62018TJ0292_RES
Zaak T‑292/18
Portugese Republiek
tegen
Europese Commissie
Arrest van het Gerecht (Vijfde kamer) van 30 januari 2020
„ELGF en Elfpo – Van financiering uitgesloten uitgaven – Door Portugal verrichte uitgaven – Artikelen 32 en 33 van verordening (EG) nr. 1290/2005 – Artikel 54 van verordening (EU) nr. 1306/2013 – Begrip ‚nationale rechtbank’”
Landbouw – Gemeenschappelijk landbouwbeleid – Financiering door het ELGF en het Elfpo – Goedkeuring van de rekeningen – Van de lidstaat terug te vorderen bedragen – Geen terugvordering door de lidstaat binnen de gestelde termijnen van de wegens onregelmatigheden of nalatigheid verschuldigde bedragen – Verschillende termijnen naargelang over de terugvordering al dan niet een zaak is aangespannen bij de nationale rechtbanken – Begrip „nationale rechtbank” – Terugvordering door een administratieve dienst via de fiscale executieprocedure – Dienst die enkel administratieve taken uitoefent en niet voldoet aan het vereiste van onafhankelijkheid – Daarvan uitgesloten
(Art. 267 VWEU; verordening van het Europees Parlement en de Raad nr. 1306/2013, art. 54, lid 2; verordening van de Raad nr. 1290/2005, art. 32, lid 5, en 33, lid 8)
(zie punten 33‑37, 47‑49, 55, 56)
Landbouw – Gemeenschappelijk landbouwbeleid – Financiering door het ELGF en het Elfpo – Goedkeuring van de rekeningen – Beginselen – Zorgvuldigheidsplicht van de lidstaten
[Art. 4, lid 3, VEU; verordening van het Europees Parlement en de Raad nr. 1306/2013, art. 58, lid 1; verordening van de Raad nr. 1290/2005, art. 9, lid 1, a)]
(zie punten 59‑67)
Samenvatting
In het arrest Portugal/Commissie (T‑292/18) van 30 januari 2020 heeft het Gerecht het door de Portugese Republiek ingestelde beroep verworpen waarbij deze gedeeltelijke nietigverklaring vorderde van uitvoeringsbesluit (EU) 2018/304 van de Europese Commissie (
1
), voor zover daarbij bepaalde uitgaven die door deze lidstaat in het kader van het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF) of het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) waren verricht, voor een bedrag van 1052101,05 EUR aan financiering door de Europese Unie werden onttrokken.
Artikel 32, lid 5, van verordening nr. 1290/2005 (
2
) bepaalt dat indien de invordering van in verband met onregelmatigheden of nalatigheden onverschuldigd betaalde bedragen niet heeft plaatsgevonden binnen vier jaar na de datum van het eerste administratief of gerechtelijk proces-verbaal, of binnen acht jaar als over de terugvordering een zaak is aangespannen bij nationale rechtbanken, de gevolgen van de niet-terugvordering voor 50 % door de betrokken lidstaat worden gedragen en voor 50 % door de Uniebegroting (regel inzake de verdeling van de financiële verantwoordelijkheid bij niet-terugvordering, de zogenoemde „50/50-regel”) (
3
).
Aan het bestreden besluit ligt ten grondslag dat de Commissie bij het vervullen van haar taak van controle op de nationale procedures voor de terugvordering van onverschuldigd betaalde bedragen die naar aanleiding van onregelmatigheden waren ingeleid, heeft vastgesteld dat de Portugese autoriteiten bepaalde uitgaven die in het kader van het ELGF of het Elfpo waren verricht en teruggevorderd moesten worden, onjuist hadden gekwalificeerd. De Commissie was van mening dat de schulden ten aanzien van het Portugese betaalorgaan, die de Portugese fiscale autoriteiten invorderden via een executieprocedure, ten onrechte waren aangemerkt als schulden waarvoor over de terugvordering „een zaak [was] aangespannen bij de nationale rechtbanken” in de zin van voornoemde bepaling. Volgens de Commissie moest de 50/50-regel dus reeds op deze schulden worden toegepast indien na vier jaar nog geen invordering had plaatsgevonden, en niet pas na acht jaar, zoals de Portugese autoriteiten stelden.
Omdat de Portugese Republiek het met deze interpretatie oneens was, heeft zij om nietigverklaring van het bestreden besluit verzocht. Daarbij voerde zij aan dat in Portugal de gedwongen invordering van bestuursrechtelijk verschuldigde bedragen wordt verricht via de fiscale executieprocedure en dat deze procedure gerechtelijk van aard is. Volgens deze lidstaat moest de 50/50-regel dus slechts worden toegepast indien er geen terugvordering had plaatsgevonden na acht jaar.
Tot staving van haar beroep tot nietigverklaring van het bestreden besluit voerde de Portugese Republiek één enkel middel aan, namelijk schending van de artikelen 32 en 33 van verordening nr. 1290/2005 en artikel 54 van verordening nr. 1306/2013 doordat de Commissie er ten onrechte van is uitgegaan dat de schulden ten aanzien van het Portugese betaalorgaan, die door de fiscale autoriteiten via een executieprocedure worden ingevorderd, geen schulden zijn over de invordering waarvan een zaak bij de nationale rechtbanken is aangespannen in de zin van voornoemde artikelen.
Het Gerecht heeft het beroep verworpen. Daartoe heeft het om te beginnen eraan herinnerd dat het begrip „nationale rechtbank”, dat essentieel is om de werkingssfeer van de 50/50-regel te bepalen, niet uitsluitend aan het oordeel van elke lidstaat mag worden overgelaten en in de gehele Unie autonoom en uniform moet worden uitgelegd, rekening houdend met de context van de bepalingen waarin dit begrip voorkomt en met het doel van verordeningen nr. 1290/2005 en nr. 1306/2013.
Voor de uitlegging van het begrip „nationale rechtbank” in de hierboven vermelde artikelen heeft het Gerecht verwezen naar de door het Hof ontwikkelde criteria om te beoordelen of een verwijzende instantie een „rechterlijke instantie” in de zin van artikel 267 VWEU is.
Het Gerecht heeft de kenmerken van de bevoegde dienst van de Portugese belastingadministratie aan deze criteria getoetst en vastgesteld dat die dienst niet als „nationale rechtbank” kan worden aangemerkt. Hij oefent immers geen rechtsprekende functie uit, maar verricht enkel administratieve taken, en is niet bevoegd om een geschil te beslechten of om de rechtmatigheid van het door het Portugese betaalorgaan uitgegeven schuldcertificaat te toetsen. Verder voldoet die dienst ook niet aan het vereiste van onafhankelijkheid.
Het Gerecht heeft daaruit afgeleid dat de fiscale executieprocedure die bij de bevoegde dienst van de belastingadministratie aanhangig wordt gemaakt, anders dan de Portugese regering stelt, niet kan worden aangemerkt als een invorderingsprocedure bij de „nationale rechtbanken” in de zin van de genoemde artikelen van verordeningen nr. 1290/2005 en nr. 1306/2013, althans niet wanneer de administratieve en fiscale rechtbanken daarin niet tussenkomen.
De Portugese Republiek had dan ook de fiscale executieprocedure bij de bevoegde dienst van de belastingadministratie moeten afronden binnen de dwingende termijn van vier jaar als bedoeld in de genoemde bepalingen. Het Gerecht heeft dus geoordeeld dat de Commissie terecht bepaalde uitgaven van Uniefinanciering kon uitsluiten op grond van de overweging dat met betrekking tot die uitgaven reeds meer dan vier jaar lang een fiscale executieprocedure lopende was bij de bevoegde dienst van de belastingadministratie.
(
1
)	Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/304 van de Commissie van 27 februari 2018 tot onttrekking aan financiering door de Europese Unie van bepaalde uitgaven die de lidstaten hebben verricht in het kader van het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF) en het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) (PB 2018, L 59, blz. 3).
(
2
)	Verordening (EG) nr. 1290/2005 van de Raad van 21 juni 2005 betreffende de financiering van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (PB 2005, L 209, blz. 1).
(
3
)	Artikel 32 van verordening nr. 1290/2005 stelt specifieke bepalingen voor het ELGF vast. Artikel 33, lid 8, van die verordening bevat een in wezen vergelijkbare bepaling voor het Elfpo. Deze bepalingen werden grotendeels overgenomen in artikel 54 van verordening (EU) nr. 1306/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 inzake de financiering, het beheer en de monitoring van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (PB 2013, L 347, blz. 549, met rectificatie in PB 2016, L 130, blz. 6), waarbij verordening nr. 1290/2005 is ingetrokken en vervangen.