Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
TAMARA ĆAPETA
της 12ης Φεβρουαρίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑225/24
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
« Προσφυγή ακυρώσεως – Απόφαση C(2023) 9014 της Επιτροπής της 13ης Δεκεμβρίου 2023 – Κανονισμός (ΕΕ) 2021/1060 – Άρθρο 9, παράγραφος 1, και άρθρο 15 – Παράρτημα III – Οριζόντιος αναγκαίος πρόσφορος όρος “Αποτελεσματική εφαρμογή και υλοποίηση του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων” – Νομοθετικές μεταρρυθμίσεις όσον αφορά τις πλημμέλειες ως προς την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης στην Ουγγαρία »
I.      Εισαγωγή
1.        Αρχής γενομένης από το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (στο εξής: ΠΔΠ) για τα έτη 2021 έως 2027, η αιρεσιμότητα όσον αφορά το κράτος δικαίου αποτελεί πλέον αναπόσπαστο μέρος όλων των χρηματοδοτικών μέσων για τη διαχείριση και την κατανομή του προϋπολογισμού της Ένωσης.
2.        Η υπό κρίση υπόθεση αφορά την εφαρμογή μιας τέτοιας αιρεσιμότητας, όσον αφορά την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, στο πλαίσιο των δημοσιονομικών κανόνων που τίθενται με τον Κανονισμό περί Κοινών Διατάξεων (στο εξής: ΚΚΔ) (2).
3.        Το Δικαστήριο καλείται εν προκειμένω να αποφανθεί επί προσφυγής την οποία έχει ασκήσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με αίτημα την ακύρωση της απόφασης C(2023) 9014 της Επιτροπής (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση) (3), με την οποία το εν λόγω θεσμικό όργανο ήρε, τον Δεκέμβριο του 2013, την αναστολή της εκταμίευσης κονδυλίων που διέπονται από τον ΚΚΔ για ορισμένα προγράμματα που έχουν εγκριθεί για χρηματοδότηση στην Ουγγαρία.
4.        Η εν λόγω υπόθεση εγείρει νέα ζητήματα σχετικά με τη διακριτική ευχέρεια που διαθέτει και τις υποχρεώσεις που υπέχει η Επιτροπή όταν εξετάζει αν ένα συγκεκριμένο κράτος μέλος έχει εκπληρώσει τους ειδικούς όρους που έχουν συμφωνηθεί για την εκταμίευση κονδυλίων –ζητήματα που ενδέχεται να είναι κρίσιμα και για άλλα δημοσιονομικά πλαίσια.
II.    Το ιστορικό της διαφοράς
Α.      Αιρεσιμότητα στο πλαίσιο διαφόρων χρηματοδοτικών μέσων της Ένωσης
5.        Πριν εξηγήσω και εξετάσω τους λόγους ακυρώσεως που προβάλλει το Κοινοβούλιο στο πλαίσιο της υπό κρίση προσφυγής, πρέπει, προκειμένου να γίνει καλύτερα κατανοητό το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η υπόθεση, να εκθέσω εν συντομία τη σχέση μεταξύ των διαφόρων χρηματοδοτικών μέσων που θέτουν την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης ως δημοσιονομικό όρο της Ένωσης για την Ουγγαρία (4).
6.        Όπως εξέθεσα στην εισαγωγή, οι συμφωνηθείσες στο πλαίσιο του ΠΔΠ για τα έτη 2021 έως 2027 πληρωμές από τον προϋπολογισμό της Ένωσης έχουν εξαρτηθεί από την εκ μέρους του δικαιούχου κράτους μέλους συμμόρφωση με την αρχή του κράτους δικαίου. Η συμμόρφωση αυτή τίθεται ως γενικός κανόνας από τον κανονισμό για την αιρεσιμότητα (5), ο οποίος «ορίζει τους κανόνες που είναι απαραίτητοι για την προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης στην περίπτωση παραβιάσεων των αρχών του κράτους δικαίου στα κράτη μέλη» (6).
7.        Η αιρεσιμότητα όσον αφορά το κράτος δικαίου περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την υποχρέωση των κρατών μελών να μεριμνούν για την εύρυθμη λειτουργία και την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, προκειμένου να διασφαλίζεται ότι τα κονδύλια της Ένωσης χρησιμοποιούνται για τον σκοπό για τον οποίο προορίζονται και να προστατεύονται κατ’ αυτόν τον τρόπο τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (7).
8.        Η εν λόγω υποχρέωση διασφάλισης της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης έχει περιληφθεί, υπό τη μία ή την άλλη μορφή, σε ειδικότερα δημοσιονομικά πλαίσια. Στον ΚΚΔ, τον οποίο αφορά η υπό κρίση υπόθεση, ο εν λόγω όρος περιλαμβάνεται μεταξύ των οριζόντιων αναγκαίων πρόσφορων όρων (στο εξής: ΟΑΠΟ) και αναφέρεται ως «αποτελεσματική εφαρμογή και υλοποίηση του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων» (στο εξής: ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη) (8).
9.        Σε ένα διαφορετικό δημοσιονομικό πλαίσιο, ήτοι στον κανονισμό Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (στο εξής: κανονισμός ΜΑΑ) (9), οι όροι εκταμίευσης των πληρωμών στο πλαίσιο του εν λόγω μηχανισμού αναφέρονται ως «στόχοι» και «ορόσημα» (10). Οι οριζόντιοι όροι, χωρίς την πλήρωση των οποίων δεν μπορεί να κινηθεί διαδικασία πληρωμών στο πλαίσιο του δημοσιονομικού αυτού πλαισίου, αναφέρονται κοινώς ως «υπερ-ορόσημα».
10.      Ο ΚΚΔ και ο κανονισμός ΜΑΑ περιέχουν δημοσιονομικούς κανόνες που διέπουν τα διάφορα χρηματοδοτικά ταμεία που χρησιμοποιούνται για την κατανομή του προϋπολογισμού της Ένωσης. Ο ΚΚΔ συγκεντρώνει τους κανόνες οι οποίοι αφορούν την πλειονότητα των «παραδοσιακών» χρηματοδοτικών ταμείων της Ένωσης που χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση διαφόρων πολιτικών της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένης της πολιτικής συνοχής της Ένωσης. Ο ΜΑΑ δημιουργήθηκε δυνάμει του άρθρου 175, τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, το οποίο καθιστά δυνατή τη χρηματοδότηση δράσεων εκτός των χρηματοδοτικών ταμείων, και αποτελεί το κύριο πρόγραμμα δαπανών του μηχανισμού NextGenerationEU (στο εξής: NGEU) (11).
11.      Όσον αφορά την Ουγγαρία, έχουν συμφωνηθεί ορισμένοι ειδικοί όροι και μέτρα στο πλαίσιο του κανονισμού ΜΑΑ για την επίτευξη της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης (12). Μεταξύ των 27 εκεί παρατιθέμενων υπερ-ορόσημων, χωρίς την εκπλήρωση των οποίων η Ουγγαρία δεν μπορεί να λάβει καμία πληρωμή στο πλαίσιο του κανονισμού ΜΑΑ, τέσσερα αφορούν την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης (13). Τα εν λόγω ορόσημα είναι πανομοιότυπα (με εξαίρεση την υποχρέωση διαβούλευσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη) με τις απαιτήσεις που έχουν θεσπιστεί στο πλαίσιο του ΚΚΔ σε συνάρτηση με τον ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη για την Ουγγαρία (14).
12.      Μέχρι σήμερα, δεν έχουν ακόμα πραγματοποιηθεί πληρωμές προς την Ουγγαρία στο πλαίσιο του κανονισμού ΜΑΑ, καθώς η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν είχαν υλοποιηθεί οι μεταρρυθμίσεις που απαιτούνταν από τα υπερ-ορόσημα (15). Η εν λόγω αναστολή δεν έχει ακόμη αρθεί (16).
13.      Τέλος, η αιρεσιμότητα όσον αφορά το κράτος δικαίου εφαρμόστηκε σε σχέση με την Ουγγαρία και στο πλαίσιο του κανονισμού για την αιρεσιμότητα. Η αναστολή πληρωμών ή άλλα μέτρα στο πλαίσιο του εν λόγω κανονισμού είναι συμπληρωματικά των μέτρων που μπορούν να λαμβάνονται για την προστασία του προϋπολογισμού στο πλαίσιο διαφορετικής νομοθεσίας, συμπεριλαμβανομένων του ΚΚΔ και του κανονισμού ΜΑΑ (17).
14.      Κατ’ εφαρμογήν του κανονισμού για την αιρεσιμότητα, το Συμβούλιο εξέδωσε στις 12 Δεκεμβρίου 2022 απόφαση (18) σχετικά με τη θέσπιση μέτρων για την προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης από παραβιάσεις των αρχών του κράτους δικαίου στην Ουγγαρία. Η Επιτροπή πρότεινε (19) τα μέτρα αυτά λόγω σοβαρών, συστημικών, εκτεταμένων και αλληλένδετων παρατυπιών, ανεπαρκειών και αδυναμιών στις διαδικασίες δημόσιων συμβάσεων στην Ουγγαρία, καθώς και λόγω περιορισμών όσον αφορά τη δίωξη της διαφθοράς στο εν λόγω κράτος μέλος (20). Με την εν λόγω απόφαση, το Συμβούλιο ανέστειλε το 55 % των δημοσιονομικών δεσμεύσεων (21) για τρία προγράμματα πολιτικής συνοχής (22) όσον αφορά την περίοδο από το 2021 έως το 2027 (23).
15.      Μολονότι η αναστολή αυτή στο πλαίσιο του κανονισμού για την αιρεσιμότητα δεν έχει ακόμη αρθεί, η αναστολή των πληρωμών για τα ίδια τρία προγράμματα στο πλαίσιο του ΚΚΔ ήρθη με την προσβαλλόμενη απόφαση στις 13 Δεκεμβρίου 2023.
16.      Την ίδια ημέρα, βάσει του άρθρου 7, παράγραφος 2, του κανονισμού για την αιρεσιμότητα και χωρίς γραπτή κοινοποίηση εκ μέρους της Ουγγαρίας με την οποία να ζητούσε την άρση των μέτρων, η Επιτροπή εξέδωσε, με δική της πρωτοβουλία, απόφαση επαναξιολόγησης της κατάστασης στην Ουγγαρία (24). Η Επιτροπή έκρινε ότι η Ουγγαρία δεν είχε διορθώσει την κατάσταση που οδήγησε στη θέσπιση δημοσιονομικών μέτρων στο πλαίσιο του κανονισμού για την αιρεσιμότητα. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν πρότεινε στο Συμβούλιο την άρση ή την προσαρμογή των μέτρων που προβλέπονται στον εν λόγω κανονισμό (25).
Β.      Στάδια που προηγήθηκαν της έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης
1.      Η διαδικασία βάσει του ΚΚΔ και οι εγκριτικές αποφάσεις
17.      Στο πλαίσιο του ΚΚΔ, τα προγράμματα χρηματοδότησης που προτείνονται από τα κράτη μέλη εγκρίνονται από την Επιτροπή (26).
18.      Υπό το καθεστώς του εν λόγω δημοσιονομικού πλαισίου, ο προϋπολογισμός της Ένωσης κατανέμεται σύμφωνα με την αρχή της επιμερισμένης διαχείρισης και κατ’ εφαρμογήν των αναλυτικών κανόνων που καθορίζονται στο άρθρο 63 του δημοσιονομικού κανονισμού (27). Κατά την εκτέλεση του προϋπολογισμού, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή οφείλουν να διασφαλίζουν την τήρηση των οριζόντιων αρχών, συμπεριλαμβανομένου του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της συμμόρφωσης με τον Χάρτη, όπως απαιτεί το άρθρο 9, παράγραφος 1, του ΚΚΔ.
19.      Κατά το άρθρο 10 του ΚΚΔ, κάθε κράτος μέλος πρέπει να καταρτίζει μια συμφωνία εταιρικής σχέσης (στο εξής: ΣΕΣ), η οποία θα καθορίζει τον στρατηγικό προσανατολισμό για τον προγραμματισμό και τις ρυθμίσεις για τη χρήση των κονδυλίων του ΚΚΔ με αποτελεσματικό και αποδοτικό τρόπο. Κατά το άρθρο 12 του ΚΚΔ, οι εν λόγω ΣΕΣ πρέπει στη συνέχεια να αξιολογούνται από την Επιτροπή ως προς τη συμβατότητά τους με τον ΚΚΔ και τους ειδικούς για κάθε χρηματοδοτικό ταμείο κανόνες.
20.      Σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 2, του ΚΚΔ, τα κράτη μέλη, όταν καταρτίζουν τις ΣΕΣ, οφείλουν να αξιολογούν τα ίδια αν πληρούνται οι αναγκαίοι πρόσφοροι όροι που συνδέονται με τον επιλεγέντα ειδικό στόχο. Μόλις το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος θεωρήσει ότι πληρούται ένας αναγκαίος πρόσφορος όρος, ενημερώνει την Επιτροπή, η οποία, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 15, παράγραφος 4, του ΚΚΔ, διενεργεί αξιολόγηση το συντομότερο δυνατόν –και πάντως το αργότερο 3 μήνες από τη λήψη της ενημέρωσης– και πληροφορεί το κράτος μέλος εάν συμφωνεί με τη δική του αξιολόγηση. Ένας αναγκαίος πρόσφορος όρος πληρούται «όταν συντρέχουν όλα τα σχετικά κριτήρια» (28), κανόνας ο οποίος δεσμεύει τόσο το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος όσο και την Επιτροπή κατά την αξιολόγηση της πλήρωσης των αναγκαίων πρόσφορων όρων.
21.      Το παράρτημα III του ΚΚΔ περιλαμβάνει οριζόντιους αναγκαίους πρόσφορους όρους, οι οποίοι, κατά το άρθρο 15, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, ισχύουν για όλους τους ειδικούς στόχους. Οι όροι αυτοί πρέπει να πληρούνται προκειμένου να μπορεί να πραγματοποιηθεί πληρωμή από τα χρηματοδοτικά ταμεία. Ένας από τους οριζόντιους πρόσφορους αναγκαίους όρους που καθορίζονται στο παράρτημα III του ΚΚΔ είναι ο ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη, βάσει του οποίου τα κράτη μέλη αποδέκτες υποχρεούνται, μεταξύ άλλων, να θεσπίζουν «[ρ]υθμίσεις οι οποίες διασφαλίζουν τη συμμόρφωση των προγραμμάτων που στηρίζονται από τα Ταμεία και της υλοποίησης τους με τις σχετικές διατάξεις του Χάρτη».
22.      Όταν η Ουγγαρία υπέβαλε αίτηση για χρηματοδότηση από χρηματοδοτικά ταμεία που ρυθμίζονται από τον ΚΚΔ, στις 22 Ιουλίου 2022, έκρινε ότι είχαν εκπληρωθεί όλοι οι οριζόντιοι αναγκαίοι πρόσφοροι όροι, συμπεριλαμβανομένου του ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη (29).
23.      Στις 22 Δεκεμβρίου 2022 η Επιτροπή εξέδωσε τις εγκριτικές αποφάσεις για 10 επιχειρησιακά προγράμματα που θα χρηματοδοτούνταν από τα χρηματοδοτικά ταμεία του ΚΚΔ στην Ουγγαρία το χρονικό διάστημα από το 2021 έως το 2027 (30).
24.      Ωστόσο, κατά την αξιολόγηση των προγραμμάτων αυτών, η Επιτροπή εντόπισε τέσσερις σημαντικές πλημμέλειες στο πλαίσιο του ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη στην Ουγγαρία, οι οποίες αφορούσαν i) την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, ii) την ακαδημαϊκή ελευθερία, iii) τον λεγόμενο νόμο για την προστασία των παιδιών και iv) το δικαίωμα ασύλου.
25.      Όσον αφορά τον ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη που αφορούσε πλημμέλειες ως προς την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης στην Ουγγαρία, στις αιτιολογικές σκέψεις των εγκριτικών αποφάσεων αναγνωρίζεται ότι «έχουν εκφραστεί επανειλημμένα ανησυχίες στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και του Μηχανισμού για το Κράτος Δικαίου όσον αφορά την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης στην Ουγγαρία» (31). Στη συνέχεια, στις εν λόγω αιτιολογικές σκέψεις, περιγράφονται λεπτομερέστερα οι ανησυχίες αυτές και μνημονεύονται οι διαδικασίες που συμφωνήθηκαν στο πλαίσιο του κανονισμού ΜΑΑ, κατά τις οποίες η Ουγγαρία συμφώνησε να προβεί σε ορισμένες μεταρρυθμίσεις για την επίτευξη της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης.
26.      Ως εκ τούτου, η Επιτροπή ενέκρινε και τα 10 προγράμματα και καθόρισε το ποσό της χρηματοδοτικής στήριξης και τα ποσοστά συγχρηματοδότησης (32), αλλά ανέστειλε την εκταμίευση των εν λόγω κονδυλίων έως ότου η Ουγγαρία εκπληρώσει τον ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη.
27.      Οι ΟΑΠΟ ρυθμίζονται κατά τον ίδιο τρόπο στο άρθρο 3 της κάθε εγκριτικής απόφασης. Πιο συγκεκριμένα, το άρθρο 3, παράγραφος 2, των εν λόγω αποφάσεων περιγράφει τους λεπτομερείς όρους που πρέπει να εκπληρώσει η Ουγγαρία προκειμένου να θεραπεύσει τη μη συμμόρφωση με τον ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη όσον αφορά τις πλημμέλειες ως προς την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Η εν λόγω διάταξη έχει ως εξής:
«Όσον αφορά τον οριζόντιο αναγκαίο πρόσφορο όρο “3. Αποτελεσματική εφαρμογή και υλοποίηση του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων”, εφαρμόζονται τα ακόλουθα:
Όσον αφορά τις πλημμέλειες ως προς την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, ο αναγκαίος πρόσφορος όρος θα πληρούται μόλις η Ουγγαρία θεσπίσει τις ακόλουθες τροποποιήσεις και οι εν λόγω τροποποιήσεις θα έχουν επίσης τεθεί σε εφαρμογή:
α)      νομοθετικές τροποποιήσεις που ενισχύουν τον ρόλο και τις εξουσίες του Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου (ΕΔΣ), προκειμένου να αντισταθμίζονται αποτελεσματικά οι εξουσίες του Προέδρου της Εθνικής Υπηρεσίας Δικαιοσύνης (ΕΥΔ), όπως οι τροποποιήσεις αυτές εκτίθενται στην παράγραφο 3·
β)      νομοθετικές τροποποιήσεις των κανόνων σχετικά με την εκλογή του Προέδρου του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Ουγγαρία), νομοθετικές τροποποιήσεις και άλλες τροποποιήσεις των κανόνων για το σύστημα κατανομής των υποθέσεων του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου), καθώς και νομοθετικές διατάξεις για την τροποποίηση των κανόνων για τη λειτουργία του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου), όπως οι τροποποιήσεις αυτές εκτίθενται στην παράγραφο 4·
γ)      νομοθετικές τροποποιήσεις:
i)      των άρθρων 666 επ. του ουγγρικού Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, προκειμένου να καταργηθεί η δυνατότητα του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου)
να ελέγχει τη νομιμότητα της απόφασης δικαστή να υποβάλει αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης·
ii)      του άρθρου 490 του ουγγρικού Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, το οποίο αφορά την αναστολή της διαδικασίας, προκειμένου να εξαλειφθεί κάθε εμπόδιο στην εκ μέρους δικαστηρίου υποβολή αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως σύμφωνα με το άρθρο 267 ΣΛΕΕ·
δ)      νομοθετικές τροποποιήσεις που καταργούν την –καθιερωθείσα το 2019 με την τροποποίηση του άρθρου 27 του νόμου CLI του 2011– δυνατότητα των δημόσιων αρχών να προσβάλλουν τελεσίδικες δικαστικές αποφάσεις ενώπιον του Συνταγματικού Δικαστηρίου» (33).
28.      Στη συνέχεια, στο άρθρο 3, παράγραφοι 3 και 4, των εγκριτικών αποφάσεων εκτίθεται τι ακριβώς αναμένεται από την Ουγγαρία όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις που απαριθμούνται στο άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και βʹ, των αποφάσεων αυτών (34).
29.      Τέλος, το άρθρο 3, παράγραφος 5, των εγκριτικών αποφάσεων διευκρινίζει ότι, «μόλις η Ουγγαρία ενημερώσει την Επιτροπή ότι τα μέτρα για την αποκατάσταση των πλημμελειών ως προς την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, που αναφέρονται στις παραγράφους 2, 3 και 4, έχουν θεσπιστεί και έχουν τεθεί σε εφαρμογή, θα πραγματοποιηθεί νέα αξιολόγηση» (35).
2.      Γεγονότα που προηγήθηκαν της προσβαλλόμενης απόφασης
30.      Στις 18 Ιουλίου 2023 η Ουγγαρία ενημέρωσε την Επιτροπή ότι θεωρούσε ότι οι μεταρρυθμίσεις στις οποίες είχε προβεί πληρούσαν τον ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη.
31.      Πιο συγκεκριμένα, στις 3 Μαΐου 2023 η Országgyűlés (Εθνοσυνέλευση, Ουγγαρία) εξέδωσε τον νόμο για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμο X του 2023) (36), ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουνίου 2023. Ο νόμος αυτός τροποποίησε ορισμένες άλλες νομοθετικές πράξεις σχετικά με την οργάνωση και τη λειτουργία του ουγγρικού δικαστικού συστήματος, μεταξύ των οποίων τον νόμο για το δικαστικό προσωπικό (νόμο LXVIII του 1997) (37), τον νόμο για το Συνταγματικό Δικαστήριο (νόμο CLI του 2011) (38), τον νόμο για την οργάνωση των δικαστηρίων (νόμο CLXI του 2011) (39), τον νόμο για το καθεστώς των δικαστών (νόμο CLXII του 2011) (40) και τον νόμο για την ποινική δικονομία (νόμο XC του 2017) (41).
32.      Εκτιμώντας ότι οι πληροφορίες που είχε λάβει δεν της παρείχαν τη δυνατότητα να εκτιμήσει πλήρως κατά πόσον είχε εκπληρωθεί ο ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη ως προς την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες από την Ουγγαρία στις 26 Σεπτεμβρίου 2023 και εκ νέου την 1η Νοεμβρίου 2023. Η Ουγγαρία απάντησε στις εν λόγω αιτήσεις τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους.
33.      Ανταποκρινόμενη σε ορισμένα εναπομείναντα προβλήματα του ουγγρικού συστήματος οργάνωσης της δικαιοσύνης, τα οποία επισήμανε η Επιτροπή, η Ουγγαρία θέσπισε συμπληρωματική νομοθεσία. Στις 7 Δεκεμβρίου 2023 εξέδωσε το διάταγμα 18/2023 (42), το οποίο τροποποίησε τους κανόνες διοίκησης των δικαστηρίων όσον αφορά το σύστημα κατανομής των υποθέσεων. Το εν λόγω διάταγμα τέθηκε σε ισχύ την εξηκοστή πρώτη ημέρα από τη δημοσίευσή του, ήτοι στις 6 Φεβρουαρίου 2024.
34.      Στις 13 Δεκεμβρίου 2023 η Ουγγαρία θέσπισε το άρθρο 35 του νόμου για την τροποποίηση της νομοθεσίας για τα πανεπιστήμια (νόμου LXXXV του 2023) (43), με το οποίο τροποποιήθηκε το άρθρο 490, παράγραφος 1, του νόμου για την ποινική δικονομία (νόμου XC του 2017), με σκοπό την κατάργηση ενός περιορισμού στους κανόνες που εφαρμόζονται στις ποινικές διαδικασίες όσον αφορά τις αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως. Το άρθρο 35 του εν λόγω νόμου άρχισε να ισχύει την εξηκοστή πρώτη ημέρα από τη δημοσίευσή του, ήτοι στις 13 Φεβρουαρίου 2024.
35.      Στο δικόγραφο της προσφυγής του, το Κοινοβούλιο αναφέρει δύο άλλες νομοθετικές τροποποιήσεις, οι οποίες προηγήθηκαν της προσβαλλόμενης απόφασης και τις οποίες θεωρεί κρίσιμες για την υπό κρίση προσφυγή.
36.      Συγκεκριμένα, με το άρθρο 3 του νόμου για την τροποποίηση της νομοθεσίας για τα πανεπιστήμια (νόμου LXXXV του 2023) προστέθηκε ένα νέο άρθρο 16/A στον νόμο για το Συνταγματικό Δικαστήριο (νόμο CLI του 2011), το οποίο απονέμει στο Alkotmánybíróság (Συνταγματικό Δικαστήριο, Ουγγαρία) μια νέα εξουσία, να εκφέρει γνώμη στο Δικαστήριο στο πλαίσιο των διαδικασιών προδικαστικής παραπομπής επί ζητημάτων που άπτονται της εθνικής κυριαρχίας.
37.      Τέλος, στις 12 Δεκεμβρίου 2023 η Ουγγαρία εξέδωσε τον νόμο για την προστασία της εθνικής κυριαρχίας (νόμο LXXXVIII του 2023) (44).
3.      Η προσβαλλόμενη απόφαση (45)
38.      Στις 13 Δεκεμβρίου 2023 η Επιτροπή εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, με την οποία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Ουγγαρία πληρούσε τον ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη ως προς την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Ως εκ τούτου, ήρε την αναστολή της εκταμίευσης κονδυλίων για τα προγράμματα που αφορούσαν μόνο το εν λόγω σκέλος του ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η Ουγγαρία κατέστη επιλέξιμη να λάβει περίπου 10,2 δισεκατομμύρια ευρώ από διάφορα χρηματοδοτικά ταμεία της Ένωσης που διέπονται από τον ΚΚΔ.
39.      Το άρθρο 1 της προσβαλλόμενης απόφασης διευκρινίζει ότι η Επιτροπή ενέκρινε τη συνημμένη στην εν λόγω απόφαση επιστολή, η οποία περιέχει την (επαν)αξιολόγηση του ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη βάσει του άρθρου 15, παράγραφος 4, του ΚΚΔ όσον αφορά τις πλημμέλειες ως προς την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης στην Ουγγαρία.
40.      Η εν λόγω επιστολή αξιολόγησης, κατόπιν μιας αναφοράς στα 10 σχετικά προγράμματα, επαναλαμβάνει τον κατάλογο των απαριθμούμενων στις εγκριτικές αποφάσεις τροποποιήσεων τις οποίες έπρεπε να θεσπίσει η Ουγγαρία και βάσει των οποίων η Επιτροπή θα εξέταζε τον ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη ως προς την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης.
41.      Στην επιστολή αξιολόγησης παρατίθεται επίσης το χρονοδιάγραμμα των επίσημων επικοινωνιών μεταξύ της Επιτροπής και της Ουγγαρίας (46).
42.      Στη συνέχεια, η επιστολή αξιολόγησης αναφέρει, χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις, ότι η Επιτροπή προέβη, σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 4, του ΚΚΔ, σε αξιολόγηση των πληροφοριών που της είχαν υποβληθεί, βάσει των οποίων διαπίστωσε την πλήρωση του ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη ως προς την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης στην Ουγγαρία. Για τον λόγο αυτόν, οι δαπάνες της Ουγγαρίας σε σχέση με ορισμένα προγράμματα –για τα οποία είχε κριθεί αρχικά ότι ο ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη δεν είχε εκπληρωθεί λόγω πλημμελειών ως προς την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης– θα μπορούσαν να επιστραφούν στην Ουγγαρία (47).
43.      Επιπλέον, στην εν λόγω επιστολή αξιολόγησης επαναλαμβάνεται ότι η Επιτροπή δεν ενέκρινε την εκταμίευση κονδυλίων για διάφορα προγράμματα στο πλαίσιο του ΚΚΔ λόγω των συνεχιζόμενων πλημμελειών στην Ουγγαρία όσον αφορά τις ακαδημαϊκές ελευθερίες, την ουγγρική νομοθεσία για την προστασία των παιδιών και το δικαίωμα ασύλου (48).
44.      Η προσβαλλόμενη απόφαση, η οποία είχε ως αποδέκτη την Ουγγαρία, δεν δημοσιεύθηκε.
45.      Με δελτίο Τύπου που εκδόθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2023, την ίδια ημέρα με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή ενημέρωσε το κοινό σχετικά με την προσβαλλόμενη απόφαση, με την οποία αποδέσμευσε τα κονδύλια διαφόρων προγραμμάτων στο πλαίσιο του ΚΚΔ. Με το ίδιο δελτίο Τύπου, ενημέρωσε επίσης το κοινό σχετικά με τη νέα της απόφαση, επίσης με ίδια ημερομηνία, να διατηρήσει την αναστολή των δημοσιονομικών δεσμεύσεων στο πλαίσιο του κανονισμού για την αιρεσιμότητα (49).
III. Αιτήματα
46.      Με δικόγραφο της 25ης Μαρτίου 2024, το Κοινοβούλιο ζήτησε από το Δικαστήριο να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση και να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
47.      Η Επιτροπή ζήτησε από το Δικαστήριο να απορρίψει την προσφυγή και να καταδικάσει το Κοινοβούλιο στα δικαστικά έξοδα.
IV.    Η ενώπιον του Δικαστηρίου διαδικασία
48.      Στις 26 Ιουλίου 2024 ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου επέτρεψε στην Ουγγαρία να παρέμβει υπέρ της Επιτροπής.
49.      Στις 14 Οκτωβρίου 2025 διεξήχθη επ’ ακροατηρίου συζήτηση, κατά την οποία ανέπτυξαν προφορικώς τις παρατηρήσεις τους το Κοινοβούλιο, η Επιτροπή και η Ουγγρική Κυβέρνηση.
V.      Ανάλυση
50.      Προς στήριξη της προσφυγής του περί ακυρώσεως της προσβαλλόμενης απόφασης, το Κοινοβούλιο προβάλλει τρεις λόγους ακυρώσεως, εκ των οποίων ο πρώτος υποδιαιρείται σε έξι σκέλη. Με τους λόγους αυτούς, το Κοινοβούλιο προσάπτει στην Επιτροπή i) ότι παρέβη το άρθρο 9, παράγραφος 1, το άρθρο 15 και το παράρτημα III του ΚΚΔ, καθώς και ότι υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως· ii) ότι παρέβη την υποχρέωση αιτιολόγησης την οποία υπέχει· και iii) ότι ενήργησε κατά κατάχρηση εξουσίας.
51.      Πριν ξεκινήσω την ανάλυση του κάθε επιμέρους λόγου ακυρώσεως, θα εξετάσω κατ’ αρχάς ορισμένα προκαταρκτικά ζητήματα που είναι κρίσιμα όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο το Δικαστήριο θα πρέπει να προβεί σε δικαστικό έλεγχο στην υπό κρίση υπόθεση.
Α.      Προκαταρκτικά ζητήματα
52.      Το Κοινοβούλιο και η Επιτροπή διαφώνησαν όσον αφορά το κατάλληλο επίπεδο του ελέγχου τον οποίο πρέπει να εφαρμόσει το Δικαστήριο κατά την εκτίμηση της απόφασης της Επιτροπής σχετικά με την πλήρωση του αναγκαίου πρόσφορου όρου ως προς την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης στο πλαίσιο του ΚΚΔ.
53.      Το Κοινοβούλιο φρονεί ότι η εν λόγω εκτίμηση απαιτεί πλήρη έλεγχο εκ μέρους του Δικαστηρίου. Αντιθέτως, η Επιτροπή φρονεί ότι κατά τον έλεγχο που θα διενεργήσει το Δικαστήριο θα πρέπει μόνο να κριθεί το αν η Επιτροπή υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως (50).
54.      Κατ’ αρχήν, η ένταση του ελέγχου τον οποίο διενεργεί το Δικαστήριο θα εξαρτάται από το βαθμό κατά τον οποίο το Δικαστήριο οφείλει να αποδεχθεί την κρίση ενός θεσμικού οργάνου όσον αφορά την υπό εξέταση απόφαση. Τούτο θα εξαρτάται δε από το αν και σε ποιον βαθμό η εφαρμοστέα νομοθεσία καταλείπει διακριτική ευχέρεια στο θεσμικό όργανο κατά την έκδοση της εν λόγω απόφασης. Κατά κανόνα, όσο ευρύτερη είναι η διακριτική ευχέρεια που καταλείπεται στο όργανο, τόσο λιγότερο παρεμβατικός πρέπει να είναι ο εκ μέρους του Δικαστηρίου έλεγχος, καθώς οφείλει να εξετάζει μόνο τα όρια της εν λόγω διακριτικής ευχέρειας.
55.      Συναφώς, φαίνεται ότι μπορούν να διακριθούν δύο διαφορετικά στάδια όσον αφορά το κριτήριο του κράτους δικαίου στο πλαίσιο της δημοσιονομικής αιρεσιμότητας.
56.      Σε ένα πρώτο στάδιο, τα θεσμικά όργανα της Ένωσης (μόνον η Επιτροπή στο πλαίσιο του ΚΚΔ, και το Συμβούλιο κατόπιν πρότασης της Επιτροπής στο πλαίσιο του ΜΑΑ και του κανονισμού για την αιρεσιμότητα) καθορίζουν τις συγκεκριμένες απαιτήσεις τις οποίες πρέπει να πληροί ένα συγκεκριμένο κράτος μέλος –προκειμένου να διασφαλιστεί η πληρωμή από τον προϋπολογισμό– για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
57.      Στο στάδιο αυτό, όπως συμφώνησαν οι μετέχοντες στην παρούσα διαδικασία, η Επιτροπή διαθέτει διακριτική ευχέρεια να αξιολογήσει την κατάσταση που επικρατεί σε ένα κράτος μέλος και να κρίνει ποιοι όροι είναι αναγκαίοι και επαρκείς για τη διασφάλιση των δημοσιονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η διακριτική αυτή ευχέρεια περιορίζεται, πρώτον, από τον σκοπό της αιρεσιμότητας ως προς το κράτος δικαίου στο δημοσιονομικό πλαίσιο, ο οποίος συνίσταται στη διασφάλιση της ορθής χρήσης των κονδυλίων της Ένωσης (51). Δεύτερον, στο πλαίσιο του ΚΚΔ, η εν λόγω διακριτική ευχέρεια διέπεται από το άρθρο 9, παράγραφος 1, του ΚΚΔ, το οποίο απαιτεί τόσο από τα κράτη μέλη όσο και από την Επιτροπή να μεριμνούν για τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και τη συμμόρφωση με τον Χάρτη κατά την υλοποίηση των χρηματοδοτικών ταμείων, καθώς και από το άρθρο 15 και το παράρτημα III του ΚΚΔ, τα οποία απαριθμούν τους οριζόντιους αναγκαίους πρόσφορους όρους, συμπεριλαμβανομένου του ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη. Οι διατάξεις αυτές απαιτούν από την Επιτροπή να διασφαλίζει τη συμμόρφωση με τον Χάρτη, αλλά δεν καθορίζουν τα ακριβή μέσα για την επίτευξη του εν λόγω σκοπού.
58.      Ως εκ τούτου, η Επιτροπή διαθέτει ορισμένη διακριτική ευχέρεια κατά τον καθορισμό των μέτρων που είναι απαραίτητα για να διασφαλιστεί η συμμόρφωση με τον ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη σε ένα συγκεκριμένο κράτος μέλος και μπορεί να επιβάλλει, εντός των ορίων της διακριτικής της ευχέρειας, τις συγκεκριμένες απαιτήσεις που πρέπει να πληροί το κράτος αυτό προτού επιτραπεί η πληρωμή από τον προϋπολογισμό.
59.      Σε σχέση με τα 10 προγράμματα που πρότεινε η Ουγγαρία, η Επιτροπή άσκησε την εν λόγω διακριτική ευχέρεια κατά την έκδοση των εγκριτικών αποφάσεων. Όπως υπογράμμισε η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, οι εν λόγω αποφάσεις δεν προσβλήθηκαν. Επομένως, ο τρόπος με τον οποίο η Επιτροπή άσκησε τη διακριτική της ευχέρεια κατά την έκδοση των εν λόγω αποφάσεων και κατά τον καθορισμό συγκεκριμένων απαιτήσεων για την Ουγγαρία βάσει του ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη δεν αποτελεί αντικείμενο της υπό κρίση υπόθεσης.
60.      Στην υπό κρίση υπόθεση απαιτείται δικαστικός έλεγχος της απόφασης την οποία έλαβε η Επιτροπή σε ένα δεύτερο στάδιο.
61.      Στο δεύτερο στάδιο, αφού το κράτος μέλος από το οποίο έχει ζητηθεί η λήψη μέτρων συμμόρφωσης με τον ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη ενημερώσει την Επιτροπή ότι έχουν ληφθεί τέτοια μέτρα, η Επιτροπή οφείλει, σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 4, του ΚΚΔ, να αξιολογήσει την πλήρωση των συμφωνηθέντων όρων.
62.      Στο στάδιο αυτό, η Επιτροπή κατά κανόνα δεν διαθέτει διακριτική ευχέρεια. Το άρθρο 15, παράγραφος 2, του ΚΚΔ προβλέπει ότι ένας αναγκαίος πρόσφορος όρος πληρούται όταν συντρέχουν όλα τα σχετικά κριτήρια, όπερ περιλαμβάνει, κατά τη γνώμη μου, τις συγκεκριμένες απαιτήσεις του ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη, οι οποίες έχουν καθοριστεί για ορισμένο κράτος μέλος σε εγκριτικές αποφάσεις.
63.      Με άλλα λόγια, από τη στιγμή που η Επιτροπή έχει καθορίσει τις συγκεκριμένες απαιτήσεις στις εγκριτικές αποφάσεις, μπορεί να αποφασίσει να ενεργοποιήσει την πληρωμή μόνον εφόσον πληρούνται όλες οι απαιτήσεις αυτές.
64.      Τούτο σημαίνει ότι ο δικαστικός έλεγχος από το Δικαστήριο πρέπει να επικεντρώνεται
στην ορθότητα της εκ μέρους της Επιτροπής αξιολόγησης όσον αφορά την εκ μέρους ενός κράτους μέλους πλήρωση της κάθε απαίτησης. Πρόκειται για αντικειμενική εκτίμηση, η οποία απαιτεί, στην υπό κρίση υπόθεση, ανάλυση των ουγγρικών μεταρρυθμίσεων. Μέρος των ισχυρισμών του Κοινοβουλίου [για παράδειγμα, ο ισχυρισμός του σχετικά με τη νέα νομοθεσία για το σύστημα μοριοδότησης όσον αφορά την εκλογή δικαστών ή ο ισχυρισμός του σχετικά με τους νέους κανόνες για την εκλογή του Προέδρου του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου)] απαιτούν τέτοιον έλεγχο όσον αφορά τον κατάλληλο χαρακτήρα των ουγγρικών μεταρρυθμίσεων. Δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν διαθέτει διακριτική ευχέρεια συναφώς, η διαπίστωση και μόνον πλάνης εκτιμήσεως πρέπει να συνεπάγεται ακύρωση της απόφασης. Με άλλα λόγια, για τη διασφάλιση των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Δικαστήριο πρέπει να είναι πεπεισμένο ότι δεν υπάρχει πλάνη εκτιμήσεως, και όχι απλώς ότι δεν υπάρχει πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως όσον αφορά τις τροποποιήσεις που εφάρμοσε η Ουγγαρία.
65.      Ωστόσο, πολλές από τις αιτιάσεις του Κοινοβουλίου στην υπό κρίση υπόθεση δεν είναι τέτοιας φύσης. Το εν λόγω θεσμικό όργανο δεν αμφισβητεί, τουλάχιστον όχι στην πλειονότητα των επιχειρημάτων του, τα πραγματικά περιστατικά που διαπίστωσε η Επιτροπή, μολονότι χρησιμοποιεί στο πλαίσιο των λόγων ακυρώσεως που προβάλλει τον όρο «εσφαλμένη αξιολόγηση» (52). Δεν υπάρχει διαφωνία, για παράδειγμα, ως προς το αν ορισμένα τμήματα της ουγγρικής νομοθεσίας ήταν σε ισχύ κατά τον χρόνο έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης. Αντιθέτως, η διαφωνία που ώθησε το Κοινοβούλιο να προβάλει τις αιτιάσεις του αφορά, κατ’ ουσίαν, το ζήτημα αν η Επιτροπή διέθετε ορισμένο περιθώριο να αποδεσμεύσει τα κονδύλια, παρά το γεγονός ότι οι επιβληθείσες απαιτήσεις δεν είχαν εκπληρωθεί σε πλήρη έκταση.
66.      Κατά τη γνώμη μου, το εν λόγω ζήτημα μπορεί να επιλυθεί μόνο αν εξεταστεί υπό το πρίσμα του σκοπού της επιβολής του ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη, ο οποίος συνίσταται στη διασφάλιση της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συναφώς, όταν η Επιτροπή εκδίδει απόφαση για την άρση της αναστολής πληρωμών, πρέπει να διαθέτει ορισμένο περιθώριο για να κρίνει εάν εξακολουθεί να υφίσταται κίνδυνος για τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ακόμη και αν ορισμένες από τις συγκεκριμένες απαιτήσεις δεν πληρούνται (ακόμη) –ή τουλάχιστον δεν πληρούνται πλήρως. Ομοίως, η Επιτροπή πρέπει επίσης να λαμβάνει υπόψη κάθε άλλη σχετική εξέλιξη –είτε πρόκειται για νομοθετικές είτε για πρακτικές εξελίξεις στο υπό έλεγχο κράτος μέλος– και να έχει την εξουσία να αρνηθεί την αποδέσμευση των κονδυλίων με την αιτιολογία ότι οι εξελίξεις αυτές περιορίζουν ή υπονομεύουν τις συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο του ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη. Η Επιτροπή πρέπει να διαθέτει τέτοια διακριτική ευχέρεια, προκειμένου να μπορεί να ανταποκριθεί σε συγκεκριμένες καταστάσεις που δεν είναι δυνατόν να προβλεφθούν εκ των προτέρων.
67.      Ωστόσο, το Δικαστήριο πρέπει να είναι σε θέση να ασκήσει τον δικαστικό του έλεγχο λαμβάνοντας υπόψη τις «προσαρμογές στην πραγματικότητα» της Επιτροπής. Για τον σκοπό αυτόν, εάν η Επιτροπή, στην απόφασή της για την άρση της αναστολής πληρωμών, παρεκκλίνει από μία από τις συγκεκριμένες προϋποθέσεις που καθορίζονται στο πλαίσιο του ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη, θα πρέπει να παραθέσει τους λόγους για τους οποίους έκρινε μολαταύτα ότι η κάθε επιμέρους απαίτηση έχει κατ’ ουσίαν εκπληρωθεί, ώστε να μη διακυβεύονται τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
68.      Η Επιτροπή οφείλει να παράσχει μια τέτοια εξήγηση κατά τον χρόνο έκδοσης της απόφασης, διότι, χωρίς αυτή, θα ήταν δύσκολο να εκτιμηθεί κατά πόσον είναι εν τέλει απαραίτητος ο δικαστικός έλεγχος. Ακόμη και αν η εν λόγω απόφαση έχει τυπικά ως αποδέκτη μόνο το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, στην πραγματικότητα άπτεται ευρύτερων δημόσιων συμφερόντων, και συγκεκριμένα της εκταμίευσης δημόσιων πόρων. Για τον λόγο αυτόν, και ιδίως δεδομένου ότι η αποδέσμευση των κονδυλίων είχε προηγουμένως ανασταλεί, η Επιτροπή οφείλει να παράσχει εξηγήσεις όχι μόνο στην Ουγγαρία, αλλά και στους πολίτες της Ένωσης γενικότερα. Τούτο αποτελεί επίσης επιχείρημα υπέρ της απαίτησης δημοσίευσης της εν λόγω απόφασης (53).
69.      Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, στην υπό κρίση υπόθεση, το Δικαστήριο πρέπει να εκτιμήσει κατά πόσον η Επιτροπή στην πραγματικότητα αποφάσισε να αποδεσμεύσει τα κονδύλια μολονότι δεν είχαν εκπληρωθεί οι συγκεκριμένες απαιτήσεις στο πλαίσιο του ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη για την Ουγγαρία και κατά πόσον η αιτιολόγηση της παρέκκλισής της από ορισμένες από τις απαιτήσεις αυτές είναι επαρκής, ώστε να μπορεί το Δικαστήριο να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δεν υφίσταται πλέον κίνδυνος για τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
70.      Τα κύρια επιχειρήματα που προέβαλε το Κοινοβούλιο με τον πρώτο λόγο ακυρώσεως είναι ότι i) η Επιτροπή δεν προέβη σε ενδελεχή αξιολόγηση των νομοθετικών μεταρρυθμίσεων στην Ουγγαρία, τις οποίες η ίδια απαίτησε με
τις εγκριτικές αποφάσεις· ii) δεν είχαν τεθεί σε εφαρμογή όλες οι μεταρρυθμίσεις όταν η Επιτροπή εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση· και iii) η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη άλλες κρίσιμες εξελίξεις που δεν μνημονεύονταν στις εγκριτικές αποφάσεις. Το κύριο επιχείρημα που προέβαλε το Κοινοβούλιο με τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως είναι ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν περιείχε την απαιτούμενη αιτιολογία.
71.      Κατά την εκτίμηση των ανωτέρω επιχειρημάτων, προτείνω στο Δικαστήριο να λάβει υπόψη τα εξής.
72.      Πρώτον, φρονώ ότι είναι σαφές ότι η Επιτροπή δεσμεύεται από τις απαιτήσεις τις οποίες η ίδια επέβαλε στην Ουγγαρία με τις εγκριτικές αποφάσεις. Όπως επισημαίνει η Επιτροπή, καθεμία από τις συγκεκριμένες απαιτήσεις, που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση μίας ή περισσοτέρων από τις διαπιστωθείσες πλημμέλειες, πρέπει να έχει άμεση σχέση με τη διαχείριση και την εκτέλεση των χρηματοδοτικών ταμείων. Επομένως, πρέπει να θεωρηθεί ότι, χωρίς την εκπλήρωση των απαιτήσεων αυτών, τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα εξακολουθούσαν να απειλούνται. Υπό το πρίσμα αυτό, η Ουγγαρία οφείλει να εφαρμόσει όλες τις μεταρρυθμίσεις που μνημονεύονται στις εν λόγω αποφάσεις και η Επιτροπή δεν μπορεί, κατ’ αρχήν, να αποδεσμεύσει πληρωμές προτού αυτό συμβεί.
73.      Δεύτερον, όπως προαναφέρθηκε, μπορεί να είναι υπερβολικά αυστηρό να απαιτείται η υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια, καθώς η Επιτροπή πρέπει να είναι σε θέση να προσαρμόζει την αξιολόγησή της στην κάθε επιμέρους περίπτωση. Ωστόσο, εάν η Επιτροπή καταλήξει στο συμπέρασμα ότι, σε γενικές γραμμές, η Ουγγαρία έχει εκπληρώσει τις απαιτήσεις ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης, με αποτέλεσμα να μπορούν να αποδεσμευθούν τα κονδύλια, θα πρέπει να εξηγήσει τους λόγους για τους οποίους η μη πλήρωση ορισμένων όρων δεν συνιστά κίνδυνο για τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
74.      Τρίτον, όταν η Επιτροπή έχει ζητήσει από κράτος μέλος να θεσπίσει συγκεκριμένες νομοθετικές τροποποιήσεις, όπως έπραξε με τις εγκριτικές αποφάσεις (54), πρέπει, κατ’ αρχήν, να μην εκδώσει απόφαση άρσης της αναστολής πριν η απαιτούμενη νομοθεσία τεθεί σε ισχύ. Ομοίως, εάν η απαίτηση αφορά την εφαρμογή της νομοθεσίας στην πράξη, η Επιτροπή πρέπει να αξιολογήσει και να πειστεί από τη συγκεκριμένη εφαρμογή της νομοθεσίας, πριν εκδώσει απόφαση για την άρση της αναστολής πληρωμής. Εάν, αντιθέτως, η Επιτροπή θεωρεί ότι απλώς και μόνον η πρόταση ή η έκδοση νομοθετικής πράξης πληροί ήδη τις επιβληθείσες απαιτήσεις πριν από την έναρξη ισχύος και/ή την εφαρμογή της, θα πρέπει να εξηγήσει τους λόγους για τους οποίους συμβαίνει αυτό.
75.      Τέταρτον, κατ’ αρχήν, η Επιτροπή δεν μπορεί να επιβάλει πρόσθετες απαιτήσεις, οι οποίες δεν περιλαμβάνονταν στις εγκριτικές αποφάσεις, ως περαιτέρω όρους για την εκταμίευση των κονδυλίων. Ωστόσο, εάν προκύψουν νέες νομικές εξελίξεις (νομοθεσία, νομολογία ή συναφές) κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ της έκδοσης των εγκριτικών αποφάσεων και της έκδοσης της απόφασης για την άρση της αναστολής των πληρωμών, η Επιτροπή πρέπει να τις λάβει υπόψη, υπό την προϋπόθεση ότι οι εξελίξεις αυτές θα είναι τέτοιας φύσης ώστε να επηρεάζουν την εκπλήρωση του σκοπού των μεταρρυθμίσεων που έχουν απαιτηθεί με τις εγκριτικές αποφάσεις. Τυχόν αδιαφορία για τις εν λόγω εξελίξεις θα αντέβαινε στον σκοπό της αιρεσιμότητας όσον αφορά το κράτος δικαίου. Επίσης, θα αντέβαινε στο άρθρο 15, παράγραφος 6, του ΚΚΔ, το οποίο υποχρεώνει τα κράτη μέλη και την Επιτροπή να διασφαλίζουν ότι οι αναγκαίοι πρόσφοροι όροι εξακολουθούν να πληρούνται και να τηρούνται καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού.
76.      Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, θα εξετάσω στη συνέχεια καθέναν από τους ισχυρισμούς του Κοινοβουλίου με τη σειρά με την οποία προβλήθηκαν από το εν λόγω θεσμικό όργανο με το δικόγραφο της προσφυγής του ενώπιον του Δικαστηρίου.
Β.      Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως: παράβαση του άρθρου 9, παράγραφος 1, του άρθρου 15 και του παραρτήματος III του ΚΚΔ, καθώς και πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως
77.      Ο πρώτος λόγος ακυρώσεως τον οποίο προβάλλει το Κοινοβούλιο υποδιαιρείται σε έξι σκέλη, με τα οποία
υποστηρίζεται ότι i) κατά την ημερομηνία έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης δεν είχαν τεθεί σε ισχύ όλες οι τροποποιήσεις· ii) η αξιολόγηση των μεταρρυθμίσεων σχετικά με το ΕΔΣ ήταν εσφαλμένη· iii) η αξιολόγηση των μεταρρυθμίσεων σχετικά με την ανεξαρτησία του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου) ήταν εσφαλμένη· iv) η αξιολόγηση των μεταρρυθμίσεων σχετικά με τους διορισμούς των δικαστών ήταν εσφαλμένη· v) η αξιολόγηση των μεταρρυθμίσεων σχετικά με τις προδικαστικές παραπομπές ήταν εσφαλμένη· και vi) η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη όλα τα κρίσιμα για την αξιολόγηση στοιχεία.
1.      Επί του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως: κατά την ημερομηνία έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης δεν είχαν τεθεί σε ισχύ όλες οι τροποποιήσεις
α)      Κύρια ζητήματα και επιχειρήματα των μετεχόντων στη διαδικασία
78.      Το άρθρο 3, παράγραφος 2, των εγκριτικών αποφάσεων προβλέπει ότι ο ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη θα θεωρείται ότι πληρούται μόλις η Ουγγαρία «θεσπίσει τις [εκεί απαριθμούμενες] τροποποιήσεις και οι εν λόγω τροποποιήσεις θα έχουν επίσης τεθεί σε εφαρμογή».
79.      Το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη εκδίδοντας την προσβαλλόμενη απόφαση πριν από την έναρξη εφαρμογής του διατάγματος 18/2023 για το σύστημα κατανομής των υποθέσεων του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου), το οποίο θεσπίζει λεπτομερείς κανόνες σχετικά με την καταχώριση και επιβάλλει στο εν λόγω δικαστήριο την υποχρέωση να δημοσιεύει εβδομαδιαίες ενημερώσεις στον ιστότοπό του, καθώς και του άρθρου 35 του νόμου για την τροποποίηση της νομοθεσίας για τα πανεπιστήμια (νόμος LXXXV του 2023), το οποίο απάλειψε τη φράση «εφαρμόζεται στις ποινικές διαδικασίες» από το άρθρο 490, παράγραφος 1, του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, η οποία είχε κριθεί από την Επιτροπή ότι συνιστούσε εμπόδιο για την υποβολή αιτήσεων προδικαστικής αποφάσεως στο Δικαστήριο. Οι δύο αυτές πράξεις τέθηκαν σε ισχύ 61 ημέρες μετά τη δημοσίευσή τους, ήτοι αντιστοίχως στις 6 και 13 Φεβρουαρίου 2024.
80.      Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, με τον νόμο για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμο X του 2023), «σχεδόν όλες» οι τροποποιήσεις που είχαν απαιτηθεί με τις εγκριτικές αποφάσεις τέθηκαν σε ισχύ και εφαρμόζονταν από την 1η Ιουνίου 2023. Οι δύο τροποποιήσεις που δεν είχαν ακόμη τεθεί σε ισχύ κατά τον χρόνο έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης συνιστούν, κατά την άποψη της Επιτροπής, απλώς συμπληρωματικές αποσαφηνίσεις σχετικά με ήδη ισχύοντα μέτρα. Η Ουγγρική Κυβέρνηση, η οποία παρενέβη υπέρ της Επιτροπής, ισχυρίζεται ότι οι δύο τροποποιήσεις στις οποίες αναφέρεται το Κοινοβούλιο πραγματοποιήθηκαν προκειμένου να διασφαλιστεί η θέσπιση των συμπληρωματικών λεπτομερών κανόνων, οι οποίοι καταρτίστηκαν και προτάθηκαν κατόπιν εξαντλητικής αξιολόγησης από την Επιτροπή.
81.      Επιπλέον, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν μπορούσε να ζητήσει περαιτέρω διευκρινίσεις, όπως προβλέπεται στο άρθρο 15, παράγραφος 4, του ΚΚΔ, καθώς τούτο θα ήταν δυνατόν μόνο σε περίπτωση αρνητικής αξιολόγησης. Επιπλέον, επισημαίνει ότι είχε ζητήσει διευκρινίσεις ήδη δύο φορές, με αποτέλεσμα να καθυστερήσει η έκδοση της απόφασής της για πολύ περισσότερο από την προθεσμία των τριών μηνών που καθορίζεται με την εν λόγω διάταξη.
β)      Ανάλυση
82.      Το άρθρο 15, παράγραφος 4, του ΚΚΔ επιβάλλει στην Επιτροπή να προβαίνει, «το συντομότερο δυνατόν και το αργότερο 3 μήνες» μετά τη λήψη των σχετικών πληροφοριών, σε αξιολόγηση και να ενημερώνει το οικείο κράτος μέλος αν συμφωνεί με την εκ μέρους του αυτοαξιολόγηση όσον αφορά την τήρηση των ΟΑΠΟ. Ωστόσο, όταν η Επιτροπή δεν διαθέτει επαρκείς πληροφορίες για να καταλήξει σε θετική ή αρνητική απόφαση, τίποτε δεν την εμποδίζει να ζητά συμπληρωματικές πληροφορίες, όπως και άλλωστε έπραξε ήδη δύο φορές στην παρούσα διαδικασία (βλ. σημείο 32 των παρουσών προτάσεων).
83.      Το δεύτερο, το τρίτο και το τέταρτο εδάφιο του άρθρου 15, παράγραφος 4, του ΚΚΔ ρυθμίζουν μόνον τη διαδικασία σε περίπτωση αρνητικής αξιολόγησης από την Επιτροπή. Ωστόσο, η εν λόγω διάταξη, και γενικότερα ο ΚΚΔ, δεν ρυθμίζει τη δυνατότητα της Επιτροπής να ζητά συμπληρωματικές διευκρινίσεις.
84.      Κατά τη γνώμη μου, είναι προς το συμφέρον του οικείου κράτους μέλους, καθώς και προς το συμφέρον της αποτελεσματικής και ταχείας διεξαγωγής της διαδικασίας, να έχει η Επιτροπή τη δυνατότητα να ζητά συμπληρωματικές διευκρινίσεις πριν λάβει θετική ή αρνητική απόφαση. Εάν η Επιτροπή δεν διαθέτει επαρκείς πληροφορίες, δεν μπορεί να λάβει θετική απόφαση και, ως εκ τούτου, προς το συμφέρον της ορθής εκτέλεσης του προϋπολογισμού της Ένωσης, θα μπορεί να εκδώσει μόνον αρνητική απόφαση. Σε μια τέτοια περίπτωση, η όλη διαδικασία θα πρέπει να ξεκινήσει εκ νέου, με αποτέλεσμα η Επιτροπή να διαθέτει τρεις περαιτέρω μήνες για να λάβει απόφαση μετά την εκ μέρους του εν λόγω κράτους μέλους ενημέρωση της Επιτροπής σχετικά με την υλοποίηση των απαιτηθεισών μεταρρυθμίσεων.
85.      Επομένως, υπό την έννοια αυτή, η απαίτηση για παροχή διευκρινίσεων δεν παρατείνει απαραιτήτως την προθεσμία εις βάρος ενός κράτους μέλους, αλλά αντιθέτως διευκολύνει την Επιτροπή να καταλήξει ταχύτερα σε θετική απόφαση. Για τον λόγο αυτόν, και αντιθέτως προς ό,τι υποστήριξε η Επιτροπή, η αναστολή της διαδικασίας εν αναμονή των διευκρινίσεων ή της έναρξης ισχύος νέας νομοθεσίας δεν συνιστά προσβολή του δικαιώματος κράτους μέλους να λάβει αιτιολογημένη αξιολόγηση το συντομότερο δυνατόν.
86.      Τούτο σημαίνει ότι ο ΚΚΔ δεν εμπόδιζε την Επιτροπή να ζητήσει συμπληρωματικές διευκρινίσεις και ούτε την εμπόδιζε να αναμείνει την έναρξη ισχύος των επίμαχων μεταρρυθμίσεων πριν εκδώσει θετική απόφαση.
87.      Υπό το πρίσμα αυτό, πρέπει να υπομνησθεί ότι τόσο το διάταγμα 18/2023 όσο και το άρθρο 35 του νόμου για την τροποποίηση της νομοθεσίας για τα πανεπιστήμια (νόμου LXXXV του 2023) τέθηκαν σε εφαρμογή τον Φεβρουάριο του 2024. Το γεγονός ότι η Επιτροπή επέμεινε στην προσθήκη των εν λόγω τροποποιήσεων στη νομοθεσία απηχεί την άποψη της Επιτροπής ότι οι τροποποιήσεις αυτές δεν ήταν απλώς «συμπληρωματικές», αλλά αντιθέτως απολύτως απαραίτητες –και, ως εκ τούτου, αποτελούσαν μέρος των πτυχών που «έπρεπε να εφαρμοστούν» πριν από την έκδοση οιασδήποτε θετικής αξιολόγησης.
88.      Δεδομένου ότι δεν εφαρμόζονταν ακόμη, όπως προβλεπόταν από τους όρους που είχαν τεθεί με τις εγκριτικές αποφάσεις, η Επιτροπή παρέβη τις υποχρεώσεις της εκδίδοντας την προσβαλλόμενη απόφαση πρόωρα, χωρίς να παράσχει καμία αιτιολόγηση για μια τέτοια απόφαση.
89.      Ως εκ τούτου, προτείνω στο Δικαστήριο να δεχθεί το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως ως βάσιμο.
2.      Επί του δευτέρου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως: εσφαλμένη αξιολόγηση των μεταρρυθμίσεων όσον αφορά το ΕΔΣ
α)      Κύρια ζητήματα και επιχειρήματα των μετεχόντων στη διαδικασία
90.      Στις εγκριτικές αποφάσεις, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η σύσταση της ΕΥΔ, η οποία διοικεί τα δικαστήρια και διοικείται από πρόεδρο με ευρείες διοικητικές εξουσίες, ενέχει προφανή κίνδυνο λήψης αυθαίρετων αποφάσεων σχετικά με τη σταδιοδρομία των δικαστών, συμπεριλαμβανομένης της μετάθεσης και της απομάκρυνσής τους από τον κύκλο των δικαστών που εκδικάζουν διοικητικές υποθέσεις (55). Λόγω του κινδύνου αυτού, το άρθρο 3, παράγραφος 3, των εγκριτικών αποφάσεων απαιτεί νομοθετικές τροποποιήσεις με τις οποίες θα παρέχονται ενισχυμένες εξουσίες στο ΕΣΔ, ώστε να μπορεί να ασκεί αποτελεσματικά το συνταγματικό του καθήκον της εποπτείας της ΕΥΔ. Ειδικότερα, το άρθρο 3, παράγραφος 3, πέμπτο εδάφιο, στοιχείο βʹ, των εγκριτικών αποφάσεων απαιτεί να διαθέτει το ΕΔΣ πλήρη ικανότητα δικαίου και δημοσιονομική αυτονομία. Το άρθρο 3, παράγραφος 3, πέμπτο εδάφιο, στοιχείο δʹ, των εν λόγω αποφάσεων επιβάλλει στην Ουγγαρία την υποχρέωση να επιφέρει τροποποιήσεις στους κανόνες που διέπουν την εκλογή των δικαστών στο ΕΔΣ και το άρθρο 3, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, απαιτεί να έχει το ΕΔΣ την εξουσία να εκφέρει δεσμευτικές γνώμες επί των ρυθμίσεων που αφορούν το σύστημα μοριοδότησης για την αξιολόγηση των υποψηφιοτήτων για θέσεις δικαστών.
91.      Για να εκπληρώσει τις ανωτέρω απαιτήσεις, η Ουγγαρία θέσπισε το άρθρο 45 του νόμου για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμου X του 2023), με το οποίο ενίσχυσε τη διοικητική και οικονομική ανεξαρτησία του ΕΔΣ (56). Ωστόσο, η εν λόγω τροποποίηση προέβλεπε ότι, κατά τη διάρκεια περιόδου εννέα μηνών από την έναρξη ισχύος της, τα δημοσιονομικά καθήκοντα του ΕΣΔ θα εκτελούνταν προσωρινά από την ΕΥΔ (στο εξής: περίοδος επώασης). Η προθεσμία αυτή έληξε την 1η Μαρτίου 2024, σε χρόνο μεταγενέστερο της έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης.
92.      Το Κοινοβούλιο θεωρεί ότι η αξιολόγηση των τριών αυτών μεταρρυθμίσεων από την Επιτροπή ήταν εσφαλμένη. Όσον αφορά την ικανότητα δικαίου και την οικονομική αυτονομία του ΕΔΣ, εκτιμά ότι η προσβαλλόμενη απόφαση ήταν πρόωρη. Όσον αφορά τους νέους εκλογικούς κανόνες για τα μέλη του ΕΔΣ, οι οποίοι επρόκειτο να τεθούν σε ισχύ μόλις τον Ιανουάριο του 2024, το Κοινοβούλιο εκτιμά ομοίως ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε να εκδώσει την προσβαλλόμενη απόφαση πριν από την έναρξη ισχύος των κανόνων αυτών. Όσον αφορά τη δεσμευτική γνώμη για το σύστημα μοριοδότησης, το Κοινοβούλιο θεωρεί ότι ο σχετικός νόμος δεν συνεπάγεται ότι το υφιστάμενο σύστημα μοριοδότησης πρέπει να αντικατασταθεί εντός συγκεκριμένης προθεσμίας, όπερ σημαίνει ότι το ισχύον σύστημα θα μπορούσε να διατηρηθεί επ’ αόριστον.
93.      Η Επιτροπή, με την υποστήριξη της Ουγγαρίας, διατείνεται ότι ο νόμος για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμος X του 2023), ο οποίος τέθηκε σε ισχύ πριν από την έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης, θέσπισε τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις, οι οποίες εστίαζαν στην παραχώρηση διευρυμένων εξουσιών στο ΕΣΔ έναντι της ΕΥΔ. Η εννεάμηνη περίοδος επώασης αφορούσε μόνο διαχειριστικά και οργανωτικά ζητήματα, τα οποία δεν εμπόδιζαν το ΕΔΣ να ασκεί τις νέες εξουσίες του έναντι της ΕΥΔ. Οι απαιτήσεις σχετικά με την εκλογή των μελών του ΕΔΣ ήταν μόνο περιορισμένης έκτασης και, σε κάθε περίπτωση, η Επιτροπή δεν είχε κανένα λόγο να θεωρήσει ότι η ικανότητα και η ανεξαρτησία του ΕΔΣ το εμπόδιζαν να ασκήσει τα απαιτούμενα καθήκοντα ελέγχου έναντι της ΕΥΔ. Τέλος, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι το γεγονός ότι δεν απαίτησε την τροποποίηση του συστήματος μοριοδότησης εντός συγκεκριμένης προθεσμίας συνιστά πλημμέλεια όσον αφορά τον ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη και αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που δεν το έθεσε τούτο ως απαίτηση με τις εγκριτικές αποφάσεις.
β)      Ανάλυση
94.      Οι δύο πρώτες αιτιάσεις του Κοινοβουλίου αφορούν τον πρόωρο χαρακτήρα της προσβαλλόμενης απόφασης. Αντίστοιχα προς την πρότασή μου όσον αφορά το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως και δεδομένου ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν περιέχει καμία αιτιολόγηση σχετικά με τους λόγους για τους οποίους η Επιτροπή δεν ανέμεινε την έναρξη ισχύος ή την υλοποίηση των εν λόγω μεταρρυθμίσεων, φρονώ ότι το Δικαστήριο πρέπει να κρίνει ότι η Επιτροπή εσφαλμένα δεν εφάρμοσε τον νόμο.
95.      Όσον αφορά τη δεσμευτική γνώμη σχετικά με τη ρύθμιση του συστήματος μοριοδότησης, συμμερίζομαι την άποψη της Επιτροπής ότι οι εγκριτικές αποφάσεις δεν απαιτούσαν άμεση μεταρρύθμιση του συστήματος αυτού, αλλά απλώς προέβλεπαν ότι έπρεπε να παρασχεθεί στο ΕΔΣ η εξουσία να εκφέρει δεσμευτικές γνώμες σχετικά με οποιαδήποτε μεταρρύθμιση του εν λόγω συστήματος. Δεδομένου ότι η εν λόγω πτυχή των εγκριτικών αποφάσεων δεν αμφισβητήθηκε μετά την έκδοσή τους, προτείνω στο Δικαστήριο να απορρίψει την πτυχή αυτή του δεύτερου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως του Κοινοβουλίου.
96.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να δεχθεί το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως ως εν μέρει βάσιμο.
3.      Επί του τρίτου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως: εσφαλμένη αξιολόγηση των μεταρρυθμίσεων σχετικά με την ανεξαρτησία του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου)
α)      Κύρια ζητήματα και επιχειρήματα των μετεχόντων στη διαδικασία
97.      Στις εγκριτικές αποφάσεις, η Επιτροπή έκρινε ότι η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης υπονομευόταν ιδίως λόγω της ευρείας διακριτικής ευχέρειας που παρεχόταν στον Πρόεδρο του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου) όσον αφορά τον διορισμό δικαστών σε διευθυντικές θέσεις καθώς και όσον αφορά την κατανομή των υποθέσεων (57). Για τον λόγο αυτόν, το άρθρο 3, παράγραφος 4, των εγκριτικών αποφάσεων έθεσε την απαίτηση της θέσπισης μιας δέσμης τροποποιήσεων όσον αφορά τους κανόνες για την εκλογή του Προέδρου του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου) (58) και για το σύστημα κατανομής των υποθέσεων του εν λόγω δικαστηρίου (59).
98.      Όσον αφορά την εκλογή του Προέδρου του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου), το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν αξιολόγησε προσηκόντως, προτού εκδώσει την προσβαλλόμενη απόφαση, τη δυνατότητα του εν ενεργεία Προέδρου του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου) να παραμείνει στην υπηρεσία επ’ αόριστον με απόφαση της μειοψηφίας του ενός τρίτου της Országgyűlés (Εθνοσυνέλευσης) (60).
99.      Όσον αφορά το σύστημα κατανομής των υποθέσεων, το Κοινοβούλιο προβάλλει τέσσερις αιτιάσεις. Πρώτον, η κατανομή των υποθέσεων στα δικαστικά τμήματα χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση δεν ήταν πλήρως αυτοματοποιημένη βάσει του άρθρου 18 του νόμου για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμου X του 2023) (61), διαδικασία η οποία δεν είχε τεθεί σε εφαρμογή πριν από την έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης. Επιπλέον, τον Οκτώβριο του 2023, η Επιτροπή ζήτησε από την Ουγγαρία να προσκομίσει γραπτή βεβαίωση από ανεξάρτητο δικαστικό εμπειρογνώμονα ή άλλον επαγγελματία παρόμοιας ειδικότητας ότι στις ηλεκτρονικά καταχωρισμένες υποθέσεις αποδίδεται αριθμός υπόθεσης χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση. Η εν λόγω έκθεση εμπειρογνώμονα δεν είχε υποβληθεί κατά τον χρόνο έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης. Δεύτερον, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι το σύστημα στερείται διαφάνειας, διότι οι εκθέσεις που δημοσιεύονται κάθε εβδομάδα από το Kúria (Ανώτατο Δικαστήριο) στον ιστότοπό του περιέχουν ελλιπή στοιχεία και το δικαστήριο αυτό δεν προτίθεται να δημοσιεύει τους λόγους για την ανακατανομή υποθέσεων σε άλλο δικαστικό τμήμα. Σε μια περίπτωση στην οποία εφαρμόστηκε εξαίρεση, η μόνη δημοσιευθείσα αιτιολογία συνίστατο στη μνεία της νομικής διάταξης που εφαρμόστηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση. Επιπλέον, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι, όταν οι υποθέσεις ανακατανέμονται λόγω φόρτου εργασίας, δεν υπάρχει κανένας τρόπος να εξακριβωθεί αν το αρχικό δικαστικό τμήμα είχε πράγματι υπέρμετρο φόρτο εργασίας. Επιπλέον, το σύστημα κατανομής των υποθέσεων πρέπει, σε περίπτωση παρέκκλισης, να καταχωρίζει την απόφαση στον φάκελο της υπόθεσης και να τη θέτει στη διάθεση των διαδίκων. Ωστόσο, το Κοινοβούλιο επισημαίνει ότι δεν είναι σαφές εάν πραγματοποιούνται τέτοιες καταχωρίσεις ή αν, σε περίπτωση που πραγματοποιούνται, περιέχουν επαρκείς λεπτομέρειες ώστε οι διάδικοι να είναι σε θέση να εκτιμήσουν εάν η παρέκκλιση συνάδει με τους γενικούς κανόνες. Τρίτον, από την 1η Ιανουαρίου 2024, οι κανόνες κατανομής των υποθέσεων κατέστησαν δυνατή τη σύσταση νέων δικαστικών τμημάτων που είναι αρμόδια για την εκδίκαση εκλογικών υποθέσεων σχετικών με τις κοινοβουλευτικές και τις δημοτικές εκλογές του 2024 (62). Το Κοινοβούλιο ισχυρίζεται ότι δεν υπάρχει καμία διαθέσιμη πληροφορία σχετικά με τη σύνθεση των εν λόγω τμημάτων. Τέταρτον, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι, στις εγκριτικές αποφάσεις, η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη το γεγονός ότι ενδέχεται να υπάρχουν προβλήματα με το σύστημα διαχείρισης των υποθέσεων στα κατώτερα δικαστήρια, όπως εκτέθηκε στην έκθεση για το κράτος δικαίου του 2023 (63).
100. Η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από την Ουγγαρία, διατείνεται ότι οι εγκριτικές αποφάσεις δεν περιέχουν απαίτηση πρόωρης παύσης του Προέδρου του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου) και ότι, εν πάση περιπτώσει, η θητεία του εν λόγω Προέδρου πρόκειται να λήξει το 2028. Όσον αφορά το σύστημα κατανομής των υποθέσεων, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η Ουγγαρία εφάρμοσε όλες τις απαιτήσεις που είχαν καθοριστεί με τις εγκριτικές αποφάσεις και ότι η απουσία οιασδήποτε ανθρώπινης παρέμβασης δεν αποτελούσε προϋπόθεση για την κατανομή των υποθέσεων. Αντιθέτως, οι εν λόγω αποφάσεις απαιτούσαν μόνον την αρίθμηση των ηλεκτρονικά καταχωρισμένων υποθέσεων χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση. Επιπλέον, τα εβδομαδιαία αρχεία καταγραφής που δημοσιεύονται στον ιστότοπο του εν λόγω δικαστηρίου επιβεβαιώνουν ότι στις ηλεκτρονικά καταχωρισμένες υποθέσεις αποδίδεται σειριακός αριθμός υπόθεσης σύμφωνα με τη σειρά κατάθεσής τους και ότι κατανέμονται στα δικαστικά τμήματα με την ίδια σειρά. Επίσης, όταν πραγματοποιείται ειδική παρέκκλιση, οι διάδικοι ενημερώνονται σχετικά με τους εφαρμοσθέντες λόγους παρέκκλισης. Όσον αφορά την παρέκκλιση λόγω φόρτου εργασίας, η Επιτροπή αναφέρει ότι οι εγκριτικές αποφάσεις απαίτησαν να καθίστανται διαθέσιμα αντικειμενικά δεδομένα, απαίτηση η οποία έχει όντως εκπληρωθεί από τότε που απονεμήθηκε στο ΕΔΣ η εξουσία να εκφέρει δεσμευτική γνώμη σχετικά με τα δελτία δεδομένων και τις μεθόδους εκτίμησης του φόρτου εργασίας των δικαστών. Επιπλέον, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι δεν μπορούσε να γνωρίζει, κατά τον χρόνο έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης, το ενδεχόμενο δημιουργίας νέων δικαστικών τμημάτων στο σύστημα κατανομής των υποθέσεων, η οποία κατέστη δυνατή μόλις από την 1η Ιανουαρίου 2024. Τέλος, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι απαιτούνται ορισμένες βελτιώσεις στα κατώτερα δικαστήρια, αλλά δεν περιέλαβε την εν λόγω απαίτηση στις εγκριτικές αποφάσεις, καθώς έκρινε ότι αρκούσε να επικεντρωθεί στην εύρυθμη λειτουργία του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου), η οποία αποτελεί το σημαντικότερο στοιχείο
για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης στο πλαίσιο των επίμαχων προγραμμάτων.
β)      Ανάλυση
101. Με το άρθρο 36, παράγραφος 1, του νόμου για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμου X του 2023) (64), η Ουγγαρία θέσπισε τις τροποποιήσεις που ζήτησε η Επιτροπή με τις εγκριτικές αποφάσεις της. Οι τροποποιήσεις αυτές δεν επέφεραν την παύση του εν ενεργεία Προέδρου του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου), την οποία η Επιτροπή δεν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να απαιτήσει, διότι τούτο θα αντέβαινε στην ισχύουσα στο δίκαιο της Ένωσης αρχή της ισοβιότητας (65). Κατά τη γνώμη μου, το ότι ο εν ενεργεία Πρόεδρος μπορούσε να συνεχίσει να ασκεί τα καθήκοντά του επ’ αόριστον, υπό την προϋπόθεση της μη επίτευξης στην Országgyűlés
(Εθνοσυνέλευση) της απαιτούμενης πλειοψηφίας για τον διορισμό νέου Προέδρου, είναι υπερβολικά υποθετικό και δεν μπορεί εξ αυτού να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως –κρίνοντας ότι η νέα νομοθεσία πληροί τις απαιτήσεις του ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη– η οποία θα δικαιολογούσε την ακύρωση της προσβαλλόμενης απόφασης. Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο καθόσον οι εγκριτικές αποφάσεις δεν απαίτησαν την τροποποίηση του συστήματος εκλογής του Προέδρου του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου) από την Országgyűlés (Εθνοσυνέλευση).
102. Κατά συνέπεια, φρονώ ότι το Δικαστήριο πρέπει να απορρίψει το εν λόγω επιχείρημα του Κοινοβουλίου.
103. Όσον αφορά την αυτοματοποίηση της κατανομής των υποθέσεων, η Ουγγαρία, θεσπίζοντας το άρθρο 18 του νόμου για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμου X του 2023) (66), συμμορφώθηκε με την απαίτηση της Επιτροπής η οποία είχε καθοριστεί με τις εγκριτικές αποφάσεις. Ωστόσο, πριν από την έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης, η Ουγγαρία δεν προσκόμισε έκθεση ανεξάρτητου εμπειρογνώμονα που να πιστοποιεί ότι οι ηλεκτρονικά καταχωρισμένες υποθέσεις λαμβάνουν πράγματι αριθμό υπόθεσης χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, προϋπόθεση στην οποία είχε επιμείνει η Επιτροπή. Η Επιτροπή δεν παρέσχε, με την προσβαλλόμενη απόφαση, καμία εξήγηση ως προς τους λόγους για τους οποίους δεν επέβαλε την εφαρμογή της εν λόγω απαίτησης (67).
104.  Ως εκ τούτου, φρονώ ότι το Δικαστήριο πρέπει να δεχθεί τον ισχυρισμό του Κοινοβουλίου ως βάσιμο.
105. Όσον αφορά τη διαφάνεια του συστήματος κατανομής των υποθέσεων, η Ουγγαρία ολοκλήρωσε τις μεταρρυθμίσεις του νόμου για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμου X του 2023) εκδίδοντας το διάταγμα 18/2023, το οποίο δεν είχε αρχίσει να εφαρμόζεται κατά τον χρόνο έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης από την Επιτροπή (όπως επισημάνθηκε ήδη σε σχέση με το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως). Επομένως, η Επιτροπή δεν μπορούσε εύλογα να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι απαιτήσεις που είχαν καθοριστεί με τις εγκριτικές αποφάσεις είχαν εκπληρωθεί.
106. Επιπλέον, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι οι νέοι κανόνες για το καθεστώς κατανομής των υποθέσεων τέθηκαν σε εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2024, αντικαθιστώντας τους κανόνες του Δεκεμβρίου του 2023, και περιλαμβάνουν τη σύσταση νέων δικαστικών τμημάτων για την εκδίκαση εκλογικών υποθέσεων σχετικών με τις κοινοβουλευτικές και τις δημοτικές εκλογές. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι δεν είχε γνώση των τροποποιήσεων, αλλά από τις επιστολές που αντάλλαξε με την Ουγγαρία προκύπτει ότι είχε ενημερωθεί σχετικά. Επίσης, γνώριζε ότι το νέο σύστημα κατανομής των υποθέσεων θα άρχιζε να εφαρμόζεται μόνο με την επόμενη τροποποίηση του συστήματος κατανομής των υποθέσεων του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου), η οποία προοριζόταν να τεθεί σε ισχύ μετά την έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης. Επομένως, υπάρχουν αντικειμενικές ενδείξεις ότι η Επιτροπή γνώριζε ότι το σύστημα κατανομής θα διέφερε από αυτό που είχε ζητήσει, αλλά, παρά ταύτα, έσπευσε να προβεί σε θετική εκτίμηση χωρίς να επιβεβαιώσει ότι εφαρμοζόταν το προσήκον σύστημα ή, τουλάχιστον, να αναφέρει γιατί η εν λόγω παρέκκλιση ήταν αποδεκτή.
107. Για τον λόγο αυτόν, προτείνω στο Δικαστήριο να δεχθεί τους δύο αυτούς ισχυρισμούς του Κοινοβουλίου.
108. Τέλος, δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν περιέλαβε απαιτήσεις σχετικά με τη διαχείριση των υποθέσεων στα κατώτερα δικαστήρια, η Ουγγαρία δεν ήταν υποχρεωμένη να θεσπίσει τέτοιες μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο του ΚΔΔ.
109. Συνεπώς, ο εν λόγω ισχυρισμός του Κοινοβουλίου θα πρέπει να απορριφθεί.
110. Βάσει των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να δεχθεί εν μέρει το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως ως βάσιμο.
4.      Επί του τετάρτου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως: εσφαλμένη αξιολόγηση των μεταρρυθμίσεων σχετικά με τους διορισμούς δικαστών
α)      Κύρια ζητήματα και επιχειρήματα των μετεχόντων στη διαδικασία
111. Το άρθρο 3, παράγραφος 4, των εγκριτικών αποφάσεων επιβάλλει στην Ουγγαρία, μεταξύ άλλων, την υποχρέωση να καταργήσει τη δυνατότητα των μελών του Alkotmánybíróság (Συνταγματικού Δικαστηρίου) να διορίζονται στο Kúria (Ανώτατο Δικαστήριο) χωρίς να ακολουθείται η συνήθης διαδικασία υποβολής υποψηφιοτήτων.
112. Το Κοινοβούλιο προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν απαίτησε από την Ουγγαρία να καταργήσει τη δυνατότητα των μελών του Alkotmánybíróság (Συνταγματικού Δικαστηρίου) τα οποία υπηρετούσαν στο εν λόγω δικαστήριο πριν από τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις που θεσπίστηκαν με το άρθρο 59 του νόμου για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμου X του 2023) να συνεχίζουν τη σταδιοδρομία τους ως τακτικοί δικαστές σε εφετεία της επιλογής τους. Τα μέλη του Alkotmánybíróság (Συνταγματικού Δικαστηρίου) που διορίζονται μετά την έναρξη ισχύος του νόμου για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμου X του 2023) δεν μπορούν να μετατίθενται σε εφετεία, ενώ, ταυτόχρονα, εκείνα που ήδη υπηρετούσαν στο εν λόγω δικαστήριο πριν από την έκδοση του νόμου μπορούν.
113. Η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από την Ουγγαρία, υποστηρίζει ότι η αξιολόγησή της επικεντρώθηκε στη διαδικασία διορισμού των δικαστών του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου), και όχι στα μέλη του Alkotmánybíróság (Συνταγματικού Δικαστηρίου). Επιπλέον, υποστηρίζει ότι η δυνατότητα των μελών του Alkotmánybíróság (Συνταγματικού Δικαστηρίου) που δεν διαθέτουν προηγούμενη δικαστική πείρα να συνεχίζουν τη σταδιοδρομία τους στα εφετεία, χωρίς να χρειάζεται να ακολουθήσουν την τακτική διαδικασία διορισμού δικαστών, δεν είναι τέτοιας φύσης ώστε να μπορεί να υπονομεύσει την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης στην Ουγγαρία.
β)      Ανάλυση
114. Φρονώ ότι η Ουγγαρία έχει εφαρμόσει μόνον εν μέρει τη μεταρρύθμιση που ζήτησε η Επιτροπή, δεδομένου ότι οι νέοι κανόνες εφαρμόζονται μόνο στα μελλοντικά μέλη του Alkotmánybíróság (Συνταγματικού Δικαστηρίου), αλλά δεν επηρεάζουν όσους ήδη υπηρετούν στο εν λόγω δικαστήριο. Επομένως, η Επιτροπή όφειλε να είχε βεβαιωθεί ότι η Ουγγαρία είχε εφαρμόσει πλήρως τις απαιτήσεις που η ίδια είχε θέσει για το εν λόγω κράτος μέλος με τις εγκριτικές αποφάσεις, οι οποίες, κατά τη γνώμη μου, προορίζονται να εφαρμοστούν εξίσου σε όλα τα μέλη του Alkotmánybíróság (Συνταγματικού Δικαστηρίου), τόσο σε εκείνα που υπηρετούσαν στο εν λόγω δικαστήριο πριν από την έναρξη ισχύος της σχετικής διάταξης του του νόμου για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμου X του 2023) όσο και σε εκείνα που άρχισαν να υπηρετούν μετά.
115. Κατά συνέπεια, φρονώ ότι η Επιτροπή δεν εφάρμοσε την εν λόγω απαίτηση που είχε επιβληθεί στην Ουγγαρία και, ως εκ τούτου, προτείνω στο Δικαστήριο να δεχθεί το τέταρτο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως ως βάσιμο.
5.      Επί του πέμπτου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως: εσφαλμένη αξιολόγηση των μεταρρυθμίσεων όσον αφορά τις προδικαστικές παραπομπές
α)      Κύρια ζητήματα και επιχειρήματα των μετεχόντων στη διαδικασία
116. Το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, των εγκριτικών αποφάσεων επιβάλλει στην Ουγγαρία την υποχρέωση (βάσει του άρθρου 3, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, σημείο i) να τροποποιήσει τα άρθρα 666 επ. του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, προκειμένου να καταργήσει τη δυνατότητα του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου) να ελέγχει τη νομιμότητα των αποφάσεων των πρωτοβάθμιων δικαστηρίων να υποβάλλουν στο Δικαστήριο αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως, και (βάσει του άρθρου 3, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, σημείο ii) να τροποποιήσει το άρθρο 490 του εν λόγω κώδικα σχετικά με την αναστολή της διαδικασίας, προκειμένου να αρθεί κάθε εμπόδιο που εμποδίζει τα δικαστήρια να υποβάλλουν αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ.
117. Το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι οι μεταρρυθμίσεις που θεσπίστηκαν με τα άρθρα 63 (68) και 64 (69) του νόμου για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμου X του 2023) δεν ακυρώνουν ρητώς την εμβληματική απόφαση Bt.III.838/2019/11 του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου), την οποία το Δικαστήριο έκρινε ως αντιβαίνουσα στο δίκαιο της Ένωσης (70) και η οποία θα μπορούσε να έχει αποτρεπτικό αποτέλεσμα έναντι των δικαστών που εξετάζουν το ενδεχόμενο να υποβάλουν αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στο Δικαστήριο. Προς στήριξη του εν λόγω επιχειρήματος, το Κοινοβούλιο επικαλείται το άρθρο 3 του νόμου για την τροποποίηση της νομοθεσίας για τα πανεπιστήμια (νόμου LXXXV του 2023), με το οποίο παρασχέθηκε στο Alkotmánybíróság (Συνταγματικό Δικαστήριο) η δυνατότητα να εκφέρει γνώμη στο Δικαστήριο, στο πλαίσιο των διαδικασιών προδικαστικής αποφάσεως, επί ζητημάτων όπως η εθνική ταυτότητα, ασφάλεια και κυριαρχία. Κατά την άποψη του Κοινοβουλίου, η εν λόγω τροποποίηση, εξεταζόμενη σε συνδυασμό με τον νόμο για την προστασία της εθνικής κυριαρχίας (νόμο LXXXVIII του 2023), ο οποίος εγκρίθηκε κατά την ίδια σύνοδο της Országgyűlés (Εθνοσυνέλευσης), θα μπορούσε να θεωρηθεί ως μήνυμα προς τους τακτικούς δικαστές ότι τα ζητήματα αυτά εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του Alkotmánybíróság (Συνταγματικού Δικαστηρίου), και τούτο θα μπορούσε να έχει αποτρεπτικό αποτέλεσμα έναντι των δικαστών που εξετάζουν το ενδεχόμενο να υποβάλουν αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως επί συναφών ζητημάτων. Επιπλέον, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι τα σκέλη της μεταρρύθμισης που απέβλεπαν στην άρση των εμποδίων για την υποβολή αιτήσεων προδικαστικής αποφάσεως, ιδίως εκείνο που αφορά την απάλειψη της φράσης «εφαρμόζεται στις ποινικές διαδικασίες» από το άρθρο 490, παράγραφος 1, του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, δεν είχαν ακόμη τεθεί σε εφαρμογή κατά την ημερομηνία έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης, δεδομένου ότι θεσπίστηκαν μόλις με το άρθρο 35 του νόμου για την τροποποίηση της νομοθεσίας για τα πανεπιστήμια (νόμου LXXXV του 2023), το οποίο τέθηκε σε ισχύ το 2024.
118. Η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από την Ουγγαρία, είναι της άποψης ότι οι νομοθετικές τροποποιήσεις που τέθηκαν σε ισχύ την 1η Ιουνίου 2023, με τη θέσπιση των άρθρων 63 και 64 του νόμου για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμου X του 2023), είχαν ήδη άρει κάθε προβαλλόμενη από το προσφεύγον αμφιβολία σχετικά με τις αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως. Η Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι, βάσει τόσο των εν λόγω νομοθετικών μεταρρυθμίσεων όσο και της απόφασης του Δικαστηρίου στην υπόθεση IS (Μη σύννομο της διατάξεως περί παραπομπής), δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι η απόφαση Bt.III.838/2019/11 του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου) εξακολουθεί να έχει αποτρεπτικό αποτέλεσμα έναντι των δικαστών. Για τον σκοπό αυτόν, και προκειμένου να αρθεί κάθε εύλογη αμφιβολία, η Ουγγαρία θέσπισε το άρθρο 35 του νόμου για την τροποποίηση της νομοθεσίας για τα πανεπιστήμια (νόμου LXXXV του 2023), με το οποίο απάλειψε τη φράση «εφαρμόζεται στις ποινικές διαδικασίες» από το άρθρο 490, παράγραφος 1, του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας. Μολονότι η συγκεκριμένη αυτή τροποποίηση τέθηκε σε ισχύ μετά την έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εκτιμά ότι τα κύρια εμπόδια για την υποβολή αιτήσεων προδικαστικής αποφάσεως, τα οποία είχαν δημιουργηθεί με την εμβληματική απόφαση του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου), είχαν ήδη αρθεί με τα άρθρα 63 και 64 του νόμου για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμου X του 2023), τα οποία δεν αμφισβητήθηκαν από το Κοινοβούλιο. Όσον αφορά την καθυστερημένη κατάργηση, με το άρθρο 35 του νόμου για την τροποποίηση της νομοθεσίας για τα πανεπιστήμια (νόμου LXXXV του 2023), της ενδεχομένως παραπλανητικής διατύπωσης του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, η Επιτροπή διευκρινίζει ότι από την αιτιολογική έκθεση του εν λόγω κώδικα προέκυπτε ήδη σαφώς ότι οποιοδήποτε προδικαστικό ερώτημα μπορεί να υποβληθεί στο Δικαστήριο (71). Τέλος, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το Κοινοβούλιο δεν κατέδειξε με ποιον τρόπο οι εθνικοί δικαστές εμποδίζονται να υποβάλλουν αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως στο Δικαστήριο λόγω της νομοθετικής τροποποίησης που παρέχει στο Alkotmánybíróság (Συνταγματικό Δικαστήριο) να εκφέρει ερμηνευτική γνώμη στο Δικαστήριο.
β)      Ανάλυση
119. Όπως αντιλαμβάνομαι, το άρθρο 63 του νόμου για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμου X του 2023) δεν εξάλειψε πλήρως τα εμπόδια για την υποβολή αιτήσεων προδικαστικής αποφάσεως και, ως εκ τούτου, η Ουγγαρία θέσπισε στη συνέχεια το άρθρο 35 του νόμου για την τροποποίηση της νομοθεσίας για τα πανεπιστήμια (νόμου LXXXV του 2023), με το οποίο απάλειψε τη φράση «εφαρμόζεται στις ποινικές διαδικασίες». Επομένως, ορθώς το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι η αναγκαία νομοθετική μεταρρύθμιση δεν είχε ακόμη θεσπιστεί κατά τον χρόνο έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης. Η εξήγηση της Επιτροπής ότι οι κύριες ανησυχίες της όσον αφορά την έκδοση προδικαστικών αποφάσεων είχαν ήδη παύσει να υφίστανται λόγω άλλων μεταρρυθμίσεων στις οποίες προέβη η Ουγγαρία και ότι η θέσπιση του άρθρου 35, το οποίο δεν είχε τεθεί σε ισχύ κατά τον χρόνο έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης από την Επιτροπή, αποτελούσε απλώς συμπληρωματική διόρθωση της ενδεχομένως παραπλανητικής διατύπωσης του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας θα μπορούσε, κατ’ αρχήν, να γίνει δεκτή. Ωστόσο, στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή δεν παρέσχε καμία αιτιολόγηση ως προς το γιατί δεν ανέμενε την έναρξη ισχύος του νόμου για την τροποποίηση της νομοθεσίας για τα πανεπιστήμια (νόμου LXXXV του 2023) προτού εκδώσει την προσβαλλόμενη απόφαση.
120. Για τον λόγο αυτόν, φρονώ ότι ο ισχυρισμός του Κοινοβουλίου είναι βάσιμος.
121. Επιπλέον, με τη θέσπιση του άρθρου 3 του νόμου για την τροποποίηση της νομοθεσίας για τα πανεπιστήμια (νόμου LXXXV του 2023), η Ουγγαρία παρέσχε στο Alkotmánybíróság (Συνταγματικό Δικαστήριο) τη δυνατότητα να εκφέρει γνώμη επί ζητημάτων που άπτονται της εθνικής κυριαρχίας, όταν το σχετικό ζήτημα τίθεται στο πλαίσιο προδικαστικής παραπομπής ενώπιον του Δικαστηρίου. Η Επιτροπή είχε γνώση της εν λόγω τροποποίησης, η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 14 Δεκεμβρίου 2023, ήτοι την επομένη της έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης. Η πρόθεση και ο τρόπος με τον οποίο θα ασκηθεί η νέα αυτή αρμοδιότητα του Alkotmánybíróság (Συνταγματικού Δικαστηρίου) να γνωμοδοτεί επί ζητημάτων που άπτονται της εθνικής κυριαρχίας δεν ήταν αντικειμενικά σαφείς κατά τον χρόνο έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης και εξακολουθούν να μην είναι σαφείς μέχρι σήμερα. Υπό το πρίσμα αυτό, όπως υπογραμμίζει το Κοινοβούλιο, η εν λόγω διάταξη μπορεί πράγματι να έχει αποτρεπτικό αποτέλεσμα έναντι των εθνικών δικαστών και να τους αποτρέπει από το να υποβάλλουν αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως στο Δικαστήριο όταν κρίνουν ότι η υποβολή τέτοιας αίτησης θα ήταν απαραίτητη για την επίλυση διαφορών που αφορούν την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης.
122. Επομένως, η Επιτροπή κακώς προέβη σε θετική αξιολόγηση της νομοθετικής μεταρρύθμισης της Ουγγαρίας χωρίς να έχει εξακριβώσει τα πραγματικά αποτελέσματα του νέου αυτού κανόνα.
123. Βάσει των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να δεχθεί το πέμπτο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως ως βάσιμο.
6.      Επί του έκτου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως: κρίσιμα στοιχεία δεν ελήφθησαν υπόψη κατά την αξιολόγηση της Επιτροπής
α)      Κύρια ζητήματα και επιχειρήματα των μετεχόντων στη διαδικασία
124. Το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι η Επιτροπή επικέντρωσε την αξιολόγησή της μόνο στον κατάλογο των όρων που είχαν καθοριστεί με τις εγκριτικές αποφάσεις χωρίς να λάβει υπόψη άλλες σημαντικές εξελίξεις που επήλθαν στο χρονικό διάστημα μεταξύ της έκδοσης των εγκριτικών αποφάσεων και της έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης. Ειδικότερα, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι δεν υπάρχουν στοιχεία
από τα οποία να προκύπτει ότι η Επιτροπή έλαβε υπόψη τον ουγγρικό νόμο για την προστασία της εθνικής κυριαρχίας (νόμο LXXXVIII του 2023) (72), ο οποίος, κατά την άποψή του, παραβιάζει τις συνταγματικές αρμοδιότητες των κρατικών θεσμικών οργάνων, συμπεριλαμβανομένων των δικαστηρίων, συστήνοντας μια Υπηρεσία για την προστασία της εθνικής κυριαρχίας (στο εξής: Υπηρεσία) (73), με ευρείες εξουσίες διερεύνησης οποιασδήποτε δραστηριότητας αυτή κρίνει αντίθετη προς την εθνική κυριαρχία. Το άρθρο 8, παράγραφος 2, του νόμου αυτού χαρακτηρίζει τις έρευνες της Υπηρεσίας ως μη διοικητικές, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να προσβληθούν ενώπιον διοικητικού δικαστηρίου. Επιπλέον, τα πορίσματα ή οι εκθέσεις της δεν υπόκεινται σε οιονδήποτε δικαστικό έλεγχο. Κατά συνέπεια, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι η Επιτροπή έπρεπε να είχε λάβει διαβεβαιώσεις πριν διατυπώσει τη θετική της αξιολόγηση. Επιπλέον, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι η αξιολόγηση της Επιτροπής δεν έλαβε υπόψη τις ανησυχίες που εκφράστηκαν, σε χρόνο μεταγενέστερο της έκδοσης των εγκριτικών αποφάσεων, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και του Μηχανισμού για το Κράτος Δικαίου του 2023. Τέλος, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει, επιπλέον, ότι η αξιολόγηση αυτή αγνόησε επίσης το γεγονός ότι οι δικαστικές μεταρρυθμίσεις πραγματοποιήθηκαν χωρίς επαρκείς διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη.
125. Η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από την Ουγγαρία, ισχυρίζεται ότι τα ζητήματα που έθεσε το Κοινοβούλιο δεν είναι κρίσιμα, διότι δεν συνάγεται εξ αυτών το συμπέρασμα ότι οι εκδοθείσες τροποποιήσεις δεν παρέχουν τις αναγκαίες εγγυήσεις για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τον Χάρτη κατά την υλοποίηση των χρηματοδοτικών ταμείων της Ένωσης. Επιπλέον, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το Κοινοβούλιο δεν απέδειξε ότι ο νόμος για την προστασία της εθνικής κυριαρχίας (νόμος LXXXVIII του 2023) συνδέεται καθ’ οιονδήποτε τρόπο με την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης στην Ουγγαρία. Επίσης, κατά την άποψη της Επιτροπής, το Κοινοβούλιο δεν προσδιόρισε τις νέες πλημμέλειες που επισημάνθηκαν στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και του Μηχανισμού για το Κράτος Δικαίου του 2023, και δεν εξήγησε τον τρόπο με τον οποίο αυτές θα μπορούσαν να θεωρηθούν συστημικές και αρκούντως σοβαρές ώστε να συναχθεί το συμπέρασμα της μη πλήρωσης του ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη. Τέλος, κατά την Επιτροπή, το γεγονός ότι οι δικαστικές μεταρρυθμίσεις πραγματοποιήθηκαν χωρίς επαρκείς διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη δεν μπορεί να δικαιολογήσει νομικά την αξιολόγηση ότι δεν πληρούται ο ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη.
126. Η Ουγγρική Κυβέρνηση υποστηρίζει, με το υπόμνημά της παρεμβάσεως, ότι οι εγκριτικές αποφάσεις δεν έθεταν ως απαίτηση την πραγματοποίηση διαβουλεύσεων με τα ενδιαφερόμενα μέρη και αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο η Ουγγαρία δεν επικαλέστηκε, στο πλαίσιο της αυτοαξιολόγησής της, κανένα αποδεικτικό στοιχείο σχετικά με τέτοιες διαβουλεύσεις. Εντούτοις, το σχέδιο του νόμου για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμου X του 2023) υποβλήθηκε σε δημόσια διαβούλευση μεταξύ 18 Ιανουαρίου και 3 Φεβρουαρίου 2023 και η Ουγγαρία κοινοποίησε στην Επιτροπή τις ληφθείσες γραπτές γνώμες και διεξήγαγε προφορικές διαβουλεύσεις με εκπροσώπους οργανώσεων, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνίας των πολιτών.
β)      Ανάλυση
127. Το 2023 η Επιτροπή είχε γνώση της έκδοσης του νόμου για την προστασία της εθνικής κυριαρχίας (νόμου LXXXVIII του 2023), όπως επιβεβαιώθηκε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση (74). Ωστόσο, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι δεν διέθετε, κατά την έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης, κανένα στοιχείο
από το οποίο να προέκυπτε ότι ο νόμος αυτός θα μπορούσε να υπονομεύσει την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών που προορίζονται να διασφαλίσουν τη συμμόρφωση με τον Χάρτη στην Ουγγαρία. Η προσβαλλόμενη απόφαση δεν περιείχε κανένα στοιχείο
από το οποίο να προκύπτει ότι η Επιτροπή έλαβε υπόψη τον εν λόγω νόμο ούτε εξηγεί πώς η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι εν λόγω νομοθετικές εξελίξεις δεν υπονομεύουν ή δεν αναιρούν την επίτευξη των σκοπών των μεταρρυθμίσεων στις οποίες προέβη η Ουγγαρία μετά την έκδοση των εγκριτικών αποφάσεων.
128. Κατά τη γνώμη μου, η Επιτροπή όφειλε, τουλάχιστον, να ζητήσει μια εξήγηση από την Ουγγαρία, προκειμένου να βεβαιωθεί για τις ενδεχόμενες συνέπειες του εν λόγω νόμου. Όπως προαναφέρθηκε (βλ. σημείο 75 των παρουσών προτάσεων), η Επιτροπή δεν μπορεί να αντιπαρέλθει εξελίξεις που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την εκπλήρωση των σκοπών των μεταρρυθμίσεων τις οποίες επέβαλε με τις εγκριτικές αποφάσεις. Συγκεκριμένα, μπορεί μεν να μην είναι δυνατή η επιβολή νέων όρων, αλλά η Επιτροπή έπρεπε να βεβαιωθεί ότι η Ουγγαρία δεν είχε θεσπίσει άλλη νομοθεσία η οποία θα μπορούσε να περιορίσει τα αποτελέσματα των μεταρρυθμίσεων που απέβλεπαν στην πλήρωση των όρων που έχουν καθοριστεί με τις εγκριτικές αποφάσεις.
129. Ως εκ τούτου, προτείνω στο Δικαστήριο να κάνει δεκτό τον εν λόγω ισχυρισμό του Κοινοβουλίου.
130. Όσον αφορά την αιτίαση του Κοινοβουλίου ότι η αξιολόγηση της Επιτροπής δεν έλαβε υπόψη ζητήματα που τέθηκαν στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και του Μηχανισμού για το Κράτος Δικαίου του 2023, συμμερίζομαι την άποψη της Επιτροπής ότι το Κοινοβούλιο δεν προσδιόρισε επακριβώς τα ζητήματα που υποστηρίζει ότι αγνοήθηκαν (οι ανησυχίες που εκφράστηκαν σχετικά με τον μηχανισμό κατανομής των υποθέσεων στα κατώτερα δικαστήρια εξετάστηκαν ήδη στο σημείο 97 των παρουσών προτάσεων).
131. Όσον αφορά τις διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη, είναι ακριβές ότι η Επιτροπή δεν περιέλαβε την εν λόγω απαίτηση στις εγκριτικές αποφάσεις (75). Ταυτόχρονα, στην παρέμβασή της, η Ουγγαρία αναφέρει ότι διεξήγαγε την απαιτούμενη διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη για τον νόμο για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμο X του 2023) σύμφωνα με το ΣΑΑ. Ούτε η Επιτροπή ούτε το Κοινοβούλιο αμφισβήτησαν τον εν λόγω ισχυρισμό.
132. Βάσει των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να δεχθεί εν μέρει το έκτο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως, μόνον όσον αφορά τον νόμο για την προστασία της εθνικής κυριαρχίας (νόμο LXXXVIII του 2023).
Γ.      Επί του δευτέρου λόγου ακυρώσεως: παράβαση της υποχρέωσης αιτιολόγησης εκ μέρους της Επιτροπής
1.      Κύρια ζητήματα και επιχειρήματα των μετεχόντων στη διαδικασία
133. Με τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως το Κοινοβούλιο προσάπτει στην Επιτροπή ότι παρέβη την υποχρέωση αιτιολόγησης, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 296 ΣΛΕΕ, για τον λόγο ότι η προσβαλλόμενη απόφαση περιορίζεται απλώς να απαριθμεί τις τροποποιήσεις που θεσπίστηκαν από την Ουγγαρία, χωρίς να παρέχει ουσιαστικές εξηγήσεις ώστε να μπορέσει ο αναγνώστης να αντιληφθεί σε ποιους λόγους βασίζεται η θετική αξιολόγησή της. Επιπλέον, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι η υπεύθυνη χρήση του προϋπολογισμού της Ένωσης βασίζεται στην αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών μελών, η οποία υπονομεύεται όταν η Επιτροπή αποδεσμεύει κονδύλια χωρίς να παρέχει επαρκή αιτιολόγηση ώστε να καθησυχάσει τα άλλα θεσμικά όργανα της Ένωσης, τα κράτη μέλη και τους πολίτες της Ένωσης.
134. Η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από την Ουγγαρία, διατείνεται ότι το Κοινοβούλιο δεν εφάρμοσε το κατάλληλο νομικό κριτήριο και δεν έλαβε προσηκόντως υπόψη τη νομολογία σχετικά με την υποχρέωση αιτιολόγησης. Κατά τη νομολογία αυτήν, η υποχρέωση αιτιολόγησης πρέπει να εκτιμάται αναλόγως των περιστάσεων της συγκεκριμένης περίπτωσης και πρέπει να διαφαίνεται από την αιτιολογία κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο η συλλογιστική στην οποία βασίστηκε η έκδοση της επίμαχης απόφασης ή πράξης (76). Ωστόσο, οσάκις ο ενδιαφερόμενος έχει μετάσχει ενεργά στη διαδικασία έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης και, συνεπώς, γνωρίζει τους λόγους για τους οποίους η διοίκηση την ενέκρινε, η έκταση της υποχρέωσης αιτιολόγησης μειώνεται αισθητά (77). Συναφώς, η Επιτροπή διευκρινίζει ότι η προσβαλλόμενη απόφαση αποτελεί την απάντησή της στην Ουγγαρία όσον αφορά τη δικαιολόγηση των νομοθετικών μεταρρυθμίσεων που θεσπίστηκαν βάσει των εγκριτικών αποφάσεων. Επομένως, όταν μιας απόφασης προηγείται εκτενής διάλογος με το πρόσωπο το οποίο η απόφαση αφορά νομικά, αρκεί η απόφαση αυτή να εκθέτει τα κύρια πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι κρίσιμα για την έκδοση θετικής αξιολόγησης. Επιπλέον, η Επιτροπή υποχρεούται να υποβάλλει την αξιολόγησή της σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο, του ΚΚΔ μόνον όταν διαφωνεί με την αξιολόγηση του κράτους μέλους ως προς τη συμβατότητα των ληφθέντων μέτρων προς τους αναγκαίους πρόσφορους όρους.
2.      Ανάλυση
135. Τι είδους αιτιολογία οφείλει να παραθέτει η Επιτροπή σε απόφαση με την οποία αίρει την αναστολή πληρωμών από τον προϋπολογισμό, για τις οποίες είχε προηγουμένως επιβάλει ορισμένους όρους, και ποιον πρέπει να έχει η απόφαση αυτή ως αποδέκτη;
136. Η προβλεπόμενη στο άρθρο 296 ΣΛΕΕ υποχρέωση αιτιολόγησης έχει, μεταξύ άλλων, ως σκοπό να καθιστά δυνατό τον δικαστικό έλεγχο. Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, «[...] η επιβαλλόμενη από το άρθρο 296, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ αιτιολογία πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στη φύση της επίμαχης πράξης και να εκθέτει με σαφήνεια και χωρίς αμφισημία τη συλλογιστική του θεσμικού οργάνου που εξέδωσε την πράξη, ώστε να παρέχεται η δυνατότητα στους μεν ενδιαφερομένους να γνωρίζουν τους λόγους για τους οποίους ελήφθη το μέτρο, στο δε αρμόδιο δικαιοδοτικό όργανο να ασκήσει τον έλεγχό του» (78).
137. Επομένως, πέραν της παροχής δυνατότητας στο Δικαστήριο να ασκήσει τον έλεγχό του, η αιτιολογία πρέπει επίσης να παρέχει στους δυνητικούς προσφεύγοντες τη δυνατότητα να αποφασίσουν αν εν τέλει θα προσφύγουν στο Δικαστήριο.
138. Η Επιτροπή βασίζει την άμυνά της αποκλειστικά και μόνο στο γεγονός ότι η Ουγγαρία έχει στη διάθεσή της επαρκή αιτιολογία για να κατανοήσει την απόφαση. Ωστόσο, η αιτιολογία πρέπει, ακόμη και αν δεν είναι αναγκαία η λεπτομερής ανάλυση, να ικανοποιεί και τα συμφέροντα που θα μπορούσαν να έχουν άλλα υποκείμενα σε συνάρτηση με την εν λόγω απόφαση, έστω και αν δεν είναι αποδέκτες της. Στην υπό κρίση υπόθεση, τούτο ισχύει ιδίως όσον αφορά την εξήγηση του λόγου για τον οποίο οι μέχρι τούδε ανεκπλήρωτες απαιτήσεις δεν εμπόδισαν την Επιτροπή να αποφασίσει την αποδέσμευση των κονδυλίων από τον προϋπολογισμό της Ένωσης.
139. Η προσβαλλόμενη απόφαση απλώς απαρίθμησε τις επιβληθείσες με τις εγκριτικές αποφάσεις απαιτήσεις και παρέθεσε τις ουγγρικές μεταρρυθμίσεις που θεσπίστηκαν για την εκπλήρωση των
εν λόγω απαιτήσεων, αλλά δεν μνημόνευσε ούτε τις απαιτήσεις που δεν είχαν εκπληρωθεί κατά τον χρόνο έκδοσης της απόφασης ούτε τυχόν ενδιάμεσες εξελίξεις. Επομένως, η Επιτροπή ουδόλως εξήγησε γιατί οι ανεκπλήρωτες απαιτήσεις δεν θεωρούνταν πλέον εμπόδιο για την αποδέσμευση των κονδυλίων από τον προϋπολογισμό της Ένωσης. Συνεπώς, το εν λόγω σκέλος της αιτιολογίας όχι μόνον ήταν ανεπαρκές για να καταστήσει δυνατή οιαδήποτε αμφισβήτηση ως προς τον επί της ουσίας αποδεκτό χαρακτήρα του, αλλά, στην πραγματικότητα, ήταν και ανύπαρκτο, συνιστώντας ως εκ τούτου παράβαση του άρθρου 296 ΣΛΕΕ.
140. Υπό το πρίσμα αυτό, φρονώ ότι μέρος της απαιτούμενης αιτιολογίας της Επιτροπής δεν παρασχέθηκε καθόλου στην προσβαλλόμενη απόφαση και προτείνω στο Δικαστήριο να δεχθεί τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως που προέβαλε το Κοινοβούλιο.
Δ.      Επί του τρίτου λόγου ακυρώσεως: κατάχρηση εξουσίας εκ μέρους της Επιτροπής
1.      Κύρια ζητήματα και επιχειρήματα των μετεχόντων στη διαδικασία
141. Το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι, μολονότι δεν μπόρεσε να εξετάσει την αλληλογραφία μεταξύ της Επιτροπής και της Ουγγαρίας από τις 11 έως τις 13 Δεκεμβρίου 2023, οι διαθέσιμες ενδείξεις υποδηλώνουν ότι η Επιτροπή ενήργησε κατά κατάχρηση εξουσίας, όταν προέβη σε θετική αξιολόγηση του ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη. Το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι η ευνοϊκή αυτή αξιολόγηση δόθηκε σε αντάλλαγμα για την απόφαση του Πρωθυπουργού της Ουγγαρίας να αποχωρήσει από την αίθουσα, παρέχοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο στα υπόλοιπα μέλη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τη δυνατότητα να αποφασίσουν για την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ουκρανία στις 14 και 15 Δεκεμβρίου 2023. Μεταξύ των αποδεικτικών στοιχείων περιλαμβάνονται η εκ μέρους του Πρωθυπουργού επανειλημμένη σύνδεση της ουκρανικής χρηματοδότησης με τη δέσμευση κονδυλίων της Ένωσης για την Ουγγαρία, αναρτήσεις σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης στις οποίες ο Πρωθυπουργός φαίνεται να αποχωρεί από την ψηφοφορία, δηλώσεις μέλους της Επιτροπής, η σύνταξη της απόφασης μόνο στην αγγλική γλώσσα και η πληρωμή που πραγματοποιήθηκε προς την Ουγγαρία στις 27 Δεκεμβρίου 2023, ήτοι σε ημέρα αργίας για την Επιτροπή. Τέλος, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν είχε καμία υποχρέωση να υποβάλει την αξιολόγησή της την εν λόγω ημερομηνία και ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν εξηγεί τους λόγους για τους οποίους η Επιτροπή δεν ανέμεινε να τεθούν σε εφαρμογή οι απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις.
142. Η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από την Ουγγαρία, ισχυρίζεται ότι το Κοινοβούλιο δεν απέδειξε ότι η προσβαλλόμενη απόφαση παρεκκλίνει από τους σκοπούς που δικαιολογούν τις εξουσίες της Επιτροπής. Επιπλέον, διατείνεται ότι χρειάστηκε να τηρήσει τρίμηνη προθεσμία, η οποία άρχισε στις 18 Ιουλίου 2023, ανεστάλη δύο φορές, και άρχισε εκ νέου μόνο μετά την παροχή διευκρινίσεων από την Ουγγαρία· ως εκ τούτου, η προθεσμία έληξε πριν από το τέλος του έτους. Το γεγονός ότι η απόφαση εκδόθηκε 10 εργάσιμες ημέρες πριν από τη λήξη της προθεσμίας αυτής δεν υποδηλώνει, κατά την Επιτροπή, εσπευσμένη διαδικασία, διότι η υπόθεση είχε εξεταστεί επί 5 σχεδόν μήνες, διάστημα το οποίο υπερβαίνει κατά πολύ την τρίμηνη προθεσμία και βαίνει πέραν του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 15, παράγραφος 4, του ΚΚΔ, το οποίο απαιτεί να διατυπωθεί άποψη «το συντομότερο δυνατόν και το αργότερο 3 μήνες» μετά την παραλαβή της αυτοαξιολόγησης του κράτους μέλους. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι τήρησε το άρθρο 15, παράγραφος 4, του ΚΚΔ. Τέλος, η εσωτερική απόφαση με την οποία εξουσιοδοτήθηκε ένας γενικός διευθυντής να αποστείλει την επιστολή ελήφθη στο πλαίσιο γραπτής διαδικασίας και συντάχθηκε αποκλειστικά και μόνο στην αγγλική γλώσσα, σύμφωνα με την εξουσιοδότηση της Προέδρου της Επιτροπής, βάσει του εσωτερικού κανονισμού της Επιτροπής, ενώ στη συνέχεια η συνημμένη επιστολή μεταφράστηκε στην ουγγρική γλώσσα.
2.      Ανάλυση
143. Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, «μια πράξη εκδίδεται κατά κατάχρηση εξουσίας μόνον όταν από αντικειμενικές, λυσιτελείς και συγκλίνουσες ενδείξεις προκύπτει ότι έχει ως αποκλειστικό ή, τουλάχιστον, καθοριστικό σκοπό την επίτευξη αποτελέσματος διαφορετικού από εκείνο το οποίο δηλώνεται ότι επιδιώκει ή την αποφυγή τήρησης διαδικασίας που προβλέπεται ειδικά στη Συνθήκη για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων περιστάσεων» (79).
144. Το γεγονός ότι τα κονδύλια αποδεσμεύτηκαν σε χρόνο κατά τον οποίο δεν είχαν ακόμη εκπληρωθεί όλες οι συγκεκριμένες απαιτήσεις –ήτοι πρόωρα– και ότι τούτο συνέβη χωρίς να δοθεί εξήγηση μπορεί να ωθήσει ένα συνετό άτομο να αμφισβητήσει τα πραγματικά κίνητρα για τη λήψη της εν λόγω απόφασης. Ωστόσο, οι εικασίες ή «ενδείξεις», όπως τις αποκαλεί το Κοινοβούλιο, ότι τα κονδύλια της Ένωσης στην πραγματικότητα χορηγήθηκαν στην Ουγγαρία σε αντάλλαγμα για πολιτικές διευκολύνσεις βασίζονται κυρίως σε αναρτήσεις σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σε συνεντεύξεις και σε δημοσιεύματα εφημερίδων. Τα στοιχεία
αυτά δεν επαρκούν, κατά τη γνώμη μου, για να αποδειχθεί ότι η Επιτροπή εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση με αποκλειστικό ή κύριο σκοπό την επίτευξη αποτελέσματος διαφορετικού από το να κριθεί ότι η Ουγγαρία έχει εφαρμόσει τις απαιτούμενες νομοθετικές μεταρρυθμίσεις στον τομέα της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης, ο οποίος αποτελεί ακριβώς τον όρο του οποίου η πλήρωση θα καθιστούσε δυνατή την εκ μέρους της λήψη των κονδυλίων του ΚΚΔ.
145. Επομένως, λαμβανομένου υπόψη ότι το Δικαστήριο θέτει αυστηρές απαιτήσεις για την απόδειξη των αιτιάσεων περί κατάχρησης εξουσίας (80), προτείνω στο Δικαστήριο να απορρίψει τον τρίτο λόγο ακυρώσεως ως αβάσιμο.
VI.    Επί των δικαστικών εξόδων
146. Κατά το άρθρο 138, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα έξοδα, εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου.
147. Δεδομένου ότι το Κοινοβούλιο ζήτησε την καταδίκη της Επιτροπής στα δικαστικά έξοδα και η Επιτροπή θα ηττηθεί, η Επιτροπή πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα του Κοινοβουλίου.
148. Σύμφωνα με το άρθρο 140, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, η Ουγγαρία, ως παρεμβαίνουσα,
πρέπει να φέρει τα δικαστικά έξοδά της.
VII. Πρόταση
149. Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω εκτιμήσεων, προτείνω στο Δικαστήριο:
–        να ακυρώσει την απόφαση C(2023) 9014 της Επιτροπής, της 13ης Δεκεμβρίου 2023, σχετικά με την έγκριση και την υπογραφή της αξιολόγησης στην οποία προέβη η Επιτροπή, βάσει του άρθρου 15, παράγραφος 4, του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1060, επί της πλήρωσης του οριζόντιου αναγκαίου πρόσφορου όρου «3. Αποτελεσματική εφαρμογή και υλοποίηση του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων», λαμβανομένου υπόψη του ζητήματος των πλημμελειών ως προς την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης στην Ουγγαρία·
–        να καταδικάσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα δικαστικά έξοδά της καθώς και στα έξοδα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου·
–        να καταδικάσει την Ουγγαρία στα δικαστικά έξοδά της.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
2      Κανονισμός (ΕΕ) 2021/1060 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2021, για τον καθορισμό κοινών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+, το Ταμείο Συνοχής, το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας, και δημοσιονομικών κανόνων για τα εν λόγω Ταμεία και για το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης, το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας και το Μέσο για τη Χρηματοδοτική Στήριξη της Διαχείρισης των Συνόρων και την Πολιτική των Θεωρήσεων (ΕΕ 2021, L 231, σ. 159).
3      Απόφαση της Επιτροπής, της 13ης Δεκεμβρίου 2023, σχετικά με την έγκριση και την υπογραφή της αξιολόγησης στην οποία προέβη η Επιτροπή, βάσει του άρθρου 15, παράγραφος 4, του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1060, επί της πλήρωσης του οριζόντιου αναγκαίου πρόσφορου όρου «3. Αποτελεσματική εφαρμογή και υλοποίηση του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων», λαμβανομένου υπόψη του ζητήματος των πλημμελειών ως προς την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης στην Ουγγαρία, Βρυξέλλες, 13 Δεκεμβρίου 2023 (μη δημοσιευθείσα).
4      Για μια σαφή επισκόπηση και επεξήγηση των διαφόρων χρηματοδοτικών μέσων της Ένωσης, βλ. de Witte, B., «Integration through funding? The Union’s finances as policy instrument», σε: Weber, R. (επιμ.), The Financial Constitution of European Integration: Follow the Money?, Hart Publishing, Οξφόρδη, 2023, σ. 221 έως 236.
5      Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2020/2092 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2020, περί γενικού καθεστώτος αιρεσιμότητος για την προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης (ΕΕ 2020, L 433Ι, σ. 1, στο εξής: κανονισμός για την αιρεσιμότητα).
6      Βλ. άρθρο 1 του κανονισμού για την αιρεσιμότητα.
7      Βλ., συναφώς, άρθρο 4, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, και αιτιολογικές σκέψεις 8, 9 και 10 του κανονισμού για την αιρεσιμότητα. Βλ., επίσης, αποφάσεις της 16ης Φεβρουαρίου 2022, Ουγγαρία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑156/21, EU:C:2022:97), και της 16ης Φεβρουαρίου 2022, Πολωνία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑157/21, EU:C:2022:98).
8      Βλ. άρθρο 15 και παράρτημα III του ΚΚΔ. Η διατύπωση του σχετικού εδαφίου του ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη, που περιλαμβάνεται στο παράρτημα III, έχει ως εξής: «Εφαρμόζονται αποτελεσματικοί μηχανισμοί για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (“ο Χάρτης”), οι οποίοι περιλαμβάνουν: 1. Ρυθμίσεις οι οποίες διασφαλίζουν τη συμμόρφωση των προγραμμάτων που στηρίζονται από τα Ταμεία και της υλοποίησης τους με τις σχετικές διατάξεις του Χάρτη. […]».
9      Κανονισμός (ΕΕ) 2021/241 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Φεβρουαρίου 2021, για τη θέσπιση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΕΕ 2021, L 57, σ. 17).
10      Βλ. άρθρο 2, σημείο 4, του κανονισμού ΜΑΑ.
11      Το NGEU είναι ένα προσωρινό χρηματοδοτικό πρόγραμμα –το οποίο δρομολογήθηκε για την αντιμετώπιση των οικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας COVID‑19– αξίας 750 δισεκατομμυρίων ευρώ, για τη χρηματοδότηση του οποίου η Ευρωπαϊκή Ένωση άντλησε κεφάλαια από τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Ωστόσο, μολονότι παρουσιάζεται ως επείγουσα αντίδραση στην πανδημία COVID‑19, το NGEU είναι στην πραγματικότητα ένα σχέδιο που προωθεί τον διαρθρωτικό μετασχηματισμό των οικονομιών των κρατών μελών, με ιδιαίτερη έμφαση στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση. Βλ., van Middelaar, L., «Investment politics: A new capacity to project Union action into the future?», σε Weber, R. (επιμ.), The Financial Constitution of European Integration – Follow the Money?, Hart Publishing, Οξφόρδη, 2023, σ. 237 έως 257·
βλ. ιδίως
σ. 251.
12      Η διαδικασία στο πλαίσιο του κανονισμού ΜΑΑ απαιτεί από τα κράτη μέλη να καταρτίσουν πρώτα ένα εθνικό σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΣΑΑ), το οποίο «συνάδ[ει] με τις σχετικές ειδικές ανά χώρα προκλήσεις και προτεραιότητες» που προσδιορίζονται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και άλλων μηχανισμών (βλ. άρθρα 17 και 18 του κανονισμού ΜΑΑ). Στη συνέχεια, η Επιτροπή εξετάζει το σχέδιο, σε στενή συνεργασία με το οικείο κράτος μέλος, και προτείνει το ΣΑΑ, μαζί με τους στόχους και τα ορόσημα που προτείνει, στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για έγκριση (βλ. άρθρα 19 και 20 του κανονισμού ΜΑΑ). Η Επιτροπή υπέβαλε την πρόταση σχετικά με την Ουγγαρία στις 30 Νοεμβρίου 2022 και το Συμβούλιο ενέκρινε το ουγγρικό ΣΑΑ, το οποίο περιλάμβανε 111 ορόσημα και στόχους, στις 5 Δεκεμβρίου 2022. Βλ. εκτελεστική απόφαση του Συμβουλίου για την έγκριση της αξιολόγησης του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας της Ουγγαρίας, 15447/22, που εκδόθηκε στις 5 Δεκεμβρίου 2022 (στο εξής: εκτελεστική απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με το ΣΑΑ της Ουγγαρίας), διαθέσιμη στη διεύθυνση https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST15447-2022-INIT/el/pdf. Στις 7 Δεκεμβρίου 2023 το Συμβούλιο, κατόπιν της υποβληθείσας από την Επιτροπή πρότασης, ενέκρινε τροποποιήσεις της εν λόγω εκτελεστικής απόφασης, ώστε να συμπεριληφθεί αίτηση για πρόσθετη χρηματοδότηση στο πλαίσιο του REPowerEU που είχε δημιουργηθεί εν τω μεταξύ (διαθέσιμες στη διεύθυνση: https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST15964-2023-REV1/en/pdf).
13      Βλ. υπερ-ορόσημα 213 έως 216 του παραρτήματος της εκτελεστικής απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το ΣΑΑ της Ουγγαρίας.
14      Όπως θα εξηγήσω λεπτομερέστερα στη συνέχεια (βλ. σημεία 16 έως 28 των παρουσών προτάσεων), στο πλαίσιο του ΚΚΔ, οι εν λόγω απαιτήσεις περιλήφθηκαν στις εγκριτικές αποφάσεις (βλ. υποσημείωση 31 των παρουσών προτάσεων), με τις οποίες η Επιτροπή ενέκρινε, στις 22 Δεκεμβρίου 2022, 10 προγράμματα που είχαν προταθεί από την Ουγγαρία, αναστέλλοντας παράλληλα την πληρωμή μέχρι την πλήρωση των αναγκαίων πρόσφορων όρων.
15      Βλ. δελτίο Τύπου της Επιτροπής, διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_22_7273.
16      Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή εξήγησε ότι η Ουγγαρία δεν ζήτησε καμία πληρωμή από τον ΜΑΑ, παρά το γεγονός ότι η αίτηση πληρωμής αποτελεί προϋπόθεση για κάθε εκταμίευση στο πλαίσιο του εν λόγω μηχανισμού.
17      Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι καταφεύγει στα μέτρα που προβλέπονται στον εν λόγω κανονισμό μόνον όταν τα μέτρα αυτά είναι αποτελεσματικότερα. Βλ., συναφώς, ανακοίνωση της Επιτροπής, Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 2020/2092 περί γενικού καθεστώτος αιρεσιμότητος για την προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης (2022/C 123/02, σ. 12), διαθέσιμες στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52022XC0318(02).
18      Βλ. εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2022/2506 του Συμβουλίου, της 15ης Δεκεμβρίου 2022, σχετικά με μέτρα για την προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης από παραβιάσεις των αρχών του κράτους δικαίου στην Ουγγαρία (ΕΕ 2022, L 325, σ. 94).
19      Βλ. πρόταση εκτελεστικής απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με μέτρα για την προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης από παραβιάσεις των αρχών του κράτους δικαίου στην Ουγγαρία (COM/2022/485 τελικό), διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=celex%3A52022PC0485. Η πρώτη κοινοποίηση της Επιτροπής δυνάμει του κανονισμού για την αιρεσιμότητα εστάλη στην Ουγγαρία στις 27 Απριλίου 2022, σηματοδοτώντας την έναρξη της διαδικασίας αξιολόγησης με την Ουγγαρία.
20      Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 11 και 12 της εκτελεστικής απόφασης 2022/2506 του Συμβουλίου.
21      Η αναστολή αυτή αντιστοιχούσε σε περίπου 6,3 δισεκατομμύρια ευρώ.
22      Τα εν λόγω προγράμματα είναι το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Περιβάλλον και Ενεργειακή Απόδοση+», το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ολοκληρωμένες Μεταφορές+» και το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Εδαφική Ανάπτυξη και Ανάπτυξη Κοινοτήτων+». Χρηματοδοτούνται από τα χρηματοδοτικά ταμεία που καλύπτονται από τον ΚΚΔ.
23      Με την ίδια απόφαση, το Συμβούλιο απαγόρευσε στην Επιτροπή να αναλάβει νέες νομικές δεσμεύσεις έναντι των καταπιστευμάτων δημοσίου συμφέροντος και των οντοτήτων που ανήκουν σε αυτά για προγράμματα χρηματοδότησης από την Ένωση που υλοποιούνται υπό άμεση και έμμεση διαχείριση. Στην Ουγγαρία, τα εν λόγω καταπιστεύματα δημοσίου συμφέροντος ελέγχουν 21 ουγγρικούς δημόσιους οργανισμούς. Τα διοικητικά τους συμβούλια έχουν την εξουσία να καθορίζουν τη στρατηγική, τον προϋπολογισμό, την πολιτική ανθρώπινων πόρων, την οργανωτική δομή και τα θεσμικά όργανα και μπορούν να επιλέγουν εκτελεστικά στελέχη, όπως πρόσωπα σε ανώτατες ακαδημαϊκές και διοικητικές διευθυντικές θέσεις.
24      Βλ. απόφαση της Επιτροπής, της 13ης Δεκεμβρίου 2023, σχετικά με την επαναξιολόγηση, με πρωτοβουλία της Επιτροπής, της συμμόρφωσης με τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 2020/2092 σε συνέχεια της εκτελεστικής απόφασης (ΕΕ) 2022/2506 του Συμβουλίου, της 15ης Δεκεμβρίου 2022, για την Ουγγαρία [C(2023) 8999 final], η οποία διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: https://commission.europa.eu/system/files/2023-12/C_2023_8999_1_EN_ACT.pdf.
25      Αξίζει να σημειωθεί ότι, στο μεταξύ, η Ουγγαρία κοινοποίησε στην Επιτροπή τις τροποποιήσεις που επέφερε σχετικά με τα ιδρύματα διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων
δημοσίου συμφέροντος που ασκούν δημόσια καθήκοντα και ζήτησε από την Επιτροπή να προτείνει στο Συμβούλιο την προσαρμογή ή την άρση των μέτρων που προβλέπονται στον κανονισμό για την αιρεσιμότητα, αλλά μόνον όσον αφορά τα καταπιστεύματα δημοσίου συμφέροντος. Κατόπιν της απόφασης της Επιτροπής με την οποία η Επιτροπή αρνήθηκε τον επαρκή χαρακτήρα των επίμαχων μεταρρυθμίσεων, η Ουγγαρία άσκησε στις 26 Φεβρουαρίου 2025 προσφυγή ακυρώσεως κατά της εν λόγω απόφασης, η οποία εκκρεμεί επί του παρόντος ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου στην υπόθεση T‑138/25, Ουγγαρία κατά Επιτροπής.
26      Βλ. άρθρα 21 έως 23 του ΚΚΔ.
27      Εφαρμοστέος κατά τον χρόνο έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης ήταν ο κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2018/1046 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιουλίου 2018, σχετικά με τους δημοσιονομικούς κανόνες που εφαρμόζονται στον γενικό προϋπολογισμό της Ένωσης, την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1296/2013, (ΕΕ) αριθ. 1301/2013, (ΕΕ) αριθ. 1303/2013, (ΕΕ) αριθ. 1304/2013, (ΕΕ) αριθ. 1309/2013, (ΕΕ) αριθ. 1316/2013, (ΕΕ) αριθ. 223/2014, (ΕΕ) αριθ. 283/2014 και της απόφασης αριθ. 541/2014/ΕΕ και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 966/2012 (ΕΕ 2018, L 193, σ. 1, στο εξής: δημοσιονομικός κανονισμός).
28      Βλ. άρθρο 15, παράγραφος 2, δεύτερη περίοδος, του ΚΚΔ (η υπογράμμιση δική μου).
29      Τέτοια αυτοαξιολόγηση αναφέρθηκε ότι πραγματοποιήθηκε και για τα 10 προγράμματα για τα οποία υποβλήθηκαν αιτήσεις. Βλ., για παράδειγμα, αιτιολογική σκέψη 5 του επιχειρησιακού προγράμματος «Περιβάλλον και ενεργειακή απόδοση+» για στήριξη από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ταμείο Συνοχής και το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης στο πλαίσιο του στόχου «Επενδύσεις για την απασχόληση και την ανάπτυξη στην Ουγγαρία».
30      Οι εν λόγω αποφάσεις είναι οι εξής: απόφαση C(2022) 10004 για την έγκριση του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Περιβάλλον και Ενεργειακή Απόδοση+» για στήριξη από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ταμείο Συνοχής και το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης στο πλαίσιο του στόχου «Επενδύσεις για την απασχόληση και την ανάπτυξη στην Ουγγαρία», απόφαση C(2022) 10007 10004 για την έγκριση του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Ψηφιακή Ανανέωση+» για στήριξη από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ στο πλαίσιο του στόχου «Επενδύσεις για την απασχόληση και την ανάπτυξη στην Ουγγαρία», απόφαση C(2022) 10008 για την έγκριση του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εδαφική Ανάπτυξη και Ανάπτυξη Κοινοτήτων+» για στήριξη από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ στο πλαίσιο του στόχου «Επενδύσεις για την απασχόληση και την ανάπτυξη στην Ουγγαρία», απόφαση C(2022) 10009 για την έγκριση του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Οικονομική Ανάπτυξη και Καινοτομία+» για στήριξη από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ στο πλαίσιο του στόχου «Επενδύσεις για την απασχόληση και την ανάπτυξη στην Ουγγαρία», απόφαση C(2022) 10010 για την έγκριση του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού+» για στήριξη από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ στο πλαίσιο του στόχου «Επενδύσεις για την απασχόληση και την ανάπτυξη στην Ουγγαρία», απόφαση C(2022) 10011 για την έγκριση του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Ανάπτυξη Ολοκληρωμένων Μεταφορών+» για στήριξη από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ταμείο Συνοχής στο πλαίσιο του στόχου «Επενδύσεις για την απασχόληση και την ανάπτυξη στην Ουγγαρία», απόφαση C(2022) 10018 για την έγκριση του Προγράμματος «Ουγγρική Αλιεία+ (ΟΑ+)» για στήριξη από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας στην Ουγγαρία, απόφαση C(2022) 10019 για την έγκριση του προγράμματος στήριξης της Ουγγαρίας από το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας για την περίοδο από το 2021 έως το 2027, απόφαση C(2022) 10020 για την έγκριση του προγράμματος στήριξης της Ουγγαρίας από το Μέσο για τη Χρηματοδοτική Στήριξη της Διαχείρισης των Συνόρων και την Πολιτική των Θεωρήσεων για την περίοδο από το 2021 έως το 2027 και απόφαση C(2022) 10022 για την έγκριση του προγράμματος στήριξης της Ουγγαρίας από το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης για την περίοδο από το 2021 έως το 2027 (στο εξής: εγκριτικές αποφάσεις).
31      Βλ., για παράδειγμα, αιτιολογική σκέψη 8 της εκτελεστικής απόφασης για την έγκριση του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Περιβάλλον και Ενεργειακή Απόδοση+».
32      Βλ. άρθρα 1 και 2 καθεμιάς από τις εγκριτικές αποφάσεις.
33      Το άρθρο 3, παράγραφος 2, είναι πανομοιότυπο και στις 10 εγκριτικές αποφάσεις. Η υπογράμμιση δική μου.
34      Θα επανέλθω στις συγκεκριμένες αυτές απαιτήσεις, οι οποίες υποστηρίζεται ότι δεν εκπληρώθηκαν, κατά την εξέταση συγκεκριμένων σκελών του πρώτου λόγου ακυρώσεως του Κοινοβουλίου (βλ. ενότητα V, υποενότητα Β, των παρουσών προτάσεων).
35      Η υπογράμμιση δική μου.
36      Egyes igazságügyi tárgyú törvényeknek a magyar helyreállítási és ellenállóképességi tervhez kapcsolódó módosításáról szóló 2023. évi X. törvény [Νόμος X του 2023 για την τροποποίηση ορισμένων νόμων για τη δικαιοσύνη σε σχέση με το σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας για την Ουγγαρία· στο εξής: νόμος για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμος X του 2023)].
37      Az igazságügyi alkalmazottak szolgálati jogviszonyáról szóló 1997. évi LXVIII. Törvény [Νόμος LXVIII του 1997 για την υπηρεσιακή κατάσταση του δικαστικού προσωπικού· στο εξής: νόμος για το δικαστικό προσωπικό (νόμος LXVIII του 1997)].
38      Az Alkotmánybíróságról szóló 2011. évi CLI. Törvény [Νόμος CLI του 2011 για το Συνταγματικό Δικαστήριο· στο εξής: νόμος για το Συνταγματικό Δικαστήριο (νόμος CLI του 2011)].
39      A bíróságok szervezetésről és igazgatásáról szóló 2011. évi CLXI. törvény [Νόμος CLXI του 2011 για την οργάνωση και τη διοίκηση των δικαστηρίων· στο εξής: νόμος για την οργάνωση των δικαστηρίων (νόμος CLXI του 2011)].
40      A bírák jogállásáról és javadalmazásáról szóló 2011. évi CLXII. törvény [Νόμος CLXII του 2011 για το καθεστώς και τις αποδοχές των δικαστών· στο εξής: νόμος για το καθεστώς των δικαστών (νόμος CLXII του 2011)].
41      A büntetőeljárásról szóló 2017. évi XC. törvény [Νόμος XC του 2017 για την Ποινική Δικονομία· στο εξής: νόμος για την ποινική δικονομία (νόμος XC του 2017)].
42      18/2023. (XII. 7.) IM rendelet a bírósági ügyvitel szabályairól szóló 14/2002. (VIII. 1) (Διάταγμα 18/2023 του Υπουργού Δικαιοσύνης, της 7ης Δεκεμβρίου 2023, για την τροποποίηση του διατάγματος για τη διαχείριση των δικαστικών υποθέσεων, στο εξής: διάταγμα 18/2023).
43      Az egyetemek és a kutatóintézetek, valamint a gazdaság összekapcsoltságának erősítéséhez szükséges egyes törvények, továbbá egyes felnőttképzési és kulturális tárgyú törvények módosításáról szóló 2023. évi LXXXV. törvény [Νόμος LXXXV του 2023 για την τροποποίηση ορισμένων νόμων που είναι απαραίτητοι για την ενίσχυση της διασύνδεσης των πανεπιστημίων και των ερευνητικών ιδρυμάτων με την οικονομία, καθώς και ορισμένων νόμων σχετικά με την εκπαίδευση ενηλίκων και τον πολιτισμό· στο εξής: νόμος για την τροποποίηση της νομοθεσίας για τα πανεπιστήμια (νόμος LXXXV του 2023)].
44      A nemzeti szuverenitás védelméről szóló 2023. évi LXXXVIII. törvény [Νόμος LXXXVIII του 2023 για την προστασία της εθνικής κυριαρχίας· στο εξής: νόμος για την προστασία της εθνικής κυριαρχίας (νόμος LXXXVIII του 2023)].
45      Στις παρούσες προτάσεις, χρησιμοποιώ τον όρο «προσβαλλόμενη απόφαση» για να δηλώσω τόσο την ίδια την απόφαση όσο και την επιστολή αξιολόγησης που συνοδεύει την εν λόγω απόφαση.
46      Συγκεκριμένα, στις 18 Ιουλίου 2023 η Ουγγαρία ενημέρωσε κατ’ αρχάς την Επιτροπή σχετικά με τη θετική αυτοαξιολόγησή της όσον αφορά την πλήρωση του ΟΑΠΟ σχετικά με τον Χάρτη ως προς την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Καθώς η Επιτροπή δεν ήταν σε θέση να διαπιστώσει αν οι νομοθετικές τροποποιήσεις τις οποίες είχε θεσπίσει η Ουγγαρία πληρούσαν όλους τους όρους που είχαν καθοριστεί με τις εγκριτικές αποφάσεις, η Επιτροπή ζήτησε στις 26 Σεπτεμβρίου 2023 διευκρινίσεις από την Ουγγαρία. Στις 19 Οκτωβρίου 2023 η Ουγγαρία απάντησε και παρέσχε συμπληρωματικές εξηγήσεις. Την 1η Νοεμβρίου 2023 η Επιτροπή ζήτησε περαιτέρω διευκρινίσεις, στις οποίες η Ουγγαρία απάντησε με επιστολές της 11ης, της 12ης και της 13ης Δεκεμβρίου 2023.
47      Τα προγράμματα αυτά περιλαμβάνουν τα εξής: το πρόγραμμα στήριξης από το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας, όπως προβλέπεται στην εκτελεστική απόφαση C(2022) 10019, το πρόγραμμα στήριξης από το Μέσο για τη Χρηματοδοτική Στήριξη της Διαχείρισης των Συνόρων και την Πολιτική των Θεωρήσεων, όπως προβλέπεται στην εκτελεστική απόφαση C(2022) 10020, το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Εδαφική Ανάπτυξη και Ανάπτυξη Κοινοτήτων+», όπως προβλέπεται στην εκτελεστική απόφαση C(2022) 10008, το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ανάπτυξη Ολοκληρωμένων Μεταφορών+», όπως προβλέπεται στην εκτελεστική απόφαση C(2022) 10011, το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Περιβάλλον και Ενεργειακή Απόδοση+», όπως προβλέπεται στην εκτελεστική απόφαση C(2022) 10004, και το Πρόγραμμα «Ουγγρική Αλιεία+», όπως προβλέπεται στην εκτελεστική απόφαση C(2022) 10018.
48      Τα προγράμματα αυτά είναι τα εξής: το Πρόγραμμα Στήριξης από το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης, όπως προβλέπεται στην εκτελεστική απόφαση C(2022) 10022, το «Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού+», όπως προβλέπεται στην εκτελεστική απόφαση C(2022) 10010 και όπως διορθώθηκε με την εκτελεστική απόφαση της Επιτροπής (2023) 1483 της 8ης Μαρτίου 2023, το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ψηφιακή Ανανέωση+», όπως προβλέπεται στην εκτελεστική απόφαση C(2022) 10007, και το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Οικονομική Ανάπτυξη και Καινοτομία+», όπως προβλέπεται στην εκτελεστική απόφαση C(2022) 10009.
49      Βλ. δελτίο Τύπου της Επιτροπής, Η Επιτροπή εκτιμά ότι η μεταρρύθμιση στον τομέα της δικαιοσύνης στην Ουγγαρία έχει θεραπεύσει τις πλημμέλειες ως προς την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, αλλά διατηρεί μέτρα σχετικά με τη δημοσιονομική αιρεσιμότητα, 13 Δεκεμβρίου 2023, διαθέσιμο στην ακόλουθη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/document/print/en/ip_23_6465/IP_23_6465_EN.pdf.
50      Μολονότι το Κοινοβούλιο χαρακτήρισε την πλάνη της Επιτροπής ως πρόδηλη, εξήγησε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι πρόθεσή του ήταν απλώς να υποδηλώσει ότι τα σφάλματα ήταν προφανή, και όχι να υποστηρίξει ότι αυτό είναι το επίπεδο ελέγχου το οποίο πρέπει να εφαρμόσει το Δικαστήριο κατά τον έλεγχο της νομιμότητας της απόφασης.
51      Όπως εξήγησε το Δικαστήριο σε δύο «αποφάσεις για την αιρεσιμότητα», οι σχετικές με το κράτους δικαίου απαιτήσεις στο πλαίσιο της δημοσιονομικής αιρεσιμότητας παρέχουν στα θεσμικά όργανα της Ένωσης τη δυνατότητα να εξετάζουν καταστάσεις εντός των κρατών μελών μόνο στον βαθμό που οι καταστάσεις αυτές άπτονται της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης του προϋπολογισμού της Ένωσης ή της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης. Βλ. αποφάσεις της 16ης Φεβρουαρίου 2022, Ουγγαρία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑156/21, EU:C:2022:97, σκέψεις 144 και 145), και της 16ης Φεβρουαρίου 2022, Πολωνία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑157/21, EU:C:2022:98, σκέψεις 162 και 163).
52      Μολονότι η εν λόγω διατύπωση ενδεχομένως δεν αποδίδει προσηκόντως την ουσία όλων των λόγων ακυρώσεως που προβάλλει το Κοινοβούλιο, θα διατηρήσω την εν λόγω ορολογία προκειμένου να διατηρηθεί η σύνδεση με κάθε σκέλος του πρώτου λόγου του Κοινοβουλίου. Ωστόσο, ο ισχυρισμός σχετικά με την «εσφαλμένη αξιολόγηση», που προβάλλεται στο δεύτερο, τρίτο, τέταρτο και πέμπτο σκέλος του πρώτου λόγου του Κοινοβουλίου, πρέπει, σε σχέση με ορισμένους από τους ισχυρισμούς, να ερμηνευθεί όχι υπό την έννοια ότι αφορά εσφαλμένη διαπίστωση των πραγματικών περιστατικών, αλλά ως εσφαλμένη εφαρμογή του δικαίου.
53      Δεν μπορώ να μην επισημάνω ότι η υπό κρίση υπόθεση κατέδειξε ότι πολλά στάδια που αφορούν τη χρήση των κονδυλίων της Ένωσης και την εφαρμογή διαφόρων μορφών αιρεσιμότητας στο πλαίσιο αυτό δεν είναι αρκούντως διαφανή. Τούτο έρχεται σε αντίθεση προς την αρχή της δημοκρατίας, καθώς δυσχεραίνει την εκ μέρους των πολιτών της Ένωσης κατανόηση του τρόπου και των λόγων λήψης πολλών δημοσιονομικών αποφάσεων.
54      Βλ., για παράδειγμα, άρθρο 3 της εκτελεστικής απόφασης C(2022) 10004 για την έγκριση του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Περιβάλλον και ενεργειακή απόδοση+».
55      Βλ. αιτιολογική σκέψη 9 των εγκριτικών αποφάσεων.
56      Για την τροποποίηση του υποτίτλου 63 του νόμου για την οργάνωση των δικαστηρίων (νόμου CLXI του 2011).
57      Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 10 και 11 των εγκριτικών αποφάσεων.
58      Πιο συγκεκριμένα, οι υποψήφιοι για τη θέση αυτήν πρέπει να διαθέτουν τουλάχιστον πενταετή πείρα δικαστή, δεν μπορούν να επανεκλεγούν και το ΕΔΣ πρέπει να εκφέρει δεσμευτική γνώμη σχετικά με την καταλληλότητα του υποψηφίου για την εν λόγω θέση.
59      Πιο συγκεκριμένα, οι αριθμοί υπόθεσης πρέπει να αποδίδονται χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, οι υποθέσεις πρέπει να κατανέμονται στα δικαστικά τμήματα σύμφωνα με προκαθορισμένα και αντικειμενικά κριτήρια, ο επιλαμβανόμενος δικαστικός σχηματισμός πρέπει να συγκροτείται σύμφωνα με προκαθορισμένο αλγόριθμο, οι διάδικοι πρέπει να είναι σε θέση να επαληθεύουν, βάσει της δικογραφίας, κατά πόσον έχουν εφαρμοστεί προσηκόντως οι κανόνες για την κατανομή των υποθέσεων, και το δικαστικό συμβούλιο του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου) και το Kollegium (δικαστικά τμήματα) πρέπει να είναι σε θέση να εκφέρουν δεσμευτική γνώμη σχετικά με το σύστημα κατανομής των υποθέσεων.
60      Όπως επισημαίνεται στην έκθεση της Επιτροπής Rule of law report – Country chapter on the rule of law situation in Hungary, 2023, σ. 7 (στο εξής: έκθεση για το κράτος δικαίου του 2023): «μια μειοψηφία με δικαίωμα αρνησικυρίας στο κοινοβούλιο μπορεί να εμποδίσει την εκλογή νέου προέδρου, με αποτέλεσμα τη διατήρηση του εν ενεργεία προέδρου στη θέση του για αόριστο χρονικό διάστημα».
61      Για την τροποποίηση του άρθρου 10, παράγραφος 4, στοιχείο c, του νόμου για την οργάνωση των δικαστηρίων (νόμου CLXI του 2011).
62      Η διάταξη VI.4 του Συστήματος Κατανομής των Υποθέσεων προβλέπει ότι ο προϊστάμενος της διοικητικής υπηρεσίας μπορεί, με ειδική διάταξη, να αναθέτει εκλογικές υποθέσεις στα τριμελή τμήματα VIII, IX, X, και XI σε περίπτωση υποβολής περισσότερων από 15 εκλογικών υποθέσεων ενώπιον του Kúria (Ανωτάτου Δικαστηρίου) εντός χρονικού διαστήματος τριών ημερολογιακών ημερών. Τα τέσσερα δικαστικά τμήματα VIII, IX, X και XI είναι νέα τμήματα, που δημιουργήθηκαν ειδικά για εκλογικές διαφορές και, πέραν τούτου, δεν λειτουργούν, και ως εκ τούτου αναφέρονται ως «φανταστικά» δικαστικά τμήματα. Χωρίς τις τροποποιήσεις αυτές, οι εκλογικές διαφορές θα επιλύονταν από τα υφιστάμενα τριμελή τμήματα.
63      Βλ. έκθεση για το κράτος δικαίου του 2023, σ. 6.
64      Για την τροποποίηση του άρθρου 114, παράγραφος 1, του νόμου για την οργάνωση των δικαστηρίων (νόμου CLXI του 2011).
65      Βλ. αποφάσεις της 5ης Νοεμβρίου 2019, Επιτροπή κατά Πολωνίας (Ανεξαρτησία των τακτικών δικαστηρίων) (C‑192/18, EU:C:2019:924, σκέψη 115), και της 7ης Μαΐου 2024, NADA κ.λπ. (C‑115/22, EU:C:2024:384, σκέψεις 43 και 44).
66      Για την τροποποίηση του άρθρου 10, παράγραφος 4, του νόμου για την οργάνωση των δικαστηρίων (νόμου CLXI του 2011). Το εν λόγω άρθρο προβλέπει ότι «[ο]ι αριθμοί που λαμβάνουν οι υποθέσεις που καταχωρίζονται με ηλεκτρονικά μέσα αποδίδονται με αυτοματοποιημένο τρόπο, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση».
67      Με την από 11 Δεκεμβρίου 2023 επιστολή της προς την Επιτροπή, η Ουγγαρία διευκρίνισε ότι, κατόπιν πρότασης της Επιτροπής που διατυπώθηκε κατά τη διάρκεια διμερών συναντήσεων που πραγματοποιήθηκαν στις 2 Νοεμβρίου 2023, η Ουγγαρία ανέλαβε την υποχρέωση να υποβάλει στην Επιτροπή έκθεση ανεξάρτητου ελεγκτή έως τις 30 Ιουνίου 2024.
68      Το άρθρο 63, παράγραφος 1, του νόμου για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμου X του 2023) προβλέπει ότι «κάθε δικαστήριο δύναται να κινεί, αυτεπαγγέλτως ή κατόπιν αίτησης, διαδικασία προδικαστικής αποφάσεως ενώπιον του Δικαστηρίου [...] σύμφωνα με τους κανόνες των Συνθηκών επί των οποίων βασίζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, εφόσον το κρίνει αναγκαίο σε σχέση με οποιαδήποτε νομική πράξη ή νομοθέτημα της Ένωσης που εφαρμόζεται στις ποινικές διαδικασίες».
69      Το άρθρο 64 του νόμου για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμου X του 2023) προβλέπει ότι «δεν χωρεί έφεση κατά οιασδήποτε δικαστικής διάταξης που εκδίδεται σύμφωνα με το άρθρο 490».
70      Βλ. απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 2021, IS (Μη σύννομο της διατάξεως περί παραπομπής) [C‑564/19, στο εξής: απόφαση IS (Μη σύννομο της διατάξεως περί παραπομπής), EU:C:2021:949].
71      Η αιτιολογική έκθεση του άρθρου 63 του νόμου για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (νόμου X του 2023) προβλέπει τα εξής: «δεν μπορεί να ληφθεί απόφαση για την επανεξέταση της νομιμότητας απόφασης περί υποβολής προδικαστικού ερωτήματος στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης» και «ότι η εξουσία των Ούγγρων δικαστών να υποβάλλουν προδικαστικά ερωτήματα στο Δικαστήριο […] δυνάμει των Συνθηκών της Ένωσης δεν περιορίζεται από εθνικές πράξεις».
72      Ο εν λόγω νόμος εκδόθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2023 κατά την ίδια σύνοδο της Országgyűlés (Εθνοσυνέλευσης) κατά την οποία θεσπίστηκε το άρθρο 35 του νόμου για την τροποποίηση της νομοθεσίας για τα πανεπιστήμια (νόμου LXXXV του 2023).
73      Szuverenitásvédelmi Hivatal (Υπηρεσία για την προστασία της εθνικής κυριαρχίας, Ουγγαρία).
74      Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία λόγω παραβάσεως ενώπιον του Δικαστηρίου όσον αφορά τον νόμο για την προστασία της εθνικής κυριαρχίας (νόμο LXXXVIII του 2023). Βλ. εκκρεμή υπόθεση C‑829/24, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας. Βλ.. επίσης, προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στην υπόθεση C‑829/24, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας, οι οποίες υποβλήθηκαν την ίδια ημέρα με τις παρούσες προτάσεις.
75      Πάντως, τέτοιες διαβουλεύσεις απαιτούνταν βάσει τεσσάρων οροσήμων, με πανομοιότυπη διατύπωση, στο πλαίσιο του κανονισμού ΜΑΑ.
76      Η Επιτροπή επικαλέστηκε τις αποφάσεις της 29ης Σεπτεμβρίου 2011, Elf Aquitaine κατά Επιτροπής (C‑521/09 P, EU:C:2011:620, σκέψεις 146 έως 148 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 11ης Ιουλίου 2013, Ziegler κατά Επιτροπής (C‑439/11 P, EU:C:2013:513, σκέψεις 114 και 115).
77      Η Επιτροπή επικαλέστηκε τις αποφάσεις της 11ης Δεκεμβρίου 1980, Acciaierie e Ferriere Lucchini κατά Επιτροπής (1252/79, EU:C:1980:288, σκέψη 14), της 14ης Ιανουαρίου 1981, Γερμανία κατά Επιτροπής (819/79, EU:C:1981:2, σκέψεις 19 έως 21), της 14ης Νοεμβρίου 1989, Ιταλία κατά Επιτροπής (14/88, EU:C:1989:421, σκέψη 11), της 2ας Απριλίου 1998, Επιτροπή κατά Sytraval και Brink’s France (C‑367/95 P, EU:C:1998:154, σκέψη 63), της 22ας Μαρτίου 2001, Γαλλία κατά Επιτροπής (C‑17/99, EU:C:2001:178, σκέψη 35), της 10ης Σεπτεμβρίου 2015, Fliesen-Zentrum Deutschland (C‑687/13, EU:C:2015:573, σκέψεις 75 και 76), και της 27ης Σεπτεμβρίου 2012, Applied Microengineering κατά Επιτροπής (T‑387/09, EU:T:2012:501, σκέψη 67).
78      Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 11ης Ιουλίου 2013, Ziegler κατά Επιτροπής (C‑439/11 P, EU:C:2013:513, σκέψη 115 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), ή απόφαση της 23ης Ιανουαρίου 2025, Neos κατά Ryanair και Επιτροπής (C‑490/23 P, EU:C:2025:32, σκέψη 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία) (η υπογράμμιση δική μου).
79      Βλ. απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 2020, Ουγγαρία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου  (C‑620/18, EU:C:2020:1001, σκέψη 82 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
80      Βλ. Lenaerts, K., Gutman, K., και Nowak, J., T., EU Procedural Law, Oxford University Press, 2023, σημεία 7.191 έως 7.194.