61986CC0240_EL
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
++++
Κύριε πρόεδρε,
Κύριοι δικαστές,
Α - Πραγματικά περιστατικά
1 . Στην παρούσα διαδικασία η Επιτροπή ζητεί να αναγνωριστεί ότι η Ελληνική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη Συνθήκη, επειδή από το Φεβρουάριο 1984 έως τον Απρίλιο 1986 εμπόδισε τις εισαγωγές σιτηρών, μάλιστα δε μερικές φορές τις κατέστησε αδύνατες . Επιπλέον παρέβη την υποχρέωση συνεργασίας που απορρέει από το άρθρο 5 της Συνθήκης ΕΟΚ, επειδή αρνήθηκε να δώσει πληροφορίες που της ζητήθηκαν .
2 . 'Ολες οι εισαγωγές στην Ελληνική Δημοκρατία υπέκειντο και υπόκεινται ακόμη σε ένα σύστημα αδειών εξαγωγής συναλλάγματος . Η γενική αυτή ρύθμιση αποτελεί αντικείμενο μιας άλλης διαδικασίας λόγω παραβάσεως της Συνθήκης .
3 . Με απόφαση της 16ης Φεβρουαρίου 1984 του Υπουργείου Γεωργίας που απευθυνόταν προς την Τράπεζα της Ελλάδος ( αριθ . Ε 6/885 ) εξαρτήθηκαν όλες οι εισαγωγές σιτηρών από την έγκριση μιας επιτροπής ρυθμίσεως των εισαγωγών της Τράπεζας της Ελλάδος ( εφεξής : η επιτροπή ). Με μια άλλη υπουργική απόφαση της 21ης Φεβρουαρίου 1984 ( αριθ . Ε 6/963 ) δόθηκε η εντολή ότι δεν έπρεπε να γίνει χρήση των αδειών εισαγωγής σιτηρών που είχαν δοθεί πριν από τη 16η Φεβρουαρίου 1984, επειδή δεν ακολουθήθηκε για τα εμπορεύματα η απαιτούμενη διαδικασία . Για το λόγο αυτό, γνωστοποιήθηκε στους εισαγωγείς ότι έπρεπε να υποβάλουν νέες αιτήσεις στην επιτροπή για να λάβουν άδειες εισαγωγής . Η διαδικασία χορηγήσεως αδειών από την επιτροπή αναστάλθηκε μόλις με την υπουργική απόφαση της 23ης Απριλίου 1986 ( αριθ . Ε 6/4492 ).
4 . 'Οταν η προσφεύγουσα έλαβε γνώση των παρεμποδίσεων των εισαγωγών, διαβίβασε στις 5 Οκτωβρίου 1984 έγγραφο οχλήσεως προς την κυβέρνηση της καθής ( παράρτημα 3 του δικογράφου της προσφυγής ) και στις 25 Νοεμβρίου 1985 αιτιολογημένη γνώμη ( παράρτημα 7 του δικογράφου της προσφυγής ) με την οποία έταξε προθεσμία ενός μηνός για την παύση των παρεμποδίσεων των εισαγωγών . Στην από 7 Μαρτίου 1986 απάντησή της στο εν λόγω έγγραφο η καθής θεώρησε ότι καλώς έλαβε τα επικρινόμενα μέτρα .
5 . Στο μεταξύ επήλθαν και νέες παρεμποδίσεις, καθόσον με απόφαση του Υπουργείου Εμπορίου, της 25ης Ιουλίου 1985 ( αριθ . Ε 6/2831 ), ανακλήθηκαν καταρχήν όλες οι μέχρι τότε χορηγηθείσες άδειες εισαγωγής, οι οποίες δεν είχαν ακόμη χρησιμοποιηθεί . Από τη συγκεντρωτική διαδικασία χορηγήσεως αδειών από την επιτροπή εξαιρέθηκαν οι εισαγωγές που προορίζονταν για επανεξαγωγή με 30 % προστιθέμενη αξία . Προς διασφάλιση της διαδικασίας ήταν απαραίτητη η σύσταση ασφαλείας . Η μέθοδος αυτή αποτέλεσε αντικείμενο του εγγράφου οχλήσεως της 25ης Νοεμβρίου 1985 και της αιτιολογημένης γνώμης της 15ης Μαΐου 1986 .
6 . Το έγγραφο της προσφυγής που κατατέθηκε το Σεπτέμβριο 1986 αφορά και τις δύο διαδικασίες, ζητείται δε με αυτό να αναγνωριστεί ότι η καθής παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 30, το άρθρο 106, παράγραφος 1, και το άρθρο 5 της Συνθήκης ΕΟΚ, καθώς και από τον κανονισμό ( ΕΟΚ ) 2727/75 του Συμβουλίου περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των σιτηρών, επειδή εξάρτησε τις εισαγωγές σιτηρών από την άδεια εξαγωγής συναλλάγματος και τη χορήγηση αυτής της άδειας από τη υποχρέωση επανεξαγωγής του προϊόντος, ανακάλεσε ήδη χορηγηθείσες άδειες και δεν διαβίβασε στην προσφεύγουσα τις πληροφορίες και τις νομοθετικές διατάξεις που αυτή είχε ζητήσει .
Β - Η γνώμη μου επί της υποθέσεως
Ι - Επί του παραδεκτού
7 . Η κυβέρνηση της καθής προέβαλε την ένσταση ότι η προσφυγή είναι άνευ αντικειμένου, καθόσον κατά την άσκηση της προσφυγής το Σεπτέμβριο 1986 είχαν ήδη εκλείψει όλες οι προβαλλόμενες παραβάσεις .
8 . Δεδομένου ότι με τη διαδικασία λόγω παραβάσεως της Συνθήκης επιδιώκεται η δημιουργία σύμφωνης με τη συνθήκη καταστάσεως από το κράτος μέλος το οποίο παραβαίνει τις υποχρεώσεις που υπέχει από το κοινοτικό δίκαιο, υφίστανται αμφιβολίες ως προς το παραδεκτό προσφυγής, εφόσον η επικρινόμενη συμπεριφορά είχε προηγουμένως παύσει . 'Ηδη από το γράμμα του άρθρου 169, παράγραφος 2, της Συνθήκης ΕΟΚ συνάγεται ότι η προσφυγή στο Δικαστήριο είναι δυνατή μόνο όταν η προβαλλόμενη παράβαση της Συνθήκης δεν έχει παύσει εντός της προθεσμίας που τίθεται με την αιτιολογημένη γνώμη .
9 . Επομένως πρέπει να ληφθεί ως δεδομένο, όπως τόνισα και στις προτάσεις επί της υποθέσεως 103/84 ( 1 ), ότι και οι παραβάσεις της Συνθήκης που έχουν διαπραχθεί εξ ολοκλήρου στο παρελθόν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο της διαδικασίας λόγω παραβάσεως της Συνθήκης . Δεν μπορεί να γίνει γενική παρέκκλιση από αυτό, διότι διαφορετικά, ενόψει της διάρκειας της πριν από την άσκηση της προσφυγής διαδικασίας, δεν θα ήταν από πολλές απόψεις δυνατός ο δικαστικός έλεγχος μικρής διάρκειας παραβάσεων της Συνθήκης . Δεδομένου ότι η διάρκεια μιας αντίθετης προς τη Συνθήκη συμπεριφοράς δεν υποδηλώνει τίποτε ως προς τη βαρύτητα της παραβάσεως, πρέπει να κολάζεται και μία χρονικώς περιορισμένη παράβαση της Συνθήκης . Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο, καθόσον, παραδείγματος χάρη, μέτρα εποχιακού χαρακτήρα από τη φύση τους ισχύουν μόνο για ορισμένη χρονική περίοδο, από αυτό δε ακριβώς εξαρτάται η αποτελεσματικότητά τους .
10 . Επομένως, για το παραδεκτό της προσφυγής έχει πρωτίστως καθοριστική σημασία το αν το συγκεκριμένο κράτος μέλος δεν έλαβε εντός της προθεσμίας που τάσσει η αιτιολογημένη γνώμη τα μέτρα που του ζητούνται να λάβει .
11 . Ενόψει αυτού του στοιχείου πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των δύο πριν από την άσκηση της προσφυγής διαδικασιών που αφορά η προσφυγή . Η πρώτη αιτιολογημένη γνώμη που έτασσε προθεσμία ενός μηνός για να συμμορφωθεί το κράτος μέλος διαβιβάστηκε στις 28 Νοεμβρίου 1985 . Η καθής αντέδρασε για πρώτη φορά το Μάρτιο του επόμενου έτους δικαιολογώντας ουσιαστικά τα επικρινόμενα μέτρα . Μόλις με απόφαση της 23ης Απριλίου 1986 άρθηκαν οι επικρινόμενες ρυθμίσεις, μάλιστα δε χωρίς να γνωστοποιηθεί αυτό στην προσφεύγουσα . 'Ετσι εξηγείται και το γεγονός ότι η προσφεύγουσα στις 15 Μαΐου 1986 διαβίβασε μια δεύτερη αιτιολογημένη γνώμη, ενώ τα επικρινόμενα μέτρα είχαν ανασταλεί στις 23 Απριλίου 1986, και έτσι το έγγραφο αυτό κατέστη άνευ αντικειμένου, παρόλο που και εδώ η προσφεύγουσα δεν πληροφορήθηκε για την αναστολή και παρέμεινε έτσι σε άγνοια . Αυτό συνάγεται, κατά τη γνώμη μου, από το άρθρο 169, παράγραφος 2 .
12 . Από της αποφάσεως στην υπόθεση 26/69 ( 2 ) το Δικαστήριο θεωρεί ότι επιβάλλεται να γίνεται δεκτή η ύπαρξη έννομου συμφέροντος για την άσκηση προσφυγής, όταν η προβαλλόμενη παράβαση της Συνθήκης έχει πρακτικά λήξει πριν από την άσκηση της προσφυγής . Την αναγκαιότητα αυτή έχει επανειλημμένα επιβεβαιώσει μέχρι σήμερα ( 3 ). Πάντως, το Δικαστήριο έχει, κατά εν τω μεταξύ παγιωθείσα νομολογία ( 4 ), τονίσει ότι το έννομο συμφέρον υφίσταται ήδη όταν η απόφαση μπορεί να παρέχει έρεισμα για την ύπαρξη ευθύνης του κράτους μέλους έναντι άλλου κράτους μέλους, της Κοινότητας ή ιδιωτών, χωρίς να χρειάζεται να αναφέρονται επακριβώς οι συγκεκριμένες περιστάσεις για την ύπαρξη αξιώσεως λόγω ευθύνης ή ο εν προκειμένω ενεργητικώς νομιμοποιούμενος . Στην απόφαση, αντιθέτως, επί της υποθέσεως 103/84 ( 5 ) δεν γίνεται καν λόγος για την απόφαση ως ενδεχόμενο έρεισμα για την ύπαρξη ευθύνης . Στην απόφαση αυτή το έννομο συμφέρον γίνεται δεκτό απλώς με τη μνεία ότι η προβαλλόμενη παράλειψη έπαυσε μόλις μετά τη λήξη της προθεσμίας που είχε ταχθεί βάσει του άρθρου 169, παράγραφος 2, της Συνθήκης ΕΟΚ .
13 . Επομένως, κατά τη γνώμη μου, δεν χρειάζεται να γίνει δεκτή η ύπαρξη περαιτέρω περιστάσεων, επειδή η απόφαση με την οποία γίνεται δεκτή η παράβαση της Συνθήκης μπορεί ασφαλώς και σ' αυτή την υπόθεση να αποτελέσει ενδεχομένως έρεισμα για την ύπαρξη ευθύνης ως προς τα κράτη μέλη, την Κοινότητα ή τους ιδιώτες . Ακόμη και αν το Δικαστήριο παρά τη μέχρι τώρα νομολογία του απαιτήσει και άλλα στοιχεία, πρέπει να θεωρηθεί ότι αυτά συντρέχουν . Αυτό συνάγεται από τη φύση των επικρινόμενων μέτρων ως προσωρινής παρεμποδίσεως ή καταργήσεως των εισαγωγών σιτηρών, τα οποία μπορούν να θεωρηθούν ότι εντάσσονται στο πλαίσιο των συνθηκών αγοράς στο εν λόγω κράτος μέλος . Με τη χρονικώς περιορισμένη θέσπιση πρόσθετων διαδικασιών ελέγχου και διοικητικών διατυπώσεων μπορούν να προκύψουν τουλάχιστον καθυστερήσεις, οι οποίες είναι ασυμβίβαστες με την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων και της κοινής οργανώσεως της αγοράς, η οποία ρυθμίζεται μόνο με κοινοτικά μέσα . Αν πίσω από τις πρόσθετες απαιτήσεις χορηγήσεως άδειας κρύβεται ένα στοιχείο προστατευτικού χαρακτήρα, τότε υφίσταται κίνδυνος επαναλήψεως . Η αποτελεσματικότητά τους θα έφθανε το άριστο σημείο της μόνον εφόσον θα εφαρμόζονταν εποχιακώς .
14 . Επομένως, η προσφυγή είναι παραδεκτή ως προς το αντικείμενό της που καθορίστηκε με την πρώτη αιτιολογημένη γνώμη . Ως προς το αντικείμενό της που καθορίστηκε για πρώτη φορά με τη δεύτερη αιτιολογημένη γνώμη η προσφυγή είναι εντούτοις απαράδεκτη, επειδή ήδη με την έκδοσή της ήταν άνευ αντικειμένου .
ΙΙ - Επί του βασίμου
15 . Το αντικείμενο της δίκης καθορίστηκε με την πρώτη αιτιολογημένη γνώμη της 25ης Νοεμβρίου 1985 . Βάσει αυτής, πρέπει να εξεταστούν ουσιαστικώς οι ακόλουθες αιτιάσεις :
1 ) Παραβίαση της αρχής της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων ( άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ, κανονισμός του Συμβουλίου 2727/75, άρθρο 65, παράγραφος 1, της πράξεως προσχωρήσεως της Ελλάδας )
16 . Καταρχάς προβάλλει η προσφεύγουσα τη δυσχέρανση της διαδικασίας χορηγήσεως άδειας εξαγωγής συναλλάγματος, η οποία επήλθε από το ότι έπρεπε να δίνεται η έγκριση της Τράπεζας της Ελλάδος για κάθε χορηγούμενη άδεια στον τομέα των σιτηρών . Με τον τρόπο αυτό θεσπίστηκε ένας διπλός έλεγχος ο οποίος είχε ως αποτέλεσμα την καθυστέρηση των εισαγωγών, μάλιστα δε εν μέρει την πλήρη αδυναμία πραγματοποιήσεώς τους, δεδομένου ότι η Τράπεζα της Ελλάδος καθυστερούσε ή αρνούνταν τελείως να δώσει την έγκρισή της . Δεδομένου ότι το εμπόριο σιτηρών ελευθερώθηκε στο μεταξύ πλήρως, η διαδικασία αυτή συνιστά παράβαση του άρθρου 30 και του άρθρου 106, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ σε συνδυασμό με τον κανονισμό 2727/75 και το άρθρο 65 της πράξεως προσχωρήσεως της Ελλάδας .
17 . Καταρχάς πρέπει να ληφθεί ως αφετηρία ότι για τη διασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων απαγορεύονται κατά το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ όλα τα μέτρα αποτελέσματος ισοδύναμου με ποσοτικούς περιορισμούς . Κατά εν τω μεταξύ παγιωθείσα νομολογία, μέτρο ισοδύναμου αποτελέσματος αποτελεί "κάθε εμπορική ρύθμιση των κρατών μελών ικανή να παρεμβάλει εμπόδια στο ενδοκοινοτικό εμπόριο, άμεσα ή έμμεσα, πραγματικά ή δυνητικά" ( 6 ).
18 . 'Οσον αφορά το ενδοκοινοτικό εμπόριο σιτηρών, θεσπίστηκε με τον κανονισμό του Συμβουλίου 2727/75 της 29ης Οκτωβρίου 1975 ( 7 ) κοινή οργάνωση αγοράς . Από τη ρύθμιση του άρθρου 21 του κανονισμού, η οποία ορίζει υπό ποιες προϋποθέσεις δεν μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα τα εμπορεύματα που υπάγονται στην κοινή οργάνωση αγοράς, μπορεί να συναχθεί εξ αντιδιαστολής ότι κατά τα λοιπά όλα τα εμπορεύματα που υπόκεινται στην κοινή οργάνωση αγοράς μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα στην Κοινότητα . Περιορισμούς εν προκειμένω μπορούν να επιφέρουν μόνο οι κοινοτικοί κανόνες της οργανώσεως αγοράς .
19 . Το Δικαστήριο έχει εν τω μεταξύ κατ' επανάληψη κρίνει ότι όταν η Κοινότητα έχει θεσπίσει ρύθμιση κατά το άρθρο 40 της Συνθήκης ΕΟΚ για την εγκαθίδρυση κοινής οργανώσεως αγοράς σε συγκεκριμένο τομέα, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να αφίστανται από κάθε μέτρο που μπορεί να συνιστά παρέκκλιση από αυτή τη ρύθμιση ή παράβασή της ( 8 ). Κατά τη νομολογία αυτή πρέπει να λαμβάνεται ως βάση ότι οι κοινές οργανώσεις αγοράς στηρίζονται στην αρχή της ανοικτής αγοράς, στην οποία κάθε παραγωγός έχει ελεύθερη πρόσβαση και στη λειτουργία της οποίας επιτρέπονται επεμβάσεις αποκλειστικά με τα μέσα που προβλέπονται από την οργάνωση αγοράς ( 9 ).
20 . Η νομική αυτή κατάσταση έχει πλήρη εφαρμογή στις συνθήκες που επικρατούσαν στην καθής κατά τη διάρκεια της χρονικής περιόδου από το Φεβρουάριο 1984 μέχρι τον Απρίλιο 1986, καθόσον κατά το άρθρο 65, παράγραφος 1, της πράξεως προσχωρήσεως της Ελλάδας οι κοινοτικές ρυθμίσεις που αφορούν, μεταξύ άλλων, ποσοτικούς περιορισμούς και μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος εφαρμόζονται από την 1η Ιανουαρίου 1981 για όλα τα προϊόντα που υπάγονταν κατά την προσχώρηση σε κοινή οργάνωση αγοράς . Η κοινή οργάνωση αγοράς στον τομέα των σιτηρών υφίστατο αναμφίβολα κατά το χρονικό αυτό σημείο, έτσι ώστε να μην υπάρχει χώρος για ενδεχόμενες εξαιρέσεις .
21 . Επομένως, η καθής έχει παραβεί τις υποχρεώσεις που υπέχει από το κοινοτικό δίκαιο, αν η θέσπιση της συγκεντρωτικής διαδικασίας χορηγήσεως αδειών για εισαγωγές σιτηρών συνιστά μέτρο ισοδύναμου αποτελέσματος με ποσοτικούς περιορισμούς . Εν προκειμένω, πρέπει καταρχάς να γίνει δεκτό ότι η παρεμβολή ενός μηχανισμού ελέγχου υπό τη μορφή διαδικασίας διοικητικών διατυπώσεων για την εισαγωγή εμπορευμάτων είναι αυτή καθαυτή ικανή να παρεμποδίσει το εμπόριο . Η απαίτηση υποβολής αιτήσεων και αποδοχής ορισμένου χρόνου αναμονής, πριν χορηγηθεί η άδεια εισαγωγής, αποτελεί ήδη παρενόχληση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων .
22 . Πρέπει να σημειωθεί ότι πράγματι σημειώθηκαν παρεμποδίσεις, δεδομένου ότι επισημάνθηκε στην προσφεύγουσα, κατόπιν καταγγελιών ενδιαφερομένων, η εν λόγω διαδικασία, επιπλέον δε η προσφεύγουσα, μετά από μια πρώτη φάση επαφών με την καθής, έλαβε γνώση περαιτέρω παρενοχλήσεων .
23 . Η καθής δεν αμφισβήτησε ορισμένες παρεμποδίσεις ( 10 ), αλλά κατά την πριν από την άσκηση της προσφυγής διαδικασία, καθώς επίσης και κατά την ενώπιον του Δικαστηρίου διαδικασία, υποστήριξε την άποψη ότι δικαιούνταν να λάβει το επικρινόμενο μέτρο, επειδή στις αρχές του 1984 σημειώθηκαν αυξανόμενες παραβάσεις της εθνικής νομοθεσίας περί συναλλάγματος και έπρεπε να ληφθούν κατάλληλα μέτρα κατά της φυγής κεφαλαίων .
24 . Είναι ορθό ότι και κατά τη νομολογία επίσης του Δικαστηρίου κράτη μέλη δικαιούνται στο πλαίσιο της ελευθερίας των πληρωμών κατά το άρθρο 106 της Συνθήκης ΕΟΚ να διενεργούν ελέγχους για το αν σε ορισμένες κινήσεις κεφαλαίων πρόκειται πράγματι για συναλλαγές στον τομέα της ελευθερίας των πληρωμών ή αντιθέτως για συγκεκαλυμμένες πράξεις στον τομέα της κινήσεως των κεφαλαίων που δεν έχει ακόμα πλήρως ελευθερωθεί ( 11 ). Εντός αυτών των ορίων μπορούν τα κράτη μέλη να επιβάλλουν ελέγχους στη μεταφορά συναλλάγματος . Εξάλλου, δεν τους έχει αφαιρεθεί το δικαίωμα να λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα κατά της φυγής κεφαλαίων ή παρόμοια μέτρα κατά κερδοσκοπικών ενεργειών που απειλούν το νόμισμά τους .
25 . Φαίνεται εντούτοις εξαιρετικά αμφίβολο αν τα επικρινόμενα μέτρα της καθής μπορούν να δικαιολογηθούν υπ' αυτό το πρίσμα . Πρέπει πριν απ' όλα να γίνει δεκτό ότι η καθής, εκτός από ένα γενικό ισχυρισμό ότι τα μέτρα ελέγχου ήταν απαραίτητα λόγω παραβάσεως της νομοθεσίας περί συναλλάγματος και αυξανόμενης φυγής κεφαλαίων, δεν προέβαλε καμία ουσιαστική εξήγηση για την ανάγκη θεσπίσεως αυτής της ρυθμίσεως .
26 . Σημαντικότερο είναι εντούτοις το γεγονός ότι η στην Τράπεζα της Ελλάδος διαδικασία χορηγήσεως άδειας μπορεί βεβαίως εξωτερικώς να εμφανίζεται ως μέρος της διαδικασίας χορηγήσεως άδειας εξαγωγής συναλλάγματος . 'Οπως όμως συνάγεται από το κείμενο των αποφάσεων ( αριθ . Ε 6/885 και Ε 6/963 ) - που διαβιβάστηκαν μόνον κατόπιν αιτήσεως του Δικαστηρίου - πρέπει να γίνει δεκτή η άποψη της προσφεύγουσας ότι πρόκειται για πρόσθετο μηχανισμό ελέγχου . 'Ηδη από αυτό το κείμενο συνάγεται ότι οι αιτήσεις έπρεπε να υποβληθούν στην επιτροπή για τη ρύθμιση των εισαγωγών, χωρίς την έγκριση της οποίας δεν μπορούσε να χορηγηθεί καμία άδεια εισαγωγής .
27 . Ναι μεν αυτή η επιτροπή ήταν εγκατεστημένη στην Τράπεζα της Ελλάδος, σκοπός της διαδικασίας όμως δεν ήταν ο έλεγχος των ρευμάτων εξαγωγής συναλλάγματος, αλλά η ρύθμιση των ρευμάτων εισαγωγής εμπορευμάτων . Αυτό συνάγεται εκτός από το κείμενο της αποφάσεως και από τους ισχυρισμούς της καθής κατά τη διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου . 'Ετσι, παραδείγματος χάρη, υποστηρίχθηκε ότι η συγκεντρωτική διαδικασία κατέστη αναγκαία για την εξακρίβωση των ανταλλαγών εμπορευμάτων στον τομέα των σιτηρών . Πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση αποθεμάτων, καθώς και έλεγχοι της ανάγκης σε σιτηρά κατέστησαν δικαιολογημένη τη διαδικασία χορηγήσεως αδειών . Τα επιχειρήματα αυτά όμως δεν παρέχουν βάσιμους λόγους για να δικαιολογηθεί ένα πραγματικό ή έστω και δυνητικό εμπόδιο του εμπορίου .
28 . Το ότι η προσφεύγουσα δεν επικρίνει ρητώς τη διαδικασία χορηγήσεως αδειών από την επιτροπή για τη ρύθμιση των εισαγωγών, αλλά αναφέρεται στις παρεμποδίσεις στο πλαίσιο της διαδικασίας χορηγήσεως αδειών εξαγωγής συναλλάγματος, δεν μπορεί να αποβεί σε βάρος της, δεδομένου ότι η κυβέρνηση της καθής συστηματικά αρνήθηκε να της διαβιβάσει τις σχετικές αποφάσεις, η δε προσφεύγουσα μπόρεσε να λάβει γνώση της παρακωλυτικής πρακτικής μόνο από τα αποτελέσματά της στην πράξη .
29 . Δεδομένου ότι ως προς τη συγκεντρωτική διαδικασία χορηγήσεως αδειών πρόκειται στην πραγματικότητα για ρύθμιση των εισαγωγών σιτηρών, συντρέχει κατά τη γνώμη μου εν προκειμένω παραβίαση της αρχής της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, χωρίς να έχει σχέση η αρχή της ελευθερίας των πληρωμών, όπως διατυπώνεται στο άρθρο 106 της Συνθήκης ΕΟΚ .
30 . Αν εντούτοις το Δικαστήριο υιοθετήσει την άποψη ότι το άρθρο 106 της Συνθήκης ΕΟΚ έχει σχέση εν προκειμένω, επειδή ενδεχομένως η διαδικασία χορηγήσεως αδειών εισαγωγής εντάσσεται από τελείως εξωτερικής όψεως στη διαδικασία χορηγήσεως αδειών εξαγωγής συναλλάγματος ή συνάγεται ορισμένη συνάφεια από ουσιαστικούς λόγους, τότε τα επικρινόμενα μέτρα είναι επίσης ανεπίτρεπτα .
31 . Η ελευθερία των πληρωμών πρέπει να νοηθεί ως αναγκαίο συμπλήρωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, των υπηρεσιών, των κεφαλαίων και των ατόμων . Καθόσον πραγματοποιούνται αυτές οι βασικές ελευθερίες, πρέπει να επιτρέπονται οι αναγκαίες πληρωμές . Δεδομένου ότι έχει πλήρως πραγματοποιηθεί η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων στον τομέα των σιτηρών, δεν πρέπει να εισάγεται κανένα νέο εμπόδιο στην ελευθερία των πληρωμών .
32 . Ιδίως η αναφορά της καθής στα άρθρα 67 και 68 της Συνθήκης ΕΟΚ και στο άρθρο 5 της οδηγίας για την εφαρμογή του άρθρου 67 είναι άστοχη, επειδή δεν πρόκειται ως προς τη διαδικασία χορηγήσεως αδειών εξαγωγής συναλλάγματος - καθόσον αποτελεί αντικείμενο της διαφοράς - για μία διαδικασία στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας των κεφαλαίων που δεν έχει ακόμη πλήρως πραγματοποιηθεί .
33 . 'Οπως έχει ήδη υποδηλωθεί, η διαδικασία χορηγήσεως αδειών από την επιτροπή υπερβαίνει τα όρια των επιτρεπτών ελέγχων των συναλλαγματικών ρευμάτων . Για να αποτραπούν ενδεχόμενες παραβάσεις της νομοθεσίας περί συναλλάγματος, ιδίως φυγή κεφαλαίων ή άλλες κερδοσκοπικές ενέργειες, θα μπορούσαν να ληφθούν άλλα μέτρα που να παρεμποδίζουν σε λιγότερο βαθμό την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων . Εν πάση περιπτώσει, θα επαρκούσε η γενική διαδικασία χορηγήσεως αδειών εξαγωγής συναλλάγματος, το θεμιτό της οποίας δεν έχει ακόμη πλήρως διευκρινιστεί . Επομένως, είναι βέβαιο ότι υφίσταται παράβαση της Συνθήκης λόγω της συγκεντρωτικής διαδικασίας χορηγήσεως αδειών εισαγωγής σε σχέση με την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων .
34 . Η συνδεόμενη με τη θέσπιση της συγκεντρωτικής διαδικασίας ανάκληση αδειών εισαγωγής που είχαν χορηγηθεί προηγουμένως ( 12 ) πρέπει να χαρακτηριστεί ως αντίθετη με τη Συνθήκη, επειδή συνιστά σε μεγάλο βαθμό παρεμπόδιση των εισαγωγών . Δεν διακρίνεται κανένας ουσιαστικός λόγος γιατί οι εισαγωγείς δεν επιτρεπόταν να χρησιμοποιήσουν άδεια που είχαν ήδη λάβει και έπρεπε να υποβάλουν νέα αίτηση, αν αυτή η διαδικασία δεν αποσκοπούσε στη ρύθμιση των πράγματι εισαγομένων ποσοτήτων .
2 ) Παράβαση της υποχρεώσεως συνεργασίας που απορρέει από το άρθρο 5
35 . Επιπλέον, η προσφεύγουσα προσάπτει στην καθής ότι παρέβη την υποχρέωσή της που απορρέει από το άρθρο 5 της Συνθήκης ΕΟΚ, επειδή δεν αντέδρασε στα δύο τηλετυπήματα της προσφεύγουσας, της 12ης και 15ης Μαρτίου 1984, με τα οποία επισημάνθηκε στην καθής ότι το σύστημα αδειών εισαγωγής αντιβαίνει στην κοινοτική έννομη τάξη .
36 . Με έγγραφο της 13ης Φεβρουαρίου 1985, ο Γενικός Διευθυντής Γεωργίας της Επιτροπής ζήτησε να διαβιβαστούν τα κείμενα των ρυθμίσεων, καθώς και ένας κατάλογος των αιτήσεων και πληροφορίες σχετικά με την τύχη τους ως προς τις εισαγωγές σιτηρών . Η προσφεύγουσα ζήτησε περαιτέρω πληροφορίες ως προς το χρονοδιάγραμμα διεξαγωγής της διαδικασίας . Σε απάντηση προς αυτές τις αιτήσεις παροχής πληροφοριών διαβίβασε η καθής μόνο έναν κατάλογο των αδειών που είχαν χορηγηθεί στους πρώτους έξι μήνες του 1984 .
37 . Τέλος, η προσφεύγουσα ενήργησε και πάλι λόγω της αμετάβλητης στάσεως της καθής με ένα ακόμη τηλετύπημα της 23ης Οκτωβρίου 1985, το οποίο έμεινε χωρίς καμία απάντηση .
38 . Το άρθρο 5, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ θέτει τη γενική αρχή της υποχρεώσεως συνεργασίας των κρατών μελών . Η διάταξη αυτή είναι πάντοτε εφαρμοστέα, όταν καμία ρητή διάταξη της Συνθήκης δεν καθορίζει τις υποχρεώσεις των κρατών μελών . Με τη σύναψη της Συνθήκης, τα κράτη μέλη ανέλαβαν την υποχρεώση να συμπεριφέρονται κατά τρόπο σύμφωνο με αυτή . Σκοπός της πριν από την άσκηση της προσφυγής διαδικασίας στο πλαίσιο της διαδικασίας λόγω παραβάσεως της Συνθήκης είναι η διευκόλυνση της φιλικής διευθετήσεως των διαφορών, πράγμα που υποδηλώνει καθήκον συνεργασίας του συγκεκριμένου κράτους μέλους . Χωρίς ενεργή συνεργασία δεν είναι δυνατή η διευκρίνιση ούτε καν η εξάλειψη της ενδεχόμενης παραβάσεως της Συνθήκης .
39 . Τα πρώτα τηλετυπήματα της προσφεύγουσας αποσκοπούσαν στη διευκρίνιση του αντικειμένου της διαφοράς . Η προσφεύγουσα ζήτησε να πληροφορηθεί αν η γνωστοποιηθείσα σ' αυτήν πρακτική της χορηγήσεως αδειών εισαγωγής υπό μορφή αδειών εξαγωγής συναλλάγματος ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα . Τόνισε ότι μπορούσε εν προκειμένω να πρόκειται για αντίθετα προς τη Συνθήκη μέτρα ισοδύναμου αποτελέσματος προς ποσοτικούς περιορισμούς . Τέλος, ζήτησε να λάβει απάντηση εντός ορισμένης προθεσμίας . Και τα δύο τηλετυπήματα έμειναν χωρίς απάντηση . 'Ηδη αυτή η άρνηση έναντι της αιτήσεως πληροφοριών της προσφεύγουσας πρέπει να θεωρηθεί ως παράβαση του καθήκοντος συνεργασίας .
40 . 'Οταν η προσφεύγουσα κατέβαλε αργότερα νέες προσπάθειες για τη διευκρίνιση της υποθέσεως και ζήτησε προς το σκοπό αυτό να της διαβιβαστούν οι υπουργικές αποφάσεις, καθώς και στατιστικά στοιχεία σχετικά με τις άδειες εξαγωγής συναλλάγματος, για τις οποίες είχε υποβληθεί αίτηση και οι οποίες πράγματι χορηγήθηκαν, η ελληνική κυβέρνηση διαβίβασε απλώς και μόνο έναν κατάλογο των αδειών που είχαν χορηγηθεί στο πρώτο εξάμηνο του 1984 . Η στάση αυτή δεν ήταν η κατάλληλη για να διευκρινιστεί η κατάσταση . Αντιθέτως, επέφερε μάλλον τη συγκάλυψη των εφαρμοζόμενων μεθόδων, καθόσον δεν επέτρεψε να διαφανεί τίποτε ως προς το χρονικό σημείο και τον αριθμό των αιτήσεων που είχαν υποβληθεί . Δεν ήταν δυνατό βάσει του καταλόγου που διαβιβάστηκε να σχηματιστεί σαφής αντίληψη ως προς την επικρινόμενη διαδικασία .
41 . Κατά την ενώπιον του Δικαστηρίου διαδικασία η καθής επικαλέστηκε ότι, καθόσον η διαδικασία χορηγήσεως αδειών εξαγωγής συναλλάγματος διενεργούνταν από τις περίπου 3 000 εμπορικές τράπεζες, δεν είχε έγκυρη εικόνα των αιτήσεων που πράγματι είχαν υποβληθεί . Για το λόγο αυτό ακριβώς κατέστη αναγκαία η θέσπιση του συγκεντρωτικού συστήματος .
42 . Ακόμα και αν θεωρηθούν αληθινοί αυτοί οι ισχυρισμοί, το καθήκον της καθής θα ήταν να ανακοινώσει τουλάχιστον στην προσφεύγουσα αυτές τις συνθήκες και να τις επεξηγήσει . Υπέρ της υποθέσεως ότι δεν υπήρξε καμία προθυμία συνεργασίας συνηγορεί επίσης η συνεχισθείσα αδιαφορία της καθής στο τηλετύπημα της 23ης Οκτωβρίου 1985, με το οποίο εκ νέου επισημάνθηκε η αντίθετη προς τη Συνθήκη συμπεριφορά .
43 . Επομένως, η καθής παρέβη τις κατά τη Συνθήκη υποχρεώσεις της που συγκεκριμενοποιήθηκαν με την όχληση της προσφεύγουσας .
44 . Η υποχρέωση συνεργασίας που τίθεται με το άρθρο 5, παράγραφος 1, εδάφιο 2, της Συνθήκης ΕΟΚ ορίζεται ως καθήκον υποστηρίξεως των κοινοτικών οργάνων . Η καθής παρέβη, επομένως, εκτός από την υποχρέωση της σύμφωνης προς τη Συνθήκη συμπεριφοράς που υπέχει άμεσα από τη Συνθήκη και τις υποχρεώσεις της έναντι της προσφεύγουσας κατά την εκπλήρωση των καθηκόντων της κατά το άρθρο 155 της Συνθήκης ΕΟΚ .
3 ) Δικαστικά έξοδα
45 . Κατά την επιδίκαση των δικαστικών εξόδων πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι το μέρος του αιτήματος της προσφυγής που στηρίζεται στη δεύτερη πριν από την άσκηση της προσφυγής διαδικασία είναι απαράδεκτο, επειδή η επικρινόμενη ανώμαλη κατάσταση είχε ήδη εκλείψει, όταν διαβιβάστηκε στην καθής η αιτιολογημένη γνώμη . Η ενέργεια αυτή οφείλεται, εντούτοις, ουσιαστικά στην απροθυμία της καθής προς συνεργασία . Αν είχε πληροφορήσει την προσφεύγουσα σχετικά με τη διαδικασία, πράγμα που της ζητήθηκε κατ' επανάληψη, τότε ασφαλώς δεν θα είχε διατυπωθεί η δεύτερη αιτιολογημένη γνώμη . Ακόμη και το Μάρτιο 1986 η καθής υποστήριξε σε έγγραφο προς την προσφεύγουσα την άποψη ότι είχε το δικαίωμα να λάβει το επικρινόμενο μέτρο . Επιπλέον δε, θεώρησε περιττό να πληροφορήσει την προσφεύγουσα για την άρση των μέτρων . Κατόπιν όλων αυτών, θεωρώ ότι ενδείκνυται να καταδικαστεί η καθής στα δικαστικά έξοδα κατά το άρθρο 69, παράγραφος 3, του κανονισμού διαδικασίας .
Γ - Προτάσεις
46 . Κατά συνέπεια, προτείνω να αποφανθεί το Δικαστήριο ως εξής :
1 ) Η καθής παρέβη το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ σε συνδυασμό με τον κανονισμό 2727/75 του Συμβουλίου και το άρθρο 65, παράγραφος 1, της πράξεως προσχωρήσεως της Ελλάδας, επειδή από το Φεβρουάριο 1984 μέχρι τον Απρίλιο 1986 υπέβαλε τις εισαγωγές σιτηρών σε μία συγκεντρωτική διαδικασία αδειών εισαγωγής ενώπιον της επιτροπής για τη ρύθμιση των εισαγωγών που λειτουργεί εντός της Τράπεζας της Ελλάδος .
2 ) Παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 5, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ λόγω της συνεχούς αρνήσεώς της προς συνεργασία .
3 ) Κατά τα λοιπά, απορρίπτεται η προσφυγή ως απαράδεκτη .
4 ) Καταδικάζεται η καθής στα δικαστικά έξοδα .
(*) Μετάφραση από τα γερμανικά .
( 1 ) Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Cασμ Οττο Lenz tgs 28gs Iamouaqiou 1986 epi tgs upohareys 103/84, Epitqopoe tym Euqypaojem Koimotoetym jatae Itakijoes OEglojqatias, uukkocoe 1986, σ . 1759 .
( 2 ) Απόφαση της 9ης Ιουλίου 1970 στην υπόθεση 26/69, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Γαλλικής Δημοκρατίας, Sμη . 1970, r . 565 jai ep .
( 3 ) Βλέπε απόφαση της 7ης Φεβρουαρίου 1973 στην υπόθεση 39/72, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Ιταλικής Δημοκρατίας, Sμη . 1973, r . 101A apevarg tgs 5gs Ioumiou 1986 rtgm upeherg 103/84, Epitqopoe tym Euqypaojem Koimotoetym jatae Itakijoes OEglojqatias, uukkocoe 1986, r . 1759A apevarg tgs 20oes Uebqouaqiou 1986 rtgm upeherg 309/84, Epitqopoe tym Euqypaojem Koimotoetym jatae Itakijoes OEglojqatias, uukkocoe 1986, r . 599A apevarg t ς 17ης Ιουνίου 1987 στην υπόθεση 154/85, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Ιταλικής Δημοκρατίας, Συλλογή 1987, σ . 2717 .
( 4 ) Βλέπε τις αναφερόμενες αποφάσεις .
( 5 ) Βλέπε σκέψη 8 .
( 6 ) Βλέπε απόφαση της 11ης Ιουλίου 1974 στην υπόθεση 8/74, Εισαγγελική αρχή κατά Βεξοΰτ jai Gυςταφε Dαςςοξφιμμε, Sμη . 1974, r . 837 jai ep ., rjaxg 5 .
( 7 ) Βλέπε κανονισμό του Συμβουλίου, της 29ης Οκτωβρίου 1975, περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των σιτηρών ( ΕΕ ειδ . έκδ . 03/013, σ . 158 ).
( 8 ) Βλέπε π.χ . την κοινή οργάνωση αγοράς στον τομέα του κρέατος πουλερικών : απόφαση της 18ης Μαΐου 1977 στην υπόθεση 111/76, Οζζιγιεσ φαξ Jυςτιτιε jatae Βεεστ φαξ δεξ Ηα'εμ, Sμη . 1977, r . 901 jai ep.A joimoe oqcaemyrg acoqaes rtom tolaa tou woiqeiou jqaatos : apevarg tgs 29gs Noelbqiou 1978 rtgm upeherg 83/78, Ριης Μασλετιξη Βοασδ jatae Rαωνοξδ Rεδνοξδ, Sμη . 1978, r . 2347 jai ep.A joimoe oqcaemyrg acoqaes rtom tolaa tou boeiou jqaatos, apevarg tgs 16gs OEejelbqiou 1986 rtgm upeherg 124/85, Epitqopoe tym Eu ωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, Συλλογή 1986, σ . 3935 .
( 9 ) Βλέπε υπόθεση 83/78, σκέψη 56 και επ .
( 10 ) Βλέπε παράρτημα 8 του δικογράφου της προσφυγής, σ . 1 : "Στην αρχή της εφαρμογής του συστήματος πιθανόν να παρατηρήθηκαν ορισμένες καθυστερήσεις ."
( 11 ) Βλέπε απόφαση της 31ης Ιανουαρίου 1984 στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 286/82 και 26/83, Gσα'ιαξα Lυιςι jai Gιυςεππε Cασβοξε jatae Μιξιςτεσο δεμ Τεςοσο, uukkocoe 1984, r . 377 jai ep .
( 12 ) Βλέπε απόφαση αριθ . Ε 6/963 της 21ης Φεβρουαρίου 1984 ( παράρτημα 2 στην απάντηση της καθής στις ερωτήσεις του Δικαστηρίου ).