62023CJ0346_RES
TKawża C‑346/23
Banco Santander SA
vs
Asociación de Consumidores y Usuarios de Servicios Generales-Auge
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mit-Tribunal Supremo)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) tas‑16 ta’ Jannar 2023
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Swieq ta’ strumenti finanzjarji – Direttiva 2004/39/KE – Artikolu 52(2) – Azzjoni mressqa fl-interess tal-konsumaturi – Organizzazzjonijiet tal-konsumaturi li jkollhom interess leġittimu li jipproteġu lill-konsumaturi – Locus standi in judicio sabiex jiġu difiżi l-interessi individwali tal-membri tagħhom – Telf ta’ locus standi fil-każ ta’ investimenti fi prodotti finanzjarji ta’ valur ekonomiku għoli – Eżenzjoni mill-ispejjeż legali u mill-obbligu li persuna tbati l-ispejjeż sostnuti mill-parti avversarja – Awtonomija proċedurali – Prinċipju ta’ effettività”
Libertà ta’ stabbiliment – Libertà li jiġu pprovduti servizzi – Swieq ta’ strumenti finanzjarji – Direttiva 2004/39 – Azzjoni mressqa fl-interess tal-konsumaturi – Interess tal-konsumaturi – Kunċett – Interessi individwali ta’ pluralità ta’ konsumaturi – Inklużjoni
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2004/39, Artikolu 52(2))
(ara l-punti 46 sa 48)
Libertà ta’ stabbiliment – Libertà li jiġu pprovduti servizzi – Swieq ta’ strumenti finanzjarji – Direttiva 2004/39 – Azzjoni mressqa fl-interess tal-konsumaturi – Organizzazzjoni tal-konsumaturi li tiddefendi l-interessi individwali ta’ pluralità tal-membri tagħha – Locus standi – Limitazzjoni skont il-kapaċità finanzjarja tal-investituri difiżi u l-istrumenti finanzjarji ssottoskritti – Inammissibbiltà – Rifjut li tingħata għajnuna legali lil din l-organizzazzjoni minħabba l-kapaċità finanzjarja tal-investituri difiżi u l-istrumenti finanzjarji ssottoskritti – Ammissibbiltà – Kundizzjonijiet
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2004/39, Artikolu 52(2))
(ara l-punti 49, 50, 55 sa 57, 61, 63, u d-dispożittiv)
Sunt
Fil-kuntest ta’ tilwima dwar il-validità ta’ kuntratti ta’ xiri ta’ strumenti finanzjarji konklużi minn investituri-konsumaturi difiżi minn assoċjazzjoni tal-konsumaturi, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat li l-locus standi ta’ tali assoċjazzjoni li tiddefendi l-interessi individwali ta’ pluralità tal-membri tagħha ma tistax tkun suġġetta għal restrizzjonijiet relatati mal-kapaċità finanzjarja ta’ dawn il-membri u mal-karatteristiċi tal-prodotti finanzjarji li jkunu investew fihom dawn il-membri. Tali kriterji jistgħu madankollu jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex jiġi deċiż jekk din l-assoċjazzjoni tistax tibbenefika minn għajnuna legali.
Żewġ persuni fiżiċi kienu ssottoskrivew għal prodotti finanzjarji ma’ Banco Banif, li sar Banco Santander. Sabiex tiġi kkonstatata n-nullità ta’ dawn il-kuntratti ta’ xiri minħabba kunsens ivvizzjat, kien ġie ppreżentat rikors kontra dan il-bank quddiem il-qrati Spanjoli mill-Asociación de Consumidores y Usuarios de Servicios Generales - Auge (l-Assoċjazzjoni tal-Konsumaturi u tal-Utenti ta’ Servizzi Ġenerali, iktar ’il quddiem l-“Auge”), li kienet qiegħda taġixxi bħala rappreżentant ta’ dawn iż-żewġ persuni fiżiċi.
Peress li l-qrati tal-ewwel istanza u tal-appell kienu laqgħu dan ir-rikors, il-bank iċċitat iktar ’il fuq ippreżenta rikors straordinarju għal difett proċedurali u ppreżenta appell ta’ kassazzjoni mis-sentenza tal-istanza tal-appell quddiem it-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema, Spanja), il-qorti tar-rinviju. Il-bank sostna quddiem din il-qorti li l-Auge ma kellhiex locus standi in judicio f’isem il-membri tagħha, peress li l-prodotti ssottoskritti minnhom kienu prodotti finanzjarji spekulattivi ta’ valur ekonomiku għoli, u mhux prodotti ta’ użu komuni u mifrux, li kien jimplika li l-azzjoni mressqa ma taqax taħt il-protezzjoni tal-konsumaturi skont id-dritt nazzjonali.
Fil-fatt, skont il-ġurisprudenza nazzjonali, l-organizzazzjonijiet tal-konsumaturi ma għandhomx locus standi meta l-azzjoni tkun tirrigwarda investimenti fi prodotti finanzjarji spekulattivi jew ta’ valur ekonomiku għoli, peress li dawn il-prodotti ma humiex ta’ użu komuni, ordinarju u mifrux. Tali assenza ta’ rikonoxximent tal-locus standi f’dan il-każ kienet tippermetti li jiġi evitat, skont il-qorti tar-rinviju, użu frawdolenti jew abbużiv tal-locus standi speċifiku tal-assoċjazzjonijiet tal-konsumaturi minn investituri li jkollhom kapaċità finanzjarja kbira, sabiex jibbenefikaw mid-dritt għall-għajnuna legali li d-dritt nazzjonali kien jirrikonoxxi lil dawn l-assoċjazzjonijiet.
Huwa f’dan il-kuntest li din il-qorti staqsiet jekk il-ġurisprudenza nazzjonali li kienet tillimita għalhekk il-locus standi ta’ assoċjazzjoni tal-konsumaturi f’isem wieħed minn dawn l-investituri-konsumaturi minħabba l-kapaċità finanzjarja tiegħu, il-valur ekonomiku, it-tip u l-kumplessità tal-investimenti tagħha, kinitx konformi mal-Artikolu 52(2) tad-Direttiva 2004/39 (
1
).
Il‑kunsiderazzjonijiet tal‑Qorti tal-Ġustizzja
Il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret qabelxejn li l-“klijent tax-xiri bl-imnut”, fis-sens tal-punt 12 tal-Artikolu 4(1) tal-imsemmija direttiva, jista’ jiġi kklassifikat bħala “konsumatur” jekk ikun persuna fiżika li taġixxi barra minn kull attività kummerċjali (
2
). Mill-premessa 14 tad-Direttiva 2020/1828 (
3
)jirriżulta wkoll li l-“klijent tax-xiri bl-imnut” jikkostitwixxi konsumatur u mill-premessa 13 ta’ din l-istess direttiva jirriżulta li din tkopri, minbarra d-dritt ġenerali tal-konsumatur, oqsma bħal dak tas-servizzi finanzjarji.
Sussegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-Istati Membri għandhom id-dritt li jagħtu lil organi għall-protezzjoni tal-konsumaturi locus standi sabiex jipproteġu l-interessi individwali ta’ pluralità tal-membri tagħhom.
Sabiex waslet għal din il-konklużjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li l-Artikolu 52(2) tad-Direttiva 2004/39 jirreferi għall-interess tal-“konsumaturi” fil-plural. Għalkemm l-użu tal-plural jindika li l-azzjoni mressqa minn organizzazzjoni tal-konsumaturi għandha tkopri l-interessi ta’ pluralità ta’ konsumaturi, din id-dispożizzjoni ma tippreċiżax jekk din id-dimensjoni kollettiva tal-azzjoni tirrigwardax l-interess ġenerali tal-konsumaturi jew, għall-kuntrarju, l-interessi individwali ta’ diversi konsumaturi. Madankollu, sa fejn din id-dispożizzjoni tirreferi għad-dritt tal-Istati Membri kemm għal dak li jirrigwarda d-determinazzjoni tal-organi li jistgħu jirrappreżentaw l-interessi tal-konsumaturi kif ukoll għal dak li jirrigwarda l-modalitajiet proċedurali li jgħidu li din ir-rappreżentanza għandha effettivament tiġi eżerċitata, l-Istati Membri jibqgħu liberi li jiddeterminaw in-natura individwali jew kollettiva tal-interessi li jistgħu jiġu difiżi mill-organi ta’ protezzjoni tal-konsumaturi.
Barra minn hekk, meta Stat Membru jkun ta lill-organizzazzjonijiet tal-konsumaturi locus standi sabiex jiddefendu l-interessi individwali ta’ pluralità tal-membri tagħhom, huwa madankollu ma jistax jillimita l-locus standi ta’ tali organizzazzjoni għad-difiża ta’ ċerta kategorija ta’ konsumaturi identifikata skont il-kapaċità finanzjarja tagħhom u l-istrumenti finanzjarji li jkunu investew fihom. Fil-fatt, l-Artikolu 52(2) tad-Direttiva 2004/39 jipprevedi dritt għal azzjoni legali fl-interess tal-konsumaturi-investituri kollha, mingħajr ma jagħmel distinzjoni f’dan ir-rigward.
Min-naħa l-oħra, la din id-dispożizzjoni u lanqas xi leġiżlazzjoni oħra tal-Unjoni Ewropea ma jimponu l-għoti ta’ għajnuna legali lill-organizzazzjonijiet tal-konsumaturi li jressqu azzjonijiet fl-interess tal-konsumaturi. Għalhekk, kull Stat Membru għandu jistabbilixxi r-regoli tiegħu stess dwar l-iskema ta’ għajnuna legali, skont il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali, bil-kundizzjoni li dawn ir-regoli ma jkunux inqas favorevoli minn dawk li jirregolaw sitwazzjonijiet simili suġġetti għad-dritt nazzjonali (prinċipju ta’ ekwivalenza) u li ma jagħmlux prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mid-dritt tal-Unjoni (prinċipju ta’ effettività). F’dan ir-rigward, l-ispejjeż legali li assoċjazzjoni hija obbligata tħallas jekk hija ma tibbenefikax minn għajnuna legali ma għandhomx jikkostitwixxu spejjeż insormontabbli ta’ natura li jirrendu impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-dritt għal azzjoni legali previst fl-Artikolu 52(2) tad-Direttiva 2004/39.
(
1
)	Direttiva 2004/39/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑21 ta’ April 2004 dwar is-swieq fl-istrumenti finanzjarji li temenda d-Direttivi tal-Kunsill 85/611/KEE u 93/6/KEE u d-Direttiva 2000/12/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 93/22/KEE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 7, p. 263).
(
2
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑3 ta’ Ottubru 2019, Petruchová, C‑208/18, EU:C:2019:825, punt 76).
(
3
)	Direttiva (UE) 2020/1828 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Novembru 2020 dwar azzjonijiet rappreżentattivi għall-protezzjoni tal-interessi kollettivi tal-konsumaturi, u li tħassar id-Direttiva 2009/22/KE (ĠU 2020, L 409, p. 1). L-Anness I ta’ din id-direttiva jirreferi għad-Direttiva 2014/65/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑15 ta’ Mejju 2014 dwar is-swieq fl-istrumenti finanzjarji u li temenda d-Direttiva 2002/92/KE u d-Direttiva 2011/61/UE (ĠU 2014, L 173, p. 349, rettifiki fil-ĠU 2016, L 188, p. 28, fil-ĠU 2016, L 273, p. 35, fil-ĠU 2017, L 64, p. 116 u fil-ĠU 2021, L 410, p. 201), li ħassret u ssostitwixxiet id-Direttiva 2004/39 u li l-Artikolu 74(2) tagħha, iddedikat għad-dritt għal azzjoni legali fl-interess tal-konsumaturi, jikkorrispondi għall-Artikolu 52(2) tad-Direttiva 2004/39, peress li dawn iż-żewġ artikoli huma redatti f’termini kważi identiċi.