62011CC0530
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
KOKOTT
ippreżentati fit-12 ta’ Settembru 2013 (
1
)
Kawża C‑530/11
Il-Kummissjoni Ewropea
vs
Ir-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq
“Konvenzjoni ta’ Aarhus — Direttiva 2003/35/KE — Aċċess għall-ġustizzja — Kunċett ta’ “spejjeż mhux projbittivi” ta’ proċeduri ġudizzjarji — Traspożizzjoni”
I – Introduzzjoni
1.
Huwa magħruf li l-proċeduri ġudizzjarji fir-Renju Unit huma pjuttost onerużi. Ir-rappreżentanza legali, b’mod partikolari, tista’ tinvolvi spejjeż kbar. Peress li, b’mod ġenerali, parti li titlef il-kawża tiġi ordnata tbati l-ispejjeż tal-parti opposta, il-litigazzjoni tinvolvi riskji kunsiderevoli f’termini ta’ spejjeż.
2.
Min-naħa l-oħra, il-Konvenzjoni ta’ Aarhus (
2
) u, fir-rigward ta’ ċerti proċeduri, l-implementazzjoni tagħha fid-Direttiva 2003/35 (
3
), jeżieġu li proċeduri ġudizzjarji fil-qasam tad-dritt tal-ambjent ma għandhomx jinvolvu spiża projbittiva. Fis-sentenza Edwards (
4
), il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat it-tifsira ta’ din id-dispożizzjoni f’termini ġenerali fid-dawl tad-dritt Ingliż. Fil-każ preżenti, għandu jiġi ddeterminat b’mod konkret jekk ir-Renju Unit ittrasponiex b’mod korrett id-dispożizzjonijiet rilevanti.
3.
F’dan ir-rigward, l-ewwel nett, għandha tiġi eżaminata d-diskrezzjoni tal-qrati f’ċerti każijiet li jillimitaw l-ispejjeż tal-konvenut li jista’ jbati rikorrent f’każ li jitlef il-kawża. Barra minn hekk, għandu jiġi kkjarifikat jekk huwiex kompatibbli mad-dritt tal-UE li, fl-eżerċizzju ta’ tali diskrezzjoni, il-qrati jillimitaw ukoll l-ispejjeż li jista’ jbati konvenut — li ġeneralment ikun korp pubbliku — fil-każ li jitlef il-kawża. Fl-aħħar nett, il-partijiet ma jaqblux dwar jekk, fil-proċeduri inkwistjoni, id-disponibbiltà ta’ miżuri provviżorji tistax tkun suġġetta għall-fatt li r-rikorrent jieħu responsabbiltà tat-telf li jirriżulta minn tali miżuri provviżorji fil-każ li jitlef il-kawża fuq il-mertu. B’mod preliminari, għandu jiġi eżaminat ukoll sa fejn id-direttivi jistgħu jiġu trasposti permezz tal-ġurisprudenza.
II – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dritt internazzjonali
4.
Ir-regoli rilevanti dwar l-ispejjeż legali fi proċeduri ambjentali jinsabu fil-Konvenzjoni ta’ Aarhus, li ġiet iffirmata mill-Komunità Ewropea preċedenti fil-25 ta’ Ġunju 1998 f’Aarhus (id-Danimarka) (
5
).
5.
L-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni jipprovdi għall-parteċipazzjoni pubblika fit-teħid ta’ deċiżjonijiet dwar attivitajiet speċifiċi.
6.
L-Artikolu 9 tal-Konvenzjoni jirregola l-aċċess għall-ġustizzja fi kwistjonijiet ambjentali. Il-kawża preżenti tikkonċerna l-proċeduri msemmija fl-Artikolu 9(2):
“Kull Parti għandha, fi ħdan il-qafas tal-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħha, tiżgura li l-membri tal-pubbliku kkonċernati
[...]
ikollhom aċċess għal proċedura ta’ stħarriġ quddiem qorti tal-ġustizzja u/jew korp ieħor indipendenti u imparzjali stabbilit bil-liġi sabiex jikkontestaw il-legalità sostantiva u proċedurali tad-deċiżjonijiet, l-atti jew l-omissjonijiet bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6 [...] ta’ din il-konvenzjoni.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
7.
L-Artikolu 9(4) jirreferi, inter alia, għall-ispejjeż:
“(4) flimkien u bla ħsara għall-Artikolu 9(1), il-proċeduri msemmija fl-Artikolu 9(1), (2) u (3) għandhom jipprovdu rimedji adatti u effettivi, inklużi miżuri provviżorji, u għandhom ikunu ġusti, raġonevoli u ma jinvolvux spiża projbittiva. [...]” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
B – Id-dritt tal-Unjoni
8.
Sabiex jimplementa d-dispożizzjonijiet dwar l-aċċess għall-ġustizzja stabbiliti fl-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus, l-Artikolu 3(7) tad-Direttiva 2003/35 introduċa l-Artikolu 10a tad-Direttiva dwar l-Istima tal-Effetti Ambjentali (Direttiva EIA) (
6
) u l-Artikolu 4(4) tad-Direttiva 2003/35 introduċa l-Artikolu 15a fid-Direttiva dwar il-prevenzjoni u l-kontroll integrati tat-tniġġiż (Direttiva IPPC) (
7
). Il-paragrafu 5 ta’ dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet jipprovdi, fi kliem identiku, regoli dwar l-ispejjeż:
“Kull proċedura bħal din għandha tkun ġusta, retta, f’waqtha u ma tiswiex tant li tkun projbittiva.”
C – Id-dritt tar-Renju Unit
9.
Skont ir-Regola 44.3(2) tar-Regoli ta’ Proċedura Ċivili tar-Renju Unit u ta’ Wales, il-parti li titlef il-kawża għandha, b’mod ġenerali, tbati l-ispejjeż tal-parti li tirbaħ il-kawża. Madankollu, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-kawża, il-qorti tista’ tiddeċiedi b’mod differenti. B’mod partikolari, ir-Regola 44.3(6) tawtorizza lill-qrati jieħdu deċiżjonijiet sabiex jillimitaw ir-responsabbiltà tal-ispejjeż ta’ parti oħra. Fl-Iskozja u fl-Irlanda ta’ Fuq, il-liġi hija simili.
10.
Ir-Regola 25 tar-Regoli tal-Proċedura Ċivili tikkonċerna l-miżuri provviżorji. Din ir-regola hija kkompletata b’l-hekk imsejħa Practice Direction li, fil-paragrafu 5.1, tipprovdi li kull digriet għal miżuri provviżorji għandu jinkludi responsabbiltà, min-naħa tar-rikorrent lejn il-qorti, għall-ispejjeż li jkunu ġew sostnuti mill-parti opposta li l-qorti tikkunsidra li għandhom jiġu sostnuti minnu. Barra minn hekk, skont il-paragrafu 5.1A, il-qorti għandha tikkunsidra jekk għandhiex teħtieġ tali responsabbiltà wkoll fir-rigward ta’ telf li jista’ jiġi sostnut minn terzi bħala riżultat tad-digriet. Madankollu, il-qrati għandhom id-diskrezzjoni li ma jeżiġux tali responsabbiltà. Filwaqt li r-regoli fl-Irlanda ta’ Fuq huma simili, id-dritt Skoċċiż ma jeżiġix responsabbiltà għall-ispejjeż.
11.
Fid-dawl tas-sentenza Edwards (
8
), ir-Renju Unit adotta regoli addizzjonali sabiex jieħu inkunsiderazzjoni l-Konvenzjoni ta’ Aarhus u l-Artikoli 3(7) u 4(4) tad-Direttiva 2003/35, iżda tali modifiki ma humiex is-suġġett tal-proċeduri preżenti minn perspettiva ratione temporis.
III – Il-proċedura prekontenzjuża u t-talbiet tal-partijiet
12.
Wara lment, permezz ta’ ittra tat-23 ta’ Ottubru 2007, il-Kummissjoni talbet lir-Renju Unit jissottometti osservazzjonijiet dwar it-twettiq tal-obbligi tiegħu taħt l-Artikoli 3(7) u 4(4) tad-Direttiva 2003/35.
13.
Minkejja r-risposti tar-Renju Unit tal-20 ta’ Diċembru 2007 u tal-5 ta’ Settembru 2008, il-Kummissjoni indirizzat opinjoni motivata lil dan l-Istat Membru fit-22 ta’ Marzu 2010 fejn sostniet li r-Renju Unit kien naqas milli jittrasponi b’mod korrett dawn id-dispożizzjonijiet u, barra minn hekk, li ma kienx applikahom b’mod korrett. Il-Kummissjoni talbet lir-Renju Unit jieħu l-miżuri neċessarji sabiex jikkonforma ruħu mal-opinjoni fi żmien xahrejn, jiġifieri, sat-22 ta’ Mejju 2010.
14.
Minkejja r-risposta tar-Renju Unit tad-19 ta’ Lulju 2010, il-Kummissjoni tenniet l-evalwazzjoni tagħha u fit-18 ta’ Ottubru 2011 ressqet din l-azzjoni. Hija titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
1)
tiddikjara li, billi naqas milli jittrasponi b’mod komplet u japplika korrettament l-Artikoli 3(7) u 4(4) tad-Direttiva 2003/35/KE, ir-Renju Unit naqas milli jwettaq l-obbligi tiegħu taħt din id-direttiva;
2)
tikkundanna lir-Renju Unit għall-ispejjeż.
15.
Ir-Renju Unit jitlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
1)
tiddikjara li r-Renju Unit ma naqasx milli jwettaq l-obbligi tiegħu taħt l-Artikoli 3(7) u 4(4) tad-Direttiva 2003/35;
2)
tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.
16.
Permezz ta’ digriet tal-4 ta’ Mejju 2012, il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja awtorizza lir-Renju tad-Danimarka u lill-Irlanda jintervjenu insostenn tar-Renju Unit.
17.
Il-partijiet ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub u, bl-eċċezzjoni tad-Danimarka, ipparteċipaw fis-seduta tal-11 ta’ Lulju 2013.
IV – Evalwazzjoni legali
18.
Għalkemm il-Kummissjoni tibbaża r-rikors tagħha fuq l-Artikoli 3(7) u 4(4) tad-Direttiva 2003/35, fl-evalwazzjoni tal-motivi jidhirli li huwa iktar opportun li jsir riferiment għad-dispożizzjonijiet introdotti permezz ta’ dawn l-artikoli, jiġifieri, l-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u l-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC. Skont il-ħames paragrafu ta’ kull waħda minn dawn id-dispożizzjonijiet, li huma identiċi, il-proċeduri ta’ reviżjoni ta’ approvazzjonijiet mogħtija skont dawn id-direttivi ma għandhomx ikunu ta’ spiża projbittiva. Huma jimplementaw l-Artikolu 9(4) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus fir-rigward tal-proċeduri ta’ reviżjoni stabbiliti fl-Artikolu 9(2) tal-Konvenzjoni.
19.
Permezz tar-rikors tagħha, il-Kummissjoni tikkontesta kemm it-traspożizzjoni ta’ din ir-regola fit-tliet ġurisdizzjonijiet tar-Renju Unit, jiġifieri l-Ingilterra u Wales inklużi l-Ġibiltà, l-Iskozja u l-Irlanda ta’ Fuq (dwar dan il-punt ara s-sezzjoni B iktar ’il quddiem), kif ukoll l-applikazzjoni tagħha (dwar dan il-punt ara s-sezzjoni C iktar ’il quddiem). L-ewwel nett, madankollu, nixtieq nirreferi għall-punti prinċipali tas-sentenza reċenti Edwards (
9
), li huma rilevanti għal din il-kawża, u fid-dawl ta’ dan, nikkunsidra ċerti argumenti mqajma mill-partijiet li, għalkemm jirrigwardaw l-ispejjeż legali, ma jikkontribwixxux sabiex jiġu ċċarati l-motivi individwali mqajma mill-Kummissjoni (dwar dan il-punt ara s-sezzjoni A iktar ’il quddiem).
A – Osservazzjonijiet preliminari
20.
Il-ħames paragrafu tal-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA, il-ħames paragrafu tal-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC kif ukoll l-Artikolu 9(4) tal-Konvenzjoni jistabbilixxu l-obbligu ta’ protezzjoni tal-ispejjeż legali. Tali obbligu ġie kkonkretizzat bis-sentenza Edwards.
21.
Skont din is-sentenza, il-persuni koperti mill-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u mill-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC ma għandhomx jiġu preklużi milli jintroduċu, jew jissoktaw b’azzjoni ġuddizjarja li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawn l-artikoli minħabba l-piż finanzjarju li jista’ jirriżulta minnha. F’dan ir-rigward, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni kemm l-interess tal-persuna li tixtieq tiddefendi d-drittijiet tagħha kif ukoll l-interess pubbliku marbut mal-protezzjoni tal-ambjent (
10
).
22.
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet li r-rekwiżit li l-ispejjeż tal-litigazzjoni ma għandhomx ikunu projbittivi jikkonċerna l-ispejjeż kollha li jirriżultaw mill-parteċipazzjoni fi proċeduri ġudizzjarji. Għaldaqstant, in-natura projbittiva tal-ispejjeż għandha tiġi analizzata b’mod ġenerali, billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-ispejjeż kollha sostnuti mill-parti kkonċernata (
11
). Dawn jinkludu, fil-prinċipju, ukoll l-ispejjeż tar-rappreżentanza legali.
23.
Fl-aħħar nett, il-Qorti tal-Ġustizzja kkjarifikat fis-sentenza Edwards li, kuntrarjament għall-argument sostnut mid-Danimarka, ir-rekwiżit li l-ispejjeż tal-proċeduri ġudizzjarji ma għandhomx ikunu projbittivi ma għandux jiġi eżaminat b’mod differenti minn qorti nazzjonali skont jekk din tkunx qiegħda tiddeċiedi fi tmiem ta’ proċeduri fl-ewwel istanza, fi tmiem appell jew fi tmiem appell sussegwenti (
12
). Madankollu, din il-konstatazzjoni ma tistax tiġi interpretata fis-sens li fl-evalwazzjoni tar-rekwiżit ta’ spiża permissibbli fi proċeduri ta’ appell, l-ispejjeż li jkunu diġà ġew sostnuti f’istanzi inferjuri jistgħu ma jittiħdux inkunsiderazzjoni. Minflok, f’kull istanza, kull qorti għandha tiżgura li l-ispejjeż ta’ kull istanza flimkien ma jkunux projbittivi jew eċċessivi.
24.
Id-Danimarka ssostni ġustament li, madankollu, f’ċerti proċeduri ta’ stħarriġ, ir-rappreżentanza professjonali ma hijiex neċessarja. Dan huwa konċepibbli, pereżempju, jekk il-korp kompetenti kkonċernat ikun sostantivament responsabbli għall-proċedura u, għal din ir-raġuni, jinvestiga ex officio l-argumenti u ċ-ċirkustanzi kollha rilevanti. Madankollu, il-possibbiltà li r‑rappreżentanza tista’ ma tkunx neċessarja għandha tiġi evalwata fil-kuntest ta’ kull każ speċifiku fid-dawl taċ-ċirkustanzi legali u prattiċi tal-proċedura kkonċernata u tal-prassi ġudizzjarja.
25.
Madankollu, fil-kawża preżenti, ma huwiex ikkontestat li r-rappreżentanza legali hija neċessarja quddiem il-qrati tar-Renju Unit u li din tista’ timplika spejjeż kunsiderevoli. L-Istat Membru jiġġustifika dan abbażi tal-karatteristiċi speċifiċi tas-sistema tal-kontradittorju taħt id-dritt komuni, li tissuġġetta lir-rappreżentanti legali tal-partijiet għal rekwiżiti kunsiderevoli.
26.
Bħalma huwa l-każ quddiem il-qrati tal-Unjoni Ewropea, fir-Renju Unit, b’mod ġenerali, il-parti li titlef il-kawża tiġi ordnata tbati l-ispejjeż tar-rappreżentanti legali. Konsegwentement, jekk jitilfu l-kawża, ir-rikorrenti msemmija fl-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u fl-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC għandhom, bħala regola, isostnu kemm l-ispejjeż tagħhom kif ukoll l-ispejjeż tal-parti opposta. Madankollu, jekk ir-rikors jintlaqa’, l-ispejjeż tagħhom jiġu sostnuti mill-parti opposta.
27.
Għalkemm ir-Renju Unit jidher li jqis tali spejjeż bħala ġustifikati, ir-riskju marbut mal-ispejjeż jista’ jiskoraġġixxi lill-individwi milli jintroduċu, jew jissoktaw b’wieħed mir-rikorsi msemmija fl-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u fl-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC. Għal din ir-raġuni, dawn il-proċeduri jistgħu jitqiesu li huma ta’ spiża eċċessiva jew projbittiva fis-sens ta’ dawn id-dispożizzjonijiet. Konsegwentement, għandha tiġi żgurata protezzjoni tal-ispejjeż legali xierqa.
28.
Ir-Renju Unit jidentifika diversi mekkaniżmi li jkopru, jew għall-inqas jillimitaw, ir-riskji marbuta mal-ispejjeż legali. Il-Kummissjoni ma tikkritikax dawn il-mekkaniżmi fihom infushom iżda tqis, fil-fehma tiegħi b’mod korrett, li ma humiex suffiċjenti għall-finijiet tat-traspożizzjoni tal-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u tal-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC.
29.
Pereżempju, minkejja li r-Renju Unit għandu sistema ta’ għajnuna legali, tali Stat Membru ma jiċħadx il-fatt li assoċjazzjonijiet ma jistgħux japplikaw għall-għajnuna legali (
13
), u li l-għajnuna legali hija suġġetta għal test ta’ eliġibbiltà. Peress li anki assoċjazzjonijiet u individwi li jistgħu jħallsu (
14
) għandhom jiġu protetti minn spejjeż projbittivi, dan il-mekkaniżmu ma huwiex adattat sabiex jiżgura protezzjoni tal-ispejjeż legali.
30.
Barra minn hekk, ir-Renju Unit jenfasizza li r-riskju tal-ispejjeż marbuta mar-rikorsi għal stħarriġ ġudizzjarju huwa minimu. Tali rikorsi huma biss ammissibbli jekk fi proċeduri sommarji jiġi kkonstatat li dawn huma fondati. Skont ir-Renju Unit, għal parteċipazzjoni f’tali proċeduri, jistgħu jiġu imposti biss spejjeż relattivament baxxi.
31.
Ċertament, din il-proċedura sommarja għal ammissibbiltà tillimita r-riskju tal-ispejjeż f’każijiet li ma humiex promettenti peress li dawn jiġu miċħuda fi stadju bikri, qabel ma jkunu jistgħu joħolqu spejjeż addizzjonali. Madankollu, il-Konvenzjoni ta’ Aarhus u l-implementazzjoni tagħha fl-Unjoni Ewropea ma jikkonċernawx prinċipalment azzjonijiet li ma humiex promettenti (
15
). L-interess pubbliku fil-protezzjoni tal-ambjent huwa protett b’mod iktar kunsiderevoli meta azzjonijiet li huma b’ċertu mod fondati iżda li ma jidhrux promettenti jiġu ammessi. B’mod ġenerali, dawn il-każijiet huma bbażati fuq interess leġittimu fil-protezzjoni tal-ambjent iżda peress li l-eżitu tagħhom ma jistax jiġi previst, ir-riskju marbut mal-ispejjeż huwa partikolarment oneruż.
32.
Fl-aħħar nett, ir-Renju Unit isemmi l-possibbiltà ta’ polza ta’ assigurazzjoni kontra spejjeż legali magħrufa bħala “After the Event Insurance”. Madankollu, huwa inkontestabbli li din il-polza ma tkoprix il-każijiet kollha. Barra minn hekk, huwa ċar li, f’każijiet fejn, preċiżament, l-eżitu ma jkunx ċert, jiġifieri fejn ikun hemm riskju kunsiderevoli ta’ spejjeż, il-kumpanniji tal-assigurazzjoni jitolbu premiums li huma wkoll projbittivi.
33.
Għalkemm il-Kummissjoni tenfasizza l-bżonn li l-ispejjeż ikunu prevedibbli, ma huwiex neċessarju f’dan il-każ li jiġi ddeterminat sa fejn l-ispejjeż għandhom effettivament ikunu stabbiliti fi stadju bikri tal-proċeduri. Id-dritt tar-Renju Unit għandu mekkaniżmu, id-digriet tal-ispejjeż projbittivi, li permezz tiegħu l-qrati jistgħu, fi stadju bikri, jillimitaw ir-riskju marbut mal-ispejjeż.
34.
Għalkemm il-Kummissjoni tikkritika ċerti konsegwenzi u l-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni ta’ dan l-istrument, hija ma tikkunsidrax li minnu nnifsu ma huwiex suffiċjenti. Sa fejn tikkritika l-inċertezza fir-rigward tal-ispejjeż globali involuti, hija effettivament tilmenta li d-dritt tar-Renju Unit ma jipprovdix b’mod ċar u preċiż biżżejjed protezzjoni tal-ispejjeż legali. Hija din il-kwistjoni li ser ngħaddi biex nanalizza.
B – Fuq it-traspożizzjoni
35.
Il-Kummissjoni tikkritika l-assenza ta’ dispożizzjonijiet legali li jittrasponu l-kunċett tal-protezzjoni tal-ispejjeż legali fid-dritt tar-Renju Unit. F’dan ir-rigward, hjia tibbaża ruħha fuq sentenza li tikkonċerna s-sitwazzjoni ġuridika fl-Irlanda. F’dan l-Istat Membru, il-qrati jistgħu ma jordnawx li l-parti li tkun tilfet kawża għandha tħallas l-ispejjeż, u barra minn hekk, jordnaw li l-ispejjeż sostnuti mill-parti li tkun tilfet jiġu sostnuti mill-parti l-oħra. Peress li din kienet sempliċement prassi ġudizzjarja, il-Qorti tal-Ġustizzja ma rrikonoxxithiex bħala traspożizzjoni tad-Direttiva (
16
).
36.
Ir-Renju Unit jirribatti dan l-argument b’ġurisprudenza nazzjonali. Huwa jibbaża ruħu fuq il-fatt li, skont il-kliem tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 288 TFUE, direttiva torbot lil kull Stat Membru destinatarju fir-rigward tar-riżultat li għandu jinkiseb, iżda tħalli f’idejn l-awtoritajiet nazzjonali l-għażla tal-forma u tal-metodi (
17
).
37.
Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet li t-traspożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni Ewropea fid-dritt nazzjonali ma teħtieġx neċessarjament li d-dispożizzjonijiet rilevanti jiġu promulgati bl-istess kliem identiku f’dispożizzjoni speċifika espressa. Kuntest legali ġenerali jista’ jkun suffiċjenti għal dawn il-finijiet jekk ikun effettivament jiżgura l-applikazzjoni sħiħa tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-UE b’mod suffiċjentement ċar u preċiż (
18
).
38.
Huwa ċar li f’dan il-kuntest ma ġiex iddeterminat jekk preċedent legali vinkolanti, fi kliem ieħor, il-ġurisprudenza li tikkaratterizza s-sistema ta’ common law tar-Renju Unit hijiex suffiċjenti sabiex tittrasponi direttiva. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrikonoxxiet li fl-evalwazzjoni tat-traspożizzjoni ta’ direttiva, il-portata tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi għandha tiġi evalwata fid-dawl tal-interpretazzjoni li tingħatalhom mill-qrati nazzjonali (
19
).
39.
Madankollu, ma jistax ikun suffiċjenti għat-traspożizzjoni ta’ direttiva li l-qrati jkollhom is-setgħa jikkonformaw mar-rekwiżiti tad-direttiva u possibbilment li jagħmlu dan ukoll. Hija ġurisprudenza stabbilita li setgħa diskrezzjonali li tista’ tiġi eżerċitata b’mod konformi ma’ direttiva ma hijiex miżura suffiċjenti ta’ traspożizzjoni ta’ din tal-aħħar peress li tali prassi tista’ tiġi mibdula f’kull ħin (
20
). Din kienet preċiżament il-pożizzjoni fil-każ iċċitat mill-Kummissjoni. Għalkemm il-qrati Irlandiżi effettivament setgħu jipprovdu protezzjoni tal-ispejjeż legali, huma ma kinux obbligati jiżgurawha. Barra minn hekk, ma kien hemm l-ebda kriterju li jispeċifika ċ-ċirkustanzi li fihom kellha tingħata l-protezzjoni tal-ispejjeż legali. Barra minn hekk, ma ġiet invokata l-ebda ġurisprudenza li tistabbilixxi obbligu f’dan is-sens.
40.
Għaldaqstant, dak li huwa determinanti huwa jekk il-ġurisprudenza nazzjonali rilevanti effettivament tiżgurax b’mod suffiċjentement ċar u preċiż u b’mod vinkolanti l-applikazzjoni sħiħa tar-rekwiżit tal-protezzjoni tal-ispejjeż legali (
21
). Jekk dawn il-kundizzjonijiet ikunu sodisfatti, il-ġurisprudenza tista’ tiżgura t-traspożizzjoni (
22
).
41.
Fil-każ preżenti, il-partijiet jirreferu għal diversi sentenzi tal-qrati tar-Renju Unit. Għalkemm il-Kummissjoni tikkritikahom għaliex ma humiex applikazzjoni suffiċjenti, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, dawn huma wkoll importanti għat-traspożizzjoni tal-miżuri.
42.
Konsegwentement, ser neżamina, l-ewwel nett, il-fatt li l-qrati għandhom diskrezzjoni jadottaw digriet dwar il-protezzjoni tal-ispejjeż legali (fuq dan il-punt, ara s-Sezzjoni 1 iktar ’il quddiem), it-tieni nett, il-limitu possibbli tal-ispejjeż li rikorrent jista’ jirkupra jekk jirbaħ il-kawża (dwar dan il-punt, ara s-Sezzjoni 2 iktar ’il quddiem), u fl-aħħar nett, id-disponibbiltà ta’ miżuri kawtelatorji (dwar dan il-punt, ara s-Sezzjoni 3 iktar ’il quddiem).
1. Id-diskrezzjoni li jinħareġ digriet dwar il-protezzjoni tal-ispejjeż legali
43.
Il-kunċett tal-protezzjoni tal-ispejjeż legali ġie żviluppat mill-Court of Appeal for England and Wales fis-sentenza Corner House (
23
). Il-qrati fl-Iskozja u fl-Irlanda ta’ Fuq adottaw din il-prassi. F’ċirkustanzi eċċezzjonali, digriet ta’ dan it-tip jista’ jistabbilixxi limitu fuq l-ispejjeż li r-rikorrent jista’ jiġi ordnat iħallas fil-proċeduri f’din l-istanza fil-każ li ma jkunx rebaħ il-kawża. Digriet ta’ dan it-tip jista’ jiġi adottat f’kull stadju tal-proċeduri sakemm il-qorti tkun sodisfatta li
—
il-kwistjonijiet imqajma huma ta’ importanza pubblika ġenerali,
—
l-interess pubbliku jitlob li tingħata soluzzjoni għal dawn il-kwistjonijiet,
—
ir-rikorrent ma għandu l-ebda interess privat fl-eżitu tal-kawża,
—
fid-dawl tar-riżorsi finanzjarji tar-rikorrent u tal-partijiet opposti kif ukoll tal-ammont tal-ispejjeż prevedibbli, huwa ġust u ekwu li jiġi impost tali digriet,
—
ir-rikorrent probabbilment itemm il-proċeduri jekk ma jiġix impost tali digriet.
44.
Konsegwenza ta’ dan l-approċċ restrittiv hija li d-deċiżjoni nnifisha dwar jekk għandhomx jiġu llimitati l-ispejjeż timplika żmien u sforz kunsiderevoli u timplika spejjeż addizzjonali mingħajr ma tersaq lejn soluzzjoni tal-kwistjonijiet tad-dritt ambjentali.
45.
Dan l-istrument jagħti lill-qrati li għandhom ġurisdizzjoni, l-ewwel nett, diskrezzjoni sabiex jiddeterminaw jekk il-kundizzjonijiet għall-għoti ta’ digriet dwar il-protezzjoni tal-ispejjeż legali humiex sodisfatti u, jekk dan ikun il-każ, diskrezzjoni dwar il-limitu ta’ protezzjoni li għandha tingħata fil-każ partikolari. Din l-aħħar diskrezzjoni tikkonċerna kemm il-livell ta’ spejjeż aċċettabbli kif ukoll il-kwistjoni dwar jekk, u sa fejn, għandu jiġi wkoll limitat ir-riskju f’termini ta’ spejjeż tal-parti opposta.
46.
Bħala tali, l-ebda waħda minn dawn id-diskrezzjonijiet ma tista’ tiġi kkritikata. Fid-dawl tad-differenzi kunsiderevoli bejn l-Istati Membri fir-regoli tagħhom dwar l-aċċess tal-ġustizzja, għad hemm diskrezzjoni wiesgħa bil-għan li tiġi żgurata protezzjoni tal-ispejjeż legali (
24
). Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja nnifisha rrikonoxxiet il-bżonn ta’ diskrezzjoni fil-qasam tal-protezzjoni tal-ispejjeż legali (
25
). Madankollu, qrati nazzjonali għandu jkollhom obbligu ċar li jeżerċitaw id-diskrezzjoni tagħhom b’mod li jiżguraw protezzjoni ta’ spejjeż adattati fil-proċeduri ġudizzjarji inkwistjoni (
26
).
47.
Id-diskrezzjoni mogħtija lill-qrati fir-Renju Unit fl-adozzjoni ta’ digriet dwar il-protezzjoni tal-ispejjeż legali ma tissodisfax dawn ir-rekwiżiti. Fil-fatt, tali diskrezzjoni tawtorizza lill-qorti tiddetermina jekk eċċezzjonalment (
27
) f’każ partikolari jkunx inġust jew inekwu li wieħed iżomm mal-prinċipju ġenerali li ma teżisti l-ebda protezzjoni fir-rigward tal-ispejjeż, minkejja li fir-Renju Unit l-ispejjeż fl-eżitu tal-proċeduri huma normalment sostanzjali. Ma huwiex ċar li, fil-proċeduri ġudizzjarji kkonċernati, l-għan li tiġi żgurata protezzjoni tal-ispejjeż legali huwa vinkolanti.
48.
Il-kawżi deċiżi wara Corner House li sar riferiment għalihom ma jbiddlux din l-evalwazzjoni. Kuntrarjament, fis-sentenza Morgan tas-sena 2009, il-Court of Appeal tosserva, fil-fatt, li d-diskrezzjoni eżistenti tal-qrati fir-rigward tal-ispejjeż tista’ tkun inkompatibbli mar-rekwiżit li tiġi żgurata protezzjoni tal-ispejjeż legali (
28
).
49.
Is-sentenza Garner tas-sena 2010, li ġiet deċiża wara l-iskadenza tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata, ma tindikax li d-diskrezzjoni issa tikkonċerna l-fatt li tiġi żgurata protezzjoni tal-ispejjeż legali (
29
).
50.
Barra minn hekk, il-kundizzjonijiet applikati fir-Renju Unit huma inkompatibbli mal-konstatazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Edwards.
51.
Għalkemm ir-Renju Unit jargumenta li l-kundizzjonijiet għall-għoti ta’ protezzjoni tal-ispejjeż legali ma humiex inkwistjoni fil-kawża preżenti, m’iniex konvinta b’dan l-argument. Minflok, il-kundizzjonijiet għall-għoti ta’ protezzjoni tal-ispejjeż legali huma l-qofol tal-allegazzjonijiet tal-Kummissjoni li r-rekwiżit tal-protezzjoni tal-ispejjeż legali ma ġiex traspost b’mod korrett. Għal din ir-raġuni, tali kundizzjonijiet għandhom jiġu eżaminati hawnhekk.
52.
Il-problemi marbuta mal-kriterji applikati fir-Renju Unit jibdew bil-fatt li huma jieħdu inkunsiderazzjoni l-interess pubbliku u privat fil-litigazzjoni. Minkejja li l-Qorti tal-Ġustizzja teħtieġ li dawn l-interessi jittieħdu inkunsiderazzjoni (
30
), ir-Renju Unit jammetti li qabel is-sentenza Garner dawn ma kinux jingħataw il-kunsiderazzjoni kollha meħtieġa (
31
). Konsegwentement, il-Gvern tar-Renju Unit jaċċetta li qabel din is-sentenza l-interess pubbliku fl-infurzar tad-dritt ambjentali fil-proċeduri speċifikati fl-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u fl-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC ma kienx ingħata biżżejjed importanza u rikonoxximent. Peress li din is-sentenza ngħatat wara l-iskadenza tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata, ir-Renju Unit ma rrimedjax il-ksur fit-terminu previst.
53.
Inkompatibbiltà oħra mal-prinċipju tal-protezzjoni tal-ispejjeż legali huwa l-fatt li l-eżistenza stess tal-interess privat fil-kawża ta’ parti tipprekludi l-għoti ta’ digriet dwar il-protezzjoni tal-ispejjeż legali. Għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja teħtieġ kunsiderazzjoni ta’ tali interess, din ma tistax teskludi l-applikazzjoni tal-prinċipju tal-protezzjoni tal-ispejjeż legali. Fil-fatt, individwu għandu jiġi protett ukoll meta jinvoka d-drittijiet tiegħu stess mogħtija mid-dritt tal-UE (
32
).
54.
Għalkemm is-sentenza mogħtija f’Morgan — milli jidher f’obiter dictum — timplika li dan il-kriterju għandu jiġi applikat b’mod flessibbli, (
33
) jidher ċar li, f’dan ir-rigward, teżisti inċertezza kunsiderevoli.
55.
Hemm ukoll ksur tal-prinċipju tal-protezzjoni tal-ispejjeż legali peress li l-kapaċità tar-rikorrent li jħallas, fi kliem ieħor, l-assenza ta’ prova li għandu riżorsi finanzjarji adattati, tipprekludi l-adozzjoni ta’ digriet dwar il-protezzjoni tal-ispejjeż legali. Kuntrarjament, il-pożizzjoni korretta hija dik li l-ispejjeż legali ma għandhomx jeċċedu, f’termini individwali, ir-riżorsi finanzjarji tal-persuna kkonċernata u, f’termini oġġettivi, jiġifieri, indipendentement mill-kapaċità finanzjarja tal-persuna, ma għandhomx ikunu irraġonevoli (
34
). Fi kliem ieħor, anki rikorrenti bil-kapaċità li jħallsu ma jistgħux jiġu esposti għar-riskju ta’ spejjeż eċċessivi jew projbittivi u, fil-każ ta’ rikorrenti b’mezzi finanzjarji limitati, riskji oġġettivament raġonevoli f’termini ta’ spejjeż għandhom, f’ċerti ċirkustanzi, jitnaqqsu iktar.
56.
Fl-aħħar nett, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, il-fatt li rikorrent probabbilment mhux ser ikun dissważ bir-riskju f’termini ta’ spejjeż ma jikkostitwixxix raġuni leġittima sabiex ma tiġix applikata l-protezzjoni tal-ispejjeż legali (
35
). Madankollu, skont is-sentenza Corner House, tali probabbiltà li l-ispejjeż li kieku jiġu applikati jkollhom effett dissważiv hija kundizzjoni ulterjuri għall-adozzjoni ta’ digriet dwar il-protezzjoni tal-ispejjeż legali.
57.
Konsegwentement, ir-Renju Unit naqas milli jwettaq l-obbligi tiegħu taħt l-Artikoli 3(7) u 4(4) tad-Direttiva 2003/35 peress li d-diskrezzjoni tal-qrati dwar l-għoti ta’ protezzjoni tal-ispejjeż ma hijiex marbuta mal-għan tal-protezzjoni tal-ispejjeż u l-kriterji li għandhom jiġu applikati f’dan ir-rigward huma inkompatibbli mal-imsemmija dispożizzjonijiet.
2. Il-limitazzjoni reċiproka tar-responsabbiltà tal-ispejjeż
58.
Il-Kummissjoni tikkritika wkoll il-fatt li digrieti dwar il-protezzjoni tal-ispejjeż legali ta’ sikwit jillimitaw ir-riskju finanzjarju anki għall-parti opposta. Din il-problema tikkonċerna t-tliet ġurisdizzjonijiet fir-Renju Unit.
Fuq l-ammissibbiltà
59.
Ir-Renju Unit jikkunsidra li dan il-motiv huwa inammissibbli peress li ma ġiex invokat fil-proċedura prekontenzjuża. Fil-fatt, huwa fl-opinjoni motivata li l-Kummissjoni kkritikat espressament għall-ewwel darba l-prassi fejn ir-responsabbiltà għall-ispejjeż taż-żewġ partijiet tista’ tiġi limitata (
36
).
60.
Il-kontestazzjoni tar-Renju Unit hija bbażata fuq l-argument li l-ittra ta’ intimazzjoni mibgħuta mill-Kummissjoni lill-Istat Membru kkonċernat u l-opinjoni motivata maħruġa mill-Kummissjoni jillimitaw is-suġġett tal-kawża, li, sussegwentement, ma jkunx jista’ jiġi estiż iktar. Il-possibbiltà tal-Istat ikkonċernat li jissottometti l-osservazzjonijiet tiegħu tikkostitwixxi garanzija essenzjali li l-osservanza tagħha hija rekwiżit proċedurali essenzjali għall-proċedura li jiġi stabbilit ksur tat-Trattat. Konsegwentement, l-opinjoni motivata u l-proċeduri mressqa mill-Kummissjoni għandhom ikunu bbażati fuq l-istess ilmenti bħal dawk stabbiliti fl-ittra ta’ intimazzjoni li tagħti bidu għall-proċedura prekontenzjuża (
37
).
61.
Madankollu, dan ir-rekwiżit ma jistax jiġi interpretat fis-sens li, f’kull każ, id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet fl-ittra ta’ intimazzjoni, id-dispożittiv tal-opinjoni motivata u t-talbiet fir-rikors għandhom ikunu identiċi, sakemm is-suġġett tal-kawża ma jkunx ġie estiż jew mibdul (
38
).
62.
B’mod partikolari, l-ittra ta’ intimazzjoni ma tistax tiġi suġġetta għal rekwiżiti ta’ preċiżjoni tant stretti bħal dawk applikati fir-rigward tal-opinjoni motivata, peress li ma tistax, neċessarjament, tinkludi iktar minn sommarju inizjali tal-ilmenti. Għaldaqstant, ma hemm xejn li jipprekludi lill-Kummissjoni milli tistabbilixxi fid-dettall fl-opinjoni motivata l-ilmenti li hija tkun diġà għamlet b’mod ġenerali fl-ittra ta’ intimazzjoni (
39
).
63.
Dan huwa dak li seħħ f’dan il-każ. Il-Kummissjoni ssostni ġustament li l-ispejjeż sostnuti minn parti sabiex tiġi rrappreżentata huma wkoll inklużi fl-ispejjeż legali li għandhom jiġu limitati mill-Istati Membri (
40
). Konsegwentement, l-ilment li r-riskju fir-rigward ta’ dawn l-ispejjeż ma huwiex suffiċjentement limitat kien inkluż fl-ilment li, fir-Renju Unit, ir-riskju f’terminu ta’ spejjeż ġudizzjarji, b’mod globali, ma huwiex limitat suffiċjentement.
64.
Din il-fehma hija kkonfermata mir-risposta tar-Renju Unit għall-ittra ta’ intimazzjoni, jiġifieri, l-ewwel ittra mibgħuta minn dan l-Istat Membru fil-proċedura prekontenzjuża. Din l-ittra ssemmi l-possibbiltà għall-parti li tiftiehem mal-avukat tagħha dwar l-ammont tal-onorarji li għandhom jitħallsu fil-każ li tirbaħ il-kawża bħala mezz kif tillimita r-riskju f’termini ta’ spejjeż assoċjati mat-tressiq ta’ kawża (
41
). Għalhekk, l-argument tal-Kummissjoni stabbilit fl-opinjoni motivata li digrieti dwar il-protezzjoni tal-ispejjeż legali jimminaw l-effettività ta’ dan il-ftehim peress li jillimitaw l-ammont tal-ispejjeż li r-rikorrent jista’ jirkupra jekk jirbaħ il-kawża huwa sempliċement tentattiv sabiex tiġi kkonfutata din il-pożizzjoni. B’dan il-mod, dan il-punt ġie inkluż fis-suġġett tal-kawża.
65.
Għalhekk, dan l-argument huwa ammissibbli u għandu jiġi evalwat.
Fuq il-mertu
66.
Il-Kummissjoni tikkritika l-fatt li f’ċerti każijiet digrieti dwar il-protezzjoni tal-ispejjeż legali jistgħu jiġu strutturati fuq bażi reċiproka b’mod li barra mil-limitazzjoni tar-riskju tar-rikorrent fir-rigward tal-ispejjeż tal-parti opposta f’każ li jitlef il-kawża, huma jillimitaw ukoll ir-riskju li, jekk jirbaħ il-kawża, il-parti opposta tiġi ordnata tbati l-ispejjeż tar-rikorrent.
67.
Digriet dwar il-protezzjoni unilaterali tal-ispejjeż legali li jibbenefika sempliċement lir-rikorrent, billi jillimita r-responsabbiltà tiegħu għall-ispejjeż tal-parti opposta, jista’ jikkontribwixxi b’mod sinjifikanti għall-prevenzjoni ta’ spejjeż ġudizzjarji eċċessivi jew projbittivi. Madankollu, is-sempliċi spejjeż tar-rappreżentanza tal-parti nnifisha jistgħu jiddiswadu lill-persuni koperti mill-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u mill-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC milli jintroduċu, jew jissoktaw b’rikors li jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawn l-artikoli.
68.
Konsegwentement, fir-rigward tal-ispejjeż tar-rappreżentanza tal-parti nnifisha, kemm ir-Renju Unit kif ukoll l-Irlanda jirreferu għall-possibbiltà li l-avukat jaqbel li ma jitħallasx. Madankollu, huwa biss f’każijiet eċċezzjonali li tali rinunzja tnaqqas ir-riskju tal-ispejjeż, peress li, b’mod ġenerali, l-avukati għandhom jirċievu korrispettiv. Jekk jiġi meħtieġ li r-rappreżentanza tar-rikorrenti fil-proċeduri ġudizzjarji msemmija fl-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u fl-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC għandha tiġi pprovduta mingħajr ħlas, dan jeqred il-bażi ekonomika li abbażi tagħha l-avukati jistgħu jiżviluppaw l-ispeċjalizzazzjoni neċessarja f’dawn l-oqsma.
69.
Ftehim dwar l-onorarji fil-każ li l-kawża tintrebaħ jikkostitwixxi mezz sabiex, fil-każ ta’ rikorrenti b’riżorsi finanzjarji limitati u li ma jibbenefikawx mill-għajnuna legali, l-onorarji neċessarji jiżdiedu mal-ispejjeż. Fl-Ingilterra u Wales, kif ukoll fl-Iskozja, ftehim dwar l-onorarji jista’ jiġi konkluż biss jekk ir-rikors jiġi milqugħ. Fiż-żewġ sistemi, il-parti opposta għandha normalment tbati l-ispejjeż li kieku kienu jitħallsu mingħajr dan il-ftehim. Fl-Ingilterra u Wales, ononarji addizzjonali jiġu imposti fuq ir-rappreżentanti tar-rikorrent, filwaqt li fl-Iskozja dan il-primjum jitħallas mill-konvenut. Fl-Irlanda ta’ Fuq, tali possibbiltà ma teżistix. Għalkemm ftehim dwar l-onorarji fil-każ li tintrebaħ il-kawża ma humiex nieqsa minn problemi, b’mod partikolari meta jkunu ogħla mill-onorarji standard (
42
), fid-dawl tal-argumenti tar-Renju Unit, f’ħafna każijiet koperti mill-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u mill-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC, jidhru li huma neċessarji sabiex tiġi żgurata l-protezzjoni meħtieġa fir-rigward ta’ spejjeż f’din il-ġurisdizzjoni.
70.
Għaldaqstant, digriet dwar il-protezzjoni tal-ispejjeż legali li jkun jibbenefika liż-żewġ partijiet jillimita wkoll l-ispejjeż li parti opposta għandha tbati fil-każ li jintlaqa’ rikors. Tali limitazzjoni żżid, f’kull każ, ir-riskju tar-rikorrent li jbati ċertu spejjeż marbuta mar-rappreżentazzjoni tiegħu, peress li l-ammont ta’ onorarji li għandhom jitħallsu f’każ li tintrebaħ il-kawża huma limitati. L-avukat tar-rikorrent jista’ jew jaċċetta dan il-livell limitat ta’ onorarji jew inkella, fil-każ li jintlaqa’ r-rikors tal-imsemmi rikorrent, dan tal-aħħar għandu jbati l-bqija minn butu. Dawn l-ispejjeż addizzjonali jista’ wkoll ikollhom effett dissważiv. Konsegwentement, digriet dwar il-protezzjoni tal-ispejjeż legali li jkun jibbenefika liż-żewġ partijiet jista’ wkoll jikkomprometti l-għan tal-protezzjoni tal-ispejjeż legali.
71.
Madankollu, fl-eżami tad-digrieti ta’ protezzjoni tal-ispejjeż legali għandha ssir distinzjoni bejn partijiet privati u partijiet pubbliċi.
72.
Fil-każ ta’ partijiet privati, f’ċerti ċirkustanzi, limitu reċiproku fuq l-ispejjeż jista’ jiġi ġġustifikat abbażi tal-opportunitajiet ugwali għall-partijiet, wieħed mill-elementi tad-dritt fundamentali għal smigħ xieraq (
43
), li huwa msemmi espliċitament bħala prinċipju proċedurali fl-Artikolu 9(4) tal-Konvenzjoni. Ikun hemm dubju dwar l-opportunitajiet ugwali għall-partijiet (
44
), jekk parti ma tkunx inħelset mir-riskju li ssostni l-ispejjeż tal-parti opposta, filwaqt li l-parti l-oħra għandha ssostni mhux biss il-parti l-kbira tal-ispejjeż tagħha iżda, f’każ li titlef il-kawża, l-ispejjeż kollha tar-rikorrenti. Huwa saħansitra konċepibbli li fejn ir-riskju f’termini ta’ spejjeż huwa mqassam b’mod tant inugwali, dan jista’ jinfluwenza l-istrateġiji ġudizzjarji tal-partijiet. Parti li tkun eżentata mir-riskji f’termini ta’ spejjeż għandha mnejn titħajjar testendi s-suġġett tal-kawża sabiex iżżid l-ispejjeż tal-parti opposta u, għalhekk, iżżid id-dispożizzjoni ta’ tali parti li tasal għal kompromess.
73.
Madankollu, il-Kummissjoni tenfasizza ġustament li l-kawża preżenti tikkonċerna biss ir-rikorsi bbażati fuq l-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u l-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC. Fihom infushom, dawn huma kontestazzjonijiet ta’ deċiżjonijiet meħuda minn korp pubbliku, jiġifieri, awtorizzazzjonijiet għal żvilupp mogħtija fir-rigward ta’ proġetti wara li tkun saret stima dwar l-effett ambjentali jew awtorizzazzjonijiet għal ċerti attivitajiet industrijali mogħtija taħt l-approċċ integrat.
74.
F’azzjonijiet imressqa kontra korpi pubbliċi, mill-bidu ma teżisti l-ebda ugwaljanza ġenwina għaliex b’mod ġenerali dawn il-korpi għandhom għad-dispożizzjoni tagħhom riżorsi ikbar milli għandhom il-persuni koperti mill-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u mill-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC. Għalhekk, digriet dwar il-protezzjoni tal-ispejjeż legali huwa sempliċement pass inizjali lejn sitwazzjoni ta’ opportunijiet ugwali għall-partijiet.
75.
Barra minn hekk, f’azzjonijiet ta’ dan it-tip hemm fl-aħħar mill-aħħar inkwistjoni interess li huwa komuni għaż-żewġ partijiet, jiġifieri li tiġi osservata l-liġi. Korp pubbliku li jkun tilef il-kawża quddiem qorti peress li d-deċiżjoni kkontestata hija illegali ma għandux jingħata protezzjoni fir-rigward tal-ispejjeż legali li hija paragunabbli ma’ dik li tingħata lir-rikorrent. Dan għaliex kien l-att illegali tal-korp pubbliku nnifsu li wassal għat-tressiq tal-kawża.
76.
Fl-aħħar nett, fil-Konvenzjoni ta’ Aarhus tingħata enfasi partikolari lill-interess pubbliku li tiġi osservata l-liġi (
45
). Dan l-interess jipprekludi, minn tal-inqas fi proċeduri koperti mill-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u mill-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC, li jiġi affettwat strument bħal ftehim dwar onorarji fil-każ li tintrebaħ il-kawża li jippermetti lil rikorrent jevita spejjeż eċċessivi għar-rappreżentanza tiegħu stess.
77.
Barra minn hekk, dan l-għan tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus iservi sabiex jikkonfuta l-argument tar-Renju Unit fir-rigward tar-riżorsi limitati tal-awtoritajiet rilevanti. Huwa fil-fatt il-każ li fondi li jintefqu mill-awtoritajiet fi spejjeż legali ma jistgħux jintużaw għall-missjonijiet prinċipali tagħhom. Madankollu, il-Konvenzjoni ħadet dan inkunsiderazzjoni. Dan huwa wkoll xieraq għaliex l-infurzar tad-dritt ambjentali permezz ta’ azzjoni ġudizzjarja jew ir-riskju ta’ azzjoni legali jġiegħel lill-awtoritajiet jeżerċitaw diliġenza partikolari fl-applikazzjoni tal-liġi f’dan il-qasam.
78.
Madankollu, dan ma jfissirx li korpi pubbliċi ma għandhomx jingħataw protezzjoni tal-ispejjeż legali. Ma hemm l-ebda raġuni sabiex jiġi impost obbligu fuq dawn il-korpi sabiex iħallsu onorarji meta tintrebaħ kawża tal-avukati tal-parti opposta li jeċċedu kunsiderevolment l-onorarji normali li normalment jitħallsu meta ma jkun japplika l-ebda ftehim dwar onorarji fil-każ li tintrebaħ il-kawża. Għalhekk, sabiex il-partijiet ikollhom opportunitajiet ugwali, anki f’azzjonijiet kontra korpi pubbliċi, ma tistax tiġi eskluża kompletament il-possibbiltà li jiġi adottat digriet “assimetriku” dwar il-protezzjoni tal-ispejjeż legali li jkun jibbenefika liż-żewġ partijiet, li jillimita r-riskju fir-rigward ta’ spejjeż għaż-żewġ partijiet iżda li jawtorizza madankollu onorarji raġonevoli fil-każ li tintrebaħ il-kawża.
79.
Madankollu, tali digriet ma għandux jipprovdi inċentiv lill-korp pubbliku — li għandu riżorsi finanzjarji ikbar — li jestendi inutilment is-suġġett tal-kawża b’mod li jżid l-ispejjeż proprji tar-rikorrent sal-punt li jeċċedu kunsiderevolment il-livell massimu tal-ispejjeż li jistgħu jiġu indennizzati (
46
). Għaldaqstant, dak li jikkostitwixxi onorarji raġonevoli meta tintrebaħ kawża għandu jiġi ddeterminat biss fiċ-ċirkustanzi tal-każ individwali.
80.
Konsegwentement, ir-Renju Unit naqas milli jwettaq l-obbligi tiegħu taħt l-Artikoli 3(7) u 4(4) tad-Direttiva 2003/35minħabba li fi proċeduri koperti mill-imsemmija dispożizzjonijiet, il-qrati jistgħu jipprovdu għall-protezzjoni tal-ispejjeż reċiproka li tipprekludi li jiġu imposti spejjeż ta’ ftehim dwar onorarji raġonevoli fil-każ li tintrebaħ il-kawża għar-rappreżentanza ta’ persuni u assoċjazzjonijiet koperti minn dawn id-dispożizzjonijiet.
3. Fuq il-miżuri kawtelatorji
81.
Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni tikkritika l-fatt li fl-Ingilterra u f’Wales inkluż fil-Ġibiltà u fl-Irlanda ta’ Fuq, il-miżuri kawtelatorji ġeneralment jingħataw biss jekk ir-rikorrent jintrabat li jikkumpensa d-danni li jistgħu jirriżultaw mid-digriet.
82.
Ma huwiex ċar mill-fajl x’inhuwa inkluż f’dan l-obbligu ta’ kumpens. Nassumi li dan ma jikkonċernax danni kkawżati minħabba negliġenza. F’dan il-każ, l-ebda obbligu speċifiku ta’ kumpens ma jkun neċessarju, peress li japplika d-dritt ġenerali delittwali.
83.
Pjuttost, nassumi li dan l-obbligu jqum meta l-ilment kopert permezz tal-miżuri kawtelatorji jirriżulta li huwa infondat. F’każ bħal dan, jidher li r-rikorrent ikollu jikkumpensa d-danni li jirriżultaw minħabba din il-miżura kawtelatorja (
47
). Għaldaqstant, fi proċeduri simili għal dawk inkwistjoni, ir-rikorrent ikollu r-riskju li jħallas l-ispejjeż li jirriżultaw minn tardività fl-implementazzjoni tal-proġetti.
84.
L-ewwel punt li ma jaqblux dwaru l-partijiet huwa dwar jekk dan ir-riskju fir-rigward tal-ispejjeż jaqax ukoll taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-protezzjoni tal-ispejjeż legali prevista skont il-ħames paragrafu tal-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u l-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC. Skont il-kliem ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, huma sempliċement il-proċeduri ġudizzjarji li ma għandhomx ikunu ta’ spiża projbittiva. B’interpretazzjoni stretta, obbligu ta’ kumpens għad-dannu kkawżat mid-dewmien li jirriżulta minn miżura kawtelatorja ma jibqax inkluż fil-kunċett ta’ spejjeż ġudizzjarji.
85.
Madankollu, il-qorti diġà kkonstatat li l-garanzija tal-effettività tad-dritt li titressaq kawża pprovdut fl-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u fl-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC teħtieġ li l-membri tal-pubbliku kkonċernati jkollhom id-dritt japplikaw għal miżuri provviżorji (
48
). Għalhekk, id-dokument “Il-Konvenzjoni Aarhus: Gwida ta’ Implementazzjoni” ippubblikat fl-2000 mill-Kummissjoni Ekonomika tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Ewropea, tinkludi miżura interlokutorja (“miżura kawtelatorja preliminari”) fid-deċiżjonijiet ġudizzjarji legali (
49
) li huma stabbiliti fl-Artikolu 9(4) tal-Konvenzjoni bħala proċeduri ta’ reviżjoni (
50
).
86.
Barra minn hekk, għandu jitfakkar li r-rekwiżit li l-proċeduri ġudizzjarji ma għandhomx ikunu ta’ spiża projbittiva jikkonċerna lill-ispejjeż kollha li jirriżultaw mill-parteċipazzjoni fi proċeduri ġudizzjarji. Għaldaqstant, in-natura projbittiva tal-ispejjeż għandha tiġi analizzata fl-intier tagħha, b’kunsiderazzjoni għall-ispejjeż kollha sostnuti mill-parti kkonċernata (
51
). Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet li l-persuni koperti mill-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u l-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC ma għandhomx jiġu preklużi milli jintroduċu, jew jissoktaw b’azzjoni ġuddizjarja li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawn l-artikoli minħabba l-piż finanzjarju li jista’ jirriżulta minnha (
52
).
87.
Peress li applikazzjoni għal miżura kawtelatorja tikkostitwixxi azzjoni ġudizzjarja ta’ dan it-tip u peress li l-eventwali kumpens għad-danni li jistgħu jirriżultaw mill-miżura mogħtija jagħmel parti mill-ispejjeż tal-proċedura, dan ukoll għandu jiġi inkluż fil-prinċipju ta’ protezzjoni tal-ispejjeż legali. Inkella, persuni jistgħu jkunu preklużi milli japplikaw għal miżuri provviżorji ta’ dan it-tip minħabba r-riskju li huma jkollhom li jħallsu kumpens.
88.
Bħala risposta għal dan l-argument tal-Kummissjoni, ir-Renju Unit isostni li, anki fl-assenza ta’ miżuri kawtelatorji, matul il-mori tal-kawża, proġetti koperti mill-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u mill-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC ġeneralment jiġu sospiżi. Xogħlijiet li jinvolvu spejjeż għolja ġeneralment ma jitwettqux jekk hemm il-possibbiltà li l-awtorizzazzjoni tiġi annullata.
89.
Dan l-argument jimmitiga s-sinjifikat prattiku tal-kritika tal-Kummissjoni iżda fil-każijiet fejn il-miżuri kawtelatorji huma neċessarji ma jservix, madankollu, sabiex jikkonfuta tali kritika.
90.
Barra minn hekk, ir-Renju Unit isostni li fil-każijiet tad-dritt pubbliku, il-qrati ġeneralment jeżerċitaw id-diskrezzjoni tagħhom b’mod li ma jimponux obbligu ta’ kumpens għal eventwali dannu. Madankollu, dan japplika wkoll hawnhekk, jiġifieri li s-sempliċi possibbiltà li diskrezzjoni tista’ tiġi eżerċitata skont ir-rekwiżit tal-protezzjoni tal-ispejjeż legali ma hijiex suffiċjenti sabiex timplementa l-ħames paragrafu tal-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u l-ħames paragrafu tal-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC.
91.
Huwa iktar konvinċenti l-argument tar-Renju Unit li l-obbligu ta’ kumpens huwa kompatibbli mal-prinċipju tal-effettività, fis-sens li ma jirrendix eċċessivament diffiċli jew impossibbli fil-prattika l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mid-dritt tal-Unjoni Ewropea.
92.
Dan l-argument huwa bbażat fuq il-premessa korretta li, bla ħsara għall-osservanza tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività, l-Istati Membri għandhom diskrezzjoni jimplementaw l-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u mill-Artikolu 15a tad-Direttiva (
53
). Barra minn hekk, din id-diskrezzjoni ma hijiex mhedda bil-prinċipju ta’ protezzjoni legali effettiva — li huwa relatat mal-prinċipju ta’ effettività — stabbilit fl-Artikolu 47(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali (
54
).
93.
Għal din ir-raġuni, ma tistax tiġi eskluża l-possibbiltà li, fil-prinċipju, Stat Membru jista’ jipprevedi obbligu ta’ kumpens għal eventwali dannu li jirriżulta minn miżuri kawtelatorji li japplika wkoll għall-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mil-liġi tal-Unjoni Ewropea. Dan japplika b’mod partikolari bejn partijiet privati peress li, fiha nnifisha, miżura ta’ dan it-tip tippreġudika d-drittijiet tal-parti opposta.
94.
F’dan ir-rigward, ir-Renju Unit invoka ġustament il-protezzjoni tad-drittijiet tal-proprjetà tal-benefiċjarju tal-awtorizzazzjoni kkontestata.
95.
F’dan ir-rigward, nixtieq insostni li awtorizzazzjoni li għad tista’ tiġi kkontestata quddiem il-qrati ma tistabbilixxix drittijiet tal-proprjetà (
55
). Fil-fatt, qabel dan kulma jkun hemm huwa l-prospett ta’ sfruttar tal-awtorizzazzjoni. Sempliċi prospetti, madankollu, ma humiex protetti skont id-dritt tal-proprjetà (
56
), mill-inqas meta t-twettiq tagħhom ikun ikkontestat (
57
). Min-naħa l-oħra, l-obbligi imposti bħala konsegwenza tal-proċeduri ġudizzjarji jistgħu jillimitaw l-eżerċizzju ta’ ċerti drittijiet ta’ proprjetà (
58
), pereżempju, billi jiġi prekluż ċertu użu ta’ art għat-twettiq ta’ proġett.
96.
Madankollu, il-protezzjoni tal-ambjent tista’ tiġġustifika restrizzjoni tal-eżerċizzju tad-dritt tal-proprjetà (
59
). Dan japplika wkoll għall-miżuri kawtelatorji dwar il-preservazzjoni tal-istatus quo sakemm il-qorti tisħarreġ awtorizzazzjoni mogħtija skont id-dritt ambjentali. Ir-restrizzjoni fuq id-dritt tal-proprjetà u libertajiet oħra hija primarjament ibbażata fuq il-fatt li l-miżuri proposti jeħtieġu approvazzjoni bbażata fuq motivi marbuta mal-protezzjoni tal-ambjent. Madankollu, jekk ir-rekwiżit għal awtorizzazzjoni minn qabel huwa ġġustifikat, din il-ġustifikazzjoni tapplika fil-prinċipju anki għall-miżuri kawtelatorji bil-għan li tiġi prekluża s-soluzzjoni de facto tal-kwistjoni permezz tal-ħolqien ta’ fatti ġodda sakemm l-awtorizzazzjoni tibqa’ suġġetta għal stħarriġ ġudizzjarju pendenti.
97.
Barra minn hekk, jista’ jkun li kunsiderazzjonijiet simili jipprovdu l-bażi għall-prassi ġudizzjarja msemmija mir-Renju Unit, li jindikaw li, fil-proċeduri ta’ dritt pubbliku, ġeneralment il-qrati ma jimponux l-obbligu ta’ kumpens għal eventwali danni.
98.
Fil-proċeduri koperti mill-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u mill-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC, dawn il-kunsiderazzjonijiet huma iktar rilevanti peress li l-interess pubbliku fir-rispett tad-dritt ambjentali jingħata rikonoxximent partikolari f’dawn il-każijiet. Konsegwentement, ir-rikorrenti f’dawn il-każijiet għandhom jingħataw protezzjoni kontra spejjeż eċċessivi jew projbittivi li tmur lil hinn mill-protezzjoni mogħtija permezz tal-prinċipju ta’ effettività u permezz tad-dritt ta’ protezzjoni legali effettiva (
60
).
99.
Din il-konklużjoni ma hijiex ikkonfutata mis-sentenza Zuckerfabrik Süderdithmarschen u Zuckerfabrik Soest (
61
), li ġiet iċċitata mir-Renju Unit. F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet li għandha tingħata garanzija fil-każ fejn miżuri kawtelatorji jistgħu jimplikaw riskju finanzjarju għall-Unjoni Ewropea. Madankollu, din id-deċiżjoni ma tistax tiġi applikata għall-proċeduri koperti mill-Artikolu 10a tad-Direttiva EIA u mill-Artikolu 15a tad-Direttiva IPPC.
100.
L-azzjoni f’dan il-każ ma kellhiex l-għan li tipproteġi l-interess pubbliku fir-rispett tad-dritt ambjentali iżda kienet intiża, għas-sempliċi profitt tar-rikorrent, kontra taxxa pagabbli lill-Unjoni Ewropea. Barra minn hekk, il-garanzija mitluba mill-Qorti tal-Ġustizzja kienet primarjament intiża li tiżgura ħlas tat-taxxa kkontestata nfisha u mhux li tikkumpensa għal kwalunkwe dannu li seta’ jirriżulta mid-dewmien ikkawżat mill-miżura kawtelatorja. Dannu ta’ dan it-tip għandu pjuttost jiġi kkumpensat permezz tal-interessi moratorji dovuti regolarment.
101.
Minkejja dan, il-possibbiltà li tittieħed azzjoni kontra l-użu abbużiv tal-miżuri provviżorji ma hijiex eskluża. Madankollu, il-bżonn li jiġi prekluż jew ssanzjonat l-użu abbużiv ma jeħtieġx li l-għoti ta’ miżuri kawtelatorji jkun suġġett għal obbligu ta’ kumpens għad-danni. Kuntrarjament, f’tali każijiet, ikun biżżejjed li tiġi rrifjutata l-miżura mitluba jew, fejn l-abbuż ikun ġie skopert biss wara, li d-danni jitħallsu fuq bażi regolari.
102.
Konsegwentement, peress li fi proċeduri koperti mill-imsemmija dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni Ewropea, il-qrati fl-Ingilterra u Wales inklużi l-Ġibiltà u l-Irlanda ta’ Fuq jistgħu jissuġġettaw l-għoti ta’ miżura kawtelatorja għal obbligu ta’ kumpens għall-eventwali danni li din tista’ tikkawża, ir-Renju Unit naqas milli jwettaq l-obbligi tiegħu skont l-Artikoli 3(7) u 4(4) tad-Direttiva 2003/35.
C – Fuq l-applikazzjoni
103.
Minbarra l-allegazzjoni ta-nuqqas ta’ traspożizzjoni tal-Artikoli 3(7) u 4(4) tad-Direttiva 2003/35, il-Kummissjoni tikkontesta wkoll l-applikazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet mill-qrati tar-Renju Unit.
104.
Dan l-ilment ma jistax jiġi interpretat fis-sens li l-Kummissjoni tallega li ċerti deċiżjonijiet individwali tal-qrati jiksru l-Artikoli 3(7) u 4(4) tad-Direttiva 2003/35. Din l-informazzjoni pprovduta mill-Kummissjoni fir-rigward ta’ kull każ ma hijiex xierqa sabiex jiġi evalwat jekk, fil-fatt, kienx hemm ksur ta’ dawn id-dispożizzjonijiet.
105.
Madankollu, l-allegazzjoni tal-Kummissjoni tista’ tinftiehem fis-sens li hija tikkritika prassi tal-qrati tar-Renju Unit li, sa ċertu punt, hija konsistenti u ta’ natura ġenerali (
62
). Sabiex tagħmel dan, il-Kummissjoni għandha tipproduċi provi biżżejjed sabiex turi li fl-Istat Membru kkonċernat l-imsemmija qrati żviluppaw prassi ripetuta u persistenti (
63
).
106.
Prima facie, il-konstatazzjonijiet dwar it-traspożizzjoni insuffiċjenti tal-Artikoli 3(7) u 4(4) tad-Direttiva 2003/35 bil-ġurisprudenza donnhom jindikaw li l-qrati tar-Renju Unit wettqu ksur konsistenti tal-imsemmija dispożizzjonijiet.
107.
Madankollu, din il-konklużjoni ma treġiex meta tiġi eżaminata iktar fid-dettall. Il-konstatazzjonijiet inkwistjoni huma bbażati fuq il-fatt li l-ġurisprudenza ma tiżgurax il-protezzjoni tal-ispejjeż legali neċessarji bi kjarezza u preċiżjoni suffiċjenti. Madankollu, prassi konsistenti tkun tippresupponi li, anki fl-eżitu tagħhom, dawn is-sentenzi jirriżultaw fi ksur tal-prinċipju tal-protezzjoni tal-ispejjeż legali.
108.
Il-Kummissjoni ma pproduċiet l-ebda prova f’dan ir-rigward. Għalkemm issemmi diversi deċiżjonijiet individwali tal-qrati, dan l-elenkar juri prinċipalment li, fir-Renju Unit, il-ġurisprudenza ma ttrasponietx b’mod suffiċjenti l-prinċipju tal-protezzjoni tal-ispejjeż legali meħtieġ skont l-Artikoli 3(7) u 4(4) tad-Direttiva 2003/35. Kif sostnejt iktar ’il fuq, il-qofol tal-problema f’dan ir-rigward hija d-diskrezzjoni li tingħata lill-qrati fi kwistjonijiet rilevanti u l-inċertezza li tirriżulta minn dan fir-rigward tal-ispejjeż.
109.
Kuntrarjament, il-Kummissjoni ma pprovatx tiġġustifika, abbażi ta’ diversi każijiet individwali, ċerta prassi konsistenti li hija inkompatibbli ma’ rekwiżiti speċifiċi tal-protezzjoni tal-ispejjeż legali.
110.
Il-Kummissjoni tipprova tipproduċi tali provi meta tikkritika erba’ mis-sentenzi ċċitati abbażi tal-fatt li r-rikorrenti ġew ordnati jbatu ċertu spejjeż mill-qrati tar-Renju Unit (
64
).
111.
Madankollu, dan l-argument ma huwiex suffiċjenti sabiex jipprova li hija prassi konsistenti tal-qrati tar-Renju Unit li jordnaw li persuni li hemm riferiment għalihom fl-Artikoli 3(7) u 4(4) tad-Direttiva 2003/35 għandhom ibatu spejjeż eċċessivi jew projbittivi.
112.
L-ewwel nett, erba’ deċiżjonijiet minn żewġ qrati tar-Renju Unit ma humiex suffiċjenti bħala prova ta’ prassi konsistenti. It-tieni nett, il-Kummissjoni ma tiddeskrivix dawn il-każijiet bil-preċiżjoni suffiċjenti sabiex tevalwa jekk l-ispejjeż li ġew imposti kinux tabilħaqq għoljin wisq.
113.
Jekk, bl-allegazzjoni tagħha li l-Artikoli 3(7) u 4(4) tad-Direttiva 2003/35 ma ġewx applikati b’mod korrett, il-Kummissjoni tixtieq tikkontesta prassi konsistenti u ġenerali tal-qrati tar-Renju Unit, dan il-motiv għandu jiġi miċħud.
114.
Madankollu, nippreżumi li dan il-motiv sempliċement jikkontesta t-traspożizzjoni insuffiċjenti tal-Artikoli 3(7) u 4(4) tad-Direttiva 2003/35 permezz ta’ sistema ta’ preċedent (
65
). Għal din ir-raġuni, ċaħda separata tal-motiv ma hijiex neċessarja.
V – Fuq l-ispejjeż
115.
Skont l-Artikolu 138(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġeneral, il-parti li titlef il-kawża għandha tbati l-ispejjeż, jekk dawn ikunu ġew mitluba. Peress li r-Renju Unit tilef, hemm lok li huwa jiġi ordnat ibati l-ispejjeż kif mitlub mill-Kummissjoni. Skont l-Artikolu 140(1) tar-Regoli tal-Proċedura, l-Irlanda u r-Renju tad-Danimarka, li intervjenew fil-kawża, għandhom ibatu l-ispejjeż rispettivi tagħhom.
VI – Konklużjoni
116.
Nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi kif ġej:
1)
tiddikjara li r-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq naqas milli jwettaq l-obbligi tiegħu taħt l-Artikoli 3(7) u 4(4) tad-Direttiva 2003/35 li tipprovdi għall-parteċipazzjoni pubblika rigward it-tfassil ta’ ċerti pjani u programmi li għandhom x’jaqsmu mal-ambjent u li temenda d-Direttivi tal-Kunsill 85/337/KEE u 96/61/KE rigward il-parteċipazzjoni pubblika u l-aċċess għall-ġustizzja peress li
—
id-deskrizzjoni tal-qrati għall-għoti tal-protezzjoni tal-ispejjeż ma hijiex marbuta mal-għan tal-protezzjoni tal-ispejjeż u l-kriterji marbuta ma’ tali digriet huma inkompatibbli mal-imsemmija dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni,
—
fi proċeduri koperti mill-imsemmija dispożizzjonijiet, il-qrati jistgħu jimponu ordni għall-protezzjoni tal-ispejjeż reċiproka li tipprekludi l-konklużjoni ta’ ftehim dwar onorarji raġonevoli fil-każ li tintrebaħ il-kawża, għar-rappreżentanza ta’ persuni u assoċjazzjonijiet koperti minn dawn id-dispożizzjonijiet, u
—
fi proċeduri koperti mill-imsemmija dispożizzjonijiet, il-qrati tal-Ingilterra u Wales inklużi l-Ġibiltà u l-Irlanda ta’ Fuq jistgħu jissuġġettaw l-għoti ta’ miżura kawtelatorja għal obbligu ta’ kumpens għall-eventwali danni li din tista’ tikkawża
2)
tordna lir-Renju Unit ibati l-ispejjeż tal-Kummissjoni u tordna lir-Renju tad-Danimarka u lill-Irlanda jbatu l-ispejjeż rispettivi tagħhom.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.
(
2
)	Konvenzjoni dwar l-aċċess għall-informazzjoni, il-parteċipazzjoni pubblika fit-teħid ta’ deċiżjonijiet u l-aċċess għall-ġustizzja fi kwistjonijiet ambjentali (ĠU 2005 L 124, p. 4).
(
3
)	Direttiva 2003/35/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-26 ta’ Mejju 2003, li tipprovdi għall-parteċipazzjoni pubblika rigward it-tfassil ta’ ċerti pjani u programmi li għandhom x’jaqsmu mal-ambjent u li temenda d-Direttivi tal-Kunsill 85/337/KEE u 96/61/KE rigward il-parteċipazzjoni pubblika u l-aċċess għall-ġustizzja (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 7, p. 466).
(
4
)	Sentenza tal-11 ta’ April 2013 (C‑260/11).
(
5
)	Approvata bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 2005/370/KE, tas-17 ta’ Frar 2005 (ĠU 2005 L 124, p. 1).
(
6
)	Direttiva tal-Kunsill 85/337/KEE, tas-27 ta’ Ġunju 1985, dwar l-istima tal-effetti ta’ ċerti proġetti pubbliċi u privati fuq l-ambjent (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 1, p. 248), ikkodifikata bid-Direttiva 2011/92/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-13 ta’ Diċembru 2011, dwar l-istima tal-effetti ta’ ċerti proġetti pubbliċi u privati fuq l-ambjent (ĠU 2012, L 26, p. 1).
(
7
)	Direttiva tal-Kunsill 96/61/KE, tal-24 ta’ Settembru 1996, dwar il-prevenzjoni u l-kontroll integrat tat-tniġġis (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 3, p. 80), kif emendata bid-Direttiva 2003/26; ikkodifikata bid-Direttiva 2008/1/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-15 ta’ Jannar 2008, dwar il-prevenzjoni u l-kontroll integrati tat-tniġġiż (ĠU 2008 L 24, p. 8) u ssostitwita bid-Direttiva 2010/75/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-24 ta’ Novembru 2010, dwar l-emissjonijiet industrijali (il-prevenzjoni u l-kontroll integrati tat-tniġġis) (ĠU 2010 L 334, p. 17).
(
8
)	Sentenza tal-11 ta’ April 2013, Edwards, C‑260/11.
(
9
)	Iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4.
(
10
)	Sentenza Edwards (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4, punt 35).
(
11
)	Sentenza Edwards (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4, punti 27 u 28).
(
12
)	Sentenza Edwards (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4, punt 45).
(
13
)	Dwar il-possibbiltà ta’ drittijiet iktar estensivi stabbiliti fl-Artikolu 47(3) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawża Edwards (C‑260/11, punt 38), kif ukoll is-sentenza tat-22 ta’ Diċembru 2010 (C-279/09, Ġabra 2010, p. I-13849, punt 60 et seq).
(
14
)	Sentenza Edwards (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4, punt 40).
(
15
)	Ara s-sentenza Edwards (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4, punt 42) u l-konklużjonijiet tiegħi f’din il-kawża, punt 47.
(
16
)	Sentenza tas-16 ta’ Lulju 2009, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (C-427/07, Ġabra 2009, p. I-6277, punti 93 et seq)
(
17
)	Sentenzi tat-13 ta’ Diċembru 2007, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (C-418/04, Ġabra 2007, p. I-10947, punt 157), u tal-14 ta’ Ottubru 2010, Il-Kummissjoni vs L-Awstrija (C-535/07, Ġabra 2010, p. I-9483, punt 60).
(
18
)	Sentenzi tas-27 ta’ April 1988, Il-Kummissjoni vs Franza (252/85, Ġabra 1988, p. I-2243, punt 5); tat-12 ta’ Lulju 2007, Il-Kummissjoni vs L-Awstrija (C-507/04, Ġabra 2007, p. I-5939, punt 89), u tas-27 ta’ Ottubru 2011, Il-Kummisjoni vs Il-Polonja (C‑311/10, punt 40).
(
19
)	Sentenzi tas-16 ta’ Diċembru 1992, Katsikas et (C-132/91, C-138/91 u C-139/91, Ġabra p. I-6577, punt 39), tat-8 ta’ Ġunju 1994, Il-Kummissjoni vs Ir-Renju Unit (C-382/92, Ġabra 1994, p. I-2435, punt 36), tad-9 ta’ Diċembru 2003, Il-Kummissjoni vs L-Italja (C-129/00, Ġabra 2003, p. I-14637, punt 30), u Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 17, punt 166).
(
20
)	Ara l-konklużjonijiet tiegħi tal-15 ta’ Jannar 2009, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (C-427/07, Ġabra 2009, p. I-6277, punt 99, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata hemmhekk).
(
21
)	Ara s-sentenza tat-28 ta’ Jannar 2010, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (C-456/08, Ġabra 2010, p. I-859, punt 65), u l-konklużjonijiet tiegħi f’din il-kawża, punti 60 et seq.
(
22
)	Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Mengozzi tat-18 ta’ Jannar 2007, Il-Kummissjoni vs Ir-Renju Unit (C-127/05, Ġabra 2007, p. I-4619, punti 130 et seq).
(
23
)	Court of Appeal, Corner House Research (R on the application of) vs Secretary of State for Trade & Industry [2005] 1 WLR 2600, punti 72 u 74.
(
24
)	Sentenza Edwards (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4, punti 30 u 37 et seq), kif ukoll il-konklużjonijiet tiegħi f’din il-kawża, punti 19 et
seq u 45 et
seq.
(
25
)	Sentenza Edwards (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4, b’mod partikolari l-punt 40), kif ukoll il-konklużjonijiet tiegħi f’din il-kawża, b’mod partikolari l-punt 36.
(
26
)	Sentenza Edwards (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4, punti 35 u 40), kif ukoll il-konklużjonijiet tiegħi f’din il-kawża, b’mod partikolari l-punt 24.
(
27
)	Sentenza Corner House (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 23, punt 72).
(
28
)	Court of Appeal, Morgan & Baker v Hinton Organics (Wessex) Ltd [2009] EWCA 107 Civil Division, punt 47, ii).
(
29
)	Court of Appeal, Garner, R (on the application of) v Elmbridge Borough Council & Ors [2010] EWCA Civ 1006, punt 50.] (sentenza tad-29 ta’ Lulju 2010).
(
30
)	Sentenza Edwards (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4, punti 35 u 39).
(
31
)	Risposta tar-Renju Unit, punt 70, li tagħmel riferiment għas-sentenza Garner (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 29, punt 39), ara wkoll punt 44 tar-risposta tar-Renju Unit.
(
32
)	Sentenza Edwards (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4, punt 33).
(
33
)	Iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 28, punti 35 et seq.
(
34
)	Sentenza Edwards (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4, punt 40).
(
35
)	Sentenza Edwards (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4, punt 43).
(
36
)	P. 12 (p. 111 tal-annessi tar-rikors).
(
37
)	Sentenzi tad-29 ta’ Settembru 1998, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C-191/95, Ġabra p. I-5449, punt 55), tas-6 ta’ Novembru 2003, Il-Kummissjoni vs Spanja (C-358/01, Ġabra p. I-13145, punt 27), u tat-18 ta’ Diċembru 2007, Il-Kummissjoni vs Spanja (C-186/06, Ġabra 2007, p. I-12093, punt 15).
(
38
)	Sentenzi Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 37, punt 56), Il-Kummissjoni vs Spanja (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 37, punt 28) u tas-7 ta’ Lulju 2005, Il-Kummissjoni vs L-Awstrija (C-147/03, Ġabra 2005, p. I-5969, punt 24).
(
39
)	Sentenzi Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 37, punt 54), Il-Kummissjoni vs Spanja (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 37, punt 29) u tas-7 ta’ April 2011, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall (C-20/09, Ġabra 2011, p. I-2637, punt 20).
(
40
)	Sentenza Edwards (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4, punti 27 et seq).
(
41
)	Osservazzjonijiet tal-20 ta’ Diċembru 2007, punt 31 (p. 83 tal-annessi tar-rikors).
(
42
)	Fuq it-theddida possibbli għal-libertà tal-istampa minħabba onorarji eċċessivi f’każ li tintrebaħ kawża, ara s-sentenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tat-18 ta’ Jannar 2011, MGN vs Ir-Renju Unit (Rikors Nru 39401/04, punti 192 et seq).
(
43
)	Sentenza tas-26 ta’ Ġunju 2007, Ordre des barreaux francophones und germanophone et (C-305/05, Ġabra 2007 I-5305, punti 29 sa 31).
(
44
)	Fuq l-eżenzjoni tal-awtoritajiet ta’ prosekuzzjoni mir-responsabbiltà li jħallsu l-ispejjeż lill-parti opposta, ara s-sentenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tas-6 ta’ April 2006, Stankiewicz vs Il-Polonja (Rikors Nru 46917/99, punti 60 et seq).
(
45
)	Ara l-konklużjonijiet tiegħi fis-sentenza Edwards (iċċitati fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 13, punti 40 et seq).
(
46
)	Mill-punt 26 tar-risposta tal-Kummissjoni jidher li tali strateġija setgħet ittieħdet fil-proċeduri R (Birch) vs Barnsley MBC.
(
47
)	Fid-dritt Ġermaniż tal-proċedura ċivili, l-Artikolu 945 taz-Zivilprozessordnung (Kodiċi tal-Proċedura Ċivili) jistabbilixxi dritt għad-danni ta’ dan it-tip. Madankollu, fid-dawl tas-sentenza tal-Bundesgerichtshof (Qorti Federali tal-Ġustizzja) tat-23 ta’ Settembru 1980 (Kawża VI ZR 165/78, Neue Juristische Wochenschrift 1981, 349) dan ma japplikax għal telf jew dannu kkawżat lill-intervenjenti terzi fil-proċeduri skont id-dritt amministrattiv.
(
48
)	Ara s-sentenza tal-15 ta’ Jannar 2013, Križan et (C 416/10, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 109).
(
49
)	Il-verżjoni Ġermaniża tal-Konvenzjoni, li fl-Artikolu 22 tal-Konvenzjoni ma hijiex test awtentiku, tirreferi f’dan ir-rigward għal “vorläfige[r] Rechtsschutz”. Il-verżjonijiet awtentiċi bl-Ingliż u bil-Franċiż jużaw it-termini “injunctive relief” u “redressement par injonction”.
(
50
)	P. 133 tal-verżjoni Ingliża u p. 170 tal-verżjoni Franċiża (it-tnejn disponibbli fuq is-sit internet http://www.unece.org/index.php?id=21437). Skont is-sentenza tas-16 ta’ Frar 2012, Solvay et (C-182/10, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 27), il-Gwida ta’ Implementazzjoni jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni iżda ma huwiex vinkolanti.
(
51
)	Sentenza Edwards (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4, punt 27 et seq).
(
52
)	Sentenza Edwards (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4, punt 35).
(
53
)	Ara s-sentenza tal-15 ta’ Jannar 2013, Križan et (C‑416/10, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 106).
(
54
)	Sentenzi DEB (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 13, punti 28 et seq) u tas-27 ta’ Ġunju 2013, Agrokonsulting (C‑93/12, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punti 59 et seq).
(
55
)	Ara l-konklużjonijiet tiegħi tad-19 ta’ April 2012, fil-Kawża Križan et (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 51, li għadhom ma ġewx ippubblikati fil-Ġabra, punt 181).
(
56
)	Ara sentenzi tal-14 ta’ Mejju 1974, Nold vs Il-Kummissjoni (4/73, Ġabra p. 491, punt 14), u tal-5 ta’ Ottubru 1994, Il-Ġermanja vs Il-Kunsill (C-280/93, Ġabra p. I-4973, punti 79 et seq), kif ukoll is-sentenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tad-29 ta’ Novembru 1991, Pine Valley Developments Ltd et vs L-Irlanda (Rikors Nru 12742/87, punt 51).
(
57
)	Sentenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tal-11 ta’ Jannar 2007, Anheuser‑Busch Inc. vs Il-Portugall, (Rikors Nru 73049/01, Ġabra tas-sentenzi u tad-deċiżjonijiet 2007‑I, punti 64 et seq).
(
58
)	Sentenza Križan et (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 48, punt 112).
(
59
)	Sentenza Križan et (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 48, punt 114).
(
60
)	Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawża Edwards (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 13, punti 39 et
seq).
(
61
)	Sentenza tal-21 ta’ Frar 1991, Zuckerfabrik Süderdithmarschen u Zuckerfabrik Soest (C-143/88 u C-92/89, Ġabra p. I-415, punt 32).
(
62
)	Ara s-sentenzi tad-29 ta’ April 2004, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C-387/99, Ġabra p. I-3751, punt 42), tas-26 ta’ April 2005, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (C-494/01, Ġabra p. I-3331, punt 28), u tal-5 ta’ Marzu 2009, Il-Kummissjoni vs Spanja (C-88/07, Ġabra p. I-1353, punt 54).
(
63
)	Sentenza Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 60, punt 47).
(
64
)	Punti 122 et
seq tar-rikors.
(
65
)	Ara iktar ’il fuq, punt 41.