POSTANOWIENIE TRYBUNAŁU (siódma izba)
z dnia 5 marca 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 53
§ 2 i art. 100 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem – Postępowanie główne, które stało się bezprzedmiotowe – Umorzenie postępowania
W sprawie C‑566/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi (Polska) postanowieniem z dnia 23 lipca 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 21 sierpnia 2024 r., w postępowaniu:
Consumer Rights Recovery sp. z o.o., dawniej Helpfind Recovery sp. z o.o.
przeciwko
Santander Bank Polska S.A.,
TRYBUNAŁ (siódma izba),
w składzie: F. Schalin, prezes izby, M. Gavalec i Z. Csehi (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: L. Medina,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–        w imieniu Consumer Rights Recovery sp. z o.o., dawniej Helpfind Recovery sp. z o.o. – M. Plichta, A. Sobota, radcowie prawni, oraz J. Jachira, adwokat,
–        w imieniu Santander Bank Polska S.A. – P. Litwiński, radca prawny,
–        w imieniu rządu polskiego – B. Majczyna, w charakterze pełnomocnika,
–        w imieniu rządu portugalskiego – A. Cunha oraz A. Pimenta, w charakterze pełnomocników,
–        w imieniu Komisji Europejskiej – P. Kienapfel, P. Ondrůšek oraz A. Szmytkowska, w charakterze pełnomocników,
postanowiwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzeczniczki generalnej, orzec w formie postanowienia z uzasadnieniem, zgodnie z art. 53 § 2 i art. 100 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem,
wydaje następujące
Postanowienie
1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 3 lit. j) i l), art. 10 ust. 2 lit. f), g), p) i r) oraz art. 23 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz.U. 2008, L 133, s. 66) w świetle przepisów dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29), a w szczególności art. 3 ust. 1 i 2, art. 4 ust. 1 i art. 5 tej ostatniej
ze wskazanych dyrektyw.
2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Consumer Rights Recovery sp. z.o.o., dawniej Helpfind Recovery sp. z o.o. spółką zajmującą się windykacją wierzytelności z siedzibą w Warszawie (Polska), a Santander Bank Polska S.A. (zwanym dalej „bankiem”) w przedmiocie żądania zapłaty kwoty 11 287,37 złotych polskich (PLN) (około 2821 EUR), powiększonej o odsetki ustawowe, z tytułu umowy o kredyt konsumencki zawartej między bankiem a B.S., konsumentem.
Ramy prawne
Prawo Unii
Dyrektywa 2008/48
3        Artykuł 3 dyrektywy 2008/48, zatytułowany „Definicje”, stanowi:
„Na użytek niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
[…]
j)      »stopa oprocentowania kredytu« oznacza stopę oprocentowania wyrażoną jako stałe lub zmienne oprocentowanie stosowane w stosunku rocznym do wypłaconej kwoty kredytu;
[…]
l)      »całkowita kwota kredytu« oznacza maksymalną kwotę lub łączne kwoty udostępnione na podstawie umowy o kredyt;
[…]”.
4        Artykuł 10 tej dyrektywy, zatytułowany „Informacje zamieszczane w umowach o kredyt”, stanowi w ust. 2:
„W umowie o kredyt w sposób jasny i zwięzły określa się:
[…]
f)      stopę oprocentowania kredytu, warunki stosowania tej stopy oraz, jeśli są dostępne, wszelkie indeksy lub stopy referencyjne mające zastosowane do pierwotnej stopy oprocentowania kredytu, a także okresy, warunki i procedury zmiany stopy oprocentowania kredytu. Jeżeli w różnych okolicznościach stosuje się różne stopy oprocentowania kredytu, wyżej wymienione informacje [dotyczą] wszystkich stosowanych stóp;
g)      rzeczywistą roczną stopę oprocentowania i całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta, obliczone w chwili zawierania umowy o kredyt; podawane są wszystkie założenia przyjęte do obliczenia tej stopy;
[…]
p)      istnienie prawa do odstąpienia lub brak takiego prawa, okres, w którym można z niego skorzystać, oraz inne warunki korzystania z niego, w tym informację o obowiązku spłaty przez konsumenta wypłaconego kapitału oraz odsetek zgodnie z art. 14 ust. 3 lit. b), a także kwotę odsetek należnych w stosunku dziennym;
[…]
r)      prawo do przedterminowej spłaty oraz procedurę przedterminowej spłaty, a także, w stosownych przypadkach, informację dotyczącą prawa kredytodawcy do otrzymania rekompensaty i sposobu jej ustalania;
[…]”.
5        Artykuł 14 wskazanej dyrektywy, zatytułowany „Prawo do odstąpienia od umowy”, przewiduje w ust. 1:
„Konsumentowi przysługuje prawo do odstąpienia od umowy o kredyt bez podania przyczyny w terminie czternastu dni kalendarzowych.
Okres, w którym możliwe jest odstąpienie od umowy, rozpoczyna się:
a)      w dniu zawarcia umowy o kredyt; lub
b)      w dniu, w którym konsument otrzymał warunki umowy oraz informacje zgodnie z art. 10, jeżeli dzień ten przypada po dniu, o którym mowa w lit. a) niniejszego akapitu”.
6        Artykuł 23 tej dyrektywy, zatytułowany „Sankcje” ma następujące brzmienie:
„Państwa członkowskie ustanawiają przepisy dotyczące sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z niniejszą dyrektywą i podejmują wszelkie niezbędne działania w celu zapewnienia stosowania tych sankcji. Przewidziane sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”.
Dyrektywa 93/13
7        Artykuł 3 ust. 1 i 2 dyrektywy 93/13 stanowi:
„1.      Warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, uznaje się za nieuczciwe, jeśli stojąc w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.
2.      Warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej.
[…]”.
8        Artykuł 4 ust. 1 tej dyrektywy przewiduje:
„Nie naruszając przepisów art. 7, nieuczciwy charakter warunków umowy jest określany z uwzględnieniem rodzaju towarów lub usług, których umowa dotyczy i z odniesieniem, w momencie zawarcia umowy, do wszelkich okoliczności związanych z zawarciem umowy oraz do innych warunków tej umowy lub innej umowy, od której ta jest zależna”.
9        Zgodnie z art. 5 wspomnianej dyrektywy:
„W przypadku umów, w których wszystkie lub niektóre z przedstawianych konsumentowi warunków wyrażone są na piśmie, warunki te muszą zawsze być sporządzone prostym i zrozumiałym językiem. Wszelkie wątpliwości co do treści warunku należy interpretować na korzyść konsumenta. Powyższa zasada interpretacji nie ma zastosowania w kontekście procedury ustanowionej w art. 7 ust. 2”.
Prawo polskie
10      Artykuł 45 ust. 1 Ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (Dz.U.
z  2022 r., poz. 246) (zwanej dalej „ustawą o kredycie konsumenckim”), stanowi:
„W przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1–8, 10, 11, 14–17, art. 31–33, art. 33a i art. 36a–36c konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
11      W 2021 r. bank zawarł z B.S. umowę o kredyt konsumencki (zwaną dalej „sporną umową”). Umowa została sporządzona na podstawie wzorca umownego przygotowanego przez bank. Całkowita kwota, jaką B.S. miał zwrócić bankowi, obejmowała kwotę kredytu, prowizję należną bankowi z tytułu udzielenia kredytu oraz kwotę odsetek. Ta ostatnia kwota została obliczona na podstawie kwoty faktycznie wypłaconej B.S., powiększonej o kwotę tej prowizji. Ponadto rozpatrywana umowa przewidywała spłatę kredytu i odsetek w 96 równych ratach miesięcznych.
12      Po zawarciu przedmiotowej umowy bank wypłacił B.S. kwotę kredytu. Prowizja należna z tytułu udzielenia kredytu została wpłacona na rachunek banku.
13      W dniu 29 września 2023 r. B.S. złożył pisemne oświadczenie na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, wskazując w szczególności, że w ramach wykonywania rozpatrywanej umowy powołuje się on wobec banku na sankcję tzw. kredytu darmowego, ponieważ jego zdaniem bank naruszył niektóre przepisy tej ustawy.
14      W dniu 12 października 2023 r. B.S. zawarł z Helpfind Recovery umowę cesji wszystkich wierzytelności, które posiadał z tytułu rozpatrywanej umowy kredytu.
15      W dniu 27 października 2023 r.
Helpfind Recovery pozwała bank przed Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi (Polska), który jest sądem odsyłającym, opierając się na pisemnym oświadczeniu B.S. oraz na umowie cesji wierzytelności. Helpfind Recovery zarzuca między innymi bankowi, że obliczył odsetki od kwoty kredytu powiększonej o kwotę prowizji, naruszając tym samym ustawę o kredycie konsumenckim. Bank natomiast podnosi w szczególności, że cesja wierzytelności jest nieważna, a pisemne oświadczenie B.S. nie było skuteczne z uwagi na to, że zostało złożone po upływie rocznego terminu przewidzianego w tym celu, oraz ze względu na brak podstaw, które by je uzasadniały.
16      Sąd odsyłający ma wątpliwości w szczególności co do dopuszczalności powszechnie stosowanej na szczeblu krajowym praktyki bankowej polegającej na pobieraniu odsetek od całkowitej kwoty kredytu, w tym od pozaodsetkowych kosztów kredytu
oraz co do zakresu ciążącego na kredytodawcy obowiązku informacyjnego, w szczególności w odniesieniu do podstawy obliczania odsetek.
17      W tych okolicznościach Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy art. 10 ust. 2 lit. f) w związku z art. 3 lit. j) i l) w związku z załącznikiem I [do dyrektywy 2008/48] sprzeciwia się przyjęciu interpretacji, że pojęcie kwoty wypłaconej kredytu, która stanowi podstawę obliczania oprocentowania kredytu, odnosi się nie tylko do kwoty faktycznie przekazanej konsumentowi do jego swobodnego wykorzystania, ale też kwoty »przekazanej« konsumentowi w ten sposób, że służy ona niezwłocznemu pokryciu pozaodsetkowych kosztów kredytu w ten sposób, że:
(i)      bank przekaże konsumentowi kwotę, która jednak zgodnie z umową zostać ma niezwłocznie pobrana – na zasadzie potrącenia – celem pokrycia pozaodsetkowych kosztów kredytu, bank wypłaci konsumentowi kwotę, która ma zgodnie z umową zostać przeznaczona na pokrycie prowizji banku, a nastąpi to bezpośrednio na rachunek banku?
2)      W przypadku udzielenia odpowiedzi pozytywnej na pytanie zawarte w pkt 1: czy art. 10 ust. 2 lit. f) w związku z art. 3 lit. j) i l) [dyrektywy 2008/48] w kontekście zasady skuteczności prawa Unii i celu tej dyrektywy oraz w świetle art. 3 ust. 1 i 2 w związku z art. 4 ust. 1 [dyrektywy 93/13] należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one praktyce zamieszczania w umowach o kredyt konsumencki, których treść nie jest wynikiem indywidualnych uzgodnień pomiędzy przedsiębiorcą (kredytodawcą) a konsumentem (kredytobiorcą), takich postanowień, które przewidują oprocentowanie nie tylko kwoty wypłaconej konsumentowi, ale również pozaodsetkowych kosztów kredytu (tj. prowizji lub innych opłat), które nie są składnikami efektywnie wypłaconej konsumentowi kwoty kredytu, a które są »wypłacane« na zasadach wskazanych w pytaniu pierwszym?
3)      W przypadku udzielenia odpowiedzi pozytywnej na pytanie zawarte w pkt 2: czy art. 10 ust. 2 lit. f) i g) [dyrektywy 2008/48] w kontekście zasady skuteczności prawa Unii i celu tej dyrektywy oraz w świetle art. 5 [dyrektywy 93/13] należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one praktyce zamieszczania w umowach o kredyt konsumencki, których treść nie jest wynikiem indywidualnych uzgodnień pomiędzy przedsiębiorcą (kredytodawcą) a konsumentem (kredytobiorcą), postanowień ujawniających jedynie stopę oprocentowania kredytu oraz wyrażoną kwotowo łączną wartość skapitalizowanych odsetek, do których zapłaty obowiązany jest konsument w wykonaniu swojego zobowiązania wynikającego z tej umowy, bez jednoczesnego wyraźnego poinformowania konsumenta, że podstawą obliczenia skapitalizowanych odsetek (wyrażonych kwotowo) jest inna kwota niż faktycznie wypłacona konsumentowi kwota kredytu, a w szczególności, że jest to suma wypłaconej konsumentowi kwoty kredytu oraz pozaodsetkowych kosztów kredytu (tj. prowizji lub innych opłat, które nie są składnikami wypłaconej konsumentowi kwoty kredytu, a które składają się na całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta w wykonaniu jego zobowiązania wynikającego z umowy kredytu konsumenckiego)?
4)      Czy art. 10 ust. 2 lit. r) [dyrektywy 2008/48] w kontekście zasady skuteczności prawa Unii i celu tej dyrektywy oraz w świetle art. 5 [dyrektywy 93/13] należy interpretować w ten sposób, że wymaga ona, aby informacja udzielona przez kredytodawcę co do prawa do przedterminowej spłaty oraz procedury przedterminowej spłaty zawierała także wyrażoną informację o możliwości otrzymania częściowego zwrotu pobranej przez kredytodawcę prowizji?
5)      Czy art. 10 ust. 2 lit. p) [dyrektywy 2008/48] w kontekście zasady skuteczności prawa Unii i celu tej dyrektywy oraz w świetle art. 5 [dyrektywy 93/13] należy interpretować w ten sposób, że wymaga ona, aby informacja udzielona przez kredytodawcę co do prawa odstąpienia od umowy zawierała każdorazowo, wprost informację o uprawnieniu wynikającym z art. 14 ust. 1 [lit.] b) [dyrektywy 2008/48]?
6)      Czy art. 23 [dyrektywy 2008/48] oraz zasady skuteczności, równoważności i proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą sankcję antycypowaną w art. 23 ww. aktu prawnego konsument może wykorzystać w terminie prekluzyjnym jednego roku, licząc od dnia spełnienia świadczenia przez kredytodawcę, tzn. od momentu wypłaty całości kwoty kredytu?
7)      Czy art. 23 [dyrektywy 2008/48] w kontekście zasady skuteczności, równoważności i proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że ustalenie naruszenia przez kredytodawcę któregokolwiek z obowiązków wskazanych w pytaniach powyższych należy interpretować jako powodujące każdorazowo, automatycznie, zastosowanie sankcji przewidzianej w prawie krajowym (polegającej na prawie konsumenta do złożenia oświadczenia, na mocy którego wygasają obowiązki konsumenta do zapłaty odsetek kapitałowych i zapłaty innych kosztów należnych kredytodawcy), czy też powstanie takiej sankcji zależy od wszechstronnej oceny sytuacji obu stron umowy, a w szczególności czy prawo do skorzystania przez konsumenta z wyżej wymienionego uprawnienia nie powstaje, gdy naruszenie obowiązków informacyjnych kredytodawcy nie miało negatywnego wpływu na sferę praw i obowiązków konsumenta lub nie miało dla niego znaczenia z punktu widzenia zawarcia i wykonywania umowy kredytu konsumenckiego, a ochrona praw konsumenta jest zapewniona na podstawie innych przepisów, w tym także przepisów o ochronie konsumentów przed postanowieniami niedozwolonymi?”.
Okoliczności, które wystąpiły po złożeniu wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
18      Postanowieniem z dnia 7 marca 2025 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 13 maja 2025 r., sąd odsyłający poinformował Trybunał, że bank uznał powództwo o zapłatę wniesione przez Helpfind Recovery; sąd ten jednocześnie
uściślił, że zgodnie z prawem krajowym przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie do niego
należy sprawdzenie, czy uznanie to nie jest sprzeczne z ustawą, zasadami współżycia społecznego lub czy nie stanowi obejścia prawa. Ponadto podejrzewał on, że wspomniane uznanie powództwa było uzasadnione wolą banku, aby uniknąć udzielania przez Trybunał odpowiedzi na pytania prejudycjalne.
19      W tych okolicznościach sąd ten uważa, że odpowiedź na te pytania pozostaje niezbędna dla kontynuowania toczącego się przed nim postępowania.
W przedmiocie umorzenia postępowania
20      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem procedura przewidziana w art. 267 TFUE jest instrumentem współpracy pomiędzy Trybunałem i sądami krajowymi, dzięki któremu Trybunał dostarcza sądom krajowym elementów wykładni prawa Unii, które są niezbędne dla rozstrzygnięcia przedstawionych im sporów (wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Miasto Łowicz i Prokurator Generalny, C‑558/18 i C‑563/18, EU:C:2020:234, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).
21      W tym względzie należy przypomnieć, że odesłanie prejudycjalne nie ma służyć wydawaniu opinii doradczych w przedmiocie pytań ogólnych i hipotetycznych, lecz ma być podyktowane potrzebą skutecznego rozstrzygnięcia sporu (wyrok z dnia 3 lipca 2025 r., Ati-19, C‑605/23, EU:C:2025:513, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo).
22      Ponadto zgodnie z art. 100 § 2 regulaminu postępowania Trybunał może w każdej chwili stwierdzić, że przesłanki jego właściwości nie są już spełnione. Jeżeli zatem okaże się, że pytania prejudycjalne w sposób oczywisty nie mają już znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym, Trybunał powinien umorzyć postępowanie [zob. podobnie wyrok z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C‑585/18, C‑624/18 i C‑625/18, EU:C:2019:982, pkt 70; postanowienie z dnia 18 listopada 2025 r., C‑797/24, Čurilla, EU:C:2025:914, pkt 21].
23      W szczególności, ponieważ zarówno z brzmienia, jak i z systematyki art. 267 TFUE wynika, że warunkiem zastosowania procedury prejudycjalnej jest rzeczywista zawisłość przed sądem krajowym sporu, w ramach którego sąd ten będzie musiał wydać orzeczenie uwzględniające orzeczenie prejudycjalne, Trybunał powinien umorzyć postępowanie, gdy spór w postępowaniu głównym stał się bezprzedmiotowy (wyrok z dnia 24 listopada 2022 r., Banco Cetelem, C‑302/21, EU:C:2022:919, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).
24      W niniejszej sprawie z postanowienia sądu odsyłającego, o którym mowa w pkt 18 niniejszego postanowienia, wynika, że bank bez zastrzeżeń uznał powództwo o zapłatę wniesione przez Helpfind Recovery do tego sądu.
25      O ile sąd odsyłający udzielił pewnych wskazówek co do konsekwencji proceduralnych uznania powództwa, o tyle nie przedstawił on żadnej informacji pozwalającej uznać, że spór w postępowaniu głównym, którego przedmiotem są roszczenia pieniężne i który toczy się między spółką zajmującą się windykacją wierzytelności a bankiem, nie stał się bezprzedmiotowy. Nie wyjaśnił on również, w jaki sposób wspomniane uznanie powództwa mogłoby być sprzeczne z prawem lub z dobrymi obyczajami i jaki byłby wpływ odpowiedzi Trybunału na pytania prejudycjalne na ocenę takiej sprzeczności.
26      Ponadto sąd ten nie powołuje się na żadną konkretną okoliczność, która pozwalałaby sądzić, że przedmiotowe uznanie powództwa mogłoby na mocy prawa krajowego stanowić próbę obejścia prawa.
27      Z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, nie wynika zatem, by odpowiedź na pytania prejudycjalne była użyteczna dla sądu odsyłającego w celu kontynuowania toczącego się przed nim postępowania.
28      W tych okolicznościach postępowanie w sprawie rozpatrywanego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy umorzyć.
29      Stwierdzenie to pozostaje bez uszczerbku dla możliwości zwrócenia się do Trybunału z nowym wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym na podstawie art. 267 TFUE, jeżeli takie orzeczenie wydaje się niezbędne sądowi odsyłającemu ze względu na rozwój sporów w postępowaniach głównych lub w celu rozstrzygnięcia innego zawisłego przed nim sporu, w ramach którego jego zdaniem powstają te same pytania dotyczące wykładni prawa Unii (postanowienie z dnia 17 grudnia 2025 r., LAV i in., od C‑24/24 do C‑27/24, EU:C:2025:1031, pkt 31).
W przedmiocie kosztów
30      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:
Postępowanie w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożonego przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi (Polska) postanowieniem z dnia 23 lipca 2024 r. zostaje umorzone.
Sporządzono w Luksemburgu w dniu 5 marca 2026 r.
Sekretarz
Prezes izby
A. Calot Escobar
F. Schalin
*      Język postępowania: polski.