61985J0286
ΈΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠ' ΑΚΡΟΑΤΗΡΊΟΥ ΣΥΖΉΤΗΣΗ
στην υπόθεση 286/85 (
*1
)
Ι — Νομοθετικό πλαίσιο
1. Η οδηγία 79/7/ΕΟΚ
Η οδηγία 79/7/ΕΟΚ, της 19ης Δεκεμβρίου 1978 ( Ε Ε ειδ. έκδ. 05/003, σ. 160), περιέχει τις διατάξεις που προβλέπονται από το άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 76/207/ΕΟΚ, περί της εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ανδρών και γυναικών, όσον αφορά την πρόσβαση σε απασχόληση, την επαγγελματική εκπαίδευση και προώθηση και τις συνθήκες εργασίας ( ΕΕ ειδ. έκδ. 05/002, σ. 70 ), ειδικότερα όσον αφορά την προοδευτική εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως.
Το άρθρο 1 ορίζει ότι η οδηγία αποσκοπεί στην προοδευτική εφαρμογή, στον τομέα της κοινωνικής ασφαλίσεως και των άλλων στοιχείων κοινωνικής προστασίας που προβλέπεται στο άρθρο 3, της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως. Κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, η οδηγία εφαρμόζεται, μεταξύ άλλων, στα προβλεπόμενα από το νόμο συστήματα που εξασφαλίζουν προστασία κατά της ανεργίας.
Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1,
« η αρχή της ίσης μεταχειρίσεως συνεπάγεται την απουσία κάθε διακρίσεως που βασίζεται στο φύλο, είτε άμεσα είτε έμμεσα, σε συσχετισμό ιδίως με την οικογενειακή κατάσταση και ιδιαίτερα όσον αφορά:
—
το πεδίο εφαρμογής των συστημάτων και τους όρους πρόσβασης στα συστήματα αυτά,
—
την υποχρέωση καταβολής εισφορών και τον υπολογισμό των εισφορών,
—
τον υπολογισμό των παροχών, συμπεριλαμβανομένων των προσαυξήσεων λόγω συζύγου και προστατευομένου προσώπου και τις προϋποθέσεις διαρκείας και διατηρήσεως του δικαιώματος επί των παροχών. »
Προς το σκοπό αυτό, το άρθρο 8 προβλέπει ότι τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που είναι αναγκαίες για να συμμορφωθούν προς την οδηγία αυτή εντός έξι ετών από της κοινοποιήσεως της, ήτοι πριν από τις 22 Δεκεμβρίου 1984. Κατά το άρθρο 5, τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να καταργήσουν τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που είναι αντίθετες προς την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως.
Δυνάμει του άρθρου 10, η οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη, ευρίσκει δε έρεισμα στη Συνθήκη της Ρώμης και ιδίως στο άρθρο 235.
2. Η εθνική νομοθεσία
Οι οικείες διατάξεις της ιρλανδικής νομοθεσίας, που περιλαμβάνονται στο δεύτερο μέρος του Social Welfare ( Consolidation ) Act ( Νόμου περί κωδικοποιήσεως των διατάξεων περί κοινωνικής ασφαλίσεως και κοινωνικής προνοίας) του 1981, μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:
α)
Δυνάμει του κεφαλαίου 4 του δεύτερου μέρους του νόμου του 1981, ο έγγαμος άνδρας, ο άγαμος άνδρας ή η άγαμη γυναίκα δικαιούνται να λαμβάνουν επίδομα ανεργίας επί 390ημέρες από την έναρξη της καταβολής του· αντίθετα, η έγγαμη γυναίκα δικαιούται να λαμβάνει επίδομα ανεργίας μόνο επί 312ημέρες από την ημερομηνία ενάρξεως της καταβολής του επιδόματος ανεργίας.
β)
Δυνάμει του προαναφερθέντος κεφαλαίου 4 του δεύτερου μέρους του νόμου του 1981, όπως έχει τροποποιηθεί, το ποσό του επιδόματος ανεργίας που καταβάλλεται στην έγγαμη γυναίκα είναι χαμηλότερο από εκείνο που καταβάλλεται στον έγγαμο άνδρα, στον άγαμο άνδρα ή στην άγαμη γυναίκα. Τα εβδομαδιαία ποσά του επιδόματος ανεργίας έχουν ως εξής:
Διάρκεια καταβολής εισφορών (σε εβδομάδες)
Έγγαμος άνδρας, άγαμος άνδρας, άγαμη γυναίκα
(σε IRL)
Έγγαμες γυναίκες (ή πρόσωπα ηλικίας κάτω των 18 ετών)
(σε IRL)
48 έως 52
37,25
32,75
41 έως 47
35,90
31,75
33 έως 40
34,50
30,90
26 έως 32
33,35
30,90
γ)
Δυνάμει των διατάξεων του κεφαλαίου 6 του δεύτερου μέρους του νόμου του 1981, το δικαίωμα λήψεως του αναλογικού προς τις αποδοχές επιδόματος εκλείπει αυτοδικαίως με την παύση της καταβολής του επιδόματος ανεργίας. Δεδομένου ότι το εν λόγω αναλογικό προς τις αποδοχές επίδομα καταβάλλεται μόνο μετά την πάροδο 18ημερών από την έναρξη της καταβολής του επιδόματος ανεργίας, ο μεν έγγαμος άνδρας, ο άγαμος άνδρας ή η άγαμη γυναίκα λαμβάνουν επίδομα αναλογικό προς τις αποδοχές επί χρονικό διάστημα 372ημερών κατ' ανώτατο όριο, το οποίο αρχίζει μετά τις πρώτες 18ημέρες της καταβολής του επιδόματος ανεργίας, η δε έγγαμη γυναίκα λαμβάνει το αναλογικό προς τις αποδοχές επίδομα επί χρονικό διάστημα μόνο 294ημερών κατ' ανώτατο όριο, το οποίο αρχίζει μετά τις πρώτες 18ημέρες της καταβολής του επιδόματος ανεργίας.
Όπως προκύπτει από τη Διάταξη παραπομπής, ο ιρλανδικός νόμος περί κοινωνικής ασφαλίσεως και κοινωνικής προνοίας στηρίζεται στην αρχή ότι η έγγαμη γυναίκα λογίζεται ότι συντηρείται από το σύζυγο της, εφόσον ζει μαζί του ή διατρέφεται ολικώς ή κυρίως απ' αυτόν ο σύζυγος, αντιθέτως, είναι συντηρούμενο από τη σύζυγο του πρόσωπο μόνο στην περίπτωση που είναι ανίκανος προς βιοπορισμό, λόγω κάποιας σωματικής ή πνευματικής αναπηρίας και διατρέφεται ολικώς ή κυρίως απ' αυτή.
Για να τεθεί σε εφαρμογή η οδηγία 79/7/ΕΟΚ, ψηφίστηκε στις 16 Ιουλίου 1985 από το Oireachtas ( Ιρλανδικό Κοινοβούλιο ) ο Social Welfare ( No. 2 ) Act ( δεύτερος νόμος περί κοινωνικής ασφαλίσεως και κοινωνικής προνοίας) του 1985, ο οποίος όμως δεν έχει τεθεί ακόμη σε ισχύ. Το άρθρο 24 του νόμου αυτού προβλέπει ότι ο χρόνος ενάρξεως της ισχύος του θα οριστεί με υπουργική απόφαση. Τέτοια υπουργική απόφαση δεν έχει εκδοθεί μέχρι στιγμής. Ο νόμος, αφενός, καταργεί τα μειωμένα ποσά που καταβάλλονται στις έγγαμες γυναίκες στο πλαίσιο, μεταξύ άλλων, του συστήματος επιδομάτων ανεργίας και, αφετέρου, προβλέπει για τις έγγαμες γυναίκες δικαιούχους την ίδια διάρκεια καταβολής του επιδόματος ανεργίας όπως και για κάθε άλλο δικαιούχο. Κατά τη Διάταξη παραπομπής, η νομοθετική αυτή τροποποίηση θα καταργήσει την αυτοδίκαιη υπαγωγή της έγγαμης γυναίκας στην κατηγορία των συντηρουμένων προσώπων, πράγμα που ισχύει μέχρι τώρα, και θα θέσει έτσι τις έγγαμες γυναίκες, στο πλαίσιο του κώδικα κοινωνικής ασφαλίσεως, σε ίση μοίρα με τους έγγαμους άνδρες.
Το άρθρο 6 του Social Welfare ( No. 2 ) Act 1985 προβλέπει περιορισμένη αναδρομική ισχύ, ως εξής:
« Σε περίπτωση που, κατά τη διάρκεια περιόδου ανεργίας, μια γυναίκα — που σύμφωνα με την προϊσχύσασα ρύθμιση δικαιούνταν επιδόματος ανεργίας επί 312ημέρες — εξάντλησε το δικαίωμα της αυτό κατά την περίοδο των τελευταίων 78ημερών πριν από το χρόνο ενάρξεως της ισχύος της παρούσας παραγράφου, έχει αξίωση επί του εν λόγω επιδόματος επί 78 ακόμη ημέρες, εφόσον εξακολουθεί να είναι άνεργη μετά το εν λόγω χρονικό σημείο, και μέχρι να συμπληρώσει 393ημέρες κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου ανεργίας. »
II — Πραγματικά περιστατικά και έγγραφη διαδικασία
Η προσφεύγουσα Norah McDermott είναι έγγαμη και διετέλεσε σε σχέση ασφαλιστέας εξαρτημένης εργασίας από το Σεπτέμβριο περίπου του 1982 μέχρι τις 4 Νοεμβρίου 1983. Όταν κατέστη άνεργη, υπέβαλε αίτηση χορηγήσεως επιδόματος ανεργίας. Το βασικό επίδομα ανεργίας, ανερχόμενο σε 30,90 IRL εβδομαδιαίως, άρχισε να της καταβάλλεται από τις 3 Ιανουαρίου 1984. Η καταβολή αυτού του επιδόματος έπαυσε στις 5 Ιανουαρίου 1985. Της γνωστοποιήθηκε από υπάλληλο της Υπηρεσίας Ευρέσεως Εργασίας της περιοχής της ότι το δικαίωμα της προς είσπραξη επιδόματος ανεργίας είχε εκλείψει από την ημερομηνία εκείνη, για το λόγο ότι: « Η άγαμη γυναίκα δικαιούται να λαμβάνει επίδομα ανεργίας μόνο επί χρονικό διάστημα 312ημερών ».
Η δεύτερη προσφεύγουσα, η Ann Cotter, είναι έγγαμη και διετέλεσε σε σχέση ασφαλιστέας εξαρτημένης εργασίας επί εννέα έτη περίπου. Όταν απολύθηκε τον Ιανουάριο 1984, ζήτησε τη χορήγηση επιδόματος ανεργίας, το οποίο και άρχισε να της καταβάλλεται γύρω στις 17 Ιανουαρίου 1984. Το επίδομα ανεργίας που της καταβαλλόταν συναποτελούνταν από δύο συνιστώσες: το βασικό επίδομα, ύψους 32,75 IRL εβδομαδιαίως, και το αναλογικό προς τις αποδοχές επίδομα, που στην περίπτωση της ανερχόταν σε 13,54 IRL εβδομαδιαίως. Με απόφαση που ελήφθη βάσει του νόμου του 1981, σταμάτησε η καταβολή και των δύο επιδομάτων από τις 17 Ιανουαρίου 1985, με την ακόλουθη αιτιολογία: « Η έγγαμη γυναίκα δικαιούται να λαμβάνει επίδομα ανεργίας μόνο επί χρονικό διάστημα 312ημερών από την ημερομηνία ενάρξεως της καταβολής, η δε καταβολή του αναλογικού προς τις αποδοχές επιδόματος παύει αυτοδικαίως με την παύση της καταβολής του επιδόματος ανεργίας ».
Στις 4 Φεβρουαρίου 1985, οι δύο προσφεύγουσες ζήτησαν από το High Court την έκδοση Conditional Orders of Certiorari, περί ακυρώσεως των αποφάσεων που εκδόθηκαν από τον Υπουργό Κοινωνικής Πρόνοιας ή εξ ονόματος του και με τις οποίες έπαυε η καταβολή επιδόματος ανεργίας με την πάροδο της περιόδου των 312ημερών, για το λόγο ότι οι αποφάσεις αυτές συνιστούσαν παραβίαση των δικαιωμάτων των προσφευγουσών που απορρέουν από το άρθρο 4 της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ, στην περίπτωση δε της Cotter, και για το λόγο ότι το γεγονός ότι της καταβλήθηκε επίδομα ανεργίας χαμηλότερο από εκείνο που θα καταβαλλόταν σε έναν έγγαμο ή άγαμο άνδρα αντέβαινε προς την οδηγία.
Οι καθών κατέθεσαν και στις δύο υποθέσεις affidavit, όπου ανέφεραν ότι το άρθρο 4 της υπό κρίση οδηγίας δεν επέβαλλε στην Ιρλανδία σαφή και συγκεκριμένη υποχρέωση ως προς τον τρόπο συμμορφώσεως προς την οδηγία, αλλά της άφηνε ευρεία διακριτική ευχέρεια. Η οδηγία δεν παράγει, επομένως, άμεσα αποτελέσματα, ώστε να μπορούν οι προσφεύγουσες να την επικαλεστούν ενώπιον των ιρλανδικών δικαστηρίων.
Ενόψει των affidavit των διαδίκων και αφού άκουσε τις προφορικές τους παρατηρήσεις, το High Court εξέδωσε Διάταξη, με την οποία υποβάλλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
« 1)
Παράγουν ot διατάξεις της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ, και ειδικότερα το άρθρο 4, άμεσα αποτελέσματα στη Δημοκρατία της Ιρλανδίας από τις 23 Δεκεμβρίου 1984, έτσι ώστε να απονέμουν εναγώγιμα δικαιώματα κοινοτικού δικαίου στις έγγαμες γυναίκες, όπως είναι οι προσφεύγουσες, υπό τις περιστάσεις των υπό κρίση υποθέσεων;
2)
Αν η απάντηση στο ερώτημα 1 είναι καταφατική, σημαίνει αυτό ότι οι εθνικές διατάξεις σαν τις περιεχόμενες στα κεφάλαια 4 και 6 του μέρους 2 του Social Welfare (Consolidation) Act 1981, όπως έχει τροποποιηθεί, καθίστανται ανενεργές και ότι οι προσφεύγουσες, έγγαμες δηλαδή γυναίκες που κατοικούν σε κράτος μέλος, το οποίο έχει παραλείψει να καταργήσει ή να προσαρμόσει τις διατάξεις αυτές, δικαιούνται ίσης μεταχειρίσεως ως προς τις σχετικές παροχές κοινωνικής ασφαλίσεως από τις 23 Δεκεμβρίου 1984 και έχουν σχετική αξίωση παροχής εννόμου προστασίας κατά του κράτους μέλους αυτού; »
Η Διάταξη παραπομπής του High Court πρωτοκολλήθηκε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 23 Σεπτεμβρίου 1985.
Σύμφωνα με το άρθρο 20 του πρωτοκόλλου περί του Οργανισμού του Δικαστηρίου της ΕΟΚ, γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η McDermott και η Cotter, εκπροσωπούμενες από τη Mary Robinson, Senior Counsel, και τον Gerard Durcan, Barrister-at-Law, o Υπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας και ο Attorney-General, εκπροσωπούμενοι από τον Louis J. Dockery, Chief State Solicitor, επικουρούμενο από τον Vincent A. Landy, Senior Counsel, και τον Aindrias Ο' Caoimh, Barrister-at-Law, η ολλανδική κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον Ι. Verkade, εκ μέρους του Υπουργού Εξωτερικών, και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Julian Currall, μέλος της νομικής της υπηρεσίας.
Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή και μετά από ακρόαση του γενικού εισαγγελέα, το Δικαστήριο αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία χωρίς προηγούμενη διεξαγωγή αποδείξεων.
III — Οι παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο
1. Επί τον πρώτον ερωτήματος
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, αν στερηθούν της δυνατότητας να επικαλεστούν ενώπιον των ιρλανδικών δικαστηρίων τις διατάξεις της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ από τις 22 Δεκεμβρίου 1984, μένουν χωρίς ένδικα μέσα ή μέσα θεραπείας για τη διάκριση που υπέστησαν τόσο ως προς το ύψος του εβδομαδιαίου επιδόματος ανεργίας που τους καταβλήθηκε, όσο και ως προς τη χρονική διάρκεια της καταβολής. Ακόμη και όταν ο ιρλανδικός εκτελεστικός νόμος, ο Social Welfare ( No. 2 ) Act 1985, τεθεί σε ισχύ, δεν θα μεταβάλει τη θέση τους, ούτε θα τους απονείμει δικαιώματα, τα οποία θα μπορούν να επικαλούνται ενώπιον των ιρλανδικών δικαστηρίων. Ισχυρίζονται ότι το πρακτικό αποτέλεσμα του άρθρου 6 του εν λόγω νόμου, όταν τεθεί σε ισχύ, θα είναι ότι θα χορηγήσει δικαίωμα επί του επιδόματος μόνο στις έγγαμες γυναίκες που θα λαμβάνουν επίδομα ανεργίας κατά τη διάρκεια περιόδου 78ημερών πριν από την έναρξη της ισχύος της οικείας παραγράφου του νόμου. Δεν θα καλύπτει, επομένως, την περίπτωση τους, εφόσον οι ίδιες έπαυσαν, βάσει της ιρλανδικής νομοθεσίας, να δικαιούνται επιδόματος ανεργίας από τον Ιανουάριο 1985.
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η υπό κρίση οδηγία, η οποία προέβλεπε ασυνήθιστα μακρά προθεσμία συμμορφώσεως, δηλαδή έξι έτη, παρέχει το δικαίωμα της ίσης μεταχείρισης στους τομείς της κοινωνικής ασφάλισης που ρυθμίζονται με νόμο, από την ημερομηνία λήξεως της προθεσμίας που τάσσεται για τη θέση της σε εφαρμογή. Κατά την άποψη τους, οι διατάξεις της οδηγίας, και ιδίως του άρθρου 4, είναι σαφείς, δεν περιέχουν αιρέσεις και είναι αρκετά ακριβείς, ώστε, σε περίπτωση που δεν θεσπίζονται εντός της τασσόμενης προθεσμίας συμμορφώσεως τα αναγκαία εκτελεστικά μέτρα, μπορεί να γίνει επίκληση των διατάξεων αυτών έναντι κάθε εθνικής διατάξεως που δεν συμβιβάζεται με την οδηγία ή εφόσον οι διατάξεις αυτές αναφέρονται σε δικαιώματα τα οποία οι ιδιώτες μπορούν να προβάλουν κατά του Δημοσίου (υπόθεση 148/78, Ratti, ECR 1979, σ. 1629' υπόθεση 8/81, Becker, Συλλογή 1982, σ. 53· υπόθεση 271/82, Auer, Συλλογή 1983, σ. 2727· και υπόθεση 5/83, Rienks, Συλλογή 1983, σ. 4233 ).
Και η Επιτροπή προτείνει να δοθεί καταφατική απάντηση στο πρώτο ερώτημα. Κατά την άποψη της, το άρθρο 4, παράγραφος 1, μπορεί να θεωρηθεί ως συγκεκριμένη έκφραση του σκοπού της οδηγίας, που εκτίθεται στο άρθρο 1. Κατοχυρώνει, κατά τρόπο σαφή, ακριβή και ανεπιφύλακτο, μια αρχή που το δικαστήριο έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει « θεμελιώδη ». Το ότι η ιρλανδική κυβέρνηση φρονεί ενδεχομένως ότι η ιδεώδης νομοθετική λύση του προβλήματος είναι να θεσπιστούν νέοι λεπτομερείς κανόνες που να ανατρέπουν την προηγούμενη αντίληψη ότι η έγγαμη γυναίκα λογίζεται αυτοδικαίως ως συντηρούμενο από το σύζυγο της πρόσωπο είναι ζήτημα μονομερούς εκτιμήσεως, που, κατά την Επιτροπή, δεν επιτρέπεται να επηρεάζει τα δικαιώματα που αντλούν οι ιδιώτες από το άρθρο 4, παράγραφος 1, της ίδιας της οδηγίας. Παραπέμπει στην υπόθεση Becker, τονίζοντας ότι τα περιθώρια εκτιμήσεως ως προς τα μέσα δεν επιτρέπεται να διευρύνονται σε τέτοιο σημείο ώστε να επηρεάζουν και τον επιδιωκόμενο σκοπό. Η Επιτροπή υπογραμμίζει σχετικώς ότι, ακριβώς λόγω του περίπλοκου χαρακτήρα της νομοθεσίας κοινωνικής ασφαλίσεως, χορηγήθηκε όλως εξαιρετικώς στα κράτη μέλη, από το άρθρο 8, παράγραφος 1, προθεσμία συμμορφώσεως έξι ετών.
Η ιρλανδική και η ολλανδική κνβέρνηοη, αντιθέτως, προτείνουν να δοθεί αρνητική απάντηση στο πρώτο ερώτημα. Κατά την άποψη τους, η οδηγία χορηγεί στα κράτη μέλη ευρέα περιθώρια διακριτικής εκτιμήσεως και δεν γεννά αρκετά σαφείς υποχρεώσεις, ώστε να απονέμει δικαιώματα, των οποίων να μπορεί να γίνει επίκληση ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Η ολλανδική κυβέρνηση υπογραμμίζει ότι η ίδια η οδηγία δεν ορίζει με τι πρέπει να αντικατασταθούν οι εθνικές διατάξεις που αντιβαίνουν προς τις διατάξεις της. Φρονεί ότι η ύπαρξη πολλών εναλλακτικών λύσεων για την υλοποίηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης αποκλείει το ενδεχόμενο του άμεσου αποτελέσματος.
2. Το δεύτερο ερώτημα
Οι προσφεύγουσες και η Επιτροπή προτείνουν να δοθεί καταφατική απάντηση και στο δεύτερο ερώτημα. Κατά την άποψη τους, το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος δεν έχει θέσει μια οδηγία σε εφαρμογή κατά τη λήξη της προθεσμίας συμμορφώσεως σημαίνει ότι οι ιδιώτες μπορούν να επικαλεστούν ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων τις διατάξεις της οδηγίας που είναι ακριβείς και απαλλαγμένες αιρέσεων, για να ματαιώσουν την εφαρμογή έναντι αυτών των μη τροποποιηθεισών εθνικών διατάξεων που αντιβαίνουν προς τις εν λόγω διατάξεις της οδηγίας. Προς στήριξη της άποψης τους, επικαλούνται τις προαναφερθείσες υποθέσεις Ratti και Becker.
Οι προσφεύγουσες παρατηρούν ότι η ημερομηνία, από την οποία ο ενδιαφερόμενος μπορεί να επικαλεστεί την αρχή της ίσης μεταχείρισης, πρέπει να είναι η ημερομηνία λήξεως της προθεσμίας συμμορφώσεως προς την οδηγία, ήτοι η 22α Δεκεμβρίου 1984, και όχι η ημερομηνία εκδόσεως αποφάσεως από το Δικαστήριο. Φρονούν ότι δεν αρμόζει εν προκειμένω να παράγει η απόφαση αποτελέσματα μόνο για το μέλλον, όπως συνέβη με τη δεύτερη υπόθεση Defrenne ( υπόθεση 43/75, ECR 1976, σ. 455 ).
Η ολλανδική κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι το δεύτερο ερώτημα εκκινεί από εσφαλμένη βάση και επομένως δεν χρήζει απαντήσεως. Η ιρλανδική κυβέρνηση συμμερίζεται την άποψη αυτή, αλλά προβάλλει ωστόσο την άποψη ότι οι διατάξεις της υπό κρίση οδηγίας δεν είναι τέτοιες που να απονέμουν στις προσφεύγουσες, για την περίοδο που προηγείται της ενάρξεως της ισχύος της εθνικής εκτελεστικής νομοθεσίας, δικαίωμα επί συγκεκριμένης καταβολής κάποιας κοινωνικής παροχής, βοηθήματος, επιδόματος ή οποιασδήποτε άλλης αρωγής στο πλαίσιο των κλάδων της κοινωνικής ασφάλισης που καλύπτονται από την οδηγία.
Τ. F. O'Higgins
εισηγητής δικαστής
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.