Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ένατο τμήμα)
της 23ης Απριλίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Ενισχύσεις ήσσονος σημασίας – Κανονισμός (ΕΕ) 1407/2013 – Κανονισμός (ΕΕ) 1408/2013 – Κανονισμός (ΕΕ) 717/2014 – Αντίστοιχα πεδία εφαρμογής – Κανονισμός (ΕΕ) 1379/2013 – Τομέας της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας – Κοινή οργάνωση των αγορών – Επιχειρήσεις δραστηριοποιούμενες στην παραγωγή, μεταποίηση και εμπορία αλιευτικών προϊόντων – Λιανική εμπορία – Εθνική ρύθμιση προβλέπουσα ενισχύσεις ήσσονος σημασίας υπέρ των επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες σε σεισμόπληκτες περιοχές »
Στην υπόθεση C‑811/24,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας, Ιταλία) με απόφαση της 22ας Νοεμβρίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 26 Νοεμβρίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
Pescheria Il Granchio Blu di JC
κατά
Ministero delle Imprese e del Made in Italy,
ΤΟ
ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (ένατο
τμήμα),
συγκείμενο
από
τους
M. Condinanzi, πρόεδρο
τμήματος, R. Frendo και
A. Kornezov (εισηγητή), δικαστές,
γενικός
εισαγγελέας: D. Spielmann
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        η Pescheria Il Granchio Blu di JC, εκπροσωπούμενη
από
τους
L. Filipponi και
P. Lori, avvocati,
–        η
Ιταλική
Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη
από
τον
S. Fiorentino, επικουρούμενο
από
τον
P. Passolunghi, procuratore dello Stato, και
από
τη
L. Vignato, avvocata dello Stato,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον V. Bottka, την C. Calvo Langdon και την C. Molinari,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 717/2014 της Επιτροπής, της 27ης Ιου[ν]ίου 2014, σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 [ΣΛΕΕ] στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας στους τομείς της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας (ΕΕ 2014, L 190, σ. 45), και του άρθρου 5, στοιχεία δʹ και ζʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 1379/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2013, για την κοινή οργάνωση των αγορών των προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας, την τροποποίηση των κανονισμών του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1184/2006 και (ΕΚ) αριθ. 1224/2009 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 104/2000 του Συμβουλίου (ΕΕ 2013, L 354, σ. 1).
2        Η ως άνω αίτηση υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Pescheria Il Granchio Blu di JC (στο εξής: Granchio Blu) και του Ministero delle Imprese e del Made in Italy (Υπουργείου Επιχειρήσεων και Made in Italy, Ιταλία) σχετικά με τη νομιμότητα δύο αποφάσεων με τις οποίες το εν λόγω υπουργείο ανακάλεσε τις φορολογικές διευκολύνσεις που είχε παράσχει προγενέστερα στην Granchio Blu.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός 1379/2013
3        Η αιτιολογική σκέψη 29 του κανονισμού 1379/2013 έχει ως εξής:
«Επειδή ο στόχος του παρόντος κανονισμού, ήτοι η θέσπιση κοινής οργάνωσης των αγορών των προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας, δεν μπορεί να επιτευχθεί επαρκώς από τα κράτη μέλη λόγω της φύσης της αγοράς προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας, και μπορεί, λόγω της σπουδαιότητας και των επιπτώσεών της και της ανάγκης για λήψη κοινής δράσης, να επιτευχθεί καλύτερα σε επίπεδο [Ευρωπαϊκής] Ένωσης, η Ένωση δύναται να θεσπίσει μέτρα, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, όπως αυτή καθορίζεται στο άρθρο 5 [ΣΕΕ]. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, όπως αυτή διατυπώνεται στο προαναφερθέν άρθρο, ο παρών κανονισμός δεν υπερβαίνει τα αναγκαία όρια για την επίτευξη αυτού του στόχου.»
4        Το άρθρο 1 του ως άνω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Θεσπίζεται κοινή οργάνωση των αγορών των προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας (KOA).»
5        Το άρθρο 5 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», ορίζει τα ακόλουθα:
«[...]      Ισχύουν επίσης οι ακόλουθοι ορισμοί:
[...]
δ)      “κλάδος αλιείας και υδατοκαλλιέργειας”: ο κλάδος της οικονομίας που περιλαμβάνει όλες τις δραστηριότητες παραγωγής, μεταποίησης και εμπορίας των προϊόντων αλιείας ή υδατοκαλλιέργειας,
ε)      “κυκλοφορία στην αγορά”: κάθε προσφορά προϊόντος αλιείας ή υδατοκαλλιέργειας για διανομή, κατανάλωση ή χρήση στην αγορά της Ένωσης στο πλαίσιο εμπορικής δραστηριότητας, είτε επί πληρωμή είτε δωρεάν,
στ)       “διάθεση στην αγορά”: η πρώτη φορά κατά την οποία ένα προϊόν αλιείας ή υδατοκαλλιέργειας καθίσταται διαθέσιμο στην αγορά της Ένωσης,
ζ)      “λιανική”: ο χειρισμός ή/και η μεταποίηση τροφίμων και η αποθήκευσή τους στο σημείο πώλησης ή παράδοσης στον τελικό καταναλωτή· περιλαμβάνονται οι τερματικοί σταθμοί διανομής, οι επιχειρήσεις μαζικής εστίασης, τα κυλικεία εργοστασίων, η τροφοδοσία οργανισμών, τα εστιατόρια και άλλες παρόμοιες επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών εστίασης, τα καταστήματα, τα κέντρα διανομής υπεραγορών και τα πρατήρια χονδρικής,
[...]».
6        Το άρθρο 46 του κανονισμού 1379/2013, το οποίο φέρει τον τίτλο «Κατάργηση», προβλέπει τα εξής:
«Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 104/2000 [του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 1999, για την κοινή οργάνωση των αγορών των προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας (ΕΕ 2000, L 17, σ. 22),] καταργείται.
Ωστόσο, το άρθρο 4 εφαρμόζεται μέχρι τη 12η Δεκεμβρίου 2014.
Οι αναφορές στον καταργούμενο κανονισμό νοούνται ως αναφορές στον παρόντα κανονισμό και διαβάζονται σύμφωνα με τον πίνακα αντιστοιχίας του παραρτήματος ΙV.»
Ο κανονισμός (ΕΕ) 1407/2013
7        Η αιτιολογική σκέψη 6 του κανονισμού (ΕΕ) 1407/2013 της Επιτροπής, της 18ης Δεκεμβρίου 2013, σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 107 και 108
[ΣΛΕΕ] στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας (ΕΕ 2013, L 352, σ. 1), έχει ως εξής:
«Λαμβανομένων υπόψη των ειδικών κανόνων που ισχύουν στους τομείς της πρωτογενούς παραγωγής γεωργικών προϊόντων, της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας και του ενδεχομένου να πληρούνται παρά ταύτα τα κριτήρια του άρθρου 107
παράγραφος 1 [ΣΛΕΕ] στην περίπτωση ενισχύσεων των οποίων το ποσό είναι μικρότερο από το ανώτατο όριο που καθορίζεται στον παρόντα κανονισμό, είναι σκόπιμο να εξαιρεθούν οι τομείς αυτοί από το πεδίο εφαρμογής του παρόντος κανονισμού.»
8        Το άρθρο 1 του ως άνω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής», ορίζει στην παράγραφο 1, στοιχεία αʹ και βʹ, τα εξής:
«Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται στις ενισχύσεις που χορηγούνται σε επιχειρήσεις σε όλους τους τομείς, εκτός από:
α)      ενισχύσεις προς επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας, που εμπίπτουν στον [κανονισμό 104/2000]·
β)      ενισχύσεις που χορηγούνται σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην πρωτογενή παραγωγή γεωργικών προϊόντων».
Ο κανονισμός (ΕΕ) 1408/2013
9        Το άρθρο 1 του κανονισμού (ΕΕ) 1408/2013 της Επιτροπής, της 18ης Δεκεμβρίου 2013, σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 [ΣΛΕΕ] στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας («de minimis») στον γεωργικό τομέα (ΕΕ 2013, L 352, σ. 9), το οποίο φέρει τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται στις ενισχύσεις που χορηγούνται σε επιχειρήσεις οι οποίες δραστηριοποιούνται στην πρωτογενή παραγωγή γεωργικών προϊόντων, με εξαίρεση:
α)      τις ενισχύσεις το ύψος των οποίων καθορίζεται βάσει της τιμής ή της ποσότητας των προϊόντων που διατίθενται στην αγορά·
β)      τις ενισχύσεις για δραστηριότητες που σχετίζονται με εξαγωγές προς τρίτες χώρες ή προς κράτη μέλη, συγκεκριμένα ενισχύσεις που συνδέονται άμεσα με τις εξαγόμενες ποσότητες, τη δημιουργία και λειτουργία δικτύου διανομής ή άλλες τρέχουσες δαπάνες συνδεόμενες με εξαγωγικές δραστηριότητες·
γ)      τις ενισχύσεις που χορηγούνται υπό τον όρο της χρησιμοποίησης εγχώριων προϊόντων αντί των εισαγομένων.»
Ο κανονισμός 717/2014
10      Το άρθρο 1 του κανονισμού 717/2014, το οποίο φέρει τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Ο παρών κανονισμός ισχύει για τις ενισχύσεις που χορηγούνται στις επιχειρήσεις των τομέων της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας με εξαίρεση:
α)      τις ενισχύσεις το ύψος των οποίων καθορίζεται βάσει της τιμής ή της ποσότητας των προϊόντων που αγοράζονται ή διατίθενται στην αγορά·
β)      τις ενισχύσεις για δραστηριότητες που σχετίζονται με εξαγωγές προς τρίτες χώρες ή προς κράτη μέλη, συγκεκριμένα ενισχύσεις που συνδέονται άμεσα με τις εξαγόμενες ποσότητες, τη δημιουργία και λειτουργία δικτύου διανομής ή άλλες τρέχουσες δαπάνες συνδεόμενες με εξαγωγικές δραστηριότητες·
γ)      τις ενισχύσεις για τις οποίες τίθεται ως όρος η χρήση εγχώριων προϊόντων αντί των εισαγόμενων·
δ)      τις ενισχύσεις για την αγορά αλιευτικών σκαφών·
ε)      τις ενισχύσεις για τον εκσυγχρονισμό ή την αντικατάσταση των κύριων ή βοηθητικών κινητήρων αλιευτικών σκαφών·
στ)      τις ενισχύσεις για δράσεις που αυξάνουν την αλιευτική ικανότητα ενός σκάφους ή αφορούν εξοπλισμό για την αύξηση της ικανότητας ενός σκάφους να εντοπίζει αλιεύματα·
ζ)      τις ενισχύσεις για τη ναυπήγηση νέων αλιευτικών σκαφών ή εισαγωγή αλιευτικών σκαφών·
η)      τις ενισχύσεις για την προσωρινή ή οριστική παύση των αλιευτικών δραστηριοτήτων, εκτός κι εάν προβλέπεται διαφορετικά στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 508/2014 [του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και για την κατάργηση των κανονισμών του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 2328/2003, (ΕΚ) αριθ. 861/2006, (ΕΚ) αριθ. 1198/2006 και (ΕΚ) αριθ. 791/2007 και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1255/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ 2014, L 149, σ. 1)]·
θ)      τις ενισχύσεις για την πειραματική αλιεία·
ι)      τις ενισχύσεις για τη μεταβίβαση της κυριότητας μιας επιχείρησης·
ια)      τις ενισχύσεις για άμεσο εμπλουτισμό των αποθεμάτων, εκτός εάν προβλέπεται ρητά ως μέτρο διατήρησης από νομοθετική πράξη της Ένωσης ή πρόκειται για την περίπτωση του πειραματικού εμπλουτισμού αποθεμάτων.»
11      Το άρθρο 2 του κανονισμού 717/2014 φέρει τον τίτλο «Ορισμοί» και ορίζει στην παράγραφο 1 τα ακόλουθα:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
α)      ως “επιχειρήσεις του τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας” νοούνται οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην παραγωγή, τη μεταποίηση και την εμπορία προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας·
β)      ως “προϊόντα αλιείας και υδατοκαλλιέργειας” νοούνται τα προϊόντα που ορίζονται στο άρθρο 5
στοιχεία α) και β) του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1379/20·
γ)
ως “μεταποίηση και εμπορία” νοούνται όλες οι δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένου του χειρισμού, της κατεργασίας, της παραγωγής και της διανομής που πραγματοποιούνται από τη στιγμή της εκφόρτωσης ή της αλίευσης μέχρι το στάδιο του τελικού προϊόντος.»
12      Το άρθρο 3 του κανονισμού 717/2014, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ενισχύσεις ήσσονος σημασίας», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Τα μέτρα ενίσχυσης που πληρούν το σύνολο των κριτηρίων που καθορίζονται στον παρόντα κανονισμό θεωρείται ότι δεν ανταποκρίνονται στο σύνολο των κριτηρίων του άρθρου 107
παράγραφος 1 [ΣΛΕΕ] και, συνεπώς, δεν υπόκεινται στην υποχρέωση κοινοποίησης που προβλέπεται στο άρθρο 108
παράγραφος 3 [ΣΛΕΕ].»
Το ιταλικό δίκαιο
13      Το
άρθρο 46, παράγραφος 7, της decreto-legge n. 50 – Disposizioni urgenti in materia finanziaria, iniziative a favore degli enti territoriali, ulteriori interventi per le zone colpite da eventi sismici e misure per lo sviluppo (πράξεως
νομοθετικού
περιεχομένου
αριθ. 50, περί εκτάκτων διατάξεων όσον αφορά δημοσιονομικά ζητήματα, πρωτοβουλίες υπέρ των οργανισμών τοπικής αυτοδιοικήσεως, πρόσθετων παρεμβάσεων υπέρ των σεισμόπληκτων περιοχών και μέτρων αναπτύξεως), της 24ης Απριλίου 2017 (GURI αριθ. 95, της 24ης Απριλίου 2017, στο εξής: πράξη νομοθετικού περιεχομένου 50/2017), ορίζει τα εξής:
«Οι διαλαμβανομένες στο παρόν άρθρο φορολογικές διευκολύνσεις παρέχονται κατ’ εφαρμογήν και εντός των ορίων του κανονισμού [1407/2013] και του κανονισμού [1408/2013].»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
14      Κατόπιν των σεισμών που έπληξαν την κεντρική Ιταλία το 2016, με την πράξη νομοθετικού περιεχόμενου 50/2017 προβλέφθηκαν φορολογικές διευκολύνσεις υπέρ ορισμένων επιχειρήσεων οι οποίες δραστηριοποιούνται στις σεισμόπληκτες περιοχές. Ειδικότερα, το άρθρο 46, παράγραφος 7, της συγκεκριμένης πράξεως νομοθετικού περιεχομένου ορίζει ότι οι φορολογικές διευκολύνσεις παρέχονται κατ’ εφαρμογήν και εντός των ορίων των κανονισμών 1407/2013 και 1408/2013.
15      Η Granchio Blu είναι εταιρία ιταλικού δικαίου που ασκεί δραστηριότητα λιανικής πωλήσεως ψαριών, μαλακοστράκων και μαλακίων εντός υπεραγοράς ευρισκόμενης σε μία από τις ως άνω περιοχές.
16      Στην ως άνω εταιρία παρασχέθηκαν φορολογικές διευκολύνσεις για τα έτη 2017 και 2019, δυνάμει της πράξεως νομοθετικού περιεχομένου 50/2017.
17      Ωστόσο, οι εν λόγω διευκολύνσεις ανακλήθηκαν βάσει δύο υπουργικών αποφάσεων της 11ης Ιανουαρίου 2023, για τον λόγο ότι, κατ’ ουσίαν, η Granchio Blu ασκούσε οικονομική δραστηριότητα μη εμπίπτουσα στα αντίστοιχα πεδία εφαρμογής των κανονισμών 1407/2013 και 1408/2013 και ότι, ως εκ τούτου, δεν ήταν επιλέξιμη για την παροχή των συγκεκριμένων διευκολύνσεων.
18      Το Υπουργείο Επιχειρήσεων και Made in Italy διαπίστωσε συναφώς ότι οι οικονομικές δραστηριότητες του τομέα της παραγωγής, της μεταποιήσεως και της εμπορίας αλιευτικών προϊόντων, περιλαμβανομένης της λιανικής πωλήσεως αυτών, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 717/2014.
19      Η Granchio Blu άσκησε ενώπιον του Tribunale amministrativo regionale per le Marche (διοικητικού πρωτοδικείου περιφέρειας Μάρκε, Ιταλία) προσφυγή με αίτημα την ακύρωση των υπουργικών αποφάσεων περί ανακλήσεως των φορολογικών διευκολύνσεων των οποίων είχε τύχει. Με απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2023, το εν λόγω πρωτοβάθμιο δικαστήριο απέρριψε την ασκηθείσα προσφυγή.
20      Η Granchio Blu άσκησε έφεση κατά της ως άνω αποφάσεως ενώπιον του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας, Ιταλία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου.
21      Κατά την Granchio Blu, κακώς έκρινε το Tribunale amministrativo regionale per le Marche (διοικητικό πρωτοδικείο περιφέρειας Μάρκε) ότι απλώς και μόνον η δραστηριότητα λιανικής μεταπωλήσεως αλιευτικών προϊόντων, ως εμπορική δραστηριότητα, εμπίπτει στην έννοια της «μεταπώλησης και εμπορίας» προϊόντων αλιείας και ιχθυοκαλλιέργειας, κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 717/2014, δεδομένου ότι, κατά την εν λόγω εταιρία, η προμνημονευθείσα έννοια δεν καταλαμβάνει τη λιανική πώληση των συγκεκριμένων προϊόντων προς τους τελικούς καταναλωτές.
22      Στο ανωτέρω πλαίσιο, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν η λιανική εμπορία ψαριών, μαλακοστράκων και μαλακίων εμπίπτει στην έννοια της «μεταποιήσεως και εμπορίας» προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας, κατά την εν λόγω διάταξη. Εάν γίνει δεκτό ότι η επίμαχη δραστηριότητα αποτελεί μέρος του τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας, η Granchio Blu δεν μπορεί να τύχει των φορολογικών διευκολύνσεων που προβλέπονται στο άρθρο 46, παράγραφος 7, της πράξεως νομοθετικού περιεχομένου 50/2017.
Αντιθέτως, εάν γίνει δεκτό ότι η συγκεκριμένη δραστηριότητα δεν εμπίπτει στον εν λόγω τομέα και ότι, επομένως, δεν εξαιρείται από τα αντίστοιχα πεδία εφαρμογής των κανονισμών 1407/2013 και 1408/2013, τότε η Granchio Blu μπορεί να θεωρηθεί επιλέξιμη για τις ανωτέρω διευκολύνσεις.
23      Υπό τις ανωτέρω συνθήκες, το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο ορισμός της “μεταποίησης και εμπορίας”, κατά το άρθρο 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 717/2014, περιλαμβάνει και τη δραστηριότητα λιανικής εμπορίας αλιευτικών προϊόντων και ότι η ενδεχόμενη εξαίρεση [της εν λόγω δραστηριότητας] από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΕ) 717/2014, δυνάμει του γράμματος της εν λόγω διάταξης, συνάδει με το γράμμα του άρθρου 5, στοιχεία δʹ και ζʹ, του κανονισμού 1379/2013, που παρέχει αυτοτελή ορισμό της λιανικής εμπορίας στην κοινή οργάνωση αγορών των προϊόντων αλιείας, ή πρέπει, αντιθέτως, να γίνει δεκτό ότι η εν λόγω εξαίρεση δεν συνάδει με τη γενική ρύθμιση του τομέα της αλιείας, καθότι ο κανονισμός 1379/2013 περιέχει, εν πάση περιπτώσει, ορισμό της λιανικής εμπορίας που την περιλαμβάνει στις δραστηριότητες του τομέα της αλιείας (το αιτούν δικαστήριο κλίνει προς την άποψη ότι η εξαίρεση συνάδει με τις λοιπές διατάξεις);
2)      Εν κατακλείδι, εφαρμόζεται ο κανονισμός 717/2014 στη δραστηριότητα λιανικής εμπορίας αλιευτικών προϊόντων λόγω της σχέσης της λιανικής πώλησης με τον τομέα της αλιείας ή δεν εφαρμόζεται στην εν λόγω δραστηριότητα λόγω της σαφούς διαφοροποίησής της (το αιτούν δικαστήριο κλίνει μάλλον υπέρ της δεύτερης ως άνω άποψης, η οποία συνεπάγεται την εξαίρεση της δραστηριότητας λιανικής πώλησης από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 717/2014);
3)      Αντιβαίνει στο δίκαιο της Ένωσης εθνική ρύθμιση η οποία επιτρέπει τη χορήγηση ενισχύσεων ήσσονος σημασίας στις επιχειρήσεις οι οποίες ασκούν δραστηριότητα λιανικής εμπορίας προϊόντων αλιείας και οι οποίες δικαιούνται διευκολύνσεων καθόσον ασκούν δραστηριότητα διαφορετική από τη βιομηχανική αλιεία και περιλαμβάνονται στην αστική ελεύθερη ζώνη που θεσπίστηκε μετά τον σεισμό που έπληξε την κεντρική Ιταλία;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου και του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
24      Με το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία πρέπει να εξετασθούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 717/2014, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 5, στοιχεία δʹ και ζʹ, του κανονισμού 1379/2013, έχει την έννοια ότι η έννοια της «μεταποιήσεως και της εμπορίας» προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας, η οποία ορίζεται στο εν λόγω άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, καταλαμβάνει τη δραστηριότητα λιανικής εμπορίας αλιευτικών προϊόντων, με συνέπεια η συγκεκριμένη δραστηριότητα να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 717/2014.
25      Κατ’ αρχάς, επισημαίνεται ότι απόκειται στα κράτη μέλη να αποφασίζουν αν πρέπει να χορηγούν ενισχύσεις ήσσονος σημασίας σε ορισμένες επιχειρήσεις ή τομείς δραστηριότητας, υπό την προϋπόθεση της τηρήσεως των σχετικών κανόνων της Ένωσης. Εν προκειμένω, η Ιταλική Δημοκρατία, θεσπίζοντας την πράξη νομοθετικού περιεχομένου 50/2017, αποφάσισε, κατόπιν των σεισμών που έπληξαν την κεντρική Ιταλία το 2016, να χορηγήσει ενισχύσεις ήσσονος σημασίας μόνον στις επιχειρήσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των κανονισμών 1407/2013 και 1408/2013.
26      Κατόπιν της ανωτέρω υπομνήσεως, επισημαίνεται ότι ο κανονισμός 1407/2013 έχει ως σκοπό να επιτρέπει παρέκκλιση, για τις κρατικές ενισχύσεις περιορισμένου ύψους, από τον κανόνα κατά τον οποίο κάθε ενίσχυση πρέπει, πριν από οποιαδήποτε εφαρμογή, να κοινοποιείται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή (πρβλ. απόφαση της 28ης Οκτωβρίου 2020, INAIL, C‑608/19, EU:C:2020:865, σκέψη 26).
27      Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του ως άνω κανονισμού, εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του οι «ενισχύσεις προς επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας, που εμπίπτουν στον κανονισμό [104/2000]», επισημαινομένου ότι ο δεύτερος εκ των μνημονευθέντων κανονισμών καταργήθηκε από τον κανονισμό 1379/2013, του οποίου το άρθρο 46 διευκρινίζει ότι οι παραπομπές στον καταργούμενο κανονισμό νοούνται ως παραπομπές στον κανονισμό 1379/2013.
28      Η ανωτέρω εξαίρεση εξηγείται, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 6 του κανονισμού 1407/2013, από το γεγονός ότι ο τομέας της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας διέπεται από ειδικούς κανόνες που εφαρμόζονται στην περίπτωσή του, καθώς και από το ενδεχόμενο να πληρούνται παρά ταύτα τα κριτήρια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ στην περίπτωση ενισχύσεων των οποίων το ύψος είναι χαμηλότερο από το καθοριζόμενο βάσει του εν λόγω κανονισμού ανώτατο όριο.
29      Ο «κλάδος αλιείας και υδατοκαλλιέργειας» ορίζεται, βάσει του άρθρου 5, στοιχείο δʹ, του κανονισμού 1379/2013, ως ο κλάδος της οικονομίας που «περιλαμβάνει όλες τις δραστηριότητες παραγωγής, μεταποίησης και εμπορίας των προϊόντων αλιείας ή υδατοκαλλιέργειας».
30      Στο μέτρο που το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν η λιανική πώληση αλιευτικών προϊόντων εμπίπτει στην έννοια της εμπορίας των εν λόγω προϊόντων, κατά το άρθρο 5, στοιχείο δʹ, του κανονισμού 1379/2013, έννοια η οποία δεν ορίζεται στο πλαίσιο του συγκεκριμένου κανονισμού, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, η σημασία και των περιεχόμενο όρων των οποίων δεν παρέχεται ορισμός στο δίκαιο της Ένωσης πρέπει να προσδιορίζεται σύμφωνα με το σύνηθες νόημά τους στην καθομιλουμένη γλώσσα, λαμβανομένων παράλληλα υπόψη του πλαισίου εντός του οποίου χρησιμοποιούνται και των σκοπών που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελούν μέρος (απόφαση της 13ης Ιουνίου 2024, A GmbH & Co. KG, C‑104/23, EU:C:2024:504, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
31      Συναφώς, επισημαίνεται κατ’ αρχάς ότι, κατά το σύνηθες νόημά του στην καθομιλουμένη, ο όρος «εμπορία», άνευ διευκρινίσεως, δηλώνει συνολικά όλες τις δραστηριότητες που έπονται της παραγωγής και της μεταποιήσεως ενός προϊόντος έως την πώλησή του στον τελικό καταναλωτή, περιλαμβανομένης της λιανικής πωλήσεως τέτοιων προϊόντων.
32      Εν συνεχεία, όσον αφορά το πλαίσιο εντός του οποίου χρησιμοποιείται ο εν λόγω όρος, επισημαίνεται ότι ο κανονισμός 1379/2013 διέπει επίσης την «κυκλοφορία στην αγορά», τη «διάθεση στην αγορά» και τη «λιανική» εμπορία των προμνημονευθέντων προϊόντων, όπως προκύπτει από το άρθρο 5, στοιχεία εʹ έως ζʹ, του κανονισμού.
Κατά συνέπεια, οι «επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας, που εμπίπτουν στον κανονισμό [1379/2013]», κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1407/2013, είναι επίσης εκείνες που δραστηριοποιούνται, μεταξύ άλλων, στη «λιανική» εμπορία αλιευτικών προϊόντων.
33      Τέλος, από το άρθρο 1 του κανονισμού 1379/2013, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της αιτιολογικής του σκέψεως 29, προκύπτει ότι ο σκοπός που επιδιώκεται με τον συγκεκριμένο κανονισμό συνίσταται στη δημιουργία ΚΟΑ των προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας. Η επίτευξη, όμως, του εν λόγω σκοπού θα υπονομευόταν αν ορισμένα στάδια της αλυσίδας διανομής αλιευτικών προϊόντων, συγκεκριμένα δε η λιανική πώληση αυτών, εξαιρούνταν από την προμνημονευθείσα ΚΟΑ.
34      Υπό τις ανωτέρω συνθήκες, πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο «κλάδος αλιείας και υδατοκαλλιέργειας, κατά την έννοια του κανονισμού 1379/2013, καταλαμβάνει την εμπορία αλιευτικών προϊόντων, τόσο χονδρική όσο και λιανική.
35      Κατά συνέπεια, οι επιχειρήσεις των οποίων η δραστηριότητα συνίσταται στην εμπορία τέτοιων προϊόντων, περιλαμβανομένης της λιανικής, δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1407/2013, βάσει του άρθρου του 1, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ.
36      Οι εν λόγω επιχειρήσεις δεν εμπίπτουν ούτε στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1408/2013, του οποίου το άρθρο 1, που επιγράφεται «Πεδίο εφαρμογής», ορίζει ότι ο συγκεκριμένος κανονισμός τυγχάνει εφαρμογής στις ενισχύσεις που χορηγούνται σε επιχειρήσεις οι οποίες δραστηριοποιούνται στην πρωτογενή παραγωγή γεωργικών προϊόντων.
37      Αντιθέτως, πρέπει να διευκρινισθεί ότι οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 717/2014 με τον οποίο θεσπίζονται ειδικοί κανόνες για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας που χορηγούνται στο πλαίσιο του εν λόγω τομέα.
38      Πράγματι, με το άρθρο 1, παράγραφος 1, του ως άνω κανονισμού καθορίζεται το πεδίο εφαρμογής του, διευκρινιζομένου ότι ο συγκεκριμένος κανονισμός έχει εφαρμογή στις ενισχύσεις που χορηγούνται στις «επιχειρήσεις των τομέων της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας», με την εξαίρεση εκείνων που απαριθμούνται στην προμνημονευθείσα διάταξη (πρβλ. απόφαση της 27ης Ιανουαρίου 2022, Sātiņi-S, C‑238/20, EU:C:2022:57, σκέψη 55). Καμία από τις εξαιρέσεις αυτές δεν αφορά τη «λιανική» εμπορία.
39      Με το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 717/2014 ορίζεται ότι ως «επιχειρήσεις του τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας» νοούνται εκείνες που δραστηριοποιούνται «στην παραγωγή, τη μεταποίηση και την εμπορία προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας», άνευ περιορισμού ως προς το είδος της οικείας εμπορίας.
40      Επιπλέον, κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του ίδιου κανονισμού, ως «μεταποίηση και εμπορία» νοούνται «όλες οι δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένου του χειρισμού, της κατεργασίας, της παραγωγής και της διανομής που πραγματοποιούνται από τη στιγμή της εκφόρτωσης ή της αλίευσης μέχρι το στάδιο του τελικού προϊόντος».
41      Στο μέτρο που η λιανική εμπορία αποτελεί το τελευταίο στάδιο της διανομής αλιευτικών προϊόντων, το οποίο λαμβάνει χώρα κατά «το στάδιο του τελικού προϊόντος» της αλυσίδας εφοδιασμού, πρέπει να γίνει δεκτό ότι το εν λόγω είδος εμπορίας εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 717/2014.
42      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στο πρώτο και στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 717/2014, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 5, στοιχεία δʹ και ζʹ, του κανονισμού 1379/2013, έχει την έννοια ότι η έννοια της «μεταποιήσεως και της εμπορίας» προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας, η οποία ορίζεται στο εν λόγω άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, καταλαμβάνει τη δραστηριότητα λιανικής εμπορίας αλιευτικών προϊόντων, με συνέπεια η συγκεκριμένη δραστηριότητα να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 717/2014.
Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
43      Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν το δίκαιο της Ένωσης έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση που επιτρέπει τη χορήγηση ενισχύσεων ήσσονος σημασίας στις επιχειρήσεις λιανικής εμπορίας αλιευτικών προϊόντων, οι οποίες θεωρούνται επιλέξιμες για τη χορήγηση τέτοιων ενισχύσεων επειδή διαφέρουν από τις επιχειρήσεις βιομηχανικής αλιείας και είναι εγκατεστημένες στην αστική ελεύθερη ζώνη που συστάθηκε με σκοπό να αντιμετωπισθούν οι οικονομικές συνέπειες σεισμού.
44      Κατά πάγια νομολογία, ο δικαιολογητικός λόγος της προδικαστικής παραπομπής δεν έγκειται στη διατύπωση συμβουλευτικής γνώμης επί γενικών ή υποθετικών ζητημάτων, αλλά στην αυτονόητη ανάγκη αποτελεσματικής επίλυσης μιας ένδικης διαφοράς (απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 2026, Herchoski, C‑902/24, EU:C:2026:42, σκέψη 48 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
45      Υπενθυμίζεται συναφώς ότι, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 14 και 22 της παρούσας αποφάσεως, σύμφωνα με το άρθρο 46, παράγραφος 7, της πράξεως νομοθετικού περιεχομένου 50/2017, οι φορολογικές διευκολύνσεις υπέρ ορισμένων επιχειρήσεων οι οποίες δραστηριοποιούνται στις σεισμόπληκτες περιοχές παρέχονται κατ’ εφαρμογήν και εντός των ορίων των κανονισμών 1407/2013 και 1408/2013.
46      Όπως, όμως, προκύπτει από την απάντηση στο πρώτο και στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, η λιανική εμπορία αλιευτικών προϊόντων εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 717/2014 και όχι στα αντίστοιχα πεδία εφαρμογής των κανονισμών 1407/2013 και 1408/2013.
47      Υπό τις συνθήκες αυτές και δεδομένου ότι το αιτούν δικαστήριο δεν μνημόνευσε καμία άλλη εθνική ρύθμιση βάσει της οποίας να μπορεί να γίνει δεκτό ότι η Ιταλική Δημοκρατία είχε αποφασίσει τη χορήγηση των επίμαχων στην υπόθεση της κύριας δίκης ενισχύσεων ήσσονος σημασίας κατ’ εφαρμογήν και εντός των ορίων του κανονισμού 717/2014, διαπιστώνεται ότι, υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις, τυχόν απάντηση στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα θα ισοδυναμούσε προδήλως με διατύπωση συμβουλευτικής γνωμοδοτήσεως επί υποθετικού ερωτήματος, κατά παράβαση της αποστολής η οποία έχει ανατεθεί στο Δικαστήριο στο πλαίσιο της δικαστικής συνεργασίας που καθιερώνεται με το άρθρο 267 ΣΛΕΕ
(πρβλ. απόφαση της 22ας Φεβρουαρίου 2022, Stichting Rookpreventie Jeugd κ.λπ., C‑160/20, EU:C:2022:101, σκέψη 84).
48      Κατά συνέπεια, το τρίτο προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτο.
Επί των δικαστικών εξόδων
49      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (ένατο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 717/2014 της Επιτροπής, της 27ης Ιουνίου 2014, σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 [ΣΛΕΕ] στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας στους τομείς της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 5, στοιχεία δʹ και ζʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 1379/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2013, για την κοινή οργάνωση των αγορών των προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας, την τροποποίηση των κανονισμών του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1184/2006 και (ΕΚ) αριθ. 1224/2009 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 104/2000 του Συμβουλίου, έχει την έννοια ότι η έννοια της «μεταποιήσεως και της εμπορίας» προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας, η οποία ορίζεται στο εν λόγω άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, καταλαμβάνει τη δραστηριότητα λιανικής εμπορίας αλιευτικών προϊόντων, με συνέπεια η συγκεκριμένη δραστηριότητα να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 717/2014.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.