62022CC0608
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
J. RICHARD DE LA TOUR
van 9 november 2023 (
1
)
Gevoegde zaken C‑608/22 en C‑609/22
AH (C‑608/22),
FN (C‑609/22)
in tegenwoordigheid van
Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl
[verzoeken van het Verwaltungsgerichtshof (hoogste bestuursrechter, Oostenrijk) om een prejudiciële beslissing]
„Prejudiciële verwijzing – Ruimte van vrijheid, veiligheid en recht – Richtlijn 2011/95/EU – Normen voor de toekenning van internationale bescherming en voor de inhoud van die bescherming – Artikel 9, lid 1, onder b) – Begrip ‚daden van vervolging’ – Samenstel van daden en maatregelen die discriminerend zijn voor meisjes en vrouwen – Methoden om de vereiste mate van ernst te beoordelen – Artikel 4, lid 3 – Individuele beoordeling van het verzoek – Inaanmerkingneming van het geslacht, met uitsluiting van andere persoonlijke omstandigheden – Beoordelingsmarge van de lidstaten”
I. Inleiding
1.
Sinds de Taliban in Afghanistan weer aan de macht zijn, is de positie van meisjes en vrouwen in dat land snel verslechterd, zozeer dat er eenvoudig sprake is van ontkenning van hun identiteit. Om niet aan deze ondraaglijke situatie te worden onderworpen, ontvluchten Afghaanse meisjes en vrouwen hun land of weigeren zij er terug te keren en vragen zij asiel aan in met name de Europese Unie. In het licht van deze situatie twijfelen de autoriteiten van de lidstaten of zij die vrouwen louter op grond van hun geslacht de vluchtelingenstatus moeten toekennen dan wel per geval moeten onderzoeken of er sprake is van een risico op vervolging.
2.
De onderhavige zaak stelt het Hof in de gelegenheid om in deze situatie duidelijkheid te scheppen.
3.
Meer bepaald wordt het Hof met deze prejudiciële verwijzingen verzocht om te verduidelijken op welke wijze moet worden beoordeeld of er sprake is van gegronde vrees voor een „daad van vervolging” in de zin van artikel 9 van richtlijn 2011/95/EU (
2
) wanneer het verzoek om internationale bescherming door een vrouw wordt ingediend op grond dat zij het risico loopt om, bij terugkeer naar haar land van herkomst, te worden blootgesteld aan een samenstel van discriminerende daden en maatregelen die de uitoefening van haar burgerlijke, politieke, economische, sociale en culturele rechten beperken.
4.
Het Verwaltungsgerichtshof (hoogste bestuursrechter, Oostenrijk) wenst van het Hof met name te vernemen of maatregelen als die welke sinds 15 augustus 2021 door het Talibanregime zijn getroffen en die beperkingen stellen aan de toegang van meisjes en vrouwen tot onderwijs, beroepsactiviteiten en gezondheidszorg, alsook aan hun deelname aan het openbare en politieke leven, hun bewegingsvrijheid en de mogelijkheid om sport te beoefenen, die hen bovendien dwingen om hun lichaam en gelaat volledig te bedekken en die hun de bescherming tegen genderspecifiek en huiselijk geweld ontnemen, gelet op het gecumuleerde effect en de intensiteit ervan, kunnen worden beschouwd als „daad van vervolging” in de zin van artikel 9, lid 1, onder b), van richtlijn 2011/95. In dit kader wordt het Hof bijgevolg verzocht de beginselen aan te vullen die het reeds in de arresten van 5 september 2012, Y en Z (
3
), en 7 november 2013, X e.a. (
4
), heeft ontwikkeld met betrekking tot de uitlegging van het begrip „daden van vervolging” in de zin van artikel 9, lid 1, onder a), van richtlijn 2004/83/EG (
5
), die is ingetrokken bij en vervangen door richtlijn 2011/95, waarbij artikel 9 in beide richtlijnen nagenoeg identiek is geformuleerd.
5.
Bovendien wenst de verwijzende rechter van het Hof te vernemen of de bevoegde autoriteit in het kader van het onderzoek van de individuele situatie en persoonlijke omstandigheden van de verzoekster, dat nodig is voor de beoordeling op individuele basis van een verzoek om internationale bescherming, kan vaststellen dat er sprake is van gegronde vrees voor een dergelijke daad van vervolging op grond van haar geslacht, zonder andere kenmerken van haar persoonlijke omstandigheden te hoeven onderzoeken.
6.
Deze tweede vraag, die verband houdt met de omvang van de beoordeling op individuele basis die de Uniewetgever in artikel 4, lid 3, van richtlijn 2011/95 verlangt, past in een specifieke context. Bepaalde lidstaten, zoals het Koninkrijk Zweden (
6
) en het Koninkrijk Denemarken (
7
) of de Republiek Finland (
8
), hebben namelijk al besloten om Afghaanse meisjes en vrouwen louter op grond van hun geslacht vrijwel automatisch de vluchtelingenstatus toe te kennen, waarmee deze lidstaten zich aansluiten bij de lidstaten die zich in mei 2021 hebben voorgenomen om de regeling inzake tijdelijke bescherming uit te voeren waarin richtlijn 2001/55/EG (
9
) voorziet. Het Asielagentschap van de Europese Unie (EUAA) komt in zijn meest recente informatieverslag over Afghanistan (2023) tot de slotsom dat er, gelet op de maatregelen van het Talibanregime, in het algemeen sprake is van gegronde vrees voor vervolging van Afghaanse meisjes en vrouwen. (
10
) De Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de Vluchtelingen (UNHCR) onderstreept in zijn verklaring in het kader van de onderhavige prejudiciële verwijzingen daarnaast dat er voor Afghaanse meisjes en vrouwen sprake is van een vermoeden van erkenning van de vluchtelingenstatus. (
11
)
7.
In deze conclusie zet ik uiteen om welke redenen ik de door de verwijzende rechter genoemde maatregelen beschouw als „daad van vervolging” in de zin van artikel 9, lid 1, onder b), van richtlijn 2011/95. Ik zal duidelijk maken dat de ernstige, systematische en geïnstitutionaliseerde discriminatie van Afghaanse meisjes en vrouwen tot gevolg heeft dat hun de meest wezenlijke rechten in het maatschappelijk leven worden ontnomen en afbreuk doet aan de volledige eerbiediging van de menselijke waardigheid die is verankerd in artikel 2 VWEU en artikel 1 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (
12
).
8.
Tevens zal ik uiteenzetten waarom ik van mening ben dat niets zich ertegen verzet dat de bevoegde autoriteit vaststelt dat er sprake is van gegronde vrees voor vervolging louter op grond van het geslacht van de verzoekster, zonder andere kenmerken van haar persoonlijke omstandigheden te hoeven onderzoeken.
II. Toepasselijke bepalingen
A.
EVRM
9.
Artikel 15 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) (
13
), met het opschrift „Afwijking in geval van noodtoestand”, bepaalt in de leden 1 en 2:
„1.   In tijd van oorlog of in geval van enig andere algemene noodtoestand die het bestaan van het land bedreigt, kan iedere Hoge Verdragsluitende Partij maatregelen nemen die afwijken van zijn verplichtingen ingevolge dit Verdrag, voor zover de ernst van de situatie deze maatregelen strikt vereist en op voorwaarde dat deze niet in strijd zijn met andere verplichtingen die voortvloeien uit het internationale recht.
2.   De voorgaande bepaling staat geen enkele afwijking toe van artikel 2 [(‚Recht op leven’)], behalve in geval van dood als gevolg van rechtmatige oorlogshandelingen, en van de artikelen 3 [(‚Verbod van foltering’)], 4 [(‚Verbod van slavernij’)], lid 1, en 7 [(‚Geen straf zonder wet’)].”
B.
Richtlijn 2011/95
10.
In overweging 14 van richtlijn 2011/95 staat te lezen:
„De lidstaten moeten ten aanzien van onderdanen van derde landen of staatlozen die om internationale bescherming van een lidstaat verzoeken, gunstiger bepalingen dan de in deze richtlijn vastgestelde normen kunnen treffen of in stand houden, mits het desbetreffende verzoek door een vluchteling in de zin van artikel 1, onder A, van het Verdrag [betreffende de status van vluchtelingen (
14
), zoals aangevuld bij het protocol betreffende de status van vluchtelingen (
15
) (hierna: ‚Verdrag van Genève’)] of door een persoon die voor subsidiaire bescherming in aanmerking komt, wordt geacht te zijn ingediend.”
11.
Artikel 2, onder d), van deze richtlijn bepaalt:
„In deze richtlijn gelden de volgende definities:
[…]
d)
‚vluchteling’: een onderdaan van een derde land die zich wegens een gegronde vrees voor vervolging om redenen van ras, godsdienst, nationaliteit, politieke overtuiging of het behoren tot een bepaalde sociale groep, buiten het land bevindt waarvan hij de nationaliteit bezit en de bescherming van dat land niet kan of, wegens deze vrees, niet wil inroepen, dan wel een staatloze die zich om dezelfde reden buiten het land bevindt waar hij vroeger gewoonlijk verbleef en daarheen niet kan, dan wel wegens genoemde vrees niet wil terugkeren, en op wie artikel 12 niet van toepassing is”.
12.
Artikel 3 van deze richtlijn, met het opschrift „Gunstiger normen”, bepaalt:
„De lidstaten kunnen ter bepaling van wie als vluchteling of als voor subsidiaire bescherming in aanmerking komend persoon wordt erkend en ter bepaling van de inhoud van de internationale bescherming, gunstiger normen vaststellen of handhaven indien die met deze richtlijn verenigbaar zijn.”
13.
Artikel 4 van richtlijn 2011/95 draagt het opschrift „Beoordeling van feiten en omstandigheden” en bepaalt:
„1.   De lidstaten mogen van de verzoeker verlangen dat hij alle elementen ter staving van het verzoek om internationale bescherming zo spoedig mogelijk indient. De lidstaat heeft tot taak om de relevante elementen van het verzoek in samenwerking met de verzoeker te beoordelen.
2.   De in lid 1 bedoelde elementen bestaan in de verklaringen van de verzoeker en alle documentatie in het bezit van de verzoeker over zijn leeftijd, achtergrond, ook die van relevante familieleden, identiteit, nationaliteit(en), land(en) en plaats(en) van eerder verblijf, eerdere verzoeken, reisroutes, reisdocumenten en de redenen waarom hij een verzoek om internationale bescherming indient.
3.   De beoordeling van een verzoek om internationale bescherming moet plaatsvinden op individuele basis en houdt onder meer rekening met:
a)
alle relevante feiten in verband met het land van herkomst op het tijdstip waarop een beslissing inzake het verzoek wordt genomen, met inbegrip van wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van het land van herkomst en de wijze waarop deze worden toegepast;
b)
de door de verzoeker afgelegde verklaring en overgelegde documenten, samen met informatie over de vraag of de verzoeker aan vervolging of andere ernstige schade blootgesteld is dan wel blootgesteld zou kunnen worden;
c)
de individuele situatie en persoonlijke omstandigheden van de verzoeker, waartoe factoren behoren zoals achtergrond, geslacht en leeftijd, teneinde te beoordelen of op basis van de persoonlijke omstandigheden van de verzoeker, de daden waaraan hij blootgesteld is of blootgesteld zou kunnen worden, met vervolging of ernstige schade overeenkomen;
[…]”
14.
Artikel 9 van deze richtlijn heeft als opschrift „Daden van vervolging” en bepaalt in de leden 1 en 2:
„1.   Om te worden beschouwd als een daad van vervolging in de zin van artikel 1, onder A, van het Verdrag van Genève moet de daad:
a)
zo ernstig van aard zijn of zo vaak voorkomen dat zij een ernstige schending vormt van de grondrechten van de mens, met name de rechten ten aanzien waarvan geen afwijking mogelijk is uit hoofde van artikel 15, lid 2, [EVRM]; of
b)
een samenstel zijn van verschillende maatregelen, waaronder mensenrechtenschendingen, [dat] voldoende ernstig [is] om iemand op een soortgelijke wijze te treffen als omschreven onder a).
2.   Daden van vervolging in de zin van lid 1 kunnen onder meer de vorm aannemen van:
a)
daden van lichamelijk of geestelijk geweld, inclusief seksueel geweld;
b)
wettelijke, administratieve, politiële en/of gerechtelijke maatregelen die op zichzelf discriminerend zijn of op discriminerende wijze worden uitgevoerd;
c)
onevenredige of discriminerende vervolging of bestraffing;
[…]
f)
daden van genderspecifieke of kindspecifieke aard.”
III. Feiten van de hoofdgedingen en prejudiciële vragen
15.
Verzoekster in het hoofdgeding in zaak C‑608/22, AH, is geboren in 1995 en is Afghaans staatsburger. Na haar binnenkomst in Oostenrijk heeft zij op 31 augustus 2015 in die lidstaat een verzoek om internationale bescherming ingediend. Ter ondersteuning van haar verzoek heeft zij onder meer te kennen gegeven dat zij was gevlucht voor een door haar vader gepland gedwongen huwelijk. Verzoekster, die op dat moment ongeveer 14 jaar was, zou met haar moeder zijn gevlucht naar Iran, waar zij tot 2015 met haar twee zussen zou hebben gewoond. Zij zou haar verzoek in Oostenrijk hebben ingediend omdat haar echtgenoot, met wie zij tijdens een verblijf in Griekenland zou zijn getrouwd, daar reeds woonde.
16.
Verzoekster in het hoofdgeding in zaak C‑609/22, FN, is geboren in 2007 en is eveneens Afghaans staatsburger. Zij heeft in 2020 in Oostenrijk een verzoek om internationale bescherming ingediend. Zij zou nooit in Afghanistan hebben gewoond. Zij zou het laatst met haar moeder en twee zussen in Iran hebben gewoond, waaruit zij zou zijn gevlucht omdat haar familieleden daar niet over een verblijfsvergunning beschikten en er niet mochten werken, en omdat zijzelf er niet naar school mocht. Zij heeft erop gewezen dat zij bij terugkeer naar Afghanistan als vrouw zou worden blootgesteld aan een risico op ontvoering, niet naar school zou kunnen en het risico zou lopen om, bij gebreke aan familie daar, niet in haar onderhoud te kunnen voorzien. FN heeft ter ondersteuning van haar verzoek tevens aangevoerd dat zij een vrij leven wenst te leiden en over dezelfde rechten wil beschikken als mannen.
17.
Het Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (federale vreemdelingen- en asieldienst, Oostenrijk) heeft zich op het standpunt gesteld dat de door AH aangevoerde gronden voor haar vlucht niet geloofwaardig waren en dat FN niet werd blootgesteld aan een daadwerkelijk risico op vervolging in Afghanistan, gelet op de rapporten die ten tijde van het besluit, namelijk in oktober 2020, beschikbaar waren. Derhalve heeft deze autoriteit in beide gevallen geweigerd de vluchtelingenstatus in de zin van artikel 2, onder e), van richtlijn 2011/95 toe te kennen. Zij heeft AH en FN evenwel subsidiaire bescherming verleend op grond dat zij bij terugkeer naar Afghanistan zouden worden blootgesteld aan economische en sociale problemen, bij gebreke van een sociaal netwerk daar.
18.
Zowel AH als FN is bij het Bundesverwaltungsgericht (federale bestuursrechter in eerste aanleg, Oostenrijk) opgekomen tegen de besluiten om hun de vluchtelingenstatus te weigeren, waarbij zij met name hebben betoogd dat de situatie in Afghanistan, na de machtsovername door de Taliban in de zomer van 2021, zodanig is gewijzigd dat vrouwen er thans op grote schaal worden blootgesteld aan vervolging. FN meent dat het voor de toekenning van de vluchtelingenstatus voldoende is om een Afghaanse vrouw te zijn, zoals het Verwaltungsgerichtshof heeft erkend in zijn rechtspraak uit de tijd van de vorige machtsovername door de Taliban.
19.
Het Bundesverwaltungsgericht heeft beide beroepen ongegrond verklaard en met name opgemerkt dat verzoeksters, gelet op hun levensomstandigheden in Oostenrijk, geen „westerse leefwijze” hadden aangenomen die een zodanig wezenlijk deel van hun identiteit was geworden dat zij daar niet van konden afzien om een dreigende vervolging in hun land van herkomst te ontlopen.
20.
Zowel AH als FN heeft bij het Verwaltungsgerichtshof beroep tot Revision ingesteld, waarbij zij opnieuw hebben betoogd dat alleen al wegens de positie van vrouwen onder het nieuwe Talibanregime hun de vluchtelingenstatus moest worden verleend.
21.
In die omstandigheden heeft het Verwaltungsgerichtshof de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen, die in beide zaken identiek zijn:
„1)
Is het samenstel van maatregelen die in een staat worden genomen, bevorderd of gedoogd door een actor die feitelijk de regeringsmacht heeft, en met name erin bestaan
–
dat vrouwen de participatie in politieke ambten en politieke besluitvormingsprocessen wordt geweigerd,
–
dat hun geen juridische middelen ter beschikking worden gesteld om bescherming te kunnen krijgen tegen genderspecifiek en huiselijk geweld,
–
dat zij in het algemeen zijn blootgesteld aan het risico op een gedwongen huwelijk, hoewel deze praktijk wordt verboden door de actor die feitelijk de regeringsmacht heeft, maar aan de vrouwen geen effectieve bescherming daartegen wordt geboden en dergelijke huwelijken soms ook worden gesloten met deelneming van personen die feitelijk openbaar gezag uitoefenen en weten dat het een gedwongen huwelijk betreft,
–
dat zij geen beroepsactiviteit mogen uitoefenen of dat slechts in beperkte mate, voornamelijk van huis uit, mogen doen,
–
dat voor hen de toegang tot gezondheidsdiensten wordt bemoeilijkt,
–
dat hun de toegang tot onderwijs – geheel of in hoge mate (bijvoorbeeld door aan meisjes uitsluitend basisonderwijs toe te staan) – wordt geweigerd,
–
dat zij niet in het openbaar mogen verschijnen of zich niet mogen voortbewegen zonder begeleiding van een man (met wie zij een bepaalde familieband hebben), in ieder geval indien een bepaalde afstand tot de woonplaats wordt overschreden,
–
dat zij hun lichaam in het openbaar volledig moeten bedekken en hun gelaat moeten verhullen, en
–
dat zij geen sport mogen beoefenen,
in de zin van artikel 9, lid 1, onder b), van [richtlijn 2011/95] voldoende ernstig om een vrouw op een soortgelijke wijze te treffen als omschreven in artikel 9, lid 1, onder a), van deze richtlijn?
2)
Is het voor de verlening van de status van asielgerechtigde voldoende dat een vrouw louter op grond van haar geslacht door deze maatregelen in het land van herkomst wordt getroffen of moet voor de beoordeling of een vrouw door deze – als samenstel te beschouwen – maatregelen wordt getroffen in de zin van artikel 9, lid 1, onder b), van [richtlijn 2011/95], haar individuele situatie worden onderzocht?”
22.
Bij beslissing van de president van het Hof van 13 oktober 2022 zijn deze zaken gevoegd voor de schriftelijke en de mondelinge behandeling en voor de beslissing van het Hof.
23.
Verzoeksters, de Oostenrijkse, de Belgische, de Spaanse en de Franse regering alsook de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend.
IV. Analyse
24.
Volgens artikel 2, onder d), van richtlijn 2011/95 betekent de erkenning van de vluchtelingenstatus dat de onderdaan van het betrokken derde land wordt geconfronteerd met gegronde vrees om in zijn land van herkomst te worden vervolgd om redenen van ras, godsdienst, nationaliteit, politieke overtuiging of het behoren tot een bepaalde sociale groep.
25.
Voor het toekennen van de vluchtelingenstatus moet de bevoegde autoriteit dus vaststellen dat er sprake is van vervolging of een risico op vervolging van de betrokkene.
26.
Om te beginnen volgt uit artikel 9 juncto artikel 10 van richtlijn 2011/95 dat het begrip „vervolging” twee bestanddelen omvat.
27.
Het eerste is het materiële bestanddeel. Daarbij gaat het om de in artikel 9 van deze richtlijn omschreven „daad van vervolging”. Dit bestanddeel is bepalend aangezien het de vrees van de betrokkene rechtvaardigt en verklaart waarom hij niet in staat is of weigert om zich onder de bescherming van zijn land van herkomst te stellen. Met zijn eerste prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter dus te vernemen of de discriminerende maatregelen die door het Talibanregime zijn vastgesteld tegen meisjes en vrouwen overeenkomstig artikel 9 van deze richtlijn voldoende ernstig zijn om te worden aangemerkt als „daden van vervolging”. Het tweede is het intellectuele bestanddeel. Daarbij gaat het om de in artikel 10 van deze richtlijn bedoelde grond om de daad of het geheel van de daden of maatregelen te verrichten of toe te passen. Dit bestanddeel is in de onderhavige zaken niet aan de orde.
28.
Vervolgens dient de bevoegde autoriteit op basis van een door artikel 4 van richtlijn 2011/95 vereiste beoordeling van de feiten en omstandigheden rondom het verzoek om internationale bescherming te onderzoeken of de vrees van de verzoeker om bij terugkeer in zijn land van herkomst te worden vervolgd, gegrond is. Met zijn tweede prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter te vernemen of een Afghaanse vrouw, gelet op met name artikel 4, lid 3, van deze richtlijn, internationale bescherming kan genieten zonder dat haar individuele situatie is onderzocht, aangezien sommige vrouwen de door de Taliban vastgestelde of gedoogde maatregelen mogelijkerwijs niet afwijzen of zelfs goedkeuren, waardoor deze maatregelen zonder gevolg blijven voor de concrete situatie van die vrouwen.
A.
Draagwijdte van het begrip „daden van vervolging” in de zin van artikel 9, lid 1, onder b), van richtlijn 2011/95 (eerste prejudiciële vraag)
29.
Met zijn eerste prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter in wezen van het Hof te vernemen of artikel 9, lid 1, onder b), van richtlijn 2011/95 aldus moet worden uitgelegd dat de discriminerende daden en maatregelen die aan meisjes en vrouwen ernstige beperkingen opleggen wat betreft hun bewegingsvrijheid, hun participatie in het openbare en politieke leven, hun toegang tot onderwijs en gezondheidszorg, en het uitoefenen van een beroepsactiviteit of het beoefenen van sport, terwijl zij bovendien niet worden beschermd tegen genderspecifiek en huiselijk geweld en hun een kledingcode wordt opgelegd waarbij zij hun lichaam en gelaat volledig moeten bedekken, een „daad van vervolging” vormen.
1. Opmerkingen vooraf
30.
In hun opmerkingen uiten AH, de Belgische regering en de Commissie twijfels over de draagwijdte van deze vraag.
31.
Ten eerste benadrukken de Commissie en de Belgische regering dat het niet aan het Hof is om zich in abstracto uit te spreken over de vraag of het samenstel van de door de verwijzende rechter uitdrukkelijk genoemde maatregelen een „daad van vervolging” in de zin van artikel 9, lid 1, onder b), van richtlijn 2011/95 vormt. Volgens artikel 4 van deze richtlijn en artikel 10, lid 3, van richtlijn 2013/32/EU (
16
) is deze beoordeling immers uitsluitend de verantwoordelijkheid van de bevoegde autoriteit, die de behoeften aan internationale bescherming van de verzoeker moet beoordelen na een deugdelijk, volledig en actueel onderzoek.
32.
Naar mijn mening mag de eerste prejudiciële vraag evenwel niet zo worden begrepen. De verwijzende rechter beoogt namelijk enkel te achterhalen op welke wijze de ernst van het gecumuleerde effect van deze maatregelen moet worden beoordeeld in vergelijking met de in artikel 9, lid 1, onder a), van richtlijn 2011/95 vereiste mate van ernst. Zoals uit het gebruik van de bijwoordelijke bepaling „met name” in deze vraag blijkt, lag het niet in de bedoelding van die rechter om alle maatregelen op te sommen waaraan Afghaanse onderdanen bij terugkeer naar hun land van herkomst kunnen worden blootgesteld. Deze maatregelen worden regelmatig uitgebreid, zoals blijkt uit het laatste informatieverslag over Afghanistan (2023) van het EUAA (
17
) en het recente besluit van het Talibanregime waarbij de sluiting is gelast van de schoonheidssalons, de enige „publieke” plaats waar vrouwen nog bijeen mochten komen. De verwijzende rechter is zich ervan bewust dat deze maatregelen, afzonderlijk beschouwd, weliswaar moeten worden afgekeurd, maar geen inbreuk vormen op een absoluut recht zoals bedoeld in artikel 15, lid 2, EVRM, waarvan niet kan worden afgeweken, en dat zij, in hun geheel beschouwd, mogelijkerwijs niet de mate van ernst bereiken die artikel 9, lid 1, onder a), van deze richtlijn vereist.
33.
Ten tweede voert AH in haar opmerkingen aan dat de door de verwijzende rechter bedoelde discriminerende maatregelen niet vanuit het oogpunt van artikel 9, lid 1, onder b), van richtlijn 2011/95 behoeven te worden onderzocht, aangezien Afghaanse meisjes en vrouwen ook worden onderworpen aan maatregelen die hun grondrechten op ernstige wijze schenden in de zin van artikel 9, lid 1, onder a), van deze richtlijn. Het spreekt namelijk voor zich dat het genderspecifieke en huiselijke geweld dat hen bij terugkeer in hun land van herkomst mogelijkerwijs wacht, wegens de aard of de herhaling ervan een „ernstige schending van de grondrechten van de mens” en daarmee een daad van vervolging in de zin van deze bepaling kan vormen. (
18
)
34.
Het lijdt evenmin twijfel dat de vervolgingen en straffen waaraan Afghaanse meisjes en vrouwen worden blootgesteld wanneer zij de hun opgelegde voorschriften niet naleven, op zichzelf een daad van vervolging in de zin van dit artikel 9, lid 1, onder a), kunnen vormen, aangezien zij de vorm kunnen aannemen van ernstige en onduldbare aantastingen van de menselijke persoon.
35.
Ik merk evenwel op dat de prejudiciële vragen betrekking hebben op de kwalificatie van de discriminerende maatregelen jegens Afghaanse meisjes en vrouwen in het licht van artikel 9, lid 1, onder b), van richtlijn 2011/95 en dat de bevoegde autoriteit gehouden is een volledige inschatting te maken van de daden van vervolging of de ernstige schade waarop de verzoekster het risico loopt als zij wordt teruggestuurd naar haar land van herkomst.
36.
Ten eerste blijkt uit de in artikel 4 van richtlijn 2011/95 genoemde vereisten dat de bevoegde nationale autoriteit het verzoek om internationale bescherming deugdelijk en doeltreffend moet onderzoeken om een uitputtende beoordeling van de behoeften aan bescherming van de betrokkene te waarborgen. Zo heeft het Hof in arrest Y en Z geoordeeld „dat een bevoegde autoriteit die overeenkomstig artikel 4, lid 3, van [deze] richtlijn op individuele basis een verzoek om internationale bescherming beoordeelt, alle handelingen waaraan de verzoeker is blootgesteld of het gevaar loopt te worden blootgesteld in de beschouwing moet betrekken om te bepalen of, rekening houdend met zijn persoonlijke situatie, deze handelingen moeten worden geacht een vervolging in de zin van artikel 9, lid 1, van [deze] richtlijn te vormen”. (
19
)
37.
Ten tweede moeten zo lastige situaties kunnen worden voorkomen waarin de betrokkene op grond van artikel 11, lid 1, onder e), van richtlijn 2011/95 ten gevolge van een verandering van de omstandigheden in zijn land van herkomst wordt geacht niet langer in aanmerking te komen voor de vluchtelingenstatus en hem die status bijgevolg voortijdig wordt ontnomen wegens een ontoereikende inschatting van de risico’s.
38.
In deze omstandigheden is het duidelijk dat sommige van de aan de orde zijnde discriminerende maatregelen onmiskenbaar een daad van vervolging in de zin van artikel 9, lid 1, onder a), van richtlijn 2011/95 vormen, maar staat het aan de bevoegde nationale autoriteit om, na haar beoordeling van de risico’s, te bepalen in hoeverre verzoeksters ook kunnen worden onderworpen aan de in artikel 9, lid 1, onder b), van deze richtlijn bedoelde daden van vervolging. (
20
)
2. Ten gronde
39.
Artikel 9 van richtlijn 2011/95 definieert de elementen op basis waarvan een daad kan worden beschouwd als een daad van vervolging in de zin van artikel 1, onder A, van het Verdrag van Genève. (
21
)
40.
Artikel 9, lid 1, van deze richtlijn heeft betrekking op de vereisten inzake de aard en de ernst van de daad. Artikel 9, lid 2, ervan bevat een niet-uitputtende opsomming van de mogelijke vormen van een daad van vervolging.
41.
In casu lijdt het geen twijfel dat de maatregelen waarnaar de verwijzende rechter verwijst onder deze opsomming vallen en wordt de uitlegging van artikel 9, lid 2, van richtlijn 2011/95 niet in twijfel getrokken. De Uniewetgever beoogt namelijk niet de daden van vervolging te beperken tot daden van fysiek geweld, maar wil met een voldoende open en aanpasbare tekst een beeld geven van de zeer verschillende vormen van vervolging, die voortdurend evolueren. (
22
) Zo kunnen daden van vervolging volgens artikel 9, lid 2, onder b), c) en f), van deze richtlijn „met name” de vorm aannemen van „wettelijke, administratieve, politiële en/of gerechtelijke maatregelen die op zichzelf discriminerend zijn of op discriminerende wijze worden uitgevoerd”, van „onevenredige of discriminerende vervolging of bestraffing” en van „daden van genderspecifieke of kindspecifieke aard”.
42.
De vraag is evenwel of deze maatregelen de mate van ernst kunnen bereiken die door artikel 9, lid 1, van richtlijn 2011/95 wordt vereist.
43.
Dit artikel maakt een onderscheid naargelang de betrokken daad de grondrechten van de mens [onder a)] of andere mensenrechten [onder b)] schendt.
44.
In de eerste plaats bepaalt artikel 9, lid 1, onder a), van richtlijn 2011/95 dat de betrokken daad „zo ernstig van aard [moet] zijn of zo vaak [moet] voorkomen dat zij een ernstige schending vormt van de grondrechten van de mens, met name de rechten ten aanzien waarvan geen afwijking mogelijk is uit hoofde van artikel 15, lid 2, [EVRM]”. (
23
)
45.
Het is mogelijk dat een daad niet zo ernstig van aard is dat zij een ernstige schending vormt van de grondrechten van de mens, maar zo vaak voorkomt dat zij deze mate van ernst alsnog kan bereiken en een dergelijke schending kan vormen.
46.
De in artikel 15, lid 2, EVRM bedoelde rechten zijn de zogenaamde „absolute” of „onvervreemdbare” rechten van elk individu. Ze mogen zelfs niet worden beperkt in geval van een noodtoestand „die het bestaan van het land bedreigt”. Het gaat om het recht op leven, het recht niet te worden onderworpen aan folteringen of aan onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen, het recht niet in slavernij of dienstbaarheid te worden gehouden, en het recht niet willekeurig te worden aangehouden of gedetineerd. (
24
) De Raad had reeds in zijn gemeenschappelijk standpunt 96/196/JBZ (
25
) het begrip „vervolging” omschreven als feiten die een ernstige schending vormen van de mensenrechten, waaronder het recht op leven, het recht op vrijheid en het recht op lichamelijke integriteit, of die de persoon die ze heeft ondergaan duidelijk beletten zijn leven in het land van herkomst voort te zetten. (
26
) Volgens artikel 9, lid 1, onder a), van richtlijn 2011/95 moet de daad van vervolging dus een ernstige en onduldbare aantasting vormen van de mens, en met name van zijn meest wezenlijke rechten.
47.
Zoals het Hof heeft opgemerkt verwijst dit artikel evenwel „bij wijze van voorbeeld” naar artikel 15, lid 2, EVRM om te bepalen welke handelingen met name moeten worden geacht een vervolging te vormen. (
27
) Hieruit volgt dat wanneer de verzoeker zijn verzoek om internationale bescherming baseert op schending van een in deze bepaling bedoeld absoluut recht, ipso facto vaststaat dat er sprake is van vervolging, mits deze schending plaatsvindt om redenen van ras, godsdienst, nationaliteit, politieke overtuiging of het behoren tot een bepaalde sociale groep.
48.
Indien de verzoeker zijn verzoek daarentegen baseert op schending van een grondrecht dat geen absoluut recht is, oordeelt het Hof dat een dergelijke schending op zichzelf de bevoegde autoriteit niet verplicht om hem de vluchtelingenstatus toe te kennen. (
28
) Het Hof is van oordeel dat deze schending een „bepaalde mate van ernst” moet bereiken (
29
), die „de betrokken persoon op een aanzienlijke wijze treft” (
30
). Volgens het Hof moet bijgevolg worden onderzocht of deze aantasting niet een legitieme beperking van de uitoefening van het betrokken grondrecht vormt, in welk geval zij niet als „daad van vervolging” kan worden aangemerkt. (
31
) Ook moet worden bepaald in welke mate deze aantasting een zodanig ernstige schending kan vormen dat zij kan worden gelijkgesteld met of op één lijn kan worden gesteld met schending van de in artikel 15, lid 2, EVRM bedoelde absolute rechten. (
32
) In dit kader oordeelt het Hof dat verder moet worden gekeken dan de „terminologie” van het betrokken recht of de betrokken vrijheid, teneinde niet alleen rekening te houden met de intrinsieke zwaarwichtigheid van de daad of de maatregel en de daaruit voortvloeiende gevolgen voor de betrokken persoon, maar ook met de aard en zwaarwichtigheid van de onderdrukking waaraan de betrokkene wordt onderworpen. (
33
) Zo heeft het Hof in het arrest Y en Z alsmede in het arrest van 4 oktober 2018, Fathi (
34
), geoordeeld dat de verzoeker werd blootgesteld aan een daad van vervolging aangezien hij wegens de uitoefening van zijn vrijheid van godsdienst in zijn land van herkomst een werkelijk gevaar liep om met name te worden vervolgd of te worden onderworpen aan onmenselijke of vernederende straffen door een van de in artikel 6 van [richtlijn 2011/95] bedoelde actoren. (
35
)
49.
In de tweede plaats bepaalt artikel 9, lid 1, onder b), van richtlijn 2011/95, waaraan de verwijzende rechter refereert, dat een daad van vervolging ook een samenstel van verschillende maatregelen kan zijn, waaronder mensenrechtenschendingen, dat voldoende ernstig is om iemand op een soortgelijke wijze te treffen als omschreven in artikel 9, lid 1, onder a), van deze richtlijn.
50.
De Uniewetgever verwijst hier naar daden of maatregelen, met inbegrip van mensenrechtenschendingen, die op zichzelf beschouwd geen schending van de grondrechten van de verzoeker vormen. Zoals uit de bewoordingen van deze bepaling blijkt, kunnen dergelijke daden of maatregelen alleen worden gelijkgesteld met vervolging voor zover zij, doordat zij een „samenstel” van verschillende maatregelen zijn, de verzoeker op een soortgelijke wijze treffen als een ernstige schending van een grondrecht van de mens in de zin van artikel 9, lid 1, onder a), van de richtlijn. (
36
)
51.
Dit laatste element is doorslaggevend, aangezien dit het mogelijk moet maken het begrip „daden van vervolging” te onderscheiden van elke andere discriminerende maatregel. De doelstelling van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel bestaat er namelijk niet in bescherming te verlenen telkens wanneer een persoon in zijn land van herkomst niet volkomen en daadwerkelijk alle hem door het Handvest of het EVRM toegekende rechten kan uitoefenen, maar wel om de erkenning als vluchteling te beperken tot individuen die het gevaar lopen dat hun meest wezenlijke rechten aan hen worden ontzegd of dat die rechten systematisch worden geschonden, en wier leven in dat land daardoor ondraaglijk is geworden.
52.
Om te bepalen of er sprake is van een materiële daad van vervolging moet derhalve worden onderzocht in hoeverre de discriminatie of de beperkingen die de verzoeker bij de uitoefening van zijn rechten, waaronder een grondrecht, ondervindt, wegens het gecumuleerde effect ervan voor hem ernstige gevolgen hebben in zijn land van herkomst, die een mate van ernst bereiken die vergelijkbaar is met een ernstige schending van een van zijn grondrechten. (
37
) In de context van het Verdrag van Genève benadrukt de UNHCR dat het niet mogelijk is een algemene regel vast te stellen met betrekking tot de cumulatieve redenen die aanleiding kunnen geven tot een geldig verzoek om toekenning van de vluchtelingenstatus. (
38
) Volgens de UNHCR vormt een discriminerende maatregel alleen vervolging als deze zeer nadelige gevolgen voor de getroffen persoon teweegbrengt, zoals ernstige beperkingen van het recht om in zijn levensonderhoud te voorzien, het recht om zijn godsdienst te belijden of de toegang tot onderwijsinstellingen, en zal dit afhangen van alle omstandigheden, met inbegrip van de specifieke geografische, historische en etnologische context. (
39
)
53.
Volgens de beginselen die het Hof heeft vastgesteld voor de uitlegging van artikel 9, lid 1, onder a), van richtlijn 2011/95 moet de bevoegde autoriteit, rekening houdend met de persoonlijke omstandigheden van de betrokkene, de concrete situatie onderzoeken waaraan deze in zijn land van herkomst wordt blootgesteld, waarbij niet alleen wordt gekeken naar de aard en de ernst van de discriminerende maatregelen waaraan hij dreigt te worden onderworpen en de gevolgen daarvan voor hem, maar ook naar de aard en de ernst van de sancties waaraan hij wordt blootgesteld indien hij zich niet voegt naar de hem aldus opgelegde beperkingen en restricties. Ik wijs erop dat daden die als vervolging in de zin van artikel 9, lid 1, van richtlijn 2011/95 kunnen worden aangemerkt, volgens de rechtspraak van het Hof moeten worden vastgesteld op basis van de ernst van de maatregelen en van de sancties die jegens de betrokkene zijn genomen of kunnen worden genomen. (
40
)
54.
In casu staat het buiten kijf dat, ongeacht de aard van de onderdrukking waaraan Afghaanse meisjes en vrouwen worden blootgesteld indien zij zich niet voegen naar de voorschriften van het Talibanregime – die op zichzelf een daad van vervolging in de zin van artikel 9, lid 1, onder a), van richtlijn 2011/95 kunnen vormen, aangezien zij kunnen leiden tot een ernstige en onduldbare aantasting van de mens –, de betrokken discriminerende daden en maatregelen een mate van ernst bereiken die vergelijkbaar is met die van schending van de in artikel 15, lid 2, EVRM bedoelde absolute rechten wegens zowel de intensiteit en het gecumuleerde effect ervan als de gevolgen ervan voor de betrokken persoon.
55.
De beperkingen van de toegang tot de gezondheidsdiensten zijn zo ernstig dat zij inbreuk maken op het in artikel 35 van het Handvest verankerde grondrecht op bescherming van de gezondheid en stellen de Afghaanse meisjes en vrouwen bij gebreke van toegang tot degelijke gezondheidsdiensten bloot aan een risico op onmenselijke of vernederende behandelingen in de zin van artikel 4 van het Handvest. Beperkingen van de toegang tot onderwijs, beroepsopleidingen en de arbeidsmarkt schenden de rechten van vrouwen op toegang tot onderwijs en werk, die met name worden erkend in de artikelen 14 en 15 van het Handvest, waardoor zij het risico lopen niet te kunnen voorzien in hun meest elementaire behoeften en die van hun kinderen, zoals eten, een bad nemen en beschikken over woonruimte. (
41
) Wegens de ernst van de ontberingen die zij met zich brengen, kunnen dergelijke beperkingen, evenzeer als de meer directe bedreigingen van het leven, hun lichamelijke of geestelijke integriteit aantasten. In dit verband wordt deze meisjes en vrouwen ook rechtsbescherming tegen genderspecifiek en huiselijk geweld onthouden, hetgeen niet alleen schending van het beginsel van gelijkheid voor de wet en van het recht op een doeltreffende voorziening in rechte kan vormen, maar ook schending van het recht op leven en van het verbod van folteringen en van onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen. (
42
)
56.
Naast deze maatregelen zijn er andere discriminerende maatregelen tegen Afghaanse meisjes en vrouwen, die hun bewegingsvrijheid in de openbare ruimte, hun vrijheid van meningsuiting en vereniging, en hun vrijheid om te participeren in politieke ambten en politieke besluitvormingsprocessen beperken of zelfs verbieden. Samen getuigen deze maatregelen van de duidelijke wil van de actoren van de vervolging om meisjes en vrouwen uit te sluiten van het maatschappelijk leven door hun hun burgerlijke, politieke, economische, sociale en culturele rechten te ontzeggen. Door het gecumuleerde effect en de bewuste en stelselmatige toepassing ervan zijn deze maatregelen erop gericht een maatschappelijke organisatie tot stand te brengen die is gebaseerd op een systeem van segregatie en onderdrukking van meisjes en vrouwen, waarbij laatstgenoemden worden uitgesloten van de civiele maatschappij en hun het recht wordt ontnomen om in hun land van herkomst een waardig en fatsoenlijk leven te leiden.
57.
In zijn conclusie in de gevoegde zaken Y en Z heeft advocaat-generaal Bot onderstreept dat „[d]e vervolging […] een daad van uiterste zwaarwichtigheid [betreft] aangezien zij flagrant en onverbiddelijk de meest wezenlijke rechten van de mens ontkent wegens zijn huidskleur, zijn nationaliteit, zijn geslacht en zijn seksuele geaardheid, zijn politieke of godsdienstige overtuiging. Ongeacht de vorm die zij aanneemt en bovenop de ongelijke behandeling die zij met zich meebrengt, gaat de vervolging gepaard met de verwerping van de betrokkene als mens en strekt zij ertoe hem van de samenleving uit te sluiten. Achter de vervolging gaat de idee schuil van een verbod, het verbod in gemeenschap met anderen te leven wegens het geslacht van de betrokkene, het verbod om op voet van gelijkheid te worden behandeld wegens zijn overtuigingen, of om toegang te hebben tot zorg en tot onderwijs wegens zijn ras. Deze verboden houden op zich een bestraffing in, een bestraffing van wat het individu is of van wat hij voorstelt.” (
43
)
58.
In casu lijdt het geen twijfel dat de discriminerende maatregelen, ongeacht de vorm die zij aannemen, of het nu gaat om decreten die door het heersende regime zijn uitgevaardigd of om daden die door dat regime worden getolereerd, op zichzelf een bestraffing inhouden, een bestraffing van wat de vrouw is of van wat zij voorstelt in dat land. Deze maatregelen leiden namelijk tot een flagrante en onverbiddelijke ontkenning van de meest wezenlijke rechten van meisjes en vrouwen wegens hun geslacht, waardoor zij van hun identiteit worden beroofd en hun dagelijks leven ondraaglijk wordt.
59.
Gelet op het voorgaande ben ik van mening dat artikel 9, lid 1, onder b), van richtlijn 2011/95 aldus moet worden uitgelegd dat het begrip „daden van vervolging” mede betrekking heeft op een samenstel van discriminerende daden en maatregelen die in een land jegens meisjes en vrouwen worden vastgesteld en die onder meer hun toegang tot onderwijs en gezondheidszorg, de uitoefening van een beroepsactiviteit, de participatie in het openbare en politieke leven, de vrijheid om te gaan en staan waar zij willen en hun vrijheid om sport te beoefenen beperken of zelfs verbieden, die hun bescherming tegen genderspecifiek en huiselijk geweld onthouden en die hen verplichten om hun lichaam en gelaat volledig te bedekken, aangezien deze daden en maatregelen door het gecumuleerde effect ervan tot gevolg hebben dat aan deze meisjes en vrouwen hun meest essentiële rechten in een leven in de maatschappij worden ontnomen en aldus het recht aantasten op volledige eerbiediging van de menselijke waardigheid, zoals verankerd in artikel 2 VEU en artikel 1 van het Handvest.
B.
Omvang van de beoordeling op individuele basis die de bevoegde autoriteit krachtens artikel 4, lid 3, van richtlijn 2011/95 moet uitvoeren (tweede prejudiciële vraag)
60.
Met zijn tweede prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter in wezen van het Hof te vernemen of artikel 4, lid 3, onder c), van richtlijn 2011/95 aldus moet worden uitgelegd dat het de bevoegde autoriteit verplicht om rekening te houden met andere specifieke kenmerken van de persoonlijke omstandigheden van de verzoekster dan haar geslacht, teneinde te beoordelen of de discriminerende maatregelen waaraan zij in haar land van herkomst is of zou kunnen worden blootgesteld, vervolging in de zin van artikel 9, lid 1, onder b), van deze richtlijn vormen.
61.
Die rechter vraagt zich in het bijzonder af of het volstaat om vast te stellen dat de verzoekster een vrouw is, dan wel of het noodzakelijk is om aan te tonen dat die vrouw in het bijzonder wordt getroffen wegens andere kenmerken van haar persoonlijke omstandigheden.
62.
Deze vraag berust op twee soorten overwegingen.
63.
Ten eerste vindt zij haar oorsprong in de rechtspraak die de verwijzende rechter heeft ontwikkeld met betrekking tot de beoordeling van verzoeken om internationale bescherming van Afghaanse meisjes en vrouwen die het vorige Talibanregime in Afghanistan zijn ontvlucht. Volgens die rechtspraak, die dateert van vóór de vaststelling van richtlijn 2011/95, moest de situatie van deze meisjes en vrouwen in haar geheel worden aangemerkt als zodanig ernstig dat de tegen hen gerichte discriminerende maatregelen als zodanig daden van vervolging in de zin van het Verdrag van Genève vormden. Derhalve werd aan de verzoeksters de vluchtelingenstatus toegekend enkel op basis van hun status van Afghaans meisje of Afghaanse vrouw. Na de val van het Talibanregime heeft de verwijzende rechter zijn rechtspraak gewijzigd en geoordeeld dat internationale bescherming alleen kon worden verleend aan meisjes en vrouwen die het risico liepen te worden vervolgd omdat zij er een „westers georiënteerde levensstijl” op na hielden die zo wezenlijk voor hun identiteit was geworden dat van hen niet kon worden verlangd dat zij deze zouden afzweren om aan de dreiging van vervolging te ontkomen, hetgeen moest worden beoordeeld op basis van een concreet onderzoek van de omstandigheden van het geval.
64.
Ten tweede onderstreept de verwijzende rechter dat de maatregelen van het Talibanregime weliswaar gericht zijn tegen alle meisjes en vrouwen, maar dat het in een concreet geval mogelijk is dat een van hen niet daadwerkelijk aan een of meer van deze maatregelen wordt blootgesteld, zodat het gecumuleerde effect van de discriminerende maatregelen waaraan zij wel wordt blootgesteld niet vergelijkbaar is met de in artikel 9, lid 1, onder a), van richtlijn 2011/95 bedoelde mate van ernst.
65.
Artikel 4 van richtlijn 2011/95 bevat de regels voor de beoordeling van de feiten en omstandigheden waarop het onderzoek van de behoefte aan internationale bescherming is gebaseerd. Het Hof heeft geoordeeld dat dit artikel van toepassing is op alle verzoeken om internationale bescherming, ongeacht de gronden van vervolging die ter ondersteuning ervan worden ingeroepen. (
44
)
66.
Artikel 4, lid 3, van richtlijn 2011/95 vereist dat de bevoegde autoriteit een individuele beoordeling van het verzoek uitvoert. Dat moet haar in staat stellen om de persoon te identificeren die werkelijk bescherming behoeft en om zijn geloofwaardigheid vast te stellen. (
45
) In het kader van deze beoordeling is deze autoriteit overeenkomstig artikel 4, lid 3, onder c), van deze richtlijn verplicht om rekening te houden met „de individuele situatie en persoonlijke omstandigheden van de verzoeker, waartoe factoren behoren zoals achtergrond, geslacht en leeftijd, teneinde te beoordelen of op basis van de persoonlijke omstandigheden van de verzoeker, de daden waaraan hij blootgesteld is of blootgesteld zou kunnen worden, met vervolging of ernstige schade overeenkomen”. (
46
) De Uniewetgever stelt geen specifieke regels vast met betrekking tot het gewicht of het belang dat moet worden toegekend aan de specifieke kenmerken van de individuele situatie of de individuele omstandigheden van de verzoeker.
67.
Waar de Uniewetgever de bevoegde autoriteit in artikel 4, lid 1, en artikel 10, lid 3, onder a), van richtlijn 2013/32 voorschrijft een behoorlijke en volledige behandeling van het verzoek uit te voeren (
47
), laat hij deze autoriteit een voldoende ruime beoordelingsmarge om per geval en in het licht van alle informatie waarover zij beschikt, te bepalen welke elementen van het verzoek relevant zijn teneinde te onderzoeken of de verzoeker internationale bescherming behoeft. Deze autoriteit is namelijk het best in staat om te bepalen met welke elementen rekening moet worden gehouden, gelet op de feiten en omstandigheden die aan het verzoek ten grondslag liggen. (
48
)
68.
Het Hof heeft in zijn rechtspraak erkend dat deze beoordelingsmarge bestaat.
69.
Zo heeft het Hof in de arresten van 2 december 2014, A e.a. (
49
), en 25 januari 2018, F (
50
), die betrekking hadden op de vrees voor vervolging wegens seksuele gerichtheid, geoordeeld dat artikel 4 van richtlijn 2011/95 weliswaar van toepassing is op alle verzoeken om internationale bescherming, ongeacht de ter ondersteuning van die verzoeken ingeroepen gronden van vervolging, maar dat het niettemin aan de bevoegde autoriteiten staat om hun wijze van beoordeling van de verklaringen en het bewijsmateriaal aan te passen aan de specifieke kenmerken van elke categorie asielaanvragen, met inachtneming van de door het Handvest gewaarborgde rechten. (
51
) Het Hof sluit dus niet uit dat bepaalde vormen van deskundigenonderzoek bij de toetsing van de feiten en omstandigheden nuttig kunnen blijken, mits zij worden uitgevoerd onder eerbiediging van de grondrechten van de persoon die om internationale bescherming verzoekt. (
52
)
70.
Bovendien heeft het Hof in zijn arrest van 17 februari 2009, Elgafaji (
53
), dat betrekking had op de vrees voor een ernstige en individuele bedreiging ten gevolge van willekeurig geweld in het kader van een gewapend conflict, erkend dat een dergelijke bedreiging bij wijze van uitzondering kan worden geacht aanwezig te zijn wanneer de mate van willekeurig geweld in het aan de gang zijnde gewapende conflict, die wordt beoordeeld door de bevoegde nationale autoriteiten, dermate hoog is dat een burger die terugkeert naar het betrokken land of naar het betrokken gebied, louter door zijn aanwezigheid aldaar een reëel risico op die bedreiging zou lopen, waarbij de betrokkene niet verplicht is om aan te tonen dat hij specifiek een doelwit is om redenen die te maken hebben met zijn persoonlijke situatie. (
54
)
71.
Hieruit volgt dat alleen al het vereiste van een individuele beoordeling van het verzoek om internationale bescherming inhoudt dat de bevoegde autoriteit de methoden voor de beoordeling van de feiten en bewijzen moet aanpassen aan de specifieke kenmerken van elk verzoek.
72.
Naar mijn mening vertonen de verzoeken om internationale bescherming van meisjes en vrouwen uit Afghanistan specifieke kenmerken die de bevoegde autoriteiten toestaan om de methoden voor de beoordeling van dergelijke verzoeken aan te passen.
73.
In feite maken de discriminerende maatregelen waaraan Afghaanse meisjes en vrouwen dreigen te worden blootgesteld deel uit van een regime van segregatie en onderdrukking dat louter op grond van hun aanwezigheid op het grondgebied op hen wordt toegepast, ongeacht hun identiteit of persoonlijke situatie. (
55
) Ook al is het mogelijk dat een verzoekster wegens specifieke kernmerken niet wordt getroffen door een of meer van de betrokken maatregelen, toch wordt zij blootgesteld aan beperkingen en ontberingen die, afzonderlijk of in hun geheel beschouwd, een mate van ernst bereiken die vergelijkbaar is met die welke door artikel 9, lid 1, onder a), van richtlijn 2011/95 wordt vereist. Dit uitvoerig gedocumenteerde regime wordt overigens beschreven als anders dan alle andere. (
56
) Zowel uit de verslagen van het EUAA, de organen van de Raad van Europa en VN-organisaties als uit de verslagen van internationale ngo’s blijkt dat de behandeling van meisjes en vrouwen in Afghanistan van dien aard is dat er een algemene behoefte aan internationale bescherming bestaat bij meisjes en vrouwen die daarom verzoeken.
74.
In dergelijke omstandigheden staat mijns inziens niets eraan in de weg dat een bevoegde autoriteit zich, gelet op alle informatie waarover zij beschikt, op het standpunt stelt dat niet hoeft te worden aangetoond dat de verzoekster wordt getroffen op grond van andere onderscheidende kenmerken dan haar geslacht.
75.
In die zin heeft ook het EHRM beslist. Zo heeft dat hof het vereiste versoepeld volgens hetwelk de verzoeker moet kunnen aantonen dat er sprake is van een reëel risico van mishandeling op grond van zijn specifieke omstandigheden of bijzondere kenmerken, in gevallen waarin wordt vastgesteld dat hij behoort tot een groep die in zijn land van herkomst systematisch als doelwit wordt gekozen en dat hij wegens de algemene geweldssituatie in dat land alleen al door het feit dat hij terugkeert zal worden blootgesteld aan een met artikel 3 EVRM strijdig risico van onmenselijke of vernederende behandeling. (
57
)
76.
Dergelijke beoordelingsmethoden lijken mij ook binnen de beoordelingsmarge te vallen die de Uniewetgever de lidstaten in artikel 3 van richtlijn 2011/95 laat. Volgens dit artikel kunnen de lidstaten met name ter bepaling van wie als vluchteling wordt erkend gunstiger normen vaststellen of handhaven, mits deze normen verenigbaar zijn met deze richtlijn. Zoals het Hof in herinnering heeft gebracht in zijn arrest van 9 november 2021, Bundesrepublik Deutschland (Instandhouding van het gezin) (
58
), kunnen deze normen onder meer bestaan in een versoepeling van de voorwaarden voor toekenning van de vluchtelingenstatus en mogen zij geen afbreuk doen aan de algemene opzet en de doelstellingen van genoemde richtlijn. (
59
)
77.
Zulke beoordelingsmethoden kunnen mijns inziens de algemene opzet en de doelstelling van richtlijn 2011/95 niet ondermijnen, zolang de vluchtelingenstatus wordt toegekend na een behoorlijk en volledig onderzoek van de behoefte aan internationale bescherming van de verzoekster, overeenkomstig de in de hoofdstukken II en III van deze richtlijn vastgestelde voorwaarden voor de toekenning van die status.
78.
Gelet op een en ander ben ik van mening dat artikel 4, lid 3, onder c), van richtlijn 2011/95 aldus moet worden uitgelegd dat het zich er niet tegen verzet dat de bevoegde nationale autoriteiten in het kader van het onderzoek van de individuele situatie en persoonlijke omstandigheden van de verzoekster, dat nodig is voor de beoordeling op individuele basis van een verzoek om internationale bescherming, vaststellen dat er sprake is van gegronde vrees voor daden van vervolging op grond van haar geslacht, zonder andere kenmerken van haar persoonlijke omstandigheden te hoeven onderzoeken.
V. Conclusie
79.
Gelet op alle voorgaande overwegingen geef ik het Hof in overweging om de prejudiciële vragen van het Verwaltungsgerichtshof te beantwoorden als volgt:
„1)
Artikel 9, lid 1, onder b), van richtlijn 2011/95/EU van het Europees Parlement en de Raad van 13 december 2011 inzake normen voor de erkenning van onderdanen van derde landen of staatlozen als personen die internationale bescherming genieten, voor een uniforme status voor vluchtelingen of voor personen die in aanmerking komen voor subsidiaire bescherming, en voor de inhoud van de verleende bescherming,
moet aldus worden uitgelegd dat
het begrip ‚daden van vervolging’ mede betrekking heeft op een samenstel van discriminerende daden en maatregelen die in een land jegens meisjes en vrouwen worden vastgesteld en die onder meer hun toegang tot onderwijs en gezondheidszorg, de uitoefening van een beroepsactiviteit, de participatie in het openbare en politieke leven, de vrijheid om te gaan en staan waar zij willen en hun vrijheid om een sport te beoefenen, beperken of zelfs verbieden, die hun bescherming tegen genderspecifiek en huiselijk geweld onthouden en die hen verplichten om hun lichaam en gelaat volledig te bedekken, aangezien deze daden en maatregelen door het gecumuleerde effect ervan tot gevolg hebben dat aan deze meisjes en vrouwen hun meest essentiële rechten in een leven in de maatschappij worden ontnomen en aldus het recht aantasten op volledige eerbiediging van de menselijke waardigheid, zoals verankerd in artikel 2 VEU en artikel 1 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.
2)
Artikel 4, lid 3, onder c), van richtlijn 2011/95
moet aldus worden uitgelegd dat
het zich er niet tegen verzet dat de bevoegde nationale autoriteiten in het kader van het onderzoek van de individuele situatie en persoonlijke omstandigheden van de verzoekster, dat nodig is voor de beoordeling op individuele basis van een verzoek om internationale bescherming, vaststellen dat er sprake is van gegronde vrees voor daden van vervolging op grond van haar geslacht, zonder andere kenmerken van haar persoonlijke omstandigheden te hoeven onderzoeken.”
(
1
)	Oorspronkelijke taal: Frans.
(
2
)	Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 13 december 2011 inzake normen voor de erkenning van onderdanen van derde landen of staatlozen als personen die internationale bescherming genieten, voor een uniforme status voor vluchtelingen of voor personen die in aanmerking komen voor subsidiaire bescherming, en voor de inhoud van de verleende bescherming (PB 2011, L 337, blz. 9).
(
3
)	Arrest C‑71/11 en C‑99/11, EU:C:2012:518; hierna: „arrest Y en Z”. Dat arrest had betrekking op de beoordeling van een verzoek om internationale bescherming wegens een risico van vervolging op grond van de godsdienst van de verzoeker. Zie ook arrest van 4 oktober 2018, Fathi (C‑56/17, EU:C:2018:803).
(
4
)	Arrest C‑199/12–C‑201/12, EU:C:2013:720. Dat arrest had betrekking op de beoordeling van een verzoek om internationale bescherming wegens een risico van vervolging op grond van de homoseksualiteit van de verzoeker.
(
5
)	Richtlijn van de Raad van 29 april 2004 inzake minimumnormen voor de erkenning van onderdanen van derde landen en staatlozen als vluchteling of als persoon die anderszins internationale bescherming behoeft, en de inhoud van de verleende bescherming (PB 2004, L 304, blz. 12).
(
6
)	Zie de communiqués van de Migrationsverk (immigratiedienst, Zweden) van 7 december 2022, met als titel „Women from Afghanistan to be granted asylum in Sweden” en „Being a woman from Afghanistan is enough to get protection”.
(
7
)	Zie het communiqué van de Flygtningenævn (vluchtelingencommissie, Denemarken) van 30 januari 2023: Flygtningenævnet giver asyl til kvinder og piger fra Afghanistan – Fln.
(
8
)	Zie het communiqué van de Maahanmuuttovirasto (nationale immigratiedienst, Finland) van 15 februari 2023, met als titel „Refugee Status to Afghan Women and Girls”.
(
9
)	Richtlijn van de Raad van 20 juli 2001 betreffende minimumnormen voor het verlenen van tijdelijke bescherming in geval van massale toestroom van ontheemden en maatregelen ter bevordering van een evenwicht tussen de inspanning van de lidstaten voor de opvang en het dragen van de consequenties van de opvang van deze personen (PB 2001, L 212, blz. 12). Zie, in vervolg op de door Josep Borrell, hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en vicevoorzitter van de Commissie, op 19 augustus 2021 gegeven verklaring, de resolutie van het Europees Parlement van 16 september 2021 over de situatie in Afghanistan [2021/2877(RSP), punt 41].
(
10
)	Zie EUAA, Country guidance: Afghanistan, januari 2023, met name punt 3.15 (blz. 23) en blz. 86 e.v.
(
11
)	Zie UNHCR, Statement on the concept of persecution on cumulative grounds in light of the current situation for women and girls in Afghanistan, issued in the context of the preliminary ruling reference to the Court of Justice of the European Union in the cases of AH and FN v. Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (C‑608/22 and C‑609/22), punt 5.1.11.
(
12
)	Hierna: „Handvest”.
(
13
)	Ondertekend te Rome op 4 november 1950.
(
14
)	Ondertekend te Genève op 28 juli 1951 [United Nations Treaty Series, deel 189, blz. 150, nr. 2545 (1954)] en in werking getreden op 22 april 1954.
(
15
)	Gesloten te New York op 31 januari 1967 en in werking getreden op 4 oktober 1967.
(
16
)	Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende gemeenschappelijke procedures voor de toekenning en intrekking van de internationale bescherming (PB 2013, L 180, blz. 60).
(
17
)	Zie voetnoot 10 van deze conclusie.
(
18
)	Ik verwijs naar mijn conclusie in de zaak Intervyuirasht organ na DAB pri MS (Vrouwelijke slachtoffers van huiselijk geweld) (C‑621/21, EU:C:2023:314, voetnoot 17).
(
19
)	Zie punt 68 van dat arrest. Cursivering van mij.
(
20
)	Naar mijn mening verzet het gebruik van het voegwoord „of” in artikel 9, lid 1, van richtlijn 2011/95 zich niet tegen een dergelijke uitlegging.
(
21
)	In dit verdrag wordt het begrip „daden van vervolging” niet gedefinieerd. Enkel wordt in artikel 1, onder A, lid 2, eerste alinea, bepaald dat met de term „vluchteling” wordt verwezen naar een persoon die „uit gegronde vrees voor vervolging wegens zijn ras, godsdienst, nationaliteit, het behoren tot een bepaalde sociale groep of zijn politieke overtuiging, zich bevindt buiten het land waarvan hij de nationaliteit bezit, en die de bescherming van dat land niet kan of, uit hoofde van bovenbedoelde vrees, niet wil inroepen” (cursivering van mij).
(
22
)	Zie met betrekking tot richtlijn 2004/83 de toelichting van de Commissie bij artikel 11, met als opschrift „De aard van de vervolging” (naderhand artikel 9 van richtlijn 2004/83), bij het voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende minimumnormen voor de erkenning en de status van onderdanen van derde landen en staatlozen als vluchtelingen of als personen die anderszins internationale bescherming behoeven, door de Commissie ingediend op 12 september 2001 [COM(2001) 510 definitief].
(
23
)	Zie arrest Y en Z (punt 53).
(
24
)	Naar deze rechten wordt verwezen in respectievelijk de artikelen 2 en 3, artikel 4, lid 1, en artikel 7 EVRM, alsook in de artikelen 2 en 4, artikel 5, lid 1, en artikel 49 van het Handvest.
(
25
)	Gemeenschappelijk standpunt van 4 maart 1996 door de Raad vastgesteld op grond van artikel K.3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie inzake de geharmoniseerde toepassing van de definitie van de term „vluchteling” in artikel 1 van het Verdrag van Genève van 28 juli 1951 betreffende de status van vluchtelingen (PB 1996, L 63, blz. 2).
(
26
)	Zie punt 4 van dit gemeenschappelijk standpunt. Ik merk op dat de Uniewetgever in 2001, in het kader van de besprekingen van de Raad over het in voetnoot 22 genoemde voorstel voor een richtlijn, heeft verwezen naar de grondrechten van de mens en daarbij allereerst de nadruk heeft gelegd op „het leven, de vrijheid of […] fysieke integriteit”, alvorens naar aanleiding van het voorbehoud van sommige lidstaten nader in te gaan op de rechten waarvan volgens artikel 15, lid 2, EVRM geen enkele afwijking mogelijk is (zie de documenten die beschikbaar zijn op de website van de Raad onder referentienummers 13620/01, 11356/02, 12620/02 en 13648/02).
(
27
)	Zie arrest Y en Z (punt 57).
(
28
)	Zie arrest Y en Z (punt 58).
(
29
)	Zie arresten van 7 november 2013, X e.a. (C‑199/12–C‑201/12, EU:C:2013:720, punt 53), en 19 november 2020, Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (Militaire dienst en asiel) (C‑238/19, EU:C:2020:945, punt 22 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
30
)	Zie arrest van 4 oktober 2018, Fathi (C‑56/17, EU:C:2018:803, punt 94 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
31
)	Zie arrest Y en Z, waarin het Hof bijvoorbeeld heeft opgemerkt dat „bij voorbaat [zijn] uitgesloten handelingen die bij de wet gestelde beperkingen vormen op de uitoefening van het grondrecht op godsdienstvrijheid in de zin van artikel 10, lid 1, van het Handvest, die dat recht niet schenden indien zij voldoen aan artikel 52, lid 1, van het Handvest” (punt 60).
(
32
)	Zie arrest Y en Z, waarin het Hof heeft gepreciseerd dat „[d]e handelingen die weliswaar het in artikel 10, lid 1, van het Handvest neergelegde recht schenden maar waarbij die schending niet voldoende ernstig is om ze op één lijn te stellen met een schending van grondrechten van de mens waarvan op grond van artikel 15, lid 2, EVRM niet kan worden afgeweken, […] evenmin [kunnen] worden geacht een vervolging in de zin van artikel 9, lid 1, van [richtlijn 2004/83] en van artikel 1 A, van het Verdrag van Genève te vormen” (punt 61; cursivering van mij).
(
33
)	Zie in die zin arrest Y en Z, waarin het Hof heeft gepreciseerd dat de handelingen die door hun intrinsieke zwaarwichtigheid samen met de zwaarwichtige gevolgen ervan voor de betrokken persoon kunnen worden geacht een vervolging te vormen, niet moeten worden geïdentificeerd op basis van het onderdeel van de godsdienstvrijheid dat zij aantasten, maar op basis van de aard van de onderdrukking waaraan de betrokkene wordt onderworpen en van de gevolgen ervan (punten 65 en 66).
(
34
)	Arrest C‑56/17, EU:C:2018:803.
(
35
)	Zie arrest Y en Z (punt 67) en arrest van 4 oktober 2018, Fathi (C‑56/17, EU:C:2018:803, punt 95 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
36
)	Zie in dit verband EUAA, Qualification for International Protection, Judicial analysis, 2e druk, januari 2023 [met name punt 1.4.3 over artikel 9, lid 1, onder b), van richtlijn 2011/95].
(
37
)	Zie in dit verband de in voetnoot 36 van deze conclusie genoemde juridische analyse, waarin het EUAA opmerkt dat „een minder gunstige behandeling ten gevolge van verschillen in de behandeling van verschillende groepen op zichzelf geen vervolging vormt. Discriminerende wetgeving of een discriminerende toepassing van de wet kan alleen als een daad van vervolging worden beschouwd als er sprake is van zeer ernstige verzwarende omstandigheden, zoals zeer nadelige gevolgen voor de verzoeker.” Het EUAA is van mening dat „ernstige beperkingen van het recht om een beroep uit te oefenen, zijn godsdienst te belijden of toegang te hebben tot onderwijsinstellingen – afhankelijk van de omstandigheden – op zichzelf of door het gecumuleerde effect met andere beperkingen, vergelijkbaar zijn met vervolging indien zij een persoon treffen op een soortgelijke wijze als een ernstige schending van een grondrecht van de mens in de zin van artikel 9, lid 1, onder a), van richtlijn 2011/95. In dit verband moet rekening worden gehouden met alle individuele omstandigheden en in het bijzonder met het effect van het samenstel van discriminerende daden en/of maatregelen op iemands levensomstandigheden” (vrije vertalingen) (punt 1.4.4.3).
(
38
)	Zie UNHCR, Handbook on procedures and criteria for determining refugee status and guidelines on international protection under the [Geneva] Convention, februari 2019 (punten 53‑55).
(
39
)	Zie UNHCR, Handbook and guidelines on procedures and criteria for determining refugee status under the [Geneva] Convention, december 2011 (punten 53‑55), alsmede UNHCR, Guidelines on international protection no. 1: Gender-Related Persecution within the context of Article 1A(2) of the [Geneva] Convention, 8 juli 2008 (punt 14).
(
40
)	In het arrest Y en Z heeft het Hof geoordeeld dat schending van het recht op godsdienstvrijheid een vervolging in de zin van artikel 9, lid 1, onder a), van richtlijn 2004/83 kan vormen wanneer de asielzoeker wegens de uitoefening van die vrijheid in zijn land van herkomst een werkelijk gevaar loopt om met name te worden vervolgd of te worden onderworpen aan onmenselijke of vernederende straffen door een van de in artikel 6 van deze richtlijn bedoelde actoren (punt 67). Zie ook arrest van 4 oktober 2018, Fathi (C‑56/17, EU:C:2018:803, punt 95).
(
41
)	Volgens het Hof is de in artikel 4 van het Handvest bedoelde bijzonder hoge drempel van zwaarwichtigheid bereikt in situaties die worden gekenmerkt door een zeer verregaande materiële deprivatie van de betrokkene, die hem niet in staat stelt om te voorzien in zijn meest elementaire behoeften, zoals eten, een bad nemen en beschikken over woonruimte, en negatieve gevolgen zou hebben voor zijn fysieke of mentale gezondheid, of hem in een toestand van achterstelling zou brengen die onverenigbaar is met de menselijke waardigheid. Het Hof heeft in het arrest van 19 maart 2019, Jawo (C‑163/17, EU:C:2019:218, punt 92), verwezen naar het arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) van 21 januari 2011, M.S.S. tegen België en Griekenland (CE:ECHR:2011:0121JUD003069609, §§ 252‑263).
(
42
)	Zie in dit verband EHRM, 9 juni 2009, Opuz tegen Turkije (CE:ECHR:2009:0609JUD003340102, § 176).
(
43
)	Zie de conclusie van advocaat-generaal Bot in de gevoegde zaken Y en Z (C‑71/11 en C‑99/11, EU:C:2012:224, punt 56).
(
44
)	Zie arrest van 25 januari 2018, F (C‑473/16, EU:C:2018:36, punt 36).
(
45
)	Zie overweging 12 van richtlijn 2011/95. Zie ook arresten van 30 januari 2014, Diakité (C‑285/12, EU:C:2014:39, punt 33); 18 december 2014, M’Bodj (C‑542/13, EU:C:2014:2452, punt 37); 25 januari 2018, F (C‑473/16, EU:C:2018:36, punt 34), en 10 juni 2021, Bundesrepublik Deutschland (Begrip ernstige en individuele bedreiging) (C‑901/19, EU:C:2021:472, punt 44). In herinnering zij gebracht dat wanneer de bevoegde autoriteit de persoonlijke omstandigheden van de verzoeker in aanmerking neemt, dat haar ook in staat moet stellen om te beoordelen of een verzoeker overeenkomstig artikel 24 van richtlijn 2013/32 bijzondere procedurele waarborgen behoeft en om de voordelen vast te stellen die op grond van artikel 20, leden 3 en 4, van richtlijn 2011/95 moeten worden toegekend aan personen die internationale bescherming genieten.
(
46
)	Cursivering van mij. Zie in dit verband EUAA, Judicial Analysis, Evidence and credibility assessment in the context of the Common European Asylum System, 2018, waarin het EUAA opmerkt dat het gecombineerde effect van discriminerende maatregelen moet worden beoordeeld in het licht van de persoonlijke omstandigheden van de asielzoeker, rekening houdend met alle daden waaraan de asielzoeker is of zou kunnen worden blootgesteld (punt 4.3.1, blz. 62).
(
47
)	Zie de overwegingen 18 en 20 van richtlijn 2013/32.
(
48
)	Zo vloeit uit artikel 18, lid 1, van richtlijn 2013/32 voort dat de bevoegde autoriteit, wanneer zij dit voor de beoordeling van een verzoek om internationale bescherming overeenkomstig artikel 4 van richtlijn 2011/95 relevant acht en mits de verzoeker daarmee instemt, een medisch onderzoek van de verzoeker kan regelen met het oog op aanwijzingen van vroegere vervolging of ernstige schade.
(
49
)	Arrest C‑148/13–C‑150/13, EU:C:2014:2406.
(
50
)	Arrest C‑473/16, EU:C:2018:36.
(
51
)	Zie arresten van 2 december 2014, A e.a. (C‑148/13–C‑150/13, EU:C:2014:2406, punt 54), en 25 januari 2018, F (C‑473/16, EU:C:2018:36, punt 36).
(
52
)	Zie arrest van 25 januari 2018, F (C‑473/16, EU:C:2018:36, punt 37). De gebruikte methoden moeten echter in overeenstemming zijn met de richtlijnen 2011/95 en 2013/32 en, zoals blijkt uit respectievelijk de overwegingen 16 en 60 van die richtlijnen, met de door het Handvest gewaarborgde grondrechten, zoals het in artikel 1 van het Handvest vervatte recht op eerbiediging van de menselijke waardigheid en het in artikel 7 ervan gewaarborgde recht op eerbiediging van het privéleven en van het familie- en gezinsleven. Zie in die zin arrest van 2 december 2014, A e.a. (C‑148/13–C‑150/13, EU:C:2014:2406, punt 53).
(
53
)	Arrest C‑465/07, EU:C:2009:94.
(
54
)	Zie arresten van 17 februari 2009, Elgafaji (C‑465/07, EU:C:2009:94, punt 43), en 10 juni 2021, Bundesrepublik Deutschland (Begrip ernstige en individuele bedreiging) (C‑901/19, EU:C:2021:472, punt 28).
(
55
)	Dit is ook het standpunt dat de UNHCR heeft ingenomen in zijn verklaring in het kader van de onderhavige verwijzingen: „Terwijl de verzoekers in het kader van sommige gendergerelateerde verzoeken het risico lopen te worden vervolgd wegens hun bijzondere omstandigheden – bijvoorbeeld bestraffing voor het zich niet houden aan de sociale zeden; huiselijk geweld – zullen anderen een dergelijk risico lopen wegens de algemene situatie van discriminatie en genderspecifiek geweld in een land” (vrije vertaling) (punt 5.2.4).
(
56
)	Zie VN-Mensenrechtenraad, Situation of human rights in Afghanistan – Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in Afghanistan, 9 september 2022: „In geen enkel ander land zijn vrouwen en meisjes zo snel verdwenen uit alle gebieden van het openbare leven en worden zij zo benadeeld in alle aspecten van hun leven” (punt 21).
(
57
)	Zie bijvoorbeeld EHRM, 25 februari 2020, A.S.N. e.a. tegen Nederland (CE:ECHR:2020:0225JUD006837717, § 107 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
58
)	Arrest C‑91/20, EU:C:2021:898.
(
59
)	Zie de punten 39 en 40 van dat arrest en de aldaar aangehaalde rechtspraak. Het Hof heeft eraan herinnerd dat in het bijzonder normen verboden zijn die ertoe strekken de vluchtelingenstatus te verlenen aan onderdanen van derde landen die zich in situaties bevinden die geen enkel verband houden met de logica van de internationale bescherming (punt 40 en aldaar aangehaalde rechtspraak).