61970J0078
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ
της 8ης Ιουνίου 1971 (
*1
)
Στην υπόθεση 78/70,
η οποία έχει ως αντικείμενο αίτηση του Hanseatisches Oberlandesgericht του Αμβούργου προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία το παραπέμπον δικαστήριο ζήτησε, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιόν του μεταξύ
Deutsche Grammophon Gesellschaft mbH, με έδρα το Αμβούργο,
και
Metro-SB-Großmärkte GmbH & Co. KG, εκπροσωπούμενης από την εταιρία Metro-SB-Großmärkte GmbH, με έδρα το Αμβούργο,
την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία των άρθρων 5, δεύτερη παράγραφος, 85, παράγραφος 1, και 86 της Συνθήκης ΕΟΚ,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
συγκείμενο από τους: R. Lecourt, πρόεδρο, Α. Μ. Donner και Α. Trabucchi, προέδρους τμήματος, R. Monaco (εισηγητή), J. Mertens de Wilmars, P. Pescatore και Η. Kutscher, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: Κ. Roemer
γραμματέας: Α. Van Houtte
εκδίδει την παρούσα
Απόφαση
(To τμήμα που περιέχει τα περιστατικά παραλείπεται)
Σκεπτικό
1
Με Διάταξη της 8ης Οκτωβρίου 1970 που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 7 Δεκεμβρίου 1970 το Hanseatisches Oberlandesgericht του Αμβούργου υπέβαλε στο Δικαστήριο, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, ερωτήματα ως προς την ερμηνεία των άρθρων 5, δεύτερη παράγραφος, 85, παράγραφος 1 και 86 της Συνθήκης.
Επί του πρώτου ερωτήματος
2
Με το πρώτο ερώτημα, ζητείται από το Δικαστήριο να αποφανθεί εάν αντίκειται προς το άρθρο 5, δεύτερη παράγραφος ή προς το άρθρο 85, παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΟΚ η ερμηνεία των παραγράφων 97 και 85 του γερμανικού νόμου της 9ης Σεπτεμβρίου 1965 περί συγγραφικών και συγγενών δικαιωμάτων, υπό την έννοια ότι ο κατασκευαστής υποθεμάτων ήχου μπορεί να επικαλείται το αποκλειστικό του δικαίωμα να τα θέτει σε κυκλοφορία, προκειμένου να απαγορεύει την εμπορία στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας των υποθεμάτων ήχου που παρέδωσε ο ίδιος στη γαλλική θυγατρική του εταιρία, η οποία, μολονότι νομικά αυτόνομη, εξαρτάται από αυτόν εξ ολοκλήρου από εμπορικής απόψεως.
3.
Κατά το γράμμα του άρθρου 177, το Δικαστήριο, αποφαινόμενο επί προδικαστικών ζητημάτων, έχει την εξουσία να κρίνει μόνο επί της ερμηνείας της Συνθήκης και των πράξεων των οργάνων της Κοινότητας ή επί του κύρους αυτών, δεν μπορεί όμως, μέσω του άρθρου αυτού, να κρίνει επί της ερμηνείας εθνικών διατάξεων. Μπορεί, εντούτοις, να εντοπίζει στο ερώτημα που διατυπώθηκε από το εθνικό δικαστήριο, ενόψει των δεδομένων που αυτό εκθέτει, τα στοιχεία εκείνα που αφορούν την ερμηνεία της Συνθήκης.
4
Από τα δεδομένα που αναφέρει το Hanseatisches Oberlandesgericht του Αμβούργου προκύπτει ότι το υποβληθέν ερώτημα ανάγεται, κατά βάση, στο εάν το αποκλειστικό δικαίωμα θέσεως σε κυκλοφορία των προστατευόμενων αντικειμένων, το οποίο αναγνωρίζεται από μια εθνική νομοθεσία στον κατασκευαστή υποθεμάτων ήχου, μπορεί, χωρίς να θίξει τον κοινοτικό κανόνα, να εμποδίσει την εμπορία επί του εθνικού εδάφους προϊόντων που τίθενται τακτικά σε κυκλοφορία στο έδαφος άλλου κράτους μέλους από τον κατασκευαστή τους ή με τη συγκατάθεσή του. Το Δικαστήριο καλείται να συναγάγει, ιδίως από το άρθρο 5, δεύτερη παράγραφος ή το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης το περιεχόμενο και το πεδίο εφαρμογής του εφαρμοστέου κοινοτικού κανόνα.
5
Κατά το άρθρο 5, δεύτερη παράγραφος της Συνθήκης «τα κράτη μέλη απέχουν από κάθε μέτρο που δύναται να θέσει σε κίνδυνο την πραγματοποίηση των σκοπών της Συνθήκης».
Η διάταξη αυτή εξαγγέλλει μια γενική υποχρέωση των κρατών μελών, της οποίας το συγκεκριμένο περιεχόμενο εξαρτάται, κατά περίπτωση, από τις διατάξεις της Συνθήκης ή τους κανόνες που προκύπτουν από τη γενική της οικονομία.
6
Κατά το γράμμα του άρθρου 85, παράγραφος 1 της Συνθήκης «είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά και απαγορεύονται όλες οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, όλες οι αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων και κάθε εναρμονισμένη πρακτική, που δύνανται να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της Κοινής Αγοράς».
Η άσκηση του αποκλειστικού δικαιώματος που αφορά το ερώτημα μπορεί να εμπίπτει στην απαγόρευση που εξαγγέλλεται από τη διάταξη αυτή, όταν εμφανίζεται ως αντικείμενο, μέσο ή συνέπεια συμπράξεως, η οποία, απαγορεύοντας τις εισαγωγές προελεύσεως άλλων κρατών μελών προϊόντων που νόμιμα κυκλοφορούν στο εμπόριο στα κράτη αυτά, έχει ως αποτέλεσμα την κατανομή της αγοράς.
7
Για την περίπτωση, εντούτοις, κατά την οποία η άσκηση αυτή δεν καλύπτεται από τα στοιχεία των συμφωνιών ή των εναρμονισμένων πρακτικών που αναφέρονται σ' αυτή τη διάταξη, η απάντηση στο υποβληθέν ερώτημα θα οδηγούσε στην εξέταση του εάν η άσκηση του εν λόγω προστατευτικού δικαιώματος συμβιβάζεται με άλλες διατάξεις της Συνθήκης, ιδίως τις σχετικές με την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων.
8
Οι αρχές που πρέπει να ληφθούν υπόψη εν προκειμένω είναι αυτές που τίθενται, για την πραγματοποίηση της ενιαίας αγοράς μεταξύ των κρατών μελών, στο δεύτερο μέρος της Συνθήκης, το αφιερωμένο στις βάσεις της Κοινότητας, αφενός, και στο άρθρο 3στ της Συνθήκης, που προβλέπει την εγκαθίδρυση καθεστώτος που εξασφαλίζει ανόθευτο ανταγωνισμό εντός της Κοινής Αγοράς, αφετέρου.
9
Όταν, άλλωστε, η Συνθήκη επέτρεψε, στο άρθρο 36, ορισμένες απαγορεύσεις ή περιορισμούς στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών, τις ανέφερε κατά τρόπο σαφή, ορίζοντας ότι τέτοιες παρεκκλίσεις «δεν δύνανται πάντως να αποτελούν ούτε μέσο αυθαιρέτων διακρίσεων ούτε συγκεκαλυμμένο περιορισμό στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών».
10
Υπό το φως αυτών των κανόνων, και ιδίως των άρθρων 36, 85 και 86, πρέπει λοιπόν να κριθεί σε ποιο βαθμό η άσκηση ενός εθνικού προστατευτικού δικαιώματος, συγγενούς προς το δικαίωμα του δημιουργού, μπορεί να εμποδίσει την εμπορία προϊόντων προελεύσεως άλλου κράτους μέλους.
11
Μεταξύ των απαγορεύσεων ή περιορισμών της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων που επιτρέπει το άρθρο 36 αναφέρονται και οι δικαιολογούμενοι από τη βιομηχανική και εμπορική ιδιοκτησία.
Αν υποτεθεί ότι οι διατάξεις αυτές μπορούν να αφορούν δικαίωμα συγγενές προς το δικαίωμα του δημιουργού, προκύπτει εντούτοις από το άρθρο αυτό ότι, μολονότι η Συνθήκη δεν θίγει την ύπαρξη των δικαιωμάτων που αναγνωρίζονται από τη νομοθεσία κράτους μέλους στον τομέα της βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας, η άσκηση των δικαιωμάτων αυτών μπορεί όμως να εμπέσει στις απαγορεύσεις που θεσπίζει η Συνθήκη.
Ναι μεν το άρθρο 36 επιτρέπει απαγορεύσεις ή περιορισμούς της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων που δικαιολογούνται από λόγους προστασίας της βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας, δεν επιτρέπει όμως παρεκκλίσεις από την ελευθερία αυτή παρά μόνο στο μέτρο που δικαιολογούνται από τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων που αποτελούν το ειδικό αντικείμενο αυτής της ιδιοκτησίας.
12
Όταν γίνεται επίκληση δικαιώματος συγγενούς προς το δικαίωμα του δημιουργού προκειμένου να απαγορευθεί η εμπορία εντός ενός κράτους μέλους προϊόντων που τέθηκαν σε κυκλοφορία από το δικαιούχο, ή με τη συγκατάθεσή του, στο έδαφος άλλου κράτους μέλους, με τη μόνη δικαιολογία ότι η θέση αυτή σε κυκλοφορία δεν έγινε στο εθνικό έδαφος, αυτή η απαγόρευση, καθιερώνοντας την απομόνωση των εθνικών αγορών, προσκρούει στο βασικό σκοπό της Συνθήκης, που συνίσταται στη συγχώνευση των εθνικών αγορών σε ενιαία αγορά.
Αυτός ο σκοπός δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί, εάν, δυνάμει των διαφορετικών νομικών καθεστώτων των κρατών μελών, οι υπήκοοι τους είχαν την δυνατότητα να κατανέμουν την αγορά και να καταλήγουν σε αυθαίρετες διακρίσεις ή συγκεκαλυμμένους περιορισμούς στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών.
13
Επομένως, η άσκηση, εκ μέρους κατασκευαστή υποθεμάτων ήχου, του αποκλειστικού δικαιώματος να θέτει σε κυκλοφορία προστατευόμενα αντικείμενα που απορρέει από τη νομοθεσία κράτους μέλους, προκειμένου να απαγορευθεί η εμπορία στο κράτος αυτό προϊόντων που διατέθηκαν από αυτό τον ίδιο ή με τη συγκατάθεσή του σε άλλο κράτος μέλος, για το μόνο λόγο ότι η θέση αυτή σε κυκλοφορία δεν έγινε στο έδαφος του πρώτου κράτους μέλους, είναι αντίθετη προς τους κανόνες που προβλέπουν την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων στο εσωτερικό της Κοινής Αγοράς.
Επί του δευτέρου ερωτήματος
14
Με το δεύτερο ερώτημα ζητείται από το Δικαστήριο να κρίνει, εάν ο κατασκευαστής υποθεμάτων ήχου καταχράται του αποκλειστικού του δικαιώματος να θέτει σε κυκλοφορία τα προστατευόμενα αντικείμενα στην περίπτωση που η δεσμία τιμή πωλήσεως είναι ανώτερη, στην εθνική επικράτεια, της τιμής του πρωτότυπου επανεισαγομένου προϊόντος προελεύσεως άλλου κράτους μέλους και όταν οι κύριοι ερμηνευτές συνδέονται με τον παραγωγό υποθεμάτων ήχου με συμβάσεις αποκλειστικότητας.
Το ερώτημα αυτό, χρησιμοποιώντας τους όρους «καταχράται του δικαιώματός του» αφορά την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης, κατά την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης.
15
Το άρθρο αυτό απαγορεύει «κατά το μέτρο που δύναται να επηρεάσει το εμπόριο, την καταχρηστική εκμετάλλευση από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις της δεσποζούσης θέσεώς τους εντός της Κοινής Αγοράς ή σημαντικού τμήματός της».
16
Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι οι πράξεις που αυτή απαγορεύει προϋποθέτουν την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης εντός της Κοινής Αγοράς ή σημαντικού τμήματός της.
Ο κατασκευαστής υποθεμάτων ήχου, κάτοχος δικαιώματος συγγενούς προς το δικαίωμα του δημιουργού, δεν κατέχει δεσπόζουσα θέση κατά την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης, από μόνο το γεγονός ότι ασκεί το αποκλειστικό του δικαίωμα να θέτει σε κυκλοφορία τα προστατευόμενα αντικείμενα.
17
Επειδή το άρθρο αυτό απαιτεί να εκτείνεται η δεσπόζουσα θέση που αναφέρει σε «σημαντικό τμήμα» της Κοινής Αγοράς, πρέπει να έχει ο κατασκευαστής, μόνος ή μαζί με άλλες επιχειρήσεις που ανήκουν στον ίδιο όμιλο, τη δυνατότητα να εμποδίζει τον πραγματικό ανταγωνισμό εντός σημαντικού τμήματος της αγοράς για την οποία πρόκειται, λαμβανομένης ιδίως υπόψη της ενδεχόμενης υπάρξεως παραγωγών που πωλούν παρόμοια προϊόντα και της θέσεώς τους στην αγορά.
18
Στην περίπτωση κατά την οποία οι ερμηνευτές των ηχογραφήσεων συνδέονται με τον κατασκευαστή με συμβάσεις αποκλειστικότητας, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, μεταξύ άλλων, πόσο δημοφιλείς είναι στην αγορά, η διάρκεια και η έκταση των προβλεπόμενων υποχρεώσεων, καθώς και οι δυνατότητες που διαθέτουν οι άλλοι κατασκευαστές υποθεμάτων ήχου να αποκτήσουν καλλιτέχνες με παρόμοιες ερμηνευτικές ικανότητες.
19
Για να υπαχθεί στο άρθρο 86, η δεσπόζουσα θέση πρέπει να αποτελεί, εξάλλου, αντικείμενο καταχρηστικής εκμεταλλεύσεως. Εάν η διαφορά μεταξύ της δέσμιας τιμής πωλήσεως και της τιμής του επανεισαγομένου από άλλο κράτος μέλος προϊόντος δεν οδηγεί αναγκαστικά στη συναγωγή τέτοιας κατάχρησης, μπορεί, εντούτοις, ανάλογα με το μέγεθός της, και ελλείψει αντικειμενικών δικαιολογιών, να αποτελεί καθοριστική ένδειξη για την εν λόγω κατάχρηση.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
έχοντας υπόψη τα διαδικαστικά έγγραφα,
αφού άκουσε την έκθεση του εισηγητή δικαστή, τις προφορικές παρατηρήσεις των διαδίκων της κύριας δίκης, της Κυβερνήσεως της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας και της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, καθώς και τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα,
έχοντας υπόψη τη Συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και ιδίως τα άρθρα 3, 5, 36, 85, 86 και 117, το πρωτόκολλο περί του Οργανισμού του Δικαστηρίου της ΕΟΚ, και ιδίως το άρθρο 20, καθώς και τον κανονισμό διαδικασίας του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων,
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε, με Διάταξη της 8ης Οκτωβρίου 1970, το Hanseatisches Oberlandesgericht του Αμβούργου, αποφαίνεται:
1.
Η άσκηση, εκ μέρους κατασκευαστή υποθεμάτων ήχου, του αποκλειστικού δικαιώματος να θέτει σε κυκλοφορία προστατευόμενα αντικείμενα που απορρέει από τη νομοθεσία κράτους μέλους, προκειμένου να απαγορευθεί η εμπορία στο κράτος αυτό προϊόντων που διατέθηκαν από αυτόν τον ίδιο ή με τη συγκατάθεσή του σε άλλο κράτος μέλος, για το μόνο λόγο ότι η θέση αυτή σε κυκλοφορία δεν έγινε στο έδαφος του πρώτου κράτους μέλους, είναι αντίθετη στους κανόνες που προβλέπουν την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων στο εσωτερικό της Κοινής Αγοράς.
2.
α)
Κατασκευαστής υποθεμάτων ήχου, κάτοχος αποκλειστικού δικαιώματος διανομής που απορρέει από εθνική νομοθεσία, δεν απολαύει δεσπόζουσας θέσης υπό την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης από μόνο το γεγονός της ασκήσεως αυτού του δικαιώματος. Αλλιώς έχει το πράγμα, όταν, ενόψει των ειδικών περιστάσεων, μπορεί να εμποδίσει τον πραγματικό ανταγωνισμό σε σημαντικό τμήμα της αγοράς για την οποία πρόκειται.
β)
Αν η διαφορά μεταξύ της δεσμίας τιμής πωλήσεως και της τιμής του επανεισαγόμενου από άλλο κράτος μέλος προϊόντος δεν οδηγεί αναγκαστικά στην κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης, μπορεί, εντούτοις, ανάλογα με το μέγεθός της και ελλείψει αντικειμενικών δικαιολογιών, να αποτελεί καθοριστική ένδειξη για την εν λόγω κατάχρηση.
Lecourt
Donner
Trabucchi
Monaco
Mertens de Wilmars
Pescatore
Kutscher
Δημοσιεύτηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 8 Ιουνίου 1971.
Ο Γραμματέας
Α. van Houtte
Ο Πρόεδρος
R. Lecourt
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.