Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKATA ĠENERALI
MEDINA
ippreżentati fil‑5 ta’ Marzu 2026 (1)
Kawża C‑158/25
QJ
vs
Administration de l’enregistrement, des domaines et de la TVA,
État du Grand-duché de Luxembourg
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Lussemburgu))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Dritt għal rimedju effettiv – Mekkaniżmu ta’ responsabbiltà in solidum tad-diretturi ta’ kumpannija għall-ħlas tat-taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) dovuta mill-kumpannija – Dritt tad-direttur li jikkontesta l-avviż ta’ stima fiskali ex officio għall-finijiet tal-VAT”
I.      Introduzzjoni
1.        F’din il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja qiegħda tiġi mistoqsija dwar ir-rekwiżiti marbuta mad-dritt għal rimedju effettiv, iggarantit mill-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), fil-kuntest ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi r-responsabbiltà in solidum tad-direttur għad-dejn tat-taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) tal-kumpannija. Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà eżaminat il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ diversi aspetti tal-mekkaniżmi nazzjonali ta’ responsabbiltà in solidum ta’ terz għad-dejn fiskali ta’ persuna ġuridika, b’mod partikolari sa fejn għandhom x’jaqsmu d-drittijiet tad-difiża u l-prinċipju ta’ proporzjonalità (2).
2.        F’dan il-każ, il-kwistjoni hija jekk il-mekkaniżmu nazzjonali ta’ responsabbiltà in solidum tad-direttur ta’ kumpannija għad-dejn fiskali tagħha jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, minkejja li ma hijiex ikklassifikata bħala sanzjoni. Jekk kemm‑il darba jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, ikun hemm lok li jiġi eżaminat ir-rekwiżit ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva, stabbilit fl-Artikolu 47 tal-Karta, fil-kuntest ta’ azzjoni għar-responsabbiltà in solidum tad-direttur. Tqum speċifikament il-kwistjoni jekk id-direttur, meta jiġi mħarrek fil-kwalità tiegħu ta’ debitur in solidum, għandux jingħata d-dritt li jikkontesta inċidentalment deċiżjoni ta’ stima fiskali li tkun ġiet adottata fir-rigward tal-kumpannija taxxabbli u li tkun saret waħda definittiva. Għalhekk, b’din il-kawża ser ikun jista’ jiġi kkjarifikat il-bilanċ bejn, minn naħa, l-effettività tal-ġbir tal-VAT mit-Teżor pubbliku u l-għan ta’ deċiżjonijiet amministrattivi u, min-naħa l-oħra, id-dritt għal rimedju effettiv tad-debitur in solidum ta’ dejn tal-VAT.
II.    Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni
3.        L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 273 tad-Direttiva tal-Kunsill 2006/112/KE tat‑28 ta’ Novembru 2006 dwar is-sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud (ĠU 2006, L 347, p. 1, rettifika fil-ĠU 2007, L 335, p. 60, iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar il-VAT”), juża l-kliem li ġej:
“L-Istati Membri jistgħu jimponu obbligi oħrajn li jidhrulhom meħtieġa biex jiżguraw il-ġbir korrett ta' VAT u biex ma ssirx frodi, soġġett għall-ħtieġa ta' trattament indaqs bejn transazzjonijiet domestiċi u transazzjonijiet li jsiru bejn Stati Membri minn persuni taxxabbli u sakemm dawn l-obbligi, fin-negozju bejn Stati Membri, ma jagħtux lok għal formalitajiet konnessi mal-qsim ta' fruntieri.”
B.      Id-dritt Lussemburgiż
4.        L-Artikolu 2a(a) tal-Liġi emendata tat‑12 ta’ Frar 1979 dwar it-Taxxa fuq il-Valur Miżjud (Mémorial A, 1979, p. 185) (iktar ’il quddiem il-“LTVA”), jiddefinixxi, għall-applikazzjoni ta’ din il-liġi, l-“amministrazzjoni” bħala “l-Awtorità tar-Reġistrazzjoni, tal-Artijiet u tal-VAT” (iktar ’il quddiem l-“AEDT”).
5.        L-Artikolu 67‑1 tal-LTVA, li ddaħħal permezz tal-Liġi tat‑23 ta’ Diċembru 2016 li timplimenta r-Riforma Fiskali 2017 u li temenda, fost l-oħrajn, il-[LTVA] (Mémorial A, 2016, p. 5137), jipprevedi:
“Il-managing directors, il-managers, kif ukoll kull direttur de iure jew de facto li jieħu ħsieb l-amministrazzjoni ta’ kuljum tal-persuni responsabbli għall-ħlas tat-taxxa fuq il-valur miżjud huma obbligati jiżguraw l-osservanza tal-obbligi legali previsti f’din il-liġi u, b’mod partikolari, l-obbligu li titħallas it-taxxa fuq il-valur miżjud mir-riżorsi finanzjarji li huma responsabbli li jamministraw.”
6.        Skont l-Artikolu 67‑2 tal-LTVA:
“Il-managing directors, il-managers, kif ukoll kull direttur de iure jew de facto li jieħu ħsieb l-amministrazzjoni ta’ kuljum, huma personalment u in solidum responsabbli għall-ħlas tat-taxxa fuq il-valur miżjud dovuta meta, minħabba li jkunu naqsu kolpożament li jeżegwixxu l-obbligi legali tagħhom, l-obbligi legali li din il-liġi timponi fuq il-persuni responsabbli għall-ħlas tat-taxxa fuq il-valur miżjud li huma jamministraw ma jkunux ġew osservati jew meta l-VAT dovuta ma tkunx tħallset mir-riżorsi finanzjarji li huma responsabbli li jamministraw.”
7.        L-Artikolu 67‑3 tal-LTVA jipprovdi:
“Fil-każ li l-managing directors, il-managers jew kull direttur de iure jew de facto li jieħu ħsieb l-amministrazzjoni ta’ kuljum jonqsu kolpożament milli jeżegwixxu l-obbligi legali imposti fuqhom, id-direttur tal-amministrazzjoni jew id-delegat tiegħu jista’ joħroġ, kontra dawn il-persuni, deċiżjoni ta’ kjamata in garanzija (guarantee call). Din id-deċiżjoni tagħti lill-amministrazzjoni d-dritt li tirkupra, mingħand l-imsemmija persuni, it-taxxa fuq il-valur miżjud dovuta mill-persuni responsabbli għall-ħlas tat-taxxa fuq il-valur miżjud. [...]
Id-deċiżjonijiet ta’ kjamata in garanzija, maħruġa mid-direttur tal-amministrazzjoni jew mid-delegat tiegħu, jistgħu jiġu kkontestati permezz ta’ lment.
[...]
Id-deċiżjoni tad-direttur tista’ tiġi appellata. [...]”
8.        L-Artikolu 74 tal-LTVA jipprevedi, fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu:
“1.      Meta, fir-rigward tat-tranżazzjonijiet magħmula minn persuna taxxabbli, l-amministrazzjoni jkollha, abbażi ta’ preżunzjonijiet gravi, preċiżi u konkordanti, dubji dwar l-eżattezza tad-dikjarazzjonijiet ippreżentati, hija tkun awtorizzata tagħmel stima fiskali ex officio, jekk dawn id-dubji ma jkunux jistgħux jitneħħew bi spjegazzjonijiet, informazzjoni jew provi li l-persuna taxxabbli tagħti, tipprovdi jew tipproduċi.
2.      Meta, għal xi raġuni jew oħra, persuna taxxabbli ma tkunx issottomettiet, fit-termini stipulati u bl-informazzjoni meħtieġa, id-dikjarazzjonijiet tat-taxxa msemmija fl-Artikolu 64 jew ma tkunx osservat, totalment jew parzjalment, l-obbligi li timponi din il-liġi jew fl-eżekuzzjoni tagħha dwar iż-żamma, il-ħruġ, il-konservazzjoni jew il-komunikazzjoni tal-kotba jew dokumenti, l-amministrazzjoni tkun ukoll awtorizzata tistma ex officio t-taxxi dovuti mill-persuna taxxabbli, abbażi tal-ammont stmat tat-tranżazzjonijiet li hija tkun għamlet matul ix-xahar jew ix-xhur li għalih jew għalihom tirreferi l-irregolarità.”
9.        L-Artikolu 76 tal-LTVA jipprevedi fil-paragrafi 2 u 3 tiegħu:
“[...]
2.      L-avviż ta’ aġġustament jew ta’ stima fiskali ex officio, kif jitlob l-Artikoli 73, 74 u 75, għandu jiġi nnotifikat lill-persuna taxxabbli, li għandha titqies li rċevietu fid-data tal-komunikazzjoni indikata fih. [...]
3.      L-avviżi ta’ aġġustament jew ta’ stima fiskali ex officio msemmija fil-paragrafu 2 jistgħu jiġu kkontestati permezz ta’ lment. [...]
Id-deċiżjoni tad-direttur tista’ tiġi appellata. L-appell għandu jiġi ppreżentat permezz ta’ taħrika quddiem it-tribunal d’arrondissement de Luxembourg (il-Qorti Distrettwali, il-Lussemburgu), sedenti fi kwistjonijiet ċivili. [...]”
III. Il-fatti, il-proċedura fil-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
10.      Fis‑17 ta’ Marzu 2018, l-AEDT ħarġet żewġ avviżi ta’ stima fiskali ex officio kontra l-kumpannija Lussemburgiża VN (iktar ’il quddiem il-“kumpannija taxxabbli”), wieħed għas-sena 2014 u l-ieħor għas-snin 2015 u 2016 (iktar ’il quddiem l-“avviżi ta’ stima fiskali ex officio”). QJ kien il-manager ta’ din il-kumpannija mit‑22 ta’ April 2013 sal‑15 ta’ Frar 2019, il-ġurnata li rriżenja. Ir-rikors ippreżentat kontra dawn l-avviżi mill-kumpannija taxxabbli ġie ddikjarat inammissibbli minħabba li ġie ppreżentat tard.
11.      Fis‑16 ta’ Mejju 2019, billi l-kumpannija taxxabbli baqgħet ma ħallsitx l-ammonti dovuti, l-AEDT bagħtet lil QJ, kif jitlob l-Artikolu 67‑1 tal-LTVA, avviż ta’ kjamata in garanzija jsejjaħlu, fil-kwalità tiegħu ta’ manager responsabbli għall-amministrazzjoni ta’ kuljum tal-kumpannija VN bejn l‑2013 u l‑2019, iħallas l-ammonti li baqgħu ma tħallsux għas-snin 2014 sa 2016 (iktar ’il quddiem l-“avviż ta’ kjamata in garanzija”).
12.      Wara li d-Direttur tal-AETD ċaħad l-ilment tiegħu kontra l-avviż ta’ kjamata in garanzija, QJ adixxa lit-tribunal d’arrondissement de Luxembourg (il-Qorti Distrettwali, il-Lussemburgu) sabiex jiġi rriformat, jew inkella annullat, dan l-avviż. Dik il-qorti ċaħdet it-talba u kkonfermat id-deċiżjoni tad-Direttur tal-AETD.
13.      QJ appella quddiem il-Cour d’appel (il-Qorti tal-Appell, il-Lussemburgu). Quddiem dik il-qorti, huwa sostna li, fil-kwalità tiegħu ta’ kjamat in garanzija għall-ħlas tal-avviżi ta’ stima fiskali ex officio maħruġa kontra l-kumpannija li huwa kien id-direttur tagħha, huwa kellu rimedju fil-forma ta’ proċedura ta’ oppożizzjoni minn terzi, li baqgħet ammissibbli billi l-avviżi ma kinux ġew innotifikati lilu personalment. Barra minn hekk, huwa sostna li l-fatt li ġie rrifjutat il-possibbiltà li jippreżenta rikors f’ismu kien inkompatibbli mal-Artikolu 47 tal-Karta.
14.      Il-Qorti tal-Appell ċaħdet l-argumenti ta’ QJ ibbażati fuq l-Artikolu 47 tal-Karta. Hija qieset li l-Artikoli 67‑1 et seq. tal-LTVA, li jipprevedu l-proċedura ta’ kjamata in garanzija, ma humiex dispożizzjonijiet li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni. Barra minn hekk, bħala terz fil-proċedura ta’ stima fiskali ex officio, QJ ma seta’ jinvoka ebda ksur tad-drittijiet fundamentali li seta’ sar fil-kuntest ta’ din il-proċedura diretta kontra l-kumpannija VN.
15.      Dwar il-kritika li għamel QJ fir-rigward tal-avviżi ta’ stima fiskali ex officio, il-Qorti tal-Appell iddeċidiet li dan ma kellux rimedju personali kontra dawn l-avviżi. Essenzjalment, hija ddeċidiet li la l-Artikolu 76‑3 tal-LTVA, li jorganizza l-proċedura tal-ilmenti kontra l-avviżi ta’ stima fiskali ex officio, la l-Artikoli 67‑1 sa 67‑4 tal-LTVA, u lanqas ebda leġiżlazzjoni oħra ma jipprevedu, fir-rigward ta’ persuna suġġetta għal avviż ta’ kjamata in garanzija, il-possibbiltà ta’ rimedju personali kontra l-avviżi ta’ stima fiskali ex officio maħruġa kontra l-persuna taxxabbli. Fin-nuqqas ta’ rimedju ammissibbli u fondat, l-avviżi ta’ stima fiskali ex officio saru definittivi, hekk li la l-kumpannija taxxabbli u lanqas, a fortiori, il-manager kjamat in garanzija, ma jistgħu jikkontestawhom.
16.      F’dan il-każ, billi l-kjamat in garanzija kien l-istess persuna li rrappreżentat lill-entità ġuridika fil-proċedura li biha jiġi kkalkolat id-dħul mill-bejgħ, il-Qorti tal-Appell iddeċidiet li hija kellha, f’din il-kwalità, il-possibbiltà li tipparteċipa fil-proċedura li biha jiġi kkalkolat id-dħul mill-bejgħ taxxabbli kif ukoll rimedju kontra l-istima fiskali ex officio. Barra minn hekk, billi QJ ma kienx suġġett għall-VAT, l-AEDT ma kellhiex tikkomunikalu personalment l-avviżi ta’ stima fiskali ex officio u lanqas ma kellha tinvolvih personalment fil-proċedura ta’ stima fiskali ex officio.
17.      QJ ippreżenta appell ta’ kassazzjoni quddiem il-qorti tar-rinviju. Permezz tal-ewwel parti tal-ewwel aggravju ta’ kassazzjoni tiegħu, huwa jilmenta li s-sentenza appellata kisret id-dritt tiegħu għal rimedju effettiv iggarantit mill-Artikolu 47 tal-Karta. Huwa jsostni li l-Qorti tal-Appell żbaljat meta hija ċaħdet il-motiv li huwa bbaża fuq din id-dispożizzjoni, billi l-qorti tal-Unjoni qieset li d-dispożizzjonijiet nazzjonali li jirregolaw l-applikazzjoni tar-regoli komuni, fosthom is-sistema komuni tal-VAT, jagħmlu parti mill-implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Fil-fehma tiegħu, is-sentenza appellata, billi ċaħdet dan il-motiv, kisret l-Artikolu 47 tal-Karta, kif interpretat, b’mod partikolari, fis-sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2021, Adler Real Estate et (C‑546/18, iktar ’il quddiem is-“sentenza Adler Real Estate”, EU:C:2021:711). Minn din is-sentenza jirriżulta, fil-fehma tiegħu, li, f’rikors kontra kjamata in garanzija, ir-rikorrent għandu jingħata d-dritt li jikkontesta l-legalità tad-deċiżjonijiet adottati kontra l-persuna ġuridika li huwa kien wieħed mill-membri tal-bord tad-diretturi tagħha, inkluż l-istimi fiskali ex officio kontenzjużi.
18.      Il-qorti tar-rinviju tfakkar li, fis-sentenza tas‑26 ta’ Frar 2013, Åkerberg Fransson (C‑617/10, iktar ’il quddiem is-“sentenza Åkerberg Fransson”, EU:C:2013:105), kif ukoll f’sensiela ta’ sentenzi sussegwenti, il-Qorti tal-Ġustizzja żammet li varji aspetti tad-dritt proċedurali nazzjonali li japplika fil-qasam tal-VAT jaqgħu fl-iskop tal-implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni u dan ifisser li l-Karta, u, b’mod partikolari, l-Artikolu 47 tagħha, hija applikabbli.
19.      Fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, din il-ġurisprudenza tista’ tapplika għal mekkaniżmu ta’ responsabbiltà in solidum li permezz tiegħu d-diretturi ta’ kumpannija jinżammu responsabbli għall-ħlas tal-VAT dovuta mill-kumpannija li huma jmexxu, u dan minħabba n-nuqqas kolpuż tagħhom li jeżegwixxu l-obbligi imposti fuqhom.
20.      Hija tindika li, fil-każ ta’ risposta affermattiva għad-domanda jekk l-Artikolu 47 tal-Karta japplikax jew le, tqum għalhekk il-kwistjoni jekk huwiex possibbli għal dawn id-diretturi, fil-kuntest ta’ rikors esperibbli skont id-dritt nazzjonali kontra l-att amministrattiv li jikkonstata r-responsabbiltà in solidum tagħhom, li jikkontestaw inċidentalment l-avviż ta’ stima fiskali ex officio nnotifikat preċedentement lill-kumpannija u li kontrih din tal-aħħar ma tkunx ippreżentat rikors fi żmien xieraq.
21.      F’dan ir-rigward, hija tistaqsi jekk is-soluzzjoni adottata fis-sentenza Adler Real Estate tistax tiġi trasposta għall-proċeduri ta’ kjamata in garanzija tad-diretturi ta’ kumpannija għal deċiżjonijiet li, għall-kuntrarju ta’ dik ikkonċernata minn din is-sentenza, ma għandhom ebda natura kriminali u, jekk ikun il-każ, taħt liema kundizzjonijiet tista’ tiġi hekk trasposta.
22.      B’mod iktar speċifiku, il-kwistjoni hija jekk l-Artikolu 47 tal-Karta jipprekludix li direttur li jkun is-suġġett ta’ att amministrattiv li jikkonstata r-responsabbiltà in solidum tiegħu għall-ħlas tal-VAT la jkun jista’ jikkontesta inċidentalment l-avviż ta’ stima fiskali ex officio nnotifikat lill-kumpannija, la jinvoka kwalunkwe ksur tad-drittijiet fundamentali li seta’ sar fil-kuntest tal-proċedura ta’ stima fiskali ex officio mibdija kontra l-kumpannija, la jitlob li l-avviż ta’ stima fiskali ex officio jiġi kkomunikat lilu u lanqas jeżiġi li jkun involut personalment fil-proċedura ta’ stima fiskali ex officio.
23.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Lussemburgu) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      Il-[Karta], u b’mod partikolari l-Artikolu 47 tagħha, huma applikabbli, fid-dawl tal-kriterji tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 51 tal-Karta, għar-regolamentazzjoni, permezz tal-leġiżlazzjoni nazzjonali, tal-obbligu in solidum tad-diretturi tal-kumpannija, għan-nuqqas ta’ eżekuzzjoni kolpuża tal-obbligi li jaqgħu fuqhom, għall-ħlas tal-VAT dovuta mill-kumpannija li jmexxu?
2)      F’każ ta’ risposta pożittiva għall-ewwel domanda, l-Artikolu 47 tal-Karta għandu jiġi interpretat bħala li jagħti lid-diretturi li jkunu s-suġġett ta’ talba għall-eżekuzzjoni ta’ garanzija [kjamata in garanzija] l-possibbiltà li jikkontestaw b’mod inċidentali, fil-kuntest ta’ appell li huwa miftuħ għalihom skont id-dritt nazzjonali kontra l-att amministrattiv li jikkonstata l-obbligu in solidum tagħhom, ir-rendikont tat-tassazzjoni ex officio [avviż ta’ stima fiskali ex officio] tal-VAT ikkomunikat preċedentement lill-kumpannija u li kontrih il-kumpannija ma ppreżentatx appell fi żmien xieraq?
3)      F’każ ta’ risposta pożittiva għat-tieni domanda, l-Artikolu 47 tal-Karta għandu jiġi interpretat bħala li jillimita l-motivi li d-diretturi jistgħu jinvokaw fil-kuntest tal-kontestazzjoni inċidentali tar-rendikont tat-tassazzjoni ex officio kkomunikat lill-kumpannija taxxabbli jew bħala li jinkludi l-motivi kollha, inkluż il-motivi relatati mal-iffissar tad-dejn tal-VAT, bħall-konstatazzjonijiet ta’ fatt li wasslu għad-deċiżjoni amministrattiva tat-tassazzjoni ex officio li ħarġet kontra l-kumpannija taxxabbli, u l-motivi purament personali, bħal eventwali ksur tad-drittijiet fundamentali mwettaq fil-kuntest tal-proċedura ta’ tassazzjoni ex officio fir-rigward ta’ dawn id-diretturi?”
24.      QJ, il-Gvern Lussemburgiż, Spanjol u dak Pollakk, kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea, ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. It-trattazzjoni ta’ dawn l-istess partijiet u t-tweġibiet tagħhom għall-mistoqsijiet bil-miktub u orali tal-Qorti tal-Ġustizzja nstemgħu fis-seduta tal‑4 ta’ Diċembru 2025.
IV.    Analiżi
A.      Fuq l-ewwel domanda preliminari
25.      Kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, it-tilwima tikkonċerna r-rikors ippreżentat minn QJ, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali u l-manager tal-kumpannija taxxabbli, kontra l-avviż ta’ kjamata in garanzija. QJ qiegħed jiġi mħarrek bħala debitur responsabbli personalment u in solidum għad-dejn tal-VAT li ma tħallasx mill-kumpannija taxxabbli. Ir-responsabbiltà in solidum tad-diretturi ta’ kumpannija hija prevista fl-Artikolu 67‑2 tal-LTVA (3). Din hija bbażata fuq in-“nuqqas kolpuż” tagħhom li jeżegwixxu l-obbligi legali imposti fuqhom, fejn, wara dan in-nuqqas kolpuż ta’ eżekuzzjoni, ma jkunux ġew osservati l-obbligi legali imposti fuq il-persuni suġġetti għall-VAT jew fejn ma tkunx tħallset il-VAT dovuta mir-riżorsi finanzjarji li huma responsabbli li jamministraw (4).
26.      F’dan il-każ, il-qrati li jiddeċiedu fuq il-mertu żammew lil QJ responsabbli minħabba li, essenzjalment, naqas mill-obbligi tiegħu ta’ ddikjarar fil-qasam tal-VAT u mill-obbligu li jħallas il-VAT dovuta lit-Teżor pubbliku (5). L-ammont mitlub fil-kjamata in garanzija jaqbel ma’ dak dovut mid-debitur prinċipali, jiġifieri l-kumpannija taxxabbli. L-ammont tad-dejn prinċipali huwa stabbilit fl-avviżi ta’ stima fiskali ex officio maħruġa kontra l-kumpannija taxxabbli, kif jitlob l-Artikolu 74 tal-LTVA.
27.      Fil-kuntest tar-rikors ta’ QJ kontra l-avviż ta’ kjamata in garanzija, il-Qorti tal-Appell qieset li, billi l-avviżi ta’ stima fiskali ex officio kienu saru definittivi, l-ammonti indikati fihom ma setgħux jiġu kkontestati iktar.
28.      Il-Qorti tal-Appell ċaħdet il-motiv ta’ QJ ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 47 tal-Karta billi ddeċidiet li din tal-aħħar ma kinitx tapplika għall-mekkaniżmu proċedurali nazzjonali tal-kjamata in garanzija.
29.      Fid-dawl ta’ dan il-kuntest proċedurali, għandu jitqies li, permezz tal-ewwel domanda preliminari, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 47 tal-Karta għandux jiġi interpretat fis-sens li japplika fil-kuntest tar-rikors ta’ persuna intiż li jikkontesta l-legalità ta’ att amministrattiv li jżommha responsabbli in solidum għall-ħlas tal-VAT mhux imħallsa mill-kumpannija taxxabbli li hija kienet il-manager tagħha, taħt leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li d-diretturi ta’ kumpannija huma responsabbli in solidum għall-ħlas tal-VAT mhux imħallsa, fil-każ li jkunu naqsu kolpożament milli jeżegwixxu l-obbligi imposti fuqhom.
1.      Fuq jekk tapplikax il-Karta
30.      Għandu jitfakkar li mill-Artikolu 51(1) tal-Karta jirriżulta li d-dispożizzjonijiet ta’ din tal-aħħar japplikaw biss għall-Istati Membri meta dawn ikunu qegħdin jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni.
31.      Għalhekk, id-drittijiet fundamentali ggarantiti fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni huma intiżi li jiġu applikati fis-sitwazzjonijiet kollha rregolati mid-dritt tal-Unjoni, iżda mhux ukoll barra minn tali sitwazzjonijiet (6).
32.      Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 273 tad-Direttiva dwar il-VAT, l-Istati Membri jistgħu jipprevedu obbligi oħra barra dawk previsti f’din id-direttiva fejn iqisu li dawn l-obbligi jkunu neċessarji sabiex jiġi żgurat il-ġbir korrett tal-VAT u sabiex tiġi evitata l-frodi (7).
33.      Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha l-okkażjoni tispeċifika li, barra mil-limiti li huma jistabbilixxu, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 273 tad-Direttiva dwar il-VAT la jispeċifikaw il-kundizzjonijiet u lanqas l-obbligi li l-Istati Membri jistgħu jipprevedu u li, għalhekk, l-imsemmija dispożizzjonijiet jagħtu lil dawn tal-aħħar marġni ta’ evalwazzjoni f’dak li għandu x’jaqsam mal-mezzi intiżi li jiżguraw il-ġbir tal-VAT kollha dovuta fit-territorju tagħhom u jiġġieldu l-frodi (8).
34.      F’dan ir-rigward, l-Artikolu 325(1) TFUE jobbliga lill-Istati Membri jiġġieldu, permezz ta’ miżuri dissważivi u effettivi, il-frodi u kull attività illegali oħra li timmina l-interessi finanzjarji tal-Unjoni (9).
35.      Bis-saħħa tal-Artikolu 2(1)(b) tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 2014/335/UE, Euratom tas‑26 ta’ Mejju 2014 dwar is-sistema tar-riżorsi proprji tal-Unjoni Ewropea (ĠU 2014, L 168, p. 105), ir-riżorsi tal-Unjoni jinkludu, b’mod partikolari, id-dħul mill-applikazzjoni ta’ rata uniformi għall-bażi armonizzata tal-VAT iddeterminata skont ir-regoli tal-Unjoni. Għaldaqstant, teżisti rabta diretta bejn il-ġbir tad-dħul mill-VAT b’osservanza tad-dritt tal-Unjoni applikabbli u d-disponibbiltà għall-baġit tal-Unjoni tar-riżorsi korrispondenti tal-VAT, billi kull lakuna fil-ġbir ta’ dawn tal-ewwel potenzjalment tikkawża tnaqqis f’tat-tieni (10).
36.      Sabiex tiġi żgurata l-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni, huma, b’mod partikolari, l-Istati Membri li għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex jiżguraw il-ġbir effettiv u sħiħ tar-riżorsi tagħhom, jiġifieri d-dħul mill-applikazzjoni ta’ rata uniformi għall-bażi armonizzata tal-VAT (11).
37.      Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, mill-Artikoli 2 u 273 tad-Direttiva dwar il-VAT, moqrija flimkien mal-Artikolu 4(3) TUE u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 325 TFUE, jirriżulta li l-Istati Membri għandhom l-obbligu li jadottaw il-miżuri leġiżlattivi u amministrattivi xierqa sabiex jiżguraw il-ġbir tal-VAT kollha dovuta fit-territorju tagħhom u sabiex jiġġieldu l-frodi (12).
38.      Il-fatt li l-Istati Membri jgawdu minn marġni ta’ evalwazzjoni fid-determinazzjoni ta’ miżuri għall-ġbir korrett tal-VAT ma jistax jiġġustifika konklużjoni differenti. Fil-fatt, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li Stat Membru li jagħmel użu minn libertà ta’ għażla bejn diversi metodi ta’ implimentazzjoni ta’ att tal-Unjoni jew minn setgħa diskrezzjonali jew ta’ evalwazzjoni li tkun tagħmel parti integrali mis-sistema stabbilita minn dan l-att għandu jitqies li jkun qiegħed jimplimenta dan id-dritt, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta (13).
39.      Kif irrilevat il-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet diversi drabi li mekkaniżmi ta’ responsabbiltà in solidum, li jikkonċernaw id-djun tal-VAT li ma jkunux tħallsu minn persuna ġuridika taxxabbli fit-termini mandatorji stipulati fid-dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar il-VAT u li jippermettu l-irkupru tagħhom mingħand direttur jew membru ta’ korp maniġerjali ta’ kumpannija, jgħinu sabiex jiġi żgurat il-ġbir korrett tal-VAT fis-sens tal-Artikolu 273 tad-Direttiva dwar il-VAT u jikkostitwixxu, għalhekk, implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni (14).
40.      F’dan il-każ, mekkaniżmu ta’ responsabbiltà in solidum bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali jikkontribwixxi għall-irkupru ta’ ammonti ta’ VAT li ma jkunux tħallsu minn persuna ġuridika taxxabbli (15), hekk li jgħin sabiex jiġi osservat l-obbligu, imfakkar fil-punt 37 ta’ dawn il-konklużjonijiet, impost fuq kull Stat Membru li jieħu l-miżuri leġiżlattivi u amministrattivi kollha xierqa sabiex jiggarantixxi l-ġbir tal-VAT kollha dovuta fit-territorju tiegħu, fis-sens tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 273 tad-Direttiva dwar il-VAT (16).
41.      Tali mekkaniżmu jikkostitwixxi, għalhekk, implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta.
42.      Madankollu, il-Gvern Lussemburgiż jikkontesta l-applikabbiltà tal-Karta. Huwa josserva li, fis-sentenza Åkerberg Fransson, kienu s-sanzjonijiet fiskali nazzjonali intiżi li jissanzjonaw l-aġir li jippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni li kienu ġew ikklassifikati bħala li jikkostitwixxu implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni (17).
43.      Madankollu, dan il-gvern jenfasizza li, fid-dritt Lussemburgiż, is-sanzjonijiet fiskali huma previsti fl-Artikoli 77 sa 80 tal-LTVA, filwaqt li l-Artikoli 67‑1 et seq. ta’ din il-liġi li jikkonċernaw ir-responsabbiltà in solidum tad-direttur kolpevoli ma jipprevedux sanzjoni fiskali fis-sens tal-imsemmija liġi iżda każ speċifiku ta’ responsabbiltà ċivili. Fid-dritt Lussemburgiż huwa n-nuqqas tad-direttur ta’ kumpannija li huwa l-bażi tal-mekkaniżmu tar-responsabbiltà in solidum u mhux il-ksur tal-obbligi materjali li jirriżultaw mil-leġiżlazzjoni dwar il-VAT. Sa fejn il-quantum tar-responsabbiltà in solidum tad-direttur jiddependi min-nuqqasijiet li huwa jkun ikkommetta, ma jistax jitqies li l-mekkaniżmu tar-responsabbiltà in solidum jista’ jiggarantixxi lill-Istat Membru l-“ġbir tal-VAT kollha dovuta fit-territorju tiegħu” fis-sens tas-sentenza Åkerberg Fransson.
44.      Ma nistax naqbel mal-pożizzjoni tal-Gvern Lussemburgiż għar-raġunijiet li ġejjin.
45.      Mill-ġurisprudenza msemmija fil-punt 37 ta’ dawn il-konklużjonijiet jirriżulta li l-Istati Membri għandhom l-obbligu li jieħdu l-miżuri leġiżlattivi u amministrattivi kollha xierqa sabiex jiżguraw il-ġbir tal-VAT kollha dovuta fit-territorju tagħhom, fis-sens tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 273 tad-Direttiva dwar il-VAT. L-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet fiskali ma hijiex l-uniku mezz li bih l-Istati Membri jissodisfaw l-obbligu tagħhom taħt din id-dispożizzjoni. Kull miżura għall-irkupru tal-VAT mhux imħallsa tippermetti li jiġi ggarantit il-ġbir tal-VAT kollha u, għalhekk, timplimenta l-obbligu msemmi iktar ’il fuq tal-Istati Membri.
46.      Barra minn hekk, kif indikajt qabel (18), il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li ċerti mekkaniżmi ta’ responsabbiltà in solidum jikkostitwixxu implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, inkwantu jgħinu sabiex jiġi ggarantit il-ġbir tal-VAT kollha, mingħajr ma dawn il-mekkaniżmi jkunu neċessarjament ikklassifikati bħala sanzjonijiet fid-dritt nazzjonali rispettiv. Kif ippreċiża l-Gvern Spanjol waqt it-trattazzjoni tiegħu, il-fatt li l-mekkaniżmu in solidum inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma jagħmilx parti minn sistema ta’ sanzjonijiet ma jżommux milli jkun jista’ jiġi kklassifikat bħala implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.
47.      Il-Gvern Lussemburgiż sostna wkoll li l-mekkaniżmu ta’ kjamata in garanzija huwa sistema speċjali ta’ responsabbiltà ċivili li ma għandhiex x’taqsam mal-ġbir sħiħ tal-VAT.
48.      L-impatt ta’ din id-dikjarazzjoni fuq il-kwistjoni jekk il-mekkaniżmu in solidum jikkostitwixxix implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni jiddependi mir-risposta għal-kwistjoni jekk id-dannu tal-Istat huwiex indipendenti jew le mill-ammont tal-VAT mhux imħallsa. Issa, waqt is-seduta, il-Gvern Lussemburgiż, mistoqsi f’dan ir-rigward mill-Qorti tal-Ġustizzja, iddikjara li l-VAT mhux miġbura, kollha jew parti minnha, tikkostitwixxi d-dannu li jġarrab l-Istat u li ma hemm ebda kumpens addizzjonali minħabba l-aġir kolpuż tal-manager. Barra minn hekk, dan il-gvern iddikjara li, f’dan il-każ, l-ammont li huwa s-suġġett tal-kjamata in garanzija kontra l-manager jaqbel ma’ dak indikat fl-avviż ta’ stima fiskali ex officio maħruġ kontra l-kumpannija u li baqa’ ma tħallasx.
49.      Kif essenzjalment fissret il-Kummissjoni waqt it-trattazzjoni tagħha, sa fejn il-mekkaniżmu ta’ responsabbiltà in solidum inkwistjoni ma jipprevedix il-kumpens għal dannu distint min-nuqqas ta’ ħlas tat-taxxa, ma jistax jiġi sostnut li dan il-mekkaniżmu huwa indipendenti mill-ammont tal-VAT mhux imħallsa.
50.      Jien tal-fehma, għalhekk, li l-mekkaniżmu ta’ solidarjetà fiskali inkwistjoni jikkostitwixxi implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta.
2.      Fuq jekk jistax jiġi invokat l-Artikolu 47 tal-Karta
51.      L-ewwel domanda preliminari tikkonċerna, b’mod iktar speċifiku, il-kwistjoni jekk, fil-kuntest tar-rikors tiegħu kontra l-avviż ta’ kjamata in garanzija, il-kjamat in garanzija jistax jinvoka l-Artikolu 47 tal-Karta.
52.      Skont l-Artikolu 47 tal-Karta, kull persuna li d-drittijiet u l-libertajiet tagħha ggarantiti mid-dritt tal-Unjoni jkunu nkisru għandha dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti skont il-kundizzjonijiet previsti f’dan l-artikolu. Kull persuna għandha d-dritt, b’mod partikolari, li jkollha smigħ xieraq.
53.      Kif jirriżulta minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, id-dritt għal rimedju effettiv jista’ jiġi invokat abbażi biss tal-Artikolu 47 tal-Karta, mingħajr ma jkun meħtieġ li l-kontenut tiegħu jiġi ppreċiżat minn dispożizzjonijiet oħra tad-dritt tal-Unjoni jew minn dispożizzjonijiet tad-dritt intern tal-Istati Membri (19).
54.      Madankollu, ir-rikonoxximent ta’ dan id-dritt, f’każ partikolari, jippreżupponi, kif jirriżulta mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, li l-persuna li tinvokah tkun qiegħda toqgħod fuq drittijiet jew libertajiet iggarantiti mid-dritt tal-Unjoni (20).
55.      F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat, qabel xejn, li minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-protezzjoni tal-persuni, sew fiżiċi u sew ġuridiċi, kontra interventi arbitrarji u sproporzjonati mill-awtoritajiet pubbliċi fl-isfera tal-attivitajiet privati tal-imsemmija persuni, hija prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni (21).
56.      Din il-protezzjoni tista’ tiġi invokata minn persuna fiżika – bħalma huwa r-rikorrent fil-kawża prinċipali – bħala dritt iggarantit mid-dritt tal-Unjoni fis-sens tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, sabiex tikkontesta quddiem qorti att li jikkawżalha preġudizzju – jiġifieri l-avviż ta’ kjamata in garanzija – ibbażat fuq dispożizzjoni nazzjonali li, kif jirriżulta mill-punt 50 ta’ dawn il-konklużjonijiet, timplimenta d-dritt tal-Unjoni fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta (22).
57.      Dan ifisser li, fiċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali, japplika l-Artikolu 47 tal-Karta.
58.      Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, il-Gvern Lussemburgiż isostni li mill-punt 42 tas-sentenza Adjak (23) jirriżulta li l-Artikolu 47 tal-Karta ma huwiex rilevanti għall-evalwazzjoni tad-drittijiet tad-difiża fil-kuntest ta’ proċedura ta’ responsabbiltà in solidum.
59.      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, fil-kawża li wasslet għas-sentenza Adjak, id-domanda magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja kienet tikkonċerna d-drittijiet tad-difiża ta’ terz miżmum responsabbli għad-dejn fiskali ta’ persuna ġuridika suġġetta għall-VAT u dan fil-kuntest tal-proċedura ta’ stima fiskali mmexxija kontra din il-persuna taxxabbli kif ukoll fil-kuntest tal-proċedura ta’ responsabbiltà in solidum immexxija kontra dan it-terz. Fil-punt 42 ta’ din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet osservat li, fid-dawl tan-natura amministrattiva ta’ dawn il-proċeduri, l-Artikolu 47 tal-Karta ma kienx rilevanti.
60.      Issa, il-kawża ineżami tikkonċerna d-dritt ta’ persuna li tagħmel il-każ tagħha quddiem qorti fil-kuntest tar-rikors tagħha kontra d-deċiżjoni ta’ kjamata in garanzija. Għalhekk, il-punt 42 tas-sentenza Adjak ma japplikax għas-sitwazzjoni ta’ dan il-każ.
61.      Fid-dawl tal-premess, ir-risposta għall-ewwel domanda preliminari għandha tkun li l-Artikolu 47 tal-Karta għandu jiġi interpretat fis-sens li japplika fil-kuntest tar-rikors ta’ persuna intiż li jikkontesta l-legalità ta’ att amministrattiv li jżommha responsabbli in solidum għall-ħlas tal-VAT mhux imħallsa mill-kumpannija taxxabbli li hija kienet il-manager tagħha, taħt leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li d-diretturi ta’ kumpannija huma responsabbli in solidum għall-ħlas tal-VAT mhux imħallsa, fil-każ li jkunu naqsu kolpożament milli jeżegwixxu l-obbligi imposti fuqhom.
B.      Fuq it-tieni u t-tielet domanda preliminari
62.      Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda preliminari, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi, permezz tat-tieni domanda preliminari tagħha, jekk l-Artikolu 47 tal-Karta għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni jew prassi nazzjonali li ma jippermettux lid-direttur li jkun is-suġġett ta’ kjamata in garanzija jikkontesta inċidentalment, fil-kuntest tar-rikors tiegħu kontra l-att amministrattiv li jikkonstata r-responsabbiltà in solidum tiegħu għad-dejn mhux imħallas tal-VAT tal-kumpannija taxxabbli, l-avviż ta’ stima fiskali ex officio preċedentement innotifikat lil din il-kumpannija li jkun sar wieħed definittiv. Jekk dan huwa l-każ, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi, permezz tat-tielet domanda preliminari, dwar il-motivi li tali direttur jista’ jinvoka fil-kuntest tal-kontestazzjoni inċidentali tal-avviż ta’ stima fiskali
ex officio.
63.      Għandu jitfakkar li l-essenza tad-dritt għal rimedju effettiv stabbilit fl-Artikolu 47 tal-Karta tinkludi, fost elementi oħra, dak li l-persuna li jkollha dan id-dritt ikun jista’ jkollha aċċess għal qorti li jkollha l-ġurisdizzjoni sabiex tiżgura r-rispett tad-drittijiet li jiggarantixxilha d-dritt tal-Unjoni u sabiex, għal dan il-għan, teżamina l-kwistjonijiet kollha ta’ liġi u ta’ fatt rilevanti sabiex issolvi t-tilwima li jkollha quddiemha (24).
64.      Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li r-rekwiżit tal-osservanza tal-essenza tad-dritt għal rimedju effettiv jimplika biss li kull persuna għandha tingħata d-dritt li tikkontesta quddiem qorti att li jikkawżalha preġudizzju u li jista’ jippreġudika dawn id-drittijiet u dawn il-libertajiet. B’mod iktar speċifiku, l-imsemmi rekwiżit ma jimplikax, bħala tali, li d-detentur ta’ dan id-dritt għandu rimedju ġudizzjarju dirett li l-għan prinċipali tiegħu jkun li tiġi kkontestata miżura partikolari, jekk kemm‑il darba jkun hemm ukoll, quddiem id-diversi qrati nazzjonali b’ġurisdizzjoni, rimedju jew rimedji ġudizzjarji li jippermettulu jikseb inċidentalment stħarriġ ġudizzjarju ta’ din il-miżura li jiżgura r-rispett tad-drittijiet u tal-libertajiet li jiggarantixxilu d-dritt tal-Unjoni, mingħajr il-ħtieġa li, għal dan il-għan, dak li jkun jesponi ruħu għar-riskju li tiġi imposta fuqu sanzjoni f’każ ta’ nuqqas ta’ osservanza tal-miżura inkwistjoni (25).
65.      Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, għandu jiġi osservat li, f’dan il-każ, il-leġiżlazzjoni jew il-prassi nazzjonali jirrestrinġu l-motivi ta’ difiża tal-kjamat in garanzija għall-kundizzjonijiet li taħthom tiġi stabbilita r-responsabbiltà fiskali tiegħu kif jirriżultaw mill-Artikolu 67‑3 tal-LTVA, jiġifieri l-eżistenza ta’ nuqqas kommess mid-direttur tal-impriża, ta’ dannu mġarrab u ta’ rabta kawżali bejn id-dannu u n-nuqqas. Id-direttur ma jistax jikkontesta inċidentalment, matul il-proċedura tal-kjamata in garanzija li huwa jkun is-suġġett tagħha, l-ammonti indikati fl-avviż ta’ stima fiskali ex officio li jkunu jaqblu mal-ammonti mitluba minnu. Għalhekk, il-kjamat in garanzija, imħarrek bħala debitur in solidum, jiċċaħħad mill-possibbiltà li jikkontesta l-eżistenza u l-ammont tad-dejn li għalih jinżamm responsabbli in solidum.
66.      Ir-raġuni għal din ir-restrizzjoni fuq il-motivi ta’ difiża li l-kjamat in garanzija jista’ jinvoka hija n-natura definittiva tal-avviż ta’ stima fiskali ex officio maħruġ kontra l-kumpannija taxxabbli.
67.      Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-prinċipju ta’ rispett tad-drittijiet tad-difiża ma huwiex prerogattiva assoluta, iżda jista’ jiġi ristrett, kemm‑il darba dawn ir-restrizzjonijiet ikunu effettivament jissodisfaw għanijiet ta’ interess ġenerali li l-miżura inkwistjoni tfittex li tilħaq u ma jkunux jikkostitwixxu, fid-dawl tal-għan imfittex, intervent sproporzjonat u intollerabbli li jippreġudika s-sustanza nnifisha tad-drittijiet hekk iggarantiti (26).
68.      Ir-rikonoxximent tan-natura finali ta’ deċiżjoni amministrattiva, liema natura tinkiseb mal-iskadenza tat-termini raġonevoli għall-preżentata ta’ rikors jew bl-eżawriment tar-rimedji ġudizzjarji, tikkontribwixxi għaċ-ċertezza legali, li hija wkoll prinċipju fundamentali tad-dritt tal-Unjoni (27). Billi n-natura definittiva ta’ deċiżjoni amministrattiva tikkontribwixxi għaċ-ċertezza legali, id-dritt tal-Unjoni ma jeħtieġx, bħala prinċipju, li korp ikun obbligat jiftaħ mill-ġdid deċiżjoni amministrattiva li tkun saret definittiva (28).
69.      Madankollu, in-natura definittiva ta’ deċiżjoni amministrattiva ma tistax tiġġustifika preġudizzju tas-sustanza nnifisha tad-drittijiet tad-difiża (29).
70.      Issa, f’dan il-każ, id-deċiżjoni amministrattiva li saret definittiva, jiġifieri l-avviż ta’ stima fiskali ex officio, għandha effett vinkolanti fil-konfront tad-direttur tal-kumpannija taxxabbli, li huwa terz, billi d-deċiżjoni inkwistjoni ma kinitx indirizzata lilu u billi ma setax jinvoka d-drittijiet personali tiegħu.
71.      F’tali ċirkustanzi, l-esklużjoni tad-dritt tad-direttur, imħarrek in solidum, li jikkontesta l-evalwazzjonijiet fattwali u legali f’din id-deċiżjoni tista’ tippreġudika l-essenza tad-dritt tiegħu għal rimedju effettiv (30).
72.      Kif fisser il-Gvern Pollakk fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, fil-proċedura dwar ir-responsabbiltà tad-direttur tal-kumpannija, l-avviż ta’ stima fiskali indirizzat lil din il-kumpannija jikkostitwixxi biss prova taċ-ċirkustanzi fattwali u tal-klassifikazzjonijiet ġuridiċi stabbiliti mill-amministrazzjoni fiskali fil-kuntest tal-proċedura mmexxija kontra l-imsemmija kumpannija.
73.      Sabiex jiġu ssodisfatti r-rekwiżiti relatati mad-dritt għal smigħ xieraq, il-partijiet għandhom ikunu jafu bil-konstatazzjonijiet f’dan l-avviż ta’ stima fiskali u għandhom ikunu jistgħu jiddibattuhom (31). Il-qorti tar-rinviju għandha tkun tista’ tivverifika l-konstatazzjonijiet li fuqhom ikun ibbażat l-att li l-legalità tiegħu tkun qiegħda tiġi kkontestata u li jkunu deċiżivi għall-eżitu tat-tilwima li jkollha quddiemha.
74.      Is-sentenza Adler Real Estate tikkorrobora din il-konklużjoni. F’dik is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li d-drittijiet tad-difiża għandhom natura suġġettiva, hekk li huma l-partijiet ikkonċernati nnifishom li għandhom ikunu jistgħu jeżerċitawhom effettivament, tkun xi tkun in-natura tal-proċedura li huma jkunu s-suġġett tagħha (32). Fil-fehma tal-Qorti tal-Ġustizzja, ir-rispett tad-dritt għal rimedju effettiv jeħtieġ li l-awtorità amministrattiva tinjora, fil-kuntest ta’ proċedura ta’ sanzjoni amministrattiva li tikkonċerna persuna fiżika, l-effett vinkolanti tal-evalwazzjonijiet f’deċiżjoni li tikkonstata l-ksur li bih tkun mixlija din il-persuna u li tkun saret waħda definittiva, mingħajr ma l-imsemmija persuna setgħet tikkontesta personalment dawn l-evalwazzjonijiet fl-eżerċizzju tad-drittijiet tad-difiża tagħha stess (33).
75.      Is-sentenza Adler Real Estate kienet tikkonċerna d-drittijiet tad-difiża tad-diretturi fil-kuntest ta’ proċedura għall-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet amministrattivi kontra tagħhom li kienu ta’ natura kriminali. Madankollu, l-insenjamenti ta’ din is-sentenza huma rilevanti wkoll fil-kuntest ta’ proċedura ċivili ta’ responsabbiltà in solidum.
76.      Fil-fatt, id-drittijiet tad-difiża għandhom natura suġġettiva, indipendentement min-natura kriminali jew ċivili tal-proċedura. Barra minn hekk, in-natura definittiva ta’ deċiżjoni amministrattiva ma tistax tiġġustifika preġudizzju tas-sustanza nnifisha tad-drittijiet tad-difiża u dan ukoll fil-kuntest ta’ proċedura ċivili (34). L-essenza tad-drittijiet tad-difiża tad-direttur ta’ kumpannija kontra l-att li jistabbilixxi r-responsabbiltà tiegħu teħtieġ li huwa jkun jista’ jikkontesta inċidentalment u personalment il-konstatazzjonijiet fl-avviż ta’ stima fiskali maħruġ kontra l-kumpannija taxxabbli fil-kuntest ta’ proċedura li huwa ma kienx parti fiha (35).
77.      Il-fatt li l-persuna fiżika kkonċernata, fil-kwalità tagħha ta’ direttur, jista’ jkollha l-possibbiltà li tippreżenta rikors f’isem il-kumpannija kontra l-avviż ta’ stima fiskali ma għandux iċaħħadha mid-dritt tagħha, fil-kwalità tagħha ta’ kjamat in garanzija, li topponi l-avviż ta’ stima fiskali u li tikkontesta personalment l-evalwazzjonijiet ta’ fatt u ta’ liġi fih. Għalkemm din hija l-istess persuna fiżika fiż-żewġ proċeduri, hija ma taġixxix fl-istess kapaċità.
78.      Il-Gvern Lussemburgiż sostna li l-esklużjoni tad-dritt tal-manager li jopponi l-avviż ta’ stima fiskali
ex officio hija ġġustifikata bil-fatt li direttur fdat bl-amministrazzjoni ta’ kuljum, normalment diliġenti, huwa mistenni li jieħu l-passi kollha neċessarji sabiex jikkontesta avviż ta’ stima fiskali ex officio indirizzat lill-kumpannija li huwa jkun responsabbli li jamministra. Il-liġi jafha u għandu għalhekk ikun jaf li d-dejn tal-VAT tal-kumpannija jista’ jsarraf fir-responsabbiltà in solidum tiegħu.
79.      Ma nistax naqbel ma’ dan l-argument. Kif issemma iktar ’il fuq (36) u kif essenzjalment irrilevat il-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, il-persuna milquta minn deċiżjoni li tikkawżalha preġudizzju għandha tkun tista’ personalment tikkomunika b’mod effettiv il-perspettiva tagħha dwar l-informazzjoni li fuqha tkun qagħdet l-amministrazzjoni sabiex tistabbilixxi r-responsabbiltà tagħha. Id-direttur kjamat in garanzija ma għandux jiġi mfixkel mal-kumpannija taxxabbli, li hija entità distinta mill-persuni li jirrappreżentawha.
80.      Għandu jittieħed inkunsiderazzjoni wkoll il-mod ta’ rappreżentanza tal-kumpannija kif deskritt fl-istatuti tagħha. Fil-każ fejn ikun jeżisti bord maniġerjali, ma jistax jiġi preżunt li huwa biss direttur li jista’ jirrappreżenta ġudizzjarjament lill-kumpannija. Kif ippreċiżat il-Kummissjoni waqt is-sottomissjonijiet orali tagħha, id-direttur ta’ kumpannija ma huwiex dejjem awtorizzat jiddeċiedi waħdu jekk ikunx opportun li jikkontesta avviż ta’ stima fiskali.
81.      F’dan il-każ, mill-proċess nazzjonali jirriżulta li l-istatuti tal-kumpannija taxxabbli jipprevedu li l-kumpannija hija amministrata minn bord maniġerjali magħmul minn, tal-inqas, tliet managers, uħud minnhom manager(s) tal-Kategorija A u wħud minnhom manager(s) tal-Kategorija B. Il-kumpannija validament tintrabat fil-konfront tat-terzi bil-firma konġunta ta’ manager tal-Kategorija A u ta’ manager tal-Kategorija B. Kif essenzjalment irrilevat il-Kummissjoni waqt is-seduta, fil-każ fejn id-deċiżjoni li jiġi ppreżentat rikors tkun teħtieġ firma konġunta, jaf tkun iktar diffiċli għal manager li jiddefendi l-interessi tiegħu permezz tal-kumpannija. Fi kwalunkwe każ, u indipendentement mill-portata tas-setgħa tagħha ta’ rappreżentazzjoni, ma jistax jitqies li persuna fiżika tkun qiegħda teżerċita d-dritt ta’ difiża tagħha b’mod ekwivalenti meta tkun qiegħda taġixxi f’isem il-kumpannija fi proċedura mmexxija kontra din tal-aħħar u meta tkun qiegħda taġixxi f’isimha stess kontra att li jikkawżalha preġudizzju fil-kuntest ta’ proċedura mmexxija kontra tagħha.
82.      Barra minn hekk, diverġenza bejn l-interessi tal-persuna ġuridika u dawk tal-persuna fiżika, li għandha s-setgħa li torbotha jew li tirrappreżentaha, bl-ebda mod ma tista’ tiġi eskluża (37).
83.      Lanqas ma jiena konvinta mill-argument tal-Gvern Lussemburgiż li jekk direttur li jkun is-suġġett ta’ avviż ta’ kjamata in garanzija jkun jista’ jikkontesta l-avviż ta’ stima fiskali ex officio jiġri li tiġi żnaturata n-natura definittiva ta’ dan l-avviż tal-aħħar, billi l-imsemmi direttur jingħata t-tieni ċans sabiex jikkontestah.
84.      F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li r-rikonoxximent, affavur tal-kjamat in garanzija, tad-dritt li jikkontesta inċidentalment l-eżistenza u l-ammont tad-dejn ikkonstatat fl-avviż ta’ stima fiskali ex officio huwa bla ħsara tal-effett vinkolanti ta’ dan l-avviż fir-rigward tal-kumpannija taxxabbli. Id-dritt ta’ kontestazzjoni tal-kumpannija taxxabbli li lilha kien indirizzat dan l-att jintilef mal-iskadenza tat-terminu għall-preżentata ta’ rikors.
85.      Huwa minnu li l-effett vinkolanti tal-avviż ta’ stima fiskali ex officio fil-konfront tad-direttur jagħmel l-irkupru iktar effikaċi u jissimplifika l-proċedura. Madankollu, l-effikaċja tal-mekkaniżmu ta’ responsabbiltà in solidum għandha tosserva r-rekwiżiti tal-essenza tad-drittijiet tad-difiża tad-direttur.
86.      Barra minn hekk, ma jistax jitqies li r-rikonoxximent ta’ dritt tad-direttur li jopponi d-dejn fiskali fil-kuntest tar-rikors tiegħu kontra d-deċiżjoni ta’ kjamata in garanzija tagħtih it-tieni ċans li jikkontesta l-avviż ta’ stima fiskali
ex officio.
87.      L-osservanza tal-essenza tad-dritt għal rimedju effettiv ma teħtieġx, kif jirriżulta mill-ġurisprudenza ċċitata iktar ’il fuq (38), il-possibbiltà ta’ kontestazzjoni diretta tal-miżura ikkonċernata, f’dak il-każ l-avviż ta’ stima fiskali
ex officio. Hija teħtieġ biss li d-direttur ikun jista’ jikkontesta inċidentalment iċ-ċirkustanzi fattwali u legali stabbiliti f’dan l-avviż inkwantu dan ikun deċiżiv għall-eżitu tal-proċedura mmexxija kontrih. Kif irrileva l-Gvern Pollakk fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, id-direttur għandu jkollu d-dritt li jipproduċi provi kuntrarji fid-dawl taċ-ċirkustanzi fattwali jew tal-klassifikazzjonijiet ġuridiċi stabbiliti f’dan l-avviż. Il-possibbiltà li jiġi kkontestat inċidentalment dan l-avviż hija limitata għall-mezzi neċessarji sabiex id-direttur ikkonċernat ikun jista’ jikkontesta r-responsabbiltà in solidum tiegħu, inkluż l-ammont tad-dejn li huwa responsabbli għalih.
88.      Mill-banda l-oħra, fid-dawl tan-natura suġġettiva tad-drittijiet tad-difiża, l-osservanza tal-essenza tad-dritt għal rimedju effettiv ma teħtieġx li d-direttur ikun jista’ jeċċepixxi, f’ismu, ksur tad-drittijiet tad-difiża fir-rigward tal-kumpannija. Fil-fatt, id-direttur huwa terz fl-istadju tal-proċedura ta’ stima fiskali li tkun qiegħda titmexxa kontra l-kumpannija taxxabbli. Hija l-kumpannija li għandha tiddefendi d-drittijiet tagħha permezz ta’ azzjoni legali eżerċitata, f’isem il-kumpannija u skont l-istatuti tagħha, mid-direttur.
89.      L-istess jgħodd għall-impossibbiltà tad-direttur li jipparteċipa personalment fil-proċedura ta’ stima fiskali. Fl-istadju tal-proċedura ta’ stima fiskali mmexxija kontra kumpannija, ir-responsabbiltà tad-direttur hija waħda ipotetika. Teżisti biss il-possibbiltà li proċedura ta’ responsabbiltà in solidum tinfetaħ sussegwentement kontra terz u li, fi tmiem din il-proċedura tal-aħħar, tiġi adottata deċiżjoni li tikkawża preġudizzju lil dan it-terz jew li taffettwa b’mod sinjifikattiv l-interessi tiegħu (39). Ir-rispett tad-drittijiet tad-difiża ma jeħtieġx li d-direttur jiġi involut personalment fi proċedura li tikkonċerna att li ma jkun ikkawżalu ebda preġudizzju. Dan huwa bla ħsara tad-dritt tad-direttur li sussegwentement jinvoka l-motivi li jikkontestaw id-dejn fiskali, jekk kemm‑il darba jiġi mħarrek personalment għal dan id-dejn.
90.      Fl-aħħar nett, il-Gvern Lussemburgiż, sabiex jiġġustifika l-esklużjoni ta’ dritt tad-direttur li jikkontesta d-dejn fiskali, invoka s-sigriet professjonali u s-sigriet kummerċjali. Fil-fehma ta’ dan il-gvern, it-trażmissjoni lil kull persuna fiżika, ikun xi jkun l-istatus kurrenti jew preċedenti tagħha fi ħdan il-kumpannija taxxabbli, ta’ informazzjoni sensittiva, bħalma huma r-regoli li bihom jiġi ddeterminat id-dħul mill-bejgħ, jew ta’ data kummerċjali kunfidenzjali oħra, tirriskja li timmina l-interessi ekonomiċi tal-kumpannija.
91.      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-korollarju tal-prinċipju ta’ rispett tad-drittijiet tad-difiża huwa d-dritt ta’ aċċess għall-fajl (40). Fil-kuntest ta’ proċedura ġudizzjarja, ir-rispett tad-drittijiet tad-difiża ta’ persuna jimplika li hija mhux biss għandu ikollha aċċess għar-raġunijiet tad-deċiżjoni li tkun ittieħdet fil-konfront tagħha, iżda għandu jkollha wkoll aċċess għall-informazzjoni kollha tal-fajl li fuqhom tkun qagħdet l-amministrazzjoni, sabiex tkun tista’ effettivament tieħu pożizzjoni fuq din l-informazzjoni (41).
92.      Barra minn hekk, il-prinċipju ta’ kontradittorju, li jagħmel parti mid-drittijiet tad-difiża, previsti fl-Artikolu 47 tal-Karta, jimplika li l-partijiet fi proċedura għandu jkollhom id-dritt li jeżaminaw id-dokumenti jew l-osservazzjonijiet kollha ppreżentati lill-qorti sabiex jinfluwenzaw id-deċiżjoni tagħha u li jiddiskutuhom (42).
93.      Madankollu, kif fakkart fil-punt 67 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-prinċipju ta’ rispett tad-drittijiet tad-difiża ma huwiex prerogattiva assoluta, iżda jista’ jinkludi xi restrizzjonijiet. Tali restrizzjonijiet, stabbiliti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, jistgħu b’mod partikolari jkunu intiżi li jipproteġu r-rekwiżiti ta’ kunfidenzjalità jew ta’ sigriet professjonali li l-aċċess għal ċerta informazzjoni u għal ċerti dokumenti jista’ jippreġudikahom (43).
94.      Madankollu, l-amministrazzjoni ma tistax tinvoka dawn ir-rekwiżiti in abstracto u ċċaħħad minn kull effettività d-drittijiet tad-difiża tal-persuna kkonċernata, billi, b’mod partikolari, tirrifjutalha kull dritt li tikkontesta inċidentalment id-dejn fiskali kif ukoll l-aċċess għal kull informazzjoni li jkollha x’taqsam ma’ dan id-dejn (44).
95.      Mill-bqija, kif essenzjalment sostnew QJ, il-Gvern Spanjol u dak Pollakk u l-Kummissjoni waqt is-sottomissjonijiet orali tagħhom, l-informazzjoni li tinsab fl-avviż ta’ stima fiskali
ex officio li l-kjamat in garanzija biħsiebu jikkontesta tikkonċerna avvenimenti li dan tal-aħħar seta’ jsir jaf bihom bis-saħħa tal-pożizzjoni tiegħu ta’ manager. Dan l-avviż inħareġ f’perijodu li matulu l-kjamat in garanzija kien il-manager tal-kumpannija taxxabbli. Is-sigriet professjonali ma jistax, mid-definizzjoni tiegħu stess, ikopri avvenimenti li l-kjamat in garanzija kien jaf bihom minħabba l-pożizzjoni tiegħu.
96.      Fi kwalunkwe każ, li kellu jitqies li ċerta informazzjoni fil-fajl hija koperta mill-obbligu tas-sigriet professjonali, il-protezzjoni tal-kunfidenzjalità ta’ din l-informazzjoni għandha tiġi ggarantita u implimentata b’mod li jirrikonċiljaha mar-rispett tad-drittijiet tad-difiża (45).
97.      B’hekk, fil-każ ta’ kunflitt bejn, minn naħa, l-interess tal-persuna milquta minn att li jikkawżalha preġudizzju li jkollha l-informazzjoni neċessarja sabiex tkun tista’ teżerċita b’mod sħiħ id-drittijiet tad-difiża tagħha u, min-naħa l-oħra, l-interess li tinżamm il-kunfidenzjalità tal-informazzjoni koperta mill-obbligu tas-sigriet professjonali, huma l-awtoritajiet jew il-qrati b’ġurisdizzjoni li għandhom ifittxu li jsibu bilanċ, fid-dawl taċ-ċirkustanzi ta’ kull każ, bejn dawn l-interessi opposti (46).
98.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-esklużjoni ta’ kull difiża tal-manager f’dak li għandu x’jaqsam mad-dejn fiskali abbażi tas-sigriet professjonali ma jidhirx li hija ġġustifikata.
99.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet premessi, ir-risposta għat-tieni u għat-tielet domanda preliminari għandha tkun li l-Artikolu 47 tal-Karta għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni u prassi nazzjonali li ma jippermettux lid-direttur li jkun is-suġġett ta’ kjamata in garanzija jikkontesta inċidentalment, fil-kuntest tar-rikors tiegħu kontra l-att amministrattiv li jikkonstata r-responsabbiltà in solidum tiegħu għad-dejn mhux imħallas tal-VAT tal-kumpannija taxxabbli, l-avviż ta’ stima fiskali
ex officio preċedentement innotifikat lil din il-kumpannija li jkun sar wieħed definittiv. Ir-rekwiżit tal-osservanza tal-essenza tad-dritt għal rimedju effettiv jimplika li d-direttur għandu jingħata d-dritt li jikkontesta inċidentalment iċ-ċirkustanzi fattwali u legali stabbiliti f’dan l-avviż, u inkwantu dan ikun deċiżiv għall-eżitu tal-proċedura mmexxija kontrih.
V.      Konklużjoni
100. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet premessi, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula mill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Lussemburgu) kif ġej:
(1)      L-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea għandu jiġi interpretat fis-sens li japplika fil-kuntest ta’ rikors ta’ persuna intiż li jikkontesta l-legalità ta’ att amministrattiv li jżommha responsabbli in solidum għall-ħlas tal-VAT mhux imħallsa mill-kumpannija taxxabbli li hija kienet il-maniġer tagħha, taħt leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li d-diretturi ta’ kumpannija huma responsabbli in solidum għall-ħlas tal-VAT mhux imħallsa, fil-każ li jkunu kolpożament naqsu milli jeżegwixxu l-obbligi imposti fuqhom.
(2)      L-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni u prassi nazzjonali li ma jippermettux lid-direttur li jkun is-suġġett ta’ kjamata in garanzija jikkontesta inċidentalment, fil-kuntest tar-rikors tiegħu kontra l-att amministrattiv li jikkonstata r-responsabbiltà in solidum tiegħu għad-dejn mhux imħallas tal-VAT tal-kumpannija taxxabbli, l-avviż ta’ stima fiskali ex officio preċedentement innotifikat lil din il-kumpannija li jkun sar wieħed definittiv. Ir-rekwiżit tal-osservanza tal-essenza tad-dritt għal rimedju effettiv jimplika li d-direttur għandu jingħata d-dritt li jikkontesta inċidentalment iċ-ċirkustanzi fattwali u legali stabbiliti f’dan l-avviż u inkwantu dan ikun deċiżiv għall-eżitu tal-proċedura mmexxija kontrih.
1      Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
2      Ara s-sentenzi tat‑30 ta’ April 2025, Genzyński (C‑278/24, EU:C:2025:299); tas‑27 ta’ Frar 2025, Adjak (C‑277/24, EU:C:2025:130); tal‑14 ta’ Novembru 2024, Herdijk (C‑613/23, EU:C:2024:961) u tat‑13 ta’ Ottubru 2022, Direktor na Direktsia “Obzhalvane i danachno-osiguritelna praktika” (C‑1/21, EU:C:2022:788).
3      Għal ħarsa ġenerali lejn il-mekkaniżmu tal-kjamata in garanzija fil-qasam tal-VAT, ara Barbabianca, G., Gasparotto, B., u P. Ronny, Législation TVA Annotée, it-2 edizzjoni, Legitech, il-Lussemburgu, 2023, p. 536 et seq.; Bena, M., u Trevisan, E., “Guide pratique pour dirigeants de société : les actions essentielles en cas d’appel en garantie par l’administration fiscale”, 2024 (3) Revue générale de fiscalité luxembourgeoise, p. 72; Loquet, E., “Responsabilité des dirigeants de société en matière de fiscalité directe et indirecte”, Droit fiscal luxembourgeois, Festschrift tal-International Fiscal Association, il-Lussemburgu, Legitech, p. 181 sa 208. Għal ħarsa ġenerali lejn il-mekkaniżmu tal-kjamata in garanzija fil-qasam tat-taxxa diretta, ara Schroeder, S.N., L’appel en garantie: des dirigeants de société en matière d’impôts directs, Legitech, Bertrange, 2020, p. 153 sa 167; Steichen, A., “La procédure fiscale – §330. Recours contre le bulletin d’appel”, f’Manuel de droit fiscal, Legitech, Bertrange, 2023, p. 327 u 328; Chaouche, F., u Lyaudet, J., “Chapitre 3 – Le bulletin de l’impôt sur le revenu”, f’Fiscalité des personnes physiques, it-3 edizzjoni, Larcier Luxembourg, Windhof, 2024, p. 805 u 806.
4      Għandu jiġi osservat li r-responsabbiltà in solidum tad-diretturi hija prevista wkoll fil-qasam tat-tassazzjoni diretta bis-saħħa tal-Artikolu 119 tal-Liġi Ġenerali tat-Taxxi emendata tat‑22 ta’ Mejju 1931 (“Abgabeordnung”, iktar ’il quddiem l-“AO”). Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali sostna, quddiem il-qrati li jiddeċiedu fuq il-mertu, li l-prinċipji stabbiliti fl-AO japplikaw fil-kuntest tar-rikors tiegħu u li, skont l-Artikolu 119(2) tal-AO, teżisti l-possibbiltà ta’ oppożizzjoni minn terzi kontra l-avviżi ta’ stima fiskali ex officio. Issa, il-Qorti tal-Appell iddeċidiet li d-dispożizzjonijiet tal-AO ma japplikawx fil-qasam tat-taxxi indiretti. Il-kwistjoni jekk l-Artikolu 119(2) tal-AO japplikax fil-kawża prinċipali hija s-suġġett tat-tielet parti tal-ewwel aggravju ta’ kassazzjoni mqajjem minn QJ. Id-domandi preliminari ma jikkonċernawx din id-dispożizzjoni.
5      Mill-atti tal-proċess li għandha quddiemha l-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li d-dikjarazzjoni annwali tal-VAT ippreżentata għas-sena 2014 kien fih xi żbalji u li d-dikjarazzjonijiet annwali tal-VAT tas-snin 2015 u 2016 ma kinux ġew ippreżentati fit-termini stipulati.
6      Sentenza tal‑1 ta’ Awwissu 2025, BAJI Trans (C‑544/23, EU:C:2025:614, punt 49) u s-sentenza Åkerberg Fransson (punt 19).
7      Sentenza tat‑30 ta’ April 2025, Genzyński (C‑278/24, EU:C:2025:299, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata).
8      Sentenza tat‑13 ta’ Ottubru 2022, Direktor na Direktsia “Obzhalvane i danachno‑osiguritelna praktika” (C‑1/21, EU:C:2022:788, punt 69 u l-ġurisprudenza ċċitata).
9      Sentenza tas‑27 ta’ Frar 2025, Adjak (C‑277/24, EU:C:2025:130, punt 47).
10      Sentenza tat‑13 ta’ Ottubru 2022, Direktor na Direktsia “Obzhalvane i danachno-osiguritelna praktika” (C‑1/21, EU:C:2022:788, punt 58 u l-ġurisprudenza ċċitata).
11      Sentenza tat‑13 ta’ Ottubru 2022, Direktor na Direktsia “Obzhalvane i danachno-osiguritelna praktika” (C-1/21, EU:C:2022:788, punt 59 u l-ġurisprudenza ċċitata).
12      Sentenza tat‑3 ta’ April 2025, Cityland (C‑164/24, EU:C:2025:241, punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).
13      Sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2024, protectus (C‑185/23, EU:C:2024:657, punt 59 u l-ġurisprudenza ċċitata).
14      Sentenzi tas‑27 ta’ Frar 2025, Adjak (C‑277/24, EU:C:2025:130, punt 49); tal‑14 ta’ Novembru 2024, Herdijk (C‑613/23, EU:C:2024:961, punt 18) u tat‑13 ta’ Ottubru 2022, Direktor na Direktsia “Obzhalvane i danachno-osiguritelna praktika” (C‑1/21, EU:C:2022:788, punt 70).
15      Skont l-espożizzjoni tal-motivi tal-abbozz tal-Liġi tal‑2016 li timplimenta r-Riforma Fiskali 2017 tal‑11 ta’ Ottubru 2016, Nru 7020, “huwa importanti li jiġi żgurat li [l-VAT] effettivament titħallas [mill-operaturi suġġetti għall-VAT] lill-Istat u ma tiddawwarx għal użijiet oħra”. Mill-istess espożizzjoni tal-motivi jirriżulta li d-dispożizzjonijiet li jippermettu li jitħarrku d-diretturi tal-kumpannija huma adottati “bil-għan li jiżdiedu l-garanziji ta’ rkupru mill-Istat u li jinżammu responsabbli l-persuni li jidderieġu u jamministraw kull entità suġġetta għall-VAT” (enfasi miżjuda minni).
16      Sentenza tat‑13 ta’ Ottubru 2022, Direktor na Direktsia “Obzhalvane i danachno-osiguritelna praktika” (C‑1/21, EU:C:2022:788, punt 71).
17      Ara l-punti 27 u 28 tas-sentenza Åkerberg Fransson.
18      Punt 39 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
19      Sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2020, État luxembourgeois (Dritt għal azzjoni ġudizzjarja kontra talba għal informazzjoni fil-qasam tat-tassazzjoni) (C‑245/19 u C‑246/19, EU:C:2020:795, punt 54 u l-ġurisprudenza ċċitata).
20      Sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2020, État luxembourgeois (Dritt għal azzjoni ġudizzjarja kontra talba għal informazzjoni fil-qasam tat-tassazzjoni) (C‑245/19 u C‑246/19, EU:C:2020:795, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata).
21      Sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2020, État luxembourgeois (Dritt għal azzjoni ġudizzjarja kontra talba għal informazzjoni fil-qasam tat-tassazzjoni) (C‑245/19 u C‑246/19, EU:C:2020:795, punt 57).
22      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Mejju 2017, Berlioz Investment Fund (C‑682/15, EU:C:2017:373, punt 50). Ara wkoll Kaprielian, J., “La protection effective de l’assujetti et le contrôle TVA”, 2024(2), Cahiers de fiscalité luxembourgeoise et européenne, p. 161 sa 194, b’mod partikolari, p. 163.
23      Sentenza tas‑27 ta’ Frar 2025, Adjak (C‑277/24, EU:C:2025:130).
24      Sentenza tat‑18 ta’ Diċembru 2025, SACD et (C‑182/24, EU:C:2025:979, punt 73 u l-ġurisprudenza ċċitata).
25      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ April 2025, L-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku Ewropew (Stħarriġ ġudizzjarju tal-atti proċedurali) (C‑292/23, EU:C:2025:255, punt 79 u l-ġurisprudenza ċċitata).
26      Sentenza tas‑16 ta’ Ottubru 2019, Glencore Agriculture Hungary (C‑189/18, EU:C:2019:861, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata).
27      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑13 ta’ Jannar 2004, Kühne & Heitz, C‑453/00, EU:C:2004:17, punt 24, u s-sentenza Adler Real Estate et (punt 38).
28      Sentenza tas‑27 ta’ Frar 2025, Adjak (C‑277/24, EU:C:2025:130, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata).
29      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑27 ta’ Settembru 2025, Adjak (C-277/24, EU:C:2025:130, punt 55).
30      Ara Papagiannoulas, A., “Responsabilité fiscale du dirigeant social – Les vicissitudes du débat contradictoire dans le contentieux de la responsabilité fiscale du dirigeant social (LPF, art. L. 267)”, Revue de droit fiscal, Nru 20, 19 ta’ Mejju 2023, p. 1 sa 7, b’mod partikolari p. 6. Filwaqt li jirreferi għall-ġurisprudenza tal-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Ċivili, Awla Kummerċjali, 9 ta’ Novembru 2017, 17‑16.464), dan l-awtur jenfasizza li l-qorti superjuri Franċiża qieset indirettament li l-possibbiltà għal direttur ta’ kumpannija, miżmum responsabbli in solidum fuq il-livell fiskali, li jinvoka, fost l-oħrajn, motivi dwar l-ammont tat-taxxa li għandha titħallas u l-bażi taxxabbli tagħha għandha “sies kostituzzjonali”.
31      Ara s-sentenzi tal‑1 ta’ Diċembru 2022, Aquila Part Prod Com (C‑512/21, EU:C:2022:950, punt 60) u tas‑16 ta’ Ottubru 2019, Glencore Agriculture Hungary (C‑189/18, EU:C:2019:861, punt 67).
32      Sentenza Adler Real Estate et (punt 59).
33      Sentenza Adler Real Estate et (punti 59 u 60).
34      Ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑27 ta’ Frar 2025, Adjak (C‑277/24, EU:C:2025:130, punt 56).
35      Il-ġurisdizzjoni jew kompetenza (ġudizzjarja jew amministrattiva) sabiex jiġu eżaminati l-motivi li jikkontestaw il-bażi taxxabbli taqa’ taħt l-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri.
36      Punt 76 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
37      Sentenza tal‑10 ta’ Novembru 2022, DELTA STROY 2003 (C‑203/21, EU:C:2022:865, punt 63).
38      Ara l-punt 64 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
39      Sentenza tas‑27 ta’ Frar 2025, Adjak (C‑277/24, EU:C:2025:130, punt 61).
40      Sentenza tas‑16 ta’ Ottubru 2019, Glencore Agriculture Hungary (C‑189/18, EU:C:2019:861, punt 51).
41      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑25 ta’ April 2024, NW u PQ (Informazzjoni kklassifikata) (C‑420/22 u C‑528/22, EU:C:2024:344, punt 92).
42      Sentenza tal‑25 ta’ April 2024, NW u PQ (Informazzjoni kklassifikata) (C‑420/22 u C‑528/22, EU:C:2024:344, punt 93).
43      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Ottubru 2019, Glencore Agriculture Hungary (C‑254/18, EU:C:2017:861, punt 55).
44      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Ottubru 2019, Glencore Agriculture Hungary (C‑254/18, EU:C:2017:861, punt 58). Ara wkoll Papagiannoulas, A., iċċitat fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 30., p. 6.
45      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑13 ta’ Settembru 2018, UBS Europe et, C‑358/16, (EU:C:2018:715, punt 68).
46      Sentenza tat‑13 ta’ Settembru 2018, UBS Europe et (C‑358/16, EU:C:2018:715, punt 69).