62020CJ0231_RES
Υπόθεση C‑231/20
MT
κατά
Landespolizeidirektion Steiermark
(αίτηση του Verwaltungsgerichtshof για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (δεύτερο τμήμα) της 14ης Οκτωβρίου 2021
«Προδικαστική παραπομπή – Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Άρθρο 56 ΣΛΕΕ – Τυχερά παίγνια – Παροχή της δυνατότητας πρόσβασης σε παράνομες κληρώσεις – Κυρώσεις – Αναλογικότητα – Κατώτατο όριο προστίμου – Σώρευση κυρώσεων – Απουσία ανώτατου ορίου – Στερητική της ελευθερίας ποινή επιβαλλόμενη αντί προστίμου – Αναλογική συμμετοχή στα έξοδα της διαδικασίας – Άρθρο 49, παράγραφος 3, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης»
Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Περιορισμοί – Τυχερά παίγνια – Εθνική ρύθμιση για την επιβολή κυρώσεων λόγω παραβιάσεως του μονοπωλίου τυχερών παιγνίων – Εκτίμηση της νομιμότητας των κυρώσεων από το εθνικό δικαστήριο – Εκτίμηση της συμβατότητας των εν λόγω κυρώσεων με την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Έκταση
(Άρθρο 56 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 27-29, 33-35, διατακτ. 1)
Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Περιορισμοί – Τυχερά παίγνια – Παροχή δυνατότητας πρόσβασης σε παράνομες κληρώσεις – Κυρώσεις – Ελάχιστα πρόστιμα και στερητικές της ελευθερίας ποινές επιβαλλόμενες αντί προστίμου ανά μη αδειοδοτημένο μηχάνημα τυχερών παιγνίων – Σώρευση προστίμων και ποινών – Απουσία ανώτατου ορίου – Αναλογική συμμετοχή στα έξοδα της διαδικασίας – Επιτρεπτό – Προϋποθέσεις – Τήρηση της αρχής της αναλογικότητας – Σεβασμός του δικαιώματος προσβάσεως στα δικαστήρια
(Άρθρο 56 ΣΛΕΕ· Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 47 και 49 § 3)
(βλ. σκέψεις 39-47, 49-51, 53, 56-58, διατακτ. 2)
Σύνοψη
Το 2016, σε εγκατάσταση ευρισκόμενη στην Αυστρία, μια εταιρία παρείχε για εμπορικούς σκοπούς δυνατότητα πρόσβασης σε δέκα μηχανήματα τυχερών παιγνίων, παραβιάζοντας το μονοπώλιο τυχερών παιγνίων. Συγκεκριμένα, κατά τον αυστριακό ομοσπονδιακό νόμο περί τυχερών παιγνίων, απαγορεύονται οι κληρώσεις για τις οποίες δεν έχει χορηγηθεί ή παραχωρηθεί άδεια διοργάνωσης και οι οποίες δεν εξαιρούνται από το κρατικό μονοπώλιο για τα τυχερά παίγνια. Η χωρίς την απαιτούμενη άδεια διοργάνωση τυχερών παιγνίων με αυτοματοποιημένη διαδικασία τιμωρείται με την επιβολή προστίμου και στερητικής της ελευθερίας ποινής, επιβαλλόμενη για το ενδεχόμενο αδυναμίας είσπραξης του προστίμου, καθώς και με την υποχρεωτική συμμετοχή στα έξοδα της διαδικασίας επιβολής κυρώσεων, η οποία ανέρχεται στο 10 % του επιβληθέντος προστίμου. Όσον αφορά την εκ μέρους των νομικών προσώπων τήρηση των επίμαχων διατάξεων, θεωρείται, κατ’ αρχήν, ως ποινικώς υπεύθυνος το φυσικό πρόσωπο που εκπροσωπεί το νομικό πρόσωπο έναντι τρίτων.
Κατά συνέπεια, ο εκπρόσωπος της εταιρίας κρίθηκε υπεύθυνος για τις εν λόγω παραβάσεις και του επιβλήθηκε, κατ’ αρχάς, πρόστιμο ύψους 100000 ευρώ (ήτοι 10000 ευρώ για κάθε παράβαση) καθώς και στερητική της ελευθερίας ποινή, αντί προστίμου, 30 ημερών (ήτοι ποινή τριών ημερών για κάθε παράβαση), ενώ υποχρεώθηκε να καταβάλει και το ποσό των 10000 ευρώ εν είδει συμμετοχής στα έξοδα της διαδικασίας. Στο πλαίσιο ασκήσεως ένδικου βοηθήματος και ένδικου μέσου κατά της ως άνω απόφασης, οι προαναφερθείσες κυρώσεις μειώθηκαν στα 40000 ευρώ, στις 10 ημέρες και στα 4000 ευρώ, αντιστοίχως.
Καλούμενο να εκτιμήσει τη νομιμότητα της νέας κύρωσης, το Verwaltungsgerichtshof (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, Αυστρία) αποφάσισε να υποβάλει στο Δικαστήριο πλείονα προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με τη συμβατότητα της οικείας εθνικής ρύθμισης με την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 56 ΣΛΕΕ.
Με την απόφασή του, το Δικαστήριο διευκρινίζει, μεταξύ άλλων, την έκταση του καθήκοντος των εθνικών δικαστηρίων όσον αφορά την εξέταση, υπό το πρίσμα της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, του προβλεπόμενου στον τομέα των τυχερών παιγνίων συστήματος κυρώσεων.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Προκαταρκτικώς, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι πρέπει να εξεταστεί, χωριστά για καθέναν από τους επιβαλλόμενους με την εθνική νομοθεσία περιορισμούς στον τομέα των τυχερών παιγνίων, περιλαμβανομένων και των σχετικών κυρώσεων, το κατά πόσον είναι οι περιορισμοί αυτοί πρόσφοροι για τη διασφάλιση της επιτεύξεως του σκοπού ή των σκοπών που επιδιώκει το οικείο κράτος μέλος και το κατά πόσον βαίνουν πέραν αυτού που είναι αναγκαίο για την επίτευξή τους.
Επομένως, ο εθνικός δικαστής, καλούμενος να αποφανθεί σχετικά με τη νομιμότητα κύρωσης στον εν λόγω τομέα, πρέπει να εκτιμήσει ειδικώς τη συμβατότητα της κυρωσης με την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, κατά την έννοια του άρθρου 56 ΣΛΕΕ, λαμβανομένου υπόψη του συγκεκριμένου τρόπου καθορισμού της. Η ως άνω εκτίμηση πρέπει να διενεργηθεί ακόμη και αν οι λοιποί περιορισμοί που συνοδεύουν τη θέσπιση του μονοπωλίου τυχερών παιγνίων έχουν κριθεί συμβατοί με την εν λόγω διάταξη.
Στη συνέχεια, το Δικαστήριο διαπιστώνει μεταξύ άλλων ότι, καθόσον οι περιορισμοί που θεσπίστηκαν από τα κράτη μέλη στον τομέα των τυχερών παιγνίων εξυπηρετούν επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος, οι οποίοι διασφαλίζουν την εκπλήρωση του σκοπού τον οποίο επιδιώκουν και δεν βαίνουν πέραν του αναγκαίου για την επίτευξή του μέτρου, η επιβολή κυρώσεων εξυπηρετεί τους ίδιους επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος με αυτούς που εξυπηρετούν οι περιορισμοί. Ωστόσο, η αυστηρότητα των κυρώσεων πρέπει να ανταποκρίνεται στη σοβαρότητα των παραβάσεων τις οποίες κολάζουν και να τηρείται η αρχή της αναλογικότητας των ποινών, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 49, παράγραφος 3, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Επομένως, όσον αφορά, κατά πρώτον, την επιβολή ελάχιστου προστίμου ανά μη αδειοδοτημένο μηχάνημα τυχερών παιγνίων, χωρίς ανώτατο όριο του συνολικού ποσού των επιβληθέντων προστίμων, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η συγκεκριμένη κύρωση δεν φαίνεται, αυτή καθ’ εαυτήν, να είναι δυσανάλογη σε σχέση με τη σοβαρότητα της οικείας παράβασης. Μπορεί, βεβαίως, να έχει ως αποτέλεσμα την επιβολή πολύ υψηλών χρηματικών ποινών, πλην όμως συντείνει στην εξουδετέρωση του οικονομικού οφέλους που θα μπορούσαν να προσπορίσουν οι παραβάσεις για τις οποίες επιβάλλονται οι κυρώσεις. Απόκειται, ωστόσο, στο αιτούν δικαστήριο να διασφαλίσει ότι το ελάχιστο πρόστιμο που επιβάλλεται και το συνολικό ύψος των επιβαλλόμενων προστίμων δεν είναι δυσανάλογο σε σχέση με το όφελος αυτό.
Κατά δεύτερον, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι η αντί προστίμου επιβαλλόμενη στερητική της ελευθερίας ποινή αποσκοπεί στην εξασφάλιση της δυνατότητας αποτελεσματικής τιμωρίας των παραβάσεων σε περίπτωση αδυναμίας είσπραξης του προστίμου και δεν φαίνεται να είναι, αυτή καθ’ εαυτήν, δυσανάλογη υπό το πρίσμα της φύσεως και της σοβαρότητας των επίμαχων παραβάσεων. Ωστόσο, εν προκειμένω, είναι δυνατόν να επιβληθεί τέτοια ποινή για κάθε μηχάνημα τυχερών παιγνίων, χωρίς να προβλέπεται ανώτατο όριο όσον αφορά τη συνολική διάρκεια των ποινών. Επομένως, δεδομένου ότι η σώρευση τέτοιου είδους ποινών μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την επιβολή στερητικής της ελευθερίας ποινής πολύ μεγάλης διάρκειας, απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει ότι η διάρκεια της επιβληθείσας ποινής δεν είναι υπερβολική σε σχέση με τη σοβαρότητα των παραβάσεων που διαπιστώθηκαν.
Τέλος, όσον αφορά, κατά τρίτον, τη συμμετοχή στα έξοδα της διαδικασίας, το ύψος της οποίας ανέρχεται στο 10 % του ποσού των επιβληθέντων προστίμων, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι η είσπραξη δικαστικών εσόδων συμβάλλει στην εύρυθμη λειτουργία του δικαστικού συστήματος, καθόσον αυτά αποτελούν πηγή χρηματοδοτήσεως της δικαστικής δραστηριότητας των κρατών μελών. Το αιτούν δικαστήριο πρέπει, ωστόσο, να βεβαιωθεί ότι το ποσό της συμμετοχής αυτής δεν είναι υπερβολικό σε σχέση με το πραγματικό κόστος της διαδικασίας και δεν θίγει το δικαίωμα προσβάσεως στα δικαστήρια, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.