Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
z dnia 30 kwietnia 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Konkurencja – Artykuł 101 TFUE – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Dyrektywa 2014/104/UE – Artykuł 3 ust. 2 – Prawo do całkowitego naprawienia szkody spowodowanej przez kartel – Zapłata odsetek – Artykuł 22 ust. 2 – Czasowe zastosowanie krajowych przepisów transponujących – Ustalenie daty, począwszy od której odsetki są należne – Moment wystąpienia szkody w przypadku nabycia towarów po zawyżonej cenie
W sprawie C‑191/25
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Oberster Gerichtshof (sąd najwyższy, Austria) postanowieniem z dnia 27 lutego 2025 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 10 marca 2025 r., w postępowaniu:
Wenzel Logistics GmbH
przeciwko
Mercedes-Benz Group AG,
przy udziale:
MAN Truck & Bus SE,
MAN Truck & Bus Deutschland GmbH,
TRYBUNAŁ (trzecia izba),
w składzie: C. Lycourgos (sprawozdawca), prezes izby, O. Spineanu‑Matei, S. Rodin, N. Piçarra i N. Fenger, sędziowie,
rzecznik generalny: J. Kokott,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–        w imieniu Wenzel Logistics GmbH –
M. Pilz, Rechtsanwalt,
–        w imieniu Mercedes-Benz Group AG – J. Bottyanfy, C. von Köckritz, H. Weiß oraz H. Wollmann, Rechtsanwälte,
–        w imieniu MAN Truck & Bus SE oraz MAN Truck & Bus Deutschland GmbH – F. Neumayr oraz M. Schifferl, Rechtsanwälte,
–        w imieniu Komisji Europejskiej – B. Ernst oraz A. Keidel, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzeczniczki generalnej, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1        Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 3 ust. 2 oraz art. 22 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/104/UE z dnia 26 listopada 2014 r. w sprawie niektórych przepisów regulujących dochodzenie roszczeń odszkodowawczych z tytułu naruszenia prawa konkurencji państw członkowskich i Unii Europejskiej, objęte przepisami prawa krajowego (Dz.U. 2014, L 349, s. 1).
2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu, jaki powstał między przedsiębiorstwami Wenzel Logistics GmbH i Mercedes-Benz Group AG w przedmiocie naprawienia szkody wynikającej z naruszenia art. 101 ust. 1 TFUE.
Ramy prawne
Prawo Unii
3        Zgodnie z art. 101 ust. 1 TFUE:
„Niezgodne z rynkiem wewnętrznym i zakazane są wszelkie porozumienia między przedsiębiorstwami, wszelkie decyzje związków przedsiębiorstw i wszelkie praktyki uzgodnione, które mogą wpływać na handel między państwami członkowskimi i których celem lub skutkiem jest zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji wewnątrz rynku wewnętrznego, a w szczególności te, które polegają na:
a)      ustalaniu w sposób bezpośredni lub pośredni cen zakupu lub sprzedaży albo innych warunków transakcji;
[…]”.
4        W motywie 12 dyrektywy 2014/104 wskazano:
„Niniejsza dyrektywa potwierdza wspólnotowy dorobek prawny dotyczący prawa do odszkodowania z tytułu szkody wynikającej z naruszenia unijnego prawa konkurencji, szczególnie w kwestii legitymacji procesowej i definicji pojęcia szkody, w formie potwierdzonej w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości [Unii Europejskiej], i nie przesądza o dalszym rozwoju tego dorobku. Każdy poszkodowany z tytułu takiego naruszenia może dochodzić odszkodowania z tytułu straty rzeczywistej (damnum emergens) i z tytułu zysku, którego został pozbawiony (utracone korzyści lub lucrum cessans), wraz z odsetkami, niezależnie od tego, czy przepisy krajowe definiują te kategorie osobno, czy też łącznie. Wypłata odsetek jest jednym z istotnych elementów odszkodowania służącego zadośćuczynieniu wyrządzonej szkodzie z uwzględnieniem upływu czasu; powinny one być należne od chwili wystąpienia szkody do chwili wypłaty odszkodowania, bez uszczerbku dla kwalifikowania takich odsetek w prawie krajowym jako odsetek wyrównawczych lub odsetek za zwłokę oraz bez uszczerbku dla uwzględniania upływu czasu jako odrębnej kategorii (odsetki) lub jako części składowej straty rzeczywistej lub utraconych korzyści. Ustanowienie przepisów mających w tym celu zastosowanie należy do państw członkowskich”.
5        Artykuł 3 tej dyrektywy, zatytułowany „Prawo do pełnego odszkodowania”, stanowi:
„1.      Państwa członkowskie zapewniają, by każda osoba fizyczna lub prawna, która poniosła szkodę wynikającą z naruszenia prawa konkurencji, mogła dochodzić i uzyskać pełne odszkodowanie z tytułu tej szkody.
2.      Pełne odszkodowanie ma na celu przywrócić poszkodowanego do stanu, w którym znajdowałby się on, gdyby nie doszło do naruszenia prawa konkurencji. W związku z tym pełne odszkodowanie obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono, wraz z odsetkami.
[…]”.
6        Artykuł 21 tej dyrektywy, zatytułowany „Transpozycja”, przewiduje w ust. 1:
„Najpóźniej do dnia 27 grudnia 2016 r. państwa członkowskie wprowadzają w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy […]”.
7        Artykuł 22 tej dyrektywy, zatytułowany „Zastosowanie czasowe”, stanowi:
„1.      Państwa członkowskie zapewniają, aby środki krajowe przyjęte na mocy art. 21 w celu zapewnienia zgodności z istotnymi przepisami niniejszej dyrektywy nie były stosowane z mocą wsteczną.
2.      Państwa członkowskie zapewniają, aby wszelkie środki krajowe przyjęte na mocy art. 21, inne niż te, o których mowa w ust. 1, nie miały zastosowania w sprawach o odszkodowanie rozpoznawanych przez sądy krajowe przed dniem 26 grudnia 2014 r.”.
8        Zgodnie z art. 23 dyrektywy 2014/104 weszła ona w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, czyli w dniu 26 grudnia 2014 r.
Prawo austriackie
9        Paragraf 1000 ust. 1 Allgemeines bürgerliches Gesetzbuch (kodeksu cywilnego, zwanego dalej „ABGB”), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, przewiduje:
„Z tytułu odsetek, które obowiązują bez ustalenia ich wysokości lub wynikają z ustawy, należy uiścić 4 % w skali roku, o ile ustawa nie przewiduje inaczej”.
10      Zgodnie z § 1333 ABGB:
„1.      Rekompensata za szkodę, którą dłużnik wyrządził swojemu wierzycielowi na skutek opóźnienia w zapłacie należności pieniężnej, następuje poprzez uiszczenie odsetek ustawowych (§ 1000 ust. 1).
2.      Oprócz odsetek ustawowych wierzyciel może również dochodzić naprawienia innej szkody doznanej z winy dłużnika, w szczególności kosztów niezbędnych do podjęcia odpowiednich pozasądowych środków dochodzenia należności lub ich windykacji, o ile są one proporcjonalnej do dochodzonej wierzytelności”.
11      Paragraf 37a ust. 1 Bundesgesetz gegen Kartelle und andere Wettbewerbsbeschränkungen (Kartellgesetz 2005) [federalnej ustawy o zwalczaniu karteli i innych ograniczeń konkurencji (ustawy o kartelach z 2005 r.)] (BGBl. I, 61/2005, zwanej dalej „KartG”), w brzmieniu opublikowanym w BGBl. I, 13/2013, stanowił:
„Każdy, kto w sposób zawiniony dopuszcza się naruszenia prawa konkurencji, jest zobowiązany do naprawienia wyrządzonej tym szkody. Jeżeli towary lub usługi zostały zakupione po zawyżonej cenie, roszczenie odszkodowawcze nie jest wykluczone z tego powodu, że towary lub usługi zostały odsprzedane. W celu określenia rozmiaru szkody […] można w szczególności wziąć pod uwagę korzyść uzyskaną przez przedsiębiorstwo z naruszenia. Przedsiębiorstwo musi zapłacić odsetki od wierzytelności odszkodowawczej od wystąpienia szkody na podstawie odpowiedniego stosowania § 1333 ABGB”.
12      Zgodnie z § 86 KartG w wersji opublikowanej w BGBl. I 13/2013, ów § 37a miał zastosowanie do naruszeń prawa konkurencji popełnionych po dniu 28 lutego 2013 r.
13      W celu zapewnienia transpozycji dyrektywy 2014/104 do krajowego porządku prawnego ustawodawca austriacki w 2017 r. wprowadził zmiany do KartG.
Paragraf 37c ust. 1 KartG w brzmieniu opublikowanym w BGBl. I, 56/2017 stanowi:
„Każdy, kto w sposób zawiniony dopuszcza się naruszenia prawa konkurencji, jest zobowiązany do naprawienia wyrządzonej tym szkody”.
14      Paragraf  37d KartG w wersji opublikowanej w BGBl. I, 56/2017 ma następujące brzmienie:
„1.      Naprawienie szkody obejmuje również utracone korzyści.
2.      Osoba zobowiązana do naprawienia szkody jest zobowiązana na podstawie odpowiedniego stosowania § 1333 ABGB do zapłaty odsetek od wierzytelności odszkodowawczej od wystąpienia szkody”.
15      Zgodnie z § 86 KartG w wersji opublikowanej w BGBl. I, 56/2017 przepisy, o których mowa w dwóch poprzednich punktach, weszły w życie w dniu 27 grudnia 2016 r. i mają zastosowanie do naprawiania szkód powstałych po dniu 26 grudnia 2016 r., podczas gdy szkody powstałe przed dniem 27 grudnia 2016 r. podlegają przepisom KartG w brzmieniu opublikowanym w BGBl. I, 13/2013, a zatem, w szczególności, § 37a tej ustawy, zgodnie z zasadami wskazanymi w pkt 11 i 12 niniejszego wyroku.
16      Zgodnie z § 37a KartG w wersji opublikowanej w BGBl. I, 176/2021:
„1.      Przepisy tej sekcji regulują odpowiedzialność cywilną za szkody i dochodzenie roszczeń odszkodowawczych z tytułu naruszenia prawa konkurencji.
2.      Przepisy te mają na celu transpozycję dyrektywy [2014/104]”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
17      W dniu 19 lipca 2016 r. Komisja Europejska wydała decyzję C(2016) 4673
final dotyczącą postępowania przewidzianego w art. 101 [TFUE] oraz art. 53 porozumienia EOG (sprawa AT.39824 – Samochody ciężarowe). Streszczenie tej decyzji zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w dniu 6 kwietnia 2017 r. (Dz.U. 2017, C 108, s. 6).
18      Zgodnie z tą decyzją 15 producentów samochodów ciężarowych, a mianowicie MAN SE, MAN Truck & Bus Deutschland GmbH, MAN Truck & Bus AG, Daimler AG, Fiat Chrysler Automobiles NV, CNH Industrial NV, Iveco SpA, Iveco Magirus AG, AB Volvo (publ), Volvo Lastvagnar AB, Renault Trucks SAS, Volvo Group Trucks Central Europe GmbH, PACCAR Inc., DAF Trucks Deutschland GmbH i DAF Trucks NV, uczestniczyło w kartelu zakazanym, w szczególności, na mocy art. 101 TFUE, polegającym na zawieraniu mających znamiona zmowy uzgodnień dotyczących ustalania cen i podwyżek cen brutto samochodów ciężarowych na terytorium Europejskiego Obszaru Gospodarczego, a także harmonogramu i przenoszenia kosztów wprowadzania technologii w dziedzinie emisji wymaganych
dla owych samochodów ciężarowych w obowiązujących normach (zwanego dalej „rozpatrywanym kartelem”). Co się tyczy MAN SE,
MAN Truck & Bus Deutschland GmbH oraz MAN Truck & Bus AG, naruszenie to trwało w okresie od dnia 17 stycznia 1997 r. do dnia 20 września 2010 r., a w przypadku pozostałych dwunastu spółek uczestniczących w naruszeniu – od dnia 17 stycznia 1997 r. do dnia 18 stycznia 2011 r.
19      Wenzel Logistics jest spółką transportową z siedzibą w Austrii, która w tych okresach trwania rozpatrywanego kartelu kupowała samochody ciężarowe od dystrybutorów kilku jego uczestników, a w szczególności samochody ciężarowe marki Mercedes‑Benz, której posiadaczem była Daimler AG, obecnie Mercedes‑Benz Group.
20      W dniu 13 stycznia 2021 r.
Wenzel Logistics wytoczyła przed Landesgericht für Zivilrechtssachen Graz (sądem kraju związkowego do spraw cywilnych w Grazu, Austria) powództwo o odszkodowanie, żądając zasądzenia od Mercedes‑Benz Group na jej rzecz kwoty 848 357,92 EUR tytułem naprawienia szkody, jaką Wenzel Logistics miała ponieść w wyniku rozpatrywanego kartelu. Kwota ta odpowiadała jej zdaniem różnicy między cenami nabycia samochodów ciężarowych faktycznie uiszczonych przez Wenzel Logistics a cenami, które zapłaciłaby ona w braku rozpatrywanego kartelu, powiększonej o odsetki ustawowe i koszty.
21      Jeśli chodzi o odsetki, Wenzel Logistics uważała, że są one jej należne, na podstawie § 37d KartG, począwszy od dnia wystąpienia szkody.
22      Mercedes-Benz Group, popierana przez MAN Truck & Bus SE i MAN Truck & Bus Deutschland GmbH, interwenientów w postępowaniu głównym, podniosła, że rozpatrywany kartel nie miał wpływu na ceny netto fakturowane Wenzel Logistics i że w każdym razie ta ostatnia przerzuciła te ceny na swoich klientów. Podniosła ona również, że prawo do naprawienia szkody spowodowanej kartelami zostało uregulowane w prawie austriackim przez KartG dopiero począwszy od dnia 1 marca 2013 r. Ponieważ roszczenie o naprawienie szkody spowodowanej przez rozpatrywany kartel powstało przed tą datą, odsetki na podstawie ABGB powinny być należne począwszy od dnia ich wymagalności. Data ta powinna zostać określona nie w oparciu o wystąpienie szkody, lecz w oparciu o doręczenie pozwu złożonego przez Wenzel Logistics.
23      Wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2024 r.
Landesgericht für Zivilrechtssachen Graz (sąd kraju związkowego do spraw cywilnych w Grazu) na podstawie opinii biegłego orzekł, że Mercedes-Benz Group jest zobowiązana do zapłaty na rzecz Wenzel Logistics kwoty 172 857,42 EUR, która to kwota obejmuje odsetki ustawowe w wysokości 4 % rocznie. Zgodnie z § 1333 ABGB w związku z innymi przepisami austriackiego prawa cywilnego sąd ten uznał, że odsetki te są należne od dnia, w którym roszczenie odszkodowawcze zostało skwantyfikowane w wezwaniu do zapłaty lub w pozwie, czyli w niniejszym przypadku począwszy od dnia 21 stycznia 2021 r., będącym dniem doręczenia Mercedes‑Benz Group powództwa o odszkodowanie.
24      Wniesione przez Wenzel Logistics odwołanie od tego wyroku zostało oddalone wyrokiem Oberlandesgericht Graz (wyższego sądu kraju związkowego w Grazu, Austria) z dnia 10 października 2024 r.
25      W wyroku tym sąd ten przypomniał, że art. 3 ust. 2 dyrektywy 2014/104, który dotyczy prawa do pełnego naprawienia, wraz z odsetkami, szkody spowodowanej naruszeniem prawa konkurencji, został transponowany do austriackiego porządku prawnego przez § 37d KartG w brzmieniu opublikowanym w BGBl. I, 56/2017, która zgodnie z § 86 tej ustawy ma zastosowanie wyłącznie do szkód powstałych po dniu 26 grudnia 2016 r. Przepis ten, podobnie jak § 37a KartG, który wszedł w życie w dniu 1 marca 2013 r., nie ma zatem ratione temporis zastosowania do powództwa o odszkodowanie wniesionego przez Wenzel Logistics. Sąd pierwszej instancji słusznie zatem oparł się na ogólnych przepisach austriackiego prawa cywilnego, nie biorąc pod uwagę zawartych w KartG przepisów szczególnych.
26      Wenzel Logistics wniósł do Oberster Gerichtshof (sądu najwyższego, Austria), który jest sądem odsyłającym, skargę rewizyjną na ten wyrok.
27      Sąd odsyłający zauważa, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału prawo do pełnego naprawienia, wraz z odsetkami, szkody spowodowanej przez kartel wynika bezpośrednio z art. 101 ust. 1 TFUE i z zasady skuteczności. Trybunał wyjaśnił ponadto, że art. 3 ust. 1 i 2 dyrektywy 2014/104 odzwierciedla to dotyczące art. 101 ust. 1 TFUE orzecznictwo, w związku z czym środki krajowe wdrażające ów art. 3 ust. 1 i 2 powinny, zgodnie z art. 22 ust. 2 tej dyrektywy, mieć zastosowanie ze skutkiem natychmiastowym do wszelkich powództw o odszkodowanie objętych zakresem stosowania wspomnianej dyrektywy.
28      Zdaniem sądu odsyłającego w świetle tego orzecznictwa nie można wykluczyć, że do sprawy w postępowaniu głównym
powinien mieć zastosowanie § 37d KartG w wersji opublikowanej w BGBl. I, 56/2017. Byłoby to jednak możliwe jedynie w przypadku, gdyby nie zastosowano § 86 KartG, który stanowi, że wspomniany § 37d dotyczy wyłącznie naprawienia szkód powstałych po dniu 26 grudnia 2016 r. Sąd ten pragnie zwrócić się do Trybunału z pytaniem, czy art. 3 ust. 2 dyrektywy 2014/104 w związku z jej art. 22 ust. 2 należy rzeczywiście rozumieć w ten sposób, że przepis krajowy taki jak § 37d KartG ma zastosowanie do powództwa o odszkodowanie takiego jak to wytoczone przez Wenzel Logistics.
29      Wspomniany sąd zmierza ponadto do ustalenia, jakie kryteria należy wziąć pod uwagę w celu ustalenia, w świetle art. 3 ust. 2 dyrektywy 2014/104, daty wystąpienia szkody, przy czym zgodnie z motywem 12 tej dyrektywy odsetki powinny być należne począwszy od właśnie tej daty. Sąd ten zastanawia się, czy w ramach powództwa o odszkodowanie takiego jak to wytoczone przez Wenzel Logistics, dotyczącego szkody spowodowanej przez kartel polegający na sprzedaży towarów po zawyżonych cenach, odsetki powinny być naliczane od dnia zapłaty za te towary zawyżonej ceny, czy też od innej daty, takiej jak dzień, w którym cena zakupu tych towarów stała się wymagalna, lub też dzień zawarcia umowy sprzedaży.
30      W tych okolicznościach Oberster Gerichtshof (sąd najwyższy) postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytania prejudycjalne:
„1.      Czy art. 3 ust. 2 w związku z art. 22 ust. 2 dyrektywy [2014/104] należy interpretować w ten sposób, że art. 3 ust. 2 dotyczący zapłaty odsetek z tytułu szkody spowodowanej kartelem należy stosować do powództw o odszkodowanie wytoczonych przed sądem krajowym od dnia 26 grudnia 2014 r.?
Jeśli na to pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej: Jaka inna chwila jest rozstrzygająca dla zastosowania art. 3 ust. 2 dyrektywy [2014/104]?
2.      Czy art. 3 ust. 2 dyrektywy [2014/104] należy interpretować w ten sposób, że za chwilę, w której powstała szkoda spowodowana kartelem i od której należy wypłacić odsetki z tytuły tej szkody, należy przyjąć chwilę, w której zawyżona cena zażądana na podstawie niedozwolonego porozumienia cenowego została zapłacona przez poszkodowanego?
Jeśli na to pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej: Która inna chwila jest decydująca dla powstania szkody?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie dopuszczalności
31      Zdaniem Mercedes-Benz Group, popieranej przez MAN Truck & Bus SE i MAN Truck & Bus Deutschland GmbH, pytania prejudycjalne, które dotyczą wykładni dyrektywy 2014/104, są w sposób oczywisty pozbawione znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym, ponieważ powództwo o odszkodowanie Wenzel Logistics nie wchodzi w czasowy zakres stosowania tej dyrektywy. Artykuł 3 ust. 2 wspomnianej dyrektywy stanowi niewątpliwie „przepis materialny” w rozumieniu art. 22 ust. 1 tej dyrektywy. W związku z tym zdaniem Mercedes‑Benz Group w świetle ustanowionego w tym art. 22 ust. 1 zakazu stosowania ich z mocą wsteczną, przepisy krajowe wdrażające art. 3 ust. 2 dyrektywy 2014/104 nie mogą mieć zastosowania do powództwa o odszkodowanie wniesionego przez Wenzel Logistics, które dotyczy szkód powstałych przed wejściem w życie dyrektywy 2014/104.
32      W tym względzie należy przypomnieć, że w ramach postępowania, o którym mowa w art. 267 TFUE, wyłącznie do sądu krajowego, przed którym toczy się spór i który musi przyjąć odpowiedzialność za mające zapaść orzeczenie sądowe, należy – przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy – zarówno ocena tego, czy do wydania wyroku jest mu niezbędne uzyskanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, jak i ocena znaczenia przedstawionych Trybunałowi pytań. Pytania dotyczące wykładni prawa Unii, z którymi zwrócił się do Trybunału sąd krajowy na gruncie stanu prawnego i faktycznego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny, przy czym prawidłowość tych ustaleń nie podlega ocenie Trybunału, są objęte
domniemaniem, iż mają one znaczenie dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wniesiono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem postępowania głównego, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego lub prawnego niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na postawione mu pytania (wyroki: z dnia 7 września 1999 r., Beck i Bergdorf, C‑355/97, EU:C:1999:391, pkt 22; z dnia 12 lutego 2026 r., Valora Effekten Handel, C‑864/24, EU:C:2026:94, pkt 28).
33      W niniejszej sprawie, jak wynika z informacji dostarczonych przez sąd odsyłający w odniesieniu do pytania pierwszego, ma on wątpliwości co do tego, czy § 37d KartG, przepis prawa austriackiego wdrażający art. 3 ust. 2 dyrektywy 2014/104, podlega ustanowionemu w art. 22 ust. 1 tej dyrektywy zakazowi stosowania z mocą wsteczną.
34      Pytanie to nie jest ani hipotetyczne, ani w sposób oczywisty pozbawione związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym. Bezsporne jest bowiem, że Wenzel Logistics domaga się zastosowania do swojego powództwa o odszkodowanie § 37d KartG zamiast ogólnych przepisów austriackiego prawa cywilnego, zastosowanych do tego powództwa przez Landesgericht für Zivilrechtssachen Graz (sąd kraju związkowego do spraw cywilnych w Grazu) i przez Oberlandesgericht Graz (wyższy sąd kraju związkowego w Grazu). W przypadku zastosowania tego § 37d odsetki byłyby naliczane począwszy od dnia wystąpienia szkody, podczas gdy w przypadku zastosowania ogólnych przepisów austriackiego prawa cywilnego odsetki byłyby, zgodnie z informacjami zawartymi w postanowieniu odsyłającym, należne dopiero od dnia doręczenia tego powództwa spółce Mercedes-Benz Group. Przepisy dyrektywy 2014/104, o których mowa w pytaniu pierwszym, mają w konsekwencji znaczenie dla ustalenia tego, czy § 37d KartG ma zastosowanie do sprawy w postępowaniu głównym, zaś Trybunał dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego i prawnego niezbędnymi do udzielenia odpowiedzi na to pytanie.
35      Wynika z tego, że pytanie pierwsze jest dopuszczalne.
36      Drugie pytanie prejudycjalne opiera się na założeniu, którego prawidłowość zostanie sprawdzona w ramach analizy pytania pierwszego, że przepis krajowy wdrażający art. 3 ust. 2 dyrektywy 2014/104, taki jak § 37d KartG, ma zastosowanie do powództwa o odszkodowanie dotyczącego szkód powstałych przed wejściem w życie tej dyrektywy. Gdyby okazało się, że założenie to jest prawidłowe, należałoby udzielić odpowiedzi na pytanie drugie, które dotyczy wniosków, jakie wynikają z art. 3 ust. 2 tej dyrektywy do celów określenia, przy obliczaniu odsetek, momentu wystąpienia szkody.
37      Ponieważ pytanie drugie nie jest zatem ani hipotetyczne, ani w sposób oczywisty pozbawione związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, a Trybunał dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego i prawnego niezbędnymi do udzielenia sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi, również to pytanie jest dopuszczalne. Ponadto argument podniesiony przez Mercedes‑Benz Group, popieraną przez MAN Truck & Bus SE i MAN Truck & Bus Deutschland GmbH, oparty na tym, że dyrektywa 2014/104 nie zawiera, wbrew temu, co sugeruje sąd odsyłający, zadając to pytanie, żadnej wiążącej normy, który odnosiłaby się do daty wystąpienia szkody, dotyczy istoty sprawy.
Co do istoty
W przedmiocie pytania pierwszego
38      Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 3 ust. 2 i art. 22 ust. 2 dyrektywy 2014/104 należy interpretować w ten sposób, że przepis krajowy wdrażający prawo do pełnego naprawienia szkody spowodowanej naruszeniem prawa konkurencji, który przewiduje, że odsetki należne z tytułu tego pełnego odszkodowania należy naliczać począwszy od dnia wystąpienia tej szkody, powinien mieć zastosowanie ze skutkiem natychmiastowym do wszystkich powództw, które dotyczą takiego odszkodowania i które zostały wniesione począwszy od dnia 26 grudnia 2014 r., daty wejścia w życie tej dyrektywy.
39      Co się tyczy czasowego stosowania przepisów krajowych wdrażających dyrektywę 2014/104, należy dokonać rozróżnienia w zależności od tego, czy norma tej dyrektywy wdrażana przez rozpatrywany przepis krajowy kodyfikuje orzecznictwo Trybunału dotyczące art. 101 TFUE, w którym to przypadku ów przepis krajowy powinien być stosowany ze skutkiem natychmiastowym, czy też wynika wyłącznie z tej dyrektywy, co wówczas wiąże się z wymogiem przeanalizowania czasowego zastosowania tego przepisu krajowego w świetle art. 22 tej dyrektywy (zob. podobnie wyrok z dnia 16 lutego 2023 r., Tráficos Manuel Ferrer, C‑312/21, EU:C:2023:99, pkt 33).
40      Co się tyczy zasady ustanowionej w art. 3 ust. 2 dyrektywy 2014/104, zgodnie z którą całkowite naprawienie szkody spowodowanej naruszeniem prawa konkurencji powinno obejmować naprawienie rzeczywistej szkody, rekompensatę utraconych korzyści i zapłatę odsetek, Trybunał stwierdził już, że norma ta kodyfikuje, jak wynika z motywu 12 tej dyrektywy, dotyczące art. 101 ust. 1 TFUE orzecznictwo wynikające w szczególności z wyroku z dnia 13 lipca 2006 r., Manfredi i in. (od C‑295/04 do C‑298/04, EU:C:2006:461, pkt 95), w związku z tym krajowe środki transponujące art. 3 ust. 2 dyrektywy 2014/104 należy stosować ze skutkiem natychmiastowym do wszystkich powództw o odszkodowanie objętych zakresem stosowania tej dyrektywy, co potwierdza jej art. 22 ust. 2 (zob. podobnie wyrok z dnia 16 lutego 2023 r., Tráficos Manuel Ferrer (C‑312/21, EU:C:2023:99, pkt 34, 35).
41      Wyjaśniwszy w ten sposób, że przepisy prawa krajowego wdrażające art. 3 ust. 2 dyrektywy 2014/104 powinny być w przypadku powództw o odszkodowanie mających na celu naprawienie szkody spowodowanej naruszeniem prawa konkurencji stosowane ze skutkiem natychmiastowym, Trybunał w pkt 35 wyroku z dnia 16 lutego 2023 r., Tráficos Manuel Ferrer (C‑312/21, EU:C:2023:99) wskazał również, że to natychmiastowe stosowanie dotyczy powództw objętych zakresem stosowania tej dyrektywy zgodnie z jej art. 22 ust. 2.
42      Jak wynika z tego ostatniego przepisu, powództwa wniesione przed dniem 26 grudnia 2014 r., czyli datą wejścia w życie dyrektywy 2014/104, są wyłączone z zakresu stosowania tej dyrektywy, a państwa członkowskie powinny zapewnić, aby przepisy krajowe mające na celu transpozycję wspomnianej dyrektywy do ich krajowych porządków prawnych nie miały zastosowania do tych powództw.
43      W tym ostatnim względzie Trybunał wyjaśnił, że jeżeli przepis krajowy, o którym mowa w art. 22 ust. 2 dyrektywy 2014/104, wszedł w życie pomiędzy dniem 26 grudnia 2014 r. a dniem 27 grudnia 2016 r., czyli dniem upływu terminu na dokonanie transpozycji tej dyrektywy, dane państwo członkowskie może uznać, że wszystkie powództwa o odszkodowanie wniesione przed dniem wejścia w życie tego przepisu krajowego, a nawet przed dniem 27 grudnia 2016 r., są wyłączone z zakresu stosowania tego przepisu (zob. podobnie wyrok z dnia 28 marca 2019 r., Cogeco Communications (C‑637/17, EU:C:2019:263, pkt 28, 29).
44      W niniejszej sprawie z postanowienia odsyłającego wynika, że Wenzel Logistics wniosła swe powództwo o odszkodowanie mające na celu naprawienie szkody spowodowanej przez rozpatrywany kartel w dniu 13 stycznia 2021 r. Należy również uznać, że § 37d KartG, który przewiduje w szczególności, że odsetki są należne począwszy od dnia wystąpienia szkody, ma na celu wdrożenie art. 3 ust. 2 dyrektywy 2014/104 do austriackiego porządku prawnego. W tych okolicznościach, których prawdziwość nie podlega weryfikacji przez Trybunał, § 37d KartG powinien mieć zastosowanie do sytuacji rozpatrywanej w postępowaniu głównym.
45      Należy zatem uznać, że art. 3 ust. 2 dyrektywy 2014/104 stanowi jej istotny przepis w rozumieniu art. 22 ust. 1 tej dyrektywy. Jak wynika bowiem z pkt 33 i 35 wyroku z dnia 16 lutego 2023 r., Tráficos Manuel Ferrer (C‑312/21, EU:C:2023:99), którego treść została przypomniana w pkt 39–41 niniejszego wyroku, stosowanie w czasie przepisów krajowych wdrażających art. 3 ust. 2 dyrektywy 2014/104 nie może podlegać – gdyż w przeciwnym wypadku skuteczności (effet utile)
zostałby pozbawiony art. 101 ust. 1 TFUE, którego wykładnia została skodyfikowana we wspomnianym art. 3 ust. 2 – ograniczeniom wprowadzonym w art. 22 tej dyrektywy, z jedynym wynikającym z ust. 2 tego artykułu wyjątkiem, zgodnie z którym przepisy krajowe wdrażające tę dyrektywę nie mogą w żadnym wypadku mieć zastosowania do powództw wniesionych przed jej wejściem w życie.
46      W konsekwencji przepis krajowy taki jak § 86 KartG, który ogranicza stosowanie § 37d tej ustawy do powództw o naprawienie szkód powstałych po dniu 26 grudnia 2016 r. i który w odniesieniu do powództwa takiego jak powództwo Wenzel Logistics, mającego na celu naprawienie szkody powstałej przed dniem 27 grudnia 2016 r., prowadzi do zapłaty odsetek naliczanych nie od daty wystąpienia tej szkody, lecz od dnia doręczenia powództwa, należy uznać za naruszający skuteczność (effet utile) art. 101 ust. 1 TFUE.
47      W tym względzie należy zauważyć, że w chwili przyjęcia dyrektywy 2014/104 Trybunał orzekł już istocie w pkt 95 i 97 wyroku z dnia 13 lipca 2006 r., Manfredi i in. (od C‑295/04 do C‑298/04, EU:C:2006:461), że to pełne naprawienie szkody spowodowanej naruszeniem prawa konkurencji nie może pomijać – gdyż w przeciwnym wypadku to naprawienie szkody byłoby nieskuteczne – okoliczności takich jak upływ czasu, mogących faktycznie zmniejszyć wartość tego odszkodowania. W tym ostatnim względzie w pkt 97 tego wyroku Trybunał odniósł się w drodze analogii do swojego wcześniejszego orzecznictwa wynikającego z wyroku z dnia 2 sierpnia 1993 r., Marshall (C‑271/91, EU:C:1993:335, pkt 31). Jak wynika z motywu 12 dyrektywy 2014/104, dyrektywa ta ma w szczególności na celu skodyfikowanie tego orzecznictwa Trybunału, zgodnie z którym pełne naprawienie szkody spowodowanej naruszeniem prawa konkurencji wymaga zapłaty odsetek naliczanych od dnia wystąpienia tej szkody.
48      W świetle wspomnianego orzecznictwa i tego motywu dyrektywy 2014/104, które mają znaczenie dla wykładni art. 3 ust. 2 tej dyrektywy, przepis krajowy taki jak § 86 KartG, którego zastosowanie w odniesieniu do szkód powstałych przed dniem 27 grudnia 2016 r. prowadziłoby do naliczenia odsetek w sposób, który nie uwzględniałby upływu czasu między momentem wystąpienia szkody a momentem, w którym poszkodowany rozpoczął dochodzenie swojego prawa do odszkodowania, nie gwarantuje pełnej skuteczności art. 101 ust. 1 TFUE. Ma to miejsce tym bardziej, że specyfika spraw z zakresu prawa konkurencji wiąże się co do zasady z wymogiem przeprowadzenia złożonej analizy stanu faktycznego i ekonomicznej (zob. podobnie wyrok z dnia 20 kwietnia 2023 r., Repsol Comercial de Productos Petrolíferos, C‑25/21, EU:C:2023:298, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo). Ta specyfika zazwyczaj skutkuje tym, że pomiędzy wystąpieniem szkody spowodowanej przez kartel a jego stwierdzeniem przez właściwy organ ochrony konkurencji upływa długi okres. I tak kartel rozpatrywany w postępowaniu głównym, który miał miejsce, jeśli chodzi o udział w nim Daimlera, obecnie Mercedes-Benz Group, w okresie od dnia 17 stycznia 1997 r. do dnia 18 stycznia 2011 r., został stwierdzony przez Komisję dopiero w dniu 19 lipca 2016 r.
49      Należy przypomnieć, że w sytuacji gdy przepis krajowy taki jak § 86 KartG należy uznać za naruszający skuteczność (effet utile) art. 101 ust. 1 TFUE, to postanowienie prawa pierwotnego Unii wywołuje bezpośrednie skutki w stosunkach między jednostkami i przyznaje jednostkom prawa, które sądy krajowe powinny chronić (wyroki: z dnia 30 stycznia 1974 r., BRT i Société belge des auteurs, compositeurs et éditeurs, 127/73, EU:C:1974:6, pkt 16; z dnia 4 września 2025 r., Nissan Iberia, C‑21/24, EU:C:2025:659, pkt 50).
50      Należy również przypomnieć, że sądy krajowe są zobowiązane do dokonywania wykładni prawa krajowego w największym możliwym stopniu w świetle brzmienia i celu art. 101 ust. 1 TFUE, uwzględniając jego przepisy w ich całokształcie i stosując uznane w porządku krajowym metody wykładni, tak by zapewnić pełną skuteczność tego przepisu i dokonać rozstrzygnięcia zgodnego z realizowanymi przez niego celami. Gdyby sąd krajowy uznał, że nie jest w stanie przyjąć wykładni zgodnej, a to ze względu na pewne ograniczenia wynikające, na przykład, z zakazu dokonywania wykładni prawa krajowego contra legem, powinien on odstąpić od stosowania tego przepisu krajowego i zastosować bezpośrednio art. 101 ust. 1 TFUE do zawisłego przed nim sporu
(zob. podobnie wyrok z dnia 6 października 2021 r., Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, pkt 71–73).
51      W świetle całości powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, iż art. 3 ust. 2 i art. 22 ust. 2 dyrektywy 2014/104 w związku z art. 101 ust. 1 TFUE należy interpretować w ten sposób, że przepis krajowy wdrażający prawo do pełnego naprawienia szkody spowodowanej naruszeniem prawa konkurencji, który przewiduje, że odsetki należne z tytułu tego pełnego odszkodowania należy naliczać począwszy się od daty wystąpienia tej szkody – która może, w odpowiednim przypadku, poprzedzać datę wejścia w życie tej dyrektywy – powinien mieć zastosowanie ze skutkiem natychmiastowym do wszystkich powództw, które dotyczą takiego odszkodowania i które zostały wniesione po wejściu w życie tego przepisu krajowego lub, jeżeli to wejście w życie nastąpiło po upływie terminu na transpozycję tej dyrektywy, do wszystkich takich powództw o odszkodowanie, które zostały wniesione po upływie tego terminu.
W przedmiocie pytania drugiego
52      Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 3 ust. 2 dyrektywy 2014/104 należy interpretować w ten sposób, że do celów pełnego naprawienia szkody spowodowanej przez kartel, który polegał na zawieraniu mających znamiona zmowy uzgodnień prowadzących do sprzedaży towarów po zawyżonych cenach, datą wystąpienia takiej szkody, od której należne są odsetki, jest dzień, w którym owe ceny zostały zapłacone przez poszkodowanego.
53      Jak wskazano w pkt 40 i 47 niniejszego wyroku, prawodawca Unii skodyfikował w art. 3 ust. 2 dyrektywy 2014/104 wcześniejsze orzecznictwo Trybunału, zgodnie z którym prawo do pełnego naprawienia szkody spowodowanej naruszeniem prawa konkurencji wiąże się w szczególności z zapłatą odsetek naliczanych od dnia wystąpienia tej szkody.
54      Obowiązek ten znajduje odzwierciedlenie w samej definicji pojęcia „pełnego odszkodowania” zawartej w art. 3 ust. 2 wspomnianej dyrektywy, zgodnie z którą „ma [ono] na celu przywrócić poszkodowanego do stanu, w którym znajdowałby się on, gdyby nie doszło do naruszenia prawa konkurencji”.
55      Wystąpienie szkody powoduje powstanie sytuacji, która jest zasadniczo odmienna od sytuacji, w której dana osoba znajdowałaby się w braku rozpatrywanego naruszenia, efektem czego wszystkie elementy składowe odszkodowania, w tym odsetki mające rekompensować upływ czasu, muszą mieć za podstawę datę wystąpienia tej szkody.
56      Prawodawca Unii nie sprecyzował jednak kryteriów, w świetle których należy identyfikować zdarzenie charakteryzujące wystąpienie szkody. Ponieważ ten konkretny sposób realizacji prawa do pełnego naprawienia szkody spowodowanej naruszeniem prawa konkurencji nie został zharmonizowany, państwa członkowskie dysponują zakresem uznania w tym względzie.
57      Swoboda ta pozostaje jednak wpływu na zobowiązanie każdego państwa członkowskiego do podjęcia wszelkich środków niezbędnych do zapewnienia pełnej skuteczności dyrektywy, zgodnie z realizowanym przez nią celem (zob. podobnie wyroki: z dnia 10 kwietnia 1984 r., von Colson i Kamann, 14/83, EU:C:1984:153, pkt 15; a także z dnia 1 sierpnia 2025 r., Alace i Canpelli, C‑758/24 i C‑759/24, EU:C:2025:591, pkt 62).
58      Obowiązek zapewnienia „pełnego odszkodowania” w rozumieniu art. 3 ust. 2 dyrektywy 2014/104, który wynika z art. 101 ust. 1 TFUE, oznacza, że każdy organ władz państwa członkowskiego powinien opierać się na kryteriach pozwalających na zidentyfikowanie zdarzenia, które w przeważającej mierze charakteryzuje moment, w którym poszkodowany zaczął ponosić szkodę spowodowaną naruszeniem prawa konkurencji. Jeżeli istnieje kilka zdarzeń, które charakteryzują wystąpienie tej szkody w równym stopniu, za punkt wyjścia do obliczenia odsetek należy wskazać to z nich, które wystąpiło w pierwszej kolejności.
59      Ponadto w przypadku gdy szkoda składa się z odrębnych części, należy upewnić się, że przeprowadzana na podstawie przedstawionych w poprzednim punkcie wskazówek ocena dotycząca momentu wystąpienia tej szkody jest przeprowadzana dla poszczególnych części składowych tej szkody oddzielnie.
60      W niniejszej sprawie, ponieważ z jednej strony z postanowienia odsyłającego wynika, że podnoszona szkoda wynika z zakupu przez Wenzel Logistics samochodów ciężarowych po zawyżonych cenach wynikających z rozpatrywanego kartelu, a z drugiej strony, jak wynika z art. 3 ust. 2 dyrektywy 2014/104, którego brzmienie zaś wynika z art. 101 ust. 1 TFUE, który – jak przypomniano w pkt 49 niniejszego wyroku – wywiera bezpośrednie skutki w stosunkach między jednostkami, szkoda, o której mowa w tej dyrektywie, obejmuje nie tylko szkodę rzeczywistą, lecz również utracone korzyści, należy uznać – z zastrzeżeniem ustaleń, jakich powinien dokonać sąd odsyłający w świetle wszystkich istotnych okoliczności – że wystąpienie szkody może być scharakteryzowane właśnie przez moment, w którym środki finansowe przeznaczone na uiszczenie należności wynikających z tych cen stały się niedostępne.
61      W świetle powyższych rozważań na pytanie drugie należy odpowiedzieć, iż art. 3 ust. 2 dyrektywy 2014/104 w związku z art. 101 ust. 1 TFUE należy interpretować w ten sposób, że do celów pełnego naprawienia szkody spowodowanej przez kartel, który polegał na zawieraniu mających znamiona zmowy uzgodnień prowadzących do sprzedaży towarów po zawyżonych cenach, datą wystąpienia takiej szkody, od której należne są odsetki, jest dzień, w którym nastąpiło zdarzenie charakteryzujące w przeważającej mierze moment, w którym poszkodowany zaczął ponosić z powodu tego kartelu rzeczywistą szkodę lub zaczął tracić korzyści.
W przedmiocie kosztów
62      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
1)      Artykuł 3 ust. 2 i art. 22 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/104/UE z dnia 26 listopada 2014 r. w sprawie niektórych przepisów regulujących dochodzenie roszczeń odszkodowawczych z tytułu naruszenia prawa konkurencji państw członkowskich i Unii Europejskiej, objęte przepisami prawa krajowego w związku z art. 101 ust. 1 TFUE
należy interpretować w ten sposób, że:
przepis krajowy wdrażający prawo do pełnego naprawienia szkody spowodowanej naruszeniem prawa konkurencji, który przewiduje, że odsetki należne z tytułu tego pełnego odszkodowania należy naliczać począwszy się od daty wystąpienia tej szkody – która może, w odpowiednim przypadku, poprzedzać datę wejścia w życie tej dyrektywy – powinien mieć zastosowanie ze skutkiem natychmiastowym do wszystkich powództw, które dotyczą takiego odszkodowania i które zostały wniesione po wejściu w życie tego przepisu krajowego lub, jeżeli to wejście w życie nastąpiło po upływie terminu na transpozycję tej dyrektywy, do wszystkich takich powództw o odszkodowanie, które zostały wniesione po upływie tego terminu.
2)      Artykuł 3 ust. 2 dyrektywy 2014/104 w związku z art. 101 ust. 1 TFUE
należy interpretować w ten sposób, że:
do celów pełnego naprawienia szkody spowodowanej przez kartel, który polegał na zawieraniu mających znamiona zmowy uzgodnień prowadzących do sprzedaży towarów po zawyżonych cenach, datą wystąpienia takiej szkody, od której należne są odsetki, jest dzień, w którym nastąpiło zdarzenie charakteryzujące w przeważającej mierze moment, w którym poszkodowany zaczął ponosić z powodu tego kartelu rzeczywistą szkodę lub zaczął tracić korzyści.
Podpisy
*      Język postępowania: niemiecki.