62009CJ0031_MT
Partijiet
Motivi tas-sentenza
Parti operattiva
Partijiet
Fil-Kawża C‑31/09,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikoli 68 KE u 234 KE, imressqa mill-Fővárosi Bíróság (l‑Ungerija), permezz ta’ deċiżjoni tal-15 ta’ Diċembru 2008, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fis-26 ta’ Jannar 2009, fil-proċedura
Nawras Bolbol
vs
Bevándorlási és Állampolgársági Hivatal,
IL‑QORTI TAL‑ĠUSTIZZJA (Awla Manja),
komposta minn V. Skouris, President, J. N. Cunha Rodrigues (Relatur), K. Lenaerts, J.‑C. Bonichot, R. Silva de Lapuerta, Presidenti ta’ Awla, A. Rosas, P. Kūris, J.‑J. Kasel, M. Safjan, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: E. Sharpston,
Reġistratur: B. Fülöp, Amministratur,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal-20 ta’ Ottubru 2009,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
– għal N. Bolbol, minn G. Győző, avukat,
– għall-Gvern Ungeriż, minn R. Somssich, M. Fehér u K. Borvölgyi, bħala aġenti,
– għall-Gvern Belġjan, minn C. Pochet u T. Materne, bħala aġenti,
– għall-Gvern Ġermaniż, minn M. Lumma u N. Graf Vitzthum, bħala aġenti,
– għall-Gvern Franċiż, minn E. Belliard, G. de Bergues u B. Beaupère-Manokha, bħala aġenti,
– għall-Gvern tar-Renju Unit, minn I. Rao, bħala aġent,
– għall-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, minn B. Simon u M. Condou‑Durande, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis‑seduta tal-4 ta’ Marzu 2010,
tagħti l-preżenti
Sentenza
Motivi tas-sentenza
1. It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 12(1)(a) tad-Direttiva tal-Kunsill 2004/83/KE, tad-29 ta’ April 2004, dwar livelli stabbiliti minimi għall-kwalifika u l-istat [status] ta’ ċittadini nazzjonali ta’ pajjiżi terzi jew persuni mingħajr stat bħala refuġjati jew bħala persuni li nkella jeħtieġu protezzjoni internazzjonali u l-kontenut tal-protezzjoni mogħtija (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol 7, p. 96, u – rettifika – ĠU 2005, L 204, p. 24, iktar ’il quddiem id-“Direttiva”)
2. Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn N. Bolbol, persuna mingħajr Stat ta’ oriġini Palestinjana, u l-Bevándorlási és Állampolgársági Hivatal (Uffiċċju tal-Immigrazzjoni u ċ-Ċittadinanza; iktar ’il quddiem il-“BAH”) fir-rigward taċ-ċaħda ta’ dan tal-aħħar tal-applikazzjoni għall-għoti tal-istatus ta’ refuġjat imressqa minn N. Bolbol.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt internazzjonali
Il-Konvenzjoni dwar l-istatus ta’ refuġjati
3. Il-Konvenzjoni dwar l-istatus ta’ refuġjati, iffirmata f’Genève fit-28 ta’ Lulju 1951 [Ġabra tat-Trattati tan-Nazzjonijiet Uniti, Vol. 189, p. 150, Nru 2545 (1954)], daħlet fis-seħħ fit-22 ta’ April 1954. Din ġiet ikkompletata bil-Protokoll dwar l-istatus ta’ refuġjati, tal-31 ta’ Jannar 1967, li daħal fis-seħħ fl-4 ta’ Ottubru 1967 (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Genève”).
4. Skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(A)(2) tal-Konvenzjoni ta’ Genève, it-kelma “refuġjat” tapplika għal kull persuna li “minħabba f’biża’ msejsa fuq ir-realtà li jista’ jiġi ppersegwitat għal raġunijiet ta’ razza, reliġjon, nazzjonalità, sħubija f’xi grupp soċjali jew fehma politika partikolari, ikun jinsab barra mill-pajjiż tan-nazzjonalità tiegħu u ma jkunx kapaċi jew, minħabba f’dik il-biża’, ma jkunx irid, jinqeda bil-protezzjoni ta’ dak il-pajjiż; jew li, mingħajr ma jkollu nazzjonalità u filwaqt li jkun barra mill-pajjiż fejn soltu kien joqgħod, minħabba f’dawn l-avvenimenti, ma jkunx kapaċi jew, minħabba f’dik il-biża’, ma jkunx irid jerġa’ lura fih”.
5. L-Artikolu 1(D) tal-Konvenzjoni ta’ Genève jipprovdi:
“Din il-Konvenzjoni ma għandhiex tapplika għal persuni li attwalment qegħdin jirċievu protezzjoni jew għajnuna minn korp jew istituzzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti oħra għajr il-Kummissarju Għoli tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Protezzjoni u l-Għajnuna tar-Refuġjati
Meta din il-protezzjoni jew għajnuna tieqaf għal xi raġuni, mingħajr ma l-pożizzjoni ta’ dawn il-persuni tkun ġiet deċiża definittivament skont ir-riżoluzzjonijiet rilevanti adottati mill-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti, dawn il-persuni għandhom ipso facto
jiġu ntitolati għall-benefiċċji ta’ din il-Konvenzjoni.”
Il-Kummissjoni tal-Konċiljazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Palestina
6. Il-Kummissjoni tal-Konċiljazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Palestina (UNCCP) ġiet stabbilita permezz tar-Riżoluzzjoni Nru 194 (III) tal-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti, tal-11 ta’ Diċembru 1948. Skont il-paragrafu 11 ta’ din ir-riżoluzjoni, l-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti:
“ Tiddeċiedi
li hemm lok li tippermetti li r-refuġjati li jkunu jixtiequ dan, jerġgħu lura fi djarhom mill-iktar fis possibbli u jgħixu fil-paċi mal-ġara tagħhom, u li għandhom jitħallsu indennizzi bħala kumpens għal beni ta’ dawk li jiddeċiedu li ma jerġgħux lura fi djarhom u għall kull beni li ntilef jew sofra dannu meta, skont il-prinċipji tad-dritt internazzjonali jew ta’ ekwità, dan it-telf jew dan id-dannu għandhom jagħmlu tajjeb għalihom il-gvernijiet jew l-awtoritajiet responsabbli;
Tagħti istruzzjonijiet
lill-[UNCCP] sabiex tiffaċilita r-ripatrijazzjoni, l-installazzjoni mill-ġdid u r-riabilitazzjoni ekonomika u soċjali tar-refuġjati, kif ukoll il-ħlas tal-indennizzi, u sabiex iżżomm relazzjonijiet mill-qrib mad-Direttur tan-Nazzjonijiet Uniti għall-għajnuna lir-refuġjati Palestinjani, u, permezz tiegħu, mal-korpi u mal-istituzzjonijiet tan-Nazzjonijiet Uniti.”
L-Uffiċċju tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Assistenza u x-Xogħol għar-Refuġjati Palestinjani tal-Lvant Qarib
7. Ir-Riżoluzzjoni Nru 302 (IV) tal-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti, tat-8 ta’ Diċembru 1949, stabbilixxiet l-Uffiċċju tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Assistenza u x-Xogħol għar-Refuġjati Palestinjani tal-Lvant Qarib (UNRWA). Il-mandat tal-UNRWA ġġedded regolarment u l-mandat attwali tagħha jiskadi fit-30 ta’ Ġunju 2011. Iż-żona ta’ operazzjoni tal-UNRWA tinkludi l-Libanu, ir-Repubblika Għarbija Sirjana, il-Ġordan, ix-Xatt tal-Punent (inkluża Ġerusalem tal-Lvant) u l-Istrixxa ta’ Gaża.
8. Skont il-paragrafu 20 tar-Riżoluzzjoni Nru 302 (IV), l-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti:
“ Tagħti istruzzjonijiet
lill-[UNRWA] sabiex jikkonsulta mal-[UNCCP], b’tali mod li t-tnejn li huma jkunu jistgħu jaqdu l-funzjonijiet rispetivi tagħhom bl-aħjar mod possibbli, b’mod partikolari f’dak li jirrigwarda l-paragrafu 11 tar-Riżoluzzjoni Nru 194 (III), adottata mill-Assemblea Ġenerali fil-11 ta’ Diċembru 1948”.
9. Skont il-paragrafu 6 tar-Riżoluzzjoni Nru 2252 (EA-V) tal-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti, tal-4 ta’ Lulju 1967, l-Assemblea Ġenerali:
“ Tapprova
[…] l-isforzi tal-Kummissarju Ġenerali tal-[UNRWA] sabiex jipprovdi għajnuna umanitarja, sa fejn huwa prattikabbli, fuq bażi ta’ emerġenza u bħala miżura temporanja, lill-persuni l-oħra fiż-żona li huma attwalment refuġjati u fi bżonn serju ta’ għajnuna immedjata b’konsegwenza tal-ostilitajiet reċenti”
10. Skont il-paragrafi 1 sa 3 tar-Riżoluzzjoni Nru 63/91 tal-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti, tal-5 ta’ Diċembru 2008, l-Assemblea Ġenerali:
“1. B’dispjaċir tinnota
li għadu ma kienx hemm la r-ripatrijazzjoni u lanqas l-ikkumpensar tar-refuġjati previst fil-paragrafu 11 tar-Riżoluzzjoni Nru 194 (III) tagħha, u li, minħabba f’dan, is-sitwazzjoni tar-refuġjati Palestinjani għadha s-suġġett ta’ tħassib serju u dawn għad għandhom bżonn l-għajnuna sabiex jiġu sodisfatti l-bżonnijiet essenzjali tagħhom fir-rigward tas-saħħa, tal-edukazzjoni u ta’ sussistenza;
2. Ukoll b’dispjaċir tinnota li l-[UNCCP] ma rnexxiliex issib il-mezz sabiex jinkiseb progress fl-applikazzjoni tal-paragrafu 11 tar-Reżoluzzjoni Nru 194 (III), u ttenni t-talba tagħha lill-[UNCCP] sabiex tkompli bl-isforzi tagħha f’dan ir-rigward u tibgħatilha rapport meta possibbli, iżda mhux iktar tard mill-1 ta’ Settembru 2009;
3. Tiddikjara n-neċessità li x-xogħol tal-[UNRWA] jitkompla kif ukoll l-importanza tal-operazzjonijiet tiegħu, li għandhom jitwettqu mingħajr ostakoli, u tas-servizzi tiegħu għal benesseri u l-iżvilupp uman tar-refuġjati Palestinjani u l-istabbiltà tar-reġjun, fl-istennija ta’ soluzzjoni ekwa għall-kwistjoni tar-refuġjati Palestinjani”.
Il-Kummissarju Għoli tan-Nazzjonijiet Uniti għar-Refuġjati
11. L-Artikolu 7(c) tal-Anness għar-Reżoluzzjoni Nru 428 (v) tal-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti, tal-14 ta’ Diċembru 1950, fuq l-Istatut tal-Kummissarju Għoli tan-Nazzjonijiet Uniti għar-Refuġjati (UNHCR), il-mandat tal-Kummissarju Għoli tan-Nazzjonijiet Uniti għar-Refuġjati, kif definit fl-imsemmi statut, “[ma jestendix għal] persuna […] li tibqa’ tirċievi protezzjoni jew għajnuna minn korpi jew istituzzjonijiet oħra tan-Nazzjonijiet Uniti”.
Il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni
12. Il-premessi 2 u 3 tad-Direttiva jipprovdu:
“(2) Il-Kunsill Ewropew fil-laqgħa speċjali tiegħu f’Tampere fil-15 u s-16 ta’ Ottubru 1999 ftiehem li jaħdem sabiex jistabbilixxi Sistema ta' Kenn (Asylum) Komuni Ewropea, ibbażata fuq l-applikazzjoni sħiħa u inklussiva tal-Konvenzjoni ta’ Ġinevra […] b’hekk tafferma l-prinċipju ta’ non-refoulement u tiżgura li ħadd ma jintbagħat lura għal persekuzzjoni.
(3) Il-Konvenzjoni ta’ Ġinevra […] [tipprovdi] l-cornerstone tar-reġim legali internazzjonali għall-protezzjoni ta’ refuġjati.”
13. Skont il-premessa 6 tad-Direttiva:
“L-għan ewlieni ta’ din id-Direttiva huwa, mill-banda waħda, li jiżgura li Stati Membri japplikaw kriterji komuni għall-identifikazzjoni ta’ persuni ġenwinament fil-bżonn ta’ protezzjoni internazzjonali, u, mill-banda l-oħra biex jiżgura li livell minimu ta’ benefiċċju huwa disponibbli għal dawn il-persuni fl-Istati Membri kollha.”
14. Il-premessa 10 tad-Direttiva tipprovdi:
“Din id-Direttiva tirrispetta d-drittijiet fondamentali u tosserva l-prinċipji magħrufa partikolarment mill-Kapitolu ta’ [Karta tad-]Drittijiet Fondamentali ta’ l-Unjoni Ewropea. Partikolarment, din id-Direttiva tfittex li tiżgura rispett sħiħ għad-dinjita tal-bniedem u d-dritt għal kenn (asylum) għal applikanti għal kenn (asylum) u l-membri tal-familja li jakkompanjawhom.”
15. Il-premessi 16 u 17 tad-Direttiva jipprovdu:
“(16)	Livelli stabbiliti minimi għad-definizzjoni u l-kontenut ta’ stat [status] ta’ refuġjat għandhom jiġu preskritti sabiex jiggwidaw il-korpi nazzjonali kompetenti ta’ l-Istati Membri fl-applikazzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Ġinevra.
(17) Huwa meħtieġ li jiddaħħlu kriterji komuni għall-għarfien ta’ applikanti għal kenn (asylum) bħala refuġjati fit-tifsira ta’ l-Artikolu 1 tal-Konvenzjoni ta’ Ġinevra.”
16. Skont l-Artikolu 2(ċ) sa (e) tad-Direttiva:
“ċ) ‛refuġjat’ ifisser ċittadin nazzjonali ta’ pajjiż terz li, minħabba f’biża’ bir-raġun li jiġi persegwitat għar-raġunijiet ta’ razziżmu, reliġjon, nazzjonalita, opinjoni politika jew sħubija ta’ grupp soċjali partikolari, huwa barra mill-pajjiż ta’ nazzjonalita u ma jistax, jew minħabba f’din il-biża, ma jixtieqx japprofitta ruħu jew ruħha mill-protezzjoni ta’ dak il-pajjiż, jew persuna mingħajr stat, li, minħabba li qiegħed barra mill-pajjiż tar-residenza abitwali ta’ qabel għall-istess raġunijiet kif imsemmija hawn fuq, ma jistax jew, minħabba f’din il-biża, ma jixtieqx jirritorna lejha, u li l-Artikolu 12 ma japplikax għalih;
d) ‛stat [status] ta’ refuġjat’ ifisser l-għarfien minn Stat Membru ta’ ċittadin nazzjonali ta’ pajjiż terz jew persuna mingħajr stat bħala refuġjat;
e) ‛persuna eliġibbli għal protezzjoni sussidjarja’ tfisser ċittadin nazzjonali ta’ pajjiż terz jew persuna mingħajr stat li ma tikkwalifikax bħala refuġjat imma rigward min intwerew raġunijiet sostanzjali sabiex jitwemmen li l-persuna interessata, jekk tirritorna lejn il-pajjiż ta’ oriġini tiegħu jew tagħha, jew fil-każ ta’ persuna mingħajr stat, lejn il-pajjiż ta’ residenza abitwali ta’ qabel tiegħu jew tagħha, jiffaċċja riskju veru li jsofri periklu serju kif definit fl-Artikolu 15, u li għalihom l-Artikolu 17(1) u (2) ma japplikawx, u ma jistax, jew, minħabba f’dan ir-riskju, ma jixtieqx japprofitta ruħu jew ruħha mill-protezzjoni ta’ dak il-pajjiż”.
17. L-Artikoli 13 u 18 tad-Direttiva jipprovdu li l-Istati Membri għandhom jagħtu l-istatus ta’ refuġjat jew l-istatus ta’ protezzjoni sussidjarja lil ċittadin ta’ pajjiżi terzi li jissodisfaw il-kundizzjonijiet previsti, rispettivament, fil-Kapitoli II u III jew fil-Kapitoli II u V ta’ din id-direttiva.
18. L-Artikolu 12(1)(a) tad-Direttiva, intitolat “Esklużjoni” u li jinsab fil-Kapitolu III tagħha, dwar il-kundizjonijiet li persuna għandha tissodisfa sabiex tiġi kkunsidrata bħala refuġjat, jipprovdi:
“Ċittadin nazzjonali ta’ pajjiż terz jew persuna mingħajr stat għandu jiġi eskluż milli jkun refuġjat, jekk:
a) huwa jew hija jaqgħu fl-iskop ta’ l-Artikolu 1D tal-Konvenzjoni ta’ Ġinevra, li għandha x’taqsam mal-protezzjoni jew l-għajnuna minn korpi jew aġenziji tan-Nazzjonijiet Uniti oħra għajr il-Kummissarju Għoli tan-Nazzjonijiet Uniti għar-Refuġjati. Meta din il-protezzjoni jew għajnuna tkun waqfet għal xi raġuni, mingħajr ma’ l-pożizzjoni ta’ dawn il-persuni tkun miftiehma definittivament bi qbil mar-risoluzzjonijiet rilevanti adottati mill-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti, dawn il-persuni għandhom ipso facto
jiġu ntitolati għall-benefiċċji ta’ din id-Direttiva”.
19. L-Artikolu 13 tad-Direttiva jipprovdi:
“L-Istati Membri għandhom jagħtu stat [status] ta’ refuġjat lil ċittadin nazzjonali ta’ pajjiż terz jew persuna mingħajr stat, li jikkwalifika bħala refuġjat bi qbil mal-Kapitoli II u III.”
20. L-Artikolu 21(1) tad-Direttiva, li jinsab fil-Kapitolu VII tagħha, intitolat “Kontenut ta’ protezzjoni internazzjonali”, jipprovdi:
“L-Istati Membri għandhom jirrispettaw il-prinċipju ta’ non-refoulement bi qbil ma’ l-obbligi internazzjonali tagħhom.”
21. Skont l-Artikoli 38 u 39 tagħha, id-Direttiva daħlet fis-seħħ fl-20 ta’ Ottubru 2004 u kellha tiġi trasposta sa mhux iktar tard mill-10 ta’ Ottubru 2006.
Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
22. L-Artikolu 3(1) tal-Liġi Nru CXXXIX tal-1997, fuq id-dritt għall-ażil [ Magyar Közlöny
1997/112 (XII.15.), iktar ‘il quddiem il-“liġi dwar id-dritt għall-ażil”] jipprovdi:
“Bla ħsara għall-eċċezzjoni prevista fl-Artikolu 4, l-awtorità inkarigata mir-refuġjati għandha tagħti, wara li ssir applikazzjoni, l-istatus ta’ refuġjat lill-barrani li jipprova jew juri b’mod konvinċenti li d-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni ta’ Genève huma applikabbli fil-konfront tiegħu skont l-Artikolu 1(A) u (B)(1)(b) tal-imsemmija konvenzjoni u l-Artikolu 1(2) u (3) tal-protokoll.”
23. Skont l-Artikolu 38(2) tal-liġi dwar id-dritt għall-ażil, f’deċiżjoni ta’ ċaħda ta’ applikazzjoni għall-ażil, l-awtorità kompetenti għandha tikkonstata l-eżistenza jew in-nuqqas ta’ eżistenza ta’ projbizzjoni ta’ refoulment u ta’ espulsjoni.
24. L-Artikolu 51(1) tal-Liġi Nru II tal-2007, dwar id-dħul u s-soġġorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi [a harmadik országbeli állampolgárok beutazásáról és tartózkodásáról szóló 2007, évi II. törvény, Magyar Közlöny  2007/1 (I.5.)], jipprovdi:
“Iċ-ċittadini ta’ pajjizi terzi ma għandhomx ikunu suġġetti għal refoulment jew espulsjoni lejn territorju ta’ pajjiż li ma huwiex ikkunsidrat bħala pajjiż tal-oriġini mhux perikoluż jew bħala pajjiż terz mhux perikoluż għall-persuni kkonċernati, b’mod partikolari jekk hemmhekk huma jkunu esposti għal riskju ta’ persekuzzjoni minħabba l-appartenenza tagħhom għal razza jew reliġjon, minħabba n-nazzjonalità tagħhom jew minħabba l-appartenenza tagħhom għal-ċertu grupp soċjali, u lanqas lejn it-territorju jew sal-fruntiera ta’ pajjiż fejn ikun hemm raġunijiet serji li jagħtu l-wieħed x’jifhem li ċ-ċittadini ta’ pajjiż terz espulsi jistgħu jkunu esposti għat-tortura jew għal trattamenti jew kastigi krudili, inumani jew degradanti.”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
25. Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li N. Bolbol, wara li telqet mill-Istrixxa ta’Gaża flimkien mar-raġel tagħha, daħlet l-Ungerija, b’viża, fl-10 ta’ Jannar 2007. Fl-Ungerija hija sussegwentement kisbet permess ta’ residenza maħruġ mill-awtorità inkarigata mill-imigrazzjoni.
26. Fil-21 ta’ Ġunju 2007, N. Bolbol applikat għall-ażil quddiem il-BAH ħalli tipprevjeni l-każ fejn il-permess ta’ residenza tagħha ma jiġix estiż. Hija invokat is-sitwazzjoni ta’ nuqqas ta’ sigurtà li kienet teżisti fl-Istrixxa ta’ Gaża minħabba l-konfronti ta’ kuljum bejn il-Fatah u l-Hamas. N. Bolbol ibbażat l-applikazzjoni tagħha fuq it-tieni sentenza tal-Artikolu 1(D) tal-Konvenzjoni ta’ Genève, fejn invokat is-sitwazzjoni tagħha ta’ Palestinjana residenti barra miż-żona ta’ operazzjoni tal-UNRWA. Mill-membri kollha tal-familja tagħha kien biss missierha li baqa’ fl-Istrixxa ta’ Gaża.
27. Skont id-deċiżjoni tar-rinviju, N. Bolbol ma għamlitx użu mill-protezzjoni jew mill-għajnuna tal-UNRWA. Madankollu hija ssostni li setgħet tibbenefika minn din il-protezzjoni u l-għajnuna u tinvoka, insostenn ta’ din id-dikjarazzjoni, l-eżistenza ta’ karta tar-reġistrazzjoni mill-UNRWA stabbilita f’isem il-familja tal-kuġini ta’ missierha. Il-konvenut fil-kawża prinċipali, fin-nuqqas ta’ kull prova dokumentarja, ma hijiex konvinta dwar ir-rabta familjari invokata minn N. Bolbol. Barra minn hekk, minkejja l-proċeduri li N. Bolbol bdiet mal-UNRWA, dan tal-aħħar ma kienx f’pożizzjoni li jiċċertifika d-dritt ta’ N. Bolbol li tiġi rreġistrata miegħu abbażi tar-rabtiet familjari tagħha.
28. Fid-deċiżjoni tiegħu tal-14 ta’ Settembru 2007, il-konvenut fil-kawża prinċipali, filwaqt li kkonstata li N. Bolbol ma setgħetx tkun suġġetta għal espulsjoni, ċaħad l-applikazzjoni għall-ażil tagħha.
29. Iċ-ċaħda tal-applikazzjoni għall-ażil ta’ N. Bolbol hija bbażata fuq l-Artikolu 3(1) tal-liġi dwar id-dritt għall-ażil. Skont il-motivi tad-deċiżjoni ta’ ċaħda, it-tieni sentenza tal-Artikolu 1(D) tal-Konvenzjoni ta’ Genève ma jimponix ir-rikonoxximent mingħajr kundizzjonijiet tal-istatus ta’ refuġjat, iżda jiddefinixxi l-kategorija ta’ persuni li fir-rigward tagħhom japplikaw id-dipożizzjonijiet ta’ din il-konvenzjoni. Minn dan jirriżulta li l-Palestinjani għandhom jibbenefikaw mill-possibbiltà li jkunu ammessi għall-proċedura li tippermetti l-ksib tal-istatus ta’ refuġjat u li hemm lok li jiġi vverifikat jekk huma jissodisfawx il-kunċett ta’ “refuġjati” fis-sens tal-Artikolu 1(A) tal-imsemmija konvenzjoni. Skont l-istess deċiżjoni, l-istatus ta’ refuġjat ma jistax jiġi rrikonoxxut lil N. Bolbol sa fejn l-Artikolu 1(A) tal-Konvenzjoni ta’ Genève ma japplikax għaliha, peress li hija ma telqitx mill-pajjiż ta’ oriġini tagħha minħabba persekuzzjoni għal-raġunijiet ta’ appartenenza għal razza jew reliġjon, ta’ nazzjonalità jew għal raġunijiet politiċi.
30. Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li N. Bolbol tibbenefika minn projbizzjoni ta’ espulsjoni bbażata fuq l-Artikolu 38 tal-liġi dwar id-dritt għall-ażil u l-Artikolu 51(1) tal-liġi Nru II tal-2007 dwar id-dħul u s-soġġorn, minħabba li r-riammissjoni tal-Palestinjani hija fid-diskrezzjoni tal-awtoritajiet Iżraeljani, u li N. Bolbol tkun esposta għal riskju ta’ tortura jew trattament inuman u degradanti fl-Istrixxa ta’ Gaża minħabba s-sitwazzjoni hemmhekk.
31. N. Bolbol titlob lil-qorti tar-rinviju temenda d-deċiżjoni ta’ ċaħda tal-BAH billi tagħtiha l-istatus ta’ refuġjat abbażi tat-tieni sentenza tal-Artikolu 1(D) tal-Konvenzjoni ta’ Genève, li, fil-fehma tagħha, jikkostitwixxi bażi separata għar-rikonoxximent tal-istatus ta’ refuġjat. Fil-fatt, ladarba l-kundizzjonijiet previsti minn din id-dispożizzjoni jkunu sodisfatti, hija jkollha d-dritt li tingħata l-istatus ta’ refuġjat indipendentement mill-kwistjoni ta’ jekk hija għandhiex ukoll tiġi kkunsidrata bħala refuġjat fis-sens tal-Artikolu 1(A) tal-imsemmija konvenzjoni. Skont N. Bolbol, il-funzjoni tal-imsemmi Artikolu 1(D) hija li jispeċifika li, jekk persuna rreġistrata jew li tista’ tiġi rreġistrata mal-UNRWA, għal xi raġuni jew oħra, tissoġġorna barra miż-żona ta’ operazzjoni ta’ dan il-korp u li, għal raġunijiet serji, wieħed ma jistax jippretendi li din terġa’ lura, l-Istati partijiet għall-Konvenzjoni ta’ Genève għandhom awtomatikament jirrikonoxxulha l-istatus ta’ refuġjat. Fid-dawl tal-fatt li, abbażi ta’ relazzjonijiet familjari fuq in-naħa ta’ missiera, hija setgħet tiġi rreġistrata mal-UNRWA, iżda tirrisjedi fl-Ungerija, u, għaldaqstant, barra miż-żona ta’ operazzjoni ta’ dan il-korp, l-istatus ta’ refuġjat għandu jiġi rrikonoxxut lilha mingħajr eżamijiet oħra.
32. Il-konvenut fil-kawża prinċipali jitlob li r-rikors jiġi miċħud billi jostni li l-applikazzjoni ta’ N. Bolbol għall-ksib ta’ status ta’ refuġjat hija infondata, peress li l-persuna kkonċernata ma ħallietx pajjiża għal waħda mir-raġunijiet elenkati fl-Artikolu 1(A) tal-Konvenzjoni ta’ Genève u peress li l-Artikolu 1(D) ma jagħtix id-dritt awtomatiku għar-rikonoxximent tal-istatus ta’ refuġjat, iżda jikkostitwixxi biss dispożizzjoni dwar il-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae ta’ din il-konvenzjoni. Għalhekk, il-Palestinjani jistgħu jiksbu dan l-istatus biss jekk huma jissodisfaw id-definizzjoni tal-kunċett ta’ “refuġjat” prevista fl-Artikolu 1(A) tal-imsemmija konvenzjoni, ħaġa li għandha tiġi vverifikata każ b’każ.
33. Il-Qorti tar-rinviju tosserva li l-punt ta’ liġi mqajjem fil-kawża prinċipali għandu jiġi deċiż fid-dawl tal-Artikolu 12(1)(a) tad-Direttiva. Peress li t-talba fil-kawża prinċipali saret fil-21 ta’ Ġunju 2007, jiġifieri meta l-imsemmi artikolu kien għadu ma ġiex traspost fis-sistema legali Ungeriża, f’dan il-każ għandhom jiġu applikati direttament id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni.
34. Skont il-qorti tar-rinviju, l-Artikolu 1(D) tal-Konvenzjoni ta’ Genève jista’ jiġi interpretat f’diversi modi. Ħuwa ċertament minnu li l-Kummissarju Għoli tan-Nazzjonijiet Uniti għar-Refuġjati ħareġ, f’Ottubru 2002, linji gwida fuq “l-applikabbiltà tal-Artikolu 1(D) tal-Konvenzjoni ta’ Genève fir-rigward tar-refuġjati Palestinjani”. Madankollu dawn il-linji gwida ma jipprovdux indikazzjonijiet ċari u univoki biżżejjed li jiggarantixxu l-applikazzjoni uniformi ta’ din id-dispożizzjoni fir-rigward tal-Palestinjani. Peress li d-Direttiva tinkludi riferiment għall-imsemmi Artikolu 1(D), il-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni tinterpreta dan l-artikolu.
35. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Fővárosi Bíróság (qorti ta’ Budapest) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti:
“Għall-finijiet tal-Artikolu 12(1)(a) tad-Direttiva tal-Kunsill 2004/83/KE:
1) Għandu jiġi kkunsidrat li persuna tibbenefika mill-protezzjoni u mill-għajnuna ta’ istituzzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti biss minħabba l-fatt li din il-persuna għandha dritt għal din l-għajnuna jew għal din il-protezzjoni jew huwa neċessarju li din tkun fil-fatt irrikorriet għal din il-protezzjoni jew għal din l-għajnuna?
2) Il-waqfien tal-protezzjoni jew tal-għajnuna ta’ istituzzjoni timplika residenza barra miż-żona ta’ operazzjoni tagħha, il-waqfien tal-attivitajiet tal-istituzzjoni, it-temma tal-possibbiltà li wieħed jibbenefika minn protezzjoni jew għajnuna min-naħa ta’ din l-istituzzjoni jew, possibbilment, minn ostakolu oġġettiv li minħabba fih il-persuna li għandha dritt għall-protezzjoni jew għall-għajnuna ma tkunx tista’ tirrikorri għaliha?
3) Il-fatt li wieħed jista’ jipprevali ruħu mid-direttiva jimplika r-rikonoxximent tal-istatus ta’ refuġjat jew waħda miż-żewġ forom ta’ protezzjoni inklużi fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-direttiva (l-istatus ta’ refuġjat u l-għoti tal-protezzjoni sussidjarja) skont l-għażla tal-Istat Membru, jew, skont il-każ, [jimplika r-rikonoxximent ta’] ebda waħda minnhom b’mod awtomatiku iżda [jwassal] biss [sabiex jiġi kkunsidrat li l-persuna kkonċernata taqa taħt] il-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae
tad-Direttiva?”
Fuq id-domandi preliminari
Osservazzjonijiet preliminari
36. Id-Direttiva ġiet adottata abbażi, b’mod partikolari, tal-punt l(ċ) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 63 KE, li jinkariga lill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea jadotta miżuri dwar l-ażil, skont il-Konvenzjoni ta’ Genève u Trattati oħra rilevanti, fil-qasam tad-dispożizzjonijiet mimimi dwar il-kundizzjonijiet li ċittadinanza ta’ pajjiżi terzi għandhom jissodisfaw sabiex jinvokaw status ta’ refuġjat.
37. Mill-premessi 3, 16 u 17 tad-Direttiva jirriżulta li l-Konvenzjoni ta’ Genève tikkostitwixxi l-bażi tas-sistema legali internazzjonali ta’ protezzjoni tar-refuġjati u li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar il-kundizzjonijiet ta’ għoti tal-istatus ta’ refuġjat kif ukoll dwar il-kontenut tagħha ġew adottati biex jgħinu lill-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri japplikaw din il-konvenzjoni billi tibbaża ruħha fuq kunċetti u kriterji komuni (ara s-sentenza tat-2 ta’ Marzu 2010, Salahadin Abdulla et, C‑175/08, C‑176/08, C‑178/08 u C‑179/08, Ġabra p. I-1493, punt 52).
38. L-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva għandha, għaldaqstant, issir fid-dawl tal-istruttura ġenerali u tal-għan tagħha, billi jiġu osservati l-Konvenzjoni ta’ Genève u t-Tratti l-oħra rilevanti msemmija fil-punt 1 tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 63 KE. Din l-interpretazzjoni għandha ssir ukoll, kif jirriżulta mill-premessa 10 tad-Direttiva, billi jiġu rrispettati d-drittijiet fundamentali u osservati l-prinċipji rrikonoxxuti, b’mod partikolari, mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (sentenza Salahadin Abdulla et, iċċitata iktar ’il fuq, punti 53 u 54).
Fuq l-ewwel domanda
39. Permezz tal-ewwel domanda tagħha l-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk, għal-finijiet tal-applikazzjoni tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 12(1)(a) tad-Direttiva, persuna tibbenefikax mill-protezzjoni jew mill-għajnuna ta’ istituzzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti oħra għajr l-UNHCR biss minħabba l-fatt waħdieni li din il-persuna għandha dritt għal din il-protezzjoni jew għal din l-għajnuna, jew inkella jekk huwiex neċessarju li din il-protezzjoni jew din l-għajnuna tkun effettivament intużat.
40. Preliminarjament, għandu jitfakkar li, fil-kuntest ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari, hija l-qorti nazzjonali li għandha tistabbilixxi l-fatti.
41. Kif ġie indikat fil-punt 27 ta’ din is-sentenza, N. Bolbol ma użatx il-protezzjoni u l-għajnuna tal-UNRWA.
42. Skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 12(1)(a) tad-Direttiva, li jinsab fil-Kapitolu III tagħha, dwar il-kundizjonijiet li persuna għandha tissodisfa sabiex tiġi kkunsidrata bħala refuġjat, kull ċittadin ta’ pajjiż terz jew persuna mingħajr stat huwa eskluż mill-istatus ta’ refuġjat jekk “huwa jew hija jaqgħu fl-iskop ta’ l-Artikolu 1 D tal-Konvenzjoni ta’ Ġinevra, li għandha x’taqsam mal-protezzjoni jew l-għajnuna minn korpi jew aġenziji tan-Nazzjonijiet Uniti oħra għajr il-[UNHCR]”
43. L-Artikolu 1(D) tal-Konvenzjoni ta’ Genève jipprovdi li din il-konvenzjoni ma hijiex applikabbli għall-“persuni li attwalment qegħdin jirċievu protezzjoni jew għajnuna” min-naħa ta’ xi korp jew istituzzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti.
44. Huwa paċifiku li l-UNRWA jikkostitwixxi wieħed mill-korpi jew istituzjonijiet tan-Nazzjonijiet Uniti oħra għajr l-UNHCR imsemmija fl-Artikolu 12(1)(a) tad-Direttiva u fl-Artikolu 1(D) tal-Konvenzjoni ta’ Genève, peress li dan tal-aħħar inħoloq speċifikament fid-dawl tas-sitwazzjoni partikolari tar-refuġjati Palestinjani li jibbenefikaw minn għajnuna jew minn protezzjoni min-naħa tal-UNRWA, kif jirriżulta, b’mod partikolari, minn proposta għal Direttiva tal-Kunsill ippreżentata mill-Kummissjoni fit-12 ta’ Settembru 2010 [COM(2001) 510 final].
45. Kif l-Avukat Ġenerali osservat fil-punti 12 u 13 tal-konklużjonijiet tagħha, mill-Istruzzjonijiet Konsolidati ta’ Eliġibbiltà u Reġistrazzjoni (“Consolidated Eligibility and Registration Instructions”, iktar ’il quddiem iċ-“CERI”) maħruġa mill-UNRWA, li l-verżjoni attwalment applikabbli tagħhom ġiet adottata matul l-2009, jirriżulta li għalkemm il-kliem “persuni li jissodisfaw il-kriterji ta’ refuġjat Palestinjan” japplika, f’dak li jirrigwarda l-UNRWA, għal “persuni [kollha] li l-post ta’ residenza normali tagħhom kien il-Palestina matul il-perijodu ta’ bejn l-1 ta’ Ġunju 1946 u l-15 ta’ Mejju 1948 u li tilfu kemm djarhom kif ukoll il-mezz tal-għajxien tagħhom minħabba l-kunflitt tal-1948” (punt III.A.1 taċ-CERI), madankollu persuni oħra xorta waħda jistgħu jinvokaw il-benefiċċju tal-għajnuna u l-protezzjoni tal-UNRWA. Fost dawn tal-aħħar hemm il-“persuni mhux irreġistrati li ġew spostati b’konsegwenza tal-ostilitajiet tal-1967 u dawk sussegwenti” [punt III.B tac-CERI; ara wkoll, b’mod partikolari, il-paragrafu 6 tar-Riżoluzzjoni tal-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti Nru 2252 (ES‑V), tal-4 ta’ Lulju 1967].
46. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma jistax a priori jiġi eskluż li persuna bħal N. Bolbol, li ma hijiex irreġistrata mal-UNRWA, tista’ minkejja dan tifforma parti mill-persuni li jaqgħu taħt l-Artikolu 1(D) tal-Konvenzjoni ta’ Genève u, għaldaqstant, taħt l-ewwel sentenza tal-Artikolu 12(1)(a) tad-Direttiva.
47. Fil-konfront tal-inklużjoni, fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 1(D) tal-Konvenzjoni ta’ Genève, tal-persuni li ġew spostati wara l-ostilitajiet tal-1967, ma jistax jiġi sostnut, bil-kontra tal-argument invokat mill-Gvern tar-Renju Unit, li huma biss dawk il-Palestinjani li saru refuġjati minħabba l-kunflitt tal-1948, li bbenefikaw mill-għajnuna u l-protezzjoni tal-UNRWA meta ġiet konkluża l-verżjoni oriġinali tal-Konvenzjoni ta’ Genève fl-1951, li jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 1(D) ta’ din il-konvenzjoni, u għalhekk, taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 12(1)(a) tad-Direttiva.
48. Fil-fatt, il-verżjoni oriġinali tal-Konvenzjoni ta’ Genève tal-1951 ġiet emendata mill-Protokol dwar l-istatus ta’ refuġjati tal-31 ta’ Jannar 1967 speċifikament sabiex ikun possibbli li jkun hemm interpretazzjoni evoluttiva tal-imsemmija konvenzjoni u t-teħid inkunsiderazzjoni ta’ kategoriji ġodda ta’ refuġjati, għajr dawk li saru refuġjati minħabba “avvenimenti li seħħew qabel l-1 ta’ Jannar 1951”.
49. Għalhekk, fil-kuntest tal-evalwazzjoni ta’ jekk persuna bħal N. Bolbol taqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 12(1)(a) tad-Direttiva, għandu jiġi vverifikat, kif titlob il-qorti tar-rinviju, jekk huwiex biżżejjed li jiġi kkonstatat li tali persuna tista’ tibbenefika mill-għajnuna pprovduta mill-UNRWA jew inkella jekk għandux jiġi stabbilit li hija effettivament użat l-imsemmija għajnuna.
50. L-Artikolu 1(D) tal-Konvenzjoni ta’ Genève, li għalih jagħmel riferiment l-Artikolu 12(1)(a) tad-Direttiva, sempliċement jeskludi mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija konvenzjoni l-persuni li “attwalment qegħdin jirċievu” protezzjoni jew għajnuna minn korp jew istituzzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti oħra għajr l-UNHCR.
51. Mill-kliem ċar tal-Artikolu 1(D) tal-Konvenzjoni ta’ Genève jirriżulta li huma biss il-persuni li effettivament użaw l-għajnuna pprovduta mill-UNRWA li jaqgħu taħt il-klawżola ta’ esklużjoni tal-istatus ta’ refuġjat prevista fiha, li għandha, bħala tali, tiġi interpretata strettament, u ma tistax għalhekk tkopri wkoll persuni li huma jew li kienu biss eliġibbli li jibbenefikaw minn protezzjoni jew minn għajnuna pprovduta mill-UNRWA.
52. Għalkemm ir-reġistrazzjoni mal-UNRWA hija prova suffiċjenti tal-fatt li persuna effettivament tibbenefika minn għajnuna mingħand dan tal-aħħar, madankollu, fil-punt 45 ta’ din is-sentenza ġie espost li tali għajnuna tista’ tiġi pprovduta anki fin-nuqqas ta’ din ir-reġistrazzjoni, u f’dan il-każ il-benefiċjarju għandu jingħata l-permess li jipproduċi l-prova permezz ta’ mezzi oħra.
53. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-risposta għall ewwel domanda magħmula għandha tkun li, għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 12(1)(a) tad-Direttiva 2004/83, persuna tibbenefika mill-protezzjoni u mill-għajnuna ta’ istituzzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti oħra għajr il-UNHCR meta hija effettivament tuża din il-protezzjoni jew din l-għajnuna.
54. Għandu jingħad ukoll li l-persuni li effettivament ma użawx il-protezzjoni u l-għajnuna tal-UNRWA, qabel l-applikazzjoni tagħhom għar-rikonoxximen t tal-istatus ta’ refuġjat, jistgħu, f’kull każ, jitolbu li din l-applikazzjoni tiġi eżaminata abbażi tal-Artikolu 2(c) tad-Direttiva.
Fuq it-tieni u t-tielet domanda
55. Kif ġie osservat fil-punt 41 ta’ din is-sentenza, N. Bolbol ma użatx il-protezzjoni u l-għajnuna tal-UNRWA.
56. F’dawn iċ-ċirkustanzi, fid-dawl tar-risposta mogħtija għal ewwel domanda, ma hemmx lok li tingħata risposta għad-domandi l-oħra magħmula.
Fuq l-ispejjeż
57. Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Parti operattiva
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) taqta’ u tiddeċiedi:
Għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 12(1)(a) tad-Direttiva tal-Kunsill 2004/83/KE, tad-29 ta’ April 2004, dwar livelli stabbiliti minimi għall-kwalifika u l-istat [status] ta’ ċittadini nazzjonali ta’ pajjiżi terzi jew persuni mingħajr stat bħala refuġjati jew bħala persuni li nkella jeħtieġu protezzjoni internazzjonali u l-kontenut tal-protezzjoni mogħtija, persuna tibbenefika mill-protezzjoni u mill-għajnuna ta’ istituzzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti oħra għajr l-UNHCR meta hija effettivament tuża din il-protezzjoni jew din l-għajnuna.