62018CC0730
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
EVGENIEGO TANCHEVA
przedstawiona w dniu 5 marca 2020 r. (
1
)
Sprawa C‑730/18 P
SC
przeciwko
EULEX Kosowo
Odwołanie – Klauzula arbitrażowa – Personel kontraktowy misji międzynarodowych Unii– Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Właściwość sądów Unii – Spór wynikający z umowy – Dopuszczalność – Koncepcja aktu, który można oddzielić od kontekstu umownego – Częściowa zmiana kwalifikacji skargi – Skarga o stwierdzenie nieważności – Odpowiedzialność umowna – Odpowiedzialność pozaumowna – Artykuły 263, 268, 272 i 340 TFUE
I. Wprowadzenie
1.
U podstaw niniejszej sprawy leży spór między SC, byłą członkinią personelu kontraktowego a misją Unii Europejskiej w zakresie praworządności w Kosowie (zwaną dalej: „Eulex Kosowo”), która stanowi misję międzynarodową w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB).
2.
Powołując się na zawartą w umowie o pracę między SC a Eulex Kosowo klauzulę przewidującą właściwość sądów Unii, SC wniosła skargę do Sądu Unii Europejskiej na podstawie art. 272 TFUE, w której zakwestionowała legalność decyzji podjętych przez tę misję, że SC nie zdała konkursu wewnętrznego i zawarta z nią umowa o pracę nie została przedłużona, oraz domagała się zasądzenia odszkodowania na podstawie zasad umownej i pozaumownej odpowiedzialności Unii na mocy art. 340 TFUE.
3.
Rozpatrywane w niniejszej sprawie odwołanie zostało wniesione przez SC na postanowienie Sądu z dnia 19 września 2018 r., SC/Eulex Kosovo (T‑242/17, EU:T:2018:586, zwane dalej „zaskarżonym postanowieniem”), w którym Sąd oddalił wniesioną przez SC skargę. Odwołanie to podnosi trzy kluczowe kwestie dotyczące, po pierwsze, właściwości Trybunału zgodnie z art. 272 TFUE w kontekście WPZiB; po drugie, rozróżnienia między art. 263 a 272 TFUE; i po trzecie, możliwości zmiany kwalifikacji skargi dotyczącej odpowiedzialności umownej na podstawie art. 272 TFUE na skargę o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 263 TFUE.
4.
Odwołanie to idzie w parze z kilkoma innymi sprawami obecnie rozpatrywanymi przez Trybunał, w których podnoszone są podobne, lecz nie identyczne kwestie dotyczące rozróżnienia między art. 263 a 272 TFUE i które również są związane z zapewnieniem skutecznej ochrony sądowej względem skarżących pozostających w sporze z instytucjami i organami Unii oraz postulatem zapewnienia jasności, co do odpowiedniego trybu procedury, który należy zastosować w takim przypadku (
2
).
5.
Zasadniczo, niniejsza sprawa stanowi dla Trybunału okazję do rozwinięcia swojego orzecznictwa w przedmiocie stosowania art. 272 TFUE oraz zależności między tym postanowieniem a art. 263 TFUE w ramach systemu środków zaskarżenia ustanowionego w traktatach. Sprawa ta posiada również istotne znaczenie praktyczne dla działań zewnętrznych Unii Europejskiej oraz funkcjonowania jej misji międzynarodowych na całym świecie.
II. Okoliczności poprzedzające powstanie sporu
6.
Okoliczności poprzedzające powstanie sporu, opisane w pkt 1–15 zaskarżonego postanowienia, można dla potrzeb niniejszej sprawy podsumować w następujący sposób. Należy przedstawić pewne uwagi wstępne dotyczące misji w dziedzinie WPBiO i Eulex Kosowo (sekcja A) oraz stosunku umownego między SC a Eulex Kosowo (sekcja B), by następnie odnieść się do wydarzeń, które doprowadziły do wszczęcia postępowania przed Sądem (część C).
A.
Misje w dziedzinie WPBiO i Eulex Kosowo
7.
W dziedzinie WPZiB zgodnie z tytułem V TUE, wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony (zwana dalej „WPBiO”) (
3
) zapewnia Unii zdolność operacyjną obejmującą przeprowadzanie cywilnych i wojskowych misji poza jej terytorium celem wypełniania szeregu zadań, obejmujących zapobieganie konfliktom i utrzymywanie pokoju (
4
). Misje w dziedzinie WPBiO „mają na celu stanowić odpowiedź na pojawiające się zewnętrzne konflikty i kryzysy, wzmacnianie zdolności partnerów i wreszcie ochronę Unii Europejskiej i jej obywateli przez podejmowanie działań zewnętrznych” (
5
). Według najnowszej dokumentacji obecnie prowadzonych jest 16 misji w dziedzinie WPBiO – 10 misji cywilnych i 6 misji wojskowych, których personel obejmuje 5000 osób na całym świecie (
6
).
8.
Status prawny misji w dziedzinie WPBiO oraz ich personelu różni się od innych podmiotów w ramach działań zewnętrznych Unii Europejskiej (
7
). W szczególności, misje w dziedzinie WPBiO są związane z Europejską Służba Działań Zewnętrznych (zwaną dalej „ESDZ”) (
8
), która stanowi służbę dyplomatyczną Unii Europejskiej i wspiera Wysokiego Przedstawiciela Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa (zwanego dalej: „WP”)w prowadzeniu WPZiB. Jednakże nie cały personel misji w dziedzinie WPBiO jest częścią ESDZ, której to personel jest objęty przepisami regulaminu pracowniczego urzędników Unii Europejskiej (zwanego dalej: „regulaminem pracowniczym”) oraz warunków zatrudnienia innych pracowników (dalej zwanych: „WZIP”) (
9
). Ponadto, misje w dziedzinie WPBiO nie stanowią delegatur Unii powołanych zgodnie z art. 221 TFUE w celu reprezentowania Unii, których działania są w zasadzie przypisywane delegującej instytucji UE (
10
). Podobnie misje w dziedzinie WPBiO nie są również formalnie uznawane za agencje Unii działające w dziedzinie WPBiO, takie jak Europejska Agencja Obrony i Centrum Satelitarne Unii Europejskiej, które posiadają swoje własne regulaminy pracownicze lub których personel podlega regulaminowi pracowniczemu i WZIP (
11
).
9.
Eulex Kosowo stanowi misję w dziedzinie WPBiO utworzoną na mocy wspólnego działania Rady 2008/124/WPZiB z dnia 4 lutego 2008 r. w sprawie misji Unii Europejskiej w zakresie praworządności w Kosowie, Eulex Kosowo (
12
), ostatnio zmienionego decyzją Rady (WPZiB) 2018/856 z dnia 8 czerwca 2018 r. (
13
). Wspólne działanie 2008/124 było wielokrotnie przedłużane, a obecny mandat Eulex Kosowo obowiązuje do dnia 14 czerwca 2020 r. Eulex Kosowo stanowi największą jak dotąd misję cywilną uruchomioną w dziedzinie WPBiO (
14
).
10.
Zgodnie z art. 2 wspólnego działania 2008/124 całościowa misja Eulex Kosowo polega na tym, że: „wspiera […] wybrane instytucje państwa prawa Kosowa w ich działaniach zmierzających do osiągnięcia większej skuteczności, stabilności, wieloetnicznego charakteru i rozliczalności, przy zapewnieniu niezależności tych instytucji od nacisków politycznych oraz przy pełnej zgodności z międzynarodowymi standardami praw człowieka i najlepszymi europejskimi praktykami, z myślą o przekazaniu pozostałych zadań innym długoterminowym instrumentom UE oraz o stopniowym wycofaniu pozostałych funkcji wykonawczych”.
11.
Według art. 7 i 8 wspólnego działania 2008/124 dowódca operacji cywilnej sprawuje dowództwo i kontrolę nad Eulex Kosowo na poziomie strategicznym, podczas gdy szef misji sprawuje dowództwo i kontrolę na szczeblu teatru działań, odpowiadając za koordynację i bieżące zarządzanie tą misją (
15
).
12.
Artykuł 9 ust. 2 wspólnego działania stanowi, że Eulex Kosowo składa się głównie z personelu oddelegowanego przez państwa członkowskie lub instytucje UE. Każde państwo członkowskie lub instytucja UE ponosi koszty związane z oddelegowanym przez siebie personelem, włącznie z kosztami podróży i dodatkami, wynagrodzeniem i opieką medyczną (
16
).
13.
Zgodnie z art. 9 ust. 3 wspólnego działania 2008/124, w wersji zmienionej (
17
), Eulex Kosowo może także, w zależności od potrzeby, na podstawie umów zatrudniać międzynarodowy personel cywilny oraz personel lokalny, jeżeli wymaganych funkcji nie sprawuje personel oddelegowany przez państwa członkowskie (
18
).
14.
Artykuł 10 ust. 3 wspólnego działania 2008/124, w zmienionym brzmieniu (
19
), stanowi, że warunki zatrudnienia oraz prawa i obowiązki międzynarodowego i miejscowego personelu określa się w umowach zawieranych między Eulex Kosowo a danym członkiem personelu.
15.
Artykuł 15a wspólnego działania 2008/124, który został dodany przez decyzję Rady 2014/349 z dnia 12 czerwca 2014 r. (
20
), stanowi, że Eulex Kosowo ma zdolność do nabywania usług i towarów, do zawierania umów i uzgodnień administracyjnych, do zatrudniania personelu, do posiadania rachunków bankowych, do nabywania i zbywania aktywów i do realizacji pasywów, a także do bycia stroną postępowania sądowego – odpowiednio do potrzeb związanych z wykonaniem niniejszego wspólnego działania.
B.
Stosunek umowny między SC a Eulex Kosowo
16.
SC jest byłą członkinią międzynarodowego personelu kontraktowego Eulex Kosowo.
17.
SC była zatrudniona przez misję Eulex Kosowo w charakterze prokuratora na podstawie pięciu kolejnych umów o pracę na czas określony: (1) od dnia 4 stycznia 2014 r. do dnia 14 czerwca 2014 r.; (2) od dnia 15 czerwca 2014 r. do dnia 14 października 2014 r.; (3) od dnia 15 października 2014 r. do dnia 14 czerwca 2015 r.; (4) od dnia 15 czerwca 2015 r. do dnia 14 czerwca 2016 r.; i (5) od dnia 15 czerwca 2016 r. do dnia 14 listopada 2016 r.
18.
Dwie pierwsze umowy o pracę stanowiły w art. 21, że spory wynikające z umowy lub z nią związane miały być rozstrzygane przez sądy w Brukseli, Belgia. Trzy kolejne umowy o pracę przewidywały w art. 21, że spory wynikające z umowy lub z nią związane miały być rozstrzygane przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zgodnie z art. 272 TFUE.
19.
Wspomniane umowy o pracę zawierały klauzule stanowiące, że plan operacyjny Eulex Kosowo (zwany dalej: „OPLAN”), koncepcja operacji (zwana dalej: „Conops”), kodeks postępowania (zwany dalej: „KP”) i standardowe procedury operacyjne (zwane dalej: „SPO”) stanowią integralną część tych umów (
21
). Są to kluczowe dokumenty z zakresu planowania i organizacji dotyczące wykonywania mandatu Eulex Kosowo i nie są one zwykle dostępne publicznie (
22
).
20.
Ponadto, umowy o pracę zawierały także postanowienia stanowiące, że podpisując wspomnianą umowę, pracownik akceptuje warunki i zasady wynikające z tej umowy i załączników do niej oraz potwierdza ich przestrzeganie, oraz że w przypadku sporu umowa o pracę ma pierwszeństwo przed między innymi OPLAN, Conops, KP i SPO (
23
).
21.
Umowy o pracę ponadto stanowią w art. 20, że jakikolwiek spór między stronami „w odniesieniu do wykładni wykonywania” powyższych umów powinien zostać przedłożony do rozstrzygnięcia organowi arbitrażowemu i że postanowienie to nie uchybia możliwości przedłożenia sporu do rozstrzygnięcia przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
C.
Zdarzenia prowadzące do wszczęcia postępowania przed Sądem
22.
W dniu 28 kwietnia 2014 r. SC wniosła zażalenie przeciwko Eulex Kosowo na swoje pierwsze sprawozdanie z oceny z dnia 14 kwietnia 2014 r., (zwane dalej: „SZO”). W zażaleniu SC zakwestionowała ocenę zawartą w sprawozdaniu dokonaną przez jej zwierzchników, w tym także jej przełożoną, prokurator w randze szefa misji Eulex Kosowo J. Novotną, a ponadto wskazała na ogólne nieprawidłowości postępowania w sprawie oceny. Decyzją z dnia 12 sierpnia 2014 r. szef misji Eulex Kosowo uwzględnił jej zażalenie i uchylił SZO.
23.
Pismem z dnia 26 czerwca 2014 r. kierownik Wydziału ds. Zasobów Ludzkich (zwany dalej: „KWZL”) zawiadomił SC o organizacji konkursu wewnętrznego na stanowisko prokuratora (zwanego dalej „konkursem wewnętrznym z 2014 r.”). Pismo to wskazywało między innymi, że uwzględniając zmianę potrzeb operacyjnych i przyjęcie OPLAN przez państwa członkowskie w dniu 24 czerwca 2014 r., została przeprowadzona restrukturyzacja misji Eulex Kosowo prowadząca do redukcji dostępnych stanowisk pracy. SC wzięła udział w tym konkursie, jednak bez powodzenia.
24.
W dniu 25 sierpnia 2014 r. SC wniosła zażalenie przeciwko Eulex Kosowo na wynik konkursu wewnętrznego z 2014 r. W zażaleniu tym SC zakwestionowała między innymi skład komisji konkursowej i obecność swojej przełożonej J. Novotnej w tym składzie ze względu na jej zaangażowanie w postępowanie w sprawie zażalenia wniesionego przez SC w odniesieniu do SZO i podnoszone uprzedzenia względem SC. Decyzją z dnia 4 września 2014 r. szef misji uwzględnił wspomniane zażalenie i unieważnił konkurs wewnętrzny z 2014 r. z tego względu, że dwóch członków komisji konkursowej miało to samo obywatelstwo, co stanowiło naruszenie SPO w sprawie naboru personelu.
25.
W 2014 r. Eulex Kosowo wydała SC polecenie przystąpienia do egzaminu na prawo jazdy. W tamtym roku SC trzykrotnie nie zdała tego egzaminu. W październiku 2014 r. SC przedłożyła KWZL dokumentację zaświadczającą o niepełnosprawności jej ręki. W listopadzie 2015 r. i w lutym 2016 r. misja Eulex Kosowo ponownie nakazała skarżącej przystąpienie do egzaminu na prawo jazdy.
26.
Pismem z dnia 24 czerwca 2016 r. KWZL powiadomił SC o organizacji nowego konkursu wewnętrznego na stanowisko prokuratora (zwanego dalej „konkursem wewnętrznym z 2016 r.”). W piśmie tym wskazywał między innymi, że uwzględniając zmianę potrzeb operacyjnych i przyjęcie OPLAN przez państwa członkowskie w dniu 17 czerwca 2016 r. oraz planu rozmieszczenia przez dowódcę operacji cywilnej w dniu 20 czerwca 2016 r., została przeprowadzona restrukturyzacja misji Eulex Kosowo prowadząca do redukcji dostępnych stanowisk pracy.
27.
W dniu 19 lipca 2016 r. SC odbyła rozmowę z komisją konkursową, której przewodniczyła J. Novotna. Zarówno przed, jak i podczas tej rozmowy SC kwestionowała skład komisji konkursowej ze względu na zaangażowanie J. Novotnej w postępowania w sprawie dwóch poprzednich zażaleń wniesionych w odniesieniu do SZO i do wyników konkursu wewnętrznego z 2014 r.
28.
Pismem z dnia 30 września 2016 r. KWZL poinformował SC, że nie zdała ona konkursu wewnętrznego z 2016 r. (decyzja zwana dalej „decyzją dotyczącą konkursu wewnętrznego z 2016 r.”) i z tego względu zawarta z nią umowa o pracę wygaśnie w dniu 14 listopada 2016 r. i nie zostanie ona przedłużona (decyzja zwana dalej „decyzja o nieprzedłużeniu umowy o pracę”) (łącznie zwane dalej: „zaskarżonymi decyzjami”).
29.
W dniu 10 października 2016 r. SC wniosła zażalenie do Eulex Kosowo na zaskarżone decyzje. SC zasadniczo podniosła, że obecność J. Novotnej w składzie komisji konkursu wewnętrznego z 2016 r. sprawiła, że postępowanie konkursowe było niesprawiedliwe i niewłaściwe, i z tego względu stanowiła naruszenie SPO w sprawie naboru personelu oraz SPO w sprawie zasad i procesu reorganizacji (zwane dalej „SPO w sprawie reorganizacji”).
30.
Decyzją z dnia 31 października 2016 r. szef misji oddalił zażalenie stwierdzając, że zasady dotyczące naboru personelu nie zostały naruszone. W przedmiotowej decyzji szef misji wskazał między innymi, że nie wykazano konfliktu interesów. Szef misji stwierdził również, że załącznik 13 do OPLAN wymaga, aby szef wydziału wykonawczego i prokurator w randze szefa misji Eulex Kosowo wchodzili w skład komisji konkursowej, a skład komisji musi być taki sam dla wszystkich kandydatów.
31.
W odpowiedzi na wskazaną decyzję, w dniu 1 listopada 2016 r. SC skierowała do szefa misji wniosek o wszczęcie postępowania arbitrażowego zgodnie z art. 20 zawartej z nią umowy o pracę. Pismem z dnia 14 listopada 2016 r. szef misji oddalił ten wniosek.
III. Postępowanie przed Sądem i zaskarżone postanowienie
32.
Pismem z dnia 25 kwietnia 2017 r. SC złożyła skargę do Sądu, wnosząc o:
–
orzeczenie, że Eulex Kosowo naruszyła ciążące na niej zobowiązanie umowne przy wykonywaniu umowy, jak również przy stosowaniu OPLAN, Conops, SPO w sprawie reorganizacji i naboru personelu, jak również naruszyła umowne zasady sprawiedliwości i dobrej wiary;
–
orzeczenie, że misja Eulex Kosowo naruszyła ciążące na niej zobowiązania pozaumowne względem SC, w tym przysługujące jej na mocy art. 31 Katy praw podstawowych Unii Europejskiej prawo do należytych i sprawiedliwych warunków pracy oraz przysługujące jej na mocy art. 41 karty prawo do dobrej administracji, łącznie z zasadą bezstronności;
–
stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonych decyzji;
–
nałożenie na Eulex Kosowo obowiązku zapłaty na rzecz SC odszkodowania i zadośćuczynienia za doznaną przez nią szkodę i krzywdę;
–
obciążenie Eulex Kosowo kosztami postępowania wraz z odsetkami w wysokości 8%.
33.
SC podzieliła swoją skargę na dwie części. Pierwsza część dotyczyła żądania na podstawie art. 272 TFUE i składała się z pięciu zarzutów (
24
). Druga część dotyczyła żądania odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie art. 340 TFUE za naruszenie przez Eulex Kosowo ciążących na niej zobowiązań umownych i pozaumownych.
34.
Osobnym pismem złożonym w dniu 24 sierpnia 2017 r. Eulex Kosowo podniosła zarzut niedopuszczalności, twierdząc zasadniczo, że Sąd nie jest właściwy dla rozpoznania rozpatrywanej skargi, gdyż częściowo dotyczy ona umów przewidujących jurysdykcję sądów w Brukseli. W dniu 20 października 2017 r. SC złożyła uwagi w przedmiocie tego zarzutu.
35.
Zaskarżonym postanowieniem Sąd oddalił w całości skargę wniesioną przez SC. Zgodnie z art. 126 regulaminu postępowania Sąd orzekł, że bez potrzeby rozpatrywania zarzutu niedopuszczalności podniesionego przez Eulex Kosowo, skargę należy uznać w części za oczywiście niedopuszczalną, w części zaś za oczywiście pozbawioną podstawy prawnej (pkt 22, 23 i 77 zaskarżonego postanowienia).
36.
W zaskarżonym postanowieniu Sąd uznał, że skarga składa się z czterech żądań (pkt od 24 do 30 zaskarżonego postanowienia). Na początku odrzucił on żądanie trzecie skargi dotyczące niezgodności z prawem zaskarżonych decyzji jako oczywiście niedopuszczalne (pkt od 31 do 52 zaskarżonego postanowienia), uznając w zasadzie, że decyzji tych nie można kwestionować na podstawie art. 272 TFUE i nawet gdyby doszło do zmiany kwalifikacji skargi na skargę o stwierdzenie nieważności zgodnie z art. 263 TFUE, to skarga ta została złożona po upływie terminu.
37.
Sąd odrzucił żądanie pierwsze i drugie dotyczące odpowiedzialności umownej i pozaumownej (pkt od 53 do 69 zaskarżonego postanowienia) oraz żądanie czwarte dotyczące naprawienia poniesionej szkody (pkt od 70 do 76 zaskarżonego postanowienia), jako w części oczywiście niedopuszczalne, a w części oczywiście pozbawione podstawy prawnej. Ponadto Sąd obciążył SC kosztami postępowania.
38.
Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zostanie przedstawione poniżej, w zakresie, w jakim jest to konieczne dla rozpoznania zarzutów zawartych w odwołaniu.
IV. Postępowanie przed Trybunałem Sprawiedliwości
39.
Pismem z dnia 23 listopada 2018 r. SC wniosła do Trybunału o uchylenie zaskarżonego postanowienia, o uwzględnienie skargi z wyjątkiem piątego zarzutu (
25
) lub ewentualnie o przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania celem wydania orzeczenia co do istoty sprawy. Ponadto SC wniosła do Trybunału o obciążenie Eulex Kosowo kosztami postępowania.
40.
W złożonej w dniu 7 maja 2019 r. odpowiedzi na odwołanie Eulex Kosowo wniosła do Trybunału o odrzucenie odwołania lub ewentualnie, jeżeli Trybunał uchyli zaskarżone postanowienie, o przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania celem wydania orzeczenia co do istoty sprawy. Ponadto Eulex Kosowo wnosi o obciążenie SC kosztami postępowania.
41.
Postanowieniem z dnia 22 maja 2019 r. prezes Trybunału oddalił wniosek SC o przedstawienie repliki.
42.
Zarówno SC, jak i Eulex Kosowo wzięły udział w rozprawie przed Trybunałem w dniu 6 listopada 2019 r.
V. Analiza
43.
SC podnosi pięć zarzutów odwołania. Zarzut pierwszy dotyczy zmiany kwalifikacji żądania trzeciego skargi na podstawie art. 272 TFUE na skargę o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 263 TFUE. Zarzut drugi dotyczy braku uznania właściwości zgodnie z art. 272 TFUE. Zarzut trzeci dotyczy nieuwzględnienia szeregu argumentów dotyczących głównie naruszenia SPO. Zarzut czwarty dotyczy nieprawidłowej oceny żądań o odszkodowanie i zadośćuczynienie wynikających z zaskarżonych decyzji jako niedopuszczalnych, ze względu na fakt, że skarga o stwierdzenie nieważności tych decyzji była niedopuszczalna. Zarzut piąty dotyczy nieprawidłowej oceny żądań o odszkodowanie i zadośćuczynienie wynikających z powtarzających się poleceń przystąpienia do egzaminu na prawo jazdy.
44.
Poniżej skoncentruję się na analizie dwóch pierwszych zarzutów (w odwrotnej kolejności), które w mojej ocenie należy uwzględnić. Z kolei los zarzutów trzeciego i czwartego niewątpliwie będzie zależeć od stanowiska Trybunału w przedmiocie dwóch pierwszych zarzutów odwołania. W szczególności, w odniesieniu do zarzutu trzeciego, SC podnosi, że Sąd nie przeprowadził analizy dotyczącej jej argumentacji dotyczącej w szczególności naruszenia SPO, ponieważ argumenty te zostały przywołane na poparcie żądania, które zostało uznane przez Sąd za niedopuszczalne, toteż zarzut ten nie może zostać uwzględniony, gdy Trybunał oddali zarzut drugi. W zarzucie czwartym SC podnosi, że Sąd wywnioskował, iż niektóre żądania były niedopuszczalne, ponieważ były one ściśle powiązane z żądaniem stwierdzenia nieważności, które zostało uznane za niedopuszczalne, zważywszy że Sąd błędnie dokonał zmiany kwalifikacji dopuszczalnej skargi na podstawie art. 272 TFUE na niedopuszczalną skargę na podstawie art. 263 TFUE; z tego względu zarzut ten nie może zostać uwzględniony, jeśli Trybunał oddali dwa pierwsze zarzuty odwołania. Dlatego też jestem zdania, że w ramach niniejszej opinii nie zachodzi potrzeba odrębnego odnoszenia się do zarzutów trzeciego i czwartego. Natomiast twierdzę, że zarzut piąty jest pozbawiony podstawy prawnej. W tych okolicznościach, uważam, że zaskarżone postanowienie powinno zostać w części uchylone i że rozpatrywana sprawa powinna zostać przekazana Sądowi do ponownego rozpoznania.
45.
Zanim przejdę do oceny zarzutów odwołania (sekcja B, C i D), koniecznym jest przeprowadzenie weryfikacji właściwości Trybunału do rozpoznania przedmiotowej skargi (sekcja A).
A.
Właściwość Trybunału
46.
Właściwość Trybunału do rozpoznania niniejszej sprawy nie została zakwestionowana przez strony (
26
). Pomimo tego, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, kwestia dotycząca właściwości sądów Unii powinna zostać zbadana przez Trybunał z urzędu, nawet gdy nie wnosi o to żadna ze stron (
27
).
47.
Biorąc pod uwagę fakt, że Eulex Kosowo stanowi misję w dziedzinie WPBiO działającą w obszarze WPZiB, wydaje się konieczne, aby w pierwszej kolejności zbadać, czy właściwość Trybunału na podstawie art. 272 TFUE może być potencjalnie objęta zasadami ograniczającymi właściwość sądów Unii w dziedzinie WPZiB zgodnie z art. 24 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 275 akapit pierwszy TFUE. Odniosę się zatem do zakresu właściwości Trybunału na podstawie art. 272 TFUE w związku z umowami o pracę zawartymi między SC a misją Eulex Kosowo wraz z możliwością działania przez Eulex Kosowo w charakterze strony w rozpatrywanej sprawie.
48.
Na początku należy podkreślić, że dotychczas w orzecznictwie Trybunału nie pojawiła się sprawa, która konkretnie odnosiłaby się do właściwości sądów Unii co do skarg wnoszonych na podstawie art. 272 TFUE w związku z ograniczeniami ich właściwości w dziedzinie WPZiB.
49.
Jak już wcześniej orzekł Trybunał, zgodnie z art. 24 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 275 akapit pierwszy TFUE Trybunał nie jest co do zasady właściwy w zakresie postanowień dotyczących WPZiB ani w zakresie aktów przyjętych na ich podstawie (
28
). Jednakże ponieważ wspomniane artykuły ustanawiają odstępstwo od zasady właściwości ogólnej na mocy art. 19 TUE, należy je interpretować ściśle (
29
).
50.
Istnieje także utrwalone orzecznictwo Trybunału dotyczące kwestii właściwości związanych z WPZiB, które wskazuje, że fakt, iż konkretna sprawa dotyczy WPZiB, nie oznacza automatycznie, że ograniczenia nałożone na właściwość Trybunału zgodnie z art. 24 ust. 1 TUE i art. 275 TFUE znajdą zastosowanie (
30
). Ponieważ orzecznictwo to częściowo dotyczy także misji w dziedzinie WPBiO, przydatne będzie przedstawienie istotnych punktów niektórych orzeczeń w niniejszej sprawie.
51.
Przykładowo, w sprawie Elitaliana/Eulex Kosovo (
31
) Trybunał potwierdził właściwość sądów Unii do orzekania w przedmiocie skargi o stwierdzenie nieważności i odszkodowanie wniesionej przez skarżącego w oparciu o udzielenie przez Eulex Kosowo zamówienia publicznego na usługę wynajmu śmigłowców innemu oferentowi. Trybunał orzekł, że rozpatrywane środki, których żądanie stwierdzenia nieważności oparte jest na naruszeniu reguł prawa mających zastosowanie do zamówień publicznych w Unii, odnosi się do udzielenia zamówienia publicznego, które wygenerowało wydatki pokrywane z budżetu Unii, i z tego względu rozpatrywane zamówienie objęte jest zakresem stosowania przepisów rozporządzenia finansowego Unii (
32
). W tych okolicznościach Trybunał stwierdził, że art. 24 ust. 1 TUE i art. 275 TFUE nie wykluczają właściwości Trybunału do dokonywania wykładni i stosowania przepisów rozporządzenia finansowego Unii dotyczących udzielania zamówień publicznych.
52.
Ponadto, w sprawie H/Rada i in. (
33
) Trybunał uznał właściwość sądów Unii do rozpoznania skargi o stwierdzenie nieważności i odszkodowanie wniesionej przez członka oddelegowanego personelu cywilnej misji w dziedzinie WPBiO, Misji Policyjnej Unii Europejskiej w Bośni i Hercegowinie, w związku z decyzjami podjętymi przez szefa misji o przeniesieniu wnoszącej odwołanie na stanowisko w biurze regionalnym. Trybunał orzekł, że pomimo, iż zaskarżone decyzje zapadły w kontekście WPZiB i w odniesieniu do akcji operacyjnej objętej zakresem WPZiB, to stanowią one także akty z zakresu zarządzania personelem, tak jak każda podobna decyzja wydana przez instytucje Unii w ramach wykonywania ich kompetencji. W tych okolicznościach ograniczenia właściwości Trybunału w dziedzinie WPZiB nie stoją na przeszkodzie kontrolowaniu aktów z zakresu zarządzania personelem, dotyczących pracowników oddelegowanych przez państwa członkowskie, w przypadkach, w których sądy Unii są właściwe na podstawie art. 270 TFUE do kontrolowania takich aktów, gdy dotyczą one członków personelu delegowanych przez instytucje Unii. W przeciwnym razie, w przypadku gdyby ten sam akt z zakresu zarządzania personelem odnoszący się do operacji „w terenie” dotyczył zarówno pracowników oddelegowanych przez państwa członkowskie jak i pracowników oddelegowanych przez instytucje Unii, to decyzja wydana względem pierwszych z nich mogłaby być nie do pogodzenia z orzeczeniem wydanym przez sąd Unii względem drugich.
53.
Na tej podstawie zauważam, że powyższe sprawy dotyczące skarg o stwierdzenie nieważności i odszkodowanie były wniesione na podstawie art. 263 TFUE oraz art. 340 akapit drugi TFUE i nie podnoszono w nich możliwości zastosowania art. 272 TFUE, ponieważ w tych sprawach między stronami nie występował stosunek umowny. Ponadto, okoliczności sprawy, w której wydano wyrok H/Rada i in. dotyczyły delegowanych – którzy zostali przeciwstawieni kontraktowym – członków personelu cywilnej misji w dziedzinie WPBiO, a wyrok Trybunału miał częściowo na celu uniknięcie niedającego się pogodzić traktowania personelu delegowanego przez państwa członkowskie i instytucje Unii w sytuacji rozwiązywania sporów. W dalszym ciągu z powyższego wyroku można jednak wywnioskować, że art. 24 ust. 1 TUE i art. 275 TFUE nie soją na przeszkodzie właściwości sądów Unii do rozstrzygania w przedmiocie skarg odnoszących się do ogólnego zarządzania przez cywilne misje w dziedzinie WPBiO ich personelem, nawet jeśli zarządzanie to odnosi się do operacji „w terenie” (
34
). Do tej kwestii powrócę w dalszej części mojej analizy (zob. pkt 138 niniejszej opinii.).
54.
Przytoczone powyżej orzecznictwo wspiera zatem pogląd, że ograniczenia nałożone na właściwość sądów Unii w dziedzinie WPZiB zgodnie z art. 24 ust. 1 TUE i art. 275 TFUE nie stoją na przeszkodzie właściwości Trybunału na podstawie klauzuli arbitrażowej w rozumieniu art. 272 TFUE w okolicznościach niniejszej sprawy (
35
).
55.
Wprawdzie, zawarcie przez Eulex Kosowo umów o pracę, takich jak te w niniejszej sprawie, zostało przewidziane we wspólnym działaniu 2008/24 ustanawiającym tę misję, której podstawa prawna wchodzi w zakres WPZiB (zob. pkt 14 niniejszej opinii). Jak wynika jednak z art. 272 TFUE, na podstawie którego sądom Unii powierzono właściwość do orzekania na mocy „klauzuli arbitrażowej umieszczonej w umowie prawa publicznego lub prywatnego, zawartej przez Unię lub w jej imieniu”, postanowienie to nie wchodzi w zakres WPZiB i zasadniczo znajduje zastosowanie do różnych rodzajów umów, włączając w to umowy o pracę zawierane z personelem (
36
). Ponadto, właściwość sądów Unii na podstawie art. 272 TFUE opiera się na umowie zawartej między stronami, w przeciwieństwie do aktu przyjętego na podstawie postanowień traktatu regulujących WPZiB.
56.
Ponadto, chociaż umowy o pracę w przedmiotowej sprawie mogą być rozpatrywane w kontekście WPZiB, zasadniczo stanowią one typowe akty z zakresu zarządzania personelem w procesie organizacji zasobów ludzkich przez Eulex Kosowo. Stwierdzenie, że właściwość sądów Unii zgodnie z art. 272 TFUE jest wyłączona z tego względu, że umowa o pracę została zawarta w kontekście WPZiB, wydaje się być sprzeczne z wyraźną wolą stron, aby ustanowić właściwość sądów Unii na podstawie klauzuli arbitrażowej zawartej w umowie i co do istoty sprawy podlegać art. 272 TFUE.
57.
W konsekwencji należy uznać, że właściwość Trybunału na podstawie klauzuli arbitrażowej zgodnie z art. 272 TFUE w okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie jest wyłączona przez ograniczenia nałożone na jego właściwość, w drodze odstępstwa, w dziedzinie WPZiB zgodnie z art. 24 ust. 1 TUE i art. 275 TFUE.
58.
Ponadto nie ulega również wątpliwości., że Eulex Kosowo może działać w charakterze strony w tego typu postępowaniach lub że właściwość Trybunału na podstawie art. 272 TFUE może rozciągać się na wszystkie umowy o pracę rozpatrywane w niniejszej sprawie.
59.
Artykuł 15a wspólnego działania 2008/124 dodany decyzją 2014/349, który obowiązuje od dnia 12 czerwca 2014 r. (zob. pkt 15 niniejszej opinii), wyposaża Eulex Kosowo w zdolność do zawierania umów i bycia stroną postępowania sądowego, tym samym przyznając jej osobowość prawną w tym zakresie. Z art. 9 ust. 3 wspólnego działania 2008/124 w związku z jego art. 10 ust. 3, który również obowiązuje od dnia 12 czerwca 2014 r. (zob. pkt 13 i 14 niniejszej opinii), wynika, że Eulex Kosowo ma kompetencje do rekrutowania personelu w drodze zawierania umów i że warunki zatrudnienia oraz prawa i obowiązki takiego personelu zostały określone w umowach zawartych między misją a konkretnymi członkami jej personelu. Z tego względu, zgodnie ze zmianami dodanymi na mocy decyzji 2014/349 Eulex Kosowo posiada osobowość prawną oraz może być stroną pozwaną w niniejszej sprawie (
37
).
60.
Ponadto, jak zostało to wskazane w pisemnych uwagach stron (
38
), z wyroku Trybunału Jenkinson/Rada i in. (zwanego dalej: „wyrokiem Jenkinson”) (
39
) można wywnioskować, że Trybunał jest właściwy do rozstrzygania sporów wynikających ze stosunku umownego między SC a Eulex Kosowo, nawet jeśli stosunek ten częściowo odnosi się do zdarzeń zaistniałych w okresie obowiązywania dwóch pierwszych umów o pracę, które ustanawiały jurysdykcję sądów w Brukseli (zob. pkt 18 niniejszej opinii).
61.
Sprawa Jenkinson (
40
) dotyczyła skargi przede wszystkim na podstawie art. 272 TFUE wniesionej przez byłego członka międzynarodowego personelu kontraktowego niektórych misji międzynarodowych Unii, włączając w to także Eulex Kosowo. Skarżący domagał się w szczególności zasądzenia odszkodowania za stanowiące nadużycie stosowanie kolejnych umów na czas określony oraz rozwiązanie stosunku pracy w sposób niezgodny z prawem na podstawie decyzji o nieprzedłużaniu zawartej z nim umowy o pracę. Jedynie ostatnia umowa o pracę zawarta między wnoszącym odwołanie a Eulex Kosowo zawierała klauzulę arbitrażową na podstawie 272 TFUE, podczas gdy wszystkie poprzednie umowy o pracę przewidywały jurysdykcję sądów w Brukseli.
62.
W swoim wyroku (
41
) Trybunał przypomniał, że sądy Unii są zasadniczo właściwe do rozpatrywania jedynie tych żądań, których źródłem jest zawarta przez Unię umowa zawierająca klauzulę arbitrażową lub które mają bezpośredni związek ze zobowiązaniami wynikającymi z tej umowy. Jednakże, jeśli w ramach stosunku pracy zawarto szereg kolejnych umów, sam fakt, że poprzednie umowy nie zawierały klauzuli arbitrażowej nie może stać na przeszkodzie temu, aby Trybunał uwzględnił wszystkie zawarte umowy w swojej ocenie stosunków między stronami. Z tego względu, właściwość Trybunału na podstawie art. 272 TFUE może rozciągać się na poprzednie umowy o pracę przewidujące jurysdykcję sądów krajowych, pod warunkiem, że dane powództwo zawiera żądania wynikające z ostatniej umowy na czas określony lub mające bezpośredni związek ze zobowiązaniami wynikającymi z tej umowy, jak miało to miejsce w tamtej sprawie.
63.
W niniejszej sprawie, na podstawie wyroku Jenkinson właściwość Trybunału na podstawie art. 272 TFUE może rozciągać się na wszystkie umowy o pracę zawarte między SC a Eulex Kosowo, zważywszy, że żądania SC dotyczą istnienia jednego ciągłego stosunku pracy obejmującego serię pięciu kolejnych umów i opierają się na umowach zawierających klauzulę arbitrażową. Powrócę do tego wyroku w dalszej części mojej analizy (zob. pkt 105–107 i 138 niniejszej opinii).
64.
Uwzględniając powyższe uwagi, stoję na stanowisku, że Trybunał jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej sprawy.
B.
Zarzut drugi odwołania (dotyczący rozróżnienia między art. 263 a art. 272 TFUE)
1. Zwięzłe streszczenie argumentów stron
65.
W ramach zarzutu drugiego odwołania, dotyczącego naruszenia art. 272 TFUE, prawa do skutecznego środka prawnego zgodnie z art. 47 karty i zasady równego traktowania, SC utrzymuje, że Sąd naruszył prawo w pkt 31, 37, 40, 42, 43, 45, 46 i 64 zaskarżonego postanowienia poprzez nieuznanie swej właściwości na podstawie art. 272 TFUE w odniesieniu do żądania trzeciego odnoszącego się do niezgodności z prawem zaskarżonych decyzji i odmówienie zbadania sprawy co do istoty. Ten zarzut odwołania jest podzielony na trzy części.
66.
W części pierwszej zarzutu drugiego odwołania SC utrzymuje, że Sąd naruszył prawo poprzez pozostawienie bez rozwiązania kwestii, czy był on uprawniony do przeprowadzenia oceny okoliczności faktycznych, które miały miejsce w okresie obowiązywania klauzuli z pierwszych dwóch umów o pracę przyznających jurysdykcję sądom w Brukseli, podczas gdy z wyroku Jenkinson wynika, że Sąd był właściwy na podstawie art. 272 TFUE.
67.
W części drugiej zarzutu drugiego odwołania SC utrzymuje, że Sąd naruszył prawo poprzez uznanie, że żądanie SC zmierzające do uzyskania stwierdzenia niezgodności z prawem zaskarżonych decyzji stanowiło skargę o stwierdzenie nieważności, podczas gdy takie stwierdzenia w odniesieniu do naruszeń umownych stanowią odpowiednie środki prawne na podstawie art. 272 TFUE (
42
).
68.
W części trzeciej drugiego odwołania SC twierdzi, że Sąd naruszył prawo poprzez orzeczenie, że zaskarżone decyzje stanowiły środki administracyjne, które można oddzielić od kontekstu umownego. Decyzja dotycząca konkursu wewnętrznego z 2016 r. została podjęta na podstawie SPO, które stanowią integralną część umowy o pracę, zgodnie z jej art 1.2 tej i stanowią prawo właściwe dla tej umowy (
43
). Sąd niesłusznie orzekł, że SC nie przedstawiła żadnych zarzutów opierających się na postanowieniach umowy, gdyż SC podniosła szereg zarzutów dotyczących naruszenia zasad regulujących stosunek umowny, w tym SPO. Ponadto, sam brak w umowie klauzuli przewidującej jej przedłużenie nie ma wpływu na fakt, że decyzja o nieprzedłużeniu umowy o pracę ma charakter umowny. SC podkreśliła ponadto na rozprawie, że SPO mają charakter umowny w odniesieniu do stosunku pracy z Eulex Kosowo i że klauzula arbitrażowa byłaby bezcelowa, gdyby jej zastosowanie miało się ograniczać do samej umowy.
69.
SC dodała, że podejście Sądu jest niespójne z pozostałym orzecznictwem (
44
) oraz prowadzi do sytuacji, w której personel kontraktowy misji w dziedzinie WPBiO nie ma możliwości wniesienia większości sporów pracowniczych do sądów Unii. Poprzez zamknięcie jedynej prawdopodobnej drogi dostępnej dla członków takiego personelu celem podważenia decyzji wydanych przeciwko nim na podstawie art. 272 TFUE, podejście Sądu narusza przysługujące SC prawo do skutecznego środka prawnego zapisane w art. 47 karty oraz zasadę równego traktowania, w zakresie, w jakim prawo do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności przysługuje delegowanym członkom personelu misji w dziedzinie WPBiO (
45
).
70.
Eulex Kosowo twierdzi, że podejście Sądu jest zgodne z utrwalonym orzecznictwem, według którego art. 272 TFUE należy interpretować w sposób ścisły (
46
). Decyzja dotycząca konkursu wewnętrznego z 2016 r. stanowiła konsekwencję decyzji w sprawie restrukturyzacji podjętej przez Radę i sformalizowanej w OPLAN i z tego względu można ją oddzielić od kontekstu umownego. Ponadto Sąd słusznie oparł swoje ustalenia dotyczące decyzji o nieprzedłużaniu umowy o pracę na braku klauzuli przewidującej możliwość przedłużenia w samej umowie. Eulex Kosowo nie kwestionuje, że OPLAN, Conops, KP i SPO stanowią integralną część umowy o pracę, ale pomimo to odrzuca twierdzenie SC dotyczące umownego charakteru tych dokumentów, gdyż, jak podkreśliła to w trakcie rozprawy, są to ogólne dokumenty operacyjne, które nie podlegają negocjacjom przez strony.
71.
Eulex Kosowo utrzymuje również, że Sąd nie naruszył przysługującego SC prawa do skutecznego środka prawnego i równego traktowania, ponieważ SC była uprawniona do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 263 TFUE. Poza tym, sprawy, na które powołuje się SC, cechują się innymi okolicznościami i wciąż toczą się przed właściwymi sądami.
2. Ocena zarzutu drugiego odwołania
72.
Na wstępie powinienem stwierdzić, że podczas gdy część trzecia zarzutu drugiego odwołania zasługuje na rzetelne rozważenie, dwie pierwsze części tego zarzutu odwołania mogą zostać szybko oddalone.
73.
W części pierwszej zarzutu drugiego odwołania SC utrzymuje, że Sąd nie określił w świetle orzeczenia w sprawie Jenkinson, czy mógł on uwzględnić okoliczności faktyczne, które miały miejsce w okresie, w którym umowy o pracę nie zawierały klauzul arbitrażowych przewidujących jurysdykcję sądów Unii. W mojej opinii nie jest konieczne, aby Sąd orzekał w tej kwestii celem dokonania oceny, czy zaskarżone decyzje stanowiły środki, które można oddzielić od kontekstu umownego, ponieważ nie twierdzono, że ich związek z umową powstał w tamtym okresie. Proponuję zatem, aby część pierwszą zarzutu drugiego odwołania oddalić jako bezzasadną.
74.
W części drugiej zarzutu drugiego odwołania SC wydaje się skarżyć, że Sąd wykluczył możliwość, iż skarga na podstawie art. 272 TFUE może mieć charakter deklaratywny. Jednakże Sąd nie zajął stanowiska w tej kwestii i powołał się raczej na charakter zaskarżonych decyzji niż na charakter zarzutów wysuniętych przeciwko nim. Proponuję zatem, aby część druga drugiego zarzutu odwołania została oddalona jako bezpodstawna.
75.
W części trzeciej zarzutu drugiego odwołania SC podnosi kwestię oceny zaskarżonych decyzji przez Sąd jako środków, które można oddzielić od kontekstu umownego i które nie mogą być kwestionowane na podstawie art. 272 TFUE.
76.
Chciałbym zaznaczyć, że ta część drugiego zarzutu odwołania podnosi złożoną kwestię, która nie była dotychczas przedmiotem orzecznictwa Trybunału, dotyczącą rozróżnienia między aktami, które mogą być kwestionowane w ramach skarg na podstawie art. 263 i art. 272 TFUE, w kontekście sporu pracowniczego, którego stroną jest były członek personelu kontraktowego cywilnej misji w dziedzinie WPBiO. Złożoność rozpatrywanej sprawy wynika w szczególności z faktu, że analizowane akty zostały wydane w kontekście administracyjnym i nie opierały się one na żadnych konkretnych postanowieniach umowy o pracę zawartej między stronami.
77.
Sądzę, że część trzecia zarzutu drugiego odwołania jest zasadna i że zaskarżone postanowienie powinno zostać uchylone na tej podstawie. Mam ku temu następujące powody.
78.
Po pierwsze, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem art. 272 TFUE stanowi przepis szczególny pozwalający sądom Unii na rozpatrywanie sporów na podstawie tak zwanej klauzuli arbitrażowej uzgodnionej przez strony w odniesieniu do umów prawa publicznego lub prywatnego (
47
). Z uwagi na okoliczność, że spory te objęte są właściwością ogólną sądów krajowych na podstawie art. 274 TFUE, za wyjątkiem przypadków, w których występuje klauzula arbitrażowa, właściwość sądów Unii stanowi odstępstwo od powszechnie obowiązujących przepisów prawa, którą tym samym należy interpretować ściśle (
48
). Ponadto, tę właściwość ocenia się na podstawie wyłącznie art. 272 TFUE i postanowień klauzuli arbitrażowej i nie mogą mieć na nią wpływu przepisy prawa krajowego rzekomo wykluczające właściwość sądów Unii (
49
). Z powyższego wynika zatem, że sądy Unii mogą rozpatrywać jedynie te żądania, których źródłem jest zawarta przez Unię umowa zawierająca klauzulę arbitrażową lub które mają bezpośredni związek z zobowiązaniami wynikającymi z tej umowy (
50
).
79.
Przeciwnie, art. 263 TFUE pozwala sądom Unii na kontrolowanie zgodności z prawem aktów wiążących wydanych przez instytucje lub organy Unii, za pomocą skargi o stwierdzenie nieważności, co stanowi ich wyłączną właściwość (
51
). Zgodnie z orzecznictwem skarga o stwierdzenie nieważności może zostać wniesiona na wszelkie akty instytucji lub organów Unii, które – niezależnie od ich charakteru lub formy – mają na celu wywarcie wiążących skutków prawnych, które mogą wpłynąć na interesy skarżącego poprzez spowodowanie istotnej zmiany w jego sytuacji prawnej (
52
).
80.
W konsekwencji, Trybunał stworzył kryteria pozwalające na rozróżnienie między rodzajami aktów, które można zaskarżyć na podstawie art. 263 i art. 272 TFUE. W szczególności, w orzecznictwie w dużej mierze zainicjowanym wyrokiem Lito Maieftiko Gynaikologiko kai Cheirourgiko Kentro/Komisja (zwanym dalej: „wyrokiem Lito”) (
53
) Trybunał stwierdził, że w przypadku istnienia umowy wiążącej skarżącego z jedną z instytucji do sądów Unii można wnieść skargę o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 263 TFUE „tylko w przypadku, gdy zaskarżony akt zmierza do wywarcia wiążących skutków prawnych, które wykraczają poza wiążący strony stosunek umowny i prowadzą do wykonywania prerogatyw władzy publicznej przyznanych instytucji będącej stroną umowy działającej jako organ administracyjny”.
81.
W związku z tym Trybunał stwierdził, że gdyby bowiem sądy Unii uznały się za właściwe do orzekania w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktów wpisujących się w ramy wyłącznie umowne, to nie tylko mogłyby one pozbawić sensu art. 272 TFUE, ale także, w przypadku gdyby umowa nie zawierała klauzuli arbitrażowej, mogłyby rozszerzyć swoją właściwość poza granice wyznaczone w art. 274 TFUE, poddającemu tego rodzaju spory powszechnej jurysdykcji sądów krajowych (
54
).
82.
Na tej podstawie Trybunał orzekł, że skarga o stwierdzenie nieważności noty obciążeniowej nie może opierać się na art. 263 TFUE. Nota obciążeniowa wpisuje się w kontekst umowy, ponieważ jej celem jest odzyskanie wierzytelności, której podstawę stanowią postanowienia wspomnianej umowy. Ponadto nota obciążeniowa nie może być utożsamiana z tytułem egzekucyjnym w rozumieniu art. 299 TFUE, z którego może skorzystać instytucja Unii, gdyby dłużnik nie spłacił długu w określonym terminie płatności. Z tego względu nota ta nie wywiera skutków prawnych, które byłyby spowodowane wykonywaniem prerogatyw władzy publicznej, ale należy ją uznać za dokument nierozerwalnie związany ze stosunkami umownymi istniejącymi między stronami (
55
).
83.
Poza tym, Trybunał doszedł do podobnych wniosków w okolicznościach sprawy dotyczącej trójstronnego stosunku umownego, w którym wnoszący odwołanie nie zawarł umowy bezpośrednio z instytucją, lecz z kontrahentem w ramach umowy zawartej między tą stroną a Unią. W tym przypadku Trybunał orzekł, że akty przyjęte przez instytucję Unii w odniesieniu do nienależytego wykonania umowy przez wnoszącego odwołanie, obniżenia wynagrodzenia i rozwiązania stosunku pracy nie stanowią aktów podlegających zaskarżeniu na podstawie art. 263 TFUE, gdyż skutki tych aktów występują i ograniczają się jedynie do stosunku umownego między instytucją a drugą stroną umowy, w odniesieniu do których, wnoszący odwołanie jest osobą trzecią (
56
).
84.
Należy także wskazać, że orzecznictwo dotyczące rozróżnienia między art. 272 a art. 263 TFUE powiązane jest z orzecznictwem dotyczącym rozróżnienia między art. 272 a art. 268 TFUE (
57
), które przyznają wyłączną właściwość do rozstrzygania w przedmiocie skarg dotyczących pozaumownej odpowiedzialności Unii, sądom Unii (
58
). W szczególności, Trybunał orzekł, że celem ustalenia umownego lub pozaumownego charakteru sporu dla celów oceny swojej właściwości, sądy Unii muszą sprawdzić – w świetle analizy poszczególnych informacji zawartych w aktach sprawy, takich jak w szczególności naruszony przepis prawa, charakter podnoszonej szkody, zarzucane zachowanie, a także stosunki prawne wiążące strony sporu – czy między tymi stronami istnieje „rzeczywisty kontekst umowny, związany z przedmiotem sporu, którego dogłębna analiza jest niezbędna do rozstrzygnięcia tego sporu”. Trybunał podkreślił również, że sądy Unii nie mogą opierać się jedynie na normach prawnych, na które powołują się strony, gdyż w takiej sytuacji charakter sporu i, co za tym idzie, właściwy sąd mogłyby ulegać zmianie w zależności od norm, na które powoływałyby się strony.
85.
W świetle powyższego orzecznictwa, należy zbadać część trzecią zarzutu drugiego odwołania.
86.
W niniejszej sprawie zauważam, że w pkt 35, 36 i 42 zaskarżonego postanowienia Sąd powołał się na warunki określone w orzecznictwie Trybunału, a zwłaszcza w wyroku Lito, celem stwierdzenia, czy zaskarżone decyzje objęte są zakresem stosunku umownego między stronami.
87.
Uważam jednak, że stwierdzenia Sądu poczynione w pkt 37–45 zaskarżonego postanowienia, iż decyzje te stanowią środki, które można oddzielić od stosunku umownego, są obarczone naruszeniem prawa.
88.
Należy przypomnieć, że zaskarżone decyzje dotyczyły niezdania przez SC konkursu wewnętrznego z 2016 r. oraz nieprzedłużenia zawartej z nią umowy o pracę. Jako takie, zaskarżone decyzje stanowią akty przyjęte przez Eulex Kosowo, odnoszące się do stosunku pracy między SC a Eulex Kosowo. Złożona przez SC do sądów Unii skarga dotyczy żądania kontroli prawnej decyzji szefa misji utrzymującej w mocy zaskarżone decyzje zgodnie z postanowieniami OPLAN i SPO (zob. pkt 30 niniejszej opinii).
89.
Uwzględniając orzecznictwo Trybunału, a w szczególności kryteria wywodzące się z wyroku Lito, istnieją wyraźne wskazania, że zaskarżone decyzje są objęte zakresem stosunku umownego między SC a Eulex Kosowo. Jak będę argumentował poniżej, decyzje te opierają się na prawach i obowiązkach wynikających ze stosunku pracy między SC a Eulex Kosowo i niewątpliwie dotyczą wykonania tej umowy. Z tego względu, zaskarżone decyzje nie wywołują skutków prawnych powstałych w następstwie wykonywania prerogatyw władzy publicznej przez Eulex Kosowo, lecz powinny być raczej postrzegane jako nierozerwalnie związane ze stosunkiem umownym między SC a Eulex Kosowo. W przeciwieństwie do uwag Eulex Kosowo, o ile art. 272 TFUE należy interpretować ściśle, jak wspomniałem w pkt 78 niniejszej opinii, o tyle w oczywisty sposób postanowienie to rozciąga się na spory wynikające z danej umowy lub mające bezpośredni związek z zobowiązaniami wynikającymi z tej umowy, tak jak w niniejszej sprawie.
a) Decyzja dotycząca konkursu wewnętrznego z 2016 r.
90.
W pkt 38-42 zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że decyzja dotycząca konkursu wewnętrznego z 2016 r. nie była wydana na podstawie warunków umowy o pracę między SC a Eulex Kosowo, lecz że została ona przyjęta przez komisję konkursową konkursu wewnętrznego z 2016 r. w ramach systemu redukcji personelu zgodnie z OPLAN i planem rozmieszczenia oraz że wynikała ona z decyzji administracyjnej dotyczącej przeprowadzenia tamtego konkursu. Z powyższego wynika, że decyzję dotyczącą konkursu wewnętrznego z 2016 r. można oddzielić od kontekstu umownego.
91.
W pkt 43 zaskarżonego postanowienia Sąd orzekł także, że przywołane przez SC twierdzenia na poparcie żądania trzeciego skargi nie opierały się na warunkach umowy o pracę między SC a Eulex Kosowo, ale dotyczyły one podnoszonych wad właściwych dla aktów administracyjnych.
92.
Zgadzam się ze stwierdzeniem SC, że jest to błędne podejście.
93.
Po pierwsze, Sąd w dużej mierze powołuje się na kontekst administracyjny wydania decyzji dotyczącej konkursu wewnętrznego z 2016 r., zwłaszcza na fakt, że decyzja ta była następstwem decyzji Rady i cywilnego dowódcy operacji dotyczących redukcji personelu, z czego wynikało, że decyzja ta została raczej przyjęta w tym kontekście niż w ramach łączącego strony stosunku umownego. Jednakże Sąd nie przeprowadził oceny dotyczącej dokładnego związku między tą decyzją a łączącym strony stosunkiem umownym. Taka ocena wydawałaby się szczególnie istotna w kontekście cywilnych misji w dziedzinie WPBiO, mając na względzie, że akty odnoszące się do stosunku pracy z personelem kontraktowym mogą często stanowić konsekwencje decyzji podjętych przez Radę bądź też inne organy dotyczące organizacji oraz kierownictwa strategicznego takich misji.
94.
W rozpatrywanej sprawie, mimo że analizowane decyzje administracyjne dotyczyły redukcji personelu Eulex Kosowo, nie istnieje jakakolwiek okoliczność przemawiająca za tym, że dotyczyły one specyficznego traktowania członków personelu w kontekście procesu konkursowego lub statusu zatrudnienia członków takiego personelu wynikającego z tego konkursu. Z tego względu wniosek Sądu, że decyzja dotycząca konkursu wewnętrznego z 2016 r. stanowiła środek administracyjny wynikający jedynie z okoliczności, że została ona wydana na podstawie decyzji administracyjnej dotyczącej organizacji Eulex Kosowo stanowi błędne zastosowanie orzecznictwa Trybunału, gdyż prowadzi do możliwego stwierdzenia nieważności aktów wchodzących w zakres łączącego strony stosunku umownego i dlatego pozbawia art. 272 TFUE jego istoty.
95.
Ponadto oczywiste jest, że konkurs wewnętrzny z 2016 r. był regulowany przede wszystkim w oparciu o przepisy OPLAN i SPO. Tym niemniej Sąd nie odniósł się do kwestii, czy OPLAN, Conops, KP i SPO, na których naruszenie przez Eulex Kosowo powołuje się SC, stanowią dokumenty umowne i z tego względu są one częścią stosunku umownego między SC a Eulex Kosowo.
96.
W przeciwieństwie do uwag Eulex Kosowo i jak zostało to wskazane przez SC, fakt, że dokumenty te mają ogólny charakter operacyjny i nie podlegają negocjacjom między stronami umowy, nie jest decydujący. Dokumenty te mogą być rozpatrywane w kontekście stosunku umownego między SC a Eulex Kosowo, biorąc pod uwagę, że umowa o pracę odwołuje się do nich jako do swojej integralnej części, a także, że stanowią one podstawę praw i obowiązków stron w wykonywaniu tej umowy (zob. pkt 19 i 20 niniejszej opinii) (
59
).
97.
W związku z tym należy wskazać, że w wersji SPO dotyczących reorganizacji, która znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, załączonej do uwag na piśmie przedstawionych przez Eulex Kosowo (
60
) art. 5 zatytułowany „weryfikacja” stanowi, że: „Bez uszczerbku dla środków prawnych przewidzianych w umowach o pracę, każdy członek personelu, którego dotyczy reorganizacja, może zwrócić się do szefa misji z wnioskiem o dokonanie weryfikacji tego procesu, w przypadku uzasadnionych zastrzeżeń członka personelu co do sprawiedliwości i słuszności takiego procesu”. Implikuje to zatem możliwość skorzystania przez członka personelu ze środków prawnych w ramach uregulowań wynikających z umowy, a zwłaszcza wniesienia skargi na podstawie art. 272 TFUE, zgodnie z klauzulą arbitrażową zawartą w umowie o pracę, celem zakwestionowania sprawiedliwości przeprowadzenia postępowania w sprawie konkursu wewnętrznego dotyczącego tego członka personelu, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie.
98.
Warto także podkreślić, że jak wskazała SC, twierdzenie, iż wspomniane dokumenty nie mają charakteru umownego, wydaje się sprzeczne z orzecznictwem Sądu, które nie zostało wskazane w zaskarżonym postanowieniu, zgodnie z którym te dokumenty uznaje się za kształtujące podstawę zobowiązań kontraktowych między stronami. W szczególności, sprawa PY/EUCAP Sahel Niger (
61
) dotyczyła skargi na podstawie art. 272 TFUE wniesionej przez byłego członka personelu kontraktowego cywilnej misji w dziedzinie WPBiO, w której podniesiono naruszenie zawartej z nim umowy o pracę opierającej się na kodeksie postępowania misji. Sąd orzekł, że skarga powinna zostać rozpoznana na podstawie przepisów kodeksu postępowania, który stanowi integralną część umowy o pracę i stanowi prawo właściwe dla oceny tych żądań.
99.
Z podobnych względów twierdzenie Sądu, że zarzuty SC odnosiły się do wad właściwych dla aktu administracyjnego i nie opierały się na warunkach umowy celem poparcia jego wniosku, że decyzja dotycząca konkursu wewnętrznego z 2016 r. ma charakter administracyjny, jest problematyczne. Sąd nie uwzględnił zarzutów SC dotyczących naruszenia zasad regulujących stosunek umowny między stronami, w tym OPLAN i SPO. Z tego względu, poprzez brak odniesienia się do kwestii, czy dokumenty te mają charakter umowny, Sąd nieprawidłowo orzekł, że SC nie przedstawiła żadnych zarzutów opartych na warunkach umowy o pracę.
100.
Chciałbym także wskazać, że twierdzenie to pozostaje także w sprzeczności z orzecznictwem Trybunału nawiązującym do rozróżnienia między art. 268 a art. 272 TFUE (zob. pkt 84 niniejszej opinii), według którego sądy Unii muszą sprawdzić istnienie „rzeczywistego kontekstu umownego” między stronami i nie mogą opierać się jedynie na zarzutach powoływanych przez strony celem ustalenia umownego charakteru sporu, w zakresie w jakim dotyczy to badania dopuszczalności skargi (
62
). Bez wątpienia Sąd dokonał tego poprzez ocenę umownego charakteru sporu dla celów art. 272 TFUE jedynie na podstawie zarzutów podniesionych przez SC.
101.
W końcu, żadna inna okoliczność zawarta w aktach sprawy nie przemawia za wnioskiem, że poprzez przyjęcie decyzji dotyczącej konkursu wewnętrznego z 2016 r. Eulex Kosowo działała nie w ramach przyznanej jej zdolności do działania jako pracodawca/kontrahent, lecz jako organ władzy publicznej wykraczający poza ramy umowne między stronami. Okoliczności niniejszej sprawy różnią się zwłaszcza od sytuacji, w którym stosunek pracy wykracza poza kontekst umowny i zawiera elementy o charakterze regulaminowym, które wynikają z powierzenia instytucji lub organowi Unii „misji interesu publicznego” (
63
).
b) Decyzja o nieprzedłużeniu umowy o pracę
102.
W pkt 45 zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdził, że o ile ostatnia umowa o pracę stanowiła w art. 16.1, że została ona zawarta na okres od 15 czerwca do 14 listopada 2016 r., o tyle umowa ta nie zawierała klauzuli przewidującej możliwość jej przedłużenia. Z tego względu, decyzja o nieprzedłużeniu umowy o pracę nie wynikała z warunków umownych między SC a Eulex Kosowo, lecz opierała się na decyzji administracyjnej Wydziału Zasobów Ludzkich, stanowiącej konsekwencje konkursu wewnętrznego z 2016 r. i niezdania tego konkursu przez SC.
103.
W rezultacie Sąd powołał się na fakt, że umowa o pracę nie zawierała żadnej klauzuli przewidującej jej przedłużenie dla poparcia stwierdzenia, że ta decyzja nie była objęta zakresem stosunku umownego między SC a Eulex Kosowo. Niemniej jednak, jak zostało to wskazane przez SC, okoliczność że umowa o pracę nie zawierała żadnej klauzuli przewidującej jej przedłużenie nie jest rozstrzygająca dla oceny, czy decyzja ta mieściła się w zakresie stosunku umownego między stronami zgodnie z orzecznictwem Trybunału, a w szczególności wyrokiem Lito.
104.
Bez wątpienia, przeciwnie, decyzja o nieprzedłużeniu umowy o pracę wydaje się wchodzić w zakres stosunków umownych między SC a Eulex Kosowo. Wniosek ten uzasadnia także fakt, że ostatnia umowa o pracę przewiduje w art. 16.2 możliwość jej rozwiązania przez pracownika lub pracodawcę. Podejmując decyzję o nieprzedłużeniu umowy o pracę, Eulex Kosowo działało w charakterze pracodawcy rozwiązującego umowę o pracę zawartą z SC, w zakresie łączących strony stosunków umownych. W konsekwencji, nic nie przemawia za stwierdzeniem, że podejmując tę decyzję, Eulex Kosowo działała poza zakresem stosunków umownych, wykonując prerogatywy władzy publicznej.
105.
Ponadto uważam, że wyrok Jenkinson (
64
) zawiera wskazówki, że decyzja o nieprzedłużeniu umowy o pracę wchodzi w zakres stosunku umownego łączącego SC i Eulex Kosowo. Jak wskazano w pkt 61 i 62 niniejszej opinii, okoliczności wynikające z tamtej sprawy dotyczące skargi wniesionej na podstawie art. 272 TFUE, wniesionej przez byłego członka międzynarodowego personelu kontraktowego Eulex Kosowo, dotyczą zwłaszcza niezgodnego z prawem zwolnienia w następstwie nieprzedłużenia zawartej z nim umowy o pracę.
106.
Co prawda Trybunał nie zajął bezpośredniego stanowiska w kwestii charakteru rozpatrywanych decyzji, gdyż odnosił się on do innej kwestii dotyczącej zakresu właściwości sądów Unii na podstawie art. 272 TFUE w kontekście stosunku pracy na podstawie szeregu umów, z których jedynie ostatnia zawierała klauzulę arbitrażową. Pomimo to, Trybunał ocenił, że zarzuty skarżącego, włączając w to także te dotyczące nieprzedłużenia zawartej z nim umowy o pracę, wchodzą w zakres właściwości na podstawie klauzuli arbitrażowej zawartej w ostatniej umowie jako wynikające z tej umowy lub mające bezpośredni związek ze zobowiązaniami wynikającymi z tej umowy. Z tego względu powyższy wyrok zakłada, że zarzut dotyczący nieprzedłużenia umowy o pracę w tych okolicznościach ma charakter umowny.
107.
Wynika to także wyraźnie z opinii rzecznika generalnego M. Szpunara w sprawie Jenkinson (
65
). W szczególności rzecznik generalny uznał stosunek między wnoszącym odwołanie a Eulex Kosowo za „stosunek pracy o charakterze umownym” i skoro stosunek pracy został zakończony właśnie przez nieprzedłużenie umowy o pracę, to decyzja ta i ostatnia umowa o pracę zawierająca klauzulę arbitrażową rozstrzyga, który sąd posiada jurysdykcję zgodnie z art. 272 TFUE.
108.
Warto także podkreślić, że w związku z tym podejście Sądu wydaje się sprzeczne z innym orzecznictwem Sądu dotyczącym sporów pracowniczych zainicjowanych przez byłych członków personelu kontraktowego Eulex Kosowo, w stosunku do których decyzje o nieprzedłużeniu umowy o pracę były traktowane jako środki wchodzące w zakres łączącego strony stosunku umownego. O ile rozstrzygnięcia te nie są wiążące dla Trybunału, o tyle nie widzę powodu, w przeciwieństwie do uwag skierowanych przez Eulex Kosowo, dla których orzecznictwo to miałoby nie być właściwe dla powołania się na nie w niniejszej sprawie, szczególnie biorąc pod uwagę podobieństwa między rozpatrywanymi aktami.
109.
W szczególności w sprawie Bitiqi/Komisja i in. (
66
) Sąd miał rozstrzygnąć w przedmiocie zgodności z prawem decyzji wydanych przez Eulex Kosowo o nieprzedłużeniu umowy o pracę kilkunastu członkom personelu kontraktowego. W ramach rozpatrywanych decyzji, szef misji poinformował tych członków personelu, że zawarte z nimi umowy o pracę wygasną w konkretnym dniu, po którym nie zostaną one przedłużone. Sąd uznał, że spór ten wchodzi w zakres łączącego strony stosunku umownego i wynika on bezpośrednio ze stosunku pracy zawartego między nimi. Dlatego też, spór ten mieścił się w zakresie klauzul zawartych w umowach o pracę przewidującej jurysdykcję sądów w Brukseli do rozstrzygania sporów wynikających z umów o pracę lub z nimi związanych.
110.
Poza tym, sprawa Sógor/Rada i in. (
67
) dotyczyła skargi wniesionej przez radcę prawnego zatrudnionego przez Eulex Kosowo, a następnie przez Specjalnego Przedstawiciela Unii Europejskiej w Kosowie, domagającego się zwłaszcza stwierdzenia nieważności procedury prowadzącej do nieprzedłużenia zawartej z nim umowy o pracę. Sąd orzekł, że spór wchodzi w zakres klauzuli zawartej w umowie o pracę, która w tamtym okresie przewidywała jurysdykcję sądów w Brukseli co do wszystkich sporów wynikających z umowy o pracę lub z nią związanych. Sąd zauważył, że ostatnia zawarta ze skarżącym umowa o pracę została zawarta na czas określony, którego nieprzedłużenie było kwestionowane w rozpatrywanym postępowaniu, i w związku z tym uznał, że żądanie skarżącego wynikało z tej umowy, lub przynajmniej było w bezpośredni sposób związane z obowiązkami z niej wynikającymi.
111.
Na podstawie wspomnianego orzecznictwa należy zauważyć zwłaszcza, że okoliczność, iż umowa o pracę między członkiem personelu kontraktowego a Eulex Kosowo została zawarta na czas określony i nie zawierała klauzuli przewidującej jej przedłużenie nie są traktowane jako elementy wykluczające ocenę decyzji wydanych przez Eulex Kosowo o nieprzedłużeniu umów o pracę zawartych z tym członkiem personelu jako aktów wchodzących w zakres łączącego strony stosunku umownego.
112.
Na zakończenie chciałbym podkreślić, że patrząc z szerszej perspektywy, stwierdzenie, że zaskarżone decyzje wchodzą w zakres stosunku umownego między SC a Eulex Kosowo, może być traktowane jako uwzględniające szczególny kontekst cywilnych misji WPBiO, zwłaszcza poprzez utrzymanie elastyczności ustaleń umownych dotyczących zatrudniania personelu kontraktowego w ramach takich misji, zapewniając jednocześnie, że członkowie takiego personelu mają zagwarantowaną skuteczną ochronę sądową w kwestionowaniu roszczeń wynikających z powyższych ustaleń umownych na podstawie klauzuli arbitrażowej uzgodnionej przez strony w łączących je umowach o pracę (
68
). Twierdzenie to z całą pewnością nie ogranicza zakresu uznania Unii i państw członkowskich w przedmiocie zmiany uregulowań dotyczących zatrudnienia personelu kontraktowego cywilnych misji w dziedzinie WPBiO. Niewątpliwie, należy wskazać, że Wspólny plan działania służący realizacji cywilnego porozumienia „Compact” w ramach WPBiO, wydany przez Komisję i WP w 2019 r., zapewnia możliwość weryfikacji statusu zatrudnienia międzynarodowego personelu kontraktowego i możliwe rozwiązania dla jego poprawy (
69
).
113.
W świetle powyższych uwag proponuję, aby Trybunał uwzględnił trzecią część drugiego zarzutu odwołania i na tej podstawie uchylił zaskarżone postanowienie.
C.
Zarzut pierwszy odwołania (dotyczący zmiany kwalifikacji skargi na podstawie art. 272 TFUE na skargę na podstawie art. 263 TFUE)
1. Zwięzłe streszczenie argumentów stron
114.
W ramach zarzutu pierwszego odwołania dotyczącego naruszenia art. 272 TFUE SC twierdzi, że Sąd naruszył prawo w pkt 48–52 zaskarżonego postanowienia, poprzez zmianę kwalifikacji żądania trzeciego skargi dotyczącego stwierdzenia niezgodności z prawem zaskarżonych decyzji na podstawie art. 272 TFUE na skargę o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 263 TFUE. Ten zarzut odwołania dzieli się na trzy części.
115.
W części pierwszej zarzutu pierwszego odwołania SC utrzymuje, że Sąd nie był właściwy dla dokonania powyższej zmiany kwalifikacji. SC jest zdania, że ponieważ Sąd nie był właściwy dla rozpoznania skargi o stwierdzenie nieważności zakwestionowanych decyzji, nie był on również właściwy w zakresie zmiany kwalifikacji skargi.
116.
W części drugiej zarzutu pierwszego odwołania SC podnosi, że zmiana kwalifikacji została dokonana wbrew jej wyraźnej woli. Jak zostało to odzwierciedlone w orzecznictwie dotyczącym zmiany kwalifikacji skarg na podstawie art. 263 TFUE na skargi na podstawie art. 272 TFUE (
70
), Sąd nie może dokonać ważnej zmiany kwalifikacji skargi, jeżeli takiej zmianie sprzeciwia się wyraźna wola strony skarżącej. W tym przypadku SC wyraźnie zdecydowała się nie wnosić skargi o stwierdzenie nieważności, ze względu na fakt, że Sąd odrzuciłby swoją właściwość na podstawie swojego orzecznictwa, a skarga byłaby złożona po terminie. SC stwierdziła również na rozprawie, że taka zmiana kwalifikacji skargi nie jest możliwa, gdyż skargi na podstawie art. 272 TFUE cechują się wysokimi wymaganiami co do wprowadzenia przez strony klauzuli arbitrażowej do umowy, lecz ewentualnie uznała, że warunki wynikające z orzecznictwa Sądu mogłyby zostać zastosowane w drodze analogii.
117.
W części trzeciej zarzutu pierwszego odwołania SC utrzymuje, że Sąd nie zagwarantował jej prawa do bycia wysłuchaną w odniesieniu do zmiany kwalifikacji skargi, pomimo faktu, że taka zmiana kwalifikacji wiązała się dla niej z poważnymi konsekwencjami, oznaczającymi odmowę kontroli sądowej w odniesieniu do zaskarżonych decyzji i związanej z nimi skargi odszkodowawczej.
118.
Eulex Kosowo twierdzi, że zasadniczo Sąd w zaskarżonym postanowieniu nie dokonał zmiany kwalifikacji skargi, lecz wyłącznie wskazał, w jakim zakresie i warunkowo skarga ta mogłaby być dopuszczalna, gdyby została wniesiona na podstawie art. 263 TFUE. Eulex Kosowo stwierdziła podczas rozprawy, że w niniejszej sprawie zachodzi precedens w odniesieniu do podejścia Sądu (
71
), i taka zmiana kwalifikacji skargi jest możliwa przy analogicznym zastosowaniu warunków określonych w orzecznictwie Sądu w przedmiocie zmiany kwalifikacji skarg na podstawie art. 263 TFUE na skargi na podstawie art. 272 TFUE.
119.
Eulex Kosowo kwestionuje ponadto twierdzenie SC, że odmówiono zastosowania kontroli sądowej w jej sprawie i że należy jej zapewnić prawo do bycia wysłuchaną w przedmiocie zaproponowanej zmiany kwalifikacji skargi. Kontrola sądowa mogłaby zostać przeprowadzona jedynie wówczas, gdyby skarga została uznana za dopuszczalną i nie byłoby wówczas konieczne wysłuchanie SC na podstawie art. 126 regulaminu postępowania przed Sądem.
2. Ocena zarzutu pierwszego odwołania
120.
W ramach zarzutu pierwszego odwołania SC kwestionuje zgodność z prawem dokonanej przez Sąd zmiany kwalifikacji żądania trzeciego skargi. Konkretniej, SC zasadniczo twierdzi, że Sąd nie zastosował się do warunków regulujących taką zmianę kwalifikacji, w szczególności, że: Sąd musi być właściwy do orzeczenia w przedmiocie skargi po zmianie jej kwalifikacji (część pierwsza); wyraźna wola skarżącego nie sprzeciwia się temu (część druga) i skarżący musi zostać wysłuchany (część trzecia). Ponadto, w odniesieniu do uwag SC przedstawionych na rozprawie, wskazanych w pkt 116 niniejszej opinii, wydaje się ona twierdzić, że taka zmiana kwalifikacji zasadniczo nie powinna być dozwolona, biorąc pod uwagę szczególne uwarunkowania art. 272 TFUE.
121.
Z tego względu należy zauważyć, że zarzut pierwszy odwołania dotyczy istotnych kwestii, które nie stanowiły jeszcze przedmiotu rozważań w orzecznictwie Trybunału, a mianowicie czy zmiana kwalifikacji skargi na podstawie art. 272 TFUE na skargę na podstawie art. 263 TFUE jest możliwa, a jeśli tak, to jakie warunki należy ku temu spełnić.
122.
W świetle mojej propozycji dotyczącej zasadności zarzutu drugiego odwołania orzekanie przez Trybunał w przedmiocie zarzutu pierwszego odwołania może nie być konieczne. Pomimo to rozpatrzę zarzut pierwszy odwołania na wypadek, gdyby Trybunał nie zgodził się z moją opinią, co wymagałoby przyjęcia, że zaskarżone decyzje stanowią środki, które można oddzielić od kontekstu umownego i które nie powinny być kwestionowane zgodnie z art. 272 TFUE.
123.
Na początku chciałbym podkreślić, że zarzut pierwszy odwołania wydaje mi się zasadny, a częściowa zmiana kwalifikacji skargi dokonana przez Sąd narusza prawo.
124.
Zanim przedstawię swoje uzasadnienie dla poparcia powyższego wniosku, chciałbym wskazać, że argument Eulex Kosowo, iż Sąd w zasadzie nie zmienił kwalifikacji skargi wniesionej przez SC, nie może zostać przyjęty.
125.
W pkt 46 zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że pomimo, iż SC wyraźnie powoływała się na art. 272 TFUE, żądanie trzecie skargi należy uznać za skargę na podstawie art. 263 TFUE.
126.
Doprowadziło to Sąd do stwierdzenia w pkt 51 i 52 zaskarżonego postanowienia, że żądanie trzecie skargi było niedopuszczalne, ponieważ zostało ono złożone po upływie terminu.
127.
Bezspornie, w pkt 48 zaskarżonego postanowienia Sąd poprzedził rozważania na temat ograniczeń czasowych wyznaczonych w art. 263 TFUE słowami: „nawet gdyby założyć, że Sąd może zmienić kwalifikację podstawy żądania trzeciego skargi o stwierdzenie nieważności opartej na art. 263 TFUE”. Jednakże, Sąd już wtedy dokonał formalnej zmiany kwalifikacji skargi w pkt 46 zaskarżonego postanowienia. Ponadto, z pkt 51 i 52 zaskarżonego postanowienia, w związku z jego pkt 49 i 50 wynika, że w celu stwierdzenia niedopuszczalności skargi Sąd powoływał się jedynie na fakt, że została ona złożona po upływie terminu. Takie stwierdzenie można by poczynić jedynie wówczas, gdyby zmieniona została kwalifikacja skargi na skargę na podstawie art. 263 TFUE.
128.
Odnosząc się do sedna sprawy, należy pamiętać, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, które zostało wskazane w pkt 27 zaskarżonego postanowienia, to do skarżącego, a nie do sądu Unii należy dokonanie wyboru podstawy prawnej swojej skargi (
72
).
129.
Pomimo tego, istnieje szereg orzeczeń, w których Sąd uznał, że jeżeli została wniesiona skarga o stwierdzenie nieważności lub skarga odszkodowawcza, podczas gdy w istocie spór dotyczył materii umownej, Sąd może, mając na względzie ekonomię postępowania, dokonać zmiany kwalifikacji skargi, jeśli spełnione są przesłanki dokonania takiej zmiany (
73
).
130.
Z tego względu zmiana kwalifikacji skargi na podstawie art. 263 TFUE na skargę na podstawie art. 272 TFUE bez naruszenia prawa do obrony pozwanej instytucji lub organu jest możliwa w wypadku, gdy z jednej strony nie sprzeciwia się temu wyraźna wola skarżącego, a z drugiej przynajmniej jeden zarzut oparty na naruszeniu zasad dotyczących danego stosunku umownego został podniesiony w skardze (
74
). Te dwie przesłanki mają charakter kumulatywny (
75
), co oznacza, że muszą one być one spełnione łącznie (
76
). Jeśli wyraźna wola skarżącego sprzeciwia się, aby art. 272 TFUE stanowił podstawę skargi (
77
) lub nie podniesiono zarzutów opartych na naruszeniu zasad dotyczących danego stosunku umownego (
78
), wówczas zmiana kwalifikacji skargi nie jest możliwa (
79
).
131.
Ponadto Sąd orzekł, że skarga na podstawie art. 263 TFUE może podlegać zmianie kwalifikacji na skargę na podstawie art. 272 TFUE jedynie wówczas, jeżeli występuje klauzula arbitrażowa przewidująca właściwość sądów Unii do rozpoznania skargi wniesionej na tej podstawie (
80
). Z powyższego wynika zatem, że nie jest to warunek zmiany kwalifikacji skargi per se, natomiast stanowi on niezależny wymóg ustanowiony dla celów weryfikacji, czy Sąd jest właściwy na podstawie art. 272 TFUE do rozpoznania skargi po zmianie jej kwalifikacji (
81
).
132.
Chciałbym również wskazać, że Sąd wspomniał o możliwości zmiany kwalifikacji skargi na podstawie art. 272 TFUE na skargę na podstawie art. 263 TFUE, choć w bardziej ograniczonym zakresie. W szczególności Sąd jeszcze nie ustalił, czy przesłanki wynikające z powyższego orzecznictwa znajdują zastosowanie także w odwrotnej sytuacji. Przykładowo, w niektórych sprawach (
82
) Sąd przyjmował podejście podobne do podejścia przyjętego w zaskarżonym postanowieniu uznając, że nawet jeśli taka zmiana kwalifikacji mogłaby zostać dokonana, skarga została złożona po terminie i z tego względu jest niedopuszczalna. W innych przypadkach (
83
) Sąd stwierdził jedynie, że skarżący utrzymał swoje stanowisko, nie wnosząc o zmianę kwalifikacji, w związku, z czym odrzucał on skargę jako niedopuszczalną.
133.
W rozpatrywanej sprawie, mając na względzie powyższe orzecznictwo Sądu, wydaje mi się, w oparciu o informacje przedłożone Trybunałowi, że nie ma powodu, aby zasadniczo wykluczać możliwość zmiany kwalifikacji skargi na podstawie art. 272 TFUE na skargę na podstawie art. 263 TFUE, przy założeniu spełnienia określonych przesłanek. Moim zdaniem taka zmiana kwalifikacji ogólnie dotyczy sytuacji, w której skarżący wniósł do sądów Unii skargę w oparciu o jedną podstawę prawną, podczas gdy biorąc pod uwagę naturę takiej skargi, powinna ona zostać wniesiona w oparciu o inne postanowienie. Dlatego też, mając na względzie ekonomię postępowania, sądy Unii mogą zmieniać kwalifikację skargi w oparciu odpowiednią podstawę prawną, celem uniknięcia konieczności wnoszenia przez skarżącego nowej skargi w oparciu o zmienioną podstawę prawną. W szczególności nie wydaje mi się, aby fakt, że sądy Unii mogą rozpatrywać skargi na podstawie art. 272 TFUE jedynie wówczas, gdy została przewidziana klauzula arbitrażowa, zasadniczo wykluczał taką zmianę kwalifikacji, ponieważ zmiana ta zakłada, że skarga taka nie ma charakteru umownego, a w każdym razie skarga we wszystkich aspektach poza podstawą prawną pozostaje taka sama.
134.
Istnieją także podstawy dla uznania, jak zostało to wskazane przez SC i Eulex Kosowo, że warunki określone w orzecznictwie Sądu dotyczące zmiany kwalifikacji skargi na podstawie art. 263 TFUE na skargę na podstawie art. 272 TFUE, mogą być stosowane w drodze analogii. Podstawy te wynikają zwłaszcza z interesu polegającego na promowaniu spójnego podejścia w ramach orzecznictwa sądów Unii i zapewnieniu, że podstawowe zasady prawa proceduralnego Unii, szczególnie prawo obrony stron sporu, będą respektowane.
135.
Z powyższego wynika, że sądy Unii mogą zasadniczo dokonywać zmiany kwalifikacji skargi na podstawie art. 272 TFUE na skargę na podstawie art. 263 TFUE, bez naruszenia prawa stron do obrony, w przypadku, gdy zostały spełnione dwa następujące warunki: po pierwsze: nie sprzeciwia się temu wyraźna wola skarżącego i po drugie, przynajmniej jeden zarzut dotyczący braku kompetencji, naruszenia istotnych wymogów proceduralnych, naruszenia traktatów lub jakiegokolwiek przepisu prawa związanego z ich stosowaniem lub nadużycia władzy, zgodnie z art. 263 akapit drugi TFUE został podniesiony w skardze. Ponadto, pomimo że nie stanowi to wyraźnego warunku przeprowadzenia zmiany kwalifikacji, jako takiej, sądy Unii muszą zweryfikować swoją właściwość do rozpoznania skargi o stwierdzenie nieważności, po zmianie kwalifikacji, zgodnie z art. 263 TFUE.
136.
W tym przypadku najważniejszym elementem wydaje mi się wyraźna wola skarżącego. Dzieje się tak, biorąc pod uwagę wymogi dopuszczalności skargi o stwierdzenie nieważności, a zwłaszcza termin wskazany w art. 263 akapit szósty TFUE, które zasadniczo zmusza skarżącego do szybkiego działania polegającego na wniesieniu skargi o stwierdzenie nieważności, w porównaniu ze skargą na podstawie art. 272 TFUE, który nie określa żadnego konkretnego terminu w tym względzie. Z tego względu, zmiana kwalifikacji nie powinna być możliwa w przypadkach, w których skarżący wyraźnie wyraża swoją wolę, że skarga ta nie powinna być oparta na art. 263 TFUE. Jak zostało to przedstawione w orzecznictwie Sądu (
84
), wola ta powinna być wyrażona zgodnie z odpowiednimi zasadami proceduralnymi regulującymi postępowanie przed sądami Unii, przykładowo, na podstawie uwag skarżącego lub w odpowiedzi na pisemne lub ustne pytania przedłożone skarżącemu w trakcie postępowania.
137.
Z powyższych rozważań wynika zatem, że zarzut pierwszy odwołania SC powinien zostać rozpoznany.
138.
W mojej opinii, część pierwsza zarzutu pierwszego odwołania powinna zostać oddalona. Niewątpliwie, w ramach zaskarżonego postanowienia Sąd nie zweryfikował swojej właściwości do rozpoznania skargi po zmianie kwalifikacji na podstawie art. 263 TFUE. Jednakże, mając na względzie orzecznictwo wskazane w pkt 131 niniejszej opinii Sąd nie miał obowiązku przeprowadzania weryfikacji swojej właściwości przed rozważeniem zmiany kwalifikacji skargi. Ponadto, nie ma wątpliwości co do właściwości Sądu do rozpoznania skargi na podstawie art. 272 TFUE w świetle wyroku Jenkinson (zob. pkt 60–63 niniejszej opinii) i po zmianie kwalifikacji na podstawie art. 263 TFUE, w świetle wyroku H/Rada i in. (zob. pkt 52–53 niniejszej opinii). Z tego względu proponuję zatem, aby pierwsza część zarzutu pierwszego odwołania została oddalona jako bezpodstawna.
139.
Uważam z kolei, że część drugą zarzutu pierwszego odwołania należy uwzględnić. W zaskarżonym postanowieniu Sąd postanowił o zmianie kwalifikacji żądania trzeciego skargi bez przeprowadzenia weryfikacji, czy warunki dotyczące możliwości takiej zmiany kwalifikacji zostały spełnione, a zwłaszcza czy nie sprzeciwiała się temu wyraźna wola skarżącego. Z tego względu Sąd naruszył prawo poprzez zmianę kwalifikacji żądania trzeciego skargi wbrew wyraźnej woli SC, aby żądanie trzecie skargi nie było oparte na art. 263 TFUE.
140.
Z podobnych względów uważam, że część trzecią zarzutu pierwszego odwołania, która jest ściśle powiązana z częścią drugą tego zarzutu odwołania, także należy uwzględnić. O ile Sąd może decydować o rozstrzygnięciu sprawy bez wysłuchania stron zgodnie z art. 126 swojego regulaminu postępowania (
85
), o tyle wymagane jest uwzględnienie wyraźnej woli skarżącego, jako jednej z przesłanek dla zmiany kwalifikacji skargi na podstawie art. 272 TFUE na skargę na podstawie art. 263 TFUE, jak zostało to wcześniej wskazane. W konsekwencji, Sąd naruszył prawo poprzez zmianę kwalifikacji żądania trzeciego skargi bez uzyskania opinii SC co do zaproponowanej zmiany kwalifikacji.
141.
W związku z powyższym proponuję, aby Trybunał uwzględnił część drugą i trzecią zarzutu pierwszego odwołania i na tej podstawie uchylił zaskarżone postanowienie.
D.
Zarzut piąty odwołania (dotyczący żądania odszkodowania w związku z powtarzającymi się poleceniami przystąpienia do egzaminu na prawo jazdy)
1. Zwięzłe streszczenie argumentów stron
142.
W ramach zarzutu piątego odwołania, dotyczącego naruszenia art. 268 TFUE i art. 340 akapitu drugiego TFUE, prawa do sprawiedliwych i należytych warunków pracy oraz prawa do dobrej administracji, w związku z naruszeniem art. 272 TFUE i art. 340 akapit pierwszy TFUE oraz wymogów określonych w zaproszeniu do składania kandydatur z 2014 r., SC twierdzi, że Sąd naruszył prawo w pkt 57–64 w związku z pkt 74 zaskarżonego postanowienia poprzez stwierdzenie, że żądania opierające się na umownej i pozaumownej odpowiedzialności Eulex Kosowo dotyczące powtarzających się poleceń przystąpienia do egzaminu na prawo jazdy były w oczywisty sposób pozbawione podstawy prawnej.
143.
SC podnosi, że Sąd nie uwzględnił jej argumentów dotyczących umownej odpowiedzialności Eulex Kosowo, gdyż wymóg wynikający z zaproszenia do składania kandydatur, aby być zdolnym do prowadzenia pojazdu z napędem na cztery koła oraz aby przystąpić do egzaminu na prawo jazdy, nie może być stawiany członkowi personelu z niepełnosprawnością, jak w przypadku SC.
144.
Ponadto, odnosząc się do żądania w przedmiocie odpowiedzialności pozaumownej, SC podnosi, że Sąd nie uwzględnił jej argumentów, że polecenia te były niezgodne z prawem oraz naruszyły przysługujące SC prawo do warunków pracy zapewniających poszanowanie jej zdrowia, bezpieczeństwa i godności, w związku z prawem do dobrej administracji. Poza tym Sąd naruszył prawo poprzez uznanie, że skarga nie zawierała jakiegokolwiek dowodu, wykazującego związek przyczynowy i spełniającego wymogi wykazania szkody, gdyż SC uważa, na podstawie orzecznictwa Sądu do spraw Służby Publicznej (
86
), że skarżący dochodzący zadośćuczynienia za krzywdę nie musi przedstawiać dowodów na poparcie spełnienia tych wymogów.
145.
Eulex Kosowo twierdzi, że umiejętność prowadzenia pojazdu z napędem na cztery koła przez SC stanowiła niezbędny element stosunku pracy łączącego ją z Eulex Kosowo. Ponadto SC nie uzasadniła żądania odszkodowania, a niezdanie przez nią testu na prawo jazdy nie pozostaje w związku przyczynowym z odwołaniem wniesionym na zaskarżone decyzje ani z podnoszoną szkodą.
2. Ocena zarzutu piątego odwołania
146.
W mojej opinii, zarzut piąty odwołania nie zasługuje na uwzględnienie.
147.
W pkt 64 zaskarżonego postanowienia Sąd oparł swój wniosek dotyczący odpowiedzialności umownej Eulex Kosowo na okoliczności, że na mocy umowy o pracę SC była zobowiązana do posiadania umiejętności prowadzenia pojazdu z napędem na cztery koła. Jednakże, chciałbym wskazać, że SC nie kwestionowała tego twierdzenia, co jest wystarczające dla uzasadnienia wniosku przyjętego przez Sąd.
148.
W pkt 57–63 zaskarżonego postanowienia, decyzja Sądu o oddaleniu wysuniętego przez SC żądania w przedmiocie pozaumownej odpowiedzialności opierała się na fakcie, że skarga nie zawierała żadnej informacji, która pozwoliłaby Sądowi na określenie rzeczywistego charakteru szkody lub związku przyczynowego między zarzucanym działaniem a podnoszoną szkodą. Sąd doszedł do takiego wniosku, mając na względzie utrwalone orzecznictwo zawarte w pkt 58, 59 i 61 zaskarżonego postanowienia, że przesłanki regulujące pozaumowną odpowiedzialność Unii powinny zostać spełnione łącznie (
87
) oraz, że to do skarżącego należy przedstawienie jednoznacznych dowodów, zarówno na rzeczywisty charakter podnoszonej szkody, jak i na istnienie wystarczająco bezpośredniego związku przyczynowego (
88
).
149.
Chciałbym również podkreślić, że SC nie próbowała wykazać, iż przedstawione dowody były wystarczające lub też, że ocena Sądu została dokonana na podstawie przeinaczenia tych dowodów, a jedynie podnosi ona naruszenie prawa, które nie może zostać stwierdzone w świetle utrwalonego orzecznictwa. Należy przy tym dodać, że właściwe ustalenia zawarte w orzeczeniach Sądu do spraw Służby Publicznej, na które powołuje się SC, zostały uchylone w wyniku odwołania (
89
).
150.
Z tego względu proponuję, aby zarzut piąty odwołania został oddalony jako bezzasadny.
VI. W przedmiocie skutków częściowego uchylenia zaskarżonego postanowienia
151.
Zgodnie z art. 61 Statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jeśli odwołanie jest zasadne, Trybunał uchyla orzeczenie Sądu. Może on wydać orzeczenie ostateczne w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala, lub skierować sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd.
152.
Nie uważam, że stan postępowania w rozpatrywanej sprawie pozwala Trybunałowi na wydanie ostatecznego orzeczenia. W rzeczywistości twierdzenia faktyczne odnoszące się do istoty sporu nie zostały rozważone przez Sąd w zaskarżonym postanowieniu, gdyż uznał on pewne zarzuty za niedopuszczalne. Zgodnie z tym, o co wnosiły SC i Eulex Kosowo, sprawę należy skierować do ponownego rozpoznania przez Sąd celem wydania orzeczenia.
VII. Wnioski
153.
W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał Sprawiedliwości częściowo uchylił zaskarżone postanowienie Sądu Unii Europejskiej z dnia 19 września 2018 r., SC/Eulex Kosowo (T‑242/17, EU:T:2018:586), w zakresie, w jakim Sąd oddalił skargę SC na podstawie niedopuszczalności żądania trzeciego skargi, i skierował sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd w celu wydania orzeczenia co do istoty sprawy, przy czym rozstrzygnięcia o kosztach należy dokonać w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
(
1
)	Język oryginału: angielski.
(
2
)	Zobacz w szczególności opinię rzecznik generalnej J. Kokott w sprawie ADR Center/Komisja (C‑584/17 P, EU:C:2019:941) (dotyczącej zależności między art. 263 i 272 TFUE w odniesieniu do przyjęcia przez Komisję decyzji stanowiącej tytuł wykonawczy zgodnie z art. 299 TFUE) i opinię rzecznika generalnego M. Bobeka w sprawie Centrum Satelitarne Unii Europejskiej/KF (C‑14/19 P) (dotyczącej skargi o stwierdzenie nieważności i skargi odszkodowawczej złożonej przez byłego członka personelu agencji Unii Europejskiej w ramach WPZiB na podstawie jej własnego regulaminu pracowniczego).
(
3
)	Zobacz tytuł V, rozdział 2, sekcja 2 TUE (art. 42–46).
(
4
)	Zobacz art. 42 ust. 1 i art. 43 ust. 1 TUE.
(
5
)	European External Action Service, EU Missions and Operations Factsheet, 5 marca 2018 r., s. 2.
(
6
)	Zobacz na przykład Dyrekcja Generalna ds. Polityki Zewnętrznej Parlamentu Europejskiego, Civilian and military personnel in CSDP missions and operations, 2017, s. 14.
(
7
)	Szerszą debatę na ten temat zob. na przykład: S. Blockmans i P. Koutrakos, (eds.), Research Handbook on the EU’s Common Foreign and Security Policy, Edward Elgar, 2018.
(
8
)	Zobacz podobnie European External Action Service, EU Missions and Operations Factsheet, wskazany w przypisie 5 niniejszej opinii, s. 2.
(
9
)	Rozporządzenie nr 31 (EWG), 11 (EWEA) ustanawiające regulamin pracowniczy urzędników i warunki zatrudnienia innych pracowników Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej [Dz.U., wydanie specjalne w języku angielskim 1962 (I), s. 135), najnowsza wersja (Dz.U. 2019, C 420, s. 22). Zobacz decyzja Rady z dnia 26 lipca 2010 r. określająca organizację i zasady funkcjonowania Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (2010/427/UE) (Dz.U. 2010, L 201, s. 30), art. 6.
(
10
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 12 listopada 2015 r., Elitaliana/Eulex Kosovo (C‑439/13 P, EU:C:2015:753, pkt 65), opinia rzecznika generalnego Jääskinena w sprawie Elitaliana Kosovo (C‑439/13 P, EU:C:2014:2416, pkt 58–63); postanowienie z dnia 4 czerwca 2012 r., Elti/Delegatura Unii Europejskiej w Czarnogórze (T‑395/11, EU:T:2012:274).
(
11
)	Zobacz decyzja Rady (WPZiB) 2015/1835 z dnia 12 października 2015 r. określająca statut, siedzibę i zasady funkcjonowania Europejskiej Agencji Obrony (wersja przekształcona) (Dz.U. 2015, L 266, s. 55), art. 11; decyzja Rady 2014/401/WPZiB z dnia 26 czerwca 2014 r. w sprawie Centrum Satelitarnego Unii Europejskiej i uchylenia wspólnego działania 2001/55/WPZiB w sprawie ustanowienia Centrum Satelitarnego Unii Europejskiej (Dz.U. 2014, L 188, s. 73), art. 8.
(
12
)	Dz.U. 2008, L 42, s. 92.
(
13
)	Dz.U. 2018, L 146, s. 5.
(
14
)	Zobacz przykładowo Europejski Trybunał Obrachunkowy, sprawozdanie specjalne nr 18/2012, „Pomoc Unii Europejskiej dla Kosowa w zakresie praworządności”) 2012, pkt 14. Szczegółową debatę na temat Eulex Kosowo zob. również na przykład: M. Spernbauer, EU Peacebuilding in Kosovo and Afghanistan Legality and Accountability, Martinus Nijhoff, 2014.
(
15
)	Zobacz także Wspólne Działanie 2008/124, art. 11 i 12.
(
16
)	Zobacz także na przykład wspólne działanie 2008/124, art. 10 ust. 2.
(
17
)	Decyzja Rady 2010/322/WPZiB z dnia 8 czerwca 2010 r. zmieniająca i przedłużająca wspólne działanie 2008/124 (Dz.U. 2010, L 145, s. 13), art. 1 ust. 2.
(
18
)	Artykuł 9 ust. 3 wspólnego działania dalej stanowi, że w drodze wyjątku i w należycie uzasadnionych przypadkach, gdy brak jest zgłoszeń od odpowiednio wykwalifikowanych osób z państw członkowskich, w zależności od potrzeb, a na podstawie umów można zatrudnić obywateli uczestniczących państw trzecich.
(
19
)	Decyzja Rady 2014/349/WPZiB z dnia 12 czerwca 2014 r., zmieniająca wspólne działanie 2008/124/ (Dz.U. 2014 L 174, s. 42), art. 1 ust. 3.
(
20
)	Decyzja Rady 2014/349, art. 1 ust. 5. Decyzja ta stwierdza zgodnie z jej art. 2, że wchodzi ona w życie z dniem jej przyjęcia (12 czerwca 2014 r.).
(
21
)	Zostało to nieco inaczej ujęte w art. 22 i art. 23.2 dwóch pierwszych umów o pracę, (które odnosiły się do SPO i administracyjnych części OPLAN, włączając w to KP), w porównaniu do art. 1.2 trzech kolejnych umów o pracę, (które odnoszą się do Conops/OPLAN, włączając KP i odpowiednie SPO).
(
22
)	Zobacz podobnie Europejski Trybunał Obrachunkowy, sprawozdanie specjalne nr 18/2012, wskazane w przypisie 14 tej opinii, pkt 68, przypis 52. W odniesieniu do OPLAN, zob. także wspólne działanie 2008/124, art. 4 i 5.
(
23
)	Zostało to nieco inaczej ujęte w art. 1.1, 1.2 i art. 23.3 dwóch pierwszych umów o pracę, (które nie wspominają o Conops) w porównaniu do art. 1.1 i 22.2 trzech kolejnych umów o pracę, (które nie wspominają o KP).
(
24
)	Zarzut pierwszy dotyczył naruszenia punktów 4 i 6 SPO w sprawie reorganizacji i punktów 5 i 7 SPO w sprawie naboru personelu. Zarzut drugi dotyczył naruszenia punktów 7.2 (f) i 7.3 (c) SPO w sprawie naboru pracowników, art. 3.2 KP, umownych zasad sprawiedliwości i dobrej wiary oraz prawa do dobrej administracji. Zarzut trzeci dotyczył naruszenia zasady bezstronności i prawa do dobrej administracji. Zarzut czwarty dotyczył naruszenia prawa do należytych i sprawiedliwych warunków pracy, memorandum do decyzji z dnia 26 stycznia 2011 r. dotyczącej „Propozycji wprowadzenia oceny umiejętności prowadzenia pojazdów”, wymogów określonych w zaproszeniu do składania kandydatur z 2014 r. oraz prawa do dobrej administracji. Zarzut piąty dotyczył naruszenia prawa do należytych i sprawiedliwych warunków pracy.
(
25
)	Zobacz przypis 24 niniejszej opinii.
(
26
)	Zobacz przypisy 35 i 38 niniejszej opinii. W pkt 33 odpowiedzi na odwołanie misja Eulex Kosowo podtrzymała swoje stanowisko w przedmiocie zarzutu niedopuszczalności, wskazując między innymi, że SC nie wykazała, że wykorzystała wszystkie dostępne środki prawne w ramach misji. Ponieważ nie przedstawiono Trybunałowi żadnych informacji o tym, że SC nie może przekazać niniejszego sporu do Trybunału, nie będę dalej rozważał tego argumentu
(
27
)	Zobacz przykładowo wyrok z dnia 12 listopada 2015 r., Elitaliana/Eulex Kosowo (C‑439/13 P, EU:C:2015:753, pkt 37).
(
28
)	Zobacz przykładowo wyrok z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 60). Jak wskazał Trybunał w pkt 60–81 tego wyroku traktaty przewidują pewne wyjątki, które nie znajdują zastosowania w stanie faktycznym tej sprawy.
(
29
)	Zobacz przykładowo wyroki: z dnia 19 lipca 2016 r., H/Rada i in., C‑455/14 P, EU:C:2016:569, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 74, 75).
(
30
)	Szczegółówą dyskusję na ten temat zob. na przykład G. Butler, Constitutional Law of the EU’s Common Foreign and Security Policy: Competence and Institutions in External Relations, Hart, 2019, 145–222; Koutrakos, P., „Judicial review in the EU’s Common Foreign and Security Policy” (2018) 67 International and Comparative Law Quarterly 1.
(
31
)	Wyrok z dnia 12 listopada 2015 r. (C‑439/13 P, EU:C:2015:753, pkt 41–50).
(
32
)	Rozporządzenie Rady nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich (Dz.U. 2002 L 248, s. 1), zmienione przez rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1081/2010 z dnia 24 listopada 2010 r. (Dz.U. 2010, L 311, s. 9), w brzmieniu obowiązującym w czasie właściwym dla okoliczności faktycznych niniejszej sprawy.
(
33
)	Wyrok z dnia 19 lipca 2016 r. (C‑455/14 P, EU:C:2016:569, pkt 39–61). W następstwie drugiego skutecznego odwołania do Trybunału (C‑413/18 P), sprawa jest obecnie zawisła przed Sądem (T‑271/10 RENV II).
(
34
)	Zobacz w tym zakresie wyrok z dnia 12 kwietnia 2018 r., PY/EUCAP Sahel Niger (T‑763/16, EU:T:2018:181, pkt 53), dotyczący skargi na podstawie art. 272 TFUE wniesionej przez członka personelu kontraktowego cywilnej misji w dziedzinie WPBiO. Zobacz poniżej pkt. 98 niniejszej opinii.
(
35
)	Zapytana podczas rozprawy misja Eulex Kosowo stwierdziła, że zgodnie z wyrokiem z dnia 19 lipca 2016 r.H/Rada i in (C 455/14 P, EU:C:2016:569), sądy Unii są właściwe, jeśli chodzi o kwestie z zakresu zarządzania personelem, takie jak te wynikające z niniejszej sprawy.
(
36
)	Zobacz przykładowo wyrok z dnia 6 grudnia 1989 r., Mulfinger i in./Komisja (C-249/87, EU:C:1989:614, pkt 10 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
37
)	Zanim decyzja ta zaczęła obowiązywać, zob. na przykład wyrok z dnia 12 listopada 2015 r. w sprawie Elitaliana/Eulex Kosovo (C‑439/13 P, EU:C:2015:753, w szczególności pkt 58, 59).
(
38
)	Zwłaszcza, w pkt 9–11 odpowiedzi na skargę, Eulex Kosowo stwierdziła, że na podstawie wyroku z dnia 5 lipca 2018 r., Jenkinson/Rada i in. (C‑43/17 P, EU:C:2018:531), podnosząc zarzut niedopuszczalności nie podnosi ona argumentów odnoszących się do klauzul zawartych w umowie o pracę, przyznających jurysdykcję sądom w Brukseli.
(
39
)	Wyrok z dnia 5 lipca 2018 r., (C‑43/17 P, EU:C:2018:531).
(
40
)	Wyrok z dnia 5 lipca 2018 r. (C‑43/17 P, EU:C:2018:531, w szczególności pkt 1–3). Sprawa ta obecnie toczy się przed Sądem (T‑602/15 RENV).
(
41
)	Wyrok z dnia 5 lipca 2018 r., Jenkinson (C‑43/17 P, EU:C:2018:531, w szczególności pkt 40–48).
(
42
)	SC powołuje się w szczególności na opinię rzecznik generalnej J. Kokott w sprawie Planet/Komisja (C‑564/13 P, EU:C:2014:2352).
(
43
)	SC powołuje się w tym względzie na wyrok z dnia 12 kwietnia 2018 r., PY/EUCAP Sahel Niger (T‑763/16, EU:T:2018:181).
(
44
)	SC powołuje się zwłaszcza na wyrok z dnia 5 lipca 2018 r., Jenkinson (C‑43/17 P, EU:C:2018:531) i postanowienie z dnia 30 września 2014 r.Bitiqi i in./Komisja i in. (T‑410/13, niepublikowane, EU:T:2014:871).
(
45
)	SC powołuje się w tym względzie na wyrok z dnia 19 lipca 2016 r., H/Rada i in., C‑455/14 P, EU:C:2016:569).
(
46
)	Eulex Kosowo powołuje się między innymi na wyroki: z dnia 18 grudnia 1986 r.Komisja/Zoubek (426/85, EU:C:1986:501); z dnia 18 kwietnia 2013 r.Komisja/Systran i Systran Luxembourg (C‑103/11 P, EU:C:2013:245).
(
47
)	Zobacz przykładowo wyrok z dnia 7 listopada 2019 r., Rose Vision/Komisja, (C‑346/18 P, niepublikowany, EU:C:2019:939, pkt 99).
(
48
)	Zobacz na przykład wyrok z dnia 18 kwietnia 2013 r., Komisja/Systran i Systran Luxembourg (C‑103/11 P, EU:C:2013:245, pkt 58).
(
49
)	Zobacz na przykład wyrok z dnia 26 lutego 2015 r., Planet/Komisja (C‑564/13 P, EU:C:2015:124, pkt 21).
(
50
)	Zobacz na przykład wyrok z dnia 5 lipca 2018 r., Jenkinson (C‑43/17 P, EU:C:2018:531, pkt 40).
(
51
)	Zobacz na przykład wyrok z dnia 3 grudnia 2019 r., Iccrea Banca (C‑414/18, EU:C:2019:1036, pkt 37).
(
52
)	Zobacz na przykład wyrok z dnia 20 września 2016 r., Mallis i Malli/Komisja i EBC (C‑105/15 P do C‑109/15 P, EU:C:2016:702, pkt 51).
(
53
)	Wyrok z dnia 9 września 2015 r. (C‑506/13 P, EU:C:2015:562, pkt 20). Zobacz także na przykład postanowienie z dnia 29 września 2016 r., Investigación y Desarrollo en Soluciones y Servicios IT/Komisja, C‑102/14 P, niepublikowany, EU:C:2016:737, pkt 55) i wyrok z dnia 28 lutego 2019 r., Alfamicro/Komisja (C‑14/18 P, EU:C:2019:159, pkt 50). W ramach ogólnej debaty zob. przykładowo, Neframi, E., „Le contentieux des clauses compromissoires”, in Contentieux en droit de l’Union européenne, Larcier, 2014, s. 561–581.
(
54
)	Zobacz na przykład wyrok z dnia 9 września 2015 r., Lito (C‑506/13 P, EU:C:2015:562, pkt 19).
(
55
)	Zobacz na przykład wyroki: z dnia 9 września 2015 r., Lito (C‑506/13 P, EU:C:2015:562, pkt 22–25); z dnia 28 lutego 2019 r., Alfamicro/Komisja (C‑14/18 P, EU:C:2019:159, pkt 52–57).
(
56
)	Zobacz postanowienia: z dnia 31 marca 2011 r.Mauerhofer/Komisja (C‑433/10 P, niepublikowany, EU:C:2011:204), w szczególności pkt 37, 38, 61); z dnia 21 kwietnia 2016 r., Borde and Carbonium/Komisja (C‑279/15 P, niepublikowany, EU:C:2016:297, w szczególności pkt 30, 31, 42).
(
57
)	Zobacz na przykład wyroki: z dnia 18 kwietnia 2013 r., Komisja/Systran i Systran Luxembourg (C‑103/11 P, EU:C:2013:245, w szczególności pkt 64–66); z dnia 10 lipca 2019 r., VG/Komisja, C‑19/18 P, EU:C:2019:578, w szczególności pkt 29, 30, 42).
(
58
)	Zobacz na przykład wyrok z dnia 10 lipca 2014 r., Nikolaou/Europejski Trybunał Obrachunkowy (C‑220/13 P, EU:C:2014:2057, pkt 52).
(
59
)	Na przykład, w ramach ostatniej umowy o pracę, OPLAN, KP i SPO są wspomniane w niektórych postanowieniach, włączając w to między innymi w art. 17.1 i 17.2, które przewidują, że nieprzestrzeganie „umowy i/lub SPO” powinno stanowić „podstawę pociągnięcia pracownika do odpowiedzialności w drodze postępowania dyscyplinarnego zgodnie z postanowieniami SPO” i że to postępowanie dyscyplinarne powinno przybrać jedną z form wskazanych w KP.
(
60
)	Eulex Kosovo Human Resources Office, Standard Operating Procedure (SOP) on the Principles and Process of Reconfiguration [Standardowe Procedury Operacyjne (SPO) dotyczące zasad i procesu reorganizacji Biura Zasobów Ludzkich Eulex Kosowo], 26 maja 2016 r., s. 5 (kursywa dodana).
(
61
)	Wyrok z dnia 12 kwietnia 2018 r. (T‑763/16, EU:T:2018:181, w szczególności pkt 5, 6, 66). Ostatecznie Sąd uznał, że odpowiednie przepisy kodeksu postępowania zostały naruszone i zasądził odszkodowanie na rzecz skarżącej.
(
62
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 18 kwietnia 2013 r., Komisja/Systran i Systran Luxembourg (C‑103/11 P, EU:C:2013:245, w szczególności pkt 64–67 i 76).
(
63
)	Zobacz wyrok z dnia 14 października 2004 r., Pflugradt/EBC (C‑409/02 P, EU:C:2004:625, w szczególności pkt 31–38).
(
64
)	Zobacz wyrok z dnia 5 lipca 2018 r., Jenkinson (C‑43/17 P, EU:C:2018:531, zwłaszcza pkt 1–3, 34 i 40–48).
(
65
)	Zobacz opinia rzecznika generalnego M. Szpunara w sprawie Jenkinson (C‑43/17 P, EU:C:2018:231, w szczególności pkt 39, 47, 48).
(
66
)	Postanowienie z dnia 30 września 2014 r. (T‑410/13, niepublikowane, EU:T:2014:871, w szczególności pkt 2–11, 25, 27, 28).
(
67
)	Postanowienie z dnia 27 września 2018 r. (T‑302/18, niepublikowane, EU:T:2018:621, w szczególności pkt 12, 13, 21).
(
68
)	Zobacz w tym zakresie dokument Parlamentu Europejskiego, wskazany w przypisie 6 niniejszej opinii, s. 17.
(
69
)	Komisja i WP, Wspólny plan działania służący realizacji cywilnego porozumienia „Compact” w ramach WPBiO, SWD (2019), 173, ostateczny, 30 kwietnia 2019 r., Zobowiązanie 10, s. 7. Jak wskazano w ramach sekcji 1 tego dokumentu, cywilne porozumienie „Compact” w ramach WPBiO, stanowi kluczowy dokument strategiczny, mający na celu wzmocnienie cywilnego wymiaru WPBiO.
(
70
)	SC powołuje się w szczególności na postanowienie z dnia 12 października 2011 r., Lito Maieftiko Gynaikologiko kai Cheirourgiko Kentro/Komisja (T‑353/10, EU:T:2011:589), i wyrok z dnia 24 października 2014 r., Technische Universität Dresden/Komisja (T‑29/11, EU:T:2014:912).
(
71
)	Eulex Kosowo powołuje się na wyrok z dnia 8 października 2008 r., Helkon Media/Komisja, (T‑122/06, niepublikowany, EU:T:2008:418).
(
72
)	Zobacz wyrok z dnia 15 marca 2005 r., Hiszpania/Eurojust (C‑160/03, EU:C:2005:168, pkt 35).
(
73
)	Zobacz na przykład postanowienie z dnia 24 października 2019 r., Zjednoczone Królestwo/Komisja (T‑188/19, niepublikowany, EU:T:2019:772, pkt 28).
(
74
)	Zobacz na przykład wyrok z dnia 6 października 2015 r., Technion and Technion Research & Development Foundation/Komisja (T‑216/12, EU:T:2015:746, pkt 60).
(
75
)	Zobacz na przykład wyrok z dnia 20 czerwca 2018 r., KV/EACEA (T‑306/15 i T‑484/15, niepublikowany, EU:T:2018:359, pkt 49).
(
76
)	W odniesieniu do skargi, gdzie obie te przesłanki zostały spełnione, zob. wyrok z dnia 20 czerwca 2018 r., KV/EACEA (T‑306/15 i T‑484/15, niepublikowany, EU:T:2018:359, pkt 50–53).
(
77
)	Zobacz na przykład postanowienie z dnia 14 maja 2019 r., Ayuntamiento de Enguera/Komisja (T‑602/18, niepublikowany, EU:T:2019:332, pkt 23, 30, 31). Wyrażenie takiego stanowiska skarżącego w przedmiocie zmiany kwalifikacji skargi może być ustalone na podstawie wyraźnego lub dorozumianego zachowania: zob. na przykład wyrok z dnia 16 października 2014 r., Federación Española de Hostelería/EACEA (T‑340/13, niepublikowany, EU:T:2014:889, pkt 36).
(
78
)	Zobacz na przykład postanowienie z dnia 15 lutego 2016 r., InAccess Networks Integrated Systems/Komisja (T‑82/15, niepublikowany, EU:T:2016:90, pkt 55–62). Zobacz także podobnie wyrok z dnia 17 czerwca 2010 r., CEVA/Komisja (T‑428/07 i T‑455/07, EU:T:2010:240, pkt 57–64).
(
79
)	W odniesieniu do skargi, gdzie żadna z tych przesłanek nie została spełniona, zob. postanowienie z dnia 10 maja 2004 r., Musée Grevin/Komisja (T‑314/03 i T‑378/03, EU:T:2004:139, pkt 88).
(
80
)	Zobacz na przykład postanowienie z dnia 24 października 2019 r., Zjednoczone Królestwo/Komisja (T‑188/19, niepublikowany, EU:T:2019:772, pkt 34).
(
81
)	Zobacz na przykład postanowienie z dnia 12 października 2011 r., Lito Maieftiko Gynaikologiko kai Cheirourgiko Kentro/Komisja (T‑353/10, EU:T:2011:589, pkt 33) i wyrok z dnia 24 października 2014 r., Technische Universität Dresden/Komisja (T‑29/11, EU:T:2014:912, pkt 42–51).
(
82
)	Zobacz na przykład wyrok z dnia 8 października 2008 r., Helkon Media/Komisja (T‑122/06, niepublikowany, EU:T:2008:418, w szczególności pkt 53–55) i postanowienie z dnia 13 maja 2016 r., CEVA/Komisja, T‑601/15, niepublikowany, EU:T:2016:316, w szczególności pkt 27, 28).
(
83
)	Zobacz wyrok z dnia 17 stycznia 2019 r., Aristoteleio Panepistimio Thessalonikis/ERCEA (T‑348/16 OP, niepublikowany, EU:T:2019:14, pkt 167–175) (odwołanie w toku pod nr C‑280/19 P).
(
84
)	Zobacz w odniesieniu do tego przypis 77 niniejszej opinii.
(
85
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 16 maja 2019 r., Pebagua/Komisja (C‑204/18 P, niepublikowany, EU:C:2019:425, pkt 31).
(
86
)	SC powołuje się przy tym na wyroki: z dnia 11 lipca 2013 r., CC/Parlament (F‑9/12, EU:F:2013:116, pkt 128); z dnia 10 lipca 2014 r., CG/EBI (F‑115/11, EU:F:2014:187, pkt 132).
(
87
)	Zobacz przykładowo wyrok z dnia 18 marca 2010 r., Trubowest Handel i Makarov/Rada i Komisja, (C‑419/08 P, EU:C:2010:147, pkt 41).
(
88
)	Zobacz na przykład wyrok z dnia 7 czerwca 2018 r., Equipolymers i in./Rada (C‑363/17 P, niepublikowany, EU:C:2018:402, pkt 37).
(
89
)	Zobacz wyrok z dnia 29 kwietnia 2015 r., CC/Parlament (T‑457/13 P, EU:T:2015:240, w szczególności pkt 48, 49, 52) uchylający wyrok z dnia 11 lipca 2013 r., CC/Parlament (F‑9/12, EU:F:2013:116, w szczególności pkt 128), który został także przywołany w wyroku z dnia 10 lipca 2014 r., CG/EBI (F‑115/11, EU:F:2014:187, pkt 132).