62010CO0432_NL
Partijen
Overwegingen van het arrest
Dictum
Partijen
In zaak C‑432/10,
betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door de Rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen (België) bij beslissing van 31 mei 2007, ingekomen bij het Hof op 26 augustus 2010, in de strafzaken tegen
Aboulkacem Chihabi e.a.,
in tegenwoordigheid van:
Geert Vandendriessche, optredend in de hoedanigheid van curator in het faillissement van Anneessen BVBA,
geeft
HET HOF (Zesde kamer),
samengesteld als volgt: A. Arabadjiev, kamerpresident, U. Lõhmus (rapporteur) en A. Ó Caoimh, rechters,
advocaat-generaal: J. Kokott,
griffier: A. Calot Escobar,
de advocaat-generaal gehoord,
de navolgende
Beschikking
Overwegingen van het arrest
1. Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van de artikelen 5, 202, leden 1 en 3, en 221, leden 1 en 3, van verordening (EEG) nr. 2913/92 van de Raad van 12 oktober 1992 tot vaststelling van het communautair douanewetboek (PB L 302, blz. 1; hierna: „douanewetboek”).
2. Dit verzoek is ingediend in het kader van strafzaken tegen A. Chihabi e.a. (hierna: „verdachten in de hoofdzaken”) over met name diverse strafbare feiten met betrekking tot douane- en accijnsrechten.
Rechtskader
3. Artikel 5 van het douanewetboek bepaalt het volgende:
„1. Onder de in artikel 64, lid 2, gestelde voorwaarden en onder voorbehoud van de in het kader van artikel [243, lid 2, [sub,] geldende bepalingen kan iedere persoon zich voor het vervullen van de in de douanewetgeving voorgeschreven handelingen en formaliteiten bij de douaneautoriteiten doen vertegenwoordigen.
2. De vertegenwoordiging kan:
– direct zijn wanneer de vertegenwoordiger in naam en voor rekening van een andere persoon handelt, dan wel
– indirect zijn, wanneer de vertegenwoordiger in eigen naam, doch voor rekening van een andere persoon handelt.
[...]”
4. Artikel 202 van het douanewetboek luidt:
„1. Een douaneschuld bij invoer ontstaat:
a) indien aan rechten bij invoer onderworpen goederen op onregelmatige wijze in het douanegebied van de Gemeenschap worden binnengebracht,
[...]
Onder ‚op onregelmatige wijze binnenbrengen’ van goederen in de zin van dit artikel wordt verstaan: elk binnenbrengen van goederen in strijd met de bepalingen van de artikelen 38 tot en met 41 en met die van artikel 177, tweede streepje.
[...]
3. Schuldenaren zijn:
– de persoon die de goederen op onregelmatige wijze heeft binnengebracht;
– de personen die aan dit binnenbrengen van goederen hebben deelgenomen terwijl zij wisten of redelijkerwijze hadden moeten weten dat zulks op onregelmatige wijze geschiedde;
– de personen die de betrokken goederen hebben verworven of deze onder zich hebben gehad en die, op het ogenblik waarop zij de goederen verwierven of ontvingen, wisten of redelijkerwijze hadden moeten weten dat deze op onregelmatige wijze waren binnengebracht.”
5. In artikel 221 van het douanewetboek is bepaald:
„1. Het bedrag van de rechten dient onmiddellijk na de boeking op een daartoe geëigende wijze aan de schuldenaar te worden medegedeeld.
[...]
3. De mededeling aan de schuldenaar mag niet meer geschieden na het verstrijken van een termijn van drie jaren te rekenen vanaf de datum waarop de douaneschuld is ontstaan. Wanneer de douaneautoriteiten evenwel ingevolge een strafrechtelijk vervolgbare handeling niet in staat waren het juiste bedrag van de wettelijk verschuldigde rechten vast te stellen, mag de vorenbedoelde mededeling, voor zover de geldende bepalingen daarin voorzien, nog na het verstrijken van de genoemde termijn van drie jaar worden gedaan.”
Hoofdgeding en prejudiciële vragen
6. Blijkens de verwijzingsbeslissing zijn bij de verwijzende rechter tien zaken aanhangig gemaakt die zijn gevoegd in een strafprocedure tegen 45 natuurlijke en rechtspersonen.
7. De strafbare feiten waarvoor de verdachten in de hoofdzaken worden vervolgd zijn onder meer de sluikinvoer en het onwettig bezit van sigaretten, de onttrekking van bepaalde goederen aan het douanetoezicht, de niet-zuivering van bepaalde goederen op de T1-documenten, de verkeerde benaming van sigaretten op die documenten, de niet-naleving van de uit het Unierecht voortvloeiende verplichting om de goederen op een summiere aangifte onder hun juiste benaming te vermelden, het opstellen van valse facturen met het opzet de douane te bedriegen, het opstellen en het gebruik van valse documenten, het deel uitmaken van een criminele organisatie, btw-fraude en inbreuken op het nationale auteursrecht en het nationale merkenrecht.
8. In zijn verwijzingsbeslissing merkt de Rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen in de eerste plaats op dat bepaalde verdachten hebben verzocht om het Hof een aantal prejudiciële vragen te stellen en dat het Ministerie van Financiën primair heeft betoogd dat die vragen reeds door het Hof waren beantwoord of niet relevant waren voor de oplossing van de bij die rechter aanhangige zaken, maar subsidiair een eigen formulering van die vragen heeft voorgesteld.
9. In de tweede plaats bestaat er volgens de verwijzende rechter zowel tegenstrijdige rechtspraak van het Hof van Beroep te Antwerpen over de uitlegging van artikel 221 van het douanewetboek als betwisting over de uitlegging van artikel 202 van dat wetboek, gelezen in samenhang met de algemene wet van 18 juli 1977 inzake douane en accijnzen ( Belgisch Staatsblad,
21 september 1977, blz. 10048; hierna: „AWDA”). Het is dan ook passend om het Hof de door de verdachten in de hoofdzaken geformuleerde vragen te stellen, met uitzondering van een vraag die niet relevant is voor de oplossing van de bij de verwijzende rechter aanhangige zaken.
10. Daarop heeft de Rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen de behandeling van de zaken geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vragen gesteld:
„a) inzake artikel 221 van [het douanewetboek]
1) Dienen artikel 221, lid 1, en artikel 221, lid 3, van het [douanewetboek], zoals toepasselijk vóór de wijziging door artikel 1, [punt] 17, van de verordening (EG) nr. 2700/2000 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2000, [PB L 311, blz. 17,] in die zin te worden begrepen dat een document waarin melding wordt gemaakt van het bedrag van de rechten en dat door de douaneautoriteiten aan de schuldenaar ter kennis wordt gebracht enkel dan als de in artikel 221, lid 1, en artikel 221, lid 3, van het douanewetboek bedoelde mededeling van het bedrag van de rechten aan de schuldenaar kan worden aangemerkt, indien het bedrag van de rechten door de douaneautoriteiten werd geboekt (d.w.z. werd geregistreerd in de boekhouding of op iedere andere drager die als zodanig dienst doet) alvorens het middels het voormelde document aan de schuldenaar ter kennis werd gebracht?
2) Leidt de schending van artikel 221, lid 1, [van het douanewetboek], dat voorschrijft dat de boeking van een douaneschuld aan de mededeling ervan moet voorafgaan, in die zin dat is komen vast te staan dat de mededeling van de douaneschuld (2 juli 2004) geschiedde voorafgaand aan de boeking (tweede kwartaal 2005), tot een verval van het recht tot navordering in hoofde van het Bestuur?
3) Moet artikel 221, lid 1, [van het douanewetboek] in die zin worden geïnterpreteerd dat geen rechtsgeldige mededeling van een douaneschuld aan een vermeende schuldenaar mogelijk is als het bewijs van een voorafgaande boeking van de schuld niet kan worden geleverd?
4) Moet een mededeling van de douaneschuld aan de schuldenaar als bedoeld in artikel 221, eerste lid, van [het douanewetboek], zonder dat de douaneschuld voorafgaand aan deze mededeling werd geboekt, aangemerkt worden als een ongeldige of niet-bestaande mededeling waardoor de douaneschuld niet kan worden ingevorderd door de douaneautoriteiten tenzij nadat binnen de daartoe voorziene termijn een nieuwe mededeling heeft plaatsgevonden nadat de douaneschuld werd geboekt?
b) inzake artikel 202 van [het douanewetboek]
[5)] Moet artikel 202, lid 1, sub a, [van het douanewetboek] aldus worden uitgelegd dat aan rechten van invoer onderworpen goederen op onregelmatige wijze in het douanegebied van de Gemeenschap worden binnengebracht om de enkele reden dat deze goederen in de in artikel 43 [van het douanewetboek] voorziene summiere aangifte onder een onjuiste benaming zijn opgegeven, terwijl:
– artikel 202, lid 1, tweede alinea, [van het douanewetboek] uitsluitend verwijst naar de artikelen 38 tot en met 41 en artikel 177, tweede streepje, [van het douanewetboek] en niet naar artikel 43 [van het douanewetboek];
– de in artikel 199, lid 1, van [verordening (EEG) nr. 2454/93 van de Commissie van 2 juli 1993 houdende vaststelling van enkele bepalingen ter uitvoering van verordening nr. 2913/92 (PB L 253, blz. 1)] voorziene aansprakelijkheid voor de juistheid van de in de aangifte verstrekte gegevens enkel betrekking heeft op de douaneaangifte en niet op de summiere aangifte;
– de persoon die de summiere aangifte behoort neer te leggen in de praktische en juridische onmogelijkheid verkeert om te verifiëren welke goederen zich in de containers bevinden?
[6)] Indien vraag [5] bevestigend wordt beantwoord, moet artikel 202, lid 3, [van het douanewetboek] aldus worden uitgelegd dat een persoon (de scheepsagent), die in naam en voor rekening van zijn opdrachtgever (de rederij) de summiere aangifte indient, door de enkele vermelding van een onjuiste benaming in de summiere aangifte [moet] worden beschouwd als een ‚persoon die de goederen op onregelmatige wijze heeft binnengebracht’ in de zin van het eerste streepje van deze bepaling?
[7)] Indien vraag [6] ontkennend wordt beantwoord, moet artikel 202, lid 3, [van het douanewetboek] aldus worden uitgelegd dat deze bepaling zich verzet tegen een nationale bepaling als artikel 24.2 AWDA, op grond waarvan een persoon die in naam en voor rekening van een ander een summiere aangifte heeft ingediend automatisch als schuldenaar van de douaneschuld wordt aangewezen, zonder dat deze persoon in de mogelijkheid wordt gesteld aan te tonen dat hij niet aan het onregelmatig binnenbrengen van de goederen heeft deelgenomen en niet wist of redelijkerwijze niet had moeten weten dat zij op onregelmatige wijze werden binnengebracht?
[8)] Moet artikel 5 [van het douanewetboek] aldus worden uitgelegd dat deze bepaling zich verzet tegen een nationale bepaling als artikel 24.2 AWDA die verhindert toepassing te maken van de directe vertegenwoordiging, d.w.z. vertegenwoordiging door een persoon die optreedt in naam en voor rekening van de opdrachtgever, doordat deze persoon automatisch verantwoordelijk wordt gesteld voor de douaneschuld in geval van een summiere aangifte met opgave van een onjuiste benaming?
[9)] Wanneer een summiere aangifte wordt ingereikt met vermelding van de binnengebrachte goederen onder een onjuiste benaming waardoor een douaneschuld ontstaat op grond van artikel 202, lid 1, van [het douanewetboek], moet de persoon die de summiere aangifte opstelt en ondertekent als hetzij directe hetzij indirecte vertegenwoordiger van de persoon die de goederen het douanegebied van de Gemeenschap binnenbrengt, geacht worden ten grondslag te liggen aan het onregelmatig binnenbrengen van de goederen en daardoor aangemerkt worden als schuldenaar in de zin van artikel 202, lid 3, 1e deelstreepje, van [het douanewetboek] in het geval dat hij voor het inreiken van de summiere aangifte zich enkel heeft gesteund op de gegevens die hem door de kapitein van het schip waarmede de goederen de Gemeenschap werden binnengebracht ter beschikking werden gesteld en hij, gelet op de enorme hoeveelheid zich aan boord van het schip bevindende containers die dienen te worden gelost in de haven van binnenkomst, materieel in de onmogelijkheid was de inhoud van de bij de douaneautoriteiten aangebrachte containers te controleren teneinde na te gaan of de inhoud ervan daadwerkelijk overeenstemt met de hem ter beschikking gestelde documenten die aan de basis lagen voor het opstellen van de summiere aangifte?
[10)]	Moet de kapitein van het schip en de scheepvaartlijn die hij vertegenwoordigt, geacht worden ten grondslag te liggen aan het onregelmatig binnenbrengen van de goederen in de Gemeenschap en bijgevolg aangemerkt worden als douaneschuldenaar in de zin van artikel 202, lid 3, 1e deelstreepje, van [het douanewetboek], indien op basis van de door hem verstrekte gegevens door zijn vertegenwoordiger een summiere aangifte wordt ingereikt met vermelding van de binnengebrachte goederen onder een onjuiste benaming waardoor op basis van artikel 202, lid 1, van [het douanewetboek], een douaneschuld ontstaat wegens het onregelmatig binnenbrengen van de goederen in de Gemeenschap?
[11)]	Indien respectievelijk de [negende] en/of de [tiende] vraag ontkennend worden beantwoord, kunnen de in de [negende] en/of de [tiende] vraag bedoelde personen in de gegeven omstandigheden worden aangemerkt als douaneschuldenaar in de zin van artikel 202, lid 3, 2e deelstreepje, van [het douanewetboek]?”
Ontvankelijkheid van het verzoek om een prejudiciële beslissing
11. Overeenkomstig de artikelen 92, lid 1, en 103, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof kan het Hof, de advocaat-generaal gehoord, zonder de behandeling voort te zetten beslissen bij met redenen omklede beschikking, wanneer een verzoek om een prejudiciële beslissing kennelijk niet-ontvankelijk is.
12. Volgens vaste rechtspraak van het Hof is de krachtens artikel 267 VWEU ingestelde procedure een instrument voor de samenwerking tussen het Hof en de nationale rechterlijke instanties, dat het Hof in staat stelt de nationale rechter de elementen voor uitlegging van het Unierecht te verschaffen die laatstbedoelde nodig heeft om uitspraak te kunnen doen in de bij hem aanhangige zaak (zie in die zin met name arresten van 16 juli 1992, Meilicke, C‑83/91, Jurispr. blz. I‑4871, punt 22; 5 februari 2004, Schneider, C‑380/01, Jurispr. blz. I‑1389, punt 20, en 24 maart 2009, Danske Slagterier, C‑445/06, Jurispr. blz. I‑2119, punt 65).
13. In het kader van deze samenwerking staat het aan de nationale rechter aan wie de zaak is voorgelegd, die als enige rechtstreeks kennis heeft van de feitelijke achtergrond van het geschil en de verantwoordelijkheid moet dragen voor de te geven rechterlijke beslissing, om, gelet op de bijzonderheden van de zaak, zowel de noodzaak van een prejudiciële beslissing voor het wijzen van zijn vonnis te beoordelen, als de relevantie van de vragen die hij aan het Hof voorlegt. Wanneer de vragen betrekking hebben op de uitlegging van het Unierecht, is het Hof derhalve in beginsel verplicht daarop te antwoorden (zie in die zin met name arrest van 13 maart 2001, PreussenElektra, C‑379/98, Jurispr. blz. I‑2099, punt 38; arrest Schneider, reeds aangehaald, punt 21, en arrest van 17 april 2007, AGM-COS.MET, C‑470/03, Jurispr. blz. I‑2749, punt 44).
14. Wegens het vereiste om tot een voor de nationale rechter nuttige uitlegging van het Unierecht te komen, is het evenwel noodzakelijk dat deze rechter een omschrijving geeft van het feitelijk en juridisch kader waarin de gestelde vragen moeten worden geplaatst, of althans de feiten uiteenzet waarop die vragen zijn gebaseerd (zie in die zin met name arresten van 26 januari 1993, Telemarsicabruzzo e.a., C‑320/90–C‑322/90, Jurispr. blz. I‑393, punt 6, en 31 januari 2008, Centro Europa 7, C‑380/05, Jurispr. blz. I‑349, punt 57).
15. Ook is het van belang dat de nationale rechter de precieze redenen vermeldt waarom hij twijfelt over de uitlegging van het Unierecht en het stellen van prejudiciële vragen aan het Hof noodzakelijk acht (zie in die zin met name arrest van 6 december 2005, ABNA e.a., C‑453/03, C‑11/04, C‑12/04 en C‑194/04, Jurispr. blz. I‑10423, punt 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
16. Aangezien de verwijzingsbeslissing de basis voor de procedure voor het Hof is, is het onontbeerlijk dat de nationale rechter het feitelijk en juridisch kader van het hoofdgeding uiteenzet en minstens beknopt uiteenzet waarom hij om uitlegging van bepaalde voorschriften van Unierecht verzoekt, en dat hij aangeeft welk verband hij ziet tussen deze bepalingen en de in de hem voorgelegde zaak toepasselijke nationale wetgeving (zie in die zin met name beschikking van 28 juni 2000, Laguillaumie, C‑116/00, Jurispr. blz. I‑4979, punten 23 en 24; arrest van 19 april 2007, Asemfo, C‑295/05, Jurispr. blz. I‑2999, punt 33; arrest Centro Europa 7, reeds aangehaald, punt 54, en beschikking van 20 januari 2010, Saenz Morales, C‑389/09, punt 13).
17. Voorts zij erop gewezen dat de in de verwijzingsbeslissing verstrekte gegevens niet enkel dienen om het Hof in staat te stellen een bruikbaar antwoord te geven aan de verwijzende rechter, maar ook om de regeringen van de lidstaten en de andere belanghebbenden de mogelijkheid te bieden, overeenkomstig artikel 23 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie opmerkingen te maken. Het Hof dient erop toe te zien dat deze mogelijkheid gewaarborgd blijft, in aanmerking genomen dat ingevolge die bepaling alleen de verwijzingsbeslissingen ter kennis van de betrokken partijen worden gebracht, samen met een vertaling in de officiële taal van elke lidstaat (zie met name arrest van 1 april 1982, Holdijk e.a., 141/81–143/81, Jurispr. blz. 1299, punt 6, en beschikking van 25 februari 2010, Santa Casa da Misericórdia de Lisboa, C‑55/08, punt 15).
18. In casu voldoet het verzoek om een prejudiciële beslissing kennelijk niet aan die vereisten.
19. In de eerste plaats geeft dat verzoek geen toereikende omschrijving van het feitelijk kader waarin de gestelde vragen moeten worden geplaatst. De verwijzende rechter geeft immers enkel de dagvaarding van het Openbaar Ministerie weer in de tien gevoegde zaken die hem zijn voorgelegd.
20. Zo suggereren de eerste tot en met de vierde vraag, inzake artikel 221 van het douanewetboek, dat een document dat het bedrag van de uit een douaneschuld voortvloeiende rechten vermeldt, de betrokken schuldenaar(s) ter kennis is gebracht alvorens dat bedrag werd geboekt, maar staat in de verwijzingsbeslissing niets over de relevante omstandigheden betreffende die schuld.
21. Evenzo volgt uit de vijfde tot en met de elfde vraag, inzake de artikelen 5 en 202 van het douanewetboek, dat een onjuiste summiere aangifte van in het douanegebied van de Europese Unie binnengebrachte goederen aan de orde is, en uit de dagvaarding van het Openbaar Ministerie betreffende de zesde en de zevende in het hoofdgeding gevoegde zaak dat de verdachten in die zaken onder meer worden vervolgd omdat zij de binnengebrachte goederen niet onder de juiste benaming op een dergelijke aangifte hebben vermeld, maar er is niets gepreciseerd over de summiere aangifte die zou zijn gedaan en in het bijzonder niets over de vraag in hoeverre de beschrijving van de goederen in die aangifte onjuist was. Bovendien is het nagenoeg onmogelijk om een duidelijk verband te zien tussen de andere in die vragen vermelde feiten en personen en de feiten van de gevoegde strafzaken zoals die voortvloeien uit de dagvaardingen van het Openbaar Ministerie, tot de weergave waarvan de verwijzingsbeslissing zich heeft beperkt.
22. In de tweede plaats vermeldt de verwijzende rechter niet de precieze redenen waarom hij de door hem verzochte uitlegging van het Unierecht noodzakelijk acht voor de oplossing van de bij hem aanhangige zaken. Hij vermeldt enkel tegenstrijdige rechtspraak van het Hof van Beroep te Antwerpen over de uitlegging van artikel 221 van het douanewetboek en betwisting over de uitlegging van artikel 202 van dat wetboek, gelezen in samenhang met de AWDA, zonder dat hij uiteenzet waarin die tegenstrijdigheid en die betwisting juist bestaan en zonder dat hij het verband met de hoofdzaken aangeeft. In het bijzonder vermeldt die rechter niets over de argumenten van partijen in de hoofdzaken op grond waarvan hij is gaan twijfelen aan de uitlegging van die artikelen van het douanewetboek en het Hof zijn prejudiciële vragen heeft gesteld.
23. Bijgevolg moet overeenkomstig de artikelen 92, lid 1, en 103, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering worden vastgesteld dat het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing kennelijk niet-ontvankelijk is.
Kosten
24. Ten aanzien van de partijen in de hoofdzaken is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen.
Dictum
Het Hof (Zesde kamer) beschikt:
Het door de Rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen bij beslissing van 31 mei 2007 ingediende verzoek om een prejudiciële beslissing is kennelijk niet-ontvankelijk.
Luxemburg, 20 januari 2010.