61979J0005
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ
της 18ης Οκτωβρίου 1979 (
*1
)
Στην υπόθεση 5/79,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του cour d'appel της Rouen προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, και με την οποία το εν λόγω δικαστήριο ζητεί, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιόν του μεταξύ
Procureur Général près la cour d'appel
και
Hans Buys, Han Pesch και Yves Dullieux και Denkavit France Sàrl,
την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του κανονισμού (ΕΟΚ) 804/68 του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1968, περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων (EE ειδ. έκδ. τόμος 03/03, σ. 82), του κανονισμού 804/76, της 7ης Απριλίου 1976 (JO L 93, σ. 22) και του κανονισμού 974/71, της 12ης Μαΐου 1971 (EE ειδ. έκδ. τόμος 03/06, σ. 192), καθώς και των άρθρων 30 ως 34, 5 και 85 της Συνθήκης ΕΟΚ,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
συγκείμενο από τους Η. Kutscher, Πρόεδρο, Α. O'Keeffe και Α. Touffait, προέδρους τμήματος, J. Mertens de Wilmars, P. Pescatore, Mackenzie Stuart και G. Bosco, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: J.-P. Warner
γραμματέας: Α. Van Houtte
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
(το μέρος που περιέχει τα περιστατικά παραλείπεται)
Σκεπτικό
1
Με απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 1978, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 3 Ιανουαρίου 1979, το cour d'appel της Rouen υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του κανονισμού 804/68 του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1968, περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων (EE ειδ. έκδ. τόμος 03/03, σ. 82), του κανονισμού 974/71 του Συμβουλίου, της 12ης Μαΐου 1971, περί ορισμένων μέτρων συγκυριακής πολιτικής που πρέπει να ληφθούν στον γεωργικό τομέα σαν συνέπεια της προσωρινής διευρύνσεως των περιθωρίων διακυμάνσεως των νομισμάτων ορισμένων κρατών μελών (EE ειδ. έκδ. τόμος 03/06, σ. 192), καθώς και των άρθρων 5, 30 ως 34 και 85 της Συνθήκης ΕΟΚ.
2
Τα ζητήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο ποινικών διώξεων που ασκήθηκαν ενώπιον των γαλλικών δικαστικών αρχών από την Εισαγγελική Αρχή κατά τεσσάρων διευθυνόντων την εταιρία Denkavit France Sàrl και κατ' αυτής της ίδιας εταιρίας, παραγωγού ζωοτροφών, λογιζομένης ως αστικώς υπεύθυνης, που κατηγορούνται ότι παραβίασαν την υπουργική απόφαση ηo 76-86 Ρ της 22ας Σεπτεμβρίου 1976, που δημοσιεύθηκε στο Bulletin officiel des services des prix στις 23 Σεπτεμβρίου 1976.
3
H προαναφερθείσα υπουργική απόφαση ορίζει στο άρθρο 1 ότι «ως τις 31 Δεκεμβρίου 1976 οι τιμές, συμπεριλαμβανομένων όλων των φόρων, όλων των προϊόντων δεν μπορούν να είναι ανώτερες, τόσο στην παραγωγή όσο και στα διάφορα στάδια διανομής, από τις τιμές που ισχύουν νομίμως στις 15 Σεπτεμβρίου 1976 ή, ελλείψει τέτοιων τιμών, κατά την πιο πρόσφατη προηγούμενη ημερομηνία». Το άρθρο 2 ορίζει ότι «οι διατάξεις του άρθρου 1 δεν εφαρμόζονται στα νωπά προϊόντα γεωργίας ή αλιείας».
4
Δύο ανακοινώσεις, που δημοσιεύθηκαν στο Bulletin des services des prix αντίστοιχα στις 23 Σεπτεμβρίου 1976 και την 1η Οκτωβρίου 1976 καθόρισαν το πεδίο και τις λεπτομέρειες εφαρμογής της εν λόγω υπουργικής αποφάσεως.
5
Η πρώτη ανακοίνωση ορίζει, όσον αφορά ιδίως την εφαρμογή του «παγώματος» των τιμών στο στάδιο της παραγωγής, ότι δεν υπάγονται στις διατάξεις του άρθρου 1 της αποφάσεως ηo 76-86 Ρ, μεταξύ άλλων, οι τιμές παραγωγής
«Των νωπών προϊόντων που προέρχονται από τη γεωργία και την αλιεία (πρβλ. άρθρο 2 της αποφάσεως) και των λοιπών γεωργικών προϊόντων των οποίων η τιμή παραγωγής διέπεται από αποφάσεις που λαμβάνονται στο πλαίσιο της γεωργικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.
Δεν πρέπει να λογίζονται ως προϊόντα γεωργίας και αλιείας παρά μόνον αυτά που δεν έχουν μεταποιηθεί. Αν τα προϊόντα αυτά δεν διατηρούν τα χαρακτηριστικά της καταγωγής τους ή αποτελούν αντικείμενο μεταποιήσεως που εκφεύγει της κανονικής ή συνήθους χρήσεως της γεωργίας ή επήλθε σε οποιοδήποτε στάδιο της βιομηχανίας ή του εμπορίου χάνουν για τον λόγο αυτό τον αρχικό τους χαρακτήρα…
Όσον αφορά ειδικότερα τα γαλακτοκομικά προϊόντα, γίνεται δεκτό με ανοχή ότι τα βούτυρα, η κρέμα γάλακτος και τα τυριά των οποίων οι τιμές παραγωγής μπορούσαν να καθορίζονται ελεύθερα κατά την ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος της αποφάσεως, διατηρούν τον χαρακτήρα τους ως γεωργικών προϊόντων, ακόμη και μετά τη μεταποίηση ή τον καθαρισμό. Αντιθέτως, προϊόντα όπως η σκόνη γάλακτος, το συμπυκνωμένο γάλα, οι παγωμένες κρέμες εμφανίζουν βιομηχανική μορφή καθώς και τα παρασκευάσματα όπως τα γιαούρτια, τα νωπά τυριά, τα τετηγμένα τυριά.»
6
Η δεύτερη ανακοίνωση διευκρινίζει ειδικότερα τους όρους εφαρμογής του προαναφερθέντος συστήματος τιμών στο στάδιο της διανομής, διακρίνοντας μεταξύ «νωπών προϊόντων γεωργίας και αλιείας», αφενός, και «άλλων γεωργικών προϊόντων υπό κοινοτική ρύθμιση αγοράς», αφετέρου, όπως ορίζονται στον πίνακα II του παραρτήματός της, όπου αναφέρονται τα «σιτηρά (πλην των υπολειμμάτων αποφλοιώσεως)» και η «σκόνη γάλακτος χύμα». Για τα προϊόντα που αναφέρονται σ' αυτό τον κατάλογο ορίζεται ότι «κατ' εφαρμογή των κοινοτικών κανονισμών, εξαιρούνται του πεδίου εφαρμογής της υπουργικής αποφάσεως no 76-86 Ρ τόσο στην παραγωγή όσο και στο στάδιο χονδρικής πωλήσεως», ενώ στα λοιπά στάδια διανομής εξακολουθούν να υπάγονται στο σύστημα του «παγώματος» που θεσπίστηκε με την εν λόγω απόφαση.
7
Από τον φάκελο προκύπτει ότι στις 20 Σεπτεμβρίου 1976 η κατηγορούμενη εταιρία αύξησε τις τιμές έξι προϊόντων θηλασμού ζώων και ότι διατήρησε αυτή την αύξηση στις πωλήσεις που έγιναν κατά τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο του 1976, μετά την έναρξη της ισχύος της υπουργικής αποφάσεως 76-86 Ρ. Οι κατηγορούμενοι της κύριας δίκης δήλωσαν κατά τη διάρκεια της παρούσας διαδικασίας — χωρίς να αντικρουστούν — ότι η εταιρία Denkavit προμηθεύει με τις ζωοτροφές που παράγει αποκλειστικά τους χονδρεμπόρους, οι οποίοι τις μεταπωλούν στους γεωργούς. Εξάλλου, όπως προκύπτει από τα στοιχεία που παρέχει η παραπεμπτική απόφαση ως προς τη σύνθεση αυτών των προϊόντων, λαμβανομένων επίσης υπόψη των δηλώσεων των κατηγορουμένων της κύριας δίκης και της Γαλλικής Κυβερνήσεως στην παρούσα διαδικασία, τα εν λόγω προϊόντα έχουν αυξημένη περιεκτικότητα σε γαλακτοκομικά προϊόντα, ιδίως σε σκόνη γάλακτος: 60 % σύμφωνα με την παραπεμπτική απόφαση, 60 έως 65 % σύμφωνα με τους κατηγορουμένους της κύριας δίκης και 60 % σύμφωνα με τη Γαλλική Κυβέρνηση, η οποία αναφέρει πάντως περιεκτικότητα 45 % σε αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη μόνο για τα προϊόντα Denkavit élevage. Κατά τα λοιπά, τα εν λόγω προϊόντα περιέχουν άλλα γεωργικά προϊόντα, που αναφέρονται στο παράρτημα II της Συνθήκης ΕΟΚ, καθώς και μηδαμινές ποσότητες διαφόρων προσθετικών.
8
Οι κατηγορούμενοι της κύριας δίκης ισχυρίζονται ότι κάθε συστατικό — πλην των προσθετικών — των εν λόγω προϊόντων εμπίπτει σε κοινή οργάνωση γεωργικής αγοράς, ιδίως σ' αυτή που ιδρύθηκε στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων με τον κανονισμό 804/68. Υπό τις περιστάσεις αυτές, μέτρα «παγώματος» των τιμών, όπως αυτά που προβλέπονται από την υπουργική απόφαση ηo 78-86 Ρ της 22ας Σεπτεμβρίου 1976, δεν μπορούν να εφαρμοστούν σε τέτοια προϊόντα χωρίς να παραβιάζουν την κοινοτική νομοθεσία στην οποία υπάγονται και συγχρόνως τους κανόνες της Συνθήκης σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων και του καθεστώτος ανταγωνισμού στην κοινή αγορά. Η Εισαγγελική Αρχή υποστήριξε αντιθέτως ότι τα προϊόντα θηλασμού μόσχων δεν θεωρήθηκαν ποτέ ότι εμπίπτουν στην κατηγορία των προϊόντων των οποίων οι τιμές διέπονται από κοινοτικές διατάξεις, ότι τα εθνικά συστήματα τιμών είναι νόμιμα κατά το μέτρο που δεν διαταράσσουν τον σχηματισμό των τιμών των πρώτων υλών που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή των εν λόγω προϊόντων και ότι τα προϊόντα θηλασμού μόσχων πρέπει να θεωρηθούν δεύτερη μεταποίηση.
α) Επί του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού 804/68
9
Προκειμένου να διευκρινιστούν αυτά τα σημεία, το cour d'appel της Rouen ζήτησε από το Δικαστήριο να αποφανθεί καταρχάς αν τα προϊόντα θηλασμού μόσχων της φύσεως και της συνθέσεως των επιδίκων προϊόντων «υπόκεινται, για τον καθορισμό των τιμών στο στάδιο της παραγωγής ή του χονδρικού εμπορίου, στους κανόνες της κοινής οργανώσεως των γεωργικών αγορών» και ειδικότερα αν εμπίπτουν «είτε στον ορισμό των γαλακτοκομικών προϊόντων (άρθρο 1 του κανονισμού 804/68 της 27ης Ιουνίου 1968) είτε στον ορισμό των κτηνοτροφών (άρθρο 4 του κανονισμού 990/72 όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό 804/76 της 7ης Απριλίου 1976) ή σε οποιαδήποτε άλλη κατηγορία γεωργικών προϊόντων που υπάγονται στην κοινοτική νομοθεσία δυνάμει του άρθρου 38 της Συνθήκης της Ρώμης».
10
Το άρθρο 1 του κανονισμού 804/68 του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1968 (EE ειδ. έκδ. τόμος 03/03, σ. 82) προβλέπει στο στοιχείο β ότι η κοινή οργάνωση αγοράς στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων εφαρμόζεται σε προϊόντα όπως «το γάλα και η κρέμα γάλακτος (ανθόγαλα), διατετηρημένα, συμπεπυκνωμένα ή περιέχοντα σάκχαρο» της κλάσεως 04.02 του κοινού δασμολογίου, το οποίο περιλαμβάνει στις δασμολογικές διακρίσεις A II και Β I το «γάλα και την κρέμα γάλακτος σε σκόνη». Εξάλλου, η ίδια διάταξη επεκτείνει στην περίπτωση η το πεδίο εφαρμογής της εν λόγω κοινής οργανώσεως αγοράς στα «παρασκευάσματα για διατροφή ζώων» που περιλαμβάνουν τα πιο πάνω προϊόντα.
11
Όπως διαπιστώθηκε προηγουμένως, τα επίδικα προϊόντα είναι «παρασκευάσματα για διατροφή ζώων» που έχουν αυξημένη περιεκτικότητα σε σκόνη γάλακτος και τα οποία, κατά τα λοιπά, περιέχουν άλλα γεωργικά προϊόντα τα περισσότερα των οποίων εμπίπτουν στον κανονισμό 804/68. Από αυτό προκύπτει ότι, υπό τις περιστάσεις αυτές, λαμβανομένης υπόψη της συνθέσεώς τους και σύμφωνα με τις προαναφερθείσες διατάξεις του άρθρου 1, περιπτώσεις β και η του κανονισμού 804/68, οι τροφές αυτές εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού και υπόκεινται ως εκ τούτου στην κοινή οργάνωση αγοράς στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων.
β) Επί της εφαρμογής του κανονισμού 990/72
12
Η υπαγωγή των προϊόντων αυτών στην κοινή οργάνωση αγοράς στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων δεν αποκλείει αναγκαστικά την εφαρμογή επ' αυτών του κανονισμού 990/72 της Επιτροπής, της 15ης Μαΐου 1972 (JO 1972, L 115, σ. 1). Ο κανονισμός αυτός δεν είναι στην πραγματικότητα παρά μέτρο εφαρμογής του κανονισμού 986/68 του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1968 (EE ειδ. έκδ. τόμος 03/03). Δεδομένου ότι ο τελευταίος αυτός κανονισμός με τον οποίο καθορίζονται «οι γενικοί κανόνες σχετικά με τη χορήγηση των ενισχύσεων για το αποκορυφωμένο γάλα και το αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη που προορίζονται για τη διατροφή ζώων» βρίσκεται, όπως προκύπτει επίσης από το προοίμιό του, στο πλαίσιο του κανονισμού 804/68 και ρυθμίζει ειδικό μηχανισμό της κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων, ο κανονισμός 990/72, ως μέτρο εφαρμογής του κανονισμού 986/68, περιλαμβάνεται και αυτός μεταξύ των κανόνων της κοινής οργανώσεως της αγοράς στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων. Η εφαρμογή του στα γαλακτοκομικά προϊόντα δεν αποκλείει επομένως την εφαρμογή του κανονισμού 804/68 με τον οποίο ιδρύθηκε η εν λόγω κοινή οργάνωση, αλλά αντιθέτως προϋποθέτει ότι τα ίδια αυτά προϊόντα υπάγονται στον τελευταίο αυτό κανονισμό.
13
Για όλους τους ανωτέρω λόγους πρέπει να δοθεί ως απάντηση στο πρώτο ερώτημα ότι τα προϊόντα θηλασμού μόσχων της φύσεως και της συνθέσεως που αναφέρονται στην κύρια δίκη αποτελούν γαλακτοκομικά προϊόντα κατά την έννοια του άρθρου 1 του κανονισμού 804/68 του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 1968 και ως εκ τούτου υπάγονται στην κοινή οργάνωση αγοράς που ιδρύθηκε με τον κανονισμό αυτό.
γ) Επί της εφαρμογής του κανονισμού 974/71
14
Το εθνικό δικαστήριο ζητεί περαιτέρω από το Δικαστήριο να αποφανθεί αν τροφές όπως τα επίδικα προϊόντα υπάγονται στα εξισωτικά ποσά που προβλέπονται από τον κανονισμό 974/71 του Συμβουλίου, της 12ης Μαΐου 1971 (EE ειδ. έκδ. τόμος 03/06, σ. 192) και σε καταφατική περίπτωση αν το γεγονός αυτό και μόνο συνεπάγεται καθαυτό την υπαγωγή τους στην κοινή οργάνωση αγοράς δυνάμει του άρθρου 1, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού.
15
Το άρθρο 1 του κανονισμού 974/71 ορίζει, στην παράγραφο 2, περιπτώσεις α και β, ότι ο μηχανισμός των νομισματικών εξισωτικών ποσών που προβλέπεται στην παράγραφο 1 εφαρμόζεται, μεταξύ άλλων
«α)
στα προϊόντα, για τα οποία προβλέπονται μέτρα παρεμβάσεως, στο πλαίσιο της κοινής οργανώσεως των γεωργικών αγορών
β)
στα προϊόντα των οποίων η τιμή εξαρτάται από την τιμή των προϊόντων που αναφέρονται στην περίπτωση α και τα οποία υπάγονται στην κοινή οργάνωση των αγορών…»
Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι η υπαγωγή των γεωργικών προϊόντων στην κοινή οργάνωση των αγορών δεν αποτελεί συνέπεια της εφαρμογής ως προς αυτά του μηχανισμού των νομισματικών εξισωτικών ποσών που θεσπίστηκε με τον κανονισμό 974/71, αλλά αντιθέτως αποτελεί, καταρχήν, μια από τις προϋποθέσεις για την εφαρμογή του ίδιου αυτού μηχανισμού. Εφόσον οι ζωοτροφές της φύσεως όπως των επιδίκων ζωοτροφών διέπονται, όπως διαπιστώθηκε προηγουμένως, από την κοινή οργάνωση των αγορών στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων που καθιερώθηκε με τον κανονισμό 804/68, από την ίδια αυτή διάταξη προκύπτει ότι το σύστημα των νομισματικών εξισωτικών ποσών που θεσπίστηκε με τον κανονισμό 974/71 εφαρμόζεται επί των προϊόντων αυτών.
Για την περίοδο εμπορίας 1976-1977 — κατά το διάστημα της οποίας εκδόθηκε η υπουργική απόφαση 76-86 Ρ της 22ας Σεπτεμβρίου 1976 — τα νομισματικά εξισωτικά ποσά που εφαρμόζονται στα προϊόντα αυτά είχαν καθιερωθεί με τον κανονισμό 572/76 της Επιτροπής, της 15ης Μαρτίου 1976 (JO 1976, L 68, σ. 5) — ο οποίος συμπληρώθηκε, όσον αφορά τη Γαλλία, με τον κανονισμό 652/76 της Επιτροπής, της 24ης Μαρτίου 1976 (JO 1976, L 79, σ. 4).
16
Ενόψει των στοιχείων αυτών πρέπει να δοθεί η απάντηση στο δεύτερο ερώτημα ότι τα εν λόγω προϊόντα θηλασμού υπέκειντο κατά την περίοδο εφαρμογής των επιδίκων εθνικών μέτρων παγώματος των τιμών στον μηχανισμό των νομισματικών εξισωτικών ποσών που καθιερώθηκε με τον κανονισμό 974/71.
δ) Επί της εκτάσεως εφαρμογής του κανονισμού 804/68 σε σχέση με τα εθνικά μέτρα ελέγχου των τιμών
17
Με το τρίτο ερώτημα το εθνικό δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να αποφανθεί αν η κοινή οργάνωση των αγορών στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων που προβλέπεται από τον κανονισμό 804/68, της 27ης Ιουνίου 1968, μόνη της ή σε συνδυασμό με την κοινή οργάνωση των αγορών στον τομέα του βοείου κρέατος που προβλέπεται από τον κανονισμό 805/68, εμποδίζει την εφαρμογή από ένα κράτος μέλος μιας εθνικής κανονιστικής ρυθμίσεως παγώματος των τιμών στα προϊόντα θηλασμού μόσχων για τα οποία πρόκειται. Το εθνικό δικαστήριο ερωτά εξάλλου, με το πέμπτο του ερώτημα, αν η προαναφερθείσα κοινή οργάνωση των αγορών εμποδίζει σε ένα κράτος μέλος την εφαρμογή μιας εθνικής κανονιστικής ρυθμίσεως παγώματος των τιμών η οποία δεν προβλέπει ειδικές διατάξεις για τα γεωργικά προϊόντα που διέπονται από αποφάσεις που ελήφθησαν από την Κοινότητα.
Δεδομένου ότι τα δύο ερωτήματα είναι συναφή ως προς το περιεχόμενό τους, πρέπει να ερευνηθούν από κοινού.
18
Το Δικαστήριο έχει δεχθεί με πάγια νομολογία — απόφαση της 23ης Ιανουαρίου 1975 (Galli, 31/74, Recueil 1975, σ. 47), αποφάσεις της 26ης Φεβρουαρίου 1976 (Tasca, 65/75, και Sadam, 88 ως 90/75, Recueil 1976, σ. 291 και 323), απόφαση της 29ης Ιουνίου 1978 (Dechmann, 154/77, Recueil 1978, σ. 1573) και απόφαση της 12ης Ιουλίου 1979 (Grosoli, 223/78) — ότι, στα πεδία που καλύπτονται από κοινή οργάνωση αγοράς, πολύ δε περισσότερο όταν η οργάνωση αυτή στηρίζεται σε κοινό σύστημα τιμών, τα κράτη μέλη δεν μπορούν πλέον να παρεμβαίνουν με εθνικές διατάξεις, που λαμβάνονται μονομερώς, στον μηχανισμό σχηματισμού των τιμών, όπως προκύπτει αυτός ο σχηματισμός από την κοινή οργάνωση. Με τη νομολογία αυτή έγινε δεκτό ότι οι διατάξεις ενός κοινοτικού γεωργικού κανονισμού που περιλαμβάνει σύστημα τιμών το οποίο εφαρμόζεται στα στάδια της παραγωγής και του χονδρικού εμπορίου αφήνουν ανέπαφη την εξουσία των κρατών μελών — υπό την επιφύλαξη των λοιπών διατάξεων της Συνθήκης — να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα σχηματισμού των τιμών στα στάδια του λιανικού εμπορίου και της καταναλώσεως, υπό την προϋπόθεση ότι τα μέτρα αυτά δεν θέτουν σε κίνδυνο τους στόχους ή τη λειτουργία της εν λόγω κοινής οργανώσεως αγοράς.
19
Με την ίδια αυτή νομολογία το Δικαστήριο δέχθηκε περαιτέρω ότι στην αρμοδιότητα του εθνικού δικαστηρίου σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση ανήκει η κρίση για το αν τα εθνικά μέτρα που ελήφθησαν σε θέματα τιμών, τα οποία καλείται να κρίνει, παράγουν ή μη αποτελέσματα ασυμβίβαστα με τις οικείες κοινοτικές διατάξεις. Θα πρέπει να ληφθεί σχετικά υπόψη ο ειδικός χαρακτήρας της κοινής οργανώσεως αγοράς στον εν λόγω τομέα.
20
Όσον αφορά τα χαρακτηριστικά της κοινής οργανώσεως στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων, που ιδρύθηκε με τον κανονισμό 804/68, πρέπει να τονιστεί ότι η οργάνωση αυτή περιλαμβάνει σύστημα τιμών και σύστημα εμπορικών ανταλλαγών. Το σύστημα τιμών προσανατολίζεται προς μια «ενδεικτική τιμή» για το γάλα, προς μια «τιμή κατωφλίου» για ορισμένα γαλακτοκομικά προϊόντα, στα οποία περιλαμβάνονται και τα παρασκευάσματα διατροφής της διακρίσεως 23.07 Β του κοινού δασμολογίου, και προς μια «τιμή παρεμβάσεως», ιδίως για το βούτυρο και το αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη, που καθορίζονται κάθε έτος από το Συμβούλιο για τη γαλακτοκομική περίοδο που αρχίζει το επόμενο έτος. Εξάλλου, από την εν λόγω κοινή οργάνωση προβλέπονται μέτρα παρεμβάσεως για την περίπτωση που οι τιμές αγοράς θα κατέβαιναν σε επίπεδο που δεν θα επιτρέπει την επίτευξη της ενδεικτικής τιμής. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, ενίσχυση στην ιδιωτική αποθεματοποίηση και ειδικότερα τη χορήγηση ενισχύσεων «για το αποκορυφωμένο γάλα και για το αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη που παράγονται στην Κοινότητα και χρησιμοποιούνται για τη διατροφή ζώων, αν τα προϊόντα αυτά ανταποκρίνονται σε ορισμένες προϋποθέσεις» (κανονισμός 804/68, άρθρο 10, παράγραφος 1). Τέτοιες ενισχύσεις — όπως προκύπτει από το άρθρο 2α του κανονισμού 986/68 του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1968, που προστέθηκε από τον κανονισμό 666/74 του Συμβουλίου, της 28ης Μαρτίου 1974 (JO 1974, L 85, σ. 58) — καθορίζονται κάθε έτος, λαμβανομένων υπόψη μεταξύ άλλων της τιμής παρεμβάσεως καθώς και της εξελίξεως των τιμών στην αγορά των ανταγωνιστικών προϊόντων σε σχέση με την αγορά του αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη.
Το σύστημα εμπορικών ανταλλαγών, τέλος, προβλέπει σύστημα εισφορών, που καθορίζονται με βάση την τιμή κατωφλίου, επεκτείνονται δε στις ζωοτροφές, και τη χορήγηση ενισχύσεων στην επιστροφή επίσης για το διατηρημένο γάλα και τη διατηρημένη κρέμα γάλακτος. Εξάλλου, όπως διαπιστώθηκε προηγουμένως, τα γαλακτοκομικά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων και των ζωοτροφών, υπάγονται στον μηχανισμό των νομισματικών εξισωτικών ποσών.
21
Από τα συστατικά στοιχεία της κοινής οργανώσεως που ιδρύθηκε με τον κανονισμό 804/68 προκύπτει ότι η οργάνωση αυτή προσανατολίζεται προς ένα σύστημα κοινοτικών τιμών, οι οποίες συνδέονται στενά οι μεν με τις δε. Η ορθή λειτουργία της οργανώσεως προϋποθέτει ότι καμιά από τις τιμές αυτές δεν θα αλλοιώνεται στους όρους σχηματισμού τους από την παρεμβολή μέτρων που λαμβάνονται μονομερώς από ένα κράτος μέλος. Είναι δεδομένο ότι από τις 16 Σεπτεμβρίου 1976, δηλαδή την επομένη της ημέρας από την οποία άρχισε να ισχύει το πάγωμα των τιμών που καθιερώθηκε με την υπουργική απόφαση 76-86 Ρ της 22ας Σεπτεμβρίου 1976, η ενδεικτική τιμή του γάλακτος και η τιμή παρεμβάσεως του αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη ήρθησαν από τον κανονισμό 558/76 του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου 1976 (JO 1976, L 67, σ. 4). Εξάλλου, ο κανονισμός 560/76 του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου 1976 (JO 1976, L 67, σ. 10) αύξησε επίσης, από τις 16 Σεπτεμβρίου 1976, την τιμή κατωφλίου των συνθέτων τροφών.
22
Το γεγονός που τονίστηκε από τη Γαλλική Κυβέρνηση ότι τα προϊόντα θηλασμού μόσχων δεν τυγχάνουν, υπό την ιδιότητά τους αυτή, εγγυήσεως τιμής υπό τη μορφή τιμής παρεμβάσεως που καθορίζεται στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής δεν μπορεί να αποκλείσει τον κίνδυνο συγκρούσεως μεταξύ των εθνικών μέτρων παγώματος των τιμών των προϊόντων αυτών και της κοινοτικής κανονιστικής ρυθμίσεως που διέπει την κοινή οργάνωση των αγορών του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων. Πράγματι, είναι μεν αληθές ότι δεν υφίσταται τιμή παρεμβάσεως για τα προϊόντα θηλασμού μόσχων, αλλά και η τιμή παρεμβάσεως που καθορίζεται για τη σκόνη γάλακτος είναι, λόγω της συνθέσεως αυτών των προϊόντων, συστατικό στοιχείο της τιμής τους. Εξάλλου, το γεγονός, που υπογραμμίστηκε από τη Γαλλική Κυβέρνηση, ότι η εθνική κανονιστική ρύθμιση παγώματος των τιμών στη συγκεκριμένη περίπτωση αποτελεί προσωρινό συγκυριακό μέτρο που δεν έχει, υπό την ιδιότητά του αυτή, αξιόλογη επίδραση στην εν λόγω αγορά δεν μπορεί να αποκλείσει ότι μπορεί να αποδειχθεί ασυμβίβαστο με τις διατάξεις του κοινοτικού δικαίου στον γεωργικό τομέα, διότι ένα πάγωμα τιμών, έστω προσωρινό και συγκυριακό, μπορεί στην πραγματικότητα να θέσει σε κίνδυνο τους στόχους ή τη λειτουργία της κοινής οργανώσεως των αγορών για τις οποίες πρόκειται. Τέλος, η διάκριση στην οποία προβαίνει η Γαλλική Κυβέρνηση μεταξύ εθνικών μέτρων που αφορούν τις πρώτες ύλες που υπόκεινται σε κοινή οργάνωση αγοράς και εθνικών μέτρων που εφαρμόζονται σε παρασκευάσματα που γίνονται από τις ύλες αυτές δεν είναι αποφασιστική για να αποκλείσει οποιαδήποτε σύγκρουση μεταξύ της εθνικής κανονιστικής ρυθμίσεως σε θέματα τιμών και των κανόνων που διέπουν την κοινή οργάνωση των αγορών, αφού τόσο οι πρώτες ύλες όσο και τα σύνθετα προϊόντα που περιέχουν τις ύλες αυτές εμπίπτουν στην κοινή οργάνωση αγορών και υφίσταται, μεταξύ των μεν και των δε, στενή σχέση από άποψη τιμών.
23
Αυτές οι ιδιομορφίες της κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων είναι μεταξύ εκείνων που επιτρέπεται να λάβει υπόψη του το εθνικό δικαστήριο, μαζί με τα λοιπά στοιχεία αυτής της οργανώσεως, για να κρίνει αν τα εθνικά μέτρα, όπως τα επίδικα, παγώματος των τιμών στο στάδιο της διανομής των προϊόντων που υπόκεινται σε τέτοια οργάνωση θέτουν σε κίνδυνο τους στόχους ή τη λειτουργία αυτής της ίδιας οργανώσεως.
24
Επομένως στο τρίτο και στο πέμπτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι ο κανονισμός 804/68 του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1968, πρέπει να ερμηνευθεί ότι απαγορεύει μια εθνική κανονιστική ρύθμιση, όπως αυτή που αναφέρει το εθνικό δικαστήριο, παγώματος τιμών, στο στάδιο της διανομής, προϊόντων θηλασμού μόσχων που υπάγονται στην κοινή οργάνωση των αγορών που θεσπίστηκε με τον κανονισμό αυτό, εφόσον η εφαρμογή αυτής της ρυθμίσεως θέτει σε κίνδυνο τους στόχους ή τη λειτουργία της εν λόγω οργανώσεως, ιδίως του συστήματός της τιμών.
ε) Επί των άρθρων 30 ως 34 της Συνθήκης ΕΟΚ
25
Με το τέταρτο ερώτημα ερωτάται το Δικαστήριο αν οι κανόνες της ελευθέρας κυκλοφορίας των εμπορευμάτων που περιλαμβάνονται στα άρθρα 30 ως 34 της Συνθήκης ΕΟΚ, ειδικότερα δε στο άρθρο 22 του κανονισμού 804/68 για τα γαλακτοκομικά προϊόντα, απαγορεύουν την εφαρμογή στα προϊόντα αυτά μιας εθνικής κανονιστικής ρυθμίσεως παγώματος τιμών η οποία αποκλείει την επίρριψη στην τιμή πωλήσεως της αυξήσεως της τιμής αγοράς των πρώτων υλών ή των έτοιμων προϊόντων.
26
Το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ απαγορεύει, στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, κάθε μέτρο ισοδυνάμου αποτελέσματος με ποσοτικό περιορισμό, απαγόρευση η οποία επαναλαμβάνεται, όσον αφορά την αγορά του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων, από το άρθρο 22 του κανονισμού 804/68. Αρκεί σχετικά τα εν λόγω μέτρα να είναι ικανά να εμποδίσουν αμέσως ή εμμέσως, πραγματικά ή δυνητικά, τις εισαγωγές μεταξύ κρατών μελών. Ναι μεν ένα σύστημα παγώματος τιμών, το οποίο εφαρμόζεται αδιακρίτως στα εθνικά και στα εισαγόμενα προϊόντα, δεν αποτελεί καθαυτό μέτρο ισοδυνάμου αποτελέσματος με ποσοτικό περιορισμό, μπορεί όμως να συνεπάγεται τέτοιο αποτέλεσμα όταν οι τιμές βρίσκονται σε τέτοιο επίπεδο ώστε η διάθεση στην αγορά των εισαγομένων προϊόντων να καθίσταται είτε αδύνατη είτε δυσχερέστερη από ό, τι των εθνικών προϊόντων. Αυτό συμβαίνει ιδίως στην περίπτωση εθνικού συστήματος το οποίο, αποκλείοντας την επίρριψη στις τιμές πωλήσεως της ανόδου των τιμών των εισαγομένων προϊόντων, παγώνει τις τιμές σε επίπεδο τόσο χαμηλό ώστε — λαμβανομένης υπόψη της γενικής καταστάσεως των εισαγομένων προϊόντων σε σύγκριση με την κατάσταση των εθνικών προϊόντων — οι επιχειρηματίες που επιθυμούν να εισαγάγουν τα εν λόγω προϊόντα στο οικείο κράτος μέλος δεν μπορούν να το πράξουν παρά μόνον επί ζημία ή, ενόψει του επιπέδου των παγωμένων τιμών των εθνικών προϊόντων, ωθούνται στο να προτιμήσουν τα τελευταία αυτά προϊόντα.
27
Στην αρμοδιότητα του εθνικού δικαστηρίου ανήκει η κρίση αν συντρέχουν στη συγκεκριμένη περίπτωση οι προϋποθέσεις αυτές.
28
Ενόψει των σκέψεων αυτών θα πρέπει να δοθεί η απάντηση στο τέταρτο ερώτημα ότι οι κανόνες της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων που περιλαμβάνονται στα άρθρα 30 ως 34 της Συνθήκης ΕΟΚ απαγορεύουν την εφαρμογή σε προϊόντα θηλασμού μόσχων που υπάγονται στην κοινή οργάνωση των αγορών που καθιερώθηκε με τον κανονισμό 804/68 μιας εθνικής κανονιστικής ρυθμίσεως παγώματος των τιμών η οποία αποκλείει την επίρριψη στις τιμές πωλήσεως της αυξήσεως των τιμών αγοράς των πρώτων υλών ή των έτοιμων προϊόντων που εισάγονται από άλλο κράτος μέλος, όταν, λόγω του παγώματος, οι τιμές βρίσκονται σε τέτοιο επίπεδο ώστε η διάθεση στο εμπόριο των εισαγομένων προϊόντων να καθίσταται είτε αδύνατη είτε δυσχερέστερη από εκείνη των εθνικών προϊόντων.
στ) Επί των άρθρων 5 και 85 της Συνθήκης ΕΟΚ
29
Το εθνικό δικαστήριο ερωτά τέλος το Δικαστήριο να αποφανθεί αν οι συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 5 και 85 της Συνθήκης ΕΟΚ απαγορεύουν την εφαρμογή από ένα κράτος μέλος μιας εθνικής κανονιστικής ρυθμίσεως παγώματος των τιμών των προϊόντων που υπάγονται στην κοινοτική νομοθεσία.
30
Το άρθρο 5, εδάφιο 2, της Συνθήκης ΕΟΚ θέτει την αρχή κατά την οποία τα κράτη μέλη απέχουν από κάθε μέτρο που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την πραγματοποίηση των σκοπών της Συνθήκης. Όσον αφορά το άρθρο 85 της Συνθήκης, η διάταξη αυτή απαγορεύει «όλες τις συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, όλες τις αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων και κάθε εναρμονισμένη πρακτική» που παρουσιάζουν ορισμένα ειδικά χαρακτηριστικά σε σχέση με το καθεστώς ανταγωνισμού που καθιέρωσε η Συνθήκη. Μια εθνική κανονιστική ρύθμιση παγώματος των τιμών των προϊόντων που υπάγονται στην κοινοτική νομοθεσία εφόσον δεν αποτελεί συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων ή απόφαση ενώσεων επιχειρήσεων ή εναρμονισμένη πρακτική δεν υπάγεται επομένως στο πιο πάνω άρθρο 85. Μολονότι η εφαρμογή από ένα κράτος μέλος μιας τέτοιας κανονιστικής ρυθμίσεως σε προϊόντα που υπάγονται σε κοινή οργάνωση αγοράς αντίκειται στην αρχή του άρθρου 5, εδάφιο 2, της Συνθήκης για τον λόγο ότι θέτει σε κίνδυνο τους στόχους ή τη λειτουργία αυτής της οργανώσεως, η κρίση για το αν συμβιβάζεται μια τέτοια κανονιστική ρύθμιση με το κοινοτικό δίκαιο δεν εμπίπτει στις διατάξεις του άρθρου 85 της Συνθήκης, αλλά στις διατάξεις που διέπουν την εν λόγω οργάνωση.
31
Υπό τις προϋποθέσεις αυτές αρκεί να δοθεί η απάντηση στο έκτο ερώτημα ότι, ενόψει του ουσιαστικού πεδίου εφαρμογής του, το άρθρο 85 της Συνθήκης ΕΟΚ δεν αφορά μια εθνική κανονιστική ρύθμιση παγώματος των τιμών.
(Τα δικαστικά έξοδα παραλείπονται)
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε το cour d'appel της Rouen, ποινικό τμήμα, με απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 1978, αποφαίνεται:
1)
Τα προϊόντα θηλασμού μόσχων της φύσεως και της συνθέσεως που αναφέρονται στην κύρια δίκη αποτελούν γαλακτοκομικά προϊόντα κατά την έννοια του άρθρου 1 του κανονισμού 804/68 του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 1968 και ως εκ τούτου υπάγονται στην κοινή οργάνωση αγοράς που ιδρύθηκε με τον κανονισμό αυτό.
2)
Τα εν λόγω προϊόντα θηλασμού υπέκειντο κατά την περίοδο εφαρμογής των επιδίκων εθνικών μέτρων παγώματος των τιμών στον μηχανισμό των νομισματικών εξισωτικών ποσών που καθιερώθηκε με τον κανονισμό 974/71.
3)
Ο κανονισμός 804/68 του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1968, πρέπει να ερμηνευθεί ότι απαγορεύει μια εθνική κανονιστική ρύθμιση, όπως αυτή που αναφέρει το εθνικό δικαστήριο, παγώματος τιμών, στο στάδιο της διανομής, προϊόντων θηλασμού μόσχων που υπάγονται στην κοινή οργάνωση των αγορών που θεσπίστηκε με τον κανονισμό αυτό, εφόσον η εφαρμογή αυτής της ρυθμίσεως θέτει σε κίνδυνο τους στόχους ή τη λειτουργία της εν λόγω οργανώσεως, ιδίως του συστήματός της τιμών.
4)
Οι κανόνες της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων που περιλαμβάνονται στα άρθρα 30 ως 34 της Συνθήκης ΕΟΚ απαγορεύουν την εφαρμογή σε προϊόντα θηλασμού μόσχων που υπάγονται στην κοινή οργάνωση των αγορών που καθιερώθηκε με τον κανονισμό 804/68 μιας εθνικής κανονιστικής ρυθμίσεως παγώματος των τιμών η οποία αποκλείει την επίρριψη στις τιμές πωλήσεως της αυξήσεως των τιμών αγοράς των πρώτων υλών ή των έτοιμων προϊόντων που εισάγονται από άλλο κράτος μέλος, όταν, λόγω του παγώματος, οι τιμές βρίσκονται σε τέτοιο επίπεδο ώστε η διάθεση στο εμπόριο των εισαγομένων προϊόντων να καθίσταται είτε αδύνατη είτε δυσχερέστερη από εκείνη των εθνικών προϊόντων.
5)
Ενόψει του ουσιαστικού πεδίου εφαρμογής του, το άρθρο 85 της Συνθήκης ΕΟΚ δεν αφορά μια εθνική κανονιστική ρύθμιση παγώματος των τιμών.
Kutscher
O'Keeffe
Touffait
Mertens de Wilmars
Pescatore
Mackenzie Stuart
Bosco
Κρίθηκε από το Δικαστήριο στο Λουξεμβούργο στις 18 Οκτωβρίου 1979.
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 18 Οκτωβρίου 1979.
Kutscher
O'Keeffe
Touffait
Mertens de Wilmars
Pescatore
Mackenzie Stuart
Bosco
Ο γραμματέας
Α. Van Houtte
Ο Πρόεδρος
Η. Kutscher
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.