POSTANOWIENIE TRYBUNAŁU (siódma izba)
z dnia 9 kwietnia 2024 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 53 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem – Artykuł 267 TFUE – Pojęcie „sądu” – Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego (Polska) – Odesłanie prejudycjalne przedstawione przez skład orzekający nieposiadający statusu niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy – Oczywista niedopuszczalność
W sprawie C‑22/22
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Sąd Najwyższy (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych) (Polska) postanowieniem z dnia 15 grudnia 2021 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 7 stycznia 2022 r., w postępowaniu:
T. S.A.
przeciwko
Przewodniczącemu Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji,
TRYBUNAŁ (siódma izba),
w składzie: F. Biltgen, prezes izby, A. Prechal (sprawozdawczyni), prezes drugiej izby, pełniąca obowiązki sędziego siódmej izby, i M.L. Arastey Sahún, sędzia,
rzecznik generalny: L. Medina,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–        w imieniu T. S.A. – M. Wyrwiński, radca prawny,
–        w imieniu rządu polskiego – B. Majczyna, w charakterze pełnomocnika,
–        w imieniu Komisji Europejskiej – G. Braun, S.L. Kalėda, U. Małecka i L. Malferrari, w charakterze pełnomocników,
postanowiwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, orzec w formie postanowienia z uzasadnieniem, zgodnie z art. 53 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem,
wydaje następujące
Postanowienie
1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 20 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/13/UE z dnia 10 marca 2010 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych (dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych) (Dz.U. 2010, L 95, s. 1).
2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy T. S.A.
(zwaną dalej „spółką T.”), spółką akcyjną z siedzibą w Polsce, a Przewodniczącym Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w przedmiocie decyzji, w której ten ostatni nałożył na spółkę T. karę pieniężną z powodu umieszczenia reklam w audycji dla dzieci.
Ramy prawne
Prawo Unii
3        Artykuł 4 ust. 1 dyrektywy 2010/13/UE przewiduje:
„Państwa członkowskie mogą zobowiązać dostawców usług medialnych podlegających ich jurysdykcji do przestrzegania bardziej szczegółowych lub surowszych przepisów w dziedzinach, które podlegają koordynacji na mocy niniejszej dyrektywy, pod warunkiem że przepisy takie są zgodne z prawem unijnym”.
4        Artykuł 20 ust. 2 tej dyrektywy stanowi:
„Emisja filmów wyprodukowanych dla telewizji (z wyłączeniem serii, seriali i filmów dokumentalnych), utworów kinematograficznych i audycji informacyjnych może zostać przerwana reklamą telewizyjną lub telesprzedażą tylko jeden raz w ciągu każdego przewidzianego w układzie audycji okresu nie krótszego niż 30 minut. Emisja audycji dla dzieci może zostać przerwana reklamą telewizyjną lub telesprzedażą tylko raz w ciągu każdego przewidzianego w układzie audycji okresu nie krótszego niż 30 minut, o ile czas trwania danej audycji – przewidziany w układzie audycji – jest dłuższy niż 30 minut […]”.
Prawo polskie
5        Artykuł 16a ust. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz.U. 1993,
nr 7, poz. 34), w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie w postępowaniu głównym
(Dz.U. 2020, poz. 805) (zwanej dalej „ustawą o radiofonii i telewizji”), stanowi:
„Nie można przerywać w celu nadania reklam lub telesprzedaży:
[…]
4)      audycji dla dzieci.
[…]”.
6        W art. 47k tej ustawy są wymienione jej przepisy, które stosuje się do audiowizualnych usług medialnych na żądanie. Artykuł 16a wspomnianej ustawy nie znajduje się wśród tych przepisów.
7        Artykuł 53 ust. 1 ustawy o radiofonii i telewizji przewiduje, że jeżeli nadawca naruszy obowiązek wynikający z art. 16a tej ustawy, Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji wydaje decyzję nakładającą na nadawcę karę pieniężną w wysokości do 50 % rocznej opłaty za prawo do dysponowania częstotliwością przeznaczoną do rozpowszechniania programu.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
8        Decyzją z dnia 14 września 2017 r.
Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji uznał, że spółka T. naruszyła art. 16a ust. 6 pkt 4 ustawy o radiofonii i telewizji poprzez przerwanie, w celu umieszczenia reklam, audycji dla dzieci wyemitowanej w dniu 2 października 2016 r., i w konsekwencji nałożył na zainteresowaną karę pieniężną w wysokości 10 000 złotych (PLN) (około 2178,27 EUR) na podstawie art. 53 ust. 1 tej ustawy.
9        Ponieważ odwołanie spółki T. od tej decyzji zostało oddalone zarówno w pierwszej, jaki i w drugiej instancji, od wyroku wydanego w postępowaniu apelacyjnym spółka ta wniosła skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego.
10      Przed owym sądem spółka T. podnosi, że w zakresie, w jakim zakaz przewidziany w art. 16a ust. 6 pkt 4 ustawy o radiofonii i telewizji nie ma zastosowania do audiowizualnych usług medialnych na żądanie, chociaż konkurują one z usługami świadczonymi przez nadawców telewizyjnych, którzy podlegają temu zakazowi, ów przepis krajowy jest niezgodny z zasadą równości wobec prawa zagwarantowaną w art. 20 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”). Zdaniem spółki T. wynika z tego, że wspomniany przepis krajowy nie może być uzasadniony jako „surowszy przepis” w rozumieniu art. 4 ust. 1 dyrektywy 2010/13, a zatem nie jest zgodny z prawem Unii.
11      W tych okolicznościach Sąd Najwyższy (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy artykuł 20 ust. 2 w związku z artykułem 4 ust. 1 dyrektywy [2010/13] oraz art. 11 i art. 20 [Karty] należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie obowiązywaniu uregulowania krajowego, które zakazuje wyłącznie nadawcom telewizyjnym umieszczania w ich audycjach dla dzieci reklam, nie obejmując tym zakazem nadawców audiowizualnych usług medialnych na żądanie?”.
W przedmiocie dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
12      Zgodnie z art. 53 § 2 regulaminu postępowania jeżeli Trybunał jest oczywiście niewłaściwy do rozpoznania sprawy lub jeżeli wniosek jest oczywiście niedopuszczalny, Trybunał może, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, w każdej chwili wydać postanowienie z uzasadnieniem, bez dalszych czynności procesowych.
13      Przepis ten należy zastosować w niniejszej sprawie.
14      W niniejszym przypadku, w świetle wniosków płynących z wyroku z dnia 21 grudnia 2023 r., Krajowa Rada Sądownictwa (Dalsze zajmowanie stanowiska sędziego) (C‑718/21, zwanego dalej „wyrokiem Krajowa Rada Sądownictwa”, EU:C:2023:1015), niedopuszczalność wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie pozostawia bowiem żadnych wątpliwości (zob. analogicznie postanowienie z dnia 2 marca 2023 r., Sąd Najwyższy, od C‑491/20 REC do C‑496/20 REC, C‑506/20 REC, C‑509/20 REC i C‑511/20 REC, EU:C:2023:160, pkt 67 i przytoczone tam orzecznictwo).
15      Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału przy ustalaniu, czy organ występujący z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym ma charakter „sądu” w rozumieniu art. 267 TFUE, co stanowi wyłącznie kwestię prawa Unii, a w rezultacie przy dokonywaniu oceny, czy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest dopuszczalny, Trybunał bierze pod uwagę całokształt okoliczności, takich jak ustanowienie organu na podstawie ustawy, jego stały charakter, obligatoryjny charakter jego jurysdykcji, kontradyktoryjność postępowania, stosowanie przez organ przepisów prawa oraz jego niezawisłość (wyrok Krajowa Rada Sądownictwa, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo).
16      W
tym względzie prawdą jest, że Trybunał wskazał, iż Sąd Najwyższy jako taki spełnia przypomniane w ten sposób wymogi, uściślając równocześnie w tym względzie, że w zakresie, w jakim wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym został złożony przez sąd krajowy, należy domniemywać, iż spełnia on te wymogi niezależnie od tego, w jakim konkretnie składzie sędziowskim orzeka (wyrok Krajowa Rada Sądownictwa, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).
17      Trybunał orzekł jednak zarazem, w odniesieniu do jednoosobowego składu orzekającego, że takie domniemanie może zostać obalone, jeżeli prawomocne orzeczenie sądowe wydane przez sąd krajowy lub międzynarodowy prowadziłoby do uznania, że sędzia orzekający jako sąd odsyłający nie jest sądem niezawisłym, bezstronnym i ustanowionym uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w świetle art. 47 akapit drugi Karty (wyrok Krajowa Rada Sądownictwa, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).
18      W swoich uwagach na piśmie Komisja Europejska powtarza w tym względzie wątpliwości, jakie w analogicznym brzmieniu wyraziła w sprawie zakończonej wyrokiem Krajowa Rada Sądownictwa, dotyczące tego, czy skład orzekający Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego (zwanej dalej „Izbą Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych”), w składzie jednego sędziego tej izby, który zwrócił się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie, posiada taki status.
19      W wyroku Krajowa Rada Sądownictwa Trybunał orzekł, jak wynika z pkt 58 owego wyroku, że w świetle jego własnego orzecznictwa dotyczącego wykładni art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, interpretowanego w świetle art. 47 akapit drugi Karty, różne ustalenia i oceny dokonane z jednej strony przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z dnia 8 listopada 2021 r. w sprawie Dolińska‑Ficek i Ozimek przeciwko Polsce (CE:ECHR:2021:1108JUD004986819), a z drugiej strony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 września 2021 r., prowadzą do uznania, że skład orzekający Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, który złożył wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie zakończonej wyrokiem Krajowa Rada Sądownictwa, nie miał statusu niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu tych przepisów prawa Unii.
20      W pkt 77 wyroku Krajowa Rada Sądownictwa Trybunał – dokładniej rzecz ujmując – orzekł w tym względzie, że rozpatrywane łącznie wszystkie elementy zarówno systemowe, jak i dotyczące konkretnych okoliczności faktycznych, o których mowa w pkt 47–57 tego wyroku z jednej strony i w pkt 62–76 tego wyroku z drugiej strony, które charakteryzowały powołanie do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych trzech sędziów tworzących organ odsyłający w sprawie w postępowaniu głównym, skutkują tym, że ten organ nie ma takiego statusu. Trybunał wskazał, że całokształt owych elementów może bowiem budzić w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niepodatności owych sędziów i składu orzekającego, w którym zasiadają, na czynniki zewnętrzne, w szczególności bezpośrednie lub pośrednie wpływy krajowej władzy ustawodawczej i wykonawczej, oraz co do ich neutralności względem ścierających się przed nimi interesów. Wyjaśnił też, że tego rodzaju elementy mogą prowadzić do braku widocznych oznak niezawisłości lub bezstronności wspomnianych sędziów i tego organu, co mogłoby podważyć zaufanie, jakie sądownictwo powinno budzić w tych jednostkach w społeczeństwie demokratycznym i w państwie prawnym.
21      W pkt 78 wyroku Krajowa Rada Sądownictwa Trybunał stwierdził zatem, że w tych okolicznościach przypomniane w pkt 16 niniejszego postanowienia domniemanie należy uznać za obalone i że w konsekwencji należy stwierdzić, iż skład orzekający Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, który zwrócił się do niego z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie zakończonej owym wyrokiem, nie stanowi „sądu” w rozumieniu art. 267 TFUE, w związku z czym wniosek ów należy uznać za niedopuszczalny.
22      W niniejszym przypadku należy zaś zauważyć, że również ten wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym został złożony przez skład orzekający Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz że jedynym sędzią powołanym do tego składu orzekającego jest jeden z trzech sędziów zasiadających w składzie orzekającym tej izby, który zwrócił się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie zakończonej wyrokiem Krajowa Rada Sądownictwa.
23      W tych okolicznościach, w świetle rozważań przypomnianych w pkt 19 i 20 niniejszego postanowienia, należy stwierdzić, że domniemanie przypomniane w pkt 16 tego postanowienia trzeba w niniejszym przypadku uznać za obalone. W konsekwencji należy stwierdzić, że skład orzekający Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego
liczący jednego sędziego, który wystąpił do Trybunału z rozpatrywanym wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, nie stanowi „sądu” w rozumieniu art. 267 TFUE, w związku z czym wniosek ów należy uznać za oczywiście niedopuszczalny.
W przedmiocie kosztów
24      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) postanawia, co następuje:
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Sąd Najwyższy (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych) postanowieniem z dnia 15 grudnia 2021 r. jest oczywiście niedopuszczalny.
Sporządzono w Luksemburgu w dniu 9 kwietnia 2024 r.
Sekretarz
Prezes izby
A. Calot Escobar
F. Biltgen
*      Język postępowania: polski.