Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
ΤΗΣ
ΓΕΝΙΚΗΣ
ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
LAILA MEDINA
της 23ης Οκτωβρίου 2025 (1)
Συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑258/23 έως C‑260/23
IMI – Imagens Médicas Integradas SA (C‑258/23)
Synlabhealth II S.A. (C‑259/23)
SIBS-Sociedade Gestora de Partiυπέχονcipações Sociais SA,
SIBS, Cartões – Produção e Processamento de Cartões SA,
SIBS Processos – Serviços Interbancários de Processamento SA,
SIBS International SA,
SIBS Pagamentos SA,
SIBS Gest SA,
SIBS Forward Payment Solutions SA,
SIBS MB SA (C‑260/23)
κατά
Autoridade da Concorrência
[αίτηση
του Tribunal da Concorrência, Regulação e Supervisão (δικαστηρίου
ανταγωνισμού, ρυθμίσεως
και
εποπτείας
της
αγοράς, Πορτογαλία) για
την
έκδοση
προδικαστικής
αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού – Κατάσχεση επαγγελματικών εγγράφων – Εντολή την οποία εξέδωσε η εισαγγελική αρχή – Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων – Άρθρο 8 – Προσβολή του δικαιώματος σεβασμού των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα – Προηγούμενη δικαστική άδεια »
Εισαγωγή
1.        Με τις προτάσεις μου της 20ής Ιουνίου 2024 στις υπό κρίση συνεκδικαζόμενες υποθέσεις(2), πρότεινα στο τέταρτο τμήμα (παλαιά σύνθεση) του Δικαστηρίου να αποφανθεί ότι το άρθρο 7 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (3) έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται στη νομοθεσία κράτους μέλους κατ’ εφαρμογήν της οποίας, στο πλαίσιο έρευνας για εικαζόμενη παράβαση του άρθρου 101 ή του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, η εθνική αρχή ανταγωνισμού έχει τη δυνατότητα να κατάσχει μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου των οποίων το περιεχόμενο σχετίζεται με το αντικείμενο του ελέγχου, χωρίς να έχει λάβει προς τούτο προηγουμένη δικαστική άδεια. Ωστόσο, η δυνατότητα αυτή προϋποθέτει ότι έχει θεσπιστεί αυστηρό νομικό πλαίσιο σχετικά με τις εξουσίες της εθνικής αρχής ανταγωνισμού καθώς και ότι προβλέπονται πρόσφορες και επαρκείς εγγυήσεις κατά των καταχρήσεων και των αυθαίρετων ενεργειών. Τέτοια εγγύηση συνιστά οπωσδήποτε, μεταξύ άλλων, ο πλήρης εκ των υστέρων δικαστικός έλεγχος των επίμαχων μέτρων (4).
2.        Κατόπιν της αποφάσεως της 4ης Οκτωβρίου 2024 που εκδόθηκε επί της υπόθεσης Bezirkshauptmannschaft Landeck (5), το Δικαστήριο προέβη, κατόπιν αιτήματος του τέταρτου τμήματος (παλαιά σύνθεση) και σύμφωνα με το άρθρο 60, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας, στην παραπομπή των υπό κρίση υποθέσεων ενώπιον του τμήματος μείζονος συνθέσεως. Στην απόφαση αυτή, το Δικαστήριο απεφάνθη, μεταξύ άλλων, ότι το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας (ΕΕ) 2016/680 (6), ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα των άρθρων 7 και 8 καθώς και του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη, δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία επιτρέπει στις αρμόδιες αρχές να αποκτούν πρόσβαση στα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που περιέχονται σε κινητό τηλέφωνο, προς τον σκοπό της πρόληψης, διερεύνησης, ανίχνευσης και δίωξης ποινικών αδικημάτων. Εντούτοις, το Δικαστήριο έκρινε ότι η χρήση της ευχέρειας αυτής υπόκειται, μεταξύ άλλων, σε προηγούμενο έλεγχο εκ μέρους δικαστή ή ανεξάρτητης διοικητικής αρχής, εκτός εάν πρόκειται για δεόντως αιτιολογημένη περίπτωση επείγοντος (7).
3.        Στο πλαίσιο των παρουσών συμπληρωματικών προτάσεων, το Δικαστήριο με καλεί να εξετάσω αν πρέπει να λάβει υπόψη τα διδάγματα που απορρέουν από την απόφαση Landeck προκειμένου να δώσει απάντηση στο αιτούν δικαστήριο στις υπό κρίση υποθέσεις, ιδίως όσον αφορά το τρίτο προδικαστικό ερώτημα. Ειδικότερα, το Δικαστήριο κρίνει αναγκαίο να προσδιοριστεί αν η απαίτηση για προηγούμενο έλεγχο από δικαστή ή ανεξάρτητη διοικητική αρχή έχει εφαρμογή στις έρευνες που διενεργούνται στον τομέα του ανταγωνισμού σχετικά με παράβαση του άρθρου 101 ή του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, ιδίως όταν τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, τα οποία αφορά η κατάσχεση από την εθνική αρχή ανταγωνισμού, καθώς και τα έγγραφα που περιλαμβάνονται σε αυτά, περιέχουν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα.
4.        Συνεπώς, οι παρούσες προτάσεις ενσωματώνουν το σκεπτικό των πρώτων προτάσεών μου, προσαρμοσμένο στο νέο αίτημα του Δικαστηρίου. Όσον αφορά τον λεπτομερή προσδιορισμό του νομικού πλαισίου, του ιστορικού των διαφορών, των διαδικασιών των κύριων δικών και της διαδικασίας ενώπιον του Δικαστηρίου, παραπέμπω στα σημεία 3 έως 19 των πρώτων προτάσεών μου. Οφείλω μόνο να συμπληρώσω ότι στις 3 Ιουνίου 2025, στο πλαίσιο επανάληψης της προφορικής διαδικασίας, το τμήμα μείζονος συνθέσεως του Δικαστηρίου διεξήγαγε επ’ ακροατηρίου συζήτηση. Στην εν λόγω συζήτηση συμμετείχαν οι διάδικοι της κύριας δίκης καθώς και η Πορτογαλική, η Ελληνική, η Φινλανδική και η Σουηδική Κυβέρνηση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ.
Εκτίμηση
5.        Υπενθυμίζεται ότι, με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα στις υπό κρίση υποθέσεις, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί, κατ’ ουσίαν, αν το άρθρο 7 του Χάρτη αντιτίθεται στην κατάσχεση, χωρίς προηγούμενη δικαστική άδεια, μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, που έχουν ανταλλάξει οι διευθύνοντες σύμβουλοι με τους υπαλλήλους μιας επιχείρησης, και των επαγγελματικών εγγράφων που περιλαμβάνονται στα μηνύματα αυτά, στο πλαίσιο έρευνας συμφωνιών και πρακτικών απαγορευόμενων βάσει των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ (8). Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν μπορεί να δοθεί άδεια για τέτοια κατάσχεση από οντότητα όπως η πορτογαλική εισαγγελική αρχή η οποία, όπως επισημαίνει το αιτούν δικαστήριο, είναι επιφορτισμένη με το καθήκον της εκπροσώπησης του κράτους, της προάσπισης των συμφερόντων που ορίζει ο νόμος και της άσκησης ποινικών διώξεων βάσει της αρχής της νομιμότητας (9).
6.        Κατ’ αρχάς, τονίζεται ότι, κατά τη διατύπωση του ερωτήματός του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί απλώς από το Δικαστήριο να προβεί στην ερμηνεία του άρθρου 7 του Χάρτη στο πλαίσιο κατασχέσεων, οι οποίες πραγματοποιούνται συνήθως από τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού, επαγγελματικών μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μεταξύ των διευθυνόντων συμβούλων και των υπαλλήλων των επιχειρήσεων που έχουν τεθεί υπό έρευνα. Εντούτοις, στο μέτρο που οι κατασχέσεις αυτές ενδέχεται να μην αφορούν μόνον επικοινωνίες που εμπίπτουν στο άρθρο 7 του Χάρτη (10), αλλά επίσης, ταυτόχρονα και αδιάρρηκτα, δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που προστατεύονται από το άρθρο 8 του Χάρτη, κρίνεται επιπλέον σκόπιμο να εξεταστεί το εν λόγω ζήτημα υπό το πρίσμα της συγκεκριμένης διάταξης προκειμένου να δοθεί χρήσιμη απάντηση στο αιτούν δικαστήριο (11).
7.        Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 8 του Χάρτη διακηρύσσει, στην παράγραφο 1, το δικαίωμα στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Το άρθρο αυτό επιβάλλει επίσης, βάσει της παραγράφου 2, την επεξεργασία των εν λόγω δεδομένων σύμφωνα με ορισμένες προϋποθέσεις, από την τήρηση των οποίων εξαρτάται η νομιμότητα της οικείας επεξεργασίας (12). Μολονότι διαφέρουν ως προς τη φύση τους (13), εντούτοις το δικαίωμα στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα συνδέεται στενά με το δικαίωμα στον σεβασμό της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής που κατοχυρώνεται στο άρθρο 7 του Χάρτη, το οποίο συμπληρώνει (14).
8.        Περαιτέρω, το δικαίωμα στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα δεν επιτρέπει τη συλλογή ή την πρόσβαση τρίτων, είτε πρόκειται για δημόσιες αρχές είτε για το κοινό εν γένει, σε πληροφορίες που αφορούν φυσικά πρόσωπα η ταυτότητα των οποίων είναι γνωστή ή μπορεί να εξακριβωθεί, εκτός αν η συλλογή αυτή ή η πρόσβαση αυτή πραγματοποιείται στο πλαίσιο επεξεργασίας που ικανοποιεί τις απαιτήσεις τις οποίες θέτει το άρθρο 8, παράγραφος 2, του Χάρτη (15). Πλην της περίπτωσης αυτής, η συλλογή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και η πρόσβαση στα δεδομένα αυτά, οι οποίες συνιστούν επεξεργασία των εν λόγω δεδομένων (16), πρέπει να θεωρείται ότι περιορίζουν το δικαίωμα το οποίο εγγυάται το άρθρο 8, παράγραφος 1, του Χάρτη (17).
9.        Εν προκειμένω, όσον αφορά μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που ανταλλάσσονται μεταξύ των διευθυνόντων συμβούλων και των υπαλλήλων μιας επιχείρησης, καθώς και τα επαγγελματικά έγγραφα που περιλαμβάνονται στα μηνύματα αυτά, είναι προφανές ότι, στο μέτρο που τα εν λόγω μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και τα εν λόγω έγγραφα είναι δυνατόν να περιέχουν επίσης δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα κατά την έννοια του άρθρου 4, σημείο 1, του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων (18), η κατάσχεση στην οποία προβαίνει μια εθνική αρχή ανταγωνισμού στο πλαίσιο της έρευνάς της συνιστά περιορισμό του δικαιώματος που κατοχυρώνεται στο άρθρο 8 του Χάρτη.
10.      Ωστόσο, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι το θεμελιώδες δικαίωμα στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα δεν αποτελεί απόλυτο προνόμιο, αλλά πρέπει να εκτιμάται σε σχέση με τη λειτουργία του στην κοινωνία και να σταθμίζεται έναντι των άλλων θεμελιωδών δικαιωμάτων (19). Συγκεκριμένα, επιτρέπεται η επιβολή περιορισμών στην απόλαυση ενός τέτοιου δικαιώματος, υπό την προϋπόθεση ότι, σύμφωνα με το άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη, οι εν λόγω περιορισμοί προβλέπονται στον νόμο, σέβονται το βασικό περιεχόμενο του θεμελιώδους δικαιώματος και τηρούν την αρχή της αναλογικότητας (20).
11.      Κατά πρώτον, η απαίτηση της πρόβλεψης στον νόμο συνεπάγεται ότι η νομική βάση που καθιστά δυνατό τον περιορισμό ενός θεμελιώδους δικαιώματος πρέπει να καθορίζει το περιεχόμενο του περιορισμού κατά τρόπο αρκούντως σαφή και ακριβή (21).
12.      Συναφώς, επισημαίνεται ότι ο γενικός κανονισμός για την προστασία δεδομένων, ο οποίος δεσμεύει τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού κατά τη διενέργεια των ερευνών τους (22), ορίζει, μεταξύ άλλων, στο άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, ότι η επεξεργασία των δεδομένων είναι σύννομη εφόσον είναι απαραίτητη για την εκπλήρωση καθήκοντος που εκτελείται κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας η οποία έχει ανατεθεί στον υπεύθυνο επεξεργασίας. Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, η διάταξη αυτή, σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 3, του εν λόγω κανονισμού (23), επιτάσσει να υφίσταται εθνική νομική βάση προς θεμελίωση της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που πραγματοποιείται από τους υπευθύνους της οικείας επεξεργασίας οι οποίοι ενεργούν στο πλαίσιο εκπλήρωσης καθήκοντος εντός του τομέα της άσκησης δημόσιας εξουσίας (24).
13.      Εν προκειμένω, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξετάσει τη συνδρομή των περιστάσεων αυτών κατά τρόπο συγκεκριμένο. Εντούτοις, αφενός, είναι σαφές ότι η επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στο πλαίσιο έρευνας που διενεργείται από την εθνική αρχή ανταγωνισμού εντάσσεται στον τομέα της άσκησης δημόσιας εξουσίας (25). Αφετέρου, όπως διαπίστωσα με τις πρώτες προτάσεις μου (26), τα επίμαχα στις κύριες δίκες μέτρα θεμελιώνονται σε άρθρα του lei n° 19/2012 (novo regime jurídico da concorrência) (νόμου 19/2012 περί εγκρίσεως του νέου νομικού καθεστώτος για τον ανταγωνισμό), της 8ης Μαΐου 2012, τα οποία επιτρέπουν την κατάσχεση επαγγελματικών εγγράφων προς τον σκοπό της απόδειξης αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορών.
14.      Συνεπώς, μολονότι η κατάσχεση μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από την εθνική αρχή ανταγωνισμού των υποθέσεων των κύριων δικών συνιστά περιορισμό του δικαιώματος το οποίο εγγυάται το άρθρο 8 του Χάρτη, εντούτοις ο περιορισμός αυτός έχει την κάλυψη του νόμου, σύμφωνα με την πρώτη απαίτηση του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη.
15.      Κατά δεύτερον, όσον αφορά την απαίτηση του σεβασμού του βασικού περιεχομένου του δικαιώματος προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, η ακαδημαϊκή βιβλιογραφία τονίζει τη δυσχέρεια προσδιορισμού του σκληρού πυρήνα του δικαιώματος αυτού (27). Στην εν λόγω δυσχέρεια προστίθεται εκείνη της χάραξης ξεκάθαρης διαχωριστικής γραμμής μεταξύ, αφενός, του δικαιώματος σεβασμού της ιδιωτικής ζωής, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 7 του Χάρτη, και του δικαιώματος προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 8 του Χάρτη (28).
16.      Εν πάση περιπτώσει, διαπιστώνω ότι, στη νομολογία του, το Δικαστήριο τείνει να θεωρεί ότι μόνον μια άνευ ορίων συλλογή ή γενικευμένη πρόσβαση των δημόσιων αρχών στα δεδομένα που περιλαμβάνονται σε ηλεκτρονικές επικοινωνίες, χωρίς την πρόβλεψη συναφώς ειδικών εγγυήσεων κατά της παράνομης επεξεργασίας προς τον σκοπό της προστασίας των εν λόγω δεδομένων, είναι δυνατό να θίξει το βασικό περιεχόμενο του δικαιώματος στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα (29).
17.      Εν προκειμένω, υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, επισημαίνεται ότι η κατάσχεση της επαγγελματικής αλληλογραφίας των διευθυνόντων συμβούλων και των υπαλλήλων μιας επιχείρησης που έχει τεθεί υπό έρευνα δεν συνεπάγεται, κατά κανόνα, ούτε την άνευ ορίων συλλογή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα ούτε τη γενικευμένη πρόσβαση σε αυτά. Όπως επισήμανα με τις πρώτες προτάσεις μου (30), η κατάσχεση μιας τέτοιας αλληλογραφίας οριοθετείται από το αντικείμενο της έρευνας, το οποίο καθορίζεται από την απόφαση περί διενέργειας ελέγχου, οπότε η συλλογή των δεδομένων που περιλαμβάνονται στην εν λόγω αλληλογραφία εξαντλείται σε εκείνα τα δεδομένα που συνδέονται με τις υπό διερεύνηση αντίθετες προς τον ανταγωνισμό πρακτικές. Περαιτέρω, τα εν λόγω δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εξυπηρέτηση σκοπών άλλων από την απόδειξη της αντίθετης προς τον ανταγωνισμό συμπεριφοράς που αποτελεί αντικείμενο της έρευνας. Τέλος, όπως θα εξηγήσω στη συνέχεια με τις παρούσες προτάσεις (31), η κατάσχεση επαγγελματικής αλληλογραφίας από εθνική αρχή ανταγωνισμού υπόκειται εν γένει σε πρόσθετες διαδικαστικές εγγυήσεις οι οποίες έχουν ως σκοπό να διαφυλάξουν, μεταξύ άλλων, την ασφάλεια, την εμπιστευτικότητα και την ακεραιότητα των δεδομένων αυτών.
18.      Συνεπώς, στο μέτρο που η κατάσχεση των μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στις υποθέσεις των κύριων δικών δεν αποτελεί γενικευμένη συλλογή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, υπό τους όρους που θέτει η νομολογία του Δικαστηρίου, η κατάσχεση αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί ως δυνάμενη να θίξει το βασικό περιεχόμενο του άρθρου 8 του Χάρτη.
19.      Κατά τρίτον, όσον αφορά την αρχή της αναλογικότητας, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η επιβολή περιορισμών στο δικαίωμα προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα είναι επιτρεπτή μόνον εφόσον πρόκειται για αναγκαίους περιορισμούς οι οποίοι ανταποκρίνονται πραγματικά σε σκοπούς γενικού συμφέροντος που αναγνωρίζει η Ένωση ή στην ανάγκη προστασίας δικαιωμάτων και ελευθεριών τρίτων προσώπων.
Επίσης, οι εν λόγω περιορισμοί οφείλουν να μην υπερβαίνουν τα όρια του απολύτως αναγκαίου, η δε ρύθμιση που συνεπάγεται την εν λόγω επέμβαση πρέπει να προβλέπει σαφείς και ακριβείς κανόνες που να διέπουν την έκταση και την εφαρμογή του επίμαχου μέτρου (32).
20.      Πρώτον, όπως επισήμανα με τις πρώτες προτάσεις μου (33), οι κατασχέσεις τις οποίες πραγματοποιούν οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού προς τον σκοπό της εφαρμογής, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, και το άρθρο 5 του κανονισμού (ΕΚ) 1/2003 (34), των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ, στοχεύουν στην εξακρίβωση της ύπαρξης πρακτικών που αντιβαίνουν στις εν λόγω διατάξεις δημόσιας τάξης. Οι διατάξεις αυτές απαγορεύουν, αντιστοίχως, τις συμπράξεις και τις καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης επιδιώκοντας τον αδιαμφισβήτητο σκοπό γενικού συμφέροντος που συνίσταται στη διασφάλιση ανόθευτου ανταγωνισμού εντός της εσωτερικής αγοράς. Η συγκεκριμένη διατύπωση, όπως προκύπτει από τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με το άρθρο 7 του Χάρτη (35), τυγχάνει πλήρους εφαρμογής στην περίπτωση του άρθρου 8 του Χάρτη.
21.      Δεύτερον, για την εξακρίβωση της ύπαρξης αντίθετων προς τον ανταγωνισμό πρακτικών, δεν βρίσκω να υπάρχει άλλο μέσο εξίσου αποτελεσματικό το οποίο θίγει λιγότερο το δικαίωμα στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα (36), αντί της κατάσχεσης των μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που έχουν ανταλλάξει οι διευθύνοντες σύμβουλοι και οι υπάλληλοι μιας επιχείρησης μέσω της πλατφόρμας εσωτερικής επικοινωνίας της επιχείρησης αυτής. Πιο συγκεκριμένα, τα εν λόγω μηνύματα αποτελούν μια από τις κύριες πηγές που τίθενται στη διάθεση των αρχών ανταγωνισμού προκειμένου να διαπιστώσουν αν υπάρχει αντίθετη προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορά εντός της εσωτερικής αγοράς. Το ίδιο το άρθρο 20, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 αναγνωρίζει στην Επιτροπή την εξουσία να προβαίνει σε αντίστοιχες κατασχέσεις στο πλαίσιο των ελέγχων που διενεργεί (37), δυνατότητα την οποία έχει επίσης προβλέψει ο νομοθέτης της Ένωσης όσον αφορά τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού στην οδηγία (ΕΕ) 2019/1 (38), ιδίως δε στο άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας αυτής. Επομένως, η κατάσχεση μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου καθώς και η συλλογή των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που περιέχονται στα εν λόγω μηνύματα πρέπει να θεωρηθούν ως αναγκαίες στο πλαίσιο της επιδίωξης του σκοπού γενικού συμφέροντος τον οποίον αποτελεί η προστασία του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά.
22.      Τρίτον, όσον αφορά τον αναλογικό χαρακτήρα του περιορισμού τον οποίο συνεπάγεται η κατάσχεση των μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μεταξύ των διευθυνόντων συμβούλων και των υπαλλήλων μιας επιχείρησης, ιδίως ως προς το θεμελιώδες δικαίωμα του άρθρου 8 του Χάρτη, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι ο χαρακτήρας αυτός εκτιμάται στο οικείο πλαίσιο του εν λόγω περιορισμού βάσει σταθμίσεως όλων των κρίσιμων στοιχείων της συγκεκριμένης περίπτωσης (39). Κατά την απόφαση Landeck (40), τέτοια στοιχεία αποτελούν η σοβαρότητα του περιορισμού που έχει τεθεί κατ’ αυτόν τον τρόπο στην απόλαυση του θεμελιώδους δικαιώματος, η σημασία του σκοπού γενικού συμφέροντος που επιδιώκεται με τον περιορισμό και η σχέση που συνδέει τον κύριο των κατασχεθέντων εγγράφων με την εικαζόμενη παράβαση ή, ακόμη, η επιρροή την οποία ασκούν τα δεδομένα στο πλαίσιο της διαπίστωσης των πραγματικών περιστατικών (41).
23.      Η σοβαρότητα του περιορισμού εκτιμάται, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, λαμβανομένων υπόψη της φύσης και του ευαίσθητου χαρακτήρα των δεδομένων στα οποία ενδέχεται να έχουν πρόσβαση οι δημόσιες αρχές (42). Ειδικότερα, εάν η πρόσβαση στο σύνολο των εν λόγω δεδομένων παρέχει τη δυνατότητα να συναχθούν «πολύ ακριβή» συμπεράσματα σχετικά με την ιδιωτική ζωή του υποκειμένου των δεδομένων, όπως είναι οι καθημερινές συνήθειες, οι μόνιμοι ή οι προσωρινοί τόποι διαμονής, οι μετακινήσεις, οι ασκούμενες δραστηριότητες και οι κοινωνικές σχέσεις του προσώπου αυτού καθώς και τα κοινωνικά περιβάλλοντα στα οποία συχνάζει το εν λόγω πρόσωπο, η επέμβαση στο θεμελιώδες δικαίωμα το οποίο προστατεύει το άρθρο 8 του Χάρτη πρέπει να θεωρηθεί ως σοβαρή ή, ακόμη, ως ιδιαίτερα σοβαρή (43). Τέτοια είναι η περίπτωση όπου δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο τα επίμαχα δεδομένα να περιλαμβάνουν ιδιαίτερα ευαίσθητες πληροφορίες (44), όπως αυτές που αποκαλύπτουν φυλετική ή εθνοτική καταγωγή, πολιτικά φρονήματα, θρησκευτική πίστη ή φιλοσοφικές πεποιθήσεις (45).
24.      Εν προκειμένω, επισημαίνεται ότι, βάσει της διατύπωσης του προδικαστικού ερωτήματος, το ζήτημα που θέτει το αιτούν δικαστήριο αφορά την κατάσχεση επαγγελματικών μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μεταξύ των διευθυνόντων συμβούλων και των υπαλλήλων επιχείρησης η οποία υποβάλλεται σε έλεγχο εντός των επαγγελματικών ή εμπορικών χώρων της (46). Όπως έχει ήδη επισημανθεί στο πλαίσιο των παρουσών προτάσεων, γίνεται ευχερώς αντιληπτό –και, ως εκ τούτου, δεν υπόκειται σε περαιτέρω τεκμηρίωση– ότι δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα μπορεί να περιέχονται είτε στο σώμα των μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου είτε στα επισυναπτόμενα επαγγελματικά έγγραφα.
25.      Εντούτοις, κατά τη γνώμη μου, η ως άνω κατάσταση δεν είναι ανάλογη της κατάστασης που εξετάστηκε από το Δικαστήριο στο πλαίσιο της έκδοσης της απόφασης Landeck, καθόσον εκείνη αφορούσε κατάσχεση από τις αστυνομικές αρχές, κατά τον έλεγχο σε κατοικία, του προσωπικού κινητού τηλεφώνου φυσικού προσώπου για το οποίο υφίσταντο υπόνοιες ότι έχει τελέσει ποινικό αδίκημα, καθώς και «πλήρη και ανεξέλεγκτη πρόσβαση» (47) στο σύνολο των αποθηκευμένων δεδομένων. Η συγκεκριμένη κατάσταση δεν μπορεί επίσης να εξομοιωθεί με τις καταστάσεις τις οποίες αφορούν πολυάριθμες αποφάσεις του Δικαστηρίου σχετικά, κατ’ ουσίαν, με την πρόσβαση των δημόσιων αρχών σε δεδομένα κίνησης ή σε δεδομένα θέσης τα οποία διατηρούν γενικώς και αδιακρίτως οι πάροχοι υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών (48).
26.      Πιο συγκεκριμένα, τα κινητά τηλέφωνα αποτελούν συσκευές οι οποίες
διατηρούν επί του παρόντος, σε μία τοποθεσία, εξαιρετικά μεγάλο όγκο δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Ο όγκος αυτός περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, δεδομένα ταυτοποίησης (άμεση ταυτότητα, στοιχεία επικοινωνίας), δεδομένα θέσης (γεωεντοπισμός, αρχεία καταγραφής κλήσεων και μηνυμάτων, πλοήγηση), δεδομένα σύνδεσης και πληρωμής (διαδικτυακά αναγνωριστικά, τραπεζικά δεδομένα) καθώς και δεδομένα εφαρμογών και χρήσης, περιλαμβανομένων των προσωπικών ρυθμίσεων. Μεταξύ των δεδομένων αυτών, υφίστανται επίσης δεδομένα που εμπίπτουν, επιπλέον, σε ειδική κατηγορία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα κατά την έννοια του άρθρου 9 του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων, όπως, παραδείγματος χάριν, εκείνα που παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τα βιομετρικά στοιχεία του υποκειμένου των δεδομένων, την υγεία, τη ζωή ή τον γενετήσιο προσανατολισμό του ή, ακόμη, τη φυλετική ή εθνοτική καταγωγή του. Σε όλα αυτά τα δεδομένα προστίθενται επίσης και άλλα στοιχεία, τα οποία συνιστούν στοιχεία άκρως προσωπικού χαρακτήρα, όπως οι επικοινωνίες και οι φωτογραφίες (49). Λαμβανομένων υπόψη των ποσοτήτων τους καθώς και των διαφορετικών μορφών τις οποίες λαμβάνουν (50), όλα τα εν λόγω δεδομένα καθιστούν δυνατό να παρασχεθεί μια πολύ λεπτομερής και αναλυτική εικόνα όλων σχεδόν των πτυχών της ιδιωτικής ζωής του υποκειμένου των δεδομένων, ιδίως αν ληφθούν υπόψη συνολικώς, όπως επισήμανε άλλωστε το Δικαστήριο στην απόφαση Landeck (51). Η ίδια εκτίμηση ισχύει επίσης, όπως προανέφερα, όσον αφορά την περίπτωση των δεδομένων που διατηρούνται γενικώς και αδιακρίτως στους ψηφιακούς εξυπηρετητές από τους παρόχους ηλεκτρονικών υπηρεσιών.
27.      Αντιθέτως, εκτιμώ ότι, όπως τόνισαν η Πορτογαλική, η Ελληνική, η Φινλανδική και η Σουηδική Κυβέρνηση, καθώς και η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ και η Επιτροπή, τα προσωπικά δεδομένα τα οποία περιέχονται στα επαγγελματικά μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που έχουν κατασχεθεί στο πλαίσιο έρευνας στον τομέα του ανταγωνισμού, ιδίως εκείνα τα οποία περιέχονται στα μηνύματα που έχουν ανταλλάξει οι διευθύνοντες σύμβουλοι με τους υπαλλήλους μιας επιχείρησης μέσω πλατφόρμας εσωτερικής επικοινωνίας, δεν μπορούν να τύχουν αντίστοιχης εκτίμησης.
28.      Συγκεκριμένα, ούτε τα επαγγελματικά μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που ανταλλάσσονται μεταξύ των διευθυνόντων συμβούλων και των υπαλλήλων μιας επιχείρησης ούτε τα επαγγελματικά έγγραφα που περιλαμβάνονται στα μηνύματα αυτά περιέχουν, κατ’ αρχήν, δεδομένα τα οποία αποκαλύπτουν, με την ίδια ακρίβεια και την ίδια ένταση όπως τα προσωπικά κινητά τηλέφωνα, τις συνήθειες της καθημερινής ζωής των υποκειμένων των δεδομένων. Συναφώς, τονίζεται, αφενός, ότι οι αρχές ανταγωνισμού, όταν διενεργούν έρευνα στους εμπορικούς χώρους μιας επιχείρησης, δεν αναζητούν επί τούτω δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, αλλά πληροφορίες εμπορικής φύσεως οι οποίες αποδεικνύουν αντίθετη προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορά εκ μέρους της εν λόγω επιχείρησης. Κατ’ αποτέλεσμα, πλην της περίπτωσης που εμφανίζουν ορισμένη εμπορική συνάφεια και αποτελούν, ως εκ τούτου, χρήσιμα στοιχεία για την απόδειξη διάπραξης παράβασης από την επιχείρηση, τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που περιέχονται σε ηλεκτρονικά μηνύματα εμπορικής φύσης μεταξύ διευθυνόντων συμβούλων και υπαλλήλων επιχειρήσεων συλλέγονται μόνον παρακολουθηματικά (52). Αφετέρου, φρονώ ότι, στα μηνύματα αυτά, τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα εντοπίζονται μάλλον κατά τρόπο σποραδικό κατά την αναζήτηση των εμπορικών πληροφοριών της επιχείρησης. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, οι αρχές ανταγωνισμού θα έπρεπε, ενεργώντας προδραστικά και εκτός του πεδίου της έρευνας (53), να είχαν δημιουργήσει ένα σύστημα που να συνδυάζει ή να συσχετίζει τα εν λόγω προσωπικά δεδομένα, προκειμένου να θεωρηθεί ότι τα συγκεκριμένα δεδομένα καθιστούν δυνατό να συντεθεί μιας λεπτομερής εικόνα του υποκειμένου των δεδομένων πέραν της σφαίρας
των επαγγελματικών δραστηριοτήτων του (54), όπερ δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση τον σκοπό της διενέργειας μιας έρευνας (55).
29.      Επιπλέον, μολονότι τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μεταξύ των διευθυνόντων συμβούλων και των υπαλλήλων μιας επιχείρησης αναφέρουν, σαφώς, τις συναντήσεις και τα ταξίδια των προσώπων αυτών –κατά κανόνα επαγγελματικού χαρακτήρα–, εντούτοις δεν περιλαμβάνουν δεδομένα τοποθεσίας, κίνησης ή πλοήγησης που συλλέγονται προς τον σκοπό της κατάρτισης προφίλ και που καθιστούν δυνατή την πραγματική ιχνηλάτηση της διαδρομής τους (56). Τα εν λόγω μηνύματα δεν μπορούν ούτε να παράσχουν πληροφορίες στον ίδιο βαθμό με τα κινητά τηλέφωνα ή τυχόν παρόμοιες προσωπικές συσκευές σχετικά με τις προσωπικές δραστηριότητες του υποκειμένου των δεδομένων που εμφανίζονται στα συγκεκριμένα μηνύματα, ούτε με τις σχέσεις και τα κοινωνικά περιβάλλοντα όπου συχνάζει το πρόσωπο αυτό. Επαναλαμβάνω ότι, ελλείψει συστήματος δυνάμενου να συνδυάσει ή να συσχετίσει όλα αυτά τα δεδομένα, το οποίο θα υπερέβαινε, εν πάση περιπτώσει, το πεδίο της οικείας έρευνας, δεν θεωρώ ότι είναι δυνατόν να καταρτιστεί λεπτομερές και ακριβές προφίλ όσον αφορά τις προσωπικές πτυχές της ζωής των ενδιαφερόμενων φυσικών προσώπων βάσει, αποκλειστικώς, επαγγελματικών μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
30.      Επομένως, σε αντίθεση με τις διαπιστώσεις του Δικαστηρίου στην απόφαση Landeck, η συλλογή δεδομένων που περιέχονται σε επαγγελματικά μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου τα οποία έχουν ανταλλάξει οι διευθύνοντες σύμβουλοι με τους υπαλλήλους μιας επιχείρησης μέσω πλατφόρμας εσωτερικής επικοινωνίας καθώς και στα επαγγελματικά έγγραφα που περιλαμβάνονται στα μηνύματα αυτά δεν καθιστά δυνατή τη συναγωγή «πολύ ακριβών» συμπερασμάτων σχετικά με την ιδιωτική ζωή των υποκειμένων των δεδομένων, κατά την έννοια που απαιτεί η νομολογία. Συνεπώς, η επέμβαση στο δικαίωμα προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα δεν μπορεί να θεωρηθεί σοβαρή (57), ακόμη λιγότερο δε ιδιαίτερα σοβαρή, σε αντίθεση με την περίπτωση της υπόθεσης επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Landeck (58).
31.      Όσον αφορά τα υπόλοιπα στοιχεία που, σύμφωνα με τη μνημονευόμενη στο σημείο 22 των παρουσών προτάσεων νομολογία, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για την εκτίμηση του αναλογικού χαρακτήρα ενός περιορισμού του θεμελιώδους δικαιώματος που κατοχυρώνεται στο άρθρο 8 του Χάρτη, επισημαίνεται ότι ο σκοπός της δίωξης μιας αντίθετης στον ανταγωνισμό πρακτικής σε επίπεδο Ένωσης, κατά το άρθρο 101 και κατά το άρθρο102 ΣΛΕΕ, είναι αρκούντως σημαντικός ώστε να θεωρηθεί ότι η επέμβαση την οποία συνεπάγεται η συλλογή των προσωπικών δεδομένων που περιέχονται σε επαγγελματικά μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, καθώς και η ενδεχόμενη πρόσβαση στα δεδομένα αυτά, δεν είναι δυσανάλογη προς τον εν λόγω σκοπό (59). Περαιτέρω, όπως προανέφερα, τόσο η συγκεκριμένη συλλογή όσο και η συγκεκριμένη πρόσβαση έχουν, κατ’ αρχήν, παρακολουθηματικό χαρακτήρα στο πλαίσιο της αναζήτησης πληροφοριών εμπορικής φύσης που αποδεικνύουν τη διάπραξη παράβασης εκ μέρους της υπό έρευνα επιχείρησης. Κατά συνέπεια, σε αντίθεση με τη διαπίστωση στην οποία προέβη το Δικαστήριο στην υπόθεση Landeck, η συλλογή προσωπικών δεδομένων στο πλαίσιο έρευνας στον τομέα του ανταγωνισμού καθώς και η πρόσβαση στα δεδομένα αυτά δεν αποσκοπούν, a priori, σε στοιχειοθέτηση ατομικής ευθύνης σε θέματα ανταγωνισμού του υποκειμένου των εν λόγω δεδομένων, αλλά αποκλειστικώς στη στοιχειοθέτηση της ευθύνης του νομικού προσώπου με το οποίο το εν λόγω φυσικό πρόσωπο συνδέεται δυνάμει σχέσης εξαρτημένης εργασίας (60).
32.      Οι ανωτέρω εκτιμήσεις υπαγορεύουν τη διαπίστωση ότι επέμβαση ανάλογη της επίμαχης στις υποθέσεις των κύριων δικών είναι σύμφωνη προς την αρχή της αναλογικότητας. Η διαπίστωση αυτή επιβεβαιώνεται περαιτέρω υπό το φως του σκοπού τον οποίον επιδιώκει η κατάσχεση των μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που ανταλλάσσονται μεταξύ των διευθυνόντων συμβούλων και των υπαλλήλων μιας επιχείρησης. Ωστόσο, όπως πλείονες συμμετέχοντες υποστήριξαν κατά την επ’ ακροατηρίου διαδικασία, η εν λόγω διαπίστωση εξαρτάται επίσης από την τήρηση ορισμένων πρόσθετων διαδικαστικών εγγυήσεων (61). Οι εγγυήσεις αυτές ευθυγραμμίζονται κατ’ ουσίαν με τις αρχές που προβλέπονται στο άρθρο 5 του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων και διέπουν, κατά κανόνα, τις κατασχέσεις που διενεργούνται από τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού σύμφωνα με το δίκαιο κάθε κράτους μέλους (62). Εν προκειμένω, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει τη συνδρομή της περίστασης αυτής στις υποθέσεις των κύριων δικών.
33.      Συγκεκριμένα, πρώτον, σύμφωνα με γνωστές ήδη αρχές, κάθε έρευνα που διενεργούν οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού πρέπει να στηρίζεται σε δεόντως αιτιολογημένη απόφαση για έλεγχο η οποία πρέπει να βασίζεται, όπως αναφέρει άλλωστε η απόφαση Landeck (63), σε εύλογες υπόνοιες ως προς την παράβαση από την οικεία επιχείρηση των κανόνων του ανταγωνισμού τους οποίους προβλέπει η Συνθήκη. Όπως προανέφερα στο πλαίσιο των παρουσών προτάσεων (64), μια τέτοια απόφαση για έλεγχο πρέπει να είναι αρκούντως ακριβής ώστε να οριοθετεί, κατά τρόπο αποτελεσματικό, το πεδίο της έρευνας,
τόσο από πλευράς ουσίας όσο και από πλευράς χρόνου. Όσον αφορά, ιδίως, τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, η απόφαση για έλεγχο πρέπει να διασφαλίζει ότι η συλλογή των δεδομένων αυτών και η πρόσβαση στα εν λόγω δεδομένα, ακόμη και αν πραγματοποιούνται κατά τρόπο παρακολουθηματικό στο πλαίσιο της αναζήτησης εμπορικών πληροφοριών, περιορίζονται στο απολύτως αναγκαίο μέτρο σε σχέση με το αντικείμενο της έρευνας και αφορούν αποκλειστικά τους σκοπούς της συγκεκριμένης έρευνας (65). Επιπλέον, εάν η έρευνα διενεργείται με τη χρήση λογισμικού ψηφιακής έρευνας, όπως εξάλλου συμβαίνει συνήθως σήμερα (66), η διαδικασία ευρετηρίασης που προηγείται της αναζήτησης εμπορικών πληροφοριών για τους σκοπούς της έρευνας πρέπει να πραγματοποιείται μέσω λέξεων-κλειδιών καθοριζόμενων με ακρίβεια και συνέπεια βάσει του εκ των προτέρων προσδιοριζόμενου αντικειμένου της έρευνας. Όλα αυτά τα μέτρα καθιστούν δυνατή τη διενέργεια της έρευνας σύμφωνα με την αρχή του περιορισμού του σκοπού και την αρχή της ελαχιστοποίησης των δεδομένων, οι οποίες επιβάλλεται να διέπουν την επεξεργασία τέτοιων δεδομένων (67).
34.      Δεύτερον, προκειμένου να ικανοποιούνται οι απαιτήσεις αντικειμενικότητας και διαφάνειας της επεξεργασίας των δεδομένων (68), η οικεία εθνική αρχή ανταγωνισμού πρέπει να ενημερώνει τα υποκείμενα των δεδομένων για την ενδεχόμενη επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που τα αφορούν, καθώς και για τα δικαιώματά τους, με διαφανή και συνεκτικό τρόπο. Εξυπακούεται ότι η υποχρέωση αυτή μπορεί να περισταλεί όταν τούτο είναι αναγκαίο για την προστασία του σκοπού της έρευνας, όπως ρητώς προβλέπει το άρθρο 23, παράγραφος 1, του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων. Πλην όμως, λαμβανομένων υπόψη όσων προβλέπονται στην απόφαση 2018/1927 σχετικά με τους ελέγχους της Επιτροπής (69), φρονώ ότι η εθνική αρχή ανταγωνισμού οφείλει να μεταχειρίζεται την εν λόγω δυνατότητα με διαφάνεια και να καταχωρίζει κάθε τέτοια περιστολή στο αντίστοιχο σύστημα καταγραφής.
35.      Τρίτον, σύμφωνα με την αρχή του περιορισμού της περιόδου αποθήκευσης και την αρχή της ακεραιότητας και της εμπιστευτικότητας των δεδομένων (70), τα συλλεγόμενα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα πρέπει να αποθηκεύονται σε ασφαλές περιβάλλον. Σκοπός είναι, συναφώς, η αποτροπή της παράνομης πρόσβασης ή διαβίβασης δεδομένων σε πρόσωπα που δεν σχετίζονται με την έρευνα και η αποφυγή της αλλοίωσης των εν λόγω δεδομένων. Επιπλέον, τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα πρέπει να φυλάσσονται από τις αρχές που είναι επιφορτισμένες με τη διενέργεια έρευνας αποκλειστικώς κατά το χρονικό διάστημα που είναι αυστηρώς απαραίτητο για την οικεία έρευνα, καθοριζόμενο βάσει αντικειμενικών κριτηρίων (71), μεταξύ άλλων κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας και καθ’ όλη τη διάρκεια ενδεχόμενων ένδικων διαδικασιών. Περαιτέρω, η συλλογή και, ιδίως, η πρόσβαση στα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα πρέπει να πραγματοποιούνται από τον ελάχιστο δυνατό αριθμό διαπιστευμένων προσώπων ή ελεγκτών, οι οποίοι υπόκεινται σε τήρηση υποχρεώσεων εμπιστευτικότητας και στην απαγόρευση χρήσης των δεδομένων αυτών για σκοπούς άλλους από εκείνους της έρευνας (72). Τέλος, πρέπει να προβλέπεται η ασφαλής διαγραφή των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα είτε λόγω έλλειψης συνάφειάς τους με το αντικείμενο της έρευνας είτε λόγω παρέλευσης της αποδεκτής διάρκειας διατήρησής τους, μέσω ενός γενικού μηχανισμού εκκαθάρισης, ο οποίος θα καθιστά αδύνατη τη μεταγενέστερη ανάκτησή τους.
36.      Τέταρτον, επιβάλλεται, ομοίως προς τον σκοπό της τήρησης της διαφάνειας κατά την επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, η συλλογή των εν λόγω δεδομένων και η πρόσβαση σε αυτά, μέσω της επιλογής εγγράφων κρίσιμων προς τον σκοπό της έρευνας, να πραγματοποιούνται παρουσία εκπροσώπων της επιχείρησης. Οι εν λόγω εκπρόσωποι πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να εξετάσουν το σύνολο των εγγράφων που έχουν επιλεγεί προκαταρκτικώς προκειμένου να περιληφθούν στον οικείο φάκελο ώστε να είναι σε θέση να εντοπίσουν τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που περιέχονται σε αυτά. Πρέπει επίσης να τους παρέχεται η δυνατότητα να προβάλλουν ενστάσεις κατά της καταχώρισης στο φάκελο εγγράφων που περιέχουν προσωπικά δεδομένα τα οποία, αφενός, είναι προφανές ότι δεν είναι καθαυτό κρίσιμα για την έρευνα και, αφετέρου, αποτελούν ιδιαίτερα ή ευαίσθητα δεδομένα, περίσταση η οποία θα πρέπει να οδηγήσει τους υπεύθυνους της έρευνας να παράσχουν στα εν λόγω δεδομένα αυξημένη προστασία(73). Επιπλέον, υπό το πρίσμα της αρχής της ελαχιστοποίησης για την οποία έγινε λόγος ανωτέρω, τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα τα οποία περιέχονται μεν στα έγγραφα που έχουν περιληφθεί οριστικώς στον οικείο φάκελο, πλην όμως δεν είναι καθαυτό κρίσιμα για την έρευνα, πρέπει να υποβάλλονται σε ανωνυμοποίηση. Τέλος, σύμφωνα με την αρχή της λογοδοσίας (74), ο υπεύθυνος για την προστασία των δεδομένων εντός της αρχής που είναι υπεύθυνη για την έρευνα πρέπει να είναι σε θέση να ασκεί ανεξάρτητο έλεγχο επί της εφαρμογής των περιορισμών στο δικαίωμα προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, προκειμένου να διασφαλίζεται ο σεβασμός τους.
37.      Οι ως άνω περιγραφόμενες εγγυήσεις, οι οποίες τίθενται επιπλέον των υποχρεώσεων που υπέχουν οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού βάσει του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων, εξυπηρετούν, μεταξύ άλλων, τον σκοπό της αποτροπής μιας πλήρους και άνευ διακρίσεων πρόσβασης στο σύνολο των δεδομένων ενός φυσικού προσώπου. Επομένως, εφόσον οι εν λόγω εγγυήσεις προβλέπονται υπό σαφείς και ακριβείς όρους και εφόσον αυτές τηρούνται, θα πρέπει να θεωρηθεί ότι γίνεται σεβαστή η αρχή της αναλογικότητας που επιβάλλεται από το άρθρο 8 του Χάρτη, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της κατάσχεσης μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που έχουν ανταλλάξει οι διευθύνοντες σύμβουλοι με τους υπαλλήλους μιας επιχείρησης, καθώς και των επαγγελματικών εγγράφων που περιλαμβάνονται στα μηνύματα αυτά. Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο εάν ληφθεί υπόψη, όπως επισήμανα στο πλαίσιο των πρώτων προτάσεών μου (75), το γεγονός ότι, στη νομολογία τους, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και το Δικαστήριο έχουν αναγνωρίσει ότι μια επέμβαση εκ μέρους του δημοσίου δικαιολογείται να είναι μεγαλύτερη όταν πρόκειται για επαγγελματικούς ή εμπορικούς χώρους και επαγγελματικές ή εμπορικές δραστηριότητες απ’
ό,τι σε άλλες περιπτώσεις (76).
38.      Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, φρονώ ότι το δικαίωμα προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που προβλέπεται στο 8 του Χάρτη δεν επιτάσσει την προηγούμενη λήψη δικαστικής άδειας στο πλαίσιο ερευνών του τομέα του ανταγωνισμού.
39.      Όπως ανέφερα κατά την εισαγωγή των παρουσών προτάσεων, στην απόφαση Landeck, το Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι το άρθρο 8 του Χάρτη δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία επιτρέπει στις αρμόδιες αρχές να αποκτούν πρόσβαση στα δεδομένα που περιέχονται σε κινητό τηλέφωνο, προς τον σκοπό της πρόληψης, διερεύνησης, ανίχνευσης και δίωξης ποινικών αδικημάτων εν γένει, εφόσον η χρήση της ευχέρειας αυτής υπόκειται, μεταξύ άλλων, σε προηγούμενο έλεγχο εκ μέρους δικαστή ή ανεξάρτητης διοικητικής αρχής, εκτός αν πρόκειται για δεόντως αιτιολογημένη περίπτωση επείγοντος (77). Το Δικαστήριο έκρινε συναφώς ότι, προκειμένου ιδίως να διασφαλίζεται ότι η αρχή της αναλογικότητας τηρείται σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση με στάθμιση όλων των κρίσιμων στοιχείων, είναι ουσιώδες, όταν η πρόσβαση των αρμόδιων εθνικών αρχών στα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα ενέχει τον κίνδυνο σοβαρής ή, ακόμη, ιδιαίτερα σοβαρής επέμβασης στα θεμελιώδη δικαιώματα του υποκειμένου των δεδομένων, η πρόσβαση αυτή να εξαρτάται από τη διενέργεια προηγούμενου ελέγχου (78).
40.      Επ’ αυτού, επισημαίνω εξαρχής ότι η απαίτηση προηγούμενης δικαστικής άδειας έχει προβλεφθεί στο δίκαιο της Ένωσης για την περίπτωση έρευνας από την εθνική αρχή ανταγωνισμού εντός της ιδιωτικής κατοικίας των διευθυνόντων συμβούλων ή των υπαλλήλων επιχείρησης ή, ακόμη, εντός των ιδιωτικών χώρων που ανήκουν στα εν λόγω πρόσωπα (79). Ο κανόνας αυτός αποσκοπεί στην προστασία ενός από τους πλέον ευαίσθητους χώρους της ιδιωτικής ζωής ενός προσώπου, όπως ακριβώς στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Landeck, όπου η επίμαχη κατάσχεση πραγματοποιήθηκε εντός της κατοικίας του υπόπτου τέλεσης ποινικού αδικήματος.
41.      Επιπλέον, από τη νομολογία προκύπτει ότι οι απαιτήσεις που απορρέουν από την υποχρέωση προστασίας θεμελιώδους δικαιώματος προβλεπόμενου στον Χάρτη μπορούν να αυξηθούν όταν, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, τα αποδεικτικά στοιχεία που προέκυψαν από την έρευνα είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν στο πλαίσιο διαδικασίας σε βάρος φυσικού προσώπου προκειμένου να αποδειχθεί η τέλεση ποινικού αδικήματος από το πρόσωπο αυτό (80). Από τη συγκεκριμένη διαπίστωση συνάγεται, όσον αφορά το δικαίωμα στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που προβλέπεται στο άρθρο 8 του Χάρτη, ότι η απαίτηση για προηγούμενη δικαστική άδεια μπορεί να καθίσταται επιβεβλημένη όταν τα προσωπικά δεδομένα που περιέχονται στα έγγραφα που κατασχέθηκαν από την εθνική αρχή ανταγωνισμού δεν χρησιμοποιούνται μόνον προς στοιχειοθέτηση της ευθύνης της οικείας επιχείρησης για παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού της Συνθήκης, αλλά επίσης προς στοιχειοθέτηση ποινικής ευθύνης φυσικού προσώπου για αντίθετες προς τον ανταγωνισμό ενέργειες, εφόσον υφίσταται σχετική πρόβλεψη στο εθνικό δίκαιο του κράτους μέλους.
42.      Εντούτοις, πέραν των περιπτώσεων οι οποίες αφορούν μεταξύ άλλων, αφενός, την κατάσχεση μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που περιέχουν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα στον χώρο της ιδιωτικής κατοικίας ενός προσώπου και, αφετέρου, την κατάσχεση τέτοιων εγγράφων προς θεμελίωση ποινικής ευθύνης φυσικού προσώπου, όπως στην απόφαση Landeck, δεν θεωρώ ότι η δικαστική άδεια απαιτείται, αυτή καθεαυτήν, από το άρθρο 8 του Χάρτη. Ισχύουν εν προκειμένω οι ίδιες εκτιμήσεις με εκείνες που οδήγησαν το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου καθώς και το Δικαστήριο στο συμπέρασμα ότι δεν απαιτείται προηγούμενη δικαστική άδεια στο πλαίσιο του άρθρου 7 του Χάρτη σχετικά με τους ελέγχους στον τομέα του ανταγωνισμού που διενεργούνται στους χώρους των εταιριών, όπως εξήγησα με τις πρώτες προτάσεις μου (81), στις οποίες παραπέμπω.
43.      Συγκεκριμένα, η κατάσχεση από εθνική αρχή ανταγωνισμού των μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που έχουν ανταλλάξει οι διευθύνοντες σύμβουλοι με τους υπαλλήλους μιας επιχείρησης δεν παραβιάζει κατ’ εμέ την αρχή της αναλογικότητας υπό την επιφύλαξη των ακόλουθων εκτιμήσεων. Η κατάσχεση αυτή πρέπει να υπόκειται, αφενός, σε διαδικαστικές εγγυήσεις, όπως εκείνες τις οποίες περιγράφω στο πλαίσιο των πρώτων προτάσεών μου, καθώς και, αφετέρου, σε εκ των υστέρων δικαστικό έλεγχο, δυνάμενο να πραγματοποιηθεί κατά τη διάρκεια της διαδικασίας έρευνας προς τον σκοπό, μεταξύ άλλων, της εξακρίβωσης της τήρησης των εν λόγω εγγυήσεων υπό το φως του άρθρου 8 του Χάρτη (82). Η πρόσφατη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σχετικά με το άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, η οποία υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950, υπαγορεύει την ως άνω διαπίστωση, όπως καταδεικνύουν οι αποφάσεις της 6ης Φεβρουαρίου 2025, Italgomme Pneumatici Srl κ.λπ. κατά Ιταλίας (83) και της 18ης Μαρτίου 2025, BRD – Groupe Société Générale S.A. κατά Ρουμανίας (84).
44.      Επιπλέον, όσον αφορά το επιχείρημα ότι μια τέτοια προηγούμενη δικαστική άδεια θα διασφάλιζε περαιτέρω την τήρηση της αρχής της αναλογικότητας, όπως έκρινε το Δικαστήριο στην απόφαση Landeck, επισημαίνεται ότι η διαπίστωση από τον εθνικό δικαστή, στο πλαίσιο εκ των υστέρων ελέγχου κατά τη διάρκεια της διαδικασίας έρευνας, παραβίασης της εν λόγω αρχής από τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού λόγω παράλειψης τήρησης των διαδικαστικών εγγυήσεων είναι δυνατό να θέσει υπό αμφισβήτηση τις πληροφορίες που συνελέγησαν κατά την έρευνα και, κατά συνέπεια, να οδηγήσει σε ολική ή μερική ακύρωση της διαδικασίας (85). Λαμβανομένων υπόψη των επαπειλούμενων κινδύνων, φρονώ ότι οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού διαθέτουν επαρκές κίνητρο ώστε να τηρήσουν την αρχή της αναλογικότητας. Στους κινδύνους αυτούς προστίθεται, φυσικά, η υποχρέωση παροχής κατάλληλης επανόρθωσης στο πρόσωπο το οποίο αφορούν οι παράτυπες πράξεις της οικείας εθνικής αρχής (86).
45.      Συνεπώς, όπως συνέστησα με τις πρώτες προτάσεις μου σχετικά με το άρθρο 7 του Χάρτη, πρέπει να θεωρηθεί ότι το άρθρο 8 του ίδιου Χάρτη έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται στη νομοθεσία κράτους μέλους δυνάμει της οποίας, κατά τη διενέργεια επιτόπιου ελέγχου στους χώρους μιας επιχείρησης στο πλαίσιο έρευνας σχετικά με παράβαση του άρθρου 101 ή του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, η εθνική αρχή ανταγωνισμού κατάσχει μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου των οποίων το περιεχόμενο σχετίζεται με το αντικείμενο του ελέγχου χωρίς να έχει λάβει προς τούτο προηγούμενη δικαστική άδεια, υπό την προϋπόθεση ότι, αφενός, έχει θεσπιστεί αυστηρό νομικό πλαίσιο όσον αφορά τις εξουσίες της εν λόγω αρχής, κατά τα διαλαμβανόμενα στις πρώτες προτάσεις μου, και, αφετέρου, προβλέπονται πρόσφορες και επαρκείς εγγυήσεις κατά των καταχρήσεων και των αυθαίρετων ενεργειών, υπό τη μορφή, μεταξύ άλλων, του εκ των υστέρων δικαστικού ελέγχου των επίμαχων μέτρων τόσο κατά τη διάρκεια της διαδικασίας έρευνας όσο και μετά το πέρας της.
46.      Πάντως, επισημαίνεται ότι, όπως προκύπτει από τις πρώτες προτάσεις μου, η οδηγία 2019/1 επιτρέπει επί του παρόντος στα κράτη μέλη να προβλέπουν, στις αντίστοιχες έννομες τάξεις τους, μηχανισμό χορήγησης προηγούμενης άδειας από δικαστική αρχή, περιλαμβανομένης της εισαγγελικής αρχής (87), προς τον σκοπό της άσκησης των εξουσιών ελέγχου από πλευράς των εθνικών αρχών ανταγωνισμού (88). Η περίσταση αυτή συνεπάγεται ότι το άρθρο 8 του Χάρτη, μολονότι, σύμφωνα με την ανάλυση που πραγματοποιήθηκε στα προηγούμενα σημεία των παρουσών προτάσεων, δεν επιτάσσει την εν λόγω προηγούμενη άδεια υπό την επιφύλαξη της τήρησης των εγγυήσεων που εκτίθενται στις παρούσες προτάσεις και της πρόβλεψης εκ των υστέρων δικαστικού ελέγχου, εντούτοις δεν αντιτίθεται σε αυτή. Συναφώς, δεν μπορεί να στοιχειοθετηθεί παράβαση του άρθρου αυτού εκ μέρους των κρατών μελών που αποφασίζουν να κάνουν χρήση της εν λόγω ευχέρειας.
47.      Τέλος, θα ήθελα να επισημάνω ότι, καθόσον, κατόπιν της ανάλυσης που πραγματοποιήθηκε
στο πλαίσιο των παρουσών συμπληρωματικών προτάσεων, εκτιμώ ότι τα διδάγματα της αποφάσεως Landeck δεν τυγχάνουν εφαρμογής στις έρευνες που διεξάγονται στον τομέα του ανταγωνισμού, ιδίως όσον αφορά την απαίτηση προηγούμενης άδειας, παρέλκει η εξέταση του ζητήματος αν μια τέτοια άδεια δύναται να χορηγηθεί από οντότητα όπως η πορτογαλική εισαγγελική αρχή. Εν πάση περιπτώσει, σε περίπτωση που Δικαστήριο δεν συμμεριστεί την ανάλυσή μου, αρκεί να υπομνησθεί ότι, στη νομολογία του, έχουν προσδιοριστεί οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να θεωρηθεί ότι μια οντότητα, η οποία είναι επιφορτισμένη με την εξέταση της νομιμότητας των επεμβάσεων στα θεμελιώδη δικαιώματα, είναι ανεξάρτητη. Ειδικότερα, η απαίτηση ανεξαρτησίας προϋποθέτει η οντότητα αυτή να απολαύει καθεστώτος που να της επιτρέπει να ενεργεί κατά τρόπο αντικειμενικό και αμερόληπτο καθώς και να μην υπόκειται σε καμία εξωτερική επιρροή (89). Εν προκειμένω, δεδομένου ότι η περιγραφή των χαρακτηριστικών της πορτογαλικής εισαγγελικής αρχής από το αιτούν δικαστήριο πληροί τις εν λόγω προϋποθέσεις, εκτιμώ ότι πρέπει να γίνει δεκτό ότι η συγκεκριμένη εισαγγελική αρχή συνιστά ανεξάρτητη οντότητα, αρμόδια να χορηγεί προηγούμενη άδεια υπό τους όρους που απαιτεί η απόφαση Landeck.
Πρόταση
48.      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα του Tribunal da Concorrência, Regulação e Supervisão (δικαστηρίου ανταγωνισμού, ρυθμίσεως και εποπτείας της αγοράς, Πορτογαλία), σε καθεμιά από τις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑258/23 έως C‑260/23, ως εξής:
Τα άρθρα 7 και 8 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται στη νομοθεσία κράτους μέλους δυνάμει της οποίας, κατά τη διενέργεια επιτόπιου ελέγχου στους χώρους μιας επιχείρησης στο πλαίσιο έρευνας σχετικά με παράβαση του άρθρου 101 ή του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, η εθνική αρχή ανταγωνισμού ερευνά και κατάσχει μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου των οποίων το περιεχόμενο σχετίζεται με το αντικείμενο του ελέγχου χωρίς να έχει λάβει προς τούτο προηγούμενη δικαστική άδεια, υπό την προϋπόθεση ότι έχει θεσπιστεί αυστηρό νομικό πλαίσιο όσον αφορά τις εξουσίες της εν λόγω αρχής και προβλέπονται πρόσφορες και επαρκείς εγγυήσεις κατά των καταχρήσεων και των αυθαίρετων ενεργειών, όπως, μεταξύ άλλων, εκ των υστέρων δικαστικός έλεγχος των επίμαχων μέτρων τόσο κατά τη διάρκεια της διαδικασίας έρευνας όσο και μετά το πέρας της.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2      Προτάσεις της γενικής εισαγγελέα L. Medina στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις IMI κ.λπ. (C‑258/23 έως C‑260/23, στο εξής: πρώτες προτάσεις, EU:C:2024:537).
3      Στο εξής: Χάρτης.
4      Πρώτες προτάσεις (σημείο 63).
5      Απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Bezirkshauptmannschaft Landeck (Απόπειρα πρόσβασης σε προσωπικά δεδομένα αποθηκευμένα σε κινητό τηλέφωνο) (C‑548/21, στο εξής: απόφαση Landeck, EU:C:2024:830).
6      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από αρμόδιες αρχές για τους σκοπούς της πρόληψης, διερεύνησης, ανίχνευσης ή δίωξης ποινικών αδικημάτων ή της εκτέλεσης ποινικών κυρώσεων και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της απόφασης-πλαίσιο 2008/977/ΔΕΥ του Συμβουλίου (ΕΕ 2016, L 119, σ. 89).
7      Απόφαση Landeck (σημείο 1 του διατακτικού).
8      Πρώτες προτάσεις (σημείο 18).
9      Πρώτες προτάσεις (σημείο 40).
10      Βλ., συναφώς, πρώτες προτάσεις (σημεία 30 και 31).
11      Για αντίστοιχη προσέγγιση, βλ. απόφαση Landeck (σκέψη 60 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
12      Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2025, Quirin Privatbank (C‑655/23, EU:C:2025:655, σκέψη 40).
13      Βλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Tele2 Sverige και Watson κ.λπ. (C‑203/15 και C‑698/15, EU:C:2016:970, σκέψη 129).
14      Πρβλ. αποφάσεις της 24ης Νοεμβρίου 2011, Asociación Nacional de Establecimientos Financieros de Crédito (C‑468/10 και C‑469/10, EU:C:2011:777, σκέψη 41),
και της 27ης Φεβρουαρίου 2025, Dun & Bradstreet Austria κ.λπ. (C‑203/22, EU:C:2025:117, σκέψη 51 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
15      Πρβλ. απόφαση της 18ης Ιουνίου 2020, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Διαφάνεια των οργανώσεων) (C‑78/18, EU:C:2020:476, σκέψη 126).
16      Βλ. το άρθρο 4, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) (ΕΕ 2016, L 119, σ. 1).
17      Πρβλ. απόφαση της 2ας Οκτωβρίου 2018, Ministerio Fiscal (C‑207/16, EU:C:2018:788, σκέψη 51).
18      Μεταξύ των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που συλλέγονται και υποβάλλονται σε επεξεργασία στο πλαίσιο ερευνών που αφορούν πρακτικές οι οποίες είναι αντίθετες στον ανταγωνισμό περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, τα ονόματα, τα στοιχεία επικοινωνίας [επαγγελματική (ηλεκτρονική) διεύθυνση, αριθμοί τηλεφώνου και τηλεομοιότυπου και, κατά περίπτωση, προσωπικά στοιχεία επικοινωνίας], η θέση και τα καθήκοντα του φυσικού προσώπου στην επιχείρηση, καθώς και, ενδεχομένως, δηλώσεις και έγγραφα που προέρχονται ή αποδίδονται σε ιδιώτες. Βλ., συναφώς, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού, «Δήλωση περί απορρήτου», σ. 2, διαθέσιμο στη διεύθυνση https://competition-policy.ec.europa.eu/document/download/5294e82f-a0b0-4eaf-84b8-3eda9ac9ca35_en?filename=privacy_statement_antitrust_en.pdf&prefLang=fr.
19      Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2010, Volker und Markus Schecke και Eifert (C‑92/09 και C‑93/09, EU:C:2010:662, σκέψη 48 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
20      Βλ. απόφαση της 7ης Μαρτίου 2024, Endemol Shine Finland (C‑740/22, EU:C:2024:216, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
21      Βλ. απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 2023, Ministerstvo na vatreshnite raboti (Καταγραφή βιομετρικών και γενετικών δεδομένων από την αστυνομία) (C‑205/21, EU:C:2023:49, σκέψη 65 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
22      Βλ., συναφώς, άρθρο 2, παράγραφος 1, και το άρθρο 4, σημείο 7, του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων. Πρβλ., επίσης, απόφαση της 2ας Μαρτίου 2023, Norra Stockholm Bygg (C‑268/21, EU:C:2023:145, σκέψη 29).
23      Βλ. επίσης αιτιολογική σκέψη 45 του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων.
24      Αποφάσεις της 2ας Μαρτίου 2023, Norra Stockholm Bygg (C‑268/21, EU:C:2023:145, σκέψη 32), και της 20ής Οκτωβρίου 2022, Koalitsia «Demokratichna Bulgaria – Obedinenie» (C‑306/21, EU:C:2022:813, σκέψη 52).
25      Πρβλ, κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 24ης Μαΐου 2023, Meta Platforms Ireland κατά Επιτροπής (T‑451/20, EU:T:2023:276, σκέψη 192).
26      Πρώτες
προτάσεις (σημείο 34).
27      Βλ., συναφώς, González Fuster, G., «Study on the essence of the fundamental rights to privacy and to protection of personal data», Law, Science, Technology & Society Research Group, Vrije Universiteit Brussel, Décembre 2022, σ. 17 έως 23, διαθέσιμο
στη
διεύθυνση
https://www.edps.europa.eu/data-protection/our-work/publications/papers/2023-11-08-study-essence-fundamental-rights-privacy-and-protection-personal-data_en, καθώς
και Brkan, M., «The essence of the fundamental rights to privacy and data protection: finding the way through the maze of the CJEU’s constitutional reasoning», German Law Journal, 2019, τόμ. 20, σ. 867 έως 869.
28      Βλ., μεταξύ
άλλων, Kokott, J., και Sobotta, C., «The distinction between privacy and data protection in the jurisprudence of the CJEU and the ECtHR», International Data Privacy Law, 2013, τόμ. 3, αριθ. 4, σ. 228.
29      Πρβλ. αποφάσεις
της 8ης
Απριλίου 2014, Digital Rights Ireland κ.λπ. (C‑293/12 και C‑594/12, EU:C:2014:238, σκέψη 40), της 21ης
Δεκεμβρίου 2016, Tele2 Sverige και
Watson κ.λπ. (C‑203/15 και
C‑698/15, EU:C:2016:970, σκέψη 101), και
της 21ης
Ιουνίου 2022, Ligue des droits humains (C‑817/19, EU:C:2022:491, σκέψη 120), καθώς
και
γνωμοδότηση 1/15 (Accord PNR UE-Canada), της 26ης
Ιουλίου 2017 (EU:C:2017:592, σκέψη 151). Όσον αφορά το άρθρο 7 του Χάρτη, βλ. επίσης απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2015, Schrems (C‑362/14, EU:C:2015:650, σκέψη 94 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
30      Πρώτες προτάσεις (σημείο 35).
31      Βλ. σημεία 33 έως 37 των παρουσών προτάσεων.
32      Απόφαση της 1ης Αυγούστου 2022, Vyriausioji tarnybinės etikos komisija (C‑184/20, EU:C:2022:601, σκέψη 70 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
33      Πρώτες προτάσεις (σημείο 36).
34      Κανονισμός του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 και 82 της Συνθήκης (ΕΕ 2003, L 1, σ. 1).
35      Βλ., σχετικά με το άρθρο 101 ΣΛΕΕ, απόφαση της 22ας Μαρτίου 2022, Nordzucker κ.λπ. (C‑151/20, EU:C:2022:203, σκέψη 51 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και, σχετικά με το άρθρο 102 ΣΛΕΕ, απόφαση της 22ας Μαρτίου 2022, bpost (C‑117/20, EU:C:2022:202, σκέψη 46 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
36      Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 2023, Ministerstvo na vatreshnite raboti (Καταγραφή βιομετρικών και γενετικών δεδομένων από την αστυνομία) (C‑205/21, EU:C:2023:49, σκέψη 126 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
37      Βλ. απόφαση της 16ης Ιουλίου 2020, Nexans France και Nexans κατά Επιτροπής (C‑606/18 P, EU:C:2020:571, σκέψη 63), καθώς και Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «Explanatory note on Commission inspections pursuant to Article 20(4) of Council Regulation (EC) No 1/2003», κατόπιν αναθεώρησής του τον Μάρτιο του 2024, σημεία 4, 9 και 18, διαθέσιμο στη διεύθυνση https://competition-policy.ec.europa.eu/document/download/c84d4245-ae08-492e-bffd-760fa0ca4df8_en?filename=inspections_explanatory_note_en.pdf.
38      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, για την παροχή αρμοδιοτήτων στις αρχές ανταγωνισμού των κρατών μελών ώστε να επιβάλλουν αποτελεσματικότερα τους κανόνες και για τη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς (ΕΕ 2019, L 11, σ. 3). Βλ. επίσης αιτιολογική σκέψη 32 της οδηγίας.
39      Βλ. απόφαση της 30ής Απριλίου 2024, La Quadrature du Net κ.λπ. (Δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα και καταπολέμηση των προσβολών δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας) (C‑470/21, στο εξής: απόφαση La Quadrature du Net, EU:C:2024:370, σκέψη 107), και απόφαση Landeck (σκέψη 89).
40      Απόφαση Landeck (σκέψη 90).
41      Μολονότι η απόφαση Landeck αφορά την ερμηνεία της οδηγίας 2016/680, στον τομέα, μεταξύ άλλων, της προστασίας των δεδομένων στο πλαίσιο ερευνών σε ποινικές υποθέσεις, φρονώ, εντούτοις, ότι δεν συντρέχει λόγος να μη ληφθούν υπόψη τα εν λόγω στοιχεία τα οποία, εν τέλει, αποτελούν τη βάση για την ερμηνεία του άρθρου 8 του Χάρτη, σε συνδυασμό με το άρθρο 52, παράγραφος 1 του ίδιου Χάρτη, στο πλαίσιο των ερευνών στον τομέα του ανταγωνισμού.
42      Απόφαση Landeck (σκέψη 90).
43      Βλ. αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Tele2 Sverige και Watson κ.λπ. (C‑203/15 και C‑698/15, EU:C:2016:970, σκέψη 99), και Landeck (σκέψη 93).
44      Απόφαση Landeck (σκέψη 94).
45      Βλ. άρθρο 9, παράγραφος 1, του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων. Βλ. επίσης απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 2023, Ministerstvo na vatreshnite raboti (Καταγραφή βιομετρικών και γενετικών δεδομένων από την αστυνομία) (C‑205/21, EU:C:2023:49, σκέψη 62).
46      Πρώτες προτάσεις (σημεία 32, 39 και 40).
47      Απόφαση Landeck (σκέψεις 26, 28 και 30).
48      Βλ., ενδεικτικά, αποφάσεις
της 6ης
Οκτωβρίου 2020, La Quadrature du Net κ.λπ. (C‑511/18, C‑512/18 και
C‑520/18, EU:C:2020:791, σκέψη 119),
της 5ης
Απριλίου 2022, Commissioner of An Garda Síochána κ.λπ. (C‑140/20, EU:C:2022:258, σκέψη 46),
της 20ής
Σεπτεμβρίου 2022, SpaceNet και Telekom Deutschland (C‑793/19 και
C‑794/19, EU:C:2022:702, σκέψη 61), καθώς και
της 17ης
Νοεμβρίου 2022, Spetsializirana prokuratura (Διατήρηση των δεδομένων κινήσεως και θέσεως) (C‑350/21, EU:C:2022:896, σκέψη 58
και
εκεί
μνημονευόμενη
νομολογία).
49      Πρβλ. απόφαση Landeck (σκέψη 26).
50      Πρβλ. απόφαση της 20ής Σεπτεμβρίου 2022, SpaceNet και Telekom Deutschland (C‑793/19 και C‑794/19, EU:C:2022:702, σκέψη 87).
51      Απόφαση Landeck (σκέψεις 92 και 93).
52      Πρβλ. απόφαση της 22ας Οκτωβρίου 2002, Roquette Frères (C‑94/00, EU:C:2002:603, σκέψη 45).
53      Βλ., συναφώς, απόφαση Landeck
(σκέψη 92), όπου το Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι η εκτίμηση της σοβαρότητας της πρόσβασης στα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, ακόμα και στην περίπτωση προσωπικού κινητού τηλεφώνου, πρέπει να πραγματοποιείται «ανάλογα με […] τις επιλογές των [αστυνομικών] αρχών».
54      Πρβλ. απόφαση
La Quadrature du Net (σκέψεις 81 και 96). Βλ., a contrario, απόφαση Landeck (σκέψη 92).
55      Βλ., συναφώς, απόφαση
La Quadrature du Net (σκέψη 111), η
οποία
κάνει
λόγο
για «ιδιάζουσες
περιπτώσεις».
56      Πρβλ. απόφαση La Quadrature du Net (σκέψη 115).
57      Πρβλ. απόφαση La Quadrature du Net (σκέψη 113).
58      Απόφαση
Landeck (σκέψη 95). Όσον
αφορά
αποκλίνουσα
γνώμη
στο
πλαίσιο
διαδικασίας ασφαλιστικών μέτρων, βλ. διάταξη
του
Αντιπροέδρου
του
Δικαστηρίου, της 11ης
Απριλίου 2024, Vivendi κατά
Επιτροπής [C‑90/24 P(R), EU:C:2024:318, σκέψεις 95
έως 100].
59      Υπενθυμίζεται ότι, στην υπόθεση Landeck, η οποία αφορούσε εικαζόμενο αδίκημα διακίνησης ναρκωτικών, το Δικαστήριο έκρινε, εν ολίγοις, ότι η καταπολέμηση της εγκληματικότητας, έστω και χωρίς να είναι κατ’ ανάγκην σοβαρή, μπορεί να αποτελεί σημαντικό σκοπό γενικού συμφέροντος που δικαιολογεί επέμβαση σοβαρή ή και ιδιαιτέρως σοβαρή. Βλ. απόφαση Landeck (σκέψη 97).
60      Βλ., συναφώς, απόφαση του ΕΔΔΑ της
18ης Μαρτίου 2025, BRD – Groupe Société Générale S.A. κατά Ρουμανίας, (CE:ECHR:2025:0318JUD003879813, § 105).
61      Πρβλ. απόφαση La Quadrature du Net (σκέψη 115). Βλ. Επίσης
απόφαση
του
ΕΔΔΑ
της
18ης Μαρτίου 2025, BRD – Groupe Société Générale S.A. κατά
Ρουμανίας, (CE:ECHR:2025:0318JUD003879813, § 107 έως 110).
62      Όσον αφορά τις έρευνες που διενεργούνται από την Επιτροπή, βλ. απόφαση (ΕΕ) 2018/1927 της Επιτροπής, της 5ης Δεκεμβρίου 2018, για τη θέσπιση εσωτερικών κανονισμών σχετικά με την επεξεργασία από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στον τομέα του ανταγωνισμού σε σχέση με την ενημέρωση των υποκειμένων των δεδομένων και τον περιορισμό ορισμένων δικαιωμάτων (ΕΕ 2018, L 313, σ. 39), καθώς και «Δήλωση περί απορρήτου» της Επιτροπής (βλ. υποσημείωση 18 των παρουσών προτάσεων).
63      Βλ., συναφώς, απόφαση Landeck (σκέψη 101).
64      Βλ. σημείο 17 των παρουσών προτάσεων.
65      Πρβλ. απόφαση La Quadrature du Net (σκέψη 113). Η εν λόγω περίσταση συνεπάγεται επίσης ότι η συλλογή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και η πρόσβαση σε αυτά θα πρέπει να αφορούν μόνον τα πρόσωπα που σχετίζονται με κάποιον τρόπο, έστω και έμμεσα, με την εικαζόμενη παράβαση.
66      Βλ., ενδεικτικά, σχετικά με τις έρευνες που διενεργεί η Επιτροπή, αποφάσεις της 16ης
Ιουλίου 2020, Nexans France και Nexans κατά Επιτροπής (C‑606/18 P, EU:C:2020:571, σκέψεις 15 και 66), και της 24ης Σεπτεμβρίου 2020, Prysmian και Prysmian Cavi e Sistemi κατά Επιτροπής (C‑601/18 P, EU:C:2020:751, σκέψεις 29 και 60), καθώς και: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού, «Επεξηγηματικό σημείωμα σχετικά με τους ελέγχους της Επιτροπής δυνάμει του άρθρου 20
παράγραφος 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003 του Συμβουλίου», κατόπιν αναθεώρησής του τον Μάρτιο του 2014, παράγραφος 10, διαθέσιμο στη διεύθυνση https://competition-policy.ec.europa.eu/document/download/c84d4245-ae08-492e-bffd-760fa0ca4df8_fr?filename=inspections_explanatory_note_fr.pdf. Βλ. επίσης, όσον αφορά τον τομέα της καταπολέμησης της απάτης, απόφαση της 28ης Οκτωβρίου 2021, Vialto Consulting κατά Επιτροπής (C‑650/19 P, EU:C:2021:879, σκέψεις 65 και 75).
67      Βλ. άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχεία βʹ και γʹ, του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων, καθώς και απόφαση La Quadrature du Net (σκέψη 113).
68      Βλ. άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων.
69      Βλ. άρθρο 3, παράγραφος 2, της απόφασης 2018/1927, καθώς και αιτιολογική σκέψη 15 αυτής.
70      Βλ. άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχεία εʹ και στʹ, του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων.
71      Βλ. αποφάσεις της 8ης Απριλίου 2014, Digital Rights Ireland κ.λπ.
(C‑293/12 και
C‑594/12, EU:C:2014:238, σκέψη 64), και
της 20ής Οκτωβρίου 2022, Digi (C‑77/21, EU:C:2022:805, σκέψη 53).
72      Βλ. απόφαση La Quadrature du Net (σκέψεις 113 και 114).
73      Πρβλ. απόφαση Landeck (σκέψη 107).
74      Βλ. άρθρο 5, παράγραφος 2, του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων, καθώς και απόφαση La Quadrature du Net (σκέψη 113).
75      Πρώτες προτάσεις (σημείο 38).
76      Βλ., ιδίως, απόφαση του ΕΔΔΑ της 16ης Δεκεμβρίου 1992, Niemietz κατά Γερμανίας (CE:ECHR:1992:1216JUD001371088, § 31)· βλ. επίσης απόφαση της 18ης Ιουνίου 2015, Deutsche Bahn κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑583/13 P, EU:C:2015:404, σκέψη 20).
77      Απόφαση Landeck (σημείο 1 του διατακτικού).
78      Απόφαση Landeck (σκέψη 102).
79      Βλ. άρθρο 7, παράγραφος 2, της οδηγίας 2019/1.
80      Πρβλ. απόφαση της 2ας Φεβρουαρίου 2021, Consob (C‑481/19, EU:C:2021:84, σκέψη 44).
81      Πρώτες προτάσεις (σημεία 42 και 44). Βλ. ιδίως, μεταξύ άλλων, την αναφορά στην απόφαση του ΕΔΔΑ της 2ας Οκτωβρίου 2014, Delta Pekárny a.s. κατά Τσεχικής Δημοκρατίας (CE:ECHR:2014:1002JUD000009711, § 86 και 87 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
82      Πρβλ. αποφάσεις της 18ης Ιουνίου 2015, Deutsche Bahn κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑583/13 P, EU:C:2015:404, σκέψεις 32 έως 35), και της 9ης Μαρτίου 2023, Les Mousquetaires και ITM Entreprises κατά Επιτροπής (C‑682/20 P, EU:C:2023:170, σκέψη 57 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
83      Απόφαση
CE:ECHR:2025:0206JUD003661718 (§ 137).
84      Απόφαση CE:ECHR:2025:0318JUD003879813 (§ 111 έως 116).
85      Πρβλ. απόφαση της 2ας Μαρτίου 2021, Prokuratuur (Προϋποθέσεις πρόσβασης σε δεδομένα σχετιζόμενα με ηλεκτρονικές επικοινωνίες) (C‑746/18, EU:C:2021:152, σκέψεις 43 και 44).
86      Πρβλ. απόφαση της 9ης Μαρτίου 2023, Intermarché Casino Achats κατά Επιτροπής (C‑693/20 P, EU:C:2023:172, σκέψεις 45 και 46).
87      Βλ. άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 2019/1, καθώς και την αιτιολογική σκέψη 34 της οδηγίας αυτής.
88      Επί του παρόντος, 21 κράτη μέλη προβλέπουν διαδικασία προηγούμενης λήψης άδειας για τη διενέργεια ελέγχων και την πραγματοποίηση κατασχέσεων σε επαγγελματικούς χώρους, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Αυστρία, το Βέλγιο, η Βουλγαρία, η Δανία, η Ισπανία, η Εσθονία, η Γαλλία, η Ουγγαρία, η Ιρλανδία, η Λεττονία, η Λιθουανία, το Λουξεμβούργο, η Μάλτα, η Πολωνία, η Πορτογαλία, η Ρουμανία, η Σλοβακία, η Σλοβενία και η Σουηδία. Βλ. ερευνητικό σημείωμα 25/005 της Διεύθυνσης Έρευνας και Τεκμηρίωσης του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο συντάχθηκε τον Μάιο του 2025.
89      Βλ. απόφαση La Quadrature du Net (σκέψεις 125 και 126).