Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
MACIEJA SZPUNARA
przedstawiona w dniu 4 września 2025 r.(1)
Sprawa C‑199/24
ND
przeciwko
Legal Newsdesk Sweden AB, wcześniej Garrapatica AB
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Attunda tingsrätt (sąd pierwszej instancji dla rejonu Attunda, Szwecja)]
Odesłanie prejudycjalne – Zbliżanie ustawodawstw – Ochrona danych osobowych – Przetwarzanie danych o wyrokach skazujących – Odpłatne publiczne udostępnianie informacji o wyrokach skazujących na stronie internetowej – Wyważenie prawa do ochrony danych osobowych z prawem do wolności wypowiedzi i informacji
1.        Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Attunda tingsrätt (sąd pierwszej instancji dla rejonu Attunda, Szwecja) daje Trybunałowi okazję do uściślenia zakresu stosowania art. 85 rozporządzenia (UE) 2016/679(2), w sytuacji gdy operator bazy danych odmawia uwzględnienia wniosku danej osoby o usunięcie danych osobowych odnoszących się do wyroków skazujących.
I.      Ramy prawne
A.      Prawo Unii Europejskiej
2.        Artykuł 85 RODO nosi tytuł „Przetwarzania a wolności wypowiedzi i informacji”. Ma on następujące brzmienie:
„1.      Państwa członkowskie przyjmują przepisy pozwalające pogodzić prawo do ochrony danych osobowych na mocy niniejszego rozporządzenia z wolnością wypowiedzi i informacji, w tym do przetwarzania dla potrzeb dziennikarskich oraz do celów wypowiedzi akademickiej, artystycznej lub literackiej.
2.      Dla
przetwarzania do celów dziennikarskich lub do celów wypowiedzi akademickiej, artystycznej lub literackiej państwa członkowskie określają odstępstwa lub wyjątki od rozdziału II (Zasady), rozdziału III (Prawa osoby, której dane dotyczą), rozdziału IV (Administrator i podmiot przetwarzający), rozdziału V (Przekazywanie danych osobowych do państw trzecich lub organizacji międzynarodowych), rozdziału VI (Niezależne organy nadzorcze), rozdziału VII (Współpraca i spójność) oraz rozdziału IX (Szczególne sytuacje związane z przetwarzaniem danych), jeżeli są one niezbędne, by pogodzić prawo do ochrony danych osobowych z wolnością wypowiedzi i informacji.
3.      Każde państwo członkowskie zawiadamia Komisję o przepisach, które przyjęło zgodnie z ust. 2, a następnie niezwłocznie o wszelkich późniejszych aktach zmieniających lub zmianach ich dotyczących”.
B.      Prawo szwedzkie
3.        Yttrandefrihetsgrundlagen (1991:1469) [ustawa konstytucyjna o wolności wypowiedzi (1991:1469), zwana dalej „ustawą o wolności wypowiedzi”] jest jedną z tak zwanych mediegrundlagar (ustaw konstytucyjnych o środkach masowego przekazu) obowiązujących w Szwecji i zawiera przepisy dotyczące konstytucyjnej ochrony między innymi transmisji radiowych i telewizyjnych oraz określonych serwisów internetowych. Jej celem jest zapewnienie wolności wypowiedzi w tym obszarze. Zgodnie z rozdziałem 1 § 4 ustawy o wolności wypowiedzi przepisy konstytucyjne dotyczące transmisji programów mają zastosowanie do określonego rodzaju baz danych, jeżeli w odniesieniu do danego działania wydano zaświadczenie upoważniające do publikacji. W niniejszej sprawie dla Lexbase wydano zaświadczenie upoważniające do publikacji, co oznacza, że ta baza danych jest objęta ochroną konstytucyjną.
4.        Zgodnie z rozdziałem 1 § 7 akapit pierwszy lagen (2018:218) med kompletterande bestämmelser till EU:s dataskyddsförordning [ustawy (2018:218) o przepisach uzupełniających do unijnego RODO, zwanej dalej „ustawą o ochronie danych”] RODO nie ma zastosowania, gdy stoi w sprzeczności z tryckfrihetsförordningen (ustawą konstytucyjną o wolności prasy, zwaną dalej „ustawą o wolności prasy”) lub z ustawą o wolności wypowiedzi. Zgodnie z akapitem drugim powyższego przepisu pewne artykuły RODO nie mają zastosowania do przetwarzania danych osobowych dokonywanego między innymi do celów dziennikarskich.
5.        Z rozdziału 1 § 14 ustawy o wolności wypowiedzi wynika, że żaden organ publiczny nie może, inaczej niż na mocy tej ustawy, wszcząć postępowania przeciwko osobie, która nadużyła wolności wypowiedzi lub przyczyniła się do takiego nadużycia w programie, ani podejmować działań przeciwko programowi z takiego względu. Co więcej, z rozdziału 1 § 11 omawianej ustawy wynika, że organ publiczny nie może zakazywać ani uniemożliwiać produkowania, publikowania lub rozpowszechniania programu wśród ogółu społeczeństwa ze względu na jego treść, jeżeli działanie to nie znajduje podstawy w owej ustawie.
6.        Odszkodowania za nadużycie wolności wypowiedzi w związku z treścią programu można – zgodnie z rozdziałem 9 § 1 ustawy o wolności wypowiedzi – dochodzić wyłącznie na tej podstawie, że program, którego dotyczy roszczenie o odszkodowanie, stanowi naruszenie wolności wypowiedzi. Wskazywanie, że dana osoba prowadzi przestępczy lub godny potępienia styl życia, albo podanie innego rodzaju informacji, które mogą ją poniżyć w oczach innych, stanowi przestępstwo zniesławienia i jest naruszeniem wolności wypowiedzi w rozumieniu rozdziału 5 § 1 ustawy o wolności wypowiedzi i rozdziału 7 § 3 tryckfrihetsförordningen (1949:105) [rozporządzenia (1949:105) w sprawie wolności prasy]. Czyn taki nie podlega jednak karze, jeżeli w danych okolicznościach udostępnienie takich informacji było uzasadnione, a osoba, która je udostępniła, jest w stanie wykazać, że były one prawdziwe lub że miała ona racjonalne podstawy, by przypuszczać, że są prawdziwe.
II.    Okoliczności faktyczne, postępowanie i pytania prejudycjalne
7.        Legal Newsdesk Sweden AB (zwana dalej „Legal Newsdesk”), strona pozwana w postępowaniu głównym, prowadzi bazę danych Lexbase i publikuje w niej dane osobowe osób, których dotyczyły postępowania karne. W tym względzie Legal Newsdesk umożliwia wyszukiwanie osób i spółek, w stosunku do których toczyło się postępowanie karne lub cywilne przed sądami szwedzkimi. Myndigheten för press, radio och tv (szwedzki urząd ds. prasy, radiofonii i telewizji) [obecnie Mediemyndigheten (szwedzka agencja ds. mediów)] wydał w odniesieniu do Lexbase tzw. utgivningsbevis (zaświadczenie o braku przeszkód prawnych do publikacji nadające ochronę konstytucyjną, zwane dalej „zaświadczeniem upoważniającym do publikacji”).
8.        W dniu 17 stycznia 2011 r. ND, powód w postępowaniu głównym, został skazany za przestępstwo, a odpowiedni wyrok skazujący do lutego 2024 r. był dostępny w Lexbase. Ów wyrok skazujący usunięto z publicznego rejestru skazanych. Chociaż powód w postępowaniu głównym zwrócił się do Legal Newsdesk o usunięcie jego danych osobowych, nie zostały one usunięte natychmiast, lecz dopiero po przeprowadzeniu rutynowej kontroli.
9.        ND wniósł do Attunda tingsrätt (sądu pierwszej instancji dla rejonu Attunda), który jest sądem odsyłającym, powództwo o zasądzenie od Legal Newsdesk odszkodowania w wysokości 300 000 koron szwedzkich
(SEK) (około 26 000 EUR), wraz z odsetkami. Legal Newsdesk zakwestionował to żądanie i podniósł, że treść opublikowana w Lexbase była objęta zaświadczeniem
upoważniającym do publikacji. Jednak zgodnie z prawem krajowym w takich okolicznościach RODO nie ma zastosowania jako takie, ponieważ prawo do ochrony danych osobowych jest gwarantowane przez ustawy konstytucyjne o środkach masowego przekazu, które przewidują jedynie możliwość pociągnięcia sprawcy naruszenia takiej ochrony do odpowiedzialności karnej za zniesławienie i dochodzenia odszkodowania w tym zakresie.
10.      W tym względzie sąd odsyłający zauważa, że art. 85 ust. 2 RODO wyraźnie upoważnia państwa członkowskie do ustanowienia wyłączeń i odstępstw w odniesieniu do przetwarzania danych osobowych „dla potrzeb dziennikarskich” oraz, bardziej ogólnie, do celów zagwarantowania wolności wypowiedzi i informacji. W odniesieniu do przetwarzania danych osobowych dla „potrzeb dziennikarskich” RODO nie definiuje jednak, co należy rozumieć przez te potrzeby. Ponadto nawet gdyby takie potrzeby obejmowały wszelkie publiczne rozpowszechnianie informacji, opinii lub myśli, to orzecznictwo nie wyjaśnia wpływu art. 85 RODO na środki ochrony prawnej, jakie powinny przysługiwać osobom, których dane dotyczą, zgodnie z art. 79 i 82 RODO.
11.      W tym to właśnie kontekście postanowieniem z dnia 1 marca 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 13 marca 2024 r., sąd odsyłający postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy art. 85 ust. 1 RODO umożliwia państwom członkowskim przyjmowanie – dodatkowo względem przepisów, które są one zobowiązane przyjąć na mocy art. 85 ust. 2 – przepisów ustawodawczych dotyczących przetwarzania danych osobowych do celów innych niż potrzeby dziennikarskie lub cele wypowiedzi akademickiej, artystycznej lub literackiej?
2)      W przypadku udzielenia na powyższe pytanie odpowiedzi twierdzącej: czy art. 85 ust. 1 RODO pozwala na pogodzenie przewidzianego w tym rozporządzeniu prawa do ochrony danych osobowych z wolnością wypowiedzi i informacji w taki sposób, że jedynym środkiem ochrony prawnej przysługującym osobie, której dane osobowe są przetwarzane poprzez publiczne odpłatne udostępnianie wyroków skazujących dotyczących tej osoby w Internecie, jest wszczęcie postępowania karnego o zniesławienie lub dochodzenie odszkodowania za zniesławienie?
3)      Na wypadek gdyby na pytanie pierwsze lub drugie udzielono odpowiedzi przeczącej: czy działalność polegająca na publicznym odpłatnym udostępnianiu w Internecie dokumentów urzędowych w postaci wyroków skazujących bez jakiegokolwiek przetwarzania lub edytowania stanowi przetwarzanie danych osobowych do celów określonych w art. 85 ust. 2 RODO?”.
12.      Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez strony w postępowaniu głównym, rządy bułgarski, fiński i szwedzki oraz Komisję Europejską. Strony w postępowaniu głównym, Królestwo Szwecji i Komisja wzięły udział w rozprawie, która odbyła się w dniu 14 maja 2025 r.
III. Ocena
A.      Pytania pierwsze i drugie – zakres stosowania art. 85 ust. 1 i 2 RODO
13.      Poprzez dwa pierwsze pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 85 ust. 1 RODO należy interpretować w ten sposób, że dopuszcza on przepisy krajowe, zgodnie z którymi jedynym środkiem prawnym przysługującym osobie, której dane osobowe są przetwarzane w drodze odpłatnego publicznego udostępniania w Internecie wyroków skazujących dotyczących tej osoby, jest wszczęcie postępowania karnego w sprawie o zniesławienie lub żądanie odszkodowania za zniesławienie.
1.      Struktura art. 85 RODO
14.      W pierwszej kolejności zbadam strukturę i genezę art. 85 RODO.
15.      Zgodnie z art. 85 ust. 1 RODO państwa członkowskie przyjmują przepisy pozwalające pogodzić prawo do ochrony danych osobowych na mocy RODO z wolnością wypowiedzi i informacji, w tym do przetwarzania dla potrzeb dziennikarskich oraz do celów wypowiedzi akademickiej, artystycznej lub literackiej.
16.      Przepis ten odzwierciedla i stara się pogodzić – które to wyrażenie przypomina sformułowanie użyte w konwencji Rady Europy nr 108(3) – trzy odrębne i potencjalnie ze sobą sprzeczne prawa podstawowe zawarte w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”): ochronę danych osobowych(4), wolność wypowiedzi i informacji(5) oraz wolność sztuki i nauki(6).
17.      Ponieważ art. 85 ust. 1 RODO zawiera wyrażenie „w tym”, można z tego wywnioskować, że działalność dziennikarska stanowi jedną z kilku podkategorii szerszej kategorii prawa do wolności wypowiedzi i informacji.
18.      Jeśli chodzi o tę konkretną podkategorię przetwarzania do celów dziennikarskich(7), art. 85 ust. 2 RODO uściśla, że państwa członkowskie określają odstępstwa lub wyjątki od rozdziału II (Zasady), rozdziału III (Prawa osoby, której dane dotyczą), rozdziału IV (Administrator i podmiot przetwarzający), rozdziału V (Przekazywanie danych osobowych do państw trzecich lub organizacji międzynarodowych), rozdziału VI (Niezależne organy nadzorcze), rozdziału VII (Współpraca i spójność) oraz rozdziału IX (Szczególne sytuacje związane z przetwarzaniem danych), jeżeli są one niezbędne, by pogodzić prawo do ochrony danych osobowych z wolnością wypowiedzi i informacji.
19.      Różnica i wzajemne oddziaływanie między art. 85 ust. 1 i art. 85 ust. 2 RODO polegają na tym, że pierwszy z tych ustępów określa ogólny mandat regulacyjny i zasady, natomiast drugi ustanawia mechanizm implementacji w odniesieniu do konkretnego wykazu obszarów, wyraźnie upoważniając państwa członkowskie do ustanowienia wyłączeń i odstępstw od niektórych rozdziałów RODO.
20.      Na tym etapie należałoby poczynić kilka uwag na temat tego przepisu.
21.      Po pierwsze, jak wynika z brzmienia art. 85 ust. 1 RODO(8), państwa członkowskie mają obowiązek (a nie jedynie swobodę uznania) pogodzenia ochrony danych z wolnością wypowiedzi.
22.      Po drugie, szczególny mechanizm implementacji tego obowiązku jest ustanowiony wyłącznie w odniesieniu do przetwarzania danych dla potrzeb dziennikarskich lub do celów wypowiedzi akademickiej, artystycznej lub literackiej. Artykuł 85 RODO nie precyzuje w żadnym miejscu, czy omawiany mechanizm może być stosowany również w odniesieniu do innych aspektów związanych z wolnością wypowiedzi, ale niewiążących się z przetwarzaniem do wyżej wymienionych celów.
23.      Po trzecie, zgodnie z art. 85 ust. 2 RODO państwa członkowskie są zobowiązane do ustanowienia wyłączeń i odstępstw od szeregu rozdziałów RODO, ograniczając w ten sposób faktyczny zakres stosowania tych rozdziałów, jeżeli takie wyłączenia i odstępstwa są niezbędne do pogodzenia ochrony danych z wolnością wypowiedzi. To pokazuje, że istnieją sytuacje, w których ochrona danych musi zostać ograniczona, aby była zgodna i możliwa do pogodzenia z wolnością wypowiedzi.
24.      Po czwarte, gdy państwa członkowskie wypełniają swoje obowiązki zgodnie z art. 85 RODO, działają one w zakresie stosowania RODO. Tym samym stosują one prawo Unii w rozumieniu art. 51 ust. 1 Karty, w efekcie czego Karta ma zastosowanie przy dokonywaniu tego pogodzenia praw(9).
25.      Po piąte, zadanie skutecznego pogodzenia praw zostało pozostawione państwom członkowskim. Do nich należy skalibrowanie tej relacji zgodnie z ich własnymi tradycjami prawnymi i konstytucyjnymi. Prowadzi to nieuchronnie do pewnej rozbieżności w poziomach ochrony w całej Unii Europejskiej –w odniesieniu zarówno
do ochrony danych, jak i do wolności wypowiedzi – ponieważ należy pogodzić dwa potencjalnie sprzeczne ze sobą prawa. Jednak do tego właśnie zmierzał prawodawca Unii.
26.      Wreszcie art. 85 RODO nie ustanawia w żadnym razie podstawy prawnej pozwalającej państwom członkowskim na przyjęcie, że całe RODO nie ma zastosowania do niektórych sytuacji. Jest tak zarówno w wypadku ust. 1, jak i ust. 2 tego przepisu. Chociaż zbadanie tej kwestii należy do sądu odsyłającego, jestem zdania, że art. 85 RODO nie daje podstawy prawnej dla przyjęcia szwedzkich przepisów prawnych przewidujących, iż RODO nie ma zastosowania w zakresie, w jakim jest ono sprzeczne ze szwedzkimi przepisami dotyczącymi wolności wypowiedzi.
2.      Związek między art. 85 ust. 1 i art. 85 ust. 2 RODO
27.      Jak wspomniano powyżej, art. 85 RODO nie reguluje kwestii tego, czy ust. 2 tego przepisu może być stosowany w związku z sytuacjami wchodzącymi w zakres wolności wypowiedzi, które nie stanowią przetwarzania do celów dziennikarskich(10). Czy państwo członkowskie może przewidzieć wyłączenia i odstępstwa od rozdziałów II–VII i IX, nawet jeżeli nie dotyczą one przetwarzania do celów dziennikarskich?
28.      Moim zdaniem państwa członkowskie nie mogą ustanawiać wyłączeń i odstępstw od całych rozdziałów RODO.
29.      Po pierwsze, okoliczność, że w art. 85 ust. 2 RODO starannie wymieniono szereg rozdziałów RODO, które mają podlegać ograniczeniom, stanowi wskazówkę, że ów przepis ma zastosowanie wyłącznie do konkretnej kwestii poruszonej w owym ustępie, a mianowicie do przetwarzania do celów dziennikarskich.
30.      Po drugie, przepis art. 85 ust. 3 RODO, który zobowiązuje państwa członkowskie do powiadamiania Komisji o przepisach prawnych przyjętych przez nie na podstawie ust. 2, byłby mało sensowny, gdyby państwa członkowskie mogły również, na podstawie art. 85 ust. 1, przewidzieć wyłączenia i odstępstwa od rozdziałów RODO wymienionych w art. 85 ust. 2. Artykuł 85 ust. 3 RODO ma na celu umożliwienie Komisji przeprowadzenia starannego przeglądu dokonanych przez państwa członkowskie odstępstw od konkretnych rozdziałów RODO. Cel ten byłby zagrożony, gdyby państwa członkowskie mogły na podstawie art. 85 ust. 1 RODO ustanawiać wyłączenia i odstępstwa, które nie podlegałyby obowiązkowi powiadomienia.
31.      Po trzecie, wiele mówiąca jest analiza procesu legislacyjnego, który doprowadził do przyjęcia RODO. Wynika z niej, że Komisja w swoim pierwotnym projekcie (przepisu, który stał się) art. 85 RODO – zachowując logikę jego poprzednika w dyrektywie 95/46/WE(11) – zmierzała do ograniczenia pogodzenia ochrony danych z wolnością wypowiedzi do przetwarzania dokonywanego wyłącznie do celów dziennikarskich. W tym duchu zaproponowała, aby omawiany przepis składał się z dwóch ustępów, które zasadniczo przypominają art. 85 ust. 2 i 3 RODO(12). Parlament Europejski starał się rozszerzyć proponowany system celem objęcia wolności wypowiedzi w ogólności. Zaproponowano skreślenie odniesienia do „celów dziennikarskich” i zastąpienie go wyrażeniem „w każdym przypadku, gdy jest to konieczne”(13). Propozycja ta nie została jednak ostatecznie przyjęta.
32.      Efektem tego jest art. 85 RODO w jego obecnej formie. Gdyby bowiem państwo członkowskie mogło przyjąć na podstawie art. 85 ust. 1 RODO te same przepisy co na podstawie art. 85 ust. 2 RODO, to w efekcie odrzucone na wcześniejszym etapie postępowania stanowisko Parlamentu Europejskiego przeważyłoby.
33.      Wobec tego państwa członkowskie mogą co najwyżej w określonych okolicznościach, na podstawie art. 85 ust. 1 RODO, ograniczyć prawa zawarte w RODO. Szczegółowe warunki, w jakich jest to możliwe, są w odniesieniu do niniejszej sprawy hipotetyczne i wykraczają poza ramy sporu zawisłego przed sądem odsyłającym.
3.      Brak wyłączeń i odstępstw od rozdziału VIII RODO
34.      Ponadto ani art. 85 ust. 1 RODO, ani zresztą żaden inny przepis RODO nie zezwala państwom członkowskim na ograniczenie praw przyznanych osobom, których dane dotyczą, na podstawie rozdziału VIII (dotyczącego środków ochrony prawnej, odpowiedzialności i sankcji), ponieważ oznaczałoby to obejście wyraźnego pominięcia tego rozdziału w art. 85 ust. 2 RODO.
35.      Z informacji przedstawionych przez sąd odsyłający wynika, że prawo do ochrony danych osobowych w kontekście rozpowszechniania danych dotyczących przestępstw jest zagwarantowane wyłącznie przez odpowiedzialność karną za zniesławienie i możliwość dochodzenia odszkodowania z tego tytułu. Skutkuje to tym, że rozpatrywane prawo krajowe wyklucza bezpośrednio kilka środków ochrony prawnej przewidzianych w rozdziale VIII w przypadku przetwarzania danych osobowych chronionych wolnością wypowiedzi na mocy prawa krajowego, takich jak wniesienie skargi na podstawie art. 77 RODO, ponieważ nie wydaje się, aby organ nadzorczy był uprawniony do nakładania sankcji karnych i do przyznania odszkodowania. Z tych samych powodów rozpatrywane prawo krajowe wydaje się wykluczać możliwość uzyskania nakazu wobec administratora na podstawie art. 79 ust. 1 RODO.
36.      W oparciu o te ustalenia proponuję, aby odpowiedź na dwa pierwsze pytania brzmiała następująco: art. 85 ust. 1 RODO należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z którymi jedynym środkiem prawnym przysługującym osobie, której dane osobowe są przetwarzane w drodze odpłatnego publicznego udostępniania w Internecie wyroków skazujących dotyczących tej osoby, jest wszczęcie postępowania karnego w sprawie o zniesławienie lub żądanie odszkodowania za zniesławienie.
B.      Pytanie trzecie – pojęcie „celów dziennikarskich” w rozumieniu art. 85 ust. 2 RODO
37.      Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy działalność polegająca na odpłatnym publicznym udostępnianiu w Internecie dokumentów urzędowych w postaci wyroków skazujących bez jakiegokolwiek przetwarzania lub edytowania stanowi przetwarzanie danych osobowych do celów dziennikarskich określonych w art. 85 ust. 2 RODO(14).
38.      Na wstępie należy podkreślić, że sąd odsyłający ogranicza się do zwrócenia się o wyjaśnienie, czy niniejsza sprawa jest objęta zakresem stosowania art. 85 ust. 2 RODO. Nie pyta on natomiast, czy Królestwo Szwecji – przy założeniu, że art. 85 ust. 2 RODO ma zastosowanie – prawidłowo dokonało pogodzenia wolności wypowiedzi z ochroną danych.
39.      Powstaje zatem pytanie, czy baza danych Legal Newsdesk stanowi bazę danych do celów dziennikarskich.
40.      W braku jasnej definicji punktem wyjścia dla wykładni pojęcia „celów dziennikarskich” powinno być zwykłe znaczenie tego pojęcia. Definicja terminu „dziennikarstwo”, którą oferują tu standardowe słowniki, jest dość wąska: „praca polegająca na zbieraniu i pisaniu wiadomości dla gazet, czasopism, radia, telewizji lub informacyjnych portali internetowych; artykuły informacyjne, które są pisane”(15); „czynność pisania artykułów do gazet, czasopism, telewizji lub radia”(16).
41.      Na tym etapie możemy w dużej mierze oprzeć się na orzecznictwie Trybunału dotyczącym art. 9 dyrektywy 95/46, który jest poprzednikiem art. 85 RODO. Z orzecznictwa tego wynika, że Trybunał przyjął, iż pojęcia dotyczące prawa do wolności wypowiedzi, takie jak dziennikarstwo, należy interpretować szeroko(17), co świadczy o tym, że pogodzenie ochrony danych z wolnością wypowiedzi nie podąża za tradycyjnym systemem wyjątku od zasady. Ponadto działania polegające na systematycznym gromadzeniu i publikowaniu wyczerpujących podatkowych danych osobowych, pobranych z rejestrów publicznych, a następnie opublikowanych, można uznać za „działalność dziennikarską”, jeżeli ich celem jest publiczne rozpowszechnienie informacji, opinii lub myśli, niezależnie od środka wykorzystanego do ich przekazania. Działalność dziennikarska nie jest zastrzeżona dla przedsiębiorstw medialnych i może być związana z celem zarobkowym(18).
42.      Ponadto, jak słusznie wskazała Komisja, cele dziennikarskie niekoniecznie są powiązane z tradycyjnymi środkami masowego przekazu, takimi jak gazety, radio i telewizja(19). Trybunał orzekł bowiem, że wyjątki i odstępstwa przewidziane w art. 9 dyrektywy 95/46 mają zastosowanie nie tylko do przedsiębiorstw prowadzących działalność w dziedzinie środków masowego przekazu, lecz również do każdej osoby prowadzącej działalność dziennikarską(20), w związku z czym co do zasady również blogerzy i osoby fizyczne mogą powoływać się na art. 85 ust. 2 RODO.
43.      Oprócz tego okoliczność, że opublikowanie danych
w przestrzeni publicznej jest związane z celem zarobkowym, nie wyklucza a priori, aby mogło ono być uznane za działanie „wyłącznie w celach dziennikarskich”. Każde przedsiębiorstwo zmierza do osiągnięcia zysku ze swej działalności. Pewien stopień sukcesu komercyjnego może być nawet niezbędnym warunkiem prowadzenia zawodowej działalności dziennikarskiej(21).
44.      Tymczasem w sprawie dotyczącej kwestii, czy nagrywanie i publikacja na publicznym serwisie internetowym nagrania wideo funkcjonariuszy policji wykonujących swoje obowiązki na komisariacie policji wchodzi w zakres stosowania art. 9 dyrektywy 95/46, Trybunał orzekł, że nie można uznać, iż każda informacja opublikowana w Internecie i dotycząca danych osobowych jest objęta zakresem pojęcia „działalności dziennikarskiej” i że korzysta z tego tytułu z wyjątków i odstępstw przewidzianych w art. 9 dyrektywy 95/46(22).
45.      Wreszcie Trybunał zmierza do przyznania sądom odsyłającym znacznego marginesu swobody przy ustalaniu, czy w rozpatrywanych sprawach rzeczywiście dochodzi do przetwarzania danych do celów dziennikarskich. W tym względzie kładzie on nacisk na to, czy celem publikacji jest wyłącznie „publiczne rozpowszechnienie informacji, opinii lub myśli”(23).
46.      O ile ostatecznie sąd odsyłający będzie musiał zastosować to orzecznictwo do zawisłego przed nim sporu, o tyle nie uważam, na podstawie informacji zawartych w postanowieniu odsyłającym, aby celem przetwarzania przez Legal Newsdesk było publiczne rozpowszechnienie informacji, opinii lub myśli(24). Spółka ta prowadzi jedynie bazę danych, która zapewnia dostęp wyłącznie do orzeczeń sądów w sprawach karnych, bez dalszego przetwarzania lub edytowania tych danych. Mam wątpliwości, czy informacja o wyrokach skazujących została opublikowana w celu zwrócenia uwagi społeczeństwa na konkretną kwestię. Pozostaje raczej wrażenie, jak to również w przekonujący sposób podniosła Komisja, że Legal Newsdesk udostępnia takie informacje wyłącznie tym, którzy za to płacą, i nic nie wskazuje na to, że spółka ma ogólnie na celu zwrócenie uwagi opinii publicznej na te informacje.
47.      W świetle powyższych rozważań trudno byłoby mi zaproponować, aby taką działalność uznać za prowadzoną w celach dziennikarskich.
48.      Proponuję zatem, aby odpowiedź na pytanie trzecie brzmiała następująco: art. 85 ust. 2 RODO należy interpretować w ten sposób, że działalność polegająca na odpłatnym publicznym udostępnianiu w Internecie, bez przetwarzania lub edytowania, dokumentów urzędowych w postaci wyroków skazujących nie stanowi przetwarzania danych osobowych do celów dziennikarskich.
IV.    Wnioski
49.      W świetle całości powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania prejudycjalne przedstawione przez Attunda tingsrätt (sąd pierwszej instancji dla rejonu Attunda, Szwecja) w następujący sposób:
1)      Artykuł 85 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólnego rozporządzenia o ochronie danych)
należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z którymi jedynym środkiem prawnym przysługującym osobie, której dane osobowe są przetwarzane w drodze odpłatnego publicznego udostępniania w Internecie wyroków skazujących dotyczących tej osoby, jest wszczęcie postępowania karnego w sprawie o zniesławienie lub żądanie odszkodowania za zniesławienie.
2)      Artykuł 85 ust. 2 rozporządzenia 2016/679
należy interpretować w ten sposób, że działalność polegająca na odpłatnym publicznym udostępnianiu w Internecie, bez przetwarzania lub edytowania, dokumentów urzędowych w postaci wyroków skazujących nie stanowi przetwarzania danych osobowych do celów dziennikarskich.
1      Język oryginału: angielski.
2      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.U. 2016, L 119, s. 1) (zwane dalej „RODO”).
3      Zobacz: preambuła pierwotnej konwencji Rady Europy z 1981 r. o ochronie osób w związku z automatycznym przetwarzaniem danych osobowych, dostępna na stronie https://rm.coe.int/1680078b37. Ta konwencja została kompleksowo zaktualizowana w 2018 r. w drodze protokołu zmieniającego Konwencję o ochronie osób w związku z automatycznym przetwarzaniem danych osobowych (CETS nr 223, dostępny na stronie https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list?module=treaty-detail&treatynum=223). Tym sposobem wprowadzono nowe wymogi dotyczące zgłaszania naruszeń ochrony danych, wzmocnienia praw osób fizycznych oraz udoskonalonych mechanizmów transgranicznego przepływu danych. Ponadto w art. 11 ust. 1 lit. b) zmienionej konwencji wymienia się obecnie wolność wypowiedzi expressis verbis jako podstawę ograniczenia ochrony danych. Protokół nie wszedł jeszcze w życie, ponieważ wymaga to ratyfikacji przez co najmniej 38 stron konwencji, a jak dotąd protokół ratyfikowały jedynie 33 z nich (zob. https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list?module=treaty-detail&treatynum=223). Tekst skonsolidowany jest dostępny na stronie https://rm.coe.int/convention-108-convention-for-the-protection-of-individuals-with-regar/16808b36f1.
4      Artykuł 8 RODO.
5      Artykuł 11 RODO.
6      Artykuł 13 RODO.
7      A także do celów wypowiedzi akademickiej, artystycznej lub literackiej, co nie ma znaczenia w niniejszej sprawie.
8      „Państwa członkowskie przyjmują […]”.
9      Zobacz także w tym celu S. Schiedermair, w: E. Ehmann, M. Selmayr (eds), Datenschutz-Grundverordnung, Kommentar, 3 ed., C.H. Beck, Monachium 2022, art. 85 pkt 4.
10      Dla ułatwienia przy odwoływaniu się do art. 85 ust. 2 RODO nie będę odwoływał się odtąd do pojęcia „wypowiedzi akademickiej, artystycznej lub literackiej”, ponieważ niniejsza sprawa nie dotyczy tych kwestii.
11      Zobacz art. 9 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych (Dz.U. 1995, L 281, s. 31).
12      Zobacz art. 80 wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych (ogólne rozporządzenie o ochronie danych), COM/2012/011 final – 2012/0011 (COD), przyjętego w dniu 25 stycznia 2012 r., przekazanego Parlamentowi Europejskiemu i Radzie w dniu 27 stycznia 2012 r.
13      Zobacz art. 80 stanowiska Parlamentu Europejskiego przyjętego w pierwszym czytaniu w dniu 12 marca 2014 r. w celu przyjęcia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr…/2014 w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych (ogólnego rozporządzenia o ochronie danych), przyjętego rezolucją ustawodawczą Parlamentu Europejskiego z dnia 12 marca 2014 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych (ogólnego rozporządzenia o ochronie danych) [COM(2012) 0011 – C7‑0025/2012 –2012/0011 (COD)].
14      Chociaż termin „dziennikarskich” nie występuje w treści pytania, to zgodnie z sugestią Komisji proponuję marginalnie przeformułować pytanie w ten sposób, ponieważ jest oczywiste, że sąd odsyłający zastanawia się jedynie nad pojęciem „celów dziennikarskich”, a nie (również) nad pojęciem „celu wypowiedzi akademickiej, artystycznej lub literackiej”.
15      Zobacz definicja zaproponowana w Oxford Advanced Learner’s Dictionary, dostępna na stronie https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/journalism?q=journalism.
16      Zobacz definicja zaproponowana w Cambridge Learner’s Dictionary, dostępna na stronie https://dictionary.cambridge.org/dictionary/learner-english/journalism.
17      Zobacz wyroki: z dnia 16 grudnia 2008 r., Satakunnan Markkinapörssi i Satamedia (C‑73/07, EU:C:2008:727, pkt 56); z dnia 14 lutego 2019 r., Buivids (C‑345/17, EU:C:2019:122, pkt 51).
18      Zobacz wyrok z dnia 16 grudnia 2008 r., Satakunnan Markkinapörssi i Satamedia (C‑73/07, EU:C:2008:727, pkt 61).
19      Znajduje to również odzwierciedlenie w motywie 153 RODO, który jest opisowym odpowiednikiem art. 85 RODO i który wyraźnie odnosi się do „dziedziny audiowizualnej”.
20      Zobacz wyrok z dnia 16 grudnia 2008 r., Satakunnan Markkinapörssi i Satamedia (C‑73/07, EU:C:2008:727, pkt 58). Zobacz także opinia rzeczniczki generalnej J. Kokott w sprawie Satakunnan Markkinapörssi i Satamedia (C‑73/07, EU:C:2008:266, pkt 65).
21      Zobacz wyrok z dnia 16 grudnia 2008 r., Satakunnan Markkinapörssi i Satamedia (C‑73/07, EU:C:2008:727, pkt 59).
22      Zobacz wyrok z dnia 14 lutego 2019 r., Buivids (C‑345/17, EU:C:2019:122, pkt 58). Zobacz także opinia rzeczniczki generalnej E. Sharpston w sprawie Buivids (C‑345/17, EU:C:2018:780, pkt 55).
23      Zobacz wyroki: z dnia 16 grudnia 2008 r., Satakunnan Markkinapörssi i Satamedia (C‑73/07, EU:C:2008:727, pkt 62); z dnia 14 lutego 2019 r., Buivids (C‑345/17, EU:C:2019:122, pkt 59).
24      W związku z tym należy przypomnieć, że po otrzymaniu wyroku z dnia 16 grudnia 2008 r., Satakunnan Markkinapörssi i Satamedia (C‑73/07, EU:C:2008:727), sąd odsyłający w tamtej sprawie doszedł do wniosku, że in casu nie doszło do przetwarzania danych do celów dziennikarskich. Zobacz wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) z dnia 21 czerwca 2017 r. w sprawie Satakunnan Markkinapörssi Oy i Satamedia Oy przeciwko Finlandii (CE:ECHR:2017:0627JUD000093113, § 22).