62022CJ0303_RES
Kawża C‑303/22
CROSS Zlín, a.s.
vs
Úřad pro ochranu hospodářské soutěže
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Krajský soud v Brně)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) tat-18 ta’ Jannar 2024
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Proċeduri ta’ reviżjoni fil-qasam tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal provvisti u għal xogħlijiet – Direttiva 89/665/KEE – Aċċess għall-proċeduri ta’ appell – Artikolu 2(3) u Artikolu 2a(2) – Obbligu għall-Istati Membri li jipprevedu proċedura ta’ appell b’effett sospensiv – Istanza ta’ appell tal-ewwel istanza – Rikors dwar id-deċiżjoni ta’ għoti ta’ kuntratt – Artikolu 2(9) – Korpi responsabbli għall-proċeduri ta’ reviżjoni ta’ natura mhux ġudizzjarja – Konklużjoni ta’ kuntratt pubbliku qabel il-preżentata ta’ rikors kontra deċiżjoni ta’ din l-istanza – Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Protezzjoni ġudizzjarja effettiva”
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Proċeduri ta’ reviżjoni fil-qasam tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal provvisti u għal xogħlijiet – Direttiva 89/665 – Obbligu għall-Istati Membri li jipprevedu proċedura ta’ appell b’effett sospensiv – Portata – Obbligu li jiġi żgurat id-dritt għal rimedju effettiv u għal proċess imparzjali – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprojbixxi l-konklużjoni ta’ kuntratt biss sad-deċiżjoni tal-korp ta’ reviżjoni tal-ewwel istanza – Ammissibbiltà – Natura ġudizzjarja jew mhux ġudizzjarja tal-imsemmija istanza – Assenza ta’ effett
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 47; Direttiva tal-Kunsill 89/665, Artikoli 2(3), u 2a(2))
(ara l-punti 46 sa 50, 54, 57 sa 59, 63, 65, 68 sa 70, 74)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mill-Krajský soud v Brně (il-Qorti Reġjonali ta’ Brno, ir-Repubblika Ċeka), il-Qorti tal-Ġustizzja tagħmel preċiżazzjonijiet dwar l-interpretazzjoni tad-Direttiva 89/665 (
1
), dwar il-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti ta’ provvista pubblika, fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) dwar id-dritt għal rimedju effettiv.
Fil-kuntest ta’ kuntratt pubbliku, l-iStatutární město Brno (il-Belt ta’ Brno, ir-Repubblika Ċeka), bħala awtorità kontraenti, irċeviet żewġ offerti. Wara l-esklużjoni tal-kumpannija CROSS Zlín a.s. minħabba nuqqas ta’ osservanza tal-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt, il-kuntratt ingħata, fis-7 ta’ April 2020, lil Siemens Mobility s. r. o.
CROSS Zlín ressqet ilment kontra dan l-avviż ta’ esklużjoni, li ġie miċħud permezz ta’ deċiżjoni tal-5 ta’ Mejju 2020. Wara din iċ-ċaħda, hija talbet lill-Úřad pro ochranu hospodářské soutěže (l-Uffiċċju tal-Protezzjoni tal-Kompetizzjoni, ir-Repubblika Ċeka) (iktar ’il quddiem l-“Uffiċċju”) jannulla l-imsemmi avviż ta’ esklużjoni, kif ukoll id-deċiżjoni ta’ għoti tal-kuntratt ikkonċernat lil Siemens Mobility. Permezz ta’ deċiżjoni tal-5 ta’ Awwissu 2020, l-Uffiċċju ċaħad it-talba tagħha. CROSS Zlín għalhekk ressqet ilment kontra din id-deċiżjoni, li l-President tal-Uffiċċju, bħala istanza amministrattiva tat-tieni grad, ċaħad permezz ta’ deċiżjoni tad-9 ta’ Novembru 2020. Fit-18 ta’ Novembru 2020, l-awtorità kontraenti kkonkludiet il-kuntratt pubbliku ma’ Siemens Mobility.
CROSS Zlín ippreżentat rikors quddiem il-qorti reġjonali ta’ Brno, li hija l-qorti tar-rinviju, kontra din id-deċiżjoni tal-President tal-Uffiċċju. Fl-istess ħin ma’ dan ir-rikors, CROSS Zlín ressqet talba intiża biex l-imsemmi rikors jingħata effett sospensiv fir-rigward tal-konklużjoni tal-kuntratt u biex tiġi adottata miżura provviżorja li tikkonsisti fil-projbizzjoni lill-awtorità kontraenti milli tikkonkludi jew teżegwixxi l-imsemmi kuntratt pubbliku. Il-qorti tar-rinviju ċaħdet din it-talba, billi applikat id-dritt Ċek (
2
).
Peress li kellha dubji dwar jekk id-Direttiva 89/665 (
3
) u r-rekwiżit li jiġi żgurat stħarriġ ġudizzjarju effettiv li jirriżulta mill-Artikolu 47 tal-Karta jipprekludux il-leġiżlazzjoni Ċeka, li tippermetti lil awtorità kontraenti tikkonkludi kuntratt pubbliku qabel l-iskadenza tat-terminu previst għall-preżentata ta’ rikors ġudizzjarju kontra d-deċiżjoni tal-istanza amministrattiva tat-tieni grad jew qabel ma l-qorti adita tkun tista’ tiddeċiedi dwar talba intiża għall-adozzjoni ta’ miżura provviżorja li tipprojbixxi l-konklużjoni tal-kuntratt sakemm id-deċiżjoni dwar dan ir-rikors tkun saret definittiva, il-qorti reġjonali ta’ Brno adixxiet lill-Qorti tal-Ġustizzja b’talba għal deċiżjoni preliminari dwar l-interpretazzjoni ta’ din id-direttiva.
L-evalwazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja tinnota li d-Direttiva 89/665 tinkludi dispożizzjonijiet iddettaljati li jipprevedu sistema koerenti ta’ proċeduri ta’ reviżjoni fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi. F’dan ir-rigward, din id-direttiva (
4
) tipprevedi, minn naħa, li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-persuni li għandhom jew li kellhom interess jiksbu kuntratt partikolari u li kienu jew x’aktarx li jkunu leżi minn ksur allegat ikollhom termini li jippermettu reviżjoni effettiva tad-deċiżjonijiet ta’ għoti ta’ kuntratt meħuda mill-awtoritajiet kontraenti billi jadottaw id-dispożizzjonijiet neċessarji li josservaw it-termini minimi ta’ sospensjoni tal-konklużjoni tal-kuntratt (
5
) u, min-naħa l-oħra, li, meta dawn il-persuni jippreżentaw tali reviżjoni, l-awtorità kontraenti ma tistax tikkonkludi l-kuntratt qabel ma l-korp ta’ reviżjoni jiddeċiedi dwar it-talba għal miżuri provviżorji jew dwar ir-reviżjoni.
Il-Qorti tal-Ġustizzja tosserva, fit-tieni lok, li mill-istess direttiva jirriżulta li l-Istati Membri għandhom il-possibbiltà li jattribwixxu lil istanzi mhux ġudizzjarji l-ġurisdizzjoni sabiex jieħdu konjizzjoni ta’ rikorsi kontra d-deċiżjonijiet ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku. F’tali każ, kull miżura allegatament illegali u kull allegat nuqqas minn korp ta’ reviżjoni mhux ġudizzjarju għandhom ikunu jistgħu jkunu s-suġġett ta’ rimedju ġudizzjarju jew ta’ rikors li jkun, essenzjalment, ġudizzjarju fis-sens tad-dritt tal-Unjoni. Issa, id-Direttiva 89/665, billi tifformula l-obbligu ta’ sospensjoni tal-konklużjoni tal-kuntratt pubbliku, ma tagħmel ebda riferiment għal dan ir-rimedju ġudizzjarju.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, meta Stat Membru jiddeċiedi li jattribwixxi l-kompetenza sabiex jieħu konjizzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni kontra d-deċiżjonijiet ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku lil korp tal-ewwel istanza mhux ġudizzjarju, it-termini “korp ta’ reviżjoni” li jinsabu fl-Artikolu 2(3) tal-imsemmija direttiva jirreferu għal din l-istanza. Konsegwentement, l-Istati Membri għandhom jipprevedu s-sospensjoni tal-konklużjoni tal-kuntratt pubbliku kkonċernat, jew ipso iure sakemm l-imsemmija istanza tiddeċiedi dwar ir-rikors, jew, tal-inqas, sakemm hija tiddeċiedi dwar talba għal miżuri provviżorji intiżi għal tali sospensjoni.
Fit-tielet lok, il-Qorti tal-Ġustizzja tirrileva li d-Direttiva 89/665 (
6
) ma tirrikjedix li din is-sospensjoni tippersisti wara t-tmiem tal-proċedura quddiem tali korp ta’ reviżjoni mhux ġudizzjarju, pereżempju sakemm istanza ġudizzjarja tiddeċiedi dwar ir-rikors li jista’ jiġi ppreżentat kontra d-deċiżjoni ta’ dan il-korp ta’ reviżjoni mhux ġudizzjarju.
Din il-konklużjoni hija konformi mal-għanijiet tad-Direttiva 89/665, li tfittex li tiżgura r-rispett sħiħ tad-dritt għal rimedju effettiv u għal qorti imparzjali, stabbilit fl-ewwel u fit-tieni subparagrafi tal-Artikolu 47 tal-Karta.
Fir-raba’ lok, il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li skont id-Direttiva 89/665 (
7
), Stat Membru jista’ jipprevedi li, meta kuntratt ikun ġie konkluż wara li tkun intemmet is-sospensjoni tal-konklużjoni tiegħu, is-setgħat tal-korp responsabbli mill-proċeduri ta’ reviżjoni għandhom ikunu limitati għall-għoti ta’ danni lil kull persuna leża minn ksur tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi jew tar-regoli nazzjonali li jittrasponu dan id-dritt.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja tenfasizza li din l-interpretazzjoni ma tistax tiġi kkontestata mis-sentenza Randstad Italia (
8
). F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat il-kliem “korp ta’ reviżjoni indipendenti”, fis-sens tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2a(2) tad-Direttiva 89/665, bħala li jirreferi għal qorti indipendenti u imparzjali, iżda llimitat espressament din l-aħħar interpretazzjoni, billi ppreċiżat li din kienet tapplika “sabiex jiġi ddeterminat jekk l-esklużjoni ta’ offerent saritx definittiva”.
Fil-ħames u l-aħħar lok, il-Qorti tal-Ġustizzja tenfasizza li fl-assenza, fil-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, ta’ sospensjoni ipso jure tal-konklużjoni ta’ kuntratt pubbliku sad-data li fiha l-qorti tal-appell tal-ewwel istanza tiddeċiedi fuq ir-rikors, u meta din l-istanza ta’ appell ma tkunx ta’ natura ġudizzjarja, iċ-ċaħda, minn din l-istanza, ta’ talba għal miżuri provviżorji intiża biex tipprojbixxi l-konklużjoni ta’ kuntratt pubbliku sad-data li fiha l-imsemmi korp jiddeċiedi dwar dan ir-rikors għandha tkun tista’ tkun is-suġġett ta’ rikors ġudizzjarju b’effett sospensiv sakemm il-qorti adita tiddeċiedi dwar dawn il-miżuri provviżorji.
Dan ir-rekwiżit jirriżulta mill-qari tad-Direttiva 89/665. Għalhekk, sabiex tiġi żgurata n-natura effettiva ta’ rikors kontra d-deċiżjoni ta’ korp mhux ġudizzjarju tal-ewwel istanza li tiċħad talba għal miżuri provviżorji intiżi biex jipprojbixxu l-konklużjoni ta’ kuntratt pubbliku sad-data li fiha dan il-korp ikun iddeċieda, minn naħa, l-offerent ikkonċernat għandu jkun jista’ jibbenefika minn terminu ta’ sospensjoni raġonevoli sabiex ikun jista’ jippreżenta dan ir-rikors u, min-naħa l-oħra, jekk dan jiġi ppreżentat, is-sospensjoni tal-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt għandha tkompli sakemm il-qorti adita tiddeċiedi dwar l-imsemmi rikors.
Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonkludi li l-leġiżlazzjoni Ċeka, li tipprojbixxi lill-awtorità kontraenti milli tikkonkludi kuntratt pubbliku biss sad-data li fiha l-korp tal-ewwel istanza jiddeċiedi dwar ir-rikors kontra d-deċiżjoni ta’ għoti ta’ dan il-kuntratt, ma tmurx kontra d-Direttiva 89/665, mingħajr ma hija rilevanti, f’dan ir-rigward, il-kwistjoni dwar jekk dan il-korp ta’ reviżjoni huwiex jew le ta’ natura ġudizzjarja.
(
1
)	Direttiva tal-Kunsill 89/665/KEE tal-21 ta’ Diċembru 1989 dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi rigward l-applikazzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti ta’ provvista pubblika u xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal provvisti u għal xogħlijiet] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 246, rettifika fil-ĠU 2016, L 63, p. 44), kif emendata bid-Direttiva 2014/23/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Frar 2014 dwar l-għoti ta’ kuntratti ta’ konċessjoni (ĠU 2014, L 94, p. 1, rettifika fil-ĠU 2018, L 82, p. 17 u fil-ĠU 2015, L 114, p. 24) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 89/665”)
(
2
)	Jiġifieri, l-Artikoli 241, 242, 245, 246, 254, 257 u 264 taz-zákon č. 134/2016 Sb., o zadávání veřejných zakázek (il-Liġi Nru 134/2016 dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 134/2016”).
(
3
)	Artikolu 2(3) u Artikolu 2a(2) tad-Direttiva 89/665.
(
4
)	Artikolu 2a(1) tad-Direttiva 89/665.
(
5
)	Artikolu 2a(2) tad-Direttiva 89/665.
(
6
)	Artikolu 2(3) tad-Direttiva 89/665, moqri fid-dawl tal-Artikolu 2(9) tagħha.
(
7
)	It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(7) tad-Direttiva 89/665.
(
8
)	Sentenza tal-21 ta’ Diċembru 2021, Randstad Italia (C‑497/20, EU:C:2021:1037)