62024CJ0253_RES
Kawża C‑253/24 [Pelavi] (
i
)
Ministero della Giustizia
vs
NZ
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Corte di Appello di L’Aquila)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) tal‑4 ta’ Settembru 2025
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ftehim qafas bejn l-ETUC, l-UNICE u ċ-CEEP dwar xogħol għal żmien determinat – Klawżola 4 – Prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni – Ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tal-impjieg u tax-xogħol – Imħallfin onorarji u mħallfin ordinarji – Klawżola 5 – Miżuri intiżi li jipprevjenu u jissanzjonaw l-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi – Direttiva 2003/88/KE – Artikolu 7 – Dritt għal-leave annwali mħallas – Artikolu 31 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Proċedura ta’ evalwazzjoni għall-konferma b’mod definittiv fil-funzjonijiet ta’ mħallef onorarju – Rinunzja ex lege għat-talbiet li jirriżultaw mill-funzjonijiet ta’ mħallef onorarju eżerċitati qabel il-proċedura ta’ evalwazzjoni – Telf ta’ dritt għal-leave annwali mħallas mogħti mid-dritt tal-Unjoni”
Politika soċjali – Ftehim qafas bejn l-ETUC, l-UNICE u ċ-CEEP dwar xogħol għal żmien determinat – Direttiva 1999/70 – Miżuri intiżi li jipprevjenu l-użu abbużiv ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat suċċessivi – Sanzjoni għal tali użu abbużiv – Proċedura ta’ evalwazzjoni qabel il-konferma definittiva fil-funzjonijiet ta’ mħallef onorarju – Dritt għal-leave annwali mħallas – Leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi r-rinunzja għad-dritt għal-leave annwali mħallas li jirriżulta mill-funzjonijiet ta’ mħallef onorarju eżerċitat preċedentement – Inammissibbiltà
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 31(2); Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2003/88, Artikolu 7; Direttiva tal-Kunsill 1999/70, Anness, il-punt 1 tal-klawżola 4 u l-punt 1 tal-klawżola 5)
(ara l-punti 50 sa 60, u 67 sa 79 u d-dispożittiv)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mill-Corte d’appello di L’Aquila (il-Qorti tal-Appell ta’ L’Aquila, l-Italja), il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat ir-rabta bejn id-dritt għal-leave annwali mħallas kif iggarantit mid-dritt tal-Unjoni u l-protezzjoni offruta mill-Ftehim qafas dwar xogħol għal terminu fiss (
1
), fil-każ ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tobbliga lill-imħallfin onorarji, li jkunu jixtiequ jittrasformaw ir-relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat suċċessivi tagħhom f’relazzjoni ta’ xogħol għal żmien indeterminat, jirrinunzjaw għal ċerti drittijiet, fosthom id-dritt għal-leave annwali mħallas.
Din il-kawża kienet tagħmel parti minn sensiela ta’ kawżi għal deċiżjoni preliminari Taljani dwar l-ugwaljanza fit-trattament bejn imħallfin onorarji u mħallfin ordinarji (
2
). Il-leġiżlatur Taljan introduċa, fl‑2021, għall-imħallfin onorarji diġà fis-servizz, il-possibbiltà li jiġu kkonfermati f’din il-funzjoni sal-età ta’ 70 sena, bil-kundizzjoni li jgħaddu b’suċċess minn proċedura ta’ evalwazzjoni, filwaqt li stabbilixxa rekwiżit ta’ rinunzja għal kull pretensjoni oħra li tirriżulta mir-relazzjoni ta’ xogħol onorarja preċedenti tagħhom (
3
). Din il-proċedura kienet intiża sabiex timplimenta l-obbligu, li jirriżulta mill-punt 1 tal-klawżola 5 tal-Ftehim qafas, li jiġu adottati miżuri effettivi għall-prevenzjoni u għas-sanzjonar tal-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi.
NZ eżerċita, mill‑14 ta’ Frar 2001, flimkien mal-professjoni tiegħu ta’ avukat, il-kariga ta’ mħallef onorarju fit-Tribunale di Vasto (il-Qorti Distrettwali ta’ Vasto, l-Italja). F’din il-kariga, huwa ma rċieva ebda kumpens matul il-vaganzi ġudizzjarji, kuntrarjament għall-imħallfin ordinarji, li kellhom dritt għal-leave mħallas. Il-kariga ta’ mħallef onorarju ta’ NZ ġiet estiża u mġedda kull erba’ snin, sat‑13 ta’ Diċembru 2022, data tal-konferma definittiva fil-kariga tiegħu.
Peress li qies li kien vittma ta’ differenza fit-trattament illegali fir-rigward tar-remunerazzjoni għall-funzjonijiet tiegħu qabel din il-konferma, NZ ippreżenta rikors kontra l-persuna li kienet timpjegah, il-Ministero della Giustizia (il-Ministeru għall-Ġustizzja, l-Italja), intiż li jiġi rikonoxxut lilu trattament ekonomiku u legali ekwivalenti għal dak tal-ħaddiema li kienu jeżerċitaw funzjonijiet paragunabbli fis-servizz ta’ dan il-Ministeru, inkluż sa fejn jirrigwarda l-leave annwali. Il-qorti tal-ewwel istanza laqgħet parzjalment dan ir-rikors. Il-Ministeru għall-Ġustizzja appella minn din id-deċiżjoni quddiem il-Qorti tal-Appell ta’ L’Aquila, il-qorti tar-rinviju, billi qies b’mod partikolari li t-tilwima ma kienx għad kellha skop, peress li l-konferma ta’ NZ fil-kariga tiegħu fi tmiem il-proċedura ta’ evalwazzjoni implikat ir-rinunzja għal kull pretensjoni oħra li kienet tirriżulta mir-relazzjoni ta’ xogħol onorarja preċedenti tiegħu.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-qorti tar-rinviju staqsiet dwar il-kompatibbiltà ta’ din ir-rinunzja ex lege mal-klawżoli 4 u 5 tal-Ftehim qafas, mal-Artikolu 7 tad-Direttiva 2003/88 (
4
) u mal-Artikolu 31 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), fir-rigward b’mod partikolari tad-dritt għal-leave annwali mħallas.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Wara li fakkret il-ġurisprudenza tagħha dwar il-miżuri intiżi li jissanzjonaw l-użu abbużiv ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat (
5
), il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li t-talba għal parteċipazzjoni fil-proċedura ta’ evalwazzjoni kienet timplika r-rinunzja għad-dritt għal-leave annwali mħallas għall-perijodu preċedenti għall-konferma definittiva, iggarantit mill-Artikolu 7 tad-Direttiva 2003/88 u mill-Artikolu 31(2) tal-Karta. Ir-rinunzja għal dan id-dritt kienet tikkostitwixxi, skont il-Gvern Taljan, korrispettiv adegwat għall-konferma definittiva fil-funzjonijiet ta’ mħallef onorarju, peress li s-suċċess fil-proċedura ta’ evalwazzjoni ma kienx joħloq sempliċi possibbiltà li r-relazzjoni ta’ impjieg preċedenti tiġi pperpetwata, iżda kien iwassal għall-perpetwazzjoni effettiva ta’ din ir-relazzjoni ta’ impjieg. Barra minn hekk, dan ir-rekwiżit kien jippermetti li tiġi evitata diskriminazzjoni inversa fir-rigward tal-imħallfin ordinarji li għalihom kienu japplikaw b’mod sħiħ il-prinċipji tal-kompetizzjoni u tal-esklużività tal-funzjoni ġudizzjarja.
Ċertament, l-eżistenza ta’ modalità ta’ reklutaġġ permezz ta’ kompetizzjoni rriżervata biss għall-pożizzjonijiet ta’ mħallfin ordinarji għall-finijiet tal-aċċess għall-ġudikatura, li ma kinitx tapplika għar-reklutaġġ tal-imħallfin onorarji, kienet tippermetti li jiġi eskluż li dawn tal-aħħar jibbenefikaw bis-sħiħ mid-drittijiet mogħtija lill-imħallfin ordinarji. Madankollu, għalkemm ċerti differenzi fit-trattament setgħu jiġu ġġustifikati mid-differenzi fil-kwalifiki meħtieġa u min-natura tal-kompiti li l-imħallfin ordinarji kellhom jassumu r-responsabbiltà għalihom, l-esklużjoni ta’ kull dritt għal-leave mħallas fir-rigward tal-imħallfin onorarji ma setgħetx tiġi aċċettata fid-dawl tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas.
Fil-fatt, dan id-dritt jinsab fl-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 2003/88. Barra minn hekk, id-dritt għal perijodu ta’ leave annwali mħallas, stabbilit fl-Artikolu 31(2) tal-Karta, huwa ta’ natura kemm imperattiva kif ukoll bla kundizzjonijiet, peress li din id-dispożizzjoni ma teħtieġx li tiġi kkonkretizzata permezz ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni jew tad-dritt nazzjonali. Minn dan isegwi li din id-dispożizzjoni tista’ tiġi invokata f’tilwima bejn il-ħaddiema u l-persuna li timpjegahom f’sitwazzjoni koperta mid-dritt tal-Unjoni u li, konsegwentement, taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Karta.
Għalhekk, il-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, l-Artikolu 7 tad-Direttiva 2003/88 u l-Artikolu 31(2) tal-Karta jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li, b’differenza minn dak li hija tipprevedi għall-imħallfin ordinarji, teskludi, għall-imħallfin onorarji li jinsabu f’sitwazzjoni paragunabbli, kull dritt għall-ħlas ta’ kumpens matul il-perijodu tal-leave li matulu l-attivitajiet ġudizzjarji jkunu ġew sospiżi.
Minn dan isegwi li, minn naħa, sabiex tissodisfa l-kundizzjonijiet stabbiliti mill-punt 1 tal-klawżola 5 tal-Ftehim qafas, leġiżlazzjoni nazzjonali għandha tipprevedi, fil-każ ta’ użu abbużiv ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat suċċessivi, garanziji effettivi sabiex jiġi ssanzjonat dan l-abbuż u sabiex jitneħħew il-konsegwenzi tiegħu, peress li t-trasformazzjoni tar-relazzjoni ta’ xogħol għal żmien determinat f’relazzjoni ta’ xogħol għal żmien indeterminat tikkostitwixxi, bħala prinċipju, sanzjoni effettiva ta’ tali abbuż. Min-naħa l-oħra, id-dritt għal perijodu ta’ leave annwali mħallas jikkostitwixxi dritt suġġettiv ta’ kull ħaddiem, mogħti lilu b’mod imperattiv u bla kundizzjonijiet mid-dritt tal-Unjoni.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, il-Ftehim qafas ma jistax jiġi interpretat fis-sens li l-applikazzjoni tal-miżuri meħuda minn Stat Membru sabiex jissanzjona l-użu abbużiv ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat suċċessivi u sabiex ineħħi l-konsegwenzi ta’ dan l-użu tista’ tkun suġġetta għal rekwiżit, għall-ħaddiem ikkonċernat, li jirrinunzja għal dritt mogħti lilu mid-dritt tal-Unjoni skont il-klawżola 4 ta’ dan il-ftehim.
(
i
)	L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.
(
1
)	Ftehim qafas li jidher fl-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE tat‑28 ta’ Ġunju 1999 dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u miċ-CEEP (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 368, iktar ’il quddiem il-“Ftehim qafas”).
(
2
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tas‑16 ta’ Lulju 2020, Governo della Repubblica italiana (Status tal-Qrati Konċiljatorji Taljani) (C‑658/18, EU:C:2020:572); tas‑7 ta’ April 2022, Ministero della Giustizia et (Status tal-Qrati Konċiljatorji Taljani) (C‑236/20, EU:C:2022:263); kif ukoll tas‑27 ta’ Ġunju 2024, Peigli (C‑41/23, EU:C:2024:554).
(
3
)	Artikolu 29 tad-decreto legislativo n. 116 - Riforma organica della magistratura onoraria e altre disposizioni sui giudici di pace, nonché disciplina transitoria relativa ai magistrati onorari in servizio, a norma della legge 28 aprile 2016, n. 57 (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 116 dwar ir-Riforma Organika tal-Ġudikatura Onorarja u Dispożizzjonijiet Oħra dwar il-Qrati Konċiljatorji, kif ukoll Sistema Tranżitorja Applikabbli għall-Imħallfin Onorarji fis-Servizz, skont il-Liġi Nru 57, tat‑28 ta’ April 2016), tat‑13 ta’ Lulju 2017 (GURI Nru 177, tal‑31 ta’ Lulju 2017, p. 1, kif emendat bil-legge n. 234 - Bilancio di previsione dello Stato per l’anno finanziario 2022 e bilancio pluriennale per il triennio 2022‑2024 (il-Liġi Nru 234 dwar il-Baġit Previżjonali tal-Istat għas-Sena Baġitarja 2022 u l-Baġit Pluriannwali għall-perijodu tat-tliet snin mill‑2022‑2024), tat‑30 ta’ Diċembru 2021 (GURI Nru 310, tal‑31 ta’ Diċembru 2021, p. 1).
(
4
)	Direttiva 2003/88/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑4 ta’ Novembru 2003 li tikkonċerna ċerti aspetti tal-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 381).
(
5
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2019, Rossato u Conservatorio di Musica F. A. Bonporti (C‑494/17, EU:C:2019:387, punti 39 sa 43 u 45).