62021TJ0167_RES
Sprawa T‑167/21
European Gaming and Betting Association
przeciwko
Komisji Europejskiej
Wyrok Sądu (dziewiąta izba) z dnia 15 listopada 2023 r.
Pomoc państwa – Środek państwowy przedłużający zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier hazardowych wydane przez Niderlandy – Decyzja stwierdzająca brak pomocy państwa – Brak wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego – Poważne trudności – Uprawnienia procesowe zainteresowanych stron
Pomoc przyznawana przez państwa – Badanie przez Komisję – Etap wstępny i etap kontradyktoryjny postępowania – Obowiązek wszczęcia przez Komisję postępowania kontradyktoryjnego w przypadku poważnych trudności – Okoliczności pozwalające na poświadczenie istnienia takich trudności – Niewystarczający lub niekompletny charakter badania przeprowadzonego przez Komisję
(art. 108 ust. 2, 3 TFUE; rozporządzenie Rady 2015/1589, art. 4)
(zob. pkt 29–39, 44–51)
Streszczenie
Niderlandzkie uregulowania dotyczące gier hazardowych oparte są na systemie wyłącznych zezwoleń lub licencji, w którym zabronione jest organizowanie lub promowanie gier hazardowych, chyba że wydano w tym celu zezwolenie administracyjne.
Na podstawie zasady ogólnej polityki przyjętej przez niderlandzkiego sekretarza stanu ds. bezpieczeństwa i sprawiedliwości, niderlandzki organ ds. gier hazardowych odnowił sześć zezwoleń, których ważność wygasała, dotyczących w szczególności organizowania loterii oraz zakładów na wydarzenia sportowe i zakładów na wyścigi konne (zwanych dalej łącznie „spornym środkiem”).
Uznawszy, że ta zasada ogólnej polityki oraz odnowienie sześciu wyłącznych zezwoleń stanowiły pomoc państwa na rzecz dotychczasowych posiadaczy zezwoleń stowarzyszenie, którego członkami są europejskie podmioty oferujące gry i zakłady on-line, European Gaming and Betting Association (zwane dalej „skarżącą”) złożyło skargę do Komisji Europejskiej.
Komisja oddaliła tę skargę bez wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 108 ust. 2 TFUE (
1
).
W swej decyzji Komisja uznała, że w braku korzyści przyznanej posiadaczom zezwoleń sporny środek nie stanowił pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. W tym względzie Komisja podkreśliła, że niderlandzkie uregulowania zobowiązywały posiadaczy odnośnych zezwoleń do wypłacenia przychodów uzyskanych z działalności w zakresie gier hazardowych organizacjom pożytku publicznego wymienionym w zezwoleniach po odliczeniu poniesionych przez nich racjonalnych wydatków i kosztów.
Sąd, do którego skarżąca wniosła skargę o stwierdzenie nieważności, stwierdził nieważność tej decyzji Komisji z uwagi na to, że nie zbadała ona kwestii, czy sporny środek przyznawał pośrednią korzyść organizacjom, którym posiadacze zezwoleń powinni wypłacić część ich przychodów i w ten sposób wykluczyła, że kwestia ta przy kwalifikacji rzeczonego środka jako pomocy państwa mogła wywołać poważne trudności, podlegające wyjaśnieniu wyłącznie w formalnym postępowaniu wyjaśniającym, przewidzianym w art. 108 ust. 2 TFUE. W tym kontekście Sąd przedstawił wyjaśnienia co do zakresu badania, jakie powinna przeprowadzić Komisja przy sprawdzaniu, czy szczególny środek stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
Ocena Sądu
Na poparcie skargi skarżąca powołała się w szczególności na naruszenia jej praw procesowych ze względu na odmowę wszczęcia przez Komisję formalnego postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 108 ust. 2 TFUE, podczas gdy wstępne postępowanie wyjaśniające w rozumieniu art. 108 ust. 3 TFUE nie pozwoliło wyeliminować wszystkich wątpliwości co do istnienia pomocy. W związku z tym skarżąca twierdziła w istocie, że Komisja błędnie stwierdziła w zaskarżonej decyzji, iż nie było żadnych wątpliwości co do tego, czy sporny środek przysparzał korzyści jego beneficjentom.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zgodność z prawem decyzji Komisji o niewnoszeniu zastrzeżeń, wydanej na podstawie art. 4 ust. 3 rozporządzenia 2015/1589 (
2
), jest uzależniona od tego, czy ocena informacji i danych, którymi dysponowała lub mogła dysponować Komisja w trakcie wstępnego postępowania wyjaśniającego, powinna była obiektywnie wzbudzić wątpliwości co do zgodności środka pomocy z rynkiem wewnętrznym, ze względu na to, że takie wątpliwości, jeżeli powstały, powinny prowadzić do wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego.
W tym kontekście skarżąca podniosła w szczególności, że Komisja dysponowała informacjami i dowodami pozwalającymi podejrzewać występowanie pośredniej korzyści po stronie organizacji, którym posiadacze zezwoleń musieli wypłacić część przychodów uzyskanych z działalności w zakresie gier hazardowych. Nie badając tej okoliczności Komisja nie mogła wykluczyć wszystkich wątpliwości co do występowania pomocy państwa.
W tym względzie Sąd stwierdził, że z niderlandzkich uregulowań w dziedzinie gier hazardowych poddanych ocenie Komisji jasno wynikało, że część przychodów uzyskanych z działalności w zakresie gier hazardowych powinna być przekazana przez posiadaczy zezwoleń organizacjom pożytku publicznego określonym w tych zezwoleniach.
Sąd podkreślił ponadto, że Komisja oparła swoją analizę braku korzyści dla posiadaczy zezwoleń właśnie na spoczywającym na nich obowiązku przekazania części ich przychodów organizacjom pożytku publicznego.
Wynika stąd, że w chwili wydania zaskarżonej decyzji Komisja dysponowała informacjami, które powinny były skłonić ją do zastanowienia się, czy niderlandzkie uregulowania dotyczące gier hazardowych nie zostały pomyślane w taki sposób, aby ukierunkować wypłatę przychodów uzyskanych z działalności posiadaczy odnośnych zezwoleń przede wszystkim na rzecz organizacji pożytku publicznego wskazanych w tych zezwoleniach, co mogło stanowić pośrednią korzyść i w rezultacie pomoc państwa na rzecz tych organizacji.
W pkt 115 zawiadomienia Komisji w sprawie pojęcia „pomocy państwa” (
3
) wyjaśniono zresztą, iż pośrednia korzyść może zostać przyznana przedsiębiorstwu innemu niż to, któremu bezpośrednio przekazywane są zasoby państwowe. Ponadto pkt 116 wspomnianego zawiadomienia przewiduje, że pojęcie „pośredniej korzyści” obejmuje sytuację, w której środek jest zaprojektowany w taki sposób, aby można było ukierunkować jego wtórne skutki na możliwe do zidentyfikowania przedsiębiorstwa lub grupy przedsiębiorstw.
Komisja powinna była zatem zadać sobie pytanie, czy sporny środek nie przysparza pośredniej korzyści organizacjom pożytku publicznego i nie stanowi w rezultacie pomocy na rzecz tych organizacji.
Tymczasem ze względu na całkowity brak odpowiedniego dochodzenia w tej kwestii ze strony Komisji na etapie wstępnego postępowania, i to mimo że wypłata części przychodów uzyskanych z działalności posiadaczy zezwoleń organizacjom pożytku publicznego wskazanym w tych zezwoleniach stanowiła jedną z głównych cech spornego uregulowania, Sąd stwierdził, że brak zbadania tej kwestii w zaskarżonej decyzji nie pozwala wykluczyć istnienia poważnych trudności w tym zakresie.
W rezultacie Sąd uwzględnił zarzut dotyczący naruszenia praw procesowych skarżącej z uwagi na brak oceny przez Komisję kwestii, czy zezwolenia nie przysparzały pośredniej korzyści organizacjom, którym posiadacze tych zezwoleń musieli przekazać część swoich przychodów uzyskanych z działalności w zakresie gier hazardowych.
(
1
)	Decyzja Komisji C(2020) 8965, final z dnia 18 grudnia 2020 r. w sprawie SA.44830 (2016/FC) – Niderlandy: Przedłużenie zezwoleń na prowadzenie działalności w zakresie gier hazardowych w Niderlandach (zwana dalej „zaskarżoną decyzją”), wymieniona w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej z dnia 15 stycznia 2021 r. (Dz.U. 2021, C 17, s. 1).
(
2
)	Rozporządzenie Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania art. 108 [TFUE] (Dz.U. 2015, L 248, s. 9).
(
3
)	Zawiadomienie Komisji w sprawie pojęcia pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 [TFUE] (Dz.U. 2016, C 262, s. 1).