62023CJ0326
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο τμήμα)
της 7ης Νοεμβρίου 2024 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Άρθρο 267 ΣΛΕΕ – Έννοια του όρου “δικαστήριο” – Δικαστής του τμήματος αστικών υποθέσεων του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Πολωνία) – Δικαστής που έχει διοριστεί από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας της Πολωνίας βάσει πορίσματος του Krajowa Rada Sądownictwa (Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου, Πολωνία) υπό τη νέα του σύνθεση – Προδικαστική παραπομπή από δικαστικό σχηματισμό που δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο το οποίο έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως – Απαράδεκτο»
Στην υπόθεση C‑326/23,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, υποβληθείσα από μονομελή δικαστικό σχηματισμό του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Πολωνία) με απόφαση της 15ης Μαρτίου 2023, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 25 Μαΐου 2023, στο πλαίσιο της δίκης
C.W. S.A.,
C.O. S.A.,
D. sp. z o.o.,
G. S.A.,
C. sp. z o.o.,
C.1 S.A.
κατά
Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów,
παρισταμένης της:
L. S.A.,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους I. Jarukaitis (εισηγητή), πρόεδρο του τετάρτου τμήματος, προεδρεύοντα του πέμπτου τμήματος, Δ. Γρατσία και E. Regan, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: Ν. Αιμιλίου
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η C. sp. z o.o., εκπροσωπούμενη από τους P. K. Rosiak, M. Sendrowicz και K. Szczepanowska-Kozłowska, radcowie prawni,
–
η Πολωνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον B. Majczyna και την S. Żyrek,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την K. Herrmann και τον P. J. O. Van Nuffel,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ και του άρθρου 47, πρώτο εδάφιο, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, των C.W. S.A., C.O. S.A., D. sp. z o.o., G. S.A., C. sp. z o.o. (στο εξής: εταιρία C) και C.1 S.A. και, αφετέρου, του Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (προέδρου της Αρχής προστασίας του ανταγωνισμού και των καταναλωτών, Πολωνία), με αντικείμενο απόφαση με την οποία επιβλήθηκαν στις ανωτέρω επιχειρήσεις πρόστιμα για παράβαση των κανόνων του δικαίου του ανταγωνισμού.
Το πολωνικό δίκαιο
Το Σύνταγμα της Δημοκρατίας της Πολωνίας
3
Το άρθρο 179 του Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Συντάγματος της Δημοκρατίας της Πολωνίας) προβλέπει τα εξής:
«Οι δικαστές διορίζονται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, κατόπιν προτάσεως του Krajowa Rada Sądownictwa [(Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου, Πολωνία) (στο εξής: KRS)], για θητεία αορίστου χρόνου.»
4
Το άρθρο 180 του Συντάγματος της Δημοκρατίας της Πολωνίας ορίζει τα εξής:
«1.   Οι δικαστές απολαύουν ισοβιότητας.
2.   Ο δικαστής δεν παύεται, δεν τίθεται σε αναστολή της άσκησης των καθηκόντων του και δεν μετατίθεται σε άλλο δικαστήριο ή θέση αντίθετα προς τη θέλησή του, παρά μόνο με δικαστική απόφαση και στις περιπτώσεις που προβλέπει ο νόμος.
[…]»
Ο νόμος περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου
5
Το άρθρο 29 του ustawa o Sądzie Najwyższym (νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου), της 8ης Δεκεμβρίου 2017 (Dz. U. 2018, θέση 5), όπως τροποποιήθηκε με τον ustawa o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (νόμο για την τροποποίηση του νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου και ορισμένων άλλων νόμων), της 9ης Ιουνίου 2022 (Dz. U. 2022, θέση 1259) (στο εξής: νόμος περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου), προβλέπει τα εξής:
«[…]
2.   Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του [Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου)] ή των οργάνων του, δεν επιτρέπεται να τεθεί υπό αμφισβήτηση η νομιμότητα των [δικαστηρίων], των συνταγματικών οργάνων του κράτους ή των οργάνων ελέγχου και διασφάλισης του δικαίου.
3.   Το [Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο)] ή άλλο όργανο της εξουσίας δεν δύναται να διαπιστώσει ή να κρίνει τη νομιμότητα του διορισμού δικαστή ή της απορρέουσας από τον διορισμό του εξουσίας άσκησης των δικαιοδοτικών καθηκόντων.
4.   Οι περιστάσεις υπό τις οποίες διορίστηκε δικαστής του [Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου)] δεν μπορούν να θεμελιώσουν αποκλειστικό λόγο προσβολής αποφάσεως ληφθείσας με τη συμμετοχή του ή αμφισβήτησης της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας του.
5.   Κατόπιν αιτήσεως οποιουδήποτε διαδίκου κατά την έννοια της παραγράφου 7, επιτρέπεται να εξεταστεί αν δικαστής του [Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου)], ή δικαστής αποσπασμένος στο δικαστήριο [αυτό], πληροί τις απαιτήσεις ανεξαρτησίας και αμεροληψίας, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων του διορισμού του και της συμπεριφοράς του μετά τον διορισμό του, σε περίπτωση κατά την οποία, υπό τις περιστάσεις συγκεκριμένης υποθέσεως, τούτο μπορεί να συνεπάγεται παραβίαση της αρχής της ανεξαρτησίας ή της αμεροληψίας ικανή να επηρεάσει την έκβαση της υποθέσεως, λαμβανομένων υπόψη της κατάστασης του διαδίκου και της φύσης της υποθέσεως.
6.   Αίτηση για τη διαπίστωση της τήρησης των απαιτήσεων της παραγράφου 5 μπορεί να υποβληθεί κατά δικαστή του [Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου)] ή αποσπασμένου στο δικαστήριο αυτό δικαστή που συμμετέχει σε δικαστικό σχηματισμό ο οποίος εξετάζει:
1)
προσφυγή·
[…]
7.   Κάθε διάδικος στη διαδικασία ενώπιον του [Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου)] δικαιούται, στις περιπτώσεις της παραγράφου 6, να υποβάλει τέτοια αίτηση.
[…]
15.   Το [Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο)] εξετάζει την αίτηση κεκλεισμένων των θυρών σε πενταμελή σύνθεση που προκύπτει από κλήρωση μεταξύ όλων των μελών του [Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου)], κατόπιν ακροάσεως του δικαστή τον οποίο αφορά η αίτηση, εκτός αν η ακρόαση είναι αδύνατη ή πολύ δυσχερής. Ο ενδιαφερόμενος δικαστής μπορεί να υποβάλει τις παρατηρήσεις του γραπτώς. Ο ενδιαφερόμενος δικαστής αποκλείεται από την κλήρωση.
[…]
21.   Η διάταξη η οποία εκδίδεται κατόπιν της εξέτασης της αιτήσεως μπορεί να προσβληθεί ενώπιον του [Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου)], συγκείμενου από επτά δικαστές που προκύπτουν από κλήρωση μεταξύ όλων των μελών του [Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου)]. Ο ενδιαφερόμενος δικαστής και όποιος δικαστής μετείχε στην έκδοση της προσβαλλομένης διατάξεως αποκλείονται από την κλήρωση.»
Ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας
6
Το άρθρο 49 του ustawa – Kodeks postępowania cywilnego (νόμου περί Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας), της 17ης Νοεμβρίου 1964 (Dz. U. αριθ. 43, θέση 296), όπως ίσχυε κατά τον κρίσιμο χρόνο για τη διαφορά της κύριας δίκης, ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«[…] το δικαστήριο αποφασίζει την εξαίρεση δικαστή κατόπιν αιτήσεως του ίδιου του δικαστή ή διαδίκου, εφόσον συντρέχει περίσταση ικανή να δημιουργήσει εύλογες αμφιβολίες ως προς την αμεροληψία του στη συγκεκριμένη υπόθεση.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
7
Με απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 2009, ο πρόεδρος της Αρχής προστασίας του ανταγωνισμού και των καταναλωτών διαπίστωσε ότι η συμφωνία την οποία είχαν συνάψει οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις συνιστούσε πρακτική που περιόριζε τον ανταγωνισμό στην πολωνική αγορά παραγωγής και πώλησης γκρίζου τσιμέντου. Κατά συνέπεια, επέβαλε στις επιχειρήσεις αυτές πρόστιμα για παράβαση των εθνικών και των ενωσιακών κανόνων του δικαίου του ανταγωνισμού.
8
Με απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2013, το Sąd Okręgowy w Warszawie (περιφερειακό δικαστήριο Βαρσοβίας, Πολωνία) μεταρρύθμισε εν μέρει την απόφαση αυτή και μείωσε τα πρόστιμα τα οποία είχαν επιβληθεί στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις.
9
Κατόπιν εφέσεων που ασκήθηκαν κατά της πρωτόδικης αποφάσεως, το Sąd Apelacyjny w Warszawie (εφετείο Βαρσοβίας, Πολωνία), με απόφαση της 27ης Μαρτίου 2018, μείωσε τα πρόστιμα για τα οποία έγινε λόγος στη σκέψη 7 της παρούσας αποφάσεως.
10
Κατά της εφετειακής αποφάσεως ασκήθηκαν αναιρέσεις. Με απόφαση της 29ης Ιουλίου 2020, το Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych (τμήμα εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων) του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) (στο εξής: τμήμα εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων) αναίρεσε εν μέρει την απόφαση της 27ης Μαρτίου 2018 και ανέπεμψε την υπόθεση ενώπιον του Sąd Apelacyjny w Warszawie (εφετείου Βαρσοβίας), το οποίο αποφάνθηκε εκ νέου με απόφαση της 21ης Μαΐου 2021.
11
Η εταιρία C άσκησε κατά της τελευταίας αυτής αποφάσεως αναίρεση ενώπιον του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου), αμφισβητώντας, μεταξύ άλλων, τη νομιμότητα της σύνθεσης του δικαστικού σχηματισμού του Sąd Apelacyjny w Warszawie (εφετείου Βαρσοβίας) που την εξέδωσε, καθώς και του δικαστικού σχηματισμού του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) που εξέδωσε την απόφαση της 29ης Ιουλίου 2020.
12
Αφού ενημερώθηκε για τη σύνθεση του τμήματος εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων το οποίο θα ήταν αρμόδιο να αποφανθεί επί της αιτήσεως αναιρέσεως, η εταιρία C υπέβαλε, βάσει του άρθρου 29, παράγραφος 5, του νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου, αίτηση προκειμένου να διαπιστωθεί ότι ένας από τους δικαστές που ήταν μέλη του δικαστικού σχηματισμού δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις ανεξαρτησίας και αμεροληψίας, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων του διορισμού του κατόπιν προτάσεως του KRS. Συνεπώς, ζήτησε την εξαίρεση του συγκεκριμένου δικαστή.
13
Στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, ο δικαστής T. S., μοναδικό μέλος του δικαστικού σχηματισμού που την υπέβαλε και μέλος του τμήματος αστικών υποθέσεων του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) (στο εξής: τμήμα αστικών υποθέσεων), αναφέρει ότι η υπόθεση εξετάστηκε «κατά την κεκλεισμένων των θυρών συνεδρίαση του τμήματος εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων», στις 15 Μαρτίου 2023. Εντούτοις, από τα στοιχεία τα οποία έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο συνάγεται ότι ο δικαστής που υπέβαλε την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως ήταν μέλος του πενταμελούς δικαστικού σχηματισμού ο οποίος προέκυψε από κλήρωση μεταξύ όλων των μελών του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) και κλήθηκε, δυνάμει του άρθρου 29, παράγραφος 15, του νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου, να επιληφθεί της παρεμπίπτουσας διαδικασίας ελέγχου της τήρησης των απαιτήσεων ανεξαρτησίας και αμεροληψίας (στο εξής: έλεγχος της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας) η οποία κινήθηκε κατόπιν αιτήσεως της εταιρίας C.
14
Ο δικαστής αυτός εκφράζει αμφιβολίες ως προς το αν ο έλεγχος της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας καθώς η προβλεπόμενη από το πολωνικό δίκαιο διαδικασία εξαίρεσης συνάδουν με το δίκαιο της Ένωσης.
15
Εκτιμώντας ότι υπάρχει περιθώριο για «νομολογιακό διάλογο» ώστε να μην ανακύψει αγεφύρωτη αντίφαση μεταξύ, αφενός, του δικαίου της Ένωσης και, αφετέρου, του πολωνικού συνταγματικού δικαίου, ο εν λόγω δικαστής είναι της γνώμης ότι ούτε το μεν ούτε το δε επιτρέπουν να τεθεί υπό αμφισβήτηση η νομιμότητα του διορισμού ενός δικαστή και η ικανότητά του να ασκήσει δικαιοδοτικά καθήκοντα, σε περίπτωση που δεν υφίσταται σχέση μεταξύ των περιστάσεων του διορισμού του και των περιστάσεων της υποθέσεως της οποίας έχει επιληφθεί, ούτε συντρέχει άλλος λόγος αμφισβήτησης της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας του, πέραν των αμφιβολιών ως προς το νομότυπο της διαδικασίας διορισμού.
16
Υπό τις συνθήκες αυτές, ο μονομελής δικαστικός σχηματισμός του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, [ΣΕΕ], σε συνδυασμό με το άρθρο 47, πρώτο εδάφιο, του [Χάρτη] την έννοια ότι το επιληφθέν δικαστήριο οφείλει να μην λαμβάνει υπόψη δικονομική πράξη (αίτηση) διαδίκου που, κατά παράβαση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Συντάγματος του οικείου κράτους μέλους, βάλλει κατά του διορισμού δικαστή –ο οποίος δεν υπόκειται σε δικαστικό έλεγχο βάσει του εθνικού δικαίου και του δικαίου της Ένωσης–, αμφισβητώντας την ευθυκρισία του, ελλείψει συνδέσμου μεταξύ των περιστάσεων της διαδικασίας διορισμού του εν λόγω δικαστή και των περιστάσεων της υπό κρίση υποθέσεως και ελλείψει πραγματικού ερείσματος που να καθιστά δυνατή την αμφισβήτηση της αμεροληψίας και ανεξαρτησίας του βάσει άλλων περιστάσεων πέραν της νομιμότητας της διαδικασίας διορισμού του, η οποία αμφισβητείται από τον διάδικο, συμπεριλαμβανομένων της συμπεριφοράς του δικαστή μετά τον διορισμό του και της πιθανότητας να υποκύπτει σε πιέσεις προερχόμενες από τη νομοθετική ή την εκτελεστική εξουσία, γεγονός που, κατά το εθνικό δίκαιο, καθιστά την ως άνω δικονομική πράξη του διαδίκου ισοδύναμη με ανεπίτρεπτη actio popularis και συνιστά κατάφωρη και πρόδηλη κατάχρηση του εθνικού δικονομικού δικαίου;
2)
Έχει το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, [ΣΕΕ], σε συνδυασμό με το άρθρο 47, πρώτο εδάφιο, του [Χάρτη] την έννοια ότι παρέχεται αποτελεσματικός και επαρκής μηχανισμός για τον έλεγχο της πλήρωσης του κριτηρίου του δικαστηρίου που έχει συσταθεί νομίμως, κατά την έννοια του δικαίου της Ένωσης, όταν οι διάδικοι έχουν, βάσει του εθνικού δικαίου, τη δυνατότητα να ζητήσουν να εξακριβωθούν οι συνέπειες του συνόλου των περιστάσεων της διαδικασίας διορισμού και της συμπεριφοράς δικαστή μετά τον διορισμό του επί της αμεροληψίας και της ανεξαρτησίας του στην εκδικαζόμενη υπόθεση, στο πλαίσιο είτε του καλούμενου ελέγχου [της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας] είτε της αιτήσεως εξαίρεσης του οικείου δικαστή;»
Επί του παραδεκτού της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως
17
Η εταιρία C εκφράζει αμφιβολίες ως προς το κατά πόσον το αιτούν όργανο, το οποίο αποτελείται μόνον από τον δικαστή T. S., μπορεί να χαρακτηριστεί ως ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως, κατά την έννοια του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων υπό τις οποίες πραγματοποιήθηκε ο διορισμός του δικαστή αυτού στο τμήμα αστικών υποθέσεων. Η εταιρία C υπογραμμίζει ειδικότερα ότι ο συγκεκριμένος δικαστής είναι ένας από τους δικαστές σε σχέση με τους οποίους το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) εξέδωσε την απόφαση της 3ης Φεβρουαρίου 2022, Advance Pharma sp. z o.o. κατά Πολωνίας (CE:ECHR:2022:0203JUD00146920, στο εξής: απόφαση Advance Pharma κατά Πολωνίας).
18
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμμερίζεται τις αμφιβολίες της εταιρίας C. Διαπιστώνοντας ότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προέρχεται από έναν μόνο δικαστή διορισθέντα υπό τις ίδιες περιστάσεις όπως οι δικαστές που υπέβαλαν στο Δικαστήριο αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως στις υποθέσεις επί των οποίων εκδόθηκαν η απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, Krajowa Rada Sądownictwa (Παραμονή δικαστή στην ενεργό υπηρεσία) (C‑718/21, στο εξής: Krajowa Rada Sądownictwa, EU:C:2023:1015), και οι διατάξεις της 15ης Μαΐου 2024, Rzecznik Finansowy (C‑390/23, EU:C:2024:419), της 29ης Μαΐου 2024, Rzecznik Praw Obywatelskich (Πολωνικό έκτακτο ένδικο μέσο) (C‑720/21, EU:C:2024:489), και της 29ης Μαΐου 2024, Prokurator Generalny (Πολωνικό έκτακτο ένδικο μέσο II) (C‑43/22, EU:C:2024:459), η Επιτροπή θεωρεί ότι το δικαιοδοτικό όργανο που προέβη στην προδικαστική παραπομπή δεν μπορεί να θεωρηθεί ως δικαστήριο το οποίο έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως, κατά την έννοια των συνδυασμένων διατάξεων του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ και του άρθρου 47, δεύτερο εδάφιο, του Χάρτη.
19
Σε απάντηση σχετικής ερώτησης που της τέθηκε στο πλαίσιο μέτρου οργανώσεως της διαδικασίας το οποίο αποφασίστηκε κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 62, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, η Πολωνική Κυβέρνηση επιβεβαίωσε ότι ο μοναδικός δικαστής της σύνθεσης του αιτούντος οργάνου διορίστηκε στο τμήμα αστικών υποθέσεων στις 10 Οκτωβρίου 2018 από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας της Πολωνίας βάσει προτάσεως του νεοσυσταθέντος τότε KRS, περιλαμβανόμενης στο υπ’ αριθ. 330/2018 πόρισμα που εκδόθηκε στις 28 Αυγούστου 2018 από το KRS. Η Πολωνική Κυβέρνηση επιβεβαίωσε επίσης ότι ο διορισμός αυτός πραγματοποιήθηκε ενώ το Naczelny Sąd Administracyjny (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, Πολωνία) είχε ήδη, με διάταξη της 27ης Σεπτεμβρίου 2018, αναστείλει την εκτελεστότητα του υπ’ αριθ. 330/2018 πορίσματος, το οποίο εν τέλει ακυρώθηκε από το ίδιο δικαστήριο με απόφαση της 6ης Μαΐου 2021.
20
Κατά πάγια δε νομολογία, το Δικαστήριο, προκειμένου να εκτιμήσει αν το αιτούν όργανο είναι «δικαστήριο» κατά την έννοια του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, ζήτημα το οποίο άπτεται αποκλειστικώς του δικαίου της Ένωσης, και αν, ως εκ τούτου, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι παραδεκτή, λαμβάνει υπόψη μια σειρά στοιχείων, όπως είναι η ίδρυση του οργάνου αυτού με νόμο, η μονιμότητά του, ο δεσμευτικός χαρακτήρας της δικαιοδοσίας του, ο κατ’ αντιμωλίαν χαρακτήρας της ενώπιόν του διαδικασίας, η εκ μέρους του εφαρμογή κανόνων δικαίου, καθώς και η ανεξαρτησία του (πρβλ. απόφαση της 30ής Ιουνίου 1966, Vaassen‑Göbbels, 61/65, EU:C:1966:39, σ. 395, απόφαση Krajowa Rada Sądownictwa, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, καθώς και απόφαση της 7ης Μαΐου 2024, NADA κ.λπ., C‑115/22, EU:C:2024:384, σκέψη 35).
21
Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο), αυτό καθεαυτό, πληροί τις απαιτήσεις που εκτέθηκαν ανωτέρω, ενώ έχει διευκρινίσει ακόμη ότι, εφόσον η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προέρχεται από εθνικό δικαστήριο, τεκμαίρεται ότι το αιτούν δικαστήριο πληροί τις ως άνω απαιτήσεις, ανεξαρτήτως της συγκεκριμένης σύνθεσής του (απόφαση της 29ης Μαρτίου 2022, Getin Noble Bank, C‑132/20, EU:C:2022:235, σκέψεις 68 και 69, και απόφαση Krajowa Rada Sądownictwa, σκέψη 41).
22
Έχει υπενθυμίσει επίσης ότι, κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο της προδικαστικής διαδικασίας του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, δεν εναπόκειται στο Δικαστήριο, λαμβανομένης υπόψη της κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ του ιδίου και του εθνικού δικαστηρίου, να ελέγξει αν η απόφαση περί παραπομπής ελήφθη σύμφωνα με τους κανόνες οργάνωσης των δικαστηρίων και τους δικονομικούς κανόνες του εθνικού δικαίου. Συνεπώς, το Δικαστήριο δεσμεύεται από την απόφαση περί παραπομπής όπως έχει εκδοθεί από δικαστήριο κράτους μέλους, εφόσον δεν έχει εξαφανιστεί διά της άσκησης τυχόν μέσου ένδικης προστασίας προβλεπόμενου από το εθνικό δίκαιο (απόφαση Krajowa Rada Sądownictwa, σκέψη 42 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
23
Επομένως, εν προκειμένω, μολονότι δεν προκύπτει σαφώς, ούτε από την απόφαση περί παραπομπής ούτε από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο, ότι το αιτούν δικαιοδοτικό όργανο, σε μονομελή σχηματισμό, είναι αρμόδιο να αποφανθεί, αφ’ εαυτού, επί της αιτήσεως ελέγχου της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας και επί της αιτήσεως εξαίρεσης τις οποίες υπέβαλε η εταιρία C, η προδικαστική παραπομπή δεν μπορεί να θεωρηθεί απαράδεκτη λόγω αναρμοδιότητας του δικαιοδοτικού αυτού οργάνου.
24
Το Δικαστήριο έχει όμως διευκρινίσει επίσης ότι το τεκμήριο το οποίο προαναφέρθηκε στη σκέψη 21 της παρούσας αποφάσεως μπορεί να ανατραπεί σε περίπτωση που από αμετάκλητη δικαστική απόφαση, εκδοθείσα από δικαστήριο κράτους μέλους ή διεθνές δικαστήριο, προκύπτει ότι το δικαιοδοτικό όργανο το οποίο υπέβαλε την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως, κατά την έννοια του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, ερμηνευόμενου υπό το πρίσμα του άρθρου 47, δεύτερο εδάφιο, του Χάρτη (απόφαση της 29ης Μαρτίου 2022, Getin Noble Bank, C‑132/20, EU:C:2022:235, σκέψη 72, και απόφαση Krajowa Rada Sądownictwa, σκέψη 44).
25
Σε περιπτώσεις δε προδικαστικών παραπομπών από δικαστικούς σχηματισμούς αποτελούμενους από δικαστές του τμήματος εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι, υπό το πρίσμα της δικής του νομολογίας ως προς την ερμηνεία του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47, δεύτερο εδάφιο, του Χάρτη, διάφορες διαπιστώσεις και κρίσεις στις οποίες προέβησαν, αφενός, το ΕΔΔΑ με την απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2021, Dolińska-Ficek και Ozimek κατά Πολωνίας (CE:ECHR:2021:1108JUD004986819, στο εξής: απόφαση Dolińska-Ficek και Ozimek κατά Πολωνίας), και, αφετέρου, το Naczelny Sąd Administracyjny (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο) με απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 2021 οδηγούσαν στο συμπέρασμα ότι ένας τέτοιος δικαστικός σχηματισμός δεν είχε, λόγω του τρόπου διορισμού των δικαστών που τον συγκροτούσαν, την ιδιότητα ανεξάρτητου και αμερόληπτου δικαστηρίου το οποίο έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως, κατά την έννοια των ως άνω διατάξεων του δικαίου της Ένωσης [πρβλ. απόφαση Krajowa Rada Sądownictwa, σκέψεις 46 έως 58· διατάξεις της 29ης Μαΐου 2024, Rzecznik Praw Obywatelskich (Πολωνικό έκτακτο ένδικο μέσο), C‑720/21, EU:C:2024:489, σκέψη 24, και της 21ης Ιουνίου 2024, Kancelaria B., C‑810/23, EU:C:2024:543, σκέψη 23 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
26
Στη σκέψη 77 της αποφάσεως Krajowa Rada Sądownictwa, το Δικαστήριο έκρινε ότι, εξεταζόμενα συνδυαστικά, όλα τα συστηματικά και περιστασιακά στοιχεία τα οποία είχαν εκτεθεί, αφενός, στις σκέψεις 47 έως 57 και, αφετέρου, στις σκέψεις 62 έως 76 της αποφάσεως εκείνης και τα οποία χαρακτήριζαν τον διορισμό, στο τμήμα εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων, των τριών δικαστών που συγκροτούσαν το αιτούν δικαιοδοτικό όργανο στην τότε υπόθεση της κύριας δίκης είχαν ως επακόλουθο ότι το όργανο αυτό στερούνταν της ανωτέρω ιδιότητας. Πράγματι, ο συνδυασμός του συνόλου των σχετικών στοιχείων μπορούσε να προκαλέσει στους πολίτες εύλογες αμφιβολίες τόσο ως προς το ανεπηρέαστο των συγκεκριμένων δικαστών και του δικαστικού σχηματισμού στον οποίο μετείχαν από εξωγενή στοιχεία, και δη από την άμεση ή έμμεση άσκηση επιρροής εκ μέρους της εθνικής νομοθετικής και εκτελεστικής εξουσίας, όσο και ως προς την ουδετερότητά τους έναντι των διακυβευόμενων συμφερόντων. Τα εν λόγω στοιχεία ήταν, επομένως, ικανά να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι αυτοί οι δικαστές και το επίμαχο δικαιοδοτικό όργανο στερούνταν ανεξαρτησίας ή αμεροληψίας, με συνέπεια να θίγεται η εμπιστοσύνη την οποία πρέπει να εμπνέει η δικαιοσύνη στους πολίτες σε μια δημοκρατική κοινωνία και σε ένα κράτος δικαίου [απόφαση Krajowa Rada Sądownictwa, σκέψη 77, και διατάξεις της 29ης Μαΐου 2024, Rzecznik Praw Obywatelskich (Πολωνικό έκτακτο ένδικο μέσο), C‑720/21, EU:C:2024:489, σκέψη 25, και της 21ης Ιουνίου 2024, Kancelaria B., C‑810/23, EU:C:2024:543, σκέψη 24 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
27
Το Δικαστήριο συνήγαγε εκ των ανωτέρω το συμπέρασμα, στη σκέψη 78 της αποφάσεως Krajowa Rada Sądownictwa, ότι έπρεπε να θεωρηθεί ότι είχε ανατραπεί το τεκμήριο που προεκτέθηκε στη σκέψη 21 της παρούσας αποφάσεως και ότι, κατά συνέπεια, ήταν επιβεβλημένη η διαπίστωση ότι ο δικαστικός σχηματισμός του τμήματος εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων ο οποίος είχε υποβάλει στο Δικαστήριο την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν αποτελούσε «δικαστήριο» κατά την έννοια του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, όπερ σήμαινε ότι η αίτηση έπρεπε να κηρυχθεί απαράδεκτη.
28
Απομένει να κριθεί αν οι εκτιμήσεις τις οποίες διατύπωσε το Δικαστήριο στις σκέψεις 47 έως 57 και 62 έως 76 της αποφάσεως Krajowa Rada Sądownictwa σε σχέση με τα στοιχεία τα οποία χαρακτήριζαν τον διορισμό, στο τμήμα εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων, των δικαστών που απάρτιζαν τη σύνθεση του δικαιοδοτικού οργάνου το οποίο του είχε υποβάλει αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στην υπόθεση εκείνη ισχύουν κατ’ αναλογίαν και στην περίπτωση του δικαστή του μονομελούς σχηματισμού του αιτούντος δικαιοδοτικού οργάνου στην υπόθεση της κύριας δίκης, παρότι ο συγκεκριμένος δικαστής δεν διορίστηκε στο τμήμα εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων, αλλά στο τμήμα αστικών υποθέσεων.
29
Επ’ αυτού διαπιστώνεται, κατά πρώτον, ότι η απόφαση Dolińska-Ficek και Ozimek κατά Πολωνίας και η απόφαση του Naczelny Sąd Administracyjny (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου) της 21ης Σεπτεμβρίου 2021, που αφορούν τις περιστάσεις υπό τις οποίες οι δικαστές του τμήματος εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων διορίστηκαν βάσει του υπ’ αριθ. 331/2018 πορίσματος, έχουν το αντίστοιχό τους, για τους διορισθέντες βάσει του υπ’ αριθ. 330/2018 πορίσματος επτά δικαστές του τμήματος αστικών υποθέσεων, στην απόφαση Advance Pharma κατά Πολωνίας και στην από 6 Μαΐου 2021 απόφαση του Naczelny Sąd Administracyjny (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου), με την οποία το εν λόγω δικαστήριο ακύρωσε το τελευταίο αυτό πόρισμα.
30
Πράγματι, δεδομένου ότι οι επτά αυτοί δικαστές του τμήματος αστικών υποθέσεων, μεταξύ των οποίων και ο δικαστής T. S., διορίστηκαν κατόπιν διαδικασίας πανομοιότυπης με εκείνη που ακολουθήθηκε για τον διορισμό των δικαστών του τμήματος εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων, το ΕΔΔΑ κατέληξε, με τις σκέψεις 321 και 334 της αποφάσεως Advance Pharma κατά Πολωνίας, σε συμπεράσματα πανομοιότυπα με εκείνα τα οποία είχε διατυπώσει στις σκέψεις 320 και 338 της αποφάσεως Dolińska-Ficek και Ozimek κατά Πολωνίας. Ως εκ τούτου, διαπίστωσε ότι οι ανωτέρω διορισμοί αντέβαιναν προδήλως στους θεμελιώδεις εθνικούς κανόνες που διέπουν τη διαδικασία διορισμού των δικαστών, εφόσον είχαν γίνει, αφενός, βάσει προτάσεων του KRS υπό τη νέα του σύνθεση η οποία δεν παρείχε επαρκείς εγγυήσεις ανεξαρτησίας έναντι της νομοθετικής και της εκτελεστικής εξουσίας και, αφετέρου, μολονότι η εκτελεστότητα των πορισμάτων του KRS είχε ανασταλεί από το Naczelny Sąd Administracyjny (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο).
31
Όσον αφορά, κατά δεύτερον, την απόφαση του Naczelny Sąd Administracyjny (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου) της 6ης Μαΐου 2021, επισημαίνεται ότι, με την απόφαση εκείνη, το δικαστήριο αυτό ακύρωσε το πόρισμα 330/2018, και κατά το μέρος του με το οποίο προτεινόταν ο διορισμός των δικαστών, στηριζόμενο, μεταξύ άλλων, στις διαπιστώσεις και τις κρίσεις που η απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 2021, στην οποία παρέπεμπε η σκέψη 54 της αποφάσεως Krajowa Rada Sądownictwa, επαναλάμβανε απλώς κατά λέξη.
32
Τούτο ισχύει ιδίως για τις διαπιστώσεις που περιλαμβάνονται στις σκέψεις 7.1 έως 7.6 των δύο αποφάσεων του Naczelny Sąd Administracyjny (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου), σύμφωνα με τις οποίες οι τροποποιήσεις που επήλθαν στις εθνικές διατάξεις οι οποίες ρύθμιζαν την παρεχόμενη ένδικη προστασία κατά των πορισμάτων του KRS είχαν, θεωρούμενες υπό το πρίσμα του πραγματικού και νομικού τους πλαισίου, προδήλως ως σκοπό, αφενός, να εμποδίσουν οποιοδήποτε δικαστήριο να εξετάσει σε ποιο βαθμό ο συνδυασμός διαφόρων παραγόντων είχε ως αποτέλεσμα να μην πληρούν οι δικαστές που είχαν διοριστεί προσφάτως στο Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο), κατόπιν προτάσεως του KRS υπό τη νέα του σύνθεση, τις απαιτήσεις οι οποίες απορρέουν από το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, καθώς και, αφετέρου, να αποκλείσουν κάθε ενδεχόμενο να αποφανθεί το Δικαστήριο συναφώς.
33
Αληθεύει βεβαίως ότι, κατά τη σφαιρική εκτίμηση του νομικού και πραγματικού πλαισίου εντός του οποίου επήλθαν οι τροποποιήσεις της πολωνικής νομοθεσίας, το Δικαστήριο επισήμανε, στις σκέψεις 52 και 66 της αποφάσεως Krajowa Rada Sądownictwa, και ορισμένα στοιχεία που αφορούσαν ειδικώς το τμήμα εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων. Πιο συγκεκριμένα, στη σκέψη 52 της αποφάσεως εκείνης, το Δικαστήριο παρέπεμψε στις σκέψεις 331 έως 333 της αποφάσεως Dolińska-Ficek και Ozimek κατά Πολωνίας, στις οποίες το ΕΔΔΑ υπογράμμισε ότι η σοβαρότητα της παραβάσεως του άρθρου 6, παράγραφος 1, της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών (ΕΣΔΑ), που υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950, ήταν κατά μείζονα λόγο αποδεδειγμένη, λαμβανομένων υπόψη της θεμελιώδους σημασίας και του ευαίσθητου χαρακτήρα των αρμοδιοτήτων που διέθετε το οικείο τμήμα. Στη δε σκέψη 66 της αποφάσεως Krajowa Rada Sądownictwa, μνημονεύονται η σύσταση ex nihilo του τμήματος εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων, το γεγονός ότι το τμήμα αυτό συγκροτείται αποκλειστικώς από δικαστές διορισμένους κατόπιν προτάσεως του KRS υπό τη νέα του σύνθεση, καθώς και η ανάθεση, στο ως άνω τμήμα, αρμοδιοτήτων σε ιδιαιτέρως ευαίσθητους τομείς.
34
Μολονότι όμως στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αναφέρεται ότι η υπόθεση εξετάστηκε κατά τη συνεδρίαση του τμήματος εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων, δεν αμφισβητείται εντούτοις ότι ο δικαστής που είναι εν προκειμένω το μοναδικό μέλος της σύνθεσης του αιτούντος δικαιοδοτικού οργάνου και κληρώθηκε να μετάσχει στον ειδικό σχηματισμό στον οποίο ανατέθηκε η άσκηση του ελέγχου της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας έχει διοριστεί στο τμήμα αστικών υποθέσεων.
35
Ωστόσο, οι πλημμέλειες της διαδικασίας διορισμού του δικαστή T. S., οι οποίες υπενθυμίστηκαν στις σκέψεις 30 και 31 της παρούσας αποφάσεως, είναι πανομοιότυπες με εκείνες που έπλητταν τη διαδικασία διορισμού των δικαστών του τμήματος εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων και αρκούν, αυτές καθεαυτές, για να δημιουργήσουν στους πολίτες εύλογες και σοβαρές αμφιβολίες ως προς την ανεξαρτησία και την αμεροληψία του εν λόγω δικαστή, παρά τον διορισμό του σε τμήμα το οποίο δεν έχει τα ίδια χαρακτηριστικά με το τμήμα εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων.
36
Υπογραμμίζεται ειδικότερα ότι οι περιστάσεις οι οποίες μπορούν να γεννήσουν τέτοιες συστημικές αμφιβολίες σχετίζονται, κατ’ αρχήν, με την ατομική κατάσταση του δικαστή ή των δικαστών που υποβάλλουν αίτηση δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ και, ιδίως, με τις πλημμέλειες κατά τον διορισμό τους εντός του οικείου δικαστικού συστήματος, και όχι με την τοποθέτησή τους σε συγκεκριμένο δικαστικό σχηματισμό (πρβλ. απόφαση της 29ης Μαρτίου 2022, Getin Noble Bank, C‑132/20, EU:C:2022:235, σκέψεις 72, 73 και 75).
37
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να θεωρηθεί εν προκειμένω ότι το τεκμήριο που προεκτέθηκε στη σκέψη 21 της παρούσας αποφάσεως έχει ανατραπεί και επιβάλλεται, κατά συνέπεια, η διαπίστωση ότι ο δικαστής του τμήματος αστικών υποθέσεων ο οποίος είναι το μοναδικό μέλος του δικαστικού σχηματισμού που υπέβαλε στο Δικαστήριο την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν αποτελεί «δικαστήριο», κατά την έννοια του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, όπερ σημαίνει ότι η αίτηση πρέπει να κηρυχθεί απαράδεκτη.
Επί των δικαστικών εξόδων
38
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφαίνεται:
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε μονομελής δικαστικός σχηματισμός του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Πολωνία), με απόφαση της 15ης Μαρτίου 2023, είναι απαράδεκτη.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η πολωνική.