62011CC0375
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
JÄÄSKINEN
ippreżentati fil-25 ta’ Ottubru 2012 (
1
)
Kawża C-375/11
Belgacom SA
Mobistar SA
KPN Group Belgium SA
vs
État belge
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Cour constitutionnelle (il-Belġju)]
“Servizzi ta’ telekomunikazzjonijiet — Direttiva 2002/20/KE — Drittijiet ta’ użu ta’ frekwenzi tar-radju — Tariffi uniċi għall-għoti u għat-tiġdid — Metodu ta’ kalkolu — Tibdil ta’ drittijiet eżistenti — Applikazzjoni allegatament retroattiva tad-Direttiva 2002/20 minn Stat Membru”
I – Introduzzjoni
1.
Din il-kawża titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra jekk, taħt id-dritt tal-UE dwar it-telekomunikazzjonijiet, it-tiġdid tad-drittijiet ta’ użu tal-frekwenzi tar-radju tat-telekomunikazzjonijiet jistax ikun suġġett għal tariffi bl-istess mod bħall-għoti inizjali ta’ dawn id-drittijiet. Il-punt ċentrali tal-kwistjoni qiegħed fil-fatt li jiġi stabbilit jekk huwiex leġittimu għall-Istati Membri li jimponu iktar tariffi uniċi għall-użu tal-frekwenzi tar-radju, f’ċirkustanzi fejn l-operaturi tat-telekomunikazzjonijiet ikunu diġà ħallsu tariffa unika sostanzjali malli daħlu fis-suq, u meta huma diġà jħallsu tariffa annwali relatata mad-drittijiet ta’ użu.
2.
Il-Cour constitutionnelle (il-Qorti Kostituzzjonali tal-Belġju) tat digriet tar-rinviju fil-kuntest ta’ kawża bejn, minn naħa, Belgacom SA (iktar ’il quddiem “Belgacom”), Mobistar SA (iktar ’il quddiem “Mobistar”) u KPN Group Belgium SA (iktar ’il quddiem “KPN Group Belgium”) u, min-naħa l-oħra, l-Istat Belġjan, u dan peress li dawk tal-ewwel jikkontestaw il-kompatibbiltà tat-tariffi imposti minn dan tal-aħħar mal-Artikoli 3, 12 u 13 tad-Direttiva 2002/20/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-7 ta’ Marzu 2002, dwar l-awtorizzazzjoni ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi (Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni) (
2
). L-Artikoli 12 u 13 huma l-miżuri li daħlu flok l-Artikolu 11 tad-Direttiva 97/13/KE (illum imħassra) (
3
). Il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba tiddeċiedi wkoll jekk l-Artikolu 14 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni, li jikkonċerna l-emenda, min-naħa tal-Istati Membri, tad-drittijiet u tal-obbligi eżistenti tal-operaturi tat-telekomunikazzjonijiet, jipprekludix lill-Gvern Belġjan milli jimponi t-tariffa inkwistjoni.
3.
Id-Direttiva 97/13 kienet tillimita s-setgħat tal-Istati Membri li jimponu tariffi fuq il-kumpanniji tat-telekomunikazzjonijiet. L-Istati Membri ma jistgħux, fir-rigward tal-provvista ta’ networks u ta’ servizzi ta’ komunikazzjoni elettroniċi, jimponu ħlasijiet jew tariffi oħra differenti minn dawk imsemmija fid-Direttiva 97/13 (
4
). Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat din l-istess pożizzjoni fir-rigward tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni iktar kmieni din is-sena fis-sentenza Vodafone España (
5
).
II – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dritt tal-Unjoni Ewropea
4.
L-Artikolu 8(2) tad-Direttiva Qafas jipprovdi li:
“L-awtoritajiet nazzjonali regolatorji għandhom jippromwovu l-kompetizzjoni fil-provista tan-networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u faċilitajiet assoċjati u servizzi billi fost ħwejjeġ oħra:
[…]
(d) jinkoraġġixxu l-użu effiċjenti u jassiguraw l-amministrazzjoni effettiva tal-frekwenzi tar-radju u r-riżorsi tan-numerazzjoni”.
5.
Il-premessi 31 sa 33 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni jipprovdu li:
“(31)
Is-sistemi għall-ħlasijiet amministrattivi m’għandhomx joħolqu tgħawwiġ tal-kompetizzjoni jew joħolqu xkiel għad-dħul fis-suq. [...]
(32)
Minbarra l-ħlasijiet amministrattivi, tariffi għall-użu jistgħu jiġu imposti fuq l-użu ta’ frekwenzi tar-radju u numri bħala strument li jiżgura l-aħjar użu ta’ dawn ir-riżorsi. Dawk it-tariffi m’għandhomx ifixklu l-iżvilupp ta’ servizzi innovattivi u l-kompetizzjoni fis-suq. Din id-Direttiva hija mingħajr preġudizzju għall-għan li għalih it-tariffi għad-drittijiet ta’ użu jintużaw. Dawk it-tariffi jistgħu per eżempju jintużaw biex jiffinanzjaw attivitajiet ta’ l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali li ma jistgħux jiġu koperti bil-ħlasijiet amministrattivi. Fejn, fil-każ ta’ proċeduri ta’ għażla kompetittivi jew komparattivi, tariffi għad-drittijiet ta’ użu ta’ frekwenzi tar-radu jikkonsistu kollha kemm huma jew parzjalment f’ammont ta’ darba biss, l-arranġamenti tal-ħlas għandhom jiżguraw li dawk it-tariffi fil-prattika ma jwasslux għal għażla fuq il-bażi ta’ kriterji li m’humiex relatati mal-mira li jiġi żgurat l-aħjar użu tal-frekwenzi tar-radju. [...]
(33)
L-Istati Membri jistgħu jkunu meħtieġa li jemendaw id-drittijiet, kondizzjonijiet, proċeduri, ħlasijiet u tariffi li jirrelataw ma’ l-awtorizzazzjonijiet ġenerali u d-drittijiet ta’ użu fejn dan ikun oġġettivament ġustifikat. Dak it-tibdil għandu jiġi debitament notifikat lill-partijiet kollha interessati fi żmien biżżejjed, li jagħtihom opportunità adegwata li jagħtu l-opinjoni tagħhom dwar kull emenda bħal dawk”.
6.
L-Artikolu 3 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni għandu t-titolu “Awtorizzazzjoni ġenerali ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi” u jistabbilixxi l-prinċipju tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi u networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi suġġetta għal awtorizzazzjoni ġenerali.
7.
L-Artikolu 12 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni għandu t-titolu “Ħlasijiet amministrattivi”. L-Artikolu 12 jipprovdi li:
“1.   Kull ħlas amministrattiv impost fuq impriżi li jfornu servizz jew network taħt l-awtorizzazzjoni ġenerali jew li lilhom ikun ingħata dritt ta’ użu, għandu:
(a)
fit-total, ikopri biss l-ispejjeż amministrattivi magħmula fl-amministrazzjoni, kontroll u infurzar ta’ l-iskema ta’ l-awtorizzazzjoni ġenerali u tad-drittijiet ta’ użu u l-obbligi speċifiċi kif imsemmija f’Artikolu 6(2), li jistgħu jinkludu spejjeż għall-kooperazzjoni internazzjonali, armonizzazzjoni u standardizzazzjoni, analiżi tas-suq, solveljanza tal-konformità u kontrolli oħra tas-suq, kif ukoll ħidma regolatorja li tinvolvi l-preparazzjoni u l-infurzar ta’ leġislazzjoni sekondarja u deċiżjonijiet amministrattivi, bħal deċiżjonijiet dwar l-aċċess u l-interkonnessjoni; u
(b)
jiġi mpost fuq impriżi ndividwali b’mod oġġettiv, trasparenti u proporzjonat li jimminimizza spejjeż amministrattivi addizzjonali u l-ħlasijiet li jġibu magħhom.
2.   Fejn l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jimponu ħlasijiet amministrattivi, għandhom jippublikaw rapport ta’ kull sena ta’ l-ispejjeż amministrattivi tagħhom u tas-somma totali ta’ ħlasijiet miġbura. Fid-dawl tad-differenza bejn is-somma totali tal-ħlasijiet u l-ispejjeż amministrattivi, għandhom isiru l-aġġustamenti xierqa”.
8.
L-Artikolu 13 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni għandu t-titolu “Tariffi għad-drittijiet ta’ użu u drittijiet għall-installazzjoni ta’ faċilitajiet”. L-Artikolu 13 jipprovdi li:
“L-Istati Membri jistgħu jippermettu lill-awtorità relevanti li timponi tariffi għad-drittijiet ta’ użu għall-frekwenzi tar-radju jew numri jew drittijiet li jiġu stallati faċilitajiet fi, minfuq jew taħt proprjetà pubblika jew privata li jirriflettu l-ħtieġa li jiġi żgurat l-aqwa użu ta’ dawn ir-riżorsi. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li dawk it-tariffi għandhom ikunu oġġettivament ġustifikati, trasparenti, mhux diskriminatorji u proporzjonati b’relazzjoni ma’ l-iskop maħsub tagħhom u għandhom jieħdu kont tal-miri f’Artikolu 8 tad-Direttiva 2002/21/KE (Direttiva Kwadru [Qafas])”.
9.
L-Artikolu 14 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni għandu t-titolu “Emenda tad-drittijiet u obbligi” (
6
) u jipprovdi li:
“1.   L-Istati Membri għandhom jiżġuraw li d-drittijiet, kondizzjonijiet u proċeduri li jikkonċernaw awtorizzazzjonijiet ġenerali u drittijiet ta’ użu jew drittijiet għall-installazzjoni ta’ faċilitajiet jistgħu jiġu emendati biss f’każijiet oġġettivament ġustifikati u b’mod proporzjonat. Avviż għandu jingħata b’mod xieraq ta’ l-intenzjoni li jsiru emendi bħal dawk u l-partijiet interessati, nklużi l-utenti u l-konsumaturi, għandu jingħatalhom perjodu ta’ żmien biżżejjed biex jesprimu l-opnjoni tagħhom dwar l-emedi proposti, li m’għandux ikun ta’ anqas minn erba’ gimgħat ħlief f’ċirkostanzi eċċezzjonali.
2.   L-Istati Membri m’għandhomx jirrestrinġu jew jirtiraw drittijiet għall-installazzjoni ta’ faċilitajiet qabel ma jiskadi l-perjodu li għalih kienu ngħataw ħlief fejn ġustifikat u fejn applikabbli b’konformità mad-dispożizzjonijiet nazzjonali relevanti li jirrigwardaw kumpens għall-irtirar ta’ drittijiet”.
10.
It-Taqsima B tal-Anness tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni għandha t-titolu “Kondizzjonijiet li jistgħu jiġu stipulati ma’ drittijiet ta’ użu għall-frekwenzi tar-radju”. Il-punt 6 tat-Taqsima B isemmi’:
“It-tariffi għall-użu skond Artikolu 13 ta’ din id-Direttiva”.
B – Id-dritt nazzjonali
11.
L-Artikolu 2 tal-Liġi tal-15 ta’ Marzu 2010 jipprovdi essenzjalment skont kif ġej:
“L-Artikolu 30 tal-Liġi tat-13 ta’ Ġunju 2005 dwar il-komunikazzjonijiet elettroniċi, għandu jiġi emendat skont kif ġej:
1.
Bejn il-paragrafi 1 u 2, għandhom jiddaħħlu l-paragrafi li ġejjin 1/1, 1/2, 1/3 u 1/4.
1/1.
Għall-finijiet li [jiġi żgurat l-aħjar użu ta’ dawn ir-riżorsi], l-operaturi mogħtija drittijiet ta’ użu tal-frekwenzi tar-radju sabiex iħaddmu network u sabiex jipprovdu servizzi ta’ telekomunikazzjonijiet elettroniċi mobbli lill-pubbliku għandhom iħallsu, fil-bidu tal-perijodu ta’ validità tad-drittijiet ta’ użu, tariffa unika.
It-tariffa unika għandha tiġi stabbilita meta jiġu assenjati l-frekwenzi.
It-tariffa unika għandha tkun:
1.
EUR 51 644 għal kull MHz fix-xahar għall-faxex ta’ frekwenzi 880-915 MHz u 925-960 MHz. [...];
2.
EUR 20 833 għal kull MHz fix-xahar għall-faxex ta’ frekwenzi 1920-1980 MHz u 2110-2170 MHz, [...];
3.
EUR 2 778 għal kull MHz fix-xahar għall-faxxa ta’ frekwenzi 2500-2690 MHz.
Meta l-frekwenzi jiġu assenjati [permezz ta’] irkant, l-ammont minimu tat-tariffa unika msemmija f’dan il-paragrafu għandu jkun l-ewwel offerta tal-applikanti.
1/2.
L-operaturi għandhom iħallsu tariffa unika għal kull perijodu ta’ tiġdid ta’ awtorizzazzjoni.
L-ammont tat-tariffa unika għandu jikkorrispondi mat-tariffa unika msemmija fl-ewwel subparagrafu tal-paragrafu 1/1.
Fil-kalkolu tal-ammont tat-tariffa unika, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni d-drittijiet ta’ użu partikolari li l-operatur ikun jixtieq iżomm wara t-tiġdid.
1/3.
(Ħlas tat-tariffa unika)
It-tariffa unika qatt ma għandha tiġi rrimborsata, in toto jew in parte.
1/4.
(Irtirar tad-drittijiet ta’ użu f’każ ta’ nuqqas ta’ ħlas tat-tariffa unika)
[...]”
12.
L-Artikolu 3 tal-Liġi tal-15 ta’ Marzu 2010 jipprovdi li:
“Bħala miżura tranżitorja, jekk it-terminu għar-rifjut tat-tiġdid taċitu ta’ awtorizzazzjoni jkun diġà skada meta din il-liġi tidħol fis-seħħ, l-operaturi jistgħu xorta waħda jirrifjutaw li jġeddu d-drittijiet ta’ użu tagħhom sal-ewwel jum tal-perijodu ġdid estiż tad-drittijiet ta’ użu, mingħajr ma jkunu meħtieġa jħallsu t-tariffa unika li tirrigwarda dak il-perijodu ġdid.”
III – Il-kwistjoni fil-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
13.
Ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari sar fil-kuntest ta’ kawża fejn Belgacom, Mobistar u KPN Group Belgium qegħdin jikkontestaw il-kompatibbiltà tat-tariffi dovuti minn dawn l-operaturi taħt l-Artikoli 2 u 3 tal-Liġi tal-15 ta’ Marzu 2010, li jemendaw l-Artikolu 30 tal-Liġi tat-13 ta’ Ġunju 2005, mal-Artikoli 3, 12, 13 u 14 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni.
14.
Belgacom, Mobistar u KPN Group Belgium huma operaturi ta’ networks tat-telefonija mobbli li mill-1995 lil hawn ingħataw diversi awtorizzazzjoni għal faxex ta’ frekwenzi għall-provvista ta’ servizzi ta’ telekomunikazzjonijiet mobbli.
15.
Fiż-żmien tal-għoti ta’ kull awtorizzazzjoni, Belgacom, Mobistar u KPN Group Belgium, kienu ntalbu jħallsu:
—
“tariffa unika inizjali”;
—
tariffa annwali għat-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-frekwenzi;
—
ħlas annwali għall-amministrazzjoni tal-awtorizzazzjonijiet.
16.
B’deċiżjoni tal-25 ta’ Novembru 2008, l-“Institut belge des services postaux et des télécommunications” (iktar ’il quddiem l-“IBPT”) irrifjuta t-tiġdid taċitu tal-awtorizzazzjonijiet li kienu ngħataw lil Belgacom, Mobistar u KPN Group Belgium sabiex jużaw frekwenzi tar-radju tat-tieni ġenerazzjoni, u dan sabiex jimponi tariffa ġdida u sabiex jimplementa politika għal din is-serje ta’ frekwenzi li tkun l-iktar effiċjenti possibbli. Madankollu, l-awtorizzazzjoni ta’ Belgacom kienet diġà ġiet imġedda taċitament għal perijodu ta’ ħames snin, b’effett mit-8 ta’ April 2010 sat-8 ta’ April 2015, filwaqt li l-awtorizzazzjoni ta’ Mobistar kienet diġà ġiet imġedda taċitament għall-perijodu mis-27 ta’ Novembru 2010 sas-27 ta’ Novembru 2015.
17.
Belgacom, Mobistar u KPN Group Belgium ikkontestaw din id-deċiżjoni quddiem il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell. Id-deċiżjoni ġiet annullata minn dik il-qorti f’sentenza tal-20 ta’ Lulju 2009 għal dak li jikkonċerna lil Belgacom, u f’sentenza tat-22 ta’ Settembru 2009 għal dak li jikkonċerna lil Mobistar. Wara dawn is-sentenzi, l-IBPT iddeċieda li jirtira d-deċiżjoni tiegħu tal-25 ta’ Novembru 2008 għal dak li jikkonċerna lil KPN Group Belgium, sabiex jiżgura trattament ugwali tat-tliet operaturi.
18.
Wara dawn is-sentenzi tal-Qorti tal-Appell ta’ Brussel, il-leġiżlatur Belġjan adotta liġi, fil-15 ta’ Marzu 2010, li temenda l-Artikolu 30 tal-Liġi tat-13 ta’ Ġunju 2005 dwar il-komunikazzjonijiet elettroniċi. L-Artikoli 2 u 3 tal-Liġi tal-15 ta’ Marzu 2010 jikkontemplaw:
—
“tariffa unika”, li tissostitwixxi t-“tariffa unika inizjali” imposta fuq l-operaturi tat-telefonija mobbli sabiex jiġi żgurat l-aħjar użu ta’ dawn il-frekwenzi tar-radju, u li hija dovuta mhux biss meta jingħataw l-awtorizzazzjonijiet u d-dritt ta’ użu ta’ frekwenzi tar-radju, imma ma’ kull tiġdid ta’ awtorizzazzjoni eżistenti. L-ammont ta’ din it-tariffa unika jvarja skont il-frekwenzi tar-radju kkonċernati. Hija tiġi stabbilita abbażi tat-“tariffa unika inizjali” li ħallsu l-operaturi meta rċevew l-awtorizzazzjoni tagħhom għall-ewwel darba, kemm jekk bi proċedura kompetittiva jew b’irkant fuq l-assenjazzjoni tal-frekwenzi;
—
il-possibbiltà li l-operaturi tat-telefonija mobbli jirrinunzjaw għad-drittijiet ta’ użu mġedda taċitament tagħhom mingħajr ma jkunu meħtieġa jħallsu t-tariffa unika għad-drittijiet irrinunzjati.
19.
Fl-istess ħin, l-obbligu tal-operaturi tat-telefonija mobbli li jħallsu ż-żewġ tariffi annwali nżamm. Jiġifieri, tariffa intiża li tkopri l-ispiża sabiex il-frekwenzi jkunu disponibbli u ħlas intiż li jkopri l-amministrazzjoni tal-awtorizzazzjoni.
20.
Belgacom, Mobistar u KPN Group Belgium fetħu kawża quddiem il-Cour Constitutionnelle fejn talbu l-annullament tal-Artikoli 2 u 3 tal-Liġi tal-15 ta’ Marzu 2010. Huma argumentaw li dawn id-dispożizzjonijiet jiksru l-Artikoli 3, 12, 13 u 14 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni. B’mod iktar preċiż, huma ma jaċċettawx li t-tariffa unika hija dovuta mhux biss meta tingħata l-awtorizzazzjoni, imma wkoll mat-tiġdid tagħha. Huma joġġezzjonaw ukoll għall-fatt li din tinġabar b’żieda mat-tariffa annwali li titħallas sabiex il-frekwenzi jkunu disponibbli. Belgacom, Mobistar u KPN Group Belgium jikkontestaw ukoll l-ammont li għandu jitħallas, u l-metodu ta’ kalkolu tat-tariffa unika, inkwantu hija għandha tiġi kkalkolata skont il-valur fis-suq għall-operaturi, u mhux skont il-valur ekonomiku tal-frekwenzi.
21.
Skont il-Gvern Belġjan, minn meta d-digriet tar-rinviju ngħata mill-Cour consitutionnelle fis-16 ta’ Ġunju 2011, inżammu rkanti li wasslu sabiex ġie assenjat lott finali ta’ frekwenzi fil-faxxa ta’ 2 GHz lir-raba’ operatur, sabiex juża n-network tat-tielet ġenerazzjoni. L-irkanti għall-għoti ta’ frekwenzi fil-faxxa ta’ 2.6 GHz bdew f’Ottubru 2011. Din il-frekwenza tiflaħ għas-servizzi tar-raba’ ġenerazzjoni.
22.
Fid-digriet tar-rinviju tagħha, il-Cour constitutionnelle tindika li mix-xogħol preparatorju tal-Liġi tal-15 ta’ Marzu 2010 jirriżulta li t-tariffa unika tikkostitwixxi korrispettiv għall-użu tal-frekwenzi u li l-għan tagħha huwa identiku għal dak tat-tariffi annwali sabiex ikunu disponibbli l-frekwenzi, mingħajr ma tissostitwixxi l-ħlas ta’ dawn tal-aħħar. Skont il-leġiżlatur Belġjan, l-Artikoli 2 u 3 tal-Liġi tal-15 ta’ Marzu 2010, li l-validità tagħhom qed tiġi kkontestata quddiem il-Cour constitutionnelle, huma konformi mad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni, peress li din tikkontempla separazzjoni bejn it-tariffi dovuti għad-drittijiet ta’ użu, jiġifieri bejn tariffi dovuti għad-drittijiet ta’ użu għal darba waħda biss u dawk annwali. Minn naħa, it-tariffa unika tkopri d-dritt ta’ użu ta’ dawn il-frekwenzi u tikkorrispondi għall-valur tal-faxxa ta’ frekwenzi bħala riżorsa skarsa, filwaqt li, min-naħa l-oħra, it-tariffa annwali tkopri l-ispiża marbuta mal-użu ta’ dawn il-frekwenzi, jiġifieri l-kontroll, il-koordinazzjoni, l-eżaminazzjoni u l-attivitajiet oħra tal-awtorità kompetenti.
23.
Il-Cour constitutionnelle tirrikonoxxi li hemm diverġenza fil-pożizzjonijiet tal-partijiet fil-kawża prinċipali dwar il-konformità tat-tariffa unika msemmija fil-Liġi tal-15 ta’ Marzu 2010 mal-Artikoli 3, 12 u 13 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni. Barra minn hekk, l-opinjonijiet tagħhom huma differenti fir-rigward tal-interpretazzjoni u tal-applikabbiltà tal-Artikolu 14 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni fir-rigward tal-metodu sabiex jiġi stabbilit l-ammont tat-tariffa unika.
24.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Cour constitutionnelle iddeċidiet li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja l-erba’ domandi li ġejjin għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE:
“1.
L-Artikoli 3, 12 u 13, kif attwalment applikabbli, tad-Direttiva 2002/20/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-7 ta’ Marzu 2002, dwar l-awtorizzazzjoni ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi (Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni), jippermettu lill-Istati Membri jimponu fuq operaturi fil-pussess ta’ drittijiet individwali għall-użu ta’ frekwenzi tat-telefonija mobbli għal perijodu ta’ ħmistax-il sena, fil-kuntest tal-awtorizzazzjoni biex jimplementaw u jħaddmu fit-territorju tagħhom networks tat-telefonija mobbli, maħruġa taħt il-qafas legali preċedenti, tariffa unika għat-tiġdid tad-drittijiet individwali tagħhom għall-użu ta’ frekwenzi li l-ammont tagħha, [fir-rigward tan]-numru ta’ frekwenzi u tax-xhur li fuqhom huma bbażati d-drittijiet għall-użu, tiġi kkalkolata [jiġi kkalkolat] fuq il-bażi ta[t-tariffa unika inizjali] preċedenti li kienet [marbuta] mal-ħruġ tal-awtorizzazzjoni[jiet i]msemmija iktar ’il fuq, [meta] din it-tariffa unika tkun komplementari, [kemm] għal tariffa annwali [għat-]tqegħid għad-dispożizzjoni tal-frekwenzi intiża qabel kollox biex tkopri l-ispejjeż tat-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-frekwenzi filwaqt li [fl-istess ħin tirrifletti] parzjalment [il-valur tal-frekwenzi w]koll, [meta ]ż-żewġ tariffi għandhom l-għan li jippromwovu l-aħjar użu tal-frekwenzi, u [kif ukoll għal] tariffa li tkopri l-ispejjeż ta’ ġestjoni tal-awtorizzazzjoni?
2.
L-Artikoli 3, 12 u 13 tal-istess Direttiva [ta’ A]wtorizzazzjoni jippermettu lill-Istati Membri jimponu, fuq operaturi applikanti għal drittijiet ġodda [ta’ ]użu ta’ frekwenzi tat-telefonija mobbli, li jħallsu tariffa unika li l-ammont tagħha jiġi ddeterminat bl-irkant fl-assenjazzjoni tal-frekwenzi, sabiex [joħroġ il-valur tal-frekwenzi], [meta] t-tariffa unika tkun komplementari, [kemm] għal tariffa annwali [għat-]tqegħid għad-dispożizzjoni tal-frekwenzi (intiża qabel kollox biex tkopri l-ispejjeż tat-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-frekwenzi filwaqt li [fl-istess ħin tirrifletti] parzjalment [il-valur tal-frekwenzi w]koll, [meta ]ż-żewġ tariffi għandhom l-għan li jippromwovu l-aħjar użu tal-frekwenzi), u [kif ukoll] tariffa annwali [għall-]ġestjoni tal-awtorizzazzjonijiet [sabiex jiġu ]implimenta[ti] u [jitħaddmu] network[s] ta’ telefonija mobbli, maħruġa taħt il-qafas legali preċedenti?
3.
L-Artikolu 14(2) tad-Direttiva [ta’ Awtorizzazzjoni] jawtorizza lil Stat Membru jimponi fuq operaturi tat-telefonija mobbli, għal[l-]perijodu ta’ tiġdid ulterjuri tad-drittijiet individwali tagħhom għall-użu ta’ frekwenzi ta’ telefonija mobbli, diġà akkwistati għal xi wħud minnhom, iżda qabel il-bidu ta’ dan il-perjodu l-ġdid, il-ħlas ta’ tariffa unika għa[t-]tiġdid [tad-drittijiet ta’ ]użu tal-frekwenzi [li kellhom] għad-dispożizzjoni tagħhom [qabel] dan il-perijodu ġdid, intiż biex jiffavorixxi l-aħjar użu ta’ frekwenzi [billi jirrifletti l-valur] tagħhom, u li tkun komplementari, [kemm] għal tariffa [annwali għat-]tqegħid għad-dispożizzjoni tal-frekwenzi (intiża qabel kollox biex tkopri l-ispejjeż tat-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-frekwenzi filwaqt li [tirrifletti ]parzjalment [il-valur tagħhom] ukoll, [meta ]ż-żewġ tariffi għandhom l-għan li jippromwovu l-aħjar użu tal-frekwenzi), u [kif ukoll] tariffa annwali [għall-]ġestjoni tal-awtorizzazzjonijiet [biex jiġu ]implimenta[ti] u j[it]ħaddmu network[s] tat-telefonija mobbli, maħruġa taħt il-qafas legali preċedenti?
4.
L-Artikolu 14(1) tad-Direttiva [ta’ A]wtorizzazzjoni jawtorizza [lil] Stat Membru jżid, bħala kundizzjoni għall-ksiba u t-tiġdid tad-drittijiet għall-użu ta’ frekwenzi, tariffa unika stabbilita bl-irkant u mingħajr limitu, u li tkun komplementari [kemm għal] tariffa [annwali għat-]tqegħid għad-dispożizzjoni tal-frekwenzi (intiża qabel kollox biex tkopri l-ispejjeż tat-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-frekwenzi filwaqt li [tirrifletti] parzjalment [il-valur tagħhom] ukoll, [meta] ż-żewġ tariffi għandhom l-għan li jippromwovu l-aħjar użu tal-frekwenzi), u [kif ukoll] tariffa annwali [għall-]ġestjoni tal-awtorizzazzjonijiet [biex jiġu ]implimenta[ti] u j[it]ħaddmu network[s] tat-telefonija mobbli, maħruġa taħt il-qafas legali preċedenti?”
25.
Belgacom, Mobistar, KPN Group Belgium, il-Gvern Belġjan, il-Gvern Ċiprijott, il-Gvern Olandiż u l-Gvern Litwan, kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea, ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. Dawn kollha pparteċipaw fis-seduta tal-11 ta’ Ġunju 2012 minbarra l-Gvern Ċiprijott, il-Gvern Olandiż u l-Gvern Litwan.
IV – Analiżi
A – Osservazzjonijiet preliminari
1. Sunt tal-prinċipji legali rilevanti
26.
L-iffissar ta’ tariffi fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet jinvolvi evalwazzjonijiet ekonomiċi kumplessi, u għaldaqstant l-awtoritajiet nazzjonali ma jistgħux ikunu marbuta li josservaw kriterji riġidi f’dan ir-rigward, sakemm jibqgħu fil-limiti li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni Ewropea (
7
). Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-qorti nazzjonali għandha “tistabbilixxi l-valur ekonomiku tal-liċenzji kkonċernati, wara li tieħu inkunsiderazzjoni, inter alia, id-daqs tas-serje ta’ frekwenzi differenti assenjati, iż-żmien meta kull wieħed mill-operaturi daħal fis-suq u l-importanza li jkunu jistgħu jiġu ppreżentati l-firxa sħiħa ta’ sistemi ta’ telekomunikazzjoni mobbli” (
8
). Għaldaqstant, kull evalwazzjoni tal-kompatibbiltà tal-ammont tat-tariffa imposta mill-awtoritajiet Belġjani mal-Artikolu 13 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni għandha ssir mill-qorti nazzjonali, kif iggwidata mill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni ta’ dan l-artikolu.
27.
Fl-interpretazzjoni ta’ diżpożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni Ewropea, hemm lok li jiġu kkunsidrati mhux biss it-termini tagħha, iżda wkoll il-kuntest tagħha u l-għanijiet segwiti mil-leġiżlazzjoni li tagħmel parti minnha (
9
). Dan ifisser li l-Artikoli 12, 13 u 14 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni għandhom jiġu interpretati fid-dawl tal-qafas ġenerali tal-atti leġiżlattivi tal-Unjoni Ewropea li huma rilevanti għal-liberalizzazzjoni tas-settur tat-telekomunikazzjonijiet, u b’mod partikolari fid-dawl tad-Direttiva Qafas (
10
).
28.
Fis-sentenza Vodafone España ġie deċiż li l-Artikolu 13 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni għandu effett dirett b’mod li l-individwi jistgħu jinvokawh quddiem il-qrati nazzjonali (
11
). Madankollu, hija ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja li l-Istati Membri ma jistgħux ikunu preklużi milli jżidu, anki b’mod sinjifikattiv, it-tariffa li għandha titħallas fir-rigward ta’ teknoloġija speċifika skont l-iżviluppi kemm teknoloġiċi u kif ukoll ekonomiċi li jseħħu fis-suq għal servizzi ta’ telekomunikazzjonijiet, mingħajr ma jbiddlu t-tariffa fir-rigward ta’ teknoloġija oħra, sakemm l-ammonti differenti imposti jkunu jirriflettu l-valuri ekonomiċi rispettivi tal-użu magħmul mir-riżorsa skarsa inkwistjoni (
12
).
2. Il-punti prinċipali tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari
29.
Fi ftit kliem, Belgacom, Mobistar u KPN Group Belgium joġġezzjonaw għall-ħlas tat-tariffa unika imposta mill-Gvern Belġjan taħt il-Liġi tal-15 ta’ Marzu 2010, meta din hija addizzjonali kemm għat-tariffa unika inizjali li huma ħallsu meta daħlu fis-suq, u kif ukoll għaż-żewġ tariffi annwali, li waħda minnhom hija tariffa annwali għall-użu tal-frekwenzi, filwaqt li l-oħra hija ħlas annwali għall-amministrazzjoni tal-awtorizzazzjonijiet. Huma jikkontestaw ukoll l-ammont li huma obbligati jħallsu, b’mod partikolari fid-dawl tal-fatt li dan jiġi kkalkolat b’riferiment għat-tariffa unika inizjali li huma ħallsu meta rċevew l-awtorizzazzjoni tagħhom sabiex jidħlu fis-suq (jew wara proċedura kompetittiva jew b’irkant fuq l-assenzjazzjoni tal-frekwenzi). Belgacom, Mobistar u KPN Group Belgium jikkontestaw ukoll il-kompatibbiltà tat-tariffa unika mal-proċeduri stabbiliti mill-Artikolu 14 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni.
30.
Fil-fehma tiegħi, in-nuqqas ta’ qbil bejn il-partijiet jikkonċerna l-ħames kwistjonijiet li ġejjin:
(i)
id-drittijiet tal-Istati Membri li jimponu tariffa unika bil-għan li jiżguraw l-aħjar użu tal-frekwenzi tar-radju meta din tkun addizzjonali għal żewġ tariffi annwali: tariffa minnhom tkopri l-ispiża tal-amministrazzjoni tal-awtorizzazzjoni u l-oħra tkopri l-ispiża għat-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-frekwenzi, fejn l-aħħar tariffa diġà qed tiġi ġġustifikata mill-Gvern Belġjan minħabba l-ħtieġa li jiġi żgurat l-aħjar użu tal-frekwenzi tar-radju. Fi kliem ieħor, tista’ tiġi imposta iktar minn tariffa waħda sabiex jintlaħaq l-għan imfittex mill-Artikolu 13? (domandi 1 u 2);
(ii)
jekk it-tariffi imposti mill-Istati Membri jistgħux jikkonsistu f’tariffi li prima facie ma jikkorrispondux għall-kunċetti li jinsabu fid-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni (tariffi ibridi li jaqgħu kemm taħt l-Artikolu 12 u kemm taħt l-Artikolu 13 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni) (domandi 1 u 2);
(iii)
il-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju meħtieġ sabiex jiġi vverifikat jekk is-sistema ta’ tariffi imposta minn Stat Membru ġietx applikata għall-operaturi tat-telekomunikazzjonijiet skont il-kundizzjonijiet imposti mid-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni; (domandi 1 u 2);
(iv)
id-diskrezzjoni li għandhom l-Istati Membri sabiex jistabbilixxu l-valur tal-frekwenzi tar-radju u sabiex jikkalkolaw l-ammont tat-tariffa unika pagabbli (domandi 1 u 2);
(v)
ir-rabta bejn ir-restrizzjoni tad-drittijiet u l-emenda tad-drittijiet eżistenti, inkluża l-allegata implementazzjoni retroattiva tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni (domandi 3 u 4).
B – Ir-risposta għad-domandi 1 u 2
1. L-ammissibbiltà tad-domanda 2 u punti preliminari oħra
31.
Il-Gvern Ċiprijott argumenta li d-domanda 2 hija inammissibbli, peress li r-risposta għal din id-domanda ma hijiex oġġettivament meħtieġa sabiex tissolva l-kwistjoni ineżami (
13
). It-tħassib ta’ dan il-gvern jirrigwarda l-fatt li din id-domanda tittratta t-tariffi pagabbli meta jingħataw drittijiet ġodda, meta l-fatti li jissemmew fid-digriet tar-rinviju jindikaw li l-kwistjoni tikkonċerna d-drittijiet eżistenti tal-operaturi li jixtiequ jġedduhom, u mhux l-għoti ta’ drittijiet ġodda.
32.
Kif innotat il-Kummissjoni waqt is-seduta, hemm żewġ kwistjonijiet f’din il-kawża. L-ewwel kwistjoni tikkonċerna t-tiġdid tal-awtorizzazzjonijiet li Belgacom, Mobistar u KPN Group kienu akkwistaw diġà għall-frekwenzi 900 MHz u 1800 MHz. Madankollu, it-tliet operaturi kollha huma wkoll applikanti għall-għoti ta’ awtorizzazzjonijiet ġodda għall-provvista tas-servizzi tar-raba’ ġenerazzjoni, fil-frekwenzi ta’ 2.6 GHz (2600 Mhz). Din il-kwistjoni hija ttrattata fid-domanda 2 u la hija ipotetika u lanqas irrilevanti għat-tilwima fil-kawża nazzjonali.
33.
Barra minn hekk, din il-kawża tikkonċerna l-istħarriġ ġudizzjarju tal-validità ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali. F’din it-tip ta’ litigazzjoni kostituzzjonali, ir-rabta meħtieġa bejn il-partijiet fil-kawża u l-leġiżlazzjoni li huma jkunu qegħdin jikkontestaw quddiem il-Cour constitutionnelle hija kwistjoni ddeterminata mid-dritt tal-Istat Membru. Sa fejn huwa kkonċernat id-dritt tal-Unjoni Ewropea, huwa meħtieġ biss li dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni Ewropea tkun rilevanti għal-legalità tad-dispożizzjonijiet nazzjonali kkontestati quddiem il-qorti tal-Istat Membru. Huwa evidenti li d-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni għandha tali rilevanza. Id-domanda 2 hija għaldaqstant ammissibbli u l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tirrispondiha.
34.
Madankollu, id-domandi magħmula mill-Qorti Kostituzzjonali tal-Belġju jirrigwardaw esklużivament id-drittijiet ta’ użu li jirriżultaw mill-għoti ta’ liċenzji individwali iktar milli mill-awtorizzazzjonijiet ġenerali. L-Artikolu 3 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni jikkonċerna l-awtorizzazzjonijiet ġenerali. Dan ifisser li, fil-fehma tiegħi, dik id-dispożizzjoni, minkejja li ssemmiet fid-domandi preliminari, ma hijiex rilevanti għar-riżoluzzjoni ta’ dan ir-rinviju preliminari.
35.
Barra minn hekk, ninnota li l-Gvern Belġjan ibbaża d-difiża tiegħu fir-rigward tat-tariffa unika fuq l-Artikoli 13 u 14 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni. L-operaturi li qegħdin jikkontestaw it-tariffa unika ma humiex qegħdin jgħidu li t-tariffa unika tikkostitwixxi minnha nnifisha ksur tal-Artikolu 12, u tal-limiti li d-dispożizzjoni timponi fuq l-impożizzjoni ta’ ħlasijiet amministrattivi. Għaldaqstant, l-Artikolu 12 huwa rilevanti biss inkwantu jistabbilixxi l-kuntest tal-kontestazzjoni li tikkonċerna l-Artikolu 13.
2. Approwċ
36.
Fil-fehma tiegħi, id-domandi 1 u 2 għandhom jiġu kkunsidrati flimkien, minħabba li huma differenti biss taħt żewġ aspetti filwaqt li għandhom elementi komuni. L-ewwel differenza tinsab fil-fatt li d-domanda 1 tirrigwarda l-kompatibbiltà mad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni tat-tariffa unika fil-kuntest ta’ tiġdid tal-awtorizzazzjonijiet għall-frekwenzi eżistenti, filwaqt li d-domanda 2 tirrigwarda l-istess kwistjoni fil-kuntest tal-għoti ta’ awtorizzazzjonijiet ġodda.
37.
It-tieni differenza tinsab fil-fatt li d-domanda 1 hija intiża li jiġi stabbilit jekk l-Artikolu 13 jippermettix li l-ammont li għandu jitħallas bħala “tariffa unika” jiġi kkalkolat b’riferiment għat-“tariffa unika inizjali” imħallsa lill-Gvern Belġjan fis-snin disgħin, filwaqt li d-domanda 2 tikkonċerna l-istess kwistjoni fir-rigward tal-kalkolu tat-tariffa b’riferiment għall-ammonti stabbiliti f’irkant fuq l-assenzjazzjoni tal-frekwenzi.
38.
Madankollu, iż-żewġ domandi jikkonċernaw l-impożizzjoni ta’ iktar minn tariffa waħda taħt l-Artikolu 13, tariffi ibridi li jaqgħu kemm taħt l-Artikolu 12 u kif ukoll taħt l-Artikolu 13 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni, il-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju meħtieġ sabiex jiġi żgurat li l-kundizzjonijiet imposti mid-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni ġew osservati, u l-ammont li ntalab.
3. Il-pożizzjoni fir-rigward tat-tiġdid.
39.
Nista’ ngħid mill-ewwel, madankollu, li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni ma jistgħux jiġu interpretati bħala li jipprekludu lill-Istati Membri milli jimponu tariffi sabiex jiżguraw l-aħjar użu kif jingħad fl-Artikolu 13 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni fir-rigward ta’ tiġdid ta’ drittijiet eżistenti. Kif innotat il-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, dan huwa hekk parzjalment minħabba li t-tariffi kollha jistgħu jiġu imposti biss għat-terminu ta’ dritt eżistenti, u parzjalment minħabba li l-Istati Membri huma ntitolati jieħdu inkunsiderazzjoni kull żieda fil-valur tal-frekwenzi li seħħ matul il-perijodu ta’ tiġdid.
40.
Kif innota l-Gvern Litwan fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, min-natura tiegħu stess, it-tiġdid ta’ awtorizzazzjoni għandu jiġi kkunsidrat bħala assenjazzjoni ta’ drittijiet ġodda għal perijodu ġdid. Id-drittijiet ta’ użu individwali jingħataw mill-Istati Membri għal perijodu limitat. Meta dan il-perijodu jispiċċa, l-awtoritajiet nazzjonali huma obbligati jerġgħu jqisu jekk huwiex qed isir użu xieraq u effiċjenti ta’ dawn ir-riżorsi skarsi.
4. L-impożizzjoni ta’ tariffi multipli taħt l-Artikolu 13
41.
L-operaturi argumentaw li l-Artikolu 13 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni jipprekludi lill-Istati Membri milli jimponu iktar minn tariffa waħda sabiex jiżguraw l-aħjar użu ta’ riżorsi skarsi. Pereżempju, waqt is-seduta, KPN Group Belgium allegat li filwaqt li l-Artikoli 12 u 13 jelenkaw it-tariffi li l-Istati Membri għandhom dritt jimponu, u jillimitawhom għal tnejn, il-Gvern Belġjan qed jimponi tlieta. Ġie argumentat ukoll li dan huwa inkonsistenti mas-sentenza Albacom tal-Qorti tal-Ġustizzja (
14
), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li kienet l-intenzjoni tal-leġiżlatur tal-UE li jillimita b’mod strett it-tipi ta’ tariffi li jistgħu jiġu imposti. Barra minn hekk, Mobistar innotat li l-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza Telefónica Móviles España (
15
), iddeċidiet li filwaqt li t-tariffi għall-użu setgħu jiġu miżjuda b’mod sinjifikattiv, dan għandu jsir dejjem skont l-Artikolu 13.
42.
Madankollu, kif innota l-Gvern Olandiż fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, l-Artikoli 12 u 13 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni jirreferu għal tariffi u ħlasijiet fil-plural kemm fil-verżjoni lingwistika Ingliża u dik Olandiża, u ma’ din nista’ nżid ħafna oħrajn (
16
). Filwaqt li dan l-argument testwali waħdu ma huwiex deċiżiv, peress li l-formulazzjoni tista’ tkun kwistjoni ta’ stil ta’ abbozzar leġiżlattiv, għandu jiġi nnotat li l-premessa 32 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni tagħmel riferiment speċifiku għal tariffi li jikkonsistu kollha kemm huma jew parzjalment f’ammont ta’ darba biss fil-każ ta’ proċeduri ta’ għażla kompetittivi jew komparattivi.
43.
Għaldaqstant, id-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni tikkontempla li tista’ tiġi imposta iktar minn tariffa waħda sabiex jiġi żgurat l-għan imsemmi fl-Artikolu 13, jiġifieri dak li jiġi żgurat l-aħjar użu ta’ riżorsa skarsa. L-unika restrizzjoni oħra imposta mill-Artikolu 13 hija dik li dawn it-tariffi għandhom ikunu trasparenti, proporzjonati mal-iskop maħsub tagħhom, oġġettivament iġġustifikati u mhux diskriminatorji. L-għanijiet leġittimi li jistgħu jkunu kkontemplati mid-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni jinsabu fl-Artikolu 8 tad-Direttiva Qafas, u jinkludu l-promozzjoni tal-kompetizzjoni u l-użu effiċjenti tal-frekwenzi tar-radju (
17
).
44.
Barra minn hekk, kif innota l-Gvern Belġjan fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, is-sentenza Albacom u Infostrada ma kinitx tikkonċerna tariffa imposta sabiex tiżgura l-aħjar użu ta’ riżorsi iżda l-projbizzjoni fuq l-Istati Membri sabiex ma jimponux piżijiet finanzjarji li huma differenti minn dawk permessi mid-Direttiva 97/13 (
18
). It-tariffa unika inkwistjoni f’dan il-każ bl-ebda mod ma tixbah it-taxxa fuq id-dħul mill-bejgħ intiża li tikkontribwixxi għall-investiment tal-Istat Taljan fil-liberalizzazzjoni tas-settur tat-telekomunikazzjonijiet li kienet inkwistjoni fil-kawża li wasslet għas-sentenza Albacom u Infostrada, taxxa li ġiet deċiża li taqa’ barra mill-kamp tal-ħlasijiet permessi mid-Direttiva 97/13.
45.
Fir-rigward tas-sentenza Telefónica Móviles España, hemmhekk il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet espressament li l-Istati Membri għandhom dritt jimponu “ammonti differenti” għal teknoloġiji differenti, u dan sakemm dawn jirriflettu l-valuri ekonomiċi rispettivi tal-użu magħmul mir-riżorsa skarsa inkwistjoni (
19
). Li Stat Membru jkun limitat jimponi tariffa waħda biss għal kull operatur sabiex jilħaq l-għanijiet imsemmija fl-Artikolu 13 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni jkun inkonsistenti ma’ din id-deċiżjoni.
5. It-tariffi ibridi u l-istħarriġ ġudizzjarju
46.
Kif osserva r-rappreżentant tal-Gvern Belġjan waqt is-seduta, huwa importanti li wieħed jiftakar li fil-kawża prinċipali ma saret ebda kontestazzjoni dwar il-kompatibbiltà, mal-Artikolu 13 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni, tat-tariffa annwali għat-tqegħid għad-dispożizzjoni ta’ frekwenzi li ilha li ġiet imposta fuq Belgacom, Mobistar u KPN Group Belgium. Pjuttost, il-kwistjoni hija dwar il-kompatibbiltà tat-tariffa unika ġdida imposta bil-Liġi tal-15 ta’ Marzu 2010.
47.
Madankollu, ġie allegat li l-kombinazzjoni ta’ tariffa unika sabiex jiġi żgurat l-aħjar użu ta’ riżorsi kif imsemmi fl-Artikolu 13, u tariffa annwali intiża li tiżgura kemm dan u kif ukoll l-ispejjeż amministrattivi msemmija fl-Artikolu 12 (li l-Gvern Belġjan jirrikonoxxi li huwa l-każ fir-rigward tat-tariffa annwali għat-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-frekwenzi) tagħmilha impossibbli li jiġi stabbilit jekk l-ammonti imposti humiex oġġettivament iġġustifikati, proporzjonati u mhux diskriminatorji.
48.
Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet fis-sentenza Telefónica Móviles España li l-Istati Membri ma humiex obbligati jallokaw użu speċifiku għad-dħul li jinkiseb mit-tariffi imposti taħt l-Arikolu 11(2) tad-Direttiva 97/13 (u għaldaqstant l-Artikolu 13 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni). L-Istati Membri jistgħu “juża[w] din liberament” (
20
). Dan japplika anki jekk iwassal għal żieda sinjifikattiva fit-tariffi għal teknoloġija partikolari. Skont il-premessa 32 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni, it-tariffi għall-użu jistgħu, pereżempju, jintużaw sabiex jiffinanzjaw attivitajiet tal-awtoritajiet regolatorji nazzjonali li ma jistgħux ikunu koperti minn ħlasijiet amministrattivi. Għaldaqstant, it-tariffi imposti taħt l-Artikolu 13 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni jistgħu jintużaw għall-ispejjeż amministrattivi.
49.
Minkejja dan, huwa ovvju minħabba raġunijiet ta’ ċertezza legali, li l-ħlasijiet amministrattivi imposti taħt l-Artikolu 12 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni għandhom ikunu identifikabbli u kwantifikabbli sabiex ikunu jistgħu jintlaħqu l-għanijiet indikati fl-Artikolu 12(1)(b) ta’ din id-direttiva.
50.
Għaldaqstant, l-Istat Membru għandu dejjem ikun jista’ jidentifika l-ammonti li huwa jimponi bħala ħlasijiet amministrattivi u l-ammonti li huwa jimponi bħala tariffi għall-użu ta’ riżorsi skarsi, u l-operatur tat-telekomunikazzjonijiet għandu jkun jista’ jikkontesta l-bażi legali u l-ammont tal-ħlasijiet quddiem qorti. Madankollu, il-metodi tal-kalkolu applikati mill-Istati Membri ma humiex kwistjoni tad-dritt tal-Unjoni Ewropea.
51.
Hija l-qorti nazzjonali li għandha tistabbilixxi jekk l-informazzjoni mogħtija mill-Istati Membri dwar id-destinazzjoni tat-tariffi imposti hijiex suffiċjenti sabiex tiżgura stħarriġ ġudizzjarju adegwat tal-kundizzjonijiet imposti mill-Artikoli 12 u 13 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni. Dan ir-rekwiżit huwa fundamentali għall-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja u stħarriġ ġudizzjarju effettivi fl-ordinament ġuridiku tal-UE (
21
).
6. L-ammonti mitluba u l-metodi użati għall-kalkolu tagħhom
52.
Fuq din il-kwistjoni wieħed jista’ jsib gwida importanti fis-sentenza Telefónica Moviles España. F’din is-sentenza l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “l-għan li jiġi żgurat li l-operaturi jużaw b’mod ottimali r-riżorsi skarsi li għandhom aċċess għalihom, ifisser li l-ammont ta’ din it-tariffa jkun iffissat fuq livell adegwat li b’mod partikolari jirrifletti l-valur tal-użu ta’ dawn ir-riżorsi, li jeħtieġ teħid inkunsiderazzjoni tas-sitwazzjoni ekonomika u teknoloġika tas-suq ikkonċernat” (
22
).
53.
Filwaqt li hemm limitu legali fuq l-impożizzjoni tal-ħlasijiet amministrattivi msemmija fl-Artikolu 12 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni għall-ispiża tax-xogħol amministrattiv involut fl-għoti tal-liċenzja, l-Artikolu 13 tad-Direttiva ma fih ebda limitu simili. Kif innotat il-Litwanja fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, l-Artikolu 13 huwa testwalment limitat biss bil-fatturi li jidhru fid-dispożizzjoni nnifisha (
23
).
54.
Fir-rigward tal-kalkolu tat-tariffi tat-tiġdid b’riferiment għat-tariffa unika inizjali, il-Gvern Belġjan argumenta li din tal-aħħar kienet ibbażata fuq il-profitabbiltà tal-frekwenzi kkonċernati, fejn il-varjazzjonijiet fil-profitabbiltà ta’ kull frekwenza ttieħdu inkunsiderazzjoni. Li kieku l-qorti nazzjonali kellha taċċetta dawn l-argumenti, allura bilfors li tkun teżisti r-rabta bejn it-tariffi imposti u l-valur tal-frekwenzi (
24
).
55.
B’kuntrast mal-argumenti li għamlu l-operaturi, il-fatt li t-tariffa unika inizjali kienet tariffa sabiex wieħed ikun jista’ jidħol fis-suq, u tat-tip li kienet ilha pprojbita taħt id-dritt tal-Unjoni Ewropea sa mid-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 97/13, ma jaffettwax din il-konklużjoni. It-tneħħija tat-tariffa għad-dħul fis-suq minn fost it-tariffi li l-Istati Membri għandhom dritt jimponu bl-ebda mod ma jeskludi r-rilevanza ta’ din it-tariffa sabiex jiġi stmat il-valur tar-riżorsa.
56.
Fir-rigward tad-determinazzjoni tat-tariffi, imsemmija fl-Artikolu 13, għal għotjiet ġodda ta’ frekwenzi b’riferiment għall-ammonti stabbiliti fl-irkant, kif argumentaw il-Gvern Belġjan u l-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi, dan huwa wkoll il-metodu ideali ta’ kif għandu jiġi stabbilit il-valur tal-frekwenzi, anki għaliex jirrifletti b’mod dirett il-valur fis-suq tagħhom.
57.
Fir-rigward tan-natura mhux rimborsabbli tat-tariffa unika, hemm konnessjoni loġika bejn din u l-ħtieġa li jiġi żgurat l-aħjar użu tar-riżorsi. Kif innotaw il-Gvern tal-Belġju u l-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi, kif ukoll il-Kummissjoni, l-aċċess għall-frekwenzi sabiex jiġu pprovduti servizzi ta’ telefonija mobbli huwa miftuħ biss għal numru limitat ta’ operaturi. Jekk dawn l-operaturi ma jingħatawx inċentiv sabiex jużaw il-frekwenzi assenjati lilhom, ikun hemm ir-riskju ta’ diviżjoni tas-swieq, fejn l-operaturi jimblokkaw effettivament id-dħul tal-kompetituri billi ma jużawx il-frekwenzi assenjati lilhom.
58.
Għaldaqstant, nipproponi li d-domandi 1 u 2 jingħataw risposta fis-sens li l-Artikoli 12 u 13 ma jipprekludux l-impożizzjoni min-naħa ta’ Stat Membru ta’ tariffa unika kemm mal-għoti u kif ukoll mat-tiġdid ta’ drittijiet ta’ użu ta’ frekwenzi ta’ telekomunikazzjonijiet, u irrispettivament minn jekk din it-tariffa unika tkunx ikkalkolata b’riferiment għall-ammonti mħallsa wara proċedura kompetittiva għad-dħul fis-suq jew b’irkant fuq l-assenjazzjoni tal-frekwenzi, u dan anki jekk tinġabar tariffa annwali parzjalment għall-istess skop bħat-tariffa unika.
C – Ir-risposta għad-domandi 3 u 4
59.
Ser nirrispondi għal dawn id-domandi flimkien. Ser nagħmel hekk minħabba li t-tnejn jikkonċernaw il-limitazzjonijiet fuq it-tibdil fid-drittijiet eżistenti imposti mill-Artikolu 14 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni.
1. Il-verżjoni tal-Artikolu 14 applikabbli ratione temporis
60.
Id-domandi 3 u 4 huma intiżi sabiex jiġi stabbilit jekk it-tariffa unika hijiex kompatibbli mal-Artikolu 14 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni, peress li l-Artikolu 14 jistabbilixxi limiti fuq l-emendi, ir-restrizzjoni u l-irtirar tad-drittijiet ta’ użu tal-frekwenzi tar-radju. Belgacom, Mobistar u KPN Group Belgium għandhom dubji dwar il-kompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni Belġjana ma’ dawn id-dispożizzjonijiet.
61.
Kif innotat il-Kummissjoni, qabel ma tkun tista’ tingħata risposta għal din id-domanda, huwa importanti li wieħed jiftakar il-verżjoni tal-Artikolu 14 li kienet applikabbli fiż-żmien li qamet il-kwistjoni, u li jista’ jiġi invokat mill-individwi quddiem il-qrati nazzjonali. Din id-data hija l-25 ta’ Marzu 2010, li hija d-data tad-dħul fis-seħħ tal-Liġi tal-15 ta’ Marzu 2010. L-Artikolu 14 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni kien emendat b’test iddatat 25 ta’ Novembru 2009 iżda l-verżjoni emendata ma daħlitx fis-seħħ qabel is-26 ta’ Mejju 2011 (
25
).
62.
Għaldaqstant, il-verżjoni tal-Artikolu 14 fis-seħħ ratione temporis kienet il-verżjoni ta’ qabel id-Direttiva 2009/140, u din il-verżjoni ma tagħmel ebda riferiment għad-drittijiet ta’ użu tal-frekwenzi tar-radju, la fir-rigward tal-Artikolu 14(1) u l-għoti ta’ drittijiet (domanda 4) u lanqas fir-rigward tal-Artikolu 14(2) u t-tiġdid ta’ drittijiet (domanda 3).
63.
Filwaqt li l-Kummissjoni hija “teknikament” korretta dwar il-verżjoni tal-Artikolu 14 fis-seħħ ratione temporis, infakkar li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tipprovdi għall-impożizzjoni ta’ tariffi anki wara s-26 ta’ Mejju 2011. Il-Cour constitutionnelle ser tkun qed tagħti deċiżjoni f’ċirkustanzi fejn il-kliem ġdid tal-Artikolu 14 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni ser ikun kompletament fis-seħħ. Madankollu, sabiex tingħata risposta utli għad-domandi 3 u 4, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha, fil-fehma tiegħi, tieħu inkunsiderazzjoni wkoll il-kliem tal-Artikolu 14 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni kif sar applikabbli b’effett mis-26 ta’ Mejju 2011.
2. Ġustifikazzjoni taħt l-Artikoli 14(1) u (2).
64.
Fid-dawl ta’ dan, ir-risposta għad-domandi 3 u 4 hija sempliċi. Kien hemm kwistjoni bejn il-Kummissjoni u l-Gvern Belġjan, minn naħa, u Belgacom, Mobistar u KPN Group Belgium, min-naħa l-oħra, dwar jekk it-tariffa unika tammontax għal emenda, restrizzjoni jew irtirar tad-drittijiet għall-finijiet tal-Artikolu 14 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni.
65.
Fil-fehma tiegħi, din id-diskussjoni hija akkademika. L-ewwel nett, skont l-Artikolu 14(1) tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni, l-Istati Membri għandhom dritt jemendaw id-drittijiet ta’ użu f’każijiet li jkunu oġġettivament iġġustifikati u b’mod proporzjonat, filwaqt li jieħdu inkunsiderazzjoni, fejn xieraq, il-kundizzjonijiet speċifiċi li japplikaw għad-drittijiet trasferibbli ta’ użu ta’ frekwenzi tar-radju. Fil-fehma tiegħi, dawn il-kundizzjonijiet ikunu sodisfatti malli jiġi stabbilit li t-tariffa unika kienet imposta sabiex jiġi żgurat l-aħjar użu ta’ riżorsi skarsi.
66.
B’mod simili, l-Artikolu 14(2) tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni jipprovdi li l-Istati Membri ma għandhomx dritt jirrestrinġu jew jirtiraw drittijiet sakemm dan ma jkunx iġġustifikat u, meta jkun il-każ, skont l-Anness u d-dispożizzjonijiet nazzjonali rilevanti li jirrigwardaw il-kumpens għall-irtirar tad-drittijiet. L-istess ġustifikazzjoni tkun teżisti ladarba l-Artikolu 13 tad-Direttiva jkun ġie osservat. Jekk jeżistux dispożizzjonijiet nazzjonali li japplikaw fir-rigward tal-kumpens minħabba l-irtirar tad-drittijiet, kif ipprovdut fl-Artikolu 14(2), hija manifestament kwistjoni li għandha tevalwa l-qorti nazzjonali.
3. Kwistjonijiet ta’ drittijiet fundamentali
67.
L-operaturi kollha wrew it-tħassib tagħhom dwar il-kompatibbiltà tat-tariffa unika mad-diversi drittijiet fundamentali li huma protetti taħt id-dritt tal-Unjoni Ewropea u l-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. Dawn l-argumenti kienu jirrigwardaw il-projbizzjoni kontra l-effett retroattiv tal-liġijiet u l-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, u l-protezzjoni tad-dritt ta’ proprjetà (
26
).
68.
Belgacom u Mobistar argumentaw li, peress li t-tiġdid taċitu tad-drittijiet tat-tieni ġenerazzjoni nkiseb fit-8 ta’ April 2008 għal perijodu ta’ ħames snin (b’effett mit-8 ta’ April 2010) għal Belgacom, u fis-27 ta’ Novembru 2008 għal perijodu ta’ ħames snin (b’effett mis-27 ta’ Novembru 2010) għal Mobistar, il-Liġi tal-15 ta’ Marzu 2010 hija retroattiva. Huma ressqu dan l-argument minkejja li l-perijodu attiv tat-tiġdid beda fit-8 ta’ April 2010 għal Belgacom, u għal Mobistar fis-27 ta’ Novembru 2010; jiġifieri, f’dati li jiġu wara d-dħul fis-seħħ tal-Liġi tal-15 ta’ Marzu 2010.
69.
Fil-fehma tiegħi, il-Liġi tal-15 ta’ Marzu 2010, li l-Gvern Belġjan jargumenta li hija konformi mal-Artikolu 13 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni, ma tistax titqies li hija miżura retroattiva, peress li tapplika għal drittijiet fuq frekwenzi tat-telekomunikazzjoni li għadhom ma daħlux fis-seħħ u tipprovdi l-possibbiltà ta’ rtirar għal dawk l-operaturi li d-drittijiet tagħhom ikunu diġà ġew taċitament imġedda iżda li ma jkunux jixtiequ jħallsu t-tariffa (
27
). Barra minn hekk, kif innota l-Gvern Belġjan waqt is-seduta, it-tliet operaturi għandhom miktub fil-kuntratt tagħhom li r-regolamenti li jikkonċernaw id-drittijiet ta’ użu dejjem jistgħu jitbiddlu. Fil-fehma tiegħi, dan ixejjen kull argument ibbażat fuq l-aspettattivi leġittimi (
28
).
70.
Fir-rigward tal-allegat ksur tad-dritt ta’ proprjetà, li sar enfasi fuqu, b’mod partikolari, fl-osservazzjonijiet bil-miktub ta’ Mobistar u Belgacom, il-fatt li jiġu imposti tariffi ġodda fil-kuntest tat-tiġdid ta’ drittijiet ta’ użu ta’ frekwenzi tar-radju limitati għal żmien, ma jistax jikkostitwixxi ksur tal-pussess paċifiku ta’ “possedimenti” għall-iskopijiet tal-Artikolu 1 tal-Protokoll Nru 1 tal-KEDB, jew inkella tal-Artikolu 17 tal-Karta tal-UE, b’mod partikolari peress li l-arranġamenti kuntrattwali li jirrigwardaw tali drittijiet ta’ użu jidhru li jistabbilixxu espressament il-possibbiltà li jiġu rrevokati (
29
). Għaldaqstant, dan l-argument jaqa’ mill-ewwel.
71.
Għaldaqstant, nipproponi risposta għad-domandi 3 u 4 fis-sens li l-Artikolu 14(2) tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni jippermetti lill-Istati Membri li jimponu fuq l-operaturi tat-telefonija mobbli t-tariffi inkwistjoni fir-rigward tal-akkwist u t-tiġdid tad-drittijiet individwali tagħhom li jużaw frekwenzi tar-radju tat-telefonija mobbli.
V – Konklużjoni
72.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi magħmula mill-Cour Constitutionnelle:
1.
L-Artikolu 13 tad-Direttiva 2002/20/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-7 ta’ Marzu 2002, dwar l-awtorizzazzjoni ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, jippermetti lill-Istati Membri jimponu, fuq l-operaturi li għandhom drittijiet individwali sabiex jużaw frekwenzi ta’ telefonija mobbli għal perijodu ta’ ħmistax-il sena, fil-kuntest ta’ awtorizzazzjonijiet sabiex jinstallaw u jħaddmu fit-territorju tagħhom networks tat-telefonija mobbli mogħtija taħt l-iskema introdotta taħt il-qafas legali preċedenti, tariffa unika għat-tiġdid tad-drittijiet individwali tagħhom sabiex jużaw frekwenzi li l-ammont tagħha, fir-rigward tan-numru ta’ frekwenzi u xhur li jirreferu għalihom id-drittijiet ta’ użu, huwa kkalkolat abbażi tat-tariffa unika inizjali preċedenti li kienet marbuta mal-għoti tal-awtorizzazzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq, meta din it-tariffa unika tkun komplementari kemm għal tariffa annwali għat-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-frekwenzi u kif ukoll għal ħlas li jkopri l-ispiża tal-ġestjoni tal-awtorizzazzjoni.
2.
L-Artikolu 13 tad-Direttiva 2002/20 jippermetti lill-Istati Membri jimponu, fuq l-operaturi li jkunu jixtiequ jakkwistaw drittijiet ġodda sabiex jużaw frekwenzi tat-telefonija mobbli, tariffa unika li l-ammont tagħha jkun stabbilit fl-irkant fuq l-assenjazzjoni tal-frekwenzi, sabiex jirrifletti l-valur tal-frekwenzi, meta din it-tariffa unika tkun komplementari kemm għal tariffa annwali għat-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-frekwenzi u kif ukoll għal ħlas annwali li jkopri l-ispiża tal-ġestjoni tal-awtorizzazzjonijiet sabiex jiġu installati u mħaddma networks tat-telefonija mobbli maħruġa taħt l-iskema stabbilita taħt il-qafas legali preċedenti.
3.
L-Artikolu 14(2) tad-Direttiva 2002/20 jippermetti lill-Istati Membri jimponu fuq l-operaturi tat-telefonija mobbli, fir-rigward tat-tiġdid tad-drittijiet individwali tagħhom sabiex jużaw frekwenzi tar-radju tat-telefonija mobbli, li għalihom xi wħud minnhom kienu diġà intitolati, qabel il-bidu tal-perijodu ta’ tiġdid, tariffa unika li tirrigwarda t-tiġdid tad-drittijiet sabiex jużaw frekwenzi li huma kienu jgawdu qabel il-perijodu ta’ tiġdid, intiża li tinkoraġġixxi l-aħjar użu tal-frekwenzi billi tirrifletti l-valur tagħhom, meta din it-tariffa unika tkun komplementari kemm għal tariffa annwali għat-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-frekwenzi u kif ukoll għal ħlas annwali li jkopri l-ispiża tal-ġestjoni tal-awtorizzazzjonijiet sabiex jiġu installati u mħaddma networks tat-telefonija mobbli maħruġa taħt is-sistema introdotta taħt il-qafas legali preċedenti.
4.
L-Artikolu 14(1) tad-Direttiva 2002/20 jippermetti lil Stat Membru jżid, bħala kundizzjoni għall-kisba u t-tiġdid tad-drittijiet għall-użu ta’ frekwenzi, tariffa unika li tiġi stabbilita bl-irkant u mingħajr limitu, u li tkun komplementari kemm għal tariffa annwali għat-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-frekwenzi (intiża qabel kollox sabiex tkopri l-ispejjeż tat-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-frekwenzi filwaqt li tirrifletti wkoll parzjalment il-valur tal-frekwenzi, meta l-għan tat-tariffa unika u t-tariffa annwali jkun li jippromwovu l-aħjar użu tal-frekwenzi), u kif ukoll ħlas annwali għall-ġestjoni tal-awtorizzazzjonijiet sabiex jiġu installati u mħaddma networks tat-telefonija mobbli, maħruġa taħt is-sistema introdotta taħt il-qafas legali preċedenti.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol 29, p. 337.
(
3
)	Direttiva 97/13/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-10 ta’ April 1997, dwar qafas komuni għall-awtorizzazzjonijiet ġenerali u għal-liċenzji individwali fil-qasam tat-telekomunikazzjonijiet (ĠU L 117, p. 15). Id-Direttiva 97/13 tħassret permezz tal-Artikolu 26 tad-Direttiva 2002/21 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-7 ta’ Marzu 2002, dwar kwadru [qafas] regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (Direttiva Kwadru [Qafas]) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol 29, p. 349).
(
4
)	Sentenzi tat-18 ta’ Settembru 2003, Albacom et (C-292/01 u C-293/01, Ġabra p. I-9449, punti 40 sa 41); tat-18 ta’ Lulju 2006, Nuova società di telecomunicazioni (C-339/04, Ġabra p. I-6917, punt 35); tal-10 ta’ Marzu 2011, Telefónica Móviles España (C-85/10, Ġabra p. I-1575, punt 21), u tal-21 ta’ Lulju 2011, Telefónica de España SA (C-284/10, Ġabra p. I-6991, punt 19).
(
5
)	Sentenza tat-12 ta’ Lulju 2012 (Kawżi magħquda C-55/11, C-57/11 u C-58/11 punt 28).
(
6
)	L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2009/140/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-25 ta’ Novembru 2009, li temenda d-Direttivi 2002/21/KE dwar qafas regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi, 2002/19/KE dwar l-aċċess għal, u l-interkonnessjoni ta’, networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u faċilitajiet assoċjati, u 2002/20/KE dwar l-awtorizzazzjoni ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi (ĠU L 337, p. 37), emenda l-Artikolu 14 skont kif ġej: “1. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li d-drittijiet, il-kondizzjonijiet u l-proċeduri li jikkonċernaw l-awtorizzazzjonijiet ġenerali u d-drittijet għall-użu jew id-drittijiet li jkunu installati l-faċilitajiet jistgħu jkunu emendati biss fil-każi li jkunu oġġettivament ġustifikati u b’mod proporzjonat, b’kont meħud, fejn adatt, tal-kondizzjonijiet speċifiċi li japplikaw għad-drittijiet trasferibbli ta’ użu ta’ frekwenzi tar-radju. Ħlief fejn l-emendi proposti huma minuri u ntlaħaq qbil dwarhom mad-detentur tad-drittijiet jew l-awtorizzazzjoni ġenerali, għandu jingħata avviż b’mod adatt tal-intenzjoni li se jsiru dawn l-emendi u l-partijiet konċernati, inklużi l-utenti u l-konsumaturi, għandu jingħatalhom perijodu biżżejjed ta’ żmien biex jesprimu l-fehmiet tagħhom dwar l-emendi proposti, li dan m’għandux ikun inqas minn erba’ xhur ħlief f’ċirkostanzi eċċezzjonali. 2. L-Istati Membri m’għandhomx jillimitaw jew jirtiraw id-drittijiet li jkunu installati l-faċilitajiet jew id-drittijiet għall-użu tal-frekwenzi tar-radju qabel ma jagħlaq il-perijodu li għalih huma kienu ngħataw ħlief meta dan ikun iġġustifikat u jkun applikabbli b’konformità mal-Anness u mad-dispożizzjonijiet nazzjonali rilevanti dwar il-kumpens għall-irtirar tad-drittijiet”.
(
7
)	Sentenza tat-22 ta’ Mejju 2003, Connect Austria (C-462/99, Ġabra p. I-5197, punt 92).
(
8
)	Sentenza Connect Austria (iċċitata iktar ’il fuq, punt 93).
(
9
)	Sentenza tat-8 ta’ Settembru 2005, Mobistar (Kawżi magħquda C-544/03 u C-545/03, Ġabra p. I-7723, punt 39).
(
10
)	Għal sunt tal-istorja tal-liberalizzazzjoni tat-telekomunikazzjonijiet fl-UE sas-27 ta’ Ottubru 2005, fir-rigward tal-miżuri leġiżlattivi prinċipali, ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Ruiz-Jarabo Colomer ippreżentati fil-kawża li wasslet għas-sentenza Nuova società di telecomunicazioni SpA (C-339/04, Ġabra p. I-6917, punti 3 sa 6).
(
11
)	Iċċitata iktar ’il fuq, punt 39.
(
12
)	Sentenza Telefónica Moviles España (iċċitata iktar ’il fuq, punt 35).
(
13
)	Insostenn ta’ dan il-prinċipju, huma jiċċitaw is-sentenzi tas-16 ta’ Lulju 1992, Dias (C-343/90, Ġabra p. I-4673, punti 22 u 23); tat-13 ta’ Diċembru 1994, Grau-Hupka (C-297/93, Ġabra p. I-5535, punt 18); tat-13 ta’ Lulju 2000, Idéal tourisme (C-36/99, Ġabra p. I-6049, punt 20), u tal-21 ta’ Jannar 2003, Bacardi-Martini u Cellier des Dauphins (C-318/00, Ġabra p. I-905, punt 41).
(
14
)	Iċċitata iktar ’il fuq.
(
15
)	Iċċitata iktar ’il fuq.
(
16
)	L-istess jiġri fil-verżjoni lingwistika Daniża, Finlandiża, Franċiża, Ġermaniża, Taljana, Pollakka, Spanjola u Svediża.
(
17
)	Ara wkoll il-premessa 32 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni, fejn jingħad li “tariffi għall-użu [...] m’għandhomx ifixklu l-iżvilupp ta’ servizzi innovattivi u l-kompetizzjoni fis-suq”. It-tifsira ta’ dan jinsab elaborat fil-punti 30 u 31 tas-sentenza Telefónica Móviles España.
(
18
)	Sentenza Albacom u Infostrada, iċċitata iktar ’il fuq, punt 42.
(
19
)	Sentenza Telefónica Móviles España, iċċitata iktar ’il fuq, punt 35.
(
20
)	Sentenza Telefónica Móviles España, punt 32.
(
21
)	Ara pereżempju, is-sentenza tal-21 ta’ Jannar 1999, Upjohn (C-120/97, Ġabra p. I-223, punt 36, u l-Opinjoni tat-8 ta’ Marzu 2011 (Opinjoni 1/09, Ġabra p. I-1137, punt 85).
(
22
)	Iċċitata iktar ’il fuq, punt 28.
(
23
)	Ma’ dan jistgħu jissemmew ukoll il-premessa 32 tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni, li tipprovdi li t-tariffi ma għandhomx ifixklu l-iżvilupp ta’ servizzi innovattivi u l-kompetizzjoni fis-suq, u l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva Qafas.
(
24
)	Ninnota li s-sena li għaddiet, fis-sentenza Telefónica de España SA, iċċitata iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fil-punt, 32 li “[i]d-Direttiva 97/13 ma tistax tipprekludi lill-Istati Membri milli jiddeterminaw l-ammont ta’ taxxa skont l-Artikolu 6 ta’ din l-istess direttiva abbażi tad-dħul gross mill-operat tal-persuni taxxabbli”.
(
25
)	Ara l-Artikolu 5 tad-Direttiva 2009/140, iċċitata iktar ’il fuq.
(
26
)	L-osservazzjonijiet ta’ Belgacom poġġew f’dubju l-osservanza mill-Belġju tal-Artikolu 6(1) KEDB u tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE, fil-kuntest tar-retroattività u tan-nuqqas ta’ osservanza tal-awtorità ta’ deċiżjoni ġudizzjarja.
(
27
)	Fi kliem ieħor, fid-dritt tal-UE, l-Artikolu 13 qed jiġi applikat immedjatament għall-effetti futuri ta’ sitwazzjoni li nibtet taħt dispożizzjoni (nazzjonali) qadima. Ara, pereżempju, is-sentenzi tal-10 ta’ Ġunju 2010, INPS vs Bruno u Pettini (C-395/08 u C-396/08, Ġabra p. I-5119, punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tad-29 ta’ Jannar 2002, Pokrzeptowicz-Meyer (C-162/00, Ġabra p. I-1049, punt 50 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
28
)	Għal eżempju tan-nuqqas ta’ fatti sabiex jikkorroboraw aspettattiva leġittima, fil-kuntest tal-applikazzjoni immedjata ta’ dispożizzjoni tal-UE ġdida, ara s-sentenza tad-29 ta’ Jannar 1998, Lopex Export (C-315/96, Ġabra p. I-317, punti 28 u 29).
(
29
)	Is-sentenza tal-Qorti tad-Drittijiet tal-Bniedem, tas-26 ta’ Ġunju 1986, Van Marle vs Il-Pajjiżi l-Baxxi (Serje A Nru 101), is-sentenza tal-20 ta’ Novembru 1995, Pressos Compania Naviera SA et vs Il-Belġju (Serje A Nru 332), u s-sentenza tas-16 ta’ Lulju 2002, Dangeville vs Franza (ECHR 2002-III) ġew invokati minn Mobistar, iżda ebda waħda minnhom ma tindirizza l-kwistjoni prinċipali dwar jekk iċ-ċirkustanzi ta’ drittijiet ta’ użu ta’ frekwenzi tat-telekomunikazzjoni jammontawx għall-“possedimenti”.