61977J0065
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ
της 24ης Νοεμβρίου 1977 (
*1
)
Στην υπόθεση 65/77,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του COUR D'APPEL de DOUAI περί εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, στο πλαίσιο διαδικασίας που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου κατόπιν αιτήσεως του
Jean Razanatsimba, πτυχιούχου νομικής, συνεργάτη δικηγόρου, κατοίκου Λίλλης,
περί εγγραφής του ως ασκούμενου δικηγόρου στο δικηγορικό σύλλογο της Λίλλης, ως προς την ερμηνεία του άρθρου 62 της Συμβάσεως ΑΚΕ-ΕΟΚ, που υπογράφηκε στις 28 Φεβρουαρίου 1975 στο LOME, μεταξύ των κρατών Αφρικής, Καραϊβικής και Ειρηνικού, αφενός, και της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, αφετέρου,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
συγκείμενο από τους Η. Kutscher, πρόεδρο, Μ. Sørensen και G. Bosco, προέδρους τμήματος, Α. Μ. Donner, J. Mertens de Wilmars, P. Pescatore και A. O'Keeffe, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: G. Reischl
γραμματέας: A. Van Houtte
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
(Το μέρος που περιέχει τα περιστατικά παραλείπεται)
Σκεπτικό
1
Με απόφαση της 18ης Μαΐου 1977, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 27 του ίδιου μήνα, το COUR D'APPEL του DOUAI υπέβαλε στο Δικαστήριο, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, δύο προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 62 της Συμβάσεως μεταξύ των κρατών Αφρικής, Καραϊβικής και Ειρηνικού, αφενός, και της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, αφετέρου, που υπογράφηκε στο LOME στις 28 Φεβρουαρίου 1975 και δημοσιεύτηκε σε παράρτημα του κανονισμού 199/76 του Συμβουλίου της 30ής Ιανουαρίου 1976 (JO L 25, σ. 1), αναφερόμενη στο εξής ως «η σύμβαση του LOME», σχετικά με το δικαίωμα εγκαταστάσεως δικηγόρων στη Γαλλική Δημοκρατία.
2
Από το φάκελο της υποθέσεως προκύπτει ότι ο αιτών της κύριας δίκης, υπήκοος Μαδαγασκάρης, πτυχιούχος νομικής και κάτοχος πιστοποιητικού ικανότητας ασκήσεως του δικηγορικού επαγγέλματος, που κτήθηκε σύμφωνα με τη γαλλική νομοθεσία, ζήτησε να εγγραφεί ως ασκούμενος δικηγόρος στο δικηγορικό σύλλογο της Λίλλης.
3
Ο δικηγορικός σύλλογος, αφού διαπίστωσε ότι, υπό την επιφύλαξη των συνηθισμένων ελέγχων και έρευνας, ο αιτών είχε τα επαγγελματικά προσόντα που του επιτρέπουν να ζητήσει την εγγραφή του στο δικηγορικό σύλλογο, επιφυλάχτηκε να λάβει θέση όσον αφορά την εφαρμογή της προϋποθέσεως της ιθαγένειας που ορίζεται ως εξής από το άρθρο 11 του νόμου 71-1130 της 31ης Δεκεμβρίου 1971 περί αναμορφώσεως ορισμένων δικαστικών και νομικών επαγγελμάτων (Επίσημη Εφημερίδα της Γαλλικής Δημοκρατίας της 5.1.1972, σ. 131): «Να είναι Γάλλος, υπό την επιφύλαξη των διεθνών συμβάσεων.»
4
Δεδομένου ότι ο αιτών επικαλέστηκε σχετικά το άρθρο 62 της Συμβάσεως του LOME, ο δικηγορικός σύλλογος, επικαλούμενος το άρθρο 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 1976, υπέβαλε στο Δικαστήριο αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως επί δύο ερωτημάτων με το ίδιο περιεχόμενο όπως αυτά που αποτελούν το αντικείμενο της αποφάσεως περί παραπομπής του COUR D'APPEL του DOUAI (υπόθεση 3/77, JO 1977, C 40, σ. 8).
5
Κατόπιν ασκήσεως εφέσεως του PROCUREUR GENERAL, το COUR D'APPEL ακύρωσε, με την προαναφερθείσα απόφαση, την απόφαση του δικηγορικού συλλόγου για το λόγο ότι, όταν ο δικηγορικός σύλλογος αποφαίνεται περί της εγγραφής στα μητρώα των ασκουμένων, ενεργεί ως διοικητική αρχή και όχι ως δικαστήριο και, επομένως, δεν μπορεί να υποβάλει στο Δικαστήριο αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης.
6
Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο, με Διάταξη της 15ης Ιουνίου 1977 (JO C 185, σ. 1), διέγραψε την υπόθεση 3/77.
7
Εξάλλου, από την προαναφερόμενη απόφαση προκύπτει ότι, δυνάμει της ακυρώσεως της αποφάσεως του δικηγορικού συλλόγου, η υπόθεση περί εγγραφής του αιτούντος στα μητρώα των ασκουμένων έφθασε στο σύνολό της ενώπιον του COUR D'APPEL.
8
Επειδή το εθνικό δικαστήριο έκρινε ότι η επίλυση της εκκρεμούσας ενώπιόν του υποθέσεως επιβάλλει την ερμηνεία του άρθρου 62 της Συμβάσεως του LOME, υπέβαλε δύο προδικαστικά ερωτήματα που έχουν ως εξής:
«1)
Παρέχει το άρθρο 62 της συμβάσεως του LOME της 28ης Φεβρουαρίου 1975 σε υπήκοο κράτους ΑΚΕ, και συγκεκριμένα σε πρόσωπο που έχει την ιθαγένεια της Μαδαγασκάρης, το δικαίωμα εγκαταστάσεως στο έδαφος κράτους μέλους και συγκεκριμένα στο γαλλικό έδαφος, χωρίς την προϋπόθεση της ιθαγένειας;
2)
Η περιεχόμενη στο προαναφερθέν άρθρο 62 επιφύλαξη επιτρέπει σε ένα κράτος μέλος να απαιτεί, για συγκεκριμένη δραστηριότητα και εν προκειμένω για το επάγγελμα του δικηγόρου, την ιθαγένεια αυτού του κράτους ή άλλου κράτους μέλους;»
Επί του πρώτου ερωτήματος
9
Κατά το άρθρο 62 της Συμβάσεως του LOME, «όσον αφορά το καθεστώς που εφαρμόζεται σχετικά με την εγκατάσταση και την παροχή υπηρεσιών, τα κράτη ΑΚΕ, αφενός, και τα κράτη μέλη, αφετέρου, μεταχειρίζονται χωρίς διακρίσεις τους υπηκόους και τις εταιρίες των κρατών μελών και τους υπηκόους και τις εταιρίες των κρατών ΑΚΕ αντιστοίχως. Εντούτοις, αν για μια συγκεκριμένη δραστηριότητα ένα κράτος ΑΚΕ ή ένα κράτος μέλος δεν είναι σε θέση να εξασφαλίσει τέτοια μεταχείριση, τα κράτη μέλη ή τα κράτη ΑΚΕ, ανάλογα με την περίπτωση, δεν υποχρεούνται να παρέχουν τέτοια μεταχείριση για τη δραστηριότητα αυτή στους υπηκόους ή στις εταιρίες του εν λόγω κράτους».
10
Με το γραπτό υπόμνημά του, ο αιτών της κύριας δίκης εξομοίωσε το αποτέλεσμα του άρθρου 62 της Συμβάσεως' του LOME με τις διατάξεις της Συνθήκης ΕΟΚ περί εγκαταστάσεως και επικαλέστηκε τις σκέψεις στις οποίες στηρίζεται η απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Ιουλίου 1974, REYNERS κατά Βελγικού Κράτους, υπόθεση 2/74 (RECUEIL 1974, σ. 631).
11
Πάντως, η διατύπωση του άρθρου 62 δεν επιτρέπει να γίνει δεκτή μια τέτοια επιχειρηματολογία.
12
Πράγματι, το κείμενό του, αναφερόμενο στις δύο ομάδες κρατών που δεσμεύονται με τη σύμβαση του LOME, τα κράτη ΑΚΕ και τα κράτη μέλη της ΕΟΚ, ορίζει ότι κάθε κράτος που εμπίπτει στη μια από τις δύο ομάδες μεταχειρίζεται χωρίς διακρίσεις τους υπηκόους κάθε κράτους που εμπίπτει στην άλλη ομάδα.
13
Αντίθετα, το κείμενο δεν αποβλέπει στο να εξασφαλίζει ισότητα μεταχειρίσεως μεταξύ των υπηκόων ενός κράτους ΑΚΕ και των υπηκόων κράτους μέλους της ΕΟΚ.
14
Ειδικότερα, η διάταξη αυτή δεν υποχρεώνει ούτε τα κράτη ΑΚΕ ούτε τα κράτη μέλη της ΕΟΚ να εξασφαλίζουν, στους υπηκόους κράτους που εμπίπτει στην άλλη ομάδα, μεταχείριση όμοια με εκείνη που επιφυλάσσεται στους ίδιους τους τους υπηκόους.
15
Πάντως, το παραπάνω συμπέρασμα αφήνει ανοικτό το ερώτημα αν οι υπήκοοι κράτους ΑΚΕ έχουν ενδεχομένως το δικαίωμα να επικαλούνται, δυνάμει του κανόνα του άρθρου 62 της Συμβάσεως του LOME περί απαγορεύσεων των διακρίσεων, τα ιδιαίτερα πλεονεκτήματα που χορηγούνται σχετικά με την εγκατάσταση από κράτος μέλος σε άλλα κράτη ΑΚΕ.
16
Πράγματι, από πληροφορίες που παρέσχε η Γαλλική Κυβέρνηση, κατόπιν αιτήματος του Δικαστηρίου, προκύπτει ότι η Γαλλική Δημοκρατία έχει συνάψει, με μικρό αριθμό κρατών ΑΚΕ, συμβάσεις περί εγκαταστάσεως ή δικαστικής φύσεως συμβάσεις που στηρίζονται στην αμοιβαία εφαρμογή της εθνικής μεταχειρίσεως.
17
Διευκρινίστηκε περαιτέρω ότι μια δικαστικής φύσεως σύμβαση, στηριζόμενη στην αρχή της εθνικής μεταχειρίσεως σχετικά με την εγκατάσταση δικηγόρων, προϋφίστατο μεταξύ της Γαλλικής Δημοκρατίας και της Δημοκρατίας της Μαδαγασκάρης, πλην όμως, με πρωτοβουλία του τελευταίου αυτού κράτους, οι διατάξεις αυτές αντικαταστάθηκαν εν συνεχεία από μια σύμβαση που περιορίζεται, όσον αφορά τους δικηγόρους, στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.
18
Η ύπαρξη των ειδικών αυτών ρυθμίσεων, στις σχέσεις μεταξύ της Γαλλικής Δημοκρατίας και ορισμένων από τα κράτη ΑΚΕ, εγείρει το ερώτημα αν η ρήτρα περί απαγορεύσεως των διακρίσεων του άρθρου 62 της συμβάσεως του LOME πρέπει ενδεχομένως να νοηθεί ως εξασφαλίζουσα, στη Γαλλία, σε υπήκοο της Μαδαγασκάρης, την ίδια μεταχείριση η οποία εξασφαλίζεται στους υπηκόους κρατών ΑΚΕ που ευνοούνται κατ' αυτόν τον τρόπο.
19
Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο ερώτημα αυτό, αρκεί η διαπίστωση ότι ο κανόνας περί απαγορεύσεως των διακρίσεων του άρθρου 62 δεν προσβάλλεται από το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος επιφυλάσσει ενδεχομένως ευνοϊκότερη μεταχείριση στους υπηκόους κράτους ΑΚΕ, κατά το μέτρο που η μεταχείριση αυτή απορρέει από διατάξεις διεθνούς συμφωνίας που περιέχουν αμοιβαία δικαιώματα και πλεονεκτήματα.
20
Επομένως, στο πρώτο ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι το άρθρο 62 της Συμβάσεως του LOME δεν παρέχει το δικαίωμα, σε υπήκοο κράτους ΑΚΕ, να εγκαθίσταται στο έδαφος κράτους μέλους της ΕΟΚ, χωρίς προϋπόθεση της ιθαγένειας, όσον αφορά την άκηση επαγγελμάτων που η νομοθεσία του κράτους αυτού επιφυλάσσει στους δικούς του υπηκόους.
Επί του δευτέρου ερωτήματος
21
Απάντηση στο δεύτερο ερώτημα, με το οποίο ζητείται να διευκρινιστεί το περιεχόμενο της επιφυλάξεως που περιέχεται στη δεύτερη φράση του άρθρου 62 της Συμβάσεως του LOME, θα χρειαζόταν μόνο στην περίπτωση που η ερμηνεία της πρώτης φράσεως του ίδιου άρθρου θα είχε ως αποτέλεσμα να εξασφαλίζει την εφαρμογή εθνικής μεταχειρίσεως υπέρ των υπηκόων των κρατών ΑΚΕ, όσον αφορά το εν λόγω επάγγελμα.
Εν προκειμένω, δεδομένου ότι δεν συντρέχει τέτοια περίπτωση, το δεύτερο ερώτημα μπορεί να μείνει αναπάντητο.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε το COUR D'APPEL de DOUAI, με απόφαση της 18ης Μαΐου 1977, αποφαίνεται:
Το άρθρο 62 της Συμβάσεως ΑΚΕ-ΕΟΚ, που υπογράφηκε στις 28 Φεβρουαρίου 1975, στο LOME, μεταξύ των κρατών της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού, αφενός, και της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, αφετέρου, ο κανόνας περί απαγορεύσεως των διακρίσεων του άρθρου 62 δεν προσβάλλεται από το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος επιφυλάσσει ενδεχομένως ευνοϊκότερη μεταχείριση στους υπηκόους κράτους ΑΚΕ, κατά το μέτρο που η μεταχείριση αυτή απορρέει από διατάξεις διεθνούς συμφωνίας που περιέχουν αμοιβαία δικαιώματα και πλεονεκτήματα.
Kutscher
Sørensen
Bosco
Donner
Mertens de Wilmars
Pescatore
O'Keeffe
Κρίθηκε από το Δικαστήριο στο Λουξεμβούργο στις 24 Νοεμβρίου 1977.
Αποφασίστηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 24 Νοεμβρίου 1977.
Kutscher
Sørensen
Bosco
Donner
Mertens de Wilmars
Pescatore
O'Keeffe
Ο γραμματέας
Α. Van Houtte
Ο Πρόεδρος
Η. Kutscher
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.