62003CJ0221_MT
Partijiet
Motivi tas-sentenza
Parti operattiva
Partijiet
Fil-kawża C221/03
li għandha bħala għan rikors għan-nuqqas ta' twettiq ta' obbligu taħt l-Artikolu 226 KE, imressaq fit-22 ta' Mejju 2003,
Il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, irrappreżentata minn G. Valero Jordana, bħala aġent, assistit minn M. van der Woude u T. Chellingsworth, avocats, b'indirizz għan-notifika fil-Lussemburgu,
rikorrenti
vs
Ir-Renju tal-Belġju, inizjalment irrappreżentat minn A. Snoecx, wara minn E. Dominkovits, bħala aġenti,
konvenut
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla),
komposta minn A. Rosas, President ta' l-Awla, A. Borg Barthet, S. von Bahr, J. Malenovsk u A. Ó Caoimh (Relatur), Imħallfin,
Avukat Ġenerali: L. A. Geelhoed,
Reġistratur: R. Grass,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tat-12 ta' Jannar 2005,
wara li semgħet il-konklużjonijiet ta' l-Avukat Ġenerali fis-seduta tat-3 ta' Marzu 2005,
tagħti l-preżenti
Sentenza
Motivi tas-sentenza
1. Permezz tar-rikors tagħha, il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li, peress illi ma adottax il-miżuri neċessarji sabiex jimplementa, kompletament u korrettament, l-Artikoli 3(1) u (2), 4, 5 u 10 tad-Direttiva tal-Kunsill 91/676/KEE, tat-12 ta' Diċembru 1991, dwar il-protezzjoni ta' l-ilma kontra t-tniġġis ikkawżat min-nitrati minn sorsi agrikoli (ĠU 1991 L 375, p. 1) (aktar 'il quddiem id-"direttiva"), li jikkonċernaw ir-Reġjun Fjamming u l-Artikoli 3(1) u (2) u 5 ta' din id-direttiva li jikkonċernaw ir-Reġjun tal-Vallonja, ir-Renju tal-Belġju naqas mill-obbligi tiegħu taħt din id-direttiva.
Il-kuntest ġuridiku
Il-leġiżlazzjoni komunitarja
2. Skond l-Artikolu 1 tagħha, l-għan tad-direttiva huwa li tnaqqas it-tniġġiż ta' l-ilma kkawżat jew imdaħħal bin-nitrati ġejjin minn sorsi agrikoli u li tipprevjeni aktar tniġġis minn dan.
3. Skond l-Artikolu 2(j) tad-direttiva:
"Għall-iskop ta' din id-Direttiva:
[...]
j) 'tniġġis': ifisser l-iskarigu, b'mod dirett jew indirett, tal-komponenti tan-nitroġenu minn sorsi agrikoli fl-ambjent akwatiku, li r-riżultati tiegħu huma hekk illi jikkaġunaw perikli għall-ħajja tal-bniedem, ħsara għar-riżorsi ħajjin u għall-ekosistemi ta' l-ilma, ħsara għall-amenitajiet jew interferenza fuq l-użi l-oħra leġittimi ta' l-ilma".
4. L-Artikolu 3(1), (2), (4) u (5) tad-direttiva jipprovdi li:
"1. L-ilmijiet effettwati bit-tniġġis u l-ilmijiet li jistgħu jiġu effettwati bit-tniġġis jekk ma titteħidx azzjoni skond l-Artikolu 5 għandhom jiġu identifikati mill-Istati Membri skond il-kriterji stabbiliti fl-Anness I.
2. L-Istati Membri għandhom, f'perijodu taż-żmien ta' sentejn wara n-notifika ta' din id-Direttiva, jinnominaw bħala żoni vulnerabbli ż-żoni kollha ta' l-art fit-territorji tagħhom li jxaqilbu lejn l-ilmijiet identifikati skond il-paragrafu I u li jikkontribwixxu għat-tniġġis. Għandhom jgħarrfu lill-Kummissjoni b'din in-nominazzjoni inizjali fi żmien sitt xhur.
[...]
4. L-Istati Membri għandhom jirrevedu u jekk meħtieġ jerġgħu jikkunsidraw jew iżidu man-nomini taż-żoni vulnerabbli kif approprjat, u mill-inqas darba kull erba' snin, sabiex iqisu t-tibdil u l-fatturi li ma setgħux ikunu previsti fin-nomini ta' qabel. Għandhom jinnotifikaw lill-Kummissjoni b'kull [reviżjoni] jew żieda man-nomini fi żmien sitt xhur.
5. L-Istati Membri għandhom ikunu eżentati mill-obbligu li jidentifikaw żoni vulnerabbli speċifiċi, jekk jistabbilixxu u japplikaw il-programmi ta' azzjoni msemmija fl-Artikolu 5 skond din id-Direttiva fit-territorju kollu tagħhom."
5. Skond l-Artikolu 4(1)(a) tad-direttiva, sabiex jipprovdu livell ġenerali ta' protezzjoni għall-ilmijiet kollha kontra t-tniġġis, l-Istati Membri għandhom, fi żmien sentejn min-notifika tad-direttiva, jistabbilixxu wieħed jew aktar kodiċi ta' prattika agrikola tajba, li għandhom jiġu użati mill-bdiewa fuq bażi volontarja, u li għandu jkun fihom dispożizzjonijiet li jkopru mill-inqas l-intestaturi msemmija fl-Anness II, A ta' din id-direttiva.
6. Skond l-Artikolu 5 tad-direttiva:
"1. Fil-perijodu taż-żmien ta' sentejn wara n-nomini inizjali riferiti fl-Artikolu 3(2) jew fi żmien sena minn kull nomina addizzjonali riferita fl-Artikolu 3(4), l-Istati Membri għandhom, bl-iskop li jilħqu l-għanijiet speċifikati fl-Artikolu 1, jistabbilixxu programmi ta' azzjoni rigward iż-żoni nnominati vulnerabbli.
[...]
3. Il-Programmi ta' azzjoni għandhom iqisu:
a) l-informazzjoni xjentifika u teknika disponibbli, b'mod partikolari b'riferiment għall-kontribuzzjonijiet tan-nitroġenu rispettivi ġejjin minn sorsi agrikoli jew minn sorsi oħra;
b) il-kundizzjonijiet ambjentali fir-reġjuni rilevanti ta' l-Istat Membru interessat.
4. Il-programmi ta' azzjoni għandhom jiġu implimentati fi żmien erba' snin minn meta jiġu stabbiliti u għandhom jikkonsistu mill-miżuri obbligatorji li ġejjin:
a) il-miżuri fl-Anness III;
b) dawk il-miżuri li l-Istati Membri jkunu stabbilew fil-kodiċi/jiet ta' prattika agrikola tajba stabbiliti skond l-Artikolu 4, għajr dawk li posthom ikun ġie meħud mill-miżuri fl-Anness III.
5. L-Istati Membri għandhom barra minn hekk jieħdu, fil-qafas tal-programmi ta' azzjoni, dawk il-miżuri addizzjonali jew azzjonijiet imsaħħa li jqisu li huma meħtieġa jekk, fil-bidu jew fid-dawl ta' l-esperjenza miksuba fl-implimentazzjoni tal-programmi ta' azzjoni, ikun jidher biċ-ċar illi l-miżuri msemmija fil-paragrafu 4 ma jkunux biżżejjed [sa]biex jinkisbu l-miri speċifikati fl-Artikolu 1. Fil-għażla ta' dawn il-miżuri jew azzjonijiet, l-Istati Membri għandhom iqisu l-effiċjenza tagħhom u l-ispejjeż tagħhom fejn għandhom x'jaqsmu l-miżuri preventivi l-oħra possibbli.
[...]"
7. L-Artikolu 10 tad-direttiva jistabbilixxi s-segwenti:
"1. L-Istati Membri għandhom, rigward il-perijodu taż-żmien ta' erba' snin wara n-notifika ta' din id-Deċiżjoni u rigward kull perijodu taż-żmien ta' erba' snin li jiġu wara, jissottometti rapport lill-Kummissjoni li jkun fih it-tagħrif deskritt fil-qosor fl-Anness V.
2. Għandu jiġi sottomess [rapport lill-Kummissjoni] skond dan l-Artikolu fi żmien sitt xhur mit-tmiem tal-perijodu taż-żmien li miegħu jkollu x'jaqsam."
8. L-Anness I tad-direttiva, relatat mal-kriterji ta' identifikazzjoni ta' l-ilmijiet imsemmija fl-Artikolu 3(1) ta' din id-direttiva, fil-parti A tiegħu jipprovdi li:
"L-ilmijiet riferiti fl-Artikolu 3(1) għandhom jiġu identifikati billi jintużaw, fost ħwejjeġ oħra, il-kriterji li ġejjin:
1) jekk l-ilma ħelu tal-wiċċ, b'mod partikolari dak użat jew maħsub [sa]biex minnu jittieħed l-ilma tax-xorb, ikunx fih jew jistax ikun fih jew le, jekk ma titteħditx l-azzjoni skond l-Artikolu 5, aktar mill-konċentrazzjoni ta' nitrati stabbiliti skond id-Direttiva 75/440/KEE;
2) jekk l-ilma ta' taħt l-art ikunx fih jew le aktar minn 50 mg/l nitrati jew jistax ikun fih jew le aktar minn 50 mg/l nitrati jekk ma titteħidx l-azzjoni skond l-Artikolu 5;
3) jekk l-għadajjar naturali ta' l-ilma ħelu, korpi oħra ta' l-ilma ħelu, l-estwarji, l-ibħra kostali u l-ilma baħar jinstabu li huma ewtrofiċi jew jistgħu jsiru ewtrofiċi fil-futur qrib jekk ma titteħidx l-azzjoni skond l-Artikolu 5."
9. L-Anness II tad-direttiva, intitolat "Kodiċi(ijiet) ta' prattika agrikola tajba", fil-parti A tiegħu jipprovdi:
"Kodiċi jew kodiċijiet ta' prattika agrikola tajba bil-mira li jitnaqqas it-tniġġis min-nitrati u jingħata kas tal-kundizzjonijiet fir-reġjuni differenti tal-Komunità għandu jkun fihom dispożizzjonijiet li jkopru l-intestaturi li ġejjin, sakemm ikunu rilevanti:
1) il-perjodi taż-żmien meta l-applikazzjoni ta' fertilizzant fir-raba' tkun barra minn lokha;
2) l-applikazzjoni ta' fertilizzant fuq art b'xaqliba wieqfa ħafna;
3) l-applikazzjoni ta' fertilizzant fuq art mifqugħa bl-ilma;
4) il-kundizzjonijiet sabiex jiġi applikat il-fertilizzant fir-raba' qrib il-korsijiet ta' ilma;
[...]
6) il-proċeduri sabiex jiġu applikati fir-raba', inklużi r-rata u l-uniformità tat-tferrix, kemm tal-fertilizzanti kimiċi u kemm tad-demel ta' l-annimali, li żżomm it-telf tan-nutrijenti fl-ilma għal livell aċċettabbli."
10. L-Anness III tad-direttiva, intitolat "Il-miżuri li għandhom jiġu [i]nklużi fil-programmi ta' azzjoni skond l-Artikolu 5(4)(a)", jistabbilixxi s-segwenti:
"1. Il-miżuri għandhom jinkludu regoli li għandhom x'jaqsmu ma':
1) il-perjodi taż-żmien meta l-applikazzjoni fir-raba' ta' ċerti tipi ta' fertilizzanti hija projbita;
2) il-kapaċità tal-kontenituri tal-ħażna tad-demel ta' l-annimali; din il-kapaċità għandha taqbeż dik meħtieġa għall-ħażna matul l-itwal perijodu taż-żmien li matulu tkun ipprojbita l-applikazzjoni fir-raba' fiż-żona vulnerabbli, għajr fejn jista' jintwera lill-awtoritajiet kompetenti illi kull kwantità ta' demel li taqbeż il-kapaċità attwali tal-ħażna tiġi [mormija] b'manjiera li ma tikkawżax ħsara lill-ambjent;
3) il-limitazzjoni ta' l-applikazzjoni tal-fertilizzanti fir-raba', konsistenti mal-prattika agrikola tajba u li tqis il-karatteristiċi taż-żona vulnerabbli interessata, b'mod partikolari:
a) il-kundizzjonijiet tal-ħamrija, it-tip tal-ħamrija, u l-pendil;
b) il-kundizzjonijiet klimatiċi, ix-xita u t-tisqija;
c) l-użu ta' l-art u l-prattiċi agrikoli, inklużi s-sistemi tan-newba;
u li jridu jkunu msejsa fuq bilanċ bejn:
i) il-ħtiġ[ij]iet imbassra tan-nitroġenu ta' l-uċuh tar-raba', u
u
ii) il-forniment tan-nitroġenu lill-uċuh mill-ħamrija u mill-fertilizzant li jikkorrispondi għal:
- l-ammont tan-nitroġenu li jkun jinsab fil-ħamrija fil-waqt meta l-prodott jibda jużah f'qies sinifikanti (f'ammonti konsiderevoli fit-tmiem tax-xitwa),
- il-forniment tan-nitroġenu permezz tal-mineralizzazzjoni netta tar-riservi tan-nitroġenu organiku fil-ħamrija,
- iż-żidiet tal-komposti tan-nitroġenu minn demel ta' l-annimali,
- iż-żidiet tal-komposti tan-nitrogenu minn fertilizzanti kimiċi u oħrajn.
2. Dawn il-miżuri jridu jiżguraw illi għal kull razzett jew unità ta' bhima, l-ammont tad-demel ta' l-annimali applikat kull sena fuq l-art, inkluż dak mill-annimali nfushom, m'għandux jaqbeż ammont speċifiku għal kull ettaru.
L-ammont speċifikat għal kull ettaru għandu jkun l-ammont tad-demel li jkun fih 170 kg N. Madankollu:
a) għall-ewwel programm ta' azzjoni ta' erba' snin l-Istati Membri jistgħu jippermettu ammont ta' demel li jkun fih sa 210 kg N;
b) matul u wara l-ewwel programm ta' azzjoni ta' erba' snin, l-Istati Membri jistgħu jiffissaw ammonti differenti minn dawk riferiti hawn fuq. Dawn l-ammonti jridu jkunu ffissati b'mod li ma jippreġudikawx il-miri speċifikati fl-Artikolu 1 u għandhom jiġu ġġustifikati fuq il-bażi ta' kriterji oġġettivi, per eżempju:
- l-istaġuni ta' tkabbir fit-tul,
- l-uċuh tar-raba li jixorbu ħafna nitroġenu,
- preċipitazzjoni għolja netta fiż-żona vulnerabbli,
- ħamrija b'kapaċità eċċezzjonalment għolja ta' denitrifikazzjoni.
Jekk Stat Membru jippermetti ammont differenti taħt is-sottoparagrafu (b), għandu jgħarraf lill-Kummissjoni li għandha teżamina l-ġustifikazzjoni skond il-proċedura stabbiliti fl-Artikolu 9.
[...]"
11. L-Anness V tad-direttiva, intitolat "It-tagħrif li jrid ikun jinsab fir-rapporti msemmija fl-Artikolu 10", jindikaw dan it-tagħrif fit-termini segwenti:
"1. Prospett ta' l-azzjoni preventiva meħuda skond l-Artikolu 4.
2. Mappa li turi dan li ġej:
a) l-ilmijiet identifikati skond l-Artikolu 3(1) u l-Anness I li tindika għal kull tip ta' ilma liema mill-kriterji f'L-Anness I kien użat għall-iskop ta' l-identifikazzjoni;
b) il-lokazzjoni taż-żoni meqjusa vulnerabbli, bid-distinzjoni bejn żoni eżistenti u żoni nominati mir-rapport ta' qabel.
3. Sommarju tar-riżultati tal-monitoraġġ miksub skond l-Artikolu 6, inkluż prospett tal-konsiderazzjonijiet li wasslu għan-nomina ta' kull żona vulnerabbli u ta' kull reviżjoni tan-nomini taż-żoni vulnerabbli jew żieda magħhom.
4. Sommarju tal-programmi ta' azzjoni imfassla skond l-Artikolu 5 u, b'mod partikolari:
a) il-miżuri meħtieġa skond l-Artikolu 5(4)(a) u (b);
b) it-tagħrif mitlub [mill-]Anness III (4);
ċ) kull miżura addizzjonali jew azzjonijiet imsaħħa meħuda skond l-Artikolu 5(5);
d) sommarju tar-riżultati tal-programmi ta' monitoraġġ imħaddma skond l-Artikolu 5(6);
e) is-suppożizzjonijiet magħmula mill-Istati Membri dwar iż-żmien li fih l-ilmijiet identifikati skond l-Artikolu 3(1) ikunu x'aktarx mistennija jwieġbu għall-miżura fil-programm ta' azzjoni, flimkien ma' indikazzjoni tal-livell ta' inċertezza imdaħħla f'dawn is-suppożizzjonijiet."
12. Skond l-Artikolu 12(1) tad-direttiva, l-Istati Membri għandhom idaħħlu fis-seħħ il-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi meħtieġa sabiex jikkonformaw ruħhom ma' din id-direttiva fi żmien sentejn min-notifika tagħhom u minnufih jinfurmaw b'dan lill-Kummissjoni.
13. Min-nota li tinsab taħt l-imsemmi Artikolu 12(1) jirriżulta li d-direttiva ġiet innotifikata lill-Istati Membri fid-19 ta' Diċembru 1991.
Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
14. L-implementazzjoni tad-direttiva taqa' taħt il-kompetenzi tar-reġjuni differenti tar-Renju tal-Belġju, filwaqt li l-awtoritajiet federali Belġjani għandhom kompetenza għal dak li jikkonċerna l-ilmijiet tal-kosta u tal-baħar.
Għal dak li jikkonċerna r-Reġjun Fjamming
15. It-test bażiku tal-leġiżlazzjoni Fjamminga relatat ma' l-implementazzjoni tad-direttiva (aktar 'il quddiem id-"digriet dwar il-fertilizzanti") huwa magħmul mid-digriet tat-23 ta' Jannar 1991 dwar il-protezzjoni ta' l-ambjent kontra t-tniġġis tal-fertilizzanti ( Moniteur belge tat-28 ta' Frar 1991), fil-verżjoni kif emendat bid-digriet tal-11 ta' Mejju 1999, li jemenda d-digriet tat-23 ta' Jannar 1991 dwar il-protezzjoni ta' l-ambjent kontra t-tniġġis tal-fertilizzanti u li jemenda d-digriet tat-28 ta' Ġunju 1985 dwar l-awtorizzazzjoni ekoloġika ( Moniteur belge ta' l-20 ta' Awwissu 1999, p. 30 995, aktar 'il quddiem id-"digriet tal-11 ta' Mejju 1999").
16. L-Artikoli 15 sa 15c tad-digriet dwar il-fertilizzanti jistabbilixxi l-kriterji li fuq il-bażi tagħhom ir-Reġjun Fjamming jiddefinixxi ż-żoni vulnerabbli skond il-leġiżlazzjoni Fjamminga, billi jiddistingwi bejn erba' kategoriji, jiġifieri:
- iż-żoni ta' "ilmijiet" vulnerabbli (Artikolu 15(2) sa (7) tad-digriet dwar il-fertilizzanti);
- iż-żoni agrikoli ta' interess ekoloġiku (Artikolu 15a tad-digriet dwar il-fertilizzanti);
- iż-żoni ta' "natura" vulnerabbli (Artikolu 15b tad-digriet dwar il-fertilizzanti), u
- iż-żoni saturati bil-fosfat (Artikolu 15c(2) tad-digriet dwar il-fertilizzanti).
17. Mill-kontroreplika tal-Gvern Belġjan jirriżulta li ż-żoni ta' "ilmijiet" vulnerabbli biss ġew nominati, b'applikazzjoni tad-direttiva, fatt li matul is-seduta pubblika ma ġiex ikkontestat.
18. L-Artikolu 15(2) sa (4) tad-digriet dwar il-fertilizzanti jipprovdi li l-Gvern Fjamming għandu jinnomina ż-żoni ta' "ilmijiet" vulnerabbli. Huwa jibbaża ruħu fuq diversi kriterji li joħorġu mill-Anness I tad-direttiva.
19. L-Artikolu 15(6) ta' l-imsemmi digriet, wara li jippreċiża li "skond il-paragrafi 2 sa 5 [ta' dan l-Artikolu] is-segwenti żoni ta' 'ilmijiet' vulnerabbli ġew innominati", jindika tliet kategoriji ta' żoni vulnerabbli, jiġifieri:
- iż-żoni li fihom jinġabar l-ilma u ż-żoni ta' protezzjoni tat-tip I, II u III għall-ilmijiet ta' taħt l-art, definiti b'applikazzjoni tad-digriet, ta' l-24 ta' Jannar 1984, dwar miżuri fir-rigward tal-ġestjoni ta' l-ilmijiet ta' taħt l-art;
- il-baċiri subidrografiċi ta' l-ilmijiet tal-wiċċ intiżi sabiex jipproduċi ilma tax-xorb, definiti b'applikazzjoni tal-liġi, tas-26 ta' Marzu 1971, dwar il-protezzjoni ta' l-ilmijiet tal-wiċċ kontra t-tniġġis, u
- iż-żoni li fihom ħamrija sensibbli għan-nitrati li jeħtieġu normi aktar stretti, kif stabbiliti mill-Gvern Fjamming u definiti b'applikazzjoni tad-digriet ta' l-24 Jannar 1984.
20. In-nomina konkreta taż-żoni ta' "ilmijiet" vulnerabbli hija riprodotta fl-Artikoli 2, 6, 9 u 10 tad-digriet tal-Gvern Fjamming, tal-31 ta' Marzu 2000, li tirrigwarda n-nomina tar-restrizzjonijiet f'żoni kif indikati fl-Artikoli 13a, 15, 15a, 15c, 15d u 17 tad-digriet, tat-23 ta' Jannar 1991, dwar il-protezzjoni ta' l-ambjent kontra t-tniġġis tal-fertilizzanti ( Moniteur belge tas-26 ta' April 2000, p. 13 199), l-istess bħal fil-leġiżlazzjoni li jagħmel referenza għaliha. Skond l-artikolu 20 ta' l-imsemmi digriet, dan "kellu effett mill-1 ta' Jannar 2000".
21. Xi żoni ta' "ilmijiet" vulnerabbli addizzjonali ġew innominati fid-digriet tal-Gvern Fjamming, ta' l-14 ta' Ġunju 2002, intiż sabiex jeżamina, jirrevedi u jikkompleta ż-żoni ta' ilmijiet vulnerabbli kif indikati fl-Artikolu 15(3), (4) u (5) tad-digriet, tat-23 ta' Jannar 1991, dwar il-protezzjoni ta' l-ambjent kontra it-tniġġis tal-fertilizzanti ( Moniteur belge tas-17 ta' Lulju 2002, p. 32 340).
22. L-Arikolu 17 tad-digriet dwar il-fertilizzanti jistabbilixxi regoli li jikkonċernaw il-metodi ta' applikazzjoni tal-fertilizzanti. B'mod partikolari, l-Artikolu 17 (1), (2) u (7) ta' dan id-digriet jiddetermina l-perijodi li matulhom l-applikazzjoni ta' ċerti tipi ta' fertilizzanti f'raba' li tinħarat hija projbita. It-test sħiħ ta' l-Artikolu 17 tad-digriet dwar il-fertilizzanti ġie introdott permezz ta' l-Artikolu 23 tad-digriet tal-11 ta' Mejju 1990.
23. Ir-regoli Fjammingi li jikkonċernaw il-kapaċità ta' tankijiet tal-ħżin tad-demel ta' l-annimali huma stabbiliti fl-Artikolu 5.9.2.3.(1) tad-digriet, ta' l-1 ta' Ġunju 1995, li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali u settorjali dwar l-indafa fl-ambjent, magħruf bħala il-"Vlarem II" ( Moniteur belge tal-31 ta' Lulju 1995, aktar 'il quddiem "Vlarem II"). Il-Vlarem II ġie emendat diversi drabi, b'mod partikolari permezz tad-digriet, tad-19 ta' Settembru 2003, li jemenda d-digriet tal-Gvern Fjamming, tas-6 ta' Frar 1991, li jistabbilixxi r-regolament Fjamming dwar l-awtorizzazzjoni ekoloġika u li jemenda d-dispożizzjonijiet ġenerali u settorjali fir-rigward ta' l-indafa fl-ambjent, ( Moniteur belge ta' l-10 ta' Ottubru 2003, p. 49 393).
Għal dak li jikkonċerna r-Reġjun tal-Vallonja
24. L-Artikolu 3 tad-digriet tal-Gvern tal-Vallonja, tal-5 ta' Mejju 1994, dwar il-protezzjoni ta' l-ilmijiet kontra t-tniġġis min-nitrati li ġejjin minn sorsi agrikoli ( Moniteur belge tat-28 ta' Ġunju 1994), jipprovdi li l-Ministru kompetenti tar-Reġjun tal-Vallonja għandu jinnomina ż-żoni vulnerabbli fit-territorju tal-Vallonja skond il-kriterji stabbiliti fl-Artikolu 4 ta' l-istess digriet. Dawn il-kriterji joħorġu mill-Anness I tad-direttiva.
25. L-Artikolu 6 tad-digriet tal-5 ta' Mejju 1994 jipprovdi li, mhux aktar tard mid-19 ta' Diċembru 1995, l-imsemmi Ministru għandu jistabbilixxi programmi ta' azzjoni, applikabbli għaż-żoni vulnerabbli, li għandu jkollhom setgħa vinkolanti.
26. L-Artikoli 6 u 7 tad-digriet tal-5 ta' Mejju 1994 isemmu l-miżuri li għandhom jidhru fil-programmi ta' azzjoni.
27. L-Artikolu 3 ta' kull waħda miż-żewġ digrieti Ministerjali, tat-28 ta' Ġunju 1994, li jinnominaw, rispettivament, l-akwifikatur tar-ramel ta' Brussell u l-akwifikatur ta' Hesbaye Cretaceous bħala żoni vulnerabbli ( Moniteur belge tal-31 ta' Diċembru 1994 u l-4 ta' Jannar 1995), jipprovdu li l-amministrazzjoni għandha tipprepara programm ta' azzjoni applikabbli għaż-żona vulnerabbli nnominati sad-19 ta' Diċembru 1995, data li fiha għandu jkollha setgħa vinkolanti. Huwa jinkludi b'mod partikolari l-miżuri relatati mal-programm ta' azzjoni msemmija fl-Artikoli 6 u 7 tad-digriet tal-5 ta' Mejju 1994.
28. Id-digriet tal-Gvern tal-Vallonja, ta' l-10 ta' Ottubru 2002, dwar il-ġestjoni sostenibbli tan-nitroġenu fl-agrikoltura ( Moniteur belge tad-29 ta' Novembru 2002, p. 54 075) stabbilixxa programm ta' azzjoni li japplika għaż-żoni vulnerabbli nnominati fir-Reġjun tal-Vallonja.
Il-fatti u l-proċeduri prekontenzjużi
29. Dan ir-rikors jikkonċerna żewġ proċeduri ta' nuqqas ta' twettiq ta' obbligu, fir-rigward ta' l-implementazzjoni tad-direttiva fid-dritt Belġjan, imressqa taħt ir-referenzi 94/2239 u 97/4750.
30. Fil-kuntest tal-proċedura ta' nuqqas ta' twettiq ta' obbligu 94/2239, il-Kummissjoni indirizzat ittra ta' notifikazzjoni lir-Renju tal-Belġju fit-18 ta' Mejju 1995, u ittra ta' notifikazzjoni supplimentari fit-28 ta' Ottubru 1997. Wara li eżaminat id-diversi risposti tiegħu, il-Kummissjoni indirizzatlu opinjoni motivata fit-23 ta' Novembru 1998 fejn stednitu jieħu l-miżuri neċessarji sabiex jikkonforma ruħu magħha fi żmien xahrejn mid-data tan-notifikazzjoni. F'din l-opinjoni motivata l-Kummissjoni kkonkludiet li r-Renju tal-Belġju ma ħax il-miżuri neċessarji għall-implementazzjoni ta' l-Artikolu 3(2) u ta' l-Artikoli 4, 5, 6 u 12 tad-direttiva. Għal dak li jikkonċerna l-Artikoli 3(2) u 5 (fir-rigward tar-Reġjun Fjamming u r-Reġjun ta' Brussell-Kapitali) u 6 tad-direttiva, il-Kummissjoni tirreferi għall-proċedura ta' nuqqas ta' twettiq ta' obbligu 97/4750.
31. Fil-kuntest tal-proċedura ta' nuqqas ta' twettiq ta' obbligu 97/4750, il-Kummissjoni indirizzat ittra ta' notifikazzjoni lir-Renju tal-Belġju fit-28 ta' Ottubru 1998, li fiha hija żviluppat serje ta' kontestazzjonijiet simili għal dawk esposti fil-kuntest tal-proċedura 94/2239. F'din in-notifikazzjoni, il-Kummissjoni kkonkludiet li r-Renju tal-Belġju ma kienx ħa l-miżuri neċessarji għall-implementazzjoni ta' l-Artikoli 3, 5, 6, 10 u 12 tad-direttiva. L-awtoritajiet Belġjani rrispondew għal din in-notifikazzjoni permezz ta' diversi ittri kemm għal dak li jikkonċerna r-Reġjun Fjamming kif ukoll ir-Reġjun tal-Vallonja u r-Reġjun ta' Brussell-Kapitali. Fid-9 ta' Novembru 1999, il-Kummissjoni ħarġet opinjoni motivata li fiha allegat ksur ta' l-Artikoli 3, 5, 6, 10 u 12 tad-direttiva, u fejn stiednet lir-Renju tal-Belġju sabiex jieħu l-miżuri neċessarji sabiex jikkonforma ruħu magħha, fi żmien xahrejn mid-data tan-notifikazzjoni.
32. Mir-rikors tal-Kummissjoni jirriżulta li l-Gvern Belġjan, permezz ta' ittra tat-23 ta' Diċembru 1999, talab estensjoni ta' xahar sabiex jirrispondi għall-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru 1999. Dakinhar tas-seduta, il-Kummissjoni kkonfermat li hija ma kinitx tat din l-estensjoni.
33. Peress illi ma kinitx sodisfatta bir-risposti mogħtija mill-awtoritajiet Belġjani għall-opinjonijiet motivati għal dak li jikkonċerna r-Reġjun Fjamming u r-Reġjun tal-Vallonja, il-Kummissjoni ddeċidiet li tressaq dan ir-rikors.
Fuq l-ammissibbiltà tar-rikors
34. Preliminarjament, għandu jiġi mfakkar li, skond l-Artikolu 92(2) tar-Regoli tal-Proċedura, il-Qorti tista', f'kull waqt u ex officio, teżamina l-inammissibbiltà tar-rikors għal raġunijiet ta' ordni pubbliku (sentenza ta' l-10 ta' Mejju 2001, Il-Kummissjoni vs L-Olanda, C-152/98, Ġabra p. I-3463, punt 22).
35. Fir-rikors tagħha, il-Kummissjoni indikat illi hija ħadet in kunsiderazzjoni liġijiet li ġew adottati wara t-termini stabbiliti fiż-żewġ proċeduri ta' nuqqas ta' twettiq ta' obbligu li huwa kkonċernat bihom dan ir-rikors, sabiex jippermetti lill-Qorti tistabbilixxi li l-problemi mqajma għadhom rilevanti sa llum. F'dan il-kuntest, kif ġie kkonfermat mill-Kummissjoni dakinhar tas-seduta, diversi argumenti li ġew imressqa minn din ta' l-aħħar jirrigwardaw l-iżviluppi leġiżlattivi li saru wara l-iskadenza tat-termini stabbiliti mill-opinjonijiet motivati.
36. F'dan ir-rigward, għandu jiġi mfakkar li, skond ġurisprudenza konstanti, il-proċedura prekontenzjuża għandha l-għan li lill-Istat Membru kkonċernat tagħtih l-opportunità li, min-naħa, jikkonforma ruħu ma' l-obbligi tiegħu li jirriżultaw mid-dritt komunitarju u, min-naħa l-oħra, jagħmel użu mid-dritt tiegħu li jiddefendi lilu nnifsu kontra l-kontestazzjonijiet ifformulati mill-Kummissjoni (sentenza Il-Kummissjoni vs L-Olanda, iċċitata aktar 'il fuq, punt 23).
37. Jirriżulta wkoll minn ġurisprudenza kostanti li r-regolarità ta' din il-proċedura prekontenzjuża tikkostitwixxi garanzija essenzjali intiża mit-Trattat KE mhux biss għall-protezzjoni tad-drittijiet ta' l-Istat Membru in kwistjoni, iżda wkoll sabiex jiġi assigurat li l-eventwali proċedura kontenzjuża jkollha, bħala suġġett, kwistjoni definita b'mod ċar. Fil-fatt, huwa biss permezz ta' proċedura prekontenzjuża regolari li l-proċedura tad-dibattitu quddiem il-Qorti tippermettiha li tiddeċiedi jekk l-Istat Membru kienx effettivament naqas mill-obbligi speċifiċi li l-Kummissjoni tallega l-ksur tagħhom (ara, b'mod partikolari, is-sentenzi tad-9 ta' Novembru 1999, Il-Kummissjoni vs L-Italja, C-365/97, Ġabra p. I-7773, punt 35, u ta' l-10 ta' April 2003, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall, C-392/99, Ġabra p. I-3373, punt 133).
38. L-għan ta' rikors imressaq b'applikazzjoni ta' l-Artikolu 226 KE huwa, konsegwentement, limitat mill-proċedura prekontenzjuża prevista f'din id-dispożizzjoni. Għaldaqstant, ir-rikors ma jistax ikun ibbażat fuq motivi oħra għajr dawk indikati matul il-proċedura prekontenzjuża (ara, f'dan is-sens, is-sentenzi tal-11 ta' Lulju 1984, Il-Kummissjoni vs L-Italja, 51/83, Ġabra p. 2793, punt 4, u Il-Kummissjoni vs L-Olanda, iċċitata aktar 'il fuq, punt 23).
39. Madankollu, din il-kundizzjoni ma tistax tasal li tirrikjedi li d-dispożizzzjonijiet nazzjonali msemmija fl-opinjoni motivata jkunu identiċi għal dawk li jidhru fir-rikors. Meta sseħħ bidla leġiżlattiva bejn dawn iż-żewġ fażijiet tal-proċedura, huwa biżżejjed li s-sistema stabbilita mill-leġiżlazzjoni kkontestata matul il-proċedura kontenzjuża tkun ġiet, fit-total tagħha, miżmuma mill-miżuri l-ġodda adottati mill-Istat Membru wara l-opinjoni motivata u li jkunu ġew ikkontestati fil-kuntest tar-rikors (ara s-sentenzi ta' l-1 ta' Diċembru 1965, Il-Kummissjoni vs L-Italja, 45/64, Ġabra p. 1057; tal-5 ta' Lulju 1990, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, C-42/89, Ġabra p. I-2821; tas-17 ta' Novembru 1992, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja, C-105/91, Ġabra p. I-5871, punt 13; ta' l-10 ta' Settembru 1996, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, C-11/95, Ġabra p. I-4115, punt 74).
40. Il-Qorti kienet ukoll iddeċidiet li rikors huwa ammissibbli meta jkun ikkonċernat b'miżuri nazzjonali ġodda li jintroduċu xi eċċezzjonijiet għas-sistema li tkun is-suġġett ta' l-opinjoni motivata, u b'hekk ikunu biss qed jirrimedjaw il-kontestazzjoni parzjalment. Fil-fatt, jekk f'tali każ rikors ma jiġix milqugħ bħala ammissibbli, Stat Membru jista' jostakola proċedura ta' nuqqas ta' twettiq ta' obbligu billi jemenda ftit il-leġiżlazzjoni tiegħu kull darba li ssirlu notifikazzjoni ta' opinjoni motivata, filwaqt li jżomm il-leġiżlazzjoni in kwistjoni (ara s-sentenza ta' l-1 ta' Frar 2005, Il-Kummissjoni vs L-Awstrija, C-203/03, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 30).
41. Min-naħa l-oħra, dan ma jkunx il-każ għall-motivi ġodda li ma jkunux inklużi fl-opinjoni motivata u li jkunu magħmula kontra l-miżuri nazzjonali adottati wara l-opinjoni motivata, bil-għan li jiġu rrimedjati l-kontestazzjonijiet f'din l-opinjoni motivata.
42. F'dawn iċ-ċirkustanzi, wara li tittieħed in kunsiderazzjoni l-ġurisprudenza ċċitata aktar 'il fuq, għandha tiġi eżaminata l-ammissibbiltà ta' kull kontestazzjoni inkluża fir-rikors filwaqt li għandu jiġi vverifikat safejn kull waħda minnhom tista' tiġi kkunsidrata mill-Qorti.
Fuq il-mertu
43. In sostenn tar-rikors tagħha, il-Kummissjoni tressaq essenzjalment erba' kontestazzjonijiet ibbażati fuq il-ksur ta' l-Artikoli 3(1) u (2), 4, 5 u 10 tad-direttiva. Dawn il-kontestazzjonijiet huma aktar preċiżament ibbażati fuq:
- in-nuqqas ta' identifikazzjoni ta' l-ilmijiet imniġġsa jew suxxettibbli li jiġu mniġġsa (Artikolu 3(1) tad-direttiva, li għandu jinqara flimkien ma' l-Anness I ta' din id-direttiva);
- l-eżistenza ta' lacunae fil-kodiċi Fjamming ta' prattika agrikola tajba (Artikolu 4 tad-direttiva, li għandu jinqara flimkien ma' l-Anness II ta' din id-direttiva);
- l-eżistenza ta' lacunae fil-programmi ta' azzjoni tar-Reġjun Fjamming u tar-Reġjun tal-Vallonja (Artikolu 5 tad-direttiva, li għandu jinqara flimkien ma' l-Anness III ta' din id-direttiva), u
- in-natura inkompluta tar-rapport ippreżentat mir-Reġjun Fjamming lill-Kummissjoni (Artikolu 10 tad-direttiva, li għandu jinqara flimkien ma' l-Anness V ta' din id-direttiva).
Fuq il-kontestazzjoni bbażata fuq il-ksur ta' l-Artikolu 3 tad-direttiva, li għandu jinqara flimkien ma' l-Anness I ta' din id-direttiva
L-argumenti tal-partijiet
- Għal dak li jikkonċerna r-Reġjun Fjamming
44. Il-Kummissjoni takkuża lir-Renju tal-Belġju li ma identifikax, skond l-Artikolu 3(1) tad-direttiva, l-ilmijiet imniġġsa jew suxxettibbli li jiġu mniġġsa jekk ma jittieħdux il-miżuri previsti fl-Artikolu 5 tad-direttiva.
45. Skond il-Kummissjoni, l-identifikazzjoni ta' dawn l-ilmijiet u n-nomina taż-żoni vunerabbli skond l-Artikolu 3(1) u (2) tad-direttiva għandha tkun konformi mal-proċedura prevista f'dan l-artikolu. Din tinvolvi żewġ stadji obbligatorji, jiġifieri, l-ewwel nett, l-identifikazzjoni, mill-Istati Membri, ta' l-ilmijiet imniġġsa jew suxxettibbli li jiġu mniġġsa u, it-tieni nett, in-nomina, fuq il-bażi ta' l-ilmijiet hekk identifikati, taż-żoni vulnerabbli. Ir-Reġjun Fjamming qabeż l-ewwel stadju deskritt fl-Artikolu 3(1) tad-direttiva u għadda immedjatament għan-nomina taż-żoni vulnerabbli.
46. Il-Kummissjoni ssostni wkoll li l-Artikolu 15(4) tad-digriet dwar il-fertilizzanti jikkonferixxi fuq l-awtoritajiet Fjammingi s-setgħa li jidentifikaw l-ilmijiet imniġġsa jew suxxettibbli li jiġu mniġġsa u li jinnominaw iż-żoni vulnerabbli biss. Tali setgħa mhijiex biżżejjed sabiex tiġi trasposta u implementata d-direttiva. In-nomina effettiva taż-żoni vulnerabbli fir-Reġjun Fjamming fil-fatt saret għall-ewwel darba fid-digriet tal-31 ta' Marzu 2000.
47. Barra minn hekk, skond il-Kummissjoni, għalkemm ir-Reġjun Fjamming identifika diversi żoni vulnerabbli fid-digriet tal-31 ta' Marzu 2000, din l-identifikazzjoni ma kinitx konformi ma' l-Artikolu 3(2) tad-direttiva. Fil-fatt, min-naħa, il-proċedura stabbilita f'dan l-artikolu ma ġietx osservata. Min-naħa l-oħra, il-kriterji previsti f'dan l-istess artikolu ma ttieħdux kompletament in kunsiderazzjoni, bil-konsegwenza li ż-żoni vulnerabbli nnominati fir-Reġjun Fjamming huma l-biċċa l-kbira insuffiċjenti.
48. Il-Kummissjoni ssostni wkoll li ma nbagħtitilha ebda komunikazzjoni għal dak li jikkonċerna d-digriet ta' l-14 ta'Ġunju 2002, li kienet innominat żoni vulnerabbli addizzjonali.
49. Fl-aħħar nett, in-nomina ta' żoni vulnerabbli kif indikati f'dan id-digriet mhijiex konformi mal-proċedura jew mal-kriterji ta' l-Artikolu 3 tad-direttiva, li għandu jinqara flimkien ma' l-Anness I ta' din id-direttiva. Fil-fatt jidher li l-ilmijiet identifikati għall-iskopijiet ta' dan id-digriet bħala li huma mniġġsa jew suxxettibbli li jiġu mniġġsa ma ġewx identifikati skond l-Artikolu 3(1) tad-direttiva, bil-konsegwenza li n-nomina taż-żoni vulnerabbli fl-imsemmi digriet saret fuq il-bażi ta' identifikazzjoni inkorretta u inkompluta ta' l-ilmijiet ikkonċernati.
50. Il-Gvern Belġjan ma jikkontestax li r-Reġjun Fjamming ma identifikax l-ilmijiet imniġġsa jew suxxettibbli li jiġu mniġġsa fi żmien stabbilit fl-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru 1999. Madankollu, huwa jsostni li l-ilmijiet imniġġsa jew suxxettibbli li jiġu mniġġsa, li jinsabu fit-territorju tar-Reġjun Fjamming, ġew identifikati wara l-adozzjoni tad-digriet ta' l-14 ta' Ġunju 2002. Huwa jirrikonoxxi li l-imsemmi Reġjun innomina żoni vulnerabbli f'dan id-digriet mingħajr ma identifika, minn qabel u b'mod espliċitu, l-ilmijiet imniġġsa jew suxxettibbli li jiġu mniġġsa, iżda huwa jiġġustifika din il-pożizzjoni billi jsostni li ż-żewġ stadji ta' l-Artikolu 3 tad-direttiva jiffurmaw totalità.
51. Barra minn hekk, huwa ma jikkontestax li, sa l-adozzjoni tad-digriet ta' l-14 ta' Ġunju 2002, żoni intiżi għall-ġbir ta' l-ilma, jew suxxettibbli li jintużaw għal dan il-għan, biss ġew innominati bħala żoni ta' "ilmijiet" vulnerabbli. Madankollu, huwa jikkunsidra li, peress illi hemm serje ta' miżuri stretti li japplikaw għaż-żoni "agrikoli ta' interess ekoloġiku", għaż-żoni ta' "natura" vulnerabbli u għaż-żoni saturati bil-fosfat, l-għan ta' l-Artikolu 1 tad-direttiva huwa milqugħ.
- Għal dak li jikkonċerna r-Reġjun tal-Vallonja
52. Il-Kummissjoni ssostni li l-identifikazzjoni ta' l-ilmijiet imniġġsa jew suxxettibbli li jiġu mniġġsa u n-nomina taż-żoni vulnerabbli kienu biss fir-rigward ta' parti mit-territorju tar-Reġjun tal-Vallonja u kienu tardivi.
53. F'dan ir-rigward, il-Kummissjoni tirreferi għar-rapport ta' l-20 ta' Settembru 1996, li ġie kkomunikat lilha b'applikazzjoni ta' l-Artikolu 10 tad-direttiva, li minnu jirriżulta li, meta sar l-imsemmi rapport, Pays de Herve, il-komuni ta' Comine-Warneton u ta' Condroz, kienu għadhom qed jiġu studjati. Skond il-Kummissjoni, dawn it-tliet żoni kellhom ikunu nnominati bħala żoni vulnerabbli mhux aktar tard mill-20 ta' Diċembru 1993. Fid-19 ta' Marzu 2002, il-komun ta' Comine-Warneton u tas-Sud Namurois (parti minn Condroz) kienu nnominati bħala żoni vulnerabbli. Madankollu, il-parti tal-punent tas-Sud Namurois, jiġifieri r-reġjun "bejn Sambre u Meuse" kienet biss parzjalment innominata bħala żona vulnerabbli, filwaqt li mir-rapport ta' l-uffiċċju ta' l-istudji Environmental Resources Management tax-xahar ta' Frar 2000, intitolat "Verification of vulnerable zones identified under the nitrate directive and sensitive areas identified under the urban waste water treatment directive" (aktar 'il quddiem ir-"rapport ERM"), magħmul mill-Kummissjoni, jirriżulta li hemmhekk il-livell tan-nitrati kien għoli daqs fil-parti tal-lvant. Barra minn hekk, fid-data tar-rikors, il-Pays de Herve kien għadu ma ġiex innominat bħala żona vulnerabbli.
54. Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni żżid tgħid li parti insuffiċjenti tat-territorju tal-Crétacé de Hesbaye ġiet innominata bħala żona vulnerabbli, anke jekk, skond ir-rapport ERM, il-parti tal-punent ukoll kellha tiġi nnominata.
55. Il-Kummissjoni ssostni wkoll li l-awtoritajiet tal-Vallonja ma ħadux in kunsiderazzjoni, bi ksur ta' l-Artikolu 3 tad-direttiva, ta' l-ewtrofikazzjoni ta' l-ilmijiet tal-kosta u tal-baħar fl-identifikazzjoni ta' l-ilmijiet imniġġsa jew suxxettibbli li jiġu mniġġsa u fin-nomina taż-żoni vulnerabbli. Il-Kummissjoni ssostni li l-Gvern Belġjan stess innota, fil-kummissjonijiet inkarigati mill-implementazzjoni tal-Konvenzjoni ta' Oslo ta' l-1972 dwar ir-rimi ta' skart fil-baħar u l-Konvenzjoni ta' Pariġi ta' l-1974 dwar it-tniġġis tal-baħar minn sorsi fl-art, problemi ta' ewtrofikazzjoni matul il-kosta Belġjana u l-estwarju ta' Escaut. Peress illi l-ilmijiet tal-kosta u tal-baħar Belġjani saru ewtrofiċi minħabba l-elementi nutritivi li nxteħtu fihom bil-volumi kbar ta' ilmijiet imniġġsa bin-nitrati ġejjin minn attivitajiet agrikoli, l-awtoritajiet reġjonali kompetenti kellhom jinnominaw, bħala żoni vulnerabbli, iż-żoni tat-territorju tar-Reġjun tal-Vallonja li jinfdu ġol-Baħar tat-Tramuntana u li jikkontribwixxu għal dan it-tniġġis.
56. Filwaqt li jikkontesta l-fatt li n-nomina taż-żoni vulnerabbli ta' l-ilmijiet ta' taħt l-art tal-Vallonja u peress illi sostna li l-lista taż-żoni vulnerabbli kienet, għall-kuntrarju, riveduta u kkompletata skond l-Artikolu 3(4) tad-direttiva, il-Gvern Belġjan jiddikjara li jieħu nota ta' l-argumenti tal-Kummissjoni dwar dan il-punt u jitlob li l-isforzi li saru mill-1999 'il quddiem jittieħdu in kunsiderazzjoni.
57. Fir-rigward ta' l-ilmijiet tal-kosta u tal-baħar, il-Gvern Belġjan ma jikkontestax li huma ewtrofiċi, iżda huwa jikkunsidra li ż-żoni li jinsabu fir-Reġjun tal-Vallonja li jinfdu fihom u li jikkontribwixxu għat-tniġġis ma jistgħux jiġu nnominati bħala żoni vulnerabbli peress illi l-ewtrofikazzjoni u l-kontenut tan-nitrati fin-nixxigħat fir-Reġjun tal-Vallonja huma affettwati mir-residenzi u mill-industrija. Fir-rigward ta' dan is-suġġett, huwa jirreferi wkoll għall-kontribuzzjoni żgħira ta' l-agrikoltura tal-Vallonja fl-ewtrofikazzjoni tal-Baħar tat-Tramuntana u l-adozzjoni, mill-imsemmi Reġjun, ta' "miżuri neċessarji sabiex din il-kontribuzzjoni żgħira tiġi kkontrollata".
Il-Kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
- Għal dak li jikkonċerna r-Reġjun Fjamming
58. Preliminarjament, għandu jiġi kkonstatat li d-digriet ta' l-14 ta' Ġunju 2002, li biha hija kkonċernata l-parti l-kbira ta' l-ewwel kontestazzjoni tal-Kummissjoni, ġie adottat wara t-terminu stabbilit fl-opinjonijiet motivati. Konsegwentement, peress illi, permezz ta' parti mill-ewwel kontestazzjoni tagħha, il-Kummissjoni takkuża lir-Renju tal-Belġju b'nuqqasijiet addizzjonali għal dawk li jidhru fl-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru 1999, din il-parti għandha, għar-raġunijiet esposti fil-punti 34 sa 42 ta' din is-sentenza, tiġi miċħuda bħala inammissibbli.
59. Barra minn hekk, mill-fajl jirriżulta li, għalkemm ir-Reġjun Fjamming, kif irrilevat mill-Kummissjoni, innomina b'mod konkret żoni vulnerabbli qabel l-adozzjoni tad-digriet ta' l-14 ta' Ġunju 2002, din in-nomina konkreta seħħet biss dakinhar ta' l-adozzjoni tad-digriet tal-31 ta' Marzu 2000, jiġifieri, wara t-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru 1999.
60. F'dan ir-rigward, filwaqt li huwa minnu li d-digriet tal-31 ta' Marzu 2000 daħal fis-seħħ b'effett retroattiv mill-1 ta' Jannar 2000, jiġifieri qabel l-iskadenza tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru 1999, jibqa' madankollu l-fatt li fid-data ta' l-iskadenza ta' dan it-terminu, l-imsemmi digriet ma kienx jeżisti. Madankollu, taħt piena li l-Istati Membri jkunu jistgħu jevitaw il-proċedura ta' nuqqas ta' twettiq ta' obbligu skond l-Artikolu 226 KE, ma jistax jiġi aċċettat li l-adozzjoni ta' liġijiet, regolamenti jew miżuri amministrattivi mill-Istati Membri wara d-data ta' skadenza tat-terminu stabbilit mill-Kummissjoni fl-opinjoni motivata, minħabba s-sempliċi fatt li d-dħul fis-seħħ ta' dawn il-miżuri kien stabbilit f'effett retroattiv, tikkostitwixxi miżura ta' implementazzjoni li l-Qorti għandha tieħu in kunsiderazzjoni sabiex tiddetermina l-eżistenza ta' nuqqas f'din id-data. Konsegwentement, id-dispożizzjonijiet tad-digriet tal-31 ta' Marzu 2000 ma jistgħux jittieħdu in kunsiderazzjoni fil-kuntest ta' dan ir-rikors għal nuqqas ta' twettiq ta' obbligu.
61. Isegwi wkoll li safejn, fir-rikors tagħha, il-Kummissjoni ressqet akkużi speċifiċi fir-rigward tad-digriet tal-31 ta' Marzu 2000, il-Qorti, għar-raġunijiet esposti fil-punti 34 sa 42 ta' din is-sentenza, ma tistax teħodhom in kunsiderazzjoni.
62. F'dawn iċ-ċirkustanzi, ir-rikors għandu jiġi eżaminat biss safejn dan jirrigwarda s-sitwazzjoni li kienet teżisti fl-iskadenza tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru 1999.
63. Mill-fajl jirriżulta li, fl-iskadenza ta' dan it-terminu, in-nomina ta' żoni vulnerabbli skond id-direttiva kien irregolat mill-Artikolu 15(2) sa (6) tad-digriet dwar il-fertilizzanti. B'mod partikolari, permezz tal-paragrafi 2 u 4 ta' din id-dispożizzjoni, il-Gvern Fjamming għandu s-setgħa li jinnomina ż-żoni ta' l-"ilmijiet" vulnerabbli billi jibbaża ruħu fuq diversi kriterji li joħorġu mill-Anness I tad-direttiva. Barra minn hekk, l-Artikolu 15(6) ta' dan id-digriet jistabbilixxi tliet kategoriji ta' żoni vulnerabbli, li huma riprodotti fil-punt 19 ta' din is-sentenza. Kif tosserva l-Kummissjoni, dawn it-tliet tipi ta' żoni għandhom in komuni l-fatt li jinsabu f'żoni fejn jinġabar ilma li huwa tajjeb jew li jista' jkun tajjeb għax-xorb.
64. F'dan ir-rigward, għandu jiġi mfakkar li l-Qorti diġà ddeċidiet li mill-Artikolu 3(2) tad-direttiva, li għandu jinqara flimkien ma' l-Anness I tagħha, jirriżulta li l-Istati Membri għandhom jissodisfaw, fost l-oħrajn, is-segwenti obbligi:
- li jidentifikaw bħala ilmijiet imniġġsa jew suxxettibbli li jitniġġsu jekk ma jkunux ittieħdu l-miżuri previsti fl-Artikolu 5 tad-direttiva, mhux biss l-ilmijiet intiżi għall-konsum uman, iżda wkoll l-ilma kollu tal-wiċċ li huwa ħelu u l-ilma ta' taħt l-art li fih jew li hemm riskju li jkun fih kontenut ta' nitrati għola minn 50 mg/l, u
- li jinnominaw bħala żoni vulnerabbli ż-żoni kollha magħrufa fit-territorju tagħhom li jintefgħu ġo l-ilmijiet identifikati bħala mniġġsa jew suxxettibbli li jitniġġsu skond l-Artikolu 3(1) tad-direttiva, jew jagħżlu li jistabbilixxu u japplikaw programmi ta' azzjoni, kif stabbiliti fl-Artikolu 5 tad-direttiva, fit-territorju kollu tagħhom (ara, f'dan is-sens, is-sentenza tat-2 ta' Ottubru 2003, Il-Kummissjoni vs L-Olanda, C-322/00 Ġabra p. I-11267, punt 34).
65. Isegwi li s-sempliċi setgħa li jiġu identifikati l-ilmijiet imniġġsa jew suxxettibbli li jitniġġsu u li jiġu nnominati żoni vulnerabbli, kif previst fl-Artikolu 15 tad-digriet dwar il-fertilizzanti, mhijiex biżżejjed sabiex id-direttiva tiġi trasposta u implementata. Fil-fatt, kif jirriżulta mill-kliem ta' l-Artikolu 3(1) u (2) tad-direttiva, id-definizzjoni ta' l-ilmijiet kollha mniġġsa jew suxxettibbli li jitniġġsu jekk ma jkunux ittieħdu l-miżuri previsti fl-Artikolu 5 tad-direttiva, min-naħa, u n-nomina li ssir wara, fuq il-bażi ta' l-ilmijiet hekk identifikati, taż-żoni vulnerabbli, min-naħa l-oħra, jikkostitwixxu obbligi distinti li għandhom isiru b'mod konkret u separatament.
66. Għandu jiġi kkonstatat, u dan mhuwiex ikkontestat mill-Gvern Belġjan, li, ma' l-iskadenza tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru 1999, ir-Reġjun Fjamming ma kienx identifika l-ilmijiet imniġġsa jew suxxettibbli li jitniġġsu jekk il-miżuri previsti fl-Artikolu 5 tad-direttiva ma jkunux ittieħdu.
67. Barra minn hekk, għandu jiġi osservat li dan il-Gvern ma jikkontestax li, fl-iskadenza tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru 1999, kienu biss iż-żoni għall-ġbir ta' l-ilma, jew suxxettibbli li jinġabar l-ilma fihom, li kienu koperti mil-leġiżlazzjoni Fjamminga rilevanti. Minn dan jirriżulta li ż-żoni li jaqgħu barra l-kategoriji ta' l-Artikolu 15(6) tad-digriet dwar il-fertilizzanti, iżda li, skond l-Artikolu 3(2) tad-direttiva, jinfdu ġo l-ilmijiet li ġie stabbilit li huma mniġġsa jew li huma f'riskju li jiġu mniġġsa, huma mneħħija mill-kamp ta' applikazzjoni tad-direttiva b'mod arbitrarju u inkorrett. Hekk kif ġie ġustament osservat mill-Avukat Ġenerali fil-punt 56 tal-konklużjonijiet tiegħu, din is-sitwazzjoni hija per se inkompatibbli mad-direttiva.
68. F'dawn iċ-ċirkustanzi għandu jiġi kkonstatat li, għal dak li jikkonċerna r-Reġjun Fjamming, l-ewwel kontestazzjoni tal-Kummissjoni hija fondata safejn din tirrigwarda s-sitwazzjoni f'dan ir-Reġjun fl-iskadenza tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru 1999.
- Għal dak li jikkonċerna r-Reġjun tal-Vallonja
69. Preliminarjament, għandu mill-bidu nett jiġi kkonstatat li n-nomina taż-żoni vulnerabbli magħmula mir-Reġjun tal-Vallonja fid-19 ta' Marzu 2002, li hija bbażata fuqha l-akkuża tal-Kummissjoni dwar in-nuqqas tan-nomina tar-reġjun "bejn Sambre u Meuse" bħala żona vulnerabbli, saret wara l-iskadenza tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata fid-9 ta' Novembru 1999. Isegwi li, għar-raġunijiet esposti fil-punti 34 sa 42 ta' din is-sentenza, il-Qorti ma tistax tieħu dan l-argument in kunsiderazzjoni.
70. Barra minn hekk, il-Kummissjoni takkuża lir-Reġjun tal-Vallonja li ma nnominax bħala żona vulnerabbli parti insuffiċjenti tat-territorju tal-Crétacé de Hesbaye. Madankollu, din l-akkuża ma tidher fl-ebda waħda mill-opinjonijiet motivati.
71. B'hekk, peress illi, permezz ta' din il-parti tal-kontestazzjoni, il-Kummissjoni takkuża lir-Renju tal-Belġju b'nuqqas li ma jidhirx fl-opinjonijiet motivati, din għandha tiġi miċħuda bħala inammissibli għar-raġunijiet esposti fil-punti 34 sa 42 ta' din is-sentenza.
72. Fir-rigward tas-sitwazzjoni fir-Reġjun tal-Vallonja fl-aħħar tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata fid-9 ta' Novembru 1999, il-motivi tal-Kummissjoni jirrigwardaw, min-naħa, l-ilmijiet ta' taħt l-art u, min-naħa l-oħra, l-ilmijiet tal-kosta u tal-baħar Belġjani.
73. Għal dak li jikkonċerna, l-ewwel nett, l-ilmijiet ta' taħt il-baħar, għandu jiġi mfakkar, kif jidher mill-punt 64 ta' din is-sentenza, li mill-Artikolu 3(1) tad-direttiva, li għandu jinqara flimkien ma' l-Anness I tagħha, jirriżulta li l-Istati Membri għandhom jidentifikaw bħala ilmijiet imniġġsa jew suxxettibbli li jitniġġsu, jekk il-miżuri previsti fl-Artikolu 5 tad-direttiva ma jkunux ittieħdu, l-ilma kollha tal-wiċċ li huwa ħelu u l-ilma ta' taħt l-art li fih jew li hemm riskju li jkun fih kontenut ta' nitrati għola minn 50 mg/l. Skond l-Artikolu 3(2) tad-direttiva huma għandhom ukoll jinnominaw żoni vulnerabbli, fuq il-bażi ta' l-ilmijiet identifikati skond l-Artikolu 3(1) tad-direttiva, sakemm ma jagħżlux li jistabbilixxu u japplikaw programmi ta' azzjoni, kif stabbiliti fl-Artikolu 5 tad-direttiva, fit-territorju nazzjonali kollu tagħhom.
74. Mill-fajl jirriżulta li fir-Reġjun tal-Vallonja, il-proċedura li saret fl-1994, li kienet tikkonsisti fl-identifikazzjoni ta' l-ilmijiet u wara n-nomina taż-żoni vulnerabbli, kienet insuffiċjenti f'ċerti żoni, jiġifieri fil-Pays de Herve, fil-Condroz u fil-Komun ta' Comines-Warneton.
75. B'mod partikolari, mir-risposta tar-Reġjun tal-Vallonja għall-ittra ta' notifikazzjoni tat-28 ta' Ottubru 1998 jirriżulta li, skond studji li saru wara l-istudju inizjali tal-Vallonja ta' l-1994, il-livell stabbilit ta' 50 mg/l ta' kontenut ta' nitrati kien inqabeż b'mod konsiderevoli f'dawn iż-żoni, u b'hekk deher li parti akbar tat-territorju tar-Reġjun tal-Vallonja kellha tkun innominata bħala żona vulnerabbli bis-saħħa ta' l-Artikolu 3(2) tad-direttiva. Għalhekk f'diversi żoni fejn jinġabar l-ilma fil-Pays de Herve intlaħaq livell ta' nitrati għola minn 50 mg/l u kienu ftit iż-żoni fejn dan il-livell ma nqabiżx. Bl-istess mod, fil-Komun ta' Comines-Warneton, ir-reġistrazzjonijiet tal-livelli tan-nitrati kienu jvarjaw bejn 63 u 92 mg/l u fil-Condroz ċerti reġistrazzjonijiet urew li l-limitu ta' 50 mg/l kien inqabeż. Fl-istess risposta, ir-Reġjun tal-Vallonja semma' l-eżistenza ta' tniġġis serju fir-reġjun "bejn Sambre u Meuse", b'ċifri li kienu jaqbżu 50 mg/l.
76. Mhuwiex ikkontestat li fl-iskadenza tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru 1999, dawn it-tliet żoni ma kinux ġew innominati bħala żoni vulnerabbli.
77. F'dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi kkonstatat li, fl-iskadenza tat-terminu stabbilit mill-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru 1999, ir-Renju tal-Belġju ma kienx issodisfa l-obbligu tiegħu li jidentifika l-ilmijiet kollha ta' taħt l-art li kienu mniġġsa jew suxxettibbli li jitniġġsu skond l-Artikolu 3(1) tad-direttiva u li jinnomina ż-żoni vulnerabbli b'applikazzjoni tal-paragrafu 2 ta' l-istess Artikolu.
78. Din il-konstatazzjoni ma setgħetx tiġi kkontestata bl-argumenti tal-Gvern Belġjan.
79. B'hekk, l-argument ta' dan il-Gvern li l-istudji li jikkonċernaw ir-reġjuni in kwistjoni ma kinux għadhom ġew magħluqa ma jistax jiġġustifika l-fatt li r-Renju tal-Belġju ma josservax l-obbligi tiegħu taħt l-Artikolu 3 tad-direttiva. Fil-fatt, il-paragrafi 1 u 2 ta' din id-dispożizzjoni jimponu l-obbligi li jiġu identifikati l-ilmijiet imniġġsa jew suxxettibbli li jitniġġsu jekk ma jkunux ittieħdu l-miżuri previsti fl-Artikolu 5 tad-direttiva, u li jiġu nnominati bħala żoni vulnerabbli ż-żoni kollha li jissodisfaw il-kundizzjonijiet ta' l-Artikolu 3(2) tad-direttiva. Dan l-obbligu jimplika li l-informazzjoni neċessarja għal dawn l-għanijiet għandha tiġi miġbura.
80. Bl-istess mod, l-argument tal-Gvern Belġjan ibbażat fuq l-Artikolu 3(4) tad-direttiva ma jistax jiġi milqugħ. Fil-fatt din id-dispożizzjoni tikkonċerna biss is-sitwazzjoni fejn Stat Membru jerġa' jeżamina, u jekk ikun il-każ, jirrevedi u jikkompleta l-lista eżistenti taż-żoni vulnerabbli nnominati, sabiex jieħu in kunsiderazzjoni t-tibdiliet u l-fatturi mhux prevedibbli dakinhar tan-nomina preċedenti. Għall-kuntrarju, hija mhijiex ikkonċernata bil-proċedura inizjali prevista fl-Artikolu 3 tad-direttiva, li tikkonsisti fl-identifikazzjoni ta' l-ilmijiet imniġġsa jew suxxettibbli li jitniġġsu, u wara n-nomina taż-żoni vulnerabbli fuq il-bażi ta' dawn l-ilmijiet hekk identifikati.
81. Għal dak li jikkonċerna, fit-tieni nett, il-kontestazzjonijiet tal-Kummissjoni relatati ma' l-ilmijiet tal-kosta u tal-baħar Belġjani, għandu mill-ewwel jiġi mfakkar li r-raba' premessa tad-direttiva ssemmi espressament il-protezzjoni tal-Baħar tat-Tramuntana.
82. Għandu jiġi kkonstatat li l-Gvern Belġjan la jikkontesta li l-Baħar tat-Tramuntana, b'mod ġenerali, kif ukoll l-ilmijiet tal-kosta u tal-baħar Belġjani, b'mod partikolari, huma ewtrofiċi, u lanqas li ċerti żoni tar-Reġjun tal-Vallonja jinfdu fl-imsemmija ilmijiet u jikkontribwixxu għat-tniġġis.
83. Fin-nota ta' l-eċċezzjonijiet tiegħu, il-Gvern Belġjan isostni li dawn iż-żoni ta' l-aħħar m'għandhomx jiġu nnominati bħala żoni vulnerabbli peress illi l-ewtrofikazzjoni u l-kontenut tan-nitrati fin-nixxigħat ta' l-ilma fir-Reġjun tal-Vallonja huma affettwati ħafna mir-residenzi u mill-industrija.
84. F'dan ir-rigward, għandu jiġi osservat li l-Qorti diġà ddeċidiet li huwa inkompatibbli mad-direttiva li wieħed jillimita l-identifikazzjoni ta' l-ilmijiet imniġġsa għall-każijiet li fihom huma biss is-sorsi agrikoli li jipprovokaw konċentrazzjoni ta' nitrati għola minn 50 mg/l, meta d-direttiva tipprovdi espressament li, fl-istabbiliment tal-programmi ta' azzjoni previsti fl-Artikolu 5 tagħha, il-kwantitajiet rispettivi ta' nitroġenu ta' oriġini agrikoli jew li ġejjin minn sorsi oħra għandhom jittieħdu in kunsiderazzjoni (sentenza tad-29 ta' April 1999, Standley et, C-293/97, Ġabra p. I-2603, punt 31). Konsegwentement, is-sempliċi fatt li l-iskart domestiku jew industrijali wkoll jikkontribwixxi għall-kontenut ta' nitrati fl-ilmijiet tal-Vallonja mhuwiex per se biżżejjed sabiex jeskludi l-applikazzjoni ta' din id-direttiva.
85. Il-Gvern Belġjan jsostni wkoll li l-agrikoltura tal-Vallonja ftit tikkontribwixxi għall-ewtrofikazzjoni tal-Baħar tat-Tramuntana.
86. F'dan ir-rigward għandu jiġi osservat li skond dokument ipprovdut mill-Gvern Belġjan, l-agrikolutra tal-Vallonja tikkontribwixxi għal 19 % tan-nitroġenu kollu fil-baċir tal-Meuse u għal 17 % ta' dak fl-Escaut, żewġt ixmajjar li jgħaddu mir-Reġjun tal-Vallonja u li jinfdu fil-Baħar tat-Tramuntana. Għandu jiġi kkonstatat li, għalkemm żgħar, tali kontribuzzjonijiet mhumiex insinjifikanti.
87. Mill-punt 35 tas-sentenza Standley et, iċċitata aktar 'il fuq, jirriżulta li d-direttiva tapplika għall-każijiet li fihom l-iskarigu tal-komponenti tan-nitroġenu ta' oriġini agrikolu jikkontribwixxi, b'mod sinjifikanti, għat-tniġġis.
88. Barra minn hekk, l-ewtrofikazzjoni tal-Baħar tat-Tramuntana hija kkawżata minn numru kbir ta' atturi li, kieku jiġu kkunsidrati individwalment, ikunu effettivament minoranza. Għaldaqstant jekk wieħed isegwi r-raġunament tal-Gvern Belġjan ikun qed imur kontra wieħed mill-għanijiet speċifiċi tad-direttiva, jiġifieri l-protezzjoni tal-Baħar tat-Tramuntana.
89. Konsegwentement, dan l-argument ma jistax jiġi milqugħ.
90. Il-Gvern Belġjan jiġbed ukoll l-attenzjoni għal diversi miżuri intiżi sabiex jikkontjenu l-kontribuzzjoni tar-Reġjun tal-Vallonja għall-ewtrofikazzjoni ta' l-ilmijiet tal-kosta u tal-baħar, b'mod partikolari l-programm tal-Vallonja għall-ġestjoni matul żmien twil tan-nitroġenu fl-agrikoltura, kif ukoll diversi miżuri magħrufa bħala "agro-ambjentali".
91. F'dan ir-rigward huwa biżżejjed li jiġi kkonstatat li dawn il-miżuri mhumiex tali li jikkumpensaw għan-nuqqas ta' kwalunkwe identifikazzjoni ta' l-ilmijiet u tan-nomina ta' żoni vulnerabbli minħabba l-effett tagħhom fuq l-ewtrofikazzjoni ta' l-ilmijiet tal-kosta u tal-baħar Belġjani, mingħajr ma jkun neċessarju li jiġu eżaminati l-benefiċċji li jista' jkollhom fuq it-tniġġis ta' l-ilmijiet.
92. Għalhekk, f'dawn iċ-ċirkustanzi għandu jiġi kkonstatat li l-awtoritajiet tal-Vallonja ma ħadux in kunsiderazzjoni, bi ksur ta' l-Artikolu 3 tad-direttiva, ta' l-ewtrofikazzjoni ta' l-ilmijiet tal-kosta u tal-baħar meta identifikaw l-ilmijiet imniġġsa jew suxxettibbli li jitniġġsu u meta nnominaw iż-żoni vulnerabbli tar-Reġjun tal-Vallonja. Hekk kif ġie rrilevat mill-Avukat Ġenerali fil-punt 31 tal-konklużjonijiet tiegħu, kull konstatazzjoni ta' fatt li l-applikazzjoni tad-direttiva mir-Reġjuni hija tardiva jew insuffiċjenti timplika li r-Renju tal-Belġju naqas mill-obbligi tiegħu.
93. Konsegwentement, għandu jiġi kkonstatat, kif issostni l-Kummissjoni, min-naħa, li l-identifikazzjoni ta' l-ilmijiet, u wara n-nomina taż-żoni vulnerabbli, kienu jirrigwardaw biss parti mit-territorju tar-Reġjun tal-Vallonja u, min-naħa l-oħra, li l-ilmijiet tal-kosta u tal-baħar ma ttieħdux in kunsiderazzjoni għal dan il-għan.
94. Fid-dawl ta' dak li ntqal preċedentement, għandu jiġi konkluż li, safejn huwa ammissibbli, il-kontestazzjoni tal-Kummissjoni bbażata fuq il-ksur ta' l-Artikolu 3 tad-direttiva, li għandu jinqara flimkien l-Anness I ta' din id-direttiva, hija fondata, kemm għal dak li jikkonċerna r-Reġjun Fjamming kif ukoll għal dak li jikkonċerna r-Reġjun tal-Vallonja.
Fuq il-kontestazzjoni bbażata fuq il-ksur ta' l-Artikolu 4 tad-direttiva, li għandu jinqara flimkien l-Anness II ta' din id-direttiva
L-argumenti tal-partijiet
95. Il-Kummissjoni takkuża lir-Renju tal-Belġju li fil-kodiċi Fjamming ta' prattika agrikola tajba ma inkludiex xi elementi meħtieġa mill-Anness II tad-direttiva- kif jirriżulta mil-leġiżlazzjoni Fjamminga, b'mod partikolari mid-digriet dwar il-fertilizzanti - b'mod partikolari:
- il-perijodi taż-żmien li matulhom l-applikazzjoni tal-fertilizzanti tkun barra minn lokha;
- ir-regoli li jikkonċernaw il-kundizzjonijiet ta' applikazzjoni tal-fertilizzanti f'raba' f'telgħa wieqfa;
- il-kundizzjonijiet ta' applikazzjoni f'raba' mifqugħ bl-ilma, mgħarar taħt l-ilma, iffriżat jew mgħotti bil-borra, u
- ir-regoli dwar l-applikazzjoni tal-fertilizzanti ħdejn nixxigħat ta' l-ilma.
96. Permezz ta' l-ewwel parti ta' din il-kontestazzjoni, il-Kummissjoni ssostni li l-kodiċi Fjamming ta' prattika agrikola tajba jeskludi mill-kamp ta' applikazzjoni, mingħajr ġustifikazzjoni, perijodi li matulhom l-applikazzjoni ta' ċerti fertilizzanti hija projbita, b'mod partikolari tad-demel, tal-"fertilizzanti kimiċi fil-każ ta' raba' li jinħarat mgħotti" u ta' fertilizzanti oħra "li fihom in-nitrati taħt forma tali li parti żgħira biss min-nitrati kollha tinħareġ matul is-sena ta' applikazzjoni".
97. Permezz tat-tieni parti ta' din il-kontestazzjoni, il-Kummissjoni ssostni li l-kodiċi Fjamming ta' prattika agrikola tajba ma jinkludix regoli sodisfaċenti fir-rigward tal-kundizzjonijiet ta' applikazzjoni tal-fertilizzanti fuq raba' f'telgħa wieqfa. Għalkemm l-Artikolu 17(5) tad-digriet dwar il-fertilizzanti jipprojbixxi l-applikazzjoni ta' fertilizzanti f'telgħat ikkultivati ħdejn nixxigħat ta' l-ilma, ma teżisti ebda miżura fir-rigward tal-kundizzjonijiet ta' applikazzjoni tal-fertilizzanti f'raba' kkultivat f'telgħa wieqfa li jinsab maġenb nixxigħat ta' l-ilma u lanqas fir-rigward tar-raba' li mhumiex maġenb nixxigħat ta' l-ilma.
98. Fir-rigward tat-tielet parti tal-kontestazzjoni, dwar il-kundizzjonijiet ta' applikazzjoni f'raba' mifqugħ bl-ilma, mgħarar taħt l-ilma, iffriżat jew mgħotti bil-borra, il-Kummissjoni tiddeplora l-fatt li l-projbizzjoni ta' l-applikazzjoni li tinsab fil-ħames subparagrafu ta' l-Artikolu 17(1) tad-digriet dwar il-fertilizzanti tikkonċerna biss ir-"raba' li jinħarat".
99. Fl-aħħar nett, permezz tar-raba' parti ta' din il-kontestazzjoni, dwar ir-regoli li jikkonċernaw l-applikazzjoni tal-fertilizzanti qrib nixxigħat ta' l-ilma, il-Kummissjoni tikkunsidra li d-distanza ta' ħames metri mix-xtut ta' fuq tan-nixxigħa ta' l-ilma, stabbilita fis-seba' subparagrafu ta' l-Artikolu 17(1) tad-digriet dwar il-fertilizzanti, huwa biżżejjed sabiex jintlaħaq l-għan ta' l-Artikolu 1 tad-direttiva.
100. Il-Gvern Belġjan isostni, min-naħa tiegħu, li l-miżuri stabbiliti fl-Artikolu 17 tad-digriet dwar il-fertilizzanti, jiġifieri, il-parti prinċipali tal-kodiċi Fjamming ta' prattika agrikola tajba, huma applikabbli fuq it-territorju Fjamming kollu u jinkludi l-elementi indispensabbli msemmija fl-Anness II tad-direttiva. L-obbligi li joħorġu mill-imsemmi Artikolu 17 kienu kkomunikati lill-bdiewa permezz ta' brochure ta' Diċembru 2000 u ta' diversi laqgħat ta' informazzjoni li nżammu fir-Reġjun Fjamming kollu.
101. Fir-rigward tal-perijodi li matulhom l-applikazzjoni tal-fertilizzanti mhux f'lokha, il-Gvern Belġjan isostni li l-applikazzjoni ta' "fertilizzanti kimiċi fil-każ ta' raba' li jinħarat" matul is-sena kollha ma tinvolvi ebda riskju sinjifikanti li n-nitroġenu jasal fl-ilma. Fil-fatt, dawk li jużaw is-serrer (raba' li jinħarat mgħotti) jużaw fertilizzanti kimiċi biss meta jkunu qed jistennew it-tkabbir. Fil-każ tad-demel u tal-fertilizzanti "li fihom in-nitrati taħt forma tali li parti żgħira biss min-nitrati kollha tinħareġ matul is-sena ta' applikazzjoni", il-Gvern Belġjan jirreferi għall-emendi tal-leġiżlazzjoni Fjamminga li saru fil-15 ta' Marzu 2002 u fit-28 ta' Marzu 2003.
102. Għal dak li jikkonċerna l-kundizzjonijiet ta' applikazzjoni tal-fertilizzanti fir-raba' f'telgħa wieqfa, il-Gvern Belġjan jirreferi għall-ewwel subparagrafu ta' l-Artikolu 17(4) tad-digriet dwar il-fertilizzanti, li jipprovdi li "f'każ ta' applikazzjoni, għandha tiġi evitata l-lissija tal-fertilizzanti". Huwa jikkunsidra li, f'dawn il-kundizzjonijiet, li wieħed iżid regoli speċifiċi relatati ma' l-applikazzjoni tal-fertilizzanti fir-raba' f'telgħa wieqfa huwa superfluwu u għandu jiġi kkunsidrat bħala abbuż tad-dritt.
103. Fir-rigward ta' l-akkuża tal-Kummissjoni li l-kundizzjonijiet ta' applikazzjoni fir-raba' mifqugħ bl-ilma, mgħarar taħt l-ilma, iffriżat jew mgħotti bil-borra li jinsabu fil-leġiżlazzjoni tar-Reġjun Fjamming, peress illi dawn jikkonċernaw biss ir-raba' li jinħarat, il-Gvern Belġjan jirrispondi li, kif jirriżulta mit-tieni subparagrafu ta' l-Artikolu 2 tad-digriet dwar il-fertilizzanti, il-frażi "raba' li jinħarat" ("cultuurgrond" fil-verżjoni Olandiża ta' l-imsemmi digriet) tkopri t-tipi kollha ta' raba' użati għat-tkabbir tal-prodotti agrikoli, irrispettivament mit-tip ta' ħaxix ikkonċernat.
104. Għal dak li jikkonċerna r-regoli dwar l-applikazzjoni tal-fertilizzanti qrib nixxigħat ta' l-ilma, il-Gvern Belġjan ifakkar li d-direttiva ma tinkludix dettalji speċifiċi fir-rigward tad-distanza li għandha tiġi osservata min-nixxigħat ta' l-ilma għall-prevenzjoni tat-tniġġis. Huwa jsostni li d-distanza ta' ħames metri hija biżżejjed sabiex jintlaħqu l-għanijiet ta' l-Artikolu 1 tad-direttiva.
Il-Kunsiderazzjonijiet tal-Qorti
105. Preliminarjament, għandu jiġi mill-ewwel osservat li peress illi din il-kontestazzjoni tressqet biss fil-kuntest tal-proċedura għal nuqqas ta' twettiq ta' obbligu 94/2239, it-terminu rilevanti sabiex tiġi ddeterminata l-eżistenza tan-nuqqas allegat fl-Artikolu 4 tad-direttiva, li għandu jinqara flimkien ma' l-Anness II ta' din id-direttiva, huwa dak li ġie nnotifikat bih ir-Renju tal-Belġju fl-opinjoni motivata tat-23 ta' Novembru 1998.
106. Mill-fajl jirriżulta li l-awtoritajiet Belġjani rrikonoxxew, fir-risposta tad-19 ta' Frar 1999 għall-opinjoni motivata tat-23 ta' Novembru 1998, li l-erba' elementi li tagħmel riferiment għalihom il-Kummissjoni in sostenn ta' din il-kontestazzjoni kienu nieqsa mill-kodiċi Fjamming ta' prattika agrikola tajba. Huma ddikjaraw ukoll li l-leġiżlazzjoni Fjamminga ser tiġi emendata f'dan ir-rigward fil-futur qarib.
107. Fis-sottomissjonijiet tiegħu ppreżentati fil-Qorti, il-Gvern Belġjan jikkontesta li din il-kontestazzjoni hija fondata u f'dan ir-rigward jirreferi għal ċerti dispożizzjonijiet ta' l-Artikolu 17 tad-digriet dwar il-fertilizzanti. Madankollu għandu jiġi kkonstatat li, kif jirriżulta mill-punt 22 ta' din is-sentenza, dawn id-dispożizzjonijiet kienu introdotti permezz tad-digriet tal-11 ta' Mejju 1999, li ma ġiex adottat qabel l-iskadenza tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata tat-23 ta' Novembru 1998.
108. Għaldaqstant, mhuwiex neċessarju li jiġi eżaminat jekk dawn id-dispożizzjonijiet ta' l-Artikolu 17 tad-digriet dwar il-fertilizzanti jikkostitwixxux, kif qed isostni l-Gvern Belġjan, applikazzjoni korretta ta' l-obbligi li joħorġu mill-Anness III tad-direttiva. Fil-fatt, kif ġie diġà deċiż diversi drabi mill-Qorti, l-eżistenza ta' nuqqas għandha tiġi ddeterminata skond is-sitwazzjoni li tkun teżisti fl-aħħar tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata u t-tibdiliet leġiżlattivi li jsiru wara ma jistgħux jittieħdu in kunsiderazzjoni mill-Qorti (ara, b'mod partikolari, is-sentenza tal-25 ta' Mejju 2000, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja, C-384/97, Ġabra P. I-3823, punt 35).
109. Konsegwentement, għandu jiġi konkluż li din il-kontestazzjoni hija fondata.
Fuq il-kontestazzjoni bbażata fuq il-ksur ta' l-Artikolu 5 tad-direttiva, li għandu jinqara flimkien ma' l-Anness III ta' din id-direttiva
L-argumenti tal-partijiet
- Għal dak li jikkonċerna r-Reġjun Fjamming
110. Permezz ta' din il-kontestazzjoni, il-Kummissjoni ssostni li l-programm ta' azzjoni Fjamming, magħmul minn diversi dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni Fjamminga, b'mod partikolari d-digriet dwar il-fertilizzanti u l-Vlarem III, min-naħa, mhuwiex applikat fl-intier tiegħu fiż-żoni vulnerabbli kollha nnominati mir-Reġjun Fjamming u, min-naħa l-oħra, f'diversi aspetti ma jissodisfax il-kundizzjonijiet kollha ta' l-Artikolu 5 tad-direttiva, li għandu jinqara flimkien ma' l-Anness III ta' din id-direttiva, għal dak li jikkonċerna:
- il-perijodi li matulhom ċerti tipi ta' fertilizzanti huma projbiti;
- il-kapaċità tal-ħażna tad-demel ta' l-annimali;
- il-limitazzjoni ta' l-applikazzjoni tal-fertilizzanti, tenut kont tal-karatteristiċi taż-żona vulnerabbli kkonċernata, u
- l-ammont massimu ta' demel ta' l-annimali applikat kull sena.
111. Fir-rigward ta' l-allegati lacunae fil-programm ta' azzjoni Fjamming, il-Kummissjoni ssostni, l-ewwel nett, li f'ċerti żoni vulnerabbli nnominati mir-Reġjun Fjamming, il-programm ta' azzjoni Fjamming huwa applikat biss parzjalment. Għalhekk, per eżempju, ir-regola li tikkonċerna l-livell massimu annwali ta' fertilizzant fil-punt 2 ta' l-Anness III (170 kilogrammi ta' nitrati kull ettaru) ma tistax tiġi applikata għaż-żoni magħrufa bħala "agrikoli ta' interess ekoloġiku", "natura" jew "saturati bil-fosfat".
112. Wara, il-Kummissjoni ssostni li, bis-saħħa ta' l-Artikolu 17(7) tad-digriet dwar il-fertilizzanti, il-projbizzjoni li jiġi applikat id-demel ta' l-annimali matul ċerti perijodi tas-sena ma tapplikax għad-demel.
113. Fir-rigward tal-kapaċità tal-ħażna tad-demel ta' l-annimali, il-Kummissjoni tikkunsidra li l-Artikolu 5.9.2.3(1) tal-Vlarem III ma jissodisfax il-kundizzjonijiet tal-punt 1(2) ta' l-Anness III tad-direttiva peress illi jistabbilixxi kapaċità minima għall-ħama biss u mhux għad-demel solidu.
114. Il-Kummissjoni ssostni wkoll li, meta ġew identifikati l-kwantitajiet massimi tal-fertilizzanti li jistgħu jiġu applikati fiż-żoni vulnerabbli fir-Reġjun Fjamming, il-kriterji tal-punt 1(3) ta' l-Anness III ma ttieħdux in kunsiderazzjoni, b'mod partikolari, dak il-kriterju li jirrikjedi bilanċ bejn il-bżonnijiet prevedibbli tan-nitroġenu għall-prodotti agrikoli, min-naħa, u n-nitroġenu pprovdut lill-prodotti agrikoli mill-ħamrija u l-fertilizzanti, min-naħa l-oħra. B'mod aktar partikolari, il-leġiżlazzjoni Fjamminga injorat in-nitroġenu pprovdut lill-prodotti agrikoli mill-ħamrija.
115. Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni ssostni li, barra miż-żoni ta' l-"ilmijiet" vulnerabbli, il-kwantitajiet massimi ta' demel ta' l-annimali li jista' jiġi applikat kull sena mhuwiex konformi mal-kundizzjonijiet tal-punt 2 ta' l-Anness III tad-direttiva.
116. Il-Gvern Belġjan isostni, fir-rigward tan-nuqqas ta' perijodu li matulu l-applikazzjoni tad-demel hija projbita, li r-raġunament tal-Kummissjoni mhuwiex aktar rilevanti wara l-adozzjoni tad-digriet, tat-28 ta' Marzu 2003, li jemenda d-digriet, tat-23 ta' Jannar 1991, dwar il-protezzjoni ta' l-ambjent kontra t-tniġġis mill-fertilizzanti ( Moniteur belge tat-8 ta' Mejju 2003, p. 24 953), li jintroduċi perijodu li fih l-applikazzjoni tad-demel hija projbita.
117. Fir-rigward tal-kapaċità tal-ħażna tad-demel ta' l-annimali, il-Gvern Belġjan jirreferi għall-emenda tal-Vlarem III li saret permezz tad-digriet tad-19 ta' Settembru 2003, li tistabbilixxi kapaċità tal-ħażna ta' tliet xhur għad-demel, u ta' sitt xhur għad-demel l-ieħor li huwa solidu.
118. Il-Gvern Belġjan jiċħad li meta ġew stabbiliti r-regoli relatati mal-limiti ta' l-applikazzjoni tal-fertilizzanti, ir-Reġjun Fjamming ma kienx ħa in kunsiderazzjoni n-nitroġenu pprovdut lill-prodotti agrikoli mill-ħamrija. Huwa jikkunsidra li l-akkuża tal-Kummissjoni hija bbażata fuq qari żbaljat tar-risposta mibgħuta lill-Kummissjoni mir-Reġjun Fjamming matul il-proċedura prekontenzjuża. Skond il-Gvern Belġjan, il-bażi xjentifika li fuqha huwa bbażat ir-Reġjun Fjamming effettivament ħadet in kunsiderazzjoni r-riżervi fil-ħamrija, b'mod partikolari, in-nitroġenu minerali fil-profil tal-ħamrija qabel il-bidu taċ-ċiklu tat-tkabbir tal-ħaxix.
119. Fir-rigward tal-kwantità massima ta' demel ta' l-annimali applikati kull sena fiż-żoni vulnerabbli, il-Gvern Belġjan isostni, fil-kontroreplika tiegħu, li n-nomina taż-żoni ta' "natura" vulnerabbli u taż-"żoni agrikoli ta' interess ekoloġiku" ma kinitx ibbażata fuq il-kriterji tad-direttiva. Għalhekk huwa jikkunsidra li l-argumenti tal-Kummissjoni għal dak li jikkonċerna dawn iż-żoni mhumiex rilevanti. Fir-rigward taż-żoni vulnerabbli "saturati bil-fosfat", il-Gvern Belġjan jirrikonoxxi li l-limitu ta' 170 kilogramm ta' nitrati kull ettaru kull sena, stabbilit fil-punt 2 ta' l-Anness III tad-direttiva, mhuwiex eżattament riprodott fil-leġiżlazzjoni Fjamminga. Madankollu, huwa jsostni li l-limitazzjoni tal-fertilizzant tal-fosfat f'dawn iż-żoni għal massimu ta' 40 kilogramm kull ettaru kull sena tillimita de facto l-kontribuzzjoni massima ta' nitroġenu mid-demel ta' l-annimali għal 170 kilogramm kull ettaru kull sena.
- Għal dak li jikkonċerna r-Reġjun tal-Vallonja
120. Il-Kummissjoni ssostni li l-programm ta' azzjoni tar-Reġjun tal-Vallonja ġie adottat tardivament permezz tad-digriet ta' l-10 ta' Ottubru 2002, jew wara l-iskadenza tat-termini stabbiliti fl-opinjonijiet motivati.
121. Il-Kummissjoni ssostni wkoll li dan id-digriet jippreżenta insuffiċjenza fir-rigward tal-kundizzjonijiet ta' l-Artikolu 5 tad-direttiva, li għandu jinqara flimkien ma' l-Annessi II u III ta' din id-direttiva.
122. Il-Gvern Belġjan jinnotat l-argumenti tal-Kummissjoni u jikkunsidra li l-isforzi li saru mill-1999 'il quddiem, bħal per eżempju, il-programm tal-Vallonja għall-ġestjoni matul żmien twil tan-nitroġenu fl-agrikoltura, għandhom jittieħdu in kunsiderazzjoni.
Il-Kunsiderazzjonijiet tal-Qorti
- Għal dak li jikkonċerna r-Reġjun Fjamming
123. Għandu jiġi osservat li din il-kontestazzjoni hija ammissibbli safejn tirrigwarda s-sitwazzjoni li kienet teżisti fir-Reġjun Fjamming fl-iskadenza tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru 1999. Għalkemm jidher li l-Kummissjoni, fir-rikors tagħha, tikkunsidra li d-digriet tal-31 ta' Marzu 2000 jiddefinixxi r-regoli li jikkostitwixxu l-programm ta' azzjoni Fjamming, mill-fajl jirriżulta li l-kontestazzjonijiet tal-Kummissjoni fuq dan il-punt jirrigwardaw il-programm ta' azzjoni kif previst fl-Artikolu 17 tad-digriet dwar il-fertilizzanti u mill-Vlarem II. Il-proċedura prekontenzjuża 97/4750 kienet tirrigwarda din il-verżjoni tal-programm ta' azzjoni Fjamming.
124. Għalhekk għandu jiġi eżaminat il-mertu ta' l-argumenti mressqa mill-Kummissjoni in sostenn ta' din il-kontestazzjoni.
125. Fir-rigward ta' l-argument li l-programm ta' azzjoni Fjamming mhuwiex applikabbli fiż-żoni magħrufa bħala "agrikoli ta' interess ekoloġiku", "natura" u "saturati bil-fosfat", għandu jiġi kkonstatat li, kuntrarjament għal dak li ssostni l-Kummissjoni, l-imsemmija żoni ma ġewx innominati bħala żoni vulnerabbli skond id-direttiva. Fil-fatt, mil-leġiżlazzjoni Fjamminga applikabbli, b'mod partikolari mill-Artikolu 15a, b, u c tad-digriet dwar il-fertilizzanti, jirriżulta li, kuntrarjament għall-impressjoni li l-Gvern Belġjan ħoloq fil-bidu fin-nota ta' l-eċċezzjonijiet tiegħu, in-nomina ta' dawn iż-żoni mhijiex ibbażata fuq il-kriterji tad-direttiva.
126. Għaldaqstant, peress illi, kuntrarjament għal dak li ssostni l-Kummissjoni, il-programm ta' azzjoni Fjamming kien ta' applikazzjoni fiż-żoni kollha nnominati bħala vulnerabbli skond id-direttiva fir-Reġjun Fjamming, il-kontestazzjoni tal-Kummissjoni dwar dan il-punt għandha tiġi miċħuda.
127. Huwa minnu li n-natura insuffiċjenti tan-nomina taż-żoni vulnerabbli fir-Reġjun Fjamming għandha l-effett li tnaqqas il-kamp ta' applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet rilevanti ta' l-Anness III tad-direttiva. Madankollu, hekk kif il-Kummissjoni rrikonoxxiet hija stess dakinhar tas-seduta, din l-insuffiċjenza turi nuqqas ta' konformità ma' l-Artikolu 5 tad-direttiva, li għandu jinqara flimkien ma' l-Artikolu 3 ta' din id-direttiva u mhux ma' l-Artikolu 5 tad-direttiva, li għandu jinqara flimkien ma' l-Anness III ta' din id-direttiva, nuqqas li ma ġiex allegat mill-Kummissjoni fil-kuntest ta' dan ir-rikors.
128. Fir-rigward tal-punt 1(1) ta' l-Anness III tad-direttiva, il-Gvern Belġjan ma jikkontestax li, fl-iskadenza tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru 1999, il-projbizzjoni ta' applikazzjoni tad-demel ta' l-annimali matul ċerti perijodi tas-sena ma tapplikax għad-demel. Barra minn hekk, fir-rigward ta' l-allegat fatt li d-digriet tat-28 ta' Marzu 2003 fih tali projbizzjoni, huwa biżżejjed li jiġi mfakkar li, skond ġurisprudenza konstanti msemmija fil-punt 108 ta' din is-sentenza, it-tibdiliet leġiżlattivi li saru wara d-data ta' skadenza ta' l-opinjoni motivata ma jistgħux jittieħdu in kunsiderazzjoni mill-Qorti fil-kuntest ta' rikors għal nuqqas ta' twettiq ta' obbligu.
129. Fir-rigward tal-punt 1(2) ta' l-Anness III tad-direttiva, l-imsemmi Gvern lanqas jikkontesta li, fl-aħħar ta' l-imsemmi terminu, il-leġiżlazzjoni tar-Reġjun Fjamming dwar il-kapaċità tal-ħażna tad-demel ta' l-annimali ma kinitx konformi mal-kundizzjonijiet ta' din id-dispożizzjoni. Barra minn hekk, fir-rigward ta' l-allegat fatt li l-Vlarem II, kif emendat permezz tad-digriet tad-19 ta' Settembru 2003, kien jistabbilixxi data għall-ħażna konformi mad-direttiva, għandu jiġi mfakkar mill-ġdid li, skond ġurisprudenza msemmija fil-punt 108 ta' din is-sentenza, it-tibdiliet leġiżlattivi li jsiru wara d-data ta' skadenza ta' l-opinjoni motivata ma jistgħux jittieħdu in kunsiderazzjoni mill-Qorti fil-kuntest ta' rikors għal nuqqas ta' twettiq ta' obbligu.
130. Fir-rigward tal-punt 1(3) ta' l-Anness III tad-direttiva, il-Qorti diġà fakkret li, skond l-Artikolu 5(4)(a) ta' din id-direttiva, li għandu jinqara flimkien mal-punt 1(3) ta' din id-direttiva, il-miżuri li għandhom jiġu inklużi fil-programmi ta' azzjoni jinvolvu regoli li jikkonċernaw il-limitazzjoni ta' l-applikazzjoni tal-fertilizzanti bbażata fuq bilanċ bejn il-bżonnijiet prevedibbli tan-nitroġenu għall-prodotti agrikoli u n-nitroġenu pprovdut lill-prodotti agrikoli mill-ħamrija u l-fertilizzanti (sentenza tat-2 ta' Ottubru 2003, Il-Kummissjoni vs L-Olanda, iċċitata aktar 'il fuq, punt 71).
131. Mill-fajl jirriżulta li n-normi tal-leġiżlazzjoni tar-Reġjun Fjamming ma ħadux in kunsiderazzjoni r-riżervi attwali tan-nitoġenu fil-ħamrija. Skond "bażi xjentifika tan-normi ta' fertilizzazzjoni" mhemuża mar-risposta tar-Reġjun Fjamming ta' l-24 ta' Ottubru 1998 għall-ittra ta' notifikazzjoni tat-28 ta' Ottubru 1998, "in-normi ma jieħdux in kunsiderazzjoni r-riżervi attwali tal-ħamrija". Din il-konstatazzjoni ċara ma tistax tiġi kontradetta mill-allegazzjoni tal-Gvern Belġjan li l-imsemmija normi "huma bbażati fuq il-premessa ta' bilanċ tar-riżervi li jinsabu fil-ħamrija", ir-realtà ta' tali premessa ma ġiet bl-ebda mod ippruvata.
132. Għalhekk għandu jiġi kkonstatat li meta ġew iddeterminati l-kwantitajiet massimi ta' fertilizzanti li jistgħu jiġu applikati fiż-żoni vulnerabbli fir-Reġjun Fjamming, il-kriterji tal-punt 1(3) ta' l-Anness III tad-direttiva ma ttieħdux in kunsiderazzjoni, b'mod partikolari dak dwar il-bilanċ bejn il-bżonnijiet prevedibbli tan-nitroġenu għall-prodotti agrikoli, min-naħa, u n-nitroġenu pprovdut lill-prodotti agrikoli mill-ħamrija u l-fertilizzanti, min-naħa l-oħra.
133. Fir-rigward tal-punt 2 ta' l-Anness III tad-direttiva li jikkonċerna l-kwantitajiet massimi ta' demel ta' l-annimali li jistgħu jiġu applikati kull sena, iż-żoni nnominati mir-Reġjun Fjamming magħrufa bħala "agrikoli ta' interess ekoloġiku", "natura" u "saturati bil-fosfat", kif jirriżulta mill-punti 17 u 125 ta' din is-sentenza, ma ġewx innominati bħala żoni vulnerabbli skond id-direttiva. Huwa kostanti li, fl-aħħar tat-terminu pertinenti, il-limitu annwali ta' 170 kilogramm ta' nitrati kull ettaru kien osservat għaż-żoni ta' "ilmijiet" vulnerabbli, jiġifieri ż-żoni nnominati fir-Reġjun Fjammijg b'applikazzjoni tad-direttiva biss. Għaldaqstant għandu jiġi rrilevat li l-akkuża tal-Kummissjoni, li dan il-limitu ma kienx applikat fiż-żoni vulnerabbli kollha fir-Reġjun Fjamming, ma kinitx fondata.
134. Fid-dawl ta' dak li ntqal preċedentement, għandu jiġi kkonstatat li, bl-eċċezzjoni ta' l-akkuża li l-programm ta' azzjoni tar-Reġjun Fjamming kien applikat parzjalment biss f'dan ir-Reġjun, b'mod partikolari fir-rigward tal-kwantitajiet massimi ta' demel ta' l-annimali li jistgħu jiġu applikati kull sena fiż-żoni vulnerabbli, il-kontestazzjoni tal-Kummissjoni bbażat fuq ksur ta' l-Artikolu 5 tad-direttiva, li għandha tinqara flimkien ma' l-Anness III ta' din id-direttiva, hija fondata għal dak li tikkonċerna s-sitwazzjoni li kienet teżisti fir-Reġjun Fjamming fid-data ta' skadenza tat-terminu previst fl-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru 1999.
- Għal dak li jikkonċerna r-Reġjun tal-Vallonja
135. Preliminarjament, għandu mill-ewwel jiġi kkonstatat li d-digriet ta' l-10 ta' Ottubru 2002, li dwaru, fir-rikors tagħha, il-Kummissjoni għamlet diversi allegazzjonijiet, sar wara t-terminu stabbilit fl-opinjonijiet motivati. Konsegwentement, il-partijiet tal-kontestazzjoni li permezz tagħhom il-Kummissjoni takkuża lir-Renju tal-Belġju b'nuqqasijiet addizzjonali li ma jidhrux fl-opinjoni motivata għandhom, għar-raġunijiet esposti fil-punti 32 sa 42 ta' din is-sentenza, jiġu miċħuda bħala inammissibbli.
136. Għall-kumplament, huwa biżżejjed li jiġi rrilevat li l-Gvern Belġjan ma jikkontestax li l-programm ta' azzjoni tal-Vallonja ġie adottat barra mit-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru 1999.
137. F'dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi kkonstatat li l-kontestazzjoni tal-Kummissjoni bbażata fuq il-ksur ta' l-Artikolu 5 tad-direttiva, li għandu jinqara flimkien ma' l-Anness III ta' din id-direttiva, safejn tikkonċerna s-sitwazzjoni li kienet teżisti fir-Reġjun Fjamming u fir-Reġjun tal-Vallonja fid-data ta' l-iskadenza tat-terminu previst fl-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru, hija fondata.
Fuq il-kontestazzjoni bbażata fuq ksur ta' l-Artikolu 10 tad-direttiva, li għandu jinqara flimkien ma' l-Anness V ta' din id-direttiva
138. Il-Kummissjoni tikkunsidra li, fir-rapport li jikkonċerna r-Reġjun Fjamming, li ntbagħtilha b'applikazzjoni ta' l-Artikolu 10 tad-direttiva, is-segwenti elementi huma nieqsa:
- il-mappa msemmija fil-punt 2(a) ta' l-Anness V tad-direttiva li jikkonċernaw l-ilmijiet identifikati skond l-Artikolu 3(1) ta' din id-direttiva;
- is-sommarju tal-programmi ta' monitoraġġ implementati skond l-Artikolu 6 tad-direttiva;
- is-sommarju tar-riżultati ta' monitoraġġ implementati taħt l-Artikolu 5(6) tad-direttiva, u
- l-istimi li jikkonċernaw it-termini approssimativi li fihom wieħed jista' jistenna li l-miżuri previsti fil-programm ta' azzjoni ser ikollhom effett.
139. Il-Gvern Belġjan ma jikkontestax din l-allegazzjoni.
140. F'dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi kkonstatat li, peress illi ppreżenta rapport inkomplut lill-Kummissjoni, mhux konformi ma' l-Artikolu 10 tad-direttiva, ir-Renju tal-Belġju naqas milli jwettaq l-obbligi tiegħu taħt din id-dispożizzjoni tad-direttiva.
141. Meta wieħed jieħu in kunsiderazzjoni dak kollu li ntqal qabel, għandu jiġi kkonstatat li, peress illi ma adottax:
- għal dak li jikkonċerna r-Reġjun Fjamming, fl-iskadenza tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata tat-23 ta' Novembru 1998, il-miżuri neċessarji sabiex jimplementa kompletament u korrettament l-Artikolu 4 tad-direttiva u, fl-iskadenza tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru 1999, il-miżuri neċessarji sabiex jimplementa kompletament u korrettament l-Artikoli 3 (1) u (2), 5 u 10 tad-direttiva, u
- għal dak li jikkonċerna r-Reġjun tal-Vallonja, fl-iskadenza tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru 1999, il-miżuri neċessarji sabiex jimplementa kompletament u korrettament l-Artikoli 3(1) u (2) u 5 ta' l-imsemmija direttiva,
ir-Renju tal-Belġju naqas milli jwettaq l-obbligi tiegħu taħt id-direttiva.
142. Għandu jiġi kkonstatat ukoll li, safejn, permezz tar-rikors tagħha, il-Kummissjoni tqajjem kontestazzjonijiet ġodda li mhumiex inklużi fl-opinjonijiet motivati msemmija aktar 'il fuq, ir-rikors huwa inammissibbli.
143. Barra minn hekk, il-parti tal-kontestazzjoni bbażata fuq il-ksur ta' l-Artikolu 5 tad-direttiva, li għandu jinqara flimkien ma' l-Anness III ta' din id-direttiva, li fiha huwa allegat li l-programm ta' azzjoni tar-Reġjun Fjamming huwa applikat parzjalment biss f'din ir-Reġjuni, b'mod partikolari, għal dak li jikkonċerna l-kwantitajiet massimi ta' demel ta' l-annimali li jistgħu jiġu applikati matul is-sena fiż-żoni vulnerabbli, mhijiex fondata.
Fuq l-ispejjeż
144. Bis-saħħa ta' l-Artikolu 69(2) tar-Regoli tal-Proċedura, il-parti li titlef il-kawża għandha tbati l-ispejjeż, jekk dawn ikunu ġew mitluba.
145. Skond l-ewwel paragrafu ta' l-Artikolu 69(3) ta' l-istess Regoli, il-Qorti tista' tiddeċiedi li taqsam l-ispejjeż jew tiddeċiedi li kull parti tbati l-ispejjeż tagħha, b'mod partikolari jekk il-partijiet ikunu telliefa rispettivament fuq kap jew aktar tat-talbiet tagħhom.
146. F'din il-kawża għandu jiġi kkonstatat li l-Kummissjoni ddedikat parti kbira mir-rikors tagħha u mis-sottomissjonijiet tagħha għal kontestazzjonijiet ġodda li ma kinux inklużi fl-opinjonijiet motivati, għalkemm hija kienet perfettament konxja minn dan il-fatt tant li, kif hija stess ammettiet kemm fir-rikors tagħha kif ukoll fis-seduta, ksur skond l-Artikolu 226 KE jista' jiġi biss evalwat fl-aħħar tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata. Din l-imġieba setgħet tinvolvi aktar xogħol għal konvenut sabiex ikun jista' jirrispondi għal kontestazzjonijiet addizzjonali li ma kinux inklużi fil-proċeduri prekontenzjużi.
147. Madankollu, minkejja dan il-fatt, u għalkemm parti mir-rikors huwa inammissibbli u parti mit-tielet kontestazzjoni għandha tiġi miċħuda, għandu jiġi kkonstatat li r-rikors tal-Kummissjoni huwa, fil-biċċa l-kbira tiegħu, fondat.
148. F'dawn iċ-ċirkustanzi, ir-Renju tal-Belġju għandu jiġi kkundannat ibati l-ispejjeż.
Parti operattiva
Għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta' u tiddeciedi:
1) Peress illi ma adottax:
- għal dak li jikkonċerna r-Reġjun Fjamming, fl-iskadenza tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata tat-23 ta' Novembru 1998, il-miżuri neċessarji sabiex jimplementa kompletament u korrettament l-Artikolu 4 tad-Direttiva tal-Kunsill 91/676/KEE, tat-12 ta' Diċembru 1991, dwar il-protezzjoni ta' l-ilma kontra t-tniġġis ikkawżat min-nitrati minn sorsi agrikoli u, fl-iskadenza tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru 1999, il-miżuri neċessarji sabiex jimplementa kompletament u korrettament l-Artikoli 3 (1) u (2), 5 u 10 tad-direttiva, u
- għal dak li jikkonċerna r-Reġjun tal-Vallonja, fl-iskadenza tat-terminu stabbilit fl-opinjoni motivata tad-9 ta' Novembru 1999, il-miżuri neċessarji sabiex jimplementa kompletament u korrettament l-Artikoli 3(1) u (2) u 5 ta' din id-direttiva,
ir-Renju tal-Belġju naqas milli jwettaq l-obbligi tiegħu taħt l-imsemmija direttiva.
2) Safejn, permezz tal-motivi tagħha, il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej tqajjem kontestazzjonijiet ġodda li mhumiex inklużi fl-opinjonijiet motivati, ir-rikors huwa inammissibbli.
3) Il-parti tal-kontestazzjoni bbażata fuq il-ksur ta' l-Artikolu 5 tad-Direttiva 91/676, li għandu jinqara flimkien ma' l-Anness III ta' din id-direttiva, li fiha huwa allegat li l-programm ta' azzjoni tar-Reġjun Fjamming huwa applikat parzjalment biss f'din ir-Reġjuni, b'mod partikolari, għal dak li jikkonċerna l-kwantitajiet massimi ta' demel ta' l-annimali li jistgħu jiġu applikati matul is-sena fiż-żoni vulnerabbli, mhijiex fondata.
4) Ir-Renju tal-Belġju għandu jiġi kkundannat ibati l-ispejjeż