Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ΝΙΚΟΛΑ ΑΙΜΙΛΙΟΥ
της 23ης Απριλίου 2026 (1)
Υπόθεση C-799/24
Babcock Montajes S.A.
κατά
Kanadevia Inova Steinmüller GmbH
[αίτηση του Bundesgerichtshof (Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου, Γερμανία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις – Κανονισμός (ΕΕ) 1215/2012 – Έννοια της “απόφασης” – Παρεμπίπτουσα απόφαση με την οποία δικαστήριο κράτους μέλους
διαπιστώνει ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσει την αγωγή – Αποκλειστική συμφωνία παρέκτασης με την οποία ορίζεται άλλο δικαστήριο ως έχον διεθνή δικαιοδοσία »
I.      Εισαγωγή
1.        Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Bundesgerichtshof (Ομοσπονδιακό Δικαστήριο, Γερμανία· στο εξής: αιτούν δικαστήριο) παρέχει στο Δικαστήριο την ευκαιρία να διευκρινίσει το περιεχόμενο του όρου «απόφαση» κατά την έννοια του κανονισμού (ΕΕ) 1215/2012 (2).
Με τον όρο αυτό περιγράφεται μία από τις κύριες έννοιες στις οποίες βασίζεται ο συγκεκριμένος κανονισμός. Πράγματι, οι περί αναγνώρισης και εκτέλεσης κανόνες που θεσπίζει ο κανονισμός αυτός μπορούν να τύχουν εφαρμογής μόνον σε όσες πράξεις δικαιοδοτικών οργάνων μπορεί να θεωρηθεί ότι εμπίπτουν στην έννοια της «απόφασης». Ειδικότερα, το ζήτημα που εγείρεται είναι αν
εμπίπτει στην έννοια της «απόφασης» η παρεμπίπτουσα απόφαση την οποία εξέδωσε δικαστήριο ενός κράτους μέλους (εν προκειμένω, της Ισπανίας)
το οποίο επιλήφθηκε πρώτο, έκρινε δε με την παρεμπίπτουσα αυτή απόφαση ότι διαθέτει διεθνή δικαιοδοσία για την εκδίκαση της διαφοράς (την οποία πάντως δεν έχει ακόμη εκδικάσει), σε περιστάσεις κατά τις οποίες δικαστήριο άλλου κράτους μέλους
(εν προκειμένω, της Γερμανίας), το οποίο επιλήφθηκε δεύτερο, θεωρεί ότι το δικαστήριο που εξέδωσε την ως άνω απόφαση κακώς δεν εφάρμοσε τη συναφθείσα μεταξύ των διαδίκων συμφωνία παρέκτασης με την οποία απονέμεται αποκλειστική διεθνής δικαιοδοσία στα δικαστήρια του τελευταίου αυτού κράτους μέλους.
2.        Το ζήτημα έχει ανακύψει στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της Babcock Montajes (στο εξής: Babcock), εταιρίας εδρεύουσας στην Ισπανία, και της Kanadevia Inova Steinmüller (στο εξής: Kanadevia), εταιρίας εδρεύουσας στη Γερμανία, σχετικά με την εκτέλεση συμβάσεως κατασκευής μονάδας επεξεργασίας αποβλήτων στο Σαν Σεμπαστιάν (Ισπανία). Στο πλαίσιο της διαφοράς που ανέκυψε, η Kanadevia έκανε χρήση της τραπεζικής εγγύησης που είχε συστήσει η Babcock προς εξασφάλιση της εκ μέρους της εκτέλεσης των συμβατικών της υποχρεώσεων.
3.        Από την πλευρά της, η Babcock άσκησε αγωγή κατά της Kanadevia με αίτημα να της καταβάλει η τελευταία το ποσό της εγγύησης, καθώς και αποζημίωση. Μολονότι με τη σύμβαση είχε προβλεφθεί αποκλειστική διεθνής δικαιοδοσία των δικαστηρίων της Κολωνίας (Γερμανία) (στο εξής: συμφωνία παρέκτασης), η Babcock άσκησε την αγωγή της ενώπιον των ισπανικών δικαστηρίων. Με τη σειρά της, αρκετές ημέρες αργότερα, η Kanadevia άσκησε αγωγή κατά της Babcock ενώπιον των δικαστηρίων της Κολωνίας (Γερμανία) (3).
4.        Τα δικαστήρια που αποφάνθηκαν πρώτα ήταν τα ισπανικά. Με παρεμπίπτουσα απόφασή του (ο όρος «παρεμπίπτουσα» σημαίνει, εν προκειμένω, ότι με την απόφαση αυτή δεν διαγνώστηκαν δικαιώματα και υποχρεώσεις των διαδίκων), το επιληφθέν ισπανικό δικαστήριο έκρινε ότι είχε πράγματι διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσει την αγωγή της Babcock (στο εξής: απόφαση των ισπανικών δικαστηρίων ή επίμαχη παρεμπίπτουσα απόφαση). Ακολούθως, το Landgericht Köln (πρωτοδικείο Κολωνίας, Γερμανία) απέρριψε την αγωγή της Kanadevia λόγω ελλείψεως διεθνούς δικαιοδοσίας. Το εν λόγω δικαστήριο έκρινε ότι, μολονότι το ισπανικό δικαστήριο
κακώς δεν εφάρμοσε την υφιστάμενη μεταξύ των διαδίκων συμφωνία παρέκτασης (καθώς και τον ειδικό περί εκκρεμοδικίας  κανόνα του άρθρου
31, παράγραφος 2, του κανονισμού
1215/2012) (4), εντούτοις η απόφασή του έπρεπε να αναγνωριστεί κατ’
εφαρμογήν του άρθρου
36, παράγραφος 1, του κανονισμού
1215/2012 (5) (με αποτέλεσμα τα γερμανικά δικαστήρια να κωλύονται να ασκήσουν τη δικαιοδοσία που τους απονεμήθηκε με τη συμφωνία παρέκτασης).
5.        Κατόπιν εφέσεως, η απόφαση του Landgericht Köln (πρωτοδικείου Κολωνίας) εξαφανίστηκε. Το δευτεροβάθμιο δικαστήριο έκρινε ότι στοιχεία αποφασιστικής σημασίας αποτελούσαν η ύπαρξη έγκυρης συμφωνίας παρέκτασης υπέρ των γερμανικών δικαστηρίων, καθώς και το γεγονός ότι η απόφαση του ισπανικού δικαστηρίου ήταν απλώς παρεμπίπτουσα. Ως εκ τούτου, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο αποφάνθηκε ότι διεθνή δικαιοδοσία είχε το Landgericht Köln (πρωτοδικείο Κολωνίας) και ανέπεμψε την υπόθεση
σε αυτό.
6.        Κατά της δευτεροβάθμιας απόφασης η Babcock άσκησε αναίρεση ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, το οποίο διατηρεί αμφιβολίες σχετικά με το αν η επίμαχη παρεμπίπτουσα απόφαση θα πρέπει όντως να θεωρηθεί «απόφαση» κατά την έννοια του κανονισμού 1215/2012, και επομένως αν θα πρέπει να αναγνωριστεί από τα γερμανικά δικαστήρια (με συνέπεια τα τελευταία να κωλύονται να εκδικάσουν την αγωγή της Kanadevia).
7.        Θα πρέπει να υπομνησθεί ότι το Δικαστήριο έχει ήδη διευκρινίσει, με την απόφαση Gjensidige (6), ότι δικαστήριο κράτους μέλους δεν δύναται να αρνηθεί την αναγνώριση αποφάσεως δικαστηρίου άλλου κράτους μέλους για τον λόγο ότι το δικαστήριο του κράτους μέλους προέλευσης της απόφασης έκρινε ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία κατά παράβαση συμφωνίας παρέκτασης. Ωστόσο, στην υπόθεση εκείνη, το ζήτημα της αναγνώρισης αφορούσε απόφαση με την οποία η διαφορά είχε κριθεί επί της ουσίας. Το ζήτημα που μένει να διευκρινιστεί εν προκειμένω είναι αν ισχύει το ίδιο και σε περίπτωση που πρόκειται για παρεμπίπτουσα απόφαση με την οποία το δικαστήριο αποφαίνεται μόνον ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσει τη διαφορά, κατά φερόμενη παράβαση συμφωνίας παρέκτασης.
8.        Η ιδιαιτερότητα της υπό κρίση υποθέσεως συνίσταται στο γεγονός ότι, αντιθέτως με την περίπτωση που εξετάστηκε στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Gjensidige, δεν έχουν
μέχρι τούδε διαγνωστεί επί της ουσίας τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των διαδίκων. Ο δε ισχυρισμός που προβάλλεται είναι ότι, ως εκ τούτου, υφίσταται ακόμη η δυνατότητα να επανέλθει η διαφορά στην προβαλλόμενη ως ορθή, από πλευράς δικαιοδοσίας, οδό (την οποία θεωρεί ορθή και το αιτούν δικαστήριο), ήτοι να εκδικάσουν εν τέλει της διαφορά της κύριας δίκης τα δικαστήρια τα οποία ορίζονται στη συμφωνία παρέκτασης. Ωστόσο, αναγκαία προϋπόθεση προς τούτο είναι να μην έχουν τα γερμανικά δικαστήρια την υποχρέωση να αναγνωρίσουν την απόφαση των ισπανικών δικαστηρίων. Επομένως, η πτυχή αυτή της υπόθεσης εγείρει το ζήτημα της ευαίσθητης ισορροπίας μεταξύ των διαφόρων κανόνων που θεσπίζει ο κανονισμός 1215/2012, αφενός μεν σχετικά με το ζήτημα της διεθνούς δικαιοδοσίας (περιλαμβανομένων και των κανόνων σχετικά με την εκκρεμοδικία), αφετέρου δε σχετικά με το ζήτημα της αναγνώρισης αποφάσεων.
II.    Το νομικό πλαίσιο
9.        Στις αιτιολογικές σκέψεις 3, 4, 6, 21, 22 και 26 του κανονισμού 1215/2012 διαλαμβάνονται τα εξής:
«(3)      Η Ένωση θέτει ως στόχο τη διατήρηση και την ανάπτυξη ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, μεταξύ άλλων διευκολύνοντας την πρόσβαση στη δικαιοσύνη, ιδίως με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης των δικαστικών και εξωδικαστικών αποφάσεων σε αστικές υποθέσεις. Προκειμένου να δημιουργήσει σταδιακά έναν τέτοιο χώρο, η Ένωση πρέπει να θεσπίσει μέτρα στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές υποθέσεις, οι οποίες έχουν διασυνοριακές επιπτώσεις, ιδίως όταν αυτό είναι απαραίτητο για την καλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.
(4)      Ορισμένες διαφορές μεταξύ των εθνικών κανόνων για τη δικαιοδοσία και την αναγνώριση των δικαστικών αποφάσεων δυσχεραίνουν την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Είναι ουσιώδης η θέσπιση διατάξεων σχετικά με την ενοποίηση των κανόνων σύγκρουσης δικαιοδοσίας στις αστικές και εμπορικές υποθέσεις, ώστε να εξασφαλίζεται ταχεία και απλή αναγνώριση και εκτέλεση των αποφάσεων που εκδίδονται σε κράτος μέλος.
[…]
(6)      Για να επιτευχθεί ο στόχος της ελεύθερης κυκλοφορίας των αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, είναι αναγκαίο και ενδεδειγμένο οι κανόνες σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση των αποφάσεων να καθορίζονται από δεσμευτικό και άμεσα εφαρμοστέο νομοθέτημα της Ένωσης.
[…]
(21)      Για λόγους αρμονικής απονομής της δικαιοσύνης θα πρέπει να ελαχιστοποιηθεί η πιθανότητα παράλληλης εκδίκασης μιας υπόθεσης και να αποφεύγεται η έκδοση ασυμβιβάστων αποφάσεων σε διαφορετικά κράτη μέλη. Θα πρέπει να προβλεφθεί σαφής και αποτελεσματικός μηχανισμός για την επίλυση των περιπτώσεων εκκρεμοδικίας και συνάφειας και για την αποφυγή προβλημάτων που απορρέουν από τις διαφοροποιήσεις στα κράτη μέλη ως προς τον χρόνο από τον οποίο μια υπόθεση θεωρείται ότι εκκρεμεί. Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού θα πρέπει να καθοριστεί ο χρόνος αυτός αυτοτελώς.
(22)      Ωστόσο, προκειμένου να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα των αποκλειστικών συμφωνιών παρέκτασης και να αποφεύγονται οι καταχρηστικές πρακτικές προσφυγής στη δικαιοσύνη, είναι απαραίτητο να προβλεφθεί εξαίρεση από τον γενικό κανόνα περί εκκρεμοδικίας προκειμένου να αντιμετωπίζεται ικανοποιητικά μια συγκεκριμένη περίπτωση παράλληλης εκδίκασης υπόθεσης. Πρόκειται για την περίπτωση κατά την οποία δικαστήριο που δεν έχει οριστεί σε αποκλειστική συμφωνία παρέκτασης επιλαμβάνεται διαδικασίας και το ορισθέν δικαστήριο επιλαμβάνεται μεταγενέστερα διαδικασίας για το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία και μεταξύ των ιδίων διαδίκων. Στην περίπτωση αυτή, το πρώτο επιληφθέν δικαστήριο υποχρεούται να αναστείλει τη διαδικασία του μόλις επιληφθεί το ορισθέν δικαστήριο και έως ότου το δεύτερο αυτό δικαστήριο κηρύξει εαυτό αναρμόδιο βάσει της αποκλειστικής συμφωνίας παρέκτασης. Αυτό έχει σκοπό να διασφαλίσει ότι, σε μια τέτοια περίπτωση, θα δίδεται προτεραιότητα στο ορισθέν δικαστήριο ώστε να αποφασίσει επί της εγκυρότητας της συμφωνίας και σχετικά με τον βαθμό εφαρμογής της συμφωνίας στη διαφορά που εκκρεμεί ενώπιον του. Το ορισθέν δικαστήριο θα πρέπει να μπορεί να συνεχίσει τις εργασίες του ανεξαρτήτως του εάν το μη ορισθέν δικαστήριο απεφάσισε ήδη να αναστείλει τη διαδικασία του.
[…]
(26)      Η αμοιβαία εμπιστοσύνη στην απονομή της δικαιοσύνης στην Ένωση δικαιολογεί την αρχή όπως οι αποφάσεις που εκδίδονται σε ένα κράτος μέλος αναγνωρίζονται σε όλα τα κράτη μέλη χωρίς να απαιτείται ειδική διαδικασία. Επιπλέον, η σκοπιμότητα να καταστούν οι διασυνοριακές διαφορές λιγότερο χρονοβόρες και δαπανηρές δικαιολογεί την κατάργηση της κήρυξης εκτελεστότητας πριν από την εκτέλεση στο κράτος μέλος αναγνώρισης ή εκτέλεσης. Ως εκ τούτου, η απόφαση που εκδίδεται από τα δικαστήρια κράτους μέλους θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως εάν είχε εκδοθεί στο κράτος μέλος αναγνώρισης ή εκτέλεσης»
10.      Κατά τον ορισμό του άρθρου 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1215/2012, ως «απόφαση» νοείται «κάθε απόφαση που εκδίδεται από δικαστήριο του κράτους μέλους, όποια και αν είναι η ονομασία της, π.χ. διάταξη, εντολή, απόφαση ή διαταγή εκτελέσεως, καθώς και κάθε απόφαση για τον προσδιορισμό των δικαστικών εξόδων από το γραμματέα του δικαστηρίου», ενώ προστίθεται ότι «για τους σκοπούς του κεφαλαίου III [το οποίο αφορά την αναγνώριση και εκτέλεση των αποφάσεων], [ο όρος αυτός] περιλαμβάνει ασφαλιστικά μέτρα, που διατάσσονται από δικαστήριο το οποίο έχει διεθνή δικαιοδοσία επί της ουσίας της υπόθεσης δυνάμει του παρόντος κανονισμού. Δεν περιλαμβάνει ασφαλιστικά μέτρα που διατάσσονται από τέτοιο δικαστήριο χωρίς κλήτευση του εναγομένου εκτός εάν η απόφαση που προβλέπει το μέτρο έχει επιδοθεί στον εναγόμενο πριν από την εκτέλεσή τους».
11.      Το άρθρο 25 του κανονισμού 1215/2012 ρυθμίζει το ζήτημα της παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας, στη δε παράγραφο 1 προβλέπει ότι, «αν τα μέρη, ανεξαρτήτως του τόπου κατοικίας τους, συμφώνησαν ότι ένα δικαστήριο ή τα δικαστήρια κράτους μέλους θα δικάζουν τις διαφορές που έχουν προκύψει ή που θα προκύψουν από συγκεκριμένη έννομη σχέση, το δικαστήριο αυτό ή τα δικαστήρια του κράτους αυτού έχουν διεθνή δικαιοδοσία, εκτός αν η συμφωνία είναι άκυρη ως προς την ουσιαστική της ισχύ βάσει της νομοθεσίας του οικείου κράτους μέλους. Αυτή η δικαιοδοσία είναι αποκλειστική εκτός αν τα μέρη συμφώνησαν άλλως […]».
12.      Το άρθρο 29 του κανονισμού 1215/2012 αφορά τα ζητήματα «εκκρεμοδικίας» και «συνάφειας», προβλέπει δε στις παραγράφους 1 και 3 αυτού τα εξής:
«1.      Με την επιφύλαξη του άρθρου 31, παράγραφος 2, αν έχουν ασκηθεί αγωγές με το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία μεταξύ των ιδίων διαδίκων ενώπιον δικαστηρίων διαφορετικών κρατών μελών, κάθε δικαστήριο εκτός του πρώτου επιληφθέντος αναστέλλει αυτεπάγγελτα τη διαδικασία του μέχρις ότου διαπιστωθεί η διεθνής δικαιοδοσία του πρώτου επιληφθέντος δικαστηρίου.
[…]
3.      Εφόσον διαπιστωθεί η διεθνής δικαιοδοσία του πρώτου επιληφθέντος δικαστηρίου, κάθε άλλο δικαστήριο κηρύσσει εαυτό αναρμόδιο υπέρ εκείνου».
13.      Το άρθρο 31 του κανονισμού 1215/2012, το οποίο περιλαμβάνεται στο ίδιο τμήμα του κανονισμού 1215/2012, ορίζει ότι:
«[…]
2.      Με την επιφύλαξη του άρθρου 26, όταν επιλαμβάνεται υπόθεσης δικαστήριο κράτους μέλους στο οποίο παρέχεται αποκλειστική διεθνής δικαιοδοσία δυνάμει συμφωνίας αναφερόμενης στο άρθρο 25, κάθε δικαστήριο άλλου κράτους μέλους αναστέλλει τη διαδικασία έως ότου το δικαστήριο το οποίο επελήφθη βάσει της συμφωνίας κηρύξει εαυτό αναρμόδιο.
3.      Όταν το δικαστήριο που ορίζεται στη συμφωνία διαπιστώσει ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία βάσει της συμφωνίας, κάθε δικαστήριο άλλου κράτους μέλους κηρύσσει εαυτό αναρμόδιο υπέρ του εν λόγω δικαστηρίου.
[…]»
14.      Το άρθρο 36 του κανονισμού 1215/2012, το οποίο αφορά την αναγνώριση αποφάσεων, ορίζει στην παράγραφο 1 ότι «απόφαση η οποία έχει εκδοθεί σε ένα κράτος μέλος αναγνωρίζεται στα υπόλοιπα κράτη μέλη χωρίς να απαιτείται ειδική διαδικασία».
15.      Κατά το άρθρο 38 του κανονισμού 1215/2012, «το δικαστήριο ή άλλη αρχή ενώπιον της οποίας γίνεται επίκληση απόφασης που έχει εκδοθεί σε άλλο κράτος μέλος δύναται να αναστείλει τη διαδικασία, εν όλω ή εν μέρει:
α)
εάν η απόφαση έχει προσβληθεί στο κράτος μέλος προέλευσης·
[…]».
16.      Το άρθρο 45 του κανονισμού 1215/2012 αφορά την άρνηση αναγνώρισης αποφάσεων, προβλέπει δε τα εξής:
«1.      Με αίτηση κάθε ενδιαφερομένου, η αναγνώριση μιας απόφασης απορρίπτεται:
α)      αν η αναγνώριση αντίκειται προδήλως στη δημόσια τάξη του κράτους μέλους αναγνώρισης ή εκτέλεσης·
β)      εάν η απόφαση εκδόθηκε ερήμην, εάν το εισαγωγικό της δίκης έγγραφο ή άλλο ισοδύναμο έγγραφο δεν κοινοποιήθηκε ή δεν επιδόθηκε στον εναγόμενο εγκαίρως και κατά τρόπο που να του επιτρέψει να προετοιμάσει την υπεράσπισή του, εκτός αν ο εναγόμενος δεν προσέβαλε την απόφαση, ενώ είχε σχετικό δικαίωμα·
γ)      εάν η απόφαση είναι ασυμβίβαστη με απόφαση που εκδόθηκε μεταξύ των ιδίων διαδίκων στο κράτος μέλος αναγνώρισης ή εκτέλεσης·
δ)      εάν η απόφαση είναι ασυμβίβαστη με προγενέστερη απόφαση που εκδόθηκε σε άλλο κράτος μέλος ή σε τρίτο κράτος μεταξύ των ιδίων διαδίκων επί διαφοράς που είχε το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία, εφόσον η προγενέστερη απόφαση πληροί τις αναγκαίες προϋποθέσεις για την αναγνώρισή της στο κράτος μέλος αναγνώρισης ή εκτέλεσης·
ε)      εάν η απόφαση έρχεται σε σύγκρουση με:
i)      το κεφάλαιο ΙΙ τμήματα 3, 4 ή 5 όπου ο εναγόμενος ήταν ο αντισυμβαλλόμενος του ασφαλιστή, ο ασφαλισμένος, ένας δικαιούχος της ασφαλιστικής σύμβασης, ο ζημιωθείς, ο καταναλωτής ή ο εργαζόμενος· ή
ii)      το κεφάλαιο ΙΙ τμήμα 6.
[…]
3.      Με την επιφύλαξη των διατάξεων της παραγράφου 1, στοιχείο εʹ, δεν ερευνάται η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου του κράτους μέλους προέλευσης. Το κριτήριο της δημόσιας τάξης που αναφέρεται στην παράγραφο 1, στοιχείο αʹ δεν αφορά τους κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας.
[…]»
III. Τα πραγματικά περιστατικά, η διαδικασία ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων και τα προδικαστικά ερωτήματα
17.      Στις 18 Σεπτεμβρίου 2017, η Babcock, αναιρεσείουσα στην ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου κύρια δίκη, και η Kanadevia, αναιρεσίβλητη, συνήψαν σύμβαση με αντικείμενο την κατασκευή μονάδας επεξεργασίας αποβλήτων στο Σαν Σεμπαστιάν (Ισπανία) (στο εξής: αρχική σύμβαση). Δυνάμει της σύμβασης αυτής, η Babcock ανέλαβε την υποχρέωση να εγκαταστήσει στη μονάδα επεξεργασίας αποβλήτων δύο λέβητες καύσης απορριμμάτων. Περαιτέρω, για την εξασφάλιση της εκτέλεσης της σύμβασης, η Babcock συνέστησε υπέρ της Kanadevia τραπεζική εγγύηση. Δυνάμει της ίδιας σύμβασης, τα μέρη απένειμαν στα δικαστήρια της Κολωνίας (Γερμανία) αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία για την επίλυση κάθε διαφοράς που τυχόν θα ανέκυπτε από την εκτέλεσή της.
18.      Λόγω καθυστερήσεως των εργασιών, στις 8 Αυγούστου 2018
οι δύο ως άνω εταιρίες συνήψαν τροποποιητική συμφωνία (στο εξής: τροποποιητική σύμβαση), δυνάμει της οποίας η Babcock δεν υποχρεούταν πλέον να εκπληρώσει ένα μέρος της αρχικά προβλεπόμενης
παροχής.
Στη συνέχεια, η Kanadevia αξίωσε από τη Babcock πρόσθετα έξοδα έναντι του μη εκπληρωθέντος μέρους της παροχής. Η Babcock δήλωσε επανειλημμένως ότι θεωρούσε αβάσιμες τις αξιώσεις αυτές της
Kanadevia, η οποία και έκανε χρήση της τραπεζικής εγγύησης. Η τράπεζα κατέβαλε στην Kanadevia το ποσό της εγγύησης στο σύνολό του.
19.      Κατόπιν αυτού, στις 30 Ιουλίου 2019, η Babcock άσκησε κατά της Kanadevia αγωγή ενώπιον του Juzgado de primera instancia de Madrid (πρωτοδικείου Μαδρίτης, Ισπανία), ζητώντας να της καταβληθεί το ποσό της τραπεζικής εγγύησης (το οποίο είχε στο μεταξύ επιστρέψει στην τράπεζα), καθώς και αποζημίωση.
20.      Στις 8 Αυγούστου 2019, η Kanadevia άσκησε αγωγή ενώπιον του Landgericht Köln (πρωτοδικείου Κολωνίας), ζητώντας να αναγνωριστεί η υποχρέωση της Babcock να της καταβάλει το συνολικό ποσό των πρόσθετων εξόδων και/ή αποζημίωση διότι, κατόπιν της σύναψης της τροποποιητικής σύμβασης, η Babcock δεν επρόκειτο πλέον να ολοκληρώσει την παροχή που όφειλε να εκπληρώσει βάσει της αρχικής σύμβασης.
21.      Με διάταξή του της 16ης Ιουνίου 2020, το Juzgado de primera instancia de Madrid (πρωτοδικείο
Μαδρίτης) έκρινε ότι ναι μεν τα ισπανικά δικαστήρια είχαν διεθνή δικαιοδοσία να αποφανθούν επί της διαφοράς, πλην όμως το ίδιο ήταν κατά τόπον αναρμόδιο, γι’ αυτό και παρέπεμψε την υπόθεση στο Juzgado de primera instancia de San Sebastián (πρωτοδικείο
Σαν Σεμπαστιάν, Ισπανία).
22.      Η Kanadevia δεν προσέβαλε τη διάταξη αυτή (7).
Υπέβαλε εντούτοις αίτημα επανεξέτασης του ζητήματος της διεθνούς δικαιοδοσίας. Με διάταξή του της 9ης Σεπτεμβρίου 2020, το Juzgado de primera instancia de San Sebastián (πρωτοδικείο
Σαν Σεμπαστιάν) απέρριψε το αίτημα αυτό. Με άλλη διάταξή του, της 9ης Δεκεμβρίου 2020, το ίδιο δικαστήριο επικύρωσε την προηγούμενη διάταξη.
23.      Με απόφασή του της 11ης Μαΐου 2021, το Landgericht Köln (πρωτοδικείο
Κολωνίας) απέρριψε την ασκηθείσα στις 8 Αυγούστου 2019 αγωγή της Kanadevia ως απαράδεκτη λόγω ελλείψεως διεθνούς δικαιοδοσίας των γερμανικών δικαστηρίων. Το εν λόγω δικαστήριο έκρινε ότι, μολονότι καταρχήν θα έπρεπε να έχει δοθεί προτεραιότητα στη δική του διεθνή δικαιοδοσία, απορρέουσα από τη μεταξύ των διαδίκων συμφωνία παρέκτασης, και επομένως τα ισπανικά δικαστήρια θα έπρεπε να έχουν αναστείλει την ενώπιόν τους διαδικασία κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 31, παράγραφος 2, του κανονισμού 1215/2012, εντούτοις, σύμφωνα με το άρθρο 36, παράγραφος 1, του ίδιου κανονισμού, έπρεπε να αναγνωριστεί η απόφαση των ισπανικών δικαστηρίων.
24.      Η Kanadevia άσκησε έφεση ενώπιον του Oberlandesgericht Köln (εφετείου Κολωνίας, Γερμανία), το οποίο εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση. Έκρινε δε
ότι διεθνή δικαιοδοσία είχε το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, ήτοι το Landgericht Köln (πρωτοδικείο
Κολωνίας), και ανέπεμψε την υπόθεση σε αυτό. Το δευτεροβάθμιο δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι η διεθνής δικαιοδοσία είχε απονεμηθεί στα γερμανικά δικαστήρια βάσει έγκυρης συμφωνίας παρέκτασης
κατά την έννοια του άρθρου 25, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2012. Οι αποφάσεις των ισπανικών δικαστηρίων δεν αναιρούσαν τη διεθνή δικαιοδοσία των γερμανικών δικαστηρίων,
διότι οι αποφάσεις αυτές δεν περάτωναν τη δίκη και επομένως η αναγνώρισή τους δεν ήταν υποχρεωτική σύμφωνα με το άρθρο 36, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2012. Κατά την κρίση του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου, καμία εκ των αποφάσεων των ισπανικών δικαστηρίων δεν συνιστούσε «απόφαση» κατά την έννοια του άρθρου 36, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2021, διότι τα έννομα αποτελέσματα των αποφάσεων αυτών ήταν αμιγώς εσωτερικά και αφορούσαν την (εν εξελίξει) δίκη στην Ισπανία. Περαιτέρω, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο έκρινε ότι δεν ήταν αναγκαίο να ανασταλεί η ενώπιον των γερμανικών δικαστηρίων διαδικασία. Κατά την άποψή του, το
γεγονός ότι τα ισπανικά δικαστήρια δεν ανέστειλαν
την ενώπιόν τους διαδικασία κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 31, παράγραφος 2, του κανονισμού 1215/2012
δεν παρακώλυε την πρόοδο της δίκης ενώπιον των γερμανικών δικαστηρίων, καθόσον έχει απονεμηθεί αποκλειστική διεθνής δικαιοδοσία στο Landgericht Köln (πρωτοδικείο
Κολωνίας).
25.      Κατά της αποφάσεως του Oberlandesgericht Köln (εφετείου Κολωνίας) η Babcock άσκησε αναίρεση ενώπιον του
αιτούντος δικαστηρίου. Το τελευταίο, καθόσον διατηρεί αμφιβολίες ως προς την ορθή ερμηνεία του όρου «απόφαση» στο άρθρο 36, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2012, αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«(1)      Έχει ο όρος “απόφαση” στο άρθρο 36, παράγραφος 1, του [κανονισμού
1215/2012] την έννοια ότι το δικαστήριο που έχει αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία δυνάμει συμφωνίας παρέκτασης, βάσει του άρθρου 25 του κανονισμού 1215/2012 (άρθρο 31, παράγραφος 2, του κανονισμού 1215/2012) οφείλει να αναγνωρίσει απόφαση με την οποία μη ορισθέν δικαστήριο κράτους μέλους διαπιστώνει τη διεθνή δικαιοδοσία των δικαστηρίων του εν λόγω κράτους μέλους, στην περίπτωση που η ως άνω απόφαση του μη ορισθέντος δικαστηρίου είναι μη οριστική (παρεμπίπτουσα απόφαση);
(2)      Εφόσον η απάντηση στο πρώτο ερώτημα
1 είναι κατ’ αρχήν καταφατική:
Εξαρτάται, επιπλέον, η αναγνώριση της παρεμπίπτουσας απόφασης από το κατά πόσον η παρεμπίπτουσα απόφαση που αποφαίνεται υπέρ της διεθνούς δικαιοδοσίας των δικαστηρίων του εν λόγω κράτους μέλους δεσμεύει το ίδιο το μη ορισθέν δικαστήριο ή/και από το κατά πόσον είναι δυνατό να μεταβληθεί η διαπίστωση περί υπάρξεως διεθνούς δικαιοδοσίας, κατόπιν άσκησης ενδίκου μέσου;»
26.      Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η Babcock, η Kanadevia, η Τσεχική, η Ισπανική και η Κυπριακή Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 4ης Μαρτίου 2026, η
Babcock, η Kanadevia, η Γερμανική
και η Ισπανική Κυβέρνηση, καθώς και η Επιτροπή, ανέπτυξαν προφορικώς τις παρατηρήσεις τους.
IV.    Εκτίμηση
27.      Με τα δύο προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία είναι σκόπιμο να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν η παρεμπίπτουσα απόφαση με την οποία δικαστήριο κράτους μέλους διαπιστώνει μόνον ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία, χωρίς να αποφαίνεται ακόμη επί της ουσίας της διαφοράς, εμπίπτει στην έννοια της «απόφασης» κατά το άρθρο 36, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2012, οπότε και θα πρέπει να αναγνωρίζεται σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, ακόμη και αν η απόφαση φέρεται να μη συνάδει με υφιστάμενη συμφωνία παρέκτασης, απονέμουσα την αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία στα δικαστήρια άλλου κράτους μέλους. Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται επίσης αν η αναγνώριση της παρεμπίπτουσας αυτής απόφασης εξαρτάται από το αν είναι ακόμη δυνατή η μεταρρύθμισή της στο πλαίσιο της ίδιας διαδικασίας μέσω της οποίας εκδόθηκε.
28.      Για την εκτίμηση των ερωτημάτων αυτών, θα εξετάσω καταρχάς την ένσταση απαραδέκτου των υποβληθέντων προδικαστικών ερωτημάτων που προβάλλει η Kanadevia (Α). Στη συνέχεια, θα υπενθυμίσω ότι, σύμφωνα με τους κανόνες που θεσπίζει ο κανονισμός 1215/2012, όπως έχουν ερμηνευθεί ιδίως με την απόφαση Gjensidige, «απόφαση» (κατά την έννοια των άρθρων 2, στοιχείο αʹ, και 36, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2012) εκδοθείσα από δικαστήριο κράτους μέλους πρέπει να αναγνωρίζεται σε όλα τα άλλα κράτη μέλη, ακόμη και αν το δικαστήριο που την εξέδωσε έκρινε ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία κατά παράβαση συμφωνίας παρέκτασης (B).
29.      Στις περιστάσεις της υπόθεσης της κύριας δίκης, τούτο σημαίνει ότι η επίμαχη παρεμπίπτουσα απόφαση πρέπει πράγματι να αναγνωριστεί στη Γερμανία. Η μόνη περίπτωση κατά την οποία δεν θα ίσχυε κάτι τέτοιο θα ήταν αν η εν λόγω παρεμπίπτουσα απόφαση δεν μπορούσε να χαρακτηριστεί «απόφαση». Ωστόσο, όπως θα αναπτύξω στη συνέχεια, η άποψη αυτή δεν βρίσκει έρεισμα στον ως άνω κανονισμό –και τούτο παρά την προστασία με την οποία έχει περιβάλει ο νομοθέτης της Ένωσης τις συμφωνίες παρέκτασης. Το συμπέρασμα στο οποίο θα καταλήξω είναι ότι η απόφαση διά της οποίας δικαστήριο άλλο από εκείνο που ορίζεται σε συμφωνία παρέκτασης διαπιστώνει ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία –έστω και αν η διαπίστωση αυτή φέρεται να αντίκειται στη συμφωνία παρέκτασης–
θα πρέπει πράγματι να αναγνωριστεί. Θα εξηγήσω επίσης ότι, μολονότι η αναγνώριση αποφάσεων αμιγώς διαδικαστικού χαρακτήρα παραμένει υποχρεωτική ανεξαρτήτως αν αυτές υπόκεινται σε ένδικα μέσα, από την άποψη της πρακτικής επίλυσης ζητημάτων εκκρεμοδικίας
–όπως εκείνο που αντιμετωπίζει το αιτούν δικαστήριο–, μεγαλύτερη σημασία έχει να εξακριβωθεί αν το πρώτο επιληφθέν δικαστήριο, το οποίο εξέδωσε την αντικείμενη στη συμφωνία παρέκτασης
απόφαση, έχει διαπιστώσει
ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία κατά την έννοια του άρθρου
29, παράγραφος 3, του κανονισμού
1215/2012
(Γ).
Α.      Επί του παραδεκτού
30.      Η Kanadevia ισχυρίζεται, κατ’ ουσίαν, ότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι απαράδεκτη διότι τα ερωτήματα που υποβάλλονται δεν είναι ούτε λυσιτελή ούτε αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς, δεδομένου ότι οι εκκρεμείς στην Ισπανία και στη Γερμανία δίκες δεν έχουν «το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία» κατά την έννοια του άρθρου
29, παράγραφος 1, του κανονισμού
1215/2012. Κατά συνέπεια
–αν αντιλαμβάνομαι ορθώς τον ισχυρισμό–,
οι περί εκκρεμοδικίας κανόνες που θεσπίζει η διάταξη αυτή δεν έχουν εφαρμογή, και επομένως δεν κωλύεται η συνέχιση της δίκης επί της αγωγής της Kanadevia ενώπιον των γερμανικών δικαστηρίων, ακόμη και αν τα τελευταία οφείλουν να αναγνωρίσουν την επίμαχη παρεμπίπτουσα απόφαση.
31.      Ειδικότερα, η Kanadevia εκθέτει ότι η μεν Babcock, με την αγωγή που έχει ασκήσει ενώπιον των ισπανικών δικαστηρίων, ζητεί από την Kanadevia να της καταβάλει το ισόποσο της τραπεζικής εγγύησης που είχε συστήσει η ίδια (Babcock) στο πλαίσιο της αρχικής σύμβασης. Από την άλλη πλευρά, η Kanadevia ζητεί με τη δική της αγωγή –η οποία εκκρεμεί ενώπιον των γερμανικών δικαστηρίων– από τη Babcock την καταβολή αποζημίωσης λόγω φερόμενης παραβίασης της μεταξύ τους σύμβασης. Επομένως, κατά την Kanadevia, τα ισπανικά δικαστήρια δύνανται να αποφανθούν επί της αγωγής της Babcock χωρίς να εξετάσουν αν η Kanadevia δικαιούται αποζημίωση για παραβίαση της σύμβασης. Στο πλαίσιο αυτό, η Kanadevia υποστηρίζει ότι θα έπρεπε να υποβληθεί στο Δικαστήριο πρόσθετο προδικαστικό ερώτημα, με το οποίο να ζητείται να διευκρινιστεί η έννοια της φράσης «με το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία» που απαντά στο άρθρο 29, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2012.
32.      Επισημαίνω, πρώτον, ότι, όπως προκύπτει από τη διάταξη περί παραπομπής, το αιτούν δικαστήριο θεωρεί ότι οι δύο δίκες, ήτοι εκείνη ενώπιον των ισπανικών και εκείνη ενώπιον των γερμανικών δικαστηρίων, έχουν το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης.
Μολονότι δε από τη δικογραφία προκύπτει ότι, σε προηγούμενα στάδια της ενώπιον των γερμανικών δικαστηρίων κύριας δίκης, τα δικαστήρια που επιλήφθηκαν είχαν κάπως αποκλίνουσες απόψεις επί του ζητήματος (8), φαίνεται ότι αυτό έχει πλέον επιλυθεί και ούτε από τα προδικαστικά ερωτήματα ούτε από τη διάταξη περί παραπομπής προκύπτει ότι το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες συναφώς.
33.      Θεωρώ ότι εξ αυτού καταλύεται ο ισχυρισμός της Kanadevia περί μη λυσιτέλειας των προδικαστικών ερωτημάτων, διότι ο ισχυρισμός αυτός βασίζεται στην παραδοχή ότι οι δύο υπό εξέταση δίκες δεν έχουν το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία. Θα υπενθυμίσω δε, χάριν πληρότητας και μόνον, ότι, δεύτερον, στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 267 ΣΛΕΕ εναπόκειται αποκλειστικώς στο εθνικό δικαστήριο, το οποίο έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη της εκδοθησόμενης δικαστικής αποφάσεως, να εκτιμήσει, με γνώμονα τις ιδιαιτερότητες της υποθέσεως, τόσο την αναγκαιότητα όσο και τη λυσιτέλεια των ερωτημάτων που υποβάλλει στο Δικαστήριο (9). Ως εκ τούτου, για τα ερωτήματα που αφορούν το δίκαιο της Ένωσης και τα οποία υποβάλλονται στο Δικαστήριο στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας συντρέχει τεκμήριο λυσιτέλειας, το δε Δικαστήριο μπορεί να αρνηθεί να αποφανθεί επί προδικαστικού ερωτήματος που έχει υποβάλει εθνικό δικαστήριο μόνον όταν προκύπτει προδήλως ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσεως ή, ακόμη, όταν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί (10).
34.      Επισημαίνω ότι το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί το περιεχόμενο του όρου «απόφαση» κατά την έννοια του κανονισμού 1215/2012 προκειμένου να κρίνει αν είναι δυνατόν να αποδοθεί ο χαρακτηρισμός αυτός στην παρεμπίπτουσα απόφαση των ισπανικών δικαστηρίων, και, επομένως, αν θα πρέπει αυτή να αναγνωριστεί στη Γερμανία. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, στην περίπτωση αυτή, θα πρέπει να αναιρεθεί η απόφαση που εξέδωσε το Oberlandesgericht Köln (εφετείο Κολωνίας) στον δεύτερο βαθμό της κύριας δίκης και να αναβιώσει η πρωτοβάθμια απόφαση του Landgericht Köln (πρωτοδικείου Κολωνίας).
35.      Υπό τις περιστάσεις αυτές, η ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης που ζητείται είναι σαφώς λυσιτελής για την επίλυση της
εκκρεμούς στην κύρια δίκη διαφοράς.
36.      Τρίτον, και όσον αφορά την άποψη της Kanadevia ότι θα έπρεπε να έχει υποβληθεί ένα ακόμη προδικαστικό ερώτημα προκειμένου να διευκρινιστεί αν οι δύο υπό εξέταση δίκες έχουν το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία κατά την έννοια του άρθρου 29, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2012, από τις γενικές παρατηρήσεις που προηγήθηκαν προκύπτει ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 267 ΣΛΕΕ,
απόκειται αποκλειστικώς στο αιτούν δικαστήριο να οριοθετήσει το αντικείμενο του ερωτήματος το οποίο θα εξετάσει το Δικαστήριο. Συνεπώς, το Δικαστήριο δεν έχει αρμοδιότητα να αλλάξει το αντικείμενο του προδικαστικού ερωτήματος (11). Βεβαίως, το Δικαστήριο δύναται να αναδιατυπώσει τα προδικαστικά ερωτήματα προκειμένου να διασφαλίσει ότι η απάντηση που θα δοθεί θα είναι χρήσιμη. Ωστόσο, για τους λόγους που προεκτέθηκαν, δεν θεωρώ αναγκαίο κάτι τέτοιο.
37.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, θεωρώ ότι η ένσταση απαραδέκτου των προδικαστικών ερωτημάτων που προβάλλει η Kanadevia θα πρέπει να απορριφθεί.
Β.      Η παράλειψη εφαρμογής συμφωνίας παρέκτασης δεν αποτελεί νόμιμο λόγο άρνησης της αναγνώρισης απόφασης
38.      Τα άρθρα 36 και 39 του κανονισμού 1215/2012 (12) θεσπίζουν την αρχή ότι οι «αποφάσεις» που εκδίδουν τα δικαστήρια των κρατών μελών σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις πρέπει να αναγνωρίζονται και να θεωρούνται εκτελεστές σε όλα τα κράτη μέλη. Η συγκεκριμένη υποχρέωση αμοιβαίας αναγνώρισης βασίζεται, με τη σειρά της, στην αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τη λειτουργία των δικαιοδοτικών τους οργάνων (13). Είναι δε αυτή ακριβώς η υποχρέωση που καθιστά ουσιαστικά δυνατή την επιδίωξη ενός εκ των κύριων σκοπών του κανονισμού 1215/2012, ήτοι της ελεύθερης κυκλοφορίας των αποφάσεων επί αστικών και εμπορικών υποθέσεων, αποφάσεις που θα πρέπει να αναγνωρίζονται και να εκτελούνται στα κράτη μέλη από τα οποία ζητείται η αναγνώριση και η εκτέλεση αυτών (κράτη μέλη αναγνώρισης ή εκτέλεσης) χωρίς να απαιτείται ειδική διαδικασία, ως εάν οι αποφάσεις αυτές είχαν εκδοθεί στο κράτος μέλος αναγνώρισης ή εκτέλεσης (14).
39.      Έκφανση της ίδιας αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης αποτελούν και οι περιορισμοί που επιβάλλονται στα δικαστήρια του κράτους μέλους αναγνώρισης ή εκτέλεσης, στα οποία απαγορεύεται όχι μόνον να ελέγχουν επί της ουσίας τους αποφάσεις εκδοθείσες σε άλλα κράτη μέλη (15), αλλά ακόμη και να ερευνούν τη διεθνή δικαιοδοσία του δικαστηρίου προέλευσης (16).
40.      Όσον αφορά τη διεθνή δικαιοδοσία, το σύστημα που καθιερώνει ο κανονισμός 1215/2012 βασίζεται στην παραδοχή ότι το δικαστήριο του κράτους μέλους αναγνώρισης ή εκτέλεσης σε καμιά περίπτωση δεν είναι σε καλύτερη θέση να αποφανθεί απ’ ό,τι το δικαστήριο του κράτους προέλευσης περί του αν έχει διεθνή δικαιοδοσία το τελευταίο. Με τη σειρά της, η παραδοχή αυτή αντανακλά τη συσχέτιση μεταξύ των κοινών κανόνων αναγνώρισης, αφενός, και των κοινών κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας οι οποίοι καθορίζουν ευθέως ποιο δικαστήριο πρέπει να εκδικάσει την εκάστοτε διαφορά, αφετέρου. Όταν τα δικαστήρια των κρατών μελών καλούνται να εφαρμόσουν τους κανόνες αυτούς λειτουργούν ως ισότιμα μεταξύ τους δικαιοδοτικά όργανα. Τούτο δικαιολογεί τον υψηλό βαθμό αμοιβαίας εμπιστοσύνης που τα δικαστήρια αυτά οφείλουν να επιδεικνύουν έναντι αλλήλων (17), ιδίως δε εξηγεί τους λόγους για τους οποίους δεν επιτρέπεται, καταρχήν, στα δικαστήρια των λοιπών κρατών μελών να ελέγχουν τη διεθνή δικαιοδοσία του δικαστηρίου προέλευσης (18).
41.      Ο κανόνας αυτός υπόκειται σε ορισμένες εξαιρέσεις, οι οποίες απαριθμούνται εξαντλητικά και μπορεί κανείς να τις εντοπίσει ανατρέχοντας στη διάταξη του άρθρου 45, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2012, όπου απαριθμούνται, επίσης εξαντλητικά, οι –κάπως περισσότεροι– λόγοι για τους οποίους χωρεί η κατ’ εξαίρεση απόρριψη της αναγνώρισης αποφάσεως.
42.      Ωστόσο, επικαλούμενο, ακριβώς, ότι η απαρίθμηση των λόγων αυτών είναι εξαντλητική, το Δικαστήριο έκρινε στην απόφαση Gjensidige –μεταξύ άλλων, και όπως έχει ήδη αναφερθεί– ότι ουδείς εξ αυτών αφορά την περίπτωση κατά την οποία το δικαστήριο προέλευσης διαπίστωσε ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία κατά παράβαση συμφωνίας παρέκτασης η οποία απονέμει τη διεθνή δικαιοδοσία στα δικαστήρια άλλου κράτους μέλους. Όπερ σημαίνει ότι δεν επιτρέπεται να απορριφθεί εξ αυτού του λόγου η αναγνώριση απόφασης (19).
43.      Αναπτύσσοντας το σκεπτικό βάσει του οποίου κατέληξε στο συμπέρασμα αυτό, το Δικαστήριο έκρινε ότι η συγκεκριμένη περίπτωση δεν είναι δυνατόν να υπαχθεί στον προβλεπόμενο από το άρθρο 45, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, λόγο άρνησης της αναγνώρισης, ο οποίος αφορά την εκ μέρους του δικαστηρίου προέλευσης μη εφαρμογή συγκεκριμένων κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας που ορίζει ο κανονισμός 1215/2012 (20).
44.      Συναφώς, υπενθυμίζω ότι, σύμφωνα με το άρθρο 45, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο i, του κανονισμού 1215/2012,
η αναγνώριση απόφασης μπορεί να απορριφθεί εάν το δικαστήριο που την εξέδωσε δεν εφάρμοσε ορισμένους κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας οι οποίοι αποσκοπούν στην προστασία των εναγομένων που θεωρούνται ασθενέστεροι διάδικοι, και συγκεκριμένα των καταναλωτών, των εργαζομένων, καθώς και των προσώπων που ενδέχεται να ενέχονται δυνάμει των όρων ασφαλιστικής σύμβασης (ήτοι του αντισυμβαλλόμενου του ασφαλιστή, του ασφαλισμένου, του δικαιούχου
ή του ζημιωθέντος) (21).
45.      Περαιτέρω, σύμφωνα με το
άρθρο 45, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 1215/2012, η αναγνώριση απόφασης μπορεί επίσης να απορριφθεί σε περίπτωση μη εφαρμογής των διατάξεων περί αποκλειστικής διεθνούς δικαιοδοσίας. Οι διατάξεις αυτές αφορούν διάφορες περιπτώσεις για τις οποίες προβλέπεται αποκλειστική διεθνής δικαιοδοσία (22), σε αυτές όμως
δεν περιλαμβάνεται η συγκεκριμένη περίπτωση κατά την οποία η αποκλειστική διεθνής δικαιοδοσία προβλέπεται σε συμφωνία παρέκτασης (23). Όπως έχω ήδη εξηγήσει σε προηγούμενη ευκαιρία,
από το άρθρο 25, παράγραφος 4, του κανονισμού 1215/2012 συνάγεται ότι δεν χωρεί παρέκκλιση με συμφωνία από τους κανόνες περί αποκλειστικής διεθνούς δικαιοδοσίας που διαλαμβάνονται στο άρθρο 45, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 1215/2012, η δε λογική που διέπει τους εν λόγω κανόνες αφορά την ιδιαίτερη σχέση μεταξύ των καλυπτόμενων πεδίων των διαφορών και του συγκεκριμένου κράτους μέλους (24).
46.      Εν ολίγοις, μολονότι στις διατάξεις του άρθρου 45, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημεία i και ii, του κανονισμού 1215/2012 ορίζονται περιοριστικά οι περιπτώσεις κατά τις οποίες είναι κατ’ εξαίρεση επιτρεπτή η άρνηση αναγνώρισης απόφασης για τον λόγο ότι η τελευταία έρχεται σε σύγκρουση με συγκεκριμένους κανόνες περί διεθνούς δικαιοδοσίας, ωστόσο οι ως άνω εξαιρέσεις δεν αναιρούν τον βασικό κανόνα κατά τον οποίο η παράλειψη εφαρμογής των περί διεθνούς δικαιοδοσίας κανόνων που θεσπίζει ο κανονισμός 1215/2012 δεν μπορεί να επιφέρει ως συνέπεια την άρνηση αναγνώρισης απόφασης, καθότι –επαναλαμβάνω– η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου του κράτους προέλευσης δεν μπορεί, καταρχήν, να ελεγχθεί.
47.      Το συμπέρασμα αυτό δεν μεταβάλλεται λόγω της επιλογής στην οποία προέβη ο νομοθέτης της Ένωσης κατά τη θέσπιση του κανονισμού 1215/2012 να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα των συμφωνιών παρέκτασης μέσω της θέσπισης του ειδικού περί εκκρεμοδικίας κανόνα του άρθρου 31, παράγραφος 2, του κανονισμού 1215/2012 (25).
48.      Στο σημείο αυτό, θα ήθελα να υπενθυμίσω ότι σκοπός του περί εκκρεμοδικίας  κανόνα
του άρθρου 29 του κανονισμού
1215/2012 είναι να διευθετηθεί η (απευκταία) κατάσταση κατά την οποία διαφορές μεταξύ των ίδιων διαδίκων που έχουν το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία άγονται εκ παραλλήλου προς εκδίκαση ενώπιον δύο διαφορετικών δικαστηρίων. Προς διευθέτηση της κατάστασης αυτής, ο εν λόγω κανόνας βασίζεται στο απλό κριτήριο της χρονικής σειράς άσκησης των αγωγών και παραχωρεί την προτεραιότητα στο πρώτο επιληφθέν δικαστήριο. Συγκεκριμένα, όταν μια διαφορά που ανταποκρίνεται στην περιγραφή αυτή εκκρεμεί ήδη ενώπιον των δικαστηρίων του κράτους μέλους Α, το δικαστήριο του κράτους μέλους Β που επιλήφθηκε δεύτερο οφείλει να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία μέχρις ότου διαπιστωθεί η διεθνής δικαιοδοσία του πρώτου επιληφθέντος δικαστηρίου. Εφόσον αυτό συμβεί, τότε το δεύτερο δικαστήριο υποχρεούται να κηρύξει εαυτό αναρμόδιο.
49.      Ο γενικός αυτός κανόνας ίσχυε ήδη υπό το καθεστώς του κανονισμού 44/2001, αλλά και της προϊσχύουσας Συμβάσεως των Βρυξελλών του 1968 (26). Κατά τη θέσπιση του κανονισμού 1215/2012, ο νομοθέτης της Ένωσης διατήρησε μεν σε ισχύ τον κανόνα αυτόν, προσέθεσε όμως και έναν ειδικότερο κανόνα περί εκκρεμοδικίας  ο οποίος αφορά τις περιπτώσεις κατά τις οποίες υφίσταται συμφωνία παρέκτασης.
50.      Σύμφωνα με τον ειδικό αυτό κανόνα, εφόσον τα μέρη έχουν απονείμει με μεταξύ τους συμφωνία την αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία επί της μεταξύ τους διαφοράς σε δικαστήριο συγκεκριμένου κράτους μέλους, τότε θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στο δικαστήριο που ορίζεται στη συμφωνία ώστε να κρίνει αν έχει διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσει τη διαφορά, ακόμη και αν το δικαστήριο αυτό δεν είναι το πρώτο επιληφθέν (αντιστροφή χρονικής προτεραιότητας). Τούτο συνάγεται από το άρθρο 31, παράγραφος 2, του κανονισμού 1215/2012, κατά το οποίο, όταν επιλαμβάνεται το δικαστήριο που ορίζεται στη συμφωνία, τότε «κάθε δικαστήριο άλλου κράτους μέλους αναστέλλει τη διαδικασία έως ότου το δικαστήριο το οποίο επελήφθη βάσει της συμφωνίας κηρύξει εαυτό αναρμόδιο». Επιπλέον, κατά το άρθρο 31, παράγραφος 3, του κανονισμού 1215/2012, όταν το δικαστήριο που ορίζεται στη συμφωνία διαπιστώσει ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία βάσει της συμφωνίας, κάθε δικαστήριο άλλου κράτους μέλους «κηρύσσει εαυτό αναρμόδιο».
51.      Υπενθυμίζω ότι ο ειδικός αυτός κανόνας θεσπίστηκε προκειμένου «να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα των αποκλειστικών συμφωνιών παρέκτασης και να αποφεύγονται οι καταχρηστικές πρακτικές προσφυγής στη δικαιοσύνη» (27). Η διατύπωση αυτή παραπέμπει στην παρελκυστική πρακτική που συχνά περιγράφεται ως «άσκηση αγωγής τορπιλισμού», πρακτική κατά την οποία, επί διαφωνίας μεταξύ των μερών, ο συμβαλλόμενος που έχει συμφέρον να μην αχθεί η διαφορά προς εκδίκαση ενώπιον του δικαστηρίου που ορίζεται στη συμφωνία σπεύδει να ασκήσει αγωγή (με την οποία συχνά ζητεί να αναγνωριστεί ότι δεν υπέχει ευθύνη) ενώπιον δικαστηρίου άλλου από εκείνο που ορίζεται στη συμφωνία –ιδίως δε ενώπιον δικαστηρίου κράτους μέλους που δεν φημίζεται για την ταχεία απονομή δικαιοσύνης.
52.      Υπό το καθεστώς εφαρμογής του γενικού περί εκκρεμοδικίας κανόνα, η τακτική αυτή παρακώλυε κάθε ενέργεια του οριζόμενου με τη συμφωνία δικαστηρίου (το οποίο είχε επιληφθεί δεύτερο), διότι το δικαστήριο αυτό όφειλε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία εν αναμονή της απόφασης του πρώτου επιληφθέντος δικαστηρίου, εφόσον δε το τελευταίο διαπίστωνε ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία (κατ’ εφαρμογήν άλλης διάταξης του κανονισμού 1215/2012), τότε το πρώτο όφειλε να κηρύξει εαυτό αναρμόδιο, ανεξαρτήτως της ύπαρξης συμφωνίας παρέκτασης. Έτσι, εάν ο γενικός κανόνας εφαρμοζόταν αυστηρά, ήταν ικανός να στερήσει τη συμφωνία παρέκτασης από την αποτελεσματικότητά της (28). Όπως έχει δε ήδη επισημανθεί, ο ειδικός περί εκκρεμοδικίας κανόνας του άρθρου 31, παράγραφος 2, του κανονισμού 1215/2012 αποσκοπεί στην επίλυση αυτής της αντίφασης.
53.      Ωστόσο, όπως έχει επισημάνει το Δικαστήριο στην απόφαση Gjensidige, καθώς και, εν προκειμένω, η Babcock, η Ισπανική Κυβέρνηση και η Επιτροπή,
κατά τη θέσπιση του ειδικού αυτού κανόνα ο νομοθέτης της Ένωσης δεν επέφερε τροποποιήσεις όσον αφορά τους λόγους άρνησης που προβλέπει το άρθρο 45, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2012 (29). Το γεγονός αυτό αποτελεί αντανάκλαση της επιλογής στην οποία προέβη ο νομοθέτης της Ένωσης, ήτοι να μην προεκτείνει και στο στάδιο της αναγνώρισης των αποφάσεων την (καινοφανή τότε) προστασία που επιφύλαξε για τις συμφωνίες παρέκτασης, αλλά, αντιθέτως, να αναγνωρίσει ότι στο στάδιο αυτό θα πρέπει να διατηρηθεί το προβάδισμα της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης, όπως επισημαίνει η Επιτροπή (30).
54.      Αντιθέτως, κατά την άποψη που διατύπωσε η Γερμανική Κυβέρνηση, το γεγονός ότι η μη τήρηση της διάταξης του άρθρου 31, παράγραφος 2, του κανονισμού 1215/2012 δεν έχει συμπεριληφθεί στους λόγους άρνησης της αναγνώρισης απόφασης που απαριθμούνται στο άρθρο 45, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2012 δεν οφείλεται σε σκόπιμη παράλειψη του νομοθέτη της Ένωσης αλλά αποτελεί νομοθετικό κενό. Κατά τη Γερμανική Κυβέρνηση, η αιτία για το κενό αυτό είναι ότι, όταν ο νομοθέτης της Ένωσης εισήγαγε τον νέο περί εκκρεμοδικίας  κανόνα, εξέλαβε ως δεδομένο ότι ο κανόνας αυτός θα τηρούνταν. Ως εκ τούτου, η Γερμανική Κυβέρνηση θεωρεί ότι η εν λόγω παράλειψη δεν είναι καθοριστικής σημασίας όσον αφορά το ζήτημα αν είναι δυνατόν να απορριφθεί η αναγνώριση απόφασης σε περιστάσεις όπως της υπό κρίση υποθέσεως.
55.      Η άποψη αυτή της Γερμανικής Κυβερνήσεως δεν με πείθει. Καταρχάς, πρόκειται για άποψη την οποία έχει ήδη απορρίψει ρητώς το Δικαστήριο με την απόφαση Gjensidige, από την οποία προκύπτει ακριβώς ότι η εν λόγω παράλειψη είναι κρίσιμης σημασίας.
Δεύτερον, θεωρώ ότι,
προφανώς, ο νομοθέτης θα εξέλαβε επίσης ως «δεδομένο ότι ο κανόνας θα τηρούνταν» και όταν θέσπισε τους περί διεθνούς δικαιοδοσίας κανόνες οι οποίοι αντιστοιχούν στους λόγους
άρνησης της αναγνώρισης που προβλέπουν οι οικείες διατάξεις του άρθρου 45, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2012 –κάτι που δεν ισχύει για τον εν προκειμένω εξεταζόμενο κανόνα. Τουναντίον, αυτό που μάλλον καταδεικνύεται από την αντιπαραβολή των κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας που θεσπίζει ο κανονισμός 1215/2012, αφενός, με τους απαριθμούμενους στον ίδιο κανονισμό λόγους άρνησης της αναγνώρισης απόφασης, αφετέρου, είναι ότι ναι μεν ο νομοθέτης δεν παρέβλεψε το γεγονός ότι, στην πράξη, ενδέχεται να προκύψουν σφάλματα, πλην όμως έκρινε ότι μόνον ορισμένα από τα σφάλματα αυτά θα πρέπει να είναι ικανά να επισύρουν την άρνηση της αναγνώρισης απόφασης.
56.      Θα έλεγα μάλιστα ότι, αν εξαιρέσει κανείς την άποψη αυτή της Γερμανικής Κυβερνήσεως, τα όσα εκτέθηκαν αμέσως ανωτέρω δεν φαίνεται να αποτελούν αντικείμενο αμφισβήτησης. Ωστόσο, το ζήτημα που θέτει το αιτούν δικαστήριο αφορά μία άλλη παράμετρο του συστήματος αναγνώρισης αποφάσεων που ορίζει ο κανονισμός 1215/2012, την οποία και θα εξετάσω στη συνέχεια.
Γ.      Αποτελεί «απόφαση» η παρεμπίπτουσα απόφαση με την οποία δικαστήριο κράτους μέλους διαπιστώνει ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία κατά παράβαση συμφωνίας παρέκτασης;
57.      Αναγκαία προϋπόθεση για την εφαρμογή των κανόνων που ορίζει ο κανονισμός 1215/2012 σχετικά με την αναγνώριση και την εκτέλεση «αποφάσεων», και οι οποίοι περιγράφονται στο προηγούμενο μέρος των παρουσών προτάσεων, είναι να μπορεί η εκάστοτε πράξη του δικαστηρίου να μπορεί πράγματι να χαρακτηριστεί «απόφαση». Στην πραγματικότητα, τα ερωτήματα που έχει υποβάλει το αιτούν δικαστήριο αφορούν ακριβώς τη συγκεκριμένη προϋπόθεση.
58.      Πράγματι, σε περίπτωση που κριθεί ότι οι διατάξεις με τις οποίες τα ισπανικά δικαστήρια διαπίστωσαν ότι έχουν διεθνή δικαιοδοσία χωρίς όμως να αποφανθούν επί των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των διαδίκων –αντιθέτως προς ό,τι συνέβη στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Gjensidige– δεν αποτελούν «αποφάσεις» κατά την έννοια του κανονισμού 1215/2012, τότε τα δικαστήρια που επιλήφθηκαν δεύτερα (εν προκειμένω, τα γερμανικά) δεν θα έχουν την υποχρέωση να τις αναγνωρίσουν. Με άλλα λόγια, αν αντιλαμβάνομαι ορθώς τη σχετική συλλογιστική, τα δικαστήρια που επιλήφθηκαν δεύτερα δεν θα υποχρεούνται να θεωρήσουν ότι δεσμεύονται από την κρίση των πρώτων επιληφθέντων δικαστηρίων (εν προκειμένω των ισπανικών) σχετικά με το ζήτημα της διεθνούς δικαιοδοσίας, επομένως δεν θα υποχρεούνται να κηρύξουν εαυτά αναρμόδια, αλλά θα δύνανται, κατ’ εφαρμογήν της επίμαχης συμφωνίας παρέκτασης, να προχωρήσουν στην εκδίκαση της αγωγής της Kanadevia.
59.      Επισημαίνω ότι οι διάδικοι και οι λοιποί μετέχοντες στην παρούσα διαδικασία μπορούν να χωριστούν σε δύο παρατάξεις, ανάλογα με την απάντηση που προτείνουν στο ως άνω ερώτημα όπως αυτό μόλις συνοψίστηκε. Από τη μία πλευρά, η Babcock, η Ισπανική και η Τσεχική Κυβέρνηση, καθώς και η Επιτροπή,
θεωρούν ότι πράξεις όπως η επίμαχη παρεμπίπτουσα απόφαση εμπίπτουν στην έννοια της «απόφασης» κατά
το άρθρο 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού
1215/2012 (και, επομένως, ότι πρέπει να αναγνωρίζονται απανταχού στην Ένωση, κατ’
εφαρμογήν των κανόνων που περιγράφονται στην προηγούμενη ενότητα). Από την άλλη πλευρά, η Kanadevia και η Κυπριακή Κυβέρνηση υποστηρίζουν την αντίθετη άποψη, την οποία φαίνεται να προκρίνει και το αιτούν δικαστήριο.
60.      Προσωπικά, με βρίσκει επί της ουσίας σύμφωνο η πρώτη από τις δύο αυτές απόψεις.
61.      Προκειμένω να εξηγήσω για ποιους λόγους καταλήγω σε αυτό το συμπέρασμα, θα κάνω ορισμένες προκαταρκτικές παρατηρήσεις σχετικά με την έννοια της «απόφασης» (1), προτού προχωρήσω στην ερμηνεία της συγκεκριμένης αυτοτελούς έννοιας του δικαίου της Ένωσης υπό το πρίσμα αφενός μεν του γράμματος της και του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται (2), αφετέρου δε των σκοπών που επιδιώκει (3).
1.      Προκαταρκτικές παρατηρήσεις σχετικά με την έννοια της απόφασης
62.      Επισημαίνω ότι το αιτούν δικαστήριο διερωτάται σχετικά με τον όρο «απόφαση» ο οποίος απαντά στο
άρθρο 36, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2012,
διάταξη που ορίζει ότι
«απόφαση η οποία έχει εκδοθεί σε ένα κράτος μέλος αναγνωρίζεται στα υπόλοιπα κράτη μέλη χωρίς να απαιτείται ειδική διαδικασία».
63.      Ο ορισμός του εν λόγω όρου περιλαμβάνεται στο άρθρο 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1215/2012, κατά το οποίο ως «απόφαση» νοείται «κάθε απόφαση που εκδίδεται από δικαστήριο του κράτους μέλους, όποια και αν είναι η ονομασία της, π.χ. διάταξη, εντολή, απόφαση ή διαταγή εκτελέσεως, καθώς και κάθε απόφαση για τον προσδιορισμό των δικαστικών εξόδων από το γραμματέα του δικαστηρίου». Η εν λόγω διάταξη ορίζει επίσης ότι «για τους σκοπούς του κεφαλαίου
III [περί αναγνώρισης και εκτέλεσης], [ο όρος αυτός] περιλαμβάνει ασφαλιστικά μέτρα, που διατάσσονται από δικαστήριο το οποίο έχει διεθνή δικαιοδοσία επί της ουσίας της υπόθεσης δυνάμει του παρόντος κανονισμού». Στο πλαίσιο αυτό, ο μοναδικός περιορισμός που θέτει το άρθρο 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1215/2012 έγκειται στη διευκρίνιση που διαλαμβάνεται στην τελευταία περίοδο της διάταξης, ήτοι ότι ο όρος «απόφαση» «δεν περιλαμβάνει ασφαλιστικά μέτρα που διατάσσονται από τέτοιο δικαστήριο χωρίς κλήτευση του εναγομένου εκτός εάν η απόφαση που προβλέπει το μέτρο έχει επιδοθεί στον εναγόμενο πριν από την εκτέλεσή τους».
64.      Επιπλέον, από τη νομολογία του Δικαστηρίου, αρχής γενομένης από τις αποφάσεις του σχετικά με τη Σύμβαση των Βρυξελλών του 1968, συνάγεται ότι η έννοια αυτή του δικαίου της Ένωσης πρέπει να ερμηνεύεται διασταλτικώς (31). Στο πνεύμα αυτό, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η έννοια αυτή
«καταλαμβάνει κάθε απόφαση εκδοθείσα από δικαστήριο κράτους μέλους, χωρίς να χρειάζεται να γίνει διάκριση με βάση το περιεχόμενο της επίμαχης απόφασης, εφόσον αποτέλεσε ή μπορούσε να αποτελέσει, στο κράτος μέλος προέλευσης, κατά διαφόρους τρόπους, αντικείμενο κατ’ αντιμωλίαν διαδικασίας» (32).
65.      Ειδικότερα, στην απόφαση
Mærsk το Δικαστήριο έκρινε ότι η έννοια της απόφασης αφορά και τις μη οριστικές αποφάσεις καθώς και τις αποφάσεις που διατάσσουν ασφαλιστικά μέτρα (όπως η διάταξη η οποία προσδιορίζει προσωρινώς το ποσό στο οποίο περιορίζεται η ευθύνη πλοιοκτήτη) (33). Στη δε απόφαση Gothaer, το Δικαστήριο έκρινε περαιτέρω ότι στην έννοια αυτή εμπίπτει και η απόφαση με την οποία το δικαστήριο κράτους μέλους κήρυξε εαυτό αναρμόδιο, θεμελιώνοντας την κρίση του σε ρήτρα περί απονομής δικαιοδοσίας (με την οποία είχε απονεμηθεί, στην υπόθεση εκείνη, αποκλειστική διεθνής δικαιοδοσία στα ισλανδικά δικαστήρια) (34).
66.      Κατόπιν των ως άνω, γενικού χαρακτήρα υπομνήσεων, θα προχωρήσω τώρα στην πιο συγκεκριμένη εξέταση του ζητήματος αν εμπίπτει στην έννοια της «απόφασης» η παρεμπίπτουσα απόφαση με την οποία δικαστήριο κράτους μέλους διαπιστώνει ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία (και δη κατά παράβαση συμφωνίας παρέκτασης), χωρίς όμως ακόμη να εκφέρει κρίση επί των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των διαδίκων.
2.      Γραμματική και συστηματική ερμηνεία
67.      Καταρχάς, η ευρεία διατύπωση του ορισμού της «απόφασης» στο άρθρο 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1215/2012 κάθε άλλο παρά οδηγεί στη διαπίστωση ότι δεν εμπίπτουν στην έννοια αυτή παρεμπίπτουσες αποφάσεις όπως η επίμαχη εν προκειμένω, κάτι που άλλωστε αναγνωρίζει και το αιτούν δικαστήριο. Εξάλλου, δεν φαίνεται να αμφισβητείται ότι η απόφαση αυτή «αποτέλεσε ή μπορούσε να αποτελέσει, στο κράτος μέλος προέλευσης, κατά διαφόρους τρόπους, αντικείμενο κατ’ αντιμωλίαν διαδικασίας», κατά την έννοια της νομολογίας που παρατίθεται στο σημείο 64 των παρουσών προτάσεων.
68.      Εν προκειμένω, ιδιαίτερη σημασία φαίνεται να έχουν οι αποφάσεις Mærsk και Gothaer περί των οποίων έγινε λόγος προηγουμένως, καθόσον με τις αποφάσεις αυτές το Δικαστήριο προέκρινε τη διασταλτική ερμηνεία της έννοιας της «απόφασης», στην οποία άλλωστε κατατείνει και ο ορισμός της έννοιας αυτής, εξού και η Babcock παραπέμπει στις αποφάσεις αυτές προς επίρρωση του ισχυρισμού της ότι οι αποφάσεις διαδικαστικού χαρακτήρα (με τις οποίες δεν κρίνεται επί της ουσίας της η αγωγή) δεν αποκλείονται από το περιεχόμενο της έννοιας της «απόφασης».
69.      Βεβαίως, δεν διαφωνώ με την άποψη του αιτούντος δικαστηρίου ότι οι περιπτώσεις των αποφάσεων που αφορά η ανωτέρω νομολογία δεν είναι ευθέως συγκρίσιμες με εκείνη της επίμαχης εν προκειμένω παρεμπίπτουσας απόφασης. Από τη μία πλευρά, στις αποφάσεις με τις οποίες διατάσσεται ασφαλιστικό μέτρο (όπως εκείνη που εξετάστηκε στην υπόθεση Mærsk) διαλαμβάνεται όντως κρίση, έστω και προσωρινή, επί των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των διαδίκων, σε αντίθεση με την υπό εξέταση εν προκειμένω απόφαση. Από την άλλη πλευρά, η απόφαση με την οποία το δικαστήριο
απεκδύεται τη δικαιοδοσία του υπέρ άλλου δικαστηρίου (τρίτης χώρας) κατ’ επίκληση συμφωνίας παρέκτασης (ζήτημα επίδικο στην υπόθεση Gothaer) είναι απόφαση που περατώνει τη δίκη, σε αντίθεση με την παρεμπίπτουσα απόφαση που εξετάζεται εν προκειμένω (με την οποία το δικαστήριο διαπιστώνει ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσει την αγωγή).
70.      Ωστόσο, το γεγονός ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη απόφαση διαφέρει, κατά τον έναν ή τον άλλο τρόπο, από τις αποφάσεις που εξετάστηκαν στις υποθέσεις Mærsk και Gothaer δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι δεν είναι δυνατόν να εμπίπτει στον ορισμό της έννοιας της «απόφασης». Απεναντίας, λαμβάνοντας υπόψη την ευρεία διατύπωση του ορισμού αυτού, δεν αντιλαμβάνομαι τους λόγους για τους οποίους θα πρέπει να θεωρηθεί ότι δεν εμπίπτει στην έννοια αυτή, ειδικώς, η απόφαση που «απλώς» διαπιστώνει την ύπαρξη διεθνούς δικαιοδοσίας (ενδεχομένως κατά παράβαση συμφωνίας παρέκτασης), σε αντίθεση με τις αποφάσεις με τις οποίες διατυπώνεται κρίση σχετικά με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των διαδίκων. Ούτε θεωρώ ότι ασκεί επιρροή η παρατήρηση του αιτούντος δικαστηρίου και της Γερμανικής Κυβερνήσεως, κατά την άποψη των οποίων η εξαίρεση δικαιολογείται από το γεγονός ότι τα έννομα αποτελέσματα της επίμαχης παρεμπίπτουσας απόφασης είναι «αμιγώς εσωτερικής» φύσης για την (εκκρεμή) δίκη.
71.      Βεβαίως, δεν είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς μεταξύ των αποφάσεων που αφορούν, αποκλειστικώς, το ζήτημα της διεθνούς δικαιοδοσίας και των αποφάσεων που κρίνουν επί των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των διαδίκων (ή, ακόμη, των αποφάσεων με τις οποίες κρίνεται τόσο το ζήτημα της δικαιοδοσίας όσο και η ουσία της υπόθεσης). Επιπλέον, δεν αρνούμαι ότι στις επιμέρους εθνικές έννομες τάξεις προβλέπονται διάφορες ειδικές κατηγορίες δικαστικών αποφάσεων, οι έννομες συνέπειες των οποίων ενδέχεται να ποικίλουν, ανάλογα με το εκάστοτε εθνικό δίκαιο.
72.      Εντούτοις, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, οι έννοιες που χρησιμοποιούνται από τον κανονισμό 1215/2012 πρέπει να ερμηνεύονται αυτοτελώς, κάτι που ισχύει και για την επίμαχη εν προκειμένω έννοια, όπως έχω ήδη επισημάνει.
73.      Είναι γεγονός ότι την αναγνώριση απόφασης τη ζητεί, κατά κανόνα, ο διάδικος που επιθυμεί να προβάλει ουσιαστικό δικαίωμα το οποίο του έχει απονεμηθεί, ή το οποίο έχει αναγνωριστεί, κ.ο.κ.. Ωστόσο, από τον ορισμό της έννοιας της «απόφασης» ουδόλως προκύπτει ότι η αληθής βούληση του νομοθέτη της Ένωσης ήταν να εντάξει στον κύκλο των πράξεων των δικαιοδοτικών οργάνων που είναι δεκτικές αναγνώρισης μόνον όσες έχουν συγκεκριμένο περιεχόμενο (για παράδειγμα, όσες κρίνουν επί των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των διαδίκων και δεν αφορούν μόνον το ζήτημα της διεθνούς δικαιοδοσίας). Αντιθέτως, όπως έχω ήδη επισημάνει στο σημείο 65 των παρουσών προτάσεων, το Δικαστήριο έχει απορρίψει την άποψη ότι ο χαρακτηρισμός μιας δικαστικής κρίσης ως «απόφασης» θα πρέπει να εξαρτάται, ακριβώς, από το περιεχόμενό της. Υπενθυμίζω συναφώς ότι, στην απόφαση Gothaer, το Δικαστήριο περιέλαβε στην έννοια της «απόφασης» δικαστική κρίση με περιεχόμενο τη διαπίστωση έλλειψης δικαιοδοσίας, αντιπαρερχόμενο τις παρεμφερείς ανησυχίες που είχε εκφράσει στην υπόθεση εκείνη το αιτούν δικαστήριο, το οποίο επικαλείτο θεωρητικής φύσεως ιδιαιτερότητες του οικείου εθνικού δικαίου, σχετικές με τον χαρακτηρισμό των αποφάσεων περί ελλείψεως δικαιοδοσίας (35).
74.      Όσον αφορά δε το πλαίσιο εντός του οποίου χρησιμοποιείται η έννοια «απόφαση», εκτιμώ ότι η σημασία του να γίνεται δεκτό ότι αποφάσεις όπως η επίμαχη εν προκειμένω παρεμπίπτουσα απόφαση εμπίπτουν πράγματι στον ορισμό της έννοιας αυτής αναδεικνύεται ιδίως σε περιπτώσεις  εκκρεμοδικίας.
75.      Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, βάσει του γενικού περί εκκρεμοδικίας  κανόνα του άρθρου 29, παράγραφοι 1 και 3, του κανονισμού 1215/2012, εφόσον το πρώτο επιληφθέν δικαστήριο διαπιστώσει ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία, τότε κάθε άλλο δικαστήριο που έχει επιληφθεί αγωγής με το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία μεταξύ των ιδίων διαδίκων υποχρεούται πλέον να κηρύξει εαυτό αναρμόδιο. Κατ’ εφαρμογήν δε του κανόνα της αντιστροφής της χρονικής προτεραιότητας τον οποίο προβλέπουν οι ειδικές περί εκκρεμοδικίας  διατάξεις του άρθρου 31, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού 1215/2012, την ίδια υποχρέωση υπέχει, mutatis mutandis, κάθε άλλο δικαστήριο πέραν εκείνου που ορίζεται στη συμφωνία παρέκτασης εφόσον το τελευταίο διαπιστώσει ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία.
76.      Υπ’ αυτήν την έννοια, το εύλογο ερώτημα που προκύπτει είναι πώς θα διασφαλιστεί η ορθή τήρηση των εν λόγω υποχρεώσεων (των δικαστηρίων που καλούνται να κηρύξουν εαυτά αναρμόδια) εάν γίνει δεκτό ότι δεν εμπίπτουν στην έννοια της «απόφασης» που μπορεί (και πρέπει) να αναγνωριστεί οι πράξεις των δικαστικών οργάνων που το περιεχόμενό τους αφορά «μόνον» τη διαπίστωση περί ύπαρξης διεθνούς δικαιοδοσίας.
77.      Πράγματι, εάν γίνει δεκτό ότι δεν μπορεί να θεωρούνται «αποφάσεις» που πρέπει υποχρεωτικά να αναγνωρίζονται οι «αυτοτελείς» περί δικαιοδοσίας δικαστικές κρίσεις, τότε τα δικαστήρια που θα κληθούν να κρίνουν –όχι κατά προτεραιότητα, βάσει του εκάστοτε εφαρμοστέου περί εκκρεμοδικίας κανόνα– αν έχουν διεθνή δικαιοδοσία δεν θα υποχρεούνται να κηρύξουν εαυτά αναρμόδια αν η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου που έχει προτεραιότητα έχει ήδη διαπιστωθεί μεν, αλλά με παρεμπίπτουσα απόφαση. Με τη σειρά της, η κατάσταση αυτή θα γεννούσε το κίνδυνο να στερηθούν  οι περί εκκρεμοδικίας  κανόνες του κανονισμού 1215/2012 την πρακτική τους αποτελεσματικότητα (και τούτο, ανεξαρτήτως αν η εκάστοτε περίπτωση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής τού γενικού ή του ειδικού κανόνα περί εκκρεμοδικίας).
78.      Τούτων
λεχθέντων, θα μπορούσε πάντως να υποστηριχθεί και η άποψη ότι η εφαρμογή του περί εκκρεμοδικίας κανόνα δεν
εξαρτάται από το αν γεννάται θέμα αναγνώρισης της απόφασης κατά την έννοια του άρθρου 36, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2012. Πράγματι, μπορεί να προβληθεί το επιχείρημα ότι αποφάσεις που το περιεχόμενό τους αφορά, αποκλειστικά, τις περί διεθνούς δικαιοδοσίας διαπιστώσεις του δικαστηρίου δεν περιλαμβάνουν «εκτελεστές» διατάξεις (υπό την έννοια ότι οι διατάξεις τους δεν αφορούν τη διάγνωση ουσιαστικών δικαιωμάτων και των σύστοιχων με τα δικαιώματα αυτά υποχρεώσεων), ήτοι δεν περιλαμβάνουν τις διατάξεις που φαίνεται ότι ενέπνευσαν τη θέσπιση των κανόνων περί αναγνώρισης και εκτέλεσης (36). Επομένως –θα μπορούσε συνακόλουθα να υποστηριχθεί–, η υποχρέωση, ιδίως, κάθε άλλου δικαστηρίου να κηρύξει εαυτό αναρμόδιο εφόσον έχει ήδη διαπιστωθεί η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου που έχει προτεραιότητα απορρέει από τις ειδικές υποχρεώσεις που θεσπίζουν τα άρθρα 29, παράγραφος 3, και 31, παράγραφος 3, του κανονισμού 1215/2012. Επεκτείνοντας δε τη συλλογιστική αυτή, θα μπορούσε να αχθεί κανείς στο συμπέρασμα ότι, για τη γέννηση της εν λόγω υποχρέωσης, δεν είναι απαραίτητη η ύπαρξη «απόφασης» κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο αʹ, του εν λόγω κανονισμού.
79.      Ωστόσο, από την απόφαση Gothaer συνάγεται ότι αποφάσεις το περιεχόμενο των οποίων συνίσταται αποκλειστικά σε διαπιστώσεις σχετικές με την ύπαρξη διεθνούς δικαιοδοσίας είναι πράγματι «αποφάσεις» δεκτικές αναγνώρισης. Επομένως –και με την επιφύλαξη του ενδεχομένου να θελήσει το Δικαστήριο να αναθεωρήσει την ανωτέρω κρίση του (37)–, τυχόν αποδοχή της αντίθετης άποψης θα αντέφασκε με τη νομολογία του. Πράγματι, οι διαφορές μεταξύ της κατάστασης που προκύπτει όταν το δικαστήριο με την απόφασή του απεκδύεται τη δικαιοδοσία (περίπτωση της υπόθεσης Gothaer) και εκείνης που προκύπτει όταν διαπιστώνει ότι έχει δικαιοδοσία (περίπτωση της υπό κρίση υπόθεσης) –και εφόσον αμφότερες οι περιπτώσεις εξετάζονται συγκεκριμένα υπό το πρίσμα του περιεχομένου των οικείων αποφάσεων–, μου φαίνονται, αν μη τι άλλο, δυσδιάκριτες.
80.      Συναφώς, φρονώ ότι, με την υπαγωγή πράξεων των δικαιοδοτικών οργάνων όπως η επίμαχη εν προκειμένω παρεμπίπτουσα απόφαση στην έννοια της (δεκτικής αναγνώρισης) «απόφασης»
αποτρέπεται
ο κίνδυνος
να μην εκπληρώσει το δικαστήριο την υποχρέωσή του
να κηρύξει εαυτό αναρμόδιο κατ’
εφαρμογήν των περί εκκρεμοδικίας κανόνων,
επικαλούμενο ότι η απόφαση με την οποία διαπιστώνεται μόνον η ύπαρξη διεθνούς δικαιοδοσίας του δικαστηρίου να εκδικάσει την αγωγή δεν περιλαμβάνει εκτελεστές διατάξεις, και ότι, ως εκ τούτου,
για την απόφαση αυτή δεν χωρεί επίκληση της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης.
81.      Ωστόσο, η άποψη ότι η παρεμπίπτουσα απόφαση με την οποία το δικαστήριο διαπιστώνει απλώς ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσει την αγωγή εμπίπτει στην έννοια της «απόφασης» κατά το άρθρο 2, στοιχείο αʹ, και το άρθρο 36, παράγραφος 1, του κανονισμού
1215/2012,
πρέπει να εξεταστεί επίσης και υπό το πρίσμα των σκοπών που επιδιώκει ο εν λόγω κανονισμός.
3.      Εκτίμηση των συναφών σκοπών του κανονισμού
82.      Είναι μάλλον προφανές ότι η διαπίστωση ότι παρεμπίπτουσα απόφαση όπως η επίμαχη εν προκειμένω συνιστά «απόφαση» κατά την έννοια των άρθρων 2, στοιχείο αʹ, και 36, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2012 συνάδει τόσο με την αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης όσο και με τον σκοπό της διασφάλισης της ελεύθερης κυκλοφορίας των αποφάσεων. Παραμένει ωστόσο προς διερεύνηση το ζήτημα αν η διαπίστωση αυτή θα πρέπει να διαφοροποιηθεί υπό το πρίσμα του ειδικού σκοπού που συνίσταται στη διασφάλιση της πρακτικής αποτελεσματικότητας των συμφωνιών παρέκτασης, σκοπό τον οποίο –όπως έχει ήδη εκτεθεί–
ο κανονισμός
1215/2012 επιδιώκει να επιτύχει μέσω της θέσπισης του περί εκκρεμοδικίας  κανόνα του άρθρου
31, παράγραφος 2 (όπως διαλαμβάνεται στην αιτιολογική σκέψη
22 του κανονισμού).
83.      Κατά την εκτίμηση του αιτούντος δικαστηρίου, οι συμφωνίες αυτές θα στερηθούν την πρακτική τους αποτελεσματικότητα εφόσον γίνει δεκτό ότι η επίμαχη εν προκειμένω παρεμπίπτουσα απόφαση αποτελεί «απόφαση» που πρέπει να αναγνωριστεί. Επιπλέον,
αν η παρεμπίπτουσα αυτή απόφαση αναγνωριστεί παρά το γεγονός ότι τα ισπανικά δικαστήρια κατά την έκδοσή της παρέλειψαν να εφαρμόσουν τη διάταξη του άρθρου 31, παράγραφος 2, του κανονισμού 1215/2012, τούτο επί της ουσίας θα επιφέρει το ίδιο αποτέλεσμα το οποίο θα προέκυπτε και πριν από τη θέσπιση του ειδικού περί εκκρεμοδικίας κανόνα, ήτοι εκείνο ακριβώς το αποτέλεσμα το οποίο ο κανόνας αυτός σκοπεί να αποτρέψει (σημεία 49 έως 51 των παρουσών προτάσεων), όπως ισχυρίζεται επί της ουσίας η Kanadevia.
84.      Όπως έχω ήδη αναφέρει εν παρόδω στο εισαγωγικό μέρος των παρουσών προτάσεων, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, σε αντίθεση με την υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Gjensidige, εν προκειμένω η αγωγή δεν έχει ακόμη κριθεί επί της ουσίας, ως εκ τούτου είναι ακόμη δυνατή η επαναφορά της υπόθεσης στην
ορθή από απόψεως δικαιοδοσίας οδό, δεδομένου ότι τα δικαστήρια που επιλήφθηκαν πρώτα (εν προκειμένω, τα ισπανικά) διατηρούν τη δυνατότητα να εφαρμόσουν τον κανόνα του άρθρου 31, παράγραφος 2, του κανονισμού
2015/2012 διατάσσοντας την αναστολή της ενώπιόν τους διαδικασίας υπέρ του δικαστηρίου που ορίζεται στη συμφωνία. Μάλιστα, το αιτούν δικαστήριο θεωρεί ότι, λόγω της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης, η δυνατότητα αυτή δεν αναιρείται, ανεξαρτήτως αν η περί διεθνούς δικαιοδοσίας κρίση των ισπανικών δικαστηρίων περιβάλλεται ισχύ δεδικασμένου κατά το ισπανικό δίκαιο.
85.      Στο ίδιο πνεύμα, η Γερμανική και η Κυπριακή Κυβέρνηση θεωρούν ότι ο όρος «απόφαση» πρέπει να τύχει συσταλτικής ερμηνείας (κατά παρέκκλιση από την προσέγγιση που έχει παγίως προκρίνει το Δικαστήριο στη σχετική με την έννοια αυτή νομολογία του). Η Γερμανική Κυβέρνηση αναγνωρίζει μεν ότι η συσταλτική ερμηνεία θα περιστείλει την υποχρέωση αμοιβαίας αναγνώρισης και θα θίξει την αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Θεωρεί, ωστόσο, ότι, καθώς τα έννομα αποτελέσματα της επίμαχης παρεμπίπτουσας απόφασης είναι «εσωτερικά», όπως προαναφέρθηκε, οι συνέπειες αυτές θα ελαχιστοποιηθούν. Κατά δε την εκτίμηση της ίδιας Κυβερνήσεως, πολύ σοβαρότερες θα είναι οι συνέπειες που θα προκύψουν για την αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης εάν γίνει δεκτό ότι αποφάσεις εκδοθείσες κατά παράβαση του άρθρου
31, παράγραφος 2, του κανονισμού
2015/2015 μπορούν να τύχουν αναγνώρισης.
86.      Μολονότι αναγνωρίζω ότι οι ανησυχίες όσον αφορά τη διασφάλιση της πρακτικής αποτελεσματικότητας των συμφωνιών παρέκτασης είναι θεμιτές, είμαι ωστόσο της γνώμης ότι η προστασία με την οποία περιβάλλει τις εν λόγω συμφωνίες ο ειδικός περί εκκρεμοδικίας  κανόνας του άρθρου
31, παράγραφος 2, του κανονισμού
1215/2012 δεν δικαιολογεί την κρίση ότι αποφάσεις που κρίνουν μόνον επί του ζητήματος της διεθνούς δικαιοδοσίας δεν εμπίπτουν στην έννοια της «απόφασης»
κατά τον κανονισμό
1215/2012.
87.      Πρώτον, υπενθυμίζω ότι ο κανονισμός αυτός βασίζεται στη θεμελιώδη παραδοχή ότι, όσον αφορά την εφαρμογή των περί διεθνούς δικαιοδοσίας κανόνων, τα δικαστήρια των κρατών μελών είναι ισότιμα μεταξύ τους. Η παραδοχή αυτή βρίσκει έρεισμα στην αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης η οποία διαπνέει τον κανονισμό 1215/2012, και η οποία συγκεκριμενοποιείται στην εξαντλητική απαρίθμηση των επιτρεπτών λόγων άρνησης της αναγνώρισης των αποφάσεων (στην οποία απαρίθμηση δεν περιλαμβάνεται η παράβαση συμφωνίας παρέκτασης, ούτε καν των κανόνων περί εκκρεμοδικίας).
Στο σύστημα που θεσπίζει ο κανονισμός
αυτός, οι επιτρεπτοί λόγοι άρνησης της αναγνώρισης είναι απολύτως περιορισμένοι,
κατά συνέπεια αν ο εναγόμενος
προτίθεται να αμφισβητήσει τη διεθνή δικαιοδοσία του κράτους προέλευσης είναι υποχρεωμένος να το πράξει μετερχόμενος το σύστημα ενδίκων μέσων του ίδιου αυτού κράτους μέλους (38).
88.       Ωστόσο, εάν γινόταν δεκτό ότι απόφαση με την οποία διαπιστώνεται μόνον η ύπαρξη διεθνούς δικαιοδοσίας (κατά παράβαση συμφωνίας παρέκτασης) δεν αποτελεί «απόφαση» κατά την έννοια του κανονισμού 1215/2012,
τούτο θα αντέβαινε στο σύστημα που θεσπίζει ο κανονισμός
αυτός και θα ισοδυναμούσε με τη δημιουργία μιας καινούργιας κατηγορίας πράξεων εκδιδομένων από δικαιοδοτικά όργανα για τις οποίες δεν θα ισχύει η υποχρέωση της αμοιβαίας αναγνώρισης –ήτοι ουσιαστικά με μια μη προβλεπόμενη εξαίρεση στην
εφαρμογή της αρχής αυτής (39).
89.      Δεύτερον, αντίθετη παραδοχή θα συνεπαγόταν,
ουσιαστικά, ότι το δικαστήριο το οποίο διεκδικεί την αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία κατ’ επίκληση συμφωνίας παρέκτασης η οποία δεν ελήφθη υπόψη θα μπορούσε να προχωρήσει σε εκδίκαση της υπόθεσης, επομένως θα διατηρούνταν μια κατάσταση παράλληλων ένδικων διαδικασιών, με επακόλουθο
να γεννάται κίνδυνος έκδοσης αντιφατικών αποφάσεων. Ωστόσο, αυτός ακριβώς είναι ο κίνδυνος
που θέλησε να αποτρέψει ο νομοθέτης της Ένωσης με τη θέσπιση του ειδικού περί εκκρεμοδικίας κανόνα του άρθρου 31, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού 1205/2015 (όπως εξάλλου και με τη θέσπιση του γενικού περί εκκρεμοδικίας κανόνα του άρθρου
29, παράγραφοι 1 και 3, του ίδιου κανονισμού) (40). Ως προς το ζήτημα αυτό, είμαι της γνώμης ότι, οσάκις δεν επιτυγχάνεται ο
συντονισμός των παράλληλων ένδικων διαδικασιών –ακριβώς επειδή δεν εφαρμόστηκε ο ειδικός περί εκκρεμοδικίας κανόνας του άρθρου 31, παράγραφος 2, του κανονισμού 1215/2012–, τότε η εμμονή στην αξίωση να τηρηθεί η συμφωνία παρέκτασης (και, επομένως, στην άποψη ότι τα δικαστήρια που ορίζονται στη συμφωνία θα πρέπει να μπορούν να εκδικάσουν τη διαφορά) έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τον σκοπό της αποτροπής της παράλληλης
εκδίκασης της υπόθεσης και της έκδοσης αντιφατικών αποφάσεων. Για τον λόγο αυτό, φρονώ ότι, από την άποψη της επίτευξης του σκοπού αυτού, βέλτιστη λύση (η οποία, κατ’ επέκταση, ευνοεί και την επίτευξη του σκοπού της ορθής απονομής της δικαιοσύνης) αποτελεί η προσφυγή στον κανόνα του άρθρου
29, παράγραφος
3, του κανονισμού
1215/2012 (41).
90.      Η εφαρμογή της λύσης αυτής συνεπάγεται ότι,
όταν δικαστήριο άλλο από εκείνο που ορίζεται με αποκλειστική συμφωνία παρέκτασης εκδίδει πρώτο απόφαση (και δη απόφαση παρεμπίπτουσα η οποία διαπιστώνει την ύπαρξη δικαιοδοσίας του δικαστηρίου, κατά παράβαση της συμφωνίας παρέκτασης και του περί εκκρεμοδικίας  κανόνα του άρθρου
31, παράγραφος 2, του κανονισμού
1215/2012), τότε το δικαστήριο που ορίζεται στη συμφωνία θα πρέπει να κηρύξει εαυτό αναρμόδιο, εφαρμόζοντας τον γενικό περί εκκρεμοδικίας  κανόνα του άρθρου
29, παράγραφος 3, του ίδιου κανονισμού. Πράγματι, φρονώ ότι, αφ’
ής στιγμής καταστεί σαφές ότι ο μηχανισμός του άρθρου
31, παράγραφος 2, του κανονισμού
1215/2012 δεν στάθηκε ικανός να αποτρέψει την παράλληλη
εκδίκαση και ότι το δικαστήριο που αποφάνθηκε πρώτο (και δη διαπιστώνοντας ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία) δεν είναι εκείνο που ορίζεται στη συμφωνία, τότε για τις παράλληλες δίκες που τέθηκαν σε κίνηση θα πρέπει να εφαρμοστεί ο γενικός περί εκκρεμοδικίας  κανόνας του άρθρου
29 του κανονισμού
1215/2012.
91.      Όσον αφορά το τελευταίο αυτό ζήτημα, θα ήθελα να διασκεδάσω τις ανησυχίες που εξέφρασαν τόσο το αιτούν δικαστήριο όσο και η Kanadevia λέγοντας ότι δεν θεωρώ ότι η λύση αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει σε κατάσταση αρνητικής σύγκρουσης διεθνούς δικαιοδοσίας (ήτοι σε κατάσταση κατά την οποία η εφαρμογή των κανόνων περί διεθνούς δικαιοδοσίας καταλήγει στο να μην έχει κανένα δικαστήριο διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσει την υπόθεση). Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το ζήτημα αυτό θα μπορούσε πράγματι να προκύψει στην περίπτωση που τα γερμανικά δικαστήρια κηρύξουν εαυτά αναρμόδια παρά την υφιστάμενη συμφωνία παρέκτασης και εξαφανιστεί η αρχική απόφαση των ισπανικών δικαστηρίων –που το αιτούν δικαστήριο θεωρεί ότι έχει εκδοθεί κατά παράβαση του άρθρου 31, παράγραφος 2, του κανονισμού 1215/2012, κάτι το οποίο, αν αντιλαμβάνομαι ορθώς τον
συλλογισμό, αυξάνει τις πιθανότητες εξαφάνισης της απόφασης.
92.      Πράγματι, η ανησυχία αυτή δεν είναι αβάσιμη. Θα πρέπει να εξηγηθεί ότι οι περί εκκρεμοδικίας  κανόνες του κανονισμού 1215/2012 αποσκοπούν πρωτίστως στην αποτροπή καταστάσεων θετικής σύγκρουσης διεθνούς δικαιοδοσίας (και του παρεπόμενου προβλήματος της ενδεχόμενης έκδοσης αντιφατικών αποφάσεων). Ωστόσο, είναι προφανές ότι η ερμηνεία του κανονισμού αυτού θα πρέπει βεβαίως να διασφαλίζει
τον σεβασμό του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, το οποίο κατοχυρώνει το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
93.      Σημειώνεται επ’ αυτού ότι από τη διάταξη περί παραπομπής δεν προκύπτει με απόλυτη σαφήνεια αν η απόφαση των ισπανικών δικαστηρίων υπόκειται ή όχι σε ένδικα μέσα σύμφωνα με το ισπανικό δίκαιο. Ωστόσο, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση η Ισπανική Κυβέρνηση διευκρίνισε ότι η απόφαση δεν υπόκειται σε ένδικα μέσα (ήτοι ότι δεν είναι πλέον δυνατόν να αμφισβητηθεί η διεθνής δικαιοδοσία των ισπανικών δικαστηρίων).
94.      Από τη μία πλευρά, η συγκεκριμένη πτυχή του ζητήματος θα μπορούσε εκ πρώτης όψεως  να θεωρηθεί άνευ σημασίας διότι, όπως ισχυρίζονται η Babcock, η Τσεχική Κυβέρνηση και η Επιτροπή, η αναγνώριση ή μη μιας απόφασης δεν εξαρτάται από το αν αυτή υπόκειται σε ένδικα μέσα.
Πράγματι, κατά το άρθρο 38, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1215/2012
«το δικαστήριο ή άλλη αρχή ενώπιον της οποίας γίνεται επίκληση απόφασης που έχει εκδοθεί σε άλλο κράτος μέλος δύναται να αναστείλει τη διαδικασία, εν όλω ή εν μέρει: α) εάν η απόφαση έχει προσβληθεί στο κράτος μέλος προέλευσης […]» (42).
Από την a contrario ερμηνεία της διάταξης αυτής προκύπτει ότι η αναγνώριση απόφασης είναι δυνατή ακόμη και αν αυτή δεν έχει ισχύ δεδικασμένου σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους προέλευσης.
95.      Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, υπενθυμίζω ότι, κατ’
εφαρμογήν τόσο του γενικού όσο και του ειδικού περί εκκρεμοδικίας  κανόνα του κανονισμού
1215/2012, η υποχρέωση του δικαστηρίου να κηρύξει εαυτό αναρμόδιο υπέρ άλλου δικαστηρίου δεν γεννάται παρά μόνον όταν το δικαστήριο που έχει προτεραιότητα διαπιστώσει
ότι έχει όντως διεθνή δικαιοδοσία. Το δε γράμμα των σχετικών διατάξεων δεν διευκρινίζει ποιο είναι το χρονικό σημείο κατά το οποίο θα πρέπει να θεωρείται τετελεσμένη η διαπίστωση αυτή. Ωστόσο, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει, κατ’ ουσίαν, ότι, για να διαπιστωθεί η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου το οποίο έχει προτεραιότητα, αρκεί αυτό «να μην έχει απεκδυθεί της διεθνούς δικαιοδοσίας του αυτεπαγγέλτως και κανείς διάδικος να μην έχει αμφισβητήσει τη δικαιοδοσία αυτή πριν ή έως το χρονικό σημείο της ενέργειας με την οποία ο εναγόμενος λαμβάνει θέση επί της υποθέσεως και η οποία λογίζεται από το εθνικό δικονομικό δίκαιο ως η πρώτη πράξη άμυνας» (διότι αυτό είναι, καταρχήν,
το χρονικό σημείο από το οποίο και εφεξής ο διάδικος δεν δύναται πλέον
να αμφισβητήσει την ύπαρξη διεθνούς δικαιοδοσίας στο πλαίσιο της ίδιας διαδικασίας) (43). Το Δικαστήριο κατέληξε στην κρίση ότι η λύση αυτή δεν γεννά κίνδυνο αρνητικής σύγκρουσης διεθνούς δικαιοδοσίας διότι, κατ’ ουσίαν, η διεθνής δικαιοδοσία του πρώτου επιληφθέντος δικαστηρίου (βάσει του γενικού περί εκκρεμοδικίας κανόνα) δεν μπορεί πλέον να τεθεί εν αμφιβόλω (44).
96.      Φρονώ ότι, εφόσον
ως χρονικό σημείο κατά το οποίο θεωρείται ότι έχει διαπιστωθεί η ύπαρξη αρμοδιότητας –προκειμένου για την εφαρμογή των περί εκκρεμοδικίας κανόνων–
ορίζεται το σημείο εκείνο κατά το οποίο δεν μπορεί πλέον να τεθεί εν αμφιβόλω η ύπαρξη διεθνούς δικαιοδοσίας, τούτο συνεπάγεται
ότι η υποχρέωση του δικαστηρίου να κηρύξει εαυτό αναρμόδιο κατ’
εφαρμογήν του άρθρου 29, παράγραφος 3, του κανονισμού
1215/2012 (ή του άρθρου
31, παράγραφος 3, του ίδιο κανονισμού) μπορεί να γεννάται σε διαφορετικά διαδικαστικά στάδια της δίκης, αναλόγως αν ο εναγόμενος διατηρεί τη δυνατότητα να αμφισβητήσει τη διεθνή δικαιοδοσία του δικαστηρίου. Το χρονικό σημείο κατά το οποίο η δυνατότητα αυτή παύει να υφίσταται (λόγω δεδικασμένου) μπορεί να τοποθετείται
μετά την έκδοση της πρωτόδικης απόφασης, ή και σε ακόμη μεταγενέστερο στάδιο, κατά τη διάρκεια της έκκλητης δίκης (αναλόγως αν ο εναγόμενος προέβαλε ένσταση έλλειψης δικαιοδοσίας πρωτοδίκως και κατ’ έφεση, και με την επιφύλαξη των οικείων δικονομικών κανόνων) (45). Θεωρώ, επομένως, ότι οι σκοποί της αποτροπής του κινδύνου έκδοσης αντιφατικών αποφάσεων και της διασφάλισης της ορθής απονομής της δικαιοσύνης (επίσης εγγενής σκοπός των
περί εκκρεμοδικίας κανόνων) εξυπηρετούνται κατά τον βέλτιστο τρόπο όταν ως χρόνος κατά τον οποίο θεωρείται ότι έχει διαπιστωθεί η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου θεωρείται το προπεριγραφέν χρονικό σημείο και όχι ο χρόνος έκδοσης της πρωτόδικης απόφασης (δεδομένου άλλωστε ότι το επίμαχο αυτό χρονικό σημείο μπορεί ακόμη και να προηγείται της έκδοσης απόφασης). Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το δικαστήριο που δεν έχει προτεραιότητα δεν θα κηρύξει εαυτό αναρμόδιο παρά μόνον αφότου θα μπορεί να υπολάβει ευλόγως ότι το δικαστήριο που έχει προτεραιότητα θα προβεί στην επί της ουσίας εξέταση της υπόθεσης. Εξάλλου, ναι μεν αυτή η αβέβαιη συνθήκη των παράλληλων διαδικασιών θα παρατείνεται εν αναμονή ενδεχόμενης έφεσης, κάτι που ασφαλώς
προκαλεί αρνητικές συνέπειες, πλην όμως οι συνέπειες αυτές
θα ελαχιστοποιούνται, δεδομένου ότι η δίκη που εκκρεμεί ενώπιον του δικαστηρίου που δεν έχει προτεραιότητα κατά κανόνα θα αναστέλλεται.
97.      Τα αποτελέσματα που προκύπτουν από τη διευθέτηση αυτή διαφέρουν από εκείνα που προκύπτουν από την εφαρμογή του κανόνα του άρθρου 38, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1215/2012, κατά τον οποίο το γεγονός ότι μια απόφαση έχει προσβληθεί σε ένα κράτος μέλος δεν κωλύει την αναγνώρισή της σε άλλο κράτος μέλος [«δύναται να αναστείλει τη διαδικασία […] εάν η απόφαση έχει προσβληθεί» (η υπογράμμιση δική μου)].
98.      Για τον λόγο αυτόν, φρονώ ότι, ενώ η υποχρέωση αναγνώρισης μιας απόφασης της οποίας το περιεχόμενο είναι διαδικαστικού χαρακτήρα μπορεί να ανακύψει ανεξαρτήτως αν η απόφαση υπόκειται σε ένδικα μέσα (όπως προκύπτει από το άρθρο 38, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1215/2012), για την πρακτική επίλυση
μιας κατάστασης εκκρεμοδικίας όπως αυτή που αντιμετωπίζει το αιτούν δικαστήριο πλέον κρίσιμο είναι το γεγονός ότι, σε περίπτωση παραβίασης συμφωνίας παρέκτασης, το δικαστήριο που ορίζεται σε αυτήν δεν υποχρεούται να κηρύξει εαυτό αναρμόδιο κατ’
εφαρμογήν του άρθρου 29, παράγραφος 3, του κανονισμού
2012/2015 παρά μόνον αφότου έχει διαπιστωθεί η διεθνής δικαιοδοσία του πρώτου επιληφθέντος δικαστηρίου κατά τον τρόπο που περιγράφηκε προηγουμένως (ήτοι όταν η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου αυτού δεν μπορεί πλέον να τεθεί εν αμφιβόλω).
99.      Τέλος,
επισημαίνω ότι το αιτούν δικαστήριο θεωρεί επίσης ότι, ακόμη και αν η απόφαση των ισπανικών δικαστηρίων έχει αποκτήσει ισχύ
δεδικασμένου (υπό την έννοια ότι δεν υπόκειται σε ένδικα μέσα), και πάλι τα δικαστήρια αυτά δεν κωλύονται να μεταβάλουν τη στάση τους και να αποφασίσουν να εφαρμόσουν τα οριζόμενα στο άρθρο 31, παράγραφος 2, του κανονισμού 1215/2012, ώστε η υπόθεση να επανέλθει στην ορθή από πλευράς δικαιοδοσίας οδό (αν αντιλαμβάνομαι ορθώς, οι σχετικές ανησυχίες του αιτούντος δικαστηρίου διατυπώνονται επικουρικώς προς εκείνες που σχετίζονται με τον κίνδυνο αρνητικής σύγκρουσης διεθνούς δικαιοδοσίας).
100.  Η πρόταση στην οποία κατέληξα προηγουμένως καθιστά τον συλλογισμό αυτόν άνευ αντικειμένου. Ωστόσο, θα σημειώσω, χάριν πληρότητας, ότι δεν θεωρώ ότι η ισχύς δεδικασμένου την οποία προσδίδει, ενδεχομένως, στην περί διεθνούς δικαιοδοσίας απόφαση το εθνικό δίκαιο του κράτους μέλους του δικαστηρίου που δεν ορίζεται στη συμφωνία αποτελεί ζήτημα που θα πρέπει να αντιμετωπιστεί επιπόλαια, απλώς και μόνον διά της επίκλησης της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης.
101.  Πράγματι, το δίκαιο της Ένωσης δεν επιβάλλει στα εθνικά δικαστήρια υποχρέωση γενικού χαρακτήρα «να μην εφαρμόζουν τους εθνικούς δικονομικούς κανόνες που προσδίδουν ισχύ δεδικασμένου σε ορισμένη απόφαση, ακόμη και αν έτσι θα μπορούσε να αρθεί εσωτερική κατάσταση μη συνάδουσα προς το δίκαιο της Ένωσης» (46). Το Δικαστήριο έχει επανειλημμένως υπενθυμίσει τη σημασία της αρχής του δεδικασμένου, η οποία, με απλά λόγια, δικαιολογείται από λόγους που άπτονται τόσο της διασφάλισης της σταθερότητας του δικαίου και των εννόμων σχέσεων όσο και της ορθής απονομής της δικαιοσύνης (47).
Βεβαίως, το Δικαστήριο έχει κάνει δεκτές
ορισμένες εξαιρέσεις στην αρχή αυτή, καμία όμως εξ αυτών δεν φαίνεται να έχει εφαρμογή εν προκειμένω (48).
Εν πάση περιπτώσει, το ζήτημα αυτό θα πρέπει να εξεταστεί υπό το πρίσμα των αρχών της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας, οι οποίες οριοθετούν την άσκηση της δικονομικής αυτονομίας των κρατών μελών κατ’ ακολουθίαν της υποχρέωσης καλόπιστης συνεργασίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ (49). Τούτων λεχθέντων, και υπό το πρίσμα της προεκτεθείσας πρότασής μου, θα αρκεστώ στα γενικά αυτά σχόλια χωρίς να θεωρώ απαραίτητο να υπεισέλθω βαθύτερα στη συγκεκριμένη πτυχή της υπόθεσης.
102. Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι το άρθρο 2, στοιχείο αʹ, και το άρθρο 36, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2012 έχουν την έννοια ότι ο όρος «απόφαση» που απαντά στις εν λόγω διατάξεις περιλαμβάνει και την απόφαση διά της οποίας δικαστήριο κράτους μέλους το οποίο επελήφθη πρώτο διαπιστώνει ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία (χωρίς να υπεισέρχεται ακόμη στην ουσία της υπόθεσης), κατά παράβαση του άρθρου 31, παράγραφος 2, του κανονισμού αυτού. Εξάλλου, μολονότι η υποχρέωση αναγνώρισης της εν λόγω απόφασης γεννάται ανεξαρτήτως αν αυτή υπόκειται σε ένδικα μέσα, ωστόσο η υποχρέωση του δικαστηρίου που ορίζεται σε συμφωνία παρέκτασης –η οποία παραβιάστηκε– και που επελήφθη δεύτερο να κηρύξει εαυτό αναρμόδιο κατ’
εφαρμογήν του άρθρου
29, παράγραφος 3, του κανονισμού
1215/2012 δεν γεννάται παρά μόνον αφότου το πρώτο επιληφθέν δικαστήριο (το οποίο δεν είναι εκείνο που ορίζεται στη συμφωνία) έχει διαπιστώσει, κατά την έννοια του άρθρου
29, παράγραφος 1, του κανονισμού
1215/2012, ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία, ήτοι όταν η δικαιοδοσία του αυτή δεν μπορεί πλέον να τεθεί εν αμφιβόλω στο πλαίσιο της εν εξελίξει δίκης.
V.      Πρόταση
103. Λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο Bundesgerichtshof (Ομοσπονδιακό Δικαστήριο, Γερμανία) ως εξής:
Το
άρθρο 2, στοιχείο αʹ, και το άρθρο 36, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2012 έχουν την έννοια ότι ο όρος «απόφαση» που απαντά στις εν λόγω διατάξεις περιλαμβάνει και την απόφαση διά της οποίας δικαστήριο κράτους μέλους το οποίο επελήφθη πρώτο διαπιστώνει ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία (χωρίς να υπεισέρχεται ακόμη στην ουσία της υπόθεσης), κατά παράβαση του άρθρου 31, παράγραφος 2, του κανονισμού αυτού.
Μολονότι δε η υποχρέωση αναγνώρισης της απόφασης αυτής γεννάται ανεξαρτήτως αν αυτή υπόκειται σε ένδικα μέσα, ωστόσο η υποχρέωση του δικαστηρίου που ορίζεται σε συμφωνία παρέκτασης –η οποία παραβιάστηκε– και που επελήφθη δεύτερο να κηρύξει εαυτό αναρμόδιο κατ’
εφαρμογήν του άρθρου
29, παράγραφος 3, του κανονισμού
1215/2012 δεν γεννάται παρά μόνον αφότου το πρώτο επιληφθέν δικαστήριο (το οποίο δεν είναι εκείνο που ορίζεται στη συμφωνία) έχει διαπιστώσει, κατά την έννοια του άρθρου
29, παράγραφος 1, του κανονισμού
1215/2012, ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία, ήτοι όταν η δικαιοδοσία του αυτή δεν μπορεί πλέον να τεθεί εν αμφιβόλω στο πλαίσιο της εν εξελίξει δίκης.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
2      Κανονισμός (ΕΕ) 1215/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης
Δεκεμβρίου 2012, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (αναδιατύπωση) (ΕΕ 2012, L
351, σ. 1).
3      Το αιτούν δικαστήριο θεωρεί ότι οι δίκες αυτές δεν έχουν «το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία» κατά την έννοια του άρθρου
29, παράγραφος 1, του κανονισμού
1215/2012, ζήτημα το οποίο θα εξεταστεί στη συνέχεια.
4      Όπως θα εκτεθεί λεπτομερέστερα στη συνέχεια, δυνάμει του άρθρου 31, παράγραφος 2, του κανονισμού
1215/2012, εφόσον οι συμβαλλόμενοι έχουν απονείμει, με μεταξύ τους συμφωνία,
αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία σε δικαστήριο συγκεκριμένου κράτους μέλους, τότε στο δικαστήριο που ορίζεται με τη συμφωνία αυτή θα πρέπει να δίνεται πάντοτε προτεραιότητα –ακόμη και αν το δικαστήριο αυτό δεν είναι το πρώτο επιληφθέν– ώστε να κρίνει αν έχει δικαιοδοσία να εκδικάσει τη διαφορά.
5      Το άρθρο
36, παράγραφος 1, του κανονισμού
1215/2012 ορίζει ότι «απόφαση η οποία έχει εκδοθεί σε ένα κράτος μέλος αναγνωρίζεται στα υπόλοιπα κράτη μέλη χωρίς να απαιτείται ειδική διαδικασία».
6      Βλ. απόφαση της 21ης Μαρτίου 2024,
Gjensidige (C-90/22, EU:C:2024:252· στο εξής: απόφαση Gjensidige).
7      Στη διάταξη περί παραπομπής δεν αναφέρονται περισσότερες λεπτομέρειες όσον αφορά τη συμμετοχή της Kanadevia στην εν λόγω διαδικασία.
8      Από τη διάταξη περί παραπομπής προκύπτει ότι το Oberlandesgericht Köln (εφετείο
Κολωνίας) εξέφρασε αμφιβολίες ως προς το ζήτημα αυτό.
9      Συναφώς, βλ., ιδίως, απόφαση
της 6ης
Οκτωβρίου 2021, Consorzio Italian Management και Catania Multiservizi (C-561/19, EU:C:2021:799, σκέψη 35 και
εκεί
μνημονευόμενη
νομολογία).
10      Βλ. συναφώς απόφαση της 29ης Απριλίου 2025, Prezydent Miasta Mielca (C-453/23, EU:C:2025:285, σκέψη 26 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
11      Βλ. προτάσεις μου στην υπόθεση Procureur de la République (Συρροή ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης και αίτησης έκδοσης) (C-763/22, EU:C:2024:707, σημείο 84 και υποσημείωση 33). Πέραν αυτού, οφείλω συναφώς να υπενθυμίσω ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 267 ΣΛΕΕ,
δεν παρέχεται δικαίωμα στους διαδίκους να αξιώσουν την υποβολή συγκεκριμένου προδικαστικού ερωτήματος. Βλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2021, Consorzio Italian Management και Catania Multiservizi (C-561/19, EU:C:2021:799, σκέψεις 54 και 55), και προτάσεις μου στην υπόθεση Centro Petroli Roma – II (C-386/24, EU:C:2025:775, σημεία 49 και 50).
12      Κατά το άρθρο
39 του κανονισμού
1215/2012, «απόφαση οποία έχει εκδοθεί σε ένα κράτος μέλος και είναι εκτελεστή σε αυτό το κράτος μέλος είναι ομοίως εκτελεστή στα υπόλοιπα κράτη μέλη χωρίς να απαιτείται κήρυξη εκτελεστότητας»
13      Βλ., συναφώς, αιτιολογικές σκέψεις 3 και 26 του κανονισμού 1215/2012. Βλ., π.χ., απόφαση Gjensidige, σκέψη 60, και προτάσεις μου στην υπόθεση Spielerschutz Sigma (C-683/24, σημείο 96) οι οποίες δημοσιεύονται την ίδια ημέρα με τις παρούσες.
14      Βλ., ιδίως, αιτιολογικές σκέψεις 4, 6 και 26 του κανονισμού 1215/2012.
15      Το άρθρο 52 του κανονισμού 1215/2015 ορίζει ότι «αποφάσεις που έχουν εκδοθεί σε ένα κράτος μέλος σε καμία περίπτωση δεν ελέγχονται επί της ουσίας στο κράτος μέλος αναγνώρισης ή εκτέλεσης».
16      Άρθρο 45, παράγραφος 3, του κανονισμού 1215/2012.
Στην έκθεση Jenard αναφέρεται
ότι «[η] έλλειψη [αναθεωρήσεως επί της ουσίας] επιβάλλει πλήρη εμπιστοσύνη στο δικαστήριο του κράτους εκδόσεως της αποφάσεως· η εμπιστοσύνη αυτή όσον αφορά το βάσιμο της δικαστικής αποφάσεως πρέπει φυσιολογικά να επεκτείνεται και στην εφαρμογή των [εναρμονισμένων] κανόνων δικαιοδοσίας […] από το δικαστήριο»· βλ. «Έκθεση σχετική με τη Σύμβαση για τη δικαιοδοσία και την αναγκαστική εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (Υπογράφτηκε στις Βρυξέλλες στις 27 Σεπτεμβρίου 1968)», η οποία συντάχθηκε από τον P. Jenard (EE 1986, C 298, σ. 29, σ. 74· στο εξής: έκθεση Jenard). Το Δικαστήριο παρέθεσε το απόσπασμα αυτό στην απόφασή του της 15ης Νοεμβρίου 2012, Gothaer Allgemeine Versicherung κ.λπ. (C-456/11, στο εξής: απόφαση Gothaer, EU:C:2012:719, σκέψη 37).
17      Βλ., π.χ., προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Υ. Bot στην υπόθεση Gothaer Allgemeine Versicherung κ.λπ. (C-456/11, στο εξής: προτάσεις στην υπόθεση Gothaer, EU:C:2012:554, σημεία 72, 73 και 75).
18      Απόφαση
Gjendisige (σκέψη 46 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Υπό το καθεστώς ισχύος του κανονισμού 44/2001, βλ., π.χ., απόφαση Gothaer (σκέψη 35 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Υπό το καθεστώς ισχύος της Συμβάσεως των Βρυξελλών του 1968, βλ. αποφάσεις της 28ης Μαρτίου 2000, Krombach (C-7/98, EU:C:2000:164, σκέψη 31), και της 27ης Ιουνίου 1991, Overseas Union Insurance κ.λπ. (C-351/89, EU:C:1991:279, σκέψεις 23 και 24). Υπενθυμίζω ότι, «στο μέτρο που ο κανονισμός 1215/2012 κατάργησε και αντικατέστησε τον κανονισμό 44/2001, ο οποίος αντικατέστησε με τη σειρά του τη Σύμβαση των Βρυξελλών, η διατυπωθείσα από το Δικαστήριο ερμηνεία των διατάξεων ενός εκ των ως άνω νομοθετημάτων ισχύει και για τα άλλα, εφόσον οι διατάξεις αυτές μπορούν να χαρακτηριστούν ισοδύναμες». Βλ., π.χ., απόφαση Gjensidige, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία.
19      Σημειώνω ότι, όσον αφορά τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Gjensidige, εφαρμοστέα ήταν η Σύμβαση επί του συμβολαίου διά την διεθνή μεταφοράν εμπορευμάτων οδικώς, που υπεγράφη στη Γενεύη στις 19 Μαΐου 1956, όπως τροποποιήθηκε με το Πρωτόκολλο που υπεγράφη στη Γενεύη στις 5 Ιουλίου 1978. Εντούτοις, με δεδομένο ότι η εν λόγω σύμβαση δεν περιλαμβάνει ειδικούς κανόνες περί αναγνώρισης αποφάσεων, το ζήτημα αυτό διέπεται από τον κανονισμό 1215/2012 (ως εκ τούτου, το Δικαστήριο εξέτασε το ζήτημα υπό το πρίσμα του εν λόγω κανονισμού). Βλ. απόφαση Gjensidige (σκέψεις 43 έως 47).
20      Το Δικαστήριο εξέτασε επίσης την περίπτωση άρνησης της αναγνώρισης για λόγους δημόσιας τάξης κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 45, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1215/2015· ωστόσο, όπως διευκρινίζεται στο άρθρο 45, παράγραφος 3, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού 1215/2015, το κριτήριο της δημόσιας τάξης δεν αφορά τους κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας. Βλ. απόφαση Gjensidige (σκέψεις 51 έως 53).
21      Οι συγκεκριμένοι, προστατευτικού χαρακτήρα κανόνες δικαιοδοσίας περιλαμβάνονται στο κεφάλαιο ΙΙ, τμήματα
3 έως 5, του κανονισμού 1215/2012.
22      Οι περιπτώσεις αυτές απαριθμούνται στο άρθρο
24 του κανονισμού 1215/2012. Αφορούν i) ορισμένες πτυχές που αφορούν την ακίνητη περιουσία, ii) ορισμένες εταιρικές υποθέσεις, iii) το κύρος των καταχωρίσεων στα δημόσια βιβλία, iv) το κύρος διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, σημάτων, σχεδίων και υποδειγμάτων ή άλλων ανάλογων δικαιωμάτων, καθώς και v) την αναγκαστική εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων.
23      Υπενθυμίζω ότι, δυνάμει του άρθρου 25, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2012, η απορρέουσα από συμφωνία παρέκτασης διεθνής δικαιοδοσία είναι αποκλειστική, εκτός αν τα μέρη συμφώνησαν άλλως. Υπενθυμίζω επίσης ότι το άρθρο 25 του κανονισμού 1215/2012 εντάσσεται στο κεφάλαιο II, τμήμα
7, του κανονισμού 1215/2015. Η λεπτομέρεια αυτή έχει τη σημασία της, δεδομένου ότι η εξαίρεση που προβλέπει το άρθρο 45, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού 1215/2015 αφορά αποφάσεις που έρχονται σε σύγκρουση με τους περί δικαιοδοσίας κανόνες του κεφαλαίου ΙΙ, τμήμα
6.
24      Βλ. προτάσεις
μου στην υπόθεση Gjensidige (C-90/22, EU:C:2023:994, σημείο 86· στο εξής: προτάσεις μου στην υπόθεση Gjensidige).
25      Βλ. συναφώς απόφαση Gjensidige (σκέψη 73). Βλ. επίσης Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «Πράσινη Βίβλος σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (EΚ) αριθ.
44/2001 του Συμβουλίου για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις», COM(2009) 175 τελικό, σ. 5.
26      Βλ. άρθρο 21 της Συμβάσεως των Βρυξελλών του 1968 και άρθρο 27 του κανονισμού 44/2001.
27      Βλ. αιτιολογική σκέψη 22 του κανονισμού 1215/2012. Βλ. επίσης Law, S., «Article 31», σε
Requejo Isidro, M. (επιμ.), Brussels I Bis: A Commentary on Regulation (EU) No 1215/2012, Edward Elgar Publishing (σειρά: Elgar Commentaries in Private International Law), 2022, σ. 490 έως 499, σ. 495 επ.
28      Βλ., ιδίως, υπό το καθεστώς εφαρμογής της Συμβάσεως των Βρυξελλών του 1968, απόφαση της 9ης Δεκεμβρίου 2003, Gasser (C-116/02, EU:C:2003:657, σκέψεις 41 έως 54).
Βλ. επίσης
Mankowski,  P., «Der Schutz von Gerichtsstandsvereinbarungen vor abredewidrigen Klagen durch Art. 31 Abs. 2 EuGVVO n.F.», Recht der internationalen Wirtschaft, 2015, σ. 17 έως 24·
Law, S., «Article 31», σε
Requejo Isidro, M. (επιμ.), Brussels
I
Bis: A
Commentary
on
Regulation (EU) No 1215/2012,
Edward Elgar Publishing (σειρά: Elgar Commentaries in Private International Law), 2022, σ. 490 έως 499, ιδίως
σ. 494.
29      Απόφαση Gjensidige (σκέψη 73).
30      Συναφώς, βλ. επίσης προτάσεις μου στην υπόθεση Gjensidige (σημεία 91 και 98).
31      Βλ. απόφαση Gothaer (σκέψεις 25 έως 29). Βλ. επίσης έκθεση
Jenard, υποσημείωση 16, όπ.π., ιδίως σ. 70· «Έκθεση σχετική με τη Σύμβαση προσχωρήσεως του Βασιλείου της Δανίας, της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας στη σύμβαση για τη δικαιοδοσία των δικαστηρίων και την αναγκαστική εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις καθώς και στο πρωτόκολλο σχετικά με την ερμηνεία της από το Δικαστήριο (Υπογράφτηκε στο Λουξεμβούργο στις 9
Οκτωβρίου 1978)», η οποία συντάχθηκε από τον Ρ. Schlosser (ΕΕ 1986, C 298, σ. 99, σημεία 184 και 191).
32      Απόφαση της 20ής Ιουνίου 2022,
London Steam-Ship Owners’ Mutual Insurance Association (C-700/20, EU:C:2022:488, σκέψη 49 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Βλ. επίσης απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2004, Mærsk Olie & Gas (C-39/02, στο εξής: απόφαση Mærsk, EU:C:2004:615, σκέψη 50 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
33      Απόφαση Mærsk (σκέψη 52).
34      Επίσης, το Δικαστήριο έκρινε ότι το δικαστήριο ενώπιον του οποίου ζητείται η αναγνώριση αποφάσεως δεσμεύεται από τη διαπίστωση περί εγκυρότητας της ρήτρας απονομής δικαιοδοσίας στην οποία θεμελιώνεται η κρίση του δικαστηρίου άλλου κράτους μέλους περί ελλείψεως διεθνούς δικαιοδοσίας του. Απόφαση Gothaer (σκέψη 43).
35      Βλ. απόφαση Gothaer (σκέψη 20),
όπου παρατίθενται οι διευκρινίσεις του αιτούντος στην υπόθεση εκείνη δικαστηρίου, από τις οποίες προκύπτει ότι, κατά τη γερμανική νομική θεωρία, απόφαση με την οποία διαπιστώνεται έλλειψη δικαιοδοσίας είναι «απόφαση επί του παραδεκτού» («Prozessurteil»), με την οποία η αγωγή απορρίπτεται ως απαράδεκτη διότι δεν πληρούνται οι απαιτούμενες για την έκδοση αποφάσεως επί της ουσίας προϋποθέσεις.
36      Πρβλ. Mankowski, P., «Der Schutz von Gerichtsstandsvereinbarungen vor abredewidrigen Klagen durch Art. 31 Abs. 2 EuGVVO n.F.», Recht der internationalen Wirtschaft, 2015, σ. 17 έως 24.
37      Για μια επισκόπηση των συνεπειών
της υπόθεσης εκείνης, βλ. Voulgarakis K.D., «Reflections on the scope of “EU res judicata” in the context of Regulation 1215/2012», Journal of Private International Law, 2020, 16:3, σ. 451 έως 464.
38      Πρβλ. προτάσεις στην υπόθεση Gothaer (σημεία
46 έως 48).
39      Απόφαση
Gothaer (σκέψεις 30 και 31), και απόφαση της 7ης Απριλίου 2022, H Limited (C‑568/20, EU:C:2022:264, σκέψη
31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
40      Αλλά, παρεμπιπτόντως, και με τη θέσπιση του κανόνα του άρθρου
30 του κανονισμού 1215/2012 για τις συναφείς αγωγές. Πρόκειται για τις αγωγές οι οποίες δεν πληρούν μεν τις προϋποθέσεις ώστε να θεωρηθεί ότι έχουν το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία (προϋπόθεση αναγκαία για την εφαρμογή των κανόνων περί εκκρεμοδικίας), πλην όμως τα επίδικα ζητήματά τους παρουσιάζουν επαρκή συνάφεια ώστε να δικαιολογείται, ενδεχομένως,
η αναστολή της προόδου της δίκης και, υπό ορισμένες περιστάσεις, η διαπίστωση έλλειψης διεθνούς δικαιοδοσίας του δικαστηρίου που επελήφθη δεύτερο.
41      Βλ. επίσης
Mankowski, P., «Der Schutz von Gerichtsstandsvereinbarungen vor abredewidrigen Klagen durch Art. 31 Abs. 2 EuGVVO n.F.», Recht der internationalen Wirtschaft, 2015, σ. 17 έως
24.
42      Η
υπογράμμιση
δική
μου.
43      Απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2014, Cartier parfums-lunettes και Axa Corporate Solutions assurances (C-1/13, EU:C:2014:109, σκέψη 44). Οι διαπιστώσεις αυτές του Δικαστηρίου έγιναν μεν στο πλαίσιο της εξέτασης του γενικού περί εκκρεμοδικίας κανόνα που θέσπιζε ο κανονισμός 44/2001 (και ο οποίος κανόνας ήταν ίδιος με εκείνον του άρθρου 29 του κανονισμού 1215/2012), πλην όμως οι ίδιες διαπιστώσεις θα πρέπει να γίνουν και ως προς τον ειδικό περί εκκρεμοδικίας κανόνα (του άρθρου 31, παράγραφος 2, του κανονισμού 2015/2012), δεδομένου ότι το χρονικό σημείο κατά το οποίο το δικαστήριο που δεν έχει προτεραιότητα οφείλει να κηρύξει εαυτό αναρμόδιο ορίζεται κατά τον ίδιο τρόπο. Μολονότι δε το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν χρειάζεται να αποφανθεί επί της περιπτώσεως κατά την οποία το δικαστήριο που έχει επιληφθεί δεύτερο της υποθέσεως (κατ’ εφαρμογήν του γενικού περί εκκρεμοδικίας κανόνα) διαθέτει διεθνή δικαιοδοσία, είναι ωστόσο σαφές ότι, στην περίπτωση αυτή, το Δικαστήριο παρέπεμψε στους κανόνες περί αποκλειστικής διεθνούς δικαιοδοσίας από τους οποίους δεν χωρεί παρέκκλιση με συμφωνία (και των οποίων η παράβαση μπορεί να επιφέρει την άρνηση αναγνώρισης της απόφασης κατ’ άρθρον 45, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σημείο ii, του κανονισμού
2015/2012, όπως εκτέθηκε προηγουμένως).
Όπ.π. (σκέψη 26).
44      Όπ.π. (σκέψεις 42 και 43).
45      BeckOK ZPO/Eichel, 60. Ed. 1.3.2026, Brüssel Ia-VO Art. 29 Rn. 47.
46      Βλ., π.χ., απόφαση της 9ης
Απριλίου 2024, Profi Credit Polska (Επανάληψη της διαδικασίας που περατώθηκε με τελεσίδικη απόφαση) (C-582/21, EU:C:2024:282, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
47      Βλ., π.χ., αποφάσεις της 18ης Δεκεμβρίου 2025, Soledil (C-320/24, EU:C:2025:993, σκέψη 32), και της 24ης Οκτωβρίου 2018, XC κ.λπ. (C-234/17, EU:C:2018:853, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
48      Για μια επισκόπηση των εξαιρέσεων αυτών, βλ., π.χ., προτάσεις μου στην υπόθεση Profi Credit Polska (Επανάληψη της διαδικασίας που περατώθηκε με τελεσίδικη απόφαση) (C-582/21, EU:C:2023:674, σημεία 42 έως 50 και 158 έως 169) ή προτάσεις μου στην υπόθεση Società Cattolica di Assicurazione (C-17/25, σημεία 57 έως 64), οι οποίες δημοσιεύονται την ίδια ημέρα με τις παρούσες.
49      Βλ., π.χ., απόφαση της 16ης Ιανουαρίου 2025, BALTIC CONTAINER TERMINAL (C-376/23, EU:C:2025:20, σκέψη 73 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).