Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNICZKI GENERALNEJ
LAILI MEDINY
przedstawiona w dniu 15 stycznia 2026 r.(1)
Sprawa C‑801/24 P
NKO AO National Settlement Depository (NSD)
przeciwko
Radzie Unii Europejskiej
Odwołanie – Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające przyjęte ze względu na działania podważające integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażające – Zamrożenie środków finansowych – Umieszczenie i pozostawienie nazwiska wnoszącego odwołanie w wykazach odnośnych osób, podmiotów i organów – Artykuł 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145/ WPZiB – Pojęcie „wspierania, materialnie lub finansowo, rządu Federacji Rosyjskiej” – Wolność prowadzenia działalności gospodarczej – Prawo własności – Proporcjonalność
I.      Wprowadzenie
1.        Niniejsza opinia dotyczy odwołania wniesionego przez NKO AO National Settlement Depository (NSD)(2), w którym wnosząca odwołanie żąda uchylenia wyroku z dnia 11 września 2024 r., NSD/Rada (T‑494/22, EU:T:2024:607)(3). Wyrokiem tym Sąd oddalił skargę wniesioną przez wnoszącą odwołanie na podstawie art. 263 TFUE dotyczącą:
–        decyzji Rady (WPZiB) 2022/883 z dnia 3 czerwca 2022 r. zmieniającej decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2022, L 153, s. 92) i rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) 2022/878 z dnia 3 czerwca 2022 r. wykonującego rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2022, L 153, s. 15)(4);
–        decyzji Rady (WPZiB) 2023/572 z dnia 13 marca 2023 r. zmieniającej decyzję
2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2023, L 75 I, s. 134) i rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) 2023/571 z dnia 13 marca 2023 r. wykonującego rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2023, L 75 I, s. 1)(5); oraz
–        decyzji Rady (WPZiB) 2023/1767 z dnia 13 września 2023 r. zmieniającej decyzję
2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2023, L 226, s. 104) i rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) 2023/1765 z dnia 13 września 2023 r. wykonującego rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2023, L 226, s. 3)(6),
w zakresie, w jakim akty te zawierały nazwę wnoszącej odwołanie w wykazach stanowiących załączniki do nich. Poprzez te akty Rada Unii Europejskiej zamroziła wszelkie środki finansowe i zasoby gospodarcze wnoszącej odwołanie na terytorium państw członkowskich.
2.        Niniejsza sprawa jest częścią serii odwołań wniesionych do Trybunału Sprawiedliwości w związku ze środkami ograniczającymi przyjętymi przez Radę w 2022 r. w następstwie inwazji sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej na Ukrainę(7). Daje ona Trybunałowi Sprawiedliwości możliwość ustalenia wykładni kryterium umieszczania w wykazie określonego w art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145/WPZiB(8), zmienionej decyzją (WPZiB) 2022/329(9) oraz w art. 3 ust. 1 lit. f) rozporządzenia (UE) nr 269/2014(10), zmienionego rozporządzeniem (UE) 2022/330(11). Kryterium to, powszechnie określane jako „kryterium f)”, przewiduje umieszczenie w wykazie między innymi osób prawnych i podmiotów, które wspierają, materialnie lub finansowo, rząd Federacji Rosyjskiej. Ponadto Trybunał będzie miał możliwość wyjaśnienia, czy spółka świadcząca usługi finansowe może powoływać się na naruszenie ogólnej zasady proporcjonalności ze względu na skutki, jakie unijny środek ograniczający wywiera na jej klientów.
II.    Okoliczności faktyczne i postępowanie
A.      Kontekst sporu
3.        Kontekst sporu został opisany w pkt 2–20 zaskarżonego wyroku. Na potrzeby niniejszej opinii kontekst ten można streścić, odwołując się do następujących okoliczności niespornych:
4.        Wnosząca odwołanie jest spółką prawa rosyjskiego, która jest zatwierdzonym depozytem świadczącym usługi archiwizacji i przechowywania papierów wartościowych jako centralny depozyt i która świadczy również usługi finansowe, w szczególności jako niebankowa instytucja kredytowa posiadająca licencję uprawniającą ją do świadczenia usług rozrachunku bankowego.
5.        W dniu 17 marca 2014 r. Rada przyjęła decyzję 2014/145 na podstawie art. 29 TUE. W tym samym dniu Rada, działając na podstawie art. 215 ust. 2 TFUE, przyjęła rozporządzenie nr 269/2014. Oba akty dotyczyły środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi.
6.        W dniu 25 lutego 2022 r., w świetle powagi sytuacji w Ukrainie, Rada przyjęła najpierw decyzję 2022/329 zmieniającą decyzję 2014/145, a następnie rozporządzenie 2022/330 zmieniające rozporządzenie nr 269/2014, w szczególności w celu poprawienia kryteriów, na podstawie których osoby fizyczne lub prawne, podmioty lub organy mogły zostać poddane przedmiotowym środkom ograniczającym.
7.        Artykuł 2 ust. 1 i 2 decyzji 2014/145, w brzmieniu zmienionym decyzją 2022/329(12), stanowi:
„1.      Zamraża się wszelkie środki finansowe i zasoby gospodarcze należące do lub będące w posiadaniu lub pod kontrolą:
[…]
f)      osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów, które wspierają, materialnie lub finansowo, rząd Federacji Rosyjskiej odpowiedzialny za aneksję Krymu i destabilizację Ukrainy lub czerpią korzyści od tego rządu […].
2.      Nie udostępnia się – bezpośrednio ani pośrednio – wymienionym w załączniku osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom, ani na ich rzecz, żadnych środków finansowych ani zasobów gospodarczych”.
8.        Szczegółowe zasady tego zamrożenia środków finansowych określono w kolejnych ustępach art. 2 decyzji 2014/145 ze zmianami.
9.        Rozporządzenie nr 269/2014, w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem 2022/330(13), ustanawia obowiązek stosowania zamrożenia środków finansowych i określa szczegółowe zasady tego zamrożenia w sposób w istocie identyczny jak decyzja 2014/145 ze zmianami. W art. 3 ust. 1 lit. f) tego rozporządzenia zasadniczo powtórzono art. 2 ust. 1 lit. f) tej decyzji.
10.      W dniu 3 czerwca 2022 r., z uwagi na kontynuowanie przez Federację Rosyjską wojny agresywnej wobec Ukrainy, Rada przyjęła akty pierwotne. Nazwa wnoszącej odwołanie została dodana do wykazu stanowiącego załącznik do decyzji 2014/145 ze zmianami, oraz do wykazu zamieszczonego w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014 ze zmianami(14) z następujących powodów:
„[Wnosząca odwołanie] jest rosyjską instytucją finansową niebędącą bankiem i stanowi centralny depozyt papierów wartościowych. Jest to największy depozyt papierów wartościowych w Rosji pod względem wartości rynkowej udziałowych papierów wartościowych i dłużnych papierów wartościowych w depozycie i jedyny, który ma dostęp do międzynarodowego systemu finansowego.
[Wnosząca odwołanie] jest uznan[a] przez rząd i centralny bank Rosji za jedną z instytucji finansowych o znaczeniu systemowym. Odgrywa zasadniczą rolę w funkcjonowaniu rosyjskiego systemu finansowego i jego powiązaniach z międzynarodowym systemem finansowym, tym samym bezpośrednio i pośrednio umożliwia rządowi rosyjskiemu prowadzenie działalności, realizowanie polityk i korzystanie z zasobów.
[Jej] niemal wyłącznym właścicielem jest moskiewska giełda (Moscow Exchange), której misją jest zapewnienie wszechstronnego dostępu do rosyjskich rynków finansowych. Natomiast moskiewska giełda, z uwagi na swoją rolę i swoich udziałowców, jest w dużym stopniu pod kontrolą rządu rosyjskiego. [Wnosząca odwołanie] jest zatem podmiotem lub organem, który wspiera, materialnie lub finansowo, rząd Federacji Rosyjskiej, odpowiedzialny za aneksję Krymu i destabilizację Ukrainy”.
11.      Środki przyjęte w aktach pierwotnych wobec wnoszącej odwołanie, które miały zastosowanie do dnia 15 marca 2023 r., zostały przedłużone, najpierw do dnia 15 września 2023 r. poprzez akty utrzymujące z marca 2023 r., a następnie do dnia 15 marca 2024 r. poprzez akty utrzymujące z września 2023 r., bez zmiany powodów umieszczenia jej nazwy w spornych wykazach.
B.      Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
12.      Poprzez skargę złożoną w sekretariacie Sądu w dniu 12 sierpnia 2022 r. wnosząca odwołanie zażądała stwierdzenia nieważności zaskarżonych aktów.
13.      Na poparcie skargi o stwierdzenie nieważności wnosząca odwołanie podniosła cztery zarzuty, z których: pierwszy dotyczył naruszenia obowiązku uzasadnienia, drugi – oczywistego błędu w ocenie, trzeci – nieproporcjonalnego naruszenia praw podstawowych wnoszącej odwołanie, a czwarty – niewystarczającego charakteru dowodów.
14.      W zaskarżonym wyroku Sąd oddalił skargę w całości i obciążył wnoszącą odwołanie kosztami postępowania oraz kosztami poniesionymi przez Radę.
15.      Po pierwsze, w odniesieniu do zarzutu dotyczącego naruszenia obowiązku uzasadnienia, Sąd uznał, że zarówno akty pierwotne, jak i akty utrzymujące z marca 2023 r. i z września 2023 r. precyzowały kontekst oraz podstawy prawne przyjęcia tych aktów. Ponadto przedstawienie okoliczności faktycznych przekazanych wnoszącej odwołanie przez Radę stanowiło uzasadnienie wystarczająco jasne i precyzyjne, aby umożliwić wnoszącej odwołanie zrozumienie powodów, dla których jej nazwa została umieszczona, a następnie pozostawiona w spornych wykazach, a Sądowi przeprowadzenie kontroli. Odnośnie do argumentu wnoszącej odwołanie, jakoby Rada nie uzasadniła, dlaczego przedmiotowe środki ograniczające obejmowały zamrożenie aktywów jej klientów, Sąd stwierdził, że obowiązek uzasadnienia nie pociąga za sobą obowiązku przedstawienia wszystkich konsekwencji przyjęcia zaskarżonego aktu dla innych osób ani też nie zobowiązuje Rady do zidentyfikowania wszystkich osób, których mogą pośrednio dotyczyć środki ograniczające skierowane przeciwko wnoszącej odwołanie.
16.      Po drugie, w odniesieniu do zarzutów dotyczących oczywistego błędu w ocenie i niespełnienia wymaganego standardu dowodowego, które Sąd rozpatrzył łącznie, Sąd uznał, iż wnosząca odwołanie nie wykazała, że Rada popełniła błąd, gdy stwierdziła, że wnosząca odwołanie jest instytucją finansową o znaczeniu systemowym, która odgrywa zasadniczą rolę w funkcjonowaniu rosyjskiego systemu finansowego. Ponadto Rada nie popełniła błędu w ocenie, gdy stwierdziła, że wnosząca odwołanie umożliwiała rządowi rosyjskiemu prowadzenie działalności, realizowanie polityk i korzystanie z zasobów. Biorąc pod uwagę znaczenie usług finansowych świadczonych przez wnoszącą odwołanie, zarówno na rzecz rządu, jak i banku centralnego Federacji Rosyjskiej, oraz jej bardziej ogólny wkład w prawidłowe funkcjonowanie rosyjskiego systemu finansowego, Rada mogła zasadnie uznać, iż wnosząca odwołanie udzielała rządowi Federacji Rosyjskiej znaczącego pod względem ilościowym i jakościowym wsparcia materialnego lub finansowego, umożliwiającego mu korzystanie z zasobów finansowych w celu kontynuowania działań destabilizujących Ukrainę. Ponadto w odpowiedzi na konkretne argumenty podniesione przez wnoszącą odwołanie Sąd zauważył, że kryterium określone w art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami nie wymaga wykazania sprawowania przez rząd Federacji Rosyjskiej kontroli nad osobą, podmiotem lub organem udzielającymi mu wsparcia. Przepis ten nie wymaga również udowodnienia istnienia związku wykraczającego poza wsparcie materialne lub finansowe przewidziane w kryterium umieszczenia w wykazie, a mianowicie związku między wnoszącą odwołanie a rządem rosyjskim.
17.      Po trzecie, odnośnie do zarzutu nieproporcjonalnego naruszenia praw podstawowych, Sąd zbadał w pierwszej kolejności argumentację, zgodnie z którą wnosząca odwołanie twierdziła, że zastosowane wobec niej środki ograniczające doprowadziły do zamrożenia środków finansowych lub zasobów gospodarczych należących do jej klientów, w związku z czym wspomniane środki naruszają ich prawo własności. W tym względzie Sąd zauważył, że wnosząca odwołanie nie może na poparcie swojej skargi o stwierdzenie nieważności powoływać się na prawo własności, które jej nie przysługuje, ponieważ zgodnie z orzecznictwem na naruszenie prawa podmiotowego co do zasady może się powołać wyłącznie osoba, której prawo miało zostać naruszone, a nie osoby trzecie. Klientom wnoszącej odwołanie przysługiwały środki odwoławcze przed sądami krajowymi, przed którymi mogli oni w szczególności podnosić naruszenie ich prawa własności ustanowionego w art. 17 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej(15). Ponadto odnośnie do argumentu wnoszącej odwołanie, jakoby odstępstwo przewidziane w decyzji 2014/145 ze zmianami oraz w rozporządzeniu nr 269/2014 ze zmianami nie umożliwiało jej klientom odblokowania ich środków finansowych lub zasobów gospodarczych ze względu na bezczynność organów krajowych lub zbyt restrykcyjne warunki ustanowione przez te organy, Sąd zauważył, że poprzez ten argument wnosząca odwołanie w rzeczywistości kwestionowała zgodność z prawem środków przyjętych przez organy krajowe w kontekście wykonania tego przepisu, w przedmiocie którego właściwe są tylko sądy krajowe. W odniesieniu do klientów wnoszącej odwołanie, którzy nie byli objęci żadnym środkiem ograniczającym i których środki finansowe lub zasoby gospodarcze zostały zamrożone w wyniku środków ograniczających przyjętych wobec wnoszącej odwołanie, do organów krajowych należy upewnienie się, że ingerencja w ich prawo własności była zgodna z Kartą.
18.      Po drugie, odnośnie do argumentacji, zgodnie z którą wnosząca odwołanie twierdziła, że przyjęte wobec niej środki ograniczające naruszały jej prawa podstawowe, a mianowicie wolność prowadzenia działalności gospodarczej i prawo własności, Sąd oddalił zarzuty wnoszącej odwołanie po dokonaniu oceny przesłanek przewidzianych w art. 52 Karty. W szczególności Sąd uznał, że ingerencji zaskarżonych aktów w wolność prowadzenia działalności gospodarczej i prawo własności wnoszącej odwołanie nie można uznać za nieproporcjonalną. Ponadto w odpowiedzi na inne konkretne argumenty wnoszącej odwołanie Sąd zauważył, że w chwili przyjęcia zaskarżonych aktów odstępstwa przewidziane w decyzji 2014/145 ze zmianami oraz w rozporządzeniu nr 269/2014 ze zmianami umożliwiały organom krajowym zezwolenie na uwolnienie środków finansowych lub zasobów gospodarczych wnoszącej odwołanie w celu umożliwienia jej dokonania płatności w formie zwrotu papierów wartościowych klientów posiadanych przez nią na zamrożonych rachunkach w depozytach papierów wartościowych z siedzibą w Unii Europejskiej.
III. Żądania wnoszącej odwołanie i postępowanie przed Trybunałem Sprawiedliwości
19.      Poprzez odwołanie wniesione do Trybunału Sprawiedliwości w dniu 20 listopada 2024 r. wnosząca je zwraca się do Trybunału o:
–        uchylenie zaskarżonego wyroku;
–        stwierdzenie nieważności zaskarżonych aktów;
–        obciążenie Rady kosztami postępowania.
20.      W odpowiedzi złożonej w dniu 3 lutego 2025 r. Rada, popierana przez Komisję Europejską, wnosi, aby Trybunał Sprawiedliwości oddalił odwołanie i obciążył wnoszącą odwołanie kosztami postępowania.
IV.    Ocena
21.      Wnosząca odwołanie opiera je na trzech zarzutach, podnosząc trzy naruszenia prawa dotyczące, po pierwsze, spoczywającego na Radzie obowiązku uzasadnienia, po drugie, wykładni art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami oraz, po trzecie, oceny zasady proporcjonalności.
22.      Trybunał Sprawiedliwości zwrócił się o zbadanie konkretnych argumentów dotyczących wykładni art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami, które zasadniczo dotyczą zarzutu drugiego. Ponadto Trybunał Sprawiedliwości zwrócił się o ocenę argumentów wnoszącej odwołanie dotyczących zasady proporcjonalności, podniesionych w zarzucie trzecim. Moja ocena skoncentruje się zatem na tych głównych kwestiach.
A.      Zarzut drugi
23.      Poprzez zarzut drugi wnosząca odwołanie podnosi, że Sąd naruszył prawo przy dokonywaniu wykładni art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami.
24.      Ten zarzut składa się z dwóch części, z których pierwsza dotyczy dokonania przez Sąd błędnej wykładni pojęcia „wspierania, materialnie lub finansowo […] rządu Federacji Rosyjskiej” zawartego w art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami, a druga – zastosowania przez Sąd niewłaściwego standardu dowodowego.
1.      Cześć pierwsza zarzutu drugiego
25.      Poprzez część pierwszą zarzutu drugiego wnosząca odwołanie twierdzi, że Sąd dokonał szerokiej, niejasnej i błędnej wykładni art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami. W tym względzie podnosi ona dwa główne argumenty.
26.      Po pierwsze, wnosząca odwołanie twierdzi, że kryterium zawarte w art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami należy wykładać w sposób ścisły, odnosząc się wyłącznie do form wsparcia polegających na bezpośrednim dostarczaniu towarów lub przekazywaniu środków finansowych rządowi rosyjskiemu za pośrednictwem zasobów finansowych danej osoby lub podmiotu. W tym względzie wnosząca odwołanie twierdzi, że pojęcie wsparcia materialnego lub finansowego zawarte w art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami powinno być wykładane w sposób spójny z tym, jak wykładane jest pojęcie „pomocy finansowej” zawarte w art. 4 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) nr 833/2014(16), która zgodnie z tym rozporządzeniem jest zdefiniowana jako wszelkie działanie, poprzez które dana osoba lub podmiot udziela lub zobowiązuje się do udzielenia pomocy w postaci swoich własnych środków finansowych lub zasobów gospodarczych.
27.      Po drugie, wnosząca odwołanie twierdzi, że jako centralny depozyt papierów wartościowych zapewnia jedynie środki techniczne niezbędne do organizacji emisji obligacji państwowych. Jej zadań nie można w żadnym wypadku uznać za objęte zakresem pojęcia wsparcia finansowego w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami. Wnosząca odwołanie podkreśla, że zaskarżony wyrok w żadnej mierze nie wskazuje, aby zapewniała ona bezpośrednie wsparcie finansowe rządowi rosyjskiemu
w formie dochodu przekazywanego państwu.
28.      Rada i Komisja kwestionują te argumenty.
29.      Jak wynika z pkt 7 niniejszej opinii, art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami dotyczy zamrożenia wszelkich środków finansowych i zasobów gospodarczych należących do lub będących w posiadaniu lub pod kontrolą „osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów, które wspierają, materialnie lub finansowo, rząd Federacji Rosyjskiej odpowiedzialny za aneksję Krymu i destabilizację Ukrainy lub czerpią korzyści od tego rządu”.
30.      Ponadto w pkt 57 zaskarżonego wyroku Sąd wskazał, że kryterium materialnego lub finansowego wspierania rządu rosyjskiego, zawarte w art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami, nie wymaga, aby dane osoby lub podmioty udzielały wsparcia, które jest bezpośrednio lub pośrednio związane z aneksją Krymu lub destabilizacją Ukrainy. Odwołując się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 7 kwietnia 2016 r., Central Bank of Iran/Rada (C‑266/15 P, EU:C:2016:208)(17), Sąd stwierdził ponadto, że wspieranie materialne lub finansowe w rozumieniu tego kryterium należy rozumieć jako każde wsparcie, które ze względu na swój zakres ilościowy lub jakościowy może dostarczyć temu rządowi zasobów lub środków natury rzeczowej lub finansowej umożliwiających mu dalsze działania destabilizujące Ukrainę.
31.      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, dokonując wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst prawny oraz cele regulacji, której część on stanowi. Jest tak w szczególności wówczas, gdy treść danego przepisu prawa Unii nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia swojego znaczenia i zakresu, co ma miejsce w niniejszej sprawie w odniesieniu do art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami(18).
32.      Odnośnie do wykładni językowej, zauważam, że art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami nie zawiera żadnej definicji terminu „wspierają”. Tak więc, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału a, znaczenie i zakres tego terminu należy określić w odniesieniu do ogólnego kontekstu, w jakim jest on użyty, oraz jego zwykłego znaczenia w języku potocznym(19).
33.      W tym względzie angielska forma „supporting” [w jęz. polskim forma trzeciej osoby liczby mnogiej w czasie teraźniejszym „wspierają”], jaka została
użyta w art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami, odpowiada present participle (imiesłowowi teraźniejszemu) czasownika „support” [wspierać]. Czasownik ten jest definiowany na kilka sposobów. Po pierwsze, można go zdefiniować jako „to reinforce the position of [something] through one’s assistance” [wzmacniać pozycję
(czegoś) poprzez udzielanie pomocy]. Po drugie, można go zdefiniować jako „to furnish resources for the purpose of maintaining [something]” [dostarczać zasobów w celu utrzymania (czegoś)](20). Podobne znaczenia można odnaleźć odnośnie do czasownika „support” [wspierać] w innych wersjach językowych art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami(21). Ponadto, jako że czasownik „wspierać” jest dookreślony sformułowaniem „materialnie lub finansowo”, można go interpretować jako odnoszący się albo do wzmocnienia pozycji poprzez pomoc materialną lub finansową, albo alternatywnie do dostarczania zasobów materialnych lub finansowych.
34.      Należy zauważyć, że pierwsze wskazane znaczenie przypisane czasownikowi „wspierać” wydaje się potwierdzać wykładnię art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami, zaproponowaną przez Radę i Komisję, która jest zgodna z wykładnią Sądu zawartą w zaskarżonym wyroku. Zasadniczo obie instytucje twierdzą, że sformułowanie „wspierają, materialnie lub finansowo, rząd Federacji Rosyjskiej” odnosi się do osób lub podmiotów, które ułatwiają, pod względem ilościowym i jakościowym, działania militarne rządu rosyjskiego przeciwko Ukrainie, bez konieczności udowodnienia bezpośredniego przekazywania zasobów temu rządowi. Z kolei drugie znaczenie przypisywane czasownikowi „wspierać” wydaje się być bardziej zgodne z wykładnią, za którą opowiada się wnosząca odwołanie i zgodnie z którą kryterium umieszczenia w wykazie zawarte w art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami powinno ograniczać się do osób lub podmiotów, które zapewniają bezpośrednie wsparcie finansowe lub zasoby materialne rządowi rosyjskiemu na potrzeby jego działań przeciwko Ukrainie.
35.      Wynika z tego, że wykładnia językowa art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami nie jest sama w sobie wystarczająca dla ustalenia, czy słuszna jest wykładnia proponowana przez Radę i Komisję, czy też wykładnia proponowana przez wnoszącą odwołanie. Odpowiedzi na to pytanie należy zatem szukać w kontekście prawnym, którego częścią jest art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami, oraz biorąc pod uwagę jej główne cele.
36.      Odnośnie do wykładni kontekstowej pragnę zwrócić uwagę, podobnie jak w mojej opinii w sprawie Mazepin/Rada (C‑35/24 P, EU:C:2025:412)(22), że kryterium umieszczenia w wykazie, zawarte w art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami zostało po raz pierwszy wprowadzone decyzją 2022/329(23). Ta ostatnia decyzja została przyjęta dnia 25 lutego 2022 r., czyli dzień po tym, jak prezydent Federacji Rosyjskiej ogłosił operację wojskową w Ukrainie i rosyjskie siły wojskowe rozpoczęły atak na ten kraj(24). Jak słusznie zauważa Rada, decyzja ta rozszerzyła zakres indywidualnych środków ograniczających przyjętych wobec Federacji Rosyjskiej poprzez zwiększenie liczby osób i podmiotów objętych tymi środkami, w szczególności poprzez wprowadzenie nowych kryteriów umieszczania w wykazie(25).
37.      Ponadto należy zauważyć, że przed zmianą wprowadzoną decyzją 2022/329 art. 2 ust. 1 decyzji 2014/145 zawierał już kryterium umieszczenia w wykazie, które umożliwiało objęcie nim osób prawnych, które mogły udzielać bezpośredniego wsparcia materialnego lub finansowego dla działań rządu rosyjskiego związanych z aneksją Krymu lub destabilizacją Ukrainy. Konkretnie, było tak w przypadku art. 2 ust. 1 lit. b) decyzji 2014/145, który odnosił się do „osób prawnych, podmiotów lub organów, które wspierają, materialnie lub finansowo, działania podważające integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażające”. Kryterium to zostało zachowane w decyzji 2014/145 ze zmianami, co jest dla mnie sugestią, że wykładnia art. 2 ust. 1 lit. f) tej decyzji dokonana
w ten sposób, że przepis ten wymaga dowodu wsparcia w postaci bezpośredniego finansowania lub zaopatrzania rządu Federacji Rosyjskiej, jak zasadniczo twierdzi wnosząca odwołanie, byłaby po prostu redundantna i niespójna z kontekstowego punktu widzenia, jako że wykładnia ta sprawiłaby, że zmiany wprowadzone decyzją 2022/329 do decyzji 2014/145 nie miałyby znaczenia.
38.      Niemniej jednak wnosząca odwołanie twierdzi, że w celu zachowania spójności kontekstowej pojęcie „wsparcia materialnego lub finansowego” zawarte w art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami powinno być definiowane w taki sam sposób jak pojęcie „pomocy finansowej” zawarte w art. 4 ust. 3 lit. b) rozporządzenia nr 833/2014. Zgodnie z definicją tego terminu zawartą w art. 1 lit. o) tego rozporządzenia pomoc finansowa wymaga udzielenia lub zobowiązania się do udzielenia pomocy w postaci środków finansowych lub zasobów gospodarczych przez daną osobę lub podmiot.
39.      Jednakże, jak zasadniczo wskazuje Komisja, art. 4 ust. 3 lit. b) rozporządzenia nr 833/2014 z jednej strony oraz art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami z drugiej strony mają całkowicie odmienny zakres przedmiotowy. W szczególności pierwszy z tych przepisów odnosi się konkretnie do technologii wymienionych w załączniku II do rozporządzenia nr 833/2014, w odniesieniu do których udzielanie finansowania lub pomocy finansowej osobom, podmiotom lub organom w Rosji, choć nie jest wyraźnie zabronione(26), wymaga uprzedniej zgody wyznaczonego właściwego organu. Natomiast, jak już wyjaśniono, drugi z tych przepisów określa jedno z kryteriów umieszczenia w wykazie, które prowadzi do zamrożenia środków finansowych lub zasobów gospodarczych danej osoby lub podmiotu. Skoro wyraźnie nie ma żadnego istotnego związku między art. 4 ust. 3 lit. b) rozporządzenia nr 833/2014 a kryteriami umieszczenia w wykazie wynikającymi z art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami, nie uważam, aby element wspólny dla obu przepisów mógł zostać uznany za relewantny do celów interpretacyjnych. Z tego samego powodu, wbrew argumentowi wnoszącej odwołanie, wykładnia wyrażenia „pomoc finansowa” dokonana przez Trybunał w wyroku z dnia 28 marca 2017 r.,
Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236) nie ma znaczenia.
40.      Wynika z tego, że kontekstowa ocena art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami wydaje się potwierdzać wykładnię, za którą opowiada się Rada i Komisja, co zostało opisane w pkt 34 powyżej, która zasadniczo pokrywa się z wykładnią zastosowaną przez Sąd w zaskarżonym wyroku.
41.      Odnośnie do wykładni celowościowej, wskazałam również w mojej opinii w sprawie Mazepin/Rada, że kryteria zawarte w art. 2 ust. 1 decyzji 2014/145 ze zmianami, stanowią część ram prawnych, którymi wprowadzono bezprecedensowy zestaw środków ograniczających służących, jak słusznie przypomniał Sąd w pkt 56 zaskarżonego wyroku, wywarciu maksymalnej presji
na władze rosyjskie i gospodarkę Federacji Rosyjskiej. Ostatecznym celem tych ram prawnych jest osłabienie zdolności finansowej rządu rosyjskiego, a tym samym zakończenie agresji militarnej tego rządu w Ukrainie(27). Pytanie,
na które należy odpowiedzieć, to, czy cel o nadrzędnym znaczeniu można uznać za skuteczniej osiągnięty poprzez zastosowanie wykładni art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami, zaproponowanej przez Radę i Komisję, czy też wykładni zaproponowanej przez wnoszącą odwołanie W tym celu, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości pierwszeństwo należy dać wykładni zapewniającej skuteczność danego przepisu(28).
42.      Moim zdaniem oczywiste jest, że gdyby art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami interpretowano jako obejmujący wyłącznie wsparcie w postaci bezpośredniego finansowania lub bezpośredniego dostarczania zasobów materialnych rządowi rosyjskiemu, jak twierdzi wnosząca odwołanie, poza tym, że byłoby to niespójne na płaszczyźnie kontekstowej, jak już wyjaśniono(29), to ograniczyłoby to w znacznym stopniu skuteczność kryterium zawartego w tym przepisie, ponieważ nie umożliwiłoby to wywarcia maksymalnej presji na władze rosyjskie w celu położenia kresu ich działaniom i polityce w Ukrainie. Wszak taka wykładnia, zamiast osłabiać zdolność finansową rządu Federacji Rosyjskiej, utrzymywałaby w najlepszym razie tę samą zdolność finansową, jaką rząd ten miał przed przyjęciem art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami.
43.      Natomiast, gdyby art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami interpretować jako odnoszący się do wszelkiego wsparcia, które ze względu na swój zakres ilościowy lub jakościowy może dostarczyć temu rządowi zasobów lub środków natury rzeczowej umożliwiających mu realizację działań mających na celu destabilizację Ukrainy, niezależnie od bezpośredniego lub pośredniego związku tego wsparcia z przedmiotowymi działaniami, wykładnia ta byłaby bezpośrednio zgodna z celami ram prawnych, których częścią jest decyzja 2014/145 ze zmianami, a zatem cele te mogłyby być skuteczniej osiągnięte.
44.      Wnosząca odwołanie kwestionuje powyższy wniosek, argumentując, że wykładnia ta, wynikająca zasadniczo z wyroku
Central Bank of Iran, została przyjęta przez Trybunał w odniesieniu do innego systemu indywidualnych środków ograniczających, a dokładniej w odniesieniu do kryterium umieszczenia w wykazie, które zostało sformułowane w sposób odmienny w porównaniu do art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami. Jednak pomimo różnic między brzmieniem kryterium rozpatrywanego w wyroku w sprawie Central Bank of Iran(30) oraz kryterium, którego dotyczy niniejsza sprawa, oba kryteria należy oceniać z tego samego interpretacyjnego punktu widzenia. Wszak, jak wskazałam w mojej opinii w sprawie Timchenko/Rada (C‑702/23 P, EU:C:2025:273)(31), ratio decidendi orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości(32) polega na umocnieniu możliwości położenia kresu działaniom objętym przedmiotowymi środkami ograniczającymi, w szczególności poprzez ograniczenie środków materialnych i finansowych dostępnych do tego celu, niezależnie od bezpośredniego lub pośredniego związku danego podmiotu prawnego z tymi działaniami.
45.      W świetle powyższych rozważań stwierdzam, że ani wykładnia kontekstowa art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami, ani wykładnia celowościowa tego przepisu nie wymagają, jak twierdzi wnosząca odwołanie, ustalenia materialnego i finansowego wsparcia polegającego na bezpośrednim dostarczaniu towarów lub przekazywaniu środków finansowych przez daną osobę lub podmiot na rzecz rządu Federacji Rosyjskiej. Wręcz przeciwnie, przepis ten wymaga jedynie, aby ta osoba lub podmiot mogły ułatwić działania prowadzone przez rząd rosyjski na Ukrainie pod względem ilościowym i jakościowym.
46.      W związku z tym w zakresie, w jakim, w pkt 57 zaskarżonego wyroku Sąd oparł swoją ocenę zgodności z prawem zaskarżonych aktów na tej wykładni, nie można uznać, aby sąd ten naruszył prawo.
47.      Co się tyczy zastosowania art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami do wnoszącej odwołanie, to należy podkreślić, że centralne depozyty papierów wartościowych odgrywają kluczową rolę na rynku kapitałowym i w systemie finansowym każdego kraju, ponieważ obsługują infrastrukturę umożliwiającą rozliczanie papierów wartościowych – takich jak akcje lub obligacje – na rynkach finansowych(33). Wobec tego Sąd słusznie stwierdził, w pkt 88 zaskarżonego wyroku, że centralne depozyty papierów wartościowych, takie jak wnosząca odwołanie, są podmiotami o znaczeniu systemowym, które mają zasadnicze znaczenie w szczególności dla skutecznej realizacji polityki pieniężnej, wiarygodności programu zarządzania długiem publicznym, zarządzania gwarancjami oraz bezpieczeństwa i efektywności rynków papierów wartościowych. Ponadto, ograniczając działalność tych centralnych depozytów papierów wartościowych, art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami może ograniczyć środki finansowe, które rząd Federacji Rosyjskiej uzyskuje z emisji obligacji państwowych, a tym samym zwiększyć koszty prowadzonych przez ten rząd działań wojskowych i ograniczyć możliwość podważania przezeń integralności terytorialnej, suwerenności i niezależności Ukrainy(34).
48.      Tak więc według mnie Sąd miał podstawy, aby nie naruszając prawa, stwierdzić w pkt 106 zaskarżonego wyroku, że biorąc pod uwagę znaczenie usług finansowych świadczonych przez wnoszącą odwołanie, zarówno na rzecz rządu rosyjskiego, jak i banku centralnego Federacji Rosyjskiej, oraz jej bardziej ogólny wkład w prawidłowe funkcjonowanie rosyjskiego systemu finansowego, wnosząca odwołanie udzielała rządowi Federacji Rosyjskiej istotnego wsparcia materialnego lub finansowego pod względem ilościowym i jakościowym w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami. Wbrew argumentom wnoszącej odwołanie do wniosku tego można dojść bez badania, czy rząd rosyjski miał bezpośredni lub pośredni udział w kapitale zakładowym wnoszącej odwołanie, ponieważ zgodnie z proponowaną wykładnią art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 ze zmianami nie jest po prostu warunkiem, który musi być spełniony, aby zastosować kryterium zawarte w tym przepisie.
49.      W świetle powyższego, i skoro, zgodnie z tym co wskazano w pkt 46 i 48 niniejszej opinii, Sąd nie naruszył prawa, gdy dokonał wykładni art. 2 ust. 1 lit. f) decyzji 2014/145 i uznał, że pojęcie „wsparcia materialnego lub finansowego” wynikające z tego przepisu mogło dotyczyć wnoszącej odwołanie, część pierwsza zarzutu drugiego powinna zostać oddalona.
2.      Część druga zarzutu drugiego
50.      W części drugiej zarzutu drugiego wnosząca odwołanie kwestionuje standard dowodowy zastosowany przez Sąd w celu oceny, czy powody podane w zaskarżonych aktach zostały wykazane. Wnosząca odwołanie twierdzi, że w przypadku braku wyraźnego przepisu prawnego – co nie ma miejsca w niniejszej sprawie – Rada nie może być zobowiązana jedynie do przedstawienia „łańcucha wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak”.
51.      Komisja uważa, że ta część zarzutu drugiego jest niedopuszczalna ze względu na brak jasności co do naruszenia prawa przez Sąd, zarzucanego przez wnoszącą odwołanie. Co do istoty sprawy zarówno Rada, jak i Komisja twierdzą, że Sąd prawidłowo zastosował utrwalone orzecznictwo Trybunału dotyczące standardu dowodowego mającego zastosowanie w dziedzinie środków ograniczających.
52.      Na wstępie, w odniesieniu do dopuszczalności, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału zarzut, lub jego część, aby były dopuszczalne pod względem merytorycznym, musi spełniać dwa warunki(35). Po pierwsze, należy szczegółowo wskazać kwestionowane elementy wyroku, których uchylenia domaga się wnoszący odwołanie. Po drugie, konieczne jest, aby argumenty prawne przedstawione na poparcie zarzutu lub jego części były wskazane w sposób wystarczająco jasny i precyzyjny. W przypadku niespełnienia któregokolwiek z tych dwóch warunków Trybunał nie jest w stanie przeprowadzić kontroli sądowej, a w konsekwencji dany zarzut, lub jego część,
należy odrzucić jako niedopuszczalny(36).
53.      Jednakże w niniejszej sprawie z pisemnego stanowiska wnoszącej odwołanie wynika, że w części drugiej zarzutu drugiego wnosząca odwołanie kwestionuje pkt 50 zaskarżonego wyroku. Odwołanie spełnia zatem warunek dopuszczalności, który wymaga szczegółowego wskazania zaskarżonego elementu wyroku, którego uchylenia żąda wnosząca odwołanie. Odnośnie do wskazania argumentów prawnych przedstawionych na poparcie zarzutu w pisemnym stanowisku wnoszącej odwołanie określono również, że wnosząca odwołanie nie zgadza się ze standardem dowodowym zastosowanym przez Sąd w niniejszej sprawie. Wnosząca odwołanie twierdzi, że standard taki powinien być dopuszczony tylko wtedy, gdy jest to wyraźnie przewidziane w przepisach prawa. Pomimo zwięzłego sformułowania argumenty wnoszącej odwołanie są wystarczająco jasne i precyzyjne, aby umożliwić zrozumienie ich zakresu i treści.
54.      Wynika z tego, że część druga zarzutu drugiego spełnia dwa warunki określone w utrwalonym orzecznictwie Trybunału, co umożliwia tym samym Trybunałowi przeprowadzenie kontroli sądowej. W związku z tym wniosek Komisji, aby tę część uznać za niedopuszczalną, należy oddalić.
55.      Odnośnie do istoty sprawy, w pkt 50 zaskarżonego wyroku Sąd ustalił standard dowodowy, jaki Rada była zobowiązana spełnić, aby ustalić, że środki ograniczające przyjęte, a następnie utrzymane, wobec wnoszącej odwołanie opierały się na wystarczająco solidnej podstawie faktycznej(37). Według Sądu Rada wywiązuje się ze spoczywającego na niej ciężaru dowodu, jeśli przedstawia przed sądem Unii łańcuch wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak pozwalający na ustalenie istnienia wystarczającego związku między podmiotem podlegającym środkowi obejmującemu zamrożenie środków finansowych a kryterium umieszczenia w wykazie zastosowanym do tego podmiotu.
56.      Pojęcie standardu dowodowego odnosi się do ilości i rodzaju dowodów wymaganych do wykazania faktu. W dziedzinie środków ograniczających indywidualne umieszczenie w wykazie można wykazać za pomocą dowodów bezpośrednich, czyli dowodów, które same w sobie mogą potwierdzić okoliczności faktyczne podnoszone przez Radę w uzasadnieniu(38), lub, dość często, poprzez dowody pośrednie, takie jak domniemania lub tak zwany łańcuch poszlak(39). W tym ostatnim przypadku ocena Sądu nie opiera się na odrębnej ocenie poszczególnych elementów dowodowych przedstawionych przez Radę. Zamiast tego ocena ta opiera się na analizie całości dowodów, przy czym uznaje się, że o ile poszczególne elementy mogą nie mieć wystarczającej wagi dla ustalenia wystarczająco solidnej podstawy faktycznej uzasadnienia, które ma zostać udowodnione, o tyle łączny efekt całości materiału dowodowego może nadal spełniać wymagany standard dowodowy.
57.      W niniejszej sprawie standard dowodowy określony przez Sąd w zaskarżonym wyroku opiera się, jak wynika również z odesłań
zawartych w pkt 50 tego wyroku, na utrwalonym orzecznictwie tego sądu. Sąd konsekwentnie stosował ten standard dowodowy(40), odkąd Trybunał pierwotnie sformułował go w wyroku z dnia 21 kwietnia 2015 r., Anbouba/Rada (C‑605/13 P, EU:C:2015:248)(41). W tamtej sprawie Trybunał w składzie wielkiej izby orzekł, że umieszczenie
osoby w wykazie osób objętych środkami ograniczającymi można uznać za zasadne, jeżeli opiera się ono na łańcuchu poszlak dotyczących na przykład sytuacji danej osoby, jej stanowisk i relacji w kontekście reżimu, do którego osoba ta należy(42). Następnie Trybunał stosował ten sam standard dowodowy w swoim orzecznictwie(43), w tym całkiem niedawno, w odniesieniu do środków ograniczających przyjętych w związku z sytuacją w Ukrainie(44).
58.      W związku z tym nie można uznać, aby Sąd naruszył prawo, skoro mógł polegać na standardzie dowodowym opartym na łańcuchu poszlak w celu dokonania oceny, czy uzasadnienie przedstawione przez Radę w odniesieniu do wnoszącej odwołanie posiadało wystarczająco solidną podstawę faktyczną. Pomimo braku wyraźnego przepisu prawa Unii wystarczy wskazać, że standard ten opiera się na utrwalonym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości. Ze swojej strony wnosząca odwołanie nie przedstawiła w swoim pisemnym stanowisku wyczerpującego wyjaśnienia dotyczącego konkretnego przepisu lub ogólnej zasady prawa, która miała zostać przez to naruszona.
59.      Część druga zarzutu drugiego
powinna zostać oddalona, a zatem zarzut ten powinien zostać oddalony w całości.
B.      Zarzut trzeci
60.      Poprzez zarzut trzeci wnosząca odwołanie zasadniczo twierdzi, że Sąd naruszył prawo poprzez swoją ocenę zasady proporcjonalności.
61.      Zarzut ten dzieli się na dwie części. Część pierwsza dotyczy braku oceny zarzutu naruszenia praw podstawowych wnoszącej odwołanie z punktu widzenia prawa własności klientów wnoszącej odwołanie; część druga podważa ustalenie Sądu, że zaskarżone akty były zgodne z zasadą proporcjonalności.
1.      Część pierwsza zarzutu trzeciego
62.      W części pierwszej zarzutu trzeciego wnosząca odwołanie twierdzi, że Sąd naruszył prawo, gdy uznał, że ocena zarzucanego przez wnoszącą odwołanie naruszenia praw podstawowych nie wymagała uwzględnienia skutków zaskarżonych aktów dla podstawowego prawa własności klientów wnoszącej odwołanie. Jej zdaniem zgodność z zasadą proporcjonalności nie powinna była być przez Sąd analizowana jak wykonywanie zwykłego prawa podmiotowego, ale jako weryfikacja zgodności z podstawową zasadą, która wymaga uwzględnienia skutków środka w całości. Wnosząca odwołanie podkreśla, że jej głównym obowiązkiem na rynkach Unii Europejskiej jest pełnienie funkcji centralnego depozytu papierów wartościowych, a tym samym funkcji powiernika papierów wartościowych należących do rosyjskich podmiotów i osób fizycznych. Nałożenie sankcji na wnoszącą odwołanie jest zatem równoznaczne z nałożeniem sankcji na jej użytkowników, a mianowicie pośredników i klientów końcowych rosyjskich instytucji finansowych.
63.      Rada podnosi zarzut niedopuszczalności tej części zarzutu trzeciego. Twierdzi ona, że w tej części wnosząca odwołanie kwestionuje zgodność zaskarżonych aktów z ogólną zasadą proporcjonalności, a nie ocenę tej zasady dokonaną przez Sąd w ramach oceny naruszenia praw podstawowych wnoszącej odwołanie. Stanowiłoby to nowy zarzut, który nie został podniesiony w pierwszej instancji. Co do istoty sprawy zarówno Rada, jak i Komisja nie zgadzają się z argumentami podniesionymi przez wnoszącą odwołanie.
64.      Po pierwsze, w odniesieniu do dopuszczalności części pierwszej zarzutu trzeciego, pragnę przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału umożliwienie stronie przedstawienia po raz pierwszy przed Trybunałem zarzutu i argumentów, których nie podniosła ona przed Sądem, byłoby równoznaczne z wyrażeniem zgody na wniesienie do Trybunału, którego kompetencje w postępowaniu odwoławczym są ograniczone, sprawy o zakresie szerszym niż zakres sprawy, która była rozpoznawana przez Sąd. W postępowaniu odwoławczym kompetencje Trybunału są bowiem ograniczone do oceny prawnego rozstrzygnięcia w kwestii zarzutów i argumentów, które były rozpatrywane w pierwszej instancji(45). Nie wyklucza to jednak możliwości podniesienia przez wnoszącą odwołanie zarzutów wynikających z samego zaskarżonego wyroku, których przedmiotem jest krytyka jego zasadności pod względem prawnym(46).
65.      W niniejszej sprawie z zaskarżonego wyroku wynika(47), że przed Sądem wnosząca odwołanie podniosła zarzut nieproporcjonalnego naruszenia praw podstawowych. W zarzucie tym wnosząca odwołanie przedstawiła argumentację, zgodnie z którą środki ograniczające przyjęte wobec niej pociągały za sobą zamrożenie środków finansowych lub zasobów gospodarczych należących do jej klientów, co spowodowało, że środki te naruszyły również ich prawo własności. Sąd zbadał tę argumentację i stwierdził w pkt 129 zaskarżonego wyroku, że wnosząca odwołanie nie może na poparcie swojej skargi o stwierdzenie nieważności powoływać się na prawo własności, które jej nie przysługuje. Zgodnie z orzecznictwem na naruszenie prawa podmiotowego, co do zasady, może się bowiem powołać wyłącznie osoba, której prawo miało zostać naruszone, a nie osoby trzecie. Sąd wyjaśnił ponadto, że klientom wnoszącej odwołanie przysługiwały środki odwoławcze przed sądami krajowymi, przed którymi mogli oni w szczególności podnosić naruszenie ich prawa własności ustanowionego w art. 17 Karty.
66.      Wynika stąd, że argumenty przedstawione przez wnoszącą odwołanie w części pierwszej zarzutu trzeciego dotyczą oceny dokonanej przez Sąd w zaskarżonym wyroku, w szczególności w zarzucie podniesionym w pierwszej instancji dotyczącym naruszenia praw podstawowych. W związku z tym, niezależnie od odpowiedzi, jakiej Trybunał Sprawiedliwości udzieli w tej instancji, ta część pierwsza nie stanowi nowej argumentacji, która mogłaby zmienić przedmiot sporu przed Trybunałem. W związku z tym proponuję, aby uznano ją za dopuszczalną pomimo sprzeciwu zgłoszonego przez Radę.
67.      Po drugie, co do istoty sprawy, wnosząca odwołanie kwestionuje znaczenie orzecznictwa przytoczonego w zaskarżonym wyroku, zgodnie z którym, jak wspomniano powyżej, skarżący nie może powoływać się na naruszenie prawa podmiotowego osoby trzeciej na poparcie skargi o stwierdzenie nieważności. Jej zdaniem orzecznictwo to nie zostało wypracowane w kontekście środków ograniczających ani w kontekście zgodności z zasadą proporcjonalności.
68.      Zauważam, że w pkt 129 zaskarżonego wyroku Sąd przytacza na poparcie swojego rozumowania dwa wyroki wydane przez ten sam sąd w dziedzinie, z jednej strony, polityki gospodarczej i monetarnej, a z drugiej strony, antydumpingu(48). Mimo że żaden z tych wyroków nie dotyczy środków ograniczających, są one zgodne z orzecznictwem Trybunału, zgodnie z którym zasadniczo to na stronach, którym przysługuje prawo podmiotowe, spoczywa obowiązek skutecznego wykonywania tego prawa(49), niezależnie od charakteru postępowania, którego są przedmiotem(50). Zatem Sąd nie popełnił błędu, gdy stwierdził, że na naruszenie prawa podmiotowego może powoływać się wyłącznie osoba, której prawo miało zostać naruszone, a nie osoby trzecie(51).
69.      Ponadto należy zauważyć, że, jak wyjaśnił Sąd w pkt 152 zaskarżonego wyroku, w chwili przyjęcia aktów pierwotnych decyzja 2014/145 i rozporządzenie nr 269/2014 przewidywały procedurę odstępstwa, która umożliwiała klientom wnoszącej odwołanie wystąpienie do właściwych organów krajowych o zwolnienie środków zamrożonych na podstawie umieszczenia wnoszącej odwołanie w wykazie(52). Jak wynika również z pkt 156 i 159 zaskarżonego wyroku, dalsze zmiany tej procedury odstępstwa zostały następnie wprowadzone w decyzji 2014/145 ze zmianami oraz w rozporządzeniu nr 269/2014 ze zmianami w celu ułatwienia wnoszącej odwołanie zwrotu papierów wartościowych jej klientom, które posiadała na zamrożonych rachunkach w depozytach z siedzibą w Unii(53).
70.      Wynika stąd, że decyzja 2014/145 ze zmianami oraz rozporządzenie nr 269/2014 ze zmianami ustanowiły ramy, które rozróżniały sytuację prawną wnoszącej odwołanie jako centralnego depozytu papierów wartościowych z jednej strony, i jej klientów z drugiej strony. W przypadku klientów, których nie obejmowały żadne środki ograniczające i których środki finansowe lub zasoby gospodarcze zostały zamrożone w związku ze środkami ograniczającymi przyjętymi wobec wnoszącej odwołanie, to do organów krajowych należało podjęcie decyzji o zwolnieniu tych środków lub zasobów. Sąd słusznie uznał zatem, że skoro procedura ta wiązała się z implementacją prawa Unii, organy te były zobowiązane do przestrzegania Karty na mocy jej art. 51 ust. 1. Słusznie też sąd ten podkreślił, że w kontekście wszelkich sporów wynikających z wykonywania tych odstępstw klientom wnoszącej odwołanie przysługiwały środki odwoławcze przed sądami krajowymi, przed którymi mogli oni w szczególności podnosić naruszenie ich prawa własności ustanowionego w art. 17 Karty(54). Nie można wykluczyć, że w ramach tych procedur do Trybunału zostanie skierowany wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie zgodności odstępstw określonych w rozporządzeniu nr 269/2014 z prawem Unii(55).
71.      Wobec tego Sąd nie może być krytykowany za uznanie, że ocena zarzucanego przez wnoszącą odwołanie naruszenia praw podstawowych nie wymagała uwzględnienia skutków zaskarżonych aktów dla podstawowego prawa własności klientów wnoszącej odwołanie.
72.      Część pierwsza zarzutu trzeciego powinna zostać, według mnie, oddalona.
2.      Część druga zarzutu trzeciego
73.      Poprzez część drugą zarzutu trzeciego wnosząca odwołanie zasadniczo kwestionuje dokonaną przez Sąd ocenę przesłanek przewidzianych w art. 52 ust. 1 Karty w odniesieniu do jej wolności prowadzenia działalności gospodarczej i prawa własności.
74.      Rada i Komisja kwestionują te argumenty.
75.      Jak wskazano w pkt 18 niniejszej opinii, w pkt 134–146 zaskarżonego wyroku Sąd nie uwzględnił argumentu wnoszącej odwołanie, jakoby środki ograniczające przyjęte wobec niej nieproporcjonalnie ingerowały w jej prawa podstawowe, mianowicie w jej wolność prowadzenia działalności gospodarczej i prawo własności. W szczególności Sąd uznał, że ingerencja w postaci środków ograniczających przyjętych wobec wnoszącej odwołanie nie mogła być uznana za nieproporcjonalną, ponieważ:
–        były one odpowiednie w świetle celów interesu ogólnego o tak podstawowym znaczeniu dla wspólnoty międzynarodowej, jakimi są utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego;
–        wnosząca odwołanie nie powołała się na żaden alternatywny, mniej dolegliwy środek ani nie wykazała, że Rada mogła rozważyć przyjęcie mniej dolegliwych środków równie odpowiednich jak te przewidziane w zaskarżonych aktach;
–        wyważenie wchodzących w grę interesów wskazało, że niedogodności związane ze środkami ograniczającymi dla wnoszącej odwołanie nie były nadmierne, zważywszy na pierwszorzędne znaczenie utrzymania pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego;
–        skutki środków ograniczających były zawężone do terytorium Unii Europejskiej, w związku z czym dotyczyły one co najwyżej części własnych środków finansowych lub zasobów gospodarczych należących do wnoszącej odwołanie;
–        przedmiotowe środki ograniczające nie pozbawiały wnoszącej odwołanie prawa do pobierania, zgodnie z art. 2 ust. 6 lit. a) decyzji 2014/145 i art. 7 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 269/2014, odsetek lub innych dochodów z jej zamrożonych rachunków, na których zdeponowano wspomniane środki finansowe i zasoby, pod warunkiem że wszystkie te odsetki i inne dochody również zostały zamrożone; i
–        środki te przewidywały możliwość zezwolenia na korzystanie z zamrożonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb osób prawnych, podmiotów lub organów umieszczonych w spornych wykazach.
76.      Odnośnie do argumentu wnoszącej odwołanie, że przedmiotowe środki ograniczające nie są tymczasowe, lecz stałe, ponieważ obowiązują od ponad dwóch lat, wystarczy zauważyć, że zgodnie z art. 6 decyzji 2014/145 ze zmianami zaskarżone akty miały zastosowanie do wnoszącej odwołanie przez określony czas. Środki te były również przedmiotem stałego przeglądu. Ponadto, chociaż wnosząca odwołanie kwestionuje dokonanie oceny przez Sąd w oparciu o „rozważania teoretyczne, a nie o konkretną skuteczność”, argument ten nie ma, jak wskazuje Rada, konkretnego uzasadnienia.
77.      Po drugie, w zakresie, w jakim wnosząca odwołanie twierdzi, że Sąd nie uwzględnił w swojej ocenie proporcjonalności zaskarżonych aktów skutków dla jej klientów, wyjaśniłam już, że sąd w rzeczywistości odniósł się do odstępstw przewidzianych w decyzji 2014/145 ze zmianami, które umożliwiały organom krajowym, od chwili przyjęcia pierwotnych aktów nakładających środki ograniczające na wnoszącą odwołanie, zezwolenie na uwolnienie środków finansowych lub zasobów gospodarczych wnoszącej odwołanie, w celu umożliwienia jej dokonania płatności w formie zwrotu papierów wartościowych klientów posiadanych przez nią na zamrożonych rachunkach w depozytach papierów wartościowych z siedzibą w Unii Europejskiej. Ponadto, mimo że wnosząca odwołanie twierdzi, że jej klienci „nie mieli nic wspólnego z konfliktem w Ukrainie”, wystarczy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem środki ograniczające z definicji mogą wyrządzić szkodę podmiotom nieponoszącym żadnej odpowiedzialności za sytuację, która doprowadziła do przyjęcia tych środków(56).
78.      Po trzecie, co się tyczy argumentu wnoszącej odwołanie, jakoby poprzez umieszczenie jej w wykazach w spornych aktach Rada w rzeczywistości zamierzała zamrozić aktywa wszystkich rosyjskich inwestorów, nie umieszczając ich indywidualnie w wykazie i nie zapewniając wymaganego poziomu identyfikacji, zauważam, że jest to konkretny argument podniesiony po raz pierwszy na etapie postępowania odwoławczego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, przytoczonym już w pkt 64 niniejszej opinii, argument ten powinien zostać odrzucony jako niedopuszczalny.
79.      W świetle powyższego uważam, że Sąd nie naruszył prawa przy ocenie, czy zaskarżone akty były zgodne z zasadą proporcjonalności.
80.      Część druga zarzutu trzeciego powinna zostać oddalona, a tym samym zarzut trzeci powinien zostać oddalony w całości.
V.      Wnioski
81.      W oparciu o analizę przedstawioną w niniejszej opinii proponuję, aby Trybunał Sprawiedliwości oddalił odwołanie w zakresie zarzutów
drugiego i trzeciego.
82.      Nie zajmuję stanowiska w przedmiocie pozostałych zarzutów podniesionych przez wnoszącą odwołanie ani w przedmiocie kwestii, która strona powinna zostać obciążona kosztami postępowania zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem.
1      Język oryginału: angielski.
2      Zwaną dalej „wnoszącą odwołanie”.
3      Zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”.
4      Zwanych dalej łącznie „aktami pierwotnymi”.
5      Zwanych dalej łącznie „aktami utrzymującymi z marca 2023 r.”.
6      Zwanych dalej łącznie „aktami utrzymującymi z września 2023 r.” oraz zwanych dalej łącznie wraz z aktami pierwotnymi i aktami utrzymującymi z marca 2023 r. „zaskarżonymi aktami”.
7      Zobacz też wyrok z dnia 13 marca 2025 r., Shuvalov/Rada (C‑271/24 P, EU:C:2025:180);
wyroki z dnia 1 sierpnia 2025 r.:
Timchenko/Rada (C‑702/23 P, EU:C:2025:605) i Timchenko/Rada (C‑703/23 P, EU:C:2025:608); wyrok z dnia 16 października 2025 r., Timchenko/Rada (C‑805/24 P, EU:C:2025:792).
8      Decyzja Rady z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2014, L 78, s. 16).
9      Decyzja Rady z dnia 25 lutego 2022 r. zmieniająca decyzję 2014/145 (Dz.U. 2022, L 50, s. 1).
10      Rozporządzenie Rady z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2014, L 78, s. 6).
11      Rozporządzenie Rady z dnia 25 lutego 2022 r. zmieniające rozporządzenie nr 269/2014 (Dz.U. 2022, L 51, s. 1).
12      Zwanej dalej „decyzją 2014/145 ze zmianami”.
13      Zwane dalej „rozporządzeniem nr 269/2014 ze zmianami”.
14      Zwanymi dalej „spornymi wykazami”.
15      Zwanej dalej „Kartą”.
16      Rozporządzenie Rady (UE) nr 833/2014 z dnia 31 lipca 2014 r. dotyczące środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie (Dz.U. 2014 L 229, s. 1)
17      „Wyrok Central Bank of Iran”. Zobacz w szczególności pkt 44 i 45 tego wyroku.
18      Wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Tradeinn Retail Services (C‑76/24, EU:C:2025:593, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).
19      Zobacz między innymi wyrok z dnia 8 maja 2025 r., Zimir (C‑662/23, EU:C:2025:326, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo).
20      Zobacz między innymi definicję w słowniku Oxford English Dictionary; dostęp przez: https://www.oed.com/dictionary/support_v?tl=true
21      Zobacz na przykład definicje: francuskiego czasownika „soutenir” w słowniku Le Robert, dostęp przez: https://dictionnaire.lerobert.com/definition/soutenir; niemieckiego czasownika „unterstützen” w słowniku Duden, dostęp przez: https://www.duden.de/rechtschreibung/unterstuetzen_unterstuetzt; włoskiego czasownika „supportare” w słowniku Treccani, dostęp przez: https://www.treccani.it/vocabolario/supportare/; i hiszpańskiego czasownika „apoyar” w słowniku Real Academia Española, dostęp przez: https://dle.rae.es/apoyar, [zob. też definicję w języku polskim w Słowniku języka polskiego PWN, dostęp przez: https://sjp.pwn.pl/slowniki/wspiera%C4%87.html – uwaga tłumacza].
22      Zwanej dalej „moją opinią w sprawie Mazepin/Rada”, w szczególności pkt 42–44. Sprawa ta jest nadal rozpatrywana przez Trybunał.
23      Zobacz też moje opinie: w sprawie Pumpyanskiy/Rada (C‑696/23 P, EU:C:2025:409, pkt 39–41); w sprawie Khudaverdyan/Rada (C‑704/23 P, EU:C:2025:410, pkt 43–45); w sprawie Rashnikov/Rada (C‑711/23 P, EU:C:2025:411, pkt 45–47); w sprawie Khan/Rada (C‑111/24 P, EU:C:2025:413, pkt 41–43). Sprawy te są nadal rozpatrywane przez Trybunał.
24      Zobacz motyw 9 decyzji 2022/329.
25      Zobacz motyw 11 decyzji 2022/329.
26      Zobacz art. 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 833/2014, który zakazuje między innymi zapewniania określonych towarów, technologii i usług na rzecz jakiejkolwiek osoby fizycznej lub prawnej, podmiotu lub organu w Rosji lub do wykorzystania w tym kraju.
27      Zobacz w tym sensie wyroki: z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 123); z dnia 25 czerwca 2020 r., VTB Bank/Rada (C‑729/18 P, EU:C:2020:499, pkt 59).
28      Wyrok z dnia 19 listopada 2009 r., Sturgeon i in. (C‑402/07 i C‑432/07, EU:C:2009:716, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo).
29      Zobacz pkt 37 niniejszej opinii.
30      Zobacz decyzja Rady z dnia 26 lipca 2010 r. w sprawie środków ograniczających wobec Iranu i uchylająca wspólne stanowisko 2007/140/WPZiB (Dz.U. 2010, L 195, s. 39), zmieniona decyzją Rady 2012/635/WPZiB z dnia 15 października 2012 r. (Dz.U. 2012, L 282, s. 58), która określa kryterium umieszczenia w wykazie mające zastosowanie do „inn[ych] [osób], podmiot[ów] lub organ[ów] udzielając[ych] wsparcia, takiego jak wsparcie materialne, logistyczne lub finansowe, rządowi Iranu oraz osobom i podmiotom z nim związanym”. Zobacz też art. 23 ust. 2 lit. d) rozporządzenia Rady (UE) nr 267/2012 z dnia 23 marca 2012 r. w sprawie środków ograniczających wobec Iranu i uchylającego rozporządzenie (UE) nr 961/2010 (Dz.U. 2012, L 88, s. 1).
31      Zobacz w szczególności pkt 52 niniejszej opinii.
32      Zobacz też wyrok z dnia 1 marca 2016 r., National Iranian Oil Company/Rada (C‑440/14 P, EU:C:2016:128, pkt 79–83).
33      Zobacz, w odniesieniu do znaczenia systemowego centralnych depozytów papierów wartościowych w świetle prawa Unii, motywy 2, 4, 6, 35, 48 i 69, a także art. 19 i 22 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 909/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie usprawnienia rozrachunku papierów wartościowych w Unii Europejskiej i w sprawie centralnych depozytów papierów wartościowych, zmieniającego dyrektywy 98/26/WE i 2014/65/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 236/2012 (Dz.U. 2014, L 257, s. 1). Zobacz też Komisja Europejska, Central securities depositories (CSDs), dostęp przez: https://finance.ec.europa.eu/capital-markets-union-and-financial-markets/financial-markets/post-trade-services/central-securities-depositories-csds_en.
34      Zobacz analogicznie moja opinia w sprawie Mazepin/Rada, pkt 47.
35      Zobacz art. 256 ust. 1 akapit drugi TFUE, art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i art. 168 § 1 lit. d) regulaminu postępowania przed Trybunałem.
36      Zobacz między innymi wyroki: z dnia 13 marca 2025 r., Shuvalov/Rada (C‑271/24 P, EU:C:2025:180, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 26 czerwca 2025 r., EVH i in./Komisja (C‑464/23 P,
C‑465/23 P,
C‑467/23 P,
C‑468/23 P i C‑470/23 P, EU:C:2025:478, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
37      Zobacz zaskarżony wyrok, pkt 49. Zobacz też w tym względzie wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., Komisja i in./Kadi (C‑584/10 P,
C‑593/10 P i C‑595/10 P, EU:C:2013:518, pkt 119).
38      Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., Komisja i in./Kadi (C‑584/10 P,
C‑593/10 P i C‑595/10 P, EU:C:2013:518, pkt 124).
39      Zobacz F. Filpo, Evidence standards in the judicial review of restrictive measures, ERA Forum, Nº 20, 2020, s. 620, 621.
40      Jeśli chodzi o najnowsze orzecznictwo, zob. na przykład wyroki: z dnia 15 maja 2024 r., Anbouba/Rada (T‑471/22, EU:T:2024:315, pkt 54); z dnia 12 czerwca 2024 r., Shammout/Rada (T‑649/22, EU:T:2024:376, pkt 64); z dnia 18 grudnia 2024 r., Mironovich Shor/Rada (T‑489/23, EU:T:2024:912, pkt 139); z dnia 18 grudnia 2024 r., Tauber/Rada (T‑493/23, EU:T:2024:913, pkt 133).
41      Zwanym dalej „wyrokiem
Anbouba”.
42      Zobacz w szczególności wyrok
Anbouba, pkt 52,
54. Zobacz też opinia rzecznika generalnego Y. Bota w sprawie Anbouba/Rada (C‑605/13 P i C‑630/13 P, EU:C:2015:2, pkt 208).
43      Zobacz wyroki: z dnia 28 lipca 2016 r., Tomana i in./Rada i Komisja (C‑330/15 P, EU:C:2016:601, pkt 82); z dnia 21 września 2016 r., Komisja/Hiszpania (C‑139/15 P, EU:C:2016:707, pkt 60,
61).
44      Wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Timchenko/Rada (C‑702/23 P, EU:C:2025:605, pkt 39).
45      Zobacz między innymi wyrok z dnia 17 października 2024 r., PT Pelita Agung Agrindustri i PT Permata Hijau Palm Oleo/Komisja (C‑112/23 P, EU:C:2024:899, pkt 67 i przytoczone tam orzecznictwo).
46      Zobacz między innymi wyrok z dnia 10 kwietnia 2014 r., Komisja/Siemens Österreich i in. i Siemens Transmission & Distribution i in./Komisja (od C‑231/11 P do C‑233/11 P, EU:C:2014:256, pkt 102 i przytoczone tam orzecznictwo).
47      Zobacz pkt 13 i 17 niniejszej opinii.
48      Zobacz odpowiednio wyroki: z dnia 19 września 2019 r., Zhejiang Jndia Pipeline Industry/Komisja (T‑228/17, EU:T:2019:619); z dnia 22 czerwca 2022 r., Anglo Austrian AAB i Belegging-Maatschappij „Far-East”/EBC (T‑797/19, EU:T:2022:389, pkt 285).
49      Zobacz między innymi wyroki: z dnia 10 września 2015 r., Fliesen-Zentrum Deutschland (C‑687/13, EU:C:2015:573, pkt 73); z dnia 21 września 2023 r., China Chamber of Commerce for Import and Export of Machinery and Electronic Products i in./Komisja (C‑478/21 P, EU:C:2023:685, pkt 223 i przytoczone tam orzecznictwo).
50      Wyrok z dnia 9 września 2021 r., Adler Real Estate i in. (C‑546/18, EU:C:2021:711, pkt 59). Prawdą jest, że to ostatnie orzecznictwo zostało wypracowane w odniesieniu do prawa do obrony, a nie w odniesieniu do innych praw podstawowych, takich jak wolność prowadzenia działalności gospodarczej lub prawo własności, których dotyczy niniejsza sprawa. Niemniej jednak orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości odnosi się wyraźnie, w sposób ogólny, do praw „o charakterze materialnym”, co moim zdaniem powoduje, że orzecznictwo to ma pełne zastosowanie do sprawy dotyczącej zarzucanego naruszenia prawa podstawowego, jak w niniejszej sprawie.
51      Jak słusznie wskazuje Rada, podejście przyjęte przez Trybunał Sprawiedliwości i Sąd w ich orzecznictwie znajduje również poparcie, w drodze analogii, w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącym art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., w szczególności w odniesieniu do wykonywania praw akcjonariuszy przez spółkę. Według ETPC zasadniczo akcjonariusze spółek nie mogą być uznawani za „ofiary” w rozumieniu art. 34 tej konwencji w związku z działaniami i środkami wpływającymi na ich spółki.
52      Zobacz w szczególności art. 2 ust. 15 decyzji 2014/145 i art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014.
53      Zobacz w szczególności art. 2 ust. 19 i 25 decyzji 2014/145 ze zmianami i art. 6b ust. 5 i 5a rozporządzenia nr 269/2014 ze zmianami.
54      Zobacz w szczególności pkt 131, 132 i 133, 155 i 158 zaskarżonego wyroku.
55      Zobacz, w tym względzie, wyrok z dnia 23 kwietnia 1986, r. Les Verts/Parliament (294/83, EU:C:1986:166, pkt 23).
56      Zobacz
podobnie wyroki: z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 149); z dnia 25 czerwca 2020 r., VTB Bank/Rada (C‑729/18 P, EU:C:2020:499, pkt 81).