62024CJ0136_RES
Υπόθεση C‑136/24 P
Alaa Hamoudi
κατά
Ευρωπαϊκού Οργανισμού ΣυνοριοφυλακήςκαιΑκτοφυλακής
Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 18ης Δεκεμβρίου 2025
«Αίτηση αναιρέσεως – Κοινή πολιτική στον τομέα του ασύλου και της μετανάστευσης – Κανονισμός (ΕΕ) 2019/1896 – Ευρωπαϊκή ολοκληρωμένη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή – Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) – Υποχρεώσεις τις οποίες υπέχει ο Frontex στον τομέα της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων – Πρακτικές συνοπτικής επαναπροωθήσεως (pushback) προς τρίτη χώρα στο Αιγαίο Πέλαγος – Εξωσυμβατική ευθύνη του Frontex – Πραγματική και βεβαία ζημία – Βάρος αποδείξεως – Αποτελεσματική δικαστική προστασία – Αρχή αποδείξεως – Υποχρέωση του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διερευνήσει την υπόθεση»
Αίτηση αναιρέσεως – Λόγοι – Υποχρέωση του αναιρεσείοντος να επικρίνει με συγκεκριμένο τρόπο ορισμένο σημείο της συλλογιστικής του Γενικού Δικαστηρίου – Υποχρέωση του αναιρεσείοντος να παραθέτει επακριβώς τα νομικά επιχειρήματα τα οποία στηρίζουν τους προβαλλόμενους λόγους – Δεν υφίσταται – Απαράδεκτο
(Άρθρο 256 § 1, εδ. 2, ΣΛΕΕ· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 58, εδ. 1· Κανονισμός Διαδικασίας του Δικαστηρίου, άρθρα 168 § 1, στοιχείο δʹ, και 169 § 2)
(βλ. σκέψεις 54, 55)
Αίτηση αναιρέσεως – Λόγοι – Κανόνες σχετικά με το βάρος αποδείξεως και τη διεξαγωγή αποδείξεων – Νομικό ζήτημα
(Άρθρο 256 ΣΛΕΕ· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 58, εδ. 1)
(βλ. σκέψη 60)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Έλλειψη νομιμότητας – Ζημία – Ύπαρξη και έκταση της ζημίας – Βάρος αποδείξεως
(Άρθρο 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψη 71)
Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αξίες και στόχοι της Ένωσης – Αξίες – Σεβασμός του κράτους δικαίου – Περιεχόμενο – Αποτελεσματικός δικαστικός έλεγχος – Δικαίωμα πραγματικής προσφυγής – Αγωγή αποζημιώσεως – Εκτίμηση με γνώμονα το σύνολο του συστήματος δικαστικής προστασίας των ιδιωτών
(Άρθρο 2 ΣΕΕ· άρθρα 256 § 1, 268 και 340, εδ. 2 και 3, ΣΛΕΕ· Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47)
(βλ. σκέψεις 72-75)
Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αρχές – Δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας – Βάρος και διεξαγωγή της αποδείξεως – Δικαιώματα που παρέχονται στους ιδιώτες βάσει του δικαίου της Ένωσης – Υποχρέωση του Γενικού Δικαστηρίου να μη θίγει την αποτελεσματικότητα της δικαστικής προστασίας – Τήρηση των αρχών της ισότητας των όπλων και της κατ’ αντιμωλίαν συζητήσεως – Πλήρης διασφάλιση του σεβασμού του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47)
(βλ. σκέψεις 77, 78)
Ένδικη διαδικασία – Μέτρα διεξαγωγής αποδείξεων – Αίτηση προσκομίσεως εγγράφων – Εξουσία εκτιμήσεως του δικαστή της Ένωσης – Όρια – Υποχρέωση να διασφαλίζεται η πλήρης τήρηση των απαιτήσεων που απορρέουν από το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής – Περιεχόμενο – Κανόνες σχετικά με το βάρος αποδείξεως και τη διεξαγωγή αποδείξεων οι οποίοι δεν καθιστούν δυνατή τη διασφάλιση αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας – Υποχρέωση του δικαστή της Ένωσης να συμπληρώνει τα διαθέσιμα πληροφοριακά στοιχεία
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47· Κανονισμός Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, άρθρα 88, 89 και 91)
(βλ. σκέψεις 79, 80-83)
Αίτηση αναιρέσεως – Λόγοι – Έλεγχος από το Δικαστήριο της αρνήσεως του Γενικού Δικαστηρίου να διατάξει αποδείξεις – Έλεγχος από το Δικαστήριο της εκτιμήσεως του Γενικού Δικαστηρίου ως προς το κατά πόσον ήταν αναγκαίο να συμπληρωθούν τα πληροφοριακά στοιχεία που είχε στη διάθεσή του – Πρόσωπα φερόμενα ως θύματα επιχειρήσεως συνοπτικής επαναπροωθήσεως – Εκτίμηση εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου περί της υπάρξεως πειστικών αποδεικτικών στοιχείων και όχι αρχής αποδείξεως – Πλάνη περί το δίκαιο – Αναίρεση της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως
(Άρθρο 256 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 104-106, 110-112)
Αίτηση αναιρέσεως – Λόγοι – Έλεγχος από το Δικαστήριο της αρνήσεως του Γενικού Δικαστηρίου να διατάξει αποδείξεις – Έλεγχος από το Δικαστήριο της εκτιμήσεως του Γενικού Δικαστηρίου ως προς το κατά πόσον ήταν αναγκαίο να συμπληρωθούν τα στοιχεία που είχε στη διάθεσή του – Αποδεικτικά στοιχεία – Αποδεικτική αξία – Στοιχεία επαρκή για την προσκόμιση αρχής αποδείξεως – Εκτίμηση από τον δικαστή της Ένωσης – Τήρηση της αρχής της ελεύθερης εκτιμήσεως των αποδείξεων – Μαρτυρία προσφεύγοντος ή ενάγοντος η οποία απορρίφθηκε ως έχουσα μικρή αποδεικτική αξία – Δεν ελήφθη υπόψη το σύνολο των προσκομισθέντων αποδεικτικών στοιχείων – Πλάνη περί το δίκαιο
(Άρθρο 256 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 115-117, 119, 123, 152)
Αίτηση αναιρέσεως – Λόγοι – Έλεγχος από το Δικαστήριο της αρνήσεως του Γενικού Δικαστηρίου να διατάξει αποδείξεις – Έλεγχος από το Δικαστήριο της εκτιμήσεως του Γενικού Δικαστηρίου ως προς το κατά πόσον ήταν αναγκαίο να συμπληρωθούν τα στοιχεία που είχε στη διάθεσή του – Αποδεικτικά στοιχεία – Στοιχεία επαρκή για την προσκόμιση αρχής αποδείξεως – Άρνηση του δικαστή της Ένωσης να συνεχίσει τη διαδικασία και να διερευνήσει την εκκρεμούσα υπόθεση πριν να αποφανθεί επ’ αυτής – Παράβαση του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων – Πλάνη περί το δίκαιο
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47)
(βλ. σκέψεις 130-132, 147, 148, 150)
Σύνοψη
Δεχόμενο την αίτηση αναιρέσεως που άσκησε ο Σύρος υπήκοος Alaa Hamoudi (στο εξής: αναιρεσείων) κατά της διατάξεως του Γενικού Δικαστηρίου της 13ης Δεκεμβρίου 2023 (
1
), το τμήμα μείζονος συνθέσεως του Δικαστηρίου διευκρινίζει, λαμβανομένης υπόψη της επιταγής διασφαλίσεως αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, το ισχύον μέτρο αποδείξεως και τις υποχρεώσεις διερευνήσεως της υποθέσεως τις οποίες υπέχει το Γενικό Δικαστήριο οσάκις πρόσφυγας ισχυρίζεται ότι υπήρξε θύμα επιχειρήσεως συνοπτικής επαναπροωθήσεως στην οποία προβάλλεται ότι εμπλεκόταν ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) και ασκεί, εξ αυτού του λόγου, αγωγή αποζημιώσεως κατά του εν λόγω οργανισμού.
Με την αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη το Γενικό Δικαστήριο είχε απορρίψει την αγωγή που είχε ασκήσει ο αναιρεσείων (
2
) με αίτημα την αποκατάσταση της ζημίας που ισχυρίζεται ότι υπέστη συνεπεία προσβολής, εκ μέρους του Frontex, ορισμένων δικαιωμάτων τα οποία κατοχυρώνονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης) (
3
) καθώς και συνεπεία παραβάσεως ορισμένων υποχρεώσεων οι οποίες επιβάλλονται στον εν λόγω οργανισμό βάσει του κανονισμού 2019/1896 (
4
). Υποστηρίζεται ότι ο Frontex υπέπεσε στις προβαλλόμενες προσβολές και παραβάσεις στο πλαίσιο επιχειρήσεών του στο Αιγαίο Πέλαγος, συγκεκριμένα δε κατά τη διάρκεια προβαλλομένης επιχειρήσεως επαναπροωθήσεως από το έδαφος της Ένωσης προς την Τουρκία την οποία διεξήγαν οι ελληνικές αρχές (στο εξής: επιχείρηση συνοπτικής επαναπροωθήσεως). Κατά τη διάρκεια της εν λόγω επιχειρήσεως, ο αναιρεσείων, μαζί με άλλα άτομα που είχαν εγκαταλείψει τη χώρα καταγωγής τους, οδηγήθηκε εκ νέου στη θάλασσα μόλις λίγες ώρες μετά την άφιξή του σε ένα ελληνικό νησί, χωρίς να έχει τη δυνατότητα υποβολής αιτήσεως παροχής διεθνούς προστασίας.
Κατά την πρωτόδικη διαδικασία, ο αναιρεσείων στηρίχθηκε σε πλείονα αποδεικτικά στοιχεία προκειμένου να αποδείξει την παρουσία του κατά την ως άνω επιχείρηση, συγκεκριμένα δε στη μαρτυρία του, σε δημοσιευθέν στο Διαδίκτυο άρθρο μέσου ενημερώσεως και σε δύο βίντεο που περιλαμβάνονταν στο συγκεκριμένο άρθρο, καθώς και σε τέσσερις φωτογραφίες. Επιπλέον, ζήτησε πλειστάκις από το Γενικό Δικαστήριο να διατάξει μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας ή μέτρα διεξαγωγής αποδείξεων, προκειμένου ιδίως να προσκομίσει ο Frontex ορισμένα έγγραφα τα οποία είχε στην κατοχή του και τα οποία ήταν ικανά να τεκμηριώσουν τους προβαλλόμενους με την αγωγή ισχυρισμούς.
Το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την αγωγή ως προδήλως αβάσιμη, κρίνοντας ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που είχε προσκομίσει ο αναιρεσείων ήταν προδήλως ανεπαρκή για να καταδειχθεί με πειστικό τρόπο η παρουσία του κατά την επιχείρηση συνοπτικής επαναπροωθήσεως και, ως εκ τούτου, το υποστατό της προβαλλομένης ζημίας.
Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως ο αναιρεσείων υποστηρίζει, μεταξύ άλλων, ότι το Γενικό Δικαστήριο παραβίασε τις αρχές που διέπουν το βάρος αποδείξεως, καθόσον επέβαλε απαιτήσεις ως προς την απόδειξη οι οποίες είναι δυσχερές, ενδεχομένως δε και αδύνατο να ικανοποιηθούν στο πλαίσιο επιχειρήσεων επαναπροωθήσεως.
Ειδικότερα, ισχυρίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλείονες περιπτώσεις σε πλάνη περί το δίκαιο, καθόσον δεν έλαβε υπόψη την ανάγκη προσαρμογής του βάρους αποδείξεως και δεν εξέτασε την αίτηση του αναιρεσείοντος να υποχρεωθεί ο Frontex να προσκομίσει ορισμένα έγγραφα, δεδομένων των ειδικών περιστάσεων υπό τις οποίες άσκησε ο αναιρεσείων τη στρεφόμενη κατά του Frontex αγωγή του λόγω εξωσυμβατικής ευθύνης για ζημίες που υπέστη εξαιτίας παραβάσεων του κανονισμού 2019/1896 και του Χάρτη, συνεπεία της προβαλλόμενης συνοπτικής επαναπροωθήσεώς του.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Με την απόφασή του, το Δικαστήριο ελέγχει ιδίως αν το Γενικό Δικαστήριο παρέβη την υποχρέωση που υπέχει να προσαρμόζει τους κανόνες σχετικά με το βάρος αποδείξεως και τη διεξαγωγή αποδείξεων προκειμένου να διασφαλίζεται αποτελεσματική δικαστική προστασία του προσφεύγοντος ή ενάγοντος.
Προκαταρκτικώς, το Δικαστήριο υπενθυμίζει κατ’ αρχάς ότι, μολονότι ο Frontex και οι επιφορτισμένες με τη διαχείριση των συνόρων εθνικές αρχές ευθύνονται από κοινού για την ολοκληρωμένη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης, ο Frontex είναι πλήρως υπεύθυνος και υπόλογος για κάθε απόφαση που λαμβάνει και για κάθε δραστηριότητα για την οποία φέρει αποκλειστική ευθύνη δυνάμει του κανονισμού 2019/1896. Σε περίπτωση εξωσυμβατικής ευθύνης, το άρθρο 97, παράγραφος 4, του εν λόγω κανονισμού και το άρθρο 340, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ, του οποίου η πρώτη διάταξη αποτελεί συγκεκριμένη έκφανση, προβλέπουν ότι ο Frontex υποχρεούται να αποκαθιστά, σύμφωνα με τις γενικές αρχές που είναι κοινές στα δίκαια των κρατών μελών, τις ζημίες που προξενούν οι υπηρεσίες ή το προσωπικό του κατά την άσκηση των καθηκόντων τους.
Το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατά τη νομολογία του, η θεμελίωση της εξωσυμβατικής ευθύνης της Ένωσης βάσει του άρθρου 340, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ εξαρτάται από τη συνδρομή ενός συνόλου προϋποθέσεων, μεταξύ των οποίων καταλέγεται και εκείνη περί του υποστατού της ζημίας που απαιτεί η ζημία της οποίας ζητείται αποκατάσταση να είναι πραγματική και βεβαία. Εφόσον δεν συντρέχει μία από τις προϋποθέσεις αυτές, η αγωγή πρέπει να απορρίπτεται στο σύνολό της.
Εν συνεχεία, το Δικαστήριο εξετάζει τους κανόνες σχετικά με το βάρος αποδείξεως και τη διεξαγωγή αποδείξεων οι οποίοι αφορούν τη θεμελίωση της εξωσυμβατικής ευθύνης της Ένωσης. Υπενθυμίζει ότι απόκειται, κατ’ αρχήν, στον διάδικο που προβάλλει την ύπαρξη τέτοιας ευθύνης να αποδείξει ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις για τη θεμελίωση της συγκεκριμένης ευθύνης. Ως εκ τούτου, ο εν λόγω διάδικος οφείλει ιδίως να αποδείξει την ύπαρξη και την έκταση της ζημίας που προβάλλει. Προς τούτο, δύναται να επικαλεσθεί αποδεικτικά μέσα πάσης φύσεως, δυνάμει της αρχής της ελεύθερης διεξαγωγής των αποδείξεων.
Κατά την άσκηση, πάντως, της αρμοδιότητας η οποία ανατίθεται στο Γενικό Δικαστήριο και στο Δικαστήριο (
5
) προκειμένου να επιλαμβάνονται διαφορών σχετικά με την αποκατάσταση των ζημιών που διαλαμβάνονται στο άρθρο 340, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, το δικαιοδοτικό όργανο της Ένωσης πρέπει να διασφαλίζει την αποτελεσματική δικαστική προστασία των ιδιωτών.
Συγκεκριμένα, μια αγωγή αποζημιώσεως πρέπει να κρίνεται σε σχέση με το σύνολο του συστήματος δικαστικής προστασίας των ιδιωτών που έχει θεσπισθεί με τις Συνθήκες, συμβάλλει δε στην αποτελεσματικότητα της εν λόγω προστασίας. Το Δικαστήριο διευκρινίζει συναφώς ότι η αρχή της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας συνάγεται τόσο από το άρθρο 2 ΣΕΕ όσο και από το άρθρο 47 του Χάρτη και ότι η εφαρμογή των κανόνων περί βάρους αποδείξεως και διεξαγωγής των αποδείξεων δεν είναι δυνατόν να θίγει την αποτελεσματικότητα της δικαστικής προστασίας των δικαιωμάτων που παρέχονται στους ιδιώτες βάσει του δικαίου της Ένωσης. Συνεπώς, το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορεί να επιβάλλει βάρος αποδείξεως το οποίο είναι εξαιρετικά δυσχερές ή και αδύνατο να εκπληρωθεί, ούτε μπορεί να θέτει εν αμφιβόλω την αρχή της ισότητας των όπλων, αλλά πρέπει να διασφαλίζει πλήρως τον σεβασμό του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες περιστάσεις της υποθέσεως της οποίας επιλαμβάνεται και, εφόσον παρίσταται ανάγκη, προβαίνοντας σε προσαρμογή των κανόνων περί βάρους αποδείξεως και διεξαγωγής των αποδείξεων.
Τέλος, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι στο Γενικό Δικαστήριο ανατέθηκαν εξουσίες με σκοπό την προετοιμασία και τη διερεύνηση των υποθέσεων που άγονται στην κρίση του, οι οποίες του παρέχουν τη δυνατότητα, μεταξύ άλλων, να διατάσσει μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας και μέτρα διεξαγωγής αποδείξεων. Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο μπορεί να ζητεί από τους διαδίκους να προσκομίζουν κάθε σχετικό με την υπόθεση έγγραφο ή στοιχείο και να παρέχουν κάθε πληροφορία που κρίνει αναγκαία.
Μολονότι απόκειται στο Γενικό Δικαστήριο να αποφασίζει αν είναι αναγκαία η άσκηση των εν λόγω εξουσιών, το συγκεκριμένο δικαιοδοτικό όργανο οφείλει, πάντως, να τηρεί πλήρως τις απαιτήσεις εκ του άρθρου 47 του Χάρτη. Συνεπώς, οσάκις η εφαρμογή των κανόνων περί βάρους αποδείξεως και διεξαγωγής αποδείξεων δεν καθιστά, κατ’ εξαίρεση, δυνατή τη διασφάλιση της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας του προσφεύγοντος ή ενάγοντος, το Γενικό Δικαστήριο οφείλει να ασκήσει τις εν λόγω εξουσίες για να συμπληρώσει τα πληροφοριακά στοιχεία που έχει στη διάθεσή του στο πλαίσιο της εκκρεμούσας ενώπιόν του υποθέσεως, υπό την προϋπόθεση ότι ο προσφεύγων ή ενάγων προσκόμισε ένα ελάχιστο σύνολο στοιχείων τα οποία συνηγορούν υπέρ της χρησιμότητας της συγκεκριμένης παρεμβάσεως. Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορεί απλώς να απορρίπτει τα επιχειρήματα ή τους ισχυρισμούς προσφεύγοντος ή ενάγοντος λόγω ελλείψεως αποδεικτικών στοιχείων, ενώ από αυτό εξαρτάται, ιδίως αν δεχθεί αίτηση του προσφεύγοντος ή ενάγοντος να διατάξει μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας, όπως είναι η προσκόμιση στοιχείων, να άρει την αβεβαιότητα που ενδεχομένως υφίστατο ως προς την ακρίβεια των επιχειρημάτων και ισχυρισμών.
Το Δικαστήριο επισημαίνει ότι σε αυτό απόκειται, σε περίπτωση αιτήσεως αναιρέσεως που βάλλει κατά της εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εφαρμογής των κανόνων περί βάρους αποδείξεως και διεξαγωγής αποδείξεων, να ελέγξει αν το Γενικό Δικαστήριο εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις του, τηρουμένων πλήρως των απαιτήσεων που επιβάλλονται βάσει του άρθρου 47 του Χάρτη.
Το Δικαστήριο παρατηρεί συναφώς, κατά πρώτον, ότι μια επιχείρηση συνοπτικής επαναπροωθήσεως, όπως η επίμαχη στο πλαίσιο της παρούσας αναιρετικής διαδικασίας, έχει ως χαρακτηριστικό γνώρισμα την ιδιαιτέρως ευάλωτη θέση στην οποία βρίσκονται τα πρόσωπα τα οποία αφορά η επιχείρηση, καθώς και τη μη ταυτοποίηση και την έλλειψη εξατομικευμένης μεταχειρίσεως των εν λόγω προσώπων εκ μέρους των αρχών. Επιπλέον, τα πρόσωπα αυτά τελούν, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, σε κατάσταση η οποία καθιστά εξαιρετικά δυσχερή την εκ μέρους τους συλλογή στοιχείων προς απόδειξη τέτοιων περιστατικών, ενδεχομένως δε και αποκλείει κάθε σχετική δυνατότητα. Αντιθέτως ο Frontex, λαμβανομένων υπόψη των καθηκόντων που του ανατίθενται βάσει του κανονισμού 2019/1896, δύναται, κατ’ αρχήν, να έχει στην κατοχή του στοιχεία κρίσιμα για την απόδειξη της υπάρξεως συνοπτικών επαναπροωθήσεων.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω ιδιαιτεροτήτων, δεν είναι δυνατόν να απαιτείται από πρόσωπα όπως είναι ο αναιρεσείων η προσκόμιση πειστικών αποδεικτικών στοιχείων όσον αφορά τη διεξαγωγή της επίμαχης επιχειρήσεως και την παρουσία των εν λόγω προσώπων κατά την επιχείρηση. Πράγματι, η μη προσαρμογή του βάρους αποδείξεως μπορεί να παρεμποδίσει οποιανδήποτε στρεφόμενη κατά του Frontex άσκηση ενδίκου βοηθήματος εκ μέρους των θυμάτων επιχειρήσεως συνοπτικής επαναπροωθήσεως λόγω παράνομων πράξεων τις οποίες προβάλλεται ότι τέλεσε ο συγκεκριμένος οργανισμός, με συνέπεια να τίθεται ο Frontex de facto υπό καθεστώς ασυλίας και να υπονομεύεται η αποτελεσματική προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των θυμάτων αυτών. Επομένως, ο πλήρης σεβασμός του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη και στην ΕΣΔΑ, όπως η εν λόγω Σύμβαση ερμηνεύεται από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, επιτάσσει να αρκεί η εκ μέρους των συγκεκριμένων προσώπων προσκόμιση αρχής αποδείξεως όσον αφορά τη διεξαγωγή της επιχειρήσεως στην οποία μετέχει ο Frontex και την παρουσία τους κατά τη διάρκεια της επιχειρήσεως αυτής. Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο, καθόσον έκρινε ότι έπρεπε να εκτιμηθεί αν ο πρωτοδίκως ενάγων είχε προσκομίσει πειστικά αποδεικτικά στοιχεία για την παρουσία του στην επιχείρηση συνοπτικής επαναπροωθήσεως. Η εν λόγω πλάνη περί το δίκαιο θίγει κατ’ ανάγκην τις εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εκτιμήσεις επί των προσκομισθέντων από τον αναιρεσείοντα αποδεικτικών στοιχείων, δεδομένου ότι η εν λόγω εκτίμηση διενεργήθηκε με γνώμονα ιδιαιτέρως υψηλό μέτρο αποδείξεως, αντιθέτως προς την υποχρέωση πλήρους σεβασμού του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής.
Κατά δεύτερον, το Δικαστήριο εξετάζει, βάσει των διαπιστώσεων του Γενικού Δικαστηρίου, αν ο αναιρεσείων προσκόμισε τέτοια αρχή αποδείξεως. Υπενθυμίζει ότι αναγκαία συνέπεια της αρχής της ελεύθερης διεξαγωγής των αποδείξεων είναι η αρχή της ελεύθερης εκτιμήσεως των αποδείξεων, βάσει της οποίας μοναδικό κρίσιμο κριτήριο για την εκτίμηση της αποδεικτικής αξίας των νομοτύπως προσκομιζομένων αποδείξεων είναι η αξιοπιστία τους.
Όσον αφορά, ιδίως, την εκτίμηση της αποδεικτικής αξίας της γραπτής μαρτυρίας του αναιρεσείοντος, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι για να εκτιμηθεί η εν λόγω αποδεικτική αξία πρέπει να ελεγχθεί η αξιοπιστία της συγκεκριμένης μαρτυρίας και η αληθοφάνεια της περιεχόμενης σε αυτήν πληροφορίας. Ειδικότερα, η μαρτυρία προσφεύγοντος ή ενάγοντος δεν πρέπει να απορρίπτεται ως έχουσα μικρή αποδεικτική αξία, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το σύνολο των αποδεικτικών στοιχείων που προσκομίσθηκαν στο πλαίσιο συγκεκριμένης υποθέσεως. Συνεπώς, συνιστά πλάνη περί το δίκαιο κρίση, όπως αυτή του Γενικού Δικαστηρίου, κατά την οποία, κατά κανόνα, η μαρτυρία του ίδιου του προσφεύγοντος ή ενάγοντος διαδίκου έχει μικρή αποδεικτική αξία. Επιπλέον, από τις διαπιστώσεις του Γενικού Δικαστηρίου προκύπτει ότι η γραπτή μαρτυρία του αναιρεσείοντος ήταν αρκούντως λεπτομερής, συγκεκριμένη και συγκλίνουσα ούτως ώστε να αποτελεί αρχή αποδείξεως περί του ότι ο αναιρεσείων υπήρξε πράγματι θύμα επιχειρήσεως συνοπτικής επαναπροωθήσεως, κάτι που επιρρωννύεται και από άλλα αποδεικτικά στοιχεία, συμπεριλαμβανομένου ενός δημοσιεύματος μέσου ενημερώσεως, τα οποία προσκόμισε ο αναιρεσείων και τα οποία αποτελούν, επομένως, δέσμη συγκλινόντων αποδεικτικών στοιχείων.
Κατά τρίτον, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, σε περίπτωση κατά την οποία προσφεύγων ή ενάγων προσκομίζει αρχή αποδείξεως για το ότι υπήρξε θύμα συνοπτικής επαναπροωθήσεως και προσάπτει στον Frontex ότι συμμετείχε στη συγκεκριμένη συνοπτική επαναπροώθηση, το Γενικό Δικαστήριο οφείλει να συνεχίσει τη διαδικασία και να διερευνήσει την υπόθεση της οποίας έχει επιληφθεί προκειμένου να εκτιμήσει, βάσει του συνόλου των στοιχείων που έχει στη διάθεσή του, την αληθοφάνεια του συγκεκριμένου περιστατικού. Εάν το Γενικό Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η εν λόγω αρχή αποδείξεως δεν αναιρείται κατά την ακρόαση του προσφεύγοντος ή ενάγοντος ή δεν κλονίζεται από αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισαν και επιχειρήματα που προέβαλαν οι λοιποί διάδικοι στην υπόθεση με τα δικόγραφά τους ή, ακόμη, ενδεχομένως από άλλα αποδεικτικά στοιχεία που συνελέγησαν στο πλαίσιο της εκ μέρους του διερευνήσεως της υποθέσεως, τεκμαίρεται ότι το εν λόγω περιστατικό έχει αποδειχθεί.
Ειδικότερα, το Γενικό Δικαστήριο υποχρεούνταν, εν προκειμένω, να διατάξει μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας ή μέτρα διεξαγωγής αποδείξεων προκειμένου να λάβει από τον Frontex όλα τα κρίσιμα στοιχεία που εκείνος είχε στη διάθεσή του, ούτως ώστε να διευκρινισθούν οι περιστάσεις της επίμαχης επιχειρήσεως συνοπτικής επαναπροωθήσεως και το ίδιο να έχει τη δυνατότητα να διαφωτισθεί επαρκώς για να εκτιμήσει το βάσιμο της αγωγής που άσκησε πρωτοδίκως ο αναιρεσείων και να διασφαλίσει την αποτελεσματική δικαστική προστασία των δικαιωμάτων του τελευταίου. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο, απορρίπτοντας τις σχετικές αιτήσεις του αναιρεσείοντος, υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, το Δικαστήριο αναιρεί την αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη και αναπέμπει την υπόθεση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.
(
1
)	Διάταξη της 13ης Δεκεμβρίου 2023, Hamoudi κατά Frontex (T‑136/22, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη, EU:T:2023:821).
(
2
)	Αγωγή ασκηθείσα βάσει του άρθρου 268 ΣΛΕΕ, κατά το οποίο, «[τ]ο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι αρμόδιο επί των διαφορών αποζημιώσεως που προβλέπονται στο άρθρο 340, δεύτερο και τρίτο εδάφιο», και του άρθρου 340 ΣΛΕΕ, του οποίο το δεύτερο εδάφιο προβλέπει ότι, «[σ]το πεδίο της εξωσυμβατικής ευθύνης, η Ένωση υποχρεούται, σύμφωνα με τις γενικές αρχές του δικαίου που είναι κοινές στα δίκαια των κρατών μελών, να αποκαθιστά τη ζημία που προξενούν τα θεσμικά όργανα ή οι υπάλληλοί της κατά την άσκηση των καθηκόντων τους».
(
3
)	Άρθρα 1, 2, 3, 4, 6, 18, 19 και 21.
(
4
)	Κανονισμός (ΕΕ) 2019/1896 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Νοεμβρίου 2019, για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή και για την κατάργηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1052/2013 και (ΕΕ) 2016/1624 (ΕΕ 2019, L 295, σ. 1). Η προβαλλόμενη παράβαση αφορά ιδίως το άρθρο 46, παράγραφοι 4 και 5, του εν λόγω κανονισμού.
(
5
)	Άρθρο 268 ΣΛΕΕ, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 256, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.