62020CJ0340
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πρώτο τμήμα)
της 11ης Νοεμβρίου 2021 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ) – Περιοριστικά μέτρα κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν – Κανονισμός (ΕΚ) 423/2007 – Δέσμευση κεφαλαίων προσώπων, οντοτήτων ή οργανισμών που το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει αναγνωρίσει ως συμμετέχοντες στη διάδοση πυρηνικών όπλων – Έννοιες της “δέσμευσης κεφαλαίων” και της “δέσμευσης οικονομικών πόρων” – Δυνατότητα επιβολής ασφαλιστικού μέτρου επί δεσμευμένων κεφαλαίων και οικονομικών πόρων – Απαίτηση προγενέστερη της δέσμευσης των περιουσιακών στοιχείων και μη σχετιζόμενη με το πυρηνικό και βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν»
Στην υπόθεση C‑340/20,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Γαλλία) με απόφαση της 10ης Ιουλίου 2020, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 24 Ιουλίου 2020, στο πλαίσιο της δίκης
Bank Sepah
κατά
Overseas Financial Limited,
Oaktree Finance Limited,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
συγκείμενο από τους L. Bay Larsen, Αντιπρόεδρο του Δικαστηρίου, ασκούντα καθήκοντα προέδρου του πρώτου τμήματος, J.‑C. Bonichot και M. Safjan (εισηγητή), δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: G. Pitruzzella
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η Bank Sepah, εκπροσωπούμενη από τους L. Vidal και J.‑M. Thouvenin, avocats,
–
η Overseas Financial Limited και η Oaktree Finance Limited, εκπροσωπούμενες από τον P. Spinosi, avocat,
–
η Γαλλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον J.‑L. Carré και τις E. de Moustier και A. Daniel,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους A. Bouquet και J. Roberti di Sarsina,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 17ης Ιουνίου 2021,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 1, στοιχεία ηʹ και ιʹ, και του άρθρου 7, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 423/2007 του Συμβουλίου, της 19ης Απριλίου 2007, σχετικά με ορισμένα περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν (ΕΕ 2007, L 103, σ. 1), του άρθρου 1, στοιχεία ηʹ και θʹ, και του άρθρου 16, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) 961/2010 του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2010, σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν και την κατάργηση του κανονισμού 423/2007 (ΕΕ 2010, L 281, σ. 1), καθώς και του άρθρου 1, στοιχεία ιʹ και ιαʹ, και του άρθρου 23, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) 267/2012 του Συμβουλίου, της 23ης Μαρτίου 2012, σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν και την κατάργηση του κανονισμού 961/2010 (ΕΕ 2012, L 88, σ. 1).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, της Bank Sepah, εταιρίας εγκατεστημένης στην Τεχεράνη (Ιράν), και, αφετέρου, της Overseas Financial Limited και της Oaktree Finance Limited, εγκατεστημένων στην πολιτεία του Delaware (Ηνωμένες Πολιτείες), σχετικά με τη δυνατότητα επιβολής, χωρίς προηγούμενη άδεια της αρμόδιας εθνικής αρχής, ασφαλιστικών μέτρων επί κεφαλαίων και οικονομικών πόρων που έχουν δεσμευθεί στο πλαίσιο περιοριστικών μέτρων κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν.
Το νομικό πλαίσιο
Το διεθνές δίκαιο
3
Για να ασκήσει πίεση στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν προκειμένου η τελευταία να θέσει τέρμα στις πυρηνικές δραστηριότητές της που ενέχουν κίνδυνο διάδοσης πυρηνικών όπλων και στην ανάπτυξη φορέων πυρηνικών όπλων, το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών (στο εξής: Συμβούλιο Ασφαλείας) εξέδωσε, στις 23 Δεκεμβρίου 2006, βάσει του άρθρου 41 του κεφαλαίου VII του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, την απόφαση 1737 (2006), η οποία θεσπίζει ορισμένα περιοριστικά μέτρα κατά του κράτους αυτού.
4
Κατά τα σημεία 2 και 12 της εν λόγω απόφασης, το Συμβούλιο Ασφαλείας:
«2. Αποφασίζει, στο πλαίσιο αυτό, ότι το Ιράν πρέπει να αναστείλει, χωρίς άλλη καθυστέρηση, τις πυρηνικές του δραστηριότητες που ενέχουν κίνδυνο διαδόσεως των πυρηνικών όπλων […]
[…]
12. Αποφασίζει ότι όλα τα κράτη οφείλουν να δεσμεύσουν τα κεφάλαια, τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία και τους οικονομικούς πόρους που βρίσκονται στο έδαφός τους κατά την ημερομηνία εκδόσεως της παρούσας αποφάσεως ή οποτεδήποτε σε μεταγενέστερο χρόνο, που είναι ιδιοκτησία ή υπό τον έλεγχο προσώπων ή οντοτήτων που αναφέρονται στο παράρτημα, καθώς και αυτά άλλων προσώπων ή οντοτήτων που το Συμβούλιο ή η επιτροπή [κυρώσεων] χαρακτηρίζουν ως συμμετέχοντες, έχοντας άμεση σχέση ή υποστηρίζοντας τις πυρηνικές δραστηριότητες του Ιράν που είναι ικανές να συντελέσουν στην εξάπλωση και την ανάπτυξη φορέων πυρηνικών όπλων, ή προσώπων ή οντοτήτων που ενεργούν εξ ονόματός τους ή βάσει των οδηγιών τους, ή οντοτήτων οι οποίες αποτελούν ιδιοκτησία τους ή είναι υπό τον έλεγχό τους, και με παράνομα μέσα […], και αποφασίζει επιπλέον ότι όλα τα κράτη οφείλουν να μεριμνούν ώστε να παρεμποδίζονται οι υπήκοοί τους ή οιοδήποτε πρόσωπο ή οντότητα που βρίσκεται στο έδαφός τους να θέτουν στη διάθεση των εν λόγω προσώπων ή οντοτήτων κεφάλαια, χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία ή οικονομικούς πόρους ή να τα διαθέτουν προς όφελος αυτών».
5
Με την απόφαση 1747 (2007), της 24ης Μαρτίου 2007, το Συμβούλιο Ασφαλείας ενέγραψε την Bank Sepah στον κατάλογο των οντοτήτων οι οποίες συμμετέχουν στο πυρηνικό πρόγραμμα ή στο πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν και των οποίων τα περιουσιακά στοιχεία έπρεπε να δεσμευθούν.
Το δίκαιο της Ένωσης
Η κοινή θέση 2007/140/ΚΕΠΠΑ
6
Προκειμένου να τεθεί σε εφαρμογή η απόφαση 1737 (2006), το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέδωσε την κοινή θέση 2007/140/ΚΕΠΠΑ, της 27ης Φεβρουαρίου 2007, σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν (ΕΕ 2007, L 61, σ. 49).
7
Οι αιτιολογικές σκέψεις 1 και 9 της εν λόγω κοινής θέσης είχαν ως εξής:
«(1)
Στις 23 Δεκεμβρίου 2006, το Συμβούλιο Ασφαλείας […] εξέδωσε την απόφαση 1737 (2006), (“UNSCR 1737 (2006)”), με την οποία παροτρύνει το Ιράν να αναστείλει χωρίς άλλη καθυστέρηση ορισμένες πυρηνικές δραστηριότητες οι οποίες είναι ικανές να συντελέσουν στην εξάπλωση και επιβάλλει ορισμένα περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν.
[…]
(9)
Η UNSCR 1737 (2006) επιβάλλει επιπλέον τη δέσμευση κεφαλαίων, άλλων χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και οικονομικών πόρων, που είναι ιδιοκτησία ή είναι υπό τον έλεγχο, άμεσα ή έμμεσα, προσώπων ή οντοτήτων που σύμφωνα με χαρακτηρισμό της επιτροπής του Συμβουλίου Ασφαλείας των ΗΕ ή της επιτροπής [κυρώσεων], ασχολούνται ή έχουν άμεση σχέση με ή υποστηρίζουν τις ικανές να συντελέσουν στην εξάπλωση πυρηνικές δραστηριότητες του Ιράν ή την ανάπτυξη φορέων πυρηνικών όπλων, μεταξύ άλλων με παράνομα μέσα, ή προσώπων ή οντοτήτων που ενεργούν εξ ονόματός τους ή υπό την εποπτεία τους, ή οντοτήτων οι οποίες ανήκουν στην ιδιοκτησία τους ή είναι υπό τον έλεγχό τους. Επιβάλλει επίσης την υποχρέωση να μην τίθενται στη διάθεση των εν λόγω προσώπων ή οντοτήτων κεφάλαια, χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία ή οικονομικοί πόροι ούτε και να διατίθενται προς όφελος αυτών.»
8
Το άρθρο 5, παράγραφος 1, της εν λόγω κοινής θέσης όριζε τα εξής:
«Όλα τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι που ευρίσκονται στην ιδιοκτησία ή κατοχή ή υπό τον έλεγχο, άμεσο ή έμμεσο,
α)
προσώπων και οντοτήτων που ορίζονται στο Παράρτημα της UNSCR 1737, καθώς και άλλων προσώπων και οντοτήτων που ορίζονται από το Συμβούλιο Ασφαλείας ή από την επιτροπή [κυρώσεων], σύμφωνα με την παράγραφο 12 της UNSCR 1737· τα εν λόγω πρόσωπα και οντότητες απαριθμούνται στο Παράρτημα Ι,
[…]
Δεσμεύονται.»
Ο κανονισμός 423/2007
9
Βάσει της κοινής θέσης 2007/140, το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό 423/2007, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ στις 20 Απριλίου 2007.
10
Κατά την αιτιολογική σκέψη 3 του κανονισμού αυτού:
«Τα [προβλεπόμενα από την κοινή θέση 2007/140 περιοριστικά] μέτρα […] εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και, επομένως, για να διασφαλισθεί, κυρίως, η ομοιόμορφη εφαρμογή τους από τους οικονομικούς φορείς όλων των κρατών μελών, απαιτείται κοινοτική νομοθετική πράξη για την εφαρμογή τους όσον αφορά την Κοινότητα.»
11
Το άρθρο 1, στοιχεία ηʹ και ιʹ, του εν λόγω κανονισμού προέβλεπε τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, εφαρμόζονται οι ακόλουθοι ορισμοί:
[…]
η)
“δέσμευση κεφαλαίων”: η παρεμπόδιση οποιασδήποτε κίνησης, μεταβίβασης, μεταβολής, χρήσης ή διαπραγμάτευσης κεφαλαίων καθ’ οιονδήποτε τρόπο που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεταβολή ως προς τον όγκο, το ποσό, τον τόπο διατήρησής τους, την ιδιοκτησία, την κατοχή, τον χαρακτήρα, τον προορισμό ή οποιαδήποτε άλλη μεταβολή η οποία θα καθιστούσε δυνατή τη χρησιμοποίηση των συγκεκριμένων κεφαλαίων, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης χαρτοφυλακίων·
[…]
ι)
“δέσμευση οικονομικών πόρων”: η παρεμπόδιση της χρήσης οικονομικών πόρων για την απόκτηση κεφαλαίων, αγαθών ή υπηρεσιών με κάθε τρόπο, όπως π.χ. η πώληση, η εκμίσθωση ή η υποθήκευσή τους».
12
Το άρθρο 7 του ίδιου κανονισμού όριζε τα ακόλουθα:
«1.   Δεσμεύονται όλα τα κεφάλαια και όλοι οι οικονομικοί πόροι που βρίσκονται στην ιδιοκτησία ή κατοχή ή τελούν υπό τον έλεγχο προσώπων, οντοτήτων και οργανισμών που περιλαμβάνονται στο παράρτημα IV. Το παράρτημα IV περιλαμβάνει τα πρόσωπα, τις οντότητες και τους οργανισμούς που ορίζει το Συμβούλιο Ασφαλείας […] ή η επιτροπή κυρώσεων σύμφωνα με την παράγραφο 12 της απόφασης 1737 (2006) […]
[…]
3.   Κανένα κεφάλαιο ή οικονομικός πόρος δεν διατίθεται, άμεσα ή έμμεσα, στα φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή οργανισμούς που περιλαμβάνονται στα παραρτήματα IV και V.
4.   Απαγορεύεται η συμμετοχή, εν γνώσει και εκ προθέσεως, σε δραστηριότητες που έχουν, ως άμεσο ή έμμεσο στόχο ή αποτέλεσμα, την καταστρατήγηση των μέτρων που αναφέρονται στις παραγράφους 1, 2 και 3.»
13
Κατά το άρθρο 8 του κανονισμού 423/2007:
«Κατά παρέκκλιση από το άρθρο 7, οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών, οι οποίες αναφέρονται στους δικτυακούς τόπους που απαριθμούνται στο παράρτημα ΙΙΙ, δύνανται να εγκρίνουν την ελευθέρωση ορισμένων δεσμευμένων κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων, εφόσον πληρούνται οι ακόλουθοι όροι:
α)
τα κεφάλαια ή οι οικονομικοί πόροι αποτελούν αντικείμενο δικαστικής, διοικητικής ή διαιτητικής δέσμευσης ή απόφασης που εκδόθηκε πριν από τις 23 Δεκεμβρίου 2006 ή δικαστικής, διοικητικής ή διαιτητικής δέσμευσης ή απόφασης που εκδόθηκε πριν από την ημερομηνία αυτή·
[…]».
14
Το άρθρο 9 του κανονισμού αυτού προέβλεπε τα εξής:
«Κατά παρέκκλιση από το άρθρο 7 και υπό τον όρο ότι ποσά που οφείλονται από πρόσωπο, οντότητα ή οργανισμό που απαριθμούνται στο παράρτημα IV ή V βάσει συμβάσεων, συμφωνιών ή υποχρεώσεων που είχαν συναφθεί ή προέκυψαν για το εν λόγω πρόσωπο, την οντότητα ή οργανισμό πριν από την ημερομηνία κατά την οποία έχει κατονομασθεί από την επιτροπή κυρώσεων, το Συμβούλιο Ασφαλείας ή το Συμβούλιο, οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών, οι οποίες αναφέρονται στους δικτυακούς τόπους που απαριθμούνται στο παράρτημα ΙΙΙ, δύνανται να εγκρίνουν, υπό τις προϋποθέσεις που κρίνουν κατάλληλες, την ελευθέρωση ορισμένων δεσμευμένων κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων, εφόσον πληρούνται οι ακόλουθοι όροι:
α)
η ενδιαφερόμενη αρμόδια αρχή αποφάσισε ότι:
i)
τα κεφάλαια ή οι οικονομικοί πόροι θα χρησιμοποιηθούν για την πληρωμή από πρόσωπο, οντότητα ή οργανισμό του παραρτήματος IV ή V,
ii)
η σύμβαση, η συμφωνία ή η υποχρέωση δεν θα συμβάλει στην κατασκευή, πώληση, αγορά, μεταβίβαση, εξαγωγή, εισαγωγή, μεταφορά ή χρήση των αγαθών ή της τεχνολογίας που απαριθμούνται στα παραρτήματα Ι και ΙΙ, και
iii)
η πληρωμή δεν γίνεται κατά παράβαση του άρθρου 7 παράγραφος 3·
β)
εάν εφαρμόζεται το άρθρο 7 παράγραφος 1, το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος έχει κοινοποιήσει στην επιτροπή κυρώσεων την απόφαση και την πρόθεσή του να χορηγήσει άδεια, και η επιτροπή κυρώσεων δεν διατύπωσε αντίρρηση ως προς τη σχετική ενέργεια εντός δέκα εργάσιμων ημερών από την ημερομηνία κοινοποίησης· και
γ)
εάν εφαρμόζεται το άρθρο 7 παράγραφος 2, το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος έχει κοινοποιήσει την απόφαση αυτή της αρμόδιας αρχής του και την πρόθεσή της να χορηγήσει άδεια στα άλλα κράτη μέλη και στην Επιτροπή εντός τουλάχιστον δύο εβδομάδων πριν από την ημερομηνία χορήγησης της άδειας.»
15
Το άρθρο 10 του εν λόγω κανονισμού όριζε τα εξής:
«1.   Κατά παρέκκλιση από το άρθρο 7, οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών, οι οποίες αναφέρονται στους δικτυακούς τόπους που απαριθμούνται στο παράρτημα ΙΙΙ, δύνανται να εγκρίνουν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις που κρίνουν κατάλληλες, την αποδέσμευση ορισμένων δεσμευμένων κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων ή τη διάθεση ορισμένων δεσμευμένων κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων, εφόσον πληρούνται οι ακόλουθοι όροι:
α)
η ενδιαφερόμενη αρμόδια αρχή έχει αποφασίσει ότι τα κεφάλαια ή οι οικονομικοί πόροι:
i)
είναι αναγκαίοι για την κάλυψη βασικών αναγκών των προσώπων που απαριθμούνται στο παράρτημα IV ή V, και των εξαρτώμενων από αυτά μελών της οικογένειάς τους, συμπεριλαμβανομένων των πληρωμών για είδη διατροφής, ενοικίου ή ενυπόθηκου δανείου, ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, φόρων, ασφαλίστρων και τελών σε επιχειρήσεις κοινής ωφελείας,
ii)
προορίζονται αποκλειστικά για την πληρωμή εύλογων αμοιβών επαγγελματιών και την κάλυψη δαπανών που έχουν σχέση με την παροχή νομικών υπηρεσιών, ή
iii)
προορίζονται αποκλειστικά για την πληρωμή τελών ή επιβαρύνσεων για υπηρεσίες που αφορούν τη συνήθη τήρηση ή φύλαξη δεσμευμένων κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων και
[…]
2.   Κατά παρέκκλιση από το άρθρο 7, οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών οι οποίες αναφέρονται στους δικτυακούς τόπους που απαριθμούνται στο παράρτημα ΙΙΙ, δύνανται να επιτρέπουν την αποδέσμευση ορισμένων δεσμευμένων κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων ή τη διάθεση ορισμένων δεσμευμένων κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων, αφού αποφασίσουν ότι τα κεφάλαια ή οι οικονομικοί πόροι είναι αναγκαίοι για έκτακτες δαπάνες, υπό την προϋπόθεση ότι:
α)
εφόσον η άδεια αφορά πρόσωπο, οντότητα ή οργανισμό που περιλαμβάνεται στο παράρτημα IV, το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος έχει κοινοποιήσει την εν λόγω απόφαση στην επιτροπή κυρώσεων και ότι η εν λόγω απόφαση έχει εγκριθεί από αυτήν την εν λόγω επιτροπή και
β)
εφόσον η άδεια αφορά πρόσωπο, οντότητα ή οργανισμό που περιλαμβάνεται στο παράρτημα V, η αρμόδια αρχή έχει κοινοποιήσει τους λόγους για τους οποίους θεωρεί ότι πρέπει να χορηγηθούν ειδικές άδειες, στις αρμόδιες αρχές των άλλων κρατών μελών και στην Επιτροπή, εντός δύο εβδομάδων πριν από την άδεια.
[…]»
16
Κατόπιν της έκδοσης της απόφασης 1747 (2007), το Συμβούλιο εξέδωσε την κοινή θέση 2007/246/ΚΕΠΠΑ, της 23ης Απριλίου 2007, για την τροποποίηση της κοινής θέσης 2007/140 (ΕΕ 2007, L 106, σ. 67).
17
Η Επιτροπή εξέδωσε τον κανονισμό (ΕΚ) 441/2007, της 20ής Απριλίου 2007, για την τροποποίηση του κανονισμού 423/2007 (ΕΕ 2007, L 104, σ. 28). Με τον κανονισμό 441/2007, η Bank Sepah ενεγράφη στον κατάλογο του παραρτήματος IV του κανονισμού 423/2007.
18
Στις 25 Οκτωβρίου 2010, το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό 961/2010, με τον οποίο καταργήθηκε ο κανονισμός 423/2007. Ο κανονισμός 961/2010 καταργήθηκε, με τη σειρά του, από τον κανονισμό 267/2012.
19
Το άρθρο 1, στοιχεία ηʹ και θʹ, και το άρθρο 16 του κανονισμού 961/2010, καθώς και το άρθρο 1, στοιχεία ιʹ και ιαʹ, και το άρθρο 23 του κανονισμού 267/2012 είναι, κατ’ ουσίαν, πανομοιότυπα με το άρθρο 1, στοιχεία ηʹ και ιʹ, και το άρθρο 7 του κανονισμού 423/2007. Η επωνυμία της Bank Sepah ενεγράφη στους καταλόγους του παραρτήματος VII του κανονισμού 961/2010 και του παραρτήματος VIII του κανονισμού 267/2012.
Το γαλλικό δίκαιο
Ο κώδικας διαδικασιών εκτέλεσης σε αστικές υποθέσεις
20
Το άρθρο L. 521‑1 του code des procédures civiles d’exécution (κώδικα διαδικασιών εκτέλεσης σε αστικές υποθέσεις) ορίζει τα εξής:
«Η συντηρητική κατάσχεση μπορεί να αφορά όλα τα κινητά περιουσιακά στοιχεία, ενσώματα ή άυλα, που ανήκουν στον οφειλέτη. Καθιστά αδύνατη τη διάθεσή τους. […]»
21
Το άρθρο L. 522‑1 του κώδικα αυτού προβλέπει τα ακόλουθα:
«Ο δανειστής που έχει αποκτήσει ή κατέχει εκτελεστό τίτλο με τον οποίο βεβαιώνεται απαίτηση εκκαθαρισμένη και απαιτητή μπορεί να προβεί στην πώληση των περιουσιακών στοιχείων των οποίων η διάθεση κατέστη αδύνατη μέχρι του ποσού της απαίτησής του.»
22
Το άρθρο L. 523‑1 του εν λόγω κώδικα ορίζει τα εξής:
«Όταν η κατάσχεση αφορά απαίτηση με αντικείμενο χρηματικό ποσό, η πράξη κατάσχεσης καθιστά αδύνατη τη διάθεσή του μέχρι του ποσού για το οποίο χορηγεί άδεια ο δικαστής ή, όταν η άδεια αυτή δεν είναι αναγκαία, μέχρι του ποσού για το οποίο πραγματοποιείται η κατάσχεση. Η κατάσχεση παράγει τα αποτελέσματα της παρακαταθήκης που προβλέπονται στο άρθρο 2350 του αστικού κώδικα.»
23
Κατά το άρθρο L. 531‑1 του κώδικα διαδικασιών εκτέλεσης σε αστικές υποθέσεις:
«Μπορεί να συσταθεί ασφάλεια με δικαστική απόφαση ως ασφαλιστικό μέτρο επί ακινήτων, εμπορικών επιχειρήσεων, μετοχών, εταιρικών μεριδίων και κινητών αξιών.»
24
Το άρθρο L. 531‑2 του κώδικα αυτού έχει ως εξής:
«Τα περιουσιακά στοιχεία επί των οποίων συστήνεται ασφάλεια με δικαστική απόφαση παραμένουν μεταβιβάσιμα. Το τίμημα της μεταβίβασης καταβάλλεται και διανέμεται υπό τους όρους που καθορίζονται με διάταγμα εκδιδόμενο κατόπιν γνωμοδότησης του Conseil d’État [Συμβουλίου της Επικρατείας].
Ωστόσο, σε περίπτωση πώλησης κινητών αξιών εγγεγραμμένων σε λογαριασμό τον οποίο τηρεί και διαχειρίζεται ένας εξουσιοδοτημένος μεσάζων, το τίμημα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αγορά άλλων αξιών οι οποίες τότε υποκαθίστανται στις πωληθείσες αξίες.»
Ο αστικός κώδικας
25
Το άρθρο 2333 του code civil (αστικού κώδικα) προβλέπει τα ακόλουθα:
«Το ενέχυρο είναι σύμβαση με την οποία ο ενεχυραστής παρέχει σε δανειστή το δικαίωμα να πληρωθεί κατά προτίμηση έναντι των λοιπών δανειστών του επί κινητού αγαθού ή επί συνόλου ενσώματων κινητών αγαθών, υφιστάμενων ή μελλοντικών.
[…]»
26
Το άρθρο 2350 του κώδικα αυτού ορίζει τα εξής:
«Η κατάθεση ή η παρακαταθήκη ποσών, αξιογράφων ή τίτλων, η οποία διατάσσεται δικαστικώς ως εγγύηση ή ως ασφαλιστικό μέτρο, συνεπάγεται ειδικό προορισμό και δικαίωμα προτίμησης κατά την έννοια του άρθρου 2333.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
27
Με απόφαση της 26ης Απριλίου 2007, το cour d’appel de Paris (εφετείο Παρισιού, Γαλλία) υποχρέωσε την Bank Sepah να καταβάλει στην Overseas Financial και στην Oaktree Finance τα ποσά των 2500000 δολαρίων Ηνωμένων Πολιτειών (USD) (περίπου 1800000 ευρώ) και του 1500000 USD (περίπου 1100000 ευρώ) αντιστοίχως, νομιμοτόκως από την ημερομηνία αυτή.
28
Μετά τη λήψη ποσών που καταβλήθηκαν τμηματικά μεταξύ του 2007 και του 2011, η Overseas Financial και η Oaktree Finance ζήτησαν, στις 2 Δεκεμβρίου 2011, από τον Υπουργό Οικονομίας (Γαλλία) να εγκρίνει, δυνάμει του άρθρου 8 του κανονισμού 423/2007, την αποδέσμευση του οφειλόμενου υπολοίπου. Κατά της σιωπηρής απόρριψης της αίτησής τους, η Overseas Financial και η Oaktree Finance άσκησαν προσφυγή ακυρώσεως ενώπιον του tribunal administratif de Paris (διοικητικού πρωτοδικείου Παρισιού, Γαλλία). Το δικαστήριο αυτό απέρριψε την προσφυγή με απόφαση της 21ης Οκτωβρίου 2013.
29
Στις 17 Μαΐου 2016, η Overseas Financial και η Oaktree Finance πέτυχαν την έκδοση διαταγών πληρωμής κατά της Bank Sepah, με σκοπό την κατάσχεση και εκποίηση περιουσιακών στοιχείων της τελευταίας, και εν συνεχεία, στις 5 Ιουλίου 2016, προέβησαν σε κατασχέσεις χρηματικών απαιτήσεων, εταιρικών μεριδίων και κινητών αξιών εις χείρας γαλλικής τράπεζας. Με απόφαση της 9ης Ιανουαρίου 2017, ο αρμόδιος για την εκτέλεση δικαστής του tribunal de grande instance de Paris (πολυμελούς πρωτοδικείου Παρισιού, Γαλλία) επικύρωσε τις κατασχέσεις αυτές καθώς και το ποσό τους, συμπεριλαμβανομένων των τόκων που καθορίζονταν στην απόφαση του cour d’appel de Paris (εφετείου Παρισιού) της 26ης Απριλίου 2007. Η Bank Sepah έκρινε μεν ότι όφειλε τα άνευ τόκων ποσά τα οποία είχε υποχρεωθεί να καταβάλει, πλην όμως εκτίμησε ότι δεν όφειλε τόκους και, ως εκ τούτου, αμφισβήτησε τα μέτρα εκτέλεσης ενώπιον του αρμόδιου για την εκτέλεση δικαστή. Υποστήριξε, μεταξύ άλλων, ότι δεν μπορούσε να θεωρηθεί υπόχρεη για την καταβολή τόκων, δεδομένου ότι βρισκόταν σε αδυναμία πληρωμής της οφειλής της λόγω ανωτέρας βίας, συνεπεία της δέσμευσης των περιουσιακών στοιχείων της με τον κανονισμό 423/2007, γεγονός το οποίο επέφερε την αναστολή της υποχρέωσης καταβολής τόκων.
30
Η επιχειρηματολογία αυτή απορρίφθηκε από τον αρμόδιο για την εκτέλεση δικαστή και, κατόπιν τούτου, η Bank Sepah άσκησε έφεση. Με απόφαση της 8ης Μαρτίου 2018, το cour d’appel de Paris (εφετείο Παρισιού) απέρριψε την έφεση για τον λόγο ότι η προσωρινή μη διαθεσιμότητα των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων της Bank Sepah δεν επηρέαζε την υποχρέωση καταβολής τόκων.
31
Επιπλέον, το δικαστήριο αυτό επισήμανε ότι, αφενός, στην περίπτωση της υπό κρίση υπόθεσης ίσχυε πενταετής προθεσμία παραγραφής και ότι, αφετέρου, τίποτε δεν εμπόδιζε την Overseas Financial και την Oaktree Finance να ζητήσουν τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων σχετικών με την εκτέλεση, τα οποία θα μπορούσαν να διακόψουν την παραγραφή αυτή. Δεδομένου ότι δεν ζητήθηκε η λήψη τέτοιων μέτρων πριν από την έκδοση των διαταγών πληρωμής της 17ης Μαΐου 2016, οι τόκοι τους οποίους μπορούσαν να αξιώσουν η Overseas Financial και η Oaktree Finance έπρεπε, κατά συνέπεια, να περιοριστούν στους τόκους που οφείλονταν από τις 17 Μαΐου 2011, ήτοι πέντε έτη πριν από την έκδοση των εν λόγω διαταγών πληρωμής.
32
Τόσο η Bank Sepah όσο και οι Overseas Financial και Oaktree Finance άσκησαν αναίρεση ενώπιον του Cour de cassation (Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Γαλλία). Η Overseas Financial και η Oaktree Finance αμφισβητούν, ειδικότερα, το μέρος της ως άνω εφετειακής απόφασης το οποίο αφορά την πενταετή προθεσμία παραγραφής των τόκων.
33
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης εξαρτάται από το αν η Overseas Financial και η Oaktree Finance μπορούσαν να διακόψουν την παραγραφή ζητώντας να επιβληθεί ασφαλιστικό μέτρο ή μέτρο αναγκαστικής εκτέλεσης επί των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων της Bank Sepah.
34
Το δικαστήριο αυτό επισημαίνει ότι ούτε ο κανονισμός 423/2007 ούτε οι κανονισμοί 961/2010 και 267/2012 απαγορεύουν ρητώς στον δανειστή να ζητήσει τη λήψη ασφαλιστικού μέτρου ή μέτρου αναγκαστικής εκτέλεσης. Λαμβανομένων υπόψη των ορισμών που δίνουν οι εν λόγω πράξεις στις έννοιες της «δέσμευσης κεφαλαίων» και της «δέσμευσης οικονομικών πόρων», δεν μπορεί να αποκλειστεί η δυνατότητα επιβολής, επί δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων, μέτρων που δεν εμπίπτουν σε καμία από τις προβλεπόμενες στους ορισμούς αυτούς απαγορεύσεις.
35
Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν είναι δυνατή η λήψη, χωρίς προηγούμενη άδεια, μέτρων που δεν έχουν αποτέλεσμα απόδοσης στον δανειστή, όπως είναι η ασφάλεια με δικαστική απόφαση και η συντηρητική κατάσχεση. Συγκεκριμένα, αφενός, η ασφάλεια με δικαστική απόφαση, ανεξαρτήτως του αν έχει συσταθεί επί ακινήτου (υποθήκη), επί εμπορικής επιχείρησης ή επί εταιρικών μεριδίων και κινητών αξιών (ενέχυρο), δεν συνεπάγεται υποχρέωση του κατόχου των οικείων πραγμάτων ή δικαιωμάτων να τα μεταβιβάσει και δεν θίγει το δικαίωμά του να επιλέξει το πρόσωπο στο οποίο τα μεταβιβάζει. Έχει ως μόνο αποτέλεσμα ότι, σε περίπτωση μεταβίβασης των πραγμάτων ή δικαιωμάτων επί των οποίων έχει συσταθεί, η απαίτηση εκείνου που σύστησε την ασφάλεια πρέπει να ικανοποιηθεί κατά προτεραιότητα εκ του τιμήματος της μεταβίβασης. Αφετέρου, όσον αφορά τη συντηρητική κατάσχεση, η κατάσχεση αυτή στερείται επίσης αποτελέσματος απόδοσης στον δανειστή, στο μέτρο που τα κατασχεθέντα πράγματα, απαιτήσεις και δικαιώματα παραμένουν στην περιουσία του οφειλέτη, παράγει δε τα αποτελέσματα της παρακαταθήκης η οποία συνεπάγεται ειδικό προορισμό και δικαίωμα προτίμησης σύμφωνα με τον αστικό κώδικα.
36
Ωστόσο, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν τα μέτρα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα τη μεταβολή του «προορισμού» των κεφαλαίων επί των οποίων επιβάλλονται, κατά την έννοια του ορισμού της «δέσμευσης κεφαλαίων», ή, γενικότερα, αν καθιστούν δυνατή τη «χρήση» των δεσμευμένων κεφαλαίων και οικονομικών πόρων, κατά την έννοια των κανονισμών 423/2007, 961/2010 και 267/2012. Εξάλλου, διερωτάται αν, προκειμένου να δοθεί απάντηση στο ερώτημα αυτό, ασκεί επιρροή το γεγονός ότι η αιτία της απαίτησης δεν σχετίζεται με το πυρηνικό και βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν και είναι προγενέστερη της δέσμευσης των περιουσιακών στοιχείων της Bank Sepah.
37
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχουν τα άρθρα 1, στοιχεία ηʹ και ιʹ, και 7, παράγραφος 1, του κανονισμού [423/2007], τα άρθρα 1, στοιχεία θʹ και ηʹ, και 16, παράγραφος 1, του κανονισμού [961/2010], καθώς και τα άρθρα 1, στοιχεία ιαʹ και ιʹ, και 23, παράγραφος 1, του κανονισμού [267/2012], την έννοια ότι αντιτίθενται στην επιβολή επί δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων, χωρίς προηγούμενη άδεια της αρμόδιας εθνικής αρχής, μέτρου το οποίο στερείται αποτελέσματος αποδόσεως στον δανειστή, όπως είναι η σύσταση ασφάλειας με δικαστική απόφαση ή η συντηρητική κατάσχεση, τις οποίες προβλέπει ο […] κώδικας διαδικασιών εκτελέσεως σε αστικές υποθέσεις;
2)
Είναι κρίσιμο για την απάντηση επί του πρώτου ερωτήματος το στοιχείο ότι η αιτία της απαιτήσεως που πρέπει να ικανοποιηθεί εις βάρος του προσώπου ή της οντότητας των οποίων τα περιουσιακά στοιχεία είναι δεσμευμένα, δεν σχετίζεται με το πυρηνικό και βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν και είναι προγενέστερη της αποφάσεως 1737 (2006) […];»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
38
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 423/2007, σε συνδυασμό με το άρθρο 1, στοιχεία ηʹ και ιʹ, του εν λόγω κανονισμού, το άρθρο 16, παράγραφος 1, του κανονισμού 961/2010, σε συνδυασμό με το άρθρο 1, στοιχεία ηʹ και θʹ, του τελευταίου αυτού κανονισμού, και το άρθρο 23, παράγραφος 1, του κανονισμού 267/2012, σε συνδυασμό με το άρθρο 1, στοιχεία ιʹ και ιαʹ, του τελευταίου αυτού κανονισμού, έχουν την έννοια ότι δεν επιτρέπουν να επιβάλλονται, επί κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων που έχουν δεσμευθεί στο πλαίσιο της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας, χωρίς προηγούμενη άδεια της αρμόδιας εθνικής αρχής ασφαλιστικά μέτρα τα οποία παρέχουν στον οικείο δανειστή το δικαίωμα να πληρωθεί κατά προτίμηση έναντι των λοιπών δανειστών, ακόμη και αν τα μέτρα αυτά δεν έχουν ως αποτέλεσμα την αφαίρεση περιουσιακών στοιχείων από την περιουσία του οφειλέτη.
39
Προκαταρκτικώς, επισημαίνεται ότι, εφόσον οι διατάξεις των κανονισμών 961/2010 και 267/2012 οι οποίες μνημονεύονται στην προηγούμενη σκέψη είναι, κατ’ ουσίαν, πανομοιότυπες με το άρθρο 1, στοιχεία ηʹ και ιʹ, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 423/2007, οι εκτιμήσεις σχετικά με τις διατάξεις του τελευταίου αυτού κανονισμού ισχύουν και για τις διατάξεις των δύο πρώτων κανονισμών.
40
Υπογραμμίζεται ότι το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 423/2007 προβλέπει ότι δεσμεύονται όλα τα κεφάλαια και όλοι οι οικονομικοί πόροι που βρίσκονται στην ιδιοκτησία ή κατοχή ή τελούν υπό τον έλεγχο προσώπων, οντοτήτων και οργανισμών που περιλαμβάνονται στο παράρτημα IV του κανονισμού αυτού.
41
Οι έννοιες της «δέσμευσης κεφαλαίων» και της «δέσμευσης οικονομικών πόρων» ορίζονται αντιστοίχως στο άρθρο 1, στοιχείο ηʹ, και στο άρθρο 1, στοιχείο ιʹ, του εν λόγω κανονισμού.
42
Το άρθρο 1, στοιχείο ηʹ, του κανονισμού 423/2007 ορίζει ότι ως «δέσμευση κεφαλαίων» νοείται «η παρεμπόδιση οποιασδήποτε κίνησης, μεταβίβασης, μεταβολής, χρήσης ή διαπραγμάτευσης κεφαλαίων καθ’ οιονδήποτε τρόπο που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεταβολή ως προς τον όγκο, το ποσό, τον τόπο διατήρησής τους, την ιδιοκτησία, την κατοχή, τον χαρακτήρα, τον προορισμό ή οποιαδήποτε άλλη μεταβολή η οποία θα καθιστούσε δυνατή τη χρησιμοποίηση των συγκεκριμένων κεφαλαίων, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης χαρτοφυλακίων».
43
Από τον ορισμό αυτόν προκύπτει ότι σκοπός της δέσμευσης κεφαλαίων είναι να περιοριστούν στο ελάχιστο οι συναλλαγές που ενδέχεται να πραγματοποιηθούν επί δεσμευμένων κεφαλαίων, πράγμα το οποίο επιβεβαιώνεται από τον μεγάλο αριθμό των περιπτώσεων που μνημονεύονται και από τη χρήση της λέξης «οποιασδήποτε». Όσον αφορά τα μέσα προκειμένου να επιτευχθεί ο περιορισμός των συναλλαγών, τα μέσα αυτά ορίζονται επίσης ευρέως από τον νομοθέτη της Ένωσης.
44
Οι ανωτέρω εκτιμήσεις ισχύουν και ως προς την έννοια της «δέσμευσης οικονομικών πόρων». Συγκεκριμένα, κατά τον ορισμό του άρθρου 1, στοιχείο ιʹ, του κανονισμού 423/2007, ως «δέσμευση οικονομικών πόρων» νοείται «η παρεμπόδιση της χρήσης οικονομικών πόρων για την απόκτηση κεφαλαίων, αγαθών ή υπηρεσιών με κάθε τρόπο, όπως π.χ. η πώληση, η εκμίσθωση ή η υποθήκευσή τους».
45
Επομένως, οι έννοιες της «δέσμευσης κεφαλαίων» και της «δέσμευσης οικονομικών πόρων» που διαλαμβάνονται στον κανονισμό 423/2007 ορίζονται κατά τρόπο ευρύτατο.
46
Όσον αφορά μέτρα όπως τα επίμαχα στην υπόθεση της κύριας δίκης, τα οποία παρέχουν στον οικείο δανειστή το δικαίωμα να πληρωθεί κατά προτίμηση έναντι των λοιπών δανειστών, διαπιστώνεται ότι, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 55 έως 61 των προτάσεών του, τα μέτρα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα τη μεταβολή του προορισμού των δεσμευμένων κεφαλαίων και ενδέχεται να καταστήσουν δυνατή τη χρήση των δεσμευμένων οικονομικών πόρων για την απόκτηση κεφαλαίων, αγαθών ή υπηρεσιών.
47
Συνεπώς, τα εν λόγω μέτρα εμπίπτουν στις έννοιες της «δέσμευσης κεφαλαίων» και της «δέσμευσης οικονομικών πόρων» κατά το άρθρο 1, στοιχεία ηʹ και ιʹ, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 423/2007.
48
Το γεγονός ότι τα μέτρα αυτά δεν έχουν ως αποτέλεσμα την αφαίρεση περιουσιακών στοιχείων από την περιουσία του οφειλέτη δεν αναιρεί το ως άνω συμπέρασμα.
49
Πράγματι, αφενός, η έννοια της «δέσμευσης κεφαλαίων» περιλαμβάνει κάθε χρήση κεφαλαίων που οδηγεί, μεταξύ άλλων, σε μεταβολή του προορισμού τους, ακόμη και αν μια τέτοια χρήση των κεφαλαίων δεν έχει ως αποτέλεσμα την αφαίρεση περιουσιακών στοιχείων από την περιουσία του οφειλέτη.
50
Αφετέρου, όσον αφορά τον ορισμό της έννοιας της «δέσμευσης οικονομικών πόρων», ο ορισμός αυτός αναφέρει, ως παράδειγμα, τη χρήση οικονομικών πόρων διά της υποθηκεύσεώς τους. Ένα τέτοιο μέτρο, όμως, δεν έχει ως αποτέλεσμα την αφαίρεση περιουσιακών στοιχείων από την περιουσία του οφειλέτη.
51
Κατά συνέπεια, διαπιστώνεται ότι οι ίδιοι οι ορισμοί των εννοιών της «δέσμευσης κεφαλαίων» και της «δέσμευσης οικονομικών πόρων» αναφέρονται, μεταξύ άλλων, σε μέτρα τα οποία δεν έχουν ως αποτέλεσμα την αφαίρεση περιουσιακών στοιχείων από την περιουσία του οφειλέτη.
52
Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από τους σκοπούς του κανονισμού 423/2007, ο οποίος θέτει σε εφαρμογή περιοριστικά μέτρα κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν.
53
Συναφώς, τονίζεται ότι ο κανονισμός 423/2007 διασφαλίζει, σύμφωνα με την αιτιολογική του σκέψη 3, την εφαρμογή της κοινής θέσης 2007/140, η οποία εκδόθηκε για την υλοποίηση εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης των σκοπών της απόφασης 1737 (2006), και αποσκοπεί επομένως στο να θέσει σε εφαρμογή την απόφαση αυτή. Ως εκ τούτου, για την ερμηνεία του κανονισμού πρέπει να ληφθεί υπόψη το γράμμα και ο σκοπός της εν λόγω απόφασης (απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2011, Afrasiabi κ.λπ., C‑72/11, EU:C:2011:874, σκέψη 43).
54
Συγκεκριμένα, από το κείμενο τόσο της απόφασης 1737 (2006), ειδικότερα δε από τα σημεία 2 και 12, όσο και της κοινής θέσης 2007/140, ειδικότερα δε από τις αιτιολογικές σκέψεις 1 και 9, προκύπτει ότι τα περιοριστικά μέτρα κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν έχουν προληπτικό χαρακτήρα, υπό την έννοια ότι αποσκοπούν να παρεμποδίσουν τον κίνδυνο διάδοσης πυρηνικών όπλων εντός του κράτους αυτού (πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2011, Afrasiabi κ.λπ., C‑72/11, EU:C:2011:874, σκέψη 44).
55
Συνεπώς, σκοπός των μέτρων δέσμευσης κεφαλαίων και οικονομικών πόρων είναι να αποφευχθεί η χρήση του περιουσιακού στοιχείου επί του οποίου επιβλήθηκε μέτρο δέσμευσης για την απόκτηση κεφαλαίων, αγαθών ή υπηρεσιών δυνάμενων να συμβάλουν στη διάδοση πυρηνικών όπλων στο Ιράν, στην καταπολέμηση της οποίας αποσκοπούν η απόφαση 1737 (2006), η κοινή θέση 2007/140 και ο κανονισμός 423/2007 (πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2011, Afrasiabi κ.λπ., C‑72/11, EU:C:2011:874, σκέψη 46).
56
Όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 50 των προτάσεών του, για την επίτευξη των σκοπών αυτών, είναι όχι μόνο θεμιτό αλλά και απαραίτητο οι ορισμοί των εννοιών της «δέσμευσης κεφαλαίων» και της «δέσμευσης οικονομικών πόρων» να τυγχάνουν ευρείας ερμηνείας, καθότι πρέπει να παρεμποδιστεί κάθε χρήση των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων η οποία θα καθιστούσε δυνατή την καταστρατήγηση των επίμαχων κανονισμών και την εκμετάλλευση των κενών του συστήματος.
57
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, διαπιστώνεται ότι η δέσμευση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων που προβλέπεται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 423/2007, σε συνδυασμό με το άρθρο 1, στοιχεία ηʹ και ιʹ, του κανονισμού αυτού, δεν επιτρέπει να επιβάλλονται επί δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων ασφαλιστικά μέτρα τα οποία παρέχουν στον οικείο δανειστή το δικαίωμα να πληρωθεί κατά προτίμηση έναντι των λοιπών δανειστών, ακόμη και αν τα μέτρα αυτά δεν έχουν ως αποτέλεσμα την αφαίρεση περιουσιακών στοιχείων από την περιουσία του οφειλέτη.
58
Πρέπει ακόμη να διευκρινιστεί ότι, μολονότι το άρθρο 7 του κανονισμού 423/2007 καθιερώνει την αρχή της δέσμευσης των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων των κατονομαζόμενων προσώπων και οντοτήτων όσον αφορά επίσης τα ως άνω μέτρα, εντούτοις είναι δυνατόν να χορηγηθεί προηγούμενη άδεια από την αρμόδια εθνική αρχή σύμφωνα με τις παρεκκλίσεις που προβλέπουν τα άρθρα 8 έως 10 του κανονισμού, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις των άρθρων αυτών.
59
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 423/2007, σε συνδυασμό με το άρθρο 1, στοιχεία ηʹ και ιʹ, του εν λόγω κανονισμού, το άρθρο 16, παράγραφος 1, του κανονισμού 961/2010, σε συνδυασμό με το άρθρο 1, στοιχεία ηʹ και θʹ, του τελευταίου αυτού κανονισμού, και το άρθρο 23, παράγραφος 1, του κανονισμού 267/2012, σε συνδυασμό με το άρθρο 1, στοιχεία ιʹ και ιαʹ, του τελευταίου αυτού κανονισμού, έχουν την έννοια ότι δεν επιτρέπουν να επιβάλλονται, επί κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων που έχουν δεσμευθεί στο πλαίσιο της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας, χωρίς προηγούμενη άδεια της αρμόδιας εθνικής αρχής. ασφαλιστικά μέτρα τα οποία παρέχουν στον οικείο δανειστή το δικαίωμα να πληρωθεί κατά προτίμηση έναντι των λοιπών δανειστών, ακόμη και αν τα μέτρα αυτά δεν έχουν ως αποτέλεσμα την αφαίρεση περιουσιακών στοιχείων από την περιουσία του οφειλέτη.
Επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος
60
Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν έχει σημασία για την απάντηση στο πρώτο ερώτημα το γεγονός ότι η αιτία της απαίτησης που πρέπει να ικανοποιηθεί εις βάρος του προσώπου ή της οντότητας του οποίου ή της οποίας τα κεφάλαια ή οι οικονομικοί πόροι έχουν δεσμευθεί δεν σχετίζεται με το πυρηνικό και βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν και είναι προγενέστερη της απόφασης 1737 (2006).
61
Συναφώς, επισημαίνεται ότι οι ορισμοί των εννοιών της «δέσμευσης κεφαλαίων» και της «δέσμευσης οικονομικών πόρων», οι οποίοι περιέχονται στο άρθρο 1, στοιχεία ηʹ και ιʹ, του κανονισμού 423/2007 και στις αντίστοιχες διατάξεις των κανονισμών 961/2010 και 267/2012, δεν κάνουν διάκριση ανάλογα με την αιτία της απαίτησης που πρέπει να ικανοποιηθεί εις βάρος του προσώπου ή της οντότητας που υπόκειται στα περιοριστικά μέτρα.
62
Επιπλέον, ούτε το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 423/2007 και οι αντίστοιχες διατάξεις των κανονισμών 961/2010 και 267/2012 κάνουν διάκριση, σε περίπτωση δέσμευσης κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων, ανάλογα με την αιτία της απαίτησης αυτής.
63
Όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 68 των προτάσεών του, υπό τις συνθήκες αυτές, η δυνατότητα επιβολής μέτρου επί δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων πρέπει να εκτιμάται μόνο βάσει των έννομων συνεπειών του μέτρου, και όχι βάσει της αιτίας της απαίτησης την οποία αφορά το μέτρο αυτό.
64
Πρέπει να προστεθεί ότι τα άρθρα 8 έως 10 του κανονισμού 423/2007, τα οποία προβλέπουν και εκθέτουν λεπτομερώς τις περιοριστικές προϋποθέσεις υπό τις οποίες οι αρμόδιες εθνικές αρχές δύνανται να εγκρίνουν ορισμένα μέτρα των οποίων το αποτέλεσμα έρχεται σε αντίθεση με τη δέσμευση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων, δεν αναφέρονται σε καταστάσεις στις οποίες η αιτία της απαίτησης που πρέπει να ικανοποιηθεί δεν σχετίζεται με το πυρηνικό και βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν και είναι προγενέστερη της απόφασης 1737 (2006).
65
Εξάλλου, εάν έπρεπε να ληφθεί υπόψη η περίσταση ότι η αιτία της απαίτησης δεν σχετίζεται με το πρόγραμμα αυτό και είναι προγενέστερη της απόφασης 1737 (2006), θα έπρεπε να αποδειχθεί, σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, η ύπαρξη μιας τέτοιας περίστασης, κάτι το οποίο θα συνεπαγόταν πραγματικούς κινδύνους καταστρατήγησης της δέσμευσης κεφαλαίων και οικονομικών πόρων και θα έθετε τα κράτη μέλη ενώπιον λεπτών ζητημάτων εφαρμογής (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 11ης Οκτωβρίου 2007, Möllendorf και Möllendorf-Niehuus, C‑117/06, EU:C:2007:596, σκέψη 58).
66
Επιπλέον, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η σημασία των σκοπών που επιδιώκονται με πράξη της Ένωσης η οποία θεσπίζει καθεστώς περιοριστικών μέτρων δύναται να δικαιολογήσει –έστω και σοβαρές– αρνητικές συνέπειες ως προς ορισμένους επιχειρηματίες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που δεν φέρουν καμία ευθύνη για την κατάσταση η οποία οδήγησε στην λήψη των μέτρων αυτών, αλλά θίγονται, ιδίως όσον αφορά το δικαίωμά τους ιδιοκτησίας (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 3ης Σεπτεμβρίου 2008, Kadi και Al Barakaat International Foundation κατά Συμβουλίου και Επιτροπής, C‑402/05 P και C‑415/05 P, EU:C:2008:461, σκέψη 361 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
67
Κατόπιν των ανωτέρω, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το γεγονός ότι η αιτία της απαίτησης που πρέπει να ικανοποιηθεί εις βάρος του προσώπου ή της οντότητας του οποίου ή της οποίας τα κεφάλαια ή οι οικονομικοί πόροι έχουν δεσμευθεί δεν σχετίζεται με το πυρηνικό και βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν και είναι προγενέστερη της απόφασης 1737 (2006) δεν έχει σημασία για την απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα.
Επί των δικαστικών εξόδων
68
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 423/2007 του Συμβουλίου, της 19ης Απριλίου 2007, σχετικά με ορισμένα περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν, σε συνδυασμό με το άρθρο 1, στοιχεία ηʹ και ιʹ, του κανονισμού 423/2007, το άρθρο 16, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) 961/2010 του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2010, σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν και την κατάργηση του κανονισμού 423/2007, σε συνδυασμό με το άρθρο 1, στοιχεία ηʹ και θʹ, του κανονισμού 961/2010, και το άρθρο 23, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) 267/2012 του Συμβουλίου, της 23ης Μαρτίου 2012, σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν και την κατάργηση του κανονισμού 961/2010, σε συνδυασμό με το άρθρο 1, στοιχεία ιʹ και ιαʹ, του κανονισμού 267/2012, έχουν την έννοια ότι δεν επιτρέπουν να επιβάλλονται, επί κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων που έχουν δεσμευθεί στο πλαίσιο της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας, χωρίς προηγούμενη άδεια της αρμόδιας εθνικής αρχής, ασφαλιστικά μέτρα τα οποία παρέχουν στον οικείο δανειστή το δικαίωμα να πληρωθεί κατά προτίμηση έναντι των λοιπών δανειστών, ακόμη και αν τα μέτρα αυτά δεν έχουν ως αποτέλεσμα την αφαίρεση περιουσιακών στοιχείων από την περιουσία του οφειλέτη.
2)
Το γεγονός ότι η αιτία της απαίτησης που πρέπει να ικανοποιηθεί εις βάρος του προσώπου ή της οντότητας του οποίου ή της οποίας τα κεφάλαια ή οι οικονομικοί πόροι έχουν δεσμευθεί δεν σχετίζεται με το πυρηνικό και βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν και είναι προγενέστερη της απόφασης 1737 (2006) του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, της 23ης Δεκεμβρίου 2006, δεν έχει σημασία για την απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.