Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNICZKI GENERALNEJ
TAMARY ĆAPETY
przedstawiona w dniu 13 listopada 2025 r.(1)
Sprawa C‑773/23 P
European Crop Care Association (ECCA)
przeciwko
Ascenza Agro, SA,
Industrias Afasa, SA,
Komisji Europejskiej
Odwołanie – Nieuprzywilejowany interwenient – Reprezentatywne stowarzyszenie – Dopuszczalność – Artykuł 56 akapit drugi statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – Środki ochrony roślin – Rozporządzenie (WE) nr 1107/2009 – Nieodnowienie zatwierdzenia substancji czynnej chloropiryfos metylu – Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2020/17 – Skarga o stwierdzenie nieważności
I.      Wprowadzenie
1.        Stowarzyszenie reprezentujące europejski przemysł fitosanitarny przystąpiło do postępowania przed Sądem w charakterze interwenienta popierającego skargę o stwierdzenie nieważności rozporządzenia Komisji, na mocy którego nie odnowiono zatwierdzenia określonej substancji na podstawie obowiązującego prawa Unii.
Skarga ta została oddalona.
2.        Obecnie stowarzyszenie to dąży do wniesienia odwołania od wyroku Sądu. Czy wyrok ten dotyczy tego stowarzyszenia bezpośrednio, jak wymaga tego art. 56 akapit drugi statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zwanego dalej „statutem”), w związku z czym jego odwołanie jest dopuszczalne?
3.        Jest to jedna z zasadniczych kwestii, która pojawia się w niniejszej sprawie.
II.    Okoliczności powstania sporu
4.        European Crop Care Association (zwane dalej „ECCA”) jest stowarzyszeniem z siedzibą w Brukseli (Belgia), które reprezentuje europejskich producentów środków ochrony roślin(2).
5.        Środki ochrony roślin podlegają przepisom Unii, w tym rozporządzeniu nr 1107/2009(3), które ustanawia zharmonizowane przepisy dotyczące zatwierdzania substancji czynnych i wprowadzania do obrotu takich produktów(4).      Rozporządzenie to ustanawia system mieszany, w którym substancje czynne są zatwierdzane na poziomie Unii przez Komisję Europejską, natomiast środki ochrony roślin zawierające substancje czynne zatwierdzone przez Unię są zatwierdzane przez państwa członkowskie na szczeblu krajowym(5).
6.        Istotne znaczenie ma w niniejszej sprawie okoliczność, że zatwierdzenie substancji czynnych jest ograniczone w czasie, w związku z czym ich dalsze stosowanie wymaga odnowienia tego zatwierdzenia przez Komisję zgodnie z wymogami rozporządzenia nr 1107/2009(6). Przepisy szczególne dotyczące procedury odnowienia zatwierdzenia substancji czynnych zostały również ustanowione w rozporządzeniu wykonawczym nr 844/2012(7), przy udziale Komisji, Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (zwanego dalej „EFSA”) i państw członkowskich.
A.      Okoliczności, które doprowadziły do wszczęcia postępowania przed Sądem
7.        Substancją czynną będącą przedmiotem niniejszej sprawy jest chloropiryfos metylu (zwany dalej „CHP metylu”), który jest wykorzystywany w środkach ochrony roślin do zwalczania organizmów szkodliwych i do stosowania na składowanych zbożach oraz w pustych magazynach.
8.        CHP metylu został zatwierdzony po raz pierwszy w Unii Europejskiej w 2006 r.(8), a jego zatwierdzenie miało wygasnąć w 2016 r.(9)
9.        W 2013 r. dwie spółki produkujące CHP metylu – Ascenza Agro, SA (zwana dalej „Ascenzą”) oraz Dow AgroSciences Ltd – złożyły, każda z osobna, wniosek o odnowienie zatwierdzenia CHP metylu.
10.      Procedura odnowienia zatwierdzenia CHP metylu została przeprowadzona(10).
11.      Ostatecznie, w drodze rozporządzenia wykonawczego 2020/17(11), Komisja postanowiła nie odnawiać zatwierdzenia CHP metylu. Zgodnie z tym rozporządzeniem istniały obawy dotyczące genotoksyczności i neurotoksyczności rozwojowej CHP metylu, przedstawione w dwóch oświadczeniach EFSA, których to obaw nie można było wyeliminować. Komisja uznała zatem, że nie można wykazać, iż spełnione zostały określone w art. 4 rozporządzenia nr 1107/2009 kryteria zatwierdzenia dotyczące wpływu na zdrowie ludzi.
B.      Postępowanie przed Sądem
12.      W dniu 10 lutego 2020 r.
Ascenza, jedna z wnioskodawczyń o odnowienie CHP metylu, wspólnie ze spółką Industrias Afasa, SA, prowadzącą działalność na rynku środków ochrony roślin (spółki te zwane będą dalej łącznie „skarżącymi”), wniosła do Sądu skargę o stwierdzenie nieważności rozporządzenia wykonawczego 2020/17 na podstawie art. 263 TFUE. Spółki te podniosły, że decyzja Komisji o nieodnowieniu zatwierdzenia CHP metylu zawiera błędy proceduralne i merytoryczne, które sprawiają, że rozporządzenie to jest niezgodne z prawem.
13.      ECCA wniosło o dopuszczenie go do sprawy w charakterze interwenienta popierającego żądania skarżących zmierzające do stwierdzenia nieważności tego rozporządzenia. Sąd uwzględnił wniosek ECCA, stwierdzając, że stowarzyszenie to wykazało, iż ma interes w rozstrzygnięciu sprawy, którego istnienia wymaga prawo Unii(12). Interes ECCA opierał się na okoliczności, że stowarzyszenie to reprezentuje europejski przemysł ochrony upraw, a wynik postępowania może wpłynąć na jego zbiorowe interesy, ponieważ w rozporządzeniu wykonawczym 2020/17 stworzono jego zdaniem precedensy, które mogą mieć wpływ na ten przemysł.
14.      Komisja wniosła o oddalenie w całości skargi o stwierdzenie nieważności wniesionej przez skarżące.
15.      Królestwo Danii, Republika Francuska oraz Health and Environmental Alliance (organizacja ochrony środowiska, zwana dalej „HEAL”), wniosły o dopuszczenie ich do sprawy w charakterze interwenientów popierających żądania Komisji zmierzające do oddalenia skargi. Sąd uwzględnił te wnioski(13).
16.      W zaskarżonym wyroku(14) Sąd oddalił wszystkie zarzuty jako bezzasadne. Obejmowało to osiem zarzutów podniesionych przez skarżące(15), a także trzy inne zarzuty podniesione przez ECCA(16). W związku z tym Sąd oddalił skargę.
III. Postępowanie przed Trybunałem
17.      W odwołaniu wniesionym w dniu 14 grudnia 2023 r. ECCA wnosi do Trybunału o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz stwierdzenie nieważności rozporządzenia 2020/17. Wnosi ona również do Trybunału o obciążenie Komisji kosztami postępowania.
18.      W odpowiedzi na odwołanie złożonej w dniu 20 marca 2024 r.
Ascenza popiera żądania ECCA i wnosi o uwzględnienie odwołania w całości.
19.      W odpowiedzi na odwołanie złożonej w dniu 22 marca 2024 r. Komisja wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania i obciążenie ECCA kosztami postępowania.
20.      W odpowiedzi na odwołanie złożonej w dniu 23 marca 2024 r. HEAL wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania i obciążenie ECCA kosztami postępowania.
21.      W odpowiedzi na odwołanie złożonej w dniu 8 kwietnia 2024 r. Republika Francuska wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania.
22.       ECCA złożyło replikę w dniu 22 lipca 2024 r., a Ascenza i Komisja – duplikę, odpowiednio w dniach 30 sierpnia 2024 r. i 2 października 2024 r.
23.      Trybunał postanowił wydać orzeczenie bez przeprowadzenia rozprawy, zgodnie z art. 76 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem.
IV.    Analiza
24.      Jedna z kwestii podniesionych w odwołaniu w niniejszej sprawie(17) dotyczy warunków, na jakich stowarzyszenie, które uczestniczyło w postępowaniu w pierwszej instancji jako interwenient nieuprzywilejowany, może wnieść odwołanie od wyroku Sądu.
25.      Zgodnie z sugestią Trybunału w niniejszej opinii skupię się wyłącznie na tej kwestii.
26.      Trybunał zajmował się już zagadnieniem dopuszczalności odwołań wniesionych przez nieuprzywilejowanych interwenientów, ale w przypadku, gdy takim interwenientem jest stowarzyszenie. Odwołanie wniesione w niniejszej sprawie daje zatem Trybunałowi okazję do wyjaśnienia wymogu określonego w art. 56 akapit drugi statutu, zgodnie z którym wyrok Sądu musi dotyczyć bezpośrednio interwenienta nieuprzywilejowanego, jeżeli interwenient ten jest reprezentatywnym stowarzyszeniem.
27.      Komisja, popierana przez HEAL, kwestionuje dopuszczalność odwołania na tej podstawie, że zaskarżony wyrok nie dotyczy bezpośrednio ECCA w rozumieniu art. 56 akapit drugi statutu.
28.      ECCA podnosi, że jego odwołanie jest dopuszczalne z dwóch powodów. Po pierwsze, ECCA popierane przez Ascenzę podnosi, że spełnia wymóg, aby zaskarżony wyrok dotyczył jej bezpośrednio w rozumieniu art. 56 akapit drugi statutu, ponieważ wyrok ten wpływa na jej interesy w sposób znaczący i natychmiastowy.
Po drugie, ECCA utrzymuje, że – jako stowarzyszenie – reprezentuje interesy będącej jego członkiem Ascenzy, która sama byłaby uprawniona do wniesienia odwołania. W tym względzie ECCA utrzymuje, że przesłanki dopuszczalności wniesienia przez stowarzyszenie skargi o stwierdzenie nieważności w imieniu jego członków na podstawie art. 263 akapit czwarty TFUE powinny być stosowane w drodze analogii do przesłanek dopuszczalności odwołań wnoszonych przez stowarzyszenia na podstawie art. 56 akapit drugi statutu.
29.      W odpowiedzi na to twierdzenie Komisja, popierana przez HEAL, podnosi, że argumenty ECCA oparte na przesłankach dopuszczalności przewidzianych w art. 263 akapit czwarty TFUE nie mogą zostać uwzględnione.
30.      Struktura mojej analizy jest następująca. W pierwszej kolejności omówię prawo do interwencji przed sądami Unii oraz interes reprezentatywnych stowarzyszeń w przystąpieniu do sprawy w charakterze interwenienta (sekcja A). W drugiej kolejności zbadam związek między interesem nieuprzywilejowanych interwenientów w przystąpieniu do sprawy a prawem do wniesienia odwołania (sekcja B). W trzeciej kolejności odniosę się do podniesionych przez ECCA argumentów dotyczących potencjalnego znaczenia określonych w art. 263 akapit czwarty TFUE przesłanek dopuszczalności prawa tego stowarzyszenia do wniesienia odwołania w charakterze nieuprzywilejowanego interwenienta (sekcja C). Wreszcie w czwartej kolejności posłużę się moją analizą, aby stwierdzić, że ECCA ma prawo do wniesienia odwołania w niniejszej sprawie (sekcja D).
A.      Interes reprezentatywnych stowarzyszeń w przystępowaniu do spraw w charakterze interwenientów
31.      Na wstępie należy zaznaczyć, że interwencja jest szczególnym mechanizmem proceduralnym w przypadku skarg bezpośrednich wnoszonych do sądów Unii, który umożliwia państwom członkowskim, instytucjom, organom i jednostkom organizacyjnym Unii oraz wszelkiego rodzaju osobom fizycznym i prawnym, w tym stowarzyszeniom, dobrowolne przystąpienie do postępowania po stronie jednej ze stron głównych sporu przed tymi sądami. Ponieważ sprawa może wywierać wpływ na te podmioty, interwencja pozwala sądom Unii na uwzględnienie ich stanowiska przy jej rozstrzyganiu(18).
32.      Główna idea interwencji polega bowiem na tym, że interwenient może wspierać jedną ze stron, przy czym nie stanowi ona wejścia na salę rozpraw „tylnymi drzwiami” w celu uzyskania przezeń statusu strony(19).
33.      Odzwierciedlono to w przepisach proceduralnych Unii na przykład w ten sposób, że żądania interwenienta mogą mieć na celu wyłącznie poparcie, w całości lub w części, żądań jednej ze stron, że interwencja ma charakter akcesoryjny względem postępowania głównego i że interwenient „akceptuje stan sprawy, w jakim się ona znajduje” w chwili jego wstąpienia(20).
34.      Przepisy proceduralne Unii wprowadzają również rozróżnienie między interwenientami uprzywilejowanymi i nieuprzywilejowanymi. Z jednej strony interwenientami uprzywilejowanymi są państwa członkowskie i instytucje Unii, co oznacza, że mogą one interweniować w każdej sprawie bez konieczności wykazywania interesu w rozstrzygnięciu sprawy(21). Z drugiej strony organy i jednostki organizacyjne Unii oraz osoby fizyczne i prawne, w tym stowarzyszenia, są uważane za interwenientów nieuprzywilejowanych, co oznacza, że są one zobowiązane do wykazania interesu w rozstrzygnięciu sprawy, aby zostać dopuszczone do sprawy w charakterze interwenienta, zgodnie z art. 40 statutu (22).      Wymóg ten będę dalej określała mianem „interesu w przystąpieniu do sprawy w charakterze interwenienta”.
35.      Interes w przystąpieniu do sprawy w charakterze interwenienta jest interpretowany przez Trybunał szerzej w odniesieniu do reprezentatywnych stowarzyszeń niż w odniesieniu do osób fizycznych i prawnych działających we własnym imieniu.
36.      Co się tyczy osób fizycznych lub prawnych, z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że pojęcie „interesu w rozstrzygnięciu sprawy” w rozumieniu art. 40 statutu należy „rozumieć jako bezpośredni i aktualny interes w wydaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie żądań, a nie jako interes odnoszący się do zarzutów lub podniesionych argumentów.  Wyrażenie „rozstrzygnięcie sprawy” odnosi się bowiem do żądanego orzeczenia kończącego postępowanie, zawieranego w sentencji wyroku, który ma zostać wydany. W tym względzie Trybunał orzekł, że „należy w szczególności ustalić, czy zaskarżony akt dotyczy składającego wniosek o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta bezpośrednio i czy jego interes w rozstrzygnięciu sprawy został stwierdzony. Co do zasady interes w rozstrzygnięciu sprawy można uznać za wystarczająco bezpośredni tylko wówczas, gdy rozstrzygnięcie to może zmienić sytuację prawną wnoszącego o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze interwenienta”(23).
37.      Orzecznictwo to zostało jednak zniuansowane w odniesieniu do reprezentatywnych stowarzyszeń. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem „reprezentatywne stowarzyszenie zawodowe, mające za cel ochronę interesów swych członków, może zostać dopuszczone do sprawy w charakterze interwenienta w sytuacji, gdy w ramach sporu podniesione zostały kwestie o zasadniczym znaczeniu, mogące mieć wpływ na te interesy. Dlatego wymóg posiadania przez takie stowarzyszenie bezpośredniego i aktualnego interesu w rozstrzygnięciu sprawy należy uznać za spełniony, gdy stowarzyszenie to wykaże, że znajduje się w takiej właśnie sytuacji, niezależnie od tego, czy rozstrzygnięcie sprawy może zmienić sytuację prawną stowarzyszenia jako takiego”(24).
38.      W związku z tym interes reprezentatywnego stowarzyszenia w przystąpieniu do sprawy w charakterze interwenienta niekoniecznie jest związany z rozstrzygnięciem konkretnego sporu, lecz może być również powiązany z rozumowaniem, które doprowadziło Sąd do takiego wniosku.
39.       Trybunał w następujący sposób wyjaśnił powody, dla których uznał, że interes reprezentatywnego stowarzyszenia w przystąpieniu do sprawy w charakterze interwenienta należy rozumieć szerzej. „Przyjęcie tak szerokiej wykładni prawa do dopuszczenia do sprawy w charakterze interwenienta w przypadku reprezentatywnych stowarzyszeń zawodowych ma bowiem na celu umożliwienie lepszej oceny ram, w jakich sprawy takie są przedkładane sędziemu Unii, a jednocześnie uniknięcie dopuszczania do sprawy zbyt wielu interwenientów indywidualnych, co zagrażałoby skuteczności i prawidłowemu przebiegowi procedury […]. W przeciwieństwie zaś do osób fizycznych i prawnych działających we własnym imieniu, reprezentatywne stowarzyszenia zawodowe mogą wnosić o dopuszczenie w charakterze interwenienta do toczącego się przed Trybunałem postępowania nie w celu obrony interesów indywidualnych, lecz w celu obrony zbiorowych interesów swoich członków. Dopuszczenie takiego stowarzyszenia do sprawy w charakterze interwenienta umożliwia bowiem uzyskanie całościowej perspektywy tych zbiorowych interesów, których dotyczy mająca zasadnicze znaczenie kwestia, od której zależy rozstrzygnięcie sporu, a zatem – umożliwia Trybunałowi lepszą ocenę ram, w jakich dana sprawa została mu przedłożona […]”(25).
B.      Prawo nieuprzywilejowanych interwenientów do wniesienia odwołania
40.      Zgodnie z przepisami proceduralnymi Unii(26) odwołanie od wyroku Sądu do Trybunału daje stronom możliwość zakwestionowania wyroku z powodu naruszeń prawa, jakich ich zdaniem dopuścił się Sąd przy wydawaniu orzeczenia, w celu uchylenia tego wyroku w całości lub w części(27).
41.      W art. 56 statutu ustanowiono dwa wymogi, które nieuprzywilejowani interwenienci muszą spełnić, aby wnieść odwołanie. Pierwszy z nich dotyczy co do zasady każdego odwołania, podczas gdy drugi dotyczy konkretnie interwenientów nieuprzywilejowanych.
42.      Pierwszym wymogiem jest, aby osoba, która zamierza wnieść odwołanie, przegrała sprawę przed Sądem. Wynika to z art. 56 akapit drugi zdanie pierwsze statutu, zgodnie z którym „[o]dwołanie może zostać wniesione przez każdą stronę, której żądania nie zostały uwzględnione, w całości lub w części”(28). Odniesienie do „każdej strony” – jak uznał Trybunał – obejmuje nie tylko strony główne (skarżących i pozwanych), lecz również interwenientów w postępowaniu przed Sądem(29).
43.      Nieuprzywilejowani interwenienci mogą zatem wnieść odwołanie tylko wtedy, gdy przystąpili do postępowania w pierwszej instancji w charakterze interwenientów popierających żądania strony, która następnie całkowicie lub częściowo przegrała sprawę. Wymóg ten nie jest kwestionowany w niniejszej sprawie, ponieważ skarżące, po stronie których ECCA interweniowało, przegrały sprawę w całości.
44.      Drugi wymóg jest wymogiem dodatkowym, który ma zastosowanie wyłącznie do nieuprzywilejowanych interwenientów. Wyrok Sądu musi dotyczyć ich bezpośrednio. Wynika to z art. 56 akapit drugi zdanie drugie statutu, zgodnie z którym „interwenienci niebędący państwami członkowskimi ani instytucjami Unii, mogą wnieść takie odwołanie tylko wtedy, gdy orzeczenie Sądu dotyczy ich bezpośrednio”(30).
45.      Istotą niniejszej sprawy jest bowiem to, w jaki sposób wyrażenie „dotyczy […] bezpośrednio” należy rozumieć w przypadku reprezentatywnych stowarzyszeń.
46.      W tym względzie orzecznictwo Trybunału dotyczące dopuszczalności odwołań wniesionych przez nieuprzywilejowanych interwenientów obejmowało do tej pory jedynie kilka spraw na przestrzeni lat i, jak już wskazałam, żadna z nich nie dotyczyła reprezentatywnych stowarzyszeń. Odwołania te zostały wniesione w dziedzinach pomocy państwa(31), prawa konkurencji(32) i antydumpingu(33) i we wszystkich tych sprawach Trybunał uznał odwołania za dopuszczalne, ponieważ wyrok Sądu dotyczył bezpośrednio zainteresowanego interwenienta.
47.      Jednakże we wszystkich tych sprawach chodziło zazwyczaj o odwołania wniesione przez osoby fizyczne i prawne, które przystąpiły do sprawy w charakterze interwenientów w postępowaniu przed Sądem i w wypadku których wyrok Sądu mógł wpłynąć negatywnie na ich sytuację prawną lub naruszyć ich własne interesy gospodarcze lub niemajątkowe(34). Nie odnosiły się one zatem do sytuacji, w której odwołanie zostaje wniesione przez stowarzyszenie mające status interwenienta, którego własna sytuacja prawna nie uległa zmianie w wyniku wydania zaskarżonego wyroku.
48.      Niemniej jednak orzecznictwo to wydaje się sugerować, że w celu rozstrzygnięcia, czy taki nieuprzywilejowany interwenient może wnieść odwołanie, Trybunał badał ich interes w przystąpieniu do sprawy w charakterze interwenientów w pierwszej instancji. To z kolei sugeruje, że bezpośrednie oddziaływanie w rozumieniu art. 56 statutu jest zbieżne z interesem w przystąpieniu do sprawy w charakterze interwenienta.
49.      Niekoniecznie oznacza to, że Trybunał musi automatycznie przyznać prawo do wniesienia odwołania nieuprzywilejowanemu interwenientowi w postępowaniu przed Sądem. Jest tak dlatego, że po zapadnięciu wyroku interes w przystąpieniu do sprawy w charakterze interwenienta może zostać oceniony w sposób bardziej konkretny niż w przypadku oceny dokonywanej na etapie postępowania pierwszej instancji. Pogląd taki prezentuje szereg przedstawicieli doktryny(35). Innymi słowy, Trybunał może w pewien sposób ponownie ocenić, czy interes w przystąpieniu do sprawy w charakterze interwenienta istniał, a jeśli stwierdzi, że tak nie było, to może on odrzucić odwołanie. Jednakże, co do zasady, nieuprzywilejowanemu interwenientowi, któremu przyznano prawo do interwencji, należy również z tych samych powodów przyznać prawo do wniesienia odwołania.
50.      Wykładnia ta wydaje się również wynikać z faktu, że – jak wskazałam powyżej (pkt 36 niniejszej opinii) – wyrażenie „dotyczy bezpośrednio” jest używane w orzecznictwie Trybunału w ramach badania istnienia interesu w przystąpieniu do sprawy w charakterze interwenienta.
51.      W zakresie, w jakim prawo do wniesienia odwołania przez nieuprzywilejowanych interwenientów jest uzależnione od ich interesu w przystąpieniu do sprawy w charakterze interwenienta, sformułowany w art. 56 akapit drugi statutu wymóg, aby orzeczenie Sądu dotyczyło ich bezpośrednio, może być rozumiany inaczej w odniesieniu do osób fizycznych i prawnych działających we własnym imieniu, a inaczej w odniesieniu do reprezentatywnych stowarzyszeń interweniujących w celu obrony zbiorowych interesów swoich członków.
52.      Gdyby prawo to było rozumiane w ten sposób, to wydawałoby się, że przyjęcie przez Trybunał w odniesieniu do reprezentatywnych stowarzyszeń wykładni interesu w przystąpieniu do sprawy w charakterze interwenienta szerszej niż w odniesieniu do osób fizycznych i prawnych działających we własnym imieniu (zob. pkt 37 i 39 niniejszej opinii) prowadziłaby do przyjęcia szerszej wykładni wymogu bezpośredniego oddziaływania w odniesieniu do takich stowarzyszeń. Podczas gdy w przypadku osób fizycznych i prawnych działających we własnym imieniu bezpośrednie oddziaływanie jest związane wyłącznie z rozstrzygnięciem sprawy, reprezentatywne stowarzyszenia mogą wnieść odwołanie w sytuacji, gdy kwestionują one część rozumowania Sądu, nawet jeśli rozstrzygnięcie nie zmienia bezpośrednio ich sytuacji prawnej.
53.      W dziedzinach prawa Unii, takich jak ta dotycząca środków ochrony roślin, szczególnie istotne wydaje się umożliwienie uczestnictwa w postępowaniach wszelkiego rodzaju reprezentatywnym stowarzyszeniom, które odgrywają ważną rolę, uzasadniając swój interes w przystąpieniu do sprawy w charakterze interwenienta, i które nie powinny być pozbawione możliwości wniesienia odwołania, jeżeli wyrok Sądu dotyczy tego interesu.
54.      Można zatem uznać, że reprezentatywne stowarzyszenia, które zostały dopuszczone do udziału w sprawie w charakterze interwenientów popierających żądania strony, która następnie przegrała sprawę przed Sądem, spełniają wymóg, aby dany wyrok Sądu dotyczył ich bezpośrednio, na potrzeby wniesienia odwołania, nawet jeśli ów wyrok nie zmienia bezpośrednio sytuacji prawnej takich stowarzyszeń.
C.      W przedmiocie znaczenia przesłanek dopuszczalności na podstawie art. 263 akapit czwarty TFUE
55.      ECCA podnosi również, że legitymacja do wniesienia skargi bezpośrednio, na podstawie art. 263 akapit czwarty TFUE, ma znaczenie dla spełnienia przewidzianego w art. 56 statutu wymogu, aby wyrok Sądu dotyczył danej osoby bezpośrednio, na potrzeby wniesienia przez nią odwołania w charakterze nieuprzywilejowanego interwenienta.
56.      Prawdą jest, że osoba, która spełnia przesłanki bezpośredniego i indywidualnego oddziaływania na potrzeby wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności, powinna również zostać dopuszczona do przystąpienia w charakterze interwenienta do sprawy zainicjowanej przez kogoś innego, w której ona sama nie wniosła skargi.
57.      Jednakże, gdyby taka osoba nie wniosła skargi o stwierdzenie nieważności, nawet jeśli mogła to uczynić, i nie przystąpiła w charakterze interwenienta do sprawy zainicjowanej skargą wniesioną przez kogoś innego, to nie mogłaby ona wnieść odwołania, jako że nie była ani stroną, ani interwenientem w pierwszej instancji.
58.      W związku z tym prawo do wniesienia odwołania może być oceniane wyłącznie na podstawie statusu, jaki dana osoba miała w postępowaniu pierwszej instancji. Jeżeli osoba ta postanowiła uczestniczyć w postępowaniu w charakterze interwenienta, zamiast wnosić skargę, bez znaczenia jest to, że miała ona możliwość wniesienia takiej skargi.
59.      W konsekwencji, wbrew argumentom podniesionym przez ECCA, stoję na stanowisku, że przesłanki dopuszczalności skarg o stwierdzenie nieważności przewidziane w art. 263 akapit czwarty TFUE nie mają znaczenia dla oceny określonego w art. 56 akapit drugi statutu wymogu dotyczącego odwołań wnoszonych przez reprezentatywne stowarzyszenia.
D.      Rozpatrywana sprawa
60.      Z mojej analizy wynika, że odwołanie ECCA w niniejszej sprawie jest dopuszczalne, ponieważ zaskarżony wyrok dotyczy tego stowarzyszenia bezpośrednio w rozumieniu art. 56 akapit drugi statutu.
61.      Zaskarżony wyrok – o ile nie zostanie uchylony przez Trybunał – ustanawia precedensy dotyczące prawidłowego stosowania rozporządzenia nr 1107/2009 i procedury odnowienia zatwierdzenia substancji czynnych, które mogą mieć wpływ na interesy członków ECCA.
62.      Sprawa przed Sądem dotyczyła bowiem tego rodzaju zasadniczych kwestii, i to właśnie dlatego ECCA wniosło o dopuszczenie go do niej w charakterze interwenienta.
63.      Jak wyjaśniłam, co do zasady interwenient nieuprzywilejowany, którego dopuszczono do udziału w sprawie w takim charakterze, powinien również z tych samych powodów mieć prawo do wniesienia odwołania.
64.      ECCA zostało dopuszczone do sprawy w charakterze interwenienta i z tych samych powodów powinno mieć prawo do wniesienia odwołania.
65.      Nie ma żadnych podstaw do podawania w wątpliwość istnienia po stronie ECCA interesu w przystąpieniu do postępowania w pierwszej instancji w charakterze interwenienta.
66.      W konsekwencji należy uznać, że zaskarżony wyrok dotyczy bezpośrednio ECCA. Jest tak niezależnie od tego, czy wyrok ten może zmienić sytuację prawną tego stowarzyszenia.
V.      Wnioski
67.      W świetle powyższego proponuję, aby Trybunał uznał odwołanie European Crop Care Association za dopuszczalne.
1      Język oryginału: angielski.
2      Zobacz strona internetowa ECCA: https://www.ecca-org.eu/.
3      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1107/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczące wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin i uchylające dyrektywy Rady 79/117/EWG i 91/414/EWG (Dz.U. 2009, L 309, s. 1).
4      Zobacz w szczególności art. 1 ust. 1 i motyw 9 rozporządzenia nr 1107/2009. Aby zapoznać się ze szczegółową analizą, zob. na przykład E. Bozzini, Pesticide Policy and Politics in the European Union Regulatory Assessment, Implementation and Enforcement, Ch. 2, London, Palgrave Macmillan 2017, M. Morvillo, From contestation to liability in EU pesticides Regulation? The case of glyphosate, w: A. Arcuri i F. Coman-Kund, (eds), Technocracy and the Law: Accountability, Governance and Expertise, Oxford, Routledge 2021, s. 196–222, w szczególności s. 198–203.
5      Zobacz rozdziały II i III oraz motywy 10 i 23 rozporządzenia nr 1107/2009.
6      Zobacz art. 14–20 i motyw 15 rozporządzenia nr 1107/2009.
7      Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 844/2012 z dnia 18 września 2012 r. ustanawiające przepisy niezbędne do wprowadzenia w życie procedury odnowienia dotyczącej substancji czynnych, jak przewidziano w rozporządzeniu nr 1107/2009 (Dz.U. 2012, L 252, s. 26). Rozporządzenie to zostało uchylone rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2020/1740 z dnia 20 listopada 2020 r. ustanawiającym przepisy niezbędne do wprowadzenia w życie procedury odnowienia dotyczącej substancji czynnych, jak przewidziano w rozporządzeniu nr 1107/2009, oraz uchylającym rozporządzenie wykonawcze nr 844/2012 (Dz.U. 2020, L 392, s. 20).
8      Dyrektywa Komisji 2005/72/WE z dnia 21 października 2005 r. zmieniająca dyrektywę Rady 91/414/EWG w celu włączenia chloropiryfosu, chloropiryfosu metylowego, mankozebu, manebu i metiramu jako substancji czynnych (Dz.U. 2005, L 279, s. 63), która, jak stanowi jej art. 4, weszła w życie w dniu 1 lipca 2006 r.
Przyjęto ją zgodnie z dyrektywą Rady 91/414/EWG z dnia 15 lipca 1991 r. dotyczącą wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin (Dz.U. 1991, L 230, s. 1), która została później zastąpiona przez rozporządzenie nr 1107/2009. Zgodnie z art. 78 ust. 3 rozporządzenia nr 1107/2009 substancje czynne włączone do załącznika I do dyrektywy 91/414 zostały uznane za zatwierdzone i włączone do części A załącznika do rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 540/2011 z dnia 25 maja 2011 r. w sprawie wykonania rozporządzenia nr 1107/2009 (Dz.U. 2011, L 153, s. 1) (w pozycji 112 tego załącznika wskazano, że zatwierdzenie CHP metylu wygasa w dniu 30 czerwca 2016 r.).
9      Jednakże ze względu na czas trwania procedury odnowienia Komisja trzykrotnie przedłużała datę wygaśnięcia zatwierdzenia CHP metylu do 2020 r.
10      Procedurę tę opisano w pkt 15–56 wyroku z dnia 4 października 2023 r., Ascenza Agro i Industrias Afrasa/Komisja (T‑77/20, zwanym dalej „zaskarżonym wyrokiem”, EU:T:2023:602).
11      Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2020/17 z dnia 10 stycznia 2020 r. w sprawie nieodnowienia zatwierdzenia substancji czynnej chloropiryfos metylu, zgodnie z rozporządzeniem nr 1107/2009, oraz w sprawie zmiany załącznika do rozporządzenia wykonawczego nr 540/2011 (Dz.U. 2020, L 7, s. 11).
12      Zobacz postanowienie prezesa siódmej izby Sądu z dnia 26 listopada 2020 r., Ascenza Agro i Industrias Afasa/Komisja (T‑77/20, niepublikowane, w szczególności pkt 3, 4, 6).
13      Zobacz postanowienia prezesa siódmej izby Sądu z dnia 26 listopada 2020 r., Ascenza Agro i Industrias Afasa/Komisja (T‑77/20, niepublikowane).
14      Zobacz przypis 10 do niniejszej opinii.
15      Jak wskazano w pkt 86 zaskarżonego wyroku, zarzuty skarżących dotyczyły: (i) naruszenia istotnych wymogów proceduralnych, (ii) naruszenia obowiązku przejrzystości, (iii) naruszenia prawa do bycia wysłuchanym, (iv) naruszenia zasady ostrożności, (v) naruszenia obowiązku uwzględnienia istotnych elementów i okoliczności sytuacji, którą zaskarżone rozporządzenie miało regulować, (vi) naruszenia zasady dobrej administracji, (vii) oczywistego błędu w ocenie ryzyka przyjętej przez EFSA, a następnie przez Komisję, oraz (viii) oczywistego błędu w ocenie i naruszenia zasady proporcjonalności.
16      Jak wynika z pkt 87 zaskarżonego wyroku w związku z jego tytułami E i K, pozostałe zarzuty ECCA dotyczyły: (ix) naruszenia obowiązku uzasadnienia w odniesieniu do przyjęcia przez Komisję rozporządzenia opartego na ocenie naukowej różniącej się od oceny zawartej w projekcie sprawozdania z oceny przyjętym przez państwo członkowskie pełniące rolę sprawozdawcy, (x) naruszenia obowiązku uzasadnienia zastosowania podejścia przekrojowego, oraz (xi) naruszenia art. 14 rozporządzenia wykonawczego nr 844/2012.
Sąd oddalił każdy z tych zarzutów jako bezzasadny, uznając, że nie ma potrzeby orzekania w przedmiocie ich dopuszczalności (zob. pkt 181, 288 i 654 zaskarżonego wyroku).
17      ECCA podnosi w swym odwołaniu cztery zarzuty. Zarzut pierwszy dotyczy zasadniczo naruszenia rozporządzenia nr 1107/2009 w odniesieniu do zarzutu siódmego skarżących; zarzut drugi dotyczy naruszenia art. 296 TFUE w odniesieniu do zarzutu dziesiątego ECCA; zarzut trzeci dotyczy naruszenia istotnych wymogów proceduralnych w odniesieniu do zarzutu pierwszego skarżących; zarzut czwarty dotyczy naruszenia podejścia przekrojowego i wewnętrznej sprzeczności uzasadnienia w odniesieniu do zarzutu siódmego skarżących.
18      W tym względzie przepisy regulujące interwencję zawarto art. 40 statutu i w rozdziale 4
tytułu IV regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości, poświęconego skargom bezpośrednim (art. 129–132).
Podobne przepisy znajdują się w rozdziale 14
tytułu III regulaminu postępowania przed Sądem (art. 142–145).
19      Zobacz K. Lenaerts, K. Gutman, J.T. Nowak, EU Procedural Law, 2nd ed., Oxford, Oxford University Press 2023, s. 733.
20      Zobacz w tym względzie art. 129 §§ 1–3 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości.
21      Zobacz art. 40 akapit pierwszy statutu.
22      Zobacz art. 40 akapit drugi statutu.
23      Postanowienie prezesa Trybunału: z dnia 10 marca 2023 r., Illumina/Komisja (C‑611/22 P, EU:C:2023:205, pkt 6, 7) (wyróżnienie moje). Zobacz także na przykład postanowienie prezesa Trybunału z dnia 4 lutego 2025 r., Medel i in./Rada (C‑555/24 P, EU:C:2025:73, pkt 6–8).
24      Postanowienie prezesa Trybunału: z dnia 10 marca 2023 r., Illumina/Komisja (C‑611/22 P, EU:C:2023:205, pkt 8) (wyróżnienie moje). Zobacz także na przykład postanowienie prezesa Trybunału z dnia 4 lutego 2025 r., Medel i in./Rada (C‑555/24 P, EU:C:2025:73, pkt 9).
Takie stowarzyszenie może zatem zostać dopuszczone do sprawy w charakterze interwenienta, jeżeli, po pierwsze, jest reprezentatywne dla znacznej liczby przedsiębiorstw prowadzących działalność w danym sektorze, po drugie, ma za cel ochronę interesów swych członków, po trzecie, dana sprawa może dotyczyć mających zasadnicze znaczenie kwestii wpływających na funkcjonowanie danego sektora i w związku z tym, po czwarte, mający zapaść w sprawie wyrok może mieć istotny wpływ na interesy ich członków. Zobacz na przykład postanowienia prezesa Trybunału: z dnia 10 marca 2023 r., Illumina/Komisja (C‑611/22 P, EU:C:2023:205, pkt 10); z dnia 1 sierpnia 2025 r., Ordre néerlandais des avocats du barreau de Bruxelles i in./Rada (C‑865/24 P, EU:C:2025:639, pkt 10).
.
25      Postanowienie prezesa Trybunału: z dnia 10 marca 2023 r., Illumina/Komisja (C‑611/22 P, EU:C:2023:205, pkt 9) (wyróżnienie moje). Zobacz także na przykład postanowienie prezesa Trybunału z dnia 1 sierpnia 2025 r., Ordre néerlandais des avocats du barreau de Bruxelles i in./Rada (C‑865/24 P, EU:C:2025:639, pkt 9).
26      Przepisy regulujące odwołania (oraz odwołania wzajemne) znajdują się w art. 56–61 statutu oraz w tytule V regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości dotyczącym odwołań od orzeczeń Sądu (art. 167–190).
27      Zobacz w tym względzie art. 169 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości.
28      Wyróżnienie moje.
29      Zobacz na przykład wyroki: z dnia 22 grudnia 1993 r., Pincherle/Komisja (C‑244/91 P, EU:C:1993:950, pkt 16); z dnia 11 lutego 1999 r., Antillean Rice Mills i in./Komisja (C‑390/95 P, EU:C:1999:66, pkt 20).
30      Wyróżnienie moje.
31      Zobacz wyroki: z dnia 24 września 2002 r., Falck i Acciaierie di Bolzano/Komisja (C‑74/00 P i C‑75/00 P, EU:C:2002:524, pkt 57, 58) (wyrok dotyczył zainteresowanej spółki bezpośrednio, ponieważ istniało prawdopodobieństwo, że będzie ona zobowiązana do zwrotu kwot wypłaconych tytułem pomocy na podstawie wyroku Sądu wydanego po rozpoznaniu skargi o odzyskanie pomocy); z dnia 26 października 2016 r., DEI i Komisja/Alouminion tis Ellados (C‑590/14 P, EU:C:2016:797, pkt 23–26) (wyrok dotyczył zainteresowanej spółki bezpośrednio, ponieważ byłaby zobowiązana do zwrotu kwoty, którą odzyskała
stosując się do wyroku Sądu); z dnia 2 lutego 2023 r., Hiszpania i in./Komisja (C‑649/20 P,
C‑658/20 P i C‑662/20 P, EU:C:2023:60, pkt 25, 26) (wyrok dotyczył zainteresowanych podmiotów bezpośrednio, ponieważ mogły być zmuszone do zwrotu pomocy, którą otrzymały,
stosując się do wyroku Sądu); z dnia 14 września 2023 r., Land Rheinland-Pfalz/Deutsche Lufthansa (C‑466/21 P, EU:C:2023:666, pkt 37–40) (wyrok dotyczył zainteresowanego kraju związkowego bezpośrednio, ponieważ na mocy wydanego przez Sąd wyroku został on zobowiązany do odzyskania transz rozpatrywanej pomocy i zakazano mu wypłaty nowych transz tej pomocy w przyszłości).
32      Zobacz wyrok z dnia 2 października 2003 r., International Power i in./NALOO (C‑172/01 P,
C‑175/01 P,
C‑176/01 P i C‑180/01 P, EU:C:2003:534, pkt 52, 53) (wyrok dotyczył zainteresowanych spółek bezpośrednio, ponieważ w celu zastosowania się do wyroku Sądu Komisja byłaby zobowiązana do przeprowadzenia nowego badania, które mogłoby doprowadzić do przyjęcia niekorzystnego dla tych spółek środka, który mógłby skutkować narażeniem ich na wytoczenie przeciwko nim powództwa odszkodowawczego przed sądami krajowymi).
33      Zobacz wyrok z dnia 3 grudnia 2020 r., Changmao Biochemical Engineering/Distillerie Bonollo i in. (C‑461/18 P, EU:C:2020:979, pkt 122–129) (wyrok dotyczył zainteresowanej spółki bezpośrednio, ponieważ istniało ryzyko, że środki przyjęte przez Komisję w celu wykonania wyroku Sądu naraziłyby ją na roszczenia dotyczące zapłaty znacznie wyższych kwot należności celnych).
34      Zobacz w tym względzie opinia rzeczniczki generalnej J. Kokott w sprawach połączonych Fresh Del Monte Produce/Komisja i Komisja/Fresh Del Monte Produce (C‑293/13 P i C‑294/13 P, EU:C:2014:2439, w szczególności pkt 57).
35      Zobacz na przykład K.P.E. Lasok, Lasok’s European Court Practice and Procedure, 4. ed., London, Bloomsbury Professional
2022, s. 1192–1193:
„Nie jest jasne, w jakim zakresie wymóg, aby zaskarżona decyzja dotyczyła bezpośrednio wnoszącego odwołanie będącego interwenientem, różni się bezpośrednio od zwyczajowego kryterium pozwalającego na ustalenie, czy interwenient był przede wszystkim uprawniony do przystąpienia do postępowania w pierwszej instancji w charakterze interwenienta, czy też nie. Jeżeli wniosek o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta jest rozpatrywany w celu ustalenia, czy należy go uwzględnić, czy też nie, interes interwenienta w rozstrzygnięciu sprawy ocenia się ex ante; w ramach odwołania wniesionego przez interwenienta jego interes może być oceniany ex post i może wówczas stać się jasne, czy ów interwenient rzeczywiście miał bezpośredni i konkretny interes w rozstrzygnięciu sprawy. W konsekwencji, nawet jeśli kryterium przyjęcia do rozpoznania odwołania wniesionego przez interwenienta jest co do zasady takie samo jak kryterium uwzględnienia wniosku o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta w pierwszej instancji, niekoniecznie wynika z tego, że interwenient w pierwszej instancji ma legitymację do wniesienia odwołania” (wyróżnienie moje). Zobacz także K. Lenaerts, K. Gutman i T.J. Nowak, EU Procedural Law, przywołany w przypisie 19 do niniejszej opinii, s. 653–654: „Interes, jaki musi wykazać taki interwenient – w tym organy i jednostki organizacyjne Unii, jak również każda inna osoba – aby móc wnieść odwołanie, jest co do zasady tożsamy z interesem, który powinien on wykazać, aby zostać dopuszczonym do sprawy w charakterze interwenienta w pierwszej instancji (statut, art. 40 akapit drugi), jednakże po wydaniu orzeczenia przez Sąd Trybunał dysponuje bardziej konkretną podstawą do zbadania tego interesu niż Sąd, gdy dokonuje oceny interesu interwenienta, który może zostać dopuszczony do sprawy, zanim zostanie wydane orzeczenie co do istoty sprawy. Możliwe jest zatem, że interwenientowi w pierwszej instancji odmówi się prawa do wniesienia odwołania” (wyróżnienie moje).