62024CJ0322
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (όγδοο τμήμα)
της 10ης Ιουλίου 2025 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Οδηγία 2008/95/ΕΚ – Άρθρο 9, παράγραφος 1 – Αγωγή για την αναγνώριση της ακυρότητας – Κακή πίστη του δικαιούχου του μεταγενέστερου σήματος κατά την κατάθεση της αίτησης καταχώρισης του σήματος – Απόλυτος λόγος ακυρότητας – Απώλεια δικαιώματος λόγω ανοχής – Μη αντιτάξιμη έναντι του δικαιούχου του προγενέστερου σήματος»
Στην υπόθεση C‑322/24,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Juzgado de lo Mercantil no 1 de Alicante (δικαστήριο εμπορικών διαφορών αριθ. 1 Αλικάντε, Ισπανία) με απόφαση της 27ης Νοεμβρίου 2023, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 30 Απριλίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
Sánchez Romero Carvajal Jabugo S.A.U.
κατά
Embutidos Monells S.A.,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (όγδοο τμήμα),
συγκείμενο από τους S. Rodin, πρόεδρο τμήματος, O. Spineanu-Matei (εισηγήτρια) και N. Fenger, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: D. Spielmann
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η Sánchez Romero Carvajal Jabugo S.A.U., εκπροσωπούμενη από τον J. M. Iglesias Monravá, abogado,
–
η Embutidos Monells S.A., εκπροσωπούμενη από τον L. Polo Flores, abogado,
–
η Ισπανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον S. Núñez Silva,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τις P. Němečková και J. Samnadda,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 61 του κανονισμού (ΕΕ) 2017/1001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 2017, για το σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ 2017, L 154, σ. 1), και του άρθρου 9 της οδηγίας (ΕΕ) 2015/2436 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2015, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων (ΕΕ 2015, L 336, σ. 1).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Sánchez Romero Carvajal Jabugo S.A.U. (στο εξής: Sánchez Romero Carvajal) και της Embutidos Monells S.A. (στο εξής: Monells) με αντικείμενο την ακυρότητα δύο καταχωρισμένων εθνικών σημάτων δικαιούχος των οποίων είναι η τελευταία εταιρία.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός 2017/1001
3
Το άρθρο 59 του κανονισμού 2017/1001, το οποίο επιγράφεται «Απόλυτοι λόγοι ακυρότητας», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Ένα σήμα της [Ευρωπαϊκής Ένωσης] κηρύσσεται άκυρο, μετά από αίτηση που υποβάλλεται στο [Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO)] ή μετά από άσκηση ανταγωγής στα πλαίσια αγωγής για παραποίηση/απομίμηση:
[…]
β)
εάν ο καταθέτης ενήργησε κακόπιστα κατά την κατάθεση της αίτησης σήματος.»
4
Το άρθρο 61 του κανονισμού, υπό τον τίτλο «Απώλεια δικαιώματος λόγω ανοχής», ορίζει τα εξής:
«1.   Ο δικαιούχος σήματος της ΕΕ ο οποίος επί πέντε συνεχή έτη γνώριζε αλλά ανέχθηκε τη χρήση μεταγενέστερου σήματος της ΕΕ στην [Ευρωπαϊκή] Ένωση, δεν δικαιούται πλέον να ζητήσει, βάσει του προγενέστερου σήματος, την ακυρότητα του μεταγενέστερου σήματος για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τα οποία αυτό χρησιμοποιήθηκε, εκτός αν ο καταθέτης ενήργησε κακόπιστα κατά την κατάθεση της αίτησης καταχώρισης του μεταγενέστερου σήματος της ΕΕ.
2.   Ο δικαιούχος προγενέστερου εθνικού σήματος αναφερόμενου στο άρθρο 8 παράγραφος 2 ή άλλου προγενέστερου σημείου αναφερόμενου στο άρθρο 8 παράγραφος 4 ο οποίος επί πέντε συνεχή έτη γνώριζε και ανέχθηκε τη χρήση μεταγενέστερου σήματος της ΕΕ στο κράτος μέλος όπου προστατεύεται το εν λόγω προγενέστερο σήμα ή άλλο σημείο δεν δικαιούται πλέον να ζητήσει, βάσει του προγενέστερου σήματος ή άλλου σημείου, την ακυρότητα του μεταγενέστερου σήματος για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τα οποία αυτό χρησιμοποιήθηκε, εκτός αν ο καταθέτης ενήργησε κακόπιστα κατά την κατάθεση της αίτησης καταχώρισης του μεταγενέστερου σήματος της ΕΕ.
3.   Στις περιπτώσεις των παραγράφων 1 ή 2, ο δικαιούχος του μεταγενέστερου σήματος της ΕΕ δεν δικαιούται να αντιταχθεί στη χρήση του προγενέστερου δικαιώματος, ακόμα και αν το δικαίωμα αυτό δεν μπορεί πλέον να προβληθεί κατά του μεταγενέστερου σήματος της ΕΕ.»
Η οδηγία 2008/95
5
Η οδηγία 2008/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Οκτωβρίου 2008, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων (ΕΕ 2008, L 299, σ. 25), καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από την οδηγία 2015/2436.
6
Η αιτιολογική σκέψη 12 της οδηγίας 2008/95 είχε ως εξής:
«Για λόγους ασφαλείας του δικαίου και χωρίς να θίγονται κατά τρόπο ανεπιεική τα συμφέροντα του δικαιούχου προγενέστερου σήματος, πρέπει να προβλεφθεί πως ο εν λόγω δικαιούχος δεν μπορεί πλέον να ζητά την ακυρότητα ή να αντιτίθεται στη χρήση σήματος μεταγενέστερου του δικού του, εφόσον εν γνώσει του ανέχθηκε τη χρήση αυτή για μεγάλο διάστημα, εκτός αν η αίτηση για το μεταγενέστερο σήμα έγινε κακόπιστα.»
7
Το άρθρο 3 της οδηγίας, το οποίο επιγράφεται «Λόγοι απαραδέκτου ή ακυρότητας», προέβλεπε στην παράγραφο 2 τα εξής:
«Ένα κράτος μέλος μπορεί να προβλέπει ότι ένα σήμα δεν γίνεται δεκτό προς καταχώριση ή, αν έχει καταχωρισθεί, μπορεί να κηρυχθεί άκυρο, εφόσον και στο μέτρο που:
[…]
δ)
η αίτηση για την καταχώριση του σήματος έγινε κακόπιστα από τον αιτούντα.»
8
Το άρθρο 9 οδηγίας, υπό τον τίτλο «Απώλεια δικαιώματος λόγω ανοχής», όριζε στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Όταν, σε ένα κράτος μέλος, ο δικαιούχος προγενέστερου σήματος, όπως αναφέρεται στο άρθρο 4 παράγραφος 2, ανέχθηκε εν γνώσει του, για περίοδο πέντε συνεχών ετών, τη χρήση μεταγενέστερου σήματος καταχωρισμένου στο εν λόγω κράτος μέλος, δεν δικαιούται πλέον, βάσει του προγενέστερου σήματος, να ζητήσει την ακύρωση ούτε να αντιταχθεί στη χρήση του μεταγενέστερου σήματος για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τις οποίες το μεταγενέστερο σήμα χρησιμοποιήθηκε, εκτός αν η κατάθεση του μεταγενέστερου σήματος ήταν κακόπιστη.»
Η οδηγία 2015/2436
9
Το άρθρο 9 της οδηγίας 2015/2436, το οποίο επιγράφεται «Απώλεια, λόγω ανοχής, του δικαιώματος υποβολής αίτησης για την κήρυξη ακυρότητας», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Όταν, σε ένα κράτος μέλος, ο δικαιούχος προγενέστερου σήματος, όπως αναφέρεται στο άρθρο 5 παράγραφος 2 ή στο άρθρο 5 παράγραφος 3 στοιχείο α), έχει ανεχθεί εν γνώσει του, επί πέντε συνεχή έτη, τη χρήση μεταγενέστερου σήματος καταχωρισμένου στο εν λόγω κράτος μέλος, δεν δικαιούται πλέον, βάσει του προγενέστερου σήματος, να ζητήσει την ακύρωση του μεταγενέστερου σήματος για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τις οποίες χρησιμοποιήθηκε το μεταγενέστερο σήμα, εκτός αν η κατάθεση του μεταγενέστερου σήματος ήταν κακόπιστη.»
10
Κατά το άρθρο 55 της οδηγίας:
«Η οδηγία 2008/95/ΕΚ καταργείται από τις 15 Ιανουαρίου 2019 […]».
Το ισπανικό δίκαιο
11
Ο Ley 17/2001 de Marcas (νόμος 17/2001 περί σημάτων), της 7ης Δεκεμβρίου 2001 (BOE αριθ. 294, της 8ης Δεκεμβρίου 2001, σ. 45579, στο εξής: νόμος 17/2001), ορίζει στο άρθρο 51, υπό τον τίτλο «Απόλυτοι λόγοι ακυρότητας», τα εξής:
«1.   Η καταχώριση του σήματος μπορεί να κηρυχθεί άκυρη μετά από αίτηση που υποβάλλεται στο Oficina Española de Patentes y Marcas [ισπανικό γραφείο διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και σημάτων] ή μετά από άσκηση ανταγωγής στο πλαίσιο αγωγής λόγω προσβολής σήματος:
a)
εάν αντιβαίνει στις διατάξεις του άρθρου 5 του παρόντος νόμου·
b)
εάν ο αιτών ενήργησε κακόπιστα κατά την κατάθεση της αίτησης καταχώρισης σήματος.
2.   Η αξίωση για την αναγνώριση της απόλυτης ακυρότητας καταχωρισμένου σήματος δεν υπόκειται σε παραγραφή.»
12
Κατά το άρθρο 52 του νόμου 17/2001, το οποίο επιγράφεται «Σχετικοί λόγοι ακυρότητας»:
«1.   Η καταχώριση του σήματος μπορεί να κηρυχθεί άκυρη μετά από αίτηση που υποβάλλεται στο [ισπανικό γραφείο διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και σημάτων] ή μετά από άσκηση ανταγωγής στο πλαίσιο αγωγής λόγω προσβολής σήματος, εάν αντιβαίνει στις διατάξεις των άρθρων 6, 7, 8, 9 και 10.
2.   Όταν ο δικαιούχος προγενέστερου σήματος μεταξύ αυτών που αναφέρονται στα άρθρα 6, 7 και 8, και στο άρθρο 9, παράγραφος 1, έχει ανεχθεί εν γνώσει του, επί πέντε συνεχή έτη, τη χρήση μεταγενέστερου καταχωρισμένου σήματος, δεν δικαιούται πλέον, βάσει του προγενέστερου σήματος, να ζητήσει την ακυρότητα του μεταγενέστερου σήματος για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τις οποίες χρησιμοποιήθηκε το μεταγενέστερο σήμα, εκτός εάν η αίτηση για το μεταγενέστερο σήμα υποβλήθηκε κακόπιστα. Στην περίπτωση της παρούσας παραγράφου, ο δικαιούχος του μεταγενέστερου σήματος δεν δικαιούται να αντιταχθεί στη χρήση του προγενέστερου δικαιώματος, ακόμα και αν το δικαίωμα αυτό δεν μπορεί πλέον να προβληθεί κατά του μεταγενέστερου σήματος.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
13
Η Sánchez Romero Carvajal είναι δικαιούχος του σήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης 5J Cinco Jotas SÁNCHEZ ROMERO CARVAJAL JABUGO, S.A. DESDE 1879, του οποίου η καταχώριση ζητήθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 1999 και έγινε δεκτή στις 4 Οκτωβρίου 2006, για προϊόντα της κλάσης 29, κατά την έννοια του Διακανονισμού για τη διεθνή ταξινόμηση προϊόντων και υπηρεσιών με σκοπό την καταχώριση σημάτων, της 15ης Ιουνίου 1957, όπως έχει αναθεωρηθεί και τροποποιηθεί.
14
Είναι επίσης δικαιούχος του σήματος της Ένωσης 5J, του οποίου η καταχώριση ζητήθηκε στις 26 Αυγούστου 2010 και έγινε δεκτή στις 5 Ιουλίου 2015, για προϊόντα της ίδιας κλάσης.
15
Η Monells είναι δικαιούχος των ισπανικών εθνικών σημάτων 5Ms και 5Ps, αντιστοίχως, των οποίων η καταχώριση ζητήθηκε στις 31 Οκτωβρίου 2011 και στις 26 Ιανουαρίου 2012 και έγινε δεκτή στις 9 Φεβρουαρίου 2012 και στις 3 Μαΐου 2012, σε αμφότερες τις περιπτώσεις για προϊόντα της κλάσης 29 (στο εξής: επίδικα σήματα).
16
Με εξώδικη όχληση που απέστειλε στη Monells στις 3 Νοεμβρίου 2016, η Sánchez Romero Carvajal κάλεσε, μεταξύ άλλων, την εταιρία αυτή να αποσύρει τις καταχωρίσεις των επίδικων σημάτων και να παύσει να χρησιμοποιεί το εικονιστικό σήμα 5Ms. Στο έγγραφο όχλησης αναφερόταν, πρώτον, ότι η Monells γνώριζε τη φήμη του σήματος 5J της Sánchez Romero Carvajal, διότι, συνεπεία της ανακοπής της τελευταίας, το ισπανικό γραφείο διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και σημάτων είχε απορρίψει, στις 12 Ιουλίου 2012, την αίτηση της Monells για την καταχώριση του σημείου 5Cs. Διευκρινιζόταν, δεύτερον, ότι τα επίμαχα σήματα είχαν χαρακτηριστικά ανάλογα με το σημείο 5Cs και, τρίτον, ότι μπορούσε να ασκηθεί αγωγή για την αναγνώριση της ακυρότητας των σημάτων 5Ms και 5PS πριν από τις 28 Φεβρουαρίου και 18 Μαρτίου 2017, αντιστοίχως.
17
Στις 2 Νοεμβρίου 2021 η Sánchez Romero Carvajal άσκησε, βάσει του άρθρου 59 του κανονισμού 2017/1001 και του άρθρου 51, παράγραφος 1, στοιχείο b, του νόμου 17/2001, ενώπιον του Juzgado de lo Mercantil no 1 de Alicante (δικαστηρίου εμπορικών διαφορών αριθ. 1 Αλικάντε, Ισπανία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, αγωγή λόγω προσβολής σήματος κατά της Monells προκειμένου να επιτύχει την αναγνώριση της ακυρότητας των επίδικων σημάτων για τον λόγο ότι η τελευταία αυτή εταιρία είχε ενεργήσει κακόπιστα κατά την κατάθεση της αίτησης καταχώρισης των σημάτων αυτών.
18
Στηριζόμενη στο άρθρο 61 του κανονισμού 2017/1001 και στο άρθρο 52, παράγραφος 2, του νόμου 17/2001, η Monells προέβαλε απώλεια δικαιώματος λόγω ανοχής, υποστηρίζοντας ότι η καταχώριση των επίδικων σημάτων ανάγεται στο 2012, ότι η Sánchez Romero Carvajal είχε επί μακρόν ανεχθεί τη χρήση τους και ότι είχαν παρέλθει οι προθεσμίες που είχε αναφέρει η τελευταία, με την εξώδικη όχληση, για την άσκηση αγωγής αναγνώρισης της ακυρότητας.
19
Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς τα αποτελέσματα που μπορεί να έχει η αναφορά, στην όχληση αυτή, συγκεκριμένων προθεσμιών για την άσκηση αγωγής αναγνώρισης της ακυρότητας των επίδικων σημάτων. Διερωτάται, αφενός, εάν η αναφορά αυτή πρέπει να θεωρηθεί ως συμπεριφορά που εμπίπτει στην έννοια των «ιδίων πράξεων» η οποία μπορεί να δημιουργήσει στη Monells την πεποίθηση ότι, μετά την παρέλευση των προθεσμιών αυτών, ο δικαιούχος των προγενέστερων σημάτων δεν πρόκειται πλέον να ασκήσει αγωγές σχετικά με τα επίδικα σήματα. Αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν η Sánchez Romero Carvajal μπορούσε ακόμη να στηρίξει την αγωγή της στον απόλυτο λόγο ακυρότητας και να ισχυριστεί ότι η Monells είχε ενεργήσει κακόπιστα κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης καταχώρισης των επίδικων σημάτων, προκειμένου να αποφύγει την εφαρμογή της αποκλειστικής προθεσμίας του άρθρου 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/95, ακόμη και αν, κατά τον χρόνο της εν λόγω όχλησης, η Sánchez Romero Carvajal δεν μπορούσε να αγνοεί την ύπαρξη κακής πίστης εκ μέρους του δικαιούχου των επίδικων σημάτων.
20
Συγκεκριμένα, κατά το αιτούν δικαστήριο, έχει αποδειχθεί ότι η Monells είχε ενεργήσει κακόπιστα κατά την κατάθεση των αιτήσεων καταχώρισης των επίδικων σημάτων, δεδομένου ότι τα σήματα της Sánchez Romero Carvajal έχαιραν τον χρόνο εκείνον φήμης στο έδαφος του Βασιλείου της Ισπανίας. Ως εκ τούτου, πληρούνταν τα κριτήρια που διαμορφώθηκαν με την απόφαση της 11ης Ιουνίου 2009, Chocoladefabriken Lindt sprüngli (C‑529/07, EU:C:2009:361).
21
Σε περίπτωση που θεωρηθεί ότι η Sánchez Romero Carvajal δεσμεύεται από τις δικές της πράξεις και δεν μπορεί πλέον να επικαλεστεί την κακή πίστη ως λόγο ακυρότητας, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι θα πρέπει να κρίνει εάν υφίσταται απώλεια δικαιώματος λόγω ανοχής, σύμφωνα με τις αρχές που καθιερώθηκαν με τις αποφάσεις της 22ας Σεπτεμβρίου 2011, Budějovický Budvar (C‑482/09, EU:C:2011:605), και της 19ης Μαΐου 2022, HEITEC (C‑466/20, EU:C:2022:400).
22
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι στις 9 Φεβρουαρίου 2017, ήτοι μετά την εξώδικη όχληση της Sánchez Romero Carvajal περί της οποίας γίνεται λόγος στη σκέψη 16 της παρούσας απόφασης, και μετά τις διαπραγματεύσεις που είχαν αρχίσει μεταξύ των δύο αυτών μερών, οι οποίες ολοκληρώθηκαν, χωρίς να επιτευχθεί συμφωνία, στις 28 Δεκεμβρίου 2016, η Monells ζήτησε από το EUIPO την καταχώριση δύο σημάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συγκεκριμένα του/και του/. Κατόπιν ανακοπής που άσκησε η Sánchez Romero Carvajal, οι αιτήσεις καταχώρισης απορρίφθηκαν, αντιστοίχως, στις 2 Ιουνίου 2018 και στις 2 Δεκεμβρίου 2020.
23
Δεδομένου ότι η αγωγή για την αναγνώριση της ακυρότητας στην υπόθεση της κύριας δίκης ασκήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2021, ήτοι έντεκα μήνες μετά την απόρριψη της εν λόγω αίτησης καταχώρισης, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν η ανωτέρω ανακοπή, η οποία αφορά δύο σήματα σχεδόν πανομοιότυπα με τα επίδικα σήματα, μπορεί να χαρακτηριστεί ως πράξη που διακόπτει την προθεσμία για την απώλεια δικαιώματος.
24
Κατά το αιτούν δικαστήριο, η αποστολή εξώδικης όχλησης από τον δικαιούχο προγενέστερου σήματος στην οποία αναφέρεται προθεσμία για την άσκηση αγωγής αναγνώρισης της ακυρότητας πρέπει να δεσμεύει τον δικαιούχο, δεδομένου ότι η συμπεριφορά αυτή δημιούργησε στην επιχείρηση στην οποία απευθύνεται η όχληση την πεποίθηση ότι δεν πρόκειται να ασκηθεί αγωγή μετά την παρέλευση της εν λόγω προθεσμίας. Επομένως, η επίκληση, επ’ ευκαιρία ένδικης διαδικασίας που κινείται μετά την παρέλευση της προθεσμίας αυτής, της κακής πίστης της ανωτέρω επιχείρησης κατά την κατάθεση της αίτησης καταχώρισης μεταγενέστερου σήματος, προκειμένου να αποφευχθεί η εφαρμογή της πενταετούς προθεσμίας για την άσκηση της αγωγής αναγνώρισης της ακυρότητας, πρέπει να θεωρηθεί ως συμπεριφορά αντίθετη προς την καλή πίστη.
25
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, μολονότι από την απόφαση της 19ης Μαΐου 2022, HEITEC (C‑466/20, EU:C:2022:400), προκύπτει ότι η προσφυγή ενώπιον διοικητικού ή δικαιοδοτικού οργάνου από τον δικαιούχο προγενέστερου σήματος ή άλλου δικαιώματος, έναντι της άρνησης του αποδέκτη όχλησης να παύσει τη χρήση μεταγενέστερου σήματος, συνιστά απόδειξη του ότι ο εν λόγω δικαιούχος κατέβαλε προσπάθειες για την αντιμετώπιση της οικείας κατάστασης, εντούτοις, η νομολογία αυτή δεν πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι μόνον τέτοιου είδους ενέργειες θα μπορούσαν να αποτελέσουν σχετική απόδειξη. Κατά την κρίση του, πρέπει προς τούτο να εξεταστεί η συνολική συμπεριφορά του δικαιούχου προγενέστερου σήματος. Επομένως, η εκ μέρους του δικαιούχου αυτού άσκηση ανακοπής κατά της καταχώρισης σημάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρόμοιων με τα επίδικα σήματα, εμπίπτει στην έννοια της «προσπάθειας εντός εύλογης προθεσμίας» κατά την εν λόγω νομολογία.
26
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Juzgado de lo Mercantil no 1 de Alicante (δικαστήριο εμπορικών διαφορών αριθ. 1 Αλικάντε) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχουν το άρθρο 61 του κανονισμού [2017/1001] και το άρθρο 9 της οδηγίας [2015/2436] την έννοια ότι ο δικαιούχος προγενέστερης καταχώρισης ο οποίος αναφέρει, με εξώδικη όχληση, συγκεκριμένη προθεσμία για την άσκηση αγωγής αναγνώρισης της ακυρότητας, η οποία ταυτίζεται σαφώς και πέραν πάσης αμφιβολίας με τη γενική προθεσμία των πέντε ετών που προβλέπεται για την άσκηση τέτοιας αγωγής, δεσμεύεται από τις δικές του πράξεις, καθόσον δημιούργησε στον δικαιούχο του μεταγενέστερου σήματος την πεποίθηση ότι δεν πρόκειται να στραφεί εναντίον του βάσει της ενδεχόμενης ακυρότητας μετά τη μνημονευόμενη στην όχληση ημερομηνία; Υπ’ αυτήν την έννοια, πρέπει να θεωρηθεί ως συμπεριφορά αντίθετη προς την καλή πίστη ο ισχυρισμός περί κακής πίστης κατά την υποβολή αίτηση καταχώρισης, ο οποίος προβάλλεται σε μεταγενέστερη ένδικη διαδικασία με σκοπό την καταστρατήγηση της προθεσμίας παραγραφής, εάν κατά τον χρόνο διαβίβασης της ως άνω όχλησης μέσω εγγράφου burofax [μήνυμα που αποστέλλεται μέσω υπηρεσίας που επιτρέπει την επαλήθευση της ημερομηνίας αποστολής και λήψης, της ταυτότητας του αποστολέα και του παραλήπτη, ή και του περιεχομένου] […] ο ενάγων διέθετε όλα τα αναγκαία στοιχεία για να θεωρήσει ότι η εν λόγω καταχώριση είχε ζητηθεί κακόπιστα;
2)
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, έχουν το άρθρο 61 του κανονισμού [2017/1001] και το άρθρο 9 της οδηγίας [2015/2436] την έννοια ότι η συμπεριφορά της ενάγουσας στη διαφορά της κύριας δίκης, η οποία συνίστατο στην ενεργή εναντίωση στην καταχώριση σημάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης που είναι κατ’ ουσίαν πανομοιότυπα με τα αμφισβητούμενα εθνικά σήματα, των οποίων η καταχώριση δεν έγινε τελικώς δεκτή λόγω ανακοπής της ενάγουσας, συνιστά προσπάθεια, εντός εύλογης προθεσμίας, για τη θεραπεία της προεκτεθείσας κατάστασης;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
27
Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, στο πλαίσιο της κατά το άρθρο 267 ΣΛΕΕ διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου, εναπόκειται στο Δικαστήριο να δώσει στον εθνικό δικαστή χρήσιμη απάντηση που να του παρέχει τη δυνατότητα να επιλύσει τη διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο μπορεί, εφόσον είναι αναγκαίο, να αναδιατυπώσει τα προδικαστικά ερωτήματα που του υποβάλλονται. Το γεγονός ότι, από τυπικής απόψεως, το εθνικό δικαστήριο έχει διατυπώσει τα προδικαστικά του ερωτήματα παραπέμποντας σε ορισμένες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης δεν εμποδίζει το Δικαστήριο να του παράσχει όλα τα ερμηνευτικά στοιχεία τα οποία ενδέχεται να του είναι χρήσιμα για να αποφανθεί επί της υποθέσεως που εκκρεμεί ενώπιόν του, ανεξαρτήτως αν στα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα γίνεται μνεία των σχετικών στοιχείων. Στο πλαίσιο αυτό, εναπόκειται στο Δικαστήριο να συναγάγει από το σύνολο των στοιχείων που του εξέθεσε το εθνικό δικαστήριο και, ιδίως, από το σκεπτικό της αποφάσεως περί παραπομπής εκείνα τα στοιχεία του δικαίου της Ένωσης τα οποία χρήζουν ερμηνείας, λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου της διαφοράς (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 27ης Μαρτίου 2025, Amozov, C‑67/24, EU:C:2025:214, σκέψη 28 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
28
Όπως προκύπτει από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς την ερμηνεία του άρθρου 61 του κανονισμού 2017/1001 και του άρθρου 9 της οδηγίας 2015/2436.
29
Επισημαίνεται ότι το άρθρο 61 του κανονισμού 2017/1001 αφορά την απώλεια, λόγω ανοχής του δικαιούχου σήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης έναντι της επί πέντε συνεχή έτη χρήσης μεταγενέστερου σήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του δικαιώματός του να ασκήσει αγωγή για την αναγνώριση της ακυρότητας, ενώ, εν προκειμένω, τα μεταγενέστερα σήματα των οποίων ζητείται η αναγνώριση της ακυρότητας έχουν αποτελέσει αντικείμενο εθνικής καταχώρισης. Επομένως, προκύπτει ότι η διάταξη αυτή δεν έχει εφαρμογή στη διαφορά της κύριας δίκης, η οποία εμπίπτει στο καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2015/2436 ή της οδηγίας 2008/95.
30
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι η οδηγία 2015/2436, την ερμηνεία της οποίας αφορούν τα ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου, κατήργησε, με ισχύ από τις 15 Ιανουαρίου 2019, την οδηγία 2008/95.
31
Προκειμένου να καθοριστεί ποια από τις δύο αυτές οδηγίες έχει εφαρμογή ratione temporis, κρίσιμη είναι η ημερομηνία της αίτησης καταχώρισης του σήματος του οποίου ζητείται η αναγνώριση της ακυρότητας (πρβλ. απόφαση της 29ης Ιανουαρίου 2020, Sky κ.λπ., C‑371/18, EU:C:2020:45, σκέψη 49 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
32
Δεδομένου ότι οι αιτήσεις καταχώρισης των επίδικων σημάτων κατατέθηκαν στις 31 Οκτωβρίου 2011 και στις 26 Ιανουαρίου 2012, η αγωγή για την αναγνώριση της ακυρότητας των σημάτων αυτών εμπίπτει τόσο στο καθ’ ύλην όσο και στο χρονικό πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2008/95.
33
Κατά συνέπεια, πρέπει να γίνει δεκτό ότι τα ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο αφορούν την ερμηνεία του άρθρου 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/95.
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
34
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/95 έχει την έννοια ότι ο δικαιούχος προγενέστερου σήματος ο οποίος, με εξώδικη όχληση προς τον δικαιούχο μεταγενέστερου σήματος με την οποία ζητά την παύση της χρήσης του σήματος αυτού, αναφέρει συγκεκριμένη ημερομηνία έως την οποία μπορεί να ασκηθεί αγωγή για την αναγνώριση της ακυρότητας του σήματος αυτού, η οποία συμπίπτει με την παρέλευση της περιόδου των πέντε συνεχών ετών που προβλέπεται στο εν λόγω άρθρο 9, παράγραφος 1, για την απώλεια δικαιώματος, μπορεί να ζητήσει, μετά την ημερομηνία αυτή, την αναγνώριση της ακυρότητας λόγω της κακής πίστης του δικαιούχου του μεταγενέστερου σήματος κατά την κατάθεση της αίτησης καταχώρισης του σήματός του, ακόμη και αν, κατά τον χρόνο της όχλησης, ο δικαιούχος του προγενέστερου σήματος διέθετε όλα τα απαραίτητα στοιχεία για να θεωρήσει ότι η αίτηση καταχώρισης του μεταγενέστερου σήματος είχε υποβληθεί κακόπιστα.
35
Κατά πάγια νομολογία, κατά την ερμηνεία διάταξης του δικαίου της Ένωσης, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται, καθώς και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας η διάταξη αυτή αποτελεί μέρος (βλ. αποφάσεις της 17ης Νοεμβρίου 1983, Merck_292/82, EU:C:1983:335, σκέψη 12, και της 8ης Μαΐου 2025, Pielatak, C‑410/23, EU:C:2025:325, σκέψη 54 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
36
Καταρχάς, σύμφωνα με το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/95, όταν, σε ένα κράτος μέλος, ο δικαιούχος προγενέστερου σήματος έχει ανεχθεί εν γνώσει του, για περίοδο πέντε συνεχών ετών, τη χρήση μεταγενέστερου σήματος καταχωρισμένου στο εν λόγω κράτος μέλος, δεν δικαιούται πλέον, βάσει του προγενέστερου σήματος, να ζητήσει την ακύρωση ούτε να αντιταχθεί στη χρήση του μεταγενέστερου σήματος για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τις οποίες το μεταγενέστερο σήμα χρησιμοποιήθηκε, εκτός αν η κατάθεση του μεταγενέστερου σήματος ήταν κακόπιστη.
37
Από το ίδιο το γράμμα του άρθρου 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/95 προκύπτει ότι η προβλεπόμενη σε αυτό προθεσμία απώλειας δικαιώματος δεν έχει εφαρμογή σε δύο περιπτώσεις, ήτοι, όταν δεν έχει διαπιστωθεί ανοχή του δικαιούχου του προγενέστερου σήματος ή, εν πάση περιπτώσει, δεν έχει διαπιστωθεί ανοχή του για περίοδο πέντε συνεχών ετών και όταν ο δικαιούχος του μεταγενέστερου σήματος είχε ενεργήσει κακόπιστα κατά την κατάθεση της αίτησης καταχώρισης του σήματος αυτού.
38
Πράγματι, όπως προκύπτει από τη νομολογία του Δικαστηρίου, μία από τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται για να αρχίσει να τρέχει η κατά το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/95 προθεσμία απώλειας δικαιώματος λόγω ανοχής είναι η κατάθεση του μεταγενέστερου σήματος να έχει γίνει καλόπιστα από τον δικαιούχο του (πρβλ. απόφαση της 22ας Σεπτεμβρίου 2011, Budějovický Budvar, C‑482/09, EU:C:2011:605, σκέψη 56).
39
Κατά συνέπεια, εάν ο λόγος επί του οποίου στηρίζεται η αγωγή για την αναγνώριση της ακυρότητας συνίσταται στην κακή πίστη του δικαιούχου του μεταγενέστερου σήματος κατά την κατάθεση της αίτησης καταχώρισης του σήματος αυτού, ο τελευταίος δεν μπορεί να αντιτάξει βασίμως στον δικαιούχο του προγενέστερου σήματος, προς απόκρουση της αγωγής, την απώλεια δικαιώματος λόγω ανοχής την οποία προβλέπει το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/95.
40
Η ερμηνεία που προκύπτει από το γράμμα του άρθρου 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/95 επιβεβαιώνεται περαιτέρω από το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η διάταξη αυτή.
41
Επισημαίνεται ότι, όπως προκύπτει από το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2008/95, η κακή πίστη του αιτούντος κατά την κατάθεση της αίτησης καταχώρισης σήματος συνιστά, μεταξύ άλλων, λόγο ακυρότητας καταχωρισμένου σήματος. Όπως δε προκύπτει από τη νομολογία του Δικαστηρίου, πρόκειται για απόλυτο λόγο ακυρότητας (πρβλ. απόφαση της 29ης Ιανουαρίου 2020, Sky κ.λπ., C‑371/18, EU:C:2020:45, σκέψη 75).
42
Ο απόλυτος χαρακτήρας της ακυρότητας που συνδέεται με τον λόγο αυτόν, η επίκληση του οποίου δεν υπόκειται, καταρχήν, σε παραγραφή, δεν έρχεται σε αντίθεση με την ερμηνεία που προκύπτει από το γράμμα του άρθρου 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/95, κατά την οποία δεν μπορεί να προβληθεί βασίμως απώλεια δικαιώματος λόγω ανοχής σε περίπτωση χρήσης επί πέντε συνεχή έτη μεταγενέστερου σήματος το οποίο καταχωρίστηκε κατόπιν αιτήσεως που υποβλήθηκε κακόπιστα.
43
Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2008/95 κατέλειπε στα κράτη μέλη την ευχέρεια να προβλέψουν ως λόγο άρνησης καταχώρισης σήματος, αλλά και ως λόγο ακυρότητας ήδη καταχωρισθέντος σήματος, το γεγονός ότι η αίτηση καταχώρισης του σήματος είχε υποβληθεί κακόπιστα από τον αιτούντα.
44
Τέλος, η ερμηνεία που προκύπτει από το γράμμα του άρθρου 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/95 και από το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η διάταξη αυτή είναι σύμφωνη με τον γενικό σκοπό που επιδιώκουν οι κανόνες της Ένωσης περί σημάτων και, ιδίως, η οδηγία αυτή η οποία έχει ως σκοπό, ειδικότερα, να συμβάλει στο σύστημα ανόθευτου ανταγωνισμού εντός της Ένωσης, στο οποίο κάθε επιχείρηση πρέπει, προκειμένου να προσελκύσει την πελατεία με την ποιότητα των προϊόντων της ή των υπηρεσιών της, να είναι σε θέση να καταχωρίζει ως σήματα σημεία που παρέχουν τη δυνατότητα στον καταναλωτή να διακρίνει, χωρίς κίνδυνο σύγχυσης, τα εν λόγω προϊόντα ή υπηρεσίες από εκείνα που έχουν άλλη προέλευση (πρβλ. απόφαση της 29ης Ιανουαρίου 2020, Sky κ.λπ., C‑371/18, EU:C:2020:45, σκέψη 74 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
45
Η κακή πίστη του δικαιούχου σήματος κατά την κατάθεση της αίτησης καταχώρισης του σήματος αυτού είναι επιζήμια για την ανάπτυξη υγιούς ανταγωνισμού, διότι εκφράζει την πρόθεση του δικαιούχου αυτού να θίξει, κατά τρόπο αντίθετο προς τα χρηστά συναλλακτικά ήθη, τα συμφέροντα τρίτων ή να αποκτήσει, χωρίς καν να στρέφεται κατά συγκεκριμένου τρίτου, αποκλειστικό δικαίωμα για σκοπούς διαφορετικούς από εκείνους που εμπίπτουν στις λειτουργίες του σήματος (πρβλ. απόφαση της 29ης Ιανουαρίου 2020, Sky κ.λπ., C‑371/18, EU:C:2020:45, σκέψη 75 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
46
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι, εάν ο λόγος επί του οποίου στηρίζεται η αγωγή για την αναγνώριση της ακυρότητας συνίσταται στην κακή πίστη του δικαιούχου του μεταγενέστερου σήματος κατά την κατάθεση της αίτησης καταχώρισης του σήματος αυτού, δεν μπορεί να αντιταχθεί στον δικαιούχο του προγενέστερου σήματος, προς απόκρουση της αγωγής αυτής, απώλεια δικαιώματος λόγω ανοχής, την οποία προβλέπει το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/95. Αντιθέτως, δεδομένου ότι η καλή πίστη τεκμαίρεται, ο διάδικος που την επικαλείται οφείλει να αποδείξει την ύπαρξη κακής πίστης στο πλαίσιο της επί της ουσίας εξέτασης της εν λόγω αγωγής.
47
Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, το αιτούν δικαστήριο θεωρεί αποδεδειγμένο ότι ο δικαιούχος των μεταγενέστερων σημάτων είχε ενεργήσει κακόπιστα κατά την υποβολή των αιτήσεων καταχώρισης των σημάτων αυτών.
48
Εντούτοις, διερωτάται εάν οι ιδιαίτερες περιστάσεις που χαρακτηρίζουν την υπόθεση της κύριας δίκης μπορούν να αποδειχθούν κρίσιμες κατά την εκδίκαση της αγωγής για την αναγνώριση ακυρότητας υπό το πρίσμα του άρθρου 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/95. Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει, αφενός, στο γεγονός ότι ο δικαιούχος του προγενέστερου σήματος είχε αναφέρει σε εξώδικη όχληση δύο συγκεκριμένες ημερομηνίες, οι οποίες συνέπιπταν με την παρέλευση της πενταετούς προθεσμίας που προβλέπει η διάταξη αυτή, για την άσκηση αγωγής αναγνώρισης της ακυρότητας των επίδικων σημάτων η οποία τελικώς δεν ασκήθηκε εντός της προθεσμίας αυτής, και, αφετέρου, στο γεγονός ότι ο δικαιούχος αυτός γνώριζε την κακή πίστη του δικαιούχου των τελευταίων αυτών σημάτων κατά τον χρόνο αποστολής της όχλησης.
49
Επισημαίνεται ότι, όπως προκύπτει από τη σκέψη 39 της παρούσας απόφασης, ο δικαιούχος των επίδικων σημάτων δεν μπορεί βασίμως να επικαλεστεί τις περιστάσεις αυτές προκειμένου να αντιτάξει την απώλεια δικαιώματος λόγω ανοχής κατά την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/95 και, ως εκ τούτου, να αποκρούσει την αγωγή για την αναγνώριση της ακυρότητας που στηρίζεται στην κακή πίστη του δικαιούχου αυτού κατά την κατάθεση των αιτήσεων καταχώρισης των επίδικων σημάτων. Οι εν λόγω περιστάσεις δεν μπορούν να επιφέρουν την απώλεια του δικαιώματος του δικαιούχου του προγενέστερου σήματος να ασκήσει τέτοια αγωγή ως προς την οποία δεν προβλέπεται προθεσμία στην οδηγία.
50
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/95 έχει την έννοια ότι ο δικαιούχος προγενέστερου σήματος ο οποίος, με εξώδικη όχληση προς τον δικαιούχο μεταγενέστερου σήματος με την οποία ζητεί την παύση της χρήσης του σήματος αυτού, αναφέρει συγκεκριμένη ημερομηνία έως την οποία μπορεί να ασκηθεί αγωγή για την αναγνώριση της ακυρότητας του μεταγενέστερου σήματος, η οποία συμπίπτει με την παρέλευση της περιόδου των πέντε συνεχών ετών που προβλέπεται στο εν λόγω άρθρο 9, παράγραφος 1, για την απώλεια δικαιώματος, μπορεί να ασκήσει, μετά την ημερομηνία αυτή, αγωγή για την αναγνώριση της ακυρότητας λόγω της κακής πίστης του δικαιούχου του μεταγενέστερου σήματος κατά την κατάθεση της αίτησης καταχώρισης του σήματός του, ακόμη και αν, κατά τον χρόνο της όχλησης, ο δικαιούχος του προγενέστερου σήματος διέθετε όλα τα απαραίτητα στοιχεία για να θεωρήσει ότι η αίτηση καταχώρισης του μεταγενέστερου σήματος είχε υποβληθεί κακόπιστα.
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
51
Κατόπιν της απαντήσεως που δόθηκε στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, παρέλκει η απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα.
Επί των δικαστικών εξόδων
52
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (όγδοο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Οκτωβρίου 2008, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων,
έχει την έννοια ότι:
ο δικαιούχος προγενέστερου σήματος ο οποίος, με εξώδικη όχληση προς τον δικαιούχο μεταγενέστερου σήματος με την οποία ζητεί την παύση της χρήσης του σήματος αυτού, αναφέρει συγκεκριμένη ημερομηνία έως την οποία μπορεί να ασκηθεί αγωγή για την αναγνώριση της ακυρότητας του μεταγενέστερου σήματος, η οποία συμπίπτει με την παρέλευση της περιόδου των πέντε συνεχών ετών που προβλέπεται στο εν λόγω άρθρο 9, παράγραφος 1, για την απώλεια δικαιώματος, μπορεί να ασκήσει, μετά την ημερομηνία αυτή, αγωγή για την αναγνώριση της ακυρότητας λόγω της κακής πίστης του δικαιούχου του μεταγενέστερου σήματος κατά την κατάθεση της αίτησης καταχώρισης του σήματός του, ακόμη και αν, κατά τον χρόνο της όχλησης, ο δικαιούχος του προγενέστερου σήματος διέθετε όλα τα απαραίτητα στοιχεία για να θεωρήσει ότι η αίτηση καταχώρισης του μεταγενέστερου σήματος είχε υποβληθεί κακόπιστα.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ισπανική.