62024CJ0150_RES
Kawża C-150/24 [Aroja] (
i
)
A
vs
Rikoskomisario B
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Korkein oikeus)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) tal‑5 ta’ Marzu 2026
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika tal-immigrazzjoni – Regoli u proċeduri komuni applikabbli għar-ritorn taċ-ċittadini ta’ pajjiż terz li jirrisjedu irregolarment – Direttiva 2008/115/KE – Detenzjoni għall-finijiet ta’ tneħħija – Artikolu 15(5) u (6) – Kalkolu tal-perijodu tad-detenzjoni diġà mwettaq – Għadd tal-perijodi kollha ta’ detenzjoni preċedenti – Kundizzjonijiet – Eżekuzzjoni tal-istess u tal-unika deċiżjoni ta’ ritorn – It-tieni sentenza tal-Artikolu 15(3) – Detenzjoni mdewma lil hinn mill-perijodu massimu inizjali stabbilit bis-saħħa tal-Artikolu 15(5) – Stħarriġ minn awtorità ġudizzjarja – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-implimentazzjoni ta’ dan l-istħarriġ għat-talba tal-persuna detenuta – Mument li fih għandu jseħħ tali stħarriġ – Konsegwenza tal-assenza ta’ stħarriġ fi żmien xieraq”
Kontrolli fil-fruntieri, ażil u immigrazzjoni – Politika tal-immigrazzjoni – Ritorn taċ-ċittadini ta’ pajjiż terz li jirrisjedu irregolarment – Direttiva 2008/115 – Detenzjoni għall-finijiet ta’ tneħħija – Tul massimu – Kalkolu – Għadd tal-perijodi kollha ta’ detenzjoni mwettqa fi Stat Membru bil-għan tal-eżekuzzjoni tal-istess u tal-unika deċiżjoni ta’ ritorn
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 6; Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2008/115, Artikolu 15(5) u (6))
(ara l-punti 53 sa 69, u 73, u d-dispożittiv 1)
Kontrolli fil-fruntieri, ażil u immigrazzjoni – Politika tal-immigrazzjoni – Ritorn taċ-ċittadini ta’ pajjiż terz li jirrisjedu irregolarment – Direttiva 2008/115 – Detenzjoni għall-finijiet ta’ tneħħija – Eżami mill-ġdid f’intervalli raġonevoli – Qbiż tal-perijodu massimu ta’ detenzjoni inizjali ta’ sitt xhur – Obbligu ta’ stħarriġ minn awtorità ġudizzjarja – Issuġġettar tal-implimentazzjoni tal-istħarriġ għat-talba tal-persuna detenuta – Inammissibbiltà
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2008/115, Artikolu 15(3) u (5))
(ara l-punti 75 sa 79, u d-dispożittiv 2)
Kontrolli fil-fruntieri, ażil u immigrazzjoni – Politika tal-immigrazzjoni – Ritorn taċ-ċittadini ta’ pajjiż terz li jirrisjedu irregolarment – Direttiva 2008/115 – Detenzjoni għall-finijiet ta’ tneħħija – Eventwali estensjoni tad-detenzjoni – Deċiżjoni tal-awtorità amministrattiva li testendi d-detenzjoni lil hinn mill-perijodu massimu inizjali ta’ sitt xhur – Stħarriġ minn awtorità ġudizzjarja – Obbligu li dan l-istħarriġ jitwettaq malajr kemm jista’ jkun mill-mument tal-adozzjoni tad-deċiżjoni amministrattiva
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2008/115, Artikolu 15(2), (3), (5) u (6))
(ara l-punti 80 sa 89, u d-dispożittiv 3)
Kontrolli fil-fruntieri, ażil u immigrazzjoni – Politika tal-immigrazzjoni – Ritorn taċ-ċittadini ta’ pajjiż terz li jirrisjedu irregolarment – Direttiva 2008/115 – Detenzjoni għall-finijiet ta’ tneħħija – Eventwali estensjoni tad-detenzjoni – Deċiżjoni tal-awtorità amministrattiva li testendi d-detenzjoni lil hinn mill-perijodu massimu inizjali ta’ sitt xhur – Assenza ta’ stħarriġ minn awtorità ġudizzjarja fi żmien xieraq – Konsegwenzi – Tneħħija awtomatika tad-detenzjoni – Assenza – Kundizzjonijiet
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2008/115, Artikolu 15(1) sa (6))
(ara l-punti 90 sa 100, u d-dispożittiv 4)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mill-Korkein oikeus (il-Qorti Suprema, il-Finlandja), il-Qorti tal-Ġustizzja tat deċiżjoni dwar il-kalkolu tal-perijodi massimi ta’ detenzjoni għall-finijiet ta’ tneħħija taċ-ċittadini ta’ pajjiż terz li jirrisjedu irregolarment u dwar il-garanziji proċedurali applikabbli għall-perijodi ta’ detenzjoni estiżi, fid-dawl tal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115 (
1
).
F’Settembru 2022, A, ċittadin Marokkin, wasal illegalment fil-Finlandja, filwaqt li kien suġġett għal projbizzjoni ta’ dħul li kienet tkopri ż-żona Schengen. Fil-jum tal-wasla tiegħu, huwa tqiegħed għall-ewwel darba f’detenzjoni għall-finijiet tat-tneħħija tiegħu lejn il-Marokk.
F’Settembru 2023, A tqiegħed f’detenzjoni għat-tielet darba, għall-finijiet ta’ din l-istess tneħħija. F’dik id-data, huwa kien diġà tqiegħed f’detenzjoni għal perijodu totali ta’ ħames xhur u 23 jum. Madankollu, skont il-qorti tar-rinviju, il-kundizzjonijiet għall-qbiż tal-perijodu massimu inizjali ta’ detenzjoni ta’ sitt xhur kienu ssodisfatti peress li l-eżekuzzjoni tat-tneħħija kienet ġiet ittardjata minħabba, minn naħa, in-nuqqas ta’ kooperazzjoni ta’ A u, min-naħa l-oħra, il-fatt li d-dokumenti neċessarji kienu għadhom ma nkisbux min-naħa tar-Renju tal-Marokk. Dan it-tielet perijodu ta’ detenzjoni ġie eżaminat ex officio u ġie kkonfermat mill-Etelä-Karjalan käräjäoikeus (il-Qorti tal-Ewwel Istanza tal-Karjala tan-Nofsinhar, il-Finlandja) wara li seta’ ġara li l-perijodu massimu inizjali ta’ sitt xhur ta’ detenzjoni kien inqabeż.
Peress li l-appell tiegħu ġie miċħud, A ressaq talba għall-annullament ta’ din id-deċiżjoni quddiem il-qorti tar-rinviju. Insostenn tat-talba tiegħu, huwa invoka l-illegalità tad-detenzjoni tiegħu minħabba li l-kwistjoni tal-qbiż tal-perijodu massimu ta’ sitt xhur ma kinitx ġiet eżaminata konformement mar-regoli proċedurali applikabbli. Min-naħa tagħha, il-qorti tar-rinviju kienet tal-fehma li interpretazzjoni fis-sens li l-perijodi kollha ta’ detenzjoni kkompletati għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex jiġi evalwat il-perijodu massimu tad-detenzjoni tista’ tkun iġġustifikata mill-fatt li, matul dawn il-perijodi, id-detenzjoni ta’ A kienet tistrieħ fuq l-istess bażi legali.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, il-qorti tar-rinviju staqsiet jekk perijodi ta’ detenzjoni konsekuttivi, interrotti minn perijodi ta’ libertà, kellhomx jingħaddu mingħajr eċċezzjoni, jew jekk u, għal liema raġunijiet, perijodi ta’ detenzjoni preċedenti setgħux jiġu esklużi mill-kalkolu. Barra minn hekk, hija staqsiet dwar ir-rekwiżiti tat-terminu li għalihom huwa suġġett l-istħarriġ ġudizzjarju tal-perijodi ta’ detenzjoni estiżi u dwar il-konsegwenzi ta’ irregolarità possibbli ta’ dan l-istħarriġ.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat l-Artikolu 15(5) u (6) tad-Direttiva 2008/115 fis-sens li, sabiex jiġi vverifikat jekk il-perijodu massimu ta’ detenzjoni previst minn Stat Membru bis-saħħa ta’ waħda minn dawn id-dispożizzjonijiet ikunx intlaħaq, għandhom jingħaddu flimkien il-perijodi kollha ta’ detenzjoni mwettqa f’dan l-Istat Membru minn ċittadin ta’ pajjiż terz f’sitwazzjoni ta’ residenza irregolari skont l-Artikolu 15 ta’ din id-direttiva, bl-għan tal-eżekuzzjoni tal-istess u tal-unika deċiżjoni ta’ ritorn. Din l-interpretazzjoni ma tiddaħħalx inkwistjoni mill-fatt li dawn il-perijodi ta’ detenzjoni jalternaw ma’ perijodi ta’ libertà.
Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li kull detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz tikkostitwixxi ndħil gravi fid-dritt għal-libertà, stabbilit fl-Artikolu 6 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea. Hija ppreċiżat ukoll li tali miżura hija intiża sabiex tiżgura l-effettività tal-proċedura ta’ ritorn u ma għandha ebda għan punittiv.
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li fejn l-għadd possibbli tal-perijodi ta’ detenzjoni jiġi ssuġġettat għall-kundizzjoni li jkunu preżenti ċerti ċirkustanzi fattwali, dan jista’ jippreġudika l-għan li jiġi ggarantit perijodu massimu ta’ detenzjoni komuni fl-Istati Membri. Ulterjorment, l-assenza ta’ teħid inkunsiderazzjoni ta’ dawn il-perijodi tista’, skont il-każ, twassal għal ksur tal-prinċipju ta’ proporzjonalità li jeżiġi li kull detenzjoni qabel it-tneħħija għandha tkun qasira kemm jista’ jkun.
Fir-rigward tar-riskju ta’ ħarba u tal-fatt li ċ-ċittadin ikkonċernat jevita jew jipprekludi l-preparazzjoni tar-ritorn jew tal-proċedura ta’ tneħħija, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li dawn l-elementi jikkostitwixxu raġunijiet li jippermettu li tiġi ġġustifikata d-detenzjoni. Madankollu, id-dekorrenza ta’ terminu ġdid ta’ detenzjoni fuq il-bażi ta’ dawn ir-raġunijiet, filwaqt li tkun inkwistjoni l-eżekuzzjoni tal-istess u tal-unika deċiżjoni ta’ ritorn, tista’ ċċaħħad il-perijodu massimu ta’ detenzjoni previst mid-Direttiva 2008/115 mill-effett utli tiegħu. Fir-rigward tat-teħid inkunsiderazzjoni potenzjali ta’ ċirkustanzi fattwali oħra li jikkaratterizzaw is-sitwazzjoni taċ-ċittadin ikkonċernat, mhux ippreċiżati u min-natura tagħhom varjabbli u suġġettivi, dan jesponi lill-persuni kkonċernati għal riskju ta’ arbitrarjetà, fid-dawl tal-inċertezza legali li tirriżulta minn dan it-teħid inkunsiderazzjoni.
Fit-tieni lok, peress li stħarriġ minn awtorità ġudizzjarja tad-deċiżjoni li l-perijodu ta’ detenzjoni inizjali jiġi estiż lil hinn minn sitt xhur għandu obbligatorjament jitwettaq, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li t-tieni sentenza tal-Artikolu 15(3) tad-Direttiva 2008/115 tipprekludi li l-implimentazzjoni tal-istħarriġ, minn awtorità ġudizzjarja, tal-qbiż tal-perijodu massimu inizjali ta’ detenzjoni ta’ sitt xhur previst bis-saħħa tal-Artikolu 15(5) ta’ din id-direttiva tkun suġġetta għat-talba tal-persuna detenuta.
Fit-tielet lok, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li, fl-assenza ta’ regoli ffissati mid-dritt tal-Unjoni dwar il-modalitajiet proċedurali relatati mal-istħarriġ ġudizzjarju tal-eżamijiet mill-ġdid tad-detenzjoni f’każ ta’ perijodi ta’ detenzjoni estiżi, l-Istati Membri jibqgħu kompetenti, konformement mal-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali u suġġett għall-osservanza tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività, biex jirregolaw dawn il-modalitajiet, filwaqt li jiggarantixxu r-rispett tad-drittijiet fundamentali u l-effettività sħiħa tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni. Għaldaqstant, suġġett għall-osservanza ta’ dawn il-prinċipji, l-Istati Membri ma humiex obbligati jipprevedu li l-istħarriġ, minn awtorità ġudizzjarja, tad-deċiżjoni tal-awtorità amministrattiva li testendi d-detenzjoni lil hinn mill-perijodu massimu inizjali ta’ detenzjoni jseħħ qabel ma jintlaħaq dan il-perijodu. Madankollu, il-prinċipju ta’ ekwivalenza jimponi li dan l-istħarriġ ma jsirx iktar tard minn dak previst fl-Artikolu 15(2) tad-Direttiva 2008/115 fir-rigward ta’ tqegħid taħt detenzjoni, peress li d-detenzjoni u l-estensjoni tad-detenzjoni huma ta’ natura analoga. Għaldaqstant, dan għandu jseħħ kemm jista’ jkun malajr mill-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni.
Fir-raba’ u l-aħħar lok, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-assenza ta’ stħarriġ, minn awtorità ġudizzjarja, fi żmien xieraq, tad-deċiżjoni amministrattiva li d-detenzjoni tiġi estiża lil hinn mill-perijodu massimu inizjali ta’ sitt xhur previst bis-saħħa tal-Artikolu 15(5) tad-Direttiva 2008/115 ma twassalx b’mod awtomatiku għall-obbligu li tintemm immedjatament id-detenzjoni meta, fil-mument meta jitwettaq dan l-istħarriġ ġudizzjarju, il-kundizzjonijiet sostantivi kollha li jiġġustifikaw iż-żamma tad-detenzjoni jkunu ssodisfatti u l-perijodu massimu ta’ detenzjoni previst bis-saħħa ta’ dan l-Artikolu 15(6) ma jkunx intlaħaq. Dwar dan il-punt, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li l-obbligu ta’ stħarriġ, minn awtorità ġudizzjarja, tad-deċiżjonijiet tal-awtoritajiet amministrattivi li jestendu d-detenzjoni lil hinn mill-perijodu massimu inizjali ta’ sitt xhur ma jinsabx fost il-kundizzjonijiet ta’ legalità tad-detenzjoni skont id-Direttiva 2008/115, iżda fost dawk intiżi li jiżguraw id-dritt taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi mqiegħda f’detenzjoni minn Stat Membru għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva.
(
i
)	L-isem ta’ din il-kawża huwa wieħed fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.
(
1
)	Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Diċembru 2008 dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment (ĠU 2008, L 348, p. 98).