Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL‑AVUKAT ĠENERALI
ĆAPETA
ppreżentati fit‑3 ta’ Lulju 2025 (1)
Kawża C‑291/24
Steiermärkische Bank und Sparkassen AG,
KL,
TR
vs
Österreichische Finanzmarktaufsichtsbehörde (FMA)
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Bundesverwaltungsgericht (il-Qorti Amministrattiva Federali, l-Awstrija))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Prevenzjoni tal-użu tas-sistema finanzjarja għall-finijiet tal-ħasil tal-flus jew tal-finanzjament tat-terroriżmu – Direttiva (UE) 2015/849 – Artikoli 58, 59 u 60 – Impożizzjoni ta’ sanzjonijiet fuq persuna ġuridika – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tistabbilixxi rabta bejn ir-responsabbiltà ta’ persuna ġuridika u r-responsabbiltà ta’ persuna fiżika identifikata – Termini ta’ preskrizzjoni – Prinċipju ta’ effettività”
I.      Introduzzjoni
1.        Din il-kawża tirriżulta minn talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Bundesverwaltungsgericht (il-Qorti Amministrattiva Federali, l-Awstrija) dwar l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva (UE) 2015/849 (2) dwar il-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus.
2.        Il-kwistjoni ewlenija hija jekk l-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet fuq persuna ġuridika għall-ksur tal-obbligi kontra l-ħasil tal-flus tistax tiġi kkundizzjonata mill-istabbiliment tar-responsabbiltà ta’ persuna fiżika identifikata.
II.    Il-kawża prinċipali, id-domanda preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
3.        Steiermärkische Bank und Sparkassen AG (iktar ’il quddiem “Steiermärkische Bank”) huwa bank Awstrijak.
4.        Permezz ta’ digriet tad‑29 ta’ Frar 2024, l-Österreichische Finanzmarktaufsichtsbehörde (l-Awtorità tas-Swieq Finanzjarji, l-Awstrija; “il-FMA”) imponiet sanzjoni fuq Steiermärkische Bank bħala persuna ġuridika għal ksur tal-obbligi ta’ diliġenza dovuta skont il-Finanzmarkt-Geldwäschegesetz (il-Liġi dwar is-swieq finanzjarji kontra l-ħasil tal-flus; iktar ’il quddiem “il-FM-GwG”) mill‑15 ta’ Settembru 2017 sal‑11 ta’ Ottubru 2019.
5.        Steiermärkische Bank, flimkien ma’ żewġ persuni fiżiċi, KL u TR, ippreżentaw appell minn dan id-digriet quddiem il-Bundesverwaltungsgericht (il-Qorti Amministrattiva Federali), li hija l-qorti tar-rinviju f’din il-kawża.
6.        Il-qorti tar-rinviju tispjega li l-possibbiltà ta’ sanzjonar ta’ persuni ġuridiċi kienet estranja għad-dritt Awstrijak. Il-FM-GwG, li ttrasponi d-Direttiva 2015/849, introduċiet il-possibbiltà li jiġu ssanzjonati persuni ġuridiċi. Madankollu, skont l-Artikolu 35(1) u (2) tal-FM-GwG, moqri flimkien mal-ġurisprudenza tal-Verwaltungsgerichtshof (il-Qorti Amministrattiva, l-Awstrija) (3), persuna ġuridika tista’ tiġi ssanzjonata biss jekk il-ksur imwettaq mill-persuna fiżika, li għandha tissemma’ speċifikament, ikun ġie stabbilit minn qabel u sussegwentement attribwit lil dik il-persuna ġuridika.
7.        F’dan ir-rigward, skont il-qorti tar-rinviju, huwa neċessarju li, fl-ewwel lok, il-persuna fiżika li l-azzjonijiet tagħha għandhom jiġu attribwiti lill-persuna ġuridika tkun preċedentement involuta fil-proċedura u ttrattata bħala konvenuta, jiġifieri bħala parti bid-drittijiet kollha u mhux sempliċement bħala xhud; fit-tieni lok, l-att li jikkostitwixxi reat,
li huwa illegali u li jikkostitwixxi ksur
mill-persuna fiżika identifikata huwa stabbilit kontra l-persuna ġuridika fid-dispożittiv tad-deċiżjoni
li timponi s-sanzjoni; u, fit-tielet lok, tali att huwa attribwit ukoll lill-persuna ġuridika fid-dispożittiv ta’ din id-deċiżjoni (4).
8.        Il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar jekk ir-rekwiżiti tal-Artikolu 35(1) u (2) tal-FM-GwG li jorbtu r-responsabbiltà ta’ persuna ġuridika mar-responsabbiltà ta’ persuna fiżika identifikata jmorrux kontra d-Direttiva 2015/849. Din il-qorti tfakkar li din id-dispożizzjoni implimentat l-Artikolu 60(5) u (6) tad-Direttiva 2015/849 fid-dritt Awstrijak kważi verbatim, iżda b’żieda sinjifikattiva waħda permezz ta’ riferiment għall-Artikolu 34(1) sa (3) tal-FM-GwG. Moqri flimkien mal-ġurisprudenza tal-Verwaltungsgerichtshof (il-Qorti Amministrattiva), dan iwassal għall-obbligu li jiġi stabbilit it-tort tal-persuna fiżika identifikata. Dan ir-rekwiżit, skont il-qorti tar-rinviju, ma jeżistix fl-Artikolu 60(5) u (6) tad-Direttiva 2015/849.
9.        Barra minn hekk, din il-qorti tistaqsi jekk it-termini ta’ preskrizzjoni previsti fl-Artikolu 36 tal-FM-GwG, li jgħid li l-proċedura għall-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet amministrattivi għandha tinbeda fi żmien tliet snin mit-twettiq tal-att punibbli u konkluża fi żmien ħames snin, humiex konformi mad-dritt tal-Unjoni.
10.      Il-qorti tar-rinviju tindika li l-konsegwenza ta’ dawn ir-rekwiżiti hija li żbalji fil-proċedura kontra l-persuna fiżika li aġixxiet f’isem il-persuna ġuridika – bħal, pereżempju, il-fatt li l-persuna kkonċernata ġiet interrogata biss bħala xhud u mhux bħala parti – iwasslu għall-waqfien tal-proċedura kontra l-persuna ġuridika jew għall-għeluq tal-kawża. L-istess japplika ex lege
meta l-proċeduri ma jkunux tressqu mill-FMA fit-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ tliet snin u jekk il-proċeduri ta’ appell, li ħafna drabi huma kumplessi ħafna, ma jiġux konklużi quddiem il-qorti amministrattiva fit-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin mit-twettiq tar-reat.
11.      Fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, ir-regoli Awstrijaki inkwistjoni ma jikkostitwixxux biss arranġament proċedurali, iżda fil-fatt jistabbilixxu rekwiżiti addizzjonali għar-responsabbiltà tal-persuni ġuridiċi, li jirrestrinġu d-dritt sostantiv tal-Unjoni, jippreġudikaw l-uniformità fi ħdan l-Unjoni u jiksru l-prinċipju ta’ effettività. Il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk is-sentenza Deutsche Wohnen (5), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat
li kunċett simili tar-responsabbiltà tal-persuni ġuridiċi fid-dritt Ġermaniż kien prekluż mid-dispożizzjonijiet tal-GDPR (6), tistax tiġi ttrasferita għal dan il-każ.
12.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Bundesverwaltungsgericht (il-Qorti Amministrattiva Federali) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“Id-dritt sekondarju tal-Unjoni, b’mod partikolari l-Artikolu 60(5) u (4) [(6)] flimkien mal-Artikolu 58(1) sa (3) moqri flimkien mal-Artikolu 59(1) tad-[Direttiva  2015/849], kif ukoll il-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari l-prinċipju ta’ effett dirett,
jipprekludu d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 35(1) sa (3) (dwar l-ippenalizzar ta’ persuni ġuridiċi) u tal-Artikolu 36 (estensjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni) tal-[FM-GwG],
li, kif interpretati mill-Verwaltungsgerichtshof (il-Qorti Amministrattiva, l-Awstrija) jeżiġu imperattivament, sabiex persuna ġuridika tiġi ssanzjonata, li l-kwalità ta’ persuna suġġetta għal proċeduri kriminali tkun preċedentement formalment irrikonoxxuta lil membru ta’ bord tal-persuna ġuridika jew lil persuna fiżika oħra li kienet aġixxiet għall-persuna ġuridika (b’rispett strett tad-drittijiet tal-partijiet) u li jkun ukoll imperattiv li jiġi kkonstatat, fid-dispożittiv tad-deċiżjoni ta’ sanzjoni adottata kontra l-persuna ġuridika, li l-persuna fiżika (jew il-persuna li hija membru tal-bord tal-persuna ġuridika) li għandha tissemma’ b’mod speċifiku, wettqet atti li jikkostitwixxu reat, li huma illegali u li jikkostitwixxu ksur, sabiex sussegwentement dan l-aġir jiġi imputat lill-persuna ġuridika, fejn il-preskrizzjoni fil-qasam tal-azzjonijiet hija ta’ tliet snin mit-tmiem tal-ksur amministrattiv, u l-preskrizzjoni għall-ippenalizzar hija ta’ ħames snin?”
13.      Steiermärkische Bank, KL u TR, kif ukoll FMA u l-Kummissjoni Ewropea, ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub lill-Qorti tal-Ġustizzja.
14.      Fid‑9 ta’ April 2025 saret seduta, li matulha dawn il-partijiet interessati u l-Gvern Ġermaniż ippreżentaw is-sottomissjonijiet orali.
III. Analiżi
15.      Id-domanda mressqa mill-qorti tar-rinviju tkopri żewġ kwistjonijiet distinti. L-ewwel kwistjoni tikkonċerna r-rabta li l-liġi Awstrijaka tistabbilixxi bejn ir-responsabbiltà ta’ persuna ġuridika u persuna fiżika identifikata. Il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk l-Artikolu 60(5) u (6) tad-Direttiva 2015/849, moqri flimkien mal-Artikolu 58(1) sa (3) u l-Artikolu 59(1) tagħha, jipprekludux tali liġi Awstrijaka. It-tieni kwistjoni tikkonċerna l-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni tat-termini ta’ preskrizzjoni għas-sanzjonar ta’ persuna ġuridika għal ksur tad-dritt nazzjonali li jittrasponi d-Direttiva 2015/849. L-analiżi tiegħi se tindirizza kull waħda minn dawk il-kwistjonijiet wara xulxin.
A.      Ir-responsabbiltà tal-persuni ġuridiċi skont id-Direttiva 2015/849
16.      Id-Direttiva 2015/849 hija r-raba’ direttiva li tindirizza t-theddid
tal-ħasil tal-flus adottata mil-leġiżlatur tal-Unjoni matul is-snin (7).
Bħat-tlieta preċedenti, l-għan ta’ din id-direttiva huwa l-protezzjoni tas-sistema finanzjarja permezz tal-prevenzjoni, l-individwazzjoni
u l-investigazzjoni tal-ħasil tal-flus u l-finanzjament tat-terroriżmu (8).
Sabiex jintlaħaq dan il-għan, stabbilixxiet, fost l-oħrajn, għadd ta’ obbligi li l-Istati Membri għandhom jimponu fuq ċerti persuni, imsejħa entitajiet marbutin b’obbligu, fosthom istituzzjonijiet ta’ kreditu u finanzjarji (9). Dawk l-obbligi jinkludu d-diliġenza dovuta tal-klijent, ir-rappurtar ta’ tranżazzjonijiet suspettużi, iż-żamma ta’ rekords u l-introduzzjoni ta’ kontrolli interni (10).
17.      Skont l-Artikolu 58(1) tad-Direttiva 2015/849, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-entitajiet marbutin b’obbligu jkunu jistgħu jinżammu responsabbli għall-ksur tad-dispożizzjonijiet
li jittrasponu dawn l-obbligi fid-dritt nazzjonali, u jipprevedu, konsegwentement, l-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet amministrattivi. Id-Direttiva 2015/849 ma teħtieġx l-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet kriminali, iżda tippermetti lill-Istati Membri jippreveduhom (11).
18.      Qabel l-adozzjoni tad-Direttiva 2015/849, l-għażla tas-sanzjonijiet amministrattivi tħalliet f’idejn l-Istati Membri (12). Dik id-direttiva tarmonizza dawk is-sanzjonijiet sa ċertu punt (13), filwaqt li tippermetti lill-Istati Membri jimponu sanzjonijiet addizzjonali u iktar stretti (14).
19.      L-entitajiet marbutin b’obbligu li huma suġġetti għal sanzjonijiet amministrattivi jistgħu jkunu persuni fiżiċi jew ġuridiċi.
20.      Fir-rigward tal-persuni ġuridiċi, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li dawn il-persuni jkunu jistgħu jinżammu responsabbli għall-ksur tad-dritt nazzjonali li jittrasponi l-obbligi imposti mid-Direttiva 2015/849.
21.      F’dan ir-rigward, l-Artikolu 60(5) u (6) jipprovdi dan li ġej:
“5.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-persuni ġuridiċi jistgħu jinżammu responsabbli għall-ksur imsemmi fl-Artikolu 59(1) imwettqa għall-benefiċċju tagħhom minn kwalunkwe persuna, li taġixxi individwalment jew bħala parti minn organu ta’ dik il-persuna ġuridika, u li jkollha pożizzjoni ta’ tmexxija fi ħdan il-persuna ġuridika abbażi ta’ kwalunkwe waħda minn dawn li ġejjin:
(a)      is-setgħa li tirrappreżenta l-persuna ġuridika;
(b)      awtorità li tieħu deċiżjonijiet f’isem il-persuna ġuridika; jew
(c)      l-awtorità li teżerċita kontroll fil-persuna ġuridika.
6.      L-Istati Membri għandhom ukoll jiżguraw li l-persuni ġuridiċi jkunu jistgħu jinżammu responsabbli fejn in-nuqqas ta’ superviżjoni jew ta’ kontroll minn persuna msemmija fil-paragrafu 5 ta’ dan l-Artikolu ippermetta t-twettiq tal-ksur imsemmi fl-Artikolu 59(1) għall-benefiċċju ta’ dik il-persuna ġuridika minn persuna li taqa’ taħt l-awtorità tagħha”. (15)
22.      Kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju u mis-sottomissjonijiet tal-partijiet interessati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, id-domanda magħmula f’din il-kawża tirriżulta mill-approċċ partikolari żviluppat fid-dritt Awstrijak fir-rigward tal-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet amministrattivi fuq persuni ġuridiċi.
23.      Fuq il-bażi tad-deċiżjoni tar-rinviju, nifhem li l-leġiżlazzjoni Awstrijaka li ttrasponiet id-Direttiva 2015/849, kif interpretata fil-ġurisprudenza tal-Verwaltungsgerichtshof (il-Qorti Amministrattiva), tipprevedi essenzjalment li s-sanzjonijiet jistgħu jiġu imposti fuq persuna ġuridika biss permezz ta’ persuna fiżika. Fil-proċedimenti miġjuba kontra l-persuna ġuridika, iridu jiġu ssodisfati r-rekwiżiti li ġejjin:
(1) il-persuna fiżika li l-att tagħha għandu jiġi attribwit lill-persuna ġuridika tiġi identifikata u ttrattata fil-proċedimenti kontra persuna ġuridika bħala parti, u mhux sempliċement bħala xhud;
(2) l-att tal-persuna fiżika li hija identifikata speċifikament għandu jiġi stabbilit fid-dispożittiv
tad-deċiżjoni amministrattiva li timponi s-sanzjoni; u
(3) dan l-istess att għandu jiġi attribwit ukoll lill-persuna ġuridika fid-dispożittiv ta’
din id-deċiżjoni.
Il-qorti tar-rinviju tidher li tqis li r-rabta tar-responsabbiltà ta’ persuna ġuridika ma’ persuna fiżika identifikata responsabbli għall-persuna ġuridika żżid il-kundizzjonijiet ma’ dawk previsti fl-Artikolu 60(5) u (6) tad-Direttiva 2015/849 u għalhekk tista’ tmur kontra din id-direttiva.
Steiermärkische Bank, KL u TR isostnu li d-Direttiva 2015/849 ma eskludietx ir-regoli Awstrijaċi inkwistjoni. Fil-fehma tagħhom, il-kliem, l-iskema, l-għan u l-istorja ta’ din id-direttiva juru li, sabiex tiġi imposta sanzjoni fuq persuna ġuridika, huwa neċessarju li jiġu identifikati persuni mexxejja speċifiċi u l-aġir ħażin tagħhom.
Min-naħa l-oħra, l-FMA ssostni li r-regoli Awstrijaċi inkwistjoni huma esklużi mid-Direttiva 2015/849. Fil-fehma tagħha, billi jeżiġu l-identifikazzjoni tal-persuna fiżika responsabbli għall-ksur, dawn ir-regoli jimponu kundizzjonijiet sostantivi addizzjonali għall-istabbiliment tar-responsabbiltà tal-persuni ġuridiċi, li jippreġudikaw l-effettività u l-effett dissważiv tas-sanzjonijiet. Id-diffikultajiet fl-identifikazzjoni tal-persuna fiżika speċifika responsabbli ma għandhomx jipprevjenu l-attribuzzjoni tal-ksur lill-persuna ġuridika.
27.      Bħal fil-każ ta’ Steiermärkische Bank, KL u TR, il-Kummissjoni ssostni wkoll li r-regoli Awstrijaċi inkwistjoni ma humiex esklużi mid-Direttiva 2015/849, anki jekk dawn jirrikjedu l-konstatazzjoni tal-ħtija ta’ persuna fiżika. Fil-fehma tagħha, dan ma jmurx kontra l-Artikolu 60(5) u (6) ta’ din id-direttiva. Peress li din id-dispożizzjoni tippreċiża li persuna ġuridika tista’ tinżamm responsabbli għall-ksur imwettaq minn persuni li jkollhom pożizzjoni ta’ tmexxija, għandu jiġi stabbilit mhux biss il-fatt oġġettiv tal-ksur imwettaq mill-persuna li jkollha pożizzjoni ta’ tmexxija, iżda wkoll it-tort ta’ din il-persuna sabiex il-persuna ġuridika tinżamm responsabbli għall-ksur.
28.      Il-Gvern Ġermaniż iżid li l-approċċ fir-rigward tar-responsabbiltà tal-persuni ġuridiċi bbażati fuq atti mwettqa minn persuni li jkollhom pożizzjoni ta’ tmexxija stabbilit fl-Artikolu 60(5) u (6) tad-Direttiva 2015/849 jinsab f’oqsma oħra tad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari fil-leġiżlazzjoni tal-Unjoni li tarmonizza d-dritt kriminali meta r-responsabbiltà ta’ persuna ġuridika hija marbuta mal-aġir ħażin ta’ persuna li jkollha pożizzjoni ta’ tmexxija.
29.      Fl-ewwel lok, mill-kliem u mill-istruttura tad-Direttiva 2015/849 jirriżulta li din għandha l-għan li timponi obbligi mhux biss fuq persuni fiżiċi, iżda wkoll fuq persuni ġuridiċi, u li sanzjonijiet amministrattivi għall-ksur ta’ tali obbligi għandhom ikunu jistgħu jiġu imposti fuq persuni ġuridiċi bħala tali.
30.      Meta obbligu jappartjeni lil persuna ġuridika, bħal bank, id-Direttiva 2015/849 tagħmel distinzjoni ċara bejn ir-responsabbiltà tal-persuna ġuridika nnifisha u l-persuni fiżiċi fi ħdan din il-persuna ġuridika. Għalhekk, pereżempju, l-Artikolu 58(3) tagħha
jipprovdi li, fejn l-obbligi japplikaw għal persuni ġuridiċi, l-Istati Membri għandhom jiżguraw ukoll li s-sanzjonijiet ikunu jistgħu jiġu applikati fuq il-membri tal-korp maniġerjali u persuni fiżiċi oħra li, skont il-liġi nazzjonali, huma responsabbli għall-ksur (16).
31.      Bl-istess mod, meta l-entità marbuta b’obbligu kkonċernata tkun istituzzjoni ta’ kreditu jew finanzjarja, ir-regoli stabbiliti fid-Direttiva 2015/849 dwar l-ammont tas-sanzjonijiet jiddistingwu bejn persuna ġuridika u persuna fiżika (17).
32.      Madankollu, anki jekk tagħmel distinzjoni bejn ir-responsabbiltà ta’ persuni fiżiċi u ġuridiċi, id-Direttiva 2015/849 tipprevedi li l-Istati Membri jimponu sanzjonijiet amministrattivi fuq persuna ġuridika permezz ta’ persuna fiżika li jkollha pożizzjoni ta’ tmexxija fi ħdan din il-persuna ġuridika.
33.      F’dan ir-rigward, skont l-Artikolu 60(5), persuna ġuridika hija responsabbli jekk il-ksur ikun imwettaq minn persuna fiżika, li taġixxi individwalment jew bħala parti minn organu ta’ dik il-persuna ġuridika, li tkun f’pożizzjoni ta’ tmexxija minħabba s-setgħa li tirrappreżenta lil din il-persuna ġuridika, li tieħu deċiżjonijiet f’isimha, jew li teżerċita kontroll fi ħdan dik il-persuna ġuridika.
34.      Barra minn hekk, skont l-Artikolu 60(6), kwalunkwe waħda minn dawn il-persuni fiżiċi li jkollha pożizzjoni ta’ tmexxija tista’ ġġib magħha r-responsabbiltà ta’ persuna ġuridika jekk xi ħadd ieħor fi ħdan il-persuna ġuridika jkun kiser obbligu, iżda l-persuna li jkollha pożizzjoni ta’ tmexxija għamlet dan possibbli minħabba
nuqqas ta’ superviżjoni jew ta’ kontroll.
35.      Għalhekk, huwa importanti li l-persuna ġuridika tista’ tiġi ssanzjonata għal kull ksur tal-obbligi tagħha li jiġi minn ġewwa din il-persuna ġuridika. Dan ifisser li, pereżempju, anki jekk impjegat huwa fil-prattika dak responsabbli għall-ksur ta’ obbligu konkret, dan irid jirriżulta fir-responsabbiltà tal-persuna ġuridika, anki jekk tali responsabbiltà ma tqumx minn dak l-impjegat, iżda minn persuna fiżika li jkollha pożizzjoni ta’ tmexxija.
36.      Pass ’il quddiem, l-Artikolu 60(5) u (6) tad-Direttiva 2015/849 ma jeżiġix, fil-fehma tiegħi, li tiġi stabbilita l-ħtija ta’ persuna fiżika li jkollha pożizzjoni ta’ tmexxija. Madankollu, dan ma jipprevjenix il-liġi nazzjonali milli timponi rekwiżiti relatati mal-ħtija.
37.      Pereżempju, fix-xenarju msemmi fil-punt 35 ta’ dawn il-konklużjonijiet, jekk, b’negliġenza, persuna fiżika li jkollha pożizzjoni ta’ tmexxija ma kkontrollatx b’mod xieraq lill-impjegat li wettaq il-ksur, ir-responsabbiltà tal-persuna ġuridika tista’ tiġi stabbilita.
38.      Waqt is-seduta, Steiermärkische Bank, KL u TR indikaw li, fid-dritt Awstrijak, teżisti preżunzjoni ta’ negliġenza min-naħa tal-persuna fiżika li jkollha pożizzjoni ta’ tmexxija f’każ ta’ nuqqas ta’ azzjoni. Il-FMA qablet, iżda sostniet li din il-preżunzjoni tapplika għall-ammont ta’ EUR 60 000.
39.      Wieħed għandu jżomm f’rasu li ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tinterpreta d-dritt nazzjonali fil-kuntest tal-proċedura għal deċiżjoni preliminari.
40.      Madankollu, fil-fehma tiegħi, l-Artikolu 60(5) u (6) tad-Direttiva 2015/849 ma jipprekludix lill-Istati Membri milli jipprevedu ċertu livell ta’ ħtija ta’ persuna fiżika li jkollha pożizzjoni ta’ tmexxija bil-kundizzjoni li, fis-sitwazzjonijiet kollha li fihom ksur li jirriżulta minn din id-direttiva jkun sar minn xi ħadd taħt l-awtorità tal-persuna ġuridika, ir-responsabbiltà ta’ din il-persuna ġuridika tista’ tiġi stabbilita.
41.      Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, ma jidhirlix li d-dritt Awstrijak inkwistjoni, li jorbot ir-responsabbiltà ta’ persuna ġuridika mal-istabbiliment tar-responsabbiltà ta’ persuna fiżika speċifikament identifikata responsabbli għal entità marbutin b’obbligu, tikkontradixxi r-rekwiżiti tad-Direttiva 2015/849.
42.      Ir-rekwiżit li l-persuna fiżika li l-att tagħha għandu jiġi attribwit lill-persuna ġuridika għandha tiġi ttrattata bħala parti fil-proċedura amministrattiva kontra din il-persuna ġuridika, inklużi l-garanziji proċedurali kollha li jirriżultaw minn tali status, u mhux sempliċement bħala xhud, ma jidhirx li joħloq problema. Billi tinvoka d-drittijiet tad-difiża tagħha, il-persuna fiżika inkwistjoni tiddefendi wkoll l-interessi tal-persuna ġuridika f’tali proċedimenti.
43.      Bl-istess mod, ir-rekwiżiti formali ta’ denominazzjoni ta’ din il-persuna fiżika u ta’ deskrizzjoni tal-ksur tal-obbligu, kif ukoll ta’ attribwizzjoni ta’ dan il-ksur lill-persuna ġuridika, fid-dispożittiv tad-deċiżjoni
amministrattiva ma jidhrux li jmorru kontra d-Direttiva 2015/849, li teżiġi li sanzjonijiet amministrattivi għandhom ikunu possibbli kontra persuna ġuridika permezz ta’ persuna fiżika li jkollha pożizzjoni ta’ tmexxija.
44.      Madankollu, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddeċiedi jekk ċerti aspetti tad-dritt Awstrijak, kemm jekk fil-kotba kif ukoll kif implimentati fil-prattika, joħolqux ostakolu għall-possibbiltà li jiġu imposti sanzjonijiet fuq persuni ġuridiċi.
45.      Fi kwalunkwe każ, applikazzjoni żbaljata tad-dritt Awstrijak f’ċerti sitwazzjonijiet, bħat-trattament ta’ persuna fiżika involuta bħala xhud u mhux bħala parti f’kawża partikolari, ma tistax twassal għall-konklużjoni li din il-liġi nnifisha tmur kontra d-dritt tal-Unjoni.
46.      Barra minn hekk, ma nqisx li s-sentenza Deutsche Wohnen, imsemmija mill-qorti tar-rinviju u diskussa mill-partijiet interessati, tinvalida l-evalwazzjoni tiegħi.
47.      F’din is-sentenza, li ħarġet mill-kuntest tal-GDPR, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li dan ir-regolament jipprekludi leġiżlazzjoni Ġermaniża li tipprovdi li multa amministrattiva tista’ tiġi imposta fuq persuna ġuridika biss jekk il-ksur ikun ġie attribwit preċedentement lil persuna fiżika identifikata (18).
48.      Il-Qorti tal-Ġustizzja qieset, b’mod partikolari, li l-multi jridu
jkunu jistgħu jiġu imposti direttament fuq persuni ġuridiċi bħala kontrolluri (19) u li l-ebda dispożizzjoni tal-GDPR ma tippermetti l-konklużjoni li l-impożizzjoni ta’ multa fuq persuna ġuridika bħala kontrollur hija suġġetta għal konstatazzjoni preċedenti li l-ksur twettaq minn persuna fiżika identifikata (20).
49.      Kuntrarjament għall-GDPR, id-Direttiva 2015/849,
kif spjegat,
tipprevedi li sanzjonijiet jiġu imposti fuq persuna ġuridika permezz ta’ persuna fiżika li jkollha pożizzjoni ta’ tmexxija.
50.      Il-formula tal-Artikolu 60(5) u (6) ta’ din id-direttiva (iktar ’il quddiem “il-formula tal-Artikolu 60”) tintuża f’numru ta’ atti tal-Unjoni li jobbligaw lill-Istati Membri jiżguraw li l-persuni ġuridiċi jkunu jistgħu jiġu ssanzjonati (21).
51.      L-għażla ta’ din il-formula tista’ tiġi spjegata mid-differenzi fl-approċċi tal-Istati Membri fir-rigward tar-responsabbiltà tal-persuni ġuridiċi.
52.      Dawk id-differenzi jirriflettu u jikkombinaw mudelli teoretiċi, li l-letteratura (22) tiddeskrivi bħala li jinkludu:
–        il-mudell ta’ responsabbiltà għal atti ta’ terzi (imsejjaħ ukoll, pereżempju, bħala “respondeat superior”), li jindika li persuna ġuridika hija responsabbli għal ksur imwettaq minn persuni taħt l-awtorità tagħha, bħall-impjegati;
–        il-mudell ta’ identifikazzjoni (imsejjaħ ukoll, pereżempju, bħala “alter ego”), li jimplika li persuna ġuridika hija responsabbli biss għal ksur imwettaq minn persuni suffiċjentement għolja fil-ġerarkija tal-persuna ġuridika, bħall-maniġers u l-impjegati mogħnija b’ċerti responsabbiltajiet;
–        il-mudell ta’ aggregazzjoni, li għandu l-għan li jidentifika responsabbiltà kollettiva ta’ individwi fi ħdan il-persuna ġuridika, iktar milli jidentifika awtur individwali tar-reat;
–        il-mudell organizzattiv (imsejjaħ ukoll, pereżempju, id-duttrina tal-identità personali jew il-kultura korporattiva), li huwa bbażat fuq il-preżunzjoni li persuna ġuridika għandha mekkaniżmu sabiex tesprimi l-identità tagħha nnifisha u għalhekk tista’ tinżamm responsabbli mingħajr ma tkun marbuta mal-aġir ta’ kwalunkwe persuna individwali.
53.      Il-formula tal-Artikolu 60 tidher li tgħaqqad dawn l-approċċi teoretiċi differenti (23). Għalhekk, il-possibbiltà li r-responsabbiltà tal-persuni ġuridiċi tiġi bbażata fuq atti jew ommissjonijiet ta’ persuni fiżiċi tidher li twieġeb għal dawk l-għażliet nazzjonali diverġenti, u b’hekk ma timponix fuq l-Istati Membri l-ħtieġa li jagħmlu aġġustamenti sinjifikattivi fis-sistemi legali tagħhom sabiex jintlaħqu l-għanijiet tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni.
54.      Huwa minnu li teżisti leġiżlazzjoni oħra tal-Unjoni li ma tinkludix il-formula tal-Artikolu 60, b’mod partikolari fis-settur tas-servizzi finanzjarji (24). Waqt is-seduta, Steiermärkische Bank, KL u TR kif ukoll il-FMA ma qablux dwar jekk din il-leġiżlazzjoni kinitx paragunabbli, minn naħa, mad-Direttiva 2015/849, peress li tħalli marġni ta’ diskrezzjoni lill-Istati Membri fir-rigward tal-modalitajiet tar-responsabbiltà tal-persuni ġuridiċi jew, min-naħa l-oħra, mal-GDPR, peress li, kif ġie interpretat fis-sentenza Deutsche Wohnen, ma tħalli l-ebda diskrezzjoni.
55.      Ma huwiex neċessarju li din it-tilwima tiġi solvuta f’din il-kawża permezz tal-interpretazzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni dwar is-servizzi finanzjarji. Biżżejjed li ngħid li d-Direttiva 2015/849 tirregola r-responsabbiltà tal-persuni ġuridiċi b’mod differenti mill-GDPR. Għalhekk, ix-xebh possibbli bejn din il-leġiżlazzjoni dwar is-servizzi finanzjarji u l-GDPR ma humiex rilevanti għall-interpretazzjoni tad-Direttiva 2015/849 f’dan il-każ.
56.      Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal iktar ’il fuq, inqis li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2015/849 dwar il-possibbiltà li jiġu imposti sanzjonijiet fuq persuni ġuridiċi ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni, li torbot
ir-responsabbiltà ta’ persuna ġuridika mal-istabbiliment ta’ att li jikkostitwixxi ksur
ta’ persuna fiżika identifikata li għandha pożizzjoni ta’ tmexxija fi ħdan il-persuna ġuridika.
B.      It-termini ta’ preskrizzjoni previsti mid-dritt nazzjonali
57.      Il-qorti tar-rinviju tidher ukoll li tistaqsi dwar il-konformità mad-Direttiva 2015/849 tat-termini ta’ preskrizzjoni previsti fid-dritt Awstrijak għall-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet fuq persuni
ġuridiċi
għall-ksur tal-obbligi kontra l-ħasil tal-flus. Infakkar li dawn it-termini huma ta’ tliet snin għall-preżentata ta’ rikors u ta’ ħames snin għall-konklużjoni tagħhom.
58.      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, fl-assenza ta’ regoli tal-Unjoni f’dan il-qasam, huwa l-ordinament ġuridiku nazzjonali ta’ kull Stat Membru li għandu jistabbilixxi r-regoli proċedurali dettaljati li jirregolaw ir-rikorsi intiżi għar-rispett tad-drittijiet li l-individwi jibbenefikaw mid-dritt tal-Unjoni, sakemm dawn ir-regoli ma jkunux inqas favorevoli minn dawk li jirregolaw rikorsi interni simili (prinċipju ta’ ekwivalenza) u li ma jkunux jagħmlu prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mid-dritt tal-Unjoni (prinċipju ta’ effettività) (25).
59.      Il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li jkun
kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni li jiġu stabbiliti termini raġonevoli ta’ preskrizzjoni fl-interess taċ-ċertezza legali. Dawn it-termini, ma humiex ta’ natura li jagħmluha prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli li jiġu eżerċitati d-drittijiet mogħtija mid-dritt tal-Unjoni (26), anki jekk l-iskadenza ta’ dawn it-termini timplika neċessarjament iċ-ċaħda, kompletament jew parzjalment, tar-rikors ippreżentat (27).
60.      Fil-fatt, f’kuntesti oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li termini ta’ preskrizzjoni ta’ tlieta u ħames snin huma kompatibbli mal-prinċipju ta’ effettività (28).
61.      Id-Direttiva 2015/849 ma tipprevedix regoli dwar it-termini ta’ preskrizzjoni u għalhekk dawn ir-regoli jaqgħu taħt il-kompetenzi tal-Istati Membri, suġġetti għall-osservanza tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività skont il-ġurisprudenza msemmija iktar ’il fuq.
62.      Fil-fehma tiegħi, ma jidhirx li f’din il-kawża hemm indikazzjonijiet li jagħtu lok għal dubji fir-rigward ta’ dawn il-prinċipji. Kif indikat mill-Kummissjoni, il-qorti tar-rinviju ma semmietx elementi speċifiċi li jwasslu għall-konklużjoni li dawn il-perijodi jmorru kontra l-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività.
63.      Għalhekk, inqis li d-dritt tal-Unjoni ma jipprekludix termini ta’ preskrizzjoni bħal dawk previsti mid-dritt Awstrijak.
IV.    Konklużjoni
64.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domanda preliminari magħmula mill-Bundesverwaltungsgericht (il-Qorti Amministrattiva Federali, l-Awstrija) kif ġej:
L-Artikolu 60(5) u (6), moqri flimkien mal-Artikolu 58(1) sa (3) u l-Artikolu 59(1) tad-Direttiva (UE) 2015/849 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑20 ta’ Mejju 2015 dwar il-prevenzjoni tal-użu tas-sistema finanzjarja għall-finijiet tal-ħasil tal-flus jew il-finanzjament tat-terroriżmu, li temenda r-Regolament (UE) Nru 648/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, u li tħassar id-Direttiva 2005/60/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u d-Direttiva tal-Kummissjoni 2006/70/KE
ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali, li skontha, sabiex tiġi ssanzjonata persuna ġuridika, huwa imperattiv li membru tal-bord tal-persuna ġuridika jew persuna fiżika oħra li tkun aġixxiet f’isem il-persuna ġuridika tkun ingħatat preċedentement l-istatus formali ta’ parti konvenuta (b’rispett strett tad-drittijiet kollha tal-partijiet) u, barra minn hekk, huwa imperattiv li d-dispożittiv tad-deċiżjoni ta’ sanzjoni amministrattiva kontra l-persuna ġuridika jiddetermina li l-persuna fiżika msemmija speċifikament fih (jew il-membru tal-bord tal-persuna ġuridika) wettqet atti li jikkostitwixxu reat, aġixxiet illegalment u hija ħatja sabiex jattribwixxi dak l-aġir lill-persuna ġuridika bħala pass ulterjuri, it-terminu ta’ preskrizzjoni fil-qasam tal-azzjonijiet jkun fi żmien tliet snin fi tmiem ir-reat u t-terminu ta’ preskrizzjoni għall-ippenalizzar f’perjodu ta’ ħames snin.
1      Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
2      Direttiva (UE) 2015/849 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑20 ta’ Mejju 2015 dwar il-prevenzjoni tal-użu tas-sistema finanzjarja għall-finijiet tal-ħasil tal-flus jew il-finanzjament tat-terroriżmu, li temenda r-Regolament (UE) Nru 648/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, u li tħassar id-Direttiva 2005/60/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u d-Direttiva tal-Kummissjoni 2006/70/KE (ĠU 2015, L 141, p. 73, rettifika fil-ĠU L, 2024/90601). Dik id-direttiva ġiet issostitwita bid-Direttiva (UE) 2024/1640 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑31 ta’ Mejju 2024 dwar il-mekkaniżmi li għandhom jiġu stabbiliti mill-Istati Membri għall-prevenzjoni tal-użu tas-sistema finanzjarja għall-finijiet tal-ħasil tal-flus jew il-finanzjament tat-terroriżmu, li temenda d-Direttiva (UE) 2019/1937, u li temenda u tħassar id-Direttiva (UE) 2015/849 (ĠU L, 2024/1640).
3      Il-qorti tar-rinviju ssemmi, b’mod partikolari, is-sentenza tal-Verwaltungsgerichtshof (il-Qorti Amministrattiva) tad‑29 ta’ Marzu 2019, Ro 2018/02/0023.
4      Skont il-qorti tar-rinviju, din hija r-raġuni għaliex żewġ persuni fiżiċi oħra, KL u TR, bħala persuni li lilhom huwa attribwit il-ksur, huma wkoll partijiet fit-tilwima fil-kawża prinċipali, peress li huwa neċessarju, minħabba d-drittijiet tagħhom bħala partijiet, li huma jkunu wkoll destinatarji tad-deċiżjoni ta’ sanzjoni amministrattiva kontra l-persuna ġuridika u għalhekk ikollhom id-dritt ta’ appell, għalkemm l-FMA qatt ma ppruvat
tissanzjona lil dawn il-persuni fiżiċi.
5      Sentenza tal‑5 ta’ Diċembru 2023 (C‑807/21, iktar ’il quddiem “Deutsche Wohnen”, EU:C:2023:950).
6      Regolament (UE) 2016/679 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑27 ta’ April 2016 dwar il-protezzjoni tal-persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta’
data personali u dwar il-moviment liberu ta’ tali data, u li jħassar id-Direttiva 95/46/KE (Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data) (ĠU 2016, L 119, p. 1, rettifika fil-ĠU 2018, L 127, p. 2) iktar ’il quddiem “il-GDPR”).
7      Ara l-premessa 3 tad-Direttiva 2015/849.
8      Ara l-Artikolu 1 u l-premessa 64 tad-Direttiva 2015/849. Ara wkoll is-sentenzi tas‑16 ta’ Lulju 2020, Il‑Kummissjoni vs Ir‑Rumanija (Ġlieda kontra l-ħasil tal-flus) (C‑549/18, EU:C:2020:563, punt 73), u tas‑16 ta’ Lulju 2020, Il‑Kummissjoni vs L‑Irlanda (Ġlieda kontra l-ħasil tal-flus) (C‑550/18, EU:C:2020:564, punt 82), li fihom il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li: “[I]d-Direttiva 2015/849 hija strument importanti sabiex tiġi żgurata protezzjoni effettiva tas-sistema finanzjarja tal-Unjoni kontra t-theddid magħmul mill-ħasil tal-flus u l-finanzjament tat-terroriżmu.”
9      L-Artikolu 2 tad-Direttiva 2015/849 jelenka l-entitajiet marbutin b’obbligu.
10      Għal ħarsa ġenerali, ara, pereżempju, Maillart, J.-B., “The anti-money laundering architecture of the European Union”, f’Vogel, B. u Maillart, J.-B. (edizzjonijiet), National and International Anti-Money Laundering Law: Developing the Architecture of Criminal Justice, Regulation and Data Protection, Intersentia, Cambridge, 2020, p. 71‑155.
11      Ara l-Artikolu 58(2) tad-Direttiva 2015/849. Skont il-premessa 59 tagħha, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet u miżuri amministrattivi f’konformita’ ma’ din id-direttiva, u ta’ sanzjonijiet kriminali f’konformita’
mal-liġi nazzjonali ma tmurx
kontra l-prinċipju ta’
ne bis in idem. F’dan ir-rigward, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 58(2) ta’ din id-direttiva jipprevedi li l-Istati Membri jistgħu jiddeċiedu li ma jistabbilixxux regoli għal sanzjonijiet jew miżuri amministrattivi għal ksur li jkun suġġett għal sanzjonijiet kriminali fil-liġi nazzjonali tagħhom.
12      Ara l-premessa 59 tad-Direttiva 2015/849.
13      Ara l-Artikolu 59(2) u (3) tad-Direttiva 2015/849.
14      Ara l-Artikolu 59(4) tad-Direttiva 2015/849.
15      Id-Direttiva 2024/1640, li hija l-aħħar direttiva dwar il-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus, ma emendatx din id-dispożizzjoni fis-sustanza.
16      Infakkar ukoll li t-tielet subparagrafu tal-Artikolu 46(1) tad-Direttiva 2015/849 jippreċiża li, meta persuna fiżika li taqa’ taħt ċertu kategoriji ta’ entitajiet marbutin b’obbligu twettaq attivitajiet professjonali bħala impjegata ta’ persuna ġuridika, l-obbligi ta’ din it-taqsima japplikaw għall-persuna ġuridika pjuttost milli għall-persuna fiżika.
17      Ara l-Artikolu 59(3) tad-Direttiva 2015/849.
18      Ara s-sentenza Deutsche Wohnen (punt 60).
19      Ara s-sentenza Deutsche Wohnen (punt 44).
20      Ara s-sentenza Deutsche Wohnen (punt 46)
21      Uħud minn dawn l-atti ġew adottati skont il-bażi legali għall-armonizzazzjoni fil-qasam tal-liġi kriminali (Artikolu 83 TFUE). Ara, pereżempju, l-Artikolu 7 tad-Direttiva (UE) 2018/1673 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑23 ta’
Ottubru 2018 dwar il-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus permezz tal-liġi kriminali (ĠU 2018, L 284, p. 22); l-Artikolu 6 tad-Direttiva (UE) 2024/1203 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’
April 2024 dwar il-protezzjoni tal-ambjent permezz tal-liġi kriminali u li tissostitwixxi d-Direttivi 2008/99/KE u 2009/123/KE (ĠU L 2024/1203, rettifika fil-ĠU L, 2025/90336); L-Artikolu 6 tad-Direttiva (UE) 2024/1226 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑24 ta’
April 2024 dwar id-definizzjoni ta’ reati kriminali u ta’ penali għall-ksur ta’ miżuri restrittivi tal-Unjoni u li temenda d-Direttiva (UE) 2018/1673 (ĠU L, 2024/1226). Ġew adottati atti oħra f’oqsma bħall-politika tas-sajd (Artikolu 43 TFUE) jew l-immigrazzjoni (Artikolu 79 TFUE). F’dan ir-rigward, ara, pereżempju, l-Artikolu 47 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1005/2008, tad‑29 ta’ Settembru 2008, li jistabbilixxi sistema Komunitarja sabiex tipprevjeni, tiskoraġġixxi u telimina sajd illegali, mhux irrappurtat u mhux irregolat, li jemenda r-Regolamenti (KEE) Nru 2847/93, (KE) Nru 1936/2001 u (KE) Nru 601/2004 u li jħassar ir-Regolamenti (KE) Nru 1093/94 u (KE) Nru 1447/1999 (ĠU 2008, L 286, p. 1, rettifika fil-ĠU 2011, L 22, p. 8); jew l-Artikolu 11 tad-Direttiva 2009/52/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-18 ta’ Ġunju 2009, li tipprevedi standards minimi għal sanzjonijiet u miżuri kontra min iħaddem lil ċittadini minn pajjiżi terzi f’soġġorn illegali (ĠU 2009, L 168, p. 24, rettifika fil-ĠU 2012, L 208, p. 22).
22      Għal għażla qasira, ara, pereżempju, Pieth, M. u Ivory, R., “Chapter 1 Emergence and convergence: Corporate criminal liability principles in overview”, f”Pieth, M. u Ivory, R., (edizzjonijiet)
“Corporate Ccriminal Lliability: emergence convergence, and risk”,
IUS Gentium, Vol 9(3), 2011, punt 1.4; Vermeulen, G., De Bondt, W. u Ryckman, C., “Liability of legal persons for offences in the EU”, Maklu, Antwerp, 2012; Pikamäe, P. u Kärner, M., “The effect of European Union law on the criminal and quasi-criminal liability of legal persons in Estonia”, Juridica International, Vol. 33, 2024, p. 89‑101, b’mod partikolari p. 92.
23      Ara, f’dan ir-rigward, Franssen, V., “The EU’s fight against corporate financial crime: State of affairs and future potential”, German Law Journal, Vol. 19(5), 2018, p. 1221‑1249, b’mod partikolari p. 1237‑1242.
24      Għal għażla qasira, ara, fost l-oħrajn, l-Artikolu 70 tad-Direttiva 2014/65/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑15 ta’ Mejju 2014 dwar is-swieq fl-istrumenti finanzjarji u li temenda d-Direttiva 2002/92/KE u d-Direttiva 2011/61/UE (ĠU 2014, L 173, p. 349, rettifiki fil-ĠU 2016, L 188, p. 28, fil-ĠU 2016, L 273, p. 35, fil-ĠU 2017, L 64, p. 116, fil-ĠU 2021, L 410, p. 201), kif emendata l-aħħar bid-Direttiva (UE) 2024/790 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑28 ta’ Frar 2024 (ĠU L, 2024/790) (
MiFID II); l-Artikolu 38 tar-Regolament (UE) 2017/1129 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑14 ta’ Ġunju 2017 dwar il-prospett li għandu jiġi ppubblikat meta titoli jiġu offruti lill-pubbliku jew jiġu ammessi għall-kummerċ f’suq regolat, u li jħassar id-Direttiva 2003/71/KE (ĠU 2017, L 168, p. 12) (ir-Regolament dwar il-Prospett); l-Artikolu 111 tar-Regolament (UE) 2023/1114 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑31 ta’ Mejju 2023 dwar is-swieq fil-kriptoassi, u li jemenda r-Regolamenti (UE) Nru 1093/2010 u (UE) Nru 1095/2010 u d-Direttivi 2013/36/UE u (UE) 2019/1937 (ĠU 2023, L 150, p. 40, rettifiki fil-ĠU 2023, L 154, p. 49, fil-ĠU L, 2024/90275) (ir-Regolament dwar is-Swieq fil-Kriptoassi jew MiCA); l-Artikoli 65 u 66 tad-Direttiva (UE) 2024/1619 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑31 ta’ Mejju 2024 li temenda d-Direttiva 2013/36/UE fir-rigward tas-setgħat superviżorji, is-sanzjonijiet, il-fergħat ta’ pajjiżi terzi, u r-riskji ambjentali, soċjali u ta’ governanza (ĠU L, 2024/1619) (id-Direttiva dwar ir-Rekwiżiti ta’ Kapital jew CRD VI).
25      Ara, pereżempju, is-sentenzi tas‑16 ta’ Diċembru 1976, Rewe-Zentralfinanz u Rewe-Zentral (33/76, EU:C:1976:188, punt 5); tas‑16 ta’ Diċembru 1976, Comet (45/76, EU:C:1976:191, punt 13); tat‑12 ta’ Frar 2008, Kempter (C‑2/06, EU:C:2008:78, punt 57); u tat‑30 ta’ April 2024, M. N. (EncroChat) (C‑670/22, EU:C:2024:372, punt 129).
26      Ara, pereżempju, is-sentenzi tat‑8 ta’ Lulju 2010, Bulicke (C‑246/09, EU:C:2010:418, punt 36), u tal‑5 ta’ Settembru 2023, Udlændinge- og Integrationsministeriet (Telf taċ-ċittadinanza Daniża) (C‑689/21, EU:C:2023:626, punt 42).
27      Ara, pereżempju, is-sentenzi tat‑2 ta’ Diċembru 1997, Fantask et (C‑188/95, EU:C:1997:580, punt 48), u tas‑7 ta’ April 2022, IFAP (C‑447/20 u C‑448/20, EU:C:2022:265, punt 55).
28      Ara, pereżempju, is-sentenzi tat‑8 ta’ Settembru 2011, Q-Beef u Bosschaert (C‑89/10 u C‑96/10, EU:C:2011:555, punti 36 u 37), u tal‑20 ta’ Diċembru 2017, Caterpillar Financial Services (C‑500/16, EU:C:2017:996, punti 42 u 43).