61972C0035
CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL A. TRABUCCHI
VAN 5 APRIL 1973
Mijnheer de President,
mijne heren Rechters,
Deze zaak betreft de verhouding tussen Euratom en een harer wetenschappelijke medewerkers en raakt ten diepste de gehele structuur van deze Europese instelling, waar werkzaamheden van bijzondere aard worden verricht door personen die zich moeten waarmaken — en zich kunnen onderscheiden — in een dienstverhouding die ternauwernood in de gewone bureaucratische schema's kan worden ingepast.
De rechter heeft zich hier dus te begeven op netelig terrein: de organisatie van een grote wetenschappelijke instelling waar eisen van efficiency botsen op door particulieren terecht ingeroepen argumenten stricti juris dan wel op het verlangen der researchwerkers door hun arbeid de eenheid van het wetenschappelijk onderzoek te dienen en tevens een eigen inbreng te leveren. Daarin schuilt juist de moeilijkheid: niet de rang of het salaris van betrokkene staat hier ter discussie, doch de vraag of van zijn diensten wel op zodanige wijze gebruik gemaakt wordt dat alle zojuist genoemde belangen tot hun recht komen, en de rechter, die zich gewoonlijk met heel andere personeelszaken geconfronteerd ziet, zal de jurisprudentie, zoals die tegen de achtergrond van die andere gevallen tot stand kwam, op de onderhavige casuspositie moeten toesnijden. De regel dat rang en post met elkander in overeenstemming moeten zijn doet ons slechts en vaag criterium aan de hand: juist de kwalificaties en rangverschillen die in een gewone hiërarchische opzet in de regel met meer of minder bevoegdheden gepaard gaan, hangen hier samen met verschillen in waardering waarop een rechterlijke instantie als de onze eigenlijk geen controle kan uitoefenen.
Het onderzoek naar de feiten die wij aan Uw oordeel zullen voorleggen zal U het nodige houvast moeten bieden om met betrekking tot de zo moeilijke wereld der researchwerkers tot een beoordeling te kunnen komen en de bijzonderheden die dit gebied eigen zijn kunnen ons tevens aanleiding geven aan die feiten een andere betekenis toe te kennen dan er binnen een gewone bestuursorganisatie aan toe zou komen, in dier voege dat gedragspatronen die nauwelijks in een hiërarchische opzet passen milder worden beoordeeld dan wel tewerkstelling elders als meer ingrijpend wordt ervaren — „lokale” overplaatsingen en geldelijke consequenties buiten beschouwing gelaten — of aldus dat men het belang van de dienst zwaar doet wegen en de overheid in verband met de bijzondere eisen van efficiency welke aan een researchcentrum mogen worden gesteld bij haar beleid voldoende vrijheid laat.
Tegen deze achtergrond zal ik U de feiten moeten schetsen en wel zodanig dat U langs interpretatieve weg de posities der betrokken partijen zult weten te plaatsen binnen het gewone bestek van Uw uitspraken betreffende de verhouding tussen een instelling en haar ambtenaren. Doch ondanks de bijzondere situatie zult U het petitum voor ogen moeten houden. Wij dienen te bedenken dat het beroep strekt tot nietigverklaring van een besluit tot overplaatsing binnen het Centrum te Ispra. Het is echter duidelijk dat nietigverklaring van zodanig besluit — die normaliter tot herstel van de status quo ante moet leiden — op een vrij ernstige en wellicht nodeloze ingreep in de gang van zaken op een researchcentrum neerkomt, ook al zijn er niet de gevolgen — als tewerkstelling op de vroegere post — aan verbonden die bij nietigverklaring van een besluit tot overplaatsing van een administratief ambtenaar plegen in te treden. In zulke gevallen moet het Hof aan zijn uitspraak een zodanige draagwijdte geven dat het recht van de enkeling en de noodzakelijke autonomie der instelling gelijkelijk zijn gewaarborgd. Ik wil daarom reeds thans opmerken dat wanneer het bestreden besluit mocht worden nietigverklaard, de voornamelijk morele genoegdoening van betrokkene niet behoeft te impliceren dat hij wederom op, zijn vroegere post wordt te werk gesteld.
De oplossing van het onderhavige geschil hangt goeddeels af van de interpretatie der feiten welke zich in de twee maanden voor het omstreden besluit hebben voorgedaan, feiten die hun oorsprong vinden in — en moeten worden bezien in het licht van — hetgeen er omstreeks een jaar tevoren gebeurd is. Wij denken hierbij met name aan het reorganisatiebesluit van dr. Caprioglio, directeur-generaal van het Gemeenschappelijk Centrum te Ispra. Omstreeks medio 1970 gaf hij te kennen in beginsel tot reorganisatie te zijn besloten, hetgeen bij de betrokken ambtenaren terstond een langdurige gedachtenwisseling uitlokte. Reeds uit een door verzoeker op 15 juni 1970 tot directeur Caprioglio gericht memorandum blijkt dat de wetenschappelijke ambtenaren zich ernstig bezorgd maakten over de mogelijkheid om zonder een welomschreven researchprogramma te komen tot een doeltreffende reorganisatie, met name in de natuurkundige sectie — waaronder de experimentele reactor viel —.
Soortgelijke bezwaren ontwikkelden dr. Kley in een tot dr. Caprioglio gericht memorandum van 3 november 1971. Hij wees daarin met name op een voorstel van zijn wetenschappelijk directeur, dr. Finzi, van begin mei 1971, volgens hetwelk het personeel van de experimentele reactor van de onder verzoekers leiding staande natuurkundige afdeling zou worden overgeplaatst naar de afdeling belast met het kernonderzoek, die onder leiding van de heer Kind stond. Hij memoreerde voorts dat deze organisatorische problemen gedurende meer dan 100 uren door verzoeker, de heer Finzi en de heer Kind waren besproken. Tijdens deze bijeenkomsten had de heer Finzi verzoeker voorgesteld de leiding over de reactor Ispra I op zich te nemen, hetgeen zou hebben betekend dat vijftig aan de uitvoering van het programma werkende personeelsleden naar zijn afdeling zouden moeten worden overgeplaatst. Verzoeker betoogt in zijn memorandum dat hij de natuurkundige afdeling als belangrijke researchsector wenste te behouden en voor technisch-administratieve rompslomp wenste te vrijwaren en daarom bedoeld voorstel van de hand had gewezen, onder opmerking dat hij het in verband met de mede voorgestelde overplaatsing van enkele zijner belangrijkste diensten naar een andere afdeling slechts kon beschouwen als een poging hem met een kluitje in het riet te sturen. Hij deed ten slotte een beroep op directeur Caprioglio ten deze geen beslissing te nemen zolang dr. Burger, de toekomstige chef van dr. Finzi, zich met dit probleem niet vertrouwd had gemaakt.
Met name uit tussen verzoeker en directeur Caprioglio gewisselde nota's blijkt nog eens dat de gehele controverse haar oorsprong vond in een verschil van opvatting aangaande de eisen die in verband met de uitvoering van het programma van de experimentele reactor Sora mochten worden gesteld. Volgens verzoeker zou de uitvoering van het project ermede gebaat zijn indien de met die experimentele reactor samenhangende natuurkundige aangelegenheden onder de natuurkundige afdeling zouden blijven vallen. Hij wees ook op de menselijke kant van de voorgestelde herstructurering van het Centrum. Uit een memorandum van de heer Hage aan de heer Finzi van 28 oktober 1971 vernemen wij dat de wetenschappelijke ambtenaren van genoemde sectie van de natuurkundige afdeling zich bij stemming in grote meerderheid tegen het voorstel tot overplaatsing van hun sectie van de natuurkundige afdeling naar die voor kernonderzoek had uitgesproken.
In dit licht dient men het verder verloop van zaken te bezien. De gebeurtenissen zijn elkander sneller opgevolgd vanaf het ogenblik waarop verzoeker het door de directeur-generaal Caprioglio gecontrasigneerde formele besluit van de wetenschappelijk directeur dr. Finzi werd medegedeeld hem per 1 januari 1972 te belasten met de leiding van de reactor Ispra I en tegelijkertijd de natuurkundige groep die op de reactoren werkzaam was naar de afdeling kernonderzoek over te brengen. Op deze hem bij memorandum van 26 november 1971 medegedeelde besluiten reageerde verzoeker in een memorandum van 2 december, gericht tot het lid der Commissie Spinelli, waarin hij betoogde dat zijn arbeidsinspanningen en wetenschappelijke belangen niet gedoogden dat hij zich ook nog met het beheer van de experimentele reactor Ispra I zou gaan belasten.
Ook het adviescomité voor de natuurkundige afdeling kantte zich wegens de onzekerheid omtrent het driejaarlijks programma tegen overneming van het beheer van de reactor Ispra I.
In een brief, gedagtekend 15 december 1971, maakte dr. Kley bij commissaris Spinelli bezwaar tegen het besluit dat de overgang van de ambtenaren der natuurkundige sectie van de experimentele reactor van zijn afdeling naar de afdeling kernonderzoek behelsde en beschuldigde hij de directeur-generaal dr. Caprioglio ervan daartoe tegen de opvatting der betrokken ambtenaren in en in strijd met de researchbelangen van het Centrum eenzijdig te hebben besloten. Hij verzocht de heer Spinelli om een persoonlijk onderhoud, ten einde zijn standpunt ten aanzien van de reorganisatie van het centrum — en met name ten aanzien van het Sora-project — te kunnen adstrueren.
Commissaris Spinelli heeft op 7 januari 1972 op deze tweede brief geantwoord dat hij — overeenkomstig het besluit der Commissie het centrum een ruime mate van autonomie te verlenen — niet voornemens was te treden in de bevoegdheden van de directeur-generaal Caprioglio.
Inmiddels was verzoeker op 29 november van dit zelfde jaar, zonder zijn directeur daartoe verlof te hebben gevraagd, naar Bonn en naar Brussel gereisd om zijn standpunt ten aanzien van het Sora-programma te kunnen toelichten.
Op 13 december verzocht directeur-generaal Caprioglio de directeur-generaal Personeelszaken en Algemeen Beheer te willen doen nagaan of er tegen dr. Kley ter zake van de navolgende feiten een tuchtprocedure kon worden ingeleid:
1.
het maken van een dienstreis naar Bonn zonder daartoe verlof te hebben bekomen en zonder zijn superieur daarover te hebben ingelicht;
2.
het verspreiden onder een groot aantal ambtenaren van een afschrift van een brief van de wetenschappelijk directeur aan dr. Kley en van diens in polemische bewoordingen gesteld antwoord, terwijl mocht worden aangenomen dat de gezagspositie der directie ten opzichte van het personeel daardoor werd ondergraven;
3.
het feit dat hij zich zonder de hiërarchieke weg te bewandelen rechtstreeks tot commissaris Spinelli had gewend.
Het verdient opmerking dat dit verzoek van directeur Caprioglio aan de administratie werd gedaan nog voordat verzoeker formeel had geweigerd de stukken betreffende de overgang der ambtenaren van zijn afdeling naar voormelde andere afdeling (als gevolg van de reorganisatie waartoe de directie van het Centrum had besloten) onmiddellijk te verzenden. Blijkens zijn voormelde brief van 15 december aan commissaris Spinelli had hij de stukken des anderen daags ontvangen.
In een memorandum van 11 januari 1972 deelde dr. Caprioglio verzoeker mede dat hij naar aanleiding van de op 10 januari gehouden vergadering, waaraan ook de heer Finzi had deelgenomen, had besloten de heer Finzi tijdelijk met de leiding van de natuurkundige afdeling te belasten en verzoeker te benoemen tot adviseur op de wetenschappelijke afdeling te Ispra, waar hij met name zou zijn belast met de coördinatie der werkzaamheden verband houdende met het experimenteel programma voor het gebruik van de Sora-reactor. Doctor Caprioglio wees ook op de beheerstaken welke verzoeker in het verleden had moeten vervullen: hij had meermalen verklaard er weinig belangstelling voor te koesteren, terwijl die taken hem de laatste tijd juist in toenemende mate aan zijn wetenschappelijk werk hadden onttrokken.
In een memorandum van dezelfde datum aan de directeur-generaal Personeelszaken en Algemeen Beheer verzocht dr. Caprioglio geen gevolg te geven aan zijn verzoek een tuchtprocedure tegen dr. Kley in te leiden; hij was er thans van overtuigd dat de houding van dr. Kley moest worden toegeschreven aan de omstandigheid dat de hem opgedragen beheerstaken hem niet lagen en niet zijn belangstelling hadden en dat hij niet de opzet had gehad het hiërarchieke pad te verlaten. Dr. Caprioglio sprak voorts de hoop uit dat de nieuwe zuiver wetenschappelijke positie welke de heer Kley werd geboden zijn belangen recht deed wedervaren, zodat de moeilijkheden thans tot het verleden zouden behoren.
In een brief van 13 januari 1972 betuigde het gezamenlijk personeel van verzoekers vroegere afdeling commissaris Spinelli zijn ontevredenheid naar aanleiding van het feit dat de heer Finzi ad interim met de leiding der natuurkundige afdeling was belast en de heer Kley tot adviseur van de wetenschappelijke directie was benoemd.
In een brief van 17 februari 1972 gaf commissaris Spinelli dr. Kley in antwoord op de brief van 15 december 1971 en het memorandum van 13 januari 1972 te kennen dat de directeur-generaal van het Centrum bevoegd was zelfstandig de voor de dienst noodzakelijke maatregelen te nemen; zijn instructies behoefden geen bekrachtiging van een hoger gezagsorgaan.
Tot zover de feiten; wij willen thans overgaan tot bespreking van de zaak zelf.
Daartoe moet echter eerst worden ingegaan op een door verweerster opgeworpen exceptie van niet-ontvankelijkheid.
De ontvankelijkheid van het beroep
Verweerster beroept zich ten exceptieve op niet-ontvankelijkheid van het beroepschrift omdat noch het ten aanzien van verzoeker genomen overplaatsingsbesluit van 11 januari 1971 noch het implicite genomen besluit tot afwijzing van verzoekers administratief beroep als een voor verzoeker bezwarend besluit in de zin van artikel 90 van het Statuut zouden zijn te beschouwen. Anderzijds geeft zij toe dat de ontvankelijkheidsvraag, aldus gesteld, ten nauwste met de zaak ten principale samenhangt. Of verzoeker door het bestreden besluit een juridisch relevant nadeel heeft geleden hangt er immers voornamelijk vanaf of hij gelijk heeft met zijn bewering dat hij op de hem gegeven post van adviseur op de wetenschappelijke directie in feite geen met zijn rang overeenkomende functies heeft te vervullen.
Er zij in dit verband op gewezen dat in artikel 91 van het Statuut aan de term „bezwarend besluit” een zuiver processuele betekenis toekomt in die zin dat de beroepen eerst, ongeacht de gegrondheid, op hun ontvankelijkheid worden getoetst. Het is een procesrechtelijke term die niets uitstaande heeft met een onrechtmatige daad, laat staan met de bijzondere vorm van onrechtmatigheid die in schending van een subjectief recht van een ambtenaar bestaat. Ofschoon de ontvankelijkheidsvraag soms nauw met de hoofdzaak verweven is, dient men terdege te onderscheiden tussen een „bezwarend besluit” in procesrechtelijke zin — term die slechts impliceert dat eerst moet worden nagegaan of de ambtenaar wel belang bij zijn beroep heeft — en de „schending van een subjectief recht” — die hoogstens een rol kan spelen wanneer ten principale moet worden beslist
Het verschil tussen het zuiver processueel begrip van artikel 91 en het materieel begrip „schending van de rechten van de ambtenaar” trad reeds in Uw jurisprudentie naar voren (men zie bij voorbeeld het arrest in de zaak 26-68, Fux, Jurispr. 1969, blz. 153), ook al wordt er soms een minder duidelijk standpunt ingenomen (men zie het arrest 46-69, Reinarz, Jurispr. 1970, blz. 281-282), hetgeen te meer aanleiding moet geven de begrippen onderling duidelijk af te bakenen.
Artikel 91 van het Statuut geeft voorts een regeling die niet alleen moet dienen om de subjectieve rechten van de ambtenaar te beschermen, zoals bij beroepen de pleine juridiction (zodanige „volledige rechtsmacht” — ter bescherming van de rechtsposities der ambtenaren — is het Hof echter alleen toegekend met betrekking tot geschillen van geldelijke aard), doch vooral bedoeld is om objectieve controle op de wettigheid van de gedragingen der administratieve gezagsorganen van de Gemeenschap mogelijk te maken. Gezien deze opzet acht ik dan ook alle aanleiding aanwezig om aan de term „bezwarend besluit” een geheel andere en in ieder geval een ruimere betekenis toe te kennen dan aan de schending van een subjectief recht van een ambtenaar.
Dat de beroepen ex artikel 91 van het Statuut vooral controle op de wettigheid van het handelen der administratie mogelijk moeten maken is ook in 's Hofs rechtspraak, onder meer in het arrest in de zaak 20-68, Pasetti/Commissie, erkend. Met verwerping van de door verweerster opgeworpen exceptie van niet-ontvankelijkheid — de bestreden maatregel zou op verzoek van de ambtenaar zijn genomen en hem dus niet kunnen schaden — heeft het Hof overwogen dat wanneer zodanige maatregel een gebrek vertoont dat tot onwettigheid leidt, daartegen moet kunnen worden opgekomen ook wanneer betrokkene zelf om de maatregel heeft verzocht.
Wanneer het belang van controle op de wettigheid van het handelen der administratie derhalve medebrengt dat het gedrag van de betrokken ambtenaar in gevallen als het onderhavige niet tot niet-ontvankelijkheid mag leiden, dan wil dat tevens zeggen dat aan het begrip bezwarende handeling een ruime uitlegging dient te worden gegeven, al ware het slechts bij het nemen van een beslissing inzake de ontvankelijkheid.
Dat een ambtenaar aan een bepaalde post de voorkeur geeft boven een andere maakt een besluit van de administratie tot overplaatsing tegen zijn wil zeker nog niet onwettig, doch is wel voldoende voor de ontvankelijkheid van een beroep ex artikel 91. Blijkt het besluit dan bij de behandeling van de zaak ten principale wettig te zijn, dan moet het beroep ongegrond, doch wèl ontvankelijk worden verklaard.
De in artikel 91 aan de ontvankelijkheid gestelde voorwaarde is bedoeld om de pas af te snijden aan wie zou willen opkomen tegen besluiten welke zijn rechtspositie geheel ongewijzigd lieten of, heel in het algemeen, vóór belangen die naar hun aard niet voor rechtsbescherming in aanmerking komen.
Wanneer een personeelslid blijkens genoemd arrest 46-69 ook zonder op een bepaalde post aanspraak te kunnen maken er een wettig belang bij kan hebben het ene ambt boven het andere te verkiezen, dan acht ik dat tevens voldoende voor de erkenning van zijn belang op te komen tegen een door hem niet gewenste overplaatsing, onverminderd de uitspraak ten principale over de wettigheid van zodanig besluit — die uitsluitend afhangt van de vraag of de maatregel in overeenstemming is met de formele en materiële rechtsvoorschriften waarnaar de administratie zich heeft te gedragen
Het moet er dus in het algemeen voor worden gehouden dat ambtenaren er met betrekking tot handelingen van de administratie welke hun rechtspositie rechtstreeks raken in beginsel belang bij hebben tegen fouten welke die handelingen onwettig maken op té komen. Het lijdt geen twijfel dat de overplaatsing van een ambtenaar zijn rechtspositie raakt; hem moet derhalve worden toegestaan met een beroep op zulke gebreken nietigverklaring te vorderen.
Ik concludeer dan ook dat de exceptie van niet-ontvankelijkheid in limine litis worde verworpen — van logische of praktische redenen de exceptie tegelijk met de zaak ten principale uit te wijzen is niet gebleken —.
De redengeving van het bestreden besluit
Verzoeker beroept zich vooral op schending van artikel 25 van het Statuut van de ambtenaren, stellende dat het bestreden besluit niet voldoende met redenen zou zijn omkleed. Volgens de tweede alinea van dit artikel dient „elk besluit dat overeenkomstig dit Statuut ten aanzien van een ambtenaar wordt genomen, … onverwijld schriftelijk te zijner kennis te worden gebracht” en dient iedere voor hem nadelige beslissing … met redenen te zijn omkleed.
Wij menen dat de term „nadelige beslissing” in artikel 25 even ruim moet worden opgevat als een bezwarend besluit in de zin van artikel 91: afgezien van terminologische redenen dient men parallelle en gelijkgerichte begrippen in dezelfde zin te verstaan, al ware het slechts om de bescherming der ambtenaren tegen handelingen van de administratie waartegen zij voor het Hof mogen opkomen met zoveel mogelijk waarborgen te omringen.
Het memorandum van 11 januari 1972, waarin directeur Caprioglio verzoeker van het besluit op de hoogte stelt, eindigt aldus:
„Je désire vous remercier pour le travail exécuté jusqu'à présent en tant que chef de division de la division Physique qui vous a obligé à des tâches de gestion pour lesquelles, comme vous m'avez à plusieurs reprises déclaré, vous n'avez pas beaucoup d'intérêt et que j'avais été obligé récemment d'augmenter au détriment de votre activité scientifique”.
Als reden voor verzoekers overplaatsing wordt dus opgegeven dat hij te weinig belangstelling aan den dag zou hebben gelegd voor de administratieve taken welke hij als afdelingshoofd had te vervullen en die als gevolg van de herstructureringsbesluiten — en wel met name door het besluit verzoeker met het beheer van de reactor Ispra I te belasten — meer van zijn aandacht waren gaan vragen.
Ter motivering van verzoekers overplaatsing kon met deze redengeving, hoe beknopt ook, worden volstaan.
Anderzijds brengt de door ons voorgestane ruime opvatting van een bezwarend besluit in de zin van artikel 91 (c.q. van een nadelige beslissing in de zin van artikel 25) mede dat er ten aanzien van de vorm waarin de administratie de motivering harer besluiten moet gieten, enige soepelheid moet worden betracht.
Niettemin kan er met betrekking tot de volledigheid — en met name de juistheid — der motivering enige twijfel rijzen nu verzoeker in zijn administratief beroep en — zonder tegenspraak van de tegenpartij te ontmoeten — nogmaals ter gelegenheid van de mondelinge behandeling voor het Hof heeft gesteld dat directeur Caprioglio hem er op 10 januari 1972 bij de aanzegging van zijn onmiddellijk ingaande overplaatsing in tegenwoordigheid van de heer Finzi op heeft gewezen dat hij, verzoeker, aan het besluit tot overplaatsing van de leden der experimentele sectie geen gevolg had gegeven en zich niet met de leiding van de experimentele reactor Ispra I had willen belasten.
Ik zie echter geen wezenlijke tegenstrijdigheid tussen de bondige redengeving van het memorandum van 11 januari en voormelde mondelinge motivering. Verzoekers reactie op het besluit het beheer van de reactor Ispra I naar de door hem geleide afdeling over te brengen was immers ingegeven door zijn bezwaren tegen de administratieve rompslomp waartoe het aanleiding gaf en door de belemmering welke hij er door ondervond op het gebied van de wetenschappelijke research waarnaar zijn belangstelling in de eerste plaats uitging. Men zou de redengeving wellicht te beknopt en onvolledig kunnen noemen, met name omdat daarin zelfs niet wordt gezinspeeld op het eerste der beide verwijten welke verzoeker mondeling zou hebben gemaakt, verband houdende met zijn weigering uitvoering te geven aan het besluit tot overplaatsing van de leden van de experimentele sectie. Het mag er echter redelijkerwijs voor worden gehouden dat ook die weigering heeft medegewerkt tot het besluit dat, naar wij zagen, anderzijds ten nauwste verband hield met zijn weigering de leiding van de experimentele reactor Ispra I over te nemen.
Ik geloof echter niet dat deze onvolledige redengeving van het memorandum van 11 januari als schending van artikel 25, tweede alinea, van het Statuut is te beschouwen.
Wegens de objectieve samenhang tussen de beide besluiten inzake de reorganisatie van het Gemeenschappelijk Centrum van Onderzoek en het subjectief verband tussen de negatieve reacties van dr. Kley op elk van beide besluiten kon het bevoegd gezag volstaan met vermelding van hetgeen voor verzoekers gedragslijn wezenlijk en voor zijn houding jegens de belangen van de dienst kenmerkend was: onvermogen eigen ideeën en persoonlijke voorkeur opzij te zetten ten behoeve van de reorganisatie waartoe het bevoegd gezag in de uitoefening zijner discretionaire bevoegdheid nu eenmaal had besloten.
Dat dit zeer voorzichtig is gezegd — om geen afbreuk te doen aan de reputatie van verzoeker wiens wetenschappelijke inbreng trouwens door niemand in twijfel wordt getrokken — levert stellig niet een zodanig ernstige motiveringsfout op dat het bestreden besluit zou moeten worden nietigverklaard.
Détournement de pouvoir
Verzoeker betoogt dat het bestreden besluit voor hem neerkomt op een aan kwaadwilligheid van de directeur-generaal toe te schrijven tuchtmaatregel: a) de intrekking van het verzoek tot inleiding van een tuchtprocedure viel samen met verzoekers overplaatsing; b) zijn nieuwe functies zijn onbepaald van inhoud. Het overplaatsingsbesluit heeft dus veel weg van een straf, die hem dan echter is opgelegd zonder dat de daartoe voorgeschreven procedure is gevolgd.
Wat het eerste punt betreft, zou ik erop willen wijzen dat dr. Caprioglio weliswaar om inleiding van een tuchtprocedure tegen verzoeker had gevraagd, doch dat de gronden die hij daartoe aanvoerde, ofschoon verzoekers gedragingen ter zake van de uitvoering der reorganisatiebesluiten betreffende, niet in verband bleken te staan met zijn weigering de leiding van de experimentele reactor Ispra I te aanvaarden of met zijn verzet tegen de overplaatsing van een deel van zijn personeel naar een andere afdeling — pas nadat om inleiding van een tuchtprocedure was verzocht kwam het zover dat hij aan de overplaatsingsinstructies geen gevolg gaf —. Doch nu verzoeker zich op verschillende manieren tegen de voorgenomen reorganisatie had verzet, was de tuchtprocedure door de directeur-generaal van het Centrum waarschijnlijk vooral bedoeld om verzoeker tot de orde te roepen en hem ertoe te brengen meer rekening te houden met de behoeften van de dienst op een instelling die, ofschoon met wetenschappelijk researchwerk belast, ook haar hiërarchisch-organisatorische structuur recht moet doen wedervaren.
De intrekking van dit verzoek door dr. Caprioglio viel samen met zijn besluit verzoeker over te plaatsen. Dat wil echter niet zeggen dat de overplaatsing alleen maar in de plaats kwam voor de strafoplegging waartoe een tuchtprocedure aanleiding had kunnen geven. Als afdelingshoofd was verzoeker, niet omdat het hem aan wetenschappelijke capaciteiten ontbrak, doch alleen omdat hij in organisatorische aangelegenheden niet met de directie wilde samenwerking, een sta in de weg; toen die hinderpaal uit de weg was geruimd had het volgens dr. Caprioglio geen zin meer het verzoek tot inleiding van een tuchtprocedure te handhaven.
Dat dr. Caprioglio aanvankelijk, misschien enigszins onhandig, had besloten verzoeker onder druk te zetten door hem met een tuchtprocedure te bedreigen, doch er vervolgens de voorkeur aan heeft gegeven verzoeker te verwijderen van de post waar hij door zijn aanwezigheid het dienstbelang schaadde, wijst niet op onwelwillendheid jegens verzoeker, doch kan zeer wel worden toegeschreven aan gewijzigd inzicht met betrekking tot de meest functionele organisatie van zijn diensten — en het nemen van zulke beslissingen behoort nu eenmaal tot de discretionaire bevoegdheden welke aan een ambtenaar die voor de gang van zaken op een centrum van onderzoek verantwoordelijk is, moeten worden ingeruimd —.
Uit het dossier en vooral ook uit verzoekers correspondentie met zijn directeur-generaal voor en na het bestreden besluit blijkt nergens dat dr. Caprioglio hem persoonlijk kwalijk gezind was. Voor en na bestonden er verschillen van inzicht inzake de organisatie van het wetenschappelijk werk en die verschillen werden door de stellig wenig inschikkelijke houding van verzoeker op de spits gedreven. Gezien verzoekers koppig volgehouden en soms zonder meer als obstructie te beschouwen verzet tegen het beleid en de gedragslijn van de directeur-generaal, vormt het belang van een goede gang van zaken op de diensten van het centrum, zoals de directeur dat in het kader van de ruime bevoegdheden welke de Commissie hem had verleend — en waarop dit Hof geen controle kan uitoefenen — verstond, een voldoende verklaring voor het feit dat dr. Caprioglio na een jaar van meningsverschillen inzake de reorganisatie van het Centrum en nadat verzoeker ruimschoots de gelegenheid had gehad zijn standpunt met collega's en superieuren te bespreken en te verdedigen, ten slotte heeft gemeend verzoeker te moeten overplaatsen.
Zolang wij het er niet om andere redenen voor moeten houden dat de directeur-generaal zich in casu door andere oogmerken dan het dienstbelang heeft laten leiden en met name dat hij verzoeker door de overplaatsing heeft willen straffen, komt het mij voor dat de overplaatsing op zichzelf hoogstens als een alternatief voor een strafoplegging kan worden beschouwd. Het liep verkeerd en er moest iets gebeuren; en de meest harmonieuze oplossing bleek een andere organisatie der diensten. Verzoeker behoefde dus niet langer — door strafoplegging — tot de orde te worden geroepen; verzoekers advocaat heeft in dit verband opgemerkt dat het onderhavige dienstverband minder lijkt op de verhouding tussen korporaal en soldaat dan op die tussen de leden van een generale staf.
In de tweede plaats zou er op grond van aard en inhoud van verzoekers nieuwe functie sprake zijn van détournement de pouvoir; daarbij komt noodzakelijkerwijs de vraag aan de orde of de artikelen 5 en 7 alsmede bijlage I van het Statuut zijn geschonden, met name omdat er volgens verzoeker aan zijn nieuwe post geen werkelijke functies verbonden zouden zijn. Het ogenblik is thans gekomen deze belangrijkste beroepsgrond te bespreken.
De stelling dat de artikelen 5 en 7 alsmede bijlage I van het Statuut van de ambtenaren zijn geschonden
Verzoeker betoogt dat hij in zijn nieuwe betrekking geen bij de rang A 3 passende functies heeft te vervullen: zij zijn niet in het organigram voorzien en missen reële betekenis. Hij beklaagt er zich met name over dat hij er, wat zijn gezagspositie en zijn bevoegdheden betreft, op achteruit is gegaan en nu verstoken is van de technische en financiële middelen waarover hij als afdelingshoofd de beschikking had.
De mondelinge procedure heeft hierover de nodige opheldering verschaft. Uit het tussen de raadslieden gevoerde debat en de ter terechtzitting door dr. Kley en directeur-generaal Caprioglio afgelegde verklaringen is gebleken dat de heer Kley op zijn nieuwe post voornamelijk zou zijn belast met de coördinatie van de arbeid der werkgroepen die in verband met het Sora-programma waren gevormd. In die functie moest hij vooral voor de nodige synthese zorgen; volgens directeur Caprioglio was dat destijds een zeer belangrijke werkzaamheid, die hoognodig ter hand moest worden genomen.
Dr. Kley meende dat deze taak, de coördinatie van het Sora-programma, niet zodanig was opgezet dat op deugdelijke resultaten mocht worden gerekend. Dit werk kon volgens hem alleen op de natuurkundige afdeling op verantwoorde wijze worden verricht. Blijkens zijn voor het Hof afgelegde verklaringen hadden zijn negatief oordeel over de opzet van zijn werk en het ontbreken van schriftelijke instructies (waarnaar hij zich, naar hij thans verklaart, zou hebben gedragen) hem aanleiding gegeven de hem aangeboden arbeid niet te aanvaarden.
Wij weten dat de taak die dr. Kley van de hand wees is aanvaard en verricht door de wetenschappelijk directeur Finzi, die zich daarnevens gedurende enkele weken ad interim belastte met de leiding van verzoekers vroegere afdeling, en voorts dat dr. Finzi over zijn in die hoedanigheid verrichte werkzaamheden een lijvig rapport heeft opgemaakt dat in juni aan de directie is aangeboden.
In zijn mondelinge verklaringen ter terechtzitting heeft verzoeker zich er ter motivering van zijn weigering zich met die taak te belasten niet zozeer op beroepen dat dit werk hem niet paste als wel aangevoerd dat het buiten de natuurkundige afdeling niet met de nodige efficiency kon worden verricht.
Het Hof kan niet treden in deze meningsverschillen over de beste opzet van wetenschappelijk werk.
Hoe het ook zij, vast staat dat men verzoeker op zijn nieuwe post met belangrijke werkzaamheden heeft belast en dat zijn superieur, dr. Finzi, ze niet beneden zijn niveau heeft geacht en zich in plaats van verzoeker van deze taak heeft gekweten. Dat verzoeker voor bedoeld werk geen schriftelijke instructies zijn verstrekt is een misplaatst argument nu betrokkene de Commissie anderzijds verwijt hem geen passend werk te hebben opgedragen; verzoeker kan er zich dan ook slechts van bedienen om het verwijt te ontgaan dat hij zich door zijn weigering aan insubordinatie zou hebben schuldig gemaakt — en dit verwijt is hem door niemand gemaakt —; wanneer verzoeker geen schriftelijke instructies zijn verstrekt wil dat helemaal niet zeggen dat hem geen bepaalde functies — overeenkomend met en passend bij zijn niveau en rang — zijn opgedragen.
Zijn negatief oordeel over de opzet van de hem opgedragen taak doet aan de realiteit van die taak niet af; ook gaat het niet aan haar als niet passend bij zijn rang te beschouwen omdat hij liever met experimenteel onderzoek dan met wetenschappelijke coördinatie en synthese werd belast.
De vrijheid van de wereld der wetenschapsbeoefenaren neemt niet weg dat zij op organisatorisch terrein ook hun plichten hebben. Euratom is óók een juridische organisatie, waarvoor praktische en functionele eisen gelden die de wetenschappelijke ambtenaren bij hun keuze en bij hun verlangen naar eigen researchwerk wel beperkingen moeten opleggen. Euratoms centra zijn geen academies en het gaat er niet om zuiver onderzoek zoals men zich dat in een universiteitslaboratorium kan voorstellen.
Toegegeven: het is niet helemaal duidelijk waarom de Commissie verzoeker een aantal maanden na zijn weigering bedoelde taak te aanvaarden in feite zonder werk heeft gelaten. Doch deze kwestie raakt de organisatie van de diensten en werkzaamheden op het centrum te Ispra, waarbij ook rekening moet worden gehouden met de daar destijds heersende sfeer van crisis en onzekerheid; het vermag met betrekking tot de situatie vóór de indiening van een beroep verzoekers middel dat de aan de nieuwe post verbonden functies niet met zijn rang in overeenstemming waren, niet te staven.
Op grond van een en ander concludeer ik tot verwerping van het beroep.
Met betrekking tot de kosten dient echter rekening te worden gehouden met de bijzondere sfeer waarin het geschil ontstond en de speciale aard van de problemen verband houdende met de complexe betrekkingen tussen praktische behoeften van organisatorische aard en de vrijheid der wetenschappelijke research; al zijn morele aanspraken ten spijt, kan een individueel onderzoeker daarom rechtens niet steeds een positie verlangen die hem ten volle bevrediging schenkt; soms zal hij voor het belang ener functioneel verantwoorde opbouw moeten wijken.
Wegens deze bijzonderheden en ook op grond van de overweging dat verzoeker de indruk kan hebben gekregen dat men hem persoonlijk heeft getroffen en zich daarom door het bestreden besluit moreel gekwetst kan hebben gevoeld, komt het mij billijk voor hem niet in de kosten te verwijzen.
Ik stel U daarom voor om overeenkomstig artikel 69, lid 3, eerste alinea, van het Regelment voor de procesvoering, alle kosten ten laste van verweerster te brengen.