61993CJ0456_NL
Partijen
Overwegingen van het arrest
Beslissing inzake de kosten
Dictum
Partijen
In zaak C-456/93,
betreffende een verzoek aan het Hof krachtens artikel 177 EG-Verdrag van het Oberlandesgericht Frankfurt am Main (Duitsland), in het aldaar aanhangig geding tussen
Zentrale zur Bekaempfung unlauteren Wettbewerbs eV
en
Privatkellerei Franz Wilhelm Langguth Erben GmbH & Co. KG,
om een prejudiciële beslissing over de uitlegging van artikel 40, lid 3, van verordening (EEG) nr. 2392/89 van de Raad van 24 juli 1989 tot vaststelling van de algemene voorschriften voor de omschrijving en de aanbiedingsvorm van wijn en druivemost (PB 1989, L 232, blz. 13) en van artikel 3 van verordening (EEG) nr. 3201/90 van de Commissie van 16 oktober 1990 houdende uitvoeringsbepalingen voor de omschrijving en de aanbiedingsvorm van wijn en druivemost (PB 1990, L 309, blz. 1),
wijst
HET HOF VAN JUSTITIE (Zesde kamer),
samengesteld als volgt: F. A. Schockweiler, kamerpresident, G. F. Mancini, C. N. Kakouris, J. L. Murray (rapporteur) en G. Hirsch, rechters,
advocaat-generaal: P. Léger
griffier: H. A. Ruehl, hoofdadministrateur
gelet op de schriftelijke opmerkingen ingediend door:
° de Zentrale zur Bekaempfung unlauteren Wettbewerbs eV, vertegenwoordigd door H. H. Kerst, advocaat te Frankfurt am Main,
° de Privatkellerei Franz Wilhelm Langguth Erben GmbH & Co. KG, vertegenwoordigd door H. Schmidt, advocaat te Trier,
° de Commissie van de Europese Gemeenschappen, vertegenwoordigd door U. Woelker, lid van haar juridische dienst, als gemachtigde,
gezien het rapport ter terechtzitting,
gehoord de mondelinge opmerkingen van de Zentrale zur Bekaempfung unlauteren Wettbewerbs eV, vertegenwoordigd door H. H. Kerst, T. Kittner en B. Kerst-Wuerkner, advocaten te Frankfurt am Main, de Privatkellerei Franz Wilhelm Langguth Erben GmbH & Co. KG en de Commissie ter terechtzitting van 2 februari 1995,
gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 23 maart 1995,
het navolgende
Arrest
Overwegingen van het arrest
1 Bij beschikking van 16 september 1993, ingekomen bij het Hof op 6 december daaraanvolgend, heeft het Oberlandesgericht Frankfurt am Main krachtens artikel 177 EG-Verdrag vier prejudiciële vragen gesteld over de uitlegging van artikel 40, lid 3, van verordening (EEG) nr. 2392/89 van de Raad van 24 juli 1989 tot vaststelling van de algemene voorschriften voor de omschrijving en de aanbiedingsvorm van wijn en druivemost (PB 1989, L 232, blz. 13) en van artikel 3 van verordening (EEG) nr. 3201/90 van de Commissie van 16 oktober 1990 houdende uitvoeringsbepalingen voor de omschrijving en de aanbiedingsvorm van wijn en druivemost (PB 1990, L 309, blz. 1).
2 Deze vragen zijn gerezen in een geding tussen de Zentrale zur Bekaempfung unlauteren Wettbewerbs eV, gevestigd te Frankfurt am Main (hierna: "verzoekster"), en de Privatkellerei Franz Wilhelm Langguth Erben GmbH & Co. KG (hierna: "verweerster").
3 Verweerster verhandelt "Qualitaetsweine mit Praedikat" (Duitse kwaliteitswijnen met aanduiding) met de aanduidingen "Kabinett", "Spaetlese" en "Auslese" alsmede een "Qualitaetswein b.A." (in een bepaald gebied voortgebrachte Duitse kwaliteitswijn) onder de benaming "Weissherbst". Dit zijn allemaal in een bepaald gebied voortgebrachte kwaliteitswijnen (hierna: "v.q.p.r.d."). Deze aanduidingen, alsmede de omschrijving "Portugieser Weissherbst", worden vermeld op de onderste rand van de etiketten in letters van hetzelfde type en dezelfde afmeting als de naam van het bepaalde gebied of de naam van de kleinere geografische eenheid. Bovendien staan in het midden van deze etiketten, in het oog springend, in ongeveer drie keer zo grote letters de merken "Erben Kabinett", "Erben Spaetlese", "Erben Auslese" en "Erben Weissherbst".
4 Verzoekster heeft op basis van § 1 van het Gesetz gegen den unlauteren Wettbewerb (wet oneerlijke mededinging) van 7 juni 1909 voor het Landgericht Frankfurt am Main gevorderd, verweerster te gelasten die merken niet meer te gebruiken.
5 Zij is allereerst van mening, dat de vermelding van de aanduidingen "Kabinett", "Spaetlese", "Auslese" en "Weissherbst" als bestanddeel van die merken, het voor die aanduidingen gebruikte lettertype, alsmede de grotere afmetingen van deze letters, niet in overeenstemming zijn met artikel 3, leden 2 en 3, van verordening nr. 3201/90. Volgens artikel 3, lid 2, moeten de aanduidingen "Kabinett", "Spaetlese" en "Auslese" worden vermeld in letters van hetzelfde type en dezelfde hoogte als de naam van het bepaalde gebied en, in voorkomend geval, de naam van de kleinere geografische eenheid. Lid 3 betreft met name de aanduiding "Weissherbst", die moet worden vermeld in letters die even groot zijn als of kleiner zijn dan die waarmee het bepaalde gebied wordt aangeduid.
6 In de tweede plaats zou verweerster artikel 40 van verordening nr. 2392/89 hebben geschonden, volgens hetwelk de merken geen woorden, delen van woorden, tekens of afbeeldingen mogen bevatten, die aanleiding kunnen geven tot verwarring of tot misleiding van de personen voor wie zij zijn bestemd. De door verweerster gebruikte merken wekken, door de in het oog springende vermelding van de aanduidingen, bij de consument de indruk, dat het produkt een bijzondere kwaliteit heeft, wat niet strookt met de werkelijkheid.
7 Nadat het Landgericht de klacht had verworpen, stelde verzoekster hoger beroep in bij het Oberlandesgericht Frankfurt am Main. Deze rechterlijke instantie acht de aanduidingen "Kabinett", "Spaetlese" en "Auslese" alsmede "Portugieser Weissherbst", voor zover zij zijn vermeld op de onderste rand van de etiketten in letters van hetzelfde type en dezelfde hoogte als de naam van het bepaalde gebied of de naam van de kleinere geografische eenheid dan het bepaalde gebied, in overeenstemming met artikel 3 van verordening nr. 3201/90. De herhaling van deze aanduidingen in letters van een verschillend type en grotere afmetingen, als bestanddeel van het op de etiketten gebruikte merk, zou niet misleidend zijn voor de consument en dus geen schending van artikel 40 van verordening nr. 2392/89 opleveren.
8 Omdat het Oberlandesgericht Frankfurt am Main evenwel twijfels heeft omtrent de uitlegging die aan genoemde bepalingen moet worden gegeven, heeft het de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vragen gesteld:
1) Moet artikel 3, lid 2, van verordening (EEG) nr. 3201/90 aldus worden uitgelegd, dat het verboden is op de etikettering van "Qualitaetsweine mit Praedikat" (kwaliteitswijnen met aanduiding) de aanduidingen "Kabinett", "Spaetlese" of "Auslese", behalve op de voorgeschreven wijze (in letters van hetzelfde type en dezelfde hoogte als de naam van het bepaalde gebied of, de naam van de kleinere geografische eenheid dan het bepaalde gebied), ook nog in een ander lettertype en in grotere letters, met name op in het oog springende wijze als deel van een merk, op het etiket te vermelden?
2) Indien vraag 1 bevestigend moet worden beantwoord: kan het door ongestoord, in het oog springend en merkenmatig gebruik van aanduidingen op de etikettering van "Qualitaetsweine mit Praedikat" te goeder trouw verkregen en aangetoonde waardevolle bezit van een merk ° zoals dat bij voorbeeld voor merken met een geografische aanduiding in artikel 40, lid 3, van verordening (EEG) nr. 2392/89 is geregeld ° aan een verbod als bedoeld in vraag 1 in de weg staan?
3) Moet artikel 3, lid 3, eerste alinea, sub a, eerste streepje, juncto artikel 3, lid 3, tweede alinea, van verordening (EEG) nr. 3201/90 aldus worden uitgelegd, dat het verboden is bij in bepaalde gebieden voortgebrachte Duitse kwaliteitswijnen de aanduiding "Weissherbst", behalve in letters die even groot zijn als of kleiner zijn dan die waarmee het bepaalde gebied is aangeduid, ook nog in grotere letters, met name op in het oog springende wijze als deel van een merk, op het etiket te vermelden?
4) Indien vraag 3 bevestigend moet worden beantwoord: kan het door ongestoord, in het oog springend en merkenmatig gebruik van de aanduiding "Weissherbst" op de etikettering van overeenkomstige wijnen te goeder trouw verkregen en aangetoonde waardevolle bezit van een merk ° zoals dat bij voorbeeld voor merken met een geografische aanduiding in artikel 40, lid 3, van verordening (EEG) nr. 2392/89 zijn geregeld ° aan het sub 3 bedoelde verbod in de weg staan?
De eerste en de derde vraag
9 Ter beantwoording van de eerste en de derde vraag moet het juridisch kader worden onderzocht, waarin artikel 3 van verordening nr. 3201/90 past.
10 Artikel 15, lid 1, eerste alinea, lid 2, sub a, en lid 7, eerste alinea, tweede streepje, van verordening (EEG) nr. 823/87 van de Raad van 16 maart 1987 houdende vaststelling van bijzondere bepalingen betreffende in bepaalde gebieden voortgebrachte kwaliteitswijnen (PB 1987, L 84, blz. 59), zoals gewijzigd bij verordening (EEG) nr. 2043/89 van de Raad van 19 juni 1989 (PB 1989, L 202, blz. 1), bepaalt:
"1. De in de tweede alinea genoemde communautaire aanduidingen of bijzondere vanouds gebruikte aanduidingen die overeenkomstig lid 2 op grond van de voorschriften van de producerende Lid-Staat zijn toegestaan om bepaalde wijnen aan te duiden, mogen uitsluitend worden gebezigd voor de respectieve wijnen bedoeld in artikel 1, lid 2.
(...)
2. Onverminderd de bij de nationale wetgevingen toegestane aanvullende aanduidingen zijn, mits de communautaire en nationale bepalingen betreffende de betrokken wijnen in acht worden genomen, de in lid 1, eerste alinea, bedoelde bijzondere vanouds gebruikte aanduidingen:
a) voor de Bondsrepubliek Duitsland:
de aanduidingen van de herkomst der wijnen, vergezeld van de benaming 'Qualitaetswein', of van de benaming 'Qualitaetswein mit Praedikat", samen met één der vermeldingen 'Kabinett', 'Spaetlese', 'Auslese', 'Beerenauslese', 'Trockenbeerenauslese' of 'Eiswein' ;
(...)
7. In artikel 1, lid 2, bedoelde wijn mag niet verhandeld worden zonder de aanduiding:
(...)
° van een in lid 1, tweede alinea, bedoelde communautaire aanduiding of van een in lid 2 bedoelde bijzondere vanouds gebruikte aanduiding (...)"
11 Artikel 72 van verordening (EEG) nr. 822/87 van de Raad van 16 maart 1987 houdende een gemeenschappelijke ordening van de wijnmarkt (PB 1987, L 84, blz. 1), voorziet in de vaststelling van algemene voorschriften met betrekking tot de omschrijving en de aanbiedingsvorm van de produkten van de wijnsector. Op basis van dat artikel heeft de Raad verordening nr. 2392/89 vastgesteld.
12 Ter voorkoming van uiteenlopende interpretaties wordt in de vijfde overweging van de considerans van verordening nr. 2392/89 verklaard, "dat het nuttig is gebleken tamelijk volledige voorschriften voor de omschrijving van de produkten vast te stellen (...); dat om de doeltreffendheid van deze voorschriften te waarborgen bovendien het beginsel moet worden vastgelegd dat voor de omschrijving van wijn en druivemost geen andere aanduidingen mogen worden gebruikt dan die welke bij of krachtens die voorschriften zijn vastgesteld".
13 Verordening nr. 2392/89 maakt vervolgens een onderscheid tussen de verplichte vermeldingen, die noodzakelijk zijn ter identificatie van het produkt, en de facultatieve vermeldingen, die er veeleer toe strekken de intrinsieke kenmerken te specificeren of het produkt te kwalificeren.
14 Artikel 11, lid 1, van verordening nr. 2392/89 bepaalt wat als omschrijving op de etikettering moet voorkomen. Deze verplichte vermeldingen behelzen met name de bij artikel 15, lid 7, eerste alinea, tweede streepje, van verordening nr. 823/87 (sub b) bedoelde aanduidingen.
15 Artikel 11, lid 2, van verordening nr. 2392/89 bepaalt, dat de omschrijving op de etikettering mag worden aangevuld met bepaalde elementen, zoals een merk, overeenkomstig de voorwaarden van artikel 40 van deze verordening (sub c), en aanvullende traditionele aanduidingen, wanneer deze worden gebruikt onder de voorwaarden, vastgelegd in de wetgeving van de producerende Lid-Staat, en worden opgenomen op een nog vast te stellen lijst (sub i).
16 Volgens artikel 12, lid 1, van verordening nr. 2392/89 mogen voor de omschrijving van v.q.p.r.d. op de etikettering, uitsluitend de in artikel 11 bedoelde vermeldingen worden gebruikt, behoudens een aantal uitzonderingen die in casu niet van toepassing zijn.
17 Verordening nr. 3201/90 bevat de uitvoeringsbepalingen met de nodige toelichtingen en detailvoorschriften ten aanzien van de beginselen die zijn omschreven in de verordeningen nrs. 822/87, 823/87 en 2392/89. Artikel 1 ervan bepaalt, waar en hoe de verplichte en facultatieve gegevens op het etiket moeten worden aangebracht.
18 Artikel 3, leden 1, 2 en 3, eerste alinea, sub a, en tweede alinea van deze verordening bepaalt:
"1. De aanduidingen 'in bepaalde gebieden voortgebrachte kwaliteitswijn' of 'v.q.p.r.d.' of een gelijkwaardige aanduiding in een andere officiële taal van de Gemeenschap of, in voorkomend geval, de aanduidingen:
° 'Qualitaetswein' en 'Qualitaetswein mit Praedikat',
(...)
welke zijn bedoeld in artikel 15, lid 2, van verordening (EEG) nr. 823/87, worden op de etikettering vermeld in letters die niet groter zijn dan die waarmee het bepaalde gebied is aangeduid.
(...)
2. De aanduidingen 'Kabinett', 'Spaetlese', 'Auslese', 'Beerenauslese', 'Trockenbeerenauslese' en 'Eiswein' worden vermeld in letters van hetzelfde type en dezelfde hoogte als de naam van het bepaalde gebied en, in voorkomend geval, de naam van de kleinere geografische eenheid dan het bepaalde gebied.
3. De in artikel 11, lid 2, punt i, van verordening (EEG) nr. 2392/89 bedoelde aanduidingen waarmee de in lid 1 genoemde mogen worden aangevuld zijn:
a) voor Duitse v.q.p.r.d.:
° 'Weissherbst',
(...)
Deze aanduidingen worden vermeld in letters die even groot zijn als of kleiner zijn dan die waarmee het bepaalde gebied wordt aangeduid."
19 Uit het geheel van deze bepalingen volgt, dat het gebruik van de aanduidingen "Kabinett", "Spaetlese" en "Auslese", als verplichte gegevens, is geregeld bij artikel 3, lid 2, van verordening nr. 3201/90, en dat het gebruik van de aanduiding "Weissherbst", als facultatief gegeven, is geregeld bij artikel 3, lid 3, eerste alinea, sub a, en tweede alinea, van dezelfde verordening.
20 Het gebruik van de aanduidingen "Kabinett", "Spaetlese", "Auslese" en "Weissherbst", als bestanddeel van een merk, is evenwel geregeld bij artikel 11, lid 2, sub c, van verordening nr. 2392/89, waarin wordt verwezen naar de bij artikel 40 van dezelfde verordening gestelde voorwaarden.
21 Door bij verordening nr. 2392/89 een afzonderlijke regeling vast te stellen voor het gebruik van merken op de etikettering, heeft de gemeenschapswetgever de draagwijdte van artikel 3 van verordening nr. 3201/90 willen beperken tot de aanduidingen die als gegevens in de omschrijving van een v.q.p.r.d. en niet als bestanddeel van een merk worden gebruikt.
22 Deze uitlegging volgt ook uit de tekst zelf van dit artikel, waarin geen sprake is van de samenstelling en de aanbiedingsvorm van de merken.
23 Artikel 12, lid 1, van verordening nr. 2392/89, volgens hetwelk voor de omschrijving van v.q.p.r.d. op de etikettering uitsluitend de in artikel 11 van deze verordening bedoelde vermeldingen mogen worden gebruikt, impliceert overigens, dat de omschrijving van een v.q.p.r.d. kan worden aangevuld met een merk.
24 Aangaande deze mogelijkheid de omschrijving of de aanbiedingsvorm van een wijn aan te vullen met merken, bepaalt artikel 40, lid 2, van verordening nr. 2392/89, dat deze merken geen woorden, delen van woorden, tekens of afbeeldingen mogen bevatten die aanleiding kunnen geven tot verwarring of tot misleiding van de personen voor wie zij zijn bestemd (sub a), of door de personen voor wie zij zijn bestemd, kunnen worden verward met de volledige omschrijving of met een gedeelte van de omschrijving van een v.q.p.r.d. (sub b).
25 Derhalve rijst de vraag, of het sub a of b bepaalde zich voordoet, wanneer het op het etiket van het produkt aangebrachte merk een woord in drie keer zo grote letters bevat, dat al op hetzelfde etiket staat als een gegeven dat deel uitmaakt van de omschrijving van de v.q.p.r.d.
26 Verzoekster en de Commissie betogen, dat het aanbrengen van de litigieuze aanduidingen op een bijzonder in het oog springende wijze op het etiket aanleiding kan geven tot verwarring of misleiding van de consumenten, met name van de niet in Duitsland wonende consumenten.
27 Dienaangaande zij allereerst vastgesteld, dat de gemeenschapswetgeving, met name artikel 40 van verordening nr. 2392/89, geen enkele beperking bevat betreffende het lettertype en de afmetingen van een merk ten opzichte van de vermelding van de naam van het bepaalde gebied of van de kleinere geografische eenheid dan het bepaalde gebied op het etiket.
28 Bijgevolg kan een merk niet worden geacht aanleiding te geven tot verwarring of misleiding van de personen voor wie het is bestemd, omdat het op een opvallende wijze is aangebracht, ook al bevat het een woord, dat volgens de regeling een gegeven is dat kan worden gebruikt voor de omschrijving van een v.q.p.r.d.
29 Bovendien blijkt uit de tekst van artikel 40 van verordening nr. 2392/89, dat deze bepaling vooral tot doel heeft het misleidend gebruik van merken te verhinderen, hetgeen in casu niet aan de orde is.
30 Mitsdien moet op de eerste en de derde vraag worden geantwoord:
1) Artikel 3, lid 2, van verordening nr. 3201/90 moet aldus worden uitgelegd, dat het niet eraan in de weg staat, dat op de etikettering van "Qualitaetsweine mit Praedikat" (kwaliteitswijnen met aanduiding) de aanduidingen "Kabinett", "Spaetlese" of "Auslese", behalve op de voorgeschreven wijze (in letters van hetzelfde type en dezelfde hoogte als de naam van het bepaalde gebied of de naam van de kleinere geografische eenheid dan het bepaalde gebied), ook nog in een ander lettertype en in grotere letters, met name op in het oog springende wijze als deel van een merk, worden vermeld.
2) Artikel 3, lid 3, eerste alinea, sub a, eerste streepje, en tweede alinea, van verordening nr. 3201/90 moet aldus worden uitgelegd, dat het niet eraan in de weg staat, dat voor de "Qualitaetsweine b.A." (in bepaalde gebieden voortgebrachte Duitse kwaliteitswijnen) de aanduiding "Weissherbst", behalve in de letters waarmee het bepaalde gebied is aangeduid, ook nog in grotere letters, met name op in het oog springende wijze als deel van een merk, wordt vermeld.
De tweede en de vierde vraag
31 Gelet op het antwoord op de eerste en de derde vraag, behoeven de tweede en de vierde vraag niet te worden behandeld.
Beslissing inzake de kosten
Kosten
32 De kosten door de Commissie van de Europese Gemeenschappen wegens indiening van haar opmerkingen bij het Hof gemaakt, kunnen niet voor vergoeding in aanmerking komen. Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen.
Dictum
HET HOF VAN JUSTITIE (Zesde kamer),
uitspraak doende op de door het Oberlandesgericht Frankfurt am Main bij beschikking van 16 september 1993 gestelde vragen, verklaart voor recht:
1) Artikel 3, lid 2, van verordening (EEG) nr. 3201/90 van de Commissie van 16 oktober 1990 houdende uitvoeringsbepalingen voor de omschrijving en de aanbiedingsvorm van wijn en druivemost, moet aldus worden uitgelegd, dat het niet eraan in de weg staat, dat op de etikettering van "Qualitaetsweine mit Praedikat" (kwaliteitswijnen met aanduiding) de aanduidingen "Kabinett", "Spaetlese" of "Auslese", behalve op de voorgeschreven wijze (in letters van hetzelfde type en dezelfde hoogte als de naam van het bepaalde gebied of de naam van de kleinere geografische eenheid dan het bepaalde gebied), ook nog in een ander lettertype en in grotere letters, met name op in het oog springende wijze als deel van een merk, worden vermeld.
2) Artikel 3, lid 3, eerste alinea, sub a, eerste streepje, en tweede alinea, van voormelde verordening nr. 3201/90 moet aldus worden uitgelegd, dat het niet eraan in de weg staat, dat voor de "Qualitaetsweine b.A." (in bepaalde gebieden voortgebrachte Duitse kwaliteitswijnen) de aanduiding "Weissherbst", behalve in de letters waarmee het bepaalde gebied is aangeduid, ook nog in grotere letters, met name op in het oog springende wijze als deel van een merk, wordt vermeld.