62022CJ0753_RES
Sprawa C‑753/22
QY
przeciwko
Bundesrepublik Deutschland
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesverwaltungsgericht)
Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 18 czerwca 2024 r.
Odesłanie prejudycjalne – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Wspólne procedury udzielania i cofania ochrony międzynarodowej – Dyrektywa 2013/32/UE – Artykuł 33 ust. 2 lit. a) – Brak możliwości odrzucenia przez organy państwa członkowskiego wniosku o udzielenie azylu jako niedopuszczalnego ze względu na uprzednie nadanie statusu uchodźcy w innym państwie członkowskim – Artykuł 4 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Ryzyko poddania nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu w tym innym państwie członkowskim – Badanie przez te organy wniosku o udzielenie azylu pomimo nadania statusu uchodźcy we wspomnianym państwie członkowskim – Dyrektywa 2011/95/UE – Artykuł 4 – Indywidualne badanie
Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Status uchodźcy lub status osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej – Dyrektywa 2011/95 – Procedury udzielania i cofania ochrony międzynarodowej – Dyrektywa 2013/32 – Procedura rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Przyznanie ochrony międzynarodowej w państwie członkowskim – Wniosek o udzielenie ochrony w innym państwie członkowskim – Ryzyko nieludzkiego lub poniżającego traktowania – Brak możliwości stwierdzenia przez to inne państwo członkowskie niedopuszczalności tego wniosku – Brak obowiązku automatycznego uznania decyzji o przyznaniu ochrony międzynarodowej – Nowe indywidualne, kompletne i zaktualizowane badanie omawianego wniosku – Zakres
[art. 4 ust. 3 TUE; art. 78 ust. 1, 2 TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 4; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 604/2013, art. 3 ust. 1; dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady: 2011/95, art. 3, art. 4 ust. 1, 3, art. 13, 36; 2013/32, art. 5, art. 10 ust. 2, 3, art. 33 ust. 1, art. 33 ust. 2 lit. a), art. 49]
(zob. pkt 57–59, 68, 71–80; sentencja)
Streszczenie
Trybunał w składzie wielkiej izby rozpatrywał wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny, Niemcy) i w tym celu udzielił odpowiedzi na pytanie, czy organy państwa członkowskiego muszą przeprowadzić nowe badanie wniosku o udzielenie azylu, pomimo nadania statusu uchodźcy w innym państwie członkowskim w sytuacji, gdy nie mogą skorzystać z przewidzianej w dyrektywie 2013/32 (
1
) możliwości odrzucenia tego wniosku jako niedopuszczalnego.
QY, obywatelka syryjska, po uzyskaniu statusu uchodźcy w Grecji w 2018 r., złożyła wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w Niemczech. Następnie niemiecki sąd administracyjny orzekł, że QY grozi w Grecji poważne ryzyko nieludzkiego lub poniżającego traktowania w rozumieniu art. 4 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”), wskutek czego nie może ona tam powrócić.
Decyzją wydaną w październiku 2019 r. właściwy organ niemiecki oddalił wniosek QY o nadanie statusu uchodźcy, lecz udzielił jej ochrony uzupełniającej. QY wniosła skargę na tę decyzję, która została oddalona orzeczeniem rozpoznającego sprawę niemieckiego sądu administracyjnego, gdyż w ocenie tego sądu QY nie groziło prześladowanie w Syrii. Wówczas QY wniosła skargę rewizyjną do sądu odsyłającego, w uzasadnieniu której podniosła, że właściwy organ niemiecki był związany nadaniem jej statusu uchodźcy przez organy greckie.
Sąd odsyłający uściślił, że w tym wypadku wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej QY nie mógł zostać uznany za niedopuszczalny ze względu na uprzednie nadanie tego statusu w Grecji, ponieważ QY groziło w tym państwie członkowskim poważne ryzyko nieludzkiego lub poniżającego traktowania w rozumieniu art. 4 Karty. W tych okolicznościach sąd ten stawia sobie w istocie pytanie, czy na podstawie prawa Unii właściwy organ niemiecki mógł dokonać oceny zasadności tego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej i nie być przy tym związany okolicznością, że Grecja przyznała już QY taką ochronę.
Ocena Trybunału
W pierwszej kolejności Trybunał przypomniał, że art. 78 ust. 2 lit. a) TFUE przewiduje, iż Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej przyjmują środki dotyczące wspólnego europejskiego systemu azylowego obejmującego „jednolity status azylu dla obywateli państw trzecich, obowiązujący w całej Unii”. O ile postanowienie to stanowi zatem podstawę prawną dla przyjęcia aktów Unii obejmujących taki jednolity status, o tyle interwencja prawodawcy Unii jest konieczna do nadania konkretnej formy wszystkim prawom związanym ze wspomnianym statusem, który – przyznany przez jedno państwo członkowskie i uznany przez wszystkie inne – obowiązuje w całej Unii.
Prawodawca Unii nie zrealizował jednak jeszcze w pełni celu, do którego dąży art. 78 ust. 2 lit. a) TFUE, jakim jest wspomniany jednolity status azylu. W szczególności nie ustanowił on na tym etapie zasady, zgodnie z którą państwa członkowskie byłyby zobowiązane automatycznie uznawać decyzje o nadaniu statusu uchodźcy wydane przez inne państwo członkowskie ani nie uściślił zasad wdrożenia takiej zasady. O ile na obecnym etapie rozwoju prawa Unii państwa członkowskie mają swobodę w zakresie uzależnienia uznania wszystkich praw związanych ze statusem uchodźcy na swoim terytorium od wydania przez ich właściwe organy nowej decyzji o nadaniu tego statusu, o tyle mogą one przewidzieć automatyczne uznanie takich decyzji wydanych przez inne państwo członkowskie w drodze korzystniejszego przepisu (
2
). Jednakże bezsporne jest, że Niemcy nie skorzystały z tej możliwości.
W tych okolicznościach Trybunał określił w drugiej kolejności zakres przeprowadzanego przez właściwy organ państwa członkowskiego badania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego przez wnioskodawcę, któremu inne państwo członkowskie przyznało już status uchodźcy.
W tym kontekście stwierdził, że w sytuacji gdy właściwy organ państwa członkowskiego nie może odrzucić jako niedopuszczalnego, na podstawie art. 33 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2013/32, wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego przez wnioskodawcę, któremu inne państwo członkowskie przyznało już taką ochronę, organ ten – ze względu na poważne ryzyko, że ów wnioskodawca zostanie poddany w tym innym państwie członkowskim nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu w rozumieniu art. 4 Karty – powinien przeprowadzić ponowne badanie tego wniosku w sposób indywidualny, kompletny i zaktualizowany w związku z nowym postępowaniem w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej prowadzonym zgodnie z dyrektywami 2011/95 i 2013/32. Jeżeli wnioskodawca spełnia warunki wymagane do uznania go za uchodźcę zgodnie z rozdziałami II i III dyrektywy 2011/95, wspomniany organ powinien mu nadać status uchodźcy, nie korzystając przy tym z uprawnień dyskrecjonalnych.
W tym względzie, o ile organ ten nie jest zobowiązany do przyznania temu wnioskodawcy statusu uchodźcy z tego tylko powodu, że ów status został wcześniej nadany mu decyzją innego państwa członkowskiego, o tyle powinien on jednak w pełni uwzględnić tę decyzję i informacje zebrane na jej poparcie. Wspólny europejski system azylowy, który obejmuje wspólne kryteria identyfikacji osób rzeczywiście potrzebujących ochrony międzynarodowej opiera się bowiem na zasadzie wzajemnego zaufania (
3
), zgodnie z którą należy domniemywać, poza wyjątkowymi okolicznościami, że traktowanie osób ubiegających się o ochronę międzynarodową w każdym państwie członkowskim jest zgodne z wymogami prawa Unii, w tym wymogami Karty, Konwencji dotyczącej statusu uchodźców (
4
), a także europejskiej konwencji praw człowieka (
5
).
Ponadto na podstawie zasady lojalnej współpracy (
6
) oraz w celu zapewnienia, w miarę możliwości, spójności decyzji wydawanych przez właściwe organy dwóch państw członkowskich w sprawie potrzeby udzielenia ochrony międzynarodowej temu samemu obywatelowi państwa trzeciego lub bezpaństwowcowi należy stwierdzić, że właściwy organ państwa członkowskiego wezwany do rozstrzygnięcia w sprawie nowego wniosku powinien niezwłocznie zainicjować wymianę informacji z właściwym organem państwa członkowskiego, który wcześniej nadał status uchodźcy temu samemu wnioskodawcy. W związku z tym to do pierwszego z tych organów należy poinformowanie drugiego o nowym wniosku, przekazanie mu swojej opinii w przedmiocie tego nowego wniosku oraz zwrócenie się do niego o przekazanie w rozsądnym terminie informacji będących w jego posiadaniu, które doprowadziły do przyznania tego statusu. Celem tej wymiany informacji jest umożliwienie organowi państwa członkowskiego, do którego wpłynął nowy wniosek, przeprowadzenia w pełni świadomych ustaleń w ramach procedury udzielania ochrony międzynarodowej.
(
1
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz.U. 2013, L 180, s. 60). Zgodnie z art. 33 ust. 2 lit. a) tej dyrektywy państwa członkowskie mogą uznać wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny, w szczególności jeżeli ochrona międzynarodowa została już udzielona przez inne państwo członkowskie.
(
2
)	Zobacz art. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (Dz.U. 2011, L 337, s. 9) oraz art. 5 dyrektywy 2013/32.
(
3
)	Zobacz motyw 12 dyrektywy 2011/95.
(
4
)	Konwencja dotycząca statutu uchodźców, podpisana w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r.
(
5
)	Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisana w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r.
(
6
)	Zgodnie z zasadą lojalnej współpracy ustanowioną w art. 4 ust. 3 akapit pierwszy TUE Unia i państwa członkowskie wzajemnie się szanują i udzielają sobie wzajemnego wsparcia w wykonywaniu zadań wynikających z traktatów. Konkretnym wyrazem tej zasady jest art. 36 dyrektywy 2011/95 oraz art. 49 dyrektywy 2013/32.