62022CJ0151
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
z dnia 21 września 2023 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Wspólna polityka w dziedzinie azylu – Przesłanki kwalifikujące do uzyskania statusu uchodźcy – Dyrektywa 2011/95/UE – Artykuł 10 ust. 1 lit. e) i art. 10 ust. 2 – Powody prześladowania – „Opinie polityczne” – Pojęcie – Opinie polityczne wykształcone w przyjmującym państwie członkowskim – Artykuł 4 – Ocena uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu tych opinii politycznych
W sprawie C‑151/22
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Raad van State (radę stanu, Niderlandy) postanowieniem z dnia 16 lutego 2022 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 2 marca 2022 r., w postępowaniu:
S,
A
przeciwko
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
przy udziale:
Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców (UNHCR),
TRYBUNAŁ (trzecia izba),
w składzie: K. Jürimäe, prezes izby, M. Safjan, N. Piçarra (sprawozdawca), N. Jääskinen i M. Gavalec, sędziowie,
rzecznik generalny: J. Richard de la Tour,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu S – M.M.J. van Zantvoort, advocate,
–
w imieniu Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców (UNHCR) – C.J. Ullersma, advocate,
–
w imieniu rządu niderlandzkiego – K. Bulterman i A. Hanje, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu niemieckiego – J. Möller i A. Hoesch, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – A. Azéma i F. Wilman, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenie w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 10 ust. 1 lit. e) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (Dz.U. 2011, L 337, s. 9).
2
Wniosek ten został złożony w ramach dwóch sporów między, po pierwsze – S, a po drugie – A, a Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie (sekretarzem stanu ds. bezpieczeństwa i sprawiedliwości, Niderlandy) (zwanym dalej „sekretarzem stanu”) w przedmiocie odmowy przyznania przez sekretarza stanu statusu uchodźcy S i A.
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
3
Artykuł 1 sekcja A pkt 2 akapit pierwszy Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, podpisanej w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r., która weszła w życie w dniu 22 kwietnia 1954 r. [Recueil des traités des Nations unies, t. 189, s. 150, nr 2545 (1954)], uzupełnionej Protokołem dotyczącym statusu uchodźców podpisanym w Nowym Jorku w dniu 31 stycznia 1967 r., który wszedł w życie w dniu 4 października 1967 r. (zwanej dalej „konwencją genewską”), stanowi, że termin „uchodźca” stosuje się do osoby, która „na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub z powodu przekonań politycznych przebywa poza granicami państwa, którego jest obywatelem, i nie może lub nie chce z powodu tych obaw korzystać z ochrony tego państwa […]”.
Prawo Unii
4
Motywy 4, 12 i 16 dyrektywy 2011/95 przewidują:
„(4)
Konwencja genewska i protokół stanowią fundamenty międzynarodowych regulacji prawnych dotyczących ochrony uchodźców.
[…]
(12)
Głównym celem niniejszej dyrektywy jest, po pierwsze, to, by państwa członkowskie stosowały wspólne kryteria identyfikacji osób rzeczywiście potrzebujących ochrony międzynarodowej, a po drugie, by osoby takie miały dostęp do minimalnego poziomu świadczeń we wszystkich państwach członkowskich.
[…]
(16)
Niniejsza dyrektywa nie narusza praw podstawowych i jest zgodna z zasadami uznanymi w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. Celem niniejszej dyrektywy jest w szczególności zapewnienie pełnego poszanowania godności ludzkiej i prawa do azylu dla osób ubiegających się o azyl oraz towarzyszących im członków ich rodzin oraz wspieranie stosowania art. 1, 7, 11, 14, 15, 16, 18, 21, 24, 34 i 35 tej karty, w związku z czym należy odpowiednio wdrożyć niniejszą dyrektywę”.
5
Artykuł 2 tej dyrektywy stanowi:
„Na użytek niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
[…]
d)
»uchodźca« oznacza obywatela państwa trzeciego, który na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do szczególnej grupy społecznej przebywa poza państwem swojego obywatelstwa i nie może lub nie chce z powodu tej obawy korzystać z ochrony tego państwa, lub bezpaństwowca, który przebywając z takich samych powodów jak wyżej poza państwem swojego dawnego miejsca zwykłego pobytu, nie może lub nie chce z powodu tej obawy powrócić do tego państwa, i do którego nie ma zastosowania art. 12;
e)
»status uchodźcy« oznacza uznanie przez państwo członkowskie obywatela państwa trzeciego albo bezpaństwowca za uchodźcę;
[…]
h)
»wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej« oznacza wniosek do państwa członkowskiego o ochronę złożony przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, którego można uznać za osobę ubiegającą się o status uchodźcy lub status osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej, a który nie występuje wyraźnie o inny rodzaj ochrony pozostający poza zakresem stosowania niniejszej dyrektywy i mogący stanowić przedmiot osobnego wniosku;
i)
»wnioskodawca« oznacza obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, który złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, ale w odniesieniu do jego wniosku nie zapadła jeszcze prawomocna decyzja;
[…]”.
6
Artykuł 4 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Ocena faktów i okoliczności”, stanowi w ust. 3–5:
„3.   Ocena wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jest przeprowadzana indywidualnie dla każdego przypadku i obejmuje m.in.:
a)
wszystkie istotne fakty odnoszące się do kraju pochodzenia w momencie podejmowania decyzji w sprawie wniosku, w tym również przepisy ustawowe i wykonawcze kraju pochodzenia oraz sposoby ich wykonywania;
b)
odpowiednie oświadczenia i dokumenty przedstawione przez wnioskodawcę, informujące, czy wnioskodawca doznał lub może doznać prześladowań […];
c)
indywidualną sytuację i osobiste uwarunkowania wnioskodawcy, w tym takie czynniki jak jego przeszłość, płeć i wiek – by ocenić, czy w świetle osobistych uwarunkowań wnioskodawcy akty, których doświadczył lub na które mógłby zostać narażony, stanowią prześladowanie […];
d)
ustalenie, czy działalność wnioskodawcy od chwili opuszczenia kraju pochodzenia służyła wyłącznie lub głównie stworzeniu warunków koniecznych do ubiegania się o ochronę międzynarodową – by ocenić, czy taka działalność naraziłaby wnioskodawcę na prześladowanie […], jeśli powróci on do tego kraju;
[…]
4.   Fakt, że wnioskodawca już doznał prześladowania […] albo że bezpośrednio groziło mu takie prześladowanie […], jest istotną przesłanką potwierdzającą uzasadnioną obawę wnioskodawcy przed prześladowaniem […], chyba że istnieją zasadne powody, aby uznać, iż akty prześladowania […] się nie powtórzą.
5.   W przypadku gdy państwo członkowskie stosuje zasadę, że obowiązkiem wnioskodawcy jest uzasadnienie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, i gdy niektóre treści oświadczeń wnioskodawcy nie są poparte dokumentami ani innymi dowodami, potwierdzenie takich treści nie jest konieczne pod następującymi warunkami:
a)
wnioskodawca poczynił rzeczywisty wysiłek, aby uzasadnić swój wniosek;
b)
wszystkie właściwe elementy będące w posiadaniu wnioskodawcy zostały przedstawione oraz złożono zadowalające wyjaśnienia co do braku innych istotnych elementów;
c)
oświadczenia wnioskodawcy zostały uznane za spójne i wiarygodne i nie są sprzeczne z dostępnymi szczegółowymi i ogólnymi informacjami mającymi znaczenie dla sprawy wnioskodawcy;
[…]
e)
stwierdzono ogólną wiarygodność wnioskodawcy”.
7
Zgodnie z art. 6 tej samej dyrektywy:
„Podmiotami dopuszczającymi się prześladowania lub wyrządzającymi poważną krzywdę są m.in.:
a)
państwo; lub
b)
strony [partie] lub organizacje, w tym organizacje międzynarodowe, kontrolujące państwo lub znaczną część jego terytorium;
[…]”.
8
Artykuł 9 dyrektywy 2011/95 określa przesłanki, które muszą zostać spełnione, aby czyn mógł zostać uznany za „akt prześladowania” w rozumieniu art. 1 sekcja A konwencji genewskiej. Zawiera on niewyczerpujący wykaz form, jakie mogą przybierać akty prześladowania, i wymaga, aby istniał związek między takimi aktami a powodami prześladowania określonymi w art. 10 tej dyrektywy.
9
Artykuł 10 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Powody prześladowania”, przewiduje:
„1.   Dokonując oceny powodów prześladowania, państwa członkowskie uwzględniają następujące elementy:
[…]
b)
pojęcie religii obejmuje w szczególności posiadanie przekonań teistycznych, nieteistycznych i ateistycznych, prywatne lub publiczne uczestniczenie lub nieuczestniczenie w formalnych – indywidualnych lub wspólnotowych – praktykach religijnych, inne czynności religijne czy wyrażane poglądy lub formy indywidualnych lub wspólnotowych zachowań opartych na wierzeniach religijnych lub nakazanych takimi wierzeniami;
[…]
d)
grupę uznaje się za szczególną grupę społeczną, jeśli w szczególności:
–
członkowie takiej grupy mają jakąś wspólną nieusuwalną cechę wrodzoną lub przeszłość lub charakteryzują się jakimś wspólnym rysem lub przekonaniem na tyle istotnym z punktu widzenia tożsamości lub sumienia, że nie należy nikogo zmuszać do wyrzeczenia się go; oraz
[…]
e)
pojęcie opinii politycznej obejmuje w szczególności posiadanie opinii, idei lub przekonania w kwestii dotyczącej podmiotów potencjalnie dopuszczających się prześladowania, określonych w art. 6, oraz ich polityki lub metod, bez względu na to, czy wnioskodawca działał zgodnie z tą opinią, ideą lub tym przekonaniem.
2.   Podczas oceniania, czy obawa wnioskodawcy przed prześladowaniem jest uzasadniona, bez znaczenia jest, czy wnioskodawca rzeczywiście odznacza się rasową, religijną, narodowościową, społeczną lub polityczną cechą powodującą prześladowanie, jeżeli tylko taka cecha jest przypisywana wnioskodawcy przez podmiot dopuszczający się prześladowania”.
10
Artykuł 13 tej samej dyrektywy, zatytułowany „Nadanie statusu uchodźcy”, ma następujące brzmienie:
„Państwa członkowskie nadają status uchodźcy obywatelowi państwa trzeciego lub bezpaństwowcowi, który kwalifikuje się do otrzymania takiego statusu zgodnie z rozdziałem II i III”.
Prawo niderlandzkie
11
Rozdział C2 Vreemdelingencirculaire 2000 (okólnika w sprawie cudzoziemców z 2000 r.) z dnia 2 marca 2001 r. (Stcrt. 2001, nr 64), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, przewiduje w art. 3.2:
„[…]
Opinie polityczne
Okoliczność, że cudzoziemiec nie może wyrażać swoich opinii politycznych w kraju pochodzenia w ten sam sposób co w Niderlandach, nie wystarcza dla wydania mu pozwolenia na pobyt czasowy w ramach azylu […].
W każdym wypadku [Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) (urząd ds. imigracji i nabywania obywatelstwa)], badając wniosek o wydanie pozwolenia na pobyt czasowy w ramach azylu, bierze pod uwagę także:
a.
czy chodzi o fundamentalne opinie polityczne. IND ocenia, czy dla danego cudzoziemca te opinie polityczne mają szczególne znaczenie dla zachowania jego tożsamości lub wolności sumienia;
b.
sposób, w jaki cudzoziemiec wyrażał swoje opinie polityczne, czy miało to miejsce w jego kraju pochodzenia, w Niderlandach czy gdzie indziej, a także sposób, w jaki po swoim powrocie ma zamiar (dalej) je wyrażać;
c.
czy cudzoziemiec doświadczał w przeszłości problemów ze strony władz ze względu na swoje opinie polityczne lub bez takiego powodu;
d.
czy sposób, w jaki cudzoziemiec wyrażał swoje opinie polityczne lub w jaki zamierza je wyrażać w razie powrotu będzie prowadził do aktów prześladowania, o których mowa w art. 3.36 Voorschrift Vreemdelingen 2000 [(rozporządzenia o cudzoziemcach z 2000 r.) z dnia 18 grudnia 2000 r. (Stcrt. 2001, nr 10)]; i
e.
czy jest prawdopodobne, że wcześniejsze wyrażanie przez cudzoziemca opinii politycznych dotarło do wiadomości władz.
W odniesieniu do fundamentalnych opinii politycznych IND nie wymaga powściągliwości w ich wyrażaniu, jeżeli działalność (jaką cudzoziemiec planuje) jest związana z tymi fundamentalnymi opiniami politycznymi. Jeżeli nie chodzi o fundamentalne opinie polityczne, IND wymaga powściągliwości w ich wyrażaniu.
IND bada, czy środki i sankcje, które zostaną zastosowane względem cudzoziemca w razie jego powrotu do kraju pochodzenia ze względu na wyrażanie opinii politycznych lub działania równoważne wyrażaniu fundamentalnych opinii politycznych, mają dostatecznie dotkliwe konsekwencje, by można było mówić o prześladowaniu.
Nawet jeżeli nie chodzi o fundamentalne opinie polityczne, IND bada, czy informacja o działalności politycznej cudzoziemca lub wyrażaniu przez niego opinii politycznych w jego kraju pochodzenia, w Niderlandach lub gdzie indziej dotarła do wiadomości władz lub dotrze do ich wiadomości i czy z tego względu dostatecznie uzasadniają one uznanie istnienia, w razie powrotu, uzasadnionej obawy przed prześladowaniem ze względu na opinie polityczne, które są cudzoziemcowi przypisywane.
[…]”.
Spory w postępowaniach głównych i pytania prejudycjalne
Pierwszy spór w postępowaniu głównym
12
S, obywatelka Sudanu, przybyła do Niderlandów w dniu 21 stycznia 2012 r. W swoim czwartym wniosku o udzielenie azylu skierowanym do sekretarza stanu wskazała ona, że w razie powrotu do kraju pochodzenia zostanie poddana prześladowaniom ze strony władz sudańskich z powodu prowadzonej w Niderlandach działalności politycznej na rzecz, po pierwsze, partii Umma, która należy do koalicji Siły na rzecz Wolności i Zmiany i koordynowała rewolucję sudańską mającą miejsce w 2019 r., a po drugie, Darfur Vereniging Nederland (stowarzyszenia na rzecz Darfuru w Niderlandach).
13
S twierdziła również, że uczestniczyła w ponad dziesięciu zorganizowanych w Niderlandach demonstracjach przeciwko sudańskiemu rządowi, w trakcie których skandowała hasła przeciwne reżimowi w Sudanie, że informowała inne kobiety o działalności partii Umma i zachęcała je do udziału w tych demonstracjach, a także że wypowiadała się krytycznie na temat sudańskiego rządu na swych kontach na Facebooku i Twitterze.
14
W żadnym z wniosków o udzielenie azylu S nie utrzymywała, że kiedy przebywała jeszcze w Sudanie, wyrażała opinie polityczne, które zmusiły ją do opuszczenia tego państwa. Nie wskazała także, że opinie polityczne wyrażane przez nią po jej wyjeździe dotarły do wiadomości sudańskich władz.
15
Decyzją z dnia 30 sierpnia 2019 r. sekretarz stanu oddalił złożony przez S wniosek o wydanie pozwolenia na pobyt czasowy w ramach azylu, uznając, że pomimo wiarygodności jej oświadczeń dotyczących prowadzonej przez nią działalności w Niderlandach, działalności tej nie można zdefiniować jako wyrażania opinii politycznych kwalifikujących się do objęcia ochroną. Zdaniem sekretarza stanu S nie określiła jasno tych opinii, nie wskazała, że miały one dla niej fundamentalne znaczenie, ani nie wyjaśniła, jaką konkretnie działalność opartą na tych opiniach zamierzała w przyszłości prowadzić.
16
Wyrokiem z dnia 20 maja 2020 r. rechtbank Den Haag (sąd rejonowy w Hadze, Niderlandy) uwzględnił skargę wniesioną przez S i stwierdził nieważność decyzji sekretarza stanu, orzekając, że zainteresowana wykazała w wystarczającym zakresie, że posiadała „opinie polityczne” w rozumieniu art. 10 ust. 1 lit. e) dyrektywy 2011/95. Zdaniem tego sądu kwestia tego, czy te opinie kwalifikowały się do objęcia ochroną, powinna być oceniana w świetle pkt 80, 82 i 86 podręcznika dotyczącego procedur i kryteriów mających zastosowanie do nadawania statusu uchodźcy oraz wytycznych w sprawie udzielania ochrony międzynarodowej w świetle konwencji z 1951 r. i protokołu z 1967 r. dotyczących statusu uchodźcy, opracowanego przez Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców (UNHCR), w uaktualnionej wersji z lutego 2019 r. (HCR/1P/4/FRE/REV.4, zwanego dalej „podręcznikiem dotyczącym procedur”). Wspomniany sąd uznał także, że kryterium przyjęte w okólniku w sprawie cudzoziemców z 2000 r., zgodnie z którym opinie polityczne powinny mieć charakter „fundamentalny”, było niejednoznaczne, a jego zakres nakładał się na zakres kryteriów dotyczących prześladowania ze względu na religię.
17
Sekretarz stanu wniósł od tego wyroku odwołanie do Raad van State (rady stanu, Niderlandy), będącej sądem odsyłającym w niniejszej sprawie, podnosząc, że sąd pierwszej instancji niesłusznie orzekł, że powody prześladowania oparte, odpowiednio, na opiniach politycznych i na przekonaniach religijnych są odmiennej natury. Zdaniem sekretarza stanu zarówno jedne, jak i drugie powinny bowiem być oceniane poprzez ustalenie, czy żywione przez wnioskodawcę opinie lub przekonania są na tyle istotne z punktu widzenia jego tożsamości lub sumienia, że nie należy go zmuszać do wyrzeczenia się ich lub ukrywania w razie powrotu do kraju pochodzenia.
18
Z kolei S, która wniosła odwołanie wzajemne od wyroku z dnia 20 maja 2020 r. wspomnianego w pkt 16 niniejszego wyroku, zarzuciła sądowi pierwszej instancji, że orzekł, iż ocena przesłanek, jakie powinien spełnić wnioskodawca, aby mógł uzyskać status uchodźcy, zależy od znaczenia i natężenia jego opinii politycznych. W przekonaniu S ani dyrektywa 2011/95, ani podręcznik dotyczący procedur nie wymagają, aby te opinie miały charakter „fundamentalny”, aby mogły kwalifikować się do objęcia ochroną.
Drugi spór w postępowaniu głównym
19
A, obywatel Sudanu, przybył do Niderlandów w dniu 20 lipca 2011 r. W drugim wniosku o udzielenie azylu wskazał on, że w razie powrotu do kraju pochodzenia zostanie poddany prześladowaniom ze strony władz sudańskich z powodu krytycznych wypowiedzi w Niderlandach na temat sytuacji politycznej w Sudanie oraz jego inicjatyw podjętych na rzecz praw plemienia Al‑Gimir w Darfurze Zachodnim.
20
Z postanowienia odsyłającego wynika, że informacje przedstawione przez A w ramach jego pierwszego wniosku o udzielenie azylu celem dowiedzenia, że przed wyjazdem z Sudanu został zatrzymany, uwięziony i torturowany ze względu na podejrzenie przystąpienia do opozycyjnej partii politycznej, zostały uznane za niewiarygodne. Ponadto A miał rozpocząć aktywność polityczną w Niderlandach dopiero po oddaleniu jego pierwszego wniosku o udzielenie azylu.
21
Decyzją z dnia 18 czerwca 2020 r. sekretarz stanu oddalił złożony przez A wniosek o wydanie pozwolenia na pobyt czasowy w ramach azylu i wydał wobec niego zakaz wjazdu na terytorium z tego powodu, że A nie uzasadnił wystarczająco, że jego działalność w Niderlandach opierała się na fundamentalnych opiniach politycznych.
22
Wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2020 r. rechtbank Den Haag (sąd rejonowy w Hadze) oddalił wniesioną przez A skargę na decyzję sekretarza stanu. Sąd ten orzekł, iż sekretarz stanu słusznie uznał za niewiarygodną tezę, że działalność polityczna prowadzona przez A w Niderlandach opierała się na fundamentalnych opiniach politycznych. Sąd ów podkreślił, że A nie wskazał przedmiotu demonstracji, w których miał uczestniczyć, ani celu, jakim się kierował, biorąc w nich udział.
23
A wniósł od tego wyroku odwołanie, zarzucając sądowi pierwszej instancji, że ten nie stwierdził między innymi po stronie sekretarza stanu braku jednolitej linii decyzyjnej w odniesieniu do pojęcia „opinii politycznych” w rozumieniu art. 10 ust. 1 lit. e) dyrektywy 2011/95. W przekonaniu A z dyrektywy tej ani z podręcznika dotyczącego procedur nie wynika, że aby kwalifikować się do objęcia ochroną owe opinie powinny mieć charakter „fundamentalny”.
24
W ramach tych dwóch sporów Raad van State (rada stanu) zastanawia się w szczególności nad tym, czy – aby mogły wchodzić w zakres pojęcia „opinii politycznych” w rozumieniu art. 10 ust. 1 lit. e) dyrektywy 2011/95, w sytuacji gdy wnioskodawca nie był jeszcze podmiotem nieprzychylnego zainteresowania ze strony podmiotów potencjalnie dopuszczających się prześladowań – dane opinie muszą charakteryzować się „określonym natężeniem”. Sąd ten nie ma również pewności co do tego, czy i w jakim stopniu taka okoliczność ma znaczenie dla oceny zasadności wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.
25
W tych okolicznościach Raad van State (rada stanu) postanowiła zawiesić postępowanie w obu sporach i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 10 ust. 1 lit. e) dyrektywy [2011/95] należy interpretować w ten sposób, że na prześladowanie z powodu opinii politycznej mogą powoływać się również wnioskodawcy, którzy jedynie deklarują posiadanie lub wyrażanie przekonania politycznego, nie będąc przy tym przedmiotem nieprzychylnego zainteresowania ze strony podmiotu dopuszczającego się prześladowań ani w trakcie swojego pobytu w kraju pochodzenia, ani od czasu pobytu w kraju przyjmującym?
2)
W razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze – a zatem przy założeniu, że przekonanie polityczne wystarczy, by uznać je za opinię polityczną – jakie miejsce w ramach rozpatrywania i oceny wniosku o udzielenie azylu, to znaczy w ramach badania realności wyrażonej przez wnioskodawcę obawy przed prześladowaniem, powinny zająć natężenie takiej opinii, idei lub przekonań politycznych oraz znaczenie, jakie dla cudzoziemca ma wynikająca z nich działalność?
3)
W razie udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze – czy kryterium umożliwiającym ocenę w tym względzie byłoby to, że taka opinia polityczna musi być głęboko zakorzeniona? A jeśli nie, to jakie kryterium należy przyjąć i jak należy je stosować?
4)
Jeśli za kryterium umożliwiające odnośną ocenę przyjąć, że taka opinia polityczna musi być głęboko zakorzeniona, to czy od wnioskodawcy, który w sposób wiarygodny nie wykaże posiadania głęboko zakorzenionej opinii politycznej, można wymagać, żeby po powrocie do kraju pochodzenia zaniechał jej wyrażania, tak aby nie wzbudzić nieprzychylnego zainteresowania ze strony podmiotu dopuszczającego się prześladowań?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytań pierwszego, trzeciego i czwartego
26
Poprzez pytania pierwsze, trzecie i czwarte, które należy rozpoznać łącznie, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 10 ust. 1 lit. e) i art. 10 ust. 2 dyrektywy 2011/95 należy interpretować w ten sposób, że aby opinie, idee lub przekonania wnioskodawcy, który nie był jeszcze podmiotem nieprzychylnego zainteresowania ze strony podmiotów potencjalnie dopuszczających się prześladowań w jego kraju pochodzenia, mogły wchodzić w zakres pojęcia „opinii politycznych”, wystarczy, by wnioskodawca ten twierdził, że żywi lub wyraża owe opinie, idee lub przekonania.
27
Zgodnie z art. 10 ust. 1 lit. e) dyrektywy 2011/95 „pojęcie opinii politycznej obejmuje w szczególności posiadanie opinii, idei lub przekonania w kwestii dotyczącej podmiotów potencjalnie dopuszczających się prześladowania określonych w art. 6 oraz ich polityki lub metod, bez względu na to, czy wnioskodawca działał zgodnie z tą opinią, ideą lub tym przekonaniem”. Artykuł 10 ust. 2 tej dyrektywy stanowi, że „[p]odczas oceniania, czy obawa wnioskodawcy przed prześladowaniem jest uzasadniona, bez znaczenia jest, czy wnioskodawca rzeczywiście odznacza się […] polityczną cechą powodującą prześladowanie, jeżeli tylko taka cecha jest przypisywana wnioskodawcy przez podmiot dopuszczający się prześladowania”.
28
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem względy zarówno jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasada równości wskazują na to, że treści przepisu prawa Unii, który nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia swego znaczenia i zakresu, należy zwykle nadać w całej Unii Europejskiej autonomiczną i jednolitą wykładnię. Wykładnię tę należy ustalić z uwzględnieniem nie tylko brzmienia, ale również kontekstu przepisu i celu danego uregulowania [wyroki: z dnia 18 stycznia 1984 r., Ekro, 327/82, EU:C:1984:11, pkt 11; a także z dnia 2 czerwca 2022 r., T.N. i N.N. (Oświadczenie o odrzuceniu spadku), C‑617/20, EU:C:2022:426, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo].
29
W pierwszej kolejności – z samego brzmienia art. 10 ust. 1 lit. e) i art. 10 ust. 2 dyrektywy 2011/95 wynika, że pojęcie „opinii politycznych” należy interpretować szeroko. Wynika to przede wszystkim z niewyczerpującego wyliczenia elementów służących do określenia tego pojęcia, o czym świadczy użycie konstrukcji przysłówkowej „w szczególności”. Następnie wymienia się nie tylko „opinie”, ale także „idee” i „przekonania” w dziedzinach związanych z podmiotami potencjalnie dopuszczającymi się prześladowań, a także w tych dotyczących „polityki” lub „metod” tych podmiotów, przy czym te opinie, idee i przekonania nie muszą koniecznie przekładać się na działania wnioskodawcy. Wreszcie nacisk położony jest na postrzeganie politycznego charakteru owych opinii, idei lub przekonań przez podmioty potencjalnie dopuszczające się prześladowań, a nie na osobiste motywy wnioskodawcy [zob. podobnie wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., Migracijos departamentas (Powody prześladowania oparte na opiniach politycznych), C‑280/21, EU:C:2023:13, pkt 26].
30
Z powyższego wynika, że brzmienie art. 10 ust. 1 lit. e) i art. 10 ust. 2 dyrektywy 2011/95 – niezależnie od rozpatrywanej wersji językowej – nie daje żadnych wskazań co do tego, że z opiniami, ideami lub przekonaniami, które zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy żywi on lub wyraża, musi on – aby mogły one zostać zakwalifikowane jako mieszczące się w zakresie pojęcia „opinii politycznych” – utożsamiać się w określonym stopniu czy też że powinny one być u niego tak silnie zakorzenione, że w razie powrotu do kraju pochodzenia nie mógłby się on powstrzymać przed ich wyrażaniem, by nie wzbudzić nieprzychylnego zainteresowania ze strony podmiotów potencjalnie dopuszczających się prześladowań w tym kraju.
31
W drugiej kolejności – taka szeroka wykładnia pojęcia „opinii politycznych” znajduje potwierdzenie w ogólnym kontekście, w który wpisuje się pojęcie „opinii politycznych” w rozumieniu art. 10 ust. 1 lit. e) i art. 10 ust. 2 dyrektywy 2011/95. Wytyczne zawarte w podręczniku dotyczącym procedur, do którego należy się odnieść ze względu na jego szczególne znaczenie związane z rolą, jaką konwencja genewska powierza UNHCR (zob. podobnie wyrok z dnia 23 maja 2019 r., Bilali, C‑720/17, EU:C:2019:448, pkt 57), podkreślają bowiem, że pojęcie „opinii politycznych” może obejmować wszelkie opinie lub kwestie dotyczące aparatu państwowego, rządu, społeczeństwa lub polityki, niezależnie od ich natężenia lub zakorzenienia u wnioskodawcy [zob. podobnie wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., Migracijos departamentas (Powody prześladowania oparte na opiniach politycznych), C‑280/21, EU:C:2023:13, pkt 27].
32
Jeśli chodzi o specyficzny kontekst dyrektywy 2011/95 należy przypomnieć, że „opinie polityczne” stanowią, za art. 1 sekcja A pkt 2 akapit pierwszy konwencji genewskiej, jeden z pięciu „powodów prześladowań” wymienionych w art. 10 dyrektywy 2011/95, przy czym do pozostałych powodów należą rasa, religia, narodowość i przynależność do szczególnej grupy społecznej. Każdy z tych „powodów prześladowań”, jako pojęcie własne i odrębne, jest przedmiotem autonomicznych definicji w pięciu literach art. 10 ust. 1.
33
Mając na uwadze wątpliwości sądu odsyłającego, należy zauważyć w szczególności, po pierwsze, że zidentyfikowanie powodu prześladowania związanego z „religią” oraz powodu prześladowania dotyczącego „opinii politycznych”, odpowiednio, w lit. b) i e) tego art. 10 ust. 1, służy, jak zostało to wskazane w motywie 16 dyrektywy 2011/95, wspieraniu stosowania poszczególnych praw podstawowych, o różnej treści i różnym zakresie. W pierwszym przypadku chodzi o wolność myśli, sumienia i religii zagwarantowaną przez art. 10 ust. 1 karty. W drugim przypadku chodzi o wolność wypowiedzi, zagwarantowaną w jej art. 11, która obejmuje wolność posiadania poglądów oraz otrzymywania i przekazywania informacji i idei bez ingerencji władz publicznych i bez względu na granice państwowe. Wynika z tego, że te dwa „powody prześladowania” nie powinny co do zasady być rozpatrywane bez uwzględnienia tej różnicy.
34
Po drugie, należy podkreślić, że odniesienie do „wspóln[ego] rys[u] lub przekonani[a] na tyle istotn[ego] z punktu widzenia tożsamości lub sumienia, że nie należy nikogo zmuszać do wyrzeczenia się go” w art. 10 ust. 1 lit. d) dyrektywy 2011/95 dotyczy wyłącznie powodu prześladowania związanego z „przynależnością do szczególnej grupy społecznej”. Wymaganie takiego kryterium do celów zdefiniowania pojęcia „opinii politycznych” w rozumieniu art. 10 ust. 1 lit. e) i art. 10 ust. 2 tej dyrektywy zawężałoby w nieuzasadniony sposób zakres, jaki należy przyznać temu ostatniemu pojęciu.
35
W trzeciej kolejności – za szeroką wykładnią pojęcia „opinii politycznych” w rozumieniu tych przepisów przemawia cel wspomnianej dyrektywy, który polega między innymi, jak wskazuje to jej motyw 12, na identyfikacji, na podstawie wspólnych kryteriów, osób rzeczywiście potrzebujących ochrony międzynarodowej.
36
Jak bowiem zauważył UNHRC w uwagach przestawionych na piśmie, nawet przy założeniu, że z opiniami politycznymi, na które powołuje się wnioskodawca, nie utożsamia się on w określonym stopniu czy też nie mają one dla niego charakteru fundamentalnego ani nie są silnie zakorzenione, to jednak w razie powrotu do kraju pochodzenia wnioskodawca ów mógłby być narażony na rzeczywiste ryzyko prześladowań z powodu tych opinii politycznych lub opinii politycznych, które podmioty potencjalnie dopuszczające się prześladowań w tym kraju byłyby gotowe mu przypisać, mając na uwadze osobistą sytuację wnioskodawcy i ogólny kontekst tego kraju. Przy przyjęciu takiej optyki jedynie szeroka wykładnia pojęcia „opinii politycznych” jako powodu prześladowań może zapewnić realizację celu wspomnianego w poprzednim punkcie.
37
Mając na uwadze całość powyższych rozważań, na pytania pierwsze, trzecie i czwarte należy odpowiedzieć, że art. 10 ust. 1 lit. e) i art. 10 ust. 2 dyrektywy 2011/95 należy interpretować w ten sposób, że aby opinie, idee lub przekonania wnioskodawcy, który nie był jeszcze podmiotem nieprzychylnego zainteresowania ze strony podmiotów potencjalnie dopuszczających się prześladowań w jego kraju pochodzenia, mogły wchodzić w zakres pojęcia „opinii politycznych”, wystarczy, by wnioskodawca ten twierdził, że żywi lub wyraża owe opinie, idee lub przekonania. Powyższe nie przesądza oceny zasadności obawy wnioskodawcy przez prześladowaniem z powodu takich opinii politycznych.
W przedmiocie pytania drugiego
38
W ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem Trybunał może stanąć wobec potrzeby dostarczenia sądowi odsyłającemu wszelkich elementów wykładni prawa Unii, które mogą być użyteczne dla rozstrzygnięcia zawisłej przed tym sądem sprawy, bez względu na to, czy ów sąd odniósł się do nich w treści swych pytań, czy też nie. W tym zakresie do Trybunału należy wyprowadzenie z całości informacji przedstawionych mu przez sąd odsyłający, a w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, tych aspektów prawa, które wymagają wykładni w świetle przedmiotu sporu w postępowaniu głównym [zob. podobnie wyroki: z dnia 12 grudnia 1990 r., SARPP, C‑241/89, EU:C:1990:459, pkt 8; a także z dnia 1 sierpnia 2022 r., TL (Brak tłumacza ustnego i tłumaczenia), C‑242/22 PPU, EU:C:2022:611, pkt 37].
39
W niniejszej sprawie sąd odsyłający nie odniósł się w treści swojego pytania drugiego do żadnego konkretnego przepisu. Niemniej z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że sąd ten pragnie określić kryteria do celów oceny powodu prześladowania, o którym mowa w art. 10 ust. 1 lit. e) dyrektywy 2011/95. Ocena taka jest regulowana przez przepisy art. 4 tej dyrektywy, dotyczące oceny faktów i innych okoliczności, a dokładniej przez ust. 3–5 tego artykułu.
40
Wobec powyższego należy uznać, że w ramach pytania drugiego sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy art. 4 ust. 3–5 dyrektywy 2011/95 należy interpretować w ten sposób, że do celów badania zasadności żywionej przez wnioskodawcę obawy przed prześladowaniem z powodu jego opinii politycznych właściwe organy państw członkowskich powinny brać pod uwagę stopień, w jakim utożsamia się on z tymi opiniami, a w szczególności sprawdzić, czy owe opinie polityczne są u niego tak głęboko zakorzenione, że w razie powrotu do kraju pochodzenia nie mógłby się on powstrzymać przed ich wyrażaniem, co narażałoby go na ryzyko doświadczenia aktów prześladowania w rozumieniu art. 9 tej dyrektywy.
41
W tym względzie należy od razu przypomnieć, że chociaż przepisy art. 4 dyrektywy 2011/95 mają zastosowanie do wszystkich wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, niezależnie od podnoszonych powodów prześladowania, na właściwych organach ciąży obowiązek dostosowania szczegółowych zasad oceny oświadczeń i dowodów z dokumentów lub innych stosownie do cech właściwych każdej kategorii wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, z poszanowaniem praw gwarantowanych w karcie (wyrok z dnia 25 stycznia 2018 r., F, C‑473/16, EU:C:2018:36, pkt 36).
42
Zgodnie z reżimem dyrektywy 2011/95 ocena zasadności żywionej przez wnioskodawcę obawy przed prześladowaniem z powodu jego „opinii politycznych” w rozumieniu art. 10 ust. 1 lit. e) i art. 10 ust. 2 tej dyrektywy powinna, zgodnie z art. 4 ust. 3 tej dyrektywy, mieć charakter indywidualny i być przeprowadzania dla każdego przypadku. Przy dokonywaniu takiej oceny właściwe organy krajowe muszą ustalić, czy stwierdzone okoliczności świadczą o takim zagrożeniu, iż zainteresowany ma prawo obawiać się w sposób uzasadniony, w związku ze swoją indywidualną sytuacją, że rzeczywiście stanie się podmiotem aktów prześladowania. Takie ustalanie, którego w każdym wypadku należy dokonywać z uwagą i ostrożnością, opierać się może wyłącznie na konkretnej ocenie faktów i innych okoliczności, zgodnie z zasadami określonymi w szczególności w art. 4 ust. 3–5 wspomnianej dyrektywy (zob. podobnie wyrok z dnia 5 września 2012 r., Y i Z, C‑71/11 i C‑99/11, EU:C:2012:518, pkt 76, 77).
43
Artykuł 4 ust. 3 dyrektywy 2011/95 wymienia, w lit. a)–e), elementy, które należy wziąć pod uwagę do tych celów, przy czym należą do nich w szczególności wszystkie istotne fakty odnoszące się do kraju pochodzenia w momencie podejmowania decyzji w sprawie wniosku; odpowiednie oświadczenia i dokumenty przedstawione przez wnioskodawcę, informujące, czy wnioskodawca doznał lub może doznać prześladowań, oraz indywidualna sytuacja i osobiste uwarunkowania wnioskodawcy. Artykuł 4 ust. 4 tej dyrektywy uściśla, iż fakt, że wnioskodawca już doznał prześladowania albo że bezpośrednio groziło mu takie prześladowanie, jest istotną przesłanką potwierdzającą uzasadnioną obawę wnioskodawcy przed prześladowaniem, chyba że istnieją zasadne powody, aby uznać, iż akty prześladowania się nie powtórzą.
44
Wreszcie art. 4 ust. 5 wspomnianej dyrektywy ustanawia, w odniesieniu do sytuacji, w której niektóre treści oświadczeń wnioskodawcy nie są poparte dokumentami ani innymi dowodami, przesłanki, których kumulatywne spełnienie jest wymagane, by potwierdzenie takich treści nie było konieczne. Do przesłanek tych należy spójność i wiarygodność oświadczeń wnioskodawcy, a także jego ogólna wiarygodność.
45
Z powyższego wynika, że aby ustalić, czy ów wnioskodawca słusznie obawia się osobistych prześladowań z powodu swoich opinii politycznych, a zwłaszcza opinii, które podmioty potencjalnie dopuszczające się prześladowań w jego kraju pochodzenia byłyby skłonne mu przypisać, właściwe organy państw członkowskich powinny przeprowadzić wyczerpujące i pogłębione badanie wszystkich istotnych okoliczności dotyczących specyficznej sytuacji osobistej tego wnioskodawcy oraz bardziej ogólnego kontekstu w jego kraju pochodzenia, w szczególności w jego aspektach politycznym, prawnym, sądowym, historycznym i społeczno‑kulturowym [zob. podobnie wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., Migracijos departamentas (Powody prześladowania oparte na opiniach politycznych), C‑280/21, EU:C:2023:13, pkt 33, 38].
46
W tym kontekście stopień, w jakim wnioskodawca utożsamia się z powoływanymi przez niego opiniami politycznymi, oraz ewentualne prowadzenie działalności mającej na celu wspieranie tych opinii stanowią istotne elementy indywidualnej oceny jego wniosku, zgodnie z art. 4 ust. 3 dyrektywy 2011/95. Elementy te mają bowiem znaczenie dla oceny ryzyka, że mogły lub mogą wzbudzić nieprzychylne zainteresowanie ze strony podmiotów potencjalnie dopuszczających się prześladowań w kraju pochodzenia wnioskodawcy i że w razie powrotu do tego kraju wnioskodawca może być prześladowany.
47
Okoliczność, że wnioskodawca, poprzez wyrażane przez siebie opinie polityczne lub działalność ewentualnie prowadzoną celem wspierania tych opinii w czasie jego pobytu w państwie pochodzenia lub od czasu opuszczenia tego kraju, wzbudził już nieprzychylne zainteresowanie ze strony podmiotów potencjalnie dopuszczających się prześladowań w tym kraju, także stanowi element istotny dla indywidualnej oceny wymaganej przez art. 4 ust. 3 dyrektywy 2011/95.
48
Wynika z tego, że w sytuacji gdy wnioskodawca twierdzi, że żywi lub wyraża opinie, idee lub przekonania nabyte po wyjeździe z kraju pochodzenia i jednocześnie nie dowiedzie, że wzbudził nieprzychylne zainteresowanie ze strony podmiotów potencjalnie dopuszczających się prześladowań w tym kraju, mogące prowadzić do aktów prześladowania z ich strony w razie powrotu tego wnioskodawcy, właściwe organy państw członkowskich muszą wziąć pod uwagę, co celów przeprowadzenia należącej do ich obowiązków indywidualnej oceny wniosku, między innymi stopień, w jakim wnioskodawca utożsamia się z opiniami politycznymi, na które się powołuje, oraz ewentualne działania z jego strony podjęte celem wspierania tych opinii. Organy te nie mogą natomiast wymagać, by te opinie polityczne były tak głęboko zakorzenione u tego wnioskodawcy, aby po powrocie do kraju pochodzenia nie mógł powstrzymać się przed ich wyrażaniem, by nie wzbudzić nieprzychylnego zainteresowania ze strony podmiotów potencjalnie dopuszczających się prześladowań w tym kraju, które mogłoby doprowadzić z ich strony do aktów prześladowania w rozumieniu art. 9 dyrektywy 2011/95.
49
Mając powyższe na uwadze, na pytanie drugie należy odpowiedzieć, że art. 4 ust. 3–5 dyrektywy 2011/95 należy interpretować w ten sposób, że do celów badania zasadności żywionej przez wnioskodawcę obawy przed prześladowaniem z powodu jego opinii politycznych właściwe organy państw członkowskich powinny brać pod uwagę okoliczność, że te opinie polityczne, ze względu na stopień przekonania, z jakim są wyrażane, lub ewentualne działania wnioskodawcy podjęte celem wspierania tych opinii mogły wzbudzić lub mogą wzbudzić nieprzychylne zainteresowanie ze strony podmiotów potencjalnie dopuszczających się prześladowań w kraju pochodzenia tego wnioskodawcy. Nie wymaga się jednak, by owe opinie były tak głęboko zakorzenione u tego wnioskodawcy, aby w razie powrotu do kraju pochodzenia nie mógł powstrzymać się przed ich wyrażaniem, co narażałoby go na ryzyko doświadczenia aktów prześladowania w rozumieniu art. 9 tej dyrektywy.
W przedmiocie kosztów
50
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
1)
Artykuł 10 ust. 1 lit. e) i art. 10 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony
należy interpretować w ten sposób, że:
aby opinie, idee lub przekonania wnioskodawcy, który nie był jeszcze podmiotem nieprzychylnego zainteresowania ze strony podmiotów potencjalnie dopuszczających się prześladowań w jego kraju pochodzenia, mogły wchodzić w zakres pojęcia „opinii politycznych”, wystarczy, by wnioskodawca ten twierdził, że żywi lub wyraża owe opinie, idee lub przekonania. Powyższe nie przesądza oceny zasadności obawy wnioskodawcy przez prześladowaniem z powodu takich opinii politycznych.
2)
Artykuł 4 ust. 3–5 dyrektywy 2011/95
należy interpretować w ten sposób, że:
do celów badania zasadności żywionej przez wnioskodawcę obawy przed prześladowaniem z powodu jego opinii politycznych właściwe organy państw członkowskich powinny brać pod uwagę okoliczność, że te opinie polityczne, ze względu na stopień przekonania, z jakim są wyrażane, lub ewentualne działania wnioskodawcy podjęte celem wspierania tych opinii mogły wzbudzić lub mogą wzbudzić nieprzychylne zainteresowanie ze strony podmiotów potencjalnie dopuszczających się prześladowań w kraju pochodzenia tego wnioskodawcy. Nie wymaga się jednak, by owe opinie były tak głęboko zakorzenione u tego wnioskodawcy, aby w razie powrotu do kraju pochodzenia nie mógł powstrzymać się przed ich wyrażaniem, co narażałoby go na ryzyko doświadczenia aktów prześladowania w rozumieniu art. 9 tej dyrektywy.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niderlandzki.