62023CC0460
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
RICHARD DE LA TOUR
ippreżentati fis‑7 ta’ Novembru 2024 (
1
)
Kawża C‑460/23 [Kinsa] (
i
)
OB
Proċedura kriminali
bl-intervent ta’
Procura della Repubblica presso il Tribunale di Bologna
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale di Bologna (il-Qorti Distrettwali ta’ Bologna, l-Italja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika ta’ immigrazzjoni – Direttiva 2002/90/KE – Kriminalizzazzjoni tal-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru – Artikolu 1(1)(a) – Definizzjoni ta’ ksur tal-liġi ġenerali – Validità – Artikolu 1(2) – Dispożizzjoni fakultattiva li teżenta mir-responsabbiltà kriminali lill-persuna li tipprovdi ffaċilitar għad-dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru bi skop umanitarju– Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Artikolu 49 – Prinċipju ta’ legalità u proporzjonalità ta’ reati u ta’ pieni – Att li permezz tiegħu omm ta’ familja, ċittadina ta’ pajjiż terz, tipparteċipa fid-dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru ta’ żewġt ulied minuri, membri tal-familja tagħha, bl-użu ta’ dokumenti ta’ identità foloz”
I. Introduzzjoni
1.
Il-kwistjoni tal-kriminalizzazzjoni fid-dritt tal-Unjoni tal-att li permezz tiegħu persuna tgħin lil ċittadin ta’ pajjiż terz għall-finijiet tad-dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru, b’kompassjoni, b’altruwiżmu jew b’solidarjetà, għal għan umanitarju jew b’obbligu ta’ familja, qajmet dibattitu qawwi mhux biss fis-soċjetà ċivili, iżda wkoll fi ħdan l-istituzzjonijiet Ewropej u internazzjonali sa mill-adozzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 2002/90/KE tat‑28 ta’ Novembru 2002 li tiddefinixxi l-iffaċilitar ta’ dħul, transitu u residenza mhux awtorizzati (
2
). Dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari huwa riflessjoni tad-diversi preokkupazzjonijiet hekk espressi.
2.
Dan ir-rinviju ġie ppreżentat meta l-awtoritajiet ġudizzjarji Taljani bdew proċeduri kriminali kontra ċittadina tar-Repubblika Demokratika tal-Kongo li pparteċipat fid-dħul mhux awtorizzat fit-territorju nazzjonali ta’ żewġ membri tal-familja tagħha, bintha u n-neputija tagħha, it-tnejn minuri, billi użat passaporti foloz. Din il-persuna llum qiegħda tintalab twieġeb għar-reat ta’ iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju Taljan, flimkien mar-reat tal-pussess ta’ dokumenti tal-identità foloz, previsti mil-leġiżlazzjoni Taljana. Għalkemm din hija prattika li l-awtoritajiet doganali u tal-pulizija tal-Istati Membri huma familjari magħha, it-Tribunale di Bologna (il-Qorti Distrettwali ta’ Bologna, l-Italja) għandha dubji, f’din il-kawża, dwar il-kwistjoni tar-responsabbiltà kriminali ta’ din l-omm ta’ familja u, b’mod iktar ġenerali, tal-persuni li jaġixxu b’mod diżinteressat, kif ukoll dwar il-kwistjoni tas-sanzjoni applikabbli għal dawn tal-aħħar, skont l-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 u d-dispożizzjoni ta’ implimentazzjoni fil-leġiżlazzjoni nazzjonali (
3
).
3.
Permezz tal-ewwel domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tesprimi d-dubji tagħha dwar il-validità tal-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90, b’mod partikolari dwar il-konformità tagħha mal-prinċipju ta’ proporzjonalità minqux fl-Artikolu 52(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (
4
). Din il-qorti tqis li, billi teżiġi li l-Istati Membri jikkriminalizzaw l-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru, indipendentement mill-eżistenza ta’ skop ta’ lukru, u mingħajr ma tipprevedi, fil-kuntest ta’ dispożizzjoni obbligatorja, eżenzjoni espliċita mir-responsabbiltà kriminali ta’ dawk li jaġixxu sabiex jiffaċilitaw l-eżerċizzju, mill-persuna kkonċernata, tad-dritt tagħha għall-ħajja u għall-integrità fiżika, tad-dritt tagħha għall-ażil, jew anki tad-dritt tagħha għar-rispett tal-ħajja tal-familja, tali kriminalizzazzjoni ma hijiex raġonevoli u ma tiggarantixxix ir-rispett tad-drittijiet fundamentali kemm tal-awtur tal-att kif ukoll ta’ din il-persuna.
4.
Permezz tat-tieni domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tesprimi dubji simili dwar it-traspożizzjoni, fl-ordinament ġuridiku Taljan, tal-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90. Essenzjalment, tqum il-kwistjoni dwar jekk, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, is-severità tas-sanzjoni li l-persuna kkonċernata tista’ tiġi esposta għaliha hijiex proporzjonata mal-gravità tar-reat li hija wettqet u jekk taqbiżx il-limiti ta’ dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħqu l-għanijiet imfittxija mil-leġiżlatur nazzjonali, u dan konformement mal-prinċipju ta’ proporzjonalità ta’ reati u ta’ pieni (
5
).
5.
F’dawn il-konklużjonijiet, ser nibda, qabelxejn, billi nispjega li d-definizzjoni tar-reat ta’ ffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru stipulata fl-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 ma tinkludi ebda indikazzjoni ta’ natura li tikkorrobora l-argument tal-Kummissjoni Ewropea li l-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru pprovdut minn ġenitur minħabba l-obbligi tal-familja li huwa għandu jew minħabba solidarjetà tal-familja ma għandux jitqies li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni.
6.
Sussegwentement, ser inkompli l-analiżi tiegħi billi nispjega r-raġunijiet li għalihom, fil-fehma tiegħi, ma jeżisti ebda element ta’ natura li jaffettwa l-validità tal-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 fid-dawl tal-prinċipji ta’ legalità u proporzjonalità ta’ reati u ta’ pieni, minquxa fl-Artikolu 49(1) u (3) tal-Karta.
7.
Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni, ser nispjega li hija l-qorti tar-rinviju li għandha twettaq eżami konkret tal-proporzjonalità tagħha fid-dawl, b’mod partikolari, tal-possibbiltà li l-persuni li fir-rigward tagħhom huwa stabbilit li kienu aġixxew b’mod diżinteressat, sabiex jipprovdu għajnuna umanitarja jew minħabba l-eżistenza ta’ relazzjonijiet familjali jiġu eżentati mir-responsabbiltà kriminali jew li s-sistema ta’ sanzjonijiet applikabbli għalihom tiġi adattata.
II. Il‑kuntest ġuridiku
A. Id‑dritt tal‑Unjoni
8.
Id-Direttiva 2002/90 tiddefinixxi r-reati relatati mal-iffaċilitar ta’ dħul, ta’ tranżitu u ta’ residenza mhux awtorizzati, filwaqt li d-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2002/946 tat‑28 ta’ Novembru 2002 dwar it-tisħiħ tal-qafas penali biex ikun impedut it-tħaffif [iffaċilitar] tad-dħul, it-transitu u r-residenza mhux awtorizzati (
6
), tistabbilixxi r-regoli minimi fir-rigward tan-natura tas-sanzjonijiet li jistgħu jiġu imposti, tar-responsabbiltà tal-persuni ġuridiċi u tal-kompetenza bejn l-Istati Membri.
1.
Id‑Direttiva 2002/90
9.
Id-Direttiva 2002/90 ġiet adottata fuq il-bażi ta’ żewġ dispożizzjonijiet. L-ewwel waħda hija l-Artikolu 61(a) KE (li sar l-Artikolu 67 u l-Artikolu 68 TFUE), li kien jipprevedi li l-Kunsill tal-Unjoni Ewropea għandu jadotta miżuri ta’ akkumpanjament marbuta direttament mal-moviment liberu tal-persuni u li jikkonċernaw il-kontrolli fil-fruntieri esterni u l-immigrazzjoni kif ukoll miżuri intiżi sabiex jipprevjenu u jiġġieldu l-kriminalità. It-tieni waħda hija l-punt 3(b) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 63 KE (li sar l-Artikolu 79(2)(c) TFUE), li kien jipprevedi l-adozzjoni ta’ miżuri fil-qasam tal-immigrazzjoni illegali u tar-residenza mhux awtorizzata.
10.
Il-premessi 1 sa 4 ta’ din id-direttiva jipprovdu:
“(1)
Waħda mill-għanijiet ta’ l-Unjoni Ewropea hija l-ħolqien gradwali ta’ żona ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja, li tfisser, inter alia, li immigrazzjoni illegali għandha tkun miġġielda.
(2)
Bħala konsegwenza, għandhom jittieħdu miżuri biex tkun miġġielda l-għajnuna [iffaċilitar] lill-immigrazzjoni illegali kemm in konnessjoni mal-qsim mhux awtorizzat tal-konfini [fruntieri] fis-sens strett u kemm għall-għan biex jinżammu networks (sistemi komplessi) li jesplojtjaw esseri umani.
(3)
Għal dak il-għan huwa essenzjali li jitqarrbu [jiġu approssimati] lejn xulxin id-disposizzjonijiet legali eżistenti, b’mod partikolari, min-naħa l-waħda, id-definizzjoni preċiża tal-ksur tal-liġi in kwestjoni u l-każijiet ta’ eżenzjoni, li huwa s-suġġett ta’ din id-Direttiva u, min-naħa l-oħra, regoli minimi għal pieni, […] li hija s-suġġett tad-Deċiżjoni Qafas [2002/946].
(4)
L-għan ta’ din id-Direttiva huwa li tipprovdi definizzjoni tat-tħaffif [iffaċilitar] ta’ immigrazzjoni illegali u bħala konsegwenza li tagħmel iktar effettiva l-implimentazzjoni tad-Deċiżjoni Qafas [2002/946] biex timpedixxi dik l-offiża.”
11.
L-Artikolu 1 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Ksur tal-liġi ġenerali”, jipprevedi:
“1.   Kull Stat Membru għandu jadotta sanzjonijiet xierqa dwar:
(a)
kull [kwalunkwe] persuna li intenzjonalment tassisti [tiffaċilita] persuna li mhix ċittadina ta’ Stat Membru biex tidħol […] [f]it-territorju ta’ Stat Membru bi ksur tal-liġijiet dwar id-dħul […] ta’ aljeni ta’ l-Istat ikkonċernat;
[…]
2.   Kull Stat Membru jista’ jiddeċiedi ma jimponix sanzjonijiet fir-rigward ta’ l-imġieba ddefinita fil-paragrafu 1(a) billi japplika l-liġi nazzjonali u l-prassi (prattika) tiegħu għal każijiet fejn l-għan ta’ l-imġieba hu li jipprovdi assistenza umanitarja lill-persuna kkonċernata.”
12.
L-Artikolu 3 tal-istess direttiva, intitolat “Sanzjonijiet”, jipprovdi:
“Kull Stat Membru għandu jieħu l-miżuri meħtieġa biex jiżgura li l-ksur tal-liġi li jirreferu għalih l-Artikoli 1 u 2 jkunu suġġetti għal sanzjonijiet effettivi, proporzjonati u disswasivi.”
2.
Id‑Deċiżjoni Qafas 2002/946
13.
Id-Deċiżjoni Qafas 2002/946 hija bbażata fuq l-Artikolu 29 UE (li sar l-Artikolu 67 TFUE), l-Artikolu 31(e) UE (li sar l-Artikolu 83(1) TFUE) u l-Artikolu 34(2)(b) UE.
14.
L-Artikolu 1 ta’ din id-Deċiżjoni Qafas, intitolat “Pieni”, jipprevedi:
“1.   “Kull Stat Membru għandu jieħu l-miżuri meħtieġa biex jiżgura li l-ksur tal-liġi ddefinit fl-Artikolu 1 u 2 tad-Direttiva [2002/90] ikun ikkastigat b’pieni effettivi, proporzjonati u dissważivi li jistgħu jinvolvu estradizzjoni.
[…]
3.   Kull Stat Membru għandu jieħu l-miżuri meħtieġa biex jiżgura li, meta kommess għal qligħ finanzjarju, il-ksur tal-liġi ddefinit fl-Artikolu 1(1)(a) […] tad-Direttiva [2002/90] għandu jkun ikkastigat b’sentenzi ta’ ħabs b’sentenza massima ta’ mhux inqas minn tmin snin fejn ikun kommess f’xi waħda miċ-ċirkustanzi li ġejjin:
–
l-offiża kienet kommessa bħala attività ta’ organizzazzjoni kriminali kif iddefinita fl-Azzjoni Konġunta 98/733/JHA [ (
7
)],
–
l-offiża kienet kommessa filwaqt li kienu pperikolati l-ħajjiet tal-persuni li huma suġġetti ta’ l-offiża.
[…]”.
15.
L-Artikolu 6 tal-imsemmija deċiżjoni qafas, intitolat “Liġi internazzjonali dwar refuġjati”, jipprovdi:
“Din id-Deċiżjoni qafas għandha tapplika mingħajr preġudizzju għall-protezzjoni li tingħata lil refuġjati u persuni li jfittxu ażil skond il-liġi internazzjonali dwar refuġjati u strumenti internazzjonali oħra konnessi ma’ drittijiet tal-bniedem, b’mod partikolari l-osservanza ta’ Stati Membri ta’ l-obbligi internazzjonali tagħhom skond l-Artikoli 31 u 33 tal-Konvenzjoni dwar l-istatus [tar-refuġjati, iffirmata f’Genève fit‑28 ta’ Lulju 1951 (
8
)]”.
B. Id‑dritt Taljan
1.
Id‑Digriet Leġiżlattiv Nru 286/1998
16.
L-Artikolu 12(1) u (2) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 286 – Testo unico delle disposizioni concernenti la disciplina dell’immigrazione e norme sulla condizione dello straniero (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 286, Test Ikkonsolidat tad-Dispożizzjonijiet li Jirregolaw l-Immigrazzjoni u l-Istatus tal-Barranin) (
9
), tal‑25 ta’ Lulju 1998, jipprovdi:
“1.   Sakemm l-atti ma jikkostitwixxux reat iktar serju, kull min, bi ksur tad-dispożizzjonijiet ta’ dan it-test ikkonsolidat, jippromwovi, imexxi, jorganizza, jiffinanzja jew iwettaq it-trasport ta’ barranin fit-territorju tal-Istat jew iwettaq atti oħra intiżi sabiex jiżguraw id-dħul tagħhom fit-territorju tal-Istat, jew ta’ Stat ieħor li tiegħu ma għandhomx in-nazzjonalità jew li fih huma ma għandhomx dritt ta’ residenza permanenti, għandu jeħel piena ta’ priġunerija ta’ bejn sentejn u sitt snin u multa ta’ EUR 15000 għal kull persuna kkonċernata.
2.   Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 54 tal-codice penale [il-Kodiċi Kriminali], l-attivitajiet ta’ sokkors u ta’ għajnuna umanitarja pprovduti fl-Italja lil barranin f’sitwazzjoni vulnerabbli u li fi kwalunkwe każ jinsabu fit-territorju tal-Istat ma jikkostitwixxux reat.”
2.
Il‑Kodiċi Kriminali
17.
L-Artikolu 54 tal-Kodiċi Kriminali, intitolat “Stat ta’ neċessità”, jipprevedi, fl-ewwel paragrafu tiegħu:
“Persuna ma tistax tiġi kkastigata jekk tkun aġixxiet minħabba neċessità biex tevita jew biex ħaddieħor jevita perikolu attwali ta’ dannu serju għall-persuna, perikolu li hija ma tkunx ipprovokat volontarjament, li ma setax jiġi evitat mod ieħor, u bil-kundizzjoni li tkun aġixxiet b’mod proporzjonat mal-perikolu.”
III. Il‑fatti tal‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
18.
Il-persuna kkonċernata, ċittadina tar-Repubblika Demokratika tal-Kongo, ippreżentat ruħha fis‑27 ta’ Awwissu 2019 fil-fruntiera tal-ajruport ta’ Bologna (l-Italja) mal-wasla ta’ titjira minn Casablanca (il-Marokk), b’passaport Senegaliż falz. Hija kienet akkumpanjata minn bintha u min-neputija tagħha, li kellhom 8 u 13-il sena, rispettivament, li għalihom hija ppreżentat ukoll dokumenti ta’ identità foloz.
19.
Il-persuna kkonċernata ġiet arrestata fit‑28 ta’ Awwissu 2019 u ż-żewġt itfal tpoġġew, fuq deċiżjoni tat-Tribunale per i minorenni (il-Qorti tal-Minorenni, l-Italja), f’istitut tat-tfal. L-awtoritajiet ġudizzjarji Taljani bdew proċeduri kriminali fil-konfront tagħha, fejn qiegħda tintalab twieġeb għar-reat ta’ iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju nazzjonali, flimkien mar-reat tal-pussess ta’ dokumenti tal-identità foloz, previsti mil-leġiżlazzjoni Taljana. Waqt is-seduta ta’ validazzjoni tal-arrest, li nżammet fid‑29 ta’ Awwissu 2019, quddiem il-Giudice per le Indagini Preliminari (L-Imħallef għall-Inkjesti Preliminari, l-Italja) tat-Tribunale di Bologna (il-Qorti Distrettwali ta’ Bologna), il-persuna kkonċernata ddikjarat li kienet ħarbet mir-Repubblika Demokratika tal-Kongo sabiex taħrab mit-theddid tal-mewt li hija kienet esposta għalih wara t-tmiem tar-relazzjoni tagħha mas-sieħeb tagħha, fejn kienet tibża’, barra minn hekk, li l-integrità fiżika taż-żewġt ibniet kienet se tiġi mhedda. Dan l-imħallef ivvalidat l-arrest tal-persuna kkonċernata, iżda ċaħdet it-talba tal-Pubblico Ministero (l-Uffiċċju tal-Prosekutur, l-Italja) li titqiegħed taħt arrest preventiv.
20.
Fid‑9 ta’ Ottubru 2019, il-persuna kkonċernata ppreżentat applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali, li l-eżami tagħha għadu pendenti, skont l-indikazzjonijiet ipprovduti waqt is-seduta li nżammet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fit‑18 ta’ Ġunju 2024.
21.
L-eżami mediku-legali li sar b’deċiżjoni tat-Tribunale per i minorenni (il-Qorti tal-Minorenni) ippermetta li tiġi stabbilita r-relazzjoni ta’ filjazzjoni bejn il-persuna kkonċernata u waħda mill-ulied, u għalhekk din ingħatat lura l-awtorità tal-ġenituri fuq din tal-aħħar. Min-naħa l-oħra, dan l-eżami ma setax jitwettaq fuq it-tieni wild sa fejn din, fl‑10 ta’ Settembru 2019, telqet fuq inizjattiva tagħha stess mill-istitut li kienet ġiet fdata għandu u ma setgħetx terġa’ tinstab. Il-qorti tar-rinviju tippreċiża li mir-rapport tas-servizzi soċjali dwar l-intervisti mwettqa mal-ulied minuri, jirriżulta li t-tieni wild hija effettivament in-neputija tal-persuna kkonċernata u li hija ġiet fdata lilha wara l-mewt ta’ ommha.
22.
Waqt is-seduta tad‑29 ta’ Mejju 2023, l-avukat tal-persuna kkonċernata talab li l-Qorti tal-Ġustizzja tiġi adita b’rinviju għal deċiżjoni preliminari. Peress li t-Tribunale di Bologna (il-Qorti Distrettwali ta’ Bologna) kellha dubji dwar il-legalità tal-kriminalizzazzjoni tal-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru, kif stabbilita, fid-dritt tal-Unjoni, fl-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 u, fid-dritt Taljan, fl-Artikolu 12(1) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 286/1998, iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Il-[Karta] u, b’mod partikolari l-prinċipju ta’ proporzjonalità stabbilit fl-Artikolu 52(1) tiegħu, moqri flimkien mad-dritt għal-libertà personali u mad-dritt għall-proprjetà stabbiliti fl-Artikoli 6 u 17, kif ukoll mad-drittijiet għall-ħajja u għall-integrità fiżika stabbiliti fl-Artikoli 2 u 3, mad-dritt għall-ażil previst fl-Artikolu 18 u r-rispett tal-ħajja tal-familja previst fl-Artikolu 7, tipprekludi d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva [2002/90] u tad-Deċiżjoni Qafas [2002/946] (trasposti fid-dritt Taljan permezz tar-regoli stabbiliti fl-Artikolu 12 [tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 286/1998]) sa fejn dawn jimponu fuq l-Istati Membri l-obbligu li jipprevedu sanzjonijiet kriminali fil-konfront ta’ kull min b’mod intenzjonali jiffaċilita jew iwettaq atti intiżi li jiffaċilitaw id-dħul ta’ barranin f’sitwazzjoni irregolari fit-territorju tal-Unjoni, anki meta dawn l-atti jitwettqu mingħajr skop ta’ lukru, mingħajr ma jipprevedu fl-istess ħin l-obbligu għall-Istati Membri li jeskludu l-klassifikazzjoni kriminali tal-atti intiżi sabiex jiffaċilitaw id-dħul irregolari [mhux awtorizzat] mwettqa bl-għan ta’ għoti ta’ għajnuna umanitarja lill-barrani?
2)
Il-[Karta], u, b’mod partikolari l-prinċipju ta’ proporzjonalità stabbilit fl-Artikolu 52(1) tiegħu, moqri flimkien mad-dritt għal-libertà personali u mad-dritt għall-proprjetà stabbiliti fl-Artikoli 6 u 17, kif ukoll mad-drittijiet għall-ħajja u għall-integrità fiżika stabbiliti fl-Artikoli 2 u 3, mad-dritt għall-ażil previst fl-Artikolu 18 u r-rispett ħajja tal-familja ħajja tal-familja previst fl-Artikolu 7, tipprekludi l-kriminalizzazzjoni stabbilita fl-Artikolu 12 [tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 286/1998], sa fejn din tippenalizza l-aġir tal-persuna li twettaq atti intiżi li jiżguraw id-dħul irregolari [mhux awtorizzat] ta’ barrani fit-territorju tal-Unjoni, anki meta dawn l-atti jitwettqu mingħajr skop ta’ lukru, mingħajr ma teskludi fl-istess ħin il-klassifikazzjoni kriminali tal-atti intiżi biex jiffaċilitaw id-dħul irregolari mwettqa bl-għan ta’ għoti ta’ għajnuna umanitarja lill-barrani?”
23.
Ir-rikorrenti, il-Gvern Taljan u dak Ungeriż kif ukoll il-Kunsill u l-Kummissjoni ppreżentaw l-osservazzjonijiet bil-miktub u orali tagħhom waqt is-seduta li nżammet fit‑18 ta’ Ġunju 2024.
IV. Analiżi
A. Osservazzjonijiet preliminari
24.
Preliminarjament, nenfasizza li l-qorti tar-rinviju tikkonċentra l-analiżi tagħha fuq il-kriminalizzazzjoni tal-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru mwettaq b’għan umanitarju, li hija espressament imsemmija fl-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 2002/90.
25.
Fl-ewwel lok, nixtieq niċċara li t-termini użati f’dan l-artikolu, li skonthom Stat Membru “jista’ jiddeċiedi ma jimponix sanzjonijiet” jekk dan l-iffaċilitar ikun ipprovdut għal skopijiet umanitarji, huma ambigwi fir-rigward tat-tifsira u tal-portata tagħhom (
10
). Fil-kuntest ta’ dawn il-konklużjonijiet, sejjer inqis li dawn it-termini għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-Istati Membri jistgħu, b’applikazzjoni tal-imsemmi artikolu, jipprevedu raġuni għal eżenzjoni mir-responsabbiltà kriminali. Fil-fatt, fid-dawl tat-terminoloġija użata mil-leġiżlatur tal-Unjoni, jidhirli li dan ried jagħmel parallel bejn il-prinċipju ta’ kriminalizzazzjoni tal-att li permezz tiegħu persuna tipprovdi ffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru, stabbilit fl-Artikolu 1(1) ta’ din id-direttiva (“kull Stat Membru għandu jadotta sanzjonijiet xierqa dwar”) u l-possibbiltà li din il-persuna tiġi eżentata mir-responsabbiltà kriminali meta dan l-att ikollu għan umanitarju, stabbilit fl-Artikolu 1(2) tal-imsemmija direttiva (“kull Stat Membru jista’ jiddeċiedi ma jimponix sanzjonijiet”).
26.
Fit-tieni lok, naħseb li d-domandi magħmula f’din il-kawża ma jimponux li jiġi ddeterminat jekk aġir bħal dak inkwistjoni jaqax taħt il-klassifikazzjoni ta’ “għajnuna umanitarja” fis-sens tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 2002/90. Fil-fatt, id-dibattitu huwa usa’ u jirrigwarda, fuq kollox, il-kriminalizzazzjoni, jew pjuttost in-nuqqas ta’ eżenzjoni espliċita mir-responsabbiltà kriminali, fit-test ta’ din id-direttiva, ta’ dawk li jipprovdu ffaċilitar mingħajr ebda skop ta’ lukru. Għalhekk, l-iffaċilitar ikkontestat fil-kawża prinċipali twettaq minn omm ta’ familja favur bintha kif ukoll favur in-neputija tagħha u għalhekk jista’ jinftiehem mill-perspettiva tal-eżistenza ta’ obbligu u/jew ta’ solidarjetà familjari, kif tipprevedi l-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet tagħha.
27.
Issa, studju komparattiv tad-dritt internazzjonali u tad-dritt tal-Unjoni juri li, fil-każ fejn jiġi stabbilit li l-iffaċilitar ikun twettaq biss fl-interess tal-qraba, b’mod partikolari dak tat-tfal, ċerti Stati Membri jammettu li dan huwa, min-natura tiegħu, att umanitarju, filwaqt li oħrajn jikkunsidraw li dan jaqa’ taħt l-immunità tal-familja.
28.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, ser nirreferi għalhekk b’mod iktar wiesa’, fil-kuntest ta’ dawn il-konklużjonijiet, għall-atti ta’ dawk li jipprovdu ffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru b’mod diżinteressat, b’altruwiżmu, b’kompassjoni jew b’solidarjetà, għal raġunijiet umanitarji jew minħabba relazzjonijiet familjali.
B. Fuq l‑ewwel domanda preliminari
29.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk l-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 huwiex invalidu minħabba li jikser il-prinċipju ta’ proporzjonalità minqux fl-Artikolu 52(1) tal-Karta.
30.
L-eżami dwar il-proporzjonalità tal-kriminalizzazzjoni tal-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru jeżiġi li tiġi ddeterminata, minn qabel, il-portata. Fil-fatt, fl-osservazzjonijiet tagħha l-Kummissjoni ssostni li din il-kriminalizzazzjoni ma tkoprix aġir bħal dak inkwistjoni, li permezz tiegħu omm ta’ familja, ċittadina ta’ pajjiż terz, tipprovdi ffaċilitar għal dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru, lil minuri li hija responsabbli għalihom.
1.
Il‑portata tal‑kriminalizzazzjoni tal‑iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit‑territorju ta’ Stat Membru (l‑Artikolu 1(1)(a) tad‑Direttiva 2002/90)
31.
L-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 jikkriminalizza l-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru billi jiddefinixxi kemm l-elementi materjali kif ukoll dawk intellettwali ta’ dan ir-reat, u jħalli l-għażla tal-iktar sanzjoni xierqa għad-diskrezzjoni tal-Istati Membri (
11
). Għalkemm l-iffaċilitar tat-twettiq ta’ reat huwa, bħala prinċipju, punibbli skont il-prinċipji li jirregolaw it-teorija ta’ kompliċità, il-leġiżlatur tal-Unjoni hawnhekk kellu l-intenzjoni li jevita dawn il-prinċipji billi jagħmel l-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat reat awtonomu.
32.
Fl-ewwel lok, kemm mit-titolu tal-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva (“Ksur tal-liġi ġenerali”) kif ukoll mit-terminoloġija użata mil-leġiżlatur tal-Unjoni jirriżulta li l-għan ta’ dan l-artikolu huwa li jiddefinixxi l-qafas ġenerali tar-reat tal-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru. Fil-fatt, konformement mal-premessa 3 tal-imsemmija direttiva, dan il-leġiżlatur ifittex li japprossima l-leġiżlazzjoni kriminali tal-Istati Membri. Din il-kriminalizzazzjoni hawnhekk taqa’ taħt kompetenza kriminali kondiviża bejn il-leġiżlatur tal-Unjoni u l-leġiżlatur nazzjonali, peress li dan tal-aħħar huwa obbligat jittrasponi l-imsemmija kriminalizzazzjoni fl-ordinament ġuridiku tiegħu.
33.
Issa, nikkonstata li d-definizzjoni ta’ dan ir-reat ma tinkludi ebda indikazzjoni ta’ natura li tikkorrobora l-argument tal-Kummissjoni. Id-Direttiva 2002/90 tiddefinixxi l-aġir ipprojbit b’mod astratt, billi ma teskludi ebda waħda mill-forom li jista’ jieħu l-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru u lanqas ebda waħda mill-persuni li jistgħu jipprovduh, peress li dawn tal-aħħar jiġu rigorożament ittrattati bl-istess mod.
34.
Fl-element materjali tiegħu, ir-reat tal-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru jseħħ meta “kwalunkwe persuna”“tiffaċilita” lil ċittadin ta’ pajjiż terz jidħol mingħajr awtorizzazzjoni fit-territorju ta’ Stat Membru, kemm jekk tkun fruntiera interna jew esterna għaż-żona Schengen (
12
). Dawn l-aħħar kunċetti jaqgħu taħt terminoloġija użata komunement fid-drittijiet nazzjonali sabiex jiġi ddefinit reat ġenerali (
13
).
35.
Il-kunċett ta’ “iffaċilitar” jinkludi l-forom kollha li jista’ jieħu l-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru, il-finanzjament tiegħu permezz ta’ trasport stricto sensu, il-ġestjoni ta’ dan it-trasport, il-produzzjoni jew il-provvista ta’ dokumenti ffalsifikati, l-organizzazzjoni ta’ żwiġijiet ta’ konvenjenza, jew kwalunkwe mezz ieħor intiż li jiffaċilita tali dħul mhux awtorizzat (
14
).
36.
Barra minn hekk, fis-sanzjonar tal-iffaċilitar ipprovdut minn “kwalunkwe persuna”, il-leġiżlatur tal-Unjoni jieħu inkunsiderazzjoni n-numru u d-diversità tal-profili tal-persuni li jistgħu jkunu involuti, li jinkludu dawk li jaġixxu b’mod individwali u spontanju jew fil-kuntest ta’ azzjoni organizzata jew kollettiva (b’mod partikolari, in-networks jew il-membri ta’ network ta’ traffikanti, bħal traffikanti, diriġenti, persuni li jirreklutaw jew anki xufiera, skippers, messaġġiera, għassiesa, falsifikaturi tal-passaporti, fornituri, uffiċjali jew fornituri ta’ servizzi korrotti) (
15
).
37.
Fir-rigward tal-element intellettwali jew morali ta’ dan il-ksur tal-liġi ġenerali, il-leġiżlatur tal-Unjoni jiddistingwi l-element intenzjonali, li jipparteċipa fil-kostituzzjoni tar-reat, mill-għan imfittex mit-twettiq tiegħu.
38.
Għalhekk, l-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru huwa kriminalizzat indipendentement mill-motivazzjonijiet tal-awtur tiegħu. Madankollu, dan ir-reat huwa kkostitwit biss jekk jirriżulta minn nuqqas intenzjonali. Dan ma japplikax għal persuna li tgħin fil-qsim mhux awtorizzat tal-fruntiera, bi traskuraġni, b’imprudenza jew b’negliġenza (dolus eventualis), iżda għall-persuna li taġixxi “intenzjonalment”, jiġifieri li jkollha għarfien tal-irregolarità tas-sitwazzjoni tal-persuna kkonċernata fir-rigward tal-qsim tal-fruntiera, iżda li, minkejja kollox, għandha r-rieda u tkun konxja li qed twettaq l-att punibbli bil-liġi (dolus generalis) (
16
).
39.
Min-naħa l-oħra, ma huwa meħtieġ l-ebda għemil doluż speċjali. Il-leġiżlatur tal-Unjoni fil-fatt eskluda li jissuġġetta r-repressjoni tal-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru għat-tfittxija ta’ skop ta’ lukru, fid-dawl, b’mod partikolari, tad-diffikultajiet marbuta mal-prova tal-kisba ta’ vantaġġ materjali (
17
), u pprefera li jistabbilixxiha bħala ċirkustanza aggravanti fl-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/946. Dan ir-reat huwa għalhekk differenti minn dak tal-iffaċilitar tar-residenza mhux awtorizzata fit-territorju ta’ Stat Membru msemmi fl-Artikolu 1(1)(b) tad-Direttiva 2002/90, li teżiġi għemil doluż speċjali, jiġifieri t-tfittxija ta’ skop ta’ lukru.
40.
Minn din l-analiżi testwali tal-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 jirriżulta li l-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru huwa ddefinit b’mod oġġettiv, mingħajr ma l-intenzjoni warajh tiġi inkluża b’mod espliċitu fid-definizzjoni ta’ dan ir-reat kriminali. Minn dan nikkonkludi li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni l-atti kollha li permezz tagħhom persuna tiffaċilita, b’għarfien sħiħ tal-fatti, b’mod meqjus u intenzjonat, il-qsim mhux awtorizzat tal-fruntiera ta’ Stat Membru, indipendentement mill-motivi ta’ din il-persuna u mingħajr ma l-imsemmija dispożizzjoni tinkludi xi indikazzjoni ta’ natura li tirrestrinġi l-portata tagħha.
41.
Minn dan jirriżulta li att bħal dak inkwistjoni, li permezz tiegħu ċittadina ta’ pajjiż terz tikkontribwixxi intenzjonalment, billi tuża dokumenti ta’ identità foloz, għad-dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru ta’ żewġ minuri li tagħhom hija għandha l-kustodja, jikkostitwixxi r-reat stabbilit fl-Artikolu 1(1)(a) ta’ din id-direttiva, peress li l-elementi materjali u intellettwali ta’ dan ir-reat huma ssodisfatti.
42.
Fit-tieni lok, din l-interpretazzjoni hija kkorroborata mill-għan tad-Direttiva 2002/90.
43.
Fil-fatt, għalkemm din id-direttiva u d-Deċiżjoni Qafas 2002/946 li tissupplimentaha huma kklassifikati bħala “pakkett ta’ miżuri dwar it-traffikanti” (“Facilitators Package”) (
18
), dawn il-miżuri jmorru lil hinn mis-sempliċi ġlieda kontra n-networks tal-immigrazzjoni illegali. Huwa ċar ħafna mit-termini tal-premessi 2 ta’ kull wieħed minn dawn it-testi li l-leġiżlatur tal-Unjoni kellu l-għan li jsegwi żewġ objettivi, jiġifieri li “jittieħdu miżuri biex tkun miġġielda l-għajnuna [iffaċilitar] lill-immigrazzjoni illegali kemm in konnessjoni mal-qsim mhux awtorizzat tal-konfini [fruntiera] fis-sens strett u kemm għall-għan biex jinżammu networks (sistemi komplessi) li jesplojtjaw esseri umani” (
19
). Għalhekk, id-Direttiva 2002/90 għandha objettivi ħafna usa’ mill-Protokoll kontra l-Faċilitazzjoni tad-Dħul Klandestin ta’ Migranti bl-Art, bil-Baħar u bl-Ajru, li jissupplimenta l-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti kontra l-Kriminalità Organizzata Tranżnazzjonali, li l-Unjoni Ewropea hija parti għalih (
20
).
44.
Għalhekk, l-ewwel għan tal-leġiżlatur tal-Unjoni huwa li jiġġieled kontra l-iffaċilitar tal-qsim mhux awtorizzat tal-fruntieri, stricto sensu, billi jikkriminalizzah, f’termini ġenerali, fl-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90, filwaqt li jitħalla f’idejn l-Istati Membri sabiex jadottaw sanzjonijiet li għandhom ikunu “xierqa” kontra dawk li, irrispettivament min-natura tar-raġunijiet tagħhom, ikunu aġixxew b’għarfien sħiħ tal-fatti.
45.
It-tieni għan huwa li tiġi msaħħa l-ġlieda kontra l-iffaċilitar tal-qsim mhux awtorizzat tal-fruntieri meta dan ikun ipprovdut bi skop ta’ lukru u, għalhekk, li jiġu ssupplimentati strumenti biex jiġu miġġielda l-impjiegi illegali, it-traffikar tal-bnedmin u l-isfruttament sesswali tat-tfal (
21
). Dawn l-objettivi huma speċifikament riflessi fl-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/946 bl-istabbiliment ta’ ċirkustanzi aggravanti għar-reat previst fl-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90, u bl-impożizzjoni ta’ pieni li n-natura u l-grad ta’ severità tagħhom huma stabbiliti mil-leġiżlatur tal-Unjoni (
22
).
46.
Dawn iż-żewġ għanijiet, wieħed ġenerali, l-ieħor partikolari, jappoġġjaw l-interpretazzjoni li, fl-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90, il-leġiżlatur tal-Unjoni ried jiddefinixxi ksur ta’ liġi ġenerali, li jkopri l-atti kollha intiżi sabiex jiffaċilitaw id-dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru, inkluż meta dawn l-atti jitwettqu b’mod diżinteressat, b’altruwiżmu, b’kompassjoni jew b’solidarjetà, għal raġunijiet umanitarji jew minħabba l-eżistenza ta’ relazzjonijiet familjali. Il fatt li l-att li permezz tiegħu ġenitur, ċittadin ta’ pajjiż terz, jipparteċipa fid-dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru ta’ wlied minuri li tagħhom huwa allegatament għandu l-kustodja, billi juża dokumenti ta’ identità foloz jiġi eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, ikun imur manifestament kontra l-imsemmija għanijiet, billi jneħħi b’mod partikolari mill-attenzjoni tal-awtoritajiet pubbliċi aġir suspettuż, li x’aktarx jippreġudika l-interess ta’ dawn it-tfal.
47.
Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat il-portata wiesgħa ta’ din il-kriminalizzazzjoni fis-sentenza tal‑10 ta’ April 2012, Vo (
23
). Fil-fatt, hija ddeċidiet li “d-dritt tal-Unjoni ma jipprekludix li Stat Membru jressaq proċeduri kriminali kontra kull persuna li konxjament tkun għenet [iffaċilitat] lil ċittadin ta’ Stat Membru jidħol fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru bi ksur tad-dispożizzjonijiet applikabbli, iżda jobbliga espressament lill-Istat Membru kkonċernat sabiex iressaq tali proċeduri” kif ukoll li “li jipprovdu u li jimplementaw sanzjonijiet effettivi, proporzjonati u dissważivi kontra l-awturi tal-ksur imsemmi mid-Deċiżjoni-Qafas [2002/946] […] b’mod partikolari kontra t-traffikanti” (
24
).
48.
Fl-aħħar nett, fit-tielet lok, din l-interpretazzjoni hija kkorroborata mix-xogħlijiet preparatorji li wasslu għall-adozzjoni tad-Direttiva 2002/90.
49.
Fil-fatt, filwaqt li l-Artikolu 4 tal-proposta għal direttiva fformulata mir-Repubblika Franċiża (
25
) kien jippermetti lill-“Istati [Membri], jekk iqisu li dan huwa xieraq, ma jistabbilixxux l-eżistenza tar-reati msemmija fl-Artikoli 1 u 2 jekk il-persuni involuti jiġġustifikaw relazzjonijiet familjali mal-barrani kkonċernat (konjuġi, axxendenti, dixxendenti, aħwa, kif ukoll il-konjuġi tagħhom)” (
26
) [traduzzjoni mhux uffiċjali], din l-eżenzjoni sparixxiet mit-test definittiv tad-Direttiva 2002/90. Barra minn hekk, għalkemm, fil-kuntest tal-emendi tiegħu, il-Parlament Ewropew ippropona li jiġi inkluż fid-definizzjoni tar-reat il-kriterju tal-vantaġġ pekunjarju, imsemmi fl-Artikolu 27(1) preċedenti tal-Konvenzjoni li timplimenta l-Ftehim ta’ Schengen (
27
), anki din l-emenda ġiet miċħuda (
28
).
50.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, inqis li l-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-att li permezz tiegħu omm ta’ familja, ċittadina ta’ pajjiż terz, tipparteċipa konxjement fid-dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru ta’ żewġ membri tal-familja tagħha, bintha u n-neputija tagħha, minuri li tagħhom hija għandha l-kustodja, billi tuża dokumenti ta’ identità foloz, jikkostitwixxi reat.
51.
Issa, għandha tiġi eżaminata l-validità ta’ din id-dispożizzjoni, li tikkostitwixxi l-qofol tal-ewwel domanda preliminari.
2.
L‑evalwazzjoni tal‑validità tal‑Artikolu 1(1)(a) tad‑Direttiva 2002/90
52.
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk l-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 huwiex invalidu għar-raġuni li, billi jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jikkriminalizzaw l-iffaċilitar tad-dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru, indipendentement mill-eżistenza ta’ skop ta’ lukru, u mingħajr ma jipprevedu, fil-kuntest ta’ dispożizzjoni obbligatorja, eżenzjoni espliċita mir-responsabbiltà kriminali ta’ dawk li jaġixxu b’mod diżinteressat, għal raġunijiet umanitarji jew minħabba rabtiet familjali, dan jikser il-prinċipju ta’ proporzjonalità stabbilit fl-Artikolu 52(1) tal-Karta.
53.
Skont il-qorti tar-rinviju, il-leġiżlatur tal-Unjoni ma jistabbilixxix bilanċ ġust bejn l-interessi involuti billi ma jimponi ebda restrizzjoni fuq l-implimentazzjoni ta’ din il-kriminalizzazzjoni u billi jirrikorri għal dispożizzjoni fakultattiva, li permezz tagħha l-Istati Membri huma liberi li jeżentaw mir-responsabbiltà kriminali l-att imwettaq bi skop umanitarju. Tali kriminalizzazzjoni għalhekk tippreġudika b’mod sproporzjonat id-drittijiet fundamentali kemm ta’ min jiffaċilita kif ukoll ta’ min jibbenefika minn dan l-iffaċilitar u, b’mod partikolari, id-dritt għall-ħajja (l-Artikolu 2 tal-Karta); id-dritt għall-integrità tal-persuna (l-Artikolu 3 tal-Karta); id-dritt għal-libertà (l-Artikolu 6 tal-Karta); id-dritt għar-rispett għall-ħajja tal-familja (l-Artikolu 7 tal-Karta); id-dritt għall-proprjetà (l-Artikolu 17 tal-Karta), u d-dritt għall-ażil (l-Artikolu 18 tal-Karta).
54.
B’estensjoni tal-kritiki fformulati mill-qorti tar-rinviju fir-rigward tan-natura eċċessivament wiesgħa tal-imsemmija kriminalizzazzjoni, ir-rikorrenti tikkritika, barra minn hekk, lill-leġiżlatur tal-Unjoni talli kiser il-prinċipju ta’ legalità ta’ reati u ta’ pieni, stabbilit fl-Artikolu 49(1) tal-Karta, fir-rekwiżiti tiegħu dwar il-preċiżjoni u l-prevedibbiltà tal-liġi kriminali. Fil-fehma tagħha, l-aġir punibbli ma huwiex iddefinit b’mod ċar, peress li l-kriminalizzazzjoni tal-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru pprovdut bi skop umanitarju titħalla għad-diskrezzjoni ta’ kull Stat Membru.
55.
Fl-elaborazzjonijiet li ġejjin, sejjer neżamina l-validità tad-dispożizzjoni kkontestata minn kull waħda minn dawn il-perspettivi, fid-dawl tal-prinċipji fundamentali ta’ legalità u ta’ proporzjonalità ta’ reati u ta’ pieni, stabbiliti fl-Artikolu 49 tal-Karta. Fil-fatt, għalkemm il-qorti tar-rinviju tagħmel riferiment għall-Artikolu 52(1) tal-Karta, naħseb li, meqjus, minn naħa, l-għan tal-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90, li jistabbilixxi reat ta’ natura kriminali li t-twettiq tiegħu jwassal għal sanzjoni tal-istess natura li tista’ tilħaq grad għoli ta’ severità, u, min-naħa l-oħra, l-għan essenzjalment repressiv tagħha, l-istħarriġ tal-proporzjonalità għandu jiġi eżerċitat fid-dawl tal-Artikolu 49(3) tal-Karta (
29
).
a)
Il‑validità tal‑Artikolu 1(1)(a) tad‑Direttiva 2002/90 fid‑dawl tal‑prinċipju ta’ legalità ta’ reati u ta’ pieni
56.
Il-kriminalizzazzjoni tal-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru prevista fl-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 tat lok għal letteratura abbundanti u kienet is-suġġett ta’ ħafna kritika, li tiżvela b’mod partikolari t-tensjoni bejn l-approssimazzjoni tar-regoli sostantivi tad-dritt kriminali fl-Unjoni u l-marġni ta’ evalwazzjoni mogħti lill-Istati Membri (
30
). F’konformità mal-osservazzjonijiet sottomessi mir-rikorrenti, ħafna jqisu li, billi jobbliga lill-Istati Membri jikkriminalizzaw u jippenalizzaw lil “kwalunkwe persuna” li “tiffaċilita” d-dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru, il-leġiżlatur tal-Unjoni juża kunċetti vagi u impreċiżi li huma inkompatibbli mar-rekwiżiti tal-prinċipju ta’ legalità ta’ reati u ta’ pieni, peress li l-persuni kkonċernati ma jistgħux ikunu jafu sa liema punt l-atti tagħhom jinvolvu r-responsabbiltà kriminali tagħhom (
31
).
57.
Issa, naħseb li tali kritika ma tistax twassal sabiex it-test inkwistjoni jiġi invalidat. Fil-fatt, huwa essenzjali li jittieħed inkunsiderazzjoni kemm it-tqassim tal-kompetenzi bejn l-Unjoni u l-Istati Membri f’dan il-qasam kif ukoll in-natura tat-test li l-validità tiegħu hija suġġetta għall-evalwazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja.
58.
Fil-ġurisprudenza tagħha l-Qorti tal-Ġustizzja fakkret diversi drabi dwar il-portata, kemm fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni u kemm fl-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali, li l-prinċipju ta’ legalità ta’ reati u ta’ pieni, minqux fl-Artikolu 49(1) tal-Karta, għandu f’dak li jirrigwarda r-rekwiżiti tiegħu dwar il-prevedibbiltà, il-preċiżjoni u n-nonretroattiva tad-dritt kriminali applikabbli (
32
). Dan il-prinċipju għandu l-istess sens u portata bħal dak iggarantit fl-Artikolu 7(1) tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali (
33
). Skont ġurisprudenza stabbilita, l-imsemmi prinċipju jikkostitwixxi espressjoni partikolari tal-prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali u jimplika, b’mod partikolari, li l-liġi għandha tiddefinixxi b’mod ċar ir-reati u l-pieni li jikkastigawhom (
34
). Il-prinċipju ta’ legalità ta’ reati u ta’ pieni jiggwida l-istabbiliment ta’ regoli relatati mar-responsabbiltà kriminali. Sa fejn dan jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni u jifforma parti mit-tradizzjonijiet kostituzzjonali komuni għall-Istati Membri, huwa japplika mhux biss għall-istituzzjonijiet tal-Unjoni, iżda wkoll għall-Istati Membri meta jittrasponu u japplikaw id-dritt tal-Unjoni (
35
).
59.
Għalhekk, peress li jobbliga lill-Istati Membri jikkunsidraw l-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru bħala reat u li jissanzjonah, l-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90, moqri flimkien mal-Artikolu 3 ta’ din tal-aħħar, għandu josserva l-prinċipju ta’ legalità ta’ reati u ta’ pieni.
60.
Madankollu, mid-dibattiti li saru waqt is-seduta jirriżulta li s-saħħa ta’ dan il-prinċipju tiddependi fuq in-natura tal-kompetenzi mogħtija lil-leġiżlatur tal-Unjoni u mit-test li fih tinsab il-kriminalizzazzjoni inkwistjoni. Fil-fatt, l-imsemmi prinċipju jesprimi regola li l-ġurisdizzjoni kriminali tista’ tiġi attribwita biss lid-dritt. Għalhekk, dan japplika b’mod differenti skont jekk ir-regola tad-dritt kriminali sostantiv taqax taħt att direttament eżekuttiv peress li ġie adottat mil-leġiżlatur tal-Unjoni fil-kuntest ta’ kompetenza esklużiva jew skont jekk ir-regola tinsabx f’direttiva li teħtieġ traspożizzjoni fl-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali għaliex hija adottata fil-kuntest ta’ kompetenza kondiviża.
61.
F’dan l-aħħar eżempju, il-prinċipju ta’ legalità ta’ reati u ta’ pieni jidħol fil-kuntest ta’ kooperazzjoni bejn il-leġiżlatur tal-Unjoni u l-leġiżlatur nazzjonali, peress li dawn ma għandhomx l-istess mandat, peress li jilleġiżlaw f’livelli differenti. Jekk tal-ewwel jiddefinixxi regoli minimi indirizzati lill-Istati Membri, dawn tal-aħħar għandhom imbagħad jittrasponuhom u jikkonkretizzawhom f’regola tal-liġi nazzjonali li hija l-unika waħda li fuqha tkun ibbażata r-responsabbiltà kriminali tal-individwu (
36
). Id-duttrina tirrikonoxxi li l-konformità mar-rekwiżiti ta’ dan il-prinċipju hija għalhekk iktar kumplessa f’dan il-każ minħabba ż-żewġ stadji distinti li jikkaratterizzaw il-kriminalizzazzjoni ta’ mġieba jew ta’ att, jiġifieri stadju Ewropew u stadju nazzjonali, u l-implimentazzjoni ta’ dan il-prinċipju, bħala mezz ta’ legalità tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni, għalhekk tkun iktar ristretta (
37
).
62.
Għalhekk, fis-sentenza tat‑3 ta’ Ġunju 2008, Intertanko et (
38
), għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja ma ċaħditx l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ legalità ta’ reati u ta’ pieni għad-direttivi, hija madankollu kkunsidrat li r-rekwiżiti imposti minn dan il-prinċipju huma imposti fuq ir-regola nazzjonali.
63.
F’din il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja ġiet mistoqsija dwar jekk l-Artikolu 4 tad-Direttiva 2005/35/KE (
39
) jiksirx il-prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali sa fejn jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jissanzjonaw ir-rimi ta’ sustanzi li jniġġsu mill-vapuri wara “negliġenza serja”, mingħajr madankollu ma jiddefinixxi dan l-aħħar kunċett. Il-Qorti tal-Ġustizzja rrispondiet fin-negattiv għal din id-domanda billi adottat raġunament fi tliet stadji.
64.
Il-Qorti tal-Ġustizzja, l-ewwel nett, ikkonstatat li dan il-kunċett u dak ta’ “b’intenzjoni” jikkorrispondu “għal kriterji li jirregolaw ir-responsabbiltà, li huma intiżi sabiex japplikaw għal numru indefinit ta’ sitwazzjonijiet li huwa impossibbli li jiġi kkontemplat bil-quddiem, u mhux għal aġiri speċifiċi li jistgħu jiġu indikati bid-dettall f’att leġiżlattiv tad-dritt Komunitarju jew tad-dritt nazzjonali” (
40
). Imbagħad, irrilevat li dawn il-kunċetti huma “kompletament integrati u użati fis-sistemi legali rispettivi tal-Istati Membri” (
41
), u fl-aħħar nett, ikkonstatat li direttiva għandha, konformement mal-Artikolu 249 KE (li sar l-Artikolu 288 TFUE), tiġi trasposta mill-Istati Membri fl-ordinamenti ġuridiċi rispettivi tagħhom u li d-definizzjoni proprja tar-reati u s-sanzjonijiet imsemmija fiha hija dik li tirriżulta mir-regoli ppromulgati mill-Istati Membri (
42
).
65.
Fil-fatt, minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li direttiva ma tistax, minnha nnifisha, toħloq obbligi fil-konfront ta’ individwu u għalhekk ma tistax tiġi invokata bħala tali fir-rigward tiegħu. Il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk iddeċidiet diversi drabi li direttiva ma jistax ikollha l-effett, fiha nnifisha u indipendentement minn liġi nazzjonali adottata minn Stat Membru għall-implimentazzjoni tagħha, li tiddetermina jew taggrava r-responsabbiltà kriminali ta’ dawk li jaġixxu bi ksur tad-dispożizzjonijiet tagħha (
43
).
66.
Jidhirli li dan ir-raġunament jista’ jiġi traspost għal dan il-każ.
67.
Sa mit-Trattat KE, ir-reat tal-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru ma baqax jirriżulta biss mid-drittijiet nazzjonali, iżda wkoll mid-dritt tal-Unjoni intiż li japprosimahom.
68.
Waqt is-seduta, il-Kunsill spjega li din il-kriminalizzazzjoni tirriżulta minn kompromess bejn, minn naħa, il-ħtieġa ta’ approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali eżistenti fir-rigward tad-“definizzjoni preċiża” kemm ta’ dan ir-reat kif ukoll tal-pieni applikabbli (il-premessi 3 u 4 tad-Direttiva 2002/90), sabiex jintlaħaq għan komuni, dak tal-istabbiliment progressiv ta’ spazju ta’ libertà, ta’ sigurtà u ta’ ġustizzja (il-premessa 1 ta’ din id-direttiva), u, min-naħa l-oħra, il-ħtieġa li jiġu rrispettati l-identità nazzjonali u s-setgħa ta’ infurzar tal-Istati Membri (
44
). B’risposta għal domanda magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja, il-Kunsill argumenta li d-“definizzjoni preċiża” tar-reat, li tinsab fil-premessa 3 tal-imsemmija direttiva, għandha tinftiehem, fil-kuntest ta’ din l-approssimazzjoni, bħala definizzjoni espliċita u ċara li għandha tagħmilha possibbli li l-Istati Membri ma jkollhom l-ebda inċertezza dwar l-elementi kostituttivi tar-reat, filwaqt li tħalli, bil-ġeneralità tagħha, lil dawn tal-aħħar marġni ta’ manuvra biex jintegraw l-imsemmija kriminalizzazzjoni fid-dritt nazzjonali tagħhom skont is-sistema kriminali tagħhom stess (
45
).
69.
Fil-fatt, kif osservat reċentement il-Qorti tal-Ġustizzja, l-ordinamenti ġuridiċi tal-Istati Membri fil-qasam kriminali huma kkaratterizzati minn differenzi sinjifikattivi (
46
). L-approssimazzjoni tar-regoli sostantivi tad-dritt kriminali għalhekk tirrappreżenta, skont id-duttrina, mod ta’ integrazzjoni ġuridika li jagħmilha possibbli li tinżamm ċerta flessibbiltà fir-rigward tal-liġijiet nazzjonali eżistenti billi jimplika l-adattament tagħhom skont l-objettivi ddefiniti mil-leġiżlatur tal-Unjoni (
47
).
70.
Dan huwa l-kuntest li minnu jifforma parti l-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90, li jiddefinixxi, infakkar, “ksur tal-liġi ġenerali”.
71.
L-ewwel nett, din id-dispożizzjoni la għandha l-għan u lanqas ma hija maħsuba li tispeċifika l-aġiri punibbli, peress li l-elementi materjali u intellettwali ta’ dan ir-reat jistgħu japplikaw għal numru indefinit ta’ sitwazzjonijiet. F’dan ir-rigward, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ddeċidiet, fid-dawl tal-Artikolu 7 tal-KEDB, li, minħabba l-prinċipju tal-ġeneralità tal-liġijiet, il-formulazzjoni tagħhom ma tistax tippreżenta preċiżjoni assoluta, filwaqt li osservat, f’dan il-kuntest, li waħda mit-tekniki leġiżlattivi standard tikkonsisti fl-użu ta’ kategoriji ġenerali pjuttost milli listi eżawrjenti. Hija tenfasizza, f’dan ir-rigward, li l-formulazzjonijiet xi ftit jew wisq vagi użati minn diversi liġijiet huma intiżi sabiex jevitaw riġidità eċċessiva, li tippermetti l-adattament ta’ dawn il-liġijiet għal bidliet fis-sitwazzjoni. Fir-rigward ta’ “każijiet limitati”, hija tqis li dawn ma humiex biżżejjed, waħedhom, sabiex irendu dispożizzjoni inkompatibbli mal-Artikolu 7 tal-KEDB sakemm din id-dispożizzjoni tirriżulta ċara biżżejjed fil-parti l-kbira tal-każijiet, peress li l-qorti għandha preċiżament ir-rwol li tneħħi d-dubji li jista’ jkun hemm fir-rigward tal-interpretazzjoni tar-regoli, billi tieħu inkunsiderazzjoni l-iżviluppi fil-prattika ta’ kuljum (
48
).
72.
It-tieni, l-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 ma jistax inissel, waħdu, responsabbiltà kriminali fuq persuni u jeħtieġ, permezz tat-traspożizzjoni tiegħu fl-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali, mezz legali għall-implimentazzjoni ta’ din ir-responsabbiltà. Din id-dispożizzjoni għalhekk tippreserva l-attribuzzjoni tal-ġuriżdizzjoni kriminali lil-liġi adottata mill-Istati Membri li fir-rigward tagħha din għandha biss l-effett li tirregola l-implimentazzjoni (
49
). Għalhekk, il-leġiżlatur tal-Unjoni jħalli f’idejn l-Istati Membri sabiex jimplimentaw l-imsemmija dispożizzjoni b’saħħa vinkolanti li ma tistax tiġi kkontestata, permezz ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tirrispetta l-prinċipji ġenerali tal-Unjoni u d-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta, u li tkun, għalhekk, proporzjonata u mogħnija bl-ispeċifiċità, bil-preċiżjoni u biċ-ċarezza meħtieġa sabiex ikun issodisfatt ir-rekwiżit ta’ ċertezza legali (
50
). Infakkar, f’dan ir-rigward, li l-prinċipju ta’ legalità ta’ reati u ta’ pieni jirrikjedi li l-parti f’kawża tkun tista’ tkun taf, mill-formulazzjoni tad-dispożizzjoni rilevanti u, jekk meħtieġ, bl-għajnuna tal-interpretazzjoni mogħtija mill-qrati u ta’ opinjoni legali, liema atti u ommissjonijiet jagħtu lok għar-responsabbiltà kriminali tagħha (
51
). Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, dan il-prinċipju ma jipprekludix il-kjarifika gradwali tar-regoli tar-responsabbiltà kriminali permezz ta’ interpretazzjoni ġudizzjarja kawża b’kawża, sakemm ir-riżultat ikun raġonevolment prevedibbli meta twettaq ir-reat, fid-dawl b’mod partikolari tal-interpretazzjoni mogħtija dak iż-żmien fil-ġurisprudenza relatata mad-dispożizzjoni legali inkwistjoni (
52
).
73.
Barra minn hekk, il-leġiżlatur tal-Unjoni jħalli f’idejn l-Istati Membri sabiex jiddefinixxu, skont l-ordinamenti ġuridiċi tagħhom u, b’mod partikolari, skont il-kriterji tagħhom għall-istabbiliment tar-responsabbiltà kriminali, sa fejn persuna tista’, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-każ inkwistjoni, tibbenefika minn eżenzjoni mir-responsabbiltà kriminali jew minn raġuni ta’ eżenzjoni jew ta’ tnaqqis tal-piena. Fis-sentenza tat‑30 ta’ April 2024, Procura della Repubblica presso il Tribunale di Bolzano (
53
), il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk iddeċidiet li d-definizzjoni taċ-ċirkustanzi mitiganti u aggravanti u tas-sanzjonijiet tirrifletti kemm ir-realtajiet soċjali kif ukoll it-tradizzjonijiet ġuridiċi li jvarjaw mhux biss bejn l-Istati Membri, iżda wkoll maż-żmien (
54
). L-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 2002/90 iħalli f’idejn l-Istati Membri l-obbligu li jispeċifikaw, skont il-leġiżlazzjoni u l-prattiki nazzjonali tagħhom, jekk l-awtur ta’ att bi skop umanitarju jistax jibbenefika minn eżenzjoni mir-responsabbiltà kriminali. Din id-dispożizzjoni hija perfettament konformi ma’ dan l-approċċ u ma tistax, barra minn hekk, tiġi interpretata li telenka b’mod eżawrjenti s-sitwazzjonijiet li fihom l-Istati Membri jistgħu ma jimponux sanzjonijiet.
74.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi kollha, ma nirrileva l-ebda element ta’ natura li jaffettwa l-validità tal-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90, fid-dawl tal-prinċipju ta’ legalità ta’ reati u ta’ pieni, minqux fl-Artikolu 49(1) tal-Karta.
75.
Issa l-validità ta’ dan l-Artikolu (1)(1)(a) għandha tiġi eżaminata mill-perspettiva tal-prinċipju ta’ proporzjonalità tar-reati u tal-pieni li wkoll huwa ggarantit mill-Artikolu 49 tal-Karta, fil-paragrafu 3 tiegħu.
b)
Il‑validità tal‑Artikolu 1(1)(a) tad‑Direttiva 2002/90 fid‑dawl tal‑prinċipju ta’ proporzjonalità tar‑reati u tal‑pieni
76.
Skont l-Artikolu 49(3) tal-Karta, is-severità tal-pieni ma għandhiex tkun sproporzjonata għar-reat. Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li dan il-prinċipju japplika mhux biss għad-determinazzjoni tal-elementi kostituttivi ta’ reat, iżda wkoll għad-determinazzjoni tar-regoli relatati mas-severità tas-sanzjonijiet u mal-evalwazzjoni tal-elementi li jistgħu jitqiesu għad-determinazzjoni tagħhom (
55
). Konformement mal-Artikolu 51(1) tal-Karta, l-imsemmi prinċipju huwa vinkolanti fuq l-Istati Membri meta jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni, inkluż fl-assenza ta’ armonizzazzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni fil-qasam tas-sanzjonijiet applikabbli.
1) Il-proporzjonalità tal-kriminalizzazzjoni tal-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru stabbilita fl-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90
77.
Għandu jiġi ddeterminat jekk l-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90, billi jeżiġi li l-Istati Membri jikkriminalizzaw l-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru irrispettivament mill-motivazzjonijiet tal-awtur tal-att u billi sempliċement jipprevedi raġuni fakultattiva ta’ eżenzjoni mir-responsabbiltà kriminali fil-każ ta’ ffaċilitar ipprovdut fuq bażi umanitarja, minn naħa, huwiex xieraq sabiex jintlaħqu l-għanijiet imfittxija minn din id-direttiva u, min-naħa l-oħra, jekk ma jmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex dawn jintlaħqu (
56
).
i) In-natura xierqa tal-kriminalizzazzjoni tal-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru sabiex jintlaħqu l-għanijiet imfittxija
78.
Fl-ewwel lok, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, miżura nazzjonali tkun xierqa sabiex tiggarantixxi l-kisba tal-għan invokat biss jekk verament tirrifletti l-intenzjoni li dan jintlaħaq b’mod koerenti u sistematiku (
57
).
79.
Naħseb li ma jista’ jkun hemm ebda dubju dwar in-natura xierqa tal-kriminalizzazzjoni tal-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru biex jintlaħqu l-għanijiet imfittxija mid-Direttiva 2002/90. Fil-fatt, jekk il-leġiżlatur tal-Unjoni għandu l-intenzjoni li jiġġieled l-iffaċilitar fir-rigward tal-qsim mhux awtorizzat tal-fruntieri fis-sens strett, iżda wkoll l-iffaċilitar ipprovdut fil-kuntest ta’ networks kriminali, u dan sabiex jiġi ggarantit spazju ta’ libertà, ta’ sigurtà u ta’ ġustizzja, jidhirli li huwa konsistenti li tiġi prevista l-kriminalizzazzjoni tal-forom kollha ta’ iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi fit-territorju ta’ Stat Membru, irrispettivament mill-motivi tal-awturi tagħhom u irrispettivament mill-għan tagħhom.
ii) In-natura neċessarja tal-kriminalizzazzjoni tal-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru sabiex jintlaħqu l-għanijiet imfittxija
80.
Fit-tieni lok, naħseb li l-għażla li l-iskop ta’ lukru ma jintgħażilx bħala element kostitwenti tar-reat, kif ukoll l-għażla li ma jkunx hemm eżenzjoni espliċita mir-responsabbiltà kriminali għal dawk li jaġixxu bi skop umanitarju jew minħabba l-eżistenza ta’ relazzjonijiet familjali, iżda li l-Istati Membri jingħataw il-possibbiltà li jagħmlu dan, hija neċessarja fid-dawl tal-ewwel wieħed mill-għanijiet imfittxija minn din id-direttiva, jiġifieri l-ġlieda kontra l-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru, fis-sens strett (
58
).
81.
L-ewwel nett, għalkemm l-att li permezz tiegħu l-omm ta’ familja tiffaċilita d-dħul mhux awtorizzat ta’ uliedha fit-territorju ta’ Stat Membru jista’ jirriżulta li huwa assolutament iġġustifikat, xorta jibqa’ l-fatt li dan l-att jikkostitwixxi ffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru, u l-fatt li ma jiġix previst il-prinċipju tal-kriminalizzazzjoni tiegħu, ma jkunx jippermetti li dan l-għan jintlaħaq. Huwa evidenti li, għalhekk, hija l-qorti nazzjonali li għandha tiddetermina l-motivazzjonijiet u tevalwa sa fejn tali att huwa meħtieġ għas-salvagwardja ta’ interess superjuri u tiġġustifika, fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali tagħha, l-eżenzjoni tal-persuna kkonċernata mir-responsabbiltà kriminali jew l-għoti ta’ eżenzjoni jew ta’ tnaqqis tal-piena.
82.
Għalkemm ma huwiex meħtieġ li jitfakkar li l-iffaċilitar tal-immigrazzjoni mhux awtorizzata jikkostitwixxi theddida serja għall-preservazzjoni tal-ordni pubbliku u għall-ġestjoni tal-fruntieri, min-naħa l-oħra huwa essenzjali li jiġu enfasizzati r-riskji li x’aktarx ikunu esposti għalihom il-persuni kkonċernati minħabba, b’mod partikolari, l-attivitajiet illegali li jistgħu jkunu marbutin miegħu. Dawn ir-riskji jinkludu inter alia x-xogħol mhux iddikjarat, il-frodi tad-dokumenti, id-delinkwenza, it-traffikar tad-droga, il-prostituzzjoni, l-isfruttament sesswali u t-traffikar tal-bnedmin. Għalkemm huwa evidenti li l-iffaċilitar ipprovdut lill-persuni li daħlu mingħajr awtorizzazzjoni fit-territorju tal-Istati Membri ma jaqax neċessarjament taħt attività għal skop ta’ lukru jew kriminali u ma joħloqx sistematikament riskju serju għall-ħajja ta’ dawn il-persuni, dan iqajjem, madankollu, problemi ta’ gravità estrema minħabba s-sempliċi fatt tas-sitwazzjoni ta’ prekarjetà kbira u ta’ dipendenza li għaliha jistgħu jiġu esposti l-imsemmija persuni u, b’mod partikolari, dawk l-iktar vulnerabbli bħall-minuri mhux akkumpanjati.
83.
Billi jqiegħed l-atti kollha li jikkontribwixxu għad-dħul mhux awtorizzat ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi fit-territorju ta’ Stat Membru fil-kamp ta’ intervent tal-awtoritajiet pubbliċi u, b’mod partikolari, fil-kamp ta’ azzjoni tal-awtoritajiet kriminali, il-leġiżlatur tal-Unjoni jiżgura mhux biss kontroll aħjar tal-flussi migratorji, iżda wkoll sorveljanza ikbar ta’ dawn l-atti u, b’mod partikolari, ta’ dawk li jkunu allegatament twettqu b’solidarjetà jew minħabba relazzjonijiet familjali iżda li, fir-realtà, ikollhom skopijiet oħra u jesponu lill-persuni kkonċernati għal ksur serju tad-drittijiet fundamentali tagħhom.
84.
Għalhekk, fid-dawl tan-natura tat-theddid fil-konfront tal-persuni kkonċernati u tal-vulnerabbiltà tagħhom, b’kunsiderazzjoni wkoll tal-gravità ta’ dan il-fenomenu, tan-natura varjata tiegħu u tad-diffikultajiet marbuta mal-prova tal-eżistenza ta’ vantaġġ materjali, il-leġiżlatur tal-Unjoni seta’ leġittimament jikkunsidra li għandha ssir distinzjoni bejn minn naħa l-element intenzjonali tar-reat, li huwa element kostitwenti tiegħu, u min-naħa l-oħra l-għan imfittex minnu. Għalhekk, dan stabbilixxa l-iskop ta’ lukru bħala ċirkustanza aggravanti billi ppreveda sistema gradwali ta’ sanzjonijiet. Għalkemm iħalli f’idejn l-Istati Membri l-kompitu li jadottaw sanzjoni “xierqa” kontra kull min intenzjonalment jipprovdi ffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru — fejn hija l-qorti nazzjonali li għandha tevalwa l-motivazzjonijiet u tiddetermina s-sanzjoni — huwa jeżiġi li dawn tal-aħħar jimponu piena li ċċaħħad il-libertà fuq kull min ikollu l-intenzjoni li jibbenefika minn dan l-iffaċilitar (li t-tul tagħha għandu jiddependi, skont l-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/946, fuq il-punt sa fejn dan l-att twettaq fil-kuntest ta’ organizzazzjoni kriminali jew ikun ipperikola l-ħajja tal-persuni kkonċernati).
85.
It-tieni, għal darba oħra, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li l-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 jiddefinixxi l-qafas ġenerali tar-reat li l-Istati Membri għandhom jittrasponu fl-ordinament ġuridiku tagħhom. Konsegwentement, huwa l-leġiżlatur nazzjonali li għandu jiddefinixxi f’att leġiżlattiv, abbażi tar-regoli għall-istabbiliment tar-responsabbiltà kriminali previsti fl-ordinament ġuridiku tiegħu, il-fatti u ċ-ċirkustanzi kollha li jiġġustifikaw eżenzjoni mir-responsabbiltà kriminali jew eżenzjoni jew tnaqqis tal-piena. Dawn normalment jiġu ddefiniti mil-liġi b’mod ġenerali u jistgħu jiġu previsti speċifikament fuq bażi ta’ każ b’każ għal kull wieħed mir-reati kkonċernati (
59
). Għalkemm l-Artikolu 1(2) ta’ din id-direttiva jħalli f’idejn kull wieħed mill-Istati Membri l-kompitu li jiddeterminaw sa liema punt l-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru pprovdut bi skop umanitarju jista’ jiġi eżentat mir-responsabbiltà kriminali, dan ma jipprekludix lill-Istati Membri milli jipprevedu, fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom, ċirkustanzi oħra li fihom l-awtur tal-att ikun jista’ jibbenefika minn tali eżenzjoni jew minn eżenzjoni, jew minn tnaqqis tal-piena minħabba, pereżempju, l-eżistenza ta’ stat ta’ neċessità jew ta’ relazzjonijiet familjali.
86.
It-tielet u l-aħħar, infakkar li l-kriminalizzazzjoni tal-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru stabbilita fl-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 ma jistax ikollha l-effett li tippermetti li l-Istati Membri jiksru l-obbligi li huma għandhom taħt il-Karta jew taħt strumenti oħra tad-dritt tal-Unjoni jew tad-dritt internazzjonali. Għalhekk, ma hemm l-ebda kwistjoni li ċittadin ta’ pajjiż terz jiġi ostakolat milli jeżerċita d-dritt fundamentali tiegħu li japplika għall-ażil fi Stat Membru, kif iggarantit mill-Artikolu 18 tal-Karta, jew li japplika għar-riunifikazzjoni tal-familja (
60
). Wara r-riżerva li kienet għamlet fir-rigward tan-natura fakultattiva tad-dispożizzjoni stabbilita fl-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 2002/90 (
61
), il-Kummissjoni barra minn hekk fakkret, fil-komunikazzjoni tagħha ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 31 ta’ dawn il-konklużjonijiet li l-Istati Membri huma obbligati jirrispettaw id-dritt umanitarju internazzjonali (
62
).
87.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, nikkonkludi li l-Artikolu 1(1)(a) u (2) tad-Direttiva 2002/90, sa fejn jeżiġi li l-Istati Membri jikkriminalizzaw lil kull persuna li, b’għarfien sħiħ tal-fatti, tiffaċilita d-dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru iżda mingħajr madankollu ma jeżenta b’mod espliċitu mir-responsabbiltà kriminali lill-persuna li taġixxi b’mod diżinteressat, bi skop umanitarju jew b’obbligu jew solidarjetà familjali, iżda jħalli lill-Istati Membri liberi li jagħmlu dan, jista’ jitqies, minn naħa, bħala li huwa xieraq għall-għanijiet li jikkonsistu fil-ġlieda kontra l-iffaċilitar tal-immigrazzjoni mhux awtorizzata, kemm meta dan jikkonċerna l-qsim mhux awtorizzat tal-fruntiera fis-sens strett kif ukoll meta l-għan tiegħu jkun iż-żamma tan-networks ta’ sfruttament tal-bnedmin, u, min-naħa l-oħra, li ma tmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq dan l-għan.
88.
Issa, għandha tiġi eżaminata l-proporzjonalità tas-sistema ta’ sanzjonijiet prevista fl-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90.
2) Il-proporzjonalità tas-sistema ta’ sanzjonijiet prevista fl-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90
89.
L-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 ma jipprevedix pieni preċiżi applikabbli fil-każ ta’ ffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru. Madankollu, il-leġiżlatur tal-Unjoni jeżiġi li l-Istati Membri jadottaw fir-rigward tal-awtur tar-reat “pieni” (l-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni Qafas 2002/946) li jkunu, minn naħa, “xierqa” (l-Artikolu 1(1)(a) ta’ din id-direttiva) u, min-naħa l-oħra, “effettivi, proporzjonati u dissważivi” (l-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva) (
63
).
90.
Dawn il-kriterji oġġettivi għandhom jippermettu li kull Stat Membru jiddetermina l-livell ta’ sanzjonijiet applikabbli fid-dawl tal-politika kriminali tiegħu stess. Huma dawn tal-aħħar li għandhom jimplimentaw ir-rekwiżit ta’ proporzjonalità tas-sanzjonijiet. Il-fatt li huma għandhom, f’dan il-kuntest, marġni ta’ evalwazzjoni ma jipprekludix, fih innifsu, li jista’ jitwettaq stħarriġ ġudizzjarju sabiex jiġi vverifikat jekk dawn qabżux il-limiti stabbiliti f’dan il-marġni ta’ evalwazzjoni billi jipprevedu sanzjonijiet sproporzjonati u/jew mhux xierqa.
91.
Fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, kull waħda minn dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet għandha titqies li għandha effett dirett u għalhekk tista’ tiġi invokata mill-individwi quddiem il-qrati nazzjonali kontra Stat Membru li jkun għamel traspożizzjoni mhux korretta tagħhom (
64
).
92.
Fl-ewwel lok, ir-rekwiżit relatat man-natura xierqa u proporzjonata tas-sanzjonijiet previsti f’dawn id-dispożizzjonijiet huwa ta’ natura inkundizzjonata (
65
). Fil-fatt, minn naħa, kemm il-kliem tal-Artikolu 1(1) kif ukoll dak tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2002/90 jistabbilixxi dan ir-rekwiżit f’termini assoluti. Min-naħa l-oħra, l-imsemmi rekwiżit ma jeħtieġ l-intervent ta’ ebda att tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni u dawn id-dispożizzjonijiet bl-ebda mod ma jagħtu lill-Istati Membri l-fakultà li jimponu kundizzjonijiet fuq il-portata tagħhom jew li jirrestrinġu l-imsemmija portata (
66
).
93.
Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-fatt li l-imsemmija dispożizzjonijiet għandhom jiġu trasposti ma huwiex ta’ natura li jikkontesta n-natura inkundizzjonata tar-rekwiżit dwar in-natura xierqa u proporzjonata tas-sanzjonijiet (
67
).
94.
Fit-tieni lok, l-Artikolu 1(1) u l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2002/90 huma ta’ natura suffiċjentement preċiża. Għalkemm huwa minnu li dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet iħallu lill-Istati Membri ċertu marġni ta’ evalwazzjoni sabiex jiddefinixxu s-sistema ta’ sanzjonijiet applikabbli għar-reat imsemmi fl-Artikolu 1(1)(a) ta’ din id-direttiva, tali marġni ta’ evalwazzjoni huwa limitat mill-projbizzjoni li jiġu previsti sanzjonijiet mhux xierqa u sproporzjonati.
95.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, fil-fehma tiegħi, ma teżisti l-ebda raġuni sabiex tiġi kkontestata l-proporzjonalità tas-sistema ta’ sanzjonijiet prevista fl-imsemmija artikoli.
96.
Konsegwentement, ma sibt l-ebda element ta’ natura li jaffettwa l-validità tal-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 fid-dawl tal-prinċipju ta’ proporzjonalità tar-reati u tal-pieni, stabbilit fl-Artikolu 49(3) tal-Karta.
C. Fuq it‑tieni domanda preliminari
97.
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 52(1) u l-Artikolu 49(3) tal-Karta għandhomx jiġu interpretati fis-sens li l-prinċipju ta’ proporzjonalità tar-reati u tal-pieni jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi sanzjoni kontra kull min jipprovdi ffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju nazzjonali, inkluż meta l-awtur ta’ dan ir-reat ma jkollu ebda skop ta’ lukru, mingħajr ma tinkludi fl-istess ħin, eżenzjoni espliċita mir-responsabbiltà kriminali fir-rigward ta’ dawk li jaġixxu bi skop umanitarju.
98.
Fl-argumenti elaborati preċedentement, spjegajt ir-raġunijiet li għalihom il-prinċipju ta’ proporzjonalità tar-reati u tal-pieni ma jipprekludix, fil-fehma tiegħi, il-kriminalizzazzjoni stabbilita mil-leġiżlatur tal-Unjoni fl-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90. Din il-kriminalizzazzjoni ġiet implimentata mil-leġiżlatur Taljan fl-Artikolu 12(1) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 286/1998, u dan l-artikolu jistabbilixxi, barra minn hekk, is-sistema ta’ sanzjonijiet applikabbli.
99.
Enfasizzajt ukoll li l-Artikolu 1(2) ta’ din id-direttiva jħalli f’idejn kull Stat Membru l-kompitu li jiddetermina sa liema punt il-persuna li tipprovdi ffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru bi skop umanitarju tista’ tiġi eżentata mir-responsabbiltà kriminali jew tista’ tibbenefika minn eżenzjoni jew minn tnaqqis tal-piena applikabbli. Irrilevajt ukoll li xejn ma jipprekludi lill-Istati Membri milli jipprevedu, fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom, ċirkustanzi oħra li fihom l-awtur tal-att ikun jista’ jibbenefika minn tali eżenzjoni jew minn tali eżenzjoni jew tnaqqis tal-piena minħabba, pereżempju, l-eżistenza ta’ stat ta’ neċessità jew ta’ relazzjonijiet familjali.
100.
F’dan il-każ, inqis li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex elementi suffiċjenti sabiex twettaq evalwazzjoni abbażi tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, peress li l-fajl ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja ma jippermettix li jkunu magħrufa l-kundizzjonijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 12(1) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 286/1998 (
68
), il-portata preċiża tal-kawżi ta’ eżenzjoni mir-responsabbiltà kriminali jew ta’ eżenzjoni jew ta’ tnaqqis tal-piena li huma previsti mil-leġiżlazzjoni Taljana jew inkella l-marġni ta’ evalwazzjoni li l-qorti nazzjonali għandha sabiex tiddeċiedi li hemm ċirkustanzi mitiganti jew sabiex tindividwalizza l-piena.
101.
Għalhekk ser nillimita ruħi għal xi osservazzjonijiet.
102.
Il-prinċipju ta’ proporzjonalità tar-reati u tal-pieni, li l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2002/90 sempliċement jirrifletti, huwa ta’ natura imperattiva. Infakkar li, skont dan il-prinċipju, is-severità tal-piena għandha tkun konformi mas-serjetà tar-reat li tissanzjona, billi, b’mod partikolari, tiżgura effett realment dissważiv, filwaqt li ma tmurx lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex jintlaħqu l-għanijiet leġittimi mfittxija mil-leġiżlazzjoni inkwistjoni (
69
). F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja teżiġi li, kemm fid-determinazzjoni tas-sanzjoni kif ukoll fl-iffissar tat-tul tagħha, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi speċifiċi tal-każ inkwistjoni (
70
).
103.
Għalhekk, il-prinċipju tal-proporzjonalità jirrikjedi mhux biss lill-leġiżlatur nazzjonali, meta jittrasponi l-kriminalizzazzjoni inkwistjoni fl-ordinament ġuridiku tiegħu, iżda wkoll lill-atturi kollha tal-proċedura kriminali, meta jiżguraw l-implimentazzjoni tagħha, li jistrutturaw l-azzjonijiet tagħhom f’koerenza ma’ dan il-prinċipju, filwaqt li jiggarantixxu, b’mod partikolari, l-individwalizzazzjoni tal-piena (
71
). Il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk tagħti attenzjoni partikolari lill-possibbiltà li l-qorti nazzjonali għandha li tibdel il-klassifikazzjoni kriminali li tista’ tidher fl-att ta’ akkuża — possibbiltà li hija ta’ natura li twassal għall-applikazzjoni ta’ sanzjoni inqas severa — u dik li taġġusta s-sanzjoni skont il-gravità tar-reat ikkonstatat (
72
). F’dan ir-rigward, mid-dritt komparattiv jirriżulta li, minn tal-inqas fid-dritt tal-Istati Membri, dawn tal-aħħar implimentaw sistema li tippermetti li l-qorti tiżgura din l-individwalizzazzjoni, minn naħa, permezz tad-ddiversifikazzjoni tal-pieni li l-qorti tista’ timponi u, min-naħa l-oħra, permezz tal-għoti tal-possibbiltà, skont iċ-ċirkustanzi partikolari tat-twettiq tar-reat, jew ta’ eżenzjoni mir-responsabbiltà kriminali, bl-introduzzjoni ta’ immunitajiet, jew ta’ tnaqqis jew ta’ eżenzjoni mill-piena.
104.
Skont ġurisprudenza stabbilita, hija biss il-qorti nazzjonali, li hija l-unika waħda li għandha ġurisdizzjoni sabiex tevalwa l-fatti u tinterpreta d-dritt nazzjonali, li għandha tiddetermina jekk, fil-kawża li għandha quddiemha, dawn ir-rekwiżiti humiex issodisfatti.
105.
L-Artikolu 12(1) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 286/1998 jikkriminalizza l-iffaċilitar tal-qsim mhux awtorizzat tal-fruntiera, indipendentement mill-eżistenza ta’ skop ta’ lukru. Din id-dispożizzjoni tistabbilixxi sistema ta’ sanzjonijiet partikolarment severa, fid-dawl tat-tul tal-piena ta’ priġunerija stabbilita, tal-ammont tas-sanzjoni pekunjarja u tal-kombinazzjoni ta’ dawn iż-żewġ tipi ta’ sanzjonijiet (
73
).
106.
Fil-fatt, f’dak li jirrigwarda, l-ewwel nett, il-piena li ċċaħħad il-libertà, il-leġiżlatur Taljan jipprevedi piena ta’ priġunerija ta’ bejn sentejn u sitt snin. Nirrileva li l-piena li ċċaħħad il-libertà hija l-piena li l-leġiżlatur tal-Unjoni jipprevedi fil-każ speċifiku fejn l-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat jiġi pprovdut bi skop ta’ lukru.
107.
F’dak li jirrigwarda, sussegwentement, il-multa, il-leġiżlatur Taljan jipprevedi ammont fiss ta’ EUR 15000 għal kull persuna kkonċernata. F’dan ir-rigward, għandu jiġi kkonstatat li dan l-ammont jikkorrispondi wkoll għal dak previst fl-Artikolu 12(3) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 286/1998, meta l-iffaċilitar jingħata fil-kuntest ta’ traffikar illegali ta’ migranti, li jipperikola l-ħajja jew is-sigurtà tal-persuni ttrasportati, li jesponi lil dawn tal-aħħar għal riskju ta’ trattament inuman jew degradanti.
108.
Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-possibbiltà ta’ kumulu ta’ pieni ta’ tipi differenti, bħal pieni pekunjarji u pieni li jċaħħdu l-libertà, li jidher li hija possibbli skont l-Artikolu 12(1) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 286/1998, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li dan il-kumulu għandu jkun akkumpanjata minn regoli li jippermettu li jiġi żgurat li s-severità tas-sanzjonijiet kollha imposti tkun tikkorrispondi għall-gravità tar-reat ikkonċernat (
74
). Dan ir-rekwiżit huwa iktar u iktar neċessarju iktar ma l-kriminalizzazzjoni stabbilita fl-Artikolu 12(1) ta’ dan id-digriet leġiżlattiv tkun wiesgħa u tidher li tippermetti l-bidu ta’ prosekuzzjoni kriminali kemm kontra dawk li huma mmotivati minn intenzjoni kriminali ġenwina kif ukoll kontra dawk li jaġixxu bi skop umanitarju jew bi ħtieġa.
109.
Għaldaqstant, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-marġni ta’ evalwazzjoni li l-awtorità ta’ prosekuzzjoni għandha sabiex tibda l-prosekuzzjoni kriminali prevista fl-Artikolu 12(1) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 286/1998 u, jekk ikun il-każ, il-marġni ta’ evalwazzjoni li l-qorti nazzjonali għandha sabiex taddatta l-piena applikabbli, meta l-awtur tar-reat ikun aġixxa bl-għan li jipprovdi għajnuna umanitarja jew meta dawn l-azzjonijiet ikunu meħtieġa minħabba l-istat ta’ neċessità jew l-eżistenza ta’ relazzjonijiet familjali (
75
).
110.
F’dan il-każ, huwa evidenti li, meta l-proċeduri kriminali jinbdew fil-konfront ta’ omm ta’ familja li kkontribwixxiet għad-dħul mhux awtorizzat fit-territorju nazzjonali ta’ żewġ membri tal-familja tagħha, jiġifieri bintha u n-neputija tagħha, it-tlieta li huma oriġinarjament mir-Repubblika tal-Kongo, tali sitwazzjoni tqajjem il-kwistjoni tal-inkriminazzjoni tagħha u tal-piena applikabbli għaliha. Studju komparattiv tal-ġurisprudenza mwettaq mill-UNODC jindika li din is-sitwazzjoni teħtieġ eżami fil-fond taċ-ċirkustanzi fattwali relatati mat-twettiq ta’ dan ir-reat u, b’mod partikolari, tal-personalità u tal-motivazzjonijiet tal-awtur tiegħu (
76
).
111.
Kull sistema li ma tippermettix li l-qorti nazzjonali tibbilanċja l-interessi inkwistjoni u li tistabbilixxi differenza bejn l-inkriminazzjoni ta’ persuna li fir-rigward tagħha jkun stabbilit li tkun aġixxiet bi skop umanitarju jew bi ħtieġa, fl-interess biss tal-qraba tagħha, b’mod partikolari ta’ wliedha, u dik ta’ persuna li hija animata biss mill-intenzjoni kriminali li twettaq l-att preċiżament ipprojbit mil-liġi u li tikseb profitt minnu, tkun tikser il-prinċipju ta’ proporzjonalità. Għalhekk, għalkemm huwa minnu li, fil-kawża prinċipali, il-persuna kkonċernata aġixxiet, b’għarfien sħiħ tal-fatti, b’mod manifestament meqjus u deliberat billi użat passaporti foloz, din l-intenzjoni ma għandhiex taħbi l-eżistenza possibbli ta’ ġest iddisprat u għandha tiġi distinta, suġġett għall-verifiki li għandha twettaq il-qorti tar-rinviju, mill-ġest adottat minn persuna li taġixxi fil-kuntest ta’ network jew ta’ organizzazzjoni kriminali jew li tipperikola l-ħajja tal-persuni kkonċernati.
112.
F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju ssostni li l-Artikolu 12(2) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 286/1998, li jipprevedi raġuni għal eżenzjoni mir-responsabbiltà kriminali favur attivitajiet ta’ salvataġġ u ta’ għajnuna umanitarja pprovduti fl-Italja lil ċittadini ta’ pajjiżi terzi f’sitwazzjoni ta’ vulnerabbiltà “u li fi kwalunkwe każ jinsabu fit-territorju tal-Istat”, ma huwiex, mid-definizzjoni tiegħu stess, applikabbli għar-reat tal-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju nazzjonali. Min-naħa l-oħra, il-Gvern Taljan jindika li dan l-artikolu, minħabba r-riferiment li jagħmel għall-Artikolu 54 tal-Kodiċi Kriminali li jipprevedi immunità fil-każ ta’ stat ta’ neċessità, jippermetti li ma jiġix issanzjonat kriminalment aġir li l-kriminalizzazzjoni tiegħu tmur kontra l-prinċipju ta’ proporzjonalità stabbilit fl-Artikolu 52(1) tal-Karta. Għalhekk, jekk jiġi stabbilit, fi tmiem il-proċess, li l-persuna kkonċernata aġixxiet bl-għan li ssalva lil bintha u lin-neputija tagħha minn dannu gravi u irreparabbli għall-persuna tagħhom, ikun għalhekk possibbli li jiġi kkonstatat l-istat ta’ neċessità u li din tiġi eżentata minn piena.
113.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, hija l-qorti tar-rinviju li għandha, fl-aħħar mill-aħħar, tiddetermina, fid-dawl taċ-ċirkustanzi fattwali kollha relatati mat-twettiq tar-reat u, b’mod partikolari, tal-personalità u tal-motivazzjonijiet li wasslu għall-azzjonijiet tal-awtur tiegħu, jekk jeżistux ċirkustanzi oġġettivi li jiġġustifikaw it-twettiq ta’ dan ir-reat, li, barra minn tali kuntest, ikun ta’ natura punibbli, u, jekk ikun il-każ, li tivverifika jekk jeżistux regoli xierqa sabiex jiggarantixxu l-eżenzjoni mir-responsabbiltà kriminali jew l-eżenzjoni jew it-tnaqqis tal-piena prevista fl-Artikolu 12(1) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 286/1998, b’tali mod li din is-sanzjoni tkun xierqa għall-eżiġenzi tal-ordni pubbliku u tikkorrispondi għal dak li huwa strettament neċessarju fid-dawl tal-gravità tar-reat imwettaq.
114.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għalhekk, fil-fehma tiegħi, ir-risposta għat-tieni domanda preliminari għandha tkun li l-prinċipju ta’ proporzjonalità tar-reati u tal-pieni, stabbilit fl-Artikolu 49(3) tal-Karta, jipprekludi sistema li ma tippermettix li l-qorti nazzjonali, meta jinbdew proċeduri kriminali fir-rigward ta’ omm ta’ familja, ċittadina ta’ pajjiż terz, li kkontribwixxiet intenzjonalment għad-dħul mhux awtorizzat fit-territorju nazzjonali ta’ żewġ ulied minuri, membri tal-familja tagħha, billi użat dokumenti ta’ identità foloz, tibbilanċja l-interessi inkwistjoni u li tistabbilixxi differenza bejn l-inkriminazzjoni ta’ persuna li fir-rigward tagħha ġie stabbilit li hija aġixxiet bi skop umanitarju jew b’neċessità, fl-interess biss tal-minuri, u dik ta’ persuna li hija animata biss mill-intenzjoni kriminali li twettaq l-att preċiżament ipprojbit mil-liġi għal finijiet ta’ lukru.
115.
Hija l-qorti tar-rinviju li għandha twettaq stħarriġ konkret tal-proporzjonalità tal-leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi, fir-rigward ta’ kull min jipprovdi ffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju nazzjonali, l-impożizzjoni ta’ piena li ċċaħħad il-libertà ta’ bejn sentejn u sitt snin u ta’ sanzjoni pekunjarja fl-ammont ta’ EUR 15000 għal kull persuna kkonċernata, fid-dawl, b’mod partikolari, tal-possibbiltà li jiġu eżentati mir-responsabbiltà kriminali l-persuni li fir-rigward tagħhom ġie stabbilit li huma aġixxew b’mod diżinteressat, b’altruwiżmu, kompassjoni jew solidarjetà, għal raġunijiet umanitarji jew minħabba relazzjonijiet familjali jew li jadattaw is-sistema ta’ sanzjonijiet applikabbli għalihom.
V. Konklużjoni
116.
Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal iktar ’il fuq, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula mit-Tribunale di Bologna (il-Qorti Distrettwali ta’ Bologna), kif ġej:
1)
L-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva tal-Kunsill 2002/90/KE tat‑28 ta’ Novembru 2002 li tiddefinixxi l-iffaċilitar ta’ dħul, transitu u residenza mhux awtorizzati,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
l-att li permezz tiegħu omm ta’ familja, ċittadina ta’ pajjiż terz, tipparteċipa konxjement fid-dħul mhux awtorizzat fit-territorju ta’ Stat Membru ta’ żewġ membri tal-familja tagħha, bintha u n-neputija tagħha, minuri li tagħhom hija għandha l-kustodja, billi tuża dokumenti ta’ identità foloz, jikkostitwixxi reat.
2)
L-eżami tal-ewwel domanda preliminari ma jiżvela l-ebda element ta’ natura li jaffettwa l-validità tal-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90, fid-dawl tal-prinċipji ta’ legalità u ta’ proporzjonalità ta’ reati u ta’ pieni, minquxa fl-Artikolu 49(1) u (3) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea.
3)
Il-prinċipju ta’ proporzjonalità tar-reati u tal-pieni, stabbilit fl-Artikolu 49(3) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali jipprekludi sistema li ma tippermettix li l-qorti nazzjonali, meta jinbdew proċeduri kriminali fir-rigward ta’ omm ta’ familja, ċittadina ta’ pajjiż terz, li kkontribwixxiet intenzjonalment għad-dħul mhux awtorizzat fit-territorju nazzjonali ta’ żewġ ulied minuri, membri tal-familja tagħha, billi użat dokumenti ta’ identità foloz, tibbilanċja l-interessi inkwistjoni u li tistabbilixxi differenza bejn l-inkriminazzjoni ta’ persuna li fir-rigward tagħha ġie stabbilit li hija aġixxiet bi skop umanitarju jew b’neċessità, fl-interess biss tal-minuri, u dik ta’ persuna li hija animata biss mill-intenzjoni kriminali li twettaq l-att preċiżament ipprojbit mil-liġi għal finijiet ta’ lukru.
Hija l-qorti tar-rinviju li għandha twettaq stħarriġ konkret tal-proporzjonalità tal-leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi, fir-rigward ta’ kull min jipprovdi ffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju nazzjonali, l-impożizzjoni ta’ piena li ċċaħħad il-libertà ta’ bejn sentejn u sitt snin u ta’ sanzjoni pekunjarja fl-ammont ta’ EUR 15000 għal kull persuna kkonċernata, fid-dawl, b’mod partikolari, tal-possibbiltà li jiġu eżentati mir-responsabbiltà kriminali l-persuni li fir-rigward tagħhom ġie stabbilit li huma aġixxew b’mod diżinteressat, b’altruwiżmu, kompassjoni jew solidarjetà, għal raġunijiet umanitarji jew minħabba relazzjonijiet familjali jew li jadattaw is-sistema ta’ sanzjonijiet applikabbli għalihom.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
i
)	L-isem ta’ din il-kawża huwa isem fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondix għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.
(
2
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 64. Fit‑28 ta’ Novembru 2023, il-Kummissjoni ppreżentat proposta għal direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li tistabbilixxi regoli minimi għall-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-faċilitazzjoni ta’ dħul, tranżitu u soġġorn mhux awtorizzati fl-Unjoni, u li tissostitwixxi d-Direttiva tal-Kunsill 2002/90/KE u d-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2002/946/ĠAI (COM(2023) 755 final).
(
3
)	Ara l-Uffiċċju tan-Nazzjonijiet Uniti kontra d-Droga u l-Kriminalità (UNODC), Women in Migrant Smuggling; A Case-law Analysis, 2019, p. 18. Minn din l-analiżi jirriżulta wkoll li, għalkemm in-nisa jistgħu jkunu involuti f’networks ta’ traffikanti, l-iżjed frekwenti hu li jiffaċilitaw il-movimenti mhux awtorizzati ta’ persuni li huma jafu personalment u li magħhom għandhom rabtiet personali mill-qrib, mingħajr ma jistennew xi benefiċċju finanzjarju jew materjali (p. 22, it-tielet u r-raba’ paragrafi).
(
4
)	Iktar ’il quddiem il-“Karta”.
(
5
)	Ara s-sentenza tad‑19 ta’ Ottubru 2023, G. ST.T. (Proporzjonalità tal-piena f’każ ta’ kontrafazzjoni) (C‑655/21, EU:C:2023:791, punt 65 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
6
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 61.
(
7
)	Azzjoni Konġunta tal‑21 ta’ Diċembru 1998 adottata mill-Kunsill fuq il-bażi ta’ l-Artikolu K.3 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, dwar li tkun magħmula reat kriminali l-parteċipazzjoni f’organizzazzjoni kriminali fl-Istati Membri ta’ l-Unjoni Ewropea (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 1, p. 113).
(
8
)	Konvenzjoni li daħlet fis-seħħ fit‑22 ta’ April 1954 (Ġabra tat-Trattati tan-Nazzjonijiet Uniti, vol. 189, p. 150, Nru 2545 (1954)), kif issupplimentata mill-Protokoll dwar l-Istatus tar-Refuġjati, konkluż fi New York fil‑31 ta’ Jannar 1967 u li daħal fis-seħħ fl‑4 ta’ Ottubru 1967.
(
9
)	Suppliment ordinarju għall-GURI Nru 191, tat‑18 ta’ Awwissu 1998, kif emendat bil-Liġi Nru 94 – Disposizioni in materia di sicurezza pubblica (il-Liġi Nru 94 dwar dispożizzjonijiet dwar is-sigurtà pubblika), tal‑15 ta’ Lulju 2009 (suppliment ordinarju għall-GURI Nru 170, tal‑24 ta’ Lulju 2009), iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 286/1998”.
(
10
)	“may decide not to impose sanctions”, fil-verżjoni Ingliża, “può decidere di non adottare sanzioni” fil-verżjoni Taljana.
(
11
)	Skont Gérard Cornu, il-kriminalizzazzjoni hija miżura ta’ politika kriminali li tikkonsisti, għall-awtorità kompetenti (bħala prinċipju l-awtorità leġiżlattiva), fl-istabbiliment ta’ aġir partikolari bħala reat, billi tiddetermina l-elementi kostituttivi tagħha u l-piena applikabbli (Cornu, G., Vocabulaire juridique, PUF, Pariġi, il-15-il edizzjoni, 2024).
(
12
)	Il-leġiżlatur tal-Unjoni fil-fatt jikkriminalizza l-iffaċilitar tal-immigrazzjoni mhux awtorizzata meta dan jikkonċerna d-dħul “fit-territorju ta’ Stat Membru”, sa fejn dan il-leġiżlatur preċedentement indika, fil-premessa 2 tad-Direttiva 2002/90, li kien neċessarju li din tiġi miġġielda meta tkun tikkonċerna l-qsim mhux awtorizzat tal-fruntiera “fis-sens strett”.
(
13
)	Pereżempju, l-Artikolu 225-5(1) tal-Kodiċi Kriminali Franċiż jiddefinixxi r-reat ta’ traffikar għal skopijiet ta’ sess bħala, b’mod partikolari, “il-fatt, minn kwalunkwe persuna, bi kwalunkwe mod […] li tiffaċilita, tassisti jew tipproteġi l-prostituzzjoni ta’ ħaddieħor”.
(
14
)	Fin-nota ta’ informazzjoni tiegħu intitolata “Il-ġlieda kontra t-traffikar tal-migranti lejn l-Unjoni Ewropea, l-istrumenti ewlenin” [traduzzjoni mhux uffiċjali], ta’ April 2016, disponibbli fl-indirizz tal-Internet li ġej: http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2016/581391/EPRS_BRI%282016%29581391_EN.pdf, il-Parlament Ewropew jenfasizza li “t-traffikar tal-migranti huwa problema kumplessa u l-modus operandi tat-traffikanti huwa ta’ spiss flessibbli ħafna u jinbidel. Għalhekk huwa importanti li dan il-fenomenu jiġi indirizzat permezz ta’ approċċ globali” (p. 14). Ara wkoll id-dokument ta’ ħidma tal-persunal tal-Kummissjoni tat‑22 ta’ Marzu 2017 dwar l-evalwazzjoni, fil-kuntest tal-programm REFIT, tal-qafas legali tal-Unjoni Ewropea kontra l-iffaċilitar ta’ dħul, ta’ tranżitu u ta’ residenza mhux awtorizzati: il-pakkett ta’ miżuri dwar it-traffikanti (id-Direttiva 2002/90/KE u d-Deċiżjoni Qafas 2002/946/ĠAI) (SWD(2017) 117 final) [traduzzjoni mhux uffiċjali], disponibbli bl-Ingliż fuq https://www.europarl.europa.eu/RegData/docs_autres_institutions/commission_europeenne/swd/2017/0117/COM_SWD(2017)0117_EN.pdf.
(
15
)	Ara n-nota ta’ informazzjoni tal-Parlament Ewropew iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 14 ta’ dawn il-konklużjonijiet (p. 9), kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea, Direttorat Ġenerali għall-Migrazzjoni u l-Affarijiet Interni, Étude sur le trafic illicite de migrants: Caractéristiques, réponses et coopération avec les pays tiers, synthèse générale, Settembru 2015 (punt 1.3.2).
(
16
)	Il-kelma “intenzjonalment” hija tradotta mingħajr distinzjoni fil-verżjonijiet lingwistiċi l-oħra tad-Direttiva 2002/90 bil-kliem “konxjament”, “deliberatament” jew anki “volontarjament”.
(
17
)	Ara d-dokument ta’ ħidma tad-dipartimenti tal-Kummissjoni ċċitat fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 14 ta’ dawn il-konklużjonijiet (p. 9).
(
18
)	Ara n-nota ta’ informazzjoni tal-Parlament Ewropew iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 14 ta’ dawn il-konklużjonijiet (p. 2, 6 u 14).
(
19
)	Korsiv miżjud minni.
(
20
)	Ara d-Deċiżjoni tal-Kunsill 2001/87/KE tat‑8 ta’ Diċembru 2000 fuq l-iffirmar, f’isem il-Komunitajiet Ewropej, tal-Konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda kontra l-kriminalità organizzata transnazzjonali u l-Protokoll tagħha dwar il-ġlieda ta’ kontra t-traffiku klandestin tal-bnedmin, b’mod partikolari tan-nisa u tat-tfal, u l-kuntrabandu ta’ immigrati [immigranti] bl-art, bl-ajru u bil-baħar (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 36, p. 125); id-Deċiżjoni tal-Kunsill 2006/616/KE tal‑24 ta’ Lulju 2006 dwar il-konklużjoni, f’isem il-Komunità Ewropea, tal-Protokoll Kontra t-Traffikar ta’ Migranti bl-Art, bil-Baħar u bl-Ajru, li jissupplimenta l-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti Kontra l-Kriminalità Organizzata Transnazzjonali li tikkonċerna d-dispożizzjonijiet tal-Protokoll, safejn id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Protokoll jaqgħu fl-ambitu ta’ l-Artikoli 179 u l-Artikolu 181a tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea (ĠU 2006, L 262, p. 24), u d-Deċiżjoni tal-Kunsill 2006/617/KE, tal‑24 ta’ Lulju 2006, dwar il-konklużjoni, f’isem il-Komunità Ewropea, tal-Protokoll Kontra t-Traffikar ta’ Migranti bl-Art, bil-Baħar u bl-Ajru, li jissupplementa l-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti Kontra l-Kriminalità Organizzata Transnazzjonali li tikkonċerna d-dispożizzjonijiet tal-Protokoll, safejn id-dispożizzjonijiet tal-Protokoll jaqgħu fl-ambitu tal-Parti III, Titolu IV tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea (ĠU 2006, L 262, p. 34).
(
21
)	Ara wkoll il-premessa 5 tad-Direttiva 2002/90.
(
22
)	L-Artikolu 1(3) ta’ din id-deċiżjoni qafas kif ukoll il-premessi 2 tad-Direttiva 2002/90 u tal-imsemmija deċiżjoni qafas jirriflettu b’mod ċar u inekwivoku l-oriġini ta’ dan il-pakkett ta’ miżuri, peress li dan ġie adottat wara l-iskoperta makabra f’Dover (ir-Renju Unit), fix-xahar ta’ Ġunju 2000, tal-iġsma bla ħajja ta’ 58 persuna Ċiniża, kandidati għall-immigrazzjoni illegali, f’kontejner issiġillat ta’ trakk irreġistrat fil-Pajjiżi l-Baxxi, meta l-Istati Membri inkarigaw lir-Repubblika Franċiża, li dak iż-żmien kienet President tal-Unjoni, tipproponi miżuri għall-ġlieda kontra dawn ir-reati u kontra l-iżvilupp rapidu tan-networks tal-immigrazzjoni illegali fl-Unjoni.
(
23
)	C‑83/12 PPU, EU:C:2012:202.
(
24
)	Sentenza tal‑10 ta’ April 2012, Vo (C‑83/12 PPU, EU:C:2012:202, punti 44 u 45). Korsiv miżjud minni.
(
25
)	Inizjattiva tar-Repubblika Franċiża immirata lejn l-adozzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill li tiddefinixxi l-iffaċilitar ta’ dħul, moviment u residenza mhux awtorizzati (ĠU 2000, C 253, p. 1) [traduzzjoni mhux uffiċjali].
(
26
)	Ara n-nota ta’ spjegazzjoni 10711/00, tat‑28 ta’ Lulju 2000, dwar din il-proposta. L-Artikolu 4 tal-imsemmija proposta kien jipprovdi: “Kull Stat Membru jista’ jeżenta minn sanzjonijiet, fir-rigward tar-reati msemmija fl-Artikoli 1 u 2, lill-persuni li għandhom ir-rabtiet li ġejjin mal-barrani li bbenefika mill-iffaċilitar imsemmi […]: […] l-axxendenti, id-dixxendenti, l-aħwa kif ukoll il-konjuġi tagħhom, […] il-konjuġi tagħha jew il-persuna li tgħix b’mod magħruf magħha.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
(
27
)	Konvenzjoni tal‑14 ta’ Ġunju 1985 bejn il-Gvernijiet tal-Istati tal-Unjoni Ekonomika tal-Benelux, ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja u r-Repubblika Franċiża dwar it-tneħħija bil-mod ta’ kontrolli fil-fruntieri komuni tagħhom, iffirmata f’Schengen fid‑19 ta’ Ġunju 1990 u li daħlet fis-seħħ fis‑26 ta’ Marzu 1995 (ĠU 2000, L 239, p. 19), kif emendata bir-Regolament (UE) Nru 265/2010 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Marzu 2010 (ĠU 2010, L 85, p. 1), kif ukoll bir-Regolament (UE) Nru 610/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Ġunju 2013 (ĠU 2013, L 182, p. 1).
(
28
)	Ara r-rapport finali A5-0315/2000 tal-Parlament Ewropew, tal‑25 ta’ Ottubru 2000, dwar l-inizjattiva immirata lejn l-adozzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill li tiddefinixxi l-iffaċilitar ta’ dħul, moviment u residenza mhux awtorizzati (emenda 8, dwar l-Artikolu 1 ta’ din l-inizjattiva).
(
29
)	Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑4 ta’ Mejju 2023, Agenția Națională de Integritate (C‑40/21, EU:C:2023:367, punti 33 u 34, u l-ġurisprudenza ċċitata). Fis-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, ECOTEX BULGARIA (C‑544/19, EU:C:2021:803, punt 97 u l-ġurisprudenza ċċitata), il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li “s-severità ta’ sanzjoni għandha tikkorrispondi għall-gravità tal-ksur ikkonċernat, peress li tali rekwiżit jirriżulta kemm mill-Artikolu 52(1) tal-Karta kif ukoll mill-prinċipju ta’ proporzjonalità tal-pieni stabbilit fl-Artikolu 49(3) tagħha”.
(
30
)	Ara, b’mod partikolari, Galli, F., u Weyembergh, A., Approximation of substantive criminal law in the EU – The way forward, Éditions de l’Université de Bruxelles, Brussell, 2013, u Zoumpoulakis, K., “The unresolved tension between the approximation of criminal norms in the EU and the question of national discretion: what is the role of minimum rules in EU criminal law?”, Boom Strafblad, Vol. 6, Boom uitgevers, Amsterdam, p. 315 sa 318.
(
31
)	Ara, f’dan is-sens, il-punt 1 tal-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni intitolata “Gwida tal-Kummissjoni dwar l-implimentazzjoni tar-regoli tal-UE dwar id-definizzjoni u l-prevenzjoni tal-faċilitazzjoni ta’ dħul, tranżitu u residenza mhux awtorizzati” (ĠU 2020, C 323, p. 1). Fid-duttrina, ara, b’mod partikolari, Weyembergh, A., “Le rapprochement des incriminations et des sanctions pénales, introduction”, Revue internationale de droit pénal, Vol. 77, Éres, Toulouse, Nru 1 u 2, 2006, p. 185 sa 192. Skont din l-awtriċi, “[m]inbarra d-defiċit demokratiku li ssofri minnu b’mod krudili, il-ħidma ta’ approssimazzjoni hija affettwata wkoll minn nuqqas ta’ koerenza u minn tendenza li tirreaġixxi għall-ġrajjiet. Hija kkaratterizzata wkoll minn orjentazzjoni repressiva ċara, kif juri l-użu ta’ definizzjonijiet wiesgħa ta’ reati preeżistenti, kif tixhed id-definizzjoni tal-iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat. […] Tali definizzjonijiet jew kunċetti ffokati fuq l-effikaċja tal-ġlieda kontra l-forom ta’ kriminalità msemmija, iwasslu għal riskji ta’ applikazzjonijiet abbużivi u jinjoraw it-tħassib l-ieħor marbut mat-twettiq tal-ġustizzja kriminali, b’mod partikolari r-rekwiżiti li jaqgħu taħt il-komponent sostanzjali tal-prinċipju ta’ legalità, prinċipju li madankollu ġie rrikonoxxut bħala dritt fundamentali” [traduzzjoni libera] (p. 192).
(
32
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal‑5 ta’ Diċembru 2017, M.A.S. u M.B. (C‑42/17, EU:C:2017:936, punti 51 sa 56 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
33
)	Iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950, iktar ’il quddiem il-“KEDB”. Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenzi tal-Qorti EDB tal‑15 ta’ Novembru 1996, Cantoni vs Franza (CE:ECHR:1996:1115JUD001786291, punt 29); tas‑7 ta’ Frar 2002, E.K. vs It‑Turkija (CE:ECHR:2002:0207JUD002849695, punt 51); tad‑29 ta’ Marzu 2006, Achour vs Franza (CE:ECHR:2006:0329JUD006733501, punt 41), u tal‑20 ta’ Settembru 2011, OAO Neftyanaya Kompaniya Yukos vs Ir‑Russja (CE:ECHR:2011:0920JUD001490204, punti 567 sa 570).
(
34
)	Ara s-sentenzi tat‑3 ta’ Mejju 2007, Advocaten voor de Wereld (C‑303/05, EU:C:2007:261, punti 49 u 50, u l-ġurisprudenza ċċitata); tal‑5 ta’ Mejju 2022, BV (C‑570/20, EU:C:2022:348, punt 38), u tad‑19 ta’ Ottubru 2023, G. ST.T. (Proporzjonalità tal-piena f’każ ta’ kontrafazzjoni) (C‑655/21, EU:C:2023:791, punti 49
et seq. u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
35
)	Ara Peristeridou, C., “Chapter VI – Fragments of the Legality Principle in European Criminal Law”, The Principle of Legality in European Criminal Law, Intersentia, Cambridge, 2015, p. 177 sa 220, b’mod partikolari p. 182 sa 199.
(
36
)	Ara Peristeridou, C., op. cit., p. 199.
(
37
)	Ara, b’mod partikolari, Kaiafa-Gbandi, M., “Approximation of stantive criminal law provisions in the EU and fundamental principles of criminal law”, f’Galli, F., u Weyembergh, A., op. cit., b’mod partikolari p. 103, kif ukoll Peristeridou, C., op. cit, p. 199.
(
38
)	C‑308/06, EU:C:2008:312.
(
39
)	Id-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑7 ta’ Settembru 2005 dwar it-tniġġiż ikkawżat minn vapuri u l-introduzzjoni ta’ sanzjonijiet għal ksur (ĠU 2005, L 255, p. 11, kif ukoll ir-rettifiki, ĠU 2006, L 33, p. 87 u ĠU 2006, L 105, p. 65).
(
40
)	Sentenza tat‑3 ta’ Ġunju 2008, Intertanko et (C‑308/06, EU:C:2008:312, punt 73).
(
41
)	Sentenza tat‑3 ta’ Ġunju 2008, Intertanko et (C‑308/06, EU:C:2008:312, punt 74).
(
42
)	Ara s-sentenza tat‑3 ta’ Ġunju 2008, Intertanko et (C‑308/06, EU:C:2008:312, punt 78).
(
43
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal‑20 ta’ Diċembru 2017, Vaditrans (C‑102/16, EU:C:2017:1012, punt 56 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
44
)	Ara Zoumpoulakis, K., “Approximation of criminal sanctions in the European Union: A wild goose chase?”New Journal of European Criminal Law, Vol. 13, Nru 3, Intersentia, Mortsel, 2022, p. 333 sa 345.
(
45
)	Ara, f’dan is-sens, Peristeridou, C., “The principle of Lex certa in national law and European perspectives”, fi Klip, A., H., Substantive Criminal Law of the European Union, Maklu, Antwerpen, 2011, p. 69 sa 95, b’mod partikolari p. 91. Wieczorek, I., “EU constitutional limits to the Europeanization of punishment: A case study on offenders’ rehabilitation”, Maastricht Journal of European and Comparative Law, Sage Publications, Londra, 2018, Nru 6, p. 655 sa 671, b’mod partikolari p. 659 u 660.
(
46
)	Ara s-sentenza tat‑30 ta’ April 2024, Procura della Repubblica presso il Tribunale di Bolzano (C‑178/22, EU:C:2024:371, punt 45).
(
47
)	Ara Weyembergh, A., “Le rapprochement des incriminations et des sanctions pénales, introduction”, op. cit., fejn jingħad li l-approssimazzjoni tikkostitwixxi metodu ta’ integrazzjoni ġuridika iktar żviluppata mill-koordinazzjoni u mill-kooperazzjoni, li bis-saħħa tagħhom id-drittijiet nazzjonali jibqgħu l-istess, iżda inqas estensiva mill-unifikazzjoni li timplika regoli nazzjonali preeżistenti tiġi ssostitwita b’regola tad-dritt kriminali ġdida, li tikkorrispondi għall-każ ta’ trasferiment tal-kompetenza (p. 186).
(
48
)	Ara s-sentenza tal-Qorti EDB tal‑15 ta’ Novembru 1996, Cantoni vs Franza (CE:ECHR:1996:1115JUD001786291, punti 31 u 32), dwar id-definizzjoni legali tal-kunċett ta’ “prodott mediċinali” li jinsab fl-Artikolu L. 511 tal-Kodiċi tas-Saħħa Pubblika Franċiż li kien fis-seħħ dak iż-żmien.
(
49
)	Rebut, D., “Le principe de la légalité des délits et des peines”, Libertés et droits fondamentaux, Dalloz, Paris, 2005, p. 595 sa 610, b’mod partikolari l-punt 753.
(
50
)	Ara, bħala eżempju, is-sentenza tat‑30 ta’ April 2024, Procura della Repubblica presso il Tribunale di Bolzano (C‑178/22, EU:C:2024:371, punt 49 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
51
)	Ara s-sentenza tat‑3 ta’ Ġunju 2008, Intertanko et (C‑308/06, EU:C:2008:312, punt 71 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
52
)	Ara s-sentenzi tat‑28 ta’ Marzu 2017, Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, punt 167 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll tal‑5 ta’ Mejju 2022, BV (C‑570/20, EU:C:2022:348, punt 41).
(
53
)	C‑178/22, EU:C:2024:371.
(
54
)	Ara s-sentenza tat‑30 ta’ April 2024, Procura della Repubblica presso il Tribunale di Bolzano (C‑178/22, EU:C:2024:371, punt 45).
(
55
)	Ara s-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, ECOTEX BULGARIA (C‑544/19, EU:C:2021:803, punt 98 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
56
)	Ara s-sentenza tas‑26 ta’ Jannar 2021, Hessischer Rundfunk (C‑422/19 u C‑423/19, EU:C:2021:63, punt 70).
(
57
)	Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenzi tat‑2 ta’ Marzu 2023, PrivatBank et (C‑78/21, EU:C:2023:137, punt 72 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tad‑29 ta’ Lulju 2024, BP France (C‑624/22, EU:C:2024:640, punt 73 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
58
)	Dan jiddistingwi l-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 mill-Artikolu 117 tal-Liġi Kanadiża dwar l-Immigrazzjoni u l-Protezzjoni tar-Refuġjati, li ġie annullat mill-Cour suprême du Canada (il-Qorti Suprema tal-Kanada) fis-sentenza tas‑27 ta’ Novembru 2015, R. vs Appulonappa. Fil-fatt, peress li din il-liġi kellha l-għan li tiġġieled it-traffikar tal-bnedmin marbut mal-kriminalità transnazzjonali organizzata, dik il-qorti ddeċidiet li, billi stabbilixxiet bħala att kriminali l-fatt li wieħed jinstiga, jgħin jew jinkoraġġixxi d-dħul mhux awtorizzat ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi, anki meta dan l-att jitwettaq sabiex tingħata assistenza reċiproka, biex tingħata għajnuna lil membru tal-familja jew għal raġunijiet umanitarji, din kisret il-prinċipju ta’ proporzjonalità (punti 70, 72 sa 74, 77 u 84).
(
59
)	Din id-dispożizzjoni għandha, fil-fehma tiegħi, titqabbel ma’ dawk li, fil-Kodiċi Kriminali nazzjonali, jiddefinixxu, f’termini ġenerali, ir-reati u d-delitti, qabel ma jiġu ppreċiżati l-portata, ir-regoli għall-istabbiliment tar-responsabbiltà, iċ-ċirkustanzi mitiganti jew aggravanti, il-fatti li jiġġustifikaw u s-sanzjonijiet (pereżempju, l-Artikolu 221-1 tal-Kodiċi Kriminali Franċiż li jikkriminalizza “[l]-qtil deliberat ta’ ħaddieħor” jew l-Artikolu 311-1 ta’ dan il-kodiċi li jikkriminalizza “l-miżapproprijazzjoni frawdolenti tal-proprjetà ta’ ħaddieħor”).
(
60
)	B’mod partikolari, l-Istati Membri huma obbligati li ma jaġixxux b’mod li jfixkel id-dħul fit-territorju tal-applikanti għal protezzjoni internazzjonali (ara l-Artikolu 6 tad-Deċiżjoni Qafas 2002/946). Fis-sentenza tas‑16 ta’ Novembru 2021, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Kriminalizzazzjoni tal-għajnuna għall-applikanti għall-ażil) (C‑821/19, EU:C:2021:930, punt 136 u l-ġurisprudenza ċċitata), il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li kull ċittadin ta’ pajjiż terz jew persuna mingħajr Stat għandha d-dritt li tippreżenta applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali fit-territorju ta’ Stat Membru, inkluż fil-fruntieri tiegħu jew fiż-żoni ta’ tranżitu tiegħu, anki jekk tkun residenti mhux awtorizzata f’dan it-territorju. Dan id-dritt għandu jiġi rrikonoxxut lilha, irrispettivament mill-possibbiltajiet ta’ suċċess ta’ tali applikazzjoni.
(
61
)	Ara r-rapport tal-Kumitat Imħallat fil-livell tal-Kumitat tal-Artikolu 36, tat‑3 u tal‑4 ta’ Mejju 2001, lill-Kumitat Imħallat fil-livell tal-Ambaxxaturi (dokument 8632/01), p. 3.
(
62
)	Ara wkoll ir-rapport imħejji fl‑2014 mill-Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għad-Drittijiet Fundamentali (FRA), “Criminalisation of migrants in an irregular situation and of persons engaging with them”, b’mod partikolari p. 16: “[g]ħandhom jiġu previsti linji gwida prattiċi biex jgħinu lill-Istati Membri jimplimentaw id-Direttiva f’konformità mad-drittijiet fundamentali. Dawn il-linji gwida għandhom jeżentaw b’mod espliċitu l-għajnuna umanitarja għad-dħul (is-salvataġġ fuq il-baħar u l-għajnuna għas-sigurtà tar-refuġjati) kif ukoll l-għajnuna umanitarja mingħajr skop ta’ lukru (eż. ikel, kenn, kura medika, pariri legali) lill-imigranti irregolari minn sanzjonijiet” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
(
63
)	Skont ġurisprudenza stabbilita, dawn tal-aħħar għandhom jeżerċitaw il-kompetenza tagħhom b’osservanza tad-dritt tal-Unjoni u tal-prinċipji ġenerali tiegħu u, kif jirriżulta mill-Artikolu 3 tad-Direttiva 2002/90, b’osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità (ara s-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, ECOTEX BULGARIA (C‑544/19, EU:C:2021:803, punt 84 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
64
)	Ara, fir-rigward tal-Artikolu 20 tad-Direttiva 2014/67/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑15 ta’ Mejju 2014 dwar l-infurzar tad-Direttiva 96/71/KE dwar l-istazzjonament ta’ ħaddiema fil-qafas tal-prestazzjoni ta’ servizzi u li temenda r-Regolament (UE) Nru 1024/2012 dwar il-kooperazzjoni amministrattiva permezz tas-Sistema ta’ Informazzjoni tas-Suq Intern (“ir-Regolament tal-IMI”) (ĠU 2014, L 159, p. 11), is-sentenza tat‑8 ta’ Marzu 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Effett dirett) (C‑205/20, EU:C:2022:168, punti 16 sa 32).
(
65
)	Skont ġurisprudenza stabbilita, anki jekk direttiva tħalli lill-Istati Membri ċerta marġni ta’ evalwazzjoni meta jadottaw il-modalitajiet tal-implimentazzjoni tagħha, dispożizzjoni ta’ din id-direttiva tista’ titqies bħala li għandha natura inkundizzjonata u preċiża meta timponi fuq l-Istati Membri, f’termini inekwivokabbli, obbligu ta’ riżultat preċiż u li ma jinkludi ebda kundizzjoni rigward l-applikazzjoni tar-regola li din tistabbilixxi (ara s-sentenza tat‑8 ta’ Marzu 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Effett dirett) (C‑205/20, EU:C:2022:168, punt 19)).
(
66
)	Ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑8 ta’ Marzu 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Effett dirett) (C‑205/20, EU:C:2022:168, punti 23 u 24).
(
67
)	Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, interpretazzjoni li tgħid li n-neċessità ta’ traspożizzjoni tar-rekwiżit ta’ proporzjonalità tas-sanzjonijiet previst mid-direttiva inkwistjoni hija ta’ natura li ċċaħħadha min-natura inkundizzjonata tagħha twassal sabiex l-individwi kkonċernati jiġu preklużi milli jinvokaw, fejn xieraq, il-projbizzjoni li jiġu adottati sanzjonijiet sproporzjonati imposta minn dan ir-rekwiżit. Issa, ikun inkompatibbli man-natura vinkolanti li l-Artikolu 288 TFUE jagħti lid-direttiva jekk jiġi eskluż, bħala prinċipju, li tali projbizzjoni tista’ tiġi invokata mill-persuni kkonċernati (ara s-sentenza tat‑8 ta’ Marzu 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Effett dirett) (C‑205/20, EU:C:2022:168, punti 25 u 26)).
(
68
)	Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, Stat Membru jimplimenta d-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta, meta jwettaq obbligu, stabbilit f’dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, li jipprevedi sanzjonijiet effettivi, proporzjonati u dissważivi fir-rigward ta’ persuni responsabbli għat-twettiq tar-reat imsemmi f’din id-dispożizzjoni (ara s-sentenza tad‑19 ta’ Ottubru 2023, G. ST.T. (Proporzjonalità tal-piena f’każ ta’ kontrafazzjoni) (C‑655/21, EU:C:2023:791, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata)).
(
69
)	Ara s-sentenza tad‑19 ta’ Ottubru 2023, G. ST.T. (Proporzjonalità tal-piena f’każ ta’ kontrafazzjoni) (C-655/21, EU:C:2023:791, punt 65 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
70
)	Ara s-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2018, Link Logistik N&N (C‑384/17, EU:C:2018:810, punt 45).
(
71
)	Ara De Bondt, W., “The Missing Link between ‘Necessity’ and ‘Approximation of Criminal Sanctions’ in the EU”, European Criminal Law Review, Beck, München, 2014, Nru 4, p. 147 sa 168.
(
72
)	Ara s-sentenza tad‑19 ta’ Ottubru 2023, G. ST.T. (Proporzjonalità tal-piena f’każ ta’ kontrafazzjoni) (C-655/21, EU:C:2023:791, punt 68 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
73
)	Infakkar li, konformement mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, meta Stat Membru jmur lil hinn mis-setgħa ta’ evalwazzjoni tiegħu billi jadotta leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi sanzjonijiet sproporzjonati fil-każ ta’ ksur tad-dispożizzjonijiet nazzjonali adottati skont direttiva, il-persuna kkonċernata għandha tkun tista’ tinvoka direttament ir-rekwiżit ta’ proporzjonalità tas-sanzjonijiet stabbilit minn din id-direttiva kontra tali leġiżlazzjoni (ara s-sentenza tat‑8 ta’ Marzu 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Effett dirett) (C‑205/20, EU:C:2022:168, punt 30 u l-ġurisprudenza ċċitata)).
(
74
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑20 ta’ Marzu 2018, Menci (C‑524/15, EU:C:2018:197, punt 55), u tal‑5 ta’ Mejju 2022, BV (C‑570/20, EU:C:2022:348, punt 50).
(
75
)	Ara s-sentenza tal‑20 ta’ Marzu 2018, Menci (C‑524/15, EU:C:2018:197, punt 58).
(
76
)	Meta jiġi stabbilit li l-iffaċilitar ġie pprovdut biss fl-interess tal-qraba u b’mod partikolari tat-tfal, ċerti pajjiżi jammettu li dan huwa, min-natura tiegħu, att umanitarju, li jeżiġi n-nuqqas ta’ kriminalizzazzjoni tal-att, filwaqt li, għal oħrajn, l-eżistenza ta’ relazzjonijiet familjali ma tipprekludix ir-rikonoxximent tal-ħtija tal-omm tal-familja (ara l-analiżi tal-UNODC iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 3 ta’ dawn il-konklużjonijiet, p. 19).