Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MACIEJ SZPUNAR
της 26ης Φεβρουαρίου 2025 (1)
Υπόθεση C‑234/25
Sky Österreich Fernsehen GmbH
κατά
Verein für Konsumenteninformation
[αίτηση του Oberster Gerichtshof (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Αυστρία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Προστασία των καταναλωτών – Δικαιώματα των καταναλωτών – Εξαιρέσεις από το δικαίωμα υπαναχώρησης – Απώλεια του δικαιώματος υπαναχώρησης – Ψηφιακή υπηρεσία – Ψηφιακό περιεχόμενο – Συνδρομή σε υπηρεσία μετάδοσης συνεχούς ροής (streaming) – Χαρακτηρισμός της υπηρεσίας αυτής »
I.      Εισαγωγή
1.        Τα τελευταία χρόνια, η χρήση των πλατφορμών μετάδοσης συνεχούς ροής (στο εξής: streaming) έχει καταστεί περισσότερο προσιτή στο κοινό, ενώ και η προσφορά των εν λόγω πλατφορμών έχει αυξηθεί σημαντικά: οι διαθέσιμες στους καταναλωτές πλατφόρμες είναι σήμερα πολυάριθμες, το δε περιεχόμενο που προσφέρουν έχει εμπλουτιστεί. Μολονότι καθεμιά εξ αυτών ασφαλώς παρουσιάζει ιδιαιτερότητες, εντούτοις οι εν λόγω πλατφόρμες έχουν ορισμένα βασικά κοινά χαρακτηριστικά.
2.        Συγκεκριμένα, η παροχή υπηρεσίας streaming έχει ως αποτέλεσμα τη διάθεση στον καταναλωτή περιεχομένου, όπως βίντεο ή μουσικών έργων, με σκοπό τη θέαση ή την ακρόασή του. Το περιεχόμενο αυτό αποθηκεύεται σε διακομιστή, στον οποίο οι καταναλωτές μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση μέσω του τερματικού εξοπλισμού τους με τη χρήση υπερσυνδέσμου ή εφαρμογής. Ακολούθως, μπορούν να παρακολουθήσουν ή να ακούσουν το έργο που επιλέγεται μεταξύ του διαθέσιμου περιεχομένου μέσω διαδικτύου, σε απευθείας μετάδοση ή κατά παραγγελία, ανάλογα με τους όρους της συνδρομής τους και την παρεχόμενη προσφορά.
3.        Ως επί το πλείστον, η παροχή υπηρεσίας streaming δίνει επίσης στον καταναλωτή τη δυνατότητα μεταφόρτωσης του περιεχομένου που επιλέγεται, προκειμένου να είναι δυνατή η θέαση ή η ακρόασή του ακόμη και χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο. Στην περίπτωση αυτή, το επιλεγόμενο έργο αποθηκεύεται σε συσκευή αποθήκευσης του καταναλωτή και μπορεί να προβληθεί, ακόμη και χωρίς πρόσβαση στο διαδίκτυο, συνήθως για περιορισμένο χρονικό διάστημα, πέραν του οποίου η πρόσβαση στο μεταφορτωμένο αρχείο παύει να είναι δυνατή, ενώ η πρόσβαση στο περιεχόμενο παραμένει διαθέσιμη μέσω διαδικτύου.
4.        Επιπλέον, η προσφορά περιεχομένου προς θέαση ή ακρόαση συνοδεύεται συνήθως από εξατομικευμένη παρουσίασή του στην πλατφόρμα, ειδικά για κάθε καταναλωτή, μέσω καταλόγων προβολής, όπως καταλόγου των τρεχουσών θεάσεων ή ακροάσεων, ή εξατομικευμένων προτάσεων βάσει του ήδη καταναλωθέντος περιεχομένου.
5.        Οι εν λόγω πλατφόρμες βρίσκονται στο επίκεντρο της υπό κρίση υποθέσεως, στην οποία το Δικαστήριο καλείται να κρίνει αν η παροχή υπηρεσίας streaming πρέπει να χαρακτηριστεί ως «προσφορά “ψηφιακού περιεχομένου” ή “ψηφιακής υπηρεσίας”», κατά την έννοια των διατάξεων της οδηγίας 2011/83/ΕΕ (2).
6.        Ο χαρακτηρισμός αυτός δεν είναι μόνο σημασιολογικός. Συγκεκριμένα, κατά τις διατάξεις της εν λόγω οδηγίας, το προβλεπόμενο από αυτή
δικαίωμα υπαναχώρησης μπορεί να αποσβεσθεί πριν από τη λήξη της προθεσμίας των 14 ημερών που, κατ’ αρχήν, προβλέπει η οδηγία αυτή, όταν πρόκειται για παροχή «ψηφιακού περιεχομένου», και όχι σε περίπτωση προσφοράς
«ψηφιακής υπηρεσίας».
II.    Το νομικό πλαίσιο
Α.      Το δίκαιο της Ένωσης
1.      Η οδηγία 2019/770
7.        Οι αιτιολογικές σκέψεις 19 και 57 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/770 (3) έχουν ως εξής:
«(19)      Η παρούσα οδηγία θα πρέπει να αντιμετωπίζει προβλήματα που αφορούν διάφορες κατηγορίες ψηφιακού περιεχομένου, ψηφιακών υπηρεσιών, και την προμήθειά τους. Προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις και να διαφυλαχθεί ο διαχρονικός χαρακτήρας της έννοιας του ψηφιακού περιεχομένου ή της ψηφιακής υπηρεσίας, η παρούσα οδηγία θα πρέπει να καλύπτει, μεταξύ άλλων, προγράμματα υπολογιστών, εφαρμογές, αρχεία βίντεο, αρχεία ήχου, μουσικά αρχεία, ψηφιακά παιχνίδια, ηλεκτρονικά βιβλία ή άλλες ηλεκτρονικές δημοσιεύσεις, και επίσης ψηφιακές υπηρεσίες που επιτρέπουν τη δημιουργία, την επεξεργασία, την προσπέλαση ή την αποθήκευση δεδομένων σε ψηφιακή μορφή συμπεριλαμβανομένου λογισμικού ως υπηρεσίας, όπως ανταλλαγή αρχείων βίντεο και ήχου και άλλες υπηρεσίες φιλοξενίας αρχείων, επεξεργασία κειμένου ή παιχνίδια που παρέχονται σε περιβάλλον υπολογιστικού νέφους και μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Καθώς υπάρχουν πολυάριθμοι τρόποι για την προμήθεια του ψηφιακού περιεχομένου ή της ψηφιακής υπηρεσίας, όπως η μετάδοση σε ενσώματο μέσο, η καταφόρτωση από τους καταναλωτές στις συσκευές τους, η μετάδοση σε συνεχή ροή στο διαδίκτυο, η παροχή πρόσβασης σε ικανότητες αποθήκευσης ψηφιακού περιεχομένου ή η πρόσβαση στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η παρούσα οδηγία θα πρέπει να εφαρμόζεται ανεξαρτήτως του μέσου που χρησιμοποιείται για τη μετάδοση ή την παροχή πρόσβασης στο ψηφιακό περιεχόμενο ή την ψηφιακή υπηρεσία. Ωστόσο, η παρούσα οδηγία δεν θα πρέπει να εφαρμόζεται σε υπηρεσίες πρόσβασης στο διαδίκτυο.
[…]
(57)      Το ψηφιακό περιεχόμενο ή οι ψηφιακές υπηρεσίες μπορούν επίσης να παρέχονται στους καταναλωτές συνεχώς σε χρονική διάρκεια. Στη συνεχόμενη προμήθεια μπορούν να εντάσσονται περιπτώσεις στις οποίες ο έμπορος καθιστά διαθέσιμη μια ψηφιακή υπηρεσία σε καταναλωτές για ορισμένο ή αόριστο χρονικό διάστημα, όπως μια διετής σύμβαση αποθήκευσης σε νέφος ή μια συνδρομή αορίστου χρόνου σε πλατφόρμα μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Το χαρακτηριστικό στοιχείο αυτής της κατηγορίας είναι το γεγονός ότι το ψηφιακό περιεχόμενο ή η ψηφιακή υπηρεσία είναι διαθέσιμα ή προσβάσιμα για τους καταναλωτές μόνο κατά την καθορισμένη διάρκεια της σύμβασης ή για όσο διάστημα ισχύει η σύμβαση αορίστου χρόνου. Ως εκ τούτου, σε αυτές τις περιπτώσεις, είναι δικαιολογημένο η ευθύνη του εμπόρου να ισχύει μόνο για έλλειψη συμμόρφωσης που εμφανίζεται κατά το εν λόγω χρονικό διάστημα. Η συνεχής προμήθεια δεν θα πρέπει κατ’ ανάγκη να σημαίνει μακροπρόθεσμη προμήθεια. Περιπτώσεις όπως η αναπαραγωγή ενός βιντεοκλίπ μέσω συνεχούς ροής θα πρέπει να θεωρούνται συνεχής προμήθεια σε χρονική διάρκεια, ανεξαρτήτως της πραγματικής διάρκειας του οπτικοακουστικού αρχείου. Περιπτώσεις κατά τις οποίες συγκεκριμένα στοιχεία του ψηφιακού περιεχομένου ή της ψηφιακής υπηρεσίας καθίστανται διαθέσιμα περιοδικά ή σε πολλές χρονικές στιγμές κατά την καθορισμένη διάρκεια της σύμβασης ή για όσο διάστημα η σύμβαση αορίστου χρόνου είναι σε ισχύ, θα πρέπει επίσης να θεωρούνται συνεχής προμήθεια σε χρονική διάρκεια, για παράδειγμα όταν η σύμβαση ορίζει ότι ένα αντιικό λογισμικό, υπό μορφή αντιγράφου, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ένα έτος και θα ενημερώνεται αυτόματα την πρώτη ημέρα κάθε μήνα του εν λόγω διαστήματος ή ότι ο έμπορος θα εκδίδει ενημερώσεις όποτε καθίστανται διαθέσιμα νέα χαρακτηριστικά ενός ψηφιακού παιχνιδιού και το ψηφιακό περιεχόμενο ή η ψηφιακή υπηρεσία είναι διαθέσιμα ή προσβάσιμα από τους καταναλωτές μόνο κατά την καθορισμένη διάρκεια της σύμβασης ή για όσο διάστημα ισχύει η σύμβαση αορίστου χρόνου.»
8.        Το άρθρο 2 της οδηγίας αυτής, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», προβλέπει, στα σημεία 1 και 2, τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
1)      “ψηφιακό περιεχόμενο”: τα δεδομένα τα οποία παράγονται και παρέχονται σε ψηφιακή μορφή·
2)      “ψηφιακή υπηρεσία”:
α)      υπηρεσία που επιτρέπει στον καταναλωτή να δημιουργεί, να επεξεργάζεται, να αποθηκεύει δεδομένα σε ψηφιακή μορφή ή να έχει πρόσβαση σε αυτά· ή
β)      υπηρεσία που επιτρέπει την ανταλλαγή δεδομένων σε ψηφιακή μορφή ή κάθε άλλη αλληλεπίδραση με τα δεδομένα αυτά τα οποία αναφορτώνονται ή δημιουργούνται από τον καταναλωτή ή άλλους χρήστες της εν λόγω υπηρεσίας».
9.        Το άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής», ορίζει, στην παράγραφο 5, στοιχείο ζʹ, τα εξής:
«5.      Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται σε συμβάσεις που αφορούν:
[…]
ζ)      την προμήθεια ψηφιακού περιεχομένου όταν το ψηφιακό περιεχόμενο διατίθεται στο ευρύ κοινό με άλλον τρόπο εκτός από τη μετάδοση σήματος, ως μέρος παράστασης ή εκδήλωσης, όπως οι ψηφιακές κινηματογραφικές προβολές».
10.      Το άρθρο 5 της ίδιας οδηγίας, με τίτλο «Προμήθεια του ψηφιακού περιεχομένου ή της ψηφιακής υπηρεσίας», προβλέπει τα εξής:
«1.      Ο έμπορος έχει την υποχρέωση να προμηθεύσει το ψηφιακό περιεχόμενο ή την ψηφιακή υπηρεσία στον καταναλωτή. Εκτός αν τα μέρη έχουν συμφωνήσει διαφορετικά, ο έμπορος υποχρεούται να προμηθεύσει το ψηφιακό περιεχόμενο ή την ψηφιακή υπηρεσία χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση μετά τη σύναψη της σύμβασης.
2.      Ο έμπορος λογίζεται ότι έχει συμμορφωθεί προς την υποχρέωση προμήθειας όταν:
α)      το ψηφιακό περιεχόμενο ή οποιοδήποτε μέσο κατάλληλο για την προσπέλαση ή καταφόρτωση ψηφιακού περιεχομένου καθίσταται διαθέσιμο ή προσβάσιμο από τον καταναλωτή ή από τη φυσική ή εικονική εγκατάσταση που έχει επιλέξει ο καταναλωτής για τον σκοπό αυτό·
β)      η ψηφιακή υπηρεσία καθίσταται διαθέσιμη στον καταναλωτή ή σε φυσική ή εικονική εγκατάσταση που έχει επιλέξει ο καταναλωτής για τον σκοπό αυτόν.»
2.      Η οδηγία (ΕΕ) 2019/2161
11.      Οι αιτιολογικές σκέψεις 30 και 38 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/2161 (4) έχουν ως εξής:
«(30)      Οι ορισμοί του ψηφιακού περιεχομένου και των ψηφιακών υπηρεσιών στην [οδηγία 2011/83] θα πρέπει να ευθυγραμμιστούν με τους αντίστοιχους ορισμούς της [οδηγίας 2019/770]. Το ψηφιακό περιεχόμενο που καλύπτεται από την [οδηγία 2019/770] καλύπτει μία ενιαία πράξη προμήθειας, σειρά επιμέρους πράξεων προμήθειας ή συνεχόμενη προμήθεια για ορισμένο χρονικό διάστημα. Το στοιχείο της συνεχόμενης προμήθειας δεν θα πρέπει κατ’ ανάγκη να σημαίνει μακροπρόθεσμη προμήθεια. Περιπτώσεις όπως η διαδικτυακή μετάδοση βιντεοκλίπ θα πρέπει να θεωρούνται συνεχόμενη προμήθεια για ορισμένο χρονικό διάστημα, ανεξαρτήτως της πραγματικής διάρκειας του οπτικοακουστικού αρχείου. Συνεπώς, μπορεί να είναι δύσκολο να γίνει διάκριση μεταξύ ορισμένων τύπων ψηφιακού περιεχομένου και ψηφιακών υπηρεσιών, δεδομένου ότι αμφότεροι μπορούν να συνεπάγονται συνεχή προμήθεια εκ μέρους του εμπόρου κατά τη διάρκεια της σύμβασης. Μεταξύ των παραδειγμάτων ψηφιακών υπηρεσιών συγκαταλέγονται οι υπηρεσίες διαμοιρασμού βίντεο και ήχου και άλλες υπηρεσίες φιλοξενίας αρχείων, η επεξεργασία κειμένου ή παιχνίδια που προσφέρονται σε περιβάλλον υπολογιστικού νέφους, η αποθήκευση στο νέφος, το διαδικτυακό ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι εφαρμογές υπολογιστικού νέφους. Η διαρκής δραστηριοποίηση του παρόχου των υπηρεσιών δικαιολογεί την εφαρμογή των κανόνων σχετικά με το δικαίωμα υπαναχώρησης που προβλέπεται στην [οδηγία 2011/83], οι οποίοι ουσιαστικά επιτρέπουν στον καταναλωτή να δοκιμάζει την υπηρεσία και να αποφασίζει, εντός περιόδου 14 ημερών από τη λήξη [σύναψη] της σύμβασης, εάν θα συνεχίσει να τη χρησιμοποιεί ή όχι. Πολλές συμβάσεις για την παροχή ψηφιακού περιεχομένου που δεν παρέχεται σε υλικό μέσο χαρακτηρίζονται από ενιαία πράξη προμήθειας στον καταναλωτή συγκεκριμένου προϊόντος ή προϊόντων ψηφιακού περιεχομένου, όπως συγκεκριμένα αρχεία μουσικής ή βίντεο. Οι συμβάσεις για την παροχή ψηφιακού περιεχομένου που δεν παρέχεται σε υλικό μέσο εξακολουθούν να υπόκεινται στην εξαίρεση από το δικαίωμα υπαναχώρησης δυνάμει του άρθρου 16 στοιχείο ιγ) της [οδηγίας 2011/83], το οποίο προβλέπει ότι ο καταναλωτής χάνει το δικαίωμα υπαναχώρησης όταν ξεκινήσει η εκτέλεση της σύμβασης, όπως η μεταφόρτωση ή η μετάδοση ροής του περιεχομένου, με την επιφύλαξη της προηγούμενης ρητής συγκατάθεσης του καταναλωτή να ξεκινήσει η εκτέλεση στη διάρκεια της περιόδου ισχύος του δικαιώματος υπαναχώρησης και της εκ μέρους του αναγνώρισης ότι έχει χάσει συνεπακόλουθα το δικαίωμά του υπαναχώρησης. Σε περίπτωση αμφιβολίας για το κατά πόσον η σύμβαση είναι σύμβαση παροχής υπηρεσιών ή σύμβαση για την προμήθεια ψηφιακού περιεχομένου που δεν παρέχεται σε υλικό μέσο, θα πρέπει να εφαρμόζονται οι κανόνες που διέπουν το δικαίωμα υπαναχώρησης για τις υπηρεσίες.
[…]
(38)      Στο άρθρο 16 στοιχείο ιγ) της [οδηγίας 2011/83] προβλέπεται εξαίρεση από το δικαίωμα υπαναχώρησης όσον αφορά ψηφιακό περιεχόμενο που δεν παρέχεται σε υλικό μέσο, σε περίπτωση που ο καταναλωτής έχει παράσχει την προηγούμενη ρητή συγκατάθεσή του να ξεκινήσει η εκτέλεση πριν από τη λήξη της περιόδου ισχύος του δικαιώματος υπαναχώρησης και έχει αναγνωρίσει ότι διά της συγκατάθεσής του έχει χάσει το δικαίωμά του υπαναχώρησης. Στο άρθρο 14
παράγραφος 4
στοιχείο β) της εν λόγω οδηγίας προβλέπεται η επιβολή συμβατικής κύρωσης σε περίπτωση που ο έμπορος δεν εκπληρώσει την εν λόγω υποχρέωση, δηλαδή ο καταναλωτής δεν είναι υποχρεωμένος να πληρώσει για το καταναλωθέν ψηφιακό περιεχόμενο. Ως εκ τούτου, η υποχρέωση λήψης της προηγούμενης ρητής συγκατάθεσης και αναγνώρισης από τον καταναλωτή ισχύει μόνο για ψηφιακό περιεχόμενο που παρέχεται έναντι της καταβολής του τιμήματος. Συνεπώς, η τροποποίηση του άρθρου 16 στοιχείο ιγ) είναι απαραίτητη προκειμένου η υποχρέωση των εμπόρων να λαμβάνουν την προηγούμενη ρητή συγκατάθεση και αναγνώριση του καταναλωτή να εφαρμόζεται μόνο σε συμβάσεις βάσει των οποίων ο καταναλωτής υποχρεούται να καταβάλει τίμημα.»
3.      Η οδηγία 2011/83
12.      Η οδηγία 2011/83 τροποποιήθηκε με την οδηγία 2019/2161. Η προθεσμία μεταφοράς στην εθνική έννομη τάξη έληξε στις 28 Νοεμβρίου 2021, ενώ οι εθνικές διατάξεις μεταφοράς πρέπει να εφαρμόζονται από τις 28 Μαΐου 2022.
13.      Το άρθρο 2 της οδηγίας 2011/83, όπως έχει τροποποιηθεί με την οδηγία 2019/2161, ορίζει τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
[…]
6)      “σύμβαση παροχής υπηρεσιών”: κάθε σύμβαση πλην σύμβασης πώλησης βάσει της οποίας ο έμπορος παρέχει ή αναλαμβάνει να παράσχει υπηρεσία, συμπεριλαμβανομένης ψηφιακής υπηρεσίας, στον καταναλωτή·
[…]
11)      “ψηφιακό περιεχόμενο”: ψηφιακό περιεχόμενο όπως ορίζεται στο άρθρο 2
σημείο 1) της [οδηγίας 2019/770]·
[…]
16)      “ψηφιακή υπηρεσία”: η ψηφιακή υπηρεσία όπως ορίζεται στο άρθρο 2
σημείο 2) της [οδηγίας 2019/770]·
[…]».
14.      Το άρθρο 14 της οδηγίας 2011/83, όπως έχει τροποποιηθεί με την οδηγία 2019/2161, το οποίο φέρει τον τίτλο «Υποχρεώσεις του καταναλωτή σε περίπτωση υπαναχώρησης», προβλέπει τα εξής:
«[…]
2α.      Σε περίπτωση υπαναχώρησης από τη σύμβαση, ο καταναλωτής αποφεύγει να χρησιμοποιεί το ψηφιακό περιεχόμενο ή την ψηφιακή υπηρεσία και να τα θέτει στη διάθεση τρίτων.
3.      Εάν ο καταναλωτής ασκήσει το δικαίωμα υπαναχώρησης αφού έχει κάνει αίτηση σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 3, ή το άρθρο 8, παράγραφος 8, οφείλει ο καταναλωτής να καταβάλει στον έμπορο, σε σύγκριση με την πλήρη κάλυψη της σύμβασης, ένα ποσό ανάλογο προς τα παρασχεθέντα μέχρι τη στιγμή που ο καταναλωτής ενημέρωσε τον έμπορο ότι θα ασκήσει το δικαίωμα υπαναχώρησης. Το αναλογούν ποσό που ο καταναλωτής οφείλει να καταβάλει στον έμπορο υπολογίζεται βάσει της συνολικής τιμής που είχε συμφωνηθεί στη σύμβαση. Εάν η συνολική τιμή είναι υπερβολική, το αναλογούν ποσό θα πρέπει να υπολογιστεί βάσει της αγοραίας αξίας των παρασχεθέντων.
4.      Ο καταναλωτής δεν επιβαρύνεται:
[…]
β)      για την εν όλω ή εν μέρει παροχή ψηφιακού περιεχομένου που δεν παραδίδεται πάνω σε υλικό μέσο, εφόσον:
i)      ο καταναλωτής δεν έδωσε την προηγούμενη ρητή συγκατάθεσή του για να αρχίσει η εκτέλεση της σύμβασης πριν από το τέλος της δεκατετραήμερης ή της τριανταήμερης περιόδου που προβλέπεται στο άρθρο 9·
ii)      ο καταναλωτής δεν αναγνώρισε ότι χάνει το δικαίωμα υπαναχώρησης όταν έδινε τη συγκατάθεσή του ή
iii)      ο έμπορος έχει παραλείψει να παράσχει την επιβεβαίωση που προβλέπεται στο άρθρο 7
παράγραφος 2 ή στο άρθρο 8
παράγραφος 7.
[…]»
15.      Το άρθρο 16 της οδηγίας 2011/83, όπως έχει τροποποιηθεί με την οδηγία 2019/2161, ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη δεν παρέχουν το δικαίωμα υπαναχώρησης που προβλέπεται στα άρθρα 9 έως 15 για τις εξ αποστάσεως και εκτός εμπορικού καταστήματος συναπτόμενες συμβάσεις, όσον αφορά τα ακόλουθα:
α)      συμβάσεις υπηρεσιών μετά την πλήρη εκτέλεση της υπηρεσίας αλλά, εφόσον προβλέπεται στη σύμβαση η υποχρέωση του καταναλωτή να καταβάλει τίμημα, μόνο εάν η εκτέλεση άρχισε με την προηγούμενη ρητή συγκατάθεση του καταναλωτή και με την εκ μέρους του αναγνώριση ότι θα απολέσει το δικαίωμά του υπαναχώρησης μόλις η σύμβαση εκτελεσθεί πλήρως από τον έμπορο·
[…]
θ)      την προμήθεια σφραγισμένων ηχητικών εγγραφών ή σφραγισμένων εγγραφών βίντεο ή σφραγισμένου λογισμικού για υπολογιστές, που αποσφραγίστηκαν μετά την παράδοση·
ι)      την προμήθεια εφημερίδων και παντός είδους περιοδικών, εξαιρουμένων των συνδρομητικών συμβάσεων για την προμήθεια αυτών των εντύπων·
[…]
ιγ)      συμβάσεις προμήθειας ψηφιακού περιεχομένου που δεν παρέχεται σε υλικό μέσο, εφόσον η εκτέλεση έχει ξεκινήσει, και, εφόσον προβλέπεται στη σύμβαση η υποχρέωση του καταναλωτή να καταβάλει τίμημα, σε περίπτωση που:
i)      ο καταναλωτής έδωσε την προηγούμενη ρητή συγκατάθεσή του ώστε να ξεκινήσει η εκτέλεση της σύμβασης στη διάρκεια της περιόδου ισχύος του δικαιώματος υπαναχώρησης,
ii)      ο καταναλωτής αναγνώρισε ότι χάνει συνεπακόλουθα το δικαίωμά του υπαναχώρησης και
iii)      ο έμπορος προέβη στην παροχή της επιβεβαίωσης που προβλέπεται στο άρθρο 7
παράγραφος 2 ή στο άρθρο 8
παράγραφος 7.
[…]»
Β.      Το αυστριακό δίκαιο
16.      Το άρθρο 3 του Bundesgesetz über Fernabsatz- und außerhalb von Geschäftsräumen geschlossene Verträge (Fern- und Auswärtsgeschäfte-Gesetz – FAGG) (ομοσπονδιακού νόμου περί συμβάσεων εξ αποστάσεως και συμβάσεων εκτός εμπορικού καταστήματος) (5) προβλέπει τους ακόλουθους ορισμούς:
«[…]
4.      “ψηφιακές υπηρεσίες”: ψηφιακό περιεχόμενο ή ψηφιακή υπηρεσία·
5.      “ψηφιακό περιεχόμενο”: τα δεδομένα τα οποία δημιουργούνται και διατίθενται σε ψηφιακή μορφή, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αναπτύσσονται σύμφωνα με τις οδηγίες του καταναλωτή·
6.      “παροχή ψηφιακών υπηρεσιών”:
a)      η παροχή υπηρεσίας που επιτρέπει στον καταναλωτή να δημιουργεί, να επεξεργάζεται, να αποθηκεύει δεδομένα σε ψηφιακή μορφή ή να έχει πρόσβαση σε αυτά·
b)      η παροχή υπηρεσίας που επιτρέπει την ανταλλαγή δεδομένων σε ψηφιακή μορφή ή κάθε άλλη αλληλεπίδραση με τα δεδομένα αυτά τα οποία αναφορτώνονται ή δημιουργούνται από τον καταναλωτή ή άλλους χρήστες της υπηρεσίας,
συμπεριλαμβανομένων, σε κάθε περίπτωση, των υπηρεσιών που αναπτύσσονται σύμφωνα με τις οδηγίες του καταναλωτή.
[…]»
17.      Το άρθρο 18 του ως άνω νόμου, το οποίο φέρει τον τίτλο «Εξαιρέσεις από το δικαίωμα υπαναχώρησης», ορίζει τα εξής:
«(1)      Ο καταναλωτής δεν έχει δικαίωμα υπαναχώρησης σε περίπτωση συμβάσεων εξ αποστάσεως ή συμβάσεων συναπτόμενων εκτός εμπορικού καταστήματος που αφορούν
1.      παροχή υπηρεσιών, εάν ο έμπορος έχει εκπληρώσει πλήρως την παροχή της υπηρεσίας, εξυπακουομένου ότι, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες προβλέπεται στη σύμβαση η υποχρέωση του καταναλωτή να καταβάλει τίμημα, το δικαίωμα υπαναχώρησης παύει να υφίσταται μόνον εάν, επιπλέον, ο έμπορος έχει ξεκινήσει να εκτελεί τη σύμβαση με την προηγούμενη ρητή συγκατάθεση του καταναλωτή και εφόσον ο καταναλωτής:
a)      είτε έχει επιβεβαιώσει, πριν από την έναρξη της παροχής υπηρεσιών, ότι έλαβε γνώση του ότι χάνει το δικαίωμα υπαναχώρησης με την πλήρη εκτέλεση της σύμβασης
b)      είτε έχει ζητήσει ρητώς από τον έμπορο να μεταβεί επιτόπου για την εκτέλεση εργασιών επισκευής,
[…]
11.      τη διάθεση ψηφιακού περιεχομένου που δεν προορίζεται να παρασχεθεί σε υλικό μέσο, εάν ο έμπορος έχει ξεκινήσει να εκτελεί τη σύμβαση, εξυπακουομένου ότι στις περιπτώσεις κατά τις οποίες προβλέπεται στη σύμβαση η υποχρέωση του καταναλωτή να καταβάλει τίμημα, το δικαίωμα υπαναχώρησης παύει να υφίσταται μόνον εάν, επιπλέον:
a)      ο καταναλωτής έχει ρητώς συγκατατεθεί στο να ξεκινήσει η εκτέλεση της σύμβασης πριν από τη λήξη της προθεσμίας υπαναχώρησης,
b)      ο καταναλωτής έχει επιβεβαιώσει ότι έλαβε γνώση του ότι λόγω της γρηγορότερης έναρξης της εκτέλεσης της σύμβασης στερείται του δικαιώματος υπαναχώρησης, και
c)      ο έμπορος έχει παράσχει στον καταναλωτή αντίγραφο ή επιβεβαίωση σύμφωνα με το άρθρο 5, παράγραφος 2, ή το άρθρο 7, παράγραφος 3.
[…]»
III. Η διαφορά της κύριας δίκης, το προδικαστικό ερώτημα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
18.      Η Sky Österreich Fernsehen GmbH (στο εξής: Sky Österreich), ιδιωτική τηλεοπτική εταιρία εγκατεστημένη στην Αυστρία, προσφέρει εντός της εν λόγω επικράτειας, μεταξύ άλλων, υπηρεσίες streaming. Το ψηφιακό περιεχόμενο που διατίθεται προς προβολή βρίσκεται σε διακομιστή, στον οποίο οι πελάτες έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν πρόσβαση μέσω του τερματικού εξοπλισμού τους με τη χρήση συνδέσμου ή εφαρμογής, προκειμένου να μπορέσουν να παρακολουθήσουν μέσω διαδικτύου, σε απευθείας μετάδοση ή κατά παραγγελία, τα προγράμματα που περιλαμβάνονται στη συνδρομή τους. Επίσης, παρέχεται δυνατότητα μεταφόρτωσης, ανάλογα με τους όρους που θέτουν οι εκάστοτε πάροχοι αδειών εκμετάλλευσης δικαιωμάτων. Το ψηφιακό περιεχόμενο μπορεί να αποθηκευθεί σε συσκευή αποθήκευσης του πελάτη και να προβληθεί χωρίς πρόσβαση στο διαδίκτυο. Το μεταφορτωμένο περιεχόμενο μπορεί να προβληθεί μόνον άπαξ, η δε προβολή του πρέπει να ολοκληρωθεί εντός 48 ωρών από την έναρξη της παρακολούθησης.
19.      Η διαδικτυακή εγγραφή συνδρομής σε υπηρεσίες streaming είναι δυνατή μόνον εάν ο πελάτης αποδεχθεί, κάνοντας κλικ στο σχετικό πεδίο, την ακόλουθη συμβατική ρήτρα:
«Σε περίπτωση εγγραφής συνδρομής: Έλαβα γνώση των πληροφοριών που παρέχει η Sky X σχετικά με το δικαίωμα υπαναχώρησης. Αποδέχομαι ότι η Sky θα αρχίσει να εκτελεί τη σύμβαση χωρίς να αναμείνει τη λήξη της προθεσμίας υπαναχώρησης των 14 ημερών και ότι, ως εκ τούτου, θα απολέσω το δικαίωμα υπαναχώρησης σε περίπτωση εγγραφής συνδρομής.»
20.      Η Verein für Konsumenteninformation (στο εξής: VKI), ένωση προστασίας των καταναλωτών, θεωρεί ότι η ως άνω παρεχόμενη στους καταναλωτές ενημέρωση σχετικά με το δικαίωμα υπαναχώρησης δεν είναι επαρκής. Κατά την άποψή της, η συνδρομή streaming συνιστά «ψηφιακή υπηρεσία» και, κατά συνέπεια, μόνον η πλήρης παροχή της υπηρεσίας καθιστά ανίσχυρο το δικαίωμα υπαναχώρησης εφόσον ο καταναλωτής αποδέχθηκε ότι κατά τον χρόνο εκείνο θα απολέσει το δικαίωμα αυτό. Αντιθέτως, η Sky Österreich θεωρεί ότι η υπηρεσία streaming συνιστά «ψηφιακό περιεχόμενο», και επομένως το δικαίωμα υπαναχώρησης παύει να υφίσταται αμέσως μόλις αρχίσει η εκτέλεση της σύμβασης.
21.      Η αγωγή της VKI, με την οποία αυτή ζήτησε να υποχρεωθεί η Sky Österreich να παύσει να χρησιμοποιεί, στις εμπορικές συναλλαγές της με τους καταναλωτές, την προαναφερθείσα συμβατική ρήτρα, απορρίφθηκε πρωτοδίκως. Ωστόσο, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο έκανε δεκτή την έφεση της VKI και μεταρρύθμισε την πρωτόδικη απόφαση, χαρακτηρίζοντας την προσφερόμενη από την Sky Österreich υπηρεσία streaming ως «ψηφιακή υπηρεσία», για την οποία το δικαίωμα υπαναχώρησης δεν καθίσταται ανίσχυρο μόλις αρχίσει η εκτέλεση της σύμβασης, αλλά μόνον κατά τον χρόνο της πλήρους εκπληρώσεως της παροχής.
22.      Έχοντας επιληφθεί αιτήσεως αναιρέσεως την οποία άσκησε η Sky Österreich, το Oberster Gerichtshof (Ανώτατο Δικαστήριο, Αυστρία), ήτοι το αιτούν δικαστήριο στην υπό κρίση υπόθεση, διερωτάται σχετικά με τα κριτήρια βάσει των οποίων μπορεί να κριθεί εάν οι υπηρεσίες streaming με τις οποίες παρέχονται υπηρεσίες αντίστοιχες με εκείνες της Sky Österreich πρέπει να χαρακτηριστούν ως συμβάσεις που αφορούν ψηφιακό περιεχόμενο ή ως συμβάσεις που αφορούν ψηφιακές υπηρεσίες.
23.      Κατά το αιτούν δικαστήριο, η παροχή της Sky Österreich πληροί την προϋπόθεση των δεδομένων «που δημιουργούνται και διατίθενται σε ψηφιακή μορφή» και, επομένως, ανταποκρίνεται στον ορισμό του «ψηφιακού περιεχομένου». Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι ο όρος «streaming» χαρακτηρίζει μόνον τη μέθοδο μετάδοσης δεδομένων με την οποία καθίσταται δυνατή η θέαση ή ακρόασή των δεδομένων κατά τη διάρκειά της μετάδοσής τους. Ωστόσο, η παροχή αυτή θα μπορούσε να θεωρηθεί και ως «αποθήκευση δεδομένων σε ψηφιακή μορφή ή πρόσβαση στα δεδομένα αυτά» και, ως εκ τούτου, να συνιστά «ψηφιακή υπηρεσία», καθόσον δεν πραγματοποιείται με μία και μόνη πράξη, συνοδεύεται, κατά κανόνα, από αντίστοιχη επικαιροποίηση της προσφοράς και των εξατομικευμένων προτάσεων που βασίζονται στη συμπεριφορά του οικείου χρήστη, η δε σύμβαση, κατ’ αρχήν, προορίζεται να έχει κάποια διάρκεια.
24.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Oberster Gerichtshof (Ανώτατο Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 16, στοιχείο ιγʹ, σε συνδυασμό με το άρθρο 2, σημείο 11, της [οδηγίας 2011/83] την έννοια ότι η παροχή υπηρεσιών μετάδοσης σε συνεχή ροή στο πλαίσιο των οποίων το ψηφιακό περιεχόμενο που καθίσταται διαθέσιμο προς προβολή βρίσκεται σε διακομιστή στον οποίο οι πελάτες αποκτούν πρόσβαση μέσω του τερματικού εξοπλισμού τους με τη χρήση συνδέσμου ή εφαρμογής και, εν συνεχεία, μπορούν να παρακολουθήσουν μέσω του διαδικτύου τα προγράμματα που περιλαμβάνονται στη συνδρομή τους, τόσο “σε απευθείας μετάδοση” όσο και “κατά παραγγελία”, ή, εναλλακτικά, έχουν τη δυνατότητα να μεταφορτώσουν το ψηφιακό περιεχόμενο, να το αποθηκεύουν σε δική τους συσκευή αποθήκευσης και να το παρακολουθήσουν άπαξ εντός 48 ωρών, χωρίς να απαιτείται πρόσβαση μέσω διαδικτύου, συνιστά προμήθεια “ψηφιακού περιεχομένου” κατά την έννοια των διατάξεων αυτών;»
25.      Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η VKI, η Sky Österreich, η Ιταλική και η Πολωνική Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Δεν διεξήχθη επ’ ακροατηρίου συζήτηση.
IV.    Ανάλυση
26.      Με το μοναδικό προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 2, σημείο 11, και το άρθρο 16, στοιχείο ιγʹ, της οδηγίας 2011/83 έχουν την έννοια ότι υπηρεσία streaming στο πλαίσιο της οποίας το περιεχόμενο που διατίθεται στον καταναλωτή βρίσκεται σε διακομιστή, στον οποίο οι πελάτες μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση μέσω υπερσυνδέσμου ή εφαρμογής προκειμένου να παρακολουθήσουν το περιεχόμενο σε απευθείας μετάδοση, κατά παραγγελία, ή ακόμη και χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο κατόπιν μεταφόρτωσής του, συνιστά προσφορά «ψηφιακού περιεχομένου», για την οποία το δικαίωμα υπαναχώρησης 14 ημερών που προβλέπει η οδηγία αυτή μπορεί, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να μην έχει εφαρμογή.
27.      Η Sky Österreich υποστηρίζει την άποψη ότι η υπηρεσία που αυτή παρέχει πρέπει να χαρακτηριστεί ως προσφορά «ψηφιακού περιεχομένου» για την οποία μπορεί να προβλέπεται ότι το δικαίωμα υπαναχώρησης 14 ημερών του καταναλωτή δεν εφαρμόζεται, υπό την προϋπόθεση ότι ο καταναλωτής έχει ενημερωθεί σχετικώς και ότι έχει αναγνωρίσει ότι θα απολέσει το δικαίωμα αυτό. Αντιθέτως, όλοι οι λοιποί διάδικοι και μετέχοντες στη διαδικασία υποστηρίζουν ότι η παροχή υπηρεσίας streaming, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, αποτελεί «προσφορά “ψηφιακής υπηρεσίας”» για την οποία δεν μπορεί να εφαρμοστεί η εξαίρεση από το δικαίωμα υπαναχώρησης που προβλέπεται στο άρθρο 16, στοιχείο ιγʹ, της οδηγίας 2011/83, και ότι, συνεπώς, οι καταναλωτές θα πρέπει να έχουν στη διάθεσή τους προθεσμία 14 ημερών για να ακυρώσουν, ενδεχομένως, τη συνδρομή τους.
Α.      Επί των εννοιών του «ψηφιακού περιεχομένου» και της «ψηφιακής υπηρεσίας»
28.      Οι έννοιες του «ψηφιακού περιεχομένου» και της «ψηφιακής υπηρεσίας» ορίζονται, αντιστοίχως, στο άρθρο 2, σημεία 11 και 16, της οδηγίας 2011/83, το οποίο παραπέμπει στους ορισμούς που περιλαμβάνονται στο άρθρο 2, σημεία 1 και 2, της οδηγίας 2019/770.
29.      Κατά πάγια νομολογία, για την ερμηνεία των ως άνω διατάξεων πρέπει να ληφθεί υπόψη όχι μόνον το γράμμα τους, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελούν μέρος (6).
1.      Γραμματική ερμηνεία
30.      Το
άρθρο 2, σημεία 11 και 16, της οδηγίας 2011/83 ορίζει ως «ψηφιακό περιεχόμενο» «τα δεδομένα τα οποία παράγονται και παρέχονται σε ψηφιακή μορφή», και ως «ψηφιακή υπηρεσία» την υπηρεσία που είτε «επιτρέπει στον καταναλωτή να δημιουργεί, να επεξεργάζεται, να αποθηκεύει δεδομένα σε ψηφιακή μορφή ή να έχει πρόσβαση σε αυτά» είτε «επιτρέπει την ανταλλαγή δεδομένων σε ψηφιακή μορφή ή κάθε άλλη αλληλεπίδραση με τα δεδομένα αυτά τα οποία αναφορτώνονται ή δημιουργούνται από τον καταναλωτή ή άλλους χρήστες της εν λόγω υπηρεσίας».
31.      Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι από το κείμενο της οδηγίας 2011/83 δεν μπορεί να προσδιοριστεί επακριβώς τι εμπίπτει στην προσφορά ψηφιακού περιεχομένου και τι εμπίπτει στην προσφορά ψηφιακής υπηρεσίας. Όπως δε επισημαίνει το αιτούν δικαστήριο, η προσφορά streaming μπορεί να χαρακτηριστεί τόσο ως «προμήθεια ψηφιακού περιεχομένου», καθόσον καθιστά δυνατή τη διάθεση και την προβολή δεδομένων που παράγονται σε ψηφιακή μορφή, όσο και ως «παροχή ψηφιακής υπηρεσίας» η οποία παρέχει στον καταναλωτή τη δυνατότητα να αποκτά πρόσβαση σε δεδομένα και να τα αποθηκεύει προσωρινά.
32.      Άλλωστε, ο νομοθέτης της Ένωσης αναγνωρίζει ότι μπορεί να εξακολουθεί να υφίσταται αμφιβολία ως προς το κατά πόσον μια σύμβαση είναι σύμβαση παροχής υπηρεσιών ή σύμβαση προμήθειας ψηφιακού περιεχομένου που δεν παρέχεται σε υλικό μέσο (7).
33.      Επομένως, απαιτείται συστηματική και τελολογική ερμηνεία των διατάξεων αυτών προκειμένου να προσδιοριστεί η διαχωριστική γραμμή μεταξύ της προμήθειας ψηφιακού περιεχομένου, κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 11, της οδηγίας 2011/83, όπως έχει τροποποιηθεί με την οδηγία 2019/2161, και της παροχής ψηφιακών υπηρεσιών, κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 16, της ίδιας οδηγίας.
2.      Συστηματική ερμηνεία
34.      Κατά πρώτον, μολονότι από μόνο το γράμμα του άρθρου 2, σημεία 11 και 16, της οδηγίας 2011/83 δεν καθίσταται δυνατό να προσδιοριστεί με ακρίβεια τι εμπίπτει στην έννοια του «ψηφιακού περιεχομένου» ή στην έννοια της «ψηφιακής υπηρεσίας», εντούτοις οι οδηγίες 2011/83 και 2019/2161 –και ιδίως οι αιτιολογικές σκέψεις τους– παρέχουν ορισμένες χρήσιμες ενδείξεις.
35.      Ειδικότερα, από τη μια πλευρά, όσον αφορά το ψηφιακό περιεχόμενο, στην αιτιολογική σκέψη 19 του αρχικού κειμένου της οδηγίας 2011/83, μνημονεύονται ως παράδειγμα τα «προγράμματα υπολογιστών, οι εφαρμογές, τα παιχνίδια, η μουσική, τα βίντεο ή τα κείμενα, ανεξάρτητα από το εάν η πρόσβαση σε αυτά γίνεται με μεταφόρτωση ή ροή δεδομένων, με υλικό μέσο ή με άλλα μέσα». Επιπλέον, όσον αφορά τις ψηφιακές υπηρεσίες, στην αιτιολογική σκέψη 30 της οδηγίας 2019/2161 μνημονεύονται οι «υπηρεσίες διαμοιρασμού βίντεο και ήχου και άλλες υπηρεσίες φιλοξενίας αρχείων, η επεξεργασία κειμένου ή παιχνίδια που προσφέρονται σε περιβάλλον υπολογιστικού νέφους, η αποθήκευση στο νέφος, το διαδικτυακό ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι εφαρμογές υπολογιστικού νέφους».
36.      Μολονότι αναγνωρίζει εκ νέου, στην αιτιολογική σκέψη 30 της οδηγίας 2019/2161, ότι «μπορεί να είναι δύσκολο να γίνει διάκριση μεταξύ ορισμένων τύπων ψηφιακού περιεχομένου και ψηφιακών υπηρεσιών», ο νομοθέτης παρέχει, εντούτοις, μέσω των διαφόρων αυτών παραδειγμάτων, ορισμένες ενδείξεις σχετικά με το τι συνιστά προσφορά «ψηφιακού περιεχομένου» κατ’ αντιδιαστολή προς την προσφορά «ψηφιακής υπηρεσίας». Ειδικότερα, η πρώτη περιλαμβάνει μια περιστασιακή, χρονικά περιορισμένη και σχετική με το παρεχόμενο περιεχόμενο προσφορά, ενώ η δεύτερη προϋποθέτει κάποια διάρκεια και δέσμευση εκ μέρους του εμπόρου, με συνέπεια απλώς και μόνον η παροχή συγκεκριμένου περιεχομένου να μην επιφέρει απόσβεση της ενοχής.
37.      Τούτο προκύπτει, εξάλλου, και από τις διευκρινίσεις που παρέχει ο νομοθέτης, και πάλι στις αιτιολογικές σκέψεις των οδηγιών 2011/83, 2019/770 και 2019/2161. Συγκεκριμένα, σε αυτές διαλαμβάνεται ότι το ψηφιακό περιεχόμενο «καλύπτει μία ενιαία πράξη προμήθειας, σειρά επιμέρους πράξεων προμήθειας ή συνεχόμενη προμήθεια για ορισμένο χρονικό διάστημα» (8), ενώ οι ψηφιακές υπηρεσίες προϋποθέτουν «[τη] διαρκ[ή] δραστηριοποίηση του παρόχου των υπηρεσιών» (9). Αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, το καθοριστικό κριτήριο για την οριοθέτηση του τι εμπίπτει στην έννοια του «ψηφιακού περιεχομένου» και στην έννοια της «ψηφιακής υπηρεσίας».
38.      Όπως επισημαίνει η Επιτροπή, η διαρκής δραστηριοποίηση του παρόχου των υπηρεσιών ενέχει μια δυναμική, όσον αφορά τόσο το περιεχόμενο που διατίθεται όσο και τις παροχές που προσφέρονται ταυτόχρονα με τη διάθεση αυτή. Με άλλα λόγια, η προσφορά μιας ψηφιακής υπηρεσίας δεν μπορεί να περιορίζεται, σε αντίθεση με την προσφορά ψηφιακού περιεχομένου, σε περιστασιακή και περιορισμένη διάθεση.
39.      Κατά δεύτερον, φρονώ ότι η ερμηνεία αυτή επιβεβαιώνεται από την ερμηνεία του άρθρου 2, σημεία 11 και 16, της οδηγίας 2011/83, υπό το πρίσμα του άρθρου 16, στοιχείο ιγʹ, της εν λόγω οδηγίας, κατά το οποίο το δικαίωμα υπαναχώρησης δεν εφαρμόζεται, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, στις συμβάσεις προμήθειας ψηφιακού περιεχομένου.
40.      Συγκεκριμένα, η εν λόγω εξαίρεση από το δικαίωμα υπαναχώρησης δικαιολογείται από το γεγονός ότι, στην περίπτωση της προσφοράς ψηφιακού περιεχομένου, ο καταναλωτής γνωρίζει με ακρίβεια το περιεχόμενο που ετοιμάζεται να παρακολουθήσει ή να ακούσει, καθόσον πρόκειται για προσφορά περιστασιακή και συγκεκριμένη. Επιπλέον, μετά τη θέαση ή την ακρόασή του, το διαθέσιμο περιεχόμενο παρουσιάζει πλέον περιορισμένο μόνον ενδιαφέρον για τον καταναλωτή, καθόσον έχει εξ ολοκλήρου καταναλωθεί. Επομένως, δεν υφίσταται χρονικό διάστημα κατά το οποίο ο καταναλωτής μπορεί να δοκιμάσει το διαθέσιμο περιεχόμενο.
41.      Δεν συμβαίνει το ίδιο στην περίπτωση της προσφοράς ψηφιακής υπηρεσίας. Πράγματι, στην περίπτωση αυτή, λαμβανομένου υπόψη του βαθμού δραστηριοποίησης του εμπόρου και των παρεπόμενων της διάθεσης του περιεχομένου παροχών, η ύπαρξη δικαιώματος υπαναχώρησης δικαιολογείται πλήρως. Ειδικότερα, στο πλαίσιο συνδρομής σε πλατφόρμα streaming, ο πελάτης μπορεί να «δοκιμάσει» την πλατφόρμα προκειμένου να ενημερωθεί για τον κατάλογο των έργων που αυτή προσφέρει, για τον τρόπο λειτουργίας της και για τις παρεχόμενες δυνατότητες θέασης ή ακρόασης, καθώς και για τη δυνατότητα εξατομίκευσης της πλατφόρμας ανάλογα με το περιεχόμενο που καταναλώνεται. Επομένως, στην περίπτωση αυτή δεν πρόκειται μόνο για την κατανάλωση του παρεχόμενου περιεχομένου, αλλά και για την εξακρίβωση του αν η προσφερόμενη από τον έμπορο υπηρεσία είναι, στο σύνολό της, της αρεσκείας του καταναλωτή. Εάν τούτο δεν συμβαίνει, ο καταναλωτής μπορεί να κάνει χρήση του δικαιώματος υπαναχώρησής του.
42.      Εν πάση περιπτώσει, από τη λύση που υιοθέτησε το Δικαστήριο στην απόφαση PE Digital (10) προκύπτει ότι το άρθρο 16, στοιχείο ιγʹ, της οδηγίας 2011/83 εισάγει εξαίρεση από το δικαίωμα υπαναχώρησης η οποία, ως διάταξη του δικαίου της Ένωσης που περιορίζει τα δικαιώματα που παρέχονται με σκοπό την προστασία των καταναλωτών, πρέπει να ερμηνεύεται στενά (11). Με άλλα λόγια, η έννοια του «ψηφιακού περιεχομένου», η οποία συνεπάγεται την εφαρμογή της εξαίρεσης από το δικαίωμα υπαναχώρησης, δεν μπορεί να μπορεί να τύχει ευρείας ερμηνείας και, επομένως, πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να περιοριστεί σε περιστασιακές πράξεις προμήθειας. Εφόσον μια υπηρεσία υπερβαίνει μια τέτοια πράξη, πρέπει, κατ’ ακολουθίαν, να χαρακτηριστεί ως «ψηφιακή υπηρεσία», κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 16, της εν λόγω οδηγίας.
43.      Υπό τις συνθήκες αυτές, είμαι της γνώμης ότι από τη συστηματική ερμηνεία του άρθρου 2, σημεία 11 και 16, και του άρθρου 16, στοιχείο ιγʹ, της οδηγίας 2011/83 προκύπτει ότι υπηρεσία streaming όπως η επίμαχη εν προκειμένω δεν συνιστά προσφορά «ψηφιακού περιεχομένου».
44.      Το συμπέρασμα αυτό επιρρωννύεται από την τελολογική ερμηνεία των εν λόγω διατάξεων.
3.      Τελολογική ερμηνεία
45.      Η οδηγία 2011/83 αποσκοπεί στο να επιτύχει «τη σωστή ισορροπία μεταξύ υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών και ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων» (12).
46.      Όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, το δικαίωμα υπαναχώρησης αποβλέπει στην προστασία του καταναλωτή στην ειδική περίπτωση εξ αποστάσεως πωλήσεως, κατά την οποία ο καταναλωτής δεν έχει τη δυνατότητα στην πραγματικότητα να δει το προϊόν ή να λάβει γνώση των χαρακτηριστικών της υπηρεσίας πριν από τη σύναψη της συμβάσεως. Το δικαίωμα υπαναχώρησης αποσκοπεί, συνεπώς, στην εξισορρόπηση του μειονεκτήματος που συνεπάγεται για τον καταναλωτή η εξ αποστάσεως σύμβαση, παρέχοντάς του μια εύλογη προθεσμία προκειμένου να εξετάσει και να δοκιμάσει το αποκτηθέν αγαθό (13).
47.      Η εξαίρεση από το δικαίωμα υπαναχώρησης που προβλέπεται στο άρθρο 16, στοιχείο ιγʹ, της οδηγίας 2011/83 αποσκοπεί, από την πλευρά της, στην προστασία του εμπόρου στην περίπτωση κατά την οποία το περιεχόμενο που αυτός προσφέρει είναι γνωστό και μπορεί να καταναλωθεί αμέσως. Σε μια τέτοια περίπτωση, όπως επισημαίνει η Ιταλική Κυβέρνηση, ο καταναλωτής απολαμβάνει πλήρως όλα τα οφέλη της παροχής κατά τον χρόνο της πραγματοποίησής της. Εξάλλου, όπως υποστηρίζει η Sky Österreich, όσον αφορά το ψηφιακό περιεχόμενο, η επαναφορά των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση με σκοπό την ικανοποίηση των συμφερόντων του εμπόρου δεν είναι δυνατή, οπότε το να επιτραπεί η μεταγενέστερη υπαναχώρηση του καταναλωτή θα ισοδυναμούσε, εν τέλει, για τον έμπορο με δωρεάν παροχή του ψηφιακού περιεχομένου.
48.      Υπό τις συνθήκες αυτές, ο ευρύτερος χαρακτήρας της «ψηφιακής υπηρεσίας», ο οποίος απαιτεί διαρκή δέσμευση εκ μέρους του εμπόρου, κατ’ αντιδιαστολή προς την απλή προμήθεια «ψηφιακού περιεχομένου», είναι αυτός που δικαιολογεί το να έχει ο καταναλωτής τη δυνατότητα να ασκήσει το δικαίωμα υπαναχώρησης, εάν, αφού τη δοκιμάσει, δεν ικανοποιηθεί. Αντιθέτως, ο περιστασιακός και συγκεκριμένος χαρακτήρας του «ψηφιακού περιεχομένου» δικαιολογεί το να μη μπορεί ο καταναλωτής να το δοκιμάσει, καθόσον γνωρίζει, πριν από τη διάθεση του εν λόγω περιεχομένου, ακριβώς την παροχή που θα λάβει.
49.      Επομένως, από την ανάλυση των σκοπών της οδηγίας 2011/83, όπως έχει τροποποιηθεί με την οδηγία 2019/2161, επίσης προκύπτει ότι υπηρεσία streaming όπως η επίμαχη εν προκειμένω δεν συνιστά προσφορά «ψηφιακού περιεχομένου» για την οποία μπορεί να μην έχει εφαρμογή το προβλεπόμενο από την οδηγία αυτή δικαίωμα υπαναχώρησης 14 ημερών.
Β.      Επί της πιθανότητας καταχρήσεως
50.      Το συμπέρασμα αυτό δεν κλονίζεται, κατά τη γνώμη μου, από το επιχείρημα της Sky Österreich ότι η παροχή στον καταναλωτή της δυνατότητας ασκήσεως του δικαιώματος υπαναχώρησης στο πλαίσιο συνδρομής σε υπηρεσία streaming, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, θα οδηγούσε μετά βεβαιότητας σε κατάχρηση συνδρομών.
51.      Η Sky Österreich αναφέρει, ειδικότερα, ότι η κορύφωση του αριθμού των συνδρομών στην υπηρεσία streaming παρατηρείται, ιδίως, κατά την έναρξη διάθεσης της πρώτης ή της τελευταίας σεζόν δημοφιλών σειρών ή κατά τον χρόνο διεξαγωγής καθοριστικών αγώνων των πρωταθλημάτων ποδοσφαίρου. Επισημαίνει δε ότι εάν ο καταναλωτής είχε τη δυνατότητα να καταγγείλει τη συνδρομή του αμέσως μετά την κατανάλωση του περιεχομένου, θα μπορούσε να παρακολουθήσει το επίμαχο περιεχόμενο σχεδόν δωρεάν.
52.      Εντούτοις, όπως τόνισε η Επιτροπή, το ενδεχόμενο καταχρήσεως έλαβε ρητώς υπόψη ο νομοθέτης στο άρθρο 14, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/83, όπως έχει τροποποιηθεί με την οδηγία 2019/2161, προβλέποντας ότι, «εάν ο καταναλωτής ασκήσει το δικαίωμα υπαναχώρησης, οφείλει να καταβάλει στον έμπορο, σε σύγκριση με την πλήρη κάλυψη της σύμβασης, ένα ποσό ανάλογο προς τα παρασχεθέντα μέχρι τη στιγμή που ο καταναλωτής ενημέρωσε τον έμπορο ότι θα ασκήσει το δικαίωμα υπαναχώρησης».
53.      Η λύση αυτή εφαρμόζεται και όταν ο καταναλωτής καταγγέλλει τη συνδρομή του στην πλατφόρμα streaming: ο έμπορος λαμβάνει αποζημίωση για τη διάθεση του περιεχομένου κατά τη διάρκεια της περιόδου κατά την οποία ο καταναλωτής είχε πρόσβαση σε αυτό.
54.      Ωστόσο, κατά την Sky Österreich, η αποζημίωση αυτή δεν επαρκεί, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας του Δικαστηρίου κατά την οποία, για τον καθορισμό του αναλογούντος ποσού που πρέπει να καταβάλει ο καταναλωτής στον έμπορο όταν ο καταναλωτής αυτός έχει ρητώς ζητήσει να αρχίσει η εκτέλεση της συμβάσεως κατά τη διάρκεια της προθεσμίας υπαναχωρήσεως και υπαναχωρεί από τη σύμβαση, πρέπει, κατ’ αρχήν, να λαμβάνεται υπόψη το συμφωνημένο στη σύμβαση τίμημα για το σύνολο των παροχών που προβλέπει η σύμβαση αυτή και να υπολογίζεται το οφειλόμενο ποσό pro rata temporis (14). Ο δε υπολογισμός αυτός δεν λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές αξίες του προσφερόμενου περιεχομένου, καθόσον η τελική φάση μιας αθλητικής διοργάνωσης έχει διαφορετική οικονομική αξία από μια καθημερινή τηλεοπτική σειρά.
55.      Ειδικότερα, κατά την άποψή της, δεν πρέπει να παραγνωριστεί το γεγονός ότι οι καταναλωτές ενδέχεται να θελήσουν να ασκήσουν το δικαίωμα υπαναχώρησής τους απλώς και μόνον με σκοπό να αποκτήσουν πρόσβαση σε ένα και μόνο ελκυστικό περιεχόμενο και ότι ο υπολογισμός pro rata temporis, όπως προβλέπεται στη νομολογία, μπορεί να μη διασφαλίζει τη δίκαιη αποζημίωση του εμπόρου.
56.      Εντούτοις, αφενός, επισημαίνω ότι το άρθρο 14, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/83 προβλέπει την καταβολή ποσού ανάλογου προς τα παρασχεθέντα, χωρίς καμία αναφορά στη διάρκεια κατά την οποία παρασχέθηκε η επίμαχη υπηρεσία. Αφετέρου, η λύση που υιοθέτησε το Δικαστήριο στην απόφαση PE Digital (15) δικαιολογείται, κατά τη γνώμη μου, από το γεγονός ότι η οικονομική αξία της παρεχόμενης στην υπόθεση εκείνη υπηρεσίας –ενός ιστότοπου γνωριμιών– ήταν πάγια και σταθερή. Με άλλα λόγια, δεν ήταν ελκυστικότερο για τον καταναλωτή να εγγραφεί στην υπηρεσία σε συγκεκριμένο χρονικό σημείο προκειμένου να επωφεληθεί από συγκεκριμένο περιεχόμενο.
57.      Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, είμαι της γνώμης ότι η συγκεκριμένη λύση δεν μπορεί να εφαρμοστεί απολύτως στην περίπτωση της χρηματικής αποζημίωσης που οφείλει ο καταναλωτής ο οποίος άσκησε το δικαίωμα υπαναχώρησής του μετά την εγγραφή συνδρομής σε πλατφόρμα streaming, καθόσον για την αποζημίωση αυτή μπορεί, κατά τη γνώμη μου, να ληφθεί υπόψη, πέραν της χρονικής διάρκειας κατά την οποία ο καταναλωτής παρέμεινε εγγεγραμμένος ως συνδρομητής στην πλατφόρμα, και η οικονομική αξία των διαφόρων διατεθέντων και προβληθέντων περιεχομένων (16).
58.      Υπό τις συνθήκες αυτές, εμμένω στο συμπέρασμα που διατυπώθηκε στο σημείο 49 των παρουσών προτάσεων.
V.      Πρόταση
59.      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Oberster Gerichtshof (Ανώτατο Δικαστήριο, Αυστρία) ως εξής:
Το άρθρο 2, σημεία 11 και 16, και το άρθρο 16, στοιχείο ιγʹ, της οδηγίας 2011/83/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2011, σχετικά με τα δικαιώματα των καταναλωτών, την τροποποίηση της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της οδηγίας 1999/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και την κατάργηση της οδηγίας 85/577/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της οδηγίας 97/7/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία (ΕΕ) 2019/2161 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2019,
έχει την έννοια ότι:
υπηρεσία streaming στο πλαίσιο της οποίας το περιεχόμενο που διατίθεται στον καταναλωτή βρίσκεται σε διακομιστή, στον οποίο οι πελάτες μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση μέσω υπερσυνδέσμου ή εφαρμογής προκειμένου να παρακολουθήσουν το περιεχόμενο σε απευθείας μετάδοση, κατά παραγγελία, ή ακόμη και χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο κατόπιν μεταφόρτωσης, δεν συνιστά προσφορά «ψηφιακού περιεχομένου».
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2011, σχετικά με τα δικαιώματα των καταναλωτών, την τροποποίηση της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της οδηγίας 1999/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και την κατάργηση της οδηγίας 85/577/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της οδηγίας 97/7/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ 2011, L 304, σ. 64).
3      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2019, σχετικά με ορισμένες πτυχές που αφορούν τις συμβάσεις για την προμήθεια ψηφιακού περιεχομένου και ψηφιακών υπηρεσιών (ΕΕ 2019, L 136, σ. 1).
4      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2019, για την τροποποίηση της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου, και των οδηγιών 98/6/ΕΚ, 2005/29/ΕΚ και 2011/83/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά την καλύτερη επιβολή και τον εκσυγχρονισμό των κανόνων της Ένωσης για την προστασία των καταναλωτών (ΕΕ 2019, L 328, σ. 7).
5      BGBl. I αριθ. 109/2022.
6      Αποφάσεις της 17ης Νοεμβρίου 1983, Merck (292/82, EU:C:1983:335, σκέψη 12), της 22ας Δεκεμβρίου 2022, Sambre & Biesme και Commune de Farciennes (C‑383/21 και C‑384/21, EU:C:2022:1022, σκέψη  54), της 15ης Ιανουαρίου 2026, AVR-Afvalverwerking
(C‑692/23, EU:C:2026:4, σκέψη 37), και της 15ης Ιανουαρίου 2026, Ambito territoriale di caccia Ancona 2 (C‑615/24, EU:C:2026:10, σκέψη 23).
7      Αιτιολογική σκέψη 30 της οδηγίας 2019/2161.
8      Αιτιολογική σκέψη 30 της οδηγίας 2019/2161.
9      Αιτιολογική σκέψη 30 της οδηγίας 2019/2161.
10      Απόφαση της 8ης Οκτωβρίου 2020 (C‑641/19, EU:C:2020:808).
11      Απόφαση της 8ης Οκτωβρίου 2020, PE Digital (C‑641/19, EU:C:2020:808, σκέψη 43).
12      Αιτιολογική σκέψη 4 της οδηγίας 2011/83 και αιτιολογική σκέψη 2 της οδηγίας 2019/770.
13      Απόφαση της 23ης Ιανουαρίου 2019, Walbusch Walter Busch (C‑430/17, EU:C:2019:47, σκέψη 45).
14      Απόφαση της 8ης Οκτωβρίου 2020, PE Digital (C‑641/19, EU:C:2020:808).
15      Απόφαση της 8ης Οκτωβρίου 2020 (C‑641/19, EU:C:2020:808).
16      Συναφώς, φρονώ ότι η εκτίμηση της οικονομικής αξίας ενός συγκεκριμένου περιεχομένου είναι ευχερέστερη όταν το περιεχόμενο αυτό είναι διαθέσιμο για αγορά ή μίσθωση και χωρίς συνδρομή. Η παροχή της δυνατότητας αυτής μπορεί μεν να συνεπάγεται, για τον έμπορο, ότι πλέον δεν θα συνάπτει μόνο μεγαλύτερης διαρκείας συμβάσεις συνδρομής με τους καταναλωτές, πλην όμως καθιστά δυνατό τον ακριβή υπολογισμό της αξίας του μεταδιδόμενου περιεχομένου.