62019CC0555
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
M. SZPUNAR
van 15 oktober 2020 (
1
)
Zaak C‑555/19
Fussl Modestraße Mayr GmbH
tegen
SevenOne Media GmbH,
ProSiebenSat.1 TV Deutschland GmbH,
ProSiebenSat.1 Media SE
[verzoek van het Landgericht Stuttgart (rechter in eerste aanleg Stuttgart, Duitsland) om een prejudiciële beslissing]
„Prejudiciële verwijzing – Televisieomroep – Richtlijn 2010/13/EU – Artikel 4, lid 1 – Nationale regelgeving die regionale televisiereclame in nationaal uitgezonden programma’s verbiedt – Bevoegdheid van de deelstaat waarin de reclame wordt uitgezonden om deze toe te staan en aan deze toestemming voorwaarden te verbinden – Gelijke behandeling – Vrij verrichten van diensten – Artikel 11 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie”
Inleiding
1.
Ook al heeft de komst van het internet niet geleid tot het verdwijnen van de televisie, zoals sommigen hadden aangekondigd, de situatie van de televisie is daardoor zeker verzwakt, met name in economisch en financieel opzicht. Het gaat niet alleen om de concurrentie voor televisieprogramma’s van op het internet beschikbare inhoud, maar ook en misschien vooral om de mogelijkheden van het internet om te concurreren met de „traditionele” media, waaronder de televisieomroeporganisaties, op de reclamemarkt, en om de daaruit voortvloeiende vermindering van inkomsten voor deze organisaties. Daarbij komen nog het ongunstige algemene economische klimaat en de opeenvolgende crisissen, met name de financiële crisis van 2008 en de huidige COVID-19-gezondheidscrisis.
2.
Het is dan ook niet verwonderlijk dat de televisieomroeporganisaties nieuwe bronnen van inkomsten zoeken, onder meer door hun reclameaanbod, naar het voorbeeld van de reclame op het internet, uit te breiden en flexibeler te maken. In deze context heeft de Duitse televisieorganisatie ProSiebenSat.1 geprobeerd adverteerders de mogelijkheid te bieden om regionale reclame, dus reclame gericht op een of meer deelstaten, te laten uitzenden op haar nationale televisiezenders. Dit vormde echter een bedreiging voor de economische belangen van de regionale en lokale televisiezenders, waarvoor reclame een belangrijke bron van inkomsten is. De poging van ProSiebenSat.1 is daarom in eerste instantie op een verbod gestoten van het Medienanstalt Berlin-Brandenburg (mediabureau van de deelstaten Berlijn en Brandenburg, Duitsland). Dit verbod is echter vernietigd bij arrest van het Bundesverwaltungsgericht (hoogste federale bestuursrechter, Duitsland) van 17 december 2014 (
2
), dat is gewezen in cassatie tegen het vonnis van het Verwaltungsgericht Berlin (bestuursrechter in eerste aanleg Berlijn, Duitsland) van 26 september 2013 (
3
). In zijn arrest heeft het Bundesverwaltungsgericht immers onder meer overwogen dat, aangezien reclame geen integrerend bestanddeel is van een televisieprogramma, de vergunning voor een nationale televisie-uitzending, die slechts betrekking heeft op de redactionele inhoud, zich niet verzet tegen de uitzending van regionale reclame. (
4
)
3.
Naar aanleiding van dit arrest hebben de deelstaten, die in Duitsland bevoegd zijn voor de televisieomroepen, het Achtzehnter Rundfunkänderungsstaatsvertrag (18e gewijzigde akkoord tussen de deelstaten betreffende het omroepwezen) van 21 december 2015 aangenomen, waarbij in § 7, lid 11, van het Staatsvertrag für Rundfunk und Telemedien (akkoord tussen de deelstaten betreffende het omroepwezen en telecommunicatiemiddelen) van 31 augustus 1991 (hierna: „RStV”) een expliciet verbod op het uitzenden van naar regio gedifferentieerde reclame op nationale televisiezenders wordt ingevoerd. (
5
)
4.
Het Landgericht Stuttgart (rechter in eerste aanleg Stuttgart, Duitsland), de verwijzende rechter in deze zaak, verzoekt nu om te beoordelen of dit verbod in overeenstemming is met diverse Unierechtelijke bepalingen en beginselen.
Toepasselijke bepalingen
Unierecht
5.
Artikel 1, lid 1, onder e), van richtlijn 2010/13/EU van het Europees Parlement en de Raad van 10 maart 2010 betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten (richtlijn audiovisuele mediadiensten) (
6
) bepaalt:
„In deze richtlijn wordt verstaan onder:
[...]
e)
‚televisieomroep’ of ‚televisie-uitzending’ (d.w.z. een lineaire audiovisuele mediadienst): een door een aanbieder van mediadiensten aangeboden audiovisuele mediadienst voor het gelijktijdig bekijken van programma’s op basis van een programmaschema”.
6.
Artikel 4, lid 1, van richtlijn 2010/13 luidt:
„Het staat de lidstaten vrij om van de onder hun bevoegdheid vallende aanbieders van mediadiensten naleving van strengere of meer gedetailleerde regels te eisen op de gebieden die door deze richtlijn worden gecoördineerd, op voorwaarde dat deze regels met het recht van de Unie stroken.”
Duits recht
7.
§ 2, lid 1, RStV bepaalt:
„Een omroep is een lineaire informatie- en communicatiedienst die bestaat in het organiseren en het uitzenden door middel van elektromagnetische golven, op basis van een uitzendschema, van een aanbod inzake geluid of bewegende beelden dat is bedoeld om gelijktijdig te worden ontvangen door het algemene publiek.”
8.
§ 7, lid 11, RStV luidt als volgt:
„De niet-landelijke uitzending van reclame of andere inhoud in een voor landelijke uitzending bestemd of toegelaten programma is alleen toegestaan indien en voor zover het recht van de deelstaat waar de niet-landelijke uitzending plaatsvindt, dat mogelijk maakt. Voor de niet-landelijke uitzending van reclame of andere inhoud van particuliere omroeporganisaties is een afzonderlijke, op het recht van de deelstaat gebaseerde vergunning vereist; aan deze vergunning kunnen bij wet vast te stellen inhoudelijke voorwaarden worden verbonden.”
9.
Tot op heden heeft geen enkele deelstaat gebruikgemaakt van de in § 7, lid 11, RStV geboden mogelijkheid om op het recht van de deelstaat gebaseerde vergunningen te verlenen voor het opnemen van regionale reclame in nationaal uitgezonden programma’s.
Feiten, procedure en prejudiciële vragen
10.
Fussl Modestraße Mayr GmbH, een vennootschap naar Oostenrijks recht, exploiteert een keten van modewinkels in Oostenrijk en in de deelstaat Beieren (Duitsland).
11.
SevenOne Media GmbH, een vennootschap naar Duits recht, is de marketingonderneming van de groep ProSiebenSat.1, een in Duitsland gevestigde particuliere televisieomroeporganisatie.
12.
Op 25 mei 2018 heeft Fussl Modestraße Mayr met SevenOne Media een overeenkomst gesloten voor het uitzenden, uitsluitend in Beieren, van televisiereclame in het kader van programma’s op de nationale zender ProSieben via de Beierse kabelnetwerken van Vodafone Kabel Deutschland GmbH. SevenOne Media heeft geweigerd deze overeenkomst uit te voeren op grond dat de regionale uitzending van televisiereclame in het kader van programma’s die op het gehele Duitse grondgebied worden uitgezonden, verboden is op grond van § 7, lid 11, RStV. Daarop heeft Fussl Modestraße Mayr de verwijzende rechter verzocht om SevenOne Media te gelasten haar uit de betrokken overeenkomst voortvloeiende verplichtingen na te komen.
13.
De verwijzende rechter merkt op dat tussen partijen vaststaat dat SevenOne Media technisch gezien in staat is om de betrokken televisiereclame in het kader van haar nationale uitzendingen op zodanige wijze uit te zenden dat deze alleen op het grondgebied van de deelstaat Beieren wordt weergegeven. Het enige obstakel voor de uitzending ervan is derhalve van juridische aard.
14.
In die omstandigheden heeft het Landgericht Stuttgart de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1)
Moeten
a)
artikel 4, lid 1, van richtlijn [2010/13],
b)
het Unierechtelijke [beginsel van gelijke behandeling] en
c)
de in artikel 56 VWEU vervatte beginselen inzake de vrijheid van dienstverrichting
aldus worden uitgelegd dat zij in de weg staan aan een nationaalrechtelijke regeling die de regionale uitzending van reclame in voor de gehele lidstaat toegelaten omroepprogramma’s verbiedt?
2)
Moet de eerste vraag anders worden beantwoord wanneer naar nationaal recht een wettelijke regeling is toegestaan volgens welke regionale uitzending van reclame bij wet kan worden toegestaan en in dat geval met een – vereiste aanvullende – vergunning van de overheid is toegelaten?
3)
Moet de eerste vraag anders worden beantwoord wanneer de facto geen gebruik wordt gemaakt van de in de tweede vraag beschreven mogelijkheid om regionale reclame toe te staan en bijgevolg regionale reclame altijd verboden is?
4)
Moet artikel 11 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie [(hierna: ‚Handvest’)], gelet op artikel 10 van het [op 4 november 1950 te Rome ondertekende] Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden [(hierna: ‚EVRM’)] alsmede de rechtspraak van het Europees Hof voor de rechten van de mens [(hierna: ‚EHRM’)], en met name het beginsel van diversiteit van informatie, aldus worden uitgelegd dat het in de weg staat aan een nationale regeling zoals die is beschreven in de eerste, de tweede en de derde vraag?”
15.
Schriftelijke opmerkingen zijn ingediend door Fussl Modestraße Mayr, de Duitse regering en de Europese Commissie. (
7
) Die partijen en ook SevenOne Media waren vertegenwoordigd ter terechtzitting op 2 juli 2020.
Analyse
16.
De eerste drie vragen van de verwijzende rechter, die ik samen wil onderzoeken, hebben betrekking op de beoordeling, in het licht van diverse bepalingen en beginselen van het Unierecht, van het in § 7, lid 11, RStV opgenomen verbod op het uitzenden van regionale reclame op nationale televisiezenders. Deze beoordeling vereist een evenredigheidstoets waarbij onder meer rekening wordt gehouden met de bevoegdheid van de deelstaten om het uitzenden van dergelijke reclame toe te staan en het feit dat geen enkele deelstaat van deze bevoegdheid gebruik heeft gemaakt. De vierde vraag, zoals ik deze begrijp, betreft een principiële beoordeling van dat verbod in het licht van de grondrechten en dan met name van de vrijheid van meningsuiting.
Eerste tot en met derde prejudiciële vraag
17.
Met zijn eerste drie prejudiciële vragen wenst de verwijzende rechter te vernemen of artikel 4, lid 1, van richtlijn 2010/13, het beginsel van gelijke behandeling en artikel 56 VWEU aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen een verbod op het uitzenden van regionale reclame op nationale televisiezenders zoals het verbod dat is opgenomen in § 7, lid 11, RStV. Onder „regionale reclame” moet worden verstaan het uitzenden door een televisiezender met nationale dekking van reclameblokken of -spots die specifiek op een of meer regio’s zijn gericht en die verschillend zijn van de reclame die tegelijkertijd op de rest van het grondgebied wordt uitgezonden. De vraag die aan de orde wordt gesteld, heeft ook betrekking op de relevantie van de mogelijkheid om dit verbod in een of meer regio’s op te heffen.
18.
Ik zal het betrokken verbod toetsen aan verschillende bepalingen van het Unierecht en zal dit doen in de volgorde waarin deze bepalingen in de prejudiciële vragen zijn genoemd. Ook zal ik het argument onderzoeken dat de Duitse regering ontleent aan artikel 1, lid 1, onder e), van richtlijn 2010/13.
(Ir)relevantie van richtlijn 2010/13
19.
De nationale rechter verwijst in de eerste plaats naar artikel 4, lid 1, van richtlijn 2010/13. Tegelijkertijd voert de Duitse regering ter verdediging van de betrokken nationale maatregel een argument aan dat is gebaseerd op artikel 1, lid 1, onder e), van deze richtlijn.
– Artikel 4, lid 1, van richtlijn 2010/13
20.
Richtlijn 2010/13 voorziet in het vrije verkeer van audiovisuele mediadiensten, dus van televisie-uitzendingen en audiovisuele diensten op aanvraag, door de lidstaten in beginsel te verbieden de ontvangst en de doorgifte op hun grondgebied van dergelijke diensten die uit andere lidstaten afkomstig zijn, te belemmeren (artikel 3, lid 1). Deze vrijheid gaat gepaard met een harmonisatie van de regels die gelden voor deze diensten. Deze harmonisatie betreft onder meer de bescherming van consumenten of van bepaalde categorieën consumenten, de bevordering van Europese producties of de toegang van omroeporganisaties tot gebeurtenissen van groot publiek belang. Aangezien het een minimumharmonisatie betreft, biedt artikel 4, lid 1, van richtlijn 2010/13 de lidstaten de mogelijkheid om voor de onder hun bevoegdheid vallende aanbieders strengere regels vast te stellen op de gebieden waarop de harmonisatiemaatregelen van deze richtlijn betrekking hebben.
21.
Ik zie niet in hoe deze bepaling zich zou kunnen verzetten tegen een verbod op regionale reclame zoals het verbod dat in het hoofdgeding aan de orde is.
22.
Ten eerste valt dit verbod volgens mij niet binnen de werkingssfeer van richtlijn 2010/13. Deze richtlijn bevat weliswaar regels voor televisiereclame, maar deze hebben betrekking op de inhoud van deze reclame, de hoeveelheid reclametijd en het duidelijke onderscheid dat moet worden gemaakt tussen reclame en redactionele inhoud. De belangrijkste doelstelling van deze regels is de bescherming van de televisiekijkers. De in het hoofdgeding aan de orde zijnde maatregel heeft daarentegen betrekking op de verdeling van de reclamemarkt tussen nationale en regionale omroeporganisaties en is bedoeld om de positie van laatstgenoemden op deze markt te beschermen. Dit valt niet binnen het bij richtlijn 2010/13 geharmoniseerde gebied.
23.
Ten tweede voorziet artikel 4, lid 1, van richtlijn 2010/13, zelfs indien de betrokken nationale maatregel binnen de werkingssfeer van deze richtlijn zou vallen, slechts in de mogelijkheid voor de lidstaten om strengere regels vast te stellen dan die van de richtlijn, zonder dat de inhoud van deze regels wordt bepaald. Dit artikel kan zich dus moeilijk tegen dergelijke regels verzetten wanneer zij door een lidstaat worden aangenomen.
24.
Wat betreft de bedenking dat deze strengere regels in overeenstemming moeten zijn met andere bepalingen van het Unierecht, wijs ik erop dat dit een klassieke beperking is die ervoor moet zorgen dat een aan de lidstaten geboden mogelijkheid om af te wijken van de bepalingen van een handeling van het Unierecht niet aldus wordt uitgelegd dat een algemene afwijking van dat recht is toegestaan. Of de door een lidstaat vastgestelde regels in overeenstemming zijn met andere bepalingen van het Unierecht, moet echter niet aan artikel 4, lid 1, van richtlijn 2010/13 worden getoetst, maar aan deze andere bepalingen.
25.
Ik ben het dan ook met de Commissie eens dat een bepaling als § 7, lid 11, RStV niet binnen de werkingssfeer van richtlijn 2010/13 valt, en dus ook niet onder artikel 4, lid 1, van deze richtlijn.
– Artikel 1, lid 1, onder e), van richtlijn 2010/13
26.
De Duitse regering stelt in haar schriftelijke opmerkingen dat het gebruik, in de definitie van „televisieomroep” in artikel 1, lid 1, onder e), van richtlijn 2010/13, van de woorden „gelijktijdig bekijken van programma’s”, die ook doorschemeren in § 2, lid 1, RStV, impliceert dat dezelfde inhoud gelijktijdig wordt uitgezonden op het gehele grondgebied dat wordt bestreken door de uitzending van een televisiezender, zodat regionale reclame op nationale zenders wordt uitgesloten.
27.
Dit standpunt is mijns inziens niet correct.
28.
Ook al zou, ondanks de exacte bewoordingen van de betrokken bepaling, worden aangenomen dat de woorden „gelijktijdig bekijken” niet alleen op programma’s (en dus op de redactionele inhoud) van toepassing zijn, maar ook op reclame, deze woorden vereisen helemaal niet dat de inhoud die over het gehele door de uitzending bestreken grondgebied wordt uitgezonden dezelfde is.
29.
Richtlijn 2010/13 is gebaseerd op het onderscheid tussen zogenoemde lineaire diensten en diensten op aanvraag. Lineaire diensten worden gedefinieerd in artikel 1, lid 1, onder e), van deze richtlijn. Het essentiële kenmerk van deze diensten is dat de omroeporganisatie los van enige aanvraag bepaalt welke inhoud op een bepaald moment wordt uitgezonden, waarbij de keuze van de kijker zich beperkt tot het al dan niet bekijken van deze uitzending. Deze diensten zijn dus lineair in de tijd. Alle televisiekijkers voor wie een bepaalde inhoud bedoeld is, bekijken deze derhalve gelijktijdig. Dit impliceert echter geenszins dat een en dezelfde inhoud moet worden uitgezonden voor alle kijkers in het ontvangstgebied van de uitzendingen van een televisiezender. De televisieomroeporganisatie kan de inhoud namelijk perfect op territoriale basis of naargelang de transmissiemethode (terrestrisch, via de kabel, per satelliet enz.) differentiëren zonder dat er afbreuk wordt gedaan aan het lineaire karakter van de dienst.
30.
Een dergelijke differentiëring kan uiteraard worden verboden door de voorwaarden van de uitzendvergunning of – zoals in casu – door de nationale rechtsregels, maar dit wordt geenszins vereist door artikel 1, lid 1, onder e), van richtlijn 2010/13 of door andere bepalingen van deze richtlijn.
31.
Artikel 1, lid 1, onder e), van richtlijn 2010/13 vereist dus geen verbod op regionale reclame zoals dat van § 7, lid 11, RStV.
Beginsel van gelijke behandeling
32.
De nationale rechter verwijst in zijn prejudiciële vragen in de tweede plaats naar het beginsel van gelijke behandeling als maatstaf om te beoordelen of het Unierecht zich verzet tegen het in § 7, lid 11, RStV neergelegde verbod op het uitzenden van regionale reclame op nationale televisiezenders. Zijn bedenkingen betreffen, ten eerste, de ongunstige positie van nationale aanbieders van lineaire audiovisuele mediadiensten (televisieomroeporganisaties) ten opzichte van aanbieders van niet-lineaire audiovisuele mediadiensten, en met name die welke op het internet actief zijn, waar het gaat om de mogelijkheid om gerichte reclamediensten aan te bieden. Ten tweede verwijst hij naar het verschil in behandeling tussen mogelijke adverteerders – dus afnemers van televisiereclamediensten – die op regionaal niveau actief zijn, zoals verzoekster in het hoofdgeding, en grotere spelers, die baat hebben bij reclame op nationale schaal.
33.
Dienaangaande zij eraan herinnerd dat volgens vaste rechtspraak van het Hof het beginsel van gelijke behandeling vereist dat vergelijkbare situaties niet verschillend en verschillende situaties niet gelijk worden behandeld, tenzij een dergelijke behandeling objectief gerechtvaardigd is. (
8
)
34.
Het lijkt mij echter niet dat de situaties van de door de verwijzende rechter genoemde marktdeelnemers vergelijkbaar zijn.
35.
Wat ten eerste de exploitanten van nationale televisiezenders betreft, ben ik het met de Commissie eens dat hun situatie in het licht van het beginsel van gelijke behandeling niet vergelijkbaar is met die van aanbieders van niet-lineaire audiovisuele mediadiensten die op het internet actief zijn. De manier waarop deze diensten worden gebruikt, de wijze waarop televisie- en internetreclame functioneren en ten slotte het regelgevingskader op zowel nationaal als Unieniveau (
9
) verschillen in die mate dat het mij zinloos lijkt beide situaties te vergelijken met betrekking tot de regels op het gebied van regionale reclame. Dit houdt met name verband met het feit dat reclame op het internet, dankzij het interactieve karakter en het verzamelen van uitgebreide informatie over de gebruikers, niet wordt beperkt door het criterium van het grondgebied en zich op individuele wijze tot gebruikers kan richten afhankelijk van hun vermeende interesses, wat onmogelijk is in het geval van televisie. Het is niet door regionale televisiereclame aan te bieden dat die verschillen kunnen worden opgeheven.
36.
Wat ten tweede de situatie betreft van mogelijke adverteerders die op regionaal niveau actief zijn, vergeleken met de situatie van adverteerders die op nationaal niveau actief zijn, ben ik – ditmaal in tegenstelling tot het standpunt van de Commissie – niet van mening dat de verschillende impact van de betrokken regels op die twee categorieën marktdeelnemers (afnemers van reclamediensten) als ongelijke behandeling kan worden beschouwd.
37.
Het is inderdaad juist dat het verbod op het uitzenden van regionale reclame op nationale televisiezenders waarschijnlijk grotere gevolgen heeft voor mogelijke adverteerders die op regionaal niveau actief zijn en die voordeel kunnen halen uit dergelijke reclame, dan voor adverteerders die op nationaal niveau actief zijn en voor wie deze reclame geen nut heeft. Dit verbod is echter niet bedoeld om de reclamemogelijkheden van de verschillende categorieën mogelijke adverteerders te reguleren, maar is gericht op televisieomroepen en bedoeld om de regionale reclamemarkt voor te behouden aan regionale en lokale televisieorganisaties. De gevolgen van dit verbod voor de verschillende categorieën mogelijke afnemers van reclamediensten vloeien niet rechtstreeks voort uit deze regulering, maar uit de situatie waarin de verschillende marktdeelnemers zich bevinden, met name ten gevolge van hun economische omvang. De regels daarentegen zijn voor iedereen gelijk. Het beginsel van gelijke behandeling kan naar mijn mening echter niet zo worden uitgelegd dat het vereist dat de rechtsregels worden aangepast aan de specifieke behoeften van elke rechtzoekende.
38.
Samenvattend ben ik dus van mening dat het beginsel van gelijke behandeling zich niet verzet tegen een verbod op het uitzenden van regionale reclame op nationale televisiezenders zoals dat van § 7, lid 11, RStV.
Artikel 56 VWEU
39.
In de derde plaats vraagt de verwijzende rechter zich af of artikel 56 VWEU aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een verbod op het uitzenden van regionale reclame op nationale televisiezenders zoals dat van § 7, lid 11, RStV.
40.
Dit artikel van het Verdrag verbiedt elke beperking op het vrij verrichten van diensten in grensoverschrijdende situaties, tenzij deze beperking wordt gerechtvaardigd door dwingende redenen van algemeen belang.
– Al dan niet bestaan van een beperking
41.
Het is vaste rechtspraak dat het uitzenden van televisieberichten, waaronder reclameboodschappen, een dienstverrichting vormt in de zin van artikel 56 VWEU. (
10
) Onder de vrijheid die in dit artikel wordt vastgelegd, valt ook de mogelijkheid voor potentiële adverteerders om gebruik te maken van diensten inzake televisiereclame. (
11
)
42.
Alle maatregelen die het vrij verrichten van diensten verbieden, belemmeren of minder aantrekkelijk maken, moeten worden beschouwd als beperkingen van die vrijheid. (
12
) Dit geldt des te meer wanneer mogelijke adverteerders afkomstig zijn uit andere lidstaten, aangezien beperkingen van de mogelijkheden om gebruik te maken van reclamediensten het voor hen bijzonder moeilijk maken om toegang te krijgen tot de markt van de lidstaat die deze beperkingen heeft ingevoerd. Van dergelijke beperkingen kan met name sprake zijn wanneer reclame voor de activiteiten van de mogelijke adverteerder alleen op lokale televisiezenders is toegestaan, terwijl zij op nationale televisiezenders verboden is. (
13
)
43.
Een soortgelijke situatie kan in deze zaak worden vastgesteld. Verzoekster in het hoofdgeding, een vennootschap naar Oostenrijks recht, exploiteert een keten van modewinkels in Oostenrijk. Zij wil haar activiteiten uitbreiden door zich ook in Duitsland te vestigen, maar dan slechts op een deel van het grondgebied van deze lidstaat, namelijk Beieren.
44.
Daartoe wenst verzoekster in het hoofdgeding gebruik te maken van televisiereclamediensten. Vanwege het verbod in § 7, lid 11, RStV kan zij echter op een nationale televisiezender geen reclame laten uitzenden die beperkt is tot het grondgebied van Beieren, zoals zij van plan was blijkens de desbetreffende overeenkomst die zij met verweerster in het hoofdgeding had ondertekend. De enige voor haar beschikbare opties zijn het kopen van nationale reclametijd op een nationale televisiezender of het gebruikmaken van regionale en lokale televisiediensten. Volgens verzoekster voldoet geen van beide opties echter aan haar behoeften.
45.
Nationale reclame zou veel te duur en in hoge mate onnodig zijn, aangezien deze reclame voornamelijk gericht is op grondgebied waar verzoekster niet actief wenst te zijn. Dergelijke reclame zou dus niet rendabel zijn. (
14
)
46.
Wat reclame op regionale en lokale televisiezenders betreft, is het zo dat verzoekster hiermee haar doelstellingen niet kan bereiken. Ten eerste trekken deze zenders slechts een miniem deel van de televisiekijkers (ongeveer 5 % van het televisiepubliek, volgens verzoeksters gegevens). Ten tweede is het publiek van deze regionale en lokale zenders niet verzoeksters doelgroep. Voor verzoekster is het immers belangrijk dat de reclame wordt uitgezonden vóór of na televisieprogramma’s die mogelijke klanten van verzoekster, namelijk kopers van modeartikelen, kunnen interesseren. Dit soort programma’s wordt echter uitgezonden op nationale televisiezenders, terwijl regionale en lokale zenders zich qua onderwerpen richten op de lokale actualiteit en een ander publiek trekken.
47.
De onmogelijkheid om gebruik te maken van tot het grondgebied van Beieren beperkte reclame op een nationale televisiezender, die voortvloeit uit het verbod in § 7, lid 11, RStV, zou derhalve – hoewel dergelijke reclame technisch gezien mogelijk is en verweerster in het hoofdgeding bereid zou zijn een dergelijke dienst aan te bieden – de toegang van verzoekster in het hoofdgeding tot de Duitse markt bemoeilijken. Dit zou met name te wijten zijn aan het feit dat verzoekster concurreert met modewinkelketens die landelijk actief zijn en waarvoor reclame op nationale televisieketens, die het gehele nationale grondgebied bestrijken, perfect geschikt is.
48.
Onder deze omstandigheden is het mijns inziens onmiskenbaar dat het in § 7, lid 11, neergelegde verbod op het uitzenden van naar regio gedifferentieerde reclame op nationale televisiezenders een beperking vormt op de door artikel 56 VWEU gewaarborgde vrijheid van dienstverrichting. De omstandigheid dat het RStV de deelstaten de mogelijkheid biedt om naar regio gedifferentieerde reclame op hun grondgebied toe te staan, doet niets af aan deze beoordeling, aangezien het toestaan daarvan altijd onderworpen is aan een besluit van de betrokken deelstaat en geen enkele deelstaat tot op heden dergelijke reclame heeft toegestaan, zodat deze mogelijkheid zuiver theoretisch blijft.
49.
Nu moet worden nagegaan of deze beperking kan worden gerechtvaardigd door dwingende redenen van algemeen belang.
– Rechtvaardiging van de beperking
50.
Volgens vaste rechtspraak kan een beperking van de door artikel 56 VWEU gewaarborgde vrijheid van dienstverrichting haar rechtvaardiging vinden in dwingende redenen van algemeen belang voor zover zij geschikt is om het ermee beoogde doel te verwezenlijken en niet verder gaat dan noodzakelijk is om dat doel te bereiken. (
15
) Het is aan de betrokken lidstaat om aan te tonen dat de maatregel die hij wil vaststellen of handhaven, gerechtvaardigd is.
51.
De Duitse regering noemt als rechtvaardiging de handhaving van het pluralisme van opvattingen op regionaal niveau, waarvoor het bestaan van regionale en lokale televisiezenders van cruciaal belang is. Volgens deze regering is het feit dat de markt voor regionale reclame door middel van § 7, lid 11, RStV wordt voorbehouden aan regionale en lokale televisieomroeporganisaties noodzakelijk om het economische voortbestaan van deze organisaties te waarborgen.
52.
Het Hof heeft reeds geoordeeld dat redenen van cultuurbeleid die verband houden met de instandhouding van de pluriformiteit van de media beperkingen op de vrijheid van dienstverrichting kunnen rechtvaardigen. Deze maatregelen dragen immers bij tot het waarborgen van de door artikel 11 van het Handvest beschermde vrijheid van meningsuiting. (
16
)
53.
Het lijkt erop dat in deze zaak dezelfde redenering kan worden gevolgd. Regionale en lokale televisiezenders behandelen logischerwijs onderwerpen van lokaal belang die niet of nauwelijks aan bod komen op nationale zenders. Zo dragen deze omroepen bij aan het publieke debat en dus aan de pluriformiteit van opvattingen over deze onderwerpen. Het belang van regionale en lokale media voor het behoud van de pluriformiteit van opvattingen en voor de participerende democratie wordt eveneens benadrukt door verscheidene organen van de Raad van Europa. (
17
) Volgens mij kan een maatregel die bedoeld is om het goede functioneren van regionale en lokale televisiezenders te waarborgen door de regionale reclamemarkt voor hen te reserveren en hun zo een financieringsbron te bieden, worden gerechtvaardigd door een dwingende reden van algemeen belang op het gebied van cultuurbeleid.
54.
Om in overeenstemming te zijn met artikel 56 VWEU moet deze maatregel evenwel geschikt zijn om het ermee beoogde doel te verwezenlijken en evenredig zijn in die zin dat hij niet verder gaat dan noodzakelijk is om dit doel te bereiken.
55.
Juist over deze twee aspecten hebben zowel de verwijzende rechter als de partijen in het hoofdgeding twijfels.
– Geschiktheid van de betrokken nationale maatregel
56.
Ten eerste betwijfelt de verwijzende rechter of de betrokken maatregel systematisch en coherent is in de zin van de rechtspraak van het Hof (
18
), aangezien op bepaalde categorieën gebruikers gerichte reclame is toegestaan op het internet, met name in verband met niet-lineaire audiovisuele mediadiensten die daar worden aangeboden. De partijen in het hoofdgeding en de Commissie voeren soortgelijke argumenten aan.
57.
Deze argumenten overtuigen mij niet. Zoals ik reeds heb aangegeven met betrekking tot het beginsel van gelijke behandeling, werkt reclame op het internet helemaal anders dan televisiereclame. Reclame op het internet is technisch onafhankelijk van de inhoud waarmee die reclame verbonden is. Ook al kan de gebruiker de indruk hebben dat de reclame een integrerend bestanddeel van deze inhoud is, zij is wel degelijk uit een andere bron afkomstig. Verder kunnen aanbieders van internetdiensten, dankzij de informatie die zij over hun gebruikers verzamelen, reclameboodschappen op elke internetgebruiker afzonderlijk richten naargelang van de specifieke interesses die hem op basis van de verzamelde informatie worden toegeschreven. De geografische locatie van de gebruiker is slechts een van de elementen die in aanmerking worden genomen. Bijgevolg kan elke gebruiker bij het bekijken van dezelfde inhoud op het internet zijn eigen reclameselectie ontvangen die anders is dan die van andere gebruikers. Dit mechanisme is veel geavanceerder dan de geografische verspreiding van televisiereclame waarop de nationale maatregel in kwestie betrekking heeft.
58.
Dat de door het internet aangeboden diensten concurrentie voor de regionale en lokale televisieomroeporganisaties op de reclamemarkt vormen en een bedreiging zijn voor hun inkomsten uit deze markt, is inderdaad juist, maar deze kwestie valt niet onder de wetgevende bevoegdheid van de deelstaten, onder meer doordat richtlijn 2000/31 de mogelijkheid voor de lidstaten om deze diensten te regelen ernstig beperkt. (
19
) Bovendien zijn de uitdagingen inzake het reguleren van het internet van heel andere aard dan die inzake het reguleren van televisie. Men kan een lidstaat niet verwijten, zoals de Commissie doet, dat hij niet heeft gereguleerd wat niet onder zijn regelgevende bevoegdheid valt.
59.
Ik zie dan ook geen overeenkomst tussen deze zaak en de zaak die heeft geleid tot het arrest Corporación Dermoestética (
20
). In die zaak ging het om een verbod op reclame voor medisch-chirurgische behandelingen. Dit verbod had echter alleen betrekking op nationale televisiezenders, en niet op regionale zenders, waarop dergelijke reclame wel was toegestaan. Het Hof heeft geoordeeld dat deze regeling incoherent was en bijgevolg in strijd met artikel 56 VWEU. (
21
) Het doel van de betrokken nationale maatregel is in casu echter niet het verbieden of beperken van alle op een bepaalde categorie televisiekijkers gerichte reclame, maar het voorbehouden van een specifieke markt, namelijk die van de regionale televisiereclame, zoals die bestaat, aan de regionale en lokale televisieomroeporganisaties. Het bestaan van op andere communicatiekanalen, waaronder het internet, gerichte reclame doet dus geen afbreuk aan de coherentie van deze maatregel.
60.
Bovendien lijkt het mij niet dat de „convergentie van de media”, en met name de convergentie van de televisie en het internet, waarnaar verweerster in het hoofdgeding verwijst, aan deze vaststelling kan afdoen. Deze convergentie is slechts een proces dat, zolang deze twee media aan verschillende regels zijn onderworpen (
22
), nog lang niet voltooid is. Ik ben het dus niet eens met de opvatting van de Commissie dat de betrokken nationale maatregel „anachronistisch” is. Deze maatregel is in ieder geval niet anachronistischer dan de Uniewetgeving betreffende verschillende soorten media.
61.
Ten tweede betwist verzoekster in het hoofdgeding, die op dit punt – en overigens ook op de andere punten – wordt ondersteund door verweerster in het hoofdgeding, het uitgangspunt waarop de betrokken nationale maatregel is gebaseerd, namelijk dat de openstelling van de regionale reclamemarkt voor nationale televisiezenders aanzienlijk nadeel berokkent aan de financiering van de regionale en lokale televisieomroeporganisaties. Dit argument is met name gebaseerd op een door verweerster in het hoofdgeding bestelde studie. (
23
) Volgens deze studie zijn de adverteerders die voordeel zouden kunnen halen uit regionale reclame op nationale televisiezenders, zoals verzoekster in het hoofdgeding, niet dezelfde adverteerders als degenen die gebruikmaken van de reclamediensten van de regionale en lokale zenders. De openstelling van deze markt voor nationale zenders zou dus niet leiden tot een aanzienlijk inkomstenverlies voor de regionale en lokale zenders. Het is daarentegen de internetreclame die volgens deze studie nadelig is voor de inkomsten van deze zenders.
62.
Ik wil geen polemiek aangaan over feitelijke beoordelingen, maar het lijkt mij moeilijk om met zekerheid het toekomstige gedrag van marktdeelnemers in een juridisch gewijzigde omgeving te voorspellen, vooral omdat zij geneigd zijn hun gedrag aan deze wijzigingen aan te passen. Bovendien zou, wanneer het beginsel van regionale reclame eenmaal is aanvaard, niets de nationale televisiezenders beletten om ook op subregionaal en lokaal niveau reclamediensten aan te bieden, dus op het niveau dat volgens de genoemde studie thans wordt bezet door de regionale en lokale televisieomroeporganisaties.
63.
Het idee dat de toetreding tot de regionale reclamemarkt van machtige spelers zoals de nationale televisieomroepen een ernstige bedreiging vormt voor de marktaandelen die momenteel in handen zijn van de regionale en lokale televisieomroeporganisaties, is volgens mij dan ook niet kennelijk ongegrond. Ik ben derhalve van mening dat de Duitse wetgever zich in het kader van zijn beoordelingsmarge wel degelijk op dit uitgangspunt kon baseren om een verbod op het uitzenden van regionale reclame op nationale televisiezenders in te voeren. Aangezien het een maatregel ter bescherming van de in artikel 11 van het Handvest gewaarborgde vrijheid van meningsuiting betreft, is de beoordelingsvrijheid van de nationale wetgever immers bijzonder groot. (
24
)
64.
Ter afsluiting van dit deel wil ik stellen dat de Duitse wetgever, naar mijn mening, in het kader van zijn beoordelingsvrijheid gerechtigd was te oordelen dat de toetreding van nationale televisiezenders tot de regionale reclamemarkt de financiering van de regionale en lokale televisieomroeporganisaties dreigde te ondermijnen, waardoor de pluriformiteit van opvattingen op regionaal niveau, waaraan deze organisaties bijdragen, in het gedrang zou komen. De betrokken nationale maatregel lijkt mij derhalve geschikt om het doel van bescherming van deze pluriformiteit te verwezenlijken. Voorts doet het bestaan van specifiek op bepaalde internetgebruikers gerichte reclame geen afbreuk aan de coherentie van deze maatregel.
– Evenredigheid van de betrokken nationale maatregel
65.
Wil een beperking op de vrijheid van dienstverrichting gerechtvaardigd zijn door een dwingende reden van algemeen belang, dan moet zij niet alleen geschikt zijn om het ermee beoogde doel te verwezenlijken, maar ook daaraan evenredig zijn in die zin dat zij niet verder gaat dan noodzakelijk is om dit doel te bereiken. De vraag rijst dus of het niet mogelijk is om dat doel te bereiken met andere maatregelen, die de vrijheid van dienstverrichting minder beperken.
66.
Zowel de partijen in het hoofdgeding als de Commissie stellen de evenredigheid van de betrokken nationale maatregel in vraag en betogen dat deze maatregel de reclamemogelijkheden van verzoekster in het hoofdgeding ernstig schaadt terwijl hij slechts een zeer beperkt voordeel oplevert voor de regionale en lokale televisieomroepen.
67.
Dit argument is echter gebaseerd op het feit dat deze belanghebbenden de maatregel ongeschikt achten om het beoogde doel te bereiken. Zoals ik heb uiteengezet, lijkt het mij echter niet bewezen dat deze maatregel ongeschikt is om het doel ervan te bereiken. Wordt ervan uitgegaan dat de betrokken maatregel wel geschikt is om het doel ervan te bereiken, dan komt de afweging van de belangen die op het spel staan, te weten enerzijds de belangen van de ondernemingen die zich willen promoten via regionale reclame op nationale televisiezenders en anderzijds die van de regionale en lokale televisieomroeporganisaties, in een ander daglicht te staan. Naar mijn mening heeft de Duitse wetgever inderdaad terecht geoordeeld dat het algemeen belang bij het bestaan van deze organisaties en bij hun bijdrage aan het publieke debat op regionaal en lokaal niveau prevaleerde boven het particuliere belang van ondernemingen om zichzelf te promoten via een bepaald communicatiekanaal.
68.
De vraag blijft dan of er andere, minder beperkende maatregelen bestaan waarmee deze doelstelling van bescherming van de pluriformiteit van de media op regionaal en lokaal niveau kan worden bereikt.
69.
Verzoekster in het hoofdgeding beroept zich in dit verband op de oplossing die in Oostenrijk, haar land van herkomst, van kracht is. Deze oplossing bestaat erin dat de publieke televisiezenders worden gefinancierd door middel van een bijdrage, waarbij voor hen een reclameverbod geldt, en dat de particuliere zenders vrij zijn om reclame, waaronder regionale reclame, uit te zenden.
70.
Volgens vaste rechtspraak betekent het feit dat in een lidstaat minder strikte bepalingen gelden dan in een andere lidstaat echter niet dat de bepalingen van deze laatste lidstaat onevenredig en derhalve onverenigbaar met het Unierecht zijn. (
25
) Het bestaan van minder strenge regels in Oostenrijk kan dus niet als bewijs worden beschouwd dat de betrokken Duitse maatregel onevenredig is.
71.
Bovendien kan de financiering van de media met overheidsmiddelen weliswaar een oplossing vormen voor bepaalde problemen, maar kan zij ook vragen oproepen over de werkelijke onafhankelijkheid van deze media. Vanuit dit oogpunt is het beschikken over eigen middelen, bijvoorbeeld in de vorm van reclame-inkomsten, een extra waarborg voor de onafhankelijkheid van deze media en dus voor de pluriformiteit van opvattingen.
72.
Het enkele feit dat § 7, lid 11, RStV voorziet in de mogelijkheid voor de deelstaten om, eventueel onder voorwaarden, regionale reclame op nationale televisiezenders op hun grondgebied toe te staan, wijst er daarentegen op dat een versoepeling van het uit § 7 RStV voortvloeiende verbod mogelijk is zonder afbreuk te doen aan het met dit verbod nagestreefde doel. Dat er van deze mogelijkheid tot op heden geen gebruik is gemaakt, doet niets af aan het feit dat de Duitse wetgever, door die bepaling aldus te formuleren, heeft erkend dat een dergelijke toestemming verenigbaar zou zijn met de doelstellingen van de betrokken maatregel.
73.
Andere, minder beperkende maatregelen dan een absoluut verbod op het uitzenden van regionale reclame op de nationale televisiezenders zijn denkbaar, zoals het laten delen van de regionale en lokale televisieomroeporganisaties in de inkomsten die de nationale televisieomroepen halen uit het uitzenden van deze naar regio gedifferentieerde reclame. Een dergelijke maatregel zou het mogelijk maken om de belangen van mogelijke adverteerders zoals verzoekster in het hoofdgeding in overeenstemming te brengen met die van de regionale en lokale televisieomroeporganisaties.
74.
Het staat uiteindelijk aan de verwijzende rechter om, in het licht van de specifieke juridische en feitelijke omstandigheden in Duitsland, de evenredigheid van de betrokken maatregel en met name de eventuele beschikbaarheid van minder beperkende maatregelen te beoordelen. Voor een realistische beoordeling dient deze rechter alleen rekening te houden met de maatregelen die door de nationale wetgever daadwerkelijk kunnen worden toegepast. Het heeft immers geen zin de bestaande maatregel af te schaffen omdat er weliswaar minder beperkende, maar zuiver theoretische maatregelen bestaan.
Voorstel voor een antwoord
75.
Gelet op het voorgaande stel ik voor om op de eerste drie prejudiciële vragen te antwoorden dat artikel 4, lid 1, van richtlijn 2010/13 en het beginsel van gelijke behandeling aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich niet verzetten tegen een verbod op het uitzenden van regionale reclame op nationale televisiezenders zoals dat in § 7, lid 11, RStV. Artikel 56 VWEU moet aldus worden uitgelegd dat het zich niet verzet tegen een dergelijk verbod, mits er geen minder beperkende maatregelen zijn die de nationale wetgever daadwerkelijk zou kunnen invoeren en die het mogelijk zouden maken de doelstelling van bescherming van de pluriformiteit van opvattingen op regionaal en lokaal niveau te realiseren, hetgeen de verwijzende rechter dient na te gaan.
Vierde prejudiciële vraag
76.
Met zijn vierde prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter te vernemen of artikel 11 van het Handvest aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een verbod op het uitzenden van regionale reclame op nationale televisiezenders zoals dat van § 7, lid 11, RStV.
77.
De verwijzende rechter legt niet uit waarom hij twijfelt of de betrokken nationale maatregel in overeenstemming is met artikel 11 van het Handvest. Hetzelfde geldt voor verzoekster in het hoofdgeding en voor de Commissie, die enkel verklaren dat deze maatregel in strijd is met die bepaling van het Handvest. Dit moet niettemin worden onderzocht teneinde de verwijzende rechter een antwoord te geven op zijn vraag.
78.
Zoals de Commissie terecht opmerkt, is het Handvest in deze zaak van toepassing. Het is immers onder meer van toepassing in gevallen waarin de nationale wetgeving een beperking oplegt aan een vrijheid van de interne markt en de lidstaat zich beroept op een dwingende reden van algemeen belang om deze beperking te rechtvaardigen. (
26
)
79.
Artikel 52, lid 3, van het Handvest bepaalt dat, voor zover het Handvest rechten bevat die corresponderen met rechten welke zijn gegarandeerd door het EVRM, de inhoud en reikwijdte ervan dezelfde zijn als die welke er door genoemd verdrag aan worden toegekend. De vrijheid van meningsuiting wordt gewaarborgd door artikel 10 EVRM. De inhoud en reikwijdte van de door dat verdrag verleende rechten zijn vastgesteld in de rechtspraak van het EHRM.
80.
Zoals de Commissie benadrukt, is volgens deze rechtspraak de vrijheid van meningsuiting van toepassing op commerciële boodschappen en reclame. (
27
) Hieruit volgt dat de in casu aan de orde zijnde nationale maatregel, die de reclamemogelijkheden van verzoekster in het hoofdgeding beperkt, moet worden aangemerkt als een beperking op de door zowel artikel 10 EVRM als artikel 11 van het Handvest gegarandeerde vrijheid van meningsuiting.
81.
Krachtens artikel 52, lid 1, van het Handvest kunnen evenwel beperkingen worden gesteld op de uitoefening van de in het Handvest erkende rechten en vrijheden mits zij bij wet zijn vastgesteld, de wezenlijke inhoud van deze rechten en vrijheden eerbiedigen en daadwerkelijk beantwoorden aan door de Unie erkende doelstellingen van algemeen belang of aan de eisen van bescherming van de rechten en vrijheden van anderen. In artikel 10, lid 2, EVRM is een soortgelijk voorbehoud te vinden met betrekking tot de vrijheid van meningsuiting.
82.
De in deze zaak aan de orde zijnde nationale maatregel beoogt de bescherming van de pluriformiteit van de media, een waarde die uitdrukkelijk wordt erkend in artikel 11, lid 2, van het Handvest. Volgens vaste rechtspraak van het EHRM met betrekking tot de toepassing van artikel 10, lid 2, EVRM „[hangt] [d]e omvang van de beoordelingsmarge waarover de verdragsluitende staten op dit gebied beschikken [...] af van verschillende factoren, waaronder met name het soort uiting of informatie in kwestie. Artikel 10, [lid 2, EVRM] laat bijvoorbeeld weinig ruimte voor beperkingen op de vrijheid van meningsuiting in politieke aangelegenheden, maar de verdragsluitende staten hebben een ruime beoordelingsmarge bij het reguleren van de vrijheid van meningsuiting op commercieel gebied.” (
28
) Dit beginsel is door het Hof reeds erkend met betrekking tot de toepassing van de grondrechten in het Unierecht. (
29
) Bovendien moet volgens het EHRM, „wanneer het nagestreefde doel ‚de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen’ is en deze ‚rechten en vrijheden’ zelf worden gewaarborgd door het [EVRM] of de Protocollen daarbij, [...] worden erkend dat de noodzaak om die rechten te beschermen ertoe kan leiden dat de staten andere rechten of vrijheden die ook in het [EVRM] zijn vastgelegd, beperken. Het is dan moeilijk om mogelijk tegenstrijdige belangen tegen elkaar af te wegen, en de verdragsluitende staten moeten in dit opzicht een ruime beoordelingsmarge hebben.” (
30
)
83.
Naar mijn mening heeft de Duitse wetgever bij de vaststelling van de betrokken nationale maatregel zijn beoordelingsmarge niet overschreden door de vrijheid van meningsuiting op commercieel gebied af te wegen tegen het belang van de bescherming van de pluriformiteit van opvattingen en van de media.
84.
In dit verband is het bijzonder belangrijk erop te wijzen dat de betrokken maatregel geen verbod bevat om reclame te maken voor de artikelen of het merk van verzoekster in het hoofdgeding. De maatregel heeft slechts tot gevolg dat verzoekster zich niet kan promoten via één bepaald communicatiekanaal, namelijk het uitzenden van regionale reclame op nationale televisiezenders. Ook al is dit volgens verzoekster het winstgevendste reclamemiddel, dit neemt niet weg dat andere reclamekanalen voor haar beschikbaar zijn, waaronder internetreclame, die door verzoekster zelf als bijna gelijkwaardig met televisiereclame wordt voorgesteld. Wat de vrijheid van meningsuiting van verzoekster betreft, moet dus worden vastgesteld dat de betrokken nationale maatregel geen afbreuk doet aan de wezenlijke inhoud van haar rechten. (
31
) Hoogstens beïnvloedt deze maatregel haar commerciële kansen.
85.
Derhalve stel ik voor de vierde prejudiciële vraag in die zin te beantwoorden dat artikel 11 van het Handvest aldus moet worden uitgelegd dat het zich niet verzet tegen een verbod op het uitzenden van regionale reclame op nationale televisiezenders zoals het verbod in § 7, lid 11, RStV.
Conclusie
86.
Gelet op het voorgaande geef ik overweging om de prejudiciële vragen van het Landgericht Stuttgart als volgt te beantwoorden:
„Artikel 4, lid 1, van richtlijn 2010/13/EU van het Europees Parlement en de Raad van 10 maart 2010 betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten (richtlijn audiovisuele mediadiensten), het beginsel van gelijke behandeling en artikel 11 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie moeten aldus worden uitgelegd dat zij zich niet verzetten tegen een verbod op het uitzenden van regionale reclame op nationale televisiezenders zoals het verbod in § 7, lid 11, van het Staatsvertrag für Rundfunk und Telemedien (akkoord tussen de deelstaten betreffende het omroepwezen en telecommunicatiemiddelen) van 31 augustus 1991, zoals gewijzigd bij het Achtzehnter Rundfunkänderungsstaatsvertrag (18e gewijzigde akkoord tussen de deelstaten betreffende het omroepwezen) van 21 december 2015.
Artikel 56 VWEU moet aldus worden uitgelegd dat het zich niet verzet tegen een dergelijk verbod, mits er geen minder beperkende maatregelen zijn die de nationale wetgever daadwerkelijk zou kunnen invoeren en die het mogelijk zouden maken de doelstelling van bescherming van de pluriformiteit van opvattingen op regionaal en lokaal niveau te realiseren, hetgeen de verwijzende rechter dient na te gaan.”
(
1
)	Oorspronkelijke taal: Frans.
(
2
)	6 C 32.13.
(
3
)	27 K 231.12.
(
4
)	Matzneller, P., „BVerwG erlaubt regionalisierte Werbung eines bundesweiten Fernsehsenders”, IRIS, Legal Observations of the European Audiovisual Observatory, 2015, nr. 3, blz. 8; Trute, H.‑H., „Zulässigkeit von Werbespots mit regional beschränktem Verbreitungsgebiet”, Gewerblicher Rechtsschutz und Urheberrecht. Praxis im Immaterialgüter- und Wettbewerbsrecht, 2015, nr. 13, blz. 284.
(
5
)	Zie over dit onderwerp met name Iacino, G., in Cappello, M. (ed.), IRIS Special. Regional and local broadcasting in Europe, European Audiovisual Observatory, Straatsburg, 2016, blz. 60 en 61.
(
6
)	PB 2010, L 95, blz. 1.
(
7
)	De schriftelijke opmerkingen van SevenOne Media zijn niet binnen de voorgeschreven termijn ingediend en zijn daarom niet aan het dossier toegevoegd.
(
8
)	Zie met name, wat televisiereclame betreft, arrest van 18 juli 2013, Sky Italia (C‑234/12, EU:C:2013:496, punt 15).
(
9
)	Richtlijn 2010/13 en richtlijn 2000/31/EG van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2000 betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel, in de interne markt („richtlijn inzake elektronische handel”) (PB 2000, L 178, blz. 1).
(
10
)	Zie reeds arrest van 30 april 1974, Sacchi (155/73, EU:C:1974:40, punt 6). Voor een recente toepassing zie arrest van 11 december 2019, TV Play Baltic (C‑87/19, EU:C:2019:1063, punt 34 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
11
)	Zie in die zin arrest van 17 juli 2008, Corporación Dermoestética (C‑500/06, EU:C:2008:421, punt 33 in fine).
(
12
)	Arrest van 17 juli 2008, Corporación Dermoestética (C‑500/06, EU:C:2008:421, punt 32).
(
13
)	Zie in die zin arrest van 17 juli 2008, Corporación Dermoestética (C‑500/06, EU:C:2008:421, punt 33).
(
14
)	Verzoekster in het hoofdgeding voert ook aan dat nationale reclame zelfs nadelig voor haar zou kunnen zijn, doordat daardoor een vraag zou worden gecreëerd waaraan zij niet kan voldoen. Dit argument lijkt mij echter zuiver hypothetisch, aangezien niets garandeert dat verzoeksters aanbod door televisiereclame een dergelijk succes zou kennen.
(
15
)	Zie het recente arrest van 11 december 2019, TV Play Baltic (C‑87/19, EU:C:2019:1063, punt 37).
(
16
)	Zie, betreffende het vrije verkeer van goederen, arrest van 26 juni 1997, Familiapress (C‑368/95, EU:C:1997:325, punt 18). Zie ook onder meer de arresten van 13 december 2007, United Pan-Europe Communications Belgium e.a. (C‑250/06, EU:C:2007:783, punten 40‑42), en 11 december 2019, TV Play Baltic (C‑87/19, EU:C:2019:1063, punten 38‑40).
(
17
)	Zie McGonagle, T., en Van Eijk, N., in Cappello, M. (ed.), IRIS Special. Regional and local broadcasting in Europe, European Audiovisual Observatory, Straatsburg, 2016, blz. 12‑20 en aldaar aangehaalde documenten.
(
18
)	De nationale rechter verwijst in dit verband naar het arrest van 12 juli 2012, HIT en HIT LARIX (C‑176/11, EU:C:2012:454, punt 22). Zie eveneens arrest van 17 juli 2008, Corporación Dermoestética (C‑500/06, EU:C:2008:421, punt 39).
(
19
)	Wat de op het internet aangeboden audiovisuele mediadiensten betreft, voorziet richtlijn 2010/13 in enkele reclamebeperkingen. Deze beperkingen hebben echter geen betrekking op de geografische reikwijdte van deze reclame.
(
20
)	Arrest van 17 juli 2008 (C‑500/06, EU:C:2008:421).
(
21
)	Arrest van 17 juli 2008, Corporación Dermoestética (C‑500/06, EU:C:2008:421, punten 39 en 40).
(
22
)	Op het niveau van het Unierecht gaat het om richtlijn 2010/13, die specifieke bepalingen bevat voor televisie, en richtlijn 2000/31.
(
23
)	Dewenter, R., Führt das Verbot regionaler Fernsehwerbung auf bundesweiten Programmen zu einer Förderung von lokalen/regionalen Programmen? (https://www.hsu-hh.de/ioek/wp-content/uploads/sites/520/2020/01/Gutachten_P7S1_Dewenter_final.pdf).
(
24
)	Arrest van 13 december 2007, United Pan-Europe Communications Belgium e.a. (C‑250/06, EU:C:2007:783, punt 44).
(
25
)	Zie met name arresten van 10 mei 1995, Alpine Investments (C‑384/93, EU:C:1995:126, punt 51); 13 juli 2004, Commissie/Frankrijk (C‑262/02, EU:C:2004:431, punt 37), en 18 september 2019, VIPA (C‑222/18, EU:C:2019:751, punt 71).
(
26
)	Zie het recente arrest van 21 mei 2019, Commissie/Hongarije (Vruchtgebruik op landbouwgrond) (C‑235/17, EU:C:2019:432, punten 63‑65).
(
27
)	Zie arrest van het EHRM van 16 juli 2013, Remuszko tegen Polen (CE:ECHR:2013:0716JUD000156210, § 59).
(
28
)	Zie arrest van het EHRM van 10 januari 2013, Ashby Donald e.a. tegen Frankrijk (CE:ECHR:2013:0110JUD003676908, § 39).
(
29
)	Zie arrest van 23 oktober 2003, RTL Television (C‑245/01, EU:C:2003:580, punt 73).
(
30
)	Arrest van het EHRM van 10 januari 2013, Ashby Donald e.a. tegen Frankrijk (CE:ECHR:2013:0110JUD003676908, § 40).
(
31
)	Zie naar analogie arrest van 4 mei 2016, Philip Morris Brands e.a. (C‑547/14, EU:C:2016:325, punt 151).