61998CJ0178_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-178/98,
Επιτροπή των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Gφtz zur Hausen, νομικό σύμβουλο, και τον Olivier Couvert-Castιra, δημόσιο υπάλληλο κράτους μέλους τεθέντα στη διάθεση της Νομικής Υπηρεσίας, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Carlos Gσmez de la Cruz, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,
προσφεύγουσα,
κατά
Γαλλικής Δημοκρατίας, εκπροσωπουμένης από την Kareen Rispal-Bellanger, υποδιευθύντρια διεθνούς οικονομικού δικαίου και κοινοτικού δικαίου στη διεύθυνση νομικών υποθέσεων του Υπουργείου Εξωτερικών, και τον Romain Nadal, βοηθό γραμματέα εξωτερικών υποθέσεων στην ίδια διεύθυνση, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την Πρεσβεία της Γαλλίας, 8 B, boulevard Joseph II,
καθής,
που έχει ως αντικείμενο να αναγνωριστεί ότι η Γαλλική Δημοκρατία, μη λαμβάνοντας ή/και μη κοινοποιώντας όλα τα μέτρα που είναι αναγκαία για να συμμορφωθεί προς το άρθρο 6 της οδηγίας 91/157/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Μαρτίου 1991, για τις ηλεκτρικές στήλες και τους συσσωρευτές που περιέχουν ορισμένες επικίνδυνες ουσίες (ΕΕ L 78, σ. 38), παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την εν λόγω οδηγία,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
(πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους J.-P. Puissochet, πρόεδρο τμήματος, P. Jann, C. Gulmann (εισηγητή), D. A. O. Edward και L. Sevσn, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: Γ. Κοσμάς
γραμματέας: R. Grass
έχοντας υπόψη την έκθεση τoυ εισηγητή δικαστή,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 25ης Μαρτίου 1999,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 14 Μαου 1998, η Επιτροπή των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρου 226 ΕΚ), προσφυγή με την οποία ζητείται να αναγνωριστεί ότι η Γαλλική Δημοκρατία, μη λαμβάνοντας ή/και μη κοινοποιώντας όλα τα μέτρα που είναι αναγκαία για να συμμορφωθεί προς το άρθρο 6 της οδηγίας 91/157/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Μαρτίου 1991, για τις ηλεκτρικές στήλες και τους συσσωρευτές που περιέχουν ορισμένες επικίνδυνες ουσίες (ΕΕ L 78, σ. 38, στο εξής: οδηγία), παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την εν λόγω οδηγία.
2 Κατά το άρθρο της 1, η οδηγία «προβλέπει την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών όσον αφορά την αξιοποίηση και την ελεγχόμενη διάθεση των [χρησιμοποιημένων] ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών που περιέχουν επικίνδυνες ουσίες σύμφωνα με το παράρτημα Ι».
3 Το άρθρο 6 της οδηγίας προβλέπει τα εξής:
«Tα κράτη μέλη καταρτίζουν προγράμματα που αποβλέπουν στους εξής στόχους:
- μείωση της περιεκτικότητας των ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών σε βαρέα μέταλλα,
- παροχή κινήτρων για την εμπορία στηλών και συσσωρευτών που περιέχουν μικρότερες ποσότητες επικίνδυνων ουσιών ή/και λιγότερο ρυπαντικές ουσίες,
- προοδευτική μείωση, στα οικιακά απορρίμματα, των χρησιμοποιημένων ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών που υπάγονται στο παράρτημα Ι,
- προώθηση των ερευνών που αφορούν τη μείωση της περιεκτικότητας των ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών σε επικίνδυνες ουσίες, την αντικατάσταση των ουσιών αυτών από ουσίες λιγότερο ρυπαντικές καθώς και τα συστήματα ανακύκλωσης,
- χωριστή διάθεση των χρησιμοποιημένων ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών που αναφέρονται στο παράρτημα Ι.
Τα προγράμματα καταρτίζονται, αρχικά, για περίοδο τεσσάρων ετών, αρχόμενη από τις 18 Μαρτίου 1993. Πρέπει να γνωστοποιούνται στην Επιτροπή το αργότερο μέχρι τις 17 Σεπτεμβρίου 1992.
Τα προγράμματα επανεξετάζονται και ενημερώνονται τακτικά, τουλάχιστον ανά τετραετία, λαμβανομένων υπόψη ιδίως των τεχνικών εξελίξεων και της κατάστασης της οικονομίας και του περιβάλλοντος. Τα τροποποιημένα προγράμματα πρέπει να γνωστοποιούνται σε εύθετο χρόνο στην Επιτροπή.»
4 Σύμφωνα με το άρθρο 11, παράγραφος 1, της οδηγίας, τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να συμμορφωθούν με την οδηγία αυτή πριν από τις 18 Σεπτεμβρίου 1992. Ενημερώνουν αμέσως την Επιτροπή.
5 Στις 22 Δεκεμβρίου 1992, η Επιτροπή απέστειλε επιστολή στη Γαλλική Κυβέρνηση για να της υπενθυμίσει τις υποχρεώσεις της που απορρέουν από το άρθρο 6 της οδηγίας και να ζητήσει τη διαβίβαση αντιγράφου των προγραμμάτων που διαλαμβάνονται στη διάταξη αυτή. Το έγγραφο αυτό παρέμεινε αναπάντητο.
6 Υπό τις συνθήκες αυτές, στις 3 Ιουλίου 1995, η Επιτροπή απέστειλε στη Γαλλική Κυβέρνηση, σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 169 της Συνθήκης, έγγραφο οχλήσεως στο οποίο ανέφερε ότι, με βάση τα στοιχεία που είχε στη διάθεσή της, η Γαλλική Δημοκρατία δεν είχε εκπληρώσει τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 6 της οδηγίας και την καλούσε να της γνωστοποιήσει, εντός προθεσμίας δύο μηνών, τις παρατηρήσεις της επί του ζητήματος αυτού.
7 Με έγγραφο της 19ης Σεπτεμβρίου 1995, η Γαλλική Κυβέρνηση απάντησε αναφέροντας την προετοιμασία ενός διατάγματος περί μεταφοράς της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο, το οποίο εξεταζόταν από το Conseil d'Ιtat. Στις 9 Απριλίου 1996, διαβίβασε στην Επιτροπή ένα σχέδιο διατάγματος και ανέφερε ότι είχαν καταρτιστεί προγράμματα υπό την έννοια του άρθρου 6 της οδηγίας και θα υπογράφονταν εντός προθεσμίας ενός έως δύο μηνών.
8 Ελλείψει κάθε άλλης πληροφορίας σχετικά με τα προγράμματα αυτά, η Επιτροπή απηύθυνε στη Γαλλική Κυβέρνηση, στις 5 Μαου 1997, αιτιολογημένη γνώμη, με την οποία διαπίστωσε ότι η Γαλλική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει μη κοινοποιώντας της τα προγράμματα του άρθρου 6 της οδηγίας και την κάλεσε να συμμορφωθεί προς την αιτιολογημένη αυτή γνώμη εντός δύο μηνών από της κοινοποιήσεώς της.
9 Με έγγραφο της 12ης Ιουνίου 1997, η Γαλλική Κυβέρνηση ενημέρωσε την Επιτροπή ότι το σχέδιο διατάγματος για τη διάθεση στην αγορά των ηλεκτρικών στηλών και των συσσωρευτών που περιέχουν ορισμένες επικίνδυνες ουσίες και για τη διάθεση των σχετικών αποβλήτων είχε υποβληθεί στη διαιτησία του Πρωθυπουργού και ότι προβλεπόταν ότι το σύνολο των διατάξεων θα ετίθετο σε εφαρμογή πριν από την 1η Ιανουαρίου 1998.
10 Στις 12 Μαου 1998, η Επιτροπή, μη έχοντας ενημερωθεί για κανένα άλλο μέτρο ληφθέν από τη Γαλλική Κυβέρνηση σχετικά με τη θέση σε εφαρμογή των προγραμμάτων του άρθρου 6 της οδηγίας, αποφάσισε να ασκήσει την υπό κρίση προσφυγή.
11 Η Γαλλική Κυβέρνηση υποστηρίζει με το υπόμνημα αντικρούσεως ότι οι πέντε στόχοι του άρθρου 6 της οδηγίας έχουν επιτευχθεί ή βρίσκονται στο στάδιο της υλοποιήσεως, χάρη στα διάφορα μέτρα που έλαβαν οι εθνικές αρχές. Η κυβέρνηση αυτή, αναγνωρίζοντας ότι τα εν λόγω μέτρα δεν έχουν τη μορφή προγραμμάτων, ισχυρίζεται ότι, εφόσον οι στόχοι του άρθρου 6 της οδηγίας καλύπτονται από τα εν μέτρα αυτά, η παράβαση που της προσάπτεται είναι αμιγώς τυπικής φύσεως.
12 Συναφώς, η Γαλλική Κυβέρνηση αναφέρει, πρώτον, μια σειρά μέτρων που ελήφθησαν σε συνεργασία με τους οικονομικούς παράγοντες, ιδίως τους κατασκευαστές ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών, τους καταναλωτές και την τοπική αυτοδιοίκηση. Η εν λόγω κυβέρνηση προβάλλει, μεταξύ άλλων, ένα πρόγραμμα μειώσεως της περιεκτικότητας σε υδράργυρο που εφαρμόζουν οι Γάλλοι κατασκευαστές, την αιτηθείσα από τους παραγωγούς απαγόρευση της διαθέσεως στην αγορά, από 1ης Ιανουαρίου 1999, ηλεκτρικών στηλών οξειδίου υδραργύρου και στηλών μεταλλικών αλάτων και αλκαλικών περιεχουσών πρόσθετο υδράργυρο, ένα σχέδιο επιμηκύνσεως της διάρκειας ζωής των μολυβδούχων μπαταριών με την προσθήκη ενός μη ρυπογόνου πρόσθετου στοιχείου, την εκστρατεία που κίνησαν οι παραγωγοί ηλεκτρικών στηλών ώστε τα ποσοστά σε υδράργυρο και σε κάδμιο να αναφέρονται επί των στηλών, καθώς και τα μέτρα που έλαβαν οι βιομήχανοι, οι παραγωγοί, η τοπική αυτοδιοίκηση και οι εμπορικοί οργανισμοί όσον αφορά τη συλλογή των ηλεκτρικών στηλών και των συσσωρευτών.
13 Η Γαλλική Κυβέρνηση ισχυρίζεται, δεύτερον, ότι, επί 6 εκατομμυρίων μπαταριών μολύβδου, 5,4 εκατομμύρια συλλέγονται και αξιοποιούνται και ότι περίπου 1 000 τόννοι ηλεκτρικών στηλών και φορητών συσσωρευτών με νικέλιο-κάδμιο και νικέλιο-υδρογονωμένο μέταλλο αποτέλεσαν αντικείμενο επεξεργασίας το 1997, πράγμα που ισοδυναμεί με ποσοστό ανακύκλωσης περίπου 4 έως 5 %. Αναφέρει επίσης τη χρηματοδοτική συνδρομή που χορήγησε η Υπηρεσία περιβάλλοντος και διαχείρισης της ενέργειας (στο εξής: ADEME), αφενός, για την ανακύκλωση των συσσωρευτών με νικέλιο-υδρογονωμένο μέταλλο και την ανάκτηση του 10 έως 15 % του μόλυβδου που εναπομένει στα υπολείμματα από θραυσμένες μπαταρίες και την ανακύκλωση των μη ρυπανθέντων πολυμερών που προκύπτουν, καθώς και, αφετέρου, για την πραγματοποίηση ενός συστήματος ανακύκλωσης των ηλεκτρικών στηλών και των συσσωρευτών λιθίου. Η Γαλλική Κυβέρνηση προσθέτει ότι η ADEME δημοσίευσε στοιχεία σχετικά με το σύνολο των γαλλικών κέντρων αξιοποίησης των ηλεκτρικών στηλών και των συσσωρευτών.
14 Η Γαλλική Κυβέρνηση αναφέρει, τρίτον, ότι σε μια ομάδα μελέτης, που συγκροτήθηκε το 1992 και στην οποία μετέσχον εκπρόσωποι από διάφορα υπουργεία, οφείλεται η δημιουργία ενός οργανισμού διαχείρισης της συλλογής και της διαθέσεως των φορητών συσσωρευτών. Όσον αφορά τη χωριστή διάθεση των χρησιμοποιημένων ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών που εμπίπτουν στο παράρτημα Ι της οδηγίας, η Γαλλική Κυβέρνηση διατείνεται ότι η Γαλλία διαθέτει ήδη επαρκείς εγκαταστάσεις για την επεξεργασία του συνόλου των αποσυρομένων ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών.
15 Υπενθυμίζει, τέλος, τον ρόλο που διαδραμάτισε η ADEME, δημόσιο νομικό πρόσωπο βιομηχανικού και εμπορικού χαρακτήρα υπαγόμενο στο υπουργείο που είναι αρμόδιο για το περιβάλλον, η οποία μετέσχε στην εφαρμογή ενός μεγάλου αριθμού μέτρων που ελήφθησαν για να επιτευχθούν οι στόχοι του άρθρου 6 της οδηγίας.
16 Η Επιτροπή αναφέρει στο υπόμνημα απαντήσεως ότι δεν συμμερίζεται την άποψη της Γαλλικής Κυβερνήσεως ότι η προσαπτόμενη παράβαση είναι αμιγώς τυπικής φύσεως. Υποστηρίζει ότι τα μέτρα που απαρίθμησε η Γαλλική Κυβέρνηση δεν είναι ικανά για να εκπληρωθεί η υποχρέωση καταρτίσεως των προγραμμάτων του άρθρου 6 της οδηγίας, δεδομένου ότι στην πλειονότητά τους τα μέτρα αυτά δεν αποτελούν προγράμματα που έχουν τεθεί σε εφαρμογή ή, τουλάχιστον, που συντονίζονται από το κράτος μέλος, όπως αναφέρει σαφώς το κείμενο της εν λόγω διατάξεως, αλλά αναφορά σε αποτελέσματα διάσπαρτων, ημιτελών και ποικίλων δράσεων απ' άκρου εις άκρον του γαλλικού εδάφους, που έχουν αναληφθεί από ιδιώτες ή οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, πράγμα που αποκλείει κάθε δυνατότητα να εξομοιωθούν με προγράμματα υπό την έννοια του άρθρου 6 της οδηγίας. Επιπλέον, τα μέτρα αυτά δεν περιέχουν κανένα ποσοτικό αριθμητικό στοιχείο ούτε αναφέρουν τις ημερομηνίες θέσεως σε εφαρμογή.
17 Επιβάλλεται, αφενός, η διαπίστωση ότι, προς επίτευξη των στόχων του, το άρθρο 6 της οδηγίας επιβάλλει στα κράτη μέλη να καταρτίζουν προγράμματα και κατόπιν να τα επανεξετάζουν και να τα ενημερώνουν τακτικά.
18 Συναφώς, από το γράμμα του άρθρου 6 και τη γενική οικονομία της οδηγίας προκύπτει ότι τα διάφορα προβλήματα που τίθενται από ειδικά απόβλητα, όπως οι ηλεκτρικές στήλες και οι συσσωρευτές, πρέπει να επιλυθούν βάσει συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος.
19 Επιβάλλεται, αφετέρου, να τονιστεί ότι, έστω και αν ορισμένα σχετικά με τους στόχους της οδηγίας αποτελέσματα επιτεύχθηκαν πριν από την εκπνοή της προθεσμίας που αυτή έταξε για τη θέση σε εφαρμογή των προγραμμάτων, τούτο δεν απαλλάσσει ένα κράτος μέλος από την υποχρέωση καταρτίσεως των προβλεπομένων προγραμμάτων (βλ. απόφαση της 21ης Ιανουαρίου 1999, C-347/97, Επιτροπή κατά Βελγίου, Συλλογή 1999, σ. Ι-309, σκέψη 18).
20 Όπως έχει ήδη κρίνει το Δικαστήριο, τα επιμέρους πρακτικά μέτρα ή οι αποσπασματικές ρυθμίσεις δεν αποτελούν εκπλήρωση της υποχρεώσεως του κράτους μέλους να καταρτίσει προγράμματα προς επίτευξη των στόχων του άρθρου 6 της οδηγίας (βλ. απόφαση της 28ης Μαου 1998, C-298/97, Επιτροπή κατά Ισπανίας, Συλλογή 1998, σ. Ι-3301, σκέψη 16).
21 Εν προκειμένω, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Γαλλική Δημοκρατία, όπως εξάλλου δέχεται με το υπόμνημα αντικρούσεως, δεν κατέθεσε προγράμματα σχετικά με τους εν λόγω στόχους.
22 Συγκεκριμένα, τα μέτρα που επικαλείται η Γαλλική Κυβέρνηση, καθόσον, αφενός, αυτή δεν προβλέπει την επανεξέτασή τους και την τακτική ενημέρωσή τους και, αφετέρου, δεν περιέχουν συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την εν λόγω ενημέρωση, η οποία πρέπει να πραγματοποιείται τουλάχιστον κάθε τέσσερα έτη, σε συνάρτηση, μεταξύ άλλων, με την τεχνολογική πρόοδο, την οικονομική κατάσταση και την κατάσταση του περιβάλλοντος, δεν συνιστούν εκπλήρωση της υποχρεώσεως καταρτίσεως των προγραμμάτων την οποία προβλέπει το άρθρο 6 της οδηγίας.
23 Συναφώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, μολονότι οι γαλλικές αρχές έλαβαν θετικά μέτρα σε σχέση με τους στόχους του άρθρου 6, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας, τα μέτρα αυτά δεν αποτελούν παρά μια σειρά κανονιστικών παρεμβάσεων ή συγκεκριμένων δράσεων που δεν έχουν τον χαρακτήρα οργανωμένου και διαρθρωμένου συστήματος στόχων ώστε να μπορούν να θεωρηθούν προγράμματα κατά την έννοια του εν λόγω άρθρου 6 (βλ., στο πνεύμα αυτό, προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Βελγίου, σκέψη 23).
24 Επομένως, διαπιστώνεται ότι η Γαλλική Δημοκρατία, μη λαμβάνοντας τα μέτρα που είναι αναγκαία για να συμμορφωθεί προς το άρθρο 6 της οδηγίας, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το εν λόγω άρθρο.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
25 Σύμφωνα με το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εάν έχει υποβληθεί σχετικό αίτημα. Δεδομένου ότι η Επιτροπή ζήτησε την καταδίκη της Γαλλικής Δημοκρατίας στα δικαστικά έξοδα και η τελευταία αυτή ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
(πέμπτο τμήμα)
αποφασίζει:
1) Η Γαλλική Δημοκρατία, μη λαμβάνοντας εντός της ταχθείσας προθεσμίας όλα τα μέτρα που είναι αναγκαία για να συμμορφωθεί προς το άρθρο 6 της οδηγίας 91/157/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Μαρτίου 1991, για τις ηλεκτρικές στήλες και τους συσσωρευτές που περιέχουν ορισμένες επικίνδυνες ουσίες, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το εν λόγω άρθρο.
2) Καταδικάζει τη Γαλλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.