Προσωρινό κείμενο
ELΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο τμήμα)
της 16ης Απριλίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Άρθρο 56 ΣΛΕΕ – Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Κάτοχος άδειας χορηγηθείσας από κράτος μέλος που επιτρέπει τη διοργάνωση διαδικτυακών τυχερών παιγνίων – Ρύθμιση άλλου κράτους μέλους που εξαρτά τη διοργάνωση διαδικτυακών τυχερών παιγνίων από προηγούμενη έγκριση – Υπέρτεροι λόγοι γενικού συμφέροντος – Εικονικά παιγνιομηχανήματα – Δευτερεύουσες κληρώσεις – Επιστροφή των απολεσθέντων ποσών – Κατάχρηση δικαιώματος »
Στην υπόθεση C-440/23,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Prim’Awla tal-Qorti Ċivili (πρώτο τμήμα του πολιτικού δικαστηρίου, Μάλτα) με απόφαση της 11ης Ιουλίου 2023, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 14 Ιουλίου 2023, στο πλαίσιο της δίκης
FB
κατά
European Lotto and Betting Ltd,
Deutsche Lotto-und Sportwetten Ltd.,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους M. L. Arastey Sahún, πρόεδρο τμήματος, J. Passer, E. Regan, Δ. Γρατσία (εισηγητή) και B. Smulders, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: Ν. Αιμιλίου
γραμματέας: C. Strömholm, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 9ης Απριλίου 2025,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        ο FB, αυτοπροσώπως,
–        η European Lotto and Betting Ltd και η Deutsche Lotto-und Sportwetten Ltd., εκπροσωπούμενες από τον S. Camilleri, avukat, και τον R. Karpenstein, Rechtsanwalt,
–        η Μαλτέζικη Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την A. Buhagiar, επικουρούμενη από τον D. Sarmiento Ramírez-Escudero, abogado, και τον Z. Sciberras, avukat,
–        η Βελγική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον A. De Brouwer, την C. Jacob και την L. Van den Broeck, επικουρούμενους από τον V. Ramognino, τον R. Verbeke και τον P. Vlaemminck, avocats,
–        η Τσεχική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον M. Smolek, την T. Suchá και τον J. Vláčil,
–        η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον J. Möller και τον P.‑L. Krüger,
–        η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον S. Fiorentino και την G. Palmieri,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την L. Armati και τον M. Mataija,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 56 ΣΛΕΕ και της αρχής της απαγόρευσης κατάχρησης δικαιώματος.
2        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, του FB και, αφετέρου, των European Lotto and Betting Ltd και Deutsche Lotto-und Sportwetten Ltd., δύο εταιριών με έδρα στη Μάλτα, επί αξιώσεως επιστροφής των ποσών που είχαν απολεσθεί κατά τη συμμετοχή σε παίγνια εικονικών παιγνιομηχανημάτων και κατά τον στοιχηματισμό επί των αποτελεσμάτων κληρώσεων λαχειοφόρων αγορών.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός (ΕΚ) 593/2008
3        Το άρθρο 3 του κανονισμού (ΕΚ) 593/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Ιουνίου 2008, για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές (Ρώμη Ι) (ΕΕ 2008, L 177, σ. 6, στο εξής: κανονισμός Ρώμη Ι), το οποίο φέρει τον τίτλο «Ελευθερία επιλογής», προβλέπει στις παραγράφους 1 και 3 τα εξής:
«1.      Η σύμβαση διέπεται από το δίκαιο που επέλεξαν τα μέρη. Η επιλογή πρέπει να γίνεται ρητώς ή να συνάγεται σαφώς από τις διατάξεις της σύμβασης ή τα δεδομένα της υπόθεσης. Με την επιλογή τους τα συμβαλλόμενα μέρη μπορούν να επιλέγουν το εφαρμοστέο δίκαιο στο σύνολο ή σε μέρος μόνο της σύμβασης.
[...]
3.      Όταν, κατά το χρόνο της επιλογής, όλα τα άλλα σχετικά με την περίπτωση δεδομένα εντοπίζονται σε χώρα διαφορετική από εκείνη της οποίας το δίκαιο επελέγη, η επιλογή των μερών δεν θίγει την εφαρμογή των διατάξεων του δικαίου αυτής της άλλης χώρας από τις οποίες δεν επιτρέπεται παρέκκλιση με συμφωνία.»
4        Το άρθρο 6 του κανονισμού Ρώμη Ι, το οποίο φέρει τον τίτλο «Συμβάσεις καταναλωτών», ορίζει τα εξής:
«1. Με την επιφύλαξη των άρθρων 5 και 7, η σύμβαση που συνάπτει φυσικό πρόσωπο για σκοπό που μπορεί να θεωρηθεί ξένος προς την επαγγελματική του δραστηριότητα (“ο καταναλωτής”) με άλλο πρόσωπο που ενεργεί στο πλαίσιο της άσκησης της επαγγελματικής του δραστηριότητας (“ο επαγγελματίας”), διέπεται από το δίκαιο της χώρας όπου ο καταναλωτής έχει τη συνήθη διαμονή του, εφόσον ο επαγγελματίας:
α)      ασκεί τις εμπορικές ή επαγγελματικές του δραστηριότητες στη χώρα όπου ο καταναλωτής έχει τη συνήθη διαμονή του· ή
β)      με οιοδήποτε μέσο κατευθύνει αυτές τις δραστηριότητές του σε αυτή τη χώρα ή σε διάφορες χώρες μεταξύ των οποίων και η συγκεκριμένη χώρα,
και η σύμβαση εμπίπτει στο πεδίο των εν λόγω δραστηριοτήτων.
2.      Παρά την παράγραφο 1, τα συμβαλλόμενα μέρη μπορούν να επιλέξουν το εφαρμοστέο δίκαιο σε μια σύμβαση, που πληροί τις απαιτήσεις της παραγράφου 1, σύμφωνα με το άρθρο 3. Η επιλογή αυτή δεν μπορεί, ωστόσο, να έχει ως αποτέλεσμα να στερήσει τον καταναλωτή από την προστασία που του εξασφαλίζουν οι διατάξεις από τις οποίες δεν μπορεί να γίνει παρέκκλιση με συμφωνία, σύμφωνα με το δίκαιο που θα ήταν εφαρμοστέο βάσει της παραγράφου 1 ελλείψει επιλογής.»
5        Κατά το άρθρο 9 του κανονισμού αυτού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Υπερισχύουσες διατάξεις αναγκαστικού δικαίου»:
«1.      Οι υπερισχύουσες διατάξεις αναγκαστικού δικαίου είναι κανόνες η τήρηση των οποίων κρίνεται πρωταρχικής σημασίας από μια χώρα για τη διασφάλιση των δημοσίων συμφερόντων της, όπως π.χ. της πολιτικής, κοινωνικής ή οικονομικής οργάνωσής της, σε τέτοιο βαθμό ώστε να επιβάλλεται η εφαρμογή τους σε κάθε περίπτωση που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής τους, ανεξάρτητα από το δίκαιο που κατά τα άλλα είναι εφαρμοστέο στη σύμβαση σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό.
2.      Οι διατάξεις του παρόντος κανονισμού δεν μπορούν να περιορίσουν την εφαρμογή των υπερισχυουσών διατάξεων αναγκαστικού δικαίου του δικαίου του δικάζοντος δικαστή.
3.      Είναι δυνατό να δοθεί ισχύς στις υπερισχύουσες διατάξεις αναγκαστικού δικαίου της χώρας όπου πρέπει να εκπληρωθούν ή έχουν εκπληρωθεί οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τη σύμβαση, στο μέτρο που οι εν λόγω υπερισχύουσες διατάξεις αναγκαστικού δικαίου καθιστούν παράνομη την εκτέλεση της σύμβασης. Προκειμένου να κριθεί αν θα δοθεί ισχύς στις συγκεκριμένες διατάξεις, λαμβάνονται υπόψη η φύση και ο σκοπός τους καθώς και οι συνέπειες της εφαρμογής ή της μη εφαρμογής τους.»
6        Το άρθρο 10 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Συναίνεση και ουσιαστικό κύρος», ορίζει τα ακόλουθα:
«1.      Η ύπαρξη και το κύρος της σύμβασης ή μιας διάταξής της διέπονται από το δίκαιο που θα ήταν εφαρμοστέο σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό, αν η σύμβαση ή η διάταξη ήταν έγκυρη.
2.      Ωστόσο, ένα συμβαλλόμενο μέρος, προκειμένου να αποδείξει ότι δεν έχει συναινέσει, μπορεί να επικαλεσθεί το δίκαιο της χώρας όπου έχει τη συνήθη διαμονή του, αν από τις περιστάσεις συνάγεται ότι δεν θα ήταν λογικό να καθορισθεί το αποτέλεσμα της συμπεριφοράς του σύμφωνα με το δίκαιο που ορίζεται στην παράγραφο 1.»
7        Το άρθρο 12 του ίδιου κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Έκταση του εφαρμοστέου δικαίου», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Το σύμφωνο με τον παρόντα κανονισμό, εφαρμοστέο στη σύμβαση δίκαιο, διέπει ειδικότερα:
[...]
ε)      τις συνέπειες της ακυρότητας της σύμβασης.
[...]»
8        Το άρθρο 19 του κανονισμού Ρώμη Ι, το οποίο φέρει τον τίτλο «Συνήθης διαμονή», προβλέπει στην παράγραφο 3 τα ακόλουθα:
«Κρίσιμος χρόνος για τον καθορισμό της συνήθους διαμονής είναι η χρονική στιγμή σύναψης της σύμβασης.»
9        Το άρθρο 21 του κανονισμού αυτού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δημόσια τάξη του δικάζοντος δικαστηρίου», έχει ως εξής:
Η εφαρμογή διάταξης του δικαίου οιασδήποτε χώρας που καθορίζεται από τον παρόντα κανονισμό δεν μπορεί να αποκλεισθεί παρά μόνο αν η εφαρμογή αυτή είναι προδήλως ασυμβίβαστη με τη δημόσια τάξη (“ordre public”) του δικάζοντος δικαστή.»
Ο κανονισμός (ΕΕ) 1215/2012
10      Το άρθρο 4, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) 1215/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2012, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 2012, L 351, σ. 1), το οποίο περιλαμβάνεται στο τμήμα 1, με τίτλο «Γενικές διατάξεις», του κεφαλαίου II του κανονισμού αυτού ορίζει τα ακόλουθα:
«Με την επιφύλαξη των διατάξεων του παρόντος κανονισμού, τα πρόσωπα που έχουν την κατοικία τους στο έδαφος κράτους μέλους ενάγονται ενώπιον των δικαστηρίων αυτού του κράτους μέλους, ανεξάρτητα από την ιθαγένειά τους.»
11      Το άρθρο 5 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο περιλαμβάνεται στο τμήμα 1, ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Τα πρόσωπα που έχουν την κατοικία τους σε κράτος μέλος μπορούν να εναχθούν ενώπιον των δικαστηρίων άλλου κράτους μέλους μόνο σύμφωνα με τους κανόνες που περιλαμβάνονται στα τμήματα 2 έως 7 του παρόντος κεφαλαίου.»
12      Το τμήμα 4 του κεφαλαίου II του ίδιου κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Διεθνής δικαιοδοσία σε συμβάσεις καταναλωτών», περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τα άρθρα 17 και 18 του κανονισμού.
13      Το άρθρο 17, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2012 προβλέπει τα ακόλουθα:
«Σε συμβάσεις που ο σκοπός τους μπορεί να θεωρηθεί ξένος προς την επαγγελματική δραστηριότητα του προσώπου που τις καταρτίζει, του καταναλωτή, η διεθνής δικαιοδοσία καθορίζεται από τις διατάξεις του παρόντος τμήματος [...] :
α)      όταν πρόκειται για σύμβαση πώλησης αγαθών με τμηματική καταβολή του τιμήματος·
β)      όταν πρόκειται για σύμβαση δανείου με σταδιακή εξόφληση ή παροχής πίστωσης με άλλη μορφή για τη χρηματοδότηση της αγοράς αγαθών· ή
γ)      σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, όταν η σύμβαση έχει συναφθεί με πρόσωπο το οποίο ασκεί εμπορικές ή επαγγελματικές δραστηριότητες στο έδαφος του κράτους μέλους κατοικίας του καταναλωτή ή κατευθύνει με οποιοδήποτε τρόπο τέτοιου είδους δραστηριότητες σε αυτό το κράτος μέλος ή σε διάφορα κράτη, συμπεριλαμβανομένου του εν λόγω κράτους μέλους, και η σύμβαση εμπίπτει στο πεδίο των εν λόγω δραστηριοτήτων.»
14      Κατά το άρθρο 18, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού:
«Αγωγή του καταναλωτή κατά του αντισυμβαλλομένου ασκείται είτε ενώπιον των δικαστηρίων του κράτους μέλους στο έδαφος του οποίου έχει την κατοικία του ο αντισυμβαλλόμενος είτε, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η κατοικία του αντισυμβαλλομένου, ενώπιον των δικαστηρίων του τόπου κατοικίας του καταναλωτή.»
Το γερμανικό δίκαιο
Ο GlüStV του 2012
15      Το άρθρο 1 της Staatsvertrag zum Glücksspielwesen in Deutschland (κρατικής συμφωνίας περί τυχερών παιγνίων στη Γερμανία), της 15ης Δεκεμβρίου 2011, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: GlüStV του 2012), η οποία συνήφθη μεταξύ των ομόσπονδων κρατών της Γερμανίας, ορίζει, στο σημείο 2, ότι ένας από τους σκοπούς της συμφωνίας αυτής είναι η διοχέτευση της ροπής του πληθυσμού προς τον στοιχηματισμό σε ρυθμισμένους και εποπτευόμενους διαύλους, μέσω της περιορισμένης προσφοράς τυχερών παιγνίων ως κατάλληλης εναλλακτικής επιλογής έναντι των άνευ αδείας τυχερών παιγνίων, καθώς και η αντιμετώπιση της ανάπτυξης και της διάδοσης των απαγορευόμενων τυχερών παιγνίων σε παράλληλες αγορές.
16      Το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 5, της GlüStV του 2012 προβλέπει τα ακόλουθα:
«1.      Δημόσια τυχερά παίγνια μπορούν να διοργανωθούν ή να πραγματοποιηθούν μόνο κατόπιν άδειας των αρμόδιων αρχών του ενδιαφερόμενου ομόσπονδου κράτους. Η διοργάνωση τυχερών παιγνίων χωρίς την εν λόγω άδεια (παράνομος στοιχηματισμός) και η συμμετοχή σε πληρωμές που αφορούν παράνομο στοιχηματισμό απαγορεύονται.
[...]
4.      Απαγορεύεται η διοργάνωση δημόσιων τυχερών παιγνίων στο διαδίκτυο.
5.      Κατά παρέκκλιση από την παράγραφο 4, τα ομόσπονδα κράτη μπορούν, προκειμένου να επιτύχουν καλύτερα τους σκοπούς του άρθρου 1, να επιτρέπουν την κατανομή και τη διενέργεια λαχειοφόρων αγορών καθώς και τη διοργάνωση και διενέργεια στοιχηματισμού σε αθλητικά γεγονότα στο διαδίκτυο [...]».
17      Σύμφωνα με το άρθρο 10, παράγραφοι 2 και 6, της GlüStV του 2012, η άδεια για λαχειοφόρους αγορές χορηγείται αποκλειστικώς σε παρόχους οι οποίοι τελούν υπό τον έλεγχο του Κράτους.
Ο γερμανικός αστικός κώδικας
18      Το άρθρο 134 του Bürgerliches Gesetzbuch (αστικού κώδικα), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: γερμανικός αστικός κώδικας), ορίζει ότι δικαιοπραξία η οποία αντίκειται σε απαγόρευση που επιβάλλεται διά νόμου είναι άκυρη εκτός εάν προβλέπεται άλλως από τον νόμο.
19      Κατά το άρθρο 812, παράγραφος 1, του γερμανικού αστικού κώδικα:
«Όποιος αποκτά οτιδήποτε από τρίτον άνευ νομίμου αιτίας λόγω της εκτελέσεως συμβάσεως από τρίτο ή καθ’ οιονδήποτε εις βάρος του τρόπο, υποχρεούται να το επιστρέψει.
[…]»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
20      Οι εναγόμενες της κύριας δίκης αποτελούν εταιρίες που εδρεύουν στη Μάλτα και παρέχουν υπηρεσίες διαδικτυακών τυχερών παιγνίων μέσω, ιδίως, της προσφοράς πρόσβασης σε εικονικά παιγνιομηχανήματα και σε διαδικτυακό στοιχηματισμό επί των αποτελεσμάτων κληρώσεων λαχειοφόρων αγορών, δυνάμει άδειας χορηγηθείσας από τη Maltese Gaming Authority (Αρχή Παιγνίων, Μάλτα). Οι δύο αυτές εταιρίες ασκούν τη δραστηριότητά τους, μεταξύ άλλων, προς τη γερμανική αγορά μέσω του ιστοτόπου τους.
21      Από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως και από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκύπτει ότι η γερμανική ρύθμιση προέβλεπε, έως την 1η Ιουλίου 2021, γενική απαγόρευση των διαδικτυακών τυχερών παιγνίων, με εξαίρεση, από το 2012, του αθλητικού και ιπποδρομιακού στοιχηματισμού καθώς και της κατανομής και της διενέργειας λαχειοφόρων αγορών, τη διοργάνωση των οποίων μπορούσαν, ωστόσο, να αναλάβουν αποκλειστικώς είτε νομικά πρόσωπα δημόσιου δικαίου είτε νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου όπου είχαν άμεση ή έμμεση αποφασιστική συμμετοχή νομικά πρόσωπα δημόσιου δικαίου. Κατά την ίδια αίτηση, παρά την εν λόγω απαγόρευση, «[σ]τη Γερμανία, απαντούν παντού παιγνιομηχανήματα, τόσο σε αίθουσες τυχερών παιγνίων όσο και σε εστιατόρια καθώς και σε πολλά καζίνο».
22      Όσον αφορά τον διαδικτυακό στοιχηματισμό επί των αποτελεσμάτων κληρώσεων λαχειοφόρων αγορών (στο εξής: δευτερεύουσες κληρώσεις), από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι, κατά τη γερμανική νομοθεσία που έχει εφαρμογή στη διαφορά της κύριας δίκης, όπως η νομοθεσία αυτή έχει ερμηνευθεί από τα γερμανικά δικαστήρια, οι δευτερεύουσες κληρώσεις θεωρούνται απλώς διαδικτυακά στοιχήματα τα οποία εμπίπτουν, επομένως, στο πεδίο εφαρμογής της γενικής απαγόρευσης των διαδικτυακών τυχερών παιγνίων.
23      Στο ανωτέρω πλαίσιο, πρόσωπο που είχε τη συνήθη διαμονή του στη Γερμανία (στο εξής: αρχικός παίκτης) έκανε χρήση των υπηρεσιών των εναγομένων της κύριας δίκης κατά το χρονικό διάστημα από τις 5 Ιουνίου 2019 έως τις 12 Ιουλίου 2021.
24      Όπως προκύπτει, κατόπιν αιτήματος παροχής διευκρινίσεων που του απηύθυνε το Δικαστήριο στις 15 Απριλίου 2024 βάσει του άρθρου 101, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, από την απάντηση του Prim’Awla tal-Qorti Ċivil (πρώτου τμήματος του πολιτικού δικαστηρίου, Μάλτα), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, σύμφωνα με τους γενικούς όρους οι οποίοι διέπουν τη σύμβαση που συνήφθη μεταξύ του αρχικού παίκτη και των εναγομένων της κύριας δίκης, η επίμαχη συμβατική σχέση διέπεται από το μαλτέζικο δίκαιο. Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 6, παράγραφος 2, του κανονισμού Ρώμη Ι, στη συγκεκριμένη σχέση συμβατική εφαρμογή έχει το γερμανικό δίκαιο. Συναφώς, κατά το δικαστήριο αυτό, σύμφωνα με το εν λόγω δίκαιο και λαμβανομένης υπόψη της γενικής απαγόρευσης των διαδικτυακών τυχερών παιγνίων που προβλεπόταν κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης στη γερμανική νομοθεσία, η σύμβαση μεταξύ του ως άνω παίκτη με τις εναγόμενες εταιρίες της κύριας δίκης έπρεπε, βάσει του άρθρου 812 του γερμανικού αστικού κώδικα, να θεωρηθεί άκυρη.
25      Στηριζόμενος στο ανωτέρω άρθρο του γερμανικού αστικού κώδικα, ο εν λόγω παίκτης άσκησε, ενώπιον του Landgericht Erfurt (πρωτοδικείου Erfurt, Allemagne), αγωγή κατά των εναγομένων της κύριας δίκης, με αίτημα την επιστροφή των απολεσθέντων ποσών κατά το επίμαχο χρονικό διάστημα. Ενόσω η διαδικασία ήταν ακόμη εκκρεμής, ο ίδιος παίκτης, με σύμβαση συναφθείσα στις 21 Νοεμβρίου 2021, εκχώρησε τα δικαιώματα που απέρρεαν από την εν λόγω συμβατική σχέση στην ενάγουσα της κύριας δίκης, η οποία, με τη σειρά της, άσκησε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου αγωγή κατά των εναγομένων της κύριας δίκης με αίτημα την είσπραξη από την ίδια των ποσών που είχε χάσει ο αρχικός παίκτης. Σύμφωνα με τις δηλώσεις των εναγομένων της κύριας δίκης κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου, ο αρχικός παίκτης παραιτήθηκε μεταγενέστερα από την αγωγή που είχε ασκήσει ενώπιον του Landgericht Erfurt (πρωτοδικείου Erfurt).
26      Η ενάγουσα της κύριας δίκης υποστηρίζει ότι οι εναγόμενες της κύριας δίκης, καθόσον διέθεταν αποκλειστικώς άδεια η οποία είχε χορηγηθεί στη Μάλτα, παρείχαν παράνομα τις επίμαχες στην κύρια δίκη υπηρεσίες στον αρχικό παίκτη. Η παρανομία αυτή συνεπάγεται την ακυρότητα της σύμβασης που συνήφθη μεταξύ των εναγομένων και του αρχικού παίκτη.
27      Οι εναγόμενες της κύριας δίκης θεωρούν, από πλευράς τους, ότι, κατά παράβαση της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών που κατοχυρώνεται στο άρθρο 56 ΣΛΕΕ, ήταν αδύνατο για τις ίδιες να λάβουν από τη Γερμανία προηγούμενη έγκριση παροχής υπηρεσιών εικονικών παιγνιομηχανημάτων και συμμετοχής σε δευτερεύουσες διαδικτυακές κληρώσεις. Συνεπώς, παράνομη είναι η συναφής απαγόρευση και όχι η παροχή των επίμαχων στην κύρια δίκη υπηρεσιών. Επιπλέον, ο αρχικός παίκτης ενήργησε «καταχρηστικώς και κακόπιστα».
28      Η ενάγουσα της κύριας δίκης αμφισβητεί την ανωτέρω επιχειρηματολογία και επικαλείται επ’ αυτού το γεγονός ότι, κατά τη νομολογία των ανώτερων περιφερειακών δικαστηρίων της Γερμανίας, τέτοια επιχειρήματα ουδέποτε έγιναν δεκτά σε υποθέσεις με αντικείμενο αξιώσεις επιστροφής στοιχηματισθέντων ποσών οι οποίες προβάλλονται από χρήστες υπηρεσιών όπως οι επίμαχες στην κύρια δίκη.
29      Το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς το αν η ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης από τα γερμανικά δικαστήρια θεμελιώνει δικαιολογημένο περιορισμό της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών από επιχειρηματίες όπως οι εναγόμενες της κύριας δίκης.
30      Όσον αφορά, αφενός, τα διαδικτυακά τυχερά παίγνια, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατά τα τέλη του 2019, τα ομόσπονδα κράτη συμφώνησαν να τροποποιηθεί η GlüStV του 2012 προκειμένου να καταστεί δυνατή η απόκτηση άδειας διαδικτυακών τυχερών παιγνίων και, ειδικότερα, η απόκτηση άδειας «για την κατανομή και τη διενέργεια λαχειοφόρων αγορών, τη διοργάνωση, τη διενέργεια και την κατανομή στοιχηματισμού σε αθλητικά και ιππικά γεγονότα καθώς και τη διοργάνωση και τη κατανομή διαδικτυακών παιγνίων καζίνο, παιγνίων εικονικών παιγνιομηχανημάτων και διαδικτυακού πόκερ». Το σχέδιο της εν λόγω τροποποίησης του ρυθμιστικού πλαισίου κοινοποιήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
31      Λαμβανομένης υπόψη της μεταβολής του ρυθμιστικού πλαισίου, οι επικεφαλής των πρωθυπουργικών γραφείων των ομόσπονδων κρατών και η Γερουσία εξέδωσαν εγκύκλιο που αφορούσε τη διοργάνωση τυχερών παιγνίων κατά τη διάρκεια μεταβατικής περιόδου η οποία εκτεινόταν έως την 1η Ιουλίου 2021. Κατά την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, η εγκύκλιος αυτή διευκρινίζει ότι, «[έ]ως τις 30 Ιουνίου 2021, η καταστολή της προσφοράς μη επιτρεπόμενων παιγνίων θα επικεντρωθεί στους παρόχους για τους οποίους μπορεί να προβλεφθεί ότι θα επιδιώξουν επίσης να εκφύγουν ενδεχόμενης μελλοντικής ρύθμισης».
32      Στο πλαίσιο αυτό, οι ανώτατες εποπτικές αρχές τυχερών παιγνίων των ομόσπονδων κρατών ανακοίνωσαν την έκδοση κοινών κατευθυντήριων γραμμών σύμφωνα με τις οποίες, δεδομένης της τροποποίησης της νομοθεσίας από 1ης Ιουλίου 2021, «η προσφορά δυνατότητας πρόσβασης σε εικονικά παιγνιομηχανήματα και σε διαδικτυακό πόκερ, η οποία επί του παρόντος δεν είναι επιλέξιμη για τη χορήγηση άδειας –η κατανομή και η διοργάνωσή τους–, είναι, γενικώς, μεταξύ των στοιχείων που δεν θα λαμβάνονται υπόψη κατά την επιβολή του νόμου περί τυχερών παιγνίων», υπό την επιφύλαξη της πλήρωσης ορισμένων προϋποθέσεων προβλεπόμενων στις εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές.
33      Συναφώς, οι εναγόμενες της κύριας δίκης υποστηρίζουν ότι είναι αδύνατο να γίνει δεκτή η δικαιολόγηση της προηγούμενης γενικής απαγόρευσης των διαδικτυακών παιγνίων καζίνο υπό το πρίσμα των σκοπών που επιδιώκει η GlüStV του 2012, κατά το μέτρο που τα ίδια τα ομόσπονδα κράτη, ενόψει της τροποποίησης του ρυθμιστικού πλαισίου κατά τις προηγούμενες σκέψεις και στο πλαίσιο της κοινοποίησης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή του σχεδίου τροποποίησης της GlüStV, «κατέστησαν σαφές ότι οι σκοποί της εν λόγω συμφωνίας μπορούν να υλοποιηθούν με μια ηπιότερη παρέμβαση στο σύστημα της προηγούμενης επίσημης άδειας», τούτο δε προτού η τροποποίηση της σχετικής κανονιστικής ρύθμισης τεθεί σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2021, λαμβανομένων υπόψη των μέτρων για τη μεταβατική περίοδο που μνημονεύεται στη σκέψη 31 της παρούσας αποφάσεως.
34      Όσον αφορά, αφετέρου, τις δευτερεύουσες κληρώσεις, το αιτούν δικαστήριο σημειώνει ότι, από το 2017, τα γερμανικά δικαστήρια «δεν έχουν αποφανθεί επί του ζητήματος εάν η κρατική συγκέντρωση (μονοπώλιο κληρώσεων) είναι δικαιολογημένη». Κατά συνέπεια, το αιτούν δικαστήριο δεν αντιλαμβάνεται για ποιον λόγο, στην περίπτωση μιας υπηρεσίας που είναι πανομοιότυπη για τον καταναλωτή, υφίσταται διάκριση μεταξύ, αφενός, του στοιχηματισμού, ενώπιον κρατικού παρόχου, επί των αποτελεσμάτων κλήρωσης λαχειοφόρου αγοράς διοργανωθείσας από το Κράτος και, αφετέρου, του στοιχηματισμού, ενώπιον ιδιώτη παρόχου που εμπίπτει στο καθεστώς άλλου κράτους μέλους, επί των αποτελεσμάτων της ίδιας κλήρωσης.
35      Υπό τις περιστάσεις αυτές, το Prim’Awla tal-Qorti Ċivili (πρώτο τμήμα του πολιτικού δικαστηρίου) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Έχει το άρθρο 56 ΣΛΕΕ την έννοια ότι η παραβίαση της αρχής της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών μέσω της γενικής απαγόρευσης εικονικών παιγνιομηχανημάτων στο κράτος μέλος του καταναλωτή (χώρα προορισμού) που έχει επιβληθεί έναντι επιχειρήσεων λειτουργίας διαδικτυακών καζίνο οι οποίες έχουν λάβει άδεια και υπόκεινται σε νομοθετικές ρυθμίσεις στο κράτος προελεύσεώς τους (Μάλτα) δεν μπορεί να δικαιολογηθεί από υπέρτερους λόγους δημόσιου συμφέροντος,
–        στην περίπτωση που το κράτος μέλος προορισμού επιτρέπει ταυτοχρόνως σε ιδιώτες παρόχους τη διεξαγωγή παρόμοιων παιγνίων στο εσωτερικό καταστημάτων που διαθέτουν αδειοδοτημένα παιγνιομηχανήματα, σε καταστήματα ηλεκτρονικών παιχνιδιών και εστιατόρια, καθώς και εντατική δραστηριότητα τυχερών παιγνίων σε καζίνο που εδρεύουν στο έδαφός του και αδειοδοτημένες δραστηριότητες εθνικών κληρώσεων σε περισσότερα από 20 000 πρακτορεία τα οποία απευθύνονται στο κοινό, και επίσης
–        επιτρέπει τη διενέργεια αδειοδοτημένων διαδικτυακών παιγνίων από ιδιώτες διοργανωτές παιγνίων στοιχηματισμού σε αθλητικά γεγονότα και σε ιπποδρομίες καθώς και σε άλλους ιδιώτες πράκτορες διαδικτυακών κληρώσεων οι οποίοι πωλούν τα προϊόντα των εθνικών κληρώσεων και άλλων αδειοδοτημένων κληρώσεων,
ενώ, αντίθετα, το ίδιο αυτό κράτος μέλος –κατά παράβαση της νομολογίας που απορρέει από τις αποφάσεις [της 19ης Οκτωβρίου 2016, Deutsche Parkinson Vereinigung (C-148/15, EU:C:2016:776, σκέψη 35)], [της 8ης Σεπτεμβρίου 2010, Stoß κ.λπ. (C-316/07, C‑358/07 έως C-360/07, C-409/07 και C-410/07, EU:C:2010:504)] και [της 13ης Νοεμβρίου 2003, Lindman (C-42/02, EU:C:2003:613)]– δεν έχει, προφανώς, παράσχει επιστημονικά αποδεικτικά στοιχεία από τα οποία να προκύπτει ότι τα συγκεκριμένα παίγνια ενέχουν ιδιαίτερους κινδύνους οι οποίοι σχετίζονται σημαντικά με την επίτευξη των στόχων που επιδιώκονται με τη ρύθμισή του, ιδίως δε την αποτροπή των παιγνίων που προκαλούν προβλήματα, και
ότι λαμβανομένων υπόψη των συγκεκριμένων κινδύνων η απαγόρευση μόνο των εικονικών παιγνιομηχανημάτων –και όχι πάσας προσφοράς αδειοδοτημένων παιγνίων
μέσω εικονικών και σταθερών παιγνιομηχανημάτων– μπορεί να θεωρηθεί ως πρόσφορη, αναπόφευκτη και αναλογική για την επίτευξη των σκοπών της ρύθμισης;
2)      Έχει το άρθρο 56 ΣΛΕΕ την έννοια ότι αντίκειται στην εφαρμογή της γενικής απαγόρευσης των διαδικτυακών τυχερών παιγνίων καζίνο που περιέχεται στο άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 4, [της GlüStV του 2012], εφόσον [η συμφωνία αυτή], κατά το άρθρο [της] 1, δεν αποσκοπεί στην καθολική απαγόρευση των τυχερών παιγνίων αλλά στην […] “διοχέτευση της ροπής του πληθυσμού προς τον στοιχηματισμό σε ρυθμισμένους και εποπτευόμενους διαύλους καθώς και στην αντιμετώπιση της ανάπτυξης και της διάδοσης των άνευ αδείας τυχερών παιγνίων σε παράλληλες αγορές” και λαμβανομένου υπόψη ότι υπάρχει αξιοσημείωτη ζήτηση για εικονικά παιγνιομηχανήματα από τους παίκτες;
3)      Έχει το άρθρο 56 ΣΛΕΕ την έννοια ότι δεν μπορεί να επιβληθεί γενική απαγόρευση της προσφοράς διαδικτυακών παιγνίων καζίνο εφόσον:
–        οι κυβερνήσεις σε όλα τα ομόσπονδα κράτη του εν λόγω κράτους μέλους έχουν ήδη συμφωνήσει ότι οι κίνδυνοι τους οποίους συνεπάγεται η εν λόγω προσφορά διαδικτυακών τυχερών παιγνίων μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικότερα μέσω ενός συστήματος προηγούμενης επίσημης έγκρισης και όχι μέσω της πλήρους απαγόρευσης και
–        έχουν ήδη συντάξει και συμφωνήσει επί ενός μελλοντικού ρυθμιστικού πλαισίου μέσω της αντίστοιχης κρατικής συμφωνίας η οποία αντικαθιστά την πλήρη απαγόρευση με ένα σύστημα προηγούμενης έγκρισης,
–        και εν αναμονή αυτής της μελλοντικής ρυθμίσεως έχουν αποφασίσει να αποδέχονται την αντίστοιχη προσφορά τυχερών παιγνίων χωρίς να έχει ληφθεί άδεια από τις γερμανικές αρχές υπό την προϋπόθεση της συμμόρφωσής τους προς ορισμένες απαιτήσεις μέχρι την έκδοση των αδειών από τις γερμανικές αρχές,
μολονότι κατά την [απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2010, Winner Wetten, (C-409/06, EU:C:2010:503),] η εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης δεν μπορεί να ανασταλεί προσωρινώς;
4)      Έχει το άρθρο 56 ΣΛΕΕ την έννοια ότι ένα κράτος μέλος (προορισμού) δεν μπορεί να δικαιολογήσει τη θέσπιση εθνικής νομοθετικής ρύθμισης για υπέρτερους λόγους δημόσιου συμφέροντος, στην περίπτωση που:
–        η ρύθμιση αυτή απαγορεύει στους καταναλωτές τον διασυνοριακό στοιχηματισμό, ο οποίος καλύπτεται από άδεια σε άλλο κράτος μέλος (προελεύσεως), επί των αποτελεσμάτων κληρώσεων αδειοδοτημένων λαχειοφόρων αγορών στο κράτος μέλος προορισμού, οι οποίες επιτρέπονται και ρυθμίζονται νομοθετικώς στο κράτος αυτό, εφόσον
–        οι λαχειοφόροι αγορές υπόκεινται σε άδεια στο κράτος μέλος προορισμού και η νομοθετική ρύθμιση αποσκοπεί στην προστασία των παικτών και των ανηλίκων και
–        η ρύθμιση του αδειοδοτημένου στοιχηματισμού επί των αποτελεσμάτων κληρώσεων στο κράτος μέλος προέλευσης αποσκοπεί επίσης στην προστασία των παικτών και των ανηλίκων και παρέχει το ίδιο επίπεδο προστασίας με τη ρύθμιση των λαχειοφόρων αγορών στο κράτος προορισμού;
5)      Έχει το άρθρο 56 ΣΛΕΕ την έννοια ότι ο κανόνας αυτός αντιτίθεται στην ανάκτηση απολεσθέντων ποσών στο πλαίσιο της συμμετοχής σε (δευτερεύουσες) κληρώσεις, η οποία στηρίζεται στην προβαλλόμενη ακυρότητα των δικαιοπραξιών λόγω της απουσίας άδειας στο κράτος μέλος του καταναλωτή, εφόσον:
–        δεν προβλέπεται από τον νόμο τέτοιου είδους άδεια για (δευτερεύουσες) κληρώσεις από ιδιώτες παρόχους,
–        και η παράλειψη αυτή δικαιολογείται από τα εθνικά δικαστήρια λόγω της φερόμενης διαφοράς μεταξύ του στοιχηματισμού ενώπιον κρατικού πάροχου επί των αποτελεσμάτων κλήρωσης λαχειοφόρου αγοράς η οποία διοργανώνεται από το Κράτος και του στοιχηματισμού ενώπιον ιδιώτη παρόχου επί των αποτελεσμάτων κλήρωσης κρατικής λαχειοφόρου αγοράς;
6)      Έχει το άρθρο 56 ΣΛΕΕ την έννοια ότι αντιτίθεται στην ανάκτηση των απολεσθέντων ποσών στο πλαίσιο της συμμετοχής σε (δευτερεύουσες) κληρώσεις, η οποία στηρίζεται στην προβαλλόμενη ακυρότητα των δικαιοπραξιών λόγω της απουσίας άδειας στο κράτος μέλος του καταναλωτή εφόσον:
–        δεν προβλέπεται από τον νόμο τέτοιου είδους άδεια για (δευτερεύουσες) κληρώσεις από ιδιώτες παρόχους,
–        και η παράλειψη αυτή υπέρ των διοργανωτών κρατικών λαχιοφόρων αγορών δικαιολογείται από τα εθνικά δικαστήρια λόγω της φερόμενης διαφοράς μεταξύ του στοιχηματισμού ενώπιον κρατικού πάροχου επί των αποτελεσμάτων κλήρωσης λαχειοφόρου αγοράς η οποία διοργανώνεται από το Κράτος και του στοιχηματισμού ενώπιον ιδιώτη παρόχου επί των αποτελεσμάτων κλήρωσης
της ίδιας κρατικής λαχειοφόρου αγοράς;
7)      Έχει το άρθρο 56 ΣΛΕΕ και η απαγόρευση κατάχρησης δικαιώματος ([απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, Kratzer (C-423/15, EU:C:2016:604)]) την έννοια ότι αντιτίθενται στην άσκηση αγωγής προς ανάκτηση των απολεσθέντων ποσών η οποία στηρίζεται στην απουσία άδειας από τις γερμανικές αρχές και στον αδικαιολόγητο πλουτισμό εφόσον ο διοργανωτής έχει λάβει άδεια και εποπτεύεται από τις αρχές άλλου κράτους μέλους και τα κέρδη και οι αξιώσεις του παίκτη είναι εξασφαλισμένες από το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο έχει την έδρα του ο διοργανωτής;»
Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
36      Με έγγραφο της 5ης Ιανουαρίου 2026, το οποίο περιήλθε στο Δικαστήριο στις 15 Ιανουαρίου 2026, το αιτούν δικαστήριο διαβίβασε τις παρατηρήσεις των εναγομένων της κύριας δίκης επί των προτάσεων του γενικού εισαγγελέα της 4ης Σεπτεμβρίου 2025.
37      Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά το άρθρο 252, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ, ο γενικός εισαγγελέας διατυπώνει δημοσίως, με πλήρη αμεροληψία και ανεξαρτησία, αιτιολογημένες προτάσεις επί των υποθέσεων οι οποίες, σύμφωνα με τον Οργανισμό του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιτάσσουν την παρέμβασή του. Το Δικαστήριο δεν δεσμεύεται ούτε από τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα ούτε από την αιτιολογία βάσει της οποίας αυτός καταλήγει στις εν λόγω προτάσεις (απόφαση της 29ης Ιανουαρίου 2026, Κελάδης I και Κελάδης II, C-72/24 και C-73/24, EU:C:2026:51, σκέψη 63 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
38      Σημειώνεται επίσης, στο ίδιο πλαίσιο, ότι ο Οργανισμός του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ο Κανονισμός Διαδικασίας δεν προβλέπουν δυνατότητα των διαδίκων ή των ενδιαφερομένων κατά την έννοια του άρθρου 23 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διατυπώνουν παρατηρήσεις προς απάντηση στις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα. Η διαφωνία οποιουδήποτε από τους διαδίκους ή τους ενδιαφερομένους με τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα, όποια και αν είναι τα ζητήματα που εξετάζει ο γενικός εισαγγελέας με τις προτάσεις του, δεν συνιστά, συνεπώς, αυτή και μόνη επαρκή λόγο για την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας (απόφαση της 29ης Ιανουαρίου 2026, Κελάδης I και Κελάδης II, C-72/24 και C-73/24, EU:C:2026:51, σκέψη 64 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
39      Εν προκειμένω, μολονότι δεν ζητούν ρητώς την επανάληψη της έγγραφης ή της προφορικής διαδικασίας ενώπιον του Δικαστηρίου, οι εναγόμενες της κύριας δίκης προβάλλουν, στο σημείο 9.4 των παρατηρήσεών τους, οι οποίες μνημονεύονται στη σκέψη 36 της παρούσας αποφάσεως, ότι δεν είχαν τη δυνατότητα ούτε κατά τη διαδικασία ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου ούτε κατά τη διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου να τοποθετηθούν επί του νομικού ζητήματος που αποτελεί αντικείμενο των προτάσεων του γενικού εισαγγελέα, ήτοι επί του ζητήματος αν η προβαλλόμενη παραβίαση του δικαίου της Ένωσης πρέπει να θεωρηθεί πρόδηλη υπό τις περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης.
40      Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά το άρθρο 83 του Κανονισμού Διαδικασίας, το Δικαστήριο μπορεί, οποτεδήποτε, αφού ακούσει τον γενικό εισαγγελέα, να διατάξει την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας, ιδίως αν κρίνει ότι δεν έχει διαφωτιστεί επαρκώς ή όταν ένας διάδικος, μετά τη λήξη της διαδικασίας αυτής, επικαλείται νέο πραγματικό περιστατικό δυνάμενο να ασκήσει αποφασιστική επιρροή επί της αποφάσεως του Δικαστηρίου ή, ακόμη, όταν, προς επίλυση της διαφοράς, το Δικαστήριο χρειάζεται να στηριχθεί σε επιχείρημα επί του οποίου δεν διεξήχθη συζήτηση μεταξύ των διαδίκων ή των ενδιαφερομένων κατά την έννοια του άρθρου 23 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
41      Εν προκειμένω, το Δικαστήριο διαθέτει όλα τα αναγκαία στοιχεία προκειμένου να δώσει απάντηση στα προδικαστικά ερωτήματα τα οποία υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο. Επιπλέον, από τις παρατηρήσεις των εναγομένων της κύριας δίκης, οι οποίες μνημονεύονται στη σκέψη 36 της παρούσας αποφάσεως δεν προκύπτει κανένα νέο πραγματικό περιστατικό δυνάμενο να ασκήσει αποφασιστική επιρροή επί της αποφάσεως που καλείται να εκδώσει το Δικαστήριο στην υπό κρίση υπόθεση.
42      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, αποφαίνεται ότι δεν απαιτείται να διαταχθεί η επανάληψη της προφορικής διαδικασίας.
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του παραδεκτού
43      Η Γερμανική και η Ιταλική Κυβέρνηση αμφισβητούν το παραδεκτό της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως. Από πλευράς της, η Μαλτέζικη Κυβέρνηση αμφισβητεί το παραδεκτό του πρώτου έως και του τέταρτου προδικαστικού ερωτήματος.
44      Συναφώς, η Γερμανική Κυβέρνηση θεωρεί, κατ’ ουσίαν, ότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως ενέχει κενά, καθόσον δεν παρέχει τα αναγκαία στοιχεία προκειμένου να καταστεί δυνατό για το Δικαστήριο τόσο το να κατανοήσει το πλαίσιο της υπόθεσης της κύριας δίκης όσο και το να βεβαιωθεί ότι εφαρμοστέο δίκαιο είναι το γερμανικό δίκαιο. Επιπλέον, η Γερμανική Κυβέρνηση επικαλείται την εφαρμογή του άρθρου56Α του μαλτέζικου νόμου περί τυχερών παιγνίων, το οποίο «καθιστά παράνομες [...] τις αγωγές που ασκούνται ενώπιον μαλτέζικων δικαστηρίων κατά των παρόχων υπηρεσιών τυχερών παιγνίων που κατέχουν άδεια χορηγηθείσα στη Μάλτα». Πλην όμως, κατά το μέτρο που ο νόμος αυτός, εφόσον έχει εφαρμογή εν προκειμένω, είναι σύμφωνος με το δίκαιο της Ένωσης, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν είναι λυσιτελής για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης.
45      Η Ιταλική Κυβέρνηση επικαλείται, μεταξύ άλλων, την απόφαση της 11ης Μαρτίου 1980, Foglia (104/79, EU:C:1980:73), με την οποία το Δικαστήριο έκρινε εαυτό αναρμόδιο να αποφανθεί επί αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως για τον λόγο ότι οι διάδικοι της κύριας δίκης στόχευαν στην αποδοκιμασία του γαλλικού φορολογικού καθεστώτος σχετικά με τους οίνους τύπου vins de liqueur (ηδύποτων) μέσω διαδικασίας κινηθείσας ενώπιον ιταλικού δικαστηρίου και συμφωνούσαν ως προς το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Η εν λόγω κυβέρνηση σημειώνει, εν προκειμένω, ότι, αφενός, η αγωγή προς επιστροφή ασκήθηκε ενώπιον μαλτέζικου δικαστηρίου κατόπιν εκχώρησης της απαίτησης επιστροφής, ενώ τα γερμανικά δικαστήρια έχουν κάνει επανειλημμένως δεκτές αντίστοιχες αξιώσεις και, αφετέρου, οι διάδικοι της κύριας δίκης ζήτησαν «από κοινού» την υποβολή αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, με την ενάγουσα της κύριας δίκης να ισχυρίζεται ότι η παραπομπή αυτή είναι αναγκαία προς τον σκοπό «της επίτευξης ασφάλειας δικαίου και νομικής σαφήνειας όσον αφορά το επιχειρηματικό της μοντέλο». Πλην όμως, η ίδια κυβέρνηση υπενθυμίζει, κάνοντας ειδική μνεία συναφώς στην απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2007, ZF Zefeser (C-62/06, EU:C:2007:811, σκέψη 15), ότι η αποστολή του Δικαστηρίου δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ δεν συνίσταται στη διατύπωση συμβουλευτικών γνωμών επί γενικών ή υποθετικών ζητημάτων.
46      Επιπλέον, ένα μαλτέζικο δικαστήριο δεν είναι σε θέση να εκτιμήσει καταλληλότερα τους σκοπούς τους οποίους επιδιώκει η γερμανική νομοθεσία περί τυχερών παιγνίων ή τα πρόσφορα μέσα για την προστασία των σκοπών αυτών. Ειδικότερα, όπως προκύπτει από την απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 2015, Stanley International Betting και Stanleybet Malta (C-463/13, EU:C:2015:25, σκέψη 51), η ρύθμιση των τυχερών παιγνίων καταλέγεται στους τομείς εκείνους όπου παρατηρούνται μεταξύ των κρατών μελών σημαντικές διαφορές ηθικής, θρησκευτικής και πολιτιστικής φύσεως. Όσον αφορά την εφαρμογή της εθνικής «κλίμακας αξιών» για την οποία κάνει λόγο η νομολογία αυτή, αρμόδιο είναι μόνον το δικαστήριο του κράτους μέλους της οικείας ρύθμισης. Σε κάθε περίπτωση, κατά την εφαρμογή του γερμανικού δικαίου, το αιτούν δικαστήριο οφείλει κατά κύριο λόγο να ανατρέχει στην ερμηνεία του δικαίου αυτού από τα γερμανικά δικαστήρια, τα οποία έχουν επανειλημμένως κρίνει ότι οι περιορισμοί που απορρέουν από τη γερμανική νομοθεσία σχετικά με την παροχή υπηρεσιών τυχερών παιγνίων είναι σύμφωνοι με τους στόχους που έχουν τεθεί από τον Γερμανό νομοθέτη.
47      Η Μαλτέζικη Κυβέρνηση επικαλείται, μεταξύ άλλων, τις αποφάσεις της 16ης Δεκεμβρίου 1981, Foglia (244/80, EU:C:1981:302), και της 21ης Ιανουαρίου 2003, Bacardi-Martini και Cellier des Dauphins (C-318/00, EU:C:2003:41), τονίζοντας, αφενός, τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τις κατασκευασμένες ένδικες διαφορές και, αφετέρου, τη νομολογία που επιτάσσει να προκύπτει με ιδιαίτερη σαφήνεια από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως η ανάγκη ενός δικαστηρίου κράτους μέλους να αποφανθεί επί της συμβατότητας με το δίκαιο της Ένωσης του δικαίου ενός άλλου κράτους μέλους, προκειμένου το Δικαστήριο να κάνει δεκτή την αίτηση αυτή. Η ίδια κυβέρνηση υποστηρίζει, ειδικότερα, ότι το αιτούν δικαστήριο δεν δικαιολόγησε επαρκώς τη συγκεκριμένη ανάγκη στην υπόθεση της κύριας δίκης ως προς το πρώτο, το δεύτερο, το τρίτο και το τέταρτο ερώτημα.
48      Από πλευράς της, η Επιτροπή, επισημαίνοντας ότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως εμφανίζει κενά, υπογραμμίζει, αφενός, ότι δεν συνιστά αφ’ εαυτής κατάχρηση η άσκηση ένδικου βοηθήματος ενώπιον δικαστηρίου το οποίο ο προσφεύγων θεωρεί ότι είναι πιθανότερο να κάνει χρήση της δυνατότητας που του παρέχει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ. Αφετέρου, φαίνεται να υφίσταται πραγματική διαφορά μεταξύ των διαδίκων της κύριας δίκης ενώ, παράλληλα, η συμβατότητα με το άρθρο 56 ΣΛΕΕ της γερμανικής νομοθεσίας, του οποίου το περιεχόμενο δεν αμφισβητείται, συνιστά σαφώς σημαντικό ζήτημα για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης, εφόσον η συγκεκριμένη ρύθμιση έχει εφαρμογή εν προκειμένω.
49      Υπενθυμίζεται, κατά πρώτον, ότι, μολονότι τα εθνικά δικαστήρια είναι ελεύθερα να υποβάλουν προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο σε οποιοδήποτε στάδιο της ενώπιόν τους διαδικασίας και μολονότι εναπόκειται στα ίδια να εκτιμήσουν, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της υπόθεσης της οποίας έχουν επιληφθεί, τόσο την ανάγκη υποβολής αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως για την έκδοση της δικής τους απόφασης όσο και τη λυσιτέλεια των ερωτημάτων που απευθύνουν στο Δικαστήριο, εντούτοις η αναγκαιότητα να δοθεί χρήσιμη για τα εν λόγω δικαστήρια ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης επιτάσσει τον καθορισμό από τα ίδια του πραγματικού και κανονιστικού πλαισίου εντός του οποίου εντάσσονται τα οικεία ερωτήματα ή, τουλάχιστον, την επεξήγηση των σχετικών παραδοχών ως προς τα πραγματικά περιστατικά [διάταξη της 25ης Μαρτίου 2022, IP κ.λπ. (Διαπίστωση του υποστατού των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης), C-609/21, EU:C:2022:232, σκέψη 21 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
50      Τούτου λεχθέντος, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι το Δικαστήριο μπορεί να κρίνει ως απαράδεκτη μια αίτηση προδικαστικής αποφάσεως μόνον εφόσον είναι πρόδηλο ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, εφόσον το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσεως ή εφόσον το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει λυσιτελή απάντηση στα ερωτήματα τα οποία του έχουν υποβληθεί. Ωστόσο, δεν απαιτείται από το αιτούν δικαστήριο, προτού υποβάλει αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στο Δικαστήριο, να εκθέσει το σύνολο των πραγματικών διαπιστώσεων και των νομικών εκτιμήσεων στις οποίες οφείλει να προβεί στο πλαίσιο της δικαιοδοτικής του αποστολής. Ειδικότερα, αρκεί να προκύπτουν από την απόφαση περί παραπομπής το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης καθώς και τα κύρια ζητήματα από απόψεως ενωσιακού δικαίου [πρβλ. διάταξη της 25ης Μαρτίου 2022, IP κ.λπ. (Διαπίστωση του υποστατού των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης), C-609/21, EU:C:2022:232, σκέψεις 24 και 25 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
51      Στο πλαίσιο αυτό, σημειώνεται ότι, όπως καταγράφεται στη σκέψη 24 της παρούσας αποφάσεως, με την απάντησή του στην αίτηση παροχής διευκρινίσεων που του απηύθυνε το Δικαστήριο, το αιτούν δικαστήριο, μεταξύ άλλων, ανέφερε τα στοιχεία βάσει των οποίων έκρινε ότι το γερμανικό δίκαιο έχει εφαρμογή στη διαφορά της κύριας δίκης και διευκρίνισε τη μη εφαρμογή στη συγκεκριμένη υπόθεση του μαλτέζικου νόμου περί τυχερών παιγνίων.
52      Επομένως, εν προκειμένω, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που παρέχονται από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, όπως επιβεβαιώθηκαν και διευκρινίστηκαν στο πλαίσιο της απάντησης του αιτούντος δικαστηρίου επί του αιτήματος παροχής διευκρινίσεων, δεν προκύπτει προδήλως ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης δεν έχει σχέση με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης ή ότι το ζήτημα το οποίο καλείται να επιλύσει το αιτούν δικαστήριο είναι υποθετικής φύσεως. Επιπλέον, το Δικαστήριο διαθέτει τα αναγκαία πραγματικά και νομικά στοιχεία προκειμένου να δώσει λυσιτελή απάντηση στα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα.
53      Ειδικότερα, αφενός, κανένα στοιχείο της δικογραφίας που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο δεν καθιστά δυνατό να αμφισβητηθεί η εφαρμογή του γερμανικού δικαίου για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης.
54      Βάσει του άρθρου 6, παράγραφος 1, του κανονισμού Ρώμη Ι, σύμβαση που συνάπτεται μεταξύ καταναλωτή και επαγγελματία διέπεται από το δίκαιο της χώρας όπου ο καταναλωτής έχει τη συνήθη διαμονή του, υπό την επιφύλαξη ότι τηρούνται οι προϋποθέσεις της διάταξης αυτής, ήτοι ότι ο επαγγελματίας ασκεί τη δραστηριότητά του στη χώρα στην οποία ο καταναλωτής έχει τη συνήθη διαμονή του ή ότι, με οποιοδήποτε μέσο, κατευθύνει την εν λόγω δραστηριότητα στη συγκεκριμένη χώρα ή σε περισσότερες χώρες, μεταξύ των οποίων και η χώρα αυτή, και ότι η σύμβαση εμπίπτει στο πεδίο της οικείας δραστηριότητας (διάταξη της 14ης Μαρτίου 2024, N1 Interactive, C-429/22, EU:C:2024:245, σκέψη 26 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Εν προκειμένω, δεν αμφισβητείται ότι ο αρχικός παίκτης είχε τη συνήθη διαμονή του στη Γερμανία, χώρα προς την οποία οι εναγόμενες της κύριας δίκης κατηύθυναν τη δραστηριότητα της παροχής υπηρεσιών διαδικτυακών τυχερών παιγνίων. Επομένως, η σύμβαση που συνήφθη μεταξύ του παίκτη και των εναγομένων διέπεται από το γερμανικό δίκαιο.
55      Όπως υπογράμμισε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 30 των προτάσεών του, η εκτίμηση αυτή δεν ανατρέπεται από τη μεταγενέστερη εκχώρησης της απαίτησης του παίκτη, δεδομένου ότι δεν μεταβάλλεται η φύση της σύμβασης που συνήφθη μεταξύ του παίκτη και των εναγομένων της κύριας δίκης. Το ίδιο ισχύει ως προς την παραπομπή από τους εφαρμοστέους στη συγκεκριμένη σύμβαση όρους, την οποία επισήμανε η Γερμανική Κυβέρνηση με τις γραπτές παρατηρήσεις της, στο μαλτέζικο δίκαιο.
56      Ασφαλώς, το άρθρο 6, παράγραφος 2, του κανονισμού Ρώμη Ι προβλέπει ρητώς ότι τα συμβαλλόμενα μέρη μπορούν, σύμφωνα με το άρθρο 3 του ίδιου κανονισμού, να επιλέξουν το εφαρμοστέο δίκαιο επί συμβάσεως εμπίπτουσας στην παράγραφο 1 του άρθρου αυτού, υπό την προϋπόθεση, ωστόσο, ότι η επιλογή τους δεν έχει ως αποτέλεσμα να στερεί από τον καταναλωτή την προστασία που του εξασφαλίζουν οι διατάξεις από τις οποίες δεν χωρεί παρέκκλιση με συμφωνία, δυνάμει του δικαίου το οποίο θα ήταν εφαρμοστέο βάσει του άρθρου 6, παράγραφος 1, του κανονισμού, ελλείψει επιλογής από τα συμβαλλόμενα μέρη (διάταξη της 14ης Μαρτίου 2024, N1 Interactive, C-429/22, EU:C:2024:245, σκέψη 27 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
57      Το αιτούν δικαστήριο, του οποίου η διεθνής δικαιοδοσία να εκδικάσει τη διαφορά της κύριας δίκης δυνάμει των άρθρων 4, 5, 17 και 18 του κανονισμού 1215/2012 δεν αμφισβητείται, εκτιμά, συνεπώς, ότι η επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου από τις εναγόμενες της κύριας δίκης και τον αρχικό παίκτη, δηλαδή η επιλογή του μαλτέζικου δικαίου, προσκρούει στον συγκεκριμένο κανόνα κατά το μέτρο που, σύμφωνα με το γερμανικό δίκαιο, το οποίο, ελλείψει τέτοιας επιλογής, θα είχε εφαρμογή, η σύμβαση αυτή πρέπει να θεωρηθεί άκυρη, καθόσον το αντικείμενό της ήταν, βάσει της εφαρμοστέας στην υπόθεση της κύριας δίκης γερμανικής ρύθμισης, δηλαδή της GlüStV του 2012, παράνομο.
58      Εν πάση περιπτώσει, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 31 των προτάσεών του, προκειμένου να κριθεί αν το αντικείμενο της επίμαχης στην κύρια δίκη σύμβασης ήταν παράνομο, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι απαγορεύσεις τις οποίες προβλέπει το δίκαιο της χώρας όπου έπρεπε να εκτελεστεί η σύμβαση αυτή, δηλαδή, εν προκειμένω, το γερμανικό δίκαιο. Μολονότι, ασφαλώς, οι εναγόμενες της κύριας δίκης παρείχαν τις σχετικές υπηρεσίες τυχερών παιγνίων από τη Μάλτα, εντούτοις, οι υπηρεσίες αυτές ελήφθησαν από τον παίκτη στη Γερμανία, από όπου συμμετείχε στα επίμαχα τυχερά παίγνια και στοιχημάτισε τα επίμαχα ποσά.
59      Αφετέρου, ακόμη και αν γινόταν δεκτό ότι η εφαρμογή του άρθρου 56Α του μαλτέζικου νόμου περί τυχερών παιγνίων θα καθιστούσε υποθετικά τα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα, το αιτούν δικαστήριο διευκρίνισε, με την απάντησή του στο αίτημα παροχής διευκρινίσεων για το οποίο γίνεται λόγος στη σκέψη 24 της παρούσας αποφάσεως, ότι η ενάγουσα της κύριας δίκης άσκησε την αγωγή της στις 21 Ιανουαρίου 2023, δηλαδή πριν από τις 12 Ιουνίου 2023 που τέθηκε σε ισχύ η διάταξη αυτή χωρίς αναδρομική ισχύ, και, επομένως, δεν ασκεί επιρροή ως προς την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης.
60      Κατά δεύτερον, όσον αφορά τη νομολογία την οποία επικαλούνται η Ιταλική και η Μαλτέζικη Κυβέρνηση και, ιδίως, τη νομολογία που απορρέει από τις αποφάσεις της 11ης Μαρτίου 1980, Foglia (104/79, EU:C:1980:73), της 16ης Δεκεμβρίου 1981, Foglia (244/80, EU:C:1981:302), και της 21ης Ιανουαρίου 2003, Bacardi-Martini και Cellier des Dauphins (C-318/00, EU:C:2003:41), αρκεί η διαπίστωση, στην οποία προέβησαν η Επιτροπή καθώς και ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 38 και 86 έως 89 των προτάσεών του, ότι, εν προκειμένω, ούτε φαίνεται να είναι υποθετικό το ζήτημα με το οποίο είναι αντιμέτωπο το αιτούν δικαστήριο, και η απάντηση στα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα να καθίσταται, κατά συνέπεια, μη αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης, ούτε φαίνεται να είναι πλασματική η διαφορά.
61      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως κρίνεται παραδεκτή.
Επί του πρώτου, του δεύτερου και του τέταρτου ερωτήματος
62      Με το πρώτο, το δεύτερο και το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία πρέπει να συνεξεταστούν, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 56 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση που απαγορεύει τη διαδικτυακή διοργάνωση παιγνίων καζίνο, περιλαμβανομένων των εικονικών παιγνιομηχανημάτων, καθώς και παιγνίων στοιχηματισμού, όπως οι δευτερεύουσες κληρώσεις, όταν σκοπός της ρύθμισης αυτής είναι η διοχέτευση της ροπής του πληθυσμού προς τον στοιχηματισμό σε ρυθμισμένους και εποπτευόμενους διαύλους καθώς και η καταπολέμηση της ανάπτυξης και διάδοσης των απαγορευόμενων τυχερών παιγνίων σε παράλληλες αγορές, τούτο δε, κατά πρώτον, ενώ υφίσταται σημαντική ζήτηση από τους παίκτες για εικονικά παιγνιομηχανήματα, κατά δεύτερον, ενώ το οικείο κράτος μέλος επιτρέπει τη διεξαγωγή παρόμοιων παιγνίων, περιλαμβανομένων των λαχειοφόρων αγορών, εντός φυσικών καταστημάτων, κατά τρίτον, ενώ το ίδιο κράτος μέλος επιτρέπει την παροχή υπηρεσιών διαδικτυακού αθλητικού και ιπποδρομιακού στοιχηματισμού από αδειοδοτημένους παρόχους, όπως επίσης και τη διαμεσολάβηση ιδιωτών παρόχων για την πώληση προϊόντων των κρατικών λαχειοφόρων αγορών και άλλων αδειοδοτημένων λαχειοφόρων αγορών, και, κατά τέταρτον, ενώ η ρύθμιση του κράτους μέλους το οποίο έχει χορηγήσει την άδεια του παρόχου που προσφέρει, ιδίως, υπηρεσίες δευτερευουσών κληρώσεων επιδιώκει τους ίδιους σκοπούς με εκείνους της ρύθμισης του κράτους μέλους που απαγορεύει εν γένει την προσφορά τέτοιων υπηρεσιών.
63      Κατά πάγια νομολογία, οι δραστηριότητες που συνίστανται στην παροχή της δυνατότητας συμμετοχής, έναντι αμοιβής, σε παίγνιο με χρηματικό διακύβευμα αποτελούν δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών, κατά την έννοια του άρθρου 56 ΣΛΕΕ. Ειδικότερα, τέτοιου είδους παροχή υπηρεσιών εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου αυτού εφόσον ο πάροχος των υπηρεσιών είναι εγκατεστημένος σε άλλο κράτος μέλος από εκείνο όπου παρέχεται η υπηρεσία, μεταξύ άλλων μέσω του διαδικτύου (πρβλ. απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2010, Carmen Media Group, C-46/08, EU:C:2010:505, σκέψεις 40 και 41 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
64      Έχει επανειλημμένως κριθεί ότι κάθε κράτος μέλος, στο έδαφος του οποίου προσφέρονται τέτοιες υπηρεσίες προερχόμενες, μέσω του διαδικτύου, από έναν τέτοιον πάροχο, διατηρεί τη δυνατότητα να επιβάλει τον σεβασμό των περιορισμών τους οποίους θέτει η νομοθεσία του στον τομέα αυτόν, εφόσον οι εν λόγω περιορισμοί πληρούν τις απαιτήσεις που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης, μεταξύ άλλων, όσον αφορά, το να μη συνεπάγονται διακρίσεις και να τηρούν την αρχή της αναλογικότητας (απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2010, Carmen Media Group, C-46/08, EU:C:2010:505, σκέψη 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
65      Συναφώς, όσον αφορά τους δικαιολογητικούς λόγους που μπορεί να γίνουν δεκτοί ως προς εσωτερικά μέτρα τα οποία περιορίζουν την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, το Δικαστήριο έχει επισημάνει πλειστάκις ότι οι σκοποί τους οποίους επιδιώκουν οι εθνικές νομοθεσίες στον τομέα των τυχερών παιγνίων και των στοιχημάτων αφορούν από κοινού, το συνηθέστερον, την προστασία των αποδεκτών των οικείων υπηρεσιών και, γενικότερα των καταναλωτών, καθώς και την προστασία της κοινωνικής τάξης. Επίσης, το Δικαστήριο έχει τονίσει ότι οι σκοποί αυτοί περιλαμβάνονται στους υπέρτερους λόγους γενικού συμφέροντος που δύνανται να δικαιολογήσουν περιορισμούς της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών (απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2010, Carmen Media Group, C-46/08, EU:C:2010:505, σκέψη 45 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
66      Επομένως, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι απόκειται σε κάθε κράτος μέλος να εκτιμήσει αν, στο πλαίσιο των θεμιτών σκοπών που επιδιώκει, πρέπει να απαγορεύσει πλήρως ή μερικώς δραστηριότητες τέτοιας φύσεως ή, απλώς, να τις περιορίσει και να προβλέψει συναφώς αυστηρές κατά το μάλλον ή ήττον λεπτομέρειες ελέγχου, η δε αναγκαιότητα και η αναλογικότητα των κατά τον τρόπο αυτό λαμβανομένων μέτρων εκτιμάται μόνο σε σχέση με τους επιδιωκόμενους σκοπούς και το επίπεδο της προστασίας που επιθυμούν να διασφαλίσουν οι οικείες εθνικές αρχές (απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2010, Carmen Media Group, C-46/08, EU:C:2010:505, σκέψη 46 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
67      Συνεπώς απόκειται στα εθνικά δικαστήρια να εξακριβώσουν εάν ο επιβαλλόμενος από κράτος μέλος περιορισμός είναι πρόσφορος για τη διασφάλιση της επίτευξης ενός η περισσότερων σκοπών που επικαλείται το οικείο κράτος μέλος στο επίπεδο της εκ μέρους του επιδιωκόμενης προστασίας και εάν βαίνει πέραν αυτού που είναι αναγκαίο για την επίτευξή του (απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2010, Stoß κ.λπ., C-316/07, C-358/07 έως C-360/07, C-409/07 έως C-410/07, EU:C:2010:504, σκέψη 78 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
68      Στο πλαίσιο της εν λόγω εκτιμήσεως, τα εθνικά δικαστήρια λαμβάνουν υπόψη ότι η ρύθμιση των τυχερών παιγνίων καταλέγεται σε εκείνους τους τομείς στους οποίους παρατηρούνται σημαντικές διαφορές ηθικής, θρησκευτικής και πολιτιστικής φύσης μεταξύ των κρατών μελών και ότι, ελλείψει εναρμόνισης στο επίπεδο της Ένωσης στον τομέα αυτόν, εναπόκειται σε κάθε κράτος μέλος να εκτιμήσει, συναφώς, σύμφωνα με τη δική του κλίμακα αξιών, τις απαιτήσεις που συνεπάγεται η προστασία των οικείων συμφερόντων (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 24ης Ιανουαρίου 2013, Stanleybet κ.λπ., C-186/11 και C-209/11, EU:C:2013:33, σκέψη 24 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
69      Προς τον σκοπό αυτό, τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν, μεταξύ άλλων όταν καλούνται, όπως στην υπόθεση της κύριας δίκης, να εφαρμόσουν τη σχετική νομοθεσία άλλου κράτους μέλους, να κάνουν χρήση κάθε δικονομικού μέσου στη διάθεσή τους και, ενδεχομένως, της διαδικασίας του άρθρου 267 ΣΛΕΕ.
70      Ειδικότερα, σύμφωνα με τη νομολογία, λαμβανομένης υπόψη της εξουσίας εκτιμήσεως την οποία διαθέτουν τα κράτη μέλη όσον αφορά τον καθορισμό του επιπέδου προστασίας των καταναλωτών και της επιτασσόμενης κοινωνικής τάξης στον τομέα των τυχερών παιγνίων, δεν απαιτείται, υπό το πρίσμα του κριτηρίου της αναλογικότητας, το περιοριστικό μέτρο που έχει θεσπιστεί από ένα κράτος μέλος να αντιστοιχεί σε κοινή αντίληψη όλων των κρατών μελών ως προς τις λεπτομέρειες εφαρμογής της προστασίας του οικείου θεμιτού συμφέροντος (απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2010, Carmen Media Group, C-46/08, EU:C:2010:505, σκέψη 104 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
71      Εντούτοις, υπενθυμίζεται ότι εθνική νομοθεσία είναι πρόσφορη να εξασφαλίσει την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού μόνον εφόσον εξυπηρετεί πράγματι την επίτευξή του κατά τρόπο συνεκτικό και συστηματικό (απόφαση της 22ας Σεπτεμβρίου 2022, Admiral Gaming Network κ.λπ., C-475/20 έως C-482/20, EU:C:2022:714, σκέψη 57 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
72      Εν προκειμένω, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που μνημονεύεται στη σκέψη 65 της παρούσας αποφάσεως, διαπιστώνεται, κατ’ αρχάς, ότι ο σκοπός που συνίσταται στη διοχέτευση της ροπής του πληθυσμού προς τον στοιχηματισμό σε ρυθμιζόμενους και εποπτευόμενους διαύλους καθώς και στην καταπολέμηση της ανάπτυξης και διάδοσης των απαγορευόμενων τυχερών παιγνίων σε παράλληλες αγορές αποσκοπεί στην προστασία, αφενός, των ληπτών των οικείων υπηρεσιών, δηλαδή των καταναλωτών, και, αφετέρου, στην επίτευξη κοινωνικής τάξης στον τομέα των τυχερών παιγνίων. Επομένως, μπορεί να δικαιολογήσει περιορισμό στην ελεύθερη παροχή των υπηρεσιών.
73      Επιπλέον, σημειώνεται ότι το αιτούν δικαστήριο δεν παρέσχε κανένα στοιχείο από το οποίο να προκύπτει ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση περιλαμβάνει κανόνες οι οποίοι συνεπάγονται διακρίσεις σε βάρος των εγκατεστημένων σε άλλα κράτη μέλη παρόχων.
74      Κατόπιν των ανωτέρω διαπιστώσεων, πρέπει, εν συνεχεία, να εξεταστεί, αφενός, αν μια ρύθμιση με τα χαρακτηριστικά τα οποία επισήμανε το αιτούν δικαστήριο είναι πρόσφορη να διασφαλίσει την επίτευξη του σκοπού που εκτίθεται στη σκέψη 72 της παρούσας αποφάσεως στο επίπεδο προστασίας που επιδιώκει το συγκεκριμένο κράτος μέλος καθώς και κατά τρόπο συνεκτικό και συστηματικό και, αφετέρου, αν βαίνει πέραν του μέτρου που είναι αναγκαίο για την επίτευξή του.
75      Υπενθυμίζεται, συναφώς, ότι, κατά τη νομολογία, σε περίπτωση υποβολής προδικαστικών ερωτημάτων με σκοπό να καταστεί δυνατό για το εθνικό δικαστήριο να εκτιμήσει τη συμβατότητα των εθνικών διατάξεων με το δίκαιο της Ένωσης, το Δικαστήριο μπορεί να παράσχει τα στοιχεία ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης για την επίλυση από το εθνικό δικαστήριο του νομικού ζητήματος του οποίου έχει επιληφθεί. Το ίδιο ισχύει όσον αφορά την εκτίμηση της συμβατότητας με το δίκαιο της Ένωσης διατάξεων του δικαίου κράτους μέλους διαφορετικού από εκείνο του αιτούντος δικαστηρίου (βλ. απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 1989, Eau de Cologne & Parfümerie-Fabrik 4711, C-150/88, EU:C:1989:594, σκέψη 12· πρβλ. επίσης, κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 2022, Luxury Trust Automobil, C-247/21, EU:C:2022:966, σκέψη 67 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
76      Όσον αφορά, πρώτον, το γεγονός ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη ρύθμιση επιτρέπει την προσφορά παρόμοιων παιγνίων, περιλαμβανομένων των λαχειοφόρων αγορών, στο εσωτερικό φυσικών καταστημάτων, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της προσφοράς τυχερών παιγνίων μέσω του διαδικτύου μπορούν να καταστούν πηγή κινδύνων διαφορετικής φύσεως και βαρύτητας όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών και, ιδιαίτερα, των νέων και των προσώπων με ιδιαίτερη ροπή στα τυχερά παίγνια ή των προσώπων που μπορούν να αναπτύξουν τέτοια ροπή, σε σύγκριση με τις παραδοσιακές αγορές των παιγνίων αυτών. Πέραν της έλλειψης άμεσης επαφής μεταξύ του καταναλωτή και του παρόχου, η ιδιαίτερη ευκολία διαρκούς πρόσβασης στα προσφερόμενα μέσω του διαδικτύου παιγνίων, καθώς και το τυχόν μεγάλο μέγεθος και η συχνότητα της προσφοράς αυτής διεθνούς χαρακτήρα, σε περιβάλλον το οποίο, άλλωστε, χαρακτηρίζεται από απομόνωση του παίκτη, ανωνυμία και απουσία κοινωνικού ελέγχου, αποτελούν παράγοντες δυνάμενους να ευνοήσουν την ανάπτυξη της εξάρτησης από τα τυχερά παίγνια και της υπερβολικής δαπάνης σε αυτά και, συνεπώς, να αυξήσουν τις συναφείς αρνητικές συνέπειες (πρβλ. αποφάσεις της 8ης Σεπτεμβρίου 2010, Carmen Media Group, C-46/08, EU:C:2010:505, σκέψη 103·της 30ής Ιουνίου 2011, Zeturf, C‑212/08, EU:C:2011:437, σκέψη 80, καθώς και της 28ης Φεβρουαρίου 2018, Sporting Odds, C-3/17, EU:C:2018:130, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
77      Συνεπώς, λαμβανομένης υπόψη της εξουσίας εκτιμήσεως των κρατών μελών για τον καθορισμό του επιπέδου προστασίας των καταναλωτών και την επίτευξη της κοινωνικής τάξης στον τομέα των τυχερών παιγνίων, ένα μέτρο απαγόρευσης οποιασδήποτε παροχής υπηρεσιών τυχερών παιγνίων προσφερόμενων μέσω του διαδικτύου μπορεί, κατ’ αρχήν, να θεωρηθεί πρόσφορο στο πλαίσιο της επιδίωξης θεμιτού σκοπού όπως ο μνημονευόμενος στη σκέψη 72 της παρούσας αποφάσεως, ακόμη και αν η προσφορά τέτοιων παιγνίων εξακολουθεί να επιτρέπεται μέσω πιο παραδοσιακών διαύλων (πρβλ. απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2010, Carmen Media Group, C-46/08, EU:C:2010:505, σκέψεις 104 και 105 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
78      Δεύτερον, η περίσταση την οποία προβάλλει το αιτούν δικαστήριο ότι, παρά την απαγόρευση αυτή, υφίσταται, εν προκειμένω, σημαντική ζήτηση για εικονικά παιγνιομηχανήματα δεν ανατρέπει την εν λόγω διαπίστωση. Συγκεκριμένα, η ύπαρξη σημαντικής ζήτησης για τέτοιες διαδικτυακές υπηρεσίες ουδόλως σημαίνει ότι δεν υφίσταται εξίσου σημαντικός αριθμός παικτών οι οποίοι, χάρη στην επίμαχη στην κύρια δίκη περιοριστική ρύθμιση, εκτρέπονται από τις υπηρεσίες που προσφέρονται διαδικτυακά προς τις υπηρεσίες που προσφέρονται σε φυσικά καταστήματα. Κατά συνέπεια, η περίσταση αυτή δεν αποδεικνύει ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη ρύθμιση δεν είναι πρόσφορη να διασφαλίσει την επίτευξη του σκοπού που εκτίθεται στη σκέψη 82 της παρούσας αποφάσεως.
79      Όσον αφορά, τρίτον, το γεγονός ότι ορισμένα είδη διαδικτυακών τυχερών παιγνίων, ήτοι ο αθλητικός και ιπποδρομιακός στοιχηματισμός καθώς και η διαμεσολάβηση για την πώληση προϊόντων κρατικών λαχειοφόρων αγορών και άλλων αδειοδοτημένων λαχειοφόρων αγορών, δεν εμπίπτουν στην επίμαχη στην κύρια δίκη απαγόρευση, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι τα ποικίλα είδη τυχερών παιγνίων ενδέχεται να παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές μεταξύ τους, ιδίως ως προς τις ειδικότερες λεπτομέρειες διοργάνωσής τους, το ύψος των διακυβευόμενων ποσών και των κερδών που τα χαρακτηρίζουν, τον αριθμό των παικτών που μπορούν ενδεχομένως να συμμετέχουν σε αυτά, την παρουσίασή τους, τη συχνότητά τους, τον σύντομο ή επαναληπτικό χαρακτήρα τους και τις αντιδράσεις που προκαλούν στους παίκτες (πρβλ. αποφάσεις της 8ης Σεπτεμβρίου 2010, Carmen Media Group, C-46/08, EU:C:2010:505, σκέψη 62, καθώς και της 8ης Σεπτεμβρίου 2010, Stoß κ.λπ., C-316/07, C-358/07 έως C-360/07, C-409/07 έως C-410/07, EU:C:2010:504, σκέψη 95).
80      Επομένως, το γεγονός ότι, μεταξύ των ποικίλων ειδών τυχερών παιγνίων, άλλα υπόκεινται, παραδείγματος χάριν, σε απαγόρευση, άλλα σε κρατικό μονοπώλιο και άλλα σε σύστημα χορήγησης αδειών σε ιδιώτες παρόχους, δεν καθιστά δυνατό να θεωρηθεί ότι δεν δικαιολογούνται, λαμβανομένων υπόψη των θεμιτών σκοπών τους οποίους επιδιώκουν, τα μέτρα που εμφανίζονται εκ πρώτης όψεως ως τα πιο περιοριστικά και αποδοτικά. Συγκεκριμένα, μια τέτοια απόκλιση μεταξύ νομικών καθεστώτων δεν επηρεάζει, από μόνη της, την καταλληλότητα τέτοιων μέτρων να επιτύχουν τον σκοπό της αποτροπής της ενθάρρυνσης πραγματοποίησης υπέρμετρα υψηλών δαπανών για συμμετοχή σε παίγνια καθώς και της περιστολής της εξάρτησης από αυτά (απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2010, Carmen Media Group, C-46/08, EU:C:2010:505, σκέψη 63).
81      Εν προκειμένω, ο αθλητικός στοιχηματισμός διαφέρει ουσιωδώς από άλλα διαδικτυακά τυχερά παίγνια, όπως τα παίγνια καζίνο, κατά το μέτρο που, αφενός, λόγω του αντικειμένου τους, απευθύνονται σε μικρότερο κύκλο παικτών και, αφετέρου, η συχνότητά τους εξαρτάται από τη συχνότητα των αθλητικών γεγονότων τα οποία αφορούν. Οι συγκεκριμένες διαπιστώσεις ισχύουν κατά μείζονα λόγο όσον αφορά τον διαδικτυακό ιπποδρομιακό στοιχηματισμό ο οποίος, άλλωστε, σύμφωνα με τις δηλώσεις της Γερμανικής Κυβέρνησης κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, καταλάμβανε, το 2020, πολύ μικρό μερίδιο στη σχετική αγορά.
82      Αντιθέτως, τα διαδικτυακά παίγνια καζίνο μπορούν να προσελκύσουν κάθε είδους κοινό και, μεταξύ άλλων, ένα ιδιαίτερα νεαρό κοινό λόγω, επίσης, της γραφιστικής παρουσίασής τους και των γενικώς απλών κανόνων τους. Περαιτέρω, η συχνότητα της δυνητικής πρόσβασης στο συγκεκριμένο είδος παιγνίων δεν υπόκειται, κατ’ αρχήν, σε κανένα όριο.
83      Οι εκτιμήσεις που εκτίθενται στη σκέψη 81 της παρούσας αποφάσεως σχετικά με τον αθλητικό στοιχηματισμό αφορούν επίσης τη διαμεσολάβηση ιδιωτών παρόχων για την πώληση προϊόντων λαχειοφόρων αγορών, ιδίως ως προς τη συχνότητα της δυνητικής σχετικής πρόσβασης καθώς και των ειδικότερων λεπτομερειών της διοργάνωσης τέτοιων λαχειοφόρων αγορών, η οποία, στη Γερμανία, ανατίθεται αποκλειστικώς σε κρατικούς παρόχους.
84      Κατά τα λοιπά, όσον αφορά τις εγγυήσεις που παρέχονται στους παίκτες σε περίπτωση κερδών, η Βελγική Κυβέρνηση και, κατ’ ουσίαν, η Γερμανική Κυβέρνηση υποστήριξαν, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι οι δευτερεύουσες κληρώσεις δεν μπορούν να συγκριθούν με τις «πρωτογενείς» κληρώσεις, κατά το μέτρο που ο κίνδυνος μη καταβολής σε περίπτωση σημαντικού κέρδους είναι σχεδόν ανύπαρκτος στην περίπτωση των τελευταίων αφού τα ποσά που αντιστοιχούν στα δυνητικά κέρδη είναι κατ’ αρχήν διαθέσιμα πριν από την πραγματοποίηση της κλήρωσης.
85      Στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνεται ότι το αιτούν δικαστήριο εκφράζει επίσης αμφιβολίες που προκύπτουν από το γεγονός ότι το κράτος μέλος φαίνεται να μην απέδειξε ότι διέθετε, πριν από τη θέσπιση της επίμαχης στην κύρια δίκη ρύθμισης, επιστημονικά στοιχεία σχετικά με τους ειδικούς κινδύνους τους οποίους ενέχουν τα μη επιτρεπόμενα παίγνια.
86      Συναφώς, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, εφόσον ένα κράτος μέλος σκοπεί να επικαλεστεί ιδιαίτερο σκοπό προκειμένου να δικαιολογήσει έναν προκύπτοντα από εθνικό περιοριστικό μέτρο φραγμό στην ελευθερία παροχής υπηρεσιών, απόκειται στο κράτος μέλος να παράσχει στο δικαστήριο που καλείται να αποφανθεί επί του ζητήματος αυτού τα στοιχεία που θα δώσουν στο τελευταίο τη δυνατότητα να εξακριβώσει αν το οικείο μέτρο ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις που απορρέουν από την αρχή της αναλογικότητας (απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2010, Stoß κ.λπ., C-316/07, C-358/07 έως C-360/07, C-409/07 και C-410/07, EU:C:2010:504, σκέψη 71 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
87      Εντούτοις, το Δικαστήριο έχει επίσης κρίνει ότι δεν μπορεί να συναχθεί από την εν λόγω νομολογία ότι το κράτος μέλος στερείται τη δυνατότητα να αποδείξει ότι περιοριστικό εσωτερικό μέτρο ανταποκρίνεται σε τέτοιες απαιτήσεις, εξαιτίας και μόνον του γεγονότος ότι δεν είναι σε θέση να παράσχει τις μελέτες επί των οποίων βασίστηκε η υιοθέτηση της επίμαχης ρύθμισης (απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2010, Stoß κ.λπ., C-316/07, C-358/07 έως C-360/07, C-409/07 και C-410/07, EU:C:2010:504, σκέψη 72).
88      Επομένως, το γεγονός που εκτίθεται η σκέψη 85 της παρούσας αποφάσεως δεν θέτει, αφ’ εαυτού, υπό αμφισβήτηση την τήρηση της αναλογικότητας και, ειδικότερα, τον πρόσφορο χαρακτήρα της επίμαχης στην κύρια δίκη ρύθμισης.
89      Κατά τα λοιπά, σημειώνεται ότι τα στοιχεία που παρασχέθηκαν στο Δικαστήριο, όπως προκύπτουν μεταξύ άλλων από τις γραπτές παρατηρήσεις της Γερμανικής Κυβέρνησης που στηρίζονται στον επίσημο σχολιασμό της GlüStV του 2012, τείνουν να καταδείξουν την ύπαρξη στοιχείων δυνάμενων να αποδείξουν την τήρηση της αναλογικότητας και, ιδιαιτέρως, τον πρόσφορο χαρακτήρα της επίμαχης στην κύρια δίκη ρύθμισης.
90      Τέταρτον, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν μια απαγόρευση όπως η απαγόρευση των δευτερευουσών κληρώσεων είναι δικαιολογημένη όταν η ρύθμιση του κράτους μέλους το οποίο έχει χορηγήσει την άδεια την οποία κατέχει ο οικείος πάροχος επιδιώκει τους ίδιους σκοπούς με εκείνους της νομοθεσίας του κράτους μέλους προορισμού.
91      Αρκεί επ’ αυτού να υπομνησθεί ότι, ελλείψει ενωσιακής εναρμόνισης στον τομέα της ρύθμισης των διαδικτυακών τυχερών παιγνίων και λαμβανομένων υπόψη των σημαντικών αποκλίσεων μεταξύ των επιδιωκόμενων σκοπών και των επιπέδων προστασίας στα οποία αποβλέπουν οι νομοθεσίες των διαφόρων κρατών μελών, το γεγονός και μόνον ότι ένας πάροχος προσφέρει νομίμως υπηρεσίες εντός του κράτους μέλους όπου είναι εγκατεστημένος και όπου, κατ’ αρχήν, υπόκειται ήδη στην τήρηση προϋποθέσεων και σε ελέγχους διενεργούμενους από τις αρμόδιες αρχές του εν λόγω κράτους μέλους δεν μπορεί να θεωρηθεί επαρκής εγγύηση προστασίας των καταναλωτών του συγκεκριμένου κράτους μέλους έναντι των κινδύνων απάτης και τέλεσης εγκλήματος σε βάρος τους, δεδομένων των δυσχερειών που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν, συναφώς, οι αρχές του κράτους μέλους εγκατάστασης στο πλαίσιο της αξιολόγησης των επαγγελματικών προσόντων καθώς και της επαγγελματικής εντιμότητας των οικείων παρόχων (απόφαση της 15ης Σεπτεμβρίου 2011, Dickinger και Ömer, C-347/09, EU:C:2011:582, σκέψη 96 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
92      Επομένως, ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι δύο κράτη μέλη επιδιώκουν, στο πλαίσιο των εκατέρωθεν νομοθεσιών τους στον τομέα των τυχερών παιγνίων, παρόμοιους ή και πανομοιότυπους σκοπούς, όχι μόνον ενδέχεται να διαφέρουν μεταξύ τους το επίπεδο προστασίας που επιδιώκει καθένα από αυτά και τα μέσα για την επίτευξή του αλλά, επίσης, δεν μπορούν κατ’ ανάγκην να θεωρηθούν απορριπτέες οι ενδεχόμενες δυσχέρειες που επισημάνθηκαν στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας αποφάσεως.
93      Συνεπώς, τα στοιχεία τα οποία αναφέρει το αιτούν δικαστήριο δεν θέτουν υπό αμφισβήτηση ούτε την τήρηση της αναλογικότητας ούτε τη συνοχή ούτε τον συστηματικό χαρακτήρα μιας ρύθμισης όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη ρύθμιση.
94      Η ανωτέρω διαπίστωση δεν αναιρείται από τον ισχυρισμό των εναγομένων της κύριας δίκης ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη απαγόρευση συνυπάρχει με σύστημα προηγούμενης λήψης άδειας υπό μορφή ανάθεσης για εικονικά παιγνιομηχανήματα στο ομόσπονδο κράτος Schleswig-Holstein. Η Γερμανική Κυβέρνηση αναγνώρισε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι το ομόσπονδο κράτος Schleswig-Holstein προσχώρησε στην GlüStV του 2012 μόλις στις 9 Φεβρουαρίου 2013. Ωστόσο, επισήμανε επίσης, αφενός, ότι η ελαστικότερη ρύθμιση την οποία είχε θεσπίσει το εν λόγω ομόσπονδο κράτος εφαρμόστηκε μόνο για σύντομο χρονικό διάστημα και, αφετέρου, ότι, αντιθέτως προς όσα υποστήριξε η Μαλτέζικη Κυβέρνηση κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, οι λίγες αναθέσεις που είχαν διαρκέσει πέραν του 2013 είχαν περιοριστεί στο έδαφος του εν λόγω ομόσπονδου κράτους.
95      Πλην όμως, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η ρύθμιση ενός ομόσπονδου κράτους, η οποία είναι πιο ελαστική από την ισχύουσα στα άλλα ομόσπονδα κράτη, μπορεί ενδεχομένως να θίξει τη συνολική συνοχή της οικείας ρύθμισης, η εξαιρετική νομική κατάσταση ενός ομόσπονδου κράτους η οποία περιορίζεται ratione temporis και ratione loci δεν δύναται, υπό τις περιστάσεις της υπόθεσης της κύριας δίκης, να θέσει σοβαρά υπό αμφισβήτηση την προσφορότητα των περιορισμών που ισχύουν σε όλα τα άλλα ομόσπονδα κράτη για την επίτευξη των θεμιτών σκοπών γενικού συμφέροντος τους οποίους επιδιώκουν (πρβλ. απόφαση της 12ης Ιουνίου 2014, Digibet και Albers, C-156/13, EU:C:2014:1756, σκέψη 36).
96      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο, στο δεύτερο και στο τέταρτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 56 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση που απαγορεύει τη διαδικτυακή διοργάνωση παιγνίων καζίνο, περιλαμβανομένων των εικονικών παιγνιομηχανημάτων, καθώς και παιγνίων στοιχηματισμού, όπως οι δευτερεύουσες κληρώσεις, όταν σκοπός της ρύθμισης αυτής είναι η διοχέτευση της ροπής του πληθυσμού προς τον στοιχηματισμό σε ρυθμισμένους και εποπτευόμενους διαύλους καθώς και η καταπολέμηση της ανάπτυξης και διάδοσης των απαγορευόμενων τυχερών παιγνίων σε παράλληλες αγορές, τούτο δε ακόμη και αν:
–        υφίσταται σημαντική ζήτηση από τους παίκτες για εικονικά παιγνιομηχανήματα·
–        το οικείο κράτος μέλος επιτρέπει τη διεξαγωγή παρόμοιων παιγνίων, περιλαμβανομένων των λαχειοφόρων αγορών, εντός φυσικών καταστημάτων·
–        το ίδιο κράτος μέλος επιτρέπει την παροχή υπηρεσιών διαδικτυακού αθλητικού και ιπποδρομιακού στοιχηματισμού από αδειοδοτημένους παρόχους, όπως επίσης και τη διαμεσολάβηση ιδιωτών παρόχων για την πώληση προϊόντων των κρατικών λαχειοφόρων αγορών και άλλων αδειοδοτημένων λαχειοφόρων αγορών, και
–         η ρύθμιση του κράτους μέλους το οποίο έχει χορηγήσει την άδεια του παρόχου που προσφέρει, ιδίως, υπηρεσίες δευτερευουσών κληρώσεων επιδιώκει τους ίδιους σκοπούς με εκείνους της ρύθμισης του κράτους μέλους που απαγορεύει εν γένει την προσφορά τέτοιων υπηρεσιών.
Επί του τρίτου ερωτήματος
97      Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 56 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι αντιτίθεται στην επιβολή, στο πλαίσιο συγκεκριμένης διαφοράς, των εννόμων συνεπειών απαγόρευσης διαδικτυακών παιγνίων καζίνο όταν, σε χρόνο μεταγενέστερο των οικείων πραγματικών περιστατικών, έχει ληφθεί η απόφαση να αντικατασταθεί η απαγόρευση αυτή από σύστημα προηγούμενης λήψης έγκρισης και έχει τεθεί σε εφαρμογή μεταβατική περίοδος κατά τη διάρκεια της οποίας η παροχή υπηρεσιών παιγνίων που τηρούν τη μελλοντική ρύθμιση γίνονται δεκτές υπό την επιφύλαξη της τήρησης ορισμένων απαιτήσεων.
98      Υπενθυμίζεται ότι, κατά τον έλεγχο αναλογικότητας που καλείται να διενεργήσει ένα εθνικό δικαστήριο, το δικαστήριο αυτό οφείλει να προβεί σε συνολική εκτίμηση των περιστάσεων που περιβάλλουν τη θέσπιση και την εφαρμογή της σχετικής περιοριστικής ρύθμισης, προκρίνοντας μια προσέγγιση η οποία δεν πρέπει να είναι στατική αλλά δυναμική, υπό την έννοια ότι πρέπει να λαμβάνει υπόψη την εξέλιξη των συνθηκών μετά τη θέσπιση της εν λόγω ρύθμισης (πρβλ. απόφαση της 14ης Ιουνίου 2017, Online Games κ.λπ., C-685/15, EU:C:2017:452, σκέψεις 52 και 53 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και διάταξη της 18ης Μαΐου 2021, Fluctus κ.λπ., C-920/19, EU:C:2021:395, σκέψη 46).
99      Ωστόσο, κατά τη νομολογία, το γεγονός και μόνον της τροποποίησης του ρυθμιστικού πλαισίου που ισχύει σε κράτος μέλος δεν θέτει υπό αμφισβήτηση την αναλογικότητα και τη συνοχή του εν λόγω πλαισίου όπως ίσχυε πριν από την τροποποίηση αυτή. Όπως έχει επανειλημμένως κρίνει το Δικαστήριο, μια πολιτική ελεγχόμενης επέκτασης των δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών τυχερών παιγνίων, όπως η αντικατάσταση του καθεστώτος απαγόρευσης από καθεστώς προηγούμενης λήψης άδειας, μπορεί να συνάδει τόσο με τον σκοπό που συνίσταται στην πρόληψη της εγκληματικότητας ή της δόλιας συμπεριφοράς μέσω τυχερών παιγνίων όσο και με τον σκοπό της αποτροπής της ενθάρρυνσης πραγματοποίησης υπέρογκων δαπανών σε σχέση με τα παίγνια καθώς και με τον σκοπό της καταπολέμησης της εξάρτησης από αυτά, στρέφοντας τους καταναλωτές προς την προερχόμενη από εγκεκριμένους παρόχους προσφορά, η οποία θεωρείται συγχρόνως ότι αποκλείει την ύπαρξη εγκληματικών στοιχείων και ότι έχει καθιερωθεί για την καλύτερη προστασία των καταναλωτών από την πραγματοποίηση υπέρογκων δαπανών καθώς και από την ανάπτυξη εθισμού στα τυχερά παίγνια (πρβλ. απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2018, Sporting Odds, C‑3/17, EU:C:2018:130, σκέψη 29).
100    Προς επίτευξη του εν λόγω σκοπού του οριοθέτησης των συναφών δραστηριοτήτων εντός ελεγχόμενων πλαισίων, οι εγκεκριμένοι πάροχοι πρέπει να αποτελούν μια αξιόπιστη και, ταυτοχρόνως, ελκυστική εναλλακτική επιλογή έναντι μιας απαγορευόμενης δραστηριότητας, πράγμα που μεταξύ άλλων μπορεί να σημαίνει τη χρησιμοποίηση νέων μεθόδων διανομής (πρβλ. απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2018, Sporting Odds, C-3/17, EU:C:2018:130, σκέψη 29). Εντούτοις, από τη νομολογία προκύπτει ότι, εφόσον ένα κράτος μέλος προβαίνει σε μεταρρύθμιση για την καθιέρωση συστήματος προηγούμενης διοικητικής αδειοδοτήσεως όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών ορισμένων ειδών τυχερών παιγνίων, η μεταρρύθμιση αυτή πρέπει να στηρίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια τα οποία δεν συνεπάγονται δυσμενείς διακρίσεις και είναι γνωστά εκ των προτέρων, ώστε να πλαισιώνεται η άσκηση της εξουσίας εκτιμήσεως των εθνικών αρχών, προκειμένου αυτή να μην είναι δυνατό να χρησιμοποιηθεί κατά τρόπο αυθαίρετο (βλ. απόφαση της 4ης Φεβρουαρίου 2016, Ince, C-336/14, EU:C:2016:72, σκέψη 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
101    Πλην όμως, μια πολιτική ελεγχόμενης επέκτασης των δραστηριοτήτων τυχερών παιγνίων μπορεί να θεωρηθεί συνεκτική μόνον αν, αφενός, οι εγκληματικές δραστηριότητες και οι δόλιες συμπεριφορές που συνδέονται με τα τυχερά παίγνια και, αφετέρου, ο εθισμός στα τυχερά παίγνια αποτελούσαν, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, πρόβλημα για το οικείο κράτος μέλος, το οποίο μπορούσε να αντιμετωπιστεί με την επέκταση των επιτρεπόμενων και νομοθετικώς ρυθμιζόμενων δραστηριοτήτων (βλ. αποφάσεις της 28ης Φεβρουαρίου 2018, Sporting Odds, C-3/17, EU:C:2018:130, σκέψη 31, και της 11ης Ιουνίου 2015, Berlington Hungary κ.λπ., C-98/14, EU:C:2015:386, σκέψη 71 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
102    Εν προκειμένω, τέτοιες περιστάσεις και, ιδίως, η σημαντική ζήτηση εικονικών παιγνιομηχανημάτων, την οποία αναφέρει εξάλλου το αιτούν δικαστήριο, καθώς και η ύπαρξη «παράλληλης αγοράς» για τις σχετικές υπηρεσίες αποτέλεσαν, όπως επισήμανε η Γερμανική Κυβέρνηση τόσο με τις γραπτές παρατηρήσεις της όσο και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, τη βάση για τις μεταρρυθμίσεις στη Γερμανία, τις οποίες αφορά το τρίτο προδικαστικό ερώτημα.
103    Υπό τις συνθήκες αυτές, η απόφαση των ομόσπονδων κρατών, με την εγκύκλιο για την οποία γίνεται λόγος στη σκέψη 31 της παρούσας αποφάσεως, να εφαρμοστεί, κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, το υφιστάμενο κανονιστικό πλαίσιο μόνον έναντι των παρόχων παιγνίων που δεν πληρούσαν τις απαιτήσεις της μελλοντικής ρύθμισης, δεν επιδρά ως προς τις έννομες συνέπειες τις οποίες επιφέρει, ενδεχομένως, η επίμαχη στην κύρια δίκη απαγόρευση.
104    Ειδικότερα, αφενός, ένα τέτοιο μεταβατικό καθεστώς, το οποίο εφαρμόζεται κατ’ εξαίρεση, φαίνεται να αποσκοπεί να διασφαλίσει ότι η μετάβαση από το επίμαχο στην κύρια δίκη καθεστώς προς ένα πιο ελαστικό καθεστώς θα πραγματοποιηθεί υπό τις καλύτερες δυνατές συνθήκες ασφάλειας δικαίου. Αφετέρου, στο πλαίσιο διαφοράς όπως η διαφορά της κύριας δίκης, η δυνατότητα εφαρμογής ενός τέτοιου μεταβατικού καθεστώτος στην περίπτωση παρόχου παιγνίων όπως οι εναγόμενες της κύριας δίκης είναι αμιγώς υποθετική. Επιπλέον, ακόμη και αν θεωρούνταν ότι το εν λόγω μεταβατικό καθεστώς μπορούσε να εφαρμοστεί σε ορισμένες περιπτώσεις, η περίσταση αυτή δεν θα έθετε υπό αμφισβήτηση, αφ’ εαυτής, τη συνοχή και την προσφορότητα του επίμαχου στην κύρια δίκη νομικού καθεστώτος και δεν θα κατέληγε σε αποτέλεσμα αντίθετο προς τον επιδιωκόμενο σκοπό (πρβλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2010, Carmen Media Group, C-46/08, EU:C:2010:505, σκέψεις 106 και 110).
105    Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 56 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται στην επιβολή, στο πλαίσιο συγκεκριμένης διαφοράς, των εννόμων συνεπειών απαγόρευσης διαδικτυακών παιγνίων καζίνο όταν, σε χρόνο μεταγενέστερο των οικείων πραγματικών περιστατικών, έχει ληφθεί η απόφαση να αντικατασταθεί η απαγόρευση αυτή από σύστημα προηγούμενης λήψης έγκρισης και έχει τεθεί σε εφαρμογή μεταβατική περίοδος κατά τη διάρκεια της οποίας η παροχή υπηρεσιών παιγνίων που τηρούν τη μελλοντική ρύθμιση γίνονται δεκτές υπό την επιφύλαξη της τήρησης ορισμένων απαιτήσεων.
Επί του πέμπτου και του έκτου ερωτήματος
106    Με το πέμπτο και το έκτο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία πρέπει να συνεξεταστούν, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 56 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι αντιτίθεται στην αναγνώριση της ακυρότητας σύμβασης που έχει συναφθεί μεταξύ ενός καταναλωτή, ο οποίος κατοικεί σε κράτος μέλος, και ενός παρόχου, ο οποίος προσφέρει υπηρεσίες δευτερευουσών κληρώσεων από άλλο κράτος μέλος μέσω του διαδικτύου, όταν, σύμφωνα με τη νομοθεσία του πρώτου κράτους μέλους, αποκλείεται η χορήγηση άδειας για τη διοργάνωση τέτοιων στοιχημάτων σε ιδιώτες παρόχους.
107    Όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 22 της παρούσας αποφάσεως, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι, σύμφωνα με την επίμαχη στην κύρια δίκη ρύθμιση, όπως έχει ερμηνευθεί από τα γερμανικά δικαστήρια, οι δευτερεύουσες κληρώσεις θεωρούνται απλά διαδικτυακά στοιχήματα τα οποία εμπίπτουν, επομένως, στην εφαρμοστέα στην υπόθεση της κύριας δίκης απαγόρευση των διαδικτυακών τυχερών παιγνίων.
108    Συνεπώς, το γεγονός ότι, βάσει της επίμαχης στην κύρια δίκη ρύθμισης, η διοργάνωση λαχειοφόρων αγορών ανατίθεται αποκλειστικώς σε κρατικούς παρόχους ουδόλως ασκεί επιρροή ως προς την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης. Συγκεκριμένα, αφενός, κατά το αιτούν δικαστήριο, η υπό κρίση διαφορά αφορά εξ ολοκλήρου τα απολεσθέντα ποσά στο πλαίσιο της συμμετοχής του αρχικού παίκτη σε δευτερεύουσες κληρώσεις και, αφετέρου, σύμφωνα με τις διευκρινίσεις που παρέσχε η Γερμανική Κυβέρνηση τόσο με τις γραπτές παρατηρήσεις της όσο και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η διοργάνωση και η πρακτορεία τέτοιων κληρώσεων απαγορεύονταν, βάσει της εν λόγω ρύθμισης, για κάθε πάροχο και όχι μόνο για τους παρόχους που δεν τελούσαν υπό τον έλεγχο του Δημοσίου.
109    Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο πέμπτο και το έκτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 56 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται στην αναγνώριση της ακυρότητας σύμβασης που έχει συναφθεί μεταξύ ενός καταναλωτή, ο οποίος κατοικεί σε κράτος μέλος, και ενός παρόχου, ο οποίος προσφέρει υπηρεσίες δευτερευουσών κληρώσεων από άλλο κράτος μέλος μέσω του διαδικτύου, όταν, σύμφωνα με τη νομοθεσία του πρώτου κράτους μέλους, αποκλείεται η χορήγηση άδειας για τη διοργάνωση τέτοιων στοιχημάτων σε ιδιώτες παρόχους.
Επί του έβδομου ερωτήματος
110    Με το έβδομο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 56 ΣΛΕΕ και η αρχή της απαγόρευσης της κατάχρησης δικαιώματος έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται στη δυνατότητα ενός καταναλωτή που συμμετείχε, από το κράτος μέλος της συνήθους διαμονής του, σε τυχερά παίγνια προσφερόμενα μέσω διαδικτύου από πάροχο ο οποίος δεν διαθέτει άδεια χορηγηθείσα από το εν λόγω κράτος μέλος, αλλά διαθέτει άδεια χορηγηθείσα από άλλο κράτος μέλος, να ασκήσει κατά του εν λόγω παρόχου αγωγή με αίτημα την επιστροφή των απολεσθέντων ποσών στηριζόμενος στην ακυρότητα της οικείας σύμβασης παροχής υπηρεσιών τυχερών παιγνίων, σύμφωνα με το εφαρμοστέο δίκαιο των συμβάσεων.
111    Επισημαίνεται, συναφώς, ότι, όπως τόνισε και ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 30 των προτάσεών του, το ζήτημα αν ορισμένη σύμβαση είναι άκυρη επειδή το αντικείμενό της αντίκειται στον νόμο και αν η ακυρότητα αυτή συνεπάγεται, για κάθε συμβαλλόμενο, δικαίωμα προς επιστροφή των οφελών που αποκομίσθηκαν δυνάμει της σύμβασης αυτής, εμπίπτει στο δίκαιο που διέπει τη συγκεκριμένη σύμβαση βάσει του άρθρου 10, παράγραφος 1, και του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του κανονισμού Ρώμη Ι. Πλην όμως, εν προκειμένω, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 53 έως 58 της παρούσας αποφάσεως, το δίκαιο που διέπει τη σύμβαση που συνήφθη μεταξύ του αρχικού παίκτη και των εναγομένων της κύριας δίκης είναι το γερμανικό δίκαιο.
112    Επιπλέον, όπως ανέφερε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 93 των προτάσεών του, κατά το μέτρο που, όπως προκύπτει από τις διαπιστώσεις σχετικά με το πρώτο έως και το έκτο προδικαστικό ερώτημα, το άρθρο 56 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε ρύθμιση όπως η περιγραφόμενη από το αιτούν δικαστήριο, η ακυρότητα μιας σύμβασης όπως αυτή που συνήφθη μεταξύ του αρχικού παίκτη και των εναγομένων της κύριας δίκης, της οποίας η αιτία αντίκειται στον νόμο βάσει της εν λόγω ρύθμισης, δεν συνιστά διακριτό περιορισμό της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών που απαιτεί χωριστή εκτίμηση της νομιμότητάς του, αλλά την αναγκαία συνέπεια του παράνομου χαρακτήρα της συγκεκριμένης σύμβασης.
113    Ασφαλώς, κατά τη νομολογία που μνημονεύει το αιτούν δικαστήριο, δεν δικαιολογείται καταχρηστική ή δόλια επίκληση των κανόνων της Ένωσης (απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, Kratzer, C-423/15, EU:C:2016:604, σκέψη 37). Ωστόσο, όπως καταγράφει ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 94 των προτάσεών του, εν προκειμένω, η αγωγή προς επιστροφή που αποτελεί αντικείμενο της κύριας δίκης δεν στηρίζεται στο δίκαιο της Ένωσης αλλά αμιγώς στο γερμανικό δίκαιο.
114    Κατά τα λοιπά, μολονότι δεν μπορεί, βεβαίως, να αποκλειστεί το ενδεχόμενο, σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, ο αρχικός παίκτης να έκανε χρήση των υπηρεσιών παρόχου όπως οι εναγόμενες της κύριας δίκης έχοντας πλήρη επίγνωση της ισχύος απαγορεύσεως όπως η απαγόρευση στην εν λόγω διαφορά και των ενδεχόμενων συνεπειών της, εντούτοις το ζήτημα αυτό επιλύεται μόνο βάσει του εφαρμοστέου εθνικού δικαίου.
115    Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο έβδομο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 56 ΣΛΕΕ και η αρχή της απαγόρευσης της κατάχρησης δικαιώματος έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται στη δυνατότητα ενός καταναλωτή που συμμετείχε, από το κράτος μέλος της συνήθους διαμονής του, σε τυχερά παίγνια προσφερόμενα μέσω διαδικτύου από πάροχο ο οποίος δεν διαθέτει άδεια χορηγηθείσα από το εν λόγω κράτος μέλος, αλλά διαθέτει άδεια χορηγηθείσα από άλλο κράτος μέλος, να ασκήσει κατά του εν λόγω παρόχου αγωγή με αίτημα την επιστροφή των απολεσθέντων ποσών στηριζόμενος στην ακυρότητα της οικείας σύμβασης παροχής υπηρεσιών τυχερών παιγνίων, σύμφωνα με το εφαρμοστέο δίκαιο των συμβάσεων.
Επί των δικαστικών εξόδων
116    Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)      Το άρθρο 56 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση που απαγορεύει τη διαδικτυακή διοργάνωση παιγνίων καζίνο, περιλαμβανομένων των εικονικών παιγνιομηχανημάτων, καθώς και παιγνίων στοιχηματισμού, όπως ο στοιχηματισμός επί των αποτελεσμάτων κλήρωσης λαχειοφόρων αγορών, όταν σκοπός της ρύθμισης αυτής είναι η διοχέτευση της ροπής του πληθυσμού προς τον στοιχηματισμό σε ρυθμισμένους και εποπτευόμενους διαύλους καθώς και η καταπολέμηση της ανάπτυξης και διάδοσης των απαγορευόμενων τυχερών παιγνίων σε παράλληλες αγορές, τούτο δε ακόμη και αν:
–        υφίσταται σημαντική ζήτηση από τους παίκτες για εικονικά παιγνιομηχανήματα·
–        το οικείο κράτος μέλος επιτρέπει τη διεξαγωγή παρόμοιων παιγνίων, περιλαμβανομένων των λαχειοφόρων αγορών, εντός φυσικών καταστημάτων·
–        το ίδιο κράτος μέλος επιτρέπει την παροχή υπηρεσιών διαδικτυακού αθλητικού και ιπποδρομιακού στοιχηματισμού από αδειοδοτημένους παρόχους, όπως επίσης και τη διαμεσολάβηση ιδιωτών παρόχων για την πώληση προϊόντων των κρατικών λαχειοφόρων αγορών και άλλων αδειοδοτημένων λαχειοφόρων αγορών, και
–        η ρύθμιση του κράτους μέλους το οποίο έχει χορηγήσει την άδεια του παρόχου που προσφέρει, ιδίως, υπηρεσίες διαδικτυακού στοιχηματισμού επί των αποτελεσμάτων κληρώσεων λαχειοφόρων αγορών επιδιώκει τους ίδιους σκοπούς με εκείνους της ρύθμισης του κράτους μέλους που απαγορεύει εν γένει την προσφορά τέτοιων υπηρεσιών.
2)      Το άρθρο 56 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται στην επιβολή, στο πλαίσιο συγκεκριμένης διαφοράς, των εννόμων συνεπειών απαγόρευσης διαδικτυακών παιγνίων καζίνο όταν, σε χρόνο μεταγενέστερο των οικείων πραγματικών περιστατικών, έχει ληφθεί η απόφαση να αντικατασταθεί η απαγόρευση αυτή από σύστημα προηγούμενης λήψης έγκρισης και έχει τεθεί σε εφαρμογή μεταβατική περίοδος κατά τη διάρκεια της οποίας η παροχή υπηρεσιών παιγνίων που τηρούν τη μελλοντική ρύθμιση γίνονται δεκτές υπό την επιφύλαξη της τήρησης ορισμένων απαιτήσεων.
3)      Το άρθρο 56 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται στην αναγνώριση της ακυρότητας σύμβασης που έχει συναφθεί μεταξύ ενός καταναλωτή, ο οποίος κατοικεί σε κράτος μέλος, και ενός παρόχου, ο οποίος προσφέρει υπηρεσίες δευτερευουσών κληρώσεων από άλλο κράτος μέλος μέσω του διαδικτύου, όταν, σύμφωνα με τη νομοθεσία του πρώτου κράτους μέλους, αποκλείεται η χορήγηση άδειας για τη διοργάνωση τέτοιων στοιχημάτων σε ιδιώτες παρόχους.
4)      Το άρθρο 56 ΣΛΕΕ και η αρχή της απαγόρευσης της κατάχρησης δικαιώματος έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται στη δυνατότητα ενός καταναλωτή που συμμετείχε, από το κράτος μέλος της συνήθους διαμονής του, σε τυχερά παίγνια προσφερόμενα μέσω διαδικτύου από πάροχο ο οποίος δεν διαθέτει άδεια χορηγηθείσα από το εν λόγω κράτος μέλος, αλλά διαθέτει άδεια χορηγηθείσα από άλλο κράτος μέλος, να ασκήσει κατά του εν λόγω παρόχου αγωγή με αίτημα την επιστροφή των απολεσθέντων ποσών στηριζόμενος στην ακυρότητα της οικείας σύμβασης παροχής υπηρεσιών τυχερών παιγνίων, σύμφωνα με το εφαρμοστέο δίκαιο των συμβάσεων.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.