Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNICZKI GENERALNEJ
TAMARY ĆAPETY
przedstawiona w dniu 30 kwietnia 2026 r.(1)
Sprawa C‑906/24 [Sirto](i)
A,
B,
C,
D,
E,
F,
G
przy udziale:
Maahanmuuttovirasto
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Korkein hallinto-oikeus (najwyższy sąd administracyjny, Finlandia)]
Odesłanie prejudycjalne – Obywatelstwo Unii – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego – Wydalenie obywatela Unii ze względów porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego – Konsekwencje dla pochodnego prawa pobytu dzieci uczęszczających do szkoły i przedszkola w przyjmującym państwie członkowskim oraz współmałżonka, który sprawuje nad nimi faktyczną opiekę
I.      Wprowadzenie
1.        Członkom rodziny przemieszczającego się pracownika Unii przysługuje w przyjmującym państwie członkowskim, na podstawie dyrektywy o obywatelstwie(2), pochodne prawo pobytu, które wypływa z prawa pobytu tego pracownika.
2.        Co jednak dzieje się wówczas, gdy taki pracownik zostaje wydalony z przyjmującego państwa członkowskiego ze względów porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego? Czy członkowie jego rodziny mogą pozostać w tym państwie, zwłaszcza jeżeli niektórzy z nich są dziećmi uczęszczającymi w nim do szkoły? Ponadto, jeżeli dzieciom tym przysługuje autonomiczne prawo pobytu, w jaki sposób podjęta przez nie decyzja o pozostaniu w przyjmującym państwie członkowskim w celu ukończenia nauki szkolnej wpływa na decyzję o wydaleniu ich rodzica?
3.        Tak w skrócie prezentują się kwestie, które powstały w postępowaniu przed Korkein hallinto-oikeus (najwyższym sądem administracyjnym, Finlandia), który jest sądem odsyłającym w niniejszej sprawie i który zwraca się do Trybunału o udzielenie wskazówek w przedmiocie prawidłowej wykładni dyrektywy o obywatelstwie i rozporządzenia o pracownikach(3).
II.    Okoliczności faktyczne w postępowaniu głównym, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
4.        A jest obywatelem rumuńskim, który przeprowadził się do Finlandii, gdzie co najmniej od 2017 r. do 2019 r. uzyskiwał dochody z pracy najemnej. Jego prawo pobytu w tym państwie członkowskim zostało zarejestrowane w dniu 1 marca 2018 r. w związku z pracą najemną. W latach 2020–2021 nie uzyskiwał on żadnych dochodów z pracy najemnej, zaś z rejestru dochodów wynika, że ostatnie wynagrodzenie otrzymał we wrześniu 2023 r.
5.        A jest współmałżonkiem B, która jest obywatelką mołdawską i z którą ma pięcioro dzieci (C, D, E, F i G).
6.        B przybyła do Finlandii w dniu 15 lipca 2018 r. W dniu 24 maja 2019 r. B oraz dzieci C, D i E otrzymały kartę pobytu jako członkowie rodziny obywatela Unii na okres od dnia 24 maja 2019 r. do dnia 24 maja 2024 r.
7.        Dzieci C, D i E – które urodziły się odpowiednio w 2011 r., 2013 r. i 2015 r. – są obywatelami mołdawskimi i uczęszczają do szkoły w Finlandii.
8.        Dziecko F urodziło się w 2019 r. i jest obywatelem rumuńskim. W dniu 10 maja 2021 r. dla F złożono wniosek o rejestrację prawa pobytu jako obywatela Unii. Dziecko G urodziło się w 2022 r. i jest obywatelem mołdawskim. Zarówno F, jak i G uczęszczają do przedszkola.
9.        W latach 2019–2022 A został skazany w Finlandii na karę siedmiu miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu za kradzież kwalifikowaną oraz na karę trzech miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu za kradzież, jak również na kary grzywny za kradzież i usiłowanie kradzieży w dwóch przypadkach, nieumyślne paserstwo, spowodowanie zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym oraz posiadanie przedmiotu lub substancji mogącej wyrządzić szkodę innym osobom. Podejrzewa się go też o dokonanie kradzieży w 2020 r., usiłowanie kradzieży w 2022 r. i skierowanie groźby bezprawnej w 2022 r.
10.      W dniu 22 listopada 2022 r. Maahanmuuttovirasto (urząd imigracyjny, Finlandia) wydał decyzję zarządzającą wydalenie A do Rumunii i zakazał mu wjazdu do Finlandii przez okres trzech lat. Zgodnie z tą decyzją wydalenie zostało oparte na względach porządku publicznego i bezpieczeństwa publicznego z uwagi na charakter i powtarzalność przestępczych działań A, które wymieniono w poprzednim punkcie.
11.      Decyzją z dnia 24 listopada 2022 r. urząd imigracyjny postanowił wydalić B wraz z dziećmi C, D, E i G do kraju pochodzenia, Mołdawii, z tego względu, że członek rodziny rozdzielonej, A, nie spełniał już przesłanek dotyczących prawa pobytu. Tego samego dnia i z tych samych względów urząd imigracyjny poinformował, że nie zarejestruje prawa pobytu F i zarządził jego wydalenie do kraju pochodzenia, Rumunii.
12.      Orzeczeniami z dnia 29 września 2023 r. Helsingin hallinto-oikeus (sąd administracyjny w Helsinkach, Finlandia) oddalił wniesione przez A, B oraz ich dzieci skargi na decyzje urzędu imigracyjnego.
13.      Wnoszący środki odwoławcze w postępowaniu głównym wystąpili do sądu odsyłającego o dopuszczenie środków odwoławczych od orzeczeń tego sądu i w ramach tych środków odwoławczych wnieśli o uchylenie decyzji urzędu imigracyjnego oraz orzeczeń Helsingin hallinto-oikeus (sądu administracyjnego w Helsinkach), a także o przekazanie spraw urzędowi imigracyjnemu do ponownego rozpoznania. Wnoszący środki odwoławcze wystąpili również do Korkein hallinto-oikeus (najwyższego sądu administracyjnego) o wstrzymanie wykonania decyzji o wydaleniu.
14.      Postanowieniami w przedmiocie środków tymczasowych z dnia 21 lutego 2024 r. sąd ten wstrzymał wykonanie decyzji o wydaleniu do chwili rozstrzygnięcia wniosku o dopuszczenie środków odwoławczych lub wydania orzeczenia w przedmiocie środków odwoławczych.
15.      Korkein hallinto-oikeus (najwyższy sąd administracyjny) zauważa na wstępie, że oceny dokonane zarówno przez urząd imigracyjny, jak i Helsingin hallinto-oikeus (sąd administracyjny w Helsinkach) są zgodne z prawem krajowym w zakresie, w jakim stwierdzono w nich, iż A stanowi zagrożenie dla porządku publicznego i bezpieczeństwa publicznego ze względu na poważny charakter i powtarzalność popełnionych przez niego czynów zabronionych. Sąd odsyłający uznał również za uzasadnione założenie, że w toku całościowej oceny nie zidentyfikowano żadnych okoliczności, które w niniejszej sprawie przeważałyby nad podstawami wydalenia. Sąd ten uważa jednak, że konieczne mogłoby być ponowne zbadanie podstaw wydalenia A, w szczególności w świetle jego sytuacji rodzinnej, gdyby Trybunał orzekł, iż współmałżonka oraz dzieci A mają autonomiczne prawo pobytu w Finlandii także w przypadku wydalenia A.
16.      Sąd odsyłający zastanawia się przede wszystkim, czy art. 12 ust. 3 dyrektywy o obywatelstwie lub art. 10 rozporządzenia o pracownikach należy interpretować w ten sposób, że pozwalają one dzieciom, które uczęszczają w Finlandii do szkoły podstawowej lub przedszkola, oraz ich matce, która sprawuje nad nimi opiekę, na zachowanie prawa pobytu w Finlandii. Ponadto sąd ten pragnie ustalić, czy i w jakim zakresie okoliczność, że ojciec tych dzieci, z którego statusu przemieszczającego się pracownika wywodziły one pierwotnie swoje prawo pobytu, został zobowiązany do opuszczenia przyjmującego państwa członkowskiego ze względu na to, iż stanowi zagrożenie dla porządku publicznego i bezpieczeństwa publicznego, wpływa na ewentualne autonomiczne prawo pobytu jego dzieci.
17.      W przypadku zachowania przez członków rodziny A prawa pobytu powstałaby jeszcze kwestia, czy może to spowodować konieczność ponownego zbadania decyzji o wydaleniu. Zdaniem sądu odsyłającego rozstrzygnięcie tej ostatniej kwestii wymaga dokonania wykładni art. 28 ust. 1 dyrektywy o obywatelstwie w związku z art. 7 i art. 24 ust. 2 i 3 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”), które to postanowienia zapewniają ochronę życia prywatnego i rodzinnego oraz praw dziecka.
18.      W świetle tych rozważań Korkein hallinto-oikeus (najwyższy sąd administracyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy art. 12 ust. 3 [dyrektywy o obywatelstwie] należy interpretować w ten sposób, że dzieci obywatela Unii, które są zapisane do szkoły podstawowej w przyjmującym państwie członkowskim, oraz rodzic, który sprawuje faktyczną opiekę nad dziećmi, nie tracą prawa pobytu przed zakończeniem nauki przez dzieci, jeżeli wobec danego obywatela Unii wydano decyzję o wydaleniu ze względu na zagrożenie porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego, jednak decyzja nakazująca wydalenie nie stała się prawomocna i wydalenie nie zostało wykonane, a dany obywatel Unii nadal przebywa w przyjmującym państwie członkowskim?
W przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze:
2)      Czy art. 10 [rozporządzenia o pracownikach] należy interpretować w ten sposób, że zapisane do szkoły podstawowej w przyjmującym państwie członkowskim dzieci obywatela Unii, który posiadał status pracownika, i które uczęszczają do szkoły podstawowej w państwie przyjmującym, oraz rodzic sprawujący faktyczną opiekę nad dziećmi, nie tracą prawa pobytu przed zakończeniem nauki przez dzieci, jeżeli wobec rodzica, który jest obywatelem Unii i posiadał status pracownika, została wydana przez urząd imigracyjny decyzja o wydaleniu z przyjmującego państwa członkowskiego ze względu na zagrożenie porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego?
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze lub drugie:
3)      Czy art. 28 ust. 1 [dyrektywy o obywatelstwie], który określa okoliczności, jakie przyjmujące państwo członkowskie musi uwzględnić przed podjęciem decyzji o wydaleniu ze względów porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego, należy interpretować w ten sposób, że przesłanki wydalenia obywatela Unii, wobec którego wydano decyzję o wydaleniu, muszą zostać ponownie zbadane, jeżeli po wydaniu decyzji o wydaleniu zostanie stwierdzone niezależne prawo pobytu w przyjmującym państwie członkowskim dotyczące jego dzieci oraz małżonka i owi członkowie rodziny zamierzają pozostać w tym państwie członkowskim? Jakie okoliczności należy w takim wypadku zbadać, w szczególności w sytuacji takiej jak ta będąca przedmiotem niniejszego postępowania, z uwzględnieniem sytuacji rodzinnej i ekonomicznej, o której mowa w art. 28 ust. 1 [dyrektywy o obywatelstwie], w związku z art. 7 [Karty] dotyczącym poszanowania życia prywatnego i rodzinnego oraz art. 24 ust. 2 i 3 Konwencji o prawach dziecka?”.
19.      Uwagi na piśmie zostały przedstawione Trybunałowi przez rząd fiński i Komisję Europejską.
20.      Skarżący w postępowaniu głównym, rząd fiński oraz Komisja przedstawili swoje stanowiska ustnie na rozprawie w dniu 4 lutego 2026 r.
III. Analiza
21.      Prawidłowe stosowanie prawa dotyczącego obywatelstwa Unii wymaga od sędziów posiadania pewnych umiejętności w analizie kombinatorycznej. Niniejsza sprawa jest tego żywym dowodem.
22.      Sąd odsyłający musi zasadniczo rozstrzygnąć dwie różne, aczkolwiek powiązane ze sobą kwestie. Pierwsza z nich sprowadza się do tego, czy i na jakiej podstawie osoby należące do różnych kategorii członków rodziny (na przykład współmałżonkowie będący obywatelami państwa trzeciego oraz dzieci, z których część jest obywatelami Unii, a część – obywatelami państwa trzeciego) mogą zachować prawo pobytu w przyjmującym państwie członkowskim w przypadku, gdy prawo to jest wywodzone z prawa pobytu w tym państwie pracownika będącego obywatelem Unii, mimo że właściwe organy wydały tymczasem wobec tej osoby decyzję o wydaleniu ze względu na to, iż stanowi ona zagrożenie dla porządku publicznego i bezpieczeństwa publicznego (nawet jeżeli ta decyzja o wydaleniu nie została jeszcze wykonana). Druga z nich dotyczy natomiast tego, w jaki sposób ewentualne ustalenie, że członkowie rodziny rzeczywiście zachowują prawo pobytu, wpływa na (wciąż niewykonaną) decyzję o wydaleniu tej osoby.
23.      Pierwsze dwa pytania sądu odsyłającego odnoszą się do pierwszej z tych kwestii i zostaną omówione w śródtytule A. Następnie, w śródtytule B, przejdę do pytania trzeciego, które dotyczy drugiej z tych kwestii.
A.      W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego
24.      Co do zasady współmałżonkom i dzieciom pozostającym na utrzymaniu, którzy są obywatelami państwa trzeciego, przysługuje, na podstawie art. 2 pkt 2 w związku z art. 7 ust. 1 lit. d) i ust. 2 dyrektywy o obywatelstwie, pochodne prawo pobytu w państwie członkowskim, w którym obywatel Unii ma autonomiczne prawo pobytu na podstawie tejże dyrektywy.
25.      Po pięciu latach legalnego zamieszkiwania w przyjmującym państwie członkowskim w charakterze członka rodziny osoby te uzyskują, niezależnie od ich przynależności państwowej, autonomiczne prawo stałego pobytu (art. 16 ust. 1 i 2 dyrektywy o obywatelstwie). Wydaje się jednak, że w niniejszej sprawie obywatel Unii, z którego statusu członkowie rodziny wywodzą swoje prawo pobytu, zamieszkiwał w Finlandii przez mniej niż pięć lat przed wydaniem decyzji o jego wydaleniu(4). Dlatego też tym członkom rodziny nie przysługuje prawo stałego pobytu, przy czym jest to kwestia, której zweryfikowanie należy do sądu odsyłającego.
26.      Konieczne jest zatem ustalenie, czy ci członkowie rodziny mogą ubiegać się o prawo pobytu na innej podstawie prawnej.
27.      W tym względzie sąd odsyłający uważa, że istnieją dwie podstawy prawne, na których można by ewentualnie oprzeć istnienie prawa pobytu przynajmniej części dzieci, o których mowa, co z kolei mogłoby skutkować powstaniem prawa pochodnego po stronie ich matki oraz pozostałego rodzeństwa, mianowicie art. 12 ust. 3 dyrektywy o obywatelstwie i art. 10 rozporządzenia o pracownikach.
28.      Mając na uwadze, że istnieje już orzecznictwo potwierdzające, iż art. 10 rozporządzenia o pracownikach przyznaje prawo pobytu dziecku zamierzającemu kontynuować naukę szkolną w przyjmującym państwie członkowskim, analizę rozpocznę od tego właśnie przepisu, tak jak znajduje on zastosowanie w niniejszej sytuacji (śródtytuł 1).
29.      Z kolei art. 12 ust. 3 dyrektywy o obywatelstwie nie był jeszcze przedmiotem wykładni Trybunału. W śródtytule 2 niniejszej opinii zaproponuję Trybunałowi, aby uznał, że przepis ten również jest potencjalnie istotny w niniejszej sprawie.
1.      Prawo pobytu oparte na art. 10 rozporządzenia o pracownikach
30.      Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 10 rozporządzenia o pracownikach należy interpretować w ten sposób, że dzieciom obywatela Unii, które są zapisane do szkoły podstawowej w przyjmującym państwie członkowskim, ich rodzicowi, który sprawuje faktyczną opiekę nad tymi dziećmi, a także ich rodzeństwu uczęszczającemu do przedszkola, w dalszym ciągu przysługuje prawo pobytu do chwili zakończenia nauki przez dzieci, nawet jeżeli wobec obywatela Unii, od którego wywodzą oni pierwotnie prawo pobytu, zostaje wydana decyzja o wydaleniu z przyjmującego państwa członkowskiego.
31.      Co się tyczy małoletnich dzieci, Trybunał stwierdził, że art. 10 rozporządzenia o pracownikach może przyznawać autonomiczne prawo pobytu dzieciom byłego przemieszczającego się pracownika Unii(5).
32.      W wyroku Jobcenter Krefeld Trybunał orzekł, że dzieciom byłego pracownika migrującego będącego obywatelem Unii, które rozpoczęły naukę szkolną w przyjmującym państwie członkowskim, przysługuje autonomiczne prawo pobytu wynikające z prawa do równego traktowania w zakresie dostępu do kształcenia, jeżeli zamierzają one pobierać naukę w ramach powszechnego systemu kształcenia w przyjmującym państwie członkowskim(6).
33.      Co to oznacza w kontekście niniejszej sprawy?
34.      Z postanowienia odsyłającego wynika, że C, D i E uczęszczają w Finlandii do szkoły podstawowej.
35.      Ponieważ ich ojciec pierwotnie przeniósł się do Finlandii jako pracownik, przysługuje im, na podstawie art. 10 rozporządzenia o pracownikach, tak jak przepis ten jest interpretowany przez Trybunał, prawo do pozostania w Finlandii dopóty, dopóki pobierają naukę w ramach powszechnego systemu kształcenia. Przysługujące im prawo pobytu nie zależy od zachowania przez ich ojca statusu pracownika ani od pozostawania przez niego w Finlandii(7).
36.      Ich matka, B, która jest opiekunem dzieci C, D i E oraz osobą sprawującą nad nimi rzeczywistą pieczę, wywodzi prawo pobytu z ich autonomicznego prawa pobytu w Finlandii(8).
37.      Pozostają jeszcze dzieci F i G, które są w wieku przedszkolnym.
38.      W angielskiej wersji językowej wyroku Jobcenter Krefeld wskazano, że prawo pobytu istnieje na podstawie art. 10 rozporządzenia o pracownikach („where that child wishes to attend general education courses in that Member State”)(9). Niemniej jednak we francuskiej wersji językowej i w niektórych innych wersjach językowych posłużono się sformułowaniem „kontynuować naukę”(10). Sytuacja w tej sprawie rzeczywiście wyglądała w ten sposób, że dzieci, których ona dotyczyła, pobierały już naukę w ramach powszechnego systemu kształcenia w przyjmującym państwie członkowskim i zamierzały ją kontynuować.
39.      Tymczasem w niniejszej sprawie Komisja uważa, że dzieciom F i G przysługuje autonomiczne prawo pobytu z tego względu, iż uczęszczają one do przedszkola. Według tej instytucji dzieci, które nadal uczęszczają do przedszkoli, a nawet dzieci młodsze, mogą pobierać naukę szkolną w przyszłości, co oznacza, że ich prawo do odbycia edukacji w przyszłości w sposób nieodłączny wiąże się z prawem do pozostania w przyjmującym państwie członkowskim, które przyjmuje zatem formę istniejącego prawa pobytu.
40.      Z kolei rząd fiński uważa, że art. 10 rozporządzenia o pracownikach nie dotyczy prawa do nauki w przyszłości, z którego można by wywieść prawo pobytu każdego dziecka zamieszkującego na terytorium państwa członkowskiego.
41.      Przy ustalaniu, czy art. 10 rozporządzenia o pracownikach powinno się interpretować w ten sposób, że przyznaje on dzieciom F i G autonomiczne prawo pobytu, mimo iż nie zaczęły one jeszcze uczęszczać do szkoły w Finlandii, należy mieć na uwadze, że istnienie autonomicznego prawa małoletnich dzieci do dalszego pobytu w przyjmującym państwie członkowskim wydaje się wynikać z przyjętego założenia, iż dzieci przemieszczających się pracowników powinny mieć możliwość pomyślnego ukończenia rozpoczętej nauki(11).
42.      Zgadzam się zatem z rządem fińskim, że art. 10 rozporządzenia o pracownikach nie można interpretować w ten sposób, iż przyznaje on prawo do nauki; przepis ten jedynie umożliwia dzieciom, które rozpoczęły już naukę szkolną w przyjmującym państwie członkowskim, kontynuowanie tej nauki nawet w przypadku, gdy ich rodzic traci autonomiczne prawo pobytu, które przysługiwało mu dotychczas jako pracownikowi będącemu obywatelem Unii.
43.      W związku z tym, z racji faktu, że F i G uczęszczają do przedszkola, nie wydaje się, aby przysługiwało im autonomiczne prawo pobytu w Finlandii na podstawie art. 10 rozporządzenia o pracownikach. Ponadto warto pamiętać, że to do każdego państwa członkowskiego należy decyzja o ustaleniu wieku rozpoczęcia pobierania nauki w ramach obowiązkowego powszechnego systemu kształcenia(12). W tym względzie sąd odsyłający powinien ustalić, w świetle prawa fińskiego, czy uczęszczanie do przedszkola jest traktowane jako rozpoczęcie kształcenia formalnego, a zatem czy dzieciom F i G przysługuje prawo pobytu na tej podstawie.
44.      Nawet jeżeli dzieciom F i G nie przysługuje prawo pobytu na podstawie art. 10 rozporządzenia o pracownikach, nie oznacza to, że nie mogą one wywodzić prawa pobytu z innej podstawy, niezależnie od statusu pierwotnego członka rodziny rozdzielonej.
45.      W tym względzie mogę się zgodzić z Komisją, że gdyby dzieci F i G zostały zobowiązane do opuszczenia Finlandii, terytorium tego kraju musiałaby opuścić także B, co spowodowałoby efekt domina i skutkowało koniecznością wyjazdu również dzieci C, D i E. W związku z tym prawo dzieci F i G do pozostania w Finlandii mogłoby wynikać z proklamowanego na gruncie porządku prawnego Unii prawa dzieci C, D i E do pozostania w tym państwie członkowskim.
46.      Każda ocena praw dziecka wynikających z porządku prawnego Unii powinna się opierać na kompleksowej i zindywidualizowanej ocenie stopnia zależności dzieci od ich rodzica, któremu przysługuje prawo pobytu w państwie członkowskim na podstawie prawa Unii(13). W ramach tej oceny należy kierować się przede wszystkim najlepszym interesem dziecka oraz przysługującym mu prawem do życia rodzinnego (odpowiednio art. 24 i 7 Karty), a także brać pod uwagę w szczególności wiek dziecka, stopień jego rozwoju oraz związek uczuciowy z tym rodzicem, jak również psychologiczne ryzyko rozdzielenia(14).
47.      W tym względzie można nakreślić paralelę z wyrokiem Subdelegación del Gobierno en Toledo (Pobyt członka rodziny – Niewystarczające zasoby)(15).
48.      Sprawa, w której został on wydany, także dotyczyła rodzica będącego obywatelem państwa trzeciego, który miał małoletnie dziecko będące obywatelem Unii oraz inne dziecko będące obywatelem państwa trzeciego. W tym wyroku Trybunał uznał, że odmowa wydania dokumentu pobytowego małoletniemu dziecku będącemu obywatelem państwa trzeciego może zmusić matkę tego dziecka do wyjazdu, co w konsekwencji wymusi wyjazd jej drugiego dziecka, które jest obywatelem Unii.
49.      W postępowaniu głównym te rozważania odnoszą się w równym stopniu do G (będącego obywatelem państwa trzeciego), F (będącego obywatelem Unii) oraz ich matki B (która również jest obywatelką państwa trzeciego).
50.      Ponadto należy przypomnieć, że Trybunał konsekwentnie potwierdza, iż prawa wynikające bezpośrednio z art. 10 rozporządzenia o pracownikach istnieją niezależnie od warunków i ograniczeń określonych w dyrektywie o obywatelstwie(16). Moim zdaniem dotyczy to również praw pochodnych wynikających bezpośrednio lub pośrednio z tego samego przepisu w związku z Kartą.
51.      Podsumowując, dzieciom C, D i E przysługuje autonomiczne prawo pobytu na podstawie art. 10 rozporządzenia o pracownikach, które wynika z faktu, że są one zapisane do placówki edukacyjnej w przyjmującym państwie członkowskim. B, jako osobie sprawującej nad nimi rzeczywistą pieczę, przysługuje pochodne prawo pobytu przez okres pobierania przez nie nauki szkolnej. Dzieciom F i G również musi przysługiwać pochodne prawo pobytu, tak aby dzieci C, D i E mogły korzystać ze swojego prawa pobytu.
2.      Prawo pobytu na podstawie art. 12 ust. 3 dyrektywy o obywatelstwie
52.      Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający zastanawia się zasadniczo, czy prawo pobytu dzieci oraz ich matki może się opierać na art. 12 ust. 3 dyrektywy o obywatelstwie. Ponieważ ustaliłam już, że takie prawo może się opierać bezpośrednio lub pośrednio na art. 10 rozporządzenia o pracownikach, udzielenie odpowiedzi na to pytanie nie jest konieczne, aby umożliwić sądowi odsyłającemu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Skoro jednak zostało ono zadane, przedstawię Trybunałowi mój punkt widzenia.
53.      Przypominam, że art. 12 ust. 3 dyrektywy o obywatelstwie stanowi:
„Wyjazd obywatela Unii z przyjmującego państwa członkowskiego lub jego/jej śmierć nie prowadzą do utraty prawa pobytu przez jego/jej dzieci lub rodzica, który sprawuje faktyczną opiekę nad dziećmi, bez względu na przynależność państwową, jeżeli dzieci zamieszkują w przyjmującym państwie członkowskim i są zapisane do instytucji edukacyjnej w celu studiowania tam, aż do momentu zakończenia ich studiów”.
54.      A i in. utrzymują, że art. 12 ust. 3 dyrektywy o obywatelstwie ma zastosowanie w sytuacji takiej jak ta w postępowaniu głównym. Komisja twierdzi, że przepis ten nie ma zastosowania, gdyż A nie wyjechał z Finlandii. Rząd fiński uważa natomiast, że ta okoliczność nie stoi na przeszkodzie zastosowaniu art. 12 ust. 3 dyrektywy o obywatelstwie w niniejszej sprawie.
55.      Artykuł 12 dyrektywy o obywatelstwie dotyczy zachowania prawa pobytu przez członków rodziny w przypadku śmierci lub wyjazdu obywatela Unii, z którego statusu wywodzą oni swoje prawo pobytu. Artykuł 12 ust. 3 dyrektywy o obywatelstwie, podobnie jak art. 10 rozporządzenia o pracownikach, przewiduje zachowanie prawa pobytu dzieci, które rozpoczęły już naukę w przyjmującym państwie członkowskim, tak aby umożliwić im ukończenie tej nauki. Przepis ten ma zastosowanie do dzieci niezależnie od ich przynależności państwowej.
56.      W przeciwieństwie jednak do art. 10 rozporządzenia o pracownikach, który stosuje się bez względu na to, czy były pracownik wyjechał, czy też nie, z przyjmującego państwa członkowskiego, art. 12 ust. 3 dyrektywy o obywatelstwie znajduje zastosowanie jedynie wówczas, gdy osoba, z której statusu dzieci pierwotnie wywodziły przysługujące im prawo pobytu, wyjeżdża z przyjmującego państwa członkowskiego lub umiera.
57.      Przypominam, że decyzja o wydaleniu A ani nie jest prawomocna, ani nie została jeszcze wykonana. Stanowi ona natomiast przedmiot toczącego się postępowania odwoławczego, w toku którego sąd odsyłający zawiesił jej wykonanie do chwili wydania przez Trybunał orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
58.      Moim zdaniem z brzmienia art. 12 ust. 3 dyrektywy o obywatelstwie niekoniecznie wynika, że do powstania autonomicznego prawa dzieci do odbycia edukacji konieczne jest wykonanie decyzji o wydaleniu. Niemniej jednak wyjazd rodzica – niezależnie od tego, czy miał on już miejsce, czy też dopiero nastąpi – musi być pewny. Uważam zatem, że przepis ten ma zastosowanie wówczas, gdy decyzja o wydaleniu stała się prawomocna, nawet jeżeli nie została ona jeszcze wykonana, ponieważ w przeciwnym wypadku byłby on pozbawiony skuteczności (effet utile).
59.      Taka sytuacja nie zaistniała jednak w postępowaniu głównym, gdyż od decyzji o wydaleniu wniesiono środki odwoławcze, a ponadto brak jest pewności co do wyjazdu.
60.      W związku z tym na pytanie pierwsze należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 12 ust. 3 dyrektywy o obywatelstwie należy interpretować w ten sposób, że ma on zastosowanie jedynie wówczas, gdy decyzja o wydaleniu członka rodziny rozdzielonej została wykonana lub przynajmniej stała się prawomocna.
61.      Niemniej jednak w okolicznościach niniejszej sprawy oraz w celu udzielenia sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi na pytanie trzecie konieczne jest rozważenie sytuacji, w której członek rodziny rozdzielonej zostaje faktycznie zobowiązany do opuszczenia przyjmującego państwa członkowskiego, ale jego dzieci, które pobierają naukę, zachowują mimo to prawo pobytu w tym państwie.
62.      O ile genezy art. 12 ust. 3 dyrektywy o obywatelstwie nie cechuje w tym względzie walor pełnej przydatności, o tyle jego brzmienie zdaje się sugerować, iż zmierza on do ochrony przysługującego dzieciom prawa do odbycia edukacji w środowisku, w którym ją rozpoczęły(17). W związku z tym cel tego przepisu należy rozumieć tak samo jak cel art. 10 rozporządzenia o pracownikach, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez Trybunał.
63.      Podsumowując, dzieci byłego pracownika migrującego mogą nabyć autonomiczne prawo pobytu w przyjmującym państwie członkowskim, jeżeli pobierają naukę i dopóki ją kontynuują. Jeżeli pierwotny członek rodziny rozdzielonej, z którego statusu wywodzą one prawo pobytu, był pracownikiem migrującym będącym obywatelem Unii, dzieci te mogą wywodzić autonomiczne prawo pobytu w przyjmującym państwie członkowskim albo z art. 10 rozporządzenia o pracownikach, albo z art. 12 ust. 3 dyrektywy o obywatelstwie.
64.      Do rozstrzygnięcia pozostała jeszcze zasygnalizowana przez sąd odsyłający kwestia, czy na prawo członków rodziny do pozostania w przyjmującym państwie członkowskim ma wpływ okoliczność, że pierwotny członek rodziny rozdzielonej, z którego statusu wywodzone jest prawo pobytu, zostaje zobowiązany do opuszczenia terytorium tego państwa, ponieważ uznaje się, iż stwarza on zagrożenie dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego.
3.      W przedmiocie wpływu na członków rodziny ograniczenia prawa pobytu członka rodziny rozdzielonej ze względów porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego
65.      Przepisy prawa Unii regulujące ograniczenia przysługującego obywatelom Unii i członkom ich rodzin prawa do wjazdu i pobytu na terytorium państwa członkowskiego ze względów porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego opierają się na zasadzie indywidualizacji tego rodzaju środków ograniczających.
66.      Wywodzi się ona z dyrektywy 64/221/EWG(18), a w szczególności z jej art. 3 ust. 1, który stanowił, że „[ś]rodki uzasadnione względami porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego są oparte wyłącznie na zachowaniu danej osoby”(19). Takie zasadnicze podejście zostało już potwierdzone przez Trybunał(20).
67.      Dyrektywa 64/221 została zastąpiona dyrektywą o obywatelstwie, zaś podobny przepis znajduje się w jej art. 27 ust. 2. Dokonywana przez Trybunał wykładnia tego przepisu nie uległa zmianie(21).
68.      Wymóg zakotwiczenia środka ograniczającego prawo pobytu danej osoby w jej zachowaniu oznacza, że co do zasady na prawo pobytu członków rodziny nie może mieć wpływu zachowanie ich ojca lub współmałżonka.
69.      Z powyższego wynika, że dzieciom uczęszczającym do szkoły, ich matce, która sprawuje rzeczywistą pieczę, a także ich rodzeństwu uczęszczającemu do przedszkola, w dalszym ciągu przysługuje (czy to autonomiczne, czy też pochodne) prawo pobytu w Finlandii na podstawie art. 10 rozporządzenia o pracownikach w związku z art. 7 i 24 Karty, nawet jeżeli wobec członka rodziny rozdzielonej wydano decyzję o wydaleniu ze względów porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego, ponieważ zachowanie tych członków rodziny nie budzi takich samych obaw jak zachowanie pierwotnego członka rodziny rozdzielonej.
B.      W przedmiocie pytania trzeciego
70.      Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy należy ponownie zbadać, na podstawie art. 28 ust. 1 dyrektywy o obywatelstwie w związku z art. 7 i 24 Karty, wydalenie ojca w celu uwzględnienia okoliczności, że jego współmałżonka i dzieci zamierzają pozostać w przyjmującym państwie członkowskim na podstawie przysługującego im autonomicznego lub pochodnego prawa pobytu, ponieważ ich prawo pozostania w tym państwie nie zależy już od prawa pobytu ojca jako członka rodziny rozdzielonej, z którego to statusu wywodzili oni prawo do pozostania w tym państwie.
71.      Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 dyrektywy o obywatelstwie przed podjęciem decyzji o wydaleniu ze względów porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego właściwe organy przyjmującego państwa członkowskiego powinny dokonać oceny indywidualnej sytuacji danej osoby (takiej jak stan jej zdrowia bądź jej sytuacja rodzinna lub finansowa), a także jej związków i stopnia integracji ze społeczeństwem państwa przyjmującego oraz więzi z krajem pochodzenia.
72.      Ewentualna decyzja o wydaleniu musi być proporcjonalna(22), co wymaga wyważenia, z jednej strony, zagrożenia, jakie zachowanie danego obywatela stwarza dla podstawowych interesów społeczeństwa państwa przyjmującego, oraz, z drugiej strony, konieczności ochrony praw, jakie przysługują obywatelom Unii i członkom ich rodzin na podstawie rozporządzenia o pracownikach, dyrektywy o obywatelstwie i Karty.
73.      Jak na rozprawie przyznał rząd fiński, każdy środek ograniczający swobodę przemieszczania się musi być zgodny z prawem podstawowym do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, o którym mowa w art. 7 Karty, a także z najlepszym interesem dziecka, który jest chroniony na podstawie jej art. 24 ust. 2(23). Wydalenie danej osoby z państwa członkowskiego, w którym zamieszkuje jego rodzina, stanowi bezpośrednią ingerencję w te prawa. Ponadto Trybunał uznał już, że pod uwagę należy brać przede wszystkim najlepszy interes dziecka(24).
74.      Moim zdaniem oznacza to, że przy podejmowaniu pierwotnej decyzji o wydaleniu A urząd imigracyjny był zobowiązany uwzględnić prawo pobytu zarówno dzieci, jak i współmałżonki, a także art. 7 i 24 Karty.
75.      W przypadku gdy nie dokonał on jednak takiej oceny, należy ponownie zbadać jego decyzję, jeżeli okaże się, że członkowie rodziny osoby, wobec której wydano decyzję o wydaleniu, mają prawo do pozostania w Finlandii i zamierzają z niego skorzystać.
76.      Na część pierwszą pytania trzeciego sądu odsyłającego należy więc udzielić następującej odpowiedzi: artykuł 28 ust. 1 dyrektywy o obywatelstwie należy interpretować w ten sposób, że warunki wydanej wobec obywatela Unii decyzji o wydaleniu muszą zostać ponownie zbadane, jeżeli po jej wydaniu zostanie stwierdzone, iż jego dzieciom i współmałżonkowi przysługuje autonomiczne prawo pobytu w przyjmującym państwie członkowskim oraz jeżeli ci członkowie rodziny zamierzają pozostać w tym państwie członkowskim.
77.      Sąd odsyłający zastanawia się również, jakie konkretne okoliczności należy zbadać w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym.
78.      Po pierwsze, z utrwalonego orzecznictwa wynika, że przy ocenianiu stopnia zależności danej osoby podejmujące decyzję organy krajowe muszą kompleksowo ocenić wszystkie szczególne okoliczności w każdym indywidualnym przypadku(25). W ramach uwzględniania najlepszego interesu dziecka jako elementu decyzji o wydaleniu jednego z jego rodziców, organy powinny brać pod uwagę wiek dziecka, stopień jego rozwoju fizycznego i emocjonalnego, siłę związku emocjonalnego z jego rodzicem, jak również ryzyka, jakie dla równowagi dziecka stanowiłoby rozdzielenie z tym rodzicem(26).
79.      W celu dokonania tej oceny organy muszą rozważyć wpływ zniesienia jedności rodziny oraz możliwość utrzymywania przez dzieci kontaktów z obojgiem rodziców. W tym względzie można sobie wyobrazić sytuację, w której cała rodzina przenosi się do innego państwa (członkowskiego), w którym to przypadku organy podejmujące decyzję powinny wziąć pod uwagę stopień integracji dzieci w Finlandii.
80.      W postępowaniu przed sądem krajowym A i in. twierdzili, że utrzymanie jedności rodziny może wymagać od nich przeniesienia się do Mołdawii, ponieważ nie wszyscy jej członkowie posiadają obywatelstwo rumuńskie(27).
81.      W tym względzie istotne znaczenie może mieć linia orzecznicza zapoczątkowana wyrokiem Ruiz Zambrano(28). Chociaż sam ten wyrok dotyczył nieprzemieszczającego się małoletniego dziecka będącego obywatelem Unii, to co do zasady wspomniana linia orzecznicza stoi na przeszkodzie wydalaniu obywateli Unii z terytorium państw członkowskich. Ponieważ dziecko F jest obywatelem Unii, zmuszenie rodziny do przeniesienia się do Mołdawii wywołałoby konsekwencje sprzeczne z orzecznictwem zapoczątkowanym wyrokiem Ruiz Zambrano.
82.      W związku z tym organy krajowe w postępowaniu głównym muszą ocenić możliwość dalszego wspólnego zamieszkiwania przez rodzinę w Rumunii. Ocena ta nie może się opierać jedynie na założeniach teoretycznych, lecz musi wynikać z konkretnej analizy sytuacji wszystkich członków rodziny(29).
83.      Na drugiej szali organy powinny położyć powagę czynów zabronionych popełnionych przez osobę, wobec której wydano decyzję o wydaleniu. Jak na rozprawie wskazał rząd fiński, przy dokonywaniu oceny proporcjonalności środka polegającego na wydaleniu ojca istotnym czynnikiem jest poważny charakter czynów zabronionych leżących u podstaw zaskarżonej decyzji o wydaleniu. Gdy czyn zabroniony lub zachowanie mają mniej poważny charakter, większą wagę można przypisać utrzymaniu jedności rodziny, co w niektórych przypadkach może nawet przeważyć nad koniecznością wydalenia.
84.      W tym względzie w dyrektywie o obywatelstwie ustanowiono dwa różne standardy, których państwa członkowskie powinny przestrzegać przy podejmowaniu decyzji o przyjęciu środków ograniczających prawo do wjazdu i pobytu na ich terytorium. Jeżeli dana osoba zamieszkiwała w przyjmującym państwie członkowskim przez okres krótszy niż pięć lat, środek taki może zostać przyjęty z powodu zachowania sprzecznego z porządkiem publicznym, bezpieczeństwem publicznym lub zdrowiem publicznym (art. 27 ust. 1 dyrektywy o obywatelstwie). Wydalenie rezydentów długoterminowych może jednak zostać zarządzone jedynie z poważnych względów porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego (art. 28 ust. 2 dyrektywy o obywatelstwie). Do sądu odsyłającego należy zweryfikowanie, czy pierwszy wnoszący środek odwoławczy w postępowaniu głównym należy do tej pierwszej czy też do tej drugiej kategorii.
85.      Tytułem uzupełnienia trzeba zwrócić uwagę na omawianą podczas rozprawy kwestię, że art. 33 ust. 2 dyrektywy o obywatelstwie stanowi, iż jeżeli zarządzenie o wydaleniu zostaje wykonane po upływie okresu dłuższego niż dwa lata od jego wydania, państwo członkowskie powinno sprawdzić, czy dana osoba stanowi obecnie i rzeczywiście zagrożenie dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego, oraz ocenić, czy nastąpiły jakiekolwiek zasadnicze zmiany okoliczności od momentu wydania zarządzenia o wydaleniu.
86.      W związku z tym nawet jeżeli sąd odsyłający utrzymałby w mocy w postępowaniu odwoławczym pierwotną decyzję urzędu imigracyjnego, art. 33 ust. 2 dyrektywy o obywatelstwie mógłby wymagać przeprowadzenia nowej oceny w świetle istniejących okoliczności.
87.      Wynika stąd, że przed podjęciem decyzji o wydaleniu danej osoby z państwa członkowskiego organy podejmujące decyzję powinny dokonać proporcjonalnej i wyważonej oceny, z jednej strony, interesów rodziny jako całości i najlepszego interesu dzieci oraz, z drugiej strony, interesów społeczeństwa państwa przyjmującego. Co się tyczy pierwszego elementu, organy te muszą ocenić sytuację rodzinną tej osoby, powody przemawiające za utrzymaniem jedności rodziny, możliwość utrzymania jedności rodziny w innym państwie, najlepszy interes dzieci, w tym, w stosownych przypadkach, zamiar współmałżonka i dzieci pozostania w przyjmującym państwie członkowskim, w którym korzystają oni z prawa pobytu niezależnego od tej osoby. Jeżeli chodzi o drugi element, organy te muszą uwzględnić powagę czynów zabronionych, okres pobytu danej osoby w przyjmującym państwie członkowskim oraz jego więzi kulturowe i społeczne z tym państwem w porównaniu z jej więziami z krajem pochodzenia.
IV.    Wnioski
88.      W świetle powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, by na pytania przedstawione przez Korkein hallinto-oikeus (najwyższy sąd administracyjny, Finlandia) odpowiedział następująco:
1)      Artykuł 12 ust. 3 dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG
należy interpretować w ten sposób, że ma on zastosowanie jedynie wówczas, gdy decyzja o wydaleniu członka rodziny rozdzielonej została wykonana lub stała się prawomocna. Niemniej jednak przy podejmowaniu decyzji o wydaleniu danej osoby organy podejmujące decyzję powinny wziąć pod uwagę okoliczność, że dzieci, które pobierają naukę w przyjmującym państwie członkowskim, nabędą autonomiczne prawo pobytu w tym państwie na podstawie tego przepisu z chwilą uprawomocnienia się decyzji o wydaleniu.
2)      Artykuł 10 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 492/2011 z dnia 5 kwietnia 2011 r. w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Unii w związku z art. 7 i 24 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
należy interpretować w ten sposób, że w przypadku obywatela Unii, któremu przysługiwał wcześniej status pracownika i który ma dzieci zapisane do szkoły podstawowej w przyjmującym państwie członkowskim, tym uczęszczającym do szkoły dzieciom, ich rodzicowi, który sprawuje nad nimi faktyczną opiekę, a także ich rodzeństwu uczęszczającemu do przedszkola, w dalszym ciągu przysługuje prawo pobytu do chwili zakończenia nauki przez dzieci, nawet jeżeli organ imigracyjny wydał wobec rodzica, który jest obywatelem Unii i któremu przysługiwał wcześniej status pracownika, decyzję o wydaleniu z przyjmującego państwa członkowskiego z tego powodu, iż stanowi on zagrożenie dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego.
3)      Artykuł 28 ust. 1 dyrektywy 2004/38 w związku z art. 7 i 24 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
należy interpretować w ten sposób, że przesłanki wydalenia obywatela Unii muszą zostać ponownie zbadane, jeżeli po wydaniu decyzji o wydaleniu zostanie stwierdzone, iż jego dzieciom i współmałżonkowi przysługuje autonomiczne prawo pobytu w przyjmującym państwie członkowskim oraz jeżeli ci członkowie rodziny zamierzają pozostać w tym państwie członkowskim. W ramach ponownego badania decyzji organy podejmujące decyzję lub sąd krajowy powinny wziąć pod uwagę, w sposób proporcjonalny i wyważony, z jednej strony, interesy rodziny jako całości i najlepszy interes dzieci oraz, z drugiej strony, interesy społeczeństwa państwa przyjmującego. Co się tyczy pierwszego elementu, organy te muszą ocenić sytuację rodzinną tej osoby, powody przemawiające za utrzymaniem jedności rodziny, możliwość utrzymania jedności rodziny w innym państwie, najlepszy interes dzieci, w tym, w stosownych przypadkach, zamiar współmałżonka i dzieci pozostania w przyjmującym państwie członkowskim, w którym korzystają oni z prawa pobytu niezależnego od tej osoby. Jeżeli chodzi o drugi element, organy te muszą uwzględnić powagę popełnionych czynów zabronionych, okres pobytu danej osoby w przyjmującym państwie członkowskim oraz jej więzi kulturowe i społeczne z tym państwem w porównaniu z jej więziami z krajem pochodzenia.
1      Język oryginału: angielski.
i      Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
2      Dyrektywa 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniająca rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylająca dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (Dz.U. 2004, L 158, s. 77; sprostowania: Dz.U. 2004, L 229, s. 35; Dz.U. 2005, L 197, s. 34; Dz.U. 2007, L 204, s. 28, zwana dalej „dyrektywą o obywatelstwie”).
3      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 492/2011 z dnia 5 kwietnia 2011 r. w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Unii (Dz.U. 2011, L 141, s. 1, zwane dalej „rozporządzeniem o pracownikach”).
4      W tym względzie wydaje się, że w chwili wydania decyzji z dnia 22 listopada 2022 r. A zamieszkiwał w Finlandii od czterech i pół roku, w związku z czym ani on, ani członkowie jego rodziny, którzy dołączyli do niego w późniejszym terminie, nie spełniali warunków nabycia prawa stałego pobytu.
5      Zobacz podobnie wyroki: z dnia 17 września 2002 r., Baumbast i R, C‑413/99, EU:C:2002:493, pkt 63; z dnia 6 października 2020 r., Jobcenter Krefeld, C‑181/19, EU:C:2020:794, pkt 35 (zwany dalej „wyrokiem Jobcenter Krefeld”).
6      Zobacz podobnie wyrok Jobcenter Krefeld, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo.
7      Zobacz podobnie wyrok Jobcenter Krefeld, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo.
8      Zobacz podobnie wyrok Jobcenter Krefeld, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo.
9      Wyrok Jobcenter Krefeld,
pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo (wyróżnienie moje).
10      W wersji francuskiej: „lorsqu’il souhaite poursuivre des cours d’enseignement général dans cet État membre”; w wersji niemieckiej: „wenn es weiter am allgemeinen Unterricht in diesem Mitgliedstaat teilnehmen möchte”; w wersji chorwackiej: „kada ono želi nastaviti s općim obrazovanjem u toj državi članici”; w wersji włoskiej: „qualora intenda proseguire corsi di insegnamento generale in tale Stato membro”.
11      Zobacz podobnie wyrok z dnia 17 września 2002 r., Baumbast i R, C‑413/99, EU:C:2002:493, pkt 53. Aby zapoznać się z podobnym tokiem rozumowania, zob. opinia rzecznika generalnego L.A. Geelhoeda w sprawie Baumbast i R (C‑413/99, EU:C:2001:385, pkt 62). Pragnę zresztą zauważyć, że stwierdzenie to odzwierciedla brzmienie art. 12 ust. 3 dyrektywy o obywatelstwie, a także sytuację, której ochrona jest celem tego przepisu.
12      W odniesieniu do podziału kompetencji między państwami członkowskimi a Unią Europejską w dziedzinie edukacji zob. moje opinie w sprawach: Komisja/Węgry (Wartości Unii) (C‑769/22, EU:C:2025:408, pkt 56); Komisja/Słowacja (Dyskryminacja etniczna w dziedzinie edukacji) (C‑799/23, EU:C:2025:621, pkt 67), w których podkreśliłam, że Unia ma w tej dziedzinie jedynie kompetencje wspierające. To stanowisko zostało potwierdzone w wyroku z dnia 21 kwietnia 2026 r., Komisja/Węgry (Wartości Unii), C‑769/22, EU:C:2026:326, pkt 272 i przytoczone tam orzecznictwo.
13      F. Ristuccia, Ties that bind and ties that compel: Dependency and the Ruiz Zambrano doctrine, Common Market Law Review, 2023, issue 5, s. 1227–1268, w szczególności s. 1252.
14      Zobacz podobnie moja opinia w sprawie Safi (C‑147/24, EU:C:2025:650, pkt 97–99 i przytoczone tam orzecznictwo).
15      Wyrok z dnia 5 maja 2022 r., C‑451/19 i C‑532/19, EU:C:2022:354.
16      Zobacz podobnie wyrok Jobcenter Krefeld,
pkt 38. Oznacza to, że nie wszyscy członkowie grupy, w której skład wchodzą B, C, D, E, F i G, muszą spełniać warunki określone w rozporządzeniu o pracownikach i dyrektywie o obywatelstwie.
17      Z opracowanego przez Komisję uzasadnienia towarzyszącego wnioskowi dotyczącemu dyrektywy o obywatelstwie wynika, że przepis ten został wprowadzony z myślą o dzieciach, które przystosowały się już do systemu edukacji w przyjmującym państwie członkowskim i które mogą mieć problemy z przystosowaniem się do nowego systemu; przepis ten ma zatem na celu uniknięcie sytuacji, w których takie dzieci są karane za to, iż ich rodzic, będący obywatelem Unii, opuszcza terytorium przyjmującego państwa członkowskiego z powodów zawodowych lub powodów innej natury. Zobacz podobnie Komisja Europejska, uzasadnienie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich (COM(2001) 257 wersja ostateczna) (Dz.U. 2001, C 270 E, s. 150); dokument dostępny na stronie https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:52001PC0257.
18      Dyrektywa Rady z dnia 25 lutego 1964 r. w sprawie koordynacji specjalnych środków dotyczących przemieszczania się i pobytu cudzoziemców, uzasadnionych względami porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego lub zdrowia publicznego (Dz.U. 1964, 56, s. 850).
19      Wyróżnienie moje.
20      Zobacz na przykład wyroki: z dnia 28 października 1975 r., Rutili, 36/75, EU:C:1975:137, pkt 19; z dnia 27 października 1977 r., Bouchereau, 30/77, EU:C:1977:172, pkt 28.
21      Zobacz na przykład niedawny wyrok z dnia 13 czerwca 2024 r., Pedro Francisco, C‑62/23, EU:C:2024:502, pkt 32.
22      Obowiązek poszanowania zasady proporcjonalności został jasno wyrażony w art. 27 ust. 2 dyrektywy o obywatelstwie, mimo że wynika on już z art. 52 ust. 1 Karty, zgodnie z którym wszelkie ograniczenia prawa do swobodnego przemieszczania się muszą być zgodne z zasadą proporcjonalności.
23      Zobacz podobnie wyroki: z dnia 23 listopada 2010 r., Tsakouridis, C‑145/09, EU:C:2010:708, pkt 52; z dnia 25 listopada 2025 r., Wojewoda Mazowiecki, C‑713/23, EU:C:2025:917, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo.
24      Zobacz na przykład wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., GN (Podstawa odmowy uzasadniona najlepszym interesem dziecka), C‑261/22, EU:C:2023:1017, pkt 41.
25      Zobacz podobnie wyroki: z dnia 13 września 2016 r., Rendón Marín, C‑165/14, EU:C:2016:675, pkt 85; z dnia 5 maja 2022 r., Subdelegación del Gobierno en Toledo (Pobyt członka rodziny – Niewystarczające zasoby), C‑451/19 i C‑532/19, EU:C:2022:354, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 25 kwietnia 2024 r., NW i PQ (Informacje niejawne), C‑420/22 i C‑528/22, EU:C:2024:344, pkt 77.
26      Zobacz podobnie wyrok z dnia 10 maja 2017 r., Chavez-Vilchez i in., C‑133/15, EU:C:2017:354, pkt 71. Zobacz także w szczególności wyroki: z dnia 8 maja 2018 r., K.A. i in. (Łączenie rodzin w Belgii), C‑82/16, EU:C:2018:308, pkt 72; z dnia 7 września 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Charakter prawa pobytu na podstawie art. 20 TFUE), C‑624/20, EU:C:2022:639, pkt 38, 39; z dnia 22 czerwca 2023 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Będąca obywatelką Tajlandii matka małoletniego dziecka będącego obywatelem Niderlandów), C‑459/20, EU:C:2023:499, pkt 48.
27      Według mojej najlepszej wiedzy obywatele mołdawscy korzystają wprawdzie, z powodów historycznych, ze szczególnego traktowania w zakresie naturalizacji w Rumunii, natomiast nie przysługują im żadne przywileje w zakresie dokumentów pobytowych. Zobacz art. 11 ust. 1 Legea nr. 21/1991 a cetăţeniei române (ustawy nr 21/1991 o obywatelstwie rumuńskim), ostatnio zmienionej Lege nr. 14/2025 (ustawą nr 14/2025) z dnia 12 marca 2025 r.
28      Wyrok z dnia 8 marca 2011 r., Ruiz Zambrano, C‑34/09, EU:C:2011:124.
29      Zobacz podobnie moja opinia w sprawie Safi (C‑147/24, EU:C:2025:650, pkt 81–84).