Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Id-Disa’ Awla)
16 ta’ April 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Protezzjoni tal-konsumaturi – Direttiva 93/13/KEE – Artikolu 7(1) – Klawżoli inġusti fil-kuntratti konklużi mal-konsumaturi – Effetti tal-konstatazzjoni tan-natura inġusta ta’ klawżola – Nullità tal-kuntratt – Azzjonijiet għal restituzzjoni – Terminu ta’ preskrizzjoni tal-azzjoni tal-professjonist – Interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni – Rikonoxximent minn konsumatur ta’ dejn fil-konfront ta’ istituzzjoni ta’ kreditu – Prinċipju ta’ effettività – Prinċipju ta’ ċertezza legali – Prinċipju ta’ proporzjonalità – Dritt ta’ aċċess għal qorti – Arrikkiment indebitu”
Fil-Kawża C‑901/24 [Falucka] (i),
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mis-Sąd Okręgowy w Warszawie (il-Qorti Reġjonali ta’ Varsavja, il-Polonja), permezz ta’ deċiżjoni tas‑16 ta’ Diċembru 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑22 ta’ Diċembru 2024, fil-proċedura
mBank S.A.
vs
TK,
DJ u JJ,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Id-Disa’ Awla),
komposta minn M. Condinanzi, President tal-Awla, R. Frendo (Relatriċi) u A. Kornezov, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: R. Norkus,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għal mBank S.A., minn A. Cudna-Wagner, radca prawny, u B. Miąskiewicz, adwokat,
–        għal TK, DJ u JJ, minn P. Wójcik, radca prawny,
–        għall-Gvern Pollakk, minn B. Majczyna, bħala aġent,
–        għall-Gvern Portugiż, minn A. Pimenta u A. Rodrigues, bħala aġenti,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn P. Kienapfel u A. Stobiecka-Kuik, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 7(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 288, rettifika fil-ĠU 2023, L 17, p. 100), kif ukoll tal-prinċipji ta’ effettività, ta’ proporzjonalità, ta’ ċertezza legali u ta’ dritt ta’ aċċess għal qorti.
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn, minn naħa, mBank S.A., istituzzjoni bankarja, u, min-naħa l-oħra, TK kif ukoll DJ u JJ, tliet konsumaturi, dwar l-irkupru ta’ kreditu li jirriżulta mill-invalidità ta’ kuntratt ta’ self ipotekarju minħabba l-klawżoli inġusti li jinsabu fih.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3        L-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13 jipprovdi:
“L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu li klawżoli inġusti użati f’kuntratt konkluż ma konsumatur minn bejjiegħ jew fornitur għandhom, kif previst fil-liġi nazzjonali tagħhom, ma jkunux jorbtu lill-konsumatur u li l-kuntratt għandu jkompli jorbot lill-partijiet fuq dawn il-klawżoli jekk dan ikun kapaċi jkompli jeżisti mingħajr il-klawżoli inġusti.”
4        L-Artikolu 7(1) ta’ din id-direttiva jipprevedi:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, fl-interessi tal-konsumaturi u l-kompetituri, jeżistu mezzi adegwati u effettivi biex jipprevjenu li jibqgħu jintużaw klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi mal-konsumaturi mill-bejjiegħa jew fornituri.”
Id-dritt Pollakk
5        L-Artikolu 58(1) tal-ustawa – Kodeks cywilny (il-Liġi dwar il-Kodiċi Ċivili) tat‑23 ta’ April 1964 (Dz. U. tal‑2024, pożizzjoni 1061), fil-verżjoni applikabbli għall-kawżi prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi Ċivili”), jipprovdi:
“Att ġuridiku li jmur kontra l-liġi jew li huwa intiż sabiex tiġi evitata l-liġi huwa null u bla effett, sakemm dispożizzjoni rilevanti ma tipprovdix mod ieħor, b’mod partikolari jekk tipprovdi li d-dispożizzjonijiet invalidi tal-att ġuridiku jiġu ssostitwiti mid-dispożizzjonijiet rilevanti tal-liġi.”
6        L-Artikolu 117(1) u (21) ta’ dan il-kodiċi jipprevedi:
“1.      Bla ħsara għall-eċċezzjonijiet previsti mil-liġi, il-krediti patrimonjali huma suġġetti għal preskrizzjoni.
[…]
21.      Wara l-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni, ma huwiex iktar possibbli li jiġi invokat kreditu miżmum mingħand konsumatur.”
7        Skont l-Artikolu 1171(1) u (2) tal-imsemmi kodiċi:
“1.      F’każijiet eċċezzjonali, il-qorti tista’, wara li tibbilanċja l-interessi tal-partijiet, ma tiħux inkunsiderazzjoni l-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ kreditu miżmum mingħand konsumatur jekk dan ikun xieraq.
2.      Fl-eżerċizzju tas-setgħa msemmija fil-paragrafu 1, il-qorti għandha tikkunsidra b’mod partikolari:
1)      it-tul tat-terminu ta’ preskrizzjoni;
2)      it-tul tal-perijodu bejn l-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni u l-preżentata tat-talba;
3)      in-natura taċ-ċirkustanzi li wasslu sabiex il-kreditur ma jkunx invoka l-kreditu tiegħu, inkluż l-effett tal-aġir tad-debitur fuq id-dewmien tal-kreditur sabiex jinvoka l-kreditu tiegħu.”
8        L-Artikolu 118 tal-istess kodiċi jipprovdi:
“Ħlief fil-każ ta’ klawżola speċifika kuntrarja, it-terminu ta’ preskrizzjoni huwa ta’ sitt snin, u għall-krediti fuq pagamenti perjodiċi u għall-krediti marbuta mal-eżerċizzju ta’ attività kummerċjali, it-terminu huwa ta’ tliet snin. Madankollu, il-perijodu ta’ preskrizzjoni jiskadi fl-aħħar jum tas-sena kalendarja, sakemm ma jkunx inqas minn sentejn.”
9        L-Artikolu 120(1) tal-Kodiċi Ċivili jipprevedi:
“It-terminu ta’ preskrizzjoni jibda jiddekorri mill-jum li fih il-kreditu jkun sar eżiġibbli. Jekk l-eżiġibbiltà ta’ kreditu tiddependi mill-adozzjoni ta’ att speċifiku mill-proprjetarju tad-dritt, it-terminu jibda jiddekorri mid-data li fiha l-kreditu kien ikun sar eżiġibbli li kieku l-proprjetarju tad-dritt kien adotta l-att l-iktar kmieni possibbli.”
10      Skont il-punti 1 u 2 tal-Artikolu 123(1) ta’ dan il-kodiċi:
“It-terminu ta’ preskrizzjoni huwa interrott:
1)      b’kull att quddiem qorti, awtorità maħtura sabiex tieħu konjizzjoni tal-kawżi jew sabiex teżegwixxi krediti ta’ ċerta natura, jew qorti tal-arbitraġġ, meħuda direttament sabiex titlob, tikkonstata, tirkupra jew tiżgura l-kreditu;
2)      meta l-persuna li kontriha jkun miżmum kreditu tirrikonoxxi dan il-kreditu”.
11      Skont l-Artikolu 124(1) tal-imsemmi kodiċi:
“Il-preskrizzjoni terġa’ tibda tiddekorri mill-ġdid wara kull interruzzjoni.”
12      L-Artikolu 3851(1) tal-istess kodiċi jipprovdi:
“Il-klawżoli ta’ kuntratt konkluż ma’ konsumatur li ma jkunux ġew innegozjati individwalment ma jorbtux lil dan il-konsumatur meta dawn ikunu jiddefinixxu d-drittijiet u l-obbligi ta’ dan tal-aħħar b’mod li jmur kontra l-għemil xieraq, billi jippreġudikaw b’mod manifest l-interessi tiegħu (klawżoli illegali). Din id-dispożizzjoni ma taffettwax il-klawżoli li jistabbilixxu l-obbligi prinċipali tal-partijiet, fosthom il-prezz jew ir-remunerazzjoni, jekk dawn ikunu ġew ifformulati b’mod inekwivoku.”
13      L-Artikolu 405 tal-Kodiċi Ċivili jipprevedi:
“Kull persuna li, mingħajr bażi legali, tikseb vantaġġ ekonomiku għad-detriment ta’ persuna oħra hija meħtieġa li tagħti lura dan il-vantaġġ in natura u, fejn dan ma jkunx possibbli, li tħallas lura l-valur tiegħu.”
14      Skont l-Artikolu 410(1) u (2) ta’ dan il-kodiċi:
“1.      Id-dispożizzjonijiet tal-artikoli preċedenti għandhom japplikaw, b’mod partikolari, fil-każ ta’ benefiċċju indebitu.
2.      Benefiċċju jkun indebitu jekk il-persuna li tkun ipprovdietu ma kellha l-ebda obbligu li tipprovdih jew ma kellha l-ebda obbligu lejn il-persuna li għaliha hija pprovdiet il-benefiċċju, jew jekk il-bażi għall-benefiċċju waqfet milli teżisti jew jekk l-għan intiż għall-benefiċċju ma jkunx inkiseb jew jekk l-att legali li jeżiġi l-benefiċċju ma kienx validu u ma sarx validu wara li l-benefiċċju jkun ġie pprovdut.”
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
15      Fl‑2007, mBank ikkonkludiet ma’ TK kif ukoll DJ u JJ kuntratt ta’ self ipotekarju, indiċjat fuq il-frank Svizzeru (CHF), għall-ammont ta’ 1 958 800 zloty Pollakk (PLN) (madwar EUR 460 700) li tħallas lil TK, peress li l-impenn kuntrattwali ta’ DJ u JJ kien intiż biss sabiex jiggarantixxi s-solvenza ta’ TK għall-finijiet tal-għoti tas-self.
16      Permezz ta’ talba mressqa quddiem is-Sąd Okręgowy w Warszawie (il-Qorti Reġjonali ta’ Varsavja, il-Polonja) u kkomunikata lil mBank fil‑15 ta’ Jannar 2018, it-tliet konsumaturi talbu l-invalidazzjoni tal-kuntratt ta’ self.
17      Matul il-proċedura ġudizzjarja, fid‑9 ta’ Jannar 2019 u fit‑3 ta’ Ottubru 2019, TK iddikjarat quddiem dik il-qorti u indikat li hija kienet konxja mill-konsegwenzi tal-invalidazzjoni tal-kuntratt, jiġifieri l-ħlas lura lill-bank tal-ammont totali tal-kreditu li hija kienet irċeviet, li hija kienet taċċetta dawn il-konsegwenzi u li hija kienet taqbel li tiġi kkonstatata n-nullità tal-kuntratt (iktar ’il quddiem id-“dikjarazzjonijiet magħmula minn TK”). Permezz ta’ sentenza tal‑5 ta’ Novembru 2019, is-Sąd Okręgowy w Warszawie (il-Qorti Reġjonali ta’ Varsavja) ikkonstatat in-nullità tal-kuntratt ta’ self minħabba l-preżenza ta’ klawżoli inġusti, li mingħajrhom kien impossibbli li dan il-kuntratt jinżamm fis-seħħ.
18      Fit‑2 ta’ Diċembru 2022, mBank bdiet proċedura kontra TK kif ukoll DJ u JJ quddiem is-Sąd Okręgowy w Warszawie (il-Qorti Reġjonali ta’ Varsavja), li hija l-qorti tar-rinviju, intiża għall-irkupru tal-ammont ta’ kapital tal-kreditu mħallas lil TK, flimkien mal-interessi moratorji bir-rata legali.
19      Fis‑16 ta’ Diċembru 2024, il-qorti tar-rinviju tat sentenza parzjali li tiċħad it-talba ta’ mBank sa fejn din kienet diretta kontra DJ u JJ.
20      TK titlob li din it-talba tiġi miċħuda billi tqajjem, b’mod partikolari, eċċezzjoni bbażata fuq il-preskrizzjoni tal-kreditu ta’ mBank.
21      B’mod partikolari, hija ssostni li t-talba ta’ TK kif ukoll DJ u JJ intiża għall-invalidazzjoni tal-kuntratt ta’ self kienet ġiet ikkomunikata lil mBank fil‑15 ta’ Jannar 2018 u li, skont l-Artikoli 118 u 120(1) tal-Kodiċi Ċivili, it-terminu ta’ preskrizzjoni kien beda jiddekorri minn din id-data u kien skada fil‑31 ta’ Diċembru 2021.
22      Il-qorti tar-rinviju tosserva, preliminarjament, li l-eżistenza tal-kreditu ta’ mBank, fiha nnifisha, ma tqajjem l-ebda dubju, iżda li, sabiex tiġi riżolta t-tilwima fil-kawża prinċipali, għandu jiġi ddeterminat jekk id-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ dan il-kreditu ġietx validament interrotta mid-dikjarazzjonijiet magħmula minn TK matul il-proċedura mibdija mit-tliet konsumaturi.
23      F’dan ir-rigward, dik il-qorti tispjega li, skont l-Artikolu 118 tal-Kodiċi Ċivili, it-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu ta’ professjonist huwa ta’ tliet snin, li jiskadi fi tmiem is-sena kalendarja, u li, skont deċiżjoni adottata mis-Sąd Najwyższy (il-Qorti Suprema, il-Polonja) fl‑2024, dan it-terminu jibda jiddekorri mill-mument li fih il-konsumatur ikun ikkontesta għall-ewwel darba fil-konfront tal-professjonist in-natura vinkolanti tal-klawżoli kuntrattwali, f’dan il-każ mill‑15 ta’ Jannar 2018.
24      F’dan il-kuntest, l-imsemmija qorti tqis li jeżistu żewġ approċċi possibbli fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk il-kreditu tal-bank huwiex preskritt.
25      Minn naħa, jista’ jitqies li d-dikjarazzjonijiet magħmula minn TK fil-kuntest tal-proċedura mibdija, b’mod partikolari, minnha, jikkostitwixxu rikonoxximent tad-dejn tagħha, li jwassal għal interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ dan il-kreditu bis-saħħa tal-punt 2 tal-Artikolu 123(1) tal-Kodiċi Ċivili. F’dan il-każ, dan it-terminu reġa’ beda jiddekorri mit‑3 ta’ Ottubru 2019 u l-kreditu tal-bank ma jkunx preskritt, b’tali mod li l-qorti tar-rinviju jkollha tilqa’ r-rikors fil-kawża prinċipali.
26      Dik il-qorti żżid li dan ir-rikonoxximent seta’ jwassal lil mBank sabiex temmen li TK kienet ser tħallas id-dejn tagħha volontarjament, li jiddetermina d-deċiżjoni tal-bank li ma jibdiex azzjoni għal ħlas. F’dawn iċ-ċirkustanzi, iċ-ċaħda tat-talba tagħha minħabba preskrizzjoni tal-kreditu tista’ tikkostitwixxi limitazzjoni tad-dritt ta’ mBank ta’ aċċess għal qorti kif ukoll ksur tal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ proporzjonalità.
27      Min-naħa l-oħra, l-imsemmija qorti tosserva li jista’ jitqies li, permezz tad-dikjarazzjonijiet magħmula minn TK bl-għan li tinkiseb id-deċiżjoni ta’ invalidazzjoni tal-kuntratt ta’ self, TK aġixxiet involontarjament għad-detriment tagħha, billi rrikonoxxiet id-dejn tagħha. Għalhekk, l-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu tal-bank permezz ta’ dawn id-dikjarazzjonijiet tista’ tmur kontra l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 u l-prinċipju ta’ effettività, peress li jkun iktar faċli għall-professjonisti li jinvokaw id-drittijiet tagħhom, permezz tal-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni kkawżata permezz ta’ tali rikonoxximent.
28      Fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tqis li d-dikjarazzjonijiet magħmula minn TK ma interrompewx it-terminu ta’ preskrizzjoni, skont il-qorti tar-rinviju, għad trid tiġi eżaminata l-kwistjoni dwar jekk dawn id-dikjarazzjonijiet jistgħux jitqiesu bħala aġir tad-debitur li kellu effett fuq id-dewmien tal-kreditur sabiex jinvoka l-kreditu tiegħu, li jiġġustifika, skont il-punt 3 tal-Artikolu 1171(2) tal-Kodiċi Ċivili, li ma tittiħidx inkunsiderazzjoni l-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu ta’ mBank.
29      Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li s-Sąd Okręgowy w Warszawie (il-Qorti Reġjonali ta’ Varsavja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikolu 7(1) tad-Direttiva [93/13] kif ukoll il-prinċipji ta’ effettività, ta’ proporzjonalità, ta’ ċertezza legali u ta’ dritt għal rimedju ġudizzjarju għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi interpretazzjoni ġudizzjarja ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali li jipprevedu:
–        1.      li d-dekorriment tat-terminu ta’ preskrizzjoni għal talbiet tan-negozjant kontra l-konsumatur għall-irkupru ta’ ammonti mħallsa indebitament mogħtija fuq il-bażi ta’ kuntratt, li jkun ġie ddikjarat invalidu minħabba li fih ikunu ġew ifformulati klawżoli inġusti, jiġi interrott bil-preżentazzjoni, mill-konsumatur, ta’ dikjarazzjoni li huwa konxju tal-fatt li b’rabta mal-annullament tal-kuntratt ikollu obbligu jrodd lura l-ammonti li jkun irċieva min-negozjant taħt il-kuntratt invalidu,
–        2.      li l-preżentazzjoni, mill-konsumatur, tal-imsemmija dikjarazzjoni tista’ tiġġustifika nuqqas ta’ teħid inkunsiderazzjoni tal-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni għal talba li n-negozjant jista’ jkollu kontra l-konsumatur?”
Fuq id-domanda preliminari
30      Permezz tal-ewwel parti tad-domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 u l-prinċipju ta’ effettività, fid-dawl tad-dritt ta’ aċċess għal qorti kif ukoll tal-prinċipji ta’ proporzjonalità u ta’ ċertezza legali, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu interpretazzjoni ġurisprudenzjali tal-leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li t-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu tal-professjonist jiġi interrott permezz ta’ dikjarazzjoni, magħmula minn konsumatur fil-kuntest ta’ proċedura preliminari li għandha bħala suġġett talba għal invalidazzjoni ta’ kuntratt ta’ self li jinkludi klawżoli inġusti, li tipprovdi li dan il-konsumatur huwa konxju li, minħabba din l-invalidazzjoni, huwa ser ikun obbligat iħallas lura l-benefiċċju li huwa rċieva mill-professjonist.
31      L-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jiżguraw li, fl-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali tagħhom, ikunu jeżistu mezzi adegwati u effettivi sabiex jitwaqqaf l-użu ta’ klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi mal-konsumaturi minn professjonist.
32      Fl-assenza ta’ regoli tal-Unjoni f’dan il-qasam, huwa l-ordinament ġuridiku intern ta’ kull Stat Membru, skont il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali, li għandu jirregola l-modalitajiet proċedurali tal-azzjonijiet ġudizzjarji intiżi li jiżguraw il-protezzjoni tad-drittijiet li l-partijiet fil-kawża jisiltu mid-dritt tal-Unjoni, bil-kundizzjoni madankollu li dawn ma jkunux ikunu inqas favorevoli minn dawk li jirregolaw sitwazzjonijiet simili suġġetti għad-dritt intern (prinċipju ta’ ekwivalenza) u li dawn ma jagħmlux prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mid-dritt tal-Unjoni (prinċipju ta’ effettività) (sentenza tat‑22 ta’ April 2021, Profi Credit Slovakia, C‑485/19, EU:C:2021:313, punt 52 u l-ġurisprudenza ċċitata).
33      Għandu jitfakkar, fl-ewwel lok, li skont ġurisprudenza stabbilita, klawżola kuntrattwali ddikjarata inġusta għandha titqies, bħala prinċipju, li qatt ma eżistiet, b’tali mod li ma jistax ikollha effett fil-konfront tal-konsumatur. Għaldaqstant, il-konstatazzjoni ġudizzjarju tan-natura inġusta ta’ tali klawżola għandha, bħala prinċipju, ikollha bħala konsegwenza li tiġi stabbilita mill-ġdid is-sitwazzjoni fid-dritt u fil-fatt li kien ikun fiha l-konsumatur fl-assenza ta’ din il-klawżola, b’mod partikolari billi jinħoloq dritt għall-ħlas lura ta’ benefiċċji miksuba indebitament, għad-detriment tal-konsumatur, mill-professjonist abbażi tal-imsemmija klawżola inġusta (sentenza tal‑15 ta’ Ġunju 2023, Bank M. (Konsegwenzi tal-annullament tal-kuntratt), C‑520/21, EU:C:2023:478, punt 65 u l-ġurisprudenza ċċitata). L-istess japplika meta n-natura inġusta ta’ klawżola waħda jew iktar ta’ kuntratt konkluż bejn konsumatur u professjonist twassal mhux biss għan-nullità ta’ dawn il-klawżoli, iżda wkoll għall-invalidità ta’ dan il-kuntratt fl-intier tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Ġunju 2023, Bank M. (Konsegwenzi tal-annullament tal-kuntratt), C‑520/21, EU:C:2023:478, punt 66 u l-ġurisprudenza ċċitata).
34      Dan l-għan li tiġi stabbilita mill-ġdid is-sitwazzjoni fid-dritt u fil-fatt li kienet tkun dik tal-konsumatur fl-assenza ta’ klawżola inġusta għandu jintlaħaq b’osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, li jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, li jeżiġi li l-leġiżlazzjoni nazzjonali li timplimenta dan id-dritt ma tmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq l-għan imfittex (sentenza tat‑23 ta’ Novembru 2023, Provident Polska, C‑321/22, EU:C:2023:911, punt 85).
35      Madankollu, dan il-prinċipju ta’ proporzjonalità jinkiser jekk ir-restitutio in integrum kellu jiġi eskluż fir-rigward tal-professjonist. Għalhekk, l-obbligu ta’ ħlas lura, wara l-invalidazzjoni ta’ kuntratt ta’ self li jinkludi klawżoli inġusti, għandu jkun reċiproku, peress li l-bank ma jistax, madankollu, jitlob lill-konsumatur kumpens li jmur lil hinn mir-rimbors tal-kapital imħallas abbażi tal-eżekuzzjoni tal-istess kuntratt kif ukoll mill-ħlas tal-interessi moratorji bir-rata legali mill-intimazzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑7 ta’ Diċembru 2023, mBank (Dikjarazzjoni tal-konsumatur), C‑140/22, EU:C:2023:965, punt 62).
36      Barra minn hekk, l-effett restitutorju marbut mal-invalidazzjoni ta’ kuntratt ta’ self li jinkludi klawżoli inġusti, li jiġġustifika wkoll it-talba għal ħlas lura tal-istituzzjoni bankarja, jippermetti li jiġi żgurat li l-protezzjoni tad-drittijiet iggarantiti mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni ma twassalx għal arrikkiment indebitu tal-konsumatur (ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2006, Manfredi et, C‑295/04 sa C‑298/04, EU:C:2006:461, punt 94).
37      F’dan il-kuntest, għandu jiġi rrilevat, fit-tieni lok, li l-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu għall-ħlas lura tal-professjonist minħabba r-rikonoxximent mill-konsumatur tad-dejn tiegħu ma tippreġudikax, bħala prinċipju, l-eżerċizzju, minn dan il-konsumatur, tad-dritt tiegħu għal ħlas lura tal-vantaġġi miksuba indebitament minn dan il-professjonist abbażi ta’ klawżoli inġusti, liema eżerċizzju ser iwassal għall-istabbiliment mill-ġdid tas-sitwazzjoni fid-dritt u fil-fatt li kien jinsab fiha l-imsemmi konsumatur fl-assenza ta’ dawn il-klawżoli.
38      Fit-tielet lok, mill-ġurisprudenza jirriżulta li, fir-rigward tal-obbligu tal-qorti nazzjonali li twarrab, jekk ikun meħtieġ ex officio, il-klawżoli inġusti konformement mal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13, din il-qorti ma hijiex obbligata teskludi l-applikazzjoni ta’ klawżola jekk il-konsumatur, wara li jkun ġie avżat mill-imsemmija qorti, ikollu l-intenzjoni li ma jinvokax in-natura inġusta u mhux vinkolanti tagħha, u b’hekk jagħti kunsens liberu u informat għal din il-klawżola (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑3 ta’ Ottubru 2019, Dziubak, C‑260/18, EU:C:2019:819, punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata).
39      Sabiex il-konsumatur ikun jista’ jagħti l-kunsens liberu u informat tiegħu għall-esklużjoni ta’ klawżola inġusta jew għall-applikazzjoni tagħha, minkejja n-natura inġusta tagħha, hija għalhekk il-qorti nazzjonali li għandha tindika lill-partijiet, fil-kuntest tar-regoli nazzjonali ta’ proċedura u fid-dawl tal-prinċipju ta’ ekwità fil-proċeduri ċivili, b’mod oġġettiv u eżawrjenti, il-konsegwenzi legali li tista’ twassal għalihom it-tneħħija tal-klawżola inġusta (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Ġunju 2023, Bank M. (Konsegwenzi tal-annullament tal-kuntratt), C‑520/21, EU:C:2023:478, punt 48). Tali informazzjoni hija iktar u iktar importanti meta n-nuqqas ta’ applikazzjoni tal-klawżola inġusta jista’ jwassal għall-invalidazzjoni tal-kuntratt kollu, li possibbilment jesponi lill-konsumatur għal talbiet għal ħlas lura (sentenza tas‑16 ta’ Marzu 2023, M. B. et (Effetti ta’ invalidazzjoni ta’ kuntratt), C‑6/22, EU:C:2023:216, punt 40).
40      F’dan ir-rigward, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, wara li ġiet mistoqsija darbtejn mill-qorti adita bit-talba għall-invalidazzjoni tal-kuntratt ta’ self, TK, minn naħa, kienet indikat li hija fehmet u aċċettat li l-invalidità tal-kuntratt kellha l-konsegwenza li hija kienet obbligata tħallas lura lil mBank l-ammont tal-kreditu rċevut u, min-naħa l-oħra, kienet madankollu żammet it-talba tagħha.
41      F’dan il-kuntest, għandu jiġi ppreċiżat li l-indikazzjonijiet li l-qorti nazzjonali hija obbligata tagħti lill-konsumatur fis-sens tal-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 39 ta’ din is-sentenza ma jistgħux joħolqu għalih obbligu li jispjega b’mod iddettaljat ir-regoli legali kollha li jistgħu japplikaw għal talba għall-ħlas lura tal-professjonist, bħal dawk dwar l-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu tal-professjonist. Fil-fatt, il-fatt li jkun informat bl-obbligu tiegħu li jħallas lura l-kapital misluf kif ukoll l-interessi moratorji huwa biżżejjed sabiex ipoġġi lil dan il-konsumatur f’pożizzjoni li jifhem u li jevalwa l-konsegwenzi legali li jirriżultaw mill-invalidazzjoni tal-kuntratt ta’ self minħabba l-klawżoli inġusti li jinsabu fih u li b’hekk jagħti kunsens liberu u informat għal tali invalidazzjoni. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-fatt li d-dikjarazzjonijiet magħmula mill-imsemmi konsumatur kellhom probabbilment l-għan li jiksbu l-invalidazzjoni tal-kuntratt u mhux li jinterrompu t-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu ta’ dan il-professjonist huwa irrilevanti.
42      Fir-raba’ u l-aħħar lok, għandu jitfakkar li l-prinċipju ta’ ċertezza legali tad-dritt tal-Unjoni, imsemmi wkoll mill-qorti tar-rinviju, huwa intiż li jiggarantixxi, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-prevedibbiltà tas-sitwazzjonijiet u tar-relazzjonijiet legali (sentenza tas‑16 ta’ Ottubru 2019, Agrárminiszter, C‑490/18, EU:C:2019:863, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata). Għaldaqstant, dan il-prinċipju ma jipprekludix regola tad-dritt nazzjonali li tipprevedi li t-terminu ta’ preskrizzjoni applikabbli għall-kreditu tal-professjonist jiġi interrott permezz tar-rikonoxximent tad-dejn tiegħu mill-konsumatur, speċjalment peress li, kif tindika l-qorti tar-rinviju, wara tali rikonoxximent, dan il-professjonist seta’ jistenna li dan il-konsumatur iħallas volontarjament id-dejn tiegħu u jipposponi, konsegwentement, l-azzjoni ġudizzjarja tiegħu intiża għall-irkupru tal-kreditu tiegħu.
43      Tali regola tista’ wkoll tiggarantixxi d-dritt tal-professjonist ta’ aċċess għal qorti, sa fejn, wara r-rikonoxximent ta’ dejn tal-konsumatur, dan il-professjonist seta’ jipprevedi li, skont id-dritt nazzjonali, it-terminu ta’ preskrizzjoni applikabbli għall-kreditu tiegħu jibda jiddekorri mill-ġdid u, jekk ikun il-każ, jeżerċita d-dritt tiegħu ta’ aċċess għal qorti billi jieħu inkunsiderazzjoni dan it-terminu.
44      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għall-ewwel parti tad-domanda għandha tkun li l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 u l-prinċipju ta’ effettività, fid-dawl tad-dritt ta’ aċċess għal qorti kif ukoll tal-prinċipji ta’ proporzjonalità u ta’ ċertezza legali, għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux interpretazzjoni ġurisprudenzjali tal-leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li t-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu tal-professjonist jiġi interrott permezz ta’ dikjarazzjoni, magħmula minn konsumatur fil-kuntest ta’ proċedura preliminari li għandha bħala suġġett talba għal invalidazzjoni ta’ kuntratt ta’ self li jinkludi klawżoli inġusti, li tipprovdi li dan il-konsumatur huwa konxju li, minħabba din l-invalidazzjoni, huwa ser ikun obbligat iħallas lura l-benefiċċju li huwa rċieva mill-professjonist.
45      Fid-dawl tar-risposta mogħtija għall-ewwel parti tad-domanda, ma hemmx lok li tingħata risposta għat-tieni parti ta’ din tal-aħħar, li hija bbażata fuq l-ipoteżi tal-inkompatibbiltà tal-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu miżmum mill-professjonist mad-dritt tal-Unjoni.
Fuq l-ispejjeż
46      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta' kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn ir-raġunijiet, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Id-Disa’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 7(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur, u l-prinċipju ta’ effettività, filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni d-dritt ta’ aċċess għal qorti kif ukoll il-prinċipji ta’ proporzjonalità u ta’ ċertezza legali,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
ma jipprekludux interpretazzjoni ġurisprudenzjali tal-leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li t-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu tal-professjonist jiġi interrott permezz ta’ dikjarazzjoni, magħmula minn konsumatur fil-kuntest ta’ proċedura preliminari li għandha bħala suġġett talba għal invalidazzjoni ta’ kuntratt ta’ self li jinkludi klawżoli inġusti, li tipprovdi li dan il-konsumatur huwa konxju li, minħabba din l-invalidazzjoni, huwa ser ikun obbligat iħallas lura l-benefiċċju li huwa rċieva mill-professjonist.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: il-Pollakk.
i      L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.