Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C‑119/19 P και C‑126/19 P
Ευρωπαϊκή ΕπιτροπήκαιΣυμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης
κατά
Francisco Carreras Sequeros κ.λπ.
Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 8ης Σεπτεμβρίου 2020
«Αίτηση αναιρέσεως – Υπαλληλική υπόθεση – Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Μεταρρύθμιση της 1ης Ιανουαρίου 2014 – Άρθρο 6 του παραρτήματος X – Μόνιμοι και συμβασιούχοι υπάλληλοι τοποθετημένοι σε τρίτη χώρα – Νέες διατάξεις σχετικές με τη χορήγηση ημερών ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών – Ένσταση ελλείψεως νομιμότητας – Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Άρθρο 31, παράγραφος 2 – Οδηγία 2003/88/ΕΚ – Θεμελιώδες δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών»
1.        Προσφυγή ακυρώσεως – Ακυρωτική απόφαση – Αποτελέσματα – Υποχρέωση λήψεως μέτρων εκτελέσεως – Περιεχόμενο
(Άρθρο 266 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 56, 57)
2.        Ένσταση ελλείψεως νομιμότητας – Περιεχόμενο – Πράξεις κατά των οποίων μπορεί να προβληθεί η ένσταση ελλείψεως νομιμότητας – Πράξη γενικού χαρακτήρα στην οποία στηρίζεται η προσβαλλόμενη απόφαση – Είναι αναγκαίο να υπάρχει νομικός δεσμός μεταξύ της προσβαλλόμενης πράξεως και της επίμαχης πράξεως γενικού χαρακτήρα
(Άρθρο 277 ΣΛΕΕ· Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, παράρτημα X, άρθρο 6)
(βλ. σκέψεις 66-70, 74, 75)
3.        Υπάλληλοι – Προστασίας της ασφαλείας και της υγείας – Υποχρεώσεις των οργάνων – Περιεχόμενο – Οδηγία 2003/88 σχετικά με ορισμένα στοιχεία της οργάνωσης του χρόνου εργασίας – Δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών – Μείωση του αριθμού των ημερών της ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών που χορηγείται στους υπηρετούντες σε τρίτες χώρες υπαλλήλους, τηρουμένων των ελάχιστων απαιτήσεων της οδηγίας – Επιτρέπεται
(Άρθρο 6 § 1, εδ. 1, ΣΕΕ· άρθρα 151 και 336 ΣΛΕΕ· Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 31 § 2, 51 § 1, και 52 § 7· Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, άρθρα 1ε § 2, 57, και παράρτημα X, άρθρο 6· οδηγία 2003/88 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 7 § 1· οδηγία 93/104 του Συμβουλίου)
(βλ. σκέψεις 110-127)
4.        Υπάλληλοι – Ίση μεταχείριση – Έννοια – Μείωση του αριθμού των ημερών της ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών που χορηγείται στους υπηρετούντες σε τρίτες χώρες – Δεν συντρέχει παραβίαση
(Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, παράρτημα X, άρθρα 5, 8 § 1, 9 § 2, 10, και 24)
(βλ. σκέψεις 137, 138)
5.        Υπάλληλοι – Άδειες – Ετήσια άδεια – Υπάλληλοι υπηρετούντες σε τρίτη χώρα – Τροποποίηση του Κανονισμού Υπηρεσιακής των υπαλλήλων επιφέρουσα μείωση του αριθμού των ημερών της ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών – Παραβίαση της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης – Δεν συντρέχει
(Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, παράρτημα X, άρθρο 6)
(βλ. σκέψεις 143-145)
6.        Υπάλληλοι – Άδειες – Ετήσια άδεια – Υπάλληλοι υπηρετούντες σε τρίτη χώρα – Τροποποίηση του Κανονισμού Υπηρεσιακής των υπαλλήλων επιφέρουσα μείωση του αριθμού των ημερών της ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών – Προσβολή της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής – Δεν συντρέχει
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 31 § 2· Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, παράρτημα X, άρθρο 6)
(βλ. σκέψεις 150-152)
7.        Υπαλληλικές προσφυγές – Λόγοι – Λόγος στηριζόμενος σε προσβολή των θεμελιωδών δικαιωμάτων – Συνεκτίμηση από τον δικαστή της Ένωσης των συνεπειών της προσβαλλόμενης πράξεως στη συγκεκριμένη περίπτωση του προσφεύγοντος – Αποκλείεται
(βλ. σκέψη 153)
Σύνοψη
Ο F. Carreras Sequeros και οι λοιποί διάδικοι στη διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου (στο εξής: Carreras Sequeros κ.λπ.) είναι μόνιμοι ή συμβασιούχοι υπάλληλοι της Επιτροπής που είχαν τοποθετηθεί σε τρίτες χώρες πριν από την 1η Ιανουαρίου 2014. Κατά την επικαιροποίηση των προσωπικών τους φακέλων, προκειμένου να ληφθεί υπόψη το νέο άρθρο 6, δεύτερο εδάφιο, πρώτη περίπτωση, του παραρτήματος X του Κανονισμού Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: ΚΥΚ) (1), στα ως άνω άτομα αναγνωρίσθηκαν 36 εργάσιμες ημέρες ετήσιας άδειας για το έτος 2014 έναντι 42 ημερών το προηγούμενο έτος. Οι Carreras Sequeros κ.λπ. υπέβαλαν διοικητικές ενστάσεις οι οποίες απορρίφθηκαν, ανάλογα με την κάθε περίπτωση, από την αρμόδια για τους διορισμούς αρχή ή από την αρμόδια για τη σύναψη συμβάσεων προσλήψεως αρχή.
Με την προσφυγή που άσκησαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, οι Carreras Sequeros κ.λπ. ζήτησαν να κριθεί παράνομο το νέο άρθρο 6 του παραρτήματος X του ΚΥΚ και να ακυρωθούν οι αποφάσεις της Επιτροπής, οι οποίες αφορούν μείωση των ετήσιων αδειών τους από το έτος 2014 (στο εξής: επίδικες αποφάσεις). Το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε την προσφυγή (2) και ακύρωσε τις αποφάσεις αυτές με την αιτιολογία ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε νομίμως να στηριχθεί στο νέο άρθρο 6 του παραρτήματος X του ΚΥΚ για να εκδώσει τις επίδικες αποφάσεις, καθόσον το άρθρο αυτό, το οποίο μειώνει σημαντικά τον αριθμό των ημερών ετήσιας άδειας των υπαλλήλων και του λοιπού προσωπικού που υπηρετεί σε τρίτες χώρες, δεν μπορεί να θεωρηθεί σύμφωνο προς τη φύση και τον σκοπό του δικαιώματος ετήσιας άδειας, όπως η φύση αυτή και ο σκοπός αυτός απορρέουν από το άρθρο 31, παράγραφος 2, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), ερμηνευόμενο με γνώμονα την οδηγία 2003/88 (3).
Επιληφθέν αιτήσεων αναιρέσεως που άσκησαν η Επιτροπή (υπόθεση C‑119/19 P) και το Συμβούλιο (C‑126/19 P), το Δικαστήριο αναίρεσε την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου με απόφαση του τμήματος μείζονος συνθέσεως της 8ης Σεπτεμβρίου 2020. Στην ίδια απόφαση, αφού απεφάνθη το ίδιο οριστικώς επί της διαφοράς, το Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή που είχαν ασκήσει οι Carreras Sequeros κ.λπ. στην υπόθεση T‑518/16.
Καταρχάς, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι ορθώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε παραδεκτή την ένσταση ελλείψεως νομιμότητας που προέβαλαν οι Carreras Sequeros κ.λπ., η οποία αφορούσε το σύνολο του καθεστώτος ετήσιας άδειας που προβλέπεται στο νέο άρθρο 6 του παραρτήματος X του ΚΥΚ, περιλαμβανομένου του οριστικού του σταδίου το οποίο έχει εφαρμογή από το έτος 2016. Το Δικαστήριο έκρινε, συναφώς, ότι, δεδομένου ότι η μεταβατική περίοδος ως εκ της ίδιας της φύσεώς της σκοπεί στην οργάνωση της σταδιακής μετάβασης από ένα καθεστώς σε ένα άλλο, η μεταβατική περίοδος που προβλέπεται στο νέο άρθρο 6, δεύτερο εδάφιο, του παραρτήματος X του ΚΥΚ δικαιολογείται μόνο από τη θέσπιση του οριστικού καθεστώτος που προβλέπεται στο πρώτο εδάφιο του εν λόγω άρθρου. Υπό τις συνθήκες αυτές, οι επίδικες αποφάσεις συνιστούν μέτρα εφαρμογής του καθεστώτος που προβλέπει, από 1ης Ιανουαρίου 2014, το νέο αυτό άρθρο 6 του παραρτήματος X του ΚΥΚ και έχουν άμεσο νομικό δεσμό με το καθεστώς αυτό.
Στη συνέχεια, το Δικαστήριο αποφάνθηκε επί της φύσεως και του σκοπού του δικαιώματος ετήσιας άδειας, που κατοχυρώνεται στο άρθρο 31, παράγραφος 2, του Χάρτη. Συναφώς, το Δικαστήριο επισήμανε ότι από τις επεξηγήσεις σχετικά με την ως άνω διάταξη απορρέει ότι η μνεία, στις επεξηγήσεις αυτές, της οδηγίας 2003/88 συνιστά παραπομπή στις διατάξεις της εν λόγω οδηγίας οι οποίες απηχούν και διευκρινίζουν το θεμελιώδες δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών. Τούτο ισχύει ως προς το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88, το οποίο προβλέπει δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών διάρκειας τουλάχιστον τεσσάρων εβδομάδων και το οποίο πρέπει να εφαρμόζεται, με την επιφύλαξη ευνοϊκότερων διατάξεων περιλαμβανόμενων στον ΚΥΚ, στους υπαλλήλους και στο λοιπό προσωπικό των οργάνων της Ένωσης. Κατά συνέπεια, και αντιθέτως προς όσα έκρινε το Γενικό Δικαστήριο, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως προσβολή του θεμελιώδους δικαιώματος ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών μια διάταξη του δικαίου της Ένωσης η οποία, όπως και το νέο άρθρο 6 του παραρτήματος X του ΚΥΚ, ακόμη και αν στερεί βαθμιαία από τους ενδιαφερόμενους ορισμένες ημέρες ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών, εξακολουθεί να τους παρέχει δικαίωμα ετήσιας άδειας διάρκειας μεγαλύτερης του ελάχιστου ορίου των τεσσάρων εβδομάδων. Το Δικαστήριο προσέθεσε ότι, υπό τις συνθήκες αυτές, διάταξη όπως το νέο άρθρο 6 του παραρτήματος X του ΚΥΚ είναι ικανή να εξασφαλίσει την εκπλήρωση του διττού σκοπού του δικαιώματος ετήσιας άδειας, ήτοι να παράσχει τη δυνατότητα στον εργαζόμενο να αναπαυθεί από την εκτέλεση των καθηκόντων τα οποία έχει αναλάβει και να έχει στη διάθεσή του ένα χρονικό διάστημα αναψυχής και ψυχαγωγίας. Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο δέχθηκε τις αιτήσεις αναιρέσεως και αναίρεσε την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου.
Τέλος, αποφαινόμενο οριστικώς επί της διαφοράς επί της ουσίας, το Δικαστήριο απέρριψε ως αβάσιμο το σύνολο των λόγων που είχαν προβάλει ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου οι Carreras Sequeros κ.λπ., περιλαμβανομένων των λόγων που στηρίζονταν σε παραβίαση των αρχών της ίσης μεταχειρίσεως και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, καθώς και σε προσβολή του δικαιώματος σεβασμού της ιδιωτικής ζωής.
Όσον αφορά την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως, που ισχύει στο δημοσιοϋπαλληλικό δίκαιο της Ένωσης, το Δικαστήριο επισήμανε ότι ο νομοθέτης της Ένωσης έλαβε σαφώς υπόψη την ιδιαίτερη κατάσταση η οποία διακρίνει τους υπαλλήλους και το λοιπό προσωπικό που υπηρετούν σε τρίτη χώρα από το προσωπικό που υπηρετεί εντός της Ένωσης. Πράγματι, διατήρησε, υπέρ των υπαλλήλων αυτών και του προσωπικού αυτού, τη δυνατότητα να ζητούν ειδική άδεια ανάπαυσης που προστίθεται στο δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών το οποίο αναγνωρίζεται από τον ΚΥΚ σε κάθε υπάλληλο ή μέλος του λοιπού προσωπικού της Ένωσης.
Όσον αφορά την αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι, αφενός, η νομική σχέση μεταξύ των υπαλλήλων και της διοικήσεως της Ένωσης δεν είναι συμβατικής αλλά καταστατικής φύσεως. Επομένως, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των υπαλλήλων αυτών μπορούν να τροποποιηθούν ανά πάσα στιγμή από τον νομοθέτη της Ένωσης. Αφετέρου, το δικαίωμα επικλήσεως της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης προϋποθέτει ότι έχουν δοθεί από τις αρμόδιες αρχές της Ένωσης συγκεκριμένες, ανεπιφύλακτες και συγκλίνουσες διαβεβαιώσεις, προερχόμενες από αρμόδιες και αξιόπιστες πηγές. Εν προκειμένω, óμως, δεν αποδείχθηκε ότι είχε δοθεί οποιαδήποτε διαβεβαίωση από τις αρμόδιες αρχές της Ένωσης όσον αφορά το ότι το άρθρο 6 του παραρτήματος X του ΚΥΚ ουδέποτε θα τροποποιείτο.
Όσον αφορά το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής, το Δικαστήριο υπογράμμισε την ύπαρξη, στον ΚΥΚ, σειράς διατάξεων που λαμβάνουν ειδικά υπόψη την ιδιαίτερη οικογενειακή κατάσταση των υπαλλήλων και των μελών του λοιπού προσωπικού που υπηρετούν σε τρίτη χώρα. Προσέθεσε ότι η εκτίμηση του κύρους πράξεως της Ένωσης υπό το πρίσμα των θεμελιωδών δικαιωμάτων δεν μπορεί να στηρίζεται σε επιχειρήματα αντλούμενα από τις συνέπειες της πράξεως αυτής στη συγκεκριμένη περίπτωση ενός διαδίκου.
1      Από της ενάρξεως ισχύος, την 1η Ιανουαρίου 2014, του άρθρου 1, σημείο 70, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 1023/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Οκτωβρίου 2013, για την τροποποίηση του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και του καθεστώτος που εφαρμόζεται στο λοιπό προσωπικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ 2013, L 287, σ. 15), το άρθρο 6 του παραρτήματος X του ΚΥΚ ορίζει τα εξής, όσον αφορά τους υπηρετούντες σε τρίτη χώρα υπαλλήλους:
«Ο υπάλληλος δικαιούται, για κάθε ημερολογιακό έτος, ετήσια άδεια δύο εργασίμων ημερών [έναντι τριών και μισής εργασίμων ημερών προηγουμένως] για κάθε μήνα υπηρεσίας.
Ανεξάρτητα από το πρώτο εδάφιο του παρόντος άρθρου, υπάλληλοι τοποθετημένοι ήδη σε τρίτη χώρα την 1η Ιανουαρίου 2014 δικαιούνται:
–      τρεις εργάσιμες ημέρες από την 1η Ιανουαρίου 2014 έως την 31η Δεκεμβρίου 2014·
–      δυόμιση εργάσιμες ημέρες από την 1η Ιανουαρίου 2015 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2015.»
Ως εκ τούτου, το νέο άρθρο 6, δεύτερο εδάφιο, πρώτη περίπτωση, του παραρτήματος X του ΚΥΚ συνιστά μεταβατική διάταξη, που οργανώνει την προοδευτική μετάβαση προς το οριστικό καθεστώς της ετήσιας άδειας το οποίο προβλέπει το πρώτο εδάφιο του άρθρου αυτού, προκειμένου, ιδίως, να αποφευχθούν ή να αμβλυνθούν οι συνέπειες μιας αιφνίδιας μεταβολής του προγενέστερου καθεστώτος για τα ενδιαφερόμενα μέλη του προσωπικού που υπηρετούσαν ήδη σε τρίτη χώρα την 1η Ιανουαρίου 2014, όπως οι Carreras Sequeros κ.λπ.
2      Απόφαση της 4ης Δεκεμβρίου 2018, Carreras Sequeros κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑518/16, EU:T:2018:873).
3      Οδηγία 2003/88/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Νοεμβρίου 2003, σχετικά με ορισμένα στοιχεία της οργάνωσης του χρόνου εργασίας (ΕΕ 2003, L 299, σ. 9)