62011CC0089
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
YVES’A BOTA
przedstawiona w dniu 21 czerwca 2012 r. (
1
)
Sprawa C-89/11 P
E.ON Energie AG
przeciwko
Komisji Europejskiej
„Odwołanie — Konkurencja — Decyzja Komisji o nałożeniu grzywny za złamanie pieczęci — Artykuł 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia (WE) nr 1/2003 — Zasady regulujące rozkład ciężaru dowodu — Ocena wagi naruszenia i ustalenie wysokości grzywny — Proporcjonalność grzywny — Prawo do nieograniczonego orzekania”
1.
Przedmiotem niniejszego postępowania jest odwołanie wniesione przez E.ON Energie AG (
2
) od wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 15 grudnia 2010 r. w sprawie E.ON Energie przeciwko Komisji (
3
). W zaskarżonym wyroku Sąd potwierdził zgodność z prawem decyzji Komisji C(2008) 377 wersja ostateczna z dnia 30 stycznia 2008 r. (
4
), w której Komisja nałożyła na E.ON Energie na podstawie art. 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 (
5
) grzywnę w wysokości 38 mln EUR za złamanie pieczęci.
2.
W zastosowaniu tego przepisu Komisja Europejska może bowiem w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorstwa i ich związki grzywny nieprzekraczające 1% całkowitego obrotu uzyskanego w poprzedzającym roku obrotowym, jeżeli umyślnie lub w wyniku zaniedbania zostały złamane pieczęcie nałożone na mocy art. 20 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1/2003 przez urzędników lub inne osoby upoważnione przez Komisję. Jest to pierwsza decyzja wydana na podstawie ww. przepisu (
6
).
3.
W niniejszym odwołaniu, a w szczególności w zarzucie szóstym, podniesiono jedną kwestię o zasadniczym znaczeniu związaną z charakterem oraz zakresem kontroli sądowej, jaką powinien przeprowadzić Sąd w ramach oceny wysokości grzywny nałożonej przez Komisję z powodu naruszenia reguł konkurencji. Natomiast pozostałe zarzuty nie wiążą się w moim przekonaniu z żadnym trudnym zagadnieniem prawnym, ponieważ wnosząca odwołanie zarówno w pismach procesowych jak i na rozprawie podważała głównie ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd, co nie wchodzi w zakres kompetencji Trybunału w ramach postępowania odwoławczego.
I – Okoliczności poprzedzające powstanie sporu
4.
Okoliczności powstania sporu, postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok można streścić w sposób następujący (
7
).
5.
Decyzją z dnia 24 maja 2006 r. Komisja zgodnie z art. 20 rozporządzenia nr 1/2003 zarządziła kontrolę w pomieszczeniach wnoszącej odwołanie znajdujących się w Monachium (Niemcy) w celu zweryfikowania zasadności podejrzeń dotyczących jej udziału w porozumieniach antykonkurencyjnych.
6.
Kontrola przeprowadzana przez czterech przedstawicieli Komisji oraz sześciu przedstawicieli Bundeskartellamtu (niemieckiego urzędu ochrony konkurencji) rozpoczęła się w dniu 29 maja 2006 r. w godzinach popołudniowych. Ponieważ nie zakończyła się tego samego dnia, dokumenty wybrane do bardziej szczegółowego badania zostały złożone w pomieszczeniu nr G.505, którego drzwi zamknięto na klucz i nałożono na nie urzędową pieczęć. Sporządzono protokół dokumentujący czynność opieczętowania, który podpisany został przez przedstawicieli Komisji, Bundeskartellamtu i wnoszącej odwołanie.
7.
Rano w dniu 30 maja 2006 r., około godziny 8.45, zespół przeprowadzający kontrolę stwierdził, że stan spornej pieczęci, która przylegała jeszcze do powierzchni drzwi pomieszczenia nr G.505, uległ zmianie. Kiedy pieczęć z tworzywa sztucznego zostaje zerwana, biały klej, za pomocą którego pieczęć była przytwierdzona do podłoża, pozostaje na nim w formie napisów „VOID” rozmieszczonych na całej powierzchni naklejki. Zdjęta pieczęć staje się w tych miejscach przezroczysta, tak że napisy „VOID” widoczne są także na powierzchni pieczęci.
8.
Kierownik zespołu kontrolnego otworzył drzwi lokalu nr G.505 około godziny 9.15, później zaś sporządzono protokół w sprawie złamania pieczęci podpisany przez przedstawiciela Komisji oraz przedstawiciela Bundeskartellamtu. W protokole stwierdzono, iż cała pieczęć została przesunięta o około 2 mm w górę i w bok, tak że widoczne były ślady kleju pod pieczęcią i po jej prawej stronie, napis »VOID« był wyraźnie widoczny na całej powierzchni pieczęci, która jednak w dalszym ciągu przylegała zarówno do drzwi, jak i do framugi, i nie była rozdarta. Po południu wykonano fotografie spornej pieczęci przy użyciu telefonu komórkowego.
9.
Wnosząca odwołanie, która odmówiła podpisania tego protokołu, oświadczyła, że dokumenty pozostawione w pomieszczeniu znajdują się w stanie niezmienionym.
10.
W piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów skierowanym do wnoszącej odwołanie w dniu 2 października 2006 r. Komisja stwierdziła, że sporna pieczęć została złamana i że ze względu na sprawowaną przez wnoszącą odwołanie w budynku władzę organizacyjną, należy obciążyć ją odpowiedzialnością za złamanie pieczęci. Wnosząca odwołanie przedstawiła swoje uwagi, do których załączyła kilka ekspertyz dotyczących reakcji spornej pieczęci na działanie różnych sił.
11.
W wyniku tego postępowania Komisja wydała sporną decyzję, w której uznała, że E.ON Energie zerwała pieczęć oraz, przynajmniej nieumyślnie, naruszyła art. 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia nr 1/2003, i nałożyła na nią grzywnę w wysokości 38 mln EUR.
12.
W skardze wniesionej do Sądu w dniu 15 kwietnia 2008 r. E.ON Energie żądała stwierdzenia nieważności spornej decyzji, powołując dziewięć zarzutów. Co do istoty E.ON Energie zarzucała Komisji naruszenie zasad regulujących rozkład ciężaru dowodu w zakresie dotyczącym złamania spornej pieczęci oraz to, że Komisja nieprawidłowo nałożyła tę pieczęć. Zarzuciła ona również Komisji to, że nie wzięła pod uwagę „alternatywnych wersji przebiegu zdarzeń”, które mogły wyjaśnić stan tej pieczęci związany między innymi z przekroczeniem maksymalnego okresu jej przechowywania, użyciem przez sprzątaczkę środka czystości Synto, wilgotnością powierza oraz drganiami drzwi. E.ON Energie utrzymywała ponadto, iż Komisja naruszyła zasadę domniemania niewinności oraz art. 23 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 ze względu na to, że nie wykazano żadnej winy. Wreszcie, jeśli chodzi o wysokość grzywny, wnosząca odwołanie twierdziła, iż sporna decyzja uchybia obowiązkowi uzasadnienia ustalonemu w art. 253 WE i jest sprzeczna z zasadą proporcjonalności.
13.
W zaskarżonym wyroku Sąd oddalił skargę wniesioną przez E.ON Energie.
II – Żądania stron
14.
W swoim odwołaniu E.ON Energie występuje do Trybunału o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz stwierdzenie nieważności spornej decyzji, tytułem zaś żądania ewentualnego, o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim obciąża on ją kosztami postępowania w pierwszej instancji, o uwzględnienie żądań zgłoszonych w pierwszej instancji i stwierdzenie nieważności spornej decyzji w zakresie, w jakim nakłada na wnoszącą odwołanie grzywnę; tytułem żądania w dalszej kolejności ewentualnego wnosi ona o uchylenie zaskarżonego wyroku i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd. Ponadto wnosi ona o obciążenie Komisji kosztami postępowania.
15.
Komisja wnosi o oddalenie odwołania i o obciążenie E.ON Energie kosztami postępowania.
III – Badanie odwołania
16.
Na poparcie swojego odwołania E.ON Energie podnosi sześć zarzutów.
17.
Dwa pierwsze zarzuty dotyczą analizy Sądu w zakresie zasad rozkładu ciężaru dowodu oraz jego przeprowadzania. Zarzuty od trzeciego do piątego odnoszą się z kolei do dokonanej przez Sąd oceny prawidłowości nałożenia spornej pieczęci oraz jej stanu. Zarzut szósty natomiast dotyczy dokonanej przez Sąd oceny wagi naruszenia oraz proporcjonalności wysokości grzywny nałożonej na wnoszącą odwołanie.
A – W przedmiocie zarzutu pierwszego opartego na naruszeniu zasad regulujących rozkład ciężaru dowodu, zasady domniemania niewinności oraz zasady in dubio pro reo
1. Zaskarżony wyrok
18.
W postępowaniu w pierwszej instancji, w pkt 48–64 zaskarżonego wyroku, Sąd zbadał argumenty wnoszącej odwołanie dotyczące naruszenia zasad rozkładu ciężaru dowodu.
19.
Przypominając odpowiednie orzecznictwo, Sąd podkreślił, iż sędzia nie może stwierdzić, że Komisja wykazała istnienie naruszenia w sposób zgodny z prawem, jeżeli ma jeszcze co do tego wątpliwości, w szczególności w ramach skargi o stwierdzenie nieważności decyzji nakładającej grzywnę, zgodnie z zasadą domniemania niewinności, o której mowa w art. 6 ust. 2 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (
8
). Odrzucił podniesiony przez E.ON Energie zarzut oparty na rzekomej analogii do orzecznictwa w zakresie uzgodnionych praktyk, zgodnie z którym to orzecznictwem wystarczy, że przedsiębiorstwo przedstawi argumentację stawiającą w odmiennym świetle wykazane przez Komisję fakty, na podstawie których Komisja stwierdziła istnienie naruszenia, zaznaczając, iż orzecznictwo to nie ma zastosowania w momencie, gdy Komisja opiera się na dowodach bezpośrednich. W pkt 56 zaskarżonego wyroku Sąd wyjaśnił w związku z tym, że „gdy Komisja opiera się na dowodach, które co do zasady są wystarczające do wykazania istnienia naruszenia […], to właśnie zainteresowane przedsiębiorstwo powinno wykazać w wymagany prawem sposób, z jednej strony, zaistnienie okoliczności, na którą się ono powołuje, a z drugiej strony, że okoliczność ta podważa moc dowodową (
9
) dowodów, na których oparła się Komisja”.
20.
Tak więc w niniejszej sprawie Sąd odrzucił argument E.ON Energie, zgodnie z którym Komisja powinna była wykazać ponad wszelką uzasadnioną wątpliwość, że odpowiedzialnością za stwierdzoną w dniu 30 maja 2006 r. zmianę stanu spornej pieczęci należy obarczyć właśnie E.ON Energie. Stwierdziwszy, iż – wbrew temu, co utrzymywała Komisja – zarzut podniesiony przez wnoszącą odwołanie nie jest abstrakcyjny, Sąd uznał jednak, że Komisja nie naruszyła zasad regulujących rozkład ciężaru dowodu. Z jednej bowiem strony w motywie 44 spornej decyzji wyraźnie wskazano, że „zadaniem Komisji jest przedstawienie faktów koniecznych do udowodnienia, że zarzucane złamanie pieczęci miało miejsce”. Z drugiej zaś strony Sąd zaznaczył, iż Komisja stwierdziła w pkt 75 i 76 uzasadnienia spornej decyzji złamanie pieczęci na podstawie stanu, w jakim rano w dniu 30 maja 2006 r. znajdowała się ta pieczęć, która – jak twierdzi ta instytucja – zawierała napisy „VOID” na całej swej powierzchni oraz pozostałości kleju na tylnej stronie, co potwierdzają także w szczególności oświadczenia kontrolerów Komisji i Bundeskartellamtu, jak również zapisy zawarte w protokole w sprawie złamania pieczęci. Na koniec Sąd odrzucił argumenty E.ON Energie oparte na alternatywnych wyjaśnieniach dotyczących stanu spornej pieczęci ze względu na to, że uznał, iż jej rzekome przeterminowanie oraz brak fotografii dokumentujących jej stan przed otwarciem drzwi nie spowodowały nałożenia na Komisję dodatkowego ciężaru dowodu.
2. Argumenty stron
21.
W zarzucie pierwszym E.ON Energie utrzymuje, iż rozkład ciężaru dowodu ustalony przez Sąd stanowi naruszenie prawa i z tego tytułu narusza zasadę domniemania niewinności, jest też sprzeczny z paremią prawa unijnego in dubio pro reo.
22.
Po tym bowiem jak w pkt 48 zaskarżonego wyroku Sąd najpierw przyznał, iż to na Komisji spoczywa ciężar dowodu na okoliczność stwierdzonych przez nią naruszeń, następnie w pkt 55 tego samego wyroku odwrócił – zdaniem wnoszącej odwołanie – ciężar dowodu, rozstrzygając, że jeżeli Komisja przedstawia dowody bezpośrednie jakiejś okoliczności, wówczas to do zainteresowanych przedsiębiorstw należy wykazanie, że dowody te są niewystarczające. Według E.ON Energie, Sąd w szczególności naruszył właściwe przepisy prawne, stwierdzając, iż dowody, na których oparła się Komisja, są wystarczające do wykazania istnienia naruszenia. Dowody te, a mianowicie protokół w sprawie złamania pieczęci, oświadczenia kontrolerów oraz producenta spornej pieczęci, fotografia tej pieczęci oraz ekspertyza stanowią jedynie dowody pośrednie, które w dodatku pochodzą tylko od strony pozwanej. Jeśli chodzi o złamanie pieczęci, E.ON Energie utrzymuje, iż ocena Sądu jest błędna, ponieważ nie uwzględnił on przekroczenia terminu przydatności do użycia tej pieczęci. Ponadto wnosząca odwołanie zarzuca Sądowi zastosowanie przez analogię wyroku z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie Montecatini przeciwko Komisji (
10
), ponieważ złamanie pieczęci – w przeciwieństwie do dowodu z dokumentu – to nie wystarczający dowód bezpośredni, lecz poszlaka.
23.
E.ON Energie utrzymuje ponadto, że Sąd naruszył prawo przez zignorowanie okoliczności, iż niejasności związane z prawidłowym działaniem spornej pieczęci należy przypisać Komisji. Po pierwsze, to Komisja użyła pieczęci, której termin przydatności do użycia już upłynął, a po drugie, nie zabezpieczyła dowodów przed otwarciem drzwi pomieszczenia. Wnosząca odwołanie w replice dodaje, że pieczęć została źle nałożona, gdyż w celu jej prawidłowego założenia należało postępować zgodnie z instrukcjami producenta zawartymi w etykiecie technicznej produktu. Według wnoszącej odwołanie, brak możliwości dostarczenia dowodów będący następstwem zachowania Komisji nie powinien działać na szkodę wnoszącej odwołanie. Ta okoliczność odwróciła więc ciężar dowodu, efektem czego Sąd powinien był wymagać od Komisji udowodnienia, że pieczęć została nałożona prawidłowo i działała w normalny sposób, zamiast wymagać ze strony E.ON Energie przeciwdowodu. E.ON Energie podkreśla, że niniejszy zarzut jest dopuszczalny, ponieważ rozkład ciężaru dowodu stanowi zagadnienie prawne.
24.
Komisja wnosi o oddalenie zarzutu pierwszego, ponieważ jej zdaniem wchodzi on w zakres oceny stanu faktycznego przeprowadzonej przez Sąd. Z ostrożności procesowej Komisja odpiera argumenty przedstawione przez wnoszącą odwołanie.
3. Ocena rzecznika generalnego
25.
Podobnie jak Komisja uważam, iż zarzut pierwszy jest niedopuszczalny ze względu na charakter oraz zakres kontroli sądowej sprawowanej przez Trybunał w ramach postępowania odwoławczego.
26.
Z utrwalonego orzecznictwa wynika bowiem, iż zgodnie z art. 256 ust. 1 TFUE oraz art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, odwołanie powinno ograniczać się do kwestii prawnych, a podstawę odwołania mogą stanowić zarzuty oparte na braku właściwości Sądu, naruszeniu procedury w postępowaniu przed Sądem lub naruszeniu prawa Unii przez Sąd. Co do zasady, Sąd jest wyłącznie właściwy, po pierwsze, do dokonania ustaleń faktycznych, z wyjątkiem istotnej nieścisłości tych ustaleń wynikającej z akt sprawy, które zostały mu przedstawione, a po drugie, do dokonania oceny stanu faktycznego. W takiej sytuacji Trybunał może jedynie dokonać na podstawie art. 256 TFUE kontroli kwalifikacji prawnej tych okoliczności i skutków prawnych, które wywiódł z nich Sąd.
27.
Trybunał nie jest zatem właściwy do ustalania okoliczności faktycznych ani też zasadniczo do badania dowodów, które Sąd dopuścił na poparcie tych okoliczności. Jeśli zatem dowody te uzyskano w prawidłowy sposób przy poszanowaniu ogólnych zasad prawa i wymogów proceduralnych dotyczących ciężaru dowodu i postępowania dowodowego, wyłącznie do Sądu należy ocena, jaką wagę należy przywiązywać do przedstawionych dowodów. Ocena okoliczności faktycznych nie stanowi – z zastrzeżeniem przypadków przeinaczenia tych elementów – kwestii prawnej podlegającej, jako taka, kontroli Trybunału w ramach odwołania (
11
).
28.
Otóż stwierdzam, iż obok przepisów prawnych, na których rzekome naruszenie powołuje się wnosząca odwołanie, swoją krytykę koncentruje ona jednak na sposobie, w jaki Sąd ocenił dowody, które mu przedstawiono. E.ON Energie zarzuca więc Sądowi, że uznał materiał dowodowy przedstawiony przez Komisję za wystarczający do stwierdzenia naruszenia oraz że nie uwzględnił w tym zakresie przekroczenia terminu przydatności do użycia spornej pieczęci. E.ON Energie dokonuje zatem własnej oceny dowodów przedstawionych Sądowi i nie podnosi przy tym żadnego argumentu mogącego posłużyć do wykazania, iż Sąd je przeinaczył.
29.
Ponadto wnosząca odwołanie według mnie nie wykazała, że Sąd w ramach swojej oceny naruszył zasady ogólne prawa albo wymogi proceduralne dotyczące ciężaru dowodu i jego rozkładu. W pkt 48–56 zaskarżonego wyroku Sąd prawidłowo i w sposób niezwykle wyczerpujący wskazał przepisy prawne oraz orzecznictwo właściwe w tej dziedzinie, by następnie przypomnieć zakres zastosowania zasady domniemania niewinności w postępowaniach związanych z wprowadzeniem w życie reguł konkurencji. Właśnie w świetle tych przepisów proceduralnych oraz wymogów wynikających z orzecznictwa Sąd mógł odpowiednio zbadać i zasadnie odrzucić argumenty wnoszącej odwołanie.
30.
W świetle tych wyjaśnień proponuję w konsekwencji, by Trybunał odrzucił zarzut pierwszy jako niedopuszczalny.
B – W przedmiocie zarzutu drugiego opartego na uchybieniu obowiązkowi uzasadnienia w związku z zastosowaniem zasad regulujących rozkład ciężaru dowodu
1. Argumenty stron
31.
W ramach zarzutu drugiego E.ON Energie utrzymuje, iż ocena Sądu dotycząca zasad regulujących rozkład ciężaru dowodu, którą właśnie przedstawiłem, jest wadliwa ze względu na to, że uzasadnienie to jest wewnętrznie sprzeczne oraz niedostateczne.
32.
W pkt 56 zaskarżonego wyroku Sąd wymagał bowiem, żeby argumenty powołane przez wnoszącą odwołanie „podważa[ły] moc dowodową dowodów, na których oparła się Komisja”. Tymczasem w ramach swojej oceny argumentów powołanych przez wnoszącą odwołanie w celu wyjaśnienia stanu spornej pieczęci Sąd wymagał od niej, w pkt 202 zaskarżonego wyroku, żeby udowodniła istnienie „związku przyczynowego” między powoływaną okolicznością, czyli w tym przypadku przekroczeniem maksymalnego terminu przydatności do użycia, a pojawieniem się napisów „VOID”. W związku z czym Sąd naruszył zasadę, którą sam ustalił w pkt 56 ww. wyroku.
33.
Komisja utrzymuje, iż zarzut drugi jest niedopuszczalny, ponieważ dotyczy oceny dowodów dokonanej przez Sąd. Komisja uważa w każdym razie, że zarzut ten powinien zostać oddalony.
2. Ocena rzecznika generalnego
34.
Wbrew temu, co utrzymuje Komisja, uważam, iż zarzut drugi jest dopuszczalny.
35.
W pkt 56 zaskarżonego wyroku Sąd ustalił bowiem regułę prawną dotyczącą ciężaru dowodu wykraczającą poza dotychczasowe zasady określone w wyrokach w sprawie Mannesmannröhren-Werke przeciwko Komisji (
12
) oraz w sprawach połączonych JFE Engineering i in. przeciwko Komisji (
13
), do których Sąd nawiązuje. W konsekwencji mamy do czynienia nie ze zwykłą oceną stanu faktycznego, lecz z oceną prawną. Zatem wziąwszy pod uwagę kompetencje przyznane Trybunałowi przez art. 256 TFUE, co do zasady jest on właściwy do oceny rozumowania Sądu pod względem zgodności z prawem.
36.
W ramach tego zarzutu wnosząca odwołanie wskazuje na sprzeczność pomiędzy zasadą ustaloną w pkt 56 zaskarżonego wyroku a sposobem, w jaki została ona wprowadzona w życie w pkt 202 tegoż wyroku. Według mnie nie zachodzi tu jednak żadna sprzeczność.
37.
Kiedy bowiem Sąd ustala zasadę, zgodnie z którą okoliczność przedstawiona przez wnoszącą odwołanie powinna podważać moc dowodową dowodów, na których Komisja opiera swoją analizę, zakłada to w sposób oczywisty związek przyczynowy pomiędzy jednym a drugim. Spójrzmy na okoliczność powołaną przez E.ON Energie, związaną z przekroczeniem terminu przydatności do użycia spornej pieczęci. Okoliczność ta może podważyć moc dowodową napisów „VOID” widocznych na tej pieczęci tylko wtedy, gdy zostanie wykazana i gdy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między ewentualnym przeterminowaniem tej pieczęci a pojawieniem się ww. napisów.
38.
W związku z czym proponuję, by Trybunał oddalił zarzut drugi jako bezzasadny.
C – W przedmiocie zarzutu trzeciego opartego na przeinaczeniu dowodów, naruszeniu zasad państwa prawa oraz prawa do dobrej administracji, a także na nielogiczności i błędności uzasadnienia w zakresie dotyczącym oceny prawidłowości nałożenia spornej pieczęci
39.
Zarzut trzeci podniesiony przez E.ON Energie dotyczy oceny Sądu w zakresie prawidłowości nałożenia spornej pieczęci, zawartej w pkt 102–115 zaskarżonego wyroku.
1. Zaskarżony wyrok
40.
W pkt 102–114 zaskarżonego wyroku Sąd zbadał, czy dowody, na których oparła się Komisja, pozwalały stwierdzić, że sporna pieczęć została nałożona prawidłowo. Po pierwsze, Sąd uznał, iż protokół dokumentujący czynność opieczętowania wykazywał w sposób wystarczający prawidłowość opieczętowania, zaznaczając w tym względzie, że wnosząca odwołanie nie przedstawiła żadnych uwag na temat rzekomej nieprawidłowości. Po drugie, przedstawiając treść oświadczeń złożonych przez sześciu kontrolerów z Komisji i Bundeskartellamtu obecnych przy zakładaniu spornej pieczęci, Sąd stwierdził, iż ci ostatni potwierdzili prawidłowość czynności opieczętowania. Po trzecie, Sąd zaznaczył, iż oświadczenia złożone przez czterech innych kontrolerów, którzy uczestniczyli w kontroli, nie podważały wartości dowodowej materiału dowodowego.
41.
Na podstawie tych właśnie ustaleń Sąd uznał w pkt 115 zaskarżonego wyroku, że dowody wymienione w spornej decyzji uprawniają do stwierdzenia, że sporna pieczęć został nałożona w sposób prawidłowy, a tym samym, że przylegała do drzwi pomieszczenia oraz że pozostawała nienaruszona w tym sensie, że nie pojawiły się na niej napisy „VOID”.
2. Argumenty stron
42.
Trzeci zarzut odwołania, w którym wnosząca odwołanie powołuje się w sposób chaotyczny na różnego rodzaju błędy i naruszenia prawa, można podzielić na trzy części.
43.
Po pierwsze, wnosząca odwołanie utrzymuje, iż Sąd przeinaczył dowody, które mu przedstawiono.
44.
Z jednej strony Sąd niewłaściwie – jej zdaniem – ocenił prawidłowość nałożenia spornej pieczęci wyłącznie na podstawie nienaruszonego stanu od zewnętrznej strony, a to ze względu na to, iż stwierdził on w pkt 115 zaskarżonego wyroku, że pieczęć pozostawała nienaruszona w tym sensie, że nie pojawiły się na niej napisy „VOID” w czasie, gdy zespół kontrolny opuszczał pomieszczenia wnoszącej odwołanie. Tym samym Sąd nie wziął pod uwagę stanu wewnątrz tej pieczęci, który nie mógł być dobrze widoczny na zewnątrz w krótkim okresie czasu, jaki upłynął od nałożenia pieczęci do momentu opuszczenia pomieszczeń przez zespół przeprowadzający kontrolę. Przez zignorowanie tego aspektu Sąd naruszył w konsekwencji zasady państwa prawa oraz prawo do dobrej administracji ustanowione w art. 41 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (
14
), ponieważ nie był w stanie gołym okiem ocenić prawidłowości czynności Komisji.
45.
Z drugiej strony, w pkt 104 zaskarżonego wyroku, Sąd przeinaczył protokół dokumentujący czynność nałożenia spornej pieczęci, przypisując mu treść deklaratywną oraz wartość dowodową, których z pewnością nie posiadał, ponieważ protokół ten nie zawierał żadnej informacji dotyczącej należytego sposobu nałożenia tej pieczęci. Tym samym Sąd naruszył „prawa logiki”.
46.
Po drugie, wnosząca odwołanie zarzuca Sądowi, że w swojej analizie oparł się na oświadczeniach kontrolerów z Komisji i Bundeskartellamtu dotyczących czynności opieczętowania. Oświadczenia te zaś nie są istotne dla sprawy, ponieważ kontrolerzy nie mieli możliwości ocenienia stanu wewnątrz spornej pieczęci.
47.
Po trzecie, wnosząca odwołanie uważa, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest błędne. W pkt 105 tego wyroku Sąd wskazał bowiem, że wnosząca odwołanie „doskonale wiedziała, jak ważne były [oznaczenia »VOID«]”, podczas gdy nie miała ona ani możliwości, ani okazji poznania szczególnej wrażliwości taśmy spornej pieczęci, ani w związku z tym możliwości, czy okazji zbadania jej konkretnych właściwości.
48.
Komisja nie zgadza się z tymi argumentami i uważa, iż w zarzucie trzecim E.ON Energie w rzeczywistości stara się podważyć ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd, efektem czego zarzut ten jest niedopuszczalny.
3. Ocena rzecznika generalnego
49.
Jeśli chodzi o pierwszą część zarzutu trzeciego dotyczącą wypaczenia dowodów, należy na wstępie przypomnieć, że jeśli wnoszący odwołanie zarzuca Sądowi wypaczenie dowodów, które mu przedstawiono, Trybunał, który co do zasady nie jest właściwy do badania dowodów, jakie Sąd dopuścił jako potwierdzenie okoliczności faktycznych, może przeprowadzić kontrolę sądową. W takim przypadku wnoszący odwołanie powinien zatem dokładnie wskazać dowody, które zostały przeinaczone przez Sąd, oraz wykazać błędy w analizie, które w jego ocenie doprowadziły Sąd do tego przeinaczenia. Ponadto należy przypomnieć, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem takie przeinaczenie musi w oczywisty sposób wynikać z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy bez konieczności dokonywania nowej oceny faktów i dowodów ani sięgania po nowe środki dowodowe (
15
).
50.
Aby ocenić dopuszczalność i zasadność tej części zarzutu trzeciego, należy pamiętać o rozróżnieniu dwóch sytuacji, a mianowicie tego, czy wnosząca odwołanie ma na myśli ocenę Sądu związaną ze stanem spornej pieczęci, czy ocenę przezeń wartości protokołu dokumentującego czynność opieczętowania.
51.
W pierwszym przypadku argumenty E.ON Energie nie wiążą się – w moim rozumieniu – z przeinaczeniem dowodów. Zarzucając Sądowi, że nie wziął pod uwagę wewnętrznych uszkodzeń, jakie mogły występować w spornej pieczęci, wnosząca odwołanie posługuje się – jak zwraca uwagę Komisja – swoją własną definicją pojęcia nienaruszenia pieczęci, w świetle której chce oceniać ustalenia Sądu dotyczące dowodów. Podważa w ten sposób ocenę, jakiej dokonał Sąd w kwestii nienaruszonego stanu spornej pieczęci na podstawie dowodów, które mu przedstawiono, a w szczególności na podstawie okoliczności, iż nie było na niej napisów „VOID” w momencie, kiedy została nałożona i kiedy kontrolerzy opuszczali pomieszczenia wnoszącej odwołanie.
52.
Otóż uważam, że wchodzi to w zakres oceny stanu faktycznego, która jest niedopuszczalna w ramach odwołania z tych samych powodów, które przedstawiłem w pkt 26 i 27 niniejszej opinii.
53.
Ponieważ zaś części trzeciego zarzutu odwołania oparte przez je wnoszącą na naruszeniu zasad państwa prawa oraz prawa do dobrej administracji wynikają z rzekomej zmiany stanu spornej pieczęci, należy je również odrzucić. W każdym razie trzeba stwierdzić, iż wnosząca odwołanie nie przedstawiła żadnego argumentu prawnego, który mógłby konkretniej uzasadnić te części zarzutu trzeciego.
54.
W drugim przypadku wnosząca odwołanie zarzuca Sądowi, że przeinaczył protokół dokumentujący czynność nałożenia spornej pieczęci, przypisując mu moc dowodową, mimo iż ten nie zawierał żadnej informacji dotyczącej należytego sposobu nałożenia tej pieczęci.
55.
Ze względu na zakres kompetencji przyznanych Trybunałowi przeprowadzana przez niego kontrola w odniesieniu do tego argumentu musi się ograniczyć do sprawdzenia, czy Sąd nie przekroczył w sposób oczywisty granic rozsądnej oceny protokołu, opierając swoją ocenę prawidłowości nałożenia spornej pieczęci na tym dokumencie.
56.
W tym przypadku jest – według mnie – oczywiste, iż protokół, w którym stwierdza się prawidłowe nałożenie spornej pieczęci, sporządzony i podpisany przez przedstawicieli Komisji, Bundeskartellamtu oraz wnoszącej odwołanie jest wiarygodnym dokumentem dopóty, dopóki nie zostanie udowodnione, że jest inaczej. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie argumentacja przedstawiona przez wnoszącą odwołanie na poparcie zarzutu trzeciego nie wskazuje żadnej nieprawidłowości ustaleń faktycznych dotyczącej sposobu, w jaki Sąd odczytał ten protokół, a ponadto nie wskazuje żadnego dowodu, który mógłby świadczyć o tym, że protokół zawiera nieprawidłowe stwierdzenia lub oświadczenia niezgodne z prawdą.
57.
W związku z powyższym wnosząca odwołanie nie może utrzymywać, że Sąd przeinaczył protokół dokumentujący czynność opieczętowania sporną pieczęcią, efektem czego należy odrzucić ten argument jako bezzasadny. Proponuję także odrzucić argument wnoszącej odwołanie oparty na naruszeniu „praw logiki” wynikającym z rzekomego przeinaczenia przedmiotowego protokołu.
58.
W drugiej części swojego zarzutu trzeciego wnosząca odwołanie zarzuca Sądowi, że błędnie zinterpretował oświadczenia kontrolerów z Komisji i Bundeskartellamtu dotyczące nałożenia spornej pieczęci. W rzeczywistości wnosząca odwołanie ogranicza się do wyrażenia się krytycznie o znaczeniu tych oświadczeń dla sprawy w świetle kwalifikacji wspomnianych kontrolerów, którzy według niej nie byli w stanie ocenić wewnętrznego działania tej pieczęci. Tymczasem z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż wyłącznie Sąd jest władny oceniać wartość, jaką należy przypisać przedstawionym mu dowodom, jeśli tylko dowody, które dopuścił on jako potwierdzenie okoliczności faktycznych, uzyskano zgodnie z prawem i nie naruszono ogólnych zasad prawa ani przepisów postępowania w zakresie rozkładu ciężaru oraz przeprowadzania dowodu (
16
). W takim przypadku Trybunał jest uprawniony, na podstawie art. 256 TFUE, wyłącznie do kontroli kwalifikacji prawnej tych okoliczności faktycznych i skutków prawnych, które wywiódł z nich Sąd (
17
).
59.
Wnosząca odwołanie nie przedstawiła zaś w tym względzie żadnego argumentu, który byłby w stanie podważyć ocenę prawną, jaką Sąd wywiódł z nich w zakresie prawidłowego nałożenia spornej pieczęci.
60.
W związku z powyższym jestem zdania, iż drugą część zarzutu trzeciego należy odrzucić jako niedopuszczalną.
61.
W trzeciej części zarzutu trzeciego E.ON Energie utrzymuje, iż Sąd popełnił błąd „w uzasadnieniu”, rozstrzygając w pkt 105 zaskarżonego wyroku, że wnosząca odwołanie „doskonale wiedziała, jak ważne były [oznaczenia »VOID«]”, podczas gdy nie miała ona ani możliwości, ani okazji poznania szczególnej wrażliwości taśmy spornej pieczęci, ani w związku z tym możliwości, czy okazji zbadania jej konkretnych właściwości.
62.
Argument ten jest moim zdaniem pozbawiony znaczenia dla sprawy. Jest bowiem skierowany przeciwko dodatkowemu uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a zatem krytyka, jakiej wnosząca odwołanie poddaje to stwierdzenie Sądu, nie może spowodować jego uchylenia (
18
).
63.
W każdym razie argumenty przedstawione przez wnoszącą odwołanie są według mnie całkowicie nieistotne dla sprawy. Po pierwsze, wnosząca odwołanie nie wykazała, w jaki sposób Sąd miałby faktycznie naruszyć prawo w ramach przeprowadzonej przez siebie oceny, czy wręcz uzasadnić ją w wewnętrznie sprzeczny sposób. Po drugie, to stwierdzenie Sądu należy analizować w kontekście, w jakim zostało umieszczone. W pkt 105 zaskarżonego wyroku Sąd wyraźnie mówi o hipotetycznej sytuacji, w której wnosząca odwołanie stwierdziłaby pojawienie się oznaczeń „VOID” na spornej pieczęci. W takim przypadku, dodaje Sąd, „można uznać, że natychmiast sformułowałaby swe uwagi w tym względzie, skoro doskonale wiedziała, jak ważne były te oznaczenia”. Wypowiedź dotyczyła zatem bardzo konkretnie kwestii pojawienia się tych oznaczeń na spornej pieczęci oraz związanej z tym reakcji wnoszącej odwołanie, a więc wcale nie było mowy o tym, że wnosząca odwołanie znała właściwości fizyczne tejże pieczęci lub jej wrażliwość na działanie czynników zewnętrznych.
64.
W tych okolicznościach proponuję, aby Trybunał oddalił trzecią część zarzutu trzeciego jako bezzasadną.
65.
W świetle powyższych rozważań proponuję Trybunałowi odrzucenie zarzutu trzeciego jako częściowo niedopuszczalnego, a częściowo – oddalenie go jako bezzasadnego.
D – W przedmiocie zarzutu czwartego opartego na nielogiczności uzasadnienia w zakresie dotyczącym oceny argumentu związanego z przekroczeniem maksymalnego okresu przechowywania spornej pieczęci
66.
W celu poparcia zarzutu czwartego wnosząca odwołanie w istocie zarzuca Sądowi odrzucenie jej argumentu, że przekroczenie maksymalnego okresu przechowywania spornej pieczęci mogło być powodem pojawienia się na tej pieczęci napisów „VOID”.
1. Zaskarżony wyrok
67.
W pkt 199–234 zaskarżonego wyroku Sąd analizował, czy wnosząca odwołanie wykazała istnienie okoliczności, które mogły mieć wpływ na wartość dowodową materiału, na którym oparła się Komisja w celu stwierdzenia złamania pieczęci. W szczególności w pkt 202 i 203 tego wyroku Sąd zbadał argument, że przeterminowanie spornej pieczęci miało negatywny wpływ na niezawodność folii zabezpieczającej tej pieczęci. Otóż Sąd uznał, że wnosząca odwołanie nie przedstawiła dowodu na istnienie związku przyczynowego między przekroczeniem maksymalnego okresu przechowywania a pojawieniem się napisów „VOID” na przedmiotowej pieczęci. W celu uzasadnienia tego wniosku Sąd stwierdził, że napisy pojawiły się jedynie na spornej pieczęci, chociaż na innych pieczęciach pochodzących z tej samej partii towaru, które zostały użyte na innych drzwiach, nie wystąpiło takie zjawisko. W konsekwencji odrzucił argument wnoszącej odwołanie.
2. Argumenty stron
68.
E.ON Energie kwestionuje w istocie zawarte w pkt 203 zaskarżonego wyroku twierdzenie, że przekroczenie maksymalnego okresu przechowywania spornej pieczęci nie było powodem pojawienia się na tej pieczęci napisów „VOID”.
69.
Według wnoszącej odwołanie, ocena ta jest obciążona wadą w postaci braków w uzasadnieniu, ponieważ narusza „prawa logiki”. Sąd nie mógł bowiem wykluczyć takiej okoliczności jedynie dlatego, że na spornej pieczęci widniały napisy „VOID”, podczas gdy żadna z pieczęci użytych na innych drzwiach, pochodzących z tej samej partii towaru, nie miała tych napisów. Przecież jest to typowe właśnie dla produkcji seryjnej, że pojedyncza wada powoduje powstanie usterek tylko w niektórych wyrobach. Ponadto wiadome jest w rozpoznawanej sprawie, że pozostałe pieczęcie nie były zakładane na drzwiach składających się ze skrzydła z płyt dźwiękochłonnych oraz framugi z aluminium eloksydowanego.
70.
Komisja uważa ten zarzut za niedopuszczalny, ponieważ E.ON Energie kwestionuje w nim ustalenie faktyczne Sądu, którego nie może w związku z tym podważać w ramach postępowania odwoławczego.
3. Ocena rzecznika generalnego
71.
Uważam, że zarzut czwarty jest niedopuszczalny w świetle zasad przedstawionych w pkt 26 i 27 niniejszej opinii.
72.
W istocie za pomocą tego zarzutu opartego na brakach w uzasadnieniu wnosząca odwołanie w rzeczywistości kwestionuje ustalenie Sądu oparte na przedstawionych mu okolicznościach faktycznych. To stwierdzenie zawarte w pkt 203 zaskarżonego wyroku wchodzi w zakres oceny stanu faktycznego, która nie może być rozpatrywana w ramach postępowania odwoławczego, gdyż wnosząca odwołanie nie powołała się na żadne przeinaczenie okoliczności faktycznych, na których oparł się Sąd.
E – W przedmiocie zarzutu piątego opartego na nieprawidłowościach związanych z postępowaniem dowodowym, naruszeniu zasady in dubio pro reo oraz sprzecznościach w ocenie stanu spornej pieczęci
73.
W zarzucie piątym wnosząca odwołanie wyraża się krytycznie o ocenie Sądu dotyczącej stanu spornej pieczęci dzień po kontroli.
1. Zaskarżony wyrok
74.
W pkt 134–146 zaskarżonego wyroku Sąd zbadał, czy dowody przedstawione przez Komisję w spornej decyzji pozwalają na stwierdzenie, że pieczęć została złamana. Stwierdził, iż tak rzeczywiście było na podstawie stanu spornej pieczęci rankiem w dniu 30 maja 2006 r., opisanego w protokole w sprawie złamania pieczęci, oraz na podstawie oświadczeń kontrolerów obecnych na miejscu. Następnie w pkt 147–156 tego wyroku Sąd zbadał, czy okoliczności powołane przez wnoszącą odwołanie, a mianowicie okoliczność, iż napisy „VOID” były bardzo słabo widoczne, oraz okoliczność, że Komisja niesłusznie oparła się na fotografiach spornej pieczęci, są w stanie podważyć moc dowodową tych dowodów.
2. Argumenty stron
75.
Wnosząca odwołanie kwestionuje ocenę Sądu zawartą w pkt 146 zaskarżonego wyroku, zgodnie z którą dowody, na których oparła się Komisja, uzasadniają wniosek, że w nocy z 29 na 30 maja 2006 r. sporna pieczęć została zdjęta z drzwi lokalu nr G.505 i że drzwi te mogły zostać w tym czasie otwarte, o czym świadczą napisy „VOID” widoczne na całej powierzchni spornej pieczęci. W szczególności zarzuca ona Sądowi, że nie uznał słuszności argumentu, że skoro napisy na framudze drzwi nie uległy zmazaniu i pozostawały nienaruszone, świadczy to o wystąpieniu „fałszywej reakcji pozytywnej”.
76.
W tym względzie Sąd przeczy – według niej – swoim własnym ustaleniom. Z jednej strony w pkt 137 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, iż niemożliwe jest ponowne nałożenie spornej pieczęci w tym samym miejscu, w którym była poprzednio naklejona. Z drugiej strony w pkt 149 tegoż wyroku podkreśla z kolei, iż pojawienie się napisów „VOID” świadczy o tym, że sporna pieczęć została złamana, a naklejka uległa przemieszczeniu. W dodatku Sąd przeczy informacjom Komisji, że każde ponowne założenie pieczęci musi spowodować uszkodzenie liter, efektem czego nienaruszony stan oznaczeń „VOID” świadczy o tym, iż można wykluczyć ponowne nałożenie pieczęci po jej zdjęciu. Ponadto wnosząca odwołanie utrzymuje, że oznaczenia te mogą pojawić się na framudze drzwi, mimo iż pieczęć nie została oderwana od podłoża, wyłącznie na skutek „fałszywej reakcji pozytywnej”. W konsekwencji, zgodnie z zasadą in dubio pro reo, to samo może się zdarzyć w przypadku części pieczęci przylegającej do skrzydła drzwiowego.
77.
Na koniec wnosząca odwołanie zarzuca Sądowi, że nie przeprowadził czynności dowodowych w zakresie stanu napisów „VOID” na framudze drzwi.
78.
Komisja nie zgadza się z tymi argumentami i uważa w szczególności, iż E.ON Energie ponownie usiłuje podważyć ustalenia faktyczne, w związku z czym zarzut piąty jest niedopuszczalny.
3. Ocena rzecznika generalnego
79.
Podobnie jak Komisja, jestem zdania, iż zarzut piąty jest niedopuszczalny.
80.
Po pierwsze, z pism procesowych wnoszącej odwołanie, a zwłaszcza z licznych odniesień do skargi i odpowiedzi Komisji na skargę, które zostały złożone w postępowaniu w pierwszej instancji, wynika bardzo jasno, iż w rzeczywistości stara się ona jedynie doprowadzić do ponownego zbadania argumentów, które przedstawiła przed Sądem, oraz do ponownej oceny stanu faktycznego.
81.
Trybunał orzekł zaś, że odwołanie nie jest dopuszczalne, jeśli wnoszący odwołanie ogranicza się do powtórzenia lub dosłownego odtworzenia zarzutów i argumentów, które zostały już przedstawione przed Sądem, oraz jeśli nie wyjaśnia i nie wskazuje naruszenia prawa, jakiego jego zdaniem dopuścił się w swym wyroku Sąd. W takim przypadku Trybunał uznaje, że odwołanie stanowi w rzeczywistości wniosek umożliwiający wnoszącemu odwołanie ponowne rozpoznanie skargi wniesionej do Sądu, co nie należy do kompetencji Trybunału (
19
). Natomiast w sytuacji, gdy wnoszący odwołanie kwestionuje wykładnię lub zastosowanie przez Sąd prawa unijnego, kwestie prawne rozpatrywane w pierwszej instancji mogą być ponownie rozważane w postępowaniu odwoławczym. W opinii Trybunału, gdyby bowiem wnoszący odwołanie nie mógł oprzeć odwołania na zarzutach i argumentach podniesionych już przed Sądem, postępowanie to pozbawione byłoby częściowo sensu (
20
).
82.
Choć w rozpoznawanej sprawie wprawdzie wnosząca odwołanie wskazuje w tytule zarzutu piątego na naruszenie zasady in dubio pro reo, stwierdzam jednak, iż nie przedstawiła ona wyjaśnienia, jakiego naruszenia prawa dopuścił się według niej Sąd, dokonując swej oceny, i nie kwestionuje również wykładni ani zastosowania prawa unijnego przez Sąd.
83.
Po drugie, jeśli chodzi o dodatkowe czynności dowodowe, jakie Sąd powinien był zarządzić, z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż wyłącznie Sąd jest władny decydować o ewentualnej konieczności uzupełnienia informacji, jakimi dysponuje w sprawach, które rozpoznaje. Wartość dowodowa tego materiału albo jej brak wchodzi w zakres suwerennej oceny stanu faktycznego przez Sąd. W opinii Trybunału ocena ta nie podlega więc kontroli Trybunału w ramach rozpatrywania odwołania, chyba że strony powołują się na przeinaczenie dowodów przedstawionych Sądowi lub jeśli z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika istotna nieprawidłowość ustaleń Sądu (
21
).
84.
Tymczasem żadna z informacji dostarczonych w postępowaniu odwoławczym nie daje mi podstaw do uznania, iż tak jest w niniejszej sprawie, ponieważ wniosek wywiedziony przez Sąd w pkt 146 zaskarżonego wyroku oparty został – co trzeba podkreślić – w wystarczający pod względem prawnym sposób oceną różnego rodzaju dowodów przedstawionych Sądowi przez Komisję i wymienionych w pkt 136–145 tego wyroku. W tych okolicznościach uważam, iż ten argument jest niedopuszczalny, a w każdym razie wydaje mi się on bezzasadny.
85.
W związku z czym proponuję, by Trybunał odrzucił piąty zarzut odwołania jako niedopuszczalny.
F – W przedmiocie zarzutu szóstego opartego na naruszeniu prawa, a w szczególności na naruszeniu zasady proporcjonalności w ramach oceny wagi naruszenia oraz wysokości grzywny
86.
W zarzucie szóstym wnosząca odwołanie kwestionuje w istocie zakres kontroli sądowej przeprowadzonej przez Sąd w ramach dokonanej przez niego oceny wagi naruszenia prawa oraz ustalenia wysokości grzywny nałożonej na podstawie art. 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia nr 1/2003.
1. Zaskarżony wyrok
87.
W pkt 276–283 zaskarżonego wyroku Sąd zbadał, czy Komisja odpowiednio uzasadniła sporną decyzję w zakresie dotyczącym kryteriów, na których się oparła w celu ustalenia wysokości grzywny nałożonej na wnoszącą odwołanie.
88.
Najpierw Sąd stwierdził, iż rozumowanie Komisji jest opisane w spornej decyzji w sposób jasny i jednoznaczny. Wskazała ona, iż kwota grzywny odzwierciedla w szczególności wagę naruszenia i szczególne okoliczności sprawy. Dalej instytucja ta wyjaśniła, że złamanie pieczęci stanowi ciężkie naruszenie, a grzywna powinna zapewniać skutek odstraszający. Komisja dodaje, iż istniały w tym przypadku podejrzenia, że dopuszczono się naruszeń reguł konkurencji, których zweryfikowanie miała Komisji umożliwić kontrola, oraz że niezinwentaryzowane dokumenty znajdowały się w opieczętowanym pomieszczeniu. Komisja wyjaśniła, że przy obliczaniu wysokości grzywny wzięła pod uwagę fakt, iż chodziło tu o pierwszy przypadek stosowania art. 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia nr 1/2003, oraz okoliczność, iż wnosząca odwołanie została poinformowana o wysokich grzywnach grożących za złamanie pieczęci z uwagi na jej silną pozycję na rynku oraz liczne grono pozostających do jej dyspozycji prawników. Na koniec Komisja wyraźnie odrzuciła przedstawione przez wnoszącą odwołanie argumenty dotyczące okoliczności łagodzących.
89.
W drugiej kolejności Sąd zaznaczył, iż w odniesieniu do art. 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia nr 1/2003 Komisja nie wydała wytycznych określających metodę obliczania, którą miałaby obowiązek stosować przy ustalaniu wysokości grzywien.
90.
Na podstawie tych właśnie informacji Sąd uznał, iż Komisja nie jest zobowiązana – wbrew twierdzeniom wnoszącej odwołanie – do określania kwoty podstawowej grzywny jako wartości liczbowej bądź procentowej, ani do określania w taki sam sposób ewentualnych okoliczności obciążających lub łagodzących, i orzekł w pkt 284 zaskarżonego wyroku, że sporna decyzja jest uzasadniona w sposób zgodny z wymogami określonymi w art. 296 TFUE.
91.
W pkt 285–296 zaskarżonego wyroku Sąd zbadał następnie podniesione przez wnoszącą odwołanie argumenty dotyczące proporcjonalności grzywny.
92.
W pkt 286 i 287 tego wyroku Sąd przypomniał właściwe orzecznictwo związane z zakresem obowiązywania zasady proporcjonalności w ramach ustalania wysokości grzywny.
93.
Po pierwsze, Sąd odrzucił argument wnoszącej odwołanie dotyczący okoliczności obciążających, które Komisja rzekomo przyjęła w odniesieniu do niej. Uznał bowiem, iż Komisja nie uwzględniła w stosunku do wnoszącej odwołanie żadnych okoliczności obciążających, lecz – bardzo trafnie – opisała powody, dla których przedmiotowe naruszenie prawa jest szczególnie ciężkie. Pierwszy z nich wiąże się z celem, któremu służą pieczęcie, drugi zaś z koniecznością zapewnienia wystarczająco odstraszającego skutku grzywny.
94.
Po drugie, Sąd odrzucił argument wnoszącej odwołanie dotyczący okoliczności łagodzących, które Komisja powinna uwzględnić przy obliczaniu wysokości grzywny.
95.
W szczególności w pkt 289 zaskarżonego wyroku Sąd orzekł, iż złamanie pieczęci w wyniku zaniedbania nie stanowi okoliczności łagodzącej z dwóch powodów. Po pierwsze, Komisja uznała, że złamanie pieczęci nastąpiło „przynajmniej” w wyniku zaniedbania, a po drugie, zgodnie z art. 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia nr 1/2003, naruszenie polegające na złamaniu pieczęci może zostać popełnione zarówno umyślnie, jak i w wyniku zaniedbania.
96.
Następnie, w pkt 291 zaskarżonego wyroku, Sąd uznał za pozbawiony znaczenia fakt, iż nie było możliwości stwierdzenia, czy z opieczętowanego pomieszczenia wyniesiono jakieś dokumenty, przypominając, że nałożenie pieczęci ma na celu właśnie zapobieżenie wszelkim próbom manipulowania przy zabezpieczonych w lokalu dokumentach pod nieobecność służb kontrolnych Komisji. W tym względzie Sąd zaznaczył, iż dokumenty zdeponowane w lokalu nie zostały zinwentaryzowane, w szczególności ze względu na ich znaczną ilość, zespół kontrolny nie miał więc możliwości sprawdzenia, czy nie brakowało któregoś ze złożonych tam dokumentów.
97.
Po trzecie, Sąd zaznaczył, iż Komisja uwzględniła fakt, iż był to pierwszy przypadek decyzji wydanej na podstawie art. 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia nr 1/2003, wskazując jednocześnie, że wnosząca odwołanie dysponowała ekspertami prawnymi, że została poinformowana o konsekwencjach złamania pieczęci, że zmiana ww. rozporządzenia nastąpiła ponad trzy lata wcześniej i że inne pieczęcie były już przedtem zakładane w innych pomieszczeniach należących do tej samej grupy przedsiębiorstw.
98.
Na koniec w pkt 294 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, co następuje:
„Po czwarte, wbrew twierdzeniom skarżącej, grzywny w kwocie 38 mln EUR nie można uznać za nieproporcjonalną do wagi naruszenia, w świetle szczególnie ciężkiego charakteru naruszenia, jakim jest złamanie pieczęci, rozmiaru przedsiębiorstwa skarżącej oraz konieczności zapewnienia wystarczająco odstraszającego skutku grzywny, tak by złamanie pieczęci nałożonej przez Komisję w ramach kontroli nie okazało się być rozwiązaniem bardziej korzystnym dla przedsiębiorstwa”.
2. Argumenty stron
99.
W zarzucie szóstym E.ON Energie zajmuje stanowisko, iż Sąd dopuścił się naruszenia prawa, a w szczególności naruszył zasadę proporcjonalności przez nieuwzględnienie w swojej ocenie wagi naruszenia prawa i wysokości grzywny ze względu na to, że Komisja nie przedstawiła żadnego dowodu świadczącego o tym, że drzwi pomieszczenia zostały otwarte ani że dokumenty zostały wykradzione. Tymczasem są to – według niej – elementy decydujące, ponieważ celem nałożenia pieczęci, o jakim mowa w pkt 291 zaskarżonego wyroku, jest zapobieżenie wszelkim próbom manipulowania przy dokumentach zabezpieczonych w opieczętowanym lokalu. Wnosząca odwołanie dodaje, iż w wykonaniu nieograniczonego prawa do orzekania Sąd powinien był w związku z tym obniżyć kwotę grzywny.
100.
Co więcej, Sąd nie uwzględnił jako okoliczności łagodzącej faktu, iż Komisja użyła pieczęci, której termin przydatności do użycia upłynął. Tym samym to Komisja jest współodpowiedzialna za powstanie stosunkowo niejasnej sytuacji, w jakiej znalazły się strony, oraz to ona wprowadziła wnoszącą odwołanie w błąd w kwestii środków bezpieczeństwa, jakie należy zastosować. Wnosząca odwołanie powołuje w tym względzie, analogicznie, wyrok w sprawach połączonych Suiker Unie i in. przeciwko Komisji (
22
), w którym Trybunał orzekł co do istoty, że w celu ustalenia wysokości grzywny nie można brać pod uwagę naruszenia, jeżeli nie można wykluczyć, iż treść pisma Komisji mogła sugerować, że taka praktyka jest jednak akceptowana jako zgodna z prawem unijnym (
23
).
101.
Na koniec E.ON Energie twierdzi, iż Sąd naruszył przepisy dotyczące przeprowadzania dowodu przez odmowę zarządzenia środka dowodowego w postaci otwarcia drzwi lokalu nr G.505.
102.
Komisja nie zgadza się z tymi argumentami i zwraca się do Trybunału o oddalenie zarzutu szóstego.
3. Ocena rzecznika generalnego
103.
Zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przestrzeganie art. 6 EKPC nie stoi na przeszkodzie, by Komisja miała za zadanie ścigać i karać za naruszenia prawa konkurencji, o ile wydana przez nią decyzja może zostać poddana późniejszej kontroli przez organ sądowy dysponujący nieograniczonym prawem orzekania (
24
).
104.
Według Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, taka kompetencja powinna obejmować „uprawnienie do zmiany podjętej przez organ niższego rzędu decyzji w odniesieniu do wszelkich jej aspektów, zarówno faktycznych, jak i prawnych (
25
)”. Inaczej rzecz ujmując, sąd powinien być władny badać wszystkie kwestie faktyczne i prawne wiążące się ze sporem, który ma rozstrzygać, i nie powinien się ograniczać do kontroli oczywistych błędów w ocenie.
105.
Po pierwsze, powinien więc móc zweryfikować, czy biorąc pod uwagę szczególne okoliczności sprawy, organ administracyjny zrobił właściwy użytek ze swoich uprawnień.
106.
Po drugie, sąd ten powinien móc zbadać zasadność oraz proporcjonalność wyborów dokonanych przez ten organ oraz zweryfikować jego ocenę o charakterze technicznym.
107.
Po trzecie, jeśli chodzi o kontrolę sankcji, według Europejskiego Trybunału Praw Człowieka jest ona związana z dokładnym zweryfikowaniem przez sąd i przeanalizowaniem przezeń dokładnie adekwatności sankcji w stosunku do popełnionego naruszenia, biorąc pod uwagę istotne parametry, włącznie z proporcjonalnością samej sankcji, i, w razie potrzeby, jej zmiany (
26
).
108.
Rygorystyczność kontroli przeprowadzonej przez Sąd jest więc istotnym warunkiem, aby niniejsze postępowanie, które z jednej strony ma karny charakter postępowania i przewiduje grzywny określone w art. 23 rozporządzenia nr 1/2003 (
27
), z drugiej zaś strony charakteryzuje się koncentracją kompetencji w rękach Komisji, było zgodne z wymogami art. 6 EKPC oraz art. 47 karty.
109.
Zgodnie z art. 261 TFUE oraz art. 31 rozporządzenia nr 1/2003 (
28
) Sąd dysponuje nieograniczonym prawem orzekania w przedmiocie grzywien ustalanych przez Komisję.
110.
Uprawnienie to – jak je zdefiniował Trybunał w wyroku w sprawie Groupe Danone przeciwko Komisji (
29
) – umożliwia mu, poza przeprowadzaniem zwykłej kontroli zgodności kary z prawem, zastąpienie oceny Komisji swoją własną oceną. W konsekwencji w przypadku, gdy zostaje mu przedłożona do rozważenia kwestia wysokości grzywny, Sąd może, uwzględniając wszystkie okoliczności faktyczne, zmienić sporny akt nawet bez stwierdzania jego nieważności, w szczególności zmieniając wysokość nałożonej grzywny. Może grzywnę uchylić, obniżyć albo podwyższyć (
30
), mając przy tym świadomość, że nie jest związany obliczeniami Komisji ani metodami zawartymi w przepisach „soft law”, takich jak wytyczne (
31
). Sąd powinien zatem przeprowadzić swoją własną ocenę, w związku z tym może zastosować inną metodę obliczania, nawet jeśli jest mniej korzystna dla danego przedsiębiorstwa. Tak więc w ww. wyroku Trybunał orzekł, iż Sąd doskonale wykonał swoje uprawnienia, zmieniając zasady stosowania współczynnika ustalonego w wytycznych w sytuacji, gdy zasadność zastosowania takiego współczynnika nie była podnoszona w pierwszej instancji.
111.
W tym zakresie Sąd jest zobowiązany w konsekwencji zapewnić poszanowanie zasady proporcjonalności, która – jak przypominam – stanowi ogólną zasadę prawa unijnego usankcjonowaną obecnie przez art. 49 ust. 3 karty.
112.
Zgodnie z tym, co przypomniał Sąd w pkt 286 i 287 zaskarżonego wyroku, zasada proporcjonalności wymaga, by akty instytucji nie wykraczały poza to, co odpowiednie i konieczne do realizacji uzasadnionych celów, którym mają służyć dane przepisy.
113.
W ramach postępowań związanych z wprowadzeniem w życie reguł konkurencji oznacza to, że grzywny nie powinny być nieproporcjonalne w stosunku do celów, do których dąży Komisja, oraz że ich wysokość powinna być proporcjonalna do naruszenia ocenianego „całościowo”, biorąc pod uwagę zwłaszcza wagę tego naruszenia. Jak zaś Trybunał przypomniał niedawno po raz kolejny w ww. wyroku w sprawie Tomra Systems i in. przeciwko Komisji, waga naruszenia powinna zostać ustalona na podstawie wielu elementów, do których należą szczególne okoliczności sprawy, jej kontekst i odstraszające oddziaływanie grzywien, przy czym nie istnieje żadna wiążąca lub wyczerpująca lista kryteriów, które należy obowiązkowo uwzględnić (
32
).
114.
Analiza proporcjonalności grzywny wymaga zatem uwzględnienia wszystkich elementów charakteryzujących daną sprawę, takich jak zachowanie przedsiębiorstwa oraz rola, jaką odegrało w organizowaniu praktyki antykonkurencyjnej, jego wielkość, wartość towarów, których dotyczy praktyka, lub też zyski, jakie mogło osiągnąć z popełnionego naruszenia, zamierzone odstraszające oddziaływanie oraz zagrożenia, jakie stanowią tego typu naruszenia dla celów Unii Europejskiej.
115.
Oznacza to w konsekwencji, że – zwłaszcza w ramach kontroli obejmującej nieograniczone prawo orzekania – Sąd ocenia wysokość grzywny w szerszym zakresie, wykraczając poza kwestie prawne i ustalenia faktyczne kwestionowane przez zainteresowane przedsiębiorstwo.
116.
Jeśli zastosuje się te zasady do oceny, jaką Sąd przeprowadził w zakresie proporcjonalności wysokości grzywny nałożonej na E.ON Energie, można odnieść wrażenie, że nie skorzystał on w pełni ze swego prawa do nieograniczonego orzekania.
117.
Uważam bowiem, iż Sąd nie mógł ograniczyć się do stwierdzenia w pkt 294 zaskarżonego wyroku, że „wbrew twierdzeniom skarżącej, grzywny w kwocie 38 mln EUR nie można uznać za nieproporcjonalną do wagi naruszenia, w świetle szczególnie ciężkiego charakteru naruszenia, jakim jest złamanie pieczęci, rozmiaru przedsiębiorstwa skarżącej oraz konieczności zapewnienia wystarczająco odstraszającego skutku grzywny”.
118.
Wprawdzie punkt ten należy oczywiście analizować w świetle pkt 288–293 tego wyroku, niemniej jednak Sąd nie zachował się, moim zdaniem, jak instancja odwoławcza, która bada i rozpoznaje sprawę ex novo, jak tego wymaga art. 6 EKPC.
119.
W pierwszej kolejności uważam, iż Sąd nie przeprowadził oceny wystarczająco niezależnej od oceny przyjętej przez Komisję.
120.
W tym przypadku należało ustalić, czy grzywna, której kwotę Komisja ustaliła na 38 mln EUR, stanowi sprawiedliwą karę za zachowanie zarzucane E.ON Energie. Czy grzywna w takiej wysokości pozwala skutecznie ukarać za bezprawne działanie wnoszącej odwołanie, w sposób dla niej odczuwalny i wystarczająco odstraszający? W tej kwestii odnoszę wrażenie, iż Sąd nie wyrobił sobie własnej opinii, przyjmując po prostu kwotę określoną w sposób dość abstrakcyjny przez Komisję.
121.
Po pierwsze, w ramach swojej oceny zawartej w pkt 288–294 zaskarżonego wyroku Sąd zbadał wyłącznie kwestie prawne podnoszone przez strony, a mianowicie wagę naruszenia i uwzględnienie niektórych okoliczności łagodzących i obciążających do naliczenia grzywny.
122.
Po drugie, w czterech z sześciu punktów wyroku, z których składa się jego ocena, Sąd wyraźnie powoływał się na ocenę przyjętą przez Komisję w spornej decyzji. Chociaż istotnie Komisja trafnie opisała powody, dla których naruszenie polegające na złamaniu pieczęci jest samo w sobie naruszeniem szczególnie ciężkim, i prawdą jest także, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Komisja ma prawo zapewnić wystarczająco odstraszający skutek grzywny i dysponuje w tym celu dyskrecjonalnymi uprawnieniami do ustalenia wysokości grzywny, nie oznacza to jednak, iż sąd unijny w ramach przeprowadzanej kontroli powinien zdać się na nią w kwestii sposobu, w jaki wykonała te uprawnienia dyskrecjonalne, czy samej metodologii, jaką ewentualnie zastosowała.
123.
W drugiej kolejności trudno jest moim zdaniem oceniać proporcjonalność wysokości grzywny nałożonej na wnoszącą odwołanie bez wskazania i zbadania informacji o wielkości przedsiębiorstwa i całkowitych zasobach E.ON Energie.
124.
W istocie w pkt 294 zaskarżonego wyroku Sąd wskazał, że „grzywny w kwocie 38 mln EUR nie można uznać za nieproporcjonalną do wagi naruszenia, w świetle […] rozmiaru przedsiębiorstwa skarżącej”. Natomiast ani w spornej decyzji, ani w zaskarżonym wyroku nie ma wzmianki na temat wysokości obrotów czy kapitału zakładowego E.ON Energie. Jeden tylko pkt 3 tego wyroku zawiera informację, że przedsiębiorstwo to jest spółką zależną, w której E.ON AG (zwana dalej „E.ON”) ma 100% udziałów, a w jego pkt 282 jest powiedziane, że chodzi o jedno z największych europejskich przedsiębiorstw w sektorze energetycznym.
125.
Wobec braku tych danych można oczywiście obliczyć wysokość obrotów osiągniętych w 2005 r. przez E.ON Energie na bazie informacji zawartych w pkt 113 spornej decyzji. Komisja wskazała bowiem, iż kwota grzywny w wysokości 38 mln EUR stanowi 0,14% obrotów wnoszącej odwołanie. W oparciu o te dane obroty wynosiłyby więc 27,142 mld EUR (
33
). Natomiast, jeśli sięgnąć do sprawozdania z działalności wnoszącej odwołanie za 2005 r. (
34
), uzyskane przez nią obroty wynoszą 23,246 mld EUR, tj. o 4 mld mniej. Ponadto na rozprawie E.ON Energie potwierdziła, że w 2005 r. osiągnęła obroty roczne na poziomie 25 mld EUR, tj. o 2 mld mniej.
126.
Moim zdaniem, nie powinniśmy mieć takich wątpliwości w kwestii wysokości obrotów uzyskanych przez E.ON Energie, zwłaszcza na tym etapie postępowania i to w związku z obliczaniem wysokości grzywny zależnej wprost od obrotów E.ON Energie. Sąd powinien był więc wyjaśnić tę kwestię, a nie polegać wyłącznie na dość abstrakcyjnej wartości procentowej podanej przez Komisję w pkt 113 spornej decyzji. Aby bowiem ocenić zasadność wysokości grzywny, niezbędne są znajomość i zbadanie danych finansowych E.ON Energie.
127.
Po pierwsze, dane te umożliwiają ocenę wysokości kary, jaką faktycznie ponosi E.ON Energie za naruszenie prawa polegające na złamaniu pieczęci, co stanowi element, który musi być wzięty pod uwagę przy badaniu proporcjonalności grzywny. Warto także podkreślić, iż zgodnie z art. 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia nr 1/2003 Komisja miała prawo nałożyć na wnoszącą odwołanie grzywnę do wysokości 1% całkowitego obrotu uzyskanego w poprzedzającym roku obrotowym, czyli w świetle danych, na których oparła się Komisja w spornej decyzji, grzywna mogłaby wynieść ponad 253 mln EUR (
35
). Proporcjonalność kwoty grzywny mogła więc zostać potwierdzona przez okoliczność, iż została ona ustalona na poziomie dużo niższym od górnego limitu określonego przez rozporządzenie nr 1/2003.
128.
Po drugie, dane te umożliwiają ocenę wysokości grzywny, jaka mogłaby zostać nałożona na wnoszącą odwołanie, gdyby została orzeczona z tytułu praktyk antykonkurencyjnych, w sprawie których Komisja prowadziła dochodzenie. Zgodnie z art. 23 ust. 2 akapit pierwszy lit. a) i akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003 kwota grzywny mogłaby osiągnąć poziom 10% całkowitego obrotu uzyskanego przez E.ON Energie, tj. 2,7 mld EUR, jeśli liczyć na podstawie danych Komisji. Ta informacja ukazuje według mnie znaczną korzyść, jaką mogła osiągnąć E.ON Energie przez złamanie pieczęci założonej przez Komisję i zabranie zabezpieczonych dokumentów.
129.
Wreszcie, właśnie poprzez zbadanie kwestii wielkości i całkowitych zasobów E.ON Energie można, poprzez oddziaływanie, jakie się chce osiągnąć w stosunku do tej spółki, zapewnić odpowiedni efekt odstraszający grzywny oraz można zagwarantować, że sankcja nie okaże się nieodczuwalna, wziąwszy pod uwagę zwłaszcza zdolność finansową przedsiębiorstwa (
36
).
130.
W trzeciej kolejności ocena w zakresie proporcjonalności grzywny wymaga, moim zdaniem, uwzględnienia okoliczności, że mamy do czynienia z naruszeniem popełnionym w wyniku zaniedbania. Prawdą jest, iż Sąd w pkt 289 zaskarżonego wyroku odrzucił ten element jako niestanowiący okoliczności łagodzącej, efektem czego nie miał obowiązku brać go pod uwagę w ramach oceny zawartej w pkt 294 tego wyroku. Nie zgadzam się jednak z jego oceną, ponieważ powołane uzasadnienie nie daje podstaw do wyciągniętego przez Sąd wniosku. Okoliczność, iż Komisja uznała, że złamanie pieczęci nastąpiło „przynajmniej” w wyniku zaniedbania, oraz okoliczność, że zgodnie z art. 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia nr 1/2003 naruszenie polegające na złamaniu pieczęci może zostać popełnione umyślnie lub w wyniku zaniedbania, stanowią argumenty dotyczące stwierdzenia naruszenia, które w moim mniemaniu nie wchodzą w zakres ustalenia wysokości grzywny. Skoro zaniedbanie stanowi okoliczność łagodzącą w świetle wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych w przypadku naruszenia art. 101 TFUE (
37
), można się zasadnie zastanawiać, czy rzeczywiście nie ma ono znaczenia dla ustalania grzywien nakładanych w przypadku złamania pieczęci.
131.
W konsekwencji, ze względu na wszystkie te powody uważam, iż Sąd, badając proporcjonalność grzywny nałożonej przez Komisję na wnoszącą odwołanie, nie skorzystał w pełni z przysługującego mu nieograniczonego prawa orzekania.
132.
Z powyższych względów proponuję zatem, by Trybunał uznał zarzut szósty za zasadny i uchylił zaskarżony wyrok.
133.
Artykuł 61 akapit pierwszy statutu Trybunału stanowi, że jeśli odwołanie jest zasadne, Trybunał uchyla orzeczenie Sądu. W takim przypadku może on wydać orzeczenie ostateczne w sprawie, jeżeli stan postępowania na to pozwala, lub skierować sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd.
134.
Uważam, że w rozpoznawanej sprawie stan postępowania nie pozwala Trybunałowi na rozstrzygnięcie sporu, ponieważ ocena proporcjonalności wysokości grzywny nałożonej na E.ON Energie będzie wymagać dokonania pewnych ustaleń faktycznych, w szczególności, jeśli chodzi o obroty tej spółki; będzie także wymagała uwzględnienia wszystkich informacji na temat stanu faktycznego, związanych ze szczególnymi okolicznościami sprawy, którymi nie dysponuję.
135.
Powyższe względy skłaniają mnie do zaproponowania, by niniejszą sprawę skierować do ponownego rozpoznania przez Sąd w zakresie dotyczącym proporcjonalności grzywny nałożonej na wnoszącą odwołanie i orzec, że rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie.
IV – Wnioski
136.
W świetle powyższych rozważań proponuję więc, by Trybunał orzekł, że:
1)
Wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 15 grudnia 2010 r. w sprawie T-141/08 E.ON Energie przeciwko Komisji zostaje uchylony ze względu na to, że Sąd badając proporcjonalność grzywny nałożonej przez Komisję Europejską na E.ON Energie AG, nie skorzystał w pełni z przysługującego mu nieograniczonego prawa orzekania.
2)
Sprawa zostaje przekazana Sądowi Unii Europejskiej do ponownego rozpoznania w zakresie dotyczącym proporcjonalności przedmiotowej grzywny.
3)
Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
(
1
)	Język oryginału: francuski.
(
2
)	Zwaną dalej „E.ON Energie”.
(
3
)	Wyrok w sprawie T-141/08, Zb.Orz. s. II-5761, zwany dalej „zaskarżonym wyrokiem”.
(
4
)	Decyzja o nałożeniu grzywny na podstawie art. 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 za złamanie pieczęci (sprawa COMP/B-1/39.326 – E.ON Energie AG). Opublikowane zostało streszczenie tej decyzji (Dz.U. 2008, C 240, s. 6, zwanej dalej „sporną decyzją”).
(
5
)	Rozporządzenie Rady z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 [WE] i 82 [WE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1).
(
6
)	Od tamtej pory Komisja wydała jeszcze jedną taką decyzję w dniu 24 maja 2011 r. w sprawie Suez Environnement Company SA (sprawa COMP/39.796 – Suez Environnement – breach of seal) [C(2011) 3640 wersja ostateczna].
(
7
)	W celu zapoznania się z pełną wersją okoliczności poprzedzających powstanie sporu odsyłam do pkt 3–31 zaskarżonego wyroku.
(
8
)	Konwencja ta została podpisana w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwana dalej „EKPC”).
(
9
)	Podkreślenie własne.
(
10
)	Sprawa C-235/92 P, Rec. s. I-4539, pkt 17 i nast.
(
11
)	Wyrok z dnia 19 kwietnia 2012 r. w sprawie C-549/10 P Tomra Systems i in. przeciwko Komisji, pkt 25, 26 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
12
)	Wyrok z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie T-44/00, Zb.Orz. s. II-2223, pkt 261, 262.
(
13
)	Wyrok z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawach połączonych T-67/00, T-68/00, T-71/00 i T-78/00, Zb.Orz. s. II-2501, pkt 342, 343.
(
14
)	Zwanej dalej „kartą”.
(
15
)	Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 21 września 2006 r. w sprawie C-167/04 P JCB Service przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-8935, pkt 106 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie C-229/05 P PKK i KNK przeciwko Radzie, Zb.Orz. s. I-439, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
16
)	Wyżej wymieniony wyrok w sprawie JCB Service przeciwko Komisji, pkt 107 i przytoczone tam orzecznictwo; a także wyrok z dnia 10 maja 2007 r. w sprawie C-328/05 P SGL Carbon przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-3921, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
17
)	Zobacz w szczególności ww. wyroki: w sprawie JCB Service przeciwko Komisji, pkt 106 i przytoczone tam orzecznictwo; w sprawie SGL Carbon przeciwko Komisji, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
18
)	Zobacz postanowienie z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie C-129/06 P Autosalone Ispra przeciwko Komisji, pkt 17 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
19
)	Zobacz w szczególności wyrok z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawach połączonych C-204/00 P, C-205/00 P, C-211/00 P, C-213/00 P, C-217/00 P i C-219/00 P Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I-123, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
20
)	Wyżej wymieniony wyrok w sprawie PKK i KNK przeciwko Radzie, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
21
)	Zobacz w szczególności ww. postanowienie w sprawie Autosalone Ispra przeciwko Komisji, pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
22
)	Wyrok z dnia 16 grudnia 1975 r. w sprawach połączonych od 40/73 do 48/73, 50/73, od 54/73 do 56/73, 111/73, 113/73 i 114/73, Rec. s. 1663.
(
23
)	Punkt 556.
(
24
)	Zobacz wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka: z dnia 23 października 1995 r. w sprawie Schmautzer przeciwko Austrii, seria A, nr 328-A, § 36; z dnia 10 stycznia 2001 r. w sprawie Valico S.R.L. przeciwko Włochom, Recueil des arrêts et décisions, 2006-III, s. 20 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 27 września 2011 r. w sprawie A. Menarini Diagnostics S.R.L. przeciwko Włochom, §§ 58, 59 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
25
)	Zobacz ww. wyroki ETPC: w sprawie Schmautzer przeciwko Austriii (§ 36); w sprawie Valico S.R.L. przeciwko Włochom (s. 21); w sprawie A. Menarini Diagnostics S.R.L. przeciwko Włochom (§ 59).
(
26
)	Zobacz ww. wyrok ETPC w sprawie A. Menarini Diagnostics S.R.L. przeciwko Włochom, § 64–66.
(
27
)	Zobacz na ten temat pkt 41–45 mojej opinii przedstawionej w sprawach połączonych C-201/09 P i C-216/09 P ArcelorMittal Luxembourg przeciwko Komisji i Komisja przeciwko ArcelorMittal Luxembourg i in. (wyrok z dnia 29 marca 2011 r.), Zb.Orz. s. I-2239. W odniesieniu do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zob. ostatnio ww. wyrok ETPC w sprawie A. Menarini Diagnostics S.R.L. przeciwko Włochom, w którym Trybunał ten orzekł w świetle kryteriów sformułowanych w swym wyroku z dnia 8 czerwca 1976 r. w sprawie Engel i in. przeciwko Niderlandom, seria A, nr 22 (§§ 82, 83), że grzywna w wysokości 6 mln EUR nałożona na przedsiębiorstwo za praktyki antykonkurencyjne ma charakter karny, w związku z czym zastosowanie ma tu art. 6 ust. 1 EKPC w jego aspekcie karnym (§ 44).
(
28
)	Zobacz także art. 3 ust. 1 lit. c) decyzji Rady 88/591/EWWiS, EWG, Euratom z dnia 24 października 1988 r. ustanawiającej Sąd Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 319, s. 1), zmienionej decyzją Rady 93/350/EWWiS, EWG, Euratom z dnia 8 czerwca 1993 r. (Dz.U. L 144, s. 21).
(
29
)	Wyrok z dnia 8 lutego 2007 r. sprawie C-3/06 P, Zb.Orz. s. I-1331.
(
30
)	Punkty 61, 62 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
31
)	Zobacz w szczególności wyrok Sądu z dnia 5 października 2011 r. w sprawie T-11/06 Romana Tabacchi przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-6681, pkt 266 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
32
)	Punkt 107 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
33
)	Jeśli chodzi o E.ON, jej kapitał zakładowy wynosi 126,562 mld EUR, a wartość sprzedaży 56,399 mld EUR (zob. sprawozdanie z działalności za 2005 r., dostępne w Internecie na stronie E.ON pod adresem http://www.eon.com).
(
34
)	Sprawozdanie to jest również dostępne na stronie internetowej E.ON.
(
35
)	Dane te zostały potwierdzone przez E.ON Energie na rozprawie.
(
36
)	Wyrok z dnia 17 czerwca 2010 r. w sprawie C-413/08 P Lafarge przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-5361, pkt 104.
(
37
)	Zobacz pkt 29 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 1/2003 (Dz.U. 2006, C 210, s. 2).