62024CJ0458_RES
Sprawa C‑458/24 [Daraa] (
i
)
DO
przeciwko
Bundesrepublik Deutschland
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Verwaltungsgericht Sigmaringen)
Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 5 marca 2026 r.
Odesłanie prejudycjalne – Polityka azylowa – Rozporządzenie (UE) 604/2013 – Artykuł 3 ust. 2 – Artykuł 29 – Przekazanie osoby ubiegającej się o azyl do państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Zawieszenie przez odpowiedzialne państwo członkowskie przejęć i wtórnych przejęć osób ubiegających się o azyl – Dyrektywa (UE) 2013/32 – Artykuł 33 – Wnioski niedopuszczalne
Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Kryteria i mechanizmy ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Rozporządzenie nr 604/2013 – Procedury przejęcia i wtórnego przejęcia – Termin przewidziany na przekazanie osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową – Skutki nieprzestrzegania tego terminu – Przeniesienie odpowiedzialności za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na wnioskujące państwo członkowskie – Przyczyny niedochowania terminu, które można przypisać państwu lub zainteresowanej osobie – Brak wpływu
(rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 604/2013, art. 29 ust. 1, 2)
(zob. pkt 45–47, 49–61)
Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Kryteria i mechanizmy ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Rozporządzenie nr 604/2013 – Procedury przejęcia i wtórnego przejęcia – Jednostronne zawieszenie przez państwo członkowskie pierwotnie wyznaczone jako odpowiedzialne – Brak wad systemowych powodujących ryzyko nieludzkiego lub poniżającego traktowania – Państwo członkowskie dokonujące ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego – Obowiązek przeprowadzenia przez to państwo oceny kryteriów ustalania odpowiedzialnego państwa członkowskiego i przejęcia przez siebie roli odpowiedzialnego państwa członkowskiego – Brak – Osoby, do których odnosi się decyzja o przekazaniu – Niedochowanie terminu na przekazanie – Odpowiedzialność za rozpatrzenie wniosku przenoszona z mocy prawa na wnioskujące państwo członkowskie – Niedochowanie terminu spowodowane jednostronnym zawieszeniem – Brak wpływu
(rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 604/2013, art. 3 ust. 2 akapity drugi, trzeci, art. 29 ust. 1, 2)
(zob. pkt 66; pkt 1 sentencji)
Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Procedury udzielania i cofania ochrony międzynarodowej – Dyrektywa 2013/32 – Procedura rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Wniosek, który może zostać uznany przez państwa członkowskie za niedopuszczalny – Podstawa – Inne państwo członkowskie, której jest odpowiedzialne za rozpatrzenie i które zaakceptowało wniosek o przejęcie lub wtórne przejęcie wnioskodawcy – Niedopuszczalność – Decyzja o przekazaniu i odmowie rozpatrzenia na podstawie rozporządzenia nr 604/2013 – Dopuszczalność
(dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32, art. 33 ust. 1)
(zob. pkt 73; pkt 3 sentencji)
Streszczenie
Trybunał, do którego Verwaltungsgericht Sigmaringen (sąd administracyjny w Sigmaringen, Niemcy) zwrócił się z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, dokonał wykładni rozporządzenia nr 604/2013 (
1
) oraz dyrektywy 2013/32 (
2
) w celu wyjaśnienia odpowiedzialności związanej z rozpatrywaniem wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej w sytuacji zawieszenia przez odpowiedzialne państwo członkowskie przejęć zainteresowanych wnioskodawców.
DO, obywatel syryjski, wjechał do Niemiec w dniu 18 kwietnia 2023 r., a w dniu 26 kwietnia 2023 r. złożył tam wniosek o udzielenie azylu. Republika Włoska została jednak wskazana jako państwo członkowskie odpowiedzialne za rozpatrzenie tego wniosku.
Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (federalny urząd ds. migracji i uchodźców, Niemcy) skierował do Republiki Włoskiej wniosek o przejęcie DO, lecz nie otrzymał odpowiedzi. Zgodnie z art. 22 ust. 7 rozporządzenia Dublin III uznał on zatem iż wniosek został zaakceptowany i w dniu 18 lipca 2023 r. postanowił odrzucić wniosek DO o udzielenie azylu jako niedopuszczalny.
W dniu 27 lipca 2023 r. DO zaskarżył tę decyzję do sądu administracyjnego w Sigmaringen, będącego sądem odsyłającym.
Sąd ten zauważa, że z dwóch okólników wydanych przez organy włoskie w grudniu 2022 r. wynika, iż – tymczasowo i z zastrzeżeniem wyjątków – Republika Włoska nie wyraża już zgody na przekazywanie osób ubiegających się o ochronę międzynarodową do Włoch na podstawie rozporządzenia Dublin III. Odmówiłaby ona zatem wszelkich przejęć wnioskodawców, za które jest odpowiedzialna na mocy tego rozporządzenia.
W tych okolicznościach sąd odsyłający postanowił zwrócić się do Trybunału z kilkoma pytaniami prejudycjalnymi zmierzającymi w istocie do ustalenia, czy, po pierwsze, w szczególnej sytuacji, w której państwo członkowskie wyznaczone jako odpowiedzialne jednostronnie zawiesiło przejęcia i wtórne przejęcia osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej, odpowiedzialność za rozpatrzenie wniosku zostaje przeniesiona na państwo członkowskie dokonujące ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego. Po drugie, sąd odsyłający zwrócił się do Trybunału o wyjaśnienie, czy dyrektywa 2013/32 zezwala na odrzucenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jako niedopuszczalnego ze względu na to, że odpowiedzialne państwo członkowskie nie jest skłonne do przejęcia lub wtórnego przejęcia osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej.
Ocena Trybunału
W pierwszej kolejności, co się tyczy odpowiedzialności za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, Trybunał przypomniał przede wszystkim, że państwo członkowskie dokonujące ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego może samo stać się odpowiedzialne za to rozpatrzenie. Jest tak w przypadku, gdy ze względu na „wady systemowe” w procedurze azylowej i w warunkach przyjmowania wnioskodawców, powodujące pojawienie się „ryzyka nieludzkiego lub poniżającego traktowania w rozumieniu art. 4 [k]arty [praw podstawowych Unii Europejskiej]”, nie może ono przekazać wnioskodawcy do odpowiedzialnego państwa członkowskiego i jeżeli stwierdzi, po przeprowadzeniu dalszej oceny kryteriów określonych w rozdziale III rozporządzenia Dublin III, że nie może ono przekazać wnioskodawcy do państwa członkowskiego wyznaczonego na podstawie tych kryteriów lub do pierwszego państwa członkowskiego, w którym złożono wniosek.
Tymczasem Trybunał orzekł już, że jednostronne zawieszenie przejęć i wtórnych przejęć osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej, takie jak rozpatrywane w niniejszej sprawie, nie może samo w sobie uzasadniać stwierdzenia takiej wady systemowej powodującej ryzyko nieludzkiego lub poniżającego traktowania.
W takim przypadku państwo członkowskie dokonujące ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego nie musi ani dalej prowadzić oceny kryteriów określonych w rozdziale III rozporządzenia Dublin III na podstawie art. 3 ust. 2 akapit drugi tego rozporządzenia, ani nie staje się samemu odpowiedzialnym państwem członkowskim na podstawie art. 3 ust. 2 akapit trzeci tego rozporządzenia.
Nie można zatem uznać, że istnieje niepisana przesłanka stosowania art. 3 ust. 2 akapity drugi i trzeci rozporządzenia Dublin III, zgodnie z którą odpowiedzialne państwo członkowskie powinno być skłonne do przejęcia lub wtórnego przejęcia osób ubiegających się o ochronę międzynarodową.
Następnie, nadal w sytuacji jednostronnego zawieszenia przejęć i wtórnych przejęć osób ubiegających się o ochronę międzynarodową przez państwo członkowskie, Trybunał zbadał wskazane przez sąd odsyłający ryzyko, że dostęp danej osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej do procedury udzielania ochrony międzynarodowej może być bezzasadnie utrudniony i że ostatecznie żadne państwo członkowskie nie rozpatrzy jej wniosku.
W tym względzie przypomniał on, że art. 29 ust. 2 rozporządzenia Dublin III przewiduje przeniesienie odpowiedzialności z mocy prawa na wnioskujące państwo członkowskie, nie uzależniając tego przeniesienia od jakiejkolwiek reakcji odpowiedzialnego państwa członkowskiego, jeżeli przekazanie danego wnioskodawcy do tego ostatniego państwa członkowskiego nie zostało przeprowadzone w terminie na przekazanie, który wynosi co do zasady sześć miesięcy. Przepis ten jest sformułowany szeroko i nie zawiera żadnego ograniczenia przeniesienia odpowiedzialności do szczególnych przypadków. W związku z tym wspomniane przeniesienie odpowiedzialności następuje niezależnie od przyczyn braku dokonania przekazania w przewidzianym terminie oraz od okoliczności, czy brak dokonania przekazania można przypisać wnioskującemu państwu członkowskiemu, odpowiedzialnemu państwu członkowskiemu, czy też zainteresowanej osobie. Ma ono zatem miejsce również wtedy, gdy przekazanie zainteresowanej osoby nie mogło zostać zrealizowane w przewidzianym terminie ze względu na jednostronne zawieszenie przejęć i wtórnych przejęć przez państwo członkowskie wyznaczone jako odpowiedzialne na podstawie kryteriów określonych w rozdziale III rozporządzenia Dublin III.
Cele realizowane przez rozporządzenie Dublin III potwierdzają tę wykładnię. W tym względzie Trybunał zauważył, że w odniesieniu do celów związanych z szybkością ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej i zagwarantowaniem skutecznego dostępu do procedur udzielania takiej ochrony ważne jest, aby wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej były, w stosownych przypadkach, rozpatrywane przez państwo członkowskie inne niż państwo wyznaczone jako odpowiedzialne na podstawie kryteriów określonych w rozdziale III rozporządzenia Dublin III w przypadku braku dokonania przekazania wnioskodawcy w wyznaczonym terminie na przekazanie.
W tym względzie Trybunał przyznał, że wykładnia ta pozwala odpowiedzialnemu państwu członkowskiemu na uchylenie się, po upływie terminu na przekazanie i poprzez sam fakt jednostronnego zawieszenia postępowań w sprawie przejęć i wtórnych przejęć osób ubiegających się o azyl, od odpowiedzialności ciążącej na nim na mocy rozporządzenia Dublin III. Podkreślił on jednak, że nawet w takim przypadku do wnioskującego państwa członkowskiego i odpowiedzialnego państwa członkowskiego należy porozumienie się i współpraca w celu doprowadzenia do przekazania przed upływem terminu na przekazanie. Ponadto odpowiedzialność tego ostatniego państwa członkowskiego pozostaje w pełni aktualna w przewidzianym okresie, w związku z czym w tym okresie utrzymany zostaje system kryteriów ustalania odpowiedzialności ustanowiony w rozporządzeniu Dublin III.
Przeniesienie z mocy prawa odpowiedzialności za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w przypadku braku dokonania przekazania danej osoby w tym terminie jest ostatecznie jedynym sposobem zagwarantowania tej osobie skutecznego dostępu do procedury azylowej.
Wreszcie państwo członkowskie nie może powoływać się na okoliczność, że inne państwa członkowskie również uchybiły swoim zobowiązaniom, w celu usprawiedliwienia własnego uchybienia w zakresie wykonania zobowiązań które na nim ciążą, zgodnie z prawem Unii. Środek zaradczy przeciwko ewentualnemu naruszeniu rozporządzenia Dublin III przez państwo członkowskie pierwotnie wyznaczone jako odpowiedzialne polega na możliwości wniesienia przez Komisję Europejską oraz każde inne państwo członkowskie przeciwko temu państwu członkowskiemu skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.
W drugiej kolejności, co się tyczy kwestii, czy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej może zostać odrzucony jako niedopuszczalny ze względu na to, że odpowiedzialne państwo członkowskie nie jest skłonne do przejęcia lub wtórnego przejęcia osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej, Trybunał stwierdził, że art. 33 ust. 2 dyrektywy 2013/32 wylicza w sposób wyczerpujący przypadki, w których państwa członkowskie mogą uznać wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny. Z tego względu i z uwagi na derogacyjny charakter podstaw niedopuszczalności tego wyliczenia, wspomniany przepis powinien podlegać wykładni ścisłej, a zatem nie można go stosować do sytuacji, która nie odpowiada jego brzmieniu.
Tymczasem art. 33 ust. 1 dyrektywy 2013/32 wyraźnie odróżnia przypadki, w których wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej nie jest rozpatrywany zgodnie z rozporządzeniem Dublin III, od przypadków, w których taki wniosek może zostać odrzucony jako niedopuszczalny w oparciu o jedną z podstaw wyczerpująco wymienionych w art. 33 ust. 2 tej dyrektywy.
W konsekwencji Trybunał orzekł, że art. 33 ust. 1 dyrektywy 2013/32 nie zezwala na odrzucenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jako niedopuszczalnego ze względu na to, że odpowiedzialne państwo członkowskie nie jest skłonne do przejęcia lub wtórnego przejęcia osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
(
1
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (Dz.U. 2013, L 180, s. 31, zwane dalej „rozporządzeniem Dublin III”).
(
2
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz.U. 2013, L 180, s. 60).