61995CC0354_EL
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
1 Το High Court of Justice, Queen's Bench Division (Ηνωμένο Βασίλειο) (στο εξής: High Court), καλεί το Δικαστήριο να προβεί σε ερμηνεία και σε εκτίμηση του κύρους του άρθρου 9 του κανονισμού (ΕΟΚ) 3887/92 της Επιτροπής, της 23ης Δεκεμβρίου 1992, για τις λεπτομέρειες εφαρμογής του ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης και ελέγχου σχετικά με ορισμένα καθεστώτα κοινοτικών ενισχύσεων (1) (στο εξής: κανονισμός 3887/92 ή επίδικος κανονισμός).
Στην ουσία, ζητείται από το Δικαστήριο να αποφανθεί αν είναι σύμφωνες προς το κοινοτικό δίκαιο οι κυρώσεις που προβλέπονται σε βάρος των κατόχων γεωργοκτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων οι οποίοι καλόπιστα υπερεκτίμησαν σε ποσοστό άνω του 20 % την έκταση των γαιών τους επ' ευκαιρία της υποβολής δηλώσεων που συνοδεύουν αιτήσεις χορηγήσεως ενισχύσεων.
Το κοινοτικό δίκαιο
2 Η έκθεση της εφαρμοστέας κανονιστικής ρυθμίσεως, στο τμήμα αυτό των προτάσεών μου, στην οποία θα προβώ, θα είναι ηθελημένα συνοπτική. Θα επανέλθω λεπτομερώς σε κάθε ένα από τα σχετικά νομοθετικά κείμενα στο πλαίσιο της εξετάσεως των απαντήσεων που πρέπει να δοθούν στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το High Court.
3 Το 1992, η κοινή γεωργική πολιτική (στο εξής: ΚΓΠ) αποτέλεσε το αντικείμενο μεταρρυθμίσεων σε βάθος, οι οποίες περιελάμβαναν, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία ή την τροποποίηση ορισμένου αριθμού συστημάτων ενισχύσεων. Ο πρώτος σκοπός τον οποίο επιδίωκε ο κοινοτικός νομοθέτης ήταν ο έλεγχος της αυξήσεως του οικονομικού κόστους της ΚΓΠ. Επιπλέον, επιδιωκόταν και η αποφυγή της υπερπαραγωγής (2).
4 Προς επίτευξη του πρώτου σκοπού που εξετέθη προηγουμένως, ο κοινοτικός νομοθέτης θέλησε να αντικαταστήσει τα παλαιά συστήματα στηρίξεως των τιμών, στο πλαίσιο των οποίων διατηρούνταν τεχνητά υψηλές τιμές μέσω των μηχανισμών παρεμβάσεως, με νέα συστήματα, βασιζόμενα στις αρχές του ελέγχου της προσφοράς και της μειώσεως των τιμών, συνοδευόμενα από άμεση ενίσχυση στις γεωργοκτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις (3).
5 H εφαρμογή των μηχανισμών που προορίζονταν προς αποφυγή της υπερπαραγωγής συνίστατο σε ριζική μεταβολή των αρχών που διέπουν τη χορήγηση των ενισχύσεων. Έτσι, από το 1992, οι ενισχύσεις για «αροτραίες καλλιέργειες» δεν συνδέονται πλέον με τον όγκο της παραγωγής αλλά με τον αριθμό των εκταρίων, ενώ η προσωρινή παύση της καλλιέργειας των γαιών αποτελεί προϋπόθεση για τη δυνατότητα χορηγήσεως αντισταθμιστικών καταβολών (4). Επιπλέον, καθορίστηκαν κριτήρια εκτατικοποιήσεως για τον υπολογισμό των ενισχύσεων «για τα ζώα» (5).
6 Για την ορθή λειτουργία του εν λόγω συστήματος ενισχύσεων, ο κοινοτικός νομοθέτης προέβλεψε ένα ολοκληρωμένο σύστημα ελέγχου και διαχειρίσεως. Για να λάβουν τις σχετικές ενισχύσεις, οι γεωργοκτηνοτρόφοι υποχρεούνται να συμμορφώνονται προς ορισμένες υποχρεώσεις, ιδίως να συμπληρώνουν δηλώσεις σχετικά με την έκταση των γαιών για τις οποίες ζητείται η ενίσχυση (6). Η αποτελεσματικότητα του ολοκληρωμένου συστήματος διαχειρίσεως και ελέγχου σχετικά με τις ενισχύσεις εξαρτάται από την ακρίβεια των στοιχείων σχετικά με τις εκτάσεις τα οποία παρέχουν οι γεωργοκτηνοτρόφοι. Για τον λόγο αυτό, ο κοινοτικός νομοθέτης προέβλεψε μέτρα προς αποφυγή των σφαλμάτων και της απάτης και για την επιβολή σχετικών κυρώσεων (7).
7 Για την παρούσα υπόθεση δύο τύποι κοινοτικής νομοθετικής ρυθμίσεως έχουν σημασία: μια ειδική ρύθμιση σχετικά με το σύστημα ενισχύσεων ή πριμοδοτήσεων για τα βοοειδή και εκείνο των ενισχύσεων για τις γαίες, καθώς και μια γενική ρύθμιση περί του τρόπου εφαρμογής του ολοκληρωμένου συστήματος διαχειρίσεως και ελέγχου όσον αφορά τις ως άνω ενισχύσεις (στο εξής: ολοκληρωμένο σύστημα).
I - Η ειδική ρύθμιση σχετικά με το σύστημα ενισχύσεων που ισχύει για τα βοοειδή και για τις γαίες
8 Η δυνατότητα χορηγήσεως των ως άνω ενισχύσεων εξαρτάται από την τήρηση ορισμένων προϋποθέσεων σχετικά με τη χρησιμοποίηση των γαιών. Ειδικότερα, στο πλαίσιο της καταβολής ενισχύσεων που συνδέονται με αροτραίες καλλιέργειες ή με την προσωρινή παύση της καλλιέργειας (που ονομάζονται και «ενισχύσεις "εκτάσεις"»), μια ελάχιστη έκταση γαιών πρέπει να αποτελέσει το αντικείμενο αγρανάπαυσης ή να χρησιμοποιηθεί για σκοπούς που δεν συνδέονται με την παραγωγή τροφίμων. Ομοίως στο πλαίσιο των ενισχύσεων που χορηγούνται για τα ζώα (που ονομάζονται και «ενισχύσεις "ζώα"»), απαιτείται η ύπαρξη μιας ελάχιστης εκτάσεως προοριζόμενης για χορτονομή ανά ζώο, με σκοπό την αποφυγή της υπερβολικής βοσκήσεως.
A - Το ισχύον για τα βοοειδή σύστημα ενισχύσεων
Ο κανονισμός (EOK) 805/68 του Συμβουλίου
9 Ο κανονισμός 805/68 (8), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 2066/92, προβλέπει στα άρθρα 4α έως 4λ, τη χορήγηση διαφόρων ενισχύσεων (πριμοδοτήσεων), μεταξύ των οποίων η ειδική ενίσχυση για τα αρσενικά βοοειδή και η ενίσχυση θηλάζουσας αγελάδας. Το ποσό των ενισχύσεων αυτών αποτελεί συνάρτηση του αριθμού των ζώων για τα οποία προβλέπεται σχετική πληρωμή υπέρ του γεωργοκτηνοτρόφου. Προς ενθάρρυνση της εκτατικής παραγωγής, το άρθρο 4ζ του κανονισμού 805/68, όπως τροποποιήθηκε, προέβλεψε ότι η καταβολή της ειδικής ενισχύσεως και της ενισχύσεως θηλάζουσας αγελάδας περιορίζεται με την εφαρμογή ενός δείκτη πυκνότητας των ζώων που βρίσκονται στην οικεία εκμετάλλευση. Ο δείκτης πυκνότητας αυτός εκφράζεται σε αριθμό μονάδων χονδρών ζώων (στο εξής: ΜΞΖ), σε σχέση με την προοριζόμενη για χορτονομή έκταση της εκμεταλλεύσεως που προορίζεται για τη διατροφή των εν λόγω ζώων.
Ο κανονισμός (EOK) 3886/92 της Επιτροπής
10 Ο κανονισμός 3886/92 (9) προβλέπει τον τρόπο εφαρμογής των συστημάτων ενισχύσεων που προβλέπονται από τον κανονισμό 805/68. Το άρθρο 42, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού ορίζει ότι για κάθε παραγωγό ο οποίος, για το ίδιο ημερολογιακό έτος, υποβάλλει αίτηση χορηγήσεως ενισχύσεως σχετικά με εκτάσεις (10) περί της οποίας γίνεται λόγος στο άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού 3508/92, καθώς και, τουλάχιστον, μια αίτηση ειδικής επιδοτήσεως ή επιδοτήσεως για θηλάζουσα αγελάδα, οι αρμόδιες αρχές καθορίζουν τον αριθμό ΜΞΖ που αντιστοιχεί στον αριθμό των ζώων για τον οποίο μπορεί να χορηγηθεί επιδότηση, λαμβάνοντας υπόψη τη διαθέσιμη για την παραγωγή χορτονομής έκταση της εκμεταλλεύσεως.
B - Το ισχύον για τις αροτραίες καλλιέργειες και για την προσωρινή παύση της καλλιέργειας γαιών σύστημα ενισχύσεων
Ο κανονισμός (EOK) 1765/92 του Συμβουλίου
11 Ο κανονισμός αυτός δημιουργεί ένα νέο σύστημα στηρίξεως των παραγωγών ορισμένων αροτραίων καλλιεργειών. Τούτο προβλέφθηκε το 1992 και τέθηκε σε ισχύ από την περίοδο εμπορίας 1993/94· σκοπός του είναι η διασφάλιση μιας καλύτερης ισορροπίας της αγοράς, με την προσέγγιση των κοινοτικών τιμών ορισμένων αροτραίων καλλιεργειών προς τις τιμές της παγκόσμιας αγοράς, η αντιστάθμιση της απώλειας εισοδήματος που προκύπτει από τη μείωση των θεσμικών τιμών, με την καταβολή αντισταθμιστικής πληρωμής στους παραγωγούς που καλλιεργούν αυτά τα προϋόντα, και η αποφυγή της υπερπαραγωγής. Επομένως, βάσει αυτού του νέου συστήματος, θα μπορούν να χορηγούνται ενισχύσεις μόνο για τις εκτάσεις που έχουν σπαρθεί στο πλαίσιο αροτραίων καλλιεργειών ή οι οποίες υπάγονται σε σύστημα κρατικών ενισχύσεων για γαίες που αποτελούν αντικείμενο αγρανάπαυσης (11).
12 Το ποσό των αντισταθμιστικών πληρωμών εξαρτάται από ειδικά διαρθρωτικά χαρακτηριστικά που επηρεάζουν την απόδοση κάθε αροτραίας καλλιέργειας (12).
13 Σχετικά προβλέπονται δύο είδη συστημάτων: ένα «γενικό σύστημα» για όλους τους παραγωγούς και ένα «απλοποιημένο σύστημα» μόνο για τους μικροπαραγωγούς (13).
14 Όσον αφορά το γενικό σύστημα (14), η βούληση του κοινοτικού νομοθέτη να εξαρτήσει τη χορήγηση αντισταθμιστικών πληρωμών από την απόλυτη υποχρέωση προσωρινής παύσεως της καλλιέργειας μέρους των γαιών εκφράζεται ρητά στο προοίμιο του κανονισμού 1765/92:
«για να τους καταβληθούν οι αντισταθμιστικές πληρωμές στα πλαίσια του γενικού καθεστώτος, οι παραγωγοί πρέπει να προβούν σε προσωρινή παύση της καλλιέργειας ενός προκαθορισμένου τμήματος των αρόσιμων γαιών τους (...)» (15)· «η υποχρέωση για προσωρινή παύση καλλιέργειας θα πρέπει αρχικά να αφορά το 15 % της έκτασης της εκμετάλλευσης για την οποία ζητείται πληρωμή (...)» (16).
15 Ο τίτλος I του κανονισμού 1765/92 αφιερώνεται στις αντισταθμιστικές πληρωμές. Στον τίτλο αυτό, το άρθρο 2 ορίζει τους γενικούς κανόνες που διέπουν τη χορήγηση των σχετικών ενισχύσεων. Συγκεκριμένα, ορίζει ότι η ίδια έκταση δεν μπορεί να οδηγήσει σε αντισταθμιστική πληρωμή για καλλιέργειες και για προσωρινή παύση της καλλιέργειας και σε ενισχύσεις για τα βοοειδή οι οποίες προβλέπονται από τον κανονισμό 805/68. Επιπλέον, διευκρινίζεται ότι, για να είναι δυνατή η χορήγηση αντισταθμιστικών πληρωμών βάσει του γενικού συστήματος, απαιτείται η τήρηση των διατάξεων του άρθρου 7 του κανονισμού 1765/92. Το άρθρο αυτό αφορά αποκλειστικά τους κανόνες που διέπουν την προσωρινή παύση της καλλιέργειας.
16 Τα άρθρα 4 έως 6 του κανονισμού 1765/92 ορίζουν τις μεθόδους υπολογισμού των αντισταθμιστικών πληρωμών, που διαφέρουν ανάλογα με το είδος της κάθε αροτραίας καλλιέργειας.
17 Η προσωρινή παύση της καλλιέργειας αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο του συστήματος. Αυτή έχει δύο διαφορετικές λειτουργίες: αφενός, όπως και η καλλιέργεια αποτελεί την αιτία της χορηγήσεως αντισταθμιστικής πληρωμής (17) και, αφετέρου, η ύπαρξή της αποτελεί προϋπόθεση για το δικαίωμα του γεωργοκτηνοτρόφου να λάβει ενίσχυση για τις αροτραίες καλλιέργειες.
II - Η γενική ρύθμιση σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής των συστημάτων ενισχύσεων
18 Προς απλοποίηση της διαχειρίσεως του συστήματος των ως άνω ενισχύσεων (18) και προς αποφυγήν της απάτης (19), με τους κανονισμούς 3508/92 και 3887/92 τέθηκε σε εφαρμογή ένα ολοκληρωμένο σύστημα διαχειρίσεως και ελέγχου αφορών τις επίμαχες στην παρούσα υπόθεση ενισχύσεις.
19 Η απλοποίηση της διαχειρίσεως του εν λόγω συστήματος ενισχύσεων, που αποτελεί τον πρώτο σκοπό που επιδιώκει το νέο σύστημα, έπρεπε να επιτευχθεί με τη δημιουργία ενιαίας διαδικασίας για τον έλεγχο όλων των αιτήσεων χορηγήσεως ενισχύσεων σχετικά με την έκταση των γαιών (20).
20 Η αποτελεσματική καταπολέμηση της απάτης, δεύτερος σκοπός του κοινοτικού νομοθέτη, έπρεπε να επιτευχθεί με την εισαγωγή συστήματος κλιμακωτών κυρώσεων (21).
Ο κανονισμός (EOK) 3508/92 του Συμβουλίου
21 Ο κανονισμός αυτός έχει εφαρμογή, ιδίως, στο σύστημα στηρίξεως των παραγωγών ορισμένων αροτραίων καλλιεργειών, που θεσπίζεται με τον κανονισμό 1765/92, και στο σύστημα ενισχύσεως στους παραγωγούς βοείου κρέατος, που θεσπίζεται με τον κανονισμό 805/68. Το άρθρο 6 του κανονισμού αυτού ορίζει ότι, για να υπαχθεί σε ένα ή περισσότερα κοινοτικά συστήματα κοινοτικών ενισχύσεων, κάθε κάτοχος εκμεταλλεύσεως υποβάλλει, για κάθε έτος, αίτηση χορηγήσεως ενισχύσεων σχετικά με εκτάσεις στην οποία αναφέρονται τα αγροτεμάχια, περιλαμβανομένων των εκτάσεων για χορτονομές, που αποτελούν το αντικείμενο μέτρου παύσεως της καλλιέργειας, καθώς και τα αγροτεμάχια σε αγρανάπαυση.
22 Κατά το άρθρο 12 του κανονισμού αυτού η Επιτροπή θα ορίσει τις σχετικές λεπτομέρειες εφαρμογής.
23 Τούτο πραγματοποιήθηκε με τον επίδικο κανονισμό.
Ο κανονισμός (EOK) 3887/92 της Επιτροπής
24 Ο κανονισμός αυτός καθορίζει τον τρόπο εφαρμογής του ολοκληρωμένου συστήματος σχετικά με ορισμένα συστήματα κοινοτικών ενισχύσεων. Ο πρώτος σκοπός του είναι να καταστήσει δυνατή την αποτελεσματική εφαρμογή της αναμόρφωσης της ΚΓΠ και, ιδίως, να επιλύσει τα διοικητικά προβλήματα που αφορούν τη θέσπιση, με την αναμόρφωση, πολλών συστημάτων ενισχύσεων που συνδέονται με την έκταση (22). Ο κοινοτικός νομοθέτης ανέφερε επίσης ότι για την επίτευξη του σκοπού αυτού πρέπει να χρησιμοποιηθούν ειδικά μέσα, ιδίως δε διατάξεις προς αποτροπή με αποτελεσματικό τρόπο των παρατυπιών και της απάτης και προς επιβολή σχετικών κυρώσεων, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων των διαφόρων συστημάτων.
25 Το άρθρο 4 του κανονισμού 3887/92 καθορίζει τις προϋποθέσεις υποβολής κάθε αιτήσεως προς χορήγηση ενισχύσεων σχετικά με την έκταση. Συναφώς, η πρώτη παράγραφός του προβλέπει ότι η αίτηση χορηγήσεως ενισχύσεως σχετικά με τις εκτάσεις πρέπει να περιλαμβάνει το όνομα του κατόχου της εκμεταλλεύσεως· τα στοιχεία που καθιστούν δυνατή την αναγνώριση όλων των αγροτεμαχίων της εκμεταλλεύσεως, την έκτασή τους, τη γεωγραφική τους θέση, τη χρήση τους (23), ενδεχομένως αν πρόκειται για αρδευόμενο αγροτεμάχιο, καθώς και το σχετικό σύστημα ενισχύσεων· δήλωση του παραγωγού ότι έχει λάβει γνώση των όρων για τη χορήγηση των σχετικών ενισχύσεων. Στην παράγραφο 2 ορίζονται οι προϋποθέσεις για την έγκυρη τροποποίηση των δηλώσεων που γίνονται με τον ως άνω τρόπο. Η παράγραφος 4 του άρθρου 4 ορίζει ότι η δήλωση σχετικά με την προσωρινή παύση της καλλιέργειας και η δήλωση που αφορά την καλλιέργεια, η οποία προβλέπεται στο πλαίσιο του συστήματος των καλλιεργειών για την παραγωγή μη εδώδιμων προϋόντων, κατατίθεται μαζί με την αίτηση χορηγήσεως ενισχύσεως σχετικά με τις εκτάσεις ή αποτελούν μέρος της.
26 Το άρθρο 5 ορίζει τις προϋποθέσεις υποβολής κάθε αιτήσεως χορηγήσεως ενισχύσεως σχετικά με ζώα.
27 Οι κανόνες σχετικά με τους ελέγχους της τηρήσεως των προϋποθέσεων όσον αφορά τη χορήγηση ενισχύσεων και πριμοδοτήσεων περιλαμβάνονται στον τίτλο IV του κανονισμού 3887/92
(24).
28 Το άρθρο 6, σημείο 1, του κανονισμού 3887/92 ορίζει ότι οι διοικητικοί και οι επιτόπιοι έλεγχοι διενεργούνται κατά τρόπον ώστε να εξασφαλίζεται η αποτελεσματική εξακρίβωση της τήρησης των όρων για την παροχή των ενισχύσεων και των πριμοδοτήσεων.
29 Το άρθρο 9 του επίδικου κανονισμού (που θα αποκαλείται επίσης «επίδικη διάταξη»), το οποίο θα εξετάσω αργότερα λεπτομερώς, περιλαμβάνει σειρά διατάξεων, στενά συνδεόμενων μεταξύ τους, οι οποίες προβλέπουν τους κανόνες που ισχύουν για τον καθορισμό της εκτάσεως για την οποία μπορεί να χορηγηθεί σχετική ενίσχυση όταν υφίσταται διαφορά μεταξύ της δηλωθείσας στην αίτηση χορηγήσεως ενισχύσεως σχετικά με εκτάσεις και εκείνης που πράγματι διαπιστώθηκε κατόπιν ελέγχου διενεργηθέντος εκ μέρους των αρμόδιων εθνικών αρχών.
Οι κανονισμοί της Επιτροπής (EK) 229/95 και (ΕΚ) 1648/95
30 Το άρθρο 9 του κανονισμού 3887/92 υπέστη πολλές τροποποιήσεις.
31 Η πρώτη τροποποίηση προβλέφθηκε από τον κανονισμό 229/95 (25). Το άρθρο 9, παράγραφος 4, του επίδικου κανονισμού αντικαταστάθηκε από μια νέα παράγραφο 4, στοιχεία αα και ββ.
32 Με αυτή την πρώτη μεταρρύθμιση, σκοπός του κοινοτικού νομοθέτη ήταν, μεταξύ άλλων «(...) να προσδιορισθεί η μέθοδος υπολογισμού της μέγιστης έκτασης η οποία είναι επιλέξιμη για αντισταθμιστικές πληρωμές για τους παραγωγούς αροτραίων καλλιεργειών σε περίπτωση ανεπαρκούς παύσης της καλλιέργειας και να υπάρξει πρόβλεψη, σχετικά με το θέμα αυτό, να γίνεται η προσαρμογή κατ' αναλογία των διαφόρων καλλιεργειών» (26).
33 Στη συνέχεια, ο κανονισμός 1648/95 (27) τροποποίησε το άρθρο 9, παράγραφοι 2 και 4, του επίδικου κανονισμού.
34 Όπως προκύπτει από την τέταρτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1648/95, σκοπός του κανονισμού αυτού είναι να τροποποιήσει τις κυρώσεις που επιβάλλονται στους παραγωγούς αροτραίων καλλιεργειών στην περίπτωση στην οποία αυτοί καλόπιστα έσφαλαν στο πλαίσιο των δηλώσεων της εκτάσεως των γαιών στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια:
«για λόγους απλοποίησης των κυρώσεων σχετικά με "εκτάσεις" και "ζώα" θα πρέπει να τροποποιηθούν οι διατάξεις σχετικά με την εφαρμογή τους· (...) λόγω του γεγονότος ότι τροποποιήθηκαν οι κανόνες σχετικά με την προσωρινή παύση της καλλιέργειας από την έκδοση του κανονισμού (ΕΟΚ) 3887/92 της Επιτροπής, όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) 229/95, ιδίως με τη θέσπιση διατάξεων που επιτρέπουν τη μεταφορά της υποχρέωσης προσωρινής παύσης της καλλιέργειας από παραγωγό σε παραγωγό καθώς και της εθελοντικής προσωρινής παύσης της καλλιέργειας, κρίνεται σκόπιμη η τροποποίηση των κυρώσεων» (28).
35 Ο σκοπός αυτός πραγματοποιήθηκε με την έκδοση της παραγράφου 4, στοιχείο αα, την οποία θα εξετάσουμε λεπτομερώς αργότερα.
36 Μέχρις ενός ορισμένου βαθμού, οι νέες διατάξεις που εισήχθησαν με τον κανονισμό 1648/95 περιόρισαν την έκταση των προηγούμενων διοικητικών κυρώσεων (29).
Πραγματικό και διαδικαστικό πλαίσιο των προδικαστικών υποθέσεων
37 Η National Farmers' Union (στο εξής: NFU ή προσφεύγουσα της κύριας δίκης) είναι η εθνική επαγγελματική οργάνωση των κατόχων γεωργοκτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων στην Αγγλία και την Ουαλία. Μετά από πολλές διαμαρτυρίες σχετικά με τις κυρώσεις που επέβαλε ο Minister for Agriculture, Fisheries and Food (Βρετανός Υπουργός Γεωργίας, Αλιείας και Τροφίμων στο εξής: MAFF) στους κατόχους των ως άνω εκμεταλλεύσεων οι οποίοι καλόπιστα διέπραξαν σφάλματα στα έντυπα των αιτήσεων χορηγήσεως ενισχύσεων σχετικά με εκτάσεις, η NFU καθώς και 120 από τους εν λόγω γεωργοκτηνοτρόφους προσέφυγαν ενώπιον του Ηigh Court κατά της εκ μέρους του MAFF εφαρμογής του άρθρου 9 του κανονισμού 3887/92.
38 Κατά το αιτούν δικαστήριο, δυνάμει του εν εν λόγω άρθρου, ο MAFF δεν χορηγεί καμιά ενίσχυση σχετικά με την προσωρινή παύση της καλλιέργειας των γαιών ή σχετικά με αροτραίες καλλιέργειες όταν η διαφορά μεταξύ της δηλωθείσας εκτάσεως την οποία αφορά η αγρανάπαυση και εκείνης που προσδιορίστηκε μετά από σχετικό έλεγχο υπερβαίνει το 20 %. Επίσης από τη διάταξη του αιτούντος δικαστηρίου προκύπτει ότι η διαφορά της κύριας δίκης αφορά μόνο τους κατόχους γεωργοκτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων οι οποίοι διέπραξαν αυτό το είδος σφάλματος καλόπιστα. Οι κάτοχοι των ως άνω εκμεταλλεύσεων στους οποίους επιβλήθηκαν κυρώσεις αντιμετώπισαν σοβαρές οικονομικές δυσχέρειες λόγω της ερμηνείας αυτής.
39 Με έγγραφο της 22ας Φεβρουαρίου 1995, οι βρετανικές αρχές πληροφόρησαν την Επιτροπή ότι θεωρούσαν ότι η άρνηση καταβολής οποιουδήποτε ποσού συνδεόμενου με τις αροτραίες καλλιέργειες αποτελεί κύρωση δυσανάλογη σε σχέση με τη σοβαρότητα της διαπραχθείσας παρατυπίας. Η Επιτροπή απάντησε ότι τέτοιες κυρώσεις δεν είναι πάρα πολύ αυστηρές, προσθέτοντας ότι είχε ήδη καταρτίσει σχέδιο για τροποποίηση του κανονισμού, έτσι ώστε οι κάτοχοι εκμεταλλεύσεων να μπορούν να λαμβάνουν αντισταθμιστικές καταβολές για τις αροτραίες καλλιέργειές τους βάσει της πράγματι διαπιστωθείσας εκτάσεως των γαιών στις οποίες παύει προσωρινά η καλλιέργεια (30).
40 Θεωρώντας ότι δεν είναι σε θέση να αποφανθεί επί της προσφυγής χωρίς προηγουμένως να διαφωτιστεί επί της ερμηνείας που πρέπει να δοθεί στην εν λόγω κοινοτική κανονιστική ρύθμιση, καθώς και επί της εκτιμήσεως του κύρους αυτής της ρυθμίσεως, το High Court υποβάλλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα πέντε προδικαστικά ερωτήματα:
Τα προδικαστικά ερωτήματα
«1) Είχε το άρθρο 9, παράγραφοι 2 έως 4, του κανονισμού (ΕΟΚ) 3887/92 της Επιτροπής (πριν από την έναρξη ισχύος του κανονισμού 1648/95) την έννοια ότι δεν δικαιούνταν καμία αντισταθμιστική πληρωμή σχετική με την έκταση οι κάτοχοι γεωργοκτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων των οποίων η πράγματι καθορισθείσα έκταση επί της οποίας έπαυσε προσωρινά η καλλιέργεια διαπιστώθηκε ότι ήταν μικρότερη σε ποσοστό άνω του 20 % από τη δηλωθείσα με την αίτηση χορηγήσεως ενισχύσεως, αλλά δεν διαπιστώθηκε δόλος ή βαριά αμέλεια;
2) Είχε το άρθρο 9, παράγραφοι 2 έως 4, του κανονισμού 3887/92 της Επιτροπής (πριν από την έναρξη ισχύος του κανονισμού 1648/95) την έννοια ότι δεν δικαιούνταν καμία επιδότηση για το βόειο κρέας οι κάτοχοι εκμεταλλεύσεων των οποίων η πράγματι καθορισθείσα έκταση για χορτονομή διαπιστώθηκε ότι ήταν μικρότερη σε ποσοστό άνω του 20 % από τη δηλωθείσα με την αίτηση χορηγήσεως ενισχύσεως, αλλά δεν διαπιστώθηκε δόλος ή βαριά αμέλεια;
3) Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο πρώτο και/ή στο δεύτερο ερώτημα: αΗταν το άρθρο 9, παράγραφοι 2 έως 4, του κανονισμού 3887/92 της Επιτροπής (πριν από την έναρξη ισχύος του κανονισμού 1648/95) εν όλω ή εν μέρει ανίσχυρο, ως αντιβαίνον προς ορισμένες αρχές του κοινοτικού δικαίου, και συγκεκριμένα προς την αρχή της ασφαλείας δικαίου, την αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων και/ή την αρχή της αναλογικότητας;
4) Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο πρώτο και/ή στο δεύτερο ερώτημα: Πώς έπρεπε να ερμηνεύεται το άρθρο 9, παράγραφοι 2 έως 4, του κανονισμού 3887/92 της Επιτροπής (πριν από την έναρξη ισχύος του κανονισμού 1648/95);
5) Ανεξάρτητα από τις απαντήσεις στο πρώτο ερώτημα έως και το τέταρτο ερώτημα: Είναι έγκυρη και νόμιμη η προβλεπόμενη από τον κανονισμό 3887/92 της Επιτροπής επιβολή στον κάτοχο της εκμεταλλεύσεως της απώλειας ολόκληρης της πληρωμής που αφορά συγκεκριμένη έκταση ως κυρώσεως, όταν διαπιστώνεται ότι η πράγματι καθορισθείσα έκταση είναι μικρότερη σε ποσοστό άνω του 20 % από τη δηλωθείσα με την αίτηση χορηγήσεως ενισχύσεως, αλλά δεν διαπιστώνεται συναφώς δόλος ή βαριά αμέλεια;»
Απαντήσεις στα προδικαστικά ερωτήματα
I - Το πρώτο ερώτημα
41 Το πρώτο προδικαστικό ερώτημα αναφορά την ερμηνεία του άρθρου 9, παράγραφοι 2 έως 4, του κανονισμού 3887/92, σε συνδυασμό με τις διατάξεις σχετικά με το σύστημα ενισχύσεων που ισχύει για τις αροτραίες καλλιέργειες και για την προσωρινή παύση της καλλιέργειας των γαιών, πριν από την έναρξη της ισχύος του κανονισμού 1648/95.
42 Το εθνικό δικαστήριο ερωτά το Δικαστήριο, κατ' ουσίαν, αν η διάταξη αυτή πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι επιτρέπει την κατάργηση κάθε πληρωμής σχετικά με «εκτάσεις καλλιεργούμενων αροτραίων γαιών» υπέρ των γεωργοκτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων, των οποίων η επιφάνεια των γαιών όπου έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια, όπως πράγματι διαπιστώθηκε κατόπιν ελέγχου από τις αρμόδιες αρχές, είναι μικρότερη από τη δηλωθείσα στην αίτηση χορηγήσεως ενισχύσεως σε ποσοστό μεγαλύτερο του 20 %, χωρίς όμως να υφίσταται δόλος ή βαριά αμέλεια.
43 Το αιτούν δικαστήριο περιορίζει ρητά το αντικείμενο του αιτήματός του στο σύστημα που προέβλεπε ο κανονισμός 3887/92 στην αρχική του μορφή, πριν από τις τροποποιήσεις που επήλθαν με τους κανονισμούς 229/95 και 1648/95. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι μετά τη διάταξη του αιτούντος δικαστηρίου τέθηκε σε ισχύ ο νέος κανονισμός 2988/95 (31).
44 Το Δικαστήριο ζήτησε να λάβει γραπτές παρατηρήσεις των διαδίκων σχετικά με την επίπτωση της μεταρρυθμίσεως αυτής επί των απαντήσεων που πρέπει να δοθούν στα υποβληθέντα ερωτήματα. Ναι μεν όλοι συμφώνησαν ότι η μεταρρύθμιση αυτή διευθετεί το πρόβλημα που θέτει το εθνικό δικαστήριο με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, οι γνώμες όμως διίστανται επί του αν αυτή έχει αναδρομική εφαρμογή στη διαφορά που εκκρεμεί ενώπιον του High Court.
45 Το ζήτημα αυτό πρέπει να διευκρινιστεί. Η εξέταση των σχετικών διατάξεων όπως τροποποιήθηκαν μπορεί ενδεχομένως να παράσχει στο εθνικό δικαστήριο χρήσιμα στοιχεία για την εκδίκαση της διαφοράς. Εντούτοις, πρέπει να δώσουμε απάντηση και στο ερώτημα όπως αυτό διατυπώνεται στη διάταξη του αιτούντος δικαστηρίου, καθόσον το εν λόγω δικαστήριο δεν διερωτήθηκε επί της επήρειας την οποία θα μπορούσε να έχει η μεταρρύθμιση αυτή για την επίλυση της διαφοράς και αυτό μόνο εκτιμά τη σκοπιμότητα της υποβολής και το περιεχόμενο του ερωτήματος που υποβάλει στο Δικαστήριο (32)· τούτο δε για τον πρόσθετο λόγο ότι αγνοούμε τις ακριβείς αρμοδιότητες του αιτούντος δικαστηρίου στο πλαίσιο της ενώπιόν του προσφυγής (αν το δικαστήριο αυτό κρίνει την υποχρέωση αποζημιώσεως ή τη νομιμότητα της οικείας διατάξεως).
46 Καταρχάς, θα εξετάσω αυτό το πρώτο ερώτημα όπως διατυπώθηκε από το αιτούν δικαστήριο, πριν ασχοληθώ με την έκταση των τροποποιήσεων που επήλθαν με τους κανονισμούς του 1995.
A - Η ερμηνεία του άρθρου 9, παράγραφοι 2 έως 4, του κανονισμού 3887/92 πριν από την έναρξη της ισχύος του κανονισμού 1648/95
47 Πρέπει προηγουμένως να διευκρινιστεί ένα ζήτημα όσον αφορά το περιεχόμενο το οποίο λαμβάνουμε υπόψη του άρθρου 9, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 3887/92. Δεν αμφισβητείται ότι το αρχικό αγγλικό κείμενο της εν λόγω διατάξεως είναι εσφαλμένο και ότι πρέπει να ερμηνεύεται σύμφωνα με τους όρους που χρησιμοποιούνται στις άλλες γλωσσικές αποδόσεις. Επομένως, η διάταξη αυτή πρέπει να θεωρηθεί ότι αφορά τις «εκτάσεις που έχουν καθοριστεί σύμφωνα με τις παραγράφους 1 έως 3 (...)» και όχι «1 και 3». Εξάλλου, το σφάλμα αυτό διορθώθηκε με τον κανονισμό 229/95 και, έκτοτε, το αγγλικό κείμενο είναι σύμφωνο προς τις άλλες γλωσσικές αποδόσεις.
48 Το άρθρο 9 ορίζει τα ακόλουθα:
«1. Όταν διαπιστωθεί ότι η πράγματι καθορισθείσα έκταση είναι μεγαλύτερη από τη δηλωθείσα στην αίτηση χορήγησης ενίσχυσης για εκτάσεις, για τον υπολογισμό του ύψους της ενίσχυσης λαμβάνεται υπόψη η δηλωθείσα έκταση.
2. Όταν διαπιστωθεί ότι η δηλωθείσα έκταση στην αίτηση ενίσχυσης υπερβαίνει την καθορισθείσα έκταση, το ποσό της ενίσχυσης υπολογίζεται βάσει της έκτασης που έχει πράγματι καθορισθεί κατά τη διάρκεια του ελέγχου. Εντούτοις, εκτός από περιπτώσεις ανωτέρας βίας, η πράγματι καθορισθείσα έκταση μειώνεται:
- κατά το διπλάσιο της διαπιστωθείσας υπέρβασης όταν η εν λόγω υπέρβαση είναι μεγαλύτερη από 2 % ή κατά δύο εκτάρια και ισούται με το 10 %, το πολύ, της καθορισθείσας έκτασης,
- κατά 30 % όταν η διαπιστωθείσα υπέρβαση είναι μεγαλύτερη από το 10 % και ίση με το 20 %, το πολύ, της καθορισθείσας έκτασης.
Στην περίπτωση που η διαπιστωθείσα επιπλέον έκταση είναι μεγαλύτερη από το 20 % της καθορισθείσας έκτασης, δεν χορηγείται καμία ενίσχυση σχετική με την έκταση.
Εντούτοις, εφόσον πρόκειται για, εσκεμμένα ή λόγω σοβαρής αμέλειας, ψευδή δήλωση:
- ο εν λόγω κάτοχος της εκμετάλλευσης δεν δύναται να επωφεληθεί από το συγκεκριμένο καθεστώς χορήγησης ενίσχυσης στα πλαίσια του εν λόγω ημερολογιακού έτους
και
- σε περίπτωση ψευδούς δήλωσης που έγινε εσκεμμένα, δεν δύναται να επωφεληθεί από οποιοδήποτε καθεστώς χορήγησης ενίσχυσης που αναφέρεται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΟΚ) 3508/92, στα πλαίσια του επομένου ημερολογιακού έτους, για έκταση ίση με εκείνη για την οποία απορρίφθηκε η αίτησή του για χορήγηση ενίσχυσης.
(...)
Κατά την έννοια του παρόντος άρθρου, ως καθορισθείσα έκταση νοείται εκείνη για την οποία έχουν τηρηθεί όλοι οι κανονιστικοί όροι.
3. Για την εφαρμογή των παραγράφων 1 και 2, λαμβάνονται υπόψη μόνο και χωριστά οι εκτάσεις για χορτονομή, οι εκτάσεις στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια και εκείνες στις οποίες πραγματοποιούνται διάφορες αροτριαίες καλλιέργειες, για τις οποίες ισχύει διαφορετικό ποσό ενίσχυσης.
4. Οι εκτάσεις που έχουν καθοριστεί σύμφωνα με τις παραγράφους 1 έως 3 του παρόντος άρθρου για τον υπολογισμό της ενίσχυσης χρησιμοποιούνται:
- στο πλαίσιο της προσωρινής παύσης της καλλιέργειας, για τον υπολογισμό της μέγιστης έκτασης που είναι επιλέξιμη όσον αφορά τις αντισταθμιστικές πληρωμές για τους παραγωγούς αροτριαίων καλλιεργειών,
- για τον υπολογισμό του ορίου των πριμοδοτήσεων που μνημονεύονται στα άρθρα 4η και 4θ του κανονισμού (ΕΟΚ) 805/68, καθώς και της αντισταθμιστικής αποζημίωσης.
Εντούτοις, στις περιπτώσεις που αναφέρονται στην παράγραφο 2, πρώτο εδάφιο, πρώτη και δεύτερη περίπτωση, ο υπολογισμός της μεγίστης έκτασης που είναι επιλέξιμη για αντισταθμιστικές πληρωμές για τους παραγωγούς αροτριαίων καλλιεργειών γίνεται επί τη βάσει της πράγματι καθορισθείσης έκτασης στο πλαίσιο της προσωρινής παύσης της καλλιέργειας (...).»
49 Για να γίνει κατανοητό το πρόβλημα που ανακύπτει για το εθνικό δικαστήριο θεωρώ χρήσιμο να το περιγράψω με λίγα λόγια.
50 Ο γεωργός που επιθυμεί να λάβει ενίσχυση (ή αντισταθμιστική πληρωμή) για ειδική αροτραία καλλιέργεια βάσει του γενικού συστήματος που προβλέπει ο κανονισμός 1765/92 (33) οφείλει, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 4, παράγραφος 1, του κανονισμού 3887/92, να δηλώσει την έκταση του αγροτεμαχίου (ή των αγροτεμαχίων) για το οποίο (ή για τα οποία) ζητεί τη χορήγηση ενισχύσεως σχετικά με εκτάσεις, καθώς και την τοποθεσία και τη χρήση του σχετικού αγροτεμαχίου (ή των σχετικών αγροτεμαχίων). Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 4, του κανονισμού 3887/92, υποχρεούται να δηλώσει την έκταση των γαιών στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια, που είναι απαραίτητη για τον προσδιορισμό της μέγιστης επιφάνειας για την οποία μπορούν να χορηγηθούν οι εν λόγω αντισταθμιστικές πληρωμές σχετικά με αροτραίες καλλιέργειες. Το ενδεχόμενο σφάλματος όσον αφορά τις δηλούμενες εκτάσεις μπορεί να αφορά είτε την έκταση της καλλιεργούμενης αροτραίας γης, είτε την έκταση των γαιών επί των οποίων έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια, είτε και τα δύο. Επομένως, πρέπει να καθορίζεται ποια θα είναι η επίπτωση σφάλματος, καλοπίστως διαπραχθέντος, στη δήλωση της εκτάσεως των γαιών στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια, ιδίως δε όταν υφίσταται διαφορά άνω του 20 % μεταξύ της εκτάσεως των γαιών στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια, όπως αυτή διαπιστώθηκε κατόπιν σχετικού ελέγχου, και της δηλωθείσας εκτάσεως των εν λόγω γαιών, όσον αφορά τον υπολογισμό της ενισχύσεως σχετικά με εκτάσεις και αροτραίες καλλιέργειες. Πρέπει να υπομνησθεί ότι ο γεωργοκτηνοτρόφος μπορεί επίσης να ζητήσει «αντισταθμιστική πληρωμή» για την προσωρινή παύση της καλλιέργειας στην οποία υποχρεώθηκε να προβεί (34).
51 Το εθνικό δικαστήριο διερωτάται αν το άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 3887/92 το οποίο ορίζει - ας το υπενθυμίσουμε -
ότι «(...) Στην περίπτωση που η διαπιστωθείσα επιπλέον έκταση είναι μεγαλύτερη [κατά] 20 % της καθορισθείσας έκτασης, δεν χορηγείται καμία ενίσχυση σχετική με την έκταση», έχει την έννοια, στην περίπτωση που εξετέθη προηγουμένως, ότι ο γεωργοκτηνοτρόφος χάνει κάθε δικαίωμα όχι μόνο για τη χορήγηση ενισχύσεως σχετικά με την προσωρινή παύση της καλλιέργειας των γαιών αλλά και σχετικά με την ενίσχυση για αροτραία καλλιέργεια την οποία ζήτησε.
52 Η Επιτροπή και η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου υποστηρίζουν την άποψη ότι επιβάλλεται να δοθεί καταφατική απάντηση. Κατ' αυτές, η διαπίστωση διαφοράς υπερβαίνουσας το 20 % μεταξύ της δηλωθείσας επιφάνειας των γαιών στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια και της εκτάσεως που καθορίστηκε μετά από σχετικό έλεγχο έχει το ίδιο αποτέλεσμα με τη διαπίστωση ανυπαρξίας οποιασδήποτε εκτάσεως. Σφάλμα στη δήλωση των γαιών στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια επιφέρει συνέπειες όχι μόνον όσον αφορά το σύστημα ενισχύσεων σχετικά με τις γαίες στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια, αλλά και όσον αφορά το σύστημα ενισχύσεων σχετικά με αροτραίες καλλιέργειες που ζητεί ο γεωργοκτηνοτρόφος. Την ερμηνεία τους αυτή τη βασίζουν στους σκοπούς τους οποίους επιδιώκει το επίμαχο άρθρο 9 και στο γράμμα της διατάξεως αυτής, εξεταζομένης στο πλαίσιο της νομοθετικής ρυθμίσεως της οποίας αποτελεί μέρος.
53 Η NFU δεν συμμερίζεται την άποψη αυτή. Διατείνεται ότι μια τέτοια ερμηνεία έχει εξαιρετικά βαριές, άδικες και δυσανάλογες προς τον επιδιωκόμενο σκοπό επιπτώσεις σε βάρος των γεωργοκτηνοτρόφων που έσφαλαν καλόπιστα. Προτείνει μιαν άλλη ερμηνεία, η οποία καθιστά δυνατό τον περιορισμό των δρακόντειων συνεπειών ενός τέτοιου σφάλματος (απώλεια των ενισχύσεων σχετικά με τις γαίες στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια και των ενισχύσεων σχετικά με αροτραίες καλλιέργειες). Πρέπει να εφαρμοστεί ο κανόνας κατά τον οποίο ο υπολογισμός της μέγιστης εκτάσεως για την οποία μπορούν να χορηγηθούν αντισταθμιστικές πληρωμές υπέρ των εν λόγω παραγωγών αροτραίων καλλιεργειών γίνεται βάσει της πράγματι καθορισθείσας εκτάσεως και κατ' αναλογία των διαφόρων καλλιεργειών. Η NFU προσθέτει ότι η καθορισθείσα έκταση είναι αυτή η οποία πράγματι καθορίστηκε μετά από σχετικό έλεγχο, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι προβλέπουσες κυρώσεις ρυθμίσεις του άρθρου 9, παράγραφος 2, του κανονισμού 3887/92.
54 Πιστεύω ότι η NFU προσθέτει στη σχετική διάταξη κανόνες που δεν περιλαμβάνονται σ' αυτή. Αντίθετα, η ερμηνεία την οποία υποστηρίζουν η Επιτροπή και η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου νομίζω ότι πρέπει να γίνει δεκτή για τρεις ουσιώδεις λόγους.
55 Πρώτον, η λογική συνάρθρωση των διατάξεων που περιλαμβάνονται στις διάφορες παραγράφους του ως άνω άρθρου υποστηρίζει την άποψη αυτή. Ας εξετάσουμε το άρθρο αυτό.
56 Το άρθρο 9, παράγραφος 3, ορίζει ότι, για τον υπολογισμό της εκτάσεως για την οποία μπορεί να χορηγηθεί σχετική ενίσχυση (παραπομπή στις παραγράφους 1 και 2 του άρθρου 9), λαμβάνονται υπόψη μόνο και χωριστά οι εκτάσεις για ζωοτροφές, οι εκτάσεις στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια και εκείνες στις οποίες πραγματοποιούνται διάφορες αροτραίες καλλιέργειες για τις οποίες ισχύει διαφορετικό ποσό ενισχύσεως.
57 Έτσι, στην περίπτωση του προηγουμένως εκτεθέντως παραδείγματός μας (35), ο γεωργοκτηνοτρόφος οφείλει να δηλώσει την έκταση των γαιών στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια και των καλλιεργούμενων γαιών χωριστά, διευκρινίζοντας ιδίως το είδος της σχετικής καλλιέργειας, ενώ η επαλήθευση της ακρίβειας των χορηγηθέντων στοιχείων γίνεται χωριστά.
58 Το άρθρο 9, παράγραφος 2, ορίζει τους κανόνες βάσει των οποίων καθορίζεται η έκταση που πρέπει να ληφθεί υπόψη για τον υπολογισμό της ενισχύσεως (καθορισμός της «επιλέξιμης» εκτάσεως), όταν προκύπτει ότι η δηλωθείσα με την αίτηση χορηγήσεως ενισχύσεως με τις εκτάσεις επιφάνεια υπερβαίνει την πράγματι καθορισθείσα κατόπιν σχετικού ελέγχου.
59 Υπό τις συνθήκες αυτές, η αρχή (36) που ισχύει σχετικά είναι ότι η πράγματι καθορισθείσα έκταση κατόπιν σχετικών ελέγχων είναι εκείνη η οποία πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για τον υπολογισμό της ενισχύσεως.
60 Για να ληφθεί υπόψη η καλή ή κακή πίστη του δηλούντος, προβλέπονται δύο σειρές εξαιρέσεων, οι οποίες εκφράζονται στη σχετική διάταξη με τον σύνδεσμο «εντούτοις» (37).
61 Η πρώτη σειρά εξαιρέσεων προβλέπει και τρεις κυρώσεις (38), αφορά δε αποκλειστικά την περίπτωση του δηλούντος που σφάλλει καλόπιστα. Στην περίπτωση αυτή λαμβάνεται υπόψη το μέγεθος του σφάλματος. Με τον τρόπο αυτό η έκταση για την οποία μπορούν να χορηγηθούν ενισχύσεις καθορίζεται βάσει της ακόλουθης μεθόδου υπολογισμού:
- καθορισμός της πραγματικής εκτάσεως μετά από σχετικό έλεγχο·
- υπολογισμός της διαφοράς μεταξύ της εκτάσεως αυτής και της δηλωθείσας με την αίτηση χορηγήσεως ενισχύσεων (στο εξής: Ε)·
- καθορισμός της κυρώσεως βάσει των διατάξεων του άρθρου 9, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, δεύτερη φράση, πρώτη και δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού 3887/92.
Για να μην μπορεί το σφάλμα να εμποδίζει τον καθορισμό εκτάσεως σε σχέση με τη χορήγηση ενισχύσεων και να μην εμποδίζει το δικαίωμα προς λήψη της ενισχύσεως, το E πρέπει να βρίσκεται μεταξύ 3 και 20 %. Αν το E είναι μεγαλύτερο από 20 %, δεν είναι δυνατός ο υπολογισμός οποιασδήποτε εκτάσεως, καθόσον η κύρωση συνίσταται σε απώλεια της ενισχύσεως που συνδέεται με την έκταση (39). Με άλλα λόγια, κάθε φορά που το Ε είναι μεγαλύτερο από 20 %, οι συνέπειες είναι οι ίδιες με την ανυπαρξία οποιασδήποτε εκτάσεως.
62 Επιστρέφοντας στο προηγούμενο παράδειγμά μας (40), εφόσον ο γεωργοκτηνοτρόφος έσφαλε σε ποσοστό άνω του 20 % στη δήλωση της εκτάσεως των γαιών στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια, τότε θα θεωρηθεί ότι αυτός δεν έπαυσε προσωρινά την καλλιέργεια σε καμία γεωργική έκταση. Όμως, δεδομένου ότι το στοιχείο αυτό είναι απαραίτητο για τον υπολογισμό της εκτάσεως, σχετικά με την οποία είναι δυνατή η χορήγηση ενισχύσεως όσον αφορά αροτραίες καλλιέργειες, η εν λόγω ενίσχυση δεν θα μπορεί να του χορηγηθεί, επειδή δεν θα είναι δυνατός ο προσδιορισμός της σχετικής εκτάσεως. Κατά συνέπεια, ο γεωργοκτηνοτρόφος χάνει το δικαίωμα να λάβει την αντίστοιχη ειδική ενίσχυση σχετικά με αροτραίες καλλιέργειες και την ενίσχυση σχετικά με την προσωρινή παύση της καλλιέργειας, ενώ έσφαλε, καλόπιστα, σε ποσοστό άνω του 20 % μόνον όσον αφορά την έκταση που αφορά τις γαίες στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια. Με τον τρόπο αυτό φαίνεται καθαρά η διττή λειτουργία της υποχρεώσεως παύσεως της καλλιέργειας γαιών (41).
63 Η δεύτερη σειρά εξαιρέσεων περιλαμβάνει δύο κυρώσεις και αφορά αποκλειστικά τις περιπτώσεις του δηλούντος που προβαίνει εσκεμμένα σε ψευδή δήλωση ή που ενεργεί με βαριά αμέλεια (42).
- Αν ο γεωργοκτηνοτρόφος υπέβαλε ψευδή δήλωση λόγω βαριάς αμέλειας, η δήλωση συνίσταται στον αποκλεισμό του από το σύστημα ενισχύσεων για το οικείο έτος (43), όποια κι αν είναι η διαφορά μεταξύ της εκτάσεως που προσδιορίστηκε κατόπιν ελέγχου και της δηλωθείσας·
- αντιθέτως, σε περίπτωση ψευδούς δηλώσεως που έγινε με δόλο, προβλέπεται κύρωση της ίδιας φύσεως όπως και η προβλεπόμενη για τις ψευδείς δηλώσεις που γίνονται με βαριά αμέλεια, καθώς και, επιπλέον, αποκλεισμός από κάθε σύστημα ενισχύσεων του ολοκληρωμένου συστήματος κατά τη διάρκεια του επομένου έτους για έκταση ίση με τη δηλωθείσα στην αίτηση χορηγήσεως ενισχύσεως που δεν έγινε δεκτή (δηλαδή ίση προς τη δηλωθείσα έκταση) (44).
64 Το άρθρο 9, παράγραφος 4, ορίζει τον τρόπο υπολογισμού της ενισχύσεως σε περίπτωση διαπιστώσεως διαφοράς μεταξύ της δηλωθείσας εκτάσεως και εκείνης που διαπιστώθηκε κατόπιν ελέγχου.
65 Η αρχή που διέπει την περίπτωση αυτή προβλέπεται από το πρώτο εδάφιο, πρώτη και δεύτερη περίπτωση, της ως άνω παραγράφου: για τον υπολογισμό της ενισχύσεως λαμβάνονται υπόψη οι εκτάσεις που καθορίζονται στις παραγράφους 1 έως 3. Οι διατάξεις του άρθρου 9, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, πρώτη και δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού 3887/92 πρέπει να ερμηνεύονται σε συνδυασμό με τις παραγράφους 1 και 2, πρώτο εδάφιο, πρώτη φράση, του άρθρου 9, που θέτουν τις αρχές οι οποίες διέπουν τον προσδιορισμό της επιφάνειας που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη σε περίπτωση διαφοράς μεταξύ των δηλωθεισών εκτάσεων και των εκτάσεων όπως συγκεκριμένα διαπιστώνονται.
66 Τo δεύτερο εδάφιό του αποτελεί εξαίρεση από την αρχή, η οποία εκφράζεται, και εδώ, με τον σύνδεσμο «εντούτοις». Το εδάφιο αυτό ορίζει τους κανόνες υπολογισμού της ενισχύσεως μόνο στις περιπτώσεις στις οποίες η διαφορά που προκύπτει από καλόπιστα διαπραχθέν σφάλμα βρίσκεται μεταξύ του 3 και του 20 %. Οι διατάξεις αυτές πρέπει να ερμηνεύονται σε συνδυασμό με την παράγραφο 2, πρώτο εδάφιο, δεύτερη φράση, πρώτη και δεύτερη περίπτωση, του άρθρου 9. Με την έκφραση «πράγματι καθορισθείσης έκτασης» των γαιών στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια, που περιλαμβάνεται στη διάταξη αυτή, εννοείται η έκταση η οποία προσδιορίστηκε κατόπιν σχετικού ελέγχου και ύστερα από την εφαρμογή των κυρώσεων που προβλέπονται από το άρθρο 9, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, δεύτερη φράση, πρώτη και δεύτερη περίπτωση, καθόσον σε διαφορετική περίπτωση η παραπομπή στις διατάξεις αυτές που αφορούν τον προσδιορισμό τής κατόπιν της επιβολής των κυρώσεων εκτάσεως για την οποία μπορούν να χορηγηθούν ενισχύσεις δεν θα είχε νόημα.
67 Τίποτα δεν προβλέπεται για τις άλλες περιπτώσεις σφαλμάτων (καλόπιστο σφάλμα που αφορά διαφορά υπερβαίνουσα το 20 %, βαριά αμέλεια, ψευδής δήλωση με δόλο), καθόσον, στις περιπτώσεις αυτές έχει εφαρμογή η παράγραφος 2, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, του άρθρου 9. Δεν υπάρχει λόγος υπολογισμού της ενισχύσεως καθόσον δεν είναι δυνατός ο καθορισμός της σχετικής εκτάσεως.
68 Ο δεύτερος λόγος υπέρ της ερμηνείας που υποστηρίζει η Επιτροπή και η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου έγκειται στον σκοπό τον οποίο επιδιώκει ο κανονισμός 1648/95.
69 Η μεταρρύθμιση που προκύπτει από τον κανονισμό 1648/95 αποσκοπεί σε
τροποποίηση των κυρώσεων που επιβάλλονται στους παραγωγούς αροτραίων καλλιεργειών στις περιπτώσεις στις οποίες αυτοί καλόπιστα διαπράττουν σφάλμα στις δηλώσεις της εκτάσεως των γαιών στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια:
«για λόγους απλοποίησης των κυρώσεων σχετικά με "εκτάσεις" και "ζώα", θα πρέπει να τροποποιηθούν οι διατάξεις σχετικά με την εφαρμογή τους· (...) λόγω του γεγονότος ότι τροποποιήθηκαν οι κανόνες σχετικά με την προσωρινή παύση της καλλιέργειας από την έκδοση του κανονισμού (ΕΟΚ) 3887/92 της Επιτροπής, όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) 229/95, ιδίως με τη θέσπιση διατάξεων που επιτρέπουν τη μεταφορά της υποχρέωσης προσωρινής παύσης της καλλιέργειας από παραγωγό σε παραγωγό καθώς και της εθελοντικής προσωρινής παύσης της καλλιέργειας, κρίνεται σκόπιμη η τροποποίηση των κυρώσεων (...)» (45).
70 Το άρθρο 9, παράγραφος 4, στοιχείο αα, δεύτερο εδάφιο, του επίδικου κανονισμού τροποποιήθηκε ως ακολούθως με τον κανονισμό 1648/95:
«Ο υπολογισμός της μέγιστης επιλέξιμης έκτασης για αντισταθμιστικές αποζημιώσεις σε παραγωγούς αροτραίων καλλιεργειών γίνεται με βάση την έκταση της πράγματι καθορισθείσας έκτασης που τέθηκε σε προσωρινή παύση της καλλιέργειας και κατ' αναλογία των διαφόρων καλλιεργειών.»
71 Η ερμηνεία του άρθρου 9, παράγραφοι 2 έως 4, του κανονισμού 3887/92, όπως είχε αρχικά, την οποία προτείνει η NFU (46) είναι συναφώς σύμφωνη με το νέο κείμενο της διατάξεως αυτής ως προς όλα τα σημεία του. Η αποδοχή της προτεινόμενης από την NFU ερμηνείας ισοδυναμεί με υποστήριξη της απόψεως ότι η μεταρρύθμιση που πραγματοποιήθηκε με τον κανονισμό 1648/95 ήταν περιττή.
72 Η τροποποίηση που επήλθε στο άρθρο 9, αρκεί για να υποστηριχθεί ότι, πριν από την έναρξη ισχύος του κανονισμού 1648/95, όταν η έκταση των γαιών στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια, όπως αυτή δηλώθηκε με την αίτηση χορηγήσεως ενισχύσεως, υπερέβαινε σε ποσοστό άνω του 20 % τη διαπιστωθείσα κατόπιν σχετικού ελέγχου, δεν υφίστατο καθόλου προσδιορισμός της εκτάσεως των γαιών στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια και, κατά συνέπεια, οι εμπλεκόμενοι παραγωγοί δεν μπορούσαν να λάβουν αντισταθμιστικές καταβολές ανάλογα με τις αροτραίες καλλιέργειές τους.
73 Τέλος, το άρθρο 9, παράγραφοι 2 έως 4, του επίδικου κανονισμού επιδιώκει την πραγματοποίηση των σκοπών που έθεσε ο κοινοτικός νομοθέτης (47), εξασφαλίζοντας την τήρηση της υποχρεώσεως προσωρινής παύσεως της καλλιέργειας ορισμένης εκτάσεως, πράγμα που αποτελεί αναγκαίο όρο για τη χορήγηση αντισταθμιστικών πληρωμών σχετικά με αροτραίες γαίες (48), καθώς και όσον αφορά τη δήλωση των αγροτεμαχίων και την εξάλειψη των παρατυπιών και απατών σχετικά με τις υποχρεώσεις αυτές (49).
74 Συμπερασματικά, για όλους τους λόγους που προανέφερα, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει καταφατικά στο πρώτο ερώτημα, όπως αυτό διατυπώνεται από το αιτούν δικαστήριο.
B - Η ερμηνεία του άρθρου 9, παράγραφοι 2 έως 4, του κανονισμού 3887/92 μετά την έναρξη της ισχύος του κανονισμού 1648/95
75 Η παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, δεύτερη φράση, πρώτη και δεύτερη περίπτωση, του άρθρου 9 του επίδικου κανονισμού καθώς και η παράγραφος 4, στοιχείο αα, του εν λόγω άρθρου τροποποιήθηκαν ως ακολούθως με τους κανονισμούς του 1995 (50):
«2. - κατά το διπλάσιο της διαπιστωθείσας διαφοράς, εφόσον αυτή υπερβαίνει το 3 % ή τα 2 εκτάρια και όχι περισσότερο από το 20 % της καθορισθείσας έκτασης (51).
(...)
4. α) Οι εκτάσεις που έχουν καθιερωθεί σύμφωνα με τις διατάξεις των παραγράφων 1, 2 και 3 για τους σκοπούς του υπολογισμού της ενίσχυσης, χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό του ορίου των πριμοδοτήσεων που αναφέρονται στα άρθρα 4ζ και 4η του κανονισμού (ΕΟΚ) 805/68, καθώς και για τον υπολογισμό της αντισταθμιστικής αποζημίωσης.
Ο υπολογισμός της μέγιστης επιλέξιμης έκτασης για αντισταθμιστικές αποζημιώσεις σε παραγωγούς αροτραίων καλλιεργειών γίνεται με βάση την έκταση της πράγματι καθορισθείσας έκτασης που τέθηκε σε προσωρινή παύση της καλλιέργειας και κατ' αναλογία των διαφόρων καλλιεργειών.» (52)
76 Το νέο άρθρο 9, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 1648/95, αμβλύνει, σε ορισμένο βαθμό, τις κυρώσεις που επιβάλλονται στους γεωργοκτηνοτρόφους που καλόπιστα διαπράττουν σφάλμα όσον αφορά τις αιτήσεις χορηγήσεως ενισχύσεως.
77 Έτσι, οι κυρώσεις που προβλέπονται βάσει του παλαιού κειμένου σε περίπτωση καλόπιστου σφάλματος σχετικά με την έκταση των γαιών στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια δεν επιφέρουν πλέον την επιβολή των κυρώσεων που προβλέπονται στο άρθρο 9, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, τελευταία φράση, πρώτη και δεύτερη περίπτωση, και δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 3887/92, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 1648/95, τούτο δε ανεξάρτητα από την έκταση του σφάλματος. Στις περιπτώσεις αυτές, ο υπολογισμός της μέγιστης εκτάσεως για την οποία μπορεί να χορηγηθεί ενίσχυση όσον αφορά τον προσδιορισμό του ποσού της ενισχύσεως σχετικά με αροτραίες καλλιέργειες γίνεται βάσει της πράγματι καθορισθείσας, κατόπιν σχετικού ελέγχου, εκτάσεως των γαιών στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια και κατ' αναλογία των διαφόρων καλλιεργειών. Έτσι, με την έκφραση «πράγματι καθορισθείσα έκταση που τέθηκε σε προσωρινή παύση της καλλιέργειας» πρέπει να θεωρηθεί ότι εννοείται η έκταση που προσδιορίζεται κατόπιν ελέγχου, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι κυρώσεις, ειδάλλως η σχετική μεταρρύθμιση θα καθίστατο άνευ αντικειμένου (53).
78 Σύμφωνα με το άρθρο 2 του κανονισμού 1648/95, οι διατάξεις αυτές τέθηκαν σε ισχύ ύστερα από τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως της οποίας έχει επιληφθεί το αιτούν δικαστήριο.
79 Εντούτοις, η έναρξη της ισχύος του κανονισμού 2988/95 μπορεί να διαφωτίσει λυσιτελώς το εθνικό δικαστήριο.
80 Οι σκοποί τους οποίους επιδιώκει ο κανονισμός 2988/95 είναι η προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας, η αποτελεσματική καταπολέμηση της απάτης σε βάρος των συμφερόντων αυτών (54), αλλά και η φροντίδα ώστε τα λαμβανόμενα μέτρα να είναι σύμφωνα προς τη γενική αρχή της επιεικείας και της αναλογικότητας (55).
81 Το άρθρο 2, παράγραφος 2, του κανονισμού αυτού ορίζει ότι: «Καμία διοικητική κύρωση δεν απαγγέλλεται εάν δεν προβλέπεται από κοινοτική πράξη προγενέστερη της παρατυπίας. Σε περίπτωση μεταγενέστερης τροποποίησης των διατάξεων περί επιβολής διοικητικών κυρώσεων που περιέχονται σε κοινοτικούς κανόνες, ισχύουν αναδρομικώς οι λιγότερο αυστηρές διατάξεις.» (56)
82 Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 2, ως «παρατυπία» υπό την έννοια του κανονισμού θεωρείται «(...) κάθε παράβαση διάταξης του κοινοτικού δικαίου που προκύπτει από πράξη ή παράλειψη ενός οικονομικού φορέα, με πραγματικό ή ενδεχόμενο αποτέλεσμα να ζημιωθεί ο γενικός προϋπολογισμός των Κοινοτήτων ή προϋπολογισμός διαχειριζόμενος από τις Κοινότητες, είτε με τη μείωση ή ματαίωση εσόδων που προέρχονται από ίδιους πόρους που εισπράττονται απευθείας για λογαριασμό της Κοινότητας, είτε με αδικαιολόγητη δαπάνη».
83 Η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου αμφισβητεί την άμεση εφαρμογή αυτών των λιγότερο αυστηρών μέτρων στη διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί το High Court. Κατ' αυτήν, καμία διάταξη του κανονισμού 2988/95 δεν μπορεί να επιφέρει την αναδρομική εφαρμογή του σε καταστάσεις που δημιουργήθηκαν πριν από την έκδοσή του.
84 Η Επιτροπή και η προσφεύγουσα της κύριας δίκης υποστηρίζουν, αντιθέτως, ότι ο κανονισμός 2988/95 προβλέπει την αρχή της άμεσης εφαρμογής των λιγότερο αυστηρών διοικητικών κυρώσεων.
85 Συμμερίζομαι την άποψη της Επιτροπής και της NFU, ουσιαστικά για δύο λόγους.
86 Πρώτον, η ερμηνεία την οποία προτείνουν είναι σύμφωνη προς τον σκοπό τον οποίο επιδιώκει ο κοινοτικός νομοθέτης. Ο νομοθέτης αυτός ορίζει, στη δέκατη αιτιολογική σκέψη του εν λόγω κανονισμού ότι «(...) δυνάμει της γενικής απαίτησης επιεικείας, της αρχής της αναλογικότητας καθώς και της αρχής non bis in idem, αλλά και τηρουμένου του κοινοτικού κεκτημένου και των διατάξεων που θα προβλέπουν οι ειδικοί κοινοτικοί κανόνες που θα ισχύουν κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος κανονισμού, θα πρέπει να προβλεφθούν οι κατάλληλες διατάξεις για την αποφυγή της σώρευσης των κοινοτικών χρηματικών κυρώσεων και των εθνικών ποινικών κυρώσεων που επιβάλλονται για τις αυτές πράξεις στο αυτό πρόσωπο (...)» (57).
87 Επομένως, οι συντάκτες της ρυθμίσεως αυτής είχαν κατά νου και τις καταστάσεις που δημιουργήθηκαν πριν από την έναρξη της ισχύος του κανονισμού 2988/95, μέλημά τους δε ήταν να μην επιβάλλονται κυρώσεις αντίθετες προς τις αρχές της επιεικείας και της αναλογικότητας. Η νομοθετική αυτή ρύθμιση δεν έχει ως σκοπό ούτε μπορεί να έχει ως συνέπεια να επιφέρει διατάραξη τετελεσμένων καταστάσεων (δηλαδή οριστικών), αλλά, αντιθέτως, προορίζεται να έχει εφαρμογή σε παρελθούσες καταστάσεις οι συνέπειες των οποίων δεν είναι οριστικές, καθόσον οι νέες διατάξεις είναι ευνοϋκότερες για τους επιχειρηματίες.
88
Δεύτερον, η επίδικη διάταξη περιλαμβάνεται στον τίτλο I του κανονισμού 2988/95 που φέρει τον τίτλο «Γενικές αρχές». Πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αποσκοπεί στην εφαρμογή, στον ειδικό τομέα των κοινοτικών διατάξεων με τις οποίες επιδιώκεται η προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, της αρχής που υφίσταται στη συντριπτική πλειοψηφία των κρατών μελών σχετικά με την άμεση εφαρμογή των λιγότερο αυστηρών ποινικών ή διοικητικών κυρώσεων.
89 Καταλήγοντας, εφόσον η μεταρρύθμιση η οποία πραγματοποιήθηκε με τον κανονισμό 2988/95 μπορεί να παράσχει χρήσιμα στοιχεία για την επίλυση της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί το αιτούν δικαστήριο (58), εναπόκειται στο δικαστήριο αυτό να λάβει υπόψη τη νέα διατύπωση του άρθρου 9, παράγραφος 4, στοιχείο αα, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 3887/92.
II - To δεύτερo ερώτημα
90 Το ερώτημα αυτό αφορά την ερμηνεία του άρθρου 9, παράγραφοι 2 έως 4, του κανονισμού 3887/92, σε συνδυασμό με τις διατάξεις που διέπουν το σύστημα ενισχύσεων σχετικά με τα ζώα, πριν από την έναρξη της ισχύος του κανονισμού 1648/95. Το εθνικό δικαστήριο ζητεί, κατ' ουσίαν, από το Δικαστήριο να αποφανθεί αν η διάταξη αυτή πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι προβλέπει την κατάργηση κάθε πληρωμής σχετικά με τα ζώα υπέρ των κατόχων γεωργοκτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων, η προοριζόμενη για χορτονομή επιφάνεια των οποίων, όπως πράγματι διαπιστώθηκε κατόπιν ελέγχου εκ μέρους των αρμοδίων αρχών, είναι μικρότερη από τη δηλωθείσα με την αίτηση χορηγήσεως ενισχύσεως και παρουσιάζει διαφορά υπερβαίνουσα το 20 %, χωρίς όμως να υπάρχει δόλος ή βαριά αμέλεια.
91 Όλοι οι διάδικοι συμφωνούν ότι η απάντηση στο ερώτημα αυτό πρέπει να είναι καταφατική.
92 Σύμφωνα με όσα εξέθεσα προηγουμένως (59), στην περίπτωση αυτή πρέπει να δηλωθεί μία μόνο έκταση: η προοριζόμενη για παραγωγή ζωοτροφών (για χορτονομή) έκταση (60). Το άρθρο 9, παράγραφος 4, του κανονισμού 3887/92 ορίζει ότι η κατ' αυτόν τον τρόπο καθορισθείσα έκταση χρησιμοποιείται «για τον υπολογισμό του ορίου των πριμοδοτήσεων που μνημονεύονται στα άρθρα 4η και 4θ του κανονισμού 805/68». Τα άρθρα αυτά του κανονισμού 805/68, που τροποποιήθηκαν με τον κανονισμό 2066/92, ορίζουν ότι η καταβολή της ειδικής πριμοδοτήσεως (ενισχύσεως) και της πριμοδοτήσεως θηλάζουσας αγελάδας περιορίζεται με την εφαρμογή ενός δείκτη πυκνότητας των ζώων που βρίσκονται στην εκμετάλλευση. Ο δείκτης πυκνότητας αυτός εκφράζεται σε αριθμό ΜΞΖ σε σχέση με την προοριζόμενη για χορτονομή έκταση της εν λόγω εκμεταλλεύσεως για τη διατροφή των ζώων που βρίσκονται εκεί.
93 Επομένως, η προοριζόμενη για χορτονομή έκταση αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο του συστήματος, καθόσον αποτελεί προϋπόθεση για τη δυνατότητα χορηγήσεως των προβλεπόμενων σχετικά ενισχύσεων.
94 Επιπλέον, σε αντίθεση με τις αντισταθμιστικές πληρωμές που χορηγούνται στους παραγωγούς αροτραίων καλλιεργειών, ο κανονισμός 2066/92 δεν προβλέπει την αυτοτελή χορήγηση οποιασδήποτε ενισχύσεως με βάση αυτή την προοριζόμενη για χορτονομή έκταση. Για τον λόγο αυτό, καλόπιστα διαπραχθέν σφάλμα που αφορά ποσοστό υπερβαίνον το 20 % της προοριζόμενης για χορτονομή εκτάσεως δεν έχει επίπτωση παρά μόνο επί της χορηγήσεως των ενισχύσεων σχετικά με τα ζώα οι οποίες συνδέονται με την έκταση αυτή.
95 Δεδομένου ότι ο κανονισμός 1648/95 δεν τροποποίησε την κατάσταση των εν λόγω γεωργοκτηνοτρόφων, ισχύουν, από την έναρξη της ισχύος του, οι ίδιες κυρώσεις.
96 Συνεπώς, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει καταφατική απάντηση στο δεύτερο ερώτημα. Λόγω των απαντήσεων που δόθηκαν στο πρώτο και στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το τέταρτο ερώτημα, σχετικά με άλλη ερμηνεία που θα μπορούσε να δοθεί στην επίδικη διάταξη, καθίσταται άνευ αντικειμένου.
III - Το τρίτο και το πέμπτο ερώτημα
97 Το τρίτο προδικαστικό ερώτημα επεξηγεί το πέμπτο ερώτημα. Το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να εκτιμήσει το κύρος του άρθρου 9, παράγραφοι 2 έως 4, του κανονισμού 3887/92, πριν από την έναρξη της ισχύος του κανονισμού 1648/95, έναντι, ιδίως, των αρχών της ασφαλείας δικαίου, της απαγορεύσεωςτων διακρίσεων και της αναλογικότητας.
98 Η προσφεύγουσα της κύριας δίκης υποστηρίζει ότι οι κυρώσεις που προβλέπονταν στο άρθρο 9, παράγραφοι 2 έως 4, του κανονισμού 3887/92, πριν από την έναρξη της ισχύος του κανονισμού 1648/95, όσον αφορά τους γεωργοκτηνοτρόφους που υποπίπτουν καλόπιστα σε σφάλμα άνω του 20 % στη δήλωση της εκτάσεως των γαιών τους στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια και στη δήλωση της εκτάσεως των προοριζόμενων για χορτονομή γαιών, αντιβαίνουν προς τις αρχές της ασφαλείας δικαίου, της απαγορεύσεως των διακρίσεων και της αναλογικότητας.
A - Η προβαλλόμενη παραβίαση της αρχής της ασφαλείας δικαίου
99 Η προσφεύγουσα της κύριας δίκης θεωρεί ότι η ασάφεια του άρθρου 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, πριν από την έναρξη της ισχύος του κανονισμού 1648/95 μπορεί να οδηγήσει σε στέρηση των δικαιωμάτων της να λάβει τις εν λόγω ενισχύσεις.
100 Το Δικαστήριο κρίνει παγίως ότι η αρχή της ασφαλείας δικαίου αποτελεί θεμελιώδη αρχή του κοινοτικού δικαίου (61), που απαιτεί ιδίως μία ρύθμιση που επιβάλλει επιβαρύνσεις στους φορολογουμένους να είναι σαφής και ακριβής, ώστε αυτοί να μπορούν να γνωρίζουν σαφώς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους (62).
101 Εν προκειμένω, όσον αφορά τις κυρώσεις που επιβάλλονται στους κτηνοτρόφους που διαπράττουν καλόπιστα σφάλμα υπερβαίνον το 20 % στη δήλωση της επιφάνειας των προοριζόμενων για χορτονομή γαιών τους, η έννοια της επίδικης διατάξεως και οι συνέπειες της εφαρμογής της είναι σαφείς (63). Αντιθέτως, όσον αφορά τις κυρώσεις που επιβάλλονται στους γεωργούς που διαπράττουν καλόπιστα σφάλμα σε ποσοστό άνω του 20 % στη δήλωση των γαιών στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια, είναι αλήθεια ότι η εν λόγω διάταξη είναι περίπλοκη και η κατανόησή της εξαρτάται από πολύ προσεκτική ανάγνωση, λόγω δύο διαφορετικού είδους δυσχερειών.
102 Πρώτον, η αδέξια διατύπωση και η επίσημη γλώσσα καθιστούν δυσχερή την κατανόηση του κειμένου. Για παράδειγμα, θεωρώ ότι αποτελεί αδεξιότητα το γεγονός ότι η αρχή και η εξαίρεση από αυτήν προβλέπονται στο ίδιο εδάφιο (64)· αντιστρόφως, είναι λυπηρό το ότι δεν παρατέθηκαν σε ένα ενιαίο εδάφιο οι διάφορες κυρώσεις που οφείλονται σε σφάλματα που διαπράχθηκαν καλόπιστα (65). Η διατύπωση παρεμποδίζει ασφαλώς τη γρήγορη κατανόηση της επίδικης διτάξεως, ώστε δικαίως η NFU διερωτήθηκε ως προς το αν τηρείται η αρχή της ασφαλείας δικαίου. Εντούτοις, δεν πιστεύω ότι αυτές οι καθαρά τυπικές ελλείψεις «καθιστούν ασαφές» το περιεχόμενο της εν λόγω διατάξεως. Η ΝFU, εξάλλου, δεν το αποδεικνύει, καθόσον η ερμηνεία την οποία προτείνει προσθέτει προφανώς στην ως άνω διάταξη κανόνες οι οποίες δεν περιλαμβάνονται σ' αυτήν.
103 Eξάλλου, και ιδίως, το γεγονός ότι η διάταξη αυτή αποτελεί ένα ξερό κείμενο οφείλεται στον τεχνικό χαρακτήρα του σχετικού τομέα. Έτσι, όπως ορθά παρατηρεί η Επιτροπή, το κοινοτικό δίκαιο επί γεωργικών ζητημάτων είναι περίπλοκο λόγω του ίδιου του αντικειμένου του, καθόσον, αφενός, αποτελείται από ένα σύνολο νομοθετικών διατάξεων οι οποίες συχνά προστίθενται αποσπασματικά η μία στην άλλη και, αφετέρου, η εφαρμογή του απαιτεί την εκτίμηση ευαίσθητων οικονομικών καταστάσεων. Για τον λόγο αυτό, η διατύπωση μιας νομοθετικής διατάξεως με τρόπο λακωνικό, συγκεκριμένο και συνάμα πλήρη αποτελεί δύσκολο έργο.
104 Εντούτοις, το δίκαιο αυτό προορίζεται για επαγγελματίες, που είναι εξοικειωμένοι με τον τομέα αυτό και έρχονται σε επαφή μαζί του καθημερινά, μπορεί δε να θεωρηθεί ότι αυτό το οποίο ο μη εξοικειωμένος αντιλαμβάνεται με δυσκολία θα θέσει λιγότερες δυσχέρειες στον ειδικό. Το άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 3887/92 δεν εξαιρείται από τον κανόνα αυτό και, ναι μεν η γρήγορη και αποσπασματική ανάγνωσή του παρεμποδίζει την ορθή κατανόηση του κειμένου του, με προσεκτική όμως ανάγνωση, το νόημα και οι συνέπειες της εφαρμογής των σχετικών διατάξεων είναι δυνατόν να γίνουν αντιληπτές με σαφήνεια. Εξάλλου, κατά τη συνεδρίαση, η Επιτροπή ανέφερε ότι οι διατάξεις αυτές εφαρμόστηκαν χωρίς εμφανή δυσκολία στα περισσότερα κράτη μέλη.
105 Επομένως, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρξε παραβίαση της αρχής της ασφαλείας δικαίου.
B - Η παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως
106 Η προσφεύγουσα της κύριας δίκης υποστηρίζει ότι το άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του επίδικου κανονισμού επιτρέπει, κατά παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως, την επιβολή των ίδιων κυρώσεων σε γεωργοκτηνοτρόφους που διαπράττουν σφάλματα διαφορετικής φύσεως και διαφορετικής εκτάσεως.
107 Η προσφεύγουσα διατείνεται ότι, όσον αφορά τον γεωργό που έχει στην εκμετάλλευσή του ένα ενιαίο είδος αροτραίας καλλιέργειας για την οποία ζητεί τη χορήγηση ενός μόνο είδους ενισχύσεως ή ακόμη στην περίπτωση που ένας κτηνοτρόφος που εκτρέφει βοοειδή ασχολείται μόνο με αυτό το είδος της δραστηριότητας για την οποία ζητεί μόνο τη χορήγηση της ειδικής ενισχύσεως σχετικά με τα ζώα, το καλόπιστα διαπραχθέν σφάλμα που υπερβαίνει το 20 % της εκτάσεως των γαιών στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια ή εκείνων που προορίζονται για χορτονομή θα έχει τις ίδιες συνέπειες (66) με εκείνες που υφίσταται ο γεωργός και ο κτηνοτρόφος οι οποίοι υποβάλλουν ψευδή δήλωση λόγω βαριάς αμελείας στο πλαίσιο της δηλώσεως των εκτάσεών τους (67). Οι κυρώσεις αυτές συνίστανται σε κατάργηση της ενισχύσεως σχετικά με τις εκτάσεις ή σχετικά με τα ζώα για το οικείο ημερολογιακό έτος, de facto για τους πρώτους και de jure για τους δεύτερους.
108 Η προσφεύγουσα παρατηρεί ότι, ωστόσο, η φύση των σφαλμάτων είναι διαφορετική, καθόσον, στην πρώτη περίπτωση, ο γεωργός δεν υπέχει ευθύνη για την ενέργειά του, σε αντίθεση με τη δεύτερη περίπτωση, και ότι τα σφάλματα αυτά, αν και διαφορετικής φύσεως και εκτάσεως, έχουν τις ίδιες συνέπειες. Από αυτό συμπεραίνει ότι παραβιάζεται η γενική αρχή της ίσης μεταχειρίσεως στο κοινοτικό δίκαιο.
109 Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η απαγόρευση των διακρίσεων που προβλέπει το άρθρο 40, παράγραφος 3, της Συνθήκης EK αποτελεί απλώς ειδική έκφραση της γενικής αρχής της ισότητας, η οποία επιβάλλει να μην αντιμετωπίζονται διαφορετικά παρόμοιες καταστάσεις και να μην αντιμετωπίζονται καθ' όμοιο τρόπο διαφορετικές καταστάσεις, εκτός αν μια τέτοια αντιμετώπιση δικαιολογείται αντικειμενικώς (68).
110 Όπως παρατηρούν η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και η Επιτροπή, οι όροι επιβολής των κυρώσεων που προβλέπονται για τις δύο διαφορετικές ομάδες γεωργοκτηνοτόφων που προανέφερε η NFU δεν είναι παρόμοιοι.
111 Πράγματι, κατά το άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 3887/92, ο γεωργός δεν θα μπορεί να λάβει την ενίσχυση που ζητεί για ειδική αροτραία καλλιέργεια μόνο αν διαπράξει σφάλμα υπερβαίνον το 20 % στη δήλωση των γαιών στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια ή ακόμη αν η εν λόγω υπερεκτίμηση αφορά τη δήλωση ειδικής αροτραίας καλλιέργειας. Ομοίως, ο κτηνοτρόφος δεν θα μπορεί να λάβει τη ειδική ενίσχυση σχετικά με τα ζώα παρά μόνο αν διαπράξει σφάλμα σε ποσοστό άνω του
20 % στη δήλωση της προοριζόμενης για χορτονομή εκτάσεως.
112 Αντιθέτως, κατά το άρθρο 9, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, πρώτη περίπτωση, του επίδικου κανονισμού, ο γεωργός ή ο κτηνοτρόφος δεν θα μπορεί να λάβει τις ζητούμενες ενισχύσεις εφόσον υπέβαλε ψευδή δήλωση λόγω βαριάς αμελείας, τούτο δε ανεξάρτητα από τη διαφορά που υφίσταται μεταξύ της δηλωθείσας εκτάσεως κι εκείνης που διαπιστώθηκε κατόπιν σχετικού ελέγχου.
113 Από τις ανωτέρω παρατηρήσεις προκύπτει ότι οι καταστάσεις των δύο ομάδων γεωργοκτηνοτρόφων που προανέφερε η NFU δεν είναι συγκρίσιμες και ότι η NFU δεν υφίσταται άνιση μεταχείριση.
114 Κατά συνέπεια, η αιτίαση που στηρίζεται σε παραβίαση της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων πρέπει να απορριφθεί.
Γ - Ο λόγος που στηρίζεται σε παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας
115 Η NFU και η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου υποστηρίζουν ότι οι κυρώσεις που προβλέπει το άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 3887/92 δεν είναι σύμφωνες προς την αρχή της αναλογικότητας.
116 Αυτή η γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου επιβάλλει οι πράξεις των κοινοτικών οργάνων να μην υπερβαίνουν τα όρια του καταλλήλου και του αναγκαίου για την επίτευξη των σκοπών που νομίμως επιδιώκονται από την οικεία ρύθμιση, εξυπακουομένου ότι, οσάκις υφίσταται επιλογή μεταξύ πλειόνων καταλλήλων μέτρων, πρέπει να επιλέγεται το ολιγότερο καταναγκαστικό και ότι τα υφιστάμενα μειονεκτήματα δεν πρέπει να είναι δυσανάλογα προς τους επιδιωκόμενους σκοπούς (69).
117 Επίσης, από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, προκειμένου περί της αξιολογήσεως μιας περίπλοκης οικονομικής καταστάσεως, πράγμα το οποίο συμβαίνει στον τομέα της ΚΓΠ, τα κοινοτικά όργανα διαθέτουν ευρεία εξουσία εκτιμήσεως (70). Έτσι, ο δικαστής, όταν ελέγχει τη νομιμότητα της ασκήσεως τέτοιας εξουσίας, πρέπει να περιορίζεται στο να εξετάζει αν η άσκηση αυτή ενέχει προφανή πλάνη ή συνιστά κατάχρηση εξουσίας ή αν το όργανο που εξέδωσε την επίμαχη πράξη υπερέβη προδήλως τα όρια της εξουσίας εκτιμήσεως που διαθέτει (71).
118 Δεν είναι λοιπόν προφανώς ακατάλληλη για την επίτευξη των επιδιωκομένων σκοπών η κύρωση που συνίσταται σε κατάργηση οποιασδήποτε ενισχύσεως σχετικά με εκτάσεις όταν ο γεωργοκτηνοτρόφος καλόπιστα διέπραξε σφάλμα σε ποσοστό υπερβαίνον το 20 % στη δήλωσή του περί της εκτάσεως των γαιών στις οποίες έχει παύσει προσωρινά η καλλιέργεια ή οι οποίες προορίζονται για χορτονομή;
119 Όσον αφορά τους σκοπούς τους οποίους επιδιώκει το επίδικο μέτρο, από τον εν λόγω κανονισμό προκύπτει ότι αυτός αποσκοπεί στην επιβολή κυρώσεων με αποτελεσματικό τρόπο σε περιπτώσεις παρατυπιών και απάτης, για τον σκοπό αυτό δε ο κοινοτικός νομοθέτης διευκρίνισε ότι έπρεπε να προβλεφθούν κυρώσεις που κλιμακώνονται ανάλογα με τη σοβαρότητα της παρατυπίας, που φθάνουν μέχρι τον ολικό αποκλεισμό από το σύστημα ενισχύσεων για το οικείο έτος καθώς και για το επόμενο (72).
120 Επομένως, από τους ανωτέρω εκτεθέντες σκοπούς προκύπτει ότι ο ολικός αποκλεισμός από το σύστημα ενισχύσεων αποτελεί τη βαρύτερη κύρωση της κλίμακας των προβλεπομένων διοικητικών ποινών. Μια τέτοια κύρωση πρέπει να επιφυλάσσεται, κατά τον κοινοτικό νομοθέτη για τα βαρύτερα παραπτώματα.
121 Υφίστανται τρεις τύποι παραπτωμάτων στα οποία ο γεωργοκτηνοτρόφος μπορεί να υποπέσει με τη δήλωση των σχετικών εκτάσεων: καλόπιστο σφάλμα, βαριά αμέλεια και ψευδής δήλωση που υποβάλλεται με δόλο.
122 Δεν αμφισβητείται ότι ο γεωργοκτηνοτρόφος που σφάλλει καλόπιστα, δηλαδή χωρίς πρόθεση διαπράξεως απάτης, δεν ενεργεί ανέντιμα και ότι, στην περίπτωση, η επιβολή σε βάρος του των βαρύτερων προβλεπόμενων ποινών (73) είναι ασυμβίβαστη προς τους επιδιωκόμενους σκοπούς και, κατά συνέπεια, ασφαλώς και προδήλως ακατάλληλη.
123 Επιπλέον, η ως άνω διάταξη, επιβάλλοντας τις ίδιες κυρώσεις στους γεωργοκτηνοτρόφους που διέπραξαν παρατυπίες διαφορετικής φύσεως, εξομοιώνει τον έντιμο γεωργοκτηνοτρόφο με τον αμελή ή τον κακόπιστο. Με άλλα λόγια, πέρα από ένα ορισμένο όριο σφάλματος, προβλέπεται σε βάρος του καλόπιστου γεωργοκτηνοτρόφου ένα τεκμήριο κακοπιστίας, πράγμα που αντιβαίνει προς το ίδιο το γράμμα της ως άνω διατάξεως (74).
124 Δεδομένου ότι οι παρατυπίες που προσάπτονται εν προκειμένω στους εμπλεκόμενους γεωργοκτηνοτρόφους είναι αισθητά διαφορετικής φύσεως, ο κοινοτικός νομοθέτης όφειλε να τις λάβει υπόψη (75).
125 Συνεπώς, το άρθρο 9, παράγραφος 2, του επίδικου κανονισμού δεν συμφωνεί απόλυτα με τους σκοπούς τους οποίους επιδιώκει ο κοινοτικός νομοθέτης.
126 Τέλος, πιστεύω ότι άλλα μέτρα, εξίσου αποτελεσματικά και λιγότερο δεσμευτικά, θα μπορούσαν να είχαν ληφθεί προς επίτευξη των επιδιωκόμενων σκοπών. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να προβλεφθεί η δυνατότητα χορηγήσεως μιας κατ' αποκοπή καθοριζόμενης σε κοινοτικό επίπεδο ενισχύσεως, όταν δεν υφίσταται εκ μέρους του γεωργοκτηνοτρόφου κακοπιστία ή δεν διαπράττεται απάτη και πέρα από ένα ορισμένο όριο διαφοράς που διαπιστώνεται μεταξύ της δηλωθείσας εκτάσεως και εκείνης που καθορίζεται κατόπιν σχετικού ελέγχου.
127 Κατά συνέπεια, πιστεύω ότι η αιτίαση που στηρίζεται σε παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας πρέπει να γίνει δεκτή.
128 Επομένως, καλώ το Δικαστήριο να κηρύξει ανίσχυρο το άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 3887/92 (πριν από την έναρξη της ισχύος του κανονισμού 1648/95).
Πρόταση
129 Βάσει των ανωτέρω παρατηρήσεων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει ως εξής στα προδικαστικά ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου:
«1) Το άρθρο 9, παράγραφοι 2 έως 4, του κανονισμού (ΕΟΚ) 3887/92 της Επιτροπής, της 23ης Δεκεμβρίου 1992, για τις λεπτομέρειες εφαρμογής του ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης και ελέγχου σχετικά με ορισμένα καθεστώτα κοινοτικών ενισχύσεων, πριν από την έναρξη ισχύος του κανονισμού (ΕΚ) 1648/95 της Επιτροπής, της 6ης Ιουλίου 1995, περί τροποποιήσεως του κανονισμού 3887/92, έχει την έννοια ότι απαγορεύει κάθε σχετική με εκτάσεις ενίσχυση γεωργοκτηνοτρόφων, η επιφάνεια των γαιών των οποίων στις οποίες παύει προσωρινώς η καλλιέργεια είναι μικρότερη από εκείνη που δηλώθηκε στην αίτηση προς χορήγηση της ενισχύσεως, όταν η διαφορά υπερβαίνει το 20 %, χωρίς όμως να υφίσταται δόλος ή βαριά αμέλεια.
2) Το άρθρο 9, παράγραφοι 2 έως 4, του κανονισμού 3887/92, πριν από την έναρξη της ισχύος του κανονισμού 1648/95, έχει την έννοια ότι απαγορεύει την καταβολή οποιασδήποτε ενισχύσεως για βοοειδή σε γεωργοκτηνοτρόφους των οποίων η πράγματι προσδιορισθείσα έκταση των γαιών που προορίζονται για χορτονομή είναι μικρότερη από τη δηλωθείσα στην αίτηση χορηγήσεως ενισχύσεως σχετικά με εκτάσεις όταν η διαφορά υπερβαίνει το 20 %, χωρίς υφίσταται δόλος ή βαριά αμέλεια.
3) Το άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 3887/92, πριν από την έναρξη της ισχύος του κανονισμού 1648/95, είναι ανίσχυρο, καθόσον απαγορεύει την καταβολή οποιασδήποτε ενισχύσεως σχετικά με εκτάσεις και οποιασδήποτε πριμοδοτήσεως για βοοειδή σε γεωργοκτηνοτρόφους οι οποίοι σφάλλουν κατά τον υπολογισμό της εκτάσεως των γαιών τους σε ποσοστό άνω του 20 % στη δήλωση των γαιών στις οποίες παύει προσωρινώς η καλλιέργεια και στη δήλωση των γαιών που προορίζονται για χορτονομή, χωρίς όμως να υφίσταται δόλος ή βαριά αμέλεια.»
(1) - EE L 391, σ. 36.
(2) - Δεύτερη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού (EOK) 1765/92 του Συμβουλίου, της 30ής Ιουνίου 1992, για τη θέσπιση καθεστώτος στήριξης των παραγωγών ορισμένων αροτραίων καλλιεργειών (ΕΕ L 181, σ. 12) πρώτη και τέταρτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού (EOK) 2066/92 του Συμβουλίου, της 30ής Ιουνίου 1992, για τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) 805/68 περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του βοείου γάλακτος και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) 468/87 για τον καθορισμό των γενικών κανόνων του καθεστώτος ειδικής πριμοδότησης υπέρ των παραγωγών βοείου κρέατος, καθώς και του κανονισμού (ΕΟΚ) 1357/80, για την καθιέρωση καθεστώτος πριμοδότησης για τη διατήρηση του πληθυσμού των θηλαζουσών αγελάδων (ΕΕ L 215, σ. 49).
(3) - Δεύτερη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1765/92 και του κανονισμού 2066/92.
(4) - Δέκατη τρίτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1765/92.
(5) - Δέκατη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 2066/92.
(6) - Έβδομη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού (EOK) 3508/92 του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 1992, για τη θέσπιση ενός ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης και ελέγχου σχετικά με ορισμένα καθεστώτα κοινοτικών ενισχύσεων (EE L 355, σ. 1)· τρίτη και τέταρτη αιτιολογική σκέψη του επίδικου κανονισμού.
(7) - Πρώτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 3508/92· ένατη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 3887/92.
(8) - Κανονισμός (EOK) του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 1968 περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του βοείου γάλακτος (EE ειδ. έκδ. 03/003, σ. 72).
(9) - Κανονισμός (ΕΟΚ) της Επιτροπής της 23ης Δεκεμβρίου 1992, για τον καθορισμό των λεπτομερειών εφαρμογής όσον αφορά τα καθεστώτα επιδοτήσεων που προβλέπονται στον κανονισμό (ΕΟΚ) 805/68 και την κατάργηση των κανονισμών (ΕΟΚ) 1244/82 και (ΕΟΚ) 714/89 (ΕΕ L 391, σ. 20).
(10) - Δηλαδή ενίσχυση το σύστημα της οποίας συνδέεται με δήλωση της εκτάσεως των σχετικών αγροτεμαχίων.
(11) - Δεύτερη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1765/92.
(12) - Όπ.π., πέμπτη αιτιολογική σκέψη.
(13) - Όπ.π., ενδέκατη και δωδέκατη αιτιολογική σκέψη.
(14) - Αντιθέτως, βάσει της δέκατης έκτης αιτιολογικής σκέψης του κανονισμού 1765/92, δεν επιβάλλεται καμία υποχρέωση προσωρινής παύσεως της καλλιέργειας γαιών στους μικροπαραγωγούς.
(15) - Δέκατη τρίτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1765/92, η υπογράμμιση δική μου.
(16) - Όπ.π., δέκατη τέταρτη αιτιολογική σκέψη, η υπογράμμιση δική μου.
(17) - Όπ.π., δέκατη πέμπτη αιτιολογική σκέψη.
(18) - Πρώτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 3887/92.
(19) - Πρώτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 3508/92.
(20) - Τρίτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 3508/92, καθώς και έβδομη αιτιολογική σκέψη του επίδικου κανονισμού.
(21) - Ένατη αιτιολογική σκέψη του επίδικου κανονισμού.
(22) - Όπ.π., πρώτη αιτιολογική σκέψη.
(23) - Δηλαδή των τύπων της καλλιέργειας ή την επί του αγροτεμαχίου πανίδα ή την έλλειψη καλλιέργειας.
(24) - Άρθρα 6 έως 16 του επίδικου κανονισμού.
(25) - Κανονισμός (ΕΚ) της Επιτροπής της 3ης Φεβρουαρίου 1995, για τροποποίηση του κανονισμού 3887/92 και του κανονισμού (EK) 762/94 (EE L 27, σ. 3).
(26) - Τρίτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 229/95, η υπογράμμιση δική μου.
(27) - Κανονισμός (ΕΚ) της Επιτροπής της 6ης Ιουλίου 1995, για τροποποίηση του κανονισμού 3887/92 (EE L 156, σ. 27).
(28) - Η υπογράμμιση δική μου.
(29) - Βλ. σημεία 75 έως 89 των προτάσεών μου.
(30) - Όπως αναφέρεται στο κείμενο της διατάξεως του αιτούντος δικαστηρίου (σε μετάφραση).
(31) - Κανονισμός (EK, Ευρατόμ) 2988/95 του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1995, σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων (ΕΕ L 312, σ. 1).
(32) - Πάγια νομολογία από την απόφαση της 5ης Φεβρουαρίου 1963, 26/62, Van Gend en Loos (Συλλογή τόμος 1954-1964, σ. 861).
(33) - Άρθρα 2 και 7.
(34) - Όπ.π., άρθρο 2, παράγραφος 5, δεύτερο εδάφιο.
(35) - Σημείο 50 των προτάσεών μου.
(36) - Άρθρο 9, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, πρώτη φράση, του κανονισμού 3887/92.
(37) - Όπ.π., άρθρο 9, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, δεύτερη φράση, πρώτη και δεύτερη περίπτωση, και δεύτερο εδάφιο, αφενός, και άρθρο 9, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, πρώτη και δεύτερη περίπτωση, αφετέρου.
(38) - Όπ.π., άρθρο 9, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, δεύτερη φράση, πρώτη και δεύτερη περίπτωση, και δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 3887/92.
(39) - Όπ.π., άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο.
(40) - Σημείο 50 των προτάσεών μου.
(41) - Βλ. σημεία 14 έως 17 των προτάσεών μου.
(42) - Άρθρο 9, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, πρώτη και δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού 3887/92.
(43) - Όπ.π., άρθρο 9, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, πρώτη περίπτωση.
(44) - Όπ.π., άρθρο 9, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, δεύτερη περίπτωση.
(45) - Τέταρτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1648/95, η υπογράμμιση δική μου.
(46) - Βλ. σημείο 53 των προτάσεών μου.
(47) - Βλ. σημεία 3 έως 6 των προτάσεών μου.
(48) - Βλ. σκέψη 14 των προτάσεών μου.
(49) - Βλ. σημείο 24 των προτάσεών μου.
(50) - Κανονισμοί 229/95 και 1648/95.
(51) - Τροποποίηση που προκύπτει από το άρθρο 1, σημείο 5, του κανονισμού 1648/95.
(52) - Τροποποίηση από το άρθρο 1, σημείο 6, του κανονισμού 1648/95.
(53) - Σε αντίθεση με την ερμηνεία της εκφράσεως αυτής βάσει του παλαιού κειμένου, βλ. το σημείο 66 των προτάσεών μου.
(54) - Τρίτη, τέταρτη, πέμπτη και έκτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 2988/95.
(55) - Όπ.π., δέκατη αιτιολογική σκέψη.
(56) - Η υπογράμμιση δική μου.
(57) - Η υπογράμμιση δική μου.
(58) - Βλ. σημείο 45 των προτάσεών μου.
(59) - Βλ. σημεία 9, 10 και 15 των προτάσεών μου.
(60) - Άρθρο 9, παράγραφος 3, του κανονισμού 3887/92.
(61) - Βλ., συναφώς, την απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 1983, 205/82 έως 215/82, Deutsche Milchkontor κ.λπ. (Συλλογή 1983, σ. 2633).
(62) - Aποφάσεις της 9ης Ιουλίου 1981, 169/80, Gondrand Frθres και Garancini (Συλλογή 1981, σ. 1931)· της 22ας Φεβρουαρίου 1989, 92/87 και 93/87, Επιτροπή κατά Γαλλίας και Ηνωμένου Βασιλείου (Συλλογή 1989, σ. 405, σκέψη 22), και, προσφάτως, την απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου 1996, C-143/93, Van Es Douane Agenten (Συλλογή 1996, σ. I-431, σκέψη 27).
(63) - Βλ. σημεία 92 έως 96 των προτάσεών μου.
(64) - Άρθρο 9, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του επίδικου κανονισμού.
(65) - Οι κυρώσεις που επιβάλλονται στον γεωργό που διαπράττει καλόπιστα σφάλμα στη δήλωση περί της σχετικής εκτάσεως περιλαμβάνονται στο άρθρο 9, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, δεύτερη φράση, πρώτη και δεύτερη περίπτωση, αφενός, και στο άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του επίδικου κανονισμού, αφετέρου.
(66) - Βάσει του άρθρου 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του επίδικου κανονισμού.
(67) - Βάσει του άρθρου 9, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, πρώτη περίπτωση, του επίδικου κανονισμού.
(68) - Βλ. μια από τις τελευταίες αποφάσεις, της 12ης Δεκεμβρίου 1996, C-241/95, Accrington Beef κ.λπ. (Συλλογή 1996, σ. I-6699, σκέψη 49).
(69) - Βλ., για παράδειγμα, την απόφαση της 29ης Φεβρουρίου 1996, C-296/93 και C-307/93, Γαλλία και Ιρλανδία κατά Επιτροπής (Συλλογή 1996, σ. I-795, σκέψεις 22 και 30).
(70) - Βλ., ιδίως, την απόφαση της 20ης Οκτωβρίου 1977, 29/77, Roquette Frθres (Συλλογή τόμος 1977, σ. 541, σκέψεις 19 και 20).
(71) - Προαναφερθείσα απόφαση Γαλλία και Ιρλανδία κατά Επιτροπή, σκέψη 31.
(72) - Ένατη αιτιολογική σκέψη του επίδικου κανονισμού.
(73) - Πράγμα το οποίο συμβαίνει για τους γεωργοκτηνοτρόφους που βρίσκονται στις καταστάσεις που περιγράφονται στο σημείο 107 των προτάσεών μου.
(74) - Βλ. σημεία 61 και 63 των προτάσεών μου.
(75) - Κατ' αναλογία, βλ. ιδίως την απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 1996, C-246/94, C-247/94, C-248/94 και C-249/94, Cooperativa Agricola Zootecnica S. Antonio κ.λπ. (Συλλογή 1996, σ. I-4373, σκέψη 32).