Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNICZKI GENERALNEJ
LAILI MEDINY
przedstawiona w dniu 5 czerwca 2025 r.(1)
Sprawa C‑111/24 P
German Khan
przeciwko
Radzie Unii Europejskiej
Odwołanie – Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające przyjęte w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi – Zamrożenie środków finansowych – Umieszczenie nazwiska wnoszącego odwołanie w wykazach odnośnych osób, podmiotów i organów – Artykuł 2 ust. 1 lit. g) decyzji 2014/145/WPZiB – Wykładnia – Pojęcie „wiodącego przedsiębiorcy” – Konkretne indywidualne zachowanie w zakresie wywierania wpływu na rząd Federacji Rosyjskiej – Badanie przez Sąd zasadności zarzutów podważających wszystkie kryteria umieszczenia w wykazie – Ekonomia procesowa – Skuteczna ochrona sądowa – Prawo do poszanowania dobrego imienia – Nieskuteczność
I.      Wprowadzenie
1.        Przedmiotem niniejszej opinii jest odwołanie, które German Khan(2) wniósł od wyroku z dnia 29 listopada 2023 r.,
Khan/Rada (T‑333/22, EU:T:2023:758)(3), i w którym domaga się on uchylenia owego wyroku. Tym wyrokiem Sąd oddalił skargę wniesioną przez wnoszącego odwołanie na podstawie art. 263 TFUE i skierowaną przeciwko:
–        decyzji Rady (WPZiB) 2022/429 z dnia 15 marca 2022 r. zmieniającej decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2022, L 87 I, s. 44) i rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) 2022/427 z dnia 15 marca 2022 r. wykonującego rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2022, L 87 I, s. 1)(4); i
–        decyzji Rady (WPZiB) 2022/1530 z dnia 14 września 2022 r. zmieniającej decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2022, L 239, s. 149) i rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) 2022/1529 z dnia 14 września 2022 r. wykonującego rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2022, L 239, s. 1)(5),
w zakresie, w jakim w aktach tych umieszczono nazwisko wnoszącego odwołanie w załączonych do nich wykazach. Tymi aktami Rada Unii Europejskiej uniemożliwiła wnoszącemu odwołanie wjazd na terytoria państw członkowskich lub przejazd przez nie, a także zamroziła wszelkie jego środki finansowe i zasoby gospodarcze na tych terytoriach.
2.        Niniejsza sprawa dotyczy jednego z pierwszych odwołań wniesionych do Trybunału w związku ze środkami ograniczającymi przyjętymi przez Radę w 2022 r. w następstwie inwazji sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej na Ukrainę(6). Stwarza ona głównie Trybunałowi, orzekającemu w składzie wielkiej izby, okazję do dokonania wykładni kryterium ustanowionego w art. 1 ust. 1 lit. e) i art. 2 ust. 1 lit. g) decyzji 2014/145/WPZiB(7) zmienionej decyzją (WPZiB) 2022/329(8), a także w art. 3 ust. 1 lit. g) rozporządzenia (UE) nr 269/2014(9) zmienionego rozporządzeniem (UE) 2022/330(10). Zgodnie z tym kryterium, określanym powszechnie mianem „kryterium g)”, w wykazie umieszcza się nazwiska wiodących przedsiębiorców zaangażowanych w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej.
3.        Wnoszący odwołanie podnosi w szczególności, że Sąd dokonał błędnej wykładni art. 2 ust. 1 lit. g) decyzji 2014/145 w zmienionym brzmieniu(11), gdy stwierdził w istocie, iż spełnienie zawartego w nim kryterium nie wymaga wykazania przez Radę żadnego konkretnego zachowania lub zaangażowania po stronie osoby, której nazwisko zostało umieszczone w wykazie, zwłaszcza w zakresie wywierania wpływu na rząd Federacji Rosyjskiej, ani ustalenia powiązania z reżimem tego kraju. Utrzymuje on również, że Sąd niesłusznie odmówił rozpatrzenia zarzutów podniesionych w pierwszej instancji, kwestionujących umieszczenie go w wykazie na podstawie art. 2 ust. 1 lit. d) decyzji 2014/145 w zmienionym brzmieniu.
4.        Niniejsza sprawa ma związek ze sprawami C‑696/23 P,
C‑704/23 P,
C‑711/23 P i C‑35/24 P, w których odwołania od wyroków Sądu potwierdzających umieszczenie nazwisk w wykazach osób objętych środkami ograniczającymi na podstawie art. 2 ust. 1 lit. g) decyzji 2014/145 w zmienionym brzmieniu wnieśli, odpowiednio, Dmitry Alexandrovich Pumpyanskiy, Tigran Khudaverdyan, Viktor Filippovich Rashnikov i Dmitry Arkadievich Mazepin. W przedstawianych również dzisiaj opiniach w tych sprawach skupiam się na konkretnych kwestiach, o których zbadanie zwrócił się do mnie Trybunał, a które dotyczą między innymi wykładni zawartego w tym przepisie kryterium umieszczenia w wykazie, w szczególności w świetle głównych argumentów wspólnie wysuwanych przez wnoszących odwołanie.
II.    Okoliczności faktyczne i przebieg postępowania
A.      Okoliczności powstania sporu
5.        Kontekst sporu przedstawiono w pkt 2–18 zaskarżonego wyroku. Na potrzeby niniejszej opinii można go zrekapitulować, przywołując przedstawione poniżej bezsporne okoliczności faktyczne.
6.        Wnoszący odwołanie jest przedsiębiorcą posiadającym obywatelstwo rosyjskie i izraelskie.
7.        W dniu 17 marca 2014 r. Rada Unii Europejskiej przyjęła, na podstawie art. 29 TUE, decyzję 2014/145. Tego samego dnia Rada, na podstawie art. 215 TFUE, przyjęła rozporządzenie nr 269/2014. Oba te akty dotyczyły środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających.
8.        W dniu 25 lutego 2022 r. Rada przyjęła zarówno decyzję 2022/329 zmieniającą decyzję 2014/145, jak i rozporządzenie 2022/330 zmieniające rozporządzenie nr 269/2014, którymi to aktami zmieniono w szczególności kryteria, na podstawie których osoby fizyczne lub prawne, podmioty lub organy mogą zostać objęte rozpatrywanymi środkami ograniczającymi.
9.        Artykuł 1 ust. 1 lit. b) i e) decyzji 2014/145 w brzmieniu zmienionym decyzją 2022/329(12) uniemożliwia wjazd na terytoria państw członkowskich lub przejazd przez nie osobom fizycznym, które spełniają określone kryteria zasadniczo identyczne z kryteriami ustanowionymi w art. 2 ust. 1 lit. d) i g) owej decyzji. Ten drugi przepis przewiduje z kolei zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych osób fizycznych spełniających te kryteria.
10.      Dokładniej rzecz ujmując, art. 2 ust. 1 lit. d) i g) zmienionej decyzji 2014/145 stanowi:
„1.      Zamraża się wszelkie środki finansowe i zasoby gospodarcze należące do lub będące w posiadaniu lub pod kontrolą:
[…]
d)      osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów, które wspierają, materialnie lub finansowo, rosyjskich decydentów odpowiedzialnych za aneksję Krymu lub destabilizację Ukrainy lub uzyskują korzyści od tych decydentów;
[…]
g)      wiodących przedsiębiorców lub osób prawnych, podmiotów lub organów zaangażowanych w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej odpowiedzialnemu za aneksję Krymu i destabilizację Ukrainy,
[…]”.
11.      Rozporządzenie nr 269/2014 w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem 2022/330(13) zobowiązuje do przyjęcia środków służących zamrożeniu środków finansowych i określa szczegółowe zasady regulujące to zamrożenie środków finansowych z użyciem sformułowań praktycznie identycznych z tymi, którymi posłużono się w zmienionej decyzji 2014/145. Artykuł 3 ust. 1 lit. d) i g) zmienionego rozporządzenia nr 269/2014 zasadniczo powiela art. 2 ust. 1 lit. d) i g) tej decyzji.
12.      W dniu 15 marca 2022 r., ze względu na powagę sytuacji w Ukrainie, Rada przyjęła akty pierwotne. Nazwisko wnoszącego odwołanie zostało dodane do wykazu załączonego do zmienionej decyzji 2014/145 oraz do wykazu zawartego w załączniku I
do zmienionego rozporządzenia nr 269/2014 z następujących powodów:
„[Wnoszący odwołanie] jest jednym z głównych udziałowców konglomeratu Alfa Group (obejmującego Alfa Bank), jednego z największych podatników w Rosji. Uważa się, że jest jedną z najbardziej wpływowych osób w Rosji. Podobnie jak inni właściciele Alfa Bank (Mikhail Fridman i Petr Aven) utrzymuje bliskie związki z Władimirem Putinem i nadal wyświadczają sobie wzajemne przysługi. Właściciele Alfa Group czerpią z tych związków korzyści gospodarcze i prawne. Najstarsza córka Władimira Putina, Maria, prowadziła projekt charytatywny Alfa‑Endo, finansowany przez Alfa Bank. Władimir Putin wynagrodził lojalność Alfa Group wobec rosyjskich władz, udzielając temu konglomeratowi pomocy politycznej w jego planach inwestycji za granicą.
W związku z tym osoba ta aktywnie wspiera, materialnie lub finansowo, rosyjskich decydentów odpowiedzialnych za aneksję Krymu lub destabilizację Ukrainy i uzyskuje korzyści od tych decydentów. Jest również jednym z czołowych rosyjskich przedsiębiorców działających w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej odpowiedzialnemu za aneksję Krymu i destabilizację Ukrainy”.
13.      W dniu 16 marca 2022 r. Rada opublikowała w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej ogłoszenie skierowane do osób objętych środkami ograniczającymi przewidzianymi w aktach pierwotnych (Dz.U. 2022, C 121 I, s. 1).
14.      W dniu 21 marca 2022 r. wnoszący odwołanie wystąpił do Rady z wnioskiem o udzielenie mu dostępu do dokumentów, które stanowiły podstawę zastosowania wobec niego środków ograniczających. W dniu 29 marca 2022 r. Rada zastosowała się do tego wniosku.
15.      W dniu 1 czerwca 2022 r. wnoszący odwołanie złożył do Rady wniosek o dokonanie przeglądu.
16.      W dniu 14 września 2022 r. Rada przyjęła akty utrzymujące, na mocy których przedłużono obowiązywanie środków przyjętych wobec wnoszącego odwołanie do dnia 15 marca 2023 r., nie zmieniając powodów umieszczenia jego nazwiska w rozpatrywanych wykazach.
B.      Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
17.      Skargą złożoną w sekretariacie Sądu w dniu 6 czerwca 2022 r. wnoszący odwołanie wniósł o stwierdzenie nieważności aktów pierwotnych. Następnie wnoszący odwołanie złożył pismo dostosowujące skargę, w którym zmienił część skargi zawierającą żądania poprzez dodanie do niej żądania stwierdzenia nieważności aktów utrzymujących.
18.      Na poparcie skargi podniósł on trzy zarzuty, dotyczące zasadniczo: po pierwsze, braku podstawy prawnej dla przyjęcia kryterium zawartego w art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145, po drugie, naruszenia zasady proporcjonalności, a po trzecie, oczywistego błędu w ocenie. Na rozprawie wnoszący odwołanie wyjaśnił, że poprzez dwa pierwsze wyżej wymienione zarzuty zamierza on w rzeczywistości podnieść na podstawie art. 277 TFUE zarzut niezgodności z prawem art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145. Ponadto w piśmie dostosowującym skargę wnoszący odwołanie podniósł zarzut czwarty, skierowany przeciwko aktom utrzymującym, dotyczący naruszenia istotnych wymogów proceduralnych, a w szczególności naruszenia obowiązku okresowego przeglądu i obowiązku uzasadnienia.
19.      W zaskarżonym wyroku Sąd oddalił skargę wnoszącego odwołanie, powołując się między innymi na następujące względy.
20.      Po pierwsze, Sąd oddalił podniesiony przez wnoszącego odwołanie zarzut niezgodności z prawem kryterium przewidzianego w art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145 ze względu na brak podstawy prawnej. W tym względzie Sąd zauważył, że sporne akty zostały oparte na traktatach, a w szczególności na art. 29 TUE w odniesieniu do decyzji 2022/429 i 2022/1530 oraz na art. 215 TFUE w odniesieniu do rozporządzeń wykonawczych 2022/427 i 2022/1529. Akty te miały zatem odpowiednie podstawy prawne w dziedzinie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa(14). Ponadto Sąd stwierdził, że art. 215 ust. 2 TFUE zezwala Radzie na przyjęcie środków ograniczających tylko pod warunkiem, że decyzja przyjęta zgodnie z tytułem V rozdział 2 traktatu UE przewiduje takie środki. Zdaniem Sądu jeżeli przesłanka ta jest spełniona, art. 215 ust. 2 TFUE stanowi właściwą podstawę prawną dla przyjmowania aktów nakładających środki ograniczające, nawet wobec adresatów, którzy nie mają żadnego związku z reżimem rządzącym państwem trzecim(15).
21.      Po drugie, co się tyczy zarzucanego Sądowi naruszenia zasady proporcjonalności, Sąd uznał, że wyłącznie oczywiście nieodpowiedni charakter środka przyjętego w dziedzinach, z którymi wiąże się konieczność podejmowania decyzji politycznych, w stosunku do celu, który właściwa instytucja powinna realizować, może mieć wpływ na zgodność z prawem takiego środka.
Zdaniem Sądu istnieje logiczny związek między – z jednej strony – oddziaływaniem na wiodących przedsiębiorców prowadzących działalność w sektorach gospodarki zapewniających istotne dochody rządowi, z uwagi na ich znaczenie dla gospodarki rosyjskiej, a – z drugiej strony – celem środków ograniczających w niniejszej sprawie, jakim jest zwiększenie presji na Federację Rosyjską oraz zwiększenie kosztów jej działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy. W związku z tym Sąd stwierdził, że podejście polegające na objęciu tych osób środkami ograniczającymi należy uznać za zgodne z tym celem i nie można go uznać za oczywiście nieodpowiednie w świetle tego celu(16).
22.      Po trzecie, co się tyczy podnoszonego błędu w ocenie przy stosowaniu wobec wnoszącego odwołanie z art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145, Sąd uznał, że zawarte w nim kryterium mieści w sobie w sposób dorozumiały pojęcie wpływu w związku z prowadzeniem działalności w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej oraz nie przewiduje żadnych dodatkowych warunków dotyczących powiązania z reżimem tego kraju. Sąd uważa, że za pomocą tego kryterium Rada zamierzała wykorzystać wpływ, jaki ta kategoria osób może wywierać na reżim rosyjski, poprzez skłonienie tych osób do wywarcia presji na ów rząd w celu zmiany jego polityki. W związku z tym pojęcie „wiodącego przedsiębiorcy” należy rozumieć w ten sposób, że odnosi się ono do rangi tych osób w świetle między innymi ich pozycji zawodowej, znaczenia ich działalności gospodarczej, wielkości posiadanego kapitału lub funkcji, jakie pełnią w jednym lub kilku przedsiębiorstwach, w ramach których prowadzą one działalność(17). Co się tyczy niniejszej sprawy, Sąd orzekł, że Rada przedstawiła zbiór wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak pozwalających na wykazanie, iż wnoszący odwołanie był zaangażowany w sektorze gospodarczym, mianowicie w sektorze bankowym, który zapewniał istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej(18).
23.      W świetle powyższych rozważań Sąd stwierdził, że umieszczenie nazwiska wnoszącego odwołanie w pierwotnych aktach zgodnie z kryterium zawartym w art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145 jest wystarczająco uzasadnione. W tym kontekście Sąd dodał, że nie ma potrzeby badania zarzutu wnoszącego odwołanie dotyczącego niewystarczającego charakteru dowodów uzasadniających zastosowanie kryterium zawartego w art. 2 ust. 1 lit. d) zmienionej decyzji 2014/145(19).
III. Żądania i postępowanie przed Trybunałem
24.      W odwołaniu złożonym do Trybunału w dniu 8 lutego 2024 r. wnoszący odwołanie wnosi do Trybunału o:
–        uchylenie zaskarżonego wyroku;
–        stwierdzenie nieważności spornych aktów;
–        tytułem żądania ewentualnego – przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania;
–        obciążenie Rady kosztami postępowania.
25.      W odpowiedzi na odwołanie złożonej w dniu 15 maja 2024 r. Rada wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania i obciążenie wnoszącego odwołanie kosztami postępowania.
26.      W dniu 11 lutego 2025 r. odbyła się rozprawa, podczas której wnoszący odwołanie i Rada odpowiedzieli na zadane przez Trybunał pytania wymagające odpowiedzi ustnej, w szczególności dotyczące wykładni zawartego w art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145 pojęcia „wiodących przedsiębiorców” oraz kwestii, czy Sąd powinien był zbadać co do istoty wszystkie kryteria umieszczenia w wykazie zastosowane wobec wnoszącego odwołanie przez Radę w spornych aktach w świetle wyroku z dnia 29 listopada 2018 r., Bank Tejarat/Rada (C‑248/17 P, EU:C:2018:967).
IV.    Ocena
27.      Na poparcie odwołania wnoszący odwołanie podnosi w istocie siedem zarzutów, dotyczących:
–        po pierwsze, tego, że Sąd naruszył prawo, ponieważ nie zbadał zasadności zastosowania wobec wnoszącego odwołanie art. 2 ust. 1 lit. d) zmienionej decyzji 2014/145;
–        po drugie, tego, że Sąd naruszył prawo przy dokonywaniu wykładni zawartego art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145 pojęcia „wiodących przedsiębiorców”;
–        po trzecie, tego, że Sąd naruszył art. 215 ust. 2 TFUE;
–        po czwarte, tego, że dokonana przez Sąd wykładnia zawartego w art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145 pojęcia „wiodących przedsiębiorców” narusza zasadę pewności prawa, prawo własności i wolność prowadzenia działalności gospodarczej;
–        po piąte, tego, że Sąd przeinaczył znaczenie dowodów zebranych przeciwko wnoszącego odwołanie i naruszył obowiązek uzasadnienia;
–        po szóste, tego, że Sąd naruszył prawo, stwierdzając, że sektor bankowy jest sektorem zapewniającym rządowi istotne źródło dochodów w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145;
–        po siódme, tego, że Sąd naruszył prawo do rzetelnego procesu i zasadę równości stron.
28.      Trybunał zwrócił się
do rzecznika o poddanie analizie konkretnych argumentów dotyczących wykładni zawartego w art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145 pojęcia „wiodących przedsiębiorców”, które przytoczono zasadniczo w ramach zarzutów drugiego i czwartego. Ponadto Trybunał wystąpił o przeanalizowanie tych argumentów wnoszącego odwołanie, które odnoszą się do tego, czy Sąd popełnił błąd, nie badając zasadności zastosowania wobec wnoszącego odwołanie art. 2 ust. 1 lit. d) zmienionej decyzji 2014/145.
Te argumenty sformułowano w ramach zarzutu pierwszego. W niniejszej opinii skupię się na tych właśnie głównych zagadnieniach, wokół których strony, zgodnie z wnioskiem Trybunału, skoncentrowały swoje wystąpienia ustne podczas rozprawy.
A.      W przedmiocie zarzutów drugiego i czwartego
29.      W ramach zarzutów drugiego i czwartego wnoszący odwołanie podnosi, że Sąd dokonał błędnej wykładni kryterium zawartego w art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145. Zasadniczo nie zgadza się on ze sformułowanym przez Sąd wnioskiem, że pojęcie „wiodących przedsiębiorców” zawarte w tym przepisie nie wymaga od Rady wykazania żadnego konkretnego zachowania po stronie osoby, której nazwisko zostało umieszczone w wykazie, zwłaszcza w zakresie wywierania wpływu na rząd Federacji Rosyjskiej, ani ustalenia jakiegokolwiek powiązania z reżimem tego kraju. Podnosi on, że z niektórych wersji językowych art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145 – na przykład z wersji francuskiej, w której posłużono się sformułowaniem „femmes et hommes d’affaires influents” – wynika, że stosowanie tego przepisu wymaga istnienia zachowania polegającego na wywieraniu wpływu na ten rząd lub istnienia powiązania z tym rządem w celu wywierania takiego wpływu.
30.      Rada nie zgadza się z tymi argumentami.
31.      Jak wynika jasno z pkt 10 niniejszej opinii, art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145 przewiduje zamrożenie wszelkich środków finansowych i zasobów gospodarczych należących do lub będących w posiadaniu lub pod kontrolą „wiodących przedsiębiorców […] zaangażowanych w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej odpowiedzialnemu za aneksję Krymu i destabilizację Ukrainy”.
32.      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii pod uwagę należy wziąć nie tylko jego brzmienie, lecz także kontekst, w jaki się on wpisuje, oraz cele realizowane przez uregulowanie, którego część on stanowi. Jest tak w szczególności wówczas, gdy treść danego przepisu prawa Unii nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia swojego znaczenia i zakresu, co ma miejsce w niniejszej sprawie w odniesieniu do art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145(20).
33.      Po pierwsze, jeśli chodzi o wykładnię językową pojęcia „wiodących przedsiębiorców”, powszechnie wiadomo, że słowo „przedsiębiorca” oznacza osobę, która prowadzi interesy, zazwyczaj na stanowisku kierowniczym w przedsiębiorstwie. Ponadto słowo „interesy” odnosi się do prowadzenia działalności gospodarczej lub handlowej. W związku z tym termin „przedsiębiorcy”, zawarty w art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145, dotyczy osób prowadzących działalność gospodarczą lub handlową w ramach przedsiębiorstwa, które jest ich własnością lub w którym zajmują ważne stanowisko(21).
34.      Z kolei słowo „wiodący” (leading w języku angielskim) to przymiotnik, który oznacza po polsku „główny, przodujący lub kierowniczy” (w języku angielskim słowo leading również oznacza „bardzo ważny lub najważniejszy”)(22). W zakresie, w jakim w art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145 po wyrażeniu „wiodących przedsiębiorców” następuje wyrażenie „zaangażowanych w sektorach gospodarczych”, termin „wiodący” należy rozumieć jako odnoszący się do rangi danego przedsiębiorcy w sektorze, w którym prowadzi on działalność, oraz do wpływu, jaki osoba ta może wywierać w obrębie tego sektora, co zasadniczo jest zbieżne z wnioskiem, do którego Sąd doszedł w pkt 91 zaskarżonego wyroku.
Ponadto, jak stwierdzono w tym samym punkcie, „wiodący” charakter przedsiębiorcy może zostać ustalony w świetle między innymi jego pozycji zawodowej, znaczenia jego działalności gospodarczej, wielkości posiadanego kapitału lub funkcji, jakie pełni w jednym lub kilku przedsiębiorstwach, w ramach których prowadzi działalność. Wnoszący odwołanie nie podniósł konkretnie tego ustalenia w odwołaniu.
35.      Wynika stąd, że na płaszczyźnie językowej Sąd nie popełnił żadnego błędu, uznając w istocie, w pkt 88–90 zaskarżonego wyroku, iż Rada, w celu ustalenia, że dana osoba jest „wiodącym przedsiębiorcą” w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145, musi wykazać jedynie, iż osoba ta prowadzi działalność gospodarczą lub handlową oraz iż osoba ta jest uznawana, w świetle elementów opisanych w pkt 91 zaskarżonego wyroku, za bardzo ważnego lub najważniejszego przedsiębiorcę w sektorze gospodarczym, w którym prowadzi działalność, z tym skutkiem, że dysponuje możliwością wywierania wpływu w obrębie tego sektora.
36.      Prawdą jest, że w niektórych wersjach językowych art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145 rzeczownik „przedsiębiorców” opatrzono przymiotnikiem kwalifikującym, którego ekwiwalentem nie jest słowo „wiodących” (leading w języku angielskim), lecz „wpływowych” (influential w języku angielskim). Wnoszący odwołanie powołuje się na tę okoliczność na poparcie twierdzenia, że przedsiębiorcy, których dotyczy ten przepis, muszą być w stanie wywierać wpływ nie tylko w obrębie sektora gospodarczego, w którym prowadzą działalność, lecz konkretnie na sam rząd Federacji Rosyjskiej.
37.      W tym względzie przypominam jednak, że w myśl utrwalonego orzecznictwa Trybunału sformułowania użytego w jednej wersji językowej lub w kilku wersjach językowych przepisu prawa Unii nie można traktować jako jedynej podstawy jego wykładni. Przepisy prawa Unii należy bowiem interpretować i stosować w sposób jednolity w świetle wersji sporządzonych we wszystkich językach urzędowych Unii(23).
38.      W niniejszej sprawie, pragnę zauważyć, w ślad za wyjaśnieniami przedstawionymi przez Radę na rozprawie, w dwunastu
wersjach językowych art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145 rzeczownik „przedsiębiorców” opatrzono zasadniczo przymiotnikiem kwalifikującym, którego ekwiwalentem jest słowo „wiodący” (leading w języku angielskim)(24). Ponadto w kilku innych wersjach językowych posłużono się słowem, które można przetłumaczyć jako „prominentny” lub „główny” (prominent lub principal w języku angielskim), które w ujęciu semantycznym odzwierciedlają angielskie słowo „leading”(25). Rozważania przedstawione w pkt 34 niniejszej opinii, które odnoszą się do wykładni wyrażenia „wiodących przedsiębiorców” (leading businesspersons w języku angielskim), mają zatem zastosowanie w całości do wszystkich tych wersji językowych.
39.      Z kolei jedynie we francuskiej, łotewskiej i litewskiej wersji językowej rzeczownik „przedsiębiorców”, który jest zawarty w art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145, opatrzono przymiotnikiem kwalifikującym, który należałoby przetłumaczyć jako „wpływowych” (influential w języku angielskim). Nawet jednak w tych językach jednym z podstawowych znaczeń nadawanych przymiotnikowi „wpływowy” jest znaczenie odnoszące się do cechy bycia „ważnym”(26). W związku z tym w celu zapewnienia jednolitej wykładni i jednolitego stosowania art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145, zgodnie z wymogami orzecznictwa przytoczonego w pkt 37 niniejszej opinii, francuskiej, łotewskiej i litewskiej wersji językowej pojęcia „wiodących przedsiębiorców” (leading businesspersons w języku angielskim) należy nadawać tę samą wykładnię co większości wersji językowych tego przepisu, co oznacza, że należy traktować je jako dotyczące znaczenia danego przedsiębiorcy w sektorze gospodarczym, w którym jest on zaangażowany i w obrębie którego dysponuje możliwością wywierania wpływu. Sąd nie popełnił zatem żadnego błędu w pkt 92 zaskarżonego wyroku, w którym doszedł do takiego samego wniosku.
40.      Z powyższych rozważań wynika, że na płaszczyźnie językowej przytoczony przez wnoszącego odwołanie argument, iż pojęcie „wiodących przedsiębiorców” (leading businesspersons w języku angielskim), którym posłużono się w art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145, wymaga od Rady wykazania konkretnego zachowania po stronie osoby, której nazwisko zostało umieszczone w wykazie, zwłaszcza w zakresie wywierania wpływu na rząd Federacji Rosyjskiej, lub ustalenia powiązania z reżimem tego kraju, nie jest uzasadniony.
41.      Po drugie, co się tyczy wykładni kontekstowej, pragnę na wstępie przypomnieć, że przewidziane w art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145 kryterium umieszczenia w wykazie, które dotyczy „wiodących przedsiębiorców”, zostało po raz pierwszy wprowadzone decyzją 2022/329. Ta ostatnia decyzja została przyjęta w dniu 25 lutego 2022 r., to znaczy dzień po tym, jak prezydent Federacji Rosyjskiej ogłosił operację wojskową w Ukrainie, a rosyjskie siły wojskowe rozpoczęły atak na ten kraj(27).
42.      Co więcej, należy podkreślić, że jeszcze przed zmianami wprowadzonymi decyzją 2022/329 art. 2 ust. 1 decyzji 2014/145 przewidywał kryterium umieszczenia w wykazie, które zasadniczo umożliwiało oddziaływanie na osoby dysponujące możliwością wywierania indywidualnego wpływu na rząd Federacji Rosyjskiej. Było tak w szczególności w przypadku art. 2 ust. 1 lit. d) decyzji 2014/145, dotyczącego zasadniczo osób fizycznych, które aktywnie wspierają, materialnie lub finansowo, rosyjskich decydentów odpowiedzialnych za podważanie lub zagrażanie integralności terytorialnej, suwerenności i niezależności Ukrainy lub które uzyskują korzyści od tych decydentów. Jak już wskazano w niniejszej opinii(28), to kryterium zostało zachowane w zmienionej decyzji 2014/145, co według mnie sugeruje, że wykładnia art. 2 ust. 1 lit. g) tego aktu, zgodnie z którą ów przepis wymaga, jak twierdzi wnoszący odwołanie, dowodu zachowania polegającego na wywieraniu wpływu na rząd Federacji Rosyjskiej oraz powiązania z reżimem rządzącym w tym kraju, byłaby po prostu nadmiarowa, a tym samym niespójna na płaszczyźnie kontekstowej.
43.      Nie uważam zatem, by wykładnia kontekstowa art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145 potwierdzała tezę wnoszącego odwołanie.
44.      Po trzecie, co się tyczy wykładni celowościowej, art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145 stanowi część ram prawnych, którymi wprowadzono bezprecedensowy zestaw środków ograniczających służących, jak słusznie przypomniał Sąd w pkt 52
i 88
zaskarżonego wyroku(29), wywarciu na Federację Rosyjską maksymalnej presji poprzez zwiększenie kosztów jej działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy.
45.      W taki bowiem sposób cele środków ograniczających skierowanych przeciwko Rosji zostały zasadniczo przedstawione w wyroku z dnia 25 czerwca 2020 r., VTB Bank/Rada (C‑729/18 P, EU:C:2020:499, pkt 59)(30), w którym przytoczono również wyrok z dnia 28 marca 2017 r.,
Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 123)(31). Oba te wyroki dotyczyły wykładni sektorowych środków ograniczających przyjętych w związku z działaniami destabilizującymi sytuację w Ukrainie, które poprzedzały atak rosyjskich sił zbrojnych na ten kraj w dniu 24 lutego 2022 r.(32).
Niemniej jednak, wbrew argumentom przytoczonym przez wnoszącego odwołanie, cele wskazane przez Trybunał w tych wyrokach pozostają istotne na potrzeby wykładni indywidualnych środków ograniczających rozpatrywanych w niniejszej sprawie, skoro zarówno sektorowe, jak i indywidualne środki ograniczające zostały przyjęte w ramach wspólnej odpowiedzi na sytuację, która ulegała dalszemu pogorszeniu od czasu tego ataku, na co wyraźnie wskazują
motywy 10 i 11 decyzji 2022/329 zmieniającej decyzję 2014/145(33).
46.      W tym kontekście przyjmuję, w ślad za ustaleniami dokonanymi przez Sąd w pkt 52 i 53 zaskarżonego wyroku, że można racjonalnie oczekiwać, iż przyjęcie środków ograniczających w odniesieniu do wiodących przedsiębiorców, których dotyczy art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145, zmaksymalizuje presję wywieraną na rząd Federacji Rosyjskiej, tak aby zaprzestał on agresji wojskowej na terytorium Ukrainy. Ci wiodący przedsiębiorcy odgrywają bowiem kluczową rolę w utrzymaniu rentowności sektorów gospodarczych, w które są zaangażowani i które w ostatecznym rozrachunku przysparzają rządowi Federacji Rosyjskiej zasobów finansowych na realizowanie jego działań i polityki. W związku z tym środki ograniczające rozpatrywane w niniejszej sprawie, z racji tego, że rzutują na działalność wiodących przedsiębiorców, mogą ograniczyć dochody uzyskiwane przez rząd Federacji Rosyjskiej z odpowiednich sektorów gospodarki, a tym samym zwiększyć koszty prowadzonych przez ten rząd działań wojskowych i ograniczyć możliwość podważania przezeń integralności terytorialnej, suwerenności i niezależności Ukrainy.
47.      Wynika stąd, jak zauważył Sąd w pkt 54 i 89 zaskarżonego wyroku, że istnieje logiczny związek między – z jednej strony – oddziaływaniem na wiodących przedsiębiorców zaangażowanych w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej oraz – z drugiej strony – celem środków ograniczających rozpatrywanych w niniejszej sprawie. Wbrew argumentom wnoszącego odwołanie związek ten istnieje nawet w braku konkretnego zachowania po stronie osoby, której nazwisko zostało umieszczone w wykazie, zwłaszcza w zakresie wywierania wpływu na rząd Federacji Rosyjskiej, lub w braku powiązania między tą osobą a reżimem rządzącym w tym kraju.
48.      Wykładnia celowościowa art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145 nie skutkuje zatem koniecznością ponownego przemyślenia wykładni językowej i kontekstowej tego przepisu, która została przedstawiona w pkt 40 i 43 niniejszej opinii. W rzeczywistości potwierdza ona tezę, że zawarte w tym przepisie pojęcie „wiodących przedsiębiorców” wymaga od Rady jedynie wykazania, iż dana osoba prowadzi działalność gospodarczą lub handlową oraz iż osoba ta jest uznawana za co najmniej bardzo ważnego przedsiębiorcę w sektorze gospodarczym, w którym jest zaangażowana, co oznacza, że dysponuje możliwością wywierania wpływu w obrębie tego sektora.
49.      W pozostałym zakresie, co się tyczy twierdzenia wnoszącego odwołanie, że trudno jest ustalić, jakie działania powinny podejmować osoby umieszczone w wykazie, aby nie zostać w nim umieszczone lub aby zostać z niego wykreślone, należy podkreślić, iż prominentni przedsiębiorcy mogą zostać wykreśleni z wykazu, jeżeli są w stanie udowodnić, iż przestali zajmować stanowisko, którego piastowanie stanowiło podstawę umieszczenia ich nazwiska w wykazie. Ponadto o ile piastowanie takiego stanowiska może uzasadniać pierwotną decyzję o umieszczeniu nazwiska w wykazie, o tyle nie może ono doprowadzić do zakonserwowania sytuacji danej osoby oraz do pozbawienia przeglądu okresowego skuteczności, chyba że Rada jest w stanie wykazać ryzyko obejścia środków ograniczających, która to kwestia nie została wyraźnie podniesiona w niniejszej sprawie.
50.      W świetle powyższych rozważań żadna z określonych w orzecznictwie Trybunału metod wykładni służących ustaleniu znaczenia przepisu prawa Unii nie wymaga, wbrew twierdzeniom wnoszącego odwołanie, istnienia zachowania polegającego na wywieraniu przez oznaczoną osobę wpływu na rząd Federacji Rosyjskiej ani też istnienia powiązania z tym rządem jako warunku zakwalifikowania tej osoby do kategorii „wiodących przedsiębiorców” do celów stosowania art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145.
51.      Uważam zatem, że nie można stwierdzić, iż Sąd naruszył prawo lub zasadę pewności prawa przy dokonywaniu wykładni pojęcia „wiodących przedsiębiorców”, które jest zawarte w art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145.
52.      W związku z tym zarzuty drugi i czwarty należy oddalić.
B.      W przedmiocie zarzutu pierwszego
53.      W ramach zarzutu pierwszego wnoszący odwołanie zarzuca Sądowi, że odmówił on rozpatrzenia zarzutów podniesionych w pierwszej instancji, kwestionujących umieszczenie go w wykazie na podstawie art. 2 ust. 1 lit. d) zmienionej decyzji 2014/145. Podnosi on, że nawet przy założeniu, iż Sąd słusznie stwierdził, że umieszczenie w wykazie było uzasadnione na podstawie art. 2 ust. 1 lit. g) tej zmienionej decyzji, niezbadanie jego argumentów dotyczących art. 2 ust. 1 lit. d) tej decyzji naruszyło jego prawo do skutecznej ochrony sądowej i prawo do dobrego imienia. Dokładniej rzecz ujmując, wnoszący odwołanie podnosi, że w przypadku gdy zaskarżony akt opiera się na różnych podstawach prawnych, Sąd nie może ograniczyć się do zbadania ważności jednej z tych podstaw prawnych. Jest tak tym bardziej w niniejszej sprawie, w której kryteria zawarte, odpowiednio, w art. 2 ust. 1 lit. d) i art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145 odnoszą się do zupełnie odmiennych sytuacji.
54.      Rada kwestionuje te argumenty. Podkreśla ona, że podejście przyjęte przez Sąd w zaskarżonym wyroku zostało należycie poparte utrwalonym orzecznictwem Trybunału. Ponadto Rada kwestionuje rozróżnienie dokonane przez wnoszącego odwołanie w odniesieniu do kryteriów zawartych, odpowiednio, w art. 2 ust. 1 lit. d) i art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145. Utrzymuje ona, że oba kryteria są neutralne, ponieważ żadne z nich nie dokonuje oceny wartościującej zachowania danej osoby ani nie oznacza jakiegokolwiek potępienia przez Radę zachowania tej osoby.
55.      Na wstępie pragnę przypomnieć, że w aktach będących przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie(34) Rada oparła umieszczenie nazwiska wnoszącego odwołanie w wykazie nie tylko na kryterium zawartym w art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145, lecz również na kryterium zawartym w art. 2 ust. 1 lit. d) tej decyzji. Rada uznała zasadniczo, że skarżący aktywnie wspierał, materialnie lub finansowo, rosyjskich decydentów odpowiedzialnych za aneksję Krymu lub destabilizację Ukrainy, a także uzyskiwał z tego korzyści. Jak wynika z uzasadnienia przedstawionego przez Radę(35), powody uzasadniające umieszczenie wnoszącego odwołanie w wykazie obejmowały jego bliskie związki z prezydentem Federacji Rosyjskiej Władimirem Putinem oraz znaczące wyświadczane sobie wzajemnie przysługi. W tym zakresie Rada powołała się również na wsparcie polityczne udzielone przez Władimira Putina konsorcjum Alfa Group, którego wnoszący odwołanie był jednym z głównych udziałowców, w celu opracowania jego planów inwestycji za granicą w nagrodę za lojalność tej grupy.
56.      Należy zauważyć, że w pkt 133–135 zaskarżonego wyroku Sąd orzekł, iż powód umieszczenia nazwiska wnoszącego odwołanie w rozpatrywanych wykazach, oparty na jego statusie wiodącego przedsiębiorcy prowadzącego działalność w sektorach gospodarki zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej, odpowiadający art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145, został wystarczająco uzasadniony. W tym kontekście Sąd uznał, że nie ma potrzeby badania zasadności pozostałych zarzutów podniesionych przez wnoszącego odwołanie w celu podważenia oceny Rady dotyczącej umieszczenia wnoszącego odwołanie w wykazie na podstawie art. 2 ust. 1 lit. d) zmienionej decyzji 2014/145.
57.      Zgodnie z orzecznictwem Trybunału przytoczonym przez Sąd w pkt 134 zaskarżonego wyroku, co się tyczy kontroli zgodności z prawem decyzji przyjmującej środki ograniczające, w świetle ich prewencyjnego charakteru, jeśli sąd Unii uzna, że co najmniej jeden z powodów wymienionych w uzasadnieniu jest wystarczająco precyzyjny i konkretny, że jest wykazany i że stanowi sam w sobie wystarczającą podstawę do wsparcia tej decyzji, to okoliczność, iż pozostałe z tych powodów tym się nie cechują, nie może uzasadniać stwierdzenia nieważności wspomnianej decyzji.
58.      Stwierdzenie to zostało początkowo sformułowane w wyroku z dnia 18 lipca 2013 r., Komisja i in./Kadi (C‑584/10 P,
C‑593/10 P i C‑595/10 P, EU:C:2013:518)(36), w którym Trybunał odniósł się konkretnie do powodów leżących u podstaw zastosowania kryterium umieszczenia w wykazie wobec osoby objętej środkami ograniczającymi. Jeżeli co najmniej jeden z tych powodów jest wykazany i wystarczający, fakt, że pozostałe powody tym się nie cechują, nie oznacza błędnego zastosowania tego kryterium, a tym samym niezgodności z prawem decyzji Rady(37). W późniejszym orzecznictwie, a mianowicie w wyroku z dnia 29 listopada 2018 r., Bank Tejarat/Rada (C‑248/17 P, EU:C:2018:967)(38), Trybunał zastosował to rozumowanie w drodze analogii do sytuacji, w której jedno z kryteriów umieszczenia w wykazie – a nie tylko powody uzasadniające zastosowanie tego kryterium – zostało uznane za zasadne w ramach postępowania odwoławczego. W istocie zdaniem Trybunału zarzut dotyczący wszelkich dodatkowych kryteriów umieszczenia w wykazie staje się w tych okolicznościach bezskuteczny, jeżeli sentencję zaskarżonego wyroku należy uznać za zasadną(39).
59.      Jeżeli chodzi o rozpatrywaną tu sprawę, pragnę przede wszystkim zauważyć, że praktyka Sądu w dziedzinie środków ograniczających nie wydaje się spójna, o czym świadczą toczące się sprawy, w których niedawno przedstawiłam opinię (Timchenko/Rada,
C‑702/23 P, EU:C:2025:273) i Timchenko/Rada,
C‑703/23 P, EU:C:2025:274). W wyrokach zaskarżonych w tych sprawach Sąd nie oparł się na orzecznictwie Trybunału wynikającym na przykład z wyroku Bank Tejarat. Sąd zbadał zgodność z prawem zaskarżonych decyzji Rady w świetle z jednej strony art. 2 ust. 1 lit. a) zmienionej decyzji 2014/145 oraz z drugiej strony art. 2 ust. 1 lit. d) tej decyzji. Oznacza to, że podejście przyjęte przez Trybunał w niniejszej sprawie może mieć istotne konsekwencje dla praktyki orzeczniczej Sądu.
60.      Należy jednak pamiętać, że bezskuteczny charakter podniesionego zarzutu w ramach skargi o stwierdzenie nieważności odnosi się do tego, że nawet w przypadku jego zasadności nie jest on zdolny spowodować stwierdzenia nieważności, którego żąda skarżący(40). Typowym przykładem bezskuteczności jest zarzut, który podważa jeden aspekt aktu, podczas gdy akt ten może zgodnie z prawem opierać się na pozostałych aspektach(41). W tych okolicznościach zasada ekonomii procesowej pozwala Sądowi na odstąpienie od zbadania takiego zarzutu, ponieważ w każdym wypadku nie ma on wpływu na zgodność z prawem spornego aktu(42).
61.      W niniejszej sprawie, nawet gdyby Sąd uznał, że Rada błędnie zastosowała wobec wnoszącego odwołanie art. 2 ust. 1 lit. d) zmienionej decyzji 2014/145, sentencja decyzji Rady – która zasadniczo zakazuje mu wjazdu na terytoria państw członkowskich oraz zamraża wszystkie jego środki finansowe znajdujące się na tych terytoriach – pozostałaby nienaruszona, a zaskarżone akty nadal musiałyby zostać uznane za zgodne z prawem. Jest to dokładnie ten rodzaj sytuacji, do którego odnosi się wyrok Bank Tejarat, oparty na ugruntowanej zasadzie, zgodnie z którą stwierdzenie nieważności aktu dotyczy wyłącznie sentencji aktu będącego przedmiotem kontroli sądowej, a nie podstaw, na których instytucja oparła swoją decyzję.
62.      Ponadto, mimo że akty instytucji Unii Europejskiej, jak wskazuje wnoszący odwołanie, objęte są domniemaniem legalności, domniemanie to dotyczy wyłącznie ich sentencji, a nie podstaw, na których sentencja ta się opiera. Oznacza to, że w sytuacji gdy Sąd, ze względów ekonomii procesowej, odmawia zbadania zasadności jednego z kryteriów umieszczenia w wykazie zastosowanych wobec osoby objętej środkami ograniczającymi, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, nie można domniemywać, że ocena dokonana przez Radę w świetle tego kryterium została potwierdzona wyrokiem Sądu. W tym kontekście uważam, że wnoszący odwołanie niesłusznie twierdzi, iż brak zbadania przez Sąd jego umieszczenia w wykazie na podstawie art. 2 ust. 1 lit. d) zmienionej decyzji 2014/145 może naruszać jego prawo do skutecznej ochrony sądowej.
63.      Dodatkowo prawdą jest, że w odróżnieniu od wyroku Bank Tejarat zastosowane w niniejszej sprawie dwa kryteria umieszczenia w wykazie dotyczą nie tylko różnych sytuacji, ale również mają znacznie odmienny charakter. Jak wynika z pierwszej części niniejszej opinii, art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145 pozwala ostatecznie umieścić daną osobę w wykazie ze względu na jej zaangażowanie, jako wiodącego przedsiębiorcy, w sektorze gospodarczym rentownym dla rządu Federacji Rosyjskiej. Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. d) zmienionej decyzji 2014/145 osobie umieszczonej w wykazie przypisuje się wspieranie, materialnie lub finansowo, rosyjskich decydentów odpowiedzialnych za aneksję Krymu lub destabilizację Ukrainy lub też uzyskiwanie korzyści od tych decydentów.
64.      Jednakże odmienny charakter kryteriów umieszczenia w wykazie zastosowanych wobec wnoszącego odwołanie w zaskarżonych aktach nie może podważyć rozważań koncepcyjnych przedstawionych w pkt 60 i 61 powyżej. Co więcej, ten odmienny charakter nie powoduje, że wspomniane kryteria umieszczenia w wykazie stanowią odrębne elementy, które mogłyby zostać wyłączone z pozostałej części decyzji Rady, co umożliwiłoby – zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości(43) – stwierdzenie jej częściowej nieważności.
65.      Wreszcie Trybunał orzekł, że osoby, których nazwiska zostały umieszczone w wykazie osób, których aktywa podlegają zamrożeniu, zachowują przynajmniej moralny interes w uzyskaniu stwierdzenia nieważności tego umieszczenia w wykazie dla celów uznania przez sąd Unii, że nigdy nie powinny były zostać wpisane do takiego wykazu, biorąc pod uwagę wpływ na ich reputację, także po wykreśleniu ich nazwisk lub nazw ze wspomnianego wykazu(44). W tym wyroku Trybunał potwierdził, że dana osoba zachowuje interes, oparty na prawie do ochrony dobrego imienia, w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji Rady o umieszczeniu jej w wykazie, nawet jeżeli po dokonaniu okresowego przeglądu instytucja ta podejmie decyzję o jej wykreśleniu z wykazu. Jednakże sytuacja w niniejszej sprawie jest inna, gdyż ponownie zbadanie przez Sąd alternatywnego kryterium umieszczenia w wykazie nie mogłoby w żadnym przypadku doprowadzić do stwierdzenia nieważności spornych aktów. Z tych względów oraz zgodnie z dyskusjami przeprowadzonymi podczas rozprawy środkiem ochrony dostępnym dla wnoszącego odwołanie w celu ochrony jego dobrego imienia jest powództwo o odszkodowanie na podstawie art. 340 TFUE(45).
66.      W świetle powyższych rozważań uważam, że Sąd jest uprawniony do tego, by stwierdzić, iż w przypadku uznania jednego z kryteriów uzasadniających umieszczenie danej osoby w wykazie za zasadne nie ma potrzeby badania przyczyn leżących u podstaw alternatywnego kryterium umieszczenia, które Rada przywołała jako podstawę swoje decyzji. W związku z tym, a także z uwagi na to, że Sąd nie był zobowiązany zbadać zasadności umieszczenia w wykazie na podstawie art. 2 ust. 1 lit. d) zmienionej decyzji 2014/145, wnoszący odwołanie nie ma podstaw, by twierdzić, że Sąd dopuścił się naruszenia prawa.
67.      Zarzut pierwszy należy zatem oddalić.
V.      Wnioski
68.      W świetle przedstawionej w niniejszej opinii analizy proponuję Trybunałowi, aby oddalił odwołanie w odniesieniu do zarzutów drugiego i czwartego w zakresie, w jakim dotyczą one wykładni art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145. Ponadto proponuję, aby Trybunał oddalił odwołanie w odniesieniu do zarzutu pierwszego.
69.      Nie zajmuję stanowiska w przedmiocie pozostałych zarzutów podniesionych przez wnoszącego odwołanie ani w przedmiocie kwestii, która strona powinna zostać obciążona kosztami postępowania zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości.
1      Język oryginału: angielski.
2      Zwany dalej „wnoszącym odwołanie”.
3      Zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”.
4      Zwanymi dalej łącznie „aktami pierwotnymi”.
5      Zwanym dalej łącznie, „aktami utrzymującymi”, a w połączeniu z aktami pierwotnymi – „spornymi aktami”.
6      Zobacz także: wyrok z dnia 13 marca 2025 r., Shuvalov/Rada (C‑271/24 P, EU:C:2025:180); moje opinie: w sprawie Timchenko/Rada (C‑702/23 P, EU:C:2025:273); w sprawie Timchenko/Rada (C‑703/23 P, EU:C:2025:274).
7      Decyzja Rady z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2014, L 78, s. 16).
8      Decyzja Rady z dnia 25 lutego 2022 r. zmieniająca decyzję 2014/145/WPZiB (Dz.U. 2022, L 50, s. 1).
9      Rozporządzenie Rady z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2014, L 78, s. 6).
10      Rozporządzenie Rady z dnia 25 lutego 2022 r. zmieniające rozporządzenie nr 269/2014 (Dz.U. 2022, L 51, s. 1).
11      Dla zachowania zwięzłości nawiązania do kryterium ustanowionego w art. 2 ust. 1 lit. g) decyzji 2014/145 w zmienionym brzmieniu należy rozumieć także jako nawiązania do kryterium ustanowionego w art. 1 ust. 1 lit. e) tej decyzji i w art. 3 ust. 1 lit. g) rozporządzenia nr 269/2014 w zmienionym brzmieniu. Zobacz pkt 9 i 11 niniejszej opinii.
12      Zwanej dalej „zmienioną decyzją 2014/145”.
13      Zwane dalej „zmienionym rozporządzeniem nr 269/2014”.
14      Zaskarżony wyrok, pkt 31, 32.
15      Zaskarżony wyrok, pkt 37–39.
16      Zaskarżony wyrok, pkt 51–56.
17      Zaskarżony wyrok, pkt 88–91.
18      Zaskarżony wyrok, pkt 111.
19      Zaskarżony wyrok, pkt 133, 134.
20      Wyrok z dnia 20 marca 2025 r., DL
(C‑61/24, EU:C:2025:197, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo).
21      Zobacz art. 431 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym „[p]rzedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna […] prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową” [przyp. tłum.]. Zobacz podobnie definicja angielska w Cambridge Dictionary: https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/businessperson.
22      Zobacz definicja w Wielkim słowniku języka polskiego: https://wsjp.pl/haslo/podglad/36660/wiodacy [przyp. tłum.]. Zobacz w szczególności definicja angielska w Cambridge Dictionary: https://dictionary.cambridge.org/dictionary/learner-english/leading.
23      Zobacz wyrok z dnia 28 listopada 2024 r., Másdi (C‑169/23, EU:C:2024:988, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo).
24      Zobacz bułgarska, czeska, niemiecka, estońska, chorwacka, włoska, węgierska, polska, słowacka, słoweńska, fińska i szwedzka wersja językowa art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145.
25      Zobacz niderlandzka, portugalska, hiszpańska, irlandzka i rumuńska wersja językowa art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145.
26      Zobacz w szczególności definicja francuska w słowniku Le Robert: https://dictionnaire.lerobert.com/definition/influent.
27      Zobacz motyw 9 decyzji 2022/329.
28      Zobacz pkt 10 powyżej.
29      Pragnę pokrótce nadmienić, że wnioski w przedmiocie celów rozpatrywanych w niniejszej sprawie środków ograniczających, do których Sąd doszedł w pkt 52–54 zaskarżonego wyroku, stanowią część dokonanej przez Sąd oceny zarzutu niezgodności z prawem podniesionego przez wnoszącego odwołanie w postępowaniu w pierwszej instancji na podstawie art. 277 TFUE w świetle zasady proporcjonalności. Są one jednak spójne z wnioskiem sformułowanym przez Sąd w pkt 88 zaskarżonego wyroku, w ramach dokonanej przezeń oceny wykładni art. 2 ust. 1 lit. g) zmienionej decyzji 2014/145, co pozwala na łączne uwzględnienie wszystkich tych wniosków.
30      Zobacz także wyrok z dnia 17 września 2020 r., Rosneft i in./Rada
(C‑732/18 P, EU:C:2020:727, pkt 85).
31      Zobacz moja opinia w sprawie Timchenko/Rada (C‑703/23 P, EU:C:2025:274, pkt 52).
32      Zobacz: decyzja Rady 2014/512/WPZiB z dnia 31 lipca 2014 r. dotycząca środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie (Dz.U. 2014, L 229, s. 13), z późniejszymi zmianami; rozporządzenie Rady (UE) nr 833/2014 z dnia 31 lipca 2014 r. dotyczące środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie (Dz.U. 2014, L 229, s. 1).
33      Pragnę również zwrócić uwagę Trybunału na motywy 2 i 4 decyzji 2022/329, w których stwierdzono, że Unia nadal „niezmiennie popiera suwerenność i terytorialną integralność Ukrainy”, a także wspomniano o potrzebie przyjęcia kolejnych środków ograniczających, które sprawią, iż Rosja poniesie ogromne i poważne konsekwencje w związku ze swoją agresją wojskową. Ponadto motyw 10 decyzji 2022/329 przewiduje, że odpowiedź Unii Europejskiej „obejmie zarówno sektorowe, jak i indywidualne środki ograniczające” w odpowiedzi na „niczym niesprowokowaną inwazję sił wojskowych Federacji Rosyjskiej na Ukrainę”. Wynika stąd, że te dwa rodzaje środków stanowią ściśle ze sobą powiązane elementy, którym przyświeca ten sam cel.
34      Zobacz pkt 13 niniejszej opinii
35      Zobacz pkt 12 niniejszej opinii.
36      Zwany dalej „wyrokiem Kadi II”.
37      Wyrok Kadi II, pkt 130.
38       Zwany dalej „wyrokiem Bank Tejarat”.
39       Wyrok Bank Tejarat, pkt 60, 61. Sformułowania użyte przez Trybunał w tych punktach wydają się niejednoznaczne, ponieważ odnoszą się raczej do „powodów”, a nie do „kryteriów”. Jednakże z pkt 57 jasno wynika, że Trybunał odnosi się do rozpatrywanych w tej sprawie kryteriów umieszczenia w wykazie, a nie do powodów uzasadniających zastosowanie tych kryteriów.
40      Zobacz wyrok z dnia 21 września 2000 r., EFMA/Rada (C‑46/98 P, EU:C:2000:474, pkt 38).
41      Zobacz opinia rzecznika generalnego P. Mengozziego w sprawie Evropaïki Dynamiki/EBC (C‑401/09 P, EU:C:2011:31, pkt 88).
42      Zobacz opinia rzecznika generalnego A.M. La Pergoli w sprawie EFMA/Rada (C‑46/98 P, EU:C:1999:547, pkt 10).
43      Zobacz wyrok z dnia 16 lipca 2015 r., Komisja/Niemcy
(C‑620/13, EU:C:2015:483, pkt 94 i przytoczone tam orzecznictwo).
44       Zobacz wyrok z dnia 31 stycznia 2019 r., Islamic Republic of Iran Shipping Lines i in./Rada (C‑225/17 P, EU:C:2019:82, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo).
45      Zobacz podobnie wyrok z dnia 30 maja 2017 r., Safa Nicu Sepahan/Rada
(C‑883/15 P, EU:C:2017:402, pkt 49).