62022TJ0744
WYROK SĄDU (pierwsza izba w składzie powiększonym)
z dnia 11 września 2024 r. (
*1
)
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające przyjęte ze względu na działania podważające integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażające – Zamrożenie środków finansowych – Wykaz osób, podmiotów i organów, do których ma zastosowanie zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych – Pozostawienie nazwiska skarżącego w wykazie – Pojęcie „powiązania” – Artykuł 2 ust. 1 in fine decyzji 2014/145/WPZiB – Pojęcie „korzyści uzyskanej od wiodącego przedsiębiorcy działającego w Rosji” – Artykuł 2 ust. 1 lit. g) decyzji 2014/145 – Błąd w ocenie – Odpowiedzialność pozaumowna
W sprawie T‑744/22
Maya Tokareva, zamieszkała w Moskwie (Rosja), którą reprezentowali T. Bontinck, A. Guillerme, L. Burguin i M. Brésart, adwokaci,
strona skarżąca,
przeciwko
Radzie Unii Europejskiej, którą reprezentowali M.-C. Cadilhac i V. Piessevaux, w charakterze pełnomocników, których wspierał B. Maingain, adwokat,
strona pozwana,
popieranej przez
Komisję Europejską, którą reprezentowali C. Giolito, C. Georgieva i L. Puccio, w charakterze pełnomocników,
interwenient,
SĄD (pierwsza izba w składzie powiększonym),
w składzie: D. Spielmann, prezes, R. Mastroianni, M. Brkan (sprawozdawczyni), I. Gâlea i S.L. Kalėda, sędziowie,
sekretarz: H. Eriksson, administratorka,
uwzględniając pisemny etap postępowania, w szczególności:
–
skargę złożoną w sekretariacie Sądu w dniu 25 listopada 2022 r.,
–
pierwsze pismo dostosowujące skargę, złożone w sekretariacie Sądu w dniu 22 maja 2023 r.,
–
drugie pismo dostosowujące skargę, złożone w sekretariacie Sądu w dniu 25 września 2023 r.,
po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 27 lutego 2024 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
W skardze skarżąca M. Tokareva żąda z jednej strony na podstawie art. 263 TFUE stwierdzenia nieważności: po pierwsze, decyzji Rady (WPZiB) 2022/1530 z dnia 14 września 2022 r. zmieniającej decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2022, L 239, s. 149) i rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) 2022/1529 z dnia 14 września 2022 r. wykonującego rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2022, L 239, s. 1) (zwanych dalej łącznie „aktami utrzymującymi z września 2022 r.”), po drugie, decyzji Rady (WPZiB) 2023/572 z dnia 13 marca 2023 r. zmieniającej decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2023, L 75 I, s. 134) i rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) 2023/571 z dnia 13 marca 2023 r. wykonującego rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2023, L 75 I, s. 1) (zwanych dalej łącznie „aktami utrzymującymi z marca 2023 r.”), i po trzecie, decyzji Rady (WPZiB) 2023/1767 z dnia 13 września 2023 r. zmieniającej decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2023, L 226, s. 104) i rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) 2023/1765 z dnia 13 września 2023 r. wykonującego rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2023, L 226, s. 3) (zwanych dalej łącznie „aktami utrzymującymi z września 2023 r.”), w zakresie, w jakim akty te (wszystkie zwane dalej „zaskarżonymi aktami”) utrzymują jej nazwisko w wykazach załączonych do tych aktów, a z drugiej strony na podstawie art. 268 TFUE – zadośćuczynienia za krzywdę, jakiej miała ona doznać z powodu przyjęcia aktów utrzymujących z września 2022 r.
I. Okoliczności powstania sporu
2
Skarżąca jest narodowości rosyjskiej.
3
Niniejsza sprawa wpisuje się w kontekst środków ograniczających przyjętych w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi, a w szczególności z agresją wojskową Federacji Rosyjskiej na Ukrainę w dniu 24 lutego 2022 r.
4
W dniu 17 marca 2014 r. Rada Unii Europejskiej przyjęła na podstawie art. 29 TUE decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2014, L 78, s. 16). W tym samym dniu przyjęła ona na podstawie art. 215 ust. 2 TFUE rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2014, L 78, s. 6).
5
W dniu 25 lutego 2022 r. Rada przyjęła po pierwsze decyzję (WPZiB) 2022/329 zmieniającą decyzję 2014/145 (Dz.U. 2022, L 50, s. 1) i po drugie rozporządzenie (UE) nr 2022/330 zmieniające rozporządzenie nr 269/2014 (Dz.U. 2022, L 51, s. 1). Artykuł 2 ust. 1 i 2 decyzji 2014/145, zmienionej decyzją 2022/329, stanowi, co następuje:
„1.   Zamraża się wszelkie środki finansowe i zasoby gospodarcze należące do lub będące w posiadaniu lub pod kontrolą:
[…]
d)
osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów, które wspierają, materialnie lub finansowo, rosyjskich decydentów odpowiedzialnych za aneksję Krymu lub destabilizację Ukrainy lub uzyskują korzyści od tych decydentów;
[…]
f)
osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów, które wspierają, materialnie lub finansowo, rząd Federacji Rosyjskiej odpowiedzialny za aneksję Krymu i destabilizację Ukrainy lub czerpią korzyści od tego rządu; lub
[…]
oraz osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów powiązanych z nimi, zgodnie z wykazem zamieszczonym w załączniku.
2.   Nie udostępnia się – bezpośrednio ani pośrednio – wymienionym w załączniku osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom, ani na ich rzecz, żadnych środków finansowych ani zasobów gospodarczych”.
6
Artykuł 1 ust. 1 lit. b) i d) decyzji 2014/145, ze zmianami, zakazuje wjazdu na terytoria państw członkowskich lub przejazdu przez nie osobom fizycznym spełniającym kryteria zasadniczo identyczne z kryteriami wymienionymi w art. 2 ust. 1 lit. d) i f) tej samej decyzji.
7
Rozporządzenie nr 269/2014, zmienione rozporządzeniem 2022/330, nakłada obowiązek zastosowania środków w postaci zamrożenia środków finansowych i określa szczegółowe zasady tego zamrożenia co do istoty w sposób identyczny ze sposobem ich określenia w decyzji 2014/145, ze zmianami. W art. 3 ust. 1 lit. a)–g) tego rozporządzenia, ze zmianami, zasadniczo powtórzono bowiem treść art. 2 ust. 1 lit. a)–g) rzeczonej decyzji, ze zmianami.
8
W tym kontekście Rada przyjęła decyzję (WPZiB) 2022/337 z dnia 28 lutego 2022 r. zmieniającą decyzję 2014/145 (Dz.U. 2022, L 59, s. 1) oraz rozporządzenie wykonawcze (UE) 2022/336 z dnia 28 lutego 2022 r. wykonujące rozporządzenie nr 269/2014 (Dz.U. 2022, L 58, s. 1), na mocy których ojciec skarżącej został umieszczony w wykazie znajdującym się w załączniku do decyzji 2014/145, ze zmianami, oraz w wykazie znajdującym się w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014, ze zmianami, (zwane dalej „spornymi wykazami”), z następujących powodów:
„[Nikolay Tokarev.] Dyrektor generalny Transneftu, dużego rosyjskiego przedsiębiorstwa paliwowego i gazowego. Długoletni znajomy i bliski wspólnik Władimira Putina. W latach 80. XX wieku służył z nim w KGB. Jeden z rosyjskich oligarchów państwowych, który w latach 2000., gdy Władimir Putin konsolidował władzę, uzyskał kontrolę nad znacznymi aktywami państwowymi i który działa w ścisłym partnerstwie z rosyjskim państwem. Kieruje Transneftem – jednym z najważniejszych rosyjskich przedsiębiorstw kontrolowanych przez rząd, które transportuje znaczne ilości rosyjskiej ropy poprzez dobrze rozwiniętą sieć rurociągów.
Transneft jest jednym z głównych sponsorów kompleksu pałacowego w Gelendżyku, który jak się powszechnie uważa, jest użytkowany osobiście przez prezydenta Władimira Putina. Uzyskuje on korzyści z bliskich kontaktów z rosyjskimi władzami. Jego bliscy krewni i znajomi wzbogacili się dzięki umowom podpisanym z przedsiębiorstwami państwowymi.
W związku z tym aktywnie wspierał, materialnie lub finansowo, rosyjskich decydentów odpowiedzialnych za aneksję Krymu i destabilizację Ukrainy oraz uzyskiwał korzyści od tych decydentów”.
9
Decyzją Rady (WPZiB) 2022/1272 z dnia 21 lipca 2022 r. zmieniającą decyzję 2014/145 (Dz.U. 2022, L 193, s. 219) i rozporządzeniem wykonawczym Rady (UE) 2022/1270 z dnia 21 lipca 2022 r. dotyczącym wykonania rozporządzenia nr 269/2014 (Dz.U. 2022, L 193, s. 133) nazwisko skarżącej zostało dodane do spornych wykazów z następujących przyczyn:
„[Skarżąca] jest córką Nikolaya Tokareva, dyrektora generalnego Transneftu, dużego rosyjskiego przedsiębiorstwa paliwowego i gazowego. [Skarżaca] i jej były mąż Andrei Bolotov są właścicielami luksusowych nieruchomości w Moskwie, w Łotwie i w Chorwacji o wartości przekraczającej 50 mln USD, które mogą być powiązane z Nikolayem Tokarevem. Maya [Tokareva] Bolotova ma również związki ze spółką Ronin, która zarządza funduszem emerytalnym dla Transneftu. Wnosząc o cypryjskie obywatelstwo, Maya Bolotova podała adres spółki Ronin jako własny. Ponadto [skarżąca] otrzymała państwowe kontrakty o wartości 8 mld rubli za pośrednictwem spółki Irvin-2, której jest właścicielką wraz ze Stanislavem Chemezovem, synem dyrektora generalnego Rostecu Sergeia Chemezova. [Skarżąca] jest zatem osobą fizyczną powiązaną z osobami umieszczonymi w wykazie, tj. ze swoim ojcem Nikolayem Tokarevem oraz ze Stanislavem Chemezovem”.
10
Na podstawie tych samych aktów nazwisko Stanislava Chemezova zostało dodane do spornych wykazów z następujących przyczyn:
„Stanislav Sergeyevich Chemezov jest synem Sergeia Chemezova, członka Rady Najwyższej Jednej Rosji, prezesa konglomeratu Rostec – wiodącego rosyjskiego przedsiębiorstwa państwowego produkującego na potrzeby obronności i przemysłu. Stanislav Chemezov był właścicielem spółki offshore o nazwie Erlinglow Ltd, która uzyskiwała korzyści z prowadzonej przez Rostec budowy krajowej autostrady światłowodowej o wartości 550 mln USD. Poza tym wraz [ze skarżącą], córką Nikolaya Tokareva, jest współwłaścicielem różnych spółek offshore, w tym spółki Irvin-2, która otrzymała kontrakty o wartości 8 mld rubli. W nagrodę za tę wymianę rodzina Chemezova dostała zezwolenie od rodziny Tokareva na zmniejszenie budżetu Transneftu. Stanislav Chemezov jest również właścicielem spółki Independent Insurance Group, która zarządza dużymi kontraktami ubezpieczeniowymi w sektorze obronności, w tym kontraktami dla konglomeratu obronnego Rostec, w którym ojciec Stanislava, Sergei Chemezov, jest dyrektorem generalnym. Stanislav Chemezov jest zatem osobą fizyczną powiązaną z osobą umieszczoną w wykazie”.
11
Rada opublikowała w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej z dnia 22 lipca 2022 r. (Dz.U. 2022, C 281 I, s. 7) ogłoszenie skierowane do osób, podmiotów i organów objętych środkami ograniczającymi przewidzianymi w [decyzji] 2022/1272 i w rozporządzeniu wykonawczym (UE) 2022/1270. Zgodnie z tym ogłoszeniem zainteresowane osoby i podmioty mogły złożyć do Rady wniosek, opatrzony dokumentami go uzasadniającymi, o ponowne rozpatrzenie zasadności umieszczenia na mocy przywołanej decyzji ich nazwisk i nazw w wykazach załączonych do zaskarżonych aktów.
12
W wiadomości elektronicznej z dnia 2 września 2022 r. skarżąca wniosła o udzielenie dostępu do wszystkich dokumentów przedstawionych i przechowywanych przez Radę i Europejską Służbę Działań Zewnętrznych (ESDZ), które posłużyły za podstawę do przyjęcia dotyczących jej środków ograniczających, w celu złożenia wniosku o ponowne rozparzenie.
13
W dniu 14 września 2022 r. na mocy aktów utrzymujących z września 2022 r. Rada pozostawiła nazwisko skarżącej w spornych wykazach z tych samych przyczyn, które zostały wskazane w pkt 9 powyżej.
14
W dniu 30 września 2022 r. Rada odpowiedziała na wniosek skarżącej, o którym mowa w pkt 12 powyżej, i przekazała informacje zawarte w aktach sprawy o sygnaturze WK 10502/2022 INIT z dnia 8 marca 2022 r. (zwane dalej „wstępnymi aktami sprawy”).
15
Wiadomością elektroniczną z dnia 31 października 2022 r. skarżąca złożyła do Rady wniosek o ponowne rozpatrzenie.
II. Zdarzenia mające miejsce po wniesieniu skargi
16
Na mocy aktów utrzymujących z marca 2023 r. nazwisko skarżącej zostało pozostawione w spornych wykazach z następujących przyczyn:
„[Skarżąca] jest córką Nikolaya Tokareva, dyrektora generalnego Transneftu, dużego rosyjskiego przedsiębiorstwa paliwowego i gazowego. [Skarżąca] i jej były mąż Andrei Bolotov są właścicielami luksusowych nieruchomości w Moskwie, w Łotwie i w Chorwacji o wartości przekraczającej 50 mln USD, które mogą być powiązane z Nikolayem Tokarevem. Maya [Tokareva] Bolotova ma również związki ze spółką Ronin, która zarządza funduszem emerytalnym dla Transneftu. Wnosząc o cypryjskie obywatelstwo, w ogłoszeniu prasowym Maya [Tokareva] Bolotova podała adres spółki Ronin Europe jako własny. Ponadto, za pośrednictwem swojej agencji nieruchomości Ostozhenka 19 (wcześniej noszącej nazwę RPA Est[ate]) jest powiązana z przedsiębiorstwem Ronin Trust, które zarządza funduszem emerytalnym Transneftu. [Skarżąca otrzymała] państwowe kontrakty o wartości 8 mld RUB za pośrednictwem spółki Irvin-2, której była właścicielką wraz ze Stanislavem Chemezovem, synem dyrektora generalnego Rostecu Sergeia Chemezova. Obecnie wraz ze Stanislavem Sergeevichem Chemezovem posiada udziały w przedsiębiorstwie Gelendzhik Resort Complex – Meridian LLC. [Skarżąca] jest zatem osobą fizyczną powiązaną z osobami umieszczonymi w wykazie, tj. ze swoim ojcem Nikolayem Tokarevem oraz ze Stanislavem Chemezovem”.
17
Wiadomością elektroniczną z dnia 14 marca 2023 r. Rada poinformowała skarżącą o pozostawieniu jej nazwiska w spornych wykazach, przedstawiając uwagi w odpowiedzi na argumenty podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie z dnia 31 października 2022 r.
18
Wiadomością elektroniczną z dnia 31 marca 2023 r. Rada wysłała do skarżącej pismo, w którym poinformowała ją, że dowody, na których oparła się w celu uzasadnienia pozostawienia jej nazwiska w spornych wykazach, znajdowały się w aktach o sygnaturze WK 1128/2023 INIT, WK 1128/2023 ADD 1 i WK 1128/2023 ADD 2, datowanych odpowiednio na 25 stycznia, 27 stycznia i 30 stycznia 2023 r. (zwanych dalej łącznie „aktami sprawy ze stycznia 2023 r.”).
19
W dniu 5 czerwca 2023 r. Rada przyjęła decyzję (WPZiB) 2023/1094 zmieniającą decyzję 2014/145 (Dz.U. 2023, L 146, s. 20). Decyzją tą zmieniła ona art. 2 ust. 1 lit. g) decyzji 2014/145 w następujący sposób:
„1.   Zamraża się wszelkie środki finansowe i zasoby gospodarcze należące do lub będące w posiadaniu lub pod kontrolą:
[…]
g)
wiodących przedsiębiorców działających w Rosji, członków ich najbliższej rodziny lub innych osób fizycznych, którzy uzyskują od nich korzyści, lub przedsiębiorców, osób prawnych, podmiotów lub organów prowadzących działalność w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej odpowiedzialnemu za aneksję Krymu i destabilizację Ukrainy […]”.
20
Pismem z dnia 19 czerwca 2023 r. Rada poinformowała skarżącą, że zamierza pozostawić w mocy środki ograniczające na podstawie przyczyn zmienionych w porównaniu z przyczynami przyjętymi w aktach utrzymujących z marca 2023 r. Rada załączyła do tego pisma akta WK 8181/2023 INIT z dnia 15 czerwca 2023 r. (zwane dalej „aktami sprawy z czerwca 2023 r.”) i wezwała skarżącą do przedstawienia uwag w przedmiocie projektu przedłużenia obowiązywania wobec niej środków ograniczających.
21
Pismem z dnia 10 lipca 2023 r. Rada poinformowała skarżącą, że na podstawie zmienionego projektu uzasadnienia w porównaniu do tego przewidzianego w projekcie przekazanym jej w dniu 19 czerwca 2023 r. zamierza pozostawić w mocy środki ograniczające. Rada załączyła również do tego pisma akta WK 5142/2023 INIT z dnia 4 lipca 2023 r. zawierające dodatkowe informacje dotyczące skarżącej (zwane dalej „aktami sprawy z lipca 2023 r.”) oraz akta WK 5142/2023 INIT z dnia 20 kwietnia 2023 r. dotyczące dowodów odnoszących się do środowiska biznesowego i gospodarki Federacji Rosyjskiej oraz wezwała skarżącą do przedstawienia uwag w przedmiocie projektu przedłużenia obowiązywania wobec niej środków ograniczających.
22
Pismem z dnia 18 sierpnia 2023 r. Rada przekazała skarżącej akta WK 5142/2023 ADD 1 z dnia 16 sierpnia 2023 r. dotyczące dowodów w sprawie środowiska biznesowego i gospodarki Federacji Rosyjskiej i wezwała skarżącą do przedstawienia uwag.
23
Aktami utrzymującymi z września 2023 r. Rada pozostawiła nazwisko skarżącej w spornych wykazach z następujących przyczyn:
„[Skarżąca] jest córką Nikolaya Tokareva, dyrektora generalnego Transneftu, dużego rosyjskiego przedsiębiorstwa paliwowego i gazowego. [Skarżaca] i jej były mąż Andrei Bolotov są właścicielami luksusowych nieruchomości w Moskwie, w Łotwie i w Chorwacji o wartości przekraczającej 50 mln USD, które mogą być powiązane z Nikolayem Tokarevem. Maya [Tokareva] Bolotova ma również związki ze spółką Ronin, która zarządza funduszem emerytalnym dla Transneftu. Wnosząc o cypryjskie obywatelstwo, w ogłoszeniu prasowym Maya [Tokareva] Bolotova podała adres spółki Ronin Europe jako własny. Ponadto, za pośrednictwem swojej agencji nieruchomości Ostozhenka 19 (wcześniej noszącej nazwę RPA Est[ate]) jest powiązana z przedsiębiorstwem Ronin Trust, które zarządza funduszem emerytalnym Transneftu. [Skarżąca] jest zatem członkiem najbliższej rodziny uzyskującym korzyści od Nikolaya Tokareva, czołowego przedsiębiorcy działającego w Rosji.
III. Żądania stron
24
Skarżąca wnosi do Sądu o:
–
stwierdzenie nieważności zaskarżonych aktów w zakresie, w jakim akty te jej dotyczą;
–
zasądzenie od Rady na jej rzecz kwoty 1000000 EUR tytułem zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z przyjęcia aktów utrzymujących z września 2022 r.;
–
obciążenie Rady koszami postępowania.
25
Rada, popierana przez Komisję, wnosi do Sądu o:
–
oddalenie skargi o stwierdzenie nieważności;
–
ewentualnie, na wypadek gdyby Sąd stwierdził nieważność zaskarżonych aktów w zakresie, w jakim dotyczą one skarżącej, utrzymanie w mocy skutków decyzji 2022/1530, 2023/572 i 2023/1767 w zakresie, w jakim jej one dotyczą, do chwili, gdy stwierdzenie częściowej nieważności rozporządzeń wykonawczych 2022/1529, 2023/571 i 2023/1765 stanie się skuteczne;
–
oddalenie wniosku o zadośćuczynienie;
–
obciążenie skarżącej kosztami postępowania.
IV. Co do prawa
A. W przedmiocie żądania stwierdzenia nieważności zaskarżonych aktów
26
W uzasadnieniu odwołania skarżąca podnosi sześć zarzutów.
27
W skardze skarżąca podnosi cztery zarzuty. Zarzut pierwszy dotyczy naruszenia prawa do skutecznej ochrony sądowej i obowiązku uzasadnienia. Zarzut drugi dotyczy naruszenia prawa i oczywistych błędów w ocenie. Zarzut trzeci dotyczy naruszenia zasady proporcjonalności i praw podstawowych. Zarzut czwarty, dotyczy naruszenia zasady pewności prawa i zasady równego traktowania. W swoim pierwszym piśmie dostosowującym skargę skarżąca podnosi zarzut piąty, oparty na naruszeniu prawa do bycia wysłuchanym. W drugim piśmie dostosowującym skargę skarżąca podnosi zarzut szósty, dotyczący niezgodności z prawem kryterium wskazującego osoby, które uzyskują korzyści od wiodących przedsiębiorców działających w Rosji, przewidzianego w drugiej części art. 1 ust. 1 lit. e) i art. 2 ust. 1 lit. g) decyzji 2014/145, zmienionej decyzją 2023/1094 [zwanej dalej „drugą częścią zmienionego kryterium g)”].
28
Sąd uważa za stosowne zbadanie w pierwszej kolejności zarzutu drugiego, dotyczącego naruszenia prawa i oczywistych błędów w ocenie.
1.
W przedmiocie zarzutu drugiego dotyczącego naruszenia prawa i oczywistych błędów w ocenie
29
W skardze i w pierwszym piśmie dostosowującym skargę skarżąca podnosi, że poprzez przyjęcie aktów utrzymujących z września 2022 r. i z marca 2023 r. Rada naruszyła prawo i popełniła oczywiste błędy w ocenie, gdy na podstawie przewidzianego w art. 2 ust. 1 in fine decyzji 2014/145, ze zmianami kryterium osoby powiązanej pozostawiła jej nazwisko w spornych wykazach. Ponadto w swojej skardze kwestionuje ona ewentualne umieszczenie jej nazwiska w wykazie na podstawie kryterium przewidzianego w art. 2 ust. 1 lit. d) wspomnianej decyzji.
30
W drugim piśmie dostosowującym skargę skarżąca podnosi, że w aktach utrzymujących z września 2023 r. Rada popełniła oczywisty błąd w ocenie, ponieważ umieszczenie jej nazwiska w spornych wykazach zostało utrzymane na podstawie drugiej części zmienionego kryterium g).
a)
Rozważania wstępne
31
Należy zauważyć, że w zakresie, w jakim niniejszy zarzut dotyczy oczywistych błędów w ocenie, należy go uznać za oparty na błędach w ocenie. Chociaż jest prawdą, że Rada dysponuje pewnym marginesem swobody przy ustalaniu, czy w konkretnym wypadku zostały spełnione kryteria prawne, na których opierają się zastosowane środki ograniczające, to jednak pozostaje również faktem, że sądy Unii powinny zapewnić co do zasady pełną kontrolę zgodności z prawem ogółu aktów Unii (zob. wyrok z dnia 26 października 2022 r., Ovsyannikov/Rada, T‑714/20, niepublikowany, EU:T:2022:674, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo).
32
Skuteczność kontroli sądowej gwarantowanej poprzez art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej wymaga między innymi, by sąd Unii upewnił się, że decyzja o przyjęciu lub utrzymaniu w mocy środków ograniczających, która ma dla zainteresowanej osoby czy zainteresowanego podmiotu skutek osobisty, opiera się na wystarczająco solidnej podstawie faktycznej. Oznacza to sprawdzenie okoliczności faktycznych podnoszonych w uzasadnieniu, które leży u podstaw wspomnianej decyzji, tak aby kontrola sądowa nie była ograniczona do oceny abstrakcyjnego prawdopodobieństwa przywołanych przyczyn, ale by dotyczyła tego, czy przyczyny te – lub co najmniej jeden z nich, uważany za sam w sobie wystarczający do wsparcia tejże decyzji – są wykazane (zob. podobnie wyroki: z dnia 18 lipca 2013 r., Komisja i in./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P i C‑595/10 P, EU:C:2013:518, pkt 119; z dnia 26 października 2022 r., Ovsyannikov/Rada, T‑714/20, niepublikowany, EU:T:2022:674, pkt 62).
33
Oceny takiej należy dokonywać, rozpatrując dowody i informacje nie w sposób odrębny, lecz w kontekście, w jaki się wpisują. Rada wywiązuje się bowiem ze spoczywającego na niej ciężaru dowodu, jeśli przedstawia przed sądem Unii zbiór wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak pozwalający na ustalenie istnienia wystarczającego związku między osobą lub podmiotem podlegającym środkowi obejmującemu zamrożenie środków finansowych a reżimem lub, ogólnie, zwalczanymi sytuacjami (zob. wyrok z dnia 20 lipca 2017 r., Badica i Kardiam/Rada, T‑619/15, EU:T:2017:532, pkt 99 i przytoczone tam orzecznictwo; zob. podobnie wyrok z dnia 26 października 2022 r., Ovsyannikov/Rada, T‑714/20, niepublikowany, EU:T:2022:674, pkt 63, 66).
34
To do właściwego organu Unii należy – w razie zakwestionowania – wykazanie zasadności przyczyn wysuniętych przeciwko konkretnej osobie, a nie do tej osoby przedstawienie zaprzeczającego dowodu braku zasadności wspomnianych przyczyn. W tym celu nie jest wymagane, by Rada przedstawiła przed sądem Unii wszystkie informacje i dowody nieodłącznie związane z przyczynami podniesionymi w zaskarżonym akcie, o którego stwierdzenie nieważności wniesiono. Jest istotne, by przedstawione informacje lub dowody wykazywały przyczyny wysunięte przeciwko zainteresowanej osobie (wyroki: z dnia 18 lipca 2013 r., Komisja i in./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P i C‑595/10 P, EU:C:2013:518, pkt 121, 122; z dnia 28 listopada 2013 r., Rada/Fulmen i Mahmoudian, C‑280/12 P, EU:C:2013:775, pkt 66, 67; zob. także wyrok z dnia 1 czerwca 2022 r., Prigozhin/Rada, T‑723/20, niepublikowany, EU:T:2022:317, pkt 73 i przytoczone tam orzecznictwo).
35
W takiej sytuacji sąd Unii powinien sprawdzić materialną prawidłowość podnoszonych okoliczności faktycznych w odniesieniu do tych informacji lub dowodów oraz ocenić moc dowodową tych ostatnich w zależności od okoliczności konkretnej sprawy i w świetle ewentualnych uwag przedstawionych w szczególności przez zainteresowaną osobę lub zainteresowany podmiot w tym względzie (zob. podobnie wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., Komisja i in./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P i C‑595/10 P, EU:C:2013:518, pkt 124).
36
Co się tyczy w szczególności kontroli zgodności z prawem sprawowanej w odniesieniu do aktów utrzymujących nazwisko zainteresowanej osoby w spornych wykazach, należy przypomnieć, że środki ograniczające mają charakter zabezpieczający oraz z definicji tymczasowy, a ich ważność jest uzależniona od trwania okoliczności faktycznych i prawnych, które spowodowały ich przyjęcie, a także od konieczności ich utrzymania w celu realizacji związanego z nimi celu. Zadaniem Rady jest zatem, w ramach okresowego przeglądu tych środków, dokonanie zaktualizowanej oceny sytuacji i podsumowanie wpływu danych środków, tak aby ustalić, czy umożliwiły one osiągnięcie celów zakładanych przez pierwotne umieszczenie danych osób i podmiotów w spornym wykazie, czy też nadal możliwe jest wyciągnięcie takich samych wniosków w odniesieniu do tych osób i podmiotów (zob. podobnie wyrok z dnia 27 kwietnia 2022 r., Ilunga Luyoyo/Rada, T‑108/21, EU:T:2022:253, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo; wyrok z dnia 26 października 2022 r., Ovsyannikov/Rada, T‑714/20, niepublikowany, EU:T:2022:674, pkt 67).
37
Wynika z tego, że w celu uzasadnienia pozostawienia nazwiska osoby w wykazach osób i podmiotów objętych środkami ograniczającymi, nie jest wykluczone, by Rada oparła się na tych samych dowodach, które uzasadniały pierwotne umieszczenie w wykazie, ponowne tamże umieszczenie lub poprzednie pozostawienie nazwiska skarżącej w rzeczonych wykazach, pod warunkiem że, po pierwsze, przyczyny umieszczenia w wykazie pozostają bez zmian, a po drugie, kontekst nie zmienił się w taki sposób, że dowody te stały się nieaktualne (zob. podobnie wyrok z dnia 23 września 2020 r., Kaddour/Rada, T‑510/18, EU:T:2020:436, pkt 99). W związku z tym zmiana kontekstu obejmuje uwzględnienie, po pierwsze, sytuacji państwa, w odniesieniu do którego system środków ograniczających został ustanowiony, oraz szczególnej sytuacji danej osoby (zob. podobnie wyroki: z dnia 26 października 2022 r., Ovsyannikov/Rada, T‑714/20, niepublikowany, EU:T:2022:674, pkt 78; z dnia 23 września 2020 r., Kaddour/Rada, T‑510/18, EU:T:2020:436, pkt 101), a po drugie, wszystkie istotne okoliczności, a w szczególności brak realizacji celów środków ograniczających (zob. podobnie wyrok z dnia 27 kwietnia 2022 r., Ilunga Luyoyo/Rada, T‑108/21, EU:T:2022:253, pkt 56; zob. także podobnie i analogicznie wyrok z dnia 12 lutego 2020 r., Amisi Kumba/Rada, T‑163/18, EU:T:2020:57, pkt 82–84 i przytoczone tam orzecznictwo).
38
W niniejszej sprawie z uzasadnienia umieszczenia w wykazie aktów utrzymujących z września 2022 r. i z marca 2023 r. jasno wynika, że nazwisko skarżącej zostało pozostawione w spornych wykazach wyłącznie na podstawie kryterium osoby powiązanej przewidzianego w art. 2 ust. 1 in fine decyzji 2014/145, ze zmianami. Rada potwierdziła, że podstawą prawną umieszczenia i pozostawienia nazwiska skarżącej we wspomnianych wykazach nie było kryterium przewidziane w art. 2 ust. 1 lit. d) wspomnianej decyzji. Z powyższego wynika, że argumenty zmierzające do zakwestionowania pozostawienia nazwiska skarżącej w wykazie na podstawie kryterium przewidzianego w art. 2 ust. 1 lit. d) decyzji 2014/145, ze zmianami są bezskuteczne.
39
To w świetle tych wstępnych rozważań należy zbadać, czy Rada popełniła błąd w ocenie, podejmując decyzję, po pierwsze, o pozostawieniu, poprzez przyjęcie aktów utrzymujących z września 2022 r. i z marca 2023 r., nazwiska skarżącej w spornych wykazach na podstawie kryterium osoby powiązanej przewidzianego w art. 2 ust. 1 in fine decyzji 2014/145, ze zmianami, a po drugie, o pozostawieniu, poprzez przyjęcie aktów utrzymujących z września 2023 r., jej nazwiska we wspomnianych wykazach na podstawie drugiej części zmienionego kryterium g).
40
Z aktów utrzymujących z września 2022 r. i z marca 2023 r. wynika, że nazwisko skarżącej zostało umieszczone na podstawie kryterium osoby powiązanej ze względu na to, że pozostaje ona w związku, po pierwsze, ze swoim ojcem, Nikolayem Tokarevem, a po drugie, ze Stanislavem Chemezovem.
41
Sąd uważa za właściwe zbadanie najpierw argumentacji opartej w istocie na naruszeniu prawa w zakresie, w jakim skarżąca została umieszczona w spornych wykazach jako osoba powiązana ze Stanislavem Chemezovem, którego nazwisko również zostało umieszczone w spornych wykazach jako osoby powiązanej.
b)
W przedmiocie naruszenia prawa, opartego na umieszczeniu nazwiska skarżącej w wykazie jako osoby powiązanej ze Stanislavem Chemezovem
42
Skarżąca twierdzi, że Rada naruszyła prawo, umieszczając ją w spornych wykazach jako osobę powiązaną z Stanislavem Chemezovem, w szczególności ze względu na to, że został on również umieszczony w spornych wykazach jako osoba powiązana z ojcem, Sergueyem Chemezovem. Zdaniem skarżącej przepisy nie przewidują możliwości umieszczenia nazwiska osoby w spornych wykazach ze względu na to, że jest ona powiązana z osobą, której nazwisko również zostało umieszczone na podstawie kryterium osoby powiązanej. Jej zdaniem kryterium osoby powiązanej pozwala jedynie na umieszczenie w spornych wykazach osoby jako powiązanej z osobą, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. a), b), c), d), e) lub f) decyzji 2014/145. Ponadto w swoim pierwszym piśmie dostosowującym żądania skarżąca podnosi, że brak możliwości umieszczenia osoby w spornych wykazach jako osoby powiązanej z osobą, która jest również umieszczona w tych wykazach jako osoba powiązana jest spójne z orzecznictwem, które wymaga istnienia wystarczającego związku między podmiotem objętym środkami w postaci zamrożenia funduszy a reżimem lub, ogólnie rzecz biorąc, zwalczanymi sytuacjami.
43
W drodze środka organizacji postępowania Sąd zwrócił się do Rady o wskazanie podstawy, na której dana osoba może zostać umieszczona w spornych wykazach jako osoba powiązana z inną osobą również umieszczoną we wspomnianych wykazach jako osoba powiązana z osobą trzecią.
44
Na rozprawie Rada podniosła, że nie jest wykluczone, iż wskazanie osoby powiązanej z osobą, która sama jest umieszczona w wykazie jako osoba powiązana z osobą umieszczoną w spornych wykazach, może być uzasadnione, pod warunkiem że takie wskazanie będzie proporcjonalne do osiągnięcia zamierzonych celów środków ograniczających. Zdaniem Rady taka sytuacja ma miejsce w przypadku schematu charakteryzującego się siecią relacji między wieloma osobami, w których główne powiązanie dwóch osób, które same są powiązane z innymi osobami, stanowi „bardziej globalną sieć”, której objęcie środkami ograniczającymi jest uzasadnione w celu uniknięcia w szczególności obchodzenia środków ograniczających.
45
W tym względzie, co się tyczy przewidzianego w art. 2 ust. 1 in fine decyzji 2014/145, ze zmianami kryterium osoby powiązanej, należy podkreślić, że chociaż pojęcie „powiązania” jest często używane w aktach Rady dotyczących środków ograniczających, nie jest ono jako takie zdefiniowane, a jego znaczenie zależy od kontekstu i okoliczności danej sprawy (zob. podobnie wyroki: z dnia 28 lipca 2016 r., Tomana i in./Rada i Komisja, C‑330/15 P, niepublikowany, EU:C:2016:601, pkt 48; z dnia 4 września 2015 r., NIOC i in./Rada, T‑577/12, niepublikowany, EU:T:2015:596, pkt 114; z dnia 21 lipca 2016 r., Bredenkamp i in./Rada i Komisja, T‑66/14, EU:T:2016:430, pkt 35–37). Jednakże można przyjąć, że pojęcie to dotyczy osób, które są generalnie związane wspólnymi interesami (zob. podobnie wyrok z dnia 8 marca 2023 r., Prigozhina/Rada, T‑212/22, niepublikowany, EU:T:2023:104, pkt 93 i przytoczone tam orzecznictwo).
46
Co się tyczy zakresu kryterium osoby powiązanej, z brzmienia art. 2 ust. 1 decyzji 2014/145, ze zmianami wynika, że zamraża się wszelkie środki finansowe i zasoby gospodarcze stanowiące własność lub będące w posiadaniu lub pod kontrolą, po pierwsze, w odniesieniu do osób wskazanych na podstawie kryteriów umieszczenia w wykazie przewidzianych w art. 2 ust. 1 lit. a)–h) tej decyzji, a po drugie, w odniesieniu do powiązanych z nimi osób fizycznych i prawnych, podmiotów lub organów. Należy zauważyć, że określenie „z nimi” w wyrażeniu „powiązanych z nimi”, użyte w kryterium osoby powiązanej, odnosi się wyłącznie do osób, podmiotów lub organów wskazanych na podstawie jednego z kryteriów umieszczenia w wykazie przewidzianych w art. 2 ust. 1 lit. a)–h) wspomnianej decyzji.
47
Z wykładni językowej art. 2 ust. 1 in fine decyzji 2014/145, ze zmianami wynika zatem, że – jak słusznie podnosi skarżąca – osoba fizyczna lub prawna, podmiot lub organ mogą zostać umieszczone w spornych wykazach jedynie ze względu na powiązanie z inną osobą fizyczną lub prawną, podmiotem lub organem, umieszczonymi we wspomnianych wykazach na podstawie jednego lub kilku kryteriów umieszczenia w wykazie przewidzianych w art. 2 ust. 1 lit. a)–h) tej decyzji.
48
Prawdą jest, jak podnosi Rada, że kryterium osoby powiązanej odnosi się do każdej osoby mającej związek z osobą umieszczoną w spornych wykazach na podstawie jednego lub kilku kryteriów przewidzianych w art. 2 ust. 1 lit. a)–h) decyzji 2014/145, ze zmianami, ze względu na istnienie znacznego ryzyka, że w celu obejścia zastosowanych wobec nich środków ograniczających osoby objęte sankcjami na podstawie jednego lub kilku z tych kryteriów będą wywierały naciski na osoby z nimi powiązane (zob. analogicznie wyroki: z dnia 4 września 2015 r., NIOC i in./Komisja, T‑577/12, niepublikowany, EU:T:2015:596, pkt 114; i z dnia 18 maja 2022 r., Foz/Rada, T‑296/20, EU:T:2022:298, pkt 174).
49
Jednakże argument Rady, oparty na ryzyku obejścia środków ograniczających i konieczności objęcia nimi wielu osób należących do globalnej „sieci”, nie może sam w sobie uzasadniać rozszerzenia zakresu kryterium powiązania do tego stopnia, że będzie ono miało zastosowanie do powiązania z osobą, która sama nie została umieszczona w wykazie na podstawie jednego z kryteriów przewidzianych w zmienionym art. 2 ust. 1 lit. a)–h) decyzji 2014/145, ze zmianami.
50
Taka wykładnia nadałaby bowiem kryterium powiązania zbyt szeroki zakres i nie uwzględniałaby brzmienia art. 2 ust. 1 in fine decyzji 2014/145, ze zmianami, a także wymogu istnienia wystarczającego związku między danymi osobami a państwem trzecim, które jest celem środków ograniczających przyjętych przez Unię w rozumieniu pkt 64 wyroku z dnia 13 marca 2012 r., Tay Za/Rada (C‑376/10 P, EU:C:2012:138). Wynika z tego, że skoro w niniejszej sprawie Stanislav Chemezov został umieszczony w spornych wykazach jako osoba powiązana ze swoim ojcem, Sergueyem Chemezovem, Rada nie miała podstaw do umieszczenia skarżącej w spornych wykazach jako osoby powiązanej ze Stanislavem Chemezovem.
51
Z powyższych rozważań wynika, że aktami utrzymującymi z września 2022 r. i z marca 2023 r. Rada naruszyła prawo, pozostawiając nazwisko skarżącej w spornych wykazach na podstawie powiązania ze Stanislavem Chemezovem.
52
Należy zauważyć, że to naruszenie prawa popełnione przez Radę nie może samo w sobie prowadzić do stwierdzenia nieważności aktów utrzymujących z września 2022 r. i z marca 2023 r. Zgodnie bowiem z orzecznictwem w odniesieniu do kontroli zgodności z prawem decyzji przyjmującej środki ograniczające i w świetle ich prewencyjnego charakteru, jeśli sąd Unii uzna, że co najmniej jeden z powodów wymienionych w uzasadnieniu jest wystarczająco precyzyjny i konkretny, że jest wykazany i że stanowi sam w sobie wystarczającą podstawę do wsparcia tej decyzji, to okoliczność, iż te pozostałe powody tym się nie cechują, nie może uzasadniać stwierdzenia nieważności wspomnianej decyzji (zob. wyrok z dnia 28 listopada 2013 r., Rada/Manufacturing Support & Procurement Kala Naft, C‑348/12 P, EU:C:2013:776, pkt 72 i przytoczone tam orzecznictwo).
53
Należy zatem zbadać, czy Rada popełniła błąd w ocenie, stwierdziwszy, że skarżąca jest osobą powiązaną z ojcem, N. Tokarevem.
c)
W przedmiocie błędu w ocenie w zakresie, w jakim skarżąca została umieszczona w wykazie jako osoba powiązana z ojcem
54
Akty utrzymujące z września 2022 r. i z marca 2023 r. należy rozpatrywać oddzielnie, ponieważ zostały one przyjęte w różnych datach i nie opierają się na identycznych ani podstawach, ani dokumentach.
1) W przedmiocie aktów utrzymujących z września 2022 r.
55
W swojej argumentacji skarżąca kwestionuje wiarygodność niektórych dokumentów zawartych we wstępnych aktach sprawy, a także możliwość uwzględnienia załącznika B.5 i podnosi, że podstawa faktyczna jest niewystarczająca, aby uzasadnić decyzję o pozostawieniu jej nazwiska w wykazie jako osoby powiązanej z ojcem.
i) W przedmiocie wiarygodności informacji zawartych we wstępnych aktach sprawy
56
Skarżąca kwestionuje wiarygodność dokumentu nr 6 wstępnych akt sprawy na tej podstawie, że twierdzenie, zgodnie z którym jej ojciec powierzył jej byłemu małżonkowi zarządzanie spółką Katina, jest błędne. Uważa ona również, że dokumenty nr 12 i nr 15 we wstępnych akt sprawy nie są wiarygodne ze względu na to, że przedstawione tam twierdzenia są niejasne i opierają się na poszlakach, które nie wydają się wystarczająco przekonywające, aby je poprzeć, takich jak numery telefonu lub informacje opublikowane w Internecie. Ponadto skarżąca podnosi, że artykuły opublikowane przez Moscow Post są pozbawione wiarygodności ze względu na fakt, że media te są znane z publikacji dokumentów zniesławiających, jak wynika to z niedawnych skazujących wyroków sądowych.
57
Rada, wspierana przez Komisję, kwestionuje tę argumentację.
58
Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w swoich działaniach sąd Unii kieruje się zasadą swobodnej oceny dowodów, zaś jedynym kryterium oceny wartości przedstawionych dowodów jest ich wiarygodność. W tym względzie, w celu oceny wartości dowodowej danego dokumentu należy sprawdzić prawdopodobieństwo informacji w nim zawartych oraz uwzględnić zwłaszcza pochodzenie dokumentu, okoliczności jego sporządzenia, jego adresata i zastanowić się, czy w świetle jego treści wydaje się on rozsądny i rzetelny [zob. wyroki: z dnia 31 maja 2018 r., Kaddour/Rada, T‑461/16, EU:T:2018:316, pkt 107 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 12 lutego 2020 r., Amisi Kumba/Rada, T‑163/18, EU:T:2020:57, pkt 95 (niepublikowany) i przytoczone tam orzecznictwo].
59
W braku uprawnień do prowadzenia dochodzeń w państwach trzecich ocena organów Unii powinna faktycznie opierać się na publicznie dostępnych źródłach informacji, sprawozdaniach, artykułach prasowych, raportach tajnych służb lub innych podobnych źródłach informacji (wyroki: z dnia 14 marca 2018 r., Kim i in./Rada i Komisja, T‑533/15 i T‑264/16, EU:T:2018:138, pkt 107; z dnia 1 czerwca 2022 r., Prigozhin/Rada, T‑723/20, niepublikowany, EU:T:2022:317, pkt 59).
60
Ponadto należy zauważyć, że sytuacja konfliktu, w który zaangażowane są Federacja Rosyjska i Ukraina, w praktyce czyni szczególnie utrudnionym dostęp do niektórych źródeł, wyraźne wskazanie pierwotnego źródła niektórych informacji, a także ewentualne zebranie zeznań od osób, które zgadzają się na ujawnienie ich tożsamości. Wynikające z tego trudności w prowadzeniu dochodzenia stanowią przeszkodę dla dostarczenia dokładnych dowodów i obiektywnych informacji (zob. podobnie wyrok z dnia 15 listopada 2023 r., OT/Rada, T‑193/22, EU:T:2023:716, pkt 116 i przytoczone tam orzecznictwo).
61
W niniejszej sprawie, aby uzasadnić decyzję o pozostawieniu nazwiska skarżącej w spornych wykazach aktami z września 2022 r., Rada przedstawiła wstępne akta sprawy. Należy zauważyć, że w odniesieniu do związku między skarżącą a jej ojcem Rada oparła się na publicznie dostępnych informacjach, a mianowicie w szczególności na:
–
artykule opublikowanym w dniu 5 marca 2022 r. na stronie internetowej Total Croatia News, zatytułowanym „Stany Zjednoczone blokują spółkę córki oligarchy rosyjskiego, właścicielki willi Lošinj”, dostęp w dniu 5 kwietnia 2022 r. (dokument nr 1);
–
komunikacie prasowym United States Department of the Treasury (departamentu skarbu Stanów Zjednoczonych Ameryki), opublikowanym w dniu 3 marca 2022 r., dotyczącym sankcji nałożonych na osoby i instytucje rosyjskie, dostęp w dniu 5 kwietnia 2022 r. (dokument nr 2);
–
artykule opublikowanym w dniu 10 marca 2022 r. na stronie internetowej Evening Standard, zatytułowanym „Którzy rosyjscy oligarchowie zostali umieszczeni na liście sankcji Zjednoczonego Królestwa?”, dostęp w dniu 7 kwietnia 2022 r. (dokument nr 3);
–
stronie internetowej Australian Department of Foreign Affairs and Trade (australijskiego ministerstwa spraw zagranicznych i handlu), opublikowanej w dniu 13 marca 2022 r., dotyczącej sankcji nałożonych na Rosję, dostęp w dniu 7 kwietnia 2022 r. (dokument nr 4);
–
artykule opublikowanym w dniu 6 marca 2022 r. na stronie internetowej World Law Group, zatytułowanym „Stany Zjednoczone: USA nakłada dodatkowe sankcje i kontrole na eksport do Rosji i na Białoruś”, dostęp w dniu 7 kwietnia 2022 r. (dokument nr 5);
–
artykule opublikowanym w dniu 4 marca 2022 r. na stronie internetowej Imperijal, zatytułowanym „Rosjanie na czarnej liście prowadzą interesy z Plenkoviczem i z HDZ, mają także imperialną willę w Mali Lošinj”, dostęp w dniu 7 kwietnia 2022 r. (dokument nr 6);
–
stronie internetowej rządu Kanady, opublikowanej w dniu 24 lutego 2022 r., dotyczącej dodatkowych środków gospodarczych przyjętych w odpowiedzi na rosyjską agresję na Ukrainę, dostęp w dniu 11 kwietnia 2022 r. (dokument nr 8);
–
stronie internetowej acompromat.com dotyczącej skarżącej, dostęp w dniu 11 kwietnia 2022 r. (dokument nr 9);
–
artykule opublikowanym w dniu 15 marca 2022 r. na stronie internetowej Infobae, zatytułowanym „Zjednoczone Królestwo ogłasza sankcje wobec 350 innych osób i podmiotów rosyjskich”, dostęp w dniu 5 kwietnia 2022 r. (dokument nr 11);
–
wyciągu z analizy przeprowadzonej przez Organised Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP, projekt informacyjny nad przestępczością zorganizowaną i korupcją), opublikowanej w dniu 24 grudnia 2016 r., zatytułowanej „Przyjaciele dobrze się mają dzięki bliskości władzy Putina”, dostęp w dniu 5 kwietnia 2022 r. (dokument nr 12);
–
artykule opublikowanym w dniu 29 grudnia 2016 r. na stronie internetowej LSM, zatytułowanym „Związek pomiędzy nieruchomością Jūrmala i przyjacielem Putina”, dostęp w dniu 5 kwietnia 2022 r. (dokument nr 13);
–
stronie internetowej Russian Asset Tracker dotyczącej spółki Katina, dostęp w dniu 12 kwietnia 2022 r. (dokument nr 14);
–
artykule opublikowanym w dniu 27 listopada 2016 r. na informacyjnej stronie internetowej Meduza, zatytułowanym „Bardzo bogaty zięć. Jak wyglądają interesy bliskich szefa Transneftu Nikolaia Tokareva”, dostęp w dniu 17 maja 2022 r. (dokument nr 15);
–
artykule opublikowanym w dniu 28 sierpnia 2020 r. na stronie internetowej News Rambler, zatytułowanym „Wyjście Shmatko w kierunku »południka« Guelendjik” dostęp w dniu 20 maja 2022 r. (dokument nr 16);
–
artykule opublikowanym na stronie internetowej Moscow Post w dniu 15 października 2019 r., zatytułowanym „Nikolai Tokarev i jego spółka Transneft nie zdołali zrzucić odpowiedzialności za jakość ropy naftowej na swoich oponentów”, dostęp w dniu 20 maja 2022 r. (dokument nr 17).
62
I tak dokument nr 6 wstępnych akt sprawy to artykuł prasowy opublikowany na stronie internetowej Imperijal, zatytułowany „Rosjanie na czarnej liście prowadzą interesy z Plenkoviciem i z HDZ, mają także imperialną willę w Mali Lošinj”. Dokument ten dotyczy w szczególności spółki Katina z siedzibą w Zagrzebiu, która jest w posiadaniu willi o nazwie Karolina położonej w Mali Lošinj (Chorwacja) (zwaną dalej „willą Karoliną”). Należy zauważyć, że argument skarżącej oparty na tym, że artykuł ten zawiera błąd, nie może podważyć jego wartości dowodowej. Taka argumentacja wchodzi bowiem w zakres oceny wystarczającego charakteru podstawy faktycznej Rady dla uzasadnienia umieszczenia jej w wykazach.
63
W odniesieniu do argumentu dotyczącego tego, że twierdzenia zawarte w dokumencie nr 12, a mianowicie w analizie OCCRP zatytułowanej „Przyjaciele dobrze się mają dzięki bliskości władzy Putina”, oraz w dokumencie nr 15, a mianowicie artykule opublikowanym na stronie internetowej Meduza, zatytułowanym „Bardzo bogaty zięć. Jak wyglądają interesy bliskich szefa Transneftu Nikolaia Tokareva?” są niejasne i oparte na poszlakach, które nie wydają się wystarczająco solidne, aby je poprzeć, nie może ono podważyć mocy dowodowej tych dowodów. Biorąc bowiem pod uwagę trudności w dostępie do informacji, o których mowa w pkt 60 powyżej, okoliczność, że analizy lub artykuły opierają się na danych takich jak numery telefonu lub informacje dostępne na stronach internetowych, nie może pozbawić dokumentów nr 12 i nr 15 mocy dowodowej.
64
Podobnie nie można uwzględnić argumentacji, zgodnie z którą zasadniczo artykuły opublikowane przez Moscow Post nie są wiarygodne ze względu na to, że media te były przedmiotem kilku niedawnych wyroków skazujących za zniesławienie. Okoliczność, że media były wielokrotnie karane za zniesławienie, nie oznacza bowiem, że wszystkie jego publikacje są pozbawione wiarygodności. Ponadto w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że orzeczenia przedstawione przez skarżącą nie dotyczą dokumentu nr 17, a mianowicie artykułu Moscow Post zatytułowanego „Nikolai Tokarev i jego spółka Transneft nie zdołali zrzucić odpowiedzialności za jakość ropy na swoich oponentów”. Wynika z tego, że dowód ten nie może zostać pozbawiony mocy dowodowej.
65
W związku z powyższym, biorąc pod uwagę kontekst sytuacji Federacji Rosyjskiej i brak uprawnień dochodzeniowych Rady w państwach trzecich (zob. pkt 59, 60 powyżej), nie można pominąć mocy dowodowej dokumentów nr 6, nr 12, nr 15 i nr 17 wstępnych akt sprawy.
ii) W przedmiocie załącznika B.5 do odpowiedzi na skargę
66
Skarżąca kwestionuje możliwość uwzględnienia załącznika B.5 do odpowiedzi na skargę, który zawiera całą treść analizy, z której wyciąg został powtórzony w dokumencie nr 12 wstępnych akt sprawy, ze względu na to, że uwzględnienie tego załącznika sprowadzałoby się do zmiany treści wstępnych akt sprawy.
67
Rada, wspierana przez Komisję, kwestionuje tę argumentację.
68
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zgodność z prawem aktu Unii powinna być oceniana na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili wydania tego aktu (wyroki: z dnia 3 września 2015 r., Inuit Tapiriit Kanatami i in./Komisja, C‑398/13 P, EU:C:2015:535, pkt 22; z dnia 8 marca 2023 r., Prigozhina/Rada, T‑212/22, niepublikowany, EU:T:2023:104, pkt 80).
69
Należy również przypomnieć, że należąca do Sądu kontrola materialnej zgodności z prawem powinna zostać przeprowadzona, w szczególności w odniesieniu do sporów dotyczących środków ograniczających, nie tylko w świetle danych zawartych w uzasadnieniach spornych aktów, ale również danych, które w razie zaskarżenia Rada przedstawia Sądowi w celu wykazania zasadności okoliczności faktycznych wskazanych w tych uzasadnieniach (wyrok z dnia 22 kwietnia 2021 r., Rada/PKK, C‑46/19 P, EU:C:2021:316, pkt 64).
70
Należy zauważyć, że – jak przyznaje skarżąca – załącznik B.5 zawiera powtórzenie całej analizy przeprowadzonej przez OCCRP, opublikowanej w dniu 24 grudnia 2016 r., zatytułowanej „Przyjaciele dobrze się mają dzięki bliskości władzy Putina”, z której wyciąg przedstawiono w dokumencie nr 12 wstępnych akt sprawy. Jak wynika ze wspomnianych akt, Rada miała dostęp do tej analizy w dniu 5 kwietnia 2022 r., a wśród elementów identyfikujących źródło tego dokumentu znajduje się pełne hiperłącze umożliwiające dostęp do całej treści tego dokumentu. W tych okolicznościach skarżąca nie może kwestionować możliwości uwzględnienia załącznika B.5 do odpowiedzi na skargę (zob. analogicznie wyrok z dnia 1 czerwca 2022 r., Prigozhin/Rada, T‑723/20, niepublikowany, EU:T:2022:317, pkt 55).
71
Wynika stąd, że załącznik B.5 do odpowiedzi na skargę może zostać uwzględniony przy badaniu zasadności pozostawienia nazwiska skarżącej w spornych wykazach jako osoby powiązanej z N. Tokarevem.
iii) W przedmiocie zasadności pozostawienia skarżącej w wykazie jako osoby powiązanej z ojcem
72
Skarżąca uważa, że Rada popełniła błąd co do szacunkowej wartości jej nieruchomości, a w każdym razie, że ich wartość nie jest istotna dla ustalenia powiązania z ojcem. Ponadto twierdzi ona, że przedstawiona przez Radę podstawa w postaci dokumentów nie jest wystarczająca do stwierdzenia, że jej nieruchomości mogą być powiązane z jej ojcem. Ponadto utrzymuje ona, że nawet przy założeniu, iż spółka Ronin Trust zarządzała jej niektórymi nieruchomościami, spółka ta nie pozwala na ustalenie powiązania z jej ojcem. W związku z tym uważa ona, że okoliczność, iż spółka Ronin Trust zarządzała pozarządowym funduszem emerytalnym spółki Transneft, stanowi dalekie i nieaktualne powiązanie.
73
Rada, wspierana przez Komisję, kwestionuje tę argumentację.
74
W szczególności Rada podnosi, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada lub posiadała, samodzielnie lub wraz ze swoim byłym małżonkiem, kilka spółek i nieruchomości o wartości ponad 50 mln USD (dolarów amerykańskich, około 45 mln EUR) w Moskwie (Rosja). W każdym razie zdaniem Rady wartość majątku skarżącej nie stanowi decydującego elementu, ponieważ istotne jest stwierdzenie, zgodnie z którym skarżąca stała się odnoszącym sukcesy przedsiębiorcą, który zgromadził fortunę. Ponadto Rada twierdzi, że ze wstępnych akt sprawy wynika, iż skarżąca jest powiązana ze swoim ojcem ze względu na więzi rodzinne oraz fakt, że jej majątek i działalność są również z nim związane. W szczególności uważa ona, że dysponuje łańcuchem precyzyjnych i konkretnych poszlak potwierdzających fakt, że skarżąca zbiła fortunę w dziedzinie nieruchomości, korzystając z funkcji prezesa zarządu Transneftu sprawowanych przez jej ojca. Ponadto Rada twierdzi, że skarżąca jest powiązana z przedsiębiorstwem ojca za pośrednictwem spółki Ronin, która jest powiązana z Transneftem, a także poprzez schemat rodzinnego zarządzania przedsiębiorstwem.
75
W tym względzie należy przypomnieć, że jak wynika z pkt 45–47 powyżej, kryterium osoby powiązanej dotyczy osób, które są związane wspólnymi interesami z osobą, która została umieszczona w spornych wykazach na podstawie jednego lub kilku kryteriów umieszczenia w wykazie przewidzianych w art. 2 ust. 1 lit. a)–g) decyzji 2014/145, ze zmianami.
76
Należy uściślić, że te wspólne interesy należy rozumieć nie tylko w sposób ścisły, to znaczy jako oznaczające osoby, których interesy są powiązane wspólną strukturą prawną, ale również szerzej i w odniesieniu do osób, których łączą więzy rodzinne, w sytuacji gdy mamy do czynienia z obiektywnym istnieniem powiązania wspólnych interesów, które niekoniecznie jest sformalizowane w ramach utworzonej w tym celu struktury prawnej (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 6 września 2023 r., Timchenko/Rada, T‑361/22, niepublikowany, odwołanie w toku, EU:T:2023:502, pkt 76).
77
Ponadto, ponieważ kryterium osoby powiązanej jest sformułowane w czasie teraźniejszym trybu oznajmującego, istnienie wspólnych interesów należy wykazać na dzień przyjęcia zaskarżonych aktów (zob. podobnie wyrok z dnia 8 marca 2023 r., Prigozhina/Rada, T‑212/22, niepublikowany, EU:T:2023:104, pkt 92).
78
W niniejszej sprawie skarżąca nie kwestionuje więzi pokrewieństwa z ojcem N. Tokarevem, sprawującym funkcję prezesa zarządu spółki Transneft, która jest uważana za dużą rosyjską spółkę naftową i gazową. Twierdzi ona natomiast, że podstawa faktyczna Rady nie zawiera elementów wystarczających do ustalenia powiązania z ojcem.
79
W niniejszej sprawie z przyczyn umieszczenia w wykazie wynika, że wspólne interesy skarżącej i jej ojca wynikają, po pierwsze, z tego, że jej znaczne udziały w nieruchomościach w Moskwie, Chorwacji i na Łotwie mogły mieć związek z jej ojcem, a po drugie, ze związków między skarżącą a spółką Ronin, która została przedstawiona jako gwarantująca zarządzanie funduszem emerytalnym spółki Transneft.
80
W pierwszej kolejności, jeśli chodzi o związek między skarżącą a spółką Ronin Trust, w szczególności z dokumentu nr 15 wstępnych akt sprawy wynika, że gdy skarżąca pozostawała jeszcze w związku małżeńskim z byłym małżonkiem, spółka Ronin Trust, która zarządzała funduszem emerytalnym Transneft, zapewniała również zarządzanie nieruchomościami grupy spółek zwanej RPA. Zgodnie z tym dowodem były małżonek skarżącej posiadał 100 % udziałów w spółce RPA-Management, podczas gdy skarżąca kontrolowała 75 % spółki RPA-Estate i 50 % spółki RPA-Hotel Management. Wynika z tego, że Rada mogła zasadnie uznać, iż w 2016 r. istniał związek między spółką Ronin Trust a spółkami, w których skarżąca posiadała udziały, a mianowicie spółką RPA-Hotel Management i spółką RPA-Estate.
81
Jednakże z dokumentu nr 15 wstępnych akt sprawy wynika również, że w dziedzinie zarządzania funduszami emerytalnymi spółka Transneft nie była jedynym klientem ani nawet głównym klientem spółki Ronin Trust. Stwierdzenie to potwierdzają przedstawione przez skarżącą (załącznik A.11) fragmenty sprawozdań rocznych spółki Ronin Trust, z których wynika, że spółka ta rzeczywiście zarządza funduszami emerytalnymi innych przedsiębiorstw niż Transneft. Tymczasem poza faktem, że żaden element akt sprawy nie dostarcza informacji na temat działalności i organizacji spółki Ronin Trust, sam fakt, że skarżąca i spółka Transneft korzystają z usług tego samego usługodawcy, który świadczy swoje usługi na rzecz innych spółek trzecich, nie może wystarczyć do wykazania istnienia związku między skarżącą a spółką Transneft. Rada, podczas rozprawy w odpowiedzi na pytanie Sądu wzywające ją do wyjaśnienia, w jaki sposób można ustalić związek między skarżącą a jej ojcem za pośrednictwem spółki Ronin Trust, podczas gdy spółka ta zarządza funduszami emerytalnymi kilku przedsiębiorstw, nie była w stanie wyjaśnić tego związku. Nie powołała się ona bowiem na żadną okoliczność wskazującą na udziały N. Tokareva w kapitale spółki Ronin Trust ani na jego obecność w organach kierowniczych tej spółki, ani na jakikolwiek szczególny charakter stosunków handlowych między Ronin Trust a Transneftem, które odróżniałyby te relacje od stosunków istniejących między spółką Ronin Trust a innymi spółkami należącymi do jej klientów.
82
W konsekwencji skarżąca ma podstawy, by twierdzić, że słaby związek między Ronin Trust a Transneftem nie jest wystarczający dla ustalenia istnienia związku między jej działalnością a działalnością jej ojca.
83
Ponadto, co się tyczy przedstawionej w uzasadnieniu umieszczenia w wykazie okoliczności, zgodnie z którą adres Ronin Europe został wymieniony w ramach procedury nadania obywatelstwa skarżącej w celu uzyskania obywatelstwa cypryjskiego, okoliczność ta również nie pozwala na wykazanie istnienia wspólnych interesów skarżącej i N. Tokareva. Na rozprawie, w odpowiedzi na pytanie Sądu zmierzające do uzyskania wyjaśnień w przedmiocie powiązań między Ronin Europe a Ronin Trust, Rada wskazała bowiem w istocie, że uznała, iż te dwie spółki mogą zostać uznane za powiązane. Ponadto należy stwierdzić, że Rada nie powołuje się na żadną okoliczność, która pozwoliłaby na ustalenie powiązania między spółką Ronin Europe a N. Tokarevem. W konsekwencji z tych samych powodów, które zostały przedstawione w pkt 81 powyżej, związek między skarżącą a spółką Ronin Europe nie może dowodzić istnienia związku między skarżącą a jej ojcem za pośrednictwem spółki Transneft.
84
Tak więc Rada niesłusznie oparła się na stosunkach handlowych skarżącej ze spółkami Ronin Trust i Ronin Europe w celu wykazania związku z N. Tokarevem za pośrednictwem spółki Transneft.
85
W drugiej kolejności należy zbadać, czy wstępne akta sprawy zawierają zbiór wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak, aby wykazać istnienie związku między majątkiem nieruchomym skarżącej a N. Tokarevem w chwili przyjęcia aktów utrzymujących z września 2022 r.
86
Na wstępie należy stwierdzić, że strony główne nie zgadzają się co do wartości majątku nieruchomego skarżącej. W uzasadnieniu umieszczenia w wykazie Rada uznała, że majątek nieruchomy skarżącej i jej byłego małżonka wynosi ponad 50 mln USD (około 45 mln EUR) w odniesieniu do nieruchomości położonych w Moskwie, Chorwacji i na Łotwie. Jednakże, pomijając fakt, że skarżąca nie kwestionuje faktu, iż łączna wartość jej majątku i majątku jej byłego małżonka może przekroczyć 50 mln USD (około 45 mln EUR), należy zauważyć, że wartość majątku skarżącej nie jest rozstrzygająca dla uzasadnienia pozostawienia jej nazwiska w spornych wykazach. Chodzi tu bowiem o element kontekstu mający na celu wskazanie, jak podnosi Rada, że skarżąca jest odnoszącym sukcesy przedsiębiorcą, który zdobył silną rolę między innymi w branży nieruchomości, jak wynika to w szczególności z dokumentów nr 9 i nr 16 wstępnych akt sprawy. Wynika z tego, że ewentualna nieścisłość co do wartości jej majątku nie może sama w sobie prowadzić do stwierdzenia nieważności aktów utrzymujących z września 2022 r.
87
Należy zauważyć, że skarżąca przyznaje, iż posiada spółkę Ostozhenka 19, która jest właścicielem zabytkowego domu w Moskwie, mieszkanie przy ulicy Brusov w Moskwie oraz spółkę Katina, która jest właścicielem willi o nazwie Karolina znajdującej się w Mali Lošinj w Chorwacji. Ze wstępnych akt sprawy wynika, że każda z tych nieruchomości ma wartość wielu milionów rubli rosyjskich (RUB). Zgodnie bowiem z dokumentem nr 15 zabytkowy dom w Moskwie został nabyty w 2016 r. za kwotę 390 mln RUB (około 3,9 mln EUR), zgodnie z dokumentem nr 14 willę w Chorwacji oszacowano na 4,1 mln USD (około 3,8 mln EUR), a zgodnie z dokumentem nr 9 mieszkanie położone przy ulicy Brusov znajduje się w budynku, którego niektóre nieruchomości są warte co najmniej 315 mln RUB (około 3,15 mln EUR). Biorąc pod uwagę wartość tego majątku nieruchomego wynoszącą wiele milionów euro, Rada mogła zasadnie uznać, że skarżąca posiadała istotny majątek nieruchomy. Tymczasem, jak słusznie podnosi skarżąca, w niniejszym przypadku sama wartość jej nieruchomości nie wystarcza do ustalenia powiązania łączącego ją z ojcem. Należy zatem zbadać, czy podstawa faktyczna Rady pozwala uzasadnić stwierdzenie, zgodnie z którym ten majątek nieruchomy skarżącej mógł być powiązany z jej ojcem w chwili przyjęcia aktów utrzymujących z września 2022 r.
88
Po pierwsze, co się tyczy nieruchomości położonej w Jūrmali na Łotwie, która w chwili zawarcia związku małżeńskiego przez skarżącą była wspólną własnością jej i jej byłego małżonka, należy zauważyć, że Rada nie powołuje się na żadną okoliczność, która pozwalałaby na powiązanie tej nieruchomości z N. Tokarevem. Ponadto skarżąca przedstawiła wyciąg z załącznika do umowy poślubnej z dnia 14 lutego 2019 r. (załącznik A.9), potwierdzający, że w następstwie rozwodu wszystkie udziały w spółce Dzintaru 34, która była właścicielem tej nieruchomości, miały zostać przeniesione na jej byłego małżonka. Tymczasem skarżąca rozwiodła się w czerwcu 2019 r., czego Rada nie kwestionuje. W konsekwencji należy uznać, że skarżąca wykazała, iż od czerwca 2019 r. nie miała już żadnego związku z nieruchomością położoną na Łotwie. Wynika stąd, że skoro istnienie wspólnych interesów należy wykazać w chwili przyjęcia zaskarżonych aktów (zob. pkt 77 powyżej), w celu wykazania istnienia takich interesów między skarżącą a jej ojcem za pośrednictwem posiadanych przez nią nieruchomości Rada nie może uwzględnić nieruchomości na Łotwie, ponieważ w chwili przyjęcia aktów utrzymujących z września 2022 r. skarżąca nie była już jej właścicielem od kilku lat.
89
Po drugie, co się tyczy willi Karolina położonej w zatoce Čikat w Mali Lošinj w Chorwacji, należy zauważyć, że skarżąca przedstawiła wyciąg z historii rejestru Trgovački Sud u Zagrebu (sądu gospodarczego w Zagrzebiu, Chorwacja) dotyczący spółki Katina (załącznik A.20), która jest właścicielem tej willi. Tymczasem z dokumentu tego wynika, że skarżąca jest jedynym akcjonariuszem spółki i że jej ojciec nigdy nie posiadał w niej udziałów. Wynika z tego, że w odniesieniu do tej nieruchomości Rada nie może powoływać się na istnienie bezpośredniego związku między skarżącą a jej ojcem. Ponadto, o ile prawdą jest, że dokument nr 6 wstępnych akt sprawy może stanowić poszlakę co do istnienia rodzinnego sposobu zarządzania tą nieruchomością ze względu na fakt, że N. Tokarev powierzył zarząd spółki Katina swojemu byłemu zięciowi, o tyle taka poszlaka nie może sama w sobie wystarczyć do ustalenia związku między ojcem skarżącej a willą Karolina w odniesieniu do okresu po 2019 r. Zważywszy bowiem, że skarżąca rozwiodła się w czerwcu 2019 r., w tym samym roku jej były małżonek przestał pełnić funkcje w spółce Katina, co wynika z załącznika A.20. Tymczasem interwencja N. Tokareva w powołaniu jego byłego zięcia na członka zarządu spółki Katina musiała mieć miejsce na długo przed rokiem 2019. W związku z tym, wobec braku innych dowodów odnoszących się do nowszych faktów mogących wykazać kontynuowanie rodzinnego sposobu zarządzania willą Karolina z udziałem N. Tokareva, należy stwierdzić, że Rada nie dysponowała żadnymi dowodami pozwalającymi wykazać istnienie, w chwili przyjęcia aktów utrzymujących z września 2022 r., związku między ojcem skarżącej a willą Karolina.
90
Po trzecie, co się tyczy podniesionej przez Radę okoliczności, zgodnie z którą rodzina Tokarev nabyła kompleks hotelowy o wartości kilku miliardów USD znajdujący się również w Chorwacji, prawdą jest, że w dokumencie nr 16 wstępnych akt sprawy, a mianowicie w artykule prasowym opublikowanym w 2020 r., wspomniano o istnieniu informacji na temat faktu, że rodzina Tokarevów nabyła kompleks hotelowy w drodze przetargów spółki Transneft. Należy jednak stwierdzić, że artykuł ten nie zawiera żadnych informacji na temat daty, w której czynność ta miałaby mieć miejsce, nie określa też, ani który członek rodziny nabył ten majątek, ani czy ów członek rodziny Tokarevów dysponował nim jeszcze w chwili publikacji artykułu w 2020 r. Ponadto należy zauważyć, że wbrew temu, co twierdzi Rada, z załącznika D.1 do dupliki, a mianowicie z artykułu opublikowanego w dniu 16 sierpnia 2016 r. na stronie internetowej Moscow Post, zatytułowanego „»Złota trąbka« Nikolaya Tokareva?”, nie wynika w sposób oczywisty, że skarżąca lub członkowie jej rodziny w zamian za przetargi Transneftu nabyli kompleks hotelowy. Zgodnie bowiem z tym artykułem w 2005 r. skarżąca uzyskała dochody od spółki o nazwie Caprice-Stell, która pośrednio posiadała udziały w spółce hotelarskiej, która była przedstawiona jako właściciel kompleksu hotelowego w Mali Lošinj. Tak więc nawet przy założeniu, że okoliczność, iż skarżąca otrzymała wynagrodzenie od spółki Caprice-Stell, mogłaby zostać uznana za stanowiącą dowód nabycia kompleksu hotelowego, należy zauważyć, że zgodnie z tym artykułem opublikowanym na Moscow Post w 2016 r. transakcja związana z przetargami Transneftu w ramach nabycia nieruchomości została dokonana kilka lat przed pojawieniem się artykułu. Tymczasem z artykułu tego nie wynika, że skarżąca otrzymała wynagrodzenie od spółki Caprice-Stell po roku 2005. Ponadto Rada nie przedstawiła żadnego innego dowodu mogącego wykazać, że skarżąca jest jeszcze właścicielem kompleksu hotelowego w Chorwacji. Tak więc, biorąc pod uwagę czas, jaki upłynął od zdarzeń opisanych w dowodach przedstawionych przez Radę, nie może ona utrzymywać, że w chwili przyjęcia aktów utrzymujących z września 2022 r. skarżąca była właścicielem kompleksu hotelowego w Chorwacji.
91
Po czwarte, skarżąca utrzymuje, że od czasu rozwodu w czerwcu 2019 r. nie ma już żadnego związku ze spółkami grupy RPA jej byłego małżonka i że jej majątek nieruchomy w Moskwie ogranicza się do zabytkowego domu, który posiada za pośrednictwem spółki Ostozhenka 19 (dawniej RPA-Estate), a także mieszkania na ulicy Brusov. W związku z tym, w szczególności w odniesieniu do okresu po rozwodzie, skarżąca kwestionuje związek między jej nieruchomościami a jej ojcem, którego istnienie Rada próbuje ustalić na podstawie dokumentu nr 15 wstępnych akt sprawy za pośrednictwem spółek grupy RPA i Ronin Trust. W tym względzie wystarczy przypomnieć, że Rada nie mogła oprzeć się na istnieniu stosunków handlowych między skarżącą a spółką Ronin Trust w celu wykazania powiązania pomiędzy skarżącą a N. Tokarevem za pośrednictwem spółki Transneft (zob. pkt 81 powyżej). W związku z tym okoliczność, że nieruchomościami skarżącej w Moskwie zarządzała spółka Ronin Trust, nie może stanowić dowodu na to, że nieruchomość ta mogła zostać uznana za powiązaną z jej ojcem. Tymczasem należy stwierdzić, że wstępne akta sprawy nie zawierają żadnego innego dowodu, który pozwoliłby na ustalenie powiązania pomiędzy majątkiem skarżącej znajdującym się w Moskwie a N. Tokarevem.
92
Z powyższych rozważań wynika, że uzasadnienie jest obarczone błędem w ocenie w zakresie, w jakim stwierdzono, że nieruchomości skarżącej mogły być powiązane z N. Tokarevem w chwili przyjęcia aktów utrzymujących z września 2022 r.
93
Argumenty Rady nie mogą podważyć tego wniosku.
94
Po pierwsze, prawdą jest, jak słusznie podnosi Rada, że zgodnie z dokumentami nr 2, nr 3, nr 6, nr 9, nr 13 i nr 15 wstępnych akt sprawy ojciec skarżącej jest opisany jako osoba od dawna pozostająca blisko Władimira Putina i pełniąca funkcję dyrektora generalnego jednej z największych spółek publicznych Rosji. Jednakże, o ile informacja ta stanowi istotny element kontekstu, o tyle nie może ona wykazać istnienia powiązania między majątkiem nieruchomym skarżącej a jej ojcem.
95
Po drugie, dokumenty nr. 1–3 i nr 6 wstępnych akt sprawy wskazują w sposób ogólny i bez żadnego innego uściślenia na fakt, że członkowie rodziny N. Tokareva uzyskiwali korzyści z powiązania tego ostatniego z W. Putinem lub rządem rosyjskim, a dokument nr 12 tych akt, którego cała treść została powtórzona w załączniku B.5 do odpowiedzi na skargę, wskazuje w sposób ogólny, że członkowie jego rodziny zwiększyli swój majątek i posiadają wartościowe nieruchomości w Europie. Tymczasem, jak podnosi skarżąca, dokumenty nr 1 i nr 3 wstępnych akt sprawy, które powtarzają w istocie treść komunikatu prasowego departamentu skarbu Stanów Zjednoczonych Ameryki (dokument nr 2), nie zawierają dokładnych i konkretnych informacji wykazujących, że nieruchomości skarżącej są powiązane z N. Tokarevem, w szczególności w chwili przyjęcia aktów utrzymujących z września 2022 r. Podobnie zostało już stwierdzone, że dokument nr 6 wstępnych akt sprawy nie zawierał informacji pozwalających na ustalenie tego powiązania w chwili przyjęcia wspomnianych aktów (zob. pkt. 89 powyżej). Co się tyczy dokumentu nr 12, którego treść została w całości powtórzona w załączniku B.5 odpowiedzi na skargę, należy zauważyć, że informacje w nim zawarte są zasadniczo analogiczne do informacji zawartych w dokumencie nr 15 wstępnych akt sprawy. W konsekwencji z tych samych powodów, które zostały przedstawione w pkt 90 powyżej, dokument nr 12 wstępnych akt sprawy nie zawiera informacji, które mogłyby wykazać powiązanie między majątkiem nieruchomym skarżącej a N. Tokarevem w chwili przyjęcia aktów utrzymujących z września 2022 r.
96
Po trzecie, co się tyczy istnienia rodzinnego schematu zarządzania w dziedzinie nieruchomości, prawdą jest, jak podnosi Rada w duplice, że załącznik D.1 zawiera informacje mające na celu wykazanie istnienia takiego schematu w odniesieniu do nabycia przez skarżącą i jej byłego małżonka w Chorwacji niezidentyfikowanej nieruchomości w ramach transakcji obejmującej przetargi Transneftu. Podobnie, ze względu na udział N. Tokareva w zarządzaniu spółką Katina, która jest właścicielem willi Karolina, z uwagi na udział Nikolaya Tokareva rodzinny schemat zarządzania może również wynikać z informacji zawartych w dokumencie nr 6 wstępnych akt sprawy. Jednakże, jak wskazano w pkt 89 i 90 powyżej, okoliczności te zaistniały kilka lat przed przyjęciem aktów utrzymujących z września 2022 r. Tymczasem należy stwierdzić, że Rada nie przedstawiła żadnego dowodu wykazującego utrzymywanie się rodzinnego schematu zarządzania w sprawach dotyczących nieruchomości z udziałem skarżącej i jej ojca w chwili przyjęcia wspomnianych aktów.
97
Co się tyczy zarzucanego utrzymywania rodzinnego zarządzania w dziedzinie nieruchomości, Rada niesłusznie powołała się na rozprawie na istnienie takiego schematu zarządzania w odniesieniu do znajdującego się w Rosji kompleksu nieruchomości Gelendzhik Resort Meridian. Nieruchomość ta nie została bowiem wymieniona w przyczynach aktów utrzymujących z września 2022 r., w związku z czym Rada nie może powoływać się na ten element, chyba że zaakceptuje zmianę przyczyn. W każdym razie z dokumentów nr 9 i 16 wstępnych akt sprawy wynika, że skarżąca posiada udziały w tym kompleksie nieruchomości wraz ze Stanislavem Chemezovem a Rada nie wykazała, że nieruchomość ta może być powiązana z N. Tokarevem.
98
Po czwarte, wbrew temu, co twierdzi Rada, okoliczność, że N. Tokarev jest nadal powiązany z W. Putinem, że nadal zajmuje stanowisko dyrektora generalnego Transneftu i że skarżąca nadal posiada nieruchomości, nie wystarcza, aby uzasadnić decyzję o pozostawieniu jej nazwiska w spornych wykazach na podstawie kryterium osoby powiązanej. Jak bowiem przypomniano w pkt 77 powyżej, Rada jest zobowiązana wykazać istnienie wspólnych interesów w chwili przyjęcia zaskarżonych aktów. Tymczasem należy zauważyć, że Rada nie wykazała, iż w chwili przyjęcia aktów utrzymujących z września 2022 r. majątek nieruchomy skarżącej mógł być powiązany z ojcem.
99
W trzeciej kolejności, co się tyczy dokumentów nr. 2–5, nr 8 i nr 11 wstępnych akt sprawy, które dotyczą środków ograniczających zastosowanych wobec skarżącej przez Australię, Kanadę, Stany Zjednoczone i Zjednoczone Królestwo, o ile prawdą jest, że takie dowody mogą stanowić istotne elementy kontekstu, o tyle nie mogą one same w sobie uzasadniać umieszczenia i pozostawienia nazwiska skarżącej w spornych wykazach. Jak bowiem wykazała skarżąca, w tych państwach trzecich członkowie rodziny osób objętych środkami ograniczającymi również mogą być objęci środkami ograniczającymi wyłącznie na podstawie więzi rodzinnych. Prawdą jest, że w ramach środków ograniczających ze względu na sytuację w Syrii orzeczono, że w przypadku zamrożenia środków finansowych osób objętych sankcjami istniało znaczne ryzyko, że osoby te będą wywierały naciski na osoby z nimi związane w celu obejścia skutków zastosowanych wobec nich środków (zob. podobnie wyrok z dnia 28 kwietnia 2021 r., Sharif/Rada, T‑540/19, niepublikowany, EU:T:2021:220, pkt 159). Należy jednak stwierdzić, że we wspomnianym reżimie kryterium umieszczenia w wykazie różniło się od kryterium mającego zastosowanie w niniejszej sprawie. W sprawie, w której zapadł ten wyrok, przepisy wyraźnie przewidywały bowiem ograniczenia i zamrożenie środków finansowych, w szczególności w stosunku do „wiodących przedsiębiorców działających w Syrii” oraz „członków rodzin Assad lub Makhlouf”, a także „osób z nimi związanych”. W tych ramach prawnych więź rodzinna z tymi rodzinami mogła wystarczyć do umieszczenia nazwisk osób w rozpatrywanych wykazach na podstawie „kryterium powiązania z członkami [tych] rodzin”. Nie jest tak natomiast w przypadku, gdy – jak w niniejszej sprawie – wśród kryteriów umieszczenia w wykazie uregulowanie nie odnosi się wyraźnie do członków niektórych rodzin wskazanych imiennie (zob. podobnie wyrok z dnia 29 listopada 2023 r., Pumpyanskiy/Rada, T‑734/22, niepublikowany, EU:T:2023:761, pkt 70).
100
Z powyższych rozważań wynika, że Rada nie wykazała istnienia wspólnych interesów łączących skarżącą z jej ojcem w chwili przyjęcia aktów utrzymujących z września 2022 r. W konsekwencji decyzja o pozostawieniu nazwiska skarżącej w spornych wykazach opierała się de facto wyłącznie na więzach rodzinnych z ojcem, czego nie można zaakceptować.
101
W świetle powyższych rozważań, w odniesieniu do aktów utrzymujących z września 2022 r., ponieważ stwierdzono, że Rada naruszyła prawo, decydując o pozostawieniu nazwiska skarżącej w spornych wykazach jako osoby powiązanej ze Stanislavem Chemezovem (zob. pkt 45–52 powyżej) i że przyczyny wskazane we wspomnianych aktach nie zostały wykazane w sposób wymagany prawem w odniesieniu do powiązania skarżącej z jej ojcem, N. Tokarevem, należy stwierdzić, że decyzja o pozostawieniu nazwiska skarżącej w spornych wykazach nie była uzasadniona.
102
W związku z tym należy uwzględnić zarzut dotyczący naruszenia prawa i błędów w ocenie w zakresie, w jakim zarzut ten jest skierowany przeciwko aktom utrzymującym z września 2022 r.
2) W przedmiocie aktów utrzymujących z marca 2023 r.
103
W pierwszym piśmie dostosowującym skargę skarżąca kwestionuje wiarygodność dowodu przedstawionego przez Radę w aktach sprawy WK 1128/2023/INIT i twierdzi, że akta sprawy ze stycznia 2023 r. nie stanowią wystarczającej podstawy faktycznej, aby uzasadnić decyzję o pozostawieniu jej nazwiska w spornych wykazach jako osoby powiązanej z ojcem.
i) W przedmiocie wiarygodności dowodów
104
Skarżąca podnosi, że dokument nr 4 akt sprawy WK 1128/2023 INIT, w którym wskazano, że rodzina Tokarev nabyła przedsiębiorstwo hotelarskie w Chorwacji o wartości kilku miliardów dolarów amerykańskich w drodze przetargu Transneftu, nie jest wiarygodny, ponieważ nie opiera się on na żadnym dowodzie. Ponadto skarżąca podnosi, że autorzy tego artykułu opierają się na artykule ze strony Moscow Post, który nie wymienia źródeł i nie jest wiarygodny, ponieważ portal ten był wielokrotnie karany za zniesławienie.
105
Rada, wspierana przez Komisję, kwestionuje tę argumentację.
106
W niniejszej sprawie, aby uzasadnić decyzję o pozostawieniu nazwiska skarżącej w spornych wykazach aktami utrzymującymi z marca 2023 r., Rada przedstawiła akta sprawy ze stycznia 2023 r. Należy zauważyć, że w odniesieniu do więzi między skarżącą a jej ojcem Rada oparła się na publicznie dostępnych informacjach, a mianowicie – w aktach WK 1128/2023 INIT – w szczególności na następujących elementach:
–
stronie internetowej „list-org” odnoszącej się do skarżącej, której data publikacji nie została podana, dostęp w dniu 19 stycznia 2023 r. (dokument nr 1);
–
stronie internetowej „list-org” odnoszącej się do Ostozhenka 19, której data publikacji nie została podana, dostęp w dniu 19 stycznia 2023 r. (dokument nr 3);
–
artykule opublikowanym w dniu 28 sierpnia 2020 r. na stronie internetowej Moscow Post, zatytułowanym „Wyjście Shmatko w stronę »południka« Gelendzhik: Kompleks turystyczny Gelendzhik – Meridian zebrał śmietankę biznesowego środowiska wokół byłego ministra energii Sergieia Shmatko i dzieci Tokareva i Chemezova, czy Manturov dołączy do tego trio?”, dostęp w dniu 19 stycznia 2023 r. (dokument nr 4);
–
artykule opublikowanym w dniu 20 marca 2022 r. na stronie internetowej Re:Baltica, zatytułowanym „Kim są ludzie z kręgu Putina posiadający nieruchomości na Łotwie?”, dostęp w dniu 18 stycznia 2023 r. (dokument nr 7).
107
Akta sprawy WK 1128/2023 ADD 1 zawierają analizę przeprowadzoną przez OCCRP, zatytułowaną „Przyjaciele mają się dobrze dzięki bliskości władzy Putina”, opublikowaną w dniu 24 grudnia 2016 r., dostęp w dniu 27 stycznia 2023 r.
108
Akta sprawy WK 1128/2023 ADD 2 zawierają streszczenie poufnego dokumentu dotyczącego należących do skarżącej przedsiębiorstw wpisanych do rejestru handlowego w Rosji.
109
Co się tyczy wiarygodności dokumentu nr 4 w sprawie WK 1128/2023 INIT, a mianowicie artykułu zatytułowanego „Wyjście Shmatko w stronę »południka« Gelendzhik: Komplekks turystyczny Gelendzhik – Meridian zebrał śmietankę biznesowego środowiska wokół byłego ministra energii Sergieia Shmatko i dzieci Tokareva i Chemezova, czy Manturov dołączy do tego trio?” należy zauważyć, że argument skarżącej, zgodnie z którym artykuł nie zawiera żadnego dowodu, nie może wystarczyć do pozbawienia go wartości dowodowej. Ponadto, jak przyznaje skarżąca, artykuł ten opiera się na innym artykule Moscow Post, który Rada przedstawiła w załączniku D.1 do dupliki. Co się tyczy tego ostatniego artykułu, okoliczność, że nie wymienia on swych źródeł, nie może sama w sobie pozbawić go wartości dowodowej. Ponadto okoliczność, że media były wielokrotnie karane za zniesławienie, nie oznacza, że wszystkie jego publikacje są pozbawione wiarygodności.
110
Biorąc pod uwagę kontekst sytuacji Federacji Rosyjskiej i brak uprawnień dochodzeniowych Rady w państwach trzecich (zob. pkt 59, 60 powyżej), nie można pozbawić mocy dowodowej dokumentu nr 4 z akt WK 1128/2023 INIT.
ii) W przedmiocie zasadności pozostawienia skarżącej w wykazie jako osoby powiązanej z ojcem
111
Skarżąca uważa, że Rada nie dysponuje wystarczająco solidną podstawą faktyczną na poparcie przyczyn umieszczenia w wykazie z aktów utrzymujących z marca 2023 r. W szczególności uważa ona, że nowe dowody nie są w stanie potwierdzić stwierdzenia, zgodnie z którym jej nieruchomości mogły być związane z jej ojcem. Ponadto kwestionuje ona zmianę przyczyn wpisu, wskazujących, że jest ona powiązana ze spółką Ronin Trust za pośrednictwem spółki Ostozhenka 19 (dawniej RPA Estate). W każdym razie podnosi ona, że związek, na którym opiera się Rada ze spółką Ronin Trust, jest odległy i spekulacyjny, w związku z czym nie może uzasadniać pozostawienia jej nazwiska w spornych wykazach na podstawie kryterium osoby powiązanej.
112
Rada, wspierana przez Komisję, kwestionuje tę argumentację.
113
W szczególności Rada twierdzi, że wykazała, iż skarżąca była powiązana z N. Tokarevem ze względu na więzi rodzinne łączące ją z tym ostatnim oraz fakt, że jej majątek był z nim związany. W szczególności Rada uważa, że niektóre elementy akt sprawy ze stycznia 2023 r. potwierdzają informacje zawarte we wstępnych aktach sprawy dotyczące powiązań między N. Tokarevem, W. Putinem i nabyciem, w szczególności przez skarżącą, istotnych nieruchomości. Ponadto w odniesieniu do związku między skarżącą a spółką Ronin Trust Rada uważa, że skarżąca nie wykazała braku więzi ze spółką Ostozhenka 19 (dawniej noszącą nazwę RPA-Estate) i RPA-Hotel Management.
114
Należy zauważyć, że jeśli chodzi o powiązania między skarżącą a jej ojcem, przyczyny umieszczenia w wykazie aktów utrzymujących z marca 2023 r. są zasadniczo analogiczne do przyczyn aktów utrzymujących z września 2022 r. Po pierwsze, decyzja o pozostawieniu nazwiska skarżącej we wspomnianych wykazach była uzasadniona tym, że jej majątek nieruchomy mógł być powiązany z jej ojcem. Ten pierwszy powód nie uległ istotnym zmianom. Po drugie, decyzja o pozostawieniu nazwiska skarżącej w spornych wykazach była również uzasadniona istnieniem powiązań między skarżącą a spółką Ronin, która została przedstawiona jako gwarantująca zarządzanie funduszami emerytalnymi spółki Transneft. W tej drugiej przyczynie Rada wyjaśniła, że skarżąca była powiązana z Ronin Trust za pośrednictwem spółki Ostozhenka 19.
115
W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że poprzez stosunki gospodarcze skarżącej ze spółkami Ronin Trust i Ronin Europe nie jest możliwe wykazanie istnienia wspólnych interesów skarżącej i jej ojca za pośrednictwem spółki Transneft (zob. pkt 80–84 powyżej). Rada nie przedstawiła w aktach sprawy ze stycznia 2023 r. żadnych informacji pozwalających na zmianę tego wniosku.
116
Wynika z tego, po pierwsze, że w celu uzasadnienia pozostawienia nazwiska skarżącej w spornych wykazach Rada nie mogła oprzeć się na okoliczności, że spółka Ronin Trust zarządzała nieruchomościami spółek RPA‑Estate i RPA‑Hotel Management, ani na rzekomym związku między skarżącą a spółką Ronin Trust za pośrednictwem spółki Ostozhenka 19. Po drugie, Rada nie mogła również oprzeć się na okoliczności, że adres spółki Ronin Europe został wymieniony w ramach procedury nadania obywatelstwa skarżącej w celu uzyskania obywatelstwa cypryjskiego.
117
W konsekwencji argumenty Rady zmierzające do wykazania istnienia powiązań między skarżącą a spółką Ronin Europe oraz argumenty dotyczące utrzymywania stosunków gospodarczych między nią a spółką Ronin Trust nie mogą zostać uwzględnione w celu uzasadnienia zasadności aktów utrzymujących z marca 2023 r.
118
W drugiej kolejności, co się tyczy związku między majątkiem nieruchomym skarżącej a N. Tokarevem, Rada podnosi, że dokument nr 7 akt WK 1128/2023 INIT, a mianowicie opublikowany w marcu 2022 r. artykuł prasowy dotyczący nieruchomości posiadanych przez skarżącą na Łotwie, potwierdza dowody zawarte we wstępnych aktach sprawy na okoliczność, że powiązania między N. Tokarevem a W. Putinem umożliwiły rodzinie Tokarev nabycie imponującego majątku nieruchomego. Prawdą jest, że artykuł ten wspomina o tym, że rodzina Tokarevów uzyskiwała korzyści z więzi między N. Tokarevem a W. Putinem w celu nabycia znacznych aktywów. Podobnie artykuł ten wskazuje, że skarżąca i jej były małżonek nabyli majątek, gdy pozostawali oni jeszcze w związku małżeńskim, w szczególności dzięki umowom zawartym między spółką Transneft a spółkami byłego małżonka skarżącej. Należy jednak zauważyć, że artykuł ten odnosi się do okoliczności faktycznych, które miały miejsce kilka lat przed przyjęciem aktów utrzymujących z marca 2023 r., zważywszy, że odnosi się do sytuacji skarżącej przed jej rozwodem w czerwcu 2019 r. Ponadto artykuł ten potwierdza, że od czasu rozwodu skarżąca nie jest już właścicielem nieruchomości, którą posiadała wraz z byłym małżonkiem na Łotwie. W związku z tym, o ile artykuł ten mógłby co najwyżej stanowić element kontekstu mający na celu wykazanie, że w przeszłości mógł istnieć rodzinny schemat zarządzania, o tyle nie może on stanowić dowodu pozwalającego na ustalenie związku między majątkiem nieruchomym skarżącej a N. Tokarevem w chwili przyjęcia aktów utrzymujących z marca 2023 r.
119
W celu wykazania związku między majątkiem nieruchomym skarżącej a jej ojcem Rada powołuje się również na dokument nr 4 w aktach WK 1128/2023 INIT, który, podobnie jak dokument nr 16 wstępnych akt sprawy, wskazuje na istnienie informacji na temat tego, że rodzina Tokarevów nabyła kompleks hotelowy o wartości kilku miliardów dolarów amerykańskich w Chorwacji w drodze przetargów Transneftu. Tymczasem należy stwierdzić, że dokument ten nie zawiera żadnej precyzyjnej informacji w stosunku do dokumentów ze wstępnych akt sprawy odnoszących się do rzekomego nabycia kompleksu hotelowego przez członków rodziny Tokarevów. W konsekwencji z tych samych powodów co przedstawione w pkt 90 i 96 powyżej dokument ten nie może stanowić dowodu na istnienie związku między majątkiem nieruchomym skarżącej a jej ojcem w chwili przyjęcia aktów utrzymujących z marca 2023 r.
120
Należy stwierdzić, że żaden inny element akt sprawy ze stycznia 2023 r. nie wykazuje istnienia związku między majątkiem nieruchomym skarżącej a N. Tokarevem na dzień przyjęcia aktów utrzymujących z marca 2023 r. W konsekwencji przyczyny decyzji o umieszczeniu jej nazwiska w wykazie są obarczone błędem w ocenie w zakresie, w jakim stwierdzono, że na dzień przyjęcia wspomnianych aktów nieruchomości skarżącej mogły być powiązane z N. Tokarevem. Wynika z tego, że decyzja o pozostawieniu nazwiska skarżącej w spornych wykazach opierała się de facto wyłącznie na więzach rodzinnych z ojcem, czego nie można zaakceptować.
121
Wynika stąd, że z uwagi na to, iż Rada naruszyła również prawo, pozostawiając nazwisko skarżącej w spornych wykazach jako osobę powiązaną z Stanislavem Chemezovem (zob. pkt 45–52 powyżej), należy stwierdzić, że decyzja o pozostawieniu nazwiska skarżącej w spornych wykazach nie była uzasadniona.
122
W związku z tym należy uwzględnić zarzut dotyczący naruszenia prawa i błędu w ocenie w zakresie, w jakim zarzut ten jest skierowany przeciwko aktom utrzymującym z marca 2023 r.
d)
W przedmiocie zastosowania wobec skarżącej drugiej części zmienionego kryterium g)
123
W drugim piśmie dostosowującym skargę skarżąca kwestionuje wiarygodność niektórych dowodów przedstawionych przez Radę w aktach sprawy z czerwca 2023 r. i twierdzi, że akta sprawy z czerwca 2023 r. i z lipca 2023 r. nie stanowią wystarczającej podstawy faktycznej, aby uzasadnić umieszczenie jej nazwiska na podstawie drugiej części zmienionego kryterium g).
1) W przedmiocie wiarygodności dowodów
124
Skarżąca kwestionuje wiarygodność artykułów pochodzenia z portalu Rospres ze względu na to, że chodzi o tabloid znany z przekazywania zniesławiających zarzutów, do którego dostęp został ograniczony ze względu na odmowę usunięcia zniesławiających oświadczeń zgodnie z orzeczeniami sądu. Ponadto skarżąca powtarza, że publikacje Moscow Post nie są wiarygodne, podobnie jak publikacja na stronie internetowej Rosnadzor ze względu na to, że chodzi o źródła medialne znane z publikacji artykułów wyłącznie w celu szkodzenia reputacji osób.
125
Rada, wspierana przez Komisję, kwestionuje tę argumentację.
126
Aby uzasadnić decyzję o pozostawieniu nazwiska skarżącej w spornych wykazach aktami z września 2023 r. na podstawie drugiej części zmienionego kryterium g), Rada przedstawiła akta sprawy z czerwca 2023 r. oraz akta sprawy z lipca 2023 r.
127
Akta sprawy z czerwca 2023 r. zawierają następujące elementy:
–
artykuł informacyjny zawierający w szczególności informacje dotyczące majątku skarżącej, opublikowany w dniu 20 lutego 2023 r. na stronie internetowej Online publication company (której adres to „ko.ru”), dostęp w dniu 19 maja 2023 r. (dokument nr 1);
–
artykuł opublikowany w dniu 25 kwietnia 2022 r. na stronie internetowej Platzdarm, zatytułowany „Wirusologia Chemezova za miliard dolarów”, dostęp w dniu 19 maja 2023 r. (dokument nr 2);
–
artykuł opublikowany w dniu 29 grudnia 2011 r. na stronie internetowej Rospres, zatytułowany „Rodzinne klany Transneftu: Chemzov, Tokarev, Bolotov”, dostęp w dniu 19 maja 2023 r. (dokument nr 3);
–
artykuł opublikowany w dniu 23 kwietnia 2023 r. na stronie internetowej Platzdarm, zatytułowany „Nikolai Tokarev i jego ekipa piorąca”, dostęp w dniu 19 maja 2023 r. (dokument nr 4);
–
artykuł opublikowany w dniu 30 lipca 2022 r. na stronie internetowej Rosnadzor, zatytułowany „Rostec, Transneft i duży kapitał: co mają wspólnego dzieci Sergueya Chemezova i Nikolaia Tokareva?”, dostęp w dniu 19 maja 2023 r. (dokument nr 5).
128
Akta sprawy z lipca 2023 r. zawierają następujące elementy:
–
artykuł opublikowany w dniu 22 marca 2022 r. na stronie internetowej Delfi Ärileht, zatytułowany „Kim są ludzie z otoczenia Putina, którzy posiadają drogie nieruchomości na Łotwie? Znany oligarcha tworzy precedens dla swoich sąsiadów”, dostęp w dniu 27 czerwca 2023 r. (dokument nr 1);
–
artykuł opublikowany w dniu 3 lutego 2023 r. na stronie internetowej Moscow Post, zatytułowany „Pranie pieniędzy przez Nikolaia Tokareva”, dostęp w dniu 28 czerwca 2023 r. (dokument nr 2);
–
zrzut ekranu strony internetowej wise.com, dotyczący spółki Ronin Europe Ltd, dostęp w dniu 28 marca 2023 r. (dokument nr 3);
–
artykuł opublikowany w dniu 10 listopada 2016 r. na stronie internetowej Moscow Post, zatytułowany „Transmoney Tokarev”, dostęp w dniu 28 czerwca 2023 r. (dokument nr 4);
–
artykuł opublikowany w dniu 22 marca 2022 r. na stronie internetowej newsbeezer.com, zatytułowany „Willa przyjaciół Putina na chorwackim wybrzeżu ujawniona”, dostęp w dniu 28 czerwca 2023 r. (dokument nr 5);
–
artykuł opublikowany w dniu 3 lutego 2023 r. na stronie internetowej Acompromat, zatytułowany „»Wielkie pranie« Akulova skończyło się przestępstwem”, dostęp w dniu 28 czerwca 2023 r. (dokument nr 6);
–
artykuł opublikowany w dniu 9 października 2021 r. na stronie internetowej versia.ru, zatytułowany „Córka i były zięć głowy Transneftu Nikolaia Tokareva złapani w »archiwum Pandory«, dostęp w dniu 28 czerwca 2023 r. (dokument nr 7).
129
Co się tyczy informacji dostępnych na stronie internetowej Rospres, o ile prawdą jest, że media te były przedmiotem wyroków skazujących za zniesławienie, o tyle należy jednak stwierdzić, że wyroki przedstawione przez skarżącą nie dotyczą artykułu zawartego w dokumencie nr 3 akt sprawy z czerwca 2023 r. Tymczasem należy przypomnieć, że okoliczność, iż media były wielokrotnie karane za zniesławienie, nie oznacza, że wszystkie jego publikacje są pozbawione wiarygodności. Wynika z tego, że w braku jakichkolwiek innych dowodów podważających wiarygodność informacji z witryny internetowej Rospres dokument nr 3 z akt sprawy nie może zostać pozbawiony mocy dowodowej.
130
Ponadto skarżąca nie wykazała, że artykuły opublikowane na stronie internetowej Moscow Post i na stronie internetowej Rosnadzor miały wyłącznie na celu zaszkodzenie reputacji osób publicznych, wobec czego nie mogą zostać pozbawione mocy dowodowej.
131
Co się tyczy argumentów zmierzających do podważenia niewystarczająco precyzyjnego lub niespójnego charakteru niektórych elementów akt sprawy, należy przypomnieć, że argumenty te dotyczą oceny wystarczającego charakteru podstawy faktycznej Rady dla uzasadnienia umieszczenia nazwiska skarżącej w spornych wykazach.
132
W związku z powyższym, biorąc pod uwagę kontekst sytuacji Federacji Rosyjskiej i brak uprawnień dochodzeniowych Rady w państwach trzecich (zob. pkt 59, 60 powyżej), nie można pozbawić mocy dowodowej dokumentów z akt sprawy z czerwca i lipca 2023 r.
2) W przedmiocie zasadności pozostawienia nazwiska skarżącej w wykazie na podstawie drugiej części zmienionego kryterium g)
133
Skarżąca uważa, że drugą część zmienionego kryterium g) należy interpretować w ten sposób, że nie dotyczy ona w sposób abstrakcyjny każdej korzyści, lecz odnosi się do korzyści w postaci transferów środków finansowych i aktywów dokonywanych w celu ukrycia aktywów i obejścia środków ograniczających zastosowanych wobec pierwotnie wskazanej osoby w celu utrzymania przez nią kontroli nad zasobami. Ponadto skarżąca uważa, że omawiana korzyść powinna być równoczesna z przyjęciem środków ograniczających wobec pierwotnie wskazanej osoby oraz wobec członka najbliższej rodziny, bez czego nie można uznać, że istnieje ryzyko obejścia środków ograniczających.
134
Zdaniem skarżącej Rada nie przedstawiła wystarczającej podstawy faktycznej, aby uzasadnić umieszczenie jej nazwiska w spornych wykazach na podstawie spornego kryterium. W szczególności uważa ona, że Rada nie wykazała istnienia transferu środków finansowych lub aktywów ze strony ojca w celu ukrycia jego aktywów, obejścia środków ograniczających i utrzymania kontroli nad dostępnymi im zasobami. Skarżąca uważa również, że Rada nie wykazała istnienia korzyści istniejącej w okresie obowiązywania aktów utrzymujących z września 2023 r. W odniesieniu do stwierdzenia, że jej nieruchomości są powiązane z ojcem, Rada nie wykazała, jak podnosi skarżąca, iż nieruchomości te należały wcześniej do ojca. Ponadto skarżąca uważa, że domniemane transakcje są odległe w czasie od zastosowania wobec jej ojca środków ograniczających w lutym 2022 r., w związku z czym nie może istnieć zamiar obejścia środków ograniczających. Ponadto skarżąca uważa, że powiązania między spółką Ronin a spółką Transneft są pozbawione znaczenia dla przyjętego kryterium umieszczenia w wykazie.
135
Rada, wspierana przez Komisję, kwestionuje tę argumentację.
136
W szczególności Rada twierdzi, że drugą część zmienionego kryterium g) należy rozumieć w sposób podobny do kryterium „powiązania”, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez Sąd. Jej zdaniem wspomniane kryterium należy interpretować w ten sposób, że powinno ono mieć zastosowanie do członków najbliższej rodziny, którzy są związani „wspólnymi interesami” z wiodącymi przedsiębiorcami działającymi w Rosji, bez konieczności istnienia związku o charakterze gospodarczym, biorąc pod uwagę fakt, że w zależności od kontekstu i okoliczności każdego przypadku związek ten przejawia się w tym, że uzyskują oni korzyść od tych przedsiębiorców.
137
Rada podnosi, że korzyść odniesiona przez skarżącą od jej ojca charakteryzuje się tym, że jej majątek i sprawy są z nim związane. Jej zdaniem skarżąca wzbogaciła się w obszarze nieruchomości, korzystając z funkcji dyrektora generalnego Transneftu sprawowanej przez jej ojca oraz stosunków łączących go z W. Putinem. Ponadto Rada uważa, że skutecznie ustaliła, w szczególności na podstawie informacji z akt sprawy z czerwca i lipca 2023 r., istnienie wspólnych interesów wynikających z praktyki rodzinnego zarządzania. Uważa ona również, że jako element kontekstu należy wziąć pod uwagę praktykę nepotyzmu w Rosji.
138
Należy zauważyć, że w aktach utrzymujących z września 2023 r. decyzja o pozostawieniu nazwiska skarżącej w spornych wykazach nie wynika już z zastosowania kryterium osoby powiązanej, przewidzianego w art. 2 ust. 1 in fine decyzji 2014/145, ze zmianami. Po pierwsze, przyczyny te nie dotyczą już powiązania ze Stanislavem Chemezovem. Po drugie, poprzez stwierdzenie, że skarżąca jest członkiem najbliższej rodziny N. Tokareva, wiodącego przedsiębiorcy działającego w Rosji, i że uzyskuje z tego korzyści, Rada zastosowała wobec skarżącej kryterium przewidziane w drugiej części zmienionego kryterium g).
139
Należy zauważyć, że druga część zmienionego kryterium g) pozwala na umieszczenie w spornych wykazach w szczególności członków najbliższej rodziny lub innych osób, którzy uzyskują korzyści od wiodącego przedsiębiorcy działającego w Rosji.
140
W tym względzie należy przypomnieć, że nawet jeśli preambuła aktu Unii nie ma wiążącej mocy prawnej i nie można się na nią powoływać ani w celu odstąpienia od przepisów danego aktu, ani w celu interpretowania tych przepisów w sposób sprzeczny z ich brzmieniem, może ona uściślić treść przepisów tego aktu, ponieważ zawarte w niej motywy stanowią istotne elementy wykładni, które mogą wyjaśnić wolę autora tego aktu (zob. podobnie wyrok z dnia 26 stycznia 2021 r., Hessischer Rundfunk, C‑422/19 i C‑423/19, EU:C:2021:63, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo).
141
W niniejszej sprawie, zgodnie z motywem 5 decyzji 2023/1094, to kryterium umieszczenia w wykazie zostało wprowadzone w celu zwiększenia presji wywieranej na rząd Federacji Rosyjskiej, jak i w celu zapobieżenia ryzyku obejścia środków ograniczających. W szczególności z motywu tego wynika w istocie, że konieczność umieszczania w wykazie członków najbliższej rodziny lub innych osób, które uzyskują korzyści od wiodących przedsiębiorców działających w Rosji, była uzasadniona tym, że ci ostatni rozdzielają swoje środki finansowe i aktywa między członków najbliższej rodziny i inne osoby, często w celu ukrycia aktywów, obejścia środków ograniczających i utrzymania kontroli nad dostępnymi im zasobami.
142
Tak więc pojęcie „korzyści” w rozumieniu drugiej części zmienionego kryterium g) należy interpretować z uwzględnieniem określonych w pkt 141 powyżej celów realizowanych przez to kryterium, które oznaczają wzrost kosztów działań Federacji Rosyjskiej podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy. W związku z tym korzyści w rozumieniu tego przepisu obejmują jakiegokolwiek rodzaju korzyści, które niekoniecznie są nienależne, lecz muszą być znaczące pod względem ilościowym lub jakościowym. Może zatem chodzić o korzyści finansowe lub niefinansowe, takie jak darowizna, transfer środków finansowych lub zasobów gospodarczych, interwencja mająca na celu wspieranie udzielania zamówień publicznych, nominacja lub promocja. Ponadto w świetle celu zapobieżenia ryzyku obchodzenia środków ograniczających, wyraźnie wskazanego w motywie 5 decyzji 2023/1094, w zakres drugiej części zmienionego kryterium g) mogą również wchodzić korzyści przyznane przez wiodących przedsiębiorców działających w Rosji w sytuacji, która może prowadzić do obejścia zastosowanych wobec nich środków ograniczających.
143
W związku z tym, po pierwsze, skarżąca niesłusznie twierdzi, że pojęcie „korzyści” w rozumieniu drugiej części zmienionego kryterium g) powinno ograniczać się wyłącznie do korzyści w postaci transferu środków finansowych w celu obejścia środków ograniczających. Ograniczenie pojęcia „korzyści” wyłącznie do transferów środków finansowych nie byłoby zgodne z brzmieniem tego kryterium i nie pozwoliłoby na uchwycenie wielu form, jakie owe korzyści mogą przybierać. Ponadto, o ile sytuacja mogąca prowadzić do obejścia środków ograniczających może uzasadniać istnienie korzyści w rozumieniu drugiej części zmienionego kryterium g), o tyle Rada niekoniecznie musi przedstawiać dowody na istnienie takiej sytuacji w celu umieszczenia nazwiska danej osoby w spornych wykazach na podstawie tego kryterium. Po drugie, Rada nie może podnosić, że drugą część zmienionego kryterium g) należy rozumieć w sposób podobny do kryterium osoby powiązanej, przewidzianego w art. 2 ust. 1 in fine decyzji 2014/145, ze zmianami, w zakresie, w jakim dotyczy on osób związanych wspólnymi interesami. Taka wykładnia skutkowałaby bowiem pozbawieniem drugiej części zmienionego kryterium g) skuteczności (effet utile), ponieważ straciłoby ono jakiekolwiek znaczenie w odniesieniu do kryterium osoby powiązanej, gdy jest ono stosowane w związku z osobą umieszczoną w wykazie na podstawie kryterium g).
144
Ponadto wbrew temu, co twierdzi skarżąca, korzyści, których dotyczy druga część zmienionego kryterium g), nie mogą ograniczać się do korzyści przyznanych, na dzień umieszczenia wiodących przedsiębiorców działających w Rosji w spornych wykazach, członkom ich najbliższej rodziny lub innym osobom. Takie ograniczenie czasowe korzyści, które mogą zostać uwzględnione w celu umożliwienia stosowania tego kryterium, nie wynika bowiem z brzmienia tego przepisu. Ponadto taka zawężająca wykładnia zaproponowana przez skarżącą byłaby niezgodna z celami realizowanymi przez wprowadzenie wspomnianego kryterium, które zmierza do zwiększenia presji wywieranej na rząd Federacji Rosyjskiej i zapobieżenia ryzyku obchodzenia środków ograniczających, w szczególności poprzez korzyści przyznane przez wiodących przedsiębiorców przed umieszczeniem ich nazwisk w spornych wykazach.
145
Niemniej jednak okoliczności przyznania korzyści i upływ czasu między przyznaniem korzyści przez przedsiębiorców działających w Rosji a dniem umieszczenia ich nazwisk w spornych wykazach są elementami, które należy wziąć pod uwagę przy ocenie zasadności umieszczenia we wspomnianych wykazach nazwiska osoby, która otrzymała tę korzyść. W każdym razie korzyść uzyskana przez osobę, której nazwisko zostało umieszczone w spornych wykazach w ramach drugiej części zmienionego kryterium g) lub przynajmniej jego skutki, muszą istnieć w chwili przyjęcia środków ograniczających wobec rzeczonej osoby.
146
Ponadto wykładnia drugiej części zmienionego kryterium g) musi być zgodna z zasadą pewności prawa. Należy przypomnieć, że system środków ograniczających w związku z sytuacją na Ukrainie został wdrożony najpierw poprzez przyjęcie decyzji 2014/145, w odpowiedzi na aneksję Krymu i na destabilizację wschodniej Ukrainy pod koniec lutego 2014 r., a następnie poprzez stopniową konsolidację tego reżimu w celu dostosowania go do wagi naruszenia przez Federację Rosyjską integralności terytorialnej, suwerenności i niezależności Ukrainy. Wynika stąd, że biorąc pod uwagę, iż rozpatrywane środki ograniczające stanowią reakcję Unii na polityki i działania władz rosyjskich dotyczące konkretnie Ukrainy, zapoczątkowane aneksją Krymu, Rada nie może w ramach drugiej części zmienionego kryterium g) powoływać się na korzyści, których przyznanie przez wiodących przedsiębiorców członkom ich najbliższej rodziny lub innym osobom nastąpiło przed końcem lutego 2014 r. (zob. podobnie wyrok z dnia 30 listopada 2016 r., Rotenberg/Rada, T‑720/14, EU:T:2016:689, pkt 92).
147
To właśnie w świetle tej wykładni drugiej części zmienionego kryterium g) należy zbadać, czy Rada dysponowała wystarczającą podstawą faktyczną, aby uzasadnić zastosowanie tego kryterium wobec skarżącej w aktach utrzymujących z września 2023 r.
148
W niniejszej sprawie utrzymanie nazwiska skarżącej w spornych wykazach jest uzasadnione, po pierwsze, faktem, że jej majątek nieruchomy mógł być powiązany z jej ojcem, a po drugie, istnieniem powiązań między nią a spółką Ronin, która została przedstawiona jako podmiot gwarantujący zarządzanie funduszem emerytalnym spółki Transneft. Pomimo zmiany zastosowanego wobec skarżącej kryterium umieszczenia w wykazie przyczyny umieszczenia w wykazie są identyczne z przyczynami aktów utrzymujących z marca 2023 r.
149
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że Rada nie mogła oprzeć się na istnieniu stosunków gospodarczych skarżącej ze spółkami Ronin Trust i Ronin Europe w celu wykazania powiązania pomiędzy nią a N. Tokarevem za pośrednictwem spółki Transneft (zob. pkt 80–84 powyżej) i że nie przedstawiła ona w aktach sprawy z czerwca i lipca 2023 r. dowodów mogących podważyć ten wniosek. W konsekwencji te stosunki gospodarcze nie mogą stanowić korzyści uzyskanej przez N. Tokareva w rozumieniu drugiej części zmienionego kryterium g). Z powyższego wynika, że argumenty Rady zmierzające do wykazania istnienia korzyści uzyskanej ze związku między skarżącą a spółką Ronin Europe oraz argumenty dotyczące utrzymywania stosunków gospodarczych między nią a spółką Ronin Trust nie mogą zostać uwzględnione w celu uzasadnienia zasadności aktów utrzymujących z września 2023 r.
150
W drugiej kolejności, w zakresie, w jakim przyczyny umieszczenia w wykazie wskazują na związek między majątkiem nieruchomym skarżącej a N. Tokarevem, należy zbadać, czy podstawa faktyczna Rady zawiera informacje mające na celu wykazanie, że majątek ten może stanowić korzyść od ojca w rozumieniu drugiej części zmienionego kryterium g).
151
Po pierwsze, co się tyczy nieruchomości położonej w Jūrmali na Łotwie, skarżąca wykazała, że od rozwodu w czerwcu 2019 r. nie miała już udziałów w spółce Dzintaru 34, która posiada tę nieruchomość (zob. pkt 88 powyżej). Ponadto stwierdzenie to znajduje potwierdzenie w dokumencie nr 7 z akt sprawy WK 1128/2023 INIT i w dokumencie nr 1 akt sprawy z lipca 2023 r. W konsekwencji, zważywszy, że skarżąca nie dysponowała już tą nieruchomością w chwili przyjęcia aktów utrzymujących z września 2023 r., nie może ona uzasadniać pozostawienia jej nazwiska w spornych wykazach na podstawie drugiej części zmienionego kryterium g).
152
Po drugie, co się tyczy nieruchomości położonych w Chorwacji, z dokumentu nr 5 akt sprawy z lipca 2023 r. wynika, że willa Karolina została nabyta przez skarżącą w 2009 r. Tymczasem, nawet przy założeniu, że nieruchomość tę można by uznać za stanowiącą korzyść uzyskaną od jej ojca, pochodzi ona z okresu poprzedzającego aneksję Krymu w lutym 2014 r. W związku z tym w celu uzasadnienia pozostawienia nazwiska skarżącej w spornych wykazach na podstawie drugiej części zmienionego kryterium g) Rada nie mogła oprzeć się na okoliczności, że posiadała ona, za pośrednictwem spółki Katina, willę Karolina w chwili przyjęcia aktów utrzymujących z września 2023 r. Co się tyczy mieszkania w Chorwacji o wartości około 700000 EUR, które skarżąca posiada za pośrednictwem spółki TGA, należy stwierdzić, że dowody nie wskazują ani daty nabycia tej nieruchomości, ani nie zawierają żadnej informacji pozwalającej na ustalenie, że mogłaby ona stanowić korzyść uzyskaną od jej ojca. Tak więc samo posiadanie przez skarżącą tej innej nieruchomości znajdującej się w Chorwacji nie mogło uzasadniać pozostawienia jej nazwiska w spornych wykazach na podstawie przyjętego wobec niej kryterium umieszczenia w wykazie.
153
Co się tyczy kompleksu hotelowego o wartości kilku miliardów dolarów amerykańskich, który został nabyty przez rodzinę Tokarevów w Chorwacji, informacje zawarte w aktach sprawy z czerwca i lipca 2023 r. nie pozwalają na usunięcie niejasności wynikającej z nieścisłości we wstępnych aktach sprawy i w aktach WK 1128/2023/INIT (zob. pkt 90 i 119 powyżej). Należy bowiem zauważyć, że dokument nr 4 akt sprawy z czerwca 2023 r. i dokumenty nr 2, nr 4, nr 6 i nr 7 akt sprawy z lipca 2023 r. nie zawierają informacji uzupełniających w stosunku do informacji zawartych we wstępnych aktach sprawy i w artykule z Moscow Post opublikowanym w 2016 r. (załącznik D.1). Prawdą jest, że dokument nr 4 akt sprawy z czerwca 2023 r. oraz dokumenty nr 2 i nr 4 akt sprawy z lipca 2023 r. potwierdzają, że skarżąca uzyskała w 2005 r. dochody od spółki o nazwie Caprice-Stell, która posiadała pośrednio udziały w spółce hotelarskiej przedstawionej jako właściciel kompleksu hotelowego w Chorwacji. Jednakże nawet przy założeniu, że okoliczność, iż skarżąca uzyskała dochody od Caprice-Stell, można uznać za dowód nabycia kompleksu hotelowego, należy stwierdzić, że okoliczności faktyczne zaistniały w odległej przeszłości przed aneksją Krymu w lutym 2014 r. Ponadto żaden z dokumentów zawartych w aktach sprawy nie wskazuje na to, że skarżąca otrzymała wynagrodzenie od Caprice-Stell po 2005 r., ani też nie wskazuje, że posiadała bezpośrednio lub pośrednio kompleks hotelowy w Chorwacji w chwili przyjęcia aktów z września 2023 r. Przeciwnie, z dokumentu nr 5 akt sprawy z lipca 2023 r. wynika, że w Chorwacji skarżąca była jedynie właścicielem w marcu 2023 r. willi Karolina, będącej w posiadaniu spółki Katina, oraz mieszkania o wartości około 700000 EUR będącego w posiadaniu spółki TGA. Wynika z tego, że Rada nie może opierać się na założeniu, że skarżąca nabyła kompleks hotelowy w Chorwacji, aby uzasadnić decyzję o pozostawieniu jej nazwiska w spornych wykazach na podstawie drugiej części zmienionego kryterium g).
154
Po trzecie, co się tyczy nieruchomości w Moskwie, należy przypomnieć, że powiązania pomiędzy spółkami grupy RPA a spółką Ronin Trust nie są w stanie wykazać powiązania pomiędzy skarżącą a jej ojcem. W konsekwencji, zakładając, że istnieje związek między Ronin Trust a spółką Ostozhenka 19, za pośrednictwem której skarżąca posiada zabytkowy dom, o którym mowa w pkt 87 powyżej, okoliczność ta nie ma znaczenia dla ustalenia, czy nieruchomość ta stanowi korzyść uzyskaną od N. Tokareva po aneksji Krymu w lutym 2014 r. Podobnie Rada nie powołuje się na żadną okoliczność na poparcie twierdzenia, że mieszkanie położone przy ulicy Brusov stanowi taką korzyść. Ponadto należy stwierdzić, że akta sprawy nie zawierają wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak, które pozwoliłyby na ustalenie istnienia związków między jedną z tych nieruchomości, spółką Transneft lub N. Tokarevem, które mogłyby wykazać, że jedna z nich stanowi korzyść uzyskaną przez skarżącą od jej ojca w rozumieniu drugiej części zmienionego kryterium g).
155
Po czwarte, aby stwierdzić, że skarżąca uzyskuje korzyści od ojca w zakresie nieruchomości, Rada nie może opierać się na okoliczności, że w chwili przyjęcia aktów utrzymujących z września 2023 r. skarżąca posiadała udziały w kompleksie nieruchomości Gelendzhik Resort Meridian. Biorąc bowiem pod uwagę, że nieruchomość ta nie jest wymieniona wśród nieruchomości wymienionych w przyczynach umieszczenia w wykazie aktów utrzymujących z września 2023 r., chyba że zaakceptuje się zmianę przyczyn, nie można przyjąć, że Rada powołuje się na okoliczność, iż skarżąca posiada udziały w tej nieruchomości w celu uzasadnienia zasadności wspomnianych aktów. W każdym razie należy stwierdzić, że Rada nie wykazała, iż nieruchomość, którą skarżąca posiada między innymi wraz ze Stanislavem Chemezovem, mogła być powiązana z N. Tokarevem.
156
Tak więc w świetle powyższych rozważań skarżąca słusznie twierdzi, że podstawa faktyczna, na której oparła się Rada nie była wystarczająca, aby wykazać, że na dzień przyjęcia aktów utrzymujących z września 2023 r. nieruchomość z jej majątku nieruchomego stanowiła korzyść uzyskaną od N. Tokareva w rozumieniu drugiej części zmienionego kryterium g).
157
Argumenty Rady nie mogą podważyć tego wniosku.
158
Po pierwsze, co się tyczy argumentu dotyczącego tego, że sprawy skarżącej były powiązane z jej ojcem, gdy posiadała ona spółkę Irvin 2, ze względu na fakt, że zgodnie z dokumentami nr 3 i nr 5 akt sprawy z czerwca 2023 r. N. Tokarev wywierał nacisk na ministra zdrowia w celu wspierania zawierania umów z tą spółką, należy zauważyć, że okoliczność ta dotyczyła sektora farmaceutycznego, a nie majątku związanego z nieruchomościami skarżącej. Tymczasem w świetle brzmienia przyczyn umieszczenia w wykazie, które ograniczają się do wymienienia majątku nieruchomego skarżącej, Rada nie może powoływać się na korzyść uzyskaną przez skarżącą, która nie ma żadnego związku z tym majątkiem. W każdym razie należy stwierdzić, że rozpatrywany fakt sięga odległej przeszłości sprzed aneksji Krymu.
159
Po drugie, co się tyczy okoliczności wynikającej z dokumentu nr 7 akt sprawy z lipca 2023 r., polegającej na tym, że były małżonek skarżącej był beneficjentem spółek, które zawarły umowy ze spółką Transneft, w szczególności po aneksji Krymu, prawdą jest, że taki element jest istotny dla wykazania istnienia schematu rodzinnego zarządzania mogącego zwiększyć majątek skarżącej w okresie odpowiednim do celów oceny istnienia korzyści w rozumieniu drugiej części zmienionego kryterium g). Jednakże, o ile przyczyny umieszczenia w wykazie wskazują majątek nieruchomy skarżącej jako stanowiący korzyść w rozumieniu wspomnianego kryterium, o tyle należy stwierdzić, że Rada nie powołuje się na żaden dowód, który pozwoliłby na ustalenie związku między umowami Transneft, z których pośrednio skorzystał były małżonek skarżącej, a ewentualnym zwiększeniem majątku nieruchomego skarżącej. Ponadto, jak wynika z pkt 154 powyżej, dowody zawarte w aktach sprawy nie zawierają wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak, które pozwoliłyby na ustalenie takiego związku.
160
Po trzecie, na poparcie swojej argumentacji dotyczącej rodzinnego zarządzania Rada nie może opierać się na informacjach zawartych w dokumencie nr 4 akt sprawy z czerwca 2023 r. i w dokumencie nr 2 akt sprawy z lipca 2023 r. Dokumenty te, których treść jest zasadniczo analogiczna, wskazują bowiem na stosunek gospodarczy istniejący między skarżącą a jednym z jej byłych wspólników w spółce o nazwie Région-Finance. Tymczasem należy stwierdzić, że dokumenty te nie pozwalają na ustalenie, że N. Tokarev był zaangażowany w te stosunki gospodarcze. Ponadto, jak słusznie podnosi skarżąca, wspomniane okoliczności faktyczne nie mogą być powiązane z przyczynami umieszczenia w wykazie. Co się tyczy dokumentu nr 2 akt sprawy z czerwca 2023 r., jest on powoływany przez Radę w celu wykazania rodzinnego schematu zarządzania, który dotyczy kompleksu nieruchomości Gelendzhik Resort Meridian. Tymczasem należy stwierdzić, że dokument ten ogranicza się do wskazania, iż skarżąca posiada udziały w tym kompleksie wraz ze Stanislavem Chemezovem, i nie pozwala na wykazanie jakiegokolwiek związku między wspomnianym kompleksem a N. Tokarevem. Co się tyczy dokumentu nr 6 akt sprawy z lipca 2023 r., należy stwierdzić, że nie zawiera on dodatkowych informacji w stosunku do innych dokumentów zawartych w aktach sprawy dotyczących kompleksu hotelowego w Chorwacji lub kompleksu Gelendzhik Resort Meridian, które pozwoliłyby wykazać istnienie korzyści uzyskanej przez N. Tokareva. Podobnie z tych samych powodów, które zostały przedstawione powyżej, Rada nie może powoływać się na stosunki gospodarcze skarżącej z jej byłym wspólnikiem w spółce Région-Finance w celu wykazania więzi z jej ojcem.
161
Po czwarte, Rada nie może powoływać się na kontekst polegający na nepotyzmie ani opierać się jedynie na okoliczności, że w chwili przyjęcia aktów utrzymujących z września 2023 r. skarżąca była odnoszącym sukcesy przedsiębiorcą posiadającym znaczny majątek nieruchomy w celu uzasadnienia umieszczenia jej nazwiska w wykazie na podstawie drugiej części zmienionego kryterium g). Skoro bowiem z przyczyn umieszczenia w wykazie wynika zasadniczo, że majątek nieruchomy skarżącej stanowi korzyść uzyskaną od N. Tokareva, Rada powinna była wykazać, że ojciec skarżącej przyczynił się do zwiększenia tego majątku po aneksji Krymu w lutym 2014 r. Tymczasem z powyższych rozważań wynika, że Rada nie przedstawiła łańcucha wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak pozwalających na wykazanie takiego zwiększenia majątku nieruchomego skarżącej. Ponadto należy stwierdzić, że Rada nie wykazała również, iż N. Tokarev przyczynił się do znacznego zwiększenia innego majątku skarżącej poza majątkiem nieruchomym po aneksji Krymu.
162
Z powyższego wynika, że należy uwzględnić zarzut dotyczący błędu w ocenie w zakresie, w jakim jest on skierowany przeciwko aktom utrzymującym z września 2023 r.
163
W konsekwencji, w świetle całości powyższych rozważań, bez konieczności badania pozostałych zarzutów, w tym zarzutu niezgodności z prawem dotyczącego drugiej części zmienionego kryterium g), należy stwierdzić nieważność zaskarżonych aktów w zakresie, w jakim dotyczą one skarżącej.
2.
W przedmiocie skutków stwierdzenia nieważności zaskarżonych aktów
164
W ramach żądania drugiego Rada wniosła o to, by – na wypadek stwierdzenia nieważności zaskarżonych aktów w zakresie, w jakim dotyczą one skarżącej – Sąd stwierdził utrzymanie w mocy skutków decyzji 2022/1530, 2023/572 i 2023/1767 w zakresie, w jakim dotyczą one skarżącej, do chwili, gdy stwierdzenie częściowej nieważności rozporządzeń wykonawczych 2022/1529, 2023/571 i 2023/1765 stanie się skuteczne.
165
W tym względzie należy przypomnieć, że decyzjami 2022/1530, 2023/572 i 2023/1767 Rada uaktualniła wykaz osób objętych środkami ograniczającymi zawarty w załączniku I do decyzji 2014/145, ze zmianami, utrzymując w nim nazwisko skarżącej do dnia 15 marca 2024 r.
166
Tymczasem na mocy decyzji Rady (WPZiB) 2024/847 z dnia 12 marca 2024 r. zmieniającej decyzję 2014/145 (Dz.U. L, 2024/847) Rada zaktualizowała wykaz osób objętych środkami ograniczającymi zamieszczony w załączniku I do decyzji 2014/145, ze zmianami, pozostawiając nazwisko skarżącej w tym wykazie do dnia 15 września 2024 r.
167
W związku z tym, o ile stwierdzenie nieważności decyzji 2022/1530, 2023/572 i 2023/1767 w zakresie, w jakim dotyczą one skarżącej, prowadzi do stwierdzenia nieważności pozostawienia jej nazwiska w wykazie zawartym w załączniku I do decyzji 2014/145, ze zmianami, w odniesieniu do okresu od dnia 15 września 2022 r. do dnia 15 marca 2024 r., o tyle takie stwierdzenie nieważności nie rozciąga się na decyzję 2024/847, której nie dotyczy niniejsza skarga.
168
Wobec powyższego, ponieważ skarżąca jest obecnie objęta nowymi środkami ograniczającymi, zgłoszony przez Radę posiłkowo wniosek dotyczący skutków czasowych stwierdzenia częściowej nieważności decyzji 2022/1530, 2023/572 i 2023/1767 stał się bezprzedmiotowy.
B. W przedmiocie skargi o odszkodowanie
169
Skarżąca twierdzi, że przedłużenie stosowania wobec niej środków ograniczających na mocy aktów utrzymujących z września 2022 r. wyrządziło jej krzywdę. Uważa ona, że wspomniane akty wywołały wobec niej wrogość i nieufność. Zdaniem skarżącej naruszenie jej dobrego imienia jest tym większe, że ma ona stosunki społeczne w państwach członkowskich, w szczególności w Chorwacji i na Cyprze. Ponieważ umieszczenie jej nazwiska w spornych wykazach było przedmiotem szerokiego rozgłosu i relacji w mediach, skarżąca uważa, że stwierdzenie nieważności zaskarżonych aktów nie może stanowić naprawienia poniesionej szkody. Ponadto w odpowiedzi na przedstawione uwagi przez Komisję jako interwenienta skarżąca podnosi, że naruszenie jej dobrego imienia wynika również z cofnięcia jej obywatelstwa cypryjskiego w następstwie umieszczenia jej nazwiska w spornych wykazach.
170
Rada, wspierana przez Komisję, kwestionuje tę argumentację.
171
Ponadto z orzecznictwa Trybunału wynika, że powstanie odpowiedzialności pozaumownej Unii jest uzależnione od spełnienia ogółu przesłanek, w tym istnienia wystarczająco istotnego naruszenia normy prawnej, która przyznaje prawa jednostkom rzeczywistego charakteru szkody oraz istnienia związku przyczynowego między naruszeniem obowiązku spoczywającego na autorze aktu a poniesioną przez poszkodowanego szkodą (zob. podobnie wyrok z dnia 19 kwietnia 2012 r., Artegodan/Komisja, C‑221/10 P, EU:C:2012:216, pkt 80 i przytoczone tam orzecznictwo).
172
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przesłanki powstania odpowiedzialności pozaumownej Unii w rozumieniu art. 340 akapit drugi TFUE są kumulatywne (zob. podobnie wyrok z dnia 7 grudnia 2010 r., Fahas/Rada, T‑49/07, EU:T:2010:499, pkt 93; postanowienie z dnia 17 lutego 2012 r., Dagher/Rada, T‑218/11, niepublikowane, EU:T:2012:82, pkt 34). Z powyższego wynika, że jeżeli jedna z tych przesłanek nie została spełniona, skarga podlega oddaleniu w całości bez konieczności dalszego badania pozostałych przesłanek (zob. podobnie wyroki: z dnia 9 września 1999 r., Lucaccioni/Komisja, C‑257/98 P, EU:C:1999:402, pkt 14; a także z dnia 26 października 2011 r., Dufour/EBC, T‑436/09, EU:T:2011:634, pkt 193).
173
Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że stwierdzenie niezgodności z prawem aktu prawnego Unii, na przykład w ramach skargi o stwierdzenie nieważności, jakkolwiek godne ubolewania, nie jest wystarczające, by automatycznie uznać, że została spełniona przesłanka powstania odpowiedzialności pozaumownej Unii dotycząca bezprawności zachowania zarzucanego instytucjom. W celu uznania, że przesłanka ta jest spełniona, orzecznictwo wymaga bowiem, by strona skarżąca wykazała, w pierwszej kolejności, że dana instytucja dopuściła się nie zwykłej niezgodności z prawem, ale wystarczająco istotnego naruszenia normy prawnej mającej na celu przyznanie praw jednostkom (wyroki: z dnia 5 czerwca 2019 r., Bank Saderat/Rada, T‑433/15, niepublikowany, EU:T:2019:374, pkt 48; z dnia 7 lipca 2021 r., HTTS/Rada, T‑692/15 RENV, EU:T:2021:410, pkt 53).
174
Wymóg wystarczająco istotnego naruszenia przepisu prawa Unii wynika z konieczności wyważenia z jednej strony ochrony jednostek przed bezprawnymi działaniami instytucji, a z drugiej strony marginesu swobody, którym instytucje te powinny dysponować, aby ich działania nie zostały sparaliżowane. Konieczność wyważenia tych interesów jest tym bardziej istotna w dziedzinie środków ograniczających, w której trudności, jakie napotyka Rada w zakresie dostępności informacji, sprawiają, że ocena, jaką Rada musi przeprowadzić, jest często zadaniem wyjątkowo trudnym (wyroki: z dnia 10 września 2019 r., HTTS/Rada, C‑123/18 P, EU:C:2019:694, pkt 34; a także z dnia 7 lipca 2021 r., Bateni/Rada, T‑455/17, EU:T:2021:411, pkt 90).
175
Ponadto dowód istnienia wystarczająco istotnego naruszenia ma na celu zapobieganie – zwłaszcza w dziedzinie środków ograniczających – sytuacji, w której zadanie, jakie dana instytucja jest zobowiązana wypełnić w interesie ogólnym Unii i jej państw członkowskich, jest utrudnione przez ryzyko, że ostatecznie instytucja ta będzie musiała pokryć szkody poniesione przez osoby, których dotyczą jej akty, z wyjątkiem ponoszonych przez te jednostki majątkowych lub niemajątkowych konsekwencji uchybień, jakie dana instytucja popełniła w sposób rażący i nieusprawiedliwiony (wyroki: z dnia 5 czerwca 2019 r., Bank Saderat/Rada, T‑433/15, niepublikowany, EU:T:2019:374, pkt 49; z dnia 7 lipca 2021 r., HTTS/Rada, T‑692/15 RENV, EU:T:2021:410, pkt 54).
176
Szerszy cel polegający na utrzymaniu pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, zgodnie z celami działań zewnętrznych Unii wymienionymi w art. 21 TUE, jest bowiem tego rodzaju, że uzasadnia negatywne konsekwencje, nawet znaczne, dla niektórych podmiotów, wynikające z decyzji wykonawczych do aktów przyjętych przez Unię w celu realizacji tego celu podstawowego (wyroki: z dnia 5 czerwca 2019 r., Bank Saderat/Rada, T‑433/15, niepublikowany, EU:T:2019:374, pkt 50; z dnia 7 lipca 2021 r., HTTS/Rada, T‑692/15 RENV, EU:T:2021:410, pkt 55).
177
Co się tyczy przesłanki rzeczywistego charakteru szkody, zgodnie z orzecznictwem odpowiedzialność Unii może powstać tylko wtedy, gdy strona skarżąca faktycznie poniosła rzeczywistą i pewną szkodę. Do strony skarżącej należy dostarczenie rozstrzygających dowodów zarówno na istnienie, jak i zakres podnoszonej przez nią szkody (zob. podobnie wyrok z dnia 30 maja 2017 r., Safa Nicu Sepahan/Rada, C‑45/15 P, EU:C:2017:402, pkt 61, 62 i przytoczone tam orzecznictwo).
178
Wreszcie należy przypomnieć, że istnienie rzeczywistej i pewnej szkody nie może być bowiem rozważane przez sąd Unii w sposób abstrakcyjny, lecz musi być oceniane w zależności od konkretnych okoliczności faktycznych, charakteryzujących każdy rozpatrywany przez niego przypadek (zob. wyrok z dnia 30 maja 2017 r., Safa Nicu Sepahan/Rada, C‑45/15 P, EU:C:2017:402, pkt 79 i przytoczone tam orzecznictwo).
179
W niniejszej sprawie, w odniesieniu do zarzucanego naruszenia dobrego imienia skarżącej, należy stwierdzić, że argumentacja ta nie jest poparta dowodami. Skarżąca ogranicza się bowiem do twierdzenia, że zaskarżone akty wywołały wobec niej wrogość i nieufność, nie przedstawiając żadnego dowodu na poparcie tego twierdzenia. Ponadto nie przedstawiła żadnych dowodów na istnienie stosunków społecznych w Chorwacji lub na Cyprze. Podobnie i co więcej skarżąca nie wykazała również za pomocą dowodów, że umieszczenie jej nazwiska w wykazie było szeroko rozpowszechnione w mediach.
180
Ponadto, co się tyczy argumentu dotyczącego naruszenia jej dobrego imienia wynikającego z cofnięcia jej obywatelstwa cypryjskiego, bez potrzeby orzekania w przedmiocie dopuszczalności tego argumentu podniesionego po raz pierwszy w uwagach skarżącej dotyczących interwencji Komisji, należy zauważyć, że szkoda ta wynika z aktu przyjętego przez organy krajowe, a nie z aktu przyjętego przez instytucje Unii, w związku z czym nie może powodować powstania odpowiedzialności pozaumownej tych instytucji. Okoliczność, że cofnięcie obywatelstwa cypryjskiego nastąpiło po przyjęciu wobec skarżącej środków ograniczających, nie może zmienić tego wniosku. Instytucje Unii nie mogą bowiem ponosić odpowiedzialności pozaumownej za akty prawne przyjęte przez państwa członkowskie w następstwie umieszczenia nazwiska danej osoby w spornych wykazach.
181
Należy dodać, że skarżąca nie przedstawia żadnego dowodu, który mógłby uzasadniać kwotę 1000000 EUR żądaną tytułem zadośćuczynienia za podnoszoną krzywdę, podczas gdy powinna była to uczynić zgodnie z orzecznictwem przypomnianym w pkt 177 i 178 powyżej.
182
W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że przesłanka dotycząca rzeczywistego charakteru szkody nie została w niniejszej sprawie spełniona.
183
W każdym razie należy przypomnieć, że stwierdzenie niezgodności z prawem środków ograniczających przyjętych wobec danej osoby lub danego podmiotu może stanowić formę zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez zainteresowaną osobę lub dany podmiot (zob. podobnie wyrok z dnia 28 maja 2013 r., Abdulrahim/Rada i Komisja, C‑239/12 P, EU:C:2013:331, pkt 72).
184
W świetle powyższych rozważań żądanie odszkodowawcze, które dotyczy aktów utrzymujących z września 2022 r., należy oddalić, ponieważ rzeczywisty charakter i zakres podnoszonej szkody nie zostały wykazane w sposób wymagany prawem.
V. W przedmiocie kosztów
185
Zgodnie z art. 134 § 1 regulaminu postępowania przed Sądem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.
186
Ponadto, zgodnie z art. 138 § 1 regulaminu postępowania, państwa członkowskie i instytucje, które przystąpiły do sprawy w charakterze interwenienta, pokrywają własne koszty.
187
Ponieważ w niniejszej sprawie Rada zasadniczo przegrała sprawę, należy – zgodnie z żądaniem skarżącej – obciążyć ją jej własnymi kosztami oraz kosztami poniesionymi przez skarżącą. Komisja pokrywa własne koszty.
Z powyższych względów
SĄD (pierwsza izba w składzie powiększonym)
orzeka, co następuje:
1)
Stwierdza się nieważność decyzji Rady (WPZiB) 2022/1530 z dnia 14 września 2022 r. zmieniającej decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi; rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) 2022/1529 z dnia 14 września 2022 r. wykonującego rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających; decyzji Rady (WPZiB) 2023/572 z dnia 13 marca 2023 r. zmieniającej decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi; rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) 2023/571 z dnia 13 marca 2023 r. wykonującego rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających; decyzji Rady (WPZiB) 2023/1767 z dnia 13 września 2023 r. zmieniającej decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi oraz rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) 2023/1765 z dnia 13 września 2023 r. wykonującego rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających w zakresie, w jakim nazwisko Mai Tokarevy zostało pozostawione w wykazie osób, podmiotów i organów, do których mają zastosowanie te środki ograniczające.
2)
Żądanie odszkodowawcze, które podniosła M. Tokareva, zostaje oddalone.
3)
Rada Unii Europejskiej zostaje obciążona własnymi kosztami oraz kosztami, które poniosła M. Tokareva.
4)
Komisja Europejska pokrywa własne koszty.
Spielmann
Mastroianni
Brkan
Gâlea
Kalėda
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 11 września 2024 r.
Podpisy
Spis treści
I. Okoliczności powstania sporu
II. Zdarzenia mające miejsce po wniesieniu skargi
III. Żądania stron
IV. Co do prawa
A. W przedmiocie żądania stwierdzenia nieważności zaskarżonych aktów
1. W przedmiocie zarzutu drugiego dotyczącego naruszenia prawa i oczywistych błędów w ocenie
a) Rozważania wstępne
b) W przedmiocie naruszenia prawa, opartego na umieszczeniu nazwiska skarżącej w wykazie jako osoby powiązanej ze Stanislavem Chemezovem
c) W przedmiocie błędu w ocenie w zakresie, w jakim skarżąca została umieszczona w wykazie jako osoba powiązana z ojcem
1) W przedmiocie aktów utrzymujących z września 2022 r.
i) W przedmiocie wiarygodności informacji zawartych we wstępnych aktach sprawy
ii) W przedmiocie załącznika B.5 do odpowiedzi na skargę
iii) W przedmiocie zasadności pozostawienia skarżącej w wykazie jako osoby powiązanej z ojcem
2) W przedmiocie aktów utrzymujących z marca 2023 r.
i) W przedmiocie wiarygodności dowodów
ii) W przedmiocie zasadności pozostawienia skarżącej w wykazie jako osoby powiązanej z ojcem
d) W przedmiocie zastosowania wobec skarżącej drugiej części zmienionego kryterium g)
1) W przedmiocie wiarygodności dowodów
2) W przedmiocie zasadności pozostawienia nazwiska skarżącej w wykazie na podstawie drugiej części zmienionego kryterium g)
2. W przedmiocie skutków stwierdzenia nieważności zaskarżonych aktów
B. W przedmiocie skargi o odszkodowanie
V. W przedmiocie kosztów
(
*1
)	Język postępowania: francuski.