61994C0227
ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΫ ΕΙΣΑΓΓΕΛΈΑ
CARL OTTO LENZ
της 13ης Ιουλίου 1995 (
*1
)
Α — Εισαγωγή
1.
Η παρούσα υπόθεση αφορά τον υπολογισμό μιας συντάξεως αναπηρίας σύμφωνα με το ολλανδικό δίκαιο. Η Olivieri-Coenen, προσφεύγουσα της κύριας δίκης, κατοικούσε από τη γέννησή της, το 1927, μέχρι το 1959 στις Κάτω Χώρες. Από την 1η Σεπτεμβρίου 1946 έως τις 29 Ιανουαρίου 1959 εργάστηκε στην Ολλανδία ως εκπαιδευτικός σε ιδιωτικό σχολείο. Η σχέση εργασίας της βασιζόταν σε σύμβαση εργασίας που είχε συναφθεί σύμφωνα με τις διατάξεις του αστικού δικαίου. Όπως εξέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση η δικηγόρος της καθής της διαφοράς της κύριας δίκης, η Olivieri-Coenen είχε καταρχάς την ολλανδική ιθαγένεια. Μετά τον γάμο της με Ιταλό υπήκοο απέκτησε την ιταλική ιθαγένεια και εγκαταστάθηκε το 1959 στην Ιταλία. Στην χώρα αυτή εργάστηκε μαζί με τον σύζυγο της σε μια ξενοδοχειακή επιχείρηση που τους ανήκε. Από τον Μάρτιο 1960 έως τον Ιούλιο 1981 ήταν ασφαλισμένη στην Ιταλία.
2.
Το 1979η Olivieri-Coenen διέκοψε την ερνασία της λόγω προβλημάτων υγείας. Ο αρμόδιος ιταλικός ασφαλιστικός φορέας της ενέκρινε για τον λόγο αυτό ιταλική σύνταξη λόγω αναπηρίας από την 1η Φεβρουαρίου 1982. Η Olivieri-Coenen υπέβαλε επίσης αίτηση για τη χορήγηση ολλανδικής αναλογικής παροχής λόγω ανικανότητας προς εργασία. Για την κατανόηση του τρόπου αυτού ενεργείας πρέπει να επισημανθεί ότι, σε περιπτώσεις όπως η προκείμενη, οι σχετικές διατάξεις του κοινοτικού δικαίου προβλέπουν ότι πρώτα ορίζεται το συνολικό οφειλόμενο ποσό της συντάξεως αναπηρίας και έπειτα υπολογίζεται ποιο ποσοστό του αναλογεί σε καθένα από τα εκάστοτε οικεία κράτη μέλη.
3.
Ο αρμόδιος ολλανδικός ασφαλιστικός φορέας, η Nieuwe Algemene Bedrijfsvereniging (νέα γενική επαγγελματική ένωση, στο εξής: καθής της κύριας δίκης), γνωστοποίησε στην Olivieri-Coenen στις 13 Μαρτίου 1991 ότι της είχε εγκρίνει, σύμφωνα με τον «Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering» (νόμο περί ασφαλίσεως λόγω ανικανότητας προς εργασία, στο εξής: WAO), αναλογική παροχή λόγω ανικανότητας προς εργασία αναδρομικώς από την 1η Φεβρουαρίου 1982. Κατά τον υπολογισμό όμως της παροχής αυτής είχε ληφθεί υπόψη μόνο ο χρόνος απασχολήσεως που είχε συμπληρωθεί μέχρι τη 1η Σεπτεμβρίου 1947.
4.
Για την κατανόηση του εν λόγω τρόπου υπολογισμού είναι αναγκαία μια επισκόπηση των σχετικών διατάξεων της ολλανδικής νομοθεσίας περί κοινωνικής ασφαλίσεως. Η προστασία από τις οικονομικές συνέπειες της επελεύσεως ανικανότητας προς εργασία ρυθμίζεται στις Κάτω Χώρες από δύο νόμους και, συγκεκριμένα, από τον προαναφερθέντα WAO, ο οποίος τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Ιουλίου 1967, και από τον «Algemene Arbeidsongeschiktheidswet» (γενικό νόμο περί ανικανότητας προς εργασία, στο εξής: AAW). Το ύψος των παροχών που χορηγούνται βάσει του WAO ή του AAW είναι ανεξάρτητο από τη διάρκεια των περιόδων ασφαλίσεως που έχουν συμπληρωθεί. Αντιθέτως, οι δημόσιοι υπάλληλοι και τα εξομοιούμενα προς αυτούς πρόσωπα ασφαλίζονται κατά της ανικανότητας προς εργασία δυνάμει του «Algemene Burgerlijke Pensioenwet» (γενικού νόμου περί αστικών συντάξεων, στο εξής: ABPW). Στην προκειμένη περίπτωση, από τους δύο πρώτους νόμους που προαναφέρθηκαν σημασία έχει μόνον ο WAO, με αποτέλεσμα να παρέλκει η διεξοδικότερη εξέταση του AAW και της σχέσεως μεταξύ των δύο αυτών νόμων (
1
).
Ο ABPW άρχισε να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 1966. Πριν από την ημερομηνία αυτήν ίσχυε για τους δημοσίους υπαλλήλους και τα εξομοιούμενα προς αυτούς πρόσωπα ο «Pensioenwet» (νόμος περί συντάξεων) του 1922. Ο νόμος αυτός καταργήθηκε με τον ABPW. Συγχρόνως θεσπίστηκε μια μεταβατική ρύθμιση για τα πρόσωπα που είχαν δικαίωμα προσδοκίας για σύνταξη λόγω αναπηρίας βάσει του Pensioenwet του 1922. Δυνάμει της ρυθμίσεως αυτής, η εν λόγω προσδοκία διατηρήθηκε επί πέντε έτη, δηλαδή μέχρι την 1η Ιανουαρίου 1971. Αν ο ενδιαφερόμενος κατέστη ανίκανος προς εργασία μετά την ημερομηνία αυτή, δεν μπορούσε πλέον να προβάλει αξίωση για σύνταξη αναπηρίας βάσει της εν λόγω διατάξεως.
5.
Η Olivieri-Coenen υπάγεται στον Pensioenwet του 1922 από την 1η Σεπτεμβρίου 1947. Είχε, συνεπώς, δυνάμει του νόμου αυτού δικαίωμα προσδοκίας για σύνταξη αναπηρίας. Απώλεσε όμως το δικαίωμα αυτό με την παρέλευση της μεταβατικής περιόδου που προέβλεπε ο ABPW.
6.
Για τον υπολογισμό της αναλογικής συντάξεως που έπρεπε να χορηγηθεί στην Olivieri-Coenen, η καθής της κύριας δίκης στηρίχθηκε στις διατάξεις του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας (
2
), όπως ίσχυε την 1η Φεβρουαρίου 1982 — δηλαδή κατά το χρονικό σημείο από το οποίο η Olivieri-Coenen είχε δικαίωμα λήψεως ιταλικής συντάξεως αναπηρίας. Η διεξοδικότερη ανάλυση των εν προκειμένω κρίσιμων διατάξεων του τίτλου III («Ειδικές διατάξεις για τις διάφορες κατηγορίες παροχών») του κανονισμού 1408/71 παρέλκει, δεδομένου ότι δεν υπάρχει συναφώς διαφωνία μεταξύ των διαδίκων της κύριας δίκης και οι διατάξεις αυτές είναι άνευ σημασίας για να κριθεί το προδικαστικό ερώτημα. Αρκεί επομένως να τονιστεί ότι η αναλογική παροχή λόγω ανικανότητας προς εργασία, την οποία όφειλε να χορηγήσει στην Olivieri-Coenen η καθής της κύριας δίκης, έπρεπε να υπολογιστεί βάσει του (αντιστοίχως εφαρμοστέου) άρθρου 46, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71.
7.
Σχετικά με τη διάταξη αυτή, στο σχετικό με τις Κάτω Χώρες τμήμα του παραρτήματος V του κανονισμού, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των υπό κρίση περιστατικών, ορίζονται στο σημείο 4, στοιχείο α', τα εξής:
«Για την εφαρμογή του άρθρου 46, παράγραφος 2, του κανονισμού, ως περίοδοι ασφαλίσεως, οι οποίες συμπληρώθηκαν σύμφωνα με τις διατάξεις της ολλανδικής νομοθεσίας περί ασφαλίσεως για την περίπτωση της ανικανότητας προς εργασία, θεωρούνται και οι περίοδοι απασχολήσεως που έχουν συμπληρωθεί στις Κάτω Χώρες πριν από την 1η Ιουλίου 1967 καθώς και οι εξομοιούμενες προς αυτές περίοδοι.»
8.
Η καθής της κύριας δίκης έλαβε, συνεπώς, υπόψη για τον υπολογισμό της αναλογικής ολλανδικής συντάξεως την περίοδο απασχολήσεως της Olivieri-Coenen πριν από την 1η Σεπτεμβρίου 1947. Δεν δέχθηκε όμως να υπολογίσει την περίοδο απασχολήσεως από την 1η Σεπτεμβρίου 1947 έως τις 29 Ιανουαρίου 1959, κατά τη διάρκεια της οποίας η Olivieri-Coenen υπαγόταν στον Pensioenwet του 1922. Προς αιτιολόγηση της αποφάσεως της, η καθής της κύριας δίκης εξέθεσε ότι ο νόμος αυτός περιέχει ρυθμίσεις για δημοσίους υπαλλήλους και για εξομοιούμενα προς αυτούς πρόσωπα. Σύμφωνα όμως με το άρθρο 4, παράγραφος 4, του κανονισμού 1408/71, ο κανονισμός αυτός δεν έχει εφαρμογή στα «ειδικά συστήματα των δημοσίων υπαλλήλων ή των προς αυτούς εξομοιουμένων».
9.
Η Olivieri-Coenen άσκησε προσφυγή κατά της αποφάσεως αυτής. Ισχυρίζεται ότι η εν λόγω απόφαση στηρίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία των διατάξεων του κανονισμού 1408/71. Το Arrondissementsrechtbank te Amsterdam υπέβαλε συνεπώς στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
Έχει το τμήμα Η, σημείο 4, στοιχείο α', του παραρτήματος V του κανονισμού 1408/71, όπως ίσχυε την 1η Φεβρουαρίου 1982, την έννοια ότι στις κατά τη διάταξη αυτή περιόδους μισθωτής εργασίας μπορούν να περιλαμβάνονται οι περίοδοι κατά τις οποίες ένα πρόσωπο άσκησε το επάγγελμα του εκπαιδευτικού βάσει συμβάσεως εργασίας που είχε συνάψει με ιδιωτικό σχολικό ίδρυμα, ακόμη και αν το πρόσωπο αυτό ήταν κατά την περίοδο αυτή ασφαλισμένο δυνάμει ειδικού συστήματος που ίσχυε για τους δημοσίους υπαλλήλους ή τους προς αυτούς εξομοιουμένους;
B — Η γνώμη μου επί της υποθέσεως
10.
Πριν στραφώ στο καθαυτό προδικαστικό ερώτημα, μου φαίνεται σκόπιμο να εξετάσω συνοπτικά το ζήτημα σε ποιο χρονικό σημείο της ισχύος της η υπό κρίση διάταξη πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ερμηνείας. Δεν αμφισβητείται ότι η διάταξη πρέπει να ερμηνευθεί όπως ίσχυε την 1η Φεβρουαρίου 1982. Κατά την έκδοση του κανονισμού 1408/71 το σημείο 4, στοιχείο α', περιελαμβάνετο στο τμήμα ΣΤ του παραρτήματος V του κανονισμού. Η προσχώρηση της Δανίας, της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου είχε ως αποτέλεσμα την προσθήκη στο παράρτημα V του κανονισμού και άλλων τμημάτων για τα νέα κράτη μέλη. Το τμήμα ΣΤ μετατράπηκε γι' αυτόν τον λόγο — χωρίς το περιεχόμενο της διατάξεως να υποστεί οποιαδήποτε τροποποίηση — στο τμήμα Η (
3
). Μια αντίστοιχη προσαρμογή έγινε όταν η Ελληνική Δημοκρατία προσχώρησε στις Κοινότητες. Τούτο είχε ως συνέπεια τη μετατροπή του τμήματος Η στο τμήμα Θ (
4
). Δεδομένου ότι αυτό το κείμενο ίσχυε την 1η Φεβρουαρίου 1982, αυτό θα λάβω υπόψη στη συνέχεια (
5
).
Μόνο χάριν πληρότητας παρατηρώ ότι οι μετέπειτα τροποποιήσεις του κανονισμού 1408/71 είναι άνευ σημασίας για την προκειμένη περίπτωση. Τούτο ισχύει ιδίως για τον κανονισμό (ΕΟΚ) 1390/81 του Συμβουλίου, της 12ης Μαΐου 1981, με τον οποίο, αφενός, το παράρτημα V μετατράπηκε στο παράρτημα VI και, αφετέρου, το περιεχόμενο του τμήματος Θ του παραρτήματος αυτού τροποποιήθηκε (
6
). Με το υπόμνημα των παρατηρήσεων της, η Επιτροπή ορθώς επισήμανε ότι ο εν λόγω κανονισμός τέθηκε σε ισχύ μόλις την 1η Ιουλίου 1982 και επομένως μετά το εν προκειμένω καθοριστικό χρονικό σημείο (
7
).
11.
Στην παρούσα υπόθεση τίθεται το ερώτημα αν η χρονική περίοδος μεταξύ της 1ης Σεπτεμβρίου 1947 και της 29ης Ιανουαρίου 1959, κατά τη διάρκεια της οποίας η Olivieri-Coenen εργαζόταν ως εκπαιδευτικός σε ολλανδικό ιδιωτικό σχολείο και συγχρόνως υπέκειτο στις διατάξεις του Pensioenwet του 1922, μπορεί να θεωρηθεί ως περίοδος απασχολήσεως ή ως εξομοιούμενη προς αυτήν περίοδος, κατά την έννοια του τμήματος Θ, σημείο 4, στοιχείο α', του παραρτήματος V του κανονισμού 1408/71, όπως ίσχυε την 1η Φεβρουαρίου 1982.
12.
Συμμερίζομαι την άποψη της Επιτροπής ότι στην ερώτηση αυτή πρέπει να δοθεί καταφατική απάντηση. Σύμφωνα με το άρθρο 1, στοιχείο ιθ', του κανονισμού 1408/71 (
8
), ως «περίοδοι απασχολήσεως» πρέπει να θεωρηθούν οι περίοδοι «που καθορίζονται ή αναγνωρίζονται ως τέτοιες από τη νομοθεσία υπό την οποία συμπληρώθηκαν, ως και κάθε εξομοιούμενη προς αυτές περίοδος, κατά το μέτρο που αναγνωρίζεται από τη νομοθεσία αυτή ως ισοδύναμη προς τις περιόδους απασχολήσεως». Στον ορισμό αυτόν πρέπει να στηριχθεί και η ερμηνεία της εν προκειμένω υπό κρίση διατάξεως (
9
). Το βασικό ζήτημα επομένως είναι αν, σύμφωνα με το ολλανδικό δίκαιο, το χρονικό διάστημα της ασκήσεως της επαγγελματικής δραστηριότητας της προσφεύγουσας της κύριας δίκης πρέπει να θεωρηθεί ως «περίοδος απασχολήσεως» ή ως «εξομοιούμενη προς αυτήν περίοδος». Τούτο μου φαίνεται αναμφισβήτητο. Η ίδια η καθής της κύριας δίκης με το υπόμνημα των παρατηρήσεων της τόνισε ότι, σύμφωνα με το ολλανδικό δίκαιο, ένα πρόσωπο που ασκεί επαγγελματική δραστηριότητα βάσει συμβάσεως εργασίας θεωρείται μισθωτός. Επομένως, φρονώ ότι η περίοδος κατά τη διάρκεια της οποίας το πρόσωπο αυτό ασκεί την επαγγελματική του δραστηριότητα πρέπει να θεωρηθεί ως περίοδος απασχολήσεως (ή εξομοιούμενη προς αυτήν περίοδος) κατά την έννοια της εν προκειμένω υπό κρίση διατάξεως.
13.
Το γεγονός ότι η Olivieri-Coenen υπαγόταν κατά το επίμαχο χρονικό διάστημα στις διατάξεις του Pensioenwet του 1922 δεν επηρεάζει την εκτίμηση αυτή. Είναι ασφαλώς ορθό ότι τόσο ο νόμος αυτός όσο και ο ABPW αποτελούν «ειδικά συστήματα των δημοσίων υπαλλήλων ή των προς αυτούς εξομοιουμένων», τα οποία, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 4, του κανονισμού 1408/71, δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού. Ωστόσο, από τούτο δεν συνάγεται ότι η επίμαχη χρονική περίοδος δεν πρέπει να θεωρηθεί ως περίοδος απασχολήσεως ή ως εξομοιούμενη προς αυτήν περίοδος κατά την έννοια της εν προκειμένω υπό κρίση διατάξεως.
14.
Προς στήριξη της αντίθετης απόψεως, η καθής της κύριας δίκης επικαλείται την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Lohmann (
10
). Η απόφαση αυτή αφορούσε έναν Ολλανδό υπήκοο, πρώην δημόσιο υπάλληλο, ο οποίος ελάμβανε ήδη σύνταξη αναπηρίας δυνάμει του ABPW. Μετά από ορισμένο χρονικό διάστημα, ο Lohmann μετέφερε την κατοικία του στο Βέλγιο. Για την κόρη του, η οποία παρέμεινε στις Κάτω Χώρες, ο Lohmann υπέβαλε αίτηση λήψεως οικογενειακού επιδόματος, δυνάμει της νομοθεσίας του κράτους αυτού, η οποία όμως απορρίφθηκε. Στο πλαίσιο της διαδικασίας που κίνησε κατόπιν τούτου ο Lohmann ενώπιον των ολλανδικών δικαστηρίων ανέκυψε το ερώτημα αν ο προσφεύγων μπορούσε να στηρίξει το δικαίωμα του στο άρθρο 77, παράγραφος 2, στοιχείο α', του κανονισμού 1408/71. Η εν λόγω διάταξη ορίζει ότι, στις περιπτώσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της, ένα πρόσωπο το οποίο εισπράττει σύνταξη δυνάμει της νομοθεσίας ενός μόνον κράτους μέλους, έχει δικαίωμα λήψεως οικογενειακών επιδομάτων δυνάμει της νομοθεσίας αυτού του κράτους μέλους. Η διάταξη αυτή μπορούσε να ωφελήσει, επομένως, τον προσφεύγοντα, μόνον αν η σύνταξη αναπηρίας που ελάμβανε δυνάμει του ABPW ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής της διατάξεως αυτής. Το Δικαστήριο έδωσε αρνητική απάντηση στο ερώτημα αυτό. Τόνισε ότι, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 4, του κανονισμού 1408/71, τα ειδικά συστήματα των δημοσίων υπαλλήλων ή των εξομοιουμένων προς αυτούς αποκλείονταν από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού. Από τούτο το Δικαστήριο συνήγαγε ότι σύνταξη χορηγούμενη δυνάμει ενός τέτοιου συστήματος δεν μπορεί να θεωρηθεί ως σύνταξη υπό την έννοια του άρθρου 77, παράγραφος 2, στοιχείο α' (
11
). Αυτό είναι προφανές. Αφού ο κανονισμός 1408/71 δεν έχει εφαρμογή στα ειδικά συστήματα των δημοσίων υπαλλήλων και των προς αυτούς εξομοιουμένων, το γεγονός ότι ένα πρόσωπο δικαιούται παροχών δυνάμει ενός τέτοιου ειδικού συστήματος δεν μπορεί να έχει, αυτό καθαυτό, ως συνέπεια την εφαρμογή του κανονισμού αυτού ως προς το εν λόγω πρόσωπο.
15.
Ωστόσο, το ιστορικό της παρούσας υποθέσεως δεν είναι συγκρίσιμο με εκείνο της υποθέσεως Lohmann. Η παρούσα υπόθεση δεν αφορά τις συνέπειες που απορρέουν από την ύπαρξη δικαιώματος δυνάμει ενός ειδικού συστήματος των δημοσίων υπαλλήλων ή των προς αυτούς εξομοιουμένων για το ζήτημα της δυνατότητας εφαρμογής του κανονισμού 1408/71. Αντιθέτως, δεν αμφισβητείται ότι η Olivieri-Coenen δεν έχει δικαίωμα λήψεως τέτοιου είδους παροχών ούτε δυνάμει του Pensioenwet του 1922 ούτε δυνάμει του ABPW. Πρόκειται μόνο για το ζήτημα αν ένα χρονικό διάστημα κατά τη διάρκεια του οποίου η προσφεύγουσα της κύριας δίκης υπαγόταν στον Pensioenwet 1922 μπορεί να θεωρηθεί ως περίοδος απασχολήσεως κατά την έννοια της εν προκειμένω υπό κρίση διατάξεως και, επομένως, να ληφθεί υπόψη κατά τον υπολογισμό της αναλογικής συντάξεως αναπηρίας που προβλέπει η ολλανδική νομοθεσία. Η καταφατική απάντηση στο ερώτημα αυτό ουδόλως αντιβαίνει προς το άρθρο 4, παράγραφος 4, του κανονισμού 1408/71. Πρέπει ακόμη μια φορά να τονιστεί ότι μετά την πάροδο, το 1971, της προβλεπομένης από τον ABPW μεταβατικής περιόδου, η Olivieri-Coenen δεν είχε πλέον κανένα δικαίωμα δυνάμει ειδικού συστήματος δημοσίων υπαλλήλων και προς αυτούς εξομοιουμένων. Συνεπώς, η κατάσταση της προσφεύγουσας της κύριας δίκης διαμορφώνεται σε τελευταία ανάλυση ως αν να μην είχε ποτέ υπαχθεί στις διατάξεις του Pensioenwet του 1922. Δεδομένου ότι το συμπέρασμα αυτό συνάγεται άμεσα από τις ισχύουσες διατάξεις, δεν απαιτείται για τη δικαιολόγηση του ούτε καν η προηγούμενη τροποποίηση του άρθρου 4, παράγραφος 4, από τον νομοθέτη, όπως θεωρείται αναγκαίο από την καθής της κύριας δίκης.
16.
Η διαπίστωση αυτή δεν θα επηρεαζόταν, κατά τη γνώμη μου, ακόμη και αν γινόταν, εν τούτοις, δεκτό ότι η άποψη που υποστηρίζεται εν προκειμένω είναι ασυμβίβαστη προς το άρθρο 4, παράγραφος 4, του κανονισμού. Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, οι διατάξεις του κανονισμού 1408/71 και οι διατάξεις του παραρτήματος VI (παλαιού παραρτήματος V) του κανονισμού αυτού δεν βρίσκονται μεταξύ τους «σε ιεραρχική σχέση». Πράγματι, όλες αυτές οι διατάξεις έχουν εκδοθεί κατ' εφαρμογή του άρθρου 51 της Συνθήκης ΕΚ. Πρέπει συνεπώς «να ερμηνεύονται από κοινού και με γνώμονα τον σκοπό του άρθρου αυτού, το οποίο αποβλέπει να συμβάλλει στην όσο το δυνατόν πληρέστερη εφαρμογή της αρχής περί ελεύθερης κυκλοφορίας των διακινουμένων εργαζομένων, αρχής που αποτελεί ένα από τα θεμέλια της Κοινότητας» (
12
). Επομένως, και γι' αυτόν τον λόγο, το άρθρο 4, παράγραφος 4, του κανονισμού 1408/71 δεν αποτελεί εμπόδιο για την εν προκειμένω υποστηριζόμενη ερμηνεία. Το ζήτημα της σχέσεως μεταξύ του άρθρου 4, παράγραφος 4, του κανονισμού 1408/71 και του άρθρου 48, παράγραφος 4, της Συνθήκης ΕΚ είναι, επομένως, άνευ σημασίας για την προκειμένη περίπτωση (
13
).
17.
Όπως ορθώς υποστήριξε η Επιτροπή, η εν λόγω ερμηνεία ανταποκρίνεται επιπλέον προς τις αρχές της δικαιοσύνης. Πράγματι, δεδομένου ότι η προσφεύγουσα της κύριας δίκης απώλεσε το 1971 το δικαίωμα προσδοκίας που αντλούσε από τον Pensioenwet του 1922, η αντίθετη άποψη θα είχε ως αποτέλεσμα να μη ληφθεί καθόλου υπόψη η περίοδος απασχολήσεως μεταξύ Σεπτεμβρίου 1947 και Ιανουαρίου 1959. Τούτο θα απέβαινε σε βάρος της Olivieri-Coenen, ενώ η λήψη υπόψη του χρονικού αυτού διαστήματος δεν συνεπάγεται σώρευση δικαιωμάτων (
14
).
18.
Περατώνοντας, θα ήθελα να επισημάνω ότι και η καθής της κύριας δίκης θεωρεί, όπως προκύπτει από τις όχι μόνο τεκμηριωμένες αλλά και λυσιτελείς απόψεις της, ότι μπορεί να γίνει δεκτή η εν προκειμένω υποστηριζόμενη άποψη. Ωστόσο, ορθώς φαίνεται να υποστηρίζει ότι οι υφιστάμενες αμφιβολίες πρέπει να αρθούν με απόφαση του Δικαστηρίου.
Γ — Πρόταση
19.
Επομένως, προτείνω να δοθεί στο προδικαστικό ερώτημα του Arrondissementsrechtbank te Amsterdam η ακόλουθη απάντηση:
«Το τμήμα Θ, σημείο 4, στοιχείο α', του παραρτήματος V του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71, όπως ίσχυε την 1η Φεβρουαρίου 1982, έχει την έννοια ότι στις κατά τη διάταξη αυτή περιόδους απασχολήσεως και εξομοιούμενες προς αυτές περιόδους που έχουν συμπληρωθεί πριν από την 1η Ιουλίου 1967 περιλαμβάνονται και οι περίοδοι κατά τις οποίες ένα πρόσωπο ασκούσε το επάγγελμα του εκπαιδευτικού βάσει συμβάσεως εργασίας που είχε συνάψει με ιδιωτικό σχολικό ίδρυμα, ακόμη και αν το πρόσωπο αυτό ήταν κατά την εν λόγω περίοδο ασφαλισμένο δυνάμει ειδικού συστήματος που ίσχυε για δημοσίους υπαλλήλους ή προς αυτούς εξομοιουμένους.»
(
*1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γερμανική.
(
1
)	Τα ζητήματα αυτά εξετάζονται στις προτάσεις του γενικού εισαγγελία Tesauro στην υπόθεση C-12/93, Drake (Συλλογή 1994, σ. I-4339).
(
2
)	ΕΕ ειδ. έκδ. 05/001, σ. 73.
(
3
)	Βλ. άρθρο 29 της Πράξεως περί των όρων προσχωρήσεως και των προσαρμογών των Συνθηκών (Πράξεις περί προσχωρήσεων στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 1989/11, σ. 25).
(
4
)	Βλ. άρθρο 21 της Πράξεως περί των όρων προσχωρήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας και των προσαρμογών των Συνθηκών (ν. 945/1979, ΦΕΚ 170 Α' της 27ης Ιουλίου 1979).
(
5
)	Το κείμενο της εν λόγω διατάξεως παρατίθεται ανωτέρω, στο σημείο 7.
(
6
)	ΕΕ L 143, σ. 1.
(
7
)	Βλ. το άρθρο 4 του κανονισμού 1390/81 καθώς και άρθρο 5 του κανονισμού (ΕΟΚ) 3795/81 του Συμβουλίου, της 8ης Δεκεμβρίου 1981 (ΕΕ L 378, σ. 1).
(
8
)	Όπως ίσχυε την 1η Φεβρουαρίου 1982.
(
9
)	Ενώ στο γερμανικό κείμενο και των δύο αυτών διατάξεων χρησιμοποιείται ο ίδιος όρος, δηλαδή «Beschäftigungszeiten», σε άλλα κείμενα χρησιμοποιούνται εν μέρει κάπως διαφορετικές εκφράσεις. Έτσι, π.χ., στο ολλανδικό κείμενο του άρθρου 1, στοιχείο ιθ', γίνεται λόγος για «tijdvakken van arbeid», στο δε γαλλικό κείμενο γίνεται λόγος για «périodes d'emploi». Ωστόσο δεν υφίσταται ουσιαστική διαφορά.
(
10
)	Απόφαση της 8ης Μαρτίου 1979 στην υπόθεση 129/78, Bestuur van de Sociale Verzekeringsbank κατά Lohmann (Συλλογή τόμος 1979/1, σ. 467).
(
11
)	Όπ. π. (υποσημείωση 10), σκέψη 6.
(
12
)	Απόφαση της 20ής Σεπτεμβρίου 1994 στην υπόθεση C-12/93, Drake (Συλλογή 1994, σ. I-4337, σκέψη 20).
(
13
)	Στο Δικαστήριο έχει δοθεί αφορμή να εξετάσει διεξοδικά το ζήτημα αυτό με την ήδη εκκρεμή διαδικασία στην υπόθεση C-443/93, Βουγιουκας. Βλ. συναφώς τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Ruiz-Jarabo Colomer, της 1ης Ιουνίου 1995).
(
14
)	Αξίζει να σημειωθεί ότι — όπως δήλωσε η δικηγόρος της καθής της κύριας δίκης κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου — αν η Olivieri-Coenen είχε παραμείνει στις Κάτω Χώρες (και είχε εξακολουθήσει να ασκεί εκεί την ίδια δραστηριότητα), θα είχε μάλιστα, δυνάμει της ολλανδικής νομοθεσίας, δικαίωμα λήψεως υψηλότερης συντάξεως αναπηρίας.