Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
EMILIOU
ippreżentati fis‑27 ta’ Novembru 2025 (1)
Kawża C‑412/24
Fauré Le Page Maroquinier SAS,
Fauré Le Page Paris SAS
vs
Goyard ST-Honoré SAS
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Trade marks – Direttiva 2008/95/KE – Artikolu 3 – Raġunijiet għar-rifjut jew ta’ invalidità ta’ trade mark – Artikolu 3(1)(g) – Trade marks qarrieqa – Trade marks li jsemmu sena – Prodotti tal-ġilda ta’ lussu bħal basktijiet tal-idejn – Trade marks li allegatament iqarrqu lill-pubbliku fir-rigward tas-sena tal-istabbiliment tal-proprjetarju tagħhom”
I.      Introduzzjoni
1.        Din it-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95/KE biex jiġu approssimati l-liġijiet ta’ l-Istati Membri dwar it-trade marks (2). Dik id-dispożizzjoni tobbliga lill-Istati Membri jirrifjutaw ir-reġistrazzjoni jew jiddikjaraw invalidi t-trade marks li “jkunu ta’ tali natura li jqarrqu l-pubbliku, per eżempju dwar in-natura, kwalità jew oriġini ġeografika tal-merkanzija jew servizz”.
2.        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn tliet kumpanniji Franċiżi li jimmanifatturaw u jbigħu basktijiet tal-idejn u oġġetti oħra tal-ġilda – Fauré Le Page Maroquinier SAS u Fauré Le Page Paris SAS (iktar ’il quddiem, flimkien, “Fauré Le Page”), minn naħa, u Goyard ST‑Honoré SAS (iktar ’il quddiem “Goyard”), min-naħa l-oħra, dwar il-validità ta’ żewġ trade marks nazzjonali semi-figurattivi, miżmuma minn Fauré Le Page Paris fosthom is-sena “1717”.
3.        Skont Goyard, it-trade marks ikkontestati jistgħu jqarrqu bil-pubbliku, fis-sens tal-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95, u għandhom, għaldaqstant, jiġu ddikjarati invalidi b’applikazzjoni ta’ dik id-dispożizzjoni. F’dak ir-rigward, hija ssostni li l-inklużjoni tas-sena “1717” fl-imsemmija trade marks tagħti l-impressjoni li l-proprjetarju tagħhom kien stabbilit fl‑1717 u, konsegwentement, li l-prodotti koperti minn dawk it-trade marks huma prodotti skont l-għarfien espert ta’ kumpannija li għandha iktar minn mitt sena u għandhom livell ta’ kwalità partikolari. Issa, fir-realtà, dak ma huwiex il-każ, peress li Fauré Le Page Paris u Fauré Le Page Maroquinier inħolqu biss fl‑2009 u fl‑2011 rispettivament.
4.        Sa fejn naf jien, sa issa ngħatat sentenza waħda biss mill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni ta’ verżjoni preċedenti ta’ dik id-dispożizzjoni (3). Din il-kawża toffri lill-Qorti tal-Ġustizzja l-opportunità li tippreċiża iktar il-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tagħha.
II.    Il-kuntest ġuridiku
A.      Id‑dritt tal‑Unjoni
5.        L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2008/95, intitolat “Raġunijiet għal rifjut jew nullità [invalidità]”, jiddisponi:
“1.      Is-segwenti m’għandhomx jiġu reġistrati jew, jekk jiġu reġistrati, għandhom ikunu suxxettibbli għal dikjarazzjoni ta’ nullità:
[…]
(g)      trade marks li jkunu ta’ tali natura li jqarrqu l-pubbliku, per eżempju dwar in-natura, kwalità jew oriġini ġeografika tal-merkanzija jew servizz;
[…]”
B.      Id‑dritt Franċiż
6.        Skont l-Artikolu L. 711‑3(c) tal-Code de la propriété intellectuelle (il-Kodiċi tal-Proprjetà Intellettwali), fil-verżjoni applikabbli għall-fatti tal-kawża, ebda sinjal ta’ natura li jqarraq bil-pubbliku, inkluż dwar in-natura, il-kwalità jew l-oriġini ġeografika tal-prodott jew tas-servizz, ma jista’ jitqies bħala trade mark jew element ta’ trade mark.
III. Il-fatti, il-proċedura nazzjonali u d-domandi preliminari
7.        Sal‑1992, Saillard Paris Sàrl (iktar ’il quddiem “Saillard”), kumpannija Franċiża, kienet l-unika azzjonista ta’ Maison Fauré Le Page, kumpannija Franċiża oħra li kellha bħala attività x-xiri u l-bejgħ ta’ armi, munizzjon u aċċessorji tal-ġilda f’Pariġi sa mill‑1716. Fis‑27 ta’ Novembru 1992, dik l-aħħar kumpannija ġiet xolta u l-attiv u l-passiv kollu tagħha ġie ttrasferit lil Saillard.
8.        Fauré Le Page Paris, waħda mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, hija kumpannija Franċiża, irreġistrata fir-registre du commerce et des sociétés (ir-Reġistru tal-Kummerċ u tal-Kumpanniji, Pariġi) fl‑14 ta’ Ottubru 2009. Fid‑29 ta’ Ottubru 2009, hija akkwistat mingħand Saillard it-trade mark Franċiża “Fauré Le Page” Nru 134782, sabiex tindika, inter alia, l-“armi b’xafra; armi tan-nar u l-partijiet tagħhom; munizzjon u projettili; splussivi; għajnuna għall-isparar; kaxxi tal-munizzjon; ġilda u imitazzjoni tal-ġilda; bagolli u bagalji”.
9.        Fis‑17 ta’ Ġunju 2011, Fauré Le Page Paris applikat għar-reġistrazzjoni tat-trade marks Franċiżi “Fauré Le Page Paris 1717” Nri 3839809 u 3839811 sabiex tindika, inter alia, il-prodotti “ġilda u imitazzjonijiet tal-ġilda; bagolli u bagalji; basktijiet tal-ivvjaġġar; basktijiet tal-idejn”. Dawk it-trade marks ġew sussegwentement irreġistrati.
10.      Fauré Le Page Marroquinier, ir-rikorrenti l-oħra fil-kawża prinċipali, hija kumpannija Franċiża li, fl‑2012, fetħet ħanut fiżiku f’Pariġi (Franza) għall-bejgħ ta’ prodotti bit-trade marks ikkontestati. Mill‑2013, hija topera wkoll post ta’ bejgħ f’ħanut kbir Franċiż, fejn tali prodotti jinbiegħu wkoll.
11.      Fis‑26 ta’ Ottubru 2012, Goyard ħarrket lil Fauré Le Page billi talbet, inter alia, dikjarazzjoni tal-invalidità fir-rigward tat-trade marks ikkontestati minħabba li dawk setgħu jqarrqu bil-pubbliku fis-sens tal-Artikolu L. 711‑3(c) tal-Kodiċi tal-Proprjetà Intellettwali. Permezz ta’ sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2015, it-Tribunal de Grande Instance de Paris (il-Qorti Reġjonali ta’ Pariġi, Franza) ċaħdet it-talba ta’ Goyard fuq dak il-punt. Goyard appellat minn dik id-deċiżjoni quddiem il-Cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi, Franza).
12.      Permezz ta’ sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2016, il-Cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi) ċaħdet l-appell ta’ Goyard dwar in-natura qarrieqa tat-trade marks ikkontestati. Dik id-deċiżjoni ġiet annullata permezz ta’ sentenza tax-chambre commerciale de la Cour de cassation (l-Awla Kummerċjali tal-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza) tas‑27 ta’ Ġunju 2018, minħabba li s-sena “1717” ma hijiex neċessarjament interpretata mill-pubbliku bħala li tirreferi għas-sena tal-istabbiliment ta’ Fauré Le Page, iżda pjuttost bħala li tikkorrispondi għall-perijodu li matulu ġiet stabbilita l-Maison Fauré Le Page (li ssuċċediet lil Fauré Le Page).
13.      Wara li l-kassazzjoni bagħtet lura l-kawża, il-Cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi) iddeċidiet, fit‑23 ta’ Novembru 2021, li t-trade marks ikkontestati setgħu jqarrqu bil-pubbliku u kellhom, għaldaqstant, jiġu ddikjarati invalidi.
14.      B’mod partikolari, dik il-qorti kkonstatat li l-elementi “Paris 1717” li jinsabu fit-trade marks ikkontestati kienu mifhuma mill-pubbliku bħala li jirreferu għall-post u għas-sena ta’ stabbiliment tal-attività ta’ Fauré Le Page u li l-pubbliku kien, għalhekk, imwassal sabiex jemmen li kien hemm kontinwità fl-operazzjonijiet sa mill‑1717 u trażmissjoni ta’ għarfien espert mill-Maison Fauré Le Page oriġinali lil Fauré Le Page, filwaqt li dak ma kienx effettivament il-każ. Hija żiedet li l-konsumaturi li jixtru prodotti tal-ġilda ta’ lussu spiss jagħtu importanza lill-istorja u lin-numru ta’ snin ta’ eżistenza tal-kumpannija li tikkummerċjalizzahom, bħala garanzija tal-għarfien espert marbut mal-manifattura tagħhom u tal-kwalità tagħhom.
15.      Fauré Le Page appellat minn dik is-sentenza quddiem il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni), li hija l-qorti tar-rinviju f’din il-kawża.
16.      Quddiem dik il-qorti, Fauré Le Page ssostni li, sabiex trade mark tkun tista’ titqies li tista’ tqarraq bil-pubbliku fis-sens tal-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95, jeħtieġ li l-konsumatur medju jiġi mqarraq mhux fir-rigward tal-karatteristiċi tal-proprjetarju tat-trade mark, iżda fir-rigward ta’ dawk tal-prodotti jew tas-servizzi koperti minnha. Peress li t-trade marks ikkontestati ma jevokaw ebda karatteristika partikolari tal-prodotti li huma jkopru u jissuġġerixxu, l-iktar l-iktar, li dawk il-prodotti jippreżentaw ċertu livell ta’ kwalità jew ta’ prestiġju, huma ma jistgħux jitqiesu li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dik id-dispożizzjoni.
17.      Il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) tqis li, filwaqt li l-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95 jelenka karatteristiċi differenti tal-prodotti jew tas-servizzi li fuqhom trade mark tista’ tqarraq, dik il-lista ma hijiex eżawrjenti. Għaldaqstant, dik id-dispożizzjoni tista’ tapplika wkoll f’sitwazzjoni fejn it-trade mark twassal għal informazzjoni falza dwar il-proprjetarju tat-trade mark (bħal, in casu, in-numru ta’ snin li matulhom hija kienet attiva fis-settur partikolari) u fejn il-konsumatur medju jqis, minħabba f’hekk, li l-prodotti jew is-servizzi għandhom ċertu livell ta’ kwalità jew ta’ prestiġju.
18.      F’dak ir-rigward, hija tfakkar li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (4), il-kwalità tal-prodotti ta’ lussu għandha tiġi evalwata mhux biss fid-dawl tal-karatteristiċi materjali tagħhom, iżda wkoll billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-attrazzjoni u l-immaġni ta’ prestiġju li jagħtuhom awra ta’ lussu.
19.      Barra minn hekk, hija tqis li s-sentenza Emanuel, li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja indikat li trade mark ma tistax tqarraq bil-pubbliku, jekk l-informazzjoni allegatament falza li hija tuża tikkonċerna l-kumpannija li timmanifattura l-prodotti minflok il-prodotti nnifishom, kienet tikkonċerna sitwazzjoni differenti. Fil-fatt, f’din il-kawża, it-trade mark inkwistjoni kienet tinkludi l-isem ta’ disinjatur tal-moda.
20.      Fl-aħħar nett, hija tfakkar il-konklużjonijiet tal-Cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi), miġbura fil-qosor fil-punt 14 iktar ’il fuq.
21.      F’dak il-kuntest, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) tqis li s-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali tiddependi fuq jekk dawk il-konstatazzjonijiet humiex biżżejjed sabiex tiġi ddikjarata l-invalidità tat-trade marks ikkontestati skont l-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95.
22.      F’dak ir-rigward, hija tqis li għandu, qabel kollox, jiġi ddeterminat jekk il-fatt li trade mark twassal informazzjoni żbaljata dwar il-proprjetarju tagħha, ta’ natura li tinfluwenza lill-konsumatur medju tal-prodotti jew tas-servizzi koperti mit-trade mark, huwiex biżżejjed sabiex jiġi konkluż li t-trade mark hija qarrieqa jew jekk l-iżball imwettaq mill-konsumatur medju għandux jirrigwarda karatteristika ta’ dawk il-prodotti jew ta’ dawk is-servizzi.
23.      Sussegwentement, fil-każ li dak l-iżball jirrigwarda karatteristika tal-prodotti jew tas-servizzi koperti mit-trade mark, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) tistaqsi jekk, sabiex trade mark tkun tista’ titqies li hija qarrieqa, hija għandhiex tikkostitwixxi indikazzjoni suffiċjentement konkreta tal-karatteristiċi potenzjali ta’ dawk il-prodotti jew ta’ dawk is-servizzi.
24.      Fl-aħħar nett, fil-każ ta’ risposta affermattiva għal din id-domanda, dik il-qorti tistaqsi jekk, fir-rigward b’mod partikolari tal-prodotti ta’ lussu, il-fatt li t-trade mark tattribwixxi lill-proprjetarju tagħha esperjenza jew għarfien espert fil-manifattura tal-prodotti li hija tindika jistax jikkostitwixxi tali indikazzjoni suffiċjentement konkreta.
25.      Huwa f’dawk iċ-ċirkustanzi li l-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi għal deċiżjoni preliminari li ġejjin:
“(1)      L-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95 għandu jiġi interpretat fis-sens li r-riferiment għal [sena] ta’ fantażija fi trade mark li tipprovdi informazzjoni falza dwar l-anzjanità, il-ġenwinità u n-know-how tal-manifattur tal-prodotti u, għaldaqstant, dwar waħda mill-karatteristiċi mhux materjali tal-imsemmija prodotti, jippermetti li tiġi kkonstata l-eżistenza ta’ qerq effettiv jew riskju suffiċjentement serju ta’ qerq bil-konsumatur?
(2)      Fil-każ ta’ risposta negattiva għall-ewwel domanda, dan l-artikolu għandu jiġi interpretat fis-sens:
a)      li trade mark tista’ titqies qarrieqa meta jkun hemm probabbiltà li l-konsumatur tal-prodotti u tas-servizzi indikati mit-trade mark jemmen li l-proprjetarju ta’ din it-trade mark ikollu sekli ta’ esperjenza fil-produzzjoni ta’ dawn il-prodotti, b’mod li jagħtihom dehra ta’ prestiġju, meta dan ma jkunx il-każ?
b)      li, sabiex tiġi aċċettata l-eżistenza ta’ qerq effettiv jew ta’ riskju suffiċjentement serju ta’ qerq bil-konsumatur, li fuqha tiddependi l-konstatazzjoni tan-natura qarrieqa ta’ trade mark, huwa meħtieġ li t-trade mark tkun tikkostitwixxi deskrizzjoni suffiċjentement speċifika tal-karatteristiċi potenzjali tal-prodotti u tas-servizzi li għalihom hija tkun irreġistrata, b’mod li l-konsumatur ikkonċernat jitwassal sabiex jemmen li l-prodotti u s-servizzi jkollhom ċerti karatteristiċi, li fil-verità huma ma jkollhomx?”
26.      It-talba għal deċiżjoni preliminari, tal‑5 ta’ Ġunju 2024, ġiet irreġistrata fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fl‑10 ta’ Ġunju 2024. Fauré Le Page, Goyard, ir-Repubblika Franċiża u l-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. L-istess partijiet interessati wieġbu wkoll bil-miktub għall-mistoqsijiet magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja. Ma saret l-ebda seduta.
IV.    Analiżi
27.      Permezz tat-tliet domandi tagħha, li ser nanalizza flimkien, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) tistaqsi, essenzjalment, dwar l-applikabbiltà tar-raġuni għal invalidità prevista fl-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95 għal trade mark li tinkludi, fost l-elementi tagħha, sena (in casu, 1717). Dik il-qorti tistaqsi jekk tali sena tistax tinftiehem mill-pubbliku biss bħala s-sena (żbaljata) tal-istabbiliment tal-proprjetarju tat-trade marks ikkontestati (in casu, Fauré Le Page Paris), jew ukoll bħala li tittrażmetti informazzjoni (allegatament falza) dwar karatteristika tal-prodotti koperti minn dawk it-trade marks, jiġifieri li huma prodotti skont l-għarfien espert ta’ kumpannija li għandha iktar minn mitt sena u li għandhom livell ta’ kwalità partikolari.
28.      Ser nibda l-analiżi tiegħi billi nippreċiża li trade mark li tista’ tqarraq bil-pubbliku dwar karatteristika tal-proprjetarju tagħha ma tistax tiġi ddikjarata invalida skont dik id-dispożizzjoni, sakemm ma jiġix stabbilit li tali trade mark tqarraq ukoll dwar karatteristika tal-prodotti jew tas-servizzi li hija tkopri. Barra minn hekk, it-trade mark għandha tikkostitwixxi indikazzjoni suffiċjentement konkreta ta’ tali karatteristika. Ser nispjega għaliex, fil-fehma tiegħi, trade mark bħat-trade marks ikkontestati ma tissodisfa l-ebda waħda minn dawk il-kundizzjonijiet (A).
29.      Sussegwentement ser nispjega li, anki jekk jitqies li element ta’ trade mark, bħas-sena “1717”, jista’ jittrażmetti informazzjoni dwar karatteristika speċifika tal-prodotti jew tas-servizzi koperti, kull ineżattezza eventwali ta’ dik l-informazzjoni, u għalhekk in-natura qarrieqa tat-trade mark, għandha tiġi evalwata biss fid-dawl tal-karatteristiċi tal-prodotti jew tas-servizzi kif jirriżultaw mill-applikazzjoni għal reġistrazzjoni. Dawk il-karatteristiċi ma jinkludux elementi mhux relatati, bħas-sena effettiva li fiha l-proprjetarju tat-trade mark ġie stabbilit (f’din il-kawża, 2009) (B).
30.      Fl-aħħar nett, ser nispjega li s-soluzzjoni li nipproponi li tiġi adottata mill-Qorti tal-Ġustizzja madankollu ma tipprekludix li trade mark li tinkludi riferiment għas-sena (approssimattiva) li fiha ġie stabbilit il-manifattur oriġinali tal-prodotti koperti mit-trade mark (in casu, Maison Fauré Le Page), iktar milli s-sena tal-istabbiliment tal-proprjetarju attwali tagħha (in casu, Fauré Le Page Paris), tiġi rrevokata, għall-kuntrarju tad-dikjarazzjoni ta’ invalidità, bis-saħħa ta’ dispożizzjoni oħra tad-Direttiva 2008/95. Lanqas ma teskludi l-eżistenza ta’ rimedji oħra (C).
A.      It-trade mark għandha tkun ta’ natura li tqarraq bil-pubbliku dwar karatteristika speċifika  tal-prodotti jew tas-servizzi koperti
31.      Il-partijiet u l-partijiet ikkonċernati kollha, bl-eċċezzjoni ta’ Goyard, jikkunsidraw li, sabiex trade mark tiġi ddikjarata invalida skont l-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95, għandha tkun ta’ natura li tqarraq bil-pubbliku fir-rigward ta’ karatteristika tal-prodotti jew tas-servizzi li hija tkopri.
32.      Min-naħa tagħha, Goyard issostni li, għalkemm dik id-dispożizzjoni tindika espressament li n-natura qarrieqa tat-trade mark tista’ tirrigwarda “n-natura, kwalità jew oriġini ġeografika tal-merkanzija jew servizz[i]”, dik il-lista ma hijiex eżawrjenti (peress li hija ppreċeduta mill-kliem “per eżempju”). Konsegwentement, trade mark li tista’ tqarraq bil-pubbliku dwar karatteristika partikolari tal-proprjetarju tagħha (jew tal-impriża li timmanifattura l-prodotti li hija tkopri), bħas-sena tal-istabbiliment tagħha, tista’ wkoll tiġi ddikjarata invalida skont l-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95, mingħajr ma jkun neċessarju li jiġi stabbilit li l-informazzjoni mogħtija mit-trade mark tirrigwarda xi karatteristika partikolari tal-prodotti jew tas-servizzi li hija tkopri (5).
33.      Jien mhux tal-istess fehma. Qabelxejn, nirrileva li l-eżempji kollha elenkati f’dik id-dispożizzjoni (“in-natura, kwalità jew oriġini ġeografika”) huma espressament identifikati bħala karatteristiċi tal-prodotti jew tas-servizzi koperti mit-trade mark. Fuq dik il-bażi, il-Gvern Franċiż jikkunsidra li l-kliem “per eżempju” użati fl-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95 jindikaw li l-leġiżlatura tal-Unjoni ried iħalli miftuħa l-lista tal-karatteristiċi tal-prodotti jew tas-servizzi li għalihom trade mark tista’ tkun qarrieqa, u mhux li tippermetti li n-natura qarrieqa ta’ trade mark tista’ tiġi stabbilita biss fir-rigward tal-karatteristiċi tal-proprjetarju tagħha.
34.      Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tikkorrobora dik l-interpretazzjoni. Fis-sentenza tagħha Emanuel (6), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li trade mark li tikkorrispondi għall-isem tad-disinjatur u l-ewwel manifattur tal-prodotti koperti minn dik it-trade mark, li ma kienx għadu involut fil-produzzjoni tagħhom, ma setgħetx, għal dik ir-raġuni biss, tiġi rrifjutata r-reġistrazzjoni tagħha għaliex tkun tista’ tqarraq bil-pubbliku. Dik is-sentenza tipprovdi l-ewwel indikazzjoni li l-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95 ma kienx intiż li japplika għal trade marks li sempliċement jistgħu jqarrqu bil-pubbliku dwar karatteristika tal-proprjetarju tagħhom, bħall-identità ta’ dik il-persuna (bħal fil-kawża Emanuel) jew is-sena ta’ stabbiliment (bħalma huwa l-każ hawnhekk).
35.      Barra minn hekk, eżempji meħuda mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ġenerali dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 7(1)(g) tar-Regolament (KE) Nru 207/2009 (7) (li kien japplika għal trade marks tal-Unjoni Ewropea, iżda li huwa identiku f’termini tal-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95) juru li l-analiżi ta’ jekk trade mark hijiex “ta’ tali natura li jqarrqu l-pubbliku” dejjem issir fir-rigward tal-karatteristiċi tal-prodotti jew tas-servizzi koperti mit-trade mark.
36.      B’mod partikolari, il-Qorti Ġenerali kkonstatat li t-trade mark verbali tal-Unjoni Ewropea BIO-INSECT Shocker kienet ta’ natura li tqarraq bil-pubbliku rilevanti, sa fejn dik hija pperċepita minn tal-aħħar bħala li tindika prodotti organiċi jew assoċjati mar-rispett tal-ambjent, filwaqt li dik kienet effettivament ġiet irreġistrata għal prodotti bijoċidali (8). Dik il-qorti ddeċidiet ukoll li kien ġustament li r-reġistrazzjoni tas-sinjal CAFFÈ NERO bħala trade mark verbali tal-Unjoni Ewropea kienet ġiet irrifjutata, minħabba li l-konsumaturi setgħu jaħsbu li wħud mill-prodotti koperti mill-applikazzjoni għal reġistrazzjoni, jiġifieri l-preparazzjonijiet abbażi tat-te, tal-kawkaw u tal-kawkaw, kif ukoll is-sostituti tal-kafè, kienu jew kien fihom kafè iswed, filwaqt li fir-realtà, dak ma kienx il-każ (9).
37.      B’mod iktar ġenerali, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li, għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 7(1)(g) tar-Regolament Nru 207/2009, għandu jiġi ddeterminat jekk, fid-data tal-applikazzjoni għal reġistrazzjoni tat-trade mark, kienx hemm inkoerenza bejn l-informazzjoni trażmessa mit-trade mark ikkontestata u l-karatteristiċi tal-prodotti indikati f’dik l-applikazzjoni (10). Bl-istess mod, dik il-qorti rrilevat li “huwa biss meta l-konsumatur ikkonċernat jitwassal sabiex jemmen li l-prodotti u s-servizzi għandhom ċerti karatteristiċi li fil-fatt ma għandhomx li huwa [jew hija] ser jiġi mqarraq bit-trade mark” (11), u b’hekk ikkonfermat li l-analiżi skont dik id-dispożizzjoni għandha tiffoka fuq il-perċezzjoni tal-pubbliku rilevanti fir-rigward tal-prodotti jew tas-servizzi stess.
38.      Interpretazzjoni kuntestwali u teleoloġika tal-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95 tippermetti wkoll li jiġi konkluż li, sabiex it-trade mark tiġi ddikjarata invalida skont dik id-dispożizzjoni, huwa neċessarju li dik tkun qarrieqa fir-rigward ta’ karatteristika tal-prodotti jew tas-servizzi koperti minn dik id-dispożizzjoni (u mhux sempliċiment għal dak li jirrigwarda l-proprjetarju tagħha).
39.      L-ewwel nett, l-Artikolu 13 tad-Direttiva 2008/95 jipprovdi li “[f]ejn xi raġunijiet għar-rifjut ta’ reġistrazzjoni jew għar-revokazzjoni jew nullità ta’ trade mark jeżistu fir-rigward biss ta’ x’uħud mill-merkanzija jew servizzi li għalihom saret l-applikazzjoni jew ir-reġistrazzjoni ta’ dik it-trade mark, ir-rifjut tar-reġistrazzjoni jew ir-revokazzjoni jew nullità [invalidità] għandhom ikopru biss dik l-merkanzija jew dawk is-servizzi”. Kif tenfasizza Fauré Le Page, peress li dik id-dispożizzjoni tippreżupponi li trade mark tista’ tkun qarrieqa fir-rigward ta’ karatteristika ta’ parti biss mill-prodotti jew mis-servizzi koperti minnha, hija tikkonferma li l-analiżi tar-raġuni għall-invalidità msemmija fl-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva għandha dejjem issir għal dawk il-prodotti jew is-servizzi.
40.      It-tieni nett, l-interpretazzjoni li nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja hija konformi mal-formulazzjoni tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2008/95, li jipprevedi li huma biss is-sinjali li jistgħu jiddistingwu l-prodotti jew is-servizzi (12) ta’ impriża minn dawk ta’ impriżi oħra li jistgħu jikkostitwixxu “trade mark”. Fil-kuntest tal-applikazzjoni tal-Artikolu 7(1)(g) tar-Regolament Nru 207/2009, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li l-funzjoni essenzjali ta’ trade mark hija li tiggarantixxi l-identità tal-oriġini tal-prodott jew tas-servizz indikat lill-konsumatur jew lill-utent finali, billi tippermettilu, mingħajr possibbiltà ta’ konfużjoni, jiddistingwi il-prodotti jew is-servizzi minn oħrajn li għandhom oriġini oħra. L-analiżi skont dik id-dispożizzjoni ma tistax għalhekk testendi lil hinn mill-prodotti u mis-servizzi inkwistjoni, minn naħa, u mill-perċezzjoni tat-trade mark mill-pubbliku rilevanti, min-naħa l-oħra (13). Jidhirli li huwa ċar li l-istess loġika hija bbażata fuq l-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95.
41.      Fid-dawl ta’ dawk l-elementi, jien tal-fehma li trade mark li tista’ tqarraq bil-pubbliku biss fir-rigward ta’ karatteristika tal-proprjetarju tagħha, bħas-sena ta’ stabbiliment tagħha, u mhux fir-rigward ta’ karatteristika tal-prodotti jew tas-servizzi koperti minnha, ma tistax tiġi ddikjarata invalida skont dik id-dispożizzjoni.
42.      Minn dak isegwi, in casu, li s-sempliċi fatt li t-trade marks ikkontestati jistgħu jqarrqu bil-pubbliku fir-rigward tas-sena tal-istabbiliment tal-proprjetarju tagħhom ma huwiex biżżejjed sabiex tiġi kkonstatata l-invalidità skont l-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95. Kif jirrileva l-Gvern Franċiż, dik is-sena, fiha nnifisha, ma twassal għal ebda informazzjoni dwar il-prodotti jew is-servizzi koperti minn dawk it-trade marks.
43.      Madankollu, huwa minnu, kif tirrileva l-qorti tar-rinviju stess, li l-inklużjoni tas-sena ta’ stabbiliment tal-proprjetarju tat-trade mark fi trade mark tista’ tiġi pperċepita mill-pubbliku, b’mod partikolari jekk dik is-sena hija partikolarment antika, bħala indikazzjoni li l-prodotti jew is-servizzi koperti mit-trade mark huma prodotti jew ipprovduti skont għarfien espert speċifiku u għandhom ċertu livell ta’ kwalità jew ta’ prestiġju.
44.      Madankollu, f’dak ir-rigward, infakkar li, sabiex trade mark tiġi ddikjarata invalida skont l-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95, hija għandha mhux biss tkun ta’ natura li tqarraq bil-pubbliku dwar karatteristika tal-prodotti jew tas-servizzi li hija tkopri, iżda għandha tikkostitwixxi wkoll indikazzjoni suffiċjentement konkreta ta’ tali karatteristika. Fil-fatt, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti Ġenerali, li, fil-fehma tiegħi, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tikkonferma, meta trade mark ma twassalx messaġġ suffiċjentement preċiż u ċar dwar il-prodotti u s-servizzi protetti, jew il-karatteristiċi tagħhom, iżda sempliċement issemmihom, ma jistax ikun hemm qerq fir-rigward ta’ dawk il-prodotti u s-servizzi (14).
45.      Fil-fehma tiegħi, l-inklużjoni ta’ sempliċi sena fi trade mark, mingħajr indikazzjoni ċara li tikkorrispondi (allegatament) mas-sena tal-istabbiliment tal-proprjetarju tat-trade mark, ma tikkostitwixxix, fiha nnifisha, tali indikazzjoni suffiċjentement preċiż.
46.      Fil-fatt, fl-assenza ta’ kwalunkwe preċiżazzjoni ulterjuri, tali sena tista’ tinftiehem mill-pubbliku jew bħala s-sena ta’ stabbiliment tal-kumpannija li timmanifattura jew li attwalment tbigħ il-prodotti, jew bħala l-provvista tas-servizzi koperti mit-trade mark, li tista’ tkun persuna ġuridika jew fiżika differenti mill-proprjetarju tat-trade mark, jew bħala s-sena ta’ stabbiliment (jew sena importanti oħra tal-istorja) tal-kumpannija li inizjalment immanifatturat dawk il-prodotti jew ipprovdiet dawk is-servizzi u sussegwentement ittrasferixxiet l-assi tagħha lil entità oħra. Jekk dik l-aħħar interpretazzjoni tiġi adottata f’din il-kawża, bla ħsara għall-analiżi tal-qorti tar-rinviju – Inqis li t-trade marks ikkontestati diffiċilment setgħu jitqiesu li huma ta’ natura li jqarrqu bil-pubbliku, peress li Maison Fauré Le Page, il-manifattur oriġinali tal-prodotti kkummerċjalizzati minn Fauré Le Page, kienet teżisti fl‑1717 (peress li kienet ġiet stabbilita s-sena preċedenti, fl‑1716).
47.      Barra minn hekk, sempliċi sena bħal “1717”, inkluża fi trade mark, tista’ wkoll tiġi pperċepita bħala li tirreferi għas-sena li fiha d-disinn tal-prodotti bit-trade mark deher għall-ewwel darba, jew għas-sena ta’ tqegħid fis-suq tal-ewwel mudell jew tal-ewwel verżjoni ta’ dawk il-prodotti. Hija tista’ wkoll tiġi interpretata bħala s-sena tal-ewwel żvilupp tal-għarfien espert jew tat-teknika applikata fil-manifattura tal-prodotti jew, kif tirrileva l-Kummissjoni, bħala sena purament ivvintata jew fittizja, li la turi l-għarfien jew l-esperjenza tal-impriża li minnha joriġinaw il-prodotti u lanqas il-kwalità ta’ dawk il-prodotti.
48.      Fil-fehma tiegħi, il-formulazzjoni tad-domandi magħmula mill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) tikkonferma dik l-ambigwità. Dik il-qorti tirrileva li l-element “1717” tat-trade marks ikkontestati jista’ jitqies, minn naħa, bħala li jittrażmetti informazzjoni falza dwar “l-età, l-affidabbiltà u l-għarfien espert tal-manifattur tal-prodotti” u, min-naħa l-oħra, bħala li jissuġġerixxi li l-proprjetarju ta’ dawk it-trade marks jipproduċi l-prodotti inkwistjoni għal sekli sħaħ, u b’hekk jagħtihom immaġni prestiġjuża. Il-fatt li dawk id-diversi interpretazzjonijiet, u sa ċertu punt vagi, tal-element “1717” huma previsti mill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) jikkonferma, fil-fehma tiegħi, li t-trade marks ikkontestati ma jikkostitwixxux indikazzjoni suffiċjentement konkreta ta’ karatteristika tal-prodotti koperti minnhom. L-analiżi tista’ tkun differenti jekk, minflok dak l-element, it-trade marks jinkludu termini iktar preċiżi bħal “Sengħa sa mill‑1717” jew “Teknika applikata mill‑1717”. Issa, dak ma huwiex il-każ f’din il-kawża.
B.      L-analiżi skont l-Artikolu 3(1)(g) għandha tkun ibbażata fuq it-trade mark u fuq il-lista ta’ prodotti jew ta’ servizzi koperti biss.
49.      F’din it-taqsima, ser nispjega li, anki jekk jitqies li element ta’ trade mark, bħas-sena “1717”, jittrażmetti informazzjoni dwar karatteristika speċifika tal-prodotti jew tas-servizzi li hija tkopri, pereżempju billi jiġi indikat li dawk il-prodotti huma prodotti skont l-għarfien espert ta’ impriża li għandha iktar minn mitt sena u li għandhom livell ta’ kwalità partikolari, l-ineżattezza ta’ dik l-informazzjoni, u għalhekk in-natura potenzjalment qarrieqa tat-trade mark, tista’ fi kwalunkwe każ tiġi evalwata biss fir-rigward tal-karatteristiċi tal-prodotti jew tas-servizzi kif jirriżultaw mill-applikazzjoni għal reġistrazzjoni. Tali karatteristiċi ma jinkludux is-sena li fiha l-proprjetarju tat-trade mark ġie effettivament stabbilit (f’dan il-każ, 2009).
50.      F’dak ir-rigward, infakkar li, fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża PMJC (15), spjegajt li l-Qorti tal-Ġustizzja ġa ddeċidiet li “sabiex ikun jista’ jiġi kkonstatat li trade mark ġiet irreġistrata bi ksur tar-raġuni għal rifjut minħabba r-riskju ta’ qerq, għandu jiġi stabbilit li s-sinjal ippreżentat għall-finijiet tar-reġistrazzjoni inkwantu trade mark minnu nnifsu joħloq tali riskju” (16). Kif isostnu Fauré Le Page, il-Gvern Franċiż u l-Kummissjoni, ir-raġuni għall-invalidità msemmija fl-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95 teżiġi li jiġi stabbilit li, fil-mument tal-preżentata tal-applikazzjoni għal reġistrazzjoni, it-trade mark kienet intrinsikament qarrieqa (17), fis-sens li l-pubbliku jiddeduċi informazzjoni neċessarjament falza fir-rigward tal-prodotti jew tas-servizzi elenkati f’dik l-applikazzjoni. Fi kliem ieħor, jeħtieġ li jkun hemm, ab initio (18), inkoerenza bejn l-informazzjoni mogħtija mit-trade mark u l-karatteristiċi tal-prodotti jew tas-servizzi indikati f’dik l-applikazzjoni (19).
51.      Minn dak isegwi li kull ċirkustanza speċifika li ma tirriżultax mit-trade mark innifisha, jew mil-lista tal-prodotti u tas-servizzi koperti minn dik it-trade mark kif ippreżentata fil-mument tal-applikazzjoni, ma għandhiex tittieħed inkunsiderazzjoni fil-kuntest tal-analiżi tan-natura qarrieqa skont l-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95 (20).
52.      F’din il-kawża, ma teżistix inkoerenza bejn l-informazzjoni trażmessa mit-trade mark u l-karatteristiċi tal-prodotti jew tas-servizzi li jistgħu jiġu dedotti mill-applikazzjoni għal reġistrazzjoni. Fil-fatt, xejn fil-lista tal-prodotti li jinsabu f’dik l-applikazzjoni, jiġifieri “ġilda u imitazzjonijiet tal-ġilda; bagolli u bagalji; basktijiet tal-ivvjaġġar; basktijiet tal-idejn”, li jista’ jikkontradixxi l-informazzjoni allegatament mogħtija mit-trade marks ikkontestati, jiġifieri li l-prodotti koperti minn dawk it-trade marks huma mmanifatturati skont l-għarfien espert ta’ kumpannija li għandha iktar minn mitt sena u għandhom livell ta’ kwalità partikolari. Il-fatt li Fauré Le Page Paris u Fauré Le Page Maroquinier inħolqu biss, rispettivament, fl‑2009 u fl‑2011 ma jistax jittieħed inkunsiderazzjoni, peress li, kif spjegajt, dik l-informazzjoni la tinsab fit-trade marks ikkontestati stess u lanqas fil-lista tal-prodotti jew tas-servizzi koperti minnha.
53.      Madankollu, Goyard issostni li, fost id-diversi eżempji msemmija fl-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95 u mfakkra fil-punt 31 iktar ’il fuq, l-eżempju relatat mal-“oriġini ġeografika” jippreżupponi t-teħid inkunsiderazzjoni taċ-ċirkustanzi relatati mal-post ta’ produzzjoni tal-prodotti jew tas-servizzi inkwistjoni, li huma estrinsiċi għat-trade mark stess jew għal-lista tal-prodotti jew tas-servizzi koperti minnha. Skont Goyard, minn dak isegwi li elementi bħal, f’din il-kawża, il-fatt li Fauré Le Page Paris u Fauré Le Page Maroquinier ġew stabbiliti rispettivament fl‑2009 u fl‑2011, li ma jidhrux la fit-trade mark stess u lanqas fil-lista tal-prodotti jew tas-servizzi li hija tkopri, jistgħu wkoll jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex tiġi stabbilita l-invalidità tat-trade mark skont l-Artikolu (1)(g) tad-Direttiva 2008/95.
54.      Għal darba oħra, ma naqbilx. L-ewwel nett, nirrikonoxxi li ma jeżistux eżempji fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, u lanqas, barra minn hekk, mill-Qorti Ġenerali, fejn trade mark ġiet effettivament meqjusa li tista’ tqarraq bil-pubbliku, fis-sens ta’ dik id-dispożizzjoni jew tal-Artikolu 7(1)(g) tar-Regolament Nru 207/2009 (li, kif diġà spjegajt fil-punt 35 iktar ’il fuq, huwa fformulat fi kliem identiċi għall-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95), fir-rigward tal-“oriġini ġeografika” tal-prodotti jew tas-servizzi koperti minnha.
55.      Madankollu, jidhirli li, fil-kuntest tal-applikazzjoni tal-Artikolu 7(1)(g) tar-Regolament Nru 207/2009, il-Qorti Ġenerali adottat interpretazzjoni wiesgħa tal-kunċett ta’ “oriġini ġeografika”, billi fehmitha bħala li tirreferi għall-post ta’ oriġini jew ta’ provenjenza tal-prodotti jew tas-servizzi, pereżempju razzett antik, li ma għandux neċessarjament ikun post ġeografiku speċifiku (21).
56.      Fuq dik il-bażi, nista’ faċilment nimmaġina, pereżempju, li trade mark li tinkludi l-kliem “Mill-foresta” tista’ tiġi ddikjarata invalida skont l-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95 għal prodotti li huma deskritti fl-applikazzjoni għar-reġistrazzjoni bħala “għamara magħmula minn materjali li jimitaw l-injam (bħall-plastik)”, minħabba li tali trade mark tista’ tqarraq bil-pubbliku mhux biss fir-rigward tal-kompożizzjoni, iżda wkoll fir-rigward tal-post ta’ oriġini jew ta’ provenjenza tal-prodotti kkonċernati. Tali analiżi tista’ ssir mingħajr ma jkun neċessarju li jittieħdu inkunsiderazzjoni elementi oħra minbarra t-trade mark stess jew il-lista tal-prodotti jew tas-servizzi koperti minnha.
57.      Għaldaqstant, jien mhux konvint mill-argument ta’ Goyard li r-riferiment għall-“oriġini ġeografika” tal-prodotti jew tas-servizzi f’dik id-dispożizzjoni jimplika neċessarjament li elementi mhux relatati għandhom neċessarjament jittieħdu inkunsiderazzjoni (22).
58.      Fid-dawl ta’ dawk il-kunsiderazzjonijiet, inqis li, in casu, il-fatt li Fauré Le Page Paris u Fauré Le Page Marroquinier ġew stabbiliti rispettivament fl‑2009 u fl‑2011 ma jistax jittieħed inkunsiderazzjoni sabiex jiġi stabbilit li t-trade marks ikkontestati huma ta’ natura li jqarrqu bil-pubbliku u għalhekk għandhom jiġu ddikjarati invalidi skont l-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95. Fuq dik il-bażi, u bla ħsara għall-konstatazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju, ma narax kif ir-raġuni għal invalidità stabbilita f’dik id-dispożizzjoni tista’ tiġi applikata għal dawk it-trade marks.
C.      Kummenti finali: fuq id-distinzjoni bejn invalidità u revoka u rimedji ġudizzjarji oħra
59.      Kif ġa spjegajt fl-introduzzjoni, l-argument prinċipali ta’ Goyard fir-rigward tat-trade marks ikkontestati huwa li fihom element, is-sena “1717”, li tista’ tagħti l-impressjoni (falza) li l-manifattur oriġinali tal-prodotti koperti mit-trade mark (Maison Fauré Le Page, stabbilita fl‑1716) għadha involuta fil-produzzjoni tagħhom, waqt li l-proprjetarju attwali (Fauré Le Page Paris) kienet stabbilita fl‑2009.
60.      Sabiex inkompli mal-analiżi tiegħi, inżid ngħid li d-dikjarazzjoni ta’ invalidità ta’ trade mark, bħat-trade marks ikkontestati, skont l-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95 sempliċement għal dik ir-raġuni, fil-fehma tiegħi, imur kontra l-prinċipju fundamentali li t-trade marks jikkostitwixxu oġġetti awtonomi ta’ tranżazzjonijiet kummerċjali. Il-proprjetà tagħhom tista’ tiġi ttrasferita minn persuna jew minn impriża għal oħra, mingħajr ma tali trasferiment iwassal għall-invalidità tat-trade mark innifisha. Dak huwa, essenzjalment, dak li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet fil-kawża Emanuel fir-rigward ta’ trade mark li għandha l-isem tad-disinjatur inizjali tal-ħwejjeġ inkwistjoni, li ma kienx għadu involut fil-produzzjoni tagħhom  (23).
61.      Nifhem, mill-qari tat-talba għal deċiżjoni preliminari, li Fauré Le Page akkwistat legalment it-trade mark Franċiża “Fauré Le Page” mingħand Saillard, li hija stess kienet l-unika azzjonista ta’ Maison Fauré Le Page oriġinali, li sussegwentement akkwistat l-assi u l-passiv kollu tagħha. Jien naqbel ukoll ma’ Fauré Le Page li l-pubbliku jaf li t-trade marks, b’mod partikolari dawk irreġistrati għal prodotti fis-settur tal-lussu, bħalma huwa l-każ hawnhekk, spiss jirreferu għas-sena ta’ stabbiliment tal-manifattur oriġinali jew tal-ewwel manifattur, anki jekk dak il-manifattur ma jkunx għadu responsabbli għall-produzzjoni tal-prodotti. Dik hija konsegwenza naturali tal-fatt li l-impriżi li għandhom iktar minn mitt sena ma jinbidlux maż-żmien u fil-prattika jgħaddu minn diversi operazzjonijiet ta’ bejgħ, xiri mill-ġdid, ristrutturar u liċenzji tat-trade marks. Huwa evidenti li tali tranżazzjonijiet ma jistgħux, waħedhom, iwasslu awtomatikament għall-invalidità tat-trade marks meta dawk ikun fihom elementi relatati mal-proprjetarju preċedenti jew inizjali tagħhom.
62.      Madankollu, is-soluzzjoni li nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tadotta ma teskludix, fil-fehma tiegħi, il-possibbiltà ta’ revoka ta’ tali trade marks, meta ċirkustanzi relatati mal-użu tagħhom wara r-reġistrazzjoni juru li l-manifattur oriġinali (jew proprjetarju preċedenti jew inizjali tat-trade mark) ma jintervjenix iktar fil-produzzjoni tal-prodotti jew fil-provvista tas-servizzi koperti mit-trade mark u li, minħabba f’hekk, it-trade mark tista’ tqarraq bil-pubbliku dwar karatteristika ta’ dawk il-prodotti jew ta’ dawk is-servizzi.
63.      F’dak ir-rigward, infakkar li, fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża PMJC (24), iċċarajt id-distinzjoni bejn l-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95, li jirrigwarda l-invalidità, jiġifieri l-kwistjoni dwar jekk trade mark kellhiex tiġi rreġistrata fl-ewwel lok, u l-Artikolu 12(2)(b) tal-istess direttiva, li jikkonċerna r-revoka, jiġifieri jekk trade mark li ġiet irreġistrata b’mod validu għandhiex madankollu tiġi rrevokata minħabba li ma għadhiex tissodisfa l-kundizzjonijiet ta’ reġistrazzjoni. Kif diġà indikajt, skont l-ewwel dispożizzjoni, l-elementi li ma humiex inklużi fit-trade mark innifisha jew fil-lista ta’ prodotti jew ta’ servizzi ppreżentati fl-applikazzjoni għal reġistrazzjoni ma jistgħux jittieħdu inkunsiderazzjoni. Mill-banda l-oħra, l-Artikolu 12(2)(b) tad-Direttiva 2008/95 jipprovdi li d-drittijiet tal-proprjetarju ta’ trade mark jistgħu jiġu rrevokati jekk, wara d-data tar-reġistrazzjoni, “b’konsegwenza ta’ l-użu li jagħmel minnha l-proprjetarju tagħha jew bil-kunsens tiegħu fir-rigward tal-merkanzija jew servizzi li għalihom hija ġiet reġistrata, hija tista’ tqarraq bil-pubbliku, partikolarment fir-rigward tan-natura, kwalità jew oriġini ġeografika ta’ dik il-merkanzija jew dawk is-servizzi” (25). Skont dik id-dispożizzjoni, elementi estrinsiċi dwar il-mod kif it-trade mark intużat wara r-reġistrazzjoni jistgħu għalhekk jittieħdu inkunsiderazzjoni.
64.      Minn dak isegwi li, jekk trade mark li tinkludi elementi li jirreferu għall-proprjetarju preċedenti jew inizjali tagħha, jew għall-manifattur tal-oriġini tal-prodotti jew għall-fornitur tas-servizzi koperti minnha, ma tistax tiġi ddikjarata invalida skont l-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95, hija tista’ madankollu tiġi rrevokata skont l-Artikolu 12(2)(b) ta’ dik id-direttiva, jekk jintwera, pereżempju, li, wara r-reġistrazzjoni, it-trade mark intużat għal prodotti li l-produzzjoni tagħhom ma għandha ebda rabta ma’ dak il-manifattur jew ma’ dak il-produttur oriġinali. Infakkar li dik hija, essenzjalment, il-konklużjoni li wasalt għaliha fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża PMJC, li fihom issuġġerejt lill-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta dik l-aħħar dispożizzjoni fis-sens li ma tipprekludix ir-revoka ta’ trade mark li tikkonsisti mill-kunjom ta’ disinjatur minħabba li, wara ċ-ċessjoni tagħha, hija ntużat b’mod li twassal effettivament sabiex il-pubbliku jemmen li dak id-disinjatur baqa’ involut fil-ħolqien tal-prodotti b’dik it-trade mark, meta dak ma kienx għadu l-każ.
65.      Fl-aħħar nett, ninnota li skont il-premessa 7 tad-Direttiva 2008/95, id-
Direttiva “m’għandhiex teskludi l-applikazzjoni għal trade marks ta’ dispożizzjonijiet tal-liġi ta’ l-Istati Membri li jkunu diversi mil-liġi tat-trade marks, bħad-dispożizzjonijiet dwar il-kompetizzjoni inġusta, ir-responsabbiltà ċivili u l-protezzjoni tal-konsumatur”. Kif spjegat il-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Emanuel (26), l-inklużjoni ta’ informazzjoni “żbaljata” fi trade mark tista’, f’ċerti ċirkustanzi, tikkostitwixxi aġir “frawdolenti”, għall-finijiet tal-istabbiliment tar-responsabbiltà ċivili, anki jekk dik tista’ ma tikkostitwixxix qerq fis-sens tal-Artikolu 3(1)(g) ta’ dik id-direttiva. Dak jista’ jkun il-każ b’mod partikolari meta l-proprjetarju tat-trade mark jippreżenta ruħu lill-pubbliku rilevanti bħala s-suċċessur legali jew ekonomiku tal-proprjetarju ta’ trade mark simili preċedenti, mingħajr ma jkun hemm relazzjoni ta’ kontinwità jew ta’ suċċessjoni bejn it-tnejn.
66.      Tali ċirkustanza, jekk kienet diġà teżisti fil-mument tar-reġistrazzjoni tat-trade mark, tista’ wkoll tittieħed inkunsiderazzjoni sabiex tiġi kkonstatata l-invalidità ta’ dik it-trade mark abbażi ta’ raġuni oħra tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2008/95, jiġifieri l-Artikolu 3(2)(d) tagħha, li jikkonċerna l-applikazzjonijiet imressqa b’mala fide (27).
67.      Madankollu, is-suċċess ta’ tali talba sussidjarja jiddependi fuq jekk jistax jiġi stabbilit li l-proprjetarju tat-trade mark, in casu, Fauré Le Page, deliberatament fittex li joħloq impressjoni falza ta’ kontinwità jew ta’ suċċessjoni. Dak ma jidhirlix li huwa l-każ hawnhekk, u bla ħsara għall-analiżi tal-qorti tar-rinviju, peress li, kif diġà rrilevajt fil-punt 60 iktar ’il fuq, Fauré Le Page Paris akkwistat legalment it-trade mark Franċiża “Fauré Le Page” mingħand Saillard, li hija stess kienet l-unika azzjonista ta’ Maison Fauré Le Page oriġinali, li sussegwentement akkwistat l-assi u l-passiv kollu tagħha.
V.      Konklużjoni
68.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi preliminari magħmula mill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza):
L-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Ottubru 2008 biex jiġu approssimati l-liġijiet ta’ l-Istati Membri dwar it-trade marks
għandu jiġi interpretat fis-sens li l-inklużjoni, fi trade mark, ta’ sena li tista’ tinftiehem mill-pubbliku bħala indikazzjoni tas-sena ta’ stabbiliment tal-proprjetarju tat-trade mark, meta dak ma huwiex il-każ, ma tistax, waħedha, twassal għall-invalidità ta’ dik it-trade mark. Sabiex trade mark tiġi ddikjarata invalida skont dik id-dispożizzjoni, hija għandha tkun ta’ natura li tqarraq bil-pubbliku dwar karatteristika tal-prodotti jew tas-servizzi li hija tkopri u għandha tikkostitwixxi indikazzjoni suffiċjentement konkreta ta’ dik il-karatteristika. Barra minn hekk, kull ċirkustanza, bħas-sena ta’ stabbiliment effettiv tal-proprjetarju attwali tat-trade mark, li ma hijiex parti mit-trade mark innifisha jew mil-lista ta’ prodotti u ta’ servizzi koperti minnha, kif ippreżentata fil-mument tal-applikazzjoni għal reġistrazzjoni, ma għandhiex tittieħed inkunsiderazzjoni fl-evalwazzjoni skont l-Artikolu 3(1)(g) ta’ dik id-direttiva.
1      Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
2      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Ottubru 2008 (ĠU 2008, L 299, p. 25). Dik id-direttiva ma għadhiex fis-seħħ u ġiet issostitwita bid-Direttiva (UE) 2015/2436 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Diċembru 2015 biex jiġu approssimati l-liġijiet tal-Istati Membri dwar it-trade marks (ĠU 2015, L 336, p. 1, rettifiki fil-ĠU 2016, L 110, p. 5 u fil-ĠU L, 2025/90766). Madankollu, id-Direttiva 2008/95 tapplika ratione temporis għall-kawża prinċipali.
3      Ara s-sentenza tat‑30 ta’ Marzu 2006, Emanuel (C‑259/04, EU:C:2006:215, iktar ’il quddiem is-“sentenza Emanuel”). F’dik is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat l-Artikolu 3(1)(g) tal-Ewwel Direttiva tal-Kunsill 89/104/KEE tal‑21 ta’ Diċembru 1988 biex jiġu approssimati l-liġijiet ta’ l-Istati Membri dwar it-trade marks (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 1, p. 92). Il-kliem ta’ dik id-dispożizzjoni huma, essenzjalment, identiċi għal dawk tal-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95, is-suċċessur legali tagħha. Għalhekk, l-interpretazzjoni mogħtija f’dik is-sentenza tista’ tiġi trasposta għal dik id-dispożizzjoni.
4      Ara s-sentenza tat‑23 ta’ April 2009, Copad (C‑59/08, EU:C:2009:260). Dik is-sentenza kienet tirrigwarda l-kwistjoni dwar jekk il-proprjetarju ta’ trade mark setax jingħata kumpens għall-kwalità tal-prodotti mingħand persuna liċenzjata.
5      Ninnota, inċidentalment, li l-argument ta’ Goyard f’dak ir-rigward ma huwiex kompletament koerenti. Minn naħa, hija ssostni, kif għadni kif spjegajt, li mill-kliem tal-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95 jirriżulta li l-karatteristika rilevanti ma għandhiex neċessarjament tkun relatata mal-prodotti koperti minn dik it-trade mark u tista’ tikkonċerna, pereżempju, il-manifattur ta’ dawk il-prodotti. Min-naħa l-oħra, b’risposta għal domanda tal-Qorti tal-Ġustizzja, jidher li huwa kkunsidrat li l-informazzjoni (żbaljata) mogħtija mit-trade mark fir-rigward ta’ dak il-manifattur għandha neċessarjament twassal lill-pubbliku sabiex jippreżumi li l-prodotti għandhom ċerti karatteristiċi li fil-fatt ma għandhomx.
6      Paragrafu 51.
7      Regolament tas‑26 ta’ Frar 2009 dwar it-trade mark Komunitarja (ĠU 2009, L 78, p. 1), applikabbli qabel id-dħul fis-seħħ tar-Regolament (UE) 2017/1001 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑14 ta’ Ġunju 2017 dwar it-trademark tal-Unjoni Ewropea (ĠU 2017, L 154, p. 1, rettifika fil-ĠU L, 2025/90765). L-Artikolu 7(1)(g) ta’ dak ir-regolament huwa huwa stess ifformulat f’termini identiċi għal dawk tal-Artikolu 7(1)(g) tar-Regolament Nru 207/2009.
8      Ara s-sentenza tat‑13 ta’ Mejju 2020, SolNova vs EUIPO–Canina Pharma (BIO-INSECT Shocker) (T‑86/19, EU:T:2020:199).
9      Ara s-sentenzi tas‑27 ta’ Ottubru 2016, Caffè Nero Group vs EUIPO (CAFFÈ NERO) (T‑29/16, mhux ippubblikata, EU:T:2016:635). Ara wkoll, is-sentenzi tas‑26 ta’ Ottubru 2017, Alpirsbacher Klosterbräu Glauner vs EUIPO (Klosterstoff) (T‑844/16, EU:T:2017:759), li fiha l-Qorti Ġenerali kkonfermat deċiżjoni ta’ rifjut ta’ reġistrazzjoni tas-sinjal Klosterstoff, minħabba li t-trade mark li għaliha saret l-applikazzjoni kienet ta’ natura li tqarraq bil-pubbliku rilevanti għall-prodotti “xorb mhux alkoħoliku, b’mod partikolari birer mhux alkoħoliċi”, u tad‑29 ta’ Novembru 2023, Myforest Foods vs EUIPO (MYBACON) (T‑107/23, mhux ippubblikata, EU:T:2023:769), billi kkunsidrat li s-sinjal MY BACON kellu jiġi rrifjutat ir-reġistrazzjoni bħala trade mark verbali tal-Unjoni Ewropea, peress li seta’ jqarraq bil-pubbliku dwar in-natura tal-ikel inkwistjoni, li kien “sostitut tal-laħam abbażi tal-faqqiegħ; sostituti tal-laħam; ikliet ippreparati magħmula primarjament minn sostituti tal-laħam, inklużi sostituti tal-laħam abbażi tal-faqqiegħ”.
10      Sentenza tad‑29 ta’ Ġunju 2022, Hijos de Moisés Rodríguez González vs EUIPO – Ireland and Ornua (La Irlandesa 1943) (T‑306/20, EU:T:2022:404). Enfasi miżjuda minni.
11      Ara s-sentenza tad‑29 ta’ Novembru 2018, Khadi and Village Industries Commission vs EUIPO – BNP Best Natural Products (Khadi Ayurveda) (T‑683/17, mhux ippubblikata, EU:T:2018:860, punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata). Enfasi miżjuda minni.
12      Enfasi miżjuda minni.
13      Ara s-sentenza tat‑22 ta’ Marzu 2018, Safe Skies vs EUIPO – Travel Sentry (TSA LOCK) (T‑60/17, mhux ippubblikata, EU:T:2018:164, punti 62 u 63 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll, is-sentenza tat‑2 ta’ April 2025, Giuliani vs EUIPO–H&H (Swisse) (T‑442/23, mhux ippubblikata, EU:T:2025:354, punt 100 u l-ġurisprudenza ċċitata).
14      Ara, b’analoġija, il-ġurisprudenza dwar l-Artikolu 7(1)(g) tar-Regolament Nru 207/2009, b’mod partikolari s-sentenza tas‑27 ta’ Ġunju 2017, Aldi Einkauf vs EUIPO–Fratelli Polli (ANTICO CASALE) (T‑327/16, mhux ippubblikata, EU:T:2017:439, punt 51 u l-ġurisprudenza ċċitata). Kif jispjega l-Uffiċċju tal-Proprjetà Intellettwali tal-Unjoni Ewropea (EUIPO) fil-linji gwida tiegħu, il-pubbliku rilevanti għandu jirrikonoxxi s-sinjal bħala li jittrażmetti messaġġ speċifiku, ċar u mhux ambigwu dwar in-natura, il-kwalità jew l-oriġini ġeografika (jew karatteristika oħra) tal-prodotti u tas-servizzi, ifformulat b’tali mod li l-użu mhux qarrieqi huwa impossibbli (ara https://guidelines.euipo.europa.eu/2303069/2259183/linji-gwida-tat-trademarks/2-it-test-g%C4%A7all-qerq).
15      C‑168/24, EU:C:2025:221 (iktar ’il quddiem il-“konklużjonijiet tiegħi fil-kawża PMJC”). Ara l-punti 41 sa 46 ta’ dawk il-konklużjonijiet.
16      Ara s-sentenza tat‑8 ta’ Ġunju 2017, W. F. Gözze Frottierweberei u Gözze (C‑689/15, EU:C:2017:434, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata). Enfasi miżjuda minni. Dik is-sentenza kienet tikkonċerna l-interpretazzjoni tal-Artikolu 7(1)(g) tar-Regolament Nru 207/2009, u mhux tal-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 2008/95. Madankollu, hija tista’ tiġi applikata b’analoġija għall-interpretazzjoni ta’ dik l-aħħar dispożizzjoni.
17      Ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑3 ta’ Settembru 2025, Verband der Islamischen Kulturzentren vs EUIPO–Inaba Shokuhin (TUNA) (T‑377/24, mhux ippubblikata, EU:T:2025:825, punt 80 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll, il-punti 41 u 44 tal-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża PMJC u l-ġurisprudenza ċċitata.
18      Ara, b’analoġija, is-sentenza tad‑29 ta’ Ġunju 2022, Hijos de Moisés Rodríguez González vs EUIPO–Ireland and Ornua (La Irlandesa 1943) (T‑306/20, EU:T:2022:404, punt 68).
19      Ara, b’analoġija, il-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 37 iktar ’il fuq.
20      Ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑3 ta’ Settembru 2025, Verband der Islamischen Kulturzentren vs EUIPO–Inaba Shokuhin (TUNA) (T‑377/24, mhux ippubblikata, EU:T:2025:825, punti 81 sa 83).
21      Ara s-sentenza tas‑27 ta’ Ġunju 2017, Aldi Einkauf vs EUIPO–Fratelli Polli (ANTICO CASALE) (T‑327/16, mhux ippubblikata, EU:T:2017:439, punt 46 sa 52). F’dik is-sentenza, il-Qorti Ġenerali madankollu kkonfermat il-konklużjonijiet tal-Bord tal-Appell tal-Uffiċċju tal-Proprjetà Intellettwali tal-Unjoni Ewropea (EUIPO), billi qieset li l-pubbliku rilevanti ma jipperċepixxix il-kliem “antitico casale” bħala li jittrażmettu messaġġ suffiċjentement konkret u ċar u għalhekk ma jikkunsidrax dak l-element tat-trade mark bħala indikazzjoni tal-oriġini ġeografika tal-prodotti inkwistjoni, iżda pjuttost bħala espressjoni purament ta’ eloġju.
22      Kif ser nispjega fil-punt 62 iktar ’il quddiem, madankollu, elementi oħra minbarra t-trade mark innifisha jew il-lista ta’ prodotti jew ta’ servizzi koperti minnha (bħaċ-ċirkustanzi relatati ma’ fejn dawk il-prodotti jew is-servizzi huma fil-fatt prodotti jew ipprovduti) jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 12(2)(b) tad-Direttiva 2008/95, li jikkonċerna r-revoka tat-trade marks minħabba n-natura qarrieqa tagħhom. Pereżempju, it-trade mark “Mövenpick of Switzerland” kienet irrevokata minħabba li l-prodotti inkwistjoni kienu mmanifatturati fil-Ġermanja (ara d-Deċiżjoni tal-Ewwel Bord tal-Appell tat‑12 ta’ Frar 2009, R 697/2008‑1, Biscosuisse – Chocosuisse vs Mövenpick Holding, punti 17 sa 19).
23      Ara l-punti 45 sa 49 ta’ dik is-sentenza. Ara wkoll, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Ruiz‑Jarabo Colomer fil-kawża Emanuel (C‑259/04, EU:C:2006:50, punti 35 sa 40). Fl-aħħar nett, ara s-sentenza tal‑14 ta’ Mejju 2009, Fiorucci vs UASI–Edwin (ELIO FIORUCCI) (T‑165/06, EU:T:2009:157, punti 30 sa 34). Inżid ngħid li l-Artikolu 21 tal-Ftehim dwar l-Aspetti tad-Drittijiet tal-Proprjetà Intelletwali Relatati mal-Kummerċ (TRIPs) jipprovdi li “s-sid ta’ trademark reġistrata għandu jkollu d-dritt li jassenja t-trademark bi jew mingħajr it-trasferiment tal-kummerċ tat-trademark”.
24      Ara l-punti 50 sa 54 ta’ dawk il-konklużjonijiet.
25      Enfasi miżjuda minni.
26      Ara l-punt 50 ta’ dik is-sentenza.
27      Ara, b’analoġija dwar ir-Regolament Nru 207/2009, is-sentenza tas‑6 ta’ Lulju 2022, Zdút vs EUIPO–Nehera et (nehera)  (T‑250/21, EU:T:2022:430, punt 68). Id-dispożizzjoni ekwivalenti għall-Artikolu 3(2)(d) tad-Direttiva 2008/95 fil-kuntest ta’ dak ir-regolament hija l-Artikolu 52(1)(b).