62024CJ0161_RES
Sprawa C‑161/24
OSA, z.s., dawniej OSA – Ochranný svaz autorský pro práva k dílům hudebním, z.s.,
przeciwko
Úřad pro ochranu hospodářské soutěže
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Krajský soud v Brně)
Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 18 grudnia 2025 r.
Odesłanie prejudycjalne – Konkurencja – Artykuł 102 TFUE – Nadużycie pozycji dominującej – Organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi – Ustalanie opłat za udzielenie licencji na udostępnianie utworów chronionych prawem autorskim – Podmioty świadczące usługi hotelarskie – Metoda obliczania – Nieuwzględnienie stopnia wykorzystania pokoi – Nieuczciwe ceny
Zbliżanie ustawodawstw – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Dyrektywa 2001/29 – Harmonizacja niektórych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym – Publiczne udostępnianie – Pojęcie – Udostępnianie odbiorników radiowych lub telewizyjnych umożliwiających odbieranie sygnałów i rozpowszechnianie chronionych utworów w pokojach hotelowych – Włączenie
(dyrektywa 2001/29 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 3 ust. 1)
(zob. pkt 23–25)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Nieuczciwe ceny – Ocena – Opłaty stosowane przez organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi – Opłaty za udzielenie licencji na udostępnianie utworów chronionych prawem autorskim w obiektach hotelarskich – Metoda obliczania opłat – Nieuwzględnienie stopnia wykorzystania obiektów hotelarskich – Praktyka mogąca prowadzić do wygórowanych cen bez rozsądnego związku z charakterem i zakresem korzystania z utworów oraz wartością ekonomiczną generowaną przez to korzystanie – Ocena przez sąd odsyłający
[art. 102 TFUE akapit drugi lit. a)]
(zob. pkt 27–37, 40, pkt 1 sentencji)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Nieuczciwe ceny – Ocena – Opłaty stosowane przez organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi – Porównanie z opłatami stosowanymi w innych państwach członkowskich – Wybór państw odniesienia – Kryteria – Znaczna różnica między porównywanymi stawkami – Oznaka nadużycia
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 38)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Nieuczciwe ceny – Ocena – Opłaty stosowane przez organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi – Konieczność sprawdzenia, czy istnieje dysproporcja między kosztami ponoszonymi przez tę organizację a stosowanymi cenami – Brak
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 39)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Zakaz – Cel – Karanie praktyk mogących wyrządzić, nawet pośrednio, szkodę konsumentom poprzez naruszenie struktury skutecznej konkurencji – Konieczność wykazania istnienia bezpośredniej szkody wyrządzonej konsumentom – Brak – Uzasadnienie praktyk ich pozytywnymi skutkami dla konsumentów – Przesłanki
[art. 3 ust. 1 lit. b), art. 102 TFUE; protokół nr 27 załączony do traktatów UE i FUE]
(zob. pkt 42–44, pkt 2 sentencji)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Wpływ na handel między państwami członkowskimi – Kryteria oceny – Potencjalny i znaczący wpływ – Opłaty stosowane przez organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi zajmującą pozycję monopolistyczną w danym państwie członkowskim – Organizacja zarządzająca prawami autorów będących obywatelami tego państwa członkowskiego oraz prawami autorów zagranicznych – Praktyka mogąca mieć odczuwalny wpływ na handel między państwami członkowskimi
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 46–49, pkt 3 sentencji)
Streszczenie
Trybunał, do którego wystąpiono z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, uściślił warunki, w jakich nieuwzględnienie przez organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi stopnia wykorzystania pokoi hotelowych przy obliczaniu opłat pobieranych od podmiotów świadczących usługi hotelarskie za udzielenie licencji na udostępnianie utworów chronionych prawem autorskim może stanowić nadużywanie pozycji dominującej w rozumieniu art. 102 TFUE.
OSA, będąca jedną z organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi w Republice Czeskiej, zajmuje pozycję dominującą na rynku właściwym.
Decyzją z dnia 18 grudnia 2019 r. Úřad pro ochranu hospodářské soutěže (urząd ochrony konkurencji, Republika Czeska) (zwany dalej „czeskim organem ochrony konkurencji”) stwierdził, że w okresie od 19 maja 2008 r. do 6 listopada 2014 r. OSA pobierała od podmiotów świadczących usługi hotelarskie opłaty za korzystanie z utworów chronionych prawem autorskim za pomocą odbiorników telewizyjnych i radiowych zainstalowanych w ich pokojach bez uwzględnienia stopnia wykorzystania danych obiektów hotelarskich, i to bez obiektywnego uzasadnienia. W decyzji tej wskazano mianowicie, że OSA wymagała uiszczania opłat za niezajmowane pokoje, w których nie miało miejsca korzystanie z takich utworów.
Czeski organ ochrony konkurencji uznał, że poprzez tę praktykę OSA narzuciła niesłuszne warunki transakcji na krajowym rynku udzielania licencji na korzystanie z utworów chronionych prawem autorskim, co stanowi nadużywanie pozycji dominującej zakazane przez art. 102 TFUE i odpowiednie przepisy czeskiego prawa konkurencji. W związku z tym organ ten nałożył na OSA grzywnę w wysokości 10676000 koron czeskich (CZK) (około 429000 EUR) i zakazał jej stosowania tej praktyki.
OSA wniosła odwołanie od tej decyzji, które prezes czeskiego organu ochrony konkurencji oddalił decyzją z dnia 23 listopada 2020 r.
OSA wniosła zatem skargę na tę decyzję do Krajský soud v Brně (sądu okręgowego w Brnie, Republika Czeska), który postanowił zwrócić się do Trybunału z pytaniem o wykładnię pojęcia „nadużywania pozycji dominującej” w rozumieniu art. 102 TFUE w przypadku takim jak rozpatrywany w niniejszej sprawie.
Ocena Trybunału
Trybunał przypomniał, że organizację zbiorowego zarządzania, która sprawuje na terytorium danego państwa członkowskiego monopol na zarządzanie prawami autorskimi odnoszącymi się do pewnej kategorii chronionych utworów i która udostępnia te utwory podmiotom gospodarczym w zamian za uiszczanie na jej rzecz opłat, tak aby podmioty te mogły je publicznie udostępniać, należy uznać za przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą na znacznej części rynku wewnętrznego w rozumieniu art. 102 TFUE. W niniejszym przypadku bezsporne jest to, że OSA zajmuje taką pozycję dominującą.
Trybunał wyjaśnił następnie, że w przypadku gdy podnoszony niesłuszny charakter zachowania takiej organizacji zbiorowego zarządzania dotyczy poziomu tych opłat, ustalanie tych opłat powinno być oceniane w świetle kryteriów dotyczących wygórowanych stawek cenowych. Takie zachowanie może zatem stanowić nadużycie zakazane przez art. 102 TFUE, jeżeli organizacja ta stosuje wygórowaną cenę, niemającą rozsądnego związku z wartością ekonomiczną świadczonych przez nią usług, co należy oceniać w świetle wszystkich okoliczności danej sprawy.
W tym względzie należy wziąć pod uwagę nie tylko wartość ekonomiczną usługi zbiorowego zarządzania jako takiej, lecz również charakter i zakres korzystania z utworów, a także wartość ekonomiczną generowaną przez to korzystanie.
Co się tyczy podmiotów świadczących usługi hotelarskie, udostępnianie odbiorników radiowych lub telewizyjnych zdolnych do odbierania sygnałów i rozpowszechniania chronionych utworów w pokojach hotelowych stanowi publiczne udostępnianie w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29/WE (
1
), przy czym nie ma decydującego znaczenia kwestia, czy krąg odbiorców, składający się z klientów obecnych w tym obiekcie, decyduje się skorzystać z dostępu do udostępnianych w ten sposób utworów, czy też nie. Natomiast do celów stosowania art. 102 TFUE liczba osób tworzących wspomniany krąg odbiorców jest elementem istotnym dla oceny, po pierwsze, zakresu potencjalnego korzystania z utworów chronionych prawami autorskimi, a po drugie, korzyści, jaką podmiot świadczący usługi hotelarskie może czerpać z licencji nabytej od organizacji zbiorowego zarządzania.
Stopień wykorzystania obiektów hotelarskich jest zatem okolicznością, którą należy uwzględnić w celu dokonania – za pomocą modelu statystycznego lub na podstawie innych obiektywnych, stabilnych, łatwo dostępnych i weryfikowalnych kryteriów – oceny zakresu korzystania z utworów i wartości ekonomicznej, jaką stanowi ich wykorzystanie, a tym samym w celu ustalenia, czy opłaty żądane za udzielenie licencji umożliwiających publiczne udostępnianie utworów są „niesłuszne” w rozumieniu art. 102 akapit drugi lit. a) TFUE.
Nie można zatem co do zasady przyjąć, że organizacja zbiorowego zarządzania żąda od podmiotów świadczących usługi hotelarskie opłat, które nie uwzględniają faktu, że znaczna część pokoi znajdujących się w ich obiektach jest niedostępna dla klientów, na przykład ze względu na sezonowe ograniczenie ich działalności, częściowe zamknięcie w celu renowacji lub wyjątkową sytuację, taką jak kryzys sanitarny.
Ogólniej rzecz ujmując, chociaż opłata może opierać się na stawkach ryczałtowych, to jednak powinna ona uwzględniać przynajmniej oszacowanie rzeczywiście wykorzystanej ilości utworów chronionych prawem autorskim.
W niniejszej sprawie do sądu odsyłającego należy ocena, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, w tym dostępności i wiarygodności danych dotyczących stopnia wykorzystania obiektów hotelarskich, a także istniejących narzędzi technologicznych, czy przy ustalaniu wysokości opłat OSA mogła uwzględnić przewidywany stopień wykorzystania obiektów hotelarskich w taki sposób, aby nie pociągało to za sobą nieproporcjonalnego zwiększenia kosztów poniesionych przez nią w związku z zarządzaniem umowami wiążącymi ją z użytkownikami chronionych utworów i nadzorem nad korzystaniem z utworów chronionych prawem autorskim.
Nie można zatem wykluczyć, że metoda obliczania opłat, która nie uwzględnia stopnia wykorzystania obiektów hotelarskich, powinna zostać uznana za „nadużywanie” w rozumieniu art. 102 TFUE. W przypadku bowiem gdyby metoda obliczania opłat uwzględniająca ten stopień wykorzystania mogła być stosowana przy rozsądnych kosztach i pociągała za sobą znaczne obniżenie kwoty opłat, można by bowiem uznać, że zastosowanie aktualnej metody ich obliczania prowadzi do ustalenia niesłusznych cen w rozumieniu art. 102 akapit drugi lit. a) TFUE.
Wniosek ten pozostaje bez uszczerbku dla obowiązku uwzględnienia przez sąd odsyłający wszelkich innych elementów, które również mogą być istotne dla oceny, czy poziom opłat jest słuszny, czy też nie. Takie elementy mogą potwierdzić lub podważyć poszlakę świadczącą o nadużywaniu pozycji dominującej, które może w danym przypadku wynikać z nieuwzględnienia stopnia wykorzystania obiektów hotelarskich.
Co się tyczy ciężaru dowodu spoczywającego na krajowym organie ochrony konkurencji, Trybunał wyjaśnił, po pierwsze, że stwierdzenie nadużywania pozycji dominującej jest wystarczająco poparte dowodami, jeżeli zostanie wykazane, że rozpatrywana praktyka może naruszyć strukturę skutecznej konkurencji, przy czym wykazywanie, że praktyka ta może również wyrządzić bezpośrednią szkodę konsumentom, nie jest konieczne.
Po drugie, organ ochrony konkurencji jest zobowiązany wykazać, że praktyka stanowiąca nadużycie może mieć odczuwalny wpływ na handel między państwami członkowskimi. Tymczasem stanowiące nadużycie stawki stosowane przez organizację zbiorowego zarządzania, która zajmuje pozycję monopolistyczną, mogą wywierać wpływ na handel transgraniczny, jeżeli organizacja ta zarządza nie tylko prawami autorów będących obywatelami państwa członkowskiego, w którym zajmuje ona pozycję monopolistyczną, lecz również prawami autorów z innych państw członkowskich.
(
1
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. 2001, L 167, s. 10).