62024CJ0445
WYROK TRYBUNAŁU (dziesiąta izba)
z dnia 13 listopada 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Zbliżanie ustawodawstw – Dyrektywa (UE) 2015/2302 – Imprezy turystyczne i powiązane usługi turystyczne – Artykuł 3 pkt 6 – Pojęcie „podróżnego” – Osoba prawna, która zawarła umowę o wykonanie usługi turystycznej dla swoich członków
W sprawie C‑445/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Hof van Cassatie (sąd kasacyjny, Belgia) postanowieniem z dnia 3 czerwca 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 24 czerwca 2024 r., w postępowaniu:
MS Amlin Insurance SE
przeciwko
(W)onderweg VZW,
TRYBUNAŁ (dziesiąta izba),
w składzie: J. Passer, prezes izby, D. Gratsias i B. Smulders (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: L. Medina,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu MS Amlin Insurance SE – J. Van Bellinghen i B. Vanlerberghe, advocaten,
–
w imieniu (W)onderweg VZW – Y. Teughels, advocaat,
–
w imieniu rządu belgijskiego – S. Baeyens, P. Cottin i C. Pochet, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu greckiego – C. Kokkosi i E.‑E. Krompa, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu włoskiego – S. Fiorentino, w charakterze pełnomocnika, którego wspierała M.F. Severi, avvocato dello Stato,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – I. Rubene i F. van Schaik, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzeczniczki generalnej, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 3 pkt 6 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2302 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie imprez turystycznych i powiązanych usług turystycznych, zmieniającej rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 i dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE oraz uchylającej dyrektywę Rady 90/314/EWG (Dz.U. 2015, L 326, s. 1).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy MS Amlin Insurance SE, zakładem ubezpieczeń, a (W)onderweg VZW, stowarzyszeniem o celach niezarobkowych, które zawarło z biurem podróży ubezpieczonym przez MS Amlin Insurance umowę o udział w imprezie turystycznej dla swoich członków, w przedmiocie odmowy dokonania przez ów zakład ubezpieczeń zwrotu na rzecz (W)onderweg, w następstwie upadłości tego biura, płatności dokonanych na podstawie umowy o udział w imprezie turystycznej.
Ramy prawne
Prawo Unii
Dyrektywa 90/314/EWG
3
Zgodnie z motywem 10 dyrektywy Rady 90/314/EWG z dnia 13 czerwca 1990 r. w sprawie zorganizowanych podróży, wakacji i wycieczek (Dz.U. 1990, L 158, s. 59):
„konsument powinien korzystać z ochrony wprowadzonej niniejszą dyrektywą, niezależnie od tego, czy jest on bezpośrednio stroną umowy, cesjonariuszem czy członkiem grupy, w której imieniu inna osoba zawarła umowę w odniesieniu do imprezy turystycznej”.
4
Artykuł 2 tej dyrektywy stanowił w pkt 4:
„Do celów niniejszej dyrektywy:
[…]
4)
»konsument« oznacza każdego, kto nabywa imprezę turystyczną lub wyraża zgodę na jej nabycie (»główny kontrahent«) lub osobę, w imieniu której główny kontrahent wyraża zgodę na nabycie imprezy (»inni beneficjenci«) bądź osobę, na którą główny kontrahent lub którykolwiek z innych beneficjentów przenosi prawa do udziału w imprezie (»cesjonariusz«)”.
Dyrektywa 2015/2302
5
Motywy 1–3, 7, 25 i 39 dyrektywy 2015/2302 mają następujące brzmienie:
„(1)
Dyrektywa [90/314] ustanawia szereg istotnych praw konsumentów w odniesieniu do zorganizowanego podróżowania, w szczególności w odniesieniu do wymogów informacyjnych, odpowiedzialności przedsiębiorców w związku z realizacją imprezy turystycznej oraz ochrony na wypadek niewypłacalności organizatora lub punktu sprzedaży detalicznej. Jednakże konieczne jest dostosowanie ram prawnych do zmian zachodzących na rynku, tak aby stały się one bardziej odpowiednie dla rynku wewnętrznego, a także aby usunięte zostały niejasności oraz luki prawne.
(2)
Turystyka odgrywa ważną rolę w gospodarce Unii [Europejskiej], a zorganizowane podróże, wakacje i wycieczki (»imprezy turystyczne«) stanowią znaczną część rynku turystycznego. Od przyjęcia dyrektywy [90/314] zaszły na tym rynku znaczące zmiany. […] Celem niniejszej dyrektywy jest dostosowanie zakresu ochrony celem uwzględnienia tych zmian, zwiększenie przejrzystości i zwiększenie pewności prawa dla podróżnych i przedsiębiorców.
(3)
Artykuł 169 ust. 1 oraz art. 169 ust. 2 lit. a) [TFUE] stanowi, że Unia ma się przyczyniać do osiągnięcia wysokiego poziomu ochrony konsumentów poprzez środki, które przyjmuje na podstawie art. 114 TFUE.
[…]
(7)
Większość podróżnych nabywających imprezy turystyczne lub powiązane usługi turystyczne to konsumenci w rozumieniu unijnego prawa konsumentów. Nie zawsze jest przy tym łatwo odróżnić konsumentów od przedstawicieli małych przedsiębiorstw lub osób prowadzących działalność zawodową, które rezerwują podróże w związku [z] ich działalnością gospodarczą lub zawodową za pośrednictwem tych samych kanałów rezerwacji, jakie wykorzystują konsumenci. Tacy podróżni często wymagają podobnego poziomu ochrony. Z drugiej strony istnieją także przedsiębiorstwa lub organizacje, które organizują własne podróże na podstawie umowy ogólnej, często obejmującej organizację wielu podróży w określonym czasie, zawartej przykładowo z biurem podróży. Ten ostatni przypadek organizowania podróży nie wymaga takiego poziomu ochrony, jaki przewiduje się dla konsumentów. Dlatego też niniejsza dyrektywa powinna mieć zastosowanie do osób podróżujących służbowo, w tym przedstawicieli wolnych zawodów lub osób samozatrudnionych, lub innych osób fizycznych, w przypadku gdy podróż nie jest organizowana na podstawie umowy ogólnej. W celu uniknięcia nieporozumień w związku z definicją pojęcia »konsument«, używaną w innych przepisach Unii, osoby objęte ochroną na podstawie niniejszej dyrektywy należy określać jako »podróżnych«.
[…]
(25)
Przed zakupem imprezy turystycznej podróżny powinien otrzymać wszystkie niezbędne informacje, niezależnie od tego, czy impreza turystyczna jest sprzedawana za pośrednictwem środków porozumiewania się na odległość, bezpośrednio, czy też za pomocą innych rodzajów dystrybucji. Udzielając tych informacji, przedsiębiorca powinien uwzględnić szczególne – możliwe w uzasadniony sposób do przewidzenia przez przedsiębiorcę – potrzeby podróżnych, którzy wymagają szczególnej troski ze względu na wiek lub ułomność fizyczną.
[…]
(39)
Państwa członkowskie powinny zapewnić podróżnym nabywającym imprezę turystyczną pełną ochronę na wypadek niewypłacalności organizatora. Państwa członkowskie prowadzenia przedsiębiorstwa przez organizatora powinny zapewnić, by organizatorzy posiadali zabezpieczenie na wypadek konieczności zwrotu wszystkich wpłat dokonanych przez lub w imieniu podróżnych oraz – w zakresie, w jakim impreza turystyczna obejmuje przewóz pasażerów – powrotu podróżnych do kraju na wypadek niewypłacalności organizatora. Jednakże powinno być możliwe zaoferowanie podróżnym kontynuacji imprezy turystycznej. Zachowując swobodę decyzji co do sposobu, w jaki ma zostać zorganizowana ochrona na wypadek niewypłacalności, państwa członkowskie powinny zapewnić skuteczność takiej ochrony. Skuteczność oznacza, że ochrona taka powinna być dostępna niezwłocznie po tym, gdy – wskutek problemów organizatora z płynnością – usługi turystyczne nie są realizowane, nie zostaną zrealizowane lub zostaną zrealizowane jedynie częściowo, lub gdy usługodawcy domagają się od podróżnych, by za nie zapłacili. Państwa członkowskie powinny mieć możliwość nałożenia wymogu, by organizatorzy przekazywali podróżnym zaświadczenie dokumentujące uprawnienie do otrzymania świadczeń bezpośrednio od podmiotu zapewniającego ochronę na wypadek niewypłacalności”.
6
Artykuł 2 dyrektywy 2015/2302, zatytułowany „Zakres stosowania”, przewiduje:
„1.   Niniejszą dyrektywę stosuje się do imprez turystycznych oferowanych do sprzedaży lub sprzedawanych podróżnym przez przedsiębiorców oraz do powiązanych usług turystycznych, których zamawianie jest ułatwiane podróżnym przez przedsiębiorców.
2.   Niniejszej dyrektywy nie stosuje się do:
a)
imprez turystycznych oraz powiązanych usług turystycznych trwających krócej niż 24 godziny, chyba że obejmują one zakwaterowanie;
b)
imprez turystycznych oraz powiązanych usług turystycznych, które są odpowiednio oferowane oraz których zamawianie jest ułatwiane okazjonalnie i na zasadach niekomercyjnych, i wyłącznie ograniczonej grupie podróżnych;
c)
imprez turystycznych i powiązanych usług turystycznych nabywanych na podstawie umowy ogólnej o zorganizowanie podróży służbowej zawieranej pomiędzy przedsiębiorcą a inną osobą fizyczną lub prawną działającą w celach związanych z jej działalnością handlową, gospodarczą, rzemieślniczą lub wykonywaniem wolnego zawodu.
3.   Niniejsza dyrektywa nie narusza krajowego ogólnego prawa umów, między innymi, przepisów dotyczących ważności, zawierania lub skutków umowy, w zakresie, w jakim aspekty ogólnego prawa umów nie są regulowane w niniejszej dyrektywie”.
7
Artykuł 3 tej dyrektywy, zatytułowany „Definicje”, stanowi w pkt 1–3 i 6–8:
„Na potrzeby niniejszej dyrektywy zastosowanie mają następujące definicje:
1)   »usługa turystyczna« oznacza:
a)
przewóz pasażerów;
b)
zakwaterowanie, które nie jest nieodłącznym elementem przewozu pasażerów oraz w celach innych niż pobytowe;
[…]
2)   »impreza turystyczna« oznacza połączenie co najmniej dwóch różnych rodzajów usług turystycznych na potrzeby tej samej podróży lub tych samych wakacji, jeżeli:
a)
usługi te zostały połączone przez jednego przedsiębiorcę, w tym również na prośbę podróżnego lub zgodnie z jego wyborem, przed zawarciem jednej umowy na wszystkie usługi; lub
[…]
3)   »umowa o udział w imprezie turystycznej« oznacza umowę dotyczącą imprezy turystycznej jako całości […];
[…]
6)   »podróżny« oznacza każdą osobę, która chce zawrzeć umowę [objętą zakresem stosowania niniejszej dyrektywy] lub jest uprawniona do podróżowania na podstawie umowy zawartej w zakresie stosowania niniejszej dyrektywy;
7)   »przedsiębiorca« oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną, niezależnie od tego, czy jest to podmiot publiczny czy prywatny, która działa – w tym również za pośrednictwem każdej innej osoby działającej w jej imieniu lub na jej rzecz – w celach związanych z jej działalnością handlową, gospodarczą, rzemieślniczą lub wykonywaniem wolnego zawodu, w związku z umowami objętymi zakresem niniejszej dyrektywy, występując w charakterze organizatora, sprzedawcy detalicznego, przedsiębiorcy ułatwiającego nabywanie powiązanych usług turystycznych lub w charakterze dostawcy usług turystycznych;
8)   »organizator« oznacza przedsiębiorcę, który tworzy i sprzedaje lub oferuje do sprzedaży imprezy turystyczne […]”.
8
Artykuł 4 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Poziom harmonizacji”, stanowi:
„O ile niniejsza dyrektywa nie stanowi inaczej, państwa członkowskie nie mogą utrzymywać ani wprowadzać do swojego prawa krajowego przepisów odbiegających od tych, które zostały ustanowione w niniejszej dyrektywie, w tym również przepisów surowszych lub łagodniejszych, prowadzących do zróżnicowanego poziomu ochrony podróżnych”.
9
Artykuł 5 tej samej dyrektywy, zatytułowany „Informacje udzielane przed zawarciem umowy”, stanowi w ust. 1:
„Państwa członkowskie zapewniają, aby – zanim podróżny zwiąże się jakąkolwiek umową o udział w imprezie turystycznej lub jakąkolwiek odpowiadającą jej ofertą – organizator oraz, w przypadku gdy impreza turystyczna jest sprzedawana za pośrednictwem sprzedawcy detalicznego, również sprzedawca detaliczny udzielali […] następujących informacji […]:
a)
główne właściwości usług turystycznych:
[…]
(viii)
informacja o tym, czy dana podróż lub wakacje są co do zasady odpowiednie dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej, a na wniosek podróżnego – dokładne informacje na temat dostosowania danej podróży lub wakacji do potrzeb tego podróżnego;
[…]”.
10
Artykuł 12 dyrektywy 2015/2302, zatytułowany „Rozwiązanie umowy o udział w imprezie turystycznej oraz prawo do odstąpienia przed rozpoczęciem imprezy turystycznej”, przewiduje w ust. 2 i 4:
„2.   […] podróżny ma prawo do rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej przed rozpoczęciem imprezy turystycznej bez ponoszenia jakiejkolwiek opłaty za rozwiązanie w przypadku nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności występujących w miejscu docelowym lub jego najbliższym sąsiedztwie, które to okoliczności w znaczącym stopniu wpływają na realizację imprezy turystycznej lub które w znaczącym stopniu wpływają na przewóz pasażerów do miejsca docelowego. W przypadku rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej zgodnie z niniejszym ustępem podróżny jest uprawniony do pełnego zwrotu wszelkich wpłat dokonanych z tytułu imprezy turystycznej, ale nie ma prawa do dodatkowej rekompensaty.
[…]
4.   Organizator […] zwraca wszelkie płatności dokonane przez podróżnego lub w jego imieniu z tytułu danej imprezy turystycznej, pomniejszone o odpowiednią opłatę za rozwiązanie umowy. […]”.
11
Artykuł 17 tej dyrektywy, zatytułowany „Skuteczność i zakres ochrony na wypadek niewypłacalności”, przewiduje w ust. 1, 3 i 5:
„1.   Państwa członkowskie zapewniają, by organizatorzy prowadzący przedsiębiorstwo na ich terytorium posiadali zabezpieczenie na potrzeby zwrotu wszystkich wpłat dokonanych przez podróżnych lub w ich imieniu w zakresie, w jakim dane usługi nie zostały wykonane w wyniku niewypłacalności organizatora. Jeżeli umowa o udział w imprezie turystycznej obejmuje przewóz pasażerów, organizatorzy posiadają również zabezpieczenie na potrzeby powrotu podróżnych do kraju. Można zaoferować kontynuację imprezy turystycznej.
[…]
3.   Ochrona organizatora na wypadek niewypłacalności obejmuje podróżnych bez względu na ich miejsce zamieszkania, miejsce rozpoczęcia podróży lub miejsce sprzedaży imprezy turystycznej oraz bez względu na państwo członkowskie, w którym znajduje się podmiot zapewniający ochronę na wypadek niewypłacalności.
[…]
5.   W przypadku niewykonanych usług turystycznych na żądanie podróżnego dokonuje się zwrotów bez zbędnej zwłoki”.
12
Artykuł 23 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Bezwzględnie wiążący charakter dyrektywy”, stanowi w ust. 2:
„Podróżni nie mogą zrzekać się praw przyznanych im na mocy środków krajowych transponujących niniejszą dyrektywę”.
Prawo belgijskie
13
Zgodnie z art. 2 pkt 6 Wet betreffende de verkoop van pakketreizen, gekoppelde reisarrangementen en reisdiensten (ustawy o sprzedaży imprez turystycznych, powiązanych usług turystycznych i usług turystycznych sprzedawanych oddzielnie) z dnia 21 listopada 2017 r. (Belgisch Staatsblad z dnia 1 grudnia 2017 r., s. 106673) (zwanej dalej „ustawą o imprezach turystycznych”) przez „podróżnego” rozumie się każdą osobę wyrażającą wolę zawarcia umowy objętej zakresem stosowania tej ustawy lub uprawnioną do podróżowania na podstawie zawartej już umowy.
14
Zgodnie z art. 4 ustawy o imprezach turystycznych ustawa ta nie ma zastosowania, po pierwsze, do imprez turystycznych i powiązanych usług turystycznych obejmujących okres krótszy niż 24 godziny, chyba że obejmują one nocleg, po drugie, do imprez turystycznych oferowanych i powiązanych usług turystycznych ułatwianych, okazjonalnie i w celach niezarobkowych, wyłącznie ograniczonej grupie podróżnych, a także, po trzecie, do imprez turystycznych, powiązanych usług turystycznych i usług turystycznych sprzedawanych oddzielnie nabywanych na podstawie umowy ogólnej o zorganizowanie podróży służbowej zawieranej pomiędzy przedsiębiorcą a inną osobą fizyczną lub prawną działającą w celach związanych z jej działalnością handlową, gospodarczą, rzemieślniczą lub wykonywaniem wolnego zawodu.
15
Artykuł 2 pkt 3 Koninklijk besluit betreffende de bescherming tegen insolventie bij de verkoop van pakketreizen, gekoppelde reisarrangementen en reisdiensten (dekretu królewskiego o ochronie na wypadek niewypłacalności przy sprzedaży imprez turystycznych, powiązanych usług turystycznych i usług turystycznych sprzedawanych oddzielnie) z dnia 29 maja 2018 r. (Belgisch Staatsblad z dnia 11 czerwca 2018 r., s. 48438) przewiduje, że do celów stosowania tego dekretu „beneficjentem” jest każdy podróżny w rozumieniu art. 2 pkt 6 ustawy o imprezach turystycznych, na rzecz którego uzgodniono świadczenia ubezpieczenia, o których mowa w rozdziale 4 tego dekretu.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
16
(W)onderweg jest stowarzyszeniem o celach niezarobkowych, które działa na rzecz osób ze spektrum autyzmu pochodzących z rodzin o niskich dochodach.
17
W dniu 18 stycznia 2020 r. (W)onderweg zawarło na rzecz niektórych swoich członków umowę o wykonanie usługi turystycznej – tzw. citytrip – do Lyonu (Francja) obejmującej bilety kolejowe i pobyt w hotelu. Podróż zaplanowano w dniach 21–24 kwietnia 2020 r. Z tytułu tej imprezy turystycznej (W)onderweg zapłaciło kwotę 9165,14 EUR.
18
W dniu 16 marca 2020 r., zważywszy na wejście w życie środków izolacji związanych z pandemią COVID-19, (W)onderweg zwróciło się do biura podróży o odroczenie tej podróży do września 2020 r. za tę samą cenę i w tym samym hotelu.
19
Ponieważ takie odroczenie okazało się niemożliwe, (W)onderweg zapytało owo biuro o możliwość przesunięcia podróży o rok, czyli na dzień 20 kwietnia 2021 r. W ramach tej wymiany podniesiona została również kwestia ewentualnej rekompensaty na rzecz (W)onderweg w postaci vouchera ważnego przez rok, przy czym zdaniem wspomnianego biura zwrot dokonanych przez (W)onderweg płatności był co do zasady możliwy dopiero po wygaśnięciu ważności takiego vouchera.
20
W dniu 7 września 2020 r. (W)onderweg wezwało biuro podróży do zwrotu kwoty zapłaconej z tytułu umowy o udział w imprezie turystycznej.
21
Po ogłoszeniu upadłości tego biura w dniu 22 września 2020 r. (W)onderweg skierowało żądanie zwrotu do MS Amlin Insurance, zakładu ubezpieczeń, który ubezpieczał ryzyko związane z niewypłacalnością owego biura.
22
Jako że MS Amlin Insurance nie uwzględnił tego żądania, (W)onderweg wytoczyło przed rechtbank van eerste aanleg Antwerpen, afdeling Antwerpen (sąd pierwszej instancji w Antwerpii, wydział w Antwerpii, Belgia) powództwo, żądając zasądzenia od tego zakładu ubezpieczeń, z tytułu niewykonania umowy o wykonanie usługi turystycznej, zwrotu kwoty odpowiadającej cenie imprezy turystycznej.
23
Sąd ten oddalił powództwo na tej podstawie, że podróż została odwołana przed ogłoszeniem upadłości biura podróży.
24
W wyniku apelacji wniesionej przez (W)onderweg hof van beroep te Antwerpen (sąd apelacyjny w Antwerpii, Belgia) zasądził od MS Amlin Insurance kwotę 9165,14 EUR wraz z odsetkami i kosztami.
25
MS Amlin Insurance wniósł skargę kasacyjną do Hof van Cassatie (sądu kasacyjnego, Belgia), który jest sądem odsyłającym.
26
W tym względzie MS Amlin Insurance podnosi, że wbrew temu, co orzekł hof van beroep te Antwerpen (sąd apelacyjny w Antwerpii), (W)onderweg nie może zostać uznane za „podróżnego” w rozumieniu przepisów krajowych wdrażających dyrektywę 2015/2302 ani wywodzić praw z tych przepisów. Zdefiniowane w tych przepisach pojęcie „podróżnego” obejmuje bowiem jedynie podróżnego jako osobę fizyczną, czyli w niniejszym przypadku członków (W)onderweg, na rzecz których (W)onderweg wykupiło podróż, a nie samo (W)onderweg, które jest osobą prawną.
27
Sąd odsyłający wskazuje, że powinien on zatem ocenić kwestię, czy osobę prawną, taką jak stowarzyszenie o celach niezarobkowych, które nabywa od przedsiębiorcy okazjonalnie imprezę turystyczną dla swoich członków, można uznać za podróżnego w rozumieniu art. 3 pkt 6 dyrektywy 2015/2302, przy czym sądy orzekające co do istoty uznały, że osoba prawna może rzeczywiście wchodzić w zakres tego pojęcia „podróżnego”.
28
W tych okolicznościach Hof van Cassatie (sąd kasacyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy pojęcie »podróżnego«, o którym mowa w art. 3 pkt 6 [dyrektywy 2015/2302], należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ono również taką osobę prawną jak stowarzyszenie o celach niezarobkowych, które okazjonalnie nabywa u przedsiębiorcy imprezę turystyczną dla swoich członków?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
29
Na wstępie należy uściślić, po pierwsze, że zadane pytanie opiera się na założeniu, zgodnie z którym umowa o wykonanie usługi turystycznej rozpatrywana w postępowaniu głównym dotyczy imprezy turystycznej w rozumieniu art. 3 pkt 2 dyrektywy 2015/2302, a zatem jest co do zasady objęta zakresem stosowania tej dyrektywy określonym w jej art. 2 ust. 1. W tym względzie, o ile rządy belgijski, grecki i włoski oraz Komisja Europejska poruszyły w swoich uwagach na piśmie kwestię ewentualnego znaczenia dla sprawy wyjątków od tego zakresu stosowania przewidzianych w art. 2 ust. 2 tej dyrektywy, po to, by następnie je wykluczyć, o tyle należy podkreślić, że wyjątki te nie są przedmiotem zadanego pytania, a sąd odsyłający wykluczył ponadto stosowanie wyjątku przewidzianego w prawie krajowym, które transponuje art. 2 ust. 2 lit. b) tej dyrektywy, dotyczącego w szczególności imprez turystycznych oferowanych „okazjonalnie” w celu niezarobkowym jedynie ograniczonej grupie podróżnych.
30
Po drugie, z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika, że o ile (W)onderweg zawarło umowę będącą przedmiotem sporu w postępowaniu głównym na rzecz swoich członków, o tyle uczyniło to we własnym imieniu, a spór w postępowaniu głównym dotyczy prawa do zwrotu, które w przekonaniu tego stowarzyszenia przysługuje mu jako „podróżnemu” w rozumieniu art. 3 pkt 6 dyrektywy 2015/2302 wobec MS Amlin Insurance na mocy prawa krajowego wdrażającego art. 17 tej dyrektywy, który to przepis dotyczy ochrony podróżnych przed ryzykiem niewypłacalności organizatorów, takich jak biuro podróży w postępowaniu głównym, w odniesieniu w szczególności do zwrotu wpłat dokonanych z tytułu imprezy turystycznej, w sytuacji gdy usługi objęte ową imprezą turystyczną nie zostaną wykonane.
31
W tych okolicznościach należy uznać, że poprzez swoje jedyne pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 3 pkt 6 dyrektywy 2015/2302 należy interpretować w ten sposób, że osoba prawna taka jak stowarzyszenie o celach niezarobkowych, które zawarło z organizatorem we własnym imieniu, ale na rzecz niektórych swoich członków, umowę o udział w imprezie turystycznej, jest objęta zakresem pojęcia „podróżnego” w rozumieniu tego przepisu.
32
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst, cele regulacji, której część stanowi, oraz w stosownym przypadku jego genezę. Niemniej, jeżeli znaczenie przepisu prawa Unii wynika jednoznacznie z samego jego brzmienia, Trybunał nie może odejść od tego znaczenia (zob. podobnie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., HDI Global i MS Amlin Insurance, C‑771/22 i C‑45/23, EU:C:2024:644, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo).
33
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 3 pkt 6 dyrektywy 2015/2302 pojęcie „podróżnego” jest zdefiniowane jako dotyczące „każdej osoby, która chce zawrzeć umowę [objętą zakresem stosowania niniejszej dyrektywy] lub jest uprawniona do podróżowania na podstawie umowy zawartej w zakresie stosowania niniejszej dyrektywy”.
34
Ponieważ przepis ten definiuje pojęcie „podróżnego” bez odsyłania do krajowych porządków prawnych w odniesieniu do znaczenia, jakie należy mu nadać, do celów stosowania tej dyrektywy pojęcie to trzeba uznać za autonomiczne pojęcie prawa Unii, które należy interpretować w sposób jednolity na całym jej terytorium (zob. podobnie wyrok z dnia 9 listopada 2016 r., Wathelet, C‑149/15, EU:C:2016:840, pkt 29).
35
Ponadto chociaż pojęcie „podróżnego” figuruje w innych aktach prawa Unii, szczególna definicja wprowadzona w art. 3 pkt 6 dyrektywy 2015/2302 znajduje się wyłącznie w tej dyrektywie. Chodzi zatem o pojęcie, które należy interpretować z uwzględnieniem jego specyficznej funkcji w ramach wspomnianej dyrektywy i w świetle jej celów (zob. analogicznie wyrok z dnia 9 listopada 2016 r., Wathelet, C‑149/15, EU:C:2016:840, pkt 30).
36
Uściśliwszy powyższe, należy wskazać w pierwszej kolejności, że brzmienie art. 3 pkt 6 dyrektywy 2015/2302 odnosi się, w celu zdefiniowania pojęcia „podróżnego”, do „każdej osoby” znajdującej się w którejkolwiek z dwóch sytuacji, o których mowa w pkt 33 niniejszego wyroku.
37
Należy przy tym wskazać, że brzmienie to nie dokonuje żadnego rozróżnienia między osobami fizycznymi a osobami prawnymi, w odróżnieniu w szczególności od definicji pojęcia „przedsiębiorcy” zawartej w art. 3 pkt 7 tej dyrektywy, zgodnie z którą pojęcie to może obejmować „każdą osobę fizyczną lub prawną”, oraz od definicji ogólnie przyjętej w prawie Unii w odniesieniu do pojęcia „konsumenta”, które to pojęcie jest co do zasady wyraźnie ograniczone do osób fizycznych (zob. podobnie wyrok z dnia 2 kwietnia 2020 r., Condominio di Milano, via Meda, C‑329/19, EU:C:2020:263, pkt 24, 25 i przytoczone tam orzecznictwo).
38
Należy ponadto stwierdzić, że aby dana osoba mogła zostać uznana za „podróżnego” w rozumieniu art. 3 pkt 6 dyrektywy 2015/2302, musi ona należeć do jednej z dwóch kategorii wskazanych w tym przepisie, to jest powinna „chcieć zawrzeć umowę [o udział w imprezie turystycznej]” albo „[być] uprawniona do podróżowania” na podstawie takiej umowy. Tymczasem, chociaż – co oczywiste – osoba prawna nie może podróżować na podstawie takiej umowy, to może jednak chcieć ją zawrzeć na rzecz osoby fizycznej lub osób fizycznych, które udadzą się w podróż przewidzianą w owej umowie.
39
Wynika z tego, że chociaż brzmienie art. 3 pkt 6 dyrektywy 2015/2302 można jednoznacznie interpretować w sposób włączający osoby prawne do pojęcia „podróżnego” w rozumieniu tego przepisu, to w sytuacji gdy „chcą zawrzeć umowę [o udział w imprezie turystycznej]”, nie pozwala ono na odrzucenie z góry bardziej restrykcyjnej wykładni, zgodnie z którą pojęcie to dotyczy wyłącznie osób fizycznych, które jako jedyne mogą bowiem podróżować na podstawie takiej umowy.
40
W drugiej kolejności należy zatem zbadać kontekst, w jaki wpisuje się art. 3 pkt 6 dyrektywy 2015/2302.
41
W tym względzie z motywu 7 tej dyrektywy wynika, że ma ona na celu ochronę nie tylko konsumentów, lecz również osób, „które rezerwują podróże w związku [z] ich działalnością gospodarczą lub zawodową za pośrednictwem tych samych kanałów rezerwacji, jakie wykorzystują konsumenci”, przy czym ta kategoria osób może obejmować „osoby podróżujące służbowo, w tym przedstawicieli wolnych zawodów lub osoby samozatrudnione, lub inne osoby fizyczne”. W związku z tym, „[w] celu uniknięcia nieporozumień w związku z definicją pojęcia »konsument[a]«, używaną w innych przepisach Unii”, pojęcie „podróżnego” zastąpiło pojęcie „konsumenta”, które było zawarte w art. 2 pkt 4 dyrektywy 90/314, jako że dyrektywa ta została uchylona i zastąpiona dyrektywą 2015/2302.
42
Ów motyw 7 milczy jednak co do tego, czy takie zastąpienie oznacza, że pojęcie „podróżnego” obejmuje również – poza osobami fizycznymi innymi niż konsumenci – osoby prawne.
43
Podobnie szereg przepisów dyrektywy 2015/2302 dotyczy sytuacji, w których za podróżnego uznaje się osobę fizyczną. Jest tak na przykład w przypadku art. 5 ust. 1 lit. a) ppkt (viii) tej dyrektywy, który dotyczy spoczywającego na organizatorze obowiązku przekazania podróżnemu, zanim zwiąże się on umową o udział w imprezie turystycznej, w szczególności dokładnych informacji na temat adekwatności podróży „do potrzeb tego podróżnego”, przy czym motyw 25 wspomnianej dyrektywy uściśla w tym względzie, że przedsiębiorca powinien w tym kontekście „uwzględnić szczególne – możliwe w uzasadniony sposób do przewidzenia przez przedsiębiorcę – potrzeby podróżnych, którzy wymagają szczególnej troski ze względu na wiek lub ułomność fizyczną”.
44
Należy jednak podkreślić, że takie elementy kontekstu, w jaki wpisuje się art. 3 pkt 6 dyrektywy 2015/2302, potwierdzają jedynie, że osoby fizyczne mogą w sposób oczywisty wchodzić w zakres pojęcia „podróżnego” w rozumieniu tego przepisu, w szczególności gdy chcą zawrzeć umowę o udział w imprezie turystycznej, przy czym nie są z niego wyłączone osoby prawne znajdujące się w takiej samej sytuacji.
45
Ponadto z art. 2 ust. 2 lit. c) tej dyrektywy, który wyłącza z jej zakresu stosowania w szczególności imprezy turystyczne wykupione na podstawie umowy ogólnej o zorganizowanie podróży służbowej pomiędzy przedsiębiorcą a inną osobą fizyczną „lub prawną” działającą w celach zawodowych, można wywnioskować, że imprezy turystyczne wykupione przez osoby prawne są co do zasady objęte tym zakresem stosowania.
46
Taką wykładnię potwierdzają w trzeciej kolejności cele dyrektywy 2015/2302, polegające – jak wynika z art. 1 tej dyrektywy w związku z jej motywami 1–3 – zarówno na usunięciu niejasności, wypełnieniu luk prawnych i dostosowaniu zakresu ochrony przyznanej podróżnym w dyrektywie 90/314 w celu uwzględnienia zmian na rynku, jak i na przyczynianiu się do osiągnięcia wysokiego poziomu ochrony konsumentów wymaganego przez art. 169 TFUE. Dyrektywa 2015/2302 przyczynia się zatem do zapewnienia wysokiego poziomu ochrony konsumentów w ramach polityki Unii w dziedzinie imprez turystycznych zgodnie z art. 38 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., HDI Global i MS Amlin Insurance, C‑771/22 i C‑45/23, EU:C:2024:644, pkt 74).
47
W tym względzie, po pierwsze, w świetle tych celów oraz faktu, że prawa przyznane przez dyrektywę 2015/2302 mają charakter bezwzględnie wiążący, jak wynika z art. 23 ust. 2 tej dyrektywy, należy dać pierwszeństwo szerokiej wykładni pojęcia „podróżnego” w rozumieniu art. 3 pkt 6 wspomnianej dyrektywy, aby zapewnić jej skuteczność (effet utile) (zob. analogicznie wyrok z dnia 24 października 2024 r., Zabitoń, C‑347/23, EU:C:2024:919, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).
48
Po drugie, wykładnia pojęcia „podróżnego” w rozumieniu art. 3 pkt 6 dyrektywy 2015/2302, która wyklucza z niego osobę prawną chcącą zawrzeć umowę o udział w imprezie turystycznej we własnym imieniu, lecz na rzecz osoby fizycznej lub osób fizycznych, prowadziłaby nieuchronnie do osłabienia poziomu ochrony tych osób fizycznych, które często będą konsumentami, w porównaniu z sytuacją, w której dana osoba prawna zostałaby uznana za „podróżnego”, tym bardziej gdy jest ona, jak w niniejszym przypadku, stowarzyszeniem o celach niezarobkowych działającym na rzecz niektórych swoich członków, których można uznać za osoby wymagające szczególnej troski.
49
W pierwszym przypadku bowiem ta osoba prawna, mimo że jest a priori jedynym kontrahentem organizatora w odniesieniu do zawartej umowy o udział w imprezie turystycznej, nie mogłaby, w braku możliwości uznania jej za „podróżnego”, powoływać się we własnym imieniu, lecz na rzecz osób fizycznych, dla których umowa ta została zawarta, na prawa, które mogłaby w przeciwnym razie wywodzić z dyrektywy 2015/2302, w tym na prawo, o którym mowa w art. 17 tej dyrektywy. Te osoby fizyczne musiałyby wówczas same – każda z nich w zakresie, w jakim ta umowa dotyczy jej indywidualnie, mimo że nie są stroną tej umowy – dochodzić swoich praw przed sądami krajowymi.
50
O ile w tym kontekście można wprawdzie wyobrazić sobie, że wspomniane osoby fizyczne w stosownym przypadku zezwolą danej osobie prawnej na reprezentowanie ich w tym celu przed sądem, o tyle konieczność podjęcia takich działań utrudniłaby jednak wykonywanie praw przyznanych przez dyrektywę 2015/2302, a zatem zamiast przyczyniać się do osiągnięcia wysokiego poziomu ochrony konsumentów, mogłaby zaszkodzić realizacji takiego celu.
51
Po trzecie, wykładnia pojęcia „podróżnego” nieobejmująca osób prawnych takich jak stowarzyszenia o celach niezarobkowych również skutkowałaby powstaniem luki prawnej, ponieważ mogłaby wówczas istnieć umowa o udział w imprezie turystycznej zawarta skutecznie przez osobę prawną, lecz osoba ta nie mogłaby jednak wykonywać związanych z tą umową praw przyznanych na mocy dyrektywy 2015/2302. Wykładnia pojęcia „podróżnego” prowadząca do takiego rezultatu byłaby zatem niezgodna z celem przywołanym w pkt 46 niniejszego wyroku, polegającym w szczególności na wypełnieniu luk prawnych.
52
Po czwarte, jak wskazano w pkt 35 niniejszego wyroku, należy wziąć pod uwagę szczególną funkcję pojęcia „podróżnego” w ramach tej dyrektywy.
53
Otóż, jak wynika również z motywu 7 dyrektywy 2015/2302, omówionego w pkt 41 niniejszego wyroku, w przypadku imprezy turystycznej objętej zakresem stosowania tej dyrektywy określonym w jej art. 2 szczególna funkcja pojęcia „podróżnego” polega nie na wyłączeniu z zakresu ochrony przyznanej przez tę dyrektywę niektórych osób na podstawie kryterium funkcjonalnego dotyczącego w szczególności charakteru, w jakim nabywają one tę imprezę turystyczną, lub ich formy prawnej, lecz na określeniu kręgu osób, które mogą powoływać się na prawa przyznane przez tę dyrektywę wyłącznie na podstawie związku tych osób z umowami dotyczącymi takiej imprezy turystycznej, a mianowicie wedle tego, czy chcą zawrzeć takie umowy albo czy mają prawo podróżować na podstawie zawartych już umów.
54
W związku z tym cele realizowane przez dyrektywę 2015/2302, a także szczególna funkcja, jaką pojęcie „podróżnego” w rozumieniu jej art. 3 pkt 6 pełni w ramach tej dyrektywy, wymagają przyjęcia wykładni tego pojęcia, zgodnie z którą obejmuje ono również osoby prawne chcące zawrzeć, we własnym imieniu, ale na rzecz pewnych osób fizycznych, umowę o udział w imprezie turystycznej objętą zakresem stosowania wspomnianej dyrektywy.
55
Należy wreszcie uściślić, podobnie jak uczyniła to Komisja, że osoba – niezależnie od tego, czy jest osobą fizyczną czy prawną – która chce zawrzeć umowę o udział w imprezie turystycznej i z tego tytułu powinna zostać uznana za podróżnego w rozumieniu art. 3 pkt 6 dyrektywy 2015/2302, zachowuje ten status po zawarciu umowy. Nie można bowiem przyjąć, że osoba chcąca zawrzeć taką umowę na rzecz innej osoby traci status podróżnego po zawarciu umowy z tego tylko powodu, że sama nie ma prawa do podróżowania na podstawie tej umowy, gdyż takie podejście prowadziłoby w praktyce do zneutralizowania ochrony, jaką owej osobie ma przyznać ta dyrektywa.
56
W świetle całości powyższych rozważań na zadane pytanie trzeba odpowiedzieć, że art. 3 pkt 6 dyrektywy 2015/2302 należy interpretować w ten sposób, że osoba prawna taka jak stowarzyszenie o celach niezarobkowych, które zawarło z organizatorem we własnym imieniu, ale na rzecz niektórych swoich członków, umowę o udział w imprezie turystycznej, jest objęta zakresem pojęcia „podróżnego” w rozumieniu tego przepisu.
W przedmiocie kosztów
57
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (dziesiąta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 3 ust. 6 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2302 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie imprez turystycznych i powiązanych usług turystycznych, zmieniającej rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 i dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE oraz uchylającej dyrektywę Rady 90/314/EWG
należy interpretować w ten sposób, że:
osoba prawna taka jak stowarzyszenie o celach niezarobkowych, które zawarło z organizatorem we własnym imieniu, ale na rzecz niektórych swoich członków, umowę o udział w imprezie turystycznej, jest objęta zakresem pojęcia „podróżnego” w rozumieniu tego przepisu.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niderlandzki.