Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
DEAN SPIELMANN
της 16ης Απριλίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑254/25
A.A.
κατά
Wojewoda Śląski
[αίτηση του Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (διοικητικού πρωτοδικείου περιφέρειας Gliwice, Πολωνία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Μεταναστευτική πολιτική – Προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών με σκοπό τις σπουδές – Οδηγία (ΕΕ)
2016/801 – Διαδικαστικές εγγυήσεις – Αναστολή των προθεσμιών εξέτασης αιτήσεων χορήγησης άδειας που υποβάλλονται από υπηκόους τρίτων χωρών – Δικαίωμα πραγματικής προσφυγής – Αρχή της ισοδυναμίας »
Εισαγωγή
1.        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως υποβλήθηκε από το Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (διοικητικό πρωτοδικείο περιφέρειας Gliwice, Πολωνία) στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ του A. A. (στο εξής: προσφεύγων), υπηκόου τρίτης χώρας, και του Wojewoda Śląski (περιφερειάρχη Σιλεσίας, Πολωνία) (στο εξής: περιφερειάρχης). Η διαφορά της κύριας δίκης ανέκυψε στο πλαίσιο της εισβολής της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022, η οποία είχε ως αποτέλεσμα σημαντικές εισροές εκτοπισθέντων στην Πολωνία. Ο Πολωνός νομοθέτης θέσπισε διατάξεις, αφενός, για την αναστολή των προθεσμιών εξέτασης των αιτήσεων άδειας διαμονής, μεταξύ άλλων, με σκοπό τις σπουδές και, αφετέρου, για τον αποκλεισμό της εφαρμογής των εθνικών κανόνων σχετικά με την παράλειψη της αρμόδιας αρχής, με αποτέλεσμα να μη μπορεί να επιβληθεί, στην εν λόγω αρχή, καμία χρηματική κύρωση λόγω μη τήρησης των προβλεπόμενων προθεσμιών για την έκδοση απόφασης.
2.        Η υπόθεση της κύριας δίκης αφορά τη μη έκδοση απόφασης, εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών, επί της αιτήσεως άδειας προσωρινής διαμονής με σκοπό τις σπουδές, την οποία υπέβαλε υπήκοος τρίτης χώρας, καθώς και την αδυναμία άσκησης μέσων έννομης προστασίας κατά της αδράνειας των οργάνων της δημόσιας διοίκησης ή εξασφάλισης εύλογης οικονομικής αποζημίωσης. Επομένως, στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης το Δικαστήριο καλείται να εκτιμήσει, υπό το πρίσμα του δικαίου της Ένωσης, τον αποκλεισμό, δυνάμει της σχετικής εθνικής νομοθεσίας, της δυνατότητας άσκησης μέσων έννομης προστασίας, από τους υπηκόους τρίτων χωρών, προκειμένου να διαπιστωθεί η αδράνεια των πολωνικών διοικητικών αρχών όσον αφορά την εξέταση αίτησης άδειας προσωρινής διαμονής με σκοπό τις σπουδές, καθώς και τον αποκλεισμό της δυνατότητας των πολωνικών δικαστηρίων, αφενός, να επιδικάσουν εύλογο χρηματικό ποσό ως ικανοποίηση για την προσβολή του δικαιώματος στην εύλογη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας και, αφετέρου, να διατάξουν την έκδοση διοικητικής απόφασης εντός της τασσόμενης από το δικαστήριο προθεσμίας.
3.        Η εκτίμηση αυτή θα πραγματοποιηθεί, μεταξύ άλλων, με γνώμονα το άρθρο 34 της οδηγίας (ΕΕ) 2016/801 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2016, σχετικά με τις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών με σκοπό την έρευνα, τις σπουδές, την πρακτική άσκηση, την εθελοντική υπηρεσία, τις ανταλλαγές μαθητών ή τα εκπαιδευτικά προγράμματα και την απασχόληση των εσωτερικών άμισθων βοηθών (2), και το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο Χάρτης
4.        Στην υπό κρίση υπόθεση κρίσιμο είναι το άρθρο 47 του Χάρτη, το οποίο επιγράφεται «Δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου».
Η οδηγία 2016/801
5.        Το άρθρο 5 της οδηγίας 2016/801, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αρχές», ορίζει στις παραγράφους 1 και 3 τα εξής:
«1.      Η εισδοχή υπηκόου τρίτης χώρας δυνάμει της παρούσας οδηγίας υπόκειται σε έλεγχο δικαιολογητικών που αποδεικνύουν ότι ο εν λόγω υπήκοος τρίτης χώρας πληροί:
α)      τις γενικές προϋποθέσεις του άρθρου 7· και
β)      τις σχετικές ειδικές προϋποθέσεις των άρθρων 8, 11, 12, 13, 14 ή 16.
[…]
3.      Όταν πληρούνται όλες οι γενικές και ειδικές προϋποθέσεις, οι υπήκοοι τρίτων χωρών δικαιούνται να λάβουν άδεια.
Όταν ένα κράτος μέλος εκδίδει άδεια διαμονής μόνο στο έδαφός του και πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις εισδοχής που προβλέπονται στην παρούσα οδηγία, το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος χορηγεί στον υπήκοο τρίτης χώρας την απαιτούμενη θεώρηση.»
6.        Το άρθρο 34 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο επιγράφεται «Διαδικαστικές εγγυήσεις και διαφάνεια», προβλέπει τα εξής:
«1.      Οι αρμόδιες αρχές του οικείου κράτους μέλους εκδίδουν απόφαση σχετικά με την αίτηση χορήγησης ή ανανέωσης άδειας και κοινοποιούν την απόφασή τους γραπτώς στον αιτούντα, σύμφωνα με τις διαδικασίες κοινοποίησης που προβλέπονται στην εθνική νομοθεσία, το ταχύτερο δυνατό και το αργότερο εντός 90 ημερών από την ημερομηνία υποβολής της πλήρους αίτησης.
[…]
3.      Εάν οι πληροφορίες ή τα δικαιολογητικά που παρέχονται προς υποστήριξη της αίτησης είναι ελλιπή, οι αρμόδιες αρχές ενημερώνουν τον αιτούντα, εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος, για τις συμπληρωματικές πληροφορίες που απαιτούνται και ορίζουν εύλογη προθεσμία υποβολής τους. Η περίοδος που αναφέρεται στ[ην] παρ[άγραφο] 1 […] αναστέλλεται μέχρις ότου οι αρμόδιες αρχές λάβουν τις απαιτούμενες συμπληρωματικές πληροφορίες. Εάν οι συμπληρωματικές πληροφορίες ή τα συμπληρωματικά έγγραφα δεν προσκομισθούν εντός της προθεσμίας αυτής, η αίτηση μπορεί να απορριφθεί.
[…]
5.      Κάθε απόφαση με την οποία κρίνεται απαράδεκτη ή απορρίπτεται αίτηση ή με την οποία δεν ανανεώνεται ή ανακαλείται άδεια υπόκειται σε ένδικα μέσα στο οικείο κράτος μέλος σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο. Η γραπτή κοινοποίηση προσδιορίζει το δικαστήριο ή τη διοικητική αρχή ενώπιον των οποίων ο ενδιαφερόμενος μπορεί να προσφύγει καθώς και την προθεσμία εντός της οποίας μπορεί να ασκηθεί η προσφυγή.»
Η εκτελεστική απόφαση 2022/382
7.        Κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 3 και 7 της εκτελεστικής απόφασης (ΕΕ) 2022/382 του Συμβουλίου, της 4ης Μαρτίου 2022, που διαπιστώνει την ύπαρξη μαζικής εισροής εκτοπισθέντων από την Ουκρανία κατά την έννοια του άρθρου 5 της οδηγίας 2001/55/ΕΚ και έχει ως αποτέλεσμα την εφαρμογή προσωρινής προστασίας (3), η εισβολή της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Ουκρανία, την οποία το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καταδίκασε στις 24 Φεβρουαρίου 2022, είχε ως αποτέλεσμα τη μαζική εισροή εκτοπισθέντων από την Ουκρανία, οι οποίοι δεν είναι σε θέση να επιστρέψουν στη χώρα ή περιοχή καταγωγής τους, η δε έκταση της εισροής ενδέχεται να εμποδίσει τα συστήματα ασύλου των κρατών μελών να διεκπεραιώνουν τις αφίξεις χωρίς αρνητικές συνέπειες στην αποτελεσματική λειτουργία τους και στα συμφέροντα των ενδιαφερομένων και των άλλων προσώπων που ζητούν προστασία.
Η εκτελεστική απόφαση 2024/1836
8.        Κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 7 και 8 της εκτελεστικής απόφασης (ΕΕ) 2024/1836 του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 2024, για την παράταση της προσωρινής προστασίας, όπως θεσπίστηκε με την εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2022/382 (4), η συνέχιση του πολέμου, οι δύσκολες ανθρωπιστικές συνθήκες, η αστάθεια και ο κίνδυνος κλιμάκωσης συνεπάγονται ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο περαιτέρω αφίξεων σε μεγάλη κλίμακα και ότι ο κίνδυνος για την αποδοτική λειτουργία των εθνικών συστημάτων ασύλου συνεχίζει να υφίσταται και ότι, επομένως, είναι αναγκαίο να παραταθεί η προσωρινή προστασία προκειμένου να διασφαλιστεί άμεση προστασία και ένα εναρμονισμένο σύνολο δικαιωμάτων, μειώνοντας τις διατυπώσεις, και να αποφευχθεί το ενδεχόμενο η παύση του καθεστώτος να έχει ως αποτέλεσμα την ταυτόχρονη και μαζική υποβολή αιτήσεων διεθνούς προστασίας που θα μπορούσε να επιβαρύνει τα εν λόγω συστήματα.
Το πολωνικό δίκαιο
Ο νόμος της 12ης Μαρτίου 2022
9.        Ο ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (νόμος περί παροχής βοήθειας στους Ουκρανούς πολίτες στο πλαίσιο της ένοπλης σύρραξης στο έδαφος της Ουκρανίας), της 12ης Μαρτίου 2022 (5), εκδόθηκε σε συνέχεια της εκτελεστικής απόφασης 2022/382. Ο νόμος θεσπίζει ειδικούς κανόνες για τη νομιμοποίηση της διαμονής των Ουκρανών υπηκόων που αφίχθησαν στο έδαφος της Πολωνίας. Το ενοποιημένο κείμενο του νόμου (6), όπως διαμορφώθηκε κατόπιν τροποποιήσεων, περιέχει το άρθρο 100d, το οποίο έχει εφαρμογή στα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης της κύριας δίκης και ορίζει τα εξής:
«1.      Έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2025, οι προθεσμίες εξέτασης των υποθέσεων που αφορούν:
1)      τη χορήγηση στους αλλοδαπούς:
a)      άδειας διαμονής ορισμένου χρόνου,
b)      άδειας μόνιμης διαμονής,
c)      άδειας διαμονής επί μακρόν διαμένοντος – ΕΕ,
2)      την τροποποίηση:
a)      της άδειας διαμονής ορισμένου χρόνου και της άδειας διαμονής για εργασία,
b)      της άδειας διαμονής ορισμένου χρόνου με σκοπό την απασχόληση υψηλής εξειδίκευσης,
3)      την ανάκληση από τους αλλοδαπούς:
a)      της άδειας διαμονής ορισμένου χρόνου,
b)      της άδειας μόνιμης διαμονής,
c)      της άδειας διαμονής επί μακρόν διαμένοντος – ΕΕ,
– δεν εκκινούν, οι δε προθεσμίες που έχουν εκκινήσει αναστέλλονται κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου για τις διαδικασίες που διεξάγει ο περιφερειάρχης.
2.      Οι πράξεις που τελέστηκαν κατά τη διάρκεια της περιόδου που μνημονεύεται στην παράγραφο 1, στο πλαίσιο των διαδικασιών που παρατίθενται στην παράγραφο 1, είναι ισχυρές.
3.      Κατά τη διάρκεια της περιόδου που μνημονεύεται στην παράγραφο 1:
1)      οι διατάξεις σχετικά με την παράλειψη της αρμόδιας για τη διαδικασία αρχής, στις περιπτώσεις που μνημονεύονται στην παράγραφο 1, και σχετικά με την υποχρέωση της εν λόγω αρχής να ενημερώσει τον ενδιαφερόμενο ή τον συμμετέχοντα στη διαδικασία για το γεγονός ότι η υπόθεση δεν εξετάστηκε εντός των προθεσμιών δεν εφαρμόζονται·
2)      στις περιπτώσεις που μνημονεύονται στην παράγραφο 1, δεν επιβάλλεται στην αρμόδια για τη διαδικασία αρχή οποιοδήποτε πρόστιμο ούτε η υποχρέωση να καταβάλει χρηματικά ποσά στους προσφεύγοντες λόγω μη έκδοσης απόφασης εντός των προθεσμιών που προβλέπονται από τον νόμο.
4.      Το γεγονός ότι η αρμόδια για τη διαδικασία αρχή, στις περιπτώσεις που μνημονεύονται στην παράγραφο 1, δεν ενήργησε ή ενήργησε με καθυστέρηση, κατά της διάρκεια της περιόδου που μνημονεύεται στην παράγραφο 1, δεν μπορεί να θεμελιώσει προσφυγή κατά παραλείψεως οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας ή προσφυγή κατά της υπέρμετρης διάρκειας της διαδικασίας ούτε προσφυγή λόγω προσβολής του δικαιώματος του ενδιαφερομένου να εξεταστεί η υπόθεσή του το ταχύτερο δυνατό.»
10.      Το ανωτέρω άρθρο 100d τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2023 και έχει τροποποιηθεί επανειλημμένως, οι δε ημερομηνίες λήξης της αναστολής των προθεσμιών ορίστηκαν στις 24 Αυγούστου 2023, στις 4 Μαρτίου 2024 και στις 30 Ιουνίου 2024, αντιστοίχως. Το άρθρο αυτό αντικατέστησε το άρθρο 100c του ίδιου νόμου, το οποίο εφαρμοζόταν έως την 31η Δεκεμβρίου 2022.
Ο νόμος περί αλλοδαπών
11.      Το άρθρο 3 του ustawa o cudzoziemcach (νόμου περί αλλοδαπών), της 12ης Δεκεμβρίου 2013 (7), προβλέπει τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος νόμου, νοούνται ως:
[…]
2)      αλλοδαπός: πρόσωπο το οποίο δεν έχει την πολωνική ιθαγένεια·
[…]».
12.      Το άρθρο 112a του νόμου περί αλλοδαπών προβλέπει τα εξής:
«1.      Η απόφαση σχετικά με τη χορήγηση άδειας διαμονής ορισμένου χρόνου σε αλλοδαπό λαμβάνεται εντός προθεσμίας εξήντα ημερών.
2.      Η προθεσμία της παραγράφου 1 εκκινεί από την ημερομηνία της τελευταίας από τις ακόλουθες πράξεις:
1)      ο αλλοδαπός υπέβαλε αυτοπροσώπως αίτηση άδειας διαμονής ορισμένου χρόνου ή εμφανίστηκε αυτοπροσώπως στην περιφερειακή υπηρεσία μετά την υποβολή της εν λόγω αίτησης, εκτός εάν η υποχρέωση αυτοπρόσωπης εμφάνισης δεν εφαρμόζεται σε σχέση με τον αλλοδαπό, ή
2)      ο αλλοδαπός υπέβαλε αίτηση άδειας διαμονής ορισμένου χρόνου, νομότυπη ή τακτοποιηθείσα, ή
3)      ο αλλοδαπός προσκόμισε τα έγγραφα που μνημονεύονται στο άρθρο 106, παράγραφος 2, σημείο 2, ή η προθεσμία του άρθρου 106, παράγραφος 2a, την οποία έταξε ο περιφερειάρχης, έληξε.
3.      Στην περίπτωση της διαδικασίας σχετικά με τη χορήγηση άδειας διαμονής ορισμένου χρόνου, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 139a, παράγραφος 1, και στο άρθρο 139o, παράγραφος 1, η προθεσμία της παραγράφου 1 εκκινεί από την ημερομηνία της τελευταίας από τις ακόλουθες πράξεις:
1)      η οντότητα υποδοχής υπέβαλε αίτηση άδειας διαμονής ορισμένου χρόνου, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 139a, παράγραφος 1, ή στο άρθρο 139o, παράγραφος 1, νομότυπη ή τακτοποιηθείσα, ή
2)      η οντότητα υποδοχής προσκόμισε τα έγγραφα που μνημονεύονται στο άρθρο 106a, παράγραφος 2, σημείο 2, ή η προθεσμία του άρθρου 106a, παράγραφος 3, την οποία έταξε ο περιφερειάρχης, έληξε.
4.      Η διαδικασία προσφυγής σχετικά με τη χορήγηση άδειας διαμονής ορισμένου χρόνου σε αλλοδαπό περατώνεται εντός προθεσμίας ενενήντα ημερών.
5.      Όταν η προσφυγή δεν πληροί τις απαιτήσεις που προβλέπονται από τον νόμο, η προθεσμία της παραγράφου 4 εκκινεί από την ημερομηνία τακτοποίησης της προσφυγής.»
Ο νόμος περί κώδικα διοικητικής δικονομίας
13.      Κατά το άρθρο 53, paragraphe 2b, του ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (νόμου περί κώδικα διοικητικής δικονομίας), της 30ής Αυγούστου 2002 (8):
«Η προσφυγή κατά παραλείψεως οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας ή κατά της υπέρμετρης διάρκειας της διαδικασίας μπορεί να ασκηθεί οποτεδήποτε μετά την αποστολή επιστολής υπόμνησης στην αρμόδια αρχή.»
14.      Το άρθρο 149 του ως άνω νόμου ορίζει τα εξής:
«1.      Όταν κάνει δεκτή την προσφυγή λόγω παραλείψεως ή την προσφυγή κατά της υπέρμετρης διάρκειας της διαδικασίας που διεξήγαγαν οι αρχές, στις περιπτώσεις που μνημονεύονται στο άρθρο 3, παράγραφος 2, σημεία 1 έως 4, ή κατά της υπέρμετρης διάρκειας της διαδικασίας, στις περιπτώσεις που μνημονεύονται στο άρθρο 3, παράγραφος 2, σημείο 4a, το δικαστήριο:
1)      επιβάλλει στην αρχή την υποχρέωση να εκδώσει πράξη ή ερμηνευτική απόφαση ή να λάβει μέτρο εντός καθορισμένης προθεσμίας·
2)      επιβάλλει στην αρχή την υποχρέωση να διαπιστώσει ή να αναγνωρίσει το υποστατό του δικαιώματος ή της υποχρέωσης που απορρέει από τον νόμο·
3)      διαπιστώνει ότι η αρχή υπέπεσε σε παράλειψη ή ευθύνεται για την υπέρμετρη διάρκεια της διαδικασίας.
1a.      Το δικαστήριο αποφαίνεται επί του αν η παράλειψη ή η υπέρμετρη διάρκεια της διαδικασίας που διεξήγαγε η αρχή ενέχει κατάφωρη προσβολή του δικαιώματος.
1b.      Στην περίπτωση που μνημονεύεται στην παράγραφο 1, σημεία 1 και 2, το δικαστήριο δύναται να αποφανθεί, επιπλέον, επί του υποστατού ή μη του δικαιώματος ή της υποχρέωσης, εφόσον τούτο είναι δυνατό όταν η φύση της υπόθεσης καθώς και τα πραγματικά και νομικά στοιχεία της δεν γεννούν εύλογες αμφιβολίες συναφώς.
2.      Στην περίπτωση που μνημονεύεται στην παράγραφο 1, το δικαστήριο δύναται, επιπλέον, να επιβάλει στην αρχή, αυτεπαγγέλτως ή κατόπιν αιτήματος του προσφεύγοντος, πρόστιμο, του οποίου το ύψος προβλέπεται στο άρθρο 154, παράγραφος 6, ή να διατάξει την αρχή να καταβάλει στον προσφεύγοντα χρηματικό ποσό ανερχόμενο, κατ’ ανώτατο όριο, στο ήμισυ του ποσού που προβλέπεται στο άρθρο 154, παράγραφος 6.»
15.      Κατά το άρθρο 153 του εν λόγω νόμου:
«Η νομική εκτίμηση και τα στοιχεία σχετικά με τη συνέχεια της διαδικασίας, που περιέχονται στην απόφαση του δικαστηρίου, δεσμεύουν τις αρχές κατά των οποίων ασκήθηκε προσφυγή λόγω της πράξης ή της παράλειψής τους ή λόγω της υπέρμετρης διάρκειας της διαδικασίας την οποία διεξήγαγαν, καθώς και τα δικαστήρια, εκτός εάν οι νομοθετικές διατάξεις τροποποιήθηκαν.»
Η διαφορά της κύριας δίκης, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
16.      Στις 17 Απριλίου 2024 ο προσφεύγων, υπήκοος τρίτης χώρας, υπέβαλε στον περιφερειάρχη αίτηση άδειας διαμονής ορισμένου χρόνου, με σκοπό να παρακολουθήσει πανεπιστημιακές σπουδές στην Πολωνία. Ελλείψει αποφάσεως της αρχής εντός της προβλεπόμενης από την εθνική νομοθεσία προθεσμίας, ο προσφεύγων απέστειλε, στις 25 Οκτωβρίου 2024, επιστολή υπενθύμισης στον περιφερειάρχη.
17.      Ελλείψει οποιασδήποτε αποφάσεως επί της αιτήσεώς του, στις 22 Νοεμβρίου 2024 ο προσφεύγων άσκησε, ενώπιον του Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (διοικητικού πρωτοδικείου περιφέρειας Gliwice), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, προσφυγή λόγω παραλείψεως. Με το δικόγραφο της προσφυγής του, ο προσφεύγων προσήψε στον περιφερειάρχη ότι υπερέβη προδήλως την προθεσμία εξέτασης της αίτησής του για τη χορήγηση άδειας διαμονής ορισμένου χρόνου και ζήτησε από το δικαστήριο να επιβάλει στη διοικητική αρχή την υποχρέωση χορήγησης της επίμαχης άδειας εντός προθεσμίας δεκατεσσάρων ημερών και να διατάξει τη διοικητική αρχή να του καταβάλει αποζημίωση ή, επικουρικώς, να επιβάλει στη διοικητική αρχή πρόστιμο.
18.      Με το υπόμνημα αντικρούσεως, ο περιφερειάρχης ζήτησε από το δικαστήριο να απορρίψει την προσφυγή, επικαλούμενος, μεταξύ άλλων, το άρθρο 100d του νόμου της 12ης Μαρτίου 2022. Κατά την εν λόγω διάταξη, οι προθεσμίες εξέτασης των αιτήσεων στο πλαίσιο των διαδικασιών που διεξάγει ο περιφερειάρχης εκκινούν μόλις από τις 30 Σεπτεμβρίου 2025 ή αναστέλλονται έως τη συγκεκριμένη ημερομηνία, λόγω των διαδοχικών αυξήσεων του αριθμού των υποβαλλόμενων αιτήσεων άδειας διαμονής ως αποτέλεσμα της επίθεσης της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022. Η εν λόγω αναστολή έλαβε τέλος αρχικώς την 31η Δεκεμβρίου 2022, αλλά παρατάθηκε επανειλημμένως. Ο περιφερειάρχης επισήμανε επίσης ότι το προμνησθέν άρθρο 100d προβλέπει ότι, έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2025, οι διατάξεις σχετικά με την παράλειψη της αρχής και την υποχρέωση που υπέχει να ενημερώνει τον ενδιαφερόμενο για το γεγονός ότι η υπόθεσή του δεν θα εξεταστεί εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας δεν εφαρμόζονται και ότι δεν είναι δυνατό να επιβληθεί οποιοδήποτε πρόστιμο ή να επιδικασθεί αποζημίωση υπέρ των αιτούντων λόγω μη τήρησης των προθεσμιών που καθορίζονται από τον νόμο.
19.      Το Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (διοικητικό πρωτοδικείο περιφέρειας Gliwice), το οποίο διατηρεί αμφιβολίες όσον αφορά τη συμβατότητα, με το δίκαιο της Ένωσης, της ανωτέρω αναστολής των προθεσμιών και της αδυναμίας των υπηκόων τρίτων χωρών να ασκήσουν αποτελεσματικό μέσο έννομης προστασίας κατά της παράλειψης των αρχών της δημόσιας διοίκησης, αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Έχουν οι ακόλουθες αρχές, οι οποίες απορρέουν από τις Συνθήκες:
α)      οι αρχές του κράτους δικαίου και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (άρθρο 2 και άρθρο 6, παράγραφος 3, [ΣΕΕ])·
β)      η αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 52, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το άρθρο 51, παράγραφος 1, του [Χάρτη], σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 1, ΣΕΕ)·
γ)      οι αρχές της υπεροχής και της αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης (άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ)·
δ)      το “δικαίωμα χρηστής διοίκησης” (το οποίο συνιστά επίσης αρχή του δικαίου της Ένωσης) (άρθρο 41, παράγραφοι 1 έως 4, του Χάρτη, σε συνδυασμό με το άρθρο 51, παράγραφος 1, του Χάρτη και το άρθρο 6, παράγραφος 1, ΣΕΕ και διαμορφωθέν στη νομολογία του Δικαστηρίου),
την έννοια ότι αντιτίθενται στον μακρόχρονο και διαρκώς παρατεινόμενο, δυνάμει του εθνικού δικαίου, αποκλεισμό, για λόγους οργανωτικούς ή οικονομικούς, του δικαιώματος των αλλοδαπών (υπηκόων τρίτων χωρών) να ασκούν αποτελεσματικά μέσα έννομης προστασίας κατά της αδράνειας των διοικητικών αρχών (μέσα όπως η υπόμνηση και η προσφυγή κατά παραλείψεως οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας ή κατά υπέρμετρης καθυστερήσεως), μεταξύ άλλων σε σχέση με τις πράξεις που προβλέπονται στο άρθρο 34, παράγραφοι 1 και 3, της οδηγίας [2016/801];
2)      Πρέπει να θεωρηθεί ότι ο μακρόχρονος και διαρκώς παρατεινόμενος, δυνάμει του εθνικού δικαίου, αποκλεισμός της δυνατότητας των αλλοδαπών (υπηκόων τρίτων χωρών) να ασκούν αποτελεσματικά μέσα έννομης προστασίας κατά της αδράνειας των διοικητικών αρχών, για τον οποίο γίνεται λόγος στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, καθώς και ο αποκλεισμός της δυνατότητας των εθνικών διοικητικών δικαστηρίων να τους επιδικάσουν εύλογο χρηματικό ποσό ως ικανοποίηση για την παραβίαση του δικαιώματός τους στην εύλογη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας και να διατάξουν την έκδοση διοικητικής πράξεως εντός καθορισμένης προθεσμίας, λαμβανομένου υπόψη ότι οι Πολωνοί πολίτες δεν στερούνται των δικαιωμάτων αυτών στο πλαίσιο δικών τους διοικητικών υποθέσεων:
α)      δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του γενικού συμφέροντος και περιορίζει κατά τρόπο υπέρμετρο θεμελιώδη δικαιώματα της Ένωσης (άρθρο 2 ΣΕΕ· άρθρο 6, παράγραφοι 1 και 3, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 52, παράγραφοι 1 έως 3, του Χάρτη)·
β)      εισάγει δυσμενή διάκριση σε βάρος των αλλοδαπών (υπηκόων τρίτων χωρών) (άρθρο 2 ΣΕΕ, άρθρα 10 και 18 ΣΛΕΕ, άρθρα 20 και 21, παράγραφοι 1 και 2, του Χάρτη)·
γ)      παραβιάζει την αρχή της δικαιοσύνης (άρθρο 2 ΣΕΕ)·
δ)      παρεμποδίζει την πραγματική και αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη (άρθρο 2 ΣΕΕ, άρθρο 67, παράγραφος 4, ΣΛΕΕ, άρθρο 47 σε συνδυασμό με το άρθρο 51, παράγραφος 1, του Χάρτη);»
20.      Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν στο Δικαστήριο η Πολωνική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Ανάλυση
21.      Με τα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία θα εξετάσω από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν ο νόμος της 12ης Μαρτίου 2022 αντιβαίνει στο δίκαιο της Ένωσης, ιδίως στο άρθρο 34, παράγραφοι 1 και 3, της οδηγίας 2016/801, καθόσον, για λόγους που ανάγονται σε οργανωτικούς ή οικονομικούς περιορισμούς, παρέτεινε για μεγάλο χρονικό διάστημα και επανειλημμένως τον αποκλεισμό, δυνάμει του εθνικού δικαίου, του δικαιώματος των υπηκόων τρίτων χωρών να ασκήσουν αποτελεσματικό μέσο έννομης προστασίας κατά της αδράνειας των διοικητικών αρχών και απέκλεισε τη δυνατότητα, των εθνικών διοικητικών δικαστηρίων, αφενός, να επιδικάσουν εύλογο χρηματικό ποσό ως ικανοποίηση για την προσβολή του δικαιώματος σε εύλογη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας και, αφετέρου, να διατάξουν την έκδοση διοικητικής απόφασης εντός της τασσόμενης από το δικαστήριο προθεσμίας.
22.      Για να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα, το Δικαστήριο πρέπει να εκτιμήσει τη συμβατότητα, του ανωτέρω αποκλεισμού των μέσων έννομης προστασίας, με το δίκαιο της Ένωσης, και ειδικότερα με τις κρίσιμες διατάξεις της οδηγίας 2016/801 και με το άρθρο 47 του Χάρτη (9), και, επομένως, είναι αναγκαίο να εξεταστούν διαδοχικά πλείονα ζητήματα. Πρώτον, πρέπει να υπομνησθεί ο σκοπός της οδηγίας 2016/801, προκειμένου να αποσαφηνιστεί η λειτουργία και η εμβέλεια της διαδικασίας χορήγησης άδειας διαμονής η οποία εμπίπτει στη συγκεκριμένη πράξη. Δεύτερον, πρέπει να εκτιμηθεί, υπό το πρίσμα του άρθρου 34 της ίδιας οδηγίας και του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη, η εθνική ρύθμιση με την οποία οι προθεσμίες εξέτασης των αιτήσεων άδειας διαμονής, που υποβάλλουν υπήκοοι τρίτων χωρών με σκοπό τις σπουδές στο έδαφος της Πολωνίας, κατέστησαν ανεφάρμοστες ή ανεστάλησαν. Συναφώς, θα πρέπει να εξεταστεί αν, και σε ποιο μέτρο, η εν λόγω ρύθμιση θίγει την πρακτική αποτελεσματικότητα της οδηγίας 2016/801, μεταξύ άλλων ως προς τις αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας. Τρίτον, θα πρέπει να εξεταστεί το επιχείρημα που προέβαλε η Πολωνική Κυβέρνηση σχετικά με την ύπαρξη ανωτέρας βίας και να εκτιμηθεί αν η σημαντική εισροή εκτοπισθέντων, μετά την επίθεση της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Ουκρανία, μπορεί να συνιστά ανωτέρα βία ικανή να δικαιολογήσει τις παρεκκλίσεις από το επίμαχο δίκαιο της Ένωσης.
Ο σκοπός της οδηγίας 2016/801 και η προθεσμία εξέτασης των αιτήσεων άδειας διαμονής που προβλέπεται στο άρθρο της 34, παράγραφος 1
23.      Πρώτον, αφετηρία για την εξέταση πρέπει να αποτελέσει το γράμμα του άρθρου 34, παράγραφος 1, της οδηγίας 2016/801, κατά το οποίο «[ο]ι αρμόδιες αρχές του οικείου κράτους μέλους εκδίδουν απόφαση σχετικά με την αίτηση χορήγησης ή ανανέωσης άδειας και κοινοποιούν την απόφασή τους γραπτώς στον αιτούντα, σύμφωνα με τις διαδικασίες κοινοποίησης που προβλέπονται στην εθνική νομοθεσία, το ταχύτερο δυνατό και το αργότερο εντός 90 ημερών από την ημερομηνία υποβολής της πλήρους αίτησης».
24.      Η μνεία σε έκδοση και κοινοποίηση απόφασης «το ταχύτερο δυνατό», σε συνδυασμό με τον καθορισμό ανώτατης προθεσμίας 90 ημερών (10), είναι ενδεικτική της οικονομίας της επίμαχης οδηγίας, σκοπός της οποίας είναι η βελτίωση και η απλούστευση των προϋποθέσεων εισόδου και διαμονής, προκειμένου, μεταξύ άλλων, οι ενδιαφερόμενοι να μπορέσουν να προλάβουν την έναρξη του ακαδημαϊκού έτους και να οργανώσουν αποτελεσματικά το σχέδιο σπουδών τους (11). Με άλλα λόγια, η ταχύτητα της έκδοσης απόφασης επί αιτήσεως άδειας διαμονής για σκοπό τις σπουδές συνιστά ουσιώδη συνιστώσα του καθεστώτος που θεσπίζεται με την οδηγία 2016/801.
25.      Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, δυνάμει του άρθρου 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2016/801, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να χορηγούν άδεια διαμονής με σκοπό τις σπουδές στον αιτούντα ο οποίος πληροί τις απαιτήσεις που προβλέπονται στα άρθρα 7 και 11 της εν λόγω οδηγίας. Όπως επισήμανε η Επιτροπή με τις παρατηρήσεις της, η έννοια της «χορήγησης» συνεπάγεται ότι, εντός της προθεσμίας των 90 ημερών, οι αρμόδιες εθνικές αρχές εξετάζουν την αίτηση και αποφαίνονται επ’ αυτής, χορηγώντας την άδεια όταν οι προϋποθέσεις πληρούνται ή απορρίπτοντας την αίτηση, σε αντίθετη περίπτωση (12).
26.      Δεύτερον, όσον αφορά το αν το δίκαιο της Ένωσης προβλέπει λόγους για τους οποίους η ανώτατη προθεσμία μπορεί να ανασταλεί, διαπιστώνεται ότι το άρθρο 34, παράγραφος 3, της οδηγίας 2016/801 προβλέπει έναν μόνον λόγο αναστολής, ο οποίος αφορά την περίπτωση στην οποία οι αρμόδιες αρχές ζητούν από τον αιτούντα συμπληρωματικές πληροφορίες λόγω ελλείψεων της αίτησης. Στην περίπτωση αυτή, οι αρμόδιες αρχές τάσσουν εύλογη προθεσμία για την υποβολή των απαιτούμενων πληροφοριών, με αποτέλεσμα την αναστολή της προθεσμίας που προβλέπεται στην παράγραφο 1 του ίδιου άρθρου έως την παραλαβή των εν λόγω πληροφοριών. Ως εκ τούτου, όπως υπογραμμίζει η Επιτροπή, η οδηγία 2016/801 δεν προβλέπει, κατά παρέκκλιση, τη δυνατότητα των κρατών μελών να αναστέλλουν ή να παρατείνουν τις προθεσμίες έκδοσης αποφάσεων επί αιτήσεων διαμονής, πλην της ανωτέρω σαφώς προσδιοριζόμενης περίπτωσης.
27.      Από τα προεκτεθέντα συνάγεται ότι, στο μέτρο που προβλέπει ότι οι προθεσμίες διεξαγωγής των διαδικασιών σχετικά με την άδεια προσωρινής διαμονής δεν εκκινούν ή, όταν εκκινούν, αναστέλλονται για την προβλεπόμενη περίοδο των διαδικασιών που διεξάγει ο περιφερειάρχης, η επίμαχη εθνική νομοθεσία εμποδίζει, πέραν της περίπτωσης που προβλέπεται στο άρθρο 34, παράγραφος 3, της οδηγίας 2016/801, την παρέλευση της προθεσμίας που καθορίζεται στο άρθρο 34, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας. Τέτοια ρύθμιση μπορεί, κατ’ αρχήν, να αντίκειται στο εναρμονισμένο πλαίσιο το οποίο επεδίωξε ο νομοθέτης της Ένωσης. Συγκεκριμένα, οι σκοποί της οδηγίας 2016/801, οι οποίοι συνάγονται, μεταξύ άλλων, από τις αιτιολογικές σκέψεις 3 και 14 αυτής, θα αναιρεθούν, εάν οι καθυστερήσεις στην εξέταση των αιτήσεων έχουν ως αποτέλεσμα οι ενδιαφερόμενοι σπουδαστές να μη μπορούν να ξεκινήσουν τις σπουδές τους με την έναρξη του ακαδημαϊκού έτους, ακόμη και να μην είναι σε θέση να πραγματοποιήσουν την εγγραφή τους. Σε τέτοια περίπτωση, ακόμη και ο επιμελής υπήκοος τρίτης χώρας δεν θα μπορεί να επωφεληθεί πλήρως από τα δικαιώματα που του αναγνωρίζει η επίμαχη οδηγία κατά τη διάρκεια των διαδοχικών αναστολών της προθεσμίας εξέτασης των αιτήσεων άδειας διαμονής με σκοπό τις σπουδές.
28.      Στην υπόθεση της κύριας δίκης, όμως, η αναστολή των προθεσμιών συνοδεύεται από την αδυναμία άσκησης των μέσων έννομης προστασίας που μνημονεύονται στο άρθρο 100d, παράγραφος 3, του νόμου της 12ης Μαρτίου 2022. Επομένως, πρέπει να εξεταστεί αν ο εν λόγω αποκλεισμός άσκησης των μέσων έννομης προστασίας είναι σύμφωνος προς την οδηγία 2016/801 και το άρθρο 47 του Χάρτη.
Το άρθρο 34, παράγραφος 5, της οδηγίας 2016/801 και το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας
29.      Εν συνεχεία, θα εξετάσω επί της ουσίας τα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο, τα οποία αφορούν το αν η αδυναμία άσκησης προσφυγής κατά της παράλειψης της διοικητικής αρχής, στο πλαίσιο της αναστολής των προθεσμιών εξέτασης των αιτήσεων προσωρινής διαμονής, και ο αποκλεισμός της δυνατότητας των δικαστηρίων να επιβάλουν στην αρμόδια αρχή πρόστιμο ή υποχρέωση καταβολής αποζημίωσης υπέρ των αιτούντων συνάδουν με το δίκαιο της Ένωσης.
30.      Συναφώς, επισημαίνω, εκ προοιμίου, ότι, κατά το άρθρο 34, παράγραφος 5, της οδηγίας 2016/801, κάθε απόφαση με την οποία κρίνεται απαράδεκτη ή απορρίπτεται αίτηση καθώς και κάθε απόφαση με την οποία δεν ανανεώνεται ή ανακαλείται άδεια πρέπει να υπόκειται σε μέσα έννομης προστασίας στο οικείο κράτος μέλος σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο.
31.      Κατά συνέπεια, σε περίπτωση απόρριψης αίτησης εισδοχής στο έδαφος κράτους μέλους με σκοπό τις σπουδές, το προμνησθέν άρθρο 34, παράγραφος 5, παρέχει ρητώς στον ενδιαφερόμενο υπήκοο τρίτης χώρας τη δυνατότητα άσκησης μέσου έννομης προστασίας, σύμφωνα με τους όρους της εθνικής έννομης τάξης του κράτους μέλους που εξέδωσε τη σχετική απόφαση (13).
32.      Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι, προβλέποντας ότι το μέσο έννομης προστασίας ασκείται σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, ο νομοθέτης της Ένωσης ανέθεσε στα κράτη μέλη την ευθύνη να αποφασίσουν σχετικά με τη φύση και τις διαδικαστικές λεπτομέρειες άσκησης των μέσων έννομης προστασίας που έχουν στη διάθεσή τους οι αιτούντες που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2016/801. Εντούτοις, η φύση και οι επιμέρους λεπτομέρειες άσκησης του μέσου έννομης προστασίας που προβλέπεται στο άρθρο 34, παράγραφος 5, της εν λόγω οδηγίας πρέπει να καθορίζονται τηρουμένου του άρθρου 47 του Χάρτη (14).
33.      Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι το πεδίο εφαρμογής του Χάρτη, όσον αφορά τη δράση των κρατών μελών, ορίζεται στο άρθρο του 51, παράγραφος 1, το οποίο προβλέπει ότι οι διατάξεις του Χάρτη απευθύνονται στα κράτη μέλη όταν αυτά εφαρμόζουν το δίκαιο της Ένωσης, η διάταξη δε αυτή επιβεβαιώνει την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου κατά την οποία τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στην έννομη τάξη της Ένωσης έχουν εφαρμογή σε όλες τις καταστάσεις που διέπονται από το δίκαιο της Ένωσης, πλην όμως όχι πέραν αυτών (15). Δεδομένου ότι η υπόθεση της κύριας δίκης εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2016/801, το άρθρο 47 του Χάρτη έχει εφαρμογή.
34.      Επομένως, όπως έχει υπενθυμίσει το Δικαστήριο, μεταξύ άλλων, με την απόφαση Darvate (16), μολονότι, ελλείψει σχετικής ρύθμισης του δικαίου της Ένωσης, απόκειται στην εσωτερική έννομη τάξη κάθε κράτους μέλους να ορίζει τα αρμόδια δικαστήρια και να θεσπίζει τους δικονομικούς κανόνες περί άσκησης των ενδίκων βοηθημάτων που αποσκοπούν να διασφαλίσουν την προστασία των δικαιωμάτων που παρέχονται στους πολίτες βάσει της έννομης τάξης της Ένωσης, τα κράτη μέλη φέρουν την ευθύνη να διασφαλίζουν, σε κάθε περίπτωση, τον σεβασμό του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας των δικαιωμάτων αυτών, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη.
35.      Το Δικαστήριο έχει αποσαφηνίσει το περιεχόμενο του άρθρου 34, παράγραφος 5, της οδηγίας 2016/801, μεταξύ άλλων με τις αποφάσεις Perle και Darvate. Αφενός, από την απόφαση Darvate συνάγεται ότι η εν λόγω διάταξη, ερμηνευόμενη υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη, δεν απαιτεί ο υπήκοος τρίτης χώρας να έχει στη διάθεσή του, για να προσβάλει την απόρριψη της αίτησής του εισδοχής με σκοπό τις σπουδές, ούτε εξαιρετικό ένδικο βοήθημα που να εξετάζεται στο πλαίσιο επείγουσας διαδικασίας, ακόμη και όταν η τήρηση των προθεσμιών της τακτικής διαδικασίας μπορεί να θίγει την πραγματοποίηση των σπουδών του, ούτε ένδικο βοήθημα το οποίο να παρέχει στο δικαστήριο την εξουσία να διατάξει προσωρινά μέτρα, προκειμένου να υποχρεώσει τις αρχές να αποφανθούν εκ νέου για τη χορήγηση της ζητηθείσας άδειας, ούτε ακόμη την εξουσία να υποκαταστήσει με την εκτίμησή του την εκτίμηση της διοικητικής αρχής ή να λάβει το ίδιο νέα απόφαση.
36.      Αφετέρου, από την απόφαση Perle συνάγεται ότι η επίμαχη διάταξη, ερμηνευόμενη υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη, δεν αντιτίθεται στο να έχει το μέσο έννομης προστασίας κατά απορριπτικής απόφασης τη μορφή προσφυγής ακυρώσεως, χωρίς το δικαστήριο να διαθέτει την εξουσία να υποκαταστήσει με τη δική του εκτίμηση εκείνη των αρχών ή την εξουσία να εκδώσει νέα απόφαση, εφόσον οι προϋποθέσεις άσκησης της προσφυγής και, κατά περίπτωση, ο τρόπος εκτέλεσης της ακυρωτικής δικαστικής απόφασης καθιστούν δυνατή την έκδοση, εντός σύντομου χρονικού διαστήματος, νέας απόφασης σύμφωνης προς την εκτίμηση του δικαστηρίου, ώστε ο επαρκώς επιμελής υπήκοος τρίτης χώρας να μπορεί να επωφεληθεί πλήρως από τα δικαιώματα που αντλεί από την οδηγία 2016/801 (17).
37.      Παρατηρώ, εντούτοις, μια αξιοσημείωτη διαφορά μεταξύ των ανωτέρω αποφάσεων και της υπόθεσης της κύριας δίκης. Στις προμνησθείσες υποθέσεις, τα προδικαστικά ερωτήματα που υποβλήθηκαν στο Δικαστήριο αφορούσαν τη φύση και την επάρκεια των μέσων έννομης προστασίας που υφίσταντο στις οικείες εθνικές έννομες τάξεις και το αν το δίκαιο της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένου του άρθρου 47 του Χάρτη, επέβαλλε στα κράτη μέλη την υποχρέωση να θεσπίσουν συμπληρωματικά μέσα έννομης προστασίας (18). Με άλλα λόγια, στις υποθέσεις εκείνες το Δικαστήριο έπρεπε να εκτιμήσει αν η προσφυγή ακυρώσεως αρκούσε ή έπρεπε να συμπληρωθεί με εξαιρετικό μέσο έννομης προστασίας, με προσωρινά μέτρα ή ακόμη με την αναγνώριση στο δικαστήριο της εξουσίας υποκατάστασης της εκτίμησης της διοικητικής αρχής με τη δική του εκτίμηση.
38.      Τούτο δεν συμβαίνει στην υπόθεση της κύριας δίκης. Το ζήτημα που αντιμετωπίζει το αιτούν δικαστήριο δεν αφορά τα μέσα έννομης προστασίας τα οποία θα έπρεπε να θεσπιστούν για την πλήρωση των απαιτήσεων του άρθρου 34, παράγραφος 5, της οδηγίας 2016/801, αλλά τη συμβατότητα, με το δίκαιο της Ένωσης, εθνικής ρύθμισης η οποία καθιστά ανεφάρμοστα, για παρατεταμένο χρονικό διάστημα, τα προβλεπόμενα από την εσωτερική έννομη τάξη μέσα έννομης προστασίας, τα οποία έχουν κανονικά στη διάθεσή τους οι υπήκοοι τρίτων χωρών που έχουν υποβάλει αίτηση άδειας προσωρινής διαμονής με σκοπό τις σπουδές.
39.      Συναφώς, υπενθυμίζεται η νομολογία κατά την οποία, μολονότι το δίκαιο της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των διατάξεων του Χάρτη, δεν έχει ως αποτέλεσμα να επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να θεσπίσουν μέσα έννομης προστασίας πέραν εκείνων που προβλέπονται από το εθνικό δίκαιο, πρέπει εντούτοις να συνάγεται από την οικονομία της εθνικής έννομης τάξης ότι υφίσταται μέσο έννομης προστασίας το οποίο καθιστά δυνατό να διασφαλίζεται, έστω παρεμπιπτόντως, ο σεβασμός των δικαιωμάτων που οι πολίτες αντλούν από το δίκαιο της Ένωσης (19).
40.      Εν προκειμένω, όμως, όπως επισημαίνει η Επιτροπή και με την επιφύλαξη των στοιχείων που θα πρέπει να εξακριβώσει το αιτούν δικαστήριο, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν συνάγεται ότι οι ενδιαφερόμενοι έχουν στη διάθεσή τους, κατά την περίοδο εφαρμογής του άρθρου 100d του νόμου της 12ης Μαρτίου 2022, άλλο μέσο έννομης προστασίας, πέραν εκείνων που κατέστησαν ανεφάρμοστα με την εν λόγω διάταξη, με το οποίο μπορούν να επιδιώξουν τη διαπίστωση της παράλειψης της αρμόδιας διοικητικής αρχής ή την αποκατάσταση της ζημίας που υπέστησαν. Θεωρώ, όμως, ότι είναι εγγενές στοιχείο της έννοιας της εναρμονισμένης ανώτατης προθεσμίας, όπως είναι η προβλεπόμενη στο άρθρο 34, παράγραφος 1, της οδηγίας 2016/801, ο αιτών να έχει στη διάθεσή του, κατά το εθνικό δίκαιο, αποτελεσματικά μέσα για να προσβάλει την αδράνεια της διοικητικής αρχής ή την υπέρμετρη βραδύτητα που καθιστούν κενή περιεχομένου την εν λόγω προθεσμία.
41.      Εξάλλου, υπενθυμίζω ότι, κατά πάγια νομολογία, ελλείψει κανόνων της Ένωσης οι οποίοι να διέπουν ορισμένο ζήτημα, απόκειται στην εσωτερική έννομη τάξη εκάστου κράτους μέλους να θεσπίσει τους δικονομικούς κανόνες των ενδίκων βοηθημάτων που αποσκοπούν στη διασφάλιση των δικαιωμάτων των υποκειμένων δικαίου, δυνάμει της αρχής της δικονομικής αυτονομίας, υπό τον όρο, ωστόσο, ότι οι κανόνες αυτοί δεν είναι λιγότερο ευμενείς από τους διέποντες παρόμοιες καταστάσεις που υπόκεινται στο εσωτερικό δίκαιο (αρχή της ισοδυναμίας) και δεν καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που απονέμει το δίκαιο της Ένωσης (αρχή της αποτελεσματικότητας) (20).
42.      Εκτιμώ ότι, στην υπόθεση της κύριας δίκης, ανακύπτει ζήτημα όσον αφορά την τήρηση της αρχής της ισοδυναμίας, δεδομένου ότι ο εθνικός νομοθέτης καθιστά ανεφάρμοστα μέσα έννομης προστασίας τα οποία θα είχε, κατ’ αρχήν, στη διάθεσή της, σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, ορισμένη κατηγορία προσώπων, ήτοι οι «αλλοδαποί» κατά την έννοια του άρθρου 100d, παράγραφος 1, σημείο 1, του νόμου της 12ης Μαρτίου 2022, οι οποίοι επιθυμούν να προσβάλουν την παράλειψη της διοικητικής αρχής να αποφανθεί επί των αιτήσεών τους για τη χορήγηση άδειας προσωρινής διαμονής με σκοπό τις σπουδές, μολονότι τα εν λόγω μέσα έννομης προστασίας παραμένουν διαθέσιμα στους Πολωνούς πολίτες, οι οποίοι επιθυμούν να προσβάλουν την αδράνεια της διοικητικής αρχής σε άλλες περιπτώσεις παράλειψης των διοικητικών αρχών να αποφανθούν επί αιτήσεως που αφορά αποκλειστικά το εσωτερικό δίκαιο.
43.      Εντούτοις, πρέπει να ληφθεί υπόψη το ιδιαίτερο πλαίσιο εντός του οποίου θεσπίστηκε η επίμαχη διάταξη, ήτοι η επίθεση της Ρωσικής Ομοσπονδίας κατά της Ουκρανίας και η σημαντική εισροή εκτοπισθέντων στην Πολωνία. Επομένως, πρέπει να εξεταστεί η σημασία την οποία το στοιχείο αυτό, το οποίο επισήμανε το αιτούν δικαστήριο και επικαλέστηκε η Πολωνική Κυβέρνηση, μπορεί να έχει στην εκτίμηση σε σχέση με το δίκαιο της Ένωσης και, κατά συνέπεια, στην απάντηση που πρέπει να δοθεί στα προδικαστικά ερωτήματα.
Το επιχείρημα της ανωτέρας βίας
44.      Κατά τη γνώμη μου, η συμβατότητα του άρθρου 100d του νόμου της 12ης Μαρτίου 2022 με την οδηγία 2016/801 δεν μπορεί να εκτιμηθεί χωρίς να ληφθούν υπόψη οι περιστάσεις τις οποίες η Πολωνική Κυβέρνηση επικαλείται ως λόγο για τη θέσπιση της συγκεκριμένης διάταξης. Κατά την Πολωνική Κυβέρνηση, η σημαντική εισροή εκτοπισθέντων από την Ουκρανία μετά τη ρωσική επίθεση παρέλυσε τον διοικητικό μηχανισμό και συνιστά ανωτέρα βία (21) η οποία δικαιολογεί τη λήψη εξαιρετικών και προσωρινών μέτρων, όπως είναι η μη δυνατότητα άσκησης των μέσων έννομης προστασίας που μνημονεύονται στο άρθρο 100d, παράγραφος 3, του προμνησθέντος νόμου.
45.      Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, η έννοια της «ανωτέρας βίας» αφορά ξένες προς τον επικαλούμενο την ανωτέρα βία περιστάσεις, ασυνήθεις και απρόβλεπτες, οι συνέπειες των οποίων δεν θα μπορούσαν να αποφευχθούν παρά την επιδειχθείσα επιμέλεια (22). Επισημαίνεται επιπλέον ότι, δεδομένου ότι η έννοια αυτή δεν έχει το ίδιο περιεχόμενο σε όλους τους τομείς του δικαίου της Ένωσης, η εμβέλειά της πρέπει να προσδιορίζεται ανάλογα με το νομικό πλαίσιο εντός του οποίου πρόκειται να παραγάγει τα αποτελέσματά της (23).
46.      Από τη νομολογία προκύπτει επίσης ότι, στο πλαίσιο προσφυγής λόγω παραβάσεως δυνάμει του άρθρου 258 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο μπορεί να δεχθεί, κατ’ εξαίρεση, την ύπαρξη ανωτέρας βίας ως δικαιολογητικό λόγο για την παράβαση, εκ μέρους κράτους μέλους, των υποχρεώσεων που υπέχει από το δίκαιο της Ένωσης, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις για τον χαρακτηρισμό της κατάστασης ως ανωτέρας βίας. Κράτος μέλος το οποίο προσκρούει σε «προς στιγμήν ανυπέρβλητες» δυσχέρειες μπορεί, συναφώς, να επικαλεστεί ανωτέρα βία μόνο για το χρονικό διάστημα που είναι απολύτως αναγκαίο για την υπέρβαση των δυσχερειών αυτών (24).
47.      Τούτου λεχθέντος, όπως επισήμανε η γενική εισαγγελέας L. Medina με τις προτάσεις της στην υπόθεση Minister for Children, Equality, Disability, Integration and Youth κ.λπ. (25), οι απαιτήσεις για την απόδειξη της ύπαρξης τέτοιου δικαιολογητικού λόγου είναι ιδιαιτέρως αυστηρές. Η επίκληση της ανωτέρας βίας γίνεται δεκτή μόνον όταν αποδεικνύεται δεόντως η αντικειμενική αδυναμία συμμόρφωσης προς τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης. Ακόμη και υπό ασυνήθεις και απρόβλεπτες περιστάσεις, το κράτος μέλος εξακολουθεί να οφείλει να λάβει κάθε κατάλληλο δυνατό μέτρο προκειμένου να διασφαλίσει τον σεβασμό του δικαίου της Ένωσης.
48.      Ειδικότερα, από τη νομολογία συνάγεται ότι τα αποτελέσματα ανωτέρας βίας δεν μπορούν να διαρκέσουν πέραν του χρόνου που είναι ουσιαστικά αναγκαίος σε δημόσια υπηρεσία που επιδεικνύει τη συνήθη επιμέλεια για να την αντιμετωπίσει και να προσαρμοστεί σε αυτήν (26). Επιπλέον, το κράτος μέλος πρέπει να προβάλει συγκεκριμένα και ακριβή στοιχεία ικανά να αποδείξουν την ύπαρξη «ανωτέρας βίας» (27), τα δε προβαλλόμενα γεγονότα πρέπει, εξ ορισμού, να είναι σύντομης διάρκειας και να έχουν περιορισμένο αντίκτυπο (28).
49.      Από το σύνολο των ανωτέρω παρατηρήσεων συνάγεται ότι κράτος μέλος το οποίο αντιμετωπίζει προς στιγμήν ανυπέρβλητες δυσχέρειες μπορεί να επικαλεστεί ανωτέρα βία, αλλά μόνον για το χρονικό διάστημα που απαιτείται προς υπέρβαση των δυσχερειών αυτών (29).
50.      Στην υπόθεση της κύριας δίκης, απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει, υπό το πρίσμα όλων των κρίσιμων περιστάσεων, αν η εισροή εκτοπισθέντων στην Πολωνία, μετά την επίθεση της Ρωσικής Ομοσπονδίας κατά της Ουκρανίας από τον Φεβρουάριο του 2022, μπορεί να συνιστά ανωτέρα βία ικανή να δικαιολογήσει τη λήψη εξαιρετικών και προσωρινών εθνικών μέτρων, όπως είναι η αδυναμία άσκησης των μέσων έννομης προστασίας που προβλέπονται στο άρθρο 100d, παράγραφος 3, του νόμου της 12ης Μαρτίου 2022.
51.      Εντούτοις, προκειμένου να παρασχεθεί χρήσιμη καθοδήγηση στο αιτούν δικαστήριο, φρονώ ότι είναι σκόπιμο να επισημανθούν ορισμένα στοιχεία τα οποία θα μπορούσε να λάβει υπόψη κατά την εκτίμηση της ύπαρξης ανωτέρας βίας κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου.
52.      Πρώτον, το αιτούν δικαστήριο θα μπορούσε να λάβει υπόψη τον παράγοντα του χρόνου. Εάν η εισροή συνδέεται με γεγονότα που έλαβαν χώρα το 2022, θα πρέπει να εκτιμηθεί σε ποιο μέτρο οι διαδοχικές παρατάσεις, έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2025, και η αδυναμία των υπηκόων τρίτων χωρών να ασκήσουν τα μέσα έννομης προστασίας που προβλέπονται στο άρθρο 100d, παράγραφος 3, του νόμου της 12ης Μαρτίου 2022 μπορούν ακόμη να θεωρούνται ως συνέπεια ενός μη συνήθους και απρόβλεπτου γεγονότος.
53.      Δεύτερον, πρέπει να εξεταστεί αν οι αρμόδιες αρχές διερεύνησαν το ενδεχόμενο λήψης λιγότερο αυστηρού μέτρου, όπως είναι η στοχευμένη διαμόρφωση των προθεσμιών, η απόδοση προτεραιότητας σε ορισμένες υποθέσεις, η εφαρμογή μεταβατικών μηχανισμών ή ακόμη η χρονική διαβάθμιση της εφαρμογής του επίμαχου μέτρου.
54.      Τρίτον, θα πρέπει να αξιολογηθεί αν ο εθνικός νομοθέτης τεκμηρίωσε με συγκεκριμένα και επαληθεύσιμα στοιχεία την αναγκαιότητα, καθώς και την παράταση, του επίδικου μέτρου. Μεταξύ άλλων, το αιτούν δικαστήριο θα μπορούσε να διερευνήσει αν ο νόμος, ή οι λόγοι θέσπισής του, βασίζονται σε στοιχεία που σχετίζονται, για παράδειγμα, με την εξέλιξη του αριθμού των αιτήσεων, τις πραγματικές ικανότητες εξέτασης των αιτήσεων, την κατανομή των διοικητικών βαρών ή την αποδεδειγμένη αδυναμία εφαρμογής άλλων λύσεων. Κατά τη γνώμη μου, η έλλειψη τέτοιων στοιχείων, ή η έλλειψη λογικής σχέσης μεταξύ των εν λόγω στοιχείων και της επιλογής του γενικού αποκλεισμού των σχετικών μέσων έννομης προστασίας, είναι ικανή να αποδυναμώσει το επιχείρημα που αφορά την ανωτέρα βία.
55.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, εκτιμώ ότι στα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 34, παράγραφοι 1 και 3, της οδηγίας 2016/801, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία αποκλείει, ελλείψει ανωτέρας βίας κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου, την προβλεπόμενη από το εθνικό δίκαιο δυνατότητα υπηκόου τρίτης χώρας να ασκήσει αποτελεσματική δικαστική προσφυγή κατά της παραλείψεως ή της βραδύτητας της αρμόδιας διοικητικής αρχής κατά την εξέταση αίτησης άδειας διαμονής με σκοπό τις σπουδές καθώς και να εξασφαλίσει την έκδοση απόφασης επί της εν λόγω αιτήσεως εντός καθορισμένης προθεσμίας.
Πρόταση
56.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα του Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (διοικητικού πρωτοδικείου περιφέρειας Gliwice, Πολωνία) ως εξής:
Το άρθρο 34, παράγραφοι 1 και
3, της οδηγίας (ΕΕ) 2016/801 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2016, σχετικά με τις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών με σκοπό την έρευνα, τις σπουδές, την πρακτική άσκηση, την εθελοντική υπηρεσία, τις ανταλλαγές μαθητών ή τα εκπαιδευτικά προγράμματα και την απασχόληση των εσωτερικών άμισθων βοηθών, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
έχει την έννοια ότι:
αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία αποκλείει, ελλείψει ανωτέρας βίας κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου, την προβλεπόμενη από το εθνικό δίκαιο δυνατότητα υπηκόου τρίτης χώρας να ασκήσει αποτελεσματική δικαστική προσφυγή κατά της παραλείψεως ή της βραδύτητας της αρμόδιας διοικητικής αρχής κατά την εξέταση αίτησης άδειας διαμονής με σκοπό τις σπουδές, καθώς και να εξασφαλίσει την έκδοση απόφασης επί της εν λόγω αιτήσεως εντός καθορισμένης προθεσμίας.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2      ΕΕ 2016, L 132, σ. 21.
3      ΕΕ 2022, L 71, σ. 1.
4      ΕΕ L, 2024/1836.
5      Dz. U. του 2022, θέση 583.
6      Dz. U. του 2025, θέση 337 (στο εξής: νόμος της 12ης Μαρτίου 2022).
7      Dz. U. του 2024, θέση 769.
8      Dz. U. του 2024, θέση 935.
9      Μολονότι το αιτούν δικαστήριο μνημονεύει επίσης τις αρχές του κράτους δικαίου και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (άρθρο 2 και άρθρο 6, παράγραφος 3, ΣΕΕ), την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 51, παράγραφος 1, του Χάρτη σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 1, ΣΕΕ), την αρχή της υπεροχής και της αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης (άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ) και το δικαίωμα χρηστής διαχείρισης (άρθρο 41, παράγραφοι 1 έως 4, του Χάρτη, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 51, παράγραφος 1, του Χάρτη και το άρθρο 6, παράγραφος 1, ΣΕΕ), τα άρθρα 10 και 18 ΣΛΕΕ, το άρθρο 20 και το άρθρο 21, παράγραφοι 1 και 2, του Χάρτη και το άρθρο 67, παράγραφος 4, ΣΛΕΕ, φρονώ ότι η απάντηση του Δικαστηρίου μπορεί να επικεντρωθεί μόνο στο άρθρο 34 της οδηγίας 2016/801, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη. Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, στο πλαίσιο της προβλεπόμενης από το άρθρο 267 ΣΛΕΕ διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου, στο τελευταίο απόκειται να δώσει στο εθνικό δικαστήριο χρήσιμη απάντηση η οποία θα του παρέχει τη δυνατότητα επίλυσης της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί. Προς τούτο, το Δικαστήριο μπορεί να αναδιατυπώσει τα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα και να περιορίσει, ενδεχομένως, την ερμηνεία του στις διατάξεις τις οποίες θεωρεί κρίσιμες μεταξύ εκείνων που μνημονεύονται στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως. Βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 2023, Ministerstvo na vatreshnite raboti (Καταγραφή βιομετρικών και γενετικών δεδομένων από την αστυνομία) (C‑205/21, EU:C:2023:49, σκέψη 77), με την οποία το Δικαστήριο αναδιατύπωσε το τρίτο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο.
10      Η Δημοκρατία της Πολωνίας μετέφερε την εν λόγω υποχρέωση στο εθνικό δίκαιο με το άρθρο 112a, παράγραφος 1, του νόμου περί αλλοδαπών, το οποίο προβλέπει προθεσμία 60 ημερών.
11      Βλ. αιτιολογική σκέψη 14 της οδηγίας 2016/801. Εξάλλου, κατά την αιτιολογική σκέψη 3 της εν λόγω οδηγίας, «[η] μετανάστευση από χώρες εκτός της Ένωσης αποτελεί μια πηγή εισροής ατόμων υψηλής ειδίκευσης, και ειδικότερα οι σπουδαστές και οι ερευνητές αποτελούν όλο και πιο περιζήτητες ομάδες. Διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην κατάρτιση του ανθρώπινου κεφαλαίου, κύριου πλεονεκτήματος της Ένωσης, και στη διασφάλιση έξυπνης, βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης και, κατά συνέπεια, συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής “Ευρώπη 2020”». Σχετικά με τον σκοπό της οδηγίας 2016/801, όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 3 και 14 αυτής, βλ. απόφαση της 29ης Ιουλίου 2024, Perle (C‑14/23, στο εξής: απόφαση Perle, EU:C:2024:647, σκέψη 45).
12      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 27ης Ιουνίου 2018, Diallo (C‑246/17, EU:C:2018:499, σκέψεις 34 έως 38). Βλ. επίσης αιτιολογική σκέψη 30 της οδηγίας 2016/801, κατά την οποία, «[μ]όλις πληρωθούν όλες οι γενικές και ειδικές προϋποθέσεις εισδοχής, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εκδώσουν την άδεια εντός καθορισμένων προθεσμιών. Εάν ένα κράτος μέλος εκδίδει άδειες διαμονής μόνο στο έδαφός του και πληρούνται όλοι οι όροι της παρούσας οδηγίας σχετικά με την εισδοχή, το κράτος μέλος θα πρέπει να παράσχει στον ενδιαφερόμενο υπήκοο τρίτης χώρας την απαιτούμενη θεώρηση και να εξασφαλίσει την ουσιαστική συνεργασία των αρμόδιων αρχών για τον σκοπό αυτό. Σε περίπτωση που το κράτος μέλος δεν εκδίδει θεωρήσεις, θα πρέπει να παράσχει στον ενδιαφερόμενο υπήκοο τρίτης χώρας ισοδύναμη άδεια με την οποία επιτρέπεται η είσοδος».
13      Βλ. αποφάσεις Perle (σκέψη 61) και της 19ης Ιουνίου 2025, Darvate κ.λπ. (C‑299/23, στο εξής: απόφαση Darvate, EU:C:2025:461, σκέψη 27).
14      Βλ. απόφαση Darvate (σκέψεις 28 έως 29).
15      Βλ. απόφαση της 10ης Μαρτίου 2021, Konsul Rzeczypospolitej Polskiej w N. (C‑949/19, EU:C:2021:186, σκέψη 36 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
16      Απόφαση Darvate (σκέψη 30). Βλ. επίσης απόφαση της 14ης Μαΐου 2020, Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság (C‑924/19 PPU και C‑925/19 PPU, EU:C:2020:367, σκέψη 142 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
17      Βλ. αποφάσεις Perle (σκέψη 67), και Darvate (σκέψεις 45 και 46).
18      Πρβλ. απόφαση Darvate (σκέψη 33).
19      Πρβλ. απόφαση Darvate (σκέψη 33). Βλ. επίσης αποφάσεις της 13ης Μαρτίου 2007, Unibet (C‑432/05, EU:C:2007:163, σκέψη 40), και της 24ης Οκτωβρίου 2018, XC κ.λπ. (C‑234/17, EU:C:2018:853, σκέψη 51).
20      Βλ. αποφάσεις της 13ης Δεκεμβρίου 2017, El Hassani (C‑403/16, EU:C:2017:960, σκέψη 26), και της 10ης Μαρτίου 2021, Konsul Rzeczypospolitej Polskiej w N. (C‑949/19, EU:C:2021:186, σκέψη 43).
21      Συναφώς, η Πολωνική Κυβέρνηση παραπέμπει στις αιτιολογικές σκέψεις 3 και 7 της εκτελεστικής απόφασης 2022/382, όπου, κατ’ αυτήν, η ρωσική επίθεση χαρακτηρίζεται ως απρόβλεπτη, απρόκλητη και αδικαιολόγητη, προκειμένου να υποστηρίξει ότι επιβεβαιώνουν ότι η μαζική εισροή εκτοπισθέντων από την Ουκρανία πληροί τις προϋποθέσεις που έχουν διαμορφωθεί με τη νομολογία του Δικαστηρίου για τον χαρακτηρισμό της κατάστασης ως «ανωτέρας βίας». Η Πολωνική Κυβέρνηση παραπέμπει επίσης στην αιτιολογική σκέψη 7 της εκτελεστικής απόφασης 2024/1836, κατά την οποία δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο περαιτέρω αφίξεων σε μεγάλη κλίμακα από την Ουκρανία και εξακολουθεί να υφίσταται κίνδυνος για την αποδοτική λειτουργία των εθνικών συστημάτων ασύλου. Επισημαίνω, πάντως, ότι στις προμνησθείσες αιτιολογικές σκέψεις η ρωσική επίθεση κατά της Ουκρανίας δεν χαρακτηρίζεται ως «απρόβλεπτη» περίσταση και η εισροή εκτοπισθέντων από τη συγκεκριμένη χώρα δεν χαρακτηρίζεται ως «ανωτέρα βία».
22      Βλ. απόφαση της 30ής Σεπτεμβρίου 2021, Ελεγκτικό Συνέδριο κατά Pinxten (C‑130/19, EU:C:2021:782, σκέψη 781).
23      Βλ. απόφαση της 25ης Ιανουαρίου 2017, Vilkas (C‑640/15, EU:C:2017:39, σκέψεις 53 και 54 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
24      Βλ. απόφαση της 25ης Ιανουαρίου 2024, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας (Τριαλομεθάνια στο πόσιμο νερό) (C‑481/22, EU:C:2024:85, σκέψη 92). Πρβλ. προτάσεις
της
γενικής
εισαγγελέα L. Medina στην
υπόθεση
Minister for Children, Equality, Disability, Integration and Youth κ.λπ. (C‑97/24, EU:C:2025:269, σημείο 36).
25      Υπόθεση C‑97/24 (EU:C:2025:269, σημείο 37). Η γενική εισαγγελέας L. Medina επισημαίνει, επιπλέον, στο ίδιο σημείο των προτάσεών της, ότι, «όπως υποδηλώνει η φράση “προς στιγμήν ανυπέρβλητες δυσχέρειες”, η στενή ερμηνεία της ανωτέρας βίας συνεπάγεται ότι, εάν το γεγονός στο οποίο οφείλεται η αδυναμία εκτελέσεως είναι προσωρινό, η απορρέουσα από το δίκαιο της Ένωσης υποχρέωση μπορεί απλώς να ανασταλεί για τον χρόνο που διαρκεί το συγκεκριμένο γεγονός και για σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα».
26      Πρβλ. απόφαση της 11ης Ιουλίου 1985, Επιτροπή κατά Ιταλίας (101/84, EU:C:1985:330, σκέψη 16).
27      Πρβλ. απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2012, Επιτροπή κατά Ιταλίας (C‑68/11, EU:C:2012:815, σκέψη 65).
28      Πρβλ. απόφαση της 25ης Ιανουαρίου 2024, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας (Τριαλομεθάνια στο πόσιμο νερό) (C‑481/22, EU:C:2024:85, σκέψη 93).
29      Βλ. προτάσεις
της
γενικής
εισαγγελέα L. Medina στην
υπόθεση
Minister for Children, Equality, Disability, Integration and Youth κ.λπ. (C‑97/24, EU:C:2025:269, σημείο 40).
Εξάλλου, θεωρώ ότι είναι σκόπιμο να ληφθεί υπόψη η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (στο εξής: ΕΔΔΑ) σε παρόμοιες υποθέσεις, στις οποίες ένα κράτος επικαλείται μεταναστευτικές πιέσεις προκειμένου να δικαιολογήσει επέμβαση στην αποτελεσματικότητα των μέσων έννομης προστασίας τα οποία οι ενδιαφερόμενοι έχουν στη διάθεσή τους. Η παραπομπή αυτή είναι χρήσιμη κατά μείζονα λόγο διότι, όταν ο Χάρτης κατοχυρώνει δικαιώματα τα οποία αντιστοιχούν σε εκείνα που κατοχυρώνονται στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (στο εξής: ΕΣΔΑ), που υπεγράφη στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950, το άρθρο 52, παράγραφος 3, του Χάρτη τείνει να διασφαλίζει την αναγκαία συνοχή μεταξύ των δικαιωμάτων αυτών, με την επιφύλαξη της αυτονομίας του δικαίου της Ένωσης. Ενδεικτικώς, στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση του ΕΔΔΑ της 13ης Δεκεμβρίου 2012, De Souza Ribeiro κατά Γαλλίας [τμήμα ευρείας συνθέσεως] (CE:ECHR:2012:1213JUD002268907), σχετικά με την απομάκρυνση Βραζιλιάνου υπηκόου από τη Γουιάνα, η οποία εκτελέστηκε περίπου 50 λεπτά μετά την υποβολή αιτήσεως αναστολής ενώπιον δικαστηρίου, το ΕΔΔΑ επισήμανε ότι η ιδιαιτέρως ταχεία εκτέλεση του μέτρου, βάσει της απόφασης της νομαρχιακής αρχής και μόνο, είχε ως πρακτικό αποτέλεσμα να καταστήσει τα υφιστάμενα μέσα έννομης προστασίας αλυσιτελή και, επομένως, μη διαθέσιμα (§ 95), και ότι ο προσφεύγων δεν επωφελήθηκε αρκούντως εμβριθούς εξέτασης, σε συνδυασμό με κατάλληλες δικονομικές εγγυήσεις, της νομιμότητας του επίμαχου μέτρου εκ μέρους εσωτερικού δικαστηρίου (§ 96). Στην υπόθεση εκείνη, το ΕΔΔΑ έκρινε ότι η γεωγραφική θέση της Γουιάνας, οι ισχυρές μεταναστευτικές πιέσεις που υφίστατο και ο κίνδυνος κορεσμού των δικαστηρίων, που επικαλέστηκε το καθού κράτος, δεν ήταν λόγοι που δικαιολογούσαν καθ’ εαυτούς το καθεστώς εξαίρεσης που προέβλεπε η νομοθεσία ή τη λειτουργία του. Το ΕΔΔΑ υπενθύμισε ότι το περιθώριο εκτίμησης το οποίο διαθέτουν τα κράτη όσον αφορά τον τρόπο εφαρμογής του άρθρου 13 της ΕΣΔΑ δεν μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να στερήσει από τους ενδιαφερομένους τις ελάχιστες δικονομικές εγγυήσεις κατά της αυθαίρετης απομάκρυνσης (§ 97). Είναι αληθές ότι η υπόθεση εκείνη αφορούσε την απομάκρυνση σε πλαίσιο αντικανονικής μετανάστευσης και όχι τη διαδικασία χορήγησης άδειας διαμονής με σκοπό τις σπουδές, η οποία αποτελεί αντικείμενο της υπόθεσης της κύριας δίκης. Εκτιμώ, εντούτοις, ότι η κρίση του ΕΔΔΑ εμπεριέχει μια γενικού χαρακτήρα παρατήρηση, ήτοι ότι οι μεταναστευτικές πιέσεις, ακόμη και όταν συνδυάζονται με κίνδυνο σημαντικής αύξησης του φόρτου των δικαστηρίων, δεν μπορούν να δικαιολογήσουν να καταστεί το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας κενό περιεχομένου.