62024CJ0604
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο τμήμα)
της 21ης Μαΐου 2026 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Φάρμακα που προορίζονται για ανθρώπινη χρήση – Οδηγία 2001/83/ΕΚ – Άρθρο 85γ, παράγραφοι 1 και 2 – Φάρμακα για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή – Απαγόρευση της πώλησης εξ αποστάσεως στο κοινό, μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, κατηγορίας φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή – Προστασία της δημόσιας υγείας»
Στην υπόθεση C‑604/24,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Συμβούλιο της Επικρατείας (Ελλάδα) με απόφαση της 16ης Ιουλίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 16 Σεπτεμβρίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ YZ & ΣΙΑ O.E.
κατά
Υπουργού Ανάπτυξης και Επενδύσεων,
Υπουργού Υγείας,
παρισταμένου του:
Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους M. L. Arastey Sahún, πρόεδρο τμήματος, J. Passer, E. Regan, Δ. Γρατσία και B. Smulders (εισηγητή), δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Szpunar
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ YZ & ΣΙΑ O.E., εκπροσωπούμενη από τον Κ. Χρυσόγονο, δικηγόρο,
–
ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος, εκπροσωπούμενος από τον Η. Δημητρέλλο, δικηγόρο,
–
η Ελληνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον Κ. Γεωργιάδη, τη Β. Καρρά και την Κ. Κώνστα,
–
η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον S. Fiorentino, επικουρούμενο από την E. Cicatelli, procuratore dello Stato, και την M. Russo, avvocato dello Stato,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον Μ. Κωνσταντινίδη, την E. Mathieu, τον A. Spina και τον J. Szczodrowski,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 18ης Δεκεμβρίου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 85γ, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2001/83/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Νοεμβρίου 2001, περί κοινοτικού κώδικος για τα φάρμακα που προορίζονται για ανθρώπινη χρήση (ΕΕ 2001, L 311, σ. 67), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2011/62/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 8ης Ιουνίου 2011 (ΕΕ 2011, L 174, σ. 74) (στο εξής: οδηγία 2001/83).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, της ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ YZ & ΣΙΑ Ο.Ε., εταιρίας ελληνικού δικαίου, και, αφετέρου, του Υπουργού Ανάπτυξης και Επενδύσεων (Ελλάδα) καθώς και του Υπουργού Υγείας (Ελλάδα) σχετικά με αίτηση ακυρώσεως την οποία άσκησε η εταιρία αυτή κατά υπουργικής απόφασης με την οποία ορίζονται οι κατηγορίες των φαρμάκων των οποίων επιτρέπεται η πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό, μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, από τα πιστοποιημένα ηλεκτρονικά καταστήματα φαρμακείου.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 2011/62
3
Οι αιτιολογικές σκέψεις 21 έως 24 της οδηγίας 2011/62 διαλαμβάνουν τα εξής:
«(21)
Η παράνομη πώληση φαρμάκων στο κοινό μέσω του Διαδικτύου αποτελεί σημαντική απειλή για τη δημόσια υγεία, καθώς ψευδεπίγραφα φάρμακα μπορούν να περιέλθουν στο κοινό μέσω αυτού του διαύλου. Είναι αναγκαίο να αντιμετωπιστεί αυτή η απειλή. Προς τούτο, πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι δεν έχουν εναρμονισθεί σε επίπεδο [Ευρωπαϊκής] Ένωσης οι ειδικοί όροι για τη λιανική διάθεση φαρμάκων στο κοινό και, ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη μπορούν να επιβάλλουν όρους για τη διάθεση φαρμάκων στο κοινό εντός των ορίων της [Συνθήκης ΛΕΕ].
(22)
Κατά την εξέταση της συμβατότητας των όρων για τη λιανική διάθεση φαρμάκων με το ενωσιακό δίκαιο, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (το “Δικαστήριο”) αναγνώρισε τον όλως ιδιάζοντα χαρακτήρα των φαρμάκων, δεδομένου ότι οι θεραπευτικές ιδιότητές τους τα διαφοροποιούν ουσιωδώς από τα λοιπά προϊόντα. Το Δικαστήριο έκρινε επίσης ότι, μεταξύ των αγαθών ή συμφερόντων που προστατεύει η [Συνθήκη ΛΕΕ], η υγεία και η ζωή των ανθρώπων κατέχουν την πρώτη θέση, εναπόκειται δε στα κράτη μέλη να καθορίζουν το επίπεδο προστασίας της δημόσιας υγείας που προτίθενται να παρέχουν και τον τρόπο επίτευξης του επιπέδου αυτού. Αφού το επίπεδο αυτό ενδέχεται να ποικίλλει από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, πρέπει να γίνει δεκτό ότι τα κράτη μέλη διαθέτουν συναφώς περιθώρια εκτίμησης [...] όσον αφορά τους όρους για τη διάθεση στην επικράτειά τους των φαρμάκων στο κοινό.
(23)
Ειδικότερα, ενόψει των κινδύνων για τη δημόσια υγεία και δεδομένης της εξουσίας που εκχωρείται στα κράτη μέλη να καθορίζουν το επίπεδο προστασίας της δημόσιας υγείας, η νομολογία του Δικαστηρίου αναγνώρισε ότι τα κράτη μέλη μπορούν, καταρχήν, να αναθέτουν αποκλειστικά στους φαρμακοποιούς τη λιανική πώληση φαρμάκων [...].
(24)
Ως εκ τούτου και με γνώμονα τη νομολογία του Δικαστηρίου, τα κράτη μέλη θα πρέπει να μπορούν να επιβάλλουν όρους που δικαιολογούνται από την προστασία της δημόσιας υγείας για τη λιανική διάθεση φαρμάκων τα οποία διατίθενται προς πώληση εξ αποστάσεως μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας. Οι όροι αυτοί δεν θα πρέπει να περιορίζουν αδικαιολόγητα τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.»
Η οδηγία 2001/83
4
Κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 2 έως 5 της οδηγίας 2001/83:
«(2)
Κάθε κανόνας που διέπει την παραγωγή, διανομή ή χρησιμοποίηση φαρμάκων πρέπει να έχει ως βασικό στόχο την προστασία της δημόσιας υγείας.
(3)
Πάντως, ο σκοπός αυτός πρέπει να επιτευχθεί με μέσα που δεν θα εμποδίζουν την ανάπτυξη της φαρμακευτικής βιομηχανίας και την εμπορία των φαρμάκων εντός της Κοινότητος.
(4)
Οι διαφορές μεταξύ ορισμένων εθνικών διατάξεων και ιδίως μεταξύ των διατάξεων των σχετικών με τα φάρμακα […] έχουν ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση των συναλλαγών επί των φαρμάκων στο εσωτερικό της Κοινότητος και έχουν, εκ του γεγονότος τούτου, άμεση επίπτωση στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.
(5)
Πρέπει, συνεπώς, να εξαλειφθούν τα εμπόδια αυτά και για να επιτευχθεί ο σκοπός αυτός είναι αναγκαία η προσέγγιση των διατάξεων αυτών.»
5
Υπό τον τίτλο VΙΙΑ της ως άνω οδηγίας, ο οποίος επιγράφεται «Πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό», το άρθρο 85γ ορίζει στις παραγράφους 1 και 2 τα εξής:
«1.   Με την επιφύλαξη της εθνικής νομοθεσίας που απαγορεύει την πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό φαρμάκων που χορηγούνται με ιατρική συνταγή μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι τα φάρμακα διατίθενται προς πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, όπως ορίζεται στην οδηγία 98/34/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Ιουνίου 1998, για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προτύπων και προδιαγραφών και των κανόνων σχετικά με τις υπηρεσίες της κοινωνίας των πληροφοριών [(ΕΕ 1998, L 204, σ. 37)], υπό τους ακόλουθους όρους:
α)
το φυσικό ή νομικό πρόσωπο που διαθέτει τα φάρμακα είναι εγκεκριμέν[ο] ή εξουσιοδοτημέν[ο] να προμηθεύει φάρμακα στο κοινό και εξ αποστάσεως, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία του κράτους μέλους στο οποίο το εν λόγω πρόσωπο είναι εγκατεστημένο,
β)
το πρόσωπο που εμφαίνεται στο στοιχείο α) έχει κοινοποιήσει στο κράτος μέλος στο οποίο το εν λόγω πρόσωπο είναι εγκατεστημένο τουλάχιστον τις ακόλουθες πληροφορίες:
[...]
γ)
τα φάρμακα συμμορφώνονται προς την εθνική νομοθεσία του κράτους μέλους προορισμού σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 1,
δ)
με την επιφύλαξη των απαιτήσεων για πληροφορίες που προβλέπονται στην οδηγία 2000/31/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 8ης Ιουνίου 2000, για ορισμένες νομικές πτυχές των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, ιδίως του ηλεκτρονικού εμπορίου, στην εσωτερική αγορά (οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο) [(ΕΕ 2000, L 178, σ. 1)], η ιστοσελίδα που προσφέρει τα φάρμακα περιέχει τουλάχιστον:
[...]
2.   Τα κράτη μέλη μπορούν να επιβάλλουν όρους, που δικαιολογούνται για λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας, για τη λιανική διάθεση στην επικράτειά τους φαρμάκων προς πώληση στο κοινό εξ αποστάσεως μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας.
[...]»
Το ελληνικό δίκαιο
6
Η υπουργική απόφαση Γ.Π. οικ. 22609 «Τροποποίηση του άρθρου 116 της υπό στοιχεία Δ.ΥΓ3α/Γ.Π.32221/2013 κοινής αποφάσεως των Υπουργών Ανάπτυξης, Ανταγωνιστικότητας, Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων και Υγείας [...]», της 19ης Απριλίου 2022, η οποία εκδόθηκε από κοινού από τον Υπουργό Ανάπτυξης και Επενδύσεων και τον Υπουργό Υγείας (ΦΕΚ Bʹ 1965/20.4.2022) (στο εξής: υπουργική απόφαση), ορίζει τις κατηγορίες φαρμάκων των οποίων επιτρέπεται η πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό, μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, από τα ηλεκτρονικά καταστήματα φαρμακείου. Στο άρθρο 1 της εν λόγω υπουργικής απόφασης ορίζονται τα εξής:
«Απαγορεύεται η πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό φαρμάκων που χορηγούνται με ιατρική συνταγή. Για τα λοιπά φάρμακα, επιτρέπεται η πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, από τα ηλεκτρονικά καταστήματα φαρμακείου που έχουν πιστοποιηθεί σχετικώς από το[ν Πανελλήνιο Φαρμακευτικό Σύλλογο] κατ’ εφαρμογήν της υπό στοιχεία [Γ5(β)/Γ.Π. οικ. 20293 κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομίας, Ανάπτυξης και Τουρισμού και Υγείας “Ορισμός αρμόδιας Αρχής για την Πιστοποίηση ηλεκτρονικών καταστημάτων φαρμακείων”, της 15ης Μαρτίου 2016 (ΦΕΚ Βʹ 787/23.3.2016)], μόνο των φαρμάκων τα οποία, σύμφωνα με την άδεια κυκλοφορίας τους, κατατάσσονται ή έχουν καταταγεί στην υποκατηγορία των φαρμακευτικών προϊόντων γενικής διάθεσης (γενικής διάθεσης φάρμακα […]) της κατηγορίας των μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων (ΜΗ.ΣΥ.ΦΑ.), σύμφωνα με τα οριζόμενα στην υπό στοιχεία [Γ5(α)51194 απόφαση του Υπουργού Υγείας, της 14ης Ιουλίου 2016 (ΦΕΚ Βʹ 2219/18.7.2016)].
Στους παραβάτες επιβάλλεται χρηματικό πρόστιμο από είκοσι χιλιάδες (20000,00) ευρώ έως εκατό χιλιάδες (100000,00) ευρώ, και σε περίπτωση υποτροπής από πενήντα χιλιάδες (50000,00) ευρώ έως διακόσιες χιλιάδες (200000,00) ευρώ, με απόφαση του Δ.Σ. του [Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (στο εξής: Ε.Ο.Φ.)].
Οι ανωτέρω ποινές επιβάλλονται σωρευτικά με οποιαδήποτε άλλη προβλεπόμενη ποινή.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
7
Η αιτούσα της κύριας δίκης διατηρεί φυσικό κατάστημα φαρμακείου στην Ελλάδα και διενεργεί επίσης ηλεκτρονικές πωλήσεις των εμπορευμάτων του φαρμακείου που επιτρέπονται από τη φαρμακευτική νομοθεσία.
8
Στις 25 Μαΐου 2022 η αιτούσα της κύριας δίκης άσκησε ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας (Ελλάδα), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, αίτηση ακυρώσεως της υπουργικής απόφασης περί τροποποιήσεως της προϊσχύσασας εθνικής ρύθμισης, κατ’ επίκληση του ότι με την απόφαση αυτήν επιτρέπεται πλέον η πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό, μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, από τα πιστοποιημένα ηλεκτρονικά καταστήματα φαρμακείου, μόνο μίας υποκατηγορίας των φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή, ήτοι των γενικής διάθεσης φαρμάκων, αποκλειομένων των λοιπών μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο, η υποκατηγορία των γενικής διάθεσης φαρμάκων περιλαμβάνει μη συνταγογραφούμενα φάρμακα τα οποία μπορούν να διατίθενται και από άλλα σημεία πώλησης πλην των φαρμακείων, χωρίς να απαιτείται η παρουσία φαρμακοποιού ή βοηθού φαρμακοποιού. Επιπλέον, από όσα εκθέτει το αιτούν δικαστήριο ως προς το εθνικό κανονιστικό πλαίσιο που ίσχυε πριν από την έκδοση της εν λόγω υπουργικής απόφασης προκύπτει ότι, υπό το προϊσχύσαν καθεστώς, επιτρεπόταν η πώληση στο κοινό, μέσω διαδικτύου, από τα πιστοποιημένα ηλεκτρονικά καταστήματα φαρμακείου, όλων αδιακρίτως των μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων καθώς και των φαρμάκων που δεν αποζημιώνονται από τους φορείς κοινωνικής ασφάλισης.
9
Προς στήριξη της αιτήσεως ακυρώσεως, η αιτούσα της κύριας δίκης υποστηρίζει ότι ο περιορισμός ο οποίος εισήχθη με την υπουργική απόφαση σε σχέση με την προϊσχύσασα εθνική ρύθμιση αντιβαίνει, μεταξύ άλλων, στο άρθρο 85γ, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/83. Περαιτέρω, κατ’ αυτήν, δεν συντρέχουν εν προκειμένω λόγοι προστασίας της δημόσιας υγείας που να δικαιολογούν ένα τέτοιο μέτρο, κατά την έννοια του άρθρου 85γ, παράγραφος 2, της οδηγίας. Η αιτούσα της κύριας δίκης προσθέτει ότι η νέα εθνική ρύθμιση που θεσπίστηκε με την υπουργική απόφαση συνιστά, στην πράξη, νεκρό γράμμα εφόσον, στην ελληνική αγορά, κανένα φάρμακο δεν έχει ενταχθεί από την αρμόδια εθνική αρχή στην υποκατηγορία των γενικής διάθεσης φαρμάκων.
10
Οι εθνικές αρχές οι οποίες εξέδωσαν την υπουργική απόφαση και ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος (Ελλάδα) υποστηρίζουν, από την πλευρά τους, ότι λόγοι δημοσίου συμφέροντος, αναγόμενοι στην προστασία της δημόσιας υγείας, επέβαλαν, σύμφωνα με το άρθρο 85γ, παράγραφος 2, της οδηγίας 2001/83, τη θέσπιση της εν λόγω νέας εθνικής ρύθμισης. Προβάλλουν ειδικότερα ότι η προβλεπόμενη από το προϊσχύσαν εθνικό καθεστώς δυνατότητα πώλησης, από τα ηλεκτρονικά καταστήματα φαρμακείου, όλων αδιακρίτως των μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων και των μη αποζημιούμενων φαρμάκων θα είχε ως αποτέλεσμα να διατίθενται από το διαδίκτυο περισσότερα από 1000 είδη φαρμάκων, γεγονός που θα μπορούσε να καταστήσει δυσχερέστερο τον έλεγχο της πολυφαρμακίας, ήτοι της υπερβολικής κατανάλωσης φαρμάκων, καθώς και την καταπολέμηση της διακίνησης των πλαστών ή ακατάλληλων φαρμάκων. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς τους, η διαδικτυακή πώληση φαρμάκων, ακόμη και των μη συνταγογραφούμενων, ενέχει κινδύνους για τη δημόσια υγεία αφού αφαιρεί, επί της ουσίας, από τον φαρμακοποιό τη δυνατότητα ταυτοποίησης του τελικού χρήστη. Κατά την άποψή τους, η υπουργική απόφαση περιορίζει επίσης το πλήγμα που δέχεται το «εχέγγυο ασφάλειας» που συνίσταται στη διά χειρός φαρμακοποιού διάθεση των φαρμάκων, δεδομένου ότι ο εν λόγω κίνδυνος δεν υφίσταται προκειμένου περί των γενικής διάθεσης φαρμάκων λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους. Επιπλέον, όπως υποστηρίζουν, η διάθεση του συνόλου των μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων και των μη αποζημιούμενων φαρμάκων από τα ηλεκτρονικά καταστήματα φαρμακείου ουδεμία ιδιαίτερη ανάγκη εξυπηρετεί στην Ελλάδα, λαμβανομένης υπόψη της άριστης και ορθολογικής γεωγραφικής κατανομής των φαρμακείων στην ελληνική επικράτεια. Τέλος, ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος επικαλείται, προς επίρρωση της επιχειρηματολογίας του, τις ισχύουσες στην Κύπρο και την Πορτογαλία ρυθμίσεις, οι οποίες περιορίζουν, κατά την άποψή του, τη διάθεση μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων μέσω διαδικτύου.
11
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το ζήτημα του κατά πόσον είναι συμβατή με το ενωσιακό δίκαιο εθνική ρύθμιση η οποία επιτρέπει την πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό μέσω του διαδικτύου μόνο μίας υποκατηγορίας των μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων πρέπει να εξετασθεί, μεταξύ άλλων, υπό το πρίσμα των αποφάσεων της 11ης Δεκεμβρίου 2003, Deutscher Apothekerverband (C‑322/01, EU:C:2003:664), και της 29ης Φεβρουαρίου 2024, Doctipharma (C‑606/21, EU:C:2024:179). Το αιτούν δικαστήριο συνάγει από την προμνησθείσα νομολογία ότι το άρθρο 85γ, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/83 δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι επιτρέπει στον εθνικό νομοθέτη να απαγορεύει την πώληση μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων μέσω του διαδικτύου. Ως εκ τούτου, εκτιμά ότι η υπουργική απόφαση θα έπρεπε να ακυρωθεί.
12
Εντούτοις, ελλείψει νομολογίας του Δικαστηρίου αποφαινόμενης ρητώς επί του ζητήματος αυτού και λαμβανομένης υπόψη της επιχειρηματολογίας του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου η οποία ερείδεται στα προβλεπόμενα από την κυπριακή και την πορτογαλική νομοθεσία στον εν λόγω τομέα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν το άρθρο 85γ, παράγραφος 2, της οδηγίας 2001/83 έχει την έννοια ότι επιτρέπει στα κράτη μέλη να απαγορεύουν, κατ’ επίκληση λόγων προστασίας της δημόσιας υγείας, την εξ αποστάσεως πώληση στο κοινό ορισμένων μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας.
13
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Συμβούλιο της Επικρατείας αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει το άρθρο 85γ, παράγραφος 1, της [οδηγίας 2001/83] την έννοια ότι αντίκειται σε εθνική κανονιστική διάταξη, η οποία δεν επιτρέπει την πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, από τα ηλεκτρονικά καταστήματα φαρμακείου, όλων των φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή [...] αλλά μόνον μίας υποκατηγορίας αυτών (και, εν προκειμένω, των γενικής διάθεσης φαρμάκων, [...]);
2)
[Ή], αντιθέτως, το άρθρο 85γ, παράγραφος 2, της [οδηγίας 2001/83] επιτρέπει στον εθνικό [...] νομοθέτη να απαγορεύσει την πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, από τα ηλεκτρονικά καταστήματα φαρμακείου, ορισμένων φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή [...], για λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας;
3)
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο [δεύτερο] προδικαστικό ερώτημα, συνιστούν οι λόγοι τους οποίους επικαλούνται εν προκειμένω [η] Ελληνικ[ή Κυβέρνηση] και ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος για να δικαιολογήσουν τον επίμαχο περιορισμό (αντιμετώπιση της πολυφαρμακίας και της διακίνησης των πλαστών ή ακατάλληλων φαρμάκων κ.λπ.) λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας, κατά την έννοια του άρθρου 85γ, παράγραφος 2, της [οδηγίας 2001/83]; και
4)
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο [τρίτο] προδικαστικό ερώτημα, ο έλεγχος αναλογικότητας του περιοριστικού μέτρου ασκείται από τον εθνικό δικαστή υπό την αρνητική του πτυχή, ελέγχεται δηλαδή μόνον αν ο περιορισμός παρίσταται ως προδήλως ακατάλληλος ή προδήλως μη αναγκαίος, ή υπό τη θετική του πτυχή, ελέγχεται δηλαδή αν ο περιορισμός παρίσταται ως πρόσφορο και απολύτως αναγκαίο μέτρο για την προστασία της δημόσιας υγείας;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου και του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
14
Με το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 85γ, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2001/83 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία, κατ’ επίκληση λόγων αναγόμενων στην προστασία της δημόσιας υγείας, απαγορεύει την πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό, από ηλεκτρονικά καταστήματα φαρμακείου που κάνουν χρήση των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή, πλην μιας υποκατηγορίας των φαρμάκων αυτών.
15
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 85γ, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/83 ορίζει ότι, «[μ]ε την επιφύλαξη της εθνικής νομοθεσίας που απαγορεύει την πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό φαρμάκων που χορηγούνται με ιατρική συνταγή μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι τα φάρμακα διατίθενται προς πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας [...], υπό τους [...] όρους [που απαριθμούνται στα στοιχεία αʹ έως δʹ της παραγράφου 1]».
16
Από το δεύτερο σκέλος περιόδου της ανωτέρω διάταξης προκύπτει ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να εξασφαλίζουν ότι «τα φάρμακα» διατίθενται προς πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας. Ο γενικός χαρακτήρας του όρου αυτού καθώς και η χρήση του οριστικού άρθρου «τα» σε ορισμένες γλωσσικές αποδόσεις, όπως είναι η απόδοση στην ισπανική, την ελληνική, τη γαλλική, την ιταλική και την πορτογαλική γλώσσα, φαίνεται να υποδηλώνουν ότι η υποχρέωση που επιβάλλεται κατ’ αυτόν τον τρόπο στα κράτη μέλη αφορά το σύνολο των φαρμάκων. Το εν λόγω σκέλος περιόδου δεν περιέχει, πράγματι, καμία ένδειξη περί βουλήσεως του νομοθέτη της Ένωσης να διακρίνει μεταξύ ενδεχόμενων κατηγοριών φαρμάκων.
17
Εντούτοις, το πρώτο σκέλος περιόδου της διάταξης αυτής επιτρέπει μια εξαίρεση από την εν λόγω υποχρέωση, στο μέτρο που η πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό φαρμάκων χορηγούμενων με ιατρική συνταγή μπορεί να απαγορευθεί δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας (πρβλ. απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2025, Apothekerkammer Nordrhein, C‑517/23, EU:C:2025:122, σκέψη 74).
18
Συνεπώς, από το γράμμα του άρθρου 85γ, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/83 προκύπτει ότι η υποχρέωση την οποία αυτό προβλέπει αφορά τη διάθεση προς πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό, μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, του συνόλου των φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή (πρβλ. απόφαση της 29ης Φεβρουαρίου 2024, Doctipharma, C‑606/21, EU:C:2024:179, σκέψη 41).
19
Ως εκ τούτου, εθνική ρύθμιση η οποία απαγορεύει την πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό, μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή, πλην μιας υποκατηγορίας των φαρμάκων αυτών, αντιβαίνει στην υποχρέωση που απορρέει από το άρθρο 85γ, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/83.
20
Μια τέτοια εθνική ρύθμιση δεν μπορεί, εξάλλου, να στηριχθεί στο άρθρο 85γ, παράγραφος 2, της οδηγίας, κατά το οποίο τα κράτη μέλη μπορούν να επιβάλλουν όρους, που δικαιολογούνται για λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας, για τη λιανική διάθεση στην επικράτειά τους φαρμάκων προς πώληση στο κοινό εξ αποστάσεως μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας.
21
Καίτοι, λόγω της χρήσης της λέξης «όρος» τόσο στην παράγραφο 1 όσο και στην παράγραφο 2 του άρθρου 85γ της εν λόγω οδηγίας, μπορεί να θεωρηθεί ότι τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να εξαρτούν την πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό του συνόλου των φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή από πρόσθετους όρους πέραν εκείνων που απαριθμούνται ρητώς στην παράγραφο 1, στοιχεία αʹ έως δʹ, επισημαίνεται ότι εθνική ρύθμιση η οποία απαγορεύει τη διάθεση προς πώληση μέσω διαδικτύου στο κοινό φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή, πλην μιας υποκατηγορίας των φαρμάκων αυτών, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως «όρος» για τη λιανική διάθεση φαρμάκων, κατά την έννοια του άρθρου 85γ, παράγραφος 2, της οδηγίας.
22
Πράγματι, μια τέτοια ρύθμιση επιτρέπει μόνον εν μέρει τη διάθεση προς πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό, μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή. Πλην όμως, οι όροι για τους οποίους κάνει λόγο το άρθρο 85γ, παράγραφος 2, της οδηγίας 2001/83 δεν μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα να καθίσταται κενή περιεχομένου η υποχρέωση την οποία υπέχουν τα κράτη μέλη, δυνάμει της παραγράφου 1 του εν λόγω άρθρου 85γ, και η οποία έγκειται στο να εξασφαλίζουν ότι τα φάρμακα, τουλάχιστον το σύνολο των φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή, διατίθενται προς πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, τηρουμένων των όρων που καθορίζει η τελευταία ως άνω διάταξη (πρβλ. απόφαση της 29ης Φεβρουαρίου 2024, Doctipharma, C‑606/21, EU:C:2024:179, σκέψεις 55 και 56).
23
Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται τόσο από το ιστορικό θεσπίσεως του άρθρου 85γ της οδηγίας 2001/83 όσο και από τους σκοπούς που επιδιώκονται με την οδηγία αυτή.
24
Όσον αφορά, πρώτον, το ιστορικό θεσπίσεως του εν λόγω άρθρου, υπενθυμίζεται ότι η οδηγία 2011/62 προσέθεσε, στην οδηγία 2001/83, τον τίτλο VΙΙΑ, ο οποίος επιγράφεται «Πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό», και στον οποίο περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, το άρθρο 85γ της τελευταίας αυτής οδηγίας.
25
Από την αιτιολογική σκέψη 24 της οδηγίας 2011/62, υπό το πρίσμα της οποίας πρέπει να ερμηνευθεί το άρθρο 85γ, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2001/83, προκύπτει ότι, ναι μεν τα κράτη μέλη πρέπει να μπορούν να επιβάλλουν όρους που δικαιολογούνται από λόγους αναγόμενους στην προστασία της δημόσιας υγείας όσον αφορά τη λιανική διάθεση φαρμάκων τα οποία διατίθενται προς πώληση εξ αποστάσεως μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, πλην όμως οι όροι αυτοί δεν πρέπει να περιορίζουν αδικαιολόγητα τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Όπως επισήμανε δε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 35 των προτάσεών του, ένας τέτοιος περιορισμός θα μπορούσε να ανακύψει αν το περιεχόμενο της υποχρέωσης να επιτρέπεται η διαδικτυακή πώληση φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή ετίθετο υπό αμφισβήτηση μονομερώς από ένα κράτος μέλος.
26
Στο πλαίσιο αυτό, υπενθυμίζεται ότι, στις σκέψεις 76 και 124 της αποφάσεως της 11ης Δεκεμβρίου 2003, Deutscher Apothekerverband (C‑322/01, EU:C:2003:664), το Δικαστήριο χαρακτήρισε την προβλεπόμενη από εθνική ρύθμιση απαγόρευση πωλήσεως φαρμάκων δι’ αλληλογραφίας –στη συγκεκριμένη περίπτωση μέσω διαδικτύου– ως «μέτρο ισοδυνάμου αποτελέσματος» προς ποσοτικό περιορισμό επί των εισαγωγών, υπό την έννοια του άρθρου 28 ΕΚ, νυν άρθρου 34 ΣΛΕΕ. Έκρινε επίσης ότι, μολονότι ένα τέτοιο μέτρο μπορούσε να δικαιολογηθεί κατ’ επίκληση της προστασίας της υγείας, την οποία προβλέπει το άρθρο 30 ΕΚ, νυν άρθρο 36 ΣΛΕΕ, εφόσον αφορά τα φάρμακα για τα οποία απαιτείται ιατρική συνταγή, δεν είναι δυνατή η επίκληση του τελευταίου αυτού άρθρου για τη δικαιολόγηση μιας απόλυτης απαγορεύσεως πωλήσεως δι’ αλληλογραφίας φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή εντός του οικείου κράτους μέλους.
27
Εκ των ανωτέρω συνάγεται ότι ο νομοθέτης της Ένωσης θέλησε να λάβει υπόψη, κατά τη θέσπιση του άρθρου 85γ, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/83, τα διδάγματα που αντλούνται από τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τη διαδικτυακή εμπορία φαρμάκων. Πράγματι, με τη διάταξη αυτή, ο νομοθέτης της Ένωσης περιόρισε έτι περαιτέρω το περιθώριο εκτιμήσεως που αναγνωρίζεται στα κράτη μέλη στον τομέα αυτό, θεσπίζοντας την υποχρέωση να διατίθενται προς πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό, μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, όλα τα φάρμακα για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή.
28
Επομένως, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να στηριχθούν στο άρθρο 85γ, παράγραφος 2, της οδηγίας 2001/83 για να επιβάλουν όρους κατ’ επίκληση λόγων αναγόμενων στην προστασία της δημόσιας υγείας όσον αφορά τη λιανική διάθεση, στο έδαφός τους, μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων τα οποία διατίθενται προς πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό, μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, όταν οι όροι αυτοί έχουν ως αποτέλεσμα να καθιστούν άνευ πρακτικής αποτελεσματικότητας την υποχρέωση η οποία προβλέπεται στην παράγραφο 1 του άρθρου 85γ.
29
Όσον αφορά, δεύτερον, τους σκοπούς που επιδιώκει η οδηγία 2001/83, από την αιτιολογική της σκέψη 2 προκύπτει ότι η οδηγία αποσκοπεί στην προστασία της δημόσιας υγείας, μεταξύ άλλων, διά της καταπολέμησης της παράνομης πώλησης φαρμάκων στο κοινό μέσω του διαδικτύου, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 21 της οδηγίας 2011/62. Εντούτοις, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 3 της οδηγίας 2001/83, ο σκοπός αυτός της προστασίας της δημόσιας υγείας πρέπει να επιτευχθεί χωρίς να εμποδίζεται η εμπορία των φαρμάκων εντός της Ένωσης.
30
Υπό το τελευταίο αυτό πρίσμα, το άρθρο 85γ, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/83 επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να επιτρέπουν την πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό, μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, όλων των φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή. Στο πλαίσιο του σκοπού της προστασίας της δημόσιας υγείας και λαμβανομένης υπόψη της αποφάσεως της 19ης Μαΐου 2009, Apothekerkammer des Saarlandes κ.λπ. (C‑171/07 και C‑172/07, EU:C:2009:316), στην οποία παραπέμπουν, μέσω υποσημείωσης, οι αιτιολογικές σκέψεις 22 και 23 της οδηγίας 2011/62, και με την οποία το Δικαστήριο αναγνώρισε στα κράτη μέλη την ελευθερία να καθορίζουν το επίπεδο προστασίας της δημόσιας υγείας, η διάταξη αυτή θεσπίζει, στα στοιχεία αʹ έως δʹ, τους όρους τους σχετικούς με τα πρόσωπα, τα φάρμακα και τις ιστοσελίδες στους οποίους υπόκειται η πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό φαρμάκων μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας. Συναφώς, η εν λόγω διάταξη επιφυλάσσει στα κράτη μέλη, σύμφωνα με τη νομολογία αυτή, την αρμοδιότητα να καθορίζουν τις απαιτήσεις τις οποίες πρέπει να πληρούν τα πρόσωπα αυτά.
31
Επομένως, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 20 των προτάσεών του, όταν πληρούνται οι όροι που προβλέπονται στο άρθρο 85γ, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/83, ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να απαγορεύσει τη διάθεση προς πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό, μέσω υπηρεσίας της κοινωνίας της πληροφορίας, φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή.
32
Ως εκ τούτου, μολονότι, βεβαίως, το άρθρο 85γ, παράγραφος 2, της οδηγίας επιτρέπει στα κράτη μέλη να επιβάλλουν, για λόγους αναγόμενους στην προστασία της δημόσιας υγείας, όρους σχετικούς με τη λιανική διάθεση, στο έδαφός τους, φαρμάκων που διατίθενται προς πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, εντούτοις ένας «όρος», κατά την έννοια της διάταξης αυτής, δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως επιτρέπων στα κράτη μέλη να θεσπίζουν, κατ’ επίκληση λόγων προστασίας της δημόσιας υγείας, απαγόρευση της διάθεσης προς πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό, μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή, εξαιρώντας από την απαγόρευση μια υποκατηγορία των φαρμάκων αυτών, δεδομένου ότι μια τέτοια απαγόρευση θα υπονόμευε τους σκοπούς που επιδιώκει η εν λόγω οδηγία, καθιστώντας άνευ πρακτικής αποτελεσματικότητας το άρθρο 85γ, παράγραφος 1, αυτής.
33
Συνακόλουθα, δεδομένου ότι οι όροι που αναφέρονται στο άρθρο 85γ, παράγραφος 2, της οδηγίας 2001/83 δεν μπορούν να έχουν αντίκτυπο ούτε στο περιεχόμενο της υποχρέωσης η οποία ορίζεται στο άρθρο 85γ, παράγραφος 1, της οδηγίας ούτε στους όρους οι οποίοι προβλέπονται στα στοιχεία αʹ έως δʹ της τελευταίας αυτής διάταξης, η αρμοδιότητα που αναγνωρίζεται στα κράτη μέλη για τον καθορισμό του περιεχομένου των «όρ[ων], που δικαιολογούνται για λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας, για τη λιανική διάθεση», κατά την έννοια της παραγράφου 2, είναι κατ’ ανάγκην περιορισμένη, καθόσον μπορεί να αφορά αποκλειστικώς και μόνον τον τρόπο με τον οποίο τα φάρμακα αυτά διατίθενται προς εμπορία στο κοινό, ήτοι τους όρους που σχετίζονται με τις πράξεις που πραγματοποιούνται με σκοπό τη λιανική διάθεση των εν λόγω φαρμάκων στο έδαφος των κρατών μελών.
34
Οι όροι αυτοί, οι οποίοι πρέπει να δικαιολογούνται για λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας, μπορούν να έχουν εφαρμογή στην περίπτωση μέτρων που αποσκοπούν στην ελαχιστοποίηση των κινδύνων οι οποίοι συνδέονται με τη διαδικτυακή πώληση των φαρμάκων. Όπως υποστηρίζει η αιτούσα της κύριας δίκης, οι όροι αυτοί θα μπορούσαν να συνίστανται, παραδείγματος χάριν, στην καθιέρωση αποτελεσματικών μηχανισμών ελέγχου της κατανάλωσης των φαρμάκων, όπως είναι η θέσπιση μέγιστων ορίων παραγγελίας ανά καταναλωτή ή η δημιουργία ενός διαδικτυακού συστήματος ταυτοποίησης και καταχώρισης των στοιχείων των σχετικών με την υγεία του καταναλωτή με σκοπό την καταπολέμηση της πολυφαρμακίας.
35
Στο πλαίσιο αυτό, δεν αποκλείεται τα κράτη μέλη να υποβάλλουν σε τέτοιους όρους μια ειδική κατηγορία μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων, για παράδειγμα, λόγω των ιδιαίτερων θεραπευτικών χαρακτηριστικών τους, εφόσον με τους όρους αυτούς δεν διακυβεύεται η δυνατότητα να διατίθενται τα φάρμακα αυτά προς διαδικτυακή πώληση, όπως προκύπτει από το άρθρο 85γ, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/83.
36
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο και στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 85γ, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2001/83 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία, κατ’ επίκληση λόγων αναγόμενων στην προστασία της δημόσιας υγείας, απαγορεύει την πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό, από ηλεκτρονικά καταστήματα φαρμακείου που κάνουν χρήση των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή, πλην μιας υποκατηγορίας των φαρμάκων αυτών.
Επί του τρίτου και του τετάρτου προδικαστικού ερωτήματος
37
Λαμβανομένης υπόψη της απάντησης που δόθηκε στο πρώτο και στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, παρέλκει η απάντηση στο τρίτο και στο τέταρτο προδικαστικό ερώτημα.
Επί των δικαστικών εξόδων
38
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 85γ, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2001/83/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Νοεμβρίου 2001, περί κοινοτικού κώδικος για τα φάρμακα που προορίζονται για ανθρώπινη χρήση, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2011/62/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 8ης Ιουνίου 2011,
έχει την έννοια ότι:
αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία, κατ’ επίκληση λόγων αναγόμενων στην προστασία της δημόσιας υγείας, απαγορεύει την πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό, από ηλεκτρονικά καταστήματα φαρμακείου που κάνουν χρήση των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή, πλην μιας υποκατηγορίας των φαρμάκων αυτών.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ελληνική.