62004CJ0141_PL
Strony
Motywy wyroku
Sentencja
Strony
W sprawie C-141/04
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Symvoulio tis Epikrateias (Grecja) postanowieniem z dnia 30 grudnia 2003 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 17 marca 2004 r., w postępowaniu:
Michail Peros
przeciwko
Techniko Epimelitirio Ellados,
TRYBUNAŁ (czwarta izba),
w składzie: K. Lenaerts, prezes izby, N. Colneric i K. Schiemann (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: L. A. Geelhoed,
sekretarz: r. Grass,
uwzględniając procedurę pisemną,
rozważywszy uwagi przedstawione:
– w imieniu M. Perosa przez V. G. Chatzopoulosa, dikigoros,
– w imieniu Techniko Epimelitirio Ellados przez A. Krystallidisa, dikigoros,
– w imieniu rządu greckiego przez E. Skandalou, działającą w charakterze pełnomocnika,
– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez M. Patakię i H. Støvlbæka, działających w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
Motywy wyroku
1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy okoliczności, w jakich posiadacz dyplomu objętego zakresem dyrektywy Rady 89/48/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. w sprawie ogólnego systemu uznawania dyplomów ukończenia studiów wyższych, przyznawanych po ukończeniu kształcenia i szkolenia zawodowego, trwających co najmniej trzy lata (Dz.U. 1989, L 19, str. 16) może powoływać się na niektóre przepisy tej dyrektywy wobec braku jej transpozycji po upływie terminu tej transpozycji. Subsydiarnie wniosek dotyczy wykładni art. 48 i 52 Traktatu WE (obecnie, po zmianie, art. 39 WE i 43 WE).
2. Wniosek ten złożono w ramach sporu między M. Perosem a Techniko Epimelitirio Ellados (izbą techniczną Grecji, dalej zwaną „TEE”), grecką instytucją prowadzącą rejestry inżynierów, w związku z odmową wydaną przez TEE w odpowiedzi na wniosek M. Perosa o wpis do rejestru w charakterze inżyniera mechanika. Skarżący złożył ten wniosek w oparciu o posiadane przez siebie upoważnienie do wykonywania tego zawodu w Niemczech.
Ramy prawne
Uregulowania wspólnotowe
3. Z trzeciego i czwartego motywu dyrektywy 89/48 wynika, że ma ona na celu wprowadzenie ogólnego systemu uznawania dyplomów, mającego ułatwić obywatelom Wspólnoty wykonywanie tych wszystkich rodzajów działalności zawodowej, które w przyjmującym państwie członkowskim są warunkowane zakończeniem kształcenia i szkolenia odbywanego po ukończeniu szkoły średniej, pod warunkiem że obywatele ci posiadają dyplom przygotowujący ich do wykonywania tych rodzajów działalności przyznany w wyniku ukończenia studiów trwających co najmniej trzy lata i wydany w innym państwie członkowskim.
4. Artykuł 3 akapit pierwszy dyrektywy 89/48 stanowi:
„W przypadku gdy w przyjmującym państwie członkowskim podjęcie lub wykonywanie zawodu regulowanego uzależnione jest od posiadania dyplomu, właściwe [organy] nie mogą, powołując się na podstawę braku odpowiednich kwalifikacji, odmówić prawa obywatelowi państwa członkowskiego do podjęcia lub wykonywania tego zawodu na tych samych warunkach, które są stosowane wobec własnych obywateli:
a) jeżeli wnioskodawca posiada dyplom wymagany w innym państwie członkowskim w celu podjęcia lub wykonywania tego samego zawodu na jego terytorium, a dyplom ten został wydany w danym państwie członkowskim,
[…]”.
5. Niezależnie od postanowień art. 3 tej dyrektywy art. 4 dopuszcza, by przyjmujące państwo członkowskie wymagało od wnioskodawcy, pod pewnymi warunkami określonymi w tym artykule, przedłożenia dowodu o doświadczeniu zawodowym określonej długości, odbycia stażu adaptacyjnego o długości nieprzekraczającej trzech lat lub przystąpienia do testu umiejętności (dalej zwanych „środkami wyrównawczymi”). Artykuł ten określa też niektóre zasady i warunki obowiązujące w stosunku do środków wyrównawczych, których podjęcia można wymagać.
6. Artykuł 6 dyrektywy 89/48 wymienia dokumenty dotyczące nieskazitelnego charakteru lub reputacji wnioskodawcy, braku ogłoszenia wobec niego upadłości, jak również stanu zdrowia fizycznego i psychicznego, których przedłożenia w charakterze dowodu wymagać mogą właściwe organy przyjmującego państwa członkowskiego, oraz zawiera przepisy dotyczące sposobu złożenia przysięgi lub uroczystego oświadczenia, do którego można zobowiązać obywateli innych państw członkowskich.
7. Zgodnie z art. 9 ust. 1 dyrektywy 89/48 państwa członkowskie wyznaczają, w terminie przewidzianym w art. 12, tj. do dnia 4 stycznia 1991 r., właściwe organy uprawnione do przyjmowania wniosków i podejmowania decyzji określonych w tej dyrektywie oraz przekazują takie informacje pozostałym państwom członkowskim i Komisji Wspólnot Europejskich.
Uregulowania krajowe
8. Zawód inżyniera jest w Grecji zawodem regulowanym, którego wykonywanie zastrzeżone jest dla członków TEE. Izba ta powstała na mocy rozporządzenia prezydenta z dnia 27 listopada/14 grudnia 1926 r. w sprawie ujednolicenia przepisów i tekstów prawnych odnoszących się do składu TEE (FEK A’ 430), zmienionego ustawą nr 1486/1984 (FEK A’ 161) oraz rozporządzeniem prezydenta nr 512/1991 z dnia 30 listopada/12 grudnia 1991 r. (FEK A’ 190, dalej zwanego „rozporządzeniem TEE”).
9. Zgodnie z art. 2 ust. 1 rozporządzenia TEE obowiązek wpisu do rejestru członków TEE obejmuje obywateli państw członkowskich, „jeżeli uzyskali dyplom ukończenia krajowej politechniki ateńskiej, politechnik w kraju lub równoważnych szkół zagranicznych, po uzyskaniu zezwolenia na wykonywanie zawodu”. Są oni podzieleni na dziewięć specjalności wymienionych w art. 2 ust. 5 rozporządzenia, wśród których pod lit. c) znajduje się specjalność inżynier mechanik.
10. Artykuł 4 ust. 3 tego rozporządzenia stanowi między innymi, że TEE przeprowadza egzaminy, wydaje zezwolenia na wykonywanie zawodu inżyniera zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz prowadzi rejestry inżynierów.
11. Na mocy art. 1 ust. 1 ustawy nr 1225/1981 z dnia 30/31 grudnia 1981 r. (FEK A’ 340) TEE była „właściwa do wydawania inżynierom posiadającym dyplomy ukończenia szkół wyższych za granicą zezwoleń na wykonywanie zawodu w Grecji”.
12. Na podstawie ustawy nr 1225/1981 zostało przez Ministra Robót Publicznych i Ministra Edukacji Narodowej i Wyznań Religijnych międzyresortowe zarządzenie nr ED 5/4/339 z dnia 14 września 1984 r. (FEK B’ 713), określające procedurę wydawania zezwoleń na wykonywanie zawodu inżyniera przez TEE.
13. Zarządzenie to stanowiło w paragrafie 1, że „zezwolenie na wykonywanie zawodu wydawane jest przez TEE po przejściu testów ustnych inżynierom posiadającym dyplom ukończenia wyższych szkół krajowych lub równoważnych szkół za granicą”.
14. Paragraf 2 lit. d) tego zarządzenia stanowi, że aby przystąpić do tych testów, osoby, które uzyskały dyplom za granicą, powinny między innymi przedstawić TEE „zaświadczenie o równoważności załączonego dyplomu”, wystawione przez międzyuczelniane centrum uznawania dyplomów zagranicznych (Diapanepistimiako Kentro Anagnoriseos Titlon Spoudon tis Allodapis, dalej zwane „Dikatsa”), ustanowione przez ustawę nr 741/1977 z dnia 12/14 października 1977 r. (FEK A’ 314), zmienioną ustawą nr 1566/1985 z dnia 30 września 1985 r. (FEK A’ 167, dalej zwaną „ustawą Dikatsa”).
15. Artykuł 2 ustawy Dikatsa nadaje mu kompetencje do zatwierdzania zagranicznych szkół wyższych jako mających poziom kształcenia równoważny z poziomem krajowych szkół wyższych oraz uznawania równoważności dyplomów z tych pierwszych szkół i dyplomów wydanych przez greckie instytucje szkolnictwa wyższego. Jest ono również właściwe do uznawania równoważności dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji wydawanych przez zagraniczne instytucje danego poziomu ze świadectwami greckich instytucji szkolnictwa wyższego, w przypadku gdy nie istnieje w Grecji równoważna specjalność.
16. Ponadto w art. 4 ust. 8 ustawa Dikatsa stanowi, iż decyzją prezesa zarządu Dikatsa „posiadacze dyplomów zagranicznych instytucji szkolnictwa wyższego, których dyplomy nie odpowiadają w zakresie wiadomości dyplomowi wydawanemu w Grecji przez uczelnię lub wydział, którego zakres kształcenia jest najbardziej zbliżony, poddawani są dodatkowemu egzaminowi w zakresie niektórych przedmiotów kształcenia danej uczelni lub wydziału”. Ten sam przepis stanowi, iż „jeśli uznanie równoważności dyplomu nie jest możliwe, zainteresowany zostaje skierowany na właściwą uczelnię lub wydział, szczegółowo wskazany przez prezesa zarządu” celem uzupełnienia kształcenia i szkolenia.
17. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Symvoulio tis Epikrateias (najwyższego sądu administracyjnego) z przepisów tych wynika, że przy badaniu równoważności zagranicznego dyplomu z odpowiadającym mu dyplomem greckiej instytucji szkolnictwa wyższego Dikatsa powinno dokonać oceny cech zagranicznej instytucji szkolnictwa wyższego, która wydała ten dokument, rodzaju odbytych studiów i ich programu. W analizie Dikatsa nie bierze się pod uwagę, czy dany dokument stanowi oficjalne potwierdzenie kwalifikacji wymaganych do wykonywania danego zawodu. Innymi słowy, zgodnie z tym orzecznictwem Dikatsa jest właściwe do dokonania oceny zagranicznego dokumentu potwierdzającego posiadanie kwalifikacji, który zostanie mu przedstawiony, wyłącznie z punktu widzenia akademickiego, a nie zawodowego.
18. Na dzień upływu terminu transpozycji dyrektywa 89/48 nie była wdrożona do greckiego porządku prawnego (zob. w tym zakresie wyrok z dnia 23 marca 1995 r. w sprawie C‑365/93 Komisja przeciwko Grecji, Rec. str. I‑499). Już po tym, jak miały miejsce okoliczności faktyczne, które leżą u podstaw sporu w sprawie przed sądem krajowym, przyjęto w celu dokonania transpozycji tej dyrektywy do greckiego porządku prawnego rozporządzenie prezydenta nr 165/2000 z dnia 28 czerwca 2000 r. (FEK A’ 149), zmienione następnie rozporządzeniem prezydenta nr 373/2001 z dnia 22 października 2001 r. (FEK A’ 251).
19. Rozporządzenie to w art. 10 nadaje wyłączne kompetencje do decydowania w sprawie wniosków o uznanie dyplomów ukończenia studiów wyższych objętych zakresem dyrektywy 89/48 radzie do spraw uznawania równoważności dyplomów ukończenia studiów wyższych (Symvoulio Anagnoriseos Epangelmatikis Isotimias Titlon Tritovathmias Ekpaidefsis, dalej zwanej „Saeitte”), państwowemu organowi ad hoc. Jest to więc jedyny organ właściwy do przyznania wnioskodawcy prawa wykonywania w Grecji odpowiadającego dyplomowi zawodu regulowanego, a na podstawie art. 9 ust. 1 dyrektywy 89/48 zostało on wyznaczony jako organ właściwy uprawniony do przyjmowania wniosków i podejmowania decyzji określonych w dyrektywie 89/48.
20. Art. 11 ust. 6 tego rozporządzenia stanowi ponadto, że jeżeli w krajowych przepisach prawnych przewidziano prowadzenie rejestru osób upoważnionych do wykonywania pewnego zawodu, to decyzja Saeitte nakłada na organizację zawodową lub organ administracji sprawujące kontrolę na tym rejestrem obowiązek dokonania rejestracji wnioskodawcy.
Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
21. M. Peros, będący obywatelem greckim, posiada dyplom wydany w 1980 r. przez Fachhochschule Wiesbaden (Niemcy). Dyplom ten umożliwia mu podjęcie zawodu inżyniera mechanika w Niemczech („Diplom‑Ingenieur im Fachbereich Maschinenbau”).
22. Ponieważ M. Peros pragnął wykonywać ten zawód w Grecji, złożył do Dikatsa wniosek o zaświadczenie o równoważności swego dyplomu. Wniosek ten został odrzucony dnia 28 maja 1993 r. decyzją Dikatsa nr 296 ze względu na to, że instytucja szkolnictwa, która wydała sporny dokument potwierdzający posiadanie kwalifikacji, nie miała poziomu nauczania równoważnego z poziomem nauczania w greckich placówkach szkolnictwa wyższego.
23. Dnia 21 lutego 1995 r. M. Peros złożył do TEE wniosek w celu uzyskania wpisu do jej rejestrów, po to, by móc wykonywać zawód inżyniera mechanika w Grecji i mieć prawo do innych korzyści związanych z tą rejestracją. Wniosek ten, uzupełniony późniejszym powiązanym z nim wnioskiem, złożonym w dniu 21 marca 1995 r., został odrzucony decyzją TEE nr 6372 z dnia 4 maja 1995 r. z następujących powodów:
„Rejestracja w TEE przebiega na warunkach określonych w [rozporządzeniu TEE]. W przypadku osób, które ukończyły studia za granicą, podstawowym warunkiem jest to, by ukończyły studia politechniczne i by ich dokument potwierdzający posiadanie kwalifikacji był równoważny ze świadectwami wydawanymi przez krajową politechnikę ateńską i politechniki instytucji szkolnictwa wyższego w Grecji. Równoważność zagranicznych dokumentów stwierdzana jest przez [Dikatsa]. Zgodnie z powyższym nie może Pan zostać członkiem TEE, a posiadany przez Pana dokument potwierdzający posiadanie kwalifikacji (Fachhochschule) nie uprawnia Pana do zapisania się do TEE”.
24. M. Peros zaskarżył tę odmowną decyzję do Dioikitiko Protodikeio Rodou (sądu administracyjnego pierwszej instancji na Rodos). Orzeczeniem nr 249/1998 sąd ten uznał powództwo za skargę o uchylenie, podlegającą wobec tego jurysdykcji Symvoulio tis Epikrateias, któremu przekazano sprawę.
25. W tym czasie, w następstwie transpozycji dyrektywy 89/48 do greckiego porządku prawnego, Saeitte rozpatrzyła pozytywnie, decyzją nr 4 z dnia 5 grudnia 2000 r., wniosek M. Perosa o uznanie jego dyplomu. Przyznała mu prawo wykonywania w Grecji zawodu inżyniera mechanika bez obowiązku odbycia stażu adaptacyjnego ani uprzedniego poddania się testowi umiejętności. M. Peros uzyskał następnie wpis do rejestrów TEE.
26. W sprawie przed sądem krajowym większość składu Symvoulio tis Epikrateias uważa, że odmowna decyzja TEE z dnia 4 maja 1995 r. nie była prawnie uzasadniona. Zdaniem tej większości TEE powinna była rozpatrzyć wniosek M. Perosa badając, czy spełnione zostały warunki określone w bezwarunkowych i wystarczająco precyzyjnych przepisach art. 3, 4 ust. 1 lit. a) i b) i ust. 2 oraz art. 6 ust. 1-4 dyrektywy 89/48. Jeśli tak było, to TEE powinna była przyznać skarżącemu w sprawie przed sądem krajowym prawo wykonywania w Grecji zawodu inżyniera mechanika, wydając mu odpowiednie zezwolenie i wpisując do swego rejestru. W przeciwnym razie powinna była odrzucić wniosek decyzją z uzasadnieniem. W każdym razie w świetle przepisów dyrektywy 89/48 TEE nie miała prawa wymagać zaświadczenia z Dikatsa o równoważności dyplomu skarżącego.
27. Jednak zdaniem mniejszości składu Symvoulio tis Epikrateias, odrzucenie wniosku o wpis do rejestru było uzasadnione po pierwsze dlatego, że w chwili złożenia spornego wniosku jednostka nie mogła powołać się przed TEE na istotne dla sprawy przepisy dyrektywy 89/48, a poza tym dlatego, że nie wyznaczono wtedy jeszcze organu właściwego do rozpatrywania wniosków na podstawie art. 9 ust. 1 tej dyrektywy.
28. Symvoulio tis Epikrateias zastanawia się ponadto, czy w zakresie, w jakim na przepisy dyrektywy 89/48 nie można było powoływać się przed TEE, nie była ona jednak zobowiązana na podstawie art. 48 i 52 traktatu do zbadania, czy dokument potwierdzający posiadanie kwalifikacji uzyskany przez skarżącego w Niemczech nie był równoważny z dyplomami greckimi.
29. W tych okolicznościach Symvoulio tis Epikrateias postanowił zawiesić postępowanie i zwrócił się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1) Czy przepisy art. 3, 4 ust. 1 lit. a) i b) i ust. 2 oraz art. 6 ust. 1-4 dyrektywy 89/48 w pierwotnej wersji […] są bezwarunkowe i wystarczająco precyzyjne, tak że między datą upływu terminu do transpozycji dyrektywy a datą jej spóźnionej transpozycji do wewnętrznego porządku prawnego (przyjmującego państwa członkowskiego) jednostka miała prawo – na podstawie dyplomu uzyskanego w innym państwie członkowskim i objętego zakresem ww. przepisów – powołać się na te przepisy przed organem administracji właściwym zgodnie z prawem krajowym w celu uzyskania od tego organu zezwolenia na podjęcie i wykonywanie zawodu regulowanego w przyjmującym państwie członkowskim?
2) Czy jeżeli między datą upływu terminu do transpozycji dyrektywy a datą jej spóźnionej transpozycji do wewnętrznego porządku prawnego jednostka nie miała prawa powołać się na przepisy dyrektywy przed organem administracji państwa przyjmującego, odpowiedzialnym według prawa krajowego za wydawanie zezwoleń na wykonywanie zawodu po przejściu egzaminów, do których mogli przystępować absolwenci instytucji szkolnictwa wyższego państwa przyjmującego lub posiadacze uznanych za równoważne dyplomów zagranicznych (w ramach ogólnej procedury zatwierdzania, na podobnych zasadach, jak te opisane w uzasadnieniu do wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie), rzeczony organ administracji mógł, biorąc pod uwagę [art. 48 i 52 traktatu] […], uzależnić wydanie zezwolenia na podjęcie i wykonywanie tego zawodu, o które ubiegał się we wskazanym powyżej okresie posiadacz dyplomu uzyskanego w innym państwie członkowskim, od uprzedniego uznania, zgodnie ze wspomnianą powyżej ogólną procedurą, równoważności tego dyplomu z akademickiego punktu widzenia, jak również zdania egzaminów określonych w prawie krajowym, czy też organ ten sam powinien był dokonać oceny porównawczej kwalifikacji, o których zaświadczał ten dyplom oraz wiedzy i kwalifikacji wymaganych przez prawo krajowe, po to, by w zależności od wyników tej oceny, udzielić zainteresowanemu częściowego lub całkowitego zwolnienia z obowiązku przystąpienia do tych egzaminów?”.
W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego
30. Artykuł 3 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 89/48 stanowi, że właściwe organy przyjmującego państwa członkowskiego nie mogą, powołując się na podstawę braku odpowiednich kwalifikacji, odmówić obywatelowi państwa członkowskiego prawa do podjęcia zawodu regulowanego lub wykonywania tego zawodu na tych samych warunkach, które są stosowane wobec własnych obywateli, jeżeli wnioskodawca posiada dyplom wymagany w innym państwie członkowskim w celu podjęcia lub wykonywania tego samego zawodu na jego terytorium, a dyplom ten został wydany w danym państwie członkowskim.
31. M. Peros posiada dyplom wydany w państwie członkowskim, w tym przypadku w Niemczech. Dyplom ten daje mu prawo do wykonywania regulowanego zawodu inżyniera mechanika w tym państwie członkowskim, a zatem jego sytuacja podlega zakresowi przedmiotowemu art. 3 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 89/48. Trybunał nie musi więc orzekać w sprawie wykładni art. 3 akapit pierwszy lit. b) tej dyrektywy, który ma zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy dany zawód nie jest zawodem regulowanym w państwie członkowskim pochodzenia.
32. Jeśli chodzi o art. 3 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 89/48, to Trybunał orzekł już, że jest to przepis sformułowany bezwarunkowo i wystarczająco precyzyjnie do tego, by jednostki mogły powoływać się na niego przed sądem krajowym przeciwko państwu, jeżeli zaniechało ono transpozycji dyrektywy do prawa krajowego w terminie (wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie C-102/02 Beuttenmüller, Rec. str. I-5405, pkt 55).
33. Co do możliwości uzależnienia podjęcia zawodu regulowanego od uprzedniego zastosowania wobec wnioskodawcy środków wyrównawczych, o których mowa w art. 4 dyrektywy 89/48, to jest bezsporne, że w sporze zawisłym przed sądem krajowym Saeitte nie nałożyła na M. Perosa żadnych środków wyrównawczych przy rozpatrywaniu jego sprawy w 2000 r. Ponadto żadne informacje zawarte w aktach nie sugerują, że kwalifikacje posiadane przez M. Perosa w chwili składania jego pierwszego wniosku różniły się od kwalifikacji badanych w 2000 r., tak by mogło to mieć wpływ na decyzję o umożliwieniu mu wykonywania zawodu w Grecji bez stosowania środków wyrównawczych.
34. W każdym razie z orzecznictwa wynika, że w braku transpozycji do krajowego porządku prawnego państwo członkowskie może nałożyć takie środki wyrównawcze, o jakich mowa w art. 4 ust. 1 dyrektywy 89/48 jedynie wtedy, gdy są one przewidziane w przepisach krajowych obowiązujących w chwili rozpatrywania danego wniosku (zob. podobnie wyroki z dnia 19 listopada 1991 r. w połączonych sprawach C‑6/90 i C‑9/90 Francovich i in., Rec. str. I‑5357, pkt 21, i z dnia 14 lipca 2005 r. w sprawie C‑142/04 Aslanidou, Zb.Orz. str. I‑7181, pkt 35-37).
35. Trybunał orzekł już ponadto, że jeżeli ma zastosowanie dyrektywa 89/48 lub dyrektywa Rady 92/51/EWG z dnia 18 czerwca 1992 r. w sprawie drugiego ogólnego systemu uznawania kształcenia i szkolenia zawodowego, uzupełniająca dyrektywę 89/48/EWG (Dz.U. L 209, str. 25), to publiczna instytucja państwa członkowskiego, obowiązana przestrzegać nałożonych przez daną dyrektywę przepisów, nie może już żądać zatwierdzenia przez właściwe organy krajowe dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji przez zainteresowanego (wyrok z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie C‑234/97 Fernández de Bobadilla, Rec. str. I-4773, pkt 27).
36. Artykuł 6 dyrektywy 89/48 wymienia dokumenty dotyczące nieskazitelnego charakteru lub reputacji wnioskodawcy, braku ogłoszenia wobec niego upadłości, jak również stanu zdrowia fizycznego i psychicznego, których przedłożenia w charakterze dowodu wymagać mogą właściwe organy przyjmującego państwa członkowskiego, oraz zawiera przepisy dotyczące sposobu złożenia przysięgi lub uroczystego oświadczenia, do którego można zobowiązać obywateli innych państw członkowskich. Z uwagi na to, że w sprawie przed sądem krajowym właściwe organy przyjmującego państwa członkowskiego nie żądały żadnych takich dowodów ani oświadczeń, Trybunał nie musi orzekać w przedmiocie wykładni tego przepisu, która i tak nie mogłaby mieć wpływu na możliwość powołania się na art. 3 akapit pierwszy lit. a) tej dyrektywy.
37. Obowiązek państw członkowskich wyznaczenia, zgodnie z art. 9 ust. 1 dyrektywy 89/48, właściwych organów uprawnionych do przyjmowania wniosków i podejmowania decyzji określonych w tej dyrektywie również nie stoi na przeszkodzie możliwości powołania się na art. 3 akapit pierwszy lit. a) tej dyrektywy. Z brzmienia art. 9 ust. 1, w świetle pozostałych ustępów tego artykułu wynika bowiem, że celem tego przepisu jest ułatwienie stosowania systemu uznawania dyplomów ustanowionego dyrektywą 89/48 poprzez to, że proces podejmowania decyzji w państwie członkowskim stanie się bardziej przejrzysty. Natomiast wyznaczenie właściwych organów na podstawie art. 9 ust. 1 nie jest niezbędne do zidentyfikowania tych organów, o których mowa w art. 3 i które kontrolują dostęp do zawodów regulowanych.
38. Z orzecznictwa wynika, że państwo członkowskie nie może powołać się w sporze z jednostką na zaniechanie przez siebie podjęcia właśnie tych środków, które miały ułatwić stosowanie systemu ustanowionego daną dyrektywą (zob. w tym zakresie w szczególności wyroki z dnia 10 września 2002 r. w sprawie C‑141/00 Kügler, Rec. str. I-6833, pkt 52, i z dnia 6 listopada 2003 r. w sprawie C‑45/01 Dornier, Rec. str. I‑12911, pkt 79). Brak wyznaczenia właściwych organów zgodnie z art. 9 ust. 1 dyrektywy 89/48 nie stoi więc na przeszkodzie temu, by powołano się na art. 3 akapit pierwszy lit. a) tej dyrektywy przeciwko organowi, który zgodnie z prawem krajowym jest faktycznie odpowiedzialny za regulowanie podejmowania określonego zawodu.
39. W sporze zawisłym przed sądem krajowym, z uwagi na to, że podejmowanie zawodu inżyniera zastrzeżone było dla członków TEE, wydaje się, że to TEE była właściwym organem w rozumieniu art. 3 ustęp pierwszy lit. a) dyrektywy 89/48. Zatem TEE nie mogła odmówić osobie znajdującej się w takiej sytuacji jak M. Peros prawa do podjęcia zawodu inżyniera powołując się na brak odpowiednich kwalifikacji.
40. Na pytanie pierwsze należy więc odpowiedzieć w ten sposób, że wobec braku przyjęcia przepisów transponujących w terminie wyznaczonym w art. 12 dyrektywy 89/48 obywatel państwa członkowskiego ma prawo powołać się na art. 3 akapit pierwszy lit. a) tej dyrektywy w celu uzyskania w przyjmującym państwie członkowskim zezwolenia na wykonywanie zawodu regulowanego, takiego jak zawód inżyniera mechanika. Możliwości tej nie można uzależnić od zatwierdzenia przez właściwe organy krajowe dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji przez zainteresowanego.
41. Ze względu na odpowiedź udzieloną na pytanie pierwsze nie ma potrzeby udzielenia odpowiedzi na pytanie drugie.
W przedmiocie kosztów
42. Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Sentencja
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
Wobec braku przepisów transponujących wydanych w terminie określonym w art. 12 dyrektywy Rady 89/48/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. w sprawie ogólnego systemu uznawania dyplomów ukończenia studiów wyższych, przyznawanych po ukończeniu kształcenia i szkolenia zawodowego, trwających co najmniej trzy lata, w brzmieniu, które obowiązywało do dnia 31 lipca 2001 r., obywatel państwa członkowskiego ma prawo powołać się na art. 3 akapit pierwszy lit. a) tej dyrektywy w celu uzyskania w przyjmującym państwie członkowskim zezwolenia na wykonywanie zawodu regulowanego, takiego jak zawód inżyniera mechanika.
Możliwości tej nie można uzależnić od uznania przez właściwe organy krajowe dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji przez zainteresowanego.