Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
της 19ης Μαρτίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑339/25
Iulicris Recycling SRL
κατά
Ibanfirst SA
[αίτηση
του
Tribunal de l’entreprise francophone de Bruxelles (δικαστηρίου
επιχειρήσεων
Βρυξελλών – γαλλόφωνο
τμήμα, Βέλγιο)για
την
έκδοση
προδικαστικής
αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά – Οδηγία 2015/2366 – Δυνατότητα των ιδρυμάτων πληρωμών να παρέχουν στενά συνδεόμενες επικουρικές υπηρεσίες – Υπηρεσία συναλλάγματος – Ευέλικτα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για την κάλυψη του κινδύνου συναλλαγματικής ισοτιμίας – Οδηγία 2014/65/ΕΕ – Κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) 2017/565 – Επενδυτικές υπηρεσίες – Χρηματοπιστωτικά μέσα – Εξαίρεση των επενδυτικών υπηρεσιών που παρέχονται περιστασιακά από άλλους επαγγελματίες – Εξαίρεση της περιστασιακής παροχής επενδυτικών υπηρεσιών από παρόχους υπηρεσιών πληρωμών (exemption payment) »
1.        Στη διαφορά στο πλαίσιο της οποίας ανέκυψε η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως διάδικοι είναι δύο εταιρίες: α) μία εταιρία, με έδρα το Βέλγιο, δραστηριοποιείται ως πάροχος υπηρεσιών πληρωμών (στο εξής: πάροχος υπηρεσιών πληρωμών), κατά την έννοια της οδηγίας (ΕΕ) 2015/2366 (2),
αδειοδοτημένος από τις βελγικές αρχές και β) η έτερη εταιρία, με έδρα τη Ρουμανία (στο εξής: πελάτης), χρησιμοποιεί τις υπηρεσίες της πρώτης για την άσκηση των εμπορικών δραστηριοτήτων της.
2.        Το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών μπορεί να συνάπτει εγκύρως με τον πελάτη ευέλικτα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για την κάλυψη του κινδύνου συναλλαγματικής ισοτιμίας, ενδεχομένως διεπόμενων από την οδηγία 2014/65/ΕΕ (3) και τον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 2017/565 (4), όταν ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών δεν διαθέτει άδεια λειτουργίας ως επιχείρηση επενδύσεων, κατά την έννοια των δύο τελευταίων πράξεων.
I.      Το νομικό πλαίσιο
Α.      Το δίκαιο της Ένωσης
1.      Η οδηγία PSD2
3.        Το άρθρο 18 («Δραστηριότητες») ορίζει τα εξής:
«1.      Εκτός από την παροχή υπηρεσιών πληρωμών, τα ιδρύματα πληρωμών μπορούν να ασκήσουν τις ακόλουθες δραστηριότητες:
α)      παροχή λειτουργικών και στενά συνδεόμενων επικουρικών υπηρεσιών, όπως εξασφάλιση της εκτέλεσης των πράξεων πληρωμής, υπηρεσίες συναλλάγματος, υπηρεσίες φύλαξης, καθώς και αποθήκευση και επεξεργασία δεδομένων·
[…]
2.      Όταν τα ιδρύματα πληρωμών παρέχουν μία ή περισσότερες υπηρεσίες πληρωμών, μπορούν να τηρούν μόνο λογαριασμούς πληρωμών που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για πράξεις πληρωμής.
3.      Η παραλαβή εκ μέρους των ιδρυμάτων πληρωμών τυχόν χρηματικών ποσών από τους χρήστες με σκοπό να τους παρέχουν υπηρεσίες πληρωμών δεν συνιστά αποδοχή καταθέσεων ή άλλων επιστρεπτέων κεφαλαίων κατά την έννοια του άρθρου 9 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ, ούτε ηλεκτρονικό χρήμα κατά την έννοια του άρθρου 2
σημείο 2) της οδηγίας 2009/110/ΕΚ.
[…]
5.      Τα ιδρύματα πληρωμών δεν επιτρέπεται να ασκούν, κατ’ επάγγελμα, τη δραστηριότητα της αποδοχής καταθέσεων ή άλλων επιστρεπτέων κεφαλαίων κατά την έννοια του άρθρου 9 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ.
[…]»
2.      Η οδηγία MiFID II
4.        Το άρθρο 2 («Εξαιρέσεις») ορίζει τα εξής:
«1.      Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται:
[…]
γ)      στα πρόσωπα που παρέχουν επενδυτική υπηρεσία περιστασιακά στο πλαίσιο της επαγγελματικής τους δραστηριότητας, υπό τον όρο ότι η δραστηριότητα αυτή διέπεται από νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις ή από επαγγελματικό κώδικα δεοντολογίας που δεν απαγορεύουν την παροχή της υπηρεσίας αυτής,
[…]».
5.        Το παράρτημα Ι έχει ως εξής:
«ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ
[…]
ΤΜΗΜΑ Γ
Χρηματοπιστωτικά μέσα
[…]
4)      συμβόλαια δικαιωμάτων προαίρεσης, συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, συμβάσεις ανταλλαγής (swaps), προθεσμιακές συμβάσεις επιτοκίων (forward-rate agreements) και άλλες συμβάσεις παραγώγων σχετιζόμενες με κινητές αξίες, νομίσματα, επιτόκια ή αποδόσεις, δικαιώματα εκπομπής ή άλλα μέσα παραγώγων, χρηματοπιστωτικούς δείκτες ή άλλα χρηματοπιστωτικά μεγέθη δεκτικά εκκαθαρίσεως με φυσική παράδοση ή με ρευστά διαθέσιμα,
[…]».
3.      Ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός MiFID II
6.        Το άρθρο 4, σχετικά με την παροχή επενδυτικών υπηρεσιών περιστασιακά, ορίζει τα εξής:
«Για τους σκοπούς της εξαίρεσης που αναφέρεται στο άρθρο 2
παράγραφος 1
στοιχείο γ) της οδηγίας 2014/65/ΕΕ, μια επενδυτική υπηρεσία θεωρείται ότι παρέχεται περιστασιακά στο πλαίσιο μιας επαγγελματικής δραστηριότητας όταν πληρούνται οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
α)      υπάρχει στενή και πραγματική συνάφεια μεταξύ της επαγγελματικής δραστηριότητας και της παροχής της επενδυτικής υπηρεσίας στον ίδιο πελάτη, έτσι ώστε η επενδυτική υπηρεσία να μπορεί να θεωρηθεί ως συμπληρωματική της κύριας επαγγελματικής δραστηριότητας·
β)      η παροχή επενδυτικών υπηρεσιών προς τους πελάτες της κύριας επαγγελματικής δραστηριότητας δεν στοχεύει στην παροχή μιας συστηματικής πηγής εσόδων στο πρόσωπο που παρέχει την επαγγελματική δραστηριότητα· και
γ)      το πρόσωπο που παρέχει την επαγγελματική δραστηριότητα δεν διαθέτει στην αγορά ούτε προωθεί κατ’ άλλο τρόπο την ικανότητά του να παρέχει επενδυτικές υπηρεσίες, εκτός εάν αυτές γνωστοποιούνται στους πελάτες ως συμπληρωματικές της κύριας επαγγελματικής δραστηριότητας.»
7.        Το άρθρο 10 («Χαρακτηριστικά άλλων συμβάσεων επί παραγώγων σχετιζομένων με νομίσματα») ορίζει τα εξής:
«1.      Για τους σκοπούς του παραρτήματος I τμήμα Γ σημείο 4 της οδηγίας 2014/65/ΕΕ, άλλες συμβάσεις επί παραγώγων που σχετίζονται με νόμισμα δεν αποτελούν χρηματοπιστωτικό μέσο εφόσον η σύμβαση συνίσταται σε ένα από τα ακόλουθα:
α)      σύμβαση για άμεση παράδοση (spot contract) κατά την έννοια της παραγράφου 2 του παρόντος άρθρου·
β)      τρόπος πληρωμής, ο οποίος:
i)      πρέπει να εκκαθαριστεί με φυσική παράδοση για άλλο λόγο εκτός από αδυναμία πληρωμής ή άλλο γεγονός που επιφέρει τη λύση της σύμβασης·
ii)      έχει συναφθεί από τουλάχιστον ένα άτομο, το οποίο δεν αποτελεί χρηματοοικονομικό αντισυμβαλλόμενο κατά την έννοια του άρθρου 2
παράγραφος 8 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 648/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου [της 4ης Ιουλίου 2012, για τα εξωχρηματιστηριακά παράγωγα, τους κεντρικούς αντισυμβαλλομένους και τα αρχεία καταγραφής συναλλαγών (ΕΕ
2012, L 201, σ. 1)]·
iii)      έχει συναφθεί προκειμένου να διευκολυνθεί η πληρωμή προσδιορίσιμων αγαθών, υπηρεσιών ή άμεσων επενδύσεων· και
iv)      δεν αποτελεί αντικείμενο συναλλαγής σε τόπο διαπραγμάτευσης.
2.      Ως σύμβαση για άμεση παράδοση (spot contract) για τους σκοπούς της παραγράφου 1 νοείται μια σύμβαση ανταλλαγής νομισμάτων, βάσει της οποίας η παράδοση προβλέπεται να πραγματοποιηθεί εντός του μακρότερου από τα εξής δύο χρονικά διαστήματα:
[…]
Μια σύμβαση δεν θεωρείται σύμβαση για άμεση παράδοση όταν, ανεξαρτήτως των ρητών της όρων, τα συμβαλλόμενα μέρη έχουν συμφωνήσει μεταξύ τους ότι η παράδοση του νομίσματος θα αναβληθεί και δεν θα πραγματοποιηθεί εντός της περιόδου που ορίζεται στο πρώτο εδάφιο.
[…]»
Β.      Το εθνικό δίκαιο
1.      Ο loi financière (5)
8.        Στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο d, παρατίθεται κατάλογος χρηματοπιστωτικών μέσων ανάλογος του καταλόγου που παρατίθεται στο παράρτημα I, τμήμα Γ, σημείο 4, της οδηγίας MiFID II.
2.      Ο loi investissement (6)
9.        Το άρθρο 4, παράγραφος 1, εξαιρεί από το πεδίο εφαρμογής του αντίστοιχου κεφαλαίου του εν λόγω νόμου τα πρόσωπα που παρέχουν επενδυτικές υπηρεσίες υπό συνθήκες ανάλογες με τις συνθήκες που μνημονεύονται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας MiFID II.
3.      Ο loi paiement (7)
10.      Το άρθρο 43, παράγραφος 1, ορίζει ότι, με την επιφύλαξη του άρθρου 13, τα ιδρύματα πληρωμών μπορούν να ασκούν τις δραστηριότητες παροχής λειτουργικών υπηρεσιών και επικουρικών υπηρεσιών στενά συνδεόμενων με τις υπηρεσίες πληρωμών, υπό όρους ανάλογους με τους προβλεπόμενους στο άρθρο 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας PSD2.
II.    Τα πραγματικά περιστατικά, η ένδικη διαφορά και το προδικαστικό ερώτημα
11.      Η Iulicris Recycling SRL (στο εξής: Iulicris) είναι ρουμανική εταιρία ανακύκλωσης η οποία εκδίδει τιμολόγια σε δολάρια ΗΠΑ (USD) για την πώληση παλαιοσιδήρου και πληρώνει τις υποχρεώσεις της σε ρουμανικά λέι (RON).
12.      Η Ibanfirst SA είναι επιγραμμικός πάροχος υπηρεσιών πληρωμών αδειοδοτημένος από την Banque Nationale de Belgique (Κεντρική Τράπεζα του Βελγίου) από τις 22 Μαΐου 2013, ο οποίος παρέχει τις υπηρεσίες του στον τομέα των διεθνών συναλλαγών.
13.      Την 1η Ιουλίου 2021 η Iulicris άνοιξε τραπεζικό λογαριασμό στην Ibanfirst. Με τη σύναψη της σχετικής σύμβασης, η Iulicris έγινε αποδέκτης διαφόρων υπηρεσιών, όπως άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών πολλαπλών νομισμάτων, λήψη και πραγματοποίηση μεταφορών πιστώσεων SEPA (8) και πρόσβαση στην πλατφόρμα της Ibanfirst.
14.      Προκειμένου να μειώσει τον κίνδυνο της συναλλαγματικής ισοτιμίας USD/RON, η Iulicris συνήψε, στις 17, 28 και 30 Σεπτεμβρίου 2021, τρία ευέλικτα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης (9), με τα οποία η συναλλαγματική ισοτιμία USD/RON καθορίστηκε σε 4,20 για 3 εκατομμύρια USD, σε 4,22 για 3 εκατομμύρια USD και σε 4,25 για 4 εκατομμύρια USD, αντιστοίχως.
15.      Από τον Μάρτιο του 2022 η Ibanfirst ενεργοποίησε επανειλημμένως τον μηχανισμό κάλυψης του ελλείμματος περιθωρίου (margin call) (10) και ζήτησε από την Iulicris να καταθέσει διάφορα ποσά στο πλαίσιο αυτό. Στο διάστημα από τις 9 Μαρτίου 2022 έως τις 7 Οκτωβρίου 2022, η Iulicris κατέθεσε συνολικά στην Ibanfirst 894 724 USD και 1 498 000 RON για την κάλυψη περιθωρίων ασφάλειας (11).
16.      Στις 26 Οκτωβρίου 2022 η Iulicris ζήτησε την ανανέωση, για ένα επιπλέον έτος, της περιόδου κάλυψης των ευέλικτων συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης.
17.      Η Ibanfirst δήλωσε ότι ήταν διατεθειμένη να συναινέσει στην παράταση των ευέλικτων συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης για έναν επιπλέον μήνα και μόνο, υπό την προϋπόθεση ότι η Iulicris θα κατέβαλε νέα περιθώρια ασφάλειας και θα παρείχε χρηματοοικονομική εγγύηση.
18.      Η Iulicris απέρριψε τους όρους αυτούς, υπενθύμισε στην Ibanfirst το ποσό που αφορούσε τις προσκλήσεις κάλυψης του ελλείμματος περιθωρίου που είχαν ήδη ικανοποιηθεί και ζήτησε εκ νέου παράταση των συμβολαίων για ένα επιπλέον έτος.
19.      Την 21η Νοεμβρίου 2022 η Ibanfirst ενημέρωσε την Iulicris ότι τα ευέλικτα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης έληξαν και της ζήτησε να καταβάλει τα σχετικά ποσά στα συμφωνηθέντα νομίσματα.
20.      Στις 28 Φεβρουαρίου 2023 η Iulicris γνωστοποίησε στην Ibanfirst ότι τα ευέλικτα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης είχαν διατεθεί κατά παράβαση της δημόσιας τάξης και έπασχαν απόλυτη ακυρότητα. Η Iulicris αξίωσε από την Ibanfirst την επιστροφή των ποσών που είχε καταβάλει ως περιθώρια ασφάλειας.
21.      Στις 25 Μαΐου 2023, αφού απέβησαν άκαρπες όλες οι προσπάθειες εξωδικαστικής επίλυσης της διαφοράς, η Iulicris άσκησε αγωγή κατά της Ibanfirst, με αίτημα:
–        να κηρυχθούν άκυρα τα αρχικά χρηματοπιστωτικά μέσα που απέρρεαν από τα τρία ευέλικτα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, του Σεπτεμβρίου του 2021, καθώς και όλα τα χρηματοπιστωτικά μέσα με τα οποία αντικαταστάθηκαν μεταγενέστερα·
–        να υποχρεωθεί η Ibanfirst να επιστρέψει τα ποσά που η Iulicris κατέβαλε ως περιθώρια ασφάλειας, ύψους 894 724 USD και 1 498 000 RON.
22.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tribunal de l’entreprise francophone de Bruxelles (δικαστήριο επιχειρήσεων Βρυξελλών – γαλλόφωνο τμήμα, Βέλγιο) υποβάλλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας [PSD2] την έννοια ότι, προκειμένου να θεωρηθούν ως στενά συνδεόμενες επικουρικές υπηρεσίες, τις οποίες τα ιδρύματα πληρωμών νομιμοποιούνται αυτοδικαίως να παρέχουν, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης επί συναλλάγματος πρέπει:
α)      να πληρούν τις προϋποθέσεις της εξαίρεσης που προβλέπεται στο άρθρο 10, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ (εξαίρεση του τρόπου πληρωμής) του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού [MiFID II];
β)      να έχουν περιστασιακό χαρακτήρα κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας [MiFID II] και, κατά συνέπεια, να πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 4 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II;»
III. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
23.      Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως περιήλθε στο Δικαστήριο στις 17 Μαΐου 2025.
24.      Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν η Iulicris, η Ibanfirst, η Βελγική και η Τσεχική Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
25.      Το Δικαστήριο δεν έκρινε αναγκαία τη διεξαγωγή επ’ ακροατηρίου συζήτησης.
IV.    Ανάλυση
Α.      Επί του παραδεκτού
26.      Η Ibanfirst υποστηρίζει ότι το πρώτο σκέλος του προδικαστικού ερωτήματος είναι απαράδεκτο, καθότι η απάντηση σε αυτό δεν είναι αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης. Κατά την Ibanfirst:
–        το συγκεκριμένο σκέλος του προδικαστικού ερωτήματος θα ήταν λυσιτελές μόνον εάν το αιτούν δικαστήριο διαπίστωνε προηγουμένως ότι τα επίμαχα συμβόλαια είναι συμβάσεις επί παραγώγων σχετιζόμενες με νομίσματα, κατά την έννοια της οδηγίας MiFID II και του άρθρου 10, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II·
–        εντούτοις, οι επίμαχες στη διαφορά της κύριας δίκης συμβάσεις δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονιστικού πλαισίου MiFID II.
27.      Κατά τη Βελγική Κυβέρνηση, δεδομένου ότι το άρθρο 10, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II
αποκλείει, υπό καθορισμένες προϋποθέσεις, τον χαρακτηρισμό των συμβάσεων επί παραγώγων σχετιζόμενων με νομίσματα ως χρηματοπιστωτικού μέσου, δεν τίθεται ζήτημα εφαρμογής του καθεστώτος ελέγχου που καθιερώνεται με την οδηγία MiFID II. Επομένως, η Βελγική Κυβέρνηση δεν εξετάζει άμεσα το παραδεκτό του πρώτου σκέλους του προδικαστικού ερωτήματος και περιορίζει τις παρατηρήσεις της στο δεύτερο σκέλος του.
28.      Κατά τη γνώμη μου, το προδικαστικό ερώτημα είναι παραδεκτό στο σύνολό του. Αφενός, τυγχάνει εφαρμογής το τεκμήριο λυσιτέλειας το οποίο το Δικαστήριο εφαρμόζει στα προδικαστικά ερωτήματα που υποβάλλουν τα εθνικά δικαστήρια (12). Αφετέρου, η ένσταση απαραδέκτου που προέβαλε η Ibanfirst συνδέεται άρρηκτα με την ουσία του προδικαστικού ερωτήματος.
29.      Μολονότι το αιτούν δικαστήριο δεν διατυπώνει ρητώς κρίση σχετικά με τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμβάσεων, το ζήτημα που θέτει [με το πρώτο σκέλος του προδικαστικού ερωτήματος] αφορά την ερμηνεία διάταξης του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II, η οποία ρυθμίζει τα «χαρακτηριστικά άλλων συμβάσεων επί παραγώγων σχετιζομένων με νομίσματα».
30.      Το ζήτημα αυτό προϋποθέτει, όμως, ότι το αιτούν δικαστήριο θεωρεί τουλάχιστον ευλογοφανές οι επίμαχες συμβάσεις να μπορούν να χαρακτηριστούν ως συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, τα οποία εμπίπτουν ενδεχομένως σε συγκεκριμένες εξαιρέσεις που προβλέπονται από τη ρύθμιση MiFID II.
31.      Στο ίδιο πνεύμα, το αιτούν δικαστήριο συνοψίζει τη διαφορά επισημαίνοντας ότι «η επίλυση της παρούσας διαφοράς εξαρτάται από το αν τα ιδρύματα πληρωμών που επιθυμούν να παρέχουν, κατά σύνηθες επάγγελμα, παράγωγα επί αλλοδαπών νομισμάτων στο πλαίσιο επικουρικής υπηρεσίας συναλλάγματος, υποχρεούνται να διασφαλίζουν ότι τα εν λόγω παράγωγα εμπίπτουν στις εξαιρέσεις [του άρθρου 10, παράγραφος 1, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II] και, ως εκ τούτου, δεν αποτελούν χρηματοπιστωτικά μέσα κατά την έννοια της οδηγίας MiFID II» (13).
32.      Υπό τις συνθήκες αυτές, εκτιμώ ότι το προδικαστικό ερώτημα είναι στο σύνολό του παραδεκτό.
Β.      Επί της ουσίας
1.      Προκαταρκτική εκτίμηση: φύση των επίμαχων συμβολαίων
33.      Το αιτούν δικαστήριο πρέπει να εξακριβώσει αν η άδεια που διαθέτει η Ibanfirst για να λειτουργεί ως πάροχος υπηρεσιών πληρωμών στο Βέλγιο της επιτρέπει να συνάπτει με την Iulicris ευέλικτα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για την κάλυψη του κινδύνου συναλλαγματικής ισοτιμίας.
34.      Η Ibanfirst υποστηρίζει ότι το άρθρο 18 της οδηγίας PSD2 διέπει κατ’ αποκλειστικότητα την έννομη σχέση της με την Iulicris, επίσης όσον αφορά τα ευέλικτα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για την κάλυψη του κινδύνου συναλλαγματικής ισοτιμίας. Με την άποψη αυτή συντάσσονται η Τσεχική Κυβέρνηση (14) και η Επιτροπή (15). Η Βελγική Κυβέρνηση
διατυπώνει μια συγκεραστική άποψη, δεδομένου ότι δέχεται μεν ότι το καθεστώς της οδηγίας PSD2 χαρακτηρίζεται από αυτάρκεια, πλην όμως θεωρεί ότι θα μπορούσαν επίσης να ληφθούν υπόψη τα κριτήρια εξαίρεσης που προβλέπονται από τη ρύθμιση MiFID II.
35.      Η Iulicris υποστηρίζει, αντιθέτως, ότι οι επίμαχες συμβάσεις είναι χρηματοπιστωτικά μέσα διεπόμενα από τη ρύθμιση MiFID II (16). Για τη σύναψη τέτοιων συμβάσεων, η Ibanfirst έπρεπε να διαθέτει άδεια λειτουργίας ως οντότητα παροχής επενδυτικών υπηρεσιών.
36.      Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως απαιτεί να εξεταστεί η σχέση μεταξύ της οδηγίας PSD2 και της ρύθμισης MiFID II σε ένα ζήτημα το οποίο δεν έχει ρυθμιστεί, μέχρι τώρα, ρητώς από τον νομοθέτη της Ένωσης. Το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο δεν περιέχει σαφή διάταξη σχετικά με τη δυνατότητα παροχής επενδυτικών υπηρεσιών από πάροχο υπηρεσιών πληρωμών ο οποίος δεν διαθέτει την άδεια που χορηγείται δυνάμει της οδηγίας MiFID II.
37.      Αντιθέτως, τέτοια διάταξη θεσπίστηκε για τα πιστωτικά ιδρύματα που έχουν λάβει άδεια λειτουργίας βάσει της οδηγίας 2013/36/ΕΕ (17) τα οποία ασκούν μία ή πλείονες επενδυτικές δραστηριότητες, όπως προκύπτει από το άρθρο 1, παράγραφοι 3 και 4, της οδηγίας MiFID II.
38.      Επομένως, πρέπει να εξακριβωθεί αν είναι αναγκαίο ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών να διαθέτει πρόσθετη διοικητική άδεια, ως επιχείρηση παροχής επενδυτικών υπηρεσιών, προκειμένου να παρέχει οποιαδήποτε υπηρεσία η οποία υπόκειται ενδεχομένως στο καθεστώς MiFID II, ακόμη και αν παρέχει την εν λόγω υπηρεσία περιστασιακά σε σχέση με την κύρια δραστηριότητά του ως παρόχου υπηρεσιών πληρωμών.
39.      Η οδηγία PSD2, η οποία εκδόθηκε βάσει του άρθρου 114 ΣΛΕΕ, θεσπίζει κανόνες για «τη διαφάνεια των όρων και τις απαιτήσεις ενημέρωσης σχετικά με τις υπηρεσίες πληρωμών» και καθορίζει «τα αντίστοιχα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των χρηστών υπηρεσιών πληρωμών και των παρόχων υπηρεσιών πληρωμών όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών πληρωμών ως τακτική απασχόληση ή επιχειρηματική δραστηριότητα» (άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και βʹ). Επομένως, η εν λόγω οδηγία εφαρμόζεται στις υπηρεσίες πληρωμών.
40.      Εξάλλου, η οδηγία MiFID II, η οποία εκδόθηκε βάσει του άρθρου 53, παράγραφος 1,
ΣΛΕΕ, θεσπίζει απαιτήσεις που εφαρμόζονται στους «όρο[υς] για τη χορήγηση άδειας λειτουργίας και τη λειτουργία των επιχειρήσεων επενδύσεων» και στην «παροχή επενδυτικών υπηρεσιών ή δραστηριοτήτων από επιχειρήσεις τρίτων χωρών μέσω της εγκατάστασης υποκαταστήματος» (άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και βʹ).
41.      Το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας MiFID II βασίζεται στην έννοια του «χρηματοπιστωτικού μέσου», στο μέτρο που οι «επενδυτικές υπηρεσίες και δραστηριότητες» στις οποίες εφαρμόζεται πρέπει να αφορούν τα μέσα που απαριθμούνται στο παράρτημά της I, τμήμα Γ, στο οποίο μνημονεύονται, μεταξύ άλλων, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης.
42.      Ανεξαρτήτως των διαφορών μεταξύ των κανονιστικών πλαισίων που διέπουν τις υπηρεσίες πληρωμών και τις επενδυτικές υπηρεσίες, στην πράξη παρατηρούνται συχνά αλληλεπιδράσεις: επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών πληρωμών θέτουν στη διάθεση των πελατών τους (κατ’ αρχήν, περιστασιακά σε σχέση με την κύρια δραστηριότητά τους) ορισμένα χρηματοπιστωτικά μέσα τα οποία σχετίζονται με την εν λόγω κύρια δραστηριότητα.
43.      Τούτο συμβαίνει εν προκειμένω. Η Ibanfirst, η οποία είναι πάροχος υπηρεσιών πληρωμών, πρότεινε σε πελάτη (την Iulicris) ένα συμπληρωματικό χρηματοπιστωτικό μέσο (ευέλικτα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για την κάλυψη του κινδύνου συναλλαγματικής ισοτιμίας) το οποίο θα μπορούσε δυνητικώς να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας MiFID II.
44.      Κατά τη γνώμη μου, τα ευέλικτα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για την κάλυψη του κινδύνου συναλλαγματικής ισοτιμίας που συνάφθηκαν μεταξύ της Ibanfirst και της Iulicris μπορούν να χαρακτηριστούν ως χρηματοπιστωτικά μέσα, ήτοι ως μέσα τα οποία διέπονται κατ’ αρχήν από την οδηγία MiFID II.
45.      Η οδηγία MiFID II δεν παρέχει γενικό ορισμό του «χρηματοπιστωτικού μέσου», αλλά παραθέτει στο παράρτημά της I τον κατάλογο των χρηματοπιστωτικών μέσων στα οποία εφαρμόζεται. Στο τμήμα Γ, σημείο 4, του εν λόγω παραρτήματος χαρακτηρίζονται ως χρηματοπιστωτικά μέσα τα συμβόλαια δικαιωμάτων προαίρεσης, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης και άλλες συμβάσεις παραγώγων.
46.      Η νομοθεσία της Ένωσης επίσης δεν ορίζει τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, αλλά το Δικαστήριο έχει δεχθεί ως τέτοια τα συμβόλαια που «συνήθως γίν[ονται] αποδεκτ[ά] στο δημοσιονομικό δίκαιο» (18).
47.      Βάσει των ανωτέρω, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι «η προθεσμιακή σύμβαση είναι είδος παράγωγης συμβάσεως με την οποία δύο συμβαλλόμενοι δεσμεύονται ο ένας να αγοράσει και ο έτερος να πωλήσει, σε μεταγενέστερη ημερομηνία, περιουσιακό στοιχείο
αποκαλούμενο “υποκείμενο” σε τιμή καθοριζόμενη κατά τη σύναψη της συμβάσεως» (19).
48.      Μολονότι αφορούσε την οδηγία 2004/39/ΕΚ (20), προϊσχύσασα της οδηγίας MiFID II, στο μέτρο που οι κατάλογοι χρηματοπιστωτικών μέσων που παρατίθενται σε αμφότερες τις οδηγίες είναι παρεμφερείς, ο ανωτέρω ορισμός μπορεί να γίνει δεκτός για την ερμηνεία της οδηγίας MiFID II.
49.      Οι επίμαχες στην κύρια δίκη συμβάσεις, οι οποίες συνήφθησαν μεταξύ της Ibanfirst και της Iulicris, ονομάζονται ευέλικτα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης (στοιχείο το οποίο έχει καθεαυτό σημασία) και –επαναλαμβάνω ότι– κατά τη γνώμη μου εμπίπτουν στον ορισμό των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης που χρησιμοποιεί το Δικαστήριο, καθότι:
–        με τις εν λόγω συμβάσεις, οι οποίες φαίνεται ότι εφαρμόζουν το πρότυπο FX (παράγωγα Forex ή παράγωγα συναλλάγματος), τα μέρη επιδιώκουν να μειώσουν τον κίνδυνο που σχετίζεται με τις διακυμάνσεις της συναλλαγματικής ισοτιμίας, ειδικότερα τον κίνδυνο στον οποίο εκτίθεται η Iulicris, επιχείρηση η οποία λειτουργεί μεν με RON, πλην όμως πραγματοποιεί πολλές από τις πωλήσεις και τις συναλλαγές της σε USD·
–        κατά τη διάρκεια της συμβατικής σχέσης που δημιούργησαν οι επίμαχες συμβάσεις, η Ibanfirst απηύθυνε στην Iulicris δύο προσκλήσεις κάλυψης του ελλείμματος περιθωρίου (margin calls), ζητώντας την κατάθεση πρόσθετων κεφαλαίων, διότι το κεφάλαιο στον λογαριασμό είχε μειωθεί κάτω του περιθωρίου διατήρησης, λόγω ζημιών οφειλόμενων στις διακυμάνσεις της συναλλαγματικής ισοτιμίας μεταξύ USD και RON.
50.      Επομένως, όλα τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι τα επίμαχα στην κύρια δίκη ευέλικτα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για την κάλυψη του κινδύνου συναλλαγματικής ισοτιμίας είναι χρηματοπιστωτικά μέσα, κατά την έννοια της οδηγίας MiFID II.
51.      Εκκινώντας από την παραδοχή αυτή, θα πρέπει να εξετάσω αν, μέσω των εν λόγω συμβάσεων, η Ibanfirst παρείχε στην Iulicris υπηρεσία η οποία χαρακτηρίζεται επενδυτική δραστηριότητα, μολονότι ασκείται περιστασιακά σε σχέση με την κύρια δραστηριότητά της (κύρια δραστηριότητα της Ibanfirst είναι η επιγραμμική παροχή υπηρεσιών πληρωμών συναλλάγματος).
52.      Προς τούτο, θα πρέπει να ερμηνεύσω το άρθρο 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας PSD2, αφ’ εαυτού, και, ενδεχομένως, σε συνδυασμό με το άρθρο 2 της οδηγίας MiFID II και τα άρθρα 4 και 10 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II.
2.      Ερμηνεία του άρθρου 18, παράγραφος 1, στοιχείο aʹ, της οδηγίας PSD2
53.      Το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει το άρθρο 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας PSD2.
54.      Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν «προκειμένου να θεωρηθούν ως στενά συνδεόμενες επικουρικές υπηρεσίες, τις οποίες τα ιδρύματα πληρωμών νομιμοποιούνται αυτοδικαίως να παρέχουν», τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για την κάλυψη του κινδύνου συναλλαγματικής ισοτιμίας πρέπει:
–        να πληρούν τις προϋποθέσεις της εξαίρεσης που προβλέπεται στο άρθρο 10, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II·
–        να έχουν περιστασιακό χαρακτήρα κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας MiFID II και, κατά συνέπεια, να πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 4 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II.
55.      Κατά το άρθρο 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας PSD2, «[ε]κτός από την παροχή υπηρεσιών πληρωμών, τα ιδρύματα πληρωμών μπορούν να ασκήσουν τις ακόλουθες δραστηριότητες: […] παροχή […] στενά συνδεόμενων επικουρικών υπηρεσιών, όπως […] υπηρεσίες συναλλάγματος […]».
56.      Η έννοια των «στενά συνδεόμενων [με την παροχή υπηρεσιών πληρωμών] επικουρικών υπηρεσιών» δεν περιέχει καμία παραπομπή στο εσωτερικό δίκαιο των κρατών μελών. Σε περίπτωση που το γράμμα διάταξης του δικαίου της Ένωσης δεν περιέχει καμία ρητή παραπομπή στο δίκαιο των κρατών μελών για τον προσδιορισμό της έννοιας και του πεδίου εφαρμογής της, η ομοιόμορφη εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης και η αρχή της ισότητας επιβάλλουν η διάταξη αυτή να ερμηνεύεται κατά κανόνα με τρόπο αυτοτελή και ομοιόμορφο σε ολόκληρη την Ένωση (21).
57.      Δεδομένου ότι η οδηγία PSD2 δεν ορίζει την έννοια των «στενά συνδεόμενων [με την παροχή υπηρεσιών πληρωμών] επικουρικών υπηρεσιών», η εν λόγω έννοια πρέπει να ερμηνευθεί σύμφωνα με το σύνηθες νόημά της στην καθημερινή γλώσσα, λαμβανομένου υπόψη του πλαισίου εντός του οποίου χρησιμοποιείται και των σκοπών της ρύθμισης στην οποία εντάσσεται (22).
α)      Γραμματική ερμηνεία
58.      Το άρθρο 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας PSD2 περιλαμβάνει ρητώς, στις στενά συνδεόμενες με την παροχή υπηρεσιών πληρωμών επικουρικές υπηρεσίες, τις υπηρεσίες συναλλάγματος (23).
59.      Η διαφορά της κύριας δίκης παρέχει ένα παράδειγμα της εν λόγω επικουρικής υπηρεσίας. Η οντότητα η οποία παρέχει τις υπηρεσίες πληρωμών (Ibanfirst) παρέχει επίσης στον πελάτη της (Iulicris) την επικουρική και στενά συνδεόμενη υπηρεσία συναλλάγματος, διότι ο συγκεκριμένος πελάτης λαμβάνει τις πληρωμές του σε USD και λειτουργεί με RON.
60.      Επομένως, οι υπηρεσίες συναλλάγματος μπορούν, ευχερώς, να χαρακτηριστούν ως επικουρικές υπηρεσίες στενά συνδεόμενες με την παροχή υπηρεσιών πληρωμών.
61.      Πάντως, η υπό εξέταση διάταξη, αφ’ εαυτής, δεν καθιστά δυνατό να αποσαφηνιστεί αν ο ανωτέρω χαρακτηρισμός μπορεί επίσης να εφαρμοστεί όταν η υπηρεσία συναλλάγματος συνδυάζεται με συμβόλαιο μελλοντικής εκπλήρωσης, το οποίο συνάπτεται μεταξύ των μερών για τη διαχείριση της κάλυψης του κινδύνου που είναι εγγενής στην εξέλιξη των συναλλαγματικών ισοτιμιών νομισμάτων.
62.      Επομένως, το άρθρο 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας PSD2 δεν είναι ιδιαιτέρως χρήσιμο, από γραμματικής απόψεως, για την εξακρίβωση των περιπτώσεων στις οποίες συμβόλαιο μελλοντικής εκπλήρωσης, το οποίο είναι καθεαυτό χρηματοπιστωτικό μέσο, μπορεί να χαρακτηριστεί ως επικουρική υπηρεσία στενά συνδεόμενη με την κύρια δραστηριότητα των παρόχων υπηρεσιών πληρωμών.
63.      Συγκεκριμένα, το άρθρο 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας PSD2:
–        δεν περιέχει καμία μνεία ή παραπομπή στις προϋποθέσεις εφαρμογής της εξαίρεσης του άρθρου 10 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II·
–         δεν παραπέμπει στις διατάξεις σχετικά με τον περιστασιακό χαρακτήρα της διάθεσης συγκεκριμένων χρηματοπιστωτικών μέσων, που περιέχονται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας MiFID II και στο άρθρο 4 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II. Αντιστρόφως, οι δύο τελευταίες διατάξεις που ρυθμίζουν τις επενδυτικές υπηρεσίες δεν περιέχουν καμία ρητή παραπομπή στο άρθρο 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας PSD2.
64.      Εν κατακλείδι, από γραμματικής απόψεως, δεν υφίσταται βάση η οποία να μπορεί να δικαιολογήσει, στην υπό κρίση υπόθεση, την ερμηνεία του άρθρου 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας PSD2 σε συνδυασμό με την οδηγία MiFID II και τον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό MiFID II. Εξάλλου, η πρόταση τροποποίησης της οδηγίας PSD2 (24) διατηρεί διάταξη πανομοιότυπη με τη διάταξη του άρθρου 18, χωρίς να μνημονεύει την οδηγία MiFID II.
β)      Συστηματική ερμηνεία
65.      Από συστηματικής απόψεως, το άρθρο 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας PSD2 φαίνεται να επιδέχεται ερμηνεία σε συνδυασμό με τις σχετικές διατάξεις της οδηγίας MiFID II και του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II.
66.      Εντούτοις, η απόπειρα συνδυασμένης ερμηνείας προσκρούει σε ορισμένα εμπόδια. Οι διατάξεις της ρύθμισης MiFID II θεσπίστηκαν σε σχέση με την παροχή επενδυτικών υπηρεσιών και, επομένως, υπακούουν σε διαφορετική λογική και εφαρμόζονται σε διαφορετικές περιπτώσεις.
67.      Το άρθρο 10, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II ορίζει ότι, για τους σκοπούς του παραρτήματος I, τμήμα Γ, σημείο 4, της οδηγίας MiFID II, «[…] άλλες συμβάσεις επί παραγώγων που σχετίζονται με νόμισμα δεν αποτελούν χρηματοπιστωτικό μέσο εφόσον η σύμβαση […]» συνίσταται σε τρόπο πληρωμής ο οποίος πληροί συγκεκριμένες απαιτήσεις (25).
68.      Οι συμβάσεις που εμπίπτουν στη συγκεκριμένη εξαίρεση είναι οι συμβάσεις των οποίων κύριος σκοπός είναι η δημιουργία ενός τρόπου πληρωμής ο οποίος διασφαλίζει τη συναλλαγματική ισοτιμία μεταξύ δύο νομισμάτων. Κύριος σκοπός τους δεν είναι η επένδυση, αλλά συμπληρώνουν μια πράξη πληρωμής στην οποία χρησιμοποιούνται διάφορα νομίσματα.
69.      Επαναλαμβάνω ότι το συγκεκριμένο είδος συμβάσεων παραγώγων επί συναλλάγματος δεν θεωρούνται χρηματοπιστωτικά μέσα στο κανονιστικό πλαίσιο MiFID II, μολονότι έχουν εγγενώς τέτοιο χαρακτήρα. Επομένως, οι οντότητες που διαθέτουν τις εν λόγω συμβάσεις δεν χρειάζεται να αποκτήσουν διοικητική άδεια λειτουργίας ως επενδυτικές εταιρίες στο πλαίσιο της οδηγίας MiFID II.
70.      Η προμνησθείσα εξαίρεση, όμως, διαφέρει από την εξαίρεση που προβλέπεται στο άρθρο 18 της οδηγίας PSD2: το άρθρο 10, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II μνημονεύει ένα συγκεκριμένο είδος σύμβασης παραγώγων επί συναλλάγματος, ενώ το άρθρο 18 της οδηγίας PSD2 αφορά όλες, ανεξαιρέτως, τις υπηρεσίες συναλλάγματος. Κατά συνέπεια, η συνδυασμένη εφαρμογή των δύο διατάξεων θα είχε ως αποτέλεσμα τον αδικαιολόγητο περιορισμό του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 18 της οδηγίας PSD2 (26).
71.      Δεν είναι επίσης δυνατόν να χρησιμοποιηθεί η εξαίρεση που προβλέπεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας MiFID II (27) για την ερμηνεία του άρθρου 18 της οδηγίας PSD2. Η συγκεκριμένη εξαίρεση της οδηγίας MiFID II δεν είναι συγκρίσιμη με την προβλεπόμενη στο άρθρο 18 της οδηγίας PSD2, για δύο λόγους:
–        πρώτον, μολονότι η διατύπωση είναι παρόμοια, το άρθρο 18 της οδηγίας PSD2 περιλαμβάνει στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας ορισμένες επικουρικές υπηρεσίες στενά συνδεόμενες με τις υπηρεσίες πληρωμών. Αντιθέτως, το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας MiFID II εξαιρεί από το πεδίο εφαρμογής της τις επενδυτικές υπηρεσίες οι οποίες παρέχονται περιστασιακά από επιχειρήσεις των οποίων η κύρια και συνήθης δραστηριότητα δεν είναι η παροχή επενδυτικών υπηρεσιών·
–        δεύτερον, η εξάρτηση της εφαρμογής του άρθρου 18 της οδηγίας PSD2 από την τήρηση του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας MiFID II θα συνεπάγεται περιορισμό του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας PSD2: μόνον οι επενδυτικές υπηρεσίες θα μπορούν να συνιστούν επικουρικές υπηρεσίες στενά συνδεόμενες με την παροχή υπηρεσιών πληρωμών. Όπως προεκτέθηκε, το άρθρο 18 της οδηγίας PSD2 μνημονεύει ειδικώς, ως υπηρεσίες επικουρικές και στενά συνδεόμενες με την παροχή υπηρεσιών πληρωμών, υπηρεσίες οι οποίες μπορεί να μην περιλαμβάνουν χρηματοπιστωτικά μέσα, όπως, παραδείγματος χάριν, υπηρεσίες φύλαξης και υπηρεσίες επεξεργασίας και αποθήκευσης δεδομένων.
γ)      Τελολογική ερμηνεία
72.      Σκοπός του άρθρου 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας PSD2 –με τη μνεία που περιέχει στις στενά συνδεόμενες με τις υπηρεσίες πληρωμών επικουρικές υπηρεσίες τις οποίες οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών παρέχουν στους πελάτες τους– είναι η παροχή των εν λόγω υπηρεσιών να εξακολουθήσει να περιλαμβάνεται και να υπόκειται στις διοικητικές άδειες βάσει των οποίων λειτουργούν οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών.
73.      Υπ’
αυτήν την έννοια, στο άρθρο 18, παράγραφος 4, της οδηγίας PSD2, το οποίο καθορίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών μπορεί να παρέχει πίστωση, διευκρινίζεται ότι η εν λόγω πίστωση πρέπει να συνδέεται με τις υπηρεσίες πληρωμών που παρέχονται στον πελάτη και, επιπλέον, «η πίστωση [πρέπει να] είναι επικουρική και [να] χορηγείται αποκλειστικά σε συνδυασμό με την εκτέλεση μιας πράξης πληρωμής» (28).
74.      Σκοπός των ανωτέρω διατάξεων της οδηγίας PSD2 είναι να διευκολύνεται και να μην παρεμποδίζεται η δραστηριότητα των παρόχων υπηρεσιών πληρωμών. Ο σκοπός αυτός εκτίθετο στην οδηγία 2007/64/ΕΚ (29) με διατύπωση που εξακολουθεί να ισχύει για την οδηγία PSD2, η οποία την αντικατέστησε προσαρμόζοντας το περιεχόμενό της στις αλλαγές που επήλθαν στον τομέα των υπηρεσιών πληρωμών ως αποτέλεσμα των τεχνολογικών εξελίξεων και της χρηματοοικονομικής καινοτομίας (30).
75.      Επαναλαμβάνω ότι σκοπός του άρθρου 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας PSD2 είναι, όταν οι υπηρεσίες πληρωμών απαιτούν εμπορικές πράξεις με νομίσματα, η άδεια λειτουργίας του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών να αρκεί και να μην είναι αναγκαία η απόκτηση διαφορετικής άδειας.
76.      Λαμβανομένου υπόψη του ανωτέρω σκοπού, είναι εύλογο το άρθρο 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας PSD2 να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι στις «υπηρεσίες συναλλάγματος» περιλαμβάνονται όχι μόνον οι συναλλαγές που αφορούν τη μετατροπή ενός χρηματικού ποσού από ένα νόμισμα σε άλλο, υπό τη στενή έννοια, αλλά και οι πρόσθετες πράξεις οι οποίες καλύπτουν τον μελλοντικό κίνδυνο διακύμανσης της συναλλαγματικής ισοτιμίας.
77.      Εάν οι υπηρεσίες συναλλάγματος ερμηνευθούν υπό την έννοια αυτή (ως επικουρικές υπηρεσίες στενά συνδεόμενες με τη δραστηριότητα των παρόχων υπηρεσιών πληρωμών), οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών θα είναι σε θέση να παρέχουν στους πελάτες τους πρόσβαση σε καλύτερη παροχή υπηρεσιών πληρωμών: η υπηρεσία συναλλάγματος θα ενισχυθεί με την πρόσθετη κάλυψη του κινδύνου διακύμανσης των συναλλαγματικών ισοτιμιών.
78.      Εν κατακλείδι, φρονώ ότι το τελολογικό κριτήριο είναι καθοριστικής σημασίας για την υπαγωγή στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας PSD2 τόσο των πράξεων συναλλάγματος, αφ’ εαυτών, όσο και των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης που διασφαλίζουν την κάλυψη των εν λόγω πράξεων έναντι του κινδύνου διακύμανσης των συναλλαγματικών ισοτιμιών.
79.      Στο ίδιο μέτρο, η άδεια λειτουργίας παρόχου υπηρεσιών πληρωμών παρέχει στον δικαιούχο της το δικαίωμα παροχής υπηρεσιών συναλλάγματος, οι οποίες συμπληρώνονται ενδεχομένως από τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης που καλύπτουν τους κινδύνους διακύμανσης των συναλλαγματικών ισοτιμιών της συγκεκριμένης πράξης, χωρίς να απαιτείται από τον πάροχο υπηρεσιών πληρωμών να αποκτήσει διακριτή άδεια προς τούτο.
80.      Σε τέτοια περίπτωση, θα παρέλκει η εξέταση των σκοπών της οδηγίας MiFID (31), οι οποίοι διαφέρουν από τους σκοπούς της οδηγίας PSD2 καθότι αφορούν τις επιχειρήσεις επενδύσεων. Όσον αφορά τον σκοπό τους, οι διατάξεις των δύο οδηγιών πρέπει να ερμηνευθούν χωριστά.
δ)      Ενδιάμεσο συμπέρασμα
81.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, εκτιμώ ότι το άρθρο 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας PSD2 έχει την έννοια ότι, προκειμένου να χαρακτηριστούν ως επικουρικές υπηρεσίες στενά συνδεόμενες με την παροχή υπηρεσιών πληρωμών, οι υπηρεσίες συναλλάγματος που περιλαμβάνουν συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης πρέπει να πληρούν τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στην εν λόγω διάταξη. Για τον σκοπό αυτόν, δεν είναι αναγκαίο να πληρούνται οι απαιτήσεις που προβλέπονται στο κανονιστικό πλαίσιο MiFID II.
3.      Λυσιτέλεια της ρύθμισης MiFID II για τη διάθεση, εκ μέρους των παρόχων υπηρεσιών πληρωμών, ευέλικτων συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης για την κάλυψη του κινδύνου συναλλαγματικής ισοτιμίας
82.      Κατ’ αρχήν, τα προεκτεθέντα αρκούν προκειμένου να δοθεί απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα: το άρθρο 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας PSD2 επιτρέπει στους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών να παρέχουν συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, όπως τα επίμαχα στην κύρια δίκη, χωρίς να απαιτείται να αποκτήσουν (νέα) διοικητική άδεια για την παροχή επενδυτικών υπηρεσιών υποκείμενων στη ρύθμιση MiFID II.
83.      Λαμβανομένου υπόψη, όμως, του περιεχομένου της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, η ανωτέρω απάντηση θα είναι πιθανώς ατελής, εάν δεν εξεταστούν οι ενδεχόμενες συνέπειες, στην υπόθεση της κύριας δίκης, των διατάξεων της οδηγίας MiFID II και του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II, που μνημονεύονται στην
απόφαση περί παραπομπής.
84.      Επομένως, θα πρέπει να εξακριβωθεί αν πληρούνται, στην υπόθεση της κύριας δίκης, οι προϋποθέσεις εξαίρεσης, από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας MIFID II και του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II, της υπηρεσίας που παρέσχε η Ibanfirst στην Iulicris.
85.      Τούτο θα συμβεί, εάν η επίμαχη υπηρεσία, η οποία χαρακτηρίστηκε ως «επενδυτική υπηρεσία» (καθόσον περιλαμβάνει ένα χρηματοπιστωτικό μέσο όπως είναι το συμβόλαιο μελλοντικής εκπλήρωσης):
–        παρασχέθηκε περιστασιακά στο πλαίσιο επαγγελματικής δραστηριότητας, υπό τον όρο ότι η δραστηριότητα αυτή διέπεται από νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις που δεν απαγορεύουν την παροχή της υπηρεσίας αυτής (άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας MiFID II]· ή
–        περιελάμβανε συμβάσεις παραγώγων σχετιζόμενων με νομίσματα οι οποίες έχουν τα χαρακτηριστικά που μνημονεύονται στο άρθρο 10, παράγραφος 1, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II.
86.      Τηρώντας τη σειρά της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, θα εξετάσω αρχικώς τις ενδεχόμενες συνέπειες του άρθρου 10, παράγραφος 1, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II.
α)      Συμβάσεις παραγώγων σχετιζόμενες με νομίσματα οι οποίες δεν θεωρούνται χρηματοπιστωτικά μέσα, κατά το άρθρο 10, παράγραφος 1, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II
87.      Σύμβαση παραγώγων σχετιζόμενη με νομίσματα, της οποίας το περιεχόμενο δεν εμπίπτει στις περιπτώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 10, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II, δεν θεωρείται χρηματοπιστωτικό μέσο.
88.      Κατά τις προϋποθέσεις εφαρμογής της ανωτέρω διάταξης, η σύμβαση παραγώγων που σχετίζεται με νομίσματα πρέπει να είναι τρόπος πληρωμής ο οποίος: i) πρέπει να εκκαθαριστεί με φυσική παράδοση· ii) έχει συναφθεί από τουλάχιστον ένα άτομο, το οποίο δεν αποτελεί χρηματοοικονομικό αντισυμβαλλόμενο· iii) έχει συναφθεί προκειμένου να διευκολυνθεί η πληρωμή προσδιορίσιμων αγαθών, υπηρεσιών ή άμεσων επενδύσεων· και iv) δεν αποτελεί αντικείμενο συναλλαγής σε τόπο διαπραγμάτευσης.
89.      Εξέθεσα ανωτέρω τους λόγους για τους οποίους εκτιμώ ότι το άρθρο 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας PSD2 επιτρέπει, αυτοτελώς, στους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών να παρέχουν στους πελάτες τους τις υπηρεσίες συναλλάγματος (μεταξύ άλλων, όταν οι υπηρεσίες περιλαμβάνουν συμβόλαιο μελλοντικής εκπλήρωσης). Δεν είναι, επομένως, αναγκαίο να πληρούνται προς τον σκοπό αυτόν οι απαιτήσεις του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II.
90.      Εάν επιλεγεί αντίθετη λύση, το αιτούν δικαστήριο, το οποίο έχει στη διάθεσή του όλες τις ρήτρες των επίμαχων στην κύρια δίκη συμβάσεων, θα πρέπει να εκτιμήσει αν πληρούνται οι τέσσερις συγκεκριμένες προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 10, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II, προκειμένου να αποκλείσει την ύπαρξη χρηματοπιστωτικού μέσου. Η διάταξη περί παραπομπής δεν παρέχει επαρκείς πληροφορίες επ’ αυτού.
β)      Μη εφαρμογή της οδηγίας MiFID II σε επενδυτικές υπηρεσίες παρεχόμενες περιστασιακά στο πλαίσιο επαγγελματικής δραστηριότητας
91.      Η οδηγία 2004/39, προϊσχύσασα της οδηγίας MiFID II, περιείχε διάταξη παρεμφερή προς το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας MiFID II, την οποία το Δικαστήριο έχει ερμηνεύσει.
92.      Συγκεκριμένα, η απόφαση Länsförsäkringar Sak Försäkringsaktiebolag κ.λπ. (32) αφορούσε την παροχή χρηματοοικονομικών συμβουλών για την επένδυση κεφαλαίου στο πλαίσιο ασφαλιστικής διαμεσολάβησης με αντικείμενο τη σύναψη σύμβασης ασφάλισης ζωής διά κεφαλαιοποιήσεως. Το Δικαστήριο έκρινε ότι η εν λόγω δραστηριότητα ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2002/92/ΕΚ (33) και όχι στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2004/39/ΕΚ.
93.      Από την ανωτέρω απόφαση συνάγονται ορισμένες συνέπειες χρήσιμες για την υπό κρίση υπόθεση, καθότι:
–        κατ’ αρχήν, η παροχή χρηματοοικονομικών συμβουλών θα μπορούσε να εμπίπτει στο καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2004/39, δεδομένου ότι συνιστά «επενδυτική υπηρεσία». Ο ασφαλιστικός διαμεσολαβητής μπορεί να χαρακτηριστεί ως «επιχείρηση επενδύσεων» εφόσον παρέχει τις εν λόγω συμβουλές στο πλαίσιο συνήθους επαγγέλματος ή δραστηριότητας·
–        εντούτοις, το άρθρο 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2004/39 εξαιρούσε από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας τα πρόσωπα που παρείχαν «επενδυτική υπηρεσία ως παρεπόμενη δραστηριότητα στο πλαίσιο της επαγγελματικής τους δραστηριότητας, υπό τον όρο ότι η δραστηριότητα αυτή διέπεται από νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις ή από επαγγελματικό κώδικα δεοντολογίας που δεν απαγορεύουν την παροχή της υπηρεσίας αυτής»·
–        η επαγγελματική δραστηριότητα ασφαλιστικού διαμεσολαβητή συνίσταται, σύμφωνα με το άρθρο 2, σημείο 5, της οδηγίας 2002/92, στην ασφαλιστική διαμεσολάβηση. Στον βαθμό που ο ασφαλιστικός διαμεσολαβητής προτείνει, μεταξύ των διαθέσιμων ασφαλιστικών προϊόντων, προϊόν ασφάλισης ζωής διά κεφαλαιοποιήσεως, πρέπει να θεωρηθεί ότι οι συμβουλές σχετικά με την επένδυση κεφαλαίου την οποία αφορά το προϊόν αυτό παρέχονται ως παρεπόμενη δραστηριότητα, καθόσον παρέχονται στο πλαίσιο δραστηριότητας διαμεσολάβησης η οποία αφορά τη σύναψη ασφαλιστικής σύμβασης, δραστηριότητα η οποία διέπεται από νομοθετικές διατάξεις του δικαίου της Ένωσης, ήτοι από τις διατάξεις της οδηγίας 2002/92 (34).
94.      Η εφαρμογή της ίδιας συλλογιστικής με εκείνη που εφαρμόστηκε στην απόφαση Länsförsäkringar Sak Försäkringsaktiebolag κ.λπ. έχει τις ακόλουθες συνέπειες:
–        η κύρια δραστηριότητα παρόχου υπηρεσιών πληρωμών (όπως είναι η Ibanfirst) είναι η παροχή υπηρεσιών πληρωμών, κατά το άρθρο 1 της οδηγίας PSD2, της οποίας οι διατάξεις εφαρμόζονται στην άσκηση της εν λόγω δραστηριότητας. Το άρθρο 18 αυτής επιτρέπει στις οντότητες πληρωμών να παρέχουν επικουρικές υπηρεσίες στενά συνδεόμενες με τις υπηρεσίες πληρωμών, όπως είναι η παροχή υπηρεσιών συναλλάγματος, όπως προεξέθεσα·
–        μολονότι, κατ’ αρχήν, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης που συμπληρώνουν την παροχή υπηρεσιών πληρωμών μπορούν να χαρακτηριστούν ως επενδυτικές δραστηριότητες, το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας MiFID II εξαιρεί από το πεδίο εφαρμογής της τις επενδυτικές υπηρεσίες που παρέχονται περιστασιακά στο πλαίσιο ρυθμιζόμενης επαγγελματικής δραστηριότητας·
–        η έννοια του περιστασιακού χαρακτήρα των επενδυτικών υπηρεσιών εξειδικεύθηκε με το άρθρο 4 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II, το οποίο επιβάλλει τρεις προϋποθέσεις για την εφαρμογή στην πράξη της εξαίρεσης που προβλέπεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας MiFID II.
95.      Κατά το άρθρο 4 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II, «μια επενδυτική υπηρεσία θεωρείται ότι παρέχεται περιστασιακά στο πλαίσιο μιας επαγγελματικής δραστηριότητας όταν πληρούνται οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
α)      υπάρχει στενή και πραγματική συνάφεια μεταξύ της επαγγελματικής δραστηριότητας και της παροχής της επενδυτικής υπηρεσίας στον ίδιο πελάτη, έτσι ώστε η επενδυτική υπηρεσία να μπορεί να θεωρηθεί ως συμπληρωματική της κύριας επαγγελματικής δραστηριότητας·
β)      η παροχή επενδυτικών υπηρεσιών προς τους πελάτες της κύριας επαγγελματικής δραστηριότητας δεν στοχεύει στην παροχή μιας συστηματικής πηγής εσόδων στο πρόσωπο που παρέχει την επαγγελματική δραστηριότητα· και
γ)      το πρόσωπο που παρέχει την επαγγελματική δραστηριότητα δεν διαθέτει στην αγορά ούτε προωθεί κατ’ άλλον τρόπο την ικανότητά του να παρέχει επενδυτικές υπηρεσίες, εκτός εάν αυτές γνωστοποιούνται στους πελάτες ως συμπληρωματικές της κύριας επαγγελματικής δραστηριότητας».
96.      Υπενθυμίζω εκ νέου τις προεκτεθείσες παρατηρήσεις σχετικά με την αυτοτέλεια του άρθρου 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας PSD2, του οποίου η εφαρμογή δεν απαιτεί την τήρηση των διατάξεων της ρύθμισης MiFID II.
97.      Εάν η παραδοχή αυτή δεν γίνει δεκτή, θα απόκειται στο αιτούν δικαστήριο, το οποίο διαθέτει όλα τα σχετικά στοιχεία, να εξακριβώσει αν, στην υπόθεση της κύριας δίκης, πληρούνται οι τρεις προϋποθέσεις του άρθρου 4 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II. Επί του παρόντος, περιορίζομαι να επισημάνω τα ακόλουθα:
–        υπάρχει στενή και πραγματική συνάφεια μεταξύ της επαγγελματικής δραστηριότητας της Ibanfirst, ως παρόχου υπηρεσιών πληρωμών, και της παροχής της επενδυτικής υπηρεσίας, η οποία συνίσταται στη συμπλήρωση της υπηρεσίας πληρωμών μέσω συναλλάγματος (κύρια επαγγελματική δραστηριότητα) με συμβόλαιο μελλοντικής εκπλήρωσης. Τα ευέλικτα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για την κάλυψη του κινδύνου συναλλαγματικής ισοτιμίας συνιστούν, από την άποψη αυτή, υπηρεσία στενά συνδεόμενη με την παροχή υπηρεσιών πληρωμών·
–        είναι όμως αμφίβολο, εν προκειμένω, αν η παροχή της επενδυτικής υπηρεσίας στους πελάτες της κύριας επαγγελματικής δραστηριότητας της Ibanfirst δεν συνιστά συστηματική πηγή εσόδων για έναν πάροχο υπηρεσιών πληρωμών όπως είναι η Ibanfirst·
–        είναι, επίσης, αμφίβολο αν η Ibanfirst διαθέτει στην αγορά ή προωθεί κατ’ άλλον τρόπο την ικανότητά της να παρέχει επενδυτικές υπηρεσίες και, σε τέτοια περίπτωση, αν οι εν λόγω υπηρεσίες γνωστοποιούνται στους πελάτες ως συμπληρωματικές της κύριας επαγγελματικής δραστηριότητάς της ως παρόχου υπηρεσιών πληρωμών.
98.      Εν πάση περιπτώσει, ακόμη και αν δεν πληρούνται οι τρεις ως άνω προϋποθέσεις (ή οποιαδήποτε εξ αυτών) και η επίμαχη υπηρεσία δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως επενδυτική υπηρεσία η οποία παρέχεται περιστασιακά, κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας MiFID II, όπως εξειδικεύθηκε με το άρθρο 4 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MIFID II, υπογραμμίζω ότι τούτο δεν θα συνιστά λόγο μη εφαρμογής του άρθρου 18 της οδηγίας PSD2 στην υπόθεση της κύριας δίκης.
V.      Πρόταση
99.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο Tribunal de l’entreprise francophone de Bruxelles (δικαστήριο επιχειρήσεων Βρυξελλών – γαλλόφωνο τμήμα, Βέλγιο) ως εξής:
«Το άρθρο 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας (ΕΕ) 2015/2366 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2015, σχετικά με υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά, την τροποποίηση των οδηγιών 2002/65/ΕΚ, 2009/110/ΕΚ και 2013/36/ΕΕ και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1093/2010 και την κατάργηση της οδηγίας 2007/64/ΕΚ,
έχει την έννοια ότι:
οι οντότητες που διαθέτουν την απαιτούμενη άδεια λειτουργίας ως πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών μπορούν να παρέχουν επικουρικές υπηρεσίες στενά συνδεόμενες με την παροχή υπηρεσιών πληρωμών, όπως είναι οι υπηρεσίες συναλλάγματος που περιλαμβάνουν ευέλικτα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για την κάλυψη του κινδύνου συναλλαγματικής ισοτιμίας.
Για τον σκοπό αυτόν, δεν έχουν εφαρμογή:
–        το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2014/65/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων και την τροποποίηση της οδηγίας 2002/92/ΕΚ και της οδηγίας 2011/61/ΕΕ·
–        τα άρθρα 4 και 10, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κατ’
εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) 2017/565 της Επιτροπής, της 25ης Απριλίου 2016, για τη συμπλήρωση της οδηγίας 2014/65/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά τις οργανωτικές απαιτήσεις και τους όρους λειτουργίας των επιχειρήσεων επενδύσεων, καθώς και τους ορισμούς που ισχύουν για τους σκοπούς της εν λόγω οδηγίας.»
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.
2      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2015, σχετικά με υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά, την τροποποίηση των οδηγιών 2002/65/ΕΚ, 2009/110/ΕΚ και 2013/36/ΕΕ και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1093/2010 και την κατάργηση της οδηγίας 2007/64/ΕΚ (ΕΕ 2015, L 337, σ. 35). Στο εξής: οδηγία PSD2.
3      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων και την τροποποίηση της οδηγίας 2002/92/ΕΚ και της οδηγίας 2011/61/ΕΕ (ΕΕ 2014, L 173, σ. 349). Στο εξής: οδηγία MiFID II.
4      Κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) 2017/565 της Επιτροπής, της 25ης Απριλίου 2016, για τη συμπλήρωση της οδηγίας 2014/65/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά τις οργανωτικές απαιτήσεις και τους όρους λειτουργίας των επιχειρήσεων επενδύσεων, καθώς και τους ορισμούς που ισχύουν για τους σκοπούς της εν λόγω οδηγίας (ΕΕ 2017, L 87, σ. 1). Στο εξής: κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός MiFID II.
5      Loi relative à la surveillance du secteur financier et aux services financiers (νόμος περί εποπτείας του χρηματοπιστωτικού τομέα και των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών) της 2ας Αυγούστου 2002 (Moniteur belge της 4ης Σεπτεμβρίου 2002, σ. 39121).
6      Loi relative à l’accès à l’activité de prestation de services d’investissement et au statut et au contrôle des sociétés de gestion de portefeuille et de conseil en investissement (νόμος περί προσβάσεως στη δραστηριότητα παροχής επενδυτικών υπηρεσιών και περί του καθεστώτος και του ελέγχου των εταιριών διαχείρισης χαρτοφυλακίου και παροχής επενδυτικών συμβουλών) της 25ης Οκτωβρίου 2016 (Moniteur belge της 18ης Νοεμβρίου 2016, σ. 76915).
7      Loi relative au statut et au contrôle des établissements de paiement et des établissements de monnaie électronique, à l’accès à l’activité de prestataire de services de paiement, et à l’activité d’émission de monnaie électronique, et à l’accès aux systèmes de paiement (νόμος περί του καθεστώτος και του ελέγχου των ιδρυμάτων πληρωμών και των ιδρυμάτων ηλεκτρονικού χρήματος, περί προσβάσεως στη δραστηριότητα παρόχου υπηρεσιών πληρωμών και στη δραστηριότητα έκδοσης ηλεκτρονικού χρήματος, καθώς και περί προσβάσεως στα συστήματα πληρωμών) της 11ης Μαρτίου 2018 (Moniteur belge της 26ης Μαρτίου 2018, σ. 29444).
8      SEPA (Single Euro Payment Area) είναι το ακρωνύμιο στην αγγλική γλώσσα του ενιαίου χώρου πληρωμών σε ευρώ. Ο SEPA είναι ο χώρος στον οποίο πολίτες, επιχειρήσεις και άλλοι οικονομικοί παράγοντες μπορούν να πραγματοποιούν και να λαμβάνουν πληρωμές σε ευρώ στην Ευρώπη, εντός και εκτός των εθνικών συνόρων, υπό τους ίδιους όρους και με τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες υποχρεώσεις, ανεξαρτήτως του τόπου στον οποίο βρίσκονται. Πρόκειται για βασικό στοιχείο της εσωτερικής αγοράς πληρωμών.
9      Στη διάταξη περί παραπομπής, η οποία συντάχθηκε στη γαλλική γλώσσα, οι εν λόγω συμβάσεις καλούνται «contrats à terme flexible». Στα χρηματοπιστωτικά μέσα που μνημονεύονται στο κείμενο στη γαλλική γλώσσα του παραρτήματος Ι, τμήμα Γ, σημείο 4, της οδηγίας MiFID II καταλέγονται τα «contrats à terme».
10      Σχετικά με την έννοια του «margin call», βλ. υποσημείωση 11.
11      Στα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, το αρχικό περιθώριο ή περιθώριο ασφάλειας είναι το ελάχιστο ποσό το οποίο πρέπει να κατατεθεί για το άνοιγμα θέσης. Το περιθώριο αυτό λειτουργεί ως εγγύηση έναντι ζημιών, όχι ως συνολική πληρωμή. Το περιθώριο διατήρησης είναι το ελάχιστο υπόλοιπο το οποίο πρέπει να διατηρείται στον λογαριασμό ενόσω η θέση είναι ανοικτή. Εάν το υπόλοιπο μειωθεί κάτω του συμφωνηθέντος περιθωρίου διατήρησης, ενεργοποιείται ο μηχανισμός κάλυψης του ελλείμματος περιθωρίου (margin call) για την κατάθεση πρόσθετων κεφαλαίων, έως την αποκατάσταση του περιθωρίου στο αρχικό επίπεδό του. Με την πρόσκληση κάλυψης του ελλείμματος περιθωρίου, ο συμβαλλόμενος ενημερώνεται ότι οφείλει να επαναφέρει το υπόλοιπο στο προηγούμενο επίπεδό του και ότι, εάν δεν κατατεθούν πρόσθετα κεφάλαια (ή εάν δεν κλείσουν θέσεις), η πράξη θα κλείσει αυτομάτως προκειμένου να καλυφθεί ο κίνδυνος. Η πρόσκληση κάλυψης του ελλείμματος περιθωρίου λειτουργεί ως κρίσιμη προειδοποίηση κινδύνου και συνιστά μέτρο για τη διασφάλιση της ρευστότητας και της σταθερότητας της αγοράς, καθιστώντας δυνατή τη λειτουργία με μόχλευση.
12      Αποφάσεις της 13ης Νοεμβρίου 2025, Inteligo Media (C‑654/23, EUC:2025:871, σκέψη 71), και της 15ης Ιουνίου 2021, Facebook Ireland κ.λπ. (C‑645/19, EU:C:2021:483, σκέψη 115).
13      Διάταξη περί παραπομπής, μέρος III (Εξέταση), in fine. Η υπογράμμιση δική μου.
14      Με τις γραπτές παρατηρήσεις της (σημεία 5 και 12), η Τσεχική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για την κάλυψη του κινδύνου συναλλαγματικής ισοτιμίας δεν χρειάζεται να πληρούν περισσότερες προϋποθέσεις από εκείνες που καθορίζονται στο άρθρο 18, παράγραφος 1, της οδηγίας PSD2. Οι εξαιρέσεις που προβλέπονται στη ρύθμιση MiFID II θα μπορούσαν να ληφθούν υπόψη μόνον εάν δεν πληρούνταν οι εν λόγω προϋποθέσεις.
15      Με τις γραπτές παρατηρήσεις της (σημείο 82), η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, προκειμένου να εξακριβωθεί αν η άδεια που χορηγείται σε οντότητα πληρωμών δυνάμει της οδηγίας PSD2 μπορεί να καλύπτει τη σύναψη των ευέλικτων συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι προϋποθέσεις που καθορίζονται στο άρθρο 18 της οδηγίας PSD2 και όχι η ρύθμιση MiFID II.
16      Σημείο 33 των γραπτών παρατηρήσεων της Iulicris.
17      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με την πρόσβαση στη δραστηριότητα πιστωτικών ιδρυμάτων και την προληπτική εποπτεία πιστωτικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων επενδύσεων, για την τροποποίηση της οδηγίας 2002/87/ΕΚ και για την κατάργηση των οδηγιών 2006/48/ΕΚ και 2006/49/ΕΚ (ΕΕ 2013, L 176, σ. 338).
18      Απόφαση της 3ης Δεκεμβρίου 2015, Banif Plus Bank (C‑312/14, EU:C:2015:794, σκέψη 69).
19      Απόφαση της 3ης Δεκεμβρίου 2015, Banif Plus Bank (C‑312/14, EU:C:2015:794, σκέψη 69).
20      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων, για την τροποποίηση των οδηγιών 85/611/ΕΟΚ και 93/6/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της οδηγίας 2000/12/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και για την κατάργηση της οδηγίας 93/22/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2004, L 145, σ. 1).
21      Αποφάσεις της 30ής Μαρτίου 2023, Hauptpersonalrat der Lehrerinnen und Lehrer (C‑34/21, EU:C:2023:270, σκέψη 40), και της 2ας Ιουνίου 2022, HK/Danmark και HK/Privat (C‑587/20, EU:C:2022:419, σκέψη 25).
22      Αποφάσεις της 30ής Μαρτίου 2023, Hauptpersonalrat der Lehrerinnen und Lehrer (C‑34/21, EU:C:2023:270, σκέψη 41), και της 2ας Ιουνίου 2022, HK/Danmark και HK/Privat (C‑587/20, EU:C:2022:419, σκέψη 26).
23      Επιπλέον της υπηρεσίας συναλλάγματος, στο άρθρο 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας PSD2 μνημονεύονται ρητώς, ως επικουρικές υπηρεσίες στενά συνδεόμενες με την παροχή υπηρεσιών πληρωμών, «[η] εξασφάλιση της εκτέλεσης των πράξεων πληρωμής […], [οι] υπηρεσίες φύλαξης, καθώς και [η] αποθήκευση και επεξεργασία δεδομένων».
24      Άρθρο 10, παράγραφος 1, της πρότασης οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις υπηρεσίες πληρωμών και τις υπηρεσίες ηλεκτρονικού χρήματος στην εσωτερική αγορά, την τροποποίηση της οδηγίας 98/26/ΕΚ και την κατάργηση των οδηγιών (ΕΕ) 2015/2366 και 2009/110/ΕΚ, έγγραφο COM(2023) 366 final, της 28ης Ιουνίου 2023.
25      Ο συγκεκριμένος τρόπος πληρωμής πρέπει: i) να εκκαθαριστεί με φυσική παράδοση για άλλον λόγο εκτός από αδυναμία πληρωμής ή άλλο γεγονός που επιφέρει τη λύση της σύμβασης· ii) να έχει συναφθεί από τουλάχιστον ένα άτομο, το οποίο δεν αποτελεί χρηματοοικονομικό αντισυμβαλλόμενο κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 8, του κανονισμού (ΕΕ) 648/2012· iii) να έχει συναφθεί προκειμένου να διευκολυνθεί η πληρωμή προσδιορίσιμων αγαθών, υπηρεσιών ή άμεσων επενδύσεων· και iv) να μην αποτελεί αντικείμενο συναλλαγής σε τόπο διαπραγμάτευσης.
26      Όπως επισημαίνει η Επιτροπή με τις γραπτές παρατηρήσεις της (σημεία 63 και 64), το άρθρο 10, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού MiFID II περιορίζει την εξαίρεση στις συμβάσεις παραγώγων επί συναλλάγματος που έχουν συναφθεί από τουλάχιστον ένα άτομο, το οποίο δεν αποτελεί χρηματοοικονομικό αντισυμβαλλόμενο κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 8, του κανονισμού (ΕΕ) 648/2012. Τούτο θα έχει ως αποτέλεσμα την εξαίρεση από το άρθρο 18 της οδηγίας PSD2 των πράξεων συναλλάγματος που πραγματοποιούνται μεταξύ δύο χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, μολονότι η συγκεκριμένη εξαίρεση ουδόλως προβλέπεται στην τελευταία αυτή διάταξη.
27      Κατά την ανωτέρω διάταξη, η οδηγία MiFID II δεν εφαρμόζεται «στα πρόσωπα που παρέχουν επενδυτική υπηρεσία ως παρεπόμενη δραστηριότητα στο πλαίσιο της επαγγελματικής τους δραστηριότητας, υπό τον όρο ότι η δραστηριότητα αυτή διέπεται από νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις ή από επαγγελματικό κώδικα δεοντολογίας που δεν απαγορεύουν την παροχή της υπηρεσίας αυτής».
28      Κατά την αιτιολογική σκέψη της 40, η οδηγία PSD2 ρυθμίζει «τη χορήγηση πιστώσεων από ιδρύματα πληρωμών, δηλαδή τη χορήγηση πιστωτικής γραμμής και την έκδοση πιστωτικών καρτών, μόνον εάν συνδέεται στενά με υπηρεσίες πληρωμών». Στην ίδια αιτιολογική σκέψη επισημαίνεται επίσης ότι «[μ]όνο εφόσον η πίστωση χορηγείται για να διευκολυνθούν οι υπηρεσίες πληρωμών και η πίστωση είναι βραχυπρόθεσμη και χορηγείται για περίοδο που δεν υπερβαίνει τους 12 μήνες, ακόμη και σε κυλιόμενη βάση, είναι σκόπιμο να επιτρέπεται σε ιδρύματα πληρωμών να χορηγούν πίστωση όσον αφορά τις διασυνοριακές τους δραστηριότητες, υπό την προϋπόθεση ότι αναχρηματοδοτείται μέσω κυρίως των ιδίων κεφαλαίων του ιδρύματος πληρωμών, καθώς και κεφαλαίων που αντλούνται από τις κεφαλαιαγορές, και όχι των χρηματικών ποσών που φυλάσσονται για λογαριασμό των πελατών για τις υπηρεσίες πληρωμών».
29      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Νοεμβρίου 2007, για τις υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά, την τροποποίηση των οδηγιών 97/7/ΕΚ, 2002/65/ΕΚ, 2005/60/ΕΚ και 2006/48/ΕΚ και την κατάργηση της οδηγίας 97/5/ΕΚ (ΕΕ 2007, L 319, σ. 1).
30      Κατά την αιτιολογική σκέψη 4 της οδηγίας 2007/64, επρόκειτο για τη «θέσπιση, σε κοινοτικό επίπεδο, σύγχρονου και συνεκτικού νομικού πλαισίου για τις υπηρεσίες πληρωμών το οποίο να είναι ουδέτερο εξασφαλίζοντας ίσους όρους ανταγωνισμού για όλα τα συστήματα πληρωμών, ώστε ο καταναλωτής να διατηρήσει τη δυνατότητα να επιλέγει, γεγονός που θα είναι σημαντική πρόοδος από την άποψη του κόστους για τον καταναλωτή, της ασφαλείας και της αποδοτικότητας, σε σύγκριση με τα ισχύοντα εθνικά συστήματα».
31      Κατά την αιτιολογική σκέψη 3 της οδηγίας MiFID II, σκοπός της είναι να εξασφαλιστεί «ο απαιτούμενος βαθμός εναρμόνισης που απαιτείται για να προσφερθεί στους επενδυτές υψηλό επίπεδο προστασίας και να επιτραπεί στις επιχειρήσεις επενδύσεων να παρέχουν τις υπηρεσίες τους σε όλη την Ένωση, ως εσωτερική αγορά, βάσει της εποπτείας της χώρας καταγωγής».
32      Απόφαση της 31ης Μαΐου 2028, Länsförsäkringar Sak Försäkringsaktiebolag κ.λπ. (C‑542/16, EU:C:2018:369).
33      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Δεκεμβρίου 2002, σχετικά με την ασφαλιστική διαμεσολάβηση (ΕΕ
2003, L 9, σ. 3), η οποία καταργήθηκε με την οδηγία (ΕΕ) 2016/97 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Ιανουαρίου 2016, σχετικά με τη διανομή ασφαλιστικών προϊόντων (ΕΕ
2016, L 26, σ. 19).
34      Όπως εξέθεσα με τις προτάσεις μου της 21ης Νοεμβρίου 2017 στην υπόθεση Länsförsäkringar Sak Försäkringsaktiebolag κ.λπ. (C‑542/16, EU:C:2017:879, σημεία 96, 104 και 105), το επίπεδο κινδύνου των επενδυτικών υπηρεσιών είναι υψηλότερο από το επίπεδο κινδύνου των ασφαλιστικών υπηρεσιών και, για τον λόγο αυτόν, ο έλεγχος των αρχών επί των επιχειρήσεων επενδύσεων είναι αυστηρότερος από τον έλεγχο επί των ασφαλιστικών εταιριών.