62023CJ0536_RES
Kawża C‑536/23
Bundesrepublik Deutschland
vs
Mutua Madrileña Automovilista
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mil-Landgericht München I)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) tat-30 ta’ April 2025
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili – Regolament (UE) Nru 1215/2012 – Ġurisdizzjoni fil-qasam tal-assigurazzjoni – Artikolu 11(1)(b) – Artikolu 13(2) – Azzjoni diretta mressqa mill-persuna leża kontra l-assiguratur – Kunċett ta’ ‘persuna leża’ – Uffiċjal vittma ta’ inċident tat-traffiku – Remunerazzjoni li baqgħet titħallas matul l-inkapaċità tiegħu għax-xogħol – Stat Membru li jaġixxi bħala persuna li timpjega ssurrogata fid-drittijiet għal kumpens ta’ dan l-uffiċjal – Ġurisdizzjoni tal-qorti tal-post fejn ir-rikorrent għandu d-domiċilju tiegħu – Post tas-sede tal-entità amministrattiva li timpjega lill-imsemmi uffiċjal”
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili – Ġurisdizzjoni u eżekuzzjoni tas-sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali – Regolament (UE) Nru 1215/2012 – Ġurisdizzjoni fil-qasam tal-assigurazzjoni – Azzjonijiet miġjuba kontra l-assiguratur – Azzjoni diretta tal-persuna leża – Kunċett ta’ persuna leża – Stat Membru li jaġixxi bħala persuna li timpjega ssurrogata fid-drittijiet ta’ uffiċjal li ġie midrub f’inċident tat-traffiku, li baqa’ jħallas ir-remunerazzjoni ta’ dan l-uffiċjal matul l-inkapaċità tiegħu għax-xogħol – Inklużjoni – Ġurisdizzjoni tal-qorti tal-post tad-domiċilju tar-rikorrent – Stat Membru li jista’ jħarrek lill-kumpannija li tassigura l-vettura involuta f’dan l-inċident quddiem il-qorti tal-post tas-sede tal-entità amministrattiva li timpjega lill-imsemmi uffiċjal
(Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill Nru 1215/2012, premessi 15, 16 u 18, u Artikoli 1(1), 11(1)(a) u (b), 13(2) u 63(1))
(ara l-punti 27 sa 49 u d-dispożittiv)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mil-Landgericht München I (il-Qorti Reġjonali ta’ München I, il-Ġermanja), il-Qorti tal-Ġustizzja tat deċiżjoni dwar ir-regoli speċjali ta’ ġurisdizzjoni previsti mir-Regolament Nru 1215/2012 (
1
) fil-qasam tal-assigurazzjoni f’sitwazzjoni li fiha l-azzjoni ġudizzjarja tressqet mill-persuna li timpjega vittma ta’ inċident tat-traffiku, issurrogata fid-drittijiet tagħha, kontra l-kumpannija li tassigura l-vettura responsabbli għal dan l-inċident.
Fix-xahar ta’ Marzu 2020, uffiċjal federali li kien jaħdem f’München (il-Ġermanja) u ddomiċiljat f’din il-belt ġie midrub f’inċident tat-traffiku li seħħ fi Spanja, li kien jinvolvi vettura assigurata ma’ Mutua Madrileña Automovilista. Matul il-perijodu ta’ inkapaċità ta’ dan l-uffiċjal għax-xogħol, il-persuna li timpjegah, ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, kompliet tħallsu r-remunerazzjoni tiegħu.
Bħala persuna li timpjega, ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja adixxiet lill-Amtsgericht München (il-Qorti Distrettwali ta’ München, il-Ġermanja) b’azzjoni ċivili intiża li tikseb kumpens mingħand Mutua Madrileña Automovilista għad-dannu li rriżulta mill-ħlas tar-remunerazzjoni lill-impjegat tagħha. Peress li kellha s-sede tagħha fi Spanja, din il-kumpannija eċċepixxiet in-nuqqas ta’ ġurisdizzjoni internazzjonali tal-qorti adita u kkontestat il-fondatezza tar-rikors.
Fix-xahar ta’ Frar 2022, il-Qorti Distrettwali ta’ München irrifjutat il-ġurisdizzjoni internazzjonali tagħha, billi qieset li r-Repubblika Federali tal-Ġermanja ma setgħetx tibbenefika mir-regoli ta’ ġurisdizzjoni speċjali fil-qasam tal-assigurazzjoni previsti fl-Artikolu 11(1)(b) u fl-Artikolu 13(2) tar-Regolament Nru 1215/2012. Ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja għalhekk appellat quddiem il-Qorti Reġjonali ta’ München I.
Skont dik il-qorti, kien paċifiku li r-Repubblika Federali tal-Ġermanja kellha l-intenzjoni li teżerċita azzjoni diretta kontra Mutua Madrileña Automovilista u li hija adixxiet il-qorti abbażi ta’ ċessjoni ta’ drittijiet legali. Sabiex tevalwa l-fondatezza tal-appell, dik il-qorti ddeċidiet li tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar jekk Stat Membru li, bħala persuna li timpjega, iressaq azzjoni diretta kontra assiguratur, abbażi ta’ surroga legali fid-drittijiet għal kumpens ta’ uffiċjal midrub f’inċident, setax jinvoka regoli ta’ ġurisdizzjoni speċjali fil-qasam tal-assigurazzjoni previsti, favur il-“persuna leża”, mir-Regolament Nru 1215/2012.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li, b’deroga mir-regola ġenerali ta’ ġurisdizzjoni tal-qorti tad-domiċilju tal-konvenut prevista fl-Artikolu 4(1) tar-Regolament Nru 1215/2012, il-persuni ddomiċiljati fit-territorju ta’ Stat Membru jistgħu jitressqu quddiem il-qrati ta’ Stat Membru ieħor skont ir-regoli stabbiliti fit-Taqsimiet 2 sa 7 tal-Kapitolu II ta’ dan ir-regolament. B’mod partikolari, id-dispożizzjonijiet tat-Taqsima 3 tal-Kapitolu II tal-imsemmi regolament huma intiżi li jikkoreġu ċertu żbilanċ bejn il-partijiet fl-azzjoni fil-qasam tal-assigurazzjoni, billi jiggarantixxu li l-parti l-iktar dgħajfa tkun tista’ tħarrek lill-parti l-iktar b’saħħitha quddiem qorti ta’ Stat Membru faċilment aċċessibbli. B’mod iktar preċiż, skont l-Artikolu 13(2) tal-istess regolament, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 11 tiegħu - li jirregola, fil-paragrafu 1 tiegħu, il-ġurisdizzjoni fil-qasam tal-assigurazzjoni meta l-assiguratur ikun iddomiċiljat fi Stat Membru (
2
) - huma applikabbli fil-każ ta’ azzjoni diretta mressqa mill-parti leża kontra l-assiguratur, meta tali azzjoni tkun possibbli.
Fit-tieni lok, mill-ġurisprudenza jirriżulta li r-regoli ta’ ġurisdizzjoni li jidderogaw mir-regola ġenerali tal-ġurisdizzjoni tal-qorti tad-domiċilju tal-konvenut għandhom jiġu interpretati b’mod strett. Issa, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ppreċiżat li r-regoli ta’ ġurisdizzjoni speċjali fil-qasam tal-assigurazzjoni previsti mir-Regolament Nru 1215/2012 jibbenefikaw lill-persuni li sofrew dannu, mingħajr limitazzjoni taċ-ċirku ta’ dawn il-persuni għal dawk li sofrew tali dannu direttament. Fil-fatt, ċerti kategoriji ta’ persuni ssurrogati fid-drittijiet miżmuma mill-persuna direttament leża minn dannu jistgħu wkoll jinvokaw ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni previsti mid-dispożizzjonijiet magħquda tal-Artikolu 13(2) u tal-Artikolu 11(1)(b) ta’ dan ir-regolament sabiex iħarrku assiguratur quddiem qorti differenti minn dik tad-domiċilju tiegħu, meta dawn il-persuni ssurrogati jistgħu jiġu kklassifikati bħala “persuni leżi”, fis-sens tal-Artikolu 13(2) tal-imsemmi regolament.
Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li, sabiex tkun tista’ taqa’ taħt il-kunċett ta’ “parti leża”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, ma hemmx lok li ssir evalwazzjoni każ b’każ tal-kwistjoni dwar jekk il-persuna li ressqet l-azzjoni kontra l-assiguratur ikkonċernat setgħetx titqies bħala “parti l-iktar dgħajfa”. B’hekk, fir-rigward tar-relazzjonijiet bejn professjonisti fis-settur tal-assigurazzjoni, li l-ebda wieħed minnhom ma jkun jista’ jiġi preżunt li jinsab f’pożizzjoni dgħajfa meta mqabbel mal-ieħor, il-Qorti tal-Ġustizzja eskludiet l-applikazzjoni tal-Artikolu 13(2) tar-Regolament Nru 1215/2012, moqri flimkien mal-Artikolu 11(1)(b) tiegħu (jew id-dispożizzjonijiet ekwivalenti tar-Regolament Nru 44/2001 (
3
)), fil-każijiet fejn iċ-ċessjonarju tad-drittijiet tal-persuna direttament leża jkun tali professjonist. Esklużjoni simili ġiet deċiża fir-rigward ta’ korp tas-sigurtà soċjali li aġixxa għall-finijiet tar-rimbors tal-benefiċċji pprovduti lill-assigurat tiegħu li sofra dannu f’inċident tat-traffiku.
Mill-banda l-oħra, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar dawn id-dispożizzjonijiet ekwivalenti tar-Regolament Nru 44/2001 jirriżulta li persuna li timpjega, issurrogata fid-drittijiet tal-impjegat tagħha peress li ħallset ir-remunerazzjoni ta’ dan tal-aħħar matul perijodu ta’ inkapaċità għax-xogħol, li, biss f’din il-kwalità, tressaq azzjoni fuq il-bażi tad-dannu sostnut mill-istess impjegat tista’ titqies inqas b’saħħitha mill-assiguratur li hija tħarrek, sa fejn hija persuna li sofriet dannu, indipendentement mid-daqs u l-forma legali tagħha.
Fir-rigward tal-punt dwar jekk minn din il-ġurisprudenza jirriżultax li Stat Membru li jaġixxi bħala persuna li timpjega ssurrogata fid-drittijiet għal kumpens ta’ uffiċjal direttament leż, li jkun ġie midrub f’inċident li jinvolvi vettura assigurata, għandu wkoll jiġi rrikonoxxut lilu l-kwalità ta’ “persuna leża”, fis-sens tal-Artikolu 13(2) tar-Regolament Nru 1215/2012, minħabba li jkun baqa’ jħallas ir-remunerazzjoni ta’ dan l-uffiċjal matul l-inkapaċità tiegħu għax-xogħol, b’tali mod li tali Stat li jimpjega jkun jista’ jħarrek lill-assiguratur ikkonċernat quddiem il-qorti tal-post fejn ir-rikorrent għandu d-domiċilju tiegħu, skont l-Artikolu 11(1)(b) ta’ dan ir-regolament, meta tali azzjoni diretta tkun possibbli, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li l-kawża ineżami kienet analoga għall-kawża li tat lok għas-sentenza MMA IARD (
4
). Konsegwentement, il-kunsiderazzjonijiet magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja f’dik is-sentenza setgħu jiġu trasposti għal din il-kawża. Fil-fatt, dik is-sentenza ngħatat f’kuntest u f’ċirkustanzi fattwali simili għal dawk li wasslu għall-kawża prinċipali. Din l-analoġija kienet iktar u iktar applikabbli peress li r-Repubblika Federali tal-Ġermanja aġixxiet għall-finijiet ta’ kumpens biss fil-kwalità tagħha ta’ persuna li timpjega ssurrogata fid-drittijiet ta’ wieħed mill-impjegati tagħha, u mhux bħala suġġett tad-dritt internazzjonali pubbliku.
Għalhekk, skont ir-Regolament Nru 1215/2012 (
5
), persuna li timpjega li tkun baqgħet tħallas ir-remunerazzjoni tal-impjegat tagħha matul il-perijodu tal-inkapaċità tiegħu għax-xogħol wara inċident tat-traffiku, u li tkun ġiet issurrogata fid-drittijiet tiegħu fir-rigward tal-assiguratur tal-vettura involuta f’dan l-inċident, għandha titqies li hija “persuna leża”, u dan inkluż fil-każ fejn ir-rikorrenti tkun Stat Membru li jaġixxi fil-kwalità ta’ persuna li timpjega. F’dan ir-rigward, huwa irrilevanti l-fatt li tali Stat Membru jeżerċita barra minn hekk il-funzjonijiet ta’ korp tas-sigurtà soċjali, peress li l-Istat Membru kkonċernat iressaq l-azzjoni tiegħu għall-finijiet ta’ kumpens biss fil-kwalità ta’ persuna li timpjega ssurrogata fid-drittijiet għal kumpens tal-impjegat tagħha, u mhux fil-kwalità ta’ organu tas-sigurtà soċjali.
Fit-tielet lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet it-teżi tal-qorti tar-rinviju li, skont ir-Regolament Nru 1215/2012, fil-każ li r-rikorrent li jkun ħarrek assiguratur ikun Stat Membru li jaġixxi fil-kwalità ta’ persuna li timpjega ssurrogata fid-drittijiet tal-impjegat direttament leż, hija l-qorti tad-domiċilju ta’ dan l-impjegat li jkollha l-ġurisdizzjoni territorjali. Fil-fatt, meta l-Artikolu 11(1)(b) ta’ dan ir-regolament, li jindika “l-qorti tal-post fejn ir-rikorrent ikun domiċiljat”, ikun applikabbli, din id-dispożizzjoni tiddetermina kemm il-ġurisdizzjoni internazzjonali kif ukoll il-ġurisdizzjoni territorjali tal-qorti hekk indikata. Barra minn hekk, peress li l-persuna li timpjega ssurrogata fid-drittijiet tal-impjegat tagħha minħabba l-fatt li ħallset ir-remunerazzjoni ta’ dan tal-aħħar ġarrbet dannu hija stess u għalhekk hija hi stess “persuna leża”, hija tista’ tibbenefika mill-possibbiltà, prevista f’din id-dispożizzjoni, li tressaq l-azzjoni tagħha kontra assiguratur quddiem il-qorti tal-post fejn hija jkollha d-domiċilju tagħha. Peress li l-persuna li timpjega ssurrogata hija l-unika li tista’ tinvoka d-drittijiet għal kumpens li jirriżultaw mis-surroga, ma huwiex neċessarju, sabiex jiġi indirizzat ir-riskju ta’ multiplikazzjoni ta’ fora, li jiġi impost fuqha li tadixxi lill-qorti tad-domiċilju tal-impjegat tagħha. Dan japplika wkoll fil-każ fejn, bħal f’dan il-każ, l-imsemmija persuna li timpjega ssurrogata tkun Stat Membru. Fir-rigward tal-identifikazzjoni tal-post fejn huwa ddomiċiljat tali Stat Membru li jimpjega, għandu jiġi kkunsidrat il-post tas-sede tal-entità amministrattiva li timpjega lill-uffiċjal ikkonċernat, li, fil-prattika, ġarrbet id-dannu marbut mal-assenza ta’ dan tal-aħħar.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, skont l-Artikolu 13(2) tar-Regolament Nru 1215/2012, moqri flimkien mal-Artikolu 11(1)(b) ta’ dan ir-regolament, Stat Membru li jaġixxi bħala persuna li timpjega ssurrogata fid-drittijiet ta’ uffiċjal li ndarab f’inċident tat-traffiku, li tiegħu huwa jkun baqa’ jħallas ir-remunerazzjoni matul l-inkapaċità tiegħu għax-xogħol, jista’, bħala “persuna leża”, fis-sens ta’ dan l-Artikolu 13(2), iħarrek lill-kumpannija li tassigura r-responsabbiltà ċivili li tirriżulta mill-użu tal-vettura involuta f’dan l-inċident quddiem il-qorti mhux tal-post fejn dan l-uffiċjal għandu d-domiċilju tiegħu, iżda tal-post tas-sede tal-entità amministrattiva li timpjega l-imsemmi uffiċjal, meta azzjoni diretta tkun possibbli.
(
1
)	Regolament (UE) Nru 1215/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-12 ta’ Diċembru 2012 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali (ĠU 2012, L 351, p. 1, imsejjaħ ukoll ir-“Regolament Brussell Ia”).
(
2
)	Skont l-Artikolu 11(1) tar-Regolament Nru 1215/2012: “Assiguratur domiċiljat fi Stat Membru jista’ jiġi mfittex: (a) fil-qrati tal-post fejn ir-rikorrent ikun domiċiljat; (b) fi Stat Membru ieħor, fil-każ ta’ azzjonijiet miġjuba minn dak li jkollu l-polza ta’ assigurazzjoni, dak li jkun assigurat jew xi benefiċjarju, fil-qrati tal-post fejn ir-rikorrent ikun domiċiljat; [...]”
(
3
)	Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001 tat-22 ta’ Diċembru 2000 dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 42, imsejjaħ ukoll ir-“Regolament Brussell I”). B’mod iktar preċiż, dawn id-“dispożizzjonijiet ekwivalenti” huma l-Artikolu 11(2) moqri flimkien mal-Artikolu 9(1)(b) tar-Regolament Nru 44/2001.
(
4
)	Sentenza tal-20 ta’ Lulju 2017, MMA IARD (C‑340/16, EU:C:2017:576).
(
5
)	Artikolu 13(2) tar-Regolament Nru 1215/2012, moqri flimkien mal-Artikolu 11(1)(b) tal-istess regolament.