62022CJ0242_RES
Zaak C‑242/22 PPU
TL
tegen
Ministério Público
Arrest van het Hof (Eerste kamer) van 1 augustus 2022
„Prejudiciële verwijzing – Prejudiciële spoedprocedure – Justitiële samenwerking in strafzaken – Richtlijn 2010/64/EU – Recht op vertolking en vertaling – Artikel 2, lid 1, en artikel 3, lid 1 – Begrip ‚essentieel processtuk’ – Richtlijn 2012/13/EU – Recht op informatie in strafprocedures – Artikel 3, lid 1, onder d) – Werkingssfeer – Geen omzetting in nationaal recht – Rechtstreekse werking – Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Artikel 47 en artikel 48, lid 2 – Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden – Artikel 6 – Veroordeling tot een gevangenisstraf met opschorting van de tenuitvoerlegging en een proeftijd – Niet-nakoming van de verplichtingen van de proeftijd – Onvertaald essentieel processtuk en afwezigheid van een tolk bij de vaststelling van dat stuk – Herroeping van de opschorting – Geen vertaling van de processtukken betreffende deze herroeping – Gevolgen voor de geldigheid van de herroeping – Procedurefout die vernietigbaarheid meebrengt”
Grondrechten – Recht op een eerlijk proces – Rechten van de verdediging – Bekrachtiging in respectievelijk artikel 47 en artikel 48, lid 2, van het Handvest van de grondrechten, alsook in artikel 6, lid 1, en artikel 6, leden 2 en 3 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens – Identieke betekenis en draagwijdte
(Art. 6, lid 1, derde alinea, VEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 47, 48, lid 2, en 52, leden 3 en 7)
(zie punt 39)
Justitiële samenwerking in strafzaken – Recht op vertolking en vertaling in strafprocedures – Richtlijn 2010/64 – Recht op vertaling van essentiële processtukken – Begrip „essentieel processtuk” – Verklaring omtrent identiteit en verblijfplaats die wordt gebruikt in strafprocedures om de betrokkene informatie te verstrekken over zijn verblijfsverplichtingen – Daaronder begrepen
(Richtlijn 2010/64 van het Europees Parlement en de Raad, overwegingen 14, 17 en 22 en art. 3, leden 1-3)
(zie punten 58‑60)
Justitiële samenwerking in strafzaken – Recht op vertolking en vertaling in strafprocedures – Richtlijn 2010/64 – Recht op informatie in strafprocedures – Richtlijn 2012/13 – Werkingssfeer – Processtukken inzake de herroeping van de opschorting van de tenuitvoerlegging van een gevangenisstraf – Daaronder begrepen
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 47 en 48, lid 2; richtlijnen 2010/64 en 2012/13 van het Europees Parlement en de Raad)
(zie punten 64‑67)
Justitiële samenwerking in strafzaken – Recht op vertolking en vertaling in strafprocedures – Richtlijn 2010/64 – Recht op informatie in strafprocedures – Richtlijn 2012/13 – Recht op vertolking – Recht op vertaling van essentiële processtukken – Recht om van deze rechten op vertolking en vertaling in kennis te worden gesteld – Verplichting voor de begunstigde van die rechten om zich op straffe van verval binnen een bepaalde termijn op schending ervan te beroepen – Aanvang van deze termijn voordat de betrokkene in een taal die hij beheerst, in kennis wordt gesteld van het bestaan en van de omvang van zijn recht op vertolking en vertaling, alsmede van het bestaan en van de inhoud van het betrokken essentiële processtuk – Ontoelaatbaarheid
[Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art 47 en 48, lid 2; richtlijn 2010/64 van het Europees Parlement en de Raad, art. 2, lid 1, en 3, lid 1; en richtlijn 2012/13 van het Europees Parlement en de Raad, art. 3, lid 1, d)]
(zie punten 78, 79, 80, 82, 83, 89, en dictum)
Samenvatting
In 2019 is TL, een Moldavische onderdaan die de Portugese taal niet beheerst, in Portugal veroordeeld tot een gevangenisstraf waarvan de tenuitvoerlegging is opgeschort. Daarbij is hem een proeftijd opgelegd. Op het ogenblik waarop hij in verdenking werd gesteld is hem een dwangmaatregel uit het Portugese wetboek van strafvordering opgelegd, die inhoudt dat een verklaring omtrent identiteit en verblijfplaats (hierna: „VIV”) (
1
) wordt opgesteld en dat een reeks verplichtingen wordt opgelegd, waaronder de verplichting om de autoriteiten in kennis te stellen van elke verandering van woonplaats. TL is bij het opstellen van de VIV niet bijgestaan door een tolk en heeft evenmin een vertaling van dit document ontvangen in een taal die hij spreekt of verstaat. Met het oog op de uitvoering van de proeftijdregeling hebben de bevoegde autoriteiten tevergeefs getracht contact op te nemen met TL op het in de VIV vermelde adres.
Op 7 januari 2021 heeft de rechterlijke instantie die TL heeft veroordeeld hem bij beschikking verzocht te verschijnen om te worden gehoord over de niet-nakoming van de verplichtingen van de proeftijdregeling. Deze in het Portugees opgestelde beschikking is twee keer betekend op het in de VIV vermelde adres.
Aangezien TL niet op de aangegeven datum is verschenen, heeft deze rechterlijke instantie bij beschikking van 9 juni 2021 de opschorting van de tenuitvoerlegging van de gevangenisstraf herroepen. Deze beschikking is eveneens in het Portugees betekend op het in de VIV vermelde adres. Vervolgens is TL op een ander adres aangehouden en gevangengezet met het oog op de tenuitvoerlegging van zijn straf.
In november 2021 heeft TL beroep ingesteld tot vaststelling van de nietigheid van de VIV, alsmede van de beschikkingen inzake de herroeping van de opschorting van de tenuitvoerlegging van de gevangenisstraf. Volgens zijn betoog kon hij niet op het in de VIV vermelde adres worden bereikt, daar hij van woonplaats was veranderd. Hij had deze verandering niet gemeld omdat hij niet wist dat hij daartoe verplicht was, aangezien hij bij het opstellen van de VIV niet was bijgestaan door een tolk en evenmin een vertaling van dit document had ontvangen in een taal die hij spreekt of verstaat. Bovendien zijn noch de beschikking van 7 januari 2021 noch de beschikking van 9 juni 2021 in een dergelijke taal vertaald.
De rechter in eerste aanleg heeft dit beroep verworpen op grond van de overweging dat deze procedurefouten inzake vertolking en vertaling weliswaar vaststonden, maar dat zij waren geregulariseerd nu TL zich er niet binnen de gestelde termijnen (
2
) op had beroepen. De verwijzende rechter, bij wie tegen deze beslissing hoger beroep is aangetekend, betwijfelt of een dergelijke procedurele bepaling in overeenstemming is met de richtlijnen 2010/64 (
3
) en 2012/13 (
4
).
In het kader van de prejudiciële spoedprocedure verklaart het Hof voor recht dat deze richtlijnen, gelezen in het licht van de grondrechten op een eerlijk proces en op eerbiediging van de rechten van de verdediging (
5
) alsmede in het licht van het doeltreffendheidsbeginsel, zich verzetten tegen een nationale regeling op grond waarvan schending van de in deze richtlijnen vastgelegde rechten op informatie, vertolking en vertaling op straffe van verval van recht binnen een bepaalde termijn door de begunstigde van deze rechten moet worden aangevoerd, wanneer deze termijn al begint te lopen voordat de betrokkene ook maar op de hoogte is gesteld, in een taal die hij spreekt of verstaat, van, ten eerste, het bestaan en de omvang van zijn recht op vertolking en vertaling, en, ten tweede, het bestaan en de inhoud van het betrokken essentiële processtuk en de daaraan verbonden gevolgen.
Beoordeling door het Hof
Het Hof gaat bij zijn onderzoek uit van artikel 2, lid 1 (
6
), en artikel 3, lid 1 (
7
), van richtlijn 2010/64, alsmede van artikel 3, lid 1, onder d) (
8
), van richtlijn 2012/13, gelezen in het licht van artikel 47 en artikel 48, lid 2, van het Handvest. Deze bepalingen geven namelijk concreet uitvoering aan de grondrechten op een eerlijk proces en op eerbiediging van de rechten van de verdediging.
In de eerste plaats kunnen particulieren zich, zelfs indien deze bepalingen niet of onvolledig in de nationale rechtsorde zijn omgezet, beroepen op de hieruit voortvloeiende rechten, aangezien deze bepalingen rechtstreekse werking hebben. Zij geven namelijk de inhoud en omvang van de rechten van elke verdachte of beklaagde op vertolking en vertaling van de essentiële processtukken alsook op informatie over deze rechten nauwkeurig en onvoorwaardelijk weer.
In de tweede plaats stelt het Hof met betrekking tot de eventuele schending van deze bepalingen in het onderhavige geval vast dat de drie betrokken proceshandelingen, te weten de VIV, de beschikking van 7 januari 2021 waarbij TL is gedagvaard om te verschijnen, en de beschikking van 9 juni 2021 waarbij de opschorting van de tenuitvoerlegging van de gevangenisstraf is herroepen, binnen de werkingssfeer van de richtlijnen 2010/64 en 2012/13 vallen en essentiële documenten vormen waarvan een vertaling had moeten worden verstrekt. In het bijzonder was de vertaling van de VIV in een taal die TL verstaat of spreekt van cruciaal belang, aangezien de niet-nakoming van de in dat document vastgestelde verplichtingen er indirect toe heeft geleid dat de tenuitvoerlegging van de aan hem opgelegde gevangenisstraf werd herroepen.
De toepassing van deze richtlijnen op een processtuk waarvan de inhoud bepalend is voor de voortzetting of de herroeping van de opschorting van de tenuitvoerlegging van een gevangenisstraf is noodzakelijk in het licht van het doel van deze richtlijnen om de eerbiediging van het recht op een eerlijk proces, zoals neergelegd in artikel 47 van het Handvest, en van de rechten van de verdediging, zoals gewaarborgd door artikel 48, lid 2, van dat Handvest, te verzekeren. Deze grondrechten zouden immers worden geschonden indien een persoon die is veroordeeld tot een gevangenisstraf waarvan de tenuitvoerlegging is opgeschort, niet kan weten wat de gevolgen zijn van de niet-nakoming van de verplichtingen die op grond van een dergelijk stuk op hem rusten omdat er van dat stuk geen vertaling is of er bij het opstellen ervan geen tolk aanwezig was.
Wat in de derde plaats de gevolgen van een schending van de betrokken rechten betreft, bevatten de richtlijnen 2010/64 en 2012/13 geen concrete regeling voor de handhaving van de rechten waarin zij voorzien. Derhalve is deze regeling op grond van het beginsel van procesautonomie van de lidstaten een aangelegenheid van de interne rechtsorde van die lidstaten, met dien verstande dat zij moet voldoen aan het gelijkwaardigheidsbeginsel en het doeltreffendheidsbeginsel.
Wat het doeltreffendheidsbeginsel betreft, mag de in het nationale recht vastgestelde regeling niet afdoen aan de doelstelling die door deze richtlijnen wordt nagestreefd. Ten eerste is de verplichting om verdachten en beklaagden in kennis te stellen van hun recht op vertolking en vertaling van wezenlijk belang om die rechten daadwerkelijk te waarborgen. Zonder deze informatie zou de betrokkene immers niet op de hoogte kunnen zijn van het bestaan en van de omvang van deze rechten en zou hij evenmin kunnen eisen dat deze worden geëerbiedigd. Indien van de betrokkene tegen wie een strafprocedure wordt gevoerd in een taal die hij niet spreekt of verstaat, werd geëist dat hij zich op straffe van verval van recht binnen een bepaalde termijn beroept op de omstandigheid dat hij niet in kennis is gesteld van het recht op vertolking en vertaling, zou dit tot gevolg hebben dat het recht op informatie wordt uitgehold en zou afbreuk worden gedaan aan de rechten van deze betrokkene op een eerlijk proces en op eerbiediging van de rechten van de verdediging. Dit geldt ook wanneer de betrokkene niet in kennis is gesteld van het bestaan en van de omvang van het recht op vertolking en vertaling.
Ten tweede moet de betrokkene, zelfs wanneer hij daadwerkelijk en tijdig dergelijke informatie heeft ontvangen, nog steeds op de hoogte zijn van het bestaan en van de inhoud van het betrokken essentiële processtuk en van de daaraan verbonden gevolgen om zich te kunnen beroepen op schending van zijn recht op vertaling van dit stuk of van zijn recht op vertolking bij het opstellen ervan.
Bijgevolg zou het doeltreffendheidsbeginsel worden geschonden indien de termijn waarbinnen op grond van een nationale procedureregel de schending van de bij de richtlijnen 2010/64 en 2012/13 verleende rechten kan worden aangevoerd, ingaat nog voordat de betrokkene – in een taal die hij spreekt of verstaat – in kennis is gesteld van het bestaan en de omvang van zijn recht op vertolking en vertaling, alsmede van het bestaan en de inhoud van het betrokken essentiële processtuk, en van de daaraan verbonden gevolgen.
(
1
)	Voor elke verdachte wordt een VIV opgesteld. In de VIV wordt vermeld waar de verdachte woont en werkt of wordt een andere woonplaats van hem genoemd, en wordt aangegeven dat hij in kennis is gesteld van bepaalde informatie en verplichtingen, zoals de verplichting dat hij bij verandering van woonplaats zijn nieuwe adres moet meedelen.
(
2
)	Volgens artikel 120 van het Código do Processo Penal (wetboek van strafvordering) moeten nietigheden, zoals de nietigheid die is verbonden aan het niet aanwijzen van een tolk, op straffe van verval van recht binnen bepaalde termijnen worden ingeroepen. In geval van nietigheid van een handeling waarbij de belanghebbende aanwezig is, moet de nietigheid worden ingeroepen voordat die handeling is voltooid. Volgens de Portugese regering is dit artikel ook van toepassing op het aanvoeren van gebreken die voortvloeien uit de schending van het recht op vertaling van essentiële stukken in de strafprocedure.
(
3
)	Richtlijn 2010/64/EU van het Europees Parlement en de Raad van 20 oktober 2010 betreffende het recht op vertolking en vertaling in strafprocedures (PB 2010, L 280, blz. 1).
(
4
)	Richtlijn 2012/13/EU van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2012 betreffende het recht op informatie in strafprocedures (PB 2012, L 142, blz. 1).
(
5
)	Zoals gewaarborgd door respectievelijk artikel 47 en artikel 48, lid 2, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”).
(
6
)	Volgens deze bepaling moeten de lidstaten ervoor zorgen dat een verdachte of beklaagde die de taal van de strafprocedure niet spreekt of verstaat, onverwijld door een tolk wordt bijgestaan tijdens de strafprocedure voor onderzoeks- en gerechtelijke autoriteiten.
(
7
)	Volgens deze bepaling moeten de lidstaten ervoor zorgen dat een verdachte of beklaagde die de taal van de strafprocedure niet verstaat, binnen een redelijke termijn een schriftelijke vertaling ontvangt van alle processtukken die essentieel zijn, om te garanderen dat hij zijn recht van verdediging kan uitoefenen en om het eerlijke verloop van de procedure te waarborgen.
(
8
)	Volgens deze bepaling moeten de lidstaten erop toezien dat verdachten of beklaagden onverwijld informatie krijgen over hun recht op vertolking en vertaling, opdat dit recht daadwerkelijk kan worden uitgeoefend.