62023CJ0489_RES
Kawża C‑489/23
AF
vs
Guvernul României, et
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Înalta Curte de Casație și Justiție)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) tal‑4 ta’ Settembru 2025
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Sigurtà soċjali – Assigurazzjoni għall-mard – Artikolu 56 TFUE – Libertà li jiġu pprovduti servizzi – Regolament (KE) Nru 883/2004 – Artikolu 20(1) u (2) – Kura medika rċevuta fi Stat Membru differenti minn dak tar-residenza tal-persuna assigurata – Direttiva 2011/24/UE – Artikolu 7(7) – Kopertura tal-ispejjeż tal-kura sostnuti mill-persuna assigurata – Rimbors – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-kopertura għat-twettiq ta’ eżami mediku magħmul esklużivament minn tabib kopert mill-iskema tal-assigurazzjoni għall-mard pubblika tal-Istat Membru ta’ residenza tal-persuna assigurata, li jkun ta lok għall-ħruġ, minn dan it-tabib, ta’ dokument li jawtorizza d-dħul fl-isptar ta’ din il-persuna – Limitazzjoni sinjifikattiva tar-rimbors tal-ispejjeż tal-kura tas-saħħa transkonfinali”
Saħħa pubblika – Kura tas-saħħa transkonfinali – Direttiva 2011/24 – Rimbors tal-ispejjeż tal-kura tas-saħħa transkonfinali – Kundizzjonijiet – Eżami mediku magħmul esklużivament minn tabib kopert mill-iskema tal-assigurazzjoni għall-mard pubblika tal-Istat Membru ta’ affiljazzjoni – Ħruġ, minn dan it-tabib, ta’ dokument li jawtorizza d-dħul fl-isptar tal-persuna assigurata – Ostakolu mhux iġġustifikat u sproporzjonat għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi – Inammissibbiltà
(Artikolu 56 TFUE; Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2011/24, Artikolu 7(7))
(ara l-punti 32 sa 56, u d-dispożittiv 1)
Saħħa pubblika – Kura tas-saħħa transkonfinali – Relazzjoni bejn id-Direttiva 2011/24 u r-Regolament Nru 883/2004 – Esklużjoni ta’ applikazzjoni kumulattiva taż-żewġ atti għall-istess provvista ta’ kura tas-saħħa
(Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill Nru 883/2004, Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2011/24)
(ara l-punti 60 sa 62)
Sigurtà soċjali – Koordinazzjoni ta’ sistemi ta’ sigurtà soċjali – Assigurazzjoni għall-mard – Benefiċċji in natura mogħtija fi Stat Membru ieħor – Kura medika ppjanata rċevuta fi Stat Membru differenti minn dak tar-residenza tal-persuna assigurata – Assenza ta’ awtorizzazzjoni minn qabel – Limitazzjoni sinjifikattiva tar-rimbors tal-ispejjeż tal-kura tas-saħħa transkonfinali – Ammissibbiltà – Kundizzjonijiet – Eċċezzjonijiet – Persuna assigurata prekluża milli titlob tali awtorizzazzjoni jew milli tistenna d-deċiżjoni dwar din l-applikazzjoni – Impediment marbut mal-istat ta’ saħħa tal-persuna jew man-neċessità li tirċievi kura b’urġenza
(Artikolu 56 TFUE; Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill Nru 883/2004, Artikolu 20(1) u (2))
(ara l-punti 66 sa 76, u d-dispożittiv 2)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mill-Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja, ir-Rumanija), il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat il-kundizzjonijiet u l-modalitajiet għar-rimbors tal-ispejjeż tal-kura tas-saħħa transkonfinali sostnuti minn persuna assigurata skont id-Direttiva 2011/24 (
1
) u r-Regolament Nru 883/2004 (
2
).
F’Marzu 2018, AF, resident Rumen affiljat mal-iskema tal-assigurazzjoni għall-mard pubblika nazzjonali, ġie ddijanjostikat b’adennokarċinoma tal-prostata fi stabbiliment mediku privat tar-Rumanija. Fid-dawl tal-vantaġġi għas-saħħa tal-pazjent u għall-irkupru possibbli tiegħu, it-trattament irrakkomandat kien jikkonsisti f’operazzjoni pprattikata bl-assistenza ta’ robot kirurġiku, li AF iddeċieda li jgħaddi minnha fil-Ġermanja, fi klinika speċjalizzata ddedikata esklużivament għall-patoloġija inkwistjoni.
Madankollu, it-talba li huwa ressaq wara l-operazzjoni intiża għar-rimbors tal-ispejjeż tal-kura tas-saħħa rċevuta fil-Ġermanja ġiet miċħuda mill-Fond għall-Assigurazzjoni għall-Mard Rumen minħabba, b’mod partikolari, li din it-talba ma kinitx akkumpanjata minn dokument li jawtorizza d-dħul fl-isptar tiegħu. Dan id-dokument kellu, skont ir-rekwiżiti tad-dritt Rumen, jiġi stabbilit minn tabib kopert mill-iskema tal-assigurazzjoni għall-mard pubblika Rumena qabel il-bidu tal-għoti tal-kura tas-saħħa ppjanata.
Peress li r-rikors tiegħu kontra d-deċiżjoni tal-Fond għall-Assigurazzjoni għall-Mard ġie miċħud mill-Curtea de Apel Târgu Mureș (il-Qorti tal-Appell ta’ Târgu Mureș, ir-Rumanija), AF ippreżenta appell quddiem il-qorti tar-rinviju. Peress li kellha dubji dwar il-konformità tas-sistema Rumena ta’ rimbors tas-servizzi mediċi transkonfinali mad-dritt tal-Unjoni, dik il-qorti ddeċidiet li tressaq talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Filwaqt li wettqet interpretazzjoni letterali, kuntestwali u teleoloġika tal-Artikolu 7(7) tad-Direttiva 2011/24, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat, fl-ewwel lok, li din id-dispożizzjoni ma tipprekludix, bla ħsara għal-limiti li hija tistabbilixxi, li Stat Membru ta’ affiljazzjoni jeħtieġ, għall-finijiet tar-rimbors tal-ispejjeż tal-kura tas-saħħa transkonfinali, li l-persuna assigurata tkun suġġetta għal eżami mediku magħmul minn tabib kopert mis-sistema tas-saħħa jew mill-iskema tal-assigurazzjoni għall-mard pubblika ta’ dan l-Istat Membru, li jkun ta lok għall-ħruġ, minn dan it-tabib, ta’ dokument li jawtorizza d-dħul fl-isptar ta’ din il-persuna.
F’dan ir-rigward, l-Istati Membri għandhom marġni ta’ evalwazzjoni wiesa’ sabiex jiddeterminaw il-modalitajiet u l-kundizzjonijiet ta’ kopertura tal-provvisti tal-kura tas-saħħa transkonfinali, b’tali mod li huma jistgħu jipprevedu li tali provvisti jkunu suġġetti għal ċerti kundizzjonijiet, sakemm dawn il-kundizzjonijiet ma jkunux diskriminatorji u ma jikkostitwixxux ostakolu mhux iġġustifikat għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi ggarantita mill-Artikolu 56 TFUE. Issa, abbażi tal-eżami tal-limiti hekk stabbiliti fl-Artikolu 7(7) tad-Direttiva 2011/24, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li, billi ssuġġettat ir-rimbors tal-provvisti ta’ kura tas-saħħa transkonfinali għat-twettiq ta’ eżami mediku minn tabib kopert mill-iskema tal-assigurazzjoni għall-mard pubblika Rumena u għall-kisba, mingħand dan it-tabib, ta’ dokument li jawtorizza d-dħul fl-isptar, il-leġiżlazzjoni Rumena seta’ jkollha effett dissważiv fuq l-użu ta’ provvisti tas-saħħa transkonfinali u kienet tikkostitwixxi għalhekk ostakolu għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi fis-sens tal-Artikolu 56 TFUE. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li, fil-kuntest ta’ kura fi sptar transkonfinali, ħafna drabi, tali eżami jitwettaq u tali dokument normalment jiġi redatt minn professjonist tas-saħħa li jeżerċita fl-Istat Membru fejn ser tingħata l-imsemmija kura tas-saħħa.
Dan l-ostakolu ma setax jiġi ġġustifikat mill-għan ġenerali li jinżamm il-bilanċ finanzjarju tas-sistema ta’ sigurtà soċjali mfittex mil-leġiżlazzjoni Rumena. Fil-fatt, is-sistema tas-saħħa tal-Istat Membru ta’ affiljazzjoni ma tistax tkun suġġetta għal riskju ta’ spejjeż addizzjonali marbuta mar-rimbors tal-kura tas-saħħa transkonfinali, fid-dawl tal-limitu doppju li d-Direttiva 2011/24 timponi fuq ir-rimbors tagħhom. Minn naħa, dan ir-rimbors jiġi kkalkolat abbażi tat-tariffi applikabbli għall-kura tas-saħħa fl-Istat Membru ta’ affiljazzjoni u, min-naħa l-oħra, ma jeċċedix l-ispejjeż reali tal-kura tas-saħħa rċevuta meta l-ispiża tal-kura mogħtija fl-Istat Membru ospitanti tkun inqas minn dik tal-kura mogħtija fl-Istat Membru ta’ affiljazzjoni.
Barra minn hekk, anki jekk ma setax jiġi eskluż li l-kundizzjoni imposta mil-leġiżlazzjoni Rumena ppermettiet li jiġi żgurat kontroll tal-ispejjeż u li tiġi evitata kemm jista’ jkun kull ħela ta’ riżorsi finanzjarji li tirriżulta, b’mod partikolari, minn dħul fl-isptar inutli li seta’ jkun preskritt minn tobba koperti mis-sistema tas-saħħa privata u li ma jkunux limitati minn neċessità ta’ kontroll tal-ispejjeż pubbliċi, tali kundizzjoni ma kinitx tidher, fi kwalunkwe każ, konformi mal-prinċipju ta’ proporzjonalità. Fil-fatt, setgħu jiġu previsti miżuri inqas restrittivi mil-leġiżlatur Rumen, bħalma huma l-istabbiliment ta’ proċedura intiża sabiex jiġu aċċettati ċertifikati jew rapporti mediċi ekwivalenti, flimkien ma’ kontroll tal-korrettezza apparenti tad-dijanjosi u tar-rilevanza tat-trattament propost.
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat jekk l-applikazzjoni ta’ metodu ta’ kalkolu li jillimita b’mod sinjifikattiv l-ammont tar-rimbors tal-ispejjeż tal-kura tas-saħħa transkonfinali meta mqabbel mal-ispejjeż effettivament sostnuti fl-Istat Membru fejn ingħatat din il-kura meta l-awtorizzazzjoni minn qabel meħtieġa skont ir-Regolament Nru 883/2004 ma kinitx inkisbet, hijiex konformi mal-Artikolu 20 ta’ dan ir-regolament, moqri fid-dawl tal-Artikolu 56 TFUE dwar il-moviment liberu tas-servizzi.
Fir-rigward, preliminarjament, tar-relazzjoni bejn id-Direttiva 2011/24 u r-Regolament Nru 883/2004, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li, għall-finijiet ta’ koerenza, dawn iż-żewġ atti ma jistgħux jiġu applikati b’mod kumulattiv. Meta l-pazjent ikollu d-dritt li jibbenefika minn kura tas-saħħa transkonfinali kemm skont id-Direttiva 2011/24 kif ukoll skont ir-Regolament Nru 883/2004 u meta l-applikazzjoni tal-imsemmi regolament tkun iktar vantaġġuża għalih, l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni għandu jiġbed l-attenzjoni tiegħu għal dan il-punt. Peress li l-kwistjoni tal-applikabbiltà tar-Regolament Nru 883/2004 kienet taqa’ għalhekk taħt evalwazzjoni ta’ natura fattwali, kienet il-qorti tar-rinviju li kellha tivverifika jekk dan kienx applikabbli f’dan il-każ.
Madankollu, sabiex tagħti risposta utli lill-qorti tar-rinviju, il-Qorti tal-Ġustizzja pproċediet għall-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 883/2004.
Skont l-Artikolu 20(1) u (2) tal-imsemmi regolament, persuna assigurata li tmur fi Stat Membru differenti minn dak tar-residenza tagħha sabiex tibbenefika minn provvisti in natura matul is-soġġorn tagħha għandha titlob awtorizzazzjoni mill-istituzzjoni kompetenti. Ladarba tingħata l-awtorizzazzjoni, il-persuna assigurata għandha tirċievi l-provvisti in natura pprovduti mill-istituzzjoni tal-post tas-soġġorn, skont id-dispożizzjonijiet tal-leġislazzjoni applikata minn din tal-aħħar, daqslikieku kienet assigurata taħt din il-leġislazzjoni.
Madankollu, peress li l-applikabbiltà ta’ dan l-Artikolu 20 għal sitwazzjoni partikolari ma teskludix li din is-sitwazzjoni taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat l-imsemmi artikolu fid-dawl tal-Artikolu 56 TFUE u tal-ġurisprudenza relatata miegħu. F’dan ir-rigward, hija fakkret li, meta persuna assigurata tkun irċeviet kura tas-saħħa transkonfinali mingħajr ma tkun talbet u kisbet l-awtorizzazzjoni minn qabel meħtieġa għal dan l-għan jew meta r-rifjut ta’ ħruġ ta’ din l-awtorizzazzjoni kien fondat, hija jkollha d-dritt għar-rimbors tal-imsemmija kura biss fil-limitu tal-kopertura ggarantita mill-iskema tal-assigurazzjoni għall-mard li hija tkun affiljata magħha. L-ammont tar-rimbors ta’ dawn l-ispejjeż jista’ jiġi stabbilit mill-Istat Membru ta’ affiljazzjoni għal livell inqas mill-ispejjeż effettivament sostnuti minn dik il-persuna, sakemm il-metodu ta’ kalkolu tal-imsemmi ammont ikun ibbażat fuq kriterji oġġettivi, mhux diskriminatorji u trasparenti.
Madankollu, jekk, għal raġunijiet marbuta mal-istat ta’ saħħa tagħha jew man-neċessità li tirċievi kura b’urġenza fi sptar, l-imsemmija persuna kienet prekluża milli titlob tali awtorizzazzjoni minn qabel jew ma setgħetx tistenna d-deċiżjoni tal-istituzzjoni kompetenti fuq it-talba għal awtorizzazzjoni mressqa, hija jkollha d-dritt li tikseb ir-rimbors ta’ ammont ekwivalenti għal dak li normalment kien jitħallas mill-istituzzjoni kompetenti fil-każ ta’ tali awtorizzazzjoni.
(
1
)	Direttiva 2011/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑9 ta’ Marzu 2011 dwar l-applikazzjoni tad-drittijiet tal-pazjenti fil-qasam tal-kura tas-saħħa transkonfinali (ĠU 2011, L 88, p. 45).
(
2
)	Regolament (KE) Nru 883/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑29 ta’ April 2004 dwar il-kordinazzjoni ta’ sistemi ta’ sigurtà soċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 5, p. 72).