1. De procedure
1.1. Het verloop van de procedure blijkt uit:
- de dagvaarding,
- de conclusie van antwoord tevens houdende de incidentele vordering tot
onbevoegdverklaring,
- de incidentele conclusie van antwoord.
1.2. Ten slotte is vonnis bepaald in het incident.
2. Het geschil en de beoordeling in het incident
2.1. Pluvitec is door Neco Dakproducten BV gedagvaard voor deze
rechtbank ter zake – kort gezegd – schade die zij heeft geleden doordat
Pluvitec ondeugdelijke dakbedekkingproducten zou hebben geleverd. Die
zaak is bij deze rechtbank geregistreerd onder nummer 145010 / HA ZA
06-1407.
2.2. Pluvitec heeft Groupama gedagvaard in vrijwaring in de door Neco
Dakproducten BV tegen Pluvitec aanhangig gemaakte zaak, stellende dat
Groupama op grond van een door haar afgegeven garantie gehouden is
Pluvitec te vrijwaren. Groupama vordert dat de rechtbank zich onbevoegd
verklaart, omdat op grond van de algemene verzekeringsvoorwaarden
zoals die tussen Pluvitec en Groupama gelden, niet de Nederlandse
rechter bevoegd is om over de rechtsbetrekking tussen die partijen te
beslissen, maar de Italiaanse rechter te Rome, dan wel Verona. Pluvitec
voert verweer.
2.3. Partijen gaan terecht uit van de toepasselijkheid van de EEX-
Verordening. Beide partijen hebben hun woonplaats als bedoeld in artikel
2 jo. artikel 60 EEX-Vo op het grondgebied van een lidstaat. De vordering
van Pluvitec betreft een burgerlijke of handelszaak als bedoeld in artikel
1 EEX. Ook aan het vereiste van artikel 66 EEX-Vo is voldaan. Derhalve is
in de onderhavige vrijwaringszaak de EEX-Vo zowel formeel als materieel
en temporeel van toepassing. Dat brengt met zich dat de rechtbank
ambtshalve, ongeacht of door (een van) partijen een beroep op (een
bepaald artikel van) de Verordening is gedaan, dient te onderzoeken of zij
krachtens de EEXVo bevoegd is om van de vordering van Pluvitec kennis
te nemen. Zie het arrest van de Hoge Raad van 9 februari 2001, NJ 2001,
290. Dat arrest handelde over de bevoegdheidsregeling van het Verdrag
betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van
beslissingen in burgerlijke en handelszaken, ofwel het EEXVerdrag.
Dit Verdrag is inmiddels vervangen door de EEX-Vo (behalve waar het
Denemarken betreft), doch de jurisprudentie met betrekking tot het EEX-
Verdrag heeft ook onder de EEX-Vo haar waarde behouden.
2.4. Partijen zijn het erover eens dat het onderhavige geschil een
verzekeringszaak betreft. Afdeling 3 EEX-Vo geeft een bijzondere
bevoegdheidsregeling met betrekking tot geschillen inzake verzekeringen
en is met uitzondering van de nummering gelijkluidend aan de in het EEX-
Verdrag opgenomen regeling. Omtrent deze regeling heeft het Hof van
Justitie van de Europese Gemeenschappen in zijn arrest van 12 mei 2005,
C-112/03,
overwogen dat deze autonoom en uitputtend is. Dit brengt met zich dat
jurisdictiegeschillen uitsluitend, tenzij anders aangegeven, aan de hand
van de in de regeling opgenomen bepalingen dienen te worden beslist.
Volgens het HvJEG zijn de bepalingen van afdeling 3 van titel II EEX-
Verdrag [en daarmee Afdeling 3 EEX-Vo –rb] bedoeld ter bescherming
van de verzekerde, die zich in de meeste gevallen geplaatst ziet voor
een tevoren reeds vastgestelde overeenkomst waarover niet meer kan
worden onderhandeld, en die economisch gezien in de zwakste positie
verkeert. Op het gebied van verzekeringsovereenkomsten wordt het doel
van bescherming van degene die economisch gezien in de zwakste positie
verkeert, ook gewaarborgd door de inperking van de partijautonomie
wat de forumkeuze betreft. Volgens het HvJEG heeft het EEX-Verdrag
een stelsel ingevoerd waarin afwijkingen van de bevoegdheidregels
in verzekeringszaken strikt moeten worden uitgelegd. De rechtbank
overweegt dat met de vervanging van het EEX-Verdrag door de EEX-
Verordening daarin geen verandering is gekomen.
2.5. Uit de hiervoor aangehaalde uitspraak van het HvJEG blijkt dat een
beding waarbij de verzekeringnemer en de verzekeraar, die in dezelfde
verdragsluitende staat hun woon- en gewone verblijfplaats hebben, de
gerechten van die staat bevoegd verklaren conform artikel 13, lid 3 EEX-
Vo is toegestaan omdat het de verzekeringnemer, die de zwakste partij
is, niet een passende bescherming kan ontnemen: de verzekeringnemer
verliest dan weliswaar de mogelijkheid om zich te wenden tot het gerecht
van de plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan,
maar hij kan zich nog steeds wenden tot het gerecht van zijn eigen
woonplaats. Volgens het HvJEG kan op grond van het beginsel van de
partijautonomie de verzekeringnemer dus afzien van een van de twee
vormen van bescherming waarin de EEX-Vo voorziet. Daar het doel van
bescherming van degene die economisch gezien in de zwakste positie
verkeert, een dwingend karakter heeft, gaat deze autonomie echter niet
zo ver dat de verzekeringnemer middels gebondenheid aan algemene
voorwaarden kan afzien van de bevoegdheid van het gerecht van zijn
woonplaats. Als zwakste partij mag hij immers niet worden afgehouden
van het instellen van een rechtsvordering door hem te verplichten zijn
vordering aanhangig te maken voor de gerechten van de staat op het
grondgebied waarvan zijn wederpartij woonplaats heeft.
Een op artikel 13 lid 3, EEX-Vo gebaseerd forumkeuzebeding kan hoe
dan ook slechts aan een begunstigde verzekerde worden tegengeworpen
indien het geen afbreuk doet aan de doelstelling van bescherming van
degene die economisch gezien in de zwakste positie verkeert.
2.6. Voor het onderhavige geval betekent dit het volgende. Groupama
stelt onweersproken dat de door haar overgelegde algemene
verzekeringsvoorwaarden van toepassing zijn op de rechtsbetrekking met
Pluvitec. Artikel 11 van die voorwaarden luidt als volgt:
“Ten aanzien van geschillen betreffende de uitvoering van deze
overeenkomst is uitsluitend bevoegd, naar keuze van de eisende partij, de
Rechterlijke Autoriteit van de plaats waar de Directie van de Maatschappij
[Groupama – rb] gevestigd is, of die van de plaats waar het Kantoor
waaraan de polis is toegewezen of het Kantoor waar de overeenkomst is
gesloten, gevestigd is.”
Op grond van deze bepaling in de algemene verzekeringsvoorwaarden
is bevoegd hetzij de rechtbank te Rome – de plaats van vestiging van
de hoofddirectie van Groupama – hetzij de rechtbank te Verona – de
plaats van vestiging van het kantoor waar de verzekeringsovereenkomst
is gesloten, aldus Groupama.
2.7. De rechtbank volgt Groupama niet. Het betreffende artikel geeft
de wederpartij van Groupama weliswaar de keuze uit verschillende
(Italiaanse) rechters, doch het criterium aan de hand waarvan de bij
uitsluiting bevoegde rechter wordt gekozen is telkens gerelateerd aan
een omstandigheid die aan de zijde van Groupama ligt. De woonplaats
van de wederpartij is daarbij niet van belang. Daarmee is het een
forumkeuzebeding ten gunste van Groupama, de verzekeraar. Dat is nu
juist een beding dat, gelet op het vorenoverwogene, door afdeling 3 EEX-
Vo wordt uitgesloten. Dat Pluvitec is gevestigd te Rome, tevens de plaats
van vestiging van de hoofddirectie van Groupama, is louter toeval en doet
aan het vorenstaande niet af.
2.8. De conclusie is dan ook dat deze rechtbank op grond van artikel
11 lid 1 EEX-Vo bevoegd is om van de vordering van Pluvitec tegen
Groupama kennis te nemen. Hetgeen partijen overigens over en weer
naar voren hebben gebracht, behoeft daarom verder geen bespreking.
De incidentele vordering moet worden afgewezen. De beslissing omtrent
de proceskosten zal worden aangehouden totdat in de vrijwaringszaak is
beslist.
3. De beslissing De rechtbank in het incident
3.1. wijst het gevorderde af,
3.2. houdt de beslissing omtrent de kosten van het incident aan, in de
hoofdzaak
3.3. bepaalt dat de zaak weer op de rol zal komen van 14 januari 2009
voor beraad rolrechter omtrent het bepalen van een comparitie.