62024CJ0197
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τέταρτο τμήμα)
της 13ης Νοεμβρίου 2025 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Οδηγία 2011/7/ΕΕ – Καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές – Πεδίο εφαρμογής – Άρθρο 2, σημεία 1 και 3 – Έννοια της επιχείρησης – Έννοια της εμπορικής συναλλαγής – Σύμβαση παροχής νομικών υπηρεσιών στο πλαίσιο της σύστασης εμπορικής εταιρίας – Οδηγία 93/13/ΕΟΚ – Άρθρο 2, στοιχείο βʹ – Έννοια του καταναλωτή – Φυσικό πρόσωπο το οποίο χρησιμοποίησε τις υπηρεσίες δικηγόρου με σκοπό τη σύσταση εμπορικής εταιρίας»
Στην υπόθεση C‑197/24 [Šiľarský] (
i
),
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Mestský súd Bratislava IV (τέταρτο πρωτοβάθμιο δικαστήριο Μπρατισλάβας, Σλοβακική Δημοκρατία) με απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 12 Μαρτίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
AK
κατά
RU,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο τμήμα),
συγκείμενο από τους I. Jarukaitis, πρόεδρο τμήματος, K. Lenaerts, Πρόεδρο του Δικαστηρίου, ασκούντα καθήκοντα δικαστή του τετάρτου τμήματος, M. Condinanzi, N. Jääskinen και R. Frendo (εισηγήτρια), δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: D. Spielmann
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η Σλοβακική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την E. V. Larišová και τον A. Lukáčik,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον P. Kienapfel, τον R. Lindenthal και την D. Milanowska,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 30ής Απριλίου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 1, παράγραφος 2, του άρθρου 2, σημεία 1 και 3, και του άρθρου 6 της οδηγίας 2011/7/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Φεβρουαρίου 2011, για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές (ΕΕ 2011, L 48, σ. 1), καθώς και του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, και του άρθρου 8 της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές (ΕΕ 1993, L 95, σ. 29).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της AK, εταιρίας παροχής νομικών υπηρεσιών, και του RU, φυσικού προσώπου, σχετικά με την καταβολή αμοιβής οφειλόμενης για την παροχή νομικών υπηρεσιών.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 2011/7
3
Η αιτιολογική σκέψη 8 της οδηγίας 2011/7 έχει ως εξής:
«Το πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας θα πρέπει να περιορίζεται στις πληρωμές που γίνονται ως αμοιβή για εμπορικές συναλλαγές. Η παρούσα οδηγία δεν θα πρέπει να διέπει τις συναλλαγές με τους καταναλωτές […]»
4
Το άρθρο 1 της ως άνω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής», ορίζει στην παράγραφο 2 τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται σε όλες τις πληρωμές που έχουν χαρακτήρα αμοιβής στο πλαίσιο εμπορικών συναλλαγών.»
5
Το άρθρο 2 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», προβλέπει τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
1)
“εμπορική συναλλαγή”: κάθε συναλλαγή μεταξύ επιχειρήσεων ή μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών, η οποία οδηγεί στην παράδοση αγαθών ή στην παροχή υπηρεσιών έναντι αμοιβής·
[…]
3)
“επιχείρηση”: οιαδήποτε οργάνωση εκτός των δημόσιων αρχών, που ενεργεί στα πλαίσια της ανεξάρτητης οικονομικής ή επαγγελματικής της δραστηριότητας, ακόμη και αν η δραστηριότητα αυτή ασκείται από ένα και μόνο πρόσωπο·
[…]».
6
Το άρθρο 6 της ίδιας οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι, εφόσον καθίσταται απαιτητός τόκος υπερημερίας σε εμπορικές συναλλαγές σύμφωνα με το άρθρο 3 ή το 4, ο πιστωτής δικαιούται να λάβει από τον οφειλέτη τουλάχιστον το σταθερό ποσό των 40 ευρώ.»
Η οδηγία 93/13
7
Το άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 έχει ως εξής:
«Η παρούσα οδηγία έχει αντικείμενο την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών, οι οποίες αφορούν τις καταχρηστικές ρήτρες στις συμβάσεις που συνάπτονται μεταξύ ενός επαγγελματία και ενός καταναλωτή.»
8
Κατά το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας αυτής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας νοούνται ως:
[…]
β)
“καταναλωτής”: κάθε φυσικό πρόσωπο το οποίο, κατά τις συμβάσεις που καλύπτει η παρούσα οδηγία, ενεργεί για σκοπούς οι οποίοι είναι άσχετοι με τις επαγγελματικές του δραστηριότητες».
9
Το άρθρο 8 της εν λόγω οδηγίας ορίζει τα ακόλουθα:
«Τα κράτη μέλη μπορούν να θεσπίζουν ή διατηρούν, στον τομέα που διέπεται από την παρούσα οδηγία, αυστηρότερες διατάξεις σύμφωνες προς τη συνθήκη, για να εξασφαλίζεται μεγαλύτερη προστασία του καταναλωτή.»
Το σλοβακικό δίκαιο
Ο εμπορικός κώδικας
10
Το άρθρο 369c του zákon č. 513/1991 Zb. Obchodný zákonník (νόμου 513/1991 περί εμπορικού κώδικα), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: εμπορικός κώδικας), προβλέπει στις παραγράφους 1 και 2 τα εξής:
«(1)   Σε περίπτωση υπερημερίας του οφειλέτη, ο πιστωτής δικαιούται […] κατ’ αποκοπήν αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης των απαιτήσεών του, χωρίς να απαιτείται ειδική όχληση ή πρόσκληση. Το ποσό της κατ’ αποκοπήν αποζημίωσης για τα έξοδα είσπραξης καθορίζεται με απόφαση της Κυβέρνησης της Σλοβακικής Δημοκρατίας.
(2)   Η παράγραφος 1 δεν εφαρμόζεται σε περίπτωση απαίτησης από καταναλωτική σύμβαση και εφόσον ο οφειλέτης έχει την ιδιότητα του καταναλωτή.»
Ο αστικός κώδικας
11
Το άρθρο 52 du zákon č. 40/1964 Zb. Občiansky zákonník (νόμου 40/1964 περί αστικού κώδικα), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης (στο εξής: αστικός κώδικας), ορίζει τα εξής:
«(1)   Ως “καταναλωτική σύμβαση” νοείται κάθε σύμβαση που συνάπτεται μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή, ανεξάρτητα από τη νομική μορφή της.
(2)   Οι σχετικές με τις καταναλωτικές συμβάσεις διατάξεις, καθώς και κάθε άλλη διάταξη η οποία ρυθμίζει έννομες σχέσεις στις οποίες μετέχει καταναλωτής, εφαρμόζονται πάντοτε, εφόσον η εφαρμογή τους είναι προς όφελος του συμβαλλομένου καταναλωτή. Αντίθετες συμφωνίες ή συνεννοήσεις, των οποίων περιεχόμενο ή σκοπός είναι η καταστρατήγηση της διάταξης του προηγούμενου εδαφίου, είναι άκυρες. Οι διατάξεις του αστικού κώδικα εφαρμόζονται πάντοτε κατά προτεραιότητα σε όλες τις έννομες σχέσεις στις οποίες το ένα μέρος είναι καταναλωτής, ακόμη και αν άλλως θα εφαρμόζονταν οι διατάξεις του εμπορικού δικαίου.
(3)   Ως έμπορος νοείται κάθε πρόσωπο το οποίο, κατά τη σύναψη και την εκτέλεση καταναλωτικής σύμβασης, ενεργεί στο πλαίσιο της εμπορικής ή άλλης επιχειρηματικής δραστηριότητάς του.
(4)   Ως καταναλωτής νοείται κάθε φυσικό πρόσωπο το οποίο, κατά τη σύναψη και την εκτέλεση καταναλωτικής σύμβασης, δεν ενεργεί στο πλαίσιο της εμπορικής ή άλλης επιχειρηματικής δραστηριότητάς του.»
Ο νόμος περί του δικηγορικού επαγγέλματος
12
Το άρθρο 18, παράγραφος 4, του zákon č. 586/2003 Z. z. o advokácii a o zmene a doplnení zákona č. 455/1991 Zb. o živnostenskom podnikaní (živnostenský zákon) v znení neskorších predpisov [νόμου 586/2003 περί του δικηγορικού επαγγέλματος και περί τροποποίησης και συμπλήρωσης του νόμου 455/1991 για την άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας (νόμου περί επιχειρηματικής δραστηριότητας)], όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: νόμος περί του δικηγορικού επαγγέλματος), προβλέπει τα εξής:
«Στο πλαίσιο της παροχής νομικών υπηρεσιών, ο δικηγόρος υποχρεούται να ενημερώνει τον πελάτη, ο οποίος είναι καταναλωτής της νομικής υπηρεσίας, για το ποσό της αμοιβής που οφείλεται ως αντιπαροχή για την πράξη παροχής νομικής υπηρεσίας πριν ακόμη από την έναρξη της πράξης αυτής, ειδάλλως δεν δικαιούται αμοιβής […]»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
13
Η AK, εταιρία η οποία παρέχει νομικές υπηρεσίες, άσκησε αγωγή ενώπιον του Mestský súd Bratislava IV (τέταρτου πρωτοβάθμιου δικαστηρίου Μπρατισλάβας, Σλοβακική Δημοκρατία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, με αίτημα να υποχρεωθεί ο RU, φυσικό πρόσωπο, στην καταβολή αμοιβής οφειλόμενης για την παροχή νομικών υπηρεσιών και κατ’ αποκοπήν ποσού 40 ευρώ για τα έξοδα είσπραξης της απαίτησης, σύμφωνα με το άρθρο 369c του εμπορικού κώδικα, το οποίο θέτει σε εφαρμογή το άρθρο 6 της οδηγίας 2011/7.
14
Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι ο RU, ο οποίος επιθυμούσε να συστήσει εταιρία περιορισμένης ευθύνης σλοβακικού δικαίου, της οποίας επρόκειτο να είναι συνιδρυτής, εταίρος και διαχειριστής, επικοινώνησε το 2022 με δικηγόρο η οποία κατέστη, στη συνέχεια, εταίρος της ενάγουσας της κύριας δίκης. Συνάφθηκε προφορικώς σύμβαση για την παροχή νομικών υπηρεσιών έναντι κατ’ αποκοπήν αμοιβής.
15
Κατά το αιτούν δικαστήριο, συντάχθηκαν ένα σχέδιο εταιρικής σύμβασης καθώς και διάφορα άλλα έγγραφα, τα οποία στη συνέχεια απεστάλησαν στον RU, εκδόθηκε δε και τιμολόγιο το οποίο δεν είχε εξοφληθεί κατά την ημερομηνία λήξης του, ήτοι στις 17 Ιανουαρίου 2023.
16
Στο πλαίσιο της κύριας δίκης, ο RU αμφισβητεί ότι συνήψε σύμβαση παροχής νομικών υπηρεσιών καθώς και την ύπαρξη συμφωνίας περί καταβολής αμοιβής για τις υπηρεσίες αυτές, διότι η εταιρική σύμβαση καθώς και τα λοιπά έγγραφα του απεστάλησαν χωρίς προηγούμενο σχετικό αίτημά του. Περαιτέρω, εκτιμά ότι, επειδή έχει την ιδιότητα του καταναλωτή, η διαφορά θα έπρεπε να διέπεται από τις διατάξεις του αστικού δικαίου, ενώ η AK υποστηρίζει ότι πρόκειται για εμπορική διαφορά, διεπόμενη από τις διατάξεις του εμπορικού δικαίου.
17
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Mestský súd Bratislava IV (τέταρτο πρωτοβάθμιο δικαστήριο Μπρατισλάβας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει το άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας [2011/7], ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 2, σημεία 1 και 3, και με το άρθρο 6, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, την έννοια ότι i) ως “επιχείρηση” νοείται και το φυσικό πρόσωπο το οποίο, σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, κάνει χρήση των υπηρεσιών δικηγόρου με σκοπό τη σύσταση εμπορικής εταιρίας, στην οποία πρόκειται να είναι ο διαχειριστής και ένας εκ των δύο ιδρυτών και εταίρων, και ότι ii) ως “εμπορική συναλλαγή” νοείται και η συναλλαγή η οποία, σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, κατατείνει στην παροχή υπηρεσιών από δικηγόρο προς το εν λόγω φυσικό πρόσωπο με σκοπό τη σύσταση εμπορικής εταιρίας;
2)
Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, έχει ο όρος “καταναλωτής” κατά το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας [93/13], ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 8 της [ίδιας] οδηγίας, την έννοια ότι, σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, καταλαμβάνει και το φυσικό πρόσωπο το οποίο ενάγεται για την εκπλήρωση χρέους εκ συμβάσεως παροχής νομικών υπηρεσιών, εφόσον η παροχή των εν λόγω υπηρεσιών είχε ως σκοπό τη σύσταση εμπορικής εταιρίας, στην οποία το εν λόγω φυσικό πρόσωπο επρόκειτο να είναι ο διαχειριστής και ένας εκ των δύο ιδρυτών και εταίρων;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
18
Επισημαίνεται ότι η ασκηθείσα από την ΑΚ αγωγή στηρίζεται, μεταξύ άλλων, στο άρθρο 369c του εμπορικού κώδικα, το οποίο μεταφέρει στο σλοβακικό δίκαιο το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/7, στο οποίο αναφέρεται το πρώτο προδικαστικό ερώτημα. Το άρθρο αυτό της οδηγίας υποχρεώνει τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι, εφόσον καθίσταται απαιτητός τόκος υπερημερίας σε εμπορικές συναλλαγές, ο πιστωτής δικαιούται να λάβει από τον οφειλέτη τουλάχιστον το κατ’ αποκοπήν ποσό των 40 ευρώ.
19
Από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει, ωστόσο, ότι τα ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου αφορούν ειδικότερα τις έννοιες της «εμπορικής συναλλαγής» και της «επιχείρησης» κατά την οδηγία 2011/7.
20
Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2011/7, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 2, σημεία 1 και 3, της οδηγίας αυτής, έχει την έννοια ότι το γεγονός ότι φυσικό πρόσωπο έκανε χρήση των υπηρεσιών δικηγόρου με σκοπό τη σύσταση εμπορικής εταιρίας, της οποίας επρόκειτο να καταστεί συνιδρυτής, εταίρος και διαχειριστής, αρκεί αφ’ εαυτού για να χαρακτηριστεί το πρόσωπο αυτό ως «επιχείρηση» και, ως εκ τούτου, για να χαρακτηριστεί η συναλλαγή με τον δικηγόρο ως «εμπορική» κατά την έννοια ως άνω διατάξεων.
21
Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά το άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2011/7, η οδηγία αυτή εφαρμόζεται σε όλες τις πληρωμές που έχουν χαρακτήρα αμοιβής στο πλαίσιο «εμπορικών συναλλαγών». Η έννοια αυτή ορίζεται στο άρθρο 2, σημείο 1, της ίδιας οδηγίας ως «κάθε συναλλαγή μεταξύ επιχειρήσεων ή μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών, η οποία οδηγεί στην παράδοση αγαθών ή στην παροχή υπηρεσιών έναντι αμοιβής». Η τελευταία ως άνω διάταξη πρέπει να ερμηνευθεί υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψης 8 της εν λόγω οδηγίας με την οποία διευκρινίζεται ότι εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας οι συναλλαγές με τους καταναλωτές (πρβλ. αποφάσεις της 15ης Δεκεμβρίου 2016, Nemec, C‑256/15, EU:C:2016:954, σκέψη 30, και της 13ης Ιανουαρίου 2022, New Media Development & Hotel Services, C‑327/20, EU:C:2022:23, σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
22
Σύμφωνα με το άρθρο 2, σημείο 3, της οδηγίας 2011/7, ως «επιχείρηση» νοείται οιαδήποτε οργάνωση εκτός των δημόσιων αρχών, που ενεργεί στο πλαίσιο της ανεξάρτητης οικονομικής ή επαγγελματικής της δραστηριότητας, ακόμη και αν η δραστηριότητα αυτή ασκείται από ένα μόνον πρόσωπο.
23
Επισημαίνεται επίσης ότι η οδηγία 2011/7 αντικατέστησε την οδηγία 2000/35/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 2000, για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές (ΕΕ 2000, L 200, σ. 35). Το Δικαστήριο έχει κρίνει, όσον αφορά τις διατάξεις της τελευταίας αυτής οδηγίας, οι οποίες είναι αντίστοιχες με τις μνημονευόμενες στις σκέψεις 21 και 22 της παρούσας απόφασης, ότι η απαίτηση να ενεργεί ένα πρόσωπο ως οργάνωση στο πλαίσιο μιας ανεξάρτητης οικονομικής ή επαγγελματικής δραστηριότητας συνεπάγεται ότι το οικείο πρόσωπο, ανεξαρτήτως της μορφής και του νομικού καθεστώτος που έχει στο εθνικό δίκαιο, ασκεί τη δραστηριότητα αυτή κατά τρόπο διαρθρωμένο και διαρκή. Η δραστηριότητα αυτή δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια συγκεκριμένη και μεμονωμένη παροχή, η δε οικεία συναλλαγή πρέπει να εντάσσεται στο πλαίσιο της δραστηριότητας αυτής (πρβλ. απόφαση της 15ης Δεκεμβρίου 2016, Nemec, C‑256/15, EU:C:2016:954, σκέψεις 33 και 34).
24
Για τους σκοπούς μιας τέτοιας εκτίμησης, πρέπει να ληφθεί υπόψη το σύνολο των περιστάσεων της συγκεκριμένης συναλλαγής (πρβλ. απόφαση της 15ης Δεκεμβρίου 2016, Nemec, C‑256/15, EU:C:2016:954, σκέψη 41).
25
Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής δεν προκύπτει ότι ο RU, ο οποίος είναι φυσικό πρόσωπο, ασκούσε κατά τρόπο διαρθρωμένο και διαρκή ανεξάρτητη οικονομική ή επαγγελματική δραστηριότητα στο πλαίσιο της οποίας εντάσσεται η συναλλαγή διά της οποίας έκανε χρήση τις υπηρεσίες δικηγόρου.
26
Η εκτίμηση αυτή αποκλείει επίσης την περίπτωση στην οποία αναφέρθηκε το αιτούν δικαστήριο κατά την οποία ο RU θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως επιχείρηση λόγω του ότι ζήτησε την παροχή νομικών υπηρεσιών για μελλοντική επαγγελματική δραστηριότητα. Πράγματι, η απαίτηση η οικεία συναλλαγή να εντάσσεται στο πλαίσιο της ανεξάρτητης οικονομικής ή επαγγελματικής δραστηριότητας του οικείου προσώπου πρέπει να εκτιμάται κατά τον χρόνο πραγματοποίησης της συναλλαγής αυτής (πρβλ. απόφαση της 14ης Νοεμβρίου 2024, Agenciart – Management Artístico, C‑643/23, EU:C:2024:959, σκέψη 35). Συναφώς, το ενδεχόμενο η ιδιότητα του προσώπου αυτού να εξελιχθεί, μεταξύ άλλων λόγω της συναφθείσας συναλλαγής, δεν είναι ικανό να μεταβάλει την ιδιότητά του κατά την ημερομηνία πραγματοποίησης της συναλλαγής (πρβλ. όσον αφορά την οδηγία 93/13, απόφαση της 20ής Μαρτίου 2025, Arce, C‑365/23, EU:C:2025:192, σκέψη 51).
27
Επιπλέον, μολονότι από τη νομολογία που παρατίθεται στη σκέψη 24 της παρούσας απόφασης προκύπτει ότι ο σύνδεσμος μεταξύ της επίμαχης συναλλαγής και του σκοπού που επιδιώκει το πρόσωπο που την πραγματοποιεί μπορεί να αποτελεί ένα από τα στοιχεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη προκειμένου να εκτιμηθεί αν η οδηγία 2011/7 έχει εφαρμογή σε συγκεκριμένη περίπτωση, δεν αρκεί, αφ’ εαυτού, για να θεωρηθεί ότι ο RU ενήργησε ως «επιχείρηση» κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 3, της οδηγίας 2011/7, όταν προέβη στην επίμαχη στην κύρια δίκη συναλλαγή.
28
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς την ενδεχόμενη λυσιτέλεια, για τους σκοπούς της υπό κρίση υπόθεσης, της νομολογίας του Δικαστηρίου που απορρέει από την απόφαση της 3ης Ιουλίου 1997, Benincasa (C‑269/95, EU:C:1997:337), και από την απόφαση της 14ης Μαρτίου 2013, Česká spořitelna (C‑419/11, EU:C:2013:165), καθόσον, στις υποθέσεις επί των οποίων εκδόθηκαν οι συγκεκριμένες αποφάσεις, ελήφθησαν υπόψη ορισμένα πραγματικά περιστατικά προκειμένου να συναχθεί το συμπέρασμα ότι ο ενδιαφερόμενος ασκούσε εμπορική δραστηριότητα.
29
Υπενθυμίζεται, ωστόσο, ότι οι δύο προαναφερθείσες υποθέσεις αφορούσαν την ερμηνεία κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας σε συμβάσεις καταναλωτών και ότι, στις υποθέσεις εκείνες, το Δικαστήριο ερμήνευσε την έννοια του «καταναλωτή» σύμφωνα με τους εν λόγω κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας. Πλην όμως, αφενός, μολονότι η αιτιολογική σκέψη 8 της οδηγίας 2011/7 διευκρινίζει ότι οι συναλλαγές που πραγματοποιούνται με τους καταναλωτές δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας αυτής, η εφαρμογή της ορίζεται θετικά, στο άρθρο 1, με παραπομπή στις «εμπορικές συναλλαγές» μεταξύ «επιχειρήσεων».
30
Αφετέρου, όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 40 των προτάσεών του, η οδηγία 2011/7 έχει ως σκοπό να αποθαρρύνει τις καθυστερήσεις πληρωμών και να προστατεύσει αποτελεσματικά τον δανειστή έναντι των καθυστερήσεων αυτών (πρβλ. απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 2024, Tusnia, C‑725/23, EU:C:2024:1015, σκέψη 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Επομένως, οι σκοποί αυτοί διαφέρουν από τον επιδιωκόμενο με τους κανόνες περί διεθνούς δικαιοδοσίας οι οποίοι ερμηνεύθηκαν με τις αποφάσεις που μνημονεύονται στη σκέψη 28 της παρούσας απόφασης.
31
Επομένως, επιβάλλεται το συμπέρασμα ότι οι εκτιμήσεις του Δικαστηρίου στις αποφάσεις εκείνες δεν μπορούν να εφαρμοστούν και στο πλαίσιο της ερμηνείας της έννοιας «επιχείρηση» κατά την οδηγία 2011/7.
32
Κατόπιν των προεκτεθέντων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2011/7, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 2, σημεία 1 και 3, της οδηγίας αυτής, έχει την έννοια ότι το γεγονός ότι φυσικό πρόσωπο έκανε χρήση των υπηρεσιών δικηγόρου με σκοπό τη σύσταση εμπορικής εταιρίας, της οποίας επρόκειτο να καταστεί συνιδρυτής, εταίρος και διαχειριστής, δεν αρκεί αφ’ εαυτού για να χαρακτηριστεί το συγκεκριμένο πρόσωπο ως «επιχείρηση» και, ως εκ τούτου, για να χαρακτηριστεί η συναλλαγή με τον δικηγόρο ως «εμπορική» κατά την έννοια των ως άνω διατάξεων.
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
33
Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 93/13, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 8 της ίδιας οδηγίας, έχει την έννοια ότι φυσικό πρόσωπο, έναντι του οποίου προβάλλεται απαίτηση απορρέουσα από σύμβαση παροχής νομικών υπηρεσιών με αντικείμενο τη σύσταση εμπορικής εταιρίας της οποίας επρόκειτο να καταστεί συνιδρυτής, εταίρος και διαχειριστής, εμπίπτει στην έννοια του «καταναλωτή» κατά την οδηγία αυτή.
Επί της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου
34
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η υπόθεση της κύριας δίκης δεν αφορά το ζήτημα των καταχρηστικών ρητρών που περιέχονται σε σύμβαση μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή. Εκτιμά, ωστόσο, ότι η ζητούμενη ερμηνεία των διατάξεων της οδηγίας 93/13 είναι αναγκαία, σε περίπτωση που ο εναγόμενος της κύριας δίκης δεν εμπίπτει στην έννοια της «επιχείρησης», κατά το άρθρο 2, σημείο 3, της οδηγίας 2011/7, δεδομένου ότι η έννοια του «καταναλωτή» κατά το άρθρο 52, παράγραφος 4, του αστικού κώδικα, το οποίο μεταφέρει στο σλοβακικό δίκαιο το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 93/13, μνημονεύεται στο άρθρο 18, παράγραφος 4, του επίμαχου στη διαφορά της κύριας δίκης νόμου περί του δικηγορικού επαγγέλματος.
35
Υπενθυμίζεται συναφώς ότι, κατά πάγια νομολογία, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως που αφορά διατάξεις του δικαίου της Ένωσης σε περιπτώσεις στις οποίες, έστω και αν τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης της κύριας δίκης δεν εμπίπτουν ευθέως στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης, οι διατάξεις του κατέστησαν εφαρμοστέες βάσει του εθνικού δικαίου λόγω παραπομπής εκ μέρους του τελευταίου στο περιεχόμενο των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης (αποφάσεις της 7ης Νοεμβρίου 2018, K και B, C‑380/17, EU:C:2018:877, σκέψη 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, καθώς και της 24ης Νοεμβρίου 2022, Cafpi και Aviva assurances, C‑691/21, EU:C:2022:926, σκέψη 30).
36
Πράγματι, σε τέτοιες περιπτώσεις, προς αποφυγή ερμηνευτικών αποκλίσεων στο μέλλον, υφίσταται οπωσδήποτε συμφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης για ομοιόμορφη ερμηνεία των διατάξεων που προέρχονται από το δίκαιο της Ένωσης (αποφάσεις της 7ης Νοεμβρίου 2018, K και B, C‑380/17, EU:C:2018:877, σκέψη 35 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 24ης Νοεμβρίου 2022, Cafpi και Aviva assurances, C‑691/21, EU:C:2022:926, σκέψη 31).
37
Επομένως, η ερμηνεία από το Δικαστήριο διατάξεων του δικαίου της Ένωσης σε καταστάσεις που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων αυτών δικαιολογείται όταν το εθνικό δίκαιο προβλέπει την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης ευθέως και ανεπιφύλακτα, προκειμένου να εξασφαλίζεται ομοιόμορφη αντιμετώπιση τόσο των εν λόγω καταστάσεων όσο και εκείνων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των ως άνω διατάξεων (αποφάσεις της 7ης Νοεμβρίου 2018, K και B, C‑380/17, EU:C:2018:877, σκέψη 36 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 24ης Νοεμβρίου 2022, Cafpi και Aviva assurances, C‑691/21, EU:C:2022:926, σκέψη 32).
38
Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο, το οποίο είναι το μόνο αρμόδιο να ερμηνεύσει το εθνικό δίκαιο στο πλαίσιο του συστήματος δικαστικής συνεργασίας που καθιερώνει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, επισημαίνει ότι ο Σλοβάκος νομοθέτης αποφάσισε να εφαρμόσει ευθέως και ανεπιφύλακτα την έννοια του «καταναλωτή» που ορίζεται στο άρθρο 52, παράγραφος 4, του αστικού κώδικα και στον τομέα των αμοιβών που οφείλονται στους δικηγόρους, μέσω του άρθρου 18, παράγραφος 4, του νόμου περί του δικηγορικού επαγγέλματος. Για τον λόγο αυτό, η ερμηνεία της συγκεκριμένης έννοιας είναι αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιόν του.
39
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει επίσης ότι, αφενός, το άρθρο 52, παράγραφος 1, του αστικού κώδικα εφαρμόζεται, όπως και η οδηγία 93/13, σε «κάθε σύμβαση που συνάπτεται μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή, ανεξάρτητα από τη νομική μορφή της» και ότι, αφετέρου, το άρθρο 52, παράγραφος 4, του αστικού κώδικα μεταφέρει στο σλοβακικό δίκαιο το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 93/13 αναπαράγοντας, κατ’ ουσίαν, το γράμμα της διάταξης αυτής.
40
Υπό τις συνθήκες αυτές, υφίσταται οπωσδήποτε συμφέρον της Ένωσης να αποφανθεί το Δικαστήριο επί της ζητούμενης ερμηνείας.
41
Ως εκ τούτου, πρέπει να γίνει δεκτό ότι το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να απαντήσει στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο.
Επί της ουσίας
42
Επισημαίνεται, εκ προοιμίου, ότι σκοπός του άρθρου 8 της οδηγίας 93/13 είναι να έχουν τα κράτη μέλη τη δυνατότητα, τηρουμένης της Συνθήκης ΛΕΕ, να παρέχουν υψηλότερο επίπεδο προστασίας στον καταναλωτή μέσω εθνικών διατάξεων αυστηρότερων από τις διατάξεις της εν λόγω οδηγίας [πρβλ. απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 2023, mBank (Πολωνικό μητρώο μη επιτρεπτών συμβατικών ρητρών), C‑139/22, EU:C:2023:692, σκέψη 39]. Εντούτοις, εν προκειμένω, το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου αφορά τον ορισμό της έννοιας του «καταναλωτή» και όχι την εκτίμηση του ενδεχομένως αυστηρότερου χαρακτήρα των οικείων εθνικών διατάξεων.
43
Επομένως, το εν λόγω άρθρο 8 δεν ασκεί επιρροή προκειμένου να δοθεί χρήσιμη απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα.
44
Όσον αφορά το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας αυτής, το συγκεκριμένο άρθρο ορίζει την έννοια του «καταναλωτή» ως κάθε φυσικό πρόσωπο το οποίο, κατά τις συμβάσεις που καλύπτει η εν λόγω οδηγία, ενεργεί για σκοπούς οι οποίοι είναι άσχετοι με τις επαγγελματικές του δραστηριότητες.
45
Ως εκ τούτου, η ιδιότητα του οικείου προσώπου ως «καταναλωτή» πρέπει να καθορίζεται βάσει λειτουργικού κριτηρίου, το οποίο συνίσταται στην εκτίμηση περί του αν η επίμαχη συμβατική σχέση εντάσσεται στο πλαίσιο δραστηριοτήτων που δεν σχετίζονται με την άσκηση επαγγέλματος. Επιπλέον, το Δικαστήριο είχε την ευκαιρία να διευκρινίσει ότι η έννοια του «καταναλωτή», κατά το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 93/13, έχει αντικειμενικό χαρακτήρα και δεν εξαρτάται από τις συγκεκριμένες γνώσεις που ενδέχεται να έχει ο ενδιαφερόμενος ούτε από τις πληροφορίες που αυτός πράγματι διαθέτει [απόφαση της 8ης Ιουνίου 2023, YYY. (Έννοια του καταναλωτή), C‑570/21, EU:C:2023:456, σκέψη 30 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
46
Συνεπώς, η οδηγία 93/13 ορίζει τις συμβάσεις επί των οποίων έχει εφαρμογή με γνώμονα την ιδιότητα των συμβαλλομένων, αναλόγως του αν ενεργούν ή όχι στο πλαίσιο της επαγγελματικής τους δραστηριότητας (απόφαση της 21ης Μαρτίου 2019, Pouvin και Dijoux, C‑590/17, EU:C:2019:232, σκέψη 23 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
47
Εν προκειμένω, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 25 της παρούσας απόφασης, και υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, από κανένα από τα στοιχεία που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο δεν προκύπτει ότι ο εναγόμενος της κύριας δίκης ασκούσε, κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης παροχής νομικών υπηρεσιών, ανεξάρτητη οικονομική ή επαγγελματική δραστηριότητα στο πλαίσιο της οποίας θα μπορούσε να ενταχθεί η σύμβαση αυτή.
48
Η εκτίμηση αυτή δεν αναιρείται από το γεγονός ότι ο σκοπός τον οποίο επιδίωκε ο RU ήταν η ανάληψη εμπορικής δραστηριότητας.
49
Πράγματι, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το κατά πόσον έχει ένα φυσικό πρόσωπο την ιδιότητα του «καταναλωτή» κατά την έννοια της οδηγίας 93/13 πρέπει να εκτιμάται κατά τον χρόνο σύναψης της επίμαχης σύμβασης (πρβλ. απόφαση της 20ής Μαρτίου 2025, Arce, C‑365/23, EU:C:2025:192, σκέψη 49 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
50
Συναφώς, το γεγονός ότι η κατάσταση του εναγομένου της κύριας δίκης μπορούσε να εξελιχθεί δεν είναι ικανό να μεταβάλει την ιδιότητά του κατά την ημερομηνία σύναψης της επίμαχης σύμβασης (πρβλ. απόφαση της 20ής Μαρτίου 2025, Arce, C‑365/23, EU:C:2025:192, σκέψη 51).
51
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 93/13 έχει την έννοια ότι εμπίπτει στην έννοια του «καταναλωτή», κατά τη διάταξη αυτή, φυσικό πρόσωπο το οποίο συνήψε σύμβαση με αντικείμενο την παροχή νομικών υπηρεσιών με σκοπό τη σύσταση εμπορικής εταιρίας της οποίας επρόκειτο να καταστεί συνιδρυτής, εταίρος και διαχειριστής, υπό την προϋπόθεση ότι το πρόσωπο αυτό δεν ασκούσε, κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης, ανεξάρτητη οικονομική ή επαγγελματική δραστηριότητα στο πλαίσιο της οποίας θα μπορούσε να ενταχθεί η σύμβαση αυτή.
Επί των δικαστικών εξόδων
52
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2011/7/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Φεβρουαρίου 2011, για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 2, σημεία 1 και 3, της οδηγίας αυτής,
έχει την έννοια ότι:
το γεγονός ότι φυσικό πρόσωπο έκανε χρήση των υπηρεσιών δικηγόρου με σκοπό τη σύσταση εμπορικής εταιρίας, της οποίας επρόκειτο να καταστεί συνιδρυτής, εταίρος και διαχειριστής, δεν αρκεί αφ’ εαυτού για να χαρακτηριστεί το συγκεκριμένο πρόσωπο ως «επιχείρηση» και, ως εκ τούτου, για να χαρακτηριστεί η συναλλαγή με τον δικηγόρο ως «εμπορική» κατά την έννοια των ως άνω διατάξεων.
2)
Το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές,
έχει την έννοια ότι:
εμπίπτει στην έννοια του «καταναλωτή», κατά τη διάταξη αυτή, φυσικό πρόσωπο το οποίο συνήψε σύμβαση με αντικείμενο την παροχή νομικών υπηρεσιών με σκοπό τη σύσταση εμπορικής εταιρίας της οποίας επρόκειτο να καταστεί συνιδρυτής, εταίρος και διαχειριστής, υπό την προϋπόθεση ότι το πρόσωπο αυτό δεν ασκούσε, κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης, ανεξάρτητη οικονομική ή επαγγελματική δραστηριότητα στο πλαίσιο της οποίας θα μπορούσε να ενταχθεί η σύμβαση αυτή.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η σλοβακική.
(
i
)	Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.