Eagrán sealadach
BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Tríú Dlísheomra)
26 Márta 2026
(*)
(Tarchur chun réamhrialú – Limistéar saoirse, slándála agus ceartais – Comhar breithiúnach in ábhair choiriúla – Airteagal 82(2)
CFAE – Inniúlacht reachtach an Aontais Eorpaigh – Treoir
2012/29/AE – Íoschaighdeáin maidir le cearta, tacaíocht agus cosaint íospartaigh na coireachta – Airteagal 2(1)(a) – An coincheap ‘íospartach’ – Dlínse sheach-chríochach chúirteanna coiriúla Ballstáit – Neamh-infheidhmeacht na Treorach sin)
I gCás C‑239/24 [Aurnois],
(i)
IARRAIDH ar réamhrialú faoi Airteagal 267
CFAE, ó cour d’appel de Bruxelles (an Chúirt Achomhairc, an Bhruiséil, an Bheilg), trí bhreith an 12 Nollaig 2023, a fuarthas ag an gCúirt an 2 Aibreán 2023, sna himeachtaí
FP,
LD,
idiragraí:
Procureur fédéral,
tugann AN CHÚIRT (an Tríú Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: C.
Lycourgos, Uachtarán Dlísheomra, O.
Spineanu-Matei, S.
Rodin, N.
Piçarra (Rapóirtéir) agus N.
Fenger, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: J.
Kokott,
Cláraitheoir: A.
Calot Escobar,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
–        FP agus LD, ag M.
Alié,
avocate,
–        le Procureur fédéral, ag A.
d’Oultremont,
magistrat fédéral,
–        Rialtas na Seice,
ag A.
Pagáčová, M.
Smolek agus J.
Vláčil, i gcáil Gníomhairí,
–        Rialtas na hIodáile,
ag S.
Fiorentino, i gcáil Gníomhaire, le cúnamh ó L.
Fiandaca,
avvocato dello Stato,
–        an Coimisiún Eorpach,
ag J.
Hottiaux agus J.
Vondung, i gcáil Gníomhairí,
tar éis cinneadh a dhéanamh, i ndiaidh an tAbhcóide Ginearálta a éisteacht, breith a thabhairt ar an gcás gan Tuairim,
an Breithiúnas seo a leanas
Breithiúnas
1        Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú ar Airteagal 2(1)(a)(i) de Threoir 2012/29/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Deireadh Fómhair 2012 lena mbunaítear íoschaighdeáin maidir le cearta, tacaíocht agus cosaint íospartaigh na coireachta agus a chuirtear in ionad Chinneadh Réime 2001/220/CGB ón gComhairle (IO 2012 L 315, lch. 57).
2        Rinneadh an iarraidh seo in imeachtaí arna dtionscnamh ag FP agus LD sa Bheilg i gcoinne roinnt ceannairí de chuid Ríocht na hAraibe Sádaí as coireanna in aghaidh an chine dhaonna a líomhnaítear a rinneadh i gcoinne a ndeirféar, SX, náisiúnach de chuid na hAraibe Sádaí agus gníomhaí ar son chearta na mban.
An dlí lena mbaineann
Dlí an Aontais Eorpaigh
Dlí
príomha
3        Foráiltear le hAirteagal 82(2)
CFAE mar a leanas:
‘A mhéid is gá chun aitheantas frithpháirteach do bhreithiúnais agus do chinntí breithiúnacha a éascú, chomh maith leis an gcomhar póilíneachta agus breithiúnach in ábhair choiriúla a bhfuil gné thrasteorann ag baint leo, féadfaidh Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle rialacha íosta a bhunú trí bhíthin treoracha a ghlacfar i gcomhréir leis an ngnáthnós imeachta reachtach. Cuirfidh na rialacha íosta sin san áireamh na difríochtaí idir thraidisiúin dlí agus idir chórais dlí na mBallstát.
Bainfidh siad leis na nithe seo a leanas:
(a)      inghlacthacht fhrithpháirteach fianaise idir Bhallstáit;
(b)      cearta daoine aonair sa nós imeachta coiriúil;
(c)      cearta íospartaigh na coireachta;
(d)      aon sainghnéithe eile den nós imeachta coiriúil a bheidh sainaitheanta roimh ré ag an gComhairle le cinneadh; chun an cinneadh sin a ghlacadh, gníomhóidh an Chomhairle d'aon toil tar éis toiliú a fháil ó Pharlaimint na hEorpa.
Ní choiscfidh glacadh na rialacha íosta sin dá dtagraítear sa mhír seo ar na Ballstáit leibhéal níos airde cosanta do dhaoine aonair a choimeád ar bun ná a thabhairt isteach.’
Treoir 2012/29
4        Luaitear an méid seo a leanas in aithrisí 3, 4, 13 agus 50 de Threoir 2012/29:
‘(3)      Foráiltear le hAirteagal 82(2) [CFAE] go leagfar síos rialacha íosta is infheidhme sna Ballstáit chun aitheantas frithpháirteach breithiúnais agus cinntí breithiúnacha a éascú, chomh maith le comhar póilíneachta agus breithiúnach in ábhair choiriúla a bhfuil gné thrasteorann ag baint leo, go háirithe maidir le cearta íospartaigh na
coireachta.
(4)      […] is é is cuspóir na Treorach seo na prionsabail atá leagtha amach i gCinneadh Réime 2001/220/CGB [ón gComhairle an 15 Márta 2001 maidir le seasamh íospartach in imeachtaí coiriúla (IO 2001 L 82, lch. 1)] a athbhreithniú agus a fhorlíonadh agus dul chun cinn suntasach a dhéanamh i leibhéal cosanta íospartach ar fud an Aontais, go háirithe in imeachtaí coiriúla.
[...]
(13)      Tá feidhm ag an Treoir seo maidir le cionta coiriúla a dhéantar san Aontas agus maidir le himeachtaí coiriúla a tharlaíonn san Aontas. Ní thugtar léi
cearta d’íospartaigh cionta seach-chríochacha ach amháin maidir le himeachtaí coiriúla a tharlaíonn san Aontas. Ní bheidh cur i bhfeidhm na n‑oibleagáidí a leagtar amach sa Treoir sin i gceist le gearáin a chur faoi bhráid údaráis inniúla lasmuigh den Aontas, amhail ambasáidí.
[...]
(50)      Níor cheart go ndéanfadh an oibleagáid a leagtar amach sa Treoir seo gearáin a tharchur difear d’inniúlacht na mBallstát imeachtaí a thionscnamh agus ní dochar í do na rialacha maidir le heasaontacht maidir le feidhmiú dlínse, mar a shainmhínítear sa Chinneadh Réime
2009/948/CGB ón gComhairle an 30 Samhain 2009 maidir le coinbhleachtaí i bhfeidhmiú dlínse in imeachtaí coiriúla a chosc agus a shocrú (IO 2009 L 328, lch. 42].’
[Aistriúcháin neamhoifigiúil]
5        De réir an chéad fhomhír
d’Airteagal 1(1), is é is cuspóir don Treoir sin a áirithiú go bhfaighidh íospartaigh na coireachta faisnéis, tacaíocht agus cosaint leordhóthanach agus go mbeidh siad in ann páirt a ghlacadh in imeachtaí coiriúla.
6        Leagtar síos in Airteagal 2(1) den Treoir sin,
inter alia, na sainmhínithe seo a leanas:
‘(a)      ciallaíonn“íospartach”:
(i)      duine nádúrtha a d’fhulaing díobháil, lena n‑áirítear díobháil fhisiciúil, mheabhrach nó mhothúchánach nó caillteanas eacnamaíoch de bharr cion coiriúil go díreach;
(ii)      baill teaghlaigh duine a fuair bás de bharr cion coiriúil go díreach agus a d'fhulaing díobháil mar thoradh ar bhás an duine sin;
(b)      ciallaíonn “baill
teaghlaigh”: céile an íospartaigh, an duine atá ina chónaí leis an íospartach i ndlúthchaidreamh tiomanta, i gcomhtheaghlach agus ar bhonn seasmhach leanúnach, gaolta díreacha, deartháireacha agus deirfiúracha agus cleithiúnaithe an íospartaigh.’
[Aistriúcháin neamhoifigiúil]
Dlí na Beilge
7        Foráiltear le hAirteagal 10 de loi du 17
avril 1878 contenant le titre préliminaire du code de procédure pénale (Dlí an 17 Aibreán 1878 ina bhfuil réamhtheideal an Chóid um Nós Imeachta Coiriúil) (Moniteur belge an 25 Aibreán 1878, lch. 1265,), sa leagan is infheidhme maidir leis an díospóid sna príomhimeachtaí (‘TPCPP’) mar a leanas:
‘Ach amháin sna cásanna dá dtagraítear in Airteagal 6 agus Airteagal 7(1),
d’fhéadfadh náisiúnach eachtrach a rinne an méid seo a leanas lasmuigh den Ríocht a ionchúiseamh sa Bheilg:
[...]
1obis            sárú tromchúiseach ar an dlí daonnúil idirnáisiúnta, dá dtagraítear i Leabhar
II, Teideal
I
bis den Chód Coiriúil, a rinneadh i gcoinne duine ar, tráth na bhfíoras,
náisiúnach Beilgeach é nó ar dídeanaí é atá aitheanta sa Bheilg agus ina bhfuil gnáthchónaí air, de réir bhrí [an Choinbhinsiúin maidir le Stádas Dídeanaithe, a síníodh sa Ghinéiv an 28 Iúil 1951] [Recueil des traités des Nations unies, Iml.
189, lch. 150,
Uimh. 2545 (1954), a tháinig i bhfeidhm an 22 Aibreán 1954 agus a forlíonadh leis an bPrótacal maidir le Stádas Dídeanaithe, a tugadh i gcrích i Nua-Eabhrac an 31 Eanáir 1967, a tháinig i bhfeidhm an 4 Deireadh Fómhair 1967],
nó duine a bhfuil cónaí íarbhír, rialta agus dleathach air sa Bheilg ar feadh trí bliana ar a laghad.
Ní fhéadfar ionchúiseamh, lena n‑áirítear imscrúdú, a thionscnamh ach amháin arna iarraidh sin don Ionchúisitheoir Cónaidhme, a dhéanann measúnú ar aon ghearán.
Agus gearán á éisteacht
de bhun na bhfomhíreanna roimhe seo, iarrfaidh an tIonchúisitheoir Cónaidhme ar an mbreitheamh imscrúdaithe an gearán a imscrúdú ach amháin i gcás:
1º      ina bhfuil an gearán gan bhunús go follasach; nó
2º      nach gcomhfhreagraíonn na fíorais a leagtar amach sa ghearán d’aicmiú na gcionta dá dtagraítear i Leabhar
II, Teideal
Ibis, den Chód Coiriúil; nó
3º      nach féidir
ionchúiseamh poiblí inghlactha a thionscnamh mar thoradh ar an ngearán sin; nó
[…]
Má tá an tIonchúisitheoir Cónaidhme den tuairim go gcomhlíontar ceann amháin nó níos mó de na coinníollacha a leagtar amach i bhfomhíreanna 3(1), (2) agus (3), déanfaidh sé aighneachtaí os comhair na
Roinne
Díotála de cour d’appel de Bruxelles (an Chúirt Achomhairc, an Bhruiséil) ag lorg dearbhú, nach bhfuil aon fhorais ionchúisimh ann nó go bhfuil an t‑ionchúiseamh poiblí neamh-inghlactha de réir mar a bheidh. Is é an tIonchúisitheoir Feidearálach amháin a éistfear.
[…]’
An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
8        An 2 Nollaig 2021, rinne FP agus LD (na ‘gearánaigh’) gearán le hOifig an Ionchúisitheora Chónaidhme i gcoinne roinnt ceannairí de chuid Ríocht na hAraibe Sádaí maidir le coireanna in aghaidh an chine dhaonna dá bhforáiltear i gCód Coiriúil na Beilge, a líomhnaítear go ndearnadh iad i gcoinne a ndeirfiúr, SX, náisiúnach de chuid na hAraibe Sádaí agus gníomhaí ar son chearta na mban. Dá bhrí sin, cháin na gearánaigh an chos ar bolg atá á déanamh ag réimeas na hAraibe Sádaí ní hamháin ar a dheirfiúr ach freisin ar go leor daoine eile a líomhnaítear go ndearnadh gabhálacha agus coinneálacha treallacha agus neamhdhleathacha, céastóireacht, íde mhídhaonna, fuadaigh fhorfheidhmithe agus feallmharuithe orthu.
9        Is léir ón ordú tarchuir go n‑áitíonn na gearánaigh ní hamháin gur íospartaigh indíreacha iad ach gur íospartaigh dhíreacha iad freisin de na sáruithe tromchúiseacha ar an dlí daonnúil idirnáisiúnta a líomhnaítear a rinneadh i gcoinne a ndeirféar. Ina gcáil mar dhaoine atá gar do dhuine is ábhar do sháruithe den sórt sin, is dócha go ndéanfar díobháil mheabhrach nó mhothúchánach dóibh, mar gheall ar an tionchar síceolaíoch agus an tráma a eascraíonn as na sáruithe sin, chomh maith le caillteanas ábhartha, go háirithe i gcás éagumas chun oibre mar thoradh ar thráma den sórt sin.
10      Maíonn na gearánaigh, dá bhrí sin, gur ‘íospartaigh’ iad de réir bhrí Airteagal 2(1)(a)(i) de Threoir 2012/29, agus áitíonn siad go n‑áirítear an coincheap sin sa choincheap ‘duine a ndearnadh sárú tromchúiseach ar an dlí daonnúil idirnáisiúnta ina choinne’,
mar a leagtar amach sa
chéad fhomhír
d’Airteagal 10(1)(a) de TPCPP. Thairis sin, ós rud é gur tharla na gníomhartha a ndearnadh gearán ina leith idir 2018 agus 2021, is é sin le rá, tar éis do na gearánaigh a bheith cláraithe sa Bheilg mar chónaitheoirí, comhlíonann siad freisin na critéir a leagtar amach san fhoráil dheireanach sin chun duine nach náisiúnach é a ionchúiseamh sa Bheilg as gníomhartha a rinneadh lasmuigh den chríoch náisiúnta.
11      Agus an gearán dá dtagraítear i mír 8 den bhreithiúnas seo á éisteacht aige, mhol an Procureur fédéral (an tIonchúisitheoir Cónaidhme) don Roinn
Díotála de cour d’appel de Bruxelles (an Chúirt Achomhairc, an Bhruiséil), arb í an chúirt a rinne an tarchur í, a dhearbhú nach bhfuil dlínse ag cúirteanna na Beilge a dhearbhú agus go raibh an t‑ionchúiseamh poiblí neamh-inghlactha, i gcomhréir le hAirteagal 10(4) de TPCPP. Dar leis, ní chomhlíontar na coinníollacha a cheanglaítear leis an gcéad fhomhír d’Airteagal 10(1)(a) i gcás cionta a dhéantar san Araib Shádach i gcoinne dheirfiúr na ngearánach. Dá bhrí sin, dhiúltaigh an tIonchúisitheoir Cónaidhme iad a aithint mar ‘dhaoine a ndearnadh sárú tromchúiseach ar an dlí daonnúil idirnáisiúnta ina gcoinne’,
faoin
gcéad fhomhír
d'Airteagal 10(1)(a)
de TPCPP.
12      Míníonn an chúirt a rinne an tarchur, i gcomhréir leis
an gcéad
fhomhír
d’Airteagal 10(1)(a)
de TPCPP, go bhfuil
dlínse phearsanta éighníomhach chúirteanna na Beilge maidir le coireanna arna ndéanamh lasmuigh den chríoch náisiúnta ag duine seachas náisiúnach inghlactha i gcás, ar thaobh amháin, inarb ionann na gníomhartha a ndéantar gearán ina leith agus sárú tromchúiseach ar an dlí daonnúil idirnáisiúnta agus, ar an taobh eile, go ndearnadh an sárú sin i gcoinne duine ar náisiúnach Beilgeach é, a bhfuil stádas dídeanaí aige sa Bheilg nó a bhfuil cónaí air sa Bhallstát sin
ar feadh 3
bliana ar a laghad.
13      Measann an chúirt sin go raibh SX, deirfiúr na ngearánach, ina íospartach coireanna a d’fhéadfadh,
prima facie, a bheith ina sárú tromchúiseach ar an dlí daonnúil idirnáisiúnta, ach nach raibh náisiúntacht Bheilgeach aici, tráth na bhfíoras, nach raibh stádas dídeanaí aici sa Bheilg ná nach raibh cónaí uirthi ar chríoch na Beilge. Sna himthosca sin, ba cheart dlínse sheach-chríochach chúirteanna na Beilge a eisiamh de bhun na chéad fhomhíre d’Airteagal 10(1)(a) de TPCPP.
14      Cuireann an chúirt sin in iúl, chun dlínse sheach-chríochach chúirteanna na Beilge a bhunú, nach dtagraítear sa
chéad fhomhír
d’Airteagal 10(1)(a)
don choincheap ‘íospartach’, bíodh sé díreach nó indíreach, ach don choincheap ‘duine a ndearnadh sárú tromchúiseach ar an dlí daonnúil idirnáisiúnta ina choinne’ agus, ‘ar,
tráth na bhfíoras, náisiúnach Beilgeach é nó ar dídeanaí é atá aitheanta sa Bheilg agus ina bhfuil gnáthchónaí air’. Sonraíonn sí go gceanglaítear leis an gcoincheap deireanach sin nasc docht leis an mBeilg chun cosc a chur ar dhaoine a bhunaíonn iad féin ar chríoch náisiúnta gearáin a thaisceadh chun críche imeachtaí a thionscnamh os comhair chúirteanna na tíre
sin, agus chun na críche sin amháin, maidir le cionta a mhaíonn siad go raibh siad ina n‑íospartaigh lasmuigh den chríoch sin.
15      A mhéid a d’áitigh na gearánaigh, ar thaobh amháin, nach mór iad a aicmiú mar ‘íospartaigh’ de réir bhrí Airteagal 2(1)(a) de Threoir 2012/29 agus, ar an taobh eile, nach mór a thuiscint go n‑áirítear an coincheap sin sa choincheap ‘duine a ndearnadh sárú tromchúiseach ar an dlí daonnúil idirnáisiúnta ina choinne’,
mar a leagtar amach sa
chéad fhomhír
d’Airteagal 10(1)(a) de TPCPP, measann an chúirt a rinne an tarchur go bhfuil gá le léiriú ar Airteagal 2(1)(a) chun raon feidhme an choincheapa sin a chinneadh agus, dá bhrí sin, chun a chinneadh, sa chás seo, an gcomhlíontar na coinníollacha chun ionchúiseamh poiblí a thionscnamh sa Bheilg.
16      Mar sin féin, tugann an chúirt sin dá haire gur chinn an Cour de cassation (an Chúirt um Achomharc Deiridh, an Bheilg), i mbreithiúnas an 17 Nollaig 2003, nach bhfuil aon riail dlí idirnáisiúnta ann lena gceanglaítear ar Ríocht na Beilge dlínse uilíoch a fheidhmiú maidir le coireanna in aghaidh an chine dhaonna agus measann sí, thairis sin, go bhforáiltear le hAirteagal 5 den Choinbhinsiún in aghaidh na Céastóireachta agus in aghaidh Íde nó Pionós eile atá Cruálach, Mídhaonna nó Táireach an 10 Nollaig 1984 (Recueil des traités des Nations unies,
Iml.
1465, lch. 85,
Uimh. 24841 (1987)) agus le hAirteagal 9 den Choinbhinsiún Idirnáisiúnta maidir leis an Uile Dhuine a Chosaint ón bhFuadach Forfheidhmithe an 20 Nollaig 2006 (Sraith Chonarthaí na Náisiún Aontaithe,
Iml.
2716, lch. 3,
Uimh. 48088 (2010)) don fhéidearthacht atá ag Stáit is Páirtithe a ndlínse éighníomhach a bhunú ach amháin ‘i gcás ina measann siad gurb iomchuí’.
17      Sna himthosca sin, chinn cour d’appel de Bruxelles (an Chúirt Achomhairc, an Bhruiséil),
bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘(1)      An bhfuil Airteagal 2(1)(a)(i) de Threoir [2012/29] ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Deireadh Fómhair 2012 lena mbunaítear íoschaighdeáin maidir le cearta, tacaíocht agus cosaint íospartaigh na coireachta agus a chuirtear in ionad Chinneadh Réime 2001/2012/CGB ón gComhairle, le léiriú sa chaoi go n‑áirítear leis an gcoincheap ‘íospartaigh’, ionas go dtugtar rochtain ar na cearta a shainmhínítear sa Treoir sin dóibh, dlúthbhaill teaghlaigh an duine a ndearnadh, i gcomhthéacs sáraithe thromchúisigh ar an dlí daonnúil idirnáisiúnta, fuadach forfheidhmithe nó céastóireacht orthu, agus an Coinbhinsiún Idirnáisiúnta maidir leis an Uile Dhuine a Chosaint ón bhFuadach Forfheidhmithe [an 20 Nollaig 2006] agus Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe in aghaidh na Céastóireachta [an 10 Nollaig 1984] á gcur san áireamh?
(2)      An bhfuil Airteagal 2(1)(a)(i) de Threoir [2012/29] an 25 Deireadh Fómhair 2012 le léiriú sa chaoi go n‑áirítear leis an gcoincheap “íospartaigh”, ionas go dtugtar rochtain ar na cearta a shainmhínítear sa Treoir sin dóibh, baill teaghlaigh a d’fhulaing díobháil mheabhrach nó mhothúchánach, nó caillteanas ábhartha atá mar thoradh díreach ar shárú tromchúiseach ar an dlí daonnúil idirnáisiúnta a dhírigh go príomha ar dhlúthbhaill teaghlaigh?’
Na himeachtaí os comhair na Cúirte
18      Le hiarraidh ar fhaisnéis an 29 Bealtaine 2024, d’iarr an Chúirt ar an gcúirt a rinne an tarchur na cúiseanna a mheas sí go raibh nasc idir an díospóid sna príomhimeachtaí, a bhaineann leis an dlínse sheach-chríochach dá bhforáiltear le dlí na Beilge maidir le coireanna in aghaidh an chine dhaonna, agus forálacha Threoir 2012/29 a shonrú.
19      I litir a fuarthas i gClárlann na Cúirte an 11 Iúil 2024, chuir an chúirt a rinne an tarchur in iúl don Chúirt go raibh éisteacht sceidealaithe aici an 12 Samhain 2024 chun an cheist a chuir an Chúirt ar an gcaoi sin a chur faoi réir malartú argóintí idir na páirtithe sna príomhimeachtaí, agus chuir sí in iúl nach mbeadh sí in ann freagra a thabhairt ar an iarraidh sin ar fhaisnéis ach amháin tar éis na héisteachta sin.
20      An 12 Iúil 2024, tar éis Uachtarán na Cúirte, an tAbhcóide Ginearálta agus an Breitheamh is Rapóirtéir a éisteacht, chinn siad bac a chur ar na himeachtaí go dtí go bhfaighfear freagra na cúirte a rinne an tarchur ar an iarraidh sin ar fhaisnéis.
21      An 29 Eanáir 2025, mar fhreagra ar an iarraidh chéanna ar fhaisnéis, sheol an chúirt a rinne an tarchur na barúlacha i scríbhinn a chuir na gearánaigh agus an tIonchúisitheoir Cónaidhme faoina bráid chuig an gCúirt.
22      An 5 Feabhra 2025, tar éis Uachtarán na Cúirte, an tAbhcóide Ginearálta agus an Breitheamh is Rapóirtéir a éisteacht, chinn siad na doiciméid arna dtaisceadh ag an gcúirt a rinne an tarchur a chur sa chomhad, iad a chur in iúl do na páirtithe sna príomhimeachtaí agus do na páirtithe leasmhara mar aon leis an iarraidh ar fhaisnéis, agus na himeachtaí a atosú.
Inghlacthacht na hiarrata ar réamhrialú
23      Áitíonn an tIonchúisitheoir Cónaidhme go bhfuil an iarraidh ar réamhrialú neamh-inghlactha. Tá amhras ar an gCoimisiún freisin maidir le hinghlacthacht na hiarrata sin.
24      De réir an Ionchúisitheora Chónaidhme, níl sé i gceist le haon fhoráil de Threoir 2012/29 rialáil a dhéanamh ar na coinníollacha maidir le hinghlacthacht ionchúisimh phoiblí a thugtar os comhair a gcúirteanna náisiúnta i leith coireanna a dhéantar lasmuigh den chríoch náisiúnta, agus mar thoradh air sin níl Airteagal 2(1)(a)(i) den Treoir sin, atá ina ábhar do na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú, infheidhme i gcomhthéacs na díospóide sna príomhimeachtaí. Sna himthosca sin, ní bhaineann an cheist an gcaithfear an fhoráil sin a léiriú sa chaoi go bhféadfar dlúthbhaill teaghlaigh íospartaigh de shárú tromchúiseach ar an dlí daonnúil idirnáisiúnta a aicmiú freisin mar ‘íospartach’ agus, dá bhrí sin, tairbhe a bhaint as na cearta a shainmhínítear leis an Treoir sin, le toradh na díospóide sin.
25      Tugann an Coimisiún faoi deara nach bhfuil aon fhoráil i dTreoir 2012/29 a bhaineann le dlínse chúirteanna na mBallstát in ábhair choiriúla a chinneadh agus nach bhfuil feidhm aici ach amháin maidir le himeachtaí coiriúla ar bunaíodh dlínse den sórt sin ina leith cheana féin. Go ginearálta, níl aon riail i ndlí an Aontais atá ábhartha maidir le léiriú forála den dlí náisiúnta lena rialaítear feidhmiú dlínse seach-chríochaí in ábhair choiriúla, amhail an fhoráil
atá i gceist sna príomhimeachtaí.
26      Ina theannta sin, bunaíonn an Coimisiún a amhras maidir le hinghlacthacht na hiarrata ar réamhrialú ar an bhfíoras, mar fhreagra ar an iarraidh ar fhaisnéis dá dtagraítear i mír 18 den bhreithiúnas seo, nár rialaigh an chúirt a rinne an tarchur go sainráite ar na forais ar a measann sí go bhfuil nasc idir an díospóid sna príomhimeachtaí agus forálacha na Treorach sin, gan ach barúlacha i scríbhinn na ngearánach agus an Ionchúisitheora Chónaidhme a sheoladh ina leith sin.
27      De réir cásdlí socair, tá toimhde ábharthachta ag ceisteanna maidir le léiriú dhlí an Aontais arna dtarchur ag cúirt náisiúnta sa chomhthéacs fíorasach agus reachtach a bhfuil an chúirt sin freagrach as a shainmhíniú, agus nach faoin gCúirt atá sé a chruinneas a chinneadh. Ní féidir leis an gCúirt diúltú rialú a thabhairt ar iarraidh ar réamhrialú ó chúirt náisiúnta ach amháin má dhealraíonn sé go follasach nach bhfuil baint ar bith ag an léiriú arna iarraidh ar dhlí an Aontais le fíorais iarbhír nó le cuspóir na díospóide sna príomhimeachtaí, más fadhb de chineál hipitéiseach í, nó mura bhfuil an fhaisnéis fhíorasach agus dhlíthiúil is gá ag an gCúirt chun freagra úsáideach a thabhairt ar na ceisteanna a chuirtear uirthi (breithiúnas an 1 Lúnasa 2025,
Alace agus Canpelli,
C‑758/24 agus
C‑759/24, EU:C:2025:591, mír 38 agus an cásdlí dá dtagraítear).
28      Sa chás seo, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an bhfuil an coincheap ‘duine a ndearnadh sárú tromchúiseach ar an dlí daonnúil idirnáisiúnta ina choinne’,
mar a leagtar amach sa
chead fhomhír d’Airteagal 10(1)(a) de TPCPP,
le léiriú mar choincheap lena n‑áirítear an coincheap ‘íospartach’, a shainmhínítear in Airteagal 2(1)(a) de Threoir 2012/29, a bhféachann sí lena léiriú chun a chinneadh an gcomhlíontar na coinníollacha chun ionchúiseamh poiblí a thionscnamh sa Bheilg. Dá gcinnfeadh an Chúirt go bhfuil an Treoir sin infheidhme maidir leis an díospóid sna príomhimeachtaí, bheadh tionchar ag léiriú an choincheapa ‘íospartach’ sin ar thoradh na díospóide sin.
29      Ós rud é nach léir nach bhfuil aon bhaint ag léiriú Threoir 2012/29 le fíricí iarbhír nó le cuspóir na díospóide sna príomhimeachtaí, ní bhaineann an agóid lena líomhnaítear neamhfheidhmeacht na Treorach sin le hinghlacthacht na hiarrata ar réamhrialú ach baineann sí le substaint na gceisteanna a tharchuirtear (féach, chuige sin, breithiúnais an 4 Deireadh Fómhair 2024,
Bezirkshauptmannschaft Landeck (Iarracht rochtain a fháil ar shonraí pearsanta arna stóráil ar fhón póca),
C‑548/21, EU:C:2024:830, mír 67, agus an 17 Deireadh Fómhair 2024,
FA.RO. di YK & C.,
C‑16/23, EU:C:2024:886, mír 48).
Na ceisteanna le haghaidh réamhrialú
30      Lena ceisteanna, ar cheart iad a scrúdú le chéile, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an bhfuil Airteagal 2(1)(a)(i) de Threoir 2012/29 le léiriú sa chaoi go n‑áirítear leis an gcoincheap ‘íospartach’, dá dtagraítear san fhoráil sin,
dlúthbhaill teaghlaigh duine a d’fhulaing sárú tromchúiseach ar an dlí daonnúil idirnáisiúnta nó, ar a laghad, iad siúd a d’fhulaing díobháil mheabhrach nó mhothúchánach
nó caillteanas ábhartha mar thoradh díreach ar an sárú sin.
31      Mar a tugadh faoi deara i mír 28 den bhreithiúnas seo, iarrtar ar an gcúirt sin, i gcomhthéacs na díospóide atá os a comhair, foráil den dlí náisiúnta a léiriú, eadhon
an chead fhomhír
d’Airteagal 10(1)(a) de TPCPP, lena mbunaítear dlínse na gcúirteanna náisiúnta sáruithe tromchúiseacha ar an dlí daonnúil idirnáisiúnta arna ndéanamh lasmuigh den chríoch náisiúnta i gcoinne duine ar náisiúnach Beilgeach é, a bhfuil stádas dídeanaí aige sa Bheilg nó a bhfuil cónaí air sa Bhallstát sin
ar feadh 3
bliana ar a laghad
a éisteacht agus a chinneadh. Chuige sin, féachann an chúirt sin, go bunúsach, lena fháil amach an gá an fhoráil sin a léiriú i gcomhréir le hAirteagal 2(1)(a)(i) de Threoir 2012/29.
32      Sa chomhthéacs sin, is gá scrúdú a dhéanamh, mar réamhphointe, an bhfuil Treoir 2012/29 infheidhme i gcomhthéacs díospóid a bhaineann le dlínse cúirteanna coiriúla Ballstáit chun gníomhartha arna ndéanamh lasmuigh dá chríoch a éisteacht agus a chinneadh, rud a d’fhéadfadh difear a dhéanamh do raon feidhme fhorálacha an dlí náisiúnta lena bhforáiltear do dhlínse den sórt sin.
33      Tá sé tábhachtach a mheabhrú gur glacadh an Treoir sin ar bhonn Airteagal 82(2)
CFAE. Mar is léir ó aithris 3 den Treoir sin, leis an bhforáil sin de CFAE, tugtar de chumhacht do reachtas an Aontais rialacha íosta is infheidhme sna Ballstáit a bhunú chun aitheantas frithpháirteach do bhreithiúnais agus do chinntí breithiúnacha agus don chomhar póilíneachta agus breithiúnach in ábhair choiriúla a bhfuil gné thrasteorann ag baint leo a éascú, go háirithe maidir le cearta íospartaigh na coireachta ach freisin cearta daoine aonair in imeachtaí coiriúla agus inghlacthacht fhrithpháirteach fianaise idir na Ballstáit, dá bhforáiltear le
hAirteagal 82(2)(a) go (c).
34      I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara go mbunaítear le Treoir 2012/29,
i gcomhréir lena teideal, íoschaighdeáin maidir le cearta, tacaíocht agus cosaint íospartaigh na coireachta. Luaitear in aithris 4 den Treoir sin gurb é is cuspóir di athbhreithniú a dhéanamh ar na prionsabail a leagtar síos i gCinneadh Réime 2001/220 agus iad a fhorlíonadh agus dul chun cinn suntasach a dhéanamh maidir le leibhéal na cosanta d’íospartaigh ar fud an Aontais Eorpaigh, go háirithe i gcomhthéacs imeachtaí coiriúla.
35      De réir na chead fhomhíre
d’Airteagal 1(1), is é is cuspóir do Threoir 2012/29 a áirithiú go bhfaighidh íospartaigh na coireachta faisnéis, tacaíocht agus cosaint leordhóthanach agus go mbeidh siad in ann páirt a ghlacadh in imeachtaí coiriúla.
36      Chun críocha chur i bhfeidhm na Treorach sin, sainmhínítear an coincheap ‘íospartach’ in Airteagal 2(1)(a)(i) di mar aon duine nádúrtha a d’fhulaing díobháil, lena n‑áirítear díobháil fhisiciúil, mheabhrach nó mhothúchánach nó caillteanas eacnamaíoch, a tharla go díreach mar gheall ar chion coiriúil. Áirítear leis an gcoincheap sin freisin, i gcomhréir le hAirteagal 2(1)(a)(ii) den Treoir sin, baill teaghlaigh duine a fuair bás de dheasca cion coiriúil go díreach agus a d’fhulaing díobháil mar thoradh ar bhás an duine sin. Ina theannta sin, sainmhínítear ‘baill teaghlaigh’ in Airteagal 2(1)(b) den Treoir sin mar chéile an íospartaigh,
an duine atá ina chónaí leis an íospartach i ndlúthchaidreamh tiomanta, i gcomhtheaghlach agus ar bhonn seasmhach leanúnach, gaolta díreacha, deartháireacha agus deirfiúracha agus cleithiúnaithe an íospartaigh.
37      Leagtar amach i dTreoir 2012/29, go bunúsach, sraith ceart nach mór do na híospartaigh sin a theachtadh in imeachtaí coiriúla náisiúnta. Ar an gcéad dul síos, maidir le faisnéis agus tacaíocht, bunaítear leis an Treoir sin,
inter alia, an ceart chun tuiscint agus tuiscint a fháil, an ceart chun faisnéis a fháil ón gcéad teagmháil le húdarás inniúil agus faisnéis a bhaineann leis an gcás. Ar an dara dul síos, maidir le rannpháirtíocht in imeachtaí coiriúla, foráiltear leis an Treoir sin,
inter alia, don cheart chun éisteacht a fháil agus don cheart chun cúnaimh dhlíthiúil. Ar an tríú dul síos, maidir le híospartaigh a chosaint, lena n‑áirítear iad siúd a bhfuil riachtanais speisialta acu agus leanaí, ráthaítear leis an Treoir sin an ceart chun teagmháil idir an t‑íospartach agus an ciontóir a sheachaint agus an ceart chun príobháideachais.
38      Ní thagraítear leis, ach
le haithris 13 de Threoir 2012/29 do ‘íospartaigh cionta seach-chríochacha’, ina luaitear nach bhfuil cur i bhfeidhm na n‑oibleagáidí a leagtar amach inti i gceist leis an Treoir sin ach amháin i gcomhthéacs imeachtaí coiriúla a bhíonn ar siúl san Aontas Eorpach. Dá bhrí sin, má dheonaítear cearta d’íospartaigh den sórt sin, glactar leis gur fheidhmigh na Ballstáit a n‑inniúlacht chun imeachtaí coiriúla a thionscnamh. Mar a chuir an tIonchúisitheoir Cónaidhme agus an Coimisiún in iúl, agus an ceart acu, ina mbarúlacha i scríbhinn, níl feidhm ag an Treoir sin ach amháin maidir le himeachtaí coiriúla ar bunaíodh dlínse den sórt sin ina leith roimh ré.
39      Deimhnítear an cinneadh sin le haithris 50 den Treoir sin, ónar léir nach ndéantar leis an Treoir sin difear d’inniúlacht na mBallstát imeachtaí coiriúla a thionscnamh ná do chur i bhfeidhm rialacha na heasaontachta dlíthe maidir le feidhmiú dlínse in imeachtaí coiriúla, mar a shainmhínítear le Cinneadh Réime 2009/948.
40      I bhfianaise na gcúiseanna go léir roimhe seo, ní mór Treoir 2012/29 a léiriú sa chaoi nach bhfuil sí infheidhme maidir le díospóid a bhaineann le dlínse chúirteanna coiriúla Ballstáit chun gníomhartha arna ndéanamh lasmuigh de chríoch an Bhallstáit sin a éisteacht agus a chinneadh, agus nach féidir léi difear a dhéanamh do raon feidhme fhorálacha an dlí náisiúnta lena leagtar amach an dlínse sin.
Costais
41      Ós rud é, a mhéid a bhaineann leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Tríú Dlísheomra) mar seo a leanas:
Maidir le Treoir 2012/29/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Deireadh Fómhair 2012 lena mbunaítear íoschaighdeáin maidir le cearta, tacaíocht agus cosaint íospartaigh na coireachta agus a chuirtear in ionad Chinneadh Réime 2001/220/CGB,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
níl sí infheidhme maidir le díospóid a bhaineann le dlínse chúirteanna coiriúla Ballstáit chun gníomhartha arna ndéanamh lasmuigh de chríoch an Bhallstáit a éisteacht agus a chinneadh, agus ní féidir léi difear a dhéanamh do raon feidhme fhorálacha an dlí náisiúnta lena leagtar amach an dlínse sin.
Sínithe
*      Teanga an cháis: an Fhraincis.
i      Is ainm bréige é ainm an cháis seo. Ní fhreagraíonn sé d’fhíorainm aon pháirtí sna himeachtaí.