62022CJ0700_RES
Sprawa C‑700/22
RegioJet a.s.iSTUDENT AGENCY k.s.
przeciwko
České dráhy a.s._Správa železnic, státní organizaceiČeská republika, Ministerstvo dopravy
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Nejvyšší soud)
Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 7 grudnia 2023 r.
Odesłanie prejudycjalne – Rozporządzenie (UE) 2015/1589 – Pomoc istniejąca i pomoc nowa – Pomoc przyznana z naruszeniem przepisów proceduralnych przewidzianych w art. 108 ust. 3 TFUE – Upływ terminu przedawnienia przewidzianego w art. 17 rozporządzenia (UE) 2015/1589 – Obowiązek nakazania przez sąd krajowy odzyskania pomocy
Pomoc przyznawana przez państwa – Odzyskanie pomocy niezgodnej z prawem – Pomoc przyznana z naruszeniem reguł postępowania z art. 108 TFUE – Upływ dziesięcioletniego terminu przedawnienia przewidzianego w art. 17 rozporządzenia 2015/1589 – Brak wpływu na prawo sądu krajowego do nakazania zwrotu pomocy
(art. 108 ust. 3 TFUE; rozporządzenie Rady 2015/1589, art. 17)
(zob. pkt 13–21)
Streszczenie
W dniu 26 czerwca 2008 r. przedsiębiorstwo České dráhy, będące przedsiębiorstwem kolejowym z siedzibą w Republice Czeskiej, zawarło z krajowym organem kontrolnym sektora kolejowego umowę, na podstawie której pierwszy z tych podmiotów zbył drugiemu z nich część swego przedsiębiorstwa.
RegioJet i STUDENT AGENCY, będące konkurentami przedsiębiorstwa České dráhy, utrzymują, że cena otrzymana przez to ostatnie przedsiębiorstwo w ramach owej transakcji stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE i że jest ona niezgodna z prawem, ponieważ nie została zgłoszona Komisji Europejskiej zgodnie z art. 108 ust. 3 TFUE ani nie została przez nią zatwierdzona.
Dotyczący tej kwestii spór przed sądami czeskimi jest rozpatrywany przez Nejvyšší soud (sąd najwyższy, Republika Czeska).
W powyższym sporze podniesiono w szczególności kwestię, czy upływ przewidzianego w art. 17 ust. 1 rozporządzenia 2015/1589 (
1
) dziesięcioletniego terminu przedawnienia, w wyniku którego pomoc wprowadzona bezprawnie staje się pomocą istniejącą, uniemożliwia sądowi krajowemu, do którego wniesiono żądanie odzyskania takiej pomocy, nakazanie jej zwrotu przez przedsiębiorstwo będące beneficjentem. Trybunał, zapytany o tę kwestię przez czeski sąd najwyższy, udzielił na to pytanie odpowiedzi przeczącej.
Ocena Trybunału
Przede wszystkim Trybunał przypomniał, że sądy krajowe i Komisja wykonują odrębne i uzupełniające się zadania przy wprowadzaniu w życie postanowień traktatu w dziedzinie pomocy państwa. Podczas gdy ocena zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym należy bowiem do wyłącznych kompetencji Komisji, której działania podlegają kontroli sądów Unii, sądy krajowe czuwają nad ochroną praw jednostek w przypadku naruszenia obowiązku uprzedniego zgłoszenia Komisji pomocy państwa, przewidzianego w art. 108 ust. 3 TFUE.
W odniesieniu do znaczenia upływu dziesięcioletniego terminu przedawnienia przewidzianego w art. 17 ust. 1 rozporządzenia 2015/1589 w świetle krajowego postępowania w sprawie odzyskania pomocy niezgodnej z prawem Trybunał zauważył następnie, że owo rozporządzenie nie zawiera żadnych przepisów dotyczących praw i obowiązków sądów krajowych – te ostatnie przepisy w dalszym ciągu są regulowane postanowieniami traktatu. Termin przedawnienia przewidziany w art. 17 ust. 1 rozporządzenia 2015/1589 dotyczy zatem jedynie uprawnień Komisji w zakresie odzyskiwania pomocy państwa.
W tych okolicznościach w braku uregulowań Unii w tej dziedzinie odzyskanie niezgodnej z prawem pomocy przez organy krajowe musi się odbywać zgodnie z zasadami przewidzianymi we właściwym prawie krajowym. W tym zakresie uregulowaniami dotyczącymi przedawnienia mającymi ewentualnie zastosowanie są uregulowania prawa krajowego, z zastrzeżeniem zasad skuteczności i równoważności.
Wreszcie Trybunał sprecyzował, że będące beneficjentem przedsiębiorstwo České dráhy nie może opierać argumentacji na tym, iż w przypadku istniejącej pomocy objętej art. 108 ust. 1 TFUE sądy krajowe nie mają kompetencji do nakazania jej odzyskania. O ile bowiem na podstawie art. 1 lit. b) ppkt (iv) i art. 17 ust. 3 rozporządzenia 2015/1589 pomoc, która została wprowadzona w życie z naruszeniem art. 108 ust. 3 TFUE, staje się pomocą istniejącą w momencie upływu terminu przedawnienia przewidzianego w art. 17 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia, o tyle jednak przepis ten nie powoduje mającej moc wsteczną konwalidacji niezgodnej z prawem pomocy państwa, tylko dlatego że staje się ona istniejącą pomocą.
Z uwagi na powyższe Trybunał stwierdził, że art. 108 ust. 3 TFUE należy interpretować w ten sposób, iż sądy krajowe mogą nakazać zwrot pomocy państwa przyznanej z naruszeniem obowiązku uprzedniego zgłoszenia, o którym mowa w tym postanowieniu, mimo że przewidziany w art. 17 ust. 1 rozporządzenia 2015/1589 termin przedawnienia upłynął względem tej pomocy, skutkiem czego ową pomoc należy uznać za pomoc istniejącą.
(
1
)	Rozporządzenie Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. 2015, L 248, s. 9).