Υπόθεση C‑431/24 [Multan] (i)
W
κατά
Staatssecretaris
van
Justitie
en
Veiligheid
(αίτηση του Rechtbank Den Haag, zittingsplaats Amsterdam για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (πέμπτο τμήμα) της 29ης Ιανουαρίου 2026
« Προδικαστική παραπομπή – Πολιτική ασύλου – Οδηγία 2013/32/ΕΕ – Κοινές διαδικασίες για τη χορήγηση και ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας – Άρθρο 23, παράγραφος 1 – Πρόσβαση στις πληροφορίες του φακέλου του αιτούντος διεθνή προστασία – Άρθρο 46 – Δικαίωμα πραγματικής προσφυγής – Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Άρθρο 4, άρθρο 18 και άρθρο 19, παράγραφος 2 – Αρχή της μη επαναπροώθησης – Άρθρο 47, δεύτερο εδάφιο – Δικαίωμα σε δίκαιη δίκη – Έρευνα στη χώρα καταγωγής του αιτούντος – Απόρριψη αιτήσεως διεθνούς προστασίας και έκδοση αποφάσεως επιστροφής – Πρόσβαση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου και του αιτούντος σε πληροφορίες σχετικές με τον τρόπο που διεξήχθη η έρευνα στη χώρα καταγωγής του αιτούντος – Περιεχόμενο των δικαιωμάτων άμυνας και του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής – Σχέση με την αρχή της μη επαναπροώθησης »
1.        Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση – Πολιτική ασύλου – Διαδικασίες για τη χορήγηση και την ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας – Οδηγία 2013/32 – Προσφυγή κατά απόφασης με την οποία απορρίπτεται αίτηση παροχής διεθνούς προστασίας – Δικαίωμα πραγματικής προσφυγής – Δικαιώματα άμυνας – Δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο – Πληροφορίες του φακέλου του αιτούντος – Έννοια – Πληροφορίες σχετικά με τη διεξαγωγή έρευνας από τις αρχές του κράτους μέλους υποδοχής στη χώρα καταγωγής του αιτούντος – Εμπίπτουν – Περιεχόμενο – Εκτίμηση από τον δικαστή της τήρησης της αρχής της μη επαναπροώθησης
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47· οδηγία 2013/32 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 23 § 1, 30 και 46)
(βλ. σκέψεις 31-46 και διατακτ.)
2.        Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση – Πολιτική ασύλου – Διαδικασίες για τη χορήγηση και την ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας – Οδηγία 2013/32 – Προσφυγή κατά απόφασης με την οποία απορρίπτεται αίτηση παροχής διεθνούς προστασίας – Δικαίωμα πραγματικής προσφυγής – Δικαιώματα άμυνας – Δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο – Εξαίρεση – Θεμιτοί σκοποί που δικαιολογούν τη μη γνωστοποίηση ορισμένων πληροφοριών στον αιτούντα – Υποχρέωση των κρατών μελών να θεσπίζουν διαδικασίες που εξασφαλίζουν τον σεβασμό των δικαιωμάτων άμυνας – Δυνατότητα παροχής πρόσβασης στις εν λόγω πληροφορίες σε νομικό ή άλλο σύμβουλο του αιτούντος, ο οποίος έχει υποβληθεί σε έλεγχο ασφαλείας
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47· οδηγία 2013/32 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 1, εδ. 2)
(βλ. σκέψεις 49-54)
Σύνοψη
Επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το rechtbank Den Haag (πρωτοδικείο Χάγης, Κάτω Χώρες), το Δικαστήριο παρέχει διευκρινίσεις σχετικά με τις πληροφορίες οι οποίες πρέπει να τεθούν στη διάθεση του αιτούντος διεθνή προστασία και να ληφθούν υπόψη από το δικαστήριο το οποίο έχει επιληφθεί της προσφυγής που άσκησε ο αιτών κατά της απόφασης περί απορρίψεως της αίτησής του για διεθνή προστασία καθώς και κατά της απόφασης επιστροφής που εκδόθηκε εις βάρος του.
Το 2014, ο προσφεύγων της κύριας δίκης, ο οποίος είναι χριστιανός από το Πακιστάν, υπέβαλε αίτηση διεθνούς προστασίας στις Κάτω Χώρες, η οποία απορρίφθηκε.
Μετά την έκδοση φετφά εις βάρος του στη χώρα καταγωγής του, υπέβαλε, το 2018, νέα αίτηση διεθνούς προστασίας. Κατόπιν αυτού, ο minister van Buitenlandse Zaken (Υπουργός Εξωτερικών, Κάτω Χώρες) διεξήγαγε έρευνα στο Πακιστάν, προκειμένου να διαπιστώσει αν ο προσφεύγων της κύριας δίκης είχε ανάγκη διεθνούς προστασίας. Τα αποτελέσματα της έρευνας αυτής καταγράφηκαν σε ατομικό υπόμνημα που υποβλήθηκε στον Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Υφυπουργό Δικαιοσύνης και Ασφάλειας, Κάτω Χώρες, στο εξής: Υφυπουργός). Το ατομικό αυτό υπόμνημα, καθώς και ένα κείμενο, κατόπιν απαλείψεως ορισμένων στοιχείων, των εγγράφων που το τεκμηριώνουν, συμπεριλαμβανομένης έκθεσης έρευνας (στο εξής: έγγραφα τεκμηρίωσης), διαβιβάστηκαν εν συνεχεία στον προσφεύγοντα της κύριας δίκης.
Το 2022
ο Υφυπουργός απέρριψε την αίτηση διεθνούς προστασίας του προσφεύγοντος της κύριας δίκης και εξέδωσε εις βάρος του απόφαση επιστροφής.
Προς στήριξη της προσφυγής που άσκησε ενώπιον του πρωτοδικείου Χάγης κατά των ως άνω αποφάσεων, ο προσφεύγων της κύριας δίκης υποστήριξε, μεταξύ άλλων, ότι ο Υφυπουργός είχε παραβιάσει την αρχή του δικαίου της Ένωσης περί σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας, καθόσον δεν του παρέσχε πλήρη πρόσβαση στα έγγραφα τεκμηρίωσης.
Ο Υπουργός Εξωτερικών προσκόμισε στο πρωτοδικείο Χάγης τα έγγραφα τεκμηρίωσης χωρίς απάλειψη στοιχείων και υπέβαλε αίτηση βάσει της εθνικής νομοθεσίας (1), με την οποία ζητούσε, σε ορισμένα τμήματα των εγγράφων αυτών, να έχει πρόσβαση το αιτούν δικαστήριο και μόνον, η αίτηση δε αυτή έγινε δεκτή. Εντούτοις, στη συνέχεια, ο προσφεύγων της κύριας δίκης αρνήθηκε να δώσει την έγκρισή του ώστε το αιτούν δικαστήριο να λάβει γνώση των εγγράφων τεκμηρίωσης χωρίς απάλειψη στοιχείων προκειμένου να αποφανθεί επί της αποφάσεως περί απόρριψης της αίτησης διεθνούς προστασίας που ο ίδιος είχε υποβάλει, με την αιτιολογία ότι η εν λόγω εθνική ρύθμιση είναι, κατά την άποψή του, αντίθετη προς το δίκαιο της Ένωσης.
Διατηρώντας αμφιβολίες ως προς το κατά πόσον είναι συμβατή με την οδηγία 2013/32 (2) η εν λόγω ρύθμιση η οποία περιορίζει την πρόσβαση στα έγγραφα τεκμηρίωσης, το πρωτοδικείο Χάγης αποφάσισε να υποβάλει στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως. Ρωτά το Δικαστήριο αν πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο διεξαγωγής έρευνας στο πλαίσιο αίτησης διεθνούς προστασίας εμπίπτουν στην έννοια των «πληροφοριών του φακέλου του αιτούντος βάσει των οποίων λαμβάνεται ή θα ληφθεί απόφαση», κατά το άρθρο 23, παράγραφος 1, της οδηγίας 2013/32 (3), οπότε ο αιτών διεθνή προστασία και το αρμόδιο δικαστήριο πρέπει να έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης στις εν λόγω πληροφορίες, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 23, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, στοιχεία αʹ και βʹ, της οδηγίας.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Το Δικαστήριο επισημαίνει, κατ’ αρχάς, ότι η οδηγία 2013/32 έχει ως κύριο σκοπό την περαιτέρω ανάπτυξη απαιτήσεων για τις διαδικασίες χορήγησης και ανάκλησης της διεθνούς προστασίας, τηρουμένης, μεταξύ άλλων, της αρχής της μη επαναπροώθησης, η οποία κατοχυρώνεται, ως θεμελιώδες δικαίωμα, στο άρθρο 18 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), σε συνδυασμό με το άρθρο 33 της Σύμβασης της Γενεύης περί του καθεστώτος των προσφύγων (4), καθώς και στο άρθρο 19, παράγραφος 2, του Χάρτη.
Ωστόσο, όπως επιβεβαιώνεται από το άρθρο 30 της οδηγίας 2013/32 (5), κίνδυνος παραβίασης της αρχής αυτής μπορεί να απορρέει από τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται έρευνα από εθνική αρχή στη χώρα καταγωγής του αιτούντος διεθνή προστασία.
Ο αιτών διεθνή προστασία πρέπει, ωστόσο, να είναι σε θέση να προβάλει το δικαίωμά του για προστασία έναντι της γνωστοποίησης, εκ μέρους των κρατών μελών, πληροφοριών σχετικών με την αίτησή του στον φερόμενο ως υπεύθυνο της δίωξης ή της πρόκλησης σοβαρής βλάβης στηριζόμενος σε κρίσιμα στοιχεία σχετικά με τον τρόπο διεξαγωγής της έρευνας στη χώρα καταγωγής του. Ομοίως, το εθνικό δικαστήριο το οποίο επιλαμβάνεται προσφυγής κατά αποφάσεως που απορρίπτει αίτηση διεθνούς προστασίας πρέπει να μπορεί να ελέγξει την τήρηση, εκ μέρους των κρατών μελών, των υποχρεώσεων που υπέχουν από το άρθρο 30, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2013/32.
Ως εκ τούτου, πληροφορίες οι οποίες αφορούν τον τρόπο διεξαγωγής έρευνας στη χώρα καταγωγής του εν λόγω υπηκόου από τις αρχές του κράτους μέλους υποδοχής προκειμένου να εξακριβωθεί το βάσιμο της αίτησής του, όπως είναι τα έγγραφα τεκμηρίωσης, συμπεριλαμβανομένης της επίμαχης στην κύρια δίκη έκθεσης έρευνας, εμπίπτουν στην έννοια των «πληροφοριών του φακέλου του αιτούντος βάσει των οποίων λαμβάνεται ή θα ληφθεί απόφαση», κατά το άρθρο 23, παράγραφος 1, της οδηγίας 2013/32, εφόσον δύνανται να είναι κρίσιμες προκειμένου το εθνικό δικαστήριο να αξιολογήσει την τήρηση της αρχής της μη επαναπροώθησης.
Το Δικαστήριο προσθέτει ότι, εν προκειμένω, το γεγονός ότι η αποφαινόμενη αρχή, η οποία είναι επιφορτισμένη με την εξέταση της αίτησης διεθνούς προστασίας, δεν είχε πλήρη και άμεση πρόσβαση στα έγγραφα τεκμηρίωσης ουδόλως επηρεάζει τη λυσιτέλεια των εν λόγω πληροφοριών για τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας της προσφυγής κατά της αποφάσεως περί απορρίψεως της αίτησης διεθνούς προστασίας και για την αξιολόγηση, από το αιτούν δικαστήριο, της τήρησης της αρχής της μη επαναπροώθησης.
Η ως άνω ερμηνεία επιρρωννύεται, αφενός, από το άρθρο 46, παράγραφος 3, της οδηγίας 2013/32, το οποίο διευκρινίζει ότι το δικαστήριο ενώπιον του οποίου προσβάλλεται η απόφαση επί της αιτήσεως διεθνούς προστασίας διενεργεί πλήρη και ex nunc εξέταση τόσο των πραγματικών όσο και των νομικών ζητημάτων. Κατά πάγια νομολογία, ο επιθετικός προσδιορισμός «πλήρης» επιβεβαιώνει ότι ο δικαστής οφείλει να εξετάζει, μεταξύ άλλων, τα στοιχεία που έλαβε ή θα έπρεπε να έχει λάβει υπόψη η αρμόδια αρχή.
Αφετέρου, η αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων άμυνας, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 47, δεύτερο εδάφιο, του Χάρτη, έχει ως αναγκαία συνέπεια το δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο. Το Δικαστήριο έχει κρίνει, αφενός, ότι το πρόσωπο το οποίο αφορά μια βλαπτική πράξη έχει το δικαίωμα να μελετήσει το σύνολο των εγγράφων τα οποία περιλαμβάνονται στον φάκελο έρευνας της υποθέσεως και τα οποία ενδέχεται να είναι κρίσιμα για την άμυνά του και, αφετέρου, ότι δεν μπορεί να απόκειται αποκλειστικώς στην αρχή που εξέδωσε τη βλαπτική πράξη να καθορίζει τα έγγραφα που είναι χρήσιμα για την άμυνα του προσώπου αυτού (6).
Ως εκ τούτου, ο αιτών διεθνή προστασία και το αρμόδιο δικαστήριο πρέπει να έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης στις εν λόγω πληροφορίες, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 23, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, στοιχεία αʹ και βʹ, της οδηγίας 2013/32. Από το γράμμα του εν λόγω άρθρου προκύπτει ότι το δικαστήριο πρέπει να έχει πρόσβαση στο σύνολο των πληροφοριών που ενδέχεται να είναι κρίσιμες για την απόφασή του, έστω και αν η γνωστοποίηση ορισμένων από τις πληροφορίες αυτές υπόκειται σε περιορισμό όσον αφορά τον αιτούντα.
Πράγματι, τα κράτη μέλη δύνανται να προβλέπουν εξαίρεση από το δικαίωμα του αιτούντος να έχει πρόσβαση στον φάκελο, όταν η αποκάλυψη των πληροφοριών ή των πηγών τους ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο, μεταξύ άλλων, την εθνική ασφάλεια ή την ασφάλεια των πηγών. Όταν ένας ή περισσότεροι θεμιτοί σκοποί δικαιολογούν τη μη γνωστοποίηση πληροφοριών στον αιτούντα, όπερ εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να διακριβώσει, τα κράτη μέλη παρέχουν πρόσβαση στις εν λόγω πληροφορίες ή πηγές στα δικαστήρια που επιλαμβάνονται της οικείας προσφυγής και εξασφαλίζουν τον σεβασμό των δικαιωμάτων άμυνας του ενδιαφερομένου.
Δεδομένου ότι η οδηγία 2013/32 δεν διευκρινίζει τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη οφείλουν να διασφαλίζουν τον σεβασμό των εν λόγω δικαιωμάτων, απόκειται στα κράτη μέλη να προβλέψουν τις ειδικότερες λεπτομέρειες των αναγκαίων προς τον σκοπό αυτόν διαδικασιών, υπό την προϋπόθεση, ωστόσο, ότι διασφαλίζεται, μεταξύ άλλων, ο σεβασμός του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής που κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη. Σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 1, της οδηγίας 2013/32, τα κράτη μέλη μπορούν ιδίως να παρέχουν πρόσβαση στις κρίσιμες πληροφορίες στον νομικό ή άλλο σύμβουλο του αιτούντος, ο οποίος έχει υποβληθεί σε έλεγχο ασφαλείας.
i      Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
1      Το άρθρο 8:29, παράγραφος 1, του Algemene wet bestuursrecht (κώδικα διοικητικού δικαίου, Κάτω Χώρες), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, προβλέπει ότι «[τ]α μέρη που υποχρεούνται να παράσχουν πληροφορίες ή να προσκομίσουν έγγραφα μπορούν, αν έχουν σοβαρούς λόγους να το πράξουν, είτε να αρνηθούν να παράσχουν τις πληροφορίες ή να προσκομίσουν τα έγγραφα είτε να δηλώσουν στον διοικητικό δικαστή ότι μόνον σε αυτόν μπορούν να γνωστοποιηθούν οι συγκεκριμένες πληροφορίες ή τα έγγραφα. […]».
2      Οδηγία 2013/32/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με κοινές διαδικασίες για τη χορήγηση και ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας (ΕΕ 2013, L 180, σ. 60 και διορθωτικό ΕΕ 2015, L 114, σ. 25).
3      Το άρθρο 23, παράγραφος 1, της οδηγίας 2013/32 ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε ο νομικός ή άλλος σύμβουλος, που γίνεται δεκτός ή αναγνωρίζεται με την ιδιότητα αυτή βάσει της εθνικής νομοθεσίας και που παρέχει συνδρομή ή εκπροσώπηση σε αιτούντα βάσει της εθνικής νομοθεσίας, να έχει πρόσβαση στις πληροφορίες του φακέλου του αιτούντος βάσει των οποίων λαμβάνεται ή θα ληφθεί απόφαση.
Τα κράτη μέλη δύνανται να κάνουν εξαίρεση όταν η αποκάλυψη των πληροφοριών ή των πηγών ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο την εθνική ασφάλεια, την ασφάλεια των οργανισμών ή προσώπων που παρέχουν τις πληροφορίες ή την ασφάλεια των προσώπων τα οποία αφορούν οι πληροφορίες ή εάν θίγονται οι έρευνες σχετικά με την εξέταση των αιτήσεων διεθνούς προστασίας από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών ή οι διεθνείς σχέσεις των κρατών μελών. Στις περιπτώσεις αυτές, τα κράτη μέλη:
α) καθιστούν προσβάσιμες στις αρχές που αναφέρονται στο κεφάλαιο V τις εν λόγω πληροφορίες ή πηγές· και
β) θεσπίζουν στο εθνικό δίκαιο διαδικασίες που εξασφαλίζουν τον σεβασμό των δικαιωμάτων υπεράσπισης του αιτούντος.
Όσον αφορά το στοιχείο β), τα κράτη μέλη μπορούν, ιδίως, να παρέχουν σε νομικό ή άλλο σύμβουλο, ο οποίος έχει υποβληθεί σε έλεγχο ασφαλείας, πρόσβαση στις συγκεκριμένες πληροφορίες ή πηγές, εφόσον οι πληροφορίες έχουν σημασία για την εξέταση της αίτησης ή για τη λήψη απόφασης περί ανάκλησης της διεθνούς προστασίας.»
4      Σύμβαση περί του καθεστώτος των προσφύγων, η οποία υπογράφηκε στη Γενεύη στις 28 Ιουλίου 1951, Recueil des traités des Nations unies, τόμος 189, σ. 150, αριθ. 2545 (1954), όπως τροποποιήθηκε με το Πρωτόκολλο περί του καθεστώτος των προσφύγων, το οποίο υπογράφηκε στη Νέα Υόρκη στις 31 Ιανουαρίου 1967.
5      Το άρθρο 30 της οδηγίας 2013/32 προβλέπει, στο στοιχείο βʹ, ότι, στο πλαίσιο της συλλογής πληροφοριών, τα κράτη μέλη «δεν ζητούν πληροφορίες από τους φερόμενους ως υπεύθυνους της δίωξης ή της πρόκλησης σοβαρής βλάβης κατά τρόπο που θα είχε ως αποτέλεσμα να τους αποκαλυφθεί άμεσα το γεγονός ότι ο αιτών έχει υποβάλει αίτηση και θα έθετε σε κίνδυνο τη σωματική ακεραιότητα του αιτούντος ή των εξαρτώμενων από αυτόν προσώπων ή την ελευθερία και την ασφάλεια των μελών της οικογένειάς του που εξακολουθούν να ζουν στη χώρα καταγωγής.» Στο ίδιο πνεύμα, το στοιχείο αʹ του ίδιου άρθρου ορίζει ότι, για τον σκοπό της συλλογής πληροφοριών σχετικά με ατομικές περιπτώσεις, τα κράτη μέλη «δεν αποκαλύπτουν τις πληροφορίες που αφορούν ατομικές αιτήσεις διεθνούς προστασίας, ή το γεγονός ότι έχει υποβληθεί αίτηση, στους φερόμενους ως υπεύθυνους της δίωξης ή της πρόκλησης σοβαρής βλάβης».
6      Πρβλ. απόφαση της 1ης Δεκεμβρίου 2022, Bundesrepublik Deutschland (Πρόσβαση στον φάκελο υποθέσεως ασύλου) (C‑564/21, EU:C:2022:951, σκέψεις 38 και 39).