62019CJ0181_RES
Υπόθεση C‑181/19
Jobcenter Krefeld - Widerspruchsstelle κατά JD
(αίτηση του Landessozialgericht Nordrhein-Westfalenγια την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 6ης Οκτωβρίου 2020
«Προδικαστική παραπομπή – Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων – Εργαζόμενοι – Κανονισμός (ΕΕ) 492/2011 – Άρθρο 7, παράγραφος 2 – Ίση μεταχείριση – Κοινωνικά πλεονεκτήματα – Άρθρο 10 – Τέκνα που φοιτούν σε σχολείο – Οδηγία 2004/38/ΕΚ – Άρθρο 24 – Κοινωνικές παροχές – Κανονισμός (ΕΚ) 883/2004 – Άρθρο 4 – Άρθρο 70 – Ειδικές μη ανταποδοτικού τύπου παροχές σε χρήμα – Διακινούμενος εργαζόμενος ο οποίος συντηρεί τέκνα που φοιτούν σε σχολείο στο κράτος μέλος υποδοχής»
Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων – Εργαζόμενοι – Δικαίωμα διαμονής των μελών της οικογένειας – Τέκνο διακινούμενου εργαζομένου ή πρώην διακινούμενου εργαζομένου το οποίο παρακολουθεί σπουδές στο κράτος μέλος υποδοχής – Γονέας ο οποίος ασκεί πράγματι την επιμέλεια του τέκνου – Δικαίωμα διαμονής που θεμελιώνεται αποκλειστικά στο άρθρο 10 του κανονισμού 492/2011 – Υποχρέωση να πληρούνται οι προϋποθέσεις της οδηγίας 2004/38 – Δεν υφίσταται – Απώλεια της ιδιότητας του εργαζομένου από τον εν λόγω γονέα – Δεν ασκεί επιρροή
(Κανονισμός 492/11 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 10· οδηγία 2004/38 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου)
(βλ. σκέψεις 35, 37-39, 49)
Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων – Εργαζόμενοι – Ίση μεταχείριση – Κοινωνικές παροχές – Έννοια – Κοινωνική παροχή που αποσκοπεί στη διασφάλιση των εξόδων διαβίωσης των δικαιούχων – Εμπίπτει
(Κανονισμός 492/11 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 7 § 2)
(βλ. σκέψεις 41, 42)
Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων – Εργαζόμενοι – Ίση μεταχείριση – Κοινωνικά πλεονεκτήματα – Δικαιούχοι – Τέκνο διακινούμενου εργαζομένου ή πρώην διακινούμενου εργαζομένου το οποίο παρακολουθεί σπουδές στο κράτος μέλος υποδοχής – Γονέας ο οποίος ασκεί πράγματι την επιμέλεια του τέκνου – Απώλεια της ιδιότητας του εργαζομένου από τον εν λόγω γονέα – Δεν ασκεί επιρροή
(Άρθρο 45 ΣΛΕΕ· κανονισμός 492/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 7 § 2 και 10)
(βλ. σκέψεις 43-48, 50-55)
Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων – Εργαζόμενοι – Ίση μεταχείριση – Κοινωνικά πλεονεκτήματα – Εθνική κανονιστική ρύθμιση που αποκλείει από το δικαίωμα σε παροχές για τη διασφάλιση της διαβίωσης πρώην διακινούμενο εργαζόμενο και τα τέκνα του που μπορούν να επικαλεσθούν αυτοτελές δικαίωμα διαμονής λόγω της φοίτησης των τέκνων σε σχολείο του κράτους μέλους υποδοχής – Δεν επιτρέπεται – Δικαιολόγηση – Παρέκκλιση από την αρχή της ίσης μεταχείρισης των πολιτών της Ένωσης στον τομέα της κοινωνικής πρόνοιας – Δεν τυγχάνει εφαρμογής – Ο εν λόγω πολίτης της Ένωσης θεμελιώνει συγχρόνως δικαίωμα διαμονής ως πρόσωπο που αναζητεί εργασία – Δεν ασκεί επιρροή
(Κανονισμός 492/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 7 § 2 και 10· οδηγία 2004/38 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 24 § 2)
(βλ. σκέψεις 55, 58-65, 69-73, 77, 79, διατακτ. 1)
Κοινωνική ασφάλιση – Διακινούμενοι εργαζόμενοι – Ίση μεταχείριση κατά το άρθρο 4 του κανονισμού 883/2004 – Πεδίο εφαρμογής – Ειδικές μη ανταποδοτικού τύπου παροχές σε χρήμα – Εμπίπτουν
(Κανονισμός 883/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 3 § 3, 4 και 70 § 2)
(βλ. σκέψη 83)
Κοινωνική ασφάλιση – Διακινούμενοι εργαζόμενοι – Ίση μεταχείριση – Εθνική κανονιστική ρύθμιση που αποκλείει από το δικαίωμα σε ειδικές μη ανταποδοτικού τύπου παροχές σε χρήμα πρώην διακινούμενο εργαζόμενο και τα τέκνα του που μπορούν να επικαλεσθούν αυτοτελές δικαίωμα διαμονής λόγω της φοίτησης των τέκνων σε σχολείο του κράτους μέλους υποδοχής – Δεν επιτρέπεται – Δικαιολόγηση – Παρέκκλιση από την αρχή της ίσης μεταχείρισης των πολιτών της Ένωσης στον τομέα της κοινωνικής πρόνοιας – Δεν τυγχάνει εφαρμογής
(Κανονισμοί του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 883/2004, άρθρα 3 §§ 1 και 3, 4 και 70 § 2, και 492/2011, άρθρο 10· οδηγία 2004/38 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 24 § 2)
(βλ. σκέψεις 84-89, διατακτ. 2)
Σύνοψη
Πρώην διακινούμενος εργαζόμενος και τα τέκνα του που έχουν δικαίωμα διαμονής λόγω της φοίτησης των τέκνων σε σχολείο δεν μπορούν να αποκλείονται αυτομάτως από βασικές κοινωνικές παροχές που προβλέπονται από την εθνική νομοθεσία με την αιτιολογία ότι ο εν λόγω εργαζόμενος κατέστη άνεργος
Ο JD είναι Πολωνός υπήκοος ο οποίος από το 2013 κατοικεί με τις δύο ανήλικες θυγατέρες του στη Γερμανία, όπου αυτές φοιτούν σε σχολείο. Το 2015 και το 2016 ο JD άσκησε διάφορες μισθωτές δραστηριότητες στο εν λόγω κράτος μέλος, προτού καταστεί άνεργος. Από τον Σεπτέμβριο του 2016 έως τον Ιούνιο του 2017 η οικογένεια έλαβε, μεταξύ άλλων, βασικές παροχές κοινωνικής προστασίας που προβλέπονται από τη γερμανική νομοθεσία και συγκεκριμένα ο JD έλαβε «επικουρικό επίδομα ανεργίας» (Arbeitslosengeld II) και τα τέκνα του «κοινωνικό επίδομα» (Sozialgeld). Από τις 2 Ιανουαρίου 2018 ο JD εργάζεται εκ νέου σε θέση εργασίας πλήρους απασχόλησης στη Γερμανία.
Ο JD ζήτησε από την αρμόδια γερμανική αρχή, το Jobcenter Krefeld, να συνεχισθεί η καταβολή των εν λόγω παροχών για το διάστημα από τον Ιούνιο μέχρι τον Δεκέμβριο του 2017. Η αρχή αυτή απέρριψε όμως το αίτημά του, με το σκεπτικό ότι κατά το επίμαχο διάστημα ο JD δεν είχε διατηρήσει την ιδιότητα του μισθωτού και διέμενε στη Γερμανία αποκλειστικά ως πρόσωπο που αναζητούσε εργασία. Ο JD άσκησε προσφυγή κατά της απόφασης αυτής, η οποία έγινε δεκτή. Εν συνεχεία, το Jobcenter Krefeld άσκησε έφεση ενώπιον του Landessozialgericht Nordrhein-Westfalen (ανώτερου δικαστηρίου υποθέσεων κοινωνικής ασφαλίσεως της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, Γερμανία).
Το Δικαστήριο, ενώπιον του οποίου υποβλήθηκε αίτημα προδικαστικής αποφάσεως από το ως άνω δικαστήριο, με την απόφαση που εκδόθηκε από το τμήμα μείζονος συνθέσεως στις 6 Οκτωβρίου 2020, προσδιορίζει τα δικαιώματα πρώην διακινούμενου εργαζομένου ο οποίος συντηρεί τέκνα που φοιτούν σε σχολείο στο κράτος μέλος υποδοχής, υπό το πρίσμα των κανονισμών 492/2011 (
1
) και 883/2004 (
2
), καθώς και της οδηγίας 2004/38 (
3
).
Στο πλαίσιο αυτό, αφού επισήμανε ότι οι επίμαχες παροχές κοινωνικές προστασίας μπορούν να χαρακτηρισθούν ως «κοινωνικό πλεονέκτημα» κατά την έννοια του κανονισμού 492/2011, το Δικαστήριο έκρινε, κατά πρώτον, ότι ο κανονισμός αυτός αντιτίθεται σε εθνική κανονιστική ρύθμιση η οποία αποκλείει από τέτοιες παροχές, υπό οποιεσδήποτε περιστάσεις και αυτομάτως, πρώην διακινούμενο εργαζόμενο και τα τέκνα του, μολονότι αυτοί απολαύουν, δυνάμει του εν λόγω κανονισμού (
4
), αυτοτελές δικαίωμα διαμονής λόγω της φοίτησης των τέκνων σε σχολείο.
Προκειμένου να καταλήξει στο συμπέρασμα αυτό, το Δικαστήριο υπενθύμισε, καταρχάς, ότι το δικαίωμα διαμονής που αναγνωρίζεται στα τέκνα (πρώην) διακινούμενου εργαζομένου προς διασφάλιση του δικαιώματός τους για πρόσβαση στην εκπαίδευση και, κατά παράγωγο τρόπο, στον γονέα που ασκεί την επιμέλεια των τέκνων αυτών, απορρέει αρχικά από την ιδιότητα του εν λόγω γονέα ως εργαζομένου. Ωστόσο, άπαξ και κτηθεί, το δικαίωμα αυτό αυτονομείται και μπορεί να διατηρηθεί και αφού εκλείψει η εν λόγω ιδιότητα. Το Δικαστήριο έκρινε, εν συνεχεία, ότι τα πρόσωπα που έχουν ένα τέτοιο δικαίωμα διαμονής απολαύουν επίσης του προβλεπόμενου από τον κανονισμό 492/2011 δικαιώματος σε ίση μεταχείριση με τους ημεδαπούς κατά τη χορήγηση κοινωνικών πλεονεκτημάτων (
5
), τούτο δε ακόμη και όταν δεν δύνανται πλέον να επικαλεσθούν την ιδιότητα του εργαζομένου επί της οποίας θεμελιώθηκε το αρχικό τους δικαίωμα διαμονής. Μια τέτοια ερμηνεία έχει, συνεπώς, ως αποτέλεσμα πρόσωπο το οποίο προτίθεται να εγκαταλείψει με την οικογένειά του το κράτος μέλος καταγωγής του, προκειμένου να εργασθεί σε άλλο κράτος μέλος, να μην διατρέχει τον κίνδυνο, σε περίπτωση απώλειας της εργασίας του, να χρειαστεί να διακόψει τη φοίτηση των τέκνων του στο σχολείο και να επιστρέψει στη χώρα καταγωγής του, επειδή δεν θα μπορεί να ωφεληθεί από τις κοινωνικές παροχές που προβλέπει η εθνική νομοθεσία και οι οποίες θα τους παρείχαν τη δυνατότητα να διαθέτουν επαρκή μέσα διαβίωσης.
Τέλος, το Δικαστήριο έκρινε ότι, σε μια περίπτωση όπως αυτή της κύριας δίκης, το κράτος μέλος υποδοχής δεν μπορεί να επικαλείται την προβλεπόμενη από την οδηγία 2004/38 παρέκκλιση από την αρχή της ίσης μεταχείρισης στον τομέα της κοινωνικής πρόνοιας (
6
). Η παρέκκλιση αυτή επιτρέπει να αποκλείονται ορισμένες κατηγορίες προσώπων, όπως τα πρόσωπα που απολαύουν, δυνάμει της οδηγίας αυτής, δικαιώματος διαμονής προς αναζήτηση εργασίας στο κράτος μέλος υποδοχής, από τη χορήγηση παροχών κοινωνικής πρόνοιας, προκειμένου να αποτρέπεται το ενδεχόμενο τα εν λόγω πρόσωπα να καθίστανται υπέρμετρο βάρος για το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας του εν λόγω κράτους μέλους. Η παρέκκλιση αυτή πρέπει, πάντως, να ερμηνεύεται στενά και μπορεί να εφαρμόζεται μόνο για πρόσωπα τα οποία θεμελιώνουν δικαίωμα διαμονής αποκλειστικά και μόνο στην εν λόγω οδηγία. Στην υπό κρίση υπόθεση, οι ενδιαφερόμενοι έχουν, πράγματι, δικαίωμα διαμονής το οποίο θεμελιώνεται στην ως άνω οδηγία (
7
), λόγω του ότι ο εν λόγω γονέας αναζητεί εργασία. Ωστόσο, από τη στιγμή που τα πρόσωπα αυτά μπορούν να επικαλεσθούν συγχρόνως αυτοτελές δικαίωμα διαμονής βάσει του κανονισμού 492/2011, δεν είναι δυνατόν να εφαρμοσθεί σε βάρος τους η εν λόγω παρέκκλιση. Συνεπώς, εθνική κανονιστική ρύθμιση που τους αποκλείει από κάθε δικαίωμα σε παροχές κοινωνικής προστασίας εισάγει διαφορετική μεταχείριση στον τομέα των κοινωνικών πλεονεκτημάτων σε σχέση με τους ημεδαπούς, κατά παράβαση του κανονισμού αυτού (
8
).
Κατά δεύτερον, το Δικαστήριο έκρινε ότι (πρώην) διακινούμενος εργαζόμενος και τα τέκνα του που θεμελιώνουν δικαίωμα διαμονής στο άρθρο 492/2011 και είναι ενταγμένοι στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης στο κράτος μέλος υποδοχής απολαύουν επίσης του δικαιώματος ίσης μεταχείρισης που απορρέει από τον κανονισμό 883/2004 (
9
). Συνεπώς, ο αποκλεισμός τους από κάθε δικαίωμα στις επίμαχες παροχές κοινωνικής προστασίας συνιστά διαφορετική μεταχείριση σε σχέση με τους ημεδαπούς. Αυτή η διαφορετική μεταχείριση αντιβαίνει στον κανονισμό 883/2004 (
10
), η δε παρέκκλιση που προβλέπεται στην οδηγία 2004/38 (
11
) δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής στην περίπτωση ενός τέτοιου εργαζομένου και των τέκνων του που φοιτούν στο σχολείο, για τους ίδιους λόγους με αυτούς που εξέθεσε το Δικαστήριο στο πλαίσιο του κανονισμού 492/2011.
(
1
)	Κανονισμός (ΕΕ) 492/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 2011, που αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στο εσωτερικό της Ένωσης (ΕΕ 2011, L 141, σ. 1).
(
2
)	Κανονισμός (ΕΕ) 883/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, για τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλειας (ΕΕ 2004, L 166, σ. 1, και διορθωτικό ΕΕ 2004, L 200, σ. 1).
(
3
)	Οδηγία 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και την κατάργηση των οδηγιών 64/221/ΕΟΚ, 68/360/ΕΟΚ, 72/194/ΕΟΚ, 73/148/ΕΟΚ, 75/34/ΕΟΚ, 75/35/ΕΟΚ, 90/364/ΕΟΚ, 90/365/ΕΟΚ και 93/96/ΕΟΚ (ΕΕ 2004, L 158, σ. 77, και διορθωτικό ΕΕ 2004, L 229, σ. 35).
(
4
)	Άρθρο 10 του κανονισμού 492/2011.
(
5
)	Άρθρο 7, παράγραφος 2, του κανονισμού 492/2011.
(
6
)	Άρθρο 24, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/38.
(
7
)	Άρθρο 14, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38.
(
8
)	Άρθρο 7, παράγραφος 2, του κανονισμού 492/2011, σε συνδυασμό με το άρθρο 10 του ίδιου κανονισμού.
(
9
)	Άρθρο 4 του κανονισμού 883/2004.
(
10
)	Άρθρο 4 του κανονισμού 883/2004.
(
11
)	Άρθρο 24, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/38.