62018CC0823
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
GIOVANNIEGO PITRUZZELLI
przedstawiona w dniu 4 czerwca 2020 r. (
1
)
Sprawa C‑823/18 P
Komisja Europejska
przeciwko
GEA Group AG
Odwołanie – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Stabilizatory termiczne – Uchylenie decyzji zmieniającej grzywnę ustaloną w pierwotnej decyzji stwierdzającej naruszenie – Zastosowanie dopuszczalnego pułapu 10% obrotu w odniesieniu do jednego z podmiotów tworzących przedsiębiorstwo – Wpływ na odpowiedzialność solidarną za zapłatę grzywny – Pojęcie przedsiębiorstwa – Data wymagalności grzywny w przypadku zmiany
1.
W odwołaniu będącym przedmiotem niniejszej opinii Komisja wnosi o uchylenie wyroku z dnia 18 października 2018 r. w sprawie GEA Group/Komisja (
2
).
I. Wydarzenia poprzedzające spór
2.
GEA Group AG (zwana dalej „spółką GEA”) powstała w wyniku połączenia w 2005 r. spółki Metallgesellschaft AG (zwanej dalej „spółką MG”) i innej spółki. Spółka MG była spółką holdingową posiadającą przed 2000 r., bezpośrednio lub za pośrednictwem spółek zależnych, spółkę Chemson Gesellschaft für Polymer-Additive mbH (zwaną dalej „spółką OCG”) i spółkę Polymer-Additive Produktions- und Vertriebs GmbH (zwaną dalej „spółką OCA”). W dniu 17 maja 2000 r. spółka MG zbyła spółkę OCG, która została przemianowana na Aachener Chemische Werke Gesellschaft für glastechnische Produkte und Verfahren mbH (zwaną dalej „spółką ACW”). Działalność spółki OCA, po jej rozwiązaniu w maju 2000 r., została przejęta przez spółkę noszącą od dnia 30 sierpnia 2000 r. nazwę Chemson Polymer-Additive AG (zwaną dalej „spółką CPA”), nienależącą już, aż do chwili obecnej, do grupy, której spółką holdingową była GEA.
3.
Decyzją z dnia 11 listopada 2009 r. (zwaną dalej „decyzją z 2009 r.”) Komisja uznała, że pewna liczba przedsiębiorstw naruszyła art. 81 WE i art. 53 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) poprzez uczestnictwo w dwojakiego rodzaju porozumieniach i uzgodnionych praktykach antykonkurencyjnych obejmujących terytorium EOG i odnoszących się z jednej strony do sektora stabilizatorów cynowych, a z drugiej strony do sektora epoksydowanego oleju sojowego i estrów (zwanego dalej „sektorem EOS/estrów”) (
3
).
4.
W art. 1 ust. 2 lit. k) decyzji z 2009 r. zostało stwierdzone, że spółka GEA ponosi odpowiedzialność za naruszenia popełnione na rynku sektora EOS/estrów od dnia 11 września 1991 r. do dnia 17 maja 2000 r. Jej odpowiedzialność, jako następcy spółki MG, została stwierdzona w odniesieniu do całego czasu trwania naruszenia, po pierwsze, z tytułu naruszenia popełnionego przez spółkę OCG w okresie od 11 września 1991 r. do 17 maja 2000 r., oraz po drugie – z tytułu naruszenia popełnionego przez spółkę OCA w okresie od 13 marca 1997 r. do 17 maja 2000 r. Spółka ACW, jako następca spółki OCG, została ukarana za naruszenie popełnione przez tę ostatnią spółkę za cały okres naruszenia, to znaczy od dnia 11 września 1991 r. do dnia 17 maja 2000 r., oraz za naruszenie popełnione przez spółkę OCA w okresie od 30 września 1999 r. do 17 maja 2000 r., kiedy udziały tej ostatniej należały w 100% do OCG [art. 1 ust. 2 lit. m) decyzji z 2009 r.]. Jako następca spółki OCA spółka CPA została ukarana, po pierwsze, za naruszenie popełnione przez spółkę OCA w okresie od 13 marca 1997 r. do 17 maja 2000 r., i po drugie – za naruszenie popełnione przez spółkę OCG w okresie od 30 września 1995 r. do 30 września 1999 r., kiedy udziały tej ostatniej należały w 100% do OCA [art. 1 ust. 2 lit. l) decyzji z 2009 r.].
5.
Zgodnie z art. 2 akapit drugi pkt 31 i 32 decyzji z 2009 r.:
„Za naruszeni[a] w sektorze ESBO [EOS]/estrów […] nakłada się następujące grzywny:
31.
Spółka GEA, spółka ACW i spółka CPA odpowiadają solidarnie na kwotę 1913971 EUR;
32.
Spółka GEA i spółka ACW odpowiadają solidarnie na kwotę 1432229 EUR”.
6.
Spółka GEA zaskarżyła decyzję z 2009 r. do Sądu. Ten ostatni oddalił skargę wyrokiem z dnia 15 lipca 2015 r., GEA Group/Komisja (
4
).
7.
W dniu 15 grudnia 2009 r. spółka ACW, która w momencie wydania decyzji z 2009 r. nie była już spółką zależną spółki GEA, zwróciła uwagę Komisji na fakt, że grzywna nałożona na nią w decyzji z 2009 r. przekroczyła dopuszczalny pułap 10% jej obrotu, o którym mowa w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 (
5
).
8.
W dniu 8 lutego 2010 r. Komisja wydała decyzję zmieniającą decyzję z 2009 r. (
6
) (zwaną dalej „decyzją z 2010 r.”). Uznała ona, że grzywna, która została nałożona na spółkę ACW solidarnie, po pierwsze, ze spółką GEA i spółką CPA, a po drugie, ze spółką GEA, przekroczyła pułap 10%, wobec czego należało zmienić decyzję z 2009 r. (zob. motyw 2 decyzji z 2010 r.). Komisja uściśliła też, że kwota grzywny nałożonej na spółkę GEA i na spółkę CPA pozostanie niezmieniona, natomiast kwota grzywny nałożonej na spółkę ACW musi zostać zmniejszona, i że decyzja z 2010 r. nie ma żadnego wpływu na pozostałych adresatów decyzji z 2009 r. Artykuł 1 decyzji z 2010 r. zmienił art. 2 akapit drugi decyzji z 2009 r. w sposób następujący:
„Artykuł 2 pkt 31 otrzymuje brzmienie:
»31.a [spółka GEA], [spółka ACW] i [spółka CPA] odpowiadają [solidarnie] na kwotę 1086129 EUR;
31.b [spółka GEA] i [spółka CPA] odpowiadają [solidarnie] na kwotę 827842 EUR«.
Artykuł 2 pkt 32 otrzymuje brzmienie:
»32.
[spółka GEA] odpowiada na kwotę 1432229 EUR«”.
9.
W następstwie skargi wniesionej przez spółkę GEA Sąd wyrokiem z dnia 15 lipca 2015 r., GEA Group/Komisja (
7
) stwierdził nieważność decyzji z 2010 r. w zakresie, w jakim dotyczyła ona wnoszącej odwołanie. Sąd uznał, że Komisja naruszyła prawo spółki GEA do obrony, wydając decyzję z 2010 r. bez umożliwienia jej przedstawienia uwag.
10.
Pismem z dnia 5 lutego 2016 r. Komisja poinformowała spółkę GEA o zamiarze wydania nowej decyzji i wezwała ją, wraz ze spółkami ACW i CPA, do przedstawienia uwag na piśmie. Spółka GEA przedstawiła swoje uwagi na piśmie w dniu 24 marca 2016 r. Pismem z dnia 2 maja 2016 r. Komisja odpowiedziała na uwagi wnoszącej odwołanie.
11.
W dniu 29 czerwca 2016 r. Komisja wydała drugą decyzję zmieniającą decyzję z 2009 r. (
8
) (zwaną dalej „sporną decyzją”). Artykuł 1 tej decyzji powtarzał bez zmian art. 1 decyzji z 2010 r. Artykuł 2 spornej decyzji określał datę wymagalności grzywien na dzień 10 maja 2010 r.
II. Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
12.
W dniu 8 września 2016 r. spółka GEA wniosła skargę na sporną decyzję. W skardze tej wniosła ona do Sądu, tytułem żądania głównego, o stwierdzenie nieważności tej decyzji, oraz, tytułem ewentualnym, o obniżenie kwoty grzywny i ustalenie nowego terminu zapłaty grzywny i rozpoczęcia biegu odsetek za zwłokę przypadającego po wydaniu spornej decyzji.
13.
Na poparcie swojej skargi spółka GEA podniosła pięć zarzutów. W zarzucie pierwszym podniosła ona naruszenie przepisów regulujących przedawnienie. Zarzut drugi dotyczył naruszenia art. 266 TFUE i prawa do obrony, zarzut trzeci – naruszenia art. 23 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 1/2003, zarzut czwarty – naruszenia zasady równego traktowania, zaś zarzut piąty – przekroczenia uprawnień oraz braku uzasadnienia. Komisja podniosła zarzut niedopuszczalności skargi ze względu na brak interesu prawnego po stronie spółki GEA.
14.
W zaskarżonym wyroku Sąd przede wszystkim oddalił podniesiony przez Komisję zarzut niedopuszczalności. W tym względzie Sąd uznał, po pierwsze, że decyzja z 2010 r., której nieważność została następnie stwierdzona, oraz sporna decyzja zostały wydane w przedmiocie ustalenia zewnętrznych stosunków solidarności pomiędzy spółką GEA, spółką ACW i spółką CPA, zmieniając w ten sposób ich sytuację prawną, a po drugie, że skarga mogłaby doprowadzić do korzystniejszego dla spółki GEA rozłożenia kwoty nałożonych na nią grzywien (
9
).
15.
Co do istoty sprawy Sąd w pierwszej kolejności zbadał i uwzględnił zarzut czwarty skargi, skierowany przeciwko art. 1 spornej decyzji i oparty na naruszeniu zasady równego traktowania (
10
). W drugiej kolejności Sąd zbadał cześć pierwszą zarzutu piątego skargi, dotyczącą przekroczenia uprawnień, co miałoby stanowić naruszenie obciążające art. 2 spornej decyzji, w którym Komisja ustaliła na dzień 10 maja 2010 r. datę wymagalności grzywien nałożonych na spółki GEA, ACW i CPA. Również ten zarzut został uznany za zasadny i w związku z tym Sąd stwierdził nieważność decyzji w całości i obciążył Komisję kosztami postępowania.
III. Postępowanie przed Trybunałem i żądania stron
16.
Pismem złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 27 grudnia 2018 r. Komisja wniosła odwołanie będące przedmiotem niniejszej opinii. Procedura pisemna była przedmiotem podwójnej wymiany pism procesowych. Trybunał zadał stronom kilka pytań celem uzyskania pisemnych odpowiedzi. Strony udzieliły odpowiedzi w wyznaczonym terminie. Strony przedstawiły swoje ustne uwagi podczas rozprawy przed Trybunałem, która odbyła się w dniu 5 lutego 2020 r.
17.
W odwołaniu Komisja wnosi do Trybunału o uchylenie zaskarżonego wyroku i obciążenie spółki GEA całością kosztów postępowania przed Trybunałem i postępowania w pierwszej instancji. Spółka GEA wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania i obciążenie Komisji kosztami postępowania.
IV. Analiza
A.
W przedmiocie dopuszczalności
1. Argumenty stron
18.
Spółka GEA wskazuje na niedopuszczalność odwołania ze względu na brak interesu prawnego po stronie Komisji. Uważa ona, że nawet gdyby Trybunał uwzględnił odwołanie, to Komisja nie ma już prawa do żądania zapłaty grzywny. Po pierwsze, decyzja z 2009 r. nie stanowi ku temu ważnej podstawy prawnej, ponieważ w decyzji tej zarówno grzywna, jak i odpowiedzialność solidarna spółek ACW, CPA i GEA zostały określone błędnie. Po drugie, przewidziany w art. 25 ust. 5 rozporządzenia nr 1/2003 ustawowy dziesięcioletni termin na ustalenie grzywny upłynął przed wydaniem spornej decyzji (
11
).
19.
Komisja odpowiada, że zarzut spółki GEA powinien zostać oddalony jako niedopuszczalny, albowiem zarzut bezprawności zaskarżonego wyroku podnoszony jest w odpowiedzi na skargę, a nie w ramach odrębnego lub wzajemnego odwołania, wbrew temu, co przewiduje art. 174 regulaminu postępowania przed Trybunałem. Komisja utrzymuje co do istoty, że ma interes prawny w zaskarżeniu wyroku, ponieważ stwierdził on nieważność decyzji wywołującej skutki prawne wobec przedsiębiorstw będących jej adresatami i sformułował błędne wnioski w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej oraz uprawnienia Komisji do ustalenia daty wymagalności grzywien.
2. Ocena
20.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem istnienie interesu prawnego po stronie wnoszącego odwołanie wymaga, aby skutek odwołania mógł przynieść korzyść stronie, która je wniosła (
12
).
21.
Spółka GEA uważa, w pierwszej kolejności, że ponieważ uprawnienie Komisji do nałożenia grzywny było w momencie wydawania spornej decyzji przedawnione, ewentualne uwzględnienie odwołania nie przyniosłoby Komisji żadnej korzyści (
13
). W tym względzie pragnę zauważyć, że nawet przy założeniu, iż – jak twierdzi spółka GEA – sporna decyzja została wydana po upływie dziesięcioletniego terminu przewidzianego w art. 25 ust. 5 rozporządzenia nr 1/2003, to okoliczność ta sama w sobie nie pozwala na stwierdzenie, że do przedawnienia doszło. W rzeczywistości zgodnie z tym przepisem przedawnienie w zakresie nakładania grzywien obowiązuje najpóźniej z upływem dziesięcioletniego terminu od dnia ustania naruszenia, „jeżeli Komisja nie nałożyła grzywny […] w tym okresie”. Tymczasem w niniejszej sprawie bezsporne jest, że spółka GEA została ukarana za naruszenie popełnione na rynku EOS/estrów decyzją z 2009 r., wydaną przed upływem dziesięcioletnego terminu przewidzianego w art. 25 ust. 5 rozporządzenia nr 1/2003. Okoliczność, że maksymalna kwota nałożonej sankcji została błędnie określona w odniesieniu do jednego z podmiotów wchodzących w skład przedsiębiorstwa odpowiedzialnego za naruszenie, ze względu na przekroczenie dopuszczalnego pułapu 10% obrotu, przewidzianego w art. 23 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003, i że z tego powodu Komisja postanowiła zmienić sentencję rzeczonej decyzji w celu skorygowania błędu, nie ma – dla celów zastosowania terminów przedawnienia – wpływu na moment, w którym Komisja skorzystała z uprawnienia do nałożenia sankcji (
14
). Decyzja z 2010 r., podobnie jak sporna decyzja, w istocie nie zmieniły decyzji Komisji o nałożeniu grzywny na przedsiębiorstwo utworzone ze spółek ACW, CPA i GEA, zawartej w decyzji z 2009 r. i wydanej zgodnie z art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 (
15
) ani też nie zmieniły kwoty grzywny nałożonej na spółkę GEA, lecz jedynie obniżyły kwotę, do wysokości której spółka ACW mogła zostać uznana za odpowiedzialną, na nowo określając stosunki solidarnej i wyłącznej odpowiedzialności pomiędzy trzema zainteresowanymi podmiotami. Ze względu zatem na to, że sporna decyzja nie może być uznana za nową decyzję o nałożeniu grzywny, należy oddalić argumentację spółki GEA, zgodnie z którą uchylenie zaskarżonego wyroku, a tym samym przywrócenie tej decyzji do stanu poprzedniego nie przysporzy Komisji żadnej korzyści ze względu na zaistniałe przedawnienie, ponieważ argumentacja ta opiera się na błędnym założeniu.
22.
W drugiej kolejności spółka GEA podnosi, że ponieważ zaskarżony wyrok „ożywia” w stosunku do niej sentencję decyzji z 2009 r., zmienioną w odniesieniu do spółek CPA i ACW decyzją z 2010 r., oraz ponieważ Komisja uważa, że decyzja z 2009 r. sama w sobie stanowi podstawę prawną grzywny nałożonej na spółkę GEA, instytucja ta nie ma żadnego interesu w żądaniu uchylenia zaskarżonego wyroku. Argumentację tę także należy oddalić. W tym względzie wystarczy wskazać, że uchylenie zaskarżonego wyroku doprowadzi do przywrócenia spornej decyzji, mocą której Komisja, zmieniając decyzję z 2009 r., po pierwsze, na nowo określiła solidarną i wyłączną odpowiedzialność GEA w odniesieniu do grzywny nałożonej na tę spółkę, spółkę CPA i spółkę ACW, w następstwie obniżenia grzywny nałożonej na tę ostatnią i decyzji z 2010 r., której nieważność została stwierdzona wyłącznie w odniesieniu do spółki GEA, i po drugie, ustaliła nową datę wymagalności grzywny nałożonej na spółkę GEA, dostosowując ją do tej obowiązującej już w odniesieniu do spółek CPA i ACW na mocy decyzji z 2010 r. Tymczasem, niezależnie od wszelkich innych względów, sporna decyzja służy głównie celom pewności prawa i dobrej administracji. Nie można zatem zaprzeczyć, że Komisja ma interes prawny w zaskarżeniu wyroku stwierdzającego nieważność tej decyzji.
23.
Wreszcie z akt sprawy wynika, że w dniu 22 lipca 2016 r., wykonując sporną decyzję, tymczasowo, w toku postępowania skargowego na tę decyzję przed Sądem spółka GEA zapłaciła kwoty odpowiadające nałożonej na nią grzywnie. Po stwierdzeniu nieważności spornej decyzji w drodze zaskarżonego wyroku spółka GEA zażądała od Komisji zwrotu tych kwot, czego jej jednak odmówiono. Spółka GEA zaskarżyła zatem decyzję, w której Komisja oddaliła jej wniosek (
16
), podnosząc, po pierwsze, że zgodnie z art. 266 TFUE, instytucja ta jest zobowiązana do wykonania zaskarżonego wyroku poprzez zwrot kwot wpłaconych w celu zastosowania się do spornej decyzji, a po drugie, że odmawiając takiego zwrotu, Komisja de facto nadal stosuje tę decyzję, mimo że Sąd stwierdził jej nieważność. Tymczasem gdyby Trybunał uchylił zaskarżony wyrok, sporna decyzja ponownie zaczęłaby wywoływać skutki prawne, pozbawiając w ten sposób skargę spółki GEA podstawy faktycznej i prawnej. Również w tym względzie Komisja ma zatem interes prawny w zaskarżeniu wyroku.
24.
Z powodów przedstawionych powyżej uważam, że zarzut niedopuszczalności odwołania ze względu na brak interesu prawnego Komisji podniesiony przez spółkę GEA należy oddalić jako bezpodstawny.
B.
Co do istoty
25.
Komisja podnosi dwa zarzuty na poparcie swojego odwołania. W zarzucie pierwszym podnosi ona, że Sąd nie dokonał prawidłowego zastosowania zasady równego traktowania i nie uwzględnił orzecznictwa dotyczącego pojęcia przedsiębiorstwa, odpowiedzialności solidarnej i konsekwencji obniżenia grzywny przyznanego spółce zależnej. W ramach zarzutu drugiego zarzuca ona Sądowi niesłuszne uznanie, iż termin zapłaty grzywny ponownie zaczyna biec, w odniesieniu do wszystkich osób prawnych wchodzących w skład przedsiębiorstwa ponoszącego odpowiedzialność solidarną, od dnia doręczenia decyzji zmieniającej, która obniża grzywnę w odniesieniu do jednej z nich.
1. W przedmiocie zarzutu pierwszego odwołania
a) Zaskarżony wyrok
26.
Zarzut pierwszy odwołania jest skierowany przeciwko pkt 106–111 zaskarżonego wyroku.
27.
Przypomniawszy, w pkt 105 tego wyroku, że zgodnie z popieraną przez spółkę GEA tezą Komisja mogła odmiennie podzielić pomiędzy solidarnie współzobowiązanych, a mianowicie samą spółkę GEA, spółkę ACW i spółkę CPA, obniżenie części grzywny, do zapłaty której spółka ACW była początkowo zobowiązana, Sąd w kolejnym punkcie tego wyroku – pkt 106 – stwierdził, iż „jako że równe traktowanie musi być zweryfikowane z uwzględnieniem nie tylko grzywny nałożonej solidarnie [na spółki ACW, CPA i GEA], ale także grzywny nałożonej solidarnie [na spółki ACW i GEA], należy stwierdzić, że w niniejszym przypadku Komisja nie przestrzegała obowiązków wynikających z zasady równego traktowania”. Zdaniem Sądu, po pierwsze, spółki GEA i CPA znajdowały się w istocie w sytuacji porównywalnej, ponieważ obie były spółkami zobowiązanymi solidarnie ze spółką ACW do zapłaty grzywny (
17
). Po drugie, Komisja „z pewnością mogła inaczej określić część grzywny, za której zapłatę [spółki ACW i GEA] odpowiadają solidarnie, w celu ograniczenia części grzywny, do której zapłaty ta ostatnia mogła być zobowiązana sama” (
18
), rozdzielając obniżenie kwoty grzywny nałożonej na spółkę ACW „w sposób proporcjonalny w obu wspomnianych stosunkach solidarności” (
19
). W ten sposób z jednej strony „łączna kwota grzywien, do których zapłaty [spółka ACW] mogła być zobowiązana względem Komisji, nie przekroczyłaby 10% jej obrotu, a z drugiej strony obniżenie to zostałoby równo podzielone na grzywnę nałożoną solidarnie [na spółki ACW i GEA] oraz na grzywnę nałożoną solidarnie [na spółki GEA, ACW i CPA]”. W pkt 111 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził zatem, że przypisując obniżenie kwoty grzywny na korzyść spółki ACW wyłącznie do grzywny nałożonej solidarnie na wnoszącą odwołanie, spółkę CPA i spółkę ACW, Komisja naruszyła zasadę równego traktowania bez żadnego obiektywnego uzasadnienia.
b) Argumenty stron
28.
Komisja zarzuca Sądowi, że w pkt 106–111 zaskarżonego wyroku przyjął niewystarczające i wewnętrznie sprzeczne rozumowanie. Zdaniem Komisji w szczególności nie jest jasne ani jaki jest przedmiot podziału między dwoma stosunkami solidarności zasugerowanymi przez Sąd w pkt 109 zaskarżonego wyroku – czy kwota odpowiadająca obniżeniu grzywny przyznanemu spółce ACW, czy kwota odpowiadająca obniżonej grzywnie – ani sposób, w jaki należy dokonać tego podziału.
29.
W zakresie, w jakim wyrok ten zarzuca Komisji, że nie obniżyła części grzywny dotyczącej wyłącznej odpowiedzialności spółki GEA, ograniczając odpowiedzialność solidarną spółek GEA, CPA i ACW we wspólnej dla tych podmiotów część grzywny, Komisja podnosi, że taki podział byłby sprzeczny z pojęciami przedsiębiorstwa i odpowiedzialności solidarnej. Przyjmując rozumowanie podobne do teorii wewnętrznego podziału odpowiedzialności solidarnej, przedstawionej przez Sąd w wyroku z dnia 3 marca 2011 r., Siemens i VA Tech Transmission & Distribution/Komisja (
20
) (zwanym dalej „wyrokiem Sądu w sprawie Siemens”) i oddalonej przez Trybunał w wyrokach z dnia 10 kwietnia 2014 r., Komisja/Siemens Österreich i in. (
21
) (zwanym dalej „wyrokiem Trybunału w sprawie Siemens”) oraz z dnia 10 kwietnia 2014 r., Areva/Komisja (
22
) (zwanym dalej „wyrokiem Areva”), Sąd zdaniem Komisji w istocie zaleca zniesienie zewnętrznego stosunku solidarności między podmiotami należącymi do tego samego przedsiębiorstwa w odniesieniu do niektórych części grzywny. Komisja podkreśla, że w decyzji z 2009 r. zastosowała zasadę, którą stosuje we wszystkich przypadkach, w których osoby prawne należące do tego samego przedsiębiorstwa są karane grzywnami o różnym poziomie, i która polega na uznaniu tych podmiotów za solidarnie odpowiedzialne do wysokości najniższej z grzywien.
30.
Komisja podnosi również, że dokonując sztucznego rozdzielenia dwóch grup podmiotów solidarnie odpowiedzialnych i stosując względem tych podmiotów zasadę równego traktowania, Sąd potraktował podmioty należące do tej samej jednostki gospodarczej jako różne przedsiębiorstwa. Tymczasem, po pierwsze, w sprawach z zakresu konkurencji zasada ta znajduje zastosowanie zwykle wyłącznie pomiędzy odrębnymi przedsiębiorstwami skazanymi za to samo naruszenie w ramach tej samej decyzji, zaś po drugie, sam Sąd naruszył rzeczoną zasadę, traktując porównywalne sytuacje w odmienny sposób, w zakresie, w jakim uchylił odpowiedzialność solidarną spółek GEA, CPA i ACW w odniesieniu do części nałożonej grzywny.
31.
Zarzucając Komisji, że nie ograniczyła części grzywny, za którą spółka GEA mogła być odpowiedzialna indywidualnie, Sąd naruszył również zasadę, potwierdzoną przez Trybunał w wyroku z dnia 26 listopada 2013 r., Kendrion/Komisja (
23
) (zwanym dalej „wyrokiem Kendrion”), zgodnie z którym obniżenie grzywny przyznane podmiotowi należącemu do przedsiębiorstwa ze względu na okoliczności mające indywidualne zastosowanie względem tego podmiotu nie ma żadnego wpływu na grzywnę lub odpowiedzialność innych osób prawnych wchodzących w skład tego przedsiębiorstwa.
32.
Komisja wyjaśnia ponadto, że maksymalna kwota grzywny, za zapłatę której każda spółka była solidarnie odpowiedzialna, nie odpowiada określonemu okresowi uczestnictwa w naruszeniu i że sporna decyzja nie zmieniła wynikającego z decyzji z 2009 r. przypisania odpowiedzialności spółkom GEA, CPA i ACW. W replice, w odpowiedziach na pisemne pytania Trybunału i na rozprawie Komisja szczególnie podkreślała fakt, że art. 2 decyzji z 2009 r. w pkt 31 i 32 „nie odpowiada poszczególnym okresom naruszenia, lecz ustala maksymalne kwoty grzywny, za zapłatę której każda osoba prawna tworząca to samo przedsiębiorstwo mogła zostać uznana za solidarnie odpowiedzialną”. Podział grzywny wynikał z faktu, że spółka CPA uczestniczyła w naruszeniu jako podmiot należący do dwóch różnych przedsiębiorstw – spółek GEA i Chemson. Górna granica jej odpowiedzialności jako spółki zależnej spółki GEA odpowiada grzywnie ustalonej w art. 2 pkt 31 decyzji z 2009 r., podczas gdy kolejny punkt tej decyzji – pkt 32 – odpowiada pozostałej części grzywny nałożonej na grupę GEA, za którą odpowiedzialność można przypisać jedynie spółkom GEA i ACW. Grzywna nałożona we wspomnianych pkt 31 i 32 jest zatem jedyną, a jej adresatem jest przedsiębiorstwo utworzone przez spółkę GEA i jej spółki zależne w różnych konfiguracjach, w których przedsiębiorstwo to uczestniczyło w naruszeniu.
33.
Ponadto Komisja podnosi, że ze względu na ostateczny charakter decyzji z 2010 r. wobec spółki ACW i spółki CPA nie może ona zmienić solidarnej i wyłącznej odpowiedzialności spółki GEA bez obniżenia kwoty grzywny nałożonej na tę spółkę. Takie obniżenie byłoby jednak sprzeczne z wyrokiem Kendrion i podważyłoby ostateczny charakter decyzji z 2009 r., potwierdzony przez Sąd.
34.
Wreszcie Komisja podnosi, że okoliczność istnienia alternatywnych metod podziału odpowiedzialności solidarnej w stosunku do metody zastosowanej przez Komisję w spornej decyzji nie pozwala sama w sobie na stwierdzenie, jak to uczynił Sąd, że decyzja ta jest niezgodna z prawem. Zaskarżony wyrok jest w tym względzie niewystarczająco uzasadniony.
35.
Spółka GEA podnosi, że twierdzenia Komisji opierają się na błędnym zrozumieniu zaskarżonego wyroku. Przede wszystkim, wbrew temu, co twierdzi Komisja, Sąd nie oparł się na „teorii wewnętrznego podziału odpowiedzialności solidarnej”, lecz zastosował jedynie zasadę równego traktowania, uznając, że spółki CPA i GEA znajdowały się w porównywalnej sytuacji, że zostały potraktowane odmiennie oraz że nie istniało żadne uzasadnienia dla takiego odmiennego traktowania. Sąd przyjął zatem jedyną odpowiedzialność zewnętrzną, czyli kwotę, co do której Komisja może uważać za solidarnie lub wyłącznie odpowiedziany każdy podmiot będący adresatem grzywny.
36.
Spółka GEA podnosi ponadto, że zgodnie z ustaleniami Sądu, które są niepodważalne na etapie odwołania, w decyzji z 2009 r. Komisja ustaliła nie jedną grzywnę, lecz dwie odrębne grzywny dla dwóch różnych grup solidarnie odpowiedzialnych podmiotów i za dwa różne okresy naruszenia. Jak bowiem wskazano w pkt 61 i 62 zaskarżonego wyroku, art. 2 decyzji z 2009 r. w pkt 31 i 32 odnosi się, odpowiednio, do okresu od 30 września 1995 r. do 17 maja 2000 r. i od 11 września 1991 r. do 29 września 1995 r. Podział ten wynika z faktu, że spółka CPA uczestniczyła w naruszeniu jedynie w okresie od 11 września 1991 r. do 29 września 1995 r. Komisja zastosowała jednak obniżenie grzywny nałożonej na spółkę ACW tak, jakby istniał tylko jeden stosunek solidarności między tą spółką, spółką CPA i spółką GEA. Komisja niesłusznie zatem uważa, że w tych okolicznościach pojęcie przedsiębiorstwa wyklucza zastosowanie w niniejszym przypadku zasady równego traktowania. Spółka GEA przypomina, że Komisja jest zobowiązana do przestrzegania tej zasady jako ogólnej zasady prawa Unii, uznanej w art. 20 i 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, także w czasie wykonywania uprawnienia do nakładania grzywien na mocy art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003. Wbrew temu, co twierdzi Komisja, rzeczona zasada miałaby zastosowanie nie tylko do różnych przedsiębiorstw, ale także w stosunkach między spółkami wchodzącymi w skład tego samego przedsiębiorstwa (
24
).
37.
W odniesieniu do twierdzenia Komisji dotyczącego zarzucanego Sądowi naruszenia wyroku Kendrion spółka GEA podnosi, że wyrok ten nie wyklucza, aby zastosowanie dopuszczalnego pułapu 10% względem dawnej spółki zależnej nie mogło w żadnym wypadku wpłynąć na sytuację spółki dominującej, lecz jedynie że ta ostatnia nie może skorzystać z takiego samego pułapu jak ten mający zastosowanie względem dawnej spółki zależnej. Nawet ewentualne obniżenie grzywny nałożonej na spółkę GEA, również nie byłoby sprzeczne z wyrokiem Kendrion, w zakresie, w jakim nie stanowi zastosowania względem spółki GEA pułapu 10% zastosowanego względem spółki ACW, lecz zastosowanie tego pułapu zgodnie z zasadą równego traktowania
c) Analiza
38.
W pierwszej kolejności należy oddalić zastrzeżenie Komisji dotyczące niewystarczającego i wewnętrznie sprzecznego charakteru uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Uzasadnienie to jest bez wątpienia zwięzłe, ale pozwala zrozumieć rozumowanie Sądu, które wydaje się i pozbawione sprzeczności. W rzeczywistości wydaje mi się wystarczająco jasne, że w pkt 106–111 zaskarżonego wyroku Sąd odnosi się do podziału obniżenia kwoty grzywny nałożonej na spółkę ACW (
25
) w sposób
proporcjonalny (
26
) w dwóch stosunkach solidarności określonych przez Komisję w art. 2 pkt 31 i 32 decyzji z 2009 r. Oznacza to w istocie, że zdaniem Sądu Komisja powinna była najpierw określić proporcję istniejącą pomiędzy częścią grzywny, co do której spółka ACW była odpowiedzialna solidarnie ze spółką CPA i ze spółką GEA, a tą częścią, za którą była ona odpowiedzialna solidarnie tylko ze spółką GEA, a następnie podzielić obniżenie grzywny nałożonej na spółkę ACW pomiędzy te dwa stosunki solidarności przy zastosowaniu tej samej proporcji. W stosunku do podziału dokonanego w decyzji z 2010 r. i w spornej decyzji zastosowanie tej metody oznaczałoby: i) że spółki ACW, CPA i GEA byłyby solidarnie odpowiedzialne za zapłatę kwoty niższej od tej wskazanej w art. 2 pkt 31 lit. a) decyzji z 2009 r. w brzmieniu zmienionym kolejnymi decyzjami, ii) że spółki CPA i GEA byłyby solidarnie odpowiedzialne za zapłatę kwoty wyższej od kwoty wskazanej w lit. b) tego punktu, i wreszcie iii), że spółka GEA byłaby wyłącznie odpowiedzialna za zapłatę kwoty niższej od kwoty wskazanej w art. 2 pkt 32 decyzji z 2009 r. w zmienionym brzmieniu, ponieważ jedna część grzywny ustalone w tym punkcie była objęta solidarną odpowiedzialnością spółek ACW i GEA. Z punktu widzenia Sądu zastosowanie takiej metody podziału obniżenia grzywny przyznanego spółce ACW doprowadziłoby do bardziej sprawiedliwego określenia odpowiedzialności solidarnej za obniżoną grzywnę nałożoną na spółkę ACW (pkt 110), ograniczając „część grzywny, względem której [spółka GEA] mogła być wyłącznie zobowiązana” (pkt 108). Mimo że rozumowanie Sądu jest lakoniczne, nie wykazuje moim zdaniem braków w uzasadnieniu.
39.
W drugiej kolejności należy oddalić podniesiony przez Komisję zarzut, zgodnie z którym zaskarżony wyrok narusza zasady ustalone przez Trybunał w wyroku Kendrion (
27
). W wyroku tym Trybunał potwierdził, że w przypadku gdy „dwie oddzielne osoby prawne, takie jak spółka dominująca i jej spółka zależna, nie stanowią już jednego przedsiębiorstwa w rozumieniu art. [101 TFUE] w dacie wydania decyzji nakładającej na nie grzywnę w związku z naruszeniem reguł konkurencji, każda z nich ma prawo do zastosowania w sposób indywidualny dopuszczalnego pułapu 10% obrotu” oraz że w tych okolicznościach spółka dominująca nie mogła rościć sobie prawa do skorzystania z pułapu stosowanego względem swojej dotychczasowej spółki zależnej (
28
). Jednak, jak słusznie zauważa spółka GEA, wyrok ten ogranicza się do wykluczenia zastosowania wspomnianego pułapu względem spółki dominującej. Ta ostatnia, będąc częścią podmiotu gospodarczego, który naruszył art. 101 TFUE, musi bowiem uznać, że to ona sama dopuściła się naruszenia (
29
), w związku z czym grzywna, za której zapłatę jest ona solidarnie odpowiedzialna wraz ze swoją spółką zależną, nie zostaje objęta obniżeniem zastosowanym wobec tej ostatniej spółki (
30
) z powodów, które dotyczą wyłącznie jej (
31
). Z drugiej strony z wyroku tego nie wynika, jak zdaje się twierdzić Komisja, że w przypadku gdy w następstwie zastosowania dopuszczalnego pułapu 10 % względem spółki zależnej konieczne jest ponowne określenie stosunku solidarności zewnętrznej między tą ostatnią, spółką dominującą a innymi podmiotami wchodzącymi w skład przedsiębiorstwa, takiego ponownego określenia nie można dokonywać z uwzględnieniem interesów wszystkich zainteresowanych podmiotów, w tym spółki dominującej. Zwracam ponadto uwagę, że niezależnie od metody zastosowanej przez Komisję ponowne określenie stosunków odpowiedzialności solidarnej pomiędzy GEA, spółką CPA i spółką ACW w następstwie obniżenia grzywny nałożonej na tę ostatnią w każdym wypadku doprowadziłoby, zarówno w przypadku GEA, jak i spółki CPA, do sytuacji bardziej niekorzystnej niż sytuacja będąca skutkiem decyzji z 2009 r. Pytaniem, które pojawia się w niniejszej sprawie, nie jest zatem to, czy takie obniżenie może uprzywilejować GEA, lecz czy podział odpowiedzialności solidarnej pomiędzy zainteresowane podmioty w następstwie zastosowania tego obniżenia może, nie naruszając zasady równego traktowania, stawiać GEA w gorszej sytuacji niż spółkę CPA. Mamy więc wyraźnie do czynienia z przypadkiem innym niż rozważany w wyroku Kendrion. Jeśli chodzi o twierdzenie Komisji, zgodnie z którym gdyby zaskarżony wyrok miał zostać utrzymany, byłaby ona zobowiązana do obniżenia grzywny nałożonej na spółkę GEA ze względu na to, że nie byłaby w stanie zmienić ram wprowadzonych decyzją z 2010 r., która stała się ostateczna dla spółki CPA i dla spółki ACW, ograniczę się do stwierdzenia, że niezależnie od wszelkich innych względów takie obniżenie byłoby konsekwencją naruszenia przez Komisję zasady równego traktowania, której instytucja ta byłaby zobowiązana zaradzić, a nie wynikiem rozszerzenia na spółkę GEA ewentualnych korzyści wynikających z zastosowania względem spółki ACW pułapu 10%. Również w tym przypadku zasady wypracowane przez Trybunał w wyroku Kendrion nie zostały zatem zakwestionowane.
40.
Wreszcie należy oddalić zarzut Komisji, zgodnie z którym zaskarżony wyrok opiera się na rozumowaniu analogicznym do tego, które przedstawił Sąd w wyroku w sprawie Siemens. W wyroku tym Sąd potwierdził, że ponieważ „[z] zasady indywidualizacji kar i sankcji wynika […], że każda spółka powinna być w stanie wywnioskować z decyzji nakładającej na nią grzywnę, za zapłatę której ponosi odpowiedzialność solidarną wraz z kilkoma innymi spółkami, część grzywny, jaką będzie musiała rozliczyć między pozostałymi dłużnikami solidarnymi po zaspokojeniu roszczeń Komisji”, ta ostatnia „nie może swobodnie określać kwot, które mają zostać zapłacone solidarnie”, ale „powinna […] wskazać okresy, w trakcie których właściwe spółki są (współ)odpowiedzialne za noszące znamiona naruszenia zachowania przedsiębiorstw, które uczestniczyły w kartelu, a także – w stosownym przypadku – zakres odpowiedzialności rzeczonych spółek za takie zachowania” (
32
). Na podstawie tych przesłanek Sąd stwierdził w pkt 157 i 158 tego wyroku, że „[w] ramach wykonywania kompetencji w zakresie nakładania grzywien na mocy art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 wyłącznie do Komisji należy […] określenie właściwych udziałów poszczególnych spółek w kwotach, którymi zostały one obciążone solidarnie, o ile spółki te wchodziły w skład tego samego przedsiębiorstwa […]” i że „o ile nic innego nie wynika z decyzji, mocą której Komisja obciążyła kilka spółek odpowiedzialnością solidarną za zapłatę grzywny wymierzonej za noszące znamiona naruszenia zachowanie przedsiębiorstwa, przypisuje ona tym spółkom jednakową odpowiedzialność za to zachowanie […]” (
33
). Na skutek odwołania Komisji Trybunał uchylił wyrok Sądu w sprawie Siemens, wskazując, że „chociaż z art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 wynika, że Komisja może obciążyć grzywną solidarnie kilka spółek, jeżeli wchodzą one w skład tego samego przedsiębiorstwa, to jednak ani brzmienie tego przepisu, ani cel mechanizmu solidarności nie pozwalają uznać, że ta kompetencja do nałożenia sankcji obejmuje, poza określeniem zewnętrznego stosunku solidarności, także kompetencję do określenia udziałów dłużników solidarnych w ramach ich stosunku wewnętrznego”. Określenie tych udziałów jest zdaniem Trybunału „kwesti[ą], która pojawia się na późniejszym etapie i która co do zasady nie ma już znaczenia dla Komisji, w wypadku gdy cała grzywna została już zapłacona przez jednego z dłużników solidarnych bądź kilku z nich” (
34
). Takie określenie powinno zostać dokonane „przez sądy krajowe, w poszanowaniu prawa Unii” (
35
).
41.
Tymczasem, jak słusznie podnosi spółka GEA, zaskarżony wyrok dotyczy wyłącznie określenia zewnętrznego stosunku solidarności między spółkami GEA, CPA i ACW, która to kwestia niewątpliwie wchodzi w zakres uprawnień Komisji do nakładania sankcji (
36
), której zarzuca się wykonywanie tego uprawnienia niezgodne z zasadą równego traktowania. Kwestia podziału grzywny nałożonej na te spółki w ramach ich stosunków wewnętrznych nie jest natomiast w żaden sposób rozpatrywana przez Sąd.
42.
Wobec powyższego uważam, że – jak słusznie podnosi Komisja – te same rozważania, które skłoniły Trybunał do podważenia tezy wyrażonej przez w wyroku Sądu w sprawie Siemens, dotyczące wpływu pojęcia przedsiębiorstwa w prawie konkurencji Unii na zasady regulujące wykonywanie przez Komisję uprawnienia do nakładania sankcji, mają również znaczenie w kontekście niniejszego odwołania.
43.
Pojęcia przedsiębiorstwa używa się w traktatach w celu określenia sprawcy naruszenia prawa konkurencji, który może zostać ukarany na podstawie art. 101 i 102 TFUE (
37
). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pojęcie przedsiębiorstwa obejmuje każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą, niezależnie od jego statusu prawnego i sposobu finansowania. Pojęcie to należy rozumieć jako oznaczające jednostkę gospodarczą, nawet jeśli z prawnego punktu widzenia jednostka ta składa się z kilku osób fizycznych lub prawnych (
38
). Zatem, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, „jeśli noszące znamiona naruszenia zachowanie spółki zależnej może zostać przypisane jej spółce dominującej, to można uznać, że spółki te w czasie popełnienia naruszenia były częścią tej samej jednostki gospodarczej, a tym samym tworzyły jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu prawa konkurencji Unii” (
39
). Jeżeli danego rodzaju podmiot gospodarczy narusza reguły konkurencji, to musi odpowiedzieć za to naruszenie zgodnie z zasadą odpowiedzialności osobistej (
40
). Decyzja Komisji nakładająca grzywny nie może jednak obciążać ogólnie jednostki gospodarczej, ale musi, z powodów o charakterze czysto praktycznym, być skierowana do osób prawnych tworzących przedsiębiorstwo (
41
).
44.
Gdy kilka osób można uznać za osobiście odpowiedzialne za uczestnictwo w naruszeniu dokonanym przez jedno i to samo przedsiębiorstwo w rozumieniu prawa konkurencji – niezależnie od tego, czy ich odpowiedzialność ma charakter bezpośredni, czy pochodny od odpowiedzialności spółki zależnej – Komisja ma możliwość, na podstawie art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003, zobowiązać je solidarnie do zapłaty grzywny (
42
). Jak wyjaśnił Trybunał, cel mechanizmu solidarności polega na tym, że mechanizm ten stanowi dodatkowy instrument prawny, którym dysponuje Komisja celem wzmocnienia skuteczności jej działań w dziedzinie poboru grzywien nałożonych za naruszenia prawa konkurencji, gdyż mechanizm ten zmniejsza – po stronie Komisji jako wierzyciela należności w postaci grzywien – ryzyko niewypłacalności. Przyczynia się to do realizacji celu odstraszającego, któremu służy generalnie prawo konkurencji (
43
).
45.
W niniejszej sprawie Komisja, w decyzji z 2009 r., skorzystała z tego instrumentu, zobowiązując spółki GEA, CPA i ACW, jako podmioty wchodzące w skład jednego przedsiębiorstwa, do solidarnej zapłaty grzywny za naruszenie art. 81 WE (obecnie art. 101 TFUE) wynikające z udziału tego przedsiębiorstwa w kartelu na rynku EOS/estrów. Spółka GEA uważa jednak, że w art. 2 pkt 31 i 32 tej decyzji Komisja zadekretowała w rzeczywistości nie jedną, lecz dwie różne grzywny, odpowiadające różnym okresom naruszenia, rozróżniając w istocie dwa różne przedsiębiorstwa. Komisja zaprzecza temu twierdzeniu.
46.
Wyjaśniam, że odtworzenie stosunku istniejącego pomiędzy tymi dwoma kwotami zawartymi w owych punktach stanowi kluczową kwestię dla celów zbadania pierwszego zarzutu odwołania, która – nieprzypadkowo – jest silnie kontrowersyjna między stronami.
47.
W tym względzie nie ulega wątpliwości, że zawarte art. 2 decyzji z 2009 r. w pkt 31 i 32 odzwierciedla, przynajmniej pośrednio, różne konfiguracje, w których przedsiębiorstwo uznane za odpowiedzialne naruszenia uczestniczyło, w różnych okresach, w uzgodnionych praktykach. Z decyzji z 2009 r. wynika bowiem, że spółka CPA, jako następca spółki OCA, uczestniczyła w jednej jednostce gospodarczej wraz ze spółkami GEA i ACW jedynie przez pewien okres naruszenia przypisanego tej jednostce, a mianowicie od dnia 30 września 1995 r. do dnia 17 maja 2000 r. (
44
). Istnieje zatem związek pomiędzy kwotami ustalonymi w art. 2 pkt 31 i 32 decyzji z 2009 r. a okresami, w których spółka CPA stanowiła, wraz ze spółkami GEA i ACW, cześć tego samego przedsiębiorstwa, i w których, z kolei, przedsiębiorstwo to tworzyły wyłącznie te dwie spółki.
48.
Stwierdzenie to nie może jednak prowadzić do uznania, że wspomniane kwoty nie stanowią części jednej grzywny nałożonej na jedno przedsiębiorstwo w jego różnych, następujących po sobie konfiguracjach.
49.
Przy określaniu stosunków solidarności pomiędzy różnymi podmiotami wchodzącymi w skład przedsiębiorstwa, które uznano za winne naruszenia art. 101 TFUE, Komisja powinna uwzględnić, oprócz ewolucji stosunków kontroli między tymi podmiotami, zmiany, które nastąpiły w składzie przedsiębiorstwa (
45
). Może ono bowiem przyjąć różne konfiguracje w trakcie swojego uczestnictwa w naruszeniu, w zależności od różnych podmiotów, które wchodzą w jego skład lub które je opuszczają. Zmiany te, które mogą mieć miejsce w szczególności w sytuacji, gdy, tak jak w niniejszej sprawie, naruszenie trwa przez długi czas, nie podważają ani jednolitości przedsiębiorstwa jako podmiotu, któremu przypisuje się odpowiedzialność za naruszenie, ani jednolitego charakteru nałożonej na nie grzywny. W tym znaczeniu należy zatem rozumieć rozróżnienie dokonane przez Komisję w art. 2 pkt 31 i 32 decyzji z 2009 r. przy ustalaniu odpowiedzialności solidarnej spółek GEA, CPA i ACW z tytułu jednej grzywny nałożonej na jednostkę gospodarczą, w której uczestniczyły one w swoim czasie.
50.
W pozostałym zakresie ustalone w tych punktach kwoty odzwierciedlają, z poszanowaniem zasady indywidualizacji kar i sankcji i zgodnie z art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003, wagę i czas trwania naruszenia zarzucanego indywidualnie danemu przedsiębiorstwu. W tym względzie Trybunał wyjaśnił, że poszanowanie tej zasady, podobnie jak zasady pewności prawa, należy do obowiązków ciążących na Komisji w ramach określania zewnętrznego stosunku solidarności, zgodnie z którym różne osoby wchodzące w skład przedsiębiorstwa mogą zostać wezwane do zapłaty całości nałożonej na nie grzywny (
46
). W niniejszej sprawie Komisja, dokonując rozróżnienia kwot, którymi należy obciążyć solidarnie spółki GEA, CPA i ACW i solidarnie spółki GEA i ACW, uwzględniła okoliczność, że przez pewien okres spółka CPA uczestniczyła w naruszeniu jako spółka zależna innej spółki dominującej, z którą została obciążona solidarną odpowiedzialnością za zapłatę innej grzywny (
47
), unikając naruszenia zasady indywidualizacji kar i sankcji, co było jej zarzucane przez Trybunał w wyroku Areva (
48
).
51.
Należy zatem odrzucić tezę wnoszącej odwołanie, zgodnie z którą art. 2 pkt 31 i 32 decyzji z 2009 r. rozróżnia okresy uczestnictwa spółek GEA, CPA i ACW w uzgodnionych praktykach i ustanawia dwie różne grzywny. Zwracam zresztą uwagę, że teza ta została, przynajmniej w części, oddalona przez sam Sąd, który – w zgodzie z tym, co utrzymuje Komisja w odwołaniu – w pkt 102 zaskarżonego wyroku stwierdził, że „grzywna nałożona na każdą ze spółek tworzących jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 101 TFUE nie odzwierciedla udziału owych spółek w naruszeniu, lecz jedynie maksymalną kwotę kary, jaka może być w danym wypadku wymagana przez Komisję za udział przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 101 TFUE w naruszeniu”. Natomiast wbrew temu, co twierdzi spółka GEA, nie jest również jasne, czy Sąd uznał, że art. 2 pkt 31 i 32 decyzji z 2009 r. ustanawia dwie różne grzywny dotyczące dwóch różnych przedsiębiorstw. Wydaje się, że w tak należy interpretować pkt 54 i 55 zaskarżonego wyroku. Jednakże w punktach uzasadnienia zakwestionowanych przez Komisję w zarzucie pierwszym odwołania Sąd poprzestaje na rozróżnieniu dwóch różnych stosunków solidarności.
52.
Powyższe rozważania pozwalają również moim zdaniem podważyć założenie będące podstawą rozumowania Sądu, a mianowicie że stosunki solidarności wskazane w art. 2 pkt 31 i 32 decyzji z 2009 r. odpowiadają czasowi trwania uczestnictwa w naruszeniu, odpowiednio, spółek GEA, ACW i CPA i dotyczą kwot ustalonych proporcjonalnie do tego uczestnictwa. Jak zostało powiedziane i jak twierdzi Komisja, punkty te nie odzwierciedlają bowiem uczestnictwa indywidualnych podmiotów w naruszeniu, lecz ich przynależność do tego samego przedsiębiorstwa, a zatem możliwość uznania ich za solidarnie odpowiedzialne za zapłatę wskazanych kwot.
53.
Obniżenie grzywny nałożonej na spółkę ACW ma bezpośredni wpływ na solidarność zewnętrzną tego podmiotu, w tym znaczeniu, że Komisja nie będzie mogła żądać od niej zapłaty kwoty wyższej od kwoty odpowiadającej mającemu do niej zastosowanie pułapowi 10 %, lecz nie zmienia solidarności zewnętrznej pozostałych spółek, które nadal będą ponosić odpowiedzialność wobec Komisji w indywidualnie mających do nich zastosowanie granicach, zarówno w odniesieniu do odpowiednich pułapów w wysokości 10 %, jak i w odniesieniu do okresu, w którym spółki te wchodziły w skład tego samego przedsiębiorstwa, które popełniło naruszenie. Okoliczność, że spółka GEA musi sama odpowiadać za zapłatę części grzywny, jest czysto automatyczną konsekwencją obniżenia zastosowanego wobec spółki ACW oraz faktu, że podmioty te stanowiły jedno przedsiębiorstwo przez cały czas trwania naruszenia.
54.
Z tego powodu, jak słusznie moim zdaniem stwierdziła Komisja, nie miała ona żadnego obowiązku dokonania szczególnego podziału obniżenia przyznanego spółce ACW lub zmniejszonej grzywny tej ostatniej. Jak wyjaśniono w wyroku Trybunału w sprawie Siemens, stosowane w prawie Unii pojęcie solidarności za zapłatę grzywny, będące jedynie wyrazem pełnoprawności pojęcia przedsiębiorstwa, dotyczy jedynie przedsiębiorstwa, a nie spółek, które wchodzą w jego skład (
49
). W tym kontekście porównanie sytuacji spółki CPA i GEA jest pozbawione znaczenia, ponieważ spółki te stanowią integralną część jednej jednostki gospodarczej i jako takie zostały ukarane w decyzji z 2009 r. (
50
).
55.
W świetle powyższego uważam, że w pkt 105–111 zaskarżonego wyroku Sąd naruszył prawo, w zakresie, w jakim uznał Komisję za odpowiedzialną za naruszenie zasady równego traktowania. W konsekwencji zarzut pierwszy odwołania Komisji należy moim zdaniem uwzględnić.
2. W przedmiocie zarzutu drugiego odwołania
a) Zaskarżony wyrok
56.
Zarzut drugi odwołania jest skierowany przeciwko pkt 119–126 zaskarżonego wyroku.
57.
W pkt 122 i 123 tego wyroku Sąd stwierdził, że w dniu wejścia w życie decyzji z 2010 r. i jej notyfikacji przepisy art. 2 pkt 31 i 32 decyzji z 2009 r. w ich pierwotnym brzmieniu nie miały już zastosowania, ponieważ zostały one zastąpione decyzją z 2010 r., a zatem nie mogły stanowić podstawy do określenia daty, od której rozpatrywane grzywny były wymagalne. Zdaniem Sądu „jedynie data otrzymania notyfikacji decyzji z 2010 r., która stanowiła odtąd podstawę prawną obowiązku zapłaty grzywien, mogła służyć za moment rozpoczęcia biegu takiego terminu” (
51
). W pkt 124 zaskarżonego wyroku Sąd wskazał, że jednak w wyroku z dnia 15 lipca 2015 r., GEA Group/Komisja (
52
) została stwierdzona nieważność tej decyzji i że w konsekwencji nie mogła ona stanowić podstawy prawnej „ani do zobowiązania [wnoszącej odwołanie] do zapłaty wspomnianych grzywien, ani do określenia terminu ich wymagalności”. Sąd zauważył następnie, w pkt 125 zaskarżonego wyroku, że chociaż to stwierdzenie nieważności doprowadziło do przywrócenia pierwotnego brzmienia art. 2 pkt 31 i 32 decyzji z 2009 r., to jednak brzmienie to zostało ponownie zastąpione brzmieniem wynikającym z art. 1 spornej decyzji. W pkt 126 zaskarżonego wyroku Sąd doszedł zatem do wniosku, że „obowiązek zapłaty grzywien wynika wyłącznie z art. 1 [spornej] decyzji i że termin wymagalności tych grzywien mógł być określony dopiero od dnia otrzymania notyfikacji tej decyzji”.
b) Argumenty stron
58.
Komisja uważa, że Sąd błędnie przyjął art. 2 pkt 31 i 32 decyzji z 2009 r. jako podstawę do określenia daty wymagalności grzywny. Data ta została bowiem określona w art. 2 akapit drugi decyzji z 2009 r., a więc w innym punkcie niż sentencja tej decyzji. Jeżeli zaś decyzja zmieniająca nie zmieniła artykułu lub części artykułu sentencji decyzji, to nadal wywołuje on skutki prawne. Zdaniem Komisji wynika z tego, że zmiana daty, od której staje się wymagalna grzywna nałożona na wnoszącą odwołanie w decyzji z 2010 r. (
53
) i w spornej decyzji wynika z jej uznania, a nie automatycznie ze zmiany przepisów dotyczących kwoty grzywny. Wbrew temu, co wynika z zaskarżonego wyroku, zmiana grzywny nie jest równoznaczna z jej zastąpieniem, czyli z ustanowieniem nowej grzywny. Komisja postanowiła w spornej decyzji dostosować datę wymagalności grzywny spółki GEA do daty ustalonej dla spółek ACW i CPA w następstwie decyzji z 2010 r., aby nie stawiać GEA w sytuacji mniej korzystnej niż rzeczone spółki. Komisja zauważa wreszcie, że błąd popełniony przez Sąd pociąga za sobą utratę odsetek za zwłokę należnych od wszystkich podmiotów przedsiębiorstwa we wszystkich przypadkach, w których grzywna zostaje zmieniona w stosunku do jednego z nich, a ponadto grozi nadmiernym ograniczeniem zakresu swobodnego uznania Komisji we wszystkich przypadkach, w których konieczna jest zmiana grzywny.
59.
Zdaniem spółki GEA moment, od którego zaczynają biec odsetki za zwłokę, nie może zostać dyskrecjonalnie ustalony przez Komisję na dzień przypadający przed dniem doręczenia decyzji określającej grzywnę. Ponieważ w niniejszej sprawie, jak prawidłowo wskazano w zaskarżonym wyroku, decyzja ta musiała być sporną decyzją, Sąd prawidłowo uznał, że data wymagalności grzywny nie mogła być wcześniejsza niż data notyfikacji tej decyzji. Spółka GEA podnosi ponadto, że wbrew temu, co twierdzi Komisja, sporna decyzja nie zmieniła po prostu art. 2 pkt 31 i 32 decyzji z 2009 r., lecz zastąpiła go, i że zastąpienie to dotyczy całego mechanizmu nałożenia grzywny. GEA podnosi wreszcie, że w przypadku zmiany decyzji ustalającej grzywnę dla różnych podmiotów tego samego przedsiębiorstwa utrata odsetek za zwłokę dotyczyłaby tylko podmiotów objętych tą zmianą, a nie pozostałych.
c) Ocena
60.
Chociaż będąca punktem wyjścia dla Sądu zasada, zgodnie z którą data wymagalności grzywny, od której należne są ewentualne odsetki za zwłokę, nie może zostać ustalona na dzień poprzedzający dzień doręczenia decyzji ustalającej grzywnę, jest sama w sobie prawidłowa, to tego samego nie można moim zdaniem stwierdzić w odniesieniu do zastosowania tej zasady, jakie miało miejsce w zaskarżonym wyroku.
61.
Ze względów przedstawionych w pkt 21 niniejszej opinii uważam bowiem, wbrew temu, co orzekł Sąd w pkt 123–126 zaskarżonego wyroku, że to decyzja z 2009 r., a nie późniejsze decyzje zmieniające, stanowi podstawę prawną grzywny nałożonej na spółki GEA, CPA i ACW (
54
).
62.
Ponadto, jak słusznie podnosi Komisja, zmiana art. 2 pkt 31 i 32 decyzji z 2009 r. najpierw przez decyzję z 2010 r., a następnie przez sporną decyzję, nie spowodowała automatycznej zmiany ostatniego akapitu art. 2, zgodnie z którym „grzywny zostaną zapłacone w euro w terminie trzech miesięcy od daty notyfikacji niniejszej decyzji”. Zmiana ta dotyczyła wyłącznie kwoty grzywny nałożonej na spółkę ACW i ponownego określenia stosunków solidarności zewnętrznej między spółkami GEA, CPA i ACW, lecz nie miała ona wpływu na datę wymagalności zmienionej grzywny.
63.
Najpierw w piśmie notyfikującym decyzję z 2010 r., a następnie w sentencji spornej decyzji Komisja postanowiła, chociaż nie była do tego zobowiązana, opóźnić tę datę, wynikającą z ostatniego akapitu art. 2 decyzji z 2009 r., ustalając ją na dzień 10 maja 2010 r.
64.
W tym miejscu można chyba zadać sobie pytanie, czy taka decyzja nie narusza zasady równego traktowania w stosunku do innych przedsiębiorstw ukaranych za to samo naruszenie, co do których datą wymagalności, w odróżnieniu od spółek GEA, CPA i ACW, pozostała data ustalona w ostatnim akapicie art. 2 decyzji z 2009 r., i czy w związku z tym, jak twierdzi Komisja, ma ona rzeczywistą swobodę do dyskrecjonalnej zmiany daty wymagalności grzywny w decyzji, w której zmienia ona jej kwotę celem uwzględnienia dopuszczalnego pułapu w wysokości 10 %, mającego zastosowanie do jednej z ukaranych osób prawnych.
65.
Nie uważam natomiast, z powodów już przedstawionych, by rzeczona decyzja mogła zostać uznana za niezgodną z prawem z powodów wskazanych przez Sąd.
3. Wnioski wstępne
66.
Oba zarzuty podniesione przez Komisję są moim zdaniem zasadne i powinny zostać uwzględnione. Zaskarżony wyrok należy w konsekwencji uchylić.
67.
Zgodnie z art. 61 akapit pierwszy statutu Trybunału kiedy odwołanie zostaje uwzględnione, Trybunał Sprawiedliwości uchyla orzeczenie Sądu. W takim przypadku może on wydać ostateczne orzeczenie w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala, lub skierować sprawę do rozpoznania przez Sąd. Ponieważ Sąd orzekł jedynie w przedmiocie czwartego zarzutu odwołania oraz w przedmiocie pierwszej części zarzutu piątego, stan postępowania nie pozwala Trybunałowi na wydanie orzeczenia. Sprawę należy zatem przekazać ponownie Sądowi.
V. W przedmiocie kosztów
68.
Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem jeżeli odwołanie jest bezzasadne lub jest zasadne i Trybunał wydaje orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, rozstrzyga on również o kosztach. Ze względu na fakt, że sprawa musi zostać przekazana do rozpoznania Sądowi, rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
VI. Wnioski
69.
Na podstawie całości powyższych rozważań sugeruję, aby Trybunał:
–
uznał odwołanie Komisji za dopuszczalne;
–
uchylił wyrok z dnia 18 października 2018 r., GEA Group/Komisja (T‑640/16, EU:T:2018:700);
–
przekazał sprawę ponownie Sądowi celem rozpoznania sprawy;
–
orzekł, że rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
(
1
)	Język oryginału: włoski.
(
2
)	T‑640/16, EU:T:2018:700.
(
3
)	Decyzja C(2009) 8682 wersja ostateczna, dotycząca postępowania na podstawie art. 81 [WE] i art. 53 porozumienia EOG (sprawa COMP/38589 – Stabilizatory termiczne).
(
4
)	T‑45/10, niepublikowany, EU:T:2015:507.
(
5
)	Rozporządzenie Rady (WE) z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 [WE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1).
(
6
)	Decyzja C(2010) 727 wersja ostateczna, zmieniająca decyzję [z 2009 r.].
(
7
)	T‑189/10, EU:T:2015:504.
(
8
)	Decyzja C(2016) 3920 final, zmieniająca decyzję z 2009 r.
(
9
)	Zobacz pkt 51–77 spornej decyzji.
(
10
)	Zobacz pkt 97–113 spornej decyzji.
(
11
)	Zgodnie z obliczeniami spółki GEA bieg terminu przedawnienia przewidzianego w art. 25 ust. 5 rozporządzenia nr 1/2003 rozpoczął się w dniu 18 maja 2000 r., czyli w dniu, w którym ustało naruszenie, a z uwagi na zawieszenia wynikające ze skarg złożonych przez GEA na decyzje z 2009 r. i z 2010 r. termin przedawnienia upłynął w dniu 10 sierpnia lub w dniu 3 listopada 2015 r.
(
12
)	Wyrok z dnia 24 czerwca 2015 r., Fresh Del Monte Produce/Komisja i Komisja/Fresh Del Monte Produce (C‑293/13 P i C‑294/13 P, EU:C:2015:416, pkt 46).
(
13
)	Ponieważ argumentacja GEA pokrywa się z argumentacją przedstawioną w ramach zarzutu pierwszego podniesionego w skardze do Sądu, należy wyjaśnić, że weryfikacja przesłanki, na której opiera się ta argumentacja – a mianowicie że decyzja z 2009 r. nie stanowi decyzji ważnej w rozumieniu art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 – jest przeprowadzana w ramach niniejszej opinii w celu ustosunkowania się do zarzutu niedopuszczalności podniesionego przez GEA i nie stanowi badania zgodności z prawem spornej decyzji.
(
14
)	Nie oznacza to oczywiście, że stosowanie tych terminów nie może prowadzić do odmiennego rezultatu, w przypadku gdy zmiana poziomu grzywny wynika ze zmiany parametrów, które wpływają na stosowanie przepisów dotyczących przedawnienia, na przykład w sytuacji gdy w późniejszej decyzji Komisja ustala wcześniejszą datę końca okresu naruszenia zarzucanego jednemu z uczestniczących podmiotów, przyspieszając w ten sposób datę, od której zaczyna biec termin przedawnienia w odniesieniu do tego podmiotu; zob. wyrok z dnia 6 października 2015 r., Corporación Empresarial de Materiales de Construcción/Komisja (T‑250/12, EU:T:2015:749, pkt 46–48).
(
15
)	Zobacz podobnie, jeśli chodzi o stwierdzenie przez Sąd nieważności ustalonej przez Komisję kwoty grzywny, wyrok z dnia 6 października 2015 r., Corporación Empresarial de Materiales de Construcción/Komisja (T‑250/12, EU:T:2015:749, pkt 74). Ponadto podobnie przemawia również art. 26 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003, zgodnie z którym decyzja zmieniająca początkową kwotę grzywny przerywa bieg terminu przedawnienia w zakresie wykonania kar, a zatem pozostaje bez znaczenia dla celów przedawnienie kompetencji do nałożenia grzywny, co najmniej tak długo jak parametry, na podstawie których biegną terminy przedawnienia pozostają niezmienne.
(
16
)	Skarga ta jest przedmiotem sprawy T‑195/19, obecnie w toku przed Sądem. Na wniosek Komisji sprawa została zawieszona przez prezesa piątej izby Sądu do czasu rozpatrzenia odwołania będącego przedmiotem niniejszej opinii.
(
17
)	Zobacz pkt 107 zaskarżonego wyroku.
(
18
)	Zobacz pkt 108 zaskarżonego wyroku.
(
19
)	Zobacz pkt 109 zaskarżonego wyroku.
(
20
)	Sprawy połączone odT‑122/07 do T‑124/07, EU:T:2011:70.
(
21
)	Sprawy połączone odC‑231/11 P do C‑233/11 P, EU:C:2014:256.
(
22
)	Sprawy połączoneC‑247/11 P i C‑253/11 P, EU:C:2014:257.
(
23
)	C‑50/12 P, EU:C:2013:771.
(
24
)	W tym względzie spółka GEA przytacza wyrok z dnia 19 lipca 2012 r., Alliance One International i Standard Commercial Tobacco/Komisja (C‑628/10 P i C‑14/11 P, EU:C:2012:479, pkt 59) oraz postanowienie z dnia 18 września 2014 r., Sasol i in./Komisja (T‑541/08 REC, niepublikowane, EU:T:2014:823, pkt 181 i nast.).
(
25
)	Sąd odnosi się do podziału „obniżenia” grzywny nałożonej na spółkę ACW, jak również do pkt 105, 109, 110 i 111, podczas gdy w żadnym fragmencie uzasadnienia nie wspomina o podziale „obniżonej grzywny” nałożonej na spółkę ACW.
(
26
)	Komisja uważa, że istnieje sprzeczność pomiędzy pkt 109 zaskarżonego wyroku, w którym w wersji w języku postępowania, angielskim, Sąd posługuje się przysłówkiem „proportionately”, a następnym pkt 110, w którym używa się z kolei przysłówka „equally”. Jednak porównanie z francuską wersją zaskarżonego wyroku, która – choć francuski nie był językiem postępowania – jest oryginalnym językiem redakcji wyroku, w którym w pkt 110 pojawia się termin „équitablement”, prowadzi do stwierdzenia, że termin ten został niewłaściwie przetłumaczony w angielskiej wersji językowej. W każdym razie, biorąc pod uwagę ogólne znaczenie pkt 110 i kontekst, w jaki się on wpisuje, rozpatrywany przysłówek nie może moim zdaniem być odczytywany inaczej niż jako odniesienie do „sprawiedliwego podziału”, a nie do „podziału w częściach równych”. Podnoszona zatem przez Komisję sprzeczność nie istnieje.
(
27
)	Postępowanie, które doprowadziło do wydania tego wyroku, dotyczyło odwołania wniesionego przez spółkę Kendrion, zobowiązaną solidarnie ze swoją spółką zależną do zapłaty grzywny za naruszenie art. 101 TFUE, od wyroku, w którym Sąd, między innymi, oddalił argument Kendrion, zgodnie z którym Komisja naruszyła pojęcie odpowiedzialności solidarnej, nakładając na nią grzywnę wyższą od grzywny nałożonej na jej spółkę zależną, która została obniżona w wyniku zastosowania pułapu 10 % przewidzianego w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003.
(
28
)	Zobacz pkt 55–58 wyroku Kendrion.
(
29
)	Zobacz pkt 55 wyroku Kendrion; zob. także między innymi wyrok z dnia 27 kwietnia 2017 r., Akzo Nobel i in./Komisja (C‑516/15 P, EU:C:2017:314, pkt 56).
(
30
)	Sąd zresztą prawidłowo zastosował te zasady w pkt 99–101 zaskarżonego wyroku.
(
31
)	Natomiast inaczej jest w przypadku obniżeń mających wpływ na odpowiedzialność spółki zależnej. Istotnie, Trybunał w tym zakresie wyjaśnił, że w sytuacji, w której odpowiedzialność spółki dominującej jest całkowicie pochodną odpowiedzialności jej spółki zależnej i w której żaden inny czynnik nie charakteryzuje w sposób indywidualny postępowania zarzucanego spółce dominującej, odpowiedzialność tej spółki dominującej nie może wykraczać poza odpowiedzialność jej spółki zależnej (zob. podobnie wyroki: z dnia 22 stycznia 2013 r., Komisja/Tomkins, C‑286/11 P, EU:C:2013:29, pkt 37, 39, 43, 49; z dnia 17 września 2015 r., Total/Komisja, C‑597/13 P, EU:C:2015:613, pkt 38).
(
32
)	Zobacz pkt 153 wyroku Sądu w sprawie Siemens.
(
33
)	Zobacz pkt 158 wyroku Sądu w sprawie Siemens.
(
34
)	Zobacz pkt 60 wyroku Trybunału w sprawie Siemens; zob. także wyrok z dnia 26 stycznia 2017 r., Villeroy & Boch/Komisja (C‑625/13 P, EU:C:2017:52, pkt 151–153).
(
35
)	Zobacz pkt 62 wyroku Trybunału w sprawie Siemens; wyrok z dnia 26 stycznia 2017 r., Villeroy & Boch/Komisja (C‑625/13 P, EU:C:2017:52, pkt 151–153).
(
36
)	Zobacz wyrok Trybunału w sprawie Siemens, pkt 68.
(
37
)	Zobacz pkt 42 wyroku Trybunału w sprawie Siemens i przytoczone tam orzecznictwo.
(
38
)	Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 19 lipca 2012 r., Alliance One International i Standard Commercial Tobacco/Komisja (C‑628/10 P i C‑14/11 P, EU:C:2012:479, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 17 września 2015 r., Total/Komisja (C‑597/13 P, EU:C:2015:613, pkt 33); z dnia 27 kwietnia 2017 r., Akzo Nobel i in./Komisja (C‑516/15 P, EU:C:2017:314, pkt 48); wyrok Trybunału w sprawie Siemens, pkt 43.
(
39
)	Zobacz między innymi wyrok Areva, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
40
)	Zobacz wyrok Trybunału w sprawie Siemens, pkt 44 i między innymi wyroki: z dnia 10 września 2009 r., Akzo Nobel i in./Komisja (C‑97/08 P, EU:C:2009:536, pkt 56); z dnia 27 kwietnia 2017 r., Akzo Nobel i in./Komisja (C‑516/15 P, EU:C:2017:314, pkt 49).
(
41
)	Zobacz pkt 55 wyroku Trybunału w sprawie Siemens.
(
42
)	Zobacz pkt 47–51 wyroku Trybunału w sprawie Siemens.
(
43
)	Zobacz pkt 59 wyroku Trybunału w sprawie Siemens.
(
44
)	Spółka CPA nadal uczestniczyła w naruszeniu po dniu 17 maja 2000 r., do dnia 26 września 2000 r., ale w ramach innej jednostki gospodarczej, wraz z Chemson GmbH, z którą została zobowiązana solidarnie do zapłaty 137606 EUR (zob. art. 2 pkt 33 decyzji z 2009 r.).
(
45
)	Przypominam, że w pkt 51 wyroku w sprawie Siemens Trybunał wyjaśnił, że ustalenie przez Komisję kwoty grzywny, którą należy nałożyć solidarnie na podmioty składające się na przedsiębiorstwo, w sytuacji gdy instytucja ta odwołuje się, jak w tym przypadku, do pojęcia przedsiębiorstwa będącego pojęciem prawa Unii – podlega pewnym ograniczeniom, w świetle których trzeba w należyty sposób uwzględnić specyfikę danego przedsiębiorstwa, w zakresie jego organizacji w okresie, kiedy naruszenie zostało popełnione”. Zobacz także wyrok Areva, pkt 129–133.
(
46
)	Zobacz wyrok Areva, pkt 126–128.
(
47
)	Chodzi o Chemson GmbH, z którą spółka CPA została solidarnie obciążona zapłatą kwoty 137606 EUR, zob. art. 2 pkt 33 decyzji z 2009 r.
(
48
)	Zobacz wyrok Areva, pkt 129 i nast. W niniejszej sprawie Komisja działała bowiem dokładnie, jak to zostało wskazane w pkt 133 tego wyroku.
(
49
)	Zobacz pkt 57 wyroku Trybunału w sprawie Siemens. Zobacz podobnie wyrok z dnia 17 września 2015 r., Total/Komisja (C‑597/13 P, EU:C:2015:613, pkt 71), w zakresie dotyczącym uwzględnienia okoliczności łagodzących.
(
50
)	Porównanie takie miałoby sens jedynie w zakresie, w jakim można było uznać, że w decyzji z 2009 r. Komisja nałożyła dwie różne grzywny na dwa różne przedsiębiorstwa. Założenie to, jak wskazałem, należy jednak moim zdaniem odrzucić.
(
51
)	Zobacz pkt 123 zaskarżonego wyroku.
(
52
)	T‑189/10, EU:T:2015:504.
(
53
)	Komisja wyjaśnia, że dopiero w piśmie, którym notyfikowała spółce ACW, spółce CPA i spółce GEA decyzję z 2010 r., wskazała, że grzywna podlegać będzie zapłacie w terminie trzech miesięcy od dnia wydania tej decyzji. Decyzja z 2010 r. nie zawiera zatem szczególnego przepisu dotyczącego terminu wymagalności, w przeciwieństwie do spornej decyzji.
(
54
)	W przedmiocie okoliczności, że zmiana kwoty grzywny nie musi stanowić prawnie odrębnej grzywny, zob. mutatis mutandis wyrok z dnia 14 lipca 1995 r., CB/Komisja (T‑275/94, EU:T:1995:141, pkt 65), przytoczony przez Komisję w odwołaniu.