Υπόθεση C-620/19
Land Nordrhein-Westfalen
κατά
D.-H. T., ενεργούντος υπό την ιδιότητα του συνδίκου πτωχεύσεως της J & S Service UG
(αίτηση του Bundesverwaltungsgericht για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 10ης Δεκεμβρίου 2020
«Προδικαστική παραπομπή – Δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα – Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 – Άρθρο 23 – Περιορισμοί των δικαιωμάτων του υποκειμένου των δεδομένων – Σημαντικό χρηματοοικονομικό συμφέρον – Εκτέλεση αστικών αξιώσεων – Εθνική ρύθμιση η οποία παραπέμπει στο δίκαιο της Ένωσης – Φορολογικά δεδομένα που αφορούν νομικό πρόσωπο – Αναρμοδιότητα του Δικαστηρίου»
Προδικαστικά ερωτήματα – Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου – Όρια – Ερμηνεία η οποία ζητείται λόγω της εφαρμογής mutatis mutandis διατάξεως του δικαίου της Ένωσης κατόπιν παραπομπής από το εθνικό δίκαιο – Εθνικό δίκαιο το οποίο διαφέρει ουσιωδώς από τον σκοπό και το πλαίσιο του δικαίου της Ένωσης – Αναρμοδιότητα του Δικαστηρίου
(Άρθρο 267 ΣΛΕΕ κανονισμός 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 23)
(βλ. σκέψεις 36, 39, 43-45, 49-52 και διατακτ.)
Σύνοψη
Ο D.-H. T., ενεργών υπό την ιδιότητα του συνδίκου πτωχεύσεως της J & S Service, εταιρίας γερμανικού δικαίου, ζήτησε από τη φορολογική αρχή φορολογικά δεδομένα σχετικά με την εν λόγω εταιρία προκειμένου να είναι σε θέση να εξετάσει τη σκοπιμότητα της ασκήσεως αγωγών πτωχευτικής ανάκλησης στο πλαίσιο διαδικασίας αφερεγγυότητας. Δεδομένου ότι η φορολογική αρχή απέρριψε το αίτημα αυτό, ο D.-H. T. προσέφυγε ενώπιον του αρμόδιου Verwaltungsgericht (διοικητικού δικαστηρίου, Γερμανία), το οποίο δέχθηκε κατά βάση την προσφυγή του. Το αρμόδιο Oberverwaltungsgericht (ανώτερο διοικητικό δικαστήριο, Γερμανία) απέρριψε την έφεση που άσκησε κατά της πρωτόδικης αποφάσεως το Land Nordrhein-Westfalen (ομόσπονδο κράτος της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, Γερμανία), κρίνοντας, μεταξύ άλλων, ότι το δικαίωμα προσβάσεως σε πληροφορίες, το οποίο είχε ασκηθεί βάσει του νόμου για την ελεύθερη πρόσβαση σε πληροφορίες όσον αφορά το ομόσπονδο κράτος της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, δεν αποκλειόταν από τους ισχύοντες ειδικούς φορολογικούς κανόνες. Ως εκ τούτου, μολονότι οι ζητηθείσες πληροφορίες καλύπτονταν από το φορολογικό απόρρητο, ο D.-H. T. είχε το δικαίωμα, υπό την ιδιότητα του συνδίκου πτωχεύσεως, να ζητήσει από την J & S Service όλες τις πληροφορίες που σχετίζονταν με τη διαδικασία αφερεγγυότητας.
Επιληφθέν αιτήσεως αναιρέσεως κατά της αποφάσεως του Oberverwaltungsgericht (ανώτερου διοικητικού δικαστηρίου), το Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο, Γερμανία) παρατήρησε ότι ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων (ΓΚΠΔ) (1) δεν έχει άμεση εφαρμογή εν προκειμένω, διότι η υπόθεση της κύριας δίκης δεν έχει ως αντικείμενο δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που αφορούν φυσικό πρόσωπο (2), ούτε το δικαίωμα προσβάσεως που παρέχεται στο υποκείμενο των δεδομένων (3). Κατά το αιτούν δικαστήριο, το εν λόγω δικαίωμα προσβάσεως είναι δικαίωμα του υποκειμένου των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα το οποίο δεν περιλαμβάνεται στην πτωχευτική περιουσία και, επομένως, δεν υπάγεται στην εξουσία διαχειρίσεως και διαθέσεως που μεταβιβάζεται στον σύνδικο πτωχεύσεως. Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο υπενθύμισε ότι, προς διασφάλιση της ομοιόμορφης ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης, το Δικαστήριο έχει κρίνει εαυτό αρμόδιο να αποφαίνεται επί αιτήσεων προδικαστικής αποφάσεως σχετικών με διατάξεις του δικαίου της Ένωσης σε αμιγώς εσωτερικές καταστάσεις, στις οποίες οι διατάξεις αυτές είχαν καταστεί εφαρμοστέες κατά τρόπο άμεσο και ανεπιφύλακτο δυνάμει του εθνικού δικαίου. Η προϋπόθεση αυτή πληρούται εν προκειμένω, διότι ο γερμανικός φορολογικός κώδικας (4) παραπέμπει, όσον αφορά την επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα των νομικών προσώπων, στις διατάξεις του ΓΚΠΔ.
Στο πλαίσιο ακριβώς αυτό, το Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο) ζήτησε να διευκρινιστεί από το Δικαστήριο αν η φορολογική αρχή έχει τη δυνατότητα να περιορίσει την πρόσβαση στα φορολογικά δεδομένα του υπόχρεου στον φόρο βάσει συγκεκριμένης διατάξεως του ΓΚΠΔ (5), στην οποία ρητώς παραπέμπει ο φορολογικός κώδικας. Σε περίπτωση που γίνει δεκτό ότι η φορολογική αρχή δύναται να επικαλεστεί τη διάταξη αυτή του ΓΚΠΔ, το εν λόγω δικαστήριο ζήτησε από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν η φράση «εκτέλεση αστικών αξιώσεων» που περιλαμβάνεται στην ως άνω διάταξη του ΓΚΠΔ καταλαμβάνει και την άμυνα της φορολογικής αρχής κατά αστικών αξιώσεων. Τέλος, το ως άνω δικαστήριο ζήτησε να διευκρινιστεί από το Δικαστήριο αν διάταξη του εθνικού δικαίου η οποία περιορίζει το δικαίωμα προσβάσεως που παρέχει ο ΓΚΠΔ ως άμυνα κατά αστικών αξιώσεων πτωχευτικής ανάκλησης έναντι της φορολογικής αρχής βρίσκει έρεισμα στον εν λόγω κανονισμό.
Με την απόφασή του, το Δικαστήριο, αφού εξετάζει τις συνθήκες υπό τις οποίες του έχουν υποβληθεί τα ερωτήματα από τον εθνικό δικαστή, διαπιστώνει ότι δεν είναι αρμόδιο να απαντήσει στα ερωτήματα του Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου).
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Καταρχάς, όσον αφορά τη συνεργασία μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων την οποία καθιερώνει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι εναπόκειται αποκλειστικώς στο εθνικό δικαστήριο, το οποίο έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη της μέλλουσας να εκδοθεί δικαστικής αποφάσεως, να εκτιμήσει, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της υποθέσεως, τόσο την αναγκαιότητα της προδικαστικής αποφάσεως για την έκδοση της δικής του αποφάσεως όσο και το λυσιτελές των ερωτημάτων που υποβάλλει στο Δικαστήριο. Συνεπώς, εφόσον τα υποβληθέντα ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, το Δικαστήριο υποχρεούται κατ’ αρχήν να απαντήσει. Εντούτοις, εναπόκειται στο Δικαστήριο να ερευνήσει τις συνθήκες υπό τις οποίες του έχουν υποβληθεί τα ερωτήματα από τον εθνικό δικαστή, προκειμένου να ελέγξει κατά πόσον είναι αρμόδιο να απαντήσει.
Όσον αφορά την επαλήθευση της αρμοδιότητάς του στο πλαίσιο προδικαστικής παραπομπής, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι έχει κρίνει επανειλημμένως εαυτό αρμόδιο να αποφαίνεται επί αιτήσεων προδικαστικής απόφασης σχετικά με διατάξεις του δικαίου της Ένωσης σε περιπτώσεις κατά τις οποίες τα πραγματικά περιστατικά της κύριας δίκης δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του και παραμένουν ως εκ τούτου στην αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών, αλλά στις οποίες οι διατάξεις του δικαίου της Ένωσης εφαρμόζονται δυνάμει του εθνικού δικαίου λόγω παραπομπής του τελευταίου στο περιεχόμενο τους. Το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι η αρμοδιότητα αυτή δικαιολογείται από το γεγονός ότι υφίσταται πρόδηλο συμφέρον της έννομης τάξης της Ένωσης για ομοιόμορφη ερμηνεία των διατάξεων που προέρχονται από το δίκαιο της Ένωσης προς αποφυγή ερμηνευτικών αποκλίσεων στο μέλλον.
Το Δικαστήριο, υπενθυμίζοντας ότι η αρμοδιότητά του περιορίζεται αποκλειστικά στην εξέταση των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, παρατηρεί ότι δεν μπορεί, με την απάντησή του στο εθνικό δικαστήριο, να λάβει υπόψη τη γενική οικονομία των διατάξεων του εσωτερικού δικαίου, οι οποίες, παραπέμποντας στο δίκαιο της Ένωσης, προσδιορίζουν και την έκταση της παραπομπής αυτής. Συγκεκριμένα, ο σεβασμός των ορίων που προέβλεψε ο εθνικός νομοθέτης όσον αφορά την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης σε αμιγώς εσωτερικές καταστάσεις, στις οποίες το δίκαιο της Ένωσης εφαρμόζεται μέσω του εθνικού νόμου και μόνον, εμπίπτει στο εσωτερικό δίκαιο και, κατά συνέπεια, στην αποκλειστική αρμοδιότητα των δικαστηρίων του κράτους μέλους. Εν προκειμένω, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι τα προδικαστικά ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία του ΓΚΠΔ, του οποίου οι διατάξεις σχετικά με την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα των φυσικών προσώπων κατέστησαν εφαρμοστέες mutatis mutandis, δυνάμει παραπομπής από τον φορολογικό κώδικα, στα νομικά πρόσωπα προκειμένου να οριοθετηθεί η υποχρέωση παροχής πληροφοριών της φορολογικής αρχής καθώς και το δικαίωμα προσβάσεως του υποκειμένου των δεδομένων έναντι της εν λόγω αρχής. Συναφώς, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι ο ΓΚΠΔ θεσπίζει κανόνες σχετικά με την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα των φυσικών προσώπων και δεν καλύπτει τα δεδομένα που αφορούν τα νομικά πρόσωπα. Επομένως, οι διατάξεις του ΓΚΠΔ δεν μπορούν να ερμηνευθούν κατά τον ίδιο τρόπο όσον αφορά τα φυσικά πρόσωπα και όσον αφορά τα νομικά πρόσωπα των οποίων το δικαίωμα προστασίας των δεδομένων δεν καθορίζεται από τον ΓΚΠΔ.
Δεδομένου ότι οι επίμαχες στην κύρια δίκη διατάξεις του φορολογικού κώδικα δεν καθιστούν απλώς εφαρμοστέες τις διατάξεις του ΓΚΠΔ εκτός του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού αυτού, αλλά τροποποιούν το αντικείμενο και το περιεχόμενό τους, το Δικαστήριο εκτιμά ότι δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί ότι το εθνικό δίκαιο καθιστά εφαρμοστέες καθαυτές, έστω εκτός του πεδίου εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού, τις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης. Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο εκτιμά ότι δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι υφίσταται, εν προκειμένω, πρόδηλο συμφέρον για την εκ μέρους του ερμηνεία των εν λόγω διατάξεων προς διασφάλιση της ομοιόμορφης ερμηνείας τους.
Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο κρίνει ότι δεν είναι αρμόδιο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο.
1      Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (ΕΕ 2016, L 119, σ. 1) (στο εξής: ΓΚΠΔ).
2      Άρθρο 1, παράγραφος 1, και άρθρο 4, σημείο 1, του ΓΚΠΔ.
3      Άρθρο 15 του ΓΚΠΔ.
4      Abgabenordnung (φορολογικός κώδικας, BGBl. I 2002, σ. 3866), ως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: φορολογικός κώδικας).
5      Άρθρο 23, παράγραφος 1, στοιχείο ιʹ, του ΓΚΠΔ.