62024CJ0445
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (δέκατο τμήμα)
της 13ης Νοεμβρίου 2025 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Προσέγγιση των νομοθεσιών – Οδηγία (ΕΕ) 2015/2302 – Οργανωμένα ταξίδια και συνδεδεμένοι ταξιδιωτικοί διακανονισμοί – Άρθρο 3, παράγραφος 6 – Έννοια του “ταξιδιώτη” – Νομικό πρόσωπο που έχει συνάψει σύμβαση ταξιδιού για τα μέλη του»
Στην υπόθεση C‑445/24,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Hof van Cassatie (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Βέλγιο) με απόφαση της 3ης Ιουνίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 24 Ιουνίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
MS Amlin Insurance SE
κατά
(W)onderweg VZW,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δέκατο τμήμα),
συγκείμενο από τους J. Passer, πρόεδρο τμήματος, Δ. Γρατσία και B. Smulders (εισηγητή), δικαστές,
γενική εισαγγελέας: L. Medina
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η MS Amlin Insurance SE, εκπροσωπούμενη από τους J. Van Bellinghen και B. Vanlerberghe, advocaten,
–
η (W)onderweg VZW, εκπροσωπούμενη από τον Y. Teughels, advocaat,
–
η Βελγική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον S. Baeyens, τον P. Cottin και την C. Pochet,
–
η Ελληνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις Χ. Κοκκόση και Ε.‑Ε. Κρόμπα,
–
η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον S. Fiorentino, επικουρούμενο από τη M. F. Severi, avvocato dello Stato,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τις I. Rubene και F. van Schaik,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 3, σημείο 6, της οδηγίας (ΕΕ) 2015/2302 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2015, σχετικά με τα οργανωμένα ταξίδια και τους συνδεδεμένους ταξιδιωτικούς διακανονισμούς, η οποία τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 και την οδηγία 2011/83/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και καταργεί την οδηγία 90/314/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2015, L 326, σ. 1).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της ασφαλιστικής εταιρίας MS Amlin Insurance SE και της ένωσης μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα (W)onderweg VZW, η οποία συνήψε, για τα μέλη της, σύμβαση οργανωμένου ταξιδιού με ταξιδιωτικό πρακτορείο ασφαλισμένο στην MS Amlin Insurance, με αντικείμενο την άρνηση της τελευταίας να επιστρέψει στη (W)onderweg, κατόπιν πτώχευσης του ταξιδιωτικού πρακτορείου, τα ποσά που αυτή κατέβαλε δυνάμει της σύμβασης ταξιδιού.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 90/314/ΕΟΚ
3
Η δέκατη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 90/314/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 1990, για τα οργανωμένα ταξίδια και τις οργανωμένες διακοπές και περιηγήσεις (ΕΕ 1990, L 158, σ. 59), είχε ως εξής:
«[…] ο καταναλωτής πρέπει να απολαύει της προστασίας που προβλέπεται από την παρούσα οδηγία, ανεξάρτητα από το αν είναι μέρος της σύμβασης, εκδοχέας, ή μέλος ομάδας για λογαριασμό της οποίας ένα άλλο πρόσωπο συνήψε τη σύμβαση για ένα οργανωμένο ταξίδι».
4
Το άρθρο 2 της οδηγίας αυτής όριζε στο σημείο 4 τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, νοούνται ως:
[…]
4.
καταναλωτής: το πρόσωπο που αγοράζει ή αναλαμβάνει να αγοράσει το οργανωμένο ταξίδι (“κύριος συμβαλλόμενος”) ή κάθε πρόσωπο εξ ονόματος του οποίου ο κύριος συμβαλλόμενος αναλαμβάνει να αγοράσει το οργανωμένο ταξίδι (“άλλοι δικαιούχοι”) ή κάθε άλλο πρόσωπο στο οποίο ο κύριος συμβαλλόμενος ή ένας από τους άλλους δικαιούχους εκχωρεί το οργανωμένο ταξίδι (“εκδοχεύς”)».
Η οδηγία 2015/2302
5
Οι αιτιολογικές σκέψεις 1 έως 3, 7, 25 και 39 της οδηγίας 2015/2302 έχουν ως εξής:
«(1)
Η οδηγία [90/314] θεσπίζει ορισμένα σημαντικά δικαιώματα των καταναλωτών όσον αφορά τα οργανωμένα ταξίδια, ιδίως σχετικά με τις απαιτήσεις πληροφόρησης, την ευθύνη των εμπόρων ταξιδιωτικών υπηρεσιών όσον αφορά την εκτέλεση του πακέτου και την προστασία κατά της αφερεγγυότητας ενός διοργανωτή ή πωλητή. Ωστόσο, είναι απαραίτητη η προσαρμογή του νομοθετικού πλαισίου στις εξελίξεις της αγοράς, ούτως ώστε να είναι καταλληλότερο για την εσωτερική αγορά, να αρθούν οι ασάφειες και να καλυφθούν τα νομοθετικά κενά.
(2)
Ο τουρισμός παίζει σημαντικό ρόλο στην οικονομία της Ένωσης και τα οργανωμένα ταξίδια, οι οργανωμένες διακοπές και οι οργανωμένες περιηγήσεις […] αντιπροσωπεύουν σημαντικό ποσοστό της ταξιδιωτικής αγοράς. Από την έκδοση της οδηγίας [90/314], στην αγορά αυτή έχουν επέλθει σημαντικές αλλαγές. […] Η παρούσα οδηγία έχει ως στόχο την προσαρμογή του πεδίου προστασίας, ώστε να ληφθούν υπόψη οι εν λόγω εξελίξεις, την αύξηση της διαφάνειας και την ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου για τους ταξιδιώτες και τους εμπόρους.
(3)
Το άρθρο 169 παράγραφος 1 και το άρθρο 169 παράγραφος 2 στοιχείο α) της [ΣΛΕΕ] ορίζουν ότι η Ένωση οφείλει να συμβάλλει στην επίτευξη υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών, με μέτρα που θεσπίζει σύμφωνα με το άρθρο 114 ΣΛΕΕ.
[…]
(7)
Η πλειονότητα των ταξιδιωτών που αγοράζουν πακέτα ή συνδεδεμένους ταξιδιωτικούς διακανονισμούς είναι καταναλωτές κατά την έννοια του δικαίου καταναλωτών της Ένωσης. Συγχρόνως όμως, δεν είναι πάντα εύκολη η διάκριση μεταξύ καταναλωτών και αντιπροσώπων μικρών επιχειρήσεων ή ελεύθερων επαγγελματιών οι οποίοι κάνουν κρατήσεις για ταξίδια που σχετίζονται με την επιχειρηματική ή την επαγγελματική τους δραστηριότητα με τους ίδιους τρόπους κράτησης που χρησιμοποιούν οι καταναλωτές. Για τους εν λόγω ταξιδιώτες απαιτείται συχνά παρόμοιο επίπεδο προστασίας. Αντίθετα, υπάρχουν εταιρείες ή οργανισμοί οι οποίοι προβαίνουν σε ταξιδιωτικούς διακανονισμούς βάσει γενικής συμφωνίας, η οποία συχνά συνάπτεται για πολλαπλές ταξιδιωτικές υπηρεσίες για συγκεκριμένη περίοδο, για παράδειγμα με ταξιδιωτικό πρακτορείο. Η τελευταία αυτή κατηγορία ταξιδιωτικών διακανονισμών δεν απαιτεί το επίπεδο προστασίας που ισχύει για τους καταναλωτές. Ως εκ τούτου, η παρούσα οδηγία θα πρέπει να εφαρμόζεται σε επιχειρηματίες ταξιδιώτες, συμπεριλαμβανομένων ελεύθερων επαγγελματιών ή αυτοαπασχολουμένων ή άλλων φυσικών προσώπων, εφόσον δεν προβαίνουν σε ταξιδιωτικούς διακανονισμούς βάσει γενικής συμφωνίας. Για να αποφευχθεί η σύγχυση με τον ορισμό του όρου “καταναλωτής” που χρησιμοποιείται σε άλλες νομοθετικές πράξεις της Ένωσης, τα πρόσωπα που προστατεύονται βάσει της παρούσας οδηγίας θα πρέπει να αναφέρονται ως “ταξιδιώτες”.
[…]
(25)
Ο ταξιδιώτης θα πρέπει να λαμβάνει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες πριν από την αγορά ενός πακέτου, είτε αυτό πωλείται εξ αποστάσεως είτε σε γραφείο ταξιδίων είτε με άλλες μορφές διανομής. Όταν παρέχει τις πληροφορίες αυτές, ο έμπορος θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις συγκεκριμένες ανάγκες των ταξιδιωτών που είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι λόγω ηλικίας ή φυσικής αναπηρίας, τις οποίες ο έμπορος θα μπορούσε ευλόγως να προβλέψει.
[…]
(39)
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι οι ταξιδιώτες που αγοράζουν ένα πακέτο προστατεύονται πλήρως κατά της αφερεγγυότητας του διοργανωτή. Τα κράτη μέλη στα οποία είναι εγκατεστημένοι οι διοργανωτές θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι διοργανωτές παρέχουν εγγύηση για την επιστροφή του συνόλου των ποσών που έχουν καταβάλει οι ταξιδιώτες ή έχουν καταβληθεί εκ μέρους τους και, στον βαθμό που το πακέτο περιλαμβάνει τη μεταφορά ταξιδιωτών, για τον επαναπατρισμό των ταξιδιωτών σε περίπτωση αφερεγγυότητας των διοργανωτών. Εντούτοις, θα πρέπει να προσφέρεται στους ταξιδιώτες η δυνατότητα συνέχισης του πακέτου. Ενώ διατηρούν διακριτική ευχέρεια ως προς τον τρόπο με τον οποίο ρυθμίζεται η προστασία κατά της αφερεγγυότητας, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι η εν λόγω προστασία είναι αποτελεσματική. Η αποτελεσματικότητα σημαίνει ότι η προστασία θα πρέπει να είναι διαθέσιμη αμέσως στις περιπτώσεις που, συνεπεία των προβλημάτων ρευστότητας του διοργανωτή, οι ταξιδιωτικές υπηρεσίες δεν εκτελούνται ή δεν θα εκτελεστούν ή θα εκτελεστούν μερικώς ή σε περιπτώσεις που οι πάροχοι υπηρεσιών απαιτούν από τους ταξιδιώτες να πληρώσουν για τις υπηρεσίες αυτές. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να μπορούν να απαιτούν από τους διοργανωτές να παρέχουν στους ταξιδιώτες πιστοποιητικό που θεμελιώνει άμεση αξίωση έναντι του παρόχου της προστασίας κατά της αφερεγγυότητας.»
6
Το άρθρο 2 της οδηγίας 2015/2302 φέρει τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής» και προβλέπει τα εξής:
«1.   Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται στα πακέτα που προσφέρονται προς πώληση ή πωλούνται από εμπόρους σε ταξιδιώτες και στους συνδεδεμένους ταξιδιωτικούς διακανονισμούς από εμπόρους για ταξιδιώτες.
2.   Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται:
α)
στα πακέτα και στους συνδεδεμένους ταξιδιωτικούς διακανονισμούς που καλύπτουν περίοδο μικρότερη των 24 ωρών, εκτός εάν περιλαμβάνεται διανυκτέρευση·
β)
στα πακέτα που προσφέρονται και στους συνδεδεμένους ταξιδιωτικούς διακανονισμούς που πραγματοποιούνται περιστασιακά και επί μη κερδοσκοπικής βάσης και μόνο σε περιορισμένη ομάδα ταξιδιωτών·
γ)
στα πακέτα και τους συνδεδεμένους ταξιδιωτικούς διακανονισμούς που αγοράζονται βάσει γενικής συμφωνίας για τον διακανονισμό επαγγελματικού ταξιδιού μεταξύ εμπόρου και άλλου φυσικού η νομικού προσώπου, το οποίο ενεργεί για σκοπούς που αφορούν την εμπορική, επιχειρηματική, βιοτεχνική ή επαγγελματική του δραστηριότητα.
3.   Η παρούσα οδηγία δεν θίγει το εθνικό γενικό δίκαιο περί συμβάσεων, όπως τους κανόνες εγκυρότητας, διαμόρφωσης ή αποτελέσματος μιας σύμβασης, στον βαθμό που στην παρούσα οδηγία δεν ρυθμίζονται γενικές έννοιες του δικαίου των συμβάσεων.»
7
Το άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας επιγράφεται «Ορισμοί» και προβλέπει στα σημεία 1 έως 3 και 6 έως 8 τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
1.   ως “ταξιδιωτική υπηρεσία” νοείται:
α)
η μεταφορά επιβατών·
β)
η παροχή καταλύματος που δεν αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της μεταφοράς επιβατών και δεν παρέχεται για σκοπούς κατοικίας·
[…]
2.   ως “πακέτο” νοείται ο συνδυασμός τουλάχιστον δύο διαφορετικών ειδών ταξιδιωτικών υπηρεσιών στο πλαίσιο του ίδιου ταξιδιού ή των ίδιων διακοπών, εάν:
α)
οι εν λόγω υπηρεσίες έχουν συνδυαστεί από έναν έμπορο, ακόμη και κατόπιν αιτήματος ή σύμφωνα με την επιλογή του ταξιδιώτη, πριν από τη σύναψη ενιαίας σύμβασης που περιλαμβάνει όλες τις εν λόγω υπηρεσίες· ή
[…]
3.   ως “σύμβαση οργανωμένου ταξιδιού” νοείται η σύμβαση το σύνολο του πακέτου […]
[…]
6.   ως “ταξιδιώτης” νοείται κάθε πρόσωπο που επιθυμεί να συνάψει σύμβαση που εμπίπτει στο πλαίσιο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας ή έχει δικαίωμα να ταξιδέψει βάσει μιας τέτοιας σύμβασης·
7.   ως “έμπορος” νοείται κάθε φυσικό πρόσωπο ή κάθε νομικό πρόσωπο, ανεξάρτητα από το εάν διέπεται από το ιδιωτικό ή δημόσιο δίκαιο, το οποίο ενεργεί, ακόμη και μέσω κάθε άλλου προσώπου ενεργούντος εξ ονόματός του ή για λογαριασμό του, για σκοπούς οι οποίοι σχετίζονται με τις εμπορικές, επιχειρηματικές, βιοτεχνικές ή επαγγελματικές δραστηριότητές του σε σχέση με συμβάσεις καλυπτόμενες από την παρούσα οδηγία, ανεξαρτήτως αν ενεργεί υπό την ιδιότητα του διοργανωτή, πωλητή, εμπόρου που διευκολύνει τον συνδεόμενο ταξιδιωτικό διακανονισμό ή του παρόχου ταξιδιωτικής υπηρεσίας·
8.   ως “διοργανωτής” νοείται ο έμπορος που συνδυάζει και πωλεί ή προσφέρει προς πώληση πακέτα, […]».
8
Το άρθρο 4 της εν λόγω οδηγίας φέρει τον τίτλο «Επίπεδο εναρμόνισης» και προβλέπει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη δεν διατηρούν ούτε εισάγουν στο εθνικό τους δίκαιο διατάξεις που παρεκκλίνουν από αυτές που καθορίζονται στην παρούσα οδηγία, συμπεριλαμβανομένων περισσότερο ή λιγότερο αυστηρών διατάξεων που θα εξασφάλιζαν διαφορετικό επίπεδο προστασίας του ταξιδιώτη, εκτός εάν άλλως προβλέπεται στην παρούσα οδηγία.»
9
Το άρθρο 5 της ίδιας οδηγίας φέρει τον τίτλο «Πληροφορίες πριν από τη σύναψη της σύμβασης» και ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι, πριν δεσμευθεί ο ταξιδιώτης με σύμβαση οργανωμένου ταξιδιού ή με οποιαδήποτε αντίστοιχη προσφορά, ο διοργανωτής και, όταν το πακέτο πωλείται μέσω πωλητή, επίσης ο πωλητής παρέχουν στον ταξιδιώτη […] τις ακόλουθες πληροφορίες:
α)
τα κύρια χαρακτηριστικά των ταξιδιωτικών υπηρεσιών:
[…]
viii)
εάν το ταξίδι ή οι διακοπές είναι γενικώς κατάλληλα για άτομα με μειωμένη κινητικότητα και, κατόπιν αιτήματος του ταξιδιώτη, ακριβείς πληροφορίες σχετικά με την καταλληλότητα του ταξιδιού η των διακοπών, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες του ταξιδιώτη·
[…]».
10
Το άρθρο 12 της οδηγίας 2015/2302 επιγράφεται «Καταγγελία της σύμβασης οργανωμένου ταξιδιού και δικαίωμα υπαναχώρησης πριν από την έναρξη του πακέτου» και ορίζει στις παραγράφους 2 και 4 τα εξής:
«2.   […] ο ταξιδιώτης έχει το δικαίωμα να καταγγείλει τη σύμβαση οργανωμένου ταξιδιού πριν από την έναρξη του πακέτου χωρίς την καταβολή οποιασδήποτε χρέωσης καταγγελίας σε περίπτωση αναπόφευκτων και έκτακτων περιστάσεων στον τόπο προορισμού ή πολύ κοντά σε αυτόν, οι οποίες επηρεάζουν σημαντικά την εκτέλεση του πακέτου ή επηρεάζουν σημαντικά τη μεταφορά των επιβατών στον προορισμό. Σε περίπτωση καταγγελίας της σύμβασης οργανωμένου ταξιδιού σύμφωνα με την παρούσα παράγραφο, ο ταξιδιώτης δικαιούται την πλήρη επιστροφή όλων των ποσών που κατέβαλε για το πακέτο, αλλά δεν δικαιούται πρόσθετη αποζημίωση.
[…]
4.   Ο διοργανωτής […] επιστρέφει κάθε ποσό που έχει καταβληθεί από ή εκ μέρους του ταξιδιώτη για το πακέτο μείον την κατάλληλη χρέωση καταγγελίας. […]»
11
Το άρθρο 17 της οδηγίας φέρει τον τίτλο «Αποτελεσματικότητα και πεδίο εφαρμογής της προστασίας κατά της αφερεγγυότητας» και προβλέπει στις παραγράφους 1, 3 και 5 τα εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι διοργανωτές που είναι εγκατεστημένοι στο έδαφός τους παρέχουν εγγύηση για την επιστροφή του συνόλου των ποσών που έχουν καταβληθεί από ή για λογαριασμό των ταξιδιωτών, στον βαθμό που οι σχετικές υπηρεσίες δεν εκτελούνται λόγω αφερεγγυότητας των διοργανωτών. Εφόσον η μεταφορά επιβατών περιλαμβάνεται στη σύμβαση οργανωμένου ταξιδιού, οι διοργανωτές παρέχουν επίσης εγγύηση για τον επαναπατρισμό των ταξιδιωτών. Μπορεί να προσφέρεται η δυνατότητα συνέχισης του πακέτου.
[…]
3.   Οι ταξιδιώτες ωφελούνται από την προστασία κατά της αφερεγγυότητας του διοργανωτή ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας τους, τον τόπο αναχώρησης ή τον τόπο πώλησης του πακέτου, καθώς και ανεξάρτητα από το κράτος μέλος στο οποίο βρίσκεται η οντότητα που παρέχει την προστασία κατά της αφερεγγυότητας.
[…]
5.   Για τις ταξιδιωτικές υπηρεσίες που δεν εκτελέστηκαν, οι επιστροφές πραγματοποιούνται χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση μετά από αίτημα του ταξιδιώτη.»
12
Το άρθρο 23 της οδηγίας αυτής επιγράφεται «Αναγκαστικός χαρακτήρας της παρούσας οδηγίας» και ορίζει στην παράγραφο 2 τα εξής:
«Οι ταξιδιώτες δεν μπορούν να παραιτηθούν των δικαιωμάτων που τους αναγνωρίζουν τα εθνικά μέτρα για τη μεταφορά της παρούσας οδηγίας.»
Το βελγικό δίκαιο
13
Κατά το άρθρο 2, σημείο 6°, του Wet betreffende de verkoop van pakketreizen, gekoppelde reisarrangementen en reisdiensten (νόμου περί πωλήσεως οργανωμένων ταξιδιών, συνδεδεμένων ταξιδιωτικών διακανονισμών και ταξιδιωτικών υπηρεσιών), της 21ης Νοεμβρίου 2017 (Belgisch Staatsblad, 1 Δεκεμβρίου 2017, σ. 106673, στο εξής: νόμος περί οργανωμένων ταξιδιών), ως «ταξιδιώτης» νοείται κάθε πρόσωπο το οποίο επιδιώκει να συνάψει σύμβαση εμπίπτουσα στο πεδίο εφαρμογής του νόμου αυτού ή το οποίο έχει δικαίωμα να ταξιδέψει βάσει μιας τέτοιας ήδη συναφθείσας σύμβασης.
14
Δυνάμει του άρθρου 4 του νόμου περί οργανωμένων ταξιδιών, ο νόμος αυτός δεν εφαρμόζεται, πρώτον, στα οργανωμένα ταξίδια και στους συνδεδεμένους ταξιδιωτικούς διακανονισμούς που καλύπτουν περίοδο μικρότερη των είκοσι τεσσάρων ωρών, εκτός εάν περιλαμβάνεται διανυκτέρευση, δεύτερον, στα οργανωμένα ταξίδια και στους συνδεδεμένους ταξιδιωτικούς διακανονισμούς που προσφέρονται περιστασιακά, επί μη κερδοσκοπικής βάσης και μόνο σε περιορισμένη ομάδα ταξιδιωτών, καθώς και, τρίτον, στα οργανωμένα ταξίδια, στους συνδεδεμένους ταξιδιωτικούς διακανονισμούς και στις πωλούμενες χωριστά ταξιδιωτικές υπηρεσίες, που αγοράζονται βάσει γενικής συμφωνίας για τον διακανονισμό επαγγελματικού ταξιδιού μεταξύ εμπόρου και άλλου φυσικού ή νομικού προσώπου, το οποίο ενεργεί για σκοπούς που αφορούν την εμπορική, επιχειρηματική, βιοτεχνική ή επαγγελματική του δραστηριότητα.
15
Το άρθρο 2, σημείο 3°, του Koninklijk besluit betreffende de bescherming tegen insolventie bij de verkoop van pakketreizen, gekoppelde reisarrangementen en reisdiensten (βασιλικού διατάγματος περί προστασίας έναντι της αφερεγγυότητας κατά την πώληση οργανωμένων ταξιδιών, συνδεδεμένων ταξιδιωτικών διακανονισμών και ταξιδιωτικών υπηρεσιών), της 29ης Μαΐου 2018 (Belgisch Staatsblad, 11 Ιουνίου 2018, σ. 48438), προβλέπει ότι ως «δικαιούχος» νοείται, για την εφαρμογή του εν λόγω διατάγματος, κάθε ταξιδιώτης, κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 6°, του νόμου περί οργανωμένων ταξιδιών, υπέρ του οποίου συνομολογούνται οι ασφαλιστικές υπηρεσίες του κεφαλαίου 4 του διατάγματος αυτού.
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
16
Η (W)onderweg είναι ένωση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα που δραστηριοποιείται υπέρ ατόμων με διαταραχές του φάσματος του αυτισμού, προερχόμενων από οικογένειες χαμηλού εισοδήματος.
17
Στις 18 Ιανουαρίου 2020 η (W)onderweg συνήψε, για ορισμένα από τα μέλη της, σύμβαση ταξιδιού αποκαλούμενη «citytrip», με προορισμό τη Λυών (Γαλλία), η οποία περιελάμβανε τα εισιτήρια τρένου και τη διαμονή στο ξενοδοχείο. Το ταξίδι προβλεπόταν για την περίοδο από 21 έως 24 Απριλίου 2020. Για το πακέτο αυτό, κατέβαλε το ποσό των 9165,14 ευρώ.
18
Στις 16 Μαρτίου 2020, λόγω της έναρξης ισχύος των περιοριστικών μέτρων που συνδέονταν με την πανδημία COVID‑19, η (W)onderweg ζήτησε από το ταξιδιωτικό πρακτορείο να αναβάλει το ταξίδι για τον Σεπτέμβριο του 2020, με την ίδια τιμή και στο ίδιο ξενοδοχείο.
19
Δεδομένου ότι τούτο δεν κατέστη δυνατό, η (W)onderweg πληροφορήθηκε από το πρακτορείο τη δυνατότητα αναβολής του ταξιδιού για ένα έτος, ήτοι έως τις 20 Απριλίου 2021. Στο πλαίσιο της αλλαγής αυτής, έγινε επίσης λόγος για ενδεχόμενη αποζημίωση της (W)onderweg μέσω κουπονιού, το οποίο θα ίσχυε για ένα έτος, δεδομένου ότι, κατά το πρακτορείο, η επιστροφή των ποσών που κατέβαλε η ένωση θα ήταν, κατ’ αρχήν, δυνατή μόνο μετά τη λήξη ισχύος ενός τέτοιου κουπονιού.
20
Στις 7 Σεπτεμβρίου 2020 η (W)onderweg ζήτησε από το ταξιδιωτικό πρακτορείο την επιστροφή του ποσού που κατέβαλε δυνάμει της σύμβασης οργανωμένου ταξιδιού.
21
Δεδομένου ότι το πρακτορείο κηρύχθηκε σε πτώχευση στις 22 Σεπτεμβρίου 2020, η (W)onderweg υπέβαλε αίτημα αποζημίωσης στην MS Amlin Insurance, την ασφαλιστική εταιρία που αναλάμβανε τους συνδεόμενους με την αφερεγγυότητα του εν λόγω πρακτορείου κινδύνους.
22
Μετά την απόρριψη του αιτήματος αυτού από την MS Amlin Insurance, η (W)onderweg άσκησε αγωγή ενώπιον του rechtbank van eerste aanleg Antwerpen, afdeling Antwerpen (πρωτοδικείου Αμβέρσας, τμήμα Αμβέρσας, Βέλγιο) με αίτημα να υποχρεωθεί η εν λόγω ασφαλιστική εταιρία να της επιστρέψει το ποσό που αντιστοιχούσε στην τιμή του οργανωμένου ταξιδιού λόγω μη εκτέλεσης της σύμβασης ταξιδιού.
23
Το ανωτέρω δικαστήριο απέρριψε την αγωγή με την αιτιολογία ότι το ταξίδι είχε ακυρωθεί ήδη πριν κηρυχθεί αφερέγγυο το ταξιδιωτικό πρακτορείο.
24
Κρίνοντας επί της έφεσης που άσκησε η (W)onderweg, το hof van beroep te Antwerpen (εφετείο Αμβέρσας, Βέλγιο) υποχρέωσε την MS Amlin Insurance να καταβάλει το ποσό των 9165,14 ευρώ, πλέον τόκων και εξόδων.
25
Η MS Amlin Insurance άσκησε αναίρεση ενώπιον του Hof van Cassatie (Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Βέλγιο), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου.
26
Συναφώς, η MS Amlin Insurance υποστηρίζει ότι, αντιθέτως προς όσα έκρινε το hof van beroep te Antwerpen (εφετείο Αμβέρσας), η (W)onderweg δεν μπορεί να θεωρηθεί ταξιδιώτης, κατά την έννοια της εθνικής νομοθεσίας για την εφαρμογή της οδηγίας 2015/2302, ούτε να αντλήσει δικαιώματα από τη ρύθμιση αυτή. Συγκεκριμένα, η έννοια του «ταξιδιώτη» που ορίζεται στην εν λόγω διάταξη καλύπτει μόνον τον ταξιδιώτη ως φυσικό πρόσωπο και άρα, εν προκειμένω, καλύπτει τα μέλη της (W)onderweg για τα οποία η τελευταία αγόρασε το ταξίδι και όχι την ίδια τη (W)onderweg, η οποία είναι νομικό πρόσωπο.
27
Κατά το αιτούν δικαστήριο, κρίσιμο είναι επομένως το ζήτημα κατά πόσον ένα νομικό πρόσωπο, όπως μια ένωση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, το οποίο αγοράζει περιστασιακά από επαγγελματία οργανωμένο ταξίδι για τα μέλη του μπορεί να θεωρηθεί ταξιδιώτης, κατά την έννοια του άρθρου 3, σημείο 6, της οδηγίας 2015/2302, λαμβανομένου ιδίως υπόψη ότι τα δικαστήρια της ουσίας έκριναν ότι ένα νομικό πρόσωπο μπορεί πράγματι να εμπίπτει στην έννοια του «ταξιδιώτη».
28
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Hof van Cassatie (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει ο ορισμός του “ταξιδιώτη”, κατά το άρθρο 3, σημείο 6, της οδηγίας [2015/2302], την έννοια ότι καλύπτει και νομικά πρόσωπα, όπως ενώσεις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, τα οποία αγοράζουν περιστασιακά από επιχείρηση οργανωμένα ταξίδια για τα μέλη τους;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
29
Προκαταρκτικώς, διευκρινίζεται, αφενός, ότι το υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα στηρίζεται στην παραδοχή ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη σύμβαση ταξιδιού αφορά πακέτο, κατά την έννοια του άρθρου 3, σημείο 2, της οδηγίας 2015/2302, και, ως εκ τούτου, εμπίπτει, κατ’ αρχήν, στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, όπως αυτό οριοθετείται στο άρθρο της 2, παράγραφος 1. Συναφώς, μολονότι η Βελγική, η Ελληνική και η Ιταλική Κυβέρνηση καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέτασαν, με τις γραπτές παρατηρήσεις τους, και εν τέλει απέκλεισαν ως μη κρίσιμες εν προκειμένω τις εξαιρέσεις από το εν λόγω πεδίο εφαρμογής που προβλέπονται στην παράγραφο 2 του άρθρου 2 της οδηγίας, επιβάλλεται η επισήμανση ότι οι εξαιρέσεις αυτές δεν αποτελούν αντικείμενο του υποβληθέντος προδικαστικού ερωτήματος, το δε αιτούν δικαστήριο απέκλεισε κατά τα λοιπά και την εφαρμογή της εξαίρεσης που προβλέπει η εθνική νομοθεσία, η οποία μεταφέρει στο εσωτερικό δίκαιο το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας, σχετικά, μεταξύ άλλων, με τα πακέτα που προσφέρονται «περιστασιακά», για μη κερδοσκοπικό σκοπό, μόνο σε περιορισμένη ομάδα ταξιδιωτών.
30
Αφετέρου, από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκύπτει ότι η (W)onderweg συνήψε μεν την επίμαχη στην κύρια δίκη σύμβαση για λογαριασμό των μελών της, πλην όμως το έπραξε ιδίω ονόματι, οπότε η διαφορά της κύριας δίκης αφορά δικαίωμα επιστροφής χρημάτων το οποίο η ίδια η ένωση ισχυρίζεται ότι έχει, ως «ταξιδιώτης», κατά την έννοια του άρθρου 3, σημείο 6, της οδηγίας 2015/2302, έναντι της MS Amlin Insurance, τούτο δε δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας που θέτει σε εφαρμογή το άρθρο 17 της οδηγίας, το οποίο αποτελεί διάταξη αποσκοπούσα στην προστασία των ταξιδιωτών από τον κίνδυνο αφερεγγυότητας διοργανωτών όπως το επίμαχο στην υπόθεση της κύριας δίκης ταξιδιωτικό πρακτορείο, όσον αφορά ιδίως την επιστροφή ποσών καταβληθέντων για πακέτο όταν οι υπηρεσίες που αποτελούν μέρος του πακέτου δεν εκτελέστηκαν.
31
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το μοναδικό προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 3, σημείο 6, της οδηγίας 2015/2302 έχει την έννοια ότι ένα νομικό πρόσωπο, όπως μια ένωση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, το οποίο συνήψε σύμβαση οργανωμένου ταξιδιού με διοργανωτή, ιδίω ονόματι αλλά για λογαριασμό ορισμένων μελών του, εμπίπτει στην έννοια του «ταξιδιώτη» κατά την εν λόγω διάταξη.
32
Κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο ερμηνείας διατάξεως του δικαίου της Ένωσης, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται, οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος και, εφόσον παρίσταται ανάγκη, το ιστορικό της θέσπισής της. Εντούτοις, εφόσον το νόημα διάταξης του δικαίου της Ένωσης προκύπτει χωρίς αμφισημία από το ίδιο το γράμμα της, το Δικαστήριο δεν μπορεί να αποκλίνει από αυτό (πρβλ. απόφαση της 29ης Ιουλίου 2024, HDI Global και MS Amlin Insurance, C‑771/22 και C‑45/23, EU:C:2024:644, σκέψη 56 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
33
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά το άρθρο 3, σημείο 6, της οδηγίας 2015/2302, ως «ταξιδιώτης» ορίζεται «κάθε πρόσωπο που επιθυμεί να συνάψει σύμβαση που εμπίπτει στο πλαίσιο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας ή έχει δικαίωμα να ταξιδέψει βάσει μιας τέτοιας σύμβασης».
34
Δεδομένου ότι η ανωτέρω διάταξη ορίζει την έννοια του «ταξιδιώτη» χωρίς να παραπέμπει στα εθνικά δίκαια για τον καθορισμό του περιεχομένου της, η εν λόγω διάταξη πρέπει να λογίζεται, για τους σκοπούς εφαρμογής της συγκεκριμένης οδηγίας, ότι περιέχει αυτοτελή έννοια του δικαίου της Ένωσης η οποία χρήζει ενιαίας ερμηνείας στο έδαφος της Ένωσης (πρβλ. απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2016, Wathelet, C‑149/15, EU:C:2016:840, σκέψη 29).
35
Επιπλέον, μολονότι ο όρος «ταξιδιώτης» περιέχεται και σε άλλες πράξεις του δικαίου της Ένωσης, ο ειδικός ορισμός που δίδεται στο άρθρο 3, σημείο 6, της οδηγίας 2015/2302 απαντά μόνο στην οδηγία αυτή. Επομένως, πρόκειται για έννοια η οποία πρέπει να ερμηνευθεί λαμβανομένης υπόψη της ιδιαίτερης λειτουργίας της στο πλαίσιο της συγκεκριμένης οδηγίας και υπό το πρίσμα των σκοπών της οδηγίας (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2016, Wathelet, C‑149/15, EU:C:2016:840, σκέψη 30).
36
Τούτου δοθέντος, επισημαίνεται, πρώτον, ότι το γράμμα του άρθρου 3, σημείο 6, της οδηγίας 2015/2302 αναφέρεται, για τον ορισμό της έννοιας του «ταξιδιώτη», σε «κάθε πρόσωπο» το οποίο εμπίπτει σε μία από τις δύο περιπτώσεις που μνημονεύονται στη σκέψη 33 της παρούσας αποφάσεως.
37
Στην εν λόγω φράση δεν γίνεται καμία διάκριση μεταξύ φυσικών και νομικών προσώπων, τούτο δε σε αντίθεση, μεταξύ άλλων, με τον ορισμό της έννοιας του «εμπόρου», ο οποίος περιλαμβάνεται στο άρθρο 3, σημείο 7, της ίδιας οδηγίας και κατά τον οποίο μπορεί να εμπίπτει στην εν λόγω έννοια «κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο», καθώς και με τον ορισμό που γίνεται γενικώς δεκτός στο δίκαιο της Ένωσης για την έννοια του «καταναλωτή», η οποία περιορίζεται, κατ’ αρχήν, ρητώς στα φυσικά πρόσωπα (πρβλ. απόφαση της 2ας Απριλίου 2020, Condominio di Milano, via Meda, C‑329/19, EU:C:2020:263, σκέψεις 24 και 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
38
Επιπροσθέτως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, για να εμπίπτει στην έννοια του «ταξιδιώτη», κατά το άρθρο 3, σημείο 6, της οδηγίας 2015/2302, το ενδιαφερόμενο πρόσωπο πρέπει να εμπίπτει σε μία από τις δύο κατηγορίες που διαλαμβάνονται στη διάταξη αυτήν, ήτοι είτε να «επιθυμεί να συνάψει σύμβαση [οργανωμένου ταξιδιού]» ή «[να έχει] δικαίωμα να ταξιδέψει» βάσει μιας τέτοιας συμβάσεως. Μολονότι, βεβαίως, ένα νομικό πρόσωπο δεν μπορεί να ταξιδέψει βάσει τέτοιας συμβάσεως, μπορεί, αντιθέτως, να επιθυμεί τη σύναψη της συμβάσεως αυτής για λογαριασμό ενός ή περισσοτέρων φυσικών προσώπων που θα πραγματοποιήσουν το ταξίδι που αφορά η σύμβαση.
39
Επομένως, μολονότι το γράμμα του άρθρου 3, σημείο 6, της οδηγίας 2015/2302 μπορεί σαφώς να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι τα νομικά πρόσωπα εμπίπτουν στην έννοια του «ταξιδιώτη» κατά τη διάταξη αυτή, συγκεκριμένα όταν «επιθυμούν να συνάψουν σύμβαση [οργανωμένου ταξιδιού]», εντούτοις δεν αποκλείει εκ προοιμίου μια στενότερη ερμηνεία κατά την οποία η έννοια του ταξιδιώτη αφορά αποκλειστικώς φυσικά πρόσωπα, τα οποία είναι, ουσιαστικά, τα μόνα που μπορούν να ταξιδέψουν βάσει τέτοιας συμβάσεως.
40
Συνεπώς, πρέπει, δεύτερον, να εξεταστεί το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 3, σημείο 6, της οδηγίας 2015/2302.
41
Συναφώς, από την αιτιολογική σκέψη 7 της ανωτέρω οδηγίας προκύπτει ότι η οδηγία αυτή αποσκοπεί στην προστασία όχι μόνον των καταναλωτών, αλλά και των προσώπων που «κάνουν κρατήσεις για ταξίδια που σχετίζονται με την επιχειρηματική ή την επαγγελματική τους δραστηριότητα με τους ίδιους τρόπους κράτησης που χρησιμοποιούν οι καταναλωτές», η δε κατηγορία αυτή προσώπων μπορεί να περιλαμβάνει «επιχειρηματίες ταξιδιώτες, συμπεριλαμβανομένων ελεύθερων επαγγελματιών ή αυτοαπασχολουμένων ή άλλων φυσικών προσώπων». Επομένως, «[γ]ια να αποφευχθεί η σύγχυση με τον ορισμό του όρου “καταναλωτής” που χρησιμοποιείται σε άλλες νομοθετικές πράξεις της Ένωσης», η έννοια του «ταξιδιώτη» αντικατέστησε την έννοια του «καταναλωτή», η οποία περιλαμβανόταν στο άρθρο 2, σημείο 4, της οδηγίας 90/314, δεδομένου ότι η οδηγία αυτή καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από την οδηγία 2015/2302.
42
Η εν λόγω αιτιολογική σκέψη 7 σιωπά πάντως ως προς το αν μια τέτοια αντικατάσταση συνεπάγεται ότι στην έννοια του «ταξιδιώτη» εμπίπτουν επίσης, πέραν των φυσικών προσώπων που δεν είναι καταναλωτές, νομικά πρόσωπα.
43
Ομοίως, πλείονες διατάξεις της οδηγίας 2015/2302 αφορούν περιπτώσεις στις οποίες ο ταξιδιώτης θεωρείται φυσικό πρόσωπο. Τούτο ισχύει, για παράδειγμα, όσον αφορά το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, σημείο viii, της εν λόγω οδηγίας, το οποίο κάνει λόγο για την υποχρέωση του διοργανωτή να παρέχει στον ταξιδιώτη, πριν αυτός δεσμευθεί με σύμβαση οργανωμένου ταξιδιού, ακριβείς πληροφορίες σχετικά με την καταλληλότητα του ταξιδιού «για τις ανάγκες του ταξιδιώτη», διευκρινιζομένου συναφώς στην αιτιολογική σκέψη 25 της οδηγίας ότι ο έμπορος οφείλει, στο πλαίσιο αυτό, «να λαμβάνει υπόψη τις συγκεκριμένες ανάγκες των ταξιδιωτών που είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι λόγω ηλικίας ή φυσικής αναπηρίας, τις οποίες ο έμπορος θα μπορούσε ευλόγως να προβλέψει».
44
Τέτοια στοιχεία του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 3, σημείο 6, της οδηγίας 2015/2302 απλώς επιβεβαιώνουν ότι τα φυσικά πρόσωπα μπορούν, προφανώς, να εμπίπτουν στην έννοια του «ταξιδιώτη» κατά τη διάταξη αυτήν, ιδίως όταν επιθυμούν να συνάψουν σύμβαση οργανωμένου ταξιδιού, χωρίς ωστόσο να αποκλείονται από τη συγκεκριμένη έννοια τα νομικά πρόσωπα που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση.
45
Επιπροσθέτως, από το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της ανωτέρω οδηγίας, το οποίο εξαιρεί από το πεδίο εφαρμογής της, μεταξύ άλλων, τα πακέτα που αγοράζονται βάσει γενικής συμφωνίας συναφθείσας για τη διοργάνωση επαγγελματικού ταξιδιού μεταξύ επαγγελματία και άλλου φυσικού «ή νομικού» προσώπου για επαγγελματικούς σκοπούς, μπορεί να συναχθεί ότι τα πακέτα που αγοράζονται από νομικά πρόσωπα εμπίπτουν, κατ’ αρχήν, στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.
46
Τρίτον, μια τέτοια ερμηνεία επιρρωννύεται από τον σκοπό της οδηγίας 2015/2302, ο οποίος συνίσταται, όπως προκύπτει από το άρθρο 1, σε συνδυασμό με τις αιτιολογικές σκέψεις 1 έως 3, τόσο στην άρση των ασαφειών, στην κάλυψη νομοθετικών κενών και στην προσαρμογή του εύρους της προστασίας που παρείχε η οδηγία 90/314 στους ταξιδιώτες προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι εξελίξεις της αγοράς, όσο και στην επίτευξη υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών, όπως απαιτεί το άρθρο 169 ΣΛΕΕ. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η οδηγία 2015/2302 συμβάλλει στη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών στο πλαίσιο της πολιτικής της Ένωσης για τα οργανωμένα ταξίδια, σύμφωνα με το άρθρο 38 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση της 29ης Ιουλίου 2024, HDI Global και MS Amlin Insurance, C‑771/22 και C‑45/23, EU:C:2024:644, σκέψη 74).
47
Συναφώς, πρώτον, λαμβανομένων υπόψη των ως άνω σκοπών καθώς και του γεγονότος ότι τα δικαιώματα που απονέμει η οδηγία 2015/2302 έχουν χαρακτήρα αναγκαστικού δικαίου, όπως προκύπτει από το άρθρο 23, παράγραφος 2, επιβάλλεται η ευρεία ερμηνεία της έννοιας του «ταξιδιώτη» κατά το άρθρο 3, σημείο 6, προκειμένου να διασφαλισθεί η πρακτική αποτελεσματικότητα της εν λόγω οδηγίας (βλ., κατ’ αναλογίαν, διάταξη της 24ης Οκτωβρίου 2024, Zabitoń, C‑347/23, EU:C:2024:919, σκέψη 28 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
48
Δεύτερον, ερμηνεία της έννοιας του «ταξιδιώτη», κατά το άρθρο 3, σημείο 6, της οδηγίας 2015/2302, η οποία αποκλείει νομικό πρόσωπο που επιθυμεί να συνάψει σύμβαση οργανωμένου ταξιδιού ιδίω ονόματι, αλλά για λογαριασμό ενός ή περισσοτέρων φυσικών προσώπων, θα οδηγούσε κατ’ ανάγκην σε υποβάθμιση του επιπέδου προστασίας των εν λόγω φυσικών προσώπων, τα οποία είναι συχνά καταναλωτές, σε σχέση με την περίπτωση κατά την οποία θα αναγνωριζόταν στο οικείο νομικό πρόσωπο η ιδιότητα του «ταξιδιώτη», τούτο δε κατά μείζονα λόγο όταν το νομικό πρόσωπο είναι, όπως εν προκειμένω, ένωση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα που ενεργεί προς όφελος ορισμένων από τα μέλη της τα οποία μπορούν να θεωρηθούν ευάλωτα πρόσωπα.
49
Ειδικότερα, στην πρώτη περίπτωση, το νομικό πρόσωπο, μολονότι είναι, a priori, ο μόνος αντισυμβαλλόμενος του διοργανωτή όσον αφορά τη συναφθείσα σύμβαση οργανωμένου ταξιδιού, δεν θα μπορούσε, δεδομένου ότι δεν δύναται να θεωρηθεί «ταξιδιώτης», να επικαλεστεί ιδίω ονόματι αλλά υπέρ των φυσικών προσώπων για λογαριασμό των οποίων συνήφθη η σύμβαση τα δικαιώματα που θα μπορούσε διαφορετικά να αντλήσει από την οδηγία 2015/2302, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος του άρθρου 17 της οδηγίας. Συνεπώς, τα εν λόγω φυσικά πρόσωπα θα έπρεπε τα ίδια, το καθένα ατομικά, να προβάλουν τα δικαιώματά τους ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, και τούτο παρόλο που δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη στην οικεία σύμβαση.
50
Μολονότι, στο πλαίσιο αυτό, είναι βεβαίως πιθανό τα ανωτέρω φυσικά πρόσωπα να επιτρέπουν, κατά περίπτωση, στο οικείο νομικό πρόσωπο να τα εκπροσωπεί ενώπιον δικαστηρίου προς τον σκοπό αυτόν, εντούτοις η ανάγκη να προβούν σε τέτοιες ενέργειες θα δυσχέραινε την άσκηση των δικαιωμάτων που απονέμει η οδηγία 2015/2302 και, αντί να συμβάλει στην επίτευξη υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών, θα υπονόμευε την επίτευξη του εν λόγω σκοπού.
51
Τρίτον, ερμηνεία της έννοιας του «ταξιδιώτη» η οποία δεν περιλαμβάνει νομικά πρόσωπα όπως οι ενώσεις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα θα είχε, ομοίως, ως συνέπεια τη δημιουργία νομικού κενού, στο μέτρο που θα μπορούσε, στην περίπτωση αυτή, να υφίσταται σύμβαση οργανωμένου ταξιδιού εγκύρως συναφθείσα από νομικό πρόσωπο, χωρίς ωστόσο το εν λόγω νομικό πρόσωπο να μπορεί να ασκήσει τα συνδεόμενα με τη σύμβαση δικαιώματα, όπως αυτά παρέχονται από την οδηγία 2015/2302. Επομένως, ερμηνεία της έννοιας του «ταξιδιώτη» που θα οδηγούσε στο ανωτέρω αποτέλεσμα θα ερχόταν σε αντίθεση με τον μνημονευόμενο στη σκέψη 46 της παρούσας αποφάσεως σκοπό, ο οποίος συνίσταται, μεταξύ άλλων, στην κάλυψη νομικών κενών.
52
Επιπλέον, τέταρτον, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 35 της παρούσας αποφάσεως, πρέπει να ληφθεί υπόψη η ιδιαίτερη λειτουργία της έννοιας του «ταξιδιώτη» στο πλαίσιο της συγκεκριμένης οδηγίας.
53
Όπως προκύπτει επίσης από την αιτιολογική σκέψη 7 της οδηγίας 2015/2302, η οποία μνημονεύεται στη σκέψη 41 της παρούσας απόφασης, όταν πρόκειται για οργανωμένο ταξίδι που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, όπως αυτό οριοθετείται στο άρθρο της 2, η ιδιαίτερη λειτουργία της έννοιας του «ταξιδιώτη» δεν συνίσταται στον αποκλεισμό ορισμένων προσώπων από την προστασία που παρέχει η οδηγία βάσει λειτουργικού κριτηρίου το οποίο αφορά, μεταξύ άλλων, την ιδιότητα υπό την οποία αγοράζουν το οργανωμένο ταξίδι ή τη νομική φύση τους, αλλά στον καθορισμό του κύκλου των προσώπων που μπορούν να επικαλεστούν τα παρεχόμενα από την εν λόγω οδηγία δικαιώματα με βάση μόνον τον σύνδεσμο που διατηρούν με τις συμβάσεις οι οποίες αφορούν ένα τέτοιο οργανωμένο ταξίδι, δηλαδή με βάση είτε την επιθυμία σύναψης τέτοιων συμβάσεων είτε το δικαίωμα να ταξιδέψουν βάσει των ήδη συναφθεισών συμβάσεων.
54
Ως εκ τούτου, οι σκοποί που επιδιώκει η οδηγία 2015/2302 καθώς και η ιδιαίτερη λειτουργία που επιτελεί στο πλαίσιο της οδηγίας αυτής η έννοια του «ταξιδιώτη», κατά το άρθρο της 3, σημείο 6, επιβάλλουν να γίνει δεκτή ερμηνεία κατά την οποία η έννοια αυτή καλύπτει και τα νομικά πρόσωπα που επιδιώκουν να συνάψουν, ιδίω ονόματι αλλά για λογαριασμό ορισμένων φυσικών προσώπων, σύμβαση οργανωμένου ταξιδιού εμπίπτουσα στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας.
55
Τέλος, πρέπει να διευκρινιστεί, όπως επισήμανε και η Επιτροπή, ότι ένα πρόσωπο, είτε φυσικό είτε νομικό, το οποίο επιδιώκει να συνάψει σύμβαση οργανωμένου ταξιδιού και πρέπει, ως εκ τούτου, να θεωρηθεί ταξιδιώτης, κατά την έννοια του άρθρου 3, σημείο 6, της οδηγίας 2015/2302, διατηρεί την ιδιότητα αυτή άπαξ και συνάψει τη σύμβαση. Πράγματι, εάν γινόταν δεκτό ότι πρόσωπο που επιθυμεί να συνάψει τέτοια σύμβαση υπέρ τρίτου χάνει την ιδιότητα του ταξιδιώτη μετά τη σύναψη της σύμβασης για τον λόγο και μόνον ότι το ίδιο δεν έχει το δικαίωμα να ταξιδέψει βάσει της συμβάσεως αυτής, θα εξουδετερωνόταν, στην πράξη, η προστασία που του παρέχει η εν λόγω οδηγία.
56
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 3, σημείο 6, της οδηγίας 2015/2302 έχει την έννοια ότι ένα νομικό πρόσωπο, όπως μια ένωση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, το οποίο συνήψε σύμβαση οργανωμένου ταξιδιού με διοργανωτή, ιδίω ονόματι αλλά για λογαριασμό ορισμένων μελών του, εμπίπτει στην έννοια του «ταξιδιώτη» κατά την εν λόγω διάταξη.
Επί των δικαστικών εξόδων
57
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δέκατο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 3, σημείο 6, της οδηγίας (ΕΕ) 2015/2302 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2015, σχετικά με τα οργανωμένα ταξίδια και τους συνδεδεμένους ταξιδιωτικούς διακανονισμούς, η οποία τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 και την οδηγία 2011/83/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και καταργεί την οδηγία 90/314/ΕΟΚ του Συμβουλίου,
έχει την έννοια ότι:
ένα νομικό πρόσωπο, όπως μια ένωση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, το οποίο συνήψε σύμβαση οργανωμένου ταξιδιού με διοργανωτή, ιδίω ονόματι αλλά για λογαριασμό ορισμένων μελών του, εμπίπτει στην έννοια του «ταξιδιώτη» κατά την εν λόγω διάταξη.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.