62021CJ0636
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τρίτο τμήμα)
της 8ης Ιουνίου 2023 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Γεωργία – Κοινή οργάνωση των αγορών – Κανονισμός (ΕΕ) 1308/2013 – Άρθρο 220 – Μέτρα στήριξης της αγοράς που σχετίζονται με ασθένειες των ζώων – Εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2019/1323 σχετικά με έκτακτα μέτρα στήριξης της αγοράς για τους τομείς των αυγών και του κρέατος πουλερικών στην Ιταλία – Εθνική ρύθμιση – Προϋπόθεση για τη χορήγηση ενίσχυσης – Γεωργοί που είναι ενεργοί στη σχετική αγορά κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης – Διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών»
Στην υπόθεση C‑636/21,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας, Ιταλία) με απόφαση της 13ης Οκτωβρίου 2021, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 15 Οκτωβρίου 2021, στο πλαίσιο της δίκης
NN
κατά
Regione Lombardia,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
συγκείμενο από τους K. Jürimäe, πρόεδρο τμήματος, M. Safjan, N. Piçarra, N. Jääskinen και M. Gavalec (εισηγητή), δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: L. Medina
γραμματέας: Α. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
ο NN, εκπροσωπούμενος από τον E. Barilà, avvocato,
–
η Regione Lombardia, εκπροσωπούμενη από τους S. Gallonetto, A. Santagostino και M. Tamborino, avvocate,
–
η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την G. Palmieri, επικουρούμενη από τον E. Feola, avvocato dello Stato,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τις A. C. Becker και F. Moro,
κατόπιν της απόφασης που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 220 του κανονισμού (ΕΕ) 1308/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, για τη θέσπιση κοινής οργάνωσης των αγορών γεωργικών προϊόντων και την κατάργηση των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 922/72, (ΕΟΚ) αριθ. 234/79, (ΕΚ) αριθ. 1037/2001 και (ΕΚ) αριθ. 1234/2007 του Συμβουλίου (ΕΕ 2013, L 347, σ. 671), και του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2019/1323 της Επιτροπής, της 2ας Αυγούστου 2019, σχετικά με έκτακτα μέτρα στήριξης της αγοράς για τους τομείς των αυγών και του κρέατος πουλερικών στην Ιταλία (ΕΕ 2019, L 206, σ. 12).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ του NN, κατόχου γεωργικής εκμετάλλευσης στον πτηνοτροφικό τομέα, και της Regione Lombardia (Περιφέρειας Λομβαρδίας, Ιταλία) σχετικά με την απόρριψη της αίτησης του NN για τη χορήγηση χρηματοδοτικών ενισχύσεων.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός 1308/2013
3
Το άρθρο 220 του κανονισμού 1308/2013, ως ίσχυε κατά τον χρόνο των περιστατικών της υποθέσεως της κύριας δίκης, το οποίο φέρει τον τίτλο «Μέτρα σχετικά με τις ασθένειες ζώων και τον κλονισμό της εμπιστοσύνης των καταναλωτών λόγω κινδύνων για τη δημόσια υγεία ή την υγεία των ζώων ή των φυτών», προβλέπει τα εξής:
«1.   Η [Ευρωπαϊκή] Επιτροπή μπορεί να εκδίδει εκτελεστικές πράξεις λαμβάνοντας έκτακτα μέτρα στήριξης για τη θιγόμενη αγορά, προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη:
α)
οι περιορισμοί στις εμπορικές συναλλαγές εντός της Ένωσης ή με τρίτες χώρες οι οποίοι μπορούν να προκύψουν από την εφαρμογή μέτρων για την αποτροπή της εξάπλωσης ασθενειών των ζώων· και
β)
σοβαρές διαταράξεις της αγοράς που αποδίδονται ευθέως στον κλονισμό της εμπιστοσύνης των καταναλωτών λόγω κινδύνων για τη δημόσια υγεία ή για την υγεία των ζώων ή των φυτών και λόγω κινδύνου ασθενειών.
Οι εν λόγω εκτελεστικές πράξεις εκδίδονται σύμφωνα με τη διαδικασία εξέτασης του άρθρου 229 παράγραφος 2.
2.   Τα μέτρα που προβλέπονται στην παράγραφο 1 εφαρμόζονται σε οποιονδήποτε από τους ακόλουθους τομείς:
[…]
ε)
αυγά·
στ)
κρέατος πουλερικών.
Τα μέτρα που προβλέπονται στην παράγραφο 1 πρώτο εδάφιο στοιχείο β) σχετικά με τον κλονισμό της εμπιστοσύνης των καταναλωτών λόγω κινδύνων για τη δημόσια υγεία ή για την υγεία των φυτών εφαρμόζονται επίσης σε οποιοδήποτε άλλο γεωργικό προϊόν πλην εκείνων που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι μέρος XXIV τμήμα 2.
Ανατίθεται στην Επιτροπή η αρμοδιότητα έκδοσης κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων, με τη διαδικασία του επείγοντος που προβλέπει το άρθρο 228, όσον αφορά την επέκταση του καταλόγου των προϊόντων που αναφέρονται στα πρώτα δύο εδάφια της παρούσας παραγράφου.
3.   Τα μέτρα που προβλέπονται στην παράγραφο 1 λαμβάνονται κατόπιν αιτήματος των ενδιαφερόμενων κρατών μελών.
4.   Τα μέτρα που προβλέπονται στην παράγραφο 1 στοιχείο α) πρώτο εδάφιο, μπορούν να λαμβάνονται μόνο αν το οικείο κράτος μέλος έχει λάβει κτηνιατρικά και υγειονομικά μέτρα για την ταχεία εξάλειψη της ασθένειας και στο βαθμό και για το χρονικό διάστημα που είναι απολύτως αναγκαία για τη στήριξη της συγκεκριμένης αγοράς.
5.   Η Ένωση συμμετέχει κατά 50 % στη χρηματοδότηση των δαπανών που αναλαμβάνουν τα κράτη μέλη για τα μέτρα που προβλέπονται στην παράγραφο 1.
[…]
6.   Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε, όταν οι παραγωγοί συνεισφέρουν στις δαπάνες των κρατών μελών, να μην δημιουργούνται στρεβλώσεις του ανταγωνισμού μεταξύ παραγωγών στα διάφορα κράτη μέλη.»
Ο εκτελεστικός κανονισμός 2019/1323
4
Οι αιτιολογικές σκέψεις 3, 4, 6 και 10 του εκτελεστικού κανονισμού 2019/1323 έχουν ως εξής:
«(3)
[…] η Ιταλία έλαβε μέτρα καταπολέμησης, παρακολούθησης και πρόληψης και δημιούργησε ζώνες προστασίας και ζώνες επιτήρησης (“ζώνες που υπόκεινται σε ρυθμίσεις”) κατ’ εφαρμογή των εκτελεστικών αποφάσεων […] της Επιτροπής.
(4)
Η Ιταλία πληροφόρησε την Επιτροπή ότι τα αναγκαία μέτρα για την υγεία των ζώων και τα κτηνιατρικά μέτρα που εφαρμόστηκαν για την ανάσχεση και εξάλειψη της εξάπλωσης της νόσου επηρέασαν αρνητικά μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων, οι οποίες υπέστησαν απώλειες εισοδήματος που δεν είναι επιλέξιμες για χρηματοδοτική συνδρομή από την Ένωση σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 652/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου [της 15ης Μαΐου 2014, για τη θέσπιση διατάξεων σχετικά με τη διαχείριση των δαπανών που αφορούν, αφενός, τη διατροφική αλυσίδα, την υγεία των ζώων και την καλή μεταχείριση των ζώων και, αφετέρου, την υγεία των φυτών και το φυτικό αναπαραγωγικό υλικό, για την τροποποίηση των οδηγιών του Συμβουλίου 98/56/ΕΚ, 2000/29/ΕΚ και 2008/90/ΕΚ, των κανονισμών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 178/2002, (ΕΚ) αριθ. 882/2004 και (ΕΚ) αριθ. 396/2005, της οδηγίας 2009/128/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1107/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και για την κατάργηση των αποφάσεων του Συμβουλίου 66/399/ΕΟΚ, 76/894/ΕΟΚ και 2009/470/ΕΚ (ΕΕ 2014, L 189, σ. 1)]
[…]
(6)
Στο πλαίσιο των μέτρων για την υγεία των ζώων και των κτηνιατρικών μέτρων που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 3, παρατάθηκαν οι περίοδοι ανάπαυσης, απαγορεύθηκε η τοποθέτηση πτηνών και περιορίστηκαν οι μετακινήσεις στις εκμεταλλεύσεις όλων των ειδών πουλερικών στις ζώνες που υπόκεινται σε ρυθμίσεις […]. Τα μέτρα αφορούσαν τα εξής είδη: πάπιες, γαλοπούλες, φραγκόκοτες και όρνιθες του είδους Gallus domesticus. Τούτο είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια παραγωγής αυγών για επώαση, αυγών προς κατανάλωση, ζώντων ζώων και κρέατος πουλερικών στις εν λόγω εκμεταλλεύσεις. Ως εκ τούτου, είναι σκόπιμο να αντισταθμιστούν οι απώλειες λόγω της καταστροφής και της μεταποίησης αυγών, καθώς και της μη παραγωγής ζώων, της παράτασης της διάρκειας εκτροφής ή της σφαγής.
[…]
(10)
Η έκταση και η διάρκεια των έκτακτων μέτρων στήριξης της αγοράς που προβλέπονται στον παρόντα κανονισμό θα πρέπει να περιορίζονται στα απολύτως αναγκαία για τη στήριξη της αγοράς. Ειδικότερα, τα έκτακτα μέτρα στήριξης της αγοράς θα πρέπει να ισχύουν μόνο για την παραγωγή αυγών και πουλερικών στις εκμεταλλεύσεις που βρίσκονται στις ζώνες που υπόκεινται σε ρυθμίσεις και για όλη τη διάρκεια ισχύος των μέτρων για την υγεία των ζώων και των κτηνιατρικών μέτρων που προβλέπονται στην ενωσιακή και την ιταλική νομοθεσία σχετικά με τις 45 εστίες γρίπης των πτηνών υψηλής παθογονικότητας που επιβεβαιώθηκαν μεταξύ 1ης Οκτωβρίου 2017 και 30ής Ιουνίου 2018, και για τις ζώνες που υπόκεινται σε ρυθμίσεις.»
5
Κατά το άρθρο 1 του κανονισμού αυτού:
«Η Ένωση συμμετέχει κατά 50 % στη χρηματοδότηση των δαπανών με τις οποίες επιβαρύνθηκε η Ιταλία για τη στήριξη της αγοράς αυγών για επώαση, αυγών προς κατανάλωση και κρέατος πουλερικών που επλήγη σοβαρά από τις 45 εστίες γρίπης των πτηνών υψηλής παθογονικότητας του υποτύπου H5, οι οποίες εντοπίστηκαν και κοινοποιήθηκαν από την Ιταλία μεταξύ της 1ης Οκτωβρίου 2017 και της 30ής Ιουνίου 2018.»
6
Το άρθρο 2 του εν λόγω κανονισμού ορίζει τα εξής:
«Οι δαπάνες με τις οποίες επιβαρύνθηκε η Ιταλία είναι επιλέξιμες για ενωσιακή συγχρηματοδότηση μόνο:
α)
για την περίοδο εφαρμογής των μέτρων για την υγεία των ζώων και των κτηνιατρικών μέτρων που αναφέρονται στην ενωσιακή και την ιταλική νομοθεσία που παρατίθεται στο παράρτημα και αφορούν την περίοδο που αναφέρεται στο άρθρο 1· και
β)
για τις πτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις στις οποίες έχουν επιβληθεί μέτρα για την υγεία των ζώων και κτηνιατρικά μέτρα και βρίσκονται στις ζώνες [που υπόκεινται σε ρυθμίσεις]· και
γ)
εφόσον τα σχετικά ποσά έχουν καταβληθεί από την Ιταλία στους δικαιούχους έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2020 το αργότερο. Δεν εφαρμόζεται το άρθρο 5 παράγραφος 2 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 907/2014 [της Επιτροπής, της 11ης Μαρτίου 2014, για τη συμπλήρωση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1306/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, όσον αφορά τους οργανισμούς πληρωμών και άλλους οργανισμούς, τη δημοσιονομική διαχείριση, την εκκαθάριση λογαριασμών, τις εγγυήσεις και τη χρήση του ευρώ (ΕΕ 2014, L 255, σ. 18)]· και
δ)
εάν για το ζώο ή το προϊόν, για το χρονικό διάστημα που αναφέρεται στο στοιχείο α), δεν έχει καταβληθεί καμία αποζημίωση με κρατική ενίσχυση ή ασφάλεια και δεν έχει χορηγηθεί χρηματοδοτική συνδρομή από την Ένωση δυνάμει του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 652/2014.»
7
Το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του ίδιου κανονισμού ορίζει τα εξής:
«1. Το μέγιστο ποσό ενωσιακής συγχρηματοδότησης ανέρχεται σε 32147498 [ευρώ] και κατανέμεται ως εξής:
[…]
β)
για τις ζημίες που συνδέονται με την προσαρμογή της διάρκειας εκτροφής λόγω απαγόρευσης της μεταφοράς στις ζώνες που υπόκεινται σε ρυθμίσεις, προβλέπονται […] κατ’ αποκοπή ποσά ανά ζώο:»
8
Το άρθρο 4 του εκτελεστικού κανονισμού 2019/1323 ορίζει τα εξής:
«Η Ιταλία διενεργεί διοικητικούς και φυσικούς ελέγχους σύμφωνα με τα άρθρα 58 και 59 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1306/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου
Ειδικότερα, η Ιταλία επαληθεύει:
α)
την επιλεξιμότητα των αιτούντων στήριξη·
β)
για κάθε επιλέξιμο αιτούντα: την επιλεξιμότητα, την ποσότητα και την πραγματική αξία της απολεσθείσας παραγωγής·
γ)
ότι κανένας από τους επιλέξιμους αιτούντες δεν έχει λάβει χρηματοδότηση από άλλες πηγές για την αντιστάθμιση των απωλειών που αναφέρονται στο άρθρο 2 του παρόντος κανονισμού.
Όσον αφορά τους επιλέξιμους αιτούντες για τους οποίους έχουν ολοκληρωθεί οι διοικητικοί έλεγχοι, η ενίσχυση μπορεί να καταβληθεί χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί όλοι οι διενεργούμενοι έλεγχοι και συγκεκριμένα εκείνοι που αφορούν τους αιτούντες που επιλέγονται για επιτόπιους ελέγχους.
Στις περιπτώσεις στις οποίες δεν επιβεβαιώνεται η επιλεξιμότητα του αιτούντος, η ενίσχυση ανακτάται και επιβάλλονται κυρώσεις.»
Το ιταλικό δίκαιο
9
Κατ’ εφαρμογήν του εκτελεστικού κανονισμού 2019/1323, ο Ministro delle Politiche agricole alimentari e forestali (Υπουργός Γεωργικής και Δασικής Πολιτικής και Πολιτικής Τροφίμων) εξέδωσε την Decreto ministeriale n. 383/2020 del 15 gennaio 2020 (υπουργική απόφαση 383/2020, της 15ης Ιανουαρίου 2020), με αντικείμενο τις «Λεπτομέρειες εφαρμογής του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2019/1323 σχετικά με έκτακτα μέτρα στήριξης της αγοράς για τους τομείς των αυγών και του κρέατος πουλερικών στην Ιταλία» (GURI αριθ. 55, της 4ης Μαρτίου 2020). Το άρθρο 2, παράγραφος 1, της εν λόγω υπουργικής απόφασης έχει ως εξής:
«1.   Οι παρεμβάσεις που διαλαμβάνονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1 του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2019/1323 θεωρούνται έκτακτα μέτρα στήριξης της ιταλικής αγοράς πουλερικών, κατά την έννοια του άρθρου 220 του κανονισμού 1308/2013.»
10
Κατά το άρθρο 3 της εν λόγω υπουργικής απόφασης, με τίτλο «Προσδιορισμός των δικαιούχων»:
«Αίτηση αποζημιώσεως μπορούν να υποβάλουν τα ακόλουθα πρόσωπα:
α)
οι εκμεταλλεύσεις παραγωγής αυγών για επώαση·
β)
οι εκμεταλλεύσεις παραγωγής νεοσσών (εκκολαπτήρια)·
γ)
οι εκμεταλλεύσεις εκτροφής πουλάδων ωοπαραγωγής και πουλερικών κρεατοπαραγωγής των ειδών που αναφέρονται στο άρθρο 1·
δ)
τα κέντρα συσκευασίας αυγών.»
11
Το άρθρο 4 της ίδιας υπουργικής απόφασης ορίζει τα εξής:
«1.   Τα πρόσωπα που επιθυμούν να λάβουν τις ενισχύσεις που διαλαμβάνονται στην παρούσα απόφαση υποβάλλουν αίτηση στον κατά τόπον αρμόδιο εγκεκριμένο οργανισμό πληρωμών, ανάλογα με τη νόμιμη έδρα της επιχείρησης.
2.   Για τους σκοπούς της εκκαθάρισης των ενισχύσεων, οι αιτούντες πρέπει να αποδείξουν τις ζημίες που προκλήθηκαν από την εφαρμογή των υγειονομικών μέτρων για την καταστολή της επιδημίας της γρίπης των πτηνών υψηλής παθογονικότητας του υποτύπου H 5, κατά την περίοδο από 1ης Οκτωβρίου 2017 έως τις 30 Ιουνίου 2018.
[…]
4.   Οι αιτήσεις συνοδεύονται από δηλώσεις των ενδιαφερομένων και τεκμηριώνονται με ad hoc έγγραφα που αποδεικνύουν τον δικαιολογημένο χαρακτήρα των υποβαλλόμενων αιτήσεων. Τα έγγραφα αυτά μπορούν να αποτελούνται από τα επίσημα μητρώα που διατηρούν οι εκμεταλλεύσεις ή από κάθε άλλο ειδικό λογιστικό, υγειονομικό ή εμπορικό έγγραφο που βρίσκεται στην κατοχή των εν λόγω εκμεταλλεύσεων.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
12
Ο NN είχε στην κυριότητά του τρία πτηνοτροφεία στην Ιταλία. Κατόπιν των μέτρων υγειονομικών περιορισμών που ελήφθησαν λόγω της επιδημίας γρίπης των πτηνών, ο NN αναγκάστηκε να αναστείλει τη δραστηριότητά του από τις 10 Δεκεμβρίου 2017 έως τις 26 Δεκεμβρίου 2017 σε δύο από αυτά και από τις 29 Οκτωβρίου 2017 έως τις 26 Δεκεμβρίου 2017 στο τρίτο. Ωστόσο, λόγω της προχωρημένης ηλικίας του, στις 4 Νοεμβρίου 2019, μεταβίβασε όλα τα πτηνοτροφεία στα τέκνα του.
13
Βάσει της υπουργικής απόφασης 383/2020, ο NN υπέβαλε, στις 10 Απριλίου 2020, στον περιφερειακό οργανισμό πληρωμών για τη Λομβαρδία αίτηση ενίσχυσης για τα τρία πτηνοτροφεία, λόγω των ζημιών που προκλήθηκαν από τη γρίπη των πτηνών.
14
Με την υπουργική απόφαση 1419/2020, η Περιφέρεια Λομβαρδίας αρνήθηκε να χορηγήσει τις ενισχύσεις στον NN, με την αιτιολογία ότι, εφόσον κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης, δεν είχε στην κυριότητά του κανένα πτηνοτροφείο, δεν είχε την ιδιότητα του «δικαιούχου» κατά την έννοια της υπουργικής απόφασης 383/2020.
15
Ο NN άσκησε προσφυγή κατά της υπουργικής απόφασης ενώπιον του Tribunale Amministrativo Regionale per la Lombardia (διοικητικού δικαστηρίου περιφέρειας Λομβαρδίας, Ιταλία), το οποίο, με την απόφαση 59/2021, απέρριψε την προσφυγή.
16
Το ως άνω δικαστήριο έκρινε ότι το μέτρο στήριξης που προβλέπεται από τον εκτελεστικό κανονισμό 2019/1323 νοείται ως μέτρο που αποσκοπεί κατ’ ουσίαν στη στήριξη της συγκεκριμένης αγοράς και, επομένως, στη στήριξη μόνον των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνταν κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης χορήγησης της ενίσχυσης για την εν λόγω αγορά. Το δικαστήριο έκρινε, συνεπώς, ότι ο επιδιωκόμενος με το εν λόγω μέτρο σκοπός δεν ήταν η αποζημίωση των γεωργών που υπέστησαν ζημία στο παρελθόν, αλλά η στήριξη της επιχείρησης, μεταξύ άλλων μέσω της αποκατάστασης της ζημίας που υπέστη. Κατά το ως άνω δικαστήριο, τούτο προϋποθέτει κατ’ ανάγκην ότι η επιχείρηση εξακολουθεί να βρίσκεται σε λειτουργία κατά την ημερομηνία αυτή.
17
Στις 19 Μαρτίου 2021, ο NN προσέβαλε την απόφαση αυτή ενώπιον του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας, Ιταλία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, υποστηρίζοντας ότι η απόφαση αντιβαίνει στο δίκαιο της Ένωσης, δηλαδή στο άρθρο 220 του κανονισμού 1308/2013, καθώς και στον εκτελεστικό κανονισμό 2019/1323.
18
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι πρέπει να καθοριστεί αν το προβλεπόμενο από τη νομοθεσία της Ένωσης μέτρο στήριξης νοείται ως μέτρο αποζημίωσης για την προκληθείσα ζημία υπέρ του κυρίου γεωργικής εκμετάλλευσης που υπέστη ζημία, ακόμη και αν δεν ήταν πλέον κύριος της εκμετάλλευσης κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης για τη χορήγηση ενίσχυσης ή αν το μέτρο αυτό αποσκοπεί αποκλειστικά στη στήριξη της συγκεκριμένης αγοράς και απευθύνεται μόνο στους γεωργούς που ήταν ενεργοί στην αγορά αυτή κατά την εν λόγω ημερομηνία.
19
Το αιτούν δικαστήριο θεωρεί ότι το περιεχόμενο της νομοθεσίας της Ένωσης δεν είναι σαφές όσον αφορά τις υποκειμενικές προϋποθέσεις που απαιτούνται για τη χορήγηση της επίμαχης ενίσχυσης. Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο προβάλλει ότι, στην περίπτωση που γίνει δεκτή η αμιγώς αποζημιωτική λειτουργία του συγκεκριμένου μέτρου, τούτο θα μπορούσε να προκαλέσει στρέβλωση του ανταγωνισμού, αν αποκλείονταν από το πεδίο των δικαιούχων τα πρόσωπα στα οποία μεταβιβάστηκαν οι εκμεταλλεύσεις, δηλαδή οι σημερινοί κύριοι των εκμεταλλεύσεων, οι οποίοι από κοινού διαμορφώνουν την προς στήριξη αγορά.
20
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Αντιτίθεται στο άρθρο 220 του κανονισμού (ΕΕ) 1308/2013 […] και στον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2019/1323 […] εθνική ρύθμιση (όπως αυτή της υπουργικής απόφασης 383/2020 […]) η οποία ερμηνεύεται και εφαρμόζεται υπό την έννοια ότι περιορίζει την πρόσβαση στα μέτρα αποζημίωσης για την αποκατάσταση των ζημιών που προκλήθηκαν από τη γρίπη των πτηνών μόνο στις επιχειρήσεις που δεν έχουν παύσει τη δραστηριότητά τους κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
21
Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 220 του κανονισμού 1308/2013, σε συνδυασμό με τον εκτελεστικό κανονισμό 2019/1323, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία ερμηνεύεται και εφαρμόζεται κατά τρόπον ώστε να περιορίζει τον κύκλο των δικαιούχων των μέτρων στήριξης που προβλέπει ο δεύτερος αυτός κανονισμός μόνο στους γεωργούς που ήταν ενεργοί στον πτηνοτροφικό τομέα κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης για τη χορήγηση ενίσχυσης.
22
Προκαταρκτικώς, επισημαίνεται ότι το άρθρο 220 του κανονισμού 1308/2013 προβλέπει, στην παράγραφο 1, τη δυνατότητα της Επιτροπής να εκδίδει εκτελεστικές πράξεις λαμβάνοντας έκτακτα μέτρα στήριξης για τη θιγόμενη αγορά, προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη: α) οι περιορισμοί οι οποίοι μπορούν να προκύψουν από την εφαρμογή μέτρων για την αποτροπή της εξάπλωσης ασθενειών των ζώων και β) σοβαρές διαταράξεις της αγοράς που αποδίδονται ευθέως στον κλονισμό της εμπιστοσύνης των καταναλωτών. Η παράγραφος 4 του άρθρου αυτού διευκρινίζει ότι τα μέτρα που προβλέπονται στην παράγραφο 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, μπορούν να λαμβάνονται μόνο στο βαθμό και για το χρονικό διάστημα που είναι απολύτως αναγκαία για τη στήριξη της συγκεκριμένης αγοράς.
23
Έκτακτα μέτρα στήριξης της αγοράς για τους τομείς των αυγών και του κρέατος πουλερικών στην Ιταλία, κατά την έννοια του άρθρου 220 παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του εν λόγω κανονισμού, ελήφθησαν με τον εκτελεστικό κανονισμό 2019/1323.
24
Το άρθρο 2 του εκτελεστικού κανονισμού 2019/1323 ορίζει τις δαπάνες με τις οποίες επιβαρύνθηκε η Δημοκρατία της Ιταλίας, στο πλαίσιο των μέτρων στήριξης που λαμβάνονται σύμφωνα με τον κανονισμό 1308/2013, και οι οποίες είναι επιλέξιμες για ενωσιακή συγχρηματοδότηση κατά το άρθρο 1 του εκτελεστικού κανονισμού 2019/1323. Ειδικότερα, από το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού αυτού προκύπτει ότι είναι επιλέξιμες για τα εν λόγω μέτρα στήριξης, οι πτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις στις οποίες έχουν επιβληθεί μέτρα για την υγεία των ζώων και κτηνιατρικά μέτρα και βρίσκονται στις ζώνες που αναφέρονται στην ενωσιακή και την ιταλική νομοθεσία που παρατίθεται στο παράρτημα του ίδιου κανονισμού. Σύμφωνα με το άρθρο 4 του εν λόγω κανονισμού, εναπόκειται ειδικότερα στις ιταλικές αρχές να βεβαιωθούν για την επιλεξιμότητα των αιτούντων στήριξη.
25
Διαπιστώνεται όμως ότι, βάσει των προϋποθέσεων επιλεξιμότητας που ορίζονται στο άρθρο 2 του εκτελεστικού κανονισμού 2019/1323, ο κανονισμός αυτός δεν διευκρινίζει αν, όπως απαιτεί η ιταλική νομοθεσία, ο αιτών πρέπει να είναι εν ενεργεία κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης για τη χορήγηση της ενίσχυσης.
26
Δεδομένου ότι η υποχρέωση αυτή δεν απορρέει από το δίκαιο της Ένωσης, εμπίπτει στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών. Εντούτοις, η απαίτηση αυτή δεν πρέπει να θίγει τους σκοπούς που επιδιώκει η σχετική ρύθμιση της Ένωσης και τις γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης. (πρβλ. αποφάσεις της 17ης Δεκεμβρίου 2015, Szemerey, C‑330/14, EU:C:2015:826, σκέψη 42, και της 7ης Απριλίου 2022, Avio Lucos, C‑116/20, EU:C:2022:273, σκέψη 72).
27
Κατά συνέπεια, πρέπει να καθοριστεί ποιοι είναι οι σκοποί που επιδιώκονται με τον κανονισμό 1308/2013 και τον εκτελεστικό κανονισμό 2019/1323.
28
Συναφώς, ο κανονισμός 1308/2013 επιδιώκει γενικό σκοπό ο οποίος συνίσταται, όπως προκύπτει από την αιτιολογική του σκέψη 10, στην πρόβλεψη σειράς μέτρων παρεμβάσεως και στήριξης της αγοράς για τη σταθεροποίηση των αγορών και την εξασφάλιση αξιοπρεπούς βιοτικού επίπεδου για τον γεωργικό πληθυσμό.
29
Όσον αφορά τον σκοπό που επιδιώκει ο εκτελεστικός κανονισμός 2019/1323, ο οποίος θέτει σε εφαρμογή το άρθρο 220, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1308/2013, από τις αιτιολογικές σκέψεις 4 και 10 του εν λόγω εκτελεστικού κανονισμού 2019/1323 προκύπτει ότι ο κανονισμός αυτός αποσκοπεί στη θέσπιση έκτακτων μέτρων στήριξης της αγοράς για τους τομείς των αυγών και του κρέατος πουλερικών στην Ιταλία. Έτσι, ο ως άνω κανονισμός προβλέπει, μεταξύ άλλων, την αντιστάθμιση των απωλειών εισοδημάτων που υπέστησαν οι γεωργοί λόγω της εφαρμογής των αναγκαίων μέτρων για την υγεία των ζώων και των κτηνιατρικών μέτρων, τα οποία έλαβε το εν λόγω κράτος μέλος, για την ανάσχεση και εξάλειψη της εξάπλωσης της γρίπης του υποτύπου Η5.
30
Υπό το πρίσμα αυτό, το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του εκτελεστικού κανονισμού 2019/1323 προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι οι δαπάνες προορίζονται για την αντιστάθμιση των απωλειών παραγωγής που συνδέονται με την προσαρμογή της διάρκειας εκτροφής λόγω της απαγόρευσης της μεταφοράς στις ζώνες που υπόκεινται σε ρυθμίσεις. Επομένως, τα έκτακτα μέτρα που προβλέπει ο κανονισμός 1308/2013 διευκρινίζονται με τον εκτελεστικό κανονισμό 2019/1323 υπό ειδική μορφή, η οποία συνίσταται στην αντιστάθμιση των απωλειών που συνδέονται με τη λήψη υγειονομικών και κτηνιατρικών μέτρων για την καταπολέμηση της εξάπλωσης της νόσου των ζώων, στηρίζοντας τους γεωργούς των οποίων η εκμετάλλευση επηρεάσθηκε άμεσα από τα μέτρα αυτά.
31
Από τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει ότι, με τη θέσπιση του εκτελεστικού κανονισμού 2019/1323, ο νομοθέτης της Ένωσης θέλησε να παράσχει στους γεωργούς τη δυνατότητα να επωφεληθούν από μέτρα στήριξης της οικείας αγοράς προκειμένου να αντισταθμίσουν την απώλεια εισοδήματος που υπέστησαν λόγω της εφαρμογής των εν λόγω μέτρων για την υγεία των ζώων και των κτηνιατρικών μέτρων και, ως εκ τούτου, να παρακινήσει τους εν λόγω γεωργούς στην ορθή εφαρμογή των μέτρων αυτών.
32
Επομένως, από τους σκοπούς του κανονισμού 1308/2013 και του εκτελεστικού κανονισμού 2019/1323 προκύπτει ότι το μόνο κρίσιμο στοιχείο που πρέπει να εξακριβωθεί, προκειμένου να κριθεί η επιλεξιμότητα του αιτούντος τα μέτρα στήριξης που προβλέπει ο τελευταίος αυτός κανονισμός, είναι το κατά πόσον ο αιτών ήταν ενεργός στη σχετική αγορά κατά τον χρόνο που υπέστη τη ζημία, ανεξαρτήτως του αν ήταν ενεργός κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης για τη χορήγηση της ενίσχυσης.
33
Επομένως, προϋπόθεση επιλεξιμότητας των γεωργών για τη λήψη μέτρων στήριξης, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, κατά την οποία ο γεωργός πρέπει να είναι ενεργός στη συγκεκριμένη αγορά κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης για τη χορήγηση της ενίσχυσης, ενδέχεται να υπονομεύσει την αποτελεσματικότητα της αποζημίωσης για τις προκληθείσες ζημίες, την οποία προβλέπει το δίκαιο της Ένωσης, και, συνεπακόλουθα, τον σκοπό που επιδιώκεται με τον κανονισμό 1308/2013 και τον εκτελεστικό κανονισμό 2019/1323. Πράγματι, μια τέτοια προϋπόθεση επιλεξιμότητας συνεπάγεται οι γεωργοί οι οποίοι ήταν ενεργοί στην αγορά κατά τον χρόνο εφαρμογής των μέτρων για την υγεία των ζώων και των κτηνιατρικών μέτρων, αλλά δεν ήταν πλέον ενεργοί κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης για τη χορήγηση της ενίσχυσης, αποκλείονται από την πρόσβαση στην αποζημίωση για τις ζημίες που υπέστησαν λόγω της λήψης των μέτρων για την καταπολέμηση της επιδημίας της γρίπης των πτηνών.
34
Επιπλέον, όπως υποστηρίζει κατ’ ουσίαν η Επιτροπή με τις παρατηρήσεις της, μεταξύ της εκδήλωσης της επιδημίας γρίπης των πτηνών στην Ιταλία κατά τα έτη 2017 και 2018 και της έκδοσης του εκτελεστικού κανονισμού 2019/1323 και, εν συνεχεία, της έκδοσης της υπουργικής απόφασης 383/2020, σχετικά με τις λεπτομέρειες εφαρμογής του εν λόγω εκτελεστικού κανονισμού στην Ιταλία, παρήλθε σημαντικό χρονικό διάστημα, οι συνέπειες του οποίου δεν θα έπρεπε να βαρύνουν τους γεωργούς. Οι γεωργοί που υπήχθησαν στα μέτρα για την υγεία των ζώων και στα κτηνιατρικά μέτρα πρέπει να έχουν τη βεβαιότητα ότι, σε περίπτωση ζημιών συνδεόμενων με την εφαρμογή τέτοιων μέτρων, μπορούν να λάβουν τις ενισχύσεις που προβλέπονται στον κανονισμό 1308/2013 και στον εκτελεστικό κανονισμό 2019/1323, σκοπός των οποίων είναι η αποζημίωση για τις ζημίες αυτές.
35
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, και χωρίς να είναι αναγκαίο να αποφανθεί το Δικαστήριο επί της συμβατότητας της ιταλικής ρύθμισης με τις γενικές αρχές του δικαίου, στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 220 του κανονισμού 1308/2013, σε συνδυασμό με τον εκτελεστικό κανονισμό 2019/1323, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία ερμηνεύεται και εφαρμόζεται κατά τρόπον ώστε να περιορίζει την παροχή των μέτρων στήριξης που προβλέπει ο δεύτερος αυτός κανονισμός μόνο στους γεωργούς που ήταν ενεργοί στον πτηνοτροφικό τομέα κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης για τη χορήγηση της ενίσχυσης.
Επί των δικαστικών εξόδων
36
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 220 του κανονισμού (ΕΕ) 1308/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, για τη θέσπιση κοινής οργάνωσης των αγορών γεωργικών προϊόντων και την κατάργηση των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 922/72, (ΕΟΚ) αριθ. 234/79, (ΕΚ) αριθ. 1037/2001 και (ΕΚ) αριθ. 1234/2007 του Συμβουλίου, σε συνδυασμό με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2019/1323 της Επιτροπής, της 2ας Αυγούστου 2019, σχετικά με έκτακτα μέτρα στήριξης της αγοράς για τους τομείς των αυγών και του κρέατος πουλερικών στην Ιταλία,
έχει την έννοια ότι:
αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία ερμηνεύεται και εφαρμόζεται κατά τρόπον ώστε να περιορίζει την παροχή των μέτρων στήριξης που προβλέπει ο δεύτερος αυτός κανονισμός μόνο στους γεωργούς που ήταν ενεργοί στον πτηνοτροφικό τομέα κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης για τη χορήγηση της ενίσχυσης.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.