62022TJ0209_RES
Υπόθεση T‑209/22
Shahla Makhlouf
κατά
Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (ένατο πενταμελές τμήμα) της 17ης Ιουλίου 2024
«Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Συρία – Δέσμευση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων – Περιορισμός σχετικά με την είσοδο στο έδαφος των κρατών μελών – Κατάλογος των προσώπων, οντοτήτων και φορέων εις βάρος των οποίων ισχύει η δέσμευση των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων ή τα οποία υπόκεινται σε περιορισμούς σχετικά με την είσοδο στο έδαφος των κρατών μελών – Εγγραφή και διατήρηση του ονόματος του προσφεύγοντος στον κατάλογο – Κληρονόμος προσώπου το οποίο υπόκειται ήδη σε περιοριστικά μέτρα – Δικαιώματα της υπεράσπισης – Πλάνη εκτιμήσεως – Εξωσυμβατική ευθύνη»
Ένδικη διαδικασία – Απόφαση ή κανονισμός που αντικαθιστά την προσβαλλόμενη πράξη κατά την εκκρεμοδικία – Αίτημα προσαρμογής της προσφυγής – Προϋποθέσεις
(Κανονισμός Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, άρθρο 86 § 1)
(βλ. σκέψεις 25, 29)
Ευρωπαϊκή Ένωση – Δικαστικός έλεγχος της νομιμότητας των πράξεων των θεσμικών οργάνων – Περιοριστικά μέτρα κατά της Συρίας – Έκταση του ελέγχου – Απόδειξη του βασίμου του μέτρου – Υποχρέωση της αρμόδιας αρχής της Ένωσης να αποδείξει, σε περίπτωση αμφισβητήσεως, το βάσιμο των λόγων που ελήφθησαν υπόψη κατά των οικείων προσώπων ή οντοτήτων
[Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47· απόφαση 2013/255/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) 2022/242 και (ΚΕΠΠΑ) 2023/1035, παράρτημα· κανονισμοί 36/2012, 2022/237 και 2023/1027 του Συμβουλίου]
(βλ. σκέψεις 36-42)
Ευρωπαϊκή Ένωση – Δικαστικός έλεγχος της νομιμότητας των πράξεων των θεσμικών οργάνων – Περιοριστικά μέτρα κατά της Συρίας – Έκταση του ελέγχου – Εγγραφή του προσφεύγοντος στον κατάλογο που επισυνάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση λόγω της ιδιότητας του μέλους των οικογενειών Assad ή Makhlouf – Έγγραφα στη διάθεση του κοινού – Αποδεικτική αξία
[Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47· απόφαση 2013/255/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) 2022/242 και (ΚΕΠΠΑ) 2023/1035, παράρτημα· κανονισμοί του Συμβουλίου 36/2012, 2022/237 και 2023/1027]
(βλ. σκέψεις 43, 46, 47)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας – Συγκεκριμένα περιοριστικά μέτρα κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων λόγω της κατάστασης στη Συρία – Απόφαση 2013/255/ΚΕΠΠΑ και κανονισμός 36/2012 – Τεκμήριο περί στηρίξεως του συριακού καθεστώτος εις βάρος εξεχόντων επιχειρηματιών που δραστηριοποιούνται στη Συρία και των μελών των οικογενειών Assad ή Makhlouf – Επιτρέπεται – Προϋποθέσεις
[Απόφαση 2013/255/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2015/1836, άρθρα 27 §§ 1 και 2, στοιχεία aʹ και βʹ, και 28 §§ 1 και 2· κανονισμοί του Συμβουλίου 36/2012 και 2015/1828, άρθρο 15 §§ 1, στοιχείο αʹ, και 1α, στοιχείο βʹ]
(βλ. σκέψεις 49-52, 54)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας – Συγκεκριμένα περιοριστικά μέτρα κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων λόγω της κατάστασης στη Συρία – Απόφαση 2013/255/ΚΕΠΠΑ και κανονισμός 36/2012 – Τεκμήριο περί στηρίξεως του συριακού καθεστώτος εις βάρος των μελών των οικογενειών Assad ή Makhlouf – Επιτρέπεται – Προϋποθέσεις – Μαχητό τεκμήριο – Απόδειξη περί του αντιθέτου – Πλάνη εκτιμήσεως
[Απόφαση 2013/255/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2015/1836, άρθρα 27 §§ 1 έως 3, και 28 §§ 1 έως 3· κανονισμοί του Συμβουλίου 36/2012 και 2015/1828, άρθρο 15 §§ 1, στοιχείο αʹ, 1α, στοιχείο βʹ, και 1β]
(βλ. σκέψεις 53, 55-58, 60, 63, 67, 69, 72, 73, 76, 77)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Αθέμιτο – Ζημία – Αιτιώδης συνάφεια – Σωρευτικές προϋποθέσεις
(Άρθρο 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψη 87)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Κατάφωρη παράβαση του δικαίου της Ένωσης – Διακριτική ευχέρεια του οργάνου κατά την έκδοση της πράξεως – Εκτίμηση του παράνομου χαρακτήρα της πράξεως ή της συμπεριφοράς του θεσμικού οργάνου – Ανάγκη συνεκτιμήσεως χρονικών στοιχείων και στοιχείων που αφορούν το γενικότερο πλαίσιο – Ύπαρξη κατάφωρης παραβιάσεως του δικαίου της Ένωσης – Δεν συντρέχει
[Άρθρο 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ· απόφαση 2013/255/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) 2022/242 και (ΚΕΠΠΑ) 2023/1035, παράρτημα· κανονισμοί του Συμβουλίου 36/2012, 2022/237 και 2023/1027]
(βλ. σκέψεις 90-93, 99-102)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Έλλειψη νομιμότητας – Κατάφωρη παραβίαση του δικαίου της Ένωσης – Απαιτείται πρόδηλη και σοβαρή υπέρβαση από τα θεσμικά όργανα των ορίων της διακριτικής ευχέρειάς τους – Μέτρα δεσμεύσεως κεφαλαίων – Εκτίμηση της νομιμότητας της συμπεριφοράς των θεσμικών οργάνων – Απόδειξη – Δημόσιες πηγές πληροφοριών – Κατάφωρη παράβαση των ουσιαστικών προϋποθέσεων για την καταχώριση στους καταλόγους – Δεν συντρέχει
[Άρθρο 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ· απόφαση 2013/255/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) 2022/242 και (ΚΕΠΠΑ) 2023/1035, παράρτημα· κανονισμοί του Συμβουλίου 36/2012, 2022/237 και 2023/1027]
(βλ. σκέψεις 96, 97)
Σύνοψη
Με την απόφασή του, το Γενικό Δικαστήριο ακυρώνει τα περιοριστικά μέτρα που έλαβε το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της Shahla Makhlouf διευκρινίζοντας, μεταξύ άλλων, το πεδίο εφαρμογής του κριτηρίου του οικογενειακού δεσμού που θεσπίστηκε με την απόφαση 2013/255 (
1
) σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά της Συρίας καθώς και τους κανόνες σχετικά με το βάρος αποδείξεως και την ανατροπή του τεκμηρίου που καθιερώνει η απόφαση αυτή.
Η Shahla Makhlouf είναι μία από τις θυγατέρες του Mohammed Makhlouf, επιχειρηματία Συριακής υπηκοότητας, ο οποίος απεβίωσε στις 12 Σεπτεμβρίου 2020 και του οποίου το όνομα είχε περιληφθεί στους καταλόγους των προσώπων και οντοτήτων που υπόκεινται στα περιοριστικά μέτρα που έλαβε το Συμβούλιο κατά της Συρίας το 2011 (
2
).
Το όνομα της προσφεύγουσας-ενάγουσας καταχωρίσθηκε στους επίδικους καταλόγους στις 21 Φεβρουαρίου 2022 (
3
), για τον ακόλουθο λόγο:«[κ]όρη του Mohammed Makhlouf και μέλος της οικογένειας Makhlouf». Η εγγραφή αυτή στηριζόταν στο κριτήριο της ιδιότητας του μέλους των οικογενειών Assad και Makhlouf που θεσπίστηκε με το άρθρο 27, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, και το άρθρο 28, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της απόφασης 2013/255, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2015/1836, καθώς και με το άρθρο 15, παράγραφος 1α, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 36/2012 (
4
), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 2015/1828. Προς τούτο, το Συμβούλιο είχε στηριχθεί στην απόφαση Σύρου δικαστή της 27ης Σεπτεμβρίου 2020 περί επαγωγής της κληρονομίας του Mohammed Makhlouf, την οποία δεν αμφισβήτησε η προσφεύγουσα-ενάγουσα, κληρονόμος του θανόντος. Η εγγραφή του ονόματος της προσφεύγουσας-ενάγουσας στους επίδικους καταλόγους διατηρήθηκε, μεταξύ άλλων, και στις 25 Μαΐου 2023 (
5
).
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Κατά την προσφεύγουσα-ενάγουσα, το γεγονός και μόνον ότι ανήκει στην οικογένεια Makhlouf δεν πρέπει να δικαιολογεί τη λήψη περιοριστικών μέτρων εναντίον της. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει, καταρχάς, ότι τα ειδικά κριτήρια καταχώρισης όσον αφορά τις διάφορες κατηγορίες προσώπων που καλύπτονται από την απόφαση 2013/255, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2015/1836 (
6
), είναι ανεξάρτητα σε σχέση με το γενικό κριτήριο σύνδεσης με το συριακό καθεστώς που ορίζεται με την απόφαση αυτή (
7
). Επομένως, το γεγονός και μόνον ότι ένα πρόσωπο ανήκει σε μία από τις εν λόγω κατηγορίες προσώπων αρκεί για να καταστεί δυνατή η λήψη των εν λόγω περιοριστικών μέτρων, χωρίς να είναι αναγκαίο να αποδειχθεί η υποστήριξη που θα παρείχαν τα οικεία πρόσωπα στο συριακό καθεστώς ή το όφελος που θα αντλούσαν από αυτό. Το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε εξ αυτού ότι το κριτήριο του οικογενειακού δεσμού αποτελεί αντικειμενικό, αυτόνομο και επαρκές κριτήριο, ικανό να δικαιολογήσει τη λήψη περιοριστικών μέτρων κατά των «μελών [της] οικογένειας […] Makhlouf». Εντούτοις, τα επίμαχα πρόσωπα δεν πρέπει να περιλαμβάνονται στους επίδικους καταλόγους, εάν υπάρχουν επαρκή στοιχεία από τα οποία προκύπτει ότι δεν συνδέονται με το συριακό καθεστώς, ότι δεν ασκούν επιρροή σε αυτό ή ότι δεν συνδέονται με πραγματικό κίνδυνο καταστρατήγησης των περιοριστικών μέτρων (
8
). Το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει συναφώς ότι εναπόκειται στην προσφεύγουσα-ενάγουσα, στο πλαίσιο αμφισβήτησης των προσβαλλόμενων πράξεων, να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία προκειμένου να ανατρέψει το μαχητό τεκμήριο σύνδεσης με το συριακό καθεστώς, το οποίο απορρέει από το κριτήριο του οικογενειακού δεσμού.
Η προσφεύγουσα-ενάγουσα αναφέρει, εν προκειμένω, ότι, προερχόμενη από γάμο που διήρκεσε μόνο λίγους μήνες μεταξύ της μητέρας της και του Mohammed Makhlouf, και δοθέντος ότι ουδέποτε έζησε στη Συρία και πέρασε την παιδική της ηλικία με τη μητέρα της στο Λίβανο, συναναστράφηκε ελάχιστα τον πατέρα της. Επίσης, διευκρινίζει ότι απέκτησε την αμερικανική υπηκοότητα μετά τη μετανάστευσή της στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής το 1990, όπου παρακολούθησε πρόγραμμα σπουδών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, και ότι πλέον κατοικεί εκεί με τον σύζυγο της και τα τέκνα της. Προς στήριξη των ισχυρισμών της, προσκόμισε σειρά εγγράφων τα οποία, κατά το Γενικό Δικαστήριο, επιβεβαιώνουν τους ισχυρισμούς αυτούς, δεδομένου ότι το κέντρο των συμφερόντων της προσφεύγουσας‑ενάγουσας βρίσκεται πλέον στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής. Το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει επίσης ότι η αναγγελία θανάτου του Mohammed Makhlouf, η οποία αναφέρει τα ονόματα των πέντε υιών και των δύο θυγατέρων του θανόντος, δεν αναφέρει, ως είθισται, ούτε την προσφεύγουσα-ενάγουσα ούτε την μητέρα της ως πρώην σύζυγο του θανόντος. Ως εκ τούτου, κρίνει ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισε η προσφεύγουσα-ενάγουσα συγκλίνουν μεταξύ τους και είναι αξιόπιστα και ότι, στο σύνολό τους, τεκμηριώνουν επαρκώς, κατά νόμον, τους ισχυρισμούς της περί αποξένωσής της από την οικογένεια Makhlouf. Επομένως, τα εν λόγω αποδεικτικά στοιχεία συνιστούν δέσμη επαρκώς συγκεκριμένων, σαφών και συγκλινουσών ενδείξεων περί του ότι δεν υφίσταται ή δεν υφίσταται πλέον σύνδεση με το συριακό καθεστώς, δεν ασκείται επιρροή επί του καθεστώτος αυτού ή περί του ότι ο προσφεύγων δεν συνδέεται με πραγματικό κίνδυνο καταστρατήγησης των περιοριστικών μέτρων. Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι η προσφεύγουσα-ενάγουσα πρέπει να θεωρηθεί ότι ανέτρεψε βασίμως το τεκμήριο σύνδεσης με το συριακό καθεστώς, το οποίο απορρέει από το κριτήριο του οικογενειακού δεσμού.
Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι προσβαλλόμενες πράξεις ενέχουν πλάνη εκτιμήσεως και τις ακυρώνει κατά το μέρος που αφορούν την προσφεύγουσα-ενάγουσα.
(
1
)	Απόφαση 2013/255/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 31ης Μαΐου 2013, σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά της Συρίας (ΕΕ 2013, L 147, σ. 14), όπως τροποποιήθηκε από την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2015/1836 του Συμβουλίου, της 12ης Οκτωβρίου 2015 (ΕΕ 2015, L 266, σ. 75).
(
2
)	Βλ. εκτελεστική απόφαση 2011/488/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 1ης Αυγούστου 2011, για την εφαρμογή της απόφασης 2011/273/ΚΕΠΠΑ σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά της Συρίας (ΕΕ 2011, L 199, σ. 74), και τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 755/2011 του Συμβουλίου, της 1ης Αυγούστου 2011, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) 442/2011 σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Συρία (ΕΕ 2011, L 199, σ. 33). Το όνομα του Mohammed Makhlouf αφαιρέθηκε από τους καταλόγους αυτούς με την εκτελεστική απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2022/306 του Συμβουλίου, της 24ης Φεβρουαρίου 2022, για την εφαρμογή της απόφασης 2013/255/ΚΕΠΠΑ (ΕΕ 2022, L 46, σ. 95), και με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2022/299 του Συμβουλίου, της 24ης Φεβρουαρίου 2022, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) 36/2012 (ΕΕ 2022, L 46, σ. 1).
(
3
)	Εκτελεστική απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2022/242 του Συμβουλίου, της 21ης Φεβρουαρίου 2022, για την εφαρμογή της απόφασης 2013/255/ΚΕΠΠΑ σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά της Συρίας (ΕΕ 2022, L 40, σ. 26), και εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2022/237 του Συμβουλίου, της 21ης Φεβρουαρίου 2022, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) 36/2012 σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Συρία (ΕΕ 2022, L 40, σ. 6).
(
4
)	Κανονισμός (ΕΕ) 36/2012 του Συμβουλίου, της 18ης Ιανουαρίου 2012, σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Συρία και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) 442/2011 (ΕΕ 2012, L 16, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΕ) 2015/1828 του Συμβουλίου, της 12ης Οκτωβρίου 2015 (ΕΕ 2015, L 266, σ. 1).
(
5
)	Απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2023/1035 του Συμβουλίου, της 25ης Μαΐου 2023, για την τροποποίηση της απόφασης 2013/255 (ΕΕ 2023, L 139, σ. 49), και εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2023/1027 του Συμβουλίου, της 25ης Μαΐου 2023, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) 36/2012 σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Συρία (ΕΕ 2023, L 139, σ. 1).
(
6
)	Βλ. άρθρο 27, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της απόφασης 2013/255, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2015/1836.
(
7
)	Βλ. άρθρο 27, παράγραφος 1, και άρθρο 28, παράγραφος 1, της απόφασης 2013/255, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2015/1836.
(
8
)	Βλ. άρθρο 27, παράγραφος 3, και άρθρο 28, παράγραφος 3, της απόφασης 2013/255, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2015/1836.