62024CJ0562_RES
Sprawa C-562/24 [Munik] (
i
)
S. H. d.o.o._iM. A. d.o.o.
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Okrožno sodišče v Kopru)
Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 29 stycznia 2026 r.
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Wzajemne uznawanie nakazów konfiskaty – Decyzja ramowa 2006/783/WSiSW – Artykuł 8 ust. 2 lit. d) – Podstawa odmowy uznania lub wykonania – Prawa zainteresowanych stron – Działająca w dobrej wierze osoba trzecia – Wierzyciel hipoteczny – Nieruchomość stanowiąca korzyść pochodzącą z przestępstwa – Postępowanie w sprawie uznania i wykonania nakazu konfiskaty – Hipoteka przymusowa wpisana przed wydaniem tego nakazu
Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Stosowanie zasady wzajemnego uznawania do nakazów konfiskaty – Decyzja ramowa 2006/783 – Podstawy odmowy uznania lub wykonania – Zakres – Prawa podstawowe – Prawo własności – Odmowa uznania i wykonania, przez organ sądowy państwa członkowskiego wykonującego, wydanego w innym państwie członkowskim nakazu konfiskaty dotyczącego nieruchomości stanowiącej korzyść pochodzącą z przestępstwa – Dopuszczalność – Przesłanka – Prawa wierzyciela hipotecznego jako działającej w dobrej wierze osoby trzeciej, które uniemożliwiają wykonanie tego nakazu – Obciążająca tę nieruchomość hipoteka przymusowa, której wpis wierzyciel uzyskał przed wszczęciem postępowania w sprawie uznania i wykonania nakazu konfiskaty – Weryfikacja przez sąd odsyłający przymiotu działającej w dobrej wierze osoby trzeciej
[Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 17; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42, motywy 24, 33, art. 2 pkt 1, 2, art. 6; decyzje ramowe Rady: 2005/212, motyw 3; 2006/783, motywy 1, 8, art. 1, 7, art. 8 ust. 2 lit. d), art. 9 ust. 1]
(zob. pkt 31–51, 55 i sentencja)
Streszczenie
Trybunał, do którego Okrožno sodišče v Kopru (sąd okręgowy w Koprze, Słowenia) zwrócił się z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, przedstawił wyjaśnienia w przedmiocie zawartej w art. 8 ust. 2 lit. d) decyzji ramowej 2006/783 (
1
) podstawy, która daje właściwemu organowi sądowemu państwa członkowskiego wykonującego możliwość odmowy uznania lub wykonania nakazu konfiskaty, jeżeli wykonanie tego nakazu, zgodnie z przepisami tego państwa członkowskiego, nie jest możliwe „ze względu na prawa zainteresowanej strony, w tym działających w dobrej wierze osób trzecich”.
S. H., spółka prawa chorwackiego, oraz dwie osoby posiadające obywatelstwo włoskie zostały prawomocnie skazane we Włoszech za przestępstwa udziału w organizacji przestępczej, oszustwa kwalifikowanego i prania pieniędzy, ponieważ oszukiwały inne osoby poprzez obietnice inwestowania ich pieniędzy na platformie Forex, podczas gdy w rzeczywistości wykorzystywały te środki do celów osobistych, między innymi w celu nabywania różnych nieruchomości położonych we Włoszech, w Słowenii i w Chorwacji.
W październiku 2018 r. i w lutym 2019 r. spółka M. A. uzyskała wpis, w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec S. H. w Republice Słowenii, dwóch hipotek przymusowych obciążających należącą do tej ostatniej spółki nieruchomość położoną w Plavje (Słowenia), jako zabezpieczenie dwóch wierzytelności. Orzeczeniem wydanym w marcu 2019 r. (zwanym dalej „nakazem konfiskaty”) sąd włoski zarządził konfiskatę nieruchomości stanowiących korzyść pochodzącą z przestępstw, których winną uznano S. H., w tym między innymi nieruchomości położonej w Koprze (Słowenia) i nieruchomości położonej w Plavje. Ów nakaz konfiskaty został przekazany właściwym organom słoweńskim w celu jego uznania i wykonania. Na tej podstawie w toku toczącego się we Włoszech postępowania karnego do rejestru ksiąg wieczystych Republiki Słowenii wpisano, na rzecz tego państwa członkowskiego, nakaz zabezpieczenia wraz z zakazem zbywania nieruchomości i dalszego jej obciążania.
Poza ramami wspomnianych postępowań w grudniu 2020 r. sąd chorwacki ogłosił upadłość S. H. Ponadto w kwietniu 2019 r. na wniosek M. A. wszczęto wobec S. H. w Republice Słowenii kolejne postępowanie upadłościowe przed sądem okręgowym w Koprze, który jest sądem odsyłającym. M. A. uznała, że nieruchomości wpisane do rejestru ksiąg wieczystych jako własność S. H. powinny stanowić część masy upadłości. W ramach tego postępowania spółka M. A. zgłosiła przysługujące jej prawo do odrębnego zaspokojenia – z pierwszeństwem przed innymi wierzycielami, natomiast Republika Słowenii nie zgłosiła swojej wierzytelności wynikającej z wpisania nakazu zabezpieczenia do rejestru ksiąg wieczystych.
W listopadzie 2022 r. sędzia śledczy w Koprze orzekł o uznaniu i wykonaniu nakazu konfiskaty, czego konsekwencją było wpisanie do rejestru ksiąg wieczystych prawa własności nieruchomości położonych w Koprze i Plavje na rzecz Republiki Słowenii. Zarówno likwidator spółki S. H., jak i spółka M. A. wnieśli środki zaskarżenia od tego orzeczenia do sądu odsyłającego.
Sąd ten odrzucił wspomniane środki i stwierdził, iż okoliczność, że spółka M. A. uzyskała wpis hipotek przymusowych obciążających nieruchomość położoną w Plavje, której właścicielką jest S. H., zanim do rejestru ksiąg wieczystych wpisano na rzecz Republiki Słowenii zakaz zbywania owej nieruchomości i dalszego jej obciążania, nie miała wpływu na prawidłowość orzeczenia o uznaniu i wykonaniu nakazu konfiskaty. Ustavno sodišče (trybunał konstytucyjny, Słowenia), do którego M. A. wniosła na wspomniane postanowienie skargę konstytucyjną, uchylił to postanowienie i skierował sprawę do sądu odsyłającego, uznawszy, że Trybunał nie miał jeszcze okazji doprecyzować, w jakich okolicznościach wierzycieli hipotecznych można uznać za „działające w dobrej wierze osoby trzecie”.
W tych okolicznościach sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 8 ust. 2 lit. d) decyzji ramowej 2006/783 w związku z art. 17 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) należy interpretować w ten sposób, że właściwy organ sądowy państwa członkowskiego wykonującego może odmówić uznania i wykonania wydanego w innym państwie członkowskim nakazu konfiskaty dotyczącego nieruchomości stanowiącej „korzyść” pochodzącą z przestępstwa, zdefiniowaną w art. 2 lit. e) tej decyzji ramowej, z uwagi na to, że wykonanie owego nakazu nie jest możliwe ze względu na prawa wierzyciela hipotecznego jako „działającej w dobrej wierze osoby trzeciej” w rozumieniu tegoż art. 8 ust. 2 lit. d), w sytuacji gdy wspomniany wierzyciel uzyskał wpis hipoteki przymusowej obciążającej tę nieruchomość w państwie członkowskim wykonującym przed wszczęciem postępowania w sprawie uznania i wykonania rzeczonego nakazu w tym państwie członkowskim.
Ocena Trybunału
Trybunał wskazał, że w celu udzielenia odpowiedzi na pytanie prejudycjalne należy ustalić zakres pojęcia „działającej w dobrej wierze osoby trzeciej”, o którym mowa w art. 8 ust. 2 lit. d) decyzji ramowej 2006/783. W pierwszej kolejności Trybunał wyjaśnił w tym względzie, że z brzmienia tego artykułu w związku z art. 9 ust. 1 decyzji ramowej 2006/783 wynika, że osoby, których prawa mogą stać na przeszkodzie uznaniu i wykonaniu nakazu konfiskaty w rozumieniu pierwszego ze wspomnianych przepisów, są tożsame z osobami, którym powinien przysługiwać, zgodnie z drugim z wymienionych przepisów, skuteczny środek odwoławczy w celu zakwestionowania takiego nakazu. Tymczasem z ustalonego orzecznictwa wynika, że osobami tymi są nie tylko osoby uznane za winne popełnienia przestępstwa, lecz także osoby trzecie, których mienia dotyczy nakaz konfiskaty lub na których mienie nakaz ten ma wpływ.
W drugiej kolejności Trybunał wskazał, że decyzja ramowa 2006/783 jest ściśle związana z minimalnymi wspólnymi zasadami dotyczącymi nakazów konfiskaty, zawartymi między innymi w dyrektywie 2014/42 (
2
). Z przepisów tej dyrektywy wynika bowiem, że nie można uniemożliwić konfiskaty korzyści pochodzących z przestępstwa, które zostały przekazane osobie trzeciej lub nabyte przez taką osobę trzecią, chyba że zostanie wykazane, że owa osoba trzecia nie była świadoma tego, iż celem tego przekazania lub nabycia było uniknięcie konfiskaty przez podejrzanego lub oskarżonego. Wobec tego wierzyciela hipotecznego można uznać za „zainteresowaną stronę”, będącą „działającą w dobrej wierze osobą trzecią” w rozumieniu art. 8 ust. 2 lit. d) decyzji ramowej 2006/783, której prawa mogą zostać naruszone przez nakaz konfiskaty dotyczący nieruchomości stanowiącej korzyść pochodzącą z przestępstwa, w sytuacji gdy ów wierzyciel uzyskał wpis hipoteki przymusowej obciążającej tę nieruchomość przed wydaniem wspomnianego nakazu, a tym samym – przed wszczęciem postępowania w sprawie uznania tego nakazu. Trybunał dodał, iż należy wykazać, że owa osoba trzecia nie wiedziała lub nie mogła wiedzieć, iż celem tej hipoteki było uniknięcie przez podejrzanego lub oskarżonego konfiskaty poprzez przekazanie prawa rzeczowego dotyczącego tej nieruchomości wspomnianej osobie trzeciej.
W ostatniej kolejności Trybunał podkreślił, że wykładnia ta jest w pełni zgodna z celami realizowanymi przez decyzję ramową 2006/783, w szczególności z zasadą wzajemnego uznawania. W tym względzie Trybunał przypomniał, że zasadę tę należy pogodzić z poszanowaniem praw podstawowych. W tym kontekście, aby ustanowić właściwą równowagę między zasadą wzajemnego uznawania a poszanowaniem prawa własności zapisanego w art. 17 Karty, art. 8 ust. 2 lit. d) decyzji ramowej 2006/783 ma na celu zagwarantowanie ochrony praw działających w dobrej wierze zainteresowanych osób trzecich.
Trybunał stwierdził, że na podstawie art. 8 ust. 2 lit. d) decyzji ramowej 2006/783 w związku z art. 17 ust. 1 Karty właściwy organ sądowy państwa członkowskiego wykonującego może odmówić uznania i wykonania wydanego w innym państwie członkowskim nakazu konfiskaty dotyczącego nieruchomości stanowiącej „korzyść” pochodzącą z przestępstwa, zdefiniowaną w art. 2 lit. e) tej decyzji ramowej, z uwagi na to, że wykonanie owego nakazu nie jest możliwe ze względu na prawa wierzyciela hipotecznego jako „działającej w dobrej wierze osoby trzeciej” w rozumieniu tegoż art. 8 ust. 2 lit. d), w sytuacji gdy wspomniany wierzyciel uzyskał wpis hipoteki przymusowej obciążającej nieruchomość w państwie członkowskim wykonującym przed wszczęciem postępowania w sprawie uznania i wykonania rzeczonego nakazu w tym państwie członkowskim, przy czym to do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy wspomnianego wierzyciela można uznać za „działającego w dobrej wierze” w rozumieniu tego przepisu, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności związane z wydaniem w państwie członkowskim wykonującym tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę wierzytelności hipotecznej.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
(
1
)	Decyzja ramowa Rady 2006/783/WSiSW z dnia 6 października 2006 r. w sprawie stosowania zasady wzajemnego uznawania do nakazów konfiskaty (Dz.U. 2006, L 328, s. 59).
(
2
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zabezpieczenia i konfiskaty narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej (Dz.U. 2014, L 127, s. 39).