62008CC0413_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
I – Introduzzjoni
1. Permezz tal-appell tagħha, Lafarge SA (iktar ’il quddiem l-“appellanti” u “Lafarge”) titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja, inter alia, biex tannulla s-sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza tal-Komunitajiet Ewropej (It-Tielet Awla) (li fl-1 ta’ Diċembru 2009 saret il-Qorti Ġenerali) tat-8 ta’ Lulju 2008 fil-Kawża T‑54/03 Lafarge SA vs Il-Kummissjoni (iktar ’il quddiem is-“sentenza appellata”) u tannulla d-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2005/471/KE tas-27 ta’ Novembru 2002 (2) (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”) sa fejn din timponi multa fuq l-appellanti jew, sussidjarament, tħassar parzjalment is-sentenza appellata u tnaqqas l-ammont tal-multa imposta mill-Kummissjoni kontra l-appellanti fid-deċiżjoni kkontestata.
II – Kuntest tal-appell
A – Il-kuntest ġuridiku
2. L-Artikolu 15 tar-Regolament tal-Kunsill Nru 17, tas-6 ta’ Frar 1962, l-ewwel Regolament li jimplementa l-Artikoli [81] u [82] tat-Trattat(3), jipprovdi:
“[…]
2. Il-Kummissjoni tista’ permess ta’ deċiżjoni timponi fuq l-impriżi jew assoċjazzjonijiet ta' mpriżi multi minn 1000 sa 1000000 unità ta’ rendikont, jew somma li taqbeż dan iżda li ma taqbiżx 10 % tat-turnover fis-sena ta’ negozju preċedenti ta’ kull impriża li tkun qed tipparteċipa fil-ksur fejn, jew intenzjonalment jew b’ negliġenza:
(a) dawn jiksru l-Artikolu 85(1) jew l-Artikolu 86 tat-Trattat,
[…]
Fl-iffissar ta’ l-ammont tal-multa, għandhom jiġu kkonsidrati kemm il-gravita kif ukoll id-dewmien tal-ksur.
[…]”
B – Id-deċiżjoni kkontestata
3. Fis-27 ta’ Novembru 2002, il-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni kkontestata fejn hija kkonkludiet li BPB plc (iktar ’il quddiem “BPB”), il-Grupp Knauf (iktar ’il quddiem “Knauf”), Lafarge u Gyproc Benelux NV (iktar ’il quddiem “Gyproc”) kisru l-Artikolu 81(1) KE billi ħadu sehem f’numru ta’ akkordji u prattiki miftehma fis-settur tal-folji tal-ġibs (4) . Il-Kummissjoni kkunsidrat li BPB, Knauf, Lafarge u Gyproc kienu kkonkludew u ħadu sehem mingħajr interruzzjoni f’akkordju kumpless u kontinwu bi ksur tal-Artikolu 81(1) tat-Trattat KE li kien immanifestat fl-aġir segwenti li jikkostitwixxi akkordji jew prattiki miftehma:
– ir-rappreżentanti ta’ BPB u Knauf iltaqgħu f’Londra fl-1992 u esprimew ix-xewqa komuni li jistabbilizzaw is-swieq fil-Ġermanja (iktar ’il quddiem is-“suq Ġermaniż”), fir-Renju Unit (iktar ’il quddiem is-“suq tar-Renju Unit”), fi Franza (iktar ’il quddiem is-“suq Franċiż’) u fil-Pajjiżi l-Baxxi, il-Belġju u l-Lussemburgu (iktar ’il quddiem is-“suq Benelux”);
– ir-rappreżentanti ta’ BPB u ta’ Knauf introduċew, mill-1992, sistemi ta’ skambju ta’ informazzjoni, li ssieħbu magħhom Lafarge u wara Gyproc, fir-rigward tal-ammonti tal-bejgħ tal-folji tal-ġibs tagħhom fis-suq Ġermaniż, fis-suq tar-Renju Unit, fis-suq Franċiż u fis-suq tal-Benelux;
– ir-rappreżentanti ta’ BPB, ta’ Knauf u ta’ Lafarge kemm-il darba infurmaw lil xulxin, b’mod reċiproku, minn qabel dwar żiediet fil-prezzijiet fis-suq tar-Renju Unit;
– sabiex jaffrontaw żviluppi partikolari fis-suq Ġermaniż, ir-rappreżentanti ta’ BPB, ta’ Knauf, ta’ Lafarge u ta’ Gyproc iltaqgħu f’Versailles fl-1996, fi Brussell fl-1997 u f’Den Haag fl-1998, bil-għan li jaqsmu bejniethom jew, għall-inqas, li jistabbilizzaw is-suq Ġermaniż;
– ir-rappreżentanti ta’ BPB, ta’ Knauf, ta’ Lafarge u ta’ Gyproc kemm-il darba infurmaw lil xulxin, b’mod reċiproku, u ftehmu dwar l-implementazzjoni taż-żieda fil-prezzijiet fis-suq Ġermaniż bejn l-1996 u l-1998.
4. It-tul ta’ żmien tal-ksur kien is-segwenti:
– “BPB: mill-31 ta’ Marzu 1992, l-iktar tard, sal-25 ta’ Novembru 1998;
– Knauf: mill-31 ta’ Marzu 1992, l-iktar tard, sal-25 ta’ Novembru 1998;
– Lafarge: mill-31 ta’ Awwissu 1992, l-iktar tard, sal-25 ta’ Novembru 1998;
–
Gyproc: mis-6 ta’ Ġunju 1996, l-iktar tard, sal-25 ta’ Novembru 1998.” (5)
5. Il-Kummissjoni kkunsidrat, fid-dawl tan-natura tal-aġir eżaminat, l-impatt prattiku tiegħu fis-suq tal-folji tal-ġibs li kien ferm ikkonċentrat u ta’ natura oligopolistika u l-fatt li kien ikopri l-erbat iswieq prinċipali fil-qalba tal-Komunità Ewropea, li l-impriżi destinatarji tad-deċiżjoni kkontestata kienu kkommettew ksur ferm serju tal-Artikolu 8(1) KE. Il-Kummissjoni applikat trattament differenti għall-impriżi kkonċernati sabiex tieħu inkunsiderazzjoni l-kapaċità ekonomika effettiva tal-impriżi previsti li jikkawżaw dannu sinjifikattiv lill-kompetizzjoni u sabiex tiffissa l-ammont ta’ multa f’livell li jiżgura li jkollha effett ta’ dissważjoni suffiċjenti. Fir-rigward, b’mod partikolari, tad-differenza kunsiderevoli fid-daqs tal-impriżi li ħadu sehem fil-ksur, il-Kummissjoni ffissat l-ammonti bażiċi tal-multi skont kif ġej fuq il-bażi tal-gravità:
– “BPB: EUR 80 miljun,
– Knauf: EUR 52 miljun,
– Lafarge: EUR 52 miljun,
– Gyproc: EUR 8 miljun.” (6)
6. Sabiex tiżgura li l-multi imposti jkollhom effett ta’ dissważjoni suffiċjenti, u fid-dawl tad-daqs kbir tagħha u riżorsi madwar id-dinja kollha ta’ din l-impriża, ġie applikat multiplikatur ta’ 100 % għall-ammont inizjali tal-multa ffissata għal Lafarge, biex b’hekk telgħet għal EUR 104 miljun. Il-Kummissjoni kkunsidrat li l-ksur kien għal żmien twil (iktar minn ħames snin) għal Knauf, BPB u Lafarge u ta’ żmien medju (minn sena sa ħames snin) għal Gyproc u għaldaqstant żiedet b’65 % l-ammont bażiku tal-multa imposta fuq BPB u Knauf Westdeutsche Gipswerke, b’60 % l-ammont bażiku tal-multa imposta fuq Lafarge u b’20 % l-ammont bażiku tal-multa imposta fuq Gyproc. Fir-rigward ta’ ċirkustanzi aggravanti, il-Kummissjoni ddikjarat li BPB u Lafarge kienu diġà suġġetti għal miżuri preċedenti tal-Kummissjoni f’każijiet ta’ akkordji, rispettivament fid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 94/601/KE (7) u fid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 94/815/KE. (8)
7. Il-Kummissjoni osservat, inter alia, li diġà kienet adottat deċiżjoni li timponi multi kontra Lafarge (li dak iż-żmien kienet magħrufa bħala Lafarge Coppée SA) talli kienet ħadet sehem f’akkordju illegali fis-settur tas-siment. Lafarge kompliet tipparteċipa b’mod attiv f’akkordju fis-settur tal-folji tal-ġibs wara li d-deċiżjoni msemmija hawn fuq kienet ġiet innotifikata lilha. Il-fatt li Lafarge rrepetiet l-istess tip ta’ aġir f’settur differenti minn dak ikkonċernat fl-ewwel deċiżjoni wera, skont il-Kummissjoni, li l-penali imposti fl-ewwel każ ma wasslux lill-impriża biex tbiddel l-aġir tagħha u b’hekk kien jikkostitwixxi ċirkustanza aggravanti.
8. Il-Kummissjoni għaldaqstant żiedet l-ammont bażiku tal-multa imposta fuq BPB u Lafarge b’50 %.
9. Gyproc ingħatat tnaqqis ta’ 25 % tal-ammont bażiku tal-multa abbażi ta’ ċirkustanzi mitiganti. Il-Kummissjoni tat tnaqqis ta’ 30 % fl-ammont tal-multa għal BPB u tnaqqis ta’ 40 % fl-ammont tal-multa għal Gyproc skont il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar in-nuqqas ta’ impożizzjoni jew it-tnaqqis ta’ multi f’każijiet ta’ akkordji (il-“Komunikazzjoni dwar il-kooperazzjoni”) (9) . Dawn il-multi b’hekk ġew imposti fuq l-impriżi li ġejjin:
– “BPB PLC: EUR 138.6 miljun,
– Gebrüder Knauf Westdeutsche Gipswerke KG: EUR 85.8 miljun,
– Société Lafarge SA: EUR 249.6 miljun,
– Gyproc Benelux NV: EUR 4.32 miljun.” (10)
C – Proċeduri quddiem il-Qorti Ġenerali
10. Permezz ta’ rikors ippreżentat fir-reġistru tal-Qorti Ġenerali fl-14 ta’ Frar 2003, Lafarge talbet, inter alia, l-annullament tad-deċiżjoni kkontestata u, sussidjarjament, l-annullament jew it-tnaqqis tal-ammont tal-multa imposta fuqha f’din id-deċiżjoni. Insostenn tat-talbiet tagħha, Lafarge qajmet sitt motivi. L-ewwel motiv kien ibbażat fuq ksur tad-drittijiet tad-difiża. It-tieni motiv kien ibbażat fuq, minn naħa, ksur tal-Artikolu 81(1) KE u min-naħa l-oħra żbalji manifesti ta’ evalwazzjoni. It-tielet motiv kien ibbażat fuq il-ksur tal-Artikolu 81(1) KE sa fejn id-deċiżjoni kkontestata stabbilixxiet l-eżistenza ta’ ksur wieħed u kontinwu u kkonstatat li Lafarge kienet ipparteċipat fih. Ir-raba’ motiv kien ibbażat fuq il-ksur tal-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17 minħabba d-dħul mill-bejgħ użat għall-kalkolu tal-ammont tal-multa. Il-ħames motiv kien ibbażat fuq l-illegalità tad-deċiżjoni kkontestata minħabba l-impożizzjoni ta’ multa globali fuq Lafarge għal ksur distinti. Is-sitt motiv kien ibbażat fuq il-ksur tal-Artikolu 15(2) tar-Regolament 17 u ta’ prinċipji ġenerali fil-kalkolu tal-ammont tal-multa.
11. Il-Qorti Ġenerali tat is-sentenza tagħha fit-8 ta’ Lulju 2008 fejn ċaħdet ir-rikors ta’ Lafarge. Lafarge ġiet ikkundannata tbati l-ispejjeż tagħha u l-ispejjeż tal-Kummissjoni. F’dan l-appell, Lafarge tikkontesta l-punti tas-sentenza appellata li jittrattaw it-tieni, it-tielet u s-sitt motivi tagħha quddiem il-Qorti Ġenerali.
III – Proċedura ta’ appell
12. Fit-22 ta’ Settembru 2008, Lafarge ppreżentat appell mis-sentenza appellata. Lafarge titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
– tannulla s-sentenza appellata, u
– tilqa’ t-talba ta’ Lafarge fl-ewwel istanza, u konsegwentement tannulla d-deċiżjoni kkontestata sa fejn imponiet multa fuq Lafarge;
– sussidjarjament, tannulla parzjalment is-sentenza appellata;
– tilqa’ t-talba ta’ Lafarge fl-ewwel istanza, u konsegwentement tnaqqas l-ammont tal-multa imposta mill-Kummissjoni fuq Lafarge fid-deċiżjoni kkontestata, u
– tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.
13. Il-Kummissjoni titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
– tiċħad l-appell;
– tikkundanna lill-appellanti għall-ispejjeż.
14. Inżammet seduta fit-22 ta’ Ottubru 2009.
15. L-appellanti tinvoka sitt aggravji. Permezz tal-ewwel aggravju tagħha, li huwa wkoll dak prinċipali, l-appellanti tissottometti li l-Qorti Ġenerali żnaturat il-fatti inkwantu rreferiet b’mod sistematiku għal kuntest globali kkaratterizzat b’serje ta’ ksur meta kkonstatat li l-Kummissjoni stabbilixxiet b’mod suffiċjenti fil-liġi l-proprja eżistenza ta’ dawk il-ksur. Permezz tat-tieni aggravju sussidjarju tagħha, l-appellanti tallega ksur tar-regoli dwar l-oneru tal-prova, il-prinċipju tal-preżunzjoni tal-innoċenza u l-korollarju tiegħu, il-prinċipju ta’ in dubio pro reo, inkwantu l-Qorti Ġenerali kkunsidrat li l-Kummissjoni kienet stabbilixxiet b’mod suffiċjenti fil-liġi li l-appellanti kienet ħadet sehem fi ksur wieħed, kumpless u kontinwu sa mill-31 ta’ Awwissu 1992. Permezz tat-tielet aggravju sussidjarju, l-appellanti tallega li l-Qorti Ġenerali kisret l-obbligu ta’ motivazzjoni adegwata u l-prinċipju ta’ trattament ugwali, inkwantu kkonstatat li l-Kummissjoni stabbilixxiet b’mod suffiċjenti fil-liġi li l-appellanti kienet ikkommettiet ksur wieħed, kumpless u kontinwu sa mill-31 ta’ Awwissu 1992. Permezz tar-raba’ aggravju sussidjarju tagħha, l-appellanti tissottometti li l-Qorti Ġenerali kisret il-prinċipji ta’ proporzjonalità u trattament ugwali meta ffissat l-ammont inizjali tal-multa imposta. Permezz tal-ħames aggravju sussidjarju tagħha, l-appellanti tallega li l-Qorti Ġenerali wettqet għadd ta’ żbalji ta’ liġi u kisret id-dmir tagħha ta’ motivazzjoni adegwata, inkwantu ddeċidiet li l-Kummissjoni kienet iġġustifikata meta żiedet il-multa imposta fuq l-appellanti abbażi tar-reċidiva. Fl-aħħar lok, permezz tas-sitt aggravju sussidjarju tagħha, l-appellanti tissottometti li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta kkonstatat li l-Kummissjoni kienet iġġustifikata meta żiedet l-ammont inizjali tal-multa lil Lafarge bħala dissważjoni.
IV – L-ewwel aggravju: Żnaturament tal-fatti mill-Qorti Ġenerali
A – Is-sentenza appellata
16. Permezz tat-tieni motiv tagħha quddiem il-Qorti Ġenerali, bit-titolu “ksur tal-Artikolu 81(1) KE u żbalji manifesti ta’ evalwazzjoni”, Lafarge allegat li l-laqgħa f’Londra fl-1992, l-iskambju ta’ informazzjoni, l-iskambju ta’ informazzjoni speċifika dwar ir-Renju Unit, iż-żidiet fil-prezzijiet fir-Renju Unit, l-istabbilizzazzjoni tas-suq Ġermaniż u ż-żidiet fil-prezzijiet fil-Ġermanja ma kinux jikkostitwixxu ksur fis-sens tal-Artikolu 81(1) KE. F’dan l-appell, l-appellanti ma tikkontestax il-konstatazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali dwar il-laqgħa f’Londra. Huwa suffiċjenti li wieħed josserva f’dan ir-rigward, kif jirriżulta mill-punt 212 tas-sentenza appellata, li l-Qorti Ġenerali kkonstatat li Lafarge ma kinitx ħadet sehem f’din il-laqgħa.
17. Rigward l-iskambju ta’ informazzjoni, il-Qorti Ġenerali kkonstatat li l-fatt li Lafarge kienet taf jew kellha tkun taf li l-għan tal-iskambju ta’ informazzjoni dwar ammonti ta’ bejgħ kien is-sorveljanza tas-suq sabiex tkun informata dwar jekk il-ġlieda tal-prezzijiet kinitx intemmet jew le u jekk l-ishma fis-suq kinux qed jibqgħu relattivament stabbli, kien ġie ppruvat b’mod suffiċjenti fil-liġi fuq il-bażi ta’ provi oġġettivi u konsistenti. (11)
18. Fir-rigward tal-iskambju ta’ informazzjoni speċifika għar-Renju Unit, il-Qorti Ġenerali kkonstatat li l-Kummissjoni kienet ippruvat b’mod suffiċjenti fil-liġi l-parteċipazzjoni ta’ Lafarge fi skambju ta’ informazzjoni dwar ammonti ta’ bejgħ fis-suq tar-Renju Unit (12) . Barra minn hekk, fir-rigward taż-żidiet fil-prezzijiet fir-Renju Unit, għall-perijodu qabel is-7 ta’ Settembru 1996, il-Qorti Ġenerali kkonstatat, fil-punt 316 tas-sentenza appellata, li l-Kummissjoni ma kienet sabet ebda prova dokumentata ta’ kuntatti bejn l-impriżi inkwistjoni. Sussegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat, fil-punti 319 sa 323 tas-sentenza appellata, li, fir-rigward ta’ dan il-perijodu, l-avviżi ta’ żieda fil-prezz kienu prattikament simultanji fl-erba’ każijiet. Il-Qorti Ġenerali b’hekk iddeċidiet, inter alia, li “f’dan il-każ, għalkemm l-intervalli bejn id-diversi avviżi ta’ żidiet fil-prezz eventwalment ippermettew lill-impriżi li jsiru jafu bihom permezz ta’ informazzjoni li ġejja mis-suq, u għalkemm dawn iż-żidiet mhux dejjem kienu eżattament tal-istess livell, il-kważi simultanjetà tal-avviżi ta’ żidiet fil-prezzijiet kif ukoll ix-xebh tal-prezzijiet imħabbra jikkostitwixxu indizji b’saħħithom ta’ konċertazzjoni preċedenti għal dawn l-avviżi peress li dawn iż-żidiet kienu jiffurmaw parti minn kuntest ikkaratterizzat mill-fatt li, hekk kif ikkonstatat il-Kummissjoni fid-deċiżjoni kkontestata, ir-rikorrenti u Knauf kienu ftehmu waqt il-laqgħa ta’ Londra fil-bidu tas-sena 1992, sabiex itemmu l-ġlieda tal-prezzijiet fl-erba’ swieq Ewropej u li Lafarge ngħaqdet ma’ dik is-sistema l-iktar tard fit-tmiem ta’ Awwissu 1992.” (13) Il-Qorti Ġenerali kkonstatat fir-rigward tal-perijodu wara s-7 ta’ Settembru 1996 li l-eżistenza ta’ kuntatti bejn kompetituri fir-rigward ta’ żidiet fil-prezzijiet fir-Renju Unit kienet intweriet bi provi dokumentati (14) .
19. Fir-rigward tal-istabilizzazzjoni tas-suq Ġermaniż, il-Qorti Ġenerali kkonstatat, fil-punt 402 tas-sentenza appellata, li “[f]id-dawl tal-kuntest globali tal-kawża”, u fuq il-bażi tal-fatti mhux ikkontestati, il-Kummissjoni ppruvat, b’mod suffiċjenti fil-liġi, li l-impriżi inkwistjoni, għalkemm ma kinux waslu li jilħqu akkordju speċifiku fir-rigward tat-tqassim bejniethom tas-suq Ġermaniż, kienu esprimew ir-rieda komuni tagħhom li f’dan is-suq jaġixxu b’mod determinat, jiġifieri li jnaqqsu l-kompetizzjoni permezz tal-istabilizzazzjoni tas-suq imsemmi.
20. Fir-rigward taż-żidiet fil-prezzijiet fil-Ġermanja, il-Qorti Ġenerali eżaminat il-provi dwar l-eżistenza ta’ kuntatti u azzjonijiet miftehma bejn il-kompetituri. Din l-istess qorti ddikjarat fil-punt 426 tas-sentenza appellata, li l-kuntatti bejn l-impriżi inkwistjoni għandhom jiġu kkunsidrati fil-kuntest ta’ dak iż-żmien, ikkaratterizzat minn numru ta’ avvenimenti antikompetittivi li jixhdu rieda komuni tal-kompetituri li jistabbilizzaw is-suq tal-folji tal-ġibs fl-erbat iswieq il-kbar Ewropej, fosthom is-suq Ġermaniż. Il-Qorti Ġenerali osservat ukoll li, għalkemm il-kontenut ta’ dokument iżolat misjub mill-Kummissjoni ma jistax jiżvela b’mod assolut l-eżistenza ta’ aġir antikompetittiv, madankollu dan il-fatt ma jistax jeskludi li dan id-dokument jista’ jiġi interpretat bħala li jikkonferma l-eżistenza ta’ tali rieda meta jkun jifforma parti minn numru ta’ dokumenti oħra li jipprovdu indizji li jippruvaw l-eżistenza ta’ aġir antikompetittiv kontemporanju u simili. F’dan ir-rigward, il-Qorti Ġenerali kkunsidrat għadd ta’ dokumenti meta kkonstatat li Lafarge kellha kuntatti diretti mal-kompetituri tagħha fir-rigward ta’ żidiet fil-prezzijiet fis-suq Ġermaniż u l-eżistenza ta’ prattika miftehma dwar l-applikazzjoni taż-żidiet fil-prezzijiet.
B – L-argumenti u l-kunsiderazzjonijiet
21. L-appellanti tissottometti li l-Qorti Ġenerali żnaturat il-fatti meta rreferiet b’mod sistematiku għal kuntest globali kkaratterizzat minn serje ta’ ksur billi ddeċidiet li l-Kummissjoni kienet stabbilixxiet b’mod validu l-proprja eżistenza ta’ dawk il-ksur. L-appellanti b’hekk tikkunsidra li l-Qorti Ġenerali fis-sentenza appellata adottat raġunament ċirkolari meta rreferiet għal kuntest globali ta’ ksur sabiex tistabbilixxi l-eżistenza proprja tal-ksur li huma l-bażi tal-kuntest globali li allegatament jikkostitwixxi ksur. Barra minn hekk, il-Qorti Ġenerali kkunsidrat b’mod sistematiku li interpretazzjoni anti-kompetittiva tal-fatti kienet iktar plawżibbli mill-ispjegazzjonijiet alternattivi ssollevati minn Lafarge. B’hekk, il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li l-għan antikompetittiv tal-iskambju ta’ informazzjoni (punti 270 u 271 tas-sentenza appellata), flimkien mal-iskambju ta’ informazzjoni speċifiku għar-Renju Unit (punt 303 tas-sentenza appellata), l-eżistenza ta’ azzjoni miftehma fir-rigward taż-żidiet fil-prezzijiet fir-Renju Unit (punt 324 tas-sentenza appellata) u fil-Ġermanja (punt 402 tas-sentenza appellata) u l-eżistenza ta’ ftehim biex jiġi stabilizzat is-suq Ġermaniż (punt 430 tas-sentenza appellata) ġew stabbiliti waqt li ġie kkunsidrat il-kuntest globali li kien jikkostitwixxi ksur meta l-eżistenza ta’ dak il-kuntest kienet stabbilita mhux fuq il-bażi ta’ evidenza iżda fuq il-bażi ta’ aġir li jikkostitwixxi ksur li ma kienx ikkwalifikat bħala tali fuq il-bażi ta’ dak il-kuntest globali. B’dan il-mod, il-Qorti Ġenerali żnaturat il-fatti sottomessi lilha.
22. Għandu jitfakkar li Qorti tal-Ġustizzja ma hijiex kompetenti sabiex tikkonstata l-fatti u lanqas, bħala regola, sabiex teżamina l-provi li l‑Qorti Ġenerali qieset insostenn ta’ dawk il-fatti. Kemm-il darba dawk il-provi jinkisbu b’mod regolari u l-prinċipji ġenerali tal‑liġi u r-regoli ta’ proċedura applikabbli fir-rigward tal-oneru u tal‑amministrazzjoni tal-prova jiġu osservati, hija biss il-Qorti Ġenerali li tista’ tevalwa l-valur li għandu jingħata lill‑provi li jitressqulha. Din l-evalwazzjoni għaldaqstant ma tikkostitwixxix, ħlief fil-każ tal-iżnaturament ta’ dawk il-provi, kwistjoni ta’ dritt suġġetta, bħala tali, għall-istħarriġ tal‑Qorti tal-Ġustizzja (15) .
23. Żnaturament tal-fatti u tal-provi ppreżentati quddiem il-Qorti Ġenerali għandu jidher b’mod ċar mill-atti tal-proċess, mingħajr ma jeħtieġ li ssir evalwazzjoni ġdida ta’ dawk l-elementi. (16) Barra minn hekk, meta l-appellant jallega żnaturament tal-provi mill-Qorti Ġenerali, huwa jrid jindika b’mod preċiż l-evidenza li allegatament tiġi żnaturata minn dik il-qorti u jrid juri l-iżbalji ta’ evalwazzjoni li, fil-fehma tiegħu, wasslu għal dak l-iżnaturament. (17)
24. Fil-fehma tiegħi, l-appellanti f’dan l-aggravju allegat f’termini ġenerali li l-Qorti Ġenerali żnaturat il-fatti u indikat fid-dettall il-provi li allegatament ġew żnaturati.
25. Madankollu, l-appellanti naqset milli tindika b’mod preċiż, ħlief fir-rigward tan-nota interna ta’ Ottubru 1994 li nstabet fil-bini ta’ Rigips u li għaliha sar riferiment fil-punt 430 tas-sentenza appellata fil-kuntest tal-konstatazzjoni tal-Qorti Ġenerali fir-rigward taż-żidiet fil-prezzijiet fil-Ġermanja, l-iżbalji ta’ evalwazzjoni li, fil-fehma tagħha, wasslu għall-iżnaturament tal-provi. B’hekk l-appellanti naqset milli tidentifika, apparti minn ċerti elementi li jinsabu fil-punt 430 tas-sentenza appellata, xi ineżattezza materjali fil-mod kif il-Qorti Ġenerali interpretat id-dokumenti li kellha quddiemha. B’hekk fil-fehma tiegħi, għalkemm l-appellanti allegat żnaturament tal-fatti, hija fil-fatt qed titlob evalwazzjoni mill-ġdid tal-provi quddiem il-Qorti Ġenerali. Dan bl-ebda mod ma jidħol fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-proċedura ta’ appell quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
26. Fir-rigward tan-nota interna ta’ Ottubru 1994, l-appellanti tallega li fin-nota inkwistjoni xejn ma jissostanzja konstatazzjoni li l-kompetituri kellhom kuntatti bejniethom. Fl-ewwel istanza, Lafarge kkontestat il-fatt li n-nota kienet turi l-eżistenza ta’ skambji bejn produtturi fir-rigward taż-żieda fil-prezzijiet ta’ Frar 1995. Skont Lafarge, l-awtur tan-nota interna kien infurmat mis-suq dwar it-tħabbir propost taż-żidiet fil-prezzijiet minn Knauf (18) .
27. Il-Qorti Ġenerali fil-punt 430 tas-sentenza appellata kkonstatat li, minkejja l-allegazzjoni ta’ Lafarge li l-awtur tan-nota kif infurmat mis-suq dwar iż-żieda fil-prezzijiet ippjanata minn Knauf, “l-interpretazzjoni ta’ din in-nota mill-Kummissjoni hija iktar konvinċenti, fid-dawl tal-elementi l-oħra tal-fajl li juru l-eżistenza, dak iż-żmien, ta’ konċertazzjoni bejn l-impriżi inkwistjoni. Il-Kummissjoni tqis, ġustament, li din in-nota turi għarfien tal-istrateġija tal-kompetituri u tixhed dwar il-kuntatti ta’ bejniethom. Fil-fatt, l-awtur ta’ din in-nota, filwaqt li, l-ewwel nett, ġabar is-sitwazzjoni fis-suq, jispjega li d-direttur tal-bejgħ ta’ Gyproc ilmenta li l-impriża tiegħu kienet tilfet ishma tas-suq u li kellha terġa’ takkwisthom. Barra minn hekk, fin-nota kien previst li jiġu ffriżati l-prezzijiet għal-livell imsemmi fiha u li żieda fil-prezzijiet kellha sseħħ b’effett mill-1 ta’ Frar 1995. Din l-aħħar rimarka hija partikolarment rivelatriċi. Fil-fatt, li kieku l-komunikazzjoni min-naħa ta’ Knauf tal-avviżi ta’ żiediet fil-prezzijiet kienet unilaterali u li kieku BPB kienet biss isegwi din iż-żieda fil-prezzijiet, BPB ma setgħetx tkun taf f’Ottubru 1994 li kienet prevista żieda fil-prezzijiet għall-1 ta’ Frar 1995, peress li kien biss f’Novembru 1994 li Knauf ħabbret din iż-żieda fil-prezzijiet.”
28. Huwa ċar mis-sentenza appellata li n-nota inkwistjoni ma ġietx eżaminata b’mod iżolat mill-Qorti Ġenerali. Għall-kuntrarju, in-nota ġiet eżaminata flimkien mal-elementi l-oħrajn fil-proċess. B’hekk huwa ċar mis-sentenza appellata li s-sinjifikat veru tan-nota ta’ Ottubru 1994 ġie ċċarat b’elementi oħrajn fl-atti tal-proċess. F’dak ir-rigward, l-elementi l-oħrajn li ġew ikkunsidrati sabiex tintwera l-eżistenza fiż-żmien rilevanti ta’ konċertazzjoni bejn l-impriżi inkwistjoni kienu fl-ewwel lok, dikjarazzjoni minn Knauf li kienet tgħid li kienet ilha stabbilita għal żmien twil prattika li jintbagħtu avviżi ta’ żidiet fil-prezzijiet flimkien mal-listi tal-prezzijiet direttament lill-kompetituri fl-istess żmien mal-konsumaturi (punt 430 tas-sentenza appellata), fit-tieni lok, għadd kbir ta’ kopji ta’ avviżi ta’ żidiet fil-prezzijiet minn kompetituri li ġew skoperti matul l-investigazzjoni tal- Kummissjoni fil-bini ta’ BPB u Lafarge (punt 430 tas-sentenza appellata) u fit-tielet lok, il-fatt li kien hemm żieda fil-prezzijiet fl-1 ta’ Frar 1995 (punt 430 tas-sentenza appellata).
29. Dawn l-elementi addizzjonali ma ġewx ikkontestati mill-appellanti.
30. Nikkunsidra, fid-dawl tal-elementi addizzjonali mhux ikkontestati u tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Aalborg Portland et vs Il‑Kummissjoni (19), li l-appellanti naqset milli turi li l-Qorti Ġenerali manifestament interpretat b’mod żbaljat in-nota ta’ Ottubru 1994.
31. Għaldaqstant nikkunsidra li l-ewwel aggravju għandu jinċaħad bħala parzjalment inammissibbli u parzjalment infondat.
V – It-tieni aggravju: Ksur tar-regoli dwar l-oneru tal-prova, il-prinċipju tal-preżunzjoni tal-innoċenza u l-korollarju tiegħu, il-prinċipju ta’ in dubio pro reo, sa fejn il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li l-Kummissjoni kienet stabbilixxiet b’mod suffiċjenti li l-appellanti kienet ipparteċipat fi ksur wieħed, kumpless u kontinwu sa mill-31 ta’ Awwissu 1992
A – Is-sentenza appellata
32. Fid-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kkonstatat li Lafarge ipparteċipat fil-ksur inkwistjoni mill-31 ta’ Awwissu 1992 sal-25 ta’ Novembru 1998. Fl-ewwel istanza, Lafarge allegat li l-parteċipazzjoni tagħha fl-iskambju ta’ informazzjoni kienet neċessarjament wara Ġunju 1993, u probabbilment anki mill-bidu tal-1994 (20) . Waqt li kkonfermat it-tul ta’ żmien tal-parteċipazzjoni ta’ Lafarge fil-ksur, kif stabbiliet fid-deċiżjoni kkontestata, il-Qorti Ġenerali kkunsidrat għadd ta’ dikjarazzjonijiet minn BPB. F’dan ir-rigward, BPB iddikjarat li, wara din il-laqgħa, il-proċess ta’ skambju ta’ informazzjoni ġie estiż għal Lafarge (21) . Il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li t-termini “wara din il-laqgħa” użati minn BPB kienu jfissru li l-bidu tal-parteċipazzjoni ta’ Lafarge ma setax seħħ wisq wara l-laqgħa f’Londra.(22) . Barra minn hekk, fir-risposta tagħha għad-dikjarazzjoni ta’ oġġezzjonijiet, BPB iddikjarat li hija rranġat biex tiskambja informazzjoni ma’ Lafarge f’nofs l-1992 (23) . Il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li d-dikjarazzjonijiet ta’ BPB kienu iktar preċiżi minn dawk ta’ Lafarge. Lafarge bbażat ruħha fuq dikjarazzjoni minn N ta’ Lafarge fis-sens li, fid-dawl tan-nuqqas serju ta’ informazzjoni dwar is-swieq rilevanti fl-Ewropa, il-kompetituri ta’ Lafarge kienu ssuġġerewlha li jiskambjaw xi informazzjoni ġenerali dwar ammonti ta’ bejgħ (24) . Il-Qorti Ġenerali osservat, fil-punt 508 tas-sentenza appellata, li Lafarge la kienet ipprovdiet id-data eżatta u lanqas dettalji taċ-ċirkustanzi li wassluha biex tieħu sehem f’dak l-iskambju u, b’mod partikolari, tal-kuntatti li seta’ kien hemm qabel l-iskambju bil-għan li jiġu stabbiliti l-kundizzjonijiet bażiċi tiegħu, jiġifieri l-għan tiegħu, il-partijiet involuti u l-frekwenza tal-iskambji. (25) Il-Qorti Ġenerali kkonstatat ukoll li l-veraċità tad-dikjarazzjonijiet ta’ BPB hija ssostanzjata mill-fatt li s-sehem fis-suq ta’ Lafarge fis-swieq Ewropej ewlenin hija indikata fit-tabelli ta’ D minn BPB f’termini assoluti u perċentwali mill-1991 ’il quddiem (26) .
B – L-argumenti
33. L-appellanti ssostni li l-Qorti Ġenerali kisret ir-regoli dwar l-oneru tal-prova, il-prinċipju tal-preżunzjoni tal-innoċenza u l-korollarju tiegħu, il-prinċipju ta’ in dubio pro reo, inkwantu l-Qorti Ġenerali kkunsidrat li l-Kummissjoni kienet stabbilixxiet li l-appellanti kienet ipparteċipat fi ksur wieħed, kumpless u kontinwu sa mill-31 ta’ Awwissu 1992. L-appellanti tfakkar li hija ġurisprudenza stabbilita li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġuriżdizzjoni sabiex tistħarreġ jekk il-Qorti Ġenerali wettqitx irregolaritajiet proċedurali li jippreġudikaw l-interessi tal-appellanti u għandha tiżgura ruħha li l-prinċipji ġenerali tad-dritt Komunitarju u r-Regoli ta’ Proċedura applikabbli fir-rigward tal-oneru u tal-amministrazzjoni tal-prova ġew osservati (27) . L-appellanti ddikjarat ukoll li skont ġurisprudenza stabbilita, hija l-Kummissjoni li għandha l-oneru biex tipprova li kien hemm ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni u t-tul ta’ żmien tal-ksur. (28) Skont l-appellanti, il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li l-Kummissjoni kienet stabbilixxiet b’mod validu l-parteċipazzjoni tal-appellanti fil-ksur mill-31 ta’ Awwissu 1992, minkejja d-dikjarazzjonijiet kontradittorji u impreċiżi ta’ BPB, peress li l-appellanti ma indikatx id-data eżatta meta bdiet il-parteċipazzjoni tagħha jew iċ-ċirkustanzi li wassluha biex tieħu sehem f’dak l-iskambju antikompetittiv ta’ informazzjoni.
34. Il-Kummissjoni tikkunsidra li dan l-aggravju għandu jiġi miċħud.
C – Kunsiderazzjonijiet
35. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Aalborg Portland et, hija l-parti jew l-awtorità li tallega ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni li għandu jkollha l-oneru biex tipprova l-eżistenza ta’ tali ksur u hija l-impriża jew assoċjazzjoni ta’ impriżi li tinvoka l-benefiċċju ta’ difiża kontra konstatazzjoni ta’ ksur li għandu jkollha l-oneru biex tipprova li l-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni ta’ tali difiża huma ssodisfati, sabiex b’hekk l-awtorità jkollha tirrikorri għal provi oħrajn. Għalkemm skont dawk il-prinċipji l-oneru tal-prova skont il-liġi jaqa’ jew fuq il-Kummissjoni jew inkella fuq l-impriża jew assoċjazzjoni kkonċernata, il-prova fattwali li fuqha tibbaża parti tista’ tkun ta’ tali tip li teħtieġ lill-parti l-oħra biex tipprovdi spjegazzjoni jew ġustifikazzjoni, u fin-nuqqas ta’ dan ikun permissibbli li wieħed jikkonkludi li l-oneru tal-prova ġie sodisfatt. (29)
36. Huwa ċar mis-sentenza appellata li l-Qorti Ġenerali kkunsidrat li l-Kummissjoni kienet stabbilixxiet b’mod suffiċjenti skont il-liġi li BPB kienet infurmat lil Lafarge sal-iktar tard fit-tmiem ta’ Awwissu 1992 dwar il-ftehim bejn BPB u Knauf dwar l-iskambju ta’ informazzjoni u li f’din l-okkażjoni, Lafarge aderixxiet ma’ dan l-iskambju (30) . Biex waslet għal dik il-konstatazzjoni l-Qorti Ġenerali bbażat ruħha, b’mod partikolari, fuq għadd ta’ dikjarazzjonijiet ta’ BPB u l-fatt li s-sehem fis-suq ta’ Lafarge fis-swieq ewlenin Ewropej instab fit-tabelli li kellha BPB. Din l-istess qorti kkunsidrat ukoll li l-ispjegazzjonijiet ta’ Lafarge dwar il-kwistjoni ma kinux konvinċenti.
37. Billi ddikjarat li Lafarge ma kinitx ipprovdiet, inter alia, id-data eżatta meta l-parteċipazzjoni ta’ din tal-aħħar kienet bdiet u li effettivament instabet fl-aħjar pożizzjoni biex tagħmel dan, (31) il-Qorti Ġenerali ma marritx kontra l-prinċipju tal-oneru tal-prova, il-prinċipju tal-preżunzjoni tal-innoċenza u l-prinċipju korollarju tiegħu in dubio pro reo . Il-Qorti Ġenerali sempliċement indikat li, minkejja l-allegazzjoni ta’ Lafarge fil-punt 494 tas-sentenza appellata li l-aderenza tagħha fl-iskambju kienet neċessarjament wara Ġunju 1993 u probabbilment fil-bidu tal-1994, l-appellanti naqset milli tressaq provi insostenn ta’ din l-allegazzjoni.
38. Isegwi, fil-fehma tiegħi, li t-tieni aggravju huwa infondat u għandu jiġi miċħud.
VI – It-tielet aggravju: Ksur mill-Qorti Ġenerali tal-obbligu ta’ motivazzjoni adegwata u tal-prinċipju ta’ trattament ugwali, inkwantu kkonstatat li l-Kummissjoni stabbilixxiet b’mod suffiċjenti skont il-liġi li l-appellanti wettqet ksur wieħed, kumpless u kontinwu sa mill-31 ta’ Awwissu 1992
A – Argument
39. L-appellanti tallega li l-Qorti Ġenerali ma indirizzatx, lanqas impliċitament, l-argument imqajjem minnha fl-ewwel istanza dwar it-trattament mhux ugwali ta’ Lafarge meta mqabbla ma’ Gyproc. L-appellanti b’hekk tikkunsidra li s-sentenza appellata ma hijiex immotivata kif meħtieġ. L-appellanti tikkunsidra li l-motiv inkwistjoni kien tqajjem sabiex jintwera li hija ma kinitx ipparteċipat fi ksur wieħed, kumpless u kontinwu sa mill-31 ta’ Awwissu 1992.
40. Fil-punti 500 sa 518 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali kkonstatat li l-provi invokati mill-Kummissjoni, jiġifieri r-referiment għas-sehem fis-suq ta’ Lafarge fit-tabelli ta’ D u ċerti dikjarazzjonijiet minn BPB kienu juru b’mod suffiċjenti l-parteċipazzjoni ta’ Lafarge fi ksur wieħed, kumpless u kontinwu sa mill-31 ta’ Awwissu 1992. Skont l-appellanti, il-Kummissjoni stess ikkunsidrat li dawn l-elementi ta’ prova ma kinux suffiċjenti fir-rigward ta’ Gyproc. L-appellanti b’hekk tikkunsidra li l-Qorti Ġenerali marret kontra l-prinċipju ta’ trattament ugwali meta kkonstatat li l-elementi ta’ prova invokati mill-Kummissjoni kienu juru b’mod suffiċjenti l-parteċipazzjoni ta’ Lafarge fi ksur wieħed, kumpless u kontinwu sa mill-31 ta’ Awwissu 1992 waqt li dawk l-istess elementi ġew ikkunsidrati bħala insuffiċjenti fil-każ ta’ Gyproc.
41. L-appellanti, fir-risposta tagħha, tikkunsidra li dan l-aggravju huwa ammisibbli peress li, fir-rikors tagħha fl-ewwel istanza, l-appellanti semmiet f’numru ta’ okkażjonijiet il-ksur tal-prinċipju ta’ trattament ugwali mill-Kummissjoni.
42. Il-Kummissjoni tikkunsidra li Lafarge ma qajmitx motiv li jallega ksur tal-prinċipju ta’ trattament ugwali quddiem il-Qorti Ġenerali. Fil-parti rilevanti tar-rikors tagħha fl-ewwel istanza, Lafarge sempliċement argumentat, inter alia, li ‘il-Kummissjoni kkunsidrat li l-parteċipazzjoni ta’ Gyproc f’dawk l-istess “manifestazzjonijiet” ma kinitx suffiċjenti biex tiġi stabbilita adeżjoni għal ksur wieħed, kumpless u kontinwu’. Il-Kummissjoni b’hekk tikkunsidra li s-sentenza appellata hija mmotivata b’mod adegwat. Barra minn hekk, skont il-Kummissjoni, Gyproc ma tinsabx fl-istess sitwazzjoni bħal Lafarge.
43. Barra minn hekk, il-Kummissjoni ssostni li l-appellanti ma tistax fl-istadju ta’ appell tqajjem motiv ibbażat fuq ksur tal-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni li ma tqajjimx fl-ewwel istanza. Dan il-motiv b’hekk huwa inammissibbli.
44. Fir-rigward tal-allegazzjoni tal-appellanti fir-risposta tagħha li hija rreferiet f’numru ta’ okkażjonijiet fir-rikors tagħha fl-ewwel istanza għal ksur tal-prinċipju ta’ trattament ugwali, il-Kummissjoni tikkunsidra li dawk ir-riferimenti nstabu f’partijiet differenti ħafna tar-rikors insostenn ta’ motivi oħrajn li l-appellanti ma allegatx li ma twieġbux fis-sentenza appellata. L-allegazzjonijiet tal-appellanti fl-appell tagħha b’hekk jikkostitwixxu motiv ġdid li huwa inammissibbli peress li l-appellanti ma allegatx fir-rikors tagħha tal-appell li ma twieġbux punti oħrajn tar-rikors tagħha fl-ewwel istanza.
B – Kunsiderazzjonijiet
45. Fir-rikors tagħha, l-appellanti indikat li l-punt tas-sentenza appellata (32) inkwistjoni f’dan l-aggravju huwa relatat mat-tielet motiv eżaminat fl-ewwel istanza fejn l-appellanti allegat ksur tal-Artikolu 81(1) KE sa fejn id-deċiżjoni kkontestata stabbilixxiet ksur wieħed, kumpless u kontinwu u kkonstatat li Lafarge kienet ipparteċipat fih. Il-punt tal-motiv huwa relatat speċifikament mat-tul ta’ żmien tal-parteċipazzjoni ta’ Lafarge fil-ksur.
46. Fil-fehma tiegħi, dan l-aggravju jista’ jinqasam f’żewġ partijiet. Fl-ewwel lok, l-appellanti tallega ksur mill-Qorti Ġenerali tal-obbligu ta’ motivazzjoni. Fit-tieni lok, l-appellanti tallega li l-Qorti Ġenerali marret kontra l-prinċipju ta’ trattament ugwali, inkwantu kkonstatat li l-Kummissjoni stabbilixxiet b’mod suffiċjenti skont il-liġi li l-appellanti pparteċipat fi ksur wieħed, kumpless u kontinwu sa mill-31 ta’ Awwissu 1992.
47. Fir-rigward tal-ilment li l-Qorti Ġenerali kisret l-obbligu tagħha ta’ motivazzjoni, il-kwistjoni dwar jekk il-motivazzjoni ta’ sentenza hijiex kontradittorja jew insuffiċjenti hija kwistjoni ta’ dritt li, bħala tali, tista’ titqajjem f’appell (33) .
48. Barra minn hekk, hija ġurisprudenza stabbilita li l-obbligu tal-Qorti Ġenerali li timmotiva d-deċiżjonijiet tagħha ma jistax jiġi interpretat bħala li jimplika li din tintrabat li twieġeb fid-dettall għal kull argument invokat minn parti, b’mod partikolari jekk dan l-argument ma jkunx ta’ natura suffiċjentment ċara u preċiża (34) .
49. Għandu jitfakkar ukoll li l-obbligu ta’ motivazzjoni ma jimponix fuq il-Qorti Ġenerali li tipprovdi osservazzjonijiet li jsegwu, b’mod eżawrjenti u wieħed wieħed, ir-raġunamenti kollha mogħtija mill-partijiet fil-kawża u li l-motivazzjoni tista’ b’hekk tkun impliċita bil-kundizzjoni li tippermetti lill-partijiet ikkonċernati li jkunu jafu r-raġunijiet għaliex il-Qorti Ġenerali ma laqgħetx l-argumenti tagħhom u li l-Qorti tal-Ġustizzja li jkollha elementi biżżejjed sabiex teżerċita l-istħarriġ tagħha (35) .
50. Fil-fehma tiegħi, l-appellanti, billi allegat fir-rikors tagħha fl-ewwel istanza li ‘il-Kummissjoni kkunsidrat li l-parteċipazzjoni ta’ Gyproc f’dawk l-istess ‘manifestazzjonijiet’ [(36) ] ma kinitx suffiċjenti biex tiġi stabbilita adeżjoni ma’ ksur wieħed, kumpless u kontinwu’, (37) għamlet riferiment ċara għal diskriminazzjoni li għaliha l-Qorti Ġenerali ħtieġet tagħti risposta. Waqt li l-kliem “diskriminazzjoni” jew “trattament mhux ugwali” ma ntużawx minn Lafarge fl-ewwel istanza fil-kuntest tat-tielet motiv, nikkunsidra li l-kliem użati fir-rikors ta’ Lafarge fir-rigward ta’ dan il-motiv huma biżżejjed ċari u preċiżi sabiex il-Qorti Ġenerali tkun tista’ tifhem il-portata ta’ dan il-motiv.
51. Nikkunsidra li ma jista’ jkun hemm ebda dubju li allegazzjoni ta’ diskriminazzjoni ġiet issollevata fil-kuntest tat-tielet motiv eżaminat fl-ewwel istanza. B’hekk nikkunsidra li l-eċċezzjoni tal-Kummissjoni li Lafarge ma qajmitx motiv li jallega ksur tal-prinċipju ta’ trattament ugwali quddiem il-Qorti Ġenerali ma tistax tiġi aċċettata.
52. Fil-fehma tiegħi, il-Qorti Ġenerali ma indirizzatx, lanqas impliċitament, il-kwistjoni ta’ diskriminazzjoni fil-kuntest tat-tielet motiv fl-ewwel istanza, minkejja l-fatt li huwa ċar mill-punt 496 tas-sentenza appellata li l-Qorti Ġenerali stess ikkunsidrat li l-kwistjoni ta’ diskriminazzjoni kienet tikkostitwixxi parti integrali mis-sottomissjonijiet ta’ Lafarge fl-ewwel istanza. Il-kwistjoni tad-diskriminazzjoni ġiet invokata, fil-fehma tiegħi, minn Lafarge sabiex tpoġġi f’dubju l-valur probatorju tal-provi li fuqhom ibbażat il-Kummissjoni fid-deċiżjoni kkontestata meta kkonstatat li Lafarge kienet ipparteċipat fi ksur wieħed, kumpless u kontinwu sa mill-31 ta’ Awwissu 1992 peress li allegatament dawk l-istess provi ġew ikkunsidrati mill-Kummissjoni bħala inadegwati għal tali konstatazzjoni fir-rigward ta’ Gyproc. Barra minn hekk, il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni huwa prinċipju ġenerali tad-dritt Komunitarju u b’hekk il-motiv imqajjem minn Lafarge f’dan ir-rigward f’konnessjoni mal-provi invokati mill-Kummissjoni fid-deċiżjoni kkontestata biex tistabbilixxi li Lafarge kienet ħadet sehem fi ksur wieħed, kumpless u kontinwu sa mill-31 ta’ Awwissu 1992 kellu, fil-fehma tiegħi, jiġi indirizzat mill-Qorti Ġenerali (38) .
53. Minn dak kollu li ntqal jirriżulta li s-sentenza appellata ma tindirizzax b’mod adegwat l-argument ippreżentat mir-rikorrenti fl-ewwel istanza dwar id-diskriminazzjoni u t-tul ta’ żmien tal-ksur. B’mod partikolari, is-sentenza appellata ma tippermettix lill-Qorti tal-Ġustizzja li teżerċita l-istħarriġ ġudizzjarju tagħha, u b’hekk l-ewwel parti ta’ dan l-aggravju għandha tiġi ddikjarata, fil-fehma tiegħi, bħala fondata.
54. Fir-rigward tat-tieni parti ta’ dan l-aggravju li hija bbażata fuq ksur tal-prinċipju ta’ trattament ugwali, nikkunsidra li sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tkun tista’ tistħarreġ is-sentenza tal-Qorti Ġenerali, din is-sentenza għandha tkun motivata b’mod suffiċjenti. F’dan il-każ in-nuqqas totali ta’ motivazzjoni min-naħa tal-Qorti Ġenerali dwar il-kwistjoni ta’ diskriminazzjoni fir-rigward tat-tielet motiv eżaminat minn din il-qorti jipprekludi lill-Qorti tal-Ġustizzja milli tiddeċiedi jekk is-sentenza appellata tmurx kontra l-prinċipju ta’ trattament ugwali fuq dan il-punt.
55. Għaldaqstant nikkunsidra li fid-dawl taċ-ċirkustanzi msemmija hawn fuq, is-sentenza appellata għandha tiġi annullata fir-rigward tal-konstatazzjonijiet tagħha dwar it-tul ta’ żmien tal-parteċipazzjoni tal-appellanti fi ksur wieħed, kumpless u kontinwu sa mill-31 ta’ Awwissu 1992. Fin-nuqqas ta’ deċiżjoni fl-ewwel istanza dwar l-ilment ibbażat fuq diskriminazzjoni u t-tul ta’ żmien tal-parteċipazzjoni ta’ Lafarge fi ksur wieħed, kumpless u kontinwu, nikkunsidra li l-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tagħti sentenza finali skont l-Artikolu 61 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja u li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tirrinvija din il-kwistjoni quddiem il-Qorti Ġenerali(39) .
VII – Ir-raba’ aggravju: Ksur mill-Qorti Ġenerali tal-prinċipji tal-proporzjonalità u ta’ trattament ugwali meta ffissat l-ammont inizjali tal-multa imposta
A – L-argumenti
56. L-appellanti tikkunsidra li s-sentenza appellata tmur kontra l-prinċipji tal-proporzjonalità u ta’ trattament ugwali
sa fejn ikkonfermat l-ammont inizjali tal-multa ffissata mill-Kummissjoni li hija sproporzjonata meta mqabbla mal-ammont inizjali ffissat fil-konfront tad-destinatarji l-oħrajn tad-deċiżjoni kkontestata. L-appellanti tikkontesta d-dikjarazzjoni li għamlet il-Qorti Ġenerali fil-punt 634 tas-sentenza appellata li tgħid li l-ammont tal-multa jista’ jiġi kkalkulat b’mod indipendenti mid-dħul tal-impriżi kkonċernati. Anki jekk din l-affermazzjoni hija korretta, il-Kummissjoni stess, fid-deċiżjoni kkontestata, għażlet li taqsam l-impriżi kkonċernati f’kategoriji differenti skont is-sehem tagħhom fis-suq. B’hekk, b’mod konformi mal-ġurisprudenza Tokai Carbon et vs Il-Kummissjoni (40), ladarba l-Kummissjoni ddeċidiet li tistabbilixxi kategoriji bbażati fuq ishma fis-suq, il-Kummissjoni u b’hekk il-Qorti Ġenerali fuq stħarriġ ġudizzjarju għandhom jiżguraw relazzjoni proporzjonata bejn, minn naħa waħda, il-limiti minimi tad-diversi kategoriji u, min-naħa l-oħra, is-sehem fis-suq ta’ impriża u l-klassifikazzjoni tagħha f’kategorija jew oħra.
57. B’hekk, l-ammont inizjali ta’ multa ffissat għal Lafarge kien sitt darbiet u nofs ogħla minn dak ta’ Gyproc minkejja li s-sehem fis-suq ta’ Lafarge (24 % – impoġġija fit-tieni kategorija), kien biss 3.4 darbiet ogħla minn dak ta’ Gyproc (7 % – impoġġija fit-tielet kategorija). Barra minn hekk, waqt li s-sehem fis-suq ta’ Lafarge fl-1997 kien inqas minn 81 % ta’ dak li kellha Knauf, dawn l-impriżi tpoġġew fl-istess kategorija u l-ammont inizjali tal-multa ġie ffissat għal EUR 52 miljun.
58. Fir-risposta tagħha, l-appellanti tallega li dan l-aggravju huwa ammissibbli peress li l-argumenti inkwistjoni tqajmu fl-ewwel istanza.
59. Il-Kummissjoni ssostni li l-Qorti Ġenerali fil-punt 634 tas-sentenza appellata ma ddikjaratx li l-ammont tal-multi jista’ jiġi kkalkulat indipendentement mid-dħul mill-bejgħ tal-impriżi. Il-Kummissjoni tikkunsidra li l-argumenti tal-appellanti li jikkontestaw il-possibbiltà jew, ta’ mill-inqas, il-metodu segwit mill-Kummissjoni biex tikklassifika impriżi f’kategoriji huwa inammissibbli peress li ma tqajmux fl-ewwel istanza.
60. Il-Kummissjoni tikkunsidra li fi kwalunkwe każ dawn l-argumenti huma manifestament infondati. Fil-kawża SGL Carbon vs Il-Kummissjoni (41), il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat li l-membri ta’ akkordju jistgħu jinqasmu f’kategoriji differenti meta jiffissaw l-ammonti inizjali tal-multi. Għall-kuntrarju ta’ dak li tallega Lafarge, meta l-Kummissjoni tiddeċiedi li taqsam impriżi f’kategoriji fuq il-bażi tal-ishma tagħhom fis-suq, hija ma hijiex meħtieġa li tiżgura li l-ammont inizjali tal-multa ta’ kull impriża jkun strettament proporzjonat mas-sehem tagħha fis-suq. Peress li l-ishma fis-suq tal-impriżi huma neċessarjament differenti, dan jobbliga lill-Kummissjoni biex toħloq l-istess numru ta’ kategoriji bħal impriżi suġġetti għal multa, biex b’hekk ma jkun hemm ebda raġuni għad-diviżjoni f’kategoriji. Il-Kummissjoni tosserva wkoll li hija għażlet li taqsam l-impriżi inkwistjoni fi tliet kategoriji fuq il-bażi tal-ishma fis-suq rilevanti tagħhom għall-1997. B’hekk, BPB, minħabba s-sehem tagħha fis-suq ta’ 42 % u l-pożizzjoni tagħha bħala produttriċi prinċipali tpoġġiet fl-ewwel kategorija. Knauf u Lafarge, li kellhom ishma fis-suq ta’ 28 % u 24 % rispettivament tpoġġew fit-tieni kategorija. Gyproc, b’sehem fis-suq ta’ 7 % u bħala attriċi żgħira ħafna tpoġġiet fit-tielet kategorija.
B – Kunsiderazzjonijiet
61. Fil-fehma tiegħi, dan l-aggravju huwa inammissibbli u għandu jiġi miċħud. Waqt li huwa minnu li l-appellanti fl-ewwel istanza kkontestat il-fatt li l-ammont inizjali tal-multa impost kontriha kien iffissat għal EUR 52 miljun, Lafarge allegat li hija ma kellhiex il-kapaċità ekonomika biex tinfluwenza s-swieq tar-Renju Unit u tal-Ġermanja. Lafarge ma kkontestatx fl-ewwel istanza, kif għamlet f’dan l-aggravju, il-possibbiltà jew, ta’ mill-inqas, il-metodu segwit mill-Kummissjoni sabiex tikklassifika impriżi. Barra minn hekk, fl-ewwel istanza, l-appellanti ma allegatx li ladarba l-Kummissjoni ddeċidiet li taqsam l-impriżi f’kategoriji fuq il-bażi tas-sehem tagħhom fis-suq sabiex tiffissa l-ammont inizjali tal-multa, il-Kummissjoni kienet obbligata li tiżgura li l-imsemmi ammont inizjali għal kull impriża kien strettament proporzjonat mas-sehem tagħha fis-suq.
62. Fi kwalunkwe każ, nikkunsidra li fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza SGL Carbon vs Il-Kummissjoni (42), dan l-aggravju għandu jiġi miċħud. Huwa ċar mis-sentenza ċċitata hawn fuq li kull differenza bejn l-impriżi kkonċernati f’termini tad-dħul mill-bejgħ jew tas-sehem fis-suq ma’ għandhiex għalfejn tiġi kkunsidrata meta l-impriżi li jipparteċipaw f’akkordju jinqasmu f’kategoriji għall-finijiet tal-iffissar tal-ammont bażiku.
63. Barra minn hekk, jirriżulta minn ġurisprudenza stabbilita li l-Kummissjoni għandha diskrezzjoni wiesgħa għal dak li jirrigwarda l-metodu ta’ kalkolu tal-multi u li tista’, f’dan il-kuntest, tikkunsidra diversi elementi, filwaqt li tirrispetta l-limitu li jirrigwarda d-dħul mill-bejgħ skont l-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17. Il-Qorti tal-Ġustizzja tindika wkoll li l-metodu ta’ kalkolu hekk kif stabbilit fil-Linji Gwida tal-1998(43) fih elementi differenti ta’ flessibbiltà li jippermettu lill-Kummissjoni teżerċita d-diskrezzjoni tagħha skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 15 tar-Regolament Nru 17, hekk kif interpretati mill-Qorti tal-Ġustizzja (44) .
64. Fil-fehma tiegħi, waqt li huwa ċar li ma hemm ebda proporzjonalità stretta bejn l-ishma fis-suq ta’ Lafarge u l-impriżi l-oħrajn li pparteċipaw fil-ksur u l-ammont inizjali tal-multa imposta fuqhom, fid-dawl tal-argumenti tal-Kummissjoni esposti fil-punt 60 hawn fuq, ma nikkunsidrax li l-appellanti stabbilixxiet li l-metodu ta’ klassifikazzjoni stabbilit mill-Kummissjoni biex tiffissa l-ammont bażiku tal-multi jmur kontra l-prinċipji tal-proporzjonalità u ta’ trattament ugwali.
VIII – Il-ħames aggravju: Il-Qorti Ġenerali wettqet diversi żbalji ta’ liġi u ksur tal-obbligu ta’ motivazzjoni, sa fejn kkunsidrat li l-Kummissjoni kienet fondata li żżid il-multa imposta fuq Lafarge abbażi tar-reċidiva
65. Dan l-aggravju kien maqsum f’żewġ partijiet.
A – L-Ewwel Parti
1. Is-sentenza appellata
66. Fl-ewwel istanza, Lafarge allegat, inter alia, li peress li ma hemm ebda bażi legali li tistabbilixxi l-kundizzjonijiet għaż-żieda ta’ multa minħabba reċidiva u peress li ebda perijodu ta’ limitazzjoni ma ġie ffissat fir-rigward taż-żmien bejn żewġ każijiet ta’ ksur, iż-żieda tal-multa f’dawk iċ-ċirkustanzi tmur kontra l-prinċipju ta’ legalità tal-penali u l-prinċipju ta’ ċertezza legali (45) .
67. Il-Qorti Ġenerali ddikjarat li fid-dawl tas-sentenza Aalborg Portland et vs Il-Kummissjoni (46), reċidiva eventwali hija wieħed mill-fatturi li għandu jiġi kkunsidrat meta tiġi evalwata l-gravità tal-ksur inkwistjoni. (47) Fir-rigward tal-kwistjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni, il-Qorti Ġenerali fakkret, fil-punt 724 tas-sentenza appellata, li l-Kummissjoni għandha diskrezzjoni fir-rigward tal-għażla ta’ fatturi li għandhom jiġu kkunsidrati sabiex jiġi ddeterminat l-ammont tal-multa, bħaċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ, il-kuntest tiegħu u l-effett disważiv tal-multi, waqt li ma jeħtieġx li jsir riferiment għal lista vinkolanti jew eżawrenti ta’ kriterji li għandhom jiġu kkunsidrati. Imbagħad ġie ddikjarat, fil-punt 725 tas-sentenza appellata, li l-Kummissjoni ma tistax tkun marbuta b’xi terminu ta’ preskrizzjoni meta tieħu inkunsiderazzjoni reċidiva. Il-Qorti Ġenerali ddikjarat li r-reċidiva hija fattur importanti li l-Kummissjoni għandha tevalwa, u li hija tista’, f’kull każ individwali, tikkunsidra l-indizji li jikkonfermaw tendenza lejn ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni, inkluż iż-żmien li jkun għadda bejn il-ksur inkwistjoni. Il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li jekk perijodu ta’ inqas minn għaxar snin ikun għadda bejn iż-żewġ konstatazzjonijiet ta’ ksur dan juri propensità tal-parti tal-impriża kkonċernata biex ma tidderivax il-konsegwenzi xierqa minn konstatazzjoni li hija kisret ir-regoli Komunitarji dwar il-kompetizzjoni (48) . Il-Qorti Ġenerali ddikjarat li Lafarge wriet tali propensità peress li minkejja li kienet id-destinatarja tad-Deċiżjoni 94/815, sussidjarja ta’ Lafarge kompliet tipparteċipa b’mod attiv fl-akkordju inkwistjoni għal perijodu ta’ erba’ snin wara li dik id-deċiżjoni kienet ġiet innotifikata lilha (49) .
2. L-argumenti
68. L-appellanti tikkunsidra li s-sentenza appellata tmur kontra l-prinċipju ġenerali tal-liġi nulla poena sine lege u l-prinċipji ġenerali tal-liġi komuni għall-Istati Membri inkwantu l-Qorti Ġenerali kkunsidrat li l-Kummissjoni kellha bażi legali biex iżżid l-ammont tal-multa minħabba r-reċidiva. Ir-Regolament Nru 17 ma jawtorizzax lill-Kummissjoni biex iżżid il-multi minħabba reċidiva.
69. L-appellanti tikkunsidra wkoll li s-sentenza appellata tmur kontra l-prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali li huwa komuni għall-Istati Membri inkwantu stabbilixxiet li l-Kummissjoni setgħet tistabbilixxi li kien hemm reċidiva mingħajr ebda terminu ta’ preskrizzjoni. Il-persuni ma jistgħux jiġu ppenalizzati b’mod indefinittiv għal atti li kkommettew fil-passat. Fil-maġġoranza tal-Istati Membri l-liġi fir-rigward ta’ reċidiva tistabbilixxi terminu ta’ żmien massimu bejn il-ksur eżaminat u ksur li seta’ ġie kkonstatat qabel, u dan tal-aħħar ma jistax jiġi kkunsidrat ladarba jgħaddi dak il-perijodu. L-appellanti b’hekk tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja biex teżamina mill-ġdid il-pożizzjoni tagħha fis-sentenza Groupe Danone vs Il-Kummissjoni (50) .
70. Il-Kummissjoni tikkunsidra li argumenti simili ġew miċħuda mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Groupe Danone vs Il-Kummissjoni
u li multa tista’ tiżdied minħabba reċidiva abbażi tar-Regolament Nru 17. Fir-rigward tat-terminu ta’ preskrizzjoni, f’din il-kawża, ma huwiex neċessarju li jiġi evalwat jekk il-konstatazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali jwasslux għall-possibbiltà li tiġi imposta sanzjoni b’mod perpetwu għal reċidiva peress li l-Qorti Ġenerali stabbilixxiet li sussidjarja tal-appellanti kienet kompliet tipparteċipa b’mod attiv fl-akkordju għal erba’ snin wara li d-Deċiżjoni 94/815 kienet ġiet innotifikata lilha, waqt li perijodu ta’ żmien ta’ inqas minn 10 snin bejn il-każijiet ta’ ksur kien ikkunsidrat mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Danone li juri propensità li ma jiġux idderivati l-konsegwenzi xierqa minn konstatazzjoni li kienet kisret ir-regoli tal-kompetizzjoni.
3. Kunsiderazzjonijiet
71. Huwa ċar li l-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17 bl-ebda mod ma jirreferi speċifikament għal reċidiva. (51) Madankollu, fis-sentenza Groupe Danone vs Il-Kummissjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat li din id-dispożizzjoni hija l-bażi legali li fuqha l-Kummissjoni tista’ timponi multi fuq impriżi u assoċjazzjonijiet ta’ impriżi għal ksur tal-Artikoli 81 KE u 82 KE. Taħt l-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17, meta jiġi ddeterminat l-ammont tal-multa, għandu jiġi kkunsidrat it-tul taż-żmien u l-gravità tal-ksur inkwistjoni .(52) Il-Qorti tal-Ġustizzja mbagħad tenniet mill-ġdid il-ġurisprudenza stabbilita tagħha li, waqt li l-ammont bażiku tal-multa jiġi ffissat skont il-ksur, il-gravità tiegħu jiġi ddeterminat b’riferiment għal għadd ta’ fatturi oħra, li fir-rigward tagħhom il-Kummissjoni għandha diskrezzjoni wiesgħa. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, li jiġu kkunsidrati ċirkustanzi aggravanti meta tiġi ffissata l-multa huwa konsistenti mal-kompitu tal-Kummissjoni li tiżgura konformità mar-regoli tal-kompetizzjoni. Kwalunkwe reċidiva hija fost il-fatturi li għandhom jiġu kkunsidrati fl-analiżi tal-gravità tal-ksur inkwistjoni. B’hekk, skont il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Groupe Danone vs Il-Kummissjoni, il-karatterizzazzjoni ta’ reċidiva bħala ċirkustanza aggravanti ma tmurx kontra l-prinċipju nulla poena sine lege . (53)
72. Barra minn hekk, fis-sentenza Aalborg Portland et vs Il-Kummissjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li reċidiva hija waħda mill-fatturi li jistgħu jiġu kkunsidrati meta tiġi evalwata l-gravità ta’ ksur (54) .
73. Minbarra l-konstatazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenzi Groupe Danone vs Il-Kummissjoni u Aalborg Portland et vs Il-Kummissjoni, għandu jiġi osservat ukoll li hija ġurisprudenza stabbilita li l-Kummissjoni għandha obbligu li tinvestiga u tippenalizza każijiet individwali ta’ ksur u obbligu li ssegwi politika ġenerali intiża biex tapplika, fi kwistjonijiet ta’ kompetizzjoni, il-prinċipji stabbiliti mit-Trattat u biex tiggwida l-aġir ta’ impriżi fid-dawl ta’ dawk il-prinċipji. Meta tevalwa l-gravità ta’ ksur bil-għan li tiffissa l-ammont tal-multa, il-Kummissjoni għandha tikkunsidra mhux biss iċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ iżda wkoll il-kuntest li fih iseħħ il-ksur u għandha tiżgura li l-azzjoni tagħha jkollha l-effett neċessarju dissważiz (55) .
74. Fil-fehma tiegħi, kieku l-Kummissjoni kienet limitata fl-evalwazzjoni tagħha tal-gravità ta’ ksur partikolari għaċ-ċirkustanzi ta’ dan il-ksur b’esklużjoni taċ-ċirkustanzi sovrastanti rilevanti kollha, inkluża b’mod partikolari reċidiva, il-gravità vera tal-ksur inkwistjoni ma tkunx tista’ tiġi evalwata b’mod korrett u l-kompitu tal-Kummissjoni li tiżgura konformità mar-regoli tal-kompetizzjoni jkun imminat. Nikkunsidra li tali approċċ imur kontra l-ħtieġa li jiġi żgurat l-effett dissważiv ta’ sanzjonijiet imposti fir-rigward ta’ ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-Komunità (56) .
75. Għaldaqstant nikkunsidra li l-appellanti ma wriet ebda raġuni għaliex il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiddevja mill-konstatazzjoni tagħha fi Groupe Danone vs Il-Kummissjoni li l-kwistjoni ta’ reċidiva hija kwistjoni li għandha tiġi evalwata bħala ċirkustanza aggravanti fir-rigward tal-gravità ta’ ksur skont l-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17. B’hekk, fil-fehma tiegħi, is-sentenza appellata ma marritx kontra l-prinċipju ġenerali tal-liġi nulla poena sine lege u l-prinċipji ġenerali tal-liġi komuni għall-Istati Membri inkwantu l-Qorti Ġenerali kkunsidrat li l-Kummissjoni kellha bażi legali sabiex iżżid l-ammont tal-multa tal-appellanti minħabba r-reċidiva.
76. Fir-rigward tal-kwistjoni dwar in-nuqqas ta’ terminu ta’ preskrizzjoni fir-rigward tal-konstatazzjoni ta’ reċidiva, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat fis-sentenza Groupe Danone vs Il-Kummissjoni li ebda terminu ta’ preskrizzjoni massimu ma huwa impost mill-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17 jew mil-Linji Gwida(57) għal tali konstatazzjoni (58) . Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat fil-punt 38 tas-sentenza li l-konstatazzjoni u l-evalwazzjoni tal-karatteristiċi speċifiċi ta’ reċidiva jaqgħu fi ħdan id-diskrezzjoni tal-Kummissjoni u li l-Kummissjoni ma tistax tintrabat b’xi terminu ta’ preskrizzjoni meta tagħmel tali konstatazzjoni. L-appellanti madankollu talbet lill-Qorti tal-Ġustizzja biex tikkunsidra mill-ġdid il-konstatazzjoni tagħha fis-sentenza Groupe Danone vs Il-Kummissjoni f’dan ir-rigward.
77. Il-Qorti tal-Ġustizzja, f’din is-sentenza, ikkunsidrat li reċidiva hija fattur importanti li l-Kummissjoni għandha tevalwa, peress li l-għan li tiġi kkunsidrata reċidiva huwa sabiex l-impriżi li jkunu wrew tendenza li jiksru r-regoli tal-kompetizzjoni jitħeġġu sabiex ibiddlu l-aġir tagħhom. Il-Kummissjoni b’hekk tista’, f’kull każ individwali, tikkunsidra l-indizji li jikkonfermaw tali tendenza, inkluż, pereżempju, iż-żmien li jkun għadda bejn il-każijiet ta’ ksur inkwistjoni (59) .
78. Fil-fehma tiegħi, il-punt 38 tas-sentenza Groupe Danone vs Il-Kummissjoni jindika li l-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li terminu ta’ preskrizzjoni massimu fiss u inflessibbli jnaqqas is-setgħa diskrezzjonali tal-Kummissjoni biex tiddetermina l-ammont tal-multi. F’dan ir-rigward, nikkunsidra li ksur preċedenti li jkun serju ħafna jista’ jifforma parti mill-evalwazzjoni tal-gravità ta’ ksur sussegwenti, minkejja li jkun għadda perijodu ta’ żmien kunsiderevoli, waqt li ksur minuri preċedenti jista’ ma jiġġustifikax tali kunsiderazzjoni wara li jkun skada perijodu ta’ żmien ferm iqsar.
79. Madankollu, nikkunsidra li s-sentenza Groupe Danone vs Il-Kummissjoni ma ssostnix l-idea li persuni jistgħu jiġu ppenalizzati b’mod indefinittiv għal każijiet ta’ ksur tal-liġi tal-kompetizzjoni kkonstatati fil-passat.
80. Min-naħa l-oħra, f’din is-sentenza l-Qorti tal-Ġustizzja ġustament indikat, fil-fehma tiegħi, li fuq il-fatti tal-kawża inkwistjoni, fejn żmien relattivament qasir, jiġifieri inqas minn 10 snin, kien laħaq għadda bejn iż-żewġ każijiet ta’ ksur, ir-repetizzjoni ta’ aġir illegali minn Groupe Danone wriet tendenza minn dan tal-aħħar li ma jasalx għall-kon klużjonijiet xierqa minn konstatazzjoni li kien kiser ir-regoli tal-kompetizzjoni (60) .
81. B’hekk huwa ċar li waqt li ebda terminu ta’ preskrizzjoni speċifiku ma ġie impost fir-rigward tal-konstatazzjoni ta’ reċidiva, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tistħarreġ, meta tissejjaħ biex tagħmel dan, jekk il-Kummissjoni marritx lil hinn mis-setgħa diskrezzjonali tagħha billi kkunsidrat ksur preċedenti tar-regoli tal-kompetizzjoni. Għaldaqstant, nikkunsidra li l-appellanti ma wriet ebda raġuni għaliex il-konstatazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Groupe Danone vs Il-Kummissjoni dwar in-nuqqas ta’ terminu ta’ preskrizzjoni fiss fir-rigward ta’ reċidiva għandhom jiġu kkunsidrati mill-ġdid mill-Qorti tal-Ġustizzja.
82. Barra minn hekk, għall-finijiet ta’ kompletezza, għandu jiġi osservat li l-appellanti ma kkontestatx il-konstatazzjoni tal-Qorti Ġenerali li minkejja n-notifika tad-Deċiżjoni 94/815, is-sussidjarja ta’ Lafarge kompliet tipparteċipa għal erba’ snin fil-ksur inkwistjoni. Fil-fehma tiegħi, perijodu ta’ żmien daqstant qasir ma jistax jitqies bħala eċċessiv u l-Kummissjoni b’hekk ma marritx lil hinn mis-setgħa diskrezzjonali tagħha f’dan ir-rigward.
83. Fil-fehma tiegħi, is-sentenza appellata ma kisritx il-prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali li huwa komuni għall-Istati Membri meta kkonstatat li l-Kummissjoni setgħet tistabbilixxi li kien hemm reċidiva mingħajr ebda terminu fiss ta’ preskrizzjoni.
84. Għaldaqstant nikkunsidra li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiċħad l-ewwel parti tal-ħames aggravju bħala infondata.
B – It-tieni parti
1. Is-sentenza appellata
85. Lafarge allegat fl-ewwel istanza li fil-maġġoranza tal-Istati Membri l-kwistjoni ta’ reċidiva ma tistax tiġi kkunsidrata ħlief jekk it-tieni ksur jitwettaq wara li s-sentenza li tistabbilixxi l-ewwel ksur tkun saret definittiva (61) .
86. Il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, fil-punt 734 tas-sentenza appellata, li huwa suffiċjenti li l-impriża tinstab ħatja ta’ ksur tal-istess tip, anki jekk id-deċiżjoni tkun għadha suġġetta għal stħarriġ mill-qrati. Il-Qorti Ġenerali ddikjarat li deċiżjonijiet tal-Kummissjoni huma preżunti li huma legali sa meta jiġu annullati jew irtirati u l-azzjonijiet ġudizzjarji ma għandhomx effett sospensiv. Il-Qorti Ġenerali mbagħad qalet fil-punt 737 tas-sentenza appellata “[ċ]ertament, jista’ jkun hemm problema jekk deċiżjoni preċedenti li tkun serviet bħala bażi għal multa miżjuda f’deċiżjoni sussegwenti kellha tiġi annullata wara li l-adozzjoni ta’ dik id-deċiżjoni sussegwenti ssir finali. F’dak il-każ, ir-reċidiva fil-fatt ma tkunx teżisti. Madankollu, jekk l-ewwel deċiżjoni li tippenalizza ksur kellha tirriżulta li hija infondata, dik tkun tikkostitwixxi fatt ġdid li tikkawża li jerġa’ jibda jiddekorri ż-żmien għall-preżentata ta’ appell.”
2. L-argumenti
87. L-appellanti tallega li l-Qorti Ġenerali għamlet żball ta’ liġi u naqset mill-obbligu tagħha ta’ motivazzjoni inkwantu kkunsidrat li l-Kummissjoni setgħet iżżid il-multa imposta kontriha minħabba reċidiva minkejja li l-ewwel ksur ma kienx sar definittiv fiż-żmien meta seħħew il-fatti inkwistjoni fid-deċiżjoni kkontestata.
88. Taħt is-sistemi legali penali tal-Istati Membri, persuna ġeneralment tiġi kkunsidrata bħala reċidiva biss jekk, wara li tinstab ħatja b’mod definittiv għall-ewwel ksur, hija tikkommetti ksur ieħor. Wieħed mill-elementi essenzjali ta’ reċidiva huwa konstatazzjoni definittiva ta’ ksur li jeħtieġ l-eżawriment ta’ rimedji legali fiż-żmien meta jitwettaq it-tieni ksur. F’dan il-każ, il-Kummissjoni bbażat ruħha fuq id-Deċiżjoni 94/815 sabiex tistabbilixxi li Lafarge kienet reċidiva. Lafarge madankollu ressqet rikors għal annullament kontra din id-deċiżjoni u l-Qorti Ġenerali tat is-sentenza tagħha fil-15 ta’ Mejju 2000 (62) . Din is-sentenza saret definittiva xahrejn biss wara n-notifika tagħha lil Lafarge, peress li din tal-aħħar ma ressqitx appell. Il-prattiki inkwistjoni fid-deċiżjoni kkontestata ntemmu, skont il-Kummissjoni, f’Novembru 1998. Issa f’din id-data Lafarge ma ġietx ikkundannata b’mod definittiv għal xi akkordju, peress li l-kundanna tar-rikorrenti fil-kawża Cimenteries CBR et vs Il-Kummissjoni kienet għadha ma saritx definittiva, sa fejn il-Qorti Ġenerali ma kinitx għadha ddeċidiet fuq ir-rikors għal annullament tagħha.
89. Il-Qorti Ġenerali, billi ppermettiet lill-Kummissjoni biex arbitrarjament iżżid l-ammont ta’ multa, b’hekk marret kontra l-prinċipju ġenerali ta’ nulla poena sine lege .
90. Il-Qorti Ġenerali għamlet żball ta’ liġi meta affermat li ż-żmien biex jiġi ppreżentat appell kellu jerġa’ jibda jiddekorri f’każ li wara l-adozzjoni tat-tieni deċiżjoni, l-ewwel deċiżjoni tiġi annullata b’mod definittiv. It-Trattat u dispożizzjonijiet oħrajn tad-dritt Komunitarju ma jipprovdux għal żmien biex jerġa’ jiġi ppreżentat rikors għal annullament kontra deċiżjoni tal-Kummissjoni. Billi rreferiet għal proċedura ineżistenti sabiex tiġġustifika konstatazzjoni ta’ reċidiva fin-nuqqas ta’ konstatazzjoni definittiva ta’ ksur fl-ewwel lok, il-Qorti Ġenerali naqset ukoll milli timmotiva d-deċiżjoni tagħha.
91. Kieku sentenza tal-Qorti Ġenerali li tannulla deċiżjoni tal-Kummissjoni kellha tiġi kkunsidrata bħala fatt ġdid li jerġa’ jiskatta mill-bidu t-termini għal rikors kontra t-tieni deċiżjoni tal-Kummissjoni li tkun ippenalizzat b’mod inkorrett lill-impriża għal reċidiva, din is-soluzzjoni timponi piż anormali u inġust fuq l-impriża inkwistjoni u b’hekk tmur kontra l-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja u ta’ ekonomija proċedurali.
92. Fir-replika tagħha, l-appellanti ssostni li għall-kuntrarju ta’ dak li tasserixxi l-Kummissjoni, in-natura u s-severità tas-sanzjonijiet tal-kompetizzjoni jeħtieġu li l-istess garanziji applikabbli għal reċidiva skont il-liġi kriminali għandhom japplikaw għal reċidiva f’każijiet ta’ kompetizzjoni. Il-Qorti tal-Ġustizzja kienet iddikjarat li, fid-dawl tan-natura tal-ksur inkwistjoni u n-natura u l-grad ta’ severità tal-penali riżultanti, il-prinċipju tal-preżunzjoni tal-innoċenza japplika għall-proċeduri relatati ma’ ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni applikabbli għall-impriżi li jistgħu jirriżultaw fl-impożizzjoni ta’ multi jew pagament ta’ penalità (ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari s-sentenzi tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tal-21 ta’ Frar 1984, [Ö]ztürk, Serje A Nru 73, u tal-25 ta’ Awwissu 1987 Lutz, Serije A Nru 123‑A).(63) . B’hekk il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat b’mod impliċitu li minħabba n-natura u s-severità tagħhom, is-sanzjonijiet tal-kompetizzjoni huma sanzjonijiet kriminali.
93. Rigward l-argumenti tal-Kummissjoni (64) dwar is-sentenza Queenborough Rolling Mill Company vs Il-Kummissjoni, (65) l-appellanti tinnota li s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja hija relatata mal-applikazzjoni speċifika tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni Nru 1831/81/KEFA tal-24 ta’ Ġunju 1981 li tistabbilixxi għall-impriżi fl-industrija tal-ħadid u tal-azzar sistema ta’ sorveljanza u sistema ta’ kwoti ta’ produzzjoni fir-rigward ta’ ċerti prodotti(66) . Id-Deċiżjoni 1831/81, li ddefinixxiet espressament il-kundizzjonijiet skont liema l-ammont tal-multa għall-qbiż tal-kwoti jista’ jiżdied għal reċidiva, ma tistax tiġi invokata fil-każ ta’ ksur relatat mal-kompetizzjoni.
94. Il-Kummissjoni tinnota li d-deċiżjonijiet tagħha huma preżunti li huma leċiti sakemm jiġu annullati jew irtirati u li r-rikorsi quddiem il-qrati ma għandhomx effett sospensiv. Il-Kummissjoni tikkunsidra li f’din il-kawża kwalunkwe analoġija mal-liġi kriminali għandha tiġi evitata. Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat in-natura amministrattiva tal-proċedura fi kwistjonijiet ta’ kompetizzjoni (67) . Barra minn hekk, kif Lafarge stess tirrikonoxxi, id-Deċiżjoni 94/815 kienet definittiva meta d-deċiżjoni kkontestata ġiet adottata.
95. Il-Kummissjoni tikkunsidra li l-fatt li l-qrati Komunitarji japplikaw ċerti prinċipji ġenerali tal-liġi kriminali komuni għall-Istati Membri ma jfissirx li l-prinċipji kollha ta’ dan it-tip applikabbli f’kull Stat Membru huma applikabbli jew trasponibbli. L-Istati Membri ddeċidew skont l-Artikolu 15(4) tar-Regolament Nru 17 li “[d]eċiżjonijiet meħuda in segwitu tal-paragrafi 1 u 2 m’ għandhomx ikunu ta’ natura ta’ liġi kriminali”. Din l-għażla leġiżlattiva ġiet ikkonfermata mill-Kunsill skont l-Artikolu 23(5) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003 tas-16 ta’ Diċembru 2002 fuq l-implementazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli 81 u 82 tat-Trattat (68) . Il-Kummissjoni tinnota li l-unika qorti ta’ Stat Membru li ddeċidiet fuq kwistjoni simili, jiġifieri l-Qorti Suprema Spanjola fl-2005, adottat l-istess pożizzjoni bħall-Kummissjoni dwar din il-kwistjoni.
96. Il-Kummissjoni tasserixxi li n-natura definittiva tad-deċiżjoni preċedenti ma hijiex inerenti għar -raison d’être ta’ reċidiva. Is-sentenza Queenborough (69) tikkonferma li żieda f’multa minħabba reċidiva ma teħtiġx l-eżawriment ta’ kull rimedju ġudizzjarju. Il-Kummissjoni tikkunsidra li l-politika tal-kompetizzjoni u l-għanijiet segwiti mill-Kummissjoni jiġu ppreġudikati jekk rikors ippreżentat kontra l-ewwel deċiżjoni tal-Kummissjoni jipprevjeni li tiġi kkunsidrata reċidiva f’deċiżjoni sussegwenti.
97. Il-Kummissjoni madankollu taqbel mal-appellanti li għall-kuntrarju tad-dikjarazzjoni tal-Qorti Ġenerali fil-punt 737 tas-sentenza appellata, ebda dispożizzjoni tad-dritt Komunitarju ma tipprovdi għall-possibbiltà li jerġgħu jinfetħu t-termini ta’ skadenza sabiex jitressaq rikors għal annullament kontra deċiżjoni tal-Kummissjoni. Minħabba l-importanza tal-kwistjoni li qed tiġi eżaminata, il-Kummissjoni tikkunsidra li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tissostitwixxi l-motivazzjoni tal-Qorti Ġenerali bil-motivazzjoni tagħha stess. Il-Kummissjoni tikkunsidra li meta l-ewwel deċiżjoni li tikkonstata ksur tal-liġi tal-kompetizzjoni tiġi annullata, l-impriża inkwistjoni tista’ titlob lill-Kummissjoni biex terġa’ teżamina t-tieni deċiżjoni. Rifjut min-naħa tal-Kummissjoni li twettaq tali eżami mill-ġdid jista’ jkun suġġett għal rikors għal annullament quddiem il-Qorti Ġenerali. Din is-soluzzjoni hija konformi mal-loġika tas-sistema maħluqa mit-Trattat u vvalidata mill-ġurisprudenza. Hija wkoll konformi mal-prinċipji ta’ amministrazzjoni tajba u ċertezza legali billi tevita r-riskju ta’ rikorsi li purament jaħlu l-ħin. L-Artikolu 233 KE jipprovdi li l-istituzzjoni li tkun adottat l-att annullat teħtieġ tieħu l-miżuri meħtieġa sabiex tikkonforma mas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jew tal-Qorti Ġenerali. Barra minn hekk, hija ġurisprudenza stabbilita li l-eżistenza ta’ fatti ġodda sostanzjali tista’ tiġġustifika s-sottomissjoni ta’ talba għal rikunsiderazzjoni ta’ sentenza preċedenti li ssir definittiva. Il-Qorti Ġenerali tista’ taġġusta l-multa waqt li teżerċita l-ġuriżdizzjoni sħiħa tagħha. Din is-soluzzjoni ġiet implementata fis-sentenza Usinor vs Il-Kummissjoni (70) . Il-Kummissjoni tikkunsidra li s-soluzzjoni proposta mill-appellanti tippreġudika l-prinċipju li atti ta’ istituzzjonijiet Komunitarji huma preżunti li huma validi u l-effett mhux sospensiv tar-rikorsi.
C – Evalwazzjoni
98. L-appellanti ssostni li l-Qorti Ġenerali marret kontra l-prinċipji ġenerali tal-liġi komuni għall-Istati Membri, il-prinċipju ta’ nulla poena sine lege, il-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja u għamlet żball ta’ liġi meta rreferiet għal proċedura ineżistenti u naqset mill-obbligu tagħha ta’ motivazzjoni meta ddeċidiet li l-Kummissjoni setgħet tikkonstata r-reċidiva minkejja li l-konstatazzjoni dwar l-ewwel ksur ma kinitx saret definittiva.
99. Il-Qorti Ġenerali, fil-fehma tiegħi, b’mod ċar wettqet żball ta’ liġi meta kkonstatat fil-punt 737 tas-sentenza appellata li jekk l-ewwel deċiżjoni li tippenalizza ksur kellha tirriżulta li hija infondata, dak ikun jikkostitwixxi fatt ġdid li jwassal biex iż-żmien għall-preżentata ta’ rikors jerġa’ jibda jiddekorri. Jiena naqbel bis-sħiħ mal-argumenti kemm tal-appellanti kif ukoll tal-Kummissjoni li ż-żmien għall-preżentata ta’ rikors għal annullament kontra deċiżjoni tal-Kummissjoni li huwa ffissat mill-Artikolu 230 KE ma jistax jerġa’ jibda jiddekorri .(71)
100. Peress li dak ir-raġunament żbaljat jifforma parti integrali mir-raġunament tal-Qorti Ġenerali, fil-fehma tiegħi jsegwi li s-sentenza appellata għandha tiġi annullata inkwantu ċaħdet it-talba ta’ Lafarge li l-Kummissjoni żbaljat meta kkonstatat li kien hemm reċidiva minkejja li l-konstatazzjoni dwar l-ewwel ksur ma kinitx saret definittiva (72) .
101. Skont l-Artikolu 61 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, jekk l-appell ikun fondat sewwa, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tannulla d-deċiżjoni tal-Qorti Ġenerali. Hija mbagħad tista’ jew tiddeċiedi l-kawża definittivament hija stess, meta tkun fi stat li tiġi deċiża, jew tirrinvija l-kwistjoni quddiem il-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea għal deċiżjoni.
102. F’din il-kawża, nikkunsidra li l-istat tal-proċeduri huwa tali li jippermetti sentenza finali dwar il-kwistjoni.
103. F’din il-kawża ma huwiex ikkontestat li fiż-żmien meta d-deċiżjoni kkontestata ġiet adottata fis-27 ta’ Novembru 2002, il-legalità tad-Deċiżjoni 94/815, li fuqha l-Kummissjoni bbażat il-konstatazzjonijiet tagħha fid-deċiżjoni kkontestata ta’ reċidiva, ma setgħetx tiġi kkontestata iktar minn Lafarge b’rikors għal annullament skont l-Artikolu 230 KE minħabba n-notifika tas-sentenza Cimenteries CBR et vs Il-Kummissjoni (73) fl-2000 u n-nuqqas ta’ appell fit-termini applikabbli.
104. L-appellanti madankollu ssostni li l-Kummissjoni ma għandhiex iżżid il-multa minħabba r-reċidiva meta l-ewwel ksur ma kienx sar definittiv (74) fiż-żmien tal-fatti inkwistjoni fid-deċiżjoni kkontestata.
105. Għandu jitfakkar li l-ksur minn Lafarge identifikat fid-deċiżjoni kkontestata kompla għaddej sal-25 ta’ Novembru 1998. Fin-noti tagħha fl-ewwel istanza u quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, Lafarge sostniet li ma setgħetx titqies reċidiva għal atti mwettqa qabel ix-xahar ta’ Lulju 2000. (75)
106. Fin-noti tagħha ppreżentati quddiem il-Qorti Ġenerali u l-Qorti tal-Ġustizzja, Lafarge rreferiet b’mod kunsiderevoli għall-kodiċi kriminali u l-ġurisprudenza ta’ għadd ta’ Stati Membri skont liema l-kunċett ta’ reċidiva ma jistax jiġi applikat sakemm l-ewwel kundanna tkun saret definittiva. Fil-fehma tiegħi, ma jistax jiġi aċċetat l-argument tal-appellanti li n-natura u s-severità tas-sanzjonijiet fil-qasam tal-kompetizzjoni jeħtieġu li l-istess garanziji applikabbli għar-reċidiva taħt il-liġi kriminali għandhom japplikaw għal reċidiva taħt il-liġi tal-kompetizzjoni.
107. Huwa ċar mit-termini tal-Artikolu 15(4) tar-Regolament Nru 17 li deċiżjoni tal-Kummissjoni li timponi multi għal prattiċi antikompetittivi ma hijiex ta’ natura penali (76) . Għaldaqstant nikkunsidra, fid-dawl tar-rieda ċara u espressa tal-leġiżlatur Komunitarju, li għandha tiġi evitata kwalunkwe analoġija stretta bejn sanzjonijiet kriminali u sanzjonijiet imposti mill-Kummissjoni għal ksur tar-regoli tal-liġi tal-kompetizzjoni.
1 08. Madankollu, hija ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja li matul il-proċedura amministrattiva quddiem il-Kummissjoni f’każijiet ta’ kompetizzjoni, il-Kummissjoni hija obbligata li tosserva l-prinċipji fundamentali tad-dritt Komunitarju (77) . Għaldaqstant huwa neċessarju li tiġi eżaminata l-kwistjoni tar-reċidiva minn din il-perspettiva.
109. Waqt li l-appellanti għamlet riferiment kunsiderevoli għall-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, ta’ ekonomija proċedurali u għall-prinċipju ta’ ċertezza legali fl-argumenti tagħha, nikkunsidra li naqset għal kollox milli turi kif dawn il-prinċipji, li fil-fehma tiegħi jifformaw parti mill-prinċipji fundamentali tad-dritt Komunitarju, inkisru fir-rigward taċ-ċirkustanzi partikolari tal-appellanti.
110. Ma huwiex ikkontestat li l-appellanti fil-fatt qatt ma kienet f’pożizzjoni fejn multa miżjuda ġiet imposta kontriha minħabba r-reċidiva b’deċiżjoni sussegwenti meta d-deċiżjoni dwar l-ewwel ksur, jiġifieri d-Deċiżjoni 94/815, kienet għadha suġġetta għal rikors għal annullament u għall-appell sussegwenti. L-appellanti b’hekk qatt ma kienet iffaċċjata, fi kliemha stess, b’“piż anormali” jew “inġust” (78) . L-appellanti qatt ma kienet f’pożizzjoni fejn kien ser ikollha, pereżempju, titlob lill-Kummissjoni biex temenda d-deċiżjoni kkontestata minħabba multa eċċessiva jew biex tippreżenta rikors quddiem il-qrati Komunitarji kontra rifjut eventwali mill-Kummissjoni li tagħmel dan. Il-konklużjonijiet tal-appellanti f’dan ir-rigward b’hekk huma astratti u ipotetiċi peress li ma jolqtux iċ-ċirkustanzi partikolari tagħha.
111. Għaldaqstant nikkunsidra li l-kwistjoni li tinsab quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja hija ta’ natura pjuttost ristretta u li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tillimita l-evalwazzjoni tagħha fid-dawl tal-fatti mhux ikkontestati li għandha quddiemha.
112. Fil-fehma tiegħi, l-approċċ restrittiv għall-kwistjoni tar-reċidiva propost mill-appellanti, jiġifieri li multa tista’ tiżdied minħabba r-reċidiva biss jekk l-ewwel ksur kien definittiv fiż-żmien tal-fatti inkwistjoni fid-deċiżjoni kkontestata, hija restrittiva b’mod eċċessiv fil-kuntest ta’ sanzjonijiet tal-kompetizzjoni li ma humiex ta’ natura kriminali.
113. Dan l-approċċ jirrestrinġi bla bżonn u b’mod artifiċjali l-possibbiltà għall-Kummissjoni li tinvoka r-reċidiva bħala mezz biex twaqqaf attivitajiet illegali u tipprevjeni li jerġgħu jseħħu. Dan iwassal biex il-gravità vera ta’ ċertu ksur tkun sottovalutata u mhux ippenalizzata biżżejjed. Barra minn hekk, nikkunsidra li l-preżunzjoni li l-atti tal-istituzzjonijiet Komunitarji huma leċiti u jipproduċu effetti legali sa meta jiġu rtirati, annullati fil-kuntest ta’ rikors għal annullament jew iddikjarati invalidi wara rinviju għal deċiżjoni preliminari jew eċċezzjoni ta’ illegalità, ma tiġix enfasizzata biżżejjed. Fil-fehma tiegħi, dan huwa prinċipju kardinali tad-dritt tal-Unjoni Ewropea u jeżisti sabiex jiżgura ċertezza legali. Waqt li l-preżunzjoni inkwistjoni tista’ tiġi kkonfutata fi proċeduri quddiem il-Qorti Ġenerali u l-Qorti tal-Ġustizzja, nikkunsidra li ma hemm ebda raġuni apparenti fil-kuntest ta’ dan il-każ biex din il-preżunzjoni tiġi kkwalifikata ulterjorment.
114. Għaldaqstant nikkunsidra, fid-dawl tal-fatti ta’ dan il-każ, li l-approċċ propost mill-appellanti mhux biss jippreġudika kunsiderevolment is-setgħa tal-Kummissjoni li timponi multi sabiex tiġġieled aġir antikompetittiv iżda jippreġudika wkoll il-preżunzjoni tal-legalità tal-atti tal-istituzzjonijiet Komunitarji fin-nuqqas ta’ kull raġuni imperattiva murija.
115. Barra minn hekk, għandu jingħad għall-finijiet ta’ kompletezza li, jekk jiġi approvat l-approċċ propost mill-appellanti, anki kieku dan kien rilevanti għal din il-kawża, dan iwassal għal sitwazzjoni fejn persuna li wettqet ksur, minħabba t-tul tal-proċeduri quddiem il-Qorti Ġenerali u l-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (79) tkun tista’ tevita l-konsegwenzi tar-reċidiva, u b’hekk ixxekkel ir-rwol tal-Kummissjoni fl-infurzar tal-liġi tal-kompetizzjoni. B’kuntrast, persuna li wettaq ksur dejjem tista’ titlob lill-Kummissjoni, fil-każ b’mod partikolari tal-annullament tad-deċiżjoni li tistabbilixxi l-ewwel ksur, biex teżamina mill-ġdid id-deċiżjoni sussegwenti tagħha li tikkonstata r-reċidiva u tippreżenta rikors għal annullament kontra rifjut eventwali mill-Kummissjoni li tagħmel dan.
116. Isegwi minn dak li ntqal hawn fuq li l-aggravju minn Lafarge bbażat fuq ksur tal-prinċipju, irrikonoxxut mill-Istati Membri, li persuna ma tistax titqies li hija reċidiva ħlief jekk il-ksur il-ġdid iseħħ wara l-ewwel ksur definittiv huwa, fil-fehma tiegħi, infondat u għandu, għaldaqstant, jiġi miċħuda.
IX – Is-sitt aggravju: Żball ta’ liġi fir-rigward taż-żieda tal-ammont inizjali tal-multa bħala dissważjoni
A – Is-sentenza appellata
117. Lafarge sostniet fl-ewwel istanza li l-ħtieġa li tiżgura li l-multa jkollha effett dissważiv kien imissha ġiet eżaminata fit-tmiem tal-kalkolu, u li kieku l-Kummissjoni għamlet hekk, bilfors kien ikollha tasal għall-konklużjoni li ma kienx xieraq li l-multa tiżdied sabiex tiżgura li jkollha effett dissważiv suffiċjenti. Il-Qorti Ġenerali stabbilixxiet, fil-punt 683 tas-sentenza appellata, “li d-deċiżjoni dwar jekk kienx hemm il-ħtieġa li jiġi applikat fattur dissważiv minħabba d-daqs u r-riżorsi ġenerali, inkwantu ma tikkonċernax l-adegwatezza ta’ ammont partikolari, mhijiex influwenzata mill-istadju fil-kalkolu tal-multa li fih isseħħ” . Il-Qorti Ġenerali qalet ukoll, fil-punt 684, li “iż-żieda tal-multa għal effett ta’ dissważjoni ma hijiex ibbażata fuq evalwazzjoni li l-ammont inizjali ta’ multa hija adattata għall-għan dissważiv ta’ din il-multa, b’mod li l-ammont tal-multa huwa irrilevanti f’dan il-kuntest”.
B – L-argumenti
118. L-appellanti tallega li l-Qorti Ġenerali, fil-punti 680 sa 684 tas-sentenza appellata, marret kontra l-Artikolu 81 KE u r-Regolament Nru 17 meta kkonstatat li l-Kummissjoni setgħet tevalwa l-ħtieġa li żżid l-ammont tal-multa għal effett dissważiv fl-istadju tal-kalkolu tal-ammont bażiku tal-multa u mhux fit-tmiem tal-kalkolu tal-multa. L-appellanti tikkunsidra li d-dissważjoni tikkonsisti fiż-żieda tal-ammont tal-multa, ikkalkulata fuq il-bażi tal-gravità u t-tul ta’ żmien tal-ksur u kwalunkwe ċirkustanzi aggravanti jew mitiganti, f’każ li l-ammont finali jidher li jkun insuffiċjenti biex jikkonvinċi lill-impriża inkwistjoni u operaturi ekonomiċi oħrajn mis-serjetà tal-ksur u l-ħtieġa li ma jirrepetux tali ksur. Bħala definizzjoni, sabiex jiġi evalwat jekk l-ammont finali tal-multa huwiex suffiċjenti sabiex jinkiseb effett dissważiv, dan l-ammont għandu jkun magħruf.
119. L-appellanti tinnota li fil-Linji Gwida tal-Kummissjoni tal-2006 dwar il-metodu għall-iffissar ta’ multi imposti skont l-Artikolu 23(2)(a) tar-Regolament Nru 1/2003 (80) (iktar ’il quddiem il-“Linji Gwida tal-2006”) id-deċiżjoni biex tiġi applikata żieda speċifika tal-multa għal finijiet ta’ dissważjoni tiġi evalwata fir-rigward tal-ammont finali tal-multa u b’hekk wara l-evalwazzjoni tal-ammont bażiku tal-multa u wara li jsir aġġustament għal ċirkustanzi aggravanti u mitiganti.
120. Il-Kummissjoni tikkunsidra li għall-kuntrarju ta’ dak li qed issostni l-appellanti, il-kwistjoni ta’ dissważjoni ma tiżgurax li jiżdied l-ammont tal-multa fil-każ biss li l-ammont finali jidher li jkun insuffiċjenti biex jikkonvinċi lill-impriża inkwistjoni u operaturi ekonomiċi oħrajn biex ma jerġgħux jirrepetu l-ksur. Id-dissważjoni hija parti integrali tal-politika tal-kompetizzjoni u hija intiża sabiex tiggwida l-aġir tal-impriżi. Il-Kummissjoni tinnota wkoll li d-deċiżjoni kkontestata ġiet adottata skont il-Linji Gwida tal-1998 u mhux il-Linji Gwida tal-2006. Il-Linji Gwida tal-1998 jipprovdu li d-daqs u r-riżorsi globali tal-impriża jistgħu jiġu kkunsidrati fl-evalwazzjoni tal-gravità tal-ksur (punt 1.A) qabel ma jiġi kkunsidrat it-tul ta’ żmien (punt 1.B) u eventwalment kwalunkwe ċirkustanzi aggravanti jew mitiganti. F’dak ir-rigward il-Kummissjoni tista’ timmodifika l-politika tagħha dwar multi fil-qasam tal-kompetizzjoni. It-termini tal-Linji Gwida tal-1998 u tal-2006 huma simili inkwantu t-tnejn jipprovdu lill-Kummissjoni bil-possibbiltà li tikkunsidra d-daqs u r-riżorsi globali ta’ impriżi fil-kalkolu tal-multi. Barra minn hekk, l-istadju li fih jiġi kkunsidrat id-daqs tal-impriża ma huwiex rilevanti peress li ż-żieda fil-multa fuq din il-bażi hija indipendenti mill-ammont finali tal-multa. Il-Kummissjoni tikkunsidra wkoll li l-Qorti tal-Ġustizzja, f’każ ta’ appell, ma tistax tissostitwixxi, fuq bażi ta’ ekwità, l-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali bl-evalwazzjoni tagħha stess meta din tal-ewwel tkun qed teżerċita l-ġuriżdizzjoni sħiħa tagħha biex tiddeċiedi dwar l-ammont ta’ multi.
C – Kunsiderazzjonijiet
121. Dan l-aggravju jikkonċerna l-evalwazzjoni mill-Qorti Ġenerali tal-applikazzjoni mill-Kummissjoni ta’ fattur ta’ dissważjoni fil-kalkolu tal-multa imposta kontra l-appellanti fid-dawl tad-daqs u r-riżorsi globali ta’ din l-impriża, u b’mod iktar partikolari l-istadju fil-kalkolu meta dan il-fattur ġie applikat.
122. B’mod konformi mal-ġurisprudenza stabbilita, il-Kummissjoni għandha setgħa diskrezzjonali partikolarment wiesgħa fir-rigward tal-għażla ta’ fatturi li għandhom jiġu kkunsidrati għall-finijiet li jiġi ddeterminat l-ammont ta’ multi, bħal, b’mod partikolari, iċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ, il-kuntest tiegħu u l-portata disważiva tal-multi, mingħajr ma jeħtieġ li jsir riferiment għal lista vinkolanti jew eżawrenti tal-kriterji li għandhom jiġu kkunsidrati (81) .
123. Il-Qorti tal-Ġustizzja osservat fis-sentenza Showa Denko vs Il-Kummissjoni li d-“dissważjoni” hija wieħed mill-fatturi li għandhom jiġu kkunsidrati meta jiġi kkalkulat l-ammont tal-multa(82) . Hija ġurisprudenza stabbilita li l-multi imposti għal ksur tal-Artikolu 81 KE u stabbiliti fl-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17 huma intiżi biex jippenalizzaw l-atti illeċiti tal-impriżi kkonċernati u biex iwaqqfu lill-impriżi inkwistjoni u operaturi oħrajn milli jiksru r-regoli tal-liġi tal-kompetizzjoni tal-Komunità fil-futur. Għaldaqstant, meta l-Kummissjoni tikkalkula l-ammont tal-multa hija tista’ tikkunsidra, inter alia, id-daqs u s-saħħa ekonomika tal-impriża kkonċernata (83) . F’dik il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet li l-Qorti Ġenerali kienet iġġustifikata meta ħadet il-pożizzjoni li, minħabba d-dħul mill-bejgħ globali “enormi” tagħha meta mqabbel mad-dħul mill-bejgħ tal-membri l-oħrajn tal-akkordju, Showa Denko KK setgħet issib ħafna iktar faċilment il-fondi meħtieġa biex tħallas il-multa tagħha, li, sabiex il-multa jkollha effett ta’ dissważjoni suffiċjenti, kien jiġġustifika l-applikazzjoni ta’ multiplikatur.(84) . Il-Qorti tal-Ġustizzja rreferiet għal dan bħala l-“multiplikatur ta’ dissważjoni”.
124. Huwa ċar mis-sentenza Showa Denko vs Il-Kummissjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li multiplikatur ta’ dissważjoni seta’ jiġi applikat sabiex jiġi kkunsidrat l-impatt relattiv li multa jista’ jkollha fuq il-membri ta’ akkordju.
125. Peress li l-multiplikatur ta’ dissważjoni f’tali ċirkustanzi huwa relatat mad-differenza fid-daqs u s-saħħa ekonomika tal-impriżi kkonċernati, nikkunsidra li l-Kummissjoni tista’, fid-dawl tas-setgħa diskrezzjonali wiesgħa mogħtija lilha f’dan ir-rigward, tistabbilixxi multiplikatur ta’ dissważjoni b’riferiment għal dawn id-differenzi partikolari.
126. F’dan il-każ, peress li l-multiplikatur ta’ dissważjoni huwa bbażat fuq id-daqs u s-saħħa ekonomika relattivi tal-membri ta’ akkordju iktar milli fuq evalwazzjoni tal-ammont attwali u konkret ta’ multa, nikkunsidra li l-istadju fil-kalkolu tal-multa li fih jiġi applikat tali multiplikatur ta’ dissważjoni jista’ jitqies bħala irrilevanti. Barra minn hekk, il-kwistjoni dwar jekk il-Kummissjoni, bl-adozzjoni tal-Linji Gwida tal-2006, (85) biddlitx l-istadju fil-kalkolu tal-multa li fih jiġi applikat tali multiplikatur ta’ dissważjoni jista’ wkoll, fil-fehma tiegħi, jitqies bħala irrilevanti meta l-multiplikatur ikun relatat mad-daqs u s-saħħa ekonomika relattivi tal-impriżi kkonċernati. (86)
127. Għaldaqstant nikkunsidra li, inkwantu ddeċidiet li l-istadju tal-kalkolu ta’ multa mill-Kummissjoni li fih jiġi applikat multiplikatur ta’ dissważjoni sabiex jiġu kkunsidrati d-daqs u r-riżorsi globali ta’ impriża u b’hekk jirriflettu l-mod kif il-membri ta’ akkordju attwalment huma affettwati mill-multa ma huwiex rilevanti, il-Qorti Ġenerali ma wettqitx żball ta’ liġi.
128. Fil-fehma tiegħi, is-sitt aggravju tal-appellanti b’hekk għandu jinċaħad bħala infondat.
X – Spejjeż
129. Peress li parti mill-kawża għandha, fil-fehma tiegħi, tiġi rrinvjata lura lill-Qorti Ġenerali, l-ispejjeż relatati ma’ dan l-appell għandhom ikunu riżervati.
XI – Konklużjoni
130. Għaldaqstant nikkunsidra li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha:
– tannulla s-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-Komunitajiet Ewropej (it-Tielet Awla) tat-8 ta’ Lulju 2008 fil-Kawża T‑54/03 Lafarge SA vs Il-Kummissjoni sa fejn din il-qorti ċaħdet il-motiv ta’ Lafarge bbażat fuq il-ksur, mill-Kummissjoni, tal-prinċipju ta’ trattament ugwali fir-rigward tal-parteċipazzjoni ta’ Lafarge fi ksur wieħed, kumpless u kontinwu mill-31 ta’ Awwissu 1992;
– tirrinvija l-kawża quddiem lill-Qorti Ġenerali sabiex tiddeċiedi dwar il-kwistjoni tal-ksur, mill-Kummissjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali fir-rigward tal-parteċipazzjoni ta’ Lafarge fi ksur wieħed, kumpless u kontinwu mill-31 ta’ Awwissu 1992;
– tiċħad il-kumplament tal-appell;
– tirriżerva l-ispejjeż.
(1) .
(2)  –	Deċiżjoni tal-Kummissjoni tas-27 ta’ Novembru 2002 dwar proċeduri taħt l-Artikolu 81 tat-Trattat KE kontra BPB PLC, Gebrüder Knauf Westdeutsche Gipswerke KG, Société Lafarge SA u Gyproc Benelux NV (Każ Nru COMP/E-1/37.152 — Folji tal-ġibs) [innotifikata bin-numru C(2002) 4570], ĠU 2005 L 166, p. 8.
(3)  –	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol 1, p. 3.
(4)  –	Ara l-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata.
(5)  –	Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata.
(6)  –	Ara l-punt 549 tad-deċiżjoni kkontestata. Il-Kummissjoni ħadet bħala bażi l-parti tas-suq tal-impriżi fuq id-dħul mill-bejgħ ibbażat fuq il-bejgħ tal-prodott fl-erba’ swieq prinċipali fi ħdan il-Komunità (punt 546 tad-deċiżjoni kkontestata).
(7)  –	Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tat-13 ta’ Lulju 1994 dwar proċedura taħt l-Artikolu [81] tat-Trattat KE (IV/C/33.833 – Bord tal-kartun) (ĠU 1994 L 243, p. 1), imponiet multa ta’ ECU 1 750 000. Fis-sentenza tagħha tal-14 ta’ Mejju 1998, BPB de Eendracht vs Il‑Kummissjoni (T-311/94, Ġabra p. II-1129), il-Qorti Ġenerali naqqset il-multa għal ECU 750 000.
(8)  –	Id-Deċiżjoni tal-Kummissoni tat-30 ta’ Novembru 1994 dwar proċedura taħt l-Artikolu [81] tat-Trattat KE (Każijiet IV/33.126 u 33.322 – Siment) (ĠU 1994 L 343, p. 1), imponiet multa ta’ ECU 22 872 000. Fis-sentenza tagħha tal-15 ta’ Marzu 2000, Cimenteries CBR et
vs Il‑Kummissjoni (T‑25/95, T‑26/95, T‑30/95 sa T‑32/95, T‑34/95 sa T‑39/95, T-42/95 sa T‑46/95, T‑48/95, T‑50/95 sa T‑65/95, T‑68/95 sa T‑71/95, T‑87/95, T‑88/95, T‑103/95 u T-104/95, Ġabra p. II‑491, il-Qorti Ġenerali naqqset il-multa għal EUR 14 248 000 (ara l-Kawża T‑43/95).
(9)  –	ĠU 1996 C 207, p. 4.
(10)  –	Ara l-Artikolu 3 tad-deċiżjoni kkontestata.
(11)  –	Ara l-punt 282 tas-sentenza appellata.
(12)  –	Ara l-punt 301 tas-sentenza appellata.
(13)  –	Punt 324 tas-sentenza appellata. Ara wkoll ir-raġunament fil-punt 325 tas-sentenza appellata.
(14)  –	Ara l-punt 326 tas-sentenza appellata.
(15)  –	Ara, inter alia, is-sentenzi tas-6 ta’ April 2006, General Motors vs Il-Kummissjoni u Il-Kunsill (C-551/03 P, Ġabra p. I‑3173, punt 52); tat-22 ta’ Mejju 2008, Evonik Degussa vs Il-Kummissjoni, (C-266/06 P, Ġabra p.I-81, punt 73); tat-18 ta’ Diċembru 2008, Coop de France bétail et Viande vs Il-Kummissjoni (C-101/07 P u C-110/07 P, Ġabra p. I-10193, punt 59).
(16)  –	Ara, inter alia, is-sentenzi Evonik Degussa vs Il-Kummissjoni u Il-Kunsill, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 15, punt 74, u Coop de France bétail et Viande vs Il-Kummissjoni, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 15, punt 60.
(17)  –	Sentenza tas-7 ta’ Jannar 2004, Aalborg Portland et
vs Il-Kummissjoni (C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P u C‑219/00 P, Ġabra p. I‑123, punt 50).
(18)  –	Punt 429 tas-sentenza appellata.
(19)  –	Iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 17. Fil-punti 55 sa 57, il-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet li: “peress li l-projbizzjoni tal-parteċipazzjoni fi prattiċi u akkordji antikompetittivi kif ukoll il-penalitajiet li jista’ jinkorri min jikser din il-projbizzjoni huma magħrufa, huwa komuni li l-attivitajiet li jinvolvu dawn il-prattiċi u dawn l-akkordji jseħħu b’mod klandestin, li l-laqgħat jinżammu b’mod sigriet, l-aktar spiss f’terzi pajjiżi, u li d-dokumentazzjoni relatata titnaqqas kemm jista’ jkun. Anki jekk il-Kummissjoni tiskopri xi dokumenti li juru b’mod espliċitu li kien hemm kuntatti illegali bejn operaturi, bħall-minuti ta’ laqgħa, dawn is-soltu jkunu miktuba f’biċċiet u mifruxin, b’mod li spiss jirriżulta neċessarju li jiġu rikostitwiti ċerti dettalji permezz ta’ deduzzjonijiet. Fil-parti l-kbira tal-każijiet, l-eżistenza ta’ prattika jew akkordju antikompetittivi jkollha tiġi dedotta minn ċertu numru ta’ koinċidenzi u ħjiel li, meta kkunsidrati flimkien, jistgħu jikkostitwixxu, fin-nuqqas ta’ spjegazzjoni oħra koerenti, il-prova ta’ ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni.”
(20)  –	Ara l-punt 494 tas-sentenza appellata.
(21)  –	Ara l-punt 127 tad-deċiżjoni kkontestata u l-punt 503 tas-sentenza appellata.
(22)  –	Ara l-punti 503 u 504 tas-sentenza appellata.
(23)  –	Ara l-punt 506 tas-sentenza appellata.
(24)  –	Ara l-punt 507 tas-sentenza appellata.
(25)  –	Ara wkoll il-punt 510 tas-sentenza appellata.
(26)  –	Ara l-punt 512 tas-sentenza appellata.
(27)  –	Digriet tas-17 ta’ Settembru 1996, San Marco vs Il-Kummissjoni (C-19/95 P, Ġabra p. I‑4435, punt 40), u s-sentenza tas-17 ta’ Diċembru 1998, Baustahlgewebe vs Il-Kummissjoni (C-185/95 P, Ġabra p. I‑8417, punt 19).
(28)  –	Sentenzi tas-7 ta’ Lulju 1994, Dunlop Slazenger vs Il-Kummissjoni (T-43/92, Ġabra p. II‑441, punt 79) u tat-8 ta’ Lulju 1999, Il-Kummissjoni vs Anic Partecipazioni (C-49/92 P, Ġabra p. I‑4125, punt 86).
(29)  –	Sentenza ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 17, punti 78 u 79.
(30)  –	Ara l-punt 515 tas-sentenza appellata.
(31)  –	Ara l-punt 510 tas-sentenza appellata.
(32)  –	L-appellanti rreferiet b’mod speċifiku għall-punt 496 tas-sentenza appellata.
(33)  –	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas-7 ta’ Mejju 1998, Somaco vs Il-Kummissjoni (C-401/96 P, Ġabra p. I‑2587, punt 53) u tal-11 ta’ Jannar 2007 Technische Glaswerke Ilmenau vs Il-Kummissjoni (C-404/04 P, Ġabra p. I-1, punt 90).
(34)  –	Sentenzi tas-6 ta’ Marzu 2001, Connolly vs Il-Kummissjoni (C-274/99 P, Ġabra p. I‑1611, punt 121) u tal-11 ta’ Settembru 2003, Il-Belġju vs Il-Kummissjoni (C-197/99 P, Ġabra p. I‑8461, punt 81).
(35)  –	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tas-7 ta’ Jannar 2004, Aalborg Portland et
vs Il-Kummissjoni, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 17, punt 372, u tal-25 ta’ Ottubru 2007 Komninou et
vs Il-Kummissjoni (C-167/06 P, punt 22).
(36)  –	Jiġifieri r-riferiment għas-sehem fis-suq ta’ Lafarge fit-tabelli ta’ C u ċerti dikjarazzjonijiet ta’ BPB.
(37)  –	Fir-rikors tagħha fl-ewwel istanza, Lafarge ċċitat ukoll in-nota ta’ qiegħ il-paġna 413 tad-deċiżjoni kkontestata li tipprovdi li “il-Kummissjoni kienet tindika li hemm ċerti elementi fattwali li juru li Gyproc ħadet sehem f’aġir li jista’ jiġi kkaratterizzat bħala antikompetittiv qabel ma saret il-laqgħa ta’ Versailles […] Madankollu, fir-rigward ta’ dan l-aġir, il-Kummissjoni ma hijiex kapaċi tipprovdi l-prova meħtieġa li Gyproc kienet taf jew kellha tkun taf li kienet qed taqbel mal-ftehim ta’ Londra dwar l-iskambju ta’ informazzjoni bejn [rappreżentanti ta’ livell għoli] fl-erba’ swieq ewlenin.”
(38)  –	Lafarge fil-fehma tiegħi effettivament invokat fl-ewwel istanza l-prinċipju ta’ ugwaljanza proċedurali li jistabbilixxi li l-istess provi għandhom jiġu evalwati bl-istess mod fir-rigward ta’ partijiet differenti fl-istess pożizzjoni proċedurali.
(39)  –	Ara b’analoġija s-sentenzi tat-2 ta’ Diċembru 2009, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda et (C-89/08 P, Ġabra p. I-11245, punt 89); tas-17 ta’ Settembru 2009, Il-Kummissjoni vs Koninklijke FrieslandCampina (C-519/07 P, Ġabra p. I-8495, punti 106 to 109); tat-3 ta’ Lulju 2003, Chronopost et
vs UFEX et
(C‑83/01 P, C‑93/01 P u C‑94/01 P Ġabra p. I‑6993, punt 45), tal-11 ta’ Novembru 1997, Il-Kummissjoni u Franza vs Ladbroke Racing (C‑359/95 P u C‑379/95 P, Ġabra p. I‑6265, punt 39).
(40)  –	Sentenza tad-29 ta’ April 2004, Tokai Carbon et
vs Il-Kummissjoni (T‑236/01, T‑239/01, T‑244/01 sa T‑246/01, T‑251/01 u T‑252/01 Ġabra p. II‑1181).
(41)  –	Sentenza tad-29 ta’ Ġunju 2006, SGL Carbon vs Il-Kummissjoni (C‑308/04 P, Ġabra p. I‑5977, punti 52 u 53).
(42)  –	Iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 41, punti 52 u 53.
(43)  –	Linji gwida dwar il-metodi tal-kalkoli tal-multi mposti skont l-artikolu 15 (2) tar-Regolament Nru. 17 u l-Artikolu 65 (5) tat-Trattat KEFA (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 1, p 171; iktar ’il quddiem il-“Linji Gwida tal-1998”).
(44)  –	Sentenza SGL Carbon vs Il-Kummissjoni, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 41, punti 46 u 47.
(45)  –	Ara l-punt 701 tas-sentenza appellata.
(46)  –	Iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 17; ara l-punt 91.
(47)  –	Ara l-punti 721 u 722 tas-sentenza appellata.
(48)  –	Ara l-punti 725 u 726 tas-sentenza appellata.
(49)  –	Ara l-punt 727 tas-sentenza appellata.
(50)  –	Sentenza tat-8 ta’ Frar 2007, Groupe Danone vs Il-Kummissjoni (C‑3/06 P, Ġabra p. I‑1331).
(51)  –	Fil-konklużjonijiet tiegħu fis-sentenza Groupe Danone vs Il-Kummissjoni, l-Avukat Ġenerali Poiares Maduro ddikjara li “[ċ]ertament, l-Artikolu 15(2), waqt li jistabbilixxi limitu ċar, huwa fformulat b’mod wiesa’ fir-rigward tal-elementi ta’ kalkolu tal-ammont eżatt tal-multa. Madankollu, fil-kuntest tal-liġi tal-kompetizzjoni, nikkunsidra li, bħala regola, huwa raġonevoli u prevedibbli li l-Kummissjoni, meta teżerċita s-setgħa diskrezzjonali tagħha, għandha tiżen l-element ta’ reċidiva bħala rilevanti għall-gravità tal-ksur. Din tidher li hija wkoll l-opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja kif tirriżulta mill-ġurisprudenza.” Sentenza ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 50; ara l-punt 21.
(52)  –	Ara l-punt 24.
(53)  –	Idem . Ara l-punti 25, 26 u 30.
(54)  –	Iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 17; ara l-punt 91.
(55)  –	Sentenza tas-7 ta’ Ġunju 1983, Musique Diffusion française et
vs Il-Kummissjoni (100/80 sa 103/80 Ġabra p. 1825, punt 106).
(56)  –	Il-ħtieġa li jiġi żgurat l-effett ta’ dissważjoni ta’ sanzjonijiet tal-kompetizzjoni ġiet enfasizzata mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenzi tas-7 ta’ Ġunju 2007, Britannia Alloys & Chemicals vs Il-Kummissjoni (C-76/06 P, Ġabra p. I‑4405), u Coop de France bétail et viande et
vs Il-Kummissjoni, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 15.
(57)  –	F’dan il-każ il-Linji Gwida tal-1998.
(58)  –	Sentenza ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 50; ara l-punti 36 u 37.
(59)  –	Idem . Ara l-punt 39.
(60)  – Idem . Ara l-punt 40.
(61)  –	Ara l-punt 704 tas-sentenza appellata.
(62)  –	Cimenteries CBR et
vs Il-Kummissjoni, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 8.
(63)  –	Sentenza tat-8 ta’ Lulju 1999, Montecatini vs Il-Kummissjoni (C-235/92, Ġabra p. I‑4539, punt 176).
(64)  –	Ara l-punt 96 iktar ’il quddiem.
(65)  –	Sentenza tal-20 ta’ Ġunju 1985, Queenborough Rolling Mill vs Il-Kummissjoni (64/84, Ġabra, p.1829).
(66)  –	ĠU 1981 L 180, p. 1.
(67)  –	Aalborg Portland et
vs Il-Kummissjoni, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 17, punt 200.
(68)  –	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2, p. 205
(69)  –	Sentenza ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 65.
(70)  –	Sentenza tat-13 ta’ Diċembru 1984, Usinor vs Il-Kummissjoni (78/83, Ġabra p. 4177, punti 7 sa 11).
(71)  –	Madankollu nosserva li huwa possibbli skont l-Artikolu 44 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, li jiġi ppreżentat rikors quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja għal reviżjoni ta’ sentenza malli jiġi skopert fatt li jista’ jkun fattur deċiżiv, u li, meta ngħatat is-sentenza, ma kienx magħruf lill-Qorti tal-Ġustizzja u lill-parti li titlob ir-reviżjoni. Skont ġurisprudenza kostanti, reviżjoni ma hijiex proċedura ta’ appell iżda proċedura ta’ rikors eċċezzjonali li tippermetti li l-awtorità ta’ res judicata
marbuta ma’ sentenza finali tiġi kkontestata fuq il-bażi ta’ konstatazzjonijiet ta’ fatt li fuqhom tkun ibbażat il-qorti. Ir-reviżjoni tippresupponi l-iskoperta ta’ elementi ta’ natura fattwali li kienu jeżistu qabel ma ngħataw is-sentenza jew digriet u li ma kinux magħrufa f’dak iż-żmien lill-qorti li tat is-sentenza jew digriet kif ukoll lill-parti li titlob reviżjoni u li, kieku l-imsemmija qorti setgħet tikkunsidrahom, setgħu jwasslu biex il-proċeduri jinqatgħu b’mod differenti. Ara s-sentenza tat-2 ta’ April 2009, Yedaş Tarim ve Otomotiv Sanayi ve Ticaret vs Il-Kunsill u Il-Kummissjoni (C‑255/06 P‑REV, Ġabra p. I-94, punti 14 sa 16). Il-Qorti Ġenerali fil-parti rilevanti tas-sentenza appellata ma rriferietx għall-proċedura ta’ reviżjoni.
(72)  –	L-użu tat-terminu “definittiva” mill-Qorti Ġenerali u l-argumenti tal-partijiet f’konnessjoni ma’ deċiżjoni tal-Kummissjoni fil-fehma tiegħi huwa kemmxejn żgwidanti peress li donnu jikkontempla l-eżawriment mid-destinatarju tad-deċiżjoni tal-possibbiltà li jiġi ppreżentat rikors għal annullament u l-possibbiltà ta’ appell sussegwenti. Hija madankollu ġurisprudenza stabbilita li l-atti tal-istituzzjonijiet Komunitarji huma preżunti li huma leċiti sakemm jiġu rtirati, annullati f'rikors għal annullament jew iddikjarati invalidi wara rinviju għal deċiżjoni preliminari jew eċċezzjoni ta’ illegalità. Ara s-sentenzi tal-5 ta’ Ottubru, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja, (C-475/01, Ġabra p. I‑8923, punt 18) u tat-12 ta’ Frar 2008, CELF u Ministre de la Culture et de la Communication (C-199/06, Ġabra I‑469, punt 60). B’hekk, fil-fehma tiegħi, l-atti tal-istituzzjonijiet Komunitarji jistgħu jiġi kklassifikati bħala definittivi malli jiġu adottati, iżda suġġetti għall-possibbiltà li jiġu kkontestati f’għadd ta’ azzjonijiet proċedurali differenti, inkluż iżda mhux biss, rikors għal annullament u appell sussegwenti.
(73)  –	Iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 8.
(74)  –	Nassumi li dan ifisser li ma kinitx ġiet eżawrita l-possibbiltà li jiġi ppreżentat rikors għal annullament skont l-Artikolu 230 KE u l-appell sussegwenti.
(75)  –	Ara l-punt 706 tas-sentenza appellata.
(76)  –	Ara wkoll l-Artikolu 23(5) tar-Regolament 1/2003.
(77)  –	Sentenza tad-9 ta’ Novembru 1983, Nederlandsche Banden-Industrie-Michelin vs Il-Kummissjoni (322/81, Ġabra p. 3461, punt 7); ara wkoll is-sentenza Musique Diffusion française et
vs Il-Kummissjoni, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 55, punt 8.
(78)  –	Ara l-punt 91 iktar ’il fuq.
(79)  –	Li huwa imprevedibbli u ma jistax jiġi stabbilit minn qabel.
(80)  –	ĠU 2006 C 210, p. 2.
(81)  –	Ara, b’mod partikolari is-sentenza tad-29 ta’ Ġunju 2006, Showa Denko vs Il-Kummissjoni (C-289/04 P, Ġabra p. I‑5859, punt 36); id-digriet tal-25 ta’ Marzu 1996, SPO et
vs Il-Kummissjoni (C-137/95 P, Ġabra p. I‑1611, punt 54) u s-sentenza Ferriere Nord vs Il-Kummissjoni (C-219/95 P, Ġabra p. I‑4411, punt 33). Is-setgħa diskrezzjonali tal-Kummissjoni ma hijiex madankollu għal kollox mingħajr restrizzjoni peress li għandha tosserva l-prinċipji ġenerali tad-dritt Komunitarju meta tiffissa multi, bħall-prinċipji ta’ trattament ugwali u ta’ proporzjonalità.
(82)
,	Fil-punt 15 tas-sentenza Showa Denko vs Il-Kummissjoni, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 81, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li d-dħul mill-bejgħ fil-livell dinji kien ittieħed inkunsiderazzjoni mill-Kummissjoni biss għall-finijiet tal-iffissar tal-“multiplikatur ta’ dissważjoni”. Min-naħa l-oħra, għall-iffissar tal-ammont bażiku tal-multa, il-Kummissjoni ħadet inkunsiderazzjoni biss id-dħul mill-bejgħ dinji għall-prodotti li huma s-suġġett tal-akkordju. Fir-rigward ta’ dawn il-proċeduri, ara l-punti 5 u 6 hawn fuq, kif ukoll in-nota ta’ qiegħ il-paġna 6.
(83)  –	Ara s-sentenzi Showa Denko vs Il-Kummissjoni, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 81, punt 16, u Musique Diffusion française et vs Il-Kummissjoni, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 55, punti 119 sa 121. Fil-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Britannia Alloys & Chemicals Ltd. vs Il-Kummissjoni
(iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 56), l-Avukat Ġenerali Bot osserva fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 21, li “Il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet, fi stadju ferm bikri, f’sentenza tal-15 ta’ Lulju 1970, ACF Chemiefarma vs Il-Kummissjoni (41/69, Ġabra p. 661), li l-penalitajiet previsti fl-Artikolu 15 tar-Regolament Nru 17 ‘għandhom l-għan li jikkastigaw l-aġir illeċitu kif ukoll li jipprevjenu li dawn jerġgħu jseħħu’ (punt 173).”
(84)  –	Ara l-punt 18.
(85)  –	Ma huwiex ikkontestat li fiż-żmien meta ġiet imposta l-multa kontra Lafarge permezz tad-deċiżjoni kkontestata l-Linji Gwida tal-1998 kienu applikabbli. Is-sezzjoni 1.A tal-Linji Gwida tal-1998, jiġifieri s-sezzjoni dwar il-gravità, tipprovdi b’mod partikolari li “[s]e jkun wkoll neċessarju li tiġi kunsidrata f'liema miżura l-awturi tal-ksur għandhom il-kapaċità effettiva ekonomika biex joħolqu theddid sinifikanti għall-operaturi l-oħra, b’mod partikolari konsumaturi, u li tiġi stabbilita l-multa f’livell li jiggarantixxi effett suffiċjentament diswassiv”. Il-kontenut tal-Linji Gwida tal-2006 ma humiex rilevanti ratione temporis għaċ-ċirkustanzi preżenti. Barra minn hekk, hija ġurisprudenza stabbilita li l-applikazzjoni tajba tar-regoli tal-kompetizzjoni Komunitarji teħtieġ li l-Kummissjoni tista’ fi kwalunkwe ħin taġġusta l-livell ta’ multi għall-ħtiġijiet ta’ din il-politika. Ara Musique Diffusion française et vs Il-Kummissjoni, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 55, punt 109, u s-sentenza tat-2 ta’ Ottubru 2003 Aristrain vs Il-Kummissjoni
(C-196/99, Ġabra p. I‑11005, punt 81). Il-Kummissjoni tista’ għalhekk tbiddel il-linji gwida tagħha fil-qasam ta’ multi mingħajr ma neċessarjament tikkontesta l-pożizzjoni preċedenti tagħha dwar is-suġġett.
(86)  –	Għandu jiġi osservat madankollu li fis-sentenza Showa Denko vs Il-Kummissjoni, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 81, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-multa imposta fuq impriża tista’ tiġi kkalkulata billi jiġi inkluż fattur ta’ dissważjoni u li dan il-fattur jiġi evalwat billi jiġu kkunsidrati għadd kbir ta’ fatturi u mhux biss is-sitwazzjoni partikolari tal-impriża kkonċernata (punt 23). Għaldaqstant huwa ċar li d-daqs u s-saħħa ekonomika tal-impriżi kkonċernati jista’ jkun wieħed biss mill-fatturi inklużi fl-iffissar ta’ multiplikatur ta’ dissważjoni. F’dak ir-rigward, il-Linji Gwida tal-2006 jipprovdu taħt l-intestatura “Żieda speċifika għal dissważjoni” li minbarra d-dħul mill-bejgħ tal-impriżi f’ċerti ċirkustanzi l-“Kummissjoni tikkunsidra wkoll il-ħtieġa li tiżdied il-multa sabiex taqbeż l-ammont ta’ qligħ indebitu li jkun sar b’riżultat tal-ksur fejn ikun possibbli li jiġi stmat dan l-ammont” (ara l-punti 30 u 31 tal-Linji Gwida tal-2006, iċċitati fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 80). Meta l-multiplikatur ta’ dissważjoni jiġi ffissat b’riferiment, b’mod partikolari, għall-ammont ta’ qligħ li jirriżulta mill-ksur, nikkunsidra li l-istadju fil-kalkolu tal-multa li fih jiġi applikat il-multiplikatur jista’ jkun ta’ rilevanza. Iżda l-kwistjoni tal-eżistenza u l-ammont ta’ qligħ indebitu miksub b’riżultat tal-ksur ma hijiex rilevanti għal din il-kawża.