Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKATA ĠENERALI
KOKOTT
ippreżentati fis‑16 ta’ April 2026 (1)
Kawża C‑24/26 PPU [Casotta] (i)
CV
Proċeduri kriminali
fil-preżenza ta’:
Procuratore generale presso la Corte di Appello
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Corte d’appello di Roma (il-Qorti tal-Appell ta’ Ruma, l-Italja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Direttiva (UE) 2016/343 – Dritt li wieħed ikun preżenti waqt il-proċess kontra tiegħu – Sentenza ta’ kundanna fil-kontumaċja – Proċedura ta’ revoka – Dritt għal proċess ġdid – Kundizzjonijiet – Ħarba mill-għarfien tal-proċess inizjali – Armonizzazzjoni minima – Possibbiltà għall-Istati Membri li joffru livell ogħla ta’ protezzjoni – Kundizzjonijiet – Direttiva 2012/29/UE – Dritt tal-vittma li tipparteċipa fil-proċedura ta’ revoka”
I.      Introduzzjoni
1.        Kif ipprovdut fid-Direttiva (UE) 2016/343 dwar it-tisħiħ ta’ ċerti aspetti tal-preżunzjoni tal-innoċenza u tad-dritt li wieħed ikun preżenti waqt il-proċess fil-proċedimenti kriminali (2), id-dritt tal-persuni suspettati jew akkużati li jkunu preżenti waqt il-proċess kontrihom huwa bbażat fuq id-dritt għal smigħ xieraq, li huwa wieħed mill-prinċipji fundamentali ta’ soċjetà demokratika.
2.        Madankollu, kif tippreċiża l-imsemmija direttiva, id-dritt li wieħed ikun preżenti waqt il-proċess kontra tiegħu ma huwiex ta’ natura assoluta (3). L-Istati Membri jistgħu jipprevedu l-possibbiltà li sentenza tingħata fl-assenza tal-persuna kkonċernata u tiġi eżegwita mingħajr ma jinfetaħ proċess ġdid. Madankollu, dan jista’ jsir biss bil-kundizzjoni li l-persuna kkonċernata, debitament informata, tkun irrinunzjat b’mod volontarju u inekwivoku li tkun preżenti fil-proċess kontra tagħha, u li għalhekk l-assenza tagħha tkun riżultat ta’ għażla deliberata (4). B’differenza minn dan, jekk l-eżistenza ta’ tali għażla ma tiġix stabbilita, l-eżekuzzjoni ta’ sentenza fil-kontumaċja hija possibbli biss jekk tiġi ssodisfatta l-kundizzjoni li l-persuna kkonċernata jkollha dritt għal proċess ġdid jekk hija titlobha.
3.        Fil-kuntest ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari, il-Corte d’appello di Roma (il-Qorti tal-Appell ta’ Ruma, l-Italja) tixtieq tkun taf jekk id-Direttiva 2016/343 tipprekludix dispożizzjoni nazzjonali li ma tippermettilhiex, waqt l-eżami ta’ tali talba, li tieħu inkunsiderazzjoni l-aġir tal-persuna akkużata sabiex teżamina jekk din evadietx volontarjament mill-għarfien tal-proċess. Fi kliem ieħor, hija tistaqsi jekk id-dritt tal-Unjoni jobbligax mhux biss lill-Istati Membri jiggarantixxu d-drittijiet tad-difiża tal-persuna kkonċernata, iżda wkoll li jipprevjenu użu abbużiv tagħhom.
4.        Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk id-Direttiva 2012/29/UE li tistabbilixxi standards minimi fir-rigward tad-drittijiet, l-appoġġ u l-protezzjoni tal-vittmi tal-kriminalità, u li tissostitwixxi d-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2001/220/ĠAI (5) tipprekludix dispożizzjoni nazzjonali li, meta tiġi eżaminata talba għal proċess ġdid wara sentenza fil-kontumaċja, ma tipprevedi l-ebda informazzjoni jew parteċipazzjoni favur il-vittma tar-reat inkwistjoni.
II.    Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni
1.      Id-Direttiva 2012/29
5.        Il-premessi 12, 20, 22, 26 u 31 tad-Direttiva 2012/29 jipprovdu:
“(12)      Id-drittijiet stipulati f’din id-Direttiva huma mingħajr preġudizzju għad-drittijiet tal-awtur ta’ ksur. […]
[…]
(20)      Ir-rwol tal-vittmi fis-sistema tal-ġustizzja kriminali u l-possibbiltà li huma jieħdu sehem attiv fil-proċedimenti kriminali jvarja minn Stat Membru għall-ieħor, skont is-sistema nazzjonali, u jiġu ddeterminati minn wieħed jew aktar mill-kriterji li ġejjin [...] L-Istati Membri għandhom jiddeterminaw liema minn dawk il-kriterji japplikaw biex jiġi ddeterminat l-ambitu tad-drittijiet stipulati f’din id-Direttiva, fejn ikun hemm referenzi għar-rwol tal-vittma fis-sistema tal-ġustizzja kriminali rilevanti.
[…]
(22)      Il-mument meta jsir l-ilment għandu, għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, jitqies li jaqa’ fil-kuntest tal-proċediment kriminali. Dan għandu jinkludi wkoll sitwazzjonijet fejn l-awtoritajiet ex officio jibdew il-proċedimenti kriminali bħala riżultat ta’ reat kriminali mġarrab minn vittma.
[…]
(26)      Meta tingħata l-informazzjoni, għandu jingħata biżżejjed dettall biex jiġi żgurat li l-vittmi jiġu trattati b’rispett u biex dawn ikunu jistgħu jieħdu deċiżjonijiet infurmati dwar is-sehem tagħhom fil-proċedimenti. F’dan ir-rigward, l-informazzjoni li tippermetti lill-vittma tkun taf dwar l-istat attwali ta’ kwalunkwe proċediment hija partikolarment importanti. […]
[…]
(31)      Id-dritt għall-informazzjoni dwar il-ħin u l-post ta’ proċess li jirriżulta mill-ilment rigward ir-reat kriminali mġarrab mill-vittma għandu japplika wkoll għall-informazzjoni dwar il-ħin u l-post ta’ smigħ relatat ma’ appell ta’ sentenza fil-każ.”
6.        L-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(1) kif ukoll l-Artikoli 6, 10, 18 u l-Artikolu 20(b) tad-Direttiva 2012/29 jipprevedu dan li ġej:
“Artikolu 1
Objettivi
1.      L-għan ta’ din id-Direttiva huwa li tiżgura li vittmi tal-kriminalità, jirċievu informazzjoni, appoġġ u protezzjoni xierqa u li jkunu jistgħu jipparteċipaw fil-proċedimenti kriminali.
[…]
Artikolu 6
Dritt li jingħataw informazzjoni dwar il-każ tagħhom
1.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-vittmi jiġu notifikati mingħajr dewmien żejjed bid-dritt tagħhom li jirċievu l-informazzjoni li ġejja dwar il-proċedimenti kriminali mibdija bħala riżultat tal-ilment fir-rigward ta’ reat kriminali mġarrab mill-vittma u li, fuq talba, huma jirċievu tali informazzjoni:
(a)      kwalunkwe deċiżjoni li ma tkomplix jew li ttemm investigazzjoni jew li ma tixlix l-awtur ta’ ksur;
(b)      il-ħin u l-post tal-proċess, u n-natura tal-akkużi kontra l-awtur ta’ ksur.
2.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, f’konformità mar-rwol tagħhom fis-sistema tal-ġustizzja kriminali rilevanti, il-vittmi jiġu notifikati mingħajr dewmien żejjed bid-dritt tagħhom li jirċievu l-informazzjoni li ġejja dwar il-proċedimenti kriminali mibdija bħala riżultat tal-ilment fir-rigward ta’ reat kriminali mġarrab mill-vittma u li, fuq talba, jirċievu tali informazzjoni:
(a)      kwalunkwe sentenza finali fi proċess;
(b)      informazzjoni li tippermetti lill-vittma li tkun mgħarrfa bis-sitwazzjoni tal-proċedimenti kriminali, sakemm f’każijiet eċċezzjonali tali notifika ma taffettwax ħażin it-trattament tal-każ.
3.      Informazzjoni prevista taħt il-paragrafu 1(a) u l-paragrafu 2(a) għandha tinkludi raġunijiet jew sommarju ta’ raġunijiet għad-deċiżjoni inkwistjoni, ħlief fil-każ ta’ deċiżjoni ta’ ġuri jew deċiżjoni fejn ir-raġunjiet huma kunfidenzjali f’liema każijiet ir-raġunijiet ma jingħatawx bħala kwistjoni tal-liġi nazzjonali.
4.      Ix-xewqa tal-vittmi dwar jekk jixtiqux li jingħataw informazzjoni għandha torbot lill-awtorità kompetenti, ħlief jekk dik l-informazzjoni jkollha tiġi pprovduta minħabba l-intitolament tal-vittma għal parteċipazzjoni attiva fil-proċedimenti kriminali. L-Istati Membri għandhom iħallu l-vittmi jimmodifikaw ix-xewqa tagħhom fi kwalunkwe żmien, u mbagħad għandhom joħduha inkunsiderazzjoni.
5.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-vittmi jingħataw l-opportunità li jiġu notifikati, mingħajr dewmien mhux meħtieġ, meta l-persuna miżmuma f’kustodja, mixlija jew ikkundannata għal reati kriminali li jikkonċernawhom tinħeles jew tkun ħarbet mid-detenzjoni. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-vittmi jiġu informati bi kwalunkwe miżura maħruġa għall-protezzjoni tagħhom f’każ ta’ rilaxx jew ħarba tal-awtur ta’ ksur.
6.      Il-vittmi għandhom, fuq talba, jingħataw l-informazzjoni prevista fil-paragrafu 2, tal-inqas f’każijiet fejn hemm periklu jew riskju identifikat għalihom, sakemm ma jkunx hemm riskju identifikat ta’ ħsara għall-awtur ta’ ksur li jirriżulta min-notifika.
[…]
Artikolu 10
Id-dritt li wieħed jinstema’
1.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-vittmi jistgħu jinstemgħu waqt il-proċedimenti kriminali u jkunu jistgħu jipprovdu xhieda. […]
2.      Ir-regoli proċedurali li taħthom il-vittmi jistgħu jinstemgħu waqt il-proċedimenti kriminali u jistgħu jipprovdu xhieda għandhom ikunu determinati mil-liġi nazzjonali.
[…]
Artikolu 18
Dritt għal protezzjoni
Bla preġudizzju għad-drittijiet tad-difiża, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li jkun hemm miżuri disponibbli għall-protezzjoni tal-vittmi u l-membri tal-familja tagħhom minn vitimizzazzjoni sekondarja u repetuta, minn intimidazzjoni u minn ritaljazzjoni, inkluż kontra r-riskju ta’ ħsara emozzjonali jew psikoloġika, u għall-protezzjoni tad-dinjità tal-vittmi waqt l-interrogazzjoni u meta jagħtu x-xhieda tagħhom. […]
[…]
Artikolu 20
Dritt għall-protezzjoni tal-vittmi waqt l-investigazzjonijiet kriminali
Bla preġudizzju għad-drittijiet tad-difiża u f’konformità mar-regoli ta’ diskrezzjoni ġudizzjarja, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li waqt investigazzjonijiet kriminali:
[…]
(b)      l-għadd ta’ intervisti mal-vittmi jkun limitat kemm jista’ jkun u l-intervisti jsiru biss fejn strettament meħtieġ għall-iskopijiet tal-investigazzjonijiet kriminali[.]”
2.      Id-Direttiva 2016/343
7.        Id-Direttiva 2016/343 ġiet adottata abbażi tal-Artikolu 82(2)(b) TFUE u l-premessi 3, 9, 10, 33, 35, 36, 37, 38, 39, 42 u 48 ta’ din id-direttiva huma fformulati kif ġej:
“(3)      Skont it-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE), il-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali fl-Unjoni għandha tkun ibbażata fuq il-prinċipju tar-rikonoxximent reċiproku ta’ sentenzi u deċiżjonijiet ġudizzjarji oħrajn.
[…]
(9)      L-għan ta’ din id-Direttiva huwa li ttejjeb id-dritt ta’ proċess ġust fi proċedimenti kriminali billi tistabbilixxi regoli minimi komuni dwar ċerti aspetti tal-preżunzjoni ta’ innoċenza u d-dritt li wieħed ikun preżenti waqt il-proċess.
(10)      Bl-istabbiliment ta’ regoli minimi komuni dwar il-protezzjoni tad-drittijiet proċedurali ta’ persuni suspettati u akkużati, din id-Direttiva għandha l-għan li ssaħħaħ il-fiduċja tal-Istati Membri fis-sistemi tal-ġustizzja kriminali ta’ xulxin u b’hekk li tiffaċilita r-rikonoxximent reċiproku ta’ deċiżjonjiet fi kwistjonijiet kriminali. Tali regoli minimi komuni jistgħu wkoll ineħħu l-ostakli għall-moviment ħieles taċ-ċittadini fit-territorji kollha tal-Istati Membri.
[…]
(33)      Id-dritt għal proċess ġust huwa wieħed mill-prinċipji bażiċi f’soċjetà demokratika. Id-dritt ta’ persuni suspettati u akkużati li jkunu preżenti waqt il-proċess huwa bbażat fuq dak id-dritt u għandu jiġi żgurat fl-Unjoni kollha.
[…]
(35)      Id-dritt tal-persuni suspettati u akkużati li jkunu preżenti waqt il-proċess mhuwiex assolut. Taħt ċerti kundizzjonijiet, il-persuni suspettati u akkużati għandhom ikunu jistgħu, espressament jew taċitament, iżda inekwivokabbilment, jirrinunzjaw għal dak id-dritt.
(36)      F’ċerti ċirkostanzi għandu jkun possibbli li deċiżjoni dwar il-ħtija jew l-innoċenza ta’ persuna suspettata jew akkużata tingħata minkejja l-assenza tal-persuna kkonċernata waqt il-proċess. Dan jista’ jkun il-każ fejn il-persuna suspettata jew akkużata tkun ġiet infurmata, fi żmien debitu, dwar il-proċess u dwar il-konsegwenzi ta’ nuqqas ta’ dehra u xorta, madankollu, ma tidhirx. Li persuna suspettata jew akkużata tiġi infurmata dwar il-konsegwenzi ta’ nuqqas ta’ dehra, għandu, b’mod partikolari, jiġi interpretat li jfisser li l-persuna ġiet infurmata li tista’ tingħata deċiżjoni jekk hija ma tidhirx fil-proċess. Li persuna suspettata jew akkużata tiġi infurmata dwar il-konsegwenzi ta’ nuqqas ta’ dehra, għandu, b’mod partikolari, jiġi interpretat li jfisser li l-persuna ġiet infurmata li tista’ tingħata deċiżjoni jekk hija ma tidhirx fil-proċess.
(37)      Għandu jkun ukoll possibbli li jsir proċess li jista’ jirriżulta f’deċiżjoni dwar ħtija jew innoċenza ukoll fl-assenza ta’ persuna suspettata jew akkużata fejn dik il-persuna tkun ġiet infurmata bil-proċess u tkun tat mandat lil avukat li jkun inħatar minn dik il-persuna jew mill-Istat biex jirrappreżentaha waqt il-proċess u li rrappreżenta l-persuna suspettata jew akkużata.
(38)      Meta jkun qed jitqies jekk il-mod kif l-informazzjoni tingħata hux biżżejjed biex jiżgura l-għarfien tal-persuna dwar il-proċess, għandha tingħata wkoll, jekk ikun xieraq, attenzjoni partikolari lid-diliġenza eżerċitata mill-awtoritajiet pubbliċi biex jinfurmaw lill-persuna kkonċernata u lid-diliġenza eżerċitata mill-persuna kkonċernata sabiex tirċievi l-informazzjoni indirizzata lilha.
(39)      Fejn l-Istati Membri jipprovdu għall-possibbiltà li jsir proċess fl-assenza ta’ persuni suspettati jew akkużati, iżda l-kundizzjonijiet għat-teħid ta’ deċiżjoni fin-nuqqas ta’ persuna suspettata jew akkużata partikolari ma jkunux sodisfatti minħabba li l-persuna suspettata jew akkużata ma setgħetx tinstab minkejja li jkunu saru sforzi raġonevoli, pereżempju minħabba li l-persuna tkun ħarbet jew evadiet, għandu madankollu jkun possibbli li tittieħed deċiżjoni fl-assenza tal-persuna suspettata jew akkużata u li tiġi infurzata dik id-deċiżjoni. F’dak il-każ, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li meta persuni suspettati jew akkużati jiġu infurmati bid-deċiżjoni, b’mod partikolari meta dawn jinqabdu, huma għandhom ukoll jiġu infurmati dwar il-possibbiltà li jikkontestaw id-deċiżjoni u dwar id-dritt għal proċess ġdid jew għal rimedju legali ieħor. L-informazzjoni għandha tingħata bil-miktub. L-informazzjoni tista’ tingħata wkoll bil-fomm dment li l-fatt li l-informazzjoni ġiet ipprovduta jiġi nnotat skont il-proċedura ta’ reġistrazzjoni taħt il-liġi nazzjonali.
[…]
(42)      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li fl-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva, b’mod partikolari fir-rigward tad-dritt li wieħed ikun preżenti waqt il-proċess u d-dritt għal proċess ġdid, il-ħtiġijiet partikolari ta’ persuni vulnerabbli jkunu meqjusa. Skont ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni tas‑27 ta’ Novembru 2013 dwar is-salvagwardji proċedurali għall-persuni vulnerabbli suspettati jew akkużati fi proċedimenti kriminali (6), persuni suspettati jew akkużati li huma vulnerabbli għandhom jiġu meqjusa li huma kollha persuni suspettati jew akkużati li mhumiex kapaċi jifhmu jew jipparteċipaw b’mod effettiv fi proċedimenti kriminali minħabba l-età tagħhom, il-kundizzjoni mentali jew fiżika tagħhom jew kwalunkwe diżabilità li jista’ jkollhom.
[…]
(48)      Ladarba din id-Direttiva tistabbilixxi regoli minimi, l-Istati Membri għandhom ikunu jistgħu jestendu d-drittijiet stabbiliti f’din id-Direttiva sabiex jipprovdu livell ogħla ta’ protezzjoni. Il-livell ta’ protezzjoni pprovdut mill-Istati Membri qatt ma għandu jkun inqas mill-istandards previsti mill-Karta jew mill-KEDB, kif interpretati mill-Qorti tal-Ġustizzja u l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.”
8.        L-Artikolu 1, l-Artikolu 8(1) sa (4) u l-Artikolu 9 tad-Direttiva 2016/343 huma fformulati kif ġej:
“Artikolu 1
Suġġett
Din id-Direttiva tistabbilixxi regoli minimi komuni dwar:
(a)      ċerti aspetti tal-preżunzjoni tal-innoċenza fi proċedimenti kriminali;
(b)      id-dritt li wieħed ikun preżenti fil-proċess fi proċedimenti kriminali.
[…]
Artikolu 8
Id-dritt li persuna tkun preżenti waqt il-proċess
1.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-persuni suspettati jew akkużati jkollhom id-dritt li jkunu preżenti fil-proċess tagħhom.
2.      L-Istati Membri jistgħu jipprevedu li proċess li jista’ jirriżulta f’deċiżjoni dwar il-ħtija jew l-innoċenza ta’ persuna suspettata jew akkużata jista’ jsir fl-assenza tiegħu jew tagħha, sakemm:
(a)      il-persuna suspettata jew akkużata tkun ġiet infurmata fi żmien debitu dwar il-proċess u dwar il-konsegwenzi ta’ nuqqas ta’ dehra; jew
(b)      il-persuna suspettata jew akkużata, li tkun ġiet infurmata bil-proċess, hija rrappreżentata minn avukat, li ġie magħżul mill-persuna suspettata jew akkużata jew maħtur mill-Istat.
3.      Deċiżjoni li tingħata skont il-paragrafu 2 tista’ tiġi esegwita kontra l-persuna kkonċernata.
4.      Fejn l-Istati Membri jipprevedu l-possibbiltà ta’ proċessi fl-assenza ta' persuni suspettati jew akkużati iżda ma tkunx possibbli l-konformità mal-kundizzjonijiet stabbiliti fil-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu minħabba li persuna suspettata jew akkużata ma tistax tinstab minkejja li jkunu saru sforzi raġonevoli, l-Istati Membri jistgħu jipprevedu li xorta waħda tista’ tingħata deċiżjoni u tiġi esegwita. F’dak il-każ, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li meta persuni suspettati jew akkużati jiġu infurmati bid-deċiżjoni, b’mod partikolari meta dawn jinqabdu, huma jiġu wkoll infurmati dwar il-possibbiltà li jikkontestaw id-deċiżjoni u dwar id-dritt għal proċess mill-ġdid jew dwar rimedji legali oħra, f’konformità mal-Artikolu 9.
[…]
Artikolu 9
Id-dritt għal proċess mill-ġdid
L-Istati Membri għandhom jiżguraw li fejn persuni suspettati jew akkużati ma kinux preżenti fil-proċess tagħhom u l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 8(2) ma ġewx sodisfatti, huma jkollhom id-dritt għal proċess mill-ġdid, jew għal rimedju legali ieħor, li jippermetti eżami mill-ġdid tal-merti tal-kawża, inkluż l-eżami ta’ evidenza ġdida, u li jista’ jwassal għall-annullament tad-deċiżjoni oriġinali. F’dan ir-rigward, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li dawk il-persuni suspettati u akkużati jkollhom id-dritt li jkunu preżenti, jipparteċipaw b’mod effikaċi, f’konformità mal-proċeduri taħt id-dritt nazzjonali, u li jeżerċitaw id-drittijiet tad-difiża.”
B.      Id-dritt Taljan
9.        L-Artikolu 420a tal-Codice di procedura penale (il-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali), intitolat “Assenza tal-persuna akkużata”, jipprovdi:
“1.      Jekk il-persuna akkużata, libera jew detenuta, ma tkunx preżenti għas-seduta, l-imħallef għandu jkompli l-proċedura fl-assenza tagħha:
(a)      meta l-persuna akkużata tkun ġiet imħarrka sabiex tidher permezz ta’ komunikazzjoni tal-att bl-idejn jew f’idejn persuna espressament awtorizzata minnha sabiex tirċievi l-att;
(b)      meta l-persuna akkużata tkun espressament irrinunzjat milli tidher jew meta, jekk ikun hemm xi impediment previst fl-Artikolu 420 ter, hija tkun espressament irrinunzjat milli tinvokah.
2.      L-imħallef għandu jkompli wkoll il-proċedura fl-assenza tal-persuna akkużata meta jqis b’mod ieħor li ġie pprovat li din tal-aħħar kienet effettivament taf li l-proċedura kienet pendenti u li l-assenza tagħha waqt is-seduta hija dovuta għal għażla volontarja u konxja. Għal dan l-għan, l-imħallef għandu jieħu inkunsiderazzjoni l-modalitajiet tal-komunikazzjoni, l-atti mwettqa mill-persuna akkużata qabel is-seduta, il-ħatra ta’ avukat u kull ċirkustanza rilevanti oħra.
3.      L-imħallef għandu jkompli wkoll il-proċedura fl-assenza tal-persuna akkużata, ħlief fil-każijiet previsti fil-paragrafi 1 u 2, kull meta din il-persuna akkużata tkun ġiet iddikjarata maħruba jew jekk hija tkun, b’mod ieħor, volontarjament ħarbet mill-għarfien tal-proċedura pendenti.
4.      Fil-każijiet previsti fil-paragrafi 1, 2 u 3, l-imħallef għandu jiddikjara lill-persuna akkużata assenti. Bla ħsara għal dispożizzjonijiet kuntrarji tal-liġi, il-persuna akkużata ddikjarata assenti għandha tkun irrappreżentata mill-avukat tagħha.
5.      Minbarra l-każijiet previsti fil-paragrafi 1, 2 u 3, l-imħallef għandu, qabel ma jkompli l-proċedura skont l-Artikolu 420c, iqiegħed il-kawża fuq il-lista u jordna li l-opinjoni msemmija fl-Artikolu 419, it-talba għal rinviju quddiem qorti ta’ ġudikatura u l-proċess verbal tas-seduta jiġu kkkomunikati personalment lill-persuna akkużata mill-Polizia giudiziaria (forzi tal-ordni).
6.      Id-digriet li permezz tiegħu l-persuna akkużata tiġi ddikjarata assenti għandu jiġi rrevokat, anki ex officio, jekk, qabel id-deċiżjoni, il-persuna akkużata tidher. Għandu jingħata terminu ġdid lill-persuna akkużata sabiex teżerċita d-drittijiet li tkun ġiet imċaħħda minnhom:
(a)      jekk hija tipproduċi l-prova li, minħabba ċirkustanzi imprevedibbli, forza maġġuri jew impediment leġittimu ieħor, hija sabet ruħha fl-impossibbiltà li tidher fi żmien xieraq sabiex teżerċita d-drittijiet li hija ġiet imċaħħda minnhom u li hija ma setgħetx tipprovdi fil-ħin, u mingħajr ħtija min-naħa tagħha, il-prova tal-impediment;
(b)      jekk, fil-każijiet previsti fil-paragrafi 2 u 3, hija tipproduċi prova li ma kinitx taf b’mod effettiv li l-proċeduri kienu pendenti u li, mingħajr ħtija min-naħa tagħha, hija ma setgħetx tintervjeni fi żmien xieraq sabiex teżerċita d-drittijiet li tkun ġiet imċaħħda minnhom;
(c)      jekk, fi kwalunkwe każ, jirriżulta li l-kundizzjonijiet għat-tkomplija tal-proċedura fl-assenza tagħha ma kinux issodisfatti.
7.      Minbarra l-każ previst fil-paragrafu 6, jekk jirriżulta li l-kundizzjonijiet għat-tkomplija tal-proċedura fl-assenza tal-persuna akkużata ma kinux issodisfatti, l-imħallef għandu jannulla, anki ex officio, id-digriet li permezz tiegħu l-persuna akkużata tkun ġiet iddikjarata assenti u għandu jsegwi d-dispożizzjonijiet previsti fil-paragrafu 5.”
10.      L-Artikolu 629a tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali, intitolat “Revoka ta’ res judicata”, jipprovdi:
“1.      Minbarra l-każijiet koperti mill-Artikolu 628 bis, il-persuna kkundannata jew suġġetta għal miżura ta’ sigurtà skont deċiżjoni jew sentenza li tkun saret res judicata u li tkun ġiet adottata fir-rigward tagħha fl-assenza tagħha tista’ tikseb ir-revoka tar-res judicata jekk hija turi li ġiet iddikjarata assenti minkejja li l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 420a ma kinux issodisfatti u li, mingħajr ħtija min-naħa tagħha, hija ma setgħetx tappella fil-ħin kontra dik id-deċiżjoni jew dik is-sentenza, sakemm ma jirriżultax li effettivament saret taf bil-proċeduri pendenti qabel ma ngħatat id-deċiżjoni jew is-sentenza.
2.      It-talba, taħt piena ta’ inammissibbiltà, għandha titressaq personalment mill-persuna kkonċernata jew mill-avukat tagħha li jkollu mandat speċjali, fi żmien tletin jum minn meta l-persuna kkonċernata saret taf bid-deċiżjoni jew bis-sentenza, quddiem il-Corte d’appello [il-Qorti tal-Appell, l-Italja] li fil-ġurisdizzjoni tagħha jinsab l-imħallef li ta id-deċiżjoni jew is-sentenza.
3.      Il-Corte d’appello [il-Qorti tal-Appell] għandha ssegwi d-dispożizzjonijiet previsti fl-Artikolu 127 u, jekk tilqa’ t-talba, għandha tannulla d-deċiżjoni jew is-sentenza u tordna li l-proċess jintbagħat lura lill-imħallef tal-fażi jew tal-grad li fihom tkun seħħet in-nullità.
4.      L-Artikoli 635 u 640 għandhom japplikaw.”
III. Il-fatti li wasslu għall-kawża
11.      Permezz ta’ sentenza tat‑23 ta’ Ottubru 2023 tat-Tribunale ordinario di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma, l-Italja), CV ġie kkundannat għal piena ta’ priġunerija ta’ ħames snin u tliet xhur u għal multa ta’ EUR 1 500 wara li nstab ħati bħala koawtur ta’ reati ta’ feriti gravi u ta’ serq aggravat bi vjolenza.
12.      Peress li CV ma ppreżentax appell, dik is-sentenza saret definittiva fl‑14 ta’ April 2024 u, fid‑19 ta’ Novembru 2024, CV ġie arrestat sabiex tiġi eżegwita l-piena imposta fuqu.
13.      Fid‑19 ta’ Diċembru 2024, CV talab ir-revoka tas-sentenza tat-Tribunale ordinario di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma) quddiem il-Corte d’appello di Roma (il-Qorti tal-Appell ta’ Ruma) billi sostna li kien ġie ddikjarat assenti minkejja li l-kundizzjonijiet tal-Artikolu 420a tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali ma kinux ġew issodisfatti. B’hekk, huwa ma kienx jaf bil-fatt li kien hemm proċeduri kriminali pendenti kontrih.
14.      Wara eżami tal-atti tal-proċedura fl-ewwel istanza, il-Corte d’appello di Roma (il-Qorti tal-Appell ta’ Ruma) indikat li dawn il-proċeduri kienu nbdew fit‑2 ta’ April 2022 wara l-arrest in flagrante delicto ta’ CV għal reati ta’ feriti gravi u ta’ serq aggravat bi vjolenza mwettqa bħala koawtur ma’ persuna oħra wkoll arrestata, u flimkien ma’ tmien persuni oħra li baqgħu mhux magħrufa. Barra minn hekk, CV ġie akkużat bit-twettiq ta’ reat bħala reċidiv minħabba li kien diġà ġie kkundannat għal reati oħra tal-istess tip.
15.      Fuq talba ta’ CV, il-pulizija informat lil ommu bl-arrest tiegħu u CV ħatar avukat bħala difensur.
16.      Fl‑4 ta’ April 2022, CV ġie ppreżentat taħt arrest quddiem it-Tribunale ordinario di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma) sabiex jiġi kkonfermat l-arrest tiegħu u sabiex tingħata sentenza fil-konfront tiegħu skont il-proċedura ta’ urġenza. F’din l-okkażjoni, huwa ddikjara li r-reġistru tal-persuni fiżiċi kien juri li kien iddomiċiljat ma’ ommu fi Sqallija, iżda li fl-aħħar ħames snin huwa kien stabbilixxa r-residenza tiegħu b’mod permanenti f’Ruma. Barra minn hekk, huwa ddikjara li l-post ta’ residenza tiegħu f’Ruma kien jinsab f’“mensa per i poveri” (kċina tal-foqra) ġestita mill-“Comunità di Sant’Egidio”.
17.      Wara s-seduta tal‑4 ta’ April 2022, l-arrest ta’ CV ma ġiex ikkonfermat, il-proċedura ta’ urġenza ma nbdietx, il-kawża ntbagħtet lura lill-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku u CV ġie lliberat.
18.      Sussegwentement, il-Prosekutur Pubbliku talab lill-Giudice per le indagini preliminari (l-Imħallef inkarigat mill-investigazzjoni kriminali, l-Italja) tat-Tribunale ordinario di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma) sabiex joħroġ digriet għal sentenza immedjata minħabba n-natura evidenti tal-provi li kienet tippermetti li l-kawża tiġi diskussa direttament mingħajr ma tinżamm seduta preliminari.
19.      Din it-talba ntlaqgħet u l-Giudice per le indagini preliminari (l-Imħallef inkarigat mill-investigazzjoni kriminali) irrinvija lil CV quddiem it-Tribunale ordinario de Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma) għal sentenza immedjata fis-seduta tal‑4 ta’ Ottubru 2022.
20.      Fid‑9 ta’ Mejju 2022, il-pulizija marret iżżur il-“mensa per i poveri” msemmija iktar ’il fuq sabiex tipproċedi bil-komunikazzjoni tad-digriet għal sentenza immedjata, iżda CV ma nstabx hemmhekk u l-komunikazzjoni tħalliet ma’ waħda mill-persuni responsabbli għall-ġestjoni tal-assoċjazzjoni. Din tal-aħħar iddikjarat li CV kien wasal fuq il-post jumejn qabel u wiegħdet li kienet ser tħalli d-digriet għal sentenza immedjata fil-kaxxa postali personali ta’ CV.
21.      Fit‑13 ta’ Lulju 2022, l-avukat maħtur minn CV bagħat telegramma lil dan tal-aħħar fir-residenza tiegħu fil-“mensa per i poveri” sabiex jinformah li kien qiegħed jirrinunzja l-mandat tiegħu minħabba l-impossibbiltà li jillokalizzah.
22.      Fl‑4 ta’ Ottubru 2022, id-digriet għal sentenza immedjata ġie kkomunikat, permezz ta’ posta elettronika ċċertifikata, lill-avukat maħtur minn CV, u dan peress li l-post ta’ residenza ddikjarat minn CV ma kienx xieraq għal dan l-għan.
23.      Matul is-seduta tal‑4 ta’ Ottubru 2022, minħabba li l-avukat maħtur minn CV irrinunzja l-mandat tiegħu, it-Tribunale ordinario di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma) ħatret avukat ieħor bħala difensur maħtur ex officio.
24.      Fi tmiem dik is-seduta tal‑4 ta’ Ottubru 2022, it-Tribunale ordinario di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma) ikkonstatat li d-digriet għal sentenza immedjata ma kienx ġie kkomunikat lill-persuna akkużata u bagħtet il-proċess lura lir-Reġistru sabiex din il-komunikazzjoni terġa’ ssir.
25.      Fis-seduta tas‑17 ta’ Jannar 2023, it-Tribunale ordinario di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma) qieset li CV kellu jiġi mfittex peress li ma kienx ġie pprovat li kien effettivament jaf bil-proċeduri pendenti kontrih u, għal dan l-għan, bagħtet il-proċess lura lir-Reġistru.
26.      Fl‑20 ta’ Jannar 2023, il-pulizija reġgħet marret għand il-“mensa per i poveri” sabiex tipproċedi bil-komunikazzjoni, iżda reġgħet ma sabitx lil CV hemmhekk u ħalliet avviż ta’ dehra ma’ ħaddiem voluntier li min-naħa tiegħu indika li kien ser iħallih fil-kaxxa tal-ittri personali tiegħu.
27.      Fl‑20, fil‑21 u fit‑23 ta’ Jannar 2023, il-pulizija ppruvat mingħajr suċċess tikkuntattja lil CV fuq it-telefon mobbli tiegħu, wara li dan kien ħalla n-numru tiegħu.
28.      Fl‑20 ta’ Jannar 2023, il-pulizija għamlet tfittxija fir-reġistri tal-persuni fiżiċi u kkonstatat li CV kien iddomiċiljat ma’ ommu fi Sqallija. Madankollu, fit‑3 ta’ Frar 2023, omm CV marret fl-uffiċċji tal-istat ċivili tal-komun u ppreżentat dikjarazzjoni fis-sens li binha kien telaq mid-dar, flimkien ma’ talba sabiex ismu jitħassar minn fuq is-sitwazzjoni familjari tagħha.
29.      Fis-seduta tat‑13 ta’ Ġunju 2023, it-Tribunale ordinario di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma) ikkonstatat li mir-riferta tan-notifika tal-pulizija kien jirriżulta li CV ma setax jiġi llokalizzat u konsegwentement ordnat li l-persuna kkonċernata titfittex fl-indirizz tad-domiċilju tagħha, jiġifieri fl-indirizz ta’ ommu fi Sqallija, sabiex jiġu kkomunikati lilha kopja tad-digriet għal sentenza immedjata u kopja tal-proċess verbal tas-seduta tat‑13 ta’ Ġunju 2023 li ddiferixxiet is-smigħ tal-kawża għas-seduta tat‑23 ta’ Ottubru 2023.
30.      Fid‑19 ta’ Ġunju 2023, dawn l-atti ġew ikkomunikati mill-pulizija f’idejn omm CV bl-indikazzjoni “omm koabitanti”.
31.      Fis-seduta tat‑23 ta’ Ottubru 2023, it-Tribunale ordinario di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma) ikkonstatat li d-digriet għal sentenza immedjata kien ġie kkomunikat f’idejn l-omm koabitanti u li b’hekk kellu jitqies li ġie żgurat li l-persuna akkużata kellha għarfien tal-proċess.
32.      Għaldaqstant, it-Tribunale ordinario di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma) ordnat li jsiru sottomissjonijiet fl-assenza ta’ CV, billi qieset li kien ġie pprovat li huwa kien effettivament jaf bil-proċess u li l-assenza tiegħu waqt is-seduta kellha titqies bħala għażla volontarja u konxja skont l-Artikolu 420a(3) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali.
33.      Fit‑23 ta’ Ottubru 2023, fil-kuntest tal-istruttorja orali, inġabret ix-xhieda tal-vittma tar-reat u, wara s-sottomissjonijiet tal-partijiet, it-Tribunale ordinario di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma) ikkundannat lil CV għal piena ta’ priġunerija ta’ ħames snin u tliet xhur u multa ta’ EUR 1 500 wara li nstab ħati bħala koawtur ta’ reati ta’ feriti gravi u ta’ serq aggravat bi vjolenza. Din is-sentenza saret res judicata fl‑14 ta’ April 2024.
34.      CV ġie arrestat fid‑19 ta’ Novembru 2024 u ppreżenta r-rikors għal revoka imsemmija fil-punt 13 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
IV.    Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u d-domandi preliminari
35.      Fil-kuntest ta’ din il-proċedura, permezz ta’ digriet tas‑7 ta’ Jannar 2026 ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit‑22 ta’ Jannar 2026, il-Corte d’appello di Roma (il-Qorti tal-Appell ta’ Ruma) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      L-Artikoli 6, 10 u 18 tad-Direttiva [2012/29], moqrija fid-dawl tal-Artikoli 47 u 54 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u tal-Artikoli 6 u 17 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, għandhom jiġu interpretati flimkien fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik tal-Artikolu 629a tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali Taljan li, fi proċedura ta’ revoka ta’ sentenza li hija ta’ natura li tirrevoka sentenza ta’ kundanna u li tirrendi neċessarja kawża prinċipali ġdida, ma tipprevedi ebda forma ta’ informazzjoni, ta’ komunikazzjoni jew ta’ parteċipazzjoni għall-vittma tar-reat li ma dehritx bħala parti ċivili?
2)      L-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva [2016/343], moqrija fid-dawl tal-Artikoli 47 u 54 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u tal-Artikoli 6 u 17 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, għandhom jiġu interpretati flimkien fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik prevista fl-Artikoli 420a u 629a tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali Taljan, li tippermetti r-revoka ta’ sentenza ta’ kundanna meta l-persuna akkużata ssostni li hija ma kellhiex effettivament għarfien tal-proċedura, sa fejn din il-leġiżlazzjoni teskludi li t-tneħħija volontarja mill-għarfien tal-proċedura tista’ tiġi dedotta min-nuqqas makroskopiku tal-persuna akkużata jew mill-aċċettazzjoni konsapevoli li tirriżulta mir-riskju li ma tirċevix l-atti, b’riżultat ta’ aġir oġġettiv u ta’ provi indiretti?”
36.      Wara l-laqgħat amministrattivi li saru fil‑5 u fid‑9 ta’ Frar 2026, ir-Raba’ Awla tal-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li tissottometti din il-kawża għall-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari msemmija fl-Artikolu 107 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja.
37.      Il-Gvern Taljan u l-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub fil-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Dawn l-istess partijiet ipparteċipaw fis-seduta li saret fit‑18 ta’ Marzu 2026.
V.      Kunsiderazzjonijiet
A.      Fuq it-tieni domanda preliminari
38.      Bit-tieni domanda preliminari tagħha, li nipproponi li tiġi ttrattata l-ewwel, il-qorti tar-rinviju titlob interpretazzjoni tal-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva 2016/343, moqrija fid-dawl tal-Artikoli 47 u 54 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), kif ukoll tal-Artikoli 6 u 17 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”). Hija tixtieq tkun taf jekk dawn id-dispożizzjonijiet jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li teskludi, konformement mal-interpretazzjoni tagħha skont il-ġurisprudenza rilevanti, li qorti adita b’talba għal proċess ġdid minħabba kundanna fil-kontumaċja tista’ tiddeduċi, mill-aġir tal-persuna kkonċernata u minn provi indiretti, li l-akkużat kien ħarab volontarjament mill-għarfien tal-proċess inizjali.
1.      Ir-rekwiżiti tad-dispożizzjonijiet rilevanti
39.      Skont l-Artikolu 8(2) u (3) tad-Direttiva 2016/343, l-Istati Membri jistgħu jipprevedu li proċess li jista’ jagħti lok għal deċiżjoni eżegwibbli dwar il-ħtija jew l-innoċenza tal-persuna kkonċernata jista’ jsir fl-assenza tiegħu. Dan huwa possibbli sakemm il-persuna kkonċernata tkun ġiet informata, fi żmien xieraq, dwar iż-żamma tal-proċess kif ukoll dwar il-konsegwenzi ta’ nuqqas ta’ dehra (Artikolu 8(2)(a)), jew li hija sempliċement tkun ġiet informata biż-żamma tal-proċess meta hija tkun barra minn hekk irrappreżentata minn avukat inkarigat maħtur minnha jew maħtur mill-Istat (Artikolu 8(2)(b)) (7). Skont il-paragrafu 4 tal-imsemmi artikolu, meta ma jkunx possibbli li jiġu osservati dawn il-kundizzjonijiet minħabba li l-persuna kkonċernata ma tkunx tista’ tinstab, u dan minkejja li saru sforzi raġonevoli għal dan l-għan, tista’ xorta waħda tingħata deċiżjoni u tiġi eżegwita, iżda l-persuna kkonċernata għandu jkollha dritt għal proċess mill-ġdid skont dak previst mill-Artikolu 9 ta’ din id-direttiva.
40.      Skont is-sentenza Spetsializirana prokuratura (Proċess ta’ akkużat maħrub) (8), il-possibbiltà offruta mill-Artikolu 8(2) u (3) tad-Direttiva 2016/343 lill-Istati Membri li jmexxu, meta l-kundizzjonijiet previsti fil-paragrafu 2 ikunu ssodisfatti, proċess fil-kontumaċja u li jeżegwixxu d-deċiżjoni mingħajr ma jipprevedu d-dritt għal proċess ġdid hija bbażata fuq il-premessa li, fis-sitwazzjoni prevista f’dan il-paragrafu 2, il-persuna kkonċernata, debitament informata, tkun irrinunzjat b’mod volontarju u inekwivoku milli teżerċita d-dritt li tkun preżenti waqt il-proċess kontra tagħha.
41.      F’dik l-istess sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li persuna tista’, jekk ikun il-każ, titqies ukoll li ġiet informata dwar il-proċess u li volontarjament u inekwivokabbilment irrinunzjat għad-dritt tagħha li tkun preżenti waqt il-proċess meta ma tkunx tista’ tinstab għall-finijiet tal-komunikazzjoni taċ-ċitazzjoni għall-proċess. Dan jista’ jkun il-każ jekk minn indizji preċiżi u oġġettivi jirriżulta li l-persuna kkonċernata, wara li tkun ġiet informata uffiċjalment li hija kienet akkużata li wettqet reat kriminali u, konxja tal-fatt li ser jinżamm proċess kontriha, deliberatament evitat milli tirċievi uffiċjalment l-informazzjoni dwar il-ħin u l-post tal-proċess. L-eżistenza ta’ tali indizji preċiżi u oġġettivi tista’, pereżempju, tiġi kkonstatata meta l-imsemmija persuna, bħal fil-kawża li tat lok għas-sentenza Spetsializirana prokuratura (Proċess ta’ akkużat maħrub), tkun ikkomunikat volontarjament indirizz żbaljat lill-awtoritajiet kompetenti jew ma tkunx għadha tinstab fl-indirizz li tkun ikkomunikat (9).
42.      Is-sitwazzjoni ta’ tali persuna li ma ħallietx lill-awtoritajiet jinformawha uffiċjalment dwar il-proċess fi żmien xieraq u permezz ta’ dokument uffiċjali, taqa’ għalhekk taħt l-ipoteżi prevista fl-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 2016/343 (10). Barra minn hekk, f’tali ċirkustanzi, it-trażmissjoni fi żmien xieraq, mill-awtoritajiet kompetenti, tad-dokument uffiċjali li jsemmi d-data u l-post ta’ proċess lill-indirizz ikkomunikat mill-persuna kkonċernata lil dawn l-awtoritajiet, u l-prova prodotta li dan id-dokument fil-fatt twassal lil dan l-indirizz, tikkostitwixxi notifika lil din il-persuna, li ma tkunx għadha tista’ tinstab, ta’ din id-data u ta’ dan il-post, konformement mal-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 2016/343. Madankollu, dan japplika biss bil-kundizzjoni li l-imsemmija awtoritajiet ikunu għamlu sforzi raġonevoli sabiex isibu lill-imsemmija persuna u jħarrkuha personalment jew sabiex jinformawha uffiċċjalment, permezz ta’ mezzi oħra, bid-data u bil-post ta’ dan il-proċess (11).
43.      Minbarra dan, proċess ġdid jista’ jiġi miċħud lil tali persuna biss jekk, barra minn hekk, il-kundizzjonijiet l-oħra previsti fl-Artikolu 8(2)(a) u (b) tad-Direttiva 2016/343 ikunu ssodisfatti, jiġifieri li l-imsemmija persuna tkun ġiet informata bil-konsegwenzi tan-nuqqas ta’ dehra fi żmien xieraq, jew tkun ġiet irrappreżentata minn avukat (12).
2.      Il-mistoqsijiet tal-qorti tar-rinviju fl-isfond tal-fehma tagħha tad-dritt nazzjonali
44.      Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk, skont id-dritt tal-Unjoni, hija għandhiex setgħa ta’ evalwazzjoni li tippermettilha tieħu inkunsiderazzjoni l-aġir ta’ CV sabiex teżamina jekk dan ħarabx volontarjament mill-għarfien tal-proċeduri, b’tali mod li t-talba tiegħu għal proċess ġdid għandha tiġi kklassifikata bħala abbużiva.
45.      Skont l-argumenti mressqa mill-Gvern Taljan, din id-domanda tidher ipotetika. Skont dawn l-argumenti, iċ-ċirkustanzi tal-każ għandhom jippermettu lill-qorti tar-rinviju tirrifjuta l-ftuħ ta’ proċess mill-ġdid. B’hekk, skont il-ġurisprudenza nazzjonali, huwa minnu li hija l-konoxxenza effettiva tal-proċess li tilleġittima d-dikjarazzjoni ta’ kontumaċja u ma jistax jiġi awtomatikament dedott min-“negliġenza fl-ambitu tal-informazzjoni” min-naħa tal-persuna akkużata li hija kellha r-rieda li tevadi l-proċess. Madankollu, din in-negliġenza tista’ tittieħed inkunsiderazzjoni meta l-awtoritajiet kompetenti jkunu għamlu sforzi raġonevoli sabiex jillokalizzaw lill-persuna kkonċernata. Għalhekk, huma dawn tal-aħħar li għandhom jipproduċu “indizji preċiżi u oġġettivi” li juru li din irċeviet informazzjoni adegwata.
46.      It-teħid inkunsiderazzjoni ta’ dawn iż-żewġ kundizzjonijiet jeskludi sitwazzjoni fejn id-drittijiet tad-difiża jiġu eżerċitati b’mod abbużiv, peress li dan jagħti importanza kemm lid-diliġenza murija mill-awtoritajiet meta dawn jiġu biex jinformaw lill-persuna kkonċernata, kif ukoll lid-diliġenza eżerċitata minn din tal-aħħar meta tiġi biex tirċievi l-informazzjoni rilevanti. Fid-dawl ta’ dawn il-kundizzjonijiet, iċ-ċirkustanzi esposti fid-deċiżjoni tar-rinviju għandhom jippermettu li jiġi miċħud id-dritt ta’ CV għal proċess ġdid.
47.      Bi tweġiba għal dan l-argument, għandu jitfakkar li l-proċedura stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE hija bbażata fuq separazzjoni ċara tal-funzjonijiet bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja, peress li din tal-aħħar hija awtorizzata biss sabiex tiddeċiedi dwar l-interpretazzjoni jew il-validità tal-atti tal-Unjoni msemmija f’dan l-artikolu. F’dan il-kuntest, ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tevalwa l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali jew li tiddeċiedi jekk l-interpretazzjoni li l-qorti nazzjonali tagħtihom hijiex korretta. Minn dan isegwi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha l-kompitu li tieħu inkunsiderazzjoni l-kuntest fattwali u leġiżlattiv tad-domandi preliminari, skont kif jiġi ddefinit mid-deċiżjoni tar-rinviju. Għalhekk, f’dan il-każ, hemm lok li wieħed iżomm mal-interpretazzjoni tal-leġiżlazzjoni Taljana kif tirriżulta mit-talba għal deċiżjoni preliminari u li tikkostitwixxi l-premessa li fuqha hija msejsa d-domanda magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja (13).
48.      Skont il-qorti tar-rinviju, huwa minnu li l-Artikolu 420a tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali jelenka numru ta’ elementi li, meta jissussistu, jippermettu lill-qorti nazzjonali tikkonkludi li l-persuna akkużata kellha l-intenzjoni li taħrab mill-għarfien tal-proċess u li l-assenza tagħha tirriżulta minn għażla deliberata. Madankollu, skont il-ġurisprudenza tal-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni, l-Italja), talba għal proċess ġdid tista’ tiġi miċħuda biss jekk tiġi prodotta l-prova diretta tar-rieda li wieħed jaħrab mill-għarfien tal-proċess.
49.      Skont il-qorti tar-rinviju, fil-prattika dan ifisser li l-persuna kkonċernata trid tkun għamlet dikjarazzjoni espressa li biha tindika r-rieda tagħha li tevita l-proċess. Wieħed ma jistax jikkonkludi li l-impossibbiltà li tiġi llokalizzata din il-persuna hija riżultat ta’ aġir li juri b’mod indirett, iżda ċert, tali rieda. Għaldaqstant, ma huwiex possibbli li tittieħed inkunsiderazzjoni n-negliġenza bħala indizju tal-aċċettazzjoni konxja tar-riskju li hija ma ssirx taf bil-proċess, u li wieħed jassimila din in-negliġenza ma’ ħarba konxja minn tali għarfien. Għaldaqstant, fiċ-ċirkustanzi ta’ dan il-każ, il-qorti tar-rinviju hija obbligata tilqa’ t-talba għal proċess ġdid minħabba l-assenza ta’ prova diretta tar-rieda ta’ CV li jevita li jiġi mgħarraf dwar il-proċess inizjali.
50.      B’hekk, il-qorti tar-rinviju tidher li hija tal-fehma li d-dritt nazzjonali li ser tiġi mġiegħla tapplika b’xi mod “jipproteġi żżejjed” id-drittijiet tad-difiża. Dan id-dritt ser jobbligaha tiftaħ proċess mill-ġdid u ser jipprekludiha milli teżamina l-indizji li jistgħu juru li l-assenza ta’ CV waqt il-proċess kienet riżultat, jekk ikun il-każ, ta’ għażla konxja min-naħa tiegħu.
3.      Il-projbizzjoni kontra użu abbużiv tad-dritt għal proċess ġdid iggarantit mid-Direttiva 2016/343
51.      Kif jippreċiżaw il-bażi legali tagħha fl-Artikolu 82(2) TFUE, fil-premessi 9 u 48 kif ukoll fl-Artikolu 1 tagħha, id-Direttiva 2016/343 twettaq biss armonizzazzjoni minima u mhux waħda kompleta u eżawrjenti, b’tali mod li l-Istati Membri jistgħu jestendu d-drittijiet iddefiniti minnha sabiex joffru livell ogħla ta’ protezzjoni (14).
52.      Għalhekk, mill-kliem stess tal-Artikolu 8(2) tal-imsemmija direttiva jirriżulta li l-Istati Membri “jistgħu jipprevedu li proċess li jista’ jirriżulta f’deċiżjoni dwar il-ħtija jew l-innoċenza ta’ persuna suspettata jew akkużata jista’ jsir fl-assenza [...] tagħha” (15). L-Istati Membri huma għalhekk liberi li ma jipprevedux, fid-dritt nazzjonali tagħhom, il-possibbiltà ta’ proċess fil-kontumaċja (16).
53.      Madankollu, meta jipprevedu l-possibbiltà li jsiru tali proċessi, huma għandhom josservaw ir-rekwiżiti tad-Direttiva. Fil-fatt, dawn jipprevedu u jirregolaw l-obbligi tal-Istati Membri fir-rigward tad-dritt tal-persuni ssuspettati u dawk akkużati li jattendu l-proċess tagħhom, kif ukoll l-eċċezzjonijiet għal dan id-dritt (17). Dan ma jfissirx biss li huma għandhom jiggarantixxu d-dritt tal-akkużat li jkun preżenti waqt il-proċess tiegħu, iżda wkoll li għandhom jipprevjenu użu abbużiv tad-dritt għal proċess ġdid fil-każ ta’ sentenza fil-kontumaċja, peress li dan l-abbuż jista’ jostakola l-effettività tal-proċeduri kif ukoll l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja.
54.      Huwa minnu li l-Istati Membri jibqgħu, bħala prinċipju, liberi li jadottaw livell ogħla ta’ protezzjoni fir-rigward tad-drittijiet tad-difiża meta mqabbel ma’ dak previst mid-Direttiva 2016/343. Madankollu, il-garanzija ta’ tali drittijiet ma għandhiex tostakola l-iskop u l-implimentazzjoni effettiva tad-direttiva. Fil-fatt, meta att tal-Unjoni jagħti lill-Istati Membri libertà ta’ għażla bejn diversi modalitajiet ta’ applikazzjoni, l-eżerċizzju ta’ din is-setgħa diskrezzjonali jitqies bħala implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Għaldaqstant, l-eżami tal-konformità tar-regoli nazzjonali stabbiliti għal dan l-għan jagħmel parti mill-interpretazzjoni tal-imsemmija direttiva, moqrija fid-dawl tal-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni (18).
55.      Bl-istess mod, fl-implimentazzjoni ta’ dawn ir-regoli, l-Istati Membri huma marbuta bir-rekwiżiti tal-Karta. Huwa minnu li huma jistgħu japplikaw l-istandards nazzjonali tagħhom ta’ protezzjoni tad-drittijiet fundamentali, bil-kundizzjoni madankollu li din l-applikazzjoni ma tikkomprometti la l-livell ta’ protezzjoni previst mill-Karta, u lanqas is-supremazija, l-unità u l-effettività tad-dritt tal-Unjoni (19).
56.      B’konformità ma’ dawn il-prinċipji, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2016/343 dwar id-dritt li wieħed ikun preżenti waqt il-proċess kontra tiegħu u dwar id-dritt għal proċess ġdid għandhom jiġu interpretati b’mod li jiġi evitat li persuna li, minkejja li tkun informata biż-żamma ta’ proċess, tkun irrinunzjat, jew espressament jew taċitament iżda inekwivokabbilment, milli tkun preżenti waqt il-proċess kontra tagħha, tkun tista’, wara kundanna fil-kontumaċja, titlob li jinżamm proċess ġdid u b’hekk abbużivament ixxekkel l-effettività tal-proċeduri kif ukoll l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja (20).
57.      Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, din l-interpretazzjoni tirriżulta mill-iskop tad-Direttiva 2016/343, li jikkonsisti, kif jistabbilixxu l-premessi 9 u 10 tagħha, fit-tisħiħ tad-dritt għal smigħ xieraq fil-kuntest tal-proċeduri kriminali, b’mod li tiżdied il-fiduċja tal-Istati Membri fis-sistema tal-ġustizzja kriminali tal-Istati Membri l-oħra. Il-premessa li, meta l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 8(2) tal-imsemmija direttiva jkunu ssodisfatti, il-persuna kkonċernata, debitament informata, tkun irrinunzjat b’mod volontarju u inekwivoku milli teżerċita d-dritt li tkun preżenti waqt il-proċess kontra tagħha, tiggarantixxi l-osservanza tal-imsemmi skop (21).
58.      Din l-interpretazzjoni hija sostnuta mill-fatt li d-Direttiva 2016/343 għandha l-istess għan bħad-deċiżjonijiet qafas dwar ir-rikonoxximent reċiproku tas-sentenzi f’materji kriminali u l-proċeduri ta’ konsenja bejn l-Istati Membri, billi ġiet adottata sabiex tiffaċilita r-rikonoxximent reċiproku kif ukoll il-kooperazzjoni bejn il-pulizija u l-qrati f’materji kriminali bejn l-Istati Membri (22). Peress li tagħmel parti mill-istess ġabra ta’ regoli, id-Direttiva 2016/343 għandha tiġi interpretata b’mod koerenti ma’ dawn id-deċiżjonijiet qafas (23).
59.      Kif spjega l-Avukat Ġenerali Richard de la Tour, skont dawn id-deċiżjonijiet qafas tal-aħħar, il-qrati nazzjonali għandu jkollhom ukoll setgħa ta’ evalwazzjoni li tippermettilhom jeżaminaw jekk, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-każ, id-drittijiet tad-difiża ġewx irrispettati minkejja li ngħatat sentenza fil-kontumaċja (24). Barra minn hekk, huwa jserraħ din l-opinjoni, b’mod partikolari, fuq l-effettività tal-proċeduri kif ukoll l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja (25).
60.      Fl-aħħar nett, l-interpretazzjoni proposta hija konformi mad-dritt tal-vittma li l-kawża tagħha tinstema’ fi żmien raġonevoli u li ma tiġix ittrawmatizzata mill-ġdid, mal-prinċipju ta’ ekonomija tal-ġudizzju kriminali, kif ukoll mal-prinċipju ġenerali ta’ projbizzjoni tal-abbuż ta’ dritt li skontu l-individwi ma jistgħux jinvokaw ir-regoli tad-dritt tal-Unjoni b’mod frawdolenti jew abbużiv (26).
61.      Fil-fatt, il-projbizzjoni tal-abbuż ta’ dritt hija dejjem applikabbli. Huwa minnu li l-Artikolu 54 tal-Karta u l-Artikolu 17 tal-KEDB jistabbilixxu espliċitament projbizzjoni tal-abbuż ta’ dritt li ma tidhirx rilevanti meta jiġu meqjusa ċ-ċirkustanzi ta’ din il-kawża. Kif tgħid il-Kummissjoni, dawn id-dispożizzjonijiet għandhom l-għan speċifiku li jwaqqfu lill-individwi, lill-gruppi jew lill-Istati milli jużaw il-libertajiet iggarantiti minn dawn it-testi sabiex jeqirdu jew jillimitaw b’mod eċċessiv id-drittijiet irrikonoxxuti fihom. Madankollu, din il-projbizzjoni speċifika ma teskludix il-projbizzjoni iktar ġenerali rrikonoxxuta mill-Qorti tal-Ġustizzja.
4.      Konklużjoni fuq it-tieni domanda preliminari
62.      Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li, meta qorti nazzjonali kompetenti teżamina jekk il-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tad-dritt għal proċess ġdid fil-każ ta’ sentenza mogħtija fil-kontumaċja, liema dritt huwa stabbilit fl-Artikolu 9 tad-Direttiva 2016/343, humiex issodisfatti, hija għandha tgawdi minn setgħa ta’ evalwazzjoni.
63.      Fil-kuntest tal-eżerċizzju ta’ din is-setgħa, dik il-qorti għandha tkun tista’ teżamina jekk il-kundizzjonijiet miġbura fil-qosor fil-punti 39 sa 43 ta’ dawn il-konklużjonijiet humiex issodisfatti. Għalhekk, hija għandha tevalwa jekk jeżistux indizji preċiżi u oġġettivi li l-persuna kkonċernata, filwaqt li tkun ġiet informata uffiċjalment li hija kienet akkużata li wettqet reat kriminali u, konxja tal-fatt li ser jinżamm proċess kontriha, deliberatament evitat milli tirċievi uffiċjalment l-informazzjoni dwar il-ħin u l-post tal-proċess. B’dan il-mod, hija għandha tieħu debitament inkunsiderazzjoni s-sitwazzjoni partikolari tal-persuni vulnerabbli msemmija, b’mod partikolari, fil-premessa 42 tad-Direttiva 2016/343 (27). Fl-aħħar nett, matul dan l-eżami, il-qorti tar-rinviju għandha tiddetermina jekk waħda mill-kundizzjonijiet alternattivi stipulati fl-Artikolu 8(2)(a) u (b) tal-imsemmija direttiva hijiex issodisfatta, jiġifieri li l-persuna ġietx informata bid-data u bil-post tal-proċess kif ukoll bil-konsegwenzi ta’ nuqqas ta’ dehra, jew ġietx irrappreżentata minn avukat debitament maħtur matul dan il-proċess (28).
64.      Huwa biss meta dik il-qorti tikkonkludi, abbażi ta’ dan l-eżami, li l-persuna kkonċernata deliberatament evitat milli tirċievi uffiċjalment l-informazzjoni dwar il-proċess u li, barra minn hekk, waħda mill-imsemmija kundizzjonijiet hija ssodisfatta, li d-dritt tal-imsemmija persuna għal proċess ġdid jista’ jiġi miċħud. Dan ikun il-każ biss jekk jiġi stabbilit li l-persuna kkonċernata deliberatament ma ħallietx dawn il-kundizzjonijiet jiġu ssodisfatti, pereżempju, billi tevita li tirċievi informazzjoni relatata mad-data u mal-post tal-proċess u mal-konsegwenzi ta’ sentenza b’kontumaċja, jew billi deliberatament u repetutament waqqfet il-kuntatt mal-avukat tagħha. F’każ bħal dan, il-prinċipju ġenerali li jipprojbixxi l-abbuż ta’ dritt jista’ jargumenta kontra l-ftuħ mill-ġdid ta’ proċess ġdid.
65.      F’dan il-każ, bla ħsara għall-eżami mill-qorti tar-rinviju, ma huwiex ċar jekk hemmx indizji li jindikaw li CV, deliberatament u b’mod abbużiv, ma ħallietx li jintlaħqu l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 2016/343. Hija għalhekk dik il-qorti li għandha teżamina, b’mod partikolari fid-dawl tal-proċess verbal u tat-traskrizzjoni tal-interrogazzjoni ta’ CV imwettqa fl‑4 ta’ April 2022 (punt 16 iktar ’il fuq), u li matulha ġie assistit minn avukat tal-għażla tiegħu li ġie debitament maħtur (29), jekk minn dawn id-dokumenti jirriżultax li CV kien ġie informat b’mod suffiċjenti li huwa kien akkużat li wettaq reat kriminali u li kien ser jinżamm proċess kontrih. Bl-istess mod, il-qorti tar-rinviju għandha teżamina, fid-dawl, b’mod partikolari, tal-indikazzjonijiet mogħtija minn CV dwar l-indirizzi tiegħu u tal-isforzi li saru sabiex tiġi kkomunikata lilu l-informazzjoni dwar il-proċess kontrih, jekk għandux jitqies li huwa deliberatament ipprova jevita li jirċievi uffiċjalment l-informazzjoni dwar il-ħin u l-post tal-proċess filwaqt li l-awtoritajiet kompetenti għamlu sforzi suffiċjenti sabiex isibuh.
66.      Matul dik l-eżami, il-qorti tar-rinviju għandha mhux biss tieħu debitament inkunsiderazzjoni l-vulnerabbiltà ta’ CV li tirriżulta mis-sitwazzjoni tiegħu ta’ persuna mingħajr domiċilju fiss, iżda wkoll il-punt dwar jekk mix-xhieda tiegħu matul l-interrogazzjoni tal‑4 ta’ April 2022 jirriżultax li huwa kien suffiċjentement informat u luċidu biżżejjed sabiex jifhem l-implikazzjonijiet tas-sitwazzjoni li kien jinsab fiha. Barra minn hekk, fil-kuntest tal-proċedura ta’ talba għal proċess ġdid, CV għandu jitħalla jippreżenta, b’mod partikolari, ċirkustanzi partikolari li setgħu pprekludewh, jekk ikun il-każ, milli jirċievi l-komunikazzjonijiet ikkonsenjati lill-“mensa per i poveri” (kċina tal-foqra) ġestita mill-“Comunità di Sant’Egidio” (ara l-punti 16, 20 u 26 ta’ dawn il-konklużjonijiet).
67.      Minbarra dan, il-qorti tar-rinviju għandha teżamina jekk, f’dan il-każ, waħda miż-żewġ kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 8(2)(a) u (b) tad-Direttiva 2016/343 hijiex issodisfatta. F’dan ir-rigward, minn naħa, hija għandha tiddetermina jekk CV jistax jitqies li kien irrappreżentat minn avukat debitament maħtur matul il-proċeduri fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-każ (ara l-punti 15, 21 u 23 ta’ dawn il-konklużjonijiet) (30).
68.      Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-kundizzjoni stipulata fl-Artikolu 8(2)(a) tad-Direttiva 2016/343, il-qorti tar-rinviju għandha tevalwa jekk il-preżentata tal-komunikazzjoni
tad-digriet għal sentenza immedjata mal-“mensa per i poveri” (kċina
tal-foqra) ġestita mill-“Comunità di Sant’Egidio” tistax tikkostitwixxi notifika lil CV tad-data u tal-post tal-proċess, skont l-Artikolu 8(2)(a) ta’ din id-direttiva (ara l-punt 42 ta’ dawn il-konklużjonijiet). Barra minn hekk, hija għandha teżamina wkoll jekk ġiex muri b’mod suffiċjenti li CV ġie informat uffiċjalment, b’mod partikolari waqt l-interrogazzjoni tal‑4 ta’ April 2022, dwar il-konsegwenzi ta’ nuqqas ta’ dehra fi żmien xieraq.
69.      Fl-aħħar nett, sabiex jiġi evitat kull dubju, għandu jitfakkar li l-proċeduri li matulhom
persuna suspettata jew akkużata
għandha tkun tista’ titlob proċess ġdid skont l-Artikolu 9 tad-Direttiva 2016/343 għandhom jissodisfaw il-kundizzjonijiet tad-dritt għal rimedju effettiv. Dan jimplika, b’mod partikolari, li t-talba għal ftuħ mill-ġdid għandha tiġi eżaminata f’perijodu ta’ żmien qasir biżżejjed sabiex tiggarantixxi, speċjalment f’każijiet ta’ ċaħda tal-libertà tal-persuna kkonċernata, bħal f’dan il-każ, l-effettività ta’ dawn il-proċeduri, li tista’ twassal, fejn xieraq, għall-annullament tad-deċiżjoni inizjali u għar-rilaxx tal-persuna kkonċernata. Madankollu, fiċ-ċirkustanzi tal-każ, huwa dubjuż li l-proċeduri prinċipali jissodisfaw dawn il-kundizzjonijiet, peress li CV ġie arrestat fid‑19 ta’ Novembru 2024, huwa talab ir-revoka tas-sentenza inizjali fid‑19 ta’ Diċembru 2024 u l-qorti tar-rinviju bagħtet din it-talba għal deċiżjoni preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja biss fis‑7 ta’ Jannar 2026, jiġifieri iktar minn sena wara, meta CV kien diġà skonta parti sinjifikattiva
mill-piena imposta fuqu (31).
B.      Fuq l-ewwel domanda preliminari
70.      Bl-ewwel domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikoli 6, 10 u 18 tad-Direttiva 2012/29, moqrija fid-dawl tal-Artikoli 47 u 54 tal-Karta u tal-Artikoli 6 u 17 tal-KEDB, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu dispożizzjoni nazzjonali bħall-Artikolu 629a tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali Taljan, li, fi proċedura ta’ revoka tar-res judicata li tista’ tagħti lok għall-annullament tal-kundanna u b’hekk tirrendi neċessarju proċess ġdid fuq il-mertu, ma tipprevedi ebda forma ta’ informazzjoni, komunikazzjoni jew parteċipazzjoni għall-vittma tar-reat li ma tkunx ikkostitwixxiet ruħha parti ċivili.
71.      Skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 2012/29, din għandha bħala għan li tiżgura li l-vittmi tal-kriminalità jirċievu informazzjoni, appoġġ u protezzjoni xierqa u li jkunu jistgħu jipparteċipaw fil-proċeduri kriminali.
72.      Għal dan l-għan, l-Artikolu 6 tad-Direttiva 2012/29 jipprevedi d-dritt tal-vittma li tingħata informazzjoni dwar il-kawża tagħha. Din id-dispożizzjoni ma tirrigwardax espliċitament proċedura għal proċess ġdid bħal dik tal-kawża prinċipali, li matulha l-qorti kompetenti teżamina jekk il-kundizzjonijiet għal sentenza fil-kontumaċja kinux issodisfatti matul il-proċess inizjali. Bl-istess mod, għall-finijiet tad-dritt tal-vittma li tirċievi, bħala prinċipju, kull informazzjoni li tippermettilha tkun taf l-istat attwali tal-proċeduri kriminali, stabbilit speċifikament fl-Artikolu 6(2)(b) tal-imsemmija direttiva, l-Artikolu 6(2) jirreferi, bħall-premessa 20, għar-rwol attribwit lill-vittmi fis-sistema tal-ġustizzja kriminali kkonċernata.
73.      L-Artikolu 10 tad-Direttiva 2012/29, li jistabbilixxi d-dritt tal-vittmi li jinstemgħu, jirreferi wkoll b’mod ġenerali biss għall-“proċedimenti kriminali”.
74.      Madankollu, mill-istruttura ġenerali u mill-iskop tad-Direttiva 2012/29 jirriżulta li din hija bbażata fuq it-teħid inkunsiderazzjoni tal-implikazzjonijiet serji li l-proċeduri kontra l-awturi ta’ reati għandhom għall-vittmi ta’ tali reati u li din hija intiża sabiex tiżgura li l-vittmi jkunu jistgħu jipparteċipaw b’mod adegwat u attiv fl-imsemmija proċeduri.
75.      Minn din il-perspettiva, il-premessa 26 tad-Direttiva 2012/29 tenfasizza l-importanza tat-trażmissjoni lill-vittmi ta’ informazzjoni li tippermettilhom ikunu jafu l-istat attwali tal-proċeduri. Barra minn hekk, il-premessa 31 ta’ din id-direttiva tiddikjara li d-dritt li tinkiseb informazzjoni dwar il-ħin u l-post tal-proċess għandu japplika wkoll għall-informazzjoni dwar il-ħin u l-post ta’ seduta relatata ma’ appell ta’ sentenza fil-proċess inkwistjoni.
76.      Proċeduri li matulhom il-qorti kompetenti teżamina jekk hemmx lok li tannulla s-sentenza inizjali u li tiftaħ mill-ġdid il-proċeduri fuq il-mertu jistgħu jiġu assimilati ma’ proċedura ta’ appell kontra sentenza mogħtija fi proċeduri kriminali. Fil-fatt, tali proċedura ta’ revoka timplika li proċedura fuq il-mertu li ġiet, bħala prinċipju, magħluqa permezz ta’ sentenza definittiva, tista’ terġa’ tinfetaħ.
77.      Tali proċedura hija ta’ importanza kbira għall-vittma. Fil-fatt, dan jimplika li l-vittma tista’ tiġi kkonfrontata mill-ġdid b’esperjenza trawmatizzanti u li hija tista’ tiġi obbligata, jekk ikun il-każ, tixhed mill-ġdid matul il-proċedura l-ġdida fuq il-mertu.
78.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, id-dritt tal-vittma li tipparteċipa b’mod attiv fil-proċeduri kriminali ma jistax, fil-fehma tiegħi, jiġi limitat għall-proċeduri fuq il-mertu intiżi sabiex jiġi stabbilit ir-reat, iżda għandu japplika wkoll fil-kuntest ta’ proċedura ta’ revoka tas-sentenza inizjali. Bl-istess mod, id-dritt tal-vittma li tipparteċipa f’tali proċedura ma jistax jiddependi minn jekk din kinitx ikkostitwixxiet ruħha parti ċivili fil-proċess inizjali jew jekk kienx l-ilment tagħha jew investigazzjoni ex officio li taw bidu għall-proċedura inizjali (32).
79.      Huwa minnu li, kif tenfasizza l-Kummissjoni, waqt l-evalwazzjoni tad-dritt għal proċess ġdid, ma tistax titqajjem il-kwistjoni ta’ bilanċ bejn id-drittijiet tal-vittma u dawk tal-akkużat. Kif tippreċiża l-premessa 12 tad-Direttiva 2012/29, id-drittijiet tal-vittma stabbiliti minn din id-direttiva huma bla ħsara għad-drittijiet tal-awtur tar-reat. Għaldaqstant, f’sitwazzjoni bħal din ma hijiex kwistjoni li wieħed jillimita d-dritt tal-akkużat għal smigħ xieraq minħabba l-implikazzjonijiet li proċess ġdid fuq il-mertu ser ikollu għall-vittma. Id-dispożizzjonijiet tal-imsemmija direttiva li għandhom l-għan li jipprevjenu vittimizzazzjoni sekondarja jew li jinżammu numru kbir ta’ seduti bla bżonn (33) ma jistgħux jiġu interpretati b’mod li jikkompromettu d-dritt tal-akkużat għal proċess ġdid jekk il-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni ta’ dan id-dritt ikunu ssodisfatti.
80.      Barra minn hekk, fil-kuntest ta’ proċedura ta’ revoka, ir-reat fih innifsu ma huwiex inkwistjoni u x-xhieda tal-vittma dwar dan ir-reat ma hijiex rilevanti meta jiġu eżaminati l-kundizzjonijiet għall-ftuħ mill-ġdid tal-proċedura fuq il-mertu.
81.      Madankollu, huwa possibbli li l-vittma tkun f’pożizzjoni fejn tista’ tipproduċi provi utli lill-qorti kompetenti li jitfgħu dawl fuq ir-rieda jew le tal-akkużat li jevita l-proċess inizjali meta dan ikollu għarfien sħiħ tas-sitwazzjoni. Pereżempju, dan huwa partikolarment minnu f’sitwazzjonijiet ta’ vjolenza domestika, li fihom l-akkużat u l-vittma jkunu jafu lil xulxin jew ikollhom relazzjonijiet mill-qrib.
82.      Minn dan isegwi li, b’risposta għall-ewwel domanda tal-qorti tar-rinviju, għandu jingħad li d-drittijiet iggarantiti lill-vittma mid-Direttiva 2012/29 jeżiġu li din tkun informata b’kull talba mressqa sabiex iseħħ proċess ġdid. Bl-istess mod, hija għandha tkun tista’ tinstema’ waqt l-eżami ta’ tali talba sabiex tingħata l-opportunità li tipprovdi kull informazzjoni potenzjalment rilevanti għall-finijiet tal-evalwazzjoni tal-aġir tal-akkużat.
VI.    Konklużjoni
83.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi preliminari magħmula mill-Corte d’appello di Roma (il-Qorti tal-Appell ta’ Ruma, l-Italja):
L-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva (UE) 2016/343 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑9 ta’ Marzu 2016 dwar it-tisħiħ ta’ ċerti aspetti tal-preżunzjoni tal-innoċenza u tad-dritt li wieħed ikun preżenti waqt il-proċess fil-proċedimenti kriminali kif ukoll l-Artikoli 6, 10 u 18 tad-Direttiva 2012/29/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Ottubru 2012 li tistabbilixxi standards minimi fir-rigward tad-drittijiet, l-appoġġ u l-protezzjoni tal-vittmi tal-kriminalità, u li tissostitwixxi d-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2001/220/ĠAI
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
–        il-qrati nazzjonali għandhom igawdu minn setgħa ta’ evalwazzjoni meta jiġu biex jiddeterminaw jekk, fid-dawl tal-provi rilevanti kollha tal-każ quddiemhom, akkużat li ma kienx preżenti waqt il-proċess tiegħu għandux ikollu dritt għal proċess ġdid sabiex jiġi ggarantit id-dritt tiegħu għal smigħ xieraq;
–        fil-kuntest ta’ din l-evalwazzjoni, il-qrati nazzjonali għandhom jeżaminaw jekk ġiex stabbilit b’mod suffiċjenti li l-akkużat kien jaf dwar il-proċess u dwar il-konsegwenzi ta’ sentenza fil-kontumaċja, u li l-assenza tiegħu kienet riżultat ta’ għażla deliberata;
–        il-vittma għandha tiġi informata b’talba mressqa mill-akkużat għal proċess ġdid u għandu jkollha d-dritt li tinstema’ fil-kuntest tal-proċedura li fiha il-qorti kompetenti teżamina din it-talba.
1      Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
i       L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.
2      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑9 ta’ Marzu 2016 (ĠU 2016, L 65, p. 1). Ara l-premessa 33 tagħha.
3      Premessa 35 tal-imsemmija direttiva. Ara wkoll is-sentenza tas‑26 ta’ Frar 2013, Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, punt 49).
4      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ Mejju 2022, Spetsializirana prokuratura (Proċess ta’ akkużat maħrub) (C‑569/20, iktar ’il quddiem is-“sentenza Spetsializirana prokuratura (Proċess ta’ akkużat maħrub)”, EU:C:2022:401, punti 34 u 35).
5      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Ottubru 2012 (ĠU 2012, L 315, p. 57).
6      ĠU C 378, 24.12.2013, p. 8.
7      Sentenzi tad‑19 ta’ Mejju 2022, Spetsializirana prokuratura (Proċess ta’ akkużat maħrub) (punti 33 kif ukoll 39 sa 43), tas‑16 ta’ Jannar 2025, Stangalov (C‑644/23, EU:C:2025:16, punt 37), u tal‑20 ta’ Mejju 2025, Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, punt 34 et seq.).
8      Ara l-punti 34 u 35 ta’ dik is-sentenza; ara wkoll is-sentenza tal‑15 ta’ Settembru 2022, HN (Proċess ta’ akkużat imkeċċi mit-territorju) (C‑420/20, EU:C:2022:679, punti 35, 36 u 58).
9      Ara l-punti 48 u 49 ta’ dik is-sentenza.
10      Sentenza Spetsializirana prokuratura (Proċess ta’ akkużat maħrub) (punt 48).
11      Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑16 ta’ Jannar 2025, Stangalov (C‑644/23, EU:C:2025:16, punt 42), u tal‑20 ta’ Mejju 2025, Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, punt 37). Din l-ipoteżi ma ġietx indirizzata fis-sentenza tal‑24 ta’ Mejju 2016, Dworzecki (C‑108/16 PPU, EU:C:2016:346, punti 33 et seq.), diskussa f’din il-kawża, fejn qamet il-kwistjoni dwar jekk il-komunikazzjoni tal-att tal-akkuża lil adult li jgħix fid-dar tal-akkużat kinitx biżżejjed sabiex jitqies li l-akkużat kien ġie informat dwar il-proċess, mingħajr ma ġiet indirizzata l-kwistjoni dwar jekk dan tal-aħħar kienx ġie informat qabel din il-komunikazzjoni li kien ser
isir proċess kontrih.
12      Sentenzi Spetsializirana prokuratura (Proċess ta’ akkużat maħrub) (punti 38 kif ukoll 54 et seq.), tas‑16 ta’ Jannar 2025, Stangalov (C‑644/23, EU:C:2025:16, punt 43), u tal‑20 ta’ Mejju 2025, Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, punt 38). Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali
Medina fil-kawża
Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:306, punti 41 et seq.).
13      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Settembru 2013, Texdata Software (C‑418/11, EU:C:2013:588, punti 28 u 29 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
14      Sentenzi tat‑13 ta’ Frar 2020, Spetsializirana prokuratura (Seduta fl-assenza tal-persuna akkużata) (C‑688/18, EU:C:2020:94, punti 29 u 30), u Spetsializirana prokuratura (Proċess ta’ akkużat maħrub) (punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata).
15      Enfasi miżjuda minni.
16      Sentenza tal‑15 ta’ Settembru 2022, HN (Proċess ta’ akkużat imkeċċi mit-territorju) (C‑420/20, EU:C:2022:679, punti 37 sa 39).
17      Sentenza tal‑15 ta’ Settembru 2022, HN (Proċess ta’ akkużat imkeċċi mit-territorju) (C‑420/20, EU:C:2022:679, punti 40 u 47).
18      Ara, f’dan is-sens u b’analoġija, is-sentenzi tal‑25 ta’ Mejju 2016, Meroni (C‑559/14, EU:C:2016:349, punt 39), tad‑9 ta’ Marzu 2017, Milkova (C‑406/15, EU:C:2017:198, punti 52 u 53), u tat‑13 ta’ Ġunju 2017, Florescu et (C‑258/14, EU:C:2017:448, punt 48).
19      Sentenzi tas‑26 ta’ Frar 2013, Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, punt 60), u Åkerberg Fransson (C‑617/10, EU:C:2013:105, punt 29).
20      Ara Spetsializirana prokuratura (Proċess ta’ akkużat maħrub) (punt 37).
21      Sentenza Spetsializirana prokuratura (Proċess ta’ akkużat maħrub) (punti 34 sa 36).
22      Ara dwar dan l-għan is-sentenza tas‑26 ta’ Frar 2013, Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, punt 51). Ara wkoll id-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill tat‑13 ta’ Ġunju 2002 dwar il-mandat ta’ arrest Ewropew u l-proċeduri ta’ konsenja bejn l-Istati Membri (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 34, rettifika fil-ĠU 2009, L 17, p. 45) kif ukoll id-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/909/ĠAI tas‑27 ta’ Novembru 2008 dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku ta’ sentenzi f’materji kriminali li jimponu pieni ta’ kustodja jew miżuri li jinvolvu ċ-ċaħda tal-libertà bil-għan li jiġu infurzati fl-Unjoni Ewropea (ĠU 2008, L 327, p. 27), kif emendati bid-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2009/299/ĠAI tas‑26 ta’ Frar 2009 li temenda d-Deċiżjonijiet Kwadru 2002/584/ĠAI, 2005/214/ĠAI, 2006/783/ĠAI, 2008/909/ĠAI u 2008/947/ĠAI, u b’hekk issaħħaħ id-drittijiet proċedurali ta’ persuni, li trawwem l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku fir-rigward ta’ deċiżjonijiet mogħtija fl-assenza tal-persuna konċernata fil-kawża (ĠU 2009, L 81, p. 24).
23      Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Richard de la Tour fil-kawża Höldermann (C‑447/24, EU:C:2025:716, punt 83 et seq.).
24      Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Richard de la Tour fil-kawża Khuzdar (C‑95/24, EU:C:2025:712, punt 59 et seq.).
25      Ara, f’dan is-sens, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Richard de la Tour fil-kawża Khuzdar (C‑95/24, EU:C:2025:712, punt 73).
26      Ara fuq dan l-aħħar prinċipju s-sentenzi tad‑9 ta’ Marzu 1999, Centros (C‑212/97, EU:C:1999:126, punt 24), tal‑5 ta’ Lulju 2007, Kofoed (C‑321/05, EU:C:2007:408, punt 38), tat‑2 ta’ Ġunju 2016, Bogendorff von Wolffersdorff (C‑438/14, EU:C:2016:401, punt 57), u tas‑26 ta’ Frar 2019, T Danmark u Y Denmark (C‑116/16 u C‑117/16, EU:C:2019:135, punt 70).
27      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Spetsializirana prokuratura (Proċess ta’ akkużat maħrub) (punt 48), kif ukoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Richard de la Tour fil-kawża Spetsializirana prokuratura (Proċess ta’ akkużat maħrub) (C‑569/20, EU:C:2022:26, punt 54).
28      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2025, Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, punti 59 sa 63), kif ukoll il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali Medina fil-kawża
Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:306, punti 61 sa 67).
29      Dwar il-kundizzjonijiet meħtieġa għal dan l-għan, ara s-sentenzi Spetsializirana prokuratura (Proċess ta’ akkużat maħrub) (punt 56), tas‑16 ta’ Jannar 2025, Stangalov (C‑644/23, EU:C:2025:16, punt 48), u tal‑20 ta’ Mejju 2025, Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, punti 41 u 61).
30      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2025, Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, punti 59 sa 63), kif ukoll il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali Medina fil-kawża
Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:306, punti 61 sa 67).
31      Ara, dwar dan il-punt, is-sentenzi tas‑16 ta’ Jannar 2025, VB II (Informazzjoni dwar id-dritt għal proċess ġdid) (C‑400/23, EU:C:2025:14, punti 63 u 64), u tal‑20 ta’ Mejju 2025, Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, punti 67 sa 70), kif ukoll il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali
Medina fil-kawża
Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:306, punt 80).
32      Huwa minnu li l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2012/29 jirreferi għall-“proċedimenti kriminali mibdija bħala riżultat tal-ilment fir-rigward ta’ reat [li l-vittma tkun ġarrbet]”. Tali riferiment jinsab ukoll fil-premessa 31 tal-imsemmija direttiva. Madankollu, fid-dawl tal-implikazzjonijiet serji li proċedura ta’ revoka għandha għall-vittma, id-dritt tagħha li tipparteċipa fiha ma jistax jiddependi fuq it-tressiq ta’ lment jew fuq il-kostituzzjoni tagħha bħala parti ċivili. Din l-interpretazzjoni hija sostnuta mill-premessa 22 tad-Direttiva 2012/29, li, għall-finijiet tad-definizzjoni ta’ dawk is-sitwazzjonijiet li jaqgħu fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali, tassimila t-tressiq ta’ lment mal-bidu ex officio ta’ proċedura.
33      Artikolu 18 u Artikolu 20(b) tad-Direttiva 2012/29. Fuq dawn id-dispożizzjonijiet, ara s-sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2019, Gambino u Hyka (C‑38/18, EU:C:2019:628, punti 30 et seq.
kif ukoll il-punti 50 et seq.).