62024CC0150
OPINIA RZECZNICZKI GENERALNEJ
LAILI MEDINY
przedstawiona w dniu 4 września 2025 r. (
1
)
Sprawa C‑150/24 [Aroja] (
i
)
A
przeciwko
Rikoskomisario B
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Korkein oikeus (sąd najwyższy, Finlandia)]
Odesłanie prejudycjalne – Azyl i imigracja – Dyrektywa 2008/115/WE – Powrót nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich – Środek detencyjny w celu wydalenia – Artykuł 15 ust. 5 i 6 – Zastosowanie środka detencyjnego z przekroczeniem pierwotnego maksymalnego okresu na podstawie art. 15 ust. 5 – Przedłużenie pierwotnego maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego – Obliczanie okresu dotychczasowego zastosowania środka detencyjnego – Sumowanie poprzednich okresów zastosowania środka detencyjnego – Okoliczności, które należy uwzględnić– Artykuł 15 ust. 3 zdanie drugie – Kontrola decyzji o przedłużeniu okresu zastosowania środka detencyjnego – Kontrola dokonywana przez organ sądowy – Uregulowania krajowe uzależniające wszczęcie tej kontroli od wniosku złożonego przez osobę, wobec której zastosowano środek detencyjny – Terminowość i skuteczność kontroli sądowej – Brak terminowej kontroli sądowej – Zwolnienie osoby będącej obywatelem państwa trzeciego, umieszczonej w ośrodku detencyjnym
1.
W swoich trzech pytaniach Korkein oikeus (sąd najwyższy, Finlandia) dąży do doprecyzowania przez Trybunał wykładni art. 15 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (
2
) w kontekście obliczania maksymalnych okresów zastosowania środka detencyjnego wobec obywateli państw trzecich oraz gwarancji proceduralnych mających zastosowanie do przedłużonego okresu zastosowania środka detencyjnego.
2.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym został złożony w ramach postępowania toczącego się między A, obywatelem państwa trzeciego przebywającym nielegalnie w Finlandii, a Rikoskomisario B (inspektorem policji B) prowadzonym w przedmiocie zgodności z prawem trzeciego okresu zastosowania środka detencyjnego wobec zainteresowanego obywatela państwa trzeciego w celu wydalenia go do jego państwa pochodzenia.
3.
Niniejsza sprawa charakteryzuje się tym, że zainteresowany obywatel państwa trzeciego był objęty w Finlandii środkiem detencyjnym w celu wydalenia go do państwa pochodzenia, Maroka, w czterech okresach. Ściślej rzecz biorąc, był objęty środkiem detencyjnym w okresach: od 10 września 2022 r. do 23 listopada 2022 r., od 5 grudnia 2022 r. do 15 marca 2023 r. (zwanym dalej „drugim okresem detencji”); od 11 września 2023 r. do 18 stycznia 2024 r. (zwanym dalej „trzecim okresem detencji”) i od 7 lutego 2024 r. do 13 marca 2024 r. Kwestia podniesiona przed Korkein oikeus (sądem najwyższym), będącym sądem odsyłającym, dotyczy zgodności z prawem trzeciego okresu detencji, który już się zakończył, a także zgodności z prawem decyzji policji z dnia 11 września 2023 r. (
3
).
4.
Niniejsza sprawa uwydatnia wyzwanie, jakie stanowi dla Trybunału osiągnięcie równowagi między dwoma kolidującymi celami: zagwarantowaniem ludzkiego traktowania i indywidualnych praw migrantów, a jednocześnie zapewnieniem ich skutecznego wydalenia. Konflikt między tymi dwoma celami pozostaje nierozwiązany i cele te z natury trudno ze sobą pochodzić (
4
).
I. Ramy prawne
A.
Prawo Unii
1. W przedmiocie dyrektywy 2008/115
5.
Istotne dla niniejszej sprawy są motywy 2, 4, 9, 13 i 16 oraz art. 15 dyrektywy 2008/115.
6.
Artykuł 15 dyrektywy 2008/115, zatytułowany „Środek detencyjny”, stanowi:
„1.   O ile w danej sprawie nie mogą zostać zastosowane wystarczające lecz mniej represyjne środki, państwa członkowskie mogą umieścić w ośrodku detencyjnym obywatela państwa trzeciego podlegającego procedurze powrotu tylko w celu przygotowania powrotu lub przeprowadzenia procesu wydalenia, w szczególności jeżeli:
a)
istnieje ryzyko ucieczki, lub
b)
dany obywatel państwa trzeciego unika lub utrudnia przygotowania do powrotu lub proces wydalenia.
Jakikolwiek środek detencyjny stosowany jest przez możliwie najkrótszy okres czasu i tylko dopóki trwają przygotowania do wydalenia oraz podlega wykonaniu z należytą starannością.
2.   Decyzja o zastosowaniu środka detencyjnego wydawana jest przez organy administracyjne lub sądowe.
Decyzja o zastosowaniu środka detencyjnego wydawana jest w formie pisemnej, z podaniem uzasadnienia faktycznego i prawnego.
Jeżeli decyzja o zastosowaniu środka detencyjnego została wydana przez organy administracyjne, państwa członkowskie:
a)
zapewniają kontrolę sądową, w trybie przyspieszonym, zgodności z prawem środka detencyjnego, najszybciej jak to możliwe po jego zastosowaniu;
b)
lub przyznają danemu obywatelowi państwa trzeciego prawo do wszczęcia postępowania w celu podania kontroli sądowej, w trybie przyspieszonym, zgodności z prawem środka detencyjnego, najszybciej jak to możliwe po jego zastosowaniu. W takim przypadku państwa członkowskie niezwłocznie informują danego obywatela państwa członkowskiego o możliwości wszczęcia takiego postępowania.
Jeżeli zastosowanie środka detencyjnego jest niezgodne z prawem, dany obywatel państwa trzeciego zostaje natychmiast zwolniony.
3.   W każdym przypadku środek detencyjny podlega kontroli w rozsądnych odstępach czasu na wniosek danego obywatela państwa trzeciego lub z urzędu. W przypadku przedłużonych okresów pobytu w ośrodku detencyjnym kontrole podlegają nadzorowi ze strony organu sądowego.
4.   Przesłanki zastosowania środka detencyjnego ustają, a dana osoba zostaje niezwłocznie zwolniona, jeżeli okaże się, że nie ma już rozsądnych perspektyw jej wydalenia ze względów natury prawnej lub innych, lub że warunki określone w ust. 1 nie są już spełniane.
5.   Środek detencyjny jest utrzymany tak długo, jak spełnione są warunki określone w ust. 1 i jest to konieczne do zapewnienia skutecznego wydalenia. Każde państwo członkowskie określa maksymalny okres zastosowania środka detencyjnego, który nie może przekroczyć sześciu miesięcy.
6.   Państwa członkowskie nie mogą przedłużać okresu, o którym mowa w ust. 5, z wyjątkiem przedłużenia na ograniczony okres czasu nieprzekraczający kolejnych dwunastu miesięcy zgodnie z prawem krajowym, jeżeli pomimo wszelkich rozsądnych starań wydalenie może potrwać dłużej ze względu na:
a)
brak współpracy ze strony danego obywatela państwa trzeciego, lub
b)
opóźnienia w uzyskiwaniu niezbędnej dokumentacji od państw trzecich”.
2. Rozporządzenie Dublin III
7.
Artykuł 17 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (
5
) (zwanego dalej „rozporządzeniem Dublin III”), zatytułowany „Klauzule dyskrecjonalne”, stanowi w ust. 1:
„Na zasadzie odstępstwa od art. 3 ust. 1 każde państwo członkowskie może, zdecydować o rozpatrzeniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej wniesionego w tym państwie przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, nawet jeżeli za takie rozpatrzenie nie jest odpowiedzialne na podstawie kryteriów ustanowionych w niniejszym rozporządzeniu.
Państwo członkowskie, które zdecydowało się rozpatrzyć wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej na mocy niniejszego ustępu, staje się odpowiedzialnym państwem członkowskim oraz przyjmuje zobowiązania związane z tą odpowiedzialnością. […]
[…]”.
8.
Artykuł 24 ust. 3 rozporządzenia Dublin III dotyczy składania wniosku o wtórne przyjęcie przez państwo członkowskie, na terenie którego dana osoba przebywa bez dokumentu pobytu, a w którym nie złożono nowego wniosku o ochronę międzynarodową. Zgodnie z tym przepisem „[j]eżeli wniosek o wtórne przejęcie nie został złożony w terminach określonych w art. 24 ust. 2 państwo członkowskie, na terytorium którego zainteresowana osoba przebywa bez dokumentu pobytu, daje tej osobie możliwość złożenia nowego wniosku”.
B.
Prawo fińskie
9.
Ulkomaalaislaki (301/2004) (ustawa o cudzoziemcach 301/2004) z dnia 30 kwietnia 2004 r. w wersji mającej zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (813/2015) (zwana dalej „ustawą o cudzoziemcach”) stanowi w § 117a:
„Warunki ogólne przyjmowania środków zabezpieczających
Cudzoziemiec może być objęty środkiem zabezpieczającym na podstawie § 118–122 tej ustawy, jeżeli jest to konieczne, o ile ma to na celu:
1)
wyjaśnienie okoliczności wjazdu i pobytu w kraju; lub
2)
przygotowanie lub wykonanie decyzji w przedmiocie wydalenia dotyczącej tej osoby lub kontrolowania wyjazdu tej osoby z kraju w inny sposób.
[…]
O ile nie stwierdzono inaczej, środek zabezpieczający pozostaje w mocy do czasu ustalenia warunków wjazdu lub pobytu, do czasu wykonania decyzji nakazującej opuszczenie kraju lub do czasu zamknięcia sprawy w inny sposób. Środek zabezpieczający uchyla się jednak z chwilą, gdy nie jest on już konieczny dla zagwarantowania wydania decyzji lub jej wykonania”.
10.
Zgodnie z brzmieniem § 121 ustawy o cudzoziemcach:
„Warunki detencji
Jeżeli środki zabezpieczające, o których mowa w § 118–120, nie są wystarczające, cudzoziemca można umieścić w ośrodku detencyjnym na podstawie indywidualnej oceny, jeżeli:
1)
biorąc pod uwagę uwarunkowania osobiste cudzoziemca lub jego uwarunkowania innego rodzaju, istnieją uzasadnione podstawy, by podejrzewać, że cudzoziemiec może ukryć się, uciec lub w inny sposób znacznie utrudnić wydanie dotyczącej go decyzji lub wykonanie decyzji o wydaleniu;
2)
środek detencyjny jest konieczny w celu ustalenia tożsamości cudzoziemca;
3)
cudzoziemiec popełnił przestępstwo lub jest podejrzewany o popełnienie przestępstwa, a zastosowanie środka detencyjnego jest konieczne w celu zapewnienia przygotowania lub wykonania decyzji o wydaleniu;
4)
w trakcie stosowania środka detencyjnego cudzoziemiec złożył nowy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, głównie w celu opóźnienia lub uniemożliwienia wykonania decyzji o wydaleniu;
[…]”.
11.
W § 123 ustawy o cudzoziemcach określono organy administracyjne właściwe do wydawania decyzji w przedmiocie zastosowania środka detencyjnego. Zgodnie z § 124 ust. 1 i 2 tej ustawy właściwy organ administracyjny ma obowiązek bezzwłocznie powiadomić käräjäoikeus (sąd pierwszej instancji) o środku detencyjnym, a ów sąd ma obowiązek rozstrzygnąć w przedmiocie owego środka w terminie czterech dni od umieszczenia w ośrodku detencyjnym. Zgodnie z § 126 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach käräjäoikeus (sąd pierwszej instancji) nakazuje natychmiastowe zwolnienie cudzoziemca, wobec którego zastosowano środek detencyjny, jeżeli przesłanki umieszczenia w ośrodku detencyjnym nie zostały spełnione.
12.
Zgodnie z § 127 ustawy o cudzoziemcach zatytułowanym „Zwolnienie osób umieszczonych w ośrodku detencyjnym”:
„Organ rozpatrujący sprawę zarządza zwolnienie osoby umieszczonej w ośrodku detencyjnym, gdy ustaną przesłanki umieszczenia w takim ośrodku. Osobę umieszczoną w ośrodku detencyjnym zwalnia się nie później niż sześć miesięcy po wydaniu nakazu umieszczenia. Okres stosowania środka detencyjnego może być jednak dłuższy, przy czym nie może przekroczyć 12 miesięcy, jeżeli osoba umieszczona w ośrodku detencyjnym nie współpracuje przy przeprowadzeniu powrotu lub jeżeli od państwa trzeciego nie otrzymano niezbędnej dokumentacji dotyczącej powrotu i z tych powodów wykonanie wydalenia opóźnia się.
[…]”.
13.
Paragraf 128 tej ustawy stanowi, co następuje:
„Jeżeli nie zarządzono zwolnienia cudzoziemca umieszczonego w ośrodku detencyjnym, sąd pierwszej instancji, w którego rejonie znajduje się ów ośrodek detencyjny, powinien na wniosek tego cudzoziemca ponownie rozpoznać sprawę dotyczącą umieszczenia w ośrodku detencyjnym […]. Sprawę należy rozpatrzyć niezwłocznie, przy czym nie później niż w ciągu czterech dni od złożenia wniosku. Ponowne rozpoznanie sprawy dotyczącej umieszczenia w ośrodku detencyjnym nie jest jednak konieczne przed upływem dwutygodniowego terminu, który biegnie od wydania przez sąd pierwszej instancji orzeczenia o przedłużeniu pobytu zainteresowanego w danym ośrodku detencyjnym. Do celów obliczania terminów, o których mowa w niniejszym ustępie, art. 5 laki säädettyjen määräaikain laskemisesta (ustawy o obliczaniu terminów) nie ma zastosowania.
Na wniosek osoby umieszczonej w ośrodku detencyjnym käräjäoikeus (sąd pierwszej instancji) ponownie rozpoznaje sprawę nawet przed upływem terminu, o którym mowa w ust. 1, jeżeli podstawę do rozpoznania stanowi okoliczność, która pojawiła się po poprzednim rozpoznaniu sprawy. Organ zajmujący się sprawą niezwłocznie informuje osobę umieszczoną w ośrodku i jej przedstawiciela o każdej istotnej zmianie okoliczności mogącej uzasadniać ponowne rozpoznanie, chyba że wobec osoby umieszczonej w ośrodku detencyjnym wydano decyzję o zwolnieniu zgodnie z art. 127 ust. 1.
[…]”.
II. Postępowanie główne, pytania prejudycjalne i postępowanie przez Trybunałem
14.
A, będący obywatelem marokańskim, przybył nielegalnie do Finlandii w dniu 10 września 2022 r. Był on wówczas objęty zakazem wjazdu obejmującym strefę Schengen, wydanym przez Królestwo Niderlandów po jego zniknięciu w toku procedury azylowej, którą tam rozpoczął. Przed przybyciem do Finlandii zainteresowany obywatel państwa trzeciego ubiegał się również o azyl w Szwecji i Szwajcarii.
15.
W dniu przybycia do Finlandii został umieszczony w ośrodku detencyjnym na podstawach określonych w § 121 akapit pierwszy pkt 1–3 ustawy o cudzoziemcach, który stanowi transpozycję art. 15 ust. 1 dyrektywy 2008/115. Okres detencji zakończył się w dniu 23 listopada 2022 r.
16.
Decyzją z dnia 25 października 2022 r. Maahanmuuttovirasto (urząd imigracyjny, Finlandia, zwany dalej „urzędem imigracyjnym”) nakazał odesłanie zainteresowanego obywatela państwa trzeciego do Maroka.
17.
W dniu 29 października 2022 r. zainteresowany obywatel państwa trzeciego złożył wniosek o udzielenie azylu w Finlandii. W dniu 24 listopada 2022 r. urząd imigracyjny oddalił wniosek o udzielenie azylu jako oczywiście bezzasadny, nakazał odesłanie obywatela państwa trzeciego do Maroka i wydał wobec niego zakaz wjazdu na okres dwóch lat.
18.
W dniu 5 grudnia 2022 r. zainteresowany obywatel państwa trzeciego został umieszczony w ośrodku detencyjnym po raz drugi, a okres detencji zakończył się 15 marca 2023 r.
19.
Wyrokiem z dnia 5 stycznia 2023 r. Turun hallinto-oikeus (sąd administracyjny w Turku, Finlandia) oddalił wniosek zainteresowanego obywatela państwa trzeciego w przedmiocie zakazu wykonania decyzji nakazującej jego wydalenie.
20.
W dniu 11 września 2023 r. zainteresowany obywatel państwa trzeciego został umieszczony w ośrodku detencyjnym po raz trzeci. Jak wynika z decyzji inspektora policji B z dnia 11 września 2023 r. o zastosowaniu trzeciego okresu detencji, wobec zainteresowanego obywatela państwa trzeciego zastosowano już wówczas, uwzględniając wcześniejsze okresy detencji, środek detencyjny w łącznym wymiarze 5 miesięcy i 23 dni, przy czym spełnione były przesłanki umożliwiające przedłużenie pierwotnego maksymalnego okresu sześciu miesięcy, ponieważ wykonanie decyzji nakazującej powrót było opóźnione ze względu na brak współpracy ze strony zainteresowanego obywatela państwa trzeciego przy realizacji powrotu, a także ze względu na brak uzyskania od Królestwa Maroka dokumentów niezbędnych do realizacji tego powrotu. Policja wniosła do Helsingin käräjäoikeus (sądu pierwszej instancji, Helsinki, Finlandia) o zbadanie przesłanek zastosowania środka detencyjnego i przedstawiła sądowi wspomnianą decyzję z 11 września 2023 r. Zgodnie z zawartymi tam informacjami również zainteresowany obywatel państwa trzeciego otrzymał zawiadomienie o tej decyzji. Rozprawa przed tym sądem odbyła się 15 września 2023.
21.
Ów trzeci okres detencji stał się następnie ponownie przedmiotem oceny, dokonywanej 7 grudnia 2023 r. przez Etelä-Karjalan käräjäoikeus (sąd pierwszej instancji w Karelii Południowej, Finlandia), który przeprowadził rozprawę z urzędu, gdy okazało się, że mogło dojść do przekroczenia pierwotnego maksymalnego okresu sześciu miesięcy stosowania środka detencyjnego. W swoim wyroku wydanym tego samego dnia sąd ten stwierdził, po pierwsze, że poszczególne okresy detencji należy sumować, jako że celem zastosowania środka detencyjnego było zapewnienie wykonania tej samej decyzji nakazującej powrót. Po drugie, orzekł, że zostały spełnione przesłanki pozwalające na przekroczenie okresu sześciomiesięcznego oraz wszystkie inne materialnoprawne przesłanki przedłużenia stosowania środka detencyjnego. Po trzecie, sąd ten orzekł, że zainteresowanego obywatela państwa trzeciego nie należy zwolnić z ośrodka detencyjnego jedynie na tej podstawie, że rozprawa z urzędu odbyła się dopiero po tym, gdy łączny okres detencji przekroczył sześć miesięcy. W związku z tym nakazał utrzymanie środka detencyjnego wobec zainteresowanego obywatela państwa trzeciego.
22.
Tego samego dnia zainteresowany obywatel państwa trzeciego wniósł środek odwoławczy od wspomnianego orzeczenia do Itä-Suomen hovioikeus (sądu apelacyjnego, Finlandia Wschodnia, Finlandia), który to środek został oddalony wyrokiem z dnia 19 grudnia 2023 r. między innymi na tej podstawie, że zgodnie z § 128 ustawy o cudzoziemcach kontrola sprawy w przedmiocie środka detencyjnego przez käräjäoikeus (sąd pierwszej instancji) odbywa się na wniosek osoby, wobec której zastosowano środek detencyjny, a zainteresowany obywatel państwa trzeciego, chociaż w decyzji policji z dnia 11 września 2023 r. była mowa o przesłankach umożliwiających przekroczenie sześciomiesięcznego okresu detencji, nie złożył wniosku o taką kontrolę. Itä-Suomen hovioikeus (sąd apelacyjny, Finlandia Wschodnia) orzekł zatem, że zainteresowany obywatel państwa trzeciego nie powinien zostać zwolniony z ośrodka detencyjnego jedynie na tej podstawie, że käräjäoikeus (sąd pierwszej instancji) nie orzekł z urzędu w przedmiocie tych przesłanek przed upływem maksymalnego okresu sześciu miesięcy stosowania środka detencyjnego.
23.
Zainteresowany obywatel państwa trzeciego wniósł skargę do Korkein oikeus (sąd najwyższy), kwestionując zgodność z prawem zastosowania środka detencyjnego, wysuwając jako jedyny argument okoliczność, że zagadnienia przekroczenia maksymalnego okresu sześciu miesięcy nie rozpatrzono zgodnie z procedurą. Inspektor policji B uważa, że skargę należy oddalić. Ów inspektor policji twierdzi, że z uwagi na rozwój wypadków w tej sprawie, trzeci okres detencji, który rozpoczął się w dniu 11 września 2023 r., jest nowym okresem zastosowania środka, w związku z czym w niniejszej sprawie pierwotny maksymalny okres sześciu miesięcy wcale nie uległ przekroczeniu, a zainteresowany obywatel państwa trzeciego nie powinien zostać zwolniony z ośrodka detencyjnego z przyczyn, na które się powołuje, ponieważ przesłanki zastosowania środka detencyjnego są w każdym razie spełnione.
24.
Wspomniany trzeci okres detencji trwał do 18 stycznia 2024 r., kiedy to zainteresowany obywatel państwa trzeciego uciekł do Danii.
25.
W dniu 7 lutego 2024 r., zainteresowany obywatel państwa trzeciego został zawrócony z Danii do Finlandii na podstawie rozporządzenia Dublin III i zastosowano wobec niego środek detencyjny po raz czwarty. Został on zwolniony 13 marca 2024 r. decyzją inspektora policji.
26.
Sąd odsyłający zauważa na wstępie, że spór, jaki przed nim zawisł, dotyczy wyłącznie zgodności z prawem trzeciego okresu detencji. Następnie zauważa, że okresy detencji zainteresowanego obywatela państwa trzeciego wynikały każdorazowo z konieczności zapewnienia przygotowania do wydalenia lub wykonania decyzji w sprawie wydalenia, zgodnie z § 121 akapit pierwszy pkt 1 i 3 ustawy o cudzoziemcach, a także z konieczności ustalenia tożsamości tej osoby zgodnie z pkt 2 tego przepisu. Sąd odsyłający dodaje, że w okresach detencji między 29 października 2022 r. – kiedy złożono wniosek o udzielenie azylu – a 5 stycznia 2023 r. – datą wydania wyroku Turun hallinto-oikeus (sądu administracyjnego w Turku) oddalającego wniosek zainteresowanego obywatela państwa trzeciego w przedmiocie zakazu wykonania decyzji nakazującej jego wydalenie – środek detencyjny stosowano również ze względu na konieczność zapewnienia rozpatrzenia wniosku o udzielenie azylu zgodnie z § 121 akapit pierwszy ustawy o cudzoziemcach.
27.
Sąd odsyłający stwierdza, że dowody, na które powołała się policja w celu uzasadnienia zastosowania środka detencyjnego wobec zainteresowanego obywatela państwa trzeciego, obejmowały między innymi ukrywanie się przez niego w kilku państwach członkowskich, w tym w Finlandii, w toku procedury azylowej, jego negatywne podejście do powrotu do Maroka, popełnianie przez niego podczas pobytu w Finlandii przestępstw, jego fałszywe oświadczenie dotyczące wieku i tożsamości w chwili przyjazdu do Finlandii oraz niedochowanie przez niego obowiązku stawienia się przed organami latem 2023 r., będącego środkiem alternatywnym wobec umieszczenia w ośrodku detencyjnym. Sąd ten zauważa, że niektóre z tych okoliczności zaistniały dopiero po zakończeniu drugiego okresu detencji, a zatem stanowiły nowe powody uzasadniające trzeci okres detencji, który rozpoczął się w dniu 11 września 2023 r. Jego zdaniem jednak przesłanki przedłużenia maksymalnego okresu sześciu miesięcy w świetle przedstawionych dowodów nie zostały rozpatrzone podczas rozprawy przeprowadzonej w dniu 15 września 2023 r. przed Helsingin käräjäoikeus (sądem pierwszej instancji w Helsinkach) ani nie było mowy o tych przesłankach w wyroku wydanym przez tamten sąd.
28.
W tym kontekście sąd odsyłający dąży, po pierwsze, do uzyskania wskazówek dotyczących sposobu obliczania maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego na podstawie art. 15 ust. 5 i 6 dyrektywy 2008/115. Po drugie, sąd zmierza do ustalenia, czy art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115 nie stoi na przeszkodzie temu, by prawo krajowe wymagało, aby kontrola sądowa dotycząca przedłużenia pierwotnego maksymalnego sześciomiesięcznego okresu zastosowania środka detencyjnego była wszczynana na wniosek obywatela państwa trzeciego umieszczonego w ośrodku detencyjnym. Zwraca się również z pytaniami o termin takiej kontroli, w szczególności czy musi ona nastąpić przed upływem terminu sześciu miesięcy czy też może zostać przeprowadzona, gdy okres detencji został już przedłużony. Wreszcie, jeżeli zostanie stwierdzone, że termin sześciu miesięcy został przedłużony niezgodnie z prawem bez odpowiedniej kontroli sądowej, sąd odsyłający dąży do uzyskania wyjaśnień co do konsekwencji wynikających z prawa Unii, w szczególności pragnie się dowiedzieć, czy sąd krajowy powinien był niezwłocznie zwolnić zainteresowanego obywatela państwa trzeciego choćby materialnoprawne przesłanki uzasadniające zastosowanie środka detencyjnego pozostawały spełnione. Sąd odsyłający zaznacza, że niniejsza sprawa wiąże się z naruszeniem przepisu o skutku bezpośrednim, potencjalnie ograniczającego swobodę uznania sądu w przypadkach nieprawidłowości proceduralnych.
29.
W tych okolicznościach Korkein oikeus (sąd najwyższy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1.
a)
Czy art. 15 ust. 5 i 6 [dyrektywy 2008/115] należy interpretować w ten sposób, że przy obliczaniu wskazanych tam maksymalnych okresów zastosowania środka detencyjnego należy uwzględnić wszystkie wcześniejsze okresy zastosowania środka detencyjnego? Jeżeli taki obowiązek nie istnieje we wszystkich przypadkach, jakie elementy należy wziąć pod uwagę na potrzeby ustalenia, czy przy obliczaniu maksymalnego okresu stosowania środka detencyjnego uwzględnia się wcześniejszy okres stosowania takiego środka?
b)
W jaki sposób należy oceniać, w szczególności, sytuację w tym zakresie w okolicznościach takich jak w sprawie w postępowaniu głównym, w których, po pierwsze, główna podstawa prawna zastosowania środka detencyjnego, a mianowicie zapewnienie wydalenia nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego, pozostała zasadniczo taka sama, ale, po drugie, na uzasadnienie nowego środka detencyjnego podniesiono nowe powody faktyczne i prawne, pomiędzy okresami detencji zainteresowana osoba udała się do innych państw członkowskich i została z nich odesłana do Finlandii, a między końcem wcześniejszego okresu stosowania środka detencyjnego a nowym środkiem detencyjnym upłynęło kilka miesięcy?
2.
a)
Czy art. 15 ust. 3 zdanie drugie [dyrektywy 2008/115] stoi na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które uzależniają wszczęcie kontroli sądowej przekroczenia maksymalnego okresu sześciu miesięcy od złożenia wniosku przez osobę umieszczoną w ośrodku detencyjnym?
b)
Czy kontrolę sądową przewidzianą w art. 15 ust. 3 zdanie drugie [dyrektywy 2008/115], której przedmiotem jest decyzja organu administracyjnego w sprawie przekroczenia pierwotnego maksymalnego okresu stosowania środka detencyjnego wynoszącego sześć miesięcy, należy przeprowadzić przed upływem tego maksymalnego okresu, a jeśli nie, to czy należy ją w każdym razie przeprowadzić niezwłocznie po wydaniu decyzji przez ten organ administracyjny?
3.
Czy brak kontroli sądowej w rozumieniu art. 15 ust. 3 zdanie drugie [dyrektywy 2008/115] w przypadku przekroczenia określonego w art. 15 ust. 5 maksymalnego sześciomiesięcznego okresu zastosowania środka detencyjnego skutkuje obowiązkiem zwolnienia osoby umieszczonej w ośrodku detencyjnym, nawet jeśli w toku takiej spóźnionej kontroli sądowej zostanie stwierdzone, że wszystkie materialnoprawne przesłanki zastosowania środka detencyjnego są spełnione, a postępowanie w danej sprawie było prawidłowe z proceduralnego punktu widzenia? Jeżeli w takiej sytuacji nie istnieje obowiązek automatycznego zwolnienia z ośrodka detencyjnego, jakie aspekty należy wziąć pod uwagę z punktu widzenia prawa Unii w celu określenia skutków opóźnienia kontroli sądowej, w szczególności w okolicznościach takich jak w sprawie w postępowaniu głównym?”.
30.
Uwagi na piśmie do Trybunału przedstawiły rządy fiński, czeski i niderlandzki oraz Komisja Europejska. Strona przeciwna w postępowaniu głównym – inspektor policji B, rząd fiński i Komisja przedstawili również uwagi ustnie podczas rozprawy, która odbyła się 30 kwietnia 2025 r.
III. Analiza
A.
W przedmiocie pytania pierwszego
31.
W pytaniu pierwszym sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy art. 15 ust. 5 i 6 dyrektywy 2008/115 należy interpretować w ten sposób, że w celu ustalenia, czy wyczerpano maksymalne okresy stosowania środka detencyjnego należy zsumować wszystkie okresy, w których wobec zainteresowanej osoby zastosowano wcześniej środek detencyjny przewidziany w art. 15 w celu wykonania decyzji nakazującej powrót. Jeżeli tak nie jest, sąd odsyłający stawia pytanie, czy na potrzeby ustalenia, czy należy uwzględnić poprzednie okresy detencji, znaczenie ma to, że uzasadnieniem nowego okresu zastosowania środka detencyjnego są nowe powody prawne i faktyczne; że dana osoba udała się do innego państwa członkowskiego, z którego została odesłana do Finlandii; oraz że między zakończeniem poprzedniego okresu stosowania środka detencyjnego a początkiem nowego okresu stosowania środka detencyjnego minęło kilka miesięcy.
32.
W szczególności sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy odrębne okresy detencji, przerywane okresami wolności, powinny być automatycznie sumowane, czy też możliwe jest wyłączenie niektórych wcześniejszych okresów. Zdaniem tego sądu, chociaż istniejące orzecznictwo, a w szczególności wyrok z dnia 30 listopada 2009 r., Kadzoev (
6
), wskazuje na jednolite podejście, Trybunał nie wypowiedział się ostatecznie w tej kwestii (
7
).
1. Czy wszystkie okresy zastosowania środka detencyjnego na podstawie art. 15 dyrektywy 2008/115 w odniesieniu do tej samej decyzji nakazującej powrót powinny być sumowane bez wyjątku?
33.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 dyrektywy 2008/115 zastosowanie wobec obywatela państwa trzeciego nielegalnie przebywającego na terytorium państwa członkowskiego środka detencyjnego może, w braku innych wystarczających, lecz mniej represyjnych środków, które mogłyby zostać zastosowane, być uzasadnione jedynie w celu przygotowania powrotu tego obywatela lub przeprowadzenia jego wydalenia, w szczególności gdy istnieje ryzyko ucieczki lub gdy obywatel ten unika przygotowania powrotu lub procesu wydalenia lub je utrudnia (
8
).
34.
Ponadto z art. 15 ust. 1 akapit ostatni i art. 15 ust. 4 dyrektywy 2008/115 wynika, że środek detencyjny wobec nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego powinien być stosowany przez możliwie najkrótszy okres i tylko dopóki trwają przygotowania do wydalenia oraz podlega wykonaniu z należytą starannością (
9
), przy czym środek detencyjny nie jest już uzasadniony, a dana osoba zostaje niezwłocznie zwolniona, jeżeli okaże się, iż nie ma już rozsądnych perspektyw jej wydalenia lub że warunki zastosowania środka detencyjnego nie są już spełnione (
10
).
35.
Co więcej, w art. 15 ust. 5 i 6 tej dyrektywy przewidziano, że każde państwo członkowskie określa maksymalny okres zastosowania środka detencyjnego, który nie może przekroczyć sześciu miesięcy, przy czym okres ten może zostać przedłużony jedynie na ograniczony okres nieprzekraczający w żadnym wypadku kolejnych 12 miesięcy i tylko w przypadkach, w których pomimo wszelkich rozsądnych starań organów krajowych wydalenie prawdopodobnie potrwa dłużej ze względu na brak współpracy ze strony danego obywatela państwa trzeciego lub opóźnienia w uzyskiwaniu niezbędnej dokumentacji od państw trzecich (
11
). Tak więc art. 15 ust. 1 i 6 dyrektywy 2008/115 określają odrębne podstawy zastosowania środka detencyjnego i jego przedłużenia. Zgodnie z ust. 1 środek detencyjny może zostać zarządzony, jeżeli istnieje ryzyko ucieczki lub osoba unika procedury wydalenia lub utrudnia ją. Jeżeli wydalenia nie można przeprowadzić w terminie sześciu miesięcy, ust. 6 zezwala na przedłużenie tego terminu – łącznie do 18 miesięcy – w przypadku braku współpracy ze strony danej osoby lub opóźnień w uzyskaniu dokumentacji z państw trzecich. W wyroku Kadzoev Trybunał podkreślił, że art. 15 ust. 6 dyrektywy 2008/115 w żadnym wypadku nie zezwala na przekroczenie maksymalnego okresu określonego w tym przepisie (
12
).
36.
W szczególności art. 15 ust. 2 zdanie ostatnie dyrektywy 2008/115 stanowi, że „[j]eżeli zastosowanie środka detencyjnego jest niezgodne z prawem, dany obywatel państwa trzeciego zostaje natychmiast zwolniony”. Natychmiastowe zwolnienie zainteresowanej osoby jest również wymagane przez art. 15 ust. 4 tej dyrektywy, gdy przesłanki zastosowania środka detencyjnego ustają, to znaczy „jeżeli okaże się, że nie ma już rozsądnych perspektyw jej wydalenia ze względów natury prawnej lub innych, lub że warunki określone w ust. 1 nie są już spełniane”. Osoba, wobec której zastosowano środek detencyjny, musi zatem zostać zwolniona niezwłocznie po upływie maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego wynoszącego 18 miesięcy [lub limitu krajowego (w niniejszej sprawie jest to 12 miesięcy obowiązujące w Finlandii)] (
13
).
37.
W związku z tym Trybunał orzekł, że art. 15 ust. 1 i ust. 4–6 dyrektywy 2008/115 stoi na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które z jednej strony nie przewidują, że zastosowanie środka detencyjnego wobec przebywającego nielegalnie obywatela państwa trzeciego jest automatycznie uznawane za niezgodne z prawem po upływie maksymalnego okresu 18 miesięcy, a z drugiej strony nie gwarantują, iż ów środek detencyjny jest stosowany wyłącznie dopóty, dopóki trwają przygotowania do wydalenia, i podlega wykonaniu z wymaganą starannością (
14
).
38.
Taka wykładnia wynika bezpośrednio z faktu, że maksymalny okres przewidziany w art. 15 ust. 5 i 6 dyrektywy 2008/115, jak wyjaśnił Trybunał w wyroku El Dridi (
15
), służy ograniczeniu pozbawienia wolności obywatela państwa trzeciego w sytuacji przymusowego wydalenia. W istocie, ponieważ zastosowanie środka detencyjnego wobec danej osoby, w szczególności w ramach dyrektywy 2008/115, w kontekście postępowania w sprawie powrotu po nielegalnym pobycie, stanowi poważną ingerencję w podstawowe prawo do wolności zapisane w art. 6 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) (
16
), uprawnienie przyznane właściwym organom krajowym do zastosowania środka detencyjnego wobec obywateli państw trzecich jest ściśle ograniczone przepisami rozdziału IV dyrektywy 2008/115 w taki sposób, aby zapewnić, po pierwsze, zgodność z zasadą proporcjonalności w odniesieniu do zastosowanych środków i zamierzonych celów, a po drugie, poszanowanie praw podstawowych obywateli państw trzecich.
39.
Z utrwalonego orzecznictwa Trybunału, w szczególności z wyroku Politsei- ja Piirivalveamet (
17
), wynika zatem, że środek detencyjny zastosowany na podstawie art. 15 dyrektywy 2008/115 może zostać zarządzony jedynie w przypadku, gdy istnieje ryzyko, że zachowanie zainteresowanego zagrozi wykonaniu decyzji nakazującej powrót, oraz że może on mieć jedynie na celu zapewnienie skuteczności postępowania w sprawie powrotu (
18
) przy ścisłym poszanowaniu zasady proporcjonalności (
19
). W związku z tym środek detencyjny stosowany wobec nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego, gdy zostaje zarządzony w celu wydalenia, nie ma żadnego celu represyjnego (
20
). Ponadto, jak podkreślił zainteresowany obywatel państwa trzeciego, ze względu na powagę takiej ingerencji, podlega on ścisłym gwarancjom, w tym przewidywalności i ochronie przed arbitralnością (
21
).
40.
Podsumowując, zasada proporcjonalności zapisana w prawie Unii, zasada zastosowania środka detencyjnego jako ostateczności oraz zakaz arbitralnego pozbawiania wolności podkreślają wyjątkowy charakter zastosowania środka detencyjnego przewidzianego w art. 15 dyrektywy 2008/115. Chociaż zasady te same w sobie nie określają wyraźnie żadnej konkretnej metody obliczania okresów zastosowania środka detencyjnego, ich łączny skutek – w połączeniu z wymogiem, aby środek detencyjny służył wyłącznie zapewnieniu skuteczności procedury powrotu – oznacza, że metoda obliczania musi odzwierciedlać te podstawowe gwarancje i służyć ich utrzymaniu. Jedynie podejście zakładające sumowanie okresów zapewnia, że całkowity okres pozbawienia wolności pozostaje ściśle ograniczony do tego, co konieczne i proporcjonalne w danym przypadku. Każde odmienne podejście, które nie uwzględnia wcześniejszych okresów zastosowania środka detencyjnego, stwarza ryzyko obchodzenia terminów przewidzianych w art. 15 ust. 5 i 6 tej dyrektywy, podważając tym samym trzy wymienione wyżej zasady. W praktyce, jeśli kolejne okresy zastosowania środka detencyjnego związane z tą samą procedurą powrotu nie byłyby sumowane, mogłoby to umożliwić państwom członkowskim obchodzenie maksymalnego okresu 18 miesięcy poprzez wznowienie zastosowania środka detencyjnego na podstawie tej samej decyzji nakazującej powrót. Taka praktyka prowadziłaby do bezterminowego stosowania środka detencyjnego, co jest niezgodne z wyżej wymienionymi zasadami. Dlatego też, aby dotrzymać ścisłych terminów określonych w dyrektywie 2008/115, okresy zastosowania środka detencyjnego w związku z tą samą procedurą powrotu muszą być co do zasady sumowane.
2. Znaczenie okoliczności faktycznych przy obliczaniu okresów zastosowania środka detencyjnego
a) Przerwy między okresami zastosowania środka detencyjnego
41.
Sąd odsyłający wskazuje, że w niniejszej sprawie przed trzecim okresem detencji zainteresowany obywatel państwa trzeciego był na wolności przez prawie sześć miesięcy, podczas których nie zastosował się do nałożonego na niego mniej represyjnego środka przymusu – czyli obowiązku stawiennictwa – a mianowicie wyjechał z Finlandii do Szwecji, a następnie został odesłany z tego państwa członkowskiego do Finlandii.
42.
Podczas rozprawy inspektor policji B argumentował, że jeżeli od ostatniego okresu zastosowania środka detencyjnego upłynął pewien czas, jeżeli podniesiono inne argumenty prawne lub jeżeli pojawiły się nowe fakty i jeżeli skuteczny powrót osoby można uznać za prawdopodobny, powinna istnieć możliwość rozpoczęcia nowego okresu zastosowania środka detencyjnego niezależnie od poprzednich okresów detencji. Jakakolwiek inna interpretacja mogłaby doprowadzić do sytuacji, w której nadanie skuteczności środkom w zakresie powrotów stałoby się niemożliwe za życia danej osoby. Byłoby to sprzeczne ze skuteczną realizacją celów dyrektywy 2008/115.
43.
Powstaje zatem pytanie, czy długa przerwa, której towarzyszy bezprawny wyjazd zainteresowanego obywatela państwa trzeciego z państwa członkowskiego wydającego decyzję nakazującą powrót, stanowi podstawę do wznowienia biegu okresu zastosowania środka detencyjnego.
44.
W tym względzie, jak już wskazałam, zgodnie z art. 15 ust. 1 dyrektywy 2008/115 wszelki środek detencyjny powinien być stosowany możliwie najkrócej i być utrzymywany jedynie na tak długo, jak długo trwają przygotowania do wydalenia, a także powinien on być wykonywany z wymaganą starannością. Zgodnie z art. 15 ust. 4 tej dyrektywy przesłanki zastosowania środka detencyjnego ustają, a dana osoba musi zostać zwolniona niezwłocznie, jeżeli okaże się, że nie ma już rozsądnych perspektyw wydalenia z przyczyn prawnych lub innych lub że nie są już spełniane warunki określone w ust. 1 (
22
). Ponadto z wyroku w sprawie Kadzoev wynika, że art. 15 ust. 6 dyrektywy 2008/115 w żadnym wypadku nie zezwala na przekroczenie określonego w nim maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego (
23
). Orzecznictwo wynikające z tego wyroku potwierdza, że art. 15 tej dyrektywy wymaga, aby przy ocenie przestrzegania maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego sumować wszystkie okresy detencji związanej z procedurą powrotu (
24
). Logika leżąca u podstaw tego orzecznictwa jest taka, że tego rodzaju środki detencyjne są częścią jednego procesu powrotu i muszą być traktowane jako całość na potrzeby obliczenia dopuszczalnego okresu zastosowania środka detencyjnego. Jeżeli zatem środek detencyjny jest związany z tą samą procedurą powrotu objętą dyrektywą 2008/115, wznowienie biegu dozwolonego okresu zastosowania środka po przerwie w stosowaniu środka detencyjnego byłoby sprzeczne z kumulatywnym charakterem okresu ustanowionego w tym przepisie.
45.
Za taką wykładnią przemawia wyrok John przeciwko Grecji (
25
), w którym Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał, że dalsze stosowanie środka detencyjnego wobec skarżącego, choćby po formalnym zwolnieniu i ponownym zastosowaniu środka detencyjnego, stanowiło arbitralne pozbawienie wolności sprzeczne z art. 5 ust. 1 EKPC. We wspomnianym wyroku ETPC stwierdził, że w nowym nakazie wydalenia powtórzono te same podstawy co w poprzednim nakazie i nie przedstawiono żadnego nowego uzasadnienia dla ponownego zastosowania środka detencyjnego (
26
). Innymi słowy, drugi okres zastosowania środka detencyjnego nie był faktycznie odrębny, ponieważ opierał się na tych samych podstawach wydalenia i nie przedstawiono w stosunku do niego nowego uzasadnienia, a ponadto został on wykonany w sposób, który stwarzał jedynie pozory legalności.
46.
Wynika z tego moim zdaniem, że bieg okresów zastosowania środka detencyjnego nie może zostać „wznowiony” podczas egzekwowania decyzji nakazującej powrót w ramach jednego postępowania w sprawie wydalenia, gdy leżący u podstaw cel i kontekst proceduralny pozostają niezmienione. Jeżeli decyzja nakazująca powrót pozostaje w mocy, przerwa w zastosowaniu środka detencyjnego – niezależnie od czasu jej trwania – nie uzasadnia ponownego rozpoczęcia biegu okresu zastosowania środka detencyjnego.
47.
Sytuacja byłaby inna, gdyby zastosowanie środka detencyjnego opierało się na nowej decyzji nakazującej powrót lub wydalenie, wydanej na zupełnie nowych podstawach – niezależnej od pierwotnej decyzji nakazującej powrót – i podlegającej kontroli sądowej. W takim przypadku zastosowanie środka detencyjnego mogłoby być traktowane jako część odrębnego procesu wydalenia. W przeciwnym razie zastosowanie środka detencyjnego należy uznać za część tej samej procedury wydalenia, a czas spędzony w ośrodku detencyjnym należy liczyć na poczet maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego zgodnie z art. 15 ust. 5 i 6 dyrektywy 2008/115. Na przykład gdy procedura powrotu została realnie i ostatecznie zaniechana, a obywatel państwa trzeciego ponownie wjeżdża do państwa członkowskiego w sposób nieuregulowany wiele lat później, wówczas ów ponowny wjazd może spowodować wystąpienie nowego zestawu okoliczności prawnych i faktycznych, takich jak bezprawna obecność danej osoby na terytorium bez zezwolenia na pobyt lub jakiejkolwiek podstawy prawnej pobytu. Takie okoliczności mogą uzasadniać wydanie nowej decyzji nakazującej powrót na podstawie art. 6 dyrektywy 2008/115, a tym samym wszczęcie nowej procedury powrotu. Każdy środek detencyjny oparty na tej nowej decyzji odnosiłby się do odrębnej i oddzielnej procedury powrotu i nie stanowiłby kontynuacji wcześniejszej procedury. Taki scenariusz zakłada jednak rzeczywiste zaniechanie pierwszej procedury po dłuższym okresie nieobecności danej osoby, a tym samym bezczynności ze strony organów, zwykle mierzonej w latach, a nie miesiącach. W przeciwnym razie nie można uznać, że procedura powrotu została ostatecznie zaniechana. Innymi słowy, aby można było wszcząć nową procedurę, okoliczności muszą znacznie wykraczać poza opóźnienia proceduralne lub tymczasowe przeszkody.
48.
W związku z tym fakt, że obywatel państwa trzeciego mógł tymczasowo opuścić terytorium państwa członkowskiego odpowiedzialnego za powrót lub nie zastosował się do mniej represyjnych środków przymusu, nie przerywa ciągłości procedury powrotu, chyba że zostanie wykazane, że właściwe organy rzeczywiście i ostatecznie zaniechały tej procedury.
49.
W niniejszej sprawie rząd fiński oświadczył na rozprawie, że nie ma formalnej decyzji w przedmiocie zaniechania procedury powrotu; sprawa pozostaje natomiast otwarta do czasu dokonania wydalenia zainteresowanego obywatela państwa trzeciego, a właściwe organy przez cały czas aktywnie dążą do realizacji powrotu. W związku z tym, wobec braku rzeczywistego i ostatecznego zaniechania procedury powrotu, a także biorąc pod uwagę ciągłe działania władz zmierzające do wydalenia zainteresowanego obywatela państwa trzeciego, środki detencyjne należy postrzegać jako odnoszące się do jednej, trwającej procedury powrotu. Wynika z tego, że maksymalny okres zastosowania środka detencyjnego na podstawie art. 15 dyrektywy 2008/115 nie może być liczony od początku przy ponownym zastosowaniu środka detencyjnego, ponieważ leżący u podstaw cel i kontekst proceduralny procedury wydalenia nie uległy zmianie. Okoliczność, że zainteresowany obywatel państwa trzeciego mógł tymczasowo opuścić terytorium państwa członkowskiego odpowiedzialnego za powrót – czy to zgodnie z prawem, czy też niezgodnie z prawem – lub nie zastosował się do mniej represyjnych środków przymusu, nie przerywa ciągłości procedury powrotu, chyba że zostanie wykazane, że właściwe organy rzeczywiście i ostatecznie zaniechały procedury.
b) Działania uniemożliwiające powrót
50.
Jak już stwierdziłam (
27
), fakt, że obywatel państwa trzeciego mógł tymczasowo opuścić terytorium państwa członkowskiego odpowiedzialnego za powrót lub nie zastosował się do mniej represyjnych środków przymusu, nie przerywa ciągłości procedury powrotu, chyba że zostanie wykazane, że właściwe organy rzeczywiście i ostatecznie zaniechały procedury.
51.
Chociaż niedozwolone przemieszczanie się lub nieprzestrzeganie przyjętych środków może uzasadniać ponowne zastosowanie środka detencyjnego na podstawie nowej oceny zgodnie z art. 15 ust. 1 dyrektywy 2008/115, nie uzasadnia to wznowienia biegu okresu zastosowania środka detencyjnego. Do wznowienia biegu dochodzi tylko wtedy, gdy procedura powrotu została rzeczywiście i ostatecznie zaniechana, a następnie ponownie wszczęta, na przykład w drodze wydania nowej decyzji nakazującej powrót (
28
). Należy stwierdzić to jasno, aby utrzymać zasadę ograniczonego i proporcjonalnego stosowania środka detencyjnego wymaganą przez tę dyrektywę i orzecznictwo, unikając arbitralności w stosowaniu środka detencyjnego (
29
), a tym samym arbitralnego przedłużania okresu jego stosowania.
52.
W związku z tym, jak już stwierdziłam, w przypadku długiej przerwy w wykonywaniu decyzji nakazującej powrót kluczowym czynnikiem przy ustalaniu, czy można wydać nową decyzję nakazującą powrót, jest stwierdzenie, czy proces powrotu został rzeczywiście i ostatecznie zaniechany (
30
). Wobec braku takich okoliczności wszystkie poprzednie okresy zastosowania środka detencyjnego nadal zaliczają się na poczet maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego dozwolonego na mocy dyrektywy 2008/115.
53.
Ponadto, chociaż czyny popełnione przez zainteresowanego obywatela państwa trzeciego w toku procedury powrotu powinny być brane pod uwagę, w szczególności jako wskaźnik potencjalnego ryzyka ucieczki, w świetle art. 15 ust. 1 dyrektywy 2008/115, takie zachowanie nie może samo w sobie uzasadniać ani pierwotnego zastosowania środka detencyjnego, ani jego przedłużenia na podstawie art. 15 ust. 6 tej dyrektywy. W tym względzie zastosowanie środka detencyjnego w celu powrotu musi pozostać ściśle ograniczone do celu ułatwienia powrotu lub wydalenia oraz musi być proporcjonalne i ograniczone w czasie (
31
).
54.
Co ważne, gdy wydalenie nie jest już realnie wykonalne – na przykład z powodu przedłużającej się bezczynności państwa trzeciego – dalsze stosowanie wobec danej osoby środka detencyjnego staje się niezgodne z prawem, niezależnie od jej zachowania w związku z wykonaniem decyzji nakazującej powrót. W takich przypadkach zachowanie tej osoby, nawet jeśli nie była ona skłonna do współpracy, nie może powodować uchylenia wymogu, aby zastosowanie środka detencyjnego było ściśle związane z realistycznymi perspektywami wydalenia.
55.
W tym względzie Trybunał wysłuchał podczas rozprawy argumentu prawnego dotyczącego możliwości zastosowania środków po bezskutecznym zakończeniu procedury powrotu, co było przedmiotem wyroku JZ (
32
) stanowiącym zastosowanie wyroku Achughbabian (
33
), w którym Trybunał zasadniczo orzekł, że dyrektywa 2008/115 zezwala państwom członkowskim na nakładanie sankcji karnych, w tym kary pozbawienia wolności, po bezskutecznym zakończeniu procedury powrotu, która nie doprowadziła do wydalenia, również w przypadku gdy dana osoba utrudniała wydalenie (
34
). Pragnę jednak podkreślić, że wyrok JZ (
35
) nie stoi w sprzeczności ze stanowiskiem, że kolejne okresy zastosowania środka detencyjnego związane z tą samą procedurą powrotu powinny być sumowane na podstawie art. 15 dyrektywy 2008/115, ale odnosi się do innego kontekstu prawnego: dotyczy on bowiem sytuacji, w której procedura powrotu została zakończona bez powodzenia, co oznacza, że dana osoba nie opuściła terytorium państwa pomimo zakończenia procedury powrotu i upływu maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego. Dopóki dyrektywa ta ma nadal zastosowanie – w trakcie wykonywania decyzji nakazującej powrót powinna dalej obowiązywać zasada sumowania okresów zastosowania środka detencyjnego.
56.
W niniejszej sprawie nic nie wskazuje na to, że trzeci okres detencji zainteresowanego obywatela państwa trzeciego jest niezależny od dwóch poprzednich okresów. W związku z tym okres zastosowania środka detencyjnego nałożonego po upływie łącznie 5 miesięcy i 23 dni stosowania środka detencyjnego nie może być uznany za nowy okres, który „resetuje bieg” okresu zastosowania środka detencyjnego wobec danej osoby, chyba że procedura wydalenia została zgodnie z prawem i skutecznie zakończona w ten sposób, że rzeczywiście i ostatecznie jej zaniechano, a nowy proces powrotu został wszczęty na nowej podstawie prawnej i w świetle nowych okoliczności, znacznie wykraczających poza opóźnienie proceduralne lub tymczasowe przeszkody. Odmienne rozstrzygnięcie byłoby równoznaczne z podważeniem ograniczeń i ochronnego celu dyrektywy 2008/115. Sąd odsyłający musi ustalić, czy po upływie wcześniejszych okresów zastosowania środka detencyjnego decyzja nakazująca powrót pozostawała skuteczna i wykonalna.
c) Brak współpracy ze strony państwa trzeciego
57.
Zgodnie z art. 15 ust. 6 dyrektywy 2008/115 brak odpowiedzi lub współpracy ze strony państwa trzeciego (np. niewydanie dokumentów podróży) może uzasadniać przedłużenie zastosowania środka detencyjnego, pod warunkiem że państwo członkowskie może wykazać, że podjęło rozsądne starania w celu zapewnienia powrotu. Jeśli opóźnienie nie wynika wyłącznie z bezczynności państwa trzeciego, a państwo członkowskie nie poszukiwało aktywnie alternatywnych rozwiązań, nie podjęło działań następczych ani nie zintensyfikowało swoich starań, wówczas może nie osiągnąć progu „rozsądnych starań”, a przedłużone zastosowanie środka detencyjnego może stać się niezgodne z prawem. Kwestia ta jest ściśle związana ze skutecznością i należytą starannością wymaganymi na mocy art. 15 ust. 1 i 4 tej dyrektywy.
58.
Jak już wspomniałam, w przypadku braku rozsądnych perspektyw wydalenia zastosowanie środka detencyjnego powinno być możliwie jak najkrótsze i zakończyć się po upływie terminów wskazanych w art. 15 ust. 5 i 6 dyrektywy 2008/115. Brak odpowiedzi ze strony państwa trzeciego nie stanowi zatem sam w sobie usprawiedliwienia dla dalszego bezterminowego stosowania środka detencyjnego. Państwo członkowskie musi wykazać, że kontynuowało staranne i proaktywne działania – na przykład poprzez wielokrotne kontakty czy korzystanie ze środków konsularnych lub umów o współpracy – w celu zapewnienia powrotu zainteresowanego obywatela państwa trzeciego.
59.
Co za tym idzie, w niniejszej sprawie, chociaż opóźnienia w uzyskaniu dokumentacji od organów państwa trzeciego mogą zgodnie z art. 15 ust. 6 dyrektywy 2008/115 uzasadniać przedłużenie zastosowania środka detencyjnego wykraczające poza pierwotny okres sześciu miesięcy, takie przedłużenie pozostaje ściśle zależne od przesłanki, że właściwe organy fińskie podjęły wszelkie rozsądne starania, aby zapewnić wydalenie obywatela państwa trzeciego. Jeżeli okaże się, że dane państwo trzecie nie współpracuje w rozsądnym terminie, lub jeżeli nie istnieją rozsądne perspektywy wydalenia, należy zgodnie z art. 15 ust. 4 dyrektywy 2008/115 i zasadą proporcjonalności zakończyć stosowanie środka detencyjnego (
36
).
60.
Wreszcie należy zauważyć, że w ogólnym systemie dyrektywy 2008/115 (
37
), rozumianym w świetle zasady proporcjonalności, środek detencyjny nie powinien być stosowany automatycznie lub prewencyjnie, lecz powinien być środkiem ostatecznym, stosowanym jedynie w przypadku, gdy nie istnieje żadna alternatywa mogąca zapewnić skuteczność procedury powrotu (
38
). Mając na uwadze, że proces powrotu może wiązać się z opóźnieniami niezawinionymi przez zainteresowanego obywatela państwa trzeciego – wynikającymi choćby z braku współpracy ze strony państwa trzeciego lub przeszkód dyplomatycznych – przynajmniej w okresach, w których proces udzielania azylu jest nadal w toku lub wydalenie nie jest jeszcze wykonalne, państwa członkowskie muszą ocenić, czy bardziej odpowiednie są mniej represyjne środki przymusu. W przeciwnym razie istnieje ryzyko, że ograniczony czas zastosowania środka detencyjnego może zostać wykorzystany przedwcześnie, co potencjalnie zaszkodzi skuteczności wydalenia, gdy stanie się ono wykonalne.
61.
W tym względzie, w odniesieniu do braku realnych perspektyw wydalenia, pragnę zauważyć, że dyrektywa 2008/115 nie odnosi się do sytuacji obywateli państw trzecich niepodlegających wydaleniu, a więc tych, którzy nie mogą być deportowani ze względów praktycznych, ale którym państwa członkowskie nie przyznały żadnego statusu prawnego (
39
). W rezultacie pozostają oni w stanie wykluczenia prawnego (
40
). Taka luka podważa zarówno skuteczność polityki powrotowej, jak i ochronę praw podstawowych obywateli państw trzecich. W takim scenariuszu obywatele państw trzecich są narażeni na wielokrotne stosowanie wobec nich środka detencyjnego.
3. Ważność środka detencyjnego w sytuacji, gdy przede wszystkim nie spełniono warunków stosowania dyrektywy 2008/115, oraz przedwczesne stosowanie procedur powrotu
62.
Co się tyczy podstawy prawnej, na której opiera się zastosowanie środka detencyjnego, w wyroku Kadzoev (
41
) Trybunał orzekł, że zastosowanie środka detencyjnego w celu wydalenia regulowane dyrektywą 2008/115 i zatrzymanie osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, w szczególności na podstawie dyrektywy 2013/33/UE (
42
), podlegają odrębnym systemom prawnym. Okresu zatrzymania na podstawie decyzji podjętej zgodnie z przepisami prawa Unii dotyczącymi ochrony międzynarodowej nie można uznać za zastosowanie środka detencyjnego w celu wydalenia w rozumieniu art. 15 dyrektywy 2008/115.
63.
Tymczasem sytuacja rozpatrywana w postępowaniu głównym, jak wynika z wyjaśnień zawartych w postanowieniu odsyłającym (
43
), jest sytuacją, w której wszystkie poprzednie okresy zastosowania środka detencyjnego wprowadzono na podstawie art. 15 dyrektywy 2008/115 i miały one na celu wykonanie tej samej decyzji nakazującej powrót. W tym względzie sąd odsyłający stwierdza, że wyłączył ze swojego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym kwestię sposobu obliczania maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego w sytuacji, gdy zastosowanie tego środka opierało się zarówno na dyrektywie 2008/115, jak i na innej podstawie prawnej (jednocześnie lub z przerwami) (
44
). Innymi słowy, sąd odsyłający wskazuje, że postanowił nie pytać Trybunału, czy lub w jaki sposób takie nakładające się lub mieszane podstawy prawne powinny wpływać na obliczanie okresu zastosowania środka detencyjnego, ponieważ zastosowanie środka detencyjnego wobec zainteresowanego obywatela państwa trzeciego opierało się – przynajmniej przede wszystkim i przez większość czasu – wyłącznie na dyrektywie 2008/115. Wynika z tego, że zdaniem sądu odsyłającego kwestia mieszanych podstaw prawnych nie ma praktycznego znaczenia dla niniejszej sprawy.
64.
W związku z tym, ponieważ sąd odsyłający wyraźnie wykluczył to pytanie ze swojego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, Trybunał powinien uznać je za nieistotne lub hipotetyczne, w szczególności biorąc pod uwagę, że zastosowanie środka detencyjnego wydaje się opierać przede wszystkim na dyrektywie 2008/115.
65.
W niniejszej sprawie pojawia się jednak odrębna kwestia: czy stosowanie dyrektywy 2008/115 było ważne w odniesieniu do okresu zastosowania środka detencyjnego od dnia 10 września do dnia 29 października 2022 r., w szczególności w świetle gwarancji proceduralnych określonych w art. 24 ust. 3 rozporządzenia Dublin III.
66.
Zgodnie z art. 24 ust. 3 rozporządzenia Dublin III jeżeli obywatel państwa trzeciego, któremu odmówiono już udzielenia ochrony międzynarodowej w innych państwach członkowskich, wjeżdża do nowego państwa członkowskiego bez złożenia kolejnego wniosku o udzielenie azylu i jeżeli nie złożono wniosku o wtórne przejęcie w terminie określonym w art. 24 ust. 2 tego rozporządzenia, wówczas to nowe państwo członkowskie (w tym przypadku Republika Finlandii) musi umożliwić tej osobie złożenie nowego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w państwie członkowskim, na którego terytorium przebywa ona nielegalnie (
45
). Z tego powodu dana osoba nie może zostać odesłana do kraju pochodzenia, dopóki taka możliwość nie zostanie jej faktycznie przyznana.
67.
W niniejszej sprawie w odniesieniu do okresu zastosowania środka detencyjnego od dnia 10 września do dnia 29 października 2022 r. sąd odsyłający stwierdził, że przed przybyciem do Finlandii zainteresowany obywatel państwa trzeciego ubiegał się również o azyl w Niderlandach, Szwecji i Szwajcarii. Wnioski o wtórne przejęcie złożone przez fiński urząd imigracyjny do innych państw członkowskich nie zostały uwzględnione, a Turun hallinto-oikeus (sąd administracyjny w Turku) orzekł, że organ ten miał prawo uznać, że jest organem właściwym do rozpatrzenia wniosku tej osoby o udzielenie azylu na podstawie art. 17 rozporządzenia Dublin III.
68.
Ponieważ wydaje się, że zainteresowany obywatel państwa trzeciego był uprawniony do złożenia nowego wniosku na podstawie art. 24 ust. 3 rozporządzenia Dublin III i nie mógł zostać odesłany do państwa pochodzenia przed skorzystaniem z takiej możliwości, możliwe jest, że nie powinno było dojść do zarządzenia środka detencyjnego na podstawie art. 15 dyrektywy 2008/115 na okres od dnia 10 września do dnia 29 października 2022 r., przy czym tę okoliczność powinien rozstrzygnąć sąd odsyłający. W tym względzie pozwolę sobie przypomnieć, że w wyroku z dnia 8 listopada 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Badanie z urzędu środka detencyjnego) (
46
) Trybunał orzekł, że organy sądowe dokonujące kontroli zastosowania środka detencyjnego na podstawie dyrektywy 2008/115 muszą z urzędu sprawdzić, czy spełnione są przesłanki zgodnego z prawem zastosowania środka detencyjnego, nawet jeśli osoba, wobec której zastosowano ten środek, ich nie podnosi.
69.
Niemniej jednak jeżeli zastosowanie środka detencyjnego zostało nieprawidłowo oparte na przepisach dyrektywy 2008/115, odpowiedni okres (lub odpowiednie części tego okresu) należy wziąć pod uwagę przy obliczaniu maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego, o którym mowa w art. 15 ust. 5 i 6 tej dyrektywy. W rzeczywistości maksymalny okres zastosowania środka detencyjnego określony w tych ustępach odzwierciedla bowiem bezwzględne ograniczenie czasowe pozbawienia wolności dokonanego na mocy tej dyrektywy w celu wydalenia. Gdyby okres zastosowania środka detencyjnego nieprawidłowo opartego na przepisach dyrektywy 2008/115 został wyłączony z obliczeń, państwa członkowskie mogłyby obchodzić te maksymalne okresy poprzez zmianę klasyfikacji lub ponowną ocenę podstawy prawnej ex post, co mogłoby podważyć skuteczność (effet utile) art. 15 tej dyrektywy i naruszyć gwarancje proceduralne przewidziane dla zainteresowanych obywateli państw trzecich. Wynika z tego, że jeżeli zastosowanie środka detencyjnego nie było zgodne z prawem z uwagi na jego błędną podstawę prawną, np. postępowanie w sprawie powrotu nie było jeszcze w toku ze względu na prawo do złożenia nowego wniosku o udzielenie azylu, wówczas okres ten należy uwzględnić przy ocenie całkowitego okresu zastosowania środka detencyjnego dozwolonego w świetle art. 15 ust. 5 i 6 dyrektywy 2008/115.
4. Wniosek częściowy
70.
W świetle powyższego jestem zdania, że art. 15 ust. 5 i 6 dyrektywy 2008/115 należy interpretować w ten sposób, że aby ustalić, czy wyczerpano maksymalne okresy zastosowania środka detencyjnego określone w tych przepisach, należy brać pod uwagę wszystkie okresy, w których wobec zainteresowanego obywatela państwa trzeciego zastosowano wcześniej środek detencyjny na podstawie art. 15 tej dyrektywy z zamiarem wykonania tej samej decyzji nakazującej powrót. Jeżeli decyzja nakazująca powrót pozostaje w mocy, a procedura wydalenia nie została rzeczywiście i ostatecznie zaniechana, przerwa w zastosowaniu środka detencyjnego nie uzasadnia ponownego rozpoczęcia biegu okresów zastosowania środka detencyjnego. Sytuacja taka ma miejsce nawet wówczas, gdy zainteresowany obywatel państwa trzeciego został zwolniony między okresami zastosowania środka detencyjnego lub tymczasowo opuścił terytorium danego państwa i udał się do innego państwa członkowskiego. Ponadto należy ocenić, czy biorąc pod uwagę art. 17 i art. 24 ust. 3 rozporządzenia Dublin III, zastosowanie środka detencyjnego na podstawie art. 15 dyrektywy 2008/115 mogło być zgodne z prawem w odniesieniu do okresu od dnia 10 września do dnia 29 października 2022 r.
B.
W przedmiocie pytania drugiego
71.
W pytaniu drugim, które składa się z dwóch części, sąd odsyłający zwraca się zasadniczo z pytaniem (i) czy art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115 należy interpretować w ten sposób, że stoi na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które uzależniają wszczęcie kontroli sądowej dotyczącej przekroczenia maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego przewidzianego w ust. 5 tego artykułu od złożenia wniosku przez osobę, wobec której zastosowano ów środek, oraz (ii) w którym momencie należy przeprowadzić kontrolę sądową, o której mowa w tym zdaniu drugim, jeżeli dotyczy ona decyzji właściwego organu administracyjnego w przedmiocie przedłużenia zastosowania środka detencyjnego poza ów pierwotny maksymalny okres.
72.
Na wniosek Trybunału Sprawiedliwości proponuję skoncentrować się na drugiej części pytania drugiego (
47
), które dotyczy kwestii kontroli sądowej na podstawie art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115 w odniesieniu do przedłużenia okresu zastosowania środka detencyjnego powyżej sześciu miesięcy.
73.
Z art. 15 ust. 2 dyrektywy 2008/115 wynika wymóg, aby zgodność z prawem środka detencyjnego podlegała kontroli sądowej przeprowadzonej najszybciej, jak to możliwe, zaraz po jego zastosowaniu. W przypadku przedłużenia zastosowania środka detencyjnego powyżej sześciu miesięcy na podstawie art. 15 ust. 6 dyrektywy 2008/115 – za takim przedłużeniem muszą przemawiać konkretne względy, takie jak brak współpracy ze strony zainteresowanego obywatela państwa trzeciego lub opóźnienia w uzyskaniu niezbędnej dokumentacji z państw trzecich.
74.
W orzecznictwie Trybunału uznano, że zarówno pierwotne zastosowanie środka detencyjnego, jak i jego przedłużenie mają podobny charakter, ponieważ oba wiążą się z pozbawieniem wolności w celu przygotowania powrotu lub przeprowadzenia wydalenia zainteresowanego obywatela państwa trzeciego (
48
). Decyzja o przedłużeniu zastosowania środka detencyjnego musi zatem podlegać tym samym gwarancjom proceduralnym, które mają zastosowanie do pierwotnego zastosowania środka detencyjnego na podstawie art. 15 ust. 2 i 3 dyrektywy 2008/115 (
49
). Należą do nich prawo do nadzoru sądowego, proporcjonalność oraz wymóg, aby zastosowanie środka detencyjnego było konieczne w konkretnym przypadku.
75.
Niemniej jednak przedłużenie okresu zastosowania środka detencyjnego stanowi utrzymanie poważnej ingerencji w prawo do wolności przysługujące jednostce (
50
), a ponieważ wydłuża ono tę ingerencję poza pierwotny okres uzasadniony na podstawie art. 15 ust. 5 dyrektywy 2008/115, wymaga nowej oceny sądowej w celu zapewnienia, aby nadal pozostawało zgodne z prawem, konieczne i proporcjonalne w świetle konkretnych przesłanek przewidzianych w art. 15 ust. 6 tej dyrektywy (
51
). Gwarancje te nadają skuteczność prawom podstawowym zapisanym w art. 6 i 47 Karty, a mianowicie prawu do wolności i prawu do skutecznego środka prawnego (
52
).
76.
W szczególności zgodnie z art. 15 ust. 2 dyrektywy 2008/115, który stanowi konkretyzację prawa do skutecznej ochrony sądowej zagwarantowanego w art. 47 Karty, każde państwo członkowskie musi zapewnić, jeżeli decyzja o zastosowaniu środka detencyjnego została wydana przez organ administracyjny, kontrolę sądową, „w trybie przyspieszonym”, zgodności z prawem tego środka detencyjnego, prowadzoną z urzędu lub na wniosek zainteresowanej osoby (
53
). Ponieważ pierwotna decyzja o zastosowaniu środka detencyjnego musi podlegać kontroli sądowej, każde przedłużenie tego środka, stanowiące jeszcze poważniejszą ingerencję w podstawowe prawo do wolności, z konieczności wymaga równie – jeśli nie bardziej – rygorystycznej kontroli sądowej. Kontrola sądowa, która jest nadmiernie opóźniona, nie może stanowić skutecznej kontroli zgodności z prawem dalszego pozbawienia wolności. W związku z powyższym taka kontrola powinna zostać przeprowadzona bez zbędnej zwłoki i tak szybko, jak to możliwe (
54
).
77.
W tym względzie, jak już przypomniałam, każde państwo członkowskie musi zapewnić, jeżeli decyzja o zastosowaniu środka detencyjnego została wydana przez organ administracyjny, kontrolę sądową „w trybie przyspieszonym”, bądź to z urzędu, bądź też na wniosek zainteresowanej osoby, zgodności z prawem tego środka detencyjnego (
55
). W związku z tym zgodne z systemem i celami art. 15 dyrektywy 2008/115 jest to, by w celu zapewnienia skutecznej ochrony prawa do wolności taka kontrola sądowa w kontekście przedłużenia środka detencyjnego ponad okres sześciu miesięcy rozpoczęła się, co do zasady, przed upływem pierwotnego okresu zastosowania tego środka. Takie podejście pomaga zapewnić, aby maksymalny okres zastosowania środka określony w art. 15 ust. 5 tej dyrektywy pozostawał skuteczny, a wyjątkowe warunki określone w ust. 6 tego artykułu podlegały skutecznej kontroli.
78.
Należy jednak zauważyć, że dyrektywa 2008/115 nie przewiduje wyraźnego wymogu, aby kontrola sądowa przedłużenia okresu zastosowania środka detencyjnego rozpoczęła się przed upływem pierwotnego sześciomiesięcznego okresu. Artykuł 15 ust. 3 zdanie drugie wymaga jedynie, aby takie zastosowanie środka detencyjnego podlegało kontroli sądowej, bez określania konkretnych ram czasowych lub formy proceduralnej. Zgodnie z zasadą autonomii proceduralnej państwa członkowskie zachowują swobodę w określaniu tych rozwiązań proceduralnych. W związku z tym kontrola przeprowadzona po upływie pierwotnego terminu może nadal być zgodna z dyrektywą, o ile zostanie przeprowadzona szybko i skutecznie, co pozwoli zapewnić odpowiednie zabezpieczenia przed arbitralnym zastosowaniem środka detencyjnego. Niemniej jednak, biorąc pod uwagę powagę każdego kolejnego środka detencyjnego, opóźniona kontrola sądowa musi zostać przeprowadzona w trybie szczególnie pilnym, aby zapewnić przestrzeganie prawa do wolności (
56
).
79.
W niniejszej sprawie sąd odsyłający stwierdza, że przesłanki uzasadniające przedłużenie środka detencyjnego nie zostały zbadane w świetle przedstawionych dowodów ani nie zostały przywołane w decyzji wydanej przez Helsingin käräjäoikeus (sąd pierwszej instancji w Helsinkach). Sąd odsyłający wydaje się zatem uważać, że do faktycznego przeprowadzenia kontroli sądowej wymaganej na podstawie art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115 doszło dopiero wówczas, gdy inny organ sądowy, Etelä-Karjalan käräjäoikeus (sąd pierwszej instancji w Karelii Południowej), interweniował następnie z urzędu w dniu 7 grudnia 2023 r. Należy zauważyć, że zainteresowany obywatel państwa trzeciego stwierdził na rozprawie, że do jakiejkolwiek sądowej oceny zgodności z prawem przedłużenia zastosowanego wobec niego środka detencyjnego doszło dopiero wówczas, gdy termin sześciu miesięcy przekroczono o 2 miesiące i 19 dni.
80.
Wobec braku przepisów Unii dotyczących wymogów proceduralnych odnoszących się do terminów kontroli sądowej wymaganej na podstawie art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115 – zgodnie z zasadą autonomii proceduralnej właściwe do określenia tych wymogów są nadal państwa członkowskie (
57
). W związku z tym, w świetle powagi ingerencji w podstawowe prawo do wolności, zapisane w art. 6 Karty, okres 2 miesięcy i 19 dni, podczas którego nie przeprowadzono właściwej kontroli sądowej zastosowania środka detencyjnego, wydaje się oczywiście nadmierny. Takie opóźnienie grozi podważeniem skuteczności ochrony sądowej wymaganej na podstawie art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115, który wymaga od państw członkowskich zapewnienia, aby w przypadku przedłużonych okresów pobytu w ośrodku detencyjnym kontrole środka detencyjnego – które muszą być przeprowadzane w rozsądnych odstępach czasu – podlegały nadzorowi ze strony organu sądowego (
58
).
81.
W świetle powyższego uważam, że jeżeli decyzja o przedłużeniu okresu zastosowania środka detencyjnego jest podejmowana przez organ administracyjny, kontrola sądowa wymagana na mocy art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115 powinna zostać wszczęta, co do zasady, przed rozpoczęciem przedłużonego okresu zastosowania środka. Jeżeli jednak taka kontrola będzie miała miejsce po upływie pierwotnego okresu detencji, to zważywszy na wagę ingerencji w podstawowe prawo do wolności, musi ona zostać przeprowadzona szybko, zgodnie z wymogiem terminowej kontroli sądowej zgodności z prawem środka detencyjnego, określonym w art. 15 ust. 2 i 3 owej dyrektywy.
C.
W przedmiocie pytania trzeciego
82.
Na wstępie należy zauważyć, że wydaje się, iż sąd odsyłający zwraca się do Trybunału Sprawiedliwości z szerszym pytaniem o istotne elementy prawa Unii, aby ustalić konsekwencje opóźnionej kontroli sądowej. Moim zdaniem jednak odpowiedź na tak szerokie pytanie wykraczałaby poza to, czego ów sąd potrzebuje do rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym.
83.
Dlatego proponuję, by przeformułować to pytanie tak, aby zawęzić jego zakres, w ten sposób, że trzeba ustalić, czy art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115 należy interpretować w ten sposób, że brak terminowej kontroli sądowej decyzji administracyjnej przedłużającej zastosowanie środka detencyjnego wobec osoby przebywającej w ośrodku detencyjnym ponad pierwotny maksymalny okres przewidziany w art. 15 ust. 5 pociąga za sobą obowiązek natychmiastowego zwolnienia tej osoby, nawet jeżeli w chwili przeprowadzenia spóźnionej kontroli sądowej spełnione są wszystkie materialne przesłanki uzasadniające zastosowanie środka detencyjnego, o których mowa w art. 15 tej dyrektywy. Jeśli tak nie jest, sąd odsyłający dąży do ustalenia, które elementy są istotne, aby stwierdzić, czy w takich okolicznościach osoba umieszczona w ośrodku detencyjnym powinna zostać natychmiast zwolniona.
84.
W tym względzie chciałabym zauważyć, że w wyroku FMS i in. Trybunał orzekł już, że art. 15 dyrektywy 2008/115 jest bezwarunkowy i wystarczająco precyzyjny, a zatem wywiera bezpośredni skutek (
59
). Ponadto przepis ten należy interpretować w świetle art. 47 Karty, który gwarantuje prawo do skutecznej ochrony sądowej (
60
). W związku z tym Trybunał orzekł, że państwo członkowskie musi zapewnić, jeżeli decyzja o zastosowaniu środka detencyjnego została wydana przez organ administracyjny, kontrolę sądową „w trybie przyspieszonym”, bądź to z urzędu, bądź też na wniosek zainteresowanej osoby, zgodności z prawem tego środka detencyjnego (
61
). Brak kontroli sądowej lub istotne opóźnienie takiej kontroli podważa zatem zasadniczą treść art. 47, a przez to narusza prawo Unii (
62
). W związku z tym, jeżeli kontrola sądowa nie zostanie przeprowadzona w sposób terminowy i skuteczny, zastosowanie środka detencyjnego staje się niezgodne z art. 15 ust. 2 i 3 dyrektywy 2008/115 i art. 47 Karty, niezależnie od tego, czy materialne przesłanki zastosowania środka detencyjnego mogą zostać później spełnione.
85.
Ponadto Trybunał wyraźnie stwierdził, że jeżeli środek detencyjny zostanie uznany za niezgodny z prawem, zainteresowana osoba ma zostać natychmiast zwolniona (
63
), a sądy krajowe muszą mieć możliwość zastąpienia decyzji własnym orzeczeniem i orzec albo zwolnienie zatrzymanej osoby, albo zarządzić środek alternatywny względem zatrzymania (
64
). Trybunał potwierdził, że sądy mogą bezpośrednio nakazać zwolnienie wobec braku jakiegokolwiek innego sądu właściwego, gdy zastosowanie środka detencyjnego narusza prawo Unii (
65
).
86.
W tym względzie należy zauważyć, że Trybunał dokonał rozróżnienia między sytuacjami, w których zastosowanie środka detencyjnego jest obecnie niezgodne z prawem, a sytuacjami, w których było ono niezgodne z prawem jedynie przez
pewien wcześniejszy okres. Jeżeli zastosowanie środka detencyjnego jest pozbawione podstawy prawnej w chwili kontroli sądowej, zainteresowana osoba musi, co do zasady, zostać natychmiast zwolniona, co potwierdzono w wyroku FMS i in. (
66
). Jeżeli jednak zastosowanie środka detencyjnego wobec osoby było początkowo niezgodne z prawem, ale od tego czasu stało się uzasadnione ze względu na wystąpienie nowej, niezależnej podstawy prawnej, tak jak omówiono w wyroku Bouskoura (
67
), wówczas natychmiastowe zwolnienie nie jest wymagane. Wyrok ten dotyczy w szczególności zmiany reżimu prawnego z zatrzymania na podstawie rozporządzenia Dublin III na środek detencyjny na podstawie dyrektywy 2008/115, co wiąże się z odrębnymi podstawami prawnymi. W takich przypadkach obywatel państwa trzeciego może być natomiast uprawniony do odszkodowania za wcześniejsze bezprawne pozbawienie wolności (
68
). Natomiast niniejsza sprawa dotyczy kolejnych okresów zastosowania środka detencyjnego na podstawie tego samego reżimu prawnego, tj. art. 15 dyrektywy 2008/115. W tym względzie do władz krajowych należy uzasadnienie każdego nowego okresu, w szczególności jego przedłużenia na podstawie art. 15 ust. 6 tej dyrektywy.
87.
Jestem zdania, że zasady wyrażone w orzecznictwie Trybunału przytoczonym w pkt 84 i 85 niniejszej opinii mają zastosowanie również do sądowej kontroli decyzji o przedłużeniu zastosowania środka detencyjnego na podstawie art. 15 ust. 6 dyrektywy 2008/115, które to przedłużenie następuje po zastosowaniu pierwotnego środka detencyjnego zarządzonego na podstawie art. 15 ust. 1 tej dyrektywy, ponieważ każdemu pozbawieniu wolności na mocy art. 15 tej dyrektywy musi towarzyszyć skuteczna i terminowa kontrola sądowa.
88.
Wynika z tego, że jeśli kontrola sądowa jest bezzasadnie opóźniona, a przedłużenie zastosowania środka detencyjnego ponad pierwotny okres sześciu miesięcy na podstawie art. 15 ust. 6 dyrektywy 2008/115 odbywa się bez terminowej kontroli sądowej, taki środek detencyjny należy uznać za niezgodny z prawem. Gwarancja proceduralna w postaci kontroli sądowej w trybie przyspieszonym, zapisana w art. 15 ust. 2 tej dyrektywy, stanowi niezbędny warunek zgodności z prawem dalszego zastosowania środka detencyjnego. Późniejsze stwierdzenie, że materialne przesłanki zastosowania środka detencyjnego zostały spełnione, nie może z mocą wsteczną „sanować” naruszenia. W związku z tym jeżeli nie uczyniono zadość temu wymogowi proceduralnemu, obywatel państwa trzeciego musi zostać zwolniony natychmiast, niezależnie od tego, czy materialne przesłanki zastosowania środka detencyjnego są spełnione w momencie prowadzenia opóźnionej kontroli.
IV. Wnioski
89.
W świetle powyższego proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania zadane przez Korkein oikeus (sąd najwyższy, Finlandia) w następujący sposób:
Artykuł 15 ust. 3, 5 i 6 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich w świetle art. 6 i 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
należy interpretować w ten sposób, że:
–
wymaga on, aby w celu ustalenia, czy wyczerpano maksymalne okresy zastosowania środka detencyjnego określone w jej art. 15 ust. 5 i 6, uwzględnić wszystkie okresy, w których wobec zainteresowanego obywatela państwa trzeciego zastosowano wcześniej środek detencyjny na podstawie tego przepisu w celu wykonania tej samej decyzji nakazującej powrót. Jeżeli decyzja nakazująca powrót pozostaje w mocy, a procedura wydalenia nie została rzeczywiście i ostatecznie zaniechana, przerwa w zastosowaniu środka detencyjnego nie uzasadnia ponownego rozpoczęcia biegu okresów zastosowania środka detencyjnego. Jest tak nawet wówczas, gdy pomiędzy okresami zastosowania środka detencyjnego dany obywatel państwa trzeciego został zwolniony między okresami zastosowania środka detencyjnego lub tymczasowo opuścił terytorium danego państwa i udał się do innego państwa członkowskiego;
–
kontrola sądowa wymagana na mocy art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115 w sytuacji, gdy pierwotny okres zastosowania środka detencyjnego ma zostać przedłużony, powinna zostać przeprowadzona, co do zasady, przed rozpoczęciem przedłużenia. Jeżeli jednak taka kontrola będzie miała miejsce po upływie pierwotnego okresu detencji, to zważywszy na wagę ingerencji w podstawowe prawo do wolności, musi ona zostać przeprowadzona szybko, zgodnie z wymogiem terminowej kontroli sądowej zgodności z prawem środka detencyjnego, określonym w art. 15 ust. 2 i 3 owej dyrektywy;
–
jeżeli kontrola sądowa jest nadmiernie opóźniona, a przedłużenie środka detencyjnego ponad pierwotny okres sześciu miesięcy na podstawie art. 15 ust. 6 dyrektywy 2008/115 odbywa się bez terminowej kontroli sądowej, takie zastosowanie środka detencyjnego należy uznać za niezgodne z prawem. Gwarancja proceduralna w postaci kontroli sądowej w trybie przyspieszonym, zapisana w art. 15 ust. 2 tej dyrektywy, stanowi niezbędny warunek zgodności z prawem dalszego zastosowania środka detencyjnego. Późniejsze stwierdzenie, że materialne przesłanki zastosowania środka detencyjnego zostały spełnione, nie może z mocą wsteczną sanować naruszenia. W związku z tym jeżeli nie uczyniono zadość temu wymogowi proceduralnemu, obywatel państwa trzeciego musi zostać zwolniony natychmiast, niezależnie od tego, czy materialne przesłanki zastosowania środka detencyjnego są spełnione w momencie prowadzenia opóźnionej kontroli.
(
1
)	Język oryginału: angielski.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
(
2
)	Dz.U. 2008, L 348, s. 98.
(
3
)	W szczególności zdaje się, że sąd odsyłający został wezwany nie do tego, by orzec w przedmiocie zgodności z prawem decyzji policji z dnia 11 września 2023 r., na podstawie której wobec zainteresowanego obywatela państwa trzeciego zastosowano środek detencyjny po raz trzeci, lecz w przedmiocie dalszego stosowania środka detencyjnego wykraczającego poza maksymalny okres sześciu miesięcy, o którym mowa w art. 15 ust. 5 dyrektywy 2008/115. Skargę skierowaną do sądu odsyłającego wniesiono przeciwko wyrokowi Itä-Suomen hovioikeus (sądu apelacyjnego, Finlandia Wschodnia, Finlandia), w którym oddalono skargę wniesioną przez zainteresowanego obywatela państwa trzeciego przeciwko wyrokowi Etelä‑Karjalan käräjäoikeus (sądu pierwszej instancji w Karelii Południowej, Finlandia) z dnia 7 grudnia 2023 r., w którym to stwierdzono między innymi, że sam fakt, iż rozprawa z urzędu odbyła się dopiero po tym, gdy łączny okres detencji (potencjalnie) przekroczył sześć miesięcy, nie wystarczy, by uzasadnić zwolnienie go z ośrodka detencyjnego.
(
4
)	Zdaniem S. Peersa dyrektywa 2008/115, chociaż pierwotnie miała stanowić rygorystyczne narzędzie służące stosowaniu środków detencyjnych i wydalaniu migrantów o nieuregulowanym statusie, pod wpływem orzecznictwa Trybunału rozwinęła się w narzędzie o bardziej wyważonym podejściu (zob. S. Peers, Irregular migrants: Can humane treatment be balanced against efficient removal?, European Journal of Migration and Law, 2015, Vol. 17, nr 4, s. 289–304).
(
5
)	Dz.U. 2013, L 180, s. 31.
(
6
)	C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741 (zwany dalej „wyrokiem Kadzoev”).
(
7
)	Odpowiadając na pytanie zadane przez Trybunał Sprawiedliwości, sąd odsyłający sprecyzował, że w odniesieniu do stosowania § 127 ustawy o cudzoziemcach w związku z dyrektywą 2008/115 nie jest jasne, czy przy obliczaniu maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego należy sumować odrębne okresy detencji, czy też należy traktować je niezależnie. Ze względu na brak ugruntowanego orzecznictwa krajowego decyzje o zwolnieniu osób, wobec których zastosowano środek detencyjny, zależą obecnie od tego, jak policja lub sądy interpretują ustawę w każdej sprawie.
(
8
)	Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 14 maja 2020 r., Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság (C‑924/19 PPU i C‑925/19 PPU, EU:C:2020:367, pkt 268) (zwany dalej „wyrokiem FMS i in.”). Dyrektywa 2008/115 ma zatem na celu dostosowanie się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zwanego dalej „ETPC”), zgodnie z którym zastosowanie środka detencyjnego wobec osoby w kontekście procedury deportacji lub ekstradycji nie jest obwarowane warunkiem, by środek ten był „konieczny, na przykład w celu zapobieżenia […] ucieczce osoby” [zob. m.in. wyrok ETPC z dnia 15 listopada 1996 r. w sprawie Chahal przeciwko Wielkiej Brytanii (CE:ECHR:1996:1115JUD002241493, §§ 112, 113); wyrok z dnia 10 lipca 2014 r. w sprawie Rakhimov przeciwko Rosji (CE:ECHR:2014:0710JUD005055213, §§ 119, 120); a także wyrok z dnia 27 listopada 2014 r. w sprawie Khomullo przeciwko Ukrainie (CE:ECHR:2014:1127JUD004759310, § 52)].
(
9
)	Wyrok z dnia 28 kwietnia 2011 r., El Dridi (C‑61/11 PPU, EU:C:2011:268, pkt 40; zwany dalej „wyrokiem El Dridi”).
(
10
)	Zobacz w tym względzie wyrok FMS i in., pkt 278.
(
11
)	Zobacz w szczególności wyrok z dnia 5 czerwca 2014 r., Mahdi (C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, pkt 58), w którym Trybunał orzekł, że przedłużenie przyznane na podstawie art. 15 ust. 6 dyrektywy 2008/115 musi nastąpić zgodnie z prawem krajowym i w żadnym wypadku nie może dotyczyć okresu dłuższego niż 12 kolejnych miesięcy.
(
12
)	Zobacz pkt 69 tego wyroku odnoszący się do pkt 37, 54 i 61 tego samego wyroku. Zobacz także pkt 15.4 dokumentu Komisji „Podręcznik dotyczący powrotów” (załącznik do zalecenia Komisji (UE) 2017/2338 z dnia 16 listopada 2017 r. ustanawiającego wspólny „Podręcznik dotyczący powrotów” przeznaczony do stosowania przez właściwe organy państw członkowskich wykonujące zadania związane z powrotami; Dz.U. 2017, L 339, s. 83).
(
13
)	Zobacz między innymi wyrok FMS i in., pkt 279, 280 oraz przytoczone tam orzecznictwo.
(
14
)	Ibidem, pkt 280.
(
15
)	W wyroku El Dridi, pkt 43, Trybunał dodał, że celem dyrektywy 2008/115 jest tym samym uwzględnienie zarówno orzecznictwa ETPC, zgodnie z którym zasada proporcjonalności wymaga, by zastosowanie środka detencyjnego wobec osoby, przeciwko której toczy się postępowanie w sprawie wydalenia lub ekstradycji, nie przedłużało się w sposób nieproporcjonalny, czyli nie przekroczyło terminu koniecznego do osiągnięcia celu (zob. w szczególności wyrok ETPC z dnia 29 stycznia 2008 r. w sprawie Saadi przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (CE:ECHR:2008:0129JUD001322903, §§ 72–74), jak i ósmej z „dwudziestu wytycznych w sprawie powrotów przymusowych” przyjętych w dniu 4 maja 2005 r. przez Komitet Ministrów Rady Europy, do których to wytycznych dyrektywa 2008/115 odnosi się w swoim motywie 3. Zgodnie z tą wytyczną, jakikolwiek środek detencyjny przed wydaleniem powinien być stosowany przez możliwie najkrótszy okres. Aby zapoznać się z komentarzem do wyroku El Dridi, zob. R. Raffaelli, „Criminalizing irregular immigration and the Returns Directive – An analysis of the El Dridi case, European Journal of Migration and Law, 2011, Vol. 13, nr 4, 2011, s. 467–489; V. Mitsilegas, The Criminalisation of Migration in Europe – Challenges for Human Rights and the Rule of Law, Springer, Cham, 2015, s. 57–76.
(
16
)	Zobacz wyroki z dnia: 8 listopada 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Badanie z urzędu środka detencyjnego) (C‑704/20 i C‑39/21, EU:C:2022:858, pkt 72 i przytoczone tam orzecznictwo), a także z dnia 4 października 2024 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (C‑387/24 PPU, EU:C:2024:868, pkt 41) (zwany dalej „wyrokiem Bouskoura”). W zakresie, w jakim zatrzymanie stanowi poważną ingerencję w prawo obywatela państwa trzeciego do wolności, zapisane w art. 6 Karty, podlega przestrzeganiu ścisłych gwarancji, w tym przewidywalności i ochrony przed arbitralnością (zob. w tym względzie wyrok z dnia 15 marca 2017 r., Al Chodor, C‑528/15, EU:C:2017:213, pkt 40).
(
17
)	Wyrok z dnia 6 października 2022 r., Politsei- ja Piirivalveamet (Umieszczenie w ośrodku detencyjnym – Ryzyko popełnienia przestępstwa) (C‑241/21, EU:C:2022:753, pkt 30–33, 38, 40–43).
(
18
)	Zobacz w tym względzie wyrok FMS i in., pkt 268, 269.
(
19
)	Omówienie orzecznictwa Trybunału dotyczącego dyrektywy 2008/115, zob. T. Molnár, The place and role of international human rights law in the EU Return Directive and in the related CJEU case-law – Approaches worlds apart?, w: S. Carrera i in. (eds), EU External Migration Policies in an Era of Global Mobilities: Intersecting Policy Universes, Leiden, Brill Nijhoff, 2018, s. 105–124.
(
20
)	Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 10 marca 2022 r., Landkreis Gifhorn (C‑519/20, EU:C:2022:178, pkt 38).
(
21
)	Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 15 marca 2017 r., Al Chodor (C‑528/15, EU:C:2017:213, pkt 40). Zobacz także wyrok ETPC z dnia 19 lutego 2009 r., A. i in. przeciwko Wielkiej Brytanii (CE:ECHR:2009:0219JUD000345505, § 164).
(
22
)	Pojęcie „rozsądnych perspektyw” zostało zinterpretowane m.in. w wyroku Kadzoev (pkt 64–66), w którym Trybunał orzekł, że rozsądnych perspektyw wydalenia brak, jeśli uwzględniając ustalone okresy, wydaje się mało prawdopodobne, że osoba, o którą chodzi, zostanie przyjęta przez państwo trzecie. Zobacz także wyrok FMS i in., pkt 278.
(
23
)	Zobacz pkt 35 powyżej.
(
24
)	Zobacz pkt 37–40 powyżej.
(
25
)	Z dnia 10 maja 2007 r., CE:ECHR:2007:0510JUD000019905.
(
26
)	Ibidem, §§ 33, 34.
(
27
)	Zobacz pkt 44–47 powyżej.
(
28
)	Zobacz pkt 46 i 47 powyżej.
(
29
)	Zobacz pkt 39 powyżej.
(
30
)	Zobacz pkt 46 powyżej.
(
31
)	Zobacz między innymi wyroki: Kadzoev, pkt 37, a także z dnia 6 października 2022 r., Politsei- ja Piirivalveamet (Umieszczenie w ośrodku detencyjnym – Ryzyko popełnienia przestępstwa) (C‑241/21, EU:C:2022:753, pkt 40–42).
(
32
)	Wyrok z dnia 17 września 2020 r., JZ (Kara pozbawienia wolności w wypadku zakazu wjazdu) (C‑806/18, EU:C:2020:724, pkt 27–29 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
33
)	Wyrok z dnia 6 grudnia 2011 r., Achughbabian (C‑329/11, EU:C:2011:807, pkt 46, 48, 50).
(
34
)	Wyrok z dnia 17 września 2020 r., JZ (Kara pozbawienia wolności w wypadku zakazu wjazdu) (C‑806/18, EU:C:2020:724, pkt 27–29 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
35
)	Ibidem.
(
36
)	Zobacz wyrok Kadzoev, pkt 63–67. W pkt 65 tego wyroku Trybunał bezpośrednio powiązał proporcjonalność z rozsądnymi perspektywami wydalenia, orzekając, że zastosowanie wobec osoby środka detencyjnego w celu wydalenia nie może być przedłużane poza czas ściśle niezbędny do zapewnienia skutecznego wydalenia. Jeśli okaże się, że nie istnieją już rozsądne perspektywy wydalenia, stosowanie środka detencyjnego przestaje być uzasadnione, a dana osoba musi zostać natychmiast zwolniona.
(
37
)	Zobacz art. 15 ust. 1 i 4 dyrektywy 2008/115.
(
38
)	Zobacz art. 8 ust. 4 dyrektywy 2008/115, zgodnie z którym „[j]eżeli państwa członkowskie stosują – w ostateczności – środki przymusu w celu przeprowadzenia wydalenia obywatela państwa trzeciego, który sprzeciwia się temu wydaleniu, środki te muszą być proporcjonalne i nie mogą obejmować użycia siły przekraczającego rozsądne granice. Są one stosowane w sposób przewidziany w prawie krajowym, z poszanowaniem praw podstawowych i należnym szacunkiem dla godności i nietykalności cielesnej danego obywatela państwa trzeciego”. Zobacz także S. Peers, op.cit., przypis 4, s. 289–304.
(
39
)	I. Majcher, T. Strik, Legislating without Evidence: The recast of the EU Return Directive, European Journal of Migration and Law, Vol. 23, No 2, 2021, s. 103–126.
(
40
)	Ibidem.
(
41
)	Punkt 45. Zobacz także wyrok Bouskoura, pkt 46.
(
42
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia norm dotyczących przyjmowania wnioskodawców ubiegających się o ochronę międzynarodową (Dz.U. 2013, L 180, s. 96). Dyrektywa Rady 2013/33 zastąpiła dyrektywę Rady 2003/9/WE z dnia 27 stycznia 2003 ustanawiającą minimalne normy dotyczące przyjmowania osób ubiegających się o azyl (Dz.U. 2003, L 31, s. 18).
(
43
)	Z pkt 22 postanowienia odsyłającego wynika, że przepis dotyczący maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego wynoszącego sześć miesięcy, ustanowiony w § 127 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, który odpowiada art. 15 ust. 5 dyrektywy 2008/115, ma zastosowanie do każdego pozbawienia wolności cudzoziemca, niezależnie od tego, czy podstawą prawną jest prawo Unii czy prawo krajowe. W pkt 23 postanowienia odsyłającego stwierdzono, że „z akt sprawy wynika, że umieszczenie [zainteresowanego obywatela państwa trzeciego] w ośrodku detencyjnym opierało się przez cały lub prawie cały czas przynajmniej zasadniczo na [systemie dyrektywy 2008/115]”.
(
44
)	Zastosowanie środka detencyjnego w celu wydalenia na mocy dyrektywy 2008/115 i zatrzymanie osób ubiegających się o ochronę międzynarodową podlegają odrębnym systemom prawnym. Zobacz pkt 60 powyżej.
(
45
)	Jeśli chodzi o różnicę w systemach zastosowania środka detencyjnego lub zatrzymania na podstawie dyrektywy 2008/115 i rozporządzenia Dublin III, zob. wyrok Bouskoura, pkt 46–50.
(
46
)	Wyroki C‑704/20 i C‑39/21, EU:C:2022:858, pkt 83, 84, 88, 92.
(
47
)	Z utrwalonego orzecznictwa Trybunału, w szczególności z wyroków z dnia 10 września 2013 r., G. i R. (C‑383/13 PPU, EU:C:2013:533) oraz z dnia 5 czerwca 2014 r., Mahdi (C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320), wynika, że kontrola sądowa wymagana na podstawie art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115 musi zostać przeprowadzona z urzędu, bez konieczności składania w tym celu wniosku przez osobę, wobec której zastosowano środek detencyjny. Ta wykładnia zapewnia skuteczną ochronę prawa podstawowego, jakim jest prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego, zapisane w art. 6 Karty.
(
48
)	Zobacz wyroki: z dnia 5 czerwca 2014 r., Mahdi (C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, pkt 44); z dnia 10 marca 2022 r., Landkreis Gifhorn (C‑519/20, EU:C:2022:178, pkt 59).
(
49
)	Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 10 marca 2022 r., Landkreis Gifhorn (C‑519/20, EU:C:2022:178, pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
50
)	Zobacz przypis 17 powyżej.
(
51
)	Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 5 czerwca 2014 r., Mahdi (C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, pkt 44), w którym Trybunał orzekł zasadniczo, że wszelkie przedłużenia zastosowania środka detencyjnego na podstawie art. 15 ust. 6 wymagają nowej, indywidualnej oceny i nie mogą być automatyczne (pkt 44–46). Ponadto sąd odwoławczy musi ocenić warunki uzasadniające przedłużenie, a nie tylko opierać się na wnioskach organu administracyjnego (pkt 60).
(
52
)	Trybunał orzekł, że byłoby sprzeczne z istotą prawa do skutecznej ochrony sądowej, zagwarantowanego w art. 47 Karty, gdyby żaden sąd nie mógł badać, czy decyzja zarządzająca zastosowanie środka detencyjnego na podstawie dyrektywy 2008/115 jest zgodna z prawami i wolnościami gwarantowanymi w prawie Unii obywatelom państw trzecich nielegalnie przebywającym na terytorium państwa członkowskiego (zob. w tym względzie wyrok FMS i in., pkt 290).
(
53
)	Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 8 listopada 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Badanie z urzędu środka detencyjnego) (C‑704/20 i C‑39/21, EU:C:2022:858, pkt 83 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
54
)	Zobacz art. 15 ust. 2 dyrektywy 2008/115, który wyraźnie wymaga, aby zastosowanie środka detencyjnego podlegało kontroli sądowej „najszybciej, jak to możliwe, po jego zastosowaniu” oraz aby przedłużenia były przedmiotem kontroli dokonywanej przez organ sądowy. Z systemowego uzasadnienia tej dyrektywy wynika, że ponieważ zastosowanie środka detencyjnego musi być konieczne, proporcjonalne i ograniczone w czasie, kontrola dalszego zastosowania środka detencyjnego na podstawie art. 15 ust. 3 zdanie drugie tej dyrektywy musi podlegać takim samym gwarancjom sądowym jak pierwotne zastosowanie środka detencyjnego, również w kwestii szybkości procedowania.
(
55
)	Wyrok z dnia 8 listopada 2022 r.Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Badanie z urzędu środka detencyjnego) (C‑704/20 i C‑39/21, EU:C:2022:858, pkt 83).
(
56
)	Za wykładnią tą przemawia dodatkowo art. 15 ust. 4 dyrektywy 2008/115, który stanowi, że zastosowanie środka detencyjnego musi ustać natychmiast, gdy przestaną być spełniane warunki określone w art. 15 ust. 1 dyrektywy 2008/115. Niezgodne z tym przepisem byłoby przedłużanie środka detencyjnego automatycznie lub z opóźnieniem.
(
57
)	Zobacz wyrok z dnia 8 maja 2014 r., N. (C‑604/12, EU:C:2014:302, pkt 41).
(
58
)	Zobacz wyrok FMS i in., pkt 276.
(
59
)	Zobacz w tym względzie wyrok FMS i in., pkt 288 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
60
)	Ibidem, pkt 289.
(
61
)	Wyrok z dnia 8 listopada 2022 r.Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Badanie z urzędu środka detencyjnego) (C‑704/20 i C‑39/21, EU:C:2022:858, pkt 83).
(
62
)	Ibidem, pkt 81, 83.
(
63
)	Zobacz w tym względzie wyrok FMS i in., pkt 292.
(
64
)	Ibidem, pkt 293 odwołujący się do wyroku z dnia 5 czerwca 2014 r., Mahdi (C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, pkt 62). Zobacz także wyrok z dnia 8 listopada 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Badanie z urzędu środka detencyjnego) (C‑704/20 i C‑39/21, EU:C:2022:858, pkt 79), a także wyrok Bouskoura, pkt 44.
(
65
)	Zobacz wyrok FMS i in., pkt 294.
(
66
)	Ibidem, pkt 278.
(
67
)	Zobacz wyrok Bouskoura, pkt 58–61.
(
68
)	Ibidem.