62022CJ0548
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
z dnia 12 września 2024 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony zawarte przez UNICE, CEEP oraz ETUC – Klauzule 4 i 5 – Zasada niedyskryminacji – Równość traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy – Sędziowie i prokuratorzy honorowi a sędziowie sądów powszechnych i prokuratorzy powszechnych jednostek prokuratury – Przepisy ustanawiające sankcje za nadużywanie umów o pracę na czas określony – Praca na czas określony – Procedura stabilizacji zatrudnienia na zajmowanym stanowisku – Zrzeczenie się z mocy prawa wszelkich roszczeń za okres poprzedzający stabilizację zatrudnienia na zajmowanym stanowisku – Naprawienie szkody wynikłej z braku odpowiedniego wdrożenia prawa Unii
W sprawie C‑548/22
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Giudice di pace di Fondi (sędziego pokoju w Fondi, Włochy) postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2022 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 18 sierpnia 2022 r., w postępowaniu:
M.M.
przeciwko
Presidenza del Consiglio dei ministri,
Ministero della Giustizia,
Ministero dell’Economia e delle Finanze,
TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
w składzie: A. Arabadjiev (sprawozdawca), prezes izby, T. von Danwitz, P.G. Xuereb, A. Kumin i I. Ziemele, sędziowie,
rzecznik generalny: J. Kokott,
sekretarz: C. Di Bella, administrator,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 1 lutego 2024 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu M.M. – G. Falso i E. Iorio, avvocati,
–
w imieniu rządu włoskiego – G. Palmieri, w charakterze pełnomocnika, którą wspierali L. Fiandaca i F. Sclafani, avvocati dello Stato,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – B.‑R. Killmann i D. Recchia, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznik generalnej na posiedzeniu w dniu 29 lutego 2024 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 288 TFUE, art. 17, 31, 34 i 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”), art. 7 dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r. dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy (Dz.U. 2003, L 299, s. 9), klauzuli 4 Porozumienia ramowego w sprawie pracy w niepełnym wymiarze godzin zawartego w dniu 6 czerwca 1997 r. (zwanego dalej „porozumieniem ramowym w sprawie pracy w niepełnym wymiarze godzin”), stanowiącego załącznik do dyrektywy Rady 97/81/WE z dnia 15 grudnia 1997 r. dotyczącej Porozumienia ramowego dotyczącego pracy w niepełnym wymiarze godzin zawartego przez Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP) oraz Europejską Konfederację Związków Zawodowych (ETUC) (Dz.U. 1998, L 14, s. 9), oraz klauzuli 4 Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony zawartego w dniu 18 marca 1999 r. (zwanego dalej „porozumieniem ramowym w sprawie pracy na czas określony”), stanowiącego załącznik do dyrektywy Rady 1999/70/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. dotyczącej Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zawartego przez Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP) oraz Europejską Konfederację Związków Zawodowych (ETUC) (Dz.U. 1999, L 175, s. 43).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy M.M., honorowym zastępcą prokuratora, a Presidenza del Consiglio dei ministri (urzędem rady ministrów, Włochy), Ministero della Giustizia (ministerstwem sprawiedliwości, Włochy) i Ministero dell’Economia e delle Finanze (ministerstwem gospodarki i finansów, Włochy) w przedmiocie wniosku M.M. o wypłacenie należnych jej – w jej opinii – kwot z tytułu sprawowania urzędu prokuratora honorowego.
Ramy prawne
Prawo Unii
Porozumienie ramowe dotyczące pracy w niepełnym wymiarze godzin
3
Klauzula 4 porozumienia ramowego w sprawie pracy w niepełnym wymiarze godzin, zatytułowana „Zasada niedyskryminacji”, stanowi w pkt 1:
„W odniesieniu do warunków zatrudnienia, pracownicy zatrudnieni w niepełnym wymiarze godzin nie mogą być traktowani w mniej korzystny sposób niż porównywalni pracownicy zatrudnieni w pełnym wymiarze godzin jedynie z tytułu zatrudnienia w niepełnym wymiarze godzin, o ile odmienne traktowanie nie znajduje uzasadnienia w przyczynach o charakterze obiektywnym”.
Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony
4
Klauzula 2 porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zatytułowana „Zakres”, przewiduje w pkt 1:
„Niniejsze porozumienie ma zastosowanie do pracowników zatrudnionych na czas określony, na podstawie umowy lub w ramach stosunku pracy określonego przez ustawodawstwo, układy zbiorowe lub praktykę obowiązującą w każdym z państw członkowskich”.
5
Klauzula 4 porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zatytułowana „Zasada niedyskryminacji”, stanowi w pkt 1:
„Jeżeli chodzi o warunki pracy, pracownicy zatrudnieni na czas określony nie będą traktowani w sposób mniej korzystny niż porównywalni pracownicy zatrudnieni na czas nieokreślony jedynie z tego powodu, że pracują na czas określony, chyba że zróżnicowane traktowanie uzasadnione jest powodami o charakterze obiektywnym”.
6
Klauzula 5 porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zatytułowana „Środki zapobiegania nadużyciom”, brzmi następująco:
„1. W celu zapobiegania nadużyciom wynikającym z wykorzystywania kolejnych umów o pracę lub stosunków pracy zawieranych na czas określony, państwa członkowskie, po przeprowadzeniu konsultacji z partnerami społecznymi, zgodnie z ustawodawstwem krajowym, układami zbiorowymi i praktyką, i/lub partnerzy społeczni wprowadzają, o ile nie istnieją równoważne rozwiązania prawne zmierzające do zapobiegania nadużyciom, w sposób uwzględniający potrzeby szczególnych gałęzi i/lub grup pracowników, jeden lub więcej spośród następujących środków:
a)
obiektywne powody, uzasadniające odnowienie takich umów lub stosunków pracy;
b)
maksymalną łączną długość kolejnych umów o pracę lub stosunków pracy na czas określony;
c)
liczbę odnowień takich umów lub stosunków.
2.
Państwa członkowskie, po przeprowadzeniu konsultacji z partnerami społecznymi, i/lub partnerzy społeczni ustalają, o ile to właściwe, na jakich warunkach umowy zawarte na czas określony lub stosunki pracy:
a)
będą uważane za »kolejne«;
b)
będą uważane za umowy o pracę lub stosunki pracy zawarte na czas nieokreślony”.
Dyrektywa 2003/88
7
Artykuł 7 dyrektywy 2003/88, zatytułowany „Urlop roczny”, stanowi w ust. 1:
„Państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu zapewnienia, by każdy pracownik był uprawniony do corocznego płatnego urlopu w wymiarze co najmniej czterech tygodni, zgodnie z warunkami uprawniającymi i przyznającymi mu taki urlop, przewidzianymi w ustawodawstwie krajowym i/lub w praktyce krajowej”.
Prawo włoskie
8
Artykuł 29 ust. 1–3 i 5 decreto legislativo n. 116 – Riforma organica della magistratura onoraria e altre disposizioni sui giudici di pace, nonché disciplina transitoria relativa ai magistrati onorari in servizio, a norma della legge 28 aprile 2016, n. 57 (dekretu ustawodawczego nr 116 w sprawie reformy ustroju sądownictwa honorowego i innych przepisów dotyczących sędziów pokoju, a także przepisów przejściowych mających zastosowanie do sprawujących urząd sędziów i prokuratorów honorowych, wydanego w celu wykonania ustawy nr 57 z dnia 28 kwietnia 2016 r.) z dnia 13 lipca 2017 r. (GURI nr 177 z dnia 31 lipca 2017 r., s. 1, zwanego dalej „dekretem ustawodawczym nr 116”), w brzmieniu zmienionym w art. 1 ust. 629 legge n. 234 – Bilancio di previsione dello Stato per l’anno finanziario 2022 e bilancio pluriennale per il triennio 2022–2024 (ustawy nr 234 w sprawie projektu budżetowego państwa na rok budżetowy 2022 r. i budżetu wieloletniego na lata 2022–2024) z dnia 30 grudnia 2021 r. (GURI nr 310 z dnia 31 grudnia 2021 r., s. 1) (zwany dalej „art. 29 dekretu ustawodawczego nr 116”) stanowi:
„1.   Sędziowie lub prokuratorzy honorowi sprawujący urząd w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu mogą zostać ponownie powołani na wniosek do momentu ukończenia przez nich 70. roku życia.
2.   Sędziom lub prokuratorom honorowym sprawującym urząd w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu, którzy nie zostaną ponownie powołani ze względu na niezłożenie wniosku bądź uzyskanie negatywnego wyniku w procedurze oceny, o której mowa w ust. 3, przysługuje, bez uszczerbku dla możliwości odmowy, świadczenie pieniężne w wysokości odpowiednio 2500 EUR brutto, przed potrąceniami na poczet zobowiązań podatkowych, za każdy rok służby, w trakcie którego brali oni udział w rozprawach przez co najmniej 80 dni, i 1500 EUR brutto, przed potrąceniami na poczet zobowiązań podatkowych, za każdy rok służby, w trakcie którego brali oni udział w rozprawach przez mniej niż 80 dni, a w każdym razie do górnego limitu na osobę wynoszącego 50000 EUR brutto, przed potrąceniami na poczet zobowiązań podatkowych. Do celów obliczenia świadczenia pieniężnego, o którym mowa w zdaniu poprzednim, okresy służby przekraczające sześć miesięcy traktuje się jako jeden rok. Przyjęcie świadczenia pociąga za sobą zrzeczenie się wszelkich innych roszczeń o jakimkolwiek charakterze, wynikających z zakończenia sprawowania urzędu sędziego lub prokuratora honorowego.
3.   Do celów ponownego powołania, o którym mowa w ust. 1, najwyższa rada sądownictwa podejmuje decyzję o przeprowadzeniu trzech odrębnych procedur oceny, które będą przeprowadzane corocznie w latach 2022–2024. Dotyczą one sędziów lub prokuratorów honorowych sprawujących urząd, którzy w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu pełnili służbę przez odpowiednio:
a)
ponad 16 lat;
b)
12–16 lat;
c)
mniej niż 12 lat;
[…].
5.   Złożenie wniosku o objęcie procedurami oceny, o których mowa w ust. 3, oznacza zrzeczenie się wszelkich innych roszczeń o jakimkolwiek charakterze, wynikających ze sprawowanego wcześniej urzędu sędziego lub prokuratora honorowego, bez uszczerbku dla prawa do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ust. 2, w przypadku braku ponownego powołania”.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
9
M.M. należy do sędziów i prokuratorów honorowych i od dnia 4 kwietnia 2001 r. sprawuje urząd honorowego zastępcy prokuratora. Z postanowienia odsyłającego wynika, że urząd M.M. jest porównywalny z urzędem sędziego sądu powszechnego lub prokuratora powszechnej jednostki prokuratury wykonującego działalność prokuratora i że M.M. korzysta z takiego samego statusu prawnego i z takiego samego wynagrodzenia, z jakich korzystają honorowi sędziowie pokoju. Od momentu rozpoczęcia służby okres sprawowania przez nią urzędu był kilkukrotnie przedłużany, ostatnio decyzją najwyższej rady sądownictwa z dnia 29 kwietnia 2020 r.
10
Od dnia 4 kwietnia 2001 r. M.M. reprezentowała prokuratora między innymi w dziesięciu rozprawach karnych będących przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, za udział w których pobierała ona świadczenie pieniężne w kwocie 98 EUR za rozprawę, od której to kwoty dokonywano potrąceń na poczet zobowiązań podatkowych. Z postanowienia odsyłającego wynika, że na konto M.M. nie wpłacono żadnej składki na zabezpieczenie społeczne lub ubezpieczenie, przez co została ona pozbawiona jakiejkolwiek ochrony socjalnej. Natomiast wynagrodzenie dzienne brutto sędziego sądu powszechnego lub prokuratora powszechnej jednostki prokuratury sprawujących urząd na czas nieokreślony wynosi 248 EUR, a państwo odprowadza za każdego z nich składki do właściwych instytucji w celu zapewnienia im ochrony socjalnej.
11
Uznawszy, że doświadczyła niezgodnego z prawem odmiennego traktowania w zakresie wynagrodzenia z tytułu sprawowania swojego urzędu, M.M. wniosła powództwo do Tribunale di Roma (sądu w Rzymie, Włochy) o odszkodowanie za poniesioną szkodę ze względu na brak transpozycji do włoskiego porządku prawnego dyrektyw 1999/70 i 2003/88 oraz dyrektywy Rady 92/85/EWG z dnia 19 października 1992 r. w sprawie wprowadzenia środków służących wspieraniu poprawy w miejscu pracy bezpieczeństwa i zdrowia pracownic w ciąży, pracownic, które niedawno rodziły, i pracownic karmiących piersią (dziesiątej dyrektywy szczegółowej w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG) (Dz.U. 1992, L 348, s. 1). Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2021 r. sąd ten nakazał Presidenza del Consiglio dei ministri (urzędowi rady ministrów) naprawienie szkód majątkowych i niemajątkowych, które poniosła M.M. w wyniku braku transpozycji rzeczonych dyrektyw, jednakże w dniu złożenia wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym żadne świadczenie pieniężne z tytułu tego nakazu nie zostało jeszcze M.M. wypłacone.
12
Następnie M.M. wniosła do Giudice di pace di Fondi (sędziego pokoju w Fondi, Włochy), będącego sądem odsyłającym, powództwo o zapłatę, w odniesieniu do rzeczonych rozpraw, dodatkowej kwoty w wysokości 150 EUR za rozprawę, czyli łącznej kwoty 1500 EUR, tytułem odszkodowania za utrzymujący się brak transpozycji wspomnianych dyrektyw. Na poparcie powództwa podniosła ona, że odmienne traktowanie w zakresie wynagrodzenia, którego doświadcza w porównaniu z sędziami sądów powszechnych lub prokuratorami powszechnych jednostek prokuratury, stanowi dyskryminację, której zabraniają dyrektywy 97/81, 1999/70 i 2003/88.
13
W tym względzie z postanowienia odsyłającego wynika, iż według M.M. chociaż sprawowała ona urząd prokuratora honorowego w sposób ciągły od dnia 4 kwietnia 2001 r., została zmuszona, w celu uniknięcia natychmiastowego zakończenia sprawowania urzędu w dniu 28 czerwca 2022 r., do złożenia wniosku o objęcie jej procedurą oceny przewidzianą w art. 29 dekretu ustawodawczego nr 116.
14
Zgodnie z tym przepisem sprawujący urząd sędzia lub prokurator honorowy może złożyć wniosek o objęcie go procedurą oceny i stabilizacji, która pozwoli mu, w wypadku pozytywnego wyniku procedury oceny, na pozostanie w służbie do momentu ukończenia przez niego 70. roku życia. Jest również możliwe, by taki sędzia lub prokurator nie składał wniosku o objęcie go wspomnianą procedurą i – w konsekwencji – zakończył sprawowanie urzędu. W takim wypadku może on domagać się – do górnego limitu wynoszącego 50000 EUR brutto – świadczenia pieniężnego w kwocie równej 1500 EUR brutto za każdy rok służby, w trakcie którego brał on udział w rozprawach przez mniej niż 80 dni, lub do świadczenia pieniężnego w kwocie 2500 EUR brutto za każdy rok służby, w trakcie którego brał on udział w rozprawach przez co najmniej 80 dni. Świadczenie to byłoby również przyznawane sędziom lub prokuratorom honorowym, którzy choć złożyli wniosek o objęcie ich rzeczoną procedurą, nie uzyskali w niej pozytywnego wyniku.
15
Tymczasem złożenie wniosku o udział w procedurze stabilizacji lub otrzymanie rzeczonego świadczenia pieniężnego skutkowałoby dla sędziego lub prokuratora honorowego, takiego jak M.M., zrzeczeniem się z mocy prawa wszelkich innych roszczeń o jakimkolwiek charakterze, wynikających ze sprawowanego wcześniej urzędu sędziego lub prokuratora honorowego. Jedyna możliwość niezrzekania się takich świadczeń polega na rezygnacji ze służby bez otrzymania jakiegokolwiek świadczenia pieniężnego.
16
W związku z tym M.M. stwierdziła przed sądem odsyłającym, że ustawodawstwo włoskie nie pozwala jej na domaganie się kwot, do których ma w swojej opinii prawo z tytułu braku transpozycji dyrektyw 92/85, 1999/70 i 2003/88, i dlatego jej zdaniem, po pierwsze, ustawodawstwo to jest sprzeczne z prawem Unii, a po drugie, sąd ów jest zobowiązany do odstąpienia od stosowania wspomnianego ustawodawstwa.
17
Rzeczony sąd wskazuje, że w wyrokach z dnia 16 lipca 2020 r., UX (Status włoskich sędziów pokoju) (C‑658/18, EU:C:2020:572), i z dnia 7 kwietnia 2022 r., Ministero della Giustizia i in. (Status włoskich sędziów pokoju) (C‑236/20, EU:C:2022:263), Trybunał orzekł, że państwa członkowskie muszą zapewnić transpozycję dyrektyw, o których mowa w pkt 16 niniejszego wyroku, w odniesieniu do sędziów pokoju, których urząd jest we włoskiej ustawie równoważny urzędowi honorowych zastępców prokuratora.
18
Otóż w niniejszej sprawie, gdyby art. 29 dekretu ustawodawczego nr 116 zastosowano w odniesieniu do M.M., byłaby ona zobowiązana do zrzeczenia się wszelkich należności, o jakimkolwiek charakterze, wynikających ze sprawowania urzędu prokuratora honorowego i zostałaby w ten sposób pozbawiona ochrony praw zagwarantowanych w owych dyrektywach.
19
Ponadto sąd odsyłający wskazuje co do istoty, że w celu walki z niepewnością zatrudnienia sędziów i prokuratorów honorowych ustawodawstwo włoskie przewidziało w tym przepisie krajowym niepewną stabilizację zatrudnienia na zajmowanych przez nich stanowiskach poprzez objęcie ich procedurami oceny i stabilizacji zatrudnienia lub wypłaty żenująco niskiego świadczenia w obliczu szkody poniesionej w związku z zakończeniem sprawowania przez nich urzędu.
20
W tych okolicznościach Giudice di pace di Fondi (sędzia pokoju w Fondi) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 288 [TFUE], art. 17, 31, 34 i 47 [Karty] oraz art. 7 [dyrektywy 2003/88], klauzulę 4 [porozumienia ramowego w sprawie pracy w niepełnym wymiarze godzin], a także klauzulę 4 [porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony] należy interpretować w ten sposób, że przepisy te stoją na przeszkodzie przepisowi prawa krajowego takiemu jak przewidziany [w art. 29 dekretu ustawodawczego nr 116], przewidującemu automatyczne zrzeczenie się z mocy prawa wszelkich roszczeń dotyczących wdrożenia [dyrektyw 97/81, 1999/70 i 2003/88], wraz z utratą wszelkiej innej ochrony wynagrodzenia, zatrudnienia i ochrony socjalnej gwarantowanej przez prawo [Unii]:
a)
w przypadku zwykłego złożenia przez honorowego funkcjonariusza wymiaru sprawiedliwości, jako europejskiego pracownika zatrudnionego na czas określony i w niepełnym wymiarze godzin, porównywalnego z zawodowym funkcjonariuszem wymiaru sprawiedliwości jako europejskim pracownikiem zatrudnionym na czas nieokreślony i w pełnym wymiarze godzin, wniosku o udział w procedurze stabilizacji, która jest jedynie formalnym wdrożeniem klauzuli 5 pkt 1 [porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony],
b)
albo – w przypadku niepowodzenia w ramach tej procedury lub niezłożenia wniosku – wraz z otrzymaniem wynagrodzenia w wysokości w sposób oczywisty nieodpowiedniej i nieproporcjonalnej do szkód poniesionych z tytułu niewdrożenia wspomnianych dyrektyw?”.
Postępowanie przed Trybunałem
21
Sąd odsyłający wniósł o rozpatrzenie przedstawionego odesłania prejudycjalnego w trybie przyspieszonym przewidzianym w art. 105 regulaminu postępowania przed Trybunałem. Na poparcie swojego wniosku sąd ten wskazał, że zgodnie z art. 29 dekretu ustawodawczego nr 116 powódka w postępowaniu głównym jest zobowiązana do dokonania wyboru między – z jednej strony – zrzeczeniem się wszelkich roszczeń, których mogłaby dochodzić od państwa włoskiego, a – z drugiej strony – natychmiastowym zakończeniem sprawowania urzędu w ramach wymiaru sprawiedliwości, bez rekompensaty za szkody poniesione ze względu na nietransponowanie przez Republikę Włoską dyrektyw 97/81, 1999/70 i 2003/88. Wybór ten prowadzi zdaniem owego sądu do poważnego naruszenia niezależności sądownictwa, co uzasadnia zdaniem owego sądu zbadanie niniejszej sprawy w możliwie najkrótszym czasie.
22
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 105 § 1 regulaminu postępowania na wniosek sądu odsyłającego lub w wyjątkowych przypadkach z urzędu, jeżeli charakter sprawy wymaga niezwłocznego rozstrzygnięcia, prezes Trybunału może postanowić, po zapoznaniu się ze stanowiskiem sędziego sprawozdawcy i rzecznika generalnego, o rozpatrzeniu odesłania prejudycjalnego w trybie przyspieszonym, stanowiącym odstępstwo od przepisów tego regulaminu.
23
W tym wypadku w dniu 30 września 2022 r. prezes Trybunału postanowił, po zapoznaniu się ze stanowiskiem sędziego sprawozdawcy i rzecznik generalnej, oddalić wniosek, o którym mowa w pkt 21 niniejszego wyroku.
24
Postanowienie odsyłające nie pozwala bowiem Trybunałowi zrozumieć ani konsekwencji, jakie M.M. poniosłaby w wypadku niezastosowania trybu przyspieszonego, ani tego, w jaki sposób niezastosowanie tego trybu mogłoby konkretnie naruszać niezależność sądownictwa.
25
W każdym razie należy przypomnieć, iż w braku dowodów wskazujących na to, że rozpatrzenie sprawy w trybie przyspieszonym pozwoliłoby na uniknięcie takich konsekwencji, brak pewności prawa odczuwany przez powódkę w postępowaniu głównym nie może jako taki uzasadniać zastosowania tego trybu (zob. podobnie postanowienie prezesa Trybunału z dnia 27 czerwca 2016 r., S., C‑283/16, EU:C:2016:482, pkt 11).
W przedmiocie dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
26
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem procedura przewidziana w art. 267 TFUE jest instrumentem współpracy pomiędzy Trybunałem i sądami krajowymi, dzięki któremu Trybunał dostarcza sądom krajowym elementów wykładni prawa Unii, które są niezbędne dla rozstrzygnięcia przedstawionych im sporów (wyrok z dnia 22 lutego 2024 r., Ente Cambiano società cooperativa per azioni, C‑660/22, EU:C:2024:152, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo).
27
Ponieważ postanowienie odsyłające stanowi podstawę tej procedury, sąd krajowy powinien w samym postanowieniu odsyłającym określić ramy faktyczne i prawne sporu w postępowaniu głównym oraz udzielić niezbędnych wyjaśnień dotyczących powodów wyboru przepisów prawa Unii, o których wykładnię się zwraca, a także związku, jaki dostrzega on pomiędzy tymi przepisami a przepisami krajowymi znajdującymi zastosowanie w zawisłym przed nim sporze (wyrok z dnia 22 lutego 2024 r., Ente Cambiano società cooperativa per azioni, C‑660/22, EU:C:2024:152, pkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo).
28
W tym względzie należy również podkreślić, że informacje przedstawione w postanowieniu odsyłającym mają pozwolić, po pierwsze, Trybunałowi na udzielenie użytecznej odpowiedzi na pytania zadane przez sąd krajowy, a po drugie, rządom państw członkowskich oraz innym zainteresowanym podmiotom na wykonanie prawa do przedstawienia uwag przysługującego im na podstawie art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Do Trybunału należy czuwanie, aby prawo to było chronione, przy uwzględnieniu faktu, że na mocy wymienionego przepisu zainteresowani są powiadamiani jedynie o postanowieniach odsyłających (wyrok z dnia 22 lutego 2024 r., Ente Cambiano società cooperativa per azioni, C‑660/22, EU:C:2024:152, pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo).
29
Te kumulatywne wymogi dotyczące treści postanowienia odsyłającego są przedstawione w wyraźny sposób w art. 94 regulaminu postępowania, z którym w ramach współpracy ustanowionej w art. 267 TFUE sąd odsyłający powinien być zapoznany i którego powinien skrupulatnie przestrzegać. Są one również przypomniane w pkt 13, 15 i 16 zaleceń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dla sądów krajowych dotyczących składania wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym (Dz.U. 2019, C 380, s. 1) (wyrok z dnia 22 lutego 2024 r., Ente Cambiano società cooperativa per azioni, C‑660/22, EU:C:2024:152, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo).
30
Należy wskazać, że poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 288 TFUE, art. 17, 31, 34 i 47 Karty, art. 7 dyrektywy 2003/88, klauzulę 4 porozumienia ramowego w sprawie pracy w niepełnym wymiarze godzin oraz klauzulę 4 porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym przewidującym, że sędziowie lub prokuratorzy honorowi, aby mogli nadal sprawować urząd, są zobowiązani do uczestnictwa w procedurze oceny – która z jednej strony, w wypadku wyniku pozytywnego, pozwala na przekształcenie ich stosunku pracy na czas określony w stosunek pracy na czas nieokreślony, i to aż do momentu ukończenia przez nich 70. roku życia, a z drugiej strony, w wypadku wyniku negatywnego, pozwala tym sędziom lub prokuratorom na uzyskanie świadczenia pieniężnego – ponieważ zarówno pozytywny, jak i negatywny wynik oceny wraz z przyjęciem świadczenia pieniężnego skutkują dla nich zrzeczeniem się z mocy prawa wszelkich roszczeń, które mogliby zgłaszać na podstawie tych przepisów w odniesieniu do sprawowanego wcześniej urzędu sędziego lub prokuratora honorowego.
31
W tym względzie należy wskazać, po pierwsze, że sąd odsyłający nie zwraca się o wykładnię autonomiczną art. 288 TFUE lub art. 17, 31, 34 i 47 Karty, ponieważ postanowienia te zostały przywołane wyłącznie na poparcie wniosku o dokonanie wykładni dyrektywy 2003/88, porozumienia ramowego dotyczącego pracy w niepełnym wymiarze godzin, a także porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony [zob. analogicznie wyrok z dnia 7 kwietnia 2022 r., Ministero della Giustizia i in. (Status włoskich sędziów pokoju), C‑236/20, EU:C:2022:263, pkt 26].
32
Po drugie, jeśli chodzi o art. 7 dyrektywy 2003/88, należy stwierdzić, że przepis ten nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym, jako że w ramach tego sporu M.M. nie powołuje się na poszanowanie prawa do corocznych płatnych urlopów, ustanowionego przez ten przepis, ale – co do istoty – wnosi o zapłatę wynagrodzenia w wysokości równej wynagrodzeniu pobieranemu przez sędziego sądu powszechnego lub prokuratora powszechnej jednostki prokuratury.
33
Po trzecie, co się tyczy klauzuli 4 porozumienia ramowego w sprawie pracy w niepełnym wymiarze godzin, należy wskazać, iż żadna informacja wynikająca z postanowienia odsyłającego nie umożliwia stwierdzenia, że M.M. jest zatrudniona w niepełnym wymiarze godzin w rozumieniu tego porozumienia ramowego.
34
Po czwarte, jeśli chodzi o klauzulę 4 porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, należy stwierdzić, że poprzez swoje pytanie sąd odsyłający zastanawia się co do istoty nad zgodnością z prawem, w świetle wspomnianej klauzuli, mechanizmu przewidzianego w art. 29 dekretu ustawodawczego nr 116 w zakresie, w jakim ów przepis krajowy, mimo iż pozwala – w odniesieniu do sędziego lub prokuratora honorowego – na przekształcenie jego stosunku pracy na czas określony w stosunek pracy na czas nieokreślony, to zdaniem sądu nie pozwala temu sędziemu lub prokuratorowi na uzyskanie takiego samego wynagrodzenia, jakie otrzymują sędziowie sądów powszechnych lub prokuratorzy powszechnych jednostek prokuratury sprawujący podobny urząd, ponieważ przekształcenie to oznacza zrzeczenie się z mocy prawa wszelkich roszczeń wynikających z zakończenia sprawowania urzędu na zajmowanym wcześniej stanowisku sędziego lub prokuratora honorowego.
35
W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie konieczne jest uprzednie ustalenie, czy rzeczona klauzula porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony nakłada obowiązek przyznania takiego samego wynagrodzenia, tytułem sprawowanego urzędu, sędziom i prokuratorom honorowym oraz sędziom sądów powszechnych i prokuratorom powszechnych jednostek prokuratury. W tym względzie należy w szczególności ocenić, po pierwsze – czy sędziego lub prokuratora honorowego znajdującego się w sytuacji M.M. można zakwalifikować jako „pracownika” zatrudnionego na czas określony w rozumieniu klauzuli 2 porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, po drugie – czy podnoszone odmienne traktowanie dotyczy „warunków pracy” w rozumieniu klauzuli 4 tego porozumienia ramowego, po trzecie – czy ten sędzia lub prokurator znajduje się w sytuacji porównywalnej do sytuacji sędziego sądu powszechnego lub prokuratora powszechnej jednostki prokuratury, i po czwarte – czy, a jeśli tak, to w jakim stopniu owo odmienne traktowanie można uzasadnić „powodem o charakterze obiektywnym” w rozumieniu tej ostatniej klauzuli (zob. podobnie wyrok z dnia 27 czerwca 2024 r., Peigli, C‑41/23, EU:C:2024:554, pkt 39–50).
36
Otóż należy stwierdzić, że nawet przy założeniu, że trzy pierwsze warunki przedstawione w poprzednim punkcie niniejszego wyroku są spełnione, Trybunał nie dysponuje informacjami pozwalającymi mu na dokonanie oceny ewentualnego istnienia „powodu o charakterze obiektywnym” w rozumieniu klauzuli 4 ust. 1 wspomnianego porozumienia ramowego. W tych okolicznościach Trybunał nie dysponuje informacjami umożliwiającymi mu wyjaśnienie, czy ewentualne różnice, dotyczące między innymi rodzaju i wartości sporów, do których rozpatrywania powoływani są sędziowie tej kategorii lub w których uczestniczą prokuratorzy tej kategorii, lub też zasad zatrudniania rzeczonych sędziów lub prokuratorów, pozwalają na uzasadnienie zgodności z prawem odmiennego traktowania takiego jak rozpatrywane w postępowaniu głównym. Wreszcie, informacje, którymi dysponuje Trybunał, nie pozwalają na ocenę różnic w wynagrodzeniu między sędziami i prokuratorami honorowymi a sędziami sądów powszechnych i prokuratorami powszechnych jednostek prokuratury.
37
Należy również wskazać, iż z postanowienia odsyłającego wynika, że podczas gdy M.M. żąda takiego samego „dziennego wynagrodzenia” jak wynagrodzenie pobierane przez sędziego sądu powszechnego lub prokuratora powszechnej jednostki prokuratury, powołuje się ona na odmienne traktowanie, odnosząc się jednocześnie do wynagrodzenia, które pobierała nie za dzień pracy, lecz za udział w rozprawach, których długość nie przekraczała pięciu godzin. W tych okolicznościach Trybunał nie dysponuje informacjami, które pozwalałyby na uzyskanie wiedzy, czy roszczenia powódki w postępowaniu głównym dotyczą tego samego typu świadczonej pracy co praca świadczona przez sędziów sądów powszechnych lub prokuratorów powszechnych jednostek prokuratury.
38
Zresztą z pkt 34 i 36 opinii rzecznik generalnej wynika co do istoty, że z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie wynika, czy – lub w jakim stopniu – pobieranie przez powódkę w postępowaniu głównym wynagrodzenia niższego niż wynagrodzenie sędziów sądów powszechnych lub prokuratorów powszechnych jednostek prokuratury należy uznać za nieuzasadnione mniej korzystne traktowanie w rozumieniu klauzuli 4 ust. 1 porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony.
39
W świetle powyższych rozważań należy uznać, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 94 regulaminu postępowania, a w związku z tym należy stwierdzić jego niedopuszczalność.
40
Należy jednak przypomnieć, że sąd odsyłający zachowuje prawo do złożenia nowego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym i przedstawienia Trybunałowi wszystkich informacji umożliwiających mu wydanie orzeczenia (wyrok z dnia 22 lutego 2024 r., Ente Cambiano società cooperativa per azioni, C‑660/22, EU:C:2024:152, pkt 35).
W przedmiocie kosztów
41
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Giudice di pace di Fondi (sędziego pokoju w Fondi, Włochy) postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2022 r. jest niedopuszczalny.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: włoski.