62007CC0310
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
RUIZ-JARABO COLOMER
ippreżentati fit-3 ta’ Ġunju 2008 (
1
)
Kawża C-310/07
Svenska staten
vs
Anders Holmqvist
“Approssimazzjoni tal-liġijiet — Protezzjoni tal-impjegati fil-każ tal-insolvenza ta’ min iħaddem — Direttiva 80/987/KEE — Artikolu 8a — Attivitajiet imwettqa f’diversi Stati Membri”
I — Introduzzjoni
1.
Id-Direttiva tal-Kunsill 80/987/KEE, tal-20 ta’ Ottubru 1980, dwar it-taqrib tal-liġijiet tal-Istati Membri dwar il-protezzjoni tal-impjegati fil-każ tal-insolvenza ta’ min iħaddimhom tkompli tqajjem dubji ta’ interpretazzjoni fost il-qrati nazzjonali (
2
).
2.
Jiena kelli l-okkażjoni nittratta dwar dan it-test fil-konklużjonijiet tiegħi ppreżentati fil-kawża Everson (
3
), iżda jeħtieġ, għal darb’oħra, li jiġi analizzat il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 80/987, meta impriża f’sitwazzjoni ta’ insolvenza twettaq attivitajiet f’diversi Stati Membri, il-kriterji li jiġġustifikaw l-assenjazzjoni ta’ kompetenza lil awtorità nazzjonali, kif ukoll l-effett dirett ta’ ċerti dispożizzjonijiet tagħha. Wara l-emenda tad-Direttiva li saret fl-2002 (
4
), id-domandi mqajma, għalkemm mhumiex kompletament ġodda, jeħtieġu risposta min-naħa tal-Qorti tal-Ġustizzja.
II — Il-fatti tal-kawża prinċipali
3.
Anders Holmqvist, xufier f’isem il-kumpannija Jörgen Nilsson Akeri och Spedition AB, kien jipprovdi servizzi ta’ ġbir ta’ merkanzija mill-Italja li huwa kien imbagħad jikkunsinna fl-Isvezja, pajjiż li fih l-impriża kienet topera normalment. Kemm fl-Isvezja kif ukoll fl-Italja, ir-responsabbiltà ta’ A. Holmqvist kienet testendi ugwalment għas-superviżjoni tal-operazzjonijiet ta’ tgħabbija u ta’ ħatt. Fil-kuntest tal-obbligi professjonali tiegħu, A. Holmqvist kien jaqsam bit-triq it-territorju tal-Awstrija u tal-Ġermanja.
4.
L-impriża kellha ċ-ċentru tal-attivitajiet tagħha fil-belt Svediża ta’ Tjörnarp u ma kellha ebda kumpannija sussidjarja jew xi tip ta’ rappreżentanza kummerċjali oħra barra mill-pajjiż.
5.
L-impriża ġiet iddikjarata falluta fl-10 ta’ April 2006 mil-Lunds tingsrätt (qorti tad-distrett ta’ Lund). Fis-, l-amministratur ikkonċeda lil A. Holmqvist il-benefiċċju tal-garanzija fuq is-salarju dovuta lilu, b’applikazzjoni tal-Lönegarantilagen (il-liġi dwar il-garanzija tas-salarji) tal-1992, test leġiżlattiv li jittrasponi d-Direttiva 80/987 fis-sistema legali nazzjonali.
6.
Peress li ma qablitx mad-deċiżjoni tal-amministratur, it-Tillsynsmyndigheten i concursen (awtorità ta’ kontroll fil-proċeduri ta’ falliment, iktar ‘il quddiem l-“awtorità ta’ kontroll”) ressqet azzjoni ġudizzjarja fejn sostniet illi A. Holmqvist ma kellux dritt għall-garanzija tas-salarju sa fejn huwa wettaq il-funzjonijiet tiegħu fi Stati Membri oħra, differenti mill-Isvezja, u li b’hekk huwa kellu iressaq talbiet insostenn tad-drittijiet tiegħu f’dawn l-Istati Membri l-oħra.
III — Il-kuntest ġuridiku
7.
Id-Direttiva 80/987 hija intiża sabiex tipprovdi livell minimu ta’ protezzjoni lill-impjegati fil-każ tal-insolvenza ta’ min iħaddimhom, u għal dan il-għan hija,“tobbliga lill-Istati Membri li jistabbilixxu korp li jiggarantixxi l-ħlas tal-pretensjonijiet mhux imħallsa ta’ l-impjegati kkonċernati” (
5
). B’dan il-għan, hija tintegra definizzjoni awtonoma tal-kunċett ta’ min iħaddem fi stat ta’ insolenvza (
6
) u ċerti miżuri konkreti (
7
).
8.
Fis-snin disgħin, il-Qorti tal-Ġustizzja tat żewġ sentenzi preliminari sabiex ittaffi l-effetti negattivi li jirriżultaw fil-proċeduri ta’ insolvenza karatterizzati mill-eżistenza ta’ konnessjonijiet transkonfinali. Il-kawżi Mosbaek (
8
) u Everson (
9
) ipprovdew ċerti kriterji li jippermettu li jiġi ddeterminat liema kienet l-istituzzjoni ta’ garanzija obbligata li tħallas il-pretensjonijiet, f’każijiet fejn min iħaddem ikun eżerċita l-professjoni tiegħu f’iktar minn Stat Membru wieħed.
9.
Fl-2001, il-Kummissjoni bdiet riforma tad-Direttiva 80/987 (
10
) bil-għan li tirrifletti l-iżviluppi fil-ġurisprudenza stabbilita mis-sentenzi Mosbaek et Everson (
11
), filwaqt li rrikonoxxiet li “in-nuqqas ta’ dispożizzjoni espliċita […] li tiddetermina liema istituzzjoni ta’ garanzija hija kompetenti għall-ħlas ta’ pretensjonijiet ta’ salarji f’każijiet ta’ insolvenza ta’ impriżi li jkollhom stabbilimenti f’diversi Stati Membri nħass bħala sors ta’ inċertezza legali” (
12
). Din l-inizjattiva tat lok għad-Direttiva 2002/74, li daħħlet l-Artikolu 8a ġdid fid-Direttiva 80/987, fejn il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tinterpreta l-paragrafu 1 tiegħu fil-kuntest ta’ dan ir-rinviju preliminari.
“Artikolu 8a
1.   Meta impriża b’ħidmiet [attivitajiet] fit-territorji f’mill inqas żewġ Stati Membri tkun fi stat ta’ insolvenza fit-tifsira ta’ l-Artikolu 2(l), l-istituzzjoni responsabbli mill-ħlas tal-pretensonijiet pendenti ta’ l-impjegati għandha tkun dik fl-Istat Membru li fit-territorju tiegħu dawn jaħdmu jew jaħdmu normalment.
2.   Il-kobor tad-drittijiet ta’ l-impjegati jiġi stabbilit mil-liġijiet li jirregolaw l-istituzzjoni kompetenti tal-garanzija.
3.   L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa sabiex jiżguraw illi, fil-każijiet riferiti fil-paragrafu 1, id-deċiżjonijiet meħuda fil-kuntest tal-proċeduri ta’ insolvenza riferiti fl-Artikolu 2(1), li jkunu ntalbu fi Stat Membru ieħor, jitqiesu fil-waqt li jkun qiegħed jiġi deċiż l-istat ta’ insolvenza ta’ min iħaddem fit-tifsira ta’ din id-Direttiva.”
10.
L-Isvezja adattat is-sistema legali tagħha għad-Direttiva 2002/74 permezz tal-Lönegarantilagen (liġi dwar il-garanzija tas-salarji), billi assenjat lill-Istat ir-responsabbiltà għall-ħlas ta’ pretensjonijiet tal-impjegat meta min iħaddem “ikun suġġett […] għal proċedura ta’ insolvenza skont l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 80/987/KEE tal-Kunsill, tal-20 ta’ Ottubru 1980, dwar it-taqrib tal-liġijiet tal-Istati Membri dwar il-protezzjoni tal-impjegati fil-każ tal-insolvenza ta’ min iħaddimhom […]” (Artikolu 1(3)).
11.
L-Artikolu 2(a) tal-liġi Svediża dwar il-garanzija tas-salarju jadotta espressament is-soluzzjoni prevista fl-Artikolu 8a tad-Direttiva 2002/74, dwar is-sitwazzjonijiet transkonfinali, f’dawn it-termini:
“Fil-każ imsemmi fl-Artikolu 1(3), il-ħlas fuq il-bażi tal-garanzija iseħħ biss jekk l-impjegat iwettaq, jew ikun wettaq, ix-xogħol tiegħu għal min iħaddmu prinċipalment fl-Isvezja.
Jekk min iħaddem ikun ġie ddikjarat fallut fl-Isvezja u l-impjegat iwettaq, jew ikun wettaq, ix-xogħol tiegħu għal min iħaddem prinċipalment f’pajjiż ieħor tal-Unjoni Ewropea jew taż-Żona Ekonomika Ewropea, ebda ħlas fuq il-bażi tal-garanzija m’għandu jseħħ”.
IV — Il-proċedura preliminari
12.
B’deċiżjoni tat-28 ta’ Ġunju 2007, il-Lunds tingsrätt għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti fil-kuntest tal-proċedura mibdija mill-awtorità ta’ garanzija kontra Anders Holmqvist:
“1)
L-Artikolu 8a tad-Direttiva tal-Kunsill 80/987/KEE, tal-20 ta’ Ottubru 1980, dwar it-taqrib tal-liġijiet tal-Istati Membri dwar il-protezzjoni tal-impjegati fil-każ tal-insolvenza ta’ min iħaddimhom, li ġiet emendata l-aħħar mid-Direttiva 2002/74/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, għandu jiġi interpretat fis-sens li huwa meħtieġ li impriża jkollha kumpannija sussidjarja jew ċentru ta’ attività permanenti fi Stat Membru sabiex tkun ikkunsidrata bħala li hija attiva fit-territorju tiegħu?
2)
Fil-każ ta’ risposta negattiva għad-domanda 1), liema huma l-kundizzjonijiet li huma meħtieġa sabiex impriża tiġi kkunsidrata li hija attiva f’diversi Stati Membri?
3)
Jekk l-impriża għandha tiġi kkunsidrata hija attiva fit-territorju ta’ diversi Stati Membri u li ħaddiem jiżvolġi x-xogħol tiegħu għal din l-impriża f’diversi minn dawn l-Istati Membri, skont liema kriterji għandu jiġi ddeterminat il-post fejn ix-xogħol huwa eżerċitat normalment?
4)
L-Artikolu 8a tad-Direttiva tal-Kunsill, 80/987/KE, tal-20 ta’ Ottubru 1980, dwar it-taqrib tal-liġijiet tal-Istati Membri dwar il-protezzjoni tal-impjegati fil-każ tal-insolvenza ta’ min iħaddimhom, kif emendata l-aħħar mid-Direttiva 2002/74/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, għandu effet dirett?”
13.
Ir-rikorrenti u l-konvenut fil-kawża prinċipali, il-Gvern tar-Renju Unit, tal-Italja, tal-Olanda, tal-Greċja u tal-Isvezja, kif ukoll il-Kummissjoni, ippreżentaw osservazzjonijiet fit-terminu indikat fl-Artikolu 20 tal-Istatut KE tal-Qorti tal-Ġustizzja.
14.
Matul is-seduta, dehru u nstemgħu jagħmlu t-trattazzjonijiet tagħhom il-konsulent legali ta’ A. Holmqvist, kif ukoll l-aġenti tal-Gvern tal-Italja u tal-Greċja, u tal-Kummissjoni Ewropea.
V — L-ewwel u t-tieni domandi preliminari
15.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti nazzjonali tqajjem id-dubji tagħha dwar il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987. Din id-dispożizzjoni Komunitarja tinkludi regola ta’ ġurisdizzjoni bil-għan li jiġi stabbilit liema Stat għandu r-responsabbiltà biex jiggarantixxi s-salarju, meta jkun hemm “ħidmiet [attivitajiet] fit-territorji f’mill-inqas żewġ Stati Membri”.
16.
Fil-qosor, il-Lunds tingsrätt tixtieq tkun taf f’liema każ wieħed jista’ jitkellem dwar ħidma transkonfinali skont l-istess Artikolu 8a, u titlob, permezz tat-tieni domanda tagħha, regoli ta’ interpretazzjoni f’dan ir-rigward.
17.
Iż-żewġ domandi preliminari huma marbutin mill-qrib, peress li t-tieni domanda tirriżulta li hija indispensabbli biex tkun tista’ tingħata risposta għall-ewwel waħda, u għaldaqstant fil-fehma tiegħi dawn għandhom jiġu indirizzati flimkien.
18.
Il-fehmiet tal-gvernijiet li ppreżentaw osservazzjonijiet f’dan ir-rinviju preliminari, tal-Kummissjoni u tal-konvenut fil-kawża prinċipali lkoll jaqblu li min iħaddem ma operax fi_mill-inqas, żewġ Stati Membri.
19.
Filwaqt li invoka s-sentenzi Mosbaek u Everson, il-Gvern Taljan saħaq dwar l-importanza li għandha tingħata lir-rabtiet li l-impriża setgħet stabbilixxiet ma’ Stat, b’mod li, peress li hija għandha preżenza kummerċjali suffiċjentement permanenti fi Stat Membru ieħor li miegħu hija żżomm ċerti kuntatti (bħal, pereżempju, il-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet tal-ħaddiema tagħha), hemm lok li wieħed jippreżumi li hija twettaq attività transkonfinali. Il-Gvern tal-Olanda u tal-Greċja, il-Kummissjoni u Anders Holmqvist jaqblu fuq dan il-punt. Ir-Renju Unit jargumenta b’mod simili iżda fuq il-bażi ta’ raġunament oppost, peress li jeskludi l-eżistenza ta’ attività f’diversi Stati fuq is-sempliċi bażi li impjegat ikollu jiċċaqlaq minn Stat għal ieħor biex iwettaq l-obbligi kuntrattwali tiegħu. Ilkoll jaqblu li mhuwiex neċessarju li jinfetaħ stabbiliment permanenti fi Stat Membru ieħor sabiex tiġi kkonfermata sitwazzjoni transkonfinali, u li preżenza kummerċjali ta’ ċerta dimensjoni hija biżżejjed f’dan ir-rigward.
20.
Il-Gvern Svediż u r-rikorrenti fil-kawża prinċipali jsostnu li l-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987 ma jeżiġix, għall-finijiet tal-applikazzjoni tiegħu, il-ħolqien ta’ uffiċċju permanenti fi Stat Membru ieħor. Madankollu, il-Gvern Svediż ma jagħtix elementi ermenewtiċi li jippermettu li jiġi ppreċiżat f’liema sitwazzjonijiet l-attivitajiet għandhom jitqiesu li twettqu f’diversi Stati, u huwa tal-fehma li huwa suffiċjenti għal dan il-għan li l-ħaddiem iwettaq normalment l-attività tiegħu f’wieħed minn dawk l-Istati. B’mod parallel, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali tafferma li, meta persuna twettaq xogħol għal min iħaddimha f’diversi Stati Membri, wieħed jista’ raġonevolment isostni li dan ix-xogħol isir fl-Istat fejn issir il-ħidma l-iktar sinjifikattiva; u li, f’dan il-każ, din il-ħidma twettqet barra mill-Isvezja.
21.
L-ewwel żewġ domandi preliminari rrinvjati għandhom jiġu eżaminati fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u, b’mod partikolari, tas-sentenzi Mosbaek u Everton, imsemmija iktar’il fuq, li jintraċċaw it-triq sabiex tintlaħaq soluzzjoni, biex b’hekk tiġi eliminata kull inċertezza dwar l-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987.
22.
Is-sentenza Mosbaek eżaminat il-każ ta’ mara li kienet twettaq attivitajiet ta’ rappreżentanta kummerċjali fid-Danimarka, in-Norveġja, l-Isvezja, il-Finlandja u l-Ġermanja, għal Colorgen, kumpannija Britannika b’uffiċċju rreġistrat fir-Renju Unit. L-impriża la kienet stabbilita u lanqas irreġistrata fid-Danimarka. Barra minn hekk, hija ma kellha ebda relazzjoni mal-amministrazzjoni Daniża, fil-qasam fiskali jew soċjali. Wara d-dikjarazzjoni ta’ falliment tal-kumpannija u wara li ngħatat is-sensja lill-impjegati tagħha, Mosbaek talbet, fil-kapaċità ta’ impjegata, il-ħlas ta’ pretensjoni ta’ salarju mill-fond ta’ garanzija Daniż skont il-liġi Daniża. Il-fond ċaħad it-talba tagħha fuq il-bażi li din il-kompetenza kienet tal-Istat fejn min iħaddem kellu s-sede tiegħu. Mosbaek opponiet dik id-deċiżjoni billi ppreżentat rikors ġuridiku, li fil-kuntest tiegħu l-Qorti tal-Ġustizzja tat sentenza fuq bażi ta’ talba għal deċiżjoni preliminari fejn hija kkonfermat l-argument tal-fond ta’ garanzija Daniż.
23.
Għandhom jiġu indikati tliet konsegwenzi importanti li jirriżultaw mis-sentenza Mosbaek. Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja, fuq il-bażi tal-għan tad-Direttiva 80/987, affermat li r-ratio tad-dispożizzjoni inkwistjoni jeħtieġ li tiġi magħżula l-istituzzjoni ta’ garanzija li fit-territorju tagħha “jew tiġi deċiża il-proċedura ta’ gradwazzjoni tal-kredituri, jew fejn tiġi kkonstatata l-għeluq definittiv ta’ l-impriża jew ta’ l-istabbiliment ta’ min iħaddem” (
13
). Isegwi li l-att formali ta’ ftuħ ta’ proċedura ta’ insolvenza, b’mod partikolari meta l-impriża jkollha elementi transkonfinali, jagħti indikazzjoni ċara f’dak li jikkonċerna li jiġi ddeterminat il-lok fejn jistgħu jiġu eżerċitati d-drittijiet protetti mid-Direttiva 80/987, u ma’ din l-indikazzjoni għandha ssir ukoll referenza għar-regoli dwar ġurisdizzjoni previsti fit-testi Ewropej dwar il-proċeduri ta’ falliment u ta’ gradwazzjoni tal-kredituri ta’ dimensjoni Komunitarja, li jwasslu wkoll għall-Istat tal-istituzzjoni ta’ garanzija tas-salarji kompetenti (
14
).
24.
Fit-tieni lok, is-sentenza Mosbaek żiedet żewġ kriterji addizzjonali oħra, fil-każ fejn min iħaddem jkollu rabtiet mill-qrib ma’ Stat Membru ieħor, u l-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat f’din is-sentenza li “l-istituzzjoni ta’ garanzija kompetenti għall-ħlas tal-pretensjonijiet mhux imħallsa tal-impjegati hija dik li rċeviet jew, ta’ mill-inqas, li kellha tirċievi l-kontribuzzjonijiet tal-persuna li tħaddem insolventi” (
15
). Il-Qorti tal-Ġustizzja b’hekk fetħet il-bieb għat-tieni regola ta’ ġurisdizzjoni, ibbażata fuq id-destinatarju tal-kontribuzzjonijiet imħallsa mill-impriżi. Jekk jirriżulta li l-ammonti kienu ingħataw lil istituzzjoni ta’ garanzija Britannika, jew inkella kellhom jitħallsu lilha, iżda li dan ma sarx minħabba li min iħaddem sempliċement ma ħallas ebda kontribuzzjoni, huwa loġiku li l-fond ta’ garanzija Britannika għandu jħallas huwa stess pretensjonijiet ta’ salarji ulterjuri.
25.
Fit-tielet lok, f’din l-istess sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li d-Direttiva “riedet, fil-każ ta’ insolvenza ta’ min iħaddem, l-intervent ta’ l-istituzzjoni ta’ garanzija ta’ Stat Membru wieħed, u dan sabiex tiġi evitata konfużjoni inutli bejn is-sistemi nazzjonali u, b’mod partikolari, sitwazzjonijiet li fihom ħaddiem ikun jista’ jitlob li jibbenefika mid-Direttiva f’diversi Stati Membri” (
16
); minn dan jirriżulta li l-kompetenza għall-ħlas ta’ pretensjonijiet iggarantiti hija ta’ natura esklużiva peress li r-responsabbiltà ta’ konformità mad-Direttiva 80/987 taqa’ fuq fond ta’ garanzija wieħed biss (
17
).
26.
Fl-aħħar mill-aħħar, skont is-sentenza Mosbaek, il-fatt li impriża insolventi tkun wettqet operazzjonijiet fi Stati Membri oħrajn permezz tal-intermedju ta’ rappreżentant mhuwiex element sostanzjali biżżejjed biex tinħoloq konnessjoni transkonfinali. Dan japplika a fortiori meta l-proċedura ta’ gradwazzjoni tal-kredituri tkun infetħet fl-Istat fejn l-entità jkollha l-uffiċċju rreġistrat tagħha u fejn ikunu tħallsu l-kontribuzzjonijiet, jew fejn kellhom jitħallsu, lill-fond ta’ garanzija ta’ dak l-Istat.
27.
Is-sentenza Mosbaek kienet tirrigwarda sitwazzjonijiet fejn ma kienx hemm preżenza kummerċjali permanenti fi Stat Membru ieħor, filwaqt li s-sentenza Everson eżaminat is-sitwazzjoni opposta, jiġifieri dik ta’ kumpannija stabbilita fl-Irlanda u li kellha fergħa fir-Renju Unit, fejn hija kienet tħaddem 200 impjegat li kienu jħallsu l-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali tagħhom lill-awtoritajiet Britanniċi. B’differenza mis-sentenza Mosbaek, fejn “min kien iħaddem li kien insolventi ma kellu ebda stabbiliment fit-territorju tal-Istat Membru fejn l-impjegat kien jeżerċita l-attività tiegħu” (
18
), fil-kawża Everson “min iħaddem […] ikkonċernat kien stabbilixxa fit-territorju Britanniku, peress li kellu fergħa f’Avonmouth li kienet tħaddem iktar minn 200 impjegat, fosthom ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali” (
19
). Fuq il-bażi ta’ dawn il-premessi, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-istituzzjoni kompetenti għall-ħlas tal-pretensjonijiet mhux imħallsa kienet “dik tal-Istat li fit-territorju tiegħu huma kienu jeżerċitaw l-impjieg tagħhom” (
20
).
28.
Kif spjegajt fil-konklużjonijiet tiegħi ippreżentati fil-kawża Everson, wieħed ma jistax iqabbel il-preżenza ta’ kumpannija Britannika fid-Danimarka, li għandha biss uffiċċju mikri u impjegat wieħed, ma fergħa li tħaddem iktar minn 200 impjegat, miftuħa fi Stat Membru minn kumpannija kkostitwita u li għandha l-uffiċċju rreġistrat tagħha fi Stat Membru ieħor (
21
). Id-differenza fit-trattament bejn dawn iż-żewġ każijiet issir iktar ċara meta tiġi eżaminata s-sitwazzjoni tal-ħaddiem, li hu, wara kollox, il-persuna li d-Direttiva 80/987 għandha l-intenzjoni li tipproteġi.
29.
L-interpretazzjoni teleoloġika tikkostitwixxi l-mudell ermenewtiku l-iktar importanti użat mill-Qorti tal-Ġustizzja. L-għanijiet segwiti minn test leġiżlattiv għandhom jintużaw sabiex id-dispożizzjonijiet tiegħu jiġu interpretati. B’hekk, id-Direttiva 80/987, bl-istess mod bħad-Direttiva li emendatha tal-2002, tidher li hija ċara f’dan ir-rigward, peress li t-tnejn huma intenzjonati sabiex “tiġi żgurata ċ-ċertezza legali tal-impjegati fil-każ ta’ insolvenza tal-impriżi li jwettqu ħidmiethom [l-attivitajiet tagħhom] f’għadd ta’ Stati Membri, u sabiex jissaħħu d-drittijiet tal-ħaddiema” (
22
).
30.
Fuq il-bażi ta’ din il-premessa, li ispirat ukoll lill-Qorti tal-Ġustizzja fid-deċiżjoni li hija tat fil-kawżi Mosbaek u Everson, jiena nissuġġerixxi risposta negattiva għall-ewwel domanda u, fir-rigward taċ-ċirkustanzi fattwali tal-kawża prinċipali, jiena tal-fehma li impriża ta’ transport li l-impjegati tagħha jwettqu attivitajiet ta’ tgħabbija u ħatt fi Stati Membri oħra, li fihom din l-impriża m’għandha ebda preżenza kummerċjali permanenti, ma tistax tiġi kkwalifikata bħala impriża “b’ħidmiet [attivitajiet] fit-territorju f’mill-inqas żewġ Stati Membri”, skont l-espressjoni użata fl-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987.
31.
Din il-konklużjoni hija ssostanzjata minn tliet raġunijiet sodi.
32.
Fl-ewwel lok, il-ġurisprudenza kkonfermat li rappreżentanza bħal dik li kienet tipprovdi C. Mosbaek ma kinitx tikkostitwixxi “attività fi Stat Membru ieħor”. Min-naħa l-oħra, dan kien il-każ għal kumpannija stabbilita fi Stat Membru ieħor u li kellha fi ħdanha għadd kbir ta’ impjegati, bħal fil-kawża Everson. Dawn iż-żewġ sentenzi jissuġġerixxu li l-Qorti tal-Ġustizzja teħtieġ preżenza kummerċjali bi ħsieb ta’ permanenza (
23
). Bit-terminu preżenza, nirreferi għal infrastruttura li tħaddan riżorsi umani u materjali. Il-kiri ta’ uffiċċju u l-ħatra ta’ rappreżentant, bħal ma kien il-każ fil-kawża Mosbaek, mhumiex biżżejjed. Il-kelma permanenza tevoka stabbiltà maż-żmien, flimkien ma’ rieda soda li tinżamm il-preżenza fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor.
33.
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja użat l-istess prudenza meta eżaminat dan l-aspett f’kawżi li jirrigwardaw il-libertà li jiġu pprovduti servizzi u l-libertà ta’ stabbiliment. Sa mis-sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (
24
), id-definizzjoni tal-kunċett ta’ “stabbiliment” ġiet estiża, sal-punt li ġie aċċettat li “impriża […] ta’ Stat Membru li żżomm, fl-Istat Membru inkwistjoni, preżenza permanenti taqa’ taħt id-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar id-dritt ta’ stabbiliment u dan ukoll jekk din il-preżenza ma tkunx ħadet il-forma ta’ fergħa jew aġenzija, iżda li tiġi eżerċitata permezz ta’ uffiċċju, mmexxi mill-personal stess tal-impriża, jew minn persuna indipendenti, iżda li hija awtorizzata sabiex taġixxi b’mod permanenti għaliha bħal fil-każ ta’ aġenzija” (
25
). Din l-estensjoni tal-kunċett għal oqsma li fihom preżenza stricto sensu mhijiex meħtieġa tfisser ir-rikonoxximent ta’ dan il-kompromess, li fil-kuntest tiegħu impriża tista’ teżerċita l-attivitajiet tagħha fi Stat Membru ieħor, mingħajr ma jkollha tiġi adottata definizzjoni riġida tal-kunċett ta’ permanenza (
26
).
34.
Fit-tielet lok, il-ġurisprudenza turi wkoll ċerta preokupazzjoni partikolari fir-rigward tas-sitwazzjoni professjonali tal-impjegati li jitolbu d-drittijiet tagħhom. Din is-sensittività tidher b’mod ċar fil-każijiet li jirrigwardaw il-garanziji tas-salarji u mhijiex b’koinċidenza li ingħatat attenzjoni partikolari għall-post li fih jitħallsu il-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali jew għall-“ambjent soċjali u lingwistiku” li jkun familjari għall-ħaddiema, sabiex tiġi stabbilita konnessjoni ma’ Stat Membru ieħor.
35.
Għal dawn ir-raġunijiet kollha, l-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987 għandu jiġi interpretat fis-sens li impriża għandha “ħidmiet [attivitajiet] fit-territorji f’mill-inqas żewġ Stati Membri” meta hija jkollha preżenza kummerċjali permanenti fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor. Biex tiġi evalwata l-eżistenza ta’ konnessjoni transkonfinali, il-ġurisprudenza tissuġġerixxi żewġ kriterji: minn naħa waħda, l-infrastruttura ta’ riżorsi materjali u umani meħtieġa, flimkien ma’ intenzjoni ta’ stabbiltà, fi Stat Membru ieħor; u min-naħa l-oħra, ir-rabta soċjali u lingwistika tal-ħaddiema li jressqu l-pretensjonijiet tagħhom quddiem l-istituzzjoni ta’ garanzija. Dawn iż-żewġ kriterji jippreżupponu distakkament mill-kunċett ta’ “stabbiliment” stabbilit mill-ġurisprudenza, peress li għandu jiġi kkunsidrat l-aspett soċjoprofessjonali, li huwa l-prijorità tal-protezzjoni tad-Direttiva 80/987. Madankollu, kif diġà antiċipajt, l-iżvilupp tal-ġurisprudenza dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 43 KE iservi bħala strument ermenewtiku.
36.
Fattur ieħor li jiġġustifika, f’din il-kawża, distakk mill-kunċett Komunitarju ta’ stabbiliment jinsab fil-ġenesi leġiżlattiva tar-riforma li saret permezz tad-Direttiva 2002/74. Fit-test inizjali tal-proposta tal-Kummissjoni, l-Artikolu 8a attwali kien isemmi impriżi li għandhom “stabbiliment fit-territorju ta’ mhux inqas minn żewġ Stati Membri”. It-test ġie sussegwentement immodifikat sakemm intlaħqet il-formulazzjoni preżenti tiegħu li tirreferi għall-impriżi li jkollhom “ħidmiet [attivitajiet]” f’dan it-territorju.
37.
Għaldaqstant, il-pożizzjoni tal-impriża Jörgen Nilsson Akeri och Spedition AB għandha tiġi evalwata fid-dawl tar-regoli msemmija hawn fuq. Jirriżulta mid-digriet tar-rinviju li din il-kumpannija m’għandhiex rappreżentanza permanenti fi Stat Membru ieħor, bla ħsara għall-fatt li l-attivitajiet tagħha, meta titqies in-natura stess tat-trasport tal-merkanzija, huma essenzjalment transkonfinali. Il-fatt li hija m’għandha ebda fergħa jew aġenzija fi Stat Membru ieħor, flimkien mas-sitwazzjoni professjonali tal-impjegati tagħha, li, fir-rigward ta’ A. Holmqvist, hija marbuta soċjalment u ekonomikament mat-territorju Svediż, twassalni sabiex inqis, f’din il-kawża, illi din mhijiex impriża li teżerċita “ħidmiet [attivitajiet] fit-territorji f’mill-inqas żewġ Stati Membri”, skont l-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987.
38.
Fuq il-bażi ta’ dawn l-argumenti kollha, jidher ċar li l-pretensjonijiet ta’ salarju dovuti lil A. Holmqvist għandhom jitressqu quddiem l-awtorità ta’ garanzija Svediża.
39.
Fil-fehma tiegħi b’hekk huma riżolti l-ewwel żewġ domandi magħmula mil-Lunds tingsrätt, kif ukoll ir-rinviju preliminari fit-totalità tiegħu. It-tielet u r-raba’ domandi jistħoqilhom li jiġu eżaminati biss kieku r-risposta għad-domandi preċedenti ħadet direzzjoni oħra. Madankollu, fl-ipoteżi li l-Qorti tal-Ġustizzja ma taqbilx mal-proposta tiegħi, jiena ser nittratta dwar l-aħħar żewġ domandi tal-qorti Svediża.
VI — It-tielet domanda preliminari
40.
Fl-ipoteżi fejn jiġi kkunsidrat li l-impriża inkwistjoni fil-kawża prinċipali kienet wettqet l-attivitajiet tagħha fit-territorji ta’ mill-inqas żewġ Stati Membri għall-finijiet tal-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987, il-Lunds tingsrätt tixtieq tkun taf il-kriterji għall-assenjazzjoni ta’ kompetenza lil waħda mill-istituzzjonijiet ta’ garanzija implikati, peress li, għalkemm id-Direttiva ssemmi l-istituzzjoni ta’ “l-Istat Membru li fit-territorju tiegħu [l-impjegati] jaħdmu jew jaħdmu normalment”, hija tixtieq li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti definizzjoni iktar preċiża ta’ dan it-terminu.
41.
Il-Gvern tar-Renju Unit u l-Gvern tal-Italja jsostnu li din id-definizzjoni, għalkemm mhijiex adottata espressament fid-Direttiva, min-naħa l-oħra tirriżulta b’mod ċar fis-sentenza Everson, fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li jekk “min iħaddem ikollu diversi stabbilimenti fi Stati Membri differenti, jeħtieġ li ssir referenza, sabiex tiġi ddeterminata l-istituzzjoni ta’ garanzija kompetenti, bħala kriterju addizzjonali u meta jitqies l-għan soċjali tad-Direttiva, għall-post ta’ attività tal-ħaddiema. Dan effettivament jikkorrispondi, fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, għall-ambjent soċjali u lingwistiku li jkun familjari għalihom”.
42.
Huma jirreferu għall-aħħar inċiż tas-sentenza Everson, fejn huwa rrikonoxxut li l-kuntest soċjoprofessjonali tal-impjegat, iktar milli dak ta’ min iħaddem, jikkostitwixxi l-element essenzjali li jippermetti li jiġi ddeterminat liema hija l-istituzzjoni ta’ garanzija kompetenti.
43.
Il-Gvern tal-Olanda jiddefendi pożizzjoni simili, għalkemm fuq bażi differenti. L-eżami min-naħa tiegħu tar-regoli dwar il-ġurisdizzjoni fid-dritt Komunitarju jwasslu sabiex jadotta pożizzjoni protettiva fir-rigward tal-ħaddiema, billi jiffoka fuq il-post fejn huma effettivament jeżerċitaw l-obbligi tagħhom, kemm-il darba jkun jikkostitwixxi l-ambjent professjonali tagħhom li huwa l-iktar qrib.
44.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali tipproponi li jintgħażel il-post fejn il-ħaddiem iwettaq l-iktar parti sinjifikattiva tar-responsabbiltajiet professjonali tiegħu. F’din il-kawża, dawn ir-responsabbiltajiet ġew eżerċitati barra mit-territorju Svediż; iżda din il-parti ma toffrix soluzzjoni alternattiva li tippermetti lil A. Holmqvist li jasserixxi l-pretensjonijiet tiegħu quddiem istituzzjoni waħda.
45.
Madankollu, il-Gvern Svediż isostni li r-risposta għandha, b’mod konformi mal-għan tad-Direttiva 80/987, tagħti prijorità lill-protezzjoni tal-ħaddiem u jissuġġerixxi li l-istituzzjoni kompetenti hija dik tal-Istat fejn il-ħaddiem għandu r-residenza tiegħu.
46.
A. Holmqvist jesprimi l-preferenza tiegħu li l-iktar għażla xierqa hija dik tal-istituzzjoni Svediża ta’ garanzija, peress li kull perijodu ta’ xogħol kien jibda u jispiċċa fl-Isvezja; il-kumpannija hija preżenti biss fl-Isvezja; il-ħaddiema kienu jirċievu s-salarju tagħhom fl-Isvezja, huma jaqgħu taħt l-iskema ta’ sigurtà soċjali Svediża; u l-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali kienu jinżammu mis-salarju tagħom u kienu jitħallsu lill-amministrazzjoni fiskali ta’ dan l-Istat Membru.
47.
Fid-dawl tar-risposta negattiva li hija tissuġġerixxi għall-ewwel żewġ domandi, il-Kummissjoni ma ppreżentat ebda osservazzjoni dwar l-aħħar żewġ domandi.
48.
Kif diġà spjegajt, il-Qorti tal-Ġustizzja, permezz tal-ġurisprudenza tagħha, stabbilixxiet ir-raġunijiet li jippermettu li jiġi stabbilit meta impriża għandha titqies li topera f’diversi Stati Membri, fil-kuntest tad-Direttiva 80/987. Nirreferi għal din il-ġurisprudenza sabiex ninkwadra t-tielet domanda tal-qorti tar-rinviju.
49.
Is-sentenza Everson tagħti lok għal riflessjoni importanti. Diġà semmejt il-punt 22 tagħha, li fih il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat il-post ta’ attività tal-ħaddiema bħala element li joħloq konnessjoni. Madankollu, għandu jiġi enfasizzat li, f’dan l-istess punt, il-Qorti tal-Ġustizzja qalet ukoll li dan il-post “jikkorrispondi, fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, għall-ambjent soċjali u lingwistiku li jkun familjari għalihom” (
27
). Nenfasizza din il-frażi għaliex din turi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrikonoxxi li jista’ jkun hemm elementi oħrajn ta’ konnessjoni li jikkostitwixxu assenjazzjoni ta’ kompetenza.
50.
Biex jiġu elaborati dawn il-kriterji, jeħtieġ li neżaminaw ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni internazzjonali attwalment fis-seħħ fid-dritt Komunitarju (
28
). B’mod ċar, din m’hijiex problema ta’ natura ġuridika peress li d-dubji mqajma f’din il-kawża jirrigwardaw awtorità ta’ natura amministrattiva. Madankollu, peress li jeżistu regoli ta’ ġurisdizzjoni fil-qasam tal-liġi dwar l-impjieg, b’mod partikolari fir-rigward tal-għażla tal-forum f’kawżi dwar kuntratti ta’ impjieg, din l-analiżi għandha tibda billi tħares lejn dawn id-dispożizzjonijiet.
51.
Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001, tat-22 ta’ Diċembru 2000, dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (
29
), jistabbilixxi, fl-Artikolu 19 tiegħu, forum speċifiku fir-rigward ta’ kuntratti ta’ impjieg individwali. B’mod konformi mal-għan ta’ protezzjoni tal-ħaddiem li inspira d-Direttiva 80/987, din id-dispożizzjoni tippermetti li min iħaddem iddomiċiljat fi Stat Membru jista’ jiġi imfittex “fil-qrati tal-Istat Membru fejn jkun domiċiljat”, jew, inkella, fi Stat Membru ieħor. B’hekk ġie stabbilit il-prinċipju tal-forum loci laboris, iżda dan il-forum huwa rrikonoxxut flimkien ma’ tnejn oħra: il-qrati tal-post fejn l-impjegat normalment iwettaq ix-xogħol tiegħu jew, jekk huwa ma jkunx iwettaq ix-xogħol tiegħu fi Stat wieħed, “il-qrati [qorti] tal-post fejn ikun jinstab in-negozju li kien jimpiega lill-impjegat” (
30
).
52.
B’differenza mill-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987, li jipprovdi biss forum wieħed, ir-Regolament Nru 44/2001 jagħti firxa ta’ alternattivi, iżda dejjem bil-għan li tiġi mħarsa l-pożizzjoni tal-parti l-iktar dgħajfa, f’dan il-każ il-ħaddiem (
31
).
53.
Id-Direttiva 96/71/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Diċembru 1996 dwar l-impjieg ta’ ħaddiema fil-qafas ta’ prestazzjoni ta’ servizzi (
32
) tadotta l-istess tendenza; l-Artikolu 6 tagħha jagħti lill-impjegat il-possibbiltà li jagħmel parti minn proċeduri gudizzjarji “fl-Istat Membru li fit-territorju tiegħu il-ħaddiem qiegħed jew ġie kkollokat, mingħajr preġudizzju, meta applikabbli, bla ħsara, taħt konvenzjonijiet internazzjonali eżistenti dwar il-ġurisdizzjoni, li jinfetħu proċeduri fi Stat ieħor”. Din ir-referenza tfisser li teżisti n-neċessità li l-ħaddiem ikollu aċċess għall-qrati fit-territorju li fil-fehma tiegħu jkun l-iktar xieraq. B’mod definittiv, dan jikkonsisti fit-tqassir tad-distanza bejn il-ġuriżdizzjoni u l-parti f’kaważa (
33
).
54.
Ħarsa ta’ malajr lejn ir-regoli dwar il-liġi applikabbli tagħti strumenti sorprendentement simili. Bl-istess mod bħal ma seħħ fir-rigward tar-Regolament Nru 44/2001, l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali (
34
) jinkludi regola dwar il-kunflitt bejn liġijiet alternattivi, sabiex, fin-nuqqas ta’ għażla mill-partijiet, il-kuntratt ta’ impjieg jiġi rregolat mill-Istat li fih l-impjegat normalment iwettaq l-attivitajiet professjonali tiegħu. Fin-nuqqas ta’ preżenza permanenti fi Stat wieħed, tiġi applikata l-liġi tal-pajjiż “fejn jinsab l-istabbiliment li jkun impjega lill-ħaddiem, ħlief jekk jirriżulta miċ-ċirkustanzi kollha li l-kuntratt ta’ xogħol huwa konness iktar mill-qrib ma’ pajjiż ieħor, f’liema każ għandha tapplika l-liġi ta’ dak il-pajjiż l-ieħor” (
35
).
55.
Kif diġà spjegajt, it-testi leġiżlattivi li jinkludu regoli dwar il-ġurisdizzjoni jew dwar il-liġi applikabbli, speċifikament għall-kuntratti ta’ impjieg, jimmiraw li jilħqu bilanċ bejn il-konnessjoni u l-protezzjoni tal-impjegati, u għaldaqstant jipproponu alternattivi differenti, li madankollu għandhom għan komuni, jiġifieri li jiġi ffaċilitat l-aċċess għall-ġustizzja tal-ħaddiem b’mod illi jkun jista’ jinvoka liġi li hija qrib is-sitwazzjoni legali u professjonali tiegħu. It-test tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, fejn jirreferi għal kuntratt li “ikun iktar marbut” ma’ pajjiż ieħor, probabbilment huwa iktar espliċitu (
36
). Dawn il-konnessjonijiet ma’ territorju partikolari jistgħu jintużaw bħala referenza sabiex jinstab ambjent adattat li jiggarantixxi l-protezzjoni ġuridika tal-ħaddiem.
56.
Fl-interpretazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, b’mod partikolari dawk tar-Regolament Nru 44/2001 (fil-verżjoni konvenzjonali preċedenti tagħha), il-Qorti tal-Ġustizzja tenniet li, meta ħaddiem iwettaq ix-xogħol tiegħu f’diversi Stati, il-post ta’ “twettiq abitwali” huwa dak li jkun konness bl-iktar mod sinjifikattiv mal-kawża (
37
). Fil-kawża Mulox IBC (
38
), id-direttur ta’ marketing internazzjonali ta’ impriża stabbilita f’Londra, li kienet twettaq attivitajiet kummerċjali fil-Ġermanja, il-Belġju, l-Olanda u fil-Pajjiżi Skandinavi, kienet fetaħ l-uffiċċju tiegħu fis-sede ta’ Aix les Bains (Franza); sa minn data partikolari, huwa beda jikkonċentra l-biċċa l-kbira tax-xogħol tiegħu fit-territorju Franċiż. Għall-finijiet li tiddetermina l-post fejn kien jaħdem normalment, il-Qorti tal-Ġustizzja ikkunsidrat il-fatt li huwa kien iwettaq il-funzjonijiet tiegħu “minn uffiċċju li jinsab fi Stat kontraenti, fejn il-ħaddiem kien stabbilixxa r-residenza tiegħu, u minn fejn kien eżerċita l-attivitajiet tiegħu u fejn kien imur lura wara kull ċaqliq professjonali” (
39
).
57.
Jirriżulta minn dawn il-konsiderazzjonijiet kollha li, f’kuntest ta’ xogħol fejn id-dibattitu jkun jirrigwarda l-forum adattat sabiex ħaddiem ikun jista’ jsostni d-drittijiet tiegħu, l-eżami tal-fatti ma jistax isir mingħajr ma jiġu kkunsidrati s-sitwazzjoni legali u personali tal-ħaddiem. Fuq il-bażi ta’ din il-premessa, l-ambjent l-iktar qrib tal-ħaddiem għandu jipprovdi l-konnessjoni l-iktar ġusta (
40
).
58.
Madankollu, jekk dan ir-raġunament jiġi estiż għad-Direttiva 80/987, għandu jiġi enfasizzat, l-ewwel nett, li b’differenza mir-regoli dwar ġurisdizzjoni jew dwar il-liġi applikabbli, li jagħtu risposti alternattivi, l-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987 jindika biss forum wieħed. Il-Gvern Grieg argumenta li din il-kompetenza mhijiex esklużiva iżda, fis-sentenza Mosbaek, il-Qorti tal-Ġustizzja affermat il-kuntrarju.
59.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, jiena nxaqleb lejn l-adozzjoni ta’ kriterju fiss, li jservi bħala preżunzjoni favur lok fejn il-ħaddiem ikun wettaq normalment ix-xogħol tiegħu. Fil-fehma tiegħi, il-lok fejn jitħallsu l-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali li jistgħu jkopru l-eventwali talbiet għal salarji mhux imħallsa huwa dak li jirrappreżenta bl-aħjar mod ir-realtà legali u personali tal-impjegat.
60.
Madankollu, din il-preżunzjoni hija konfutibbli u għandha tiġi stabbilita regola għal każijiet speċifiċi, sabiex is-sistema tingħata ċerta flessibbiltà, b’mod konformi mal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni ta Ruma u mal-pożizzjoni li jiena ddefendejt fil-konklużjonijiet tiegħi ċċitati iktar’il fuq fil-kawża Everson: bħala klawżola ta’ salvagwardja, il-kompetenza għandha tkun tal-Istat Membru fejn ikun jinsab “l-ambjent soċjali u lingwistiku li huwa familjari” għall-impjegati.
61.
F’din il-kawża, m’hemmx għalfejn tintuża l-klawżola ta’ salvagwardja, peress li l-impriża inkwistjoni fil-kawża prinċipali kienet tħallas il-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali ta’ A. Holmqvist fl-Isvezja u ma kien jidher li hemm ebda konnessjoni soċjali jew lingwistika li toħloq konnessjoni lill-impjegat ma’ xi territorju ieħor tal-Unjoni, li huwa kien jgħaddi minnu b’mod sporadiku (f’dan il-każ, l-Italja, l-Awstrija u l-Ġermanja) fil-kuntest ta’ ċaqliq li huwa kien jagħmel għal min iħaddmu.
62.
Għaldaqstant, ir-risposta li għandha tingħata lil-Lunds tingsrätt hija li, sabiex jiġi ddeterminat il-lok li fih il-ħaddiem iwettaq normalment il-funzjonijiet tiegħu, fis-sens tal-Artikolu 8a tad-direttiva, dan għandu jkun konness mat-territorju fejn min iħaddem ikun ħallas il-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali korrispondenti, ħlief fil-każ fejn, fuq bażi eċċezzjonali, il-ħaddiem ikollu konnessjoni soċjali jew lingwistika ma’ territorju ieħor tal-Unjoni.
VII — Ir-raba’ domanda preliminari
63.
Fl-aħħar nett, il-qorti nazzjonali ssaqsi dwar l-effett dirett tal-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987.
64.
B’mod koerenti mal-ispjegazzjonijiet preċedenti, din id-domanda m’għandhiex tiġi eżaminata ħlief fil-każ ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu mill-Isvezja.
65.
L-Artikolu 2(a) tal-Lönegarantilagen jittrasponi l-Artikolu 8a tad-Direttiva u b’hekk għandu jiġi interpretat fid-dawl tad-dispożizzjoni tad-dritt Komunitarju (
41
). Is-subparagrafu 2 ta’ din id-dispożizzjoni nazzjonali jistabbilixxi li “[j]ekk min iħaddem ikun ġie ddikjarat fallut fl-Isvezja u l-impjegat iwettaq, jew ikun wettaq, ix-xogħol tiegħu għal min iħaddmu prinċipalment f’pajjiż ieħor tal-Unjoni Ewropea jew taż-Żona Ekonomika Ewropea, m’għandu jsir ebda ħlas fuq il-bażi tal-garanzija”. Essenzjalment, din id-dispożizzjoni tuża’ formulazzjoni negattiva filwaqt li d-Direttiva tesprimi ruħha f’termini pożittivi. Meta l-leġiżlatur Svediż jirreferi għal xogħol imwettaq “prinċipalment f’pajjiż ieħor”, għandu jiġi kkunsidrat li huwa jirreferi għal espressjoni ekwivalenti “il-ħdima normali” fi Stat Membru ieħor, użata fl-Artikolu 8a tad-Direttiva.
66.
Għaldaqstant, sa fejn il-leġiżlazzjoni Svediża tista’ tiġi interpretata b’mod konformi mad-Direttiva 80/987, ir-raba’ domanda preliminari m’għandhiex tiġi eżaminata iktar fil-fond.
VIII — Konklużjoni
67.
Fuq il-bażi ta’ dawn il-konsiderazzjonijiet kollha, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari rrinvjati mil-Lunds tingsrätt, billi tistabbilixxi bi dritt li:
“1)
L-Artikolu 8a tad-Direttiva tal-Kunsill 80/987/KEE, tal-20 ta’ Ottubru 1980, dwar it-taqrib tal-liġijiet tal-Istati Membri dwar il-protezzjoni tal-impjegati fil-każ tal-insolvenza ta’ min iħaddimhom, li ġiet emendata l-aħħar mid-Direttiva 2002/74/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jeħtieġx li impriża jkollha sussidjarja jew ċentru ta’ attività permanenti sabiex jiġi kkunsidrat li hija twettaq attivitajiet mill-inqas f’żewġ Stati Membri.
2)
Biex impriża titqies li twettaq l-attivitajiet tagħha f’diversi Stati Membri, jeħtieġ li jiġu evalwati żewġ kriterji: fl-ewwel lok, l-infrastruttura ta’ riżorsi materjali u umani indispensabbli, flimkien ma’ intenzjoni ta’ permanenza, fi Stat Membru ieħor; u min-naħa l-oħra, il-konnessjoni soċjali u lingwistika tal-ħaddiema li jressqu l-pretensjonijiet tagħhom quddiem l-istituzzjoni ta’ garanzija.
3)
Il-post fejn il-ħaddiem iwettaq jew wettaq “normalment ix-xogħol” huwa dak fejn jitħallsu l-kontribuzzjonijiet korrispondenti tas-sigurtà soċjali, intenzjonati biex ikopru l-eventwalità ta’ talba għal salarji, ħlief fil-każ fejn, fuq bażi eċċezzjonali, il-ħaddiem ikollu konnessjoni soċjali jew lingwistika ma’ territorju ieħor tal-Unjoni.”
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
(
2
)	ĠU L 283, p. 23.
(
3
)	Jiena ppreżentajt il-konklużjonijiet tiegħita’ din il-kawża fid-9 ta’ Settembru 1999, li ġiet deċiża mill-Qorti tal-Ġustizzja fis- (C-198/98, Ġabra p. I-8903).
(
4
)	Direttiva 2002/74/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-23 ta’ Settembru 2002, li temenda d-Direttiva 80/987 (ĠU 270, p. 10).
(
5
)	Jiena nuża’ d-deskrizzjoni mogħtija fid-Direttiva 2002/74, li tippreċiża, fit-tieni premessa tagħha, li dan huwa obbligu pożittiv.
(
6
)	Artikolu 2 tad-Direttiva.
(
7
)	Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva.
(
8
)	Sentenza tas-17 ta’ Settembru 1997 (C-117/96, Ġabra p. 5017).
(
9
)	Sentenza ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 3.
(
10
)	Proposta ta’ Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 80/987, COM(2002) 832, tal-15 ta’ Jannar 2001.
(
11
)	Il-Kummissjoni tiġġustifika l-proposta tagħha billi tiddikjara li hija intiża li “tiżgura ċ-ċertezza legali neċessarja u [biex] issaħħaħ id-drittijiet ta’ l-impjegati fis-sens indikat mill-Qorti tal-Ġustizzja”. Hija ssemmi wkoll is-sentenzi Everson u Mosbaek (proposta ta’ direttiva, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna preċedenti, p. 9).
(
12
)	Proposta ta’ direttiva, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 10, p. 8.
(
13
)	Sentenza Mosbaek, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 8, punt 20.
(
14
)	Nirreferi, ċertament, għar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1346/2000, tad-29 ta’ Mejju 2000, dwar proċedimenti ta’ falliment (ĠU L 160, p. 1), fejn l-Artikolu 3 tiegħu, li jittratta dwar il-kompetenza internazzjonali, jippreskrivi, bħala regola ġenerali, li l-ġurisdizzjoni għandha tkun tal-qrati tal-Istat Membru “li fit-territorju tiegħu jkun jinstab iċ-ċentru ta’ l-interessi prinċipali tad-debitur”. Għandu jiġi mfakkar li s-sentenza Mosbaek ingħatat f’data preċedenti għal dik tad-dħul fis-seħħ tar-Regolament Nru 1346/2006, fi żmien meta kienu jeżistu diversi konvenzjonijiet internazzjonali bilatareli konklużi bejn diversi Stati Membri, peress li l-Konvenzjoni Ewropea dwar ċerti aspetti internazzjonali tal-falliment, innegozjata fil-kuntest tal-Kunsill tal-Ewropa u miftuħa għall-iffirmar f’Istanbul fil-, qatt ma daħlet fis-seħħ.
(
15
)	Sentenza Mosbaek, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 8, punt 24.
(
16
)	Sentenza Mosbaek, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 8, punt 26.
(
17
)	Il-Gvern Grieg isostni li, wara r-riforma tal-2002, id-Direttiva 80/987 emendat din il-kwistjoni rrilevata fis-sentenza Mosbaek, peress li l-Artikolu 8b, sa fejn jistabbilixxi mekkaniżmu ta’ skambju ta’ informazzjoni bejn l-amministrazzjonijiet pubbliċi kkonċernati, irrikonoxxa l-kompetenza kondiviża bejn id-diversi istituzzjonijiet nazzjonali ta’ garanzija. Iżda emenda ta’ dak it-tip teħtieġ dikjarazzjoni aktar ċara u definittiva min-naħa tal-leġiżlatur. La l-ġustifikazzjoni tal-Kummissjoni għall-proposta tagħha jew il-kontenut tad-dibattiti parlamentari, u lanqas il-premessi tat-test finalment adottat ma juru intenzjoni politika li jinħoloq mudell ta’ garanzija għas-salarji fejn il-kompetenza tkun kondiviża.
(
18
)	Sentenza Everson, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 3, punt 23.
(
19
)	Ibid, punt 23.
(
20
)	Ibid, punt 24.
(
21
)	Konklużjonijiet iċċitati fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 3, punt 23.
(
22
)	Il-kontenut sħiħ tas-seba’ premessa tad-Direttiva 2002/74 juri l-intenzjoni tal-leġiżlatur f’dan il-qasam: “Sabiex tiġi żgurata ċ-ċertezza legali lill-impjegati fil-każ ta’ l-insolvenza ta’ l-impriżi li jkunu jwettqu ħidmiethom [l-attivitajiet tagħhom] f’għadd ta’ Stati Membri, u sabiex jissaħħu d-drittijiet tal-ħaddiema skond il-każistika stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, għandhom jiddaħħlu dispożizzjonijiet li espressament jiddikjaraw liema istituzzjoni hija responsabbli sabiex tħallas il-pretensjonijiet […] pendenti ta’ l-impjegati […]”.
(
23
)	It-termini preżenza u permanenza fil-fehma tiegħi huma partikolarment adatti biex juru t-tip ta’ aġir li jagħti lok għall-applikazzjoni tal-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987. Huwa wkoll f’dan is-sens li l-Kummissjoni interpretatu fil-proposta inizjali tagħha ta’ riforma fl-2001, meta hija ddefinixxiet is-sitwazzjoni bħala dik ta’ “persuna li tħaddem [li jkollha] preżenza kummerċjali suffiċjentement permanenti” (p. 10 tal-proposta, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 10).
(
24
)	Sentenza tal-4 ta’ Diċembru 1986 (205/84, p. 3755).
(
25
)	Ibid, punt 21.
(
26
)	Sentenzi tat-12 ta’ Lulju 1984, Klopp (107/83, Ġabra p. 2971) punt 19, tal-, Segers (79/85, Ġabra p. 2375), punt 16; tat-, Il-Kummissjoni vs Franza (270/83, Ġabra p. 273) punt 14, tat-, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (221/85, Ġabra p. 719) punt 10, u tat-, Gebhard (C-55/94, Ġabra p. I-4165). Din hija evoluzzjoni li tilħaq il-qofol tagħha fis-sentenza tad-, Centros, (C-212/97, Ġabra p. I-1459). Bl-istess mod, jidhirli li hija rilevanti d-definizzjoni tal-kunċett ta’ “stabbiliment” mogħtija fil-Artikolu 2(h) tar-Regolament Nru 1346/2000 dwar proċedimenti ta’ falliment, iċċitat iktar ‘il fuq, li jgħid li dan il-kunċett ifisser “xi post ta’ operazzjonijiet fejn id-debitur iwettaq l-attività ekonomika tiegħu mhux tranżitorja b’mezzi umani jew oġġetti”. Ara f’dan ir-rigward, V. Edwards, “Secondary Establishment of Companies — The Case Law of the Court of Justice”, Yearbook of European Law, Nru 18, 1998, u S. Sánchez Lorenzo, “Comentario a la sentencia Centros”, Anuario de Derecho Internacional privado, Nru 0, pp. 1145 et sequitur.
(
27
)	Enfasi miżjuda minni.
(
28
)	Il-Gvern tal-Olanda u A. Holmqvist jaqblu dwar din l-analiżi.
(
29
)	ĠU 2001 L 12, p. 1.
(
30
)	Ara f’dan ir-rigward, M.V. Polak, “Jurisdiction and Choice-of-Law Aspects of Employment Contracts”, f’J. Meeusen, M. Pertegás u G. Straetmans (ed.), Enforcement of International Contracts in the European Union. Convergence and divergence between Brussels I and Rome I, Intersentia, Antwerpen-Oxford-New York, 2004, p. 326 sa 331.
(
31
)	Dan huwa kkonfermat mir-Regolament stess li fit-tlettax-il premessa tiegħu jiddikjara: “B’relazzjoni ma’ […] kuntratti [ta’] impjieg, il-parti l-anqas b’saħħitha għandha tiġi mħarsa b’ regoli ta’ ġurisdizzjoni […] aktar favorevoli għall-interessi tiegħu milli hemm provduti fir-regoli ġenerali.”. Essenzjalment, kif jiktbu M. Virgós Soriano u F.J. Garcimartín Alférez, Derecho procesal civil international, it-Tieni Edizzjoni, Civitas, Madrid, 2007, p. 133, ir-ratio ta’ din il-konnessjoni hija intiża b’mod ċar sabiex “il-qrati tal-post fejn il-ħaddiem ikun iwettaq l-attività tiegħu [ikunu], fil-prinċipju, forum qrib tal-ħaddiem u, għaldaqstant, sabiex l-ispejjeż ta’ aċċess għal protezzjoni ġudizzjarja [jiġu mnaqqsa]”. Huwa wkoll sinjifikattiv li r-Regolament Nru 44/2001, għall-kuntrarju tat-test li kien hemm qablu, jiġifieri l-Konvenzjoni ta’ Brussell, jinkludi sezzjoni speċifika li tittratta dwar il-karatteristiċi partikolari ta’ kuntratti ta’ impjieg internazzjonali.
(
32
)	Direttiva tas-16 ta’ Diċembru 1996 (ĠU 1997, L 18, p. 1).
(
33
)	S. Sánchez Lorenzo J.C. Fernández Rozas, Derecho Internacional Privado, it-Tielet Edizzjoni, Civitas, Madrid, p. 480-481, enfasizzat l-għan komuni ta’ din id-direttiva u ta’ dispożizzjonijiet Komunitarji oħrajn dwar ġurisdizzjoni.
(
34
)	Konvenzjoni ta’ Ruma dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali, miftuħa għall-iffirmar f’Ruma fid-19 ta’ Ġunju 1980 (ĠU L 266, p 1).
(
35
)	Għandu jiġi enfasizzat li l-proposta ta’ regolament dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali (Ruma I), imfassla mill-Kummissjoni u li bħalissa tinsab fil-fażi ta’ eżami Parlamentari, tadatta l-Konvenzjoni ta’ Ruma bil-għan li “tiġi kkunsidrata l-ġurisprudenza tal-QĠKE […] u mit-tfassil wiesgħa tagħha tal-lok normali tax-xogħol (proposta tal-Kummissjoni, COM(2005) 650 finali, p. 7). Il-kuntest u l-konsegwenzi eventwali tal-modifika tat-test ġew analizzati minn P. Venturi, “Alcune osservazioni sui contratti individuali di lavoro nella proposta di regolamento ‘Roma I’”, f’P. Franzina (ed.), La legge applicabile ai contratti nella proposta di regolamento ‘Roma I’, CEDAM, Milan, 2006, p. 65 — 74. Dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 6 fid-dawl tal-ġurisprudenza nazzjonali, ara R. Plender u M. Wilderspin, The European Contracts Convention. The Rome Convention on the Law Aplicable to Contractual Obligations, it-Tielet Ed., Sweet & Maxwell, Londra, 2008, p. 169 — 171.
(
36
)	Il-Qorti tal-Ġustizzja ma kellhiex opportunità tinterpreta l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, peress li, kif huwa magħruf, matul is-sbatax-il sena tal-eżistenza tagħha, il-Konvenzjoni ma tat lok għal ebda rinviju preliminari.
(
37
)	F’dan ir-rigward, ara N. Marchal Escalona, “Lugar en el que el trabajador desempeña habitualmente su trabajo: ayer, hoy y mañana”, La Ley, Nru 5986, 2004.
(
38
)	Sentenza tat-13 ta’ Lulju 1993 (C-125/92, Ġabra p. I-4075).
(
39
)	Ibid, p. 25.
(
40
)	Dan jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fit-totalità tagħha u, b’mod partikolari, mis-sentenza Mulox IBC, kif ukoll mis-sentenzi tas-26 ta’ Mejju 1982, Ivenel (133/81, Ġabra p. 1891) punti 14 u 16, tad-, Rutten (C-383/95, Ġabra p. I-57) punt 17, u tal-, Pugliese (C-437/00, Ġabra p. I-3573) punt 18. Reċentement, fil-kuntest ta’ interpretazzjoni għall-ewwel darba tal-kontenut relatat mad-dritt dwar l-impjieg tar-Regolament Nru 44/2001, l-Avukat Ġenerali Poiares Maduro sostna dwar in-natura protezzjonista ta’ dan it-test meta mqabbel mal-predeċessur konvenzjonali tiegħu: “[…] l-awturi tar-Regolament Nru 44/2001 xtaqu joħolqu sezzjoni speċifika li tikkonċerna l-ġurisdizzjoni f’materja ta’ kuntratti ta’ impjieg peress li kkunsidraw li ‘l-parti l-inqas b’saħħitha għandha tiġi mħarsa b’regoli ta’ ġurisdizzjoni l-iktar favorevoli għall-interessi [tagħha] milli hemm provduti fir-regoli ġenerali’”. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ikun sorprendenti jekk l-imsemmija awturi, bl-adozzjoni tar-Regolament Nru 44/2001, kellhom il-ħsieb li jċaħħdu lill-impjegat mill-benefiċċju ta’ regoli iktar favorevoli li minnhom huwa kien jibbenefika fil-kuntest tal-Konvenzjoni ta’ Brussell qabel ma daħal fis-seħħ dan ir-regolament.”. [Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali fil-kawża Glaxosmithkline, C-46), moqrija fis-, li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja għadha ma tatx deċiżjoni, punt 21].
(
41
)	Sentenzi tal-15 ta’ Mejju 1986, Johnston (222/84, Ġabra p. 1651) punt 26, u tal-, Murphy et (157/86, Ġabra p. 673) punt 11. Skont J.H. Jans, R. de Lange, S. Prechal u R.J.G.M. Widdershoven__ Europeanisation of Public Law, Europa Law Publishing, Groningen, 2007, p. 106 u 107, il-ġurisprudenza b’mod ċar tagħti preferenza lill-prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi, għad-dannu tal-effett dirett.