Zaak T‑251/18
International Forum for Sustainable Underwater Activities (IFSUA)
tegen
Raad van de Europese Unie
Arrest van het Gerecht (Eerste kamer) van 10 maart 2020
„Visserij – Instandhouding van de biologische rijkdommen van de zee – Verordening (EU) 2018/120 – Maatregelen inzake de visserij op Europese zeebaars (Dicentrarchus labrax) – Door een vereniging ingesteld beroep tot nietigverklaring – Artikel 263 VWEU – Regelgevingshandeling die geen uitvoeringsmaatregelen met zich meebrengt – Rechtstreekse geraaktheid van de leden van de vereniging – Ontvankelijkheid – Bevoegdheid van de Unie om de recreatievisserij te regelen – Rechtszekerheid – Bescherming van het gewettigd vertrouwen – Gelijke behandeling – Non-discriminatiebeginsel – Evenredigheid – Voorzorgsbeginsel – Vrijheid van vereniging en vrijheid van ondernemerschap”
1.      Beroep tot nietigverklaring – Voorwerp – Gedeeltelijke nietigverklaring – Voorwaarde – Scheidbaarheid van de bestreden bepalingen – Bepalingen inzake de recreatievisserij op Europese zeebaars in welbepaalde gebieden – Nietigverklaring die niet tot gevolg heeft dat de kern van de verordening wordt gewijzigd – Ontvankelijkheid
(Art. 263 VWEU; verordening 2018/120 van de Raad, art. 9)
(zie punten 26‑29)
2.      Beroep tot nietigverklaring – Natuurlijke personen of rechtspersonen – Begrip „regelgevingshandeling” in de zin van artikel 263, vierde alinea VWEU – Elke handeling van algemene strekking, met uitzondering van wetgevingshandelingen – Verordening tot vaststelling van de vangstmogelijkheden voor sommige visbestanden en groepen visbestanden in de Uniewateren, en, voor de vissersvaartuigen van de Unie, in bepaalde wateren die niet tot de Unie behoren – Bestreden bepalingen die de recreatievisserij op Europese zeebaars beperken – Daaronder begrepen – Handeling die geen uitvoeringsmaatregelen met zich meebrengt, in de zin van die bepaling van het Verdrag
(Art. 43, lid 3, en 263, vierde alinea, VWEU; verordening 2018/120 van de Raad)
(zie punten 33‑37)
3.      Beroep tot nietigverklaring – Natuurlijke personen of rechtspersonen – Handelingen die hen rechtstreeks en individueel raken – Rechtstreeks geraakt – Criteria – Verordening tot vaststelling van de vangstmogelijkheden voor sommige visbestanden en groepen visbestanden in de Uniewateren, en, voor de vissersvaartuigen van de Unie, in bepaalde wateren die niet tot de Unie behoren – Beroep, ingesteld door een vereniging van in de onderwatervisserij actieve entiteiten die activiteiten uitoefenen in de gebieden waarop de bestreden bepalingen van toepassing zijn – Ontvankelijkheid
(Art. 263, vierde alinea, VWEU; verordening 2018/120 van de Raad)
(zie punten 38‑41, 43, 44, 51, 52)
4.      Visserij – Instandhouding van de rijkdommen van de zee – Vaststelling door de Raad van maatregelen met betrekking tot de vaststelling en verdeling van de vangstmogelijkheden – Artikel 43, lid 3, VWEU – Maatregelen met het oog op de instandhouding van de biologische rijkdommen van de zee – Exclusieve bevoegdheid van de Unie – Opname van niet-commerciële visserijactiviteiten – Toelaatbaarheid
[Art. 3, lid 1, d), 4, lid 2, d), en 43, lid 3, VWEU; verordening 2018/120 van de Raad]
(zie punten 59‑65, 68, 72)
5.      Recht van de Europese Unie – Beginselen – Bescherming van het gewettigd vertrouwen – Grenzen – Gemeenschappelijk visserijbeleid – Discretionaire bevoegdheid van de Raad om de regels aan te passen aan veranderingen in het betrokken visbestand – Onmogelijkheid om de bescherming van het gewettigd vertrouwen in te roepen – Gewettigd vertrouwen op basis van nauwkeurige, onvoorwaardelijke en onderling overeenstemmende toezeggingen, afkomstig van geautoriseerde en betrouwbare bronnen – Geïsoleerd en informeel standpunt van een lid van de Commissie – Daarvan uitgesloten
(Verordening 2018/120 van de Raad)
(zie punten 89‑93, 103, 105, 106)
6.      Recht van de Europese Unie – Beginselen – Gelijke behandeling – Begrip – Op het gebied van de visserij ingevoerd verschil in behandeling tussen de activiteiten van de recreatievisserij en die van de commerciële visserij – Toelaatbaarheid – Voorwaarden
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie; verordening 2018/120 van de Raad, art. 9)
(zie punten 111, 112, 115, 116, 118, 120‑123)
7.      Recht van de Europese Unie – Beginselen – Gelijke behandeling – Begrip – Verschil in behandeling, ingevoerd tussen de diverse vormen van recreatievisserij – Situaties die verschillen voor wat betreft het effect op de visstand en dus niet vergelijkbaar zijn – Geen schending
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 20 en 21; verordening 2018/120 van de Raad, art. 9, leden 4 en 5)
(zie punten 131‑133)
8.      Recht van de Europese Unie – Beginselen – Evenredigheid – Draagwijdte – Ruime discretionaire bevoegdheid van de Uniewetgever in het kader van het gemeenschappelijk visserijbeleid – Rechterlijke toetsing – Grenzen
(Art. 43 VWEU)
(zie punten 138, 139)
Samenvatting
In het arrest IFSUA/Raad (T‑251/18) van 10 maart 2020 heeft het Gerecht het beroep tot gedeeltelijke nietigverklaring van verordening 2018/120 van de Raad(1) verworpen, voor zover deze de recreatievisserij op Europese zeebaars in bepaalde gespecificeerde gebieden beperkt. Dat beroep was ingesteld door het International Forum for Sustainable Underwater Activities (IFSUA), een vereniging naar Spaans recht waarin enerzijds federaties, verenigingen en sportclubs uit verschillende lidstaten van de Europese Unie zijn verenigd die actief zijn op het gebied van onderwateractiviteiten en recreatieve zeevisserij, en anderzijds ondernemingen uit verschillende lidstaten van de Unie die onderwatervisserijuitrusting produceren of verkopen.
Op basis van artikel 43, lid 3, VWEU stelt de Raad jaarlijks de vangstmogelijkheden vast. Verordening 2018/120, waarbij voor het jaar 2018 de vangstmogelijkheden voor bepaalde visbestanden en groepen visbestanden zijn vastgesteld, is van toepassing op de commerciële en de recreatievisserij, die wordt gedefinieerd als „niet-commerciële visserijactiviteiten waarmee de mariene biologische hulpbronnen worden geëxploiteerd voor recreatieve, toeristische of sportieve doeleinden”. Artikel 9, leden 4 en 5, van de bestreden verordening regelt de recreatievisserij op Europese zeebaars in twee nader omschreven geografische gebieden. In het eerste gebied is de vangst van Europese zeebaars alleen toegestaan indien deze vis daarna wordt teruggezet. In het tweede gebied is de vangst van Europese zeebaars beperkt tot drie exemplaren per dag per visser.
Ter ondersteuning van haar beroep tegen de bepalingen van de verordening betreffende de recreatievisserij op Europese zeebaars voert verzoekster een aantal middelen aan, ontleend aan onbevoegdheid van de Unie om op te treden op het gebied van de recreatievisserij en aan schending van het beginsel van bescherming van gewettigd vertrouwen, het beginsel van gelijke behandeling, het evenredigheidsbeginsel en het beginsel van de vrijheid van ondernemerschap.
Aangezien de Raad, gesteund door de Commissie, de niet-ontvankelijkheid van het beroep heeft opgeworpen, heeft het Gerecht ten eerste onderzocht of de omstreden bepalingen van de bestreden verordening kunnen worden gescheiden van de rest van deze handeling, en ten tweede of verzoekster een procesbelang had. Het heeft geoordeeld dat het beroep tot gedeeltelijke nietigverklaring ontvankelijk was omdat de omstreden bepalingen scheidbaar waren van de rest van de handeling, in die zin dat de nietigverklaring van die bepalingen de kern van de bepalingen van de verordening waarop het beroep geen betrekking had, niet zou wijzigen. Verder heeft het Gerecht verklaard dat verzoekster voldeed aan de voorwaarden van artikel 263, vierde alinea, VWEU voor het instellen van een beroep door een natuurlijke of rechtspersoon. Het Gerecht was namelijk van oordeel dat de bestreden bepalingen van regelgevende aard waren, geen uitvoeringsmaatregelen bevatten en rechtstreeks van invloed waren op de situatie van bepaalde leden van verzoekster.
Het Gerecht heeft vervolgens de middelen die verzoekster ter ondersteuning van haar beroep heeft aangevoerd, onderzocht en deze allemaal verworpen.
Wat met name het gestelde ontbreken van bevoegdheid betreft van de Unie om op te treden op het gebied van de recreatievisserij, heeft het Gerecht geoordeeld dat de in het kader van het gemeenschappelijk visserijbeleid vastgestelde maatregelen onder de exclusieve bevoegdheid van de Unie vallen wanneer zij betrekking hebben op de instandhouding van de biologische rijkdommen van de zee. Om dit doel te bereiken, heeft de Raad in het kader van de maatregelen tot vaststelling en verdeling van de vangstmogelijkheden in de zin van artikel 43, lid 3, VWEU de bestreden bepalingen vastgesteld. Aangezien artikel 43, lid 3, VWEU enerzijds tot doel heeft de vangstmogelijkheden over de vissers te verdelen en anderzijds het beschikbare bestand te beheren om de duurzaamheid van die activiteit te waarborgen, heeft het Gerecht geoordeeld dat de Raad bij de vaststelling van de bestreden bepalingen rekening heeft moeten houden met alle activiteiten die van invloed konden zijn op de toestand van het bestand van Europese zeebaars en het herstel daarvan, ongeacht of die activiteiten al dan niet commercieel van aard waren.
Wat de gestelde schending van het beginsel van bescherming van gewettigd vertrouwen betreft, heeft het Gerecht erop gewezen dat er geen sprake kan zijn van gewettigd vertrouwen in de handhaving van een bestaande situatie die binnen een gebied valt waarin zij kan worden gewijzigd. De mogelijkheid om de regels inzake visserijactiviteiten te wijzigen, is inherent aan het gemeenschappelijk visserijbeleid, dat een gebied is waarop de instellingen van de Unie over beoordelingsbevoegdheid beschikken om de geldende maatregelen aan te passen aan de wijzigende economische situatie en aan de evolutie van het desbetreffende visbestand. Toen de Uniewetgever werd geconfronteerd met een situatie waarin de toestand van het Europese zeebaarsbestand verontrustend was en de recreatievisserij bijdroeg aan de sterfte van deze vis, was het voor hem gerechtvaardigd om de bestreden maatregelen vast te stellen.
Met betrekking tot het middel inzake discriminatie tussen de recreatievisserij en de commerciële visserij op Europese zeebaars heeft het Gerecht vastgesteld dat de bestreden verordening een verschil in behandeling tussen deze twee soorten visserij invoert. Het heeft echter geoordeeld dat een dergelijk verschil in behandeling niet kennelijk ongeschikt of willekeurig is ten aanzien van een vrijetijdsactiviteit, wanneer de betrokken regeling tot doel heeft de biologische rijkdommen van de zee in stand te houden en uiteindelijk ervoor te zorgen dat die activiteit zonder beperking kan worden hervat zodra de bestanden zich hebben hersteld. Wat de gestelde discriminatie tussen de verschillende vormen van recreatievisserij betreft, die voortvloeit uit het feit dat de wetgever door enkel het vangen en terugzetten toe te staan en de andere vormen van recreatievisserij te handhaven in feite een verbod heeft opgelegd aan de onderwatervisserij, heeft het Gerecht geoordeeld dat de onderwatervisserij, enerzijds, en de andere vormen van recreatievisserij, die op basis van het principe van het vangen en terugzetten kunnen worden uitgeoefend, anderzijds, op verschillende wijze mogen worden behandeld aangezien zij objectief gezien van elkaar verschillen wat betreft hun dodelijk effect op het visbestand.
Na te hebben geoordeeld dat de bestreden bepalingen de vrijheid van ondernemerschap eerbiedigen en in overeenstemming zijn met het evenredigheidsbeginsel, heeft het Gerecht het beroep in zijn geheel verworpen.
1      Verordening (EU) 2018/120 van de Raad van 23 januari 2018 tot vaststelling, voor 2018, van de vangstmogelijkheden voor sommige visbestanden en groepen visbestanden welke in de wateren van de Unie en, voor vissersvaartuigen van de Unie, in bepaalde wateren buiten de Unie van toepassing zijn, en tot wijziging van verordening (EU) 2017/127 (PB 2018, L 27, blz. 1).