62005CC0282_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
1. Permezz tas-sentenza tal-21 ta' April 2005 (2) (iktar 'il quddiem: is-"sentenza kkontestata"), il-Qorti tal-Prim'Istanza (aktar 'il quddiem: il-"Qorti tal-Prim'Istanza") ċaħdet ir-rikors imressaq minn Holcim (Deutschland) AG kontra l-Kummissjoni, intiż sabiex jinkiseb il-ħlas lura ta' l-ispejjeż ta' garanzija bankarja magħmula sabiex jiġi ddifferit il-ħlas tal-multi imposti, b'deċiżjoni wara annullata mill-istess Qorti tal-Prim'Istanza, minħabba ksur ta' l-Artikolu 85 tat-Trattat KE (li sar l-Artikolu 81 KE).
2. Bl-appell tagħha, ir-rikorrenti titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja li tannulla s-sentenza kkontestata u li tordna lill-Kummissjoni li tħallas lura l-imsemmija spejjeż, miżjuda bl-interessi moratorji.
Il-fatti
3. B’deċiżjoni tal-Kummissjoni tat-30 ta' Novembru 1994 (iktar 'il quddiem: id-"Deċiżjoni Siment") (3), il-kumpannija Alsen Breitenburg Zement und Kalkwerke GmbH (iktar 'il quddiem: il-"ABZK") u Nordcement AG kienu ordnati jħallsu multi, rispettivament, ta' EUR 3.841 miljun u ta' EUR 1.85 miljun peress li kisru l-Artikolu 85 tat-Trattat KE.
4. L-ABZK u l-Nordcement kkontestaw tali deċiżjoni quddiem il-Qorti tal-Prim'Istanza u, peress illi użaw id-dritt mogħti mill-Kummissjoni, iddeċidew it-tnejn li jikkostitwixxu u jagħtu lill-istituzzjoni garanzja bankarja, u b’hekk evitaw li jkollhom iħallsu l-multi immedjatament.
5. B'sentenza tal-15 ta' Marzu 2000 (iktar 'il quddiem: is-"sentenza Siment") (4), il-Qorti tal-Prim'Istanza, b'mod partikolari, annullat id-Deċiżjoni Siment safejn tirrigwarda l-Alsen AG, li fiha l-ABZK u l-Nordcement kienu sadanittant ingħaqdu, li wara saret Holcim (Deutschland) AG (iktar 'il quddiem: ir-"rikorrenti").
6. Ir-rikorrenti talbet għalhekk lill-Kummissjoni li tħallasha lura l-ispejjeż li ġejjin mill-kostituzzjoni ta' l-imsemmija garanziji bankarji, li jammontaw b'kollox għal EUR 139_002.21. Il-Kummissjoni irrifjutat li tipproċedi għal tali ħlas lura.
Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Prim'Istanza u s-sentenza kkontestata
7. B'rikors ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti tal-Prim'Istanza fil-31 ta' Jannar 2003, ir-rikorrenti talbet li l-Kummissjoni tiġi ordnata tħallas l-ammont indikat fil-paragrafu preċedenti, miżjud bl-imgħaxijiet moratorji li għandhom jiġu kkalkulati bir-rata ta' 5.75% fis-sena sa mill-15 ta' April 2000, kif ukoll l-ispejjeż tal-kawża.
8. Bis-sentenza kkontestata il-Qorti tal-Prim'Iatanza ċaħdet ir-rikors u ordnat lir-rikorrenti tbati l-ispejjeż.
9. Preliminarjament, il-Qorti tal-Prim'Istanza kkunsidrat li r-rikors huwa inammissibbli safejn kien ibbażat fuq l-Artikolu 233 KE (5) u ċaħdet peress li kienet inammissibbli t-talba, magħmula mir-rikorrenti b'mod sussidjarju, li tinterpreta r-rikors, inkwantu bbażat fuq l-Artikolu 233 KE, bħala rikors għal annullament jew għal nuqqas li tittieħed azzjoni (6) .
10. Il-Qorti tal-Prim'Istanza barra dan ikkonstatat illi r-rikors kellu talba għal ħlas lura skond l-Artikolu 235 KE u t-tieni subparagrafu ta’ l-Artikolu 288(2) KE (7) . Din it-talba, però, skond il-Qorti tal-Prim'Istanza, kienet inammissibbli, minħabba l-preskrizzjoni skond l-Artikolu 46 ta' l-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, fil-parti li kellha bħala suġġett l-isepjjeż tal-garanzija bankarja sostnuti mir-rikorrenti qabel il-ħames snin preċedenti għad-data meta tressaq ir-rikors (8) .
11. F'dan ir-rigward il-Qorti tal-Prim'Istanza fakkret illi, skond il-ġurisprudenza, it-terminu ta' preskrizzjoni ta' l-azzjoni għal responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Komunità ma jistax jibda jiddekorri qabel ma jiġu sodisfatti l-kundizzjonijiet kolha li għalihom huwa suġġett l-obbligu għal kumpens. F'din il-kawża, skond il-Qorti tal-Prim'Istanza, id-dannu allegat deher fil-mument malli ġew ikkostitwiti l-garanziji bankarji (jiġifieri fit-3 ta' Mejju 1995 għal dik ikkostitwita mill-ABZK u t-18 ta' April 1995 għal dik ta' Nordcement) u li minn dak il-mument ir-rikorrenti kienet fil-pożizzjoni li tqiegħed in kwistjoni r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Komunità, billi sostniet l-eżistenza ta’ dannu fil-futur iżda li huwa ċert u determinabbli, peress li huwa suffiċjentement prevedibbli. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Prim'Istanza osservat illi d-dannu allegat kellu natura kontinwa, peresss illi l-ispejjeż konnessi ma' l-imsemmija garanziji kienu ġew ikkalkolati pro rata
skond in-numru ta' ġranet li fihom kienu fis-seħħ il-garanziji bankarji. Il-Qorti tal-Prim'Istanza għalhekk irrilevat illi l-preskrizzjoni kienet tapplika, fir-rigward tad-data ta' l-att ta' interruzzjoni, għall-perijodu li jippreċedi dik id-data b’aktar minn ħames snin, mingħajr ma tippreġudika d-drittijiet li kienu nħolqu matul il-perijodu suċċessiv, u li ġiet interrotta biss meta tressaq ir-rikors (9) .
12. Fuq il-mertu, madankollu, il-Qorti tal-Prim'Istanza kkunsidrat, b'riferiment għall-kumpens allegat li ma kienx għadu preskritt, illi r-rikors kien infondat peress li ma kellux żewġ kundizzjonijiet sabiex ikun hemm ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Komunità.
13. Minn naħa, il-Qorti tal-Prim'Istanza eskludiet illi l-ksur tad-dritt Komunitarju kkonstatat fis-sentenza Siment għal dak li jirrigwarda l-ABZK u n-Nordcement kien suffiċjentement ikkaratterizzat skond il-ġurisprudenza Komunitarja. F'dan ir-rigward, il-Qorti tal-Prim'Istanza kkonstatat li f'din il-kawża id-diskrezzjoni tal-Kummissjoni kienet ċertament "imnaqqsa", iżda li l-kwistjoni li kienet is-suġġett tad-deċiżjoni Siment u tas-sentenza Siment kienet partikolarment kumplessa u li l-Kummissjoni kienet b’hekk sabet ruħha quddiem sitwazzjoni
diffiċli ħafna li tirregola: dan ukoll minħabba d-diffikultà ta' l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat KE fis-suġġett ta' akkordji, li saru aktar gravi minħabba n-numru kbir ta' elementi ta' fatt li kkostitwew il-kwistjoni (10) .
14. Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Prim'Istanza eskludiet ir-rabt kawżali bejn l-aġir attribwit lill-konvenuta u d-dannu jista' jiġi kkwalifikat bħala biżżejjed dirett skond il-ġurisprudenza Komunitarja. Skond il-Qorti tal-Prim'Istanza (11), l-ispejjeż ta' kostituzzjoni ta' garanzija bankarja magħmula mir-rikorrenti huma ġejjin minn għażla libera ta' din ta' l-aħħar li ma teżegwixxix l-obbligu ta' ħlas tal-multi fit-terminu stabbilit mid-Deċiżjoni Siment u li tidderoga, permezz ta’ garanzija bankarja, għar-regoli tat-Trattat KE li, minn naħa, jagħtu valur ta' titolu eżsekuttiv għad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni li jfissru obbligi finanzjarji fuq persuni differenti mill-Istati (12) u, min-naħa l-oħra, jeskludu l-effett sospensiv tar-rikorsi imressqa quddiem il-Qorti Komunitarja (13) .
Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u t-talbiet tal-partijiet
15. B'att ippreżentat lir-Reġistratur tal-Qorti tal-Ġustizzja fit-13 ta' Lulju 2005 ir-rikorrenti appellat kontra l-imsemmija sentenza.
16. Ir-rikorrenti talbet li l-Qorti tal-Ġustizzja sabiex jogħġobha:
– tannulla s-sentenza kkontestata;
– tordna lill-Kummissjoni li tħallasha s-somma ta' EUR 139 002,21, miżjuda bl-imgħaxijiet moratorji bir-rata ta' 5.75% fis-sena sa mill-15 ta' April 2000, u, sussidjarjament, tirrinvija l-kawża quddiem il-Qorti tal-Prim'Istanza għal deċiżjoni ulterjuri;
– tordna lill-Kummissjoni tbati l-ispejjeż.
17. Il-Kummissjoni titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex jogħġobha:
– tiċħad l-appell;
– tordna lir-rikorrenti tbati l-ispejjeż.
L-analiżi ġuridika
Fuq l-ewwel motiv ta' annullament, dwar il-preskrizzjoni parzjali tad-dritt għal kumpens
L-argumenti tal-partijiet
18. Ir-rikorrenti ssostni illi l-Qorti tal-Prim'Istanza interpretat ħażin ir-regoli ta' preskrizzjoni li jinsabu fl-Artikolu 46 ta' l-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja. Hija tfakkar illi, skond il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, it-terminu ta' preskrizzjoni ta' l-azzjoni ta' responsabbiltà kontra l-Komunità ma tistax tibda tiddekorri qabel ma jkun hemm il-kundizzjonijiet kollha li għalihom huwa suġġett l-obbligu tal-kumpens(14) . Peress illi, fil-fehma tar-rikorrenti, l-annullament tad-Deċiżjoni Siment kienet, f'din il-każ, kundizzjoni sabiex tinħloq fuq il-Kummissjoni l-obbligu li tħallas lura l-ispejjeż tal-garanzija bankarja, it-terminu ta' preskrizzjoni tad-dritt għal kumpens kellu jibda jiddekorri biss mid-deċiżjoni tas-sentenza Siment. Ir-rikorrenti tenfasizza illi rikors għal kumpens ta' danni wara deċiżjoni illegali li timponi multi ma jistax jirnexxi mingħajr ma jiġi ppuvat minn qabel u jintrebaħ rikors għal annullament kontra l-imsemmija deċiżjoni.
19. Skond ir-rikorrenti, il-Qorti tal-Prim'Istanza bi żball ibbażat ruħha fuq l-awtonomija tar-rikors għal kumpens ta' danni fir-rigward tar-rikors ta' annullament sabiex tiċħad l-argument tar-rikorrenti dwar id- dies a quo
tat-terminu ta' preskrizzjoni. Ir-rikorrenti tinnota f'dan ir-rigward illi, f'dan il-każ, ma jistax ikun hemm awtonomija sħiħa bejn iż-żewġ tipi ta' rikors, peress illi l-ħolqien tad-dannu kien marbut direttament mal-preżentata tar-rikors għal annullament. Fil-fatt, il-kostituzzjoni tal-garanziji bankarji kienet saret meħtieġa propju sabiex jitressaq l-imsemmi rikors kontra d-Deċiżjoni Siment.
20. Minbarra dan, il-Qorti tal-Prim'Istanza kienet naqset li tikkunsidra illi, fil-mument tal-kostituzzjoni tal-garanziji bankarji, id-dannu ma kienx għadu ġie kkonkretizzat. Matul dan iż-żmien, kuntrarjament għal dak deċiż mill-Qorti tal-Prim'Istanza, dan ma kienx, skond ir-rikorrenti, la determinat u lanqas determinabbli, peress li d-daqs tiegħu kien jiddependi mid-dewmien tal-kawża għal annullament quddiem il-Qorti Komunitarja.
21. Ir-rikorrenti ssostni illi l-Qorti tal-Prim'Istanza għamlet żball ta' dritt meta kkunsidrat li d-dannu kien kontinwu. Kien hemm minflok dannu wieħed, li kien jikkonsisti fil-kostituzzjoni, permezz ta' kuntratt wieħed, ta' garanzija bankarja u fil-kummissjonijiet fatturati bħala konsegwenza mill-banek. Il-fatt li dan id-daqs ta' dan id-dannu kien jiddependi mid-dewmien tal-kawża għal annullament ma jagħmilx lil tali dannu wieħed li seħħ b'mod ripetut u gradwali. Il-Qorti tal-Prim'Istanza kkuntradixxiet lilha nnifisha meta kkunsidrat, fil-punt 63 tas-sentenza kkontestata, li f’dan il-każ kien hemm u dannu futur u minflok ikkonkludiet, fil-punt 69 ta' din l-istess sentenza, fis-sens ta' l-iżvilupp gradwali ta' l-istess.
22. Subordinatament, ir-rikorrenti tikkritika l-Qorti tal-Prim'Istanza li ma rrikonoxxietx almenu li l-preskrizzjoni tad-dritt ta' kumpens għall-ispejjeż tal-garanzija bankarja kienet ġiet diġà interrotta, qabel ma tressaq ir-rikors għal kumpens tad-dannu, bil-preżentata tar-rikors għal annullament magħmul kontra d-Deċiżjoni Siment.
23. Il-Kummissjoni tirrileva illi l-argument prinċipali tar-rikorrenti jispiċċa fl-aħħar mill-aħħar li jfakkar fis-sentenza Siment il-fatt li wassal għall-imsemmija reponsabbiltà mhux kuntrattwali, li huwa assurd. Fir-realtà tali fatt għandu jiġi rrikonoxxut fid-Deċiżjoni Siment jew fil-kostituzzjoni tal-garanziji bankarji. Barra minn hekk hija turi illi, fil-mument tal-kostituzzjoni tal-garanziji bankarji, id-dannu kien iddeterminat jew għall-inqas determinabbli, peress li setgħet tikkalkula d-dħul tal-kummissjonijiet dovuti mir-rikorrenti lill-banek abbażi tar-rati stabbiliti għal dan il-għan fil-kuntratti ta' garanzija; b’hekk il-Qorti tal-Prim'Istanza ma kinitx ikkommettiet żball ta' dritt meta kkunsidrat li d-dannu akkużat kien suffiċjentement ikkonkretizzat f'dak l-istess mument. L-argument tar-rikorrenti dwar in-natura mhux kontinwa tad-dannu akkużat jikkonferma biss li d-dannu stess inħoloq fil-mument tal-kostituzzjoni tal-garanziji bankarji u mhux fid-data ta' l-għoti tas-sentenza Siment. Fl-aħħar nett, anki l-argument imressaq mir-rikorrenti subordinament huwa infondat, peress li jirriżulta b'mod ċar mill-kliem ta' l-Artikolu 46 ta' l-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja illi t-terminu ta' preskrizzjoni huwa interrott mal-preżentata ta' rikors għal kumpens tad-danni u mhux għal rikors għal annullament.
L-eżami
24. Skond l-Artikolu 46 ta' l-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, "l-azzjonijiet kontra l-Komunitajiet fil-qasam ta' responsabbiltà mhux kontrattwali jiġu preskritti f’'ħames snin li jiddekorru minn meta jseħħ il-fatt li jagħti lok għalihom". [verżjoni mhux uffiċjali]
25. Kif il-Qorti tal-Ġustizzja kellha l-okkażjoni tossserva, il-preskrizzjoni għandha l-funzjoni li tgħaqqad il-ħarsien ta' drittijiet individwali u l-prinċipju taċ-ċertezza legali (15) . Skond ġurisprudenza stabbilita, it-terminu ta' preskrizzjoni ta' l-azzjoni ta' responsabbiltà mhux kuntrattwali kontra l-Komunità ma tistax tibda tiddekorri qabel ma jeżistu l-kundizzjonijiet kollha li għalihom huwa suġġett l-obbligu ta’ kumpens u fuq kollox qabel ma ġie kkonkretizzat id-dannu li għandu jiġi kkumpensat(16) .
26. Ir-rikorrenti ssostni illi, f'dan il-każ, waħda mill-kundizzjonijiet sabiex ikun hemm responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Komunità kienet l-annullament tad-Deċiżjoni Siment.
27. Fil-fehma tiegħi, dan l-argument mhuwiex fondat.
28. Infakkar illi l-ħolqien tar-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Komunità u r-realizzazzjoni tad-dritt għal kumpens tad-dannu subit jiddependu minn bosta kundizzjonijiet li huma marbuta ma' l-eżistenza ta' att illeċitu ta’ l-istituzzjonijiet Komunitarji, ta' dannu reali u ta' rabta kawżali bejniethom (17) .
29. Issa, fl-ewwel lok, ma joħroġ bl-ebda mod mill-ġurisprudenza Komunitarja illi l-kundizzjoni dwar l-aġir illeċitu ta' l-istituzzjoni interessata hija soddisfatta biss fil-mument li dan l-aġir illegali jiġi stabbilita b'mod ġuridiku. Iċ-ċertezza legali ta' tali aġir illegali huwa ovvjament kundizzjoni minn qabel meħtieġa sabiex tistabbilixi legalment ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Komunità, iżda bl-ebda mod ma tikkundizzjona l-ħolqien ta' din ir-responsabbiltà, lanqas id-dekorrenza tat-terminu ta' preskrizzjoni ta' l-azzjoni għal kumpens.
30. Jekk tirraġuna b'mod differenti, tispiċċa li tħalli f'idejn il-kreditur stess il-possibbiltà li jibda jiddekorri jew le it-terminu ta' preskrizzjoni. Din ta' l-aħħar, fil-fatt, ma tiddekorrix sakemm il-kreditur ma jkunx ipprova jagħmel azzjoni (ta' annullament u/jew responsabbilità) u
jkun kiseb l-aċċertament ta’ l-illegalità ta’ l-aġir ta' l-istitituzzjoni.
31. Jidhirli li huwa evidenti li r-regoli tal-preskrizzjoni jobbligaw lir-rikorrenti li tevalwa hija stess, bl-għajnuna eventwali ta' konsulenti legali, il-legalità ta' l-aġir ta' l-istituzzjoni. Dan huwa dak li l-Qorti tal-Prim'Istanza kkunsidrat b’mod korrett fil-punt 65 tas-sentenza kkontestata, fejn irrilevat kif sa minn meta bdiet l-adozzjoni tad-deċiżjoni Siment, ir-rikorrenti kellha l-possibbiltà li ssostni li kien hemm ksur tad-dritt Komunitarju. Il-Qorti tal-Prim'Istanza stess kienet barra dan, preċedentement ikkjarifikat, fis-sentenzi Hartmann vs Il-Kunsill u L-Kummissjoni (18) u Bühring vs Il-Kunsill u L-Kummissjoni (19), illi d-dekorrenza tat-terminu ta' preskrizzjoni jeħtieġ l-għarfien, min naħa tal-vittma, tal-fatt li wassal għad-dannu u mhux ta' l-illegalità tiegħu.
32. Fit-tieni lok, kuntrarjament għal dak sostnut mir-rikorrenti, l-annullament minn qabel tad-Deċiżjoni Siment ma kienx meħtieġ sabiex id-dannu li għandu jiġi kkumpensat ikun jista’ jiġi kkonkretizzat f’dan il-każ..
33. F'dan ir-rigward, il-Qorti tal-Prim'Istanza, fis-sentenza kkontestata, osservat illi fil-mument tal-kostituzzjoni tal-garanziji bankarji, d-dannu akkużat mir-rikorrenti kien fil-futur, iżda kien diġà ċert u determinabbli, peress li kien suffiċjentement prevedibbli. Għal dan il-motiv, il-Qorti tal-Prim'Istanza kkunsidrat li r-rikorrenti kienet fil-pożizzjoni li ssostni r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Komunità minn dak l-istess mument u li mill-istess kienet beda jiddekorri, f'dan il-każ, it-terminu ta' preskrizzjoni (20) .
34. Meta rraġunat b'dan il-mod, il-Qorti tal-Prim'Istanza tidher li kkunsidrat li t-terminu ta' preskrizzjoni ta' l-azzjoni ta' responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Komunità għandu jiddekorri mill-mument li jsir possibbli li tiġi eserċitata l-istess azzjoni. F'dan is-sens kien ukoll esprima ruħu b’mod ċar l-Avukat Ġenerali Capotorti (21), li kien osserva f'dan ir-rigward illi illi "kull perijodu ta' preskrizzjoni ta' azzjoni ġudizzjarja jibda jiddekorri mid-data li fiha l-azzjoni tista' tiġi eżerċitata" u li, "fil-limiti li l-azzjoni skond dawk li qabel kienu l-Artikoli 215 u 178 tat-Trattat KEE [li saru l-Artikoli 288 KE u 235 KE] hija kkunsidrata li tista' ssir anki għal danni futuri, il-mument li fih id-dritt ta' azzjoni jista' jiġi eżerċitat jirrappreżenta t-terminu a quo
tal-preskrizzjoni".
35. Minix għal kollox konvint minn tali ipoteżi, li fil-fehma tieghi ma tidhirx li tikkorrispondi ma’ dak li tistabbilixxi l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Fil-fehma tieghi jidher ukoll, bħal fil-każ tar-rikorrenti li din l-ipoteżi toħloq konfużjoni bbażata fuq premessa żbaljata dwar il-kwistjoni tad-dekorrenza tal-preskrizzjoni meta mqabbla ma' dik ta' l-ammissibbiltà tar-rikors għal kumpens ta' danni.
36. Jirriżulta, minn naħa, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja illi l-Artikolu 288 KE ma jipprojbixxix li ­l-każ jitressaq quddiem il-Qorti Komunitarja sabiex tiġi ddikjarata r-responsabbiltà tal-Komunità għal danni imminenti u prevedibbli b'ċerta sigurtà, anki jekk id-daqs tad-dannu ma jkunx għadu eżattament determinabbli. Fil-fatt, skond il-Qorti tal-Ġustizzja, jista' jkun meħtieġ, sabiex jiġu evitati danni akbar, li l-każ jitressaq quddiem il-Qorti Komunitarja malli tkun aċċertata l-kawża tal-dannu (22) .
37. Min-naħa l-oħra, jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja illi t-terminu ta' preskrizzjoni ta' l-azzjoni ta' responsabbiltà kontra l-Komunità ma jistax jibda jiddekorri qabel ma jiġi kkonkretizzat id-dannu li għandu jiġi kkumpensat, jiġifieri qabel ma jkunu dehru l-effetti tad-dannu ta' l-aġir illegali tal-Komunità (23) .
38. Minn dan jirriżulta, fil-fehma tiegħi, li huwa ferm possibbli li jiġi ppreżentat rikors għal kumpens tad-danni skond l-Artikolu 235 KE għalkemm id-dannu ma jkunx għadu ġie kkonkretizzat (jekk dan huwa madankollu imminenti u prevedibbi b'ċertu livell ta' assigurazzjoni), iżda, f'kull każ, it-terminu ta' preskrizzjoni ma jibdiex jiddekorri qabel ir-realizzazzjoni tad-dannu stess.
39. Fis-sustanza, il-ġurisprudenza iċċitata fil-punt 36 aktar 'il fuq hija intiża sabiex tagħti kunsens għal proposta għal azzjoni ta' responsabbiltà li altrimenti tiġi kkunsidrata prematura, liema strument ta' ħarsien minn qabel huwa adatt li jilqa' d-daqs tal-konsegwenzi tad-danni ta' l-att illegali tal-Komunità. Il-possibbiltà ta' tali ħarsien minn qabel madankollu m’għandux effett fuq id- dies a quo
tat-terminu ta' preskrizzjoni, li barra minn hekk tirrispondi għall-interess tal-Komunità. Fil-fatt hija tista' twassal għal restrizzjoni ta' l-ammont ta' kumpens li l-Komunità jkollha l-obbligu li tħallas fil-każ fejn il-kundizzjonijiet tar-responsabbilità mhux kuntrattwali tagħha jirriżultaw sodisfatti.
40. Għalhekk, jekk huwa veru illi t-terminu ta' preskrizzjoni ma jistax jiddekorri sakemm ma jkunx possibbli li jsir rikors għal azzjoni ta' kumpens, mhuwiex neċessarjament veru illi dan jibda jiddekorri mill-mument stess li l-imsemmija azzjoni ssir eżegwibbli.
41. Issa, f'din il-kawża, id-differenza fiż-żmien bejn il-mument meta d-dannu sar prevedibbli b'ċertu livell ta' ċertezza u l-mument li fih ġie kkonkretizzat hija minima. L-ewwel mument jaqbel mal-kostituzzjoni tal-garanziji bankarji, kif osservat gustament il-Qorti tal-Prim'Istanza. Fit-tieni lok, illi però huwa dak li minnu jiddekorri t-terminu ta' preskrizzjoni, li huwa individwat fil-ġurnata ta' wara, inkwantu, kif stabbilixxiet il-Qorti tal-Prim'Istanza (24), l-ispejjeż tal-garanzija bankarja akkumulaw ġurnata b’ġurnata.
42. F'kull każ, jibqa' l-fatt li r-rikorrenti ma ssostnix illi t-terminu ta' preskrizzjoni beda jiddekorri mill-ġurnata wara l-kostituzzjoni tal-garanziji bankarji. Minflok hija tikkritika lill-Qorti tal-Prim'Istanza li ma kkunsidratx li d-dannu kien ikkonkretizzat biss bl-annullament tad-Deċiżjoni Siment. Issa, tali kritika tidher biċ-ċar li hija bla bażi, peress illi l-ispejjeż tal-garanzija bankarja, li jikkostitwixxu d-dannu akkużat, kienu bdew jidhru, kif għadni kif irrilevajt, fil-ġurnata ta' wara l-kostituzzjoni tal-garanziji bankarji, jiġifieri ħafna żmien qabel is-sentenza Siment.
43. Din is-sentenza ċertament neħħiet l-obbligu tar-rikorrenti li tħallas il-multi imposti lil ABZK u lil Nordcement permezz tad-deċiżjoni Siment u għalhekk poġġiet terminu għall-produzzjoni ta' l-ispejjeż tal-garanzija bankarja magħmula mir-rikorrenti. B'hekk, l-ammont definittiv ta' dawn l-ispejjeż, u għalhekk tad-dannu akkużat, sar kwantifikabbli meta kkunsidrat kollu kemm hu.
44. Madankollu ma jistax, minħabba f’hekk, jiġi kkunsidrat li t-terminu ta' preskrizzjoni ma ddekorriex qabel dak il-mument. Il-ġurisprudenza dwar id-dekorrenza tat-terminu ta' preskrizzjoni titlob li d-dannu jkun ġie kkonkretizzat, mhux li jkun ġie eżawrit. Min-naħa l-oħra, ma jirriżulta bl-ebda mod mill-ġurisprudenza li r-rikors għal kumpens tad-danni skond dak li qabel kien l-Artikolu 235 KE jista' jsir eżegwibbli biss bil-kundizzjoni illi d-dannu allegat huwa kwantifikat bi preċiżjoni kollu kemm hu fil-mument meta jitressaq ir-rikors.
45. Għalhekk naħseb illi l-Qorti tal-Prim'Istanza bi żball iddeċiċidet, fid-dritt, illi t-terminu ta' preskrizzjoni jibda jiddekorri f'din il-kawża mill-ġurnata (li hija dik tal-kostituzzjoni tal-garanziji bankarji) li fiha, id-dannu sar suffiċjentement prevedibbli, l-azzjoni ta' responsabbiltà setgħet tiġi eżegwita, u mhux minn meta d-dannu kien ġie effettivament ikkonkretizzat Nikkunsidra però illi l-kritika tar-rikorrenti li qed tiġi eżimanata għandha f'kull każ tiġi miċħuda, bis-sostituzzjoni tal-motivi, peress illi, kuntrarjament għal dak li ntqal minnha, tali konkretizzazzjoni ma seħħitx bis-sentenza Siment, iżda bl-għeluq ta' l-ewwel spejjeż tal-garanzija banjaria fil-ġurnata ta' wara l-kostituzzjoni ta' l-imsemmija garanziji.
46. Dwar kritika ulterjuri tar-rikorrenti dwar il-produzzjoni istantanja u mhux gradwali tad-dannu u l-interruzzjoni tal-preskrizzjoni bħala konsegwenza tal-preżentata tar-rikors għal annullament kontra d-Deċiżjoni Siment, dawn għalija jidhru b'mod ċar li m’għandhomx jintlaqgħu.
47. L-argument dwar il-produzzjoni istantanja tad-dannu ma jista' bl-ebda mod jgħin lir-rikorrenti, peress illi anki jekk huwa fondat, il-preskrizzjoni ta' l-azzjoni ta' responsabbiltà mhux kontrattwali tkopri d-dannu allegat kollu u mhux, kif ikkonstatat fis-sentenza kkontestata, parti minnu biss.
48. L-argument, imqajjem sussidjarjament, dwar l-interruzzjoni tal-preskrizzjoni imur kontra dak li jingħad b'mod ċar fl-Artikolu 46 ta' l-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, li jsemmi b’mod eżawrjenti l-atti li jinterrompu l-preskrizzjoni hemm prevista. Min-naħa l-oħra, il-preżentata ta' rikors għal annullament hija, min-natura tagħha stess, mhijiex adatta sabiex tiddetermina effetti li jinterrompu l-preskrizzjoni ta' l-azzjoni ta' kumpens, peress li ma turix fiha nnifisha ir-rieda li teżerċita id-dritt għal kumpens tad-danni kkawżati mill-att li kontra tiegħu qed isir ir-rikors.
49. Jiena għalhekk tal-fehma li l-ewwel motiv ta' annullament għandu jiġi miċħud.
Fuq it-tieni motiv ta' annullament, dwar il-kundizzjoni ta' illegalità ta' l-aġir tal-Komunità
L-argumenti tal-partijiet
50. Prinċipalment, ir-rikorrenti ssostni illi l-Qorti tal-Prim'Istanza għamlet żball ta' dritt meta ddeċidiet illi r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Komunità tippreżupponi, anki f'din il-kawża, l-eżistenza ta' ksur suffiċjentement ikkaratterizzat tad-dritt Komunitarju. Fil-fehma tagħha, tali kundizzjoni hija meħtieġa mill-ġurisprudenza biss għar-responsabilità mhux kuntrattwali tal-Komunità li toħroġ minn atti legiżlattivi u mhux ukoll minn dik li toħroġ minn deċiżjonijiet li permezz tagħhom jiġu mposti multi għal ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni, deċiżjonijiet li l-illeġittimità tagħhom hija biżżejjed sabiex toħloq din ir-responsabbiltà.
51. Sussidjarjament, ir-rikorrenti ssostni illi f'din il-kawża l-Kummissjoni xorta waħda għamlet ksur suffiċjentement ikkaratterizzat u li l-Qorti tal-Prim'Istanza żbaljat meta kkonkludiet fis-sens kuntrarju.
52. F'dan ir-rigward, ir-rikorrenti takkuża lill-Qorti tal-Prim'Istanza, fl-ewwel lok, li ma llimitatx ruħha, sabiex tevalwa jekk il-ksur tad-dritt Komunitarju magħmul mill-Kummissjoni kienx suffiċjentement ikkaratterizzat, li tieħu att tal-fatt li d-Deċiżjoni Siment ma kienet timplika ebda marġni ta' diskrezzjoni fir-rigward ta’ l-istituzzjoni. Meta ħadet in kunsiderazzjoni, bħal kriterju addizzjonali ta' evalwazzjoni, il-kumplessità tal-fatti u d-diffikultà ta' implementazzjoni tal-leġiżlazzjoni Komunitarja fuq l-akkordji, il-Qorti tal-Prim'Istanza kienet bi żball tbegħdet mill-ġurisprudenza u minħabba f’hekk il-marġni ta' diskrezzjoni li għandha l-istituzzjoni interessata sar l-kriterju deċiżiv għall-għanijiet tal-konstatazzjoni ta' l-eżistenza ta' kusr suffiċjentement ikkaratterizzat.
53. Fit-tieni lok, ir-rikorrenti ssostni illi, il-fatti akkużati lill-ABZK u lill-Nordcement fid-Deċiżjoni Siment u l-evalwazzjoni ġuridika tagħhom ma kinux kumplessi sa punt tali li jiġġustifika l-esklużjoni tar-responsabbiltà invokata tal-Komunità. Fil-fatt, għall-Kummissjoni dan kien ifisser sempliċement li tivverifika jekk il-parteċipazzjoni ta' l-istess kumpannija fl-iskambju ta' informazzjoni dwar swieq ta' esportazzjoni magħmula fi ħdan il-European Cement Export Commitee (aktar 'il quddiem: l-"ECEC") tistax tikkostitwixxi ksur tad-dritt Komunitarju dwar l-akkordji. Il-Qorti tal-Prim'Istanza kienet bi żball irrilevat kontra r-rikorrenti, sabiex tikkonkludi dwar in-natura kumplessa tal-fatti u tal-kwistjonijiet ġuridiċi li huma s-suġġett tad-Deċiżjoni Siment, għal ċirkustanzi barranin għall-impriżi ABZK u Nordcement kif ukoll għad-diffikultajiet bħala konsegwenza tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni li titratta fil-kuntest ta' proċedura waħda u ta' deċiżjoni waħda il-fatti u l-pożizzjoni ta' l-imsemmija impriżi u ta' impriżi terzi.
54. Il-Kummissjoni hija tal-parir li l-Qorti tal-Prim'Istanza ma kinitx għamlet żbalji ta' dritt meta eskludiet illi l-adozzjoni fil-konfront ta' l-ABZK u ta' Nordcement tad-Deċiżjoni Siment tikkostitwixxi ksur suffiċjentement ċar u meta ddeċiċidet, għal dan stess, li ma teżistix responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Komunità.
55. Hija tikkontesta r-rilevanza tad-distinzjoni magħmula mir-rikorrenti bejn atti normattivi u deċiżjonijiet individwali, li fuq bażi tal-ġurisprudenza l-aktar reċenti, mhijiex determinanti sabiex tindividwa l-limiti tal-poter ta' valutazzjoni li l-istituzzjoni interessata kellha. Hija tqis minbarra dan illi kien korrett min-naħa tal-Qorti tal-Prim'Istanza li tikkunsidra wkoll il-kumplessità tal-fatti li l-Kummissjoni kienet imsejħa li tevalwa. Fl-aħħar nett, l-argument tar-rikorrenti li jgħid illi dawn il-fatti ma kinux kumplessi mhuwiex ammissibbli fil-kuntest ta' appell u f'kull każ huwa infondat, peress illi hemm bżonn li jittieħed kont, kif għamlet il-Qorti tal-Prim'Istanza, mhux biss tas-sitwazzjoni ta' l-impriżi ABZK u
Nordcement, iżda tas-sitwazzjoni kollha kemm hi tal-qasam tal-prodotti tas-siment fiż-żmien tal-fatti, li l-istess sentenza Siment kienet iddefiniet kumplessa ħafna.
L-eżami
56. Fis-sentenza kkontestata, il-Qorti tal-Prim'Istanza, wara li fakkret illi r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Komunità tiddependi minn bosta ċirkustanzi, fosthom l-illegalità ta' l-aġir ikkontestat lill-istituzzjoni (25), b'mod korrett uriet, b'riferenza għal tali kundizzjoni, illi l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja teħtieġ li jiġi aċċertat ksur suffiċjentement ikkaratterizzat ta' norma ta' dritt intiża sabiex tagħti drittijiet lil individwi (26) .
57. Kuntrarjament għal dak sostnut mir-rikorrenti, li tibbaża għal dan il-għan fuq ġurisprudenza li issa tmur lura fiż-żmien (27), ir-rekwiżit ta' l-eżistenza ta' ksur suffiċjentement ikkaratterizzat ma jgħoddx biss fil-każijiet li fihom l-aġir illegali attribwit lill-istituzzjoni interessata jikkonsisti fl-adozzjoni ta' att normattiv. Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja iċċitata mill-Qorti tal-Prim'Istanza, kif ukoll dik suċċessiva(28), ma tillimita bl-ebda mod f'dan is-sens l-applikazzjoni ta' dan ir-rekwiżit, li minflok għandu natura ġenerali (29) .
58. Għalhekk, il-Qorti tal-Prim'Istanza m’għamlet ebda żball ta' dritt meta ddeċidiet illi r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Komunità għad-danni allegatment sofferti mir-rikorrenti minħabba l-adozzjoni tad-Deċiżjoni Siment tippreżupponi l-aċċertament ta' ksur suffiċjentement ċar ta' norma ta’ dritt intiża sabiex tagħti drittijiet lil individwi.
59. Meta issa ngħaddu sabiex neżaminaw l-argument imressaq mir-rikorrenti subordinatament, nirrileva l-ewwel nett illi r-rikorrenti takkuża bi żball lill-Qorti tal-Prim'Istanza li ma kkonkludietx, meta aċċettat illi s-setgħa ta' diskrezzjoni tal-Kummissjoni kienet f'din il-kawża "mnaqqsa", illi dan il-ksur kien jeżisti għal din l-istess motiv.
60. Huwa veru, kif tosserva r-rikorrenti, skond il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-kriterju deċiżiv biex ksur tad-dritt Komunitarju jiġi kkunsidrat bħala suffiċjentement ċar hu dak li jiddetermina jekk l-istituzzjoni Komunitarja, manifestament u b'mod gravi, ma tkunx tat kas tal-limiti imposti fuq id-diskrezzjoni tagħha u li l-fattur determinanti sabiex jiġi stabbilit jekk kienx hemm tali vjolazzjoni huwa l-marġni ta' diskrezzjoni li kellha l-istituzzjoni in kwistjoni (30) .
61. Madankollu, mill-istess ġurisprudenża jirriżulta illi s-sistema mfassla mill-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward ta' l-Artikolu 288 (2), KE, tqis b'mod partikolari l-kumplessità tas-sitwazzjonijiet li għandhom jiġu rregolati, id-diffikultajiet ta' applikazzjoni jew ta' interpretazzjoni tat-testi u, b'mod partikolari, il-marġni ta' diskrezzjoni li għandu l-awtur ta' l-azzjoni in kwistjoni. (31)
62. Il-Qorti tal-Prim'Istanza għalhekk ma kkommettiet l-ebda żball ta' dritt meta rrilevat, sabiex tevalwa jekk kienx hemm f'din il-kawża, ksur suffiċjentement ċar, ukoll il-kumplessità tas-sitwazzjonijiet li fihom il-Kummissjoni kellha tiddeċiedi u d-diffikultà ta' implementazzjoni tad-dispożizzjonijiet rilevanti tat-Trattat KE.
63. Fir-rigward tal-kritika magħmula kontra id-deċiżjoni mogħtija mill-Qorti tal-Prim'Istanza dwar il-kumplessità kemm tas-sitwazzjonijiet li fihom il-Kummissjoni kellha tiddeċiedi kif ukoll tal-kwalifikazzjoni ġuridika tagħhom, ngħid illi dan huwa ammissibbli biss fil-parti li fiha jkun attribwit lill-Qorti tal-Prim'Istanza li enfasizzat, fil-kuntest ta' l-imsemmi deċiżjoni, fatti barranin għall-kumpannija ABZK u Nordcement.
64. Fil-fatt, jien tal-parir li la l-evalwazzjoni tal-kumplessità tal-fatti u lanqas l-evalwazzjoni tal-kumplessità tal-kwalifika ġuridika tagħhom ma jikkostitwixxu kwistjonijiet ta' dritt, iżda li dawn għandhom jiġu analizzati bħala li huma evalwazzjoni tal-fatti, li kif inhu magħruf, mhijiex suġġetta għall-kontroll tal-Qorti tal-Ġustizzja li tiddeċiedi kawża ta’ annuallment ta' sentenza tal-Qorti tal-Prim'Istanza, ħlief fil-każ ta' distorsjoni ta' elementi ta' prova mressqa quddiem din ta' l-aħħar (32), distorsjoni li madankkollu mhijiex ikkontestata f'din il-kawża.
65. Min-naħa l-oħra, tikkostitwixxi kwistjoni ta' dritt li tista' tiġi eżaminata f'din l-istanza dik intiża sabiex jiġi ddeterminat jekk, fil-kuntest ta' l-imsemmija evalwazzjoni, magħmula sabiex tivverifika jekk il-ksur tad-dritt Komunitarju kommess bi ħsara għal impriża huwa suffiċjentement ċar, hija ammissibbli jew le meta jittieħed kont anki tal-fatti u tal-pożizzjoni ta' impriżi oħrajn.
66. Rigward din il-kwistjoni, nosserva, preliminarjament, illi,
peress li din il-kawża tirrigwarda l-implimentazzjoni ta' l-Artikolu 85 (1) tat-Trattat KE b'relazzjoni ma' akkordji u prattiċi miftiehma, jiġifieri ta' ksur li jippreżupponu mid-definizzjoni tagħhom stess is-sehem ta' tnejn hew aktar impriżi, huwa ċertament ovvju li l-Kummissjoni ma setgħetx tivverifika l-eżistenza ta’ ksur ta' ta’ tali dispożizzjoni min-naħa ta’ impriża waħda meta tillimita ruħha li taċċerta u u tevalwa fatti li huma esklużivi għal dik l-impriża. Kuntrarjament, għal dak sostnut mir-rikorrenti, għalhekk, il-Kummissjoni ma setgħetx tadotta deċiżjoni differenti li tirrigwarda biss l-ABZK u/jew Nordcement (33) .
67. Il-kritika tar-rikorrenti hija bbażata essenzjalment fuq il-fatt li l-Qorti tal-Prim'Istanza kienet irrilevat t-tul tas-sentenza Siment sabiex tikkonferma l-kumplessità tal-kwistjoni li tirrigwarda ABZK jew Nordcement, fejn minflok, skond ir-rikorrenti, dan id-dewmien huwa sempliċement il-konsegwenza ta' l-għażla tal-Kummissjoni qabel u tal-Qorti tal-Prim'Istanza wara li titratta diversi kwistjonijiet konnessi fil-kuntest ta' deċiżjoni waħda(34) .
68. Madankollu, ma jirriżulta bl-ebda mod mis-sentenza kkontestata illi l-Qorti tal-Prim'Istanza kienet iddeduċiet il-kumplessità tal-fatti u l-evalwazzjoni ġuridika tagħhom mit-tul tas-sentenza Siment.
69. Huwa tassew veru, madankollu, illi, fl-ewwel parti tar-raġunament tagħha (35), il-Qorti tal-Prim'Istanza tidher li tevalwa mhux il-kumplessità tal-kwistjonijiet speċifiċi li l-Kummissjoni kienet akkużat lil ABZK u lil Nordcement kif ukoll lill-impriżi l-oħrajn kkunsidrati responsabbli taż-żewġ ksur li bihom ġew akkużati l-imsemmija kumpanniji, iżda l-kumplessità tal-każ sħiħ li huwa s-suġġett tad-deċiżjoni Siment (iktar 'il quddiem: il-"każ Siment").
70. Għandu jitfakkar f'dan ir-rigward illi permezz tad-Deċiżjoni Siment il-Kummissjoni kkonstat l-eżistenza ta' numru kbir ta' ksur ta’ l-Artikolu 85(1) tat-Trattat KE (36) . Madankollu, tnejn biss minn dan il-ksur ġew stabbiliti kontra ABZK u Nordcement: dik li biha fl-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni Siment, jiġifieri "ftehim li għandu bħala għan il-ħarsien tal-limiti tas-swieq nazzjonali u r-regolamentazzjoni tat-trasferimenti ta' siment minn pajjiż għall-ieħor", u dik fejn fl-Artikolu 5 ta' din id-Deċiżjoni, jiġifieri l-iskambju ta' informazzjoni fi ħdan l-ECEC "fuq is- sitwazzjoni tad-domanda u ta' l-offerta fil-pajjiżi terzi importaturi, fuq prezzijiet li hemm għall-esportazzjoni, fis-sitwazzjoni ta' l-importazzjoni fl-Istati Membri u fuq is-sitwazzjoni tad-domanda ta' l-offerta fis-swieq interni, bl-għan ta' prevenzjoni ta' dħul eventwali tal-kompetituri fis-swieq nazzjonali rispettivi ġewwa l-Komunità".
71. Peress illi l-Qorti tal-Prim'Istanza, fis-sentenza kkontestata, kienet imsejħa li tevalwa l-kumplessità ta' sitwazzjonijiet li għandhom jiġu regolati sabiex tivverifika mhux jekk it-tul tal-proċedura amministrattiva hija raġjonevoli (37), iżda jekk il-ksur tad-dritt Komunitarju magħmul mill-Kummissjoni bi ħsara għall-kumpannija ABZK u Nordcement kienx suffiċjentement ċari, jiena tal-parir li l-Qorti tal-Prim'Istanza ma kellhiex, sakemm ma kienx hemm preċiżazzjonijiet
ulterjuri
li iżda ma jidhrux fis-sentenza kkontestata, tirreferi għall-każ Siment inkwantu tali, iżda għall-ksur biss attribwit lil dawn il-kumpanniji.
72. Nosserva, madankollu, illi min naħa, illi, meta rreferiet għall-każ Siment inkwantu tali, il-Qorti tal-Prim'Istanza essenzjalment uriet li dan jimplika lil numru kbir ta' impriżi u b'mod partikolari il-kważi totalità ta' l-industrija Ewropea tas-siment (38) . Issa, jidher mill-qari biss tad-dispożittiv tad-deċiżjoni Siment illi kull waħda mill-impriżi l-oħrajn li kienu ġew irrikonoxxuti responsabbli għall-ksur ta' l-Artikolu 85(1) tat-Trattat KE kienu ħadu sehem, flimkien ma' l-ABZK u n-Nordcement, għall-ksur ikkonstatat fl-Artikolu 1 ta' l-imsemmija deċiżjoni. Jirriżulta minnha illi n-numru ta' impriżi mdaħħla f'dan il-ksur allegat jaqbel bl- eżatt ma' dak ta' l-impriżi mdaħħla fil-każ Siment u li d-diffikultajiet li jinsabu fil-biċċa l-kbira ta' l-impriżi involuti, li għalihom irreferiet il-Qorti tal-Prim'Istanza, huma b’hekk jeżistu anki għall-anqas għal wieħed mill-ksur kkontestat lill-imsemmija kumpannija.
73. Min-naħa l-oħra, fil-parti segwenti tar-raġunament tagħha, il-Qorti tal-Prim'Istanza rrilevat li l-kumplessità tas-sitwazzjonijiet li għandhom jiġu rregolati tirriżulta b'mod partikolari:
– mill-fatt illi l-impriżi interessati mill-investigazzjoni tal-Kummissjoni kienu membri tal-Cembureau (assoċjazzjoni Ewropea tas-siment) direttament jew anki biss indirettament
(jiġifieri li kienu rrappreżentati mill-assoċjazzjonijiet tagħhom) u li dan ta' l-aħħar kien propju l-każ ta' l-ABZK u tan-Nordcement (39) ;
– mill-fatt illi, f'dak li jikkonċerna l-parti tad-deċiżjoni Siment li tirrigwarda speċifikatament dawn ta' l-aħħar, il-Kummissjoni sabet ruħha li kellha tikkunsidra numru ta’ dokumenti ta’ prova li l-interpretazzjoni tagħhom ma kinitx ċara (40) u li għandha tanalizza numru kunsiderevoli ta' dokumenti (41) ;
– mill-fatt, b'mod partikolari, illi għalkemm il-kienet annullat id-deċiżjoni Siment safejn l-imsemmija kumpannija, il-Qorti tal-Prim'Istanza kienet madankollu ikkonstatat illi l-Kummissjoni kellha ċertu numru ta' indizji li setgħu isostnu l-argument tagħha, illi l-Qorti tal-Prim'Istanza mbagħad iddeċidiet li ma kienx ingħata prova biżżejjed ta’ dan, illi tgħid illi il-kooperazzjoni ġewwa l-ECEC kellha bħal għan u effett dik li ssaħħaħ ir-regola tal-ħarsien tas-swieq nazzjonali(42) .
74. Ir-rikorrenti la ssemmi u lanqas tikkontesta bl-ebda mod dawn l-aħħar konstatazzjonijiet tal-Qorti tal-Prim'Istanza, illi, kif joħroġ ċar mill-punt 114 tas-sentenza kkontestata, huma, flimkien man-numru għoli ta' impriżi involuti, dawk li fuqhom hija definittivament ibbażat sabiex tiddeċiedi dwar id-diffikultà għolja tas-sitwazzjonijiet illi l-Kummissjoni kellha tirregola.
75. F'ċirkustanzi simili, anki li wieħed jippreżupponi li l-Qorti tal-Prim'Istanza kienet għamlet żball meta rreferiet, fl-ewwel parti tar-raġunament tagħha dwar il-kumplessità tas-sitwazzjonijiet li għandhom jiġu rregolati, għall-każ Siment fil-kumplessità kollha tiegħu, kif ukoll il-ksur speċifiku kkontestat mill-ABZK u Nordcement, dan l-iżball ma kellux, fil-fehma tiegħi, effett fuq il-konklużjoni li waslet għaliha l-Qorti tal-Prim'Istanza li għamilt referenza għaliha fil-punt preċedenti.
76. Rigward imbagħad għad-diffikultà ta' implementazzjoni tat-testi normattivi rilevanti, l-ebda parti tas-sentenza kkontestata ma tipppermetti li jiġi affermat li l-Qorti tal-Prim'Istanza ma evalwatx dan b'riferenza għall-ksur speċifikatament kkonstatat lill-ABZK u lin-Nordcement. Bil-kontra, jirriżulta espressament mill-punt 115 tas-sentenza kkontestata li d-diffikultà ta' applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat KE dwar l-akkordji, li huma parti mid-dispożizzjonijiet stess, "kienu aktar gravi peress illi l-elementi ta’ fatt [tal-kawża] in kwistjoni, inklużi dawk li jirrigwardaw il-parti tad-deċiżjoni li kellha bħala suggett [il-ABZK u n-Nordcement], kienu numerużi"(43) .
77. Fil-fehma tieghi, anki l-kritika li qed tiġi eżaminata ma tidhirx li għandha tintlaqa'.
78. Nirrileva, fl-aħħar nett ? billi nirriafferma l-leġittimità tat-teħid in kunsiderazzjoni tal-marġni ta' diskrezzjoni kollu li kellha l-Kummissjoni, il-kumplessità tal-fatti u d-diffikultà ta' applikazzjoni tan-normi ?, illi l-att ta' appell m'għandu ebda kritika speċifika dwar l-evalwazzjoni ta' tali elementi magħmula mill-Qorti tal-Prim'Istanza, li kienu wasslu lil din ta' l-aħħar li tikkonkludi fis-sens tan-natura mhux suffiċjentement ċara tal-ksur tad-dritt Komunitarju magħmul mill-Kummissjoni. B’hekk il-Qorti tal-Ġustizzja mhijiex mitluba li tagħti deċiżjoni fuq dan ir-rigward.
79. Fid-dawl ta' dak li s'issa esponejt, jiena tal-fehma illi anki dan it-tieni motiv ta' appell għandu jiġi miċħud.
Fuq it-tielet motiv għal appell, dwar l-eżistenza ta' rabta kawżali bejn l-aġir illegali u d-dannu akkużat
80. Fejn il-Qorti tal-Ġustizzja tiċħad, kif jien issuġġerejt, it-tieni motiv għal appell, m'hemmx bżonn li jiġi eżaminat anki t-tielet motiv għal appell, dwar l-eżistenza ta' rabta kawżali bejn l-aġir illegali u d-dannu akkużat.
81. Fil-fatt, jirriżulta minn ġurisprudenza stabbilita, li peress illi t-tliet kundizzjonijiet sabiex ikun hemm r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Komunità, jiġifieri l-illegalità ta' l-imġieba ikkontestat lill-istituzzjonijiet Komunitarji, id-dannu reali u l-eżistenza ta' rabta ta' kawżalità bejn l-imġieba ta' l-istituzzjoni u d-dannu invokat (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Birra Wührer et vs Il-Kunsill u L-Kummissjoni, iċċitata iktar 'il fuq, u tat-30 ta' Ġunju 2005, Alessandrini et vs Il-Kummissjoni, C‑295/03 P, Ġabra p. I‑5673, punt 61), jridu jkun preżenti flimkien, in-nuqqas ta' waħda minnhom huwa biżżejjed sabiex jiddetermina ċ-ċaħda tar-rikors għal kumpens ta' danni(44) .
82. Peress li r-rikorrenti ma wrietx l-eżistenza ta' żbalji ta' dritt tali li jinvalidaw il-konstatazzjoni magħmula mill-Qorti tal-Prim'Istanza dwar in-nuqqas f'din il-kawża ta' ksur suffiċjentement ċar tad-dritt Komunitarju u peress li din il-konstatazzjoni waħedha tiġġustifika iċ-ċaħda tat-talba għal kumpens magħmula mir-rikorrenti, l-eżami tat-tielet motiv għal appell jidher li huwa żejjed peress illi, fiċ-ċirkustanzi indikati, l-fondatezza eventwali tiegħu ma tippermettix li tikkontesta d-dispożittiv tas-sentenza kkontestata (45) .
83. Għalhekk, jekk ngħaddi sussegwentement sabiex nanalizza anki t-tielet motiv għal appell, huwa biss għall-ipoteżi li l-Qorti tal-Ġustizzja tkun laqgħet it-tieni motiv ta' annullament jew tiddeċiedi li teżamina t-tielet motiv għal appell it-tieni.
L-argumenti tal-partijiet
84. Ir-rikorrenti ssostni illi l-Qorti tal-Prim'Istanza kienet applikat bi żball, f'din il-kawża, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tgħid illi l-Komunità tista' tirrispondi biss għal dannu li joħroġ b’mod suffiċjentement dirett mill-aġir illegali ta' l-istituzzjoni interessata (46) .
85. Fl-ewwel lok, ir-rikorrenti ssostni li d-dannu akkużat jirriżulta b'mod suffiċjentement dirett mid-deċiżjoni Siment minħabba illi, jekk il-Kummissjoni ma kinitx adottat kontra tagħha din id-Deċiżjoni, ir-rikorrenti ma kinitx issib ruħha fil-bżonn li tagħmel rikors ta' annullament u li tagħmel il-garanziji bankarji.
86. Fil-tieni lok, hija turi illi d-deċiżjoni li jiġu kkostitwiti dawn il-garanziji, minflok ma tipprovdi għall-ħlas immedjat tal-multa imposta, mhijiex tali li tinterrompi r-rabta kawżali, peress illi d-dispożittiv tad-Deċiżjoni Siment u n-nuqqas ta' effett sospensiv tar-rikors għal annullament jobbliga lill-impriżi ppenalizzati li jissodisfaw il-bżonn tal-Kummissjoni li tara assigurat il-ħlas tal-multa. Minn dan il-lat, ma jistax jiġi aċċettat li jiġi riżervat trattament differenti, fir-rigward talkonsegwenzi ġuridiċi, għaż-żewġ forom ta' garanzija li setgħu jiġu offerti lill-Kummissjoni, jiġifieri l-kostituzzjoni ta' garanziji bankarji jew il-ħlas immedjat tal-multa.
87. Fit-tielet lok, ir-rikorrenti tenfasizza illi l-kostituzzjoni tal-garanziji bankarji kienet skond l-"obbligu ta' tnaqqis tad-dannu" li hija ssubixxiet inkwantu vittma ta' l-aġir illegali u dan kellu l-effett li jnaqqas id-dannu li l-Kummissjoni kienet altrimenti jkollha tikkumpensa. Hija tosserva, fil-fatt, illi, kienu kellha tissellef sabiex tikseb mill-banek il-fondi li bihom tħallas il-multa, l-imgħaxijiet fuq is-self li kien ikollha tħallas, u li l-Kummissjoni kellha tħallasaha lura bħala kumpens tad-danni, kienu jkunu akbar, anki jekk mnaqqsa mill-imgħaxijiet fuq il-kreditu li d-dħul tal-multa jkun ġab lill-Kummissjoni, għall-kumissjonijiet dovuti għall-garanziji bankarji. B’hekk il-Qorti tal-Prim'Istanza kienet żbaljat meta kkunsidrat li d-dannu akkużat ma setax jitħallas lura peress li kieku l-Kummissjoni tirriżulta ppenalizzata minħabba l-obbligu ta' tħallas lura somom li qatt ma kellha f’idejha. Ir-rikorrenti tenfasizza li l-għan ta' l-obbligu ta' ħlas lura tad-dannu skond dak li kien l-Artikolu 288(2) KE huwa proprju dak li l-istituzzjonijiet jirrispondu għad-danni imposti fuq terzi meta jadottaw deċiżjonijiet illeġittimi.
88. Il-Kummissjoni iżda tosserva illi mhemx konnessjoni diretta kawżali bejn l-aġir tagħha u l-ħolqien tad-dannu ilmentat, li jiddependi biss mid-deċiżjoni ħielsa tar-rikorrenti li tikkostitwixxi garanziji bankarji minflok ma tħallas, provviżorjament, il-multa. Hija tirrileva barra dan illi l-ispejjeż tal-garanzija bankarja ġew prodotti anki jekk il-Qorti tal-Prim'Istanza ma kinitx laqgħet ir-rikors tar-rikorrenti kontra d-deċiżjoni Siment.
L-eżami
89. Dwar ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali skond it-tieni subparagrafu ta’ l-Artikolu 288 KE, il-Qorti Komunitarja dejjem iddikjarat illi l-Komunità tista’ tiġi kkunsidrata responsabbli biss għad-danni li jseħħu b'mod suffiċjentement dirett mill-aġir illeġittimu ta' l-istituzzjoni interessata (47) jew, fi kliem ieħor, illi din ir-responsabbiltà tippreżupponi l-eżistenza ta' rabta kawżali diretta (48) (jew immedjata (49) ) bejn l-aġir illegali u d-dannu (50) .
90. Ir-rikorrenti ma tressaq l-ebda kritika kontra din il-ġurisprudenza, li għaliha s-sentenza kkontestata tirreferi u l-istess rikorrenti espressament tiċċita. Hija tikkritika iżda lill-Qorti tal-Prim'Istanza li għamlet applikazzjoni żbaljata f'dan il-każ.
91. Jidher tajjeb, madankollu, ikkunsidrat li r-rikorrenti, safejn, bl-ewwel parti ta' l-istess motiv (ara punt 85 aktar 'il fuq), hemm f'din il-kawża r-rabta mill-fatt illi, jekk il-Kummissjoni ma kinitx adottat kontra ABZK u ta' Nordcement id-deċiżjoni Siment, dawn ta' l-aħħar ma kinux isibu ruħhom fil-bżonn li jikkostitwixxu l-garanziji bankarji, fil-fehma tiegħi r-rikorrenti fir-realtà ssostni kunċett ta’ rabta kawżali differenti minn dak li jirriżulta mill-ġurisprudenza Komunitarja. Dan l-argument – li huwa ammissibbli peress li jqajjem kwistjoni ta' dritt – jidher, fil-fatt, li jesprimi kunċett li abbażi tiegħu huwa biżżejjed, sabiex din ir-rabta teżisti, illi l-aġir illegali jkun jikkostitwixxi kundizzjoni neċessarja ( condicio sine qua non ) sabiex iseħħ id-dannu, fis-sens illi dan ma kienx iseħħ fin-nuqqas ta' dan l-aġir.
92. Issa, huwa evidenti ħafna illi kunċett tant wiesgħa tar-rabta kawżali, illi jsib ċerta konferma fid-dritt ta' responsabbiltà mhux kuntrattwali ta' numru limitat ta' Stati Membri, mhuwiex aċċettat mill-ġurisprudenza Komunitarja dwar l-Artikolu 288 (2), KE. Din ta' l-aħħar, fil-fatt, kif irrilevat fil-punt 89 iktar 'il fuq, tillimita r-responsabbiltà tal-Komunità għad-danni li jseħħu b'mod dirett, jekk mhux ukoll biżżejjed dirett, ta' l-aġir illeġittimu ta' l-istituzzjoni interessata, u teskludi b'mod partikolari illi din ir-responsabbiltà tkopri wkoll id-danni li jikkostitwixxu biss konsegwenza fil-bogħod ta' tali aġir (51) .
93. Fil-fehma tiegħi, l-ewwel parti ta' dan il-motiv għal annullament għandu għalhekk jiġi miċħud.
94. Fil-kuntest ta' l-istess motiv, ir-rikorrenti tressaq però anki argumenti oħrajn (ara punti 86 u 87 aktar 'il fuq) illi ma jippreżupponux neċessarjament kunċett ta’ rabta kawżali ibbażata biss fuq l-idea tal- condicio sine qua non
u ma jidhru li loġikament huma koerenti ma' kunċett aktar restrittiv tar-rabta kawżali. Dawn l-argumenti huwa intiżi sabiex juru illi d-deċiżjoni tar-rikorrenti li tikkostitwixxi l-garanziji bankarji ma interrompietx ir-rabta (diretta) kawżali bejn id-deċiżjoni Siment u d-danni marbuta mal-kostituzzjoni ta' l-imsemmija garanziji.
95. Infakkar illi l-Qorti tal-Prim'Istanza eskludiet f'din il-kawża l-eżistenza ta' din ir-rabta kawżali essenzjalment fuq il-bażi tal-konstatazzjoni li tgħid illi s-soluzzjoni li tikkostitixxi garanzija minflok ma tħallas immedjatament il-multa kienet ingħatat "għall-għażla ħielsa ta' l-impriżi" u "b’hekk ma kelliex natura obbligatorja li ġejja mid-Deċizjoni Siment" (52) .
96. Din il-konstatazzjoni tidher li tesprimi kunċett li abbażi tiegħu, fejn fatt propju ta' min jilmenta d-dannu, li intervjena wara l-aġir illegali ta' l-istituzzjoni, hija l-konkawża tal-produzzjoni tad-danni lmentat, dan jinterrompi r-rabta kawżali bjen l-isemmi aġir u d-dannu meta l-istess fatt mhuwiex konsegwenza neċessarja
ta' l-aġir ta' l-istituzzjoni, iżda l-frott ta' għażla ħielsa, fis-sens li mhijiex obbligata, ta’ min sofra d-dannu. Din l-għażla tindaħal bejn l-aġir ta' l-istituzzjoni u d-dannu, b'mod li t-tieni hija biss konsegwenza indiretta jew aktar 'il bogħod minn ta’ l-ewwel.
97. Issa, bit-tieni u t-tielet parti ta' dan il-motiv, ir-rikorrenti ssostni, qabel kollox, illi f'din il-kawża d-deċiżjoni li tikkostitwixxi l-garanziji bankarji ma kienet bl-ebda mod ħielsa, kif iddeċidiet il-Qorti tal-Prim'Istanza, iżda obbligatorja. F'dan ir-rigward, hija turi li l-kostituzzjoni tal-garanziji bankarji kienet tikkorrispondi, minn naħa, ma' l-obbligu li tissodisfa l-eżiġenza tal-Kummissjoni li tara assigurat il-ħlas tal-multa u, min-naħa l-oħra, għal allegat "obbligu ta' tnaqqis tad-dannu" li jaqa’ fuq il-vittma ta' l-aġir illegali.
98. F'dan ir-rigward jenħtieġ fl-ewwel lok jiġi vverifikat jekk tali argumenti jistgħux jiġu eżaminati f'appell jew jekk dawn humiex min-naħa l-oħra inammissibbli peress li huma intiżi sabiex iqiegħdu in kwistjoni l-aċċertament jew l-evalwazzjoni tal-fatti li hemm fis-sentenza kkontestata.
99. Nirrileva illi, bl-istess argumenti, ir-rikorrenti ma tidhirx tikkontesta l-korrettezza tal-metodu interpretattiv segwit mill-Qorti tal-Prim'Istanza – illi jidher pjuttost restrittiv – fejn dannu li jseħħ b’mod biżżejjed dirett minħabba l-aġir ta’ l-istituzzjoni biss meta jkun il-konsegwenza meħtieġa. Ir-rikorrenti, mingħajr ma tressaq kunċett differenti tar-rabta kawżali, tidher li tikkontesta biss il-kwalifika mogħtija mill-Qorti tal-Prim'Istanza għad-deċiżjoni li tikkostitwixxi l-garanzija bankarja bħala deċiżjoni ħielsa u mhux imposta ta' l-impriża kkundannata li tħallas il-multa.
100. Għandu jiġi kkunsidrat illi tali kwalifika hija l-frott ta' l- evalwazzjoni tal-fatti magħmula mill-Qorti tal-Prim'Istanza, li kif inhi mhijiex taħt il-kontroll tal-Qorti tal-Ġustizzja, jew pjuttost hija kwalifika ġuridika tal-fatti, li tista' tiġi kkontestata quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja?
101. Jiena naħseb illi, għalkemm strumentali għall-verfika ta’ l-eżistenza fil-konkret tar-rabta kawżali, din ukoll hija kwalifika ġuridika tal-fatti, li jimplika l-ammissibbiltà ta' l-imsemmija argumenti tar-rikorrenti. Jidhirli madankollu illi, fuq il-mertu, dawn ta' l-aħħar m’għandhomx jintlaqgħu.
102. Fil-fatt, min-naħa, l-għoti ta' garanzija bankarja ma tistax tiġi kkunsidrata, fil-fehma tiegħi, bħala oġġett ta' obbligu alternattiv li huwa imposti fuq l-impriża kkonċernata. Kif irrilevat korrettament il-Qorti tal-Prim'Istanza, l-impriża kkundannata għall-ħlas ta' multa b'deċiżjoni tal-Kummissjoni hija ġuridikament obbligata li tipprovdi l-ħlas tal-multa fit-terminu mogħti fid-deċiżjoni, ħlief f’każ ta’ sospensjoni ta' l-effetti ta' din ta' l-aħħar ordnata mill-Qorti tal-Prim'Istanza. Il-kostituzzjoni ta' garanzija bankarja hija madankollu biss faċilità mogħtija mill-Kummissjoni lill-impriża penalizzata sabiex tkun tista' tissospendi b'mod temporanju, jiġifieri għat-tul tal-proċedura ta' stħarriġ ġudizzjarju tad-deċiżjoni li timponi l-multa, fl-eżekuzzjoni ta' tali obbligazzjoni.
103. Il-ħlas tal-multa u l-kostituzzjoni ta' garanzija bankarja ma jistgħux għalhekk, għall-għanijiet li għandhom, jitqegħdu fuq l-istess livell ta’ dan il-kuntest, ? li għandu jiġi speċifikat ? ta' metodu interpretattiv bħal dak li ddeskrivejt fil-punt 96 aktar 'il fuq, li l-argumenti tar- rikorrenti issa in eżami ma jqiegħdux in kwisjtoni u li l-korrettezza tagħhom għaldaqstant, m’għandhiex għalfejn tiġi deċiża f’din l-istanza.
104. Min-naħa l-oħra, jekk inhu veru illi konformement mal-prinċipju ġenerali komuni għas-sistema legali ta' l-Istati Membri, il-persuna milquta, sabiex tevita li jkollha tbati l-ħsara, għandha turi li aġixxiet b'diliġenza raġonveoli sabiex tillimita d-daqs tad-dannu (53), huwa fil-fehma tiegħi eċċessiv li jiġi kkunsidrat illi impriża kkundannata illegalment li tħallas multa jkollha addirittura l-obbligu li tikkostitwixxi garanzija bankarja fejn din tirriżulta li tkun ex ante tali li toħloq spejjeż inqas mid-dannu li eventwalment jitħallas lura mill-Kummissjoni.
105. Nissuġġerixxi għalhekk lill-Qorti tal-Ġustizzja li tiċħad l-argumenti mressqa mir-rikorrenti sabiex turi li, kuntrarjament għal dak deċiż mill-Qorti tal-Prim'Istanza fis-sentenza kkontestata, id-deċiżjoni li tikkostitiwixxi l-garanziji bankarji f'din il-kawża kienet deċiżjoni obbligata u in kwantu tali adatta sabiex tinterrompi r-rabta kawżali bejn id-deċiżjoni Siment u d-dannu lmentat.
106. Fit-tielet parti ta' dan il-motiv (ara punt 87 iktar 'il fuq) insibu wkoll kritika oħra, ibbażata mhux fuq l-allegat "obbligu ta' tnaqqis tad-dannu" li jaqa’ fuq il-vittima ta' l-aġir illegali, iżda fuq it-tnaqqis tal-konswgwenzi ta' dannu tad-Deċiżjoni Siment bħala effett tal-kostituzzjoni tal-garanziji bankarji (54) .
107. Għandu jiġi kkunsidrat li tali kritika hija intiża sabiex tikkontesta l-argument li bih il-Qorti tal-Prim'Istanza, fil-parti tas-sentenza kkontestata dwar l-eżistenza tar-rabta kawżali, eskludiet illi r-rikorrenti tkun tista' utilment tapplika l-prinċipju tal-projbizzjoni ta' arrikkiment indebitu sabiex tikseb ħlas lura ta' l-ispejjeż tal-garanzija bankarja. Dan l-argument huwa espost fil-punt 130 tas-sentenza kkontestata fit-termini li ġejjin:
"(…) għandu jiġi kkonstatat li (…) in-nuqqas, tal-Kummissjoni, li tħallas l-ispejjeż tal-kostituzzjoni ta' garanzija bankarja ma jirriżulta f'ebda arrikkiment indebitu għall-Komunità, peress li l-ispejjeż tal-kostituzzjoni ta' l-imsemmija garanzija bankarja ma jitħallsux lill-Komunità iżda lil terzi. Ir-rispett tal-prinċipju ġenerali li jipprojbixxi l-arrikkiment indebitu f'ebda każ ma jiġġustifika tali ħlas lura. Anzi, għall-kuntrarju, kieku l-Kummissjoni kellha tħallas l-ispejjeż li jirriżultaw mill-kostituzzjoni ta' garanzija bankarja, dan jippermetti li l-impriża kkonċernata ssib ruħha fl-istess sitwazzjoni li kienet qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata, iżda l-Kummissjoni, min-naħa l-oħra, tkun ippenalizzata, peress li jkollha tħallas lura lill-imsemmija impriża ammont ta' flus li ma bbenifikatx " (55) .
108. Għandu jiġi enfasizzat illi l-projbizzjoni ta' l-arrikkiment indebitu, li jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt Komunitarju u japplika anki fir-rigward tal-Komunità (56), mhuwiex rilevat, f'dan il-proċediment, bħala bażi awtonomu tat-talba tar-rikorrenti dwar li l-Kummissjoni għandha tiġi ordnata tħallas lura l-ispejjeż tal-garanzija bankarja. Tali talba, kif irrilevat fis-sentenza kkontestata u kif jidher ċar anki mill-appell, hija talba ta' ħlas lura għad-danni bbażata fuq responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Komunità skond it-tieni subparagrafu ta’ l-Artikolu 288KE. Il-prinċipju ġenerali tal-projbizzjoni ta' l-arrikkiment indebitu jiġi iżda rrilevat, f'din il-kawża, bħala kriterju ta' interpretazzjoni tal-kundizzjoni dwar ir-rabta kawżali rilevanti għall-finijiet sabiex ikun hemm din ir-responsabbiltà. Huwa fil-fatt fil-kuntest ta' l-eżami ta' din il-kundizzjoni illi, kif irrilevat iktar 'il fuq, il-Qorti tal-Prim'Istanza għamlet il-kunsiderazzjonijiet magħmula fil-punt ta' qabel, illi r-rikorrenti tikkontesta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest tat-tielet motiv ta' annullament, anki dwar l-eżistenza ta’ tali kundizzjoni.
109. Fis-sustanza, il-kritika tar-rikorrenti issa in eżami, illi hija bbażata fuq analiżi li permezz tagħha l-Qorti tal-Prim'Istanza eskludiet li hija tista' b’mod effettiv tibbaża fuq il-prinċipju ġenerali tal-projbizzjoni ta' l-arrikkiment mingħajr kawża, għandha, fil-fehma- tiegħi, tinftiehem bħala intiża li tirrikonoxxi illi, indipendentement mill-kwistjoni tan-natura libera jew obbligatorja tagħha, id-Deċiżjoni li tikkostitwixxi l-garanziji bankarji, peress li kienet naqqset l-ammont tad-dannu li kien konsgwenza ta' l-aġir illegali mwettaq mill-Kummissjoni, ma tistax, mingħajr ma tikser l-imsemmi prinċipju ġenerali, tiġi kkunsidrata bħala adatta sabiex tinterrompi r-rabta kawżali diretta bejn aġir illegali u dannu.
110. Jidhirli li din il-kritika, li wkoll tqajjem punt ta' dritt u li hija b’hekk ammissibbli f'każ ta’ appell, għandha tiġi kkunsidrata b’mod serju.
111. Ir-rikorrenti tistqarr, b'mod partikolari, illi l-ABZK u n-Nordcement, peress illi kkostitwew il-garanziji bankarji minflok ma ħallsu l-multa, setgħu jevitaw li jisselfu mill-banek sabiex jiksbu l-fondi neċessarji għal dan il-ħlas. Jekk min-naħa l-oħra kienu sselfu il-Kummissjoni kien ikollha tħallas lura lir-rikorrenti, bħala kumpens tad-danni skond l-Artikolu 288(2)KE, l-imgħaxijiet fuq id-dejn illi jkunu għalqu fuq tali self, għall-bilanċ ta' dawk fuq il-kreditu illi l-istituzzjoni jkun rnexxielha tiġbor mis-somom rċevuti bħala multa. Din id-differenza kienet tkun, skond ir-rikorrenti, madankollu ogħla mill-ispejjeż tal-garanzija bankarja effettivament imressqa.
112. Naħseb jien ukoll, bħar-rikorrenti, illi l-Qorti tal-Prim'Istanza bi żball eskludiet kull arrikiment indebitu tal-Komunità billi rrilevat il-fatt illi l-imsemmija ispejjeż kienu tħallsu mhux lill-Komunità iżda lil terzi (il-banek) u enfasizzat illi l-ħlas lura ta' dawn l-ispejjeż mill-Kummissjoni tippenalizza indebitament lil din ta' l-aħħar peress illi hija għandha tħallas lura dħul li hija ma kinitx ibbenefikat minnu.
113. Meta rraġunat b'dan il-mod, il-Qorti tal-Prim'Istanza ma kkunsidratx il-fatt li jista' jkun hemm "arrikkiment" mhux biss meta l-persuna interessata tibbenefika minn żieda f'dawk l-oġġetti li għandha, iżda anki meta tibbenefika minn tnaqqis tar-responsabbiltà tagħha (dejn). Il-Qorti tal-Prim'Istanza bi żball iffokat fuq il-fatt illi l-Kummissjoni ma kiniet irċeviet ebda ħlas, meta kellha, fil-fehma tiegħi, tagħti rilevanza lill-kwistjoni ta' dejn (dannu li jista' jiġi kkumpensat) li kienet tirriżulta lill-Komunità fil-każ fejn il-multa illegalment imposta tkun ġiet imħallsa.
114. Fil-fehma tiegħi, fejn ikun muri, minn naħa, li s-sitwazzjoni tas-swieq finanzjarji u dik ta' l-impriżi ppenalizzati kienet effettivament tali li minħabba f’hekk il-kostituzzjoni tal-garanziji bankarji kienet evitat il-produzzjoni ta' dannu (mhux inkluż fis-sempliċi pagament, illi l-Kummissjoni tkun obbligata, mill-imgħaxijiet moratorji fuq l-ammont tal-multa (57) ) ogħla mill-ammont ta' l-ispejjeż tal-garanzija magħmula, u min-naħa l-oħra, illi dan id-dannu l-Komunità kellha twieġeb fid-dawl tar-responsabbiltà tagħha għal att illeċitu skond it-tieni subparagrafu ta’ l-Artikolu 288 KE, ir- rikorrenti kien ikollha dritt, skond din id-dispożizzjoni, li jkollha ħlas lura ta' dawn l-ispejjeż mill-Komunità.
115. Jekk, fil-fatt, aġir negliġenti tal-vittima ta' l-aġir illegali kien għen li jakkawża d-dannu li hija ssubixxiet, jista', f'dawn iċ-ċirkustanzi, jinterrompi r-rabta kawżali bejn l-aġir illegali u d-dannu, għandu jiġi kkunsidrat illi dan ma jgħoddx ukoll għal aġir ta' l-istess persuna li minflok iwieġeb għal kriterji ta’ diliġenza, u li, meta jbiddel il-proċess kawżali li jkun inbeda mill-aġir illegali, kellu bħala effett il-produzzjoni, minflok id-dannu li jitħallas lura li altimenti jkun oriġina mill-aġir illegali, ta' dannu differenti u inqas serju (58) .
116. Meta titpoġġa l-kwistjoni f'termini oħrajn, jista' jingħad illi, fil-każ ta' aġir attent tal-vittma ta' l-aġir illegali li kien evita d-dannu jew li kien illimita d-daqs tiegħu, l-analiżi tar-responsabbiltà (bħala aġir illegali) tal-Komunità għall-ispejjeż jew telf ieħor subit mill-vittma stess meta qiegħdet in kwistjon idan l-aġir għandu jiġi vverifikat permezz ta’ l-eżistenza ta’ rabta diretta ta' kawżalità mhux bejn l-aġir illegali u dawn l-ispejjeż jew telfiet, iżda bejn l-aġir illegali u d-dannu li jista' jiġi kkumpensat li ġie mitlub.
117. Barra minn hekk nemmen li għandi nżid li dritt għall-kumpens ta' l-ispejjeż jew tlef imġarrba mill-vittma ta' l-aġir illegali fit-tentativ attent li jiġi evitat id-dannu jkun jeżisti – għall-anqas fil-limiti ta' l-ammont tad-dannu li jista' jiġi kkumpensat li ġie evitat – anki fil-każ fejn dawn jirriżultaw l-istess jew akar minn dan l-ammont.
118. Fil-fehma tiegħi, il-kritika imressqa mir-rikorrenti għall-argument tal- Qorti tal-Prim'Istanza miġjuba fil-punt 107 tidher għalhekk fondata.
119. Kieku l-Qorti tal-Ġustizzja kellha, kuntrarjament għal dak li nissuġġerixxi, tilqa' it-tieni motiv ta' appell, anki t-tielet motiv, għandu għalhekk, fil-fehma tiegħi, jintlaqa' fil-limiti li għadhom kif ġew spjegati.
Fuq il-mertu tar-rikors għal kumpens tad-danni
120. Skond l-Artikolu 61 ta' l-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, "Jekk l-appell jintlaqa’, il-Qorti tal-Ġustizzja tannulla d-deċiżjoni tal-Qorti tal-Prim' Istanza. Tista’ allura jew hija stess tiddeċiedi definittivament il-kawża, meta l-istat tal-proċedimenti jippermettu dan, jew tirrinvija l-kwistjoni quddiem il-Qorti tal-Prim' Istanza biex din tiddeċidiha".
121. Ikkunsidrata l-konklużjoni li jien wasalt għaliha fil-kuntest ta' l-eżami tat-tieni motiv ta' appell, illi huwa biżżejjed sabiex jibbaża ċ-ċaħda tat-talbiet tar-rikorrenti, nillimita ruħhi, fir-rigward ta' l-implementazzjoni eventwali ta' l-imsemmija dispożizzjoni minn naħa tal-Qorti tal-Ġustizzja fl-ipoteżi li jintlaqgħu t-tieni u t-tielet motiv ta' appell, għal osservazzjoni waħda u sempliċi.
122. Ir-rikorrenti, li filwaqt li ssaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tiddeċiedi definittivament fuq il-mertu billi tordna lill-Kummissjoni tħalls lura l-ispejjeż tal-garanzija bankarja miżjuda b'imgħaxijiet moratorji, naqset, kemm fil-kawża quddiem il-Qorti tal-Prim'Istanza kif ukoll quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, li tagħti prova tal-fatt illi l-ħlas tal-multa minflok il-kostituzzjoni tal-garanziji bankarji kien iddetermina dannu li jista' jiġi kkumpensat illi ma kienx ser ikun kopert mill-ħlas, min-naħa tal-Kummissjoni, ta' l-imgħaxijiet moratorji fuq l-ammont tal-multa. Hija kienet b'mod partikolari naqset milli tipprovdi l-informazzjoni ċirkustanzjali u provi kemm fuq il-bżonn għall-ABZK u n-Nordcement li jisselfu sabiex iħallsu l-multa imposta kif ukoll fuq il-livell ta' rati ta' imgħaxijiet fuq id-dejn li jkunu ġew applicati fuq dan is-self.
123. Din il-kunsiderazzjoni, li ma tidhirlix li tawtorizza sostituzzjoni tal-motivi tas-sentenza kkontestata li taħgmel din ta' l-aħħar eżenti mill-annullament abbażi tat-tielet motiv ta' annullament (59), fil-fehma tiegħi tiġġustifika illi l-Qorti tal-Ġustizzja, fejn tipproċedi għall-imsemmi annullament, li tiddeċiedi definittivament fuq il-kwistjoni billi tiċħad ir-rikors għal kumpens tad-danni tar-rikorrenti.
Fuq l-ispejjeż
124. Skond l-ewwel subparagrafu ta' l-Artikolu 122 tar-Regoli ta' Proċedura, meta l-appell huwa miċħud il-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. Skond l-Artikolu 69(2) ta' l-istess Regoli, il-parti li titlef għandha tbati l-ispejjeż jekk dawn ikunu ġew mitluba.
125. Peress li nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tiċħad l-appell u peress illi l-Kummissjoni talbet li r-rikorrenti tiġi ordnata tbati l-ispejjeż, naħseb li l-ispejjeż għandha tbatihom din ta' l-aħħar.
Konklużjonijiet
126. Fid-dawl ta' dak li ingħad, nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja illi tiddikjara illi:
"L-appell huwa miċħud.
Ir-rikorrenti għandha tbati l-ispejjeż".
(1) .
(2)  –	Kawża T‑28/03, Holcim (Deutschland) vs Il-Kummissjoni (Ġabra p. II-1357).
(3)  –	Deċiżjoni 94/815/KE, dwar proċedura ta' applikazzjoni ta' l-Artikolu 85 tat-Trattat KE (kawża IV/33.126 u 33.322 – Siment; ĠU L 343, p. 1).
(4)  –	Kawżi magħquda T‑25/95, T‑26/95, minn T‑30/95 sa T‑32/95, minn T‑34/95 sa T‑39/95, minn T‑42/95 sa T‑46/95, T‑48/95, minn T‑50/95 sa T‑65/95, minn T‑68/95 sa T‑71/95, T‑87/95, T‑88/95, T‑103/95 u T‑104/95, Cimenteries CBR et
vs Il-Kummissjoni, imsejħa "Siment" (Ġabra p. II‑491).
(5)  –	Sentenza kkontestata, punti 27-40 tal-motivazzjoni u punt 1) tad-dispożittiv.
(6)  –	Ibidem, , punti 41-46 tal-motivazzzjoni u punt 2) tad-dispożittiv.
(7)  –	Ibidem, punti 41 u 46.
(8)  –	Ibidem, punt 74 tal-motivazzjoni u punt 3) tad-dispożittiv.
(9)  –	Ibidem, punti 59, 60, 63, 68-70 u 74.
(10)  –	Ibidem, punti 100, 102, 114 u 115.
(11)  –	Ibidem, punt 123 u 124.
(12)  –	Art. 192(1), tat-Trattat KE (issa Art. 256(1) KE).
(13)  –	Art. 185(1), tat-Trattat KE (issa Art. 242(1) CE).
(14)  –	Sentenza tas-27 ta' Jannar 1982, kawżi magħquda 256/80, 257/80, 265/80, 267/80 u 5/81, Birra Wührer et. vs Il-Kunsill u L-Kummissjoni (Ġabra p. 85, punt 10).
(15)  –	Digriet tat-18 ta' Lulju 2002, kawża C‑136/01 P, Autosalone Ispra dei Fratelli Rossi vs Il-Kummissjoni (Ġabra p. I‑6565, punt 28).
(16)  –	Sentenza Birra Wührer et vs Il-Kunsill u l-Kummissjoni, iċċitata aktar 'il fuq, punt 10, u digriet Autosalone Ispra dei Fratelli Rossi vs Il-Kummissjoni, iċċitata aktar 'il fuq, punt 30.
(17)  –	Sentenzi Birra Wührer et. vs Il-Kunsill u L-Kummissjoni, iċċitata aktar 'il fuq, punt 9, u ta' l-14 ta' Ottubru 1999, kawża C‑104/97 P, Atlanta vs Komunità Ewropea, Ġabra p. I-6983, punt 65; digriet Autosalone Ispra dei Fratelli Rossi vs Il-Kummissjoni, iċċitata aktar 'il fuq, punt 29.
(18)  –	Sentenza tas-16 April 1997, kawża T‑20/94 (Ġabra p. II‑595, punt 112).
(19)  –	Sentenza ta' l-4 Frar 1998, kawża T‑246/93 (Ġabra p. II‑171, punt 68).
(20)  –	Ara s-sentenza kkontestata, punti 60-63 u 68.
(21)  –	Konklużjonijiet ippreżentati fit-13 ta' Ottubru 1981 fil-kawżi Birra Wührer et vs Il-Kunsill u L-Kummissjoni, iċċitata aktar 'il fuq, u 51/81, De Franceschi vs Il-Kunsill u L-Kummissjoni (Ġabra 1982, p. 108, punt 4).
(22)  –	Sentenzi tat-2 Ġunju 1976, kawżi magħquda 56/74-60/74, Kampffmeyer et Il-Kummissjoni u l-Kunsill (Ġabra p-- 711, punt 6), u ta' l-14 ta' Jannar 1987, kawża 281/84, Zuckerfabrik Bedburg vs Il-Kunsill u L-Kummissjoni (Ġabra p. 49, punt 14).
(23)  –	Sentenzi Birra Wührer et
vs Il-Kunsill u L-Kummissjoni, iċċitata aktar 'il fuq, punti 10 u 11, u 27 ta' Jannar 1982, kawża 51/81, De Franceschi vs Il-Kunsill u L-Kummissjoni (Ġabra p. 117), punti 10 u 11).
(24)  –	Sentenza kkontestata, punt 61.
(25)  –	Sentenza kkontestata, punt 86.
(26)  –	Ibidem, punt 87. Il-Qorti tal-Prim'Istanza ssemmi fir-rigward is-sentenzi ta' l-4 ta' Lulju 2000, kawża C‑352/98 P, Bergaderm u Goupil vs Il-Kummissjoni (Ġabra p. I‑5291, punt 40 u 42‑44); ta' l-10 ta' Diċembru 2002, kawża C‑312/00 P, Il-Kummissjoni vs Camar u Tico (Ġabra p. I‑11355, punt 52‑55), u ta' l-10 ta' Lulju 2003, kawża C‑472/00 P, Il-Kummissjoni vs Fresh Marine (Ġabra p. I‑7541, punti 24‑26).
(27)  –	Sentenza tat-2 ta' Diċembru 1971, kawża 5/71, Aktien-Zuckerfabrik Schoeppenstedt vs Il-Kunsill (Ġabra p. 975, punt 11), li tissuġġetta r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Komunità għal danni kkawżati minn att normattiv li jimplika għażliet ta' politika ekonomik sabiex ikun hemm ksur gravi ta' norma superjurim intiża sabiex tħares individwi. .
(28)  –	Sentenzi tat-23 ta' Marzu 2004, kawża C‑234/02 P, Mediatore vs Lamberts (Ġabra p. I‑2803, punt 49), u 12 ta' Lulju 2005, kawża C‑198/03 P, Kummissjoni CEVA u Pfizer (Ġabra, p. I-6357, punt 63).
(29)  –	Ir-rikorenti tkun fi żball meta tenfasizza illi s-sentenzi kollha tal-Qorti tal-Ġustizzja li l-Qorti tal-Prim'Istanza tirreferi għalihom fil-punt 87 tas-sentenza kkontestata jirrigwardasw responsabbiltà bħala konsegwenza ta' atti normattivi. Fil-fatt, is-sentenza Il-Kummissjoni vs Camar u Tico, iċċitata, tirrgwarda r-responsabbiltà mhux kuntrattwali li ġejja minn deċiżjoni tal-Kummissjoni li biha ġiet miċħuda talba għal miżuri tranżitriji skond l-Artikolu 30 tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 404/93, tat-13 ta' Frar 1993, dwar l-organizzazzjoni komuni tas-suq tal-banana
(ĠU L 47, p. 1).
(30)  –	Sentenzi Bergaderm u Goupil vs Il-Kummissjoni, iċċitata aktar 'il fuq, punti 43 u 46; Il-Kummissjoni vs Camar u Tico, iċċitata aktar 'il fuq, punti 54 u 55; Il-Kummissjoni vs Fresh Marine, iċċitata aktar 'il fuq, punti 26 u 27, u l-Kummissjoni vs CEVA u Pfizer, iċċitata aktar 'il fuq, punti 64 u 66.
(31)  –	Sentenzi Bergaderm u Goupil vs Il-Kummissjoni, iċċitata aktar 'il fuq., punt 40; Il-Kummissjoni vs Camar u Tico, iċċitata aktar 'il fuq, punt 52; Il-Kummissjoni vs Fresh Marine, iċċitata aktar 'il fuq, punt 24, u Il-Kummissjoni vs CEVA u Pfizer, iċċitata aktar 'il fuq, punt 62).
(32)  –	Fost ħafna, is-sentenzi tal-11 ta' Frar 1999, kawża C‑390/95 P, Antillean Rice Mills et vs Il-Kummissjoni (Ġabra p. I-769, punt 29) u 8 ta' Mejju 2003, kawża C‑122/01 P, T. Port vs Il-Kummissjoni (Ġabra p. I‑4261, punt 27).
(33)  –	Ara att ta' annullament, punt 52, fl-aħħar.
(34)  –	Ibidem.
(35)  –	Ara s-sentenza kkontestata, punti 103-106.
(36)  –	Ara d-deċiżjoni Siment, Artikoli 1-7.
(37)  –	Fil-punti 104-105 tas-sentenza kkontestata il-Qorti tal-Prim'Istanza fakkret xi ċirkustanzi dwar il-kumplessità tal-każ oġġett tad-Deċiżjoni Siment li kienu saru fis-sentenza Siment fil-kuntest madankollu tal-verifika tan-natura raġjonevoli tat-tul tal-proċediment amministrattiv.
(38)  –	Ara s-sentenza kkontestata, punti 103, 105 e soprattutto 114.
(39)  –	Sentenza kkontestata, punt 107.
(40)  –	Ibidem, punt 108.
(41)  –	Ibidem, punt 114.
(42)
–	Ibidem, punt 113.
(43)  –	Il-korsiv huwa tiegħi.
(44)  –	Ara, fost ħafna, is-sentenzi tal-15 ta' Jannar 1987, kawża 253/84, GAEC de la Ségaude vs Il-Kunsill u L-Kummissjoni, (Ġabra p. 123, punti 9 u 21; tad-9 ta' Settembru 1999, kawża C‑257/98 P, Lucaccioni vs Il-Kummissjoni, Ġabra p. I-5251, punt 14, u Atlanta vs Il-Komunità Ewropea, iċċitata aktar 'il fuq, punt 65.
(45)  –	Fi kliem ieħor, it-tielet motiv ta' annullament huwa dirett kontra element inkluż ad abundantiam fil-motivazzjoni tas-sentenza tal-Qorti tal-Prim'Istanza, u għandu għalhekk jiġi miċħud bħala irrilevanti peress illi d-dispożittiv tad-s-sentenza jkun ibbażat fuq element ieħor tal-motivazzjoni li ma jaċċettax il-kritika tar-rikorrenti .
(46)  –	Sentenza ta' l-4 ta' Ottubru 1979, kawżi magħquda 64/76 u 113/76, 167/78 u 239/78, 27/79, 28/79 u 45/79, Dumortier et vs Il-Kunsill (Ġabra p. 3091, punt 21).
(47)  –	Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja Dumortier et vs Il-Kunsill, iċċitata aktar 'il fuq, punt 21; sentenzi tal-Qorti tal-Prim'Istanza tal-11 ta' Lulju 1996, kawża T‑175/94, International Procurement Services vs Il-Kummissjoni (Ġabra p. II‑729), punt 55; tal-25 ta' Ġunju 1997, kawża T‑7/96, Perillo vs Il-Kummissjoni (Ġabra p. II‑1061), punt 41, u tad-29 ta' Ottubru 1998, kawża T‑13/96, TEAM vs Il-Kummissjoni (Ġabra p. II‑4073) punt 68.
(48)  –	Sentenzi 30 ta' Jannar 1992, kawżi magħquda C‑363/88 u C‑364/88, Finsider et vs Il-Kummissjoni (Ġabra p. I‑359, punti 28 u 50 (dwar però ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-KEFA), u Bergaderm u Goupil vs Il-Kummissjoni, iċċitata aktar 'il fuq, punti 41 u 42, u digriet 12 ta' April 2005, kawża C‑80/04 P, DLD Trading vs Il-Kunsill (li mhix ippubblikata fil-Ġabra) punt 45; sentenzi tal-Qorti tal-Prim'Istanza tat-18 ta' Settembru 1995, kawża T‑168/94, Blackspur et vs Il-Kunsill u L-Kummissjoni (Ġabra p. II‑2627) punt 40, u 13 ta' Settembru 2006, kawża T‑226/01, CAS Succhi di Frutta vs Il-Kummissjoni (Ġabra p.I-2763, punt 37).
(49)  –	Sentenza Finsider et vs Il-Kummissjoni, iċċitata aktar 'il fuq, punt 25.
(50)  –	L-eżistenza ta' rabta diretta ta' kawża u effett meħtieġa mill-ġurisprudenza Komunitarka anki għall-għanijiet tad-dikjarazzjoni ta' responsabbiltà mhux kuntrattwali ta' l-Istat Membru għad-danni kkawżati minn ksur tad-dritt Komunitarju attribwit lilu. Ara s-sentenzi tal-5 ta' Marzu 1996, kawżi magħquda C‑46/93 u C‑48/93, Brasserie du pêcheur u Factortame (Ġabra p. I‑1029, punti 51 u 65); 23 ta' Mejju 1996, kawża C‑5/94, Hedley Lomas (Ġabra p. I‑2553, punti 25 u 32) u 15 ta' Ġunju 1999, kawża C‑140/97, Rechberger et. (Ġabra p. I‑3499, punt 72).
(51)  –	Ara s-sentenza Dumortier et vs Il-Kunsill, iċċitata aktar 'il fuq, punt 21.
(52)  –	Sentenza kkontestata, punti 123-124.
(53)  –	Sentenzi tad-19 ta' Mejju 1992, kawżi magħquda C‑104/89 u C‑37/90, Mulder et. vs Il-Kunsill u L-Kummissjoni (Ġabra p. I‑3061) punt 33, Brasserie du pêcheur u Factortame, iċċitata aktar 'il fuq, punt 85, u tas-16 ta' Marzu 2000, kawża C‑284/98 P, Il-Parlament vs Bieber (Ġabra p. I‑1527), punt 57.
(54)  –	Ara l-att ta' annullament, punt 63, fl-aħħar.
(55)  – Ir-rikorrenti, fil-punt 20 ta' l-att introduttiv tar-rikors quddiem il-Qorti tal-Prim'Istanza, kienet espressament irriferiet għall-prinċipju tal-projbizzjoni ta' l-arrikkiment indebitu u l-applikazzjoni li kienet saret mill-Qorti tal-Prim'Istanza, sabiex tiddkjara l-obbligu tal-Kummissjoni li tħallas l-imgħaxijiet tad-dewmien fuq il-multa illegalment imposta u miġbura, fis-sentenza ta' l-10 ta' Ottobru 2001, kawża T‑171/99, Corus UK vs Il-Kummissjoni (Ġabra p. II‑2967).
(56)  –	Sentenza ta' l-10 ta' Lulju 1990, kawża C‑259/87, Il-Greċja vs Il-Kummissjoni (Ġabra p. I‑2845, pubblikazzjoni fil-qosor), punt 26. Ara wkoll is-sentenzi tal-Qorti tal-Prim'Istanza Corus UK vs Il-Kummissjoni, iċċitata aktar 'il fuq, punt 55, u tat-23 ta' Novembru 2004, kawża T-166/98, Kantina soċjali ta' Dolianova et. vs Il-Kummissjoni, (Ġabra p. II‑3991), punt 160.
(57)  –	Dan il-ħlas, magħqud mal-ħlas lura tas-somma kapitali korrispondenti mal-multa indebitament imħallsa, hija imposta fuq il-Kummissjoni, skond l-Artikolu 233 KE, b'eżekuzzjoni ta' sentenza li tannulla jew tnaqqas milta imposta għal ksur tan- normi tat-Trattat fis-suġġett tl-kompetizzjoni. Ara, f'dan is-sens, is-sentenza tat-8 ta' Lulju 2004, kawża T-48/00, Corus UK vs Il-Kummissjoni, (Ġabra p. II‑2325, punt 223), u d-digriet ta' l-4 ta' Mejju 2005, kawża T‑86/03, Holcim (Franza) vs Il-Kummissjoni (Ġabra p. II‑1539, punt 30).
(58)  –	Jidhirli li huwa sinjifikattiv f'dan ir-rigward li nsemmi li fi tnejn mit-tliet tentattivi l-aktar magħrufa ta' kodifikazzjoni, min-naħa ta' l-istudjużi fis-suġġett, tal-prinċipji ta' dritt Ewropew tar-responsabbiltà ċivili (tentattivi realizzati li jibdew mill-eżami komparattiv tas-sistemi nazzjonali u intiżi li jistimulaw ir-riflessjoni u li jlesti il-bażi għal armonizzazzjoni jew unifikazzjoni futura eventwali ta' l-istess) – dak tal-European Group on Tort Law (Grupp Ewropew dwar ir-responsabbiltà ċivili, 'il quddiem: "EGTL") ta' Vienna (v. http://www.egtl.org) u dak ta' l-iStudy Group on a European Civil Code (Grupp ta' studju dwar kodiċi ċivili Ewropew, 'il quddiem is-"SGECC") ta' Osnabrück (v. http://www.sgeec.net) – hemm Artikolu li li jipprevedi l-ħlas lura ta' spejjeż raġonvolment magħmula sabiex jipprevjenu dannu maħsub jew tillimita l-gravità tiegħu. Ara Artikolu 2:104 tal-"Prinċipji ta' dritt Ewropew tar-responsabbiltà ċivili" maħruġ mill-EGTL (verżjoni ta' Mejju
2005) u Artikolu 6:302 tal-prinċipji ta' dritt Ewropew tar-rsponsabbiltà ċivili maħruġ mils-SGECC (verżjoni ta' Novembru
2006).
(59)  –	Infakkar, fil-fatt, illi, skond il-ġurisprudenza Komunitarja, l-iżbalji ta' dritt kommessi mill-Qorti tal-Prim'Istanza ma jinvalidawx is-sentenza kkontestata jekk id-dispożitiv ta' din ta' l-aħħar jidher fondat għal motivi oħrajn ta' dritt
(ara, f'ġdan is-sens, is-sentenzi tat-2 ta' April 1998, kawża C-367/95 P, Il-Kummissjoni vs Sytraval u Brink's France, Ġabra p. I-1719, punt 47; Il-Kummissjoni vs Camar u Tico, iċċitata aktar 'il fuq, punt 57, u tat-30 ta' Settembru 2003, kawża C‑93/02 P, Biret International vs Il-Kunsill, Ġabra p. I‑10497, punt 60). Il-kunsiderazzjoni li għamilt fit-test japplika adankollu fuq il-livell ta' stabbiliment ta' fatti u l-evalwazzjoni tal-provi relattivi u mhux fuq il-kwalifika ġuiridika tal-fatti stabbiliti mill-Qorti tal-Prim'Istanza.