62021TJ0561_RES
Sprawa T‑561/21
HSBC Holdings plc i in.
przeciwko
Komisji Europejskiej
Wyrok Sądu (siódma izba) z dnia 27 listopada 2024 r.
Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Sektor instrumentów pochodnych na stopę procentową denominowanych w euro – Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 101 TFUE i art. 53 porozumienia EOG – Naruszenie obowiązku uzasadnienia – Stwierdzenie częściowej nieważności decyzji wyrokiem Sądu – Decyzja zmieniająca – Grzywny – Przedawnienie – Kwota podstawowa – Wartość sprzedaży – Artykuł 23 ust. 2 i 3 rozporządzenia (WE) nr 1/2003 – Równość traktowania – Proporcjonalność – Nieograniczone prawo orzekania
Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Przedawnienie w zakresie postępowań – Zawieszenie – Skutek zawieszający związany z toczącym się postępowaniem sądowym – Przesłanka – Istnienie niepewności co do zgodności z prawem wydanej przez Komisję decyzji będącej przedmiotem zawisłego postępowania – Cel wszczęcia tego postępowania – Brak znaczenia – Wnioski zawarte w orzeczeniu kończącym zawisłe postępowanie – Brak znaczenia
(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 25 ust. 5, 6)
(zob. pkt 39–50)
Odwołanie – Interes prawny – Stwierdzenie przez Sąd częściowej nieważności decyzji nakładającej grzywnę za naruszenie prawa konkurencji – Odwołanie wniesione przez Komisję – Akty przygotowawcze przyjęte przez Komisję celem wydania decyzji zmieniającej decyzję, której częściową nieważność stwierdzono – Brak wpływu na interes prawny Komisji
(statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 56)
(zob. pkt 51, 52)
Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Ustalenie kwoty podstawowej – Ustalenie wartości sprzedaży – Stosowanie metodologii przewidzianej w wytycznych – Wartość zastępcza określona na podstawie wpływów gotówkowych aktualizowanych poprzez zastosowanie współczynnika obniżającego – Brak naruszenia prawa lub błędu w ocenie popełnionego przez Komisję
(art. 101 ust. 1 TFUE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 3; komunikat Komisji 2006/C‑210/02, pkt 13, 15, 16)
(zob. pkt 61–68, 77–95)
Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Ustalenie kwoty podstawowej – Ustalenie wartości sprzedaży – Stosowanie metodologii przewidzianej w wytycznych – Wybór wartości zastępczej dla wartości sprzedaży – Wartość zastępcza określona na podstawie wpływów gotówkowych aktualizowanych poprzez zastosowanie współczynnika obniżającego – Naruszenie obowiązku uzasadnienia – Brak
(art. 101 ust. 1, art. 296 akapit drugi TFUE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 3; komunikat Komisji 2006/C‑210/02, pkt 13)
(zob. pkt 69, 73–76)
Odwołanie – Zarzuty – Niewystarczające uzasadnienie – Zarzut odrębny od zarzutu braku materialnej zgodności z prawem
(art. 296 TFUE; statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 58 akapit pierwszy)
(zob. pkt 70–72)
Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Ustalenie kwoty podstawowej – Ustalenie wartości sprzedaży – Stosowanie metodologii przewidzianej w wytycznych – Wartość zastępcza określona na podstawie wpływów gotówkowych aktualizowanych poprzez zastosowanie współczynnika obniżającego – Określenie współczynnika obniżającego – Brak naruszenia obowiązku uzasadnienia – Brak błędów w ocenie – Brak naruszenia zasad proporcjonalności i indywidualizacji sankcji – Brak naruszenia zasady równego traktowania
(art. 101 ust. 1, art. 296 akapit drugi TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 20, 21; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 3; komunikat Komisji 2006/C‑210/02, pkt 13)
(zob. pkt 99–110, 121–124, 131–146, 152–169, 173–187)
Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Ustalenie kwoty podstawowej – Waga naruszenia – Kryteria oceny – Charakter i geograficzny zasięg naruszenia – Przestrzeganie zasad proporcjonalności i równego traktowania
(art. 101 TFUE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 3; komunikat Komisji 2006/C‑210/02, pkt 19–23)
(zob. pkt 193–209)
Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Ustalenie kwoty podstawowej – Waga naruszenia – Opłata wejściowa – Czynniki, jakie należy uwzględnić
(art. 101 ust. 1 TFUE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 3; komunikat Komisji 2006/C‑210/02, pkt 25)
(zob. pkt 211–224)
Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Dostosowanie kwoty podstawowej – Okoliczności łagodzące – Mniejsza intensywność uczestnictwa w naruszeniu w porównaniu z głównymi uczestnikami – Obniżenie kwoty podstawowej o 15 % – Naruszenie zasad proporcjonalności, równego traktowania lub indywidualizacji kar – Brak
(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 3; komunikat Komisji 2006/C‑210/02, pkt 29)
(zob. pkt 228–234, 238–240)
Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Uprawnienia dyskrecjonalne Komisji – Kontrola sądowa – Nieograniczone prawo orzekania sądu Unii – Zakres – Określenie kwoty nałożonej grzywny – Kryteria oceny – Waga i czas trwania naruszenia – Przestrzeganie zasad uzasadnienia, proporcjonalności, indywidualizacji kar i równego traktowania
(art. 101 ust. 1, art. 261 TFUE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 3, art. 31)
(zob. pkt 243–250)
Streszczenie
Sąd oddalił skargę o stwierdzenie nieważności wniesioną przez HSBC Holdings plc, HSBC Bank plc i HSBC Continental Europe (zwane dalej łącznie „HSBC”) na decyzję Komisji zmieniającą jej decyzję o nałożeniu na HSBC grzywny w wysokości 33606000 EUR za naruszenie prawa konkurencji Unii (
1
). Zważywszy, że w chwili wydania decyzji zmieniającej początkowa decyzja Komisji była jeszcze przedmiotem toczącego się przed Trybunałem postępowania odwoławczego, Sąd przedstawił w swoim wyroku wyjaśnienia dotyczące skutku zawieszającego, jakie ma to zawisłe postępowanie w odniesieniu do terminu przedawnienia, którego Komisja powinna przestrzegać przy nakładaniu grzywny na HSBC.
W 2016 r. Komisja stwierdziła, że HSBC naruszyła art. 101 TFUE i art. 53 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG), uczestnicząc w okresie od dnia 12 lutego 2007 r. do dnia 27 marca 2007 r. w jednolitym i ciągłym naruszeniu mającym na celu zmianę normalnego sposobu ustalania cen na rynku instrumentów pochodnych na stopę procentową denominowanych w euro. W związku z tym Komisja nałożyła na trzy wyżej wymienione podmioty na zasadzie odpowiedzialności solidarnej grzywnę w wysokości 33606000 EUR (
2
).
W wyroku z dnia 24 września 2019 r. Sąd wskazał na błędy popełnione przez Komisję w odniesieniu do zakresu naruszenia przypisanego HSBC w decyzji z 2016 r., zauważając jednocześnie, że błędy te nie miały wpływu na zgodność z prawem art. 1 lit. b) decyzji z 2016 r., ponieważ zawarty w tym artykule wniosek pozostawał uzasadniony na gruncie innych zawartych w decyzji z 2016 r. elementów, lecz błędy te należało ewentualnie uwzględnić w ramach oceny proporcjonalnego charakteru grzywny (
3
).
Ponadto, uznając, że decyzja z 2016 r. była dotknięta błędem w uzasadnieniu, Sąd stwierdził jej nieważność w zakresie, w jakim Komisja nałożyła w niej na HSBC grzywnę w wysokości 33606000 EUR. Zarówno Komisja, jak i HSBC wniosły do Trybunału odwołanie od tego wyroku.
Niemniej jednak pismem z dnia 8 maja 2020 r. członek Komisji ds. konkurencji powiadomił HSBC o swoim zamiarze zaproponowania kolegium komisarzy przyjęcia nowej decyzji mającej zaradzić sytuacji wynikającej z wyroku Sądu z dnia 24 września 2019 r.
Przyjętą w 2021 r. decyzją zmieniającą Komisja obniżyła zatem do 31739000 EUR grzywnę nałożoną na HSBC w decyzji z 2016 r. i uzupełniła zawarte w tej decyzji uzasadnienie, uznane przez Sąd za niewystarczające. Po upływie około miesiąca od wydania tej decyzji zmieniającej Komisja wycofała swe odwołanie od wyroku Sądu z dnia 24 września 2019 r.
HSBC wniosła do Sądu skargę o stwierdzenie nieważności decyzji zmieniającej z 2021 r. i, co za tym idzie, uchylenie grzywny nałożonej w decyzji z 2016 r. z późniejszymi zmianami. Tytułem żądania ewentualnego HSBC wniosła do Sądu, aby ten skorzystał z przysługującego mu nieograniczonego prawa orzekania i znacznie obniżył grzywnę nałożoną w decyzji zmieniającej z 2021 r.
Ocena Sądu
Na poparcie swej skargi o stwierdzenie nieważności HSBC zarzuciła Komisji w szczególności, że ta wydała decyzję zmieniającą z 2021 r. po upływie maksymalnego dziesięcioletniego terminu przedawnienia, który został przewidziany w art. 25 ust. 5 rozporządzenia nr 1/2003 (
4
) na nałożenie grzywny z tytułu naruszenia stwierdzonego w decyzji z 2016 r.
W tej kwestii HSBC utrzymywała w istocie, że odwołanie wniesione przez Komisję od wyroku Sądu z dnia 24 września 2019 r. nie pociągnęło za sobą zawieszenia biegu tego dziesięcioletniego terminu przedawnienia, ponieważ już w chwili wniesienia tego odwołania Komisja, nie czekając na wynik tego postępowania odwoławczego, miała zamiar przyjąć decyzję zmieniającą z 2021 r. Ponadto zdaniem skarżących, nawet przy założeniu, że odwołanie wniesione przez Komisję zawiesiło bieg terminu przedawnienia, zawieszenie to ustało w każdym razie z chwilą, gdy członek Komisji ds. konkurencji powiadomił HSBC o swoim zamiarze zaproponowania kolegium komisarzy wydania nowej decyzji skierowanej do HSBC, a to ze względu na utratę przez Komisję interesu w wyniku wydanego w sprawie odwołania rozstrzygnięcia.
Sąd, po wyjaśnieniu, że w dniu wniesienia odwołania przez Komisję termin przedawnienia w zakresie nałożenia na HSBC grzywny z tytułu naruszenia stwierdzonego w decyzji z 2016 r. jeszcze nie upłynął, przypomniał, że zgodnie z art. 25 ust. 6 rozporządzenia nr 1/2003 bieg przedawnienia w zakresie nakładania grzywien zostaje zawieszony do czasu wydania przez sąd Unii rozstrzygnięcia w sprawie, której dotyczy decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie i nakładająca grzywnę. Zgodnie z ust. 5 tego artykułu termin przedawnienia może zostać przedłużony maksymalnie o okres, na który bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu zgodnie z art. 6.
Wbrew zaś temu, co twierdziła HSBC, w art. 25 ust. 6 rozporządzenia nr 1/2003 nie uzależniono tego skutku zawieszającego toczących się postępowań sądowych od jakiegokolwiek subiektywnego warunku, takiego jak „cel” wniesienia skargi lub „zamiar” strony, która ją wniosła.
Przepis ten chroni bowiem Komisję przed skutkami przedawnienia w sytuacjach, w których jest ona „pozbawiona możliwości działania” ze względu na to, że musi czekać na wydanie przez sąd Unii orzeczenia w ramach postępowań, na których przebieg nie ma ona wpływu, jeszcze zanim zostanie ustalone, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem. To pojęcie „pozbawienia możliwości działania” odnosi się zatem do obiektywnej okoliczności związanej z samym już tylko istnieniem zawisłego postępowania sądowego, ze względu na które nadal istnieje niepewność co do zgodności z prawem wydanej przez Komisję decyzji.
W świetle tych wyjaśnień Sąd stwierdził, że dopóki postępowanie dotyczące odwołania Komisji było w toku, istniała niepewność co do zgodności z prawem decyzji z 2016 r. w zakresie, w jakim instytucja ta nałożyła w niej na HSBC grzywnę w wysokości 33606000 EUR. Wynika z tego, że bieg terminu przedawnienia uprawnienia do nałożenia na HSBC nowej grzywny za naruszenie stwierdzone w decyzji z 2016 r. został zawieszony do czasu wydania przez Trybunał orzeczenia kończącego to postępowanie odwoławcze, i to niezależnie od działań podjętych przez Komisję w celu wydania decyzji z 2021 r.
W tym kontekście Sąd oddalił również argument oparty przez HSBC na braku istnienia po stronie Komisji interesu we wniesieniu lub w podtrzymaniu odwołania od wyroku Sądu z dnia 24 września 2019 r.
W tym względzie Sąd wyjaśnił, że, choć brak interesu prawnego w chwili wniesienia odwołania – przy założeniu, że zostanie on wykazany – może prowadzić do odrzucenia odwołania jako niedopuszczalnego, zaś jego utrata w toku postępowania może spowodować umorzenie postępowania przez sąd Unii, to już fakt, że przed Sądem lub Trybunałem toczy się postępowanie w sprawie danej skargi czy też odwołania, uzasadnia zawieszenie biegu terminu przedawnienia sam w sobie – nie zaś wnioski, do jakich sądy te dojdą w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej sprawie.
W każdym razie sam fakt podjęcia przez Komisję działań zmierzających do przyjęcia nowej decyzji w efekcie ogłoszenia wyroku z dnia 24 września 2019 r. nie świadczy o tym, że instytucja ta utraciła wszelki interes w stwierdzeniu zgodności z prawem decyzji z 2016 r., ponieważ interes ten istnieje do momentu wydania przez Trybunał orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie lub przynajmniej do momentu wydania tej nowej decyzji. Bez wpływu na ten wniosek pozostaje okoliczność, że po wydaniu decyzji zmieniającej z 2021 r. Komisja wycofała swe odwołanie.
W świetle całości powyższych rozważań Sąd stwierdził, że uprawnienie Komisji do nakładania kar za naruszenie stwierdzone w decyzji z 2016 r. nie przedawniło się w dniu przyjęcia decyzji zmieniającej z 2021 r. Sąd oddalił następnie wszystkie pozostałe zarzuty podniesione przez HSBC na poparcie żądania stwierdzenia nieważności decyzji zmieniającej z 2021 r., a także podniesione przez HSBC żądania obniżenia kwoty nałożonej w tej decyzji grzywny i, co za tym idzie, oddalił skargę w całości.
(
1
)	Decyzja Komisji C(2021) 4600 final z dnia 28 czerwca 2021 r. zmieniająca decyzję Komisji C(2016) 8530 final z dnia 7 grudnia 2016 r. dotyczącą postępowania na podstawie art. 101 TFUE i art. 53 porozumienia EOG [sprawa AT.39914 - Instrumenty pochodne stopy procentowej dla euro (EIRD)] (zwana dalej „decyzją zmieniającą z 2021 r.”).
(
2
)	Decyzja Komisji C(2016) 8530 final z dnia 7 grudnia 2016 r. dotycząca postępowania na podstawie art. 101 TFUE i art. 53 porozumienia EOG [sprawa AT.39914 - Instrumenty pochodne stopy procentowej dla euro (EIRD)] (zwana dalej „decyzją z 2016 r.”).
(
3
)	Wyrok z dnia 24 września 2019 r., HSBC Holdings i in./Komisja (T‑105/17, EU:T:2019:675).
(
4
)	Rozporządzenie Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. [101 i 102 TFUE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1).