62024CJ0129_RES
Υπόθεση C‑129/24
Coillte Cuideachta Ghníomhaíochta Ainmnithe
κατά
Commissioner for Environmental Information
[αίτηση του High Court (Ιρλανδία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
Απόφαση του Δικαστηρίου (πέμπτο τμήμα) της 15ης Ιανουαρίου 2026
«Προδικαστική παραπομπή – Περιβάλλον – Σύμβαση του Aarhus – Οδηγία 2003/4/ΕΚ – Πρόσβαση του κοινού σε περιβαλλοντικές πληροφορίες – Έννοιες του “αιτούντος” και της “αίτησης” – Ανώνυμοι αιτούντες ή αιτούντες που χρησιμοποιούν ψευδώνυμα – Δικαίωμα πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες – Πρακτικές ρυθμίσεις – Υποχρέωση των αιτούντων να γνωστοποιούν το πραγματικό τους όνομα και την τρέχουσα πραγματική τους διεύθυνση – Ακυρότητα της αίτησης»
Περιβάλλον – Δικαίωμα πρόσβασης σε πληροφορίες – Οδηγία 2003/4 – Αιτών ο οποίος ζητεί περιβαλλοντικές πληροφορίες – Υποχρέωση του αιτούντος να ταυτοποιηθεί με το πραγματικό του όνομα και/ή την τρέχουσα πραγματική του διεύθυνση – Δεν υφίσταται – Εθνική ρύθμιση η οποία επιβάλλει στον αιτούντα τέτοια υποχρέωση ταυτοποίησης – Επιτρεπτό – Προϋποθέσεις – Τήρηση των αρχών της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας
(Σύμβαση του Aarhus, άρθρα 2, σημείο 4, και 4· οδηγία 2003/4 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 2, σημείο 5)
(βλ. σκέψεις 27-44 και διατακτ.)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο, επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, αποσαφηνίζει την έννοια της αίτησης πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες κατά την οδηγία 2003/4 (
1
), ερμηνευόμενη υπό το πρίσμα της Σύμβασης του Aarhus (
2
), και αποφαίνεται επί του ζητήματος αν μια δημόσια αρχή μπορεί να κρίνει μια τέτοια αίτηση ως άκυρη για τον λόγο ότι ο αιτών δεν τήρησε εθνική ρύθμιση η οποία του επιβάλλει να αναγράφει το πραγματικό του όνομα και/ή την τρέχουσα πραγματική του διεύθυνση.
Μεταξύ Μαρτίου και Ιουνίου του 2022, η Coillte Cuideachta Ghníomhaíochta Ainmnithe (στο εξής: Coillte), εμπορική επιχείρηση δασοκομίας που ανήκει εν μέρει στο Ιρλανδικό Δημόσιο, έλαβε 97 αιτήσεις πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες από ανώνυμους αιτούντες ή αιτούντες που χρησιμοποιούσαν ψευδώνυμα, χωρίς να έχει δηλωθεί φυσική διεύθυνση.
Η εθνική ρύθμιση που μεταφέρει την οδηγία 2003/4 στην εσωτερική έννομη τάξη προβλέπει ότι κάθε πρόσωπο που υποβάλλει αίτηση πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες πρέπει να αναγράφει το πραγματικό του όνομα και/ή τη διεύθυνσή του. Η Coillte, εκτιμώντας ότι οι προαναφερθείσες αιτήσεις δεν είχαν ως πραγματικό σκοπό τη λήψη περιβαλλοντικών πληροφοριών, αλλά αποτελούσαν μέρος οργανωμένης εκστρατείας που διεξαγόταν για αμφισβητήσιμους λόγους, όπως η διατάραξη της λειτουργίας της, ζήτησε από τους ενδιαφερόμενους αιτούντες να της γνωστοποιήσουν τις τρέχουσες διευθύνσεις τους και να επιβεβαιώσουν ότι στις αιτήσεις αυτές είχαν χρησιμοποιήσει τα πραγματικά νόμιμα ονόματά τους. Δεδομένου ότι δεν έλαβε καμία απάντηση, απέρριψε, κατ’ ουσίαν, τις αιτήσεις αυτές ως άκυρες.
Κατόπιν τούτου, οι ενδιαφερόμενοι αιτούντες ζήτησαν από την Coillte να προβεί σε εσωτερική επανεξέταση των απορριπτικών αυτών αποφάσεων. Η τελευταία ζήτησε εκ νέου από τους αιτούντες να της επιβεβαιώσουν ή να δηλώσουν τα νόμιμα ονόματά τους και να της γνωστοποιήσουν τις τρέχουσες διευθύνσεις τους. Δεδομένου ότι οι πληροφορίες αυτές δεν παρασχέθηκαν, οι αιτήσεις εσωτερικής επανεξέτασης απορρίφθηκαν λόγω ακυρότητας.
81 εκ των απορριπτικών αυτών αποφάσεων προσβλήθηκαν με διοικητικές προσφυγές ενώπιον του Commissioner for Environmental Information (Επιτρόπου Περιβαλλοντικών Πληροφοριών, Ιρλανδία). Επί των 58 πρώτων περιπτώσεων απόρριψης, ο εν λόγω Επίτροπος εξέδωσε απόφαση με την οποία διαπίστωσε ότι η Coillte κακώς θεώρησε τις επίμαχες αιτήσεις παροχής περιβαλλοντικών πληροφοριών ως άκυρες.
Η Coillte άσκησε αναίρεση κατά της τελευταίας αυτής απόφασης ενώπιον του High Court (ανώτερου δικαστηρίου, Ιρλανδία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο. Το εν λόγω δικαστήριο υπέβαλε στο Δικαστήριο προδικαστικά ερωτήματα ζητώντας, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν ο όρος «αιτών», κατά το άρθρο 2, σημείο 5, της οδηγίας 2003/4, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της Σύμβασης του Aarhus, έχει την έννοια ότι απαιτεί την ταυτοποίηση ενός φυσικού ή νομικού προσώπου με το πραγματικό του όνομα και/ή την τρέχουσα πραγματική του διεύθυνση και αν, σε περίπτωση αρνητικής απάντησης, αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία επιβάλλει τέτοια ταυτοποίηση του αιτούντος.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Το Δικαστήριο διαπιστώνει κατ’ αρχάς ότι η οδηγία 2003/4 δεν εξαρτά την ιδιότητα του «αιτούντος» από την ταυτοποίηση του φυσικού ή νομικού προσώπου που ζητεί περιβαλλοντικές πληροφορίες με την αναγραφή του πραγματικού ονόματός του και/ή της τρέχουσας πραγματικής διεύθυνσής του και, ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη δεν έχουν την υποχρέωση να απαιτούν τέτοια ταυτοποίηση.
Αυτή η απουσία υποχρέωσης δεν αναιρείται από τους σκοπούς της οδηγίας, οι οποίοι συνίστανται, αφενός, στο να κατοχυρωθεί το δικαίωμα πρόσβασης στις περιβαλλοντικές πληροφορίες που κατέχονται από τις δημόσιες αρχές ή για λογαριασμό των δημόσιων αρχών και να καθοριστούν οι βασικοί όροι και προϋποθέσεις, καθώς και οι πρακτικές ρυθμίσεις, άσκησης του ως άνω δικαιώματος και, αφετέρου, στο να διασφαλιστεί ότι, σε κάθε περίπτωση, οι περιβαλλοντικές πληροφορίες καθίστανται σταδιακά διαθέσιμες και διαδίδονται στο κοινό.
Τούτου λεχθέντος, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι η οδηγία 2003/4 δεν επιβάλλει στις δημόσιες αρχές την υποχρέωση να διαθέτουν σε οντότητα που δεν είναι φυσικό ή νομικό πρόσωπο τις περιβαλλοντικές πληροφορίες που κατέχονται από τις ίδιες ή για λογαριασμό τους. Η οδηγία δεν επιβάλλει, επίσης, στις ανωτέρω αρχές την υποχρέωση, αφού παράσχουν σε φυσικό ή νομικό πρόσωπο πρόσβαση στις πληροφορίες αυτές, να παράσχουν εκ νέου πρόσβαση στις εν λόγω πληροφορίες, εντός πολύ σύντομου χρονικού διαστήματος, κατόπιν της υποβολής μεγάλου αριθμού πανομοιότυπων αιτήσεων από το φυσικό ή νομικό αυτό πρόσωπο. Πράγματι, τέτοιες αιτήσεις ενδέχεται να επηρεάσουν την αποτελεσματικότητα της πρόσβασης άλλων φυσικών ή νομικών προσώπων στις περιβαλλοντικές πληροφορίες, δεδομένου ότι οι δημόσιες αρχές δεν διαθέτουν απεριόριστους πόρους.
Ως εκ τούτου, ελλείψει διάταξης του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης που να καθορίζει ακριβέστερα τις πρακτικές ρυθμίσεις για την πρόσβαση στις περιβαλλοντικές πληροφορίες, εναπόκειται στα κράτη μέλη να καθορίσουν, στις αντίστοιχες έννομες τάξεις τους, ρυθμίσεις που να διασφαλίζουν ότι οι αιτήσεις πρόσβασης στις πληροφορίες αυτές υποβάλλονται πράγματι από φυσικά και νομικά πρόσωπα και δεν συνιστούν αιτήσεις όπως οι προαναφερθείσες.
Το Δικαστήριο διευκρινίζει, πάντως, ότι οι εν λόγω ρυθμίσεις δεν πρέπει να είναι λιγότερο ευνοϊκές από εκείνες οι οποίες διέπουν παρόμοιες καταστάσεις που υπάγονται στο εσωτερικό δίκαιο (αρχή της ισοδυναμίας) ούτε να καθιστούν πρακτικά αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που παρέχει η έννομη τάξη της Ένωσης (αρχή της αποτελεσματικότητας). Εν προκειμένω, το Δικαστήριο δεν έχει αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα της επίμαχης εθνικής ρύθμισης με την αρχή της ισοδυναμίας. Επιπλέον, η γνωστοποίηση του πραγματικού ονόματος και/ή της τρέχουσας πραγματικής διεύθυνσης του ενδιαφερόμενου αιτούντος δεν καθιστά πρακτικά αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση του δικαιώματος πρόσβασης στις περιβαλλοντικές πληροφορίες το οποίο παρέχει η έννομη τάξη της Ένωσης.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι μια εθνική ρύθμιση μπορεί να απαιτεί από κάθε πρόσωπο που υποβάλλει αίτηση πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες κατά την έννοια της οδηγίας 2003/4 να μπορεί να ταυτοποιηθεί από τη δημόσια αρχή προς την οποία απευθύνεται η αίτηση, με βάση το όνομά του, τη διεύθυνσή του και κάθε άλλο σχετικό στοιχείο επικοινωνίας, τηρουμένων των αρχών της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας.
(
1
)	Οδηγία 2003/4/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Ιανουαρίου 2003, για την πρόσβαση του κοινού σε περιβαλλοντικές πληροφορίες και για την κατάργηση της οδηγίας 90/313/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2003, L 41, σ. 26).
(
2
)	Σύμβαση για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη σε θέματα περιβάλλοντος, η οποία υπογράφηκε στο Aarhus στις 25 Ιουνίου 1998 και εγκρίθηκε εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με την απόφαση 2005/370/ΕΚ του Συμβουλίου, της 17ης Φεβρουαρίου 2005 (ΕΕ 2005, L 124, σ. 1) (στο εξής: Σύμβαση του Aarhus).