62021CJ0794
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
z dnia 26 września 2024 r. (
*1
)
Odwołanie – Pomoc państwa – System pomocy wdrożony przez Republikę Federalną Niemiec na rzecz dużych odbiorców energii elektrycznej – Zwolnienie z opłat za użytkowanie sieci za lata 2012–2013 – Decyzja uznająca system pomocy za niezgodny z rynkiem wewnętrznym – Skarga o stwierdzenie nieważności – Termin do wniesienia skargi – Dopuszczalność – Artykuł 107 ust. 1 TFUE – Pojęcie „pomocy państwa” – Zasoby państwowe – Opłata parafiskalna lub inne obowiązkowe opłaty
W sprawach połączonych C‑794/21 P i C‑800/21 P
mających za przedmiot dwa odwołania na podstawie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wniesione w dniach, odpowiednio, 16 i 17 grudnia 2021 r.,
Republika Federalna Niemiec, którą reprezentowali J. Möller oraz R. Kanitz, w charakterze pełnomocników,
strona wnosząca odwołanie w sprawie C‑794/21 P,
w której drugą stroną postępowania są:
Infineon Technologies Dresden GmbH & Co. KG, z siedzibą w Dreźnie (Niemcy),
Infineon Technologies AG, z siedzibą w Neubibergu (Niemcy),
które reprezentowali L. Assmann oraz M. Peiffer, Rechtsanwälte,
strona skarżąca w pierwszej instancji,
Komisja Europejska, którą reprezentowali K. Herrmann, C. Kovács oraz T. Maxian Rusche, w charakterze pełnomocników,
strona pozwana w pierwszej instancji,
oraz
Infineon Technologies AG, z siedzibą w Neubibergu,
Infineon Technologies Dresden GmbH & Co. KG, z siedzibą w Dreźnie,
które reprezentowali L. Assmann oraz M. Peiffer, Rechtsanwälte,
strona wnosząca odwołanie w sprawie C‑800/21 P,
w której drugą stroną postępowania są:
Komisja Europejska, którą reprezentowali K. Herrmann, C. Kovács oraz T. Maxian Rusche, w charakterze pełnomocników, których wspierał H. Heinrich, Rechtsanwalt,
strona pozwana w pierwszej instancji,
Republika Federalna Niemiec, którą reprezentowali J. Möller oraz R. Kanitz, w charakterze pełnomocników,
interwenient w pierwszej instancji,
TRYBUNAŁ (trzecia izba),
w składzie: K. Jürimäe (sprawozdawczyni), prezes izby, K. Lenaerts, prezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego trzeciej izby, N. Piçarra, N. Jääskinen i M. Gavalec, sędziowie,
rzecznik generalny: L. Medina,
sekretarz: D. Dittert, kierownik wydziału,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 28 czerwca 2023 r.,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 9 listopada 2023 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
W odwołaniu w sprawie C‑794/21 P Republika Federalna Niemiec wnosi o uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 6 października 2021 r., Infineon Technologies Dresden i Infineon Technologies/Komisja (T‑233/19 i T‑234/19, zwanego dalej zaskarżonym wyrokiem, EU:T:2021:647), którym oddalił on skargi spółek Infineon Technologies Dresden GmbH & Co. KG i Infineon Technologies AG (zwanych dalej łącznie „spółkami Infineon”) zmierzające do stwierdzenia nieważności decyzji Komisji (UE) 2019/56 z dnia 28 maja 2018 r. w sprawie pomocy państwa SA.34045 (2013/C) (ex 2012/NN) udzielonej przez Niemcy dużym odbiorcom energii elektrycznej na podstawie § 19 StromNEV (Dz.U. 2019, L 14, s. 1) (zwanej dalej „sporną decyzją”).
2
W odwołaniu w sprawie C‑800/21 P spółki Infineon wnoszą o uchylenie zaskarżonego wyroku.
3
W odwołaniach wzajemnych wniesionych w każdej ze spraw C‑794/21 P i C‑800/21 P Komisja Europejska również wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku.
Ramy prawne
4
Motyw 39 rozporządzenia Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 [TFUE] (Dz.U. 2015, L 248, s. 9) ma następujące brzmienie:
„W interesie przejrzystości i pewności prawa właściwe jest podawanie do publicznej wiadomości informacji o decyzjach Komisji, przy jednoczesnym utrzymaniu zasady, że decyzje w sprawach dotyczących pomocy państwa kierowane są do zainteresowanego państwa członkowskiego. Dlatego właściwe jest publikowanie wszystkich decyzji, które mogłyby mieć wpływ na interesy zainteresowanych stron, w całości lub w formie skróconej, lub udostępnienie kopii takich decyzji zainteresowanym stronom, jeżeli decyzje te nie zostały opublikowane lub jeżeli nie zostały opublikowane w pełnym brzmieniu”.
5
Artykuł 1 lit. h) tego rozporządzenia stanowi:
„Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:
[…]
h)
„zainteresowana strona” oznacza którekolwiek państwo członkowskie oraz jakiekolwiek osoby, przedsiębiorstwa lub związki przedsiębiorstw, na których interesy może mieć wpływ przyznanie pomocy, w szczególności beneficjentów pomocy, konkurujące ze sobą przedsiębiorstwa lub stowarzyszenia handlowe”.
6
Artykuł 32 rzeczonego rozporządzenia, zatytułowany „Publikacja decyzji”, w ust. 3 przewiduje:
„Komisja publikuje w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej decyzje, które podejmuje na podstawie art. 8 ust. 1 i 2 oraz art. 9”.
Okoliczności powstania sporu i sporna decyzja
7
Okoliczności powstania sporu przedstawione w pkt 1–22 zaskarżonego wyroku można streścić następująco.
W przedmiocie rozpatrywanych przepisów ustawowych i wykonawczych
W przedmiocie systemu opłat za użytkowanie sieci przed wprowadzeniem spornych środków
8
Paragraf 21 Energiewirtschaftsgesetz (ustawy o ochronie dostaw energii), zmienionej przez Gesetz zur Neuregelung energiewirtschaftsrechtlicher Vorschriften (ustawę o nowej regulacji przepisów dotyczących gospodarki energetycznej) z dnia 26 lipca 2011 r. (BGBl. 2011 I, s. 1554), przed zmianami wprowadzonymi Gesetz zur Weiterentwicklung des Strommarktes (ustawą o dalszym rozwoju rynku energii elektrycznej) z dnia 26 lipca 2016 r. (BGBl. 2016 I, s. 1786) (zwanej dalej „EnWG 2011”), przewidywał między innymi, że opłaty za użytkowanie sieci muszą być odpowiednie, niedyskryminujące, przejrzyste oraz oparte na kosztach efektywnej eksploatacji sieci.
9
Paragraf 24 EnWG 2011 upoważniał niemiecki rząd federalny do ustanowienia w drodze rozporządzenia szczegółowych przepisów dotyczących z jednej strony określenia ogólnej metody określania opłat za użytkowanie sieci, a z drugiej strony uregulowania szczególnych przypadków użytkowania sieci oraz warunków, na jakich organ regulacyjny może zezwolić na indywidualne opłaty sieciowe lub ich zakazać.
10
Paragraf 17 Stromnetzentgeltverordnung (federalnego rozporządzenia w sprawie opłat za użytkowanie sieci energetycznej) z dnia 25 lipca 2005 r. (BGBl. 2005 I, s. 2225, zwanego dalej „rozporządzeniem StromNEV 2005”), określa metodę obliczania, która ma być stosowana przez operatorów sieci przy ustalaniu opłat ogólnych. Jest to metoda dwuetapowa, która polega najpierw na określeniu poszczególnych rocznych składników kosztów wszystkich sieci, a następnie obliczeniu opłat ogólnych na podstawie całkowitych rocznych kosztów sieci.
11
Przy ustalaniu opłat ogólnych uwzględnia się dwa następujące elementy: „funkcję równoczesności", która odzwierciedla prawdopodobieństwo, że indywidualne zużycie danego użytkownika przyczynia się do rocznego obciążenia szczytowego danego poziomu sieci, oraz maksymalny próg przychodów na operatora określony przez Bundesnetzagentur (federalną agencję ds. sieci, Niemcy) (zwaną dalej „BNetzA”) na podstawie analizy porównawczej z innymi operatorami sieci, mający na celu uniknięcie kompensacji kosztów wynikających z nieefektywności opłatami za użytkowanie sieci.
12
W § 19 StromNEV z 2005 r. przewidziano opłaty indywidualne dla kategorii użytkowników, których profile poboru i obciążenia znacznie się różnią od profili innych użytkowników (zwanych dalej „użytkownikami nietypowymi”). Opłaty te uwzględniają, zgodnie z zasadą, że opłaty za użytkowanie sieci odzwierciedlają koszty sieciowe, wkład użytkowników nietypowych w obniżenie kosztów sieciowych lub uniknięcia zwiększenia tych kosztów.
13
W tym względzie § 19 ust. 2 StromNEV 2005 przewiduje opłaty indywidualne dla dwóch następujących kategorii użytkowników nietypowych:
–
użytkowników, których wkład w obciążenie szczytowe może znacznie różnić się od równoczesnego rocznego obciążenia szczytowego wszystkich innych użytkowników przyłączonych do tego samego poziomu sieci, tj. użytkowników, którzy systematycznie zużywają energię elektryczną poza godzinami szczytu (zwanych dalej „odbiorcami antycyklicznymi”), oraz
–
użytkowników, których roczne zużycie energii elektrycznej wynosi co najmniej 7000 godzin użytkowania i więcej niż 10 gigawatogodzin (zwanych dalej „dużymi odbiorcami”).
14
Do czasu zmiany przez EnWG 2011 rozporządzenie StromNEV 2005 przewidywało, że odbiorcy antycykliczni i duzi odbiorcy podlegają opłatom indywidualnym obliczanym według „metody ścieżki fizycznej” opracowanej przez BNetzA. Metoda ta uwzględniała koszty sieciowe generowane przez odbiorców antycyklicznych i dużych odbiorców, przy czym opłata minimalna wynosiła 20 % opublikowanych opłat ogólnych (zwaną dalej „opłatą minimalną”). Ta ostatnia opłata gwarantowała wynagrodzenie za eksploatację sieci, do której przyłączeni byli wspomniani odbiorcy, w przypadku gdyby opłaty indywidualne obliczone zgodnie z metodą ścieżki fizycznej były niższe niż ta opłata minimalna lub bliskie zeru.
W przedmiocie spornych środków
15
Zgodnie z § 19 ust. 2 zdania drugie i trzecie rozporządzenia StromNEV 2005, zmienionego przez EnWG 2011, od dnia 1 stycznia 2011 r. – daty zastosowania tego przepisu z mocą wsteczną – opłaty indywidualne uiszczane przez dużych odbiorców zostały zniesione i zastąpione pełnym zwolnieniem z opłat za użytkowanie sieci (zwanym dalej „spornym zwolnieniem”) zatwierdzanym przez właściwy organ regulacyjny, a mianowicie przez BNetzA lub organ regulacyjny danego kraju związkowego. Koszty tego zwolnienia obciążały operatorów systemów przesyłowych lub dystrybucyjnych w zależności od poziomu sieci, do którego podłączeni byli beneficjenci.
16
Zgodnie z § 19 ust. 2 zdania szóste i siódme rozporządzenia StromNEV 2005, zmienionego przez EnWG 2011, operatorzy systemów przesyłowych byli zobowiązani do zwrotu operatorom sieci dystrybucyjnych zmniejszonych dochodów wynikających ze spornego zwolnienia i musieli skompensować między sobą koszty związane z tym zwolnieniem w drodze kompensaty finansowej zgodnie z § 9 Kraft‑Wärme‑Kopplungsgesetz (ustawy o wspieraniu kogeneracji ciepła i energii elektrycznej) z dnia 19 marca 2002 r. (BGBl. 2002 I, s. 1092), w związku z czym każdy ponosił takie samo obciążenie finansowe, obliczone w zależności od ilości energii elektrycznej dostarczanej przez niego odbiorcom końcowym podłączonym do jego sieci.
17
Od 2012 r. obowiązywał na mocy decyzji BNetzA z dnia 14 grudnia 2011 r. (BK8‑11‑024) (zwanej dalej „decyzją BNetzA z 2011 r.”) mechanizm finansowania. Zgodnie z tym mechanizmem operatorzy systemów dystrybucyjnych pobierali od odbiorców końcowych lub dostawców energii elektrycznej dopłatę (zwaną dalej „sporną dopłatą”), której kwota była przekazywana operatorom systemów przesyłowych w celu zrekompensowania przychodów utraconych z powodu spornego zwolnienia.
18
Kwota spornej dopłaty była ustalana corocznie z góry przez operatorów systemów przesyłowych na podstawie metody ustalonej przez BNetzA. Kwota za 2012 r., czyli pierwszy rok wdrażania mechanizmu, została ustalona bezpośrednio przez BNetzA.
19
Przepisy te nie miały zastosowania do kosztów zwolnienia za 2011 r., w związku z czym każdy operator systemu przesyłowego i dystrybucyjnego musiał ponieść straty związane z tym zwolnieniem za ten rok.
W przedmiocie systemu opłaty za użytkowanie sieci po przyjęciu spornych środków
20
W toku postępowania administracyjnego, które doprowadziło do wydania spornej decyzji, sporne zwolnienie zostało najpierw uznane za nieważne orzeczeniami sądowymi Oberlandesgericht Düsseldorf (wyższego sądu krajowego w Düsseldorfie, Niemcy) z dnia 8 maja 2013 r. i Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości, Niemcy) z dnia 6 października 2015 r. Następnie zwolnienie to zostało uchylone z dniem 1 stycznia 2014 r. rozporządzeniem StromNEV 2005, zmienionym przez Verordnung zur Änderung von Verordnungen auf dem Gebiet des Energiewirtschaftsrechts (rozporządzenie zmieniające rozporządzenia w dziedzinie prawa gospodarki energetycznej) z dnia 14 sierpnia 2013 r. (BGBl. 2013 I, s. 3250) (zwanym dalej „rozporządzeniem StromNEV 2013”). Rozporządzeniem StromNEV 2013 ponownie wprowadzono na przyszłość opłaty indywidualne obliczane zgodnie z metodą ścieżki fizycznej, z zastosowaniem zamiast opłaty minimalnej opłat ryczałtowych w wysokości 10 %, 15 % i 20 % opłat ogólnych w zależności od zużycia energii elektrycznej (7000, 7500 i 8000 godzin rocznego użytkowania sieci).
21
Rozporządzenie StromNEV z 2013 r. wprowadziło system przejściowy obowiązujący od dnia 22 sierpnia 2013 r. i mający zastosowanie z mocą wsteczną do dużych odbiorców, którzy nie skorzystali jeszcze ze spornego zwolnienia za lata 2012 i 2013. System ten przewidywał w miejsce opłat indywidualnych obliczanych zgodnie z metodą ścieżki fizycznej oraz opłaty minimalnej stosowanie wobec tych odbiorców wyłącznie opłat ryczałtowych.
W przedmiocie postępowania administracyjnego i spornej decyzji
22
W następstwie licznych skarg Komisja opublikowała w dniu 4 maja 2013 r. decyzję o wszczęciu postępowania na podstawie art. 108 ust. 2 TFUE w sprawie systemu pomocy opartego na spornych środkach (Dz.U. 2013, C 128, s. 43).
23
Po przeprowadzeniu postępowania, w trakcie którego Republika Federalna Niemiec i inne zainteresowane strony przedstawiły swoje uwagi, Komisja wydała w dniu 28 maja 2018 r. sporną decyzję.
24
W decyzji tej Komisja stwierdziła, że od dnia 1 stycznia 2012 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. Republika Federalna Niemiec bezprawnie przyznała pomoc państwa w postaci spornego zwolnienia.
25
W szczególności Komisja doszła do wniosku, że kwota pomocy państwa odpowiadała kosztom obsługi sieci spowodowanym w latach 2012 i 2013 przez zwolnionych dużych odbiorców lub – jeśli koszty te były niższe od opłaty minimalnej – odpowiadała tej opłacie.
26
Ponadto Komisja wskazała, że rozpatrywana pomoc była niezgodna z rynkiem wewnętrznym, ponieważ nie podlegała żadnemu z wyjątków przewidzianych w art. 107 ust. 2 i 3 TFUE i nie mogła zostać uznana za zgodną także z innych powodów.
27
W konsekwencji Komisja postanowiła, co następuje:
–
sporne zwolnienie stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE w zakresie, w jakim duzi odbiorcy zostali zwolnieni z opłat za użytkowanie sieci, które odpowiadały powodowanym przez nich kosztom obsługi sieci, lub z opłaty minimalnej, w przypadku gdy koszty obsługi sieci były niższe od tej opłaty;
–
rozpatrywana pomoc została wdrożona przez Republikę Federalną Niemiec z naruszeniem art. 108 ust. 3 TFUE i jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym;
–
pomoc indywidualna przyznawana w ramach rozpatrywanego systemu nie stanowi pomocy państwa, jeżeli w momencie jej przyznania spełniała warunki ustanowione w rozporządzeniu w sprawie pomocy de minimis przyjętym na podstawie art. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 994/98 z dnia 7 maja 1998 r. dotyczącego stosowania art. [107] i [108 TFUE] do niektórych kategorii horyzontalnej pomocy państwa (Dz.U. 1998, L 142, s. 1); i
–
Republika Federalna Niemiec jest zobowiązana z jednej strony do odzyskania od beneficjentów pomocy niezgodnej z rynkiem wewnętrznym przyznanej w ramach rozpatrywanego systemu pomocy, wraz z odsetkami, a z drugiej strony do anulowania wszystkich dotychczas niezrealizowanych wypłat pomocy w ramach tego systemu ze skutkiem od daty przyjęcia zaskarżonej decyzji.
Skargi przed Sądem i zaskarżony wyrok
28
Pismami złożonymi w sekretariacie Sądu w dniu 9 kwietnia 2019 r. każda ze spółek Infineon wniosła skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji.
29
Postanowieniem prezesa szóstej izby Sądu z dnia 15 maja 2019 r. sprawy T‑233/19 i T‑234/19 zostały połączone.
30
Postanowieniem prezesa szóstej izby Sądu z dnia 30 sierpnia 2019 r. Republika Federalna Niemiec została dopuszczona do sprawy w charakterze interwenienta popierającego żądania spółek Infineon, zgodnie z wnioskiem tego państwa członkowskiego.
31
Na poparcie swoich skarg spółki Infineon podniosły jeden zarzut dotyczący braku pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE ze względu na to, że sporne zwolnienie nie zostało sfinansowane z zasobów państwowych.
32
W zaskarżonym wyroku Sąd uznał skargi za dopuszczalne, a następnie oddalił ten zarzut i w konsekwencji oddalił skargi o stwierdzenie nieważności w całości.
Postępowanie przed Trybunałem i żądania stron
33
W odwołaniu w sprawie C‑794/21 P Republika Federalna Niemiec wnosi do Trybunału o:
–
uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim oddalono w nim skargę o stwierdzenie nieważności jako bezzasadną,
–
stwierdzenie nieważności spornej decyzji i
–
obciążenie Komisji kosztami postępowania poniesionymi przed Sądem i przed Trybunałem.
34
Spółki Infineon wnoszą do Trybunału o uwzględnienie odwołania w sprawie C‑794/21 P.
35
Komisja wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania w sprawie C‑794/21 P i obciążenie Republiki Federalnej Niemiec kosztami postępowania.
36
W odwołaniu w sprawie C‑800/21 P spółki Infineon wnoszą do Trybunału o:
–
uchylenie zaskarżonego wyroku;
–
stwierdzenie nieważności spornej decyzji lub tytułem żądania ewentualnego – przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd; i
–
obciążenie Komisji kosztami postępowania poniesionymi przed Sądem i przed Trybunałem.
37
Republika Federalna Niemiec wnosi do Trybunału o uwzględnienie odwołania w sprawie C‑800/21 P i obciążenie Komisji kosztami postępowania.
38
Komisja wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania w sprawie C‑800/21 P i obciążenie spółek Infineon kosztami postępowania.
39
W odwołaniach wzajemnych w sprawach C‑794/21 P i C‑800/21 P Komisja wnosi do Trybunału o:
–
uchylenie zaskarżonego wyroku;
–
stwierdzenie niedopuszczalności skarg o stwierdzenie nieważności w sprawach połączonych T‑233/19 i T‑234/19;
–
w sprawie C‑794/21 P – obciążenie z jednej strony Republiki Federalnej Niemiec kosztami postępowania przed Trybunałem, a z drugiej strony spółek Infineon kosztami postępowania przed Sądem; oraz
–
w sprawie C‑800/21 P – obciążenie spółek Infineon kosztami postępowania przed Trybunałem i Sądem.
40
Spółki Infineon i Republika Federalna Niemiec wnoszą o oddalenie odwołań wzajemnych i obciążenie Komisji kosztami postępowania.
41
Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 18 kwietnia 2023 r. sprawy C‑794/21 P i C‑800/21 P zostały połączone do celów ustnego etapu postępowania i wydania wyroku.
W przedmiocie odwołań wzajemnych
42
Odwołania wzajemne wniesione przez Komisję zmierzają zasadniczo do zakwestionowania dopuszczalności skargi wniesionej w pierwszej instancji, co stanowi kwestię wstępną w stosunku do kwestii dotyczących istoty sprawy podniesionych w odwołaniach głównych. Odwołania wzajemne należy zatem rozpatrzyć w pierwszej kolejności (zob. podobnie wyrok z dnia 3 grudnia 2020 r., Changmao Biochemical Engineering/Distillerie Bonollo i in., C‑461/18 P, EU:C:2020:979, pkt 43).
43
Na poparcie odwołań wzajemnych Komisja podnosi dwa zarzuty.
W przedmiocie zarzutu pierwszego
Argumentacja stron
44
W zarzucie pierwszym podniesionym na poparcie odwołań wzajemnych Komisja zarzuca Sądowi naruszenie prawa w pkt 37–44 zaskarżonego wyroku poprzez przyjęcie szerokiej wykładni pojęcia „publikacji” w rozumieniu art. 263 akapit szósty TFUE. I tak Sąd błędnie uznał, że każda publikacja w Dzienniku Urzędowym odpowiada temu pojęciu, niezależnie od tego, czy taka publikacja warunkuje wejście w życie danego aktu zgodnie z art. 297 TFUE i czy jest przewidziana w samym traktacie.
45
W pierwszej kolejności – wykładnia Sądu jest sprzeczna z orzecznictwem Trybunału wynikającym z wyroku z dnia 17 maja 2017 r., Portugalia/Komisja (C‑339/16 P, EU:C:2017:384, pkt 34–40), a także z postanowień z dnia 31 stycznia 2019 r., Iordăchescu/Parlament i in. (C‑426/18 P, EU:C:2019:89, pkt 22) i z dnia 5 września 2019 r., Fryč/Komisja (C‑230/19 P, EU:C:2019:685, pkt 15). W orzecznictwie tym Trybunał ustanowił paralelizm między art. 263 akapit szósty TFUE a art. 297 TFUE, w tym znaczeniu, że publikacja danego aktu stanowi początek biegu terminu do wniesienia skargi tylko wtedy, gdy warunkuje ona wejście w życie tego aktu i jest przewidziana w samym traktacie.
46
Takie podejście znajduje potwierdzenie w wykładni literalnej, kontekstualnej i celowościowej art. 263 akapit szósty TFUE.
47
Co się tyczy z jednej strony brzmienia tego postanowienia, Komisja podnosi, że we wszystkich wersjach językowych, z wyjątkiem wersji niemieckiej, pojęcia „publikacji” i „notyfikacji” znajdują się zarówno w art. 263 akapit szósty TFUE, jak i w art. 297 TFUE, co świadczy o istnieniu paralelizmu między tymi dwoma postanowieniami.
48
Co się tyczy z drugiej strony ducha i celu art. 263 akapit szósty TFUE, terminy do wniesienia skargi określone w tym postanowieniu przyczyniają się do realizacji celu pewności prawa. Jeżeli podmiot prawa chciałby zaskarżyć akt, powinien co do zasady uczynić to w terminie dwóch miesięcy od dnia, w którym ostateczna wersja jego treści została podana do jego wiadomości. Natomiast w przypadku aktów o charakterze generalnym, które nie mają adresatów, datą tą jest data publikacji w Dzienniku Urzędowym. W przypadku aktów wskazujących adresata wspomnianą datą jest data notyfikacji temu adresatowi. Jedynie wyjątkowo i pomocniczo, w przypadku aktu, który nie musi być ani opublikowany, ani notyfikowany, powzięcie wiadomości może stanowić zdarzenie powodujące rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia skargi. Tym samym paralelizm między art. 263 akapit szósty TFUE a art. 297 TFUE gwarantuje, że późniejsza publikacja aktu w Dzienniku Urzędowym w celach informacyjnych nie prowadzi do przedłużenia terminu do wniesienia skargi, a tym samym do niepewności prawa.
49
W drugiej kolejności – publikacja decyzji Komisji o zakończeniu formalnego postępowania wyjaśniającego nie może być utożsamiana z „publikacją” w rozumieniu art. 297 ust. 2 akapit drugi TFUE. Nie wyznacza ona zatem początku biegu terminu do wniesienia skargi.
50
Z jednej strony taka decyzja jest skierowana do danego państwa członkowskiego i jest notyfikowana wyłącznie jemu. Zgodnie z art. 297 ust. 2 akapit trzeci TFUE wchodzi ona w życie wraz z tą notyfikacją, a nie z jej publikacją w Dzienniku Urzędowym, która ma na celu jedynie poinformowanie społeczeństwa, w tym beneficjentów pomocy, od których dane państwo członkowskie powinno odzyskać tę pomoc jeszcze przed publikacją decyzji. Z drugiej strony wspomniana publikacja nie wynika z traktatu FUE, lecz z art. 32 rozporządzenia 2015/1589 w związku z jego motywem 39. W tych okolicznościach w celu określenia początku biegu terminu do wniesienia skargi, jakim dysponuje przedsiębiorstwo będące beneficjentem na zaskarżenie decyzji zamykającej formalne postępowanie wyjaśniające, należy oprzeć się na faktycznym powzięciu wiadomości o tej decyzji. W braku wcześniejszego, możliwego do wykazania powzięcia wiadomości datę publikacji aktu w Dzienniku Urzędowym uznaje się na podstawie fikcji prawnej za datę faktycznego powzięcia wiadomości.
51
W trzeciej kolejności Komisja podnosi szereg argumentów, które według niej potwierdzają jej wykładnię art. 263 akapit szósty TFUE.
52
Po pierwsze, opiera się ona na systematyce tego przepisu, twierdząc, że publikacja i notyfikacja aktu są traktowane jednakowo i że powzięcie wiadomości stanowi zdarzenie o charakterze pomocniczym w stosunku do dwóch pierwszych. Ten stosunek pomocniczości naruszyła wykładnia dokonana przez Sąd, ponieważ gdyby publikacja na podstawie art. 32 rozporządzenia 2015/1589 była równoznaczna z publikacją na podstawie art. 297 ust. 1 TFUE, termin do wniesienia skargi musiałby rozpocząć bieg, w tym w odniesieniu do danego państwa członkowskiego i pomimo notyfikacji, w dniu tej publikacji.
53
Po drugie, Komisja jest zdania, że wykładnia przyjęta przez Sąd prowadzi do braku równości broni między przedsiębiorstwami, od których odzyskiwana jest pomoc, a ich konkurentami, którzy nie otrzymali pomocy. Podczas gdy pierwsze z nich otrzymują w praktyce kopię decyzji od danego państwa członkowskiego, te drugie muszą czekać na publikację decyzji w Dzienniku Urzędowym zgodnie z art. 32 rozporządzenia 2015/1589, wobec czego faktyczne terminy do wniesienia skargi dla tych przedsiębiorstw są różne. Taka wykładnia prowadziła również do nierówności między Komisją a przedsiębiorstwami, od których należy odzyskać pomoc. Na udzielenie odpowiedzi na skargę przedsiębiorstwa będącego beneficjentem pomocy Komisja dysponuje bowiem terminem dwóch miesięcy, podczas gdy ze względu na tę interpretację przedsiębiorstwa te korzystałyby z dłuższego terminu na przygotowanie skargi.
54
Po trzecie, Sąd oparł się na błędnej interpretacji wyroku z dnia 10 marca 1998 r., Niemcy/Rada (C‑122/95, EU:C:1998:94). W odróżnieniu bowiem od spornej decyzji decyzja rozpatrywana w sprawie, w której zapadł tamten wyrok, nie wskazywała adresata.
55
Po czwarte, pkt 39 zaskarżonego wyroku, w którym Sąd stwierdził, że spółki Infineon mogły subiektywnie oczekiwać publikacji spornej decyzji w Dzienniku Urzędowym, nie uwzględnia bezwzględnie wiążącego charakteru terminów do wniesienia skargi.
56
Republika Federalna Niemiec i spółki Infineon odpowiadają, że zarzut pierwszy jest bezzasadny.
Ocena Trybunału
57
W zarzucie pierwszym podniesionym na poparcie odwołań wzajemnych Komisja kwestionuje zasadność ocen Sądu zawartych w pkt 37–44 zaskarżonego wyroku. Jej zdaniem, wbrew temu, co Sąd orzekł w tych punktach, termin do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności spornej decyzji biegł w odniesieniu do spółek Infineon nie od daty publikacji tej decyzji w Dzienniku Urzędowym, lecz od dnia faktycznego powzięcia wiadomości o niej przez te spółki.
58
W tym względzie należy stwierdzić, że w pkt 37–44 zaskarżonego wyroku Sąd oddalił podniesiony przez Komisję zarzut niedopuszczalności oparty na rzekomym wniesieniu przez spółki Infineon skargi o stwierdzenie nieważności spornej decyzji po terminie.
59
Z łącznej lektury pkt 37–39 tego wyroku wynika, że Sąd uznał, iż termin do wniesienia skargi biegł w niniejszej sprawie od dnia publikacji spornej decyzji w Dzienniku Urzędowym, co miało miejsce w dniu 16 stycznia 2019 r., i że termin ten został zachowany.
60
Na poparcie tego stwierdzenia Sąd przypomniał w pkt 38 tego wyroku, że kryterium daty powzięcia wiadomości o akcie jako rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi posiada charakter pomocniczy w stosunku do kryteriów daty publikacji lub daty notyfikacji tego aktu. Podkreślając, że publikacja nie była warunkiem skuteczności spornej decyzji, wskazał on w pkt 39 tego wyroku, że decyzja ta powinna zostać opublikowana w Dzienniku Urzędowym zgodnie z art. 32 ust. 3 rozporządzenia 2015/1589, wobec czego spółki Infineon mogły zasadnie oczekiwać, że decyzja ta zostanie opublikowana.
61
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 263 akapit szósty TFUE „skargi przewidziane w niniejszym artykule wnosi się w terminie dwóch miesięcy, stosownie do przypadku, od daty publikacji aktu lub jego notyfikowania skarżącemu lub, w razie ich braku, od daty powzięcia przez niego wiadomości o tym akcie”.
62
Z brzmienia tego przepisu, a w szczególności z wyrażeń „stosownie do przypadku” i „w razie ich braku” jasno wynika, że początek biegu terminu do wniesienia skargi jest określany w zależności od danej sytuacji i że trzy kryteria, które mogą rozpocząć ten termin, są zhierarchizowane.
63
Tym samym termin do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności rozpoczyna swój bieg przede wszystkim z chwilą publikacji aktu lub jego notyfikowania skarżącemu. Te dwa główne kryteria są umieszczone w systematyce tego przepisu na równi w tym znaczeniu, że żadne z tych kryteriów nie jest pomocnicze w stosunku do drugiego (zob. podobnie wyrok z dnia 17 maja 2017 r., Portugalia/Komisja, C‑339/16 P, EU:C:2017:384, pkt 38).
64
Natomiast, jak słusznie zauważył Sąd w pkt 38 zaskarżonego wyroku, kryterium daty powzięcia wiadomości o zaskarżonym akcie jako rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi posiada charakter pomocniczy w stosunku do kryteriów daty publikacji lub daty notyfikacji tego aktu (zob. podobnie wyrok z dnia 10 marca 1998 r., Niemcy/Rada, C‑122/95, EU:C:1998:94, pkt 35), co zresztą nie zostało zakwestionowane w niniejszej sprawie.
65
W niniejszym przypadku sporna decyzja, która zamyka formalne postępowanie wyjaśniające w sprawie pomocy państwa, wskazywała jako adresata dane państwo członkowskie, a mianowicie Republikę Federalną Niemiec, i została mu notyfikowana zgodnie z art. 297 ust. 2 akapit trzeci TFUE. Odpowiednio decyzja ta została opublikowana w Dzienniku Urzędowym zgodnie z art. 32 ust. 3 rozporządzenia 2015/1589.
66
Z orzecznictwa Trybunału wynika, że w takim przypadku dla adresata aktu, który miał mu być notyfikowany, czyli zainteresowanego państwa członkowskiego, termin do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności biegnie od dnia tej notyfikacji, i to nawet wówczas, gdy akt jest również przedmiotem publikacji w Dzienniku Urzędowym (zob. podobnie wyrok z dnia 17 maja 2017 r., Portugalia/Komisja, C‑339/16 P, EU:C:2017:384, pkt 37).
67
Natomiast z wykładni literalnej, celowościowej i kontekstualnej art. 263 akapit szósty TFUE, interpretowanego w świetle orzecznictwa Trybunału, wynika, że termin do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności biegnie w stosunku do osób trzecich, takich jak spółki Infineon, od dnia publikacji aktu w Dzienniku Urzędowym, również wtedy gdy publikacja ta wynika nie z art. 297 ust. 2 akapit drugi TFUE, lecz z przepisu prawa wtórnego, takiego jak art. 32 ust. 3 rozporządzenia 2015/1589.
68
Po pierwsze, należy bowiem stwierdzić w świetle brzmienia art. 263 akapit szósty TFUE, że postanowienie to odnosi się do „publikacji” aktów w ogólności (zob. podobnie wyrok z dnia 26 września 2013 r., PPG i SNF/ECHA, C‑625/11 P, EU:C:2013:594, pkt 31). Brzmienie to nie wiąże zatem z tym pojęciem żadnego konkretnego warunku, w szczególności w odniesieniu do podstawy prawnej obowiązku publikacji.
69
W tym względzie prawdą jest, że – jak twierdzi Komisja – Trybunał orzekł w szczególności, iż pojęcie „publikacji” w rozumieniu art. 263 akapit szósty TFUE dotyczy publikacji w Dzienniku Urzędowym, która warunkuje wejście w życie aktu i jest przewidziana w traktacie FUE (zob. podobnie wyrok z dnia 17 maja 2017 r., Portugalia/Komisja, C‑339/16 P, EU:C:2017:384, pkt 36; postanowienia: z dnia 31 stycznia 2019 r., Iordăchescu/Parlament i in., C‑426/18 P, EU:C:2019:89, pkt 22; a także z dnia 5 września 2019 r., Fryč/Komisja, C‑230/19 P, EU:C:2019:685, pkt 15).
70
Jednakże wbrew stanowisku bronionemu przez Komisję nie można z tego wywnioskować, że pojęcie „publikacji” w rozumieniu art. 263 akapit szósty TFUE ogranicza się do tej hipotezy.
71
Precedensów przytoczonych w pkt 69 niniejszego wyroku nie można bowiem odczytywać w sposób izolowany, lecz wpisują się one w orzecznictwo Trybunału, który dokonał szerokiej wykładni pojęcia „publikacji” w rozumieniu art. 263 akapit szósty TFUE. I tak pojęcie to obejmuje poza przypadkiem, o którym mowa w tym pkt 69, publikację zaskarżonego aktu w Dzienniku Urzędowym, która wynika nie z obowiązku przewidzianego przez traktat, lecz z utrwalonej praktyki instytucji Unii Europejskiej (zob. podobnie wyrok z dnia 10 marca 1998 r., Niemcy/Rada, C‑122/95, EU:C:1998:94, pkt 36, 39) lub z przepisu prawa wtórnego, takiego jak art. 32 ust. 3 rozporządzenia 2015/1589 (zob. podobnie postanowienie z dnia 25 listopada 2008 r., S.A.BA.R./Komisja, C‑501/07 P, EU:C:2008:652, pkt 23), a nawet publikację na stronie internetowej instytucji, organu lub jednostki organizacyjnej Unii, jeżeli taka publikacja jest przewidziana w prawie wtórnym (zob. podobnie wyrok z dnia 26 września 2013 r., PPG i SNF/ECHA, C‑625/11 P, EU:C:2013:594, pkt 30–32)
72
Po drugie, co się tyczy celów art. 263 akapit szósty TFUE, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem terminy do wniesienia skargi na podstawie tego postanowienia mają charakter bezwzględnie wiążący i nie mogą być zmieniane przez strony ani sądy. Zostały one ustanowione w celu zagwarantowania pewności prawa poprzez zapobieganie podważaniu w nieskończoność aktów Unii wywołujących skutki prawne oraz w celu uniknięcia jakiejkolwiek dyskryminacji lub arbitralnego traktowania w ramach sprawowania wymiaru sprawiedliwości (zob. podobnie wyroki: z dnia 12 grudnia 1967 r., Muller‑Collignon/Komisja, 4/67, EU:C:1967:51, s. 479; z dnia 23 stycznia 1997 r., Coen, C‑246/95, EU:C:1997:33, pkt 21; postanowienia: z dnia 16 listopada 2010 r., Internationale Fruchtimport Gesellschaft Weichert/Komisja, C‑73/10 P, EU:C:2010:684, pkt 52; a także z dnia 31 stycznia 2019 r., Iordăchescu/Parlament i in., C‑426/18 P, EU:C:2019:89, pkt 21).
73
Tymczasem z jednej strony, jeśli chodzi o decyzję taką jak sporna decyzja, która zamyka formalne postępowanie wyjaśniające w sprawie pomocy państwa, okazuje się, że w odróżnieniu od daty powzięcia wiadomości data publikacji aktu w Dzienniku Urzędowym może zostać ustalona, w interesie pewności prawa, w sposób obiektywny i pewny w odniesieniu do wszystkich zainteresowanych stron, którym decyzja ta nie został notyfikowana. Nie ma w tym względzie znaczenia, że mogły one powziąć wiadomość o tym akcie przed jego publikacją.
74
Wyjaśnia to zresztą, że w ogólnej systematyce art. 263 akapit szósty TFUE i w interesie pewności prawa data publikacji ma pierwszeństwo przed datą powzięcia wiadomości, która – jak przypomniano w pkt 64 niniejszego wyroku – stanowi pomocnicze kryterium rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi. Nie można zatem przychylić się do stanowiska Komisji, gdy w rzeczywistości sugeruje ona odwrócenie stosunku między tymi dwoma kryteriami określonymi w art. 263 akapit szósty TFUE.
75
Z drugiej strony, wbrew twierdzeniom Komisji, wykładnia przyjęta w pkt 67 i 71 niniejszego wyroku również pozwala uniknąć wszelkiej dyskryminacji lub arbitralnego traktowania w ramach wymiaru sprawiedliwości i zapewnić w ten sposób równość broni beneficjentów pomocy państwa i przedsiębiorstw konkurencyjnych. Dla wszystkich zainteresowanych stron termin do wniesienia skargi zaczyna bowiem biec w tym samym dniu, czyli w dniu publikacji decyzji w Dzienniku Urzędowym. Ponadto ponieważ Komisja jest autorem takiej decyzji i odpowiada za jej publikację w Dzienniku Urzędowym, nie może ona skutecznie powoływać się na rzekomy brak równości broni na jej niekorzyść.
76
Po trzecie, co się tyczy kontekstu, struktura traktatów również przemawia przeciwko sugerowanemu przez Komisję ścisłemu paralelizmowi między pojęciami „publikacji” użytymi, odpowiednio, w art. 263 akapit szósty i art. 297 ust. 2 akapit drugi TFUE. Wystarczy bowiem stwierdzić w tym względzie, że o ile oba te postanowienia znajdują się w tytule I części szóstej traktatu FUE, o tyle nie regulują one tego samego przedmiotu. Podczas gdy pierwsza z nich znajduje się w rozdziale 1 poświęconym instytucjom, a w szczególności w sekcji 5 poświęconej Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej, druga wpisuje się w rozdział 2, poświęcony aktom prawnym Unii i procedurom ich przyjmowania.
77
Ze wszystkich tych względów należy stwierdzić, że Sąd słusznie orzekł w pkt 37–44 zaskarżonego wyroku, iż w przypadku spółek Infineon termin do wniesienia skargi rozpoczął bieg w dniu publikacji spornej decyzji w Dzienniku Urzędowym.
78
Zarzut pierwszy podniesiony na poparcie odwołań wzajemnych należy zatem oddalić jako bezzasadny.
W przedmiocie zarzutu drugiego
Argumentacja stron
79
W zarzucie drugim podniesionym na poparcie odwołań wzajemnych Komisja zarzuca Sądowi naruszenie prawa w pkt 42 zaskarżonego wyroku.
80
Stwierdzając w tym punkcie, że „nie zostało wykazane, iż [spółki Infineon] powzięły »niewątpliwie« wiadomość o [spornej] decyzji” przed jej publikacją, Sąd przeinaczył okoliczności faktyczne i dowody. W świetle dowodów przedstawionych przez Komisję przed Sądem jest bowiem oczywiste, że spółki te powzięły wiadomość o istnieniu spornej decyzji przed jej publikacją w Dzienniku Urzędowym, najpóźniej w dniu 26 września 2018 r.
81
Republika Federalna Niemiec uważa, że ponieważ zarzut pierwszy odwołań wzajemnych jest bezzasadny, zarzut drugi jest pozbawiony znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszych odwołań. Spółki Infineon uważają, że zarzut drugi jest bezzasadny.
Ocena Trybunału
82
W pkt 42 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że „w każdym razie nie zostało wykazane, iż [spółki Infineon] powzięły »niewątpliwie« wiadomość o [spornej] decyzji”.
83
W tym względzie wyrażenie „w każdym razie” wskazuje, że motyw ten stanowi uzupełniający motyw uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Tymczasem zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału argumenty skierowane przeciwko uzupełniającym motywom uzasadnienia orzeczenia Sądu nie mogą prowadzić do stwierdzenia nieważności tej decyzji i są zatem bezskuteczne (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., United Parcel Service/Commission, C‑297/22 P, EU:C:2023:1027, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo).
84
W konsekwencji zarzut drugi podniesiony na poparcie odwołań wzajemnych należy oddalić jako bezskuteczny.
85
W konsekwencji odwołania wzajemne należy oddalić w całości.
W przedmiocie odwołań głównych
86
Na poparcie odwołania w sprawie C‑794/21 P Republika Federalna Niemiec, popierana przez spółki Infineon, podnosi jeden zarzut, który dotyczy naruszenia art. 107 ust. 1 TFUE.
87
Na poparcie odwołania w sprawie C‑800/21 P spółki Infineon podnoszą dwa zarzuty, z których pierwszy dotyczy naruszenia art. 107 ust. 1 TFUE, a drugi przeinaczenia prawa krajowego oraz okoliczności faktycznych. Republika Federalna Niemiec popiera zarzut pierwszy podniesiony przez spółki Infineon.
W przedmiocie jedynego zarzutu w sprawie C‑794/21 P i zarzutu pierwszego w sprawie C‑800/21 P
88
W jedynym zarzucie w sprawie C‑794/21 P i w zarzucie pierwszym w sprawie C‑800/21 P, odpowiednio, Republika Federalna Niemiec i spółki Infineon zarzucają Sądowi naruszenie art. 107 ust. 1 TFUE, ponieważ błędnie uznał on, że sporne zwolnienie stanowi pomoc przyznaną przy użyciu „zasobów państwowych” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
89
Jedyny zarzut podniesiony przez Republikę Federalną Niemiec dzieli się na trzy części, z których pierwsza dotyczy kryterium prawnego pozwalającego na ocenę istnienia środka przyznanego przy użyciu „zasobów państwowych”, druga – istnienia obowiązkowej opłaty, a trzecia – kontroli państwowej.
90
Zarzut pierwszy spółek Infineon można podzielić na cztery zastrzeżenia, z których trzy pierwsze dotyczą zasadniczo kryterium prawnego, o którym mowa w poprzednim punkcie niniejszego wyroku, a czwarte – istnienia obowiązkowej opłaty.
W przedmiocie kryterium prawnego pozwalającego na ocenę istnienia środka przyznanego przy użyciu „zasobów państwowych”
– Argumentacja stron
91
Republika Federalna Niemiec w pierwszej części swojego jedynego zarzutu, a spółki Infineon w trzech pierwszych zastrzeżeniach zarzutu pierwszego zarzucają zasadniczo Sądowi, że przy ocenie państwowego charakteru rozpatrywanych zasobów zastosował błędne kryterium prawne.
92
W pierwszej kolejności w pismach złożonych przed Trybunałem Republika Federalna Niemiec zakwestionowała pkt 63–65 i 77 zaskarżonego wyroku ze względu na to, że Sąd błędnie uznał, iż w celu ustalenia państwowego charakteru zasobów lub jego braku istnienie obowiązkowego obciążenia spoczywającego na odbiorcach lub klientach końcowych oraz kontroli państwowej nad funduszami lub zarządcami tych funduszy stanowią dwa elementy, które „stanowią część alternatywy”, w związku z czym wystarczyło zbadać, czy sporna dopłata była obowiązkowym obciążeniem porównywalnym z opłatą parafiskalną. Według Republiki Federalnej Niemiec chodzi tu natomiast o kryteria kumulatywne, co wynika z orzecznictwa wywodzącego się w szczególności z wyroków: z dnia 17 lipca 2008 r., Essent Netwerk Noord i in. (C‑206/06, EU:C:2008:413, pkt 66, 69, 70, 72, 75); z dnia 28 marca 2019 r., Niemcy/Komisja (C‑405/16 P, EU:C:2019:268, pkt 72); z dnia 15 maja 2019 r., Achema i in. (C‑706/17, EU:C:2019:407); a także z dnia 16 września 2021 r., FVE Holýšov I i in./Komisja (C‑850/19 P, EU:C:2021:740).
93
Poza tym zdaniem Republiki Federalnej Niemiec ta wykładnia Sądu oparta na kryteriach alternatywnych jest sprzeczna z pkt 98–110 zaskarżonego wyroku, w których Sąd zbadał istnienie kontroli państwowej, mimo że stwierdził już istnienie obowiązkowego obciążenia.
94
W drugiej kolejności, według Republiki Federalnej Niemiec, takie podejście Sądu nie znajduje również oparcia w art. 30 i 110 TFUE, które dotyczą co do istoty zniesienia i zakazu stosowania środków protekcjonistycznych.
95
W trzeciej kolejności Republika Federalna Niemiec utrzymuje, że wykładnia art. 107 ust. 1 TFUE, zgodnie z którą należy domniemywać, iż każdy podatek pochodzi od państwa, niezależnie od celów realizowanych przez to postanowienie, jest błędna pod względem prawnym. Taka wykładnia wiedzie do skutku nieprzewidzianego w traktatach, a mianowicie że każda regulacja cen rynkowych prowadzi do wykorzystania zasobów państwowych i w związku z tym powinna zostać zgłoszona zgodnie z art. 108 TFUE. Tymczasem tego rodzaju regulacja wchodzi w zakres stosowania swobodnego przepływu towarów, a nie przepisów dotyczących pomocy państwa.
96
Ze swej strony spółki Infineon zarzucają Sądowi, że błędnie przyjął w pkt 63 zaskarżonego wyroku dwa główne elementy oceny państwowego charakteru zasobów, a mianowicie z jednej strony istnienie obowiązkowego obciążenia dla konsumentów lub klientów końcowych, a z drugiej strony kontrolę państwową nad zarządzaniem systemem.
97
Na poparcie tego twierdzenia spółki te podkreślają w pierwszej kolejności, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem jedynie pomoc, której finansowanie następuje „na koszt państwa”, stanowi pomoc przyznaną przy użyciu „zasobów państwowych” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Nie wystarczy zatem, że środek państwowy narzuca w sposób obowiązkowy wykorzystanie zasobów prywatnych.
98
W drugiej kolejności wspomniane spółki podnoszą, że kryterium właściwym dla odróżnienia zasobów państwowych od zasobów prywatnych jest istnienie wystarczająco bezpośredniego związku z budżetem państwa. Obowiązkowa redystrybucja zasobów prywatnych, która byłaby wymagana przez środki państwowe, w braku takiego związku nie może być objęta pojęciem „zasobów państwowych”.
99
W trzeciej kolejności – istnienie tego związku powinno zostać ustalone w każdym indywidualnym przypadku w świetle orzecznictwa Trybunału, którego Sąd nie uwzględnił. Zgodnie z tym orzecznictwem wspomniany związek istnieje, gdy państwo korzysta z prerogatyw władzy publicznej w celu poboru obowiązkowej opłaty, na przykład gdy określa ono bezpośrednio ustawowo kwotę tej składki wobec dłużników tej składki lub przewiduje kary administracyjne w przypadku niedopełnienia obowiązku zapłaty. Związek można by jeszcze stwierdzić, gdyby ewentualna nadwyżka zebranych funduszy musiała być przelana do budżetu państwa, gdyby państwo udzieliło gwarancji publicznej lub gdyby spółka zarządzająca funduszami należała do państwa. Natomiast brak jest wystarczająco bezpośredniego związku między obowiązkową opłatą a budżetem państwa, gdy państwo nie rezygnuje z żadnych zasobów lub gdy obowiązkowe obciążenia zachowują swój prywatny charakter na całej ich drodze. Wbrew temu, co orzekł Sąd w pkt 77 zaskarżonego wyroku, obowiązkowy system ustanowiony ustawą nie jest zatem wystarczający dla stwierdzenia istnienia „zasobów państwowych” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
100
Komisja uważa, że pierwsza część jedynego zarzutu podniesionego przez Republikę Federalną Niemiec jest jako taka bezskuteczna. Twierdzi ona, że trzy pierwsze zastrzeżenia zarzutu pierwszego podniesionego przez spółki Infineon mają na celu jedynie przedstawienie ich wykładni, zresztą błędnej, orzecznictwa Trybunału i należy je zbadać łącznie z zastrzeżeniem czwartym tego zarzutu.
– Ocena Trybunału
101
Republika Federalna Niemiec i spółki Infineon zarzucają zasadniczo Sądowi, że zastosował błędne kryterium prawne w celu ustalenia, czy kwoty wynikające ze spornej dopłaty pochodzą z „zasobów państwowych” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
102
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału dla uznania określonego środka za „pomoc państwa" w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE konieczne jest, aby zostały spełnione cztery przesłanki, to znaczy aby nastąpiła interwencja państwa lub interwencja przy użyciu zasobów państwowych, aby interwencja ta mogła wpływać na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi, aby przynosiła ona selektywną korzyść jej beneficjentom oraz aby zakłócała konkurencję lub groziła jej zakłóceniem (wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., DOBELES HES, C‑702/20 i C‑17/21, EU:C:2023:1, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo).
103
Co się tyczy pierwszej z tych przesłanek, z utrwalonego orzecznictwa wynika, że środek można zakwalifikować jako interwencję państwa lub pomoc przyznaną „przy użyciu zasobów państwowych”, jeżeli z jednej strony środek jest przyznawany bezpośrednio lub pośrednio z tych zasobów, a z drugiej strony można go przypisać państwu członkowskiemu (wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., DOBELES HES, C‑702/20 i C‑17/21, EU:C:2023:1, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).
104
Co się tyczy w szczególności przesłanki dotyczącej przyznania korzyści „przy użyciu zasobów państwowych”, Trybunał w swoim orzecznictwie określił dwa kryteria pozwalające na ustalenie, że fundusze, za pomocą których przyznaje się korzyść taryfową na mocy przepisów krajowych, stanowią „zasoby państwowe” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE (zob. podobnie wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., DOBELES HES, C‑702/20 i C‑17/21, EU:C:2023:1, pkt 34, 38, 39, 42).
105
Stąd w pierwszej kolejności fundusze zasilane przez podatek lub inne obowiązkowe opłaty na podstawie ustawodawstwa krajowego oraz zarządzane i rozdzielane zgodnie z tym ustawodawstwem stanowią „zasoby państwowe” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE (wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., DOBELES HES, C‑702/20 i C‑17/21, EU:C:2023:1, pkt 38).
106
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału precyzującym to kryterium kwoty wynikające z dopłaty do ceny nałożonej przez państwo na nabywców energii elektrycznej są podobne do podatku obciążającego energię elektryczną i pochodzą z „zasobów państwowych” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Aby fundusze te zostały uznane za takie, muszą pochodzić z obowiązkowych składek nałożonych przez ustawodawstwo danego państwa członkowskiego oraz być zarządzane i dzielone zgodnie z tym ustawodawstwem, niezależnie od tego, czy mechanizm finansowania należy w prawie krajowym do kategorii opłat o charakterze podatkowym w ścisłym znaczeniu. Nie wystarczy natomiast, by operatorzy sieci przerzucali na odbiorców końcowych w cenie sprzedaży energii elektrycznej dodatkowe koszty spowodowane ciążącym na nich obowiązkiem zakupu energii elektrycznej wytwarzanej z określonych źródeł energii według taryf ustalonych w ustawie, jeżeli kompensacja ta nie wynika z obowiązku prawnego, lecz jedynie z praktyki. W takim bowiem przypadku opłaty nie można by uznać za obowiązkową (wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., DOBELES HES, C‑702/20 i C‑17/21, EU:C:2023:1, pkt 34–37 i przytoczone tam orzecznictwo).
107
W drugiej kolejności fakt, że kwoty pozostają stale pod kontrolą publiczną, a zatem w dyspozycji właściwych organów krajowych, wystarczy, aby zostały uznane za „zasoby państwowe” (wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., DOBELES HES, C‑702/20 i C‑17/21, EU:C:2023:1, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo).
108
Kryteria wymienione w pkt 105 i 107 niniejszego wyroku stanowią alternatywne kryteria pozwalające na ustalenie, że środek jest przyznawany „przy użyciu zasobów państwowych” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE (zob. podobnie wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., DOBELES HES, C‑702/20 i C‑17/21, EU:C:2023:1, pkt 42), jak przyznała Republika Federalna Niemiec na rozprawie w odpowiedzi na pytanie Trybunału dotyczące zakresu wyroku z dnia 12 stycznia 2023 r., DOBELES HES (C‑702/20 i C‑17/21, EU:C:2023:1).
109
Wynika z tego, po pierwsze, że Sąd nie naruszył prawa, uznawszy w pkt 63–65 i 77 zaskarżonego wyroku, iż państwowy charakter zasobów w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE można wykazać za pomocą dwóch alternatywnych przesłanek, z których jedna dotyczy istnienia obowiązkowego obciążenia spoczywającego na konsumentach lub odbiorcach końcowych, a druga kontroli państwowej nad zarządzaniem systemem, a w szczególności nad funduszami lub zarządcami tych funduszy. Biorąc pod uwagę odpowiedzi udzielone przez Republikę Federalną Niemiec na rozprawie, należy oddalić wszystkie argumenty tego państwa członkowskiego zmierzające do podważenia tej oceny.
110
Ponadto w zakresie, w jakim spółki Infineon twierdzą zasadniczo, że Sąd powinien był zastosować kryterium dotyczące istnienia wystarczająco bezpośredniego związku między budżetem państwa a sporną dopłatą, należy stwierdzić, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału przedstawionym w pkt 105–107 niniejszego wyroku żadna z alternatyw słusznie przyjętych przez Sąd nie opiera się na takim kryterium. W ramach niniejszych odwołań spółki te kwestionują jedynie istnienie obowiązkowego obciążenia w rozumieniu orzecznictwa, o którym mowa w pkt 105 niniejszego wyroku, które należy oceniać w świetle aspektów wskazanych w jego pkt 106. Zostały one określone w orzecznictwie Trybunału przytoczonym w pkt 55–62 zaskarżonego wyroku i zrekapitulowane w pkt 34–37 wyroku z dnia 12 stycznia 2023 r., DOBELES HES (C‑702/20 i C‑17/21, EU:C:2023:1), co nie zostało konkretnie zakwestionowane w ramach niniejszych odwołań. Tymczasem spółki Infineon nie wykazują ani nawet nie twierdzą, że Sąd nie uwzględnił w należyty sposób tych aspektów. W każdym wypadku należy dodać, że jak wynika z pkt 77 i 78 zaskarżonego wyroku, Sąd jak najbardziej dokonał weryfikacji na podstawie tego orzecznictwa, czy sporna dopłata została narzucona przez państwo i w całości przerzucona poprzez obowiązek prawny na ostatecznych dłużników tej dopłaty.
111
Po drugie, wbrew temu, co twierdzi Republika Federalna Niemiec, nie można czynić Sądowi zarzutu z tego, że uznał za właściwe zbadanie w pkt 98–110 zaskarżonego wyroku istnienia państwowej kontroli nad funduszami pobranymi z tytułu spornej dopłaty lub nad operatorami sieci, stwierdziwszy w pkt 97 tego wyroku istnienie opłaty parafiskalnej lub obowiązkowego obciążenia wiążącego się z wykorzystaniem zasobów państwowych.
112
Prawdą jest, że Sąd mógł pominąć to badanie dotyczące istnienia kontroli państwowej z uwagi na alternatywny charakter dwóch kryteriów, które zbadał. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie temu, aby w szczególności ze względów prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości Sąd kontynuował swoje rozumowanie za pomocą rozważań uzupełniających, takich jak w niniejszym przypadku rozważania dotyczące istnienia kontroli państwowej, tak jak uczynił to Trybunał w pkt 41 wyroku z dnia 12 stycznia 2023 r., DOBELES HES (C‑702/20 i C‑17/21, EU:C:2023:1).
113
Po trzecie, w zakresie, w jakim Republika Federalna Niemiec twierdzi, że przyjęcie domniemania, iż każdy podatek pochodzi od państwa, jest sprzeczne z celami art. 107 ust. 1 TFUE, jej argumentacja opiera się na założeniu i interpretacji zaskarżonego wyroku, które są błędne.
114
Z jednej strony bowiem, jak wynika z pkt 105 niniejszego wyroku, to nie fundusze zasilane z każdego podatku, lecz jedynie te, które są zasilane z obowiązkowej opłaty przewidzianej w przepisach krajowych, zarządzanej i dzielonej zgodnie z tymi przepisami, mogą stanowić „zasoby państwowe” w rozumieniu tego przepisu. Z drugiej strony, jak wynika z pkt 77 i 78 zaskarżonego wyroku i na co wskazano w pkt 110 niniejszego wyroku, Sąd zajął się właśnie weryfikacją, czy sporna dopłata została narzucona przez państwo i w całości przerzucona poprzez obowiązek prawny na ostatecznych dłużników tej dopłaty.
115
Po czwarte, jeśli chodzi o argumentację przedstawioną przez Republikę Federalną Niemiec w przedmiocie art. 30 i 110 TFUE, należy stwierdzić, że w pkt 86 zaskarżonego wyroku Sąd uwzględnił w części uzasadnienia uzupełniającego wprowadzonego przez przysłówek „ponadto” orzecznictwo dotyczące tych postanowień. Doszedł na tej podstawie do wniosku, że charakter dłużnika podatku pozostaje bez znaczenia, o ile podatek dotyczy danego produktu lub niezbędnej działalności związanej z tym produktem. Dodał, że elementem rozstrzygającym jest wówczas fakt, że podmioty, które pobrały podatek, nie są jedynie zobowiązane do zakupu przy użyciu własnych zasobów finansowych, lecz są wyznaczone przez państwo do zarządzania zasobami państwowymi.
116
Ze względu na to, że punkt ten zawiera uzasadnienie uzupełniające, krytykująca go argumentacja jest bezskuteczna.
117
W każdym razie należy stwierdzić, że Sąd odniósł się do orzecznictwa dotyczącego art. 30 i 110 TFUE nie w celu dokonania oceny spornej dopłaty w świetle tych przepisów, lecz w celu potwierdzenia swojej analizy tej dopłaty w świetle art. 107 ust. 1 TFUE. W związku z tym nie można zarzucać Sądowi, że pomylił odrębne systemy prawne wynikające, odpowiednio, z tych dwóch pierwszych postanowień traktatu FUE i z trzeciego z nich.
118
Z powyższego uzasadnienia wynika, że część pierwszą jedynego zarzutu podniesionego przez Republikę Federalną Niemiec oraz trzy pierwsze zastrzeżenia zarzutu pierwszego podniesionego przez spółki Infineon należy oddalić jako w części bezskuteczne, a w części bezzasadne.
W przedmiocie istnienia obowiązkowej opłaty
– Argumentacja stron
119
Republika Federalna Niemiec w części drugiej swojego jedynego zarzutu, a spółki Infineon w zastrzeżeniu czwartym zarzutu pierwszego podnoszą zasadniczo, że w pkt 78–97 zaskarżonego wyroku Sąd błędnie zastosował art. 107 ust. 1 TFUE, kwalifikując sporną dopłatę jako opłatę parafiskalną lub obowiązkowe obciążenie wiążące się z wykorzystaniem „zasobów państwowych” w rozumieniu tego postanowienia.
120
Republika Federalna Niemiec podnosi z jednej strony, że w szczególności w pkt 78, 83, 84 i 86 zaskarżonego wyroku Sąd błędnie stwierdził, iż stosunek między dostawcą a końcowym odbiorcą energii elektrycznej nie ma decydującego znaczenia dla stwierdzenia istnienia obowiązkowego obciążenia, ponieważ sporna dopłata nie jest pobierana od zużycia energii elektrycznej, lecz od korzystania z sieci. Z drugiej strony w pkt 85 i 87–90 tego wyroku Sąd błędnie i bez żadnego uzasadnienia odniósł się do obowiązku pobrania i błędnie wywiódł z niego obowiązek uiszczenia spornej dopłaty przewidziany w ustawie krajowej. W braku prawnego obowiązku uiszczenia tej dopłaty jej pobranie mogło nastąpić wyłącznie na podstawie przepisów prawa cywilnego. Rozumowanie Sądu prowadzące do tego stwierdzenia i wnioskowania jest sprzeczne z orzecznictwem Trybunału.
121
Spółki Infineon uważają, że Sąd błędnie uznał, iż sporna dopłata stanowi zasoby państwowe, chociaż nie ma ona wystarczająco bezpośredniego związku z budżetem państwa i pozostaje w konsekwencji zasobem prywatnym.
122
I tak, po pierwsze, nie istnieje obowiązkowe obciążenie ustanowione aktem władzy publicznej ani prawny obowiązek zapłaty ciążący na dłużniku spornej dopłaty. Do 2012 r. operatorzy sieci nie byli zobowiązani do pobierania tej dopłaty, lecz po prostu mieli do tego prawo. Począwszy od tego roku pobieranie wspomnianej dopłaty było regulowane wyłącznie decyzją BNetzA z 2011 r., która nie tworzyła prawnego obowiązku zapłaty. W drodze tej decyzji państwo interweniowało jedynie pośrednio w stosunek cywilnoprawny między operatorami sieci a użytkownikami sieci. Ponadto ze względu na to, że użytkownicy ci nie są adresatami wspomnianej decyzji, nie są oni nią związani. Nie można ich zresztą utożsamiać z odbiorcami końcowymi energii elektrycznej. Tak więc sporna dopłata, pobierana na etapie pośrednim, nie stanowi obowiązkowego obciążenia dla końcowego odbiorcy energii elektrycznej. W pkt 84 zaskarżonego wyroku Sąd opacznie zinterpretował znaczenie przerzucenia tej dopłaty na odbiorcę końcowego.
123
Po drugie, Sąd błędnie uznał w pkt 75 zaskarżonego wyroku, że nieważność decyzji BNetzA z 2011 r. nie była rozstrzygająca, ponieważ decyzja ta została rzeczywiście zastosowana. Decyzja ta, pozbawiona podstawy prawnej w prawie niemieckim, nigdy nie była ważna, ponieważ Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) stwierdził jej nieważność ze skutkiem wstecznym od dnia jej wydania. Tymczasem jedynie ważne środki państwowe pozwalają na ustalenie związku z budżetem państwa. Takiego związku nie można ustalić wyłącznie na podstawie skutków wywołanych przez decyzję BNetzA z 2011 r. Ponadto Sąd niesłusznie uznał za spóźniony argument spółek Infineon dotyczący nieważności decyzji BNetzA z 2011 r. i przedstawiony w ich odpowiedzi na pytania Sądu.
124
Po trzecie, kwota spornej dopłaty nie jest narzucana przez państwo, lecz musi być obliczana przez prywatnych operatorów sieci na własne ryzyko. Jak Sąd stwierdził w pkt 95 zaskarżonego wyroku, Komisja przyznała, że straty wynikające z wierzytelności nieściągalnych w przypadku niewypłacalności użytkownika sieci były ponoszone przez operatora sieci. Sąd jednak naruszył prawo, uznając, że aspekt ten nie jest istotny dla ustalenia, czy zaangażowane zostały zasoby państwowe.
125
Po czwarte, sporna dopłata zachowuje swój prywatny charakter przez cały okres jej pobierania. Operatorzy sieci pobierają ją na podstawie umowy o korzystanie z sieci, która wchodzi w zakres stosunku prawa prywatnego. W przypadku niezapłacenia tej dopłaty nie przewidziano kary administracyjnej. Państwo nie udziela gwarancji publicznej w przypadku braku zapłaty lub w przypadku, gdy zebrane zasoby nie wystarczą do pokrycia zwolnień z opłat za użytkowanie sieci. Państwo nie dysponuje bezpośrednim lub pośrednim uprawnieniem do rozporządzania pobranymi kwotami, lecz ogranicza się do monitorowania prawidłowego wykorzystania wspomnianej dopłaty.
126
Komisja odpiera, że argumenty podniesione przez Republikę Federalną Niemiec opierają się na błędnej interpretacji zaskarżonego wyroku i orzecznictwa Trybunału, a w każdym wypadku są bezskuteczne. Uważa ona, że czwarte zastrzeżenie zarzutu pierwszego podniesionego przez spółki Infineon jest w części bezskuteczne, a w każdym wypadku bezzasadne.
– Ocena Trybunału
127
Na wstępie należy stwierdzić, że zastrzeżenie czwarte zarzutu pierwszego podniesionego przez spółki Infineon jest bezskuteczne. W ramach tego zastrzeżenia spółki te kwestionują bowiem zasadniczo oceny Sądu poświęcone istnieniu podatku lub innych obowiązkowych opłat w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 105 niniejszego wyroku. Natomiast spółki te w żaden sposób nie kwestionują w ramach odwołania w sprawie C‑800/21 P ocen poświęconych przez Sąd istnieniu kontroli państwowej w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 107 niniejszego wyroku. Tymczasem, biorąc pod uwagę alternatywny charakter tych dwóch kryteriów, o którym mowa w pkt 108 niniejszego wyroku, istnienie kontroli państwowej jest samo w sobie wystarczające do uzasadnienia wniosku, że sporna dopłata wiąże się z wykorzystaniem zasobów państwowych w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
128
Niemniej spółki Infineon w odpowiedzi na odwołanie złożonej w sprawie C‑794/21 P powtórzyły zasadniczo argumenty leżące u podstaw zastrzeżenia czwartego podniesionego na poparcie zarzutu pierwszego ich odwołania w sprawie C‑800/21 P. Tymczasem w sprawie C‑794/21 P część druga jedynego zarzutu Republiki Federalnej Niemiec, dotycząca istnienia podatku lub innych obowiązkowych opłat, nie może zostać z góry oddalona jako bezskuteczna, ponieważ państwo to kwestionuje również w części trzeciej tego zarzutu oceny dotyczące istnienia kontroli państwowej. W tych okolicznościach należy wziąć pod uwagę argumenty przedstawione przez spółki Infineon w ramach sprawy C‑794/21 P.
129
Przede wszystkim należy przypomnieć, że jak wynika z orzecznictwa przytoczonego w pkt 105 niniejszego wyroku, fundusze zasilane na podstawie ustawodawstwa krajowego przez podatek lub inne obowiązkowe opłaty oraz zarządzane i rozdzielane zgodnie z tym ustawodawstwem stanowią „zasoby państwowe” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
130
W niniejszym przypadku po dokonaniu w pkt 78–96 zaskarżonego wyroku oceny spornej dopłaty Sąd stwierdził w pkt 97 tego wyroku, że owa dopłata wiązała się z wykorzystaniem zasobów państwowych. Na poparcie tego wniosku wskazał on, że decyzja BNetzA z 2011 r. nakładała na operatorów systemu dystrybucyjnego obowiązek pobierania spornej dopłaty od użytkowników sieci i przekazywania odpowiednich przychodów operatorom systemów przesyłowych. Sąd uznał również, że mechanizm tej dopłaty zapewniał operatorom sieci pełną kompensację ich dochodów zmniejszonych w wyniku spornego zwolnienia, ponieważ kwota dopłaty była dostosowana do wysokości zasobów wymaganych ze względu na to zwolnienie. Podkreślił on również, że kwota ta została określona zgodnie z metodą ustaloną w decyzji BNetzA z 2011 r., przy czym na rok 2012 w decyzji tej ustalono początkową kwotę dopłaty.
131
Republika Federalna Niemiec i spółki Infineon kwestionują tę ocenę w czterech grupach argumentów.
132
W pierwszej kolejności należy zbadać argument, w którym spółki Infineon zarzucają Sądowi, że wywiódł obowiązek pobrania spornej dopłaty z decyzji BNetzA z 2011 r., podczas gdy decyzja ta została uznana za nieważną przez sądy niemieckie.
133
W tym względzie, po pierwsze, w pkt 75 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że argument dotyczący braku skutków decyzji BNetzA z 2011 r. został przed nim podniesiony zbyt późno.
134
Stwierdzenie to nie jest błędne pod względem prawnym.
135
Bezsporne jest bowiem, że przed Sądem spółki Infineon podniosły ten argument dopiero na etapie odpowiedzi na pytania zadane przez Sąd. Wspomnianego argumentu nie można ponadto uznać za rozszerzenie jedynego zarzutu podniesionego w skardze w pierwszej instancji, dotyczącego braku „pomocy państwa” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, ponieważ zarzut ten nie podważał jako taki istnienia skutków wywołanych przez decyzję BNetzA z 2011 r., lecz miał na celu zakwestionowanie ocen, jakie Komisja wyciągnęła z tej decyzji. W konsekwencji Sąd prawidłowo zastosował przepisy art. 84 § 1 swojego regulaminu postępowania, stwierdzając, że ów argument jest niedopuszczalny ze względu na jego spóźniony charakter.
136
Po drugie, w każdym wypadku należy zaznaczyć, że argumenty, o których mowa w pkt 132 niniejszego wyroku, nie mogą zostać uwzględnione.
137
Ani ewentualna niezgodność z prawem systemu pomocy, w szczególności w świetle prawa krajowego, ani stwierdzenie jego nieważności nie pozbawiają go bowiem charakteru „pomocy państwa”, ponieważ pomimo takiej niezgodności z prawem lub stwierdzenia nieważności taki system wywołał skutki w praktyce (zob. podobnie wyroki: z dnia 3 marca 2005 r., Heiser, C‑172/03, EU:C:2005:130, pkt 38; a także z dnia 21 grudnia 2016 r., Komisja/Aer Lingus i Ryanair Designated Activity, C‑164/15 P i C‑165/15 P, EU:C:2016:990, pkt 69), jak zasadniczo słusznie orzekł Sąd w pkt 75 zaskarżonego wyroku. Ponadto, jak również słusznie zauważył Sąd w tym punkcie, skuteczność przepisów w dziedzinie pomocy państwa zostałaby znacznie osłabiona, gdyby można było odstąpić od ich stosowania z tego tylko powodu, że środek pomocowy, który zastosowano w praktyce, został następnie uznany za nieważny ab initio. W tym względzie nie ma zatem znaczenia, że ewentualne stwierdzenie nieważności systemu pomocy ma moc wsteczną, ponieważ przez pewien okres system ten był rzeczywiście stosowany w praktyce (zob. analogicznie wyrok z dnia 6 listopada 2012 r., Komisja/Węgry, C‑286/12, EU:C:2012:687, pkt 44, 45).
138
W drugiej kolejności Republika Federalna Niemiec i spółki Infineon twierdzą, że Sąd błędnie stwierdził istnienie obowiązku uiszczenia spornej dopłaty spoczywającego na odbiorcach końcowych, których ponadto błędnie zdefiniowano jako obejmujących użytkowników sieci.
139
Po pierwsze, jeśli chodzi o identyfikację ostatecznych dłużników spornej dopłaty, Sąd uznał w pkt 83 zaskarżonego wyroku, że ta dopłata dotyczy jedynie relacji między operatorami sieci a użytkownikami sieci, ponieważ jest ona pobierana nie w wyniku zużycia energii elektrycznej, lecz korzystania z sieci. Wywiódł on z tego w pkt 84 tego wyroku, że kwestia, czy dostawcy energii elektrycznej byli z kolei zobowiązani do przerzucenia rzeczonej dopłaty na odbiorców końcowych energii elektrycznej, jest pozbawiona znaczenia. Jego zdaniem ostatecznymi dłużnikami z tytułu dopłaty byli bowiem użytkownicy sieci, to znaczy sami dostawcy oraz odbiorcy końcowi bezpośrednio podłączeni do sieci, a nie inni odbiorcy końcowi.
140
W tym względzie stwierdzenie, że sporna dopłata jest pobierana w wyniku korzystania z sieci, oraz stwierdzenie, że użytkowników sieci należy postrzegać jako odbiorców końcowych, wchodzą w zakres oceny okoliczności faktycznych. Tymczasem zgodnie z orzecznictwem przypomnianym w pkt 93 niniejszego wyroku w braku jakiegokolwiek zarzutu przeinaczenia kontrola takiej oceny nie należy do Trybunału.
141
Jak bowiem wynika z art. 256 ust. 1 akapit drugi TFUE oraz z art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, odwołanie ogranicza się do kwestii prawnych. Dlatego też jedynie Sąd jest uprawniony do ustalenia i dokonania oceny istotnych okoliczności faktycznych, a także do dokonania oceny dowodów. Ocena tych okoliczności faktycznych i dowodów nie stanowi zatem – z zastrzeżeniem przypadków ich przeinaczenia – kwestii prawnej podlegającej jako taka kontroli Trybunału w ramach postępowania odwoławczego (wyrok z dnia 4 marca 2021 r., Komisja/Fútbol Club Barcelona, C‑362/19 P, EU:C:2021:169, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo).
142
Po drugie, co się tyczy stwierdzenia obowiązku zapłaty spoczywającego na użytkownikach sieci, z pkt 85 i 87–89 zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd przychylił się do oceny Komisji, zgodnie z którą decyzja BNetzA z 2011 r. nakładała na operatorów sieci dystrybucyjnych obowiązek pobierania i przerzucania spornej dopłaty na użytkowników sieci, oraz że decyzja ta przewidywała również comiesięczne przekazywanie przychodów pochodzących z tej dopłaty różnym operatorom systemów przesyłowych. Na tej podstawie doszedł on do wniosku, że sporna dopłata, wprowadzona przez organ administracyjny w drodze środka regulacyjnego, miała charakter obowiązkowy wobec użytkowników sieci.
143
Z dokonanych przez Sąd ustaleń faktycznych, których kontrola nie należy do Trybunału, wynika zatem, że decyzja BNetzA z 2011 r. nakładała na operatorów sieci dystrybucyjnej obowiązek pobierania spornej dopłaty od użytkowników sieci. Bezsporne jest również, w świetle ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd w pkt 12, 67 i 94 zaskarżonego wyroku, których kontrola nie należy do Trybunału, że decyzja ta przewidywała metodę, zgodnie z którą kwota spornej dopłaty powinna była być ustalana corocznie przez operatorów systemów przesyłowych.
144
Tymczasem w świetle orzecznictwa przypomnianego w pkt 106 niniejszego wyroku należy uznać, że kwoty wynikające z obowiązkowej opłaty, takiej jak sporna dopłata, która jest narzucona w drodze środka regulacyjnego określającego nawet podmioty prywatne, na których spoczywa pobór tej opłaty od dłużników również wskazanych w tym środku, i określające metodę, choćby ogólną, umożliwiającą określenie kwoty opłaty i jej coroczne dostosowanie, pochodzą „zasobów państwowych” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. W szczególności, ponieważ wspomniana opłata ma swoje źródło w środku regulacyjnym, który nakłada na operatorów systemu obowiązek jej pobierania, nie można twierdzić, że wynika ona ze zwykłej praktyki.
145
W tym względzie nie ma znaczenia, że środek regulacyjny przewiduje jedynie ciążący na operatorach sieci obowiązek pobierania spornej dopłaty, bez wyraźnego wskazania obowiązku uiszczania tej dopłaty przez użytkowników sieci. Skuteczność prawnego obowiązku poboru rzeczonej dopłaty wiąże się bowiem nieuchronnie z symetrycznym obowiązkiem uiszczenia opłaty przez jej dłużników.
146
Z powyższego wynika również, że okoliczność, iż opłata taka jak sporna dopłata jest pobierana na „poziomie pośrednim”, bez obowiązkowego przerzucenia przez dostawców energii elektrycznej na ich klientów końcowych, nie jest elementem decydującym dla zakwalifikowania tej dopłaty jako podatku lub obowiązkowej opłaty w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 105 niniejszego wyroku.
147
Ponadto w zakresie, w jakim spółki Infineon wywodzą argument dotyczący braku jakiegokolwiek obowiązku poboru spornej dopłaty przed 2012 r., wystarczy stwierdzić, że – jak wynika z pkt 24 niniejszego wyroku – sporna decyzja dotyczy jedynie okresu od dnia 1 stycznia 2012 r. do dnia 31 grudnia 2013 r.
148
W trzeciej kolejności, jeśli chodzi o kompensację kosztów spowodowanych spornym zwolnieniem, z jednej strony Sąd, powołując się na decyzję BNetzA z 2011 r., zgodził się w pkt 91, 92 i 95 zaskarżonego wyroku ze stwierdzeniem dokonanym przez Komisję w spornej decyzji, zgodnie z którym mechanizm spornej dopłaty zapewniał operatorom sieci pełną kompensację ich dochodów zmniejszonych w wyniku spornego zwolnienia, ponieważ kwota tej dopłaty była dostosowana do wysokości zasobów wymaganych ze względu na to zwolnienie.
149
Tymczasem ocena, zgodnie z którą metoda ustalania kwoty spornej dopłaty przewidziana w decyzji BNetzA z 2011 r. powinna umożliwić pokrycie wszystkich kosztów związanych ze spornym zwolnieniem, wchodzi w zakres oceny okoliczności faktycznych dokonanej przez Sąd, której kontrola na etapie odwołania w braku jakiegokolwiek zarzutu przeinaczenia, zgodnie z orzecznictwem przypomnianym w pkt 141 niniejszego wyroku, nie należy do Trybunału.
150
Z drugiej strony, w odniesieniu do przychodów utraconych w wyniku niewypłacalności, które gospodarczo obciążają operatorów systemu dystrybucyjnego, Sąd uznał w pkt 95 zaskarżonego wyroku, że nie są one utraconymi przychodami w rozumieniu przedmiotowego systemu i są uzasadnione tym, że stosunki między operatorami sieci a ostatecznymi dłużnikami spornej dopłaty są stosunkami prawa prywatnego.
151
Z orzecznictwa Trybunału wynika, że fundusze zasilane z obowiązkowych opłat nakładanych przez ustawodawstwo państwa członkowskiego, zarządzane i dzielone zgodnie z tym ustawodawstwem, mogą być uznane za „zasoby państwowe” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, nawet jeśli są zarządzane przez podmioty odrębne od władz publicznych (wyroki: z dnia 19 grudnia 2013 r., Association Vent De Colère! i in., C‑262/12, EU:C:2013:851, pkt 25; a także z dnia 15 maja 2019 r., Achema i in., C‑706/17, EU:C:2019:407, pkt 54).
152
W związku z tym w zakresie, w jakim takie podmioty, podobnie jak operatorzy sieci, podlegają obowiązkowi poboru rozpatrywanych opłat, okoliczność, że stosunki między tymi operatorami a ostatecznymi dłużnikami spornej dopłaty są stosunkami prawa prywatnego, nie stanowi przeszkody dla uznania, że fundusze zasilane przez tę dopłatę są zasobami państwowymi. To samo dotyczy okoliczności, że utracone przychody, w tym niezapłacone kwoty spornej dopłaty, są ponoszone w przypadku niewypłacalności przez wspomnianych operatorów. W każdym razie spółki Infineon nie przedstawiły żadnego argumentu zmierzającego konkretnie do wykazania, że stwierdzenie Sądu, zgodnie z którym takie utracone przychody nie stanowią utraconych przychodów w rozumieniu rozpatrywanego systemu, narusza prawo.
153
W czwartej kolejności, co się tyczy argumentów spółek Infineon opartych na braku kary lub gwarancji publicznej w przypadku nieuiszczenia spornej dopłaty, a także na okoliczności, że państwo nie ma uprawnienia do bezpośredniego rozporządzania zebranych kwotami, wystarczy stwierdzić, że w świetle orzecznictwa przytoczonego w pkt 106 niniejszego wyroku elementy te nie są ściśle niezbędne do stwierdzenia istnienia podatku lub innych obowiązkowych opłat wiążących się z wykorzystaniem zasobów państwowych w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 105 tego wyroku.
154
W świetle powyższych rozważań drugą część jedynego zarzutu podniesionego przez Republikę Federalną Niemiec, popieraną przez spółki Infineon, należy oddalić jako bezzasadną. Zastrzeżenie czwarte zarzutu pierwszego podniesionego przez spółki Infineon jest bezskuteczne, w związku z czym zarzut ten należy oddalić w całości.
W przedmiocie kontroli państwowej
– Argumentacja stron
155
W trzeciej części swojego jedynego zarzutu Republika Federalna Niemiec zarzuca zasadniczo Sądowi, że naruszył prawo, orzekając, iż fundusze pochodzące ze spornej dopłaty podlegają kontroli państwowej.
156
Komisja uważa, że ta część zarzutu jest bezzasadna, a w każdym razie bezskuteczna.
– Ocena Trybunału
157
Jak wynika z orzecznictwa przytoczonego w pkt 104–108 niniejszego wyroku, istnienie podatku lub innych opłat obowiązkowych na mocy ustawodawstwa krajowego, zarządzanych i rozdzielonych zgodnie z tym ustawodawstwem oraz istnienie państwowej kontroli nad rozpatrywanymi kwotami stanowią dwa alternatywne kryteria pozwalające na zidentyfikowanie „zasobów państwowych” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
158
W niniejszej sprawie Sąd stwierdził w pkt 97 zaskarżonego wyroku, że sporna dopłata stanowi opłatę parafiskalną lub obowiązkowe obciążenie wiążące się z wykorzystaniem „zasobów państwowych” w rozumieniu tego orzecznictwa. Jak wynika z pkt 127–154 niniejszego wyroku, Republika Federalna Niemiec nie zdołała wykazać, że to stwierdzenie Sądu narusza prawo.
159
Stwierdzenie to jest zaś samo w sobie wystarczające, aby uznać, że rozpatrywany środek został przyznany przy użyciu zasobów państwowych w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, bez konieczności badania, czy rozpatrywane kwoty znajdowały się pod kontrolą państwową.
160
W konsekwencji część trzecia jedynego zarzutu Republiki Federalnej Niemiec jest bezskuteczna.
161
Z całości powyższych rozważań wynika, że jedyny zarzut podniesiony na poparcie odwołania w sprawie C‑794/21 P należy oddalić w całości jako w części bezskuteczny, a w części bezzasadny.
W przedmiocie zarzutu drugiego w sprawie C‑800/21 P
Argumentacja stron
162
Spółki Infineon podnoszą, że Sąd wielokrotnie przeinaczył okoliczności faktyczne i prawo krajowe.
163
Po pierwsze, wbrew stwierdzeniom zawartym w pkt 12, 66, 93 i 99 zaskarżonego wyroku BNetzA nie ustaliła kwoty spornej dopłaty. Dopłata ta jest natomiast ustalana przez operatorów sieci, jak wynika z motywów 61, 75 i 123 spornej decyzji.
164
Po drugie, wbrew temu, co stwierdził Sąd w pkt 92 zaskarżonego wyroku, BNetzA nie narzuciła operatorom systemów przesyłowych bardzo szczegółowej metody obliczania wspomnianej dopłaty. Decyzja BNetzA z 2011 r. zawiera w tym względzie jedynie bardzo ogólne wymogi, jak wynika z motywów 61, 75 i 123 spornej decyzji.
165
Po trzecie, wbrew stwierdzeniom zawartym w pkt 93, 99 oraz 106 i nast. zaskarżonego wyroku straty w dochodach operatorów sieci wynikające ze zwolnień z opłat za użytkowanie sieci nie są w całości finansowane ze spornej dopłaty. Sąd opacznie zinterpretował w tym względzie okoliczność, że decyzja w sprawie BNetzA z 2011 r. dotyczy jedynie działań zmierzających do odzyskania należności wobec niewypłacalnych użytkowników sieci, którzy nie spełniają warunków zwolnienia z opłat za użytkowanie sieci. Natomiast operatorzy sieci ponoszą konsekwencje nieuiszczenia spornej dopłaty przez użytkowników sieci.
166
Po czwarte, wbrew temu, co stwierdził Sąd w pkt 85 zaskarżonego wyroku, operatorzy sieci nie są zobowiązani do pobierania spornej dopłaty na podstawie prawa krajowego. Z jednej strony stwierdzono nieważność decyzji BNetzA z 2011 r. i nie mogła ona wywołać skutków prawnych. Z drugiej strony zgodnie z prawem krajowym decyzja ta nie może wywoływać żadnych skutków wobec użytkowników sieci.
167
Komisja uważa, że zarzut ten należy oddalić jako oczywiście bezzasadny.
Ocena Trybunału
168
Jak przypomniano w pkt 141 niniejszego wyroku, odwołanie jest ograniczone do kwestii prawnych. Ponieważ wyłącznie Sąd jest właściwy do dokonania ustaleń i oceny istotnych okoliczności faktycznych oraz oceny dowodów, ocena tych okoliczności faktycznych i tych dowodów nie stanowi zatem, z zastrzeżeniem przypadku ich przeinaczenia, kwestii prawnej podlegającej jako taka kontroli Trybunału w ramach postępowania odwoławczego.
169
Stąd jeśli chodzi o prowadzone w ramach odwołania badanie dokonanych przez Sąd ocen prawa krajowego, które w dziedzinie pomocy państwa stanowią oceny okoliczności faktycznych, Trybunał jest uprawniony jedynie do sprawdzenia, czy nie doszło do przeinaczenia tego prawa (wyroki: z dnia 3 kwietnia 2014 r., Francja/Komisja, C‑559/12 P, EU:C:2014:217, pkt 79; z dnia 14 grudnia 2023 r., Komisja/Amazon.com i in., C‑457/21 P, EU:C:2023:985, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo). Przeinaczenie musi w oczywisty sposób wynikać z akt sprawy, bez konieczności dokonywania nowej oceny faktów i dowodów (wyrok z dnia 3 kwietnia 2014 r., Francja/Komisja (C‑559/12 P, EU:C:2014:217, pkt 80).
170
Ponadto w sytuacji, gdy strona wnosząca odwołanie powołuje się na przeinaczenie przez Sąd materiału dowodowego, musi ona – zgodnie z art. 256 TFUE, art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i art. 168 § 1 lit. d) regulaminu postępowania przed Trybunałem – dokładnie wskazać, które dowody zostały jej zdaniem przeinaczone przez Sąd, oraz wykazać błędy w ocenie, które w jej opinii doprowadziły do takiego przeinaczenia (wyroki: z dnia 30 listopada 2016 r., Komisja/Francja i Orange, C‑486/15 P, EU:C:2016:912, pkt 99; a także z dnia 28 kwietnia 2022 r., Yieh United Steel/Komisja, C‑79/20 P, EU:C:2022:305, pkt 53).
171
W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że o ile w zarzucie drugim spółki Infineon zarzucają Sądowi szereg przeinaczeń elementów prawa krajowego i okoliczności faktycznych, o tyle ograniczają się one do przedstawienia twierdzeń przedstawionych w pkt 163–166 niniejszego wyroku. Bez jakiegokolwiek wyjaśnienia ani wykazania podnoszą one zatem rzekome sprzeczności między stwierdzeniami Sądu a stwierdzeniami zawartymi w spornej decyzji lub treści decyzji BNetzA z 2011 r. Tak niejasne twierdzenia nie mogą wystarczyć do wykazania, że doszło do przeinaczenia.
172
Wynika stąd, że zarzut drugi podniesiony na poparcie odwołania w sprawie C‑800/21 P należy oddalić jako oczywiście bezzasadny.
173
W konsekwencji, ponieważ wszystkie zarzuty podniesione na poparcie odwołań głównych w sprawach C‑794/21 P i C‑800/21 P zostały oddalone, odwołania te należy oddalić w całości.
W przedmiocie kosztów
174
Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem jeżeli odwołanie jest bezzasadne, Trybunał rozstrzyga o kosztach. Artykuł 138 §§ 1 i 2 regulaminu, mający zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 tego regulaminu, stanowi, że kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę i że jeżeli więcej niż jedna strona przegrywa sprawę, Trybunał rozstrzyga o podziale kosztów.
175
W niniejszym przypadku Republika Federalna Niemiec i spółki Infineon przegrały w zakresie wszystkich żądań dotyczących, odpowiednio, odwołania głównego w sprawie C‑794/21 P i odwołania głównego w sprawie C‑800/21 P, natomiast Komisja przegrała w zakresie żądań dotyczących odwołań wzajemnych w tych sprawach.
176
W tych warunkach właściwa ocena okoliczności niniejszej sprawy wymaga postanowienia, że każda ze stron pokryje własne koszty.
Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
1)
Odwołania główne i odwołania wzajemne zostają oddalone.
2)
Republika Federalna Niemiec, Infineon Technologies Dresden GmbH & Co. KG, Infineon Technologies AG i Komisja Europejska pokrywają własne koszty.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki.