Eagrán sealadach
TUAIRIM AN ABHCÓIDE GHINEARÁLTA
ĆAPETA
arna tabhairt an 12 Feabhra 2026 (1)
Cás C‑225/24
Parlaimint na hEorpa
v
an Coimisiún Eorpach
(Caingean le haghaidh neamhniú – Cinneadh C(2023) 9014 ón gCoimisiún an 13 Nollaig 2023 – Rialachán (AE)
2021/1060 – Airteagal 9(1) agus Airteagal 15 – Iarscríbhinn
III – Coinníoll cumasúcháin cothrománach ‘an Chairt um Chearta Bunúsacha a chur i bhfeidhm agus a chur chun feidhme go héifeachtach’ – Athchóirithe reachtacha a bhaineann le heasnaimh i neamhspleáchas na mbreithiúna san Ungáir)
I.      Réamhrá
1.        Ag tosú leis an gcreat airgeadais ilbhliantúil (‘CAI’) do na blianta 2021 go 2027, tá coinníollacht an smachta reachta anois mar chuid de na hionstraimí airgeadais uile trína ndéantar buiséad an Aontais a bhainistiú agus a eisíoc.
2.        Baineann an cás seo le cur i bhfeidhm coinníollachta den sórt sin, a mhéid a bhaineann sé le neamhspleáchas na mbreithiúna, faoi chuimsiú na rialacha airgeadais a rialaítear le Rialachán na bhForálacha Coiteanna (‘RFC’). (2)
3.        Tá caingean os comhair na Cúirte arna tionscnamh ag Parlaimint na hEorpa lena n‑iarrtar Cinneadh ón gCoimisiún C(2023) 9014 (‘an cinneadh atá faoi chonspóid’) (3) a chur ar neamhní, lenar chuir an institiúid sin deireadh leis an bhfionraí an 13 Nollaig 2023 maidir le heisíocaíocht cistí a rialaítear le RFC
le haghaidh roinnt clár arna bhformheas le haghaidh maoiniú san Ungáir.
4.        Ardaítear leis an gcás ceisteanna nua maidir le discréid agus oibleagáidí an Choimisiúin agus measúnú á dhéanamh aige ar chomhlíon Ballstát aonair na coinníollacha sonracha a comhaontaíodh maidir le heisíocaíocht cistí – ceisteanna a d’fhéadfadh a bheith ábhartha freisin do chreataí airgeadais eile.
II.    Cúlra
A.      Coinníollacht faoi ionstraimí airgeadais éagsúla de chuid an Aontais
5.        Sula míneoidh mé na pléadálacha a d’ardaigh an Pharlaimint sa chaingean seo agus sula rachaidh mé i ngleic leo, chun tuiscint níos fearr a fháil ar chomhthéacs an cháis, is gá an caidreamh idir na hionstraimí airgeadais éagsúla lena mbunaítear neamhspleáchas breithiúnach mar choinníoll buiséadach de chuid an Aontais don Ungáir a chur i láthair go hachomair. (4)
6.        Mar a luaigh mé sa Réamhrá, bhí íocaíochtaí ó bhuiséad an Aontais, a comhaontaíodh faoi CAI do 2021 go 2027,
faoi réir an mBallstát is faighteoir an smacht reachta a urramú. Bunaítear leis an Rialachán maidir le Coinníollacht, (5) seo na ‘rialacha atá riachtanach chun buiséad an Aontais a chosaint i gcás sáruithe ar phrionsabail an smachta reachta sna Ballstáit.’ (6)
7.        Cuid de choinníollacht an smachta reachta is ea an oibleagáid atá ar na Ballstáit breithiúnacht fheidhmiúil agus neamhspleách a áirithiú mar bhealach chun a ráthú go n‑úsáidfear cistí an Aontais chun na críche atá beartaithe dóibh, agus ar an gcaoi sin leasanna airgeadais an Aontais a chosaint. (7)
8.        Áiríodh an oibleagáid sin chun breithiúnacht neamhspleách a áirithiú, i bhfoirm amháin nó i bhfoirm eile, i gcreataí airgeadais níos sonraí. In RFC, atá faoi chonspóid sa chás seo, áirítear an coinníoll sin mar cheann de na coinníollacha cumasúcháin cothrománacha (‘CCCanna’), dá ngairtear ‘cur i bhfeidhm agus cur chun feidhme éifeachtach na Cairte um Chearta Bunúsacha’ (‘CCC na Cairte’).  (8)
9.        Faoi chreat airgeadais eile, an Rialachán Saoráid Téarnaimh agus Athléimneachta (‘Rialachán STA’), (9) tagraítear do na coinníollacha maidir le híocaíochtaí a eisíoc faoin tsaoráid sin mar ‘spriocanna’ agus ‘garspriocanna’. (10) Tagraítear do na coinníollacha cothrománacha, nach féidir aon íocaíocht a thionscnamh faoin gcreat airgeadais sin gan iad a chomhlíonadh,
go coitianta mar ‘sár-gharspriocanna’.
10.      Tá rialacha airgeadais i Rialachán RFC agus sa Rialachán STA lena rialaítear na cistí éagsúla a úsáidtear chun buiséad an Aontais a leithdháileadh. Le RFC, grúpáiltear le chéile na rialacha a bhaineann le formhór chistí ‘traidisiúnta’ an Aontais a úsáidtear chun beartais éagsúla an Aontais a mhaoiniú, lena n‑áirítear beartas comhtháthaithe an Aontais. Cruthaíodh Rialachán STA faoin tríú mír d’Airteagal 175 CFAE, lena gcumasaítear cistiú gníomhaíochtaí lasmuigh de na cistí, agus is é príomhchlár caiteachais NextGenerationEU instrument (‘NGEU’). (11)
11.      Maidir leis an Ungáir, comhaontaíodh roinnt coinníollacha agus beart sonrach laistigh de chreat Rialachán
STA chun breithiúnacht neamhspleách a bhaint amach. (12) As na 27 sár-gharsprioc a leagtar amach ann, nach féidir leis an Ungáir aon íocaíocht a fháil faoin Rialachán STA gan iad a chomhlíonadh, baineann 4 cinn acu le neamhspleáchas breithiúnach. (13) Tá na garspriocanna sin comhionann (seachas an ceanglas maidir le comhairliúchán le páirtithe leasmhara) leis na ceanglais a glacadh faoi RFC mar chuid de CCC na Cairte don Ungáir. (14)
12.      Go dtí seo, ní dhearnadh aon íocaíocht leis an Ungáir faoi Rialachán STA a chinn an Coimisiún nár cuireadh chun feidhme na hathchóirithe a cheanglaítear leis na sár-gharspriocanna. (15) Níor cuireadh deireadh leis an bhfionraí sin go fóill. (16)
13.      Ar deireadh, cuireadh coinníollacht an smachta reachta i bhfeidhm freisin i ndáil leis an Ungáir faoin Rialachán maidir le Coinníollacht. Tá fionraí íocaíochta nó bearta eile faoin rialachán sin coimhdeach leis na bearta is féidir a dhéanamh chun an buiséad a chosaint faoi reachtaíocht éagsúil, lena n‑áirítear RFC agus an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta. (17)
14.      De bhun an Rialacháin maidir le Coinníollacht, an 12 Nollaig 2022, ghlac an Chomhairle cinneadh (18) lena mbunaítear bearta chun buiséad an Aontais a chosaint ar sháruithe ar phrionsabail an smachta reachta san Ungáir. Mhol an Coimisiún (19) na bearta sin mar thoradh ar neamhrialtachtaí, easnaimh agus laigí tromchúiseacha,
sistéamacha, forleathana agus idirnasctha i nósanna imeachta soláthair phoiblí san Ungáir agus teorainneacha maidir le hionchúiseamh an éillithe sa Bhallstát sin. (20) Leis an gcinneadh sin, chuir an Chomhairle 55 % de na gealltanais bhuiséadacha (21) ar fionraí le haghaidh trí chlár beartais chomhtháthaithe (22) don tréimhse ó 2021 go 2027.  (23)
15.      Cé nár cuireadh deireadh leis an bhfionraí sin faoin Rialachán maidir le Coinníollacht go fóill, cuireadh deireadh le fionraí na n‑íocaíochtaí le haghaidh na dtrí chlár chéanna faoi RFC leis an gcinneadh atá faoi chonspóid an 13 Nollaig 2023.
16.      Ar an lá céanna, ar bhonn Airteagal 7(2) den Rialachán maidir le Coinníollacht, agus gan fógra i scríbhinn ón Ungáir ag iarraidh deireadh a chur leis na bearta, ghlac an Coimisiún, ar a thionscnamh féin, cinneadh chun athmheasúnú a dhéanamh ar an staid
san Ungáir. (24) Chinn sé nár leigheas an Ungáir an staid
ba chúis le glacadh na mbeart buiséadach faoin Rialachán maidir le Coinníollacht. Mar thoradh air sin, níor mhol an Coimisiún don Chomhairle deireadh a chur leis na bearta faoin rialachán sin ná iad a oiriúnú. (25)
B.      Céimeanna as ar eascair an cinneadh atá faoi chonspóid
1.      Nós imeachta faoi RFC agus na cinntí formheasa
17.      Faoi RFC, déanann an Coimisiún na cláir arna moladh ag na Ballstáit le haghaidh maoiniú a fhormheas. (26)
18.      Faoin gcreat airgeadais sin, leithdháiltear buiséad an Aontais ar bhonn phrionsabal na bainistíochta comhroinnte i gcomhréir leis na rialacha mionsonraithe a bhunaítear in Airteagal 63 den Rialachán Airgeadais. (27) Agus an buiséad á chur chun feidhme acu, ní mór do na Ballstáit agus don Choimisiún a áirithiú go n‑urramófar prionsabail chothrománacha, lena n‑áirítear cearta bunúsacha a urramú agus an Chairt a chomhlíonadh, mar a cheanglaítear le hAirteagal 9(1) de RFC.
19.      De réir Airteagal 10 de RFC, ní mór do gach Ballstát Comhaontú Comhpháirtíochta (‘CC’) a ullmhú ina leagfar amach an treoshuíomh straitéiseach le haghaidh clársceidealú agus na socruithe maidir le cistí RFC a úsáid ar bhealach éifeachtach agus éifeachtúil. Bunaithe ar Airteagal 12 de RFC, ní mór don Choimisiún measúnú a dhéanamh ar na CCanna sin ansin
an gcomhlíonann siad RFC agus na rialacha chiste-shonracha.
20.      De réir Airteagal 15(2) de RFC, agus CCanna á n‑ullmhú acu, ní mór do na Ballstáit féinmheasúnú a dhéanamh ar cé acu a chomhlíontar nó nach gcomhlíontar na coinníollacha cumasúcháin a bhaineann leis an gcuspóir sonrach roghnaithe.
Nuair a mheasann Ballstát go gcomhlíontar coinníoll cumasúcháin, cuireann sé an Coimisiún ar an eolas, a dhéanann measúnú, de réir Airteagal 15(4) de Rialachán na bhForálacha Coiteanna, a luaithe is féidir agus tráth nach déanaí ná 3 mhí tar éis dó an fhaisnéis sin a fháil, agus cuireann sé in iúl don Bhallstát an aontaíonn sé lena mheasúnú. Comhlíontar coinníoll cumasúcháin ‘i gcás ina gcomhlíontar na critéir ghaolmhara uile’, (28)ar caighdeán é a chuireann ceangal ar Bhallstát agus ar an gCoimisiún araon measúnú a dhéanamh ar chomhlíonadh na gcoinníollacha cumasúcháin.
21.      Tá coinníollacha cumasúcháin cothrománacha in Iarscríbhinn III de RFC, atá, de réir Airteagal 15(1) den rialachán sin, infheidhme maidir leis na cuspóirí sonracha uile. Ní mór na coinníollacha sin a chomhlíonadh sula ndéanfar aon íocaíocht as na cistí. Ceann de na coinníollacha cumasúcháin cothrománacha a leagtar síos in Iarscríbhinn III de RFC is ea, CCC na Cairte, faoina gceanglaítear ar na Ballstáit is faighteoirí,
inter alia, ‘socruithe a bheith i bhfeidhm acu chun a áirithiú go gcomhlíonfaidh na cláir a fhaigheann tacaíocht ó na Cistí forálacha ábhartha na Cairte agus go gcuirfear chun feidhme iad.’
22.      An 22 Iúil 2022, agus iarratas á dhéanamh aici ar mhaoiniú faoi na cistí a rialaítear le RFC, mheas an Ungáir gur comhlíonadh na coinníollacha cumasúcháin cothrománacha uile, lena n‑áirítear CCC na Cairte. (29)
23.      An 22 Nollaig 2022, ghlac an Coimisiún na cinntí formheasa le haghaidh 10 gclár oibríochtúla arna maoiniú faoi chistí RFC san Ungáir don tréimhse ó 2021 go 2027. (30)
24.      Mar sin féin agus measúnú á dhéanamh ar na cláir sin,
shainaithin an Coimisiún ceithre mhóreasnamh faoi choinníoll cumasúcháin cothrománach na Cairte san Ungáir, a bhain (i) le neamhspleáchas breithiúnach, (ii) le saoirse acadúil, (iii) leis an dlí um chosaint leanaí, mar a thugtar air, agus (iv) leis an gceart chun tearmainn.
25.      Maidir le CCC na Cairte i ndáil le heasnaimh a bhaineann le neamhspleáchas breithiúnach san Ungáir, aithnítear in aithrisí na gcinntí formheasa ‘gur ardaíodh ábhair imní arís agus arís eile faoi chuimsiú an tSeimeastair Rialachán
Eorpaigh agus Shásra an Smachta Reachta maidir le neamhspleáchas breithiúnach san Ungáir’. (31) Tugtar tuairisc níos mionsonraithe ansin sna haithrisí sin ar na hábhair imní sin agus tagraítear iontu do na nósanna imeachta a comhaontaíodh faoi Rialachán STA inar chomhaontaigh an Ungáir athchóirithe áirithe a dhéanamh chun neamhspleáchas breithiúnach a bhaint amach.
26.      Dá bhrí sin, d’fhormheas an Coimisiún gach ceann de na
10 gclár, agus shocraigh sé méid na tacaíochta airgeadais agus na rátaí cómhaoinithe, (32) ach chuir sé eisíocaíocht na n‑íocaíochtaí sin ar fionraí go dtí go mbeadh CCC na Cairte comhlíonta ag an Ungáir.
27.      Tugtar aghaidh ar na CCCanna ar an mbealach céanna in Airteagal 3 de gach cinneadh formheasa. Go háirithe, leagtar amach in Airteagal 3(2) de na coinníollacha mionsonraithe nach mór don Ungáir a chomhlíonadh chun aghaidh a thabhairt ar neamhchomhlíonadh CCC na Cairte maidir leis na heasnaimh i neamhspleáchas na mbreithiúna. Mar seo a leanas foclaíocht na forála sin:
‘A mhéid a bhaineann leis an gcoinníoll cumasúcháin cothrománach “3. An Chairt um Chearta Bunúsacha a chur i bhfeidhm agus a chur chun feidhme go héifeachtach”:
I ndáil leis na heasnaimh i neamhspleáchas na mbreithiúna, comhlíontar an coinníoll cumasúcháin a luaithe a bheidh na leasuithe seo a leanas curtha i bhfeidhm ag an Ungáir agus nuair a bheidh na leasuithe sin á gcur i bhfeidhm:
(a)      leasuithe reachtacha lena neartaítear ról agus cumhachtaí Chomhairle Bhreithiúnach na hUngáire (CBU) chun cumhachtaí Uachtarán Oifig Bhreithiúnach na hUngáire (OBU) a fhrithchothromú go héifeachtach, mar a leagtar amach i mír 3;
(b)      leasuithe reachtacha lena leasaítear na rialacha maidir le toghadh Uachtarán Kúria, leasuithe reachtacha agus leasuithe eile ar na rialacha maidir le scéim leithdháilte cásanna Kúria, agus rialacha reachtacha lena leasaítear na rialacha maidir le feidhmiú Kúria, mar a leagtar amach i mír 4;
(c)      leasuithe reachtacha lena leasaítear:
(i)      Ailt 666 et seq. de Chód Nós Imeachta Coiriúil na hUngáire, chun deireadh a chur leis an bhféidearthacht atá ag Kúria athbhreithniú a dhéanamh ar dhlíthiúlacht an chinnidh ó bhreitheamh tarchur chun réamhrialú a dhéanamh chuig Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh;
(ii)      Alt 490 de Chód Nós Imeachta Coiriúil na hUngáire maidir le bac a chur ar na himeachtaí, chun deireadh a chur le haon bhac ar chúirt réamhthagairt a dhéanamh i gcomhréir le hAirteagal 267 CFAE;
(d)      leasuithe reachtacha lena gcuirtear deireadh leis an bhféidearthacht, a tugadh isteach in 2019, trí leasú a dhéanamh ar Alt 27 d’Acht CLI 2011, d’údaráis phoiblí agóid a dhéanamh i gcoinne cinntí breithiúnacha críochnaitheacha os comhair na Cúirte Bunreachtúla.’ (33)
28.      Thug Airteagal 3(3) agus (4) de ne cinntí formheasa míniú ansin ar cad go díreach a bhfuiltear ag súil leis ón Ungáir i ndáil leis na hathchóirithe a liostaítear in Airteagal 3(2)(a) agus (b) de. (34)
29.      Ar deireadh, luaitear in Airteagal 3(5) de na cinntí formheasa ‘a luaithe a chuirfidh an Ungáir an Coimisiún ar an eolas go bhfuil na bearta lena leigheastar na heasnaimh maidir le neamhspleáchas breithiúnach dá dtagraítear i míreanna 2, 3 agus 4 i bhfeidhm agus á gcur i bhfeidhm, déanfar measúnú nua.’ (35)
2.      Imeachtaí roimh an gcinneadh atá faoi chonspóid
30.      An 18 Iúil 2023, chuir an Ungáir an Coimisiún ar an eolas gur mheas sí gur chomhlíon na hathchóirithe a rinne sí CCC na Cairte.
31.      Go háirithe, an 3 Bealtaine 2023, ghlac an Országgyűlés (Tionól Náisiúnta, an Ungáir) an gníomh maidir le hathchóirithe breithiúnacha (Gníomh X 2023), (36)a tháinig i bhfeidhm an 1 Meitheamh 2023. Leasaíodh leis an acht sin roinnt gníomhartha reachtacha eile a bhaineann le heagrú agus feidhmiú chóras breithiúnach na hUngáire,
lena n‑áirítear an gníomh a bhaineann le foireann bhreithiúnach (Acht LXVIII 1997), (37) an gníomh maidir leis an gCúirt Bhunreachtúil (Acht CLI 2011), (38) an gníomh maidir le heagrú na gcúirteanna (Acht CLXI 2011), (39) an gníomh a bhaineann le stádas na mbreithiúna (Acht CLXII 2011), (40) agus an gníomh maidir le nós imeachta coiriúil (Acht XC 2017). (41)
32.      Mheas an Coimisiún nár chuir an fhaisnéis a fuarthas ar a chumas dó measúnú iomlán a dhéanamh ar cé acu ar comhlíonadh nó nár comhlíonadh CCC na Cairte i ndáil le neamhspleáchas breithiúnach agus, dá bhrí sin, d’iarr sé tuilleadh faisnéise ar an Ungáir an 26 Meán Fómhair 2023 agus arís an 1 Samhain 2023. Thug an Ungáir freagra ar na hiarrataí sin i mí na Nollag na bliana sin.
33.      Mar fhreagairt ar fhadhbanna áirithe atá fós ann i gcóras na hUngáire lena n‑eagraítear na breithiúna, fadhbanna ar tharraing an Coimisiún aird orthu, ghlac an Ungáir reachtaíocht bhreise. An 6 Nollaig 2023, ghlac sí Foraithne 18/2023, (42) lenar tugadh isteach athruithe ar na rialacha riaracháin cúirte a bhaineann leis an gcóras leithdháilte cásanna. Tháinig an Foraithne sin i bhfeidhm an 61ú lá tar éis a fhoilsithe, is é sin an 6 Feabhra 2024.
34.      An 13 Nollaig 2023, ghlac an Ungáir Alt 35 lena leasaítear dlíthe ollscoile (Gníomh LXXXV 2023) (43) lenar leasaíodh Mír 490(1) den ghníomh um nós imeachta coiriúil (Gníomh XC de 2017) chun deireadh a chur le teorainn ar rialacha is infheidhme in imeachtaí coiriúla a bhaineann le réamhthagairtí. Tháinig Alt 35 de i bhfeidhm an 61ú lá tar éis a fhoilsithe; is é sin an 13 Feabhra 2024.
35.      Ina hiarratas, tagraíonn an Pharlaimint do dhá leasú reachtacha eile, a tháinig roimh an gcinneadh atá faoi chonspóid agus a mheasann sí a bheith ábhartha don chaingean seo.
36.      Dá bhrí sin, le hAlt 3 den ghníomh lena leasaítear dlíthe ollscoile (Acht LXXXV 2023)_cuireadh Alt 16/A nua isteach
maidir leis an gCúirt Bhunreachtúil (Acht CLI 2011) lena dtugtar isteach cumhacht nua don Alkotmánybíróság (an Chúirt Bhunreachtúil, an Ungáir) tuairim a thabhairt don Chúirt Bhreithiúnais, faoi chuimsiú nós imeachta um réamhrialú, maidir le hábhair a bhaineann le ceannasacht náisiúnta.
37.      Ar deireadh, an 12 Nollaig 2023, ghlac an Ungáir an dlí maidir le ceannasacht náisiúnta a chosaint (Dlí LXXXVIII 2023). (44)
3.      An cinneadh atá faoi chonspóid (45)
38.      An 13 Nollaig 2023, ghlac an Coimisiún an cinneadh atá faoi chonspóid lenar chinn sé gur chomhlíon an Ungáir CCC na Cairte maidir le neamhspleáchas breithiúnach. Dá bhrí sin, chuir sé deireadh leis an bhfionraí maidir le heisíocaíocht cistí le haghaidh na gclár nár bhain ach leis an gcuid sin de CCC na Cairte. Ar an mbonn sin, bhí an Ungáir incháilithe chun thart ar EUR 10.2 billiún a fháil ó roinnt cistí de chuid an Aontais a rialaítear le RFC.
39.      Luaitear in Airteagal 1 den chinneadh atá faoi chonspóid go bhformheasann an Coimisiún an litir atá i gceangal leis an gcinneadh sin ina bhfuil a (ath)mheasúnú ar CCC na Cairte bunaithe ar Airteagal 15(4) de RFC maidir leis na heasnaimh i neamhspleáchas na mbreithiúna san Ungáir.
40.      Leis an litir mheasúnaithe sin, tar éis aird a tharraingt ar na 10 gclár lena mbaineann, atáirgtear liosta na leasuithe a liostaítear
sna cinntí formheasa nár mhór don Ungáir a chur i bhfeidhm, agus ar ar a mbonn a mheasfadh an Coimisiún CCC na Cairte maidir le neamhspleáchas breithiúnach.
41.      Soláthraítear sa litir mheasúnaithe freisin amlíne na malartuithe foirmiúla a rinneadh idir an Coimisiún agus an Ungáir. (46)
42.      Luaitear sa litir mheasúnaithe ansin, gan tuilleadh sonraí, go ndearna an Coimisiún, de bhun Airteagal 15(4) de RFC, measúnú ar an bhfaisnéis a cuireadh faoina bhráid ar ar a bonn a mheas sé gur comhlíonadh CCC na Cairte maidir le neamhspleáchas breithiúnach san Ungáir. Ar an gcúis sin, d’fhéadfaí caiteachas na hUngáire i ndáil le cláir áirithe – ar measadh ar dtús nár comhlíonadh CCC na Cairte ina leith mar gheall ar easnaimh sa neamhspleáchas breithiúnach – a aisíoc leis an Ungáir. (47)
43.      Thairis sin,
athdhearbhaítear sa litir mheasúnaithe sin nár fhormheas an Coimisiún eisíocaíocht cistí le haghaidh roinnt clár faoi RFC mar gheall ar easnaimh leanúnacha san Ungáir i ndáil le saoirsí acadúla, dlí na hUngáire maidir le cosaint leanaí agus an ceart chun tearmainn. (48)
44.      Níor foilsíodh an cinneadh atá faoi chonspóid, a díríodh chuig an Ungáir.
45.      Trí phreaseisiúint a eisíodh an 13 Nollaig 2023, an lá céanna leis an gcinneadh atá faoi chonspóid, chuir an Coimisiún an pobal ar an eolas faoin gcinneadh atá faoi chonspóid trínar scaoil sé na cistí i roinnt clár faoi RFC. Sa phreaseisiúint chéanna, chuir sé an pobal ar an eolas freisin faoina chinneadh breise, an lá céanna freisin, fionraíocht na
riachtanais bhuiséadacha faoin Rialachán maidir le Coinníollacht a choinneáil ar bun. (49)
III. An t‑ordú atá á lorg
46.      Le hiarratas dar dáta an 25 Márta 2024, d’iarr an
Pharlaimint ar an gCúirt an cinneadh atá faoi chonspóid a chur ar neamhní agus a ordú don Choimisiún na costais
a íoc.
47.      Iarrann an Coimisiún ar an gCúirt an chaingean a dhíbhe agus a ordú don Pharlaimint na costais a íoc.
IV.    Nós imeachta os comhair na Cúirte Breithiúnais
48.      An 26 Iúil 2024, thug Uachtarán na Cúirte Breithiúnais cead don Ungáir idirghabháil a dhéanamh chun tacú leis an ordú atá á lorg ag an gCoimisiún.
49.      Tionóladh éisteacht an 14 Deireadh Fómhair 2025 inar chuir an Pharlaimint, an Coimisiún agus Rialtas na hUngáire argóint ó bhéal i láthair.
V.      Anailís
50.      Mar thaca lena caingean chun an cinneadh atá faoi chonspóid a neamhniú, maíonn an Pharlaimint 3 shaincheist dlí, a bhfuil an chéad cheann díobh roinnte ina 6 chuid. Leis na saincheisteanna sin,
líomhnaíonn an Pharlaimint (i) gur sháraigh an Coimisiún Airteagal 9(1) agus Airteagal 15 de RFC agus Iarscríbhinn III a ghabhann leis, agus go ndearna sé earráid fhollasach mheasúnaithe; (ii) gur sháraigh sé a dhualgas cúiseanna a lua; agus (iii) gur bhain sé mí-úsáid as a chumhachtaí.
51.      Sula gcuirfidh mé tús le m’anailís ar na saincheisteanna éagsúla, déanfaidh mé roinnt réamh-shaincheisteanna níos ginearálta a mheas ar dtús agus cuirfidh mé comhairle ar an gCúirt maidir leis an gcaoi ar cheart di dul ar aghaidh le hathbhreithniú breithiúnach sa chás seo.
A.      Réamh-shaincheisteanna
52.      D’easaontaigh an Pharlaimint agus an Coimisiún faoin gcaighdeán athbhreithnithe iomchuí ba cheart don Chúirt a chur I bhfeidhm agus measúnú á dhéanamh aici ar chinneadh an Choimisiúin maidir le comhlíonadh an choinníll cumasúcháin a bhaineann le neamhspleáchas na mbreithiúna faoi RFC.
53.      Measann an Pharlaimint gur gá don Chúirt measúnú iomlán a dhéanamh ar mheasúnú den sórt sin. Os a choinne sin, tá an Coimisiún den tuairim nár cheart don Chúirt ach rialú a dhéanamh ar cé acu a rinne nó nach ndearna an Coimisiún earráid fhollasach mheasúnaithe. (50)
54.      I bprionsabal, beidh déine athbhreithniú na Cúirte ag brath ar an méid tagartha ba cheart don Chúirt a thabhairt don institiúid atá faoi athbhreithniú. Braithfidh sé sin, dá réir sin, ar cé acu a fhágtar nó nach bhfágtar, agus a mhéid a fhágtar, discréid ag an institiúid leis an dlí is infheidhme agus an cinneadh sin á ghlacadh aici. I bprionsabal, dá leithne an lánrogha a thugtar don institiúid, is ea is lú cur isteach ba cheart a bheith ag baint le hathbhreithniú na Cúirte, ós rud é nach gá di ach scrúdú a dhéanamh ar theorainneacha na lánrogha sin.
55.      I ndáil leis sin, is cosúil gur féidir dhá chéim éagsúla a idirdhealú i ndáil le critéar an smachta reachta mar chuid de choinníollacht bhuiséadach.
56.      Sa chéad chéim, cinneann institiúidí an Aontais (an Coimisiún amháin faoi RFC, agus an Chomhairle maidir leis an togra ón gCoimisiún faoi Rialachán STA
agus faoin Rialachán maidir le Coinníollacht) na ceanglais shonracha nach mór do Bhallstát ar leith a chomhlíonadh – chun íocaíocht a fháil ón mbuiséad – chun leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh a chosaint.
57.      Ag an gcéim sin, mar a chomhaontaigh na páirtithe sna himeachtaí sin, tá lánrogha ag an gCoimisiún measúnú a dhéanamh ar an staid i mBallstát agus cinneadh a dhéanamh maidir leis na coinníollacha is gá agus is leordhóthanach chun leasanna buiséadacha an Aontais a chosaint. Tá an lánrogha sin, sa chéad áit, teoranta ag cuspóir choinníollacht an smachta reachta sa chomhthéacs buiséadach, is é sin úsáid chuí chistí an Aontais a áirithiú. (51)
58.      Sa dara háit, i gcomhthéacs RFC, tá an lánrogha sin á treorú ag Airteagal 9(1) de RFC, lena gceanglaítear ar na Ballstáit agus ar an gCoimisiún araon a áirithiú go n‑urramófar cearta bunúsacha agus go gcomhlíonfar an Chairt i gcur chun feidhme na gcistí, chomh maith le hAirteagal 15 agus Iarscríbhinn III a ghabhann le RFC, ina liostaítear na coinníollacha cumasúcháin cothrománacha, lena n‑áirítear CCC na Cairte. Ceanglaítear leis na forálacha sin ar an gCoimisiún a áirithiú go n‑urramófar an Chairt, ach níl aon rud iontu maidir leis na modhanna beachta chun é sin a dhéanamh.
59.      Dá bhrí sin, tá lánrogha áirithe ag an gCoimisiún a chinneadh cad is gá chun a áirithiú go n‑urramófar CCC na Cairte i mBallstát aonair agus is féidir leis, laistigh de theorainneacha a lánrogha féin, na ceanglais shonracha nach mór don Stát sin a chomhlíonadh sula gceadófar íocaíocht ón mbuiséad a fhorchur i gcomhairle leis an mBallstát sin.
60.      Maidir leis na 10 gclár a mhol an Ungáir, d’fheidhmigh an Coimisiún discréid den sórt sin agus na cinntí formheasa á nglacadh aige. Mar a chuir an Coimisiún i dtábhacht ag an éisteacht, ní dhearnadh agóid i gcoinne na gcinntí sin. Dá bhrí sin, níl an chaoi ar fheidhmigh an Coimisiún a lánrogha agus na cinntí sin á nglacadh aige agus ceanglais nithiúla á leagan síos aige don Ungáir faoi choinníoll cumasúcháin cothrománach na Cairte i gceist sa chás seo.
61.      Éilítear leis an gcás seo athbhreithniú breithiúnach ar chinneadh an Choimisiúin a rinneadh sa dara céim.
62.      Sa dara céim, tar éis don Bhallstát ar ceanglaíodh air bearta a dhéanamh chun CCC na Cairte a chomhlíonadh a chur in iúl don Choimisiún go ndearnadh na bearta sin, ní mór don Choimisiún, i gcomhréir le hAirteagal 15(4) de RFC, a mheas ar comhlíonadh na coinníollacha a comhaontaíodh.
63.      Sa chéim sin, is beag discréid atá ag an gCoimisiún. Foráiltear le hAirteagal 15(2) de RFC go gcomhlíontar coinníoll cumasúcháin i gcás ina gcomhlíontar na critéir ghaolmhara uile, lena n‑áirítear, dar liomsa,
ceanglais shonracha
CCC na Cairte arna mbunú do Bhallstát ar leith i gcinntí formheasa.
64.      Is é sin le rá, a luaithe a bheidh na ceanglais shonracha leagtha síos ag an gCoimisiún sna cinntí formheasa, ní féidir leis cinneadh a dhéanamh íocaíocht a chumasú ach amháin má chomhlíontar na ceanglais sin go léir.
65.      Ciallaíonn sé sin gur cheart go ndíreodh athbhreithniú breithiúnach na Cúirte ar chruinneas mheasúnú an Choimisiúin maidir le comhlíonadh gach ceanglais ag Ballstát. Is measúnú fíorasach é sin lena gceanglaítear, sa chás seo, anailís a dhéanamh ar athchóirithe na hUngáire. Éilíonn cuid d’éilimh na Parlaiminte (mar shampla a héileamh i ndáil leis an reachtaíocht nua maidir leis an gcóras pointí chun breithiúna a thoghadh nó a héileamh i ndáil leis na rialacha nua maidir le hUachtarán Kúria (an Chúirt Uachtarach) a thoghadh) athbhreithniú den sórt sin ar oiriúnacht athchóirithe na hUngáire. Ós rud é nach bhfuil aon rogha ag an gCoimisiún ina leith sin, ba cheart neamhniú cinnidh a bheith mar thoradh ar chinneadh go bhfuil earráid mheasúnaithe ann. Is é sin le rá, chun leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh a áirithiú, ní mór don Chúirt a bheith sásta nach bhfuil aon earráidí measúnaithe ann, agus ní hamháin nach bhfuil aon earráidí follasacha measúnaithe ann maidir leis na leasuithe arna gcur chun feidhme ag an Ungáir.
66.      Mar sin féin, níl go leor de ghearáin na Parlaiminte sa chás seo den chineál sin. Ní dhéanann an institiúid sin agóid i gcoinne thorthaí fíorasacha an Choimisiúin, nó ar a laghad ní i bhformhór a hargóintí, cé go ndéanann sí cur síos ar a pléadálacha i dtéarmaí ‘measúnú lochtach’. (52) Níl aon díospóid ann, mar shampla, maidir le cé acu a bhí nó nach raibh píosaí áirithe de reachtaíocht na hUngáire i bhfeidhm tráth a glacadh an cinneadh atá faoi chonspóid. Ina ionad sin, baineann an díospóid as ar eascair éilimh na Parlaiminte, go bunúsach, leis an gceist an raibh saoirse éigin ag an gCoimisiún na cistí a scaoileadh cé nár comhlíonadh na ceanglais a forchuireadh go mion.
67.      Dar liomsa, ní féidir freagra na ceiste sin a fháil ach amháin nuair a bhreithnítear é i bhfianaise chuspóir fhorchur choinníoll cumasúcháin cothrománach na Cairte, is é sin a áirithiú go gcosnófar leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh. I ndáil leis sin, nuair a ghlacann sé cinneadh lena gcuirtear deireadh le fionraí na n‑íocaíochtaí, ba cheart saoirse áirithe a bheith ag an gCoimisiún agus cinneadh á dhéanamh aige an bhfuil riosca fós ann do leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh, fiú mura gcomhlíontar cuid de na ceanglais nithiúla (go fóill) – nó mura gcomhlíontar go hiomlán iad ar a laghad. Ar an gcuma chéanna, ní mór don Choimisiún aon fhorbairtí ábhartha eile a chur san áireamh freisin – bíodh siad ina bhforbairtí reachtacha nó praiticiúla sa Bhallstát atá faoi athbhreithniú – agus ní mór an chumhacht a bheith aige diúltú na cistí a scaoileadh ar an mbonn go laghdaíonn na forbairtí sin na hathchóirithe nithiúla a dhéantar faoi choinníoll cumasúcháin cothrománach na Cairte nó go mbaineann siad an bonn díobh. Ní mór rogha den sórt sin a bheith ar fáil don Choimisiún chun cásanna áirithe nach féidir a thuar roimh ré a chur san áireamh.
68.      Mar sin féin, ní mór don Chúirt a bheith in ann a hathbhreithniú breithiúnach a dhéanamh trí ‘choigeartuithe le haghaidh réaltachta’ an Choimisiúin a chur san áireamh. Chun na críche sin, má imíonn an Coimisiún, ina chinneadh lena gcuirtear deireadh le fionraí na híocaíochta, ó cheann de na coinníollacha nithiúla a leagtar síos faoi choinníoll cumasúcháin cothrománach na Cairte, ní mór dó cúiseanna a thabhairt maidir leis an bhfáth ar mheas sé, mar sin féin, gur comhlíonadh gach ceanglas go substaintiúil ionas nach mbeidh leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh i mbaol.
69.      Tá míniú den sórt sin ón gCoimisiún dlite tráth a ghlactar cinneadh, toisc go mbeadh sé deacair, gan é, a mheas an bhfuil gá le hathbhreithniú breithiúnach ar an gcéad dul síos. Fiú más chuig an mBallstát lena mbaineann amháin a dhírítear cinneadh den sórt sin go foirmiúil, tá leasanna poiblí níos mó taobh thiar den chinneadh sin, eadhon eisíocaíocht airgid phoiblí. Ar an gcúis sin, agus go háirithe i gcásanna inar cuireadh scaoileadh na gcistí ar fionraí roimhe sin, tá míniú dlite ag an gCoimisiún ní hamháin don Ungáir, ach do shaoránaigh an Aontais i gcoitinne. Is argóint é sin freisin i bhfabhar a cheangal go bhfoilseofaí cinneadh den sórt sin. (53) .
70.      Chuige sin, sa chás seo, ní mór a mheas ar chinn an Coimisiún, i ndáiríre, na cistí a scaoileadh d’ainneoin nár comhlíonadh na ceanglais nithiúla faoi choinníoll cumasúcháin cothrománach na Cairte don Ungáir, agus an leor an t‑údar atá aige le himeacht ó chuid de na ceanglais sin chun go mbeidh an Chúirt in ann a chinneadh nach bhfuil aon riosca ann a thuilleadh do leasanna airgeadais an Aontais.
71.      Is iad na príomhargóintí a
áitíonn an Pharlaimint ina chéad saincheist (i) nach ndearna an Coimisiún measúnú críochnúil ar na hathchóirithe reachtacha san Ungáir a d’éiligh sé féin sna cinntí formheasa; (ii) nach raibh na hathchóirithe go léir i bhfeidhm tráth a ghlac an Coimisiún an cinneadh atá faoi chonspóid; agus (iii) nár chuir an Coimisiún san áireamh forbairtí ábhartha eile nár tugadh aghaidh orthu sna cinntí formheasa. Is é príomhargóint na Parlaiminte ina dara saincheist dlí go raibh an réasúnaíocht a cheanglaítear sa chinneadh atá faoi chonspóid in easnamh.
72.      Molaim gur cheart an méid seo a leanas a bheith mar threoir ag an gCúirt agus measúnú á dhéanamh ar argóintí den sórt sin.
73.      Ar an gcéad dul síos, feictear dom go bhfuil an Coimisiún faoi cheangal ag na ceanglais atá leagtha síos aige féin don Ungáir sna cinntí formheasa. Mar a luaigh an Coimisiún, ní mór nasc díreach a bheith ag gach ceann de na ceanglais shonracha, a ceapadh chun freagairt do cheann amháin nó níos mó de na heasnaimh a sainaithníodh, le bainistiú agus le cur chun feidhme na gcistí. Dá bhrí sin, ní mór glacadh leis go mbeadh leasanna airgeadais an Aontais fós i mbaol mura gcomhlíonfaí na ceanglais sin. I ndáil leis sin, ní mór don Ungáir na hathchóirithe uile a léirítear sna cinntí sin a chur chun feidhme, agus ní féidir leis an gCoimisiún, i bprionsabal, íocaíochtaí a scaoileadh roimh an tráth sin.
74.      Ar an dara dul síos, mar a tugadh faoi deara thuas, d’fhéadfadh sé a bheith ródhocht a cheangal go gcuirfí na hathchóirithe chun feidhme go mion, ós rud é nach mór don Choimisiún a bheith in ann a mheasúnú a choigeartú do gach cás aonair. Mar sin féin, má chinneann an Coimisiún gur chomhlíon an Ungáir, go ginearálta, na ceanglais maidir le neamhspleáchas breithiúnach ionas gur féidir na cistí a scaoileadh, ní mór dó a mhíniú conas nach léiríonn neamhchomhlíonadh coinníollacha áirithe riosca do leasanna airgeadais an Aontais.
75.      Ar an tríú dul síos, i gcás inar iarr an Coimisiún ar Bhallstát leasuithe reachtacha nithiúla a ghlacadh, mar a rinne sé sna cinntí formheasa, (54) níor cheart dó, i bprionsabal, cinneadh a ghlacadh lena gcuirfear deireadh leis an bhfionraí sula mbeidh an reachtaíocht is gá i bhfeidhm. Ar an gcaoi chéanna, má bhaineann an ceanglas le cur chun feidhme na reachtaíochta sa chleachtas, ní mór don Choimisiún measúnú a dhéanamh ar chur chun feidhme fíorasach na reachtaíochta agus a bheith sásta
leis sula n‑achtóidh sé cinneadh lena gcuirtear deireadh le fionraí íocaíochta. Más rud é, os a choinne sin, go measann an Coimisiún go gcomhlíonann togra nó glacadh píosa reachtaíochta na ceanglais a forchuireadh cheana féin sular tháinig sé i bhfeidhm, agus é sin amháin, ba cheart dó míniú a thabhairt ar an gcaoi a bhfuil sé sin amhlaidh.
76.      Ar an gceathrú dul síos, i bprionsabal, ní féidir leis an gCoimisiún ceanglais bhreise a fhorchur nach raibh san áireamh sna cinntí formheasa mar choinníollacha breise maidir le heisíocaíocht cistí. Mar sin féin, má tharlaíonn forbairtí dlíthiúla nua (reachtaíocht, cásdlí, nó a leithéid) sa tréimhse idir glacadh na gcinntí formheasa agus an cinneadh lena gcuirtear deireadh le fionraíocht na híocaíochta, ní mór don Choimisiún iad a chur san áireamh, ar choinníoll go bhfuil na forbairtí sin de chineál a d’imreodh tionchar ar chuspóir na n‑athchóirithe a ceanglaíodh faoi na cinntí formheasa. Bheadh sé contrártha do chuspóir choinníollacht an smachta reachta neamhaird a thabhairt ar fhorbairtí den sórt sin. Bheadh sé contrártha freisin le hAirteagal 15(6) de Rialachán na bhForálacha Coiteanna, lena gcuirtear d’oibleagáid ar na Ballstáit agus ar an gCoimisiún a áirithiú go leanfar de na coinníollacha cumasúcháin a chomhlíonadh agus a urramú le linn na clárthréimhse.
77.      I bhfianaise an mhéid sin roimhe seo, scrúdóidh mé anois gach ceann de líomhaintí na Parlaiminte san ord inar thug an institiúid sin os comhair na Cúirte iad ina hiarratas.
B.      An chéad saincheist dlí: sárú líomhnaithe ar Airteagal 9(1) agus Airteagal 15 de RFC agus Iarscríbhinn III a ghabhann leis, agus earráidí follasacha measúnaithe
78.      Tá an chéad saincheist dlí de chuid na Parlaiminte roinnte ina sé chuid, lena líomhnaítear (i) nach raibh na leasuithe uile i bhfeidhm ar dháta an chinnidh atá faoi chonspóid; (II) go raibh an measúnú ar na hathchóirithe a bhaineann le NJC lochtach; (III) go raibh locht ar an measúnú ar na hathchóirithe a bhaineann le neamhspleáchas an Kúria (an Chúirt Uachtarach); (IV) go raibh an measúnú ar na hathchóirithe a bhaineann le ceapacháin bhreithiúnacha lochtach; (V) go raibh an measúnú ar na hathchóirithe a bhaineann le réamhthagairtí lochtach; agus (vi) níor chuir an Coimisiún na heilimintí uile atá ábhartha don mheasúnú san áireamh.
1.      An chéad chuid den chéadsaincheist dlí: ní raibh na leasuithe go léir i bhfeidhm ar dháta an chinnidh atá faoi chonspóid
(a)    Príomh-shaincheisteanna agus príomhargóintí na bpáirtithe
79.      Foráiltear le hAirteagal 3(2) de na cinntí formheasa go measfar CCC na Cairte a bheith comhlíonta a luaithe a bheidh ‘na leasuithe a liostaítear ann curtha i bhfeidhm ag an Ungáir agus na leasuithe sin á gcur i bhfeidhm’.
80.      Maíonn an Pharlaimint go ndearna an Coimisiún earráid nuair a ghlac sé an cinneadh atá faoi chonspóid roimh Fhoraithne 18/2023 maidir le córas leithdháilte cásanna Kúria (Cúirt Uachtarach) – ina leagtar amach rialacha clárúcháin mionsonraithe agus ina leagtar amach oibleagáid na cúirte nuashonruithe seachtainiúla a fhoilsiú ar a suíomh gréasáin – agus gur tháinig Roinn 35
den ghníomh lena leasaítear dlíthe ollscoile (Acht LXXXV
2023) – lenar baineadh na focail ‘infheidhme sa nós imeachta coiriúil’ d’Alt 490(1) Chód um Nós Imeachta Coiriúil a mheas an Coimisiún a bheith ina bhac ar réamhthagairtí a chur faoi bhráid na Cúirte Breithiúnais – i bhfeidhm. Tháinig an dá acht i bhfeidhm 61 lá tar éis a bhfoilsithe,
is é sin le rá, an 6 agus an 13 Feabhra 2024, faoi seach.
81.      Maíonn an Coimisiún, faoin ngníomh maidir le hathchóirithe breithiúnacha (Gníomh X 2023), go raibh ‘beagnach gach ceann’ de na leasuithe a cheanglaítear leis na cinntí formheasa i bhfeidhm agus á gcur i bhfeidhm ón 1 Meitheamh 2023.. Dar leis an gCoimisiún, níl sa dá leasú nár tháinig i bhfeidhm go fóill tráth a glacadh an cinneadh atá faoi chonspóid ach soiléirithe breise ar bhearta atá i bhfeidhm cheana féin. Dearbhaíonn Rialtas na hUngáire, agus idirghabháil á déanamh aige chun tacú leis an gCoimisiún, go ndearnadh an dá leasú dá dtagraíonn an Pharlaimint chun a áirithiú go nglacfar na rialacha mionsonraithe breise a dréachtaíodh agus a moladh ar bhonn measúnú uileghabhálach ón gCoimisiún.
82.      Thairis sin, measann an Coimisiún nach bhféadfadh sé soiléirithe breise a iarraidh, dá bhforáiltear faoi Airteagal 15(4) de RFC, ós rud é nach bhféadfaí é sin a dhéanamh ach amháin i gcás measúnú diúltach. Cuireann sé in iúl freisin gur iarr sé soiléirithe ar dhá ócáid roimhe seo, a chuir a chinneadh siar cheana féin ar feadh tréimhse i bhfad níos faide ná na 3 mhí a cheanglaítear faoin bhforáil sin.
(b)    Anailís
83.      Ceanglaítear le hAirteagal 15(4) de RFC ar an gCoimisiún measúnú a dhéanamh, ‘a luaithe is féidir agus tráth nach déanaí ná 3 mhí’ tar éis dó an fhaisnéis ábhartha a fháil, agus a chur in iúl don Bhallstát i dtrácht cé acu a aontaíonn nó nach n‑aontaíonn sé le féinmheasúnú an Bhallstáit sin go gcomhlíonann sé na CCCanna. Mar sin féin, nuair nach bhfuil dóthain faisnéise ag an gCoimisiún chun teacht ar chinneadh dearfach nó diúltach, níl aon rud ann chun cosc a chur air faisnéis bhreise a iarraidh, mar a rinne an Coimisiún faoi dhó roimhe seo sa nós imeachta seo (féach mír 32 den Tuairim seo).
84.      Ní rialaítear leis an dara, tríú agus ceathrú fomhír
d’Airteagal 15(4) de RFC ach an nós imeachta i gcás mheasúnú diúltach an Choimisiúin. Mar sin féin, níl aon rud san fhoráil sin, ná i RFC ar bhonn níos ginearálta, maidir leis an bhféidearthacht go n‑iarrfadh an Coimisiún soiléirithe breise.
85.      I mo thuairimse, is chun leas an Bhallstáit atá i gceist é, ós rud é gur chun leas an nós imeachta a sheoladh go héifeachtach agus go tapa é, gur cheart an deis a bheith ag an gCoimisiún soiléirithe breise a iarraidh sula dtiocfaidh sé ar chinneadh dearfach nó diúltach. Mura bhfuil dóthain faisnéise ag an gCoimisiún, ní féidir leis teacht ar chinneadh dearfach agus, dá bhrí sin, ar mhaithe le cur chun feidhme cuí bhuiséad an Aontais, ní fhéadfadh sé ach cinneadh diúltach a ghlacadh. I gcás den sórt sin, chaithfí tús a chur leis an nós imeachta ina iomláine arís, rud a thabharfadh 3 mhí eile don Choimisiún chun teacht ar chinneadh tar éis don Bhallstát atá i gceist é a chur ar an eolas faoi chur chun feidhme na n‑athchóirithe is gá.
86.      Sa chiall sin, ní gá, dá bhrí sin, go gcuireann an ceanglas maidir le soiléiriú síneadh leis an tréimhse chun dochair do Bhallstát, ach cuireann sé ar chumas an Choimisiúin teacht ar chinneadh dearfach níos tapúla. Ar an gcúis sin, agus contrártha leis an méid a d’áitigh an Coimisiún, ní sárú ar cheart Ballstáit measúnú réasúnaithe a fháil a luaithe is féidir é an nós imeachta a chur ar fionraí agus é ag fanacht le soiléiriú nó teacht i bhfeidhm reachtaíochta nua
87.      Ciallaíonn sé sin, faoi RFC, nár cuireadh cosc ar an gCoimisiún soiléirithe breise a iarraidh, ná fanacht le teacht i bhfeidhm na n‑athchóirithe atá i gceist sular ghlac sé an cinneadh dearfach.
88.      I bhfianaise an mhéid sin, ba cheart a mheabhrú gur tháinig Foraithne 18/2023 agus Roinn 35 den ghníomh lena leasaítear dlíthe ollscoile (Gníomh LXXXV 2023) araon i bhfeidhm i mí Feabhra 2024. Ós rud é gur áitigh an Coimisiún go gcuirfí na leasuithe sin leis an reachtaíocht, léirítear gur mheas an Coimisiún nach amháin gur leasuithe ‘breise’ iad na leasuithe sin ach go raibh gá leo go leor – dá bhrí sin, gur chuid iad de na gnéithe ‘atá le cur i bhfeidhm’ sular glacadh aon mheasúnú dearfach..
89.      Ós rud é nár cuireadh i bhfeidhm go fóill iad, a bhí mar chuid de na coinníollacha a leagtar síos sna cinntí formheasa, sháraigh an Coimisiún a oibleagáidí tríd an gcinneadh atá faoi chonspóid a ghlacadh roimh am, gan aon údar a thabhairt ar chinnneadh mar sin.
90.      Molaim, dá bhrí sin, go seasfaidh an Chúirt leis an gcéad chuid den chéad saincheist dlí agus go mbeidh bunús maith léi.
2.      An dara chuid den chéad saincheist dlí: measúnú lochtach ar na hathchóirithe a bhaineann le CBU
(a)    Príomh-shaincheisteanna agus príomhargóintí na bpáirtithe
91.      Sna cinntí formheasa, chinn an Coimisiún go bhfuil baol soiléir ann go ndéanfar cinntí treallacha maidir le gairmréim na mbreithiúna, lena n‑áirítear iad a aistriú agus a bhaint de dhíorma na mbreithiúna a éisteann cásanna riaracháin, le cruthú OBU – a riarann na cúirteanna agus a bhfuil uachtarán le cumhachtaí leathana riaracháin aige i gceannas uirthi. (55) Mar gheall ar an riosca sin, ceanglaítear le hAirteagal 3(3) de na cinntí formheasa leasuithe reachtacha lena mbunaítear cumhachtaí níos láidre do CBU ionas gur féidir leis a ról bunreachtúil a fheidhmiú go héifeachtach maidir le maoirseacht a dhéanamh ar OBU. Go háirithe, ceanglaítear le hAirteagal 3(3), an cúigiú mír, fomhír (b) de na cinntí formheasa go ndeonófar inniúlacht dhlítheanach iomlán agus uathriail bhuiséadach do CBU. Ceanglaítear le hAirteagal 3(3), an cúigiú mír, fomhír (d) ar an Ungáir athruithe a dhéanamh ar na rialacha lena rialaítear toghadh breithiúna chuig CBU, agus ceanglaítear le hAirteagal 3(3), an tríú mír, fomhír (a) go dtabharfar de chumhacht do CBU tuairimí ceangailteacha a thabhairt maidir le rialacháin a bhaineann leis an gcóras pointí chun measúnú a dhéanamh ar iarratais ar phoist bhreithiúnacha.
92.      Chun na ceanglais sin a chomhlíonadh, ghlac an Ungáir Alt
45 den ghníomh maidir le hathchóirithe breithiúnacha (Gníomh X 2023), lenar neartaigh sí neamhspleáchas riaracháin agus airgeadais NCJ. (56) Foráladh leis an leasú sin, áfach, go ndéanfadh OBU cúraimí buiséadacha CBU go sealadach (‘an tréimhse ghoir’) ar feadh tréimhse naoi mí óna theacht i bhfeidhm. Tháinig deireadh leis an tréimhse sin an 1 Márta 2024, tar éis ghlacadh an chinnidh atá faoi chonspóid.
93.      Measann an Pharlaimint go raibh measúnú an Choimisiúin ar na trí athchóiriú sin lochtach. Maidir le hinniúlacht dhlíthiúil agus údarás airgeadais CBU, measann sé go raibh an cinneadh atá faoi chonspóid róluath. Maidir leis na rialacha nua toghcháin do chomhaltaí CBU, nach raibh sé beartaithe go dtiocfadh siad i bhfeidhm go dtí mí Eanáir 2024, measann an Pharlaimint ar an gcaoi chéanna nach bhféadfadh an Coimisiún an cinneadh atá faoi chonspóid a ghlacadh roimh theacht i bhfeidhm na rialacha sin. Maidir leis an tuairim cheangailteach ar chóras na bpointí, measann an Pharlaimint nach gcuireann an gníomh oibleagáid ar ionadú a dhéanamh ar chóras na bpointí atá ann cheana laistigh d’aon spriocdháta sonrach, rud a chiallaíonn go bhféadfaí an córas reatha a choinneáil ar feadh tréimhse éiginnte.
94.      Áitíonn an Coimisiún, le tacaíocht ón Ungáir,
gur tugadh isteach leis an ngníomh maidir le hathchóirithe breithiúnacha (Gníomh X 2023), a tháinig i bhfeidhm sular glacadh an cinneadh atá faoi chonspóid, na hathchóirithe is gá, lenar díríodh ar chumhachtaí leathnaithe a thabhairt do CBU ar OBU. Níor bhain an tréimhse ghoir 9 mí ach le saincheisteanna bainistíochta agus eagraíochtúla, rud nár chuir cosc ar CBU a chumhachtaí nua a fheidhmiú ar OBU. Ní raibh sna ceanglais a bhaineann le comhaltaí CBU a thoghadh ach ceanglais imeallacha, agus in aon chás, ní raibh aon chúis ag an gCoimisiún a mheas gur chuir acmhainneacht agus neamhspleáchas CBU cosc air na feidhmeanna riachtanacha rialaithe ar OBU a fheidhmiú. Ar deireadh, ní mheasann an Coimisiún gur locht i ndáil le CCC na Cairte é nár ceanglaíodh leis an gcóras pointí a athrú faoi spriocdháta sonrach, agus sin an fáth nár leag sé síos é sin mar cheanglas sna cinntí formheasa.
(b)    Anailís
95.      Baineann an chéad dá ghearán ón bParlaimint le réamhaibíocht an chinnidh atá faoi chonspóid. I gcomhréir le mo thogra dá bhforáiltear i ndáil leis an gcéad chuid den chéad saincheist dlí, agus in éagmais aon réasúnaíochta sa chinneadh atá faoi chonspóid ina mínítear cén fáth nár fhan an Coimisiún go dtiocfadh na hathchóirithe sin i bhfeidhm nó go gcuirfí chun feidhme iad, measaim gur cheart don Chúirt a chinneadh go ndearna an Coimisiún an dlí a chuir i bhfeidhm go mícheart.
96.      Maidir leis an tuairim cheangailteach ar rialáil chóras na bpointí, aontaím leis an gCoimisiún nár ghá athchóiriú láithreach a dhéanamh ar an gcóras sin chun na cinntí formheasa a dhéanamh, ach d’éiligh siad go dtabharfaí an chumhacht do CBU tuairimí ceangailteacha a thabhairt maidir le haon athchóiriú ar an gcóras sin. Ós rud é nach ndearnadh agóid i gcoinne na gné sin de na cinntí formheasa tar éis a nglactha, molaim go ndiúltódh an Chúirt don chuid sin den dara chuid den chéadsaincheist dlí ón bParlaimint.
97.      Bunaithe ar an méid sin roimhe seo, molaim don Chúirt seasamh go páirteach leis an dara chuid den chéadsaincheist dlí le bunús maith a bheith leis.
3.      An tríú chuid den chéadsaincheist dlí: measúnú lochtach ar na hathchóirithe a bhaineann le neamhspleáchas Kúria (An Chúirt Uachtarach)
(a)    Príomh-shaincheisteanna agus príomhargóintí na bpáirtithe
98.      Sna cinntí formheasa, chinn an Coimisiún gur baineadh an bonn go háirithe de neamhspleáchas na mbreithiúna mar thoradh ar na cumhachtaí lánroghnacha fairsinge a sannadh d’Uachtarán an Kúria (an Chúirt Uachtarach) i ndáil le breithiúna a cheapadh d’fheidhmeanna bainistíochta agus i ndáil le leithdháileadh cásanna araon. (57) Ar an mbonn sin, éilíodh le hAirteagal 3(4) de na cinntí formheasa sraith leasuithe maidir leis na rialacha a bhaineann le toghadh Uachtarán an Kúria (an Chúirt Uachtarach) (58) agus córas leithdháilte cásanna na cúirte sin. (59)
99.      Maidir le toghadh Uachtarán an Kúria (an Chúirt Uachtarach), dearbhaíonn an Pharlaimint nach ndearna an Coimisiún measúnú leordhóthanach, sular glacadh an cinneadh atá faoi chonspóid, ar an bhféidearthacht go gcoinneofaí Uachtarán reatha an Kúria (an Chúirt Uachtarach)a choinneáil in oifig ar feadh tréimhse éiginnte trí chinneadh ó mhionlach aon trian den Országgyűlés (an Tionól Náisiúnta). (60)
100. Maidir leis an gcóras leithdháilte cásanna, tá ceithre ghearán ag an bParlaimint. Ar an gcéad dul síos,
Ar an gcéad dul síos, ní raibh leithdháileadh na gcásanna ar dhlísheomraí gan idirghabháil dhaonna uathoibrithe go hiomlán faoi Roinn 18 den ghníomh maidir le hathchóirithe breithiúnacha (Gníomh X 2023), (61) nós imeachta nár cuireadh chun feidhme sular glacadh an cinneadh atá faoi chonspóid. Thairis sin, i mí Dheireadh Fómhair 2023, chuir an Coimisiún de cheangal ar an Ungáir deimhniú i scríbhinn a sholáthar ó shaineolaí fóiréinseach neamhspleách nó ó ghairm choibhéiseach eile go dtugtar cásuimhir do na cásanna a chomhdaítear go leictreonach gan idirghabháil ón duine. Níor cuireadh an tuarascáil ó na saineolaithe sin ar fáil tráth an chinnidh atá faoi chonspóid. Ar an dara dul síos, maíonn an Pharlaimint go bhfuil easpa trédhearcachta sa chóras toisc go bhfuil sonraí neamhiomlána sna tuarascálacha a fhoilsíonn an Kúria (an Chúirt Uachtarach) sin gach seachtain ar a suíomh gréasáin agus nach bhfuil sé beartaithe ag an gcúirt sin na cúiseanna atá le cásanna a athshannadh chuig dlísheomra eile a fhoilsiú. I gcás inar cuireadh eisceacht i bhfeidhm, ba é an t‑aon ráiteas ar chúiseanna a foilsíodh léiriú ar an bhforáil dlí a cuireadh i bhfeidhm sa chás. Maíonn an Pharlaimint freisin, nuair a dhéantar cásanna a athshannadh mar gheall ar ualach oibre, nach bhfuil aon bhealach ann chun a fhíorú an raibh ualach ró-mhór ar an tseomra tionóil bunaidh i ndáiríre. Thairis sin, ba cheart don chóras leithdháilte cásanna, i gcásanna maolaithe, an cinneadh a thaifeadadh sa cháschomhad agus é a chur ar fáil do na páirtithe. Tugann an Pharlaimint dá haire, áfach, nach léir an gcruthaítear taifid den sórt sin ar chor ar bith, nó, má chruthaítear iad, an bhfuil mionsonraí leordhóthanacha iontu chun a chur ar chumas na bpáirtithe a mheas an bhfuil an maolú i gcomhréir leis na rialacha ginearálta. Ar an tríú dul síos, ón 1 Eanáir 2024, leis na rialacha maidir le leithdháileadh cásanna, bhíothas in ann seomraí nua a bhunú a bheadh inniúil ar chásanna a bhaineann le toghcháin a éisteacht i gcomhthéacs thoghcháin Pharlaimint na hEorpa agus na dtoghchán bardasach in 2024. (62) Líomhnaíonn an Pharlaimint nach bhfuil aon fhaisnéis ar fáil maidir le comhdhéanamh na ndlísheomraí sin. Ar an gceathrú dul síos,
líomhnaíonn an Pharlaimint, sna cinntí formheasa, go ndearna an Coimisiún neamhaird den fhíoras go bhféadfadh fadhbanna a bheith ann leis an gcóras bainistithe cásanna i gcúirteanna ar leibhéal níos ísle, mar a cuireadh i láthair i dTuarascáil 2023 maidir leis an Smacht Reachta. (63)
101. Áitíonn an Coimisiún, le tacaíocht ón Ungáir, nach bhfuil ceanglas sna cinntí formheasa Uachtarán an
Kúria (an Chúirt Uachtarach) a chur as oifig níos luaithe, agus in aon chás,
tá
a shainordú le dul in éag in 2028. Maidir leis an gcóras leithdháilte cásanna, áitíonn an Coimisiún gur chuir an Ungáir na ceanglais uile a leagtar amach sna cinntí formheasa chun feidhme, agus nach raibh easpa na hidirghabhála daonna uile ina ceanglas chun cásanna a leithdháileadh. Ina ionad sin, níor ceanglaíodh leis na cinntí sin ach uimhriú na gcásanna a comhdaíodh go leictreonach a dhéanamh gan idirghabháil dhaonna. Thairis sin, fíoraítear leis na comhaid loga sheachtainiúla a fhoilsítear ar shuíomh gréasáin na cúirte sin go dtugtar cásuimhir do na cásanna a chomhdaítear go leictreonach tar éis sheicheamh a dteachta agus go leithdháiltear iad ar na dlísheomraí de réir an ordaithe chéanna. Thairis sin, nuair a dhéantar maolú sonrach, cuirtear faisnéis ar fáil do na páirtithe maidir leis na forais is infheidhme le maolú. I ndáil leis an maolú ar an ualach oibre, sonraíonn an Coimisiún gur ceanglaíodh leis na cinntí formheasa go mbeadh sonraí oibiachtúla ar fáil, rud dá bhforáiltear ós rud é gur tugadh an chumhacht do CBU tuairimí ceangailteacha a eisiúint maidir leis na bileoga sonraí agus na modhanna chun measúnú a dhéanamh ar ualach oibre na mbreithiúna. Thairis sin, dearbhaíonn an Coimisiún nach bhféadfadh sé a bheith ar an eolas, tráth a glacadh an cinneadh atá faoi chonspóid, faoin bhféidearthacht dlísheomraí nua a bhunú sa chóras leithdháilte cásanna nach rabhthas in ann a chur ar bun go dtí an 1 Eanáir 2024. Ar deireadh, aithníonn an Coimisiún go bhfuil gá le feabhsuithe áirithe sna cúirteanna ar leibhéal níos ísle, ach níor chuir sé an ceanglas sin san áireamh sna cinntí formheasa toisc gur mheas sé gur leor díriú ar fheidhmiú cuí an Kúria (an Chúirt Uachtarach), arb é an ghné is tábhachtaí é chun leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh a chosaint i gcomhthéacs na gclár atá i gceist.
(b)    Anailís
102. De réir Alt 36(1) den ghníomh maidir le hathchóirithe breithiúnacha (Gníomh X 2023), (64) ghlac an Ungáir na leasuithe a d’éiligh an Coimisiún ina chinntí formheasa. Níor iarradh leis na leasuithe sin go gcuirfí Uachtarán reatha an Kúria (an Chúirt Uachtarach) as oifig, nach féidir leis an gCoimisiún, in aon chás, a éileamh toisc go mbeadh sé sin contrártha do phrionsabal na do-inaistritheachta faoi dhlí an Aontais. (65) Dar liomsa, ós rud é go bhféadfadh an tUachtarán reatha fanacht san oifig ar feadh tréimhse éiginnte ar choinníoll nach mbaintear amach an tromlach is gá sa Országgyűlés (an Tionól Náisiúnta) chun Uachtarán nua a cheapadh hipitéiseach go míchuí agus ní gá teacht ar an gconclúid go ndearna an Coimisiún earráid mheasúnaithe – trína chinneadh gur chomhlíon an reachtaíocht nua na ceanglais faoi choinníoll cumasúcháin cothrománach na Cairte – rud a thabharfadh údar leis an chinnidh atá faoi chonspóid a chur ar neamhní. Is amhlaidh atá go háirithe ós rud é nár ceanglaíodh leis na cinntí formheasa go n‑athrófaí an córas faoina dtoghfadh an Országgyűlés (an Tionól Náisiúnta) Uachtarán an Kúria (an Chúirt Uachtarach).
103. Dá bhrí sin, táim den tuairim gur cheart don Chúirt diúltú d’argóint sin na Parlaiminte.
104. Maidir le leithdháileadh cásanna a uathoibriú trí Roinn 18 den ghníomh maidir le hathchóirithe breithiúnacha (Gníomh X 2023) a thabhairt isteach (66) a thabhairt isteach, ghlac an Ungáir ceanglas an Choimisiúin a leagtar síos leis na cinntí formheasa. Sular glacadh an cinneadh atá faoi chonspóid, áfach, níor chuir an Ungáir tuarascáil ó shaineolaí neamhspleách ar fáil lena ndeimhnítear go bhfaigheann cásanna a chomhdaítear go leictreonach cás-uimhir gan idirghabháil dhaonna, coinníoll ar ar áitigh an Coimisiún. Níor thug an Coimisiún aon mhíniú sa chinneadh atá faoi chonspóid maidir leis an bhfáth ar éirigh sé as an gceanglas sin. (67)
105. Táim den tuairim, dá bhrí sin, gur cheart don Chúirt seasamh leis an éileamh arna thabhairt isteach ag an bParlaimint mar éileamh atá bunaithe.
106. Maidir le trédhearcacht an chórais leithdháilte cásanna,
thug an Ungáir na hathchóirithe ar an ngníomh maidir le hathchóirithe breithiúnacha i gcrích (Gníomh X 2023) trí Fhoraithne 18/2023 a ghlacadh, nach raibh curtha i bhfeidhm tráth a ghlac an Coimisiún an cinneadh atá faoi chonspóid (mar a tugadh faoi deara cheana féin i ndáil leis an gcéad chuid den chéad saincheist dlí).. Dá bhrí sin, ní fhéadfadh an Coimisiún teacht ar an gconclúid go réasúnta gur comhlíonadh na ceanglais a leagtar síos sna cinntí formheasa.
107. Thairis sin,
líomhnaíonn an Pharlaimint go raibh na rialacha nua maidir leis an scéim leithdháilte cásanna infheidhme ón 1 Eanáir 2024, a tháinig in ionad na rialacha ó mhí na Nollag 2023, agus áirítear orthu seomraí nua a chur ar bun chun cásanna a bhaineann le toghcháin a éisteacht i gcomhthéacs thoghcháin na Parlaiminte agus na dtoghchán bardasach. Maíonn an Coimisiún nach raibh sé ar an eolas faoi na hathruithe, ach léiríonn a litreacha a malartaíodh leis an Ungáir gur cuireadh an Coimisiún ar an eolas fúthu. Bhí sé ar an eolas freisin nach dtiocfadh an córas nua leithdháilte cásanna i bhfeidhm ach amháin leis an gcéad leasú eile ar chóras leithdháilte cásanna Kúria (an Chúirt Uachtarach), a bhí beartaithe teacht i bhfeidhm tar éis ghlacadh an chinnidh atá faoi chonspóid.
Dá bhrí sin, bhí a fhios ag an gCoimisiún go mbeadh an scéim leithdháilte éagsúil leis an scéim a d’iarr sé, ach mar sin féin rinne sé deifir measúnú dearfach a thabhairt gan a dheimhniú go raibh an scéim chuí á cur i bhfeidhm nó, ar a laghad, a lua cén fáth a raibh maolú den sórt sin inghlactha.
108. Ar an gcúis sin, molaim go seasfadh an Chúirt leis an dá éileamh sin ón bParlaimint.
109. Ar deireadh, ós rud é nár chuir an Coimisiún aon cheanglas san áireamh maidir le cásanna a bhainistiú i gcúirteanna ar leibhéil níos ísle, ní raibh sé d’oibleagáid ar an Ungáir athchóirithe den sórt sin a thabhairt isteach faoi RFC.
110. Ba chóir éileamh na Parlaiminte, dá bhrí sin, a dhiúltú.
111. Bunaithe ar an méid sin roimhe seo, molaim don Chúirt seasamh go páirteach leis an tríú cuid den chéadsaincheist dlí mar go bhfuil bunús maith leis.
4.      An ceathrú cuid den chéadsaincheist dlí: measúnú lochtach ar na hathchóirithe a bhaineann le ceapacháin bhreithiúnacha
(a)    Príomh-shaincheisteanna agus príomhargóintí na bpáirtithe
112. Ceanglaítear le hAirteagal 3(4) de na cinntí formheasa,
inter alia, ar an Ungáir deireadh a chur leis an bhféidearthacht comhaltaí den Alkotmánybíróság (an Chúirt Bhunreachtúil) a cheapadh ar an Kúria (an Chúirt Uachtarach) gan an gnáthnós imeachta iarratais a leanúint.
113. Cáineann an Pharlaimint an Coimisiún as gan ceangal a chur ar an Ungáir deireadh a chur leis an bhféidearthacht do chomhaltaí den Alkotmánybíróság (an Chúirt Bhunreachtúil), ag fónamh ar an gcúirt sin os comhair na n‑athchóirithe breithiúnacha a tugadh isteach le Roinn 59 den ghníomh um athchóirithe breithiúnacha (Acht X 2023)_leanúint dá ngairmeacha mar ghnáthbhreithiúna i gcúirteanna achomhairc dá rogha féin. Ag an am céanna, ní féidir comhaltaí Alkotmánybíróság (an Chúirt Bhunreachtúil) a ceapadh tar éis theacht i bhfeidhm an ghnímh maidir le hathchóirithe breithiúnacha (Gníomh X 2023) a aistriú chuig cúirteanna achomhairc, ach féadfar na comhaltaí sin a bhí ag fónamh ar an gCúirt cheana sular glacadh an gníomh a aistriú.
114. Dearbhaíonn an Coimisiún, le tacaíocht ón Ungáir, go raibh a mheasúnú dírithe ar an bpróiseas ceapacháin do bhreithiúna an Kúria (an Chúirt Uachtarach), agus ní ar chomhaltaí an Alkotmánybíróság (an Chúirt Bhunreachtúil). Maíonn sí freisin nach bhfuil an fhéidearthacht do chomhaltaí an Alkotmánybíróság (an Chúirt Bhunreachtúil)
nach bhfuil taithí bhreithiúnach roimhe seo acu leanúint dá ngairm sna cúirteanna achomhairc, gan iallach a bheith orthu pas a fháil sa ghnáthnós imeachta ceapacháin bhreithiúnaigh, de chineál a d’fhéadfadh an bonn a bhaint de neamhspleáchas na mbreithiúna san Ungáir.
(b)    Anailís
115. Measaim nach bhfuil an t‑athchóiriú a éilíonn an Coimisiún curtha chun feidhme ach go páirteach ag an Ungáir, ós rud é nach bhfuil feidhm ag na rialacha nua ach amháin maidir le comhaltaí Alkotmánybíróság (an Chúirt Bhunreachtúil)
a bheidh ann amach anseo, ach ní dhéanann sé difear dóibh siúd atá ag fónamh ar an gcúirt sin cheana féin. Dá bhrí sin, ba cheart don Choimisiún a áirithiú go ndearna an Ungáir na ceanglais a bhí leagtha síos aici don Bhallstát sin sna cinntí formheasa a chur chun feidhme ina n‑iomláine, ar ceanglais iad a bhfuil sé beartaithe, i mo thuairimse, feidhm chomhionann a bheith acu maidir le comhaltaí uile Alkotmánybíróság (an Chúirt Bhunreachtúil) atá ag fónamh ar an gcúirt sin roimh theacht i bhfeidhm na forála ábhartha den ghníomh maidir le hathchóirithe breithiúnacha agus ina dhiaidh sin (Acht X de 2023).
116. Dá réir sin, táim den tuairim nár chuir an Coimisiún an ceanglas sin a forchuireadh ar an Ungáir i bhfeidhm, agus ar an gcúis sin, molaim go seasfaidh an Chúirt leis an gceathrú cuid den chéad saincheist dlí chomh maith
mar go bhfuil bunús maith leis.
5.      An cúigiú chuid den chéad saincheist dlí: measúnú lochtach ar na hathchóirithe a bhaineann le réamhthagairtí
(a)    Príomh-shaincheisteanna agus príomhargóintí na bpáirtithe
117. Ceanglaítear le hAirteagal 3(2)(c) de na cinntí formheasa ar an Ungáir (faoi Airteagal 3(2)(c)(i)) Alt 666 et seq. den Chód um Nós Imeachta Coiriúil a leasú chun deireadh a chur leis an bhféidearthacht atá ag Kúria (an Chúirt Uachtarach) athbhreithniú a dhéanamh ar dhlíthiúlacht an chinnidh ó bhreitheamh cúirte níos ísle réamhthagairt a dhéanamh chuig an gCúirt Bhreithiúnais, agus (faoi Airteagal 3(2)(c)(ii)) Alt 490 den chód sin maidir le bac a chur ar imeachtaí a leasú, chun deireadh a chur le haon bhac ar chúirt réamhthagairt a dhéanamh de bhun Airteagal 267 CFAE.
118. Maíonn an Pharlaimint nach ndéanann na hathchóirithe a tugadh isteach le hAilt 63 (68) agus 64 (69) den ghníomh maidir le hathchóirithe breithiúnacha (Gníomh X 2023) Cinneadh Fasach Bt.III.838/2019/11 ón Kúria (an Chúirt Uachtarach) a bheith ina shárú ar dhlí an Aontais, (70) agus a bhféadfadh éifeacht athchomhairleach a bheith aige ar bhreithiúna a mheasann tagairtí a dhéanamh don Chúirt Bhreithiúnais le haghaidh tarchur chun réamhrialú. Chun tacú leis an argóint sin, agraíonn an Pharlaimint Roinn 3 den ghníomh lena leasaítear dlíthe ollscoile (Gníomh LXXXV 2023), lenar tugadh isteach an fhéidearthacht don Alkotmánybíróság (an Chúirt Bhunreachtúil) tuairim a thabhairt don Chúirt Bhreithiúnais, faoi chuimsiú nós imeachta um réamhrialú, maidir le hábhair amhail féiniúlacht náisiúnta, slándáil agus ceannasacht. I dtuairim na Parlaiminte, má léitear in éineacht leis an dlí maidir le ceannasacht náisiúnta a chosaint (Dlí LXXXVIII 2023),
é, a glacadh ag an seisiún céanna de
Országgyűlés (Tionól Náisiúnta)__ d’fhéadfaí an leasú sin a thuiscint mar chomhartha do ghnáthbhreithiúna gur faoin Alkotmánybíróság (an Chúirt Bhunreachtúil) atá sé ceisteanna maidir leis na hábhair sin a chinneadh, rud a d’fhéadfadh éifeacht athchomhairleach a bheith aige ar bhreithiúna a mheasann réamhthagairtí a dhéanamh ar shaincheisteanna gaolmhara. Ina theannta sin, áitíonn an Pharlaimint nach raibh na codanna den athchóiriú a bhí beartaithe deireadh a chur leis na bacainní ar tharchur chun réamhrialú – go háirithe, an chuid a bhaineann leis an ráiteas ‘is infheidhme maidir leis na himeachtaí a bhaint d’Airteagal 490(1) de Chód an Nós Imeachta Choiriúil – infheidhme go fóill ar an lá a glacadh an cinneadh atá faoi chonspóid, ós rud é nár tugadh isteach iad ach le Roinn 35 den ghníomh lena leasaítear dlíthe ollscoile (Gníomh LXXXV 2023), a tháinig i bhfeidhm in 2024.
119. Tá an Coimisiún, le tacaíocht ón Ungáir, den tuairim go raibh na leasuithe reachtacha, a tháinig i bhfeidhm an 1 Meitheamh 2023 nuair a glacadh Ailt 63 agus 64 den ghníomh maidir le hathchóirithe breithiúnacha (Gníomh X 2023), tar éis aon amhras a bhaint cheana féin maidir le réamhthagairtí dá dtagraíonn an t‑iarratasóir. Measann an Coimisiún freisin, ar bhonn na n‑athchóirithe reachtacha sin agus ar bhonn bhreithiúnas na Cúirte Breithiúnais in IS (Neamhdhleathacht an ordaithe tarchuir), nach féidir a áitiú go mbeadh éifeacht athchomhairleach fós ag Cinneadh ón Kúria (an Chúirt Uachtarach) Bt.III.838/2019/11 ar bhreithiúna. Chuige sin, chun a áirithiú nach raibh aon amhras réasúnach fós ann, ghlac an Ungáir Alt 35 den ghníomh lena leasaítear dlíthe ollscoile (Gníomh LXXXV 2023), lenar bhain sí na focail ‘is infheidhme sa nós imeachta coiriúil’ ó mhír 490(1) den Chód um Nós Imeachta Coiriúil.
Cé gur tháinig an leasú sonrach sin i bhfeidhm tar éis an chinnidh atá faoi chonspóid, creideann an Coimisiún gur baineadh na príomhbhacainní ar réamhthagairtí a tugadh isteach le cinneadh fasaigh an Kúria (an Chúirt Uachtarach) cheana féin le Ranna 63 agus 64 den ghníomh maidir le hathchóirithe breithiúnacha (Gníomh X 2023), rud nár chuir an Pharlaimint ina choinne. A mhéid a bhaineann le baint dhéanach na foclaíochta a d’fhéadfadh a bheith míthreorach i gCód an Nós Imeachta Choiriúil le Roinn 35 den ghníomh lena leasaítear dlíthe ollscoile (Acht LXXXV 2023), míníonn an Coimisiún gur léir cheana féin ón meabhrán míniúcháin a ghabhann leis an gcód sin gur féidir aon cheist a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais. (71) Ar deireadh, áitíonn an Coimisiún gur theip ar an bParlaimint a léiriú conas a chuirtear cosc ar bhreithiúna náisiúnta réamhthagairt a dhéanamh chuig an gCúirt Bhreithiúnais tríd an leasú reachtach lena gcuirtear ar chumas Alkotmánybíróság (an Chúirt Bhunreachtúil) tuairim léiritheach a thabhairt don Chúirt Bhreithiúnais.
(b)    Anailís
120. Bunaithe ar mo thuiscint, níor baineadh go hiomlán le hAlt 63 den ghníomh maidir le hathchóirithe breithiúnacha (Gníomh X 2023) na bacainní a bhaineann le tarchuir chun réamhrialú, agus is é sin an fáth ar ghlac an Ungáir Roinn 35 den ghníomh lena leasaítear dlíthe ollscoile (Gníomh LXXXV 2023) ina dhiaidh sin, lenar scriosadh na focail ‘is infheidhme maidir leis na himeachtaí coiriúla’.
I ndáil leis sin, tá an ceart ag an bParlaimint a rá nach raibh an t‑athchóiriú reachtach is gá i bhfeidhm go fóill tráth a glacadh an cinneadh atá faoi chonspóid. Cé go bhféadfaí glacadh, i bprionsabal, le míniú an Choimisiúin gur tugadh aghaidh cheana féin ar a phríomhábhair imní maidir le réamhrialuithe trí athchóirithe eile a rinne an Ungáir, agus nach raibh i gceist le hachtú Alt 35 – nár tháinig i bhfeidhm fós tráth a ghlac an Coimisiún an cinneadh atá faoi chonspóid – ach ceartú breise ar an bhfoclaíocht a d’fhéadfadh a bheith míthreorach ón gCód um Nós Imeachta Coiriúil. Mar sin féin,
sa chinneadh atá faoi chonspóid,
níor thug an Coimisiún aon réasúnaíocht maidir leis an bhfáth nár fhan sé go dtiocfadh an gníomh lena leasaítear dlíthe ollscoile (Gníomh LXXXV 2023) i bhfeidhm sular ghlac sé an cinneadh atá faoi chonspóid.
121. Ar an gcúis sin, measaim go bhfuil bunús maith le maíomh na Parlaiminte.
122. Thairis sin,
trí Roinn 3 den ghníomh lena leasaítear dlíthe ollscoile (Gníomh LXXXV 2023) a ghlacadh, bhunaigh an Ungáir an fhéidearthacht don Alkotmánybíróság (an Chúirt Bhunreachtúil) tuairim a eisiúint maidir le hábhair a bhaineann le ceannasacht náisiúnta nuair a thagann ceist den sórt sin chun cinn i gcomhthéacs tarchur chun réamhrialú chuig an gCúirt Bhreithiúnais. Bhí an Coimisiún ar an eolas faoin leasú sin, a tháinig i bhfeidhm an 14 Nollaig 2023, agus dá bhrí sin an lá tar éis ghlacadh an chinnidh atá faoi chonspóid. Ní raibh an rún agus an bealach ina gcuirfear i bhfeidhm an inniúlacht nua sin atá curtha ar fáil ag an gCúirt Bhunreachtúil tuairimí a eisiúint maidir le hábhair a bhaineann le ceannasacht náisiúnta soiléir go hoibiachtúil nuair a rinneadh an cinneadh atá faoi chonspóid, ná níl sé soiléir inniu. I bhfianaise an mhéid sin, mar a luaigh an Pharlaimint, d’fhéadfadh éifeacht athchomhairleach a bheith ag foráil den sórt sin ar bhreithiúna náisiúnta agus d’fhéadfadh sí iad a dhíspreagadh ó tharchur a dhéanamh chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú nuair a chinneann siad go mbeadh gá le tarchur den sórt sin chun díospóidí a bhaineann le cur i bhfeidhm dhlí an Aontais a réiteach.
123. Dá bhrí sin, ní fhéadfadh an Coimisiún measúnú dearfach a eisiúint ar athchóiriú reachtach na hUngáire gan fíoréifeacht na rialach nua sin a bhunú.
124. Bunaithe ar an méid sin roimhe seo, molaim don Chúirt seasamh leis an gcúigiú cuid den chéad shaincheist dlí mar go bhfuil bunús maith leis.
6.      An séú fo-shaincheist dlí: níor cuireadh gnéithe ábhartha san áireamh i measúnú an Choimisiúin
(a)    Príomh-shaincheisteanna agus príomhargóintí na bpáirtithe
125. Maíonn an Pharlaimint gur theorannaigh an Coimisiún a mheasúnú do liosta na gcoinníollacha a bunaíodh sna cinntí formheasa gan forbairtí suntasacha eile a tharla idir glacadh na gcinntí formheasa agus an cinneadh atá faoi chonspóid a chur san áireamh. Go háirithe, dearbhaíonn an Pharlaimint nach bhfuil aon fhianaise ann gur mheas an Coimisiún dlí na hUngáire maidir le cosaint na ceannasachta náisiúnta (Dlí LXXXVIII 2023), (72) a chuireann isteach, dar léi, ar inniúlachtaí bunreachtúla institiúidí stáit, lena n‑áirítear na cúirteanna, trí Oifig a chruthú chun ceannasacht náisiúnta a chosaint (‘an Oifig’) (73) le cumhachtaí leathana chun imscrúdú a dhéanamh ar aon ghníomhaíocht a mheasann sé a bheith contrártha don cheannasacht náisiúnta. In Alt 8(2) den Dlí sin aicmítear imscrúduithe na hOifige mar imscrúduithe neamhriaracháin, agus mar thoradh air sin ní féidir agóid a dhéanamh ina gcoinne os comhair cúirt riaracháin. Ina theannta sin, níl a conclúidí ná a tuarascálacha faoi réir aon athbhreithniú breithiúnach. Dá bhrí sin, áitíonn an Pharlaimint gur cheart dearbhuithe a bheith faighte ag an gCoimisiún sula n‑eiseoidh sé a mheasúnú dearfach. Thairis sin,
líomhnaíonn an Pharlaimint nár cuireadh san áireamh i measúnú an Choimisiúin na hábhair imní a ardaíodh faoi chuimsiú an tSeimeastair Eorpaigh agus Shásra an Smachta Reachta 2023, a rinne na cinntí formheasa a thabhairt chun dáta. Ar deireadh,
líomhnaíonn an Pharlaimint freisin go ndearnadh neamhaird sa mheasúnú sin freisin ar an bhfíoras go ndearnadh na hathchóirithe breithiúnacha gan comhairliúcháin leordhóthanacha leis na páirtithe leasmhara.
126. Áitíonn an Coimisiún, le tacaíocht ón Ungáir, nach bhfuil na saincheisteanna a d’ardaigh an Pharlaimint ábhartha toisc nach dtagann siad ar an gconclúid nach dtugann na leasuithe a glacadh na ráthaíochtaí is gá chun comhlíonadh na Cairte a áirithiú i gcur chun feidhme chistí an Aontais. Thairis sin, dearbhaíonn an Coimisiún nár léirigh an Pharlaimint go bhfuil aon bhaint ag an dlí maidir le ceannasacht náisiúnta a chosaint (Dlí LXXXVIII 2023)
le neamhspleáchas breithiúnach san Ungáir. Ina theannta sin, i dtuairim an Choimisiúin, níor shainaithin an Pharlaimint na heasnaimh nua a ardaíodh faoi chuimsiú an tSeimeastairEorpaigh agus Shásra an Smachta Reachta 2023, agus níor mhínigh sí conas a d’fhéadfaí a mheas go bhfuil siad sistéamach agus tromchúiseach go leor chun teacht ar an gconclúid nach gcomhlíontar CCC na Cairte. Ar deireadh, i gcás an Choimisiúin, ní fhéadfadh an fíoras go ndearnadh na hathchóirithe breithiúnacha gan comhairliúcháin leordhóthanacha le páirtithe leasmhara údar dlíthiúil a thabhairt le measúnú nach gcomhlíontar CCC na Cairte.
127. Áitíonn Rialtas na hUngáire ina idirghabháil nach raibh gá le comhairliúcháin le páirtithe leasmhara chun na cinntí formheasa a dhéanamh, agus sin an fáth nár chuir an Ungáir aon chruthúnas ar na comhairliúcháin sin ar fáil ina féinmheasúnú. Mar sin féin, cuireadh an dréacht den ghníomh maidir le hathchóirithe breithiúnacha (Gníomh X 2023)
síos le haghaidh comhairliúchán sóisialta idir an 18 Eanáir agus an 3 Feabhra 2023 agus thug an Ungáir fógra don Choimisiún faoi na tuairimí i scríbhinn a fuarthas, agus rinne sí comhairliúcháin ó bhéal le hionadaithe eagraíochtaí lena n‑áirítear sochaithe sibhialta.
(b)    Anailís
128. Bhí an Coimisiún ar an eolas, in 2023, faoi ghlacadh an dlí maidir le cosaint na ceannasachta náisiúnta (Dlí LXXXVIII 2023)__ mar a deimhníodh ag an éisteacht. (74) Maíonn an Coimisiún, áfach, nach raibh aon fhianaise aige, agus an cinneadh atá faoi chonspóid á ghlacadh aige, a mheas go bhféadfadh an dlí sin an bonn a bhaint d’éifeachtacht na sásraí atá ceaptha chun comhlíonadh na Cairte a áirithiú san Ungáir. Ní thugann an cinneadh atá faoi chonspóid aon fhianaise gur chuir an Coimisiún an dlí sin san áireamh, ná ní mhíníonn sé conas a chinn sé nach mbaineann na forbairtí reachtacha sin an bonn de chuspóirí na n‑athchóirithe a rinne an Ungáir tar éis na gcinntí formheasa ná nach ndéanann siad iad a fhritháireamh.
129. I mo thuairimse, ceanglaíodh ar an gCoimisiún, ar a laghad, míniú a iarraidh ar an Ungáir chun a áirithiú di féin na hiarmhairtí a d’fhéadfadh a bheith ag an dlí sin. Mar a luadh cheana thuas (féach mír 75 den Tuairim seo), ní féidir leis an gCoimisiún neamhaird a dhéanamh d’fhorbairtí a d’fhéadfadh tionchar a imirt ar spriocanna na n‑athchóirithe a d’fhorchuir sé sna cinntí formheasa. Dá bhrí sin, fiú mura bhféadfar aon choinníollacha nua a fhorchur,
b’éigean don Choimisiún a chinntiú nár
thug an
Ungáir reachtaíocht eile isteach a d’fhéadfadh éifeachtaí na n‑athchóirithe a rinneadh a laghdú chun na coinníollacha a leagtar síos sna cinntí formheasa a chomhlíonadh.
130. Dá bhrí sin, molaim go seasfadh an Chúirt leis an éileamh sin a d’ardaigh an Pharlaimint.
131. Maidir le líomhaint na Parlaiminte go ndearnadh neamhaird i measúnú an Choimisiúin ar shaincheisteanna a ardaíodh laistigh den Seimeastar Eorpach agus de Shásra an Smachta Reachta 2023, aontaím le tuairim an Choimisiúin nár shainaithin an Pharlaimint go beacht na pointí a líomhnaítear a ndearnadh neamhaird orthu (rinneadh ábhair imní a ardaíodh i ndáil le sásra leithdháilte cásanna i gcúirteanna ar leibhéal níos ísle a phlé cheana féin i mír 97 den Tuairim seo).
132. Maidir leis na comhairliúcháin leis na páirtithe leasmhara, tá sé ceart nár chuir an Coimisiún an ceanglas sin san áireamh sna cinntí formheasa. (75) Ag an am céanna, ina hidirghabháil, deir an Ungáir go ndearna sí an comhairliúchán riachtanach le páirtithe leasmhara le haghaidh an ghnímh maidir le hathchóirithe breithiúnacha (Gníomh X 2023)
i gcomhréir leis an bplean téarnaimh agus athléimneachta. Níor chuir an Coimisiún ná an Pharlaimint i gcoinne an mhaímh sin.
133. Bunaithe ar an méid sin roimhe seo, molaim go nglacfadh an Chúirt go páirteach leis an séú fo-chuid den chéad shaincheist dlí i ndáil le cosaint na ceannasachta náisiúnta amháin (Dlí LXXXVIII 2023), i ndáil leis an dlí maidir le Ceannasacht amháin.
134. An dara saincheist dlí: sháraigh an Coimisiún an dualgas cúiseanna a lua
7.      Príomh-shaincheisteanna agus príomhargóintí na bpáirtithe
135. An dara saincheist dlí lena n‑éilítear, maíonn an Pharlaimint gur sháraigh an Coimisiún an dualgas cúiseanna a lua, mar a leagtar síos in Airteagal 296 CFAE, ar an bhforas nach liostaítear sa chinneadh atá faoi chonspóid ach na leasuithe a ghlac an Ungáir agus nach dtugtar aon mhíniú substainteach ann a chuirfeadh ar chumas an léitheora na cúiseanna is bonn lena mheasúnú dearfach a thuiscint. Thairis sin, maíonn an Pharlaimint go bhfuil úsáid fhreagrach bhuiséad an Aontais bunaithe ar phrionsabal na muiníne frithpháirtí idir na Ballstáit, rud a mbaintear an bonn de nuair a scaoileann an Coimisiún cistí gan réasúnaíocht leordhóthanach a sholáthar chun institiúidí eile de chuid an Aontais, na Ballstáit agus saoránaigh AE a chur ar a suaimhneas.
136. Dearbhaíonn an Coimisiún, le tacaíocht ón Ungáir, nár chuir an Pharlaimint an caighdeán dlíthiúil iomchuí i bhfeidhm agus nár bhreithnigh sí i gceart an cásdlí maidir leis an dualgas cúiseanna a lua. De réir an chásdlí sin, ní mór an ceanglas cúiseanna a lua a mheas trí thagairt a dhéanamh d’imthosca gach cáis agus ní mór an réasúnaíocht leis an gcinneadh nó leis an mbeart atá faoi chonspóid a ghlacadh a nochtadh ar bhealach soiléir agus aonchiallach. (76) Mar sin féin, i gcás ina raibh dlúthbhaint ag an bpáirtí lena mbaineann leis an bpróiseas inar tháinig an cinneadh sin atá faoi chonspóid chun cinn, agus dá bhrí sin go bhfuil sé ar an eolas faoi na cúiseanna ar ghlac an institiúid é, laghdaítear go mór méid na hoibleagáide cúiseanna a lua. (77) I ndáil leis sin, míníonn an Coimisiún gurb ionann an cinneadh atá faoi chonspóid agus a fhreagra ar an Ungáir maidir le húdair i ndáil leis na hathchóirithe reachtacha a tugadh isteach ar bhonn na gcinntí formheasa. Dá bhrí sin, nuair a dhéantar idirphlé forleathan roimh chinneadh leis an duine a bhfuil baint dhlíthiúil aige leis, is leor go leagtar amach i gcinneadh den sórt sin na príomhphointí fíorais agus dlí atá ábhartha chun measúnú dearfach a dhéanamh. Thairis sin, ní bheidh sé d’oibleagáid ar an gCoimisiún a mheasúnú a leagan amach i gcomhréir leis an dara fo-mhír d’Airteagal 15(4) de RFC ach amháin nuair nach n‑aontaíonn sé le measúnú an Bhallstáit ar chomhlíonadh na gcoinníollacha cumasúcháin ag na bearta a ghlac sé.
8.      Anailís
137. Cén cineál réasúnaíochta a bhfuil sé d’oibleagáid ar an gCoimisiún a sholáthar i gcinneadh lena gcuireann sé deireadh le fionraí na híocaíochta ón mbuiséad ar fhorchuir sé coinníollacha áirithe ina leith roimhe sin, agus cé dó ar
cheart an cinneadh sin a dhíriú?
138. Ceann d’fheidhmeanna na hoibleagáide cúiseanna a lua faoi Airteagal 296 CFAE is ea athbhreithniú breithiúnach a chumasú. Sa chásdlí seanbhunaithe, shoiléirigh an Chúirt ‘nach mór an ráiteas ar chúiseanna a cheanglaítear leis an dara mír d’Airteagal 296 CFAE a bheith iomchuí don bheart atá i gceist agus nach mór dó réasúnaíocht na hinstitiúide a ghlac na bearta a nochtadh ar bhealach soiléir agus aonchiallach ar bhealach a chuirfidh ar chumas na ndaoine lena mbaineann na cúiseanna atá leis an mbeart a fháil amach agus a chuirfidh ar chumas na Cúirte a bhfuil dlínse aici a cumhacht athbhreithnithe a fheidhmiú’. (78)
139. Dá bhrí sin, chomh maith le cur ar chumas na Cúirte an t‑athbhreithniú a dhéanamh, ní mór don réasúnaíocht a chur ar chumas na n‑iarratasóirí ionchasacha cinneadh a dhéanamh an dtabharfar an cás os comhair na Cúirte ar an gcéad dul síos.
140. Is ar an bhfíoras go bhfuil réasúnaíocht leordhóthanach ag an Ungáir chun an cinneadh a thuiscint, agus ar an bhfíoras sin amháin, a bhunaíonn an Coimisiún a chosaint. Mar sin féin, ba cheart don réasúnaíocht, fiú mura gá mionsonrú a dhéanamh, leasanna a d’fhéadfadh a bheith ag ábhar eile sa chinneadh sin a shásamh freisin, fiú mura seolaithe iad. Is amhlaidh atá go háirithe sa chás seo maidir leis an údar leis an bhfáth nár chuir na ceanglais nár comhlíonadh go fóill cosc ar an gCoimisiún cinneadh a dhéanamh na cistí a scaoileadh ó bhuiséad an Aontais.
141. Ní raibh sa chinneadh atá faoi chonspóid ach liosta de na ceanglais a fhorchuirtear leis na cinntí formheasa agus liosta de na hathchóirithe Ungáracha a glacadh chun na ceanglais sin a chomhlíonadh, ach níor luadh ann na ceanglais nár comhlíonadh tráth a glacadh an cinneadh, ná aon fhorbairtí idiragartha. Dá bhrí sin, níor mhínigh an Coimisiún ar chor ar bith cén fáth nár tuigeadh a thuilleadh go raibh na ceanglais nár comhlíonadh ina mbacainn ar scaoileadh na gcistí ó bhuiséad an Aontais. Dá bhrí sin, ní hamháin nár leor an chuid sin den réasúnaíocht chun aon agóid maidir lena hinghlacthacht shubstainteach a chumasú, ach níorbh ann di i ndáiríre, agus, dá bhrí sin, sháraigh sí Airteagal 29 CFAE.
142. I bhfianaise an mhéid sin, táim den tuairim nár soláthraíodh cuid de réasúnaíocht riachtanach an Choimisiúin ar chor ar bith sa chinneadh atá faoi chonspóid, agus molaim go seasfaidh an Chúirt leis an dara saincheist dlí de chuid na Parlaiminte..
C.      An tríú saincheist dlí: bhain an Coimisiún mí-úsáid as a chumhachtaí
1.      Príomh-shaincheisteanna agus príomhargóintí na bpáirtithe
143. Líomhnaíonn an Pharlaimint, cé nach bhféadfadh sí scrúdú a dhéanamh ar an gcomhfhreagras idir an Coimisiún agus an Ungáir ón 11 go dtí an 13 Nollaig 2023, go léiríonn na comharthaí atá ar fáil gur bhain an Coimisiún mí-úsáid as a chumhachtaí nuair a thug sé measúnú dearfach ar CCC na Cairte. Áitíonn an Pharlaimint gur tugadh measúnú fabhrach den sórt sin mar mhalairt ar chinneadh Phríomh-Aire na hUngáire an seomra a fhágáil, rud a chuir ar chumas na gcomhaltaí eile den Chomhairle Eorpach cinneadh a dhéanamh maidir le tús a chur le caibidlíocht aontachais leis an Úcráin an 14 agus an 15 Nollaig 2023. Áirítear ar an bhfianaise thacaíochta go ndearna an Príomh-Aire cistiú na hÚcráine a nascadh arís agus arís eile le blocáil chistí an Aontais don Ungáir,
postálacha ar na meáin shóisialta ina léirítear gur scoir sé le linn na vótála, ráitis ó chomhalta den Choimisiún, an cinneadh a dhréachtú i mBéarla amháin, agus an íocaíocht leis an Ungáir an 27 Nollaig 2023 – lá nach bhfuil an Coimisiún ag obair. Ar deireadh, áitíonn an Pharlaimint nach raibh aon oibleagáid ar an gCoimisiún a mheasúnú a chur i gcrích faoin dáta sin agus nach mínítear sa chinneadh atá faoi chonspóid cén fáth nár fhan sé go mbeadh na hathchóirithe riachtanacha infheidhme.
144. Áitíonn an Coimisiún, le tacaíocht ón Ungáir, nár léirigh an Pharlaimint go n‑imíonn an cinneadh atá faoi chonspóid ó na cuspóirí a thugann údar le cumhachtaí an Choimisiúin. Áitíonn sé freisin go raibh air cloí le sprioc-am 3 mhí a thosaigh an 18 Iúil 2023, a cuireadh ar fionraí faoi dhó, agus nár cuireadh tús leis arís go dtí gur chuir an Ungáir soiléirithe isteach; dá bhrí sin, bhí an sprioc-am caite roimh dheireadh na bliana. Cé gur glacadh an cinneadh 10 lá oibre roimh an sprioc-am sin, ní léiríonn sé sin, dar leis an gCoimisiún, nós imeachta faoi dheifir, toisc gur scrúdaíodh an comhad ar feadh beagnach 5 mhí, atá i bhfad thar an teorainn ama 3 mhí agus a théann thar shainchúram Airteagal 15(4) de RFC, lena gceanglaítear seasamh a ghlacadh ‘a luaithe is féidir agus tráth nach déanaí ná 3 mhí’ tar éis féinmheasúnú an Bhallstáit a fháil. Dá réir sin, áitíonn an Coimisiún gur chomhlíon sé Airteagal 15(4) de RFC. Ar deireadh, rinneadh an cinneadh inmheánach lena dtugtar cumhacht d’ard-stiúrthóir an litir a sheoladh trí nós imeachta i scríbhinn, arna dhréachtú i mBéarla amháin i gcomhréir le húdarú
Uachtaráin an Choimisiún faoi Rialacha Nós Imeachta an Choimisiúin, agus aistríodh an litir atá i gceangal go hUngáiris ina dhiaidh sin.
2.      Anailís
145. Sa chásdlí, chinn an Chúirt go comhsheasmhach ‘nach bhfuil beart curtha ó bhail trí mhí-úsáid cumhachtaí ach amháin má dhealraíonn sé, ar bhonn fianaise oibiachtúil, ábhartha agus chomhsheasmhach, go ndearnadh é agus é mar chuspóir eisiach nó mar phríomhchuspóir aige críoch a bhaint amach seachas an chríoch a luaitear nó nós imeachta a fhorordaítear go sonrach leis an gConradh chun déileáil le himthosca an cháis a sheachaint.’ (79)
146. Ós rud é gur scaoileadh na cistí nuair nár comhlíonadh na ceanglais nithiúla uile go fóill – dá bhrí sin roimh am – agus gur tharla sé sin gan aon mhíniú, d’fhéadfadh duine réasúnach amhras a chaitheamh ar an bhfíorspreagadh atá leis an gcinneadh atá faoi chonspóid. Mar sin féin, tá toimhdí nó ‘innéacs’, mar a thugann an Pharlaimint orthu, gur eisíodh cistí AE chuig an Ungáir mar mhalairt ar fhabhair pholaitiúla, bunaithe go príomha ar phostálacha ar na meáin shóisialta, ar agallaimh agus ar thuarascálacha nuachtáin.. Ní leor iad sin, i mo thuairimse, chun a chruthú gur ghlac an Coimisiún an cinneadh atá faoi chonspóid agus é mar chuspóir eisiach nó príomhúil aige cuspóir a bhaint amach seachas a shuí gur chuir an Ungáir na hathchóirithe reachtacha is gá maidir le neamhspleáchas breithiúnach chun feidhme – an coinníoll féin lena gcáileofaí é chun eisíocaíocht chistí RFC a fháil.
147. Dá bhrí sin,
ós rud é go gcuireann an Chúirt na héilimh lena líomhnaítear mí-úsáid cumhachtaí faoi réir diancheanglais maidir le cruthúnas, (80) molaim go ndiúltódh an Chúirt Bhreithiúnais don tríú saincheist dlí toisc í a bheith gan bhunús.
VI.    Costais
148. Faoi Airteagal 138(1) de na Rialacha Nós Imeachta na Cúirte Breithiúnais, ordófar don pháirtí caillteach na costais a íoc, má iarrtar iad i bpléadálacha an pháirtí a n‑éireoidh leis.
149. Ós rud é go ndearna an Pharlaimint iarratas ar chostais a dhámhachtain i gcoinne an Choimisiúin, agus nár éirigh leis an gCoimisiún, ní mór a ordú don Choimisiún na costais arna dtabhú ag an bParlaimint a íoc.
150. I gcomhréir le hAirteagal 140(1) de na Rialacha Nós Imeachta sin, ní mór don Ungáir, mar idiragraí, a costais féin a íoc.
VII. Conclúid
151. I bhfianaise an mhéid sin roimhe seo, molaim don Chúirt Bhreithiúnais:
–        cinneadh C(2023) 9014 ón gCoimisiún an 13 Nollaig 2023 maidir le formheas agus síniú mheasúnú an Choimisiúin, i gcomhréir le hAirteagal 15(4) de Rialachán (AE) 2021/1060, ar chomhlíonadh an choinníll cumasúcháin chothrománaigh ‘3 An Chairt um Chearta Bunúsacha a chur i bhfeidhm agus a chur chun feidhme go héifeachtach’ maidir leis na heasnaimh i neamhspleáchas breithiúnach san Ungáir a chur ar neamhní;
–        a ordú don Choimisiún Eorpach a chostais féin agus na costais arna dtabhú ag Parlaimint na hEorpa a íoc;
–        a ordú don Ungáir a costais féin a íoc.
1      Bunteanga: an Béarla.
2      Rialachán (AE) 2021/1060 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 24 Meitheamh 2021 lena leagtar síos forálacha coiteanna maidir le Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa, Ciste Sóisialta na hEorpa Plus, an Ciste Comhtháthaithe, an Ciste um Aistriú Cóir agus an Ciste Eorpach Muirí, Iascaigh agus Dobharshaothraithe agus rialacha airgeadais maidir leis na cistí sin agus maidir leis an gCiste um Thearmann, Imirce agus Lánpháirtíocht, an Ciste Slándála Inmheánaí agus an Ionstraim le haghaidh Tacaíocht Airgeadais don Bhainistiú Teorainneacha agus don Bheartas Víosaí (IO 2021 L 231, lch. 159).
3      Cinneadh an 13 Nollaig 2023 maidir le measúnú an Choimisiúin a formheas agus a shíniú i gcomhréir le hAirteagal 15(4) de Rialachán (AE) 2021/1060 maidir leis an coinníoll cumasúcháin cothrománach ‘3. An Chairt um Chearta Bunúsacha a chur i bhfeidhm agus a chur chun feidhme go héifeachtach’ a chomhlíonadh maidir leis na heisiamh i neamhspleáchas breithiúnach san Ungáir, an Bhruiséil, 13 Nollaig 2023 (nár foilsíódh).
4      Chun forléargas agus míniú soiléir a fháil ar ionstraimí maoinithe éagsúla de chuid an Aontais, féach de Witte, B., ‘Integration through funding? The Union's finances as policy instrument’, in: Weber, R., (eag.),
The Financial Constitution of European Integration –  Follow the Money?, Hart Publishing,
Oxford, 2023, lgh. 221 go 236.
5      Rialachán (AE, Euratom) 2020/2092 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Nollaig 2020 maidir le córas ginearálta coinníollachta chun buiséad an Aontais a chosaint (IO 2020 L 433I, lch. 1 ‘an Rialachán maidir le Coinníollacht’).
6      Féach Airteagal 1 den Rialachán maidir le Coinníollacht.
7      Féach, ina leith sin,
Airteagal 4(2)(d) agus aithrisí 8, 9 agus 10 den Rialachán maidir le Coinníollacht. Féach freisin breithiúnais an 16 Feabhra 2022,
an Ungáir v an Pharlaimint agus an Chomhairle, (C‑156/21, EU:C:2022:97), agus an 16 Feabhra 2022,
an Pholainn v an Pharlaimint agus an Chomhairle (C‑157/21, EU:C:2022:98).
8      Féach Airteagal 15 agus Iarscríbhinn III de RFC. Is mar a leanas atá an chuid ábhartha de CCC na Cairte a chuirtear in iúl in Iarscríbhinn III: ‘Tá sásraí éifeachtacha i bhfeidhm chun a áirithiú go bhfuil an Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’) á chomhlíonadh, a chuimsíonn: 1. Socruithe chun a áirithiú go gcomhlíonfaidh na cláir a fhaigheann tacaíocht ó na Cistí forálacha ábhartha na Cairte agus go gcuirfear i bhfeidhm iad […]’
9      Rialachán (AE)
2021/241 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta (IO 2021 L 57, lch. 17).
10      Féach
mír 4 d’Airteagal 2 de
Rialachán STA.
11      Is clár airgeadais sealadach é NGEU – a seoladh mar fhreagairt ar thionchar eacnamaíoch phaindéim COVID-19 – ar fiú EUR 750 billiún é, ar bhailigh an tAontas Eorpach airgead ar na margaí airgeadais lena mhaoiniú. Mar sin féin, fiú go
gcuirtear i láthair é mar fhreagairt éigeandála ar phaindéim COVID-19, is plean é NGEU, go deimhin, lena gcothaítear claochlú struchtúrach do gheilleagair na mBallstát, agus béim ar leith á leagan ar an aistriú glas agus ar an aistriú digiteach. Féach,
van Middelaar, L., ‘Investment politics, A new capacity to project Union action into the future?, in Weber, R., (eag.),
The Financial Constitution of European Integration - Follow the Money?, Hart Publishing,
Oxford, 2023, lgh. 237 go 257, féach, go háirithe, lch. 251.
12      Leis an nós imeachta faoi Rialachán STA, ceanglaítear ar Bhallstát plean náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta (PTA) a ullmhú ar dtús, a fhreagraíonn ‘do na dúshláin agus na tosaíochtaí tírshonracha ábhartha’ atá sainaitheanta i gcomhthéacs chreat an tSeimeastair Eorpaigh agus sásraí eile (féach Airteagal 17 agus 18 de Rialachán STA). Scrúdaíonn an Coimisiún an plean ansin, i ndlúthchomhar leis an mBallstát lena mbaineann, agus molann sé PTA mar aon leis na spriocanna agus garspriocanna lena fhormheas ag Comhairle an Aontas Eorpach (féach Airteagail 19 agus 20 den Rialachán STA). Thíolaic an Coimisiún an togra a bhaineann leis an Ungáir an 30 Samhain 2022, agus d’fhormheas an Chomhairle PTA na hUngáire, ina raibh 111 gharsprioc agus sprioc, an 5 Nollaig 2022. Féach an Cinneadh Cur Chun Feidhme ón gComhairle maidir le formheas an mheasúnaithe ar phlean téarnaimh agus athléimneachta na hUngáire, 15447/22, a glacadh an 5 Nollaig 2022 (‘an Cinneadh Cur Chun Feidhme ón gComhairle maidir leis an PTA
na hUngáire’), le fáil ag https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST‑15447-2022-INIT/en/pdf. An 7 Nollaig 2023, ar thogra a rinne anCoimisiún, ghlac an Chomhairle leasuithe ar an gcinneadh cur chun feidhme sin chun iarraidh ar mhaoiniú breise faoi REPowerEU, a bunaíodh idir an dá linn, a chur san áireamh (ar fáil ag: https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST‑15964-2023-REV-1/en/pdf).
13      Féach sár-gharspriocanna 213 go 216 san iarscríbhinn a ghabhann leis an gCinneadh Cur Chun Feidhme ón gComhairle maidir le PTA na hUngáire.
14      Mar a mhíneoidh mé ar bhealach níos mionsonraithe thíos (féach míreanna 16 go 28 den Tuairim seo), faoi RFC rinneadh cuid de na cinntí formheasa de na ceanglais sin (féach fonóta 31 den Tuairim seo), lenar fhormheas an Coimisiún, an 22 Nollaig 2022, 10 gclár a mhol an Ungáir agus lenar chuir sé an íocaíocht ar fionraí an tráth céanna go dtí go gcomhlíonfar na coinníollacha cumasúcháin.
15 Féach an phreaseisiúint ón gCoimisiún, atá ar fáil ag: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_22_7273.
16      Ag an éisteacht, mhínigh an Coimisiún nár iarr an Ungáir aon íocaíocht ó Rialachán STA, in ainneoin gur réamhriachtanas é iarraidh ar íocaíocht d’aon eisíocaíocht faoin tsaoráid sin.
17      Míníonn an Coimisiún nach bhfilleann sé ar na bearta faoin rialachán sin ach amháin nuair a bhíonn bearta den sórt sin níos éifeachtaí. Féach, ina leith sin, an Teachtaireacht ón Coimisiún,
Guidelines on the application of the Regulation (EU, EURATOM) 2020/2092 on a general system of conditionality for the protection of the Union budget ((2022) 1382 final, lch. 11), le fáil ag: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52022XC0318(02)
18      Féach Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE)
2022/2506 ón gComhairle an 15 Nollaig 2022 maidir le bearta chun buiséad an Aontais a chosaint ar sháruithe ar phrionsabail an smachta reachta san Ungáir (IO 2022 L 325, lch. 94).
19      Féach togra le haghaidh cinnidh cur chun feidhme ón gComhairle maidir le bearta chun buiséad an Aontais a chosaint ar sháruithe ar phrionsabail an smachta reachta san Ungáir (COM/2022/485 final), ar fáil ag https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:52022PC0485. Seoladh an chéad fhógra ón gCoimisiún faoin Rialachán maidir le Coinníollacht chuig an Ungáir an 27 Aibreán 2022, arbh ionann é agus tús an phróisis measúnaithe leis an Ungáir.
20      Féach aithrisí 11 agus 12
Rialachán Cur Chun Feidhme 2022/2506 ón gCoimisiún.
21      B’ionann an fhionraíocht sin agus thart ar EUR 6.3 billiún.
22      Is iad na cláir sin Clár Oibríochtúil um an gComhshaol agus um Éifeachtúlacht Fuinnimh Plus, an Clár Oibríochtúil Comhtháite um Iompar Plus, agus an Clár Oibríochtúil um Fhorbairt Chríochach agus Lonnaíochta Plus (‘na cláir lena mbaineann’). Maoinítear iad trí na fistí a chumhdaítear le RFC.
23      Leis an gcinneadh céanna, chuir an Chomhairle cosc ar an gCoimisiún gealltanais dhlíthiúla nua a dhéanamh leis na hiontaobhais agus na heintitis leasa phoiblí a choinníonn siad ar bun le haghaidh cistiú ón Aontas a chuirtear chun feidhme faoi bhainistíocht dhíreach nó indíreach. San Ungáir, tá smacht ag na hinstitiúidí leasa phoiblí sin ar 21 institiúid phoiblí de chuid na hUngáire. Tá sé de chumhacht ag a mboird an straitéis, an buiséad, an beartas acmhainní daonna, an struchtúr eagraíochtúil agus na hinstitiúidí a shainiú, agus is féidir leo oifigigh feidhmiúcháin a roghnú, amhail iad siúd i
bpoist shinsearacha acadúla agus bainistíochta riaracháin.
24      Féach an Cinneadh ón gCoimisiún an 13 Nollaig 2023 maidir leis an athmheasúnú, ar thionscnamh an Choimisiúin, ar chomhlíonadh na gcoinníollacha faoi Airteagal 4 de Rialachán (AE, Euratom)
2020/2092 tar éis Chinneadh Cur Chun Feidhme (AE)
2022/2506 ón gComhairle an 15 Nollaig 2022 maidir leis an Ungáir, C(2023)8999 final), ar fáil ag: https://commission.europa.eu/system/files/2023-12/C_2023_8999_1_EN_ACT.pdf.
25      Is fiú a thabhairt faoi deara,
idir an dá linn, gur thug an Ungáir fógra don Choimisiún faoi na leasuithe a rinne sí i ndáil le fondúireachtaí bainistíochta sócmhainní leasa phoiblí a dhéanann dualgas poiblí, agus d’iarr sí ar an gCoimisiún a mholadh don Chomhairle na bearta faoin Rialachán maidir le Coinníollacht a oiriúnú nó a bhaint, ach maidir le hiontaobhais leasa phoiblí amháin. Tar éis an chinnidh ón gCoimisiún lena ndiúltaítear do leordhóthanacht na n‑athchóirithe atá i gceist, an 26 Feabhra 2025, rinne an Ungáir caingean a chomhdú chun an cinneadh sin a neamhniú, atá ar feitheamh faoi láthair os comhair na Cúirte Ginearálta i gCás T‑138/25,
an Ungáir v an Coimisiún.
26      Féach Airteagail 21 go 23 de RFC.
27      Bhí Rialachán (AE, Euratom) 2018/1046 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 18 Iúil 2018 maidir leis na rialacha airgeadais is infheidhme maidir le buiséad ginearálta an Aontais, lena leasaítear Rialacháin (AE) Uimh. 1296/2013, (AE) Uimh. 1301/2013, (AE) Uimh. 1303/2013, (AE) Uimh. 1304/2013, (AE) Uimh. 1309/2013, (AE) Uimh. 1316/2013, (AE) Uimh. 223/2014, (AE) Uimh. 283/2014, agus Cinneadh Uimh. 541/2014/AE agus lena n‑aisghairtear Rialachán (AE, Euratom) Uimh. 966/2012 (IO 2018 L 193, lch. 1; ‘an Rialachán Airgeadais’) infheidhme tráth an chinnidh atá faoi chonspóid.
28      Féach an dara habairt d’Airteagal 15(2) de Rialachán na bhForálacha Coiteanna (béim curtha leis).
29      Tuairiscíodh féinmheasúnú den sórt sin i ndáil leis na 10 gclár uile a ndearnadh iarratas orthu. Féach, mar shampla, aithris 5 den ‘Chlár Oibríochtúil um an gComhshaol agus um Éifeachtúlacht Fuinnimh Plus’ le haghaidh tacaíochta ó Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa, ón gCiste Comhtháthaithe agus ón gCiste um Aistriú Cóir faoi sprioc na hInfheistíochta le haghaidh post agus fáis san Ungáir.
30      Is Is iad seo a leanas na cinntí sin: Cinneadh C(2022) 10004 lena bhformheastar an clár ‘Clár Oibríochtúil um Éifeachtúlacht Chomhshaoil agus Fuinnimh Plus’ le haghaidh tacaíocht ó Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa, ón gCiste Comhtháthaithe agus ón gCiste um Aistriú Cóir faoi sprioc na hInfheistíochta le haghaidh post agus fáis san Ungáir; Cinneadh C(2022) 10007 lena bhformheastar an clár ‘Clár Oibríochtúil um Athnuachan Digiteach Plus’ le haghaidh tacaíocht ó Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa agus ó Chiste Sóisialta na hEorpa Plus faoi sprioc na hInfheistíochta le haghaidh post agus fáis san Ungáir; Cinneadh C(2022) 10008 lena bhformheastar an clár ‘Clár Oibríochtúil um Fhorbairt Chríochach agus Lonnaíochta Plus’ le haghaidh tacaíocht ó Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa agus ó Chiste Sóisialta na hEorpa Plus faoi sprioc na hInfheistíochta le haghaidh post agus fáis san Ungáir; Cinneadh C(2022) 10009 lena bhformheastar an clár ‘Clár Oibríochtúil um Fhorbairt Eacnamaíoch agus Nuálaíocht Plus’ le haghaidh tacaíocht ó Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa agus ó Chiste Sóisialta na hEorpa Plus faoi sprioc na hInfheistíochta le haghaidh post agus fáis san Ungáir; Cinneadh C(2022) 10010 lena bhformheastar an clár ‘Clár Oibríochtúil um Fhorbairt Acmhainní Daonna Plus’ le haghaidh tacaíocht ó Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa agus ó Chiste Sóisialta na hEorpa Plus faoi sprioc na hInfheistíochta le haghaidh post agus fáis san Ungáir; Cinneadh C(2022) 10011 lena bhformheastar an clár ‘Clár Oibríochtúil Comhtháite um Fhorbairt Iompair Plus’ le haghaidh tacaíocht ó Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa agus ón gCiste Comhtháthaithe faoi sprioc na hInfheistíochta le haghaidh post agus fáis san Ungáir; Cinneadh C(2022) 10018 lena bhformheastar an clár ‘Clár Iascaigh na hUngáire Plus (HFP Plus)’ le haghaidh tacaíocht ón gCiste Eorpach Muirí, Iascaigh agus Dobharshaothraithe san Ungáir; Cinneadh C(2022) 10019 lena bhformheastar Clár na hUngáire le haghaidh tacaíocht ón gCiste Slándála Inmheánaí don tréimhse ó 2021 go 2027; Cinneadh C(2022) 10020 lena bhformheastar clár na hUngáire le haghaidh tacaíocht ón Ionstraim le haghaidh Tacaíocht Airgeadais don Bhainistiú Teorainneacha agus don Bheartas Víosaí don tréimhse ó 2021 go 2027; agus Cinneadh C(2022) 10022 lena bhformheastar clár na hUngáire maidir le tacaíocht ón gCiste um Thearmann, Imirce agus Lánpháirtíocht don tréimhse ó 2021 go 2027 (‘na cinntí formheasa’).
31      Féach, mar shampla, aithris 8 den Chinneadh Cur Chun Feidhme lena bhformheastar an clár ‘Clár Oibríochtúil um an gComhshaol agus um Éifeachtúlacht Fuinnimh Plus.’
32      Féach Airteagail 1 agus 2 de gach ceann de na cinntí formheasa.
33      Is ionann Airteagal 3(2) i ngach ceann de na 10 gcinneadh formheasa. Béim curtha leis.
34      Fillfidh mé ar na ceanglais áirithe sin, a líomhnaítear nár comhlíonadh, agus measúnú á dhéanamh agam ar fho-argóintí sonracha de chéad saincheist dlí na Parlaiminte (féach alt V, fo-alt B den Tuairim seo).
35      Béim curtha leis.
36 Egyes igazságügyi tárgyú törvényeknek a magyar helyreállítási és ellenállóképességi tervhez kapcsolódó módosításáról szóló 2023. évi X. törvény (Acht X de 2023 lena leasaítear dlíthe áirithe maidir le hábhair bhreithiúnacha i ndáil leis an bplean téarnaimh agus athléimneachta don Ungáir; ‘an gníomh maidir le hathchóirithe breithiúnacha (Gníomh X 2023)’).
37      AZ igazságügyi alkalmazottak szolgálati jogviszonyáról szóló 1997. évi LXVIII. Törvény (Acht LXVIII 1997 maidir le caidreamh seirbhíse na foirne breithiúnaí; ‘an gníomh a bhaineann leis an bhfoireann bhreithiúnach (Acht LXVIII 1997)’).
38      AZ Alkotmánybíróságról szóló 2011. Törvény (Acht CLI 2011 maidir leis an gCúirt Bhunreachtúil; ‘an gníomh maidir leis an gCúirt Bhunreachtúil (Acht CLI 2011)’).
39      A bíróságok szervezetésről és igazgatásáról szóló 2011. évi CLXI. törvény (Acht CLXI 2011 maidir le heagrú agus riar cúirteanna; ‘an gníomh maidir le heagrú na gcúirteanna (Acht CLXI 2011)’).
40      A bírák jogállásáról és javadalmazásáról szóló 2011. évi CLXII. törvény (Acht CLXII 2011 maidir le stádas agus luach saothair breithiúna; ‘an gníomh a bhaineann le stádas breithiúna (Acht CLXII 2011)’).
41      A büntetőeljárásról szóló 2017. évi XC. törvény (Acht XC de 2017 maidir le Nós Imeachta Coiriúil; ‘an gníomh maidir le nós imeachta coiriúil (Gníomh XC de 2017)’).
42 18/2023. (XII. 7.) rendelet a bírósági ügyvitel szabályairól szóló 14/2002. (VIII. 1) (Foraithne 18/2023 ón Aire Dlí agus Cirt an 7 Nollaig 2023 maidir leis an leasú ar an bhforaithne maidir le bainistiú cásanna breithiúnacha; ‘Foraithne 18/2023’).
43 AZ egyetemek és a kutatóintézetek,
valamint a Gazdaság összekapcsoltságának erősítéséhez szükséges egyes törvények,
továbbá egyes Felnőttképzési és kulturális tárgyú törvények módosításáról szóló 2023. évi LXXXV. törvény (Acht LXXXV 2023 lena leasaítear dlíthe áirithe is gá chun idirnascthacht ollscoileanna agus institiúidí taighde agus an gheilleagair a neartú, chomh maith le dlíthe áirithe maidir le hoideachas agus cultúr aosach; ‘an gníomh lena leasaítear dlíthe ollscoile (Gníomh LXXXV de 2023)’).
44 A nemzeti szuverenitás védelméről szóló 2023. évi LXXXVIII. törvény (Dlí LXXXVIII 2023 maidir le ceannasacht náisiúnta a chosaint; ‘an Dlí maidir le ceannasacht náisiúnta a chosaint (Dlí LXXXVIII 2023)’).
45      Sa Tuairim seo, úsáidim an téarma ‘cinneadh atá faoi chonspóid’ chun an cinneadh féin agus an litir mheasúnaithe a ghabhann leis an gcinneadh sin a chur in iúl.
46      Dá bhrí sin, an 18 Iúil 2023, chuir an Ungáir an Coimisiún ar an eolas ar dtús faoina féinmheasúnú dearfach maidir le comhlíonadh CCC na Cairte i ndáil le neamhspleáchas na mbreithiúna. Ós rud é nach raibh an Coimisiún in ann teacht ar chonclúid i dtaobh ar thug na leasuithe reachtacha a chuir an Ungáir i bhfeidhm aghaidh ar na coinníollacha uile a shonraítear sna cinntí formheasa, d’iarr an Coimisiún soiléirithe ón Ungáir an 26 Meán Fómhair 2023. An 19 Deireadh Fómhair 2023, thug an Ungáir freagra agus chuir sí mínithe breise ar fáil. An 1 Samhain 2023, d’iarr an Coimisiún soiléirithe breise ar ar thug an Ungáir freagra i litreacha dar dáta 11, 12 agus 13 Nollaig 2023.
47      Áirítear orthu sin; an clár tacaíochta ón gCiste Slándála Inmheánaí, mar a leagtar amach i gCinneadh cur chun feidhme C(2022)
10019; an clár le haghaidh tacaíocht ón Ionstraim le haghaidh Tacaíocht Airgeadais don Bhainistiú Teorainneacha agus don Bheartas Víosaí, mar a leagtar amach i gCinneadh Cur Chun Feidhme C(2022)
10020; an ‘Clár Oibríochtúil um Fhorbairt Chríochach agus Lonnaíochta Plus’, mar a leagtar amach i gCinneadh Cur Chun Feidhme C(2022)
10008; an ‘Clár Oibríochtúil um Fhorbairt Chomhtháite Iompair Plus’, mar a leagtar amach i gCinneadh Cur Chun Feidhme C(2022)
10011; an ‘Clár Oibríochtúil um an gComhshaol agus um Éifeachtúlacht Fuinnimh Plus’, mar a leagtar amach i gCinneadh Cur Chun Feidhme C(2022)
10004; agus ‘Clár Iascaigh na hUngáire Plus’, mar a leagtar amach i gCinneadh Cur Chun Feidhme C(2022)
10018.
48      Is iad sin: an clár tacaíochta ón gCiste um Thearmann, Imirce agus Lánpháirtíocht, mar a leagtar amach i gCinneadh Cur Chun Feidhme C(2022)
10022; an ‘Clár Oibríochtúil um Fhorbairt Acmhainní Daonna Plus’, mar a leagtar amach i gCinneadh Cur Chun Feidhme C(2022)
10010, arna cheartú le Cinneadh Cur Chun Feidhme (2023)1483 ón gCoimisiún an 8 Márta 2023; an ‘Clár Oibríochtúil um Athnuachan Digiteach Plus’, mar a leagtar amach i gCinneadh Cur Chun Feidhme C(2022)
10007; agus an ‘Clár Oibríochtúil um Fhorbairt Eacnamaíoch agus Nuálaíocht Plus’, mar a leagtar amach i gCinneadh Cur Chun Feidhme C(2022)
10009.
49      Féach an Phreaseisiúint ón gCoimisiún,
Commission considers that Hungary's judicial reform addressed deficiencies in judicial independence,
but maintains measures on budget conditionality, an 13 Nollaig 2023, ar fáil ag: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/document/print/en/ip_23_6465/IP_23_6465_EN.pdf.
50      Cé go ndearna an Pharlaimint earráidí an Choimisiúin a thréithriú mar earráidí follasacha, mhínigh sí ag an éisteacht nár theastaigh uaithi ach a thabhairt le tuiscint go raibh na botúin soiléir, seachas a thabhairt le fios gurb é an caighdeán ba cheart don Chúirt a úsáid agus athbhreithniú á dhéanamh aici ar dhlíthiúlacht an chinnidh.
51      Mar a mhínigh an Chúirt in dhá ‘bhreithiúnas ar choinníollacht’, leis na ceanglais maidir leis an smacht reachta mar chuid den choinníollacht bhuiséadach ní cheadaítear d’institiúidí an Aontais scrúdú a dhéanamh ar chásanna sna Ballstáit ach amháin a mhéid a bhaineann siad le bainistíocht fhónta airgeadais bhuiséad an Aontais nó le cosaint leasanna airgeadais an Aontais. Féach, breithiúnais an 16 Feabhra 2022,
an Ungáir v an Pharlaimint agus an Chomhairle (C‑156/21, EU:C:2022:97, míreanna 144 agus 145), agus an 16 Feabhra 2022,
an Pholainn v an Pharlaimint agus an Chomhairle (C‑157/21, EU:C:2022:98, míreanna 162 agus 163).
52      Cé go bhféadfadh sé nach léiríonn an fhoclaíocht sin i gceart substaint phléadálacha uile na Parlaiminte, coinneoidh mé an téarmaíocht sin chun an nasc a choinneáil le gach cuid den chéad saincheist dlí de chuid na Parlaiminte. Mar sin féin, ní mór an t‑éileamh a bhaineann leis an ‘measúnú lochtach’ sa dara, sa tríú, sa cheathrú agus sa chúigiú cuid de chéad saincheist dlí na Parlaiminte, maidir le cuid de na héilimh, a léamh ní mar mhaíomh a bhaineann le fíorais a shuí go hearráideach, ach mar chur i bhfeidhm mícheart an dlí.
53      Ní féidir liom ach a thabhairt faoi deara gur léirigh an cás seo nach bhfuil go leor céimeanna a bhaineann le húsáid chistí an Aontais agus le cur chun feidhme cineálacha éagsúla coinníollachta ina leith sin trédhearcach go leor. Tá sé sin ag teacht salach ar phrionsabal an daonlathais toisc go bhfágann sé go bhfuil sé deacair do shaoránaigh an Aontais tuiscint a fháil ar an gcaoi agus ar an bhfáth a ndéantar go leor de na cinntí buiséadacha.
54      Féach, mar shampla,
Airteagal 3 de Chinneadh Cur Chun Feidhme C(2022)10004 lena bhformheastar an ‘Clár Oibríochtúil um an gComhshaol agus um Éifeachtúlacht Fuinnimh Plus.’
55      Féach aithris 9 de na cinntí formheasa.
56      Lena leasaítear Fotheideal 63 den Acht maidir le hEagrú agus Riaradh na gCúirteanna (Acht CLXI 2011).
57      Féach aithrisí 10 agus 11 de na cinntí formheasa.
58      Go háirithe, ní mór do na hiarrthóirí don phost sin taithí cúig bliana ar a laghad a bheith acu mar bhreitheamh, ní féidir é nó í a atoghadh, agus tabharfaidh CBU tuairim cheangailteach maidir le hoiriúnacht an iarrthóra don phost sin.
59      Go háirithe, ní mór líon na gcásanna a shannadh gan idirghabháil dhaonna, ba cheart cásanna a leithdháileadh ar dhlísheomraí de réir critéir réamhbhunaithe oibiachtúla, ní mór an binse a éisteann an cás a bheith comhdhéanta de réir algartam a fhorordaítear roimh ré, ba cheart do na páirtithe sna himeachtaí a bheith in ann a fhíorú ar bhonn an cháschomhaid ar cuireadh na rialacha maidir le leithdháileadh cásanna i bhfeidhm go cuí, agus ba cheart do chomhairle bhreithiúnach Kúria (an Chúirt Uachtarach) agus Kollegium (ranna breithiúna) a bheith in ann tuairim cheangailteach a thabhairt maidir leis an scéim leithdháilte cásanna.
60      Mar a cuireadh in iúl i dTuarascáil 2023 ón gCoimisiún maidir leis an Smacht Reachta – Caibidil tíre maidir le staid an smachta reachta san Ungáir, 2023, lch. 7 (‘tuarascáil 2023 maidir leis an smacht reachta’): ‘Is féidir le mionlach blocála sa Pharlaimint cosc a chur ar thoghadh uachtaráin nua, agus ar an gcaoi sin an sealbhóir oifige a choinneáil in oifig ar feadh tréimhse neamhchinntithe.’,
61      Lena leasaítear Roinn 10(4)(c) den ghníomh maidir le heagrú na gcúirteanna (Acht CLXI 2011).
62      Foráiltear le Foráil VI.4 den scéim leithdháilte cásanna go bhféadfaidh ceann na roinne riaracháin, le hordú speisialta, cásanna a bhaineann le toghcháin a shannadh do sheomraí triúr comhaltaí VIII, IX, X agus XI, má thugtar níos mó ná 15 chás toghcháin os comhair an Kúria laistigh de thréimhse 3 lá féilire. Is seomraí nua iad na ceithre sheomra VIII, IX, X agus XI, nach dtugtar isteach go speisialta ach amháin le haghaidh díospóidí toghcháin, agus seachas sin, ní fheidhmíonn siad, agus is é sin an fáth go dtagraítear do na seomraí sonracha sin mar sheomraí ‘fantom’. Gan na leasuithe sin, is iad na trí dhlísheomra is comhaltaí atá ann cheana a chinnfeadh na díospóidí toghcháin.
63      Féach an Coimisiún, Tuarascáil 2023 maidir leis an smacht reachta, lch. 6.
64      Lena leasaítear Alt 114(1)) den ghníomh maidir le heagrú na gcúirteanna (Acht CLXI 2011)..
65      Féach breithiúnais an 5 Samhain 2019,
an Coimisiún v an Pholainn (Neamhspleáchas na ngnáthchúirteanna) (C‑192/18, EU:C:2019:924, mír 115) agus an 7 Bealtaine 2024,
NADA agus páirtithe eile (C‑115/22, EU:C:2024:384, míreanna 43 agus 44).
66      Lena leasaítear Roinn 10(4) den ghníomh maidir le heagrú na gcúirteanna (Acht CLXI 2011). Foráiltear leis go ndéanfar ‘na huimhreacha a fhaightear trí mheán leictreonach a shannadh trí phróiseas uathoibrithe, gan idirghabháil ón duine’.
67      Ina litir chuig an gCoimisiún an 11 Nollaig 2023, shonraigh an Ungáir, ar bhonn moladh ón gCoimisiún a cuireadh in iúl le linn cruinnithe déthaobhacha a tionóladh an 2 Samhain 2023, gur gheall an Ungáir tuarascáil iniúchóireachta neamhspleách a sholáthar don Choimisiún faoin 30 Meitheamh 2024.
68      Foráiltear le hAlt 63(1) den ghníomh maidir le hathchóirithe breithiúnacha (Acht X 2023) ‘go bhféadfaidh cúirt nós imeachta um réamhrialú a thionscnamh,
ex officio nó ar thairiscint, os comhair na Cúirte Breithiúnais [...] de bhun rialacha na gConarthaí ar a bhfuil an tAontas Eorpach fothaithe i gcás ina measann sí gur gá sin i ndáil le haon ghníomh dlí nó reachtaíocht de chuid an Aontais Eorpaigh is infheidhme maidir leis na himeachtaí coiriúla’.
69      Foráiltear le Roinn 64 den ghníomh maidir le hathchóirithe breithiúnacha (Gníomh X 2023) ‘nach bhféadfar aon achomharc a thaisceadh i gcoinne aon ordú arna eisiúint de bhun Roinn 490’..
70      Féach breithiúnas an 23 Samhain 2021,
IS (Neamhdhleathacht an ordaithe tarchuir) (C‑564/19, EU:C:2021:949).
71      Foráiltear an méid seo a leanas sa mheabhrán míniúcháin le haghaidh Alt 63 den ghníomh maidir le hathchóirithe breithiúnacha (Gníomh X 2023)
‘ní féidir athbhreithniú a dhéanamh ar dhlíthiúlacht cinnidh chun ceist a tharchur chuig Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh le haghaidh réamhrialú’ agus ‘nach bhfuil an ceart atá ag breithiúna na hUngáire ceisteanna a tharchur chuig an gCúirt le haghaidh réamhrialú faoi Chonarthaí an Aontais teoranta le hionstraimí náisiúnta.’
72      Glacadh an Dlí sin an 12 Nollaig 2023 le linn an tseisiúin chéanna den Országgyűlés ( an Tionól Náisiúnta) inar glacadh ghníomh lena leasaítear dlíthe ollscoile (Gníomh LXXXV 2023).
73      Szuverenitásvédelmi Hivatal (An Oifig um Chosaint na Ceannasachta Náisiúnta).
74      Ba cheart a chur san áireamh freisin gur thionscain an Coimisiún imeachtaí um shárú i ndáil leis an Dlí maidir le Ceannasacht os comhair na Cúirte Breithiúnais. Féach Cás C‑829/24 atá ar feitheamh,
an Coimisiún v an Ungáir. Féach freisin Tuairim an Abhcóide Ghinearálta Kokott i gCás C‑829/24,
an Coimisiún v an Ungáir, arna léamh an lá céanna leis an Tuairim seo.
75      Mar sin féin, bhí gá le comhairliúcháin den sórt sin faoi cheithre gharsprioc a bhí i bhfoclaíocht chomhionann faoi Rialachán STA.
76      Bhí an Coimisiún ag brath ar bhreithiúnais an 29 Meán Fómhair 2011,
Elf Aquitaine v an Coimisiún, (C‑521/09 P, EU:C:2011:620, míreanna 146 go 148 agus an cásdlí dá dtagraítear), agus an 11 Iúil 2013,
Ziegler v an Coimisiún, (C‑439/11 P, EU:C:2013:513, míreanna 114 agus 115).
77      Bhraith an Coimisiún ar bhreithiúnais an 11 Nollaig 1980,
Acciaierie e Ferriere Lucchini v an Coimisiún (1252/79, EU:C:1980:288, mír 14); an 14 Eanáir 1981,
an Ghearmáin v an Coimisiún (819/79, EU:C:1981:2, míreanna 19-21); an 14 Samhain 1989,
an Iodáil v an Coimisiún (14/88, EU:C:1989:421, mír 11); an 2 Aibreán 1998,
an Coimisiún v Sytraval agus Brink’s France (C‑367/95 P, EU:C:1998:154, mír 63); an 22 Márta 2001,
an Fhrainc v an Coimisiún (C‑17/99, EU:C:2001:178, mír 35); an 10 Meán Fómhair 2015,
Fliesen‑Zentrum Deutschland (C‑687/13, EU:C:2015:573, míreanna 75 agus 76); agus an 27 Meán Fómhair 2012,
Applied Microengineering v an Coimisiún,
T‑387/09, EU:T:2012:501, mír 67).
78      Féach,
ex multis breithiúnas an 11 Iúil 2013,
Ziegler v an Coimisiún (C‑439/11 P, EU:C:2013:513, mír 115 agus an cásdlí dá dtagraítear) nó breithiúnas an 23 Eanáir 2025,
Neos v Ryanair agus an Coimisiún (C‑490/23 P, EU:C:2025:32, mír 34 agus an cásdlí dá dtagraítear) (béim curtha leis).
79      Féach breithiúnas
an 8 Nollaig 2020,
an Ungáir v an Pharlaimint agus an Chomhairle
(C‑620/18, EU:C:2020:1001, mír 82 agus an cásdlí dá dtagraítear).).
80      Féach Lenaerts, K., Gutman,
agus K., Nowak, J., T., EU Procedural Law,
Oxford University Press, 2023, pointí 7.191go7.194.