62009CC0477_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
1. It-talba għal deċiżjoni preliminari inkwistjoni tittratta l-interpretazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 80/987/KEE, tal-20 ta’ Ottubru 1980, dwar il-protezzjoni tal-impjegati fil-każ ta’ insolvenza ta’ min iħaddimhom (2), kif emendata bid-Direttiva 2002/74/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-23 ta’ Settembru 2002 (3) .
2. Din it-talba saret fl-ambitu ta’ kawża bejn C. Defossez u C. Wiart, fil-kwalità ta’ stralċjarju tal-kumpannija li magħha kien impjegat C. Defossez qabel ma tkeċċa illegalment, u li kienet tirrigwarda kreditu ta’ salarju li ma tħallasx lil C. Defossez minħabba l-insolvenza tal-persuna li kienet timpjegah. Fil-kuntest ta’ din il-kawża, qamet, fost l-oħrajn, il-kwistjoni dwar id-determinazzjoni tal-istituzzjoni ta’ garanzija kompetenti għall-ħlas dovut lil C. Defossez u mhux likwidat.
I – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dritt tal-Unjoni
3. Id-Direttiva 80/987 ġiet emendata sostanzjalment diversi drabi; l-ewwel darba bid-Direttiva 87/164 (4), u wara bid-Direttiva 2002/74 u fl-aħħar nett bl-Att ta’ Adeżjoni tal-1994 (5) . Hija tħassret u ġiet issostitwita bid-Direttiva 2008/94 (6) .
4. Id-Direttiva 2002/74 daħħlet, fost affarijiet oħra, fit-test tad-Direttiva 80/987, l-Artikolu 8a, li huwa s-suġġett tad-domanda preliminari. Dan l-artikolu, li jidher fit-Taqsima IIIa, bit-titolu “Id-dispożizzjonijiet li jirrigwardaw sitwazzjonijiet transnazzjonali”, jipprovdi:
“1. Meta impriża b’ħidmiet fit-territorji f’mill-inqas żewġ Stati Membri tkun fi stat ta’ insolvenza fit-tifsira ta’ l-Artikolu 2(l), l-istituzzjoni responsabbli mill-ħlas tal-pretensonijiet [krediti] pendenti ta’ l-impjegati għandha tkun dik fl-iStat Membru li fit-territorju tiegħu dawn jaħdmu jew jaħdmu normalment.
2. Il-kobor tad-drittijiet ta’ l-impjegati jiġi stabbilit mil-liġijiet li jirregolaw l-istituzzjoni kompetenti tal-garanzija.
3. L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa sabiex jiżguraw illi, fil-każijiet riferiti fil-paragrafu  1, id-deċiżjonijiet meħuda fil-kuntest tal-proċeduri ta’ insolvenza riferiti fl-Artikolu 2(1), li jkunu ntalbu fi Stat Membru ieħor, jitqiesu fil-waqt li jkun qiegħed jiġi deċiż l-istat ta’ insolvenza ta’ min iħaddem fit-tifsira ta’ din id-Direttiva”.
5. L-Artikolu 9(1) tad-Direttiva 80/987 jipprovdi:
“Din id-Direttiva ma taffettwax l-għażla ta’ l-Istati Membri li japplikaw jew idaħħlu liġijiet, regolamenti jew dispożizzjonijiet amministrattivi li jaqblu aktar lill-impjegati.”
6. It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 9(1), li wkoll inżied bid-Direttiva 2002/74 jipprovdi:
“L-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva ma għandha fl-ebda ċirkustanza tkun raġuni suffiċjenti għal rigress fejn għandha x’taqsam is-sitwazzjoni korrenti fl-iStati Membri u fejn għandu x’jaqsam il-livell ġenerali tal-protezzjoni tal-impjegati fil-qasam inkluż fiha”.
7. L-ewwel u t-tieni subparagrafi tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2002/74, jipprovdu:
“1. L-Istati Membri għandhom idaħħlu fis-seħħ il-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi meħtieġa sabiex jikkonformaw ma’ din id-Direttiva qabel it-8 ta’ Ottubru 2005. Għandhom jgħarrfu lill-Kummissjoni b’dan minnufih.
Għandhom japplikaw id-dispożizzjonijiet riferiti fl-ewwel subparagrafu għal kull stat ta’ insolvenza ta’ min iħaddem li jiġri wara d-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dawn id-dispożizzjonijiet”.
8. Id-Direttiva 2002/74 daħlet fis-seħħ fit-8 ta’ Ottubru 2002.
B – Id-dritt nazzjonali
9. Skont l-Artikolu L. 143-11-1, li issa sar l-Artikolu L. 3253-6, tal-Kodiċi tax-Xogħol Franċiż, kull imprenditur privat għandu jassigura l-ħaddiema tiegħu, anki dawk li jaħdmu barra mill-pajjiż skont l-Artikolu L. 5422-13, kontra r-riskji tan-nuqqas ta’ ħlas ta’ dak dovut lilhom skont il-kuntratt tax-xogħol, fil-każ ta’ proċeduri ta’ protezzjoni, ta’ amministrazzjoni kkontrollata jew ta’ likwidazzjoni ġudizzjarja.
10. Id-Direttiva 2002/74/KE ġiet trasposta fid-dritt Franċiż permezz tat-titolu II tal-Liġi Numru 2008-89 tat-30 ta’ Jannar 2008, dwar l-implementazzjoni tad-dispożizzjonijiet Komunitarji fir-rigward tal-istatut tal-kumpannija kooperattiva Ewropea u l-protezzjoni tal-ħaddiema fil-każ ta’ insolvenza ta’ min iħaddimhom, li daħħal fil-Kodiċi tax-Xogħol l-Artikoli minn L. 143‑11‑10 sa L. 143‑11‑15. Abbażi tal-Artikolu 6 ta’ din il-liġi, dawn id-dispożizzjonijiet jiġu applikati “fil-proċeduri indikati fl-Artikolu 143-11-10 tal-Kodiċi tax-Xogħol mibdija mill-ewwel jum tal-ewwel xahar wara l-pubblikazzjoni ta’ din il-liġi”.
II – Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
11. C. Defossez, li huwa r-rikorrent fil-kawża prinċipali, kien impjegat, għall-ewwel bħala kap ta’ sit ta’ kostruzzjoni u wara bħala kap ta’ grupp, fis-sit ta’ kostruzzjoni tal-kumpannija VPK fil-Belġju, fil-bidu, minn Marzu 1997 mal-kumpannija EBM u wara, minn Settembru 2000, mal-kumpannija Sotimon, it-tnejn Franċiżi.
12. Wara li tkeċċa, f’Diċembru 2003, fil-15 ta’ Jannar 2004 C. Defossez ressaq kawża quddiem il-Conseil de prud’hommes ta’ Dunkerque.
13. Permezz ta’ sentenza tat-Tribunal de commerce ta’ Dunkerque tal-1 ta’ Ġunju 2004, il-kumpannija Sotimon ġiet suġġetta għal proċedura ta’ stralċ mill-qorti. Bil-ħsieb li jitħallas is-salarju tiegħu, C. Defossez talab, prinċipalment l-għajnuna tas-CGEA (Centre de gestione et d’étude de l’AGS (7) ) ta’ Lille u, sussidjarjament, l-għajnuna tal-Fond de fermeture d’entreprises (FFE) tal-Uffiċċju Nazzjonali tax-Xogħol (ONEM) fil-Belġju.
14. Permezz ta’ deċiżjoni tat-30 ta’ Ġunju 2006, il-Conseil de prud’hommes ta’ Dunkerque ddikjara li ma kienx hemm raġuni “reali u serja” għat-tkeċċija ta’ C. Defossez u ddikjara li l-ammont tas-salarji mhux imħallsa tiegħu għandu jiġi inkluż bħala parti mid-dejn fil-proċedura ta’ stralċ ġudizzjarju tal-kumpannija Sotimon. Din id-deċiżjoni ġiet iddikjarata applikabbli fil-konfront tas-CGEA.
15. Permezz ta’ sentenza tal-31 ta’ Jannar 2008, il-Cour d’appel ta’ Douai biddlet l-ammont dovut lil C. Defossez u ddikjarat li d-deċiżjoni kienet applikabbli fil-konfront tal-FFE, filwaqt li neħħiet mill-proċeduri lis-CGEA ta’ Lille.
16. C. Defossez ressaq appell kontra din is-sentenza.
17. Il-Cour de cassation, minħabba li tqis neċessarja l-interpretazzjoni tal-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987, kif emendata bid-Direttiva 2002/74, ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja din id-domanda preliminari:
“L-Artikolu 8a tad-Direttiva [80/987] kif emendata [b]id-Direttiva [2002/74], li fl-ewwel paragrafu tiegħu jipprovdi li, meta impriża b’ħidmiet fit-territorji f’mill-inqas żewġ Stati Membri tkun fi stat ta’ insolvenza, l-istituzzjoni responsabbli mill-ħlas tal-pretensonijiet [krediti] pendenti tal-impjegati għandha tkun dik fl-Istat Membru li fit-territorju tiegħu dawn jaħdmu jew jaħdmu normalment u, fit-tieni paragrafu tiegħu, jipprovdi li l-kobor tad-drittijiet tal-impjegati jiġi stabbilit mil-liġijiet li jirregolaw l-istituzzjoni kompetenti tal-garanzija, għandu jiġi interpretat bħala li jistabbilixxi l-istituzzjoni kompetenti bl-esklużjoni ta’ kull istituzzjoni oħra, jew, fid-dawl tal-għan tad-Direttiva, li huwa dak li jiġu kkonsolidati d-drittijiet tal-ħaddiema li jagħmlu użu mil-libertà ta’ ċirkulazzjoni tagħhom u tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 9 ta’ din l-istess direttiva, li jgħid li din ma taffettwax l-għażla tal-Istati Membri li japplikaw jew idaħħlu liġijiet, regolamenti jew dispożizzjonijiet amministrattivi li jaqblu [i]ktar lill-impjegati, għandu jiġi interpretat bħala li ma jiċħadx lill-impjegat mid-dritt li jgawdi, minflok mill-garanzija ta’ din l-istituzzjoni, minn dik l-iktar favorevoli tal-istituzzjoni li min jimpjeghom ikun assigurat magħha u jikkontribwixxi għaliha b’applikazzjoni tad-dritt nazzjonali?”
III – Il-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
18. Osservazzjonijiet bil-miktub, skont l-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, tressqu minn C. Defossez, mis-CGEA ta’ Lille, mill-gvernijiet ta’ Franza, Spanja, il-Finlandja, id-Danimarka, l-Isvezja, l-Irlanda u r-Renju Unit, kif ukoll mill-Kummissjoni.
19. Fis-seduta tas-7 ta’ Ottubru 2010, intervjenew is-CGEA ta’ Lille, il-gvernijiet ta’ Franza, id-Danimarka, l-Irlanda, il-Finlandja u l-Kummissjoni.
IV – Fuq id-domanda preliminari
A – Fuq l-applikabbiltà tal-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987 għall-fatti tal-kawża prinċipali
1. Dwar l-applikabbiltà ratione temporis
20. Abbażi tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2002/74, l-Istati Membri għandhom japplikaw id-dispożizzjonijiet neċessarji biex tiġi trasposta fil-liġi tagħhom “f’kull stat ta’ insolvenza ta’ min iħaddem li tiġri wara d-dħul fis-seħħ ta’ dawn id-dispożizzjonijiet” (8) . It-terminu previst għat-traspożizzjoni tad-direttiva skada fit-8 ta’ Ottubru 2005 (l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2002/74).
21. Il-Liġi Nru 2008-89 dwar id-dispożizzjonijiet ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 2002/74 fil-liġi Franċiża, ġiet adottata fit-30 ta’ Jannar 2008. Skont l-Artikolu 6 tagħha, dawn id-dispożizzjonijiet japplikaw għall-proċeduri mressqa wara d-data tal-pubblikazzjoni tal-liġi.
22. F’din il-kawża, Sotimon ġiet suġġetta għal proċedura ta’ stralċ mill-qorti permezz tas-sentenza tat-Tribunal de commerce ta’ Dunkerque tal-1°ta’ Ġunju 2004. Din id-data hija preċedenti kemm għad-dħul fis-seħħ tad-dispożizzjonijiet ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 2002/74 fil-liġi Franċiża, u kif ukoll għall-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni impost mill-istess direttiva fuq l-Istati Membri (8 ta’ Ottubru 2005). Madankollu, din is-sentenza ngħatat wara li daħlet fis-seħħ id-Direttiva 2002/74 (8 ta’ Ottubru 2002).
23. Għaldaqstant, l-ewwel nett tqum il-kwistjoni dwar l-applikabbiltà għall-fatti tal-kawża tal-Artikolu 8a tad-Direttiva 2002/74, li fuqu hija bbażata d-domanda preliminari.
24. Dwar dan, C. Defossez u l-Gvern Franċiż josservaw li, għalkemm il-leġiżlazzjoni nazzjonali ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 2002/74 ġiet adottata wara t-terminu impost minn din tal-aħħar, il-ġurisprudenza Franċiża kienet diġà aċċettat il-prinċipji stabbiliti mill-imsemmi Artikolu 8a (9), abbażi tad-deċiżjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja li ser nikkunsidra iktar fid-dettall iktar tard f’dawn il-konklużjonijiet. C. Defossez isostni li s-sitwazzjoni tiegħu għandha tiġi evalwata abbażi tal-Artikolu 8a tad-Direttiva 2002/74, peress li l-liġi Franċiża kienet diġà konformi ma’ din id-dispożizzjoni qabel ma skada t-terminu għat-traspożizzjoni tagħha fil-liġi Franċiża.
25. Jidher li l-Cour d’appel ta’ Douai waslet għall-istess konklużjoni u li, fid-dawl tal-kontenut tad-domanda preliminari mressqa lill-Qorti tal-Ġustizzja, dan jgħodd ukoll għall-Cour de cassation fid-deċiżjoni tar-rinviju.
26. Il-Kummissjoni, min-naħa l-oħra, tosserva li, fiż-żmien meta seħħew il-fatti tal-każ, Franza ma kinetx ittrasponiet id-Direttiva 2002/74 u li din it-traspożizzjoni seħħet ferm wara, kif ikkonfermat mis-sentenza tas-27 ta’ Settembru 2007, li permezz tagħha l-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat in-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu tar-Repubblika Franċiża minħabba d-dewmien fl-implementazzjoni tal-imsemmija direttiva (10) .
27. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja teskludi li l-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987 jista’ jiġi invokat fil-kawża inkwistjoni abbażi tal-effett dirett eventwali tiegħu. F’dan ir-rigward, hija ssemmi s-sentenza Velasco Navarro, fejn l-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li “meta Stat Membru ma ttrasponiex id-Direttiva 2002/74 fit-terminu stabbilit, l-effett dirett eventwali ta’ din [jista’] jiġi invokat, mit-8 ta’ Ottubru 2005, [id-data tal-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-direttva] biss fir-rigward ta’ stat ta’ insolvenza li seħħ wara din id-data” (11) . Din is-sitwazzjoni ma tapplikax għall-kawża inkwistjoni, fejn Sotimon ġiet suġġetta għal proċedura ta’ stralċ ġudizzjarju fl-1 ta’ Ġunju 2004.
28. F’dawn iċ-ċirkustanzi, skont il-Kummissjoni, id-domanda preliminari kif tressqet mill-Cour de cassation ma hijiex rilevanti u għandha tiġi fformulata mill-ġdid bl-iskop li tagħti lok għal evalwazzjoni tal-kawża prinċipali fid-dawl tal-kuntest leġiżlattiv ta’ qabel l-emenda tad-Direttiva 80/987 bid-Direttiva 2002/74. Fl-opinjoni tagħha, id-domanda preliminari għandha tkun ifformulata mill-ġdid kif ġej:
“Id-Direttiva 80/987, fil-verżjoni tagħha qabel ma ġiet emendata bid-Direttiva 2002/74, tista’ tiġi interpretata fis-sens li tippermetti, fil-kuntest tal-proċeduri ta’ insolvenza kkaratterizzati mill-eżistenza ta’ elementi transkonfinali, approċċ fakultattiv fid-determinazzjoni tal-istituzzjoni kompetenti li tiggarantixxi l-krediti salarjali lill-ħaddiema kkonċernati?”.
29. Nixtieq infakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, id-domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mressqa mill-qorti nazzjonali fil-kuntest tad-dritt u tal-fatt li hija tidentifika li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tagħha, u li l-eżattezza tagħhom ma għandhiex tiġi vverifikata mill-Qorti tal-Ġustizzja, igawdu preżunzjoni ta’ rilevanza. In-nuqqas ta’ teħid ta’ deċiżjoni min-naħa tal-Qorti tal-Ġustizzja, dwar rinviju għal deċiżjoni preliminari mressaq minn qorti nazzjonali huwa possibbli biss meta jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju mitluba, ma għandha l-ebda relazzjoni mar-realtà jew is-suġġett tal-kawża prinċipali, meta d-domanda tkun waħda ipotetika jew meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji biex twieġeb b’mod utli għall-mistoqsijiet li jkunu mressqa (12) .
30. Il-proposta tal-Kummissjoni sabiex id-domanda preliminari terġa tiġi fformulata timplika li tinqaleb il-preżunzjoni ta’ rilevanza li din id-domanda, kif ifformulata mill-qorti tar-rinviju, għandha abbażi tal-ġurisprudenza ċċitata tal-Qorti tal-Ġustizzja.
31. Fil-kawża inkwistjoni, il-Cour de cassation qieset li kien utli li tressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja domanda preliminari dwar l-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987. L-utilità tad-domanda hija bbażata fuq il-kunsidrazzjoni li, fiż-żmien tal-fatti inkwistjoni, il-ġurisprudenza ta’ din il-qorti kienet diġà applikat il-prinċipji stabbiliti b’din id-dispożizzjoni. Peress li tqis li għandha tapplika l-istess ġurisprudenza anki fil-kawża inkwistjoni, il-Cour de cassation titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta d-dispożizzjoni inkwistjoni.
32. F’dawn iċ-ċirkustanzi, inħoss li d-domanda preliminari ma hijiex manifestament irrilevanti sabiex tiġi solvuta l-kawża mressqa quddiem il-qorti tar-rinviju u li, fil-kuntest tal-kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja inerenti fil-proċeduri għal deċiżjoni preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex terġa’ tevalwa l-evalwazzjoni tal-Cour de cassation f’dan ir-rigward billi tirriformula d-domanda preliminari. Barra minn hekk, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja taċċetta li tagħti l-interpretazzjoni mitluba mill-qorti tar-rinviju, dan bl-ebda mod ma jikkonfuta d-dikjarazzjoni ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu li l-Qorti tal-Ġustizzja ppronunzjat fil-konfront tar-Repubblika Franċiża, peress li dan ma jammontax għal rikonoxximent li l-ġurisprudenza tal-Cour de cassation għandha l-valur ta’ strument ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 2002/74, iżda biss għal kunsiderazzjoni li ma jeżistux, fil-kawża inkwistjoni, il-kundizzjonijiet sabiex il-preżunzjoni ta’ rilevanza li għandhom id-domandi preliminari tinqaleb.
33. F’termini iktar ġenerali, ma nifhimx il-motivi għalfejn il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tastjeni ruhħa, fir-rigward tal-fatti li seħħew matul it-terminu ta’ traspożizzjoni ta’ direttiva u fin-nuqqas ta’ dispożizzjoni nazzjonali ta’ traspożizzjoni, milli tirrispondi domanda preliminari dwar dispożizzjoni ta’ din id-direttiva u mressqa minn qorti li tixtieq tinterpreta d-dritt nazzjonali tagħha fid-dawl ta’ din id-dispożizzjoni, anki jekk mhux obbligata tagħmel dan mid-dritt tal-Unjoni (13) .
34. F’dan ir-rigward, nixtieq infakkar li, fis-sentenza Adeneler (14), il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat, abbażi ta’ diversi sentenzi b’mod partikolari Mangold (15), l-obbligu tal-qrati tal-Istati Membri li mid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ direttiva, jastjenu, sa fejn huwa possibbli, milli jinterpretaw id-dritt nazzjonali wara l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni, b’mod li jista’ jikkomprometti serjament ir-realizzazzjoni tar-riżultat mixtieq minn din id-direttiva (16) .
35. Anki fid-dawl ta’ dak li jirriżulta minn din il-ġurisprudenza, id-domanda preliminari mressqa lill-Qorti tal-Ġustizzja ma tidhirx li hija manifestament irrilevanti (17) .
36. Abbażi tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, għalhekk, ma nħossx li huwa neċessarju li d-domanda terġa’ tiġi rriformulata kif issuġġerit mill-Kummissjoni (18) .
2. Fuq l-eżistenza tar-rekwiżiti għall-applikazzjoni ratione materiae
tal-Artikolu 8a
37. Ir-rikorrenti jsostni li s-sitwazzjoni tiegħu taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987, peress li, fl-opinjoni tiegħu, Sotimon kellha preżenza ekonomika stabbli fil-Belġju. Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, il-Gvern Irlandiż jidher li qiegħed jiddubita li l-fatt li Sotimon kienet tamministra sit ta’ kostruzzjoni fil-Belġju huwa, waħdu, fattur suffiċjenti li jwassal għall-konklużjoni li hemm preżenza ekonomika stabbli tal-kumpannija f’dak l-Istat.
38. Il-Cour de cassation ma ressqet ebda domanda dwar dan quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Għalhekk, se nillimita ruħi li nirreferi għas-sentenza Holmqvist (19) li tiffissa l-kriterji li fuqhom huma bbażati r-rekwiżiti tal-Artikolu 8a dwar l-eżerċizzju ta’ “attività fuq territorju f’mill-inqas żewġ Stati Membri”. Il-qorti tar-rinviju għandha tevalwa jekk dan ir-rekwiżit huwiex sodisfatt fil-kawża inkwistjoni.
B – Fuq l-interpretazzjoni tal-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987
1. Fuq l-oriġini tal-artikolu
39. Bħalma diġà indikajt, il-kwistjoni tad-determinazzjoni tal-istituzzjoni ta’ garanzija kompetenti f’sitwazzjonijiet ikkaratterizzati minn elementi transkonfinali diġà kienet is-suġġett ta’ diversi deċiżjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja qabel ma d-Direttiva 80/987 ġiet emendata bid-Direttiva 2002/74.
40. Fil-kawża li fuqha hija bbażata s-sentenza Mosbaek (20), l-Ostre Landsret Daniża essenzjalment talbet lill-Qorti tal-Ġustizzja liema kienet l-istituzzjoni kompetenti biex tiggarantixxi l-ħlas ta’ dak li kien dovut lill-ħaddiema fil-każ ta’ insolvenza tal-persuna li timpjegahom, fil-każ li din tal-aħħar tkun stabbilita fi Stat Membru differenti minn dak ta’ fejn jirrisjedi u jaħdem il-ħaddiem ikkonċernat.
41. Il-Qorti tal-Ġustizzja rrispondiet li, f’tali każ, il-kompetenza hija tal-istituzzjoni tal-Istat li fih, skont it-termini tal-Artikolu 2(1) tad-direttiva “jiġi ddikjarat il-bidu tal-proċedura kollettiva, jew jiġi ddikjarat l-għeluq definittiv tal-impriża” (21) . Il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li, fil-biċċa l-kbira tal-kawżi, dan l-Istat ikun dak ta’ fejn tkun stabbilita l-persuna li timpjega (22) . Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, din il-konklużjoni tirriżulta mill-istess struttura tad-Direttiva 80/987. Minn naħa, hija tosserva li d-dħul fis-seħħ tal-iskema ta’ garanzija pprovduta mid-direttiva kien suġġett għal preżentazzjoni ta’ talba għall-bidu ta’ proċedura kollettiva li tippermetti t-teħid inkunsiderazzjoni tal-krediti salarjali dovuti (23) . Min-naħa l-oħra, hija tosserva li peress li, skont l-Artikolu 5(b) tad-direttiva, l-iskema ta’ garanzija hija, bħala prinċipju, iffinanzjata mill-persuna li timpjega, kien konformi mal-istruttura tad-direttiva li l-kompetenza tiġi rrikonoxxuta lill-istituzzjoni ta’ garanzija li tiġbor jew li kellha tiġbor il-kontribuzzjonijiet tal-persuna li timpjega li tinsab f’insolvenza (24) . Fl-aħħar nett, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, il-fatt li d-direttiva ma pprovdietx sistema ta’ kumpens jew ta’ rimbors tal-ħlasijiet bejn l-istituzzjonijiet ta’ garanzija tad-diversi Stati Membri jikkonferma li l-leġiżlatur Komunitarju ried li fil-każ ta’ insolvenza tal-persuna li timpjega, “l-intervent tal-istituzzjoni ta’ garanzija ta’ Stat Membru wieħed biex tiġi evitata konfużjoni inutli bejn l-iskemi nazzjonali u, b’mod partikolari, bejn is-sitwazzjonijiet fejn il-ħaddiem ikun jista’ jkollu dritt li japplika d-direttiva f’iktar minn Stat Membru wieħed” (25) .
42. Fil-kawża Everson u Barrass (26), il-Qorti tal-Ġustizzja kellha quddiemha fatti differenti. Filwaqt li l-impriża Ingliża li kienet taħdem magħha s-sinjura Mosbaek kellha biss uffiċċju rappreżentattiv fid-Danimarka, il-kumpannija rregolata mid-dritt Irlandiż li magħha kienu impjegati G. Everson u T.J. Barrass kienet topera fir-Renju Unit permezz ta’ diversi sedi kummerċjali li l-ħaddiema tagħhom kienu assigurati ma’ istituzzjoni ta’ garanzija ta’ dak l-Istat Membru. Fl-osservazzjonijiet tiegħu quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, ir-Renju Unit sostna li, b’konformità mas-sentenza Mosbaek, l-istituzzjoni ta’ garanzija Irlandiża għandha tiġi ddikjarata bħala kompetenti peress li l-proċedura kollettiva bdiet fl-Irlanda. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, min-naħa l-oħra sostnew li l-istituzzjoni ta’ garanzija tar-Renju Unit kienet obbligata tħallas dak li kien dovut lilhom peress li huma kienu jwettqu l-attivitajiet tax-xogħol tagħhom f’dan il-pajjiż.
43. Il-Qorti tal-Ġustizzja, filwaqt li għamlet distinzjoni bejn is-sitwazzjoni fil-kawża prinċipali minn dik li wasslet għas-sentenza Mosbaek, sostniet li fil-każ li l-persuna li timpjega tkun stabbilita fi Stat Membru wieħed biss, hija biss l-istituzzjoni ta’ garanzija tal-Istat Membru ta’ stabbiliment li hija kompetenti; għal kuntrarju, fil-każ fejn il-persuna li timpjega jkollha diversi stabbilimenti fi Stati Membri differenti, huwa opportun li jsir riferiment, bħala kriterju supplimentari u fid-dawl tal-għan soċjali tad-direttiva, għal-lokalità tal-attività tal-ħaddiema. Il-Qorti tal-Ġustizzja żiedet li din il-lokalità fil-fatt tikkorrispondi, fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, “għall-ambjent soċjali u lingwistiku li magħhom huma familjari” (27) .
44. Nieħu spunt partikolari minn din l-aħħar deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja u ngħid li l-leġiżlatur Komunitarju daħħal l-Artikolu 8a fit-test tad-Direttiva 80/987 biex b’hekk solva l-lakuna li kienet teżisti fil-verżjoni oriġinali ta’ dan l-att. Fil-proposta inizjali tad-Direttiva 80/987, il-Kummissjoni enfasizzat li din il-lakuna kienet tinħass bħala sors ta’ inċertezza legali u wasslet għal diversi kawżi quddiem il-qrati nazzjonali. Il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li l-għadd ta’ dawn il-kawżi kien se jiżdied bl-iżvilupp kontinwu tas-suq intern u tat-transnazzjonalizzazzjoni tal-attivitajiet tal-impriżi. Skont il-Kummissjoni, l-artikolu l-ġdid kellu jiggarantixxi ċ-ċertezza legali neċessarja, jikkonsolida d-drittijiet tal-ħaddiema fis-sens indikat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Everson u Barrass u jevita sitwazzjonijiet li jistgħu joħolqu kunflitti negattivi bejn il-liġijiet (28) . Fir-rigward tal-fattur ta’ konnessjoni propost, il-Kummissjoni enfasizzat li l-istituzzjoni ta’ garanzija tal-pajjiż fejn abitwalment jaħdem il-ħaddiem, minbarra li hija dik li normalment tirċievi jew għandha tirċievi l-kontribuzzjonijiet indikati għall-iffinanzjar tal-iskema ta’ garanzija tas-salarji, hija wkoll dik li magħha huwa l-iktar familjari l-ħaddiem, “li jista’ jinvoka d-drittijiet tiegħu fil-pajjiż li fihom abitwalment jaħdem, mingħajr ma jkollu jaffaċċja problemi ta’ lingwa jew ta’ distanza”, u mingħajr ma jkun obbligat li jitlob l-assistenza ta’ istituzzjoni li tinsab fi Stat Membru ieħor li miegħu ma għandu l-ebda konnessjoni u li tiegħu ma jafx il-proċeduri li jkunu fis-seħħ. Fl-aħħar nett, skont il-Kummissjoni, din is-sitwazzjoni kellha wkoll tippermetti li jiġi osservat il-prinċipju ta’ trattament ugwali fis-sens li dawk kollha li jaħdmu fl-istess pajjiż għandhom jibbenefikaw minn protezzjoni ekwivalenti (29) .
45. Il-kontinwità li teżisti bejn id-Direttiva 2002/74 u l-ġurisprudenza ta’ qabel ma ġiet adottata din id-direttiva ġiet riċentement ikkonfermata mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Holmqvist (30) .
2. Fuq il-fattur ta’ konnessjoni previst fl-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987
46. Bħalma rajna, il-fattur ta’ konnessjoni rilevanti abbażi tal-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987 sabiex jiġu ddeterminati l-istituzzjonijiet ta’ garanzija kompetenti fis-sitwazzjonijiet transnazzjonali, huwa bbażat fuq il-kunċett ta’ “xogħol abitwali”.
47. Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali jsostni li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha, b’mod preliminari, tipproċedi għall-interpretazzjoni ta’ dan il-kunċett. Huwa jsostni, fil-fatt, li din l-interpretazzjoni tista’ twassal sabiex tiġi kkonfermata, fil-kawża preżenti, il-kompetenza tal-AGS minflok tal-FFS. F’dan il-każ ma jkunx neċessarju għall-Qorti tal-Ġustizzja li tkompli bl-analiżi tagħha.
48. Madankollu, id-domanda magħmula mill-Cour de cassation ma tirrigwardax tali kunċett u għalhekk il-Qorti tal-Ġustizzja ma hijiex marbuta li tagħti deċiżjoni dwar dan. Għaldaqstant, se nillimita ruħi biex nara fil-qosor it-teżi interpretattiva mressqa mir-rikorrent fil-kawża prinċipali u biex nagħmel riflessjoni qasira f’dan ir-rigward.
49. Filwaqt li għamel riferiment għall-konklużjonijiet ippreżentati mill-Avukat Ġenerali Ruiz-Jarabo Colomer fil-kawża Holmqvist (31), C. Defossez essenzjalment isostni li sabiex tiġi ddeterminata l-lokalità fejn il-ħaddiem abitwalment jaħdem skont l-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987, huwa neċessarju li l-ħaddiem ifittex il-post fejn huwa għandu l-iktar rabta qawwija. Fil-kawża preżenti, peress li C. Defossez kien impjegat ta’ soċjetà Franċiża li kienet toħroġ is-salarji tiegħu fi Franza u li kienet tħallas il-kontribuzzjonijiet intiżi li jiffinanzjaw il-garanzija salarjali fil-każ ta’ insolvenza lil istituzzjoni ta’ garanzija Franċiża, u peress li tali kumpannija kienet ġiet suġġetta għal proċedura ta’ stralċ ġudizzjarju skont id-dritt Franċiż; għalhekk Franza hija l-post li miegħu kellu l-iktar rabtiet soċjali, legali u personali stretti.
50. It-teżi ta’ C. Defossez għandha mingħajr dubju l-mertu li tiffavorixxi approċċ flessibli, u dan f’konformità mal-għan soċjali tad-direttiva. Dan l-approċċ jippermetti, barra minn hekk, li jitnaqqsu d-distorzjonijiet li joriġinaw min-nuqqas ta’ identità bejn istituzzjoni kompetenti li tipprovdi l-garanzija salarjali u istituzzjoni li tirċievi l-kontribuzzjonijiet diretti sabiex tkun iffinanzjata din il-garanzija (32) .
51. Madankollu, din it-teżi tidher li hija differenti mit-tifsira tal-liġi. B’kuntrast ma’ sistemi legali oħra li huma maħsuba biex jiġu applikati fir-relazzjonijiet tax-xogħol li jagħtu lok għal kunflitt legali jew ġurisdizzjonali (33), fid-Direttiva 80/987, il-leġiżlatur Komunitarju għażel li l-Artikolu 8a jkollu fattur ta’ konnessjoni wieħed, ibbażat fuq il-post fejn isir abitwalment ix-xogħol.
52. Huwa ċertament probabbli li, fid-dawl tal-oriġini tad-dispożizzjoni inkwistjoni, l-għażla ta’ dan il-kriterju toriġina mill-preżunzjoni, stabbilita mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Everson u Barrass, li tgħid li l-lokalità tal-attività tax-xogħol fil-biċċa l-kbira tal-każijiet tikkorrispondi għall-ambjent soċjali u lingwistiku familjari għall-ħaddiem. Madankollu xorta jibqa’ l-fatt li l-interpretazzjoni tad-dispożizzjoni inkwistjoni mressqa minn C. Defossez ma tirrispettax tali għażla peress li timponi riċerka sistematika tal-lokalità li magħha l-ħaddiem għandu l-iktar rabtiet soċjali, legali u personali stretti. L-aċċettazzjoni ta’ din l-interpretazzjoni twassal sabiex il-kriterju li jirreferi għalih l-Artikolu 8a jiġi de facto ssostitwit b’fattur ta’ konnessjoni differenti.
53. Bl-istess mod, huwa importanti li jiġi rrilevat li l-leġiżlatur Komunitarju ma ta, minn tal-inqas espliċitament, l-ebda awtonomija lill-fattur tal-lokalità fejn jitħallsu l-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali maħsuba biex jiggarantixxu l-ħlas tal-krediti salarjali, għalkemm, fis-sentenza Mosbaek, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet l-importanza kbira, jekk mhux determinanti ta’ dan il-fattur – għalkemm ma adottatux direttament bħala fattur ta’ konnessjoni (34) ‑ u fil-kawża Everson u Barrass, ir-rimedju indikat mill-Qorti tal-Ġustizzja jidentifika bħala kompetenti, l-istituzzjoni ta’ garanzija li lilha jkunu tħallsu l-kontribuzzjonijiet tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali (35) .
54. Fil-proposta ċċitata ta’ emenda għad-Direttiva 80/987, il-Kummissjoni enfasizzat ir-relazzjoni normali bejn l-istituzzjoni ta’ garanzija tal-pajjiż li fih il-ħaddiem abitwalment iwettaq xogħlu u l-pajjiż li jirċievi jew li għandu jirċievi l-kontribuzzjonijiet maħsuba għall-iffinanzjar tal-iskema tal-garanzija tal-krediti salarjali (36) . It-test tal-Artikolu 8a kif propost inizjalment mill-Kummissjoni, kien jagħmel riferiment ċar għall-kunċett ta’ “stabbiliment” (37) tal-persuna li timpjega, fis-sens ta’ preżenza kummerċjali li hija suffiċjentement permanenti fi Stat Membru ddeterminat li tkun tinvolvi, b’mod partikolari, li l-ħlas tal-ħaddiema jsir f’dan tal-aħħar, li jkun hemm konnessjoni mal-amministrazzjoni ta’ dak l-Istat u li l-kontribuzzjonijiet tal-benefiċċji soċjali jitħallsu f’dan l-Istat (38) .
55. Madankollu, kif indikajt iktar ’il fuq, il-formulazzjoni tal-verżjoni magħżula tal-Artikolu 8a ma tagħmilx riferiment għall-kunċett ta’ “stabbiliment”. Barra minn hekk, peress li fis-sentenza Holmqvist, il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae ta’ dan l-Artikolu b’mod wiesa’, biex b’hekk inkludiet ukoll sitwazzjonijiet bħal ma ġara fis-sentenza ċċitata Mosbaek (39), l-applikazzjoni tagħha tirriżulta, effettivament, f’għadd sostanzjali ta’ kawżi li jirrikonoxxu l-kompetenza ta’ istituzzjoni ta’ garanzija differenti minn dik li lilha jitħallsu l-imsemmija kontribuzzjonijiet.
56. S’issa ma jidhrix li f’sitwazzjonijiet partikolarment kumplessi jew aħjar f’sitwazzjonijiet eċċezzjonali fejn l-applikazzjoni tal-kriterju indikat mill-Artikolu 8a twassal għaċ-ċaħda tal-protezzjoni mogħtija lill-ħaddiem, jista’ jkun hemm fatturi ta’ konnessjoni differenti minn dak tal-lokalità fejn il-ħaddiem abitwalment iwettaq xogħlu (bħal, pereżempju, il-post fejn ikunu mħallsa l-kontribuzzjonijiet maħsuba għall-iffinanzjar tal-garanzija tal-krediti salarjali jew fejn hija stabbilita l-persuna li timpjega jew fejn huwa ddomiċiljat il-ħaddiem).
57. Madankollu, is-sitwazzjoni ta’ C. Defossez fl-opinjoni tiegħi ma taqax taħt din il-ġurisprudenza. Fil-fatt, minn naħa, huwa wettaq xogħlu għal perijodu kollu li matulu kien jaħdem mal-kumpannija Sotimon fi Stat Membru wieħed, fejn jidher li kien residenti fuq bażi kontinwa, u min-naħa oħra, minkejja li mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, minħabba l-limitu massimu pprovdut mil-leġiżlazzjoni Belġjana, il-kompetenza tal-FFS tirriżulta fi tnaqqis tad-drittijiet li kieku kien igawdi kieku kienet rikonoxxuta l-kompetenza tal-AGS, ma jirriżultax li huwa ma ngħatax il-protezzjoni pprovduta mid-direttiva.
3. Ir-risposta għad-domanda preliminari
58. Jidher li d-domanda preliminari mressqa lill-Qorti tal-Ġustizzja għandha tinqasam fis-segwenti tliet mistoqsijiet:
a) l-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987 jipprovdi l-possibbiltà lill-ħaddiem li jagħżel bejn garanzija mogħtija minn istituzzjoni differenti minn dik indikata abbażi tal-fattur ta’ konnessjoni indikat minn dan l-Artikolu, fil-każ li din il-garanzija tkun iktar favorevoli?
b) din id-dispożizzjoni tipprekludi l-possibbiltà għall-ħaddiem li juża l-garanzija l-iktar favorevoli offruta minn istituzzjoni differenti minn dik indikata abbażi tal-fattur ta’ konnessjoni pprovdut minnha?
ċ) id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 80/987, kif emendati bid-Direttiva 2002/74, jippermettu li l-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru tagħti l-opportunità lill-ħaddiem juża l-garanzija offruta mill-istituzzjoni li lilha l-persuna li timpjega tkun ħallset il-kontribuzzjonijiet abbażi tal-liġi nazzjonali fejn din il-garanzija tkun iktar favorevoli għall-ħaddiem minn dik mogħtija mill-istituzzjoni identifikata abbażi tal-fattur ta’ konnessjoni previst fl-Artikolu 8a ta’ din id-direttiva?
59. Għar-raġunijiet li se nagħti iktar ’il quddiem, inħoss li r-risposti għall-mistoqsijiet a u b għandhom ikunu fin-negattiv u r-risposta għad-domanda ċ għandha tkun fil-pożittiv.
60. La l-kliem, la l-oriġini u lanqas l-għan tal-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987 ma jippermettu l-konklużjoni li l-ħaddiem għandu, abbażi ta’ din id-dispożizzjoni, il-possibbiltà li jagħżel, meta jkun hemm ċirkustanzi partikolari, il-kompetenza ta’ istituzzjoni ta’ garanzija differenti minn dik indikata abbażi ta’ dan l-artikolu.
61. Kif jirriżulta mill-premessa 7 tad-Direttiva 2002/74, l-għan ta’ din id-dispożizzjoni huwa essenzjalment iċ-ċertezza legali. Hija għandha wkoll l-għan li jiġi evitat kemm jista’ jkun li l-karattru transnazzjonali tal-attività mwettqa minn impriża f’insolvenza jagħti lok għal dewmien fil-ħlas tas-salarji tal-ħaddiema.
62. B’mod konformi għal tali għanijiet, il-dispożittiv tal-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987 jipprovdi l-fattur ta’ konnessjoni li permezz tiegħu għandha tiġi identifikata l-istituzzjoni ta’ garanzija kompetenti. Kif jidher iktar ’il fuq, il-leġiżlatur Komunitarju għażel fattur ta’ konnessjoni wieħed, li fil-biċċa l-kbira tas-sitwazzjonijiet, għandu jippermetti li din l-istituzzjoni tiġi ddeterminata b’mod sempliċi u malajr. Din id-dispożizzjoni ma tipprovdi l-ebda fattur ta’ konnessjoni sussidjarju jew alternattiv. Bl-istess mod, ma tipprovdi b’mod speċifiku ebda possibbiltà ta’ għażla min-naħa tal-ħaddiem, anki jekk, b’konsegwenza tal-applikazzjoni tagħha, il-ħaddiem jibbenefika minn livell ta’ garanzija inqas minn dak li kien igawdi, abbażi ta’ fattur ta’ konnessjoni differenti, li kieku kellha tiġi rrikonoxxuta l-kompetenza tal-istituzzjoni tal-Istat Membru l-ieħor. Din il-possibbiltà ta’ għażla tidher li hija f’kuntrast mal-għan ta’ ċarezza u ta’ ċertezza legali li ggwidaw lil-leġiżlatur Komunitarju biex jemenda d-Direttiva 80/987 u jintroduċi l-Artikolu 8a.
63. Il-possibbiltà li l-applikazzjoni ta’ dan l-Artikolu effettivament twassal għal livell ta’ garanzija inferjuri għall-ħaddiem ma għandhiex tkun ikkunsidrata li, minnha nnifisha, tmur kontra l-għan soċjali tad-Direttiva 80/987, peress li bħalma l-Qorti tal-Ġustizzja tenniet diversi drabi, għandha l-għan li tiżgura protezzjoni minima għall-ħaddiema fil-każ ta’ insolvenza tal-persuna li timpjegahom (40) u tippermetti, lil hinn minn dan il-limitu, li jkun hemm livelli differenti ta’ protezzjoni mogħtija minn kull Stat Membru.
64. Il-gvernijiet kollha li intervjenew u l-Kummissjoni donnhom jaqblu mal-interpretazzjoni ssuġġerita iktar ’il fuq.
65. Għalkemm il-ħaddiem ma għandux il-fakultà li jagħżel bejn diversi istituzzjonijiet ta’ garanzija li magħhom is-sitwazzjoni tiegħu għandha fatturi ta’ konnessjoni, madankollu, id-dispożizzjoni inkwistjoni ma tipprekludix lill-ħaddiem milli juża, meta jqis vantaġġuż għalih u meta huwa pprovdut mil-liġi nazzjonali applikabbli, il-garanzija ta’ istituzzjoni differenti minn dik indikata abbażi tal-applikazzjoni tagħha.
66. L-affermazzjoni li l-kompetenza stabbilita abbażi ta’ din id-dispożizzjoni hija tali li teskludi l-intervent, sussidjarjament jew ta’ sostituzzjoni, ta’ istituzzjoni nazzjonali ta’ garanzija differenti fejn dan l-intervent iwassal għal żieda fil-livell ta’ protezzjoni tal-ħaddiem li tirriżulta mill-applikazzjoni tad-direttiva, jidhirli li tmur kontra kemm l-għan soċjali tad-direttiva kif ukoll kontra l-artikolazzjoni bejn id-dispożizzjonijiet nazzjonali u dawk Komunitarji li din tistabbilixxi.
67. F’dan ir-rigward nixtieq infakkar li, abbażi tal-Artikolu 9(1) tad-Direttiva 80/987, din tal-aħħar ma tippreġudikax il-fakultà tal-Istati Membri li japplikaw jew jintroduċu dispożizzjonijiet leġiżlattivi, regolamentari jew amministrattivi iktar favorevoli għall-ħaddiema. It-tieni subparagrafu ta’ dan l-artikolu mdaħħal bid-Direttiva 2002/74, jipprovdi barra minn hekk, li l-implementazzjoni tad-direttiva “ma għandha fl-ebda ċirkustanza tkun raġuni suffiċjenti għal rigress fejn għandha x’taqsam is-sitwazzjoni korrenti fl-Istati Membri u fejn għandu x’jaqsam il-livell ġenerali tal-protezzjoni tal-ħaddiema fil-qasam inkluż fiha”.
68. Għal kuntrarju ta’ dak li qed isostni l-Gvern Finlandiż, inħoss li ma hemmx elementi sabiex l-applikazzjoni tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 9 tad-Direttiva 80/987 tiġi llimitata fis-sens li dan jawtorizza biss lill-Istati Membri jżommu jew jintroduċu dispożizzjonijiet sostantivi iktar favorevoli, iżda ma jippermettix deroga għar-regoli ta’ kompetenza stabbiliti mid-direttiva u b’mod partikolari mill-Artikolu 8a tagħha. L-unika kundizzjoni li dan l-artikolu jimponi, skont l-għan soċjali tad-direttiva u f’konformità mal-fatt li d-direttiva għandha l-għan li tiżgura protezzjoni Komunitarja minima għall-ħaddiema, hija li dawn id-dispożizzjonijiet nazzjonali jkunu iktar favorevoli għall-ħaddiem.
69. Għalhekk inħoss li la l-Artikolu 8a u lanqas kwalunkwe dispożizzjoni oħra tad-Direttiva 80/987, ma jipprekludu li l-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru tipprovdi li l-ħaddiem ikun jista’ jagħmel użu mill-garanzija salarjali tal-istituzzjoni nazzjonali li lilha l-persuna li timpjegah ħallset il-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali skont il-liġijiet ta’ dak l-Istat Membru, b’mod sostituttiv jew sussidjarjament, fir-rigward tal-offerta tal-istituzzjoni identifikata bħala kompetenti b’applikazzjoni tad-direttiva.
70. Madankollu, fejn l-intervent tal-istituzzjoni indikata bħala kompetenti skont il-liġi nazzjonali huwa previst b’mod sostituttiv fir-rigward tal-istituzzjoni kompetenti skont l-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987, din id-dispożizzjoni tista’ tkun ikkunsidrata kompatibbli mad-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva, bil-kundizzjoni biss li dan l-intervent iwassal għal livell ogħla ta’ protezzjoni tal-ħaddiem u li f’kull każ lil dan il-ħaddiem titħallielu l-fakultà li jagħżel bejn il-kompetenza ta’ istituzzjoni ta’ garanzija jew oħra.
V – Konklużjoni
71. Abbażi tal-kunsiderazzjonijiet kollha indikati iktar ’il fuq, nissuġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tirrispondi għad-domanda preliminari mressqa mill-Cour de cassation bil-mod segwenti:
“L-Artikolu 8a tad-Direttiva tal-Kunsill 80/987/KEE, tal-20 ta’ Ottubru 1980 dwar il-protezzjoni tal-ħaddiema fil-każ ta’ insolvenza tal-persuna li timpjegahom, għandu jiġi interpretat fis-sens li huwa ma jagħtix lill-ħaddiem il-fakultà li jagħżel il-garanzija ta’ istituzzjoni differenti minn dik iddeterminata abbażi ta’ dan l-artikolu, anki jekk din tkun l-istituzzjoni li lilha tħallsu l-kontribuzzjonijiet tal-benefiċċji soċjali maħsuba biex jassiguraw ir-riskju ta’ insolvenza tal-persuna li timpjega u meta s-servizzi ta’ din l-istituzzjoni joffru livell ta’ kopertura iktar favorevoli għall-ħaddiem.
La l-Artikolu 8a u lanqas kwalunkwe dispożizzjoni oħra tad-Direttiva 80/987, ma jipprekludu li l-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru tipprovdi li l-ħaddiem ikun jista’, sabiex jikseb dak li huwa dovut lilu mill-persuna li timpjegah fil-każ ta’ insolvenza ta’ dan tal-aħħar, jista’ juża, b’mod sostituttiv jew sussidjarjament, il-garanzija mogħtija mill-istituzzjoni identifikata bħala kompetenti skont l-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987, l-istituzzjoni ta’ garanzija tal-lokalità fejn il-persuna li timpjegah ħallset il-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali skont il-liġijiet tal-imsemmi Stat Membru, bil-kundizzjoni li l-intervent ta’ tali istituzzjoni, meta jkun intiż li jissostitwixxi l-intervent tal-istituzzjoni kompetenti skont id-direttiva, ikun jinvolvi livell aħjar ta’ protezzjoni għall-ħaddiem u jkun previst biss bħala għażla”.
(1) .
(2)  –	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 217.
(3)  –	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 261.
(4)  –	Direttiva tal-Kunsill 87/164/KEE, tat-2 ta’ Marzu 1987 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 333).
(5)  –	Att dwar il-kundizzjonijiet tal-adeżjoni tar-Renju tan-Norveġja, tar-Repubblika tal-Awstrija, tar-Repubblika tal-Finlandja u tar-Renju tal-Isvezja u dwar l-adattament tat-trattati li fuqhom hija bbażata l-Unjoni Ewropea (ĠU C 241, p. 115).
(6)  –	Ara l-Artikolu 16 tad-Direttiva 2008/94/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-22 ta’ Ottubru 2008, dwar il-protezzjoni tal-impjegati fil-każ ta’ insolvenza ta’ min iħaddimhom (ĠU L 283, p.  36). Din id-direttiva kompliet il-kodifikazzjoni tad-Direttiva 80/987.
(7) – L-akronimu jfisser “Association pour la gestion du régime de garantie des créances des Salariés”.
(8)  –	Il-korsiv huwa miżjud minni.
(9)  –	C. Defossez isemmi wħud mis-sentenzi tal-Cour de cassation tal-2002 u tal-2003, li ngħataw qabel ma Sotimon ġiet suġġetta għal proċedura ta’ stralċ ġudizzjarju. Il-Gvern Franċiż, min-naħa tiegħu, irrefera wkoll għal sentenzi li ngħataw wara, fl-2006 u fl-2008.
(10)  –	Il-Kummissjoni vs Franza (C-9/07, Ġabra p. I‑121).
(11)  –	Sentenza tas-17 ta’ Jannar 2008, (C‑246/06 Ġabra p. I‑105, punt 27).
(12)  –	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-7 ta’ Ġunju 2007, (Kawżi magħquda C‑222/05 sa C‑225/05), van der Weerd et
(Ġabra p. I‑4233, punt 22 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll is-sentenza tas-16 ta’ Diċembru 2008, Cartesio (C‑210/06, Ġabra p. I‑9641, punt 67).
(13)  –	Fl-istat attwali tal-ġurisprudenza Komunitarja, l-obbligu ġenerali li għandhom il-qrati nazzjonali li jinterpretaw id-dritt nazzjonali b’mod konformi ma’ direttiva fil-każ ta’ traspożizzjoni tardiva jew żbaljata tal-istess direttiva, kien rikonoxxut biss mill-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-direttiva; ara s-sentenza tal-4 ta’ Lulju 2006, Adeneler et
(C‑212/04, Ġabra p. I‑6057). Avukati Ġenerali differenti, fosthom Jacobs (konklużjonijiet tal-20 ta’ Mejju 1992 fil-kawża Il-Parlament vs Il-Kunsill (C‑295/90, Ġabra 1992, p. I-4193, punt 43); Darmon (konkluzjonijiet tas-17 ta’ Novembru 1993 fis-sentenza
tat-23 ta’ Frar 1994, Regione Lombardia, (C‑236/92, Ġabra 1994, p. I-483, punt 27); Tizzano (konkluzjonijiet tat-30 ta’ Ġunju 2005, fis-sentenza tal-21 ta’ Novembru 2005, Mangold, (C‑144/04, Ġabra p. I‑9981) u tas-27 ta’ April 2006 fil-kawża ċċitata Cordero Alonso) u Kokott (konklużjonijiet tas-27 ta’ Ottubru 2005 fil-kawża ċċitata Adeneler et ) ressqu argumenti favur l-estensjoni ta’ dan l-obbligu anki fil-perijodu tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-direttiva. Għalkemm sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tinqara bħala preċedent f’dan is-sens (sentenza tat-8 ta’ Ottubru 1987, Kolpinghuis Nijmegen (C-80/86, Ġabra p. 3969, punt 15), fis-sentenza Adeneler, il-Qorti tal-Ġustizzja eskludiet, madankollu, din l-estensjoni. Fid-dawl tal-karatteristiċi tal-kawża inkwistjoni, ma nħossx li huwa neċessarju li nieħu pożizzjoni dwar din il-problema, għalkemm nirrikonoxxi l-importanza tagħha fid-dritt tal-Unjoni.
(14)  –	Iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna preċedenti.
(15)  –	Sentenza tat-22 ta’ Novembru 2005, (C‑144/04 Ġabra p. I‑9981).
(16)  –	Punti 121‑123.
(17)  –	Ara, b’analoġija, is-sentenza tat-23 ta’ April 2009, VTB-VAB (Kawżi magħquda C‑261/07 u C-299/07, Ġabra p. I‑2949, punti 38‑40).
(18)  –	Kif se jidher aħjar iktar ’il quddiem, l-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987 huwa l-frott tal-kodifikazzjoni min-naħa tal-leġiżlatur Komunitarju tal-prinċipji elaborati mill-ġurisprudenza Komunitarja. Għalkemm, kif enfasizzat il-Kummissjoni waqt is-seduta, taħt ċerti aspetti effettivament ma hemmx korrispondenza kompleta bejn il-kliem tad-dispożizzjoni nnifisha u l-ġurisprudenza preċedenti għall-implementazzjoni tagħha, dan ma għandux x’jaqsam mad-domanda preliminari. Għalhekk ir-risposta għal din id-domanda ma għandhiex tkun sostanzjalment differenti anki jekk jiġi deċiż li huwa neċessarju li jkun hemm riformulazzjoni tad-domanda preliminari skont kif indikat mill-Kummissjoni.
(19)  –	Sentenza tas-16 ta’ Ottubru 2008, Holmqvist (C‑310/07 Ġabra p. I‑7871).
(20)  –	Sentenza tas-17 ta’ Settembru 1997, (C‑117/96 (Ġabra. pag. I‑5017).
(21)  –	Punt 20 u d-dispożittiv.
(22)  –	Punt 23.
(23)  –	Punti 21 u 22.
(24)  –	Punt 24.
(25)  –	Punt 26.
(26)  –	Sentenza tas-16 ta’ Diċembru 1999, (C‑198/98 Ġabra p. I‑8903).
(27)  –	Punt 22.
(28)  –	Proposta ta’ direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-15 ta’ Jannar 2000, COM(2000) 832 finali (ĠU C 154 E, p. 109). Ara, fl-istess sens, is-seba’ premessa tad-Direttiva 2002/74.
(29)  –	COM(2000) 832 finali, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna preċedenti, punt 9.
(30)  –	Iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 19.
(31)  –	Ibidem .
(32)  –	F’dan ir-rigward, ta’ min ifakkar li d-Direttiva 80/987 ma tipprovdi l-ebda mekkaniżmu ta’ rimbors bejn l-istituzzjonijiet. L-Artikolu 5(ċ) tad-Direttiva jipprovdi li l-obbligu tal-ħlas li għandhom l-istituzzjonijiet ta’ garanzija jeżistu indipendentement mit-twettiq tal-obbligi ta’ kontribuzzjoni għall-finanzjament.
(33)  –	Ara, pereżempju, l-Artikolu 19 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru. 44/2001, tat-22 ta’ Diċembru 2000, dwar il-kompetenza ġurisdizzjonali, ir-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet ċivili u kummerċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 42), l-Artikolu 8 tar-Regolament (KE) Nru. 593/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-17 ta’ Ġunju 2008 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet kuntrattwali (ĠU L 177, p. 6), u l-Artikolu 6 tad-Direttiva 96/71/KE tal-Parlament u tal-Kunsill, tas-16 ta’ Diċembru 1996 dwar  l-impjieg ta’ ħaddiema fil-qafas ta’ prestazzjoni ta’ servizzi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 2, p. 431).
(34)  –	Ara, b’mod partikolari, il-punt 24.
(35)  –	Fuq ir-rilevanza ta’ dan il-fattur ta’ konnessjoni jinsisti b’mod partikolari l-Gvern Irlandiż li fl-osservazzjonijiet tiegħu mressqa lill-Qorti tal-Ġustizzja, jipproponi interpretazzjoni tal-Artikolu 8a tad-Direttiva 80/987 fis-sens li l-lokalità fejn il-ħaddiem iwettaq l-attività tiegħu tkun dik fejn il-persuna li timpjegah tħallsu jew għandha tħallas il-kontribuzzjonijiet maħsuba għall-iffinanzjar tal-garanzija salarjali.
(36)  –	Ara COM(2000) 832 iċċitata iktar ’il fuq, punt 28.
(37)  –	Ibidem . It-test tal-Artikolu 8a(1) kif kien propost oriġinarjament mill-Kummissjoni kien jgħid “meta impriża li tkun stabbilita f’territorju tal-inqas żewġ pajjiżi tkun fi stat ta’ insolvenza fis-sens tal-Artikolu 2(1) u meta l-proċeduri ta’ insolvenza jiġu mressqa fi Stat Membru differenti minn dak fejn il-ħaddiem abitwalment jaħdem, l-istituzzjoni ta’ garanzija kompetenti hija dik tal-Istat Membru fejn abitwalment jaħdem il-ħaddiem”.
(38)  –	Ara, b’mod partikolari, il-punt 9. Il-proprosta tal-Kummissjoni tipprovdi anki l-introduzzjoni, fl-Artikolu 2 tad-Direttiva 80/987, tas-subparagrafu 3 li jagħti definizzjoni tal-kunċett ta’ “stabbiliment”: “‘stabbiliment’ jirreferi, għall-iskop ta’ din id-direttiva, għal kull lokalità fejn min iħaddem jeżerċita b’mod mhux temporanju attività ekonomika permezz ta’ ħaddiema u permezz ta’ assi”. Fil-fażi tal-ewwel qari, il-Parlament ippropona emenda fir-rigward ta’ din id-definizzjoni b’riferiment għall-ħlas tal-kontribuzzjonijiet. L-emenda proposta kienet tgħid: “‘stabbiliment’ għall-iskop ta’ din id-direttiva, jirreferi għal kull lokalità fejn min iħaddem jeżerċita b’mod mhux temporanju attività ekonomika organizzata permezz ta’ ħaddiema u permezz ta’ assi materjali jew immatarjali u/jew fejn teżisti preżenza tal-impriża. Dan ifisser li l-ħlas tas-salarji lill-ħaddiema jsir fil-pajjiż partikolari, id-dokumentazzjoni relattiva tiġi ppreżentata lill-awtoritajiet ta’ dak l-istat u l-kontribuzzjonijiet tal-benefiċċji soċjali jitħallsu hemm” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Ara ĠU C 153 E, p. 239.
(39) – Ara s-sentenza Holmqvist, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 19, b’mod partikolari il-punt 27.
(40)  –	Ara, inter alia, is-sentenza Everson u Barrass, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 26, punt 20; ara wkoll il-premessa 2 tad-Direttiva 2002/74.