61994TO0331_PL
Strony
Motywy wyroku
Sentencja
Strony
W sprawie T‑331/94 DEP
IPK-München GmbH, z siedzibą w Monachium (Niemcy), reprezentowana przez adwokata H.‑J. Prießa,
strona skarżąca,
przeciwko
Komisji Wspólnot Europejskich, reprezentowanej przez J. Grunwalda, działającego w charakterze pełnomocnika, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,
strona pozwana,
mającej za przedmiot wniosek o ustalenie kosztów wniesiony w następstwie wyroku Sądu z dnia 6 marca 2001 r. w sprawie T‑331/94 IPK-München przeciwko Komisji, Rec. str. II‑779,
SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI WSPÓLNOT EUROPEJSKICH (trzecia izba),
w składzie: M. Jaeger, prezes, J. Azizi i E. Cremona, sędziowie,
sekretarz: E. Coulon,
wydaje następujące
Postanowienie
Motywy wyroku
Okoliczności faktyczne i postępowanie
1. W dniu 13 października 1994 r. skarżąca wniosła do Sądu skargę mającą na celu stwierdzenie nieważności decyzji Komisji z dnia 3 sierpnia 1994 r. odmawiającej wypłaty 212 000 EUR tytułem salda pomocy finansowej przyznanej skarżącej w ramach projektu Ecodata, polegającego na stworzeniu bazy danych dla ekologicznego ruchu turystycznego w Europie (zwanego dalej „projektem Ecodata” lub „projektem”).
2. Wyrokiem Sądu z dnia 15 października 1997 r. w sprawie T‑331/94 IPK przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1665 (zwanym dalej „wyrokiem z dnia 15 października 1997 r.”), skarga została oddalona. W dniu 22 grudnia 1997 r. skarżąca złożyła odwołanie od wyroku z dnia 15 października 1997 r. Wyrokiem Trybunału z dnia 5 października 1999 r. w sprawie C‑433/97 P IPK przeciwko Komisji, Rec. str. I‑6795 (zwanym dalej „wyrokiem z dnia 5 października 1999 r.”), wyrok z dnia 15 października 1997 r. został uchylony, a sprawa została przekazana Sądowi Pierwszej Instancji, podobnie jak orzeczenie w przedmiocie kosztów.
3. Wyrokiem z dnia 6 marca 2001 r. w sprawie T‑331/94 IPK-München przeciwko Komisji, Rec. str. II‑779 (zwanym dalej „wyrokiem z dnia 6 marca 2001 r.”), Sąd uwzględnił wniosek skarżącej i orzekł, że Komisja poniesie własne koszty, jak również zostanie obciążona wszystkimi kosztami poniesionymi przez skarżącą przed Sądem i przed Trybunałem.
4. Wyrokiem Trybunału z dnia 29 kwietnia 2004 r. w połączonych sprawach C‑199/01 P i C‑200/01 P IPK-München przeciwko Komisji, Rec. str. I‑4627, odwołania wniesione przez skarżącą i przez Komisję od wyroku z dnia 6 marca 2001 r. zostały oddalone i Trybunał orzekł, że każda ze stron poniesie własne koszty związane z odwołaniem.
5. Pismem z dnia 30 lipca 2004 r. skarżąca poinformowała Komisję, że jej koszty podlegające zwrotowi określone w sentencji wyroku z dnia 6 marca 2001 r. wynoszą 38 373,99 EUR.
6. Pismem z dnia 22 września 2004 r. Komisja odrzuciła wniosek skarżącej o zapłatę, podnosząc, że zasadnicze kwestie prawne zostały już przedyskutowane w trakcie postępowania poprzedzającego wniesienie skargi. Komisja stwierdziła, że wyłącznie koszty doradztwa prawnego, w wysokości 13 000 EUR, mogą podlegać zwrotowi.
7. W tych okolicznościach pismem, które wpłynęło do sekretariatu Sądu w dniu 25 października 2004 r., skarżąca przedstawiła wniosek o ustalenie kosztów na podstawie art. 92 § 1 regulaminu Sądu Pierwszej Instancji.
Żądania stron
8. Skarżąca wnosi do Sądu o ustalenie kosztów podlegających zwrotowi na kwotę 38 373,99 EUR lub, tytułem żądania ewentualnego, na kwotę, którą uzna on za słuszną.
9. Komisja wnosi do Sądu o ustalenie kosztów podlegających zwrotowi na kwotę 13 000 EUR lub, tytułem żądania ewentualnego, na kwotę, którą uzna on za słuszną.
Co do prawa
1. Argumenty stron
Argumenty skarżącej
Poszczególne koszty poniesione przez skarżącą
10. Koszty w wysokości 38 373,99 EUR, których zwrotu domaga się skarżąca, poniesione w związku ze sprawami toczącymi się przed Sądem, w których zostały wydane wyroki z dnia 15 października 1997 r. i z dnia 6 marca 2001 r., oraz w związku ze sprawą toczącą się przed Trybunałem, w której wydany został wyrok z dnia 5 października 1999 r., zdaniem strony skarżącej obejmują następujące pozycje.
– W związku z postępowaniem przed Sądem do wydania wyroku z dnia 15 października 1997 r.
11. Skarżąca utrzymuje, że ustaliła ze swoimi adwokatami, iż za obronę jej interesów w trakcie postępowania przed Sądem aż do ogłoszenia wyroku z dnia 15 października 1997 r. wypłaci im wynagrodzenie zryczałtowane w wysokości 630 000 franków belgijskich (BEF), tj. 15 617,29 EUR, wraz ze zwrotem poniesionych kosztów. Na dowód czego dołącza dwie faktury w wysokości odpowiednio 315 000 BEF i 15 000 marek niemieckich (DEM).
12. Zapłata ustalonej kwoty w wysokości 630 000 BEF pozwoliła, zdaniem strony skarżącej, na uregulowanie należności za następujące usługi: przygotowanie skargi (60 stron), przygotowanie repliki (80 stron), przygotowanie do rozprawy – w tym odpowiedzi na pytania Sądu, sprawdzenie sprawozdania na rozprawę oraz przygotowanie wystąpienia adwokatów – udział w rozprawie oraz korespondencję z mocodawcą i Sądem.
13. Ponadto skarżąca dołącza dwie faktury, gdzie wyszczególnione zostały dokładnie koszty związane z postępowaniem. Na fakturze z dnia 26 października 1995 r. wyszczególnione są następujące koszty: opłaty bankowe (745 BEF), opłaty pocztowe (1087 BEF), koszty podróży do Luksemburga (w dniu 13 października 1994 r. i 18 kwietnia 1995 r.) (9074 BEF), koszty poszukiwań w bazach danych (455 BEF) oraz koszty połączeń telefonicznych (9094 BEF). Na fakturze z dnia 14 lipca 1997 r. wyszczególnione zostały następujące koszty: koszty sporządzenia kopii dokumentów (379 BEF), koszty posłańca (661 BEF), koszty faksów (1026 BEF) oraz koszty podróży (podróż H.-J. Prießa do Luksemburga w dniach 24 i 25 czerwca 1997 r.) (33 032 BEF).
14. Skarżąca uważa więc, że łączne koszty, wraz z wynagrodzeniem adwokata, poniesione w związku z obroną jej interesów przed Sądem aż do ogłoszenia wyroku z dnia 15 października 1997 r. wynoszą 685 553 BEF, tj. 16 994,41 EUR.
– W związku z postępowaniem przez Trybunałem aż do wydania wyroku z dnia 5 października 1999 r.
15. Za obronę jej praw przed Trybunałem w postępowaniu odwoławczym, w którym wydany został wyrok z dnia 5 października 1999 r., jak podnosi skarżąca, ustaliła ona ze swoimi adwokatami, że zostanie im wypłacone wynagrodzenie zryczałtowane w wysokości 307 500 BEF, tj. 7622,73 EUR, oraz zwrot kosztów.
16. Zdaniem skarżącej kwota 307 500 BEF obejmuje wynagrodzenie za sporządzenie odwołania oraz za pisma, które były kierowane do skarżącej, i za pisma kierowane do Trybunału.
17. Ponadto skarżąca na fakturze z dnia 31 grudnia 1999 r. wyszczególniła koszty poniesione w związku z tym postępowaniem. Na fakturze wyszczególnione są następujące koszty: opłaty bankowe (560 BEF), koszty sporządzenia kopii dokumentów (5140 BEF), opłaty pocztowe (81 BEF), koszty połączeń telefonicznych (2441 BEF), koszty przejazdów taksówkami (440 BEF) oraz koszty podróży (podróż mec. Andrade do Luksemburga w dniu 22 grudnia 1997 r.) (3399 BEF). Skarżąca dodaje we wniosku, że koszty podróży mec. Andrade zostały poniesione w związku ze złożeniem odwołania w Trybunale.
18. Skarżąca utrzymuje, że w związku z pierwszym odwołaniem do Trybunału, w którym wydany został wyrok z dnia 5 października 1999 r., poniosła łącznie koszty w kwocie 319 561 BEF, tj. 7921,71 EUR, obejmujące wynagrodzenie adwokatów oraz koszty pozostałe.
– W związku z kontynuowaniem postępowania przed Sądem aż do wydania wyroku z dnia 6 marca 2001 r.
19. Skarżąca twierdzi, że w związku z obroną jej praw w postępowaniu kontynuowanym przed Sądem i zakończonym wydaniem wyroku z dnia 6 marca 2001 r. wynagrodzenie adwokatów było ustalone według stawki godzinowej. Dodaje, że w postępowanie to zaangażowanych było trzech adwokatów. Zdaniem skarżącej wynagrodzenie tych trzech adwokatów wyniosło 10 535 EUR. Szczegóły wynagrodzenia określone zostały poniżej.
20. Wysokość wynagrodzenia H.-J. Prießa wynosi łącznie 9360 EUR, co odpowiada 20,8 godz. płatnym według stawki godzinowej w wysokości 450 EUR. Powyżej określona ilość godzin obejmuje: 0,5 godz. – zapoznanie się z aktami i rozmowy telefoniczne, 0,5 godz. – zapoznanie się z aktami, zbadanie z punktu widzenia prawnego i przedyskutowanie z pozostałymi adwokatami z kancelarii, 9,5 godz. - podróż służbowa z Berlina do Luksemburga i przygotowanie do rozprawy, 10 godz. – rozprawy przed Sądem i podróż służbowa z Luksemburga do Berlina i 0,3 godz. – zapoznanie się z aktami, zbadanie z punktu widzenia prawnego i rozmowy telefoniczne.
21. Wysokość wynagrodzenia C. Pitschasa wynosi łącznie 650 EUR, co odpowiada 2 godz. płatnym według stawki godzinowej w wysokości 325 EUR, z których jedna godzina była poświęcona na sporządzenie opinii na temat dopuszczalności przedstawienia nowych okoliczności stanu faktycznego przy okazji przekazania sprawy przed Sąd, natomiast druga godzina na spotkania z H.-J. Prießem poświęcone w szczególności rozprawie przed Sądem .
22. Wysokość wynagrodzenia. A. C. Munera wynosi łącznie 525 EUR, co odpowiada 5 godz. płatnym według stawki godzinowej w wysokości 105 EUR. Powyżej określony czas pracy obejmuje 2,5 godz. poświęcone na sporządzenie opinii na temat dopuszczalności przedstawienia nowych okoliczności stanu faktycznego oraz 2,5 godz. poświęcone na poszukiwania w orzecznictwie dotyczące kwestii przedstawiania nowych okoliczności stanu faktycznego na etapie części pisemnej postępowania w przypadku przekazania sprawy do Sądu.
23. Skarżąca podnosi, że stosowane stawki godzinowe odpowiadają stawkom stosowanym na rynku przez adwokatów z kancelarii adwokackich i ich współpracowników specjalizujących się w sprawach związanych ze stosowaniem prawa wspólnotowego oraz że wynagrodzenie adwokatów odpowiada dokładnie nakładowi ich pracy w okresie od wydania wyroku z dnia 5 października 1999 r. do wydania wyroku z dnia 6 marca 2001 r.
24. Do kwoty 10 535 EUR wynagrodzenia doliczone zostało 1066,61 EUR z tytułu zwrotu kosztów podróży oraz podatek VAT. Łączne koszty związane z postępowaniem przed Sądem zakończonym wydaniem wyroku w dniu 6 marca 2001 r. wynoszą 13 457,87 EUR.
Uzasadnienie kosztów poniesionych przez skarżącą
25. Skarżąca stoi na stanowisku, że w świetle orzecznictwa w sprawach o ustalenie kosztów kwota 38 373,99 EUR podlega zwrotowi w całości (postanowienie Trybunału z dnia 4 lutego 2004 r. w sprawie C‑77/99 DEP Komisja przeciwko Oder-Plan Architectur i in., Rec. str. I‑1267, pkt 18).
26. W tym względzie skarżąca zwraca uwagę, po pierwsze, że postępowanie w tych sprawach podnosi bardzo ważne kwestie z zakresu prawa wspólnotowego. Wspomniane postępowania dotyczą ustalenia, po pierwsze, czy Komisja ma prawo odmówić zapłaty przyrzeczonej części subwencji na tej podstawie, że finansowany projekt nie został zrealizowany w sposób zadawalający, w sytuacji, kiedy opóźnienie w realizacji projektu spowodowane zostało ingerencją urzędników Komisji oraz, po drugie, chodzi o ustalenie, na kim spoczywa w takim przypadku ciężar dowodu na istnienie (lub brak) ingerencji ze strony instytucji wspólnotowej. Zdaniem skarżącej wyroki Trybunału oraz Sądu wniosły nowe elementy pozwalające na wyjaśnienie tych kwestii.
27. Po drugie, skarżąca uważa, że postępowanie, które trwało co najmniej siedem lat, wiązało się z dużym nakładem pracy, ponieważ charakteryzowało się wysokim stopniem trudności spowodowanym licznymi i niezwykle złożonymi kwestiami prawnymi i okolicznościami stanu faktycznego, jakie zostały przedstawione sądowi wspólnotowemu.
28. W tym względzie skarżąca podnosi, iż musiała dokonać bardzo szczegółowej wykładni warunków przyznawania i wypłacania subwencji. Ponadto podkreśla, iż należało z jednej strony ustalić bardzo szczegółowo i dokładnie zachowanie wielu urzędników z dyrekcji generalnej (DG) „Polityka przedsiębiorstw, handlu, turystyki i gospodarki społecznej” Komisji, a z drugiej strony dokonać kwalifikacji oraz należycie ocenić te zachowania w świetle ogólnych zasad prawa wspólnotowego oraz ustalić na podstawie tych zasad reguły mające zastosowanie do ciężaru dowodu.
29. Ponadto skarżąca kwestionuje stanowisko Komisji, zgodnie z którym miała znać zasadnicze elementy sporu od momentu rozpoczęcia postępowania administracyjnego poprzedzającego wniesienie skargi. Zdaniem skarżącej zasadnicze kwestie podnoszone w postępowaniach przed sądem nie były przedmiotem dyskusji przed wniesieniem skargi pomiędzy skarżącą a Komisją. Skarżąca odsyła w szczególności do swojego pisma z dnia 28 grudnia 1993 r. Zdaniem skarżącej ze wspomnianego pisma wynika, że nie wspomina ono o kwestiach, które były przyczyną odmowy wypłaty przez Komisję drugiej raty subwencji, której odmowa została zaskarżona w drodze skargi o stwierdzenie nieważności (wyrok z dnia 6 marca 2001 r., pkt 35 i nast.). Zdaniem skarżącej zostało to uznane przez Komisję, która uzasadniała wniosek o przedłużenie terminu na złożenie odpowiedzi na skargę z dnia 28 października 1994 r. obszernością załączników, z którymi musi się zapoznać oraz koniecznością porozumienia się ze służbami odpowiedzialnymi za te kwestie. Tym samym uważa, że postępowanie administracyjne w niczym nie zmniejszyło nakładu pracy ze strony jej adwokatów.
30. Skarżąca podważa również, jakoby mogło wynikać z zafakturowania Komisji kosztów doradztwa prawnego w kwocie 41 832 DEM jako kosztów projektu, iż jej adwokatom przekazane zostały zasadnicze elementy sporu. Skarżąca uważa, jak zostało to już wspomniane w skardze z dnia 13 października 1994 r., że koszty te zostały poniesione za doradztwo, z jakiego korzystała w negocjacjach z trzema partnerami projektu, którzy zostali jej narzuceni przez Komisję w ramach projektu Ecodata, oraz by uniemożliwić niezgodne z prawem próby podejmowane przez pewnych urzędników wspomnianej DG ingerowania w projekt i w skład realizującego go konsorcjum. Zdaniem skarżącej porady te nie mają żadnego związku z postępowaniem przed Sądem oraz Trybunałem, ponieważ nie dotyczyły odmowy wypłaty drugiej raty subwencji.
31. Po trzecie, skarżąca uważa, że konkretny nakład pracy związany ze złożonością kwestii poruszonych w sprawie wymagał, chociażby w celu zapewnienia skuteczności działania, by kilku adwokatów z upoważnionej przez stronę skarżącą kancelarii zajmowało się różnymi aspektami sporu. Powołuje się ona w tym miejs cu na utrwalone orzecznictwo, z którego wynika, iż należy brać pod uwagę głównie łączną ilość godzin pracy, jaka wydaje się obiektywnie konieczna dla celów postępowania przed sądem wspólnotowym, niezależnie od liczby adwokatów zaangażowanych w prowadzenie sprawy, między którymi wykonane usługi mogły zostać rozdzielone (zob. postanowienia Sądu z dnia 15 lipca 1998 r. w sprawie T‑115/94 DEP Opel Austria przeciwko Radzie, Rec. str. II‑2739, pkt 29, oraz z dnia 10 stycznia 2002 r. w sprawie T‑80/97 DEP Starway przeciwko Radzie, Rec. str. II‑1, pkt 31).
32. Po czwarte, skarżąca uważa, że żądana kwota ma swoje uzasadnienie w wymiarze ekonomicznym, jaki przedstawia dla niej wartość przedmiotu sporu. Uważa bowiem, że druga rata subwencji stanowi ponad 20% całości kosztów projektu, które miała ona sama pokryć w wysokości 47%. Dlatego oddalenie skargi o stwierdzenie nieważności miałoby poważne skutki finansowe dla skarżącej, jak stwierdził to Sąd w pkt 51 wyroku z dnia 15 października 1997 r.
33. Aby również uzasadnić wymiar ekonomiczny sporu, skarżąca podnosi wpływ, jaki ta sprawa miałaby na dalsze prowadzenie przez nią działalności. Zdaniem skarżącej spór dotyczył w szczególności jakości wykonanej przez nią pracy oraz (bezzasadnych) zarzutów matactwa. Zdaniem skarżącej mogło to znacząco zaszkodzić prowadzonej przez nią działalności.
Argumenty pozwanej
34. Pozwana uważa, że argumenty podniesione przez skarżącą w złożonej przez nią skardze nie pozwalają uzasadnić wniosku o zwrot 38 373,99 EUR zgodnie z kryteriami przyjętymi w orzecznictwie.
35. Po pierwsze, jeżeli chodzi o wagę sporu w świetle prawa wspólnotowego, pozwana uważa, że niniejsza sprawa dotyczy projektu subwencji, który nie został wdrożony zgodnie z obowiązującymi zasadami, to znaczy należy ona do pewnej kategorii spraw, w których należy zbadać przede wszystkim okoliczności stanu faktycznego danej sprawy. W tej kategorii, od pewnego czasu, pojawia się wiele spraw.
36. Po drugie, jeżeli chodzi o stopień trudności niniejszej sprawy, pozwana uważa, że trudności wiązały się co najwyżej z postępowaniem administracyjnym poprzedzającym wniesienie skargi, w którym, jak wynika z akt sprawy, uczestniczyli już adwokaci skarżącej i w trakcie którego otrzymali informacje, które wystarczyło opracować do postępowania przed sądem. Pozwana uważa, że trudności poprzedzające wniesienie skargi miały w mniejszym stopniu charakter prawny, natomiast w większym stopniu były związane ze stanem faktycznym, uwzględniwszy, że skarżąca z jednej strony nie chciała zepsuć dobrych stosunków z G. Tzoanosem, kierownikiem rozliczającej ją jednostki, któremu w późniejszym czasie udowodniono korupcję i który został odwołany ze stanowiska, a z drugiej strony starała się sprawiać wrażenie, że podporządkowuje się wpływowi wywieranemu rzekomo przez dyrektora generalnego, któremu podległy był tenże kierownik. Zdaniem pozwanej wyjaśnienia i pogłębionej analizy rzeczywistej postawy urzędników Komisji w związku z projektem, podnoszonej przez skarżącą, dokonano nie tylko w trakcie postępowania przed sądem, ale o wiele wcześniej, i jest to przyczyna, z powodu której 41 832 DEM kosztów doradztwa prawnego zostało już zafakturowane Komisji.
37. Po trzecie, jeżeli chodzi o znaczny nakład pracy, podnoszony przez skarżącą, pozwana uważa, że został on zasadniczo ograniczony przez postępowanie poprzedzające wniesienie skargi, jak również przez fakt, iż skarżąca uzyskała z naruszeniem prawa dokumenty wewnętrzne Komisji, które zostały jej przekazane przez G. Tzoanosa lub jakiegoś dziennikarza.
38. Ponadto pozwana uważa, że w przeciwieństwie do tego, co twierdzi skarżąca, wszystkie zasadnicze elementy, które pojawiły się w późniejszym postępowaniu przed sądem, zostały podniesione i zbadane przez adwokatów skarżącej i uwzględnione w toku postępowania poprzedzającego wniesienie skargi. Pozwana podnosi w tej kwestii argument, iż skarżąca uważa, że wyjaśnienie i pogłębiona analiza rzeczywistej postawy urzędników Komisji w związku z projektem stanowiły podstawową trudność w zakresie stanu faktycznego oraz prawnego, co do którego miało zapaść rozstrzygnięcie, oraz w zakresie nakładu pracy, jaki na niej spoczywał, oraz że przyznaje, iż koszty doradztwa prawnego związane były z odrzucaniem niezgodnych z prawem prób, ze strony pewnych urzędników DG, wpływania na ten projekt.
39. Pozwana uważa w końcu, że skarżąca wychodzi z całkowicie fałszywym i kłamliwym stwierdzeniem, podtrzymując, że doradztwo ze strony adwokatów w toku postępowania poprzedzającego wniesienie skargi nie miało żadnego związku z postępowaniem toczącym się przed Sądem i Trybunałem, ponieważ to właśnie ona przytoczyła argument, że ten rzekomy wpływ oraz jego odrzucenie były w centrum postępowania. Już sam ten element byłby wystarczający do uwzględnienia skargi pomimo wyraźnie niewłaściwej realizacji projektu.
40. Pozwana uważa, że koszty adwokata związane z postępowaniem poprzedzającym wniesienie skargi nie podlegają zwrotowi w rozumieniu art. 92 § 1 regulaminu i że te same koszty nie mogą być przedmiotem dwóch wniosków o zwrot. Wobec powyższego uważa, iż skarga dotycząca tej części kosztów, których zwrotu domaga się skarżąca, powinna zostać oddalona.
41. Uwzględniwszy wszystkie inne okoliczności sprawy oraz inne sprawy w znacznym stopniu podobne, pozwana uważa, iż w tym przypadku należna kwota kosztów podlegających zwrotowi powinna być ustalona na 8 000 EUR dla postępowań przed Sądem i na 5000 EUR dla postępowania przed Trybunałem, tj. w łącznej kwocie 13 000 EUR.
2. Ocena Sądu
Kwestie ogólne
42. Zgodnie z art. 91 lit. b) regulaminu do kosztów podlegających zwrotowi zalicza się „niezbędne wydatki poczynione przez strony w związku z postępowaniem, w szczególności koszty podróży i pobytu, a także wynagrodzenia pełnomocników, doradców oraz adwokatów lub radców prawnych”. Z przepisu tego wynika, że koszty podlegające zwrotowi są ograniczone, po pierwsze, do tych poniesionych dla celów postępowania przed Sądem, a ponadto do tych, które są w tych celach niezbędne (ww. w pkt 31 postanowienie Sądu w sprawie Opel Austria przeciwko Radzie, pkt 26, oraz postanowienie z dnia 19 września 2001 r. w sprawie T‑64/99 DEP UK Coal przeciwko Komisji, Rec. str. II‑2547, pkt 25).
43. Ponadto należy przypomnieć, że przez „postępowanie” art. 91 regulaminu rozumie jedynie postępowanie przed Sądem, z wykluczeniem fazy poprzedzającej. Wynika to mianowicie z art. 90 regulaminu, który mówi o „postępowaniu przed Sądem” (zob. analogicznie postanowienia Trybunału z dnia 21 października 1970 r. w sprawie 75/69 Hake przeciwko Komisji, Rec. str. 901 i 902, oraz z dnia 30 listopada 1994 r. w sprawie C‑294/90 DEP British Aerospace przeciwko Komisji, Rec. str. I‑5423, pkt 11 i 12).
44. Jeśli chodzi o koszty odnoszące się do postępowania przed Sądem, z utrwalonego orzecznictwa wynika, że sąd wspólnotowy nie jest uprawniony do ustalania wysokości honorariów należnych od stron na rzecz ich adwokatów, ale może określić kwotę, do wysokości której wynagrodzenia te będą mogły zostać odzyskane od strony obciążonej kosztami postępowania. Orzekając w przedmiocie wniosku o ustalenie kosztów postępowania, Sąd nie bierze pod uwagę ani krajowej taryfy określającej honoraria adwokatów, ani ewentualnej umowy zawartej w tym zakresie między zainteresowaną stroną, a jej pełnomocnikami lub doradcami (postanowienie Sądu z dnia 8 listopada 1996 r. w sprawie T‑120 DEP Stahlwerke PeineSalzgitter przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1547 pkt 27, ww. w pkt31 postanowienie w sprawie Opel Austria przeciwko Radzie, pkt 27, oraz ww. w pkt 42 postanowienie w sprawie UK Coal przeciwko Komisji, pkt 26).
45. Z utrwalonego orzecznictwa wynika również, że w braku przepisów wspólnotowych o charakterze taryfowym Sąd winien dokonać swobodnej oceny danych zebranych w sprawie, mając na uwadze przedmiot i charakter sporu, jego znaczenie dla prawa wspólnotowego, jak również stopień trudności sprawy, nakład pracy, jakiego wymagało postępowanie sporne od uczestniczących w nim pełnomocników lub doradców skarżącego oraz interesy ekonomiczne, jakie strony miały w tym sporze (postanowienie prezesa trzeciej izby Trybunału z dnia 26 listopada 1985 r. w sprawie 318/82 DEP Leeuwarder Papierwarenfabriek przeciwko Komisji, Rec. str. 3727, pkt 2 i 3; postanowienie Sądu z dnia 8 marca 1995 r. w sprawie T‑2/93 DEP Air France przeciwko Komisji, Rec. str. II‑533, pkt 16; ww. w pkt 31 postanowienie w sprawie Opel Austria przeciwko Radzie, pkt 28, oraz ww. w pkt 42 postanowienie w sprawie UK Coal przeciwko Komisji, pkt 27).
46. W tym zakresie możliwości sądu wspólnotowego w zakresie oceny wartości wykonanej pracy zależą od dokładności przedstawionych mu informacji (postanowienie Trybunału z dnia 9 listopada 1995 r. w sprawie C‑89/85 DEP Ahlstrom i in. przeciwko Komisji, niepublikowane w Zbiorze, pkt 20; ww. w pkt 44 postanowienie Sądu w sprawie Stahlwerke Peine-Salzgitter przeciwko Komisji, pkt 31 i postanowienie z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie T‑342/99 Airtours przeciwko Komisji, Zb.Orz. str. II‑1785, pkt 30).
47. Uwzględniając powyższe elementy, należy ustalić kwotę kosztów podlegających zwrotowi w niniejszej sprawie.
Przedmiot i charakter sporu, jego waga z punktu widzenia prawa wspólnotowego oraz stopień trudności sprawy
Przypomnienie okoliczności stanu faktycznego leżących u podstaw sporu
48. Sprawy w postępowaniu głównym są związane z pomocą finansową przy realizacji projektu polegającego na stworzeniu bazy danych dotyczących ekologicznego ruchu turystycznego w Europie.
49. Przed przyznaniem pomocy finansowej, jak również po jej przyznaniu skarżącej, Komisja ingerowała w jego realizację przez skarżącą, próbując narzucić jej Studienkreis fur Tourismus eV (centrum badań nad turystyką), instytucję, która nie była brana pod uwagę w propozycji skarżącej przy realizacji projektu Ecodata.
50. Ponadto w toku realizacji projektu Ekodata G. Tzoanos, jeden z urzędników zajmujących się projektem, ingerował w zarządzanie finansami projektu, proponując przyznanie zasadniczej części dofinansowania jednemu z partnerów skarżącej.
51. Po zakończeniu realizacji projektu przez skarżącą Komisja podjęła decyzję o odmowie wypłaty pozostałej części dofinansowania, uzasadniając, że nie zostały spełnione w terminie warunki określone w decyzji o przyznaniu subwencji.
52. Wobec powyższego skarżąca wniosła do Sądu, a następnie do Trybunału skargę na decyzję Komisji dotyczącą zasadnej czy też bezzasadnej odmowy wypłaty pozostałej części dofinansowania.
Ocena przedmiotu oraz charakteru sporu, jego wagi dla prawa wspólnotowego oraz stopnia trudności sprawy
53. W zakresie, w jakim sprawa związana jest z niewykonaniem warunków przyznania pomocy finansowej, nie różni się szczególnie od innych spraw dotyczących pomocy finansowej. Wykładnia warunków decyzji o przyznaniu subwencji nie wymaga bowiem szczególnie skomplikowanej analizy. Ponadto ocena wykonania warunków związanych z przyznaniem pomocy finansowej w tym konkretnym przypadku nie wiąże się ze szczególnymi trudnościami natury prawnej i nie ma szczególnego znaczenia dla prawa wspólnotowego.
54. Jednakże spór ten dotyczy również ingerencji ze strony Komisji na etapie poprzedzającym realizację subwencjonowanego projektu oraz w toku jego realizacji przez skarżącą. Zaś konieczność ustalenia dokładnych okoliczności tej ingerencji, jak również konieczność dokonania dogłębnej analizy jej skutków dla rozstrzygnięcia tego sporu wiąże się, w pewnej mierze, ze szczególnymi trudnościami, które odróżniają tę sprawę od innych spraw dotyczących niewykonania warunków przyznania pomocy finansowej.
55. W tej sprawie Trybunał wypowiedział się bowiem na temat podziału ciężaru dowodu pomiędzy strony w przypadku ingerencji ze strony Komisji w realizację projektu subwencjonowanego przez Komisję. Trybunał orzekł, że w momencie, kiedy skarżąca dokonała wzmianki o ingerencji w zarządzanie projektem ze strony urzędników Komisji oraz o tym, że wspomniane ingerencje mogły mieć wpływ na prawidłowy przebieg realizacji projektu, na Komisji spoczywał ciężar wykazania, iż pomimo tych ingerencji skarżąca była w stanie zarządzać tym projektem w sposób zadawalający. Pod tym względem spór ten ma znaczenie dla prawa wspólnotowego, bowiem pozwolił na określenie podziału w ciężarze dowodu spoczywającym na stronach sporu w przypadku ingerencji Komisji w realizację subwencjonowanego przez nią projektu, tym bardziej iż w przypadku tego projektu instytucja ta zarzuca jego wadliwe wykonanie.
56. Wynika więc z tego, że omawiany spór charakteryzuje się pewnym stopniem nowości i tym samym sprawa ma pewną wagę dla prawa wspólnotowego.
W sprawie nakładu pracy, jakiego sprawa wymagała
Uwagi wstępne
57. Co się tyczy nakładu pracy, jakiego wymagało postępowanie przez sądem wspólnotowym, z powyższych rozważań wynika, że sprawa w istocie mogła wymagać od adwokatów skarżącej znacznego nakładu pracy.
58. Jednakże, aby wyczerpująco ocenić nakład pracy, jakiego wymagała ta sprawa, należy również uwzględnić wiedzę, jaką wcześniej posiadali adwokaci, oraz dokładność dostarczonych informacji dotyczących wyszczególnionych kosztów oraz wynagrodzenia.
Wiedza, jaką wcześniej dysponowali adwokaci
59. Jeżeli chodzi o ocenę nakładu pracy w związku z postępowaniem, należy podkreślić, iż na sądzie wspólnotowym spoczywa obowiązek dokonania jego oceny, po uwzględnieniu nakładu pracy, jaki jest obiektywnie konieczny dla całości postępowania sądowego. Jednakże, biorąc pod uwagę, że adwokaci skarżącej uczestniczyli już w postępowaniu oraz czynnościach poprzedzających sprawę, należy również uwzględnić fakt, iż dysponowali oni konkretnymi danymi dotyczącymi sprawy, których znajomość ułatwiła im pracę oraz skróciła czas konieczny do przygotowania postępowania sądowego (zob. postanowienia Sądu z dnia 8 listopada 2001 r. w sprawie T‑65/96 DEP Kish Glass przeciwko Komisji, Rec. str. II‑3261, pkt 25; z dnia 6 marca 2003 r. w sprawach połączonych T‑266/00 DEP i T‑227/00 DEP Nan Ya Plastics i Far Eastern Textiles przeciwko Radzie, Rec. str. II‑685, pkt 43, i z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie T‑251/00 DEP Lagardere i Canal+ przeciwko Komisji, Zb.Orz. str. II‑4217, pkt 30).
60. Z powyższego wynika, że przy ustalaniu kosztów podlegających zwrotowi pomoc adwokacka na etapie poprzedzającym wniesienie skargi nie jest uwzględniana, jeżeli zostanie wykazane, że pomoc ta nie ma zasadniczego związku z postępowaniem sądowym.
61. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że ci sami adwokaci reprezentowali skarżącą na etapie poprzedzającym wniesienie skargi, jak i w postępowaniu sądowym w sprawie dotyczącej projektu.
62. Skarżąca stoi jednak na stanowisku, że zasadnicze kwestie natury prawnej i faktycznej pojawiły się w toku postępowania przed Trybunałem i przed Sądem i nie były przedmiotem dyskusji pomiędzy nią a Komisją na etapie poprzedzającym wniesienie skargi (zob. pkt 29 i 30 powyżej). Powołuje się w tym zakresie na pismo z dnia 28 grudnia 1993 r., w którym zaproponowała rozwiązanie kompromisowe, w następstwie odmowy przez Komisję wypłacenia całkowitej kwoty subwencji.
63. Sąd uważa jednakże, że fakt zaproponowania rozwiązania kompromisowego na etapie poprzedzającym wniesienie skargi nie dowodzi w tym przypadku braku znajomości przez adwokatów skarżącej stanu faktycznego i prawnego, która mogłyby im ułatwić pracę w toku postępowania sądowego dotyczącego projektu Ekodata.
64. Aby móc zaproponować rozwiązanie kompromisowe w następstwie odmowy ze strony Komisji wypłacenia całkowitej kwoty subwencji z powodu wadliwego wykonania subwencjonowanego projektu, należy wszak posiadać co najmniej pewną znajomość kontekstu tej odmowy w zakresie faktów oraz dokonać wstępnej oceny zasadności jej motywów.
65. Tego stwierdzenia nie może podważać fakt, że Komisja umotywowała wniosek o przedłużenie terminu do złożenia odpowiedzi na skargę obszernością załączników, z jakimi musi się zapoznać, oraz koniecznością porozumienia się z odpowiednimi służbami. Wniosek ten w żaden sposób nie dowodzi, że adwokaci skarżącej nie posiadali stosownej wiedzy na temat okoliczności stanu faktycznego i prawnego sprawy na jej etapie poprzedzającym wniesienie skargi.
66. Skarżąca podważa również, jakoby mogło wynikać z zafakturowania Komisji kosztów doradztwa prawnego jako kosztów projektu, iż jej adwokatom przekazane zostały zasadnicze elementy sporu na etapie poprzedzającym wniesienie skargi.
67. Sąd zauważa w tym względzie, że skarżąca sama podnosi w toku niniejszego postępowania, że koszty te zostały poniesione w celu uniemożliwienia pewnym urzędnikom Komisji ingerowania w realizację projektu oraz w skład realizującego go konsorcjum.
68. Ponadto Sąd przypomina, że w toku postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 15 października 1997 r. skarżąca utrzymywała, że opóźnienia w realizacji projektu zostały spowodowane ingerencjami urzędników Komisji, a w szczególności ingerencjami zmierzającymi do przyznania większości otrzymanych funduszy jednemu z partnerów skarżącej, i zaakceptowania Studienkreis fur Tourismus eV jako człon ka konsorcjum. Skarżąca uznała z tego tylko powodu za nieuzasadnione sankcje zastosowane wobec niej i polegające na odmowie wypłaty z powodu nieterminowej realizacji projektu (wyrok z dnia 15 października 1997 r., pkt 34).
69. Wynika z tego, że ingerencje Komisji w zarządzanie projektem były przedmiotem opinii prawnej sporządzonej przez adwokatów skarżącej na etapie postępowania poprzedzającego wniesienie skargi oraz że wspomniane ingerencje zostały powołane na etapie postępowania sądowego dotyczącego projektu jako przyczyna, która spowodowała opóźnienie wykonania projektu. Porady, z jakich skarżąca skorzystała na etapie poprzedzającym wniesienie skargi i które zostały zafakturowane jako wchodzące w koszty realizacji projektu, pozwoliły adwokatom skarżącej na zaznajomienie się z pewnymi okolicznościami stanu faktycznego i prawnego sprawy, które okazały się zasadnicze dla etapu postępowania sądowego.
70. Bez wątpienia porady dotyczące ingerencji ze strony Komisji w zarządzanie projektem nie dotyczyły odmowy ze strony Komisji wypłaty całkowitej kwoty subwencji, ponieważ zostały udzielone wcześniej, aniżeli podjęta została odmowna decyzja Komisji. Niemniej jednak porady te pozwoliły adwokatom skarżącej na dokonanie oceny, już na etapie poprzedzającym wniesienie skargi, czy ingerencje miały rzeczywiście miejsce i jakie skutki prawne mogły z nich wynikać. Porady te musiały ułatwić pracę adwokatów skarżącej i skrócić czas konieczny na przygotowanie, w szczególności, pierwszego postępowania sądowego. Skutki powyższego stwierdzenia powinny jednak zostać ocenione w świetle wynagrodzenia, jakie zostało ustalone w tej sprawie.
Koszty i wynagrodzenie
71. Odnośnie do kosztów i wynagrodzenia przedstawionych przez skarżącą należy podzielić jej stanowisko, iż mogła swobodnie powierzyć obronę swoich praw kilku adwokatom, natomiast Sąd powinien brać pod uwagę przede wszystkim łączną liczbę godzin pracy, którą można uznać za obiektywnie konieczną dla celów postępowania spornego, niezależnie od liczby adwokatów, pomiędzy których mogły one zostać rozdzielone (ww. w pkt 59 postanowienie Sądu w sprawach Nan Ya Plastic i Far Eastern Textiles przeciwko Radzie, pkt 44; ww. w pkt 46 postanowienie Sądu w sprawie Airtours przeciwko Komisji, pkt 30, i postanowienie Sądu z dnia 29 października 2004 r. w sprawie T‑77/02 Dep Schneider Electric przeciwko Komisji, dotychczas nieopublikowane w Zbiorze, pkt 58).
72. Należy w tym miejscu przypomnieć, że możliwości dokonania przez sąd wspólnotowy oceny wartości wykonanej pracy zależy od precyzyjności dostarczonych informacji (zob. pkt 46 i przywołane w nim orzecznictwo).
73. Jeśli chodzi o wynagrodzenia dotyczące postępowania zakończonego wyrokami z dnia 15 października 1997 r. i z dnia 5 października 1999 r., skarżąca wskazuje, że jej adwokaci pracowali za wynagrodzenie zryczałtowane i wyszczególnia czynności, które wchodziły w zakres pracy za wspomniane wynagrodzenie zryczałtowane. Faktury przedstawione przez skarżącą, dotyczące wspomnianego wynagrodzenia zryczałtowanego, nie dostarczają żadnych danych szczegółowych dotyczących wykonanych czynności czy ilości godzin, co utrudnia zweryfikowanie kosztów poniesionych w związku z postępowaniami.
74. Jednakże, niezależnie od stwierdzeń w pkt 59–70 dotyczących wiedzy uzyskanej wcześniej przez adwokatów, żądane kwoty mogą być uznane za proporcjonalne do nakładu pracy, jakiego wymagały sprawy. Koszty te mogą więc być uznane za koszty konieczne poniesione w związku z postępowaniami.
75. Odnosząc się do wynagrodzeń w związku z postępowaniem zakończonym wyrokiem z dnia 6 marca 2001 r., Sąd również stoi na stanowisku, że niezależnie od stwierdzeń w pkt 59–70 dotyczących wiedzy uzyskanej wcześniej przez adwokatów, wynagrodzenia te mogą być uznane za proporcjonalne do nakładu pracy, jakiego wymagały sprawy. Koszty te mogą więc być uznane za koszty konieczne poniesione w związku ze wspomnianym postępowaniem.
76. Co do innych kosztów związanych z trzema postępowaniami, skarżąca domaga się zwrotu opłat bankowych oraz kosztów podróży do Luksemburga.
77. Jeżeli chodzi o opłaty bankowe, wyszczególnione na fakturach z dnia 26 października 1995 r. oraz 31 grudnia 1999 r., Sąd stoi na stanowisku, że koszty te nie mogą podlegać zwrotowi. Skarżąca nie była bowiem w stanie wykazać powodu, dla którego wspomniane koszty miałyby być uważane za niezbędne w toczącym się postępowaniu przed sądem wspólnotowym.
78. Jeżeli chodzi o zwrot kosztów podróży, Sąd stwierdza, że skarżąca domaga się zwrotu kosztów podróży do Luksemburga w dniu 13 października 1994 r. oraz 18 kwietnia 1995 r. w celu złożenia odpowiedzi. W istocie daty te odpowiadają w pierwszym przypadku dacie złożenia skargi, a w drugim dacie złożenia repliki w postępowaniu zakończonym wydaniem wyroku z dnia 15 października 1997 r. Podobnie w przypadku sprawy zakończonej wydaniem wyroku w dniu 5 października 1999 r. skarżąca domaga się zwrotu kosztów podróży do Luksemburga w dniu 22 grudnia 1997 r., które zostały poniesione, jak twierdzi, w związku ze złożeniem do Trybunału przez mec. Andrade odwołania.
79. Tymczasem, po pierwsze, w art. 102 § 2 regulaminu ustawodawca wspólnotowy przewidział w tym celu termin uwzględniający odległość, a po drugie, istnieją inne bezpieczne oraz ewidentnie mniej kosztowne możliwości przekazania dokumentów do sądu wspólnotowego (zob. podobnie postanowienie Sądu z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawach połacznonych T‑7/98 DEP, T‑208/98 DEP i T‑109/99 DEP, Zb.Orz. str. II‑973, pkt 40).
80. Tym samym Sąd stoi na stanowisku, że wspomniane koszty podróży nie mogą zostać uznane za niezbędne.
81. Pozostałe koszty, których zwrotu domaga się skarżąca, nie są podważane przez Komisję i mogą zostać uznane za niezbędne i konieczne.
W przedmiocie interesu gospodarczego, jaki spór przedstawia dla stron
82. Jeżeli chodzi o interes gospodarczy, należy stwierdzić, na podstawie twierdzeń skarżącej, które nie były podważane przez Komisję, ani nie zaprzeczono im w aktach sprawy, że rozstrzygnięcie sporu ma ogromne znaczenie dla skarżącej.
Ocena ogólna
83. Uwzględniając wszystkie powyżej przedstawione okoliczności, Sąd uznaje za właściwe ustalenie kosztów podlegających zwrotowi przez Komisję na rzecz skarżącej dla wszystkich postępowań na kwotę 34 260 EUR.
84. Zważywszy, że strony nie wnoszą o rozstrzygnięcie w sprawie kosztów poniesionych w związku z niniejszym postępowaniem dotyczącym ustalenia kosztów, nie ma potrzeby orzekania o kosztach.
Sentencja
Z powyższych względów
SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI (trzecia izba)
postanawia:
Łączna kwota kosztów podlegających zwrotowi przez Komisję na rzecz IPK-München zostaje ustalona na 34 260 EUR.
Sporządzono w Luksemburgu, w dniu 13 stycznia 2006 r.