62024CJ0038_RES
Zaak C‑38/24 [Bervidi] (
i
)
G.L.
tegen
AB SpA
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Corte suprema di cassazione)
Arrest van het Hof (Tweede kamer) van 11 september 2025
„Prejudiciële verwijzing – Sociaal beleid – Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van personen met een handicap – Artikelen 2, 5 en 7 – Artikelen 21, 24 en 26 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Richtlijn 2000/78/EG – Gelijke behandeling in arbeid en beroep – Artikel 1 – Artikel 2, lid 1 en artikel 2, lid 2, onder b) – Verbod van discriminatie op grond van een handicap – Indirecte discriminatie – Verschil in behandeling ten aanzien van een werknemer die zelf geen handicap heeft, maar wel voor zijn gehandicapte kind zorgt – Artikel 5 – Verplichting van de werkgever om te voorzien in redelijke aanpassingen”
Sociaal beleid – Gelijke behandeling in arbeid en beroep – Richtlijn 2000/78 – Werkingssfeer – Voorwaarden inzake tewerkstelling en arbeid – Begrip – Organisatie van de werktijden – Daaronder begrepen
[Richtlijn 2000/78 van de Raad, art. 3, lid 1, a) en c)]
(zie punten 41‑44)
Sociaal beleid – Gelijke behandeling in arbeid en beroep – Richtlijn 2000/78 – Verbod van indirecte discriminatie op grond van een handicap – Draagwijdte – Discriminatie ten aanzien van een werknemer die voor zijn gehandicapte kind zorgt – Daaronder begrepen
[Art. 13 EG; art. 19 VWEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 21, 24 en 26; Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van personen met een handicap, art. 2, 5 en 7; richtlijn 2000/78 van de Raad, overweging 12, art. 1, art. 2, lid 1, en art. 2, lid 2, a) en b)]
(zie punten 48‑58, 61‑66, dictum 1)
Grondrechten – Handvest van de grondrechten – Beginsel van non-discriminatie – Verankering in zowel het Handvest van de grondrechten als het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens – Identieke betekenis en draagwijdte – Door het Handvest geboden niveau van bescherming dat niet in strijd is met de bescherming die door genoemd verdrag wordt geboden
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 21, lid 1, en art. 52, lid 3)
(zie punt 59)
Sociaal beleid – Gelijke behandeling in arbeid en beroep – Richtlijn 2000/78 – Redelijke aanpassingen voor de mantelzorger van het gehandicapte kind – Begrip – Aanstelling in een andere functie – Daaronder begrepen – Voorwaarde – Geen onevenredige belasting voor de werkgever
[Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 24 en 26; Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van personen met een handicap, art. 2 en art. 7, lid 1; richtlijn 2000/78 van de Raad, overweging 20, art. 2, lid 2, b), en art. 2, lid 5]
(zie punten 70‑80, dictum 2)
Samenvatting
Het Hof werkt naar aanleiding van een verzoek om een prejudiciële beslissing van de Corte suprema di cassazione (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Italië) zijn rechtspraak betreffende het begrip „associatieve” discriminatie op grond van een handicap in de zin van richtlijn 2000/78 (
1
) verder uit, en verduidelijkt daarbij zowel de draagwijdte van dit begrip als de verplichtingen van de werkgever om ervoor te zorgen dat het beginsel van gelijke behandeling van werknemers en het verbod van indirecte discriminatie worden geëerbiedigd in het geval van een werknemer die voor zijn gehandicapte kind zorgt.
G.L. was in dienst bij de vennootschap AB als „stationsmedewerker” en was belast met het toezicht op en de controle van een metrostation.
Zij heeft de vennootschap AB herhaaldelijk verzocht om haar permanent in te delen op een werkplek met vaste werktijden, zodat zij voor haar minderjarige zoon kan zorgen die ernstig gehandicapt is en op vaste tijdstippen moet worden verzorgd.
AB heeft deze verzoeken niet ingewilligd. Zij heeft de arbeidsvoorwaarden van G.L. niettemin op enkele punten tijdelijk aangepast door haar een vaste werkplek toe te wijzen en haar een gunstiger urenregeling toe te kennen dan de andere medewerkers.
Op 5 maart 2019 heeft G.L. bij de Tribunale di Roma (rechter in eerste aanleg Rome, Italië) beroep ingesteld om te laten vaststellen dat de weigering van haar werkgever om haar verzoek om permanente aanpassing van haar arbeidsvoorwaarden in te willigen, discriminerend was. Nadat zij zowel in eerste als in tweede aanleg in het ongelijk was gesteld, heeft G.L. cassatieberoep ingesteld bij de verwijzende rechter.
Deze rechter heeft het Hof, onder verwijzing naar de uit het arrest Coleman (
2
) voortgekomen beginselen, gevraagd of een werknemer die zelf niet gehandicapt is, zich in rechte kan beroepen op de in richtlijn 2000/78 genoemde bescherming tegen elke indirecte discriminatie op grond van een handicap, omdat hij voor zijn gehandicapte kind zorgt. Zo ja, vraagt de verwijzende rechter voorts of de werkgever ten aanzien van die werknemer moet voorzien in redelijke aanpassingen in de zin van richtlijn 2000/78, teneinde de discriminatie te verhelpen.
Beoordeling door het Hof
In de eerste plaats is het Hof van oordeel dat, in het licht van met name het arrest Coleman, het in richtlijn 2000/78 bedoelde verbod van discriminatie ook betrekking heeft op „associatieve” indirecte discriminatie op grond van handicap. Bijgevolg is dit verbod van toepassing op een werknemer die zelf geen handicap heeft, maar wel een dergelijke discriminatie ondervindt vanwege de zorgtaken die hij voor zijn gehandicapte kind verricht waardoor dit kind de essentiële zorg kan ontvangen die zijn toestand vereist.
De analyse van het Hof berust ook op de bevinding dat richtlijn 2000/78 tot doel heeft om met betrekking tot arbeid en beroep elke vorm van discriminatie op grond van handicap te bestrijden. Het beginsel van gelijke behandeling waarnaar deze richtlijn verwijst, is namelijk niet van toepassing op een bepaalde categorie personen, maar uit hoofde van een van de in artikel 1 van die richtlijn genoemde gronden.
Bovendien dient volgens overweging 12 en artikel 2, lid 1, van die richtlijn „elke” directe of indirecte „discriminatie” op grond van handicap verboden te zijn en verleenden de bewoordingen van artikel 13 EG – de rechtsgrondslag van richtlijn 2000/78 – (thans artikel 19 VWEU) de Unie de bevoegdheid om de noodzakelijke maatregelen te nemen om elke discriminatie op grond van onder meer handicap te bestrijden.
Voorts moet richtlijn 2000/78 worden uitgelegd in het licht van de artikelen 21, 24 en 26 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”). Het algemene beginsel van non-discriminatie, dat is geformuleerd in artikel 21, lid 1, van het Handvest heeft ook betrekking op „associatieve” indirecte discriminatie op grond van handicap. Dit beginsel verbiedt namelijk „elke discriminatie”, met name op grond van een handicap, waarmee een ruime toepassing van deze fundamentele waarborg wordt verzekerd.
Daarenboven bevat artikel 21, lid 1, van het Handvest op zijn minst dezelfde waarborgen als die van artikel 14 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (
3
), waarmee krachtens artikel 52, lid 3, van het Handvest rekening moet worden gehouden als minimumbeschermingsniveau.
Verder verbieden de staten die partij zijn bij het Verdrag van de Verenigde Naties (
4
), dat net als het Handvest kan worden ingeroepen om richtlijn 2000/78 uit te leggen, krachtens dat verdrag „alle vormen van discriminatie” op grond van handicap. Zij garanderen personen met een handicap op voet van gelijkheid effectieve wettelijke bescherming tegen „discriminatie op welke grond dan ook” en nemen alle nodige maatregelen om te waarborgen dat kinderen met een handicap op voet van gelijkheid met andere kinderen ten volle alle mensenrechten en fundamentele vrijheden genieten, door het belang van het gehandicapte kind voorop te stellen bij iedere beslissing die dit kind betreft.
In de tweede plaats onderzoek het Hof of, om het beginsel van gelijke behandeling van werknemers en het in artikel 2, lid 2, onder b), van richtlijn 2000/78 neergelegde verbod van indirecte discriminatie te waarborgen, in redelijke aanpassingen in de zin van artikel 5 van deze richtlijn moet worden voorzien ten aanzien van een werknemer die, zoals in casu, zelf geen handicap heeft, maar die de zorgtaken voor zijn gehandicapte kind verricht waardoor dit kind de essentiële zorg kan ontvangen die zijn toestand vereist.
Met het oog op een Handvestconforme uitlegging van artikel 5 van richtlijn 2000/78, brengt het Hof allereerst in herinnering dat uit de artikelen 24 en 26 van het Handvest blijkt dat ten eerste kinderen recht hebben op de bescherming en de zorg die nodig zijn voor hun welzijn en ten tweede de Unie het recht van personen met een handicap op maatregelen die beogen hun zelfstandigheid, hun maatschappelijke en beroepsintegratie en hun deelname aan het gemeenschapsleven te bewerkstelligen, erkent en eerbiedigt.
Bovendien zijn de in artikel 2 van het VN-Verdrag gedefinieerde redelijke aanpassingen niet beperkt tot de behoeften van personen met een handicap op het werk, maar moeten zij in voorkomend geval ook worden verleend aan de werknemer die zorgtaken voor een persoon met een handicap verricht, waardoor deze persoon de essentiële zorg kan ontvangen die zijn toestand vereist. Voorts volgt uit artikel 7, lid 1, van het VN-Verdrag dat een werknemer in staat moet zijn om zijn gehandicapte kind de zorg te verlenen die het nodig heeft, hetgeen voor de werkgever de verplichting inhoudt om de arbeidsvoorwaarden van die werknemer aan te passen.
Het Hof stelt vast dat het verbod van „associatieve” indirecte discriminatie zonder een dergelijke verplichting een aanzienlijk deel van zijn nuttige werking zou worden ontnomen.
Bijgevolg moet een werkgever voorzien in redelijke aanpassingen in de zin van artikel 5 van richtlijn 2000/78 ten aanzien van een werknemer die, zonder zelf gehandicapt te zijn, zorgtaken voor zijn gehandicapte kind verricht, waardoor dit kind de essentiële zorg kan ontvangen die zijn toestand vereist, op voorwaarde dat die aanpassingen geen onredelijke belasting vormen voor die werkgever. Wat betreft de soorten redelijke aanpassingen die van de werkgever van een dergelijke mantelzorger worden verlangd, merkt het Hof op dat de arbeidstijdverkorting of in bepaalde omstandigheden de overplaatsing naar een andere werkplek, een van de in dat artikel 5 van richtlijn 2000/78 bedoelde maatregelen tot redelijke aanpassingen kan zijn. Om na te gaan of die maatregelen geen onevenredige belasting voor de werkgever veroorzaken, moet in het bijzonder rekening worden gehouden met de financiële kosten ervan alsook met de omvang en de financiële middelen van de organisatie of onderneming en met de mogelijkheid om overheidsgeld of andere vormen van steun te verkrijgen.
(
i
)	Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.
(
1
)	Richtlijn 2000/78/EG van de Raad van 27 november 2000 tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep (PB 2000, L 303, blz. 16).
(
2
)	Arrest van 17 juli 2008, Coleman (C‑303/06, EU:C:2008:415) (hierna: „arrest Coleman”). In dat arrest heeft het Hof immers voor recht verklaard dat richtlijn 2000/78 en met name artikel 1, artikel 2, lid 1, en artikel 2, lid 2, onder a), aldus moeten worden uitgelegd dat het daarin neergelegde verbod van directe discriminatie niet alleen geldt ten aanzien van personen die zelf gehandicapt zijn.
(
3
)	Verdrag ondertekend te Rome op 4 november 1950.
(
4
)	Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van personen met een handicap, gesloten te New York op 13 december 2006 en in werking getreden op 3 mei 2008 (hierna: „VN-verdrag”).