62006CJ0181
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
z dnia 5 lipca 2007 r. (
*1
)
„Transport lotniczy — Porty lotnicze — Obsługa naziemna — Pobieranie opłaty za naziemną obsługę administracyjną i nadzór”
W sprawie C-181/06
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Tribunal Administrativo e Fiscal do Porto (Portugalia) postanowieniem z dnia 7 marca 2006 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 7 kwietnia 2006 r., w postępowaniu:
Deutsche Lufthansa AG
przeciwko
ANA – Aeroportos de Portugal SA,
przy udziale:
Ministério Público,
TRYBUNAŁ (druga izba),
w składzie: C.W.A. Timmermans, prezes izby, P. Kūris (sprawozdawca), J. Makarczyk, L. Bay Larsen i J.C. Bonichot, sędziowie,
rzecznik generalny: J. Mazák,
sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 8 lutego 2007 r.,
rozważywszy uwagi przedstawione:
—
w imieniu Deutsche Lufthansa AG przez A. Mourę Portugala, advogado,
—
w imieniu rządu portugalskiego przez L. Fernandesa oraz M.J. Viegas, działających w charakterze pełnomocników,
—
w imieniu rządu greckiego przez K. Georgiadisa oraz Z. Chatzipavlou, działających w charakterze pełnomocników,
—
w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez J.R. Vidala Puiga, S. Noego oraz P. Guerrę e Andrade, działających w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 19 kwietnia 2007 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 6 i art. 16 ust. 3 dyrektywy Rady 96/67/WE z dnia 15 października 1996 r. w sprawie dostępu do rynku usług obsługi naziemnej w portach lotniczych Wspólnoty (Dz.U. L 272, str. 36).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Deutsche Lufthansa AG (zwaną dalej „Lufthansą”) i ANA — Aeroportos de Portugal SA (zwaną dalej „ANA”) w kwestii wydanej przez ANA decyzji określającej wysokość należnych opłat za naziemną obsługę administracyjną i nadzór.
Ramy prawne
Uregulowania wspólnotowe
3
Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 96/67 brzmi następująco:
„Państwa członkowskie podejmą niezbędne działania, zgodnie z przepisami zawartymi w art. l, w celu zapewnienia podmiotom świadczącym usługi obsługi naziemnej swobodnego dostępu do rynku obsługi naziemnej na rzecz osób trzecich.
Państwa członkowskie mają prawo wymagać, aby podmioty świadczące usługi obsługi naziemnej zostały ustanowione we Wspólnocie”.
4
Artykuł 16 ust. 3 tej dyrektywy stanowi:
„W przypadku gdy dostęp do urządzeń portowych uzasadnia pobieranie opłat, opłaty takie są ustalane na podstawie właściwych, obiektywnych, przejrzystych i niedyskryminujących kryteriów”.
5
Załącznik do tej dyrektywy przewiduje:
„1.
Administracja naziemna i nadzór obejmują:
1.1.
reprezentację i kontakty z władzami lokalnymi lub innymi instytucjami, regulowanie płatności w imieniu użytkownika portu lotniczego oraz zapewnienie pomieszczeń biurowych dla jego przedstawicieli;
1.2.
kontrolę ładunku, przyjmowanie wiadomości i telekomunikację;
1.3.
obsługę, przechowywanie i administrację urządzeń ładunkowych;
1.4.
inne czynności nadzoru przed, w czasie i po zakończeniu lotu oraz inne czynności administracyjne na żądanie użytkownika portu”.
Uregulowania krajowe
6
Decreto-Lei nr 102/90 z dnia 21 marca 1990 r., zmieniony Decreto-Lei nr 280/99 z dnia 26 lipca 1999 r. (Diário da Republica I, seria A, nr 172 z dnia 26 lipca 1999 r., str. 4678, zwany dalej „Decreto-Lei nr 280/99”) szczegółowo wymienia opłaty wymagane z tytułu prowadzenia jakiejkolwiek działalności na terenie portu lotniczego, a w art. 18 ust. 2 przewiduje, że w odniesieniu do obszaru przestrzeni publicznej portu lotniczego, użytkowanego przez ANA, wysokość opłat za usługi z zakresu obsługi naziemnej jest ustalana przez ANA po wcześniejszym zatwierdzeniu ich przez krajowy instytut lotnictwa cywilnego.
7
Artykuł 3 Decreto-Regulamentar nr 12/99 z dnia 30 lipca 1999 r. (Diário da Republica I, seria B, nr 176 z dnia 30 lipca 1999 r., str. 4922) stanowi:
„Zgodnie z art. 17 Decreto-Lei nr 102/90 z dnia 21 marca 1990 r. i w celu stosowania jego art. 18 przewidziane w nim opłaty, w zależności od charakteru usług i prowadzonej działalności, dzieli się na:
a)
opłaty od ruchu lotniczego;
b)
opłaty za obsługę naziemną (handling);
c)
opłaty za korzystanie z przestrzeni publicznej;
d)
inne opłaty o charakterze handlowym”.
8
Opłaty za obsługę naziemną przewidziane są w art. 10 i nast. Decreto-Regulamentar nr 12/99. Wymienia się ich jedenaście.
9
Artykuł 10 wspomnianego Decreto-Regulamentar stanowi:
„Opłaty za obsługę naziemną należne są z tytułu wykonywania jakiejkolwiek działalności stanowiącej jedną z usług wymienionych w wykazie zamieszczonym w załączniku I do Decreto-Lei nr 275/99 z dnia 23 lipca 1999 r., zgodnie z następującymi zasadami:
1)
Opłata za naziemną obsługę administracyjną i nadzór jest należna od podmiotów świadczących usługi i jest ustalana w zależności od osiąganych obrotów przy zastosowaniu właściwej stopy procentowej.
2)
Opłata za obsługę pasażerską jest należna od podmiotów świadczących usługi oraz użytkowników portów lotniczych lub lądowisk wykonujących własną obsługę naziemną; jest ona ustalana według rozkładu godzin, części dni i miesięcy oraz w zależności od danego stanowiska odprawy i rejestracji pasażerów (check-in).
3)
Opłata za obsługę bagażową jest należna od podmiotów świadczących usługi oraz użytkowników portów lotniczych lub lądowisk wykonujących własną obsługę naziemną; jest ona ustalana według rozkładu godzin, części dni i miesięcy oraz w zależności od danego stanowiska odprawy i rejestracji pasażerów (check-in) lub sztuki bagażu objętego usługą.
4)
Opłata za obsługę ładunków i poczty jest należna:
a)
od użytkowników portów lotniczych lub lądowisk, wykonujących własną obsługę naziemną, jest ona ustalana na podstawie ruchu lotniczego,
b)
od podmiotów świadczących usługi, jest ona ustalana w zależności od osiąganych obrotów przy zastosowaniu właściwej stopy procentowej.
5)
Opłata za obsługę ramp jest należna:
a)
od użytkowników portów lotniczych lub lądowisk, wykonujących własną obsługę naziemną, jest ona ustalana na podstawie ruchu lotniczego,
b)
od podmiotów świadczących usługi, jest ona ustalana w zależności od osiąganych obrotów przy zastosowaniu właściwej stopy procentowej.
6)
Opłata za obsługę statku powietrznego jest należna od podmiotów świadczących usługi i jest ustalana w zależności od osiąganych obrotów przy zastosowaniu właściwej stopy procentowej.
7)
Opłata od zaopatrzenia w paliwa jest należna od podmiotów świadczących usługi i jest ustalana w zależności od osiąganego obrotu przy zastosowaniu właściwej stopy procentowej lub też od każdego dostarczonego hektolitra paliwa i litra oleju, w tym przypadku ułamki zostaną zaokrąglone w górę.
8)
Opłata za utrzymanie statku powietrznego jest należna od podmiotów świadczących usługi i jest ustalana w zależności od osiąganych obrotów przy zastosowaniu właściwej stopy procentowej.
9)
Opłata za obsługę lotu i czynności administracyjne związane z załogą jest należna od podmiotów świadczących usługi i jest ustalana w zależności od osiąganych obrotów przy zastosowaniu właściwej stopy procentowej.
10)
Opłata za obsługę transportu naziemnego jest należna od podmiotów świadczących usługi i jest ustalana w zależności od osiąganych obrotów przy zastosowaniu właściwej stopy procentowej.
11)
Opłata za obsługę w zakresie cateringu jest należna od podmiotów świadczących usługi i jest ustalana w zależności od osiąganych obrotów przy zastosowaniu właściwej stopy procentowej”.
10
Artykuł 11 tego Decreto-Regulamentar przewiduje:
„W zależności od okresu użytkowania, podmiotu świadczącego usługę lub przedmiotu usługi od użytkowników wszystkich elementów infrastruktury portu lotniczego lub lądowiska, uznanych za scentralizowane, może być pobrana odmienna opłata w celu prowadzenia działalności związanej z obsługą naziemną”.
Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
11
Lufthansa, spółka prawa niemieckiego, której oddział ma swoją siedzibę w porcie lotniczym w Lizbonie (Portugalia), zakwestionowała w postępowaniu przed sądem wydaną przez ANA decyzję określającą wysokość należnych opłat za naziemną obsługę administracyjną i nadzór.
12
ANA udzieliła Lufthansie licencji na prowadzenie działalności w zakresie obsługi naziemnej w porcie lotniczym Francisco Sá Carneiro w Porto. W konsekwencji Lufthansa została zobowiązana do uiszczenia opłaty w wysokości 22164 PTE wraz z podatkiem od wartości dodanej (tj. 110,55 EUR).
13
Przed sądem krajowym Lufthansa podniosła, że odpowiednie przepisy krajowe, czyli art. 10 ust. 1 Decreto-Regulamentar nr 12/99 oraz art. 18 ust. 2 Decreto-Lei nr 280/99, naruszają dyrektywę 96/67.
14
Tribunal Administrativo e Fiscal do Porto postanowił zawiesić postępowanie w sprawie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy suma opłaty za naziemną obsługę administracyjną i nadzór wymagana na podstawie art. 10 ust. 1 Decreto-Regulamentar nr 12/99 może być uznana za wynagrodzenie »ustalane na podstawie właściwych, obiektywnych, przejrzystych i niedyskryminujących kryteriów« w rozumieniu art. 16 ust. 3 dyrektywy 96/67?
2)
Czy obowiązek uiszczenia określonej sumy z tytułu opłaty za naziemną obsługę administracyjną i nadzór, na podstawie art. 10 ust. 1 Decreto-Regulamentar nr 12/99, art. 18 ust. 2 Decreto-Lei nr 102/90 zmienionego Decreto-Lei nr 280/99 i pozostałych przepisów określających wysokość tej opłaty koliduje lub jest niezgodny ze swobodnym dostępem do rynku usług obsługi naziemnej osób trzecich, zgodnie z art. 6 dyrektywy 96/67?
3)
Czy obowiązek uiszczenia określonej sumy z tytułu opłaty za naziemną obsługę administracyjną i nadzór, na podstawie art. 10 ust. 1 Decreto-Regulamentar nr 12/99, art. 18 ust. 2 Decreto-Lei nr 102/90 zmienionego Decreto-Lei nr 280/99 i pozostałych przepisów określających wysokość tej opłaty, koliduje lub jest niezgodny z realizacją rynku wewnętrznego i zasad przyjętych w art. 3 ust. 1 lit. c) WE i art. 4 WE?
4)
Czy obowiązek uiszczenia określonej sumy z tytułu opłaty za naziemną obsługę administracyjną i nadzór, na podstawie art. 10 ust. 1 Decreto-Regulamentar nr 12/99, art. 18 ust. 2 Decreto-Lei nr 102/90 zmienionego Decreto-Lei nr 280/99 i pozostałych przepisów określających wysokość tej opłaty, można uznać za nadużycie w rozumieniu art. 82 WE?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
15
Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. c) oraz art. 2 dyrektywy 96/67 od dnia 1 stycznia 1999 r. miała ona zastosowanie jedynie do portów lotniczych, których roczna wielkość ruchu jest nie mniejsza niż 3 mln pasażerów lub 75 tys. ton ładunku, lub wielkość ruchu była nie mniejsza niż 2 mln pasażerów lub 50 tys. ton ładunku w ciągu okresu sześciu miesięcy do dnia 1 kwietnia lub 1 października roku poprzedzającego. Od dnia 1 stycznia 2001 r. dyrektywa ta znajduje zastosowanie wobec każdego portu lotniczego znajdującego się na terytorium państwa członkowskiego, otwartego dla ruchu handlowego, w którym roczna wielkość ruchu jest nie mniejsza niż 2 mln pasażerów lub 50 tys. ton ładunku.
16
Z okoliczności faktycznych przedstawionych przez sąd odsyłający nie wynika jednoznacznie, czy port lotniczy w Porto osiągnął wyżej wymienione progi przed 2005 r. Gdyby ich jednak nie osiągnął, port ten podlegałby zakresowi zastosowania dyrektywy 96/67 dopiero od dnia 1 stycznia 2006 r. Wydaje się jednak, że decyzja określająca wysokość opłaty zakwestionowana przez Lufthansę dotyczy 2000 r.
17
Sąd odsyłający powinien więc w pierwszej kolejności upewnić się, czy dyrektywa 96/67 znajduje zastosowanie do okoliczności faktycznych toczącego się przed nim postępowania.
W przedmiocie pytania pierwszego i drugiego
18
Poprzez pytanie pierwsze i drugie, które należy rozważyć łącznie, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 6 i 16 ust. 3 dyrektywy 96/67 stoją na przeszkodzie istnieniu takich przepisów krajowych, które przewidują — jak w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed sądem krajowym — uiszczenie opłaty za naziemną obsługę administracyjną i nadzór przez podmioty świadczące usługi związane z obsługą naziemną na rzecz organów zarządzających portem lotniczym.
19
Trybunał orzekł, że zarówno z motywu 25 dyrektywy 96/67, jak i z jej art. 16 ust. 1 i 3 wynika, iż organ zarządzający portem lotniczym ma prawo pobierać opłatę za dostęp do urządzeń portu lotniczego. Przez urządzenia portu lotniczego należy zaś rozumieć infrastrukturę i wyposażenie udostępnione przez port lotniczy. Trybunał uznał natomiast, że wspomniany organ zarządzający nie może pobierać opłaty za dostęp do rynku usług z zakresu obsługi naziemnej obok opłaty za korzystanie z urządzeń portu lotniczego (zob. podobnie wyrok z dnia 16 października 2003 r. w sprawie C-363/01 Flughafen Hannover-Langenhagen, Rec. str. I-11893, pkt 37–40, 44 i 60).
20
W pierwszej kolejności należy ustalić, czy taką opłatę jak sporna opłata za naziemną obsługę administracyjną i nadzór należy uznać za opłatę za dostęp do urządzeń portu lotniczego.
21
Rząd portugalski twierdzi, że wspomniana opłata jest wymagana w zamian za świadczenie przez port lotniczy publicznej usługi wspierającej lotnictwo cywilne oraz za udostępnienie dóbr publicznych, których prawidłowe warunki wykorzystania ma zapewnić ANA.
22
W trakcie rozprawy władze portugalskie sprecyzowały po pierwsze, że istota opłaty za naziemną obsługę administracyjną i nadzór przewidzianej w Decreto-Regulamentar nr 12/99 nie różniła się od opłaty wymienionej w załączniku dyrektywy 96/67 i w żadnym razie nie była ona ponownym wynagrodzeniem za usługi już obciążone opłatą na podstawie tego Decreto-Regulamentar.
23
Po drugie, władze portugalskie po raz pierwszy wspomniały, że zużycie wody oraz energii elektrycznej oraz koszty utrzymania czystości i bezpieczeństwa należało rozumieć jako faktyczne korzystanie z zasobów publicznych.
24
W tym względzie do sądu odsyłającego należy zbadanie świadczeń wzajemnych odpowiadających spornej opłacie w świetle definicji naziemnej obsługi administracyjnej i nadzoru zawartej w pkt 1 załącznika do dyrektywy 96/67. Następnie, jeżeli opłata ta należna jest za całość lub część tych usług i nie stanowi ponownego wynagrodzenia za usługi już obciążone inną opłatą lub daniną, może być ona uznana za opłatę za dostęp do urządzeń portu lotniczego, a nie za opłatę za dostęp do rynku usług obsługi naziemnej.
25
W każdym razie w drugiej kolejności należy ustalić, czy opłata będąca przedmiotem postępowania przed sądem krajowym spełnia kryteria określone w art. 16 ust. 3 dyrektywy 96/67.
26
W odniesieniu do kryteriów właściwości i obiektywności [opłat za dostęp do urządzeń portu lotniczego] sąd odsyłający będzie miał obowiązek zbadania związku między kosztami operacyjnymi poniesionymi przez ANA i wysokością opłaty określoną procentowo w stosunku do obrotów osiągniętych przez Lufthansę w porcie lotniczym Francisco Sá Carneiro w Porto.
27
W odniesieniu do kryterium przejrzystości należy uznać, że zostało ono spełnione jedynie w przypadku, gdy przepisy krajowe jasno określają usługi świadczone przez ANA oraz zawierają precyzyjną definicję metody obliczania tej opłaty.
28
Wreszcie, w odniesieniu do kryterium niedyskryminacji, nie ulega wątpliwości, że sporna opłata należna jest wyłącznie od podmiotów świadczących usługi związane z obsługą naziemną, chociaż zarówno te podmioty, jak i użytkownicy wykonujący własną obsługę naziemną wykorzystują te same urządzenia portu lotniczego; oczywiste jest także, że jeżeli jedyne uzasadnienie takiej różnicy traktowania jest oparte na stwierdzeniu, że wyłącznie podmioty świadczące usługi osiągają korzyść, różnicę tę należałoby uznać za mającą dyskryminujący charakter.
29
Z powyższych rozważań wynika, że na pierwsze i drugie pytanie należy odpowiedzieć, że prawo wspólnotowe stoi na przeszkodzie takim przepisom krajowym jak te zawarte w art. 10 ust. 1 Decreto-Regulamentar nr 12/99 oraz art. 18 ust. 2 Decreto-Lei nr 280/99, chyba że opłata za naziemną obsługę administracyjną i nadzór przewidziana w tych przepisach jest należna w zamian za całość lub część usług określonych w pkt 1 załącznika do dyrektywy 96/67 i nie stanowi ona ponownego wynagrodzenia za usługi już obciążone inną opłatą lub daniną. Jeżeli po przeprowadzeniu badania przez sąd odsyłający okaże się, że sporna opłata jest opłatą za dostęp do urządzeń portu lotniczego, do tego sądu należy zbadanie, czy opłata ta spełnia kryteria właściwości, obiektywności, przejrzystości i niedyskryminacji, określone w art. 16 ust. 3 dyrektywy 96/67.
W przedmiocie pytania trzeciego
30
W pytaniu trzecim sąd odsyłający w istocie zmierza do ustalenia, czy uiszczenie opłaty będącej przedmiotem postępowania przed sądem krajowym jest sprzeczne z art. 3 WE i 4 WE.
31
W tym względzie wystarczy stwierdzić, że art. 3 WE i 4 WE wskazują dziedziny i cele, których dotyczy działalność Wspólnoty Europejskiej, i nie przewidują obowiązków dla państw członkowskich ani podmiotów prawa publicznego lub prywatnego (zob. podobnie wyrok z dnia 3 października 2000 r. w sprawie C-9/99 Echirolles Distribution, Rec. str. I-8207, pkt 22). W związku z tym, że kwestie te zostały szczegółowo uregulowane w innych częściach traktatu WE i wspólnotowych aktach wykonawczych, jak przykładowo dyrektywa 96/67, nie ma potrzeby udzielania sądowi krajowemu odpowiedzi w przedmiocie tej dyrektywy.
W przedmiocie pytania czwartego
32
W pytaniu czwartym sąd odsyłający w istocie zmierza do ustalenia, czy fakt zobowiązania do uiszczenia opłaty będącej przedmiotem postępowania przed sądem krajowym może zostać uznany za nadużycie pozycji dominującej w rozumieniu art. 82 WE.
33
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem postanowienia odsyłające muszą wskazywać dokładne powody, które doprowadziły po stronie sądu odsyłającego do powstania wątpliwości w przedmiocie wykładni prawa wspólnotowego i uznania za konieczne postawienia pytań prejudycjalnych Trybunałowi (zob. postanowienie z dnia 28 czerwca 2000 r. w sprawie C-116/00 Laguillaumie_Rec. str. I-4979, pkt 16 wraz z cytowanym orzecznictwem oraz wyrok z dnia 13 lipca 2000 r. w sprawie C-36/99 Idéal tourisme, Rec. str. I-6049, pkt 20). Trybunał orzekł również, że niezbędne jest, aby sąd krajowy udzielił przynajmniej minimum wyjaśnień dotyczących podstaw wyboru przepisów wspólnotowych, o których wykładnię wnosi, oraz związku pomiędzy tymi przepisami a przepisami krajowymi znajdującymi zastosowanie w sprawie (postanowienie z dnia 7 kwietnia 1995 r. w sprawie C-167/94 Grau Gomis i in., Rec. str. I-1023, pkt 9).
34
Należy stwierdzić, że w tym przypadku postanowienie odsyłające nie spełnia tych wymogów.
35
Nie jest bowiem możliwe wyodrębnienie konkretnego problemu dotyczącego wykładni, który może zostać podniesiony w stosunku do art. 82 WE. Wymóg dokładności w odniesieniu do kontekstu faktycznego i prawnego ma szczególne znaczenie w dziedzinie konkurencji, która charakteryzuje się skomplikowanymi sytuacjami faktycznymi i prawnymi (ww. postanowienie w sprawie Laguillaumie, pkt 19 wraz z cytowanym orzecznictwem).
36
Z powyższego wynika, że należy stwierdzić niedopuszczalność czwartego pytania postawionego Trybunałowi.
W przedmiocie kosztów
37
Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
Prawo wspólnotowe stoi na przeszkodzie takim przepisom krajowym jak te zawarte w art. 10 ust. 1 Decreto-Regulamentar nr 12/99 z dnia 30 lipca 1999 r. oraz art. 18 ust. 2 Decreto-Lei nr 102/90 z dnia 21 marca 1990 r., zmienionego Decreto-Lei nr 280/99 z dnia 26 lipca 1999 r., chyba że opłata za naziemną obsługę administracyjną i nadzór przewidziana w tych przepisach jest należna w zamian za całość lub część usług określonych w pkt 1 załącznika do dyrektywy Rady 96/67/WE z dnia 15 października 1996 r. w sprawie dostępu do rynku usług obsługi naziemnej w portach lotniczych Wspólnoty i nie stanowi ona ponownego wynagrodzenia za usługi już obciążone inną opłatą lub daniną. Jeżeli po przeprowadzeniu badania przez sąd odsyłający okaże się, że sporna opłata jest opłatą za dostęp do urządzeń portu lotniczego, do tego sądu należy zbadanie, czy opłata ta spełnia kryteria właściwości, obiektywności, przejrzystości i niedyskryminacji, określone w art. 16 ust. 3 dyrektywy 96/67.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: portugalski.