, κατ’ ουσίαν, συμμορφώνονται προς την ερμηνεία του Δικαστηρίου (μολονότι προηγούνται της έκδοσης της αποφάσεώς του). Για την αντίθετη ερμηνεία, βλ. Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο, Αυστρία) (απόφαση της 19ης Αυγούστου 2019, AT:BVWG:2019:W211.2208885.1.00) και Landgericht Berlin (περιφερειακό δικαστήριο, Βερολίνο, Γερμανία) (απόφαση της 18ης Φεβρουαρίου 2021, DE:LGBE:2021:0218.526OWI.LG212JS.OW.00· πρόκειται για την απόφαση στην οποία στηρίχθηκε η απόφαση Deutsche Wohnen). Για νομολογία η οποία έπεται και εφαρμόζει την απόφαση του Δικαστηρίου, βλ. Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο, Αυστρία) (απόφαση της 27ης Μαρτίου 2024, AT:BVWG:2024:W214.2243436.1.00).
(
13
)	Βλ. απόφαση της 23ης Απριλίου 1991, Höfner και Elser (C‑41/90, EU:C:1991:161, σκέψη 21). Βλ. επίσης, για παράδειγμα, αποφάσεις της 12ης Σεπτεμβρίου 2000, Pavlov κ.λπ. (C‑180/98 έως C‑184/98, EU:C:2000:428, σκέψη 74), της 12ης Ιουλίου 2012, Compass-Datenbank (C‑138/11, EU:C:2012:449, σκέψη 35), και της 27ης Απριλίου 2017, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑516/15 P, EU:C:2017:314, σκέψη 47).
(
14
)	Βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 20ής Ιανουαρίου 2011, General Química κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑90/09 P, EU:C:2011:21, σκέψη 37). Το βασικό κριτήριο για να διαπιστωθεί τούτο είναι η ύπαρξη «αποφασιστικής επιρροής», η οποία πρέπει να ερμηνεύεται με βάση πραγματικά στοιχεία (οικονομικούς, οργανωτικούς και νομικούς δεσμούς).
(
15
)	Απόφαση της 27ης Ιανουαρίου 2021, The Goldman Sachs Group κατά Επιτροπής (C‑595/18 P, EU:C:2021:73, σκέψη 67 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
16
)	Όπ.π. (σκέψη 71).
(
17
)	Όπ.π. (σκέψη 32 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
18
)	Το 2 % του συνολικού παγκόσμιου κύκλου εργασιών μιας εταιρίας υπερβαίνει τα 10 εκατομμύρια ευρώ μόνον αν ο κύκλος εργασιών της εταιρίας είναι μεγαλύτερος από 500 εκατομμύρια ευρώ. Ομοίως, το 4 % του συνολικού παγκόσμιου κύκλου εργασιών μιας εταιρίας υπερβαίνει τα 20 εκατομμύρια ευρώ μόνον αν ο κύκλος εργασιών της εταιρίας είναι μεγαλύτερος από 500 εκατομμύρια ευρώ.
(
19
)	Σε ολόκληρο το κείμενο των παρουσών προτάσεων αναφέρομαι, συναφώς, σε «εποπτική αρχή», ωστόσο –δεδομένου του ιδιαίτερου πλαισίου της υποθέσεως της κύριας δίκης– είναι σαφές ότι το ίδιο ισχύει, κατ’ επέκταση, για το αιτούν δικαστήριο (το οποίο είναι αυτό που επέβαλε το πρόστιμο στην ILVA –και όχι η εποπτική αρχή).
(
20
)	«Κάθε εποπτική αρχή μεριμνά ώστε η επιβολή διοικητικών προστίμων σύμφωνα με το παρόν άρθρο έναντι παραβάσεων του παρόντος κανονισμού που αναφέρονται στις παραγράφους 4, 5 και 6 να είναι για κάθε μεμονωμένη περίπτωση αποτελεσματική, αναλογική και αποτρεπτική». (Η υπογράμμιση δική μου).
(
21
)	Πρβλ. τη νομολογία που παρατίθεται στο σημείο 40 των παρουσών προτάσεων.
(
22
)	Η τελευταία διάταξη αφορά περιπτώσεις στις οποίες παραβιάζονται ταυτόχρονα περισσότερες από μία διατάξεις του ΓΚΠΔ.
(
23
)	Ορισμένα από τα στοιχεία αυτά είναι: η φύση, η βαρύτητα και η διάρκεια της παράβασης, ο δόλος ή η αμέλεια που προκάλεσε την παράβαση, οι ενέργειες που πραγματοποιήθηκαν προκειμένου να μετριαστεί η ζημία, τυχόν προηγούμενες παραβάσεις του υπευθύνου επεξεργασίας ή του εκτελούντος την επεξεργασία, ο βαθμός συνεργασίας με την αρχή ελέγχου, οι κατηγορίες δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που επηρεάζει η παράβαση και άλλα.
(
24
)	Απόφαση της 25ης Σεπτεμβρίου 1984, Könecke (117/83, EU:C:1984:288, σκέψη 11).
(
25
)	Απόφαση της 18ης Ιουλίου 2013, Schindler Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑501/11 P, EU:C:2013:522, σκέψη 57 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
26
)	Βλ. σημείο 32 («Μέγιστο νόμιμο όριο») και σημείο 13 (όσον αφορά το «βασικό ποσό του προστίμου») των κατευθυντήριων γραμμών της Επιτροπής για τη μέθοδο υπολογισμού των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, σημείο αʹ, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003 (ΕΕ 2006, C 210, σ. 2) (στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές του 2006 για τα πρόστιμα).
(
27
)	Mayer Brown, Yaros, O., κ.λπ., «GDPR fines – Lessons from competition law», Δεκέμβριος 2018, σ. 4.
(
28
)	Απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2014, Guardian Industries και Guardian Europe κατά Επιτροπής (C‑580/12 P, EU:C:2014:2363, σκέψη 59).
(
29
)	Οι κατευθυντήριες γραμμές του 2006 για τα πρόστιμα ορίζουν, στο σημείο 30, ότι «[η] Επιτροπή θα προσδίδει ιδιαίτερη προσοχή στην ανάγκη να διασφαλιστεί ότι τα πρόστιμα θα έχουν επαρκώς αποτρεπτικό αποτέλεσμα· για τον σκοπό αυτό, θα μπορεί να αυξήσει το πρόστιμο που επιβάλλεται στις επιχειρήσεις οι οποίες έχουν ένα ιδιαίτερα μεγάλο κύκλο εργασιών πέραν των πωλήσεων των προϊόντων και υπηρεσιών με τα οποία σχετίζεται η παράβαση» (η υπογράμμιση δική μου). Βλ., συναφώς, απόφαση της 6ης Φεβρουαρίου 2014, Elf Aquitaine κατά Επιτροπής (T‑40/10, EU:T:2014:61, σκέψεις 350 έως 357 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
30
)	Οι παρατηρήσεις αυτές έγιναν στο πλαίσιο προτάσεών του σε υπόθεση δικαίου του ανταγωνισμού, ήτοι στην υπόθεση Sumal (C‑882/19, EU:C:2021:293, σημεία 23 έως 25).
(
31
)	Βλ., για παράδειγμα, πριν από το Brexit νομολογία του Competition Appeal Tribunal του Ηνωμένου Βασιλείου στην υπόθεση Sainsbury’s Supermarkets Ltd κατά Mastercard Incorporated κ.λπ. (2016) CAT 11, σκέψη 363, σημεία 20 έως 22.
(
32
)	Όπ.π. (σκέψη 363, σημείο 23).
(
33
)	Από τη δικογραφία ενώπιον του Δικαστηρίου φαίνεται ότι το ίδιο ισχύει και εν προκειμένω, στο μέτρο που η εισαγγελική αρχή δεν απήγγειλε κατηγορίες κατά της μητρικής εταιρίας «ελλείψει ερείσματος» και η θυγατρική (ILVA) «διατηρεί ανεξάρτητη επιχείρηση λιανικής και […] δεν ευσταθεί τυχόν επιχείρημα ότι η μητρική εταιρεία έχει συστήσει θυγατρική με μοναδικό σκοπό τη μεταφορά της επεξεργασίας δεδομένων του ομίλου σε αυτήν». Βλ. σκέψεις 5 και 21 της διάταξης περί παραπομπής.
(
34
)	Στην απόφαση της 5ης Σεπτεμβρίου 2019, Ευρωπαϊκή Ένωση κατά Guardian Europe και Guardian Europe κατά Ευρωπαϊκής Ένωσης (C‑447/17 P και C‑479/17 P, EU:C:2019:672, σκέψεις 105 και 106), το Δικαστήριο έκρινε ότι ο όρος «επιχείρηση» κατά την έννοια της θεωρίας της «οικονομικής ενότητας», χρησιμοποιείται ειδικώς για την εφαρμογή των σχετικών διατάξεων του δικαίου ανταγωνισμού της Ένωσης και, ιδίως, για τον προσδιορισμό του αυτουργού παραβάσεως των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ. Αντιθέτως, η έννοια αυτή δεν έχει εφαρμογή στο πλαίσιο αγωγής αποζημιώσεως βάσει του άρθρου 340, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ. Μια τέτοια αγωγή αποτελεί αγωγή του κοινού δικαίου, διεπόμενη από γενικούς δικονομικούς κανόνες οι οποίοι εμπίπτουν εν προκειμένω στο δίκαιο των εταιριών και είναι ανεξάρτητοι από τη λογική της ευθύνης βάσει του δικαίου ανταγωνισμού της Ένωσης.
(
35
)	Απόφαση της 17ης Ιουνίου 2010, Lafarge κατά Επιτροπής (C‑413/08 P, EU:C:2010:346, σκέψη 102 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Βλ., επίσης, υποσημείωση 29 των παρουσών προτάσεων.
(
36
)	Δηλαδή, η επιδίωξη εξισορρόπησης μεταξύ του προστίμου και της ιδιαίτερης κατάστασης υπό την οποία τελεί ο υπαίτιος της παράβασης.
(
37
)	Το ΕΣΠΔ είναι ανεξάρτητο όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με νομική προσωπικότητα, σκοπός του οποίου είναι η διασφάλιση της εναρμονισμένης εφαρμογής του ΓΚΠΔ και η προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των αρχών προστασίας δεδομένων της Ένωσης.
(
38
)	Κατευθυντήριες γραμμές 04/2022 σχετικά με τον υπολογισμό των διοικητικών προστίμων δυνάμει του ΓΚΠΔ, έκδοση 2.1, οι οποίες εγκρίθηκαν στις 24 Μαΐου 2023, σκέψη 48.
(
39
)	Η διάταξη περί παραπομπής στην υπό κρίση υπόθεση (σελίδα 3) υπογραμμίζει ότι όπως προκύπτει από «την αρχή της δίωξης […] το δικαστήριο δεν μπορεί να εκδώσει καταδικαστική απόφαση για αδίκημα που δεν καλύπτεται από το κατηγορητήριο. Η απόδοση σημασίας, κατά την επιβολή αυστηρότερης ποινής, σε περιστάσεις που σχετίζονται με άλλο πρόσωπο κατά του οποίου δεν είχαν απαγγελθεί κατηγορίες, θα ήταν αντίθετη με την αρχή που θεσπίζει η ως άνω διάταξη».
(
40
)	Μολονότι οι εθνικές κατευθυντήριες γραμμές για την επιβολή προστίμων ορίζουν ότι, «εάν ο υπεύθυνος επεξεργασίας είναι θυγατρική ομίλου, πρέπει να εξετάζεται εάν μπορούν να καταλογιστούν ποινικές ευθύνες και στη μητρική εταιρία». Βλ. Bødevejledning – Udmåling af bøder til virksomheder (Κατευθυντήριες γραμμές για τα πρόστιμα – Αξιολόγηση προστίμων για εταιρίες), Ιανουάριος 2021, σ. 3.
(
41
)	Πράγματι, στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Deutsche Wohnen, οι σχετικές παραβάσεις τελέστηκαν στο επίπεδο του ομίλου στον οποίον ανήκε η ενδιαφερόμενη εταιρία. Βλ., επίσης, τις διαφορές των πραγματικών περιστατικών μεταξύ των δύο αυτών υποθέσεων, λαμβανομένων ιδίως υπόψη των σκέψεων 10 έως 12 της αποφάσεως Deutsche Wohnen.
(
42
)	Υπενθυμίζω ότι η διάταξη αυτή ορίζει, πιο συγκεκριμένα, ότι, «[ό]ταν το νομικό σύστημα του κράτους μέλους δεν προβλέπει επιβολή διοικητικών προστίμων, το παρόν άρθρο μπορεί να εφαρμόζεται κατά τρόπο ώστε η διαδικασία επιβολής να κινείται από την αρμόδια εποπτική αρχή και να επιβάλλεται από τα αρμόδια εθνικά δικαστήρια, με την ταυτόχρονη διασφάλιση ότι τα εν λόγω ένδικα μέσα είναι αποτελεσματικά και έχουν ισοδύναμο αποτέλεσμα με τα διοικητικά πρόστιμα που επιβάλλονται από τις εποπτικές αρχές. Εν πάση περιπτώσει, τα πρόστιμα που επιβάλλονται είναι αποτελεσματικά, αναλογικά και αποτρεπτικά».
(
43
)	Λόγω του γεγονότος ότι η συγκεκριμένη διάταξη δεν ήταν κρίσιμη για την επίλυση της υποθέσεως εκείνης.
(
44
)	Κατά τα φαινόμενα, στην Ιρλανδία, τα διοικητικά πρόστιμα που επιβάλλονται από την εποπτική αρχή δεδομένων πρέπει να επικυρωθούν από δικαστήριο. Βλ. νόμο περί προστασίας των δεδομένων του 2018, άρθρα 141 έως 143. Επιπλέον, φαίνεται ότι, υπό το πρίσμα της αποφάσεως του Vrhovno sodišče (Ανώτατου Δικαστηρίου, Σλοβενία) της 16ης Μαρτίου 2021, η Σλοβενία δεν επιτρέπει επίσης την επιβολή διοικητικών προστίμων.
(
45
)	Πρβλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2018, Link Logistik N&N (C‑384/17, EU:C:2018:810, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία) (στο εξής: απόφαση Link Logistik).
(
46
)	Όπ.π. (σκέψη 42 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
47
)	ΕΕ 2007, C 303, σ. 17.
(
48
)	Βλ., επίσης, απόφαση Link Logistik (σκέψη 43).
(
49
)	Απόφαση Link Logistik (σκέψη 45).
(
50
)	Πρβλ. απόφαση της 10ης Νοεμβρίου 2022, Zenith Media Communications (C‑385/21, EU:C:2022:866, σκέψη 41).
(
51
)	Βλ., για παράδειγμα, απόφαση του ΕΔΔΑ της 4ης Δεκεμβρίου 2003, M.C. κατά Βουλγαρίας (CE:ECHR:2003:1204JUD003927298).
(
52
)	Βλ., για παράδειγμα, απόφαση του ΕΔΔΑ της 16ης Δεκεμβρίου 1999, T. κατά Ηνωμένου Βασιλείου (CE:ECHR:1999:1216JUD002472494, § 97), η οποία παραπέμπει στις αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 23ης Σεπτεμβρίου 1998, A. κατά Ηνωμένου Βασιλείου (CE:ECHR:1998:0923JUD002559994, § 22), και της 28ης Οκτωβρίου 1998, Osman κατά Ηνωμένου Βασιλείου (CE:ECHR:1998:1028JUD002345294, § 115).
(
53
)	Βλ., για παράδειγμα, απόφαση του ΕΔΔΑ της 27ης Οκτωβρίου 2015, Konstantin Stefanov κατά Βουλγαρίας (CE:ECHR:2015:1027JUD003539905, § 55).
(
54
)	Όπ.π. § 54, 55, 66, 67, 69 και 70. Βλ., επίσης, αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 5ης Ιουλίου 2001, Phillips κατά Ηνωμένου Βασιλείου (CE:ECHR:2001:0705JUD004108798, § 35), και της 24ης Ιουνίου 2021, Imeri κατά Κροατίας (CE:ECHR:2021:0624JUD007766814, § 71).