62023TJ0494_RES
Υπόθεση T‑494/23
HG
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (δέκατο πενταμελές τμήμα)της 16ης Οκτωβρίου 2024
«Υπαλληλική υπόθεση – Υπάλληλοι – Αποκατάσταση της ζημίας την οποία έχει υποστεί η Ένωση – Είσπραξη απαιτήσεως με συμψηφισμό – Προθεσμία παραγραφής – Εφαρμοστέο δίκαιο – Άρθρο 98, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 2018/1046 – Έννοια του όρου “κανονικές συνθήκες” – Προηγουμένη επίσημη απόφαση που πιστοποιεί την ύπαρξη της απαιτήσεως η οποία αποτέλεσε το αντικείμενο προσφυγής-αγωγής»
Προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δημοσιονομικός κανονισμός – Είσπραξη απαιτήσεων της Ένωσης έναντι τρίτων – Προθεσμία παραγραφής – Έναρξη – Θέση σε ισχύ νέων κανόνων κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ της πιστοποιήσεως της υπάρξεως της απαιτήσεως με προηγούμενη απόφαση και της κοινοποιήσεως του χρεωστικού σημειώματος – Άμεση εφαρμογή ελλείψει μεταβατικών διατάξεων
(Κανονισμοί του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 966/2012, άρθρο 81 § 1, και 2018/1046, άρθρα 98 § 2, 279, 281 και 282)
(βλ. σκέψεις 20-25)
Προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δημοσιονομικός κανονισμός – Είσπραξη απαιτήσεων της Ένωσης έναντι τρίτων – Προθεσμία παραγραφής – Έναρξη – Πιστοποίηση της ύπαρξης της απαιτήσεως κατά το πέρας ειδικής διαδικασίας πριν από την επίσημη βεβαίωσή της – Προσβολή της προηγούμενης αποφάσεως περί πιστοποιήσεως από τον οφειλέτη υπάλληλο – Αποστολή του χρεωστικού σημειώματος κατόπιν της οριστικής επιλύσεως της διαφοράς
(Κανονισμός 2018/1046 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 98 § 2)
(βλ. σκέψεις 27-32)
Προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δημοσιονομικός κανονισμός – Είσπραξη απαιτήσεων της Ένωσης έναντι τρίτων – Διαδικασία εισπράξεως με συμψηφισμό – Εφαρμογή της διαδικασίας κατόπιν απορρίψεως της υποβληθείσας από τον οφειλέτη υπάλληλο αιτήσεως ανακλήσεως του χρεωστικού σημειώματος και της παραλείψεως του οφειλέτη να επικοινωνήσει με τις αρμόδιες υπηρεσίες – Παραβίαση της αρχής της χρηστής διοικήσεως και παράβαση του καθήκοντος μέριμνας – Δεν υφίσταται
(Κανονισμός 2018/1046 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 102 § 1)
(βλ. σκέψη 40)
Σύνοψη
Με την απόφασή του, το Γενικό Δικαστήριο, αποφαινόμενο σε πενταμελή σύνθεση, απορρίπτει την προσφυγή-αγωγή που άσκησε ο HG, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κατά πλειόνων αποφάσεων του εν λόγω θεσμικού οργάνου περί συμψηφισμού απαιτήσεων που τον αφορούν. Στο πλαίσιο αυτό, το Γενικό Δικαστήριο αποφαίνεται επί του καινοφανούς ζητήματος του χρονικού σημείου έναρξης της προθεσμίας παραγραφής για την είσπραξη απαιτήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βάσει του δημοσιονομικού κανονισμού του 2018 (
1
).
Εν προκειμένω, με απόφαση της 10ης Φεβρουαρίου 2015, η Επιτροπή επέβαλε πειθαρχική κύρωση στον HG και τον υποχρέωσε να αποκαταστήσει ζημία που υπέστη η Ένωση ύψους 108596,35 ευρώ βάσει του άρθρου 22, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η εν λόγω απόφαση, την οποία προσέβαλε ο πρoσφεύγων-ενάγων, τέθηκε σε ισχύ την 1η Μαρτίου 2015.
Με την απόφαση HG κατά Επιτροπής (T‑693/16 P-RENV-RX) (
2
), το Γενικό Δικαστήριο, μεταξύ άλλων, μείωσε το ποσό της χρηματικής αποζημίωσης που ζητήθηκε από τον HG σε 80000 ευρώ κατά την ημερομηνία δημοσιεύσεως της αποφάσεως, με το σκεπτικό ότι η Επιτροπή είχε συμβάλει στην επέλευση της ζημίας.
Ο αρμόδιος διατάκτης της Επιτροπής απέστειλε στον HG χρεωστικό σημείωμα με ημερομηνία 3ης Μαρτίου 2022, για ποσό ύψους 80000 ευρώ, ορίζοντας την 19η Απριλίου 2022 ως καταληκτική ημερομηνία καταβολής. O HG, επικαλούμενος την ύπαρξη πενταετούς παραγραφής, υπέβαλε αίτηση ανάκλησης του εν λόγω σημειώματος, η οποία απορρίφθηκε από τον διατάκτη.
Από τις 10 Οκτωβρίου 2022, κοινοποιήθηκαν στον HG διαδοχικές αποφάσεις του υπολόγου με αντικείμενο τον συμψηφισμό της οφειλής του προσφεύγοντος-ενάγοντος έναντι της Επιτροπής με τον μισθό του ή με άλλες απαιτήσεις του έναντι του εν λόγω θεσμικού οργάνου. Ο HG υπέβαλε κατά των αποφάσεων αυτών πλείονες διοικητικές ενστάσεις, οι οποίες απορρίφθηκαν με απόφαση της 5ης Μαΐου 2023. Με την εν λόγω απόφαση, η Επιτροπή επισημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι η πενταετής παραγραφή που επικαλούνταν ο HG βάσει του δημοσιονομικού κανονισμού του 2018 δεν έχει εφαρμογή στην συγκεκριμένη περίπτωση, η οποία διέπεται από τον δημοσιονομικό κανονισμό του 2012 (
3
), όπου δεν προβλέπεται προθεσμία κοινοποίησης του χρεωστικού σημειώματος.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Κατά πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατά το άρθρο 282, παράγραφος 2, του δημοσιονομικού κανονισμού του 2018, οι διατάξεις του άρθρου 98, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού, οι οποίες προβλέπουν την προβαλλόμενη από τον προσφεύγοντα-ενάγοντα πενταετή παραγραφή, έχουν εφαρμογή από της ημερομηνίας θέσεως σε ισχύ του συγκεκριμένου κανονισμού, ήτοι από τις 2 Αυγούστου 2018. Πράγματι, οι μεταβατικές διατάξεις του άρθρου 279 του κανονισμού και οι κατά το άρθρο 282, παράγραφος 3, ημερομηνίες αναδρομικής ή ετεροχρονισμένης εφαρμογής ορισμένων διατάξεων δεν αφορούν τις ως άνω διατάξεις. Το άρθρο 281 του δημοσιονομικού κανονισμού του 2018 ορίζει, επιπλέον, ότι, πλην εξαιρέσεως μη σχετικής εν προκειμένω, ο δημοσιονομικός κανονισμός του 2012 καταργείται από τις 2 Αυγούστου 2018.
Το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με τις αρχές που διέπουν τη χρονική διαδοχή των κανόνων δικαίου, ο νέος κανόνας εφαρμόζεται, κατ’ αρχήν, αμέσως στα μελλοντικά αποτελέσματα καταστάσεως γεννηθείσας υπό το κράτος του προϊσχύσαντος κανόνα. Τα μελλοντικά αποτελέσματα καταστάσεως η οποία γεννήθηκε υπό το κράτος προϊσχύσαντος κανόνα πρέπει να νοούνται ως αφορώντα τα παρόντα αποτελέσματα της εν λόγω καταστάσεως κατά τον χρόνο εφαρμογής του νέου κανόνα. Η εφαρμογή νέου κανόνα επί των παρόντων αποτελεσμάτων καταστάσεως η οποία γεννήθηκε υπό το κράτος προϊσχύσαντος κανόνα δεν αποτελεί αναδρομική εφαρμογή του νέου κανόνα.
Ως εκ τούτου, ένας νέος κανόνας τυγχάνει εφαρμογής από της ημερομηνίας θέσεώς του σε ισχύ που καθορίζεται στην πράξη με την οποία θεσπίζεται και μολονότι, κατ’ αρχήν, δεν έχει εφαρμογή επί των εννόμων καταστάσεων οι οποίες γεννήθηκαν και διαμορφώθηκαν οριστικώς υπό το κράτος του προγενέστερου κανόνα, έχει εντούτοις εφαρμογή στα μελλοντικά τους αποτελέσματα καθώς και στις νέες έννομες καταστάσεις. Ειδικότερα, οι διαδικαστικοί κανόνες εφαρμόζονται εν γένει από την ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος τους, εν αντιθέσει προς τους κανόνες ουσιαστικού δικαίου οι οποίοι συνήθως ερμηνεύονται υπό την έννοια ότι δεν αφορούν καταστάσεις που δημιουργήθηκαν πριν από την έναρξη της ισχύος τους παρά μόνο στον βαθμό που προκύπτει σαφώς από το γράμμα τους, τον σκοπό τους ή την όλη οικονομία τους ότι πρέπει να παράγουν τέτοια αποτελέσματα.
Εν προκειμένω, η απαίτηση της Ένωσης κατά του HG δεν είχε διαμορφωθεί οριστικώς στις 2 Αυγούστου 2018, καθόσον ο προσφεύγων-ενάγων είχε αμφισβητήσει την εν λόγω απαίτηση, η δε σχετική ένδικη προσφυγή δεν είχε ακόμη εκδικασθεί, και, ως εκ τούτου, δε μπορεί να γίνει δεκτό ότι, πριν από την εν λόγω ημερομηνία, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων αυτών, η Επιτροπή είχε απολέσει οριστικώς το δικαίωμα εισπράξεως της εν λόγω απαιτήσεως λόγω καθυστερημένης ασκήσεως του δικαιώματος. Πράγματι, αφενός, ο δημοσιονομικός κανονισμός του 2012 δεν καθόριζε συγκεκριμένη προθεσμία για την αποστολή του χρεωστικού σημειώματος και, αφετέρου, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων, δεν υφίστατο υπέρβαση της εύλογης προθεσμίας την οποία πρέπει, πάντως, να τηρεί ένα θεσμικό όργανο της Ένωσης σε τέτοιες περιπτώσεις για να ασκεί τις εξουσίες του. Επομένως, το άρθρο 98, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του δημοσιονομικού κανονισμού του 2018 εφαρμόζεται στην περίπτωση της επίμαχης απαίτησης.
Μολονότι δε το άρθρο 98, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του δημοσιονομικού κανονισμού του 2018 προβλέπει ότι η πενταετής παραγραφή για αποστολή του χρεωστικού σημειώματος στον οφειλέτη τρέχει «από τη χρονική στιγμή κατά την οποία το θεσμικό όργανο της Ένωσης ήταν, υπό κανονικές συνθήκες, σε θέση να απαιτήσει την εξόφληση της οφειλής», η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι οι συνθήκες της υπό κρίση υποθέσεως, χαρακτηριστικό των οποίων ήταν, μεταξύ άλλων, μια αμφισβητούμενη απαίτηση η οποία μπορούσε στη συνέχεια να ακυρωθεί ή της οποίας το ύψος μπορούσε να μειωθεί, ήταν κανονικές κατά την έννοια της ίδιας διατάξεως, μόνον αφότου η απόφαση HG κατά Επιτροπής (T‑693/16 P-RENV-RX) κατέστη αμετάκλητη.
Συναφώς, υπό περιστάσεις διαδικασίας στο πλαίσιο της οποίας έπρεπε κατ’ αρχάς να πιστοποιηθεί η ύπαρξη της απαιτήσεως, κατά το πέρας ειδικής διαδικασίας, με επίσημη απόφαση που προηγήθηκε της βεβαιώσεως της απαιτήσεως, η ως άνω ερμηνεία του άρθρου 98, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του δημοσιονομικού κανονισμού του 2018, είναι προς το συμφέρον της χρηστής διοίκησης. Πράγματι, ευνοεί τόσο τα συμφέροντα των εχόντων απαιτήσεις θεσμικών οργάνων όσο και αυτά των οφειλετών τους ή τυχόν ενδιαφερόμενων τρίτων, καθόσον δεν υποχρεώνει πάντοτε τον αρμόδιο διατάκτη να απαιτεί την είσπραξη απαιτήσεων των οποίων η ύπαρξη ή το ύψος αμφισβητείται από τους οφειλέτες, προτού λάβει γνώση της οριστικής εκβάσεως των σχετικών με τις εν λόγω απαιτήσεις ζητημάτων και χωρίς να λαμβάνει υπόψη τα προμνημονευθέντα συμφέροντα. Ειδικότερα, σε περίπτωση απαιτήσεως έναντι υπαλλήλου της οποίας αυτός αμφισβητεί τόσο την ύπαρξη όσο και το ύψος, ζητώντας την ακύρωση ή τη μεταρρύθμιση της προγενέστερης αποφάσεως που την πιστοποιεί, ο διατάκτης μπορεί, προκειμένου να καθορίσει την κατάλληλη χρονική στιγμή για να βεβαιώσει την απαίτηση, να διατάξει τη είσπραξή της και να αποστείλει το χρεωστικό σημείωμα λαμβάνοντας μεταξύ άλλων υπόψη, βάσει του καθήκοντος μέριμνας το οποίο υπέχει η Διοίκηση έναντι των υπαλλήλων της και το οποίο την υποχρεώνει να συνεκτιμά όχι μόνον το συμφέρον της υπηρεσίας, αλλά και το συμφέρον του ενδιαφερόμενου υπαλλήλου, τη σημασία του επίμαχου χρηματικού ποσού σε σχέση με τα εισοδήματα του υπαλλήλου και την εκτίμησή του σχετικά με την πιθανότητα τροποποίησης του ποσού από τον δικαστή κατά την εκ μέρους του άσκηση εξουσίας πλήρους δικαιοδοσίας, ιδίως, εάν η πιθανότητα αυτή προκύπτει από ενδεχόμενη στοιχειοθέτηση ευθύνης του υπαλλήλου.
Κατά δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι ο υπόλογος της Επιτροπής, εκδίδοντας τις προσβαλλόμενες αποφάσεις, ούτε παραβίασε την αρχή της χρηστής διοικήσεως ούτε παρέβη το καθήκον μέριμνας των θεσμικών οργάνων έναντι των υπαλλήλων τους, καθόσον προέβη σε συμψηφισμό με τις αποδοχές του οφειλέτη υπαλλήλου ή με επιστροφές εξόδων, όπως υποχρεούται βάσει του άρθρου 102, παράγραφος 1, του δημοσιονομικού κανονισμού του 2018, και καθόσον όρισε αυτεπαγγέλτως ένα χρονοδιάγραμμα τμηματικής καταβολής, καταλείποντας παράλληλα στον εν λόγω υπάλληλο ένα ικανοποιητικό εισόδημα, λαμβανομένου υπόψη του επιπέδου αποδοχών του.
(
1
)	Κανονισμός (EΕ, Ευρατόμ) 2018/1046 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιουλίου 2018, σχετικά με τους δημοσιονομικούς κανόνες που εφαρμόζονται στον γενικό προϋπολογισμό της Ένωσης, την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1296/2013, (ΕΕ) αριθ. 1301/2013, (ΕΕ) αριθ. 1303/2013, (ΕΕ) αριθ. 1304/2013, (ΕΕ) αριθ. 1309/2013, (ΕΕ) αριθ. 1316/2013, (ΕΕ) αριθ. 223/2014, (ΕΕ) αριθ. 283/2014 και της αποφάσεως αριθ. 541/2014/ΕΕ, και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 966/2012 (ΕΕ 2018, L 193, σ. 1, στο εξής: δημοσιονομικός κανονισμός του 2018).
(
2
)	Απόφαση της 15ης Δεκεμβρίου 2021, HG κατά Επιτροπής (T‑693/16 P-RENV-RX, EU:T:2021:895).
(
3
)	Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 966/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, σχετικά με τους δημοσιονομικούς κανόνες που εφαρμόζονται στον γενικό προϋπολογισμό της Ένωσης και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1605/2002 του Συμβουλίου (ΕΕ 2012, L 298, σ. 1, στο εξής: δημοσιονομικός κανονισμός του 2012).