62019CJ0411
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Sitt Awla)
16 ta’ Lulju 2020 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ambjent – Direttiva 92/43/KEE – Artikolu 6 – Konservazzjoni tal-habitats naturali kif ukoll tal-fawna u l-flora selvaġġa – Żoni speċjali ta’ konservazzjoni – Twettiq ta’ sezzjoni tat-triq – Evalwazzjoni tal-effetti ta’ dan il-proġett fuq iż-żona speċjali ta’ konservazzjoni kkonċernata – Awtorizzazzjoni – Raġunijiet imperattivi ta’ interess pubbliku ikbar”
Fil-Kawża C‑411/19,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mit-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali għal-Lazio, l-Italja), permezz ta’ deċiżjoni tas-16 ta’ Jannar 2019, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fis-27 ta’ Mejju 2019, fil-proċedura
WWF Italia Onlus,
Lega Italiana Protezione Uccelli Onlus,
Gruppo di Intervento Giuridico Onlus,
Italia Nostra Onlus,
Forum Ambientalista,
FC et
vs
Presidenza del Consiglio dei Ministri,
Azienda Nazionale Autonoma Strade SpA (ANAS),
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Sitt Awla),
komposta minn M. Safjan, President tal-Awla, J.-C. Bonichot (Relatur), President tal-Ewwel Awla, u N. Jääskinen, Imħallef,
Avukat Ġenerali: J. Kokott,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal WWF Italia Onlus, Lega Italiana Protezione Uccelli Onlus, Gruppo di Intervento Giuridico Onlus, Italia Nostra Onlus, Forum Ambientalista u FC et, minn G. Viglione u N. Tsuno, avvocati,
–
għall-Gvern Taljan, minn G. Palmieri, bħala aġent, assistita minn G. Palatiello, avvocato dello Stato,
–
għall-Gvern Ċek, minn M. Smolek, minn J. Vláčil u minn L. Dvořáková, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn G. Gattinara u C. Hermes, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstemgħet l-Avukat Ġenerali, li l-kawża tinqata’ mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 6 tad-Direttiva tal-Kunsill 92/43/KEE tal-21 ta’ Mejju 1992 dwar il-konservazzjoni ta’ l-habitat naturali u tal-fawna u l-flora selvaġġa (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 102, iktar ’il quddiem id-“Direttiva ‘Habitats’”).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn WWF Italia Onlus, Lega Italiana Protezione Uccelli Onlus, Gruppo di Intervento Giuridico Onlus, Italia Nostra Onlus, Forum Ambientalista u FC et, minn naħa, u l-Presidenza del Consiglio dei Ministri (il-Presidenza tal-Kunsill tal-Ministri, l-Italja) u l-Azienda Nazionale Autonoma Strade SpA (ANAS), min-naħa l-oħra, dwar il-legalità tad-deċiżjoni tal-1 ta’ Diċembru 2017, li permezz tagħha, il-Kunsill tal-Ministri ddikjara li l-proġett preliminari li jgħaqqad it-toroq fit-Tramuntana ta’ Ruma (l-Italja), skont il-“rotta ħadra”, bejn Monte Romano Est (l-Italja) u Tarquinia Sud (l-Italja) huwa konformi mar-rekwiżiti ambjentali, u tad-deċiżjoni tat-28 ta’ Frar 2018, li permezz tagħha l-Comitato Interministeriale per la Programmazione Economica (il-Kumitat Interministerjali għall-Ippjanar Ekonomiku, l-Italja) (iktar ’il quddiem iċ-“CIPE”) approva dan il-proġett preliminari.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3
Is-seba’ premessa tad-Direttiva “Habitats” tipprovdi li “ż-żoni kollha nominati, inklużi dawk li issa huma klassifikati jew fil-ġejjieni se jkunu klassifikati bħala żoni speċjali mħarsa skond id-Direttiva tal-Kunsill 79/409/KEE tat-2 ta’ AprilT1979 dwar il-konservazzjoni ta’ l-għasafar selvaġġi [ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 1, p. 98], jkollhom jiġu nkorporati f’network ekoloġiku Ewropew koerenti”.
4
L-Artikolu 1(l) tad-Direttiva “Habitats” jiddefinixxi ż-żona speċjali ta’ konservazzjoni bħala “sit ta’ importanza għall-Komunità nnominat mill-Istati Membri permezz ta’ att statutorju, amministrattiv u/jew kuntrattwali li bih il-miżuri meħtieġa ta’ konservazzjoni huma applikati għall-manteniment jew għar-ripristinar, fi stat ta’ konservazzjoni favorevoli, l-habitat naturali u/jew il-popolazzjonijiet ta’ l-ispeċi li għalihom is-sit ġie nominat”.
5
L-Artikolu 3(1) u (2) ta’ din id-direttiva jipprevedi li:
“1.   Għandu jiġi stabbilit n etwork ekoloġiku Ewropew koerenti ta’ żoni speċjali ta’ konservazzjoni taħt l-isem ta’ Natura 2000. Dan in-network, magħmul minn siti li jħaddnu fihom it-tipi ta’ habitat naturali elenkati fl-Anness I u l-habitat ta’ l-ispeċi elenkati fl-Anness II, għandhom jippermettu li t-tipi ta’ habitat naturali u l-habitat naturali ta’ l-ispeċi konċernati jinżammu jew, fejn jixraq, jiġu ripristinati fi stat ta’ konservazzjoni favorevoli fil-firxa naturali tagħhom.
In-network Natura 2000 se jkun fiha ż-żoni ta’ protezzjoni speċjali klassifikati mill-Istati Membri skond id-Direttiva 79/409/KEE.
2.   Kull Stat Membru għandu jikkontribwixxi għall-ħolqien ta’ Natura 2000 skond ir-rappreżentanza fit-territorju tiegħu tat-tipi ta’ habitat naturali u l-habitat ta’ l-ispeċi msemmi fil-paragrafu 1. Għal dak il-għan kull Stat Membru għandu jinnomina, skond l-Artikolu 4, xi siti bħala żoni speċjali ta’ konservazzjoni waqt li jitqiesu l-għanjiet stabbiliti fil-paragrafu 1.”
6
L-Artikolu 6 tad-Direttiva ‘Habitats’ jipprovdi li:
“1.   Għal żoni speċjali ta’ konservazzjoni, l-Istati Membri għandhom jistabilixxu l-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa li jinkludu, jekk hemm bżonn, pjanijiet ta’ tmexxija xierqa disinjati speċifikament għas-siti jew imdaħħla fil-pjanijiet ta’ żvilupp l-oħra, u miżuri xierqa statutorji, amminstrattivi jew kuntrattwali li jaqblu mal-ħtiġiet ekoloġiċi tat-tipi ta’ habitat naturali fl-Anness I u l-ispeċi fl-Anness II li hemm fis-siti.
2.   L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri xierqa biex jevitaw, fiż-żoni speċjali ta’ konservazzjoni, id-deterjorament ta’ l-habitat naturali u l-habitat ta’ l-ispeċi kif ukoll t-tfixkil ta’ l-ispeċi li għalihom ġew nominati ż-żoni, safejn dak it-tfixkil jista’ jkun sinifikanti meta jitqies skond l-għanjiet ta’ din id-Direttiva
3.   Kull pjan jew proġett li mhux marbut direttament ma’ jew li ma hux meħtieġ għat-tmexxija tas-sit iżda li x’aktarx se jkollu effett sinifikanti fuqu, jew b’mod individwali jew inkella flimkien ma’ xi pjanijiet jew proġetti oħra, għandu jkun suġġett għal evalwazzjoni xierqa ta’ l-implikazzjonijiet tiegħu għas-sit in vista ta’ l-għanjiet ta’ konservazzjoni tas-sit. Fl-isfond tar-riżultati ta’ l-evalwazzjoni ta’ l-implikazzjonijiet għas-sit u skond id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 4, l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti għandhom jaqblu dwar il-pjan jew il-proġett biss wara li jkunu żguraw li dan ma jaffettwax ħażin l-integrità tas-sit konċernat u, jekk xieraq, wara li jkunu raw l-opinjoni tal-pubbliku ġenerali.
4.   Jekk, minkejja li jkun hemm evalwazzjoni negattiva ta’ l-implikazzjonijiet għas-sit u fin-nuqqas ta’ soluzzjonijiet oħra, pjan jew proġett irid isir xorta waħda għal raġunijiet obbligatorji oħra li huma konnessi ma’ l-interess pubbliku, inklużi dawk ta’ tip soċjali jew ekonomiku, l-Istat Membru irid jieħu l-miżuri kollha kumpensatorji meħtieġa biex jiżgura li tkun protetta l-koerenza globali ta’ Natura 2000. Hu jrid jgħarraf lill-Kummissjoni dwar il-miżuri kumpensatorji adottati.
Meta s-sit konċernat jospita tip ta’ habitat naturali ta’ priorità u/jew speċi ta’ priorità, l-uniċi kunsiderazzjonijiet li jistgħu jitqajmu huma dawk marbuta ma’ saħħet il-bniedem jew is-sigurtà pubblika, dawk li għandhom konsegwenzi ta’ benefiċċju u ta’ importanza ewlenija għall-ambjent jew, wara parir mill-Kummissjoni, ma raġunijiet obbligatorji oħra ta’ interess pubbliku li jieħu l-preċedenza.”
7
L-Artikolu 7 tal-imsemmija direttiva jipprovdi li:
“L-obbligi li joħorġu mill-Artikolu 6(2), (3) u (4) ta’ din id-Direttiva għandhom jissostitwixxu kull obbligu li joħroġ mill-ewwel sentenza ta’ l-Artikolu 4(4) tad-Direttiva 79/409/KEE dwar iż-żoni klassifikati skond l-Artikolu 4(1) jew meqjusa bl-istess mod skond l-Artikolu 4(2) tiegħu, mid-data ta’ l-implimentazzjoni ta’ din id-direttiva jew mid-data tal-klassifikazzjoni jew għarfien minn Stat Membru skond id-Direttiva 79/409/KEE, meta d-data ta’ l-aħħar tiġi aktar tard.”
Id-dritt Taljan
Id-Digriet Leġiżlattiv Nru°163/2006
8
Skont id-Digriet Leġiżlattiv Nru 163 ‑ Codice dei contratti pubblici relativi a lavori, servizi e forniture in attuazione delle direttive 2004/17/CE e 2004/18/CE (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 163 dwar il-Kodiċi tal-Kuntratti Pubbliċi għal Xogħlijiet, għal Servizzi u għal Provvista, bi traspożizzjoni tad-Direttivi 2004/17/KE u 2004/18/KE) tat-12 ta’ April 2006 (GURI Nru 100 tat-2 ta’ Mejju 2006) (iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 163/2006”), il-proċedura ta’ tħejjija ta’ proġett ta’ xogħlijiet ta’ intrastruttura tagħmel distinzjoni bejn żewġ fażijiet, jiġifieri l-proġett preliminari u l-proġett definittiv.
9
L-Artikolu 165 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 163/2006, intitolat “Proġett preliminari. Proċedura ta’ evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent u lokalizzazzjoni”, jipprovdi, fil-paragrafi 3, 5 u 7 tiegħu:
“3.   Minbarra d-dispożizzjonijiet tal-Anness Tekniku msemmi fl-Anness XXI, il-proġett preliminari ta’ xogħlijiet ta’ infrastruttura għandu jindika, bl-għajnuna ta’ dokument bil-mapep xierqa, iż-żoni kkonċernati, l-eventwali strixex korrispondenti li għandhom jiġu osservati u l-miżuri ta’ salvagwardja neċessarji; huwa għandu jindika wkoll u jenfasizza l-karatteristiċi tal-prestazzjoni, l-ispeċifikazzjonijiet funzjonali u l-limitu tal-ispejjeż tal-infrastruttura li għandha ssir, inkluż il-limitu tal-ispejjeż għall-eventwali xogħlijiet u miżuri kumpensatorji għall-impatti territorjali u soċjali strettament marbuta mal-funzjonament tax-xogħol, fil-limitu madankollu ta’ 2 % tal-ispiża totali tax-xogħol. Din il-perċentwali għandha tkopri wkoll l-ispejjeż ta’ mitigazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent li jkunu ġew iddefiniti fil-kuntest tal-proċedura ta’ evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent, bla ħsara għal miżuri oħra li eventwalment ikollhom jiġu adottati fl-osservanza tal-obbligi Komunitarji speċifiċi. Jekk id-dispożizzjonijiet tad-dritt intern jipprevedu li x-xogħol għandu jkun suġġett għal evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent, il-proġett preliminari għandu wkoll ikun akkumpanjat minn studju tal-effetti fuq l-ambjent u jsir pubbliku konformement mal-proċeduri previsti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali jew reġjonali applikabbli.
[…]
5.   Il-proġett preliminari, stabbilit konformement mad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, huwa approvat miċ-CIPE.
[…]
7.   L-approvazzjoni tagħti lok, meta l-leġiżlazzjoni fis-seħħ tkun teżiġi hekk, għall-evalwazzjoni tal-konformità tax-xogħol mar-rekwiżiti ambjentali u tikkonkretizza, għall-finijiet utli kollha fil-qasam tal-urbaniżmu u tal-kostruzzjoni, il-ftehim tal-Istat – reġjun fuq il-lokalizzazzjoni tiegħu, inkluż l-adozzjoni awtomatika tal-istrumenti ta’ urbaniżmu fis-seħħ u adottati; […]”
10
L-Artikolu 166 ta’ dan id-digriet leġiżlattiv, intitolat “Proġett Definittiv. Utilità Pubblika tax-xogħol” jippprovdi, fil-paragrafi 1 u 5 tiegħu:
“1.   Il-proġett definittiv tal-infrastrutturi għandu jiġi kkompletat minn rapport tad-disinjatur li jiċċertifika l-konformità tiegħu mal-proġett preliminari u l-eventwali rekwiżiti imposti matul l-approvazzjoni, u b’mod partikolari mar-rekwiżiti ambjentali u relatati mal-lokalizzazzjoni tax-xogħol. Huwa għandu jkun akkumpanjat mid-definizzjoni tal-eventwali xogħlijiet u miżuri ta’ mitigazzjoni u ta’ kumpens tal-impatti ambjentali, territorjali u soċjali.
[…]
5.   L-approvazzjoni tal-proġett definittiv, adottata permezz tal-maġġoranza mill-membri taċ-CIPE, tissostitwixxi kwalunkwe awtorizzazzjoni, approvazzjoni jew pariri oħra, irrispettivament minn kif tissejjaħ, u tippermetti t-twettiq u, għall-installazzjonijiet strateġiċi ta’ produzzjoni, l-eżerċizzju tax-xogħlijiet, provvisti u attivitajiet kollha previsti fil-proġett approvat.”
11
Skont l-Artikolu 183(6) tal-imsemmi digriet leġiżlattiv:
“Id-deċiżjoni li tiddikjara l-konformità mar-rekwiżiti ambjentali hija adottata miċ-CIPE, flimkien mal-approvazzjoni tal-proġett preliminari. Fil-każ ta’ opinjoni motivata kuntrarja tal-Ministro dell ’ambiente e della tutela del territorio [(il-Ministru għall-Ambjent u għall-Protezzjoni tat-Territorju)] jew tal-Ministro per i beni e le attività culturali [(il-Ministru għall-Kultura)], id-deċiżjoni li tiddikjara l-konformità mar-rekwiżiti ambjentali hija responsabbiltà tal-Kunsill tal-Ministri, li għandu jagħti deċiżjoni matul l-ewwel laqgħa utli sussegwenti tiegħu. Il-konformità tal-proġett definittiv mar-rekwiżiti [previsti minn din id-deċiżjoni] hija vverifikata skont l-Artikolu 185(4).”
12
L-Artikolu 185(4) u (5) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 163/2006 jipprevedi:
“4.   Il-Kummissjoni [inkarigata bl-evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent]:
a)
għandha tikkomunika lill-Ministeru għall-Ambjent u għall-Protezzjoni tat-Territorju, fit-30 jum mill-preżentata tal-proġett definittiv mill-proponent, l-eventwali diskrepanzi bejn dan il-proġett u l-proġġett preliminari;
b)
għandha tagħti l-opinjoni tagħha, fis-60 jum minn din il-preżentata, lill-imsemmi ministeru dwar il-konformità tal-proġett definittiv mar-rekwiżiti tad-deċiżjoni li tiddikjara l-konformità mar-rekwiżiti ambjentali u dwar l-eżekuzzjoni perfetta tad-dispożizzjonijiet u eżiġenzi previsti mid-digriet li jiddikjara l-konformità mar-rekwiżiti ambjentali.
5.   Jekk il-proġett definittiv ikun differenti mill-proġett preliminari, il-kummissjoni [inkarigata bl-evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent] għandha tinforma lill-Ministru għall-Ambjent u għall-Protezzjoni tat-Territorju li, jekk iqis, wara l-evalwazzjoni tal-Kummissjoni, li d-differenza bejn il-proġett preliminari u l-proġett definittiv twassal għal bidla sinjifikattiva tal-effetti globali tal-proġett fuq l-ambjent, huwa jitlob, fit-30 jum mill-komunikazzjoni magħmula mill-entità kontraenti, lill-konċessjonarju jew lill-imprenditur ġenerali, l-aġġornament tal-istudju tal-effetti fuq l-ambjent u pubblikazzjoni ġdida ta’ dan l-istudju, b’mod partikolari sabiex jippermetti lill-atturi pubbliċi u privati kkonċernati jibagħtu l-osservazzjonijiet tagħhom, jekk ikun il-każ.
L-aġġornament tal-istudju tal-effetti fuq l-ambjent jista’ jirrigwarda biss il-parti tal-proġġett li tkun ikkonċernata mill-bidla. Fil-każ ta’ nuqqas ta’ konformità mad-dispożizzjonijiet u rekwiżiti previsti mid-deċiżjoni li tiddikjara l-konformità mar-rekwiżiti ambjentali, l-imsemmi ministru, wara intimazzjoni għar-regolarizzazzjoni, għandu jiżgura li n-nuqqas ta’ konformità tkun ikkomunikata matul il-konferenza tas-servizzi, għall-finijiet tal-eventwali għoti mill-ġdid tal-istruzzjonijiet.”
Id-Digriet tal-President tar-Repubblika Nru 357, tat-8 ta’ Settembru 1997
13
Id-Direttiva “Habitats” ġiet trasposta fl-ordinament ġuridiku Taljan permezz tad-decreto del presidente della Repubblica n. 357 – Regolamento recante attuazione della direttiva 92/43 (id-Digriet tal-President tar-Repubblika Nru 357 li jikkonċerna r-Regolament li jimplimenta d-Direttiva 92/43), tat-8 ta’ Settembru 1997 (Suppliment Ordinarju għall-GURI Nru 248, tat-23 ta’ Ottubru 1997).
14
L-Artikolu 5 ta’ dan id-digriet, intitolat “Evalwazzjoni tal-effetti”, jipprovdi:
“1.   Fl-ippjanar u fl-ipprogrammar territorjali, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-valur ekoloġiku u ambjentali tas-siti ta’ importanza għall-Komunità proposti, siti ta’ importanza għall-Komunità u żoni speċjali ta’ konservazzjoni.
2.   Il-proponenti tal-pjanijiet għall-iżvilupp tat-territorju, tal-urbaniżmu u tas-settur […] għandhom jagħmlu studju […] għall-finijiet tad-determinazzjoni u ta’ evalwazzjoni tal-eventwali effetti tal-pjan fuq is-sit ikkonċernat, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-għanijiet ta’ konservazzjoni tagħha. Il-pjanijiet relatati mal-iżvilupp tat-territorju li għandhom ikunu suġġetti għal evalwazzjoni tal-effetti għandhom jiġu ppreżentati lill-Ministeru għall-Ambjent u għall-Protezzjoni tat-Territorju, meta jkunu ta’ importanza nazzjonali, kif ukoll lir-Reġjuni u lill-Provinċji Awtonomi kompetenti meta jkunu ta’ importanza reġjonali, interreġjonali, provinċjali jew muniċipali.
3.   Il-proponenti ta’ xogħlijiet li ma humiex direttament konnessi u neċessarji għaż-żamma, fi stat ta’ konservazzjoni sodisfaċenti, l-ispeċi u l-habitats preżenti fuq is-sit, iżda li jistgħu jaffettwaw dan is-sit b’mod sinjifikattiv, individwalment jew flimkien ma’ xogħlijiet oħra, għandhom jippreżentaw, għall-finijiet tal-evalwazzjoni tal-effetti, studju intiż li jiddetermina u li jevalwa, konformement mal-gwidi ddefiniti fl-Anness G, l-effetti prinċipali li l-imsemmija xogħlijiet jista’ jkollhom fuq is-sit ta’ importanza għall-Komunità propost, fuq is-sit ta’ importanza għall-Komunità jew fuq iż-żona speċjali ta’ konservazzjoni, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-għanijiet ta’ konservazzjoni ta’ dawn is-siti.
4.   Għall-proġetti suġġetti għal proċedura ta’ evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent […] li jikkonċernaw siti ta’ importanza għall-Komunità proposti, siti ta’ importanza għall-Komunità u żoni speċjali ta’ konservazzjoni, kif iddefiniti minn dan ir-regolament, l-evalwazzjoni tal-effetti għandha sseħħ fil-kuntest tal-proċedura msemmija hawn fuq, li tieħu wkoll inkunsiderazzjoni, f’dan il-każ, l-effetti diretti u indiretti tal-proġetti fuq l-ispeċi u fuq il-habitats li għalihom dawn iż-żoni u siti jkunu ġew identifikati. Għal dan il-għan, l-istudju tal-effetti fuq l-ambjent imwettaq mill-proponent għandu jinkludi elementi relatati mal-kompatibbiltà tal-proġett mal-għanijiet ta’ konservazzjoni previsti minn dan ir-regolament […].
[…]
8.   Qabel ma tagħti l-approvazzjoni definittiva tal-pjan jew tal-intervent, l-awtorità għandha tqiegħed fil-fajl l-evalwazzjoni tal-effetti u, jekk ikun il-każ, tiddetermina l-modalitajiet kif il-pubbliku kkonċernat mit-twettiq tal-imsemmi pjan jew intervent jista’ jikkonsultah.
9.   Jekk, minkejja konklużjonijiet negattivi tal-evalwazzjoni tal-effetti fuq is-sit u fl-assenza ta’ soluzzjonijiet alternattivi, il-pjan jew il-proġett ikollu madankollu jitwettaq għal raġunijiet imperattivi ta’ interess pubbliku ikbar, inkluż ta’ natura soċjali jew ekonomika, l-awtoritajiet kompetenti għandhom jieħdu l-miżuri kumpensatorji kollha neċessarji sabiex jiggarantixxu l-koerenza globali tan-network “Natura 2000” u jikkomunikaw dan lill-Ministeru għall-Ambjent u għall-Protezzjoni tat-Territorju, għall-finijiet deskritti fl-Artikolu 13.
10.   Jekk is-sit ikkonċernat ikun sit li jkun fih tipi ta’ habitats naturali u speċi prijoritarji, il-pjan jew l-intervent li l-evalwazzjoni tiegħu tkun irrilevat li jista’ jkollu effetti negattivi fuq is-sit ta’ importanza għall-Komunità ma jistax jitwettaq ħlief sabiex jissodisfa kunsiderazzjonijiet marbuta mas-saħħa tal-bniedem u mas-sigurtà pubblika jew għal ħtieġa ta’ importanza primordjali għall-ambjent jew fuq parir tal-Kummissjoni Ewropea, għal raġunijiet oħra imperattivi ta’ interess pubbliku ikbar.”
15
L-Artikolu 6 tal-imsemmi digriet, intitolat “Żoni ta’ Protezzjoni Speċjali” jipprovdi:
“1.   In-network “Natura 2000” jinkludi ż-żoni ta’ protezzjoni speċjali previsti mid-Direttiva 79/409 […].
2.   L-obbligi previsti fl-Artikoli 4 u 5 japplikaw ukoll għaż-żoni ta’ protezzjoni speċjali identifikati fil-paragrafu 1.”
Id-Digriet tal-Ministru għall-Ambjent, għall-Protezzjoni tat-Territorju u għall-Baħar tas-6 ta’ Diċembru 2016
16
Id-decreto del Ministro dell’ambiente e della tutela del territorio e del mare (id-Digriet tal-Ministru għall-Ambjent u għall-Protezzjoni tat-Territorju u tal-Baħar) tas-6 ta’ Diċembru 2016 (GURI Nru 301, tas‑27 ta’ Diċembru 2016), li jidentifika żona speċjali ta’ konservazzjoni tar-reġjun bioġeografiku tal-Alpi, ta’ żona speċjali ta’ konservazzjoni tar-reġjun bioġeografiku Kontinentali u ta’ 140 żona speċjali ta’ konservazzjoni tar-reġjun bioġeografiku Mediterranju fit-territorju tar-reġjun tal-Lazio, skont l-Artikolu 3(2) tad-Digriet tal-President tar-Repubblika Nru 357 tat-8 ta’ Settembru 1997, jidentifika b’mod partikolari, fl-Artikolu 1(3) tiegħu, bħala żona speċjali ta’ konservazzjoni ż-żona msejħa “Fiume Mignone (basso corso)”.
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
17
It-tilwima fil-kawża prinċipali tirrigwarda l-approvazzjoni tal-proġett preliminari ta’ xogħlijiet sabiex titwettaq sezzjoni mit-triq nazzjonali Nru 675, ta’ madwar 18-il km, li tgħaqqad lil Monte Romano Est ma’ Tarquinia Sud fil-Lazio. L-għan ta’ dawn ix-xogħlijiet huwa li jiffaċilitaw il-konnessjoni fl-Italja bejn, minn naħa, il-port ta’ Civitavecchia u l-awtostrada A1 Milano-Napoli, u, min-naħa l-oħra, l-intersezzjoni ta’ Orte, iż-żona industrijali ta’ Terni u l-itinerarju Ancona‑Perugia.
18
Matul is-sena 2004, il-Ministeru għall-Ambjent u għall-Protezzjoni tat-Territorju u tal-Baħar esprima parir favur it-twettiq ta’ din is-sezzjoni tat-triq skont ir-rotta “vjola”. Iċ-CIPE approva dan l-ewwel proġett permezz ta’ Deċiżjoni Nru 11/2011.
19
Madankollu, matul is-sena 2015, ANAS, ir-responsabbli għat-twettiq tax-xogħlijiet, issottomettiet proġett alternattiv, imsejjaħ “rotta ħadra”, minħabba l-ispejjeż kbar tar-“rotta vjola”.
20
Il-Kummissjoni tal-Ministeru għall-Ambjent u għall-Protezzjoni tat-Territorju u tal-Baħar inkarigata bl-evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent espremiet parir kontra dan il-proġett il-ġdid, filwaqt li ppreċiżat li l-ispejjeż ekonomiċi tar-“rotta vjola” setgħu jitnaqqsu billi din ir-rotta tiġi subdiviża f’żewġ sezzjonijiet. Ir-raġuni għal dan il-parir negattiv kien il-fatt li l-proġett tar-“rotta ħadra” ma kienx jinkludi studju fid-dettall tal-effetti tiegħu fuq l-ambjent u li kien ser jaffettwa sit ta’ importanza għall-Komunità inkluża fin-network Natura 2000, jiġifieri ż-żona “Fiume Mignone (basso corso)”.
21
B’teħid inkunsiderazzjoni ta’ dan il-parir negattiv, il-Ministero delle Infrastrutture e Trasporti (il-Ministeru għall-Infrastruttura u għat-Trasport, l-Italja) talab lill-Presidenza tal-Kunsill tal-Ministri sabiex timplimenta l-proċedura prevista fl-Artikolu 183(6) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru°163/2006. Il-Presidenza tal-Kunsill tal-Ministri talbet lill-Ministeru għall-Ambjent u għall-Protezzjoni tat-Territorju u tal-Baħar jevalwa l-possibbiltajiet sabiex jiġu limitati l-effetti fuq l-ambjent tar-“rotta ħadra” permezz ta’ miżuri ta’ mitigazzjoni u ta’ kumpens. Il-Kummissjoni ta’ dan il-Ministeru inkarigata bl-evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent tat mill-ġdid parir negattiva dwar din ir-rotta, filwaqt li enfasizzat li ma kienx possibbli li jiġu mmitigati l-inkonvenjenti permezz ta’ rekwiżiti jew miżuri oħra u qieset li r-“rotta vjola” kienet l-iktar waħda preferabbli minn kull aspett.
22
Permezz ta’ deċiżjoni tal-1 ta’ Diċembru 2017, il-Kunsill tal-Ministri madankollu ddikjara konformi mar-rekwiżiti ambjentali l-proġett preliminari li jikkorrispondi għar-“rotta ħadra”, billi mmotiva d-deċiżjoni tiegħu abbażi ta’ raġuni ta’ interess pubbliku ikbar, jiġifieri li jitlesta itinerarju strateġiku li jagħmel parti min-network trans-Ewropew ta’ trasport RTE-T. Madankollu, huwa talab li, meta jitfassal il-proġett definittiv, il-proponent jikkompleta l-istudju tal-effetti tar-rotta inkwistjoni fuq l-ambjent u josserva r-rekwiżiti, l-osservazzjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet li jirrigwardaw il-pajsaġġ u l-ambjent magħmula mill-Konferenza tas-Servizzi kkonvokata mill-Ministeru għall-Infrastruttura u għat-Trasport.
23
Fit-28 ta’ Frar 2018, iċ-CIPE approva, flimkien ma’ xi rekwiżiti, il-proġett preliminari li jikkorrispondi għar-“rotta ħadra”. Iċ-CIPE talab lil ANAS tfassal il-proġett definittiv u l-istudju tal-effetti fuq l-ambjent u inkariga lir-Reġjun tal-Lazio sabiex jivverifika dan l-istudju sabiex jidentifika l-eventwali miżuri neċessarji supplimentari ta’ mitigazzjoni u ta’ kumpens.
24
Diversi assoċjazzjonijiet tal-ħarsien tal-ambjent u individwi ressqu rikors quddiem it-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali għal-Lazio, l-Italja) kontra d-deċiżjoni tal-Kunsill tal-Ministri tal-1 ta’ Diċembru 2017 u d-deċiżjoni taċ-CIPE tat‑28 ta’ Frar 2018.
25
Din il-qorti qieset li l-amministrazzjoni ppriorizzat l-interess ekonomiku u t-tlestija ta’ itinerarju ta’ toroq li jagħmel parti min-network ta’ trasport trans-Ewropew RTE-T fuq il-protezzjoni tal-ambjent u rrinvijat għall-istadju tal-proġett definittiv it-tfittxija għal soluzzjonijiet xierqa għall-protezzjoni tas-sit ta’ importanza għall-Komunità kkonċernat permezz ta’ miżuri ta’ kumpens u ta’ mitigazzjoni li għalihom il-Kummissjoni tal-Ministeru għall-Ambjent u għall-Protezzjoni tat-Territorju u tal-Baħar inkarigata bl-evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent kienet madankollu eskludiet il-possibbiltà għar-“rotta ħadra”. Hija tirrileva li l-amministrazzjoni tammetti hija stess li ħadet approċċ integrat billi evalwat flimkien l-aspetti ta’ ambjent, pajsaġġ, kultura u dawk soċjoekonomiċi. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-qorti tar-rinviju tesprimi d-dubji tagħha dwar il-konformità mad-dritt tal-Unjoni tal-adozzjoni tal-proġett preliminari inkwistjoni.
26
F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali għal-Lazio) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
L-Artikolu 6 tad-Direttiva [‘Habitats’], moqri flimkien mad-Direttiva [2009/147/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑30 ta’ Novembru 2009 dwar il-konservazzjoni tal-għasafar selvaġġi (ĠU 2010, L 20, p. 7)] sa fejn din hija applikabbli għall-każ ineżami, jipprekludi dispożizzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali primarja u l-leġiżlazzjoni sekondarja ta’ implimentazzjoni tagħha [kif esposti iktar ’il fuq] li jippermettu lill-korp tal-‘aħħar istanza’, kompetenti sabiex jadotta d-deċiżjoni li tirrikonoxxi l-konformità mar-rekwiżiti ambjentali tal-proġett preliminari ta’ xogħol fil-każ ta’ opinjoni motivata kuntrarja tal-Ministru tal-Ambjent u tal-Protezzjoni tat-Territorju u tal-Baħar, jadotta din id-deċiżjoni u, għaldaqstant, jawtorizza t-tmexxija tal-proċedura, billi jinvoka l-eżistenza ta’ interess pubbliku kbir, filwaqt li l-korp pubbliku inkarigat bil-protezzjoni tal-ambjent jafferma li ma huwiex possibbli li jiġu previsti eventwali rekwiżiti u miżuri ta’ attenwazzjoni għall-varjant tal-proġett li jinsab fil-proċess li jiġi approvat, li dwaru diġà ġiet espressa opinjoni negattiva fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent?
2)
L-imsemmija direttivi jipprekludu soluzzjoni bħal dik adottata fil-każ ineżami, fejn, sabiex japprova l-proġett preliminari ta’ xogħol suġġett għal proċedura ta’ evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent, wieħed jinvoka l-‘interess pubbliku kbir’ diġà ċċitat bħala prevalenti fuq l-interess ambjentali, meta dan l-interess pubbliku kbir ikun ibbażat esklużivament fuq l-ispiża iktar baxxa tax-xogħol, fuq il-konformità tiegħu wkoll mal-protezzjoni tal-pajsaġġ, ta’ elementi storiċi, kulturali u soċjoekonomiċi u fuq in-neċessità li jsir netwerk tat-toroq trans-Ewropew, fil-każ ineżami n-netwerk RTE-T, li huwa kklassifikat bħala ‘globali’ fir-Regolament (UE) Nru 1315/2013, meta jkun hemm soluzzjoni alternattiva li diġà ġiet approvata mill-perspettiva ambjentali?
3)
Il-leġiżlazzjoni [tal-Unjoni] msemmija hawn fuq hija kompatibbli ma’ soluzzjoni bħal dik adottata fil-każ ineżami, fejn wieħed iqis li huwa possibbli li t-twettiq ta’ eżaminijiet u studji iktar fid-dettall tal-effetti fuq l-ambjent ta’ rotta stradali li ma ġietx approvata fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent — inkluża dik li saret fuq il-bażi tad-Direttiva [‘Habitats’] — jiġi pospost għall-istadju tal-proġett definittiv minflok ma l-awtur tal-applikazzjoni jkun meħtieġ li jwettaq eżamijiet u studji iktar fid-dettall sabiex jiġu attenwati l-effetti ekonomiċi u fuq il-pajsaġġ [fuq l-ambjent tar-]rotta l-oħra li, għall-kuntrarju, diġà ġiet approvata mill-perspettiva tal-ambjent?
4)
F’dawn iċ-ċirkustanzi u fil-każ ta’ risposta affermattiva għall-ewwel, għat-tieni u għat-tielet domanda fir-rigward tal-kompatibbiltà [mad-dritt tal-Unjoni], l-imsemmija direttivi jipprekludu soluzzjoni bħal dik adottata fil-każ ineżami, fejn l-opinjoni ta’ nuqqas ta’ konformità mar-rekwiżiti ambjentali mogħtija mill-korp kompetenti matul il-proċedura ta’ approvazzjoni tal-proġett preliminari ta’ xogħol ma hijiex meqjusa vinkolanti u t-twettiq tal-evalwazzjonijiet iktar fid-dettall fil-qasam tal-effetti [tal-proġett inkwistjoni] fuq l-elementi tal-pajsaġġ u tal-ambjent tat-territorju huwa pospost għall-istadju tal-proġett definittiv, fir-rigward speċifikament tal-evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent u l-miżuri adegwati ta’ kumpens u ta’ attenwazzjoni li għandhom konsegwentement jiġu previsti?
5)
L-imsemmija direttivi jipprekludu soluzzjoni bħal dik adottata fil-każ ineżami, fejn l-awtur tal-applikazzjoni huwa meħtieġ jinkludi, fir-redazzjoni tal-proġett definittiv tax-xogħol, ir-rekwiżiti, l-osservazzjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet marbuta mal-pajsaġġ u mal-ambjent espressi fil-konferenza tas-servizzi għall-proġett preliminari, meta, fir-rigward ta’ dan il-proġett, il-korp inkarigat mill-protezzjoni tal-ambjent irrileva li kien impossibbli li jiġu previsti eventwali rekwiżiti u miżuri ta’ attenwazzjoni għall-varjant tal-proġett fil-proċess li jiġi approvat?
6)
L-imsemmija direttivi jipprekludu soluzzjoni bħal dik adottata fil-każ ineżami, fejn l-awtur tal-applikazzjoni huwa inkarigat ukoll iwettaq l-istudju tal-effetti tax-xogħol fuq l-ambjent, inkluża ‘l-evalwazzjoni xierqa’, studju li għandu jsir fl-osservanza tar-rekwiżiti legali fis-seħħ u li fuq il-bażi tiegħu għandha ssir l-evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent?
7)
L-imsemmija direttivi jipprekludu soluzzjoni bħal dik adottata fil-każ ineżami, fejn huwa attur terz (ir-Reġjun Lazio), u mhux l-awtorità normalment inkarigata (il-Kummissjoni ta’ Evalwazzjoni tal-Effetti fuq l-Ambjent tal-Ministeru tal-Ambjent u tal-Protezzjoni tat-Territorju u tal-Baħar), li nħatar sabiex jivverifika l-istudju tal-effetti fuq l-ambjent marbut mal-proġett definittiv tax-xogħol, inkluż sabiex jiddetermina l-eventwali miżuri ta’ attenwazzjoni u ta’ kumpens neċessarji sabiex jiġu protetti u ssalvagwardati l-elementi ambjentali u tal-pajsaġġ tat-territorju kkonċernat, filwaqt li l-Kummissjoni ta’ Evalwazzjoni tal-Effetti fuq l-Ambjent tal-Ministeru tal-Ambjent u tal-Protezzjoni tat-Territorju u tal-Baħar tħalliet biss tagħti l-opinjoni tagħha a posteriori, skont l-Artikolu 185(4) u (5) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 163/2006, fir-rigward tal-konformità tal-proġett definittiv tax-xogħol tat-toroq inkwistjoni mar-rekwiżiti fil-qasam tal-pajsaġġ u tal-ambjent, wara li jkun ġie ppreżentat il-fajl tal-imsemmija verifika?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel u t-tieni domanda
27
Permezz tal-ewwel u tat-tieni domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 6 tad-Direttiva “Habitats”, moqri flimkien mad-Direttiva 2009/147 sa fejn din tal-aħħar hija applikabbli għall-kawża prinċipali, għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti t-tkomplija, għal raġunijiet imperattivi ta’ interess pubbliku ikbar, tal-proċedura ta’ awtorizzazzjoni ta’ pjan jew ta’ proġett li l-effetti tiegħu fuq żona speċjali ta’ konservazzjoni ma jistgħux jiġu mmitigati u li dwaru l-awtorità pubblika kompetenti diġà tat parir negattiv, meta teżisti soluzzjoni alternattiva li diġà ġiet approvata mill-perspettiva ambjentali.
28
Skont id-definizzjoni li tinsab fl-Artikolu 1(l) tad-Direttiva “Habitats”, żona speċjali ta’ konservazzjoni hija “sit ta’ importanza għall-Komunità nnominat mill-Istati Membri permezz ta’ att statutorju, amministrattiv u/jew kuntrattwali li bih il-miżuri meħtieġa ta’ konservazzjoni huma applikati għall-manteniment jew għar-ripristinar, fi stat ta’ konservazzjoni favorevoli, l-habitat naturali u/jew il-popolazzjonijiet ta’ l-ispeċi li għalihom is-sit ġie nominat”.
29
L-Artikolu 6 ta’ din id-direttiva jipprevedi miżuri intiżi għall-protezzjoni taż-żoni speċjali ta’ konservazzjoni. Il-paragrafu 3 tiegħu, b’mod partikolari, jiddefinixxi l-kundizzjonijiet li taħthom jista’ jiġi awtorizzat pjan jew proġett li ma huwiex direttament konness mat-tmexxija tas-sit ikkonċernat jew li ma huwiex neċessarju għaliha iżda jista’ jaffettwa lil dan is-sit b’mod sinjifikattiv.
30
Id-digriet tal-Ministru għall-Ambjent, għall-Protezzjoni tat-Territorju u tal-Baħar tas-6 ta’ Diċembru 2016 identifika bħala żona speċjali ta’ konservazzjoni ż-żona msejħa “Fiume Mignone (basso corso)”. Barra minn hekk, mill-ispjegazzjonijiet ipprovduti mill-qorti tar-rinviju jirriżulta li din iż-żona tista’ tiġi affettwata b’mod sinjifikattiv mill-proġett tas-sezzjoni tat-triq inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Konsegwentement, dan il-proġett jidħol fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 6 tad-Direttiva “Habitats”.
31
Min-naħa l-oħra, id-Direttiva 2009/147 ma tapplikax għal tilwima bħal dik fil-kawża prinċipali. Huwa minnu li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali jsostnu li fiż-żona li minnha jgħaddi l-proġett hemm preżenti l-ispanjulett sekond li jinsab fl-Anness I ta’ din id-direttiva u li huwa suġġett, minħabba f’hekk, għal miżuri ta’ protezzjoni speċjali. Madankollu, l-Artikolu 7 tad-Direttiva “Habitats” jipprevedi li l-obbligi li jirriżultaw mill-Artikolu 6 ta’ din id-direttiva jissostitwixxu l-obbligi li jirriżultaw mir-reġistrazzjoni ta’ speċi fil-lista tal-ispeċi protetti taħt id-Direttiva 79/409, li ġiet ikkodifikata u kkompletata mid-Direttiva 2009/147 li tiddekorri mid-data tal-klassifikazzjoni skont id-Direttiva 79/409, meta din id-data tal-aħħar tkun sussegwenti għad-data tad-dħul fis-seħħ tad-Direttiva “Habitats” (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda, C‑117/00, EU:C:2002:366, punt 25, u tas-17 ta’ April 2018, Il-Kummissjoni vs Il‑Polonja (Foresta ta’ Białowieża), C‑441/17, EU:C:2018:255, punt 109). Għaldaqstant, huma biss id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva “Habitats” li għandhom jiġu interpretati.
32
L-Artikolu 6(2) ta’ din id-direttiva impona obbligu ġenerali fuq l-Istati Membri li jieħdu miżuri xierqa sabiex fiż-żoni speċjali ta’ konservazzjoni jiġi evitat id-deterjorament tal-habitats u t-tfixkil sinjifikattiv tal-ispeċi li għalihom dawn iż-żoni ġew identifikati (sentenzi tas-7 ta’ Settembru 2004, Waddenvereniging u Vogelbeschermingsvereniging, C‑127/02, EU:C:2004:482, punt 32, kif ukoll tal-20 ta’ Settembru 2007, Il-Kummissjoni vs L-Italja, C‑304/05, EU:C:2007:532, punt 92). Dan l-obbligu jikkontribwixxi għall-proġett ta’ ħolqien ta’ network ekoloġiku Ewropew koerenti, imsemmi fis-seba’ premessa tal-imsemmija direttiva (sentenza tal-20 ta’ Settembru 2007, Il-Kummissjoni vs L-Italja, C‑304/05, EU:C:2007:532, punt 93).
33
L-Artikolu 6(3) tad-Direttiva “Habitats” jipprevedi proċedura applikabbli għaż-żoni speċjali ta’ konservazzjoni, intiża li tiggarantixxi, permezz ta’ kontroll preliminari, li pjan jew proġett li ma jkunx direttament marbut mat-tmexxija tas-sit ikkonċernat jew li ma jkunx neċessarju għaliha, iżda li jista’ jaffettwa lil din tal-aħħar b’mod sinjifikattiv, ikun awtorizzat biss jekk ma jaffettwax ħażin l-integrità ta’ dan is-sit (sentenzi tas-7 ta’ Settembru 2004, Waddenvereniging u Vogelbeschermingsvereniging, C‑127/02, EU:C:2004:482, punt 34; tas‑26 ta’ Ottubru 2006, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall, C‑239/04, EU:C:2006:665, punt 19, kif ukoll tal-21 ta’ Lulju 2016, Orleans et, C‑387/15 u C‑388/15, EU:C:2016:583, punt 43).
34
Għaldaqstant, din id-dispożizzjoni tagħmel distinzjoni bejn żewġ fażijiet. L-ewwel fażi teżiġi li l-Istati Membri jwettqu evalwazzjoni xierqa tal-effetti ta’ pjan jew ta’ proġett fuq sit protett meta jkun hemm il-possibbiltà li dan il-pjan jew dan il-proġett jaffettwa lil dan is-sit b’mod sinjifikattiv. It-tieni fażi, li tiġi wara l-imsemmija evalwazzjoni xierqa, tissuġġetta l-awtorizzazzjoni ta’ tali pjan jew proġett għall-kundizzjoni li dan ma jaffettwax ħażin l-integrità tas-sit ikkonċernat (sentenzi tal‑11 ta’ April 2013, Sweetman et, C‑258/11, EU:C:2013:220, punti 29 u 31, kif ukoll tas-7 ta’ Novembru 2018, Holohan et, C‑461/17, EU:C:2018:883, punt 31).
35
L-Artikolu 6(4) tad-Direttiva “Habitats” jipprevedi li, fl-ipoteżi fejn, minkejja l-konklużjonijiet negattivi tal-evalwazzjoni mwettqa skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 6(3) ta’ din id-direttiva, pjan jew proġett ikun irid isir xorta waħda għal raġunijiet imperattivi ta’ interess pubbliku ikbar, inklużi dawk ta’ tip soċjali jew ekonomiku, u fejn ma tkun teżisti ebda soluzzjoni alternattiva, l-Istat Membru għandu jieħu l-miżuri kumpensatorji kollha meħtieġa biex jiżgura li tkun protetta l-koerenza globali ta’ Natura 2000 (sentenza tal-20 ta’ Settembru 2007, Il‑Kummissjoni vs L-Italja, C‑304/05, EU:C:2007:532, punt 81).
36
L-Artikolu 6(4) tad-Direttiva “Habitats” għandu, inkwantu dispożizzjoni ta’ deroga mill-kriterju ta’ awtorizzazzjoni msemmi fit-tieni sentenza tal-paragrafu 3 tal-imsemmi artikolu, jiġi interpretat b’mod strett (sentenzi tal-20 ta’ Settembru 2007, Il-Kummissjoni vs L‑Itaja, C‑304/05, EU:C:2007:532, punt 82, u tas-17 ta’ April 2018, Il‑Kummissjoni vs Il-Polonja (Foresta ta’ Białowieża), C‑441/17, EU:C:2018:255, punt 189).
37
Għaldaqstant, mill-Artikolu 6(3) tad-Direttiva “Habitats” jirriżulta li l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti għandhom, fil-prinċipju, jirrifjutaw li jagħtu l-ftehim tagħhom fuq pjan jew proġett li jirriskja li jaffettwa ħażin l-integrità tas-sit ikkonċernat. Minkejja l-effetti negattivi tiegħu fuq dan is-sit, dan il-pjan jew dan il-proġett jista’ madankollu jitwettaq, abbażi ta’ derogi, taħt il-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 6(4) ta’ din id-direttiva, jekk dan ikun neċessarju għal raġunijiet imperattivi ta’ interess pubbliku ikbar.
38
F’dan il-każ, mill-għan ta’ konservazzjoni taż-żoni speċjali sottostanti għall-Artikolu 6 tad-Direttiva “Habitats” jirriżulta li l-effetti ħżiena fuq l-integrità tas-sit ikkonċernat għandhom jitnaqqsu kemm possibbli. Għaldaqstant, fid-dawl tal-formulazzjoni tiegħu, l-Artikolu 6(4) ta’ din id-direttiva ma jissuġġettax il-possibbiltà li raġunijiet imperattivi ta’ interess pubbliku ikbar jingħataw priorità fuq il-protezzjoni ta’ żona speċjali ta’ konservazzjoni għall-kundizzjoni li l-effetti ħżiena għall-integrità ta’ din iż-żona jkunu jistgħu jiġu suffiċjentement immitigati. Din id-dispożizzjoni kellha għaldaqstant l-intenzjoni li, f’ċirkustanzi eċċezzjonali, l-għan tal-konservazzjoni tal-habitats kif ukoll tal-fawna u tal-flora selvaġġa fiż-żoni speċjali ta’ konservazzjoni jkun jista’ jċedi quddiem kunsiderazzjonijiet oħra ta’ interess pubbliku partikolarment urġenti, bil-kundizzjoni madankollu li l-miżuri kumpensatorji neċessarji jittieħdu mill-Istat Membru kkonċernat sabiex tiġi ppreżervata l-koerenza globali tan-network ekoloġiku Ewropew Natura 2000.
39
Il-qorti tar-rinviju tindika li, għal dak li jirrigwarda r-“rotta ħadra”, ir-raġunijiet imperattivi ta’ interess pubbliku ikbar invokati huma bbażati fuq l-ispejjeż iktar baxxi tax-xogħol, fuq il-konformità tiegħu mal-protezzjoni ta’ elementi ta’ pajsaġġ, elementi storiċi, kulturali u soċjoekonomiċi kif ukoll fuq in-neċessità li n-network stradali trans-Ewropew jitlesta.
40
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 6(4) tad-Direttiva “Habitats” jimponi li, anki jekk ikunu ġġustifikati, l-effetti ħżiena fuq l-integrità ta’ żona speċjali ta’ konservazzjoni ma għandhomx ikunu awtorizzati ħlief jekk huma jkunu realment inevitabbli, jiġifieri fl-assenza ta’ soluzzjonijiet alternattivi.
41
Għal dak li jikkonċerna l-ispiża ekonomika tal-miżuri li jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni fil-kuntest tal-eżami tal-alternattivi, fid-dawl tal-interpretazzjoni stretta tal-Artikolu 6(4) tad-Direttiva “Habitats”, kif imfakkra fil-punt 34 tas-sentenza preżenti, ma jistax jiġi aċċettat li s-sempliċi spejjeż ekonomiċi ta’ tali miżuri jistgħu jkunu determinanti għall-għażla ta’ soluzzjonijiet alternattivi skont din id-dispożizzjoni (sentenza tal-14 ta’ Jannar 2016, Grüne Liga Sachsen et, C‑399/14, EU:C:2016:10, punt 77).
42
Fil-każ ineżami, mill-informazzjoni kkomunikata lill-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li jeżisti varjant tal-proġett inkwistjoni fil-kawża prinċipali, imsejjaħ ir-“rotta vjola”, li matul is-sena 2004 kisbet parir favorevoli tal-Ministeru għall-Ambjent u għall-Protezzjoni tat-Territorju u tal-Baħar.
43
Huwa l-obbligu tal-qorti tar-rinviju li tivverifika jekk, fis-sens tal-Artikolu 6(4) tad-Direttiva “Habitats”, ir-“rotta vjola” għandhiex tiġi meqjusa bħala soluzzjoni alternattiva li tippreżenta inqas inkonvenjenti għall-integrità taż-żona speċjali ta’ konservazzjoni intitolata “Fiume Mignone (basso corso)” milli r-“rotta ħadra”.
44
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għall-ewwel u għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 6 tad-Direttiva “Habitats” għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti t-tkomplija, għal raġunijiet imperattivi ta’ interess pubbliku ikbar, tal-proċedura ta’ awtorizzazzjoni ta’ pjan jew ta’ proġett li l-effetti tiegħu fuq żona speċjali ta’ konservazzjoni ma jistgħux jiġu mmitigati u li dwaru l-awtorità pubblika kompetenti tkun diġà tat parir negattiv, sakemm ma tkunx teżisti soluzzjoni alternattiva li għandha inqas inkonvenjenti għall-integrità taż-żona kkonċernata, u dan huwa l-obbligu tal-qorti tar-rinviju li tivverifikah.
Fuq it-tielet u r-raba’ domanda
45
Permezz tat-tielet u r-raba’ domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk, meta tkun saret fil-konfront ta’ pjan jew proġett, b’applikazzjoni tal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva “Habitats”, evalwazzjoni sfavorevoli tal-effetti tiegħu fuq żona speċjali ta’ konservazzjoni u l-Istat Membru jkun madankollu ddeċieda, skont il-paragrafu 4 ta’ dan l-artikolu, li jwettqu għal raġunijiet imperattivi ta’ interess pubbliku ikbar, l-Artikolu 6 ta’ din id-direttiva għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti li jiġi rrinvijat għall-istadju tal-pjan jew tal-proġett definittiv it-twettiq ta’ eżamijiet u studji fid-dettall oħra tal-effetti ta’ dan il-pjan jew ta’ proġett fuq din iż-żona u d-definizzjoni tal-mżuri xierqa ta’ kumpens u ta’ mitigazzjoni.
46
Fir-realtà, it-tielet u r-raba’ domanda jinkludu tliet mistoqsijiet distinti.
47
Fl-ewwel lok, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, permezz ta’ dawn id-domandi, jekk l-Artikolu 6 tad-Direttiva “Habitats” għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti li tirrinvija għall-istadju tal-pjan jew tal-proġett definittiv it-twettiq ta’ eżamijiet jew studji iktar fid-dettall oħra tal-effetti tal-effetti tal-pjan jew tal-proġett inkwistjoni fuq żona speċjali ta’ konservazzjoni, meta l-pjan jew il-proġett preliminari ma jkunx ġie approvat fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-effetti fuq din iż-żona.
48
Skont l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva “Habitats”, l-awtorità nazzjonali kompetenti għandha tirrifjuta li tawtorizza l-pjan jew il-proġett ikkunsidrat ladarba jkun hemm inċertezza dwar l-assenza ta’ effetti ħżiena fuq l-integrità tas-sit ikkonċernat. Billi tintegra l-prinċipju ta’ prekawzjoni, din id-dispożizzjoni tippermetti li jiġu evitati b’mod effettiv l-effetti ħżiena fuq l-integrità tas-siti protetti dovuti għall-pjanijiet jew għall-proġetti previsti. Kriterju ta’ awtorizzazzjoni inqas strett ma jistax jiggarantixxi bl-istess mod effikaċi t-twettiq tal-għan ta’ protezzjoni tas-siti li għalihom hija intiża din id-dispożizzjoni (sentenzi tas-7 ta’ Settembru 2004, Waddenvereniging u Vogelbeschermingsvereniging, C‑127/02, EU:C:2004:482, punti 57 u 58; tal-11 ta’ April 2013, Sweetman et, C‑258/11, EU:C:2013:220, punt 41, kif ukoll tal-21 ta’ Lulju 2016, Orleans et, C‑387/15 u C‑388/15, EU:C:2016:583, punt 53).
49
L-evalwazzjoni mwettqa skont l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva “Habitats” ma tistax għaldaqstant tinkludi lakuni u għandha tinkludi konstatazzjonijiet u konklużjonijiet kompleti, preċiżi u definittivi, ta’ natura li jneħħu kull dubju xjentifiku raġonevoli fir-rigward tal-effetti tax-xogħlijiet previsti fuq is-sit protett ikkonċernat (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-11 ta’ April 2013, Sweetman et, C‑258/11, EU:C:2013:220, punt 44, kif ukoll tal-15 ta’ Mejju 2014, Briels et, C‑521/12, EU:C:2014:330, punt 27).
50
Minn dan isegwi li l-evalwazzjoni prevista fl-Artikolu 6(3) tad-Direttiva “Habitats” ma tistax titkompla b’mod validu fuq il-bażi ta’ eżamijiet u studji mwettqa sussegwentement. Għaldaqstant, ladarba jitqies neċessarju li titkompla jew li ssir iktar fid-dettall, evalwazzjoni tal-effetti ta’ pjan jew ta’ proġett fuq żona speċjali ta’ konservazzjoni ma tistax titqies bħala l-evalwazzjoni prevista f’din id-dispożizzjoni.
51
Fil-każ ineżami, mill-fajl li għandha l-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-awtorità kompetenti espressament indikat li riedet tinvoka l-applikazzjoni tal-Artikolu 6(4) tad-Direttiva “Habitats”. Madankollu, bħala dispożizzjoni li tidderoga mill-kriterju ta’ awtorizzazzjoni msemmi fl-Artikolu 6(3) ta’ din id-direttiva, l-Artikolu 6(4) tal-imsemmija direttiva ma jistax japplika ħlief wara li l-effetti ta’ pjan jew ta’ proġett ikunu ġew analizzati konformement mad-dispożizzjonijiet tal-imsemmi Artikolu 6(3) (sentenza tal-21 ta’ Lulju 2016, Orleans et, C‑387/15 u C‑388/15, EU:C:2016:583, punt 60).
52
Fil-fatt, l-għarfien ta’ dawn l-effetti fir-rigward tal-għanijiet ta’ konservazzjoni relatati mas-sit inkwistjoni jikkostitwixxi prerekwiżit indispensabbli għall-applikazzjoni tal-Artikolu 6(4) ta’ din id-direttiva “Habitats”, għaliex, fl-assenza ta’ dawn l-elementi, il-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni derogatorja ma jistgħux jiġu evalwati. L-eżami tal-eventwali raġunijiet imperattivi ta’ interess pubbliku ikbar u dak tal-eżistenza ta’ alternattivi inqas dannużi għall-ambjent fil-fatt jeħtieġu bbilanċjar fir-rigward tal-effetti ħżiena fuq l-imsemmi sit mill-pjan jew mill-proġett ikkunsidrat (sentenza tal-21 ta’ Lulju 2016, Orleans et, C‑387/15 u C‑388/15, EU:C:2016:583, punt 61 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata)
53
Minn dan isegwi li, billi implimentat id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(4) tad-Direttiva “Habitats”, l-awtorità kompetenti fil-kawża prinċipali neċessarjament qieset li l-evalwazzjoni sfavorevoli tal-effetti fuq iż-żona speċjali ta’ konservazzjoni kkonċernata tal-proġett inkwistjoni fil-kawża prinċipali diġà mwettqa kienet dik prevista fl-Artikolu 6(3) ta’ din id-direttiva. Għaldaqstant, din l-evalwazzjoni ma setgħetx tiġi kkompletata, hekk kif ġie espost fil-punt 48 tas-sentenza preżenti.
54
Fit-tieni lok, il-qorti tar-rinviju tistaqsi wkoll, permezz tat-tielet u r-raba’ domanda tagħha, jekk l-Artikolu 6 tad-Direttiva “Habitats” għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti li tiġi rrinvijata għall-istadju tal-pjan jew tal-proġett definittiv id-definizzjoni tal-miżuri ta’ mitigazzjoni, meta l-pjan jew il-proġett inkwistjoni ma jkunx ġie approvat fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-effetti fuq żona speċjali ta’ konservazzjoni.
55
Preliminarjament, għandu jiġi kkonstatat li l-formulazzjoni tal-Artikolu 6 tad-Direttiva “Habitats” ma fiha ebda riferiment għal kwalunkwe kunċett ta’ “miżura ta’ mitigazzjoni” (sentenza tal-21 ta’ Lulju 2016, Orleans et, C‑387/15 u C‑388/15, EU:C:2016:583, punt 57).
56
Għalkemm, b’din l-espressjoni, huma koperti miżuri ta’ protezzjoni intiżi sabiex jiġu evitati jew imnaqqsa l-effetti negattivi ta’ pjan jew ta’ proġett fuq is-sit inkwistjoni, ir-rekwiżit, imfakkar fil-punt 49 tas-sentenza preżenti, li l-evalwazzjoni ta’ pjan jew ta’ proġett prevista fl-Artikolu 6(3) tad-Direttiva “Habitats” tinkludi konstatazzjonijiet u konklużjonijiet kompleti, preċiżi u definittivi jobbliga li dawn il-miżuri jiġu evalwati kontemporanjament ma’ dan il-pjan jew ma’ dan il-proġett innifsu u għaldaqstant li l-imsemmija miżuri jiġu integrati fl-imsemmi pjan jew proġett (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-21 ta’ Lulju 2016, Orleans et, C‑387/15 u C‑388/15, EU:C:2016:583, punt 54). Għaldaqstant, huma ma jistgħux ibiddlu l-pjan jew il-proġett ikkonċernat wara din l-evalwazzjoni. Jekk il-bidla ta’ dan il-pjan jew ta’ dan il-proġett tiġi aċċettata, wara l-evalwazzjoni tal-effetti tiegħu fuq is-sit ikkonċernat, permezz ta’ miżuri ta’ mitigazzjoni, ikun fil-fatt ugwali għal rinunzja li jiġi evalwat l-impatt fuq dan is-sit ta’ dawn il-miżuri nnifishom kif ukoll dak tal-pjan jew tal-proġett definittiv, bi ksur tal-għanijiet tal-Artikolu 6 ta’ din id-direttiva.
57
Konsegwentement, dan l-artikolu jipprekludi li leġiżlazzjoni li tippermetti d-definizzjoni ta’ miżuri ta’ mitigazzjoni tal-effetti ta’ pjan jew ta’ proġett fuq żona speċjali ta’ konservazzjoni tiġi rrinvijata għal stadju sussegwenti għall-evalwazzjoni xierqa tal-effetti fis-sens tal-paragrafu 3 tiegħu.
58
Fit-tielet lok, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, permezz tat-tielet u tar-raba’ domanda tagħha, jekk l-Artikolu 6 tad-Direttiva “Habitats” għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti li tiġi rrinvijata għall-istadju tal-pjan jew tal-proġett definittiv id-definizzjoni tal-miżuri kumpensatorji, meta l-pjan jew il-proġett inkwistjoni ma jkunx ġie approvat fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-effetti fuq żona speċjali ta’ konservazzjoni.
59
Skont l-Artikolu 6(4) tad-Direttiva “Habitats”, il-miżuri kumpensatorji neċessarji sabiex tiġi żgurata l-koerenza globali tan-Natura 2000 jittieħdu mill-Istat Membru kkonċernat jekk, minkejja li jkun hemm evalwazzjoni negattiva tal-effetti fuq is-sit ikkonċernat u fl-assenza ta’ soluzzjonijiet oħra, pjan jew proġett irid isir xorta waħda għal raġunijiet imperattivi ta’ interess pubbliku ikbar.
60
Għaldaqstant, il-miżuri kumpensatorji huma ddefiniti, skont il-każ, wara l-evalwazzjoni xierqa tal-effetti prevista fl-Artikolu 6(3) tad-Direttiva “Habitats”.
61
Fil-fatt, hekk kif tfakkar fil-punti 51 u 52 tas-sentenza preżenti, l-Artikolu 6(4) ta’ din id-direttiva ma jistax japplika ħlief wara li l-effetti ta’ pjan jew ta’ proġett ikunu ġew analizzati konformement mad-dispożizzjonijeit tal-paragrafu 3 ta’ dan l-artikolu.
62
Barra minn hekk, in-natura stess tal-miżuri kumpensatorji tiġġustifika li huma jiġu ddefiniti wara l-evalwazzjoni xierqa tal-effetti negattivi ta’ pjan jew ta’ proġett fuq is-sit ikkonċernat. F’dan ir-rigward, dawn il-miżuri huma intiżi sabiex jipproduċu effetti fuq livell ieħor, b’mod partikolari wara t-twettiq tal-pjan jew tal-proġett inkwistjoni, sabiex tiġi żgurata jew stabbilita mill-ġdid il-koerenza tan-network ekoloġiku Ewropew Natura 2000 kollu, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-ħsarat inevitabbli kkawżati minn dan il-pjan jew dan il-proġett lill-integrità taż-żona speċjali ta’ konservazzjoni kkonċernata.
63
Għaldaqstant, hemm lok li l-miżuri kumpensatorji neċessarji jiġu ddefiniti wara l-evalwazzjoni prevista fl-Artikolu 6(3) tad-Direttiva “Habitats”, jekk ikun previst li l-pjan jew il-proġett inkwistjoni jitwettaq minkejja l-impatt negattiv tiegħu fuq iż-żona speċjali ta’ konservazzjoni kkonċernata u jekk il-kundizzjonijiet l-oħra għall-applikazzjoni tal-Artikolu 6(4) ta’ din id-direttiva jkunu ssodisfatti.
64
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għat-tielet u r-raba’ domanda għandha tkun li, meta tkun saret fil-konfront ta’ pjan jew proġett, b’applikazzjoni tal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva “Habitats”, evalwazzjoni sfavorevoli tal-effetti tiegħu fuq żona speċjali ta’ konservazzjoni u l-Istat Membru kkonċernat ikun madankollu ddeċieda, skont il-paragrafu 4 ta’ dan l-artikolu, li jwettqu għal raġunijiet imperattivi ta’ interess pubbliku ikbar, l-Artikolu 6 ta’ din id-direttiva għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti li, wara l-evalwazzjoni sfavorevoli tiegħu konformement mal-paragrafu 3 ta’ dan l-artikolu u qabel l-adozzjoni definittiva tiegħu b’applikazzjoni tal-paragrafu 4 tal-imsemmi artikolu, dan il-pjan jew dan il-proġett jiġi kkompletat b’miżuri ta’ mitigazzjoni tal-effetti tiegħu fuq din iż-żona u li l-evalwazzjoni ta’ dawn l-effetti titkompla. Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 6 tad-Direttiva “Habitats” ma jipprekludix, fl-istess ipoteżi, leġiżlazzjoni li tippermetti li jiġu ddefiniti l-miżuri kumpensatorji fil-kuntest tal-istess deċiżjoni, sakemm il-kundizzjonijiet l-oħra għall-implimentazzjoni tal-Artikolu 6(4) ta’ din id-direttiva jkunu wkoll issodisfatti.
Fuq il-ħames u s-sitt domanda
65
Permezz tal-ħames u tas-sitt domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk id-Direttiva “Habitats” għandhiex tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li l-proponent jagħmel studju tal-effetti tal-pjan jew tal-proġett inkwistjoni fuq iż-żona speċjali ta’ konservazzjoni kkonċernata u jintegra, fil-pjan jew fil-proġett definittiv, rekwiżiti, osservazzjonijiet u rakkomandazzjonijiet li jirrigwardaw il-pajsaġġ u l-ambjent, wara li tkun saret evalwazzjoni negattiva fil-konfront tiegħu mill-awtorità kompetenti.
66
Fl-ewwel lok, għandu jiġi kkonstatat li la d-Direttiva “Habitats” u lanqas il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ma jipprekludu li l-proponent ikun inkarigat jipproduċi, insostenn tat-talba għall-awtorizzazzjoni tal-pjan jew tal-prospett tiegħu, studju tal-effetti ta’ dan tal-aħħar fuq iż-żona speċjali ta’ konservazzjoni kkonċernata, li abbażi tiegħu l-awtorità kompetenti tipproċedi għall-evalwazzjoni tal-effetti ta’ dan il-pjan jew ta’ dan il-proġett fuq din iż-żona, fis-sens tal-Artikolu 6(3) ta’ din id-direttiva.
67
Fit-tieni lok, mill-formulazzjoni tal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva “Habitats” jirriżulta li din l-evalwazzjoni ma hijiex ir-responsabbiltà tal-proponent, iżda tal-awtorità kompetenti, jiġifieri l-awtorità pubblika li l-Istati Membri jaħtru sabiex jeżentaw ruħhom mill-kompiti li jirriżultaw minn din id-direttiva (sentenza tas-7 ta’ Novembru 2018, Holohan et, C‑461/17, EU:C:2018:883, punt 44).
68
Fit-tielet lok, hekk kif ġie espost fil-punt 56 tas-sentenza preżenti, pjan jew proġett ma jistax jinbidel wara l-evalwazzjoni tal-effetti tiegħu fuq iż-żona speċjali ta’ konservazzjoni kkonċernata, ħlief sabiex jimmina n-natura kompleta u definittiva ta’ din l-evalwazzjoni u l-garanzija li hija tirrappreżenta għall-konservazzjoni ta’ din iż-żona. Għaldaqstant, il-proponent ma jistax jiġi inkarigat jintegra rekwiżiti, osservazzjonijiet u rakkomandazzjonijiet għall-pjan jew għall-proġett inkwistjoni, meta dan ikun diġà kien is-suġġett ta’ evalwazzjoni sfavorevoli mill-awtorità kompetenti, ħlief sabiex il-pjan jew il-proġett hekk mibdul ikun is-suġġet ta’ evalwazzjoni ġdida minn din l-awtorità.
69
Fir-raba’ lok, il-bidliet li ma jistgħux isiru għal pjan jew għal proġett wara l-evalwazzjoni tal-effetti tiegħu fuq żona speċjali ta’ konservazzjoni huma biss dawk li jista’ jkollhom impatt sinjifikattif fuq din iż-żona. Min-naħa l-oħra, il-parametri li dwarhom ma jeżisiti ebda dubju xjentifiku li l-effetti tagħhom ma jistgħux jaffettwaw is-sit, jistgħu jitħallew kompletament għad-deċiżjoni sussegwenti tal-proponent (sentenza tas-7 ta’ Novembru 2018, Holohan et, C‑461/17, EU:C:2018:883, punt 46).
70
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għall-ħames u s-sitt domanda għandha tkun li d-Direttiva “Habitats” għandha tiġi interpretata fis-sens li hija ma tipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li l-proponent iwettaq studju tal-effetti tal-pjan jew tal-proġett inkwistjoni fuq iż-żona speċjali ta’ konservazzjoni kkonċernata, li abbażi tiegħu l-awtorità kompetenti tipproċedi għall-evalwazzjoni ta’ dawn l-effetti. Min-naħa l-oħra, din id-direttiva tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti li l-proponent jiġi inkarigat jintegra, fil-pjan jew fil-proġett definittiv, rekwiżiti, osservazzjonijiet u rakkomandazzjonijiet li jirrigwardaw il-pajsaġġ u l-ambjent, wara li tkun saret fil-konfront tiegħu evalwazzjoni negattiva mill-awtorità kompetenti mingħajr ma l-pjan jew il-proġett hekk mibdul ikollu jkun is-suġġett ta’ evalwazzjoni ġdida minn din l-awtorità.
Fuq is-seba’ domanda
71
Permezz tas-seba’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk id-Direttiva “Habitats” għandhiex tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti li awtorità differenti minn dik inkarigata bl-evalwazzjoni tal-effetti ta’ pjan jew ta’ proġett fuq żona speċjali ta’ konservazzjoni tinħatar sabiex tivverifika l-istudju tal-effetti fuq din iż-żona li għandu jiġi anness mal-pjan jew mal-proġett definittiv.
72
Fl-ewwel lok, peress li ma tinkludi ebda indikazzjoni dwar l-awtorità kompetenti sabiex tevalwa l-effetti fuq iż-żoni speċjali ta’ konservazzjoni tal-pjani jew tal-proġetti li jistgħu jaffettwaw b’mod sinjifikattiv tali żoni, id-Direttiva “Habitats” għandha tiġi interpretata bħala li tafda lill-Istati Membri r-responsabbiltà li jaħtru din l-awtorità.
73
Fit-tieni lok, hekk kif tfakkar fil-punt 49 tas-sentenza preżenti, l-evalwazzjoni tal-effetti ta’ pjan jew ta’ proġett fuq iż-żona speċjali ta’ konservazzjoni kkonċernata, prevista fl-Artikolu 6(3) tad-Direttiva “Habitats”, għandha tinkludi konstatazzjonijiet u konklużjonijiet kompleti, preċiżi u definittivi, tali li jeliminaw kwalunkwe dubji xjentifiċi raġonevoli rigward l-effetti tax-xogħlijiet previsti fuq is-sit protett ikkonċernat (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-11 ta’ April 2013, Sweetman et, C‑258/11, EU:C:2013:220, punt 44, kif ukoll tal-15 ta’ Mejju 2014, Briels et, C‑521/12, EU:C:2014:330, punt 27). Din hija r-raġuni għaliex, meta din titwettaq, bħalma huwa l-każ ineżami, hekk kif ġie indikat fil-punti 51 sa 53 tas-sentenza preżenti, din l-evalwazzjoni ma tistax titkompla jew tiġi kkompletata la mill-awtorità li twettaqha u lanqas minn awtorità oħra.
74
Għaldaqstant, ir-risposta għas-seba’ domanda għandha tkun li d-Direttiva “Habitats” għandha tiġi interpretata fis-sens li, għalkemm hija tħalli lill-Istati Membri r-responsabbiltà li jaħtru l-awtorità kompetenti sabiex tevalwa l-effetti ta’ pjan jew proġett fuq żona speċjali ta’ konservazzjoni fl-osservanza tal-kriterji stabbiliti mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, hija tipprekludi, min-naħa l-oħra, li kwalunkwe awtorità tkompli jew tikkompleta din l-evalwazzjoni, ladarba din tkun twettqet.
Fuq l-ispejjeż
75
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Is-Sitt Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 6 tad-Direttiva 92/43/KEE tal-Kunsill tal-21 ta’ Mejju 1992 dwar il-konservazzjoni ta’ l-habitat naturali u tal-fawna u l-flora selvaġġa, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti t-tkomplija, għal raġunijiet imperattivi ta’ interess pubbliku ikbar, tal-proċedura ta’ awtorizzazzjoni ta’ pjan jew ta’ proġett li l-effetti tiegħu fuq żona speċjali ta’ konservazzjoni ma jistgħux jiġu mmitigati u li dwaru l-awtorità pubblika kompetenti tkun diġà tat parir negattiv, sakemm ma tkunx teżisti soluzzjoni alternattiva li għandha inqas inkonvenjenti għall-integrità taż-żona kkonċernata, u dan huwa l-obbligu tal-qorti tar-rinviju li tivverifikah.
2)
Meta tkun saret fil-konfront ta’ pjan jew proġett, b’applikazzjoni tal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva “Habitats”, evalwazzjoni sfavorevoli tal-effetti tiegħu fuq żona speċjali ta’ konservazzjoni u l-Istat Membru kkonċernat ikun madankollu ddeċieda, skont il-paragrafu 4 ta’ dan l-artikolu, li jwettqu għal raġunijiet imperattivi ta’ interess pubbliku ikbar, l-Artikolu 6 ta’ din id-direttiva għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti li, wara l-evalwazzjoni sfavorevoli tiegħu konformement mal-paragrafu 3 ta’ dan l-artikolu u qabel l-adozzjoni definittiva tiegħu b’applikazzjoni tal-paragrafu 4 tal-imsemmi artikolu, dan il-pjan jew dan il-proġett jiġi kkompletat b’miżuri ta’ mitigazzjoni tal-effetti tiegħu fuq din iż-żona u li l-evalwazzjoni ta’ dawn l-effetti titkompla. Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 6 tad-Direttiva 92/43 ma jipprekludix, fl-istess ipoteżi, leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti li jiġu ddefiniti l-miżuri kumpensatorji fil-kuntest tal-istess deċiżjoni, sakemm il-kundizzjonijiet l-oħra għall-implimentazzjoni tal-Artikolu 6(4) ta’ din id-direttiva jkunu wkoll issodisfatti.
3)
Id-Direttiva 92/43 għandha tiġi interpretata fis-sens li ma tipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li l-proponent iwettaq studju tal-effetti tal-pjan jew tal-proġett inkwistjoni fuq iż-żona speċjali ta’ konservazzjoni kkonċernata, li abbażi tiegħu l-awtorità kompetenti tipproċedi għall-evalwazzjoni ta’ dawn l-effetti. Min-naħa l-oħra, din id-direttiva tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti li l-proponent jiġi inkarigat jintegra, fil-pjan jew fil-proġett definittiv, rekwiżiti, osservazzjonijiet u rakkomandazzjonijiet li jirrigwardaw il-pajsaġġ u l-ambjent, wara li tkun saret fil-konfront tiegħu evalwazzjoni negattiva mill-awtorità kompetenti mingħajr ma l-pjan jew il-proġett hekk mibdul ikollu jkun is-suġġett ta’ evalwazzjoni ġdida minn din l-awtorità.
4)
Id-Direttiva 92/43 għandha tiġi interpretata fis-sens li, għalkemm hija tħalli lill-Istati Membri r-responsabbiltà li jaħtru l-awtorità kompetenti sabiex tevalwa l-effetti ta’ pjan jew proġett fuq żona speċjali ta’ konservazzjoni fl-osservanza tal-kriterji stabbiliti mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, hija tipprekludi, min-naħa l-oħra, li kwalunkwe awtorità tkompli jew tikkompleta din l-evalwazzjoni, ladarba din tkun twettqet.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: it-Taljan.