61990C0075
ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΫ ΕΙΣΑΓΓΕΛΈΑ
WALTER VAN GERVEN
της 15ης Ιανουαρίου 1991 (
*1
)
Κύριε Πρόεορε,
Κύριοι οικαατές,
1.
Ενώπιον του tribunal correctionnel de Carcassonne εκκρεμεί ποινική δίκη κατά του R. Guitard, προέδρου της union des caves coopératives de l'ouest audois et du Razès ( στο εξής: Uccoar), ο οποίος κατηγορείται για το έγκλημα της απάτης και το έγκλημα της παραπλανητικής διαφημίσεως, τα οποία στοιχειοθετούνται από το γεγονός ότι από τον Νοέμβριο 1988 διατίθεται στο εμπόριο, υπό την ονομασία « κρασί χωρίς το οινόπνευμα », ένα ποτό με βάση κρασί από το οποίο έχει αφαιρεθεί το οινόπνευμα.
Το αιτούν δικαστήριο, κρίνοντας ότι ο ποινικός χαρακτηρισμός των πραγματικών περιστατικών εν προκειμένω προϋποθέτει την ερμηνεία του κοινοτικού ορισμού του οίνου, υπέβαλε στο Δικαστήριο το εξής ερώτημα:
« Πρέπει, κατά τους κανονισμούς ΕΟΚ, το κρασί που ορίζεται στο σημείο 8 του παραρτήματος II του κανονισμού 337/79 και στο σημείο 10 του παραρτήματος Ι του κανονισμού 822/87, να έχει, όταν διατίθεται στο εμπόριο, ορισμένο τουλάχιστον βαθμό οινοπνεύματος; »
2.
Κατ' αρχάς μου φαίνεται σκόπιμο να γίνουν δύο παρατηρήσεις. Πρώτον, από τη δικογραφία και τις παρατηρήσεις που αναπτύχθηκαν κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση προκύπτει ότι το επίμαχο ποτό παρουσιαζόταν στο κοινό ως ποτό από το οποίο είχε αφαιρεθεί πλήρως το οινόπνευμα (στην ετικέτα περιεχόταν η εξής μνεία: « 0° κρασί χωρίς το οινόπνευμα » ) και ότι για τον ισχυρισμό αυτό σχετικά με τον βαθμό οινοπνεύματος δεν ασκήθηκε ποινική δίωξη. Επομένως, μπορούμε να εξετάσουμε μόνο το ζήτημα αν ο οίνος, κατά την έννοια της κοινοτικής ρυθμίσεως, πρέπει να περιέχει οινόπνευμα ή όχι, χωρίς να χρειάζεται, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, να προσδιοριστεί ο κατώτατος αλκοολικός τίτλος που επιτρέπει τον χαρακτηρισμό ενός ποτού ως οίνου κατά την έννοια της ρυθμίσεως αυτής.
Δεύτερον, θα ήθελα να τονίσω ότι η κύρια δίκη αφορά την ονομασία ενός γαλλικού προϊόντος που διατίθεται στη γαλλική αγορά. Συνεπώς δεν χρειάζεται να εξεταστούν τα στοιχεία του κοινοτικού δικαίου που διέπουν τη διάθεση στη γαλλική αγορά προϊόντων από άλλα κράτη μέλη υπό την ονομασία « κρασί χωρίς οινόπνευμα ».
3.
Το σημείο 8 του παραρτήματος II του κανονισμού (ΕΟΚ) 337/79 του Συμβουλίου, της 5ης Φεβρουαρίου 1979, περί κοινής οργανώσεως της αμπελοοινικής αγοράς (
1
), στο οποίο αναφέρεται κατ' αρχάς με το προδικαστικό ερώτημα το αιτούν δικαστήριο, περιείχε τον ακόλουθο ορισμό του κρασιού:
« 8.
Οίνος: το προϊόν που παράγεται αποκλειστικά με αλκοολική ζύμωση, ολική ή μερική, νωπών σταφυλών, που έχουν σπασθεί ή όχι, ή γλεύκους σταφυλής. »
Ο κανονισμός 337/79 καταργήθηκε κατόπιν της εκδόσεως του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 822/87 του Συμβουλίου, της 16ης Μαρτίου 1987, για την κοινή οργάνωση της αμπελοοινικής αγοράς (
2
), ο οποίος άρχισε να ισχύει την 1η Απριλίου 1987. Το σημείο 10 του παραρτήματος Ι του κανονισμού 822/87 δίνει έναν ορισμό του κρασιού ο οποίος επαναλαμβάνει, σχεδόν κατά λέξη (
3
), τον ορισμό που περιέχεται στο σημείο 8 του παραρτήματος II του καταργηθέντος κανονισμού 337/79. Τα περιστατικά της κύριας δίκης ( διάθεση « κρασιού χωρίς το οινόπνευμα» στην αγορά από τον Νοέμβριο 1988 ) συνέβησαν μετά την έναρξη της ισχύος του κανονισμού 822/87. Για τον λόγο αυτό θα αναφέρομαι στη συνέχεια μόνο στον ορισμό που περιέχεται στον κανονισμό 822/87, δεδομένου ότι το περιεχόμενο του δεν είναι διαφορετικό απ' ό,τι του ορισμού που περιέχεται στον κανονισμό 337/79.
4.
Σύμφωνα με τον ορισμό αυτό, το κρασί είναι προϊόν που λαμβάνεται από νωπά σταφύλια ή γλεύκη σταφυλιών που έχουν υποστεί αλκοολική ζύμωση. Σύμφωνα με το γαλλικό λεξικό Robert (
4
), ο όρος «ζύμωση» σημαίνει τη χημική μοριακή αλλοίωση μιας ουσίας οργανικής προελεύσεως, η οποία πραγματοποιείται με τη βοήθεια ενός ενζύμου, το οποίο δεν φαίνεται να υφίσταται το ίδιο καμία αλλοίωση. Η έννοια της «αλκοολικής ζυμώσεως » ορίζεται στο ίδιο αυτό λεξικό ως η αλλοίωση της ζάχαρης κατά τρόπο ώστε να λαμβάνεται οινόπνευμα.
Δεδομένου ότι το σημείο 10 του παραρτήματος Ι του κανονισμού 822/87 αναφέρεται αποκλειστικά και μόνο στη μέθοδο αλκοολικής ζυμώσεως για να προσδιορίσει το προϊόν που λαμβάνεται από τα νωπά σταφύλια ή τα γλεύκη σταφυλιών (
5
), το προϊόν επομένως που ορίζεται στο σημείο αυτό πρέπει να έχει κατ' ανάγκη ορισμένη περιεκτικότητα σε οινόπνευμα.
5.
Είναι βέβαια αλήθεια ότι ο κοινοτικός ορισμός του κρασιού δεν επιβάλλει ρητά έναν κατώτατο αλκοολικό τίτλο, αντίθεται απ' ό,τι προβλέπεται για ορισμένα είδη κρασιού, και συγκεκριμένα για το « κρασί κατάλληλο να δώσει επιτραπέζιο κρασί » (
6
), για το « επιτραπέζιο κρασί » (
7
) και για τους « οίνους ποιότητας » (
8
). Το γεγονός όμως ότι ο γενικός ορισμός του κρασιού δεν προβλέπει κανένα αλκοολικό τίτλο δεν σημαίνει ότι ο ορισμός αυτός καλύπτει τα ποτά χωρίς οινόπνευμα που παρασκευάζονται από σταφύλια. Πράγματι, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του κρασιού είναι η περιεκτικότητα του σε οινόπνευμα.
6.
Είναι επίσης βέβαιο ότι το επίμαχο εν προκειμένω « κρασί χωρίς το οινόπνευμα » αποτελεί ποτό από κρασί, από το οποίο έχει αφαιρεθεί το οινόπνευμα χάρη στην εφαρμογή μιας ειδικής μεθόδου. Νομίζω όμως ότι το προϊόν που προκύπτει από την αφαίρεση του οινοπνεύματος από το κρασί, δηλαδή μετά την εξαφάνιση ενός από τα βασικά χαρακτηριστικά του κρασιού, δεν μπορεί πλέον να χαρακτηρίζεται ως οίνος ή κρασί κατά την έννοια της κοινοτικής νομοθεσίας, αφού μάλιστα η μέθοδος αφαιρέσεως του οινοπνεύματος δεν αποτελεί επιτρεπόμενη οινολογική πρακτική κατά την έννοια του τίτλου II του κανονισμού 822/87. Επομένως, το κρασί από το οποίο έχει αφαιρεθεί το οινόπνευμα δεν εμπίπτει πλέον στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 822/87.
7.
Η κοινοτική ρύθμιση περιλαμβάνει πάντως ορισμένες διατάξεις σχετικά με τη χρησιμοποίηση της ονομασίας « οίνος » ή « κρασί » οι οποίες, προς τον σκοπό αποφυγής συγχύσεως μεταξύ των καταναλωτών (
9
), ισχύουν και για άλλα ποτά εκτός από το κρασί, όπως ορίζεται στην κοινοτική ρύθμιση. Μολονότι το εθνικό δικαστήριο δεν αναφέρεται στις διατάξεις αυτές με τη Διάταξη περί παραπομπής, νομίζω ότι είναι σκόπιμο, ενόψει των στοιχείων της δικογραφίας και προκειμένου να δοθούν στο εθνικό δικαστήριο όλα τα στοιχεία του κοινοτικού δικαίου που θα μπορούσαν να είναι χρήσιμα για την έκδοση αποφάσεως στην κύρια δίκη, να εξεταστεί επίσης το πεδίο εφαρμογής των εν λόγω διατάξεων.
8.
Κατά το άρθρο 45, παράγραφος 1, στοιχείο α, του κανονισμού (ΕΟΚ) 355/79 του Συμβουλίου, της 5ης Φεβρουαρίου 1979, περί των γενικών κανόνων για την περιγραφή και την παρουσίαση οίνων και γλευκών σταφυλής (
10
), το οποίο ίσχυε κατά τον κρίσιμο για την κύρια δίκη χρόνο (
11
), η ονομασία « οίνος » επιφυλάσσεται μόνο στα προϊόντα που ανταποκρίνονται στον ορισμό που αναφέρεται στο σημείο 8 του παραρτήματος II του κανονισμού 337/79 και επομένως, κατά τον κρίσιμο εν προκειμένω χρόνο, στο σημείο 10 του παραρτήματος Ι του κανονισμού 822/87. Το άρθρο 45, παράγραφος 2, του κανονισμού 355/79 προβλέπει εν τούτοις την εξής απόκλιση:
« 2.
Με την επιφύλαξη των διατάξεων εναρμονίσεως των νομοθεσιών, οι διατάξεις της προηγούμενης παραγράφου δεν περιορίζουν, εντούτοις, τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να αποδεχθούν:
—
τη χρησιμοποίηση της λέξεως “ οίνος ”, συνοδευόμενης από το όνομα οπώρας και με μορφή συνθέτου ονομασίας, για την περιγραφή προϊόντων παραγομένων από τη ζύμωση άλλων οπωρών πλην των σταφυλών,
—
άλλες σύνθετες ονομασίες που περιλαμβάνουν τη λέξη “ οίνος”.
Σε περίπτωση χρησιμοποιήσεως συνθέτων ονομασιών του προηγούμενου εδαφίου, πρέπει να αποκλείεται κάθε σύγχυση με τα προϊόντα τα αναφερόμενα στην παράγραφο 1. »
9.
Το περιεχόμενο του άρθρου 45, παράγραφος 2, του κανονισμού 355/79 προσδιορίστηκε με το άρθρο 20 του κανονισμού (ΕΟΚ) 997/81 της Επιτροπής, της 26ης Μαρτίου 1981, περί των λεπτομερειών εφαρμογής για την περιγραφή και την παρουσίαση των οίνων και των γλευκών σταφυλιών (
12
). Κατά την παράγραφο 1, στοιχείο β, της διατάξεως αυτής, τα κράτη μέλη μπορούν να επιτρέπουν, τόσο για τα ποτά εγχώριας παραγωγής, όσο και για τα ποτά καταγωγής άλλων κρατών μελών ή τα εισαγόμενα ποτά, τη χρήση της λέξης.« οίνος » σε σύνθετες ονομασίες, όπως π. χ. British wine ή Irish wine. Η παράγραφος 2 του προαναφερθέντος άρθρου 20 περιέχει επιπλέον την ακόλουθη διευκρίνιση:
« 2.
Για να αποκλεισθεί κάθε σύγχυση μεταξύ των ενδείξεων που αναφέρονται στην παράγραφο 1 και των λέξεων “ οίνος ” και “ επιτραπέζιος οίνος”, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε:
—
η λέξη “ οίνος ” να μη χρησιμοποιείται παρά μόνο υπό μορφή σύνθετης ονομασίας και σε καμία περίπτωση μεμονωμένα,
—
οι σύνθετες ονομασίες, που προβλέπονται στην πρώτη παύλα, να αναγράφονται στην ετικέτα με χαρακτήρες του ιδίου τύπου, του ιδίου χρώματος και τέτοιου ύψους, που επιτρέπει να προβάλλονται σαφώς [ώστε να είναι σαφώς διακριτές] από άλλες ενδείξεις. »
10.
Όπως τόνισε η Επιτροπή κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, χωρίς να αντικρουστεί από τους λοιπούς μετέχοντες στη διαδικασία, η έκφραση « κρασί χωρίς οινόπνευμα » αποτελεί σύνθετη ονομασία. Κατά συνέπεια, η ονομασία « κρασί χωρίς οινόπνευμα » μπορεί να χρησιμοποιείται για τα ποτά που λαμβάνονται κατόπιν της αφαιρέσεως του οινοπνεύματος από το κρασί, εφόσον το κράτος μέλος έχει κάνει χρήση της δυνατότητας που προέβλεπε το άρθρο 45 του καταργηθέντος κανονισμού 355/79 και την οποία προβλέπει σήμερα το άρθρο 43 του κανονισμού 2392/89. Τα κράτη μέλη, εφόσον κάνουν χρήση της ευχέρειας αυτής, πρέπει να μεριμνούν ώστε οι λέξεις « οίνος » ή « κρασί » να χρησιμοποιούνται κατά τρόπο που να τηρούνται οι προϋποθέσεις της ανωτέρω διατάξεως και του άρθρου 20 του κανονισμού 997/81, ώστε να αποφεύγεται οποιαδήποτε σύγχυση μεταξύ των καταναλωτών.
Κατά συνέπεια, στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να εξακριβώσει αν η γαλλική ρύθμιση επιτρέπει τη χρήση της εκφράσεως « κρασί χωρίς οινόπνευμα » για τα προϊόντα που δεν συνιστούν οίνους κατά την έννοια της κοινοτικής ρυθμίσεως. Επ' αυτού πάντως η Γαλλική Κυβέρνηση ανέφερε, με τις παρατηρήσεις που υπέβαλε στο Δικαστήριο, ότι ο Γάλλος νομοθέτης δεν είχε κάνει χρήση της ευχέρειας αυτής.
11.
Το τελευταίο σημείο που απομένει να εξεταστεί αφορά τον ισχυρισμό του κατηγορουμένου, ο οποίος παρατίθεται στη Διάταξη περί παραπομπής, ότι οι Γάλλοι αμπελουργοί υφίστανται δυσμενή διάκριση, επειδή το ποτό που λαμβάνεται κατόπιν της αφαιρέσεως του οινοπνεύματος από το κρασί μπορεί να διατίθεται στο εμπόριο στα άλλα κράτη μέλη υπό την ονομασία « κρασί χωρίς οινόπνευμα ». Συναφώς επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η ιδιαίτερη κατάσταση των Γάλλων αμπελουργών οφείλεται στο ότι η κοινοτική ρύθμιση προβλέπει την ευχέρεια αλλά όχι την υποχρέωση των κρατών μελών να επιτρέπουν τη χρήση των λέξεων « οίνος » ή « κρασί » για άλλα προϊόντα εκτός από το κρασί. Κατά συνέπεια, το κράτος μέλος που αποφασίζει να μην κάνει χρήση της εν λόγω ευχέρειας μπορεί να επιβάλει, για την εμπορία των εγχώριων προϊόντων εντός της επικράτειας του, αυστηρότερες προϋποθέσεις από τις ισχύουσες σε άλλα κράτη μέλη (
13
). Σύμφωνα με πάγια νομολογία του Δικαστηρίου (
14
), το κοινοτικό δίκαιο δεν απαγορεύει τη διαφορετική αυτί] μεταχείριση.
Συμπέρασμα
12.
Προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει ως εξής στο ερώτημα που του υπέβαλε το εθνικό δικαστήριο:
« Το σημείο 10 του παραρτήματος Ι του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 822/87 του Συμβουλίου, της 16ης Μαρτίου 1987, για την κοινή οργάνωση της αμπελοοινικής αγοράς, έχει την έννοια ότι το κρασί που ορίζεται στο σημείο αυτό πρέπει να έχει ορισμένη περιεκτικότητα σε οινόπνευμα. Μολονότι πάντως το άρθρο 45, παράγραφος 1, στοιχείο α, του κανονισμού (ΕΟΚ) 355/79 του Συμβουλίου, της 5ης Φεβρουαρίου 1979, περί των γενικών κανόνων για την περιγραφή και την παρουσίαση οίνων και γλευκών σταφυλής, επιφυλάσσει την ονομασία “ οίνος ” ή “ κρασί ” στα προϊόντα μόνο που ανταποκρίνονται στον ορισμό του προαναφερθέντος σημείου 10, η παράγραφος 2 του ίδιου αυτού άρθρου δίνει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να επιτρέπουν τη χρήση της σύνθετης ονομασίας “ κρασί χωρίς οινόπνευμα ” για τα προϊόντα που παράγονται με βάση κρασί από το οποίο έχει αφαιρεθεί πλήρως το οινόπνευμα. »
(
*1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
(
1
)	ΕΕ ειδ. έκδ. 03/024, σ. 112.
(
2
)	ΕΕ L 84, σ. 1
(
3
)	Στο ελληνικό κείμενο του μεταγενέστερου αυτού κανονισμού χρησιμοποιείται και ο όρος « κρασί » ως ισοδύναμος προς τον όρο « οίνος », οι δε άλλες αποκλίσεις είναι απλώς γλωσσικής φύσεως ( Σ.τ.Μ. ).
(
4
)	Robert, P.: Dictionnaire alphabétique et analogique lie la langue française, 1975.
(
5
)	Κατά το σημείο 2 του ίδιου αυτού παραρτήματος του κανονισμού 822/87, για τα γλεύκη σταφυλιών είναι αποδεκτός ο αποκτημένος αλκοολικός τίτλος που δεν υπερβαίνει το 1 °/ο κατ' όγκο.
(
6
)	Παράρτημα Ι, σημείο 12, του κανονισμού 822/87.
(
7
)	Παράρτημα Ι, σημείο 13, του κανονισμού 822/87.
(
8
)	Άρθρο 7 του κανονισμού (ΕΟΚ) 823/87 του Συμβουλίου, της 16ης Μαρτίου 1987, για τη θέσπιση ειδικών διατάξεων σχετικά με τους οίνους ποιότητας που παράγονται εντός καθορισμένων περιοχών ( ΕΕ L 84, σ. 59).
(
9
)	13λ. απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 1991, 56/80, Wei gând (Συλλογή 1981, σ. 583).
(
10
)	ΕΕ ειδ. έκδ. 02/024, σ. 200.
(
11
)	0 κανονισμός 355/79 καταργήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2392/89 του Συμβουλίου, της 24ης Ιουλίου 1989, σχετικά με τη θέσπιση των γενικών κανόνων για την περιγραφή και την παρουσίαση των οίνων και των γλευκών σταφυλιών ( ΕΕ L 232, σ. 13 ), ο οποίος άρχισε να ισχύει στις 4 Σεπτεμβρίου 1989, δηλαδή μετά τον κρίσιμο για την κύρια δίκη χρόνο. Η αντίστοιχη προς το άρθρο 45 του κανονισμού 355/79 διάταξη περιέχεται σήμερα σιο άρθρο 43 του κανονισμού 2392/89.
(
12
)	ΕΕ L 106, σ. 1. Το άρθρο 20 του κανονισμού 997/81 εξακολούθησε να ισχύει μετά την έναρξη της ισχύος του κανονισμού 2392/89, ο οποίος κατάργησε τον κανονισμό 355/79.
(
13
)	Όπως ανέφερα στο σημείο 2, τα στοιχεία της δικογραφίας δεν δικαιολογούν την εξέταση των διατάξεων το κοινοτικού δικαίου που διέπουν το ενδοκοινοτικό εμπόριο των προϊόντων που διατίθενται στο εμπόριο υπό την ονομασία « οίνος ή κρασί χωρίς οινόπνευμα ».
(
14
)	Βλ., μεταξύ άλλων, την απόφαση της 14ης Φεβρουαρίου 1990, C-350/88, Delacre κατά Επιτροπής (Συλλογή 1990, σ. I-395, σκέψη 40 ).