62022CC0181
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKATA ĠENERALI
KOKOTT
ippreżentati fit‑30 ta’ Novembru 2023 (
1
)
Kawża C‑181/22 P
Nemea Bank plc
vs
Il-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE)
“Appell – Mekkaniżmu Superviżorju Uniku – Regolament (UE) Nru 1024/2013 – Missjonijiet speċifiċi ta’ superviżjoni fdati lill-BĊE – Deċiżjoni ta’ rtirar tal-awtorizzazzjoni għall-aċċess għal attivitajiet ta’ istituzzjoni ta’ kreditu ta’ Nemea Bank plc – Artikolu 24 – Proċedura amministrattiva interna ta’ eżami mill-ġdid – Sostituzzjoni permezz ta’ deċiżjoni b’kontenut identiku – Rikors għal annullament – Tmiem tas-suġġett tar-rikors u tal-interess ġuridiku – Nuqqas ta’ lok li tingħata deċiżjoni – Rikors għad-danni – Inammissibbiltà manifesta – Protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea”
I. Introduzzjoni
1.
Permezz tal-appell tagħha, il-kumpannija Maltija Nemea Bank plc titlob l-annullament tad-digriet tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea tal‑20 ta’ Diċembru 2021, Niemelä et vs BĊE (T‑321/17, EU:T:2021:942, iktar ’il quddiem id-“digriet appellat”). Permezz tad-digriet appellat, il-Qorti Ġenerali, minn naħa, iddeċidiet li ma hemmx lok li tittieħed deċiżjoni fir-rigward tat-talba ta’ Nemea Bank intiża għall-annullament tad-deċiżjoni (
2
) tal-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE) tat‑23 ta’ Marzu 2017 (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kontenzjuża tal-BĊE” jew id-“deċiżjoni inizjali”). Min-naħa l-oħra, hija ċaħdet it-talba għad-danni ta’ Nemea Bank bħala manifestament inammissibbli. Permezz tad-deċiżjoni kontenzjuża, il-BĊE kien, min-naħa tiegħu, iddeċieda li jirtira l-awtorizzazzjoni ta’ Nemea Bank għall-attività tagħha bħala istituzzjoni ta’ kreditu (iktar ’il quddiem l-“irtirar tal-awtorizzazzjoni”).
2.
Diġà weġibt għall-kwistjonijiet ġuridiċi mqajma mit-tieni u t-tielet aggravju fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawżi Pilatus Bank vs BĊE (C‑750/21 P u C‑256/22 P), li għadhom pendenti u li jikkonċernaw ukoll is-settur bankarju Malti. Dawn il-kwistjonijiet kienu jirrigwardaw l-eżerċizzju effettiv tad-drittijiet tad-difiża u tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva tal-bank ikkonċernat permezz tal-konsulent legali indikat minnu (
3
). Jiena kkonkludejt li huwa biss dan il-konsulent legali li huwa awtorizzat jirrappreżenta d-drittijiet u l-interessi ta’ dan il-bank fil-proċedura amministrattiva li twassal għall-irtirar tal-awtorizzazzjoni tiegħu u fil-litigazzjoni sussegwenti quddiem il-qrati tal-Unjoni Ewropea, u mhux l-amministratur tal-bank maħtur mill-awtoritajiet superviżorji nazzjonali.
3.
Sa issa, il-kwistjoni ġuridika li fuqha huwa bbażat l-ewwel aggravju hija mingħajr risposta: F’liema ċirkustanzi l-bank ikkonċernat għandu jippreżenta rikors għal annullament quddiem il-Qorti Ġenerali meta jeżerċita d-dritt tiegħu, mogħti mill-Artikolu 24(5) tar-Regolament (UE) Nru 1024/2013 (
4
), li jitlob li d-deċiżjoni li tiġi rtirata l-awtorizzazzjoni tkun suġġetta għal proċedura amministrattiva interna ta’ eżami mill-ġdid mill-Bord Amministrattiv ta’ Rieżami tal-BĊE. Fil-fatt, fil-kawża ineżami, Nemea Bank kienet ressqet tali talba ftit qabel il-preżentata tar-rikors tagħha għal annullament kontra d-deċiżjoni kontenzjuża tal-BĊE. Madankollu, hija sussegwentement naqset milli tikkontesta quddiem il-Qorti Ġenerali, fil-forma dovuta u fit-termini mogħtija, id-deċiżjoni (
5
) bl-istess kontenut (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni konfermattiva”), adottata mill-BĊE fuq l-opinjoni tal-Bord Amministrattiv ta’ Rieżami, fit‑30 ta’ Ġunju 2017, li ssostitwixxiet id-deċiżjoni inizjali. Għalhekk, din (possibbilment) ma setgħetx tiġi kkontestata u kienet definittiva. Skont il-Qorti Ġenerali, dan il-fatt għandu bħala konsegwenza t-tmiem tal-interess ġuridiku ta’ Nemea Bank u n-nuqqas ta’ lok li tingħata deċiżjoni fuq it-talba tagħha għall-annullament tad-deċiżjoni inizjali, minħabba li d-deċiżjoni konfermattiva ssostitwixxietha b’effett retroattiv. Jekk l-opinjoni legali tal-Qorti Ġenerali hija eżatta, ma jkunx jista’ jsir iktar stħarriġ tal-legalità tal-irtirar tal-awtorizzazzjoni fil-kawża ineżami, tal-inqas mhux fil-kuntest ta’ proċedimenti għal dikjarazzjoni ta’ invalidità.
4.
Din il-proċedura tqajjem għalhekk kwistjonijiet fundamentali ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva kontra l-atti tal-istituzzjonijiet, tal-korpi jew tal-organi tal-Unjoni, li fir-rigward tagħhom id-dritt sekondarju jipprevedi proċedura amministrattiva interna ta’ eżami mill-ġdid jew ta’ appell li għandha titressaq qabel jew b’mod parallel mal-iżvolġiment tal-proċedura tar-rikors dirett. Il-ġurisprudenza tal-qrati tal-Unjoni diġà ddeċidiet diversi drabi dwar tali dispożizzjonijiet tad-dritt sekondarju u r-relazzjoni tagħhom mal-Artikolu 263 TFUE (
6
). Issa, sal-lum, ma hemmx kjarifika koerenti u sistematika ta’ din ir-relazzjoni għall-proċeduri amministrattivi interni kollha ta’ eżami mill-ġdid jew ta’ appell. B’mod partikolari, jeħtieġ li jiġi evitat li tali proċeduri joħolqu lakuni fil-protezzjoni ġudizzjarja minflok itejbuha. Dan ikun inkompatibbli wkoll mad-dritt fundamentali għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva previst fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) kif ukoll mal-Artikolu 263 TFUE.
5.
Dawn il-konklużjonijiet jikkonċentraw prinċipalment fuq il-kwistjoni tal-konstatazzjoni li ma hemmx lok li tingħata deċiżjoni fir-rigward tat-talba għal annullament minħabba l-allegat tmiem tal-interess ġuridiku ta’ Nemea Bank, li hija s-suġġett tal-ewwel aggravju. Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja ssegwi l-proposta tiegħi ta’ risposta għal dan l-aggravju u tannulla d-digriet appellat minħabba ż-żamma tal-interess ġuridiku ta’ Nemea Bank, ma jkunx iktar neċessarju li jiġu ttrattati t-tieni u t-tielet aggravju dwar l-eżerċizzju effettiv tad-drittijiet tad-difiża (
7
), peress li dawn jikkontestaw ukoll il-konstatazzjoni tal-Qorti Ġenerali li ma hemmx lok li tingħata deċiżjoni.
II. Il‑kuntest ġuridiku
6.
Il-premessa 64 tar-Regolament Nru 1024/2013 tiddikjara b’mod partikolari:
“Il-BĊE għandu jipprovdi lill-persuni fiżiċi u ġuridiċi l-possibbiltà li jitolbu rieżami tad-deċiżjonijiet meħudin skont is-setgħat konferiti lilhom minn dan ir-Regolament u indirizzati lilhom, jew li huma ta’ interess dirett u individwali għalihom. L-iskop ta’ rieżami għandu jkun sabiex ikun hemm konformità proċedurali u sostantiva ma’ dan ir-regolament ta’ tali deċiżjonijiet waqt li jiġi rispettat il-marġni ta’ diskrezzjoni għall-BĊE biex jiddeċiedi dwar l-opportunintà biex jieħu dawk id-deċiżjonijiet. Għal dak il-għan, u għal raġunijiet ta’ ekonomija proċedurali, il-BĊE għandu jistabbilixxi bord amministrattiv ta’ rieżami biex iwettaq tali rieżami intern. […] Il-proċedura stabbilita għar-rieżami għandha tagħmel provvediment għall-Bord Superviżorju biex dan ikun jista’ jerġa’ jikkunsidra kif xieraq l-abbozz ta’ deċiżjoni preċedenti tiegħu.”
7.
Taħt it-titolu “Kompiti kkonferiti lill-BĊE”, l-Artikolu 4(1)(a) ta’ dan ir-regolament jistabbilixxi:
“Fil-qafas tal-Artikolu 6, il-BĊE għandu, skont il-paragrafu 3 ta’ dan l-Artikolu, ikun esklussivament kompetenti biex iwettaq, għal finijiet superviżorji prudenzjali, il-kompiti li ġejjin b’rabta mal-istituzzjonijiet ta’ kreditu kollha stabbiliti fl-Istati Membri parteċipanti:
a)
jawtorizza lill-istituzzjonijiet ta’ kreditu u jirtira l-awtorizzazzjonijiet ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu soġġett għal-Artikolu 14; […]”
8.
It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 14(5) ta’ dan ir-regolament jipprevedi:
“Meta l-awtorità nazzjonali kompetenti li tkun ipproponiet l-awtorizzazzjoni skont il-paragrafu 1 tqis li l-awtorizzazzjoni trid tiġi rtirata skont il-liġi nazzjonali rilevanti, din għandha tissottometti proposta lill-BĊE għal dak il-għan. F’dak il-każ, il-BĊE għandu jieħu deċiżjoni dwar l-irtirar propost filwaqt li jikkunsidra bis-sħiħ il-ġustifikazzjoni għall-irtirar imressqa mill-awtorità nazzjonali kompetenti.”
9.
L-Artikolu 24 tar-Regolament Nru 1024/2013, intitolat “Bord Amministrattiv ta’ Rieżami”, jipprevedi b’mod partikolari:
“1.   Il-BĊE għandu jistabbilixxi Bord Amministrattiv ta’ Rieżami għall-finijiet li jwettaq rieżami amministrattiv intern tad-deċiżjonijiet meħudin mill-BĊE fl-eżerċizzju tas-setgħat mogħtijin lilu b’dan ir-Regolament wara li tkun ġiet ippreżentata talba għal rieżami skont il-paragrafu 5. L-iskop tar-rieżami amministrattiv intern għandu jappartjeni għall-konformità proċedurali u sostantiva ma’ dan ir-Regolament ta’ tali deċiżjonijiet.
[…]
5.   Kwalunkwe persuna fiżika jew ġuridika tista’, fil-każijiet imsemmijin fil-paragrafu 1, titlob rieżami ta’ deċiżjoni tal-BĊE skont dan ir-Regolament li tkun indirizzata lejn dik il-persuna jew li tkun tikkonċerna direttament u individwalment lil dik il-persuna. Talba għal rieżami ta’ deċiżjoni tal-Kunsill Governattiv imsemmija fil-paragrafu 7 ma għandhiex tkun ammissibbli.
6.   Kwalunkwe talba għar-rieżami għandha ssir bil-miktub, inkluża stqarrija tar-raġunijiet, u għandha tiġi ppreżentata lill-BĊE fi żmien xahar mid-data tan-notifika tad-deċiżjoni lill-persuna li titlob ir-rieżami, jew, fl-assenza tagħha, mill-jum li tkun saret taf b’hekk din il-persuna, skont il-każ.
7.   Wara li jiddeċiedi dwar l-ammissibbiltà tar-rieżami, il-Bord Amministrattiv ta’ Rieżami għandu jesprimi opinjoni fi żmien adatt skont l-urġenza tal-kwistjoni u mhux aktar tard minn xahrejn minn meta jirċevi t-talba u jgħaddi l-każ għat-tħejjija ta’ abbozz ta’ deċiżjoni ġdid lill-Bord Superviżorju. Il-Bord Superviżorju għandu jqis l-opinjoni tal-Bord Amministrattiv ta’ Rieżami u għandu jippreżenta minnufih abbozz ta’ deċiżjoni ġdid lill-Kunsill Governattiv. L-abbozz ta’ deċiżjoni ġdid għandu jew jabroga d-deċiżjoni inizjali, jew jissostitwiha b’deċiżjoni ta’ kontenut identiku, jew inkella jissostitwiha b’deċiżjoni emendata. L-abbozz ta’ deċiżjoni ġdid għandu jitqies adottat sakemm il-Kunsill Governattiv ma joġġezzjonax f’perijodu massimu ta’ għaxart ijiem tax-xogħol.
8.   Talba għal rieżami skont il-paragrafu 5 ma għandhiex ikollha effett sospensiv. Madankollu, il-Kunsill Governattiv jista’, fuq proposta tal-Bord Amministrattiv ta’ Rieżami, jekk iqis li ċ-ċirkustanzi jeħtieġu dan, jissospendi l-applikazzjoni tad-deċiżjoni kkontestata.
9.   L-opinjoni espressa mill-Bord Amministrattiv ta’ Rieżami, l-abbozz ta’ deċiżjoni ġdid ippreżentat mill-Bord Superviżorju u d-deċiżjoni adottata mill-Kunsill Governattiv skont dan l-Artikolu għandu jkun motivat u nnotifikat lill-partijiet.
[…]
11.   Dan l-Artikolu huwa mingħajr preġudizzju għad-dritt li jitressqu proċeduri quddiem il-[Qorti tal-Ġustizzja].”
III. Il‑fatti u d‑deċiżjoni kontenzjuża tal‑BĊE
10.
Il-fatti u d-deċiżjoni kontenzjuża tal-BĊE huma riprodotti fil-punti 1 sa 8 tad-digriet appellat u jistgħu jinġabru fil-qosor kif ġej.
11.
Il-ħames rikorrenti fl-ewwel istanza u l-appellanti, Nemea Bank, hija istituzzjoni ta’ kreditu b’sinjifikat minuri stabbilita f’Malta, u hija suġġetta għas-superviżjoni diretta tal-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta’ Malta (iktar ’il quddiem il-“MFSA”). It-tielet u r-raba’ rikorrenti fl-ewwel istanza, Nemea plc u Nevestor SA, huma azzjonisti diretti ta’ Nemea Bank. L-ewwel u t-tieni rikorrent fl-ewwel istanza, H. Niemelä u M. Lehto, huma biss, minħabba l-parteċipazzjoni tagħhom fit-tielet u r-raba’ rikorrenti, azzjonisti indiretti u membri tal-bord eżekuttiv ta’ Nemea Bank.
12.
Fil‑25 ta’ Jannar 2017, wara li rċeviet opinjoni mill-awtorità tar-riżoluzzjoni nazzjonali, il-MFSA bagħtet lill-BĊE proposta ta’ rtirar tal-awtorizzazzjoni ta’ Nemea Bank.
13.
Fit‑13 ta’ Marzu 2017, il-Kunsill Governattiv tal-BĊE approva abbozz ta’ deċiżjoni ta’ rtirar tal-awtorizzazzjoni u stieden lil Nemea Bank sabiex tippreżenta l-osservazzjonijiet tagħha f’terminu ta’ tlett ijiem. Nemea Bank wieġbet għal din it-talba fil‑15 ta’ Marzu 2017.
14.
Fit‑23 ta’ Marzu 2017, il-BĊE adotta d-deċiżjoni kontenzjuża skont l-Artikolu 4(1)(a) u l-Artikolu 14(5) tar-Regolament Nru 1024/2013.
15.
Fit‑22 ta’ April 2022, Nemea Bank u r-rikorrenti l-oħra fl-ewwel istanza talbu, quddiem il-Bord Amministrattiv ta’ Rieżami tal-BĊE, proċedura amministrattiva interna ta’ eżami mill-ġdid tad-deċiżjoni kontenzjuża tal-BĊE, skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 24(5) tar-Regolament Nru 1024/2013.
16.
Fit‑22 ta’ Mejju 2017, ir-rikorrenti fl-ewwel istanza ppreżentaw rikors quddiem il-Qorti Ġenerali kontra d-deċiżjoni kontenzjuża tal-BĊE.
17.
Fid‑19 ta’ Ġunju 2017, il-Bord Amministrattiv ta’ Rieżami adotta opinjoni li fiha ppropona li d-deċiżjoni kontenzjuża tal-BĊE tiġi ssostitwita b’deċiżjoni bl-istess kontenut.
18.
Fit‑30 ta’ Ġunju 2017, f’konformità mal-opinjoni tal-Bord Amministrattiv ta’ Rieżami u abbażi ta’ proposta tal-Bord Superviżorju, il-Kunsill Governattiv tal-BĊE adotta d-deċiżjoni konfermattiva li, skont id-dispożittiv tagħha, tissostitwixxi d-deċiżjoni inizjali, skont l-Artikolu 24(7) tar-Regolament Nru 1024/2013.
19.
Ir-rikorrenti fl-ewwel istanza naqsu milli jippreżentaw rikors għal annullament, fil-forma dovuta u fit-termini mogħtija, kontra d-deċiżjoni konfermattiva.
IV. Il‑proċedura quddiem il‑Qorti Ġenerali u d‑digriet appellat
20.
Filwaqt li l-eżami mill-ġdid amministrattiv intern kien għadu għaddej, ir-rikorrenti fl-ewwel istanza, permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fit‑22 ta’ Mejju 2017, ippreżentaw rikors kontra d-deċiżjoni kontenzjuża tal-BĊE (ara l-punt 16 iktar ’il fuq). Dan kien intiż, minn naħa, għall-annullament ta’ din id-deċiżjoni u, min-naħa l-oħra, għall-kumpens għad-danni li r-rikorrenti fl-ewwel istanza allegatament ġarrbu minħabba l-imsemmija deċiżjoni.
21.
B’risposta għal eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà mqajma mill-BĊE, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, permezz ta’ digriet tat‑13 ta’ Lulju 2018, li tirriżerva d-deċiżjoni dwar l-ammissibbiltà għas-sentenza finali, skont l-Artikolu 130(7) tar-Regoli tal-Proċedura tagħha.
22.
Fuq talba tal-Kummissjoni Ewropea, permezz ta’ deċiżjoni tat‑23 ta’ Lulju 2018, il-President tal-Awla kompetenti tal-Qorti Ġenerali awtorizza lil din tal-aħħar tintervjeni insostenn tat-talbiet tal-BĊE.
23.
Permezz ta’ deċiżjoni tal-President tal-Awla kompetenti tal-Qorti Ġenerali tad‑29 ta’ Marzu 2019, il-proċedura ġiet sospiża sakemm ingħatat is-sentenza tal‑5 ta’ Novembru 2019, BĊE et vs Trasta Komercbanka et (C‑663/17 P, C‑665/17 P u C‑669/17 P, EU:C:2019:923). Wara t-tkomplija tal-proċedura, il-Qorti Ġenerali rrinunzjat għas-seduta inizjalment prevista, iżda sussegwentement posposta. Għall-kuntrarju, permezz ta’ miżura ta’ organizzazzjoni tal-proċedura tat‑2 ta’ Lulju 2021, hija stiednet b’mod partikolari lill-partijiet sabiex jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom dwar il-kwistjoni jekk, fid-dawl tas-sostituzzjoni tad-deċiżjoni kontenzjuża tal-BĊE bid-deċiżjoni konfermattiva, it-talba għal annullament kinitx tilfet is-suġġett tagħha, fis-sens tal-Artikolu 131(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali, u jekk kienx għad hemm lok li tingħata deċiżjoni.
24.
Permezz tad-digriet appellat, il-Qorti Ġenerali ddikjarat li ma kienx għad hemm lok li tingħata deċiżjoni dwar it-talba għall-annullament tad-deċiżjoni kontenzjuża tal-BĊE minħabba t-tmiem tas-suġġett tagħha u tal-interess ġuridiku tar-rikorrenti (punt 1 tad-dispożittiv) u ċaħdet it-talba għad-danni bħala manifestament inammissibbli (punt 2 tad-dispożittiv). Hija kkundannat ukoll lir-rikorrenti u lill-BĊE jbatu l-ispejjeż rispettivi tagħhom relatati mat-talba għal annullament (punt 3 tad-dispożittiv), lir-rikorrenti jbatu l-ispejjeż rispettivi tagħhom kif ukoll dawk sostnuti mill-BĊE fir-rigward tat-talba għad-danni (punt 4 tad-dispożittiv) u lill-Kummissjoni tbati l-ispejjeż rispettivi tagħha (punt 5 tad-dispożittiv).
25.
Insostenn tal-konstatazzjoni tagħha li ma kienx hemm lok li tingħata deċiżjoni, il-Qorti Ġenerali qieset, essenzjalment, li d-deċiżjoni konfermattiva, mhux ikkontestata mir-rikorrenti, kienet issostitwixxiet id-deċiżjoni kontenzjuża tal-BĊE b’effett retroattiv għall-mument tad-dħul fis-seħħ tagħha u għalhekk kienet eliminat lil din tal-aħħar totalment u ex tunc mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, b’tali mod li l-annullament tagħha b’mod ġudizzjarju ma kienx ser jipproduċi iktar konsegwenzi legali addizzjonali (
8
).
V. Il‑proċedura quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja u t‑talbiet tal‑partijiet
26.
Permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fis‑7 ta’ April 2022, Nemea Bank ippreżentat dan l-appell.
27.
L-appellanti titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha,
–
tannulla d-digriet appellat;
–
tibgħat il-kawża lura quddiem il-Qorti Ġenerali, b’kompożizzjoni kompletament differenti, sabiex din tiddeċidiha, u
–
tikkundanna lill-BĊE għall-ispejjeż.
28.
Il-BĊE jitlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–
tiċħad l-appell u
–
tikkundanna lill-appellanti għall-ispejjeż, inklużi dawk sostnuti mill-BĊE.
29.
Il-Kummissjoni titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–
tiċħad l-appell u
–
tikkundanna lil-appellanti għall-ispejjeż.
30.
Skont l-Artikolu 76(2) tar-Regoli tal-Proċedura, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li ma żżommx seduta għas-sottomissjonijiet orali peress li qieset li kellha biżżejjed informazzjoni biex tagħti deċiżjoni.
VI. Evalwazzjoni
A.
Fuq is‑suġġett tal‑ewwel aggravju
31.
Permezz tal-ewwel aggravju tagħha, l-appellanti tinvoka ksur tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE. Skont l-appellanti, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta ddikjarat li ma kienx hemm lok li tingħata deċiżjoni dwar it-talba għal annullament minflok ma kkonformat ruħha mal-obbligu tagħha li tistħarreġ id-deċiżjoni kontenzjuża tal-BĊE. Huma biss il-qrati tal-Unjoni li għandhom ġurisdizzjoni, skont l-Artikolu 263 TFUE, sabiex jiddeċiedu dwar il-legalità tal-atti tal-istituzzjonijiet l-oħra tal-Unjoni. L-effett ex tunc irrikonoxxut mill-Qorti Ġenerali, li permezz tiegħu d-deċiżjoni konfermattiva ssostitwixxiet id-deċiżjoni inizjali, huwa għalhekk inkompatibbli ma’ dan l-artikolu. Skont l-appellanti, mingħajr stħarriġ ġudizzjarju tal-legalità, l-effett ta’ tali sostituzzjoni ma jistax jiġi assimilat ma’ dak ta’ sentenza ta’ annullament mogħtija mill-qrati tal-Unjoni. Id-deċiżjoni inizjali tipproduċi, mingħajr tibdil, effetti legali dannużi fir-rigward ta’ Nemea Bank sa mill-adozzjoni tagħha, b’tali mod li din tal-aħħar iżżomm interess li tikseb l-annullament tagħha.
32.
Il-BĊE jirribatti, b’mod partikolari, li r-rikorrenti fl-ewwel istanza kellhom jikkontestaw ukoll id-deċiżjoni konfermattiva quddiem il-Qorti Ġenerali. Id-dispożittiv tagħha issa jordna, b’mod definittiv, l-irtirar tal-awtorizzazzjoni ta’ Nemea Bank. Barra minn hekk, anki fl-assenza ta’ rikors għal annullament preċedenti, ir-rikorrenti setgħu jippreżentaw rikors għad-danni.
33.
Il-Kummissjoni ma tikkontestax l-ewwel aggravju.
34.
Fil-kuntest tal-ewwel aggravju, għandu jiġi eżaminat, minn naħa, jekk, wara l-implimentazzjoni (fakultattiva) tal-proċedura amministrattiva interna ta’ eżami mill-ġdid li twassal għal deċiżjoni konfermattiva b’kontenut identiku li tissostitwixxi l-ewwel deċiżjoni, il-bank ikkonċernat jistax jirrinunzja milli jikkontesta din id-deċiżjoni konfermattiva quddiem il-Qorti Ġenerali jekk huwa jkun diġà kkontesta d-deċiżjoni inizjali (ara f’dan ir-rigward taħt il-punt B). Min-naħa l-oħra, għandu jiġi ddeterminat jekk l-adozzjoni tad-deċiżjoni konfermattiva u l-assenza ta’ kontestazzjoni tagħha humiex ta’ natura li jdaħħlu inkwistjoni ż-żamma tal-interess ġuridiku ta’ dan il-bank fir-rigward tad-deċiżjoni inizjali. F’dan il-kuntest, għandu qabel kollox jiġi eżaminat jekk, kif ikkonstatat il-Qorti Ġenerali fid-digriet appellat, id-deċiżjoni konfermattiva tissostitwixxix id-deċiżjoni inizjali b’effett retroattiv jew għall-futur biss (ara f’dan ir-rigward taħt il-punt C).
B.
Obbligu li jiġi ppreżentat rikors għal annullament addizzjonali kontra d‑deċiżjoni konfermattiva?
35.
Il-Qorti Ġenerali setgħet tassumi, fid-digriet appellat, li l-interess ġuridiku tar-rikorrenti fl-ewwel istanza kontra d-deċiżjoni kontenzjuża tal-BĊE jintemm fil-każ biss li huma kellhom jikkontestaw ukoll id-deċiżjoni konfermattiva bl-istess kontenut. Madankollu, din id-deċiżjoni konfermattiva tista’ titqies bħala att purament repetittiv jew konfermattiv, nieqes minn effetti legali awtonomi, b’tali mod li bl-ebda mod ma setgħet tiġi kkontestata.
36.
Id-dispożizzjonijiet previsti fl-Artikolu 24 tar-Regolament Nru 1024/2013 għandhom għalhekk jiġu interpretati fid-dawl tal-formulazzjoni tagħhom, tal-għanijiet tagħhom u tal-klassifikazzjoni sistematika tagħhom, b’mod partikolari fir-rigward tad-dritt li jiġi ppreżentat rikors għal annullament skont l-Artikolu 263 TFUE.
1. Proċedura amministrattiva interna fakultattiva ta’ eżami mill‑ġdid u possibbiltà ta’ kontestazzjoni tad‑deċiżjoni inizjali jew tad‑deċiżjoni konfermattiva
37.
Il-proċedura amministrattiva interna ta’ eżami mill-ġdid quddiem il-Bord Amministrattiv ta’ Rieżami tal-BĊE tista’ ssir biss, skont l-Artikolu 24(1) u (5) tar-Regolament Nru 1024/2013, fuq talba ta’ persuna fiżika jew ġuridika li tkun destinatarja ta’ deċiżjoni tal-BĊE jew li tkun direttament u individwalment ikkonċernata minnha (
9
). Kif sar fil-kawża ineżami, bank jista’ għalhekk jitlob eżami mill-ġdid mill-Bord Amministrattiv ta’ Rieżami ta’ deċiżjoni indirizzata lilu li tirtiralu l-awtorizzazzjoni. L-eżami mill-ġdid għandu jindirizza l-konformità proċedurali u sostantiva ta’ tali deċiżjoni ma’ dan ir-regolament.
38.
Minn dan jirriżulta li l-proċedura amministrattiva interna ta’ eżami mill-ġdid, minn naħa, hija fakultattiva u, min-naħa l-oħra, isservi l-protezzjoni ġudizzjarja tal-bank ikkonċernat.
39.
Kuntrarjament għall-proċeduri interni ta’ eżami mill-ġdid jew ta’ appell li jikkonċernaw deċiżjonijiet meħuda minn numru kbir ta’ korpi jew ta’ organi oħra tal-Unjoni, l-implimentazzjoni tal-proċedura amministrattiva interna ta’ eżami mill-ġdid għalhekk ma hijiex kundizzjoni għall-ammissibbiltà ta’ azzjoni ġudizzjarja quddiem il-qrati tal-Unjoni fis-sens tal-ħames paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE (
10
).
40.
F’dan ir-rigward, it-teknika leġiżlattiva magħżula fl-Artikolu 24 tar-Regolament Nru 1024/2013 hija distinta b’mod partikolari minn dik prevista fl-Artikoli 28 u 29 tar-Regolament (UE) 2019/942 li jistabbilixxi Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għall-Kooperazzjoni tar-Regolaturi tal-Enerġija (ACER) (
11
), li hija wkoll ibbażata fuq il-ħames paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE. Ċertament, l-Artikolu 28 ta’ dan ir-regolament jirregola dritt ta’ appell simili tal-persuni fiżiċi u ġuridiċi direttament u individwalment ikkonċernati quddiem il-Bord tal-Appell tal-ACER. Madankollu, skont l-Artikolu 29 ta’ dan ir-regolament, “[k]awżi dwar l-annullament ta’ deċiżjoni maħruġa mill-ACER skont dan ir-Regolament […] jistgħu jitressqu quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja [tal-Unjoni Ewropea] biss wara li tkun intemmet il-proċedura tal-appell imsemmija [fl-Artikolu 28]” (
12
).
41.
Il-leġiżlatur tal-Unjoni ma pprevediex dispożizzjoni analoga fl-Artikolu 24 tar-Regolament Nru 1024/2013 għall-BĊE, li hija istituzzjoni awtonoma tal-Unjoni fis-sens tal-Artikolu 13(1) TUE. Għall-kuntrarju, l-Artikolu 24(11) tar-Regolament Nru 1024/2013 jipprevedi espressament li “[d]an l-Artikolu huwa mingħajr preġudizzju għad-dritt li jitressqu proċeduri quddiem il-[Qorti tal-Ġustizzja]”, jiġifieri, b’mod partikolari, li jiġi eżerċitat id-dritt għal azzjoni legali previst fl-Artikolu 263 TFUE.
42.
Bank li l-awtorizzazzjoni tiegħu tiġi rtirata permezz ta’ deċiżjoni tal-BĊE għandu għalhekk, bħala prinċipju, l-għażla jew li jikkontesta din id-deċiżjoni direttament quddiem il-Qorti Ġenerali jew li jirrinunzja għal dan u minflok jitlob lill-BĊE l-implimentazzjoni tal-proċedura amministrattiva interna ta’ eżami mill-ġdid sabiex sussegwentement jikkontesta quddiem il-qrati tal-Unjoni d-deċiżjoni konfermattiva tal-BĊE, jew li jagħmel it-tnejn li huma.
43.
Il-possibbiltà li ma tiġix ikkontestata d-deċiżjoni inizjali fil-każ ta’ talba għal proċedura amministrattiva interna ta’ eżami mill-ġdid hija kkonfermata mit-tielet sentenza tal-Artikolu 24(7) tar-Regolament Nru 1024/2013. Ċertament, skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 24(8) ta’ dan ir-regolament, tali talba ma għandhiex effett sospensiv (
13
) u lanqas ma tista’ tissospendi l-iskadenza tat-terminu għall-preżentata ta’ rikors previst fis-sitt paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE. Madankollu, fi tmiem il-proċedura ta’ eżami mill-ġdid, il-BĊE għandu jadotta deċiżjoni konfermattiva li jew tħassar jew tissostitwixxi d-deċiżjoni inizjali. Għalhekk, anki jekk jitqies li, fil-frattemp, id-deċiżjoni inizjali ma tkunx għadha tista’ tiġi kkontestata quddiem il-qrati, il-BĊE huwa obbligat iħassarha jew jissostitwixxiha. Il-bank ikkonċernat mill-irtirar tal-awtorizzazzjoni jista’ għalhekk sempliċement jikkontesta d-deċiżjoni konfermattiva. Fil-fatt, din id-deċiżjoni stess tista’ tkun is-suġġett ta’ rikors għal annullament peress li tipproduċi effetti legali awtonomi (punti 47 et seq. iktar ’il quddiem).
44.
B’kuntrast ma’ dan, ma huwiex ċar jekk, bħal fil-kawża ineżami, anki wara talba għal proċedura amministrattiva interna ta’ eżami mill-ġdid, il-bank ikkonċernat għandux jikkontesta quddiem qorti d-deċiżjoni konfermattiva li tirriżulta, sabiex jiġu eliminati l-effetti legali tal-irtirar tal-awtorizzazzjoni, meta din id-deċiżjoni konfermattiva tkun materjalment identika għad-deċiżjoni inizjali u meta din tal-aħħar tkun diġà s-suġġett ta’ rikors għal annullament ippreżentat minn dan il-bank.
45.
La t-tielet sentenza tal-Artikolu 24(7) tar-Regolament Nru 1024/2013, li tipprovdi li d-deċiżjoni konfermattiva adottata wara proċedura amministrattiva interna ta’ eżami mill-ġdid “tissostitwixxi” d-deċiżjoni inizjali “bl-istess kontenut”, u lanqas dispożizzjonijiet oħra ta’ dan ir-regolament ma jipprovdu informazzjoni f’dan ir-rigward. Għaldaqstant, għandhom jiġu eżaminati f’iktar dettall l-eventwali effetti legali ta’ din id-deċiżjoni konfermattiva.
2. Obbligu li tiġi kkontestata d‑deċiżjoni konfermattiva minkejja l‑kontestazzjoni tad‑deċiżjoni inizjali?
46.
Ċertament, id-deċiżjoni konfermattiva tissodisfa, bħala prinċipju, b’analoġija mad-deċiżjoni inizjali, il-kundizzjonijiet ta’ deċiżjoni vinkolanti fir-rigward tad-destinatarju tagħha, fis-sens tar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 288 TFUE. Madankollu, tqum il-kwistjoni dwar jekk, minħabba n-natura purament repetittiva jew konfermattiva tagħha, din tistax tipproduċi wkoll effetti legali vinkolanti awtonomi fir-rigward tal-bank ikkonċernat meta l-awtorizzazzjoni tiegħu tkun diġà ġiet irtirata permezz tad-deċiżjoni inizjali b’kontenut identiku (ara f’dan ir-rigward taħt il-punt (a)). Jekk dan ikun il-każ, ir-rikorrenti fl-ewwel istanza jkunu eventwalment naqsu milli jikkontestaw id-deċiżjoni konfermattiva quddiem il-qorti fit-termini mogħtija (ara f’dan ir-rigward taħt il-punt (b)). Għall-kuntrarju, kieku d-deċiżjoni konfermattiva kellha titqies bħala att purament konfermattiv, hija ma setgħetx tkun is-suġġett ta’ rikors għal annullament (ara f’dan ir-rigward taħt il-punt (c)).
a) Id‑deċiżjoni konfermattiva bħala att li essenzjalment jista’ jiġi kkontestat?
47.
Huwa biss att li jipproduċi effetti legali vinkolanti u li jaffettwa l-interessi tar-rikorrent, billi jbiddel b’mod sinjifikattiv is-sitwazzjoni legali tiegħu, li jista’ jkun is-suġġett ta’ azzjoni ġudizzjarja. Il-kwistjoni dwar jekk att jipproduċix tali effetti u, għaldaqstant, jekk jistax ikun is-suġġett ta’ rikors għal annullament għandha tiġi evalwata fid-dawl ta’ kriterji oġġettivi u tal-kontenut tiegħu. F’dan ir-rigward, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll iċ-ċirkustanzi tal-adozzjoni tiegħu kif ukoll is-setgħat tal-istituzzjoni li tkun l-awtriċi tiegħu (
14
).
48.
Fir-rigward tal-effett ta’ sostituzzjoni tad-deċiżjoni konfermattiva previst fit-tielet sentenza tal-Artikolu 24(7) tar-Regolament Nru 1024/2013, ma jidhirlix li hemm dubju li din id-deċiżjoni tipproduċi effetti legali awtonomi. Fil-fatt, is-sostituzzjoni espressament ordnata mil-leġiżlatur tal-Unjoni – irrispettivament minn jekk hijiex retroattiva jew ex nunc (punti 66 et seq.) – għandha l-konsegwenza li l-effetti legali tal-irtirar tal-awtorizzazzjoni ordnata mid-deċiżjoni inizjali (issostitwita) jibqgħu fis-seħħ. Id-deċiżjoni inizjali, min-naħa tagħha, tista’, bis-saħħa tas-sostituzzjoni tagħha, tipproduċi dawn l-effetti legali biss sakemm tidħol fis-seħħ id-deċiżjoni konfermattiva, iżda mhux iktar fit-tul. Dan jimplika bidla sinjifikattiva fis-sitwazzjoni legali tal-bank ikkonċernat, anki jekk il-kontenut tad-deċiżjoni inizjali u tad-deċiżjoni konfermattiva jkun identiku.
49.
Konsegwentement, id-deċiżjoni konfermattiva hija, bħala prinċipju, is-suġġett xieraq ta’ rikors għal annullament skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE. Għalhekk, din tista’ ssir inkontestabbli wara l-iskadenza tat-terminu għall-preżentata ta’ rikors previst fis-sitt paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE.
b) Nuqqas tal‑preżentata ta’ rikors kontra d‑deċiżjoni konfermattiva
50.
Madankollu, ir-rikorrenti fl-ewwel istanza naqsu milli jippreżentaw rikors għal annullament kontra d-deċiżjoni konfermattiva fil-forma dovuta u fit-termini mogħtija (
15
). Din għalhekk saret inkontestabbli u definittiva.
51.
Fil-fatt, la mid-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1024/2013 u lanqas mill-ġurisprudenza ma jirriżultaw indizji li r-rikors għal annullament kontra d-deċiżjoni inizjali jestendi awtomatikament għad-deċiżjoni konfermattiva bl-istess kontenut li tissostitwixxiha. Sabiex isir dan, kien pjuttost meħtieġ li jiġu adattati fit-termini t-talbiet tar-rikors, skont l-Artikolu 86 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali, jew li jiġi ppreżentat rikors ġdid (
16
). Madankollu, it-terminu għall-preżentata ta’ rikors – li skont ġurisprudenza stabbilita huwa essenzjali u ma jistax jiġi estiż (
17
) – skada fil-kawża ineżami. Fl-assenza ta’ każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, lanqas ma hemm lok li ssir restitutio in integrum (
18
).
52.
Ċertament, fil-kuntest tal-irtirar u tas-sostituzzjoni ta’ att, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li, sabiex tiġi ggarantita amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, il-Qorti Ġenerali tista’ tistaqsi lir-rikorrent jekk, wara l-att ta’ sostituzzjoni, għandux l-intenzjoni jadatta t-talbiet tiegħu u jindirizzahom ukoll kontrih, kif jipprevedi l-Artikolu 86 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali (
19
). Madankollu, fil-kawża ineżami, il-Qorti Ġenerali ma għamiltx dan u kien biss wara l-iskadenza tat-terminu għall-preżentata ta’ rikors fir-rigward tad-deċiżjoni konfermattiva li l-Qorti Ġenerali staqsiet lill-partijiet jekk l-interess ġuridiku tar-rikorrenti fl-ewwel istanza kontra d-deċiżjoni inizjali kienx għadu jeżisti u jekk kienx hemm lok, jekk ikun il-każ, li tingħata deċiżjoni dwar it-talba għal annullament.
53.
Huwa diffiċli li tali approċċ jiġi rrikonċiljat mal-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja u mad-dmir ta’ diliġenza u ta’ informazzjoni tal-Qorti Ġenerali fir-rigward tal-partijiet (
20
). Xorta jibqa’ l-fatt li l-assenza ta’ rikors kontra d-deċiżjoni konfermattiva hija imputabbli, prinċipalment, lir-rikorrenti fl-ewwel istanza rrappreżentati minn avukat. Dawn kienu liberament bdew il-proċedura amministrattiva interna ta’ eżami mill-ġdid b’mod parallel mat-talba tagħhom għall-annullament tad-deċiżjoni inizjali. Għalhekk huma setgħu raġonevolment jiġbru l-informazzjoni neċessarja dwar is-sitwazzjoni legali tagħhom u jieħdu l-passi neċessarji sabiex jiżguraw li d-deċiżjoni konfermattiva ma ssirx definittiva fir-rigward tagħhom.
54.
Għalhekk huwa paċifiku li l-appellanti ma kinitx għadha tista’ tikkontesta l-irtirar tal-awtorizzazzjoni tagħha, tal-inqas għall-perijodu wara d-dħul fis-seħħ tad-deċiżjoni konfermattiva, permezz ta’ rikors għal annullament ippreżentat kontra din tal-aħħar.
c) Id‑deċiżjoni konfermattiva bħala att konfermattiv inkontestabbli?
55.
Il-ġurisprudenza dwar l-inammissibbiltà tar-rikorsi ppreżentati kontra atti purament konfermattivi ma jidhirlix li twassal għal konklużjoni differenti.
56.
Ċertament, minn din il-ġurisprudenza jirriżulta li rikors ippreżentat kontra att konfermattiv huwa inammissibbli meta dan l-att ma jkun fih ebda element ġuridiku jew fattwali ġdid meta mqabbel mal-att ikkonfermat (
21
). Madankollu, dan huwa suġġett għall-kundizzjoni li l-att ikkonfermat ikun sar definittiv fir-rigward tal-persuna kkonċernata, peress li ma kienx is-suġġett ta’ rikors ippreżentat fit-termini mogħtija. Fil-fatt, għal raġunijiet ta’ ċertezza legali, għandu jiġi evitat li rikors ippreżentat kontra l-att konfermattiv jevita t-terminu għall-preżentata ta’ rikors li skada f’dak li jirrigwarda l-att ikkonfermat u, għaldaqstant, iċaħħdu min-natura definittiva tiegħu (
22
). Madankollu, fil-kawża ineżami, ir-rikorrenti fl-ewwel istanza kienu ppreżentaw rikors kontra d-deċiżjoni inizjali fit-termini mogħtija, u b’hekk din ma saritx definittiva.
57.
Minn dan isegwi li r-rikors kontra d-deċiżjoni konfermattiva, li l-kontenut tagħha huwa identiku, huwa ammissibbli. Fil-fatt, rikorrent jista’, f’tali ċirkustanzi, jippreżenta rikors ġudizzjarju kontra l-att ikkonfermat, kontra l-att konfermattiv jew kontra t-tnejn li huma (
23
).
58.
Sabiex jiġu kompletament eliminati l-effetti legali tal-irtirar tal-awtorizzazzjoni, ir-rikorrenti fl-ewwel istanza għalhekk ma setgħux sempliċement jikkontestaw biss id-deċiżjoni inizjali quddiem il-Qorti Ġenerali.
59.
Madankollu, l-argument tal-BĊE li r-rikorrenti fl-ewwel istanza kellhom jikkontestaw id-deċiżjoni konfermattiva sabiex jiġġustifikaw ukoll iż-żamma tal-interess ġuridiku tagħhom kontra d-deċiżjoni inizjali għandu jiġi miċħud. Id-deċiżjoni konfermattiva issa tordna definittivament l-irtirar tal-awtorizzazzjoni tal-appellanti. Madankollu, dan ma jfissirx neċessarjament li l-appellanti ma għadx għandha interess ġuridiku fir-rigward tal-annullament tad-deċiżjoni inizjali. Fil-fatt, kuntrarjament għal dak li tqis il-Qorti Ġenerali, id-deċiżjoni inizjali setgħet taffettwa lill-appellanti sad-dħul fis-seħħ tad-deċiżjoni konfermattiva. Dan ikun il-każ jekk id-deċiżjoni konfermattiva tkun issostitwixxiet id-deċiżjoni inizjali biss ex nunc. Madankollu, fil-kawża ineżami, il-Qorti Ġenerali qieset li dan ma kienx il-każ (
24
).
60.
Għalhekk, ser ngħaddi biex neżamina jekk il-Qorti Ġenerali wettqitx żball ta’ liġi fl-evalwazzjoni tal-kundizzjonijiet tat-tmiem tal-interess ġuridiku fir-rigward tal-eventwali effetti legali tad-deċiżjoni inizjali.
C.
Żamma tal‑interess ġuridiku fir‑rigward tad‑deċiżjoni inizjali?
1. Kriterji għaż‑żamma tal‑interess ġuridiku
61.
Skont ġurisprudenza stabbilita, rikors għal annullament ippreżentat minn persuna fiżika jew ġuridika huwa ammissibbli biss sa fejn din il-persuna jkollha interess li l-att ikkontestat jiġi annullat. Dan ikun il-każ jekk l-annullament jista’ jagħtiha benefiċċju. Dan l-interess ġuridiku għandu jissussisti, bħala kundizzjoni essenzjali għall-ammissibbiltà tar-rikors, sakemm tingħata d-deċiżjoni ġudizzjarja. Fil-każ kuntrarju, ma jkunx hemm iktar lok li tingħata deċiżjoni fuq il-mertu (
25
).
62.
Ċertament, id-deċiżjoni kontenzjuża tal-BĊE ġiet issostitwita bid-deċiżjoni konfermattiva, li l-kontenut tagħha huwa identiku, konformement mat-tielet sentenza tal-Artikolu 24(7) tar-Regolament Nru 1024/2013. Madankollu, l-interess ġuridiku ta’ rikorrent ma jispiċċax neċessarjament meta l-att li huwa jikkontesta jieqaf milli jipproduċi effetti fil-mori tal-kawża. Rikorrent jista’, għall-kuntrarju, iżomm interess li tiġi ddikjarata l-illegalità ta’ dan l-att għall-perijodu li matulu kien applikabbli u pproduċa effetti. Tali interess jista’ jibqa’ jeżisti, inter alia, fid-dawl ta’ eventwali rikors għad-danni (
26
).
63.
Għaldaqstant, għandu jiġi eżaminat jekk id-deċiżjoni kontenzjuża tal-BĊE pproduċietx effetti legali li affettwaw lill-appellanti sad-dħul fis-seħħ tad-deċiżjoni konfermattiva (ara f’dan ir-rigward taħt il-punt 2). Finalment, ser neżamina jekk u sa fejn annullament tad-deċiżjoni inizjali jista’ jagħtiha benefiċċju u b’hekk jiġġustifika ż-żamma tal-interess ġuridiku tagħha (ara f’dan ir-rigward taħt il-punt 3).
2. Effett ex tunc tas‑sostituzzjoni tad‑deċiżjoni inizjali bid‑deċiżjoni konfermattiva?
64.
L-appellanti tista’ tkompli tinvoka interess ġuridiku fir-rigward tad-deċiżjoni inizjali biss jekk din tkun ipproduċiet effetti legali għad-detriment tagħha sas-sostituzzjoni tagħha bid-deċiżjoni konfermattiva.
65.
Huwa paċifiku li, man-notifika tagħha lir-rikorrenti fl-ewwel istanza, id-deċiżjoni kontenzjuża tal-BĊE rtirat l-awtorizzazzjoni ta’ Nemea Bank b’effett immedjat.
66.
Il-kwistjoni dwar jekk u sa fejn id-deċiżjoni inizjali pproduċietx effetti legali sal-adozzjoni tad-deċiżjoni konfermattiva bl-istess kontenut li tissostwixxiha, skont it-tielet sentenza tal-Artikolu 24(7) tar-Regolament Nru 1024/2013, tiddependi min-naħa tagħha fuq l-effetti legali ta’ din is-“sostituzzjoni”.
67.
L-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali, fis-sens li s-sostituzzjoni kienet retroattiva u neħħiet id-deċiżjoni inizjali ex tunc mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni b’mod ekwivalenti għal sentenza ta’ annullament skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 264 TFUE, la tirriżulta mill-formulazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 24 tar-Regolament Nru 1024/2013, u lanqas mill-għanijiet jew mill-istruttura ta’ dawn id-dispożizzjonijiet.
68.
It-tielet sentenza tal-Artikolu 24(7) tar-Regolament Nru 1024/2013 sempliċement tindika li “[l-]abbozz ta’ deċiżjoni ġdid għandu jew jabroga d-deċiżjoni inizjali jew jissostitwiha b’deċiżjoni ta’ kontenut identiku, jew inkella jissostitwiha b’deċiżjoni emendata”. Għalhekk, il-formulazzjoni ma tindika l-ebda sostituzzjoni jew emenda retroattivi.
69.
Barra minn hekk, ma jidhirx li deċiżjoni konfermattiva għandha effetti ratione temporis differenti skont jekk tħassarx id-deċiżjoni inizjali jew tissostitwixxihiex billi tikkonferma jew temenda l-kontenut tagħha. Fil-fatt, lanqas tħassir jew sostituzzjoni ta’ emenda ma jistgħu jreġġgħu lura l-irtirar tal-awtorizzazzjoni li diġà seħħ fil-forma inizjali tiegħu, u wisq inqas il-konsegwenzi negattivi għall-bank ikkonċernat, b’mod partikolari t-telf tal-fiduċja tal-klijenti u tal-investituri.
70.
Fil-każ ta’ effett ex tunc, il-bank ikkonċernat ma jkunx jista’ iktar, fl-assenza ta’ interess ġuridiku, jikkontesta permezz ta’ rikors għal annullament l-effetti legali dannużi tad-deċiżjoni inizjali li jkunu diġà ġew prodotti fil-konfront tiegħu f’dawn is-sitwazzjonijiet kollha. Huwa jkollu jistrieħ biss fuq rikors għad-danni, li fil-kuntest tiegħu l-istħarriġ tal-legalità huwa suġġett għal kriterju iktar strett (
27
). Fil-fatt, sa fejn bank ikollu l-intenzjoni jikkontesta l-partijiet emendati tad-deċiżjoni inizjali ssostitwita, rikors għal annullament ippreżentat biss kontra d-deċiżjoni konfermattiva li temenda jkun ineffettiv. Tali lakuna fil-qasam tal-protezzjoni ġudizzjarja tkun inkompatibbli mar-rekwiżiti tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva previst fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta.
71.
Barra minn hekk, l-Artikolu 24(11) tar-Regolament Nru 1024/2013 jipprevedi li “[d]an l-Artikolu huwa mingħajr preġudizzju għad-dritt li jitressqu proċeduri quddiem il-[Qorti tal-Ġustizzja]”. Kif issostni l-appellanti, l-istħarriġ definittiv u vinkolanti tal-legalità tad-deċiżjonijiet tal-BĊE li jirtiraw l-awtorizzazzjoni ta’ bank huwa rriżervat, skont l-Artikolu 263 TFUE, għall-qrati tal-Unjoni. Madankollu, effett ex tunc tad-deċiżjoni konfermattiva jippermetti lill-BĊE jirrestrinġi l-istħarriġ ġudizzjarju tad-deċiżjoni inizjali billi jissostitwixxiha. Dan ikun inkompatibbli mal-idea ewlenija li l-proċedura amministrattiva interna ta’ eżami mill-ġdid isservi l-protezzjoni ġudizzjarja (punti 37 et seq. iktar ’il fuq). Fl-assenza ta’ dispożizzjoni espressa f’dan is-sens, għandu għalhekk jitqies (
28
) li l-qrati tal-Unjoni biss għandhom ġurisdizzjoni sabiex jannullaw, b’effett retroattiv, id-deċiżjoni inizjali skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 264 TFUE (
29
).
72.
Is-sostituzzjoni prevista fit-tielet sentenza tal-Artikolu 24(7) tar-Regolament Nru 1024/2013 għalhekk jista’ jkollha biss effett ex nunc. Id-deċiżjoni inizjali ma hijiex eliminata retroattivament mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni bl-adozzjoni tad-deċiżjoni konfermattiva bl-istess kontenut li tissostwixxiha, iżda hija kkonfermata minnha b’effett għall-futur biss u, sa ċertu punt, hija “assorbita” minnha.
73.
Din it-teknika leġiżlattiva hija analoga għal dik fir-Regolamenti tal-Persunal tal-Unjoni dwar iċ-ċaħda ta’ appell mid-deċiżjoni tal-persuna li timpjega li tikkawża preġudizzju lill-uffiċjal (
30
) u għal dik dwar it-trattament tal-appelli mill-Bord tal-Appell tal-ACER (punt 40 iktar ’il fuq (
31
)), bid-differenza li, fiż-żewġ każijiet, il-proċedura ta’ tressiq ta’ kawża għandha tkun ippreċeduta minn proċedimenti ta’ appell, kif ukoll għal dik ta’ ċerti rikorsi amministrattivi fl-Istati Membri (
32
).
74.
Konsegwentement, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta ddeċidiet li d-deċiżjoni konfermattiva ssostitwixxiet b’mod retroattiv id-deċiżjoni inizjali u eliminatha mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, b’tali mod li sentenza ta’ annullament ma tistax iktar tipproduċi effetti legali addizzjonali.
3. Żamma tal‑interess ġuridiku fir‑rigward tad-deċiżjoni inizjali?
75.
Issa ser neżamina, fl-aħħar nett, jekk il-Qorti Ġenerali setgħetx madankollu tikkonkludi li r-rikorrenti fl-ewwel istanza ma setgħux jinvokaw iktar interess ġuridiku kontra d-deċiżjoni inizjali.
76.
Fil-fehma tiegħi, madankollu, dan ma huwiex manifestament il-każ.
77.
Minn naħa, ma jidhirx li huwa eskluż li stħarriġ tal-legalità tad-deċiżjoni inizjali, fil-kuntest tar-rikors ippreżentat mir-rikorrenti fl-ewwel istanza, iwassal għall-annullament tagħha. Dan iwassal mhux biss għall-annullament retroattiv tad-deċiżjoni inizjali skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 264 TFUE, iżda l-BĊE jkollu wkoll, skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 266 TFUE, “jieħu l-miżuri neċessarji” sabiex jikkonforma ruħu mas-sentenza ta’ annullament. Peress li d-deċiżjoni konfermattiva għandha l-istess kontenut bħad-deċiżjoni inizjali, nikkunsidra li, bħala riżultat ta’ tali annullament, il-BĊE jkun saħansitra obbligat taħt l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 266 TFUE li jirtira d-deċiżjoni konfermattiva – ivvizzjata bl-istess żball ta’ liġi – irrispettivament mill-inkontestabbiltà tagħha u n-nuqqas ta’ bażi legali rilevanti fir-Regolament Nru 1024/2013 u li jerġa’ jiddeċiedi dwar l-irtirar tal-awtorizzazzjoni (
33
). Konsegwentement, l-annullament tad-deċiżjoni inizjali jista’ tabilħaqq jipproduċi effetti legali u jkun ta’ benefiċċju għall-appellanti.
78.
Min-naħa l-oħra, skont ġurisprudenza stabbilita sew, iż-żamma tal-interess ġuridiku tista’ tkun ibbażata fuq il-fatt li sentenza ta’ annullament tista’ sservi l-għan li jiġi ppreparat rikors għad-danni (
34
). Għaldaqstant, il-possibbiltà li jiġi ppreżentat rikors għad-danni hija suffiċjenti sabiex tibbaża tali interess ġuridiku, sa fejn dan ma jkunx ipotetiku (
35
).
79.
Fil-kawża ineżami, huwa minnu li r-rikorrenti fl-ewwel istanza diġà ressqu, b’mod parallel mat-talba tagħhom għal annullament, talba għad-danni. Madankollu, il-Qorti Ġenerali ċaħdet din it-talba għad-danni bħala manifestament inammissibbli minħabba li l-kundizzjonijiet formali rrikonoxxuti għal dan il-għan mill-ġurisprudenza ma kinux issodisfatti. Madankollu, indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk il-Qorti Ġenerali setgħetx tasal għal din il-konklużjoni, li hija s-suġġett tar-raba’ u tal-ħames aggravju (punti 87 sa 89 iktar ’il quddiem), ma jidhirx li huwa eskluż li l-appellanti tippreżenta quddiem il-Qorti Ġenerali rikors ġdid għad-danni minħabba l-allegata illegalità tad-deċiżjoni kontenzjuża tal-BĊE. Dan huwa iktar u iktar evidenti peress li hija tattribwixxi d-dannu sostanzjali mġarrab minnha lill-adozzjoni tad-deċiżjoni inizjali li rtiratilha l-awtorizzazzjoni b’effett immedjat u għamlet l-attività ekonomika tagħha impossibbli minn dak il-mument.
80.
Il-preżentata ta’ rikors quddiem il-Qorti Ġenerali interrompiet ukoll it-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin previst fit-tieni sentenza tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 46 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea għall-preżentata ta’ rikors għal responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-inqas sal-għeluq ta’ din il-proċedura ta’ appell. Għaldaqstant, rikors ġdid għad-danni jibqa’ possibbli.
81.
Konsegwentement, l-annullament tad-deċiżjoni kontenzjuża tal-BĊE jagħti benefiċċju lill-appellanti.
D.
Konklużjoni intermedja dwar l‑ewwel aggravju
82.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi kollha, nikkonkludi li kompla jeżisti l-interess ġuridiku tal-appellanti fl-eliminazzjoni tal-effetti legali immedjati dannużi tad-deċiżjoni kontenzjuża tal-BĊE, fit-teħid mill-BĊE tal-miżuri sabiex jikseb jikkonforma ruħha ma’ sentenza ta’ annullament skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 266 TFUE u fil-preparazzjoni ta’ rikors għad-danni. Il-Qorti Ġenerali injorat dan. Minn dan isegwi li ma kienx imissha ddeċidiet li ma hemmx lok li tingħata deċiżjoni fuq it-talbiet għall-annullament ta’ din id-deċiżjoni. Il-fatt li r-rikorrenti fl-ewwel istanza ma ppreżentawx rikors għal annullament, fil-forma dovuta u fit-termini mogħtija, kontra d-deċiżjoni konfermattiva huwa irrilevanti f’dan ir-rigward.
83.
Għaldaqstant, l-ewwel aggravju għandu jintlaqa’, mingħajr ma huwa neċessarju li jiġu eżaminati t-tieni u t-tielet aggravju, intiżi wkoll kontra l-konstatazzjoni li ma hemmx lok li tingħata deċiżjoni magħmula mill-Qorti Ġenerali fil-punt 1 tad-dispożittiv tad-digriet appellat (punti 2 u 5 iktar ’il fuq).
84.
Għaldaqstant hemm lok li l-kawża tintbagħat lura (
36
) quddiem il-Qorti Ġenerali sabiex din tiddeċiedi fuq il-mertu dwar it-talba għal annullament u fuq il-motivi mqajma insostenn tagħha.
85.
Madankollu, it-talba tal-appellanti intiża sabiex il-kawża tintbagħat lura quddiem il-Qorti Ġenerali b’kompożizzjoni differenti, fl-assenza ta’ indizji ta’ parzjalità, ma tistax tintlaqa’ (
37
). Il-ksur tal-obbligu ta’ diliġenza u ta’ informazzjoni tal-Qorti Ġenerali fir-rigward tar-rikorrenti fl-ewwel istanza, imsemmi fil-punti 52 u 53 iktar ’il fuq, ma huwiex biżżejjed sabiex iqajjem dubji serji dwar l-imparzjalità tagħha u sabiex jimmina l-fiduċja f’dan is-sens f’moħħ il-partijiet fil-kawża (
38
).
86.
Finalment, id-deċiżjoni dwar l-ispejjeż f’dak li jirrigwarda t-talba għal annullament li tinsab fil-punt 3 tad-dispożittiv tad-digriet appellat għandha tiġi annullata. Peress li l-kwistjoni tan-nuqqas ta’ lok li tingħata deċiżjoni dwar it-talba għal annullament tikkostitwixxi parti separabbli u definittiva tat-tilwima li għandha tiġi deċiża, nipproponi, f’dan ir-rigward, li l-BĊE jiġi kkundannat ibati l-ispejjeż tiegħu kif ukoll dawk sostnuti mill-appellanti.
E.
Fuq ir‑raba’ u l‑ħames aggravju dwar it‑talba għad‑danni
87.
Fir-rigward tar-raba’ u tal-ħames aggravju, huwa biżżejjed li jiġi rrilevat li l-Qorti Ġenerali ġustament ċaħdet it-talba għad-danni tar-rikorrenti fl-ewwel istanza bħala manifestament inammissibbli, skont l-Artikolu 126 tar-Regoli tal-Proċedura tagħha (
39
).
88.
Fil-fatt, kuntrarjament għar-rekwiżiti formali rrikonoxxuti minn ġurisprudenza stabbilita, ir-rikors ippreżentat quddiem il-Qorti Ġenerali jinkludi biss talba għal kumpens fl-ammont ta’ EUR 10 miljuni, li r-rikorrenti fl-ewwel istanza saħansitra żiedu għal EUR 100 miljun fir-replika. Madankollu, kif iddeċidiet il-Qorti Ġenerali mingħajr ma wettqet żball ta’ liġi (
40
), ir-rikors ma jinkludix motivazzjoni suffiċjenti, u wisq inqas prova tal-eżistenza tal-kundizzjonijiet kumulattivi għall-istabbiliment tar-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-BĊE skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 340 TFUE, f’dak li jirrigwarda d-deċiżjoni diskrezzjonali ta’ dan tal-aħħar li jirtira l-awtorizzazzjoni lil Nemea Bank, jiġifieri illegalità li tirrigwarda ksur suffiċjentement serju ta’ dispożizzjoni legali li tagħti drittijiet lill-individwi, il-portata tad-dannu invokat u l-eżistenza ta’ rabta kawżali suffiċjentement diretta bejn din l-illegalità u dan id-dannu (
41
).
89.
Għaldaqstant, ir-raba’ u l-ħames aggravju għandhom jiġu miċħuda bħala manifestament infondati.
VII. Konklużjoni
90.
Nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tilqa’ l-ewwel aggravju u tannulla d-digriet appellat sa fejn il-Qorti Ġenerali ddikjarat li ma kienx għad hemm lok li tingħata deċiżjoni dwar it-talba għal annullament u qassmet l-ispejjeż relatati magħha bejn l-appellanti u l-BĊE (punti 1 u 3 tad-dispożittiv), tibgħat il-kawża lura quddiem il-Qorti Ġenerali skont l-Artikolu 61 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea u, fi kwalunkwe każ, tikkundanna lill-BĊE għall-ispejjeż relatati mat-talba għal annullament li fir-rigward tagħha l-Qorti Ġenerali ddeċidiet li ma kienx hemm lok li tingħata deċiżjoni.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.
(
2
)	ECB/SSM/2017 – 213800JENPXTUY75VSO/1 WHD‑2017-0003.
(
3
)	Konklużjonijiet fil-kawżi Pilatus Bank vs BĊE (C‑750/21 P u C‑256/22 P, EU:C:2023:431, punti 59
et seq.).
(
4
)	Regolament tal-Kunsill tal‑15 ta’ Ottubru 2013 li jikkonferixxi kompiti speċifiċi lill-Bank Ċentrali Ewropew fir-rigward ta’ politiki relatati mas-superviżjoni prudenzjali ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu (ĠU 2013, L 287, p. 63).
(
5
)	ECB/SSM/2017 – 213800JENPXTUY75VS 07/2.
(
6
)	Il-kwistjonijiet ġuridiċi li għandhom jiġu ttrattati f’din il-kawża tqajmu wkoll parzjalment fil-kawża li tat lok għas-sentenza tas‑7 ta’ Settembru 2023, Versobank vs BĊE (C‑803/21 P, mhux ippubblikata, EU:C:2023:630). Madankollu, f’dik il-kawża, il-bank ikkonċernat kien ikkontesta wkoll id-deċiżjoni konfermattiva quddiem il-Qorti Ġenerali fil-forma dovuta u fit-termini mogħtija. Għal sitwazzjoni simili, ara s-sentenza definittiva tal-Qorti Ġenerali tas‑7 ta’ Settembru 2022, BNetzA vs ACER (T‑631/19, EU:T:2022:509, punti 16 sa 28). Ara wkoll is-sentenzi tal‑25 ta’ Ġunju 2020, SATCEN vs KF (C‑14/19 P, EU:C:2020:492, punti 58
et seq.), u tas‑27 ta’ April 2016, European Dynamics Luxembourg et vs EUIPO (T‑556/11, EU:T:2016:248) (ukoll definittiva).
(
7
)	Ara, f’dan ir-rigward, il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawżi Pilatus Bank vs BĊE (C‑750/21 P u C‑256/22 P, EU:C:2023:431, punti 59
et seq.).
(
8
)	Punti 45 u 51 tad-digriet appellat. Ara wkoll il-motivazzjoni analoga tal-Qorti Ġenerali fis-sentenza tagħha tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Ukrselhosprom PCF u Versobank vs BĊE (T‑351/18 u T‑584/18, EU:T:2021:669, punti 80 sa 92). Din il-motivazzjoni ma ġietx ikkontestata mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tas‑7 ta’ Settembru 2023, Versobank vs BĊE (C‑803/21 P, mhux ippubblikata, EU:C:2023:630, punti 159
et seq.), minħabba n-nuqqas ta’ rilevanza għall-finijiet tal-għoti tad-deċiżjoni tagħha.
(
9
)	Ara wkoll il-formulazzjoni simili tal-premessa 64 tar-Regolament Nru 1024/2013.
(
10
)	Ara, b’mod partikolari, il-proċeduri ta’ appell tal-uffiċċji jew tal-korpi indipendenti tal-Unjoni li għandhom Bordijiet tal-Appell tagħhom stess, imsemmija fl-Artikolu 58a tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (l-Uffiċċju tal-Proprjetà Intellettwali tal-Unjoni Ewropea, l-Uffiċċju Komunitarju tal-Varjetajiet tal-Pjanti, l-Aġenzija Ewropea għas-Sustanzi Kimiċi u l-Aġenzija tas-Sikurezza tal-Avjazzjoni tal-Unjoni Ewropea).
(
11
)	Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑5 ta’ Ġunju 2019 li jistabbilixxi Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għall-Kooperazzjoni tar-Regolaturi tal-Enerġija (ĠU 2019, L 158, p. 22).
(
12
)	Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas‑7 ta’ Settembru 2022, BNetzA vs ACER (T‑631/19, EU:T:2022:509, punti 16 sa 28) li saret definittiva.
(
13
)	Rikors għal annullament kontra d-deċiżjoni inizjali lanqas ma jkollu effett sospensiv, konformement mal-ewwel sentenza tal-Artikolu 278 TFUE. Għalhekk, bħala prinċipju, id-deċiżjoni inizjali tipproduċi l-effetti legali tagħha sa min-notifika tagħha lid-destinatarju, indipendentement mill-fatt li din tiġi kkontestata quddiem qorti, sakemm ir-rikorrenti ma jressqux b’suċċess talba għas-sospensjoni tal-imsemmija effetti abbażi tat-tieni sentenza tal-Artikolu 278 TFUE jew tat-tieni sentenza tal-Artikolu 24(8) tar-Regolament Nru 1024/2013.
(
14
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑3 ta’ Ġunju 2021, L‑Ungerija vs Il‑Parlament (C‑650/18, EU:C:2021:426, punti 37 u 38 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata), u tat‑12 Lulju 2022, Nord Stream 2 vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (C‑348/20 P, EU:C:2022:548, punti 62 u 63). Ara wkoll il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawżi magħquda BEI vs ClientEarth (C‑212/21 P u C‑223/21 P, EU:C:2022:1003, punt 47).
(
15
)	Kif jidher mit-tweġiba tar-rikorrenti fl-ewwel istanza għall-mistoqsija bil-miktub tal-Qorti Ġenerali msemmija fil-punt 23 ta’ dawn il-konklużjonijiet, huma kienu ressqu talba għall-annullament tad-deċiżjoni konfermattiva permezz ta’ posta elettronika informali mibgħuta lir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali – li għaldaqstant kienet irregolari – iżda l-Qorti Ġenerali ma weġbitx għaliha.
(
16
)	Fl-ordinamenti ġuridiċi bħal dak Ġermaniż, li fihom id-deċiżjoni konfermattiva “tassorbi” sa ċertu punt id-deċiżjoni inizjali (ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 32 iktar ’il quddiem), dan mhux neċessarjament il-każ. Is-sentenza tal-Bundesverwaltungsgericht (il-Qorti Amministrattiva Federali, il-Ġermanja) tal‑11 ta’ Novembru 2020‑8 C 22/19, Neue Zeitschrift für Verwaltungsrecht (NVwZ), 2021, p. 564, bin-nota ta’ Alexander Milstein, tipprovdi ħafna informazzjoni f’dan ir-rigward. Skont din is-sentenza, it-terminu għall-preżentata ta’ rikors previst fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 74(1) tal-Verwaltungsgerichtsordnung (il-Kodiċi Ġermaniż ta’ Proċedura Amministrattiva Kontenzjuża, iktar ’il quddiem il-“VwGO”) għandu ċertament, bħala prinċipju, jiġi osservat ukoll fil-każ ta’ emenda tar-rikors fir-rigward ta’ deċiżjoni ta’ emenda li tissostitwixxi d-deċiżjoni inizjalment ikkontestata. Fil-fatt, minbarra d-dispożizzjonijiet speċjali tal-Artikolu 96(1) tas-Sozialgesetzbuch (il-Kodiċi Ġermaniż tas-Sigurtà Soċjali) u tal-Artikolu 68 tal-Finanzgerichtsordnung (il-Kodiċi Ġermaniż ta’ Proċedura Fiskali), ma hemmx emenda tar-rikors ipso jure meta d-deċiżjoni inizjali tiġi kkompletata jew issostitwita b’deċiżjoni ġdida (punti 21 sa 23 tas-sentenza). Madankollu, dan ma japplikax fir-rigward tal-inklużjoni ta’ deċiżjoni li temenda jew li tissostitwixxi d-deċiżjoni kkontestata meta l-elementi tal-leġiżlazzjoni li jkunu għadhom ikkontestati wara l-emenda jew is-sostituzzjoni jkunu indiviżibbli fid-dritt materjali. Trasposta għall-każ (bħal dak fil-kawża ineżami) tas-sostituzzjoni tad-deċiżjoni inizjali b’deċiżjoni konfermattiva li għandha l-istess kontenut, jista’ jitqies, fid-dritt Ġermaniż, li hemm tali indiviżibbiltà, b’tali mod li l-osservanza tat-terminu għall-preżentata ta’ rikors ma kinitx neċessarja sabiex jiġi emendat ir-rikors.
(
17
)	Ara l-Artikolu 61(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali u l-Artikolu 52(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja.
(
18
)	Ara d-digrieti tas‑16 ta’ Novembru 2010, Internationale Fruchtimport Gesellschaft Weichert vs Il‑Kummissjoni (C‑73/10 P, EU:C:2010:684, punt 41), u tal‑20 ta’ Ottubru 2022, Mendes de Almeida vs Il‑Kunsill (C‑576/21 P, mhux ippubblikat, EU:C:2022:826, punt 52 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
19
)	Ara f’dan is-sens, is-sentenza tal‑31 ta’ Mejju 2017, DEI vs Il‑Kummissjoni (C‑228/16 P, EU:C:2017:409, punt 42).
(
20
)	Ara, f’dan ir-rigward, in-nota ta’ qiegħ il-paġna 15 iktar ’il fuq. Fil-punt 32 tad-digriet appellat, il-Qorti Ġenerali tirrileva hija stess li dawn ir-rikorrenti lmentaw li ma rċevew ebda indikazzjoni min-naħa tagħha dwar in-neċessità li jiġi ppreżentat rikors kontra d-deċiżjoni konfermattiva. Ara, fir-rigward ta’ każ paragunabbli ta’ talba għal modifika ta’ talbiet allegatament irregolari matul is-seduta, is-sentenza tad‑9 ta’ Novembru 2017, HX vs Il‑Kunsill (C‑423/16 P, EU:C:2017:848, punti 18
et seq.).
(
21
)	Sentenza tal‑31 ta’ Jannar 2019, International Management Group vs Il‑Kummissjoni (C‑183/17 P u C‑184/17 P, EU:C:2019:78, punt 67 u l-ġurisprudenza ċċitata); ara, fl-istess sens, is-sentenzi tat‑3 ta’ April 2014, Il‑Kummissjoni vs Il-Pajjiżi l-Baxxi u ING Groep (C‑224/12 P, EU:C:2014:213, punt 69), u tal‑31 ta’ Mejju 2017, DEI vs Il‑Kummissjoni (C‑228/16 P, EU:C:2017:409, punt 33).
(
22
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2021, Dickmanns vs EUIPO (C‑63/20 P, mhux ippubblikata, EU:C:2021:406, punt 30 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
23
)	Sentenza tal‑31 ta’ Mejju 2017, DEI vs Il‑Kummissjoni (C‑228/16 P, EU:C:2017:409, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata). Barra minn hekk, l-istess japplika fil-każ li d-deċiżjoni inizjali tkun saret inkontestabbli fl-assenza tal-preżentata ta’ rikors fit-termini mogħtija. Fil-fatt, qabel ma jadotta d-deċiżjoni konfermattiva, il-Bord Amministrattiv ta’ Rieżami għandu, skont it-tielet sentenza tal-Artikolu 24(1) tar-Regolament Nru 1024/2013, iwettaq eżami mill-ġdid tas-sitwazzjoni tal-bank ikkonċernat. F’tali ċirkustanzi, rikors kontra l-att konfermattiv ikun ammissibbli; ara s-sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2021, Dickmanns vs EUIPO (C‑63/20 P, mhux ippubblikata, EU:C:2021:406, punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
24
)	Ara l-punti 45 u 51 tad-digriet appellat.
(
25
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑17 ta’ Settembru 2015, Mory et vs Il‑Kummissjoni (C‑33/14 P, EU:C:2015:609, punti 55 sa 58 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
26
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑7 ta’ Novembru 2018, BPC Lux 2 et vs Il‑Kummissjoni (C‑544/17 P, EU:C:2018:880, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tas‑6 ta’ Mejju 2021, Bayer CropScience u Bayer vs Il‑Kummissjoni (C‑499/18 P, EU:C:2021:367, punt 40); ara, fl-istess sens, is-sentenza tas‑17 ta’ Settembru 2015, Mory et vs Il‑Kummissjoni (C‑33/14 P, EU:C:2015:609, punti 69 u 70).
(
27
)	B’mod partikolari, minħabba d-deċiżjoni diskrezzjonali tal-BĊE li jirtira l-awtorizzazzjoni (ara f’dan ir-rigward il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawżi Pilatus Bank vs BĊE, C‑750/21 P u C‑256/22 P, EU:C:2023:431, punti 106
et seq.), il-bank ikkonċernat ikollu jipprova “ksur serju biżżejjed ta’ regola tad-dritt li tagħti drittijiet lill-individwi”. Ara s-sentenzi tal‑4 ta’ April 2017, L-Ombudsman vs Staelen (C‑337/15 P, EU:C:2017:256, punti 31
et seq.); tas‑27 ta’ April 2023, Fondazione Cassa di Risparmio di Pesaro et vs Il‑Kummissjoni (C‑549/21 P, mhux ippubblikata, EU:C:2023:340, punt 113); u tas‑6 ta’ Lulju 2023, RQ vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni (C‑7/22 P, mhux ippubblikata, EU:C:2023:541, punti 55
et seq.).
(
28
)	B’kuntrast ma’ dan, tali regola espliċita tinsab fl-Artikolu 27(3) tal-Kodiċi Doganali (Regolament (UE) Nru 952/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑9 ta’ Ottubru 2013 li jistabbilixxi l-Kodiċi Doganali tal-Unjoni (ĠU 2013, L 269, p. 1, rettifiki fil-ĠU 2013, L 287, p. 90 u fil-ĠU 2016, L 267, p. 2)) li jippermetti l-irtirar retroattiv tad-deċiżjonijiet, filwaqt li l-irtirar previst fl-Artikolu 28 tal-Kodiċi Doganali japplika biss għall-futur, kif ukoll fl-ordinamenti ġuridiċi tal-Istati Membri. B’hekk, l-Artikoli 240‑1 tal-Code des relations entre le public et l’administration (il-Kodiċi Franċiż dwar ir-Relazzjonijiet bejn il-Pubbliku u l-Amministrazzjoni) jagħmel distinzjoni espliċita bejn, minn naħa, it-tħassir (“abrogation”) ta’ att li jkollu effett għall-futur u, min-naħa l-oħra, l-irtirar (“retrait”) ta’ att li jkollu effett għall-passat. Skont l-Artikolu 48(1) u l-Artikolu 49(1) sa (3) tal-Bundesverwaltungsverfahrensgesetz (il-Liġi Federali Ġermaniża dwar il-Proċedura Amministrattiva, iktar ’il quddiem il-“VwVfG”), kemm l-atti amministrattivi illegali kif ukoll dawk legali jistgħu, taħt ċerti kundizzjonijiet, jiġu rtirati jew irrevokati, b’effetti jew għall-futur jew għall-passat.
(
29
)	F’sitwazzjonijiet oħra, bħal fid-dritt dwar l-għajnuna mill-Istat, il-Qorti tal-Ġustizzja għadha ma rrikonoxxietx l-irtirar b’effett retroattiv ta’ deċiżjoni mill-Kummissjoni: ara s-sentenza tal‑31 ta’ Mejju 2017, DEI vs Il‑Kummissjoni (C‑228/16 P, EU:C:2017:409, punti 32
et seq.). Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ċċitata fil-punt 50 tad-digriet appellat insostenn tal-fehma kuntrarja tagħha ma hijiex rilevanti f’dan ir-rigward.
(
30
)	Ara, pereżempju, is-sentenzi tal‑20 ta’ Mejju 2021, Dickmanns vs EUIPO (C‑63/20 P, mhux ippubblikata, EU:C:2021:406, punti 29
et seq.), u tat‑3 ta’ Marzu 2022, WV vs SEAE (C‑162/20 P, EU:C:2022:153).
(
31
)	Ara l-Artikoli 28 u 29 tar-Regolament 2019/942.
(
32
)	Ara, pereżempju, il-punt 1 tal-Artikolu 79(1) tal-VwGO, li jipprovdi li l-att amministrattiv inizjali, kif irriformulat mid-deċiżjoni dwar l-appell, għandu jkun is-suġġett tar-rikors għal annullament quddiem il-qorti amministrattiva. Bl-istess mod, l-Artikolu 66(4) tal-Allgemeines Verwaltungsverfahrensgesetz 1991 (il-Liġi Ġenerali Awstrijaka dwar il-Proċedura Amministrattiva tal‑1991) jipprovdi li l-awtorità tal-appell għandha tiddeċiedi hija stess fuq il-mertu u għandha s-setgħa li tissostitwixxi l-opinjoni tagħha għal dik tal-amministrazzjoni li tiddeċiedi fl-ewwel istanza, kemm fil-formulazzjoni kif ukoll fir-rigward tal-motivazzjoni, u li temenda f’kull sens id-deċiżjoni appellata.
(
33
)	Dwar l-ammissibbiltà ġenerali tal-irtirar tal-atti illegali fid-dritt tal-Unjoni, ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Campos Sánchez-Bordona fil-kawża Repower vs EUIPO (C‑281/18 P, EU:C:2019:426, punti 28
et seq. u l-ġurisprudenza ċċitata). Fil-punt 32, huwa jfakkar, inter alia, li għandhom jiġu bbilanċjati l-prinċipji kunfliġġenti ta’ ċertezza legali u ta’ legalità tal-amministrazzjoni. Madankollu, fil-kawża ineżami, xejn ma jindika għalfejn id-deċiżjoni konfermattiva għandha tiġi kkonfermata għal raġunijiet ta’ ċertezza legali wara annullament tad-deċiżjoni inizjali bl-istess kontenut. Dwar il-possibbiltà li jiġu rtirati atti illegali inkontestabbli, ara wkoll, pereżempju, l-Artikolu 48 tal-VwVfG.
(
34
)	Sentenzi tas‑17 ta’ Settembru 2015, Mory et vs Il‑Kummissjoni (C‑33/14 P, EU:C:2015:609, punti 69 u 70); tas‑7 ta’ Novembru 2018, BPC Lux 2 et vs Il‑Kummissjoni (C‑544/17 P, EU:C:2018:880, punt 42); u tas‑6 ta’ Mejju 2021, Bayer CropScience u Bayer vs Il‑Kummissjoni (C‑499/18 P, EU:C:2021:367, punt 40).
(
35
)	Ara s-sentenzi tas‑17 ta’ Settembru 2015, Mory et vs Il‑Kummissjoni (C‑33/14 P, EU:C:2015:609, punt 79), u tas‑7 ta’ Novembru 2018, BPC Lux 2 et vs Il‑Kummissjoni (C‑544/17 P, EU:C:2018:880, punt 43).
(
36
)	Artikolu 61 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea.
(
37
)	Ara s-sentenzi tal‑1 ta’ Lulju 2008, Chronopost u La Poste vs UFEX et (C‑341/06 P u C‑342/06 P, EU:C:2008:375, punti 44
et seq.), u tad‑19 ta’ Frar 2009, Gorostiaga Atxalandabaso vs Il‑Parlament (C‑308/07 P, EU:C:2009:103, punti 41
et seq.)
(
38
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2020, Eżami mill-ġdid Simpson vs Il‑Kunsill, C‑542/18 RX-II u C‑543/18 RX-II, EU:C:2020:232, punt 57 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
39
)	Punt 3 tad-dispożittiv u l-punti 59 et seq. tad-digriet appellat.
(
40
)	Punt 62 tad-digriet appellat.
(
41
)	F’dan is-sens, is-sentenza tat‑3 ta’ Mejju 2018, EMA vs European Dynamics Belgium et (C‑376/16 P, EU:C:2018:299, punti 91 u 92 u l-ġurisprudenza ċċitata); ara wkoll il-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 27.