62014TJ0659_PL
Strony
Motywy wyroku
Sentencja
Strony
W sprawie T‑659/14
Instituto dos Vinhos do Douro e do Porto, IP, z siedzibą w Peso de Régua (Portugalia), reprezentowany przez adwokata P. Sousę e Silvę,
strona skarżąca,
przeciwko
Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM), reprezentowanemu przez Ó. Mondéjara Ortuña, działającego w charakterze pełnomocnika,
strona pozwana,
w której drugą stroną w postępowaniu przed Izbą Odwoławczą OHIM, występującą przed Sądem w charakterze interwenienta, jest
Bruichladdich Distillery Co. Ltd, z siedzibą w Argyll (Zjednoczone Królestwo), reprezentowana przez adwokata S. Harvard Duclos,
mającej za przedmiot skargę na decyzję Czwartej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 8 lipca 2014 r. (sprawa R 946/2013‑4) dotyczącą postępowania w sprawie unieważnienia prawa do znaku między Instituto dos Vinhos do Douro e do Porto, IP, a Bruichladdich Distillery Co. Ltd,
SĄD (czwarta izba),
w składzie: M. Prek, prezes, I. Labucka i V. Kreuschitz (sprawozdawca), sędziowie,
sekretarz: E. Coulon,
po zapoznaniu się ze skargą złożoną w sekretariacie Sądu w dniu 15 września 2014 r.,
po zapoznaniu się z odpowiedzią na skargę złożoną przez OHIM w sekretariacie Sądu w dniu 17 grudnia 2014 r.,
po zapoznaniu się z odpowiedzią interwenienta na skargę złożoną w sekretariacie Sądu w dniu 17 grudnia 2014 r.,
uwzględniwszy, że w terminie miesiąca od dnia powiadomienia stron o zakończeniu procedury pisemnej nie wpłynął żaden wniosek o wyznaczenie rozprawy, i postanowiwszy, przy uwzględnieniu sprawozdania sędziego sprawozdawcy i na podstawie art. 135a regulaminu postępowania przed Sądem z dnia 2 maja 1991 r., orzec w przedmiocie skargi bez przeprowadzenia części ustnej postępowania,
wydaje następujący
Wyrok
Motywy wyroku
Okoliczności powstania sporu
1. W dniu 27 października 2006 r. interwenient, Bruichladdich Distillery Co. Ltd, dokonał w Urzędzie Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM) zgłoszenia wspólnotowego znaku towarowego na podstawie rozporządzenia Rady (WE) nr 40/94 z dnia 20 grudnia 1993 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. 1994, L 11, s. 1), ze zmianami [zastąpionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 207/2009 z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. L 78, s. 1)].
2. Znakiem towarowym, dla którego wystąpiono o rejestrację (zwanym dalej „spornym znakiem towarowym”), jest oznaczenie słowne PORT CHARLOTTE.
3. Towary, dla których wniesiono o rejestrację, należą między innymi do klasy 33 w rozumieniu Porozumienia nicejskiego dotyczącego międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 15 czerwca 1957 r., ze zmianami, i odpowiadają następującemu opisowi: „napoje alkoholowe”.
4. Sporny znak towarowy został zarejestrowany w dniu 18 października 2007 r. pod nr 5421474 i opublikowany w Biuletynie Wspólnotowych Znaków Towarowych
nr 60/2007 z dnia 29 października 2007 r.
5. W dniu 7 kwietnia 2011 r. skarżąca, Instituto dos Vinhos do Douro e do Porto, IP, wniosła do OHIM na podstawie art. 53 ust. 1 lit. c) w związku z art. 8 ust. 4, art. 53 ust. 2 lit. d), a także art. 52 ust. 1 lit. a) w związku z art. 7 ust. 1 lit. c) i g) rozporządzenia nr 207/2009 wniosek o unieważnienie prawa do spornego znaku towarowego w zakresie, w jakim wspomniany znak dotyczy towarów wskazanych w pkt 3 powyżej.
6. W odpowiedzi na wniosek o unieważnienie prawa do znaku towarowego interwenient ograniczył wykaz towarów, dla których zarejestrowano sporny znak towarowy, do towarów odpowiadających następującemu opisowi: „whisky”.
7. Na poparcie wniosku o unieważnienie prawa do znaku towarowego skarżąca powołała się na nazwy pochodzenia „porto” i „port”, które jej zdaniem, po pierwsze, są chronione we wszystkich państwach członkowskich licznymi przepisami prawa portugalskiego oraz art. 118m ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 491/2009 z dnia 25 maja 2009 r. zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1234/2007 ustanawiające wspólną organizację rynków rolnych oraz przepisy szczegółowe dotyczące niektórych produktów rolnych (rozporządzenie o jednolitej wspólnej organizacji rynku) (Dz.U. L 154, s. 1), oraz po drugie, zarejestrowane i chronione na podstawie Porozumienia lizbońskiego o ochronie i międzynarodowej rejestracji nazw pochodzenia z dnia 31 października 1958 r., ze zmianami (zwanego dalej „porozumieniem lizbońskim”), we Francji, Włoszech, na Cyprze, Węgrzech, w Portugalii i na Słowacji.
8. Decyzją z dnia 30 kwietnia 2013 r. Wydział Unieważnień oddalił wniosek o unieważnienie prawa do znaku towarowego.
9. W dniu 22 maja 2013 r. skarżąca, działając na podstawie art. 58–64 rozporządzenia nr 207/2009, wniosła do OHIM odwołanie od decyzji Wydziału Unieważnień.
10. Decyzją z dnia 8 lipca 2014 r. (zwaną dalej „zaskarżoną decyzją”) Czwarta Izba Odwoławcza OHIM oddaliła odwołanie.
11. W pierwszej kolejności Izba Odwoławcza oddaliła zarzut dotyczący naruszenia art. 53 ust. 1 lit. c) w związku z art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009, zasadniczo ze względu na to, że ochrona nazw pochodzenia dla win jest regulowana wyłącznie rozporządzeniem nr 491/2009 i w konsekwencji jest objęta wyłączną kompetencją Unii Europejskiej. Nawet jeśli jest prawdą, że ochrona na podstawie wspomnianego rozporządzenia jest określona w prawodawstwie krajowym, to zdaniem Izby Odwoławczej ochrona oznaczeń geograficznych ogranicza się do oznaczeń wymienionych na „liście win gatunkowych produkowanych w określonych regionach” (zwanej dalej „listą win gatunkowych psr”), opublikowanej zgodnie z art. 54 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1493/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku wina (Dz.U. L 179, s. 1). Ponadto zdaniem Izby Odwoławczej art. 118m ust. 2 rozporządzenia nr 491/2009 chroni wyrazy „porto” i „port” jako oznaczenia geograficzne wyłącznie na podstawie ich równoważności z wyrazem „oporto” (pkt 14–18 zaskarżonej decyzji).
12. Ponadto owe oznaczenia geograficzne są chronione wyłącznie dla win, a zatem dla towarów, które nie są identyczne z towarem zwanym „whisky” – ani podobne do niego – a mianowicie napojem spirytusowym o innych właściwościach i poziomie zawartości alkoholu, który nie spełnia wymogów specyfikacji dla wina w rozumieniu art. 118m ust. 2 lit. a) ppkt (i) rozporządzenia nr 491/2009. W zakresie, w jakim skarżąca powołała się na reputację wspomnianych nazw pochodzenia w rozumieniu art. 118m ust. 2 lit. a) ppkt (ii) tego rozporządzenia, Izba Odwoławcza stwierdziła, że sporny znak towarowy nie „używa” ani nie „przywołuje” oznaczeń geograficznych „porto” lub „port”, w związku z czym nie jest niezbędne rozpatrywanie, czy cieszą się one renomą. Istnieje wyłącznie jedno miasto zwane Porto – Oporto w języku portugalskim – w odróżnieniu od dużej liczby miast posiadających nazwy składające się z elementów „porto” lub „port”, takich jak Porto Allegre lub Port Louis. Podobnie niemożliwe jest określenie związku między z jednej strony oznaczeniem PORT CHARLOTTE, którego dwa elementy zdaniem Izby Odwoławczej oznaczają port wraz z imieniem osobistości zwanej Charlotte, miejsce geograficzne lub miasto usytuowane na wybrzeżu, a z drugiej strony oznaczeniami geograficznymi „porto” lub „port”. Portugalski konsument wiedziałby, że „faktycznie nazwa geograficzna to »Oporto« lub »Porto« i że »Port« stanowi po prostu jej formę skróconą, używaną na etykietach butelek wina w celu określenia rodzaju wina chronionego tym oznaczeniem geograficznym” (pkt 19–26 zaskarżonej decyzji).
13. W tym względzie Izba Odwoławcza oddaliła argument skarżącej, zgodnie z którym ochronę określoną w art. 118m ust. 2 rozporządzenia nr 491/2009 należy rozciągnąć na każde oznaczenie „zawierające” wyraz „port”. Nie ma również miejsca „przywołanie” wina Porto w rozumieniu art. 118m ust. 2 lit. b) tego rozporządzenia, ponieważ whisky stanowi odmienny towar, a żaden element spornego znaku towarowego nie zawiera potencjalnie wprowadzającej w błąd lub oszukańczej wskazówki. A zatem według Izby Odwoławczej – bez konieczności dokonywania oceny, czy sporny znak towarowy cieszy się lub renomą, czy też nie – skargi nie można uwzględnić na podstawie przepisów prawa Unii chroniących oznaczenia geograficzne dla win (pkt 27–29 zaskarżonej decyzji).
14. W drugiej kolejności Izba Odwoławcza oddaliła zarzut dotyczący naruszenia art. 53 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 207/2009, oparty na podnoszonych nazwach pochodzenia „porto” i „port” zarejestrowanych zgodnie z porozumieniem lizbońskim w Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) w dniu 18 marca 1983 r. pod nr. 682. Zdaniem Izby Odwoławczej rejestracja ta chroni wyłącznie wyraz „porto”, który nie stanowi części spornego znaku towarowego, i nie zapewnia ochrony w Portugalii (pkt 31–33 zaskarżonej decyzji).
15. W trzeciej kolejności Izba Odwoławcza oddaliła zarzuty dotyczące naruszenia art. 52 ust. 1 lit. a) w związku z art. 7 ust. 1 lit. c) i g) rozporządzenia nr 207/2009. Po pierwsze, sporny znak towarowy nie odnosi się jednocześnie do miejsca – istniejącego lub nieistniejącego – zwanego Port Charlotte oraz do „miasta Oporto (Porto)”. Skarżąca powołała się na bezwzględną podstawę odmowy rejestracji określoną w art. 7 ust. 1 lit. c) tego rozporządzenia „dopiero w chwili wniesienia odwołania”, a także nie wykazała twierdzenia, zgodnie z którym miejsce lub miasto o nazwie Port Charlotte jest znane właściwemu przeciętnemu konsumentowi. A zatem skarżąca nigdy nie podniosła naruszenia tego przepisu „w toku postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności” i nie była uprawniona do powołania się na tę podstawę w odwołaniu (pkt 35–38 zaskarżonej decyzji). Po drugie, sporny znak towarowy nie wprowadza odbiorców w błąd co do pochodzenia geograficznego oznaczonego tym znakiem towaru w rozumieniu art. 7 ust. 1 lit. g) wspomnianego rozporządzenia. Zdaniem Izby Odwoławczej wyraz „port” nie określa regionu geograficznego, a sporny znak towarowy nie jest kojarzony z regionem, w którym wytwarzane są towary skarżącej. Wprowadzenie w błąd jest tym mniej możliwe, iż konsument łatwo rozpozna, że whisky stanowi towar o odmiennych cechach niż cechy towarów skarżącej (pkt 34 zaskarżonej decyzji).
Żądania stron
16. Skarżąca wnosi do Sądu o:
– stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji;
– zmianę zaskarżonej decyzji poprzez unieważnienie prawa do spornego znaku towarowego;
– obciążenie OHIM kosztami postępowania, w tym kosztami poniesionymi w postępowaniu przed OHIM.
17. OHIM i interwenient wnoszą do Sądu o:
– oddalenie skargi;
– obciążenie skarżącej kosztami postępowania.
Co do prawa
Streszczenie zarzutów mających na celu stwierdzenie nieważności
18. Na poparcie skargi skarżąca podnosi jeden zarzut faktyczny i pięć zarzutów prawnych.
19. Poprzez zarzut pierwszy skarżąca kwestionuje stwierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym nazwa portugalskiego miasta Porto to Oporto, a nie Porto.
20. Poprzez zarzut drugi skarżąca zarzuca Izbie Odwoławczej nieuwzględnienie faktu, że wyrazy „porto” i „port” są chronione w prawie portugalskim jako nazwy pochodzenia i są oznaczeniami geograficznymi, w szczególności w rozumieniu art. 118m ust. 2 rozporządzenia nr 491/2009.
21. Poprzez zarzut trzeci skarżąca zarzuca Izbie Odwoławczej błędne stwierdzenie, że ochrona nazw pochodzenia dla win jest regulowana wyłącznie rozporządzeniem nr 491/2009, a nie również prawem krajowym.
22. Poprzez zarzut czwarty skarżąca podnosi, że zaskarżona decyzja narusza art. 53 ust. 1 lit. c) w związku z art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009, ponieważ nazwy pochodzenia „porto” i „port” przyznają ich właścicielowi – zarówno na podstawie prawa portugalskiego, jak i na podstawie prawa Unii – prawo, aby zakazać używania późniejszego znaku towarowego.
23. Poprzez zarzut piąty skarżąca wskazuje naruszenie art. 52 ust. 1 lit. a) w związku z art. 7 ust. 1 lit. g) rozporządzenia nr 207/2009.
24. Poprzez zarzut szósty skarżąca podnosi naruszenie art. 52 ust. 1 lit. a) w związku z art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009.
25. Sąd jest zdania, że niezbędne jest dokonanie łącznej oceny zarzutów pierwszego, drugiego i trzeciego, które się pokrywają.
W przedmiocie zarzutów pierwszego, drugiego i trzeciego, dotyczących błędu w zakresie ustalenia okoliczności faktycznych odnoszących się do nazwy Oporto, faktu, że wyrazy „porto” i „port” są chronione jako oznaczenia geograficzne per se, a nie jako „wyrazy równoważne”, a także tego, że ochrona nazw pochodzenia dla win jest regulowana nie tylko rozporządzeniem nr 491/2009, lecz także prawem krajowym
Przypomnienie argumentów stron
26. W ramach zarzutu pierwszego, dotyczącego błędu w zakresie ustalenia okoliczności faktycznych, skarżąca kwestionuje szereg dowodów przedstawionych na poparcie pkt 18, 23 i 26 zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim w punktach tych wskazano w istocie, że Oporto jest nazwą miasta, które użyczyło swojej nazwy nazwie pochodzenia „porto”. Nazwa Oporto jest używana wyłącznie przez osoby angielskojęzyczne i hiszpańskojęzyczne w celu wskazania miasta Porto, która to nazwa Porto stanowi jego powszechnie znaną nazwę w języku portugalskim. Ów błąd w zakresie ustalenia okoliczności faktycznych zdaniem skarżącej skutkował wyprowadzeniem przez Izbę Odwoławczą błędnych wniosków, kwestionowanych w ramach poniższych zarzutów prawnych, a Sąd powinien sprostować ów błąd.
27. W ramach zarzutu drugiego skarżąca podnosi, że popełniony przez Izbę Odwoławczą błąd w za kresie ustalenia okoliczności faktycznych leży u źródła jej błędnego wniosku, zgodnie z którym wyrazy „porto” i „port” są chronione jako oznaczenia geograficzne wyłącznie na podstawie ich równoważności z wyrazem „oporto” (zob. pkt 14, 17 i 18 zaskarżonej decyzji). Otóż art. 1 ust. 2 Decreto-Lei n° 166/86, de 26 de Junho de 1986 (portugalskiego dekretu-ustawy nr 166/86 z dnia 26 czerwca 1986 r.) stanowi w szczególności, iż „potwierdza się, że nazwami pochodzenia są […] nazwy »Vinho do Porto«, »Vin de Porto«, »Port Wine«, »Porto«, »Port« (lub ich ekwiwalenty w innych językach), których w związku z produktami winiarskimi można używać wyłącznie w odniesieniu do wina likierowego, które zgodnie z tradycją posiada tę nazwę, produkowanego w wytyczonym regionie »Douro«”. W każdym wypadku zdaniem skarżącej z dniem 1 sierpnia 2009 r. – to jest przed wszczęciem postępowania w sprawie unieważnienia prawa do znaku przed OHIM – lista win gatunkowych psr została zastąpiona elektronicznym rejestrem wskazanym w art. 118n rozporządzenia nr 491/2009, zwanym E-Bacchus (zwanym dalej „bazą danych E-Bacchus”). W istotnym wpisie w bazie danych E-Bacchus odnoszącym się do oznaczenia geograficznego „porto” wymieniono wyrażenia i wyrazy równoważne „oporto”, „vinho do porto”, „vin de porto”, „port”, „port wine”, „portwein”, „portvin” i „portwijn”, a także odniesiono się do istotnego portugalskiego prawodawstwa, w tym do Decreto-Lei n° 166/86, który został zastąpiony przez Decreto-Lei n° 173/2009, de 3 de Agosto de 2009 (portugalski dekret-ustawę nr 173/2009 z dnia 3 sierpnia 2009 r.). Skarżąca uściśla, że wspólnotowa ochrona nazw win ustanowiona w rozporządzeniu nr 1493/1999 opiera się na nazwach określonych w prawodawstwie krajowym, przy poszanowaniu istotnych przepisów wspomnianego rozporządzenia, w związku z czym nawet błędna publikacja nazwy pochodzenia chronionej zgodnie z listą win gatunkowych psr nie wyrządza szkody. A zatem wyrazy „porto” i „port” nie są chronione wyłącznie jako „ekwiwalenty”, lecz przeciwnie, również korzystają z ochrony jako nazwa pochodzenia na podstawie mającego zastosowanie portugalskiego prawodawstwa i stanowią w konsekwencji oznaczenia geograficzne, w szczególności w rozumieniu art. 118m ust. 2 rozporządzenia nr 491/2009.
28. W ramach zarzutu trzeciego skarżąca kwestionuje pkt 14 i 15 zaskarżonej decyzji, zgodnie z którymi ochrona nazw pochodzenia dla win jest w istocie regulowana wyłącznie rozporządzeniem nr 491/2009 i objęta wyłączną kompetencją Unii. W ten sposób Izba Odwoławcza niezgodnie z prawem pominęła mające zastosowanie portugalskie prawodawstwo oraz orzecznictwo i uchybiła swojemu obowiązkowi uzasadnienia. Pomimo istnienia orzecznictwa, zgodnie z którym celem rozporządzenia Rady (WE) nr 510/2006 z dnia 20 marca 2006 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych (Dz.U. L 93, s. 12) jest określenie jednolitego i wyczerpującego systemu ochrony takich oznaczeń, wspomnianego rozporządzenia nie stosuje się jednak ani do produktów z sektora wina, ani do napojów spirytusowych (art. 1 ust. 1 akapit drugi wspomnianego rozporządzenia). Jednolity i wyczerpujący system ochrony określony w rozporządzeniu nr 510/2006 nie stoi bowiem na przeszkodzie temu, aby zastosować system ochrony nazw geograficznych nieobjęty zakresem zastosowania wspomnianego rozporządzenia, co zostało potwierdzone w przygotowawczym dokumencie roboczym Komisji Europejskiej do zielonej księgi w sprawie jakości produktów rolnych z października 2008 r., a także w „Wytycznych [OHIM] dotyczących postępowania w sprawie sprzeciwu – Uprawnienia na podstawie art. 8 ust. 4”. Z powyższego skarżąca wywodzi, że ochrona nazw pochodzenia dla win jest regulowana nie tylko rozporządzeniem nr 491/2009, lecz także prawem krajowym, oraz że Sąd powinien uwzględnić istotne przepisy portugalskiego prawa, aby określić, czy nazwa pochodzenia „porto” lub nazwa pochodzenia „port” przyznaje właścicielowi prawo do zakazania używania późniejszego znaku towarowego.
29. Zdaniem OHIM i interwenienta fakt, że Izba Odwoławcza błędnie twierdziła, iż portugalską nazwą rozpatrywanego miasta jest Oporto, a nie Porto, lub fakt, że błędnie odniosła się do listy win gatunkowych psr, w której ujęto „oporto” jako chronione oznaczenie geograficzne, a nie do bazy danych E-Bacchus, w której ujęto „porto” jako chronione oznaczenie geograficzne, nie mają wpływu na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Izba Odwoławcza nie oparła się bowiem wyłącznie na oznaczeniu geograficznym „porto” lub „oporto”, lecz uwzględniła także równoważny im wyraz „port” (zob. pkt 22 zaskarżonej decyzji), a jej wnioski nie byłyby istotnie odmienne, gdyby stwierdziła wyraźnie, iż wyraz „port” stanowi – jako taki – chronione oznaczenie geograficzne, a nie równoważny rozważanym wyraz.
30. Jeśli chodzi o zarzuty drugi i trzeci, wspierany przez interwenienta OHIM odpowiada, że mające zastosowanie w niniejszym wypadku rozporządzenie nr 491/2009 stanowi jedyne istotne prawo określające ochronę przyznaną nazwie pochodzenia „porto”. System ochrony nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych dla win jest zdaniem OHIM podobny do systemu określonego w rozporządzeniu nr 510/2006. W orzecznictwie stwierdzono zaś, że ten ostatni system ochrony ma „wyczerpujący charakter”, co mutatis mutandis podlega transpozycji na system ochrony nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych dla win określony w rozporządzeniu nr 491/2009. A zatem w niniejszym wypadku zakres ochrony nazwy pochodzenia „porto”, której istnienie rzeczywiście uznano w prawie portugalskim, jest zdaniem OHIM regulowany wyłącznie rozporządzeniem nr 491/2009.
W przedmiocie podnoszonego nieuwzględnienia portugalskiej nazwy pochodzenia „porto” lub „port”
31. Na wstępie, jak przyznają OHIM i interwenient, należy stwierdzić, że Izba Odwoławcza oczywiście pomyliła się, po pierwsze, stwierdzając, że wyraz „oporto” stanowi portugalskie określenie miasta portowego Porto znajdującego się w północnej części Portugalii, oraz po drugie, odnosząc się do wpisu wspomnianego wyrazu jako chronionego oznaczenia geograficznego na listę win gatunkowych psr (zob. pkt 17 i 18 zaskarżonej decyzji), a nie do odpowiedniego wpisu, w tym wpisu „Porto”, umieszczonego w bazie danych E-Bacchus. Jest bowiem bezsporne, że portugalskim określeniem wspomnianego miasta jest Porto oraz że – już przed złożeniem wniosku o unieważnienie prawa do znaku towarowego – wspomniana baza danych zawierająca ten wpis zastąpiła listę win gatunkowych psr.
32. Natomiast, wbrew temu, co twierdzi skarżąca, z powyższych błędów nie wynika jednak, że Izba Odwoławcza naruszyła istotne przepisy mające zastosowanie w dziedzinie ochrony chronionych nazw pochodzenia lub oznaczeń geograficznych (zob. pkt 34–42 poniżej). A zatem, bez uszczerbku dla oceny zarzutów od drugiego do szóstego, wspomniany błąd nie wystarcza sam w sobie, aby uzasadnić stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (zob. pkt 51 poniżej).
33. Ponadto w ramach zarzutów drugiego i trzeciego skarżąca podnosi w istocie, że w ramach oceny przesłanek zastosowania wskazanych w art. 53 ust. 1 lit. c) i w art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009 Izba Odwoławcza błędnie nie zastosowała istotnych przepisów portugalskiego prawa, w brzmieniu stosowanym przez sądy i organy portugalskie, uzasadniając w istocie, że zakres ochrony przyznanej nazwie pochodzenia „porto” lub nazwie pochodzenia „port” jest określony wyłącznie w przepisach rozporządzenia nr 491/2009.
34. W tym kontekście należy wskazać, że nie jest sporne między stronami, iż wyraz „porto” lub wyraz „port” korzystają z ochrony jako nazwa pochodzenia lub oznaczenie geograficzne zarówno na podstawie prawa portugalskiego, jak i na podstawie rozporządzenia nr 491/2009, co przyznała w istocie Izba Odwoławcza w pkt 17 i 18 zaskarżonej decyzji, nawet jeśli błędnie odniosła się do wyrazu „oporto” i do listy win gatunkowych psr. Ponadto ocena wspomnianej Izby Odwoławczej nie ograniczała się do tego ostatniego wyrazu, lecz dotyczyła jednocześnie wyrazów „porto” i „port” (zob. w szczególności pkt 22, 24, 26–28, 31, 32 i 34 zaskarżonej decyzji).
35. Ponadto należy przypomnieć, że w pkt 14 zaskarżonej decyzji Izba Odwoławcza stwierdziła w istocie, nawet jeśli nieprecyzyjnie, że nawet jeśli „ochrona” na podstawie rozporządzenia nr 491/2009 jest określona w prawodawstwie krajowym, to „ochrona” rozpatrywanych nazw pochodzenia lub oznaczeń geograficznych podlega wyłącznie wspomnianemu rozporządzeniu i w konsekwencji jest objęta wyłączną kompetencją Unii. W niniejszym wypadku powyższe stwierdzenie skłoniło Izbę Odwoławczą do ograniczenia swojej kontroli do zastosowania istotnych przepisów prawa Unii, a także do nieuwzględnienia przepisów prawa portugalskiego, w brzmieniu stosowanym przez sądy i organy portugalskie, które skarżąca powołała i przedstawiła w obydwu instancjach postępowania przed OHIM.
36. Aby dokonać oceny zgodności powyższych stwierdzeń z prawem, Sąd uznaje za celowe rozpatrzenie w pierwszej kolejności dokładnego zakresu ochrony przyznanej na podstawie rozporządzenia nr 491/2009 nazwom pochodzenia i oznaczeniom geograficznym, co odpowiada zasadniczo przedmiotowi zarzutu drugiego. W drugiej kolejności należy dokonać oceny, czy owa ochrona jest wyczerpująca lub czy poza zakresem zastosowania wspomnianego rozporządzenia nr 491/2009 Izba Odwoławcza była jednak zobowiązana na podstawie art. 53 ust. 1 lit. c) w związku z art. 8 ust. 4, a także art. 53 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 207/2009 do zastosowania istotnych przepisów portugalskiego prawa, co odpowiada w istocie przedmiotowi zarzutu trzeciego.
W przedmiocie zakresu ochrony przyznanej w rozporządzeniu nr 491/2009 jako takim
37. Jeśli chodzi o zakres ochrony przyznanej w rozporządzeniu nr 491/2009 jako takim, z art. 118s ust. 1 tego rozporządzenia wynika jasno, że nazwy win chronionych, w szczególności zgodnie z art. 51 i 54 rozporządzenia nr 1493/1999, są „automatycznie chronione na mocy [wspomnianego] rozporządzenia” i że „Komisja odnotowuje je w rejestrze przewidzianym w art. 118n rozporządzenia” nr 491/2009, a mianowicie w bazie danych E-Bacchus. Jak uznano to w utrwalonym orzecznictwie, z tego automatycznego charakteru ochrony nazw win już chronionych na podstawie rozporządzenia nr 1493/1999 wynika, że wpis do bazy danych E‑Bacchus nie jest wymagany do tego, by te nazwy win korzystały z ochrony w Unii, ponieważ wpis ten jest wyłącznie konsekwencją automatycznego przejścia już istniejącej ochrony z jednego systemu regulacyjnego na inny, a nie warunkiem tej ochrony (zob. podobnie wyrok z dnia 8 listopada 2012 r., Węgry/Komisja, T‑194/10, EU:T:2012:587, pkt 21, potwierdzony wyrokiem z dnia 13 lutego 2014 r., Węgry/Komisja, C‑31/13 P, Zb.Orz., EU:C:2014:70, pkt 58). Tak jak twierdzi OHIM, w niniejszym wypadku Izba Odwoławcza prawidłowo oparła się zaś na zasadzie, iż o ile owa „automatyczna” ochrona opiera się bezpośrednio na istotnym prawodawstwie krajowym, o tyle nie skutkuje koniecznie tym, że OHIM ma obowiązek, zgodnie z rozporządzeniem nr 491/2009, przestrzegania przepisów wspomnianego prawodawstwa lub określonych w nim przesłanek ochrony. Zawarte w art. 118m ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 491/2009 wyrażenia „chronione nazwy pochodzenia” i „chronione oznaczenia geograficzne” stanowią bowiem jedynie powtórzenie wyrażeń użytych w art. 118n tego rozporządzenia, który to przepis ogranicza się do odniesienia się do nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych wymienionych w bazie danych E-Bacchus, w tym do tych opartych na prawodawstwie krajowym, nie nakazując jednak stosowania przesłanek ochrony określonych w istotnych przepisach tego prawodawstwa.
38. Przeciwnie, zgodnie z duchem i systemem jednolitych ram prawnych wspólnej polityki rolnej (motyw 1 rozporządzenia nr 491/2009; zob. także, podobnie i analogicznie do rozporządzenia nr 510/2006, wyrok z dnia 8 września 2009 r., Budějovický Budvar, C‑478/07, Zb.Orz., EU:C:2009:521, pkt 107 i nast.), jeśli chodzi o zakres zastosowania rozporządzenia nr 491/2009, konkretne przesłanki i zakres tej ochrony są określone wyłącznie w art. 118m ust. 1 i 2 tego rozporządzenia.
39. Przepis ten stanowi między innymi, co następuje:
„1. Chronione nazwy pochodzenia i chronione oznaczenia geograficzne mogą być stosowane przez wszelkie podmioty gospodarcze wprowadzające do obrotu wino, które zostało wyprodukowane zgodnie z odpowiednią specyfikacją produktu.
2. Chronione nazwy pochodzenia i chronione oznaczenia geograficzne oraz wina używające tych chronionych nazw zgodnie ze specyfikacją produktu są chronione przed:
a) wszelkim bezpośrednim lub niebezpośrednim wykorzystaniem chronionej nazwy w celach handlowych:
i) przez porównywalne produkty niezgodne ze specyfikacją produktu objętego chronioną nazwą; lub
ii) jeśli takie zastosowanie wykorzystuje reputację nazwy pochodzenia lub oznaczenia geograficznego;
b) wszelkim niewłaściwym stosowaniem, imitacją lub przywołaniem, nawet jeśli prawdziwe pochodzenie produktu lub usługi jest podane lub chroniona nazwa jest przetłumaczona lub towarzyszą jej określenia, takie jak »styl«, »typ«, »metoda«, »jak produkowane w«, »imitacja«, »smak«, »jak« lub tym podobne;
[…]
d) wszelkimi innymi praktykami mogącymi wprowadzić konsumentów w błąd co do prawdziwego pochodzenia produktu”.
40. W niniejszym wypadku jest bezsporne, że nazwa pochodzenia „porto” lub nazwa pochodzenia „port” korzystają z ochrony na podstawie Decreto-Lei n° 173/2009 i Decreto-Lei n° 212/2004, de 23 de Agosto de 2004 (portugalskiego dekretu‑ustawy nr 212/2004 z dnia 23 sierpnia 2004 r.), a także na podstawie portugalskiego kodeksu własności intelektualnej, co leży u podstaw wpisu tych nazw najpierw na listę win gatunkowych psr, a następnie do bazy danych E‑Bacchus (zob. art. 118s ust. 1 zdanie ostatnie w związku z art. 118n rozporządzenia nr 491/2009). Zgodnie bowiem z art. 54 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1493/1999 wina gatunkowe psr obejmowały „gatunkowe wina likierowe produkowane w określonych regionach, dalej zwane »gatunkowymi winami likierowymi psr«, które spełniały warunki definicji win likierowych”, w odniesieniu do których zgodnie z art. 54 ust. 4 tego rozporządzenia państwa członkowskie były zobowiązane do przesłania Komisji listy win gatunkowych psr, które zostały przez nie uznane za wina gatunkowe, podając na temat każdego wina gatunkowego psr szczegółową informację odnoszącą się do krajowych przepisów regulujących produkcję tych win gatunkowych psr. A zatem dla celów stosowania art. 118m ust. 2 rozporządzenia nr 491/2009 OHIM powinien był uwzględnić fakt, że owe nazwy pochodzenia są chronione na podstawie prawa krajowego, co Izba Odwoławcza uczyniła w niniejszym wypadku (zob. pkt 17 i 18 zaskarżonej decyzji). Co więcej, oceny tej nie podaje w wątpliwość argumentacja odnosząca się do współistnienia systemów ochrony na poziomie krajowym i na poziomie Unii, którą to argumentację skarżąca wywodzi w szczególności z niektórych dokumentów przygotowawczych Komisji (zob. pkt 28 powyżej), ponieważ dokumenty te nie dotyczą ani zakresu, ani szczegółowych przesłanek wspomnianej ochrony.
41. Na podstawie powyższych rozważań należy stwierdzić, że jeśli chodzi o zakres zastosowania rozporządzenia nr 491/2009, art. 118m ust. 1 i 2 reguluje w sposób jednolity i wyłączny zarówno zezwolenie na używanie w celach handlowych, jak i ograniczenia tego używania, a nawet zakaz używania chronionych przez prawo Unii nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych, w związku z czym w tym konkretnym kontekście Izba Odwoławcza nie była zobowiązana do zastosowania przesłanek ochrony szczegółowo określonych we właściwych przepisach prawa portugalskiego, które leżały u podstaw wpisu nazwy pochodzenia „porto” lub nazwy pochodzenia „port” w bazie danych E-Bacchus.
42. A zatem w zakresie, w jakim w ramach zarzutu drugiego skarżąca zarzuca Izbie Odwoławczej nieuwzględnienie faktu, że wyrazy „porto” i „port” stanowią chronione przez prawo portugalskie nazwy pochodzenia w rozumieniu art. 118m ust. 2 rozporządzenia nr 491/2009, wspomniany zarzut nie jest zasadny.
43. Jednakże wniosek ten pozostaje bez uszczerbku dla kwestii – podniesionej w szczególności w ramach zarzutu trzeciego – czy ochrona na podstawie art. 118m ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 491/2009 może zostać uzupełniona innym systemem ochrony wynikającym z prawa Unii, który ze swej strony obejmuje ochronę opartą na przepisach prawa krajowego.
W przedmiocie zakresu ochrony przyznanej na podstawie art. 53 ust. 1 lit. c) w związku z art. 8 ust. 4, a także art. 53 ust. 2 rozporządzenia nr 207/2009
44. Jeśli chodzi o podnoszony wyczerpujący charakter ochrony przyznanej na podstawie art. 118m ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 491/2009 – stwierdzony przez Izbę Odwoławczą i powoływany przez OHIM – należy stwierdzić, że ani z przepisów rozporządzenia nr 491/2009, ani z przepisów rozporządzenia nr 207/2009 nie wynika, że ochrona na podstawie pierwszego rozporządzenia powinna być rozumiana jako wyczerpująca, w ten sposób, że nie może ona zostać uzupełniona – poza swoim własnym zakresem zastosowania – innym systemem ochrony. Przeciwnie, z jednoznacznego brzmienia art. 53 ust. 1 lit. c) w związku z art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009, a także z brzmienia art. 53 ust. 2 lit. d) tego rozporządzenia wynika, że podstawy unieważnienia mogą być oparte – w sposób alternatywny lub kumulatywny – na wcześniejszych prawach określonych „w [prawodawstwie Unii] lub w prawie krajowym, które regulują ochronę tych praw”. Z powyższego wynika, że ochrona przyznana nazwom pochodzenia i oznaczeniom geograficznym (chronionym) na podstawie rozporządzenia nr 491/2009 – pod warunkiem że stanowią one „wcześniejsze prawa” w rozumieniu wyżej przywołanych przepisów rozporządzenia nr 207/2009 – może zostać uzupełniona odpowiednim prawem krajowym przyznającym dodatkową ochronę.
45. W orzecznictwie stwierdzono bowiem już, iż zarówno z brzmienia art. 8 ust. 4 stosowanego zgodnie z art. 53 ust. 1 lit. c), jak i z brzmienia art. 53 ust. 2 rozporządzenia nr 207/2009 wynika, że należy dokonać wyraźnego rozróżnienia między dwoma wypadkami, w zależności od tego, czy wcześniejsze prawo jest objęte ochroną na podstawie przepisów prawa Unii „czy [też]” na podstawie prawa krajowego [zob. podobnie wyroki: z dnia 5 lipca 2001 r., Edwin/OHIM, C‑263/09 P, Zb.Orz., EU:C:2011:452, pkt 48; z dnia 7 maja 2013 r. macros consult/OHIM – MIP Metro (makro), T‑579/10, Zb.Orz., EU:T:2013:232, pkt 57, 60]. Ponadto o ile podmiot wnoszący o unieważnienie powinien wykazać fakt, że spełnia wymagane zgodnie z mającym zastosowanie ustawodawstwem krajowym przesłanki dla powołania się na wcześniejsze prawo – co wymaga nie tylko przedstawienia szczegółowych danych wykazujących, że spełnia on wymagane zgodnie ze wspomnianym prawodawstwem przesłanki, aby móc zakazać używania wspólnotowego znaku towarowego z uwagi na wcześniejsze prawo, lecz także przedstawienia szczegółowych danych wykazujących treść i zakres tego prawodawstwa – o tyle jednak to do właściwych organów OHIM należy w pierwszej kolejności dokonanie oceny znaczenia i zakresu tych szczegółowych danych (zob. podobnie ww. wyrok Edwin/OHIM, EU:C:2011:452, pkt 49–51; ww. wyrok makro, EU:T:2013:232, pkt 59, 60, 62).
46. Co więcej, zgodnie z art. 53 ust. 1 lit. c) w związku z art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009 istnienie oznaczenia innego niż znak towarowy pozwala uzyskać unieważnienie prawa do wspólnotowego znaku towarowego, jeśli oznaczenie to spełnia łącznie cztery przesłanki: oznaczenie to musi być używane w obrocie gospodarczym; musi mieć ono znaczenie większe niż lokalne; prawo do tego oznaczenia powinno być nabyte zgodnie z prawem państwa członkowskiego, w którym oznaczenie było używane przed dniem dokonania zgłoszenia wspólnotowego znaku towarowego; uprawniony do tego oznaczenia powinien mieć przyznaną możliwość zakazania używania późniejszego znaku towarowego. O ile dwie pierwsze przesłanki – czyli te dotyczące używania i znaczenia większego niż lokalne oznaczenia, na które się powołano – wynikają z samego brzmienia art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009, a zatem powinny być interpretowane w świetle prawa Unii, o tyle ze zwrotu „w przypadku i w zakresie, w jakim prawo państwa członkowskiego reguluje taki znak” wynika, że dwie pozostałe przesłanki wymienione następnie w art. 8 ust. 4 lit. a) i b) tego rozporządzenia stanowią przesłanki określone w rozporządzeniu, których ocena jest dokonywana według kryteriów ustalonych w prawie regulującym przywołane oznaczenie (zob. podobnie ww. pkt 45 wyrok makro, EU:T:2013:232, pkt 54–56 i przytoczone tam orzecznictwo).
47. Kwestia bowiem, w jakim zakresie oznaczenie chronione w państwie członkowskim przyznaje prawo, aby zakazać używania późniejszego znaku towarowego, powinna zostać rozpatrzona w świetle mającego zastosowanie prawa krajowego. W tym względzie należy mieć w szczególności na uwadze powołane uregulowania krajowe, a także orzeczenia sądowe wydane w danym państwie członkowskim. Na tej podstawie wnoszący sprzeciw powinien wykazać, że dane oznaczenie jest objęte zakresem stosowania przywołanych przepisów danego państwa członkowskiego i że przepisy te przyznają mu prawo do zakazania używania późniejszego znaku towarowego [wyroki: z dnia 29 marca 2011 r., Anheuser-Busch/Budějovický Budvar, C‑96/09 P, Zb.Orz., EU:C:2011:189, pkt 190; z dnia 10 lipca 2014 r., Peek & Cloppenburg/OHIM, C‑325/13 P i C‑326/13 P, EU:C:2014:2059, pkt 47; z dnia 18 kwietnia 2013 r., Peek & Cloppenburg/OHIM – Peek & Cloppenburg (Peek & Cloppenburg), T‑507/11, EU:T:2013:198, pkt 20, 21; z dnia 10 lutego 2015 r., Infocit/OHIM – DIN (DINKOOL), T‑85/14, EU:T:2015:82, pkt 63].
48. W niniejszym wypadku z akt sprawy wynika, że zarówno w toku postępowania przed OHIM, jak i w toku niniejszej instancji skarżąca wielokrotnie powoływała na poparcie swoich twierdzeń różne dowody, istotne przepisy prawa portugalskiego regulujące ochronę nazw pochodzenia „porto” i „port”, a także praktykę orzeczniczą portugalskich sądów i organów w tym względzie. Ponadto ani Izba Odwoławcza, ani OHIM nie twierdziły, że skarżąca nie wywiązała się ze spoczywającego na niej w tym zakresie ciężaru dowodu. Otóż w tych okolicznościach Izba Odwoławcza – z uwagi na ciążący na niej na podstawie art. 76 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 obowiązek badania stanu faktycznego z urzędu, jak również obowiązek zachowania przez nią staranności [zob. podobnie wyrok z dnia 15 lipca 2011 r., Zino Davidoff/OHIM – Kleinakis kai SIA (GOOD LIFE), T‑108/08, Zb.Orz., EU:T:2011:391, pkt 19 i przytoczone tam orzecznictwo] – nie była uprawniona do odrzucenia tych dowodów ani do odstąpienia od zastosowania rozpatrywanych portugalskich przepisów, powołując się na to, że ochrona wspomnianych nazw pochodzenia lub oznaczeń geograficznych podlega wyłącznie rozporządzeniu nr 491/2009, a nawet wyłącznej kompetencji Unii (pkt 14 zaskarżonej decy zji).
49. W konsekwencji powyższe stanowisko Izby Odwoławczej wynika z oczywistego naruszenia zakresu art. 53 ust. 1 lit. c) w związku z art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009, a także zakresu art. 53 ust. 2 lit. d) tego rozporządzenia, co skutkuje niezgodnością zaskarżonej decyzji z prawem.
50. Należy zatem uwzględnić zarzut trzeci, bez konieczności orzekania w przedmiocie argumentów stron opartych na rozporządzeniu nr 510/2006, którego nie stosuje się w niniejszym wypadku.
51. Natomiast ze względu na nieskuteczność argumentacji przedstawionej przez skarżącą na poparcie zarzutu pierwszego – zgodnie z którą to argumentacją Izba Odwoławcza błędnie stwierdziła, że wyrazy „porto” i „port” są chronione wyłącznie jako wyrazy równoważne z wyrazem „oporto”, aby stwierdzić istnienie niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji (zob. pkt 34 powyżej) – należy oddalić ten zarzut.
52. Wreszcie ze względów wskazanych w pkt 37–42 powyżej należy także oddalić zarzut drugi.
53. Sąd stwierdza natomiast, że niezbędne jest rozpatrzenie zarzutów czwartego, piątego i szóstego.
W przedmiocie zarzutu czwartego, dotyczącego naruszenia art. 53 ust. 1 lit. c) w związku z art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009
Przypomnienie argumentów stron
54. W ramach niniejszego zarzutu skarżąca zarzuca Izbie Odwoławczej, po pierwsze, niezgodne z prawem odrzucenie przedstawionych przez skarżącą dowodów wykazujących, że sporny znak towarowy narusza istotne przepisy portugalskiego prawa chroniące nazwę pochodzenia „porto” lub nazwę pochodzenia „port”, ze względu na to, iż zdaniem Izby Odwoławczej należało in limine oddalić zarzuty szczegółowe oparte na art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009. Po drugie, działając w ten sposób, Izba Odwoławcza nie uwzględniła zakresu ochrony przyznanej tej nazwie pochodzenia na mocy wspomnianych przepisów. Po trzecie, skarżąca podnosi, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z wcześniejszą praktyką decyzyjną OHIM w podobnych sprawach, w których orzekano w przedmiocie sprzeciwu, dotyczących wina Porto. Po czwarte, nawet przyjmując założenie, że portugalskie prawo nie umożliwia jej zakazania używania spornego znaku towarowego, zakaz taki wynika z art. 118m ust. 2 lit. a) ppkt (i) rozporządzenia nr 491/2009, ponieważ whisky jest produktem porównywalnym do zmodyfikowanego wina, takiego jak wino Porto. Ponadto nawet gdyby rozpatrywane produkty nie były „porównywalne”, przepis ten zakazuje wykorzystywania przez sporny znak towarowy reputacji nazwy pochodzenia „porto” lub nazwy pochodzenia „port”. Co więcej, art. 118m ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 491/2009 chroni skarżącą przed używaniem spornego znaku towarowego w zakresie, w jakim wyraz „port” skutkuje „imitacją lub przywołaniem” nazwy pochodzenia „porto” lub nazwy pochodzenia „port”. Uwzględniwszy charakter notoryjny wspomnianej nazwy pochodzenia, przeciętny konsument widzący wyrażenie „port charlotte” na butelce napoju alkoholowego byłby skłonny pomyśleć, iż owa butelka jest związana z winem Porto lub przynajmniej zastanowiłby się, czy taka sytuacja ma miejsce, co zdaniem skarżącej skutkuje przywołaniem tej nazwy pochodzenia.
55. Wspierany przez interwenienta OHIM jest zdania, że Izba Odwoławcza słusznie stwierdziła, iż sporny znak towarowy nie odpowiada żadnej z sytuacji wskazanych w art. 118m ust. 2 lit. a)–c) rozporządzenia nr 491/2009, i że w konsekwencji należy oddalić niniejszy zarzut.
W przedmiocie właściwego kręgu odbiorców
56. Na wstępie należy przypomnieć, że w zaskarżonej decyzji Izba Odwoławcza uwzględniła, przynajmniej w sposób dorozumiany i częściowy, sposób postrzegania przez przeciętnego portugalskiego konsumenta (zob. pkt 26 zaskarżonej decyzji). Ocena ta jest kwestionowana przez skarżącą i interwenienta, którzy są zdania, że w niniejszym wypadku należy odnieść się do przeciętnego konsumenta w Unii.
57. Zważywszy, że zarówno wino Porto, jak i whisky stanowią towary masowej konsumpcji wprowadzane do obrotu we wszystkich państwach członkowskich Unii i że wszyscy konsumenci we wspomnianych państwach mogą rozpoznać nazwy i szczególne cechy wspomnianych towarów, należy uwzględnić ten argument.
58. Jednakże z powyższego nie wynika koniecznie, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem ze względu na nieuwzględnienie właściwego kręgu odbiorców. Sytuacja taka miałaby miejsce, wyłącznie gdyby wynik oceny dokonanej przez Izbę Odwoławczą zmieniał się w zależności od pochodzenia lub zdolności językowych właściwego kręgu odbiorców, czego oceny należy dokonać odrębnie w ramach każdego zarzutu.
59. A zatem należy stwierdzić, że właściwy krąg odbiorców, który należy uwzględnić, w szczególności w ramach niniejszego zarzutu, stanowią przeciętni konsumenci w Unii.
60. Zarzut ten został zasadniczo podzielony na dwie części: część pierwszą, dotyczącą tego, że Izba Odwoławcza nie zastosowała istotnych przepisów portugalskiego prawa, oraz część drugą, odnoszącą się do nieprawidłowego zastosowania art. 118m ust. 2 rozporządzenia nr 491/2009.
W przedmiocie części pierwszej, dotyczącej tego, że Izba Odwoławcza nie zastosowała portugalskiego prawa
61. Jeśli chodzi o część pierwszą, dotyczącą w szczególności braku zastosowania istotnych przepisów portugalskiego prawa i braku rozpatrzenia dowodów przedstawionych na poparcie tego twierdzenia, która to część pierwsza pokrywa się w znacznej mierze z zarzutem trzecim, wystarczy odnieść się do rozważań przedstawionych w pkt 44–50 powyżej i stwierdzić, że niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 53 ust. 1 lit. c) w związku z art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009 Izba Odwoławcza w niniejszym wypadku ograniczyła swoją ocenę do przesłanek określonych w art. 118m ust. 2 rozporządzenia nr 491/2009, a pominęła wspomniane przepisy portugalskiego prawa oraz wspomniane dowody. A zatem niezgodnie z prawem nie orzekła ona w przedmiocie zakresu ewentualnej ochrony przyznanej „wcześniejszym prawom” na podstawie istotnego prawa portugalskiego, a mianowicie nazwie pochodzenia „porto” lub nazwie pochodzenia „port”, które należało jednak uwzględnić zgodnie z art. 53 ust. 1 lit. c) w związku z art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009.
62. Wyłącznie z powyższych względów należy uwzględnić część pierwszą, bez konieczności dokonywania oceny, czy określone w mających zastosowanie przepisach portugalskich przesłanki ochrony są w niniejszym wypadku spełnione (zob. także pkt 109 i 110 poniżej).
W przedmiocie części drugiej, dotyczącej naruszenia art. 118m ust. 2 rozporządzenia nr 491/2009
63. W ramach części drugiej należy rozpatrzyć w pierwszej kolejności, czy rejestracja lub używanie spornego znaku towarowego stanowi „bezpośrednie lub niebezpośrednie wykorzystanie w celach handlowych” nazwy pochodzenia „porto” lub nazwy pochodzenia „port” dla porównywalnych produktów nieprzestrzegających specyfikacji związanej ze wspomnianymi nazwami pochodzenia w rozumieniu art. 118m ust. 2 lit. a) ppkt (i) rozporządzenia nr 491/2009.
64. W tym względzie należy przypomnieć, że Izba Odwoławcza stwierdziła w istocie, że oznaczenia geograficzne w rozumieniu tego przepisu są chronione wyłącznie dla win, a zatem dla towarów, które nie są ani identyczne, ani porównywalne z towarem zwanym „whisky”, to jest napojem spirytusowym o innych właściwościach i zawartości alkoholu, który nie przestrzega specyfikacji dla wina (pkt 20 zaskarżonej decyzji).
65. Powyższa ocena nie jest obarczona błędem, mając na względzie, że napój spirytusowy, wytwarzany w wyniku fermentacji alkoholowej na bazie zbóż, taki jak whisky, nie może – z definicji – spełnić warunków specyfikacji dla wina, wytwarzanego w wyniku fermentacji alkoholowej na bazie winorośli w rozumieniu art. 118m ust. 2 lit. a) ppkt (i) w związku z art. 118c ust. 2 rozporządzenia nr 491/2009.
66. W tym względzie argument skarżącej, zgodnie z którym odniesienie się do „specyfikacji” dotyczy wyłącznie chronionych produktów, a nie rozpatrywanych produktów, ponieważ te ostatnie mogą być porównywalnymi produktami jako napoje spirytusowe, nie może zostać uwzględniony. Artykuł 118m ust. 2 lit. a) ppkt (i) rozporządzenia nr 491/2009 wymaga bowiem jasno, aby „porównywalne produkty” były tymi, które są „niezgodne ze specyfikacją”, co jest możliwe wyłącznie w wypadku wina lub wina likierowego [zob. ust. 1–3 załącznika IV do rozporządzenia Rady (WE) nr 479/2008 z dnia 29 kwietnia 2008 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku wina, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1493/1999, (WE) nr 1782/2003, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 3/2008 oraz uchylającego rozporządzenia (EWG) nr 2392/86 i (WE) nr 1493/1999 (Dz.U. L 148, s. 1)], a nie w wypadku napoju spirytusowego takiego jak whisky. Jak słusznie podnosi OHIM, sytuacja taka ma miejsce tym bardziej, że z istotnych przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 110/2008 z dnia 15 stycznia 2008 r. w sprawie definicji, opisu, prezentacji, etykietowania i ochrony oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych oraz uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 1576/89 (Dz.U. L 39, s. 16) wynika, że napoje spirytusowe podlegają odrębnemu systemowi ochrony niż system ochrony win i muszą spełniać odmienne wymogi, aby skorzystać z takiej ochrony (zob. art. 5 wspomnianego rozporządzenia).
67. W konsekwencji pierwszy zarzut szczegółowy, dotyczący naruszenia art. 118m ust. 2 lit. a) ppkt (i) rozporządzenia nr 491/2009, należy oddalić bez konieczności orzekania na tym etapie w przedmiocie istnienia lub braku porównywalnego charakteru win likierowych takich jak porto z jednej strony, a z drugiej strony whisky.
68. W drugiej kolejności, co się tyczy podnoszonego naruszenia art. 118m ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia nr 491/2009, należy przypomnieć, że Izba Odwoławcza stwierdziła w istocie, iż sporny znak towarowy nie „używa” ani nie „przywołuje” oznaczeń geograficznych „porto” lub „port”, w związku z czym nie jest niezbędne rozpatrywanie, czy cieszą się one renomą. Wyrazy te stanowią także część składową nazw złożonych dużej liczby miast, takich jak Porto Allegre lub Port Louis. Nie jest również możliwe określenie związku między z jednej strony oznaczeniem PORT CHARLOTTE, którego dwa elementy oznaczają port wraz z imieniem osobistości zwanej Charlotte, miejsce geograficzne lub miasto położone na wybrzeżu, a z drugiej strony nazwą geograficzną Porto lub Port, w odniesieniu do której portugalski konsument uzna, iż chodzi o wino chronione przez tę nazwę geograficzną.
69. Zgodnie z art. 118m ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia nr 491/2009 dane nazwy pochodzenia i oznaczenia geograficzne są chronione przed wszelkim bezpośrednim lub niebezpośrednim wykorzystaniem w celach handlowych, jeśli takie zastosowanie wykorzystuje ich reputację.
70. W tym względzie, po pierwsze, należy wskazać, że chroniona nazwa pochodzenia, której właścicielem jest skarżąca i która jest wpisana w bazie danych E-Bacchus, obejmuje nazwy „oporto”, „portvin”, „portwein”, „portwijn”, „vin de porto”, „port wine”, „port”, „vinho do porto” i „porto”. A zatem chodzi o nazwy w różnych językach składające się albo z dwóch elementów, a mianowicie „port” lub „porto” i „vin”, albo z jednego elementu, a mianowicie „oporto” lub „porto”. Po drugie, jak twierdzi OHIM, należy uwzględnić fakt, że sporny znak towarowy również zawiera wyrażenie składające się z dwóch elementów, a mianowicie „port” i „charlotte”, które – podobnie jak wyrażenie „port wine” – należy rozumieć jako tworzące logiczną i konceptualną całość [zob. podobnie wyrok z dnia 18 grudnia 2008 r., Torres/OHIM – Vinícola de Tomelloso (TORRE DE GAZATE), T‑286/06, EU:T:2008:601, pkt 55].
71. Otóż w odróżnieniu od wyrażenia odnoszącego się do rozpatrywanej chronionej nazwy pochodzenia wyrażenie odnoszące się do spornego znaku towarowego nie odnosi się wyraźnie do wina, lecz do kobiecego imienia Charlotte, które jest bezpośrednio związane z elementem „port”, którego podstawowym znaczeniem w różnych językach europejskich – w tym angielskim i portugalskim – jest oznaczenie portu, a mianowicie miejsca znajdującego się na brzegu morza lub rzeki. W konsekwencji, jak w pkt 24 zaskarżonej decyzji słusznie stwierdziła Izba Odwoławcza, czytane łącznie jako logiczna i konceptualna całość oznaczenie PORT CHARLOTTE będzie rozumiane przez właściwy krąg odbiorców jako oznaczające port noszący nazwę związaną z osobą zwaną Charlotte, bez ustalania bezpośredniego związku z nazwą pochodzenia „porto” lub nazwą pochodzenia „port” lub z winem Porto. Jak podnosi interwenient, sytuacja taka ma tym bardziej miejsce ze względu na to, że wyraz „charlotte” stanowi najważniejszy i najbardziej odróżniający element spornego znaku towarowego, bezpośrednio przyciągający uwagę właściwego kręgu odbiorców. Odbiorcy ci nie będą postrzegać elementu „port” jako dającego się oddzielić lub jako elementu odrębnego od wyrazu „charlotte”, lecz jako określenie bezpośrednio związane ze wspomnianym wyrazem, przekazujące informację, iż sporny znak towarowy odnosi się do miejsca znajdującego się na wybrzeżu lub nad rzeką. Ocena ta dotyczy każdego przeciętnego konsumenta w Unii posiadającego przynajmniej podstawową wiedzę w zakresie języka angielskiego lub jednego z języków romańskich.
72. A zatem Izba Odwoławcza nie popełniła błędu, gdy w pkt 22 zaskarżonej decyzji stwierdziła, iż sporny znak towarowy nie używa ani nie przywołuje wspomnianej nazwy pochodzenia, w związku z czym nie zachodzi potrzeba badania jej renomy.
73. W konsekwencji należy oddalić zarzut szczegółowy dotyczący naruszenia art. 118m ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia nr 491/2009.
74. W trzeciej kolejności, jeśli chodzi o podnoszone naruszenie art. 118m ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 491/2009, należy przypomnieć, że w istocie Izba Odwoławcza stwierdziła brak „przywołania” wina Porto w rozumieniu tego przepisu, ponieważ whisky jest odmiennym produktem, a żaden element spornego znaku towarowego nie zawiera wskazania potencjalnie wprowadzającego w błąd lub oszukańczego (pkt 28 zaskarżonej decyzji).
75. W tym względzie wystarczy odnieść się do rozważań przedstawionych w pkt 71 powyżej, aby stwierdzić, że użycie spornego znaku towarowego nie skutkuje „niewłaściwym stosowaniem, imitacją lub przywołaniem” nazwy pochodzenia „porto” lub nazwy pochodzenia „port” w rozumieniu art. 118m ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 491/2009.
76. Powyższego wniosku nie podają w wątpliwość argumenty skarżącej. Przede wszystkim nie może ona ważnie powoływać się na orzecznictwo, zgodnie z którym, po pierwsze, pojęcie przywołania dotyczy sytuacji, w której termin zastosowany do oznaczenia produktu zawiera część chronionej nazwy w taki sposób, że gdy konsument zetknie się z nazwą tego produktu, kojarzy, jako produkt odniesienia, towar objęty ową chronioną nazwą (zob. wyrok z dnia 14 lipca 2011 r., Bureau national interprofessionnel du Cognac, C‑4/10 i C‑27/10, Zb.Orz., EU:C:2011:484, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo), oraz po drugie, przywołanie nazwy pochodzenia możliwe jest w sytuacji, gdy nie istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd co do rozpatrywanych produktów (zob. wyrok z dnia 26 lutego 2008 r., Komisja/Niemcy, C‑132/05, Zb.Orz., EU:C:2008:117, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo). Przeciwnie, w niniejszym wypadku, ze względów wskazanych w pkt 71 powyżej, nawet jeśli wyraz „port” stanowi część składową spornego znaku towarowego, przeciętny konsument – nawet przyjmując założenie, że pochodzi on z Portugalii lub jest portugalskojęzyczny – gdy będzie miał do czynienia z whisky oznaczoną wspomnianym znakiem towarowym, nie skojarzy tej whisky z winem Porto korzystającym z rozpatrywanej nazwy pochodzenia. Ocenę tę potwierdzają niebagatelne różnice między odpowiednimi cechami wina Porto oraz whisky, w szczególności w zakresie składników, zawartości alkoholu i smaku, które są dobrze znane przeciętnemu konsumentowi i zostały prawidłowo przypomniane przez Izbę Odwoławczą w pkt 20 i 34 zaskarżonej decyzji (zob. także pkt 65 powyżej).
77. A zatem należy również oddalić zarzut szczegółowy dotyczący naruszenia art. 118m ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 491/2009.
78. Wreszcie należy oddalić zarzut szczegółowy skarżącej, zgodnie z którym zaskarżona decyzja jest niezgodna z praktyką decyzyjną OHIM w podobnych sprawach, w których orzekano w przedmiocie sprzeciwu (zob. pkt 54 powyżej). Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że decyzje, do których wydawania na podstawie rozporządzenia nr 207/2009 uprawnione są izby odwoławcze, wchodzą w zakres ograniczonej swobody, a nie uprawnień dyskrecjonalnych. W konsekwencji zgodność z prawem decyzji izb odwoławczych należy oceniać wyłącznie na podstawie tego rozporządzenia, zgodnie z wykładnią dokonaną przez sąd Unii, a nie na podstawie wcześniejszej praktyki decyzyjnej izb odwoławczych lub OHIM (zob. podobnie i analogicznie postanowienia: z dnia 13 lutego 2008 r., Indorata-Serviços e Gestão/OHIM, C‑212/07 P, EU:C:2008:83, pkt 43; z dnia 15 lutego 2008 r., Brinkmann/OHIM, C‑243/07 P, EU:C:2008:94, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo), bez uszczerbku dla ciążącego na OHIM obowiązku uwzględnienia w ramach badania wniosku o unieważnienie prawa do znaku towarowego decyzji wydanych już w ramach podobnych postępowań i rozważenia ze szczególną uwagą, czy rozstrzygnięcie winno brzmieć podobnie [zob. podobnie i analogicznie wyroki: z dnia 10 marca 2011 r., Agencja Wydawnicza Technopol/OHIM, C‑51/10 P, Zb.Orz., EU:C:2011:139, pkt 74; z dnia 12 grudnia 2014 r., Wilo/OHIM (Pioneering for You), T‑601/13, EU:T:2014:1067, pkt 41].
79. Nawet uznając, że należy rozumieć ten zarzut szczegółowy jako wskazujący na naruszenie tego obowiązku badania lub zasady równego traktowania, należy przypomnieć, że wspomniany obowiązek i wspomniana zasada muszą pozostawać w zgodzie z przestrzeganiem zgodności z prawem, z czego wynika, że nikt nie może powoływać na swój użytek bezprawności popełnionej na korzyść innej osoby w celu uzyskania identycznej decyzji. A zatem osoba, która wystąpiła o unieważnienie prawa do wspólnotowego znaku towarowego, nie może powoływać się przed OHIM na korzystną praktykę decyzyjną, która jest sprzeczna z wymogami wynikającymi z rozporządzenia nr 207/2009 lub która prowadziłaby do wydania niezgodnej z prawem decyzji (zob. podobnie i analogicznie postanowienie z dnia 12 lutego 2009 r., Bild digital i ZVS, C‑39/08 i C‑43/08, EU:C:2009:91, pkt 18; ww. w pkt 78 wyroki: Agencja Wydawnicza Technopol/OHIM, EU:C:2011:139, pkt 75, 76; Pioneering for You, EU:T:2014:1067, pkt 42).
80. W konsekwencji ten ostatni zarzut szczegółowy nie jest zasadny.
81. W świetle wszystkich powyższych rozważań część drugą niniejszego zarzutu należy oddalić w całości.
W przedmiocie zarzutu piątego, dotyczącego naruszenia art. 52 ust. 1 lit. a) w związku z art. 7 ust. 1 lit. g) rozporządzenia nr 207/2009
82. Na poparcie niniejszego zarzutu skarżąca przypomina w istocie, że przeciętny konsument w Portugalii i w innych państwach członkowskich, w tym w Zjednoczonym Królestwie, zna nazwę „port” dla win Porto i że jest względnie wiadome, iż znaki towarowe win Porto składają się z dwóch wyrazów, z których jednym jest „port” (DOW’S PORT, FERREIRA PORT, GRAHAM PORT), który to wyraz czasami jest umieszczany na początku (PORT FOR TWO). Konsument ten jest także przyzwyczajony do tego, że wspomniany wyraz jest umieszczany wyrazistą czcionką na etykietach butelek wina Porto. Jako że kolor białego porto jest podobny do koloru whisky, jest wysoce prawdopodobne, iż wspomniany konsument – mając do czynienia z butelką whisky oznaczoną znakiem towarowym PORT CHARLOTTE – stwierdzi, że chodzi o butelkę wina Porto. Sporny znak towarowy, zawierający wyraz „port”, może zatem skutkować wprowadzeniem konsumenta w błąd co do pochodzenia geograficznego, skłaniając go do pomyślenia, że towary oznaczone wspomnianym znakiem towarowym zawierają wino Porto l ub mają pewien związek z winem Porto.
83. Wspierany przez interwenienta OHIM odpowiada, że wskazana w art. 7 ust. 1 lit. g) rozporządzenia nr 207/2009 podstawa odmowy rejestracji zakłada istnienie faktycznego wprowadzenia w błąd lub wystarczająco istotnego ryzyka wprowadzenia konsumenta w błąd, co nie ma miejsca w niniejszym wypadku.
84. Zgodnie z art. 7 ust. 1 lit. g) w związku z art. 52 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 207/2009 nie są rejestrowane lub podlegają unieważnieniu znaki towarowe, „które ze względu na swój charakter mogą wprowadzać [odbiorców] w błąd, na przykład co do charakteru, jakości lub pochodzenia geograficznego [rozpatrywanych] towarów”.
85. W tym względzie Izba Odwoławcza stwierdziła, że sporny znak towarowy nie wprowadza odbiorców w błąd co do pochodzenia geograficznego towaru, ponieważ wyraz „port” nie wskazuje obszaru geograficznego, a sporny znak towarowy nie jest kojarzony z regionem, w którym wytwarzane są towary skarżącej. Wprowadzenie w błąd jest tym mniej prawdopodobne, iż konsument łatwo rozpozna, że whisky stanowi towar o odmiennych cechach niż cechy wspomnianych towarów (pkt 34 zaskarżonej decyzji).
86. Sąd jest zdania, że powyższa ocena nie jest obarczona błędem.
87. Jak podnosi bowiem OHIM, z utrwalonego orzecznictwa wynika, że wypadki odmowy rejestracji i podstawy unieważnienia wskazane w art. 7 ust. 1 lit. g) w związku z art. 52 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 207/2009 zakładają możliwość ustalenia istnienia faktycznego wprowadzenia w błąd lub wystarczająco istotnego ryzyka wprowadzenia konsumenta w błąd [zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 5 maja 2011 r., SIMS – École de ski internationale/OHIM – SNMSF (esf école du ski français), T‑41/10, EU:T:2011:200, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo]. Ze względów wskazanych w pkt 71 i 76 powyżej właściwy krąg odbiorców – bez względu na pochodzenie tych odbiorców i ich umiejętności językowe – nie będzie kojarzył zawartego w spornym znaku towarowym samego wyrazu „port” z nazwą pochodzenia „porto” ani z nazwą pochodzenia „port”, ani z winem likierowym noszącym tę nazwę. W konsekwencji należy stwierdzić, że tym bardziej odbiorcy ci nie zostaną wprowadzeni w błąd co do charakteru, jakości lub pochodzenia geograficznego whisky wprowadzanej do obrotu ze wspomnianym znakiem towarowym. Jak podnosi interwenient, sytuacja taka ma miejsce tym bardziej, że w odróżnieniu od Szkocji Portugalia – lub przynajmniej region, w którym znajduje się miasto Porto – nie są znane właściwemu kręgowi odbiorców jako regiony produkcji whisky.
88. A zatem należy oddalić niniejszy zarzut jako bezzasadny.
W przedmiocie zarzutu szóstego, dotyczącego naruszenia art. 52 ust. 1 lit. a) w związku z art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009
Przypomnienie argumentów stron
89. Skarżąca podnosi, że nawet jeśli wniosek o unieważnienie prawa do znaku towarowego nie był oparty na bezwzględnej podstawie odmowy rejestracji wskazanej w art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009, to nie wiedziała ona o istnieniu miejsca Port Charlotte aż do chwili złożenia uwag interwenienta w dniu 17 października 2011 r., a także że powołała się ona na tę podstawę odmowy rejestracji przed Wydziałem Unieważnień w uwagach zawartych w odpowiedzi z dnia 20 grudnia 2011 r. W tym względzie zdaniem skarżącej Izba Odwoławcza nie dokonała jednak oceny kluczowej kwestii, czy istnieje interes ogólny w tym, aby takie wyrazy opisujące pochodzenie geograficzne mogły być swobodnie używane. Otóż o ile według twierdzeń interwenienta część właściwego kręgu odbiorców rozumie, że znak towarowy PORT CHARLOTTE odnosi się do „autentycznego miejsca, co do którego oczekuje się, że będzie można zaopatrzyć się w tym miejscu w whisky”, o tyle zdaniem skarżącej należy zastosować ową bezwzględną podstawę odmowy rejestracji, ponieważ sporny znak towarowy składa się wyłącznie z oznaczenia mogącego służyć w obrocie do oznaczania pochodzenia geograficznego rozpatrywanego towaru.
90. Zdaniem OHIM niniejszy zarzut jest niedopuszczalny. Nawet jeśli w toku postępowania w sprawie unieważnienia prawa do znaku skarżąca przedstawiła argumenty w tym względzie, to zarzut ten nie był zawarty we wniosku o unieważnienie prawa do znaku. Słusznie zatem Izba Odwoławcza zakwalifikowała ów zarzut jako niedopuszczalne rozszerzenie podstaw stwierdzenia nieważności. Tym bardziej skarżąca nie może podnosić tego zarzutu przed Sądem. Interwenient dodaje w istocie, że wyrażenie „port charlotte” nie jest dobrze znane konsumentowi whisky i że skarżąca nie wykazała również możliwości posiadania wiedzy o spornym znaku towarowym, w związku z czym Izba Odwoławcza słusznie stwierdziła, iż skarżąca nie udowodniła swoich argumentów.
W przedmiocie dopuszczalności niniejszego zarzutu
91. OHIM podnosi w istocie, że niniejszy zarzut jest niedopuszczalny ze względu na to, że niezgodność rejestracji spornego znaku towarowego z art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009 nie została wskazana we wniosku o unieważnienie prawa do znaku i w konsekwencji nie stanowiła przedmiotu rozpatrywanego przez Wydział Unieważnień sporu.
92. Powyższy zarzut niedopuszczalności nie jest zasadny.
93. Po pierwsze, o ile wprawdzie jest bezsporne, że w złożonym do Wydziału Unieważnień wniosku o unieważnienie prawa do znaku nie wskazano bezwzględnej podstawy odmowy rejestracji określonej w art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009, o tyle skarżąca podniosła taki zarzut w tej samej instancji, powołując się na wyrok z dnia 4 maja 1999 r., Windsurfing Chiemsee (C‑108/97 i C‑109/97, Rec, EU:C:1999:230) w ramach uwag dotyczących odpowiedzi interwenienta, w której interwenient twierdził w istocie, że wyrażenie „port charlotte” przedstawia „miejsce znane ze szczególnej gorzelni na wyspie Islay”.
94. Po drugie, w pkt 40–49 wydanej decyzji Wydział Unieważnień zajął wyraźne stanowisko dotyczące tego zarzutu i oddalił go jako bezzasadny, w szczególności ze względu na to, że przedstawione dowody nie wykazują, iż przeciętny konsument whisky znał miejscowość Port Charlotte w chwili dokonywania zgłoszenia spornego znaku towarowego do rejestracji (pkt 48 decyzji Wydziału Unieważnień).
95. Po trzecie, w odwołaniu złożonym do Izby Odwoławczej skarżąca wyraźnie podniosła zarzut dotyczący naruszenia art. 52 ust. 1 lit. a) w związku z art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009, twierdząc, że ocena Wydziału Unieważnień w tym względzie jest błędna. Ponadto w pkt 35 zaskarżonej decyzji – pomimo stwierdzenia, zgodnie z którym skarżąca podniosła ten zarzut „dopiero w chwili wniesienia odwołania” – Izba Odwoławcza faktycznie dokonała oceny co do istoty i oddaliła ów zarzut, stwierdzając z jednej strony, że przedstawiona przez skarżącą argumentacja jest sprzeczna w zakresie, w jakim odnosi się ona jednocześnie do miejsca (istniejącego lub nieistniejącego) zwanego Port Charlotte i do „miasta Oporto (Porto)”, a z drugiej strony, że Wydział Unieważnień słusznie wskazał, iż skarżąca nie przedstawiła dowodów pozwalających na wykazanie, że miejsce lub miasto noszące nazwę Port Charlotte jest znane przeciętnemu konsumentowi. A zatem ze względu na brzmienie pkt 35 zaskarżonej decyzji OHIM błędnie twierdzi, że Izba Odwoławcza ograniczyła się do zakwalifikowania wspomnianego zarzutu jako „niedopuszczalnego rozszerzenia podstaw stwierdzenia nieważności”. Wreszcie oceny tej nie może podać w wątpliwość błędne stwierdzenie zawarte w pkt 38 zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym zarzut dotyczący art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009 nie został nigdy podniesiony w toku postępowania w sprawie unieważnienia prawa do znaku, a skarżąca nie jest uprawniona do podnoszenia go w odwołaniu złożonym do Izby Odwoławczej.
96. A zatem należy stwierdzić, że zgodnie z art. 135 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 w następstwie odwołania wniesionego przez skarżącą od decyzji Wydziału Unieważnień Izba Odwoławcza rozpatrywała przedmiot sporu określony we wspomnianej decyzji oraz w zarzutach podniesionych na poparcie owego odwołania i orzekła w tym względzie, przynajmniej uzupełniająco. W tym kontekście OHIM nie może skutecznie powołać się na wyrok z dnia 13 stycznia 2011 r., Park/OHIM – Bae (PINE TREE) (T‑28/09, EU:T:2011:7, pkt 46), z którego wynika wyłącznie, że wniosek o unieważnienie prawa do znaku nie może zostać sformułowany po raz pierwszy w postępowaniu przed Izbą Odwoławczą, co nie ma miejsca w niniejszym wypadku. Przeciwnie, we wspomnianym wyroku potwierdzono, iż to Wydział Unieważnień powinien orzec w pierwszej instancji w przedmiocie wniosku o unieważnienie prawa do znaku określonego w różnych żądaniach i pismach procesowych stron (zob. podobnie ww. wyrok PINE TREE, EU:T:2011:7, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo), w tym w danym wypadku w złożonych do Wydziału Unieważnień uwagach skarżącej dotyczących odpowiedzi interwenienta.
97. A zatem ponieważ kwestię oceny zarzutu dotyczącego naruszenia art. 52 ust. 1 lit. a) w związku z art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009 podniesiono, a także rozpatrzono ów zarzut, w ramach obydwu instancji OHIM oraz ze względu na to, że skarżąca podniosła ten zarzut przed Sądem, Sąd powinien go rozpatrzyć zgodnie z art. 65 tego rozporządzenia oraz orzec w przedmiocie jego zasadności.
98. W konsekwencji należy stwierdzić dopuszczalność niniejszego zarzutu.
W przedmiocie zasadności niniejszego zarzutu
99. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009, stosowanym w niniejszym wypadku na mocy art. 52 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia, nie są rejestrowane znaki towarowe, które składają się wyłącznie z oznaczeń lub wskazówek mogących służyć w obrocie do oznaczania rodzaju, jakości, ilości, przeznaczenia, wartości, pochodzenia geograficznego lub czasu produkcji towaru lub świadczenia usługi, lub innych właściwości towarów lub usług.
100. Owe opisowe oznaczenia lub wskazówki są uważane za niezdolne do pełnienia podstawowej funkcji znaku towarowego, która polega na wskazywaniu pochodzenia handlowego towaru lub usługi, aby umożliwić w ten sposób konsumentowi nabywającemu towar lub usługę oznaczone danym znakiem towarowym dokonanie przy późniejszym zakupie takiego samego wyboru, jeśli doświadczenie okazało się pozytywne, lub dokonanie odmiennego wyboru, jeśli było ono negatywne [wyrok z dnia 23 października 2003 r., OHIM/Wrigley, C‑191/01 P, Rec, EU:C:2003:579, pkt 30; zob. także wyrok z dnia 13 września 2013 r., Fürstlich Castell’sches Domänenamt/OHIM – Castel Frères (CASTEL), T‑320/10, Zb.Orz. (Fragmenty), EU:T:2013:424, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo].
101. Ponadto interes ogólny chroniony przez art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009 polega na zapewnieniu, by oznaczenia stanowiące opis co najmniej jednej z cech towarów lub usług, dla których wystąpiono o rejestrację w charakterze znaku towarowego, mogły być swobodnie używane przez wszystkie podmioty gospodarcze oferujące dane towary lub usługi (zob. podobnie ww. w pkt 100 wyrok OHIM/Wrigley, EU:C:2003:579, pkt 31; ww. w pkt 78 wyrok Agencja Wydawnicza Technopol/OHIM, EU:C:2011:139, pkt 37).
102. Szczególnie w odniesieniu do oznaczeń lub wskazówek mogących służyć do oznaczania pochodzenia geograficznego kategorii towarów, dla których wniesiono o rejestrację znaku towarowego, a dokładniej nazw geograficznych, istnieje interes ogólny w zachowaniu ich dostępności, w szczególności ze względu na ich zdolność nie tylko do ewentualnego wskazywania jakości i innych właściwości danych kategorii towarów, ale również z uwagi na ich zdolność do wpływania w różny sposób na preferencje konsumentów, przykładowo poprzez przypisanie towarów miejscu, które może wzbudzać pozytywne odczucia (zob. ww. w pkt 100 wyrok CASTEL, EU:T:2013:424, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
103. Z rejestracji jako znak towarowy wyłączone są, po pierwsze, nazwy geograficzne, w wypadku gdy oznaczają one określone obszary geograficzne, które z powodu danej kategorii towarów cieszą się już uznaniem lub są z niej znane i w konsekwencji w zainteresowanych kręgach wykazują z nią związek, oraz po drugie, nazwy geograficzne, które mogą być używane przez przedsiębiorstwa i również muszą pozostawać dla nich dostępne jako oznaczenia pochodzenia geograficznego danej kategorii towarów (zob. ww. w pkt 100 wyrok CASTEL, EU:T:2013:424, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).
104. Jednakże co do zasady art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009 nie stoi na przeszkodzie rejestracji nazw geograficznych, które nie są znane w zainteresowanych kręgach lub przynajmniej nie są znane jako oznaczenie obszaru geograficznego, jak również nazw, odnośnie do których, ze względu na cechy wskazanego miejsca, nie jest prawdopodobne, aby zainteresowane kręgi mogły uznać, że dana kategoria towarów lub usług pochodzi z tego miejsca lub została w nim wynaleziona (zob. ww. w pkt 100 wyrok CASTEL, EU:T:2013:424, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
105. A zatem, aby dokonać oceny, czy w zainteresowanych kręgach oznaczenie może oznaczać pochodzenie geograficzne danej kategorii towarów, należy określić, czy rozpatrywana nazwa geograficzna oznacza miejsce, które wykazuje aktualnie w zainteresowanych kręgach związek z daną kategorią towarów, lub czy racjonalnie można przewidywać, że w przyszłości będzie można ustalić taki związek. W tym celu należy uwzględnić większą lub mniejszą wiedzę, którą posiadają te zainteresowane kręgi o takiej nazwie oraz o cechach miejsca, które określa ta nazwa, a także o danej kategorii towarów (zob. ww. w pkt 100 wyrok CASTEL, EU:T:2013:424, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo).
106. Podobnie do tego, co stwierdziła Izba Odwoławcza w pkt 35 zaskarżonej decyzji, oraz do tego, co twierdzą OHIM i interwenient, należy stwierdzić, że w niniejszym wypadku – poza nieudowodnionym stwierdzeniem interwenienta, zgodnie z którym wyrażenie „port charlotte” określa „miejsce znane ze szczególnej gorzelni na wyspie Islay” – skarżąca nie wykazała, że wspomniane wyrażenie określa już uznane w zainteresowanych kręgach miejsce geograficzne lub znane im z whisky ani że istnieje potrzeba pozostawienia tego wyrażenia dostępnym dla innych producentów whisky o tym samym pochodzeniu jako oznaczenia pochodzenia geograficznego. Przeciwnie, sama skarżąca stwierdziła początkowo, że zrezygnowała z powoływania się na bezwzględną podstawę odmowy rejestracji określoną w art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009, ponieważ nie wiedziała, iż sporny znak towarowy odnosi się do takiego szczególnego miejsca. Podobnie skarżąca nie wykazała, że sporny znak towarowy może być używany jako oznaczenie miejsca geograficznego w odniesieniu do innych whisky ani że – bez względu na pochodzenie oraz zdolności językowe właściwego kręgu odbiorców – w danym wypadku zainteresowane kręgi mogłyby w przyszłości ustalić związek z tą kategorią towarów. A zatem nie wykazano, iż istnieje interes ogólny w zachowaniu dostępności wyrażenia „port charlotte” w celu oznaczania nim whisky innych niż te, które wytwarza interwenient, ani nie wykazano nawet potrzeby innych producentów whisky, aby swobodnie dysponować taką nazwą.
107. Z powyższych względów należy oddalić niniejszy zarzut jako bezzasadny.
Wniosek odnoszący się do dotychczasowych rozważań
108. W świetle wszystkich powyższych rozważań, mając na względzie niezgodności z prawem stwierdzone w ramach oceny zarzutów trzeciego i czwartego, które dotyczą braku zastosowania przez Izbę Odwoławczą istotnych przepisów portugalskiego prawa (zob. pkt 50 i 62 powyżej), należy stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji.
W przedmiocie żądania zmiany zaskarżonej decyzji
109. Jeśli chodzi o drugie żądanie skarżącej, dotyczące zmiany zaskarżonej decyzji, wystarczy przypomnieć, że kontrola, której Sąd dokonuje zgodnie z art. 65 rozporządzenia nr 207/2009, jest kontrolą zgodności z prawem decyzji izb odwoławczych OHIM i że może on stwierdzić nieważność lub dokonać zmiany decyzji będącej przedmiotem skargi wyłącznie wówczas, gdy w momencie jej wydania miała do niej zastosowanie jedna z podstaw stwierdzenia nieważności lub dokonania zmiany, o których mowa w art. 65 ust. 2 tego rozporządzenia. Z powyższego wynika, że przyznana Sądowi kompetencja o charakterze reformatoryjnym nie skutkuje przyznaniem mu uprawnienia do zastąpienia własną oceną oceny dokonanej przez izbę odwoławczą, a tym bardziej do dokonania oceny, w przedmiocie której rzeczona izba odwoławcza nie przedstawiła jeszcze swojego stanowiska. Wykonanie kompetencji o charakterze reformatoryjnym powinno w konsekwencji ograniczyć się zasadniczo do sytuacji, w których Sąd, po przeprowadzeniu kontroli oceny dokonanej przez izbę odwoławczą, na podstawie ustalonych okoliczności faktycznych i prawnych jest w stanie określić, jaką decyzję powinna wydać izba odwoławcza (ww. w pkt 45 wyrok Edwin/OHIM, EU:C:2011:452, pkt 71, 72).
110. W konsekwencji w ramach stosowania art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009 Sąd nie ma w niniejszym wypadku możliwości dokonania niezależnej oceny kwestii, czy skarżąca może powołać się na szczególne wcześniejsze prawa wynikające z przepisów prawa portugalskiego. W tym względzie należy przypomnieć, że zarówno istnienie, jak i zakres prawa krajowego stanowią kwestie faktyczne regulowane zasadami ciężaru dowodu i jego rozkładu, a także swobodnej oceny dowodów przez sąd (zob. podobnie i analogicznie ww. w pkt 45 wyroki: Edwin/OHIM, EU:C:2011:452, pkt 49–51; makro, EU:T:2013:232, pkt 62–65). A zatem Sąd nie może zastąpić własną wykładnią portugalskiego prawa wykładni, której powinna była dokonać Izba Odwoławcza na podstawie różnych dowodów, w szczególności istotnych orzeczeń portugalskich sądów, które skarżąca przedstawiła w obydwu instancjach postępowania przed OHIM, czyli przed przyjęciem zaskarżonej decyzji.
111. W konsekwencji należy oddalić żądanie zmiany zaskarżonej decyzji.
W przedmiocie kosztów
112. Zgodnie z art. 134 § 1 regulaminu postępowania przed Sądem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.
113. Ponadto z art. 190 § 2 regulaminu postępowania wynika, że wyłącznie niezbędne koszty poniesione przez strony w związku z postępowaniem przed izbą odwoławczą uznaje się za koszty podlegające zwrotowi. Natomiast koszty poniesione w związku z postępowaniem przed Wydziałem Unieważnień nie stanowią kosztów podlegających zwrotowi, w związku z czym w tym zakresie żądanie skarżącej jest bezzasadne.
114. Ponieważ OHIM przegrał sprawę, należy zgodnie z żądaniem skarżącej obciążyć go kosztami postępowania, w tym kosztami poniesionymi w postępowaniu przed Izbą Odwoławczą.
115. Interwenient pokrywa własne koszty zgodnie z art. 138 § 3 regulaminu postępowania.
Sentencja
Z powyższych względów
SĄD (czwarta izba)
orzeka, co następuje:
1) Stwierdza się nieważność decyzji Czwartej Izby Odwoławczej Urzędu Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM) z dnia 8 lipca 2014 r. (sprawa R 946/2013‑4) dotyczącej postępowania w sprawie unieważnienia prawa do znaku między Instituto dos Vinhos do Douro e do Porto, IP, a Bruichladdich Distillery Co. Ltd.
2) W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.
3) OHIM zostaje obciążony kosztami postępowania, w tym kosztami poniesionymi w postępowaniu przed Izbą Odwoławczą.
4) Bruichladdich Distillery pokrywa własne koszty.