62001CC0415_NL
Conclusie van de advocaat generaal
Conclusie van de advocaat generaal
1. Met dit beroep verzoekt de Commissie het Hof om vast te stellen dat het Koninkrijk België de verplichtingen niet is nagekomen die op hem rusten krachtens artikel 4, leden 1, 2 en 4, van richtlijn 79/409/EEG van de Raad van 2 april 1979 inzake het behoud van de vogelstand.(2)
2. Deze richtlijn beoogt de instandhouding van alle natuurlijk in het wild levende vogelsoorten op het Europese grondgebied van de lidstaten. Zij stelt regels vast voor de bescherming, het beheer en de regulering van de soorten.
3. Artikel 4 van de richtlijn betreft de speciale beschermingsmaatregelen en soortgelijke maatregelen. Artikel 4, lid 1, verplicht de lidstaten om de voor de instandhouding van de in bijlage I genoemde soorten meest geschikte gebieden aan te wijzen als speciale beschermingszones (hierna: SBZ). Lid 2 verplicht de lidstaten om soortgelijke maatregelen te nemen ten aanzien van de niet in bijlage I genoemde, geregeld voorkomende trekvogels. Lid 4(3) ten slotte verplicht de lidstaten om passende maatregelen te treffen teneinde ervoor te zorgen dat de kwaliteit van de natuurlijke habitats en de habitats van soorten in de speciale beschermingszones niet verslechtert en er geen storende factoren optreden voor de soorten waarvoor de zones zijn aangewezen.
4. In deze zaak formuleert de Commissie drie bezwaren tegen het Koninkrijk België. Zij hebben alle betrekking op het Vlaamse Gewest.(4)
5. In de eerste plaats benadrukt de Commissie dat het Vlaamse Gewest niet de nodige maatregelen heeft getroffen voor de volledige omzetting van artikel 4, leden 1 en 2, van de richtlijn. Het Koninkrijk België bestrijdt dit niet. Het erkent dat de thans geldende maatregelen slechts een gedeeltelijke omzetting van de in geding zijnde bepalingen zijn.(5)
6. In de tweede plaats herinnert de Commissie eraan dat artikel 4 van de richtlijn volgens de rechtspraak van het Hof(6) de lidstaten verplicht om de SBZ een juridische status te verlenen waarmee het overleven en de voortplanting van de in bijlage I genoemde soorten, alsmede het broeden, ruien en overwinteren van de niet in bijlage I genoemde, geregeld voorkomende trekvogelsoorten verzekerd is. De Commissie benadrukt dat het Vlaamse Gewest geen maatregelen heeft genomen die ervoor zorgen dat door de aanwijzing van een gebied als SBZ automatisch een adequate beschermingsregeling van toepassing wordt. Het Koninkrijk België bestrijdt dit niet.(7) Het verklaart dat een voorstel van decreet met die strekking momenteel bij het Vlaamse parlement in behandeling is.
7. Ten slotte is de Commissie van mening dat de Vlaamse autoriteiten niet de nodige maatregelen hebben genomen om te garanderen dat de geografische kaarten waarop de SBZ zijn aangegeven, bindende kracht hebben en aan derden kunnen worden tegengeworpen. Dit wordt door het Koninkrijk België betwist.
8. Het enige punt in geschil tussen partijen betreft dus het derde bezwaar, namelijk dat de geografische kaarten waarop de SBZ zijn aangegeven, geen bindende kracht hebben. Ik zal dan ook enkel dit punt bespreken, en geef het Hof voor het overige in overweging, het beroep gegrond te verklaren.
Het bezwaar dat de kaarten waarop de SBZ zijn aangegeven, geen bindende kracht hebben
9. De Commissie is van mening dat de Vlaamse autoriteiten artikel 4, leden 1 en 2, van de richtlijn niet naar behoren hebben uitgevoerd, op grond dat de kaarten waarop de SBZ in het Vlaamse Gewest zijn aangegeven, geen bindende kracht hebben.
10. De Commissie zet uiteen dat naar Belgisch recht(8) maatregelen van de gewestelijke autoriteiten moeten worden bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad om bindende kracht te verkrijgen. Enkel die bekendmaking roept een onweerlegbaar vermoeden in het leven dat die maatregelen de burgers bekend zijn, zodat zij aan derden kunnen worden tegengeworpen.
11. Zoals de Commissie benadrukt, zijn de kaarten waarop de SBZ op Vlaams grondgebied zijn aangegeven, echter niet in het Belgisch Staatsblad bekendgemaakt. Zij zijn slechts in de gemeentehuizen neergelegd opdat de bevolking er kennis van kan nemen. Volgens de Commissie is deze maatregel niet voldoende om het door artikel 4 van de richtlijn geëiste juridische beschermingsstelsel te creëren.
12. Het Koninkrijk België wijst erop dat de bindende kracht van de kaarten waarop de SBZ zijn aangegeven, behoort tot het interne recht van de lidstaten. Zij beschikken over een aanzienlijke beleidsvrijheid om te bepalen op welke wijze zij zullen zorgen dat de maatregelen waarbij de richtlijn wordt omgezet, bindende kracht verkrijgen. Hoe dan ook verleent de neerlegging ten gemeentehuize volgens de rechtspraak van het Hof van Cassatie (België) daaraan een kracht die vergelijkbaar is met die van een bekendmaking in het Belgisch Staatsblad.
13. Gelet op deze argumenten, wil ik herinneren aan bepaalde aspecten van de verplichtingen waaraan de lidstaten zich bij de omzetting van richtlijnen moeten houden.
14. Volgens vaste rechtspraak moeten de bepalingen van een richtlijn worden uitgevoerd met een onbetwistbare dwingende kracht en met de specificiteit, nauwkeurigheid en duidelijkheid die nodig zijn om te voldoen aan het vereiste van rechtszekerheid.(9) Het rechtszekerheidsbeginsel vereist een adequate bekendmaking van de nationale maatregelen waarbij richtlijnen worden omgezet(10), en wel zo dat de rechtssubjecten in staat zijn kennis te nemen van al hun rechten en deze zo nodig geldend kunnen maken voor de nationale rechterlijke instanties.(11) Het Hof heeft echter gepreciseerd dat het rechtszekerheidsbeginsel niet voorschrijft in welke vorm de bekendmaking dient te geschieden, zoals bekendmaking van de nationale maatregelen in het staatsblad van de lidstaten.(12)
15. Wat de richtlijn betreft, staat vast dat de kaarten waarop de SBZ zijn aangegeven, noodzakelijkerwijs bindende kracht moeten hebben. Indien dit niet het geval was, zouden de geografische grenzen van de SBZ immers te allen tijde kunnen worden betwist en zouden de doelstellingen van de richtlijn ernstig in gevaar worden gebracht.
16. In de onderhavige zaak ontkent het Koninkrijk België niet dat volgens de federale wet (bijzondere wet tot hervorming der instellingen, reeds aangehaald) de door de gewestelijke autoriteiten genomen maatregelen in het Belgisch Staatsblad moeten worden bekendgemaakt om bindende kracht te krijgen. Het Koninkrijk België beroept zich evenwel op een uitzondering op die regel. Het verklaart dat het Hof van Cassatie in een arrest van 7 oktober 1983(13) heeft geoordeeld dat een ontwerp-gewestplan niet noodzakelijkerwijs bindend wordt door de enkele bekendmaking in het Belgisch Staatsblad, maar door de neerlegging op het gemeentehuis van elke gemeente waarop het plan betrekking heeft. De Belgische regering stelt dat dit arrest, dat de ruimtelijke ordening betreft, zonder meer kan worden toegepast op de geografische kaarten waarop de SBZ zijn aangegeven.
17. Met de Commissie ben ik van mening dat deze stelling niet kan worden aanvaard.
18. Blijkens de stukken(14) is het arrest waarop de Belgische regering zich beroept, gewezen in specifieke omstandigheden. Zo bepaalt de wet houdende organisatie van de ruimtelijke ordening en van de stedebouw van 29 maart 1962(15), dat een ontwerp-gewestplan moet worden onderworpen aan een openbaar onderzoek, aangekondigd door aanplakking in elk gemeentehuis, door een bericht dat driemaal in het Belgisch Staatsblad, in drie bladen van de hoofdstad en zo mogelijk, in drie bladen van de streek wordt geplaatst, alsmede door een bericht dat driemaal door de BRTN-radio wordt uitgezonden.
19. Verder blijkt uit de motivering van eerdergenoemd arrest dat het Hof van Cassatie de erkenning van de bindende kracht van ontwerp-gewestplannen heeft gebaseerd op verschillende specifieke factoren zoals de bewoordingen van de betrokken bepaling, de algehele opzet van de wet en al hetgeen de bevoegde minister tijdens de parlementaire behandeling heeft verklaard.
20. In casu heeft het Koninkrijk België dergelijke omstandigheden evenwel niet aangetoond. De Belgische regering betoogt wel dat het besluit van de Vlaamse Executieve van 17 oktober 1988 voorschrijft dat de kaarten waarop de SBZ zijn aangegeven, worden neergelegd in de gemeentehuizen.(16)
21. Uit de stukken kan echter niet worden afgeleid dat die kaarten aan een openbaar onderzoek zijn onderworpen dat identiek is met het onderzoek dat volgens meergenoemde wet vereist is. Ook is niet zeker dat aan de neerlegging van de kaarten een publiciteit is voorafgegaan die vergelijkbaar is met die welke bij deze wet wordt voorgeschreven. Tevens is niet bekend of de wetgever evenals in de aangevoerde zaak, inderdaad bindende kracht aan de kaarten heeft willen verlenen door de neerlegging ervan in de gemeentehuizen. Ten slotte is vooral onduidelijk of een door een federaal lichaam genomen maatregel (het besluit van de Vlaamse Executieve) naar Belgisch recht rechtsgeldig kan afwijken van het beginsel van de bekendmaking, zoals voorgeschreven in de federale wet (de bijzondere wet tot hervorming der instellingen).
22. Gelet op een en ander ben ik van mening dat, voorzover uit de stukken blijkt, het Koninkrijk België niet het bewijs heeft geleverd dat de kaarten waarop de SBZ in het Vlaamse Gewest zijn aangegeven, een onweerlegbare bindende kracht hebben in de zin van de rechtspraak van het Hof.(17)
23. Ik geef het Hof dan ook in overweging, het derde bezwaar van de Commissie te aanvaarden.
Conclusie
24. Gelet op het voorafgaande geef ik het Hof daarom in overweging te verklaren:
1) Het Koninkrijk België is de verplichtingen niet nagekomen die op hem rusten krachtens artikel 4, leden 1, 2 en 4, van richtlijn 79/409/EEG van de Raad van 2 april 1979 inzake het behoud van de vogelstand, doordat het Vlaamse Gewest:
- niet binnen de gestelde termijn de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen heeft vastgesteld die nodig zijn voor de volledige omzetting van artikel 4, leden 1 en 2, van deze richtlijn;
- niet de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen heeft vastgesteld die nodig zijn om aan de aanwijzing van een gebied als speciale beschermingszone automatisch de toepassing van een stelsel van rechtsbescherming overeenkomstig artikel 4, leden 1, 2 en 4, van deze richtlijn te verbinden, en
- niet de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen heeft vastgesteld die nodig zijn om aan de geografische kaarten waarop de op zijn grondgebied gelegen speciale beschermingszones zijn aangegeven, bindende kracht te verlenen.
2) Het Koninkrijk België wordt verwezen in de kosten.
(1) .
(2)
- PB L 103, blz. 1, (hierna: richtlijn).
(3)
- Zoals gewijzigd bij artikel 7 van richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna (PB L 206, blz. 7).
(4)
- Aanvankelijk had de Commissie ook een aantal middelen ingebracht tegen het Waalse Gewest. In repliek (punten 9-12) heeft zij deze echter uitdrukkelijk ingetrokken.
(5)
- Verweerschrift (blz. 3).
(6)
- De Commissie verwijst naar de arresten van 2 augustus 1993, Commissie/Spanje (C-355/90, Jurispr. blz. I-4221, punten 28-32), en 18 maart 1999, Commissie/Frankrijk (C-166/97, Jurispr. blz. I-1719, punt 21).
(7)
- Dupliek (blz. 2 en 3).
(8)
- Zie de wet van 31 mei 1961 betreffende het gebruik der talen in wetgevingszaken, het opmaken, bekendmaken en inwerkingtreden van wetten en verordeningen (Belgisch Staatsblad van 21 juni 1961) en de bijzondere wet tot hervorming der instellingen van 8 augustus 1980 (Belgisch Staatsblad van 15 augustus 1980).
(9)
- Zie bijvoorbeeld arrest van 17 mei 2001, Commissie/Italië (C-159/99, Jurispr. blz. I-4007, punt 32).
(10)
- Zie in die zin arrest van 20 juni 2002, Mulligan e.a. (C-313/99, Jurispr. I5719, punt 51).
(11)
- Zie bijvoorbeeld arresten van 23 maart 1995, Commissie/Griekenland (C-365/93, Jurispr. blz. I499, punt 9), en 10 mei 2001, Commissie/Nederland (C-144/99, Jurispr. blz. I-3541, punt 17).
(12)
- Zie arrest Mulligan e.a., reeds aangehaald (punt 51).
(13)
- Arresten van het Hof van Cassatie van 1983(84), blz. 153.
(14)
- Zie het verzoekschrift (punten 34 en 35).
(15)
- Belgisch Staatsblad van 12 april 1962.
(16)
- Zie het verzoekschrift (punt 32).
(17)
- Zie bijvoorbeeld arrest Commissie/Italië, reeds aangehaald (punt 32).