Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Id-Disa’ Awla)
16 ta’ April 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Protezzjoni tal-konsumaturi – Direttiva 93/13/KEE – Artikolu 7(1) – Klawżoli inġusti fil-kuntratti konklużi mal-konsumaturi – Effetti tal-konstatazzjoni tan-natura inġusta ta’ klawżola – Nullità tal-kuntratt ta’ kreditu – Azzjonijiet għal restituzzjoni – Terminu ta’ preskrizzjoni tal-azzjoni tal-professjonist – Ċirkustanzi li jistgħu jiġġustifikaw li ma tittiħidx inkunsiderazzjoni l-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni – Prinċipju ta’ effettività – Prinċipju ta’ ċertezza legali – Prinċipju ta’ proporzjonalità – Dritt ta’ aċċess għal qorti – Arrikkiment indebitu”
Fil-Kawża C‑753/24 [Rzepacz] (i),
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mis-Sąd Okręgowy w Warszawie (il-Qorti Reġjonali ta’ Varsavja, il-Polonja), permezz ta’ deċiżjoni tat‑30 ta’ Ottubru 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fl-istess jum, fil-proċedura
Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S.A.
vs
MS u MS,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Id-Disa’ Awla),
komposta minn M. Condinanzi, President tal-Awla, R. Frendo (Relatriċi) u A. Kornezov, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: R. Norkus,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għal Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S.A., minn P. Haiduk, M. Romanowski u M. Woźniak, adwokaci,
–        għal MS u MS, minn W. Budzewski u M. Chęcińska, adwokaci,
–        għall-Gvern Pollakk, minn B. Majczyna, bħala aġent,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn P. Kienapfel u A. Stobiecka-Kuik, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 7(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 288, rettifika fil-ĠU 2023, L 17, p. 100) kif ukoll tal-prinċipji ta’ effettività, ta’ proporzjonalità, ta’ ċertezza legali u ta’ dritt ta’ aċċess għal qorti.
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn, minn naħa, Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S.A. (iktar
’il quddiem “PKO Bank”), istituzzjoni bankarja, u, min-naħa l-oħra, MS u MS, żewġ konsumaturi, dwar l-irkupru ta’ kreditu li jirriżulta mill-invalidità ta’ kuntratt ta’ self minħabba l-klawżoli inġusti li jinsabu fih.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3        L-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13 jipprovdi:
“L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu li klawżoli inġusti użati f’kuntratt konkluż ma konsumatur minn bejjiegħ jew fornitur għandhom, kif previst fil-liġi nazzjonali tagħhom, ma jkunux jorbtu lill-konsumatur u li l-kuntratt għandu jkompli jorbot lill-partijiet fuq dawn il-klawżoli jekk dan ikun kapaċi jkompli jeżisti mingħajr il-klawżoli inġusti.”
4        L-Artikolu 7(1) ta’ din id-direttiva jipprevedi:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, fl-interessi tal-konsumaturi u l-kompetituri, jeżistu mezzi adegwati u effettivi biex jipprevjenu li jibqgħu jintużaw klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi mal-konsumaturi mill-bejjiegħa jew fornituri.”
Id-dritt Pollakk
5        Skont l-Artikolu 58(1) tal-ustawa – Kodeks cywilny (il-Liġi dwar il-Kodiċi Ċivili) tat‑23 ta’ April 1964 (Dz. U. tal‑2024, pożizzjoni 1061), fil-verżjoni applikabbli għall-kawżi prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi Ċivili”):
“Att ġuridiku li jmur kontra l-liġi jew li huwa intiż sabiex tiġi evitata l-liġi huwa null u bla effett, sakemm dispożizzjoni rilevanti ma tipprovdix mod ieħor, b’mod partikolari jekk tipprovdi li d-dispożizzjonijiet invalidi tal-att ġuridiku jiġu ssostitwiti mid-dispożizzjonijiet rilevanti tal-liġi.”
6        L-Artikolu 117(1) u (21) ta’ dan il-kodiċi jipprevedi:
“1.      Bla ħsara għall-eċċezzjonijiet previsti mil-liġi, il-krediti patrimonjali huma suġġetti għal preskrizzjoni.
[…]
21.      Wara l-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni, ma huwiex iktar possibbli li jiġi invokat kreditu miżmum mingħand konsumatur.”
7        L-Artikolu 1171(1) u (2) tal-imsemmi kodiċi jipprovdi:
“1.      F’każijiet eċċezzjonali, il-qorti tista’, wara li tibbilanċja l-interessi tal-partijiet, ma tiħux inkunsiderazzjoni l-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ kreditu miżmum mingħand konsumatur jekk dan ikun xieraq.
2.      Fl-eżerċizzju tas-setgħa msemmija fil-paragrafu 1, il-qorti għandha tikkunsidra b’mod partikolari:
1)      it-tul tat-terminu ta’ preskrizzjoni;
2)      it-tul tal-perijodu bejn l-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni u l-preżentata tat-talba;
3)      in-natura taċ-ċirkustanzi li wasslu sabiex il-kreditur ma jkunx invoka l-kreditu tiegħu, inkluż l-effett tal-aġir tad-debitur fuq id-dewmien tal-kreditur sabiex jinvoka l-kreditu tiegħu.”
8        Skont l-Artikolu 118 tal-istess kodiċi:
“Ħlief fil-każ ta’ klawżola speċifika kuntrarja, it-terminu ta’ preskrizzjoni huwa ta’ sitt snin, u għall-krediti fuq pagamenti perjodiċi u għall-krediti marbuta mal-eżerċizzju ta’ attività kummerċjali, it-terminu huwa ta’ tliet snin. Madankollu, il-perijodu ta’ preskrizzjoni jiskadi fl-aħħar jum tas-sena kalendarja, sakemm ma jkunx inqas minn sentejn.”
9        L-Artikolu 3851(1) tal-Kodiċi Ċivili jipprevedi:
“Il-klawżoli ta’ kuntratt konkluż ma’ konsumatur li ma jkunux ġew innegozjati individwalment ma jorbtux lil dan il-konsumatur meta dawn ikunu jiddefinixxu d-drittijiet u l-obbligi ta’ dan tal-aħħar b’mod li jmur kontra l-għemil xieraq, billi jippreġudikaw b’mod manifest l-interessi tiegħu (klawżoli illegali). Din id-dispożizzjoni ma taffettwax il-klawżoli li jistabbilixxu l-obbligi prinċipali tal-partijiet, fosthom il-prezz jew ir-remunerazzjoni, jekk dawn ikunu ġew ifformulati b’mod inekwivoku.”
10      L-Artikolu 405 ta’ dan il-kodiċi jipprovdi:
“Kull persuna li, mingħajr bażi legali, tikseb vantaġġ ekonomiku għad-detriment ta’ persuna oħra hija meħtieġa li tagħti lura dan il-vantaġġ in natura u, fejn dan ma jkunx possibbli, li tħallas lura l-valur tiegħu.”
11      Skont l-Artikolu 410(1) sa (2) tal-imsemmi kodiċi:
“1.      Id-dispożizzjonijiet tal-artikoli preċedenti għandhom japplikaw, b’mod partikolari, fil-każ ta’ benefiċċju indebitu.
2.      Benefiċċju jkun indebitu jekk il-persuna li tkun ipprovdietu ma kellha l-ebda obbligu li tipprovdih jew ma kellha l-ebda obbligu lejn il-persuna li għaliha hija pprovdiet il-benefiċċju, jew jekk il-bażi għall-benefiċċju waqfet milli teżisti jew jekk l-għan intiż għall-benefiċċju ma jkunx inkiseb jew jekk l-att legali li jeżiġi l-benefiċċju ma kienx validu u ma sarx validu wara li l-benefiċċju jkun ġie pprovdut.”
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
12      F’Novembru 2007, MS u MS ikkonkludew mal-predeċessur ta’ PKO Bank kuntratt ta’ self iddenominat fi franki Svizzeri (CHF), li b’eżekuzzjoni tiegħu l-bank ħallashom ammont ta’ 333 000 zloty Pollakk (PLN) (madwar EUR 76 000).
13      Fl‑2017, iż-żewġ konsumaturi ressqu lment, segwit minn azzjoni ġudizzjarja, kontra PKO Bank, billi sostnew li l-kuntratt kien invalidu minħabba klawżoli inġusti li jinsabu fih. Permezz ta’ sentenza tat‑30 ta’ Ġunju 2023, is-Sąd Okręgowy w Warszawie (il-Qorti Reġjonali ta’ Varsavja, il-Polonja) iddikjarat il-kuntratt null u kkundannat lil PKO Bank għall-ħlas lura ta’ ammont ekwivalenti għall-pagamenti kollha mħallsa mill-konsumaturi, flimkien mal-interessi moratorji legali, jiġifieri PLN 241 416.34 (madwar EUR 55 591).
14      Fid‑29 ta’ Diċembru 2021, PKO Bank ippreżentat quddiem is-Sąd Okręgowy w Warszawie (il-Qorti Reġjonali ta’ Varsavja), li hija l-qorti tar-rinviju, azzjoni intiża sabiex, jekk il-kuntratt ta’ self jiġi ddikjarat null fil-kuntest tal-azzjoni, li għadha pendenti, imressqa mill-konsumaturi, dawn jiġu kkundannati jħallsuha lura l-kapital tas-self imħallas, flimkien mal-interessi moratorji legali.
15      Il-konsumaturi jitolbu li din it-talba tiġi miċħuda billi jsostnu li l-azzjoni ta’ PKO Bank hija preskritta, fid-dawl tal-iskadenza tat-terminu ta’ tliet snin ta’ preskrizzjoni previst fl-Artikolu 118 tal-Kodiċi Ċivili. Huma jqisu li dan it-terminu beda jiddekorri mid-data tan-notifika lil PKO Bank tal-ilment jew tar-rikors promotur intiż għal dikjarazzjoni tal-invalidità tal-kuntratt ta’ self, b’tali mod li l-kreditu tagħha huwa preskritt sa mhux iktar tard mill‑31 ta’ Diċembru 2020.
16      Il-qorti tar-rinviju tispjega li ma hemmx dubju dwar l-eżistenza tal-kreditu ta’ PKO Bank, peress li l-invalidità tal-kuntratt ta’ self twassal b’mod partikolari għall-obbligu tal-partijiet fil-kuntratt li jirrestitwixxu reċiprokament il-benefiċċji kollha pprovduti.
17      Madankollu, hija tistaqsi dwar il-kwistjoni jekk, f’dan il-każ, iċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali jistgħux jiġġustifikaw li ma tittiħidx inkunsiderazzjoni l-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu ta’ PKO Bank, konformement mar-regola ta’ ekwità li tinsab fl-Artikolu 1171 tal-Kodiċi Ċivili.
18      Skont dik il-qorti, il-formulazzjoni ġenerali ħafna ta’ din id-dispożizzjoni, li tagħti lill-qorti diskrezzjoni wiesgħa sabiex tiddeċiedi jekk tistax tintlaqa’ t-talba ta’ professjonist ibbażata fuq kreditu preskritt, tqajjem, minn naħa, dubji dwar il-konformità tagħha mal-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13, moqri fid-dawl tal-prinċipji ta’ effettività u ta’ ċertezza legali. Fil-fatt, il-konsumaturi jsibu ruħhom f’inċertezza fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk il-kreditu tal-professjonist jitqiesx mill-qorti nazzjonali bħala preskritt jew, jekk dan ma jkunx il-każ, jekk jistgħux jiġu imputati interessi moratorji u spejjeż proċedurali. Għalhekk, dawn il-konsumaturi jista’ jkollhom jirrinunzjaw milli jinvokaw id-drittijiet mogħtija lilhom mid-Direttiva 93/13.
19      Min-naħa l-oħra, l-impossibbiltà għall-professjonist li jirkupra kompletament il-kapital imħallas b’eżekuzzjoni ta’ kuntratt ta’ self invalidu, minħabba l-preżenza ta’ klawżoli inġusti, tikkawżalu telf eċċessiv u sproporzjonat meta mqabbel mal-għan ta’ protezzjoni tal-konsumatur u tista’ titqies li hija ksur tad-dritt ta’ aċċess għal qorti ta’ dan il-professjonist, kif previst fl-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea.
20      Fir-rigward taċ-ċirkustanzi li jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex jiġi deċiż jekk hemmx lok li ma tiħux inkunsiderazzjoni l-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni, skont l-Artikolu 1171(2) tal-Kodiċi Ċivili, il-qorti tar-rinviju tenfasizza li l-proċedura ġudizzjarja mibdija mill-konsumaturi damet diversi snin, jiġifieri mill‑2017 sal‑2024, u b’hekk poġġiet lil PKO Bank f’sitwazzjoni ta’ inċertezza fir-rigward tal-eżitu tagħha. Barra minn hekk, sal‑2019, PKO Bank setgħet tistenna li l-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali jinżamm fis-seħħ wara t-tneħħija tal-klawżola inġusta, peress li huwa biss wara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat‑3 ta’ Ottubru 2019, Dziubak (C‑260/18, EU:C:2019:819), li l-ġurisprudenza nazzjonali kienet iddeċidiet li klawżola dwar ir-riskju tal-kambju li tinsab f’kuntratt ta’ self indiċjat fuq munita barranija tiddefinixxi s-suġġett prinċipali tagħha, b’tali mod li t-tneħħija tagħha twassal għall-invalidità tal-kuntratt ta’ self kollu kemm hu.
21      Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li s-Sąd Okręgowy w Warszawie (il-Qorti Reġjonali ta’ Varsavja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikolu 7(1) tad-Direttiva [93/13] kif ukoll il-prinċipji ta’ effettività, ta’ proporzjonalità, ta’ ċertezza legali u tad-dritt għal qorti għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu dispożizzjonijiet nazzjonali li jippermettu lil qorti nazzjonali tilqa’ t-talba li kienet ġiet preskritta mressqa minn bejjiegħ jew fornitur fil-konfront ta’ konsumatur għar-rimbors ta’ ħlasijiet indebiti magħmula fuq il-bażi ta’ kuntratt li ġie ddikjarat null għar-raġuni li jinkludi klawżoli inġusti, jekk dan ikun meħtieġ minħabba raġunijiet ta’ ekwità jew minħabba r-regoli ta’ mġiba fis-soċjetà?”
Fuq id-domanda preliminari
22      Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 u l-prinċipju ta’ effettività, fid-dawl tad-dritt ta’ aċċess għal qorti kif ukoll tal-prinċipji ta’ proporzjonalità u ta’ ċertezza legali, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu regola tad-dritt intern li tippermetti lil qorti nazzjonali, f’ċirkustanzi eċċezzjonali u meta l-ekwità teżiġi dan, tilqa’ t-talba ta’ professjonist intiża għall-ħlas lura, mill-konsumatur, ta’ benefiċċji mħallsa lilu b’applikazzjoni ta’ kuntratt ta’ self invalidu minħabba klawżoli inġusti li jinsabu fih, minkejja li jkun skada t-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu ta’ dan il-professjonist għall-ħlas lura ta’ dawn il-benefiċċji.
23      L-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jiżguraw li, fl-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali tagħhom, ikunu jeżistu mezzi adegwati u effettivi sabiex jitwaqqaf l-użu ta’ klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi mal-konsumaturi minn professjonist.
24      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, fl-assenza ta’ regoli tal-Unjoni f’dan il-qasam, il-modalitajiet ta’ implimentazzjoni tal-protezzjoni tal-konsumaturi prevista mid-Direttiva 93/13 jaqgħu taħt l-ordinament ġuridiku intern tal-Istati Membri bis-saħħa tal-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali ta’ dawn tal-aħħar. Madankollu, dawn il-modalitajiet la għandhom ikunu inqas favorevoli minn dawk li jirregolaw sitwazzjonijiet simili ta’ natura interna (prinċipju ta’ ekwivalenza) u lanqas ma għandhom jiġu applikati b’mod li, fil-prattika, l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni jsir impossibbli jew eċċessivament diffiċli (prinċipju ta’ effettività) (sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 2023, Getin Noble Bank (Terminu ta’ preskrizzjoni għal azzjonijiet għal restituzzjoni), C‑28/22, EU:C:2023:992, punt 60 u l-ġurisprudenza ċċitata).
25      Skont ġurisprudenza daqstant stabbilita, klawżola kuntrattwali deċiża bħala inġusta għandha titqies, bħala prinċipju, li qatt ma eżistiet, b’mod illi hija ma jista’ jkollha l-ebda effett fuq il-konsumatur. Għaldaqstant, il-konstatazzjoni ġudizzjarju tan-natura inġusta ta’ tali klawżola għandha, bħala prinċipju, ikollha bħala konsegwenza li tiġi stabbilita mill-ġdid is-sitwazzjoni fid-dritt u fil-fatt li kien ikun fiha l-konsumatur fl-assenza ta’ din il-klawżola, b’mod partikolari billi jinħoloq dritt għall-ħlas lura ta’ benefiċċji miksuba indebitament, għad-detriment tal-konsumatur, mill-professjonist abbażi tal-imsemmija klawżola inġusta (sentenza tal‑15 ta’ Ġunju 2023, Bank M. (Konsegwenzi tal-annullament tal-kuntratt), C‑520/21, EU:C:2023:478, punt 65 u l-ġurisprudenza ċċitata). L-istess japplika meta n-natura inġusta ta’ klawżola waħda jew iktar ta’ kuntratt konkluż bejn konsumatur u professjonist twassal mhux biss għan-nullità ta’ dawn il-klawżoli, iżda wkoll għall-invalidità ta’ dan il-kuntratt fl-intier tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Ġunju 2023, Bank M. (Konsegwenzi tal-annullament tal-kuntratt), C‑520/21, EU:C:2023:478, punt 66 u l-ġurisprudenza ċċitata).
26      Dan l-għan li tiġi stabbilita mill-ġdid is-sitwazzjoni fid-dritt u fil-fatt li kienet tkun dik tal-konsumatur fl-assenza ta’ klawżola inġusta għandu jintlaħaq b’osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, li jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, li jeżiġi li l-leġiżlazzjoni nazzjonali li timplimenta dan id-dritt ma tmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq l-għan imfittex (sentenza tat‑23 ta’ Novembru 2023, Provident Polska, C‑321/22, EU:C:2023:911, punt 85 u l-ġurisprudenza ċċitata).
27      Madankollu, dan il-prinċipju ta’ proporzjonalità jinkiser jekk ir-restitutio in integrum kellu jiġi eskluż fir-rigward tal-professjonist. Għalhekk, l-obbligu ta’ ħlas lura, wara l-invalidazzjoni ta’ kuntratt ta’ self li jinkludi klawżoli inġusti, għandu jkun reċiproku, peress li l-bank ma jistax, madankollu, jitlob lill-konsumatur kumpens li jmur lil hinn mir-rimbors tal-kapital imħallas abbażi tal-eżekuzzjoni tal-istess kuntratt kif ukoll mill-ħlas tal-interessi moratorji bir-rata legali mill-intimazzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑7 ta’ Diċembru 2023, mBank (Dikjarazzjoni tal-konsumatur), C‑140/22, EU:C:2023:965, punt 62 u l-ġurisprudenza ċċitata).
28      Barra minn hekk, l-effett restitutorju marbut mal-invalidazzjoni ta’ kuntratt ta’ self li jinkludi klawżoli inġusti, li jiġġustifika wkoll it-talba għal ħlas lura tal-istituzzjoni bankarja msemmija fil-punt 27 ta’ din is-sentenza, jippermetti li jiġi żgurat li l-protezzjoni tad-drittijiet iggarantiti mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni ma twassalx għal arrikkiment indebitu tal-konsumatur (ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2006, Manfredi et, C‑295/04 sa C‑298/04, EU:C:2006:461, punt 94).
29      F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tirrileva li t-tul twil tal-proċedura mibdija mill-konsumaturi sabiex jiksbu l-invalidità tal-kuntratt ta’ self u l-bidla fil-ġurisprudenza nazzjonali dwar l-effett tat-tneħħija tal-klawżola inġusta dwar ir-riskju tal-kambju f’kuntratt ta’ self indiċjat fuq munita barranija fuq il-validità ta’ dan il-kuntratt fl-intier tiegħu jistgħu jagħtu lok għal ksur tad-dritt ta’ aċċess għal qorti tal-professjonist u jistgħu għalhekk jikkostitwixxu, skont ir-regola ta’ ekwità li tinsab fl-Artikolu 1171 tal-Kodiċi Ċivili, ċirkustanzi eċċezzjonali li jippermettulha tilqa’ t-talba għall-ħlas lura ta’ PKO Bank, mingħajr ma tieħu inkunsiderazzjoni l-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu tagħha.
30      F’dan il-kuntest, u fid-dawl tal-ġurisprudenza mfakkra fil-punti 25 sa 28 ta’ din is-sentenza, ir-regola ta’ ekwità li tinsab fl-Artikolu 1171 tal-Kodiċi Ċivili, sa fejn tippermetti li jiġi evitat l-arrikkiment indebitu tal-konsumatur, ma tistax titqies, bħala tali, li hija inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni.
31      Huwa minnu li, a priori, l-applikazzjoni ta’ din ir-regola ta’ ekwità tista’ tippreġudika l-prevedibbiltà tas-sitwazzjonijiet u tar-relazzjonijiet ġuridiċi sa fejn
id-debitur jibqa’ f’inċertezza dwar il-possibbiltà li l-kreditu tal-professjonist jista’, minkejja l-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni li jikkonċerna dan il-kreditu, jitqies b’mod eċċezzjonali li ma huwiex preskritt.
32      Madankollu, il-prinċipju ta’ ċertezza legali ma jistax jiġi interpretat li jipprekludi regola tad-dritt nazzjonali li tipprovdi li hija l-qorti nazzjonali li għandha tibbilanċja l-interessi tal-partijiet fil-proċedura sabiex tiddeċiedi, f’ċirkustanzi eċċezzjonali u meta l-ekwità teżiġi dan, li ma tiħux inkunsiderazzjoni l-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni, sakemm dan l-ibbilanċjar isir abbażi ta’ kriterji oġġettivi previsti mil-liġi, li l-qorti nazzjonali għandha tieħu inkunsiderazzjoni, bħal, f’dan il-każ, it-tul tat-terminu ta’ preskrizzjoni, it-tul tal-perijodu bejn l-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni u l-preżentata tat-talba, u n-natura taċ-ċirkustanzi li wasslu sabiex il-kreditur ma jkunx invoka l-kreditu tiegħu, inkluż l-effett tal-aġir tad-debitur fuq id-dewmien tal-kreditur sabiex jinvoka l-kreditu tiegħu.
33      Minbarra dan, għandu jiġi ppreċiżat li l-applikazzjoni, mill-qorti nazzjonali kompetenti, ta’ din ir-regola ta’ ekwità fil-qasam tal-klawżoli kuntrattwali inġusti għandha tiġi eżerċitata b’osservanza tal-prinċipju ta’ effettività, sabiex l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija lill-konsumatur mid-Direttiva 93/13 ma jsirx eċċessivament diffiċli jew prattikament impossibbli.
34      F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li modalitajiet proċedurali li jinvolvu spejjeż għoljin wisq għall-konsumatur jista’ jkollhom bħala konsegwenza li dan jiġi skoraġġut milli jintervjeni, b’mod utli, fid-difiża tad-drittijiet tiegħu quddiem il-qorti adita mill-professjonist (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑7 ta’ April 2022, Caixabank, C‑385/20, EU:C:2022:278, punt 54).
35      Dan ikun, b’mod partikolari, il-każ meta, fil-kuntest tal-irkupru mill-professjonist tal-kreditu tiegħu, li t-terminu ta’ preskrizzjoni tiegħu madankollu skada, il-konsumatur ikun obbligat isostni spejjeż, bħal spejjeż legali jew onorarji tal-avukat, sa fejn dan jista’ jkun ta’ natura li jipprekludi jew jirrendi eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju effettiv tad-drittijiet mogħtija lilu mid-Direttiva 93/13.
36      F’dan il-kuntest, għandu jitfakkar li l-prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi tad-dritt nazzjonali mad-dritt tal-Unjoni jeħtieġ li l-qrati nazzjonali jagħmlu dak kollu li jaqa’ taħt il-ġurisdizzjoni tagħhom, billi jieħdu inkunsiderazzjoni d-dritt intern kollu u billi japplikaw metodi ta’ interpretazzjoni rrikonoxxuti minnu, sabiex tiġi ggarantita l-effettività sħiħa tad-direttiva inkwistjoni u sabiex tinstab soluzzjoni konformi mal-għan imfittex minnha (sentenza tas‑27 ta’ Novembru 2025, Gryczara, C‑746/24, EU:C:2025:925, punt 60).
37      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 u l-prinċipju ta’ effettività, fid-dawl tad-dritt ta’ aċċess għal qorti u tal-prinċipji ta’ proporzjonalità u ta’ ċertezza legali, għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux, bħala prinċipju, regola tad-dritt intern li tippermetti lil qorti nazzjonali, f’ċirkustanzi eċċezzjonali u meta l-ekwità teżiġi dan, tilqa’ t-talba ta’ professjonist intiża għall-ħlas lura, mill-konsumatur, ta’ benefiċċji mħallsa lilu b’applikazzjoni ta’ kuntratt ta’ self invalidu minħabba klawżoli inġusti li jinsabu fih, minkejja li jkun skada t-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu ta’ dan il-professjonist għall-ħlas lura ta’ dawn il-benefiċċji, bil-kundizzjoni li, meta din ir-regola tkun qiegħda tiġi applikata, din il-qorti tieħu l-miżuri neċessarji kollha sabiex tiżgura li l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija lill-konsumatur minn din id-direttiva ma jsirx eċċessivament diffiċli jew prattikament impossibbli.
Fuq l-ispejjeż
38      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn ir-raġunijiet, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Id-Disa’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 7(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur, u l-prinċipju tal-effettività, b’teħid inkunsiderazzjoni tad-dritt ta’ aċċess għal qorti kif ukoll tal-prinċipji ta’ proporzjonalità u ta’ ċertezza legali,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
ma jipprekludux, bħala prinċipju, regola tad-dritt intern li tippermetti lil qorti nazzjonali, f’ċirkustanzi eċċezzjonali u meta l-ekwità teżiġi dan, tilqa’ t-talba ta’ professjonist intiża għall-ħlas lura, mill-konsumatur, ta’ benefiċċji mħallsa lilu b’applikazzjoni ta’ kuntratt ta’ self invalidu minħabba klawżoli inġusti li jinsabu fih, minkejja li jkun skada t-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu ta’ dan il-professjonist għall-ħlas lura ta’ dawn il-benefiċċji, bil-kundizzjoni li, meta din ir-regola tkun qiegħda tiġi applikata, din il-qorti tieħu l-miżuri neċessarji kollha sabiex tiżgura li l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija lill-konsumatur minn din id-direttiva ma jsirx eċċessivament diffiċli jew prattikament impossibbli.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: il-Pollakk.
i      L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.