62023CJ0629_RES
Kawża C‑629/23
MTÜ Eesti Suurkiskjad
vs
Keskkonnaamet
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mir-Riigikohus)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) tat‑12 ta’ Ġunju 2025
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Konservazzjoni tal-habitats naturali kif ukoll tal-fawna u tal-flora selvaġġi – Direttiva 92/43/KEE – L-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(i) – Stat ta’ konservazzjoni ta’ speċi – Kunċett – Artikolu 14 – Miżuri ta’ ġestjoni – Teħid mis-selvaġġ u sfruttament kompatibbli maż-żamma jew mar-restituzzjoni tal-ispeċi fi stat ta’ konservazzjoni favorevoli – It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 1(i) – Evalwazzjoni tan-natura favorevoli tal-istat ta’ konservazzjoni tal-ispeċi kkonċernata – Kundizzjonijiet kumulattivi – Canis lupus (lupu) – Klassifikazzjoni fil-kategorija ‘vulnerabbli’ tal-‘lista ħamra’ tal-Unjoni Internazzjonali għall-Konservazzjoni tan-Natura – Speċi ta’ annimal li tagħmel parti minn popolazzjoni li l-firxa naturali tagħha testendi lil hinn mit-territorju ta’ Stat Membru – Teħid inkunsiderazzjoni tal-iskambji mal-popolazzjonijiet tal-istess speċi preżenti fl-Istati Membri jew f’pajjiżi terzi ġirien – Artikolu 2(3) – Teħid inkunsiderazzjoni tar-rekwiżiti ekonomiċi, soċjali u kulturali, kif ukoll tal-karatteristiċi reġjonali u lokali”
Ambjent – Konservazzjoni tal-habitats naturali kif ukoll tal-fawna u tal-flora selvaġġi – Direttiva 92/43 – Speċi ta’ annimali ta’ interess Komunitarju – Miżuri ta’ ġestjoni – Setgħa ta’ evalwazzjoni tal-Istati Membri – Limiti – Żamma tal-ispeċi fi stat ta’ konservazzjoni favorevoli – Kriterji ta’ evalwazzjoni – Teħid inkunsiderazzjoni tal-livell lokali u nazzjonali u, skont il-każ, tal-livell transkonfinali
(Artikolu 191(2) TFUE; Direttiva tal-Kunsill 92/43, kif emendata bid-Direttiva 2013/17, premessa 15, l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(i), Artikolu 2(2), Artikolu 11, Artikolu 14(1), Artikolu 16 u Anness V(a))
(ara l-punti 37 sa 48)
Ambjent – Konservazzjoni tal-habitats naturali kif ukoll tal-fawna u tal-flora selvaġġi – Direttiva 92/43 – Obbligu ta’ sorveljanza tal-istat ta’ konservazzjoni – Kunċett ta’ stat ta’ konservazzjoni favorevoli – Neċessità li tiġi żgurata n-natura sostenibbli tas-sitwazzjoni – Kriterji ta’ evalwazzjoni – Teħid inkunsiderazzjoni tal-livell transkonfinali
(Direttiva tal-Kunsill 92/43, kif emendata bid-Direttiva 2013/17, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 1(i), Artikolu 11 u Artikolu 14(1))
(ara l-punti 49 sa 66, u d-dispożittiv 1)
Ambjent – Konservazzjoni tal-habitats naturali kif ukoll tal-fawna u tal-flora selvaġġi – Direttiva 92/43 – Speċi ta’ annimali ta’ interess Komunitarju – Miżuri ta’ ġestjoni – Żamma tal-ispeċi fi stat ta’ konservazzjoni favorevoli – Kriterji ta’ evalwazzjoni – Teħid inkunsiderazzjoni tar-rekwiżiti ekonomiċi, soċjali u kulturali kif ukoll tal-karatteristiċi reġjonali u lokali – Limiti
(Direttiva tal-Kunsill 92/43, kif emendata bid-Direttiva 2013/17, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 1(i), Artikolu 2(2), Artikolu 11, Artikolu 14(1) u Anness V(a))
(ara l-punti 67 sa 71, u d-dispożittiv 2)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mir-Riigikohus (il-Qorti Suprema, l-Estonja), il-Qorti tal-Ġustizzja tat deċiżjoni dwar diversi kwistjonijiet marbuta mal-protezzjoni tal-lupu (Canis lupus) skont id-Direttiva dwar il-habitat (
1
) u, b’mod partikolari, l-Artikolu 14 (
2
) tagħha, li jippermetti li jiġu adottati miżuri bħar-restrizzjoni tal-kaċċa, bħala prinċipju awtorizzata fl-Estonja (
3
), meta tali restrizzjoni tkun neċessarja għaż-żamma tal-ispeċi kkonċernata fi stat ta’ konservazzjoni favorevoli.
Fl‑2020, l-awtorità kompetenti Estonjana stabbilixxiet, permezz ta’ digriet, kwota għall-kaċċa tal-lupu għall-istaġun tal-kaċċa 2020/2021 fl-Estonja. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, assoċjazzjoni għall-protezzjoni tal-ambjent Estonjana, ikkontestat il-legalità ta’ dan id-digriet, billi sostniet li l-premessa li fuqha kien ibbażat dan id-digriet, li kienet tgħid li l-istat ta’ konservazzjoni tal-lupu kien favorevoli fl-Estonja, kienet żbaljata.
F’dan ir-rigward, ma kien hemm ebda kontestazzjoni dwar l-istat ta’ konservazzjoni “favorevoli” tal-popolazzjoni Baltika tal-lupu, li hija stess kienet tagħmel parti mill-popolazzjoni Ewro-Asjatika ta’ din l-ispeċi ta’ annimali, u li l-firxa naturali tagħha kienet testendi fl-Estonja, fil-Latvja, fil-Litwanja, fil-Grigal tal-Polonja u f’ċerti pajjiżi terzi ġirien. Madankollu, fid-dawl tal-klassifikazzjoni tal-popolazzjoni reġjonali Estonjana mill-Unjoni Internazzjonali għall-Konservazzjoni tan-Natura (UIKN), din il-popolazzjoni ma setgħetx titqies, skont ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, li kienet tinsab f’tali stat ta’ konservazzjoni.
Adita b’appell minn din il-parti kontra d-deċiżjoni ta’ ċaħda tar-rikors tagħha, il-qorti tar-rinviju staqsiet, essenzjalment, jekk l-Artikolu 1(i) tad-Direttiva dwar il-habitat, li jiddefinixxi l-kunċett ta’ stat ta’ konservazzjoni ta’ speċi u l-kundizzjonijiet sabiex jiġi ddeterminat jekk l-istat ta’ konservazzjoni ta’ speċi jkunx favorevoli, kellux jiġi interpretat fis-sens li l-klassifikazzjoni fil-kategorija “vulnerabbli” tal-lista ħamra tal-IUKN tal-popolazzjoni ta’ speċi ta’ annimali preżenti fit-territorju ta’ Stat Membru kinitx teskludi li l-istat ta’ konservazzjoni ta’ din l-ispeċi, fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru, jitqies li jkun “favorevoli”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni. Barra minn hekk, din il-qorti staqsiet, essenzjalment, jekk l-Artikolu 1(i) kellux jiġi interpretat fis-sens li l-adozzjoni minn Stat Membru ta’ miżuri ta’ ġestjoni, skont l-Artikolu 14(1) ta’ din id-direttiva, timplikax l-obbligu li jiġi żgurat stat ta’ konservazzjoni favorevoli tal-popolazzjoni ta’ din l-ispeċi preżenti fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru jew jekk dan tal-aħħar ikunx jista’ jieħu inkunsiderazzjoni l-istat ta’ konservazzjoni tal-popolazzjoni kollha li l-firxa naturali tagħha testendi lil hinn mit-territorju tal-imsemmi Stat Membru u, skont il-każ, sa fejn u taħt liema kundizzjonijiet.
F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju staqsiet ukoll jekk rekwiżiti ekonomiċi, soċjali u kulturali kif ukoll karatteristiċi reġjonali u lokali jistgħux jittieħdu inkunsiderazzjoni waqt l-evalwazzjoni tal-istat ta’ konservazzjoni ta’ speċi.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li l-marġni ta’ evalwazzjoni tal-Istati Membri sabiex jiddeterminaw in-neċessità li jiġu adottati miżuri skont l-Artikolu 14(1) tad-Direttiva dwar il-habitat hija limitata mill-obbligu li jiġi żgurat li t-teħid ta’ kampjuni ta’ speċi mis-selvaġġ u l-isfruttament tagħhom ikun kompatibbli maż-żamma ta’ din l-ispeċi fi stat ta’ konservazzjoni favorevoli. B’mod partikolari, meta speċi ta’ annimali tkun tinsab fi stat ta’ konservazzjoni sfavorevoli, l-awtoritajiet kompetenti għandhom jieħdu miżuri, fis-sens tal-imsemmija dispożizzjoni, sabiex itejbu l-istat ta’ konservazzjoni tal-ispeċi kkonċernata b’tali mod li, fil-futur u b’mod sostenibbli, il-popolazzjonijiet tagħha jilħqu stat ta’ konservazzjoni favorevoli.
L-istat ta’ konservazzjoni favorevoli tal-popolazzjonijiet tal-ispeċi kkonċernati fil-firxa naturali tagħhom għandu jeżisti u jiġi evalwat, l-ewwel nett u neċessarjament, fil-livell lokali u nazzjonali. Fil-fatt, jekk l-istat ta’ konservazzjoni ta’ speċi ma jkunx favorevoli fi Stat Membru li fih tkun testendi l-firxa naturali tagħha, tal-inqas potenzjalment, din l-ispeċi ma tkunx tista’ tissodisfa l-funzjoni ekoloġika tagħha hemmhekk, jew tal-inqas mhux kompletament, anki jekk il-popolazzjoni tal-ispeċi kkonċernata preżenti f’dan l-Istat Membru tkun tagħmel parti minn popolazzjoni li l-istat ta’ konservazzjoni tagħha jkun favorevoli.
Dan premess, il-klassifikazzjoni tal-popolazzjoni nazzjonali ta’ speċi fil-kategorija “vulnerabbli” tal-lista ħamra tal-IUKN ma teskludix, bħala tali, li l-istat ta’ konservazzjoni tal-imsemmija speċi, fit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat, jitqies madankollu li jkun favorevoli jekk il-kundizzjonijiet kumulattivi previsti fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 1(i) tad-Direttiva dwar il-habitat jiġu ssodisfatti.
F’dan ir-rigward, il-popolazzjonijiet ta’ speċi ta’ annimali, b’mod partikolari l-lupu, li jkunu jinsabu wkoll fl-Istati Membri oħra jew f’pajjiżi terzi ġirien ma’ dak li jipprevedi l-adozzjoni ta’ miżuri ta’ ġestjoni skont l-Artikolu 14(1) tad-Direttiva dwar il-habitats huma rilevanti għall-verifika, minn dan l-aħħar Stat Membru, tan-natura favorevoli jew le tal-istat ta’ konservazzjoni tal-popolazzjoni ta’ din l-ispeċi preżenti fit-territorju tiegħu. Ir-rilevanza tagħhom hija kkundizzjonata mill-eżistenza ta’ skambji bejn dawn il-popolazzjonijiet, li jistgħu jikkostitwixxu influwenza li taġixxi fuq l-ispeċi u li tista’ taffettwa fit-tul id-distribuzzjoni u l-abbundanza ta’ din l-aħħar popolazzjoni fuq l-imsemmi territorju.
Fil-każ ta’ sitwazzjoni attwali sodisfaċenti, għandha tiġi żgurata wkoll in-natura sostenibbli ta’ din is-sitwazzjoni sabiex in-natura favorevoli tal-istat ta’ konservazzjoni ta’ speċi tkun tista’ tiġi kkonstatata.
F’dan ir-rigward, hemm lok li jittieħdu inkunsiderazzjoni b’mod partikolari, l-ewwel nett, kull bidla prevedibbli li tkun tista’ taffettwa l-kummerċ bejn il-popolazzjoni preżenti fl-Istat Membru kkonċernat mal-popolazzjonijiet l-oħra li jagħmlu parti mill-istess popolazzjoni. It-tieni nett, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-livell ta’ protezzjoni legali li tgawdi minnu l-ispeċi kkonċernata fl-Istati Membri u fil-pajjiżi terzi ġirien. It-tielet nett, il-piż li għandu jingħata lir-relazzjonijiet mal-popolazzjonijiet ta’ Stati oħra jkun iktar u iktar importanti meta l-Istati Membri u l-pajjiżi terzi kkonċernati mhux biss japplikaw sistemi ta’ protezzjoni legali paragunabbli, iżda jikkooperaw bl-għan li tiġi protetta l-ispeċi kkonċernata u jikkoordinaw, pereżempju, il-miżuri ta’ protezzjoni tagħhom b’mod li jottimizzaw l-iskambji bejn il-popolazzjonijiet ikkonċernati.
Barra minn hekk, sabiex jiġi żgurat li t-teħid ta’ kampjuni ta’ speċi mis-selvaġġ u l-isfruttament tagħhom ikunu kompatibbli maż-żamma ta’ din l-ispeċi fi stat ta’ konservazzjoni favorevoli, jista’ jkun neċessarju li l-Istat Membru, li fit-territorju tiegħu tkun preżenti popolazzjoni ta’ lpup li tagħmel parti minn popolazzjoni li l-firxa naturali tagħha testendi lil hinn minn dan it-territorju, meta jkollu l-intenzjoni li jieħu inkunsiderazzjoni l-iskambji bejn il-popolazzjoni tal-lupu preżenti fl-imsemmi territorju u dawk preżenti fl-Istati Membri jew pajjiżi terzi ġirien, jikkondividi ma’ dawn tal-aħħar informazzjoni dwar il-movimenti transkonfinali osservati fil-kampjuni ta’ din l-ispeċi kif ukoll dwar il-miżuri ta’ ġestjoni li dawn l-Istati Membri jew pajjiżi terzi jieħdu jew jipprevedu li jieħdu fir-rigward tal-popolazzjonijiet fit-territorji rispettivi tagħhom. Fil-fatt, minn naħa, tali skambji ta’ informazzjoni jistgħu saħansitra jirrendu iktar preċiża l-evalwazzjoni, mill-Istat Membru kkonċernat, tad-daqs tal-popolazzjoni tiegħu. Min-naħa l-oħra, informazzjoni dwar il-miżuri ta’ ġestjoni applikati jew previsti mill-Istati Membri jew minn pajjiżi terzi rilevanti tista’ tkun neċessarja sabiex dan l-Istat Membru jkun jista’ jiżgura li l-ispeċi kkonċernata tkun tista’ titqies li effettivament tinsab fi stat ta’ konservazzjoni favorevoli fit-territorju tiegħu. Fl-aħħar nett, informazzjoni dwar il-miżuri applikati jew previsti mill-Istati Membri jew pajjiżi terzi ġirien tista’ tkun neċessarja għalih sabiex jiżgura li l-miżuri li jkun biħsiebu jieħu fir-rigward ta’ din l-ispeċi jkunu kompatibbli maż-żamma ta’ dik l-ispeċi fi stat ta’ konservazzjoni favorevoli fit-territorju tiegħu.
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li r-rekwiżiti ekonomiċi, soċjali u kulturali kif ukoll il-karatteristiċi reġjonali u lokali msemmija fl-Artikolu 2(3) tad-Direttiva dwar il-habitat, li, barra minn hekk, ma jikkostitwixxux deroga awtonoma mis-sistema ġenerali ta’ protezzjoni stabbilita minn din id-direttiva, ma jistgħux jiġu invokati sabiex jiġi eskluż l-obbligu li jiġi żgurat li t-teħid ta’ kampjuni ta’ speċi mis-selvaġġ u l-isfruttament tagħhom ikunu kompatibbli maż-żamma ta’ din l-ispeċi fi stat ta’ konservazzjoni favorevoli, liema obbligu jillimita l-marġni ta’ evalwazzjoni li għandhom l-Istati Membri skont l-Artikolu 14 tal-imsemmija direttiva. Huwa biss fil-limiti ta’ dan il-marġni ta’ diskrezzjoni li l-Istati Membri jkunu, bħala prinċipju, awtorizzati jieħdu inkunsiderazzjoni dawn ir-rekwiżiti u dawn il-karatteristiċi.
(
1
)	Direttiva tal-Kunsill 92/43/KEE tal‑21 ta’ Mejju 1992 dwar il-konservazzjoni ta’ l-habitat naturali u tal-fawna u l-flora selvaġġa (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 102), kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 2013/17/UE tat‑13 ta’ Mejju 2013 (ĠU 2013, L 158, p. 193) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar il-habitat”).
(
2
)	Ara l-Artikolu 14(1) tad-Direttiva dwar il-habitat: “[j]ekk, in vista ta’ din is-sorveljanza msemmija fl- rtikolu 11, l-Istati Membri jidhrilhom li hu meħtieġ, huma għandhom jieħdu miżuri li jiżguraw li t-teħid fis-selvaġġ ta’ kampjuni ta’ speċi ta’ fawna u flora selvaġġa elenkati fl-Anness V kif ukoll l-esplojtazzjoni tagħhom huwa kompatibbli ma’ li jinżammu fi stat ta’ konservazzjoni favorevoli.”
(
3
)	Peress li dawn il-popolazzjonijiet Estonjani tal-lupu huma elenkati fl-Anness V(a) tad-Direttiva dwar il-habitats, dawn jistgħu jiġu kkaċċjati. Dawn il-popolazzjonijiet jikkostitwixxu għalhekk eċċezzjoni għar-regola ġenerali li l-kaċċa tal-lupu hija, bħala prinċipju, ipprojbita skont l-Artikolu 12 ta’ din id-direttiva, moqri flimkien mal-Anness IV(a) tagħha.