62018CC0542
OPINIA RZECZNIK GENERALNEJ
ELEANOR SHARPSTON
przedstawiona w dniu 12 września 2019 r. (
1
)
Sprawy połączone C‑542/18 RX-II i C‑543/18 RX-II
Erik Simpson
przeciwko
Radzie Unii Europejskiej
i
HG
przeciwko
Komisji Europejskiej
Szczególna procedura kontroli orzeczenia – Sąd do spraw Służby Publicznej Unii Europejskiej – Mianowanie sędziów – Bezwzględna przeszkoda procesowa – Kontrola incydentalna – Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Prawo do rzetelnego procesu sądowego – Sąd ustanowiony na mocy ustawy – Zasada pewności prawa – Naruszenie jedności lub spójności prawa Unii
1.
Co powinno się wydarzyć w sytuacji, gdy kandydaci posiadający odpowiednie kwalifikacje, aby pełnić funkcje sędziów Sądu do spraw Służby Publicznej Unii Europejskiej (zwanego dalej „SSP”), zostali mianowani w wyniku postępowania, które okazało się nieprawidłowe? W niniejszych sprawach połączonych, poruszających nierozpatrywaną dotąd tematykę, występują wszystkie elementy do udzielenia odpowiedzi na to pytanie. W sprawach tych pojawiają się zagadnienia dotyczące procedury mianowania sędziów SSP przez Radę, możliwości sprawowania przez Sąd kontroli tych nominacji, a mianowicie czy ta kontrola może stanowić kwestię incydentalną, wyważenia różnych zasad regulujących tę kontrolę oraz skutków, jakie może pociągać za sobą nieprawidłowość mianowania sędziego dla postępowań sądowych, które ów sędzia prowadził. Jednak nade wszystko, głównym wyzwaniem dla niniejszej opinii jest sformułowanie wytycznych pozwalających pogodzić prawo do sądu ustanowionego na mocy przepisów prawa, z jednej strony, z pewnością prawa konieczną do zapewnienia stabilności systemu sądowego, z drugiej strony.
Ramy prawne
Europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności
2.
Artykuł 6 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”), zatytułowany „Prawo do rzetelnego procesu sądowego”, w ust. 1 stanowi, że „[k]ażdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą […]”. Artykuł 13 omawianej konwencji ustanawia prawo do skutecznego środka prawnego.
TFUE
3.
Artykuł 257 akapit pierwszy i czwarty TFUE stanowi:
„Parlament Europejski i Rada, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, mogą utworzyć przy Sądzie sądy wyspecjalizowane, do rozpoznawania w pierwszej instancji niektórych kategorii skarg wniesionych w konkretnych dziedzinach.
[…]
Członkowie sądów wyspecjalizowanych są wybierani spośród osób o niekwestionowanej niezależności i mogących zajmować stanowiska sądowe. Są oni mianowani przez Radę, stanowiącą jednomyślnie”.
Załącznik I do statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
4.
Na mocy art. 2 decyzji Rady 2004/752/WE, Euratom z dnia 2 listopada 2004 r., ustanawiającej SSP (
2
) (w tytule „Sąd do spraw Służby Publicznej Unii Europejskiej”), do Protokołu nr 3 w sprawie statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dodany został załącznik I (
3
), który w wersji mającej zastosowanie do okoliczności niniejszej sprawy w art. 2 stanowił:
„W skład [SSP] wchodzi siedmiu sędziów. […]
Sędziowie są mianowani na okres sześciu lat. Ustępujący sędziowie mogą być mianowani ponownie.
Wakaty uzupełnia się przez mianowanie nowego sędziego na okres sześciu lat”.
5.
Artykuł 3 załącznika I stanowił:
„1.   Sędziowie są mianowani przez Radę, stanowiącą zgodnie z [art. 257 akapit czwarty TFUE], po konsultacji z komitetem przewidzianym w niniejszym artykule[ (
4
)]. Przy mianowaniu sędziów Rada zapewnia zrównoważony skład [SSP] w odniesieniu do obywateli państw członkowskich pochodzących z możliwie najszerszego obszaru geograficznego oraz w odniesieniu do reprezentowanych krajowych systemów sądowniczych.
2.   Każda osoba posiadająca obywatelstwo Unii i spełniająca warunki przewidziane w art. 257 akapit czwarty [TFUE] może przedstawić swoją kandydaturę. Rada, stanowiąc na zalecenie Trybunału Sprawiedliwości, określa warunki i zasady dotyczące przedstawiania i rozpatrywania kandydatur.
3.   Tworzy się komitet [selekcyjny] składający się z siedmiu osobistości wybranych spośród byłych członków Trybunału Sprawiedliwości i Sądu oraz prawników o uznanej kompetencji. O mianowaniu członków komitetu [selekcyjnego] oraz zasadach jego działania decyduje Rada stanowiąca na zalecenie prezesa Trybunału Sprawiedliwości.
4.   Komitet [selekcyjny] wydaje opinię, czy kandydat jest odpowiedni do pełnienia funkcji sędziego Sądu do spraw Służby Publicznej. Komitet [selekcyjny] dołącza do tej opinii listę kandydatów o najbardziej odpowiednim doświadczeniu na najwyższym poziomie. Lista taka powinna zawierać co najmniej dwukrotnie większą liczbę kandydatów od liczby sędziów, którzy mają być mianowani przez Radę”.
Karta praw podstawowych Unii Europejskiej
6.
Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”) (
5
), zatytułowany „Prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu”, w akapicie drugim stanowi:
„Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy. Każdy ma możliwość uzyskania porady prawnej, skorzystania z pomocy obrońcy i przedstawiciela”.
7.
Artykuł 52 ust. 3 karty stanowi, że „[w] zakresie, w jakim niniejsza karta zawiera prawa, które odpowiadają prawom zagwarantowanym w [EKPC], ich znaczenie i zakres są takie same jak praw przyznanych przez tę konwencję. Niniejsze postanowienie nie stanowi przeszkody, aby prawo Unii przyznawało szerszą ochronę”.
Procedura mianowania w SSP
Zaproszenie do zgłaszania kandydatur z 2013 r.
8.
W dniu 3 grudnia 2013 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej zostało opublikowane zaproszenie do zgłaszania kandydatur (zwane dalej „zaproszeniem do zgłaszania kandydatur z 2013 r.”) (
6
) w celu mianowania dwóch sędziów SSP na okres sześciu lat od dnia 1 października 2014 r. do dnia 30 września 2020 r. Powyższe zaproszenie do zgłaszania kandydatur zostało ogłoszone w związku z mającym wygasnąć, w dniu 30 września 2014 r., mandatem dwóch sędziów SSP, a mianowicie sędziów S. Van Raepenbuscha i H. Kreppela.
9.
W pkt 2 zaproszenia do zgłaszania kandydatur z 2013 r. opisano postępowanie zmierzające do mianowania sędziów:
„[…] Sędziowie są mianowani przez Radę stanowiącą jednomyślnie po konsultacji z komitetem [selekcyjnym] składającym się z siedmiu osobistości wybranych spośród byłych członków Trybunału Sprawiedliwości i Sądu Unii Europejskiej oraz prawników o uznanej kompetencji. Komitet [selekcyjny] wydaje opinię, czy kandydat jest odpowiedni do pełnienia funkcji sędziego [SSP]. Komitet dołącza do tej opinii listę kandydatów o najbardziej odpowiednim i najbogatszym doświadczeniu. Lista taka powinna zawierać co najmniej dwukrotnie większą liczbę kandydatów od liczby sędziów, którzy mają zostać mianowani”.
10.
W pkt 4 wyjaśniono, że „[z] uwagi na fakt, że mandat dwóch sędziów wygasa dnia 30 września 2014 r., ogłoszono zaproszenie do zgłaszania kandydatur z myślą o mianowaniu dwóch nowych sędziów na okres sześciu lat – od dnia 1 października 2014 r. do dnia 30 września 2020 r.”.
11.
Komitet selekcyjny sporządził w należyty sposób listę (zwaną dalej „rozpatrywaną listą kandydatów”) (
7
) zawierającą nazwiska nie czterech, lecz sześciu kandydatów posiadających wymagane doświadczenie, przy czym byli oni sklasyfikowani według uzyskanej oceny. Jednakże Rada na tym etapie nie obsadziła tych dwóch stanowisk. W związku z tym sędziowie S. Van Raepenbusch i H. Kreppel nadal orzekali po wygaśnięciu swych mandatów (to jest po dniu 30 września 2014 r.), zgodnie z art. 5 akapit trzeci statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który stanowi, że sędzia nadal pełni funkcję do momentu podjęcia obowiązków przez następcę. Przepis ten miał zastosowanie względem sędziów SSP na podstawie art. 5 akapit pierwszy załącznika I do tego statutu.
12.
W dniu 31 sierpnia 2015 r. dobiegł końca mandat trzeciej sędzi SSP, M.I. Rofes i Pujol (
8
). Nie zostało ogłoszone zaproszenie do zgłaszania kandydatur w celu obsadzenia tego stanowiska. W związku z tym sędzia M.I. Rofes i Pujol także nadal orzekała, po wygaśnięciu mandatu, na podstawie art. 5 akapit trzeci statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Decyzja (UE, Euratom) 2016/454
13.
Motywy 1–6 decyzji Rady (UE, Euratom) 2016/454 z dnia 22 marca 2016 r. w sprawie mianowania trzech sędziów Sądu do spraw Służby Publicznej Unii Europejskiej (
9
) (zwanej dalej „decyzją w sprawie mianowania sędziów”) mają następujące brzmienie:
„(1)
Ze skutkiem od dnia 30 września 2014 r. wygasł mandat dwóch sędziów [SSP] […], a ze skutkiem od dnia 31 sierpnia 2015 r. wygasł mandat kolejnego sędziego. Konieczne jest zatem mianowanie na te zwolnione stanowiska trzech sędziów, zgodnie z art. 2 i art. 3 ust. 1 załącznika I do […] statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej […].
(2)
W następstwie zaproszenia do zgłaszania kandydatur, które zostało opublikowane w 2013 r. […] w celu mianowania dwóch sędziów [SSP], [komitet selekcyjny] wydał opinię oceniającą, czy kandydaci są odpowiedni do pełnienia funkcji sędziego [SSP]. [Komitet selekcyjny] dołączył do swojej opinii listę z nazwiskami sześciu kandydatów o najbardziej odpowiednim doświadczeniu na najwyższym poziomie.
(3)
W następstwie porozumienia politycznego w sprawie reformy struktury sądowniczej Unii Europejskiej, które doprowadziło do przyjęcia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2015/2422 […], Trybunał Sprawiedliwości [Unii Europejskiej] przedstawił w dniu 17 listopada 2015 r. wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przekazania Sądowi Unii Europejskiej właściwości do rozpoznawania w pierwszej instancji sporów między Unią a jej pracownikami ze skutkiem od dnia 1 września 2016 r.
(4)
W tej sytuacji, z uwagi na ramy czasowe, nie należy publikować nowego zaproszenia do zgłaszania kandydatur, lecz sięgnąć do listy z sześcioma kandydatami o najbardziej odpowiednim doświadczeniu na najwyższym poziomie, która to lista została sporządzona przez [komitet selekcyjny] w następstwie zaproszenia do zgłaszania kandydatur opublikowanego w 2013 r.
(5)
Trzy osoby ze wspomnianej listy należy zatem mianować sędziami [SSP], zapewniając stworzenie zrównoważonego składu [SSP] w odniesieniu do obywateli państw członkowskich pochodzących z możliwie najszerszego obszaru geograficznego oraz w odniesieniu do reprezentowanych krajowych systemów sądowniczych. Trzy osoby na tej liście, o najbardziej odpowiednim doświadczeniu na najwyższym poziomie, to: Sean Van Raepenbusch, João Sant’Anna oraz Alexander Kornezov. João Sant’Anna i Alexander Kornezov powinni zostać mianowani ze skutkiem od dnia wejścia w życie niniejszej decyzji. Ponieważ Sean Van Raepenbusch był już sędzią [SSP] do dnia 30 września 2014 r. i nadal pełnił swoją funkcję w oczekiwaniu na decyzję Rady zgodnie z art. 5 [statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej], należy mianować go na nową kadencję ze skutkiem od dnia następującego po dniu zakończenia jego poprzedniego mandatu.
(6)
Z art. 2 załącznika I do [statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej] wynika, że wszelkie wolne stanowisko obsadza się przez mianowanie nowego sędziego na okres sześciu lat. Jednakże z chwilą rozpoczęcia stosowania zaproponowanego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przekazania Sądowi Unii Europejskiej właściwości do rozpoznawania w pierwszej instancji sporów między Unią a jej pracownikami [SSP] przestanie istnieć, a mandat trzech sędziów mianowanych na mocy niniejszej decyzji wygaśnie ipso facto w dniu poprzedzającym dzień, w którym rozpocznie się stosowanie tego rozporządzenia”.
14.
Artykuł 1 tej decyzji stanowi, co następuje:
„Sędziami [SSP] zostają niniejszym mianowani:
–
Sean Van Raepenbusch, ze skutkiem od dnia 1 października 2014 r.,
–
João Sant’Anna, ze skutkiem od dnia 1 kwietnia 2016 r.,
–
Alexander Kornezov, ze skutkiem od dnia 1 kwietnia 2016 r.”.
15.
João Sant’Anna i Alexander Kornezov złożyli ślubowanie w dniu 13 kwietnia 2016 r.
16.
Decyzją z dnia 14 kwietnia 2016 r. (
10
) SSP przydzielił sędziów K. Bradleya, J. Sant’Annę i A. Kornezova na okres od dnia 14 kwietnia do dnia 31 sierpnia 2016 r. do drugiej izby (zwanej dalej „spornym składem orzekającym”). Izba ta wydała między innymi wyroki i postanowienia w sprawach FV (
11
), Simpson (
12
) i HG (
13
).
Okoliczności powstania sporów w sprawach Simpson i HG
Wyrok FV
17.
We wniesionym w tej sprawie odwołaniu wnosząca odwołanie podniosła przed Sądem, że wyrok SSP oddalający jej skargę został wydany przez skład orzekający ukonstytuowany w sposób nieprawidłowy, ponieważ w ramach procedury mianowania sędziego na stanowisko zajmowane uprzednio przez sędzię M.I. Rofes i Pujol zaszły nieprawidłowości.
18.
Sąd doszedł do wniosku, że „ze względu na znaczenie poszanowania przepisów regulujących mianowanie sędziego dla zaufania jednostek i społeczeństwa do niezawisłości i bezstronności sądów, sporny sędzia nie może zostać uznany za sędziego powołanego zgodnie z prawem w rozumieniu art. 47 akapit drugi [karty]” (
14
), i uchylił wyrok SSP. W dalszej części niniejszej opinii powrócę do rozumowania, jakie przeprowadził Sąd w wyroku FV (
15
).
19.
Trybunał nie przeprowadził szczególnej procedury kontroli wyroku Sądu w sprawie FV. Pierwszy rzecznik generalny stwierdził bowiem, że „wyrok [FV] nie przedstawia ze względu na zawarte w nim rozumowanie prawne poważnego ryzyka naruszenia jedności lub spójności prawa Unii”. Jednakże zaproponował Trybunałowi poddanie tego orzeczenia szczególnej procedurze kontroli (z tego, co rozumiem z uwagi na jego konstytucyjne znaczenie). W tym kontekście Trybunał postanowił, że formalne przesłanki szczególnej procedury kontroli określone w art. 62 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie zostały spełnione (
16
).
Wyroki w sprawach Simpson i HG
20.
Niniejsze szczególne procedury kontroli dotyczą dwóch wyroków Sądu: wyroku z dnia 19 lipca 2018 r. Simpson/Rada (
17
) i wyroku z dnia 19 lipca 2018 r. HG/Komisja (
18
) (zwanych dalej łącznie „wyrokami poddanymi szczególnej procedurze kontroli”). Ponieważ szczególna procedura kontroli nie odnosi się do aspektów materialnoprawnych tych spraw, ograniczę się do streszczenia ich istoty i odesłania Trybunału do lektury wyroków Sądu, jeśli chodzi o ich bardziej szczegółową prezentację.
Sprawa C‑542/18 RX-II Simpson
21.
Erik Simpson był początkowo członkiem personelu pomocniczego w wydziale tłumaczeń języka estońskiego Rady. Następnie został laureatem konkursu dla tłumaczy, został zatrudniony jako urzędnik (początkowo w grupie zaszeregowania AD 5, następnie AD 6) i został laureatem jeszcze jednego konkursu. Wówczas zwrócił się o przeniesienie do wyższej grupy zaszeregowania AD 9, powołując się na okoliczność bycia laureatem konkursu odpowiadającego grupie zaszeregowania, o którą wnioskował, oraz na okoliczność, że trzej urzędnicy z innych wydziałów tłumaczeń, znajdujący się w sytuacji porównywalnej do jego sytuacji, skorzystali z takiego przeniesienia do wyższej grupy zaszeregowania.
22.
Rada oddaliła ten wniosek oraz zażalenie, które E. Simpson złożył na podstawie art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego.
23.
Erik Simpson uzyskał korzystne dla siebie rozstrzygnięcie po wniesieniu skargi do SSP (sprawa F‑142/11), który stwierdził nieważność decyzji Rady ze względu na naruszenie przez nią obowiązku uzasadnienia. Sąd uwzględnił wniesione przez Radę odwołanie od tego wyroku (sprawa T‑130/14 P) i skierował sprawę do ponownego rozpoznania przez SSP (sprawa F‑142/11 RENV). Następnie, postanowieniem z uzasadnieniem z dnia 24 czerwca 2016 r., druga izba SSP (złożona z sędziów K. Bradleya, J. Sant’Anny i A. Kornezova) oddaliła skargę w całości.
24.
W dniu 6 września 2016 r. E. Simpson wniósł do Sądu odwołanie od tego postanowienia.
25.
W dniu 22 marca 2018 r. Sąd wezwał strony do przedstawienia uwag odnośnie do konsekwencji wyroku FV dla odwołania. W odpowiedzi na to wezwanie obie strony podniosły, że po pierwsze, zarzut dotyczący nieprawidłowości utworzenia składu orzekającego (takiej jak stwierdzona przez Sąd w wyroku FV) stanowi bezwzględną przeszkodę procesową, którą sąd odwoławczy bada z urzędu, a po drugie, że zaskarżone postanowienie zostało podpisane przez ten sam skład orzekający, co wyrok FV. Tym samym wniosły o uchylenie postanowienia z tych samych powodów, które wziął pod uwagę Sąd w wyroku FV.
26.
Następnie Sąd uchylił postanowienie SSP i skierował sprawę do innej izby Sądu, aby ta jako sąd pierwszej instancji rozpoznała skargę. Postępowanie to jest obecnie zawieszone.
Sprawa C‑543/18 RX-II HG
27.
HG, urzędnik Komisji, został zatrudniony w przedstawicielstwie Komisji przy Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku. Udostępniono mu mieszkanie służbowe z uwagi na to stanowisko pracy. Nie zamieszkał całkowicie w tym mieszkaniu – według jego oświadczenia, ze względów rodzinnych – lecz korzystał z niego czasowo i pozwolił osobie trzeciej (przyjacielowi) zajmować je przez jakiś czas w charakterze strażnika. Na HG została nałożona kara dyscyplinarna oraz został on zobowiązany do naprawienia szkody poniesionej przez Komisję Europejską. HG wniósł zażalenie od powyższej nakładającej na niego karę, które zostało oddalone.
28.
HG wniósł następnie skargę do SSP (sprawa F‑149/15), mającą na celu, głównie, stwierdzenie nieważności tej kary dyscyplinarnej oraz naprawienie szkody, jaką HG miał w swej ocenie ponieść. Sprawa ta (F‑149/15) została przydzielona drugiej izbie SSP, w której skład początkowo wchodzili sędziowie H. Kreppel, M.I. Rofes i Pujol oraz K. Bradley. Następnie SSP przydzielił do drugiej izby sędziów K. Bradleya, J. Sant’Annę oraz A. Kornezova (
19
) i w takim to składzie izba ta wyrokiem z dnia 19 lipca 2016 r. oddaliła tę skargę.
29.
W dniu 28 września 2016 r. HG wniósł do Sądu odwołanie od tego wyroku.
30.
W dniu 31 stycznia 2018 r. HG zwrócił się do Sądu na piśmie z pytaniem, czy zamierza zobowiązać strony do przedstawienia uwag w przedmiocie konsekwencji wyroku FV dla odwołania. W dniu 26 marca 2018 r. Sąd wezwał strony do przedstawienia uwag na ten temat. W odpowiedzi na to wezwanie obie strony podkreśliły, że wyrok SSP został wydany przez ten sam skład orzekający, którego utworzenie zostało uznane przez Sąd za nieprawidłowe. HG podniósł również, że zarzut dotyczący nieprawidłowości utworzenia składu orzekającego (takiej jak nieprawidłowość stwierdzona przez Sąd w tym wyroku) stanowi bezwzględną przeszkodę procesową. Tym samym wywiódł on z tego zatem, że wyrok SSP należy uchylić z tych samych powodów, które wziął pod uwagę Sąd w wyroku FV. Komisja przyznała z kolei, że wyrok SSP mógłby zostać uchylony na podstawie wniosków Sądu w wyroku FV i że sprawa mogłaby następnie zostać skierowana do ponownego rozpoznania przez inną izbę Sądu (co również zaproponował HG). Komisja uznała jednak, że izba ta byłaby powołana do przejęcia prowadzenia postępowania dopiero od momentu dokonania pierwszej czynności przez sędziego, którego mianowanie było nieprawidłowe, lub przez izbę SSP, do której został on przydzielony.
31.
Następnie Sąd uchylił zaskarżony wyrok SSP i skierował sprawę do innej izby Sądu, aby ta jako sąd pierwszej instancji rozpoznała skargę. Postępowanie to jest obecnie zawieszone.
Postępowanie przed Trybunałem
32.
W dniu 20 sierpnia 2018 r. pierwszy rzecznik generalny zaproponował szczególną procedurę kontroli wyroków wydanych w sprawie T-646/16 P Simpson i w sprawie T-693/16 P HG. Następnie izba właściwa w zakresie szczególnej procedury kontroli przyjęła, na podstawie art. 62 akapit drugi statutu Trybunału oraz art. 193 § 4 regulaminu postępowania przed Trybunałem, decyzje z dnia 17 września 2018 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Simpson/Rada (
20
) oraz (szczególna procedura kontroli orzeczenia) HG/Komisja (
21
). Izba ta uznała, że należy poddać oba te wyroki szczególnej procedurze kontroli, aby ustalić, czy naruszają one jedność lub spójność prawa Unii.
33.
Ściślej rzecz ujmując, izba szczególnej kontroli określiła w następujący sposób kryteria tych dwóch szczególnych procedur kontroli:
„Szczególna procedura kontroli dotyczyć będzie zagadnienia, czy w szczególności w świetle ogólnej zasady pewności prawa [wyroki poddane szczególnej procedurze kontroli] narusza[ją] jedność lub spójność prawa Unii ze względu na to, że Sąd ten orzekł jako sąd odwoławczy, iż izba, która wydała [orzeczenia poddane szczególnej procedurze kontroli], obradowała w nieprawidłowym składzie z powodu uchybienia związanego z procedurą mianowania jednego z jej członków, co spowodowało naruszenie ustanowionej w art. 47 akapit drugi zdanie pierwsze [karty] zasady sędziego powołanego zgodnie z prawem.
Szczególna procedura kontroli dotyczyć będzie w szczególności zagadnienia, czy podobnie jak akty, o których mowa w art. 277 TFUE, mianowanie sędziego może podlegać incydentalnej kontroli zgodności z prawem lub czy taka incydentalna kontrola zgodności z prawem jest – co do zasady lub po upływie określonego czasu – wykluczona lub ograniczona do niektórych rodzajów nieprawidłowości w celu zapewnienia pewności prawa i powagi rzeczy osądzonej”.
34.
Zainteresowani uczestnicy postępowania wskazani w art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zostali wezwani do złożenia na piśmie uwag co do tych zagadnień. I tak, wnoszący odwołanie przed Sądem, Rada, Komisja i rząd bułgarski złożyli uwagi na piśmie. Sprawy zostały przydzielone wielkiej izbie zgodnie z art. 195 § 5 regulaminu postępowania przed Trybunałem.
35.
Podczas rozprawy w dniu 21 maja 2019 r. wszyscy wskazani wyżej uczestnicy postępowania przedstawili uwagi ustnie.
Analiza
Uwagi wstępne
36.
Na wstępie należy zauważyć, że Trybunał nigdy dotąd nie wypowiedział się co do tego, czy rozumowanie Sądu w wyroku FV przedstawia poważne zagrożenie dla jedności lub spójności prawa Unii. Trybunał nie poddał tego wyroku szczególnej procedurze kontroli ze względów czysto proceduralnych, ponieważ stwierdził, iż wniosek pierwszego rzecznika generalnego w sprawie szczególnej procedury kontroli tego wyroku nie spełnia wymaganych przesłanek. W przypadkach, gdy Trybunał decyduje, aby nie poddawać wyroku Sądu szczególnej procedurze kontroli, ponieważ ów wyrok nie przedstawia poważnego zagrożenia naruszenia jedności lub spójności prawa Unii, używa zupełnie innego sformułowania, wskazującego tylko, że „wyroku […] nie należy poddawać szczególnej procedurze kontroli” (
22
).
37.
Kwestia podniesiona w wyroku FV, pozostaje zatem otwarta, a wyroki poddawane obecnie szczególnej procedurze kontroli jedynie uwypuklają jej znaczenie. W obu tych wyrokach Sąd podążył jedynie za podejściem przyjętym wcześniej w wyroku FV i powielił sformułowane w nim rozumowanie. W konsekwencji nie można przeprowadzić szczególnej procedury kontroli orzeczeń w niniejszych sprawach, nie dokonując na wstępie pogłębionej analizy wyroku FV.
38.
Czy zaskarżone wyroki mogą naruszać jedność lub spójność prawa Unii, w zakresie, w jakim Sąd (i) orzekł, iż w niniejszych okolicznościach faktycznych naruszona została „zasada sędziego powołanego zgodnie z prawem” ustanowiona w art. 47 akapit drugi zdanie pierwsze karty, nie uwzględniając w swojej analizie zasady pewności prawa, (ii) przeprowadził incydentalną kontrolę zgodności mianowania sędziego SSP z prawem?
39.
W dalszych rozważaniach zamiast sformułowania „zasada sędziego powołanego zgodnie z prawem” będę się raczej posługiwała sformułowaniem „prawo do sądu ustanowionego na mocy ustawy”. To pierwsze sformułowanie jest stosowane zarówno w art. 47 akapit drugi zdanie pierwsze karty, jak i w art. 6 ust. 1 EKPC oraz w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zwanego dalej „ETPC”) odnoszącym się do tej tematyki. Uważam, że właśnie do tego aspektu prawa do rzetelnego procesu sądowego odwołuje się Sąd w wyroku FV oraz w wyrokach poddanych szczególnej procedurze kontroli, gdy wspomina o „zasadzie sędziego powołanego zgodnie z prawem” – które to sformułowanie przejął Trybunał, definiując kryteria niniejszej szczególnej procedury kontroli orzeczenia.
40.
Podkreślam również, że trzy odwołania przed Sądem (oraz niniejsze szczególne kontrole) w żadnym razie nie kwestionują kwalifikacji trzech osób mianowanych na sędziów SSP. Wszyscy trzej znajdowali się na rozpatrywanej liście kandydatów. Wszystkie trzy zostały zatem uznane przez komitet selekcyjny za osoby „o najbardziej odpowiednim doświadczeniu na najwyższym poziomie” (wyróżnienie własne), aby pełnić te funkcje. Innymi słowy, trzy rozpatrywane osoby nie tylko posiadają cechy niezbędne do mianowania na stanowiska sędziów SSP, lecz były również najlepszymi ze wszystkich kandydatów ocenianych przez komitet selekcyjny, który – przypomnijmy – sporządził listę kandydatów według uzyskanej przez nich oceny. Pragnę również przypomnieć, że nigdy nie podważano niezależności ani bezstronności tych sędziów lub składu orzekającego (druga izba SSSP w danym momencie).
Pierwszy aspekt problemu wskazanego przez Trybunał: prawo do sądu ustanowionego na mocy ustawy i jego wyważenie z zasadą pewności prawa
Rozumowanie Sądu w wyroku FV
41.
W wyroku FV Sąd przeanalizował procedurę mianowania i uznał, że Rada naruszyła przepisy ustanowione w zaproszeniu do zgłaszania kandydatur z 2013 r., gdyż użyła ponownie rozpatrywanej listy kandydatów w celu obsadzenia nie tylko dwóch stanowisk wskazanych w zaproszeniu do zgłaszania kandydatur z 2013 r., lecz również stanowiska zajmowanego przez sędzię M.I. Rofes i Pujol, która nigdy nie zgłosiła kandydatury (
23
).
42.
Pragnę na wstępie podkreślić, że według mnie wniosek Sądu odnoszący się do procedury mianowania był prawidłowy, albowiem w ramach tej procedury istotnie doszło do nieprawidłowości.
43.
Wykorzystując rozpatrywaną listą kandydatów, aby przeprowadzić trzy mianowania, w tym na stanowisko zajmowane uprzednio przez sędzię M.I. Rofes i Pujol, Rada faktycznie rozmyślnie pominęła procedurę, którą sama ustanowiła w zaproszeniu do zgłaszania kandydatur z 2013 r. zgodnie z postanowieniami art. 3 ust. 2 załącznika I do statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Skrótowe uzasadnienie przedstawione przez Radę w motywach 3 i 4 decyzji w sprawie mianowania sędziów, powołujące się na względy dotyczące ram czasowych reformy struktury sądowniczej Unii Europejskiej, moim zdaniem nie może usprawiedliwiać naruszenia przez Radę uregulowań prawnych ustanowionych w celu przeprowadzenia mianowania sędziów SSP.
44.
Zanim zatem dobiegł końca mandat sędzi M.I. Rofes i Pujol, Rada powinna była ogłosić nowe postępowanie w celu obsadzenia jej stanowiska, zważywszy, że w pkt 4 zaproszenia do zgłaszania kandydatur z 2013 r. jednoznacznie ograniczyła to postępowanie do zastąpienia dwóch sędziów, których mandaty wygasały w dniu 30 września 2014 r. (
24
) Wykorzystując rozpatrywaną listę kandydatów na potrzeby mianowania trzech sędziów, Rada nie zastosowała zasad regulujących procedurę, którą sama ustanowiła.
45.
Jest zrozumiałe, że skoro Rada przyjęła decyzję w sprawie mianowania sędziów, zamierzała obsadzić jak najszybciej wolne stanowiska w SSP. Artykuły 1 i 2 rozporządzenia (UE, Euratom) 2016/1192 (
25
), przyjęte równolegle z tymi nominacjami, zniosły SSP i przekazały jego uprawnienia Sądowi w dniu 1 września 2016 r. Jednakże moim zdaniem nie oznacza to, że Rada nie miała obowiązku przestrzegania procedury, którą sama ustanowiła. Gdyby w marcu 2016 r. Rada uznała, że nie ma już czasu na opublikowanie zaproszenia do zgłaszania kandydatur na stanowisko sędzi M. Rofes i Pujol, co jeszcze nie nastąpiło, zgodnie z prawem sędzia ta mogłaby po prostu pozostać na stanowisku zgodnie z art. 5 akapit trzeci statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej do końca istnienia SSP, a Rada mogłaby obsadzić pozostałe dwa stanowiska (które były przedmiotem zaproszenia do zgłaszania kandydatur).
46.
Ponadto, procedura prowadząca do przyjęcia decyzji w sprawie mianowania sędziów była całkowicie zgodna z uregulowaniami prawnymi. Należycie utworzony komitet selekcyjny sporządził bowiem listę kandydatów o najbardziej odpowiednim doświadczeniu na najwyższym poziomie. Ta lista stanowiła prawidłową podstawę dla mianowania dwóch sędziów. Zgodnie z art. 3 ust. 2 załącznika I do statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zawierała ona co najmniej dwukrotnie większą liczbę kandydatów od liczby sędziów, którzy mieli być mianowani przez Radę (to znaczy sześciu kandydatów na trzy stanowiska sędziów, którzy zostali ostatecznie mianowani). Rada ograniczyła się do rozpatrywanej listy kandydatów i skorzystała z niej w celu mianowania trzech sędziów, których dotyczy sprawa. Z lektury motywu 5 decyzji w sprawie mianowania sędziów wynika – co zostało potwierdzone przez Radę w trakcie rozprawy – że mianowano trzech kandydatów z rozpatrywanej listy o najbardziej odpowiednim doświadczeniu, zapewniając jednocześnie zrównoważony skład SPP w odniesieniu do obywateli państw członkowskich pochodzących z możliwie najszerszego obszaru geograficznego oraz w odniesieniu do reprezentowanych krajowych systemów sądowniczych.
47.
O ile Sąd w wyroku FV prawidłowo zidentyfikował nieprawidłowość odnoszącą się do procedury mianowania, to jednak nie ocenił prawidłowo skutków prawnych tej nieprawidłowości. Według mnie omawiana nieprawidłowość mogła mieć negatywny wpływ na decyzję w sprawie mianowania sędziów jako całość. Jeszcze mniej uwagi poświęcił Sąd delikatnej kwestii wyważenia prawa do sądu ustanowionego na mocy ustawy, z jednej strony, z zasadą pewności prawa, z drugiej strony.
48.
Zamiast tego Sąd skupił się na identyfikacji „spornego sędziego”, to znaczy na wskazaniu sędziego, który został mianowany w celu obsadzenia „trzeciego wolnego stanowiska” (
26
). Z lektury wyroku FV wynika (
27
), że w ten sposób Sąd przyjął sposób rozumowania wynikający z zarzutu pierwszego podniesionego przez wnoszącą odwołanie w tej sprawie.
49.
Wydaje mi się, że takie podejście Sądu jest błędne. Jeżeli mianowanie z 2016 r. przez Radę było nieprawidłowe, to wynika z tego, iż niemożliwe jest rozdzielenie tych trzech nominacji w SSP, tak aby wskazać „trzeciego sędziego”, który (zdaniem Sądu) byłby jedynym mianowanym nieprawidłowo.
50.
Gdyby nawet uznać, że tylko jedna z trzech nominacji była nieprawidłowa – quod non – to decyzja w sprawie mianowania sędziów w motywie 5 wymienia trzech mianowanych kandydatów w kolejności, w jakiej zostali zaproponowani przez komitet selekcyjny, nie precyzując jednak, który z sędziów został mianowany na „trzecie stanowisko”.
51.
Próbując podążać za rozumowaniem Sądu byłoby możliwe co najwyżej założyć, że S. Van Raepenbusch, były prezes SSP (mianowany ze skutkiem od dnia 1 października 2014 r., to jest od daty wygaśnięcia jego poprzedniego mandatu), był być może wybrany jako pierwszy przez Radę. Jednak na podstawie informacji posiadanych przez Sąd na podstawie wyroku FV, nie można wskazać, który z pozostałych dwóch kandydatów mianowanych ze skutkiem od dnia 1 kwietnia 2016 r. został następcą sędzi M. Rofes i Pujol, mianowanej na to słynne „trzecie stanowisko”. Ani motyw 5, ani art. 1 w sprawie mianowania sędziów nie wskazuje wyraźnie, który kandydat został mianowany na które stanowisko. Rada nigdy nie wyraziła zgody na związanie się w żaden sposób kolejnością umieszczania na liście przedstawioną przez komitet selekcyjny (
28
). Poza tym Radzie przysługiwał pewien zakres uznania przy dokonywaniu wyboru spomiędzy kandydatów znajdujących się na rozpatrywanej liście kandydatów. Artykuł 3 ust. 1 załącznika I do statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zobowiązywał ją bowiem, aby „zapewni[ła] zrównoważony skład Sądu w odniesieniu do obywateli państw członkowskich pochodzących z możliwie najszerszego obszaru geograficznego oraz w odniesieniu do reprezentowanych krajowych systemów sądowniczych” (
29
). W związku z tym Rada mogłaby (na przykład) zgodnie z prawem wybrać pierwszą, czwartą i piątą osobę z tej listy.
52.
Pragnę zauważyć na marginesie, że sędzia wskazany jako „sporny sędzia” nie miał jakiejkolwiek możliwości przedstawienia ewentualnych uwag co do prawidłowości jego mianowania, co moim zdaniem może budzić wątpliwości co do poszanowania jego praw.
53.
Sąd zwrócił również uwagę na sytuację innych potencjalnych kandydatów na stanowisko zajmowane przez sędzię M.I. Rofes i Pujol, którzy mogliby zgłosić się, gdyby ogłoszono zaproszenie do zgłaszania kandydatur (
30
). Także i w tym zakresie rozważania Sądu wydają mi się nieistotne dla wniesionego przez FV odwołania. Wprawdzie istnienie innych kandydatów oraz uwzględnienie ich praw miałyby oczywiście pierwszorzędne znaczenie w ramach ewentualnej skargi bezpośredniej na decyzję w sprawie mianowania sędziów z 2016 r., wniesionej przez takiego rozczarowanego potencjalnego kandydata, jednakże Sąd, wydając wyrok FV, nie rozpoznawał takiej skargi.
54.
Przerwę w tym miejscu swój wywód, aby podkreślić, że mimo iż nie zgadzam się z całokształtem rozumowania Sądu. uważam, że Sąd ten słusznie oddalił przedstawione przez Radę argumenty mające uzasadniać nieprawidłowości procedury mianowania (
31
). W mojej ocenie ta część wyroku FV nie wywołuje wątpliwości istotnych dla niniejszej szczególnej procedury kontroli orzeczenia.
55.
Następnie Sąd przeanalizował procedurę mianowania w świetle prawa do sądu ustanowionego na mocy ustawy, wynikającego z art. 47 akapit drugi zdanie pierwsze karty, interpretowanego w świetle art. 6 ust. 1 zdanie pierwsze EKPC oraz orzecznictwa ETPC, które wymaga przestrzegania przepisów regulujących procedurę mianowania sędziów (
32
).
56.
Sąd doszedł do następującego wniosku:
„78. W tych okolicznościach, ze względu na znaczenie poszanowania przepisów regulujących mianowanie sędziego dla zaufania jednostek i społeczeństwa do niezawisłości i bezstronności sądów, sporny sędzia nie może zostać uznany za sędziego powołanego zgodnie z prawem w rozumieniu art. 47 akapit drugi zdanie pierwsze karty praw podstawowych.
79. W konsekwencji należy uwzględnić zarzut pierwszy, dotyczący tego, że druga izba Sądu do spraw Służby Publicznej, która wydała zaskarżony wyrok, nie została ustanowiona w sposób prawidłowy.
80. Mając na względzie powyższe rozważania, należy uchylić zaskarżony wyrok w całości, bez potrzeby badania zarzutów drugiego i trzeciego”.
57.
Należy stwierdzić, że wśród zagadnień obszernie analizowanych w wyroku FV nie figuruje kluczowa kwestia, jaka powstaje, gdy już zostanie wykazana nieprawidłowość procedury mianowania, to znaczy kwestia ustalenia, czy (a jeśli tak, dlaczego) ta nieprawidłowość miałaby skutkować bezpośrednio i automatycznie uchyleniem wyroku SSP, od którego wniesiono odwołanie. W przypadku nieprawidłowości w procedurze mianowania sędziego, jaką równowagę należy zachować między dwiema podstawowymi zasadami o jednakowym znaczeniu: prawem do sądu (sprawiedliwego i bezstronnego) ustanowionym przez prawo oraz wymogami pewności prawa? Kwestie te nie zostały w żaden sposób uwzględnione w wyroku FV.
58.
Ta podstawowa luka w wyroku FV jest według mnie poważnym zagrożeniem naruszenia jedności i spójności prawa Unii. Rozumowanie z tego wyroku zostało następnie powielone w orzeczeniach poddanych szczególnej procedurze kontroli. Z tego względu dalsza analiza dotyczy wszystkich tych orzeczeń.
Popełnione przez Sąd błędy dotyczące skutków, jakie należy wywieść z nieprawidłowości procedury mianowania
59.
Czy po stwierdzeniu omawianej nieprawidłowości Sąd dysponował jakimkolwiek zakresem swobodnej oceny, czy też był obowiązany uchylić wyrok SSP wydany przez sporny skład orzekający z powodu naruszenia prawa do sądu ustanowionego na mocy ustawy? Jeżeli uchylenie nie stanowiło automatycznej konsekwencji stwierdzenia nieprawidłowości w procedurze mianowania, jaki był zakres przysługującej Sądowi swobodnej oceny?
60.
Moim zdaniem w celu zbadania tych kwestii konieczne jest przeprowadzenie analizy nieprawidłowości procedury mianowania zarazem w świetle prawa do sądu ustanowionego na mocy ustawy, jak i również pod kątem zasady pewności prawa.
– Prawo do sądu ustanowionego na mocy ustawy
61.
Artykuł 47 karty przyznaje w jednym przepisie prawo do rzetelnego procesu sądowego ustanowione w art. 6 ust. 1 EKPC oraz prawo do skutecznego środka prawnego ustanowione w art. 13 EKPC. W Wyjaśnieniach dotyczących karty praw podstawowych (
33
) jednoznacznie wskazano na związek między art. 47 karty a tymi przepisami EKPC. I tak, „podstawą [art. 47 akapit pierwszy karty] jest artykuł 13 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności”, natomiast akapit drugi tego przepisu „odpowiada artykułowi 6 ustęp 1 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności”. Prawo do „sądu ustanowionego na mocy ustawy”, przewidziane w art. 47 akapit drugi zdanie pierwsze karty stanowi jeden z aspektów prawa do rzetelnego procesu sądowego. Tak zdefiniowany sąd jest wynikiem procesu. Jedynie w przypadku, gdy procedura zastosowana w celu ustalenia sądu (i) została przewidziana przez prawo i (ii) została zastosowana w danym wypadku, wynikające z niej postępowanie sądowe jest „sądem uprzednio ustanowionym przez prawo”.
62.
O ile treść art. 47 karty odpowiada prawom gwarantowanym przez EKPC, o tyle art. 52 ust. 3 karty wymaga, aby znaczenie i zakres prawa do skutecznego środka prawnego i prawa do rzetelnego procesu sądowego, ustanowionych w art. 47 były takie samo jak odpowiadającym im prawom gwarantowanym przez EKPC. Tym samym art. 47 karty należy interpretować z należytym uwzględnieniem zarówno wyjaśnień dotyczących karty, jak również orzecznictwa ETPC (
34
). Jak wskazuje jasno art. 52 ust. 3 karty, prawo Unii może ponadto przyznawać szerszą ochronę.
63.
Zgodnie z orzecznictwem ETPC „naruszenie przez sąd przepisów krajowych, które dotyczą tworzenia i właściwości organów sądowych narusza co do zasady art. 6 ust. 1. To dlatego Trybunał może badać, czy prawo krajowe było w tym względzie przestrzegane. Jednakże zważywszy na ogólną zasadę, zgodnie z którą w pierwszej kolejności do samych sądów krajowych należy wykładnia przepisów prawa krajowego, Trybunał stoi na stanowisku, że nie może podważyć ich wykładni, chyba, że doszło do rażącego naruszenia prawa krajowego.” (
35
).
64.
I tak, aby stwierdzić, że doszło do naruszenia prawa do sądu ustanowionego na mocy ustawy i że to naruszenie (rozpatrywane indywidualnie) pociągnęło za sobą również naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego gwarantowanego na mocy art. 6 ust. 1 EKPC, orzecznictwo ETPC wymaga zaistnienia „rażącego” (
36
) lub „poważnego” (
37
) naruszenia obowiązującego prawa krajowego. Dopiero w sytuacji, gdy doszło do „rażącego naruszenia” prawa krajowego nie jest już konieczne dalsze badanie dla ustalenia, czy ocena sądowa („proces”), która była jego wynikiem, nie była rzetelna. (
38
)
65.
W rezultacie nie każda nieprawidłowość procedury mianowania sędziów może w sposób wystarczający naruszać prawo do rzetelnego procesu sądowego, jeśli chodzi o aspekt prawa do „sądu ustanowionego na mocy ustawy”, aby naruszać prawo do rzetelnego procesu (
39
). Należy zatem przeanalizować znaczenie wyrażenia „sąd ustanowiony na mocy ustawy” w świetle jego celu.
66.
Wyrażenie to obejmuje nie tylko podstawę prawną istnienia „sądu”, lecz również skład orzekający w każdej sprawie, w tym zasady odnoszące się do mianowania sędziów (
40
). Pojęcie „na mocy ustawy” obejmuje przepisy dotyczące tworzenia i właściwości organów sądowych oraz wszelkie inne przepisy prawa wewnętrznego, których nieprzestrzeganie sprawia, że udział jednego lub kilku sędziów w rozpoznawaniu sprawy jest obarczony nieprawidłowością (
41
).
67.
Uzasadnieniem tego aspektu prawa do rzetelnego procesu sądowego jest uniemożliwienie korzystania przez władzę wykonawczą z bezwzględnej swobody decyzyjnej w zakresie tworzenia sądu lub mianowania sędziów oraz zapewnienie, by kwestie te były regulowane przepisami ustawowymi (
42
). Rozdział władzy wykonawczej od władzy sądowniczej odgrywa coraz większą rolę w orzecznictwie ETPC (
43
). Pojęcie to stanowi odzwierciedlenie zasady państwa prawa, wpisującej się w całokształt systemu ustanowionego przez EKPC, ponieważ organ, który nie został ustanowiony zgodnie z wolą ustawodawcy, jest z natury rzeczy pozbawiony umocowania, niezbędnego w społeczeństwie demokratycznym dla orzekania w sprawach jednostek (
44
).
68.
Tym samym należy zadać sobie pytanie, kiedy naruszenie zasad regulujących mianowanie sędziów skutkuje samo w sobie naruszeniem prawa do rzetelnego procesu sądowego.
69.
Najnowsze orzecznictwo ETPC, w szczególności wyrok Ástráðsson, dostarcza w tym względzie istotnych wskazówek.
70.
ETPC orzekł w tym wyroku, że udział sędziego mianowanego z pogwałceniem krajowych zasad dotyczących procedury mianowania sędziów w składzie orzekającym, który uznał skarżącego za winnego popełnienia przestępstw, stanowił sam w sobie naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC (
45
).
71.
Zanim omówię rozumowanie ETPC, należy przedstawić stan faktyczny sprawy. Dotyczyła ona procedury mianowania 15 sędziów nowo utworzonego sądu apelacyjnego w Islandii. Co do zasady, stosownie do właściwych przepisów krajowych, niezależna komisja oceniająca złożona z pięciu ekspertów („komisja oceniająca”) dokonywała wyboru 15 kandydatów o najwyższych kwalifikacjach, ponieważ minister sprawiedliwości (zwany dalej „ministrem”) nie miał prawa mianować kandydata innego niż jeden z 15 w ten sposób zaproponowanych kandydatów. Jednakże, w drodze wyjątku od tej zasady, parlament mógł wyrazić zgodę na propozycję ministra co do mianowania konkretnego kandydata, który, mimo że nie figurował wśród 15 najlepszych kandydatów, spełniał jednak minimalne kryteria wymagane dla uzyskania nominacji (
46
).
72.
Swoje kandydatury zgłosiło 37 osób, spośród których komisja oceniająca rozpatrzyła 33 kandydatury. Mimo że minister zwrócił się o udostępnienie listy, przykładowo, 20 osób, spośród których mógłby dokonać wyboru, komisja oceniająca, trzymając się ściśle brzmienia ustawy, przedstawiła mu listę zawierającą 15 najlepszych kandydatów, sklasyfikowanych według uzyskanej oceny, wraz z bardzo wnikliwą analizą procesu oceny. Minister zamierzał mianować na rozpatrywane stanowiska kilku innych kandydatów. Uznając, że należy przywiązywać większą wagę do doświadczenia orzeczniczego i powołując się na ustawę o równości szans („ustawa o równości szans nr 10/2008”), minister przedstawił parlamentarnej komisji do spraw konstytucyjnych i kontroli („Constitutional and Supervisory Committee” lub „CSC”) listę, na której znajdowało się tylko 11 laureatów wyłonionych przez komisję oceniającą (
47
), natomiast cztery pozostałe osoby posiadały wprawdzie kwalifikacje, ale nie były laureatami procedury selekcji (
48
). Minister nie wnioskował o przeprowadzenie przez komisję oceniającą dodatkowej oceny na podstawie zmienionych w ten sposób kryteriów (
49
).
73.
Członkowie parlamentu (posłowie) wchodzący w skład CSC zagłosowali nad propozycją ministra zgodnie ze swą przynależnością polityczną. Większość poparła tę propozycję, natomiast mniejszość dawała wyraz poważnym wątpliwościom co do zgodności działania ministra z zasadami prawa administracyjnego. Zaakceptowana w ten sposób przez większość CSC propozycja została następnie przekazana parlamentowi. Posłowie, głosując ściśle według swej przynależności politycznej, odrzucili mniejszościową opinię CSC zmierzającą do odrzucenia propozycji ministra. Następnie posłowie, ponownie głosując zgodnie ze swoją przynależnością polityczną, głosami większości zaakceptowali listę kandydatów zaproponowaną przez ministra (przy czym głosowanie dotyczyło listy jako całości, a nie – jak wymagały przepisy – poszczególnych kandydatów indywidualnie). Mimo że prezydent Republiki Islandii podniósł na koniec wątpliwości dotyczące procedury, według której postępował parlament, ostatecznie podpisał akty mianowania piętnastu kandydatów do sądu apelacyjnego zaproponowanych przez ministra (
50
).
74.
Co się tyczy okoliczności faktycznych sprawy, skarżący, G. Ástráðsson, został uznany przez sąd karny za winnego prowadzenia pojazdu mechanicznego bez uprawnień i pod wpływem środka odurzającego. Został skazany na karę 17 miesięcy pozbawienia wolności i dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów. Skarżący wniósł do sądu apelacyjnego o złagodzenie kary. Następnie jego pełnomocnik, powołując się między innymi na wyrok FV, zakwestionował obecność w składzie orzekającym czterech sędziów jednego sędziego, którego nazwisko nie znajdowało się na liście 15 laureatów przedstawionej przez komisję oceniającą. Jednakże argumentacja G. Ástráðssona została oddalona zarówno przez sąd apelacyjny, jak i przez sąd najwyższy. W związku z tym wniósł on skargę do ETPC (
51
).
75.
Należy zauważyć, że przed rozpoczęciem swej analizy ETPC nawiązał zarówno do wyroku FV, jak i do wyroku Trybunału EFTA w sprawie Pascale Nobile (
52
).
76.
W celu stwierdzenia naruszenia art. 6 ust. 1 EKPC ETPC wziął pod uwagę kilka elementów. Po pierwsze, ETPC przypisał szczególne znaczenie dwóm wyrokom islandzkiego sądu najwyższego dotyczących procedury mianowania sędziów. Ów sąd najwyższy orzekł już, w kontekście skarg wniesionych przez kandydatów, którzy zostali zaproponowani przez komisję oceniającą, lecz nie zostali mianowani (
53
), że minister naruszył procedurę mianowania, wycofując czterech kandydatów z listy 15 najwyżej wykwalifikowanych kandydatów, zaproponowanej przez komisję oceniającą, i dodając czterech innych kandydatów (którzy figurowali w sprawozdaniu z oceny sporządzonym przez komisję i zostali ocenieni jako wystarczająco wykwalifikowani, lecz zostali sklasyfikowani na miejscach, które wykluczały ich mianowanie), nie działając w oparciu o nowe dokumenty ani nie przeprowadzając niezależnej oceny okoliczności. Z tego względu islandzki sąd najwyższy zasądził zadośćuczynienia mające na celu naprawienie szkód niemajątkowych poniesionych przez kandydatów (powództwo o odszkodowanie dotyczące szkody majątkowej zostało przez ten sąd oddalone, podobnie jak skarga o stwierdzenie nieważności decyzji ministra w sprawie nieumieszczania tych kandydatów na liście osób, które miały zostać mianowane) (
54
).
77.
Po drugie, naruszenie obowiązujących przepisów krajowych miało charakter fundamentalny, ponieważ dotyczyło części procedury mianowania o zasadniczym znaczeniu oraz samej istoty selekcji kandydatów. Poza tym minister był świadom sytuacji i dopuścił się tym samym oczywistego naruszenia obowiązujących zasad (
55
).
78.
Po trzecie, wyrok w sprawie Ástráðsson podkreśla, że parlament islandzki także nie postąpił zgodnie z przewidzianą procedurą mianowania sędziów, ponieważ nie głosował odrębnie w sprawie mianowania każdego z kandydatów. Tymczasem ten etap procedury miał na celu zapewnienie niezależności władzy sądowniczej od władzy wykonawczej. Niewykonanie przez parlament jego misji wynikającej z obowiązujących przepisów ustawowych stanowiło dodatkowe poważne uchybienie w zakresie procedury selekcji (
56
). Chciałabym w tym względzie zwrócić uwagę na okoliczność – mimo że ETPC nie odwołuje się do niej jednoznacznie w swoich wywodach dotyczących naruszenia prawa do sądu ustanowionego na mocy ustawy (natomiast wspomina o niej wyraźnie, gdy przedstawia krajowe ramy faktyczne) – że kolejne głosowania, zarówno w CSC jak i w parlamencie, akceptujące propozycję ministra, dokładnie odzwierciedlały przynależność polityczną parlamentarzystów uczestniczących w głosowaniu (
57
).
79.
ETPC stwierdził zatem, że rozpatrywane uchybienia proceduralne, ze względu na swój własny charakter, stanowią rażące naruszenia obowiązujących zasad, zarówno po stronie władzy wykonawczej, która przekroczyła granice swoich uznaniowych uprawnień i w oczywisty sposób naruszyła zasady, jak i po stronie parlamentu, który uchybił swojemu obowiązkowi czuwania nad tym, aby procedura mianowania przestrzegała równowagi pomiędzy władzą ustawodawczą a władzą wykonawczą. Z tego względu ETPC orzekł, że procedura ta mogła narazić na szwank zaufanie, jakie powinna budzić w społeczeństwie demokratycznym władza sądownicza, oraz że doszło tym samym do naruszenia art. 6 ust. 1 EKPC (
58
).
80.
Sprawa Ástráðsson z pewnością posiada punkty wspólne z sytuacją, która dała początek sprawom poddanym szczególnej procedurze kontroli. W obydwu przypadkach procedura mianowania sędziów obejmowała opinię niezależnej komisji. Komisja ta przedstawiła władzy wykonawczej listę kandydatów o najwyższych kwalifikacjach. W procedurze mianowania sędziów doszło do nieprawidłowości, której dopuściła się władza wykonawcza, działając ze świadomością, że odchodzi od przewidzianej procedury (
59
).
81.
Jednakże w tym miejscu kończą się podobieństwa.
82.
Procedura mianowania sędziów SSP jest dotknięta tylko jedną nieprawidłowością proceduralną: Rada, nie ogłaszając nowego zaproszenia do zgłaszania kandydatur na trzecie stanowisko, które w międzyczasie stało się wakujące w SSP, mianowała trzech, a nie dwóch, kandydatów na podstawie jednej istniejącej listy utworzonej w celu obsadzenia dwóch stanowisk. To jednak nie zmienia faktu, że w ten sposób Rada wybrała kandydatów, których nazwiska znajdowały się na liście zaproponowanej przez komitet selekcyjny, zawierającej dwukrotnie większą liczbę kandydatów niż liczba sędziów, którzy zostali ostatecznie mianowani przez Radę (sześciu kandydatów na trzy stanowiska, które zostały ostatecznie obsadzone). Zresztą Rada, mimo że nie była do tego zobowiązana, mianowała trzy pierwsze osoby z listy, którą komitet selekcyjny uporządkował według uzyskanych ocen. Rada odstąpiła od przewidzianej procedury wyłącznie ze względu na ramy czasowe (innymi słowy może ze względu na wygodę administracyjną) (
60
), SSP miał przestać istnieć za mniej niż pięć miesięcy od objęcia stanowisk przez nowo mianowanych sędziów (
61
).
83.
Natomiast w ramach procedury mianowania sędziów opisanej w sprawie Ástráðsson komisja oceniająca zaproponowała listę 15 kandydatów o najwyższych kwalifikacjach, zatem liczba kandydatów była równa liczbie stanowisk. Minister usunął z tej listy cztery nazwiska i dodał innych kandydatów, którzy brali udział w procedurze i zostali uznani za wykwalifikowanych w stopniu wystarczającym, jednakże niższym niż 15 zaproponowanych kandydatów. W ten sposób minister z rozmysłem wyeliminował czterech spośród kandydatów (to znaczy czterech z kandydatów, których komisja oceniająca uznała za posiadających najwyższe kwalifikacje), aby zastąpić ich innymi kandydatami według swego wyboru.
84.
Na tym etapie należy uważnie przeanalizować rozumowanie, jakie przeprowadził ETPC w pkt 102, 103 i 123 wyroku (które stanowi według mnie rzeczywiste podstawy analizy ETPC), a które cytuję in extenso:
„102.
Trybunał zwraca w tym względzie uwagę, że z kryteriów sformułowanych w orzecznictwie Trybunału w przedmiocie »rażącego« naruszenia prawa krajowego wynika, iż wyłącznie naruszenia takich przepisów prawa krajowego mających zastosowanie do tworzenia sądów, które mają charakter podstawowy oraz są integralną częścią ustroju i funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, można uznać za spełniające takie kryterium. W tym kontekście pojęcie »rażącego« naruszenia prawa krajowego jest zatem powiązane z charakterem i powagą zarzucanego naruszenia. Poza tym, ustalając, czy utworzenie danego sądu było oparte na rażącym naruszeniu prawa krajowego, Trybunał bierze pod uwagę to, czy przedstawione mu okoliczności wskazują, że naruszenie krajowych zasad dotyczących mianowania sędziów miało charakter zamierzony lub przynajmniej że stanowiło ono oczywiste naruszenie mającego zastosowanie prawa krajowego [zob. również w tym kontekście wyrok FV, pkt 77].
103.
Na koniec, Trybunał przypomina o »wzrastającym znaczeniu koncepcji rozdziału władzy wykonawczej od władzy sądowniczej w jego orzecznictwie« […]. To samo dotyczy »konieczności ochrony niezależności wymiaru sprawiedliwości« […]. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej zasad oraz uwzględniając przedmiot i cel wymogu, zgodnie z którym sąd powinien być zawsze ustanowiony na mocy ustawy, jak również ścisły związek, jaki zachodzi pomiędzy tym wymogiem a podstawową zasadą państwa prawa, Trybunał nie powinien poprzestawać na tym, co zewnętrzne, lecz badać, czy naruszenie krajowych zasad mających zastosowanie do mianowania sędziów spowodowało powstanie rzeczywistego ryzyka, że pozostałe władze, a szczególnie władza wykonawcza, wykonują nienależne im uznaniowe uprawnienie, narażając prawidłowość procesu mianowania w stopniu nieprzewidzianym w przepisach krajowych obowiązujących w rozpatrywanym okresie.
[…]
123.
W świetle wszystkich tych okoliczności Trybunał nie może dojść do innego wniosku niż ten, że proces, w wyniku którego A.E. został mianowany sędzią sądu apelacyjnego, z uwagi na charakter naruszeń przewidzianej w prawie krajowym procedury, takich jak te, które zostały potwierdzone przez sąd najwyższy Islandii, stanowił rażące naruszenie norm mających zastosowanie w rozpatrywanym okresie. Trybunał stoi bowiem na stanowisku, że w procesie tym władza wykonawcza wykorzystała nienależne jej uznaniowe uprawnienie, niewynikające z obowiązujących przepisów, odnoszące się do wyboru czterech sędziów nowego sądu apelacyjnego, w tym A.E., która to okoliczność była połączona z naruszeniem przez parlament ustanowionych uprzednio uregulowań prawnych mających na celu zapewnienie odpowiedniej równowagi pomiędzy władzą wykonawczą a władzą ustawodawczą w procesie mianowania. Nadto, jak orzekł sąd najwyższy, minister sprawiedliwości, postanawiając zastąpić czterech z piętnastu kandydatów, zaliczonych przez Komisję do posiadających najwyższe kwalifikacje, czterema innymi kandydatami (w tym A.E.) uznanymi za mniej wykwalifikowanych, działał z oczywistym pogwałceniem obowiązujących zasad. Z tego względu proces ten naraził na szwank zaufanie, jakie powinien budzić u jednostek wymiar sprawiedliwości w społeczeństwie demokratycznym, oraz naruszył samą zasadę, zgodnie z którą sąd powinien być ustanowiony na mocy ustawy, czyli jedną z podstawowych zasad państwa prawa. Trybunał podkreśla, że odmienny osąd okoliczności niniejszej sprawy byłby równoznaczny z uznaniem, iż podstawowa gwarancja ustanowiona w art. 6 ust. 1 [EKPC] nie zapewnia rzeczywistej ochrony. W konsekwencji Trybunał orzeka, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 6 ust. 1 [EKPC]”.
85.
Z przytoczonych przeze mnie tez wyroku Ástráðsson wynika moim zdaniem, że mimo iż należy „mieć na uwadze, że okoliczności wskazują na to, iż naruszenie krajowych zasad dotyczących mianowania sędziów było zamierzone”, aspekt ten sam w sobie nie jest wystarczający, aby nieprawidłowość procedury mianowania sędziego stanowiła rażące naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC. Należy spojrzeć szerzej niż tylko na samą tę okoliczność rozpatrywaną odrębnie i zweryfikować, czy naruszenie mających zastosowanie zasad dotyczących mianowania sędziów wywołało rzeczywiste ryzyko wykorzystania przez inne władze (w szczególności przez władzę wykonawczą) ich prerogatyw w sposób zagrażający prawidłowości procedury mianowania (
62
). Gdyby tak było – gdyby „władza wykonawcza wykorzystała nienależne jej uznaniowe uprawnienie” (czy też gdyby wynikający z tego proces „naraził na szwank zaufanie, jakie powinien budzić u jednostek wymiar sprawiedliwości w społeczeństwie demokratycznym oraz naruszył samą zasadę, zgodnie z którą sąd powinien być ustanowiony na mocy ustawy, czyli jedną z podstawowych zasad państwa prawa”), doszłoby wówczas do „rażącego” naruszenia prawa do sądu ustanowionego na mocy ustawy, które samo w sobie jest równoznaczne z naruszeniem prawa do rzetelnego procesu sądowego.
86.
Gdyby zastosować tę analizę do nieprawidłowości, jaką jest dotknięta rozpatrywana w tym wypadku decyzja w sprawie mianowania sędziów, nie można racjonalnie stwierdzić, że ta nieprawidłowość mogła narazić na szwank „zaufanie, jakie powinien budzić u jednostek wymiar sprawiedliwości w społeczeństwie demokratycznym”. W odróżnieniu od okoliczności faktycznych leżących u podstaw wyroku Ástráðsson władza wykonawcza nie ingerowała w listę kandydatów w celu wykluczenia niektórych laureatów i zastąpienia ich innymi kandydatami. Poprzez wskazaną nieprawidłowość władza wykonawcza nie wykorzystała swoich uprawnień w sposób podważający cały proces mianowania.
87.
Stosując kryteria sformułowane przez ETPC w wyroku Ástráðsson wnioskuję z tego, że konkretna nieprawidłowość, którą było obarczone mianowanie trzech sędziów SSP, taka jak opisana w wyroku FV i w wyrokach poddanych szczególnej procedurze kontroli, nie mogła sama w sobie skutkować „rażącym naruszeniem” prawa do rzetelnego procesu sądowego ustanowionego w art. 47 akapit drugi zdanie pierwsze karty. Należy zatem przeanalizować (czego Sąd nie uczynił), czy w świetle wszystkich tych istotnych okoliczności w tym przypadku było zapewnione prawo do rzetelnego procesu sądowego. Oczywiste jest, że zarówno w przypadku skarżących w sprawach poddanych szczególnej procedurze kontroli, jak i w przypadku skarżącego FV skargi zostały rozpoznane przez izbę SSP złożoną z osób posiadających w pełni należyte kwalifikacje, aby w nim orzekać, oraz wyselekcjonowane na podstawie listy utworzonej przez komitet selekcyjny; i nie zostało wykryte żadne uchybienie, w wyniku którego rozpoznawanie tych spraw przez skład orzekający mogłoby skutkować nieważnością.
– Zasada pewności prawa
88.
W świetle powyższych rozważań i mając na uwadze zasadę pewności prawa, przejdę teraz do analizy konsekwencji, jakie Sąd wywiódł z nieprawidłowości w ramach procedury mianowania, czyli uchylenia wyroków SSP w sprawach FV, HG i Simpson.
89.
Z tego, co wiem, zasada pewności prawa, której Trybunał nadał status ogólnej zasady prawa (
63
), według mojej wiedzy, po raz pierwszy pojawia się w jego orzecznictwie na początku lat sześćdziesiątych ubiegłego stulecia. Już w tym pierwszym wyroku Trybunał dokonał wyważenia między tą zasadą a zasadą legalności oraz podkreślił, że ustalenie, której z tych zasad należy przyznać pierwszeństwo w danej sprawie, zależy od skonfrontowania interesu publicznego z rozpatrywanymi interesami prywatnymi (
64
).
90.
Zasada pewności prawa wymaga, aby normy prawne były jasne i precyzyjne, a jej celem jest zapewnienie przewidywalności sytuacji i stosunków prawnych podlegających prawu Unii (
65
). Trybunał rozpatruje tę zasadę w różnych aspektach, po to by zapewnić ochronę pewności, stabilności, jedności i spójności porządku prawnego Unii (
66
). Zasada ta stanowi źródło i podstawę dwóch innych, uzupełniających ją zasad prawa Unii: zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań (
67
) i zasady powagi rzeczy osądzonej (
68
).
91.
Jeśli chodzi o punkt styczności pomiędzy zasadą pewności prawa a zasadą powagi rzeczy osądzonej, zgadzam się z tym, co napisał dziekan Carbonnier: „tym, co stanowi o całej wartości wyroku, o jego wyższości nad ugodą, do której życzliwy przechodzień mógłby nakłaniać dwie spierające się osoby, nie jest jego zgodność z absolutną prawdą (gdzież jest taka prawda?) – lecz to, że państwo nadaje mu szczególną moc, która zakazuje podważania go, gdyż należy kłaść kres sporom […], co daje gwarancję stabilności, bezpieczeństwa i harmonii między ludźmi” [tłumaczenie własne] (
69
).
92.
I tak, Trybunał nie wahał się ograniczać skutki swoich wyroków w czasie, aby chronić zasadę pewności prawa. W odniesieniu do skargi o stwierdzenie nieważności taka możliwość została jednoznacznie przewidziana w art. 264 ust. 2 TFUE. Trybunał wprowadzał również takie ograniczenia w sprawach dotyczących odesłań prejudycjalnych dotyczących wykładni, jak i oceny ważności. Przykładowo, w wyroku Defrenne Trybunał podkreślił, że „nadrzędne wymogi pewności prawa związane z całością będących w grze interesów, zarówno publicznych jak prywatnych, nie pozwalają co do zasady kwestionować wynagrodzeń […] za okresy wcześniejsze od daty niniejszego wyroku, z wyjątkiem pracowników, którzy wnieśli wcześniej sprawę do sądu lub wszczęli podobne postępowanie” (
70
). Jednakże jedynie „w wyjątkowych przypadkach” Trybunał może uznać, „stosując ogólną zasadę pewności prawa leżącą u podstaw wspólnotowego porządku prawnego, […], że należy ograniczyć ze skutkiem dla wszystkich zainteresowanych możliwość powoływania się na zinterpretowany przez niego przepis celem podważenia stosunków prawnych zawartych w dobrej wierze. Aby tego rodzaju ograniczenie mogło mieć miejsce, winny zostać spełnione dwie istotne przesłanki, mianowicie dobra wiara zainteresowanych i ryzyko poważnych konsekwencji” (
71
).
93.
Trybunał powołał się również na zasadę pewności prawa, gdy rozstrzygał on kwestie związane z wycofywaniem aktów prawnych Unii. I tak, cofnięcie niezgodnego z prawem aktu jest dopuszczalne, jeśli następuje w rozsądnym terminie i jeśli instytucja, która go wydała, w wystarczającym stopniu uwzględniła zakres, w jakim skarżąca mogła ewentualnie mieć przekonanie o legalności tego aktu; jeśli te przesłanki nie są spełnione, cofnięcie narusza zasady pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań i należy stwierdzić jego nieważność (
72
).
94.
ETPC także uznał zasadę pewności prawa, mimo że zasada ta nie została jednoznacznie wyrażona w EKPC.
95.
W kontekście art. 6 ust. 1 EKPC ETPC orzekł, że „prawo do sądu” nie jest prawem bezwzględnym i może podlegać ograniczeniom dopuszczonym w sposób dorozumiany, między innymi w celu zapewnienia prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości oraz, w szczególności, poszanowania zasady pewności prawa. Jednakże ograniczenia te powinny być proporcjonalne i nie mogą uszczuplać dostępu otwartego dla jednostki w taki sposób lub w takim zakresie, że zostanie naruszona istota jej prawa do sądu (
73
).
96.
ETPC zastrzegł sobie również możliwość ograniczenia skutków swoich orzeczeń w czasie, uznając, że „zasada pewności prawa, która co oczywiste jest nierozłącznie związana z postanowieniami [EKPC] oraz z prawem [Unii], nie nakazuje [danemu państwu] kwestionowania czynności lub sytuacji prawnych wcześniejszych niż ogłoszenie niniejszego wyroku” (
74
). Zasada ta, w postaci stosowanej przez ETPC, obejmuje pojęcia stabilności i przewidywalności, z którymi łączy się ona nierozerwalnie (
75
).
97.
Przeanalizuję teraz, czy w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości procedury mianowania jednego z sędziów zasada pewności prawa sprzeciwia się automatycznemu uchyleniu, z uwagi na tę nieprawidłowość, wyroków wydanych przez tego sędziego lub z jego udziałem.
98.
Z pobieżnej i z konieczności niepełnej analizy odnośnego orzecznictwa zdaje się wynikać, że taka automatyczna konsekwencja nie wypływa z tradycji prawnych wspólnych państwom członkowskim. Przeciwnie, w porządkach prawnych niektórych z nich istnieją mechanizmy wyważenia prawa do sądu ustanowionego na mocy ustawy, z jednej strony, oraz zasady pewności prawa, z drugiej strony. Przytoczę poniżej kilka przykładów przyjętych rozstrzygnięć, które jak sądzę, mogą posłużyć za inspirację, mając jednakże świadomość, iż lista nie jest wyczerpująca oraz że rozstrzygnięcia różnią się w zależności od państwa członkowskiego oraz od dziedziny prawa, w szczególności jeśli chodzi o prawo karne.
99.
I tak, we Francji, w kontekście kontroli legalności dekretów dotyczących mianowania trzech funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości, Conseil d’État (rada państwa, Francja) w dwóch kluczowych wyrokach uznała, że stwierdzenie nieważności mianowania tych funkcjonariuszy z natychmiastową mocą wsteczną stanowiłoby „ewidentnie zbyt daleko idącą” ingerencję w funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości. W konsekwencji Conseil d’État stwierdziła, że orzeczenie stwierdzające nieważność mianowania tych funkcjonariuszy zacznie obowiązywać dopiero kilka tygodni później. Aby orzec w ten sposób, Conseil d’État (rada państwa) uznała, że mimo iż „stwierdzenie nieważności skutkuje co do zasady uznaniem, iż akt ten nigdy nie został wydany”, to w przypadku, gdy „okaże się, że ta retroaktywność stwierdzenia nieważności może wywrzeć zbyt daleko idące konsekwencje zarówno z uwagi na skutki, jakie wywarł ten akt, i na sytuacje, jakie mogły zaistnieć, gdy ów akt obowiązywał, jak i na interes ogólny, jaki może przemawiać za czasowym utrzymaniem skutków tego aktu, sąd administracyjny powinien […] wziąć pod uwagę, z jednej strony, konsekwencje retroaktywnego charakteru stwierdzenia nieważności dla różnych wchodzących w grę interesów publicznych lub prywatnych, a z drugiej strony, negatywny wpływ, jaki miałoby ograniczenie temporalnych skutków stwierdzenia nieważności, w świetle zasady legalności i prawa jednostek do skutecznego środka prawnego” (
76
).
100.
Podejście przyjęte w Anglii i Walii (nie czuję się kompetentna, aby wypowiadać się o innych częściach Zjednoczonego Królestwa) także wydaje mi się interesujące, chociażby ze względu na jego pragmatyzm. W porządku prawnym tego państwa istnieje zasada „sędziego de facto”, zgodnie z którą czynności dokonane przez sędziego mogą w świetle prawa pozostawać w mocy, nawet jeżeli mianowanie tego sędziego jest nieważne i nie wywiera jakichkolwiek skutków prawnych. I tak, w sprawie rozpoznawanej początkowo przez High Court of Justice, Queen’s Bench Division (wysoki trybunał sprawiedliwości, wydział Queen’s Bench, Zjednoczone Królestwo), przez sędziego, który nie miał kompetencji do orzekania w tym trybunale, strona skarżąca zakwestionowała (w pierwszej instancji) kompetencję sędziego do orzekania i zadała pytanie (w apelacji), czy powstaje tu kwestia zgodności tej sytuacji z przysługującym każdemu prawem do bycia wysłuchanym przez sąd „ustanowiony na mocy ustawy”. W bardzo długi wyroku Court of Appeal (sąd apelacyjny, Zjednoczone Królestwo) orzekł, że zasada „sędziego de facto” może konwalidować zarówno czynności takiego sędziego, jak i samo ustanowienie sądu, tak że wymogi wynikające z art. 6 ust. 1 EKPC są spełnione. Z rozumowania Court of Appeal (sądu apelacyjnego) wynika, że zasada ta ma chronić osoby wnoszące powództwo do sądu w przekonaniu, iż jest to sąd prawidłowo ustanowiony. Uzasadnieniem dla tej zasady jest zapewnienie szybkości postępowania, pewności prawa, stabilności i zaufania społeczeństwa do wymiaru sprawiedliwości, jak również zapobieganie powstawaniu sporów co do formalności związanych z mianowaniem. Jednakże zasada „sędziego de facto” nie ma zastosowania do osób, które zasiadały w takim składzie orzekającym, mając jednocześnie świadomość, że nie przysługują im kompetencje w tym względzie (osoby określane jako „uzurpatorzy”). Orzeczenia wydane przez te osoby są nieważne (
77
).
101.
W Niemczech Bundesverfassungsgericht (federalny trybunał konstytucyjny, Niemcy) miał sposobność, aby wyjaśnić, że prawo do „sędziego powołanego zgodnie z prawem” ustanowione w niemieckiej konstytucji, pomimo doniosłego znaczenia, jakie ma dla jednostek, służy zasadniczo wyłącznie zapobieganiu ryzyka manipulowania organami wymiaru sprawiedliwości. Zalecając takie podejście, Bundesverfassungsgericht (federalny trybunał konstytucyjny) podkreślił wyraźnie, że tego rodzaju ograniczenie „bezwzględnego” prawa do „sędziego powołanego zgodnie z prawem” jest uzasadnione względami pewności prawa (
78
).
102.
W Czechach, gdy w wyniku kontroli mianowania sędziego do Nejvyšší soud (sądu najwyższego, Czechy) Ústavní soud (trybunał konstytucyjny, Czechy) stwierdził nieważność tego mianowania z uwagi na uchybienia proceduralne, postanowił on utrzymać w mocy orzeczenia wydane przez izbę, w której zasiadał rozpatrywany sędzia, dając w ten sposób prymat zasadzie ochrony uzasadnionych oczekiwań obywateli w stosunku do prawa oraz zasadzie ochrony dobrej wiary (
79
).
103.
W Hiszpanii Tribunal Constitucional (trybunał konstytucyjny, Hiszpania) orzekł, że nieprawidłowości dotyczące mianowania lub wyznaczenia sędziego nie skutkują ani nieważnością całego postępowania, ani nieważnością wyroku wydanego przez tego sędziego (
80
). Wykładnię taką uzasadnia konieczność zapewnienia pewności prawa (
81
). To samo orzecznictwo odróżnia jednak wyraźnie sytuacje, gdy istnieją wątpliwości co do bezstronności lub niezależności sędziego, którego dotyczy sprawa (
82
). W przypadku bowiem braku tych elementów uzasadnione może być uchylenie wyroku.
104.
Tym samym, w niektórych państwach członkowskich prawo do sądu ustanowionego na mocy ustawy nie jest uznawane za prawo bezwzględne, tak że jakakolwiek ingerencja w to prawo nie skutkuje automatycznie uchyleniem każdego wyroku, w którego wydaniu brał udział dany sędzia. Zarysowuje się raczej tendencja do usiłowania znalezienia właściwej równowagi między tym prawem, z jednej strony, a zasadą pewności prawa, z drugiej strony.
105.
Mając na względzie powyższe rozważania, należy zastanowić się nad tym, w jaki sposób dokonywać tego wyważenia, gdy zostanie stwierdzona nieprawidłowość dotycząca procedury mianowania sędziego, który orzekał w danej sprawie.
106.
Moim zdaniem zależy to od charakteru rozpatrywanej nieprawidłowości.
107.
Nie podejmuję się w tym miejscu próby sformułowania wyczerpującej listy możliwych nieprawidłowości. Wydaje mi się, że istnieje cały wachlarz nieprawidłowości, począwszy od wadliwości proceduralnych mających w istocie charakter „de minimis”, a skończywszy na rażącym naruszeniu podstawowych zasad regulujących mianowanie sędziów. Pierwsza kategoria nieprawidłowości obejmowałaby, przykładowo, sytuację, w której pismo dotyczące mianowania powinno było być opatrzone (poniżej podpisu właściwego ministra) pieczęcią wykonaną z użyciem tuszu w kolorze zielonym, jednakże sekretarka w pośpiechu pomyliła pojemniki z tuszem i użyła tuszu niebieskiego zamiast zielonego. Przykładem drugiej kategorii nieprawidłowości byłaby ingerencja przywódców politycznych w procedurę, po to by doprowadzić do mianowania na stanowisko sędziego jednego z ich zwolenników, który nie posiada dyplomu wymaganego w zaproszeniu do zgłaszania kandydatur, lecz który niewątpliwie skazałby każdego przeciwnika rządu na karę dożywotniego pozbawienia wolności.
108.
Moim zdaniem analizowane powyżej kryterium sformułowane w orzecznictwie ETPC nabiera w tym względzie szczególnego znaczenia.
109.
Gdy dochodzi do „rażącego” naruszenia prawa do sądu ustanowionego na mocy ustawy, które naraża na szwank zaufanie, jakie powinien budzić u jednostek wymiar sprawiedliwości w społeczeństwie demokratycznym, należy oczywiście uchylić wyroki obarczone taką nieprawidłowością. Natomiast gdy rozpatrywana nieprawidłowość nie ma tak poważnego charakteru i nie stanowi takiego naruszenia, zasada pewności prawa nie pozwala na automatyczne uchylanie tych wyroków. Należałoby raczej bardziej dogłębnie zbadać sytuację, biorąc pod uwagę tę ważną zasadę. W niektórych szczególnych przypadkach zasada ta może być nadrzędna w stosunku do prawa do sądu ustanowionego na mocy ustawy (
83
). Jeżeli jednak okaże się, że sama istota prawa do rzetelnego procesu sądowego została podważona, konieczne jest, aby prawo to miało pierwszeństwo przed zasadą pewności prawa i aby rozpatrywany wyrok został uchylony.
110.
Moim zdaniem, nieprawidłowość rozpatrywana w niniejszych postępowaniach w przedmiocie szczególnej procedury kontroli, choć niewątpliwie poważniejsza niż zwykły błąd co do koloru użytego tuszu, nie jest nieprawidłowością, którą można zakwalifikować jako „rażące naruszenie prawa do sądu ustanowionego na mocy ustawy”.
111.
W rezultacie, orzekając, że nieprawidłowość w postępowaniu dotyczącym mianowania sędziów do SSP mogła naruszać prawo do sądu ustanowionego na mocy ustawy i że w związku z tym rozpatrywane wyroki powinny zostać automatycznie uchylone, nie usiłując przy tym dokonać wyważenia pomiędzy tą pierwszą zasadą a zasadą pewności prawa, Sąd dopuścił się poważnego naruszenia prawa w wyrokach poddanych szczególnej procedurze kontroli (podobnie jak w wyroku FV).
Drugi aspekt problemu wskazanego przez Trybunał: „incydentalna” kontrola legalności mianowania sędziego
112.
Pragnę na wstępie zauważyć, że w wyroku Simpson Sąd, działając z urzędu, zwrócił się do stron z pytaniem, jakie powinny być konsekwencje wyroku FV (
84
), natomiast w sprawie HG sam wnoszący odwołanie podniósł kwestię ewentualnej nieprawidłowości, jeśli chodzi o utworzenie składu orzekającego (
85
).
113.
Zanim przejdę do analizy zagadnienia, czy Sąd naruszył prawo, dokonując z urzędu, jako sąd drugiej instancji, kontroli mianowania sędziów zasiadających w składzie orzekającym w pierwszej instancji, zbadam, czy w tym kontekście był on uprawniony do przeprowadzenia kontroli incydentalnej na podstawie art. 277 TFUE, gdyż temat ten był przedmiotem ożywionej dyskusji podczas rozprawy.
Kwestia możliwości zastosowania art. 277 TFUE
114.
Artykuł 277 TFUE stanowi o możliwości incydentalnej kontroli aktów prawnych Unii. Kontrola ta następuje nie poprzez wniesienie autonomicznej skargi, lecz w drodze postępowania incydentalnego przed sądem Unii w ramach postępowania głównego (
86
). Taka możliwość jest wyrazem ogólnej zasady, której celem jest zapewnienie, aby każdy miał lub musiał mieć możliwość zakwestionowania aktu Unii służącego za podstawę wydanej w stosunku do niego decyzji (
87
).
115.
Nie będę omawiała wszystkich przesłanek, od których spełnienia art. 277 TFUE uzależnia możliwość podniesienia „zarzutu niezgodności z prawem”, takich jak wymóg, aby skarżący czy osoba podnosząca taki zarzut byli „stroną” (
88
)„sporu” stanowiącego postępowanie główne. Zajmę się od razu przesłanką, która jest najistotniejsza dla niniejszych spraw. Zarzut niezgodności z prawem może być podniesiony wyłącznie w celu zakwestionowania aktu o „zasięgu ogólnym” przyjętego przez instytucję lub organ Unii (
89
).
116.
Określenie charakteru prawnego decyzji w sprawie mianowania sędziów staje się więc niezbędnym etapem dla ustalenia, jakie są środki kontroli takiej decyzji. W pierwszym rzędzie charakter ten określa autor aktu prawnego: Rada. Chodzi zatem o akt instytucji Unii, inaczej niż w przypadku mianowania sędziów i rzeczników generalnych Trybunału i Sądu, które zgodnie z art. 253 akapit pierwszy TFUE odbywa się za wspólnym porozumieniem rządów państw członkowskich.
117.
Ten charakter prawny określa się następnie poprzez klasyfikację, jaką prawo pierwotne Unii mu nadaje: „decyzja”. Chodzi więc o akt prawa wtórnego, który nie został przyjęty w drodze „zwykłej” procedury ustawodawczej określonej w art. 289 ust. 1 TFUE, lecz w drodze szczególnej procedury przewidzianej w art. 257 akapit czwarty TFUE, w związku z art. 3 ust. 1 załącznika I do statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
118.
Pojęcie aktów o charakterze generalnym zostało wypracowane w orzecznictwie. O takim charakterze aktu można wnioskować na podstawie okoliczności, że akt ten odnosi się do sytuacji określonych w sposób obiektywny oraz wywiera skutki prawne dla określonej w sposób generalny i abstrakcyjny kategorii adresatów (
90
). Natomiast już z samego brzmienia art. 277 TFUE wynika, że wyłączone są akty niemające charakteru generalnego, to znaczy decyzje, których adresatem jest jednostka (
91
). Prawdą jest, że w sprawach dotyczących kwestionowania wyników wyborów lub wyznaczania wybranych osób do lokalnego komitetu pracowniczego w Luksemburgu (
92
) albo odrzucenia kandydatury przez Radę (
93
) Sąd przeprowadzał kontrolę incydentalną. Obydwie sprawy dotyczyły aktów o charakterze generalnym, które były podstawą do przyjęcia zakwestionowanych aktów (statutu lokalnego komitetu pracowniczego w Luksemburgu (
94
) lub ogłoszenia o wolnych stanowiskach pracy wraz z zaproszeniem do zgłaszania kandydatur) (
95
).
119.
Zgodnie z orzecznictwem Sądu zarzut niezgodności z prawem podniesiony w sposób incydentalny na podstawie art. 277 TFUE przy okazji kwestionowania tytułem żądania głównego zgodności z prawem innego aktu jest dopuszczalny wyłącznie w przypadku, gdy istnieje powiązanie między tym aktem a normą, której zgodność z prawem jest kwestionowana; akt o charakterze generalnym, którego niezgodność z prawem się podnosi, musi znajdować zastosowanie – w sposób bezpośredni albo pośredni – w sprawie, która jest przedmiotem skargi, oraz musi istnieć bezpośrednia więź prawna między zaskarżoną decyzją indywidualną a rozpatrywanym aktem generalnym (
96
).
120.
Czy można uznać – jak twierdzili podczas rozprawy Komisja i HG – że decyzja w sprawie mianowania sędziów ma dwojaki charakter: aktu indywidualnego (w stosunku do mianowanych osób) i aktu o zasięgu ogólnym (z uwagi na skutki, jakie wywiera w Unii względem jednostek)?
121.
Prawdą jest, że Trybunał przyznał już, iż akt wydany przez Radę może mieć dwojaki charakter i stanowić akt o charakterze generalnym w zakresie, w jakim jest skierowany do kategorii adresatów określonych w sposób ogólny i abstrakcyjny (przykładowo akt zakazujący udostępniania środków finansowych i zasobów gospodarczych osobom i podmiotom wymienionym w wykazach zawartych w załącznikach do takich aktów), a jednocześnie zbiór indywidualnych decyzji (skierowanych do takich osób i podmiotów) (
97
). Akt tego rodzaju istotnie odpowiada definicji aktu o charakterze generalnym, ponieważ (i) wywiera skutki prawne w stosunku do kategorii osób rozpatrywanych w sposób ogólny i abstrakcyjny, (ii) znajduje zastosowanie – w sposób bezpośredni albo pośredni – w sprawie, która jest przedmiotem skargi, oraz (iii) wykazuje bezpośrednią więź prawną z zaskarżoną decyzją indywidualną.
122.
Nie sądzę, by był to przypadek decyzji w sprawie mianowania sędziów.
123.
Po pierwsze, decyzji w sprawie mianowania sędziego nie można zakwalifikować, w sposób ogólny, jako aktu prawnego mającego zastosowanie w sprawie będącej przedmiotem odwołania. Po drugie, decyzja w sprawie mianowania sędziów nie wykazuje żadnej bezpośredniej (lub pośredniej) więzi prawnej z decyzjami indywidualnymi, które zostały zaskarżone przez skarżących do SSP (w sprawie Simpson – z decyzją Rady w sprawie odmowy przeniesienia go do grupy zaszeregowania AD 9, a w sprawie HG – z decyzją trzyosobowego organu powołującego, nakładającą na niego karę dyscyplinarną oraz zobowiązującą go do naprawienia szkody poniesionej przez Komisję). Po trzecie, akty indywidualne zaskarżone przed Sądem w niniejszych sprawach nie są decyzjami indywidualnymi, będącymi przedmiotem skarg, lecz wyrokami, będącymi przedmiotem odwołań. Po czwarte, decyzja w sprawie mianowania sędziów nie jest skierowana do „kategorii osób rozpatrywanych w sposób ogólny i abstrakcyjny”, a ogółu jednostek w Unii, dla których sądem właściwym jest SSP, także nie można uznać za taką kategorię osób, „do których skierowana jest” decyzja w sprawie mianowania sędziów. Okoliczność, że decyzja ta została opublikowana w Dzienniku Urzędowym, nie zmienia jej charakteru prawnego. Tytułem przykładu, decyzje Komisji dotyczące pomocy państwa także są publikowane w Dzienniku Urzędowym, co nie oznacza jednak, że są one aktami o charakterze generalnym.
124.
Uważam zatem, że decyzji w sprawie mianowania sędziów nie można uznać za akt o charakterze generalnym, który może być przedmiotem incydentalnej kontroli zgodności z prawem na podstawie art. 277 TFUE.
125.
Nie oznacza to jednak, że wnoszący odwołanie nie może zażądać kontroli ewentualnej nieprawidłowości mianowania członka składu orzekającego, któremu została przydzielona jego sprawa. Skoro wniesione przezeń odwołanie jest objęte zakresem stosowania prawa Unii, może on powoływać się na prawa gwarantowane przez kartę, a w szczególności jej art. 47. W tej perspektywie kwestia nie sytuuje się w kontekście kontroli incydentalnej sensu stricto. Nie chodzi o kontrolę decyzji w sprawie mianowania sędziów, lecz raczej o zbadanie, czy doszło do ewentualnego naruszenia prawa do sądu ustanowionego na mocy ustawy, ze względu na to, że sędzia, którego mianowanie jest dotknięte nieprawidłowością zasiadał w składzie orzekającym.
Rozumowanie Sądu w tej kwestii w wyroku FV
126.
Sąd oparł się na wyroku z dnia 1 lipca 2008 r., Chronopost i La Poste/UFEX i in., aby przeprowadzić badanie prawidłowości mianowania sędziów w wyroku FV, jak również w wyrokach poddanych szczególnej procedurze kontroli (
98
).
127.
I tak, Sąd ten uznał, że „gdy powstaje wątpliwość w odniesieniu do prawidłowości składu sądu orzekającego w pierwszej instancji, która nie jest oczywiście pozbawiona znaczenia [podstaw], sąd odwoławczy ma obowiązek zbadania prawidłowości tego składu. Zarzut oparty na nieprawidłowym składzie orzekającym dotyczy bowiem bezwzględnej przeszkody procesowej, która winna być badana z urzędu, nawet w sytuacji gdy wspomniana nieprawidłowość nie została podniesiona w pierwszej instancji (zob. podobnie [wyrok Chronopost], pkt 44–50)” (
99
).
128.
Moim zdaniem odwołanie się do tego orzecznictwa w przypadku wyroków poddanych szczególnej procedurze kontroli jest błędne, ponieważ narusza zakres wyroku Chronopost, jak też zasady domniemania zgodności z prawem aktów instytucji Unii.
129.
W tej sprawie pierwotny wyrok Sądu został uchylony przez Trybunał, który przekazał sprawę Sądowi do ponownego rozpoznania. Ten przydzielił sprawę składowi orzekającemu, w którym jako sędzia sprawozdawca zasiadał ten sam sędzia, który sporządzał pierwotny, zaskarżony wyrok. W związku z tym strony dały następnie wyraz swoim wątpliwościom co do prawidłowości postępowania toczącego się przed Sądem. W ramach (nowego) późniejszego odwołania, Trybunał oddalił te argumenty co do istoty (
100
).
130.
Przed przystąpieniem do tego badania Trybunał orzekł jednakże, iż „[…] [p]rawo to oznacza, że każdy sąd jest zobowiązany zbadać, czy ze względu na swój skład stanowi on taki właśnie niezawisły i bezstronny sąd, jeżeli pojawia się w tym względzie wątpliwość, która nie wydaje się od razu oczywiście pozbawiona znaczenia [podstaw]. Badanie to jest nieodzowne w kontekście zaufania, które sądy społeczeństwa demokratycznego muszą wzbudzać u jednostki […]. Wynika stąd, że jeśli w ramach odwołania pojawia się w tym względzie wątpliwość, która nie jest, tak jak w niniejszej sprawie, oczywiście pozbawiona znaczenia [podstaw], Trybunał ma obowiązek zbadać prawidłowość składu izby Sądu, która wydała zaskarżony wyrok” (
101
).
131.
Należy bowiem w tym względzie podkreślić, że podejście zastosowane w wyroku Chronopost opiera się na prawie do rzetelnego procesu sądowego. Treść tego prawa, zgodnie z definicją sformułowaną w wyroku Chronopost, odpowiada treści art. 6 ust. 1 EKPC i art. 47 akapit drugi karty: „[k]ażdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy” (
102
).
132.
W kontekście wyroków poddanych szczególnej procedurze kontroli oraz w wyroku FV Sąd badał zgodność z prawem składu orzekającego SSP, który wydał te wyroki, pod kątem ewentualnej nieprawidłowości procedury mianowania jego członków, gdyż procedura ta jest jednym z warunków ustanowienia sądu na mocy ustawy (
103
).
133.
Tymczasem z lektury wyroku Chronopost wynika, że obowiązek badania przez sąd z urzędu stanowiącej bezwzględną przeszkodę procesową kwestii zgodności z prawem jego utworzenia, „jeżeli pojawia się w tym względzie wątpliwość, która nie wydaje się od razu oczywiście pozbawiona podstaw”, wiąże się z aspektami niezależności i bezstronności (
104
). Gdy zatem sąd Unii przekazuje sprawę takiemu lub innemu składowi orzekającemu, bądź takiemu lub innemu sędziemu sprawozdawcy (
105
), jest on obowiązany zweryfikować, czy mając na uwadze utworzenie składu orzekającego, z jednej strony, i specyfikę rozpoznawanej sprawy, z drugiej strony, nie może powstać jakakolwiek racjonalna wątpliwość co do niezależności i bezstronności sędziów, których zadaniem będzie wydanie wyroku w tej sprawie.
134.
Aspekt prawa do rzetelnego procesu sądowego odnoszący się do prawa do bycia wysłuchanym przez sąd ustanowiony na mocy ustawy, na który Trybunał powołał się w pkt 45 wyroku Chronopost, nie jest wymieniony w pkt 46 i nast. tego wyroku. Nie wydaje mi się, aby wielka izba sformułowała w ten sposób swoje rozumowanie w sposób niezamierzony lub mimowolnie.
135.
Punkt 45 powtarza jedynie pełne brzmienie prawa zapisanego w art. 6 ust. 1 EKPC oraz w art. 47 Karty. Następnie w pkt 46, 47 i 48 zbadano ważną kwestię kontroli z urzędu niezawisłości i bezstronności składu orzekającego wyznaczonego do rozstrzygnięcia takiego czy innego sporu. Kwestia tego, czy sąd został „ustanowiony na mocy ustawy” nie została wcześniej rozstrzygnięta. Jeśli ta kwestia jest istotna, może oczywiście zostać podniesiona – jak w sprawie FV – przez stronę, która ma wątpliwości w tym względzie.
136.
Wydaje mi się wobec tego, że opierając się na wyroku Chronopost w celu przeprowadzenia kontroli prawidłowości mianowania sędziów zasiadających w składzie orzekającym w pierwszej instancji, pod kątem gwarancji prawa do sądu ustanowionego na mocy ustawy, wyrok FV i w konsekwencji wyroki poddane szczególnej procedurze kontroli wykroczyły poza zakres wyroku Chronopost.
Możliwość kontroli prawidłowości mianowania sędziego
137.
Akt, na mocy którego Rada dokonała mianowania sędziów SSP, jest aktem wydanym przez instytucję Unii na podstawie art. 257 akapit czwarty TFUE. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem akty takie korzystają zasadniczo z domniemania zgodności z prawem i wywołują skutki prawne do czasu ich uchylenia, stwierdzenia ich nieważności w ramach skargi o stwierdzenie nieważności lub uznania ich za nieważne w następstwie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym lub podniesienia zarzutu niezgodności z prawem (
106
).
138.
W związku z powyższym Sąd popełnił błąd, stosując kryterium dotyczące prowadzonej z urzędu kontroli niezależności i bezstronności sądów („jeżeli pojawia się w tym względzie wątpliwość, która nie wydaje się od razu oczywiście pozbawiona podstaw” (
107
)) do zbadania kwestii tego, czy mianowanie jednego z sędziów na mocy aktu przyjętego przez Radę, który to akt korzysta z domniemania zgodności z prawem, było dotknięte nieprawidłowością. Według mnie, to domniemanie zgodności z prawem stanowi również odzwierciedlenie zasady pewności prawa, której celem jest zapewnienie przewidywalności sytuacji i stosunków prawnych podlegających prawu Unii (
108
).
139.
W konsekwencji, wobec braku dowodów wydających się na pierwszy rzut oka podważać ważność decyzji w sprawie mianowania sędziów, sąd nie ma obowiązku sam badać takiej kwestii z własnej inicjatywy (
109
). Aby wyrazić to jeszcze jaśniej w kontekście sądów Unii, po uroczystym posiedzeniu przed Trybunałem, w którego trakcie każdy nowy członek sądu składa przyrzeczenie, sąd, w którym będzie on orzekał, nie ma obowiązku weryfikowania z urzędu całej procedury, która doprowadziła do jego mianowania, w tym badania punkt po punkcie rozumowania decyzji o mianowaniu go, w celu upewnienia się co do jej ważności.
140.
Oczywiście strona sporu może kwestionować ważność mianowania członka składu orzekającego rozpoznającego jego sprawę, tak jak to miało miejsce w sprawie FV. Podniesienie takiego zarzutu powinno nastąpić, gdy tylko strona ta zda sobie sprawę z tego, że niezbędne w tym celu przesłanki zostały spełnione, a mianowicie (i) (domniemana) nieprawidłowość procedurze mianowania oraz (ii) fakt, że sędzia (lub sędziowie), którego (których) dotyczy domniemana nieprawidłowość, jest (są) częścią składu orzekającego rozpatrującego skargę. Zazwyczaj należy zakwestionować mianowanie przed rozpatrywanym sądem. Dlatego właśnie należy to podnieść jak najszybciej, a nie tylko wtedy, gdy orzeczenie w pierwszej instancji jest niekorzystne. Jednakże w niektórych przypadkach może być uzasadnione (w przewidzianych prawem terminach na wniesienie odwołania) podniesienie tego problemu dopiero przed sądem odwoławczym (na przykład w sytuacji, gdy pojawił się dopiero po wydaniu orzeczenia w pierwszej instancji). Jednakże, im bardziej taka czynność będzie oddalona w czasie od daty mianowania sędziego, tym większa będzie szansa na to, że zasada pewności prawa będzie mieć pierwszeństwo przed zasadą sądu ustanowionego na mocy ustawy, w ramach wyważania dokonywanego przez rozpatrywany sąd. Z wyłączeniem przypadków, gdy nieprawidłowość jest tak poważna, że można ją zakwalifikować jako „rażące naruszenie” albo że stanowi zagrożenie dla samej istoty prawa do rzetelnego procesu sądowego, prawdopodobne jest, że przeważy potrzeba zapewnienia pewności prawa oraz powaga rzeczy osądzonej.
141.
W wyroku FV, a stąd w wyrokach poddanych szczególnej procedurze kontroli, Sąd najzwyczajniej nie uwzględnił w swojej analizie wpływu domniemania zgodności z prawem aktów Unii oraz zasady pewności prawa i powagi rzeczy osądzonej.
142.
W związku z tym uważam, że Sąd popełnił poważny błąd, kontrolując prawidłowość składu orzekającego SSP pod kątem prawidłowości procedury mianowania jego członków i uchylając następnie automatycznie zaskarżone wyroki, nie uwzględniając uprzednio tych ważnych elementów.
W przedmiocie istnienia zagrożenia dla jedności lub spójności prawa Unii
143.
Przepisy regulujące postępowanie w przedmiocie szczególnej procedury kontroli, przede wszystkim art. 256 ust. 2 akapit drugi TFUE, nie zawierają jakiejkolwiek definicji pojęć „jedności” i „spójności” prawa Unii. Wydaje mi się jednakże, iż naruszenie jedności prawa Unii należy stwierdzić w szczególności, jeżeli Sąd nie uwzględnił przepisów lub zasad prawa Unii, które mają szczególną wagę, natomiast naruszenie spójności prawa Unii należy raczej stwierdzić wtedy, gdy Sąd nie uwzględnił istniejącego orzecznictwa sądów Unii (
110
).
144.
Wydane dotychczas przez Trybunał wyroki w ramach szczególnej procedury kontroli umożliwiają wskazanie czterech kryteriów oceny, użytecznych na potrzeby ustalenia ewentualnego naruszenia jedności lub spójności prawa Unii: po pierwsze, wyrok Sądu powinien stanowić precedens dla przyszłych spraw; po drugie, Sąd odszedł od utrwalonego orzecznictwa Trybunału; po trzecie, popełnione przez Sąd błędy dotyczą pojęcia, które nie należy wyłącznie do prawa służby publicznej, lecz znajduje zastosowanie niezależnie od rozważanej dziedziny; po czwarte, naruszone przez Sąd reguły i zasady zajmują istotne miejsce w porządku prawnym Unii (
111
). Powyższe kryteria, które można rozpatrywać „łącznie” (
112
), nie są kumulatywne, a zatem nie wszystkie muszą być spełnione, aby można było stwierdzić naruszenie jedności lub spójności prawa Unii (
113
).
W przedmiocie kryterium pierwszego
145.
Pierwsze kryterium służące do ustalenia, czy doszło do naruszenia jedności lub spójności prawa Unii, wymaga, aby wyrok Sądu mógł stanowić precedens dla przyszłych spraw.
146.
Mimo że SSP już nie istnieje i mimo tego, że decyzja w sprawie mianowania sędziów była ostatnią decyzją tego rodzaju, przebieg spraw FV, Simpson i HG jednoznacznie wskazuje, w jaki sposób orzecznictwo to może stanowić precedens dla przyszłych spraw. I tak, podejście przyjęte w wyroku FV zostało powielone w wyrokach poddanych szczególnej procedurze kontroli. Mimo że inne wyroki wydane przez skład orzekający, którego dotyczy wyrok FV, zgodnie z moją wiedzą, uprawomocniły się albo były przedmiotem odwołania, w ramach którego nie został podniesiony zarzut dotyczący nieprawidłowości decyzji w sprawie mianowania sędziów, precedens ustanowiony przez te sprawy wykracza poza zakres pojedynczego sporu. Rozszerzająca wykładnia wyroku Chronopost, jeśli chodzi o możliwość incydentalnej kontroli zgodności z prawem składu orzekającego, jak również zupełne pominięcie zasady pewności prawa, jeśli chodzi o skutki, jakie należy wywodzić z ewentualnej nieprawidłowości procedury mianowania sędziego, już same w sobie wydaje mi się, że mogą w przyszłych sprawach wypaczyć prawidłową analizę pojęcia „sądu ustanowionego na mocy ustawy”, niezależnie od tego, czy do tej analizy podchodzi się zgodnie z podejściem precedensowym common law, czy też, w tradycji prawa cywilnego, wykorzystując wcześniej rozstrzygnięte sprawy jako narzędzia interpretacyjne.
147.
Co więcej, konsekwencje wyroków poddanych szczególnej procedurze kontroli i wyroku FV dla takich przyszłych spraw mogą powielać się niemalże w nieskończoność. Przypomnę w tym miejscu, że przed Trybunałem toczy się już postępowanie w przedmiocie odwołania, kwestionującego prawidłowość utworzenia izby Sądu, w której zasiadał jeden z sędziów mianowanych do SSP na mocy decyzji w sprawie mianowania sędziów (
114
). Poza tym zwracam uwagę, że konsekwencje te wykraczają poza geograficzne granice Unii Europejskiej. Wydaje się, skarżący w sprawie Ástráðsson powołał się przed islandzkimi sądami na wyrok FV, aby poprzeć argument, że wyroki wydane przez sędziego, którego mianowanie nie było zgodne z regulacjami prawnymi, powinny podlegać uchyleniu (
115
).
W przedmiocie kryteriów drugiego, trzeciego i czwartego
148.
W wyrokach poddanych szczególnej procedurze kontroli Sąd pominął – po pierwsze – wpływ nieprawidłowości procedury mianowania na prawo do rzetelnego procesu sądowego w jego wymiarze dotyczącym prawa do „sądu ustanowionego na mocy ustawy” oraz skutków, jakie należy wywodzić z tej nieprawidłowości, w szczególności w świetle zasady pewności prawa, oraz – po drugie – zakres domniemania zgodności z prawem, z jakiego korzystają akty instytucji Unii, oraz zakres zasady pewności prawa i ich wpływ na możliwość sprawowania kontroli mianowania sędziego w ramach postępowania, które nie dotyczy ważności decyzji w sprawie mianowania.
149.
Znaczenie tych zasad w porządku prawnym Unii jest oczywiste i zostało obszernie omówione powyżej. Mimo że charakter spraw rozpoznawanych przez Sąd oraz podniesione zagadnienia były nowe i mimo że nie istniało utrwalone orzecznictwo Trybunału dotyczące kontroli prawidłowości mianowania sędziów SSP, to jednak Sąd powinien był uwzględnić utrwalone orzecznictwo Trybunału przedstawione powyżej w niniejszej opinii, odnoszące się do tych praw i zasad. Poza tym jest jasne, że powyższe reguły, prawa i zasady nie odnoszą się wyłącznie do prawa służby publicznej, lecz mają zastosowanie, niezależnie od przedmiotu sprawy, do wszelkich stosunków prawnych podlegających prawu Unii, ponieważ mają one charakter podstawowy i przekrojowy.
150.
Z powyższych rozważań wynika, że Sąd, z uwagi na błędy, jakie popełnił w związku z rozpoznawanymi przez siebie odwołaniami, oraz z uwagi na skutki, jakie z tego wywiódł w odniesieniu do tych odwołań, pominął utrwalone orzecznictwo Trybunału i naruszył normy, które mają szczególne znaczenie w porządku prawnym Unii i są stosowane niezależnie od przedmiotu sprawy.
151.
Mając na względzie powyższe, uważam, że zostały spełnione wszystkie kryteria sformułowane w orzecznictwie Trybunału, i proponuję, aby Trybunał orzekł, że wyroki poddane szczególnej procedurze kontroli naruszają jedność i spójność prawa Unii.
Skutki szczególnej procedury kontroli
152.
Artykuł 62b akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej stanowi, że jeżeli Trybunał stwierdzi, że orzeczenie Sądu narusza jedność i spójność prawa Unii, kieruje sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd, który jest związany orzeczeniem Trybunału co do kwestii prawnych. Kierując sprawę do ponownego rozpoznania, Trybunał może nadto określić, które ze skutków orzeczenia Sądu uważa się za ostateczne wobec stron sporu. W drodze wyjątku, jeżeli rozstrzygnięcie sporu, przy uwzględnieniu rezultatu kontroli, wynika z ustaleń stanu faktycznego, na których oparte zostało orzeczenie Sądu, Trybunał może sam wydać ostateczne orzeczenie.
153.
Wynika z tego, że Trybunał nie może ograniczyć się wyłącznie do stwierdzenia naruszenia spójności lub jedności prawa Unii, bez wyciągania konsekwencji z tego stwierdzenia wobec obu rozpatrywanych sporów w niniejszym wypadku (
116
).
Skutki szczególnej procedury kontroli w odniesieniu do wyroku Simpson
154.
Wyrokiem Simpson Sąd, nie badając więcej zarzutów podniesionych przez wnoszącego odwołanie, uchylił postanowienie SSP w całości ze względu na naruszenie „zasady sędziego powołanego zgodnie z prawem” i skierował sprawę do innej izby Sądu niż izba, która orzekała w przedmiocie odwołania, aby ta jako sąd pierwszej instancji rozpoznała sprawę (
117
).
155.
Bezpośrednim skutkiem błędów popełnionych przez Sąd jest konieczność uchylenia wyroku Simpson w całości i skierowania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd, aby ten mógł wypowiedzieć się, jako sąd odwoławczy, w przedmiocie dwóch zarzutów podniesionych przez wnoszącego odwołanie.
Skutki szczególnej procedury kontroli w odniesieniu do wyroku HG
156.
Wyrokiem HG Sąd, nie badając więcej zarzutów podniesionych przez wnoszącego odwołanie, uchylił zaskarżony wyrok w całości ze względu na naruszenie „zasady sędziego powołanego zgodnie z prawem” i skierował sprawę do innej izby Sądu niż izba, która orzekała w przedmiocie odwołania, aby ta jako sąd pierwszej instancji rozpoznała sprawę (
118
).
157.
Wyrok ten także należy uchylić w całości i skierować sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd, aby ten mógł wypowiedzieć się, jako sąd odwoławczy, w przedmiocie czterech zarzutów podniesionych przez wnoszącego odwołanie.
Skutki szczególnej procedury kontroli w odniesieniu do wyroku FV
158.
Wyrok FV, który nie był poddany szczególnej procedurze kontroli z przedstawionych powyżej w pkt 36 względów formalnych leży u podstaw wyroków poddanych szczególnej procedurze kontroli i jako taki stanowił punkt wyjścia dla mojej analizy. Ponieważ nie został on poddany szczególnej procedurze kontroli, to orzeczenie Sądu stało się prawomocne.
159.
Z mojej analizy wynika, że wyrok FV jest obarczony wieloma błędami, które mogą naruszać jedność i spójność prawa Unii. W aktualnej sytuacji ryzyko takie nie jest teoretyczne. Naruszenie to skonkretyzowało się, gdy Sąd wydał wyroki poddane szczególnej procedurze kontroli, stosując się do swego orzecznictwa w wyroku FV. Wydaje mi się, że na tym etapie nie jest możliwe wskazanie, jakie byłyby skutki niniejszej szczególnej procedury kontroli dla dalszego biegu sprawy FV: w tej sprawie Sąd przygotowuje się do orzeczenia w przedmiocie żądań skarżącego w pierwszej instancji (sprawa w toku T‑27/18 RENV). Jednakże, o ile Trybunał zgodzi się z analizą, którą przedstawiłam w niniejszej opinii, moim zdaniem istotne jest podkreślenie, że wyrok FV jest błędny i nie może już stanowić precedensu ani narzędzia interpretacyjnego dla przyszłych spraw.
W przedmiocie kosztów
160.
Zgodnie z art. 195 § 6 regulaminu postępowania, jeżeli orzeczenie Sądu będące przedmiotem szczególnej procedury kontroli zostało wydane na podstawie art. 256 ust. 2 TFUE, Trybunał rozstrzyga o kosztach.
161.
Brak jest szczególnych przepisów regulujących podział kosztów w ramach szczególnej procedury kontroli (
119
). Ze względu na charakter takiej procedury, wszczynanej na wniosek pierwszego rzecznika generalnego, Trybunał stosuje praktykę, że strony i zainteresowani wymienieni w art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, którzy uczestniczyli w postępowaniu przed Trybunałem, ponoszą własne koszty związane z tym postępowaniem (
120
). Jednakże Trybunał może zawsze postanowić inaczej, w zależności od charakteru sprawy i wniosków, do jakich dojdzie (
121
).
162.
Ze względu na okoliczność, że niniejsze sprawy biorą swój początek z nieprawidłowości procedury mianowania, która to nieprawidłowość obciąża wyłącznie Radę, uważam za słuszne, aby Rada, mimo że jest stroną wyłącznie w postępowaniu w sprawie Simpson, pokryła oprócz własnych kosztów koszty E. Simpsona i HG. Komisja i rząd bułgarski powinny pokryć własne koszty.
Wnioski
163.
W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał orzekł, co następuje:
–
Wyroki Sądu Unii Europejskiej z dnia 19 lipca 2018 r., Simpson/Rada (T‑646/16 P) i HG/Komisja (T‑693/16 P) naruszają jedność i spójność prawa Unii.
–
Rzeczone wyroki zostają uchylone.
–
Sprawy zostają przekazane Sądowi Unii Europejskiej do ponownego rozpoznania.
–
Rada Unii Europejskiej pokrywa koszty poniesione przez E. Simpsona i HG w związku ze szczególną procedurą kontroli, jak również swoje własne koszty.
–
Komisja Europejska i rząd bułgarski pokrywają swoje własne koszty poniesione w związku ze szczególną procedurą kontroli.
(
1
)	Język oryginału: francuski.
(
2
)	Dz.U. 2004, L 333, s. 7; sprostowania: Dz.U. 2007, L 103, s. 54, Dz.U. 2010, L 74, s. 5.
(
3
)	Załącznik ten został uchylony na mocy art. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2016/1192 z dnia 6 lipca 2016 r. w sprawie przekazania Sądowi właściwości do rozpoznawania w pierwszej instancji sporów między Unią Europejską a jej pracownikami (Dz.U. 2016, L 200, s. 137).
(
4
)	W dalszej części niniejszej opinii będę nazywać ten komitet, którego funkcje zostały opisane w art. 3 ust. 3 załącznika I, „komitetem selekcyjnym”.
(
5
)	Dz.U. 2010, C 83, s. 389.
(
6
)	Dz.U. 2013, C 353, s. 11.
(
7
)	Rada, jak się wydaje, nigdy nie zaakceptowała tego, że komitet selekcyjny mógł przedstawić listę zaproponowanych kandydatów w kolejności wynikającej z uzyskanej oceny. Zobacz L. Sevón, La procédure de sélection des membres du Tribunal de la fonction publique de l’Union européenne: une expérience pionnière, Revue universelle des droits de l’homme, vol. 20 nr 1–3, 30 czerwca 2011 r., s. 7–9.
(
8
)	María Isabel Rofes i Pujol została mianowana sędzią SSP na okres sześciu lat od dnia 1 września 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2015 r. na mocy decyzji Rady 2009/474/WE, Euratom z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie mianowania sędziego Sądu do spraw Służby Publicznej Unii Europejskiej (Dz.U. 2009, L 156, s. 56).
(
9
)	Dz.U. 2016, L 79, s. 30.
(
10
)	Dz.U. 2016, C 146, s. 11.
(
11
)	Wyrok z dnia 28 czerwca 2016 r., FV/Rada, F‑40/15, EU:F:2016:137.
(
12
)	Postanowienie z dnia 24 czerwca 2016 r., Simpson/Rada, F‑142/11 RENV, EU:F:2016:136.
(
13
)	Wyrok z dnia 19 lipca 2016 r., HG/Komisja, F‑149/15, EU:F:2016:155.
(
14
)	Wyrok z dnia 23 stycznia 2018 r., FV/Rada, T‑639/16 P, EU:T:2018:22 (zwany dalej „wyrokiem FV”), pkt 78.
(
15
)	Zobacz pkt 41 i nast. oraz pkt 126 i nast. niniejszej opinii.
(
16
)	Decyzja Trybunału z dnia 19 marca 2018 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) FV/Rada, C‑141/18 RX, EU:C:2018:218, pkt 4, 5.
(
17
)	T‑646/16 P, niepublikowany, EU:T:2018:493 (zwany dalej „wyrokiem Simpson”).
(
18
)	T‑693/16 P, niepublikowany, EU:T:2018:492 (zwany dalej „wyrokiem HG”).
(
19
)	Zobacz pkt 16 niniejszej opinii.
(
20
)	Decyzja z dnia 17 września 2018 r., C‑542/18 RX, EU:C:2018:763.
(
21
)	Decyzja z dnia 17 września 2018 r., C‑543/18 RX, EU:C:2018:764.
(
22
)	Zobacz tytułem przykładu decyzje Trybunału: z dnia 8 lutego 2011 r. (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Komisja/Petrilli, C‑17/11 RX, EU:C:2011:55, z dnia 29 czerwca 2016 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Andres i in./EBC, C‑312/16 RX, niepublikowany, EU:C:2016:520.
(
23
)	Wyrok FV, pkt 49–51. W odniesieniu do faktów, zob. również pkt 17–19 powyżej.
(
24
)	Mianowicie sędziów S. Van Raepenbuscha i H. Kreppela. Procedura zastępowania tych dwóch sędziów rozpoczęła się w grudniu 2013 r., prawie dziewięć miesięcy przed końcem ich kadencji (zob. pkt 8 powyżej).
(
25
)	Motyw 3 decyzji w sprawie mianowania odnosi się do wniosku Komisji dotyczącego tego rozporządzenia (zob. pkt 13 powyżej).
(
26
)	Zobacz wyrok FV, pkt 34–38, 51.
(
27
)	Wyrok FV, pkt 29.
(
28
)	Zobacz pkt 11 i przypis 7 powyżej.
(
29
)	Zobacz również w tym względzie motyw 5 decyzji w sprawie mianowania sędziów.
(
30
)	Zobacz wyrok FV, pkt 54–57.
(
31
)	Wyrok FV, pkt 59–63.
(
32
)	Wyrok ETPC z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie Ilatovskiy przeciwko Rosji, skarga nr 6945/04, CE:ECHR:2009:0709JUD000694504, §§ 40, 41. Zobacz wyrok FV, pkt 67–76.
(
33
)	Dz.U. 2007, C 303, s. 17, 29, 30.
(
34
)	Jak podkreślił mój kolega rzecznik generalny H. Saugmandsgaard Øe w opinii w sprawie Associação Sindical dos Juízes Portugueses, C‑64/16, EU:C:2017:395, pkt 71 i przypis 77, „[o]koliczność, że istnieje konieczność odwoływania się wyłącznie do art. 47 karty wówczas, gdy rozpatrywana sytuacja podlega zakresowi stosowania prawa Unii (zob. wyrok z dnia 16 maja 2017 r., Berlioz Investment Fund, C‑682/15, EU:C:2017:373, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo), nie wyklucza [dodałabym, co oczywiste] możliwości dokonania wykładni tego przepisu w świetle orzecznictwa ETPC”.
(
35
)	Wyrok ETPC z dnia 2 maja 2019 r. w sprawie Pasquini przeciwko San Marino, skarga nr 50956/16, CE:ECHR:2019:0502JUD005095616, §102. Zobacz ponadto wyrok ETPC z dnia 13 kwietnia 2006 r. w sprawie Fedotova przeciwko Rosji, skarga nr 73225/01, CE:ECHR:2006:0413JUD007322501, §42.
(
36
)	Wyroki ETPC: z dnia 31 maja 2011 r. w sprawie Kontalexis przeciwko Grecji, skarga nr 59000/08, CE:ECHR:2011:0531JUD005900008, §§ 41, 44; z dnia 4 marca 2003 r. w sprawie Posokhov przeciwko Rosji, skarga nr 63486/00, CE:ECHR:2003:0304JUD006348600, §§ 39, 43.
(
37
)	Wyrok ETPC z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie Ilatovskiy przeciwko Rosji, skarga nr 6945/04, CE:ECHR:2009:0709JUD000694504, §40.
(
38
)	Zobacz poniżej pkt 68–87.
(
39
)	Zobacz również poniżej pkt 68–87.
(
40
)	Wyrok ETPC z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie Ilatovskiy przeciwko Rosji, skarga nr 6945/04, CE:ECHR:2009:0709JUD000694504, § 36.
(
41
)	Wyrok ETPC z dnia 12 marca 2019 r. w sprawie Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii, skarga nr 26374/18, CE:ECHR:2019:0312JUD002637418 (zwany dalej „wyrokiem Ástráðsson”), § 98 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
42
)	Wyrok ETPC z dnia 20 października 2009 r. w sprawie Gorguiladzé przeciwko Gruzji, skarga nr 4313/04, CE:ECHR:2009:1020JUD000431304, § 69.
(
43
)	Wyrok ETPC z dnia 8 listopada 2018 r. w sprawie Ramos Nunes de Carvalho e Sá przeciwko Protugalii, skargi: nr 55391/13, nr 57728/13, nr 74041/13, CE:ECHR:2018:1106JUD005539113, § 144 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
44
)	Wyrok ETPC z dnia 28 listopada 2002 r. w sprawie Lavents przeciwko Łotwie, skarga nr 58442/00, CE:ECHR:2002:1128JUD005844200, § 114.
(
45
)	Wyrok Ástráðsson, zob. w szczególności §§ 107, 108, 123.
(
46
)	Wyrok Ástráðsson, § 6.
(
47
)	Czterech kandydatów usuniętych w ten sposób z listy było kandydatami sklasyfikowanymi w sporządzonej przez komisję tabeli ocen, odpowiednio jako siódmy, jedenasty, dwunasty i czternasty.
(
48
)	Czterech kandydatów, których nazwiska zostały dodane do listy przez ministra, zostało sklasyfikowanych przez komisję na miejscach siedemnastym, osiemnastym, dwudziestym trzecim i trzydziestym. Ponieważ do obsadzenia było piętnaście stanowisk, a komisja w sposób zamierzony klasyfikowała kandydatów na liście według uzyskanej oceny, w zwykłych okolicznościach żaden z tych kandydatów nie powinien uzyskać nominacji do sądu apelacyjnego.
(
49
)	Jeśli chodzi o bardziej szczegółowe informacje, zob. wyrok Ástráðsson, §§ 7–18. Zwracam uwagę, że doradca prawny powiadomił nawet kancelarię premiera o ewentualnych uchybieniach w procedurze, według której proponował postępować minister: zob. § 13 wyroku.
(
50
)	Zobacz wyrok Ástráðsson, §§ 19–26.
(
51
)	Zobacz wyrok Ástráðsson, §§ 36–50.
(
52
)	Orzeczenie Trybunału EFTA z dnia 14 lutego 2017 r., Pascal Nobile/DAS Rechtsschutz-Versicherungs, E-21/16. Zobacz wyrok Ástráðsson, §§ 64–69. Sąd także powołał się na ten wyrok w pkt 75 wyroku FV.
(
53
)	Najpierw przez J.R.J. i Á.H., a następnie przez E.J. i J.H.: zob. wyrok Ástráðsson, odpowiednio §§ 27–35 i 52–54.
(
54
)	Wyrok Ástráðsson, §§ 11, 16, 27–35 i 105–109.
(
55
)	Wyrok Ástráðsson, §§ 115–118.
(
56
)	Wyrok Ástráðsson, §§ 119–122.
(
57
)	Wyrok Ástráðsson, §§ 18–22.
(
58
)	Wyrok Ástráðsson, § 123.
(
59
)	W sprawie Ástráðsson minister była w pełni świadoma, że nie miała żadnego pola manewru i że oczekiwano, by przyjęła listę 15 kandydatów o najwyższych kwalifikacjach przedstawioną jej przez komisję oceniającą (w rzeczywistości poprosiła ona komisję oceniającą o zaproponowanie dłuższej listy, co zostało odrzucone). W wyrokach poddanych szczególnej procedurze kontroli Rada była w pełni świadoma, że lista rozpatrywanych kandydatów sporządzona przez komisję selekcyjną została sporządzona na podstawie zaproszeń do składania kandydatur z 2013 r., które miały na celu obsadzenie dwóch, a nie trzech krótkoterminowych wakatów w SSP.
(
60
)	Okoliczność, że kadencja sędzi M.I. Rofes i Pujol zakończyła się w dniu 31 sierpnia 2015 r. wynikała jasno z decyzja o jej mianowaniu. Żadna z informacji, które zbadałam w trakcie przygotowywania niniejszej opinii, nie pozwoliła na wyjaśnienie, dlaczego nie ogłoszono odrębnego zaproszenia do zgłaszania kandydatur na jej miejsce ani przed tą datą, ani w trakcie prawie siedmiomiesięcznego okresu pomiędzy tą datą a decyzją o powołaniu trzech sędziów do SSP (w dniu 22 marca 2016 r.). Jednak w świetle decyzji, która miała zostać podjęta w dniu 22 marca 2016 r., mogło się wydawać, że trudno będzie zakończyć postępowanie w sprawie nowego zaproszenia do zgłaszania kandydatur i dokonać oceny przez komisję selekcyjną w czasie pozwalającym nowemu sędziemu na rzeczywiste podjęcie obowiązków w SSP, zanim SSP zakończy działalność. Zaproponowałam powyżej (pkt 45) inny prawny sposób rozwiązania tego problemu.
(
61
)	Zobacz motyw 4 decyzji w sprawie mianowania sędziów i pkt 13 powyżej. S. Van Raepenbusch został mianowany z mocą wsteczną, natomiast J. Sant’Anna i A. Kornezov zaczęli orzekać dopiero po złożeniu ślubowania w dniu 13 kwietnia 2016 r. SSP przestał istnieć w dniu 1 września 2016 r.
(
62
)	Wyrok Ástráðsson, § 103.
(
63
)	Wyrok z dnia 15 lutego 1996 r., Duff i in., C‑63/93, EU:C:1996:51, pkt 31.
(
64
)	Wyrok z dnia 22 marca 1961 r., Snupat/Wysoka Władza, 42/59 i 49/59, EU:C:1961:5, s. 159.
(
65
)	Wyrok z dnia 15 lutego 1996 r., Duff i in., C‑63/93, EU:C:1996:51, pkt 20.
(
66
)	Jeśli chodzi o analizę orzecznictwa Trybunału w tym przedmiocie, zob. J.P. Puissochet, H. Legal, Le principe de sécurité juridique dans la jurisprudence de la Cour de justice des Communautés européennes, Cahiers du Conseil Constitutionnel nr 11, grudzień 2001 r.
(
67
)	Wyrok z dnia 4 lipca 1973 r., Westzucker, 1/73, EU:C:1973:78, pkt 6.
(
68
)	Wyrok z dnia 1 czerwca 1999 r., Eco Swiss, C‑126/97, EU:C:1999:269, pkt 46.
(
69
)	Jean Carbonnier, Droit civil, Introduction, nr 46, przytoczony w raporcie sędziego sprawozdawcy Ch. Charruaulta dotyczącym wyroku Cour de Cassation (sądu kasacyjnego) (pełny skład), nr 540 z dnia 7 lipca 2006 r.
(
70
)	Wyrok z dnia 8 kwietnia 1976 r., Defrenne, 43/75, EU:C:1976:56, pkt 74, 75.
(
71
)	Wyrok z dnia 18 stycznia 2007 r., Brzeziński, C‑313/05, EU:C:2007:33, pkt 56.
(
72
)	Wyrok z dnia 26 lutego 1987 r., Consorzio Cooperative d’Abruzzo/Komisja, 15/85, EU:C:1987:111, pkt 12, 17.
(
73
)	Wyrok ETPC z dnia 28 października 1998 r. w sprawie Pérez de Rada Cavanilles przeciwko Hiszpanii, skarga nr 28090/95, CE:ECHR:1998:1028JUD002809095, §§ 44, 45. Zobacz w tym przedmiocie również stanowisko rzecznika generalnego P. Mengozziego w sprawie (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Arango Jaramillo i in./EBI, C‑334/12 RX-II, EU:C:2012:733, pkt 59, 60 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
74
)	Wyrok ETPC z dnia 13 czerwca 1979 r. w sprawie Marckx przeciwko Belgii, skarga nr 6833/74, CE:ECHR:1979:0613JUD000683374, § 58.
(
75
)	D. Soulas de Russel, Ph. Raimbault, Nature et racines du principe de sécurité juridique: une mise au point, Revue internationale de droit comparé, vol. 55, nr 1, styczeń–marzec 2003 r., s. 85–103, w szczególności s. 90, 91.
(
76
)	CE, 6e/1e SSR, Decyzja z dnia 12 grudnia 2007 r., nr 296072, FR:CESSR:2007:296072.20071212; CE, sect., decyzja z dnia 30 grudnia 2010 r., nr 329513, FR:CESEC:2010:329513.20101230.
(
77
)	Fawdry & Co (A Firm) v Murfitt v Lord Chancellor’s Department [2002] EWCA Civ 643.
(
78
)	Bundesverfassungsgericht (federalny trybunał konstytucyjny), postanowienie z dnia 27 października 1996 r., 2 BvR 1375/96; zob. również Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy), postanowienie z dnia 26 kwietnia 2005 r., X ZB 17/04.
(
79
)	Ústavní soud (trybunał konstytucyjny), wyrok z dnia 12 grudnia 2006 r., nr Pl. ÚS 17/06-2.
(
80
)	Wyrok Tribunal Constitucional (trybunału konstytucyjnego) 164/2008, z dnia 15 grudnia 2008 r. (ES:TC:2008:164).
(
81
)	Wyrok Tribunal Constitucional (trybunału konstytucyjnego) 101/1984, z dnia 28 listopada 1984 r. (ES:TC:1984:101).
(
82
)	Wyrok Tribunal Constitucional (trybunału konstytucyjnego) 164/2008, z dnia 15 grudnia 2008 r. (ES:TC:2008:164).
(
83
)	Nieprawidłowości o charakterze czysto formalnym wyraźnie zaliczają się do tej kategorii.
(
84
)	Wyrok z dnia 19 lipca 2018 r., Simpson/Rada, T‑646/16 P, niepublikowany, EU:T:2018:493, pkt 31; zob. również wyżej, pkt 25.
(
85
)	Wyrok z dnia 19 lipca 2018 r., HG/Komisja, T‑693/16 P, niepublikowany, EU:T:2018:492, pkt 32.
(
86
)	Wyrok z dnia 16 lipca 1981 r., Albini/Rada i Komisja, 33/80, EU:C:1981:186, pkt 17.
(
87
)	Wyrok z dnia 16 kwietnia 2015 r., TMK Europe, C‑143/14, EU:C:2015:236, pkt 18 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
88
)	W orzecznictwie przyjmuje się, że zarzut niezgodności z prawem mogą podnosić, oprócz jednostek, również skarżący określani jako „uprzywilejowani”. Zobacz wyrok z dnia 10 lipca 2003 r., Komisja/EBC, C‑11/00, EU:C:2003:395. Rzecznicy generalni od dawna sugerowali, aby przyznać tę możliwość skarżącym określanym jako „uprzywilejowani”. Zobacz m.in. opinia rzecznika generalnego G. Slynna w sprawie Francja/Komisja, 181/85, niepublikowana, EU:C:1986:491, s. 702, 703. Jednakże Trybunał odmawia przyznania państwom członkowskim możliwości powoływania się na niezgodność z prawem skierowanej do nich decyzji lub dyrektywy jako środka obronnego przeciwko skardze o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego dotyczącej niewykonania tej decyzji lub dyrektywy (wyrok z dnia 18 października 2012 r., Komisja/Republika Czeska, C‑37/11, EU:C:2012:640, pkt 46). To samo rozumowanie ma zastosowanie do decyzji, której adresatem nie było formalnie państwo członkowskie: jako członek Rady będącej autorem rzeczonej decyzji siłą rzeczy państwo członkowskie miało bowiem wiedzę na temat tej decyzji i bezsprzecznie było stanie wnieść skargę o stwierdzenie nieważności tej decyzji [wyrok z dnia 27 marca 2019 r., Komisja/Niemcy (C‑620/16, EU:C:2019:256, pkt 90)].
(
89
)	Zwracam w tym miejscu uwagę, że przed wejściem w życie traktatu z Lizbony traktaty ograniczały zarzut niezgodności z prawem do rozporządzeń (zob. art. 184 traktatu EWG, następnie art. 244 traktatu WE, obecnie art. 277 TFUE). Tymczasem orzecznictwo w krótkim czasie otworzyło taką możliwość w odniesieniu do innych aktów prawnych instytucji, które, nie przybierając formy rozporządzenia, wywierają podobne skutki, mimo że nie są „aktami regulacyjnymi sensu stricto” (wyrok z dnia 6 marca 1979 r., Simmenthal/Komisja, 92/78, EU:C:1979:53, pkt 35 i nast.).
(
90
)	Wyrok z dnia 31 maja 2001 r., Sadam Zuccherifici i in./Rada, C‑41/99 P, EU:C:2001:302, pkt 24.
(
91
)	Wyrok z dnia 24 września 1987 r., Acciaierie e Ferriere di Porto Nogaro/Komisja, 340/85, EU:C:1987:384, pkt 5. Trybunał przypomniał, że „z utrwalonego orzecznictwa wynika, że skarżąca może, w ramach skargi o stwierdzenie nieważności skierowanej przeciwko decyzji indywidualnej, podnosić zarzut niezgodności z prawem innych decyzji indywidualnych, które były do niej skierowane i które stały się ostateczne”.
(
92
)	Wyrok z dnia 22 kwietnia 2004 r., Schintgen/Komisja, T‑343/02, EU:T:2004:111.
(
93
)	Wyrok z dnia 23 marca 2004 r., Theodorakis/Rada, T‑310/02, EU:T:2004:90.
(
94
)	Wyrok z dnia 22 kwietnia 2004 r., Schintgen/Komisja, T‑343/02, EU:T:2004:111, pkt 25.
(
95
)	Wyrok z dnia 23 marca 2004 r., Theodorakis/Rada, T‑310/02, EU:T:2004:90, pkt 48, 49.
(
96
)	Wyrok z dnia 30 kwietnia 2019 r., Wattiau/Parlament, T‑737/17, EU:T:2019:273, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo. W orzecznictwie tym stosowane są zasady sformułowane wcześniej przez Trybunał w wyroku z dnia 13 lipca 1966 r., Włochy/Rada i Komisja, 32/65, EU:C:1966:42, s. 594.
(
97
)	Wyrok z dnia 23 kwietnia 2013 r., Gbagbo i in./Rada, sprawy połączone od C‑478/11 P do C‑482/11 P, EU:C:2013:258, pkt 56.
(
98
)	Sprawy połączoneC‑341/06 P i C‑342/06 P, EU:C:2008:375 (zwany dalej wyrokiem „Chronopost”).
(
99
)	Wyrok FV, pkt 66. Zobacz również wyroki: z dnia 19 lipca 2018 r., Simpson/Rada, T‑646/16 P, niepublikowany, EU:T:2018:493, pkt 38, i z dnia 19 lipca 2018 r., HG/Komisja, T‑693/16 P, niepublikowany, EU:T:2018:492, pkt 39.
(
100
)	Wyrok Chronopost, pkt 60.
(
101
)	Wyrok Chronopost, pkt 46, 47.
(
102
)	Wyrok Chronopost, pkt 45.
(
103
)	Wyrok z dnia 23 stycznia 2018 r., FV/Rada, T‑639/16 P, EU:T:2018:22, pkt 72–76. W wyroku tym Sąd ostatecznie powiązał swoje ustalenia z kwestią zaufania jednostek i społeczeństwa do niezawisłości i bezstronności sądów w abstrakcyjnym znaczeniu tego pojęcia (pkt 78). Nikt nie wspomniał, że istnieje jakikolwiek powód, dla którego niezależność i bezstronność rozpatrywanego składu orzekającego w tej sprawie miałyby budzić najmniejszą wątpliwość. To samo dotyczy spraw poddanych obecnie szczególnej procedurze kontroli (zob. pkt 44 niniejszej opinii).
(
104
)	Wyrok Chronopost, pkt 46–48.
(
105
)	Albo, w stosownych przypadkach, przydziela ją takiemu lub innemu rzecznikowi generalnemu. Tytułem przykładu – Trybunał nie przydziela sprawy dotyczącej przesłanek, od których zależy wydanie europejskiego nakazu aresztowania, ani rzecznikowi generalnemu proponowanemu przez państwo członkowskie wydające nakaz, ani rzecznikowi proponowanemu przez państwo członkowskie wykonujące nakaz.
(
106
)	Wyrok z dnia 6 października 2015 r., Schrems, C‑362/14, EU:C:2015:650, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
107
)	Wyrok Chronopost, pkt 46.
(
108
)	Wyrok z dnia 15 lutego 1996 r., Duff i in., C‑63/93, EU:C:1996:51, pkt 20.
(
109
)	Natomiast jeśli sąd dysponuje dowodami, z których wynika wątpliwość co do ważności takiej decyzji, powinien przeprowadzić badanie z własnej inicjatywy, nie czekając, aż podniesie tę kwestię strona rozpatrywanego przez niego sporu.
(
110
)	W tej kwestii zgadzam się ze stanowiskiem rzecznik generalnej J. Kokott w sprawie (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Komisja/Strack, C‑579/12 RX-II, EU:C:2013:573, pkt 75.
(
111
)	Wyroki: z dnia 17 grudnia 2009 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) M/EMEA, C‑197/09 RX-II, EU:C:2009:804, pkt 62–65; z dnia 28 lutego 2013 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Arango Jaramillo i in./EBI, C‑334/12 RX-II, EU:C:2013:134, pkt 50–53.
(
112
)	Wyrok z dnia 17 grudnia 2009 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) M/EMEA, C‑197/09 RX-II, EU:C:2009:804, pkt 66.
(
113
)	Stanowisko rzecznika generalnego P. Mengozziego w sprawie (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Arango Jaramillo i in./EBI, C‑334/12 RX-II, EU:C:2012:733, pkt 70.
(
114
)	Sprawa Crocs/EUIPO i Gifi Diffusion, C‑320/18 P.
(
115
)	Wyrok Ástráðsson, § 42.
(
116
)	Wyrok z dnia 10 września 2015 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Missir Mamachi di Lusignano/Komisja, C‑417/14 RX-II, EU:C:2015:588, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
117
)	Postępowanie w sprawie jest aktualnie w toku przed Sądem. Zobacz sprawa Simpson/Komisja, T‑441/18 RENV (postępowanie zawieszone).
(
118
)	Postępowanie w sprawie jest aktualnie w toku przed Sądem. Zobacz sprawa HG/Komisja, T‑440/18 RENV (postępowanie zawieszone).
(
119
)	Zobacz stanowisko rzecznika generalnego M. Watheleta w sprawie (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Missir Mamachi di Lusignano/Komisja, C‑417/14 RX-II, EU:C:2015:593, pkt 99.
(
120
)	Takie rozwiązanie zostało przyjęte w dwóch pierwszych sprawach dotyczących szczególnej procedury kontroli [wyroki: z dnia 17 grudnia 2009 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) M/EMEA, C‑197/09 RX-II, EU:C:2009:804, pkt 73; z dnia 28 lutego 2013 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Arango Jaramillo i in./EBI, C‑334/12 RX-II, EU:C:2013:134, pkt 61] oraz w ostatniej sprawie dotyczącej szczególnej procedury kontroli [wyrok z dnia 10 września 2015 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Missir Mamachi di Lusignano/Komisja, C‑417/14 RX-II, EU:C:2015:588, pkt 67].
(
121
)	Z tego względu w przypadku trzeciej sprawy dotyczącej szczególnej procedury kontroli [wyrok z dnia 19 września 2013 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Komisja/Strack, C‑579/12 RX-II, EU:C:2013:570, pkt 71] Komisja została obciążona kosztami poniesionymi przez G. Stracka.