62022CJ0314
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Għaxar Awla)
29 ta’ Frar 2024 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) – Direttiva 2006/112/KE – Deroga prevista mill-Artikolu 90(2) – Bażi tat-taxxa – Tnaqqis tal-bażi tat-taxxa – Nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali tal-prezz – Terminu ta’ dekadenza sabiex jintalab it-tnaqqis a posteriori tal-bażi tat-taxxa tal-VAT – Data li fiha jibda jiddekorri t-terminu ta’ dekadenza – Dritt tal-persuna taxxabbli għall-ħlas ta’ interessi”
Fil-Kawża C‑314/22,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Varhoven administrativen sad (il-Qorti Amministrattiva Suprema, il-Bulgarija), permezz ta’ deċiżjoni tal‑4 ta’ Mejju 2022, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fil‑11 ta’ Mejju 2022, fil-proċedura
“Consortium Remi Group” AD
vs
Direktor na Direktsia “Obzhalvane i danachno-osiguritelna praktika” Varna pri Tsentralno upravlenie na Natsionalnata agentsia za prihodite,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Għaxar Awla),
komposta minn Z. Csehi (Relatur), President tal-Awla, M. Ilešič u D. Gratsias, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: J. Kokott,
Reġistratur: R. Stefanova-Kamisheva, amministratriċi,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tat‑12 ta’ Mejju 2023,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għad-Direktor na Direktsia “Obzhalvane i danachno-osiguritelna praktika” Varna pri Tsentralno upravlenie na Natsionalnata agentsia za prihodite, minn M. Koleva u S. Petkov,
–
għall-Gvern Bulgaru, minn T. Mitova, bħala aġent,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn D. Drambozova u J. Jokubauskaitė, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali ppreżentati fis-seduta tas‑7 ta’ Settembru 2023,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 90 tad-Direttiva tal-Kunsill 2006/112/KE tat‑28 ta’ Novembru 2006 dwar is-sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud (ĠU 2006, L 347, p. 1, rettifika fil-ĠU 2007, L 335, p. 60, iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar il-VAT”).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn “Consortium Remi Group” AD, minn naħa, u d-Direktor na Direktsia “Obzhlavane i danachno-osiguritelna praktika” Varna pri Tsentralno upravlenie na Natsionalnata agentsia za prihodite (id-Direttur tad-Direttorat “Appelli u Prattiki fil-Qasam tat-Tassazzjoni u tas-Sigurtà Soċjali” ta’ Varna Aġenzija Nazzjonali tad-Dħul Pubbliku, il-Bulgarija) (iktar ’il quddiem id-“Direttur”), min-naħa l-oħra, dwar ir-rifjut ta’ dan tal-aħħar li jawtorizza favur Consortium Remi Group aġġustament tal-ammont tat-taxxa fuq il-valur miżjud (iktar ’il quddiem il-“VAT”) imħallsa minnha għal djun mhux imħallsa mid-debituri.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
L‑Att ta’ Adeżjoni tar‑Repubblika tal‑Bulgarija mal‑Unjoni Ewropea
3
Skont l-Artikolu 2 tal-Att dwar il-kondizzjonijiet ta’ l-adeżjoni tar-Repubblika tal-Bulgarija u tar-Rumanija u l-aġġustamenti lit-trattati li fuqhom hija stabbilita l-Unjoni Ewropea (ĠU 2005, L 157, p. 203):
“Mid-data ta’ l-adeżjoni, id-disposizzjonjiet tat-Trattati oriġinali u l-atti adottati mill-istituzzjonijiet u l-Bank Ċentrali Ewropew qabel l-adeżjoni għandhom jorbtu lill-Bulgarija u lir-Rumanija u għandhom japplikaw f’dawk l-Istati bil-kondizzjonijiet kif elenkati f’dawk it-Trattati u f’dan l-Att.”
Id‑Direttiva dwar il‑VAT
4
L-Artikolu 63 tad-Direttiva dwar il-VAT jipprovdi:
“Għandu jkun hemm avveniment li jagħti lok għal ħlas u l-VAT għandha tiġi imposta meta l-merkanzija jew is-servizzi huma pprovduti.”
5
L-Artikolu 73 ta’ din id-direttiva jipprevedi:
“Fir-rigward tal-provvista ta’ merkanzija jew servizzi, minbarra kif imsemmi fl-Artikoli 74 sa 77, l-ammont taxxabbli għandu jinkludi dak kollu li jikkostitwixxi ħlas miksub jew li għandu jinkiseb mill-fornitur, għall-provvista, mill-konsumatur jew parti terza, inklużi s-sussidji marbuta direttament mal-prezz tal-provvista.”
6
L-Artikolu 90 tal-imsemmija direttiva huwa fformulat kif ġej:
“1.   Fil-każ ta’ kanċellazzjoni, ċaħda jew nuqqas ta’ pagament totali jew parzjali, jew fejn il-prezz hu mnaqqas wara li l-provvista tkun saret, l-ammont taxxabbli għandu jiġi ridott għaldaqstant skond kondizzjonijet li jiġu stabbiliti mill-Istati Membri.
2.   Fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali, l-Istati Membri jistgħu jidderogaw mill-paragrafu 1.”
7
Skont l-Artikolu 185 tal-istess direttiva:
“1.   L-aġġustament għandu, b’mod partikolari, isir fejn, wara li ssir id-denunzja tal-VAT, isir xi tibdil fil-fatturi użati biex jiddeterminaw l-ammont li għandu jitnaqqas, per eżempju fejn ix-xirjiet huma kkanċellati jew hu miksub roħs fil-prezzijiet.
2.   Bħala deroga mill-paragrafu 1, m’għandu jsir l-ebda aġġustament fil-każ ta’ transazzjonijiet li jibqgħu totalment jew parzjalment mhux imħallsa jew fil-każ ta’ distruzzjoni, telf jew serq tal-proprjetà li ġie ppruvat jew ikkonfermat kif imiss, jew fil-każ ta’ merkanzija riżervata għall-iskop ta’ għoti ta’ rigali ta’ valur żgħir jew ta’ l-għoti ta’ kampjuni, kif speċifikat fl-Artikolu 16.
Madanakollu, fil-każ ta’ transazzjonijiet li jibqgħu totalment jew parzjalment mhux imħallsa jew fil-każ ta’ serq, l-Istati Membri jistgħu jeħtieġu li jsir aġġustament.”
8
L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 273 tad-Direttiva dwar il-VAT jipprevedi:
“L-Istati Membri jistgħu jimponu obbligi oħrajn li jidhrulhom meħtieġa biex jiżguraw il-ġbir korrett ta’ VAT u biex ma ssirx frodi, soġġett għall-ħtieġa ta’ trattament indaqs bejn transazzjonijiet domestiċi u transazzjonijiet li jsiru bejn Stati Membri minn persuni taxxabbli u sakemm dawn l-obbligi, fin-negozju bejn Stati Membri, ma jagħtux lok għal formalitajiet konnessi mal-qsim ta’ fruntieri.”
Id‑dritt Bulgaru
9
Skont l-Artikolu 115 taż-zakon za danak varhu dobavenata stoynost (il-Liġi dwar it-Taxxa fuq il-Valur Miżjud, DV Nru 63 tal‑4 ta’ Awwissu 2006), li daħlet fis-seħħ fl‑1 ta’ Jannar 2007, fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-fatti fil-kawża (iktar ’il quddiem iż-“ZDDS”):
“(1)   Fil-każ ta’ bidla fil-bażi tat-taxxa jew fil-każ ta’ xoljiment ta’ provvista li fir-rigward tagħha tkun inħarġet fattura, il-fornitur għandu joħroġ nota relatata ma’ din il-fattura.
(2)   […] In-nota għandha tinħareġ fi żmien ħamest ijiem mill-avveniment imsemmi fil-paragrafu 1, u meta tkun tikkonċerna provvista li għaliha tkun inħarġet fattura, li tindika l-VAT iffatturata fuq il-ħlas ta’ akkont, fi żmien ħamest ijiem mid-data tar-rimbors, tat-tpaċija jew mill-ħlas b’mod ieħor tal-ammont tal-akkont previst, għall-ammont irrimborsat, ikkumpensat jew imħallas b’mod ieħor.
(3)   Tinħareġ nota ta’ debitu fil-każ ta’ żieda fil-bażi tat-taxxa u tinħareġ nota ta’ kreditu fil-każ ta’ tnaqqis fil-bażi tat-taxxa jew fil-każ ta’ xoljiment tat-tranżazzjoni.
(4)   Minbarra l-elementi essenzjali msemmija fl-Artikolu 114, nota relatata ma’ fattura għandha tispeċifika b’mod obbligatorju:
1.
in-numru u d-data tal-fattura li għaliha tinħareġ in-nota;
2.
ir-raġuni għall-ħruġ ta’ din in-nota;
(5)   Għandha tinħareġ nota f’mill-inqas żewġ kopji: wieħed għall-fornitur u wieħed għad-destinatarju.
[…]
(7)   […] In-nota li tikkonċerna fattura tista’ ma tinkludix l-elementi essenzjali msemmija fil-punti 12, 14 u 15 tal-Artikolu 114(1), ħlief meta tikkonċerna tranżazzjoni li l-post ta’ eżekuzzjoni tagħha jkun [jinsab] fit-territorju ta’ Stat Membru, tranżazzjoni intra-Komunitarja u bejgħ ta’ oġġetti b’distanza.”
10
L-Artikolu 116 taż-ZDDS huwa fformulat kif ġej:
“(1)   Ma jistgħux isiru aġġustamenti jew żidiet għall-fatturi u għan-noti relatati magħhom. Id-dokumenti mħejjija jew aġġustati b’mod żbaljat għandhom jiġu annullati u għandhom jinħarġu dokumenti ġodda.
(2)   Huma meqjusa wkoll bħala dokumenti mħejjija b’mod żbaljat il-fatturi maħruġa u n-noti relatati magħhom li fuqhom ma hijiex indikata l-VAT meta fil-fatt din kellha tkun indikata.
(3)   Huma meqjusa wkoll bħala dokumenti mħejjija b’mod żbaljat il-fatturi maħruġa u n-noti relatati magħhom li fuqhom hija indikata l-VAT meta fil-fatt din ma kellhiex tkun indikata.
(4)   Meta dokumenti mħejjija jew aġġustati b’mod żbaljat jiddaħħlu fir-rekords tal-kontabbiltà tal-fornitur jew tad-destinatarju, sabiex jiġu annullati, huwa meħtieġ li jitfassal, għal kull waħda mill-partijiet, proċess verbal li jindika:
1.
il-motiv tal-annullament;
2.
in-numru u d-data tad-dokument annullat;
3.
in-numru u d-data ta’ ħruġ tad-dokument il-ġdid;
4.
il-firma tal-persuni li jkunu ħejjew il-proċess verbal għal kull waħda mill-partijiet.
(5)   Il-kopji kollha tad-dokumenti annullati għandhom jinżammu mill-emittent u għandhom jiġu rreġistrati fil-kontabbiltà tal-fornitur u tad-destinatarju skont ir-regolament ta’ implimentazzjoni ta’ [din] il-liġi.”
11
L-Artikolu 128(1) tad-Danachno-osiguritelnia protsesualen kodeks (il-Kodiċi ta’ Proċedura fil-Qasam tat-Taxxi u tal-Kontribuzzjonijiet Soċjali) (DV Nru 105 tad‑29 ta’ Diċembru 2005), fis-seħħ mill‑1 ta’ Jannar 2006), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-fatti tal-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem id-“DOPK”) jipprevedi:
“Għandu jkun hemm tpaċija tal-ammonti mħallsa indebitament jew miġbura, bħala taxxi, kontribuzzjonijiet soċjali obbligatorji, multi u sanzjonijiet pekunjarji imposti mid-dipartimenti tad-dħul, kif ukoll l-ammonti li jistgħu jiġu rrimborsati minn [in-Natsionalnata agentsia za prihodite (l-Aġenzija Nazzjonali tad-Dħul Pubbliku)] skont il-leġiżlazzjoni fiskali jew il-leġiżlazzjoni dwar is-sigurtà soċjali, mid-dipartimenti tad-dħul għar-rimbors tad-dejn pubbliku eżiġibbli miġbur mill-Aġenzija Nazzjonali tad-Dħul Pubbliku. Huwa possibbli li ssir tpaċija b’dejn preskritt meta d-dejn tad-debitur ikun sar dovut qabel ma d-dejn tiegħu jkun ġie preskritt.”
12
Skont l-Artikolu 129 tad-DOPK:
“1.   It-tpaċija jew ir-rimbors jistgħu jitwettqu fuq l-inizjattiva tal-awtorità tat-taxxa jew fuq talba bil-miktub tal-persuna kkonċernata. It-talba għal tpaċija jew għal rimbors għandha tiġi eżaminata jekk din tiġi ppreżentata fi żmien ħames snin mill‑1 ta’ Jannar tas-sena ta’ wara dik li fiha jseħħ il-fatt li jwassal għar-rimbors, sakemm il-liġi ma tipprovdix mod ieħor.
[…]
(3)   […] L-avviż ta’ tpaċija jew ta’ rimbors għandu jinħareġ f’terminu ta’ 30 ġurnata mir-riċezzjoni tat-talba jekk ma jkun ġie ordnat l-ebda kontroll qabel l-iskadenza ta’ dan it-terminu. Anki fil-każ ta’ tpaċija jew ta’ rimbors, inkluż meta l-avviż imsemmi fl-ewwel sentenza jkun is-suġġett ta’ rikors, id-djun ta’ taxxi u ta’ kontribuzzjonijiet soċjali obbligatorji jistgħu jkunu suġġetti għal kontroll. Jekk l-avviż ikun is-suġġett ta’ rikors kontenzjuż, il-ħruġ ta’ avviż ta’ rettifika huwa possibbli sakemm tidħol fis-seħħ id-deċiżjoni ġudizzjarja.
[…]
(7)   L-avviżi ta’ tpaċija jew ta’ rimbors jistgħu jiġu kkontestati skont il-modalitajiet ta’ appell kontra dawn l-avviżi ta’ rettifika.”
13
L-Artikolu 110 taż-zakon za zadalzheniyata i dogovorite (il-Liġi dwar l-Obbligi u l-Kuntratti) (DV Nru 275, tat‑22 ta’ Novembru 1950), fil-verżjoni tagħha applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem iż-“ZZD”), jipprevedi:
“L-iskadenza ta’ perijodu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin twassal għall-estinzjoni ta’ kull dejn li għalih il-liġi ma tipprovdix mod ieħor.
[…]”
14
Skont l-Artikolu 116 taż-ZZD:
“Il-preskrizzjoni għandha tiġi interrotta:
a)
meta d-debitur jirrikonoxxi d-dejn;
b)
permezz ta’ azzjoni, oppożizzjoni jew talba għal konċiljazzjoni; jekk l-azzjoni, l-oppożizzjoni jew it-talba għal konċiljazzjoni ma tintlaqax, il-preskrizzjoni titqies li ma ġietx interrotta;
c)
permezz tal-adozzjoni ta’ miżuri ta’ infurzar.
[…]”
15
L-Artikolu 117 taż-ZZD huwa fformulat kif ġej:
“Wara l-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni, jibda jiddekorri terminu ta’ preskrizzjoni ġdid.
Jekk id-dejn ikun ġie stabbilit b’deċiżjoni ġudizzjarja, il-perijodu l-ġdid ta’ preskrizzjoni għandu jkun ta’ ħames snin fil-każijiet kollha.
[…]”
16
L-Artikolu 120 taż-ZDDS jipprevedi:
“Il-preskrizzjoni ma tapplikax ex officio.”
Il‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
17
Consortium Remi Group għandha bħala attività l-kostruzzjoni ta’ bini u ta’ installazzjonijiet. Hija kienet ġiet irreġistrata għall-finijiet tal-VAT, fis‑16 ta’ Ġunju 1995 u tħassret mir-reġistru tal-VAT fis‑7 ta’ Marzu 2019 minħabba nuqqas sistematiku ta’ twettiq tal-obbligi previsti miż-ZDDS. Permezz ta’ sentenza tat‑18 ta’ Settembru 2020, l-Okrazhen sad Varna (il-Qorti Reġjonali ta’ Varna, il-Bulgarija) iddikjarat lil Consortium Remi Group insolventi u nfetħet proċedura ta’ insolvenza.
18
Għall-perijodu bejn is-sena 2006 u s-sena 2010 u għas-sena 2012, Consortium Remi Group bagħtet fatturi lil ħames kumpanniji, jiġifieri lil “Promes” OOD, “Orkid Sofia Hills” EOOD, “Valentin Stoyanov” EOOD, “Sunshine Coast Investment” EOOD u “Mosstroy-Varna” AD (iktar ’il quddiem il-“kumpaniji debituri”). Dawn il-fatturi kienu jindikaw il-VAT u, għall-parti l-kbira tal-perijodi ta’ tassazzjoni, din tħallset. Madankollu, minħabba n-nuqqas ta’ ħlas ta’ dawn il-fatturi mill-kumpanniji debituri, l-ammont totali tad-djun tal-VAT ta’ Consortium Remi Group relatati mal-imsemmija fatturi jammonta għal 618 171.16 lev Bulgaru (BGN) (madwar EUR 309085).
19
Permezz ta’ avviż ta’ aġġornament tat-taxxa tal‑31 ta’ Jannar 2011, Consortium Remi Group intalbet tħallas għall-perijodu mill‑1 ta’ Jannar 2007 sal‑31 ta’ Lulju 2010, ammonti dovuti skont iż-ZDDS, li kienu jinkludu l-VAT iffatturata lil Sunshine Coast Investment. Consortium Remi Group ikkontestat din l-opinjoni quddiem il-qrati, iżda r-rikors tagħha ġie miċħud mill-qorti tal-ewwel istanza, li s-sentenza tagħha ġiet ikkonfermata permezz ta’ sentenza tal-Varhoven administrativen sad (il-Qorti Amministrattiva Suprema, il-Bulgarija).
20
Permezz ta’ talba tas‑7 ta’ Frar 2020, imressqa skont l-Artikolu 129(1) tad-DOPK (iktar ’il quddiem it-“talba għal tpaċija”), Consortium Remi Group talbet lill-awtorità tat-taxxa Bulgara, abbażi tal-Artikolu 128(1) tad-DOPK, tpaċija tad-djun tagħha tal-VAT mas-somma ta’ BGN 618 171.16, flimkien mal-interessi moratorji, ekwivalenti għall-VAT iddikjarata u mħallsa fuq fatturi indirizzati lill-kumpanniji debituri. Bħala anness mat-talba tagħha għal tpaċija, Consortium Remi Group ipproduċiet “lista tal-ammonti mhux imħallsa tal-kontropartijiet”.
21
Din it-talba ġiet madankollu miċħuda minħabba li kienet tressqet wara l-iskadenza tat-terminu ta’ dekadenza previst fl-Artikolu 129(1) tad-DOPK. Barra minn hekk, tqies li Consortium Remi Group ma kinitx ipproduċiet il-prova ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali tad-djun tal-VAT iffatturata lill-kumpanniji debituri.
22
Matul il-fażi ta’ kontestazzjoni amministrattiva tad-deċiżjoni li ċaħdet l-imsemmija talba, Consortium Remi Group ippreżentat id-deċiżjonijiet ta’ ftuħ tal-proċeduri ta’ insolvenza adottati kontra l-kumpanniji debituri kif ukoll il-provi li juru li dawn id-djun kienu ġew irrikonoxxuti mill-istralċjarji tal-kumpanniji debituri u li dawn kienu jidhru fir-reġistri ta’ krediti ammessi stabbiliti fil-kuntest ta’ dawn il-proċeduri ta’ insolvenza.
23
Id-deċiżjoni ta’ ċaħda tat-talba għal tpaċija ġiet ikkonfermata kollha kemm hi permezz ta’ deċiżjoni adottata fit‑22 ta’ Mejju 2020 mid-Direttur.
24
Consortium Remi Group adixxiet lill-Administrativen sad Varna (il-Qorti Amministrattiva ta’ Varna, il-Bulgarija) b’rikors dirett kontra d-deċiżjoni ta’ ċaħda tat-talba għal tpaċija, ikkonfermata mid-Direttur, li din il-qorti ċaħdet. Hija ppreżentat appell ta’ kassazzjoni minn din is-sentenza quddiem il-Varhoven administrativen sad (il-Qorti Amministrattiva Suprema, il-Bulgarija), li hija l-qorti tar-rinviju, fejn sostniet li, skont l-Artikolu 90(1) tad-Direttiva dwar il-VAT, il-bażi tat-taxxa tal-VAT għandu jitnaqqas fil-każijiet fejn il-persuna taxxabbli ma rċevietx il-korrispettiv kollu jew parti minnu dovut wara li tkun saret il-kunsinna ta’ oġġetti jew il-provvista ta’ servizzi, li l-imsemmija dispożizzjoni għandha effett dirett u għandha għalhekk tiġi applikata peress li d-dispożizzjonijiet nazzjonali huma kuntrarji għaliha.
25
Il-qorti tar-rinviju tindika li d-dritt Bulgaru ma jinkludix dispożizzjonijiet li jippermettu t-tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT fil-każ ta’ nuqqas ta’ pagament, peress li l-Artikolu 115 taż-ZDDS jipprevedi tali tnaqqis biss fil-każ ta’ xoljiment tal-kunsinna.
26
Filwaqt li tibbaża ruħha fuq ir-raġunament tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenzi tat‑23 ta’ Novembru 2017 Di Maura (C‑246/16, EU:C:2017:887, punti 21 sa 27), kif ukoll tat‑3 ta’ Lulju 2019, UniCredit Leasing (C‑242/18, EU:C:2019:558, punti 62 u 65), il-qorti tar-rinviju tqis li, kif issostni Consortium Remi Group, il-possibbiltà ta’ rimbors tal-VAT fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas tal-prezz ma tistax tiġi totalment eskluża, u dan minkejja d-deroga prevista fl-Artikolu 90(2) tad-Direttiva dwar il-VAT. Dan ikun b’mod partikolari l-każ meta l-persuna taxxabbli turi li, fid-dawl taċ-ċirkustanzi, hemm ir-riskju li l-obbligu ta’ ħlas ta’ fattura, impost fuq id-destinatarju tagħha, ma jiġix eżegwit.
27
Skont il-qorti tar-rinviju, id-deroga prevista fl-Artikolu 90(2) ta’ din id-direttiva ma ttiħditx inkunsiderazzjoni fil-kuntest ta’ leġiżlazzjoni speċifika fil-Bulgarija, kemm fir-rigward tal-mod kif il-bażi tat-taxxa huwa aġġustat meta l-obbligu ta’ ħlas ta’ dejn tal-VAT jista’ ma jiġix eżegwit kif ukoll fir-rigward ta’ kundizzjonijiet li fihom jista’ jintalab ir-rimbors tal-VAT imħallsa.
28
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-Varhoven administrativen sad (il-Qorti Amministrattiva Suprema) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Fil-każ li jkun hemm deroga fis-sens tal-Artikolu 90(2) tad-[Direttiva dwar il-VAT] il-prinċipju ta’ newtralità u l-Artikolu 90 tad-[Direttiva dwar il-VAT] jippermettu dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali, bħal dik prevista fit-tieni sentenza tal-Artikolu 129(1) tad-[DOPK], li tistabbilixxi terminu ta’ dekadenza għat-tressiq ta’ talba għat-tpaċija jew għar-rimbors tat-taxxa imposta [mill-persuna taxxabbli] fuq il-provvista ta’ prodotti jew ta’ servizzi fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali mid-destinatarju tal-provvista?
2)
Irrispettivament mir-risposta għall-ewwel domanda, fiċ-ċirkustanzi inkwistjoni fil-kawża prinċipali, l-aġġustament tal-fattura fiskali [mill-persuna taxxabbli] fir-rigward tal-VAT dovuta, minħabba n-nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali tal-prezz tal-provvista ta’ prodotti jew ta’ servizzi min-naħa tad-destinatarju indikat fil-fattura, qabel it-tressiq tat-talba għal rimbors, jikkostitwixxi kundizzjoni neċessarja għar-rikonoxximent tad-dritt għat-tnaqqis tal-ammont taxxabbli skont l-Artikolu 90(1) tad-[Direttiva dwar il-VAT]?
3)
Fid-dawl tar-risposta għall-ewwel żewġ domandi, kif għandu jiġi interpretat l-Artikolu 90(1) tad-[Direttiva dwar il-VAT] għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-mument li fih iseħħu r-raġunijiet li jippermettu t-tnaqqis tal-ammont taxxabbli fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali tal-prezz u fil-każ li ma jkunx hemm dispożizzjoni nazzjonali li tirregola din il-kwistjoni minħabba d-deroga prevista fl-Artikolu 90(1)?
4)
Kif għandhom jiġu interpretati l-motivi tas-sentenza tas‑27 ta’ Novembru 2017, Di Maura (C‑246/16, EU:C:2017:887, punti 21 sa 27) u tas-sentenza tat‑3 ta’ Lulju 2019, UniCredit Leasing (C‑242/18, EU:C:2019:558, punti 62 u 65) fl-assenza ta’ kundizzjonijiet speċifiċi għall-applikazzjoni tad-deroga prevista fl-Artikolu 90(2) tad-[Direttiva dwar il-VAT] fil-leġiżlazzjoni Bulgara?
5)
Huwa kompatibbli mal-prinċipju ta’ newtralità u mal-Artikolu 90 tad-[Direttiva dwar il-VAT i]l-prattika fil-qasam fiskali u tas-sigurtà soċjali li ma jitħallewx li jsiru aġġustamenti tat-taxxa akkumulata fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas qabel ma l-annullament tat-taxxa jiġi kkomunikat lid-destinatarju tal-kunsinna tal-prodotti jew tas-servizzi fil-każ li dan tal-aħħar ikun persuna taxxabbli, bil-għan li jsir aġġustament tal-ammont inizjalment miżmum mid-destinatarju?
6)
L-interpretazzjoni tal-Artikolu 90(1) tad-[Direttiva dwar il-VAT] tippermetti li jitqies li l-eventwali dritt għal tnaqqis tal-ammont taxxabbli fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali jagħti lok għad-dritt għar-rimbors tal-VAT imħallsa mill-fornitur, flimkien ma’ interessi moratorji, u mil-liema mument?”
Fuq il‑ġurisdizzjoni tal‑Qorti tal‑Ġustizzja
29
Skont ġurisprudenza stabbilita, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha l-ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta d-dritt tal-Unjoni biss f’dak li jikkonċerna l-applikazzjoni tiegħu fi Stat Membru ġdid mid-data tal-adeżjoni ta’ dan tal-aħħar mal-Unjoni Ewropea (sentenza tas‑17 ta’ Diċembru 2020, Franck, C‑801/19, EU:C:2020:1049, punt 16 u l-ġurisprudenza ċċitata).
30
Minn dan jirriżulta, b’mod partikolari, li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex il-ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta d-direttivi tal-Unjoni dwar il-VAT meta l-perijodu ta’ rkupru tat-taxxi inkwistjoni huwa qabel l-adeżjoni tal-Istat Membru kkonċernat mal-Unjoni (sentenza tat‑3 ta’ Lulju 2019, UniCredit Leasing, C‑242/18, EU:C:2019:558, punt 31).
31
Fil-fatt, peress li l-obbligu ta’ aġġustament huwa marbut inseparabbilment mal-eżiġibbiltà tal-VAT tal-input dovuta jew imħallsa u mad-dritt għal tnaqqis li jirriżulta minnha, id-dehra, wara l-adeżjoni ta’ Stat Membru mal-Unjoni, ta’ ċirkustanzi li, bħala prinċipju, jistgħu jkunu l-bażi ta’ dan l-obbligu ma tippermettix lill-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta d-Direttiva dwar il-VAT jekk il-kunsinna ta’ oġġetti jew il-provvista ta’ servizzi msemmija jkunu seħħew qabel din l-adeżjoni (sentenza tas‑27 ta’ Ġunju 2018, Varna Holideis, C‑364/17, EU:C:2018:500, punt 31).
32
F’dan il-każ, il-kawża prinċipali tirrigwarda l-perijodu ta’ tassazzjoni tal-VAT mis-sena 2006 sas-sena 2010 u dak tas-sena 2012. Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi dwar id-domandi preliminari sa fejn dawn jikkonċernaw il-kunsinni ta’ oġġetti jew il-provvisti ta’ servizzi li seħħew fl‑2006, jiġifieri qabel l-adeżjoni tar-Repubblika tal-Bulgarija, fl‑1 ta’ Jannar 2007, mal-Unjoni.
Fuq id‑domandi preliminari
Fuq l‑ewwel, it‑tielet u r‑raba’ domanda
33
Preliminarjament, għandu jitfakkar li, sabiex tingħata risposta utli lill-qorti tar-rinviju, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tieħu inkunsiderazzjoni dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li ma tkunx għamlet riferiment għalihom il-qorti nazzjonali fil-formulazzjoni tad-domandi tagħha, billi b’mod partikolari tagħmel estrazzjoni mill-motivazzjoni tad-deċiżjoni tar-rinviju tal-elementi tad-dritt tal-Unjoni li jeħtieġu interpretazzjoni fid-dawl tas-suġġett tal-kawża (sentenza tat‑2 ta’ Marzu 2023, Åklagarmyndigheten, C‑666/21, EU:C:2023:149, punt 22 u l-ġurisprudenza ċċitata).
34
F’dan il-każ, għalkemm, fil-formulazzjoni tad-domandi preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju rreferiet biss għall-prinċipju ta’ newtralità fiskali, dan l-element ma jipprekludix it-teħid inkunsiderazzjoni ta’ prinċipji ġenerali oħra tad-dritt tal-Unjoni li jistgħu jkunu rilevanti sabiex tingħata risposta għal dawn id-domandi.
35
Għaldaqstant, għandu jitqies li, permezz tal-ewwel, tat-tielet u tar-raba’ domanda preliminari tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk, fid-dawl tad-deroga prevista fl-Artikolu 90(2) tad-Direttiva dwar il-VAT, l-Artikolu 90(1) ta’ din id-direttiva, moqri flimkien mal-prinċipji ta’ newtralità fiskali, ta’ proporzjonalità u ta’ effettività, għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tipprevedi terminu ta’ dekadenza għat-tressiq ta’ talba għar-rimbors tal-VAT li jirriżulta minn tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali ta’ fattura maħruġa minn persuna taxxabbli u, jekk le, minn liema data għandu jibda jiddekorri tali terminu, fl-assenza ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali speċifiċi f’dan ir-rigward.
36
Għandu jitfakkar li l-Artikolu 90(1) tad-Direttiva dwar il-VAT jipprovdi li, fil-każ ta’ annullament, xoljiment ta’ riżoluzzjoni, ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali jew ta’ tnaqqis fil-prezz wara l-mument li fih titwettaq it-tranżazzjoni, l-bażi tat-taxxa titnaqqas pro rata skont il-kundizzjonijiet li jiġu stabbiliti mill-Istati Membri. Din id-dispożizzjoni tobbliga lill-Istati Membri jnaqqsu l-bażi tat-taxxa u, għaldaqstant, l-ammont tal-VAT dovut mill-persuna taxxabbli kull darba li, wara l-konklużjoni ta’ tranżazzjoni, il-persuna taxxabbli ma tiġborx parti mill-korrispettiv jew l-intier tiegħu. Din id-dispożizzjoni tikkostitwixxi l-espressjoni ta’ prinċipju fundamentali tad-Direttiva dwar il-VAT, li l-bażi tat-taxxa hija kkostitwita mill-korrispettiv irċevut realment u li l-korollarju tiegħu huwa li l-awtorità tat-taxxa ma tkunx tista’ tiġbor, bħala VAT, ammont ikbar minn dak miġbur mill-persuna taxxabbli (sentenza tal‑11 ta’ Novembru 2021, ELVOSPOL, C‑398/20, EU:C:2021:911, punti 24 u 25).
37
Min-naħa tiegħu, l-Artikolu 90(2) tad-Direttiva dwar il-VAT jipprovdi li fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali tal-korrispettiv, l-Istati Membri jistgħu jidderogaw mill-obbligu li jnaqqsu l-bażi tat-taxxa tal-VAT stabbilita fl-Artikolu 90(1) ta’ din id-direttiva.
38
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li dispożizzjoni nazzjonali li, fil-lista tas-sitwazzjonijiet li fihom il-bażi tat-taxxa titnaqqas, ma tinkludix dik tan-nuqqas ta’ pagament tal-prezz tat-tranżazzjoni għandha tiġi kkunsidrata bħala r-riżultat tal-eżerċizzju, mill-Istat Membru, tal-possibbiltà ta’ deroga li ġiet mogħtija lilu skont l-Artikolu 90(2) tad-Direttiva dwar il-VAT (sentenza tat‑3 ta’ Lulju 2019, UniCredit Leasing, C‑242/18, EU:C:2019:558, punt 60 u l-ġurisprudenza ċċitata).
39
F’dan il-każ, kemm mid-deċiżjoni tar-rinviju kif ukoll mill-osservazzjonijiet orali tal-Gvern Bulgaru jirriżulta li l-leġiżlazzjoni nazzjonali, billi telenka fl-Artikolu 115(1) taż-ZDDS, is-sitwazzjonijiet li fihom il-bażi tat-taxxa tiġi kkoreġuta, ma tipprevedi ebda korrezzjoni fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas tal-prezz tat-tranżazzjoni suġġetta għall-VAT.
40
Għaldaqstant, ir-Repubblika tal-Bulgarija għandha titqies li eżerċitat il-possibbiltà ta’ deroga tagħha mill-obbligu ta’ tnaqqis tal-bażi tat-taxxa fil-każ ta’ nuqqas ta’ pagament, b’tali mod li l-persuna taxxabbli ma tkunx tista’ tinvoka tali dritt (ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tat‑3 ta’ Lulju 2019, UniCredit Leasing, C‑242/18, EU:C:2019:558, punt 61).
41
Madankollu, skont il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, din il-possibbiltà ta’ deroga, li hija strettament limitata għall-każijiet ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali, hija bbażata fuq l-idea li n-nuqqas ta’ ħlas tal-korrispettiv jista’, f’ċerti ċirkustanzi u minħabba s-sitwazzjoni ġuridika eżistenti fl-Istat Membru kkonċernat, tkun diffiċli li tiġi vverifikata jew tkun biss provviżorja (sentenza tal‑11 ta’ Novembru 2021, ELVOSPOL, C‑398/20, EU:C:2021:911, punt 27 u l-ġurisprudenza ċċitata).
42
Minn dan isegwi li l-eżerċizzju ta’ tali possibbiltà ta’ deroga għandu jiġi ġġustifikat, sabiex il-miżuri meħuda mill-Istati Membri għall-implimentazzjoni tagħha ma jfixklux l-għan ta’ armonizzazzjoni fiskali mfittex mid-Direttiva dwar il-VAT, u li tali possibbiltà ma tistax tippermetti lil dawn tal-aħħar jeskludu purament u sempliċement it-tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas (sentenza tal‑11 ta’ Novembru 2021, ELVOSPOL, C‑398/20, EU:C:2021:911, punt 28 u l-ġurisprudenza ċċitata).
43
Fil-fatt, li tiġi ammessa l-possibbiltà għall-Istati Membri li jeskludu kull tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas definittiv imur kontra l-prinċipju ta’ newtralità tal-VAT, li minnu jirriżulta b’mod partikolari li, fil-kapaċità tiegħu ta’ kollettur tat-taxxi f’isem l-Istat, l-imprenditur għandu jinħeles kompletament mill-oneru tat-taxxa dovuta jew imħallsa fil-kuntest tal-attivitajiet ekonomiċi tiegħu li huma stess huma suġġetti għall-VAT (sentenza tal‑11 ta’ Novembru 2021, ELVOSPOL, C‑398/20, EU:C:2021:911, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).
44
F’dan il-kuntest, għandu jitfakkar li, minn naħa, l-Artikolu 90(1) tad-Direttiva dwar l-VAT jissodisfa l-kundizzjonijiet sabiex ikollu effett dirett (sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2020, E. (VAT – Tnaqqis tal-bażi tat-taxxa), C‑335/19, EU:C:2020:829, punt 51 u l-ġurisprudenza ċċitata), u, min-naħa l-oħra, l-possibbiltà ta’ deroga prevista fil-paragrafu 2 ta’ dan l-artikolu hija intiża biss sabiex tippermetti lill-Istati Membri jiġġieldu l-inċertezza marbuta mal-irkupru tal-ammonti dovuti u ma tirregolax il-kwistjoni dwar jekk jistax ma jsirx tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas definittiv (sentenza tal‑11 ta’ Ġunju 2020, SCT, C‑146/19, EU:C:2020:464, punt 24 u l-ġurisprudenza ċċitata).
45
Barra minn hekk, kif irrilevat, essenzjalment, l-Avukata Ġenerali fil-punti 41 u 56 tal-konklużjonijiet tagħha, l-Artikolu 90(1) tad-Direttiva dwar il-VAT jista’ jkun direttament applikabbli meta l-Istat Membru, bħal f’dan il-każ, ma jawtorizza ebda tnaqqis tal-bażi tat-taxxa fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali mingħajr ma jieħu inkunsiderazzjoni l-livell ta’ inċertezza fir-rigward tan-natura definittiva tiegħu.
46
F’dak li jirrigwarda l-limitazzjoni ratione temporis tad-dritt għal tnaqqis tal-bażi tat-taxxa msemmi fl-Artikolu 90 ta’ din id-direttiva, għandu jiġi rrilevat, fl-ewwel lok, li mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-possibbiltà li tiġi ppreżentata talba għar-rimbors tal-VAT mingħajr tali limitazzjoni tmur kontra l-prinċipju ta’ ċertezza legali, li jeżiġi li s-sitwazzjoni fiskali tal-persuna taxxabbli, fir-rigward tad-drittijiet u tal-obbligi tagħha lejn l-awtorità tat-taxxa, ma tkunx tista’ tiġi kkontestata b’mod indefinit (ara, f’dan is-sens, id-digriet tat‑3 ta’ Marzu 2021, FGSZ, C‑507/20, EU:C:2021:157, punt 23 u l-ġurisprudenza ċċitata).
47
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fir-rigward tas-sistema tat-tnaqqis tal-VAT, li hija enfasizzat li kellha tkun is-suġġett ta’ interpretazzjoni koerenti mal-Artikolu 90 tad-Direttiva dwar il-VAT (ara, f’dan is-sens, id-digriet tat‑22 ta’ Frar 2018, T‑2, C‑396/16, EU:C:2018:109, punt 35), li terminu ta’ dekadenza li l-iskadenza tiegħu għandha bħala konsegwenza li tissanzjona lill-persuna taxxabbli li ma tkunx diliġenti biżżejjed, li tkun naqset milli tinvoka t-tnaqqis tal-VAT tal-input, billi ttellfilha dritt għal tnaqqis tal-VAT, ma jistax jitqies bħala inkompatibbli mas-sistema stabbilita mid-Direttiva dwar il-VAT sakemm, minn naħa, dan it-terminu japplika bl-istess mod għad-drittijiet simili fil-qasam fiskali bbażati fuq id-dritt intern u għal dawk ibbażati fuq id-dritt tal-Unjoni (prinċipju ta’ ekwivalenza) u sakemm, min-naħa l-oħra, fil-prattika ma jagħmilx impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-dritt għal tnaqqis tal-VAT (prinċipju ta’ effettività) (sentenza tat‑12 ta’ April 2018, Biosafe – Indústria de Reciclagens, C‑8/17, EU:C:2018:249, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).
48
Għaldaqstant, fir-rigward tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali li tistabbilixxi terminu ta’ dekadenza li fl-iskadenza tiegħu t-talba għar-rimbors ta’ taxxa hija inammissibbli, huwa biżżejjed li jiġi rrilevat, bħalma għamlet l-Avukata Ġenerali fil-punt 44 tal-konklużjonijiet tagħha, li l-Artikolu 90(1) tad-Direttiva dwar il-VAT ma jipprekludix tali limitazzjoni ratione temporis tad-dritt għal tnaqqis tal-bażi tat-taxxa.
49
Fit-tieni lok, għalkemm l-eżistenza ta’ terminu ta’ dekadenza li l-iskadenza tiegħu għandha l-konsegwenza li ma tippermettix iktar lil kreditur jitlob it-tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT relatat ma’ ċerti krediti ma tistax, fiha nnifisha, titqies li hija inkompatibbli mad-Direttiva dwar il-VAT, id-determinazzjoni tad-data li minnha jibda jiddekorri dan it-terminu taqa’ taħt id-dritt nazzjonali, bla ħsara għall-osservanza tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività (ara, f’dan is-sens, id-digriet tat‑3 ta’ Marzu 2021, FGSZ, C‑507/20, EU:C:2021:157, punt 23 u l-ġurisprudenza ċċitata).
50
Għal dak li jirrigwarda, b’mod iktar partikolari, il-prinċipju ta’ effettività, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jista’ jiġi dedott li terminu ta’ dekadenza li kien jibda jiddekorri mid-data tal-ħruġ tal-fatturi inizjali u kien skada, għal ċerti tranżazzjonijiet, qabel it-tressiq tat-talba għal kumpens ma jistax validament jiġi invokat kontra l-eżerċizzju tad-dritt għal tnaqqis tal-VAT jekk il-persuna taxxabbli ma tkunx uriet nuqqas ta’ diliġenza, u fl-assenza ta’ abbuż jew ta’ kollużjoni frawdolenti (ara, f’dan is-sens, id-digriet tat‑3 ta’ Marzu 2021, FGSZ, C‑507/20, EU:C:2021:157, punt 25 u l-ġurisprudenza ċċitata).
51
F’dan ir-rigward, għandu jitqies, kif irrilevat ukoll l-Avukata Ġenerali fil-punt 50 tal-konklużjonijiet tagħha, li, fid-dawl tal-prinċipju ta’ newtralità tal-VAT, li minnu jirriżulta li l-imprenditur, li jiżgura l-finanzjament minn qabel tal-VAT billi jiġborha f’isem l-Istat, huwa meħlus kompletament mill-piż ta’ din it-taxxa fil-kuntest tal-attivitajiet ekonomiċi tiegħu suġġetti għall-VAT, il-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ dekadenza għall-eżerċizzju tad-dritt għal tnaqqis tal-bażi tat-taxxa, skont l-Artikolu 90(1) tad-Direttiva dwar il-VAT, għandu jkollu rabta suffiċjenti mad-data li minnha l-persuna taxxabbli, li taġixxi b’mod diliġenti, tista’ tuża dan id-dritt.
52
Barra minn hekk, fl-assenza ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali li jikkonċernaw il-modalitajiet tal-eżerċizzju tad-dritt għal tnaqqis tal-bażi tat-taxxa fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali, bħal fil-kawża prinċipali, il-prinċipji ta’ proporzjonalità u ta’ ċertezza legali jeżiġu li l-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ dekadenza jkun identifikabbli mill-persuna taxxabbli bi probabbiltà raġonevoli.
53
Issa, għandu jiġi rrilevat, f’dan ir-rigward, li l-inċertezza marbuta man-natura definittiva tan-nuqqas ta’ ħlas tista’ wkoll tittieħed inkunsiderazzjoni billi jingħata t-tnaqqis tal-bażi tat-taxxa għall-VAT meta l-kreditur isemmi, qabel ma tintemm il-proċedura ta’ insolvenza jew ta’ stralċ tad-debitur tiegħu, probabbiltà raġonevoli li d-dejn ma jiġix onorat, b’tali mod li dan il-bażi tat-taxxa jiġi evalwat mill-ġdid ’il fuq fl-ipoteżi fejn il-ħlas isir madankollu. Huma l-awtoritajiet nazzjonali li għandhom jiddeterminaw, fl-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità u taħt l-istħarriġ ta’ qorti, il-provi ta’ tul estiż probabbli tan-nuqqas ta’ ħlas li għandhom jiġu pprovduti mill-kreditur skont il-partikolaritajiet tad-dritt nazzjonali applikabbli. Tali modalità hija wkoll effettiva sabiex jintlaħaq l-għan intiż filwaqt li hija inqas restrittiva għall-kreditur, li jiżgura l-prefinanzjament tal-VAT billi jiġborha f’isem l-Istat (sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2020, E. (VAT – Tnaqqis tal-bażi tat-taxxa), C‑335/19, EU:C:2020:829, punt 48 u l-ġurisprudenza ċċitata).
54
Din il-konstatazzjoni tapplika a fortiori fil-kuntest ta’ proċeduri ta’ insolvenza jew ta’ stralċ, li fihom iċ-ċertezza tan-natura definittivament irrekuperabbli tad-dejn tista’ tinkiseb biss, bħala prinċipju, fi tmiem perijodu twil. Tali terminu huwa, fi kwalunkwe każ, ta’ natura li jikkawża lill-imprendituri suġġetti għal-leġiżlazzjoni li tipprevedi tali proċeduri, meta jkollhom quddiemhom sitwazzjoni ta’ nuqqas ta’ ħlas ta’ fattura, żvantaġġ f’termini ta’ likwidità meta mqabbla mal-kompetituri tagħhom fi Stati Membri oħra li huma manifestament ta’ natura li jfixklu l-għan ta’ armonizzazzjoni fiskali intiż mid-Direttiva dwar il-VAT (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2020, E. (VAT – Tnaqqis tal-bażi tat-taxxa), C‑335/19, EU:C:2020:829, punt 50 u l-ġurisprudenza ċċitata).
55
F’dan il-każ, għalkemm il-kunsinni ta’ oġġetti u l-provvisti ta’ servizzi inkwistjoni fil-kawża prinċipali twettqu matul is-snin 2007 sa 2010 u fl‑2012, Consortium Remi Group ressqet it-talba għal rimbors li tirriżulta mit-tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT biss matul is-sena 2020. Issa, kemm mill-atti tal-proċess li għandha l-Qorti tal-Ġustizzja kif ukoll mit-tweġibiet tal-partijiet fil-kawża prinċipali għall-mistoqsijiet magħmula waqt is-seduta jirriżulta li, fost il-kumpanniji debituri, l-ewwel tnejn kienu tħassru mir-reġistru kummerċjali qabel id-data tat-tressiq ta’ din it-talba, rispettivament fl‑2012 u fl‑2017, it-tielet waħda tħassret minn dan ir-reġistru matul il-proċedura inkwistjoni fil-kawża prinċipali u, fl-aħħar nett, l-aħħar tnejn huma s-suġġett ta’ proċeduri ta’ insolvenza miftuħa qabel it-tressiq tal-imsemmija talba.
56
Konsegwentement, hija l-qorti tar-rinviju, li hija l-unika li għandha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi dwar il-fatti, li għandha tiddetermina d-data li minnha Consortium Remi Group setgħet, mingħajr ma turi nuqqas ta’ diliġenza, tinvoka d-dritt tagħha għat-tnaqqis tal-bażi tat-taxxa fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali, b’mod partikolari fid-dawl tal-eventwali natura irrekuperabbli tal-krediti tagħha.
57
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta għall-ewwel, għat-tielet u għar-raba’ domanda għandha tkun li l-Artikolu 90 tad-Direttiva dwar il-VAT, moqri flimkien mal-prinċipji ta’ newtralità fiskali, ta’ proporzjonalità u ta’ effettività, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tipprevedi terminu ta’ dekadenza għat-tressiq ta’ talba għal rimbors tal-VAT li tirriżulta minn tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali, li l-iskadenza tiegħu għandha l-konsegwenza li tissanzjona lill-persuna taxxabbli insuffiċjentement diliġenti, sakemm dan it-terminu jibda jiddekorri biss mid-data li fiha din il-persuna taxxabbli setgħet, mingħajr ma turi nuqqas ta’ diliġenza, tinvoka d-dritt għal tnaqqis tagħha. Fl-assenza ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali li jikkonċernaw il-modalitajiet tal-eżerċizzju ta’ dan id-dritt, il-bidu tad-dekorrenza ta’ tali terminu ta’ dekadenza għandu jkun identifikabbli mill-persuna taxxabbli bi probabbiltà raġonevoli.
Fuq it‑tieni u l‑ħames domanda preliminari
58
Fid-dawl tal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 33 ta’ din is-sentenza, għandu jinftiehem li, permezz tat-tieni u tal-ħames domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 90(1) u l-Artikolu 273 tad-Direttiva dwar il-VAT, moqrija flimkien mal-prinċipji ta’ newtralità fiskali u ta’ proporzjonalità, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu, fl-assenza ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali speċifiċi, rekwiżit tal-awtorità tat-taxxa li jissuġġetta t-tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT, fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali ta’ fattura maħruġa minn persuna taxxabbli, għall-kundizzjoni li din tal-aħħar taġġusta minn qabel il-fattura inizjali u li tikkomunika minn qabel lid-debitur tagħha l-intenzjoni tagħha li tannulla l-VAT, sa fejn din hija persuna taxxabbli.
59
Preliminarjament, fir-rigward tal-kundizzjoni li tissuġġetta t-tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT għall-fatt li l-persuna taxxabbli tkun aġġustat il-fatturi inizjalment maħruġa, għandu jiġi rrilevat li, kuntrarjament għall-argument imressaq mid-Direttur u mill-Kummissjoni Ewropea, tali kundizzjoni ma tirriżultax mill-Artikolu 203 tad-Direttiva tal-VAT.
60
Fil-fatt, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, din id-dispożizzjoni hija intiża li tapplika biss meta l-VAT ġiet iffatturata b’mod żbaljat u, għaldaqstant, ma tkoprix is-sitwazzjonijiet li fihom it-taxxa indikata fuq il-fattura hija eżatta (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Diċembru 2022, Finanzamt Österreich (VAT iffatturata b’mod żbaljat lill-konsumaturi finali), C‑378/21, EU:C:2022:968, punti 21 u 23).
61
Għall-kuntrarju, kemm rekwiżit ta’ aġġustament tal-fattura inizjali, kif ukoll dak li jissuġġetta t-tnaqqis pro rata tal-bażi tat-taxxa ta’ persuna taxxabbli, fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas, għall-komunikazzjoni minn qabel minn din tal-aħħar lid-debitur tagħha, jekk ikun persuna taxxabbli, bl-intenzjoni tagħha li tannulla parti jew it-totalità tal-VAT, jaqa’, fl-istess ħin, taħt l-Artikolu 90(1) u l-Artikolu 273 tad-Direttiva tal-VAT (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Jannar 2012, Kraft Foods Polska, C‑588/10, EU:C:2012:40, punt 24 u tas‑6 ta’ Diċembru 2018, Tratave, C‑672/17, EU:C:2018:989, punt 35).
62
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li skont l-Artikolu 273 tad-Direttiva dwar il-VAT, l-Istati Membri jistgħu jipprevedu l-obbligi li jqisu neċessarji sabiex jiżguraw il-ġbir korrett tal-VAT u sabiex jevitaw il-frodi, bil-kundizzjoni, b’mod partikolari, li din il-possibbiltà ma tintużax sabiex jiġu imposti obbligi ta’ fatturazzjoni addizzjonali għal dawk stabbiliti fil-Kapitolu 3 tal-imsemmija direttiva.
63
Peress li, barra mil-limiti li jistabbilixxu, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 90(1) u tal-Artikolu 273 tad-Direttiva tal-VAT la jispeċifikaw il-kundizzjonijiet u lanqas l-obbligi li l-Istati Membri jistgħu jipprevedu, dawn id-dispożizzjonijiet jagħtu lil dawn tal-aħħar marġni ta’ diskrezzjoni, b’mod partikolari, fir-rigward tal-formalitajiet li għandhom jiġu ssodisfatti mill-persuni taxxabbli quddiem l-awtoritajiet tat-taxxa sabiex jipproċedu għal tnaqqis tal-bażi tat-taxxa (sentenza tal‑11 ta’ Ġunju 2020, SCT, C‑146/19, EU:C:2020:464, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata).
64
Madankollu, il-miżuri li l-Istati Membri għandhom il-possibbiltà jadottaw bis-saħħa tal-Artikolu 273 tad-Direttiva tal-VAT ma jistgħux, bħala prinċipju, jidderogaw mill-osservanza tar-regoli relatati mal-bażi tat-taxxa għall-finijiet tal-VAT ħlief fil-limitu ta’ dak li huwa strettament neċessarju sabiex jintlaħaq dan l-għan speċifiku. Fil-fatt, huma għandhom jolqtu bl-inqas mod possibbli l-għanijiet u l-prinċipji tad-Direttiva dwar il-VAT u għalhekk ma jistgħux jintużaw b’mod li jaffettwaw in-newtralità tal-VAT, li tikkostitwixxi prinċipju fundamentali tas-sistema komuni tal-VAT implimentata mil-leġiżlazzjoni tal-Unjoni f’dan il-qasam (sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Boehringer Ingelheim, C‑717/19, EU:C:2021:818, punt 60 u l-ġurisprudenza ċċitata).
65
Barra minn hekk, jekk ir-rimbors tal-VAT isir impossibbli jew eċċessivament diffiċli skont il-kundizzjonijiet li fihom it-talbiet għall-ħlas lura ta’ taxxi jistgħu jiġu eżerċitati, l-imsemmi prinċipju ta’ newtralità tal-VAT kif ukoll il-prinċipju ta’ proporzjonalità jistgħu jeżiġu li l-Istati Membri jipprevedu l-istrumenti u l-modalitajiet proċedurali neċessarji sabiex il-persuna taxxabbli tkun tista’ tirkupra t-taxxa ffatturata indebitament (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Jannar 2012, Kraft Foods Polska, C‑588/10, EU:C:2012:40, punt 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).
66
Konsegwentement, il-formalitajiet li għandhom jiġu ssodisfatti mill-persuni taxxabbli sabiex jeżerċitaw, quddiem l-awtoritajiet tat-taxxa, id-dritt li jsir tnaqqis tal-bażi tat-taxxa għall-finijiet tal-VAT għandhom ikunu limitati għal dawk li jippermettu li jiġġustifikaw li, sussegwentement għall-konklużjoni tat-tranżazzjoni, parti mill-korrispettiv jew il-korrispettiv kollu ma jiġix definittivament miġbur. F’dan ir-rigward huma l-qrati nazzjonali li għandhom jivverifikaw li dan huwa l-każ ta’ formalitajiet mitluba mill-Istat Membru kkonċernat (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Boehringer Ingelheim, C‑717/19, EU:C:2021:818, punt 61 u l-ġurisprudenza ċċitata).
67
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ripetutament li r-rekwiżit li jikkonsisti fil-fatt li t-tnaqqis tal-bażi tat-taxxa, kif jirriżulta minn fattura inizjali, ikun suġġett għall-pussess, mill-persuna taxxabbli, ta’ dikjarazzjoni ta’ rċevuta ta’ fattura ta’ aġġustament maħruġa mill-persuna li lilha jkunu ġew ipprovduti l-oġġetti jew is-servizzi, jista’, bħala prinċipju, jikkontribwixxi kemm sabiex jiġi żgurat il-ġbir korrett tal-VAT u sabiex tiġi evitata l-frodi kif ukoll sabiex jiġi eliminat ir-riskju ta’ telf ta’ dħul fiskali u, għaldaqstant, sabiex jintlaħqu l-għanijiet leġittimi stabbiliti fl-Artikolu 90(1) u fl-Artikolu 273 tad-Direttiva dwar il-VAT (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Jannar 2012, Kraft Foods Polska, C‑588/10, EU:C:2012:40, punti 32 u 33).
68
Kif jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, din il-konstatazzjoni tgħodd ukoll għar-rekwiżit li jissuġġetta t-tnaqqis tal-bażi tat-taxxa għall-komunikazzjoni minn qabel mill-persuna taxxabbli lid-debitur tagħha, jekk ikun persuna taxxabbli, tal-intenzjoni tagħha li tannulla parti jew it-totalità tal-VAT (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2018, Tratave, C‑672/17, EU:C:2018:989, punti 35 u 36).
69
Konsegwentement, ir-rekwiżiti li jikkonsistu fl-issuġġettar tat-tnaqqis tal-bażi tat-taxxa għall-aġġustament tal-fattura inizjali mill-persuna taxxabbli minħabba n-nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali u fil-komunikazzjoni minn qabel minnha lid-debitur tagħha tal-intenzjoni tagħha li tannulla t-taxxa, b’tali mod li dan tal-aħħar ikun informat għall-finijiet tal-aġġustament tat-tnaqqis imwettaq inizjalment, bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ma jikkontestawx, bħala prinċipju, in-newtralità tal-VAT (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Jannar 2012, Kraft Foods Polska, C‑588/10, EU:C:2012:40, punt 24 u tas‑6 ta’ Diċembru 2018, Tratave, C‑672/17, EU:C:2018:989, punt 39).
70
Madankollu, xorta jibqa’ l-fatt li hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk tali rekwiżiti jidhrux, f’dan il-każ, eċċessivament vinkolanti għall-persuna taxxabbli, fornitur ta’ oġġetti jew ta’ servizzi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2018, Tratave, C‑672/17, EU:C:2018:989, punt 41).
71
Issa, mill-elementi tal-atti tal-proċess ippreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, li ġew ikkonfermati waqt is-seduta, jirriżulta li, minn naħa, il-leġiżlazzjoni Bulgara, fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-fatti tal-kawża prinċipali, ma kinitx tipprevedi rekwiżiti ta’ aġġustament tal-fattura inizjali u ta’ informazzjoni tad-debitur dwar l-annullament tat-taxxa fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas.
72
Min-naħa l-oħra, skont dawn l-istess elementi ta’ informazzjoni, Consortium Remi Group tħassret mir-reġistru tal-VAT fis‑7 ta’ Marzu 2019, b’tali mod li, fid-data tat-tressiq tat-talba għal tpaċija inkwistjoni fil-kawża prinċipali, din il-persuna taxxabbli ma kellhiex iktar il-possibbiltà li toħroġ fatturi ta’ aġġustament. Fil-fatt, id-Direttur ippreċiża f’dan ir-rigward, mingħajr ma ġie kontradett fuq dan il-punt, li, skont id-dispożizzjonijiet nazzjonali rilevanti ratione temporis, l-aġġustament tal-VAT ma setax isir meta l-persuna taxxabbli tkun tħassret mill-imsemmi reġistru.
73
Għaldaqstant, għandu jiġi kkonstatat li, peress li l-aġġustament ta’ fattura hija, fil-prattika tal-awtorità tat-taxxa Bulgara, kundizzjoni sine qua non sabiex jinkiseb tnaqqis tal-bażi tat-taxxa, in-newtralità tal-VAT tkun affettwata meta jkun impossibbli jew eċċessivament diffiċli għall-persuna taxxabbli li tipproċedi għall-aġġustament ta’ tali fattura (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Boehringer Ingelheim, C‑717/19, EU:C:2021:818, punt 63).
74
Konsegwentement, f’każ bħal dak fil-kawża prinċipali fejn il-persuna taxxabbli tinsab fl-impossibbiltà li toħroġ dokument ta’ aġġustament fir-rigward ta’ fatturi li l-ammont tagħhom ma tħallasx, il-prinċipji ta’ newtralità tal-VAT u ta’ proporzjonalità jeżiġu li l-Istat Membru kkonċernat jippermettilha tistabbilixxi, permezz ta’ mezzi oħra, quddiem l-awtoritajiet tat-taxxa nazzjonali, in-nuqqas ta’ ħlas ta’ dawn il-fatturi, li ta lok għad-dritt tagħha għat-tnaqqis tal-bażi tat-taxxa (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Boehringer Ingelheim, C‑717/19, EU:C:2021:818, punt 65).
75
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jitqies li l-fatt li d-dritt għal tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT jiġi ssuġġettat, fl-assenza tad-dispożizzjonijiet nazzjonali rilevanti, għall-kundizzjoni li l-fattura inizjali kienet is-suġġett ta’ aġġustament imur lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq l-għan imfittex mill-Artikolu 273 tad-Direttiva dwar il-VAT u li jikkonsisti fl-eliminazzjoni tar-riskju ta’ telf ta’ dħul fiskali, meta din il-kundizzjoni tkun saret impossibbli li tiġi ssodisfatta.
76
L-istess japplika, iktar u iktar, għall-obbligu li d-destinatarju ta’ din il-fattura jiġi informat bl-intenzjoni tal-emittent tagħha li jannulla l-VAT, bħal dak imsemmi fil-ħames domanda, li minnha jirriżulta mill-formulazzjoni stess, kif ukoll minn konstatazzjonijiet oħra esposti fit-talba għal deċiżjoni preliminari, li din tikkostitwixxi kundizzjoni neċessarja, imposta mill-prattika tal-awtorità tat-taxxa Bulgara, għall-aġġustament tal-VAT iffatturata fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali.
77
Madankollu, għandu jiġi osservat li, f’dan il-każ, Consortium Remi Group tħassret mir-reġistru tal-VAT minħabba nuqqas sistematiku ta’ twettiq tal-obbligi tagħha li jirriżultaw miż-ZDDS u li t-talba tagħha għal tpaċija kienet tirrigwarda n-nuqqas ta’ ħlas ta’ fatturi maħruġa diversi snin qabel it-tħassir tagħha. Għaldaqstant, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk l-impossibbiltà għall-persuna taxxabbli li toħroġ fatturi ta’ aġġustament hijiex imputabbli lilha.
78
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għat-tieni u għall-ħames domanda għandha tkun li l-Artikolu 90(1) u l-Artikolu 273 tad-Direttiva dwar il-VAT, moqrija flimkien mal-prinċipji ta’ newtralità fiskali u ta’ proporzjonalità, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu, fl-assenza ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali speċifiċi, rekwiżit tal-awtorità tat-taxxa li jissuġġetta t-tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT, fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali ta’ fattura maħruġa minn persuna taxxabbli, għall-kundizzjoni li din tal-aħħar taġġusta minn qabel il-fattura inizjali u għall-kundizzjoni li hija tikkomunika minn qabel lid-debitur tagħha l-intenzjoni tagħha li tannulla l-VAT, peress li huwa impossibbli għal din il-persuna taxxabbli li twettaq tali aġġustament fi żmien xieraq, mingħajr ma din l-impossibbiltà tkun imputabbli lilha.
Fuq is‑sitt domanda
79
Permezz tas-sitt domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikolu 90(1) tad-Direttiva dwar il-VAT għandux jiġi interpretat fis-sens li dritt possibbli għat-tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali ta’ fattura maħruġa minn persuna taxxabbli jagħtix dritt għar-rimbors tal-VAT imħallsa minnha, flimkien mal-interessi moratorji, u, jekk ir-risposta tingħata fl-affermattiv, minn liema data tali dritt jista’ jiġi invokat.
80
F’dan ir-rigward, kif tfakkar fil-punt 42 ta’ din is-sentenza, is-sistema komuni tal-VAT tiggarantixxi n-newtralità tagħha u hija intiża li teħles kompletament lill-imprenditur mill-piż tal-VAT dovuta jew imħallsa fil-kuntest tal-attivitajiet ekonomiċi tiegħu kollha. Mill-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 63 ta’ din is-sentenza jirriżulta li, għalkemm l-Istati Membri għandhom libertà ċerta fl-istabbiliment tal-modalitajiet imsemmija fl-Artikolu 90 tad-Direttiva dwar il-VAT, dawn il-modalitajiet ma jistgħux jippreġudikaw il-prinċipju ta’ newtralità fiskali billi jġiegħlu lill-persuna taxxabbli ġġarrab, kompletament jew parzjalment, il-piż tal-VAT.
81
B’mod partikolari, l-imsemmija modalitajiet għandhom jagħtu l-possibbiltà lill-persuna taxxabbli li tirkupra, skont kundizzjonijiet xierqa, il-kreditu sħiħ li jirriżulta minn tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT, li jfisser li r-rimbors isir f’perijodu raġonevoli, permezz ta’ ħlasijiet likwidi jew b’mezzi ekwivalenti u li, fi kwalunkwe każ, il-metodu ta’ rimbors adottat ma għandu jinvolvi l-ebda riskju finanzjarju għall-persuna taxxabbli (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑12 ta’ Mejju 2021, technoRent International et, C‑844/19, EU:C:2021:378, punt 38).
82
Issa, jekk, fil-każ fejn ir-rimbors jirriżulta minn tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT ma jseħħx f’terminu raġonevoli, il-persuna taxxabbli ma kienx ikollha dritt għal interessi moratorji, is-sitwazzjoni tagħha kienet tiġi affettwata ħażin, bi ksur tal-prinċipju ta’ newtralità fiskali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑12 ta’ Mejju 2021, technoRent International et, C‑844/19, EU:C:2021:378, punti 39 u 41).
83
Minn dan isegwi li, anki jekk l-Artikolu 90 tad-Direttiva dwar il-VAT ma jipprevedix obbligu li jitħallsu interessi fuq ir-rimbors tal-VAT li jirriżulta minn tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT jew ma jispeċifikax id-data li minnha tali interessi jkunu dovuti, il-prinċipju ta’ newtralità tas-sistema fiskali tal-VAT jeżiġi li t-telf finanzjarju kkawżat minħabba rimbors ta’ eċċess ta’ VAT imwettaq lil hinn minn terminu raġonevoli jiġi kkumpensat permezz tal-ħlas ta’ interessi moratorji (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑12 ta’ Mejju 2021, technoRent International et, C‑844/19, EU:C:2021:378, punti 40 u 41).
84
Fil-fatt, f’din is-sitwazzjoni, il-persuna taxxabbli tibbenefika minnn eċċess tal-VAT li jkollu jiġi rrimborsat lilha, iżda li jista’ jikkawża telf finanzjarju għad-dannu tagħha, minħabba l-indisponibbiltà tas-somom ta’ flus inkwistjoni. Issa, jekk, fil-każ fejn l-awtorità tat-taxxa ma tħallasx lura dan l-eċċess f’terminu raġonevoli, il-persuna taxxabbli ma kienx ikollha dritt għal interessi moratorji, is-sitwazzjoni tagħha kienet tiġi affettwata ħażin, ħaġa li b’hekk tippreġudika l-prinċipju ta’ newtralità fiskali (sentenza tat‑12 ta’ Mejju 2021, technoRent International et, C‑844/19, EU:C:2021:378, punt 42).
85
Fir-rigward, b’mod iktar partikolari, tal-modalitajiet ta’ applikazzjoni tal-interessi fuq ir-rimbors li jirriżulta minn tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT, dawn jaqgħu taħt l-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri, irregolata mill-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività (ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑13 ta’ Ottubru 2022, HUMDA, C‑397/21, EU:C:2022:790, punt 45).
86
Għaldaqstant, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddetermina, fid-dawl ta’ dawn il-prinċipji kif ukoll tal-karatteristiċi partikolari kollha tal-kawża li għandha quddiemha, jekk, f’dan il-każ, kienx hemm lok li jsir rimbors li jirriżulta minn tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT u, sa fejn hija tikkonstata li dan ir-rimbors ma seħħx f’terminu raġonevoli, il-mument li minnu l-interessi moratorji jiżdiedu mal-ammont ta’ dan ir-rimbors (ara, f’dan is-sens, id-digriet tal‑5 ta’ Ottubru 2023, ZSE Elektrárne, C‑151/23, EU:C:2023:751, punt 28).
87
F’dan il-każ, kif irrilevat, essenzjalment, l-Avukata Ġenerali fil-punti 99, 100 u 102 tal-konklużjonijiet tagħha, fl-assenza ta’ modalitajiet preċiżi previsti mid-dritt nazzjonali, interessi fuq id-dritt għar-rimbors minħabba tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT jistgħu jiġu kkalkolati biss mid-data li fiha l-persuna taxxabbli tqis li n-nuqqas ta’ ħlas tad-dejn inkwistjoni huwa ta’ natura definittiva, fis-sens tal-Artikolu 90 tad-Direttiva dwar il-VAT, u tinvoka d-dritt tagħha għat-tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT fil-kuntest tad-dikjarazzjoni dwar il-perijodu ta’ tassazzjoni li kien fis-seħħ dak iż-żmien peress li, qabel din id-data, il-bażi legali tal-ħlas tal-VAT huwa kkostitwit mill-Artikolu 63 ta’ din id-direttiva.
88
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għas-sitt domanda għandha tkun li l-Artikolu 90(1) tad-Direttiva dwar il-VAT, moqri flimkien mal-prinċipju ta’ newtralità fiskali, għandu jiġi interpretat fis-sens li eventwali dritt għat-tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali ta’ fattura maħruġa minn persuna taxxabbli jagħti dritt għar-rimbors tal-VAT imħallsa minnha, flimkien mal-interessi moratorji, u li, fl-assenza ta’ modalitajiet ta’ applikazzjoni tal-interessi eventwalment dovuti fil-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, id-data li minnha l-persuna taxxabbli tinvoka d-dritt tagħha għal dan it-tnaqqis fil-kuntest tad-dikjarazzjoni dwar il-perijodu taxxabbli li kien għaddej f’dak iż-żmien tikkostitwixxi l-bidu tad-dekorrenza għall-kalkolu ta’ dawn l-interessi.
Fuq l‑ispejjeż
89
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Għaxar Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 90 tad-Direttiva tal-Kunsill 2006/112/KE tat‑28 ta’ Novembru 2006 dwar is-sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud, moqri flimkien mal-prinċipji ta’ newtralità fiskali, ta’ proporzjonalità u ta’ effettività, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tipprevedi terminu ta’ dekadenza għat-tressiq ta’ talba għal rimbors tat-taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) li tirriżulta minn tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali, li l-iskadenza tiegħu għandha l-konsegwenza li tissanzjona lill-persuna taxxabbli insuffiċjentement diliġenti, sakemm dan it-terminu jibda jiddekorri biss mid-data li fiha din il-persuna taxxabbli setgħet, mingħajr ma turi nuqqas ta’ diliġenza, tinvoka d-dritt għal tnaqqis tagħha. Fl-assenza ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali li jikkonċernaw il-modalitajiet tal-eżerċizzju ta’ dan id-dritt, il-bidu tad-dekorrenza ta’ tali terminu ta’ dekadenza għandu jkun identifikabbli mill-persuna taxxabbli bi probabbiltà raġonevoli.
2)
L-Artikolu 90(1) u l-Artikolu 273 tad-Direttiva 2006/112, moqrija flimkien mal-prinċipji ta’ newtralità fiskali u ta’ proporzjonalità, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu, fl-assenza ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali speċifiċi, rekwiżit tal-awtorità tat-taxxa li jissuġġetta t-tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tat-taxxa fuq il-valur miżjud (VAT), fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali ta’ fattura maħruġa minn persuna taxxabbli, għall-kundizzjoni li din tal-aħħar taġġusta minn qabel il-fattura inizjali u għall-kundizzjoni li hija tikkomunika minn qabel lid-debitur tagħha l-intenzjoni tagħha li tannulla l-VAT, peress li huwa impossibbli għal din il-persuna taxxabbli li twettaq tali aġġustament fi żmien xieraq, mingħajr ma din l-impossibbiltà tkun imputabbli lilha.
3)
L-Artikolu 90(1) tad-Direttiva 2006/112, moqri flimkien mal-prinċipju ta’ newtralità fiskali, għandu jiġi interpretat fis-sens li eventwali dritt għat-tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tal-VAT fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas totali jew parzjali ta’ fattura maħruġa minn persuna taxxabbli jagħti dritt għar-rimbors tat-taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) imħallsa minnha, flimkien mal-interessi moratorji, u li, fl-assenza ta’ modalitajiet ta’ applikazzjoni tal-interessi eventwalment dovuti fil-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, id-data li minnha l-persuna taxxabbli tinvoka d-dritt tagħha għal dan it-tnaqqis fil-kuntest tad-dikjarazzjoni dwar il-perijodu taxxabbli li kien għaddej f’dak iż-żmien tikkostitwixxi l-bidu tad-dekorrenza għall-kalkolu ta’ dawn l-interessi.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Bulgaru.