62022CC0677
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΡΑΝΤΟΥ
της 30ής Μαΐου 2024 (
1
)
Υπόθεση C‑677/22
Przedsiębiorstwo Produkcyjno - Handlowo - Usługowe A.
κατά
P. S.A.
[αίτηση του Sąd Rejonowy Katowice – Wschód w Katowicach(πρωτοδικείου ανατολικού τομέα Κατοβίτσε, Πολωνία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Οδηγία 2011/7/ΕΕ – Καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές – Άρθρο 3 – Εμπορικές συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων – Άρθρο 3, παράγραφος 5 – Υποχρέωση των κρατών μελών να διασφαλίζουν ότι η προθεσμία πληρωμής που καθορίζεται στη σύμβαση δεν υπερβαίνει τις 60 ημερολογιακές ημέρες, “εκτός εάν ρητά συμφωνήθηκε διαφορετικά στο κείμενο της σύμβασης” – Συμβάσεις που συνήφθησαν κατόπιν ηλεκτρονικής διαδικασίας πρόσκλησης για την υποβολή προσφορών ή κατόπιν διαγωνισμού – Συμβατική ρήτρα η οποία ορίζει προθεσμία πληρωμής διάρκειας 120 ημερολογιακών ημερών καθορισθείσα μονομερώς από ένα εκ των συμβαλλομένων μερών»
I. Εισαγωγή
1.
Η οδηγία 2011/7/ΕΕ (
2
), σκοπός της οποίας είναι η καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές, προβλέπει στο άρθρο 3, παράγραφος 5, ότι τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι η προθεσμία πληρωμής που καθορίζεται στη σύμβαση δεν υπερβαίνει τις 60 ημερολογιακές ημέρες, εκτός εάν «ρητά συμφωνήθηκε» διαφορετικά στο κείμενο της σύμβασης και υπό την προϋπόθεση ότι η προθεσμία δεν είναι κατάφωρα καταχρηστική για τον πιστωτή υπό την έννοια του άρθρου 7 της εν λόγω οδηγίας.
2.
Μπορεί, στο πλαίσιο συμβάσεων που έχουν συναφθεί μεταξύ επιχειρήσεων, να θεωρηθεί ότι «συμφωνήθηκε ρητά», κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/7, προθεσμία πληρωμής μεγαλύτερη των 60 ημερολογιακών ημερών από την ημερομηνία παράδοσης του τιμολογίου στον οφειλέτη, την οποία προθεσμία έχει καθορίσει μονομερώς ένα εκ των συμβαλλομένων μερών; Αυτό είναι, κατ’ ουσίαν, το ερώτημα που υπέβαλε το Sąd Rejonowy Katowice – Wschód w Katowicach (πρωτοδικείο ανατολικού τομέα Κατοβίτσε, Πολωνία).
3.
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Przedsiębiorstwo Produkcyjno – Handlowo – Usługowe A., εταιρίας περιορισμένης ευθύνης δραστηριοποιούμενης στον τομέα της παραγωγής εξοπλισμού εξόρυξης (στο εξής: Α. ή ενάγουσα-αιτούσα), και της P. S.A., ανώνυμης εταιρίας δραστηριοποιούμενης στον τομέα της εξόρυξης και πώλησης άνθρακα (στο εξής: P. ή εναγομένη-καθής), σχετικά με αξίωση καταβολής τόκων υπερημερίας για τιμολόγια τα οποία δεν εξοφλήθηκαν εμπροθέσμως από την P. και τα οποία αφορούσαν τις συμβάσεις που είχαν συναφθεί μεταξύ των ως άνω εταιριών και, ειδικότερα, σχετικά με το κύρος προθεσμίας πληρωμής διάρκειας 120 ημερών καθορισθείσας με συμβατική ρήτρα την οποία είχε καταρτίσει εκ των προτέρων η P.
4.
Στην υπό κρίση υπόθεση το Δικαστήριο καλείται να αποφανθεί, για πρώτη φορά, επί της ερμηνείας της εξαιρέσεως που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/7. Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα, πρέπει να προσδιοριστεί αν, στο πλαίσιο της καταπολέμησης των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές, ο όρος «ρητή συμφωνία» κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης καταλαμβάνει την περίπτωση αποδοχής προθεσμίας πληρωμής που συνάγεται από τη χρήση εγγράφων τα οποία συντάσσονται αποκλειστικώς από ένα εκ των συμβαλλομένων μερών, όπως είναι τα τυποποιημένα υποδείγματα συμβάσεων ή οι «συμβάσεις προσχώρησης» που προβλέπουν, μέσω γενικών όρων, προθεσμίες πληρωμής μεγαλύτερες των 60 ημερολογιακών ημερών.
II. Το νομικό πλαίσιο
Α.
Το δίκαιο της Ένωσης
5.
Οι αιτιολογικές σκέψεις 12, 13 και 28 της οδηγίας 2011/7 έχουν ως εξής:
«(12)
Η καθυστέρηση πληρωμής αποτελεί παράβαση συμβατικής υποχρέωσης η οποία έχει γίνει οικονομικά ελκυστική για τους οφειλέτες στα περισσότερα κράτη μέλη λόγω των χαμηλών ή των ανύπαρκτων τόκων υπερημερίας που επιβάλλονται στις καθυστερήσεις πληρωμών και/ή της βραδύτητας των διαδικασιών είσπραξης. Για να αναστραφεί η τάση αυτή και για να αποθαρρύνονται οι καθυστερήσεις, απαιτείται αποφασιστική μεταστροφή προς την υιοθέτηση νοοτροπίας έγκαιρης πραγματοποίησης των πληρωμών, τέτοια που, μεταξύ άλλων, να θεωρείται πάντα ο αποκλεισμός του δικαιώματος χρέωσης τόκου κατάφωρα καταχρηστική συμβατική ρήτρα ή πρακτική. Η μεταστροφή αυτή θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει τον καθορισμό ειδικών ρυθμίσεων σχετικά με τις προθεσμίες πληρωμής και την αποζημίωση των πιστωτών για τις δαπάνες που υφίστανται, επίσης δε θα πρέπει στο πλαίσιο αυτό ο αποκλεισμός του δικαιώματος αποζημίωσης για τα έξοδα είσπραξης να θεωρείται καταφανώς καταχρηστικός.
(13)
Θα πρέπει κατά συνέπεια να προβλεφθεί ότι οι συμβατικές προθεσμίες πληρωμής μεταξύ επιχειρήσεων δεν μπορούν, κατά γενικό κανόνα, να υπερβαίνουν τις 60 ημερολογιακές ημέρες. Μπορεί, ωστόσο, να υπάρξουν περιπτώσεις κατά τις οποίες οι επιχειρήσεις χρειάζονται μεγαλύτερες προθεσμίες πληρωμής, για παράδειγμα όταν οι επιχειρήσεις επιθυμούν να παράσχουν εμπορική πίστη στους πελάτες τους. Θα πρέπει, επομένως, να διατηρηθεί η δυνατότητα των μερών να συμφωνούν ρητά για προθεσμίες πληρωμής μεγαλύτερες των 60 ημερών, εφόσον η παράταση αυτή δεν είναι κατάφωρα καταχρηστική για τον πιστωτή.
[…]
(28)
Η παρούσα οδηγία θα πρέπει να απαγορεύει την κατάχρηση της ελευθερίας των συμβάσεων εις βάρος του πιστωτή. Κατά συνέπεια, όταν ένας όρος σύμβασης ή μια πρακτική σε σχέση με την ημερομηνία ή την προθεσμία πληρωμής, το επιτόκιο υπερημερίας ή την αποζημίωση για το κόστος είσπραξης δεν δικαιολογείται με βάση τους όρους που ισχύουν για τον οφειλέτη ή εξυπηρετεί κυρίως τον σκοπό της εξασφάλισης μεγαλύτερης ρευστότητας για τον οφειλέτη εις βάρος του πιστωτή, μπορεί να θεωρηθεί υπό την έννοια αυτή ότι προβλέπεται καταχρηστικώς. […]»
6.
Το άρθρο 1 της οδηγίας αυτής, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής», ορίζει τα εξής:
«1.   Σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι η καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές, προκειμένου να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και να ενισχυθεί με τον τρόπο αυτόν η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα των [μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ)].
2.   Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται σε όλες τις πληρωμές που έχουν χαρακτήρα αμοιβής στο πλαίσιο εμπορικών συναλλαγών.
[…]»
7.
Το άρθρο 2 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», προβλέπει τα ακόλουθα:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
1)
“εμπορική συναλλαγή”: κάθε συναλλαγή μεταξύ επιχειρήσεων ή μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών, η οποία οδηγεί στην παράδοση αγαθών ή στην παροχή υπηρεσιών έναντι αμοιβής·
2)
“δημόσια αρχή”: κάθε αναθέτουσα αρχή, όπως ορίζουν το άρθρο 2 παράγραφος 1 στοιχείο α) της οδηγίας 2004/17/ΕΚ [ (
3
)] και το άρθρο 1 παράγραφος 9 της οδηγίας 2004/18/ΕΚ [ (
4
)], ανεξαρτήτως του αντικειμένου ή της αξίας της σύμβασης·
3)
“επιχείρηση”: οιαδήποτε οργάνωση εκτός των δημόσιων αρχών, που ενεργεί στα πλαίσια της ανεξάρτητης οικονομικής ή επαγγελματικής της δραστηριότητας, ακόμη και αν η δραστηριότητα αυτή ασκείται από ένα και μόνο πρόσωπο·
4)
“καθυστέρηση πληρωμής”: η μη πραγματοποίηση πληρωμής μέσα στη συμβατική ή εκ του νόμου προθεσμία, εφόσον πληρούνται οι όροι του άρθρου 3 παράγραφος 1 ή του άρθρου 4 παράγραφος 1·
5)
“τόκος υπερημερίας”: ο νόμιμος τόκος υπερημερίας ή ο τόκος με επιτόκιο που έχει συμφωνηθεί μεταξύ επιχειρήσεων, υπό τους όρους που καθορίζονται στο άρθρο 7·
6)
“νόμιμος τόκος υπερημερίας”: ο απλός τόκος για την καθυστερημένη πληρωμή σε επιτόκιο το οποίο είναι ίσο προς το σύνολο του επιτοκίου αναφοράς συν οκτώ τουλάχιστον επιπλέον ποσοστιαίες μονάδες·
[…]».
8.
Το άρθρο 3, παράγραφοι 1, 3 και 5, της ίδιας οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Εμπορικές συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων», ορίζει τα εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι, στις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων, ο πιστωτής δικαιούται τόκο υπερημερίας χωρίς να απαιτείται όχληση, εφόσον πληρούνται οι εξής όροι:
α)
ο πιστωτής έχει εκπληρώσει τις συμβατικές και νομικές του υποχρεώσεις· και
β)
ο πιστωτής δεν έχει λάβει το οφειλόμενο ποσό εγκαίρως, εκτός εάν ο οφειλέτης δεν ευθύνεται για την καθυστέρηση.
[…]
3.   Εφόσον πληρούνται οι όροι της παραγράφου 1, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν τα ακόλουθα:
α)
ότι ο πιστωτής έχει δικαίωμα τόκου υπερημερίας από την ημέρα που ακολουθεί την ημερομηνία πληρωμής ή το τέλος της προθεσμίας πληρωμής που ορίζει η σύμβαση·
[…]
5.   Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι η προθεσμία πληρωμής που καθορίζεται στη σύμβαση δεν υπερβαίνει τις 60 ημερολογιακές ημέρες, εκτός εάν ρητά συμφωνήθηκε διαφορετικά στο κείμενο της σύμβασης και υπό την προϋπόθεση ότι δεν είναι κατάφωρα καταχρηστική για τον πιστωτή υπό την έννοια του άρθρου 7.»
9.
Το άρθρο 7 της οδηγίας 2011/7, το οποίο φέρει τον τίτλο «Καταχρηστικοί όροι συμβάσεων και πρακτικές», ορίζει στην παράγραφο 1 τα ακόλουθα:
«1.   Τα κράτη μέλη προβλέπουν ότι συμβατικός όρος ή πρακτική που αφορά […] το επιτόκιο για την καθυστέρηση της πληρωμής […] είτε δεν έχει εκτελεστό χαρακτήρα είτε γεννά αξίωση αποζημίωσης, εάν έχει κατάφωρα καταχρηστικό χαρακτήρα για τον πιστωτή.
Για την εκτίμηση του τυχόν καταχρηστικού χαρακτήρα συμβατικού όρου ή πρακτικής για τον πιστωτή, υπό την έννοια του πρώτου εδαφίου, συνεκτιμώνται όλες οι περιστάσεις της υπόθεσης, συμπεριλαμβανομένων:
[…]
γ)
του εάν ο οφειλέτης διαθέτει οιονδήποτε αντικειμενικό λόγο απόκλισης από τον νόμιμο τόκο υπερημερίας, από την προθεσμία πληρωμής κατά το άρθρο 3 παράγραφος 5 […]».
Β.
Το πολωνικό δίκαιο
10.
Ο ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (νόμος για την καταπολέμηση των υπέρμετρων καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές), της 8ης Μαρτίου 2013 (
5
), με τον οποίο μεταφέρθηκε στην πολωνική έννομη τάξη η οδηγία 2011/7, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: νόμος της 8ης Μαρτίου 2013), ορίζει στο άρθρο 5 τα εξής:
«Όταν οι συμβαλλόμενοι σε εμπορική συναλλαγή, εξαιρουμένων των δημόσιων φορέων του ιατρικού τομέα […], έχουν προβλέψει στη σύμβαση προθεσμία πληρωμής μεγαλύτερη των 30 ημερών, ο πιστωτής μπορεί να απαιτήσει νόμιμο τόκο μετά την παρέλευση προθεσμίας 30 ημερών, υπολογιζομένων από την ημερομηνία εκπλήρωσης της παροχής του και παράδοσης στον οφειλέτη τιμολογίου ή χρεωστικού σημειώματος με το οποίο βεβαιώνεται η παράδοση των αγαθών ή η παροχή των υπηρεσιών μέχρι την ημερομηνία πληρωμής, πλην όμως όχι πέραν της καταληκτικής ημερομηνίας πληρωμής.»
11.
Το άρθρο 7 του νόμου της 8ης Μαρτίου 2013 προβλέπει τα ακόλουθα:
«1.   Στις εμπορικές συναλλαγές, με εξαίρεση τις συναλλαγές στις οποίες ο οφειλέτης είναι δημόσιος φορέας, ο πιστωτής δικαιούται να λάβει νόμιμους τόκους υπερημερίας, χωρίς να απαιτείται όχληση, εκτός αν οι συμβαλλόμενοι έχουν συμφωνήσει υψηλότερους τόκους, για την περίοδο από την ημέρα κατά την οποία η παροχή σε χρήμα κατέστη απαιτητή μέχρι την ημέρα της καταβολής, εφόσον πληρούνται σωρευτικώς οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
1)
ο πιστωτής έχει εκπληρώσει την παροχή του·
2)
ο πιστωτής δεν έχει λάβει την πληρωμή εντός της οριζόμενης στη σύμβαση προθεσμίας.
2.   Η προθεσμία πληρωμής που ορίζεται στη σύμβαση δεν μπορεί να υπερβαίνει τις 60 ημέρες από την ημερομηνία παράδοσης στον οφειλέτη του τιμολογίου ή του χρεωστικού σημειώματος με το οποίο βεβαιώνεται η παράδοση των αγαθών ή η παροχή των υπηρεσιών, εκτός εάν τα συμβαλλόμενα μέρη συμφωνήσουν ρητώς διαφορετικά στη σύμβαση και υπό την προϋπόθεση ότι η ρύθμιση αυτή δεν είναι κατάφωρα καταχρηστική για τον πιστωτή.
3.   Όταν η προθεσμία πληρωμής που ορίζεται στη σύμβαση υπερβαίνει τις 60 ημέρες από την ημερομηνία παράδοσης στον οφειλέτη του τιμολογίου ή του χρεωστικού σημειώματος με το οποίο βεβαιώνεται η παράδοση των αγαθών ή η παροχή των υπηρεσιών και δεν πληρούται ο όρος της παραγράφου 2, ο πιστωτής ο οποίος εκπλήρωσε την παροχή του δικαιούται, μετά την παρέλευση προθεσμίας 60 ημερών, τους τόκους που διαλαμβάνονται στην παράγραφο 1.»
12.
Το άρθρο 11b του ίδιου νόμου ορίζει τα εξής:
«Για τον καθορισμό του ποσού των νόμιμων τόκων υπερημερίας στις εμπορικές συναλλαγές, εφαρμόζεται το επιτόκιο αναφοράς της Εθνικής Τράπεζας της Πολωνίας που ισχύει:
1)
την 1η Ιανουαρίου –για τους τόκους που οφείλονται για το χρονικό διάστημα από την 1η Ιανουαρίου έως την 30ή Ιουνίου·
2)
την 1η Ιουλίου –για τους τόκους που οφείλονται για το χρονικό διάστημα από την 1η Ιουλίου έως την 31η Δεκεμβρίου.»
III. Η διαφορά της κύριας δίκης, το προδικαστικό ερώτημα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
13.
Η υπόθεση της κύριας δίκης αφορά διαφορά μεταξύ της εταιρίας Α., εταιρίας περιορισμένης ευθύνης πολωνικού δικαίου, η οποία ασκεί οικονομική δραστηριότητα, μεταξύ άλλων, στον τομέα της παραγωγής ηλεκτρονικού εξοπλισμού εξόρυξης, και της εταιρίας P., ανώνυμης εταιρίας πολωνικού δικαίου –μίας από τις μεγαλύτερες εταιρίες εξόρυξης στην Ευρώπη, της οποίας η οικονομική δραστηριότητα συνίσταται, μεταξύ άλλων, στην εξόρυξη και διάθεση προς πώληση άνθρακα.
14.
Κατά τα έτη 2018 και 2019, η P. συνήψε με την A. πλείονες συμβάσεις προμήθειας εξοπλισμού εξόρυξης (στο εξής: επίμαχες συμβάσεις). Ορισμένες από τις εν λόγω συμβάσεις συνήφθησαν κατόπιν ηλεκτρονικής διαδικασίας πρόσκλησης για την υποβολή προσφορών (υπό τη μορφή προσφορών «spot») διενεργηθείσας σε ιστότοπο τον οποίο διαχειρίζεται η P. και στον οποίο δημοσιεύονταν οι πληροφορίες σχετικά με την οικεία σύμβαση καθώς και οι όροι εκτέλεσής της. Επομένως, η συμμετοχή στη διαδικασία υποβολής προσφορών που διεξήχθη σε ηλεκτρονική μορφή προϋπέθετε την αποδοχή των ως άνω όρων. Άλλες συμβάσεις συνήφθησαν κατόπιν διαγωνισμού, ανοικτού ή κλειστού, σύμφωνα με τους όρους που καθορίζονταν μονομερώς στη συγγραφή υποχρεώσεων που κατάρτισε η P. Το έγγραφο αυτό καταρτίστηκε αυτοτελώς από την P χωρίς η A. να έχει οιαδήποτε επιρροή στο περιεχόμενό του. Προκειμένου να αμφισβητήσει τους όρους αυτούς, η A. είχε τη δυνατότητα να ασκήσει προσφυγή (
6
), κάτι το οποίο δεν έπραξε εν προκειμένω.
15.
Τόσο στην περίπτωση της ηλεκτρονικής διαδικασίας πρόσκλησης υποβολής προσφορών όσο και σε εκείνη του διαγωνισμού, η P. όρισε προθεσμία πληρωμής διάρκειας 120 ημερών από την ημερομηνία παραλαβής του τιμολογίου, χωρίς ο αντισυμβαλλόμενος να έχει τη δυνατότητα να τροποποιήσει την εν λόγω προθεσμία. Οι επίμαχες συμβάσεις μπορούσαν να συναφθούν μόνον κατόπιν της εκ μέρους της A. αποδοχής των όρων που καθόρισε η P., συμπεριλαμβανομένης της εν λόγω προθεσμίας πληρωμής διάρκειας 120 ημερών από την ημερομηνία παραλαβής του τιμολογίου από την P. (
7
).
16.
Ως εκ τούτου, τα δύο συμβαλλόμενα μέρη συνήψαν σειρά συμβάσεων τις οποίες εκτέλεσε η A. και για τις οποίες η τελευταία απέστειλε τα επιμέρους τιμολόγια στην P., η οποία εξόφλησε 354 τιμολόγια εκδοθέντα από την A. εντός προθεσμίας 120 έως 122 ημερών από την ημερομηνία παραλαβής τους. Εν συνεχεία, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι η πληρωμή είχε πραγματοποιηθεί μετά την ημερομηνία εκπνοής της προβλεπόμενης από τις επίμαχες συμβάσεις προθεσμίας των 120 ημερών, η A. απέστειλε στην P. συγκεντρωτικό χρεωστικό σημείωμα στο οποίο περιλαμβάνονταν, πέραν των κύριων ποσών των απαιτήσεων, τα ποσά που οφείλονταν ως τόκοι υπερημερίας και ως κατ’ αποκοπήν αποζημίωση (εν προκειμένω, 40 ευρώ ανά τιμολόγιο).
17.
Στις 31 Δεκεμβρίου 2021, με δικόγραφο που κατέθεσε η A. στο Sąd Rejonowy Katowice – Wschód w Katowicach (πρωτοδικείο ανατολικού τομέα Κατοβίτσε), ήτοι στο αιτούν δικαστήριο, άσκησε αγωγή με αίτημα την εκ μέρους της P. καταβολή ποσού 13702,99 πολωνικών ζλότι (PLN) (περίπου 2985 ευρώ), πλέον νομίμων τόκων υπερημερίας από την κατάθεση της αγωγής έως την ημερομηνία εξόφλησης, καθώς και ποσού 4473,04 PLN (περίπου 975 ευρώ) ως αποζημίωσης για τα έξοδα είσπραξης των οφειλών. Για το χρονικό διάστημα από την 31η έως την 60ή ημέρα από την έκδοση του τιμολογίου, η ενάγουσα-αιτούσα υπολόγισε τους τόκους υπερημερίας με χαμηλότερο επιτόκιο σύμφωνα με το άρθρο 5 του νόμου της 8ης Μαρτίου 2013. Αντιθέτως, για το χρονικό διάστημα από την 61η ημέρα μέχρι την ημερομηνία εξόφλησης, υπολόγισε τους τόκους με υψηλότερο επιτόκιο σύμφωνα με το άρθρο 7 του ίδιου νόμου.
18.
Προς στήριξη του αιτήματός της για καταβολή τόκων βάσει του άρθρου 7 του ως άνω νόμου, η A. υποστήριξε ότι είχε το δικαίωμα να υπολογίσει τους τόκους κατ’ αυτόν τον τρόπο, δεδομένου ότι η προθεσμία πληρωμής διάρκειας 120 ημερών δεν είχε αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ των συμβαλλομένων, αλλά επιβλήθηκε μονομερώς από την P. βάσει υποδείγματος σύμβασης προσαρτημένου στη δημοσιευθείσα συγγραφή υποχρεώσεων (
8
).
19.
Στις 26 Ιανουαρίου 2022 ο referendarz sądowy (γραμματέας, Πολωνία) του αιτούντος δικαστηρίου εξέδωσε διαταγή πληρωμής με την οποία έγινε δεκτό το σύνολο των αιτημάτων της Α.
20.
H P. άσκησε ανακοπή κατά μέρους κατά της ως άνω διαταγής πληρωμής, αμφισβητώντας, ιδίως, το τμήμα των τόκων που υπολογίστηκε σύμφωνα με το άρθρο 7 του νόμου της 8ης Μαρτίου 2013. Προς στήριξη της ανακοπής, η εναγομένη-καθής αμφισβήτησε ότι η προθεσμία πληρωμής των τιμολογίων έπρεπε να ανέρχεται σε 60 ημέρες και υποστήριξε ότι τα τιμολόγια είχαν εξοφληθεί κατά την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας πληρωμής, χωρίς καθυστέρηση, οπότε η ενάγουσα-αιτούσα δεν είχε δικαίωμα αποζημίωσης για έξοδα είσπραξης. Συγκεκριμένα, κατά την P., η A. αποδέχθηκε την προθεσμία πληρωμής διάρκειας 120 ημερών, τα δε τιμολόγια που εξέδωσε μνημόνευαν επίσης την εν λόγω προθεσμία πληρωμής. Λαμβανομένου υπόψη του ότι η A. είχε λάβει γνώση της συγγραφής υποχρεώσεων και ότι, εν συνεχεία, στο πλαίσιο των διαδικασιών διαγωνισμού είχε υποβάλει στην P. προσφορές στις οποίες προέβλεπε προθεσμία πληρωμής διάρκειας 120 ημερών και ότι, κατόπιν της ανακήρυξής της ως αναδόχου, συνήψε πλείονες συμβάσεις στις οποίες επιβεβαίωσε την προθεσμία αυτή χωρίς να αμφισβητήσει τους σχετικούς όρους, πρέπει να γίνει δεκτό, κατά την P., ότι τα συμβαλλόμενα μέρη συμφώνησαν χρονικώς παρατεταμένη προθεσμία πληρωμής. Η P. υποστήριξε επίσης ότι από το 2018 έως το 2020 συνήψε, ως προμηθεύτρια, πλείονες συμβάσεις προμηθειών με πανομοιότυπους οικονομικούς όρους, οπότε δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η μνημονευόμενη προθεσμία είναι επιζήμια για τον πιστωτή, δεδομένου ότι η ενάγουσα-αιτούσα είχε τη βεβαιότητα ότι θα εξακολουθήσει να παρέχει τις υπηρεσίες της, να πραγματοποιεί έσοδα και να διατηρεί τη ρευστότητά της (
9
).
21.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι είναι αναγκαίο να κριθεί αν η προθεσμία πληρωμής η οποία προβλέπεται στις επίμαχες συμβάσεις και η οποία υπερβαίνει τις 60 ημέρες από την ημερομηνία παράδοσης του τιμολογίου στον οφειλέτη, καθορίστηκε τηρουμένων των προϋποθέσεων του άρθρου 7, παράγραφος 2, του νόμου της 8ης Μαρτίου 2013, το οποίο μεταφέρει στην πολωνική έννομη τάξη το άρθρο 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/7.
22.
Ως προς το ανωτέρω ζήτημα, το αιτούν δικαστήριο τείνει, μεταξύ άλλων, να δεχθεί ότι οι συμβάσεις των οποίων οι ρήτρες καθορίζονται αποκλειστικώς από ένα εκ των συμβαλλομένων μερών δεν πληρούν ούτε την πρώτη προϋπόθεση που προβλέπει η τελευταία αυτή διάταξη, ήτοι τη «ρητή συμφωνία», στο κείμενο της σύμβασης, προθεσμίας πληρωμής υπερβαίνουσας τις 60 ημέρες (
10
), ούτε τη δεύτερη προϋπόθεση, κατά την οποία προθεσμία πληρωμής που καθορίζεται στη σύμβαση και υπερβαίνει τις 60 ημέρες δεν πρέπει να είναι κατάφωρα καταχρηστική για τον πιστωτή (
11
).
23.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Sąd Rejonowy Katowice – Wschód w Katowicach (πρωτοδικείο ανατολικού τομέα Κατοβίτσε) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 3, παράγραφος 5, της οδηγίας [2011/7] την έννοια ότι ο εκ μέρους επιχειρήσεων διά ρητής συμφωνίας καθορισμός προθεσμίας πληρωμής που υπερβαίνει τις 60 ημερολογιακές ημέρες είναι δυνατός μόνο στην περίπτωση συμβάσεων των οποίων οι ρήτρες δεν καθορίζονται αποκλειστικώς από ένα εκ των συμβαλλομένων μερών;»
24.
Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν στο Δικαστήριο η P., η Πολωνική και η Γερμανική Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
IV. Ανάλυση
Α.
Επί του παραδεκτού του προδικαστικού ερωτήματος
25.
Πριν προβώ στην ανάλυση του μοναδικού προδικαστικού ερωτήματος που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο, πρέπει πρώτα να εξεταστεί το ζήτημα του παραδεκτού του.
26.
Συγκεκριμένα, με τις γραπτές παρατηρήσεις της, η Γερμανική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτο για τον λόγο ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης δεν ασκεί επιρροή για την έκβαση της υπόθεσης της κύριας δίκης, διότι η απόφαση την οποία θα εκδώσει το αιτούν δικαστήριο εξαρτάται και από ένα άλλο ζήτημα, το οποίο δεν αποτελεί αντικείμενο της υπό κρίση αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως και επί του οποίου δεν έχει ακόμη αποφανθεί το αιτούν δικαστήριο, ήτοι το ζήτημα αν η προθεσμία πληρωμής η οποία καθορίζεται στις επίμαχες συμβάσεις και η οποία υπερβαίνει τη γενική προθεσμία των 60 ημερών είναι «κατάφωρα καταχρηστική για τον πιστωτή».
27.
Επί του ζητήματος αυτού, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, στο πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων την οποία καθιερώνει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, εναπόκειται αποκλειστικώς στο εθνικό δικαστήριο, το οποίο έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη της δικαστικής αποφάσεως που πρόκειται να εκδοθεί, να εκτιμήσει, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της υπόθεσης, τόσο την αναγκαιότητα της έκδοσης προδικαστικής αποφάσεως για την έκδοση της δικής του αποφάσεως όσο και τη λυσιτέλεια των προδικαστικών ερωτημάτων τα οποία υποβάλλει στο Δικαστήριο. Συνεπώς, εφόσον τα υποβληθέντα ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, το Δικαστήριο υποχρεούται, κατ’ αρχήν, να απαντήσει. Επομένως, το Δικαστήριο μπορεί να μην απαντήσει σε προδικαστικό ερώτημα υποβληθέν από εθνικό δικαστήριο μόνον όταν είναι πρόδηλο ότι η ζητούμενη ερμηνεία ή εκτίμηση περί του κύρους ρύθμισης του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσης ή, ακόμη, όταν δεν διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που κρίνει αναγκαία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα (
12
).
28.
Εν προκειμένω, όμως, το προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο ανταποκρίνεται σαφώς σε αντικειμενική ανάγκη για την αποτελεσματική επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης. Συγκεκριμένα, η απάντηση στο ερώτημα αν το δίκαιο της Ένωσης αντιτίθεται στην εφαρμογή εθνικής ρύθμισης η οποία περιορίζει τη δυνατότητα των συμβαλλομένων μερών να συμφωνούν ρητώς προθεσμίες πληρωμής μεγαλύτερες των 60 ημερών επιτρέποντάς τη μόνο στην περίπτωση συμβάσεων των οποίων οι ρήτρες δεν καθορίζονται από ένα εκ των συμβαλλομένων μερών είναι αναγκαία για το αιτούν δικαστήριο προκειμένου να αποφανθεί επί της διαφοράς της κύριας δίκης. Το γεγονός ότι, για την έκδοση της απόφασής του, το ως άνω δικαστήριο θα κληθεί, ενδεχομένως, να αποφανθεί επί άλλων ζητημάτων τα οποία δεν εξέτασε με την απόφαση περί παραπομπής δεν συνεπάγεται ότι το προδικαστικό ερώτημα δεν εξακολουθεί να είναι κρίσιμο για την έκβαση της υπόθεσης της κύριας δίκης.
29.
Ως εκ τούτου, φρονώ ότι η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι παραδεκτή.
Β.
Επί της ουσίας
30.
Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/7 έχει την έννοια ότι, κατά τη σύναψη σύμβασης μεταξύ επιχειρήσεων, η αποδοχή προθεσμίας πληρωμής η οποία συνάγεται από τη χρήση εγγράφων που έχει συντάξει μονομερώς ο οφειλέτης μπορεί να εξομοιωθεί με «ρητή συμφωνία» ή αν η συγκεκριμένη διάταξη έχει την έννοια ότι ο εν λόγω όρος αφορά μόνον τις συμβάσεις οι οποίες αποτελούν αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης μεταξύ των μερών, υπό την έννοια ότι προθεσμία πληρωμής μεγαλύτερη των 60 ημερών μπορεί να συμφωνηθεί μόνο σε συμβάσεις τέτοιου είδους.
1. Επί των εφαρμοστέων εν προκειμένω διατάξεων
31.
Η νομική ανάλυση του προδικαστικού ερωτήματος που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο προϋποθέτει, κατά τη γνώμη μου, την εκ των προτέρων διατύπωση ορισμένων παρατηρήσεων σχετικά με τον καθορισμό των εφαρμοστέων εν προκειμένω διατάξεων της οδηγίας 2011/7.
32.
Επί του ζητήματος αυτού υπενθυμίζεται, αφενός, ότι, κατά το άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2011/7, η οδηγία αυτή εφαρμόζεται σε όλες τις πληρωμές που έχουν χαρακτήρα αμοιβής στο πλαίσιο «εμπορικών συναλλαγών» και, αφετέρου, ότι η συγκεκριμένη έννοια ορίζεται κατά τρόπο ευρύ στο άρθρο 2, σημείο 1, της εν λόγω οδηγίας ως «κάθε συναλλαγή μεταξύ επιχειρήσεων ή μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών, η οποία οδηγεί στην παράδοση αγαθών ή στην παροχή υπηρεσιών έναντι αμοιβής». Επομένως, η δεύτερη εκ των εν λόγω διατάξεων προβλέπει δύο σωρευτικές προϋποθέσεις προκειμένου μια συναλλαγή να μπορεί να χαρακτηριστεί ως «εμπορική συναλλαγή». Πρώτον, η συναλλαγή πρέπει να πραγματοποιείται είτε μεταξύ επιχειρήσεων είτε μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών, και, δεύτερον, πρέπει να οδηγεί στην παράδοση αγαθών ή στην παροχή υπηρεσιών έναντι αμοιβής (
13
).
33.
Εν προκειμένω, δεν αμφισβητείται ότι πληρούται η δεύτερη προϋπόθεση. Συγκεκριμένα, δεν υφίσταται αμφιβολία ότι η A. παρέδωσε αγαθά στην P. (ήτοι «εξοπλισμούς αυτοματοποίησης και ελέγχου των μηχανημάτων που χρησιμοποιεί η P. για να διασφαλίσει τη συνεχή λειτουργία της εγκατάστασης εξόρυξης και τη συνεχή λειτουργία των μηχανημάτων») έναντι συγκεκριμένης αμοιβής.
34.
Αντιθέτως, όσον αφορά την πρώτη προϋπόθεση, δεν μπορεί, εκ πρώτης όψεως, να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ορισμένες από τις επίμαχες συμβάσεις, ιδίως δε εκείνες που συνήφθησαν κατόπιν δημόσιου διαγωνισμού, να χαρακτηριστούν ως συναλλαγές μεταξύ μιας «επιχείρησης» (ήτοι της A.) και μιας «δημόσιας αρχής» (ήτοι της P.). Συγκεκριμένα, όπως επισημαίνει η Επιτροπή με τις γραπτές παρατηρήσεις της, αφενός, το πολωνικό Δημόσιο Ταμείο είναι ο μοναδικός μέτοχος της P. και, αφετέρου, η οικονομική δραστηριότητα της P. είναι η εξόρυξη μεταλλευμάτων, η οποία μπορεί να εξομοιωθεί με τη δραστηριότητα που συνίσταται στην «αναζήτηση ή εξόρυξη άνθρακα ή άλλων στερεών καυσίμων» κατά την έννοια του άρθρου 14, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2014/25/ΕΕ (
14
).
35.
Ο ανωτέρω νομικός χαρακτηρισμός των εν λόγω συναλλαγών είναι καθοριστικής σημασίας όσον αφορά τις εφαρμοστέες διατάξεις της οδηγίας 2011/7, δεδομένου ότι οι συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών δεν υπόκεινται στις προϋποθέσεις του άρθρου 3 (το οποίο φέρει τον τίτλο «Εμπορικές συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων»), αλλά στις προϋποθέσεις του άρθρου 4 (που φέρει τον τίτλο «Συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών»), το οποίο προβλέπει αυστηρότερες προϋποθέσεις τόσο όσον αφορά την τήρηση των προθεσμιών πληρωμής (
15
) όσο και ως προς τη δυνατότητα ρητής συμβατικής συμφωνίας μεγαλύτερων προθεσμιών πληρωμής (
16
), δηλαδή ως προς το κύριο εν προκειμένω ζήτημα.
36.
Υπό τις συνθήκες αυτές, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 101, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, το Δικαστήριο απηύθυνε στο αιτούν δικαστήριο αίτημα παροχής πληροφοριών προκειμένου να αποσαφηνιστεί το νομικό καθεστώς της P.
37.
Με την απάντησή του που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 4 Οκτωβρίου 2023, το αιτούν δικαστήριο επιβεβαίωσε, βάσει των αποδεικτικών στοιχείων που διέθετε, ότι η P. έπρεπε να θεωρηθεί «επιχείρηση» κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 3, της οδηγίας 2011/7 και όχι «δημόσια αρχή» κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 2, της ως άνω οδηγίας. Κατά το αιτούν δικαστήριο, μολονότι το πολωνικό Δημόσιο Ταμείο είναι ο μοναδικός μέτοχος της P., η επιχείρηση αυτή ιδρύθηκε κυρίως με σκοπό να αποκομίσει κέρδη από τα ορυκτά κοιτάσματά της και όχι για να καλύψει ανάγκες γενικού συμφέροντος που δεν έχουν βιομηχανικό ή εμπορικό χαρακτήρα.
38.
Λαμβανομένων υπόψη των διευκρινίσεων που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο, του οποίου οι εκτιμήσεις ως προς τα πραγματικά περιστατικά που συνδέονται με νομικό χαρακτηρισμό δεν μπορούν, εν πάση περιπτώσει, να τεθούν υπό αμφισβήτηση από το Δικαστήριο (
17
), προτείνω να αποκλειστεί ενδεχόμενη αναδιατύπωση του προδικαστικού ερωτήματος με σκοπό να συμπεριλάβει και το άρθρο 4 της οδηγίας 2011/7 και, επομένως, να αναλυθεί το προδικαστικό ερώτημα όπως διατυπώθηκε από το αιτούν δικαστήριο.
2. Επί του προδικαστικού ερωτήματος
39.
Προκαταρκτικώς, διαπιστώνεται ότι το άρθρο 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/7 δεν περιέχει ορισμό ή διευκρινίσεις σχετικά με τη φράση «ρητά συμφωνήθηκε διαφορετικά στο κείμενο της σύμβασης», ούτε παραπέμπει στο δίκαιο των κρατών μελών για τον προσδιορισμό της έννοιας και του περιεχομένου της. Υπό τις συνθήκες αυτές, η ανωτέρω φράση πρέπει να ερμηνεύεται, σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, κατά τρόπο αυτοτελή και ομοιόμορφο, λαμβανομένων υπόψη των επιταγών περί ομοιόμορφης εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης σε συνδυασμό με την αρχή της ισότητας. Η ερμηνεία αυτή πρέπει να δίδεται λαμβανομένων υπόψη τόσο του γράμματος της εν λόγω διάταξης όσο και του πλαισίου στο οποίο αυτή εντάσσεται και των σκοπών που επιδιώκει καθώς και, ενδεχομένως, του ιστορικού θεσπίσεώς της (
18
).
α) Επί της γραμματικής ερμηνείας
40.
Όσον αφορά, κατά πρώτον, το γράμμα του άρθρου 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/7, όπως επισήμανε το αιτούν δικαστήριο (
19
), η διάταξη αυτή εξαρτά το κύρος συμφωνηθείσας προθεσμίας πληρωμής η οποία υπερβαίνει τις 60 ημερολογιακές ημέρες από δύο σωρευτικές προϋποθέσεις, ήτοι μια τυπική (η εν λόγω προθεσμία «ρητά συμφωνήθηκε […] στο κείμενο της σύμβασης») και μια ουσιαστική προϋπόθεση (η ως άνω προθεσμία δεν πρέπει να «είναι κατάφωρα καταχρηστική για τον πιστωτή υπό την έννοια του άρθρου 7»).
41.
Από το γράμμα της εν λόγω διάταξης προκύπτει ότι αυτή δεν ρυθμίζει ευθέως το ζήτημα αν η «ρητή συμφωνία» μπορεί να περιλαμβάνεται σε συμβάσεις των οποίων το περιεχόμενο καταρτίστηκε μονομερώς από ένα εκ των συμβαλλομένων μερών. Πράγματι, η τυπική προϋπόθεση που αφορά τη «ρητή συμφωνία» κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/7 ή ακόμη τη «ρητή συμφωνία» κατά την έννοια της αιτιολογικής σκέψης 13 της ίδιας οδηγίας (
20
) δεν παραπέμπει στον τρόπο με τον οποίο συνήφθη η σύμβαση (
21
), αλλά, αντιθέτως, στην απαίτηση να προκύπτει «ρητώς» από την εν λόγω σύμβαση η συμφωνία σχετικά με την προθεσμία πληρωμής, ήτοι με επαρκή σαφήνεια και χωρίς αμφισημία, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα συμβαλλόμενα μέρη έχουν πλήρη γνώση, χωρίς να οφείλουν να συνάγουν ενδεχόμενη παράταση της προθεσμίας πληρωμής από τις λοιπές συμβατικές ρήτρες ή από την πραγματική συμπεριφορά των μερών (
22
).
42.
Κατά μείζονα λόγο, και σε αντίθεση με την ανάλυση του αιτούντος δικαστηρίου, από το γράμμα του άρθρου 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/7 δεν μπορεί να συναχθεί ότι υφίσταται «ρητή συμφωνία» μόνον όταν η συμφωνία αυτή αποτέλεσε αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης. Συγκεκριμένα, το γράμμα του εν λόγω άρθρου αντιτίθεται σε τέτοια ερμηνεία, δεδομένου ότι, κάνοντας χρήση της διατυπώσεως «ρητά συμφωνήθηκε», ο νομοθέτης της Ένωσης δεν διευκρινίζει ποιο συμβαλλόμενο μέρος περιέλαβε στη σύμβαση τη σχετική με την προθεσμία πληρωμής ρήτρα και δεν διακρίνει αναλόγως του αν η ρήτρα αποτέλεσε αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης ή όχι. Ομοίως, δεν προβαίνει σε καμία διάκριση μεταξύ «ατομικής συμφωνίας» και «σύμβασης προσχώρησης». Όπως ορθώς παρατηρεί η Γερμανική Κυβέρνηση, εάν ο νομοθέτης της Ένωσης ήθελε να προβεί σε τέτοια διάκριση προκειμένου να λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι μια ρήτρα αποτέλεσε αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης, θα είχε επιλέξει διαφορετική διατύπωση η οποία θα επέβαλε υποχρέωση της συγκεκριμένης διαπραγμάτευσης (
23
).
43.
Επομένως, από το γράμμα του άρθρου 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/7 προκύπτει ότι, στο πλαίσιο των συμβατικών τους σχέσεων, τα συμβαλλόμενα μέρη έχουν τη δυνατότητα να παρατείνουν τη νόμιμη προθεσμία των 60 ημερών, υπό τον όρο ότι το περιεχόμενο της ρήτρας που προβλέπει την παράταση αυτή είναι αρκούντως σαφές και μη αμφίσημο για το συμβαλλόμενο μέρος που θεωρείται ασθενέστερο.
44.
Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται, κατά τη γνώμη μου, από το επιχείρημα που προέβαλε, μεταξύ άλλων, η Επιτροπή, κατά το οποίο, κατ’ ουσίαν, οι φράσεις «ρητά συμφωνήθηκε» (άρθρο 3, παράγραφος 5, της εν λόγω οδηγίας) ή «συμφωνούν ρητά» (αιτιολογική σκέψη 13 της εν λόγω οδηγίας) παραπέμπουν κατ’ ανάγκην σε ενεργό συμμετοχή του πιστωτή κατά τη σύναψη της σύμβασης, έτσι ώστε να ασκεί πραγματική επιρροή στο περιεχόμενό της. Το γεγονός ότι τα συμβαλλόμενα μέρη πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να «συμφωνούν ρητά» προθεσμίες πληρωμής άνω των 60 ημερών δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως απαίτηση περί ενεργού συμμετοχής όλων των συμβαλλομένων μερών στην κατάρτιση της ρήτρας. Συγκεκριμένα, η κατάρτιση των όρων συμβάσεως αποκλειστικώς από ένα εκ των συμβαλλομένων μερών δεν μπορεί, εκτός από την περίπτωση κατάχρησης (
24
), να εξομοιωθεί με έλλειψη συμφωνίας, ή ακόμη και με άκυρη «σύμβαση», μεταξύ των συμβαλλομένων μερών. Η αντίθετη άποψη θα κατέληγε στο παράδοξο συμπέρασμα ότι υφίσταται τεκμήριο περί του ότι οι τυποποιημένες συμβάσεις, όπως οι συμβάσεις προσχώρησης, δεν μπορούν να εκφράζουν την κοινή βούληση των συμβαλλομένων μερών παρά μόνον εάν κάθε ρήτρα που περιέχουν έχει αποτελέσει το αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης (
25
).
β) Επί της συστηματικής ερμηνείας
45.
Όσον αφορά, κατά δεύτερον, το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η εν λόγω διάταξη, φρονώ ότι η συστηματική ερμηνεία επιρρωννύει τη γραμματική ερμηνεία που εκτέθηκε προηγουμένως.
46.
Συγκεκριμένα, όπως επισημάνθηκε στο σημείο 40 των παρουσών προτάσεων, πέραν της τυπικής προϋπόθεσης που αφορά την ύπαρξη «ρητής συμφωνίας», η ουσιαστική προϋπόθεση επιτάσσει η ρήτρα αυτή να μην «είναι κατάφωρα καταχρηστική για τον πιστωτή υπό την έννοια του άρθρου 7 [της οδηγίας 2011/7]». Ωστόσο, η τελευταία αυτή διάταξη, η οποία περιέχει τα στοιχεία που πρέπει να συνεκτιμώνται προκειμένου να διαπιστωθεί, μεταξύ άλλων, αν μια συμβατική ρήτρα είναι κατάφωρα καταχρηστική για τον πιστωτή, δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αφορά μόνον τις ρήτρες που αποτέλεσαν αντικείμενο «ατομικής διαπραγμάτευσης». Στο άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 2011/7 επισημαίνεται ότι, για να κριθεί αν ρήτρα είναι ενδεχομένως καταχρηστική, «συνεκτιμώνται όλες οι περιστάσεις της υπόθεσης», συμπεριλαμβανομένου «του εάν ο οφειλέτης διαθέτει οιονδήποτε αντικειμενικό λόγο απόκλισης από τον νόμιμο τόκο υπερημερίας, [μεταξύ άλλων δε] από την προθεσμία πληρωμής κατά το άρθρο 3 παράγραφος 5, […] [της εν λόγω οδηγίας]». Ως εκ τούτου, το γεγονός ότι ρήτρα σχετική με την προθεσμία πληρωμής έχει καθοριστεί από ένα εκ των συμβαλλόμενων μερών μπορεί να συνιστά ένα από τα στοιχεία που θα συνεκτιμηθούν εν προκειμένω. Πράγματι, η απαγόρευση της κατάφωρης κατάχρησης έναντι του πιστωτή διασφαλίζει κατ’ αυτόν τον τρόπο τη συνολική προστασία του, είτε οι προθεσμίες πληρωμής αποτέλεσαν αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης είτε καθορίστηκαν από ένα εκ των συμβαλλομένων μερών. Ως εκ τούτου, είναι λογικό να μπορούν να θεωρηθούν «ρητές συμφωνίες» αμφότερα τα είδη ρητρών.
γ) Επί της τελολογικής ερμηνείας
47.
Όσον αφορά, κατά τρίτον, τον σκοπό που επιδιώκει η οδηγία 2011/7, φρονώ ότι και αυτός ενισχύει την ως άνω ερμηνεία.
48.
Το άρθρο 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/7, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 12 αυτής, εντάσσεται στον γενικότερο σκοπό κατά τον οποίο «απαιτείται αποφασιστική μεταστροφή προς την υιοθέτηση νοοτροπίας έγκαιρης πραγματοποίησης των πληρωμών […]. Η μεταστροφή αυτή θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει τον καθορισμό ειδικών ρυθμίσεων σχετικά με τις προθεσμίες πληρωμής […]» (
26
). Ως εκ τούτου, σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 13 της εν λόγω οδηγίας, η προμνημονευθείσα διάταξη αποσκοπεί στην υλοποίηση της πρόθεσης του νομοθέτη να «προβλεφθεί ότι οι συμβατικές προθεσμίες πληρωμής μεταξύ επιχειρήσεων δεν μπορούν, κατά γενικό κανόνα, να υπερβαίνουν τις 60 ημερολογιακές ημέρες». Ωστόσο, ο νομοθέτης της Ένωσης δέχεται ότι «μπορεί […] να υπάρξουν περιπτώσεις κατά τις οποίες οι επιχειρήσεις χρειάζονται μεγαλύτερες προθεσμίες πληρωμής, για παράδειγμα όταν οι επιχειρήσεις επιθυμούν να παράσχουν εμπορική πίστη στους πελάτες τους. Θα πρέπει, επομένως, να διατηρηθεί η δυνατότητα των μερών να συμφωνούν ρητά για προθεσμίες πληρωμής μεγαλύτερες των 60 ημερών, εφόσον η παράταση αυτή δεν είναι κατάφωρα καταχρηστική για τον πιστωτή». Επομένως, το άρθρο 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/7 κωδικοποιεί την επιδιωκόμενη από τον νομοθέτη της Ένωσης οριοθέτηση όσον αφορά τη δυνατότητα να γίνεται δεκτή συμβατική παράταση της νόμιμης προθεσμίας των 60 ημερών (
27
).
49.
Φρονώ ότι ο σκοπός αυτός δεν μπορεί να υπονομευθεί από τον καθορισμό αποκλειστικώς από ένα εκ των συμβαλλομένων μερών ρήτρας που προβλέπει προθεσμία πληρωμής μεγαλύτερη των 60 ημερών, παραδείγματος χάριν, με τη χρήση γενικών όρων που έχουν συνταχθεί εκ των προτέρων. Η επιλογή αυτού του είδους ρήτρας δεν απαλλάσσει τα συμβαλλόμενα μέρη από την υποχρέωση τήρησης του συνόλου των προϋποθέσεων του άρθρου 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/7. Η προθεσμία πληρωμής που καθορίζεται αποκλειστικώς από ένα εκ των συμβαλλομένων μερών και η οποία υπερβαίνει το όριο των 60 ημερών πρέπει επίσης να προκύπτει «ρητώς» –δηλαδή με επαρκή σαφήνεια– από τα συμβατικά έγγραφα και δεν πρέπει να είναι κατάφωρα καταχρηστική για τον πιστωτή. Ως προς το ζήτημα αυτό, εφιστώ την προσοχή στο γεγονός ότι οι μηχανισμοί επιβολής κυρώσεων που προβλέπονται στο άρθρο 7 της εν λόγω οδηγίας, κατά τους οποίους τα κράτη μέλη καθορίζουν ότι οι καταχρηστικές συμβατικές ρήτρες είτε δεν έχουν εκτελεστό χαρακτήρα είτε γεννούν αξίωση αποζημίωσης, εφαρμόζονται και στις ως άνω περιπτώσεις.
50.
Επομένως, η απαίτηση για «ρητή συμφωνία» αποσκοπεί στο να παράσχει στο μέρος που θεωρείται ο ασθενέστερος συμβαλλόμενος (κατ’ αρχήν στον πιστωτή) τη δυνατότητα να κρίνει με επαρκή σαφήνεια, ήτοι πριν από τη σύναψη της σύμβασης, εάν αποδέχεται συμφωνία που ενδέχεται να θίγει τα συμφέροντά του υπό την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/7. Το ως άνω καλούμενο «ασθενέστερο» μέρος χρειάζεται τη συγκεκριμένη προστασία ανεξαρτήτως αν η επιζήμια για αυτό ρήτρα περιλαμβάνεται σε σύμβαση που έχει αποτελέσει αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης ή σε συμβατικούς όρους που έχουν καταρτισθεί εκ των προτέρων.
51.
Τέλος, η ως άνω διαπίστωση δεν αναιρείται από το επιχείρημα που προέβαλε, μεταξύ άλλων, το αιτούν δικαστήριο, κατά το οποίο η εν λόγω διάταξη αποσκοπεί στην προστασία του πιστωτή έναντι των υπερβολικών καθυστερήσεων. Συγκεκριμένα, η προστασία του πιστωτή δεν δικαιολογεί την αυτόματη κήρυξη ως παράνομων των συμφωνηθεισών προθεσμιών πληρωμής που έχουν καθοριστεί αποκλειστικώς από τον οφειλέτη. Μια τέτοια ερμηνεία θα έβαινε πέραν του επιδιωκόμενου με την οδηγία 2011/7 σκοπού. Επομένως, το άρθρο 7, παράγραφος 1, της ως άνω οδηγίας δεν προβλέπει ότι οι προθεσμίες πληρωμής που υπερβαίνουν τις 60 ημέρες και οι οποίες καθορίστηκαν αποκλειστικώς από ένα εκ των συμβαλλομένων μερών είναι, αφ’ εαυτών, «κατάφωρα καταχρηστικές», αλλά, αντιθέτως, επισημαίνει τα στοιχεία που πρέπει να συνεκτιμώνται, δεδομένου ότι απαριθμεί τα κύρια κριτήρια εκτίμησης (
28
). Ως εκ τούτου, δεν αποκλείεται εκ προοιμίου το ενδεχόμενο προθεσμία πληρωμής η οποία υπερβαίνει τις 60 ημέρες και η οποία έχει καθοριστεί από ένα εκ των συμβαλλόμενων μερών να πληροί επίσης τα κριτήρια μιας αποδεκτής εξαίρεσης.
52.
Ομοίως, μολονότι το άρθρο 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/7 εντάσσεται στη λογική περιορισμού της προβλέψεως προθεσμιών πληρωμής άνω των 60 ημερών σε εξαιρετικές περιπτώσεις στις οποίες οι επιχειρήσεις «χρειάζονται μεγαλύτερες προθεσμίες πληρωμής», τούτο δεν σημαίνει ότι η παροχή σε επιχείρηση της δυνατότητας να επιβάλει μονομερώς μια ρήτρα παράτασης της προθεσμίας πληρωμής καταδεικνύει, αυτή καθεαυτήν, την απουσία τέτοιας ανάγκης για «μεγαλύτερες προθεσμίες πληρωμής». Εν πάση περιπτώσει, σε περίπτωση κατά την οποία ένας πιστωτής εκτιμά ότι δεν υφίσταται ή δεν είναι δικαιολογημένη η εν λόγω «ανάγκη», θα πρέπει να μπορεί να προσβάλει το κύρος της επίμαχης ρήτρας υποστηρίζοντας, παραδείγματος χάριν, ότι λόγω της υπέρμετρης διάρκειάς της ή της μη δικαιολόγησής της, η συγκεκριμένη ρήτρα δεν πληροί τη δεύτερη προϋπόθεση του άρθρου 3, παράγραφος 5, της εν λόγω οδηγίας, διότι είναι «κατάφωρα καταχρηστική» εις βάρος του. H ως άνω δεύτερη ουσιαστική προϋπόθεση είναι πράγματι κρίσιμη, κατά τη γνώμη μου, και διασφαλίζει την προσφυγή σε παρατεταμένες προθεσμίες πληρωμής μόνον όταν αυτές δικαιολογούνται, μεταξύ άλλων, σε περίπτωση «ρητής συμφωνίας» που επιβάλλεται στις οικονομικά ασθενέστερες επιχειρήσεις όπως είναι οι ΜΜΕ (
29
). Επιπλέον, το άρθρο 7, παράγραφοι 4 και 5, της οδηγίας προβλέπει ότι τα κράτη μέλη διασφαλίζουν την ύπαρξη «επαρκών και αποτελεσματικών μέσων», ώστε να αποτρέπεται η συνέχιση της χρήσεως όρων κατάφωρα καταχρηστικών. Ως εκ τούτου, και αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Επιτροπή με τις γραπτές παρατηρήσεις της, φρονώ ότι δεν υφίσταται πραγματικός κίνδυνος «απότομης αύξησης» της χρήσης εντύπων που επιβάλλουν προθεσμίες πληρωμής μεγαλύτερες των 60 ημερών απλώς και μόνον επειδή γίνεται δεκτό ότι μια συμβατική ρήτρα που έχει καθοριστεί μονομερώς από ένα εκ των συμβαλλομένων μερών μπορεί να πληροί το κριτήριο της «ρητής συμφωνίας» κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 5, της εν λόγω οδηγίας (
30
).
δ) Επί του ιστορικού θεσπίσεως της οδηγίας 2011/7
53.
Όσον αφορά, κατά τέταρτον και τελευταίον, το ιστορικό θεσπίσεως της οδηγίας 2011/7, παρατηρείται ότι και από αυτό συνάγεται το ίδιο συμπέρασμα. Συγκεκριμένα, η αρχική πρόταση της Επιτροπής δεν προέβλεπε ιδιαίτερες απαιτήσεις όσον αφορά τους συμβατικούς όρους σχετικά με τις προθεσμίες πληρωμής που υπερβαίνουν ορισμένα όρια, αλλά μόνον μια προϋπόθεση γενικού χαρακτήρα κατά την οποία η συμφωνηθείσα προθεσμία πληρωμής δεν έπρεπε να είναι κατάφωρα καταχρηστική για τον πιστωτή (
31
). Ομοίως, μολονότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε τροποποίηση υπό την έννοια ότι η συμφωνία προθεσμίας μεγαλύτερης των 60 ημερών πρέπει να υπόκειται σε ορισμένες προϋποθέσεις, δεν προκύπτει ότι το εν λόγω θεσμικό όργανο θέλησε να απαγορευθεί ο καθορισμός προθεσμιών μεγαλύτερων των 60 ημερών με τυποποιημένες ρήτρες που έχουν συνταχθεί εκ των προτέρων (
32
).
54.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω να δοθεί στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο η απάντηση ότι το άρθρο 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/7 έχει την έννοια ότι ο διά «ρητής συμφωνίας» καθορισμός προθεσμίας πληρωμής που υπερβαίνει τις 60 ημερολογιακές ημέρες είναι έγκυρος στην περίπτωση συμβάσεων μεταξύ επιχειρήσεων των οποίων οι ρήτρες καθορίζονται αποκλειστικώς από ένα εκ των συμβαλλομένων μερών, υπό την προϋπόθεση ότι η συμφωνία αυτή προκύπτει με επαρκή σαφήνεια και άνευ αμφισημίας από τις εν λόγω συμβάσεις, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα συμβαλλόμενα μέρη έχουν λάβει πλήρως γνώση αυτής, δεδομένου ότι ενδεχόμενη παράταση της προθεσμίας πληρωμής δεν μπορεί να συνάγεται απλώς από την ερμηνεία των λοιπών συμβατικών ρητρών ή από την πραγματική συμπεριφορά των συμβαλλομένων μερών.
V. Πρόταση
55.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω εκτιμήσεων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Sąd Rejonowy Katowice – Wschód w Katowicach (πρωτοδικείο ανατολικού τομέα Κατοβίτσε, Πολωνία) ως εξής:
Το άρθρο 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/7/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Φεβρουαρίου 2011, για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές,
έχει την έννοια ότι:
ο διά «ρητής συμφωνίας» καθορισμός προθεσμίας πληρωμής που υπερβαίνει τις 60 ημερολογιακές ημέρες είναι έγκυρος στην περίπτωση συμβάσεων μεταξύ επιχειρήσεων των οποίων οι ρήτρες καθορίζονται αποκλειστικώς από ένα εκ των συμβαλλομένων μερών, υπό την προϋπόθεση ότι η συμφωνία αυτή προκύπτει με επαρκή σαφήνεια και άνευ αμφισημίας από τις εν λόγω συμβάσεις, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα συμβαλλόμενα μέρη έχουν λάβει πλήρως γνώση αυτής, δεδομένου ότι ενδεχόμενη παράταση της προθεσμίας πληρωμής δεν μπορεί να συνάγεται απλώς από την ερμηνεία των λοιπών συμβατικών ρητρών ή από την πραγματική συμπεριφορά των συμβαλλομένων μερών.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
(
2
)	Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Φεβρουαρίου 2011, για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές (ΕΕ 2011, L 48, σ. 1).
(
3
)	Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 31ης Μαρτίου 2004, περί συντονισμού των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων στους τομείς του ύδατος, της ενέργειας, των μεταφορών και των ταχυδρομικών υπηρεσιών (ΕΕ 2004, L 134, σ. 1).
(
4
)	Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 31ης Μαρτίου 2004, περί συντονισμού των διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων έργων, προμηθειών και υπηρεσιών (ΕΕ 2004, L 134, σ. 114).
(
5
)	Dz. U του 2013, θέση 403.
(
6
)	Όπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, στο πλαίσιο διαγωνισμού, ο τρόπος με τον οποίο η A. μπορούσε να επιτύχει την τροποποίηση των ουσιωδών όρων των επίμαχων συμβάσεων συνίστατο σε προσφυγή ενώπιον του προέδρου της Krajowa Izba Odwoławcza (εθνικής αρχής εξέτασης προσφυγών, Πολωνία), κατά της απόφασης του οποίου είναι δυνατή η άσκηση ενδίκου βοηθήματος ενώπιον του Sąd Okręgowy (πρωτοδικείου περιφέρειας, Πολωνία).
(
7
)	Κατά το αιτούν δικαστήριο, η P. υποστηρίζει ότι από άλλες συμβάσεις συναφθείσες μεταξύ των διαδίκων, οι οποίες δεν αποτελούν αντικείμενο της παρούσας διαδικασίας, αλλά για τις οποίες προσκομίστηκε συγκεντρωτική έκθεση στο πλαίσιο της εθνικής διαδικασίας, προκύπτει ότι η προθεσμία πληρωμής για καθεμία από τις εν λόγω συμβάσεις ανερχόταν επίσης σε 120 ημέρες.
(
8
)	Κατά την A., η προθεσμία αυτή ουδέποτε αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγμάτευσης, αλλά καθορίστηκε μονομερώς από την P. λόγω της δεσπόζουσας θέσης που κατέχει στην αγορά. Συγκεκριμένα, για τη συμμετοχή σε διαδικασία σύναψης σύμβασης διοργανωθείσα από την P., ήταν αναγκαίο να διασφαλιστεί η παράδοση σύμφωνα με τους μη διαπραγματεύσιμους όρους και προϋποθέσεις που είχε καθορίσει η P. Κατά την ενάγουσα-αιτούσα, παρά τις πολυάριθμες προσπάθειες που έγιναν κατά τη διάρκεια των παρελθόντων ετών με στόχο την τροποποίηση, μέσω ερωτημάτων σχετικών με τη συγγραφή υποχρεώσεων, των συμβατικών ρητρών σχετικά με την προθεσμία πληρωμής, οι εν λόγω ρήτρες δεν τροποποιήθηκαν ώστε να μειωθεί η ως άνω προθεσμία σε 60 ημέρες.
(
9
)	Επιπλέον, η P. θεώρησε ότι είχε το δικαίωμα να καθορίζει τους όρους της σύμβασης σύμφωνα με τις δικές της οικονομικές δυνατότητες, οι οποίες απηχούν τις ιδιαιτερότητες της συγκεκριμένης αγοράς και ανταποκρίνονται στην κατάσταση των επιχειρήσεων εκμετάλλευσης άνθρακα στην Πολωνία. Υποστήριξε επίσης ότι η προθεσμία πληρωμής διαρκείας 120 ημερών είναι μακρά, πλην όμως η ανάδοχος είχε λάβει γνώση των πληροφοριών αυτών αρκετά νωρίτερα, ήτοι κατά το στάδιο της προκήρυξης του διαγωνισμού, γεγονός που της παρείχε τη δυνατότητα να τιμολογήσει αναλόγως την προσφορά της.
(
10
)	Συγκεκριμένα, το αιτούν δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, στο πλαίσιο των εμπορικών συναλλαγών, οι συμβάσεις συνάπτονται συχνά με την αποδοχή των όρων που καθορίσθηκαν εκ των προτέρων από ένα εκ των συμβαλλομένων μερών. Στο πλαίσιο τέτοιων συμβάσεων, σημαντικός αριθμός συμβατικών όρων, ήτοι αυτοί που δεν καταρτίστηκαν από κοινού ή δεν αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης, δεν μπορούν να τροποποιηθούν. Επομένως, η συμφωνία συνίσταται στην αποδοχή της σύμβασης όπως αυτή προτείνεται από τον αντισυμβαλλόμενο. Ως εκ τούτου, κατά το αιτούν δικαστήριο, το άρθρο 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/7 έχει την έννοια ότι η εκ μέρους επιχειρήσεων «ρητή συμφωνία» περί προθεσμίας πληρωμής που υπερβαίνει τις 60 ημέρες δεν έχει εφαρμογή στην περίπτωση συμβάσεων των οποίων οι ρήτρες καθορίζονται αποκλειστικώς από ένα εκ των συμβαλλομένων μερών. Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από τον σκοπό της ως άνω οδηγίας, ο οποίος συνίσταται στην καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στην εσωτερική αγορά καθώς και στη βελτίωση της ρευστότητας και της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων. Συγκεκριμένα, κατά κανόνα, η προθεσμία πληρωμής δεν πρέπει να υπερβαίνει, στην περίπτωση των ιδιωτικών επιχειρήσεων, τις 60 ημέρες. Ωστόσο, η προθεσμία αυτή δεν είναι ανελαστική, δεδομένου ότι, σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 13 της οδηγίας 2011/7, επιδέχεται παράταση οσάκις τούτο δικαιολογείται από τις περιστάσεις και εφόσον συμφωνείται ρητώς μεταξύ των επιχειρήσεων. Επομένως, τόσο ο νομοθέτης της Ένωσης όσο και ο εθνικός νομοθέτης χρησιμοποιούν τον όρο «ρητή συμφωνία» υπό την έννοια της «σαφούς συμφωνίας». Ωστόσο, κατά το αιτούν δικαστήριο, η παράταση της προθεσμίας πρέπει να αποτελεί εξαίρεση, ο δε πιστωτής πρέπει τουλάχιστον να γνωρίζει τους λόγους για τους οποίους ο αντισυμβαλλόμενός του προτίθεται να κάνει χρήση της εξαίρεσης αυτής. Επιπλέον, γνωρίζοντας τους λόγους αυτούς, θα πρέπει να μπορεί να εκτιμήσει κατά πόσον η προθεσμία που προτείνει ο αντισυμβαλλόμενος, ακόμη και αν παρατείνεται ευλόγως πέραν των 60 ημερών, δεν είναι αδικαιολόγητα μακρά, ενδεχομένως δε να προβάλει τα δικά του επιχειρήματα που θα δικαιολογούσαν την αποδοχή της συγκεκριμένης παρατάσεως υπό διαφορετικούς όρους. Ωστόσο, τούτο δεν συμβαίνει στην περίπτωση συμβάσεων που συνάπτονται κατόπιν διαγωνισμού ή κατόπιν ηλεκτρονικής διαδικασίας πρόσκλησης για την υποβολή προσφορών ούτε και σε εκείνη άλλων συμβάσεων προσχώρησης. Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι συμβαλλόμενοι μπορούν είτε να αποδεχθούν τους όρους της προς σύναψη σύμβασης τους οποίους έχει ήδη καθορίσει ένας εκ των συμβαλλομένων είτε να μη συνάψουν τη σύμβαση. Μόνο στην περίπτωση δημόσιου διαγωνισμού είναι δυνατό να αμφισβητηθούν ορισμένοι όροι. Ωστόσο, δεν θα πρόκειται για συμφωνία μεταξύ συμβαλλομένων, αλλά για απόφαση αρχής η οποία δεν αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος.
(
11
)	Κατά το αιτούν δικαστήριο, η συγκεκριμένη προϋπόθεση αφορά το πρόσωπο του πιστωτή και την απουσία κατάφωρα καταχρηστικού χαρακτήρα εις βάρος του. Πέραν των αντικειμενικών στοιχείων που μνημονεύονται στο άρθρο 7 της οδηγίας 2011/7, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και η κατάσταση του πιστωτή κατά το στάδιο της σύναψης της σύμβασης και του καθορισμού της χρονικής διάρκειας της προθεσμίας πληρωμής. Συγκεκριμένα, αυτό είναι το προσήκον χρονικό σημείο για να εκτιμηθεί η κατάσταση και ο πραγματικός αντίκτυπος της παράτασης της προθεσμίας πληρωμής για τον πιστωτή, αν δηλαδή πρόκειται για προθεσμία που είναι κατάφωρα καταχρηστική εις βάρος του. Η εκτίμηση αυτή είναι δυνατή μόνο όταν είναι γνωστό ποιος είναι ο πιστωτής. Συγκεκριμένα, κατά το αιτούν δικαστήριο, δεν μπορεί να αποκλεισθεί ότι για συγκεκριμένο πιστωτή τυχόν σημαντική παράταση της προθεσμίας θα ήταν «κατάφωρα καταχρηστική», ενώ στην περίπτωση ενός άλλου θα ήταν «απλώς καταχρηστική». Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης προέβλεψε διαφορετική ρύθμιση στην περίπτωση εμπορικής συναλλαγής μεταξύ επιχείρησης και δημόσιας αρχής, ορίζοντας ότι προθεσμία μεγαλύτερη των 30 ημερών πρέπει επίσης να βασίζεται σε ρητή συμφωνία, αλλ’ ότι αρκεί τούτο να δικαιολογείται αντικειμενικώς από την ιδιαίτερη φύση ή τα χαρακτηριστικά της σύμβασης και όχι από την κατάσταση του πιστωτή. Ταυτόχρονα, ορίσθηκε ότι σε καμία περίπτωση η προθεσμία δεν μπορεί να υπερβαίνει τις 60 ημέρες Τέλος, το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι η ως άνω ερμηνεία καθιστά επίσης δυνατή την πληρέστερη επίτευξη των σκοπών της οδηγίας 2011/7. Συγκεκριμένα, μολονότι ο κίνδυνος επιχειρήσεις να επιβάλλουν μονομερώς και αδικαιολόγητα μεγαλύτερες προθεσμίες πληρωμής στους αντισυμβαλλομένους τους, προκειμένου να χρηματοδοτούν τις τρέχουσες δραστηριότητές τους, είναι μικρός, δεν είναι σπάνιο τούτο να επηρεάζει αρνητικά τη ρευστότητα και την ανταγωνιστικότητα των αντισυμβαλλομένων τους.
(
12
)	Πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, Infraestruturas de Portugal και Futrifer Indústrias Ferroviárias (C‑66/22, EU:C:2023:1016, σκέψεις 33 και 34).
(
13
)	Βλ. απόφαση της 1ης Δεκεμβρίου 2022, X (Προμήθειες ιατρικού εξοπλισμού) (C‑419/21, EU:C:2022:948, σκέψεις 20 και 23 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
14
)	Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με τις διαδικασίες σύναψης συμβάσεων φορέων που δραστηριοποιούνται στους τομείς του ύδατος, της ενέργειας, των μεταφορών και των ταχυδρομικών υπηρεσιών και την κατάργηση της οδηγίας 2004/17/ΕΚ (ΕΕ 2014, L 94, σ. 243, και διορθωτικό ΕΕ 2016, L 311, σ. 26).
(
15
)	Βλ. απόφαση της 28ης Ιανουαρίου 2020, Επιτροπή κατά Ιταλίας (Οδηγία για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών) (C‑122/18, EU:C:2020:41, σκέψη 43).
(
16
)	Βλ. άρθρο 4, παράγραφος 6, της οδηγίας 2011/7, το οποίο, αντιθέτως προς το άρθρο 3, παράγραφος 5, της ίδιας οδηγίας, προβλέπει ότι η προθεσμία πληρωμής που ορίζεται στη σύμβαση «σε κάθε περίπτωση […] δεν υπερβαίνει τις 60 ημερολογιακές ημέρες» (η υπογράμμιση δική μου). Ως εκ τούτου, η συγκεκριμένη διάταξη αντιτίθεται, εν πάση περιπτώσει, στη δυνατότητα της P., στον μέτρο που μπορεί να χαρακτηριστεί ως «δημόσια αρχή», να επιβάλει ρήτρα η οποία προβλέπει προθεσμία πληρωμής διάρκειας 120 ημερών. Πρβλ. προτάσεις μου στην υπόθεση BFF Finance Iberia (C‑585/20, EU:C:2022:329, σημεία 36 έως 54).
(
17
)	Πρβλ. απόφαση της 27ης Οκτωβρίου 2022, Instituto do Cinema e do Audiovisual (C‑411/21, EU:C:2022:836, σκέψεις 16 και 17).
(
18
)	Πρβλ. αποφάσεις της 9ης Ιουλίου 2020, RL (Οδηγία για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών) (C‑199/19, EU:C:2020:548, σκέψη 27), και της 18ης Νοεμβρίου 2020, Techbau (C‑299/19, EU:C:2020:937, σκέψη 38).
(
19
)	Βλ. σημείο 22 των παρουσών προτάσεων.
(
20
)	Επισημαίνω ότι στη γαλλική απόδοση του άρθρου 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/7, το ρήμα που χρησιμοποιείται, δηλαδή το «stipuler» –το οποίο, εξ ορισμού, περιορίζεται κατά τρόπο ουδέτερο στο «énoncer une clause, une condition dans un contrat (ορίζω ρήτρα, θέτω όρο σε σύμβαση) (βλ. ορισμό στο λεξικό Larousse, διαθέσιμο στην ακόλουθη διεύθυνση: https://www.larousse.fr/dictionnaires/francais/stipuler/74741)– δεν αντιστοιχεί στο ρήμα «convenir (συμφωνώ)», το οποίο χρησιμοποιείται στην αιτιολογική σκέψη 13 της οδηγίας, υπό την έννοια του «tomber d’accord sur quelque chose» (συμφωνώ για κάτι) (https://www.larousse.fr/dictionnaires/francais/convenir/18968). Αντιθέτως, στην πλειονότητα των λοιπών γλωσσικών αποδόσεων, διαπιστώνεται η ύπαρξη συνέπειας μεταξύ της χρήσης του ρήματος στην αιτιολογική σκέψη 13 και στο άρθρο 3, παράγραφος 5, της εν λόγω οδηγίας (βλ., αντιστοίχως, την αγγλική απόδοση «possible for the parties to expressly agree»/«unless otherwise expressly agreed in the contract», τη γερμανική «die Vertragsparteien sollten daher […] ausdrücklich vereinbaren können»/«es sei denn im Vertrag wurde ausdrücklich etwas anderes vereinbart», την ιταλική «la possibilità per le parti di concordare espressamente»/«se non diversamente concordato espressamente nel contratto», την ισπανική «la posibilidad de acordar expresamente»/«salvo acuerdo expreso en contrario recogido en el contrato» και την ελληνική «δυνατότητα των μερών να συμφωνούν ρητά»/«εκτός εάν ρητά συμφωνήθηκε διαφορετικά στο κείμενο της σύμβασης» (η υπογράμμιση δική μου). Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, σε περίπτωση απόκλισης μεταξύ των διαφόρων γλωσσικών αποδόσεων ενός νομοθετήματος του δικαίου της Ένωσης, το νομοθέτημα αυτό πρέπει να ερμηνεύεται με γνώμονα την όλη οικονομία και τον σκοπό της ρύθμισης της οποίας συνιστά στοιχείο [απόφαση της 14ης Μαΐου 2019, M κ.λπ. (Ανάκληση του καθεστώτος πρόσφυγα) (C‑391/16, C‑77/17 και C‑78/17, EU:C:2019:403, σκέψη 88 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία)].
(
21
)	Ή ακόμη, ως προς τον τρόπο με τον οποίο συμφωνήθηκε η ρήτρα και χωρίς να διευκρινίζεται, μεταξύ άλλων, αν αυτή μπορεί να περιλαμβάνεται σε συμβατικούς όρους που έχουν καταρτιστεί εκ των προτέρων. Επισημαίνω ότι, όπως και η οδηγία 2000/35/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 2000, για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές (ΕΕ 2000, L 200, σ. 35), η οδηγία 2011/7 δεν έχει ως σκοπό «να θίγει τις εθνικές διατάξεις σχετικά με τον τρόπο σύναψης των συμβάσεων» (βλ. αιτιολογική σκέψη 19 της οδηγίας 2000/35 και αιτιολογική σκέψη 28 της οδηγίας 2011/7).
(
22
)	Όπως επισημαίνει η Γερμανική Κυβέρνηση, η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από τη χρήση της εν λόγω έννοιας σε άλλες νομικές πράξεις της Ένωσης. Παραδείγματος χάριν, το άρθρο 7, παράγραφος 4, στοιχείο αʹ, το άρθρο 13, παράγραφος 1, καθώς και το άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο αʹ, σημείο ii, και το άρθρο 22 της οδηγίας 2011/83/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2011, σχετικά με τα δικαιώματα των καταναλωτών, την τροποποίηση της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της οδηγίας 1999/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και την κατάργηση της οδηγίας 85/577/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της οδηγίας 97/7/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ 2011, L 304, σ.64), εξαρτούν ορισμένες παρεκκλίσεις από το γενικό καθεστώς της εν λόγω οδηγίας από τη ρητή συμφωνία ή τη ρητή συναίνεση του καταναλωτή. Σύμφωνα με το άρθρο 18, παράγραφος 2, της οδηγίας (ΕΕ) 2019/770 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2019, σχετικά με ορισμένες πτυχές που αφορούν τις συμβάσεις για την προμήθεια ψηφιακού περιεχομένου και ψηφιακών υπηρεσιών (ΕΕ 2019, L 136, σ.1), η επιστροφή των χρημάτων πρέπει να γίνεται με τη χρήση του ίδιου μέσου πληρωμής με εκείνο που χρησιμοποίησε ο καταναλωτής για την πληρωμή, εκτός αν ο καταναλωτής συμφωνήσει ρητώς για τη χρήση διαφορετικού μέσου. Σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/83, ορισμένες πληροφορίες που παρέχονται πριν από τη σύναψη της σύμβασης αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της σύμβασης που συνάπτεται εξ αποστάσεως και δεν μεταβάλλονται πλην «ρητής» συμφωνίας των συμβαλλόμενων μερών (η υπογράμμιση δική μου). Το άρθρο 13, παράγραφος 1, της οδηγίας 2019/770 έχει ανάλογη διατύπωση όταν πρόκειται για «πρόσθετη χρονική περίοδο όπως ρητώς έχει συμφωνηθεί από τα μέρη». Επιπλέον, οσάκις ο νομοθέτης της Ένωσης προτίθεται να επιβάλει αυστηρότερες απαιτήσεις σε σχέση με ορισμένη ρήτρα και να αποκλείσει το ενδεχόμενο επιβολής μέσω των γενικών όρων, εκφράζει συνήθως τη βούλησή του αυτή, όπως προκύπτει, παραδείγματος χάριν, από το άρθρο 8, παράγραφος 5, της οδηγίας 2019/770. Η εν λόγω διάταξη προβλέπει ότι ο καταναλωτής πρέπει να έχει αποδεχθεί όχι μόνον ρητώς αλλά και χωριστά την παρέκκλιση ενός ψηφιακού προϊόντος από τις αντικειμενικές απαιτήσεις («αποδέχθηκε ρητώς και χωριστά αυτή την παρέκκλιση κατά τη σύναψη της σύμβασης»). Ο όρος «χωριστά» σημαίνει ότι ο καταναλωτής αποδέχεται την παρέκκλιση «ξεχωριστά από άλλες δηλώσεις ή συμφωνίες», στοιχείο που αποκλείει τη δυνατότητα πρόβλεψης τέτοιας παρέκκλισης στο πλαίσιο των πολυάριθμων γενικών όρων που έχουν συνταχθεί εκ των προτέρων (βλ. αιτιολογική σκέψη 49 της οδηγίας 2019/770).
(
23
)	Ενδεικτικά, το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές (ΕΕ 1993, L 95, σ. 29), ορίζει την περίπτωση κατά την οποία ρήτρα σύμβασης «που δεν απετέλεσε αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης» θεωρείται καταχρηστική (η υπογράμμιση δική μου). Κατά το άρθρο 3, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας, γίνεται πάντοτε δεκτό ότι η ρήτρα δεν αποτέλεσε αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης όταν έχει συνταχθεί εκ των προτέρων και όταν ο καταναλωτής, εκ των πραγμάτων, δεν μπόρεσε να επηρεάσει το περιεχόμενό της, ιδίως στο πλαίσιο σύμβασης προσχωρήσεως.
(
24
)	Βλ. σημείο 52 των παρουσών προτάσεων.
(
25
)	Εξάλλου, παρατηρείται ότι το μόνο τεκμήριο που προβλέπεται στην οδηγία 2011/7 είναι αυτό του άρθρου 7, παράγραφος 3, της εν λόγω οδηγίας, κατά το οποίο «συμβατικός όρος […] που αποκλείει την αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης σύμφωνα με το άρθρο 6 θεωρείται ότι έχει κατάφωρα καταχρηστικό χαρακτήρα».
(
26
)	Πρβλ., επίσης, προτάσεις μου στην υπόθεση BFF Finance Iberia (C‑585/20, EU:C:2022:329, σημείο 48).
(
27
)	Συμβατική παράταση της νόμιμης προθεσμίας θα ήταν επίσης δικαιολογημένη σε περίπτωση κατά την οποία η διαδικασία ελέγχου του αν τα αγαθά ή οι υπηρεσίες πληρούν τις συμβατικές απαιτήσεις είναι αντικειμενικώς πιο χρονοβόρα.
(
28
)	Επομένως, τα στοιχεία που μνημονεύονται στο εν λόγω άρθρο καταδεικνύουν ότι πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνον η έκταση της ζημίας που υπέστη ο πιστωτής, αλλά και άλλα στοιχεία, μεταξύ των οποίων καταλέγονται το ζήτημα αν η προθεσμία παρεκκλίνει από τα «συναλλακτικά ήθη» (άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2011/7), η φύση του προϊόντος ή της υπηρεσίας που αποτελεί το αντικείμενο της σύμβασης (άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της ίδιας οδηγίας) και το αν ο οφειλέτης έχει αντικειμενικό λόγο, δηλαδή έννομο συμφέρον, να επωφεληθεί από προθεσμία μεγαλύτερη των 60 ημερών (άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της εν λόγω οδηγίας· πρβλ. το παράδειγμα που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 13 της ίδιας οδηγίας).
(
29
)	Πρβλ. άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/7.
(
30
)	Ως προς το ζήτημα αυτό, επισημαίνω ότι, στο πλαίσιο της εν εξελίξει αναθεώρησης της οδηγίας 2011/7 και, ιδίως, της πρότασης κανονισμού της Επιτροπής της 12ης Σεπτεμβρίου 2023 [COM(2023) 533 final], η Επιτροπή διαπιστώνει ότι «[η] βασική αιτία των καθυστερήσεων πληρωμών είναι οι ασυμμετρίες στη διαπραγματευτική ισχύ μεταξύ ενός μεγάλου πελάτη (οφειλέτη) και ενός μικρότερου προμηθευτή (πιστωτή)» και ότι, «[ω]ς αποτέλεσμα, συχνά ο προμηθευτής υποχρεώνεται να αποδεχτεί καταχρηστικές προθεσμίες […] πληρωμής». Επομένως, ακριβώς για να αποφευχθεί αυτού του είδους η κατάχρηση «[τ]α προτεινόμενα μακροπρόθεσμα μέτρα περιλαμβάνουν τον περιορισμό των συμβατικών προθεσμιών πληρωμής σε 30 ημέρες κατ’ ανώτατο όριο για πληρωμές από μεγάλη εταιρεία σε ΜΜΕ». Συγκεκριμένα, το νέο άρθρο 3 της πρότασης κανονισμού της Επιτροπής είναι «αυστηρότερο από τα άρθρα 3 και 4 της [οδηγίας 2011/7], εφόσον περιορίζει την προθεσμία πληρωμής και τη διάρκεια της διαδικασίας αποδοχής ή επαλήθευσης σε 30 ημέρες κατ’ ανώτατο όριο και απαλείφει κάθε αναφορά στην έννοια των κατάφωρα καταχρηστικών πρακτικών και ρητρών».
(
31
)	Βλ. άρθρο 6 της πρότασης οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές, Υλοποίηση της Small Business Act [COM(2009) 126 τελικό], το οποίο αντικατέστησε και αναπροσάρμοσε το άρθρο 3, παράγραφοι 3, 4 και 5, της οδηγίας 2000/35. Ως προς το ζήτημα αυτό, βλ., επίσης, αιτιολογική σκέψη 18 της οδηγίας 2000/35 η οποία περιοριζόταν στην αναγνώριση της «ύπαρξη[ς] ορισμένων κατηγοριών συμβάσεων, στις οποίες δικαιολογείται μεγαλύτερη προθεσμία πληρωμών σε συνδυασμό με ένα περιορισμό της ελευθερίας των συμβάσεων ή με υψηλότερο επιτόκιο».
(
32
)	Βλ. έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 4ης Μαΐου 2010 (A7-0136/2010) σχετικά με την πρόταση αυτή, ειδικότερα, τροπολογίες 3 και 24. Συγκεκριμένα, η προτεινόμενη τροποποίηση προέβλεπε ότι η υπέρβαση του ανώτατου ορίου των 60 ημερών γινόταν δεκτή υπό την προϋπόθεση ότι τα συμβαλλόμενα μέρη είχαν συμφωνήσει ρητώς σχετικά («specifically agree[d]») και ότι η υπέρβαση αυτή δεν έπρεπε να προκαλέσει αδικαιολόγητη ζημία σε οποιοδήποτε από τα μέρη («does not lead to undicied damages»).