62020CJ0177_RES
Kawża C‑177/20
“Grossmania” Mezőgazdasági Termelő és Szolgáltató Kft.
vs
Vas Megyei Kormányhivatal
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqamis-Szombathelyi Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) tal-10 ta’ Marzu 2022
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Prinċipji tad-dritt tal-Unjoni – Supremazija – Effett dirett – Kooperazzjoni leali – Artikolu 4(3) TUE – Artikolu 63 TFUE – Obbligi ta’ Stat Membru li jirriżultaw minn deċiżjoni preliminari – Interpretazzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja f’sentenza preliminari ta’ regola tad-dritt tal-Unjoni – Obbligu li jingħata effett sħiħ lid-dritt tal-Unjoni – Obbligu għal qorti nazzjonali li ma tapplikax leġiżlazzjoni nazzjonali li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja – Deċiżjoni amministrattiva li saret definittiva fl-assenza ta’ azzjoni ġudizzjarja – Prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività – Responsabbiltà tal-Istat Membru”
Stati Membri – Obbligi – Obbligu ta’ kooperazzjoni leali – Obbligi tal-qrati nazzjonali – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi t-tmiem ipso iure ta’ drittijiet ta’ użufrutt u t-tħassir tagħhom mir-reġistru tal-artijiet – Leġiżlazzjoni nazzjonali inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja – Obbligu li ma tiġix applikata l-leġiżlazzjoni nazzjonali msemmija – Tħassir tad-drittijiet ta’ użufrutt li sar definittiv fin-nuqqas ta’ rikors ġudizzjarju – Obbligu li jitneħħew il-konsegwenzi illegali ta’ ksur tad-dritt tal-Unjoni – Obbligu li l-awtorità kompetenti tiġi ordnata terġa tirreġistra d-drittijiet imsemmija – Reġistrazzjoni mill-ġdid impossibbli – Dritt għal kumpens
(Artikolu 4(3); Artikoli 63 u 267 TFUE; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 17(1))
(ara l-punti 45, 57, 58, 62, 64 sa 68, 75 u d-dispożittiv)
Sunt
“Grossmania” Mezőgazdasági Termelő és Szolgáltató Kft (iktar ’il quddiem “Grossmania”), kumpannija li għandha s-sede tagħha fl-Ungerija iżda li s-soċji tagħha huma ċittadini ta’ Stati Membri oħra, kellha drittijiet ta’ użufrutt fuq artijiet agrikoli fl-Ungerija. Fl-1 ta’ Mejju 2014, id-drittijiet tagħha tħassru mir-reġistru tal-artijiet bis-saħħa ta’ leġiżlazzjoni Ungeriża li tipprevedi t-tmiem ipso jure, f’din id-data, tad-drittijiet ta’ użufrutt fuq art agrikola preċedentement ikkostitwiti permezz ta’ kuntratt bejn persuni li ma kinux membri mill-qrib tal-istess familja. Fl-2018, permezz tas-sentenza SEGRO u Horváth (
1
), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-moviment liberu tal-kapital, fis-sens tal-Artikolu 63 TFUE, jipprekludi tali leġiżlazzjoni nazzjonali. Wara din is-sentenza, Grossmania talbet l-inklużjoni mill-ġdid tad-drittijiet ta’ użufrutt tagħha mal-awtoritajiet kompetenti. Madankollu, it-talba tagħha ġiet miċħuda.
Mitluba tevalwa l-legalità ta’ dan ir-rifjut ta’ inklużjoni mill-ġdid, il-Győri Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság (il-Qorti Amministrattiva u Industrijali ta’ Győr, l-Ungerija) iddeċidiet li tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-portata tal-effetti vinkolanti tas-sentenzi mogħtija fuq rinviju għal deċiżjoni preliminari. Fil-fatt, skont din il-qorti, mis-sentenza SEGRO u Horváth tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-leġiżlazzjoni Ungeriża li fuqha ġiet ibbażata ċ-ċaħda tat-talba ta’ Grossmania tmur kontra d-dritt tal-Unjoni. Issa, kuntrarjament għas-sitwazzjonijiet li taw lok għal din is-sentenza, Grossmania ma kinitx ikkontestat quddiem qorti t-tħassir tad-drittijiet ta’ użufrutt tagħha. L-imsemmija qorti tistaqsi għalhekk jekk, fid-dawl tas-sentenza SEGRO u Horváth, hija tistax madankollu ma tapplikax il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni, minħabba li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni, u tordna lill-awtoritajiet kompetenti jirreġistraw mill-ġdid id-drittijiet ta’ użufrutt imħassra.
Fis-sentenza tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża l-obbligi tal-Istati Membri, b’mod partikolari tal-qrati nazzjonali, li jirriżultaw minn sentenza preliminari fir-rigward ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni fil-preżenza ta’ deċiżjoni li tkun saret definittiva li timplimenta din il-leġiżlazzjoni, kif ukoll il-miżuri li dawn għandhom jieħdu sabiex iħassru l-konsegwenzi illegali kkawżati mill-istess leġiżlazzjoni.
L-evalwazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja
Qabel kollox, il-Qorti tal-Ġustizzja tfakkar li, meta l-ġurisprudenza tagħha tkun tat risposta ċara għal domanda li tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-qorti nazzjonali għandha tagħmel dak kollu li huwa neċessarju sabiex din l-interpretazzjoni tiġi implimentata. Skont il-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni, il-qorti nazzjonali għandha tħalli mhux applikata kull leġiżlazzjoni nazzjonali li tmur kontra dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li għandha effett dirett, fin-nuqqas ta’ setgħa li tinterpretaha b’mod konformi ma’ dan id-dritt. Dan l-effett dirett huwa b’mod partikolari attribwit lill-Artikolu 63 TFUE, li jistabbilixxi l-moviment liberu tal-kapital. Għaldaqstant, peress li mis-sentenza SEGRO u Horváth jirriżulta li l-leġiżlazzjoni Ungeriża inkwistjoni hija inkompatibbli mal-Artikolu 63 TFUE, il-qorti tar-rinviju, adita b’rikors għal annullament ta’ deċiżjoni bbażata fuq din il-leġiżlazzjoni, hija marbuta li tiggarantixxi l-effett sħiħ tal-imsemmi artikolu billi ma tapplikax l-imsemmija leġiżlazzjoni nazzjonali.
Sussegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja tenfasizza li, skont il-prinċipji ta’ effettività u ta’ kooperazzjoni leali li jirriżultaw mill-Artikolu 4(3) TUE, ċirkustanzi partikolari jistgħu jimponu fuq korp amministrattiv nazzjonali l-obbligu li jeżamina mill-ġdid deċiżjoni li tkun saret definittiva. F’dan il-kuntest, għandu jinstab bilanċ bejn ir-rekwiżit ta’ ċertezza legali u dak tal-legalità fir-rigward tad-dritt tal-Unjoni. Dan ir-rekwiżit tal-aħħar għandu importanza kbira f’dan il-każ, fid-dawl tal-konsegwenzi dannużi kbar li jirriżultaw mil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni u mit-tħassir tad-drittijiet ta’ użufrutt li jimplementawha. Fil-fatt, kif jirriżulta wkoll mis-sentenza Il-Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq art agrikola) (
2
), din il-leġiżlazzjoni tikkostitwixxi ksur manifest u gravi kemm tal-libertà fundamentali prevista fl-Artikolu 63 TFUE u tad-dritt għall-proprjetà ggarantit fl-Artikolu 17(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, peress li dan il-ksur affettwa lil iktar minn 5000 ċittadin ta’ Stati Membri oħra minbarra l-Ungerija.
Konsegwentement, sa fejn il-leġiżlazzjoni nazzjonali hija, barra minn hekk, ta’ natura li toħloq konfużjoni fir-rigward tan-neċessità li jiġu kkontestati d-deċiżjonijiet ta’ tħassir adottati b’applikazzjoni tagħha, ir-rekwiżit ta’ ċertezza legali ma jistax jiġġustifika l-impossibbiltà prevista, jekk ikun il-każ, fid-dritt Ungeriż li jiġi kkontestat, fil-kuntest ta’ rikors ippreżentat kontra r-rifjut ta’ inklużjoni mill-ġdid ta’ drittijiet ta’ użufrutt, it-tħassir ta’ dawn id-drittijiet li sadanittant sar definittiv. Għaldaqstant, il-qorti nazzjonali adita għandha teskludi din l-impossibbiltà bħala li tmur kontra l-prinċipji ta’ effettività u ta’ kooperazzjoni leali.
Fl-aħħar nett, il-Qorti tal-Ġustizzja tqis li, fin-nuqqas ta’ regoli speċifiċi, fid-dritt tal-Unjoni, dwar il-modalitajiet sabiex jitneħħew il-konsegwenzi illegali ta’ ksur tal-Artikolu 63 TFUE fiċ-ċirkustanzi tal-każ, miżuri intiżi sabiex jiżguraw l-osservanza tad-dritt tal-Unjoni jistgħu jikkonsistu, b’mod partikolari, f’inklużjoni mill-ġdid fir-reġistru tal-artijiet tad-drittijiet ta’ użufrutt imħassra illegalment. Il-qorti tar-rinviju għandha madankollu tivverifika, fid-dawl tas-sitwazzjoni legali u fattwali li kienet teżisti fil-mument li tingħata deċiżjoni, jekk hemmx lok li tiġi ordnata tali reġistrazzjoni mill-ġdid lill-awtorità kompetenti jew jekk ostakoli oġġettivi u leġittimi jipprekludux dan, bħalma huwa l-akkwist in bona fide, minn proprjetarju ġdid, tal-art ikkonċernata minn dawn id-drittijiet ta’ użufrutt. Meta tali reġistrazzjoni mill-ġdid tirriżulta impossibbli, ikun neċessarju, sabiex jitneħħew il-konsegwenzi illegali tal-ksur tad-dritt tal-Unjoni, li l-ex detenturi tad-drittijiet ta’ użufrutt imħassra jingħataw kumpens adattat sabiex jikkumpensa t-telf ekonomiku li rriżulta mit-tneħħija ta’ dawn id-drittijiet.
Barra minn hekk, indipendentement mill-miżuri ċċitati iktar ’il fuq, l-effettività sħiħa tad-dritt tal-Unjoni timplika li l-individwi leżi minn ksur ta’ dan id-dritt għandhom, skont il-prinċipju tar-responsabbiltà tal-Istat għad-danni kkawżati minn tali ksur, ukoll dritt għal kumpens, skont il-kundizzjonijiet stabbiliti mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li jidhru li huma ssodisfatti f’dan il-każ.
(
1
)	Sentenza tas-6 ta’ Marzu 2018, SEGRO u Horváth (C‑52/16 u C‑113/16, EU:C:2018:157).
(
2
)	Sentenza tal-21 ta’ Mejju 2019, Il-Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq art agrikola) (C‑235/17, EU:C:2019:432).