62022CJ0173_RES
Zaak C‑173/22 P
MG
tegen
Europese Investeringsbank
Arrest van het Hof (Eerste kamer) van 30 november 2023
„Hogere voorziening – Openbare dienst – Personeel van de Europese Investeringsbank (EIB) – Administratieve bepalingen voor het personeel van de EIB – Bezoldiging – Gezinstoelagen – Betaling uitsluitend aan de ouder die het exclusieve ouderlijke gezag over het kind heeft – Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Artikel 41, lid 2 – Recht om te worden gehoord – Exceptie van onwettigheid van de administratieve bepalingen – Beginsel van gelijke behandeling – Evenredigheidsbeginsel – Beroep tot nietigverklaring en schadevergoeding”
Ambtenaren – Beginselen – Rechten van de verdediging – Verplichting om de betrokkene te horen vóór de vaststelling van een voor hem bezwarend besluit – Draagwijdte
[Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 41, lid 2, a)]
(zie punten 21‑24, 32)
Ambtenaren – Personeelsleden van de Europese Investeringsbank – Bezoldiging – Gezinstoelagen – Besluit van de administratie dat het voordeel van de toelagen van de ene ouder op de andere overdraagt – Vaststelling van het besluit zonder de ouder die het voordeel van de toelagen verliest vooraf de mogelijkheid te geven zijn opmerkingen in te dienen – Schending van het recht om te worden gehoord – Gevolgen
[Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 41, lid 2, a); personeelsreglement van de Europese Investeringsbank, art. 41)
(zie punten 28, 31, 33‑41)
Ambtenaren – Personeelsleden van de Europese Investeringsbank – Bezoldiging – Gezinstoelagen – Toelage voor een kind ten laste – Voorwaarden voor toekenning – Daadwerkelijk onderhoud – Interne regels van de Bank waarin is bepaald dat de toelagen voor een kind ten laste uitsluitend worden uitgekeerd aan de ouder die het gezag over het kind heeft – Schending van het gelijkheidsbeginsel en van het evenredigheidsbeginsel
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 20; personeelsreglement van de Europese Investeringsbank, bijlage I)
(zie punten 45‑56)
Beroepen van ambtenaren – Schadevorderingen – Nietigverklaring van de bestreden onwettige handeling – Immateriële schade die kan worden gescheiden van de onrechtmatigheid en door de nietigverklaring niet volledig kan worden hersteld – Bewijslast
(Ambtenarenstatuut, art. 91)
(zie punt 64)
Samenvatting
Rekwirant, MG, is sinds 1998 in dienst van de Europese Investeringsbank (EIB). In 2003 is hij getrouwd met A, die eveneens bij de EIB werkt. Zij hebben vijf kinderen.
In 2017 heeft A bij de tribunal d’arrondissement de Luxembourg (rechter in eerste aanleg van Luxemburg, Luxemburg) een vordering tot echtscheiding tegen rekwirant ingesteld. Die rechterlijke instantie heeft de verblijfplaats van de kinderen vastgesteld op het adres van A. Rekwirant heeft voor elk tweede weekend en de helft van de schoolvakanties een omgangs- en verblijfsrecht gekregen. Bij beschikking van 20 juli 2018 heeft de Luxemburgse kortgedingrechter rekwirant gelast om aan A een alimentatie van 300 EUR per maand voor elk van hun kinderen en bepaalde andere kosten te betalen.
Bij brief van 11 oktober 2018 (hierna: „brief van 11 oktober 2018”) heeft de EIB rekwirant meegedeeld dat hij niet langer recht had op de gezinstoelage, de toelage voor ten laste komende kinderen en de schooltoelage (hierna gezamenlijk: „gezinstoelagen”) en de daarmee verband houdende financiële rechten, aangezien het recht op deze toelagen aan A was toegekend. Deze brief is er gekomen na een verzoeningsprocedure die op verzoek van A was ingeleid op grond van artikel 41 van het personeelsreglement van de EIB (
1
) en waarvan rekwirant niet is kennis was gesteld.
Rekwirant heeft een beroep ingesteld dat in wezen strekte tot nietigverklaring van de brief van 11 oktober 2018. Dit beroep is door het Gerecht verworpen bij arrest van 21 december 2021, MG/EIB (
2
).
In hogere voorziening vernietigt het Hof het arrest van het Gerecht op grond van de overweging dat het Gerecht blijk heeft gegeven van onjuiste rechtsopvattingen waar het heeft geoordeeld dat het recht van rekwirant om te worden gehoord niet is geschonden en dat geen inbreuk op het gelijkheidsbeginsel en het evenredigheidsbeginsel wordt gemaakt door de administratieve bepalingen voor het personeel van de EIB volgens welke een kind geldt als ten laste van een personeelslid indien het daadwerkelijk door dit laatste wordt onderhouden, waarbij onder andere moet worden bewezen dat het kind tot het huishouden van dat personeelslid behoort.
Beoordeling door het Hof
Om te beginnen herinnert het Hof eraan dat artikel 41, lid 2, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”) bepaalt dat het recht op behoorlijk bestuur met name het recht van eenieder behelst om te worden gehoord voordat jegens hem een voor hem nadelige individuele maatregel wordt genomen.
Zoals uit de bewoordingen ervan blijkt is deze bepaling van algemene toepassing. Bijgevolg moet het recht om te worden gehoord worden geëerbiedigd in iedere procedure die tot een bezwarend besluit kan leiden, ook al voorziet de toepasselijke regeling niet uitdrukkelijk in een dergelijke formaliteit.
In de context van een administratieve procedure impliceert het recht om te worden gehoord dat de betrokkene de gelegenheid moet hebben gehad om zijn standpunt over het ontwerpbesluit naar behoren kenbaar te maken in het kader van een mondelinge en/of schriftelijke uitwisseling van standpunten die is geïnitieerd door de betrokken autoriteit, waarvan deze laatste het bewijs moet leveren. In het bijzonder moet de betrokkene uitdrukkelijk in kennis zijn gesteld van het ontwerpbesluit en zijn uitgenodigd om opmerkingen te maken. Alleen dan, wanneer hij de gevolgen van het op handen zijnde besluit kent, is hij in staat gesteld om het besluitvormingsproces in kwestie te beïnvloeden.
In casu heeft de EIB rekwirant echter niet in staat gesteld om tijdig zijn opmerkingen te maken en dus om het betrokken besluitvormingsproces te beïnvloeden.
Het Hof voegt hieraan toe dat de schending van het recht van een betrokkene om te worden gehoord slechts kan resulteren in de nietigverklaring van een individueel besluit van de administratieve overheid dat mogelijkerwijs nadelig is voor hem, indien deze autoriteit beoordelingsmarge had bij de vaststelling van het betrokken besluit.
Dit is in casu het geval. Het Hof verwerpt de stelling van de EIB dat een andere verdeling van de gezinstoelagen tussen rekwirant en zijn ex-echtgenote, gelet op de administratieve bepalingen voor het personeel van de EIB, niet mogelijk was. Het Hof wijst er immers op dat de EIB volgens de vaststellingen van het Gerecht haar administratieve bepalingen anders had kunnen uitleggen en dus over beoordelingsmarge beschikte, zodat de betrokken procedure een andere afloop had kunnen hebben indien rekwirant in staat was gesteld om zijn opmerkingen te maken voordat de brief van 11 oktober 2018 is vastgesteld.
Het Hof is bovendien van oordeel dat de administratieve bepalingen voor het personeel van de EIB het beginsel van gelijke behandeling en het evenredigheidsbeginsel schenden voor zover zij in geen geval aldus kunnen worden uitgelegd dat ook een ouder die niet het exclusieve gezag over een kind heeft, kan worden geacht daadwerkelijk bij te dragen in het onderhoud van dat kind.
De toelage voor een kind ten laste beantwoordt namelijk aan een doelstelling van sociale aard die wordt gerechtvaardigd door de kosten die voortvloeien uit een bestaande en zekere noodzaak in verband met het bestaan van het kind en zijn daadwerkelijk onderhoud. Gelet op dit doel is het relevante criterium om uit te maken of, ten aanzien van de betaling van toelagen voor kinderen ten laste, de situatie van de ouder die het exclusieve gezag over het kind heeft vergelijkbaar is met die van de ouder die dit gezag niet heeft, of beide ouders financieel bijdragen in het onderhoud van dat kind.
Hieruit volgt dat ouders die beiden daadwerkelijk bijdragen in het onderhoud van hun kind, zich met betrekking tot de betaling van toelagen voor kinderen ten laste in een vergelijkbare situatie bevinden, en dat de omstandigheid dat die toelagen in beginsel slechts aan een van hen worden betaald een verschil in behandeling vormt dat objectief moet worden gerechtvaardigd.
In dit verband impliceert de omstandigheid dat een van de ouders daadwerkelijk het exclusieve gezag heeft over het kind, dat dan bij die ouder woont, in beginsel dat deze laatste daadwerkelijk zal bijdragen in het onderhoud van dat kind. Dit sluit echter geenszins uit dat de andere ouder, ook al heeft die niet het exclusieve gezag over het kind, de facto eveneens bijdraagt in het onderhoud van het kind, met name gelet op het in artikel 24, lid 3, van het Handvest neergelegde recht van dat kind om regelmatig persoonlijke betrekkingen en rechtstreekse contacten met zijn beide ouders te onderhouden, tenzij dit tegen zijn belangen indruist.
In deze context moet ook het evenredigheidsbeginsel in acht worden genomen, dat vereist dat handelingen van de instellingen van de Unie niet verder gaan dan geschikt en noodzakelijk is om de rechtmatige doelstellingen te verwezenlijken die met de betrokken regeling worden nagestreefd, met dien verstande dat wanneer een keuze mogelijk is tussen meerdere geschikte maatregelen, die maatregel moet worden gekozen die de minste belasting met zich brengt, en dat de veroorzaakte nadelen niet onevenredig mogen zijn aan het nagestreefde doel.
In dat verband vormt een beslissing van een nationale rechter waarbij het bedrag wordt vastgesteld van de bijdrage die een gescheiden personeelslid in de onderhoudskosten van het kind moet betalen, weliswaar een gegeven dat de instelling in aanmerking moet nemen, maar dat haar er niet van kan ontslaan om zelf haar beoordelingsbevoegdheid uit te oefenen teneinde te bepalen of dat personeelslid daadwerkelijk bijdraagt in het onderhoud van het kind.
(
1
)	Artikel 41 van het personeelsreglement van de EIB, dat op 20 april 1960 door de raad van bestuur van de EIB is vastgesteld, in de versie die van toepassing was tot en met 31 december 2019, luidde als volgt:
„[...] Met uitzondering van geschillen die voortvloeien uit de toepassing van maatregelen als bedoeld in artikel 38, worden alle geschillen ter minnelijke regeling aan de verzoeningscommissie van de Bank voorgelegd, ongeacht of de zaak bij het Hof van Justitie [...] aanhangig is gemaakt.”„[...] Met uitzondering van geschillen die voortvloeien uit de toepassing van maatregelen als bedoeld in artikel 38, worden alle geschillen ter minnelijke regeling aan de verzoeningscommissie van de Bank voorgelegd, ongeacht of de zaak bij het Hof van Justitie [...] aanhangig is gemaakt.”
(
2
)	Arrest van 21 december 2021, MG/EIB (T‑573/20, EU:T:2021:915).