Sprawa C‑588/21 P
Public.Resource.Org, Inc.i Right to Know CLG
przeciwko
Komisji Europejskiej i in.
Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 5 marca 2024 r.
Odwołanie – Dostęp do dokumentów instytucji Unii Europejskiej – Rozporządzenie (WE) nr 1049/2001 – Artykuł 4 ust. 2 – Wyjątki – Odmowa dostępu do dokumentu, którego ujawnienie naruszyłoby ochronę interesów handlowych określonej osoby fizycznej lub prawnej, w tym własności intelektualnej – Nadrzędny interes publiczny uzasadniający ujawnienie informacji – Normy zharmonizowane przyjęte przez Europejski Komitet Normalizacyjny (CEN) – Ochrona wynikająca z prawa autorskiego – Zasada państwa prawnego – Zasada przejrzystości – Zasada otwartości – Zasada dobrego zarządzania
1.        Postępowanie sądowe – Ustny etap postępowania – Otwarcie na nowo – Obowiązek otwarcia na nowo ustnego etapu postępowania, aby umożliwić stronom przedstawienie uwag w przedmiocie kwestii prawnych, które zostały podniesione w opinii rzecznika generalnego – Brak
(art. 252 akapit drugi TFUE; regulamin postępowania przed Trybunałem, art. 83)
(zob. pkt 47, 48)
2.        Instytucje Unii Europejskiej – Prawo publicznego dostępu do dokumentów – Rozporządzenie nr 1049/2001 – Wyjątki od prawa dostępu do dokumentów – Ochrona interesów handlowych określonej osoby – Nadrzędny interes publiczny uzasadniający ujawnienie dokumentów – Normy zharmonizowane stanowiące część prawa Unii – Swobodny dostęp do tych norm wynikający z zasad państwa prawnego i przejrzystości
(art. 15 ust. 3 TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 42; rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady: nr 1049/2001, art. 4 ust. 2; nr 1907/2006; nr 1025/2012; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/48)
(zob. pkt 66–69, 72–74, 77–83, 85)
Streszczenie
Uwzględniając odwołanie wniesione przez Public.Resource.Org Inc. i Right to Know CLG od wyroku Sądu w sprawie Public.Resource.Org i Right to Know/Komisja(1), Trybunał w składzie wielkiej izby po raz pierwszy orzekł w przedmiocie istnienia nadrzędnego interesu publicznego uzasadniającego ujawnienie norm zharmonizowanych przyjętych przez Europejski Komitet Normalizacyjny (CEN).
Wnoszące odwołanie są organizacjami o charakterze niezarobkowym, których priorytetowe zadanie polega na zapewnieniu swobodnego dostępu do prawa wszystkim obywatelom. W dniu 25 września 2018 r. złożyły one do Komisji Europejskiej wniosek o udzielenie dostępu do czterech norm zharmonizowanych przyjętych przez Europejski Komitet Normalizacyjny (CEN). Trzy z nich dotyczyły bezpieczeństwa zabawek, a jedna maksymalnego wskaźnika niklu w niektórych wyrobach(2).
Komisja odmówiła uwzględnienia wniosku o udzielenie dostępu na podstawie art. 4 ust. 2 tiret pierwsze rozporządzenia nr 1049/2001(3), zgodnie z którym dostępu do dokumentu należy odmówić w przypadku, gdy jego ujawnienie naruszyłoby ochronę interesów handlowych określonej osoby fizycznej lub prawnej, w tym własności intelektualnej, chyba że za ujawnieniem tego dokumentu przemawia nadrzędny interes publiczny.
Skarga wniesiona przez skarżące na decyzję Komisji została w całości oddalona przez Sąd. Wniosły one zatem odwołanie do Trybunału, podnosząc, że Sąd błędnie stwierdził brak nadrzędnego interesu publicznego mogącego uzasadnić swobodny dostęp do norm zharmonizowanych, których dotyczył wniosek.
Ocena Trybunału
Na wstępie Trybunał przypomniał szeroki zakres prawa dostępu do dokumentów instytucji Unii Europejskiej(4). Wyjaśnił jednak, że instytucje te mogą powołać się na wyjątek dotyczący ochrony interesów handlowych danej osoby fizycznej lub prawnej w celu odmówienia dostępu do dokumentu, w przypadku gdy jego ujawnienie naruszyłoby ochronę tych interesów, w tym własności intelektualnej. Jednakże wyjątek ten nie ma zastosowania, gdy nadrzędny interes publiczny uzasadnia ujawnienie danego dokumentu.
W tym względzie w pierwszej kolejności Trybunał zauważył, że procedura opracowywania norm zharmonizowanych została określona w rozporządzeniu nr 1025/2012(5), zgodnie z którym Komisja odgrywa centralną rolę w europejskim systemie normalizacji. Zatem, choć opracowanie tych norm powierzono podmiotowi prawa prywatnego, to wyłącznie Komisja jest uprawniona do zlecenia opracowania normy zharmonizowanej w celu wdrożenia danej dyrektywy lub danego rozporządzenia. W ramach tego zlecenia określa ona wymagania dotyczące treści, które powinna spełniać zlecana norma zharmonizowana, oraz termin jej przyjęcia, nadzoruje jej opracowanie, zapewnia finansowanie i podejmuje decyzję w sprawie publikacji odniesień do danej normy zharmonizowanej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Ponadto, chociaż przestrzeganie norm zharmonizowanych nie jest obowiązkowe, wyroby spełniające te normy korzystają z domniemania zgodności z dotyczącymi ich zasadniczymi wymaganiami ustanowionymi w odpowiednim prawodawstwie harmonizacyjnym Unii(6). Ten nadany wspomnianymi przepisami skutek prawny stanowi jedną z głównych cech tych norm i czyni z nich kluczowe narzędzie dla podmiotów gospodarczych, służące korzystaniu ze swobodnego przepływu towarów i usług na unijnym rynku.
Trybunał zauważył, że w niniejszym przypadku trzy z czterech norm zharmonizowanych, których dotyczył wniosek i które dotyczą bezpieczeństwa zabawek, odnoszą się do dyrektywy 2009/48(7), a odniesienia do nich zostały opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 13 tej dyrektywy zabawki wyprodukowane zgodnie z tymi normami korzystają z domniemania zgodności z wymaganiami objętymi tymi normami. Czwarta norma, która dotyczy maksymalnego wskaźnika niklu, odnosi się do rozporządzenia nr 1907/2006(8) i jest w niniejszym przypadku w sposób oczywisty obowiązkowa, ponieważ rozporządzenie to stanowi w pkt 27 ust. 3 tabeli zawartej w załączniku XVII, że w odniesieniu do niklu normy przyjęte przez CEN służą jako metody badań służące do wykazania zgodności danych wyrobów z określonymi w tym punkcie wymaganiami.
W konsekwencji Trybunał uznał, że normy zharmonizowane, których dotyczył wniosek, stanowią część prawa Unii.
W drugiej kolejności Trybunał podkreślił, że art. 2 TUE stanowi, iż Unia opiera się na zasadzie państwa prawnego, która wymaga, by wszystkie osoby fizyczne lub prawne w Unii miały swobodny dostęp do prawa Unii, a jednostki – możliwość jednoznacznego zapoznania się ze swoimi prawami i obowiązkami(9). Ten swobodny dostęp powinien w szczególności umożliwiać każdemu, kogo ustawa ma chronić, sprawdzenie w granicach dozwolonych przez prawo, czy adresaci uregulowań ustanowionych przez tę ustawę stosują się w sposób skuteczny do tych uregulowań. Zatem ze względu na przypisywane przez prawodawstwo Unii skutki norma zharmonizowana może określać prawa przyznane jednostkom oraz ciążące na nich obowiązki, a specyfikacje te mogą być im niezbędne do sprawdzenia, czy dany produkt lub dana usługa rzeczywiście spełniają wymogi takiego prawodawstwa.
W tych okolicznościach Trybunał stwierdził, że nadrzędny interes publiczny uzasadnia ujawnienie norm zharmonizowanych, których dotyczył wniosek.
1      Wyrok z dnia 14 lipca 2021 r., Public.Resource.Org i Right to Know/Komisja (T‑185/19, EU:T:2021:445).
2      Były to normy: EN 71–5:2015, zatytułowana „Bezpieczeństwo zabawek – Część 5: Zabawki chemiczne (zestawy) nieprzeznaczone do wykonywania doświadczeń chemicznych”; EN 71–4:2013, zatytułowana „Bezpieczeństwo zabawek – Część 4: Zestawy do wykonywania doświadczeń chemicznych i podobnych”; EN 71–12:2013, zatytułowana „Bezpieczeństwo zabawek – Część 12: N-nitrozoaminy i substancje N-nitrozowe”, oraz EN 12472:2005+A 1:2009, zatytułowana „Metoda symulacji zużywania się i korozji stosowana do wykrywania uwalniania się niklu z wyrobów z powłoką” (zwane dalej „normami zharmonizowanymi, których dotyczył wniosek”).
3      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1049/2001 z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji (Dz.U. 2001, L 145, s. 43).
4      To prawo dostępu do dokumentów jest zagwarantowane w art. 15 ust. 3 akapit pierwszy TFUE i w art. 42 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Wdraża je w szczególności rozporządzenie nr 1049/2001.
5      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1025/2012 z dnia 25 października 2012 r. w sprawie normalizacji europejskiej, zmieniające dyrektywy Rady 89/686/EWG i 93/15/EWG oraz dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 94/9/WE, 94/25/WE, 95/16/WE, 97/23/WE, 98/34/WE, 2004/22/WE, 2007/23/WE, 2009/23/WE i 2009/105/WE oraz uchylające decyzję Rady 87/95/EWG i decyzję Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1673/2006/WE (Dz.U. 2012, L 316, s. 12).
6      Artykuł 2 pkt 1 rozporządzenia nr 1025/2012 w związku z jego motywem 5.
7      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/48/WE z dnia 18 czerwca 2009 r. w sprawie bezpieczeństwa zabawek (Dz.U. 2009, L 170, s. 1).
8      Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) i utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów, zmieniające dyrektywę 1999/45/WE oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 793/93 i rozporządzenie Komisji (WE) nr 1488/94, jak również dyrektywę Rady 76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE (Dz.U. 2006, L 396, s. 1; sprostowania: Dz.U. 2007, L 136, s. 3; Dz.U. 2008, L 141, s. 22; Dz.U. 2009, L 36, s. 84), zmienione rozporządzeniem Komisji (WE) nr 552/2009 z dnia 22 czerwca 2009 r. (Dz.U. 2009, L 164, s. 7).
9      Wyrok z dnia 22 lutego 2022 r., Stichting Rookpreventie Jeugd i in. (C‑160/20, EU:C:2022:101, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).