62024CO0372
ORDÚ NA CÚIRTE (an Seachtú Dlísheomra)
12 Nollaig 2025 (
*1
)
(Tarchur chun réamhrialú – Airteagal 99 de Rialacha Nós Imeachta na Cúirte Breithiúnais – Freagra a fhéadfar a bhaint go soiléir as an gcásdlí – Luach saothair breithiúna ag an gcéad chéim – An dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE – Airteagal 47 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh – Prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh – Inniúlacht chumhachtaí reachtacha agus feidhmiúcháin na mBallstát chun na rialacha mionsonraithe a leagan síos maidir le luach saothair breithiúna a chinneadh – Ceanglas go bhfuil an luach saothair i gcomhréir le tábhacht na bhfeidhmeanna a chomhlíontar – Oibleagáid an comhthéacs socheacnamaíoch náisiúnta a chur san áireamh)
I gCás C‑372/24,
IARRAIDH ar réamhrialú faoi Airteagal 267 CFAE ón Upravni sud u Rijeci (Cúirt Riaracháin Rijeka, an Chróit), trí bhreith an 22 Bealtaine 2024, a fuarthas ag an gCúirt an 24 Bealtaine 2024, sna himeachtaí
B. B.
v
Ministarstvo pravosula a, uprave i digitalne transformacije Republike Hrvatske,
tugann AN CHÚIRT (an Seachtú Dlísheomra),
agus í chomhdhéanta mar seo a leanas: F. Schalin, Uachtarán Dlísheomra, M. Gavalec (Rapóirtéir) agus Z. Csehi, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: D. Spielmann,
Cláraitheoir: A. Calot Escobar,
tar éis cinneadh a dhéanamh, i ndiaidh an tAbhcóide Ginearálta a éisteacht, rialú trí ordú réasúnaithe, i gcomhréir le hAirteagal 99 de Rialacha Nós Imeachta na Cúirte Breithiúnais,
an t‑Ordú seo a leanas:
Ordú
1
Baineann an iarraidh ar réamhrialú seo le léiriú ar an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE agus Airteagal 47 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’).
2
Rinneadh an iarraidh seo in imeachtaí idir B. B., breitheamh Crótach, agus Minisarstvo pravosula a, uprave i digitalne transformacije Republike Hrvatske (an Aireacht Dlí agus Cirt, Riaracháin agus Claochlaithe Dhigitigh Phoblacht na Cróite) maidir le luach saothair B. B. a ríomh.
An dlí lena mbaineann
3
Foráiltear leis na chéad trí mhír d’Airteagal 4 den zakon o plaći i drugim materijalnim pravima pravosudnih dužnosnika (an Dlí maidir le tuarastal agus cearta ábhartha eile chomhaltaí na mbreithiúna), sa leagan is infheidhme maidir leis an díospóid sna príomhimeachtaí (‘an Dlí maidir le tuarastal chomhaltaí na mbreithiúna’) mar seo a leanas:
‘Socraítear luach saothair chomhaltaí na mbreithiúna tríd an ráta bunúsach a úsáidtear chun an luach saothair a ríomh a iolrú faoin gcomhéifeacht arna roghnú don oifigeach lena mbaineann.
Socraítear an fhoirmle bhunúsach chun luach saothair chomhaltaí na mbreithiúna a ríomh ag EUR 706.50 comhlán.
Socraítear na comhéifeachtaí a úsáidtear chun luach saothair chomhaltaí na mbreithiúna a ríomh mar seo a leanas:
[...]
8.
(a)
le haghaidh breithiúna cúirteanna dúiche ag 4.21,
(b)
le haghaidh breithiúna cúirteanna riaracháin ag 4.21,
(c)
le haghaidh breithiúna cúirte tráchtála ag 4.21,
(d)
le haghaidh leas-ionchúisitheoirí dúiche ag 4.21.’
An díospóid sna príomhimeachtaí, na himeachtaí os comhair na Cúirte agus na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
4
Is breitheamh é B. B. a chomhlíonann a chuid feidhmeanna ag an Upravni sud u Zagrebu (Cúirt Riaracháin Zagreb, an Chróit). An 22 Samhain 2023, thug sé caingean ós comhair an Upravni sud u Rijeci (Cúirt Riaracháin Rijeka, an Chróit), an chúirt a rinne an tarchur, ag lorg, inter alia, go gcuirfí ar neamhní ordú Aireacht Dlí agus Cirt, Riaracháin agus Claochlú Digiteach Phoblacht na Cróite an 9 Deireadh Fómhair 2023 lenar diúltaíodh dá ghearán i gcoinne ordú Uachtarán an Upravni sud u Zagrebu (Cúirt Riaracháin Zagreb) an 10 Iúil 2023, a shocraigh a thuarastal de bhun na chéad mhíre d’Airteagal 4 den Dlí maidir le tuarastal chomhaltaí na mbreithiúna. Áitíonn B. B. go sáraítear leis an bhforáil sin prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh, mar is léir le hAirteagal 19(2) CAE agus leis an dara fomhír d’Airteagal 47 den Chairt.
5
Tugann an chúirt a rinne an tarchur dá haire, ón 1 Iúil 2023 go dtí an 1 Márta 2025, gurbh ionann olltuarastal míosúil B.B. agus EUR 2 974.37, agus an méid sin á fháil tríd an ráta bunúsach chun luach saothair breithiúna agus chomhaltaí na mbreithiúna a ríomh, EUR 706.50, a iolrú faoin gcomhéifeacht 4.21 dá bhforáiltear leis an tríú mír d’Airteagal 4 den Dlí maidir le tuarastal chomhaltaí na mbreithiúna.
6
De réir na cúirte a rinne an tarchur, is léir ó na sonraí a chuir Institiúid Náisiúnta Staidrimh na Cróite ar fáil agus ó fhíorais aitheanta, gurbh é EUR 2295,75 tuarastal na mbreithiúna ag an gcéad chéim, amhail B.B., go dtí teacht i bhfeidhm an Dlí maidir le tuarastal chomhaltaí na mbreithiúna, agus an méid sin á fháil tríd an ráta bunúsach chun luach saothair breithiúna agus chomhaltaí na mbreithiúna eile a ríomh, EUR 652.20, a iolrú faoin gcomhéifeacht 3.52. Cuireann an chúirt sin in iúl freisin, le 20 bliain anuas, ar thaobh amháin, gur mhéadaigh olltuarastal breithimh ag an gcéad chéim ó EUR 2 187.72 go EUR 3 063.61 agus, ar an taobh eile agus go n‑ardaítear an tuarastal sin ó 0.5 % go 20 % le haghaidh gach bliana seirbhíse a chuirtear i gcrích tar éis 6 bliana seirbhíse. Le 20 bliain anuas, tá méadú 125 % tagtha ar an meán‑ghlantuarastal míosúil sa Chróit ó EUR 522.93 go EUR 1 163.00. Dá bhrí sin, cé, tráth aontachas na Cróite leis an Aontas Eorpach, gurbh ionann olltuarastal breithimh ag an gcéad chéim de mhéid EUR 2 187.72 agus 2.08 oiread olltuarastal oibrí atá fostaithe ag duine dlítheanach, arbh ionann é agus EUR 1 053.69 an tráth sin, ní bheadh an tuarastal sin, arbh ionann é agus EUR 2 974.37 anois, níos mó ná 1.77 oiread tuarastal oibrí atá fostaithe ag duine dlítheanach, arb ionann a mhéid agus EUR 1679, anois. Is é EUR 2 020.79 an glantuarastal atá ag breitheamh na cúirte ag an gcéad chéim, arb ionann é agus 1.67 oiread an tuarastail atá ag oibrí atá fostaithe ag duine dlítheanach.
7
Ina theannta sin, maidir le gairmeacha breithiúnacha eile, sonraíonn an chúirt a rinne an tarchur, ar thaobh amháin, go bhfuil tuarastal breithimh ag an dara céim déag de na sé chéim déag de thuarastail dá bhforáiltear sa státseirbhís agus sna seirbhísí poiblí agus go gcomhfhreagraíonn sé do thuarastal leas-ionchúisitheoirí an Općinski sud (Cúirt Dúiche, an Chróit). Ar an taobh eile, foráiltear le scála na dtáillí do dhlíodóirí is infheidhme sa Chróit, chun críocha iarratas a dhréachtú i gcomhthéacs díospóid riaracháin agus láithreacht an dlíodóra ag an éisteacht, go bhfuil an dlíodóir i dteideal luach saothair EUR 2500, lena n‑áirítear cáin bhreisluacha (CBL).
8
Measann an chúirt a rinne an tarchur go sáraítear le hAirteagal 4 den Dlí maidir le tuarastal chomhaltaí na mbreithiúna prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh dá bhforáiltear le hAirteagal 19(1) agus (2) CAE agus leis an dara mír d’Airteagal 47 den Chairt. Go deimhin, tá tuarastal bhreithiúna ag an gcéad chéim na Cróite ró-íseal i gcomparáid le tuarastal gairmeacha dlíthiúla eile, an meántuarastal agus an caighdeán maireachtála sa Chróit agus an cóimheas idir tuarastal breithiúna agus meántuarastal míosúil oibrí fostaithe ag duine dlítheanach tráth aontachas Phoblacht na Cróite leis an Aontas Eorpach. Níl tuarastail breithiúna ag an gcéad chéim iomchuí, rud a bhaineann an bonn dá neamhspleáchas agus de phrionsabal na cosanta breithiúnaí éifeachtaí. Ina theannta sin, íoctar tuarastail breithiúna ó bhuiséad Stát na Cróite, rud a bhaineann an bonn go hindíreach de phrionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh agus uathriail na mbreithiúna, ós rud é go mbraitheann a méid ar chumhachtaí feidhmiúcháin agus reachtacha.
9
De réir B. B., ní mór luach saothair breithimh neamhspleách a bheith comhfhreagrach lena fhreagrachtaí, leis an bhfíoras go gcomhlíonann sé go pearsanta feidhm bhreithiúnach a shainítear leis an mBunreacht, chomh maith leis an gcaighdeán maireachtála agus an staid shóisialta sa tír ina gcomhlíonann sé a chuid feidhmeanna. Mar sin féin, ní chomhlíontar na ceanglais sin le hAirteagal 4 den Dlí maidir le tuarastal chomhaltaí na mbreithiúna. Deir B. B. gur mhéadaigh a thuarastal níos lú ná 30 % le 20 bliain anuas, agus gur mhéadaigh an meántuarastal míosúil glan i bPoblacht na Cróite beagnach 125 % agus gurb ionann é agus thart ar EUR 1160. Leagann B. B. béim ar an bhfíric, ó comhdaíodh a achomharc, gur tugadh isteach forálacha nua a bhfuil sé mar aidhm acu tuarastail gach fostaí san earnáil phoiblí agus sa tseirbhís phoiblí, seachas na breithiúna, a mhéadú go suntasach. Ina theannta sin, tar éis an mhéadaithe shuntasaigh ar scála na dtáillí do dhlíodóirí in 2023, d’fhéadfadh dlíodóir nach bhfuil freagrach ach as dhá chás luach saothair a fháil atá coibhéiseach le luach saothair breithimh.
10
Sna himthosca sin, chinn an Upravni sud u Rijeci (Cúirt Riaracháin Rijeka), trí chinneadh an 22 Bealtaine 2024, bac a chur ar na himeachtaí agus cúig cheist a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú.
11
Le cinneadh ó Uachtarán na Cúirte an 27 Lúnasa 2024, cuireadh bac ar na himeachtaí sa chás seo go dtí go dtabharfaí breithiúnas an 25 Feabhra 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku agus Adoreikė (C‑146/23 agus C‑374/23, EU:C:2025:109).
12
I litir dar dáta an 13 Márta 2025, chuir Clárlann na Cúirte Breithiúnais an breithiúnas sin in iúl don chúirt a rinne an tarchur agus d’iarr sí uirthi a chur in iúl, i bhfianaise an bhreithiúnais sin, ar mhian léi a hiarraidh ar réamhrialú a choinneáil ar bun.
13
Ina freagra an 24 Aibreán 2025, chuir an chúirt sin in iúl don Chúirt go raibh sé beartaithe aici a hiarraidh ar réamhrialú a choinneáil ar bun ar an bhforas go raibh difríocht shuntasach idir an cás seo agus na cásanna as ar eascair an breithiúnas sin. De réir na cúirte a rinne an tarchur, murab ionann agus an reachtaíocht náisiúnta atá i gceist sna cásanna as ar eascair an breithiúnas sin, ní fhoráiltear leis an Dlí maidir le tuarastal chomhaltaí na mbreithiúna, go socrófar luach saothair breithiúna ar bhonn critéir oibiachtúla. Ina theannta sin, tagraíonn an chúirt a rinne an tarchur do ghnéithe sonracha an chomhthéacs atá ann sa Chróit. I ndáil leis sin, cuireann sí in iúl gur tháinig deireadh leis an ngéarchéim eacnamaíoch a thug údar le laghdú ar luach saothair breithiúna in 2016, agus mar thoradh air sin nach bhfuil aon chúis dhlisteanach ann chun coigeartú a luacha saothair a chur siar. Measann an chúirt sin freisin, go bunúsach, agus de réir analaí le breithiúnas an 20 Aibreán 2021, Repubblika (C‑896/19, EU:C:2021:311, míreanna 64 agus 65), go léiríonn lagú an chóimheasa idir olltuarastal breithimh ag an gcéad chéim agus meántuarastal oibrí atá fostaithe ag duine dlítheanach, sa tréimhse idir aontachas Phoblacht na Cróite leis an Aontas Eorpach agus an dáta a thionscain B.B. a chaingean, laghdú ar chosaint an neamhspleáchais bhreithiúnaigh.
14
Ar deireadh, sonraíonn an chúirt a rinne an tarchur gur fíor go raibh an Dlí maidir le tuarastal chomhaltaí na mbreithiúna faoi réir leasú nua a bhí infheidhme ón 1 Márta 2025 agus atá beartaithe leis an ráta bunúsach chun luach saothair breithiúna a ríomh a ailíniú leis an ráta is infheidhme maidir le luach saothair státsheirbhíseach agus na bhfostaithe seirbhíse poiblí. Mar sin féin, in ainneoin an athchóirithe sin, tá olltuarastail shaothair na mbreithiúna ag an gcéad chéim coibhéiseach leis an luach saothair a chomhfhreagraíonn don tríú grád pá a sholáthraítear do státseirbhísigh agus d’fhostaithe seirbhíse poiblí, gan na forlíontaí pá uile atá ag catagóirí áirithe státseirbhíseach a chur san áireamh. Thairis sin, in ainneoin an leasaithe nua sin ar an Dlí maidir le tuarastal chomhaltaí na mbreithiúna, cuirtear cosc fós ar bhreithiúna aon ghníomhaíocht eile a dhéanamh, bronntanais a fháil agus aon ioncam eile a fháil. Thairis sin, ní fhaigheann siad fós an sochar breoiteachta céanna leis an sochar a íoctar le státseirbhísigh agus le fostaithe seirbhíse poiblí. I ndeireadh na dála, íoctar níos lú le breitheamh Crótach ná go leor dá gcomhghleacaithe le hardoideachais cosúil, gan beann ar a ngairm.
15
I bhfianaise na n‑eilimintí nua a luaigh sí ina freagra an 24 Aibreán 2025, rinne an Upravni sud u Rijeci (Cúirt Riaracháin Rijeka) foclaíocht na ceisteanna a tharchuirtear a oiriúnú, a bhfuil an fhoclaíocht seo a leanas iontu:
‘(1)
An bhfuil prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh, a chumhdaítear sa dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE agus sa dara mír d’Airteagal 47 den Chairt, le léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc ar fhorálacha Airteagal 4 [den Dlí maidir le tuarastal chomhaltaí na mbreithiúna], ar ar a mbonn a glacadh an t‑ordú riaracháin a ndearna an t‑iarratasóir [sna príomhimeachtaí] agóid ina choinne, lena gcinntear an buntuarastal (gan forlíontaí) agus lena gcinntear, inter alia, ráta agus comhéifeacht tuarastail breithimh na cúirte ag an gcéad chéim [sa Chróit]?
(2)
Más freagra dearfach a thabharfar ar an gcéad cheist, ós rud é go mbeadh staid níos mífhabhraí fós ann maidir le neamhspleáchas bhreithiúna na gcúirteanna céadchéime mar thoradh ar neamhfheidhmiú Airteagal 4 den Dlí sin agus go seachnaíonn an Ballstát go leanúnach córais tuarastail a bhunú a chomhlíonann ceanglais breithiúna neamhspleácha, an bhfuil an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE agus an dara mír d’Airteagal 47 den Chairt le léiriú sa chaoi go gceanglaítear ar chúirt náisiúnta gach ní a dhéanamh atá údaraithe go dlíthiúil chun neamhspleáchas breithiúna a áirithiú, ach go háirithe, chun buntuarastal comhlán an iarratasóra mar bhreitheamh na cúirte ag an gcéad chéim, gan forlíontaí, a shocrú don tréimhse ón 1 Iúil 2023 go dtí an 1 Márta 2025, ag méid olltuarastail mhíosúil don bhliain reatha a fhaightear trí mhéid an mheán‑olltuarastail mhíosúil le linn na bliana roimhe sin a bhí ag oibrí atá fostaithe ag duine dlítheanach sa Chróit a iolrú faoi chomhéifeacht (2.08) a chomhfhreagraíonn don chóimheas idir olltuarastal breithiúna speisialaithe sa Chróit agus meán‑olltuarastail a bhí fostaithe ag duine dlítheanach [sa Chróit] a bhí i bhfeidhm tráth aontachas Phoblacht na Cróite leis an Aontas Eorpach?
(3)
An bhfuil prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh, a chumhdaítear sa dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE agus sa dara mír d’Airteagal 47 den Chairt, le léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc ar fhoráil den dlí náisiúnta (lena n‑áirítear an leasú is déanaí ar an Dlí maidir le tuarastal chomhaltaí na mbreithiúna [...] atá i bhfeidhm ón 1 Márta 2025) nach gcuirtear i bhfeidhm léi critéar an Aontais maidir le gráid tuarastal breithiúna ná aon chinneadh ar an ngrád pá (as [16] ghrád ar an iomlán) a leagtar síos do státseirbhísigh agus d’fhostaithe seirbhíse poiblí a bheadh iomchuí do luach saothair breithimh na cúirte ag an gcéad chéim?
(4)
Más freagra dearfach a thabharfar ar an gceist roimhe seo, an bhfuil prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh, a chumhdaítear sa dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE agus sa dara mír d’Airteagal 47 den Chairt, le léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc ar fhoráil de reachtaíocht náisiúnta lena n‑údaraítear tuarastail breithiúna a íoc ó bhuiséad an Stáit, arna ghlacadh agus arna chur chun feidhme ag Rialtas Phoblacht na Cróite agus ag Parlaimint Phoblacht na Cróite mar ghníomhaithe na gcumhachtaí feidhmiúcháin agus reachtacha, ionas go mbeidh tionchar indíreach ag na cumhachtaí sin ar neamhspleáchas na mbreithiúna?
(5)
An bhfuil prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh, a chumhdaítear sa dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE agus sa dara mír d’Airteagal 47 den Chairt, le léiriú sa chaoi go gceanglaítear ar reachtas Phoblacht na Cróite, agus na forálacha lena rialaítear tuarastail breithiúna á nglacadh aige, an tuarastal sin a chinneadh ar bhealach ina ndéanfar a mhéadú a choigeartú i gcomhréir leis an bhfás ar an meántuarastal sa (Chróit) le linn na tréimhse céanna?’
Na ceisteanna le haghaidh réamhrialú
16
De bhun Airteagal 99 de Rialacha Nós Imeachta na Cúirte Breithiúnais, nuair is féidir freagra ar cheist a tharchuirtear chun réamhrialú a fháil go soiléir ón gcásdlí atá ann nó nuair nach bhfágtar aon amhras réasúnach leis an bhfreagra ar cheist den sórt sin, féadfaidh an Chúirt, tráth ar bith, ar thogra ón mBreitheamh is Rapóirtéir, agus tar éis an tAbhcóide Ginearálta a éisteacht, a rialú cinneadh a thabhairt trí ordú réasúnaithe.
17
Ba cheart a mheabhrú freisin go bhfuil an comhar breithiúnach a bhunaítear le hAirteagal 267 CFAE bunaithe ar dheighilt shoiléir feidhmeanna idir cúirteanna náisiúnta agus an Chúirt Bhreithiúnas. Ar thaobh amháin, níl sé de cumhacht ag an gCúirt rialacha dhlí an Aontais a chur i bhfeidhm ar chás sonrach, ach rialú a dhéanamh ar léiriú na gConarthaí agus na ngníomhartha arna nglacadh ag institiúidí, comhlachtaí, oifigí nó gníomhaireachtaí an Aontais (féach, chuige sin, breithiúnas an 18 Bealtaine 2021, AsociaţiaForumul Judecătorilor din România agus páirtithe eile, C‑83/19, C‑127/19, C‑195/19, C‑291/19, C‑355/19 agus C‑397/19, EU:C:2021:393, mír 201 agus an cásdlí dá dtagraitear). Ar an taobh eile, i gcomhréir le mír 11 de Mholtaí Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh do chúirteanna náisiúnta maidir le tionscnamh an nós imeachta um réamhrialú (IO 2019 C 380, lch. 1), is faoi na cúirteanna náisiúnta atá sé teacht ar chonclúidí sonracha ón léiriú arna sholáthar ag an gCúirt Bhreithiúnais sa díospóid atá os a gcomhair (féach, chuige sin, breithiúnas an 25 Deireadh Fómhair 2018, Roche Lietuva, C‑413/17, EU:C:2018:865, mír 43).
18
Sa chás seo, in ainneoin na n‑amhras a chuir an chúirt a rinne an tarchur in iúl, measann an Chúirt gur féidir an léiriú ar dhlí an Aontais atá á lorg ag an gcúirt a rinne an tarchur a thuiscint go soiléir ó bhreithiúnas an 25 Feabhra 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku agus Adoreikė (C‑146/23 agus C‑374/23, EU:C:2025:109). Dá bhrí sin, is iomchuí Airteagal 99 de na Rialacha Nós Imeachta a chur i bhfeidhm sa chás seo.
19
Mar is léir ó mhír 17 den bhreithiúnas seo, is faoin gcúirt a rinne an tarchur a bheidh sé teacht ar na conclúidí sonracha, sa díospóid sna príomhimeachtaí, ón bhfaisnéis léiritheach a eascraíonn as cásdlí sin na Cúirte.
An chéad cheist agus an tríú ceist go dtí an cúigiú ceist
20
Lena céad cheist agus lena tríú ceist go dtí an cúigiú ceist, ar cheart iad a scrúdú le chéile, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an bhfuil an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 2 CAE, le léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc le prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh ar reachtaíocht náisiúnta Ballstáit faoina gcinntear luach saothair breithiúna, ag cumhachtaí feidhmiúcháin agus reachtacha an Bhallstáit sin, tríd an ráta bunúsach chun luach saothair breithiúna agus chomhaltaí na mbreithiúna eile a iolrú faoi chomhéifeacht a chomhfhreagraíonn don chatagóir breithimh lena mbaineann.
21
Sa chéad áit, cé, i gcomhréir le prionsabal dheighilt na gcumhachtaí atá ina shaintréith d’fheidhmiú an smachta reachta, nach mór an neamhspleáchas breithiúnach a ráthú i ndáil le cumhachtaí feidhmiúcháin agus reachtacha Ballstáit, ní leor amháin go bhfuil baint ag cumhachtaí reachtacha agus feidhmiúcháin Ballstáit le luach saothair breithiúna a chinneadh, chun go gcruthaítear spleáchas na mbreithiúna sin ar na cumhachtaí sin nó go gcothaítear amhras maidir le neamhspleáchas nó neamhchlaontacht na mbreithiúna sin. Agus a mbuiséid á dtarraingt suas acu agus cinneadh á dhéanamh acu idir na hítimí éagsúla caiteachais phoiblí, tá corrlach lánroghnach leathan ag na Ballstáit lena n‑áirítear modh ríofa an chaiteachais sin a chinneadh agus, go háirithe, luach saothair breithiúna. Is iad na cumhachtaí feidhmiúcháin agus reachtacha náisiúnta is fearr atá in ann comhthéacs socheacnamaíoch ar leith an Bhallstáit ina bhfuil an buiséad sin le tarraingt suas agus neamhspleáchas na mbreithiúna a ráthaítear a chur san áireamh (breithiúnais an 25 Feabhra 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku agus Adoreikė, C‑146/23 agus C‑374/23, EU:C:2025:109, mír 51, agus an 5 Meitheamh 2025, Curtea de Apel Bucuresti(Deireadh a chur le liúntas scoir do bhreithiúna), C‑762/20, EU:C:2025:400, mír 22)
22
Mar sin féin, ní fhéadfaidh na rialacha náisiúnta lena rialaítear luach saothair breithiúna amhras inchosanta a chothú, in aigne daoine aonair, maidir le seasmhacht na mbreithiúna lena mbaineann ar thosca seachtracha agus maidir lena neodracht i ndáil leis na leasanna os a gcomhair. Chuige sin, féadfaidh cairteacha, tuarascálacha agus doiciméid eile arna dtarraingt suas ag comhlachtaí Chomhairle na hEorpa nó faoi chóras na Náisiún Aontaithe treoir ábhartha a sholáthar maidir le léiriú dhlí an Aontais i láthair forálacha náisiúnta ábhartha (breithiúnais an 25 Feabhra 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku agus Adoreikė, C‑146/23 agus C‑374/23, EU:C:2025:109, míreanna 52 agus 53, agus an 5 Meitheamh 2025, Curtea de Apel Bucureşti(Deireadh a chur le liúntas scoir do bhreithiúna), C‑762/23, EU:C:2025:400, mír 23).
23
Sa dara háit, ceanglaítear le prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh, i dteannta le prionsabal na deimhneachta dlíthiúla, go mbeidh na rialacha sonracha chun a luach saothair a chinneadh oibiachtúil, intuartha, cobhsaí agus trédhearcach, chun aon idirghabháil treallach ó chumhachtaí feidhmiúcháin agus reachtacha an Bhallstáit lena mbaineann a eisiamh (breithiúnas an 25 Feabhra 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku agus Adoreikė, C‑146/23 agus C‑374/23, EU:C:2025:109, mír 56).
24
Trí fhoráil a dhéanamh go gcinnfear méid tuarastail breithiúna trí ráta bunúsach a iolrú faoi chomhéifeacht a mheastar a léiríonn tábhacht feidhmeanna breithimh, is cosúil go gcomhlíontar leis an gcéad mhír d’Airteagal 4 den Dlí maidir le tuarastal chomhaltaí na mbreithiúna na coinníollacha dá dtagraítear sa mhír roimhe seo, ar faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé, mar sin féin, a fhíorú.
25
Thairis sin, sna cásanna as ar eascair breithiúnas an 25 Feabhra 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku agus Adoreikė (C‑146/23 agus C‑374/23, EU:C:2025:109, míreanna 10 agus 25), níor chaith an Chúirt amhras ar na modhanna sin chun luach saothair bhreithiúna na Polainne agus na Liotuáine a ríomh. In aon chás, níl aon ní san iarraidh ar réamhrialú chun a mhíniú cén fáth nach bhfuil na rialacha mionsonraithe maidir le luach saothair bhreithiúna na Cróite a ríomh, dá bhforáiltear leis an Dlí maidir le tuarastal chomhaltaí na mbreithiúna, oibiachtúil.
26
Sa tríú háit, ní mór do bhreithiúna luach saothair a fháil atá ar cóimhéid le tábhacht a bhfeidhmeanna, lena gceanglaítear comhthéacs socheacnamaíoch an Bhallstáit lena mbaineann a chur san áireamh, is é sin le rá, a staid eacnamaíoch, shóisialta agus airgeadais. I bhfianaise an mhéid sin, is iomchuí, mar sin, meánluach saothair na mbreithiúna a chur i gcomparáid leis an meántuarastal sa Stát sin. Ina theannta sin, cé gur gá tuarastail gairmeacha dlí eile a chur san áireamh, ní féidir a thuiscint uaidh sin nach féidir luach saothair breithiúna a bheith níos ísle ná meántuarastal gairmithe dlí eile, go háirithe iad siúd a fheidhmíonn gairm liobrálach, amhail dlíodóirí, ós rud é gur léir go bhfuil siad i staid atá éagsúil le staid na mbreithiúna. Thairis sin, is gá na bónais agus na liúntais éagsúla a fhaigheann breithiúna sa bhreis ar a ngnáth-bhuntuarastal a chur san áireamh (breithiúnais an 25 Feabhra 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku agus Adoreikė, C‑146/23 agus C‑374/23, EU:C:2025:109, míreanna 58, 61 go 64, agus an 5 Meitheamh 2025, Curtea de Apel Bucuresti(Deireadh a chur le liúntas scoir do bhreithiúna), C‑762/23, EU:C:2025:400, míreanna 35 agus 36).
27
Cé nach faoin gCúirt atá sé rialacha dhlí an Aontais a chur i bhfeidhm maidir le cás ar leith, i gcomhthéacs imeachtaí dá bhforáiltear le hAirteagal 267 CFAE, féadfaidh an Chúirt, d’fhonn freagra úsáideach a thabhairt don chúirt a rinne an tarchur, treoir a thabhairt di bunaithe ar na comhaid sna príomhimeachtaí agus ar na barúlacha i scríbhinn atá ar fáil di, amhail cur ar chumas na cúirte sin rialú a thabhairt (féach, chuige sin, breithiúnais an 20 Meitheamh 1991, Newton, C‑356/89, EU:C:1991:265, mír 10, agus an 25 Feabhra 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku agus Adoreikė, C‑146/23 agus C‑374/23, EU:C:2025:109, mír 77).
28
Sa chás seo, ba cheart a thabhairt faoi deara, go háirithe, gurb ionann bun‑olltuarastal breithiúna ag an gcéad chéim agus 1.77 oiread olltuarastal oibrí atá fostaithe ag duine dlítheanach, nach sonraítear, thairis sin, má chomhfhreagraíonn sé don mheán‑olltuarastal sa Bhallstát sin, agus go bhfuil an cóimheas sin fós suntasach.
29
Ina theannta sin, is cosúil nár chuir an chúirt a rinne an tarchur san áireamh na liúntais arna bhfáil ag breithiúna ag an gcéad chéim na Cróite, go háirithe an liúntas fad seirbhíse as a n‑eascraíonn méadú ar thuarastail na mbreithiúna ó 0.5 % go 20 % in aghaidh gach bliana seirbhíse a chuirtear i gcrích ó 6 bliana seirbhíse agus ar dócha go méadóidh sé a luach saothair go suntasach.
30
Thairis sin, chun a fháil amach a mhéid a chomhfhreagraíonn luach saothair breithiúna do thábhacht a bhfeidhmeanna, féadfaidh an chúirt a rinne an tarchur na sonraí atá i dTeachtaireacht COM(2025) 375 final ón gCoimisiún an 1 Iúil 2025 chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig an mBanc Ceannais Eorpach, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún, dar teideal ‘Scórchlár Ceartais AE 2025’ a chur san áireamh (féach, de réir analaí, breithiúnas an 5 Meitheamh 2025, Curtea de Apel Bucureşti(Deireadh a chur le liúntas scoir do bhreithiúna), C‑762/23, EU:C:2025:400, mír 43). Is léir ó Fhíor 35 sa Teachtaireacht sin go bhfuil an cóimheas idir olltuarastal saothair bhreithiúna ag an gcéad chéim na Cróite ag tús a ngairmréime agus an meántuarastal sa Bhallstát sin, is é sin 1.77, inchomparáide leis an gcóimheas is féidir a fheiceáil i mBallstáit eile, amhail Ríocht na Beilge, Poblacht na hIodáile, Poblacht na Liotuáine, an Ungáir, Poblacht na hOstaire, Poblacht na Polainne, Poblacht na Fionlainne nó Ríocht na Sualainne. Tá an cóimheas sin níos airde fós ná mar atá sa Ghearmáin, sa Fhrainc, i Lucsamburg, san Ísiltír nó sa tSlóivéin.
31
Thairis sin, ós rud é, ar chúiseanna buiséadacha, nár mhéadaigh reachtas Ballstáit luach saothair breithiúna náisiúnta, agus mar thoradh air sin gur tháinig laghdú ar an gcóimheas atá i gceist, ní gá go dtuigfí gur cúlchéimniú é i gcosaint luach an smachta reachta sa Bhallstát sin. Ní féidir ach le himthosca sonracha lena dtugtar bunús le rún an reachtóra an bonn a bhaint de phrionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh, go háirithe glacadh forálacha náisiúnta a bhaineann le heagrú na mbreithiúna agus an bonn a bhaint de ráthaíochtaí neamhspleáchais na mbreithiúna, sárú ar an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE agus ar Airteagal 47 den Chairt a léiriú (féach, chuige sin, breithiúnas an 20 Aibreán 2021, Repubblika, C‑896/19, EU:C:2021:311, míreanna 64 agus 65).
32
Ar deireadh, maidir leis an argóint ina líomhnaítear, chun críocha iarratas a dhréachtú i gcomhthéacs díospóid riaracháin agus a láithreacht ag an éisteacht, go bhfaigheann dlíodóir, sa Chróit, tuarastal EUR 2500, lena n‑áirítear CBL, mar is léir ón tuarascáil mheastóireachta ar chórais bhreithiúnacha Eorpacha a dhréachtaigh an Coimisiún Eorpach um Éifeachtúlacht an Cheartais in 2020 (CEPEJ) (lch. 67), chun an neamhspleáchas breithiúnach agus, ar bhonn níos leithne, cáilíocht an cheartais i smacht reachta a áirithiú, ‘ba cheart tuarastail gairmeacha dlí eile a chur san áireamh freisin i mbeartais cheartais chun gairm an bhreithimh a dhéanamh tarraingteach do chleachtóirí dlí ardcháilithe’. Mar sin féin, mar a aibhsítear i mír 26 den ordú seo, ní chuirtear cosc le prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh ar luach saothair breithiúna a shocrú ar leibhéal níos ísle ná meánluach saothair gairmithe dlí eile, ar choinníoll go bhfuil na daoine sin i staid shoiléir difriúil ó staid na mbreithiúna.
33
Dá bhrí sin, agus faoi réir na seiceálacha atá de dhualgas ar an gcúirt a rinne an tarchur a dhéanamh, ní cosúil go bhfuil neamhaird déanta leis an gcéad mhír d’Airteagal 4 den Dlí maidir le tuarastal chomhaltaí na mbreithiúna ar na ceanglais a eascraíonn as prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh, mar is léir ón an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i gcomhair le hAirteagal 2 CAE (féach, de réir analaí, breithiúnas an 25 Feabhra 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku agus Adoreikė, C‑146/23 agus C‑374/23, EU:C:2025:109, mír 83).
34
I bhfianaise na mbreithnithe roimhe seo, is é an freagra ar an gcéad cheist agus ar an tríú ceist go dtí an cúigiú ceist nach mór an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 2 CAE, a léiriú sa chaoi nach gcuirtear cosc le prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh ar reachtaíocht náisiúnta Ballstáit faoina gcinntear luach saothair breithiúna, ag cumhachtaí feidhmiúcháin agus reachtacha an Bhallstáit sin, tríd an ráta bunúsach chun luach saothair breithiúna agus chomhaltaí na mbreithiúna eile a iolrú faoi chomhéifeacht a chomhfhreagraíonn don chatagóir breithimh lena mbaineann, ar choinníoll nach bhfuil an cinneadh sin treallach, ach go bhfuil sé bunaithe ar chritéir oibiachtúla, intuartha, cobhsaí agus trédhearcacha agus go n‑áirithítear go bhfaigheann breithiúna leibhéal luacha saothair atá comhréireach le tábhacht na bhfeidhmeanna a chomhlíonann siad, agus staid eacnamaíoch, shóisialta agus airgeadais an Bhallstáit lena mbaineann agus an meántuarastal sa Bhallstát sin á gcur san áireamh.
An dara ceist
35
Lena dara ceist, féachann an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, lena chinneadh conas a d’fhéadfadh sí ceart breithiúna a athbhunú chun luach saothair i gcomhréir le tábhacht a bhfeidhmeanna i gcás ina sáraítear le hAirteagal 4 den Dlí maidir tuarastal chomhaltaí na mbreithiúna prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh mar is léir ón dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 2 CAE.
36
I bhfianaise an fhreagra a tugadh ar an gcéad cheist agus ar an tríú ceist go dtí an cúigiú ceist agus in éagmais aon fhianaise lena bhféadfaí a shuíomh go sáraítear prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh le hAirteagal 4 den Dlí sin, ní gá an dara ceist a fhreagairt.
Costais
37
Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Seachtú Dlísheomra) mar seo a leanas:
Maidir leis an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 2 CAE,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
ní chuirtear cosc le prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh ar reachtaíocht náisiúnta Ballstáit faoina gcinntear luach saothair breithiúna, ag cumhachtaí feidhmiúcháin agus reachtacha an Bhallstáit sin, tríd an ráta bunúsach chun luach saothair breithiúna agus chomhaltaí na mbreithiúna eile a iolrú faoi chomhéifeacht a chomhfhreagraíonn don chatagóir breithimh lena mbaineann, ar choinníoll nach bhfuil an cinneadh sin treallach, ach go bhfuil sé bunaithe ar chritéir oibiachtúla, intuartha, cobhsaí agus trédhearcacha agus go n‑áirithítear go bhfaigheann breithiúna leibhéal luacha saothair atá comhréireach le tábhacht na bhfeidhmeanna a chomhlíonann siad, agus staid eacnamaíoch, shóisialta agus airgeadais an Bhallstáit lena mbaineann agus an meántuarastal sa Bhallstát sin á gcur san áireamh.
Sínithe
(
*1
)	Teanga an cháis: an Chróitis