ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ένατο τμήμα)
της 22ας Ιανουαρίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Προστασία των καταναλωτών – Οδηγία 93/13/EOK – Καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές – Άρθρο 6, παράγραφος 1, και άρθρο 7, παράγραφος 1 – Σύμβαση ενυπόθηκου δανείου συνδεδεμένου με ξένο νόμισμα,
η οποία περιέχει
καταχρηστικές ρήτρες – Αποτελέσματα της διαπίστωσης του καταχρηστικού χαρακτήρα ρήτρας – Ακυρότητα της σύμβασης – Εθνική νομολογία κατά την οποία γεννώνται δύο αυτοτελείς απαιτήσεις επιστροφής – Αγωγή του καταναλωτή με αίτημα την επιστροφή των μηνιαίων δόσεων που κατέβαλε βάσει της σύμβασης – Απαίτηση του επαγγελματία αντιστοιχούσα
στο ποσό του δανείου – Είσπραξη – Δικαίωμα του επαγγελματία να προβάλει ένσταση συμψηφισμού της απαίτησής του με την απαίτηση του καταναλωτή – Καθεστώς κατανομής των δικαστικών εξόδων – Αποτρεπτικό αποτέλεσμα της απαγόρευσης των καταχρηστικών ρητρών – Αρχή της αποτελεσματικότητας – Υποχρέωση σύμφωνης με το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας »
Στην υπόθεση C‑902/24 [Herchoski] (i),
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Sąd Okręgowy w Warszawie (περιφερειακό δικαστήριο Βαρσοβίας, Πολωνία) με απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 22 Δεκεμβρίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
RM,
EM
κατά
Santander Bank Polska S.A.,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (ένατο τμήμα),
συγκείμενο από τους M. Condinanzi, πρόεδρο τμήματος, N. Jääskinen και R. Frendo (εισηγήτρια), δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: R. Norkus
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        οι RM και EM, εκπροσωπούμενοι από την B. Sobierajska, radca prawny,
–        η Santander Bank Polska S.A., εκπροσωπούμενη από τον
J. Kowalczyk, τον P. Litwiński, τη M. Valirakis‑Wołyńska και
τον R. Wechman, radcowie prawni,
–        η Πολωνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον B. Majczyna,
–        η Πορτογαλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις A. Pimenta και A. Rodrigues,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον P. Kienapfel και την B. Sasinowska,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 6, παράγραφος 1, και του άρθρου 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές (ΕΕ 1993, L 95, σ. 29), καθώς και των αρχών της αποτελεσματικότητας, της ισοδυναμίας, της ασφάλειας δικαίου και της αναλογικότητας.
2        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, των RM και EM, δύο καταναλωτών που κατοικούν στην Πολωνία, και, αφετέρου, της Santander Bank Polska S.A. (στο εξής: SBP), τράπεζας με έδρα
την Πολωνία, με αντικείμενο
την αγωγή που άσκησαν οι καταναλωτές ζητώντας την επιστροφή των ποσών που κατέβαλαν στη SBP σε εκτέλεση σύμβασης ενυπόθηκου δανείου, σύμβαση η οποία κηρύχθηκε άκυρη, και την ένσταση που προέβαλε επικουρικώς η SBP προκειμένου να επιτύχει τον συμψηφισμό της απαίτησης αυτής με την απαίτηση που έχει η ίδια έναντι των καταναλωτών,
η οποία αντιστοιχεί στο ποσό του δανείου.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3        Η αιτιολογική σκέψη 24 της οδηγίας 93/13 διαλαμβάνει ότι «οι δικαστικές αρχές και τα διοικητικά όργανα [των κρατών μελών] πρέπει να διαθέτουν τα κατάλληλα και αποτελεσματικά μέσα ώστε να θέτουν τέρμα στην εφαρμογή των καταχρηστικών ρητρών στις συμβάσεις που συνάπτονται με τους καταναλωτές».
4        Το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη θεσπίζουν διατάξεις σύμφωνα με τις οποίες οι καταχρηστικές ρήτρες σύμβασης μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή, τηρουμένων των σχετικών όρων της εθνικής νομοθεσίας, δεν δεσμεύουν τους καταναλωτές, ενώ η σύμβαση εξακολουθεί να δεσμεύει τους συμβαλλόμενους, εάν μπορεί να υπάρξει και χωρίς τις καταχρηστικές ρήτρες.»
5        Το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας προβλέπει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε, προς το συμφέρον των καταναλωτών, καθώς και των ανταγωνιζόμενων επαγγελματιών, να υπάρχουν τα κατάλληλα και αποτελεσματικά μέσα, προκειμένου να πάψει η χρησιμοποίηση των καταχρηστικών ρητρών στις συμβάσεις που συνάπτονται από έναν επαγγελματία με καταναλωτές.»
Το πολωνικό δίκαιο
Ο αστικός κώδικας
6        Κατά το άρθρο 58, παράγραφος 1, του ustawa – Kodeks cywilny (νόμου περί αστικού κώδικα), της 23ης Απριλίου 1964 (Dz. U. 1964, αριθ. 16, θέση 93), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: αστικός κώδικας):
«Δικαιοπραξία η οποία είναι αντίθετη προς τον νόμο ή αποβλέπει στην καταστρατήγηση του νόμου είναι άκυρη, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά από άλλη σχετική διάταξη, ιδίως αν προβλέπεται ότι οι άκυροι όροι της δικαιοπραξίας αντικαθίστανται από τις σχετικές διατάξεις του νόμου.»
7        Το άρθρο 405 του αστικού κώδικα ορίζει τα εξής:
«Όποιος αποκόμισε περιουσιακό όφελος χωρίς νόμιμη αιτία με ζημία άλλου υποχρεούται να αποδώσει την ωφέλεια σε είδος και, αν αυτό δεν είναι δυνατό, να επιστρέψει την αξία της.»
8        Το άρθρο 410 του κώδικα αυτού προβλέπει τα εξής:
«1.      Οι διατάξεις των προηγουμένων άρθρων έχουν ιδίως εφαρμογή σε περίπτωση αχρεώστητης παροχής.
2.      Η παροχή είναι αχρεώστητη εάν αυτός που την εκπλήρωσε δεν υπείχε γενικώς υποχρέωση ή δεν υπείχε υποχρέωση έναντι του προσώπου προς το οποίο κατέβαλε, ή εάν εξέλιπε η αιτία της παροχής ή δεν επιτεύχθηκε ο επιδιωκόμενος σκοπός της, ή εάν η δικαιοπραξία από την οποία πηγάζει η υποχρέωση παροχής ήταν άκυρη και δεν κατέστη έγκυρη μετά την εκπλήρωση της παροχής.»
9        Το άρθρο 455 του ίδιου κώδικα ορίζει τα εξής:
«Εάν δεν ορίζεται δήλη ημέρα για την εκπλήρωση της παροχής ή δεν προκύπτει από τη φύση της ενοχής, η παροχή πρέπει να εκπληρωθεί αμέσως μόλις ο οφειλέτης οχληθεί προς εκπλήρωση.»
10      Δυνάμει του άρθρου 498, παράγραφοι 1 και 2, του αστικού κώδικα:
«1.      Όταν δύο πρόσωπα έχουν ταυτόχρονα την ιδιότητα του οφειλέτη και του δανειστή έναντι αλλήλων, έκαστο εξ αυτών μπορεί να συμψηφίσει την απαίτησή του με την απαίτηση του ετέρου, αν αμφότερες οι απαιτήσεις έχουν ως αντικείμενο χρηματικά ποσά ή ομοειδή πράγματα ορισμένα μόνον κατά γένος, είναι ληξιπρόθεσμες και μπορούν να προβληθούν ενώπιον δικαστηρίου ή άλλης δημόσιας αρχής.
2.      Διά του συμψηφισμού, οι δύο απαιτήσεις αποσβένονται αμοιβαίως μέχρι του ποσού της μικρότερης απαίτησης.»
11      Το άρθρο 499 του αστικού κώδικα έχει ως εξής:
«Ο συμψηφισμός επέρχεται αν ο ένας τον επικαλεστεί με δήλωση προς τον άλλον. Η πρόταση συμψηφισμού έχει αναδρομικό αποτέλεσμα από τον χρόνο κατά τον οποίο ο συμψηφισμός κατέστη δυνατός.»
Ο κώδικας πολιτικής δικονομίας
12      Το άρθρο 98, παράγραφος 1, του ustawa Kodeks postępowania cywilnego (νόμου περί κώδικα πολιτικής δικονομίας), της 17ης Νοεμβρίου 1964 (Dz. U. 1964, αριθ. 43, θέση 296), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: κώδικας πολιτικής δικονομίας), προβλέπει τα εξής:
«Ο ηττηθείς διάδικος υποχρεούται να καταβάλει στον αντίδικο, κατόπιν αιτήματός του, τα έξοδα που ήταν αναγκαία για να ασκήσει λυσιτελώς τα δικαιώματά του ή για να αμυνθεί λυσιτελώς (δικαστικά έξοδα).»
13      Το άρθρο 100 του κώδικα πολιτικής δικονομίας ορίζει τα εξής:
«Σε περίπτωση που τα αιτήματα των διαδίκων γίνουν εν μέρει δεκτά, τα έξοδα συμψηφίζονται ή κατανέμονται αναλόγως. Το δικαστήριο μπορεί, ωστόσο, να επιβάλει σε διάδικο την υποχρέωση απόδοσης του συνόλου των δικαστικών εξόδων εάν ο αντίδικος ηττήθηκε μόνον ως προς επουσιώδες μέρος των αιτημάτων του ή εάν ο καθορισμός του καταβλητέου ποσού εξαρτάται από την πραγματοποίηση εκατέρωθεν υπολογισμών ή από την εκτίμηση του δικαστηρίου.»
14      Κατά το άρθρο 102 του ίδιου κώδικα:
«Σε ιδιαιτέρως δικαιολογημένες περιπτώσεις, το δικαστήριο μπορεί να καταδικάσει τον ηττηθέντα διάδικο σε μέρος μόνον των δικαστικών εξόδων ή να μην τον καταδικάσει καθόλου στα δικαστικά έξοδα.»
15      Κατά το άρθρο 203, παράγραφος 1, του ίδιου κώδικα:
«Η αγωγή μπορεί να αποσυρθεί χωρίς τη συγκατάθεση του εναγομένου μέχρι την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας ή, εάν η απόσυρση συνεπάγεται παραίτηση από την αξίωση, μέχρι την έκδοση της απόφασης.»
16      Το άρθρο 2031 του ίδιου κώδικα έχει ως εξής:
«1.      Ένσταση συμψηφισμού μπορεί να προβληθεί μόνον επί τη βάσει απαίτησης:
1)      του εναγομένου που απορρέει από την ίδια έννομη σχέση με την απαίτηση την οποία προβάλλει ο ενάγων, εκτός εάν η απαίτηση είναι βεβαία, έχει διαπιστωθεί με τελεσίδικη δικαστική απόφαση, με απόφαση διαιτητικού δικαστηρίου, με συμφωνία που έχει συναφθεί ενώπιον δικαστηρίου ή διαιτητικού δικαστηρίου, με συμφωνία που έχει συναφθεί ενώπιον διαμεσολαβητή και έχει επικυρωθεί από δικαστήριο, ή πιθανολογείται από έγγραφο που επιβεβαιώνει την αναγνώρισή της από τον ενάγοντα·
2)      με αντικείμενο την επιστροφή παροχής την οποία μπορεί να αξιώσει ένας από τους εις ολόκληρον ευθυνόμενους οφειλέτες έναντι των λοιπών συνοφειλετών.
2.      Ο εναγόμενος μπορεί να προτείνει συμψηφισμό το αργότερο κατά την έναρξη της δίκης επί της ουσίας ή εντός δύο εβδομάδων από την ημερομηνία κατά την οποία η οφειλή του κατέστη απαιτητή.
3.      Συμψηφισμός μπορεί να προταθεί μόνο με δικόγραφο. Οι κανόνες που διέπουν την αγωγή εφαρμόζονται mutatis mutandis στο δικόγραφο αυτό, με εξαίρεση τους κανόνες περί δικαστικών εξόδων.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
17      Στις 28 Αυγούστου 2008 οι RM και EM συνήψαν με τη SBP σύμβαση ενυπόθηκου δανείου συνομολογηθείσα σε ελβετικά φράγκα, δυνάμει της οποίας η SBP τούς χορήγησε δάνειο ύψους 360 000 πολωνικών ζλότι (PLN) (περίπου 84 634 ευρώ) με περίοδο αποπληρωμής 360 μηνών (στο εξής: επίμαχη σύμβαση).
18      Η επίμαχη σύμβαση περιείχε διάφορες ρήτρες σχετικά με τον τρόπο μετατροπής μεταξύ του ελβετικού φράγκου και του πολωνικού ζλότι (στο εξής: ρήτρες μετατροπής).
19      Κατά την περίοδο από τις 5 Σεπτεμβρίου 2008 έως τις 15 Μαρτίου 2022, η SBP έλαβε
από τους RM και EM το συνολικό ποσό των 327 338 PLN (περίπου 76 956 ευρώ) ως μηνιαίες δόσεις αποπληρωμής του δανείου.
20      Στις 17 Νοεμβρίου 2022 οι RM και EM άσκησαν ενώπιον του Sąd Okręgowy w Warszawie (περιφερειακού δικαστηρίου Βαρσοβίας, Πολωνία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, αγωγή με αίτημα να κηρυχθεί άκυρη η επίμαχη σύμβαση λόγω καταχρηστικότητας των ρητρών μετατροπής, να διαπιστωθεί ότι η σύμβαση δεν μπορεί να εξακολουθήσει να ισχύει χωρίς τις ρήτρες αυτές και να υποχρεωθεί η SBP να τους επιστρέψει το ποσό των 327 338 PLN (περίπου 76 956 ευρώ), το οποίο αντιστοιχεί στις μηνιαίες δόσεις που κατέβαλαν σε εκτέλεση της σύμβασης, πλέον τόκων υπερημερίας με το νόμιμο επιτόκιο από τις 7 Σεπτεμβρίου 2022 και δικαστικών εξόδων.
21      Η SBP υποστήριξε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου ότι η επίμαχη σύμβαση ήταν έγκυρη και ζήτησε την απόρριψη της αγωγής καθώς και την καταδίκη των RM και EM στα δικαστικά έξοδα.
22      Στις 18 Ιουλίου 2024 η SBP όχλησε τους RM και EM ζητώντας τους να της επιστρέψουν, το αργότερο έως τις 5 Αυγούστου 2024, το ποσό των 360 000 PLN (περίπου 84 634 ευρώ) που είχαν λάβει σε εκτέλεση της επίμαχης σύμβασης.
23      Στις 9 Αυγούστου 2024 η SBP κοινοποίησε στους RM και EM δήλωση με την οποία τους ενημέρωνε για την πρόθεσή της να συμψηφίσει την απαίτησή της ύψους 360 000 PLN (περίπου 84 634 ευρώ) με την απαίτηση που
οι ίδιοι είχαν προβάλει ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου.
24      Στις 14 Αυγούστου 2024 η SBP προέβαλε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου ένσταση συμψηφισμού των δύο αυτών απαιτήσεων, ένσταση στην οποία αντιτάχθηκαν οι RM και EM.
25      Στις 19 Δεκεμβρίου 2024 το αιτούν δικαστήριο εξέδωσε μερική απόφαση με την οποία κήρυξε άκυρη την επίμαχη σύμβαση βάσει του άρθρου 58, παράγραφος 1, του αστικού κώδικα, με το σκεπτικό ότι οι ρήτρες μετατροπής ήταν καταχρηστικές και ότι η σύμβαση δεν μπορούσε να εξακολουθήσει να ισχύει χωρίς αυτές.
26      Κατά τα λοιπά, όσον αφορά την προβληθείσα από τη SBP ένσταση συμψηφισμού και τις συνέπειες που θα είχε μια απόφαση με την οποία θα γινόταν δεκτή μια τέτοια ένσταση, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν
συνάδει με το δίκαιο της Ένωσης ερμηνεία των διατάξεων του εθνικού δικαίου κατά τρόπο ώστε να γίνεται δεκτή η ένσταση αυτή.
27      Κατά το αιτούν δικαστήριο, η κήρυξη της ακυρότητας σύμβασης συνεπάγεται ότι, δυνάμει του άρθρου 405 του αστικού κώδικα, σε συνδυασμό με το άρθρο του
410, κάθε συμβαλλόμενος υποχρεούται να επιστρέψει στον αντισυμβαλλόμενο όλες τις παροχές που πραγματοποιήθηκαν δυνάμει της σύμβασης, οι οποίες πρέπει να θεωρηθούν αχρεώστητες συνεπεία της κήρυξης της ακυρότητας.
28      Διευκρινίζει ότι κάθε συμβαλλόμενος έχει αξίωση έναντι του αντισυμβαλλομένου προς επιστροφή των αχρεώστητων παροχών. Ειδικότερα, σύμφωνα με τη λεγόμενη θεωρία των «δύο αξιώσεων», η οποία εφαρμόζεται ευρέως στην πολωνική νομολογία, οι απορρέουσες από άκυρη σύμβαση εκατέρωθεν απαιτήσεις έχουν αυτοτελή υπόσταση. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, κάθε συμβαλλόμενος μπορεί να αξιώσει την απαίτησή του έναντι του αντισυμβαλλομένου στο πλαίσιο χωριστής διαδικασίας. Αντιθέτως, το δικαστήριο που επιλαμβάνεται αγωγής ενός εκ των συμβαλλομένων δεν έχει τη δυνατότητα να συμψηφίσει αυτεπαγγέλτως τις αμοιβαίες απαιτήσεις τους. Παρά ταύτα, ο συμβαλλόμενος που επιθυμεί τον συμψηφισμό των οικείων απαιτήσεων μπορεί να προβάλει ένσταση συμψηφισμού υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 2031 του κώδικα πολιτικής δικονομίας.
29      Κατά το αιτούν δικαστήριο, εν προκειμένω, η ένσταση συμψηφισμού που προέβαλε η SBP πληροί τις ανωτέρω προϋποθέσεις και στηρίζεται σε δήλωση συμψηφισμού σύμφωνη με τις διατάξεις των άρθρων 498 και 499 του αστικού κώδικα. Επομένως, η ένσταση συμψηφισμού πρέπει να γίνει δεκτή.
30      Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, κατά συνέπεια, θα πρέπει να κάνει μόνον εν μέρει δεκτό το αίτημα των RM και EM περί επιστροφής, αφαιρώντας από το οφειλόμενο σε αυτούς ποσό το ποσό που
η SBP ζήτησε να συμψηφιστεί. Εν προκειμένω, το ποσό που η τελευταία θα έπρεπε να επιστρέψει στους RM και EM ανέρχεται σε 401 195 PLN (περίπου 94 263 ευρώ), ήτοι 327 338 PLN (περίπου 76 956 ευρώ) ως επιστροφή των καταβληθεισών μηνιαίων δόσεων, πλέον των τόκων που κατέστησαν ληξιπρόθεσμοι μεταξύ της 7ης Σεπτεμβρίου 2022 και της 5ης Αυγούστου 2024, ήτοι 73 857 PLN (περίπου 17 363 ευρώ). Επομένως, κατόπιν συμψηφισμού με την απαίτησή της ύψους 360 000 PLN (περίπου 84 634 ευρώ), η SBP θα έπρεπε να υποχρεωθεί να καταβάλει στους RM και EM το ποσό των 41 195 PLN (περίπου 9 685
ευρώ), πλέον τόκων υπερημερίας με το νόμιμο επιτόκιο από τις 6 Αυγούστου 2024 και μέχρι την ημερομηνία πληρωμής. Όσον αφορά τα δικαστικά έξοδα, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι θα πρέπει να τα κατανείμει ανάλογα με την έκταση της ήττας κάθε διαδίκου.
31      Εντούτοις, διατηρεί αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα μιας τέτοιας απόφασης με το δίκαιο της Ένωσης.
32      Πρώτον, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, αφενός, η απόρριψη, σε σημαντικό βαθμό, της αγωγής των RM και EM ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο τα περί επιστροφής και αποτροπής αποτελέσματα που, σύμφωνα με την απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Gutiérrez Naranjo κ.λπ. (C‑154/15, C‑307/15 και C‑308/15, EU:C:2016:980, σκέψεις 62 και 63), επιδιώκουν να προσδώσουν το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 στη διαπίστωση του καταχρηστικού χαρακτήρα ρητρών περιλαμβανομένων σε συμβάσεις που συνάπτονται με τους καταναλωτές.
33      Αφετέρου, η πλήρης στέρηση από τον επαγγελματία της δυνατότητας να προβάλει ένσταση συμψηφισμού ενδέχεται να παραβιάζει τις αρχές της ισοδυναμίας, της αναλογικότητας και της ασφάλειας δικαίου, καθώς και το δικαίωμά του αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας. Συγκεκριμένα, η στέρηση της δυνατότητας αυτής συνεπάγεται σημαντικό περιορισμό της ικανότητάς του να αμυνθεί ενώπιον δικαστηρίου, πολλώ δε μάλλον τη στιγμή που οι διατάξεις του αστικού κώδικα και του κώδικα πολιτικής δικονομίας τού παρέχουν τη δυνατότητα να προβάλει μια τέτοια ένσταση. Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι το Δικαστήριο, ιδίως με την απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 2023, Getin Noble Bank (Προθεσμία παραγραφής των αξιώσεων επιστροφής) (C‑28/22, EU:C:2023:992, σκέψη 87), απέκλεισε τη δυνατότητα επαγγελματία να προβάλει ένσταση επίσχεσης υπό συνθήκες παρόμοιες, κατά την κρίση του, με αυτές της υπό κρίση υπόθεσης.
34      Δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατά τη πολωνική νομολογία,
ένας επαγγελματίας μπορεί να προβάλει επικουρικώς ένσταση συμψηφισμού όταν ο κύριος ισχυρισμός του είναι ότι η απαίτηση του καταναλωτή δεν είναι βάσιμη ως προς την ουσία ή το ύψος της.
35      Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η ένσταση
συμψηφισμού περιάγει τον καταναλωτή σε μια δικονομική κατάσταση που θα μπορούσε να αντιβαίνει στο άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 και στην αρχή της αποτελεσματικότητας. Πράγματι, ο καταναλωτής, έναντι του οποίου ο επαγγελματίας προβάλλει ένσταση συμψηφισμού, θα πρέπει, κατ’ αρχήν, να αποσύρει το αίτημά του πληρωμής, βάσει του άρθρου 203, παράγραφος 1, του κώδικα πολιτικής δικονομίας. Εντούτοις, στην πράξη, θα είναι δύσκολο για τον καταναλωτή να το πράξει, δεδομένου ότι το αίτημα πληρωμής αποτελεί μέρος της αγωγής με αίτημα την κήρυξη της ακυρότητας της σύμβασης που συνήφθη με τον επαγγελματία. Εάν όμως ο καταναλωτής δεν αποσύρει το αίτημα αυτό, υφίσταται ο κίνδυνος να απορριφθεί εν μέρει η αγωγή του και, κατά συνέπεια, να καταδικαστεί ο ίδιος σε μέρος των δικαστικών εξόδων.
36      Κατά το αιτούν δικαστήριο, η δικονομική κατάσταση του καταναλωτή θα ήταν λιγότερο περίπλοκη εάν ο επαγγελματίας προέβαλλε ένσταση συμψηφισμού αναγνωρίζοντας συγχρόνως ανεπιφύλακτα την ακυρότητα της σύμβασης πίστωσης που συνήψε με τον καταναλωτή και την απαίτηση του καταναλωτή έναντι αυτού μέχρι του ποσού που αντιστοιχεί στις μηνιαίες δόσεις της πίστωσης. Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν ο αποκλεισμός της δυνατότητας του επαγγελματία να προβάλει επικουρικώς ένσταση συμψηφισμού προσκρούει στις αρχές της ισοδυναμίας, της αναλογικότητας και της ασφάλειας δικαίου, καθώς και στο δικαίωμά του αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας.
37      Επιπλέον, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, βεβαίως, κατά την πολωνική νομολογία, από το άρθρο 455 του αστικού κώδικα προκύπτει ότι μια απαίτηση που απορρέει από την υποχρέωση επιστροφής παροχής αχρεωστήτως καταβληθείσας στο πλαίσιο άκυρης σύμβασης καθίσταται ληξιπρόθεσμη, κατά την έννοια του άρθρου 498, παράγραφος 1, του κώδικα αυτού, μετά την όχληση προς καταβολή συγκεκριμένου ποσού. Πάντως, μια τέτοια απαίτηση προϋποθέτει την ακυρότητα της σύμβασης.
38      Τρίτον, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς τη συμβατότητα με το δίκαιο της Ένωσης μιας προθεσμίας επιστροφής τόσο σύντομης όπως η προθεσμία των δύο εβδομάδων που έταξε η SBP με την όχλησή της. Συναφώς, από την πολωνική νομολογία προκύπτει ότι η έκφραση «αμέσως μόλις» του άρθρου 455 του αστικού κώδικα έχει την έννοια ότι, υπό κανονικές συνθήκες, η παροχή πρέπει να εκπληρωθεί εντός δεκατεσσάρων ημερών από την όχληση. Δεδομένου ότι η SBP ενήργησε σύμφωνα με την εν λόγω νομολογία, η απαίτησή της πρέπει να θεωρηθεί ληξιπρόθεσμη από την άποψη αυτή.
39      Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 και η αρχή της αποτελεσματικότητας εμποδίζουν τον επαγγελματία να οχλήσει
τον καταναλωτή ζητώντας του να καταβάλει, εντός σύντομης προθεσμίας, ποσό που, λαμβανομένων υπόψη των πόρων του καταναλωτή, φαίνεται υψηλό. Εντούτοις, επισημαίνει ότι, εν προκειμένω, το ίδιο είχε ενημερώσει προηγουμένως τους RM και EM για τις συνέπειες της ακυρότητας της επίμαχης σύμβασης, ιδίως για την υποχρέωση επιστροφής
ποσού που αντιστοιχεί
στο κεφάλαιο του δανείου.
40      Τέταρτον και τελευταίο, το αιτούν δικαστήριο υπενθυμίζει ότι έχουν ήδη γίνει δεκτά τα αιτήματα των RM και EM όσον αφορά την ακυρότητα της επίμαχης σύμβασης. Επομένως, σε περίπτωση που το ίδιο απορρίψει την ένσταση συμψηφισμού της SBP και επιδικάσει στους RM και EM το σύνολο του ποσού που ζητούν, η SBP θα έχει ηττηθεί εν όλω και θα πρέπει, επομένως, να φέρει το σύνολο των δικαστικών εξόδων, σύμφωνα με το άρθρο 98, παράγραφος 1, του κώδικα πολιτικής δικονομίας.
41      Αντιθέτως, εάν κάνει δεκτή την ένσταση συμψηφισμού, δεν θα μπορεί να καταδικάσει τη SBP στο σύνολο των δικαστικών εξόδων, αλλά θα πρέπει να καταδικάσει τους RM και EM σε μέρος των εξόδων αυτών διότι κακώς υποστήριξαν ότι η ένσταση αυτή έπρεπε να απορριφθεί. Στο πλαίσιο μιας τέτοιας κατανομής σύμφωνα με το άρθρο 100, πρώτη περίοδος, του κώδικα πολιτικής δικονομίας, στους RM και EM θα επιδικάζονταν μόνον 5 504
PLN (περίπου 1 293
ευρώ) ως δικαστικά έξοδα, ενώ τα έξοδα στα οποία πράγματι υποβλήθηκαν ανέρχονται σε 17 334 ευρώ (περίπου 4 071
ευρώ).
42      Το αιτούν δικαστήριο εκφράζει αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα μιας τέτοιας κατανομής με το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13, καθώς και με την αρχή της αποτελεσματικότητας. Ωστόσο, όπως αναφέρει, το ίδιο θα μπορούσε, βάσει του άρθρου 102 του κώδικα πολιτικής δικονομίας, να λάβει ευνοϊκότερη για τους RM και EM απόφαση επί των δικαστικών εξόδων.
43      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Sąd Okręgowy w Warszawie (περιφερειακό δικαστήριο Βαρσοβίας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Στο πλαίσιο της κήρυξης συμβάσεως ενυπόθηκου δανείου άκυρης στο σύνολό της για τον λόγο ότι δεν μπορεί να εξακολουθήσει να ισχύει μετά την απάλειψη των καταχρηστικών ρητρών της, έχουν το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας [93/13], καθώς και οι αρχές της αποτελεσματικότητας, της ισοδυναμίας, της αναλογικότητας και της ασφάλειας δικαίου την έννοια ότι αντιτίθενται σε δικαστική ερμηνεία της εθνικής νομοθεσίας κατά την οποία:
–        στο πλαίσιο αγωγής καταναλωτή κατά τράπεζας με αίτημα την επιστροφή του ισόποσου των μηνιαίων δόσεων του δανείου, η τράπεζα δύναται λυσιτελώς να προβάλει ένσταση συμψηφισμού της απαιτήσεώς της για επιστροφή του ισόποσου του δανειακού κεφαλαίου με την απαίτηση του καταναλωτή,
–        η τράπεζα δύναται επίσης λυσιτελώς να προβάλει την εν λόγω ένσταση συμψηφισμού επικουρικώς, ενώ, κατ’ αρχήν, ισχυρίζεται στο πλαίσιο της δίκης ότι η δανειακή σύμβαση είναι έγκυρη και δεν περιέχει καταχρηστικές συμβατικές ρήτρες,
–        η τράπεζα δύναται λυσιτελώς να ζητήσει από τον καταναλωτή την επιστροφή του ισόποσου του δανειακού κεφαλαίου που εκταμιεύθηκε σε εκτέλεση άκυρης συμβάσεως (οπότε καθίσταται ληξιπρόθεσμη η εν λόγω απαίτηση της τράπεζας), ενώ, κατ’ αρχήν, η τράπεζα ισχυρίζεται στο πλαίσιο της δίκης ότι η δανειακή σύμβαση είναι έγκυρη και δεν περιέχει καταχρηστικές συμβατικές ρήτρες,
–        η τράπεζα μπορεί να θέσει στον καταναλωτή προθεσμία δύο εβδομάδων για την επιστροφή του ισόποσου του συνολικού δανειακού κεφαλαίου (οπότε καθίσταται ληξιπρόθεσμη η απαίτηση της τράπεζας για επιστροφή του ισόποσου του συνολικού δανειακού κεφαλαίου), [και]
–        ο καταναλωτής επιβαρύνεται με μέρος των δικαστικών εξόδων κατά το μέρος που η αγωγή για την καταβολή χρηματικού ποσού απορρίφθηκε λόγω της αποδοχής της ένστασης συμψηφισμού που προέβαλε η τράπεζα;»
Επί της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου
44      Η Πορτογαλική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, δεδομένου ότι, με αυτήν, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει το εθνικό δίκαιο.
45      Από τη διατύπωση όμως του προδικαστικού ερωτήματος προκύπτει ότι το ερώτημα αυτό αφορά πράγματι την ερμηνεία διατάξεων και αρχών του δικαίου της Ένωσης.
46      Κατά συνέπεια, δεδομένου ότι το Δικαστήριο είναι αρμόδιο για την ερμηνεία των διατάξεων και των αρχών του δικαίου της Ένωσης, είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως και να απαντήσει στο ερώτημα που του υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο.
Επί του παραδεκτού της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως
47      Η Πολωνική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι είναι απαράδεκτο το σκέλος του προδικαστικού ερωτήματος που αφορά τη δυνατότητα επαγγελματία, στο πλαίσιο διαφοράς του με καταναλωτή ο οποίος ζητεί την ακύρωση της συναφθείσας μεταξύ τους σύμβασης ενυπόθηκου δανείου, να προβάλει, επικουρικώς, ένσταση συμψηφισμού, όταν ο κύριος ισχυρισμός του είναι ότι η σύμβαση είναι έγκυρη. Πράγματι, το αιτούν δικαστήριο έχει ήδη κρίνει, με τη μερική απόφαση περί της οποίας γίνεται λόγος στη σκέψη 25 της παρούσας απόφασης, ότι η επίμαχη σύμβαση ήταν άκυρη.
48      Συναφώς, κατά πάγια νομολογία, ο δικαιολογητικός λόγος της προδικαστικής παραπομπής δεν έγκειται στη διατύπωση συμβουλευτικής γνώμης επί γενικών ή υποθετικών ζητημάτων, αλλά στην αυτονόητη ανάγκη αποτελεσματικής επίλυσης μιας ένδικης διαφοράς [πρβλ. αποφάσεις της 16ης Δεκεμβρίου 1981, Foglia, 244/80, EU:C:1981:302, σκέψη 18, και της 11ης Σεπτεμβρίου 2025, Banco Santander (Εξυγίανση της τράπεζας Banco Popular III), C‑687/23, EU:C:2025:687, σκέψη 35].
49      Εν προκειμένω, είναι βεβαίως αληθές ότι το αιτούν δικαστήριο, με μερική απόφαση, κήρυξε άκυρη την επίμαχη σύμβαση. Ωστόσο, αποφάσισε συγχρόνως να υποβάλει στο Δικαστήριο την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, εκτιμώντας ότι ήταν επιβεβλημένη η ερμηνεία διατάξεων και αρχών του δικαίου της Ένωσης προκειμένου το ίδιο να μπορέσει να αποφανθεί, στο πλαίσιο της ίδιας διαδικασίας στην οποία εξέδωσε την κατά τα ανωτέρω μερική απόφαση, επί των λοιπών αιτημάτων της αγωγής των RM και EM, λαμβανομένης υπόψη της ένστασης συμψηφισμού η οποία, κατά τον οικείο χρόνο, είχε προβληθεί ως επικουρικός αμυντικός ισχυρισμός έναντι του ισχυρισμού ότι η επίμαχη σύμβαση ήταν έγκυρη.
50      Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν προκύπτει προδήλως ότι η απάντηση στο σκέλος αυτό του προδικαστικού ερωτήματος είναι υποθετικής φύσεως. Πράγματι, η απάντηση αυτή μπορεί να είναι αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης και, ιδίως, για την εκτίμηση της συμβατότητας του εθνικού δικαίου με τις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης των οποίων ζητείται η ερμηνεία.
51      Κατά συνέπεια, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι παραδεκτή στο σύνολό της.
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
52      Εισαγωγικώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο της διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου την οποία θεσπίζει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, στο Δικαστήριο απόκειται να δώσει στο εθνικό δικαστήριο χρήσιμη απάντηση η οποία να του παρέχει τη δυνατότητα επίλυσης της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο μπορεί, εφόσον είναι αναγκαίο, να αναδιατυπώσει τα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί. Συναφώς, σε αυτό εναπόκειται να συναγάγει, από το σύνολο των στοιχείων που του παρέχει το εθνικό δικαστήριο και, ιδίως, από το σκεπτικό της απόφασης περί παραπομπής, εκείνα τα στοιχεία του δικαίου της Ένωσης τα οποία χρειάζονται ερμηνεία λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου της διαφοράς (βλ. αποφάσεις της 29ης Νοεμβρίου 1978, Redmond, 83/78, EU:C:1978:214, σκέψη 26, και της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Alphabet κ.λπ., C‑233/23, EU:C:2025:110, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
53      Εν προκειμένω, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν περιέχει εξηγήσεις από τις οποίες να προκύπτει με ποιον τρόπο η αρχή της ισοδυναμίας, η οποία ωστόσο μνημονεύεται στο υποβληθέν ερώτημα, είναι κρίσιμη εν προκειμένω.
54      Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το μοναδικό προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13, καθώς και η αρχή της αποτελεσματικότητας, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα των αρχών της ασφάλειας δικαίου και της αναλογικότητας καθώς και του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, αντιτίθενται σε νομολογιακή ερμηνεία του εθνικού δικαίου κατά την οποία, στο πλαίσιο διαδικασίας κινηθείσας από καταναλωτή με αίτημα την ακύρωση της σύμβασης ενυπόθηκου δανείου που συνήψε με επαγγελματία και την επιστροφή των μηνιαίων δόσεων που κατέβαλε σε εκτέλεσή της, ο επαγγελματίας, ενώ ως κύριο ισχυρισμό προβάλλει ότι η σύμβαση είναι έγκυρη, μπορεί να εγείρει επικουρικώς ένσταση συμψηφισμού στηριζόμενη σε απαίτηση που αντιστοιχεί στο ποσό του ενυπόθηκου δανείου, δεδομένου ότι η απαίτηση αυτή πρέπει να θεωρηθεί ληξιπρόθεσμη για τον λόγο ότι η ταχθείσα στον καταναλωτή προθεσμία των δύο εβδομάδων έχει παρέλθει και ότι η εν συνεχεία αποδοχή της ένστασης συμψηφισμού συνεπάγεται, λόγω της ανεπιτυχούς αντίκρουσής της από τον καταναλωτή, την κατανομή των δικαστικών εξόδων ανάλογα με την έκταση της ήττας κάθε διαδίκου.
55      Το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 ορίζει ότι τα κράτη μέλη θεσπίζουν διατάξεις σύμφωνα με τις οποίες οι καταχρηστικές ρήτρες σύμβασης μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή, τηρουμένων των σχετικών όρων της εθνικής νομοθεσίας, δεν δεσμεύουν τους καταναλωτές.
56      Επιπλέον, δεδομένης της φύσεως και της σπουδαιότητας του δημοσίου συμφέροντος που συνίσταται στην προστασία των καταναλωτών, οι οποίοι βρίσκονται σε μειονεκτική θέση έναντι των επαγγελματιών, η οδηγία επιβάλλει στα κράτη μέλη, όπως προκύπτει από το άρθρο της 7, παράγραφος 1, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με την αιτιολογική της σκέψη 24, την υποχρέωση να προβλέπουν κατάλληλα και αποτελεσματικά μέσα «προκειμένου να πάψει η χρησιμοποίηση των καταχρηστικών ρητρών στις συμβάσεις που συνάπτονται από επαγγελματία με καταναλωτές» (πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Gutiérrez Naranjo κ.λπ., C‑154/15, C‑307/15 και C‑308/15, EU:C:2016:980, σκέψη 56 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
57      Επομένως, ο εθνικός δικαστής υποχρεούται να μην εφαρμόσει καταχρηστική συμβατική ρήτρα η οποία επιβάλλει την πληρωμή μη οφειλόμενων, όπως αποδεικνύεται, ποσών. Μια τέτοια υποχρέωση εμπεριέχει κατ’ αρχήν αποτέλεσμα επιστροφής αναφορικά με τα εν λόγω ποσά στο μέτρο που η απουσία ενός τέτοιου αποτελέσματος θα ήταν ικανή να διακυβεύσει το αποτρεπτικό αποτέλεσμα που επιδιώκει να προσδώσει το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13, σε συνδυασμό με το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής, στη διαπίστωση του καταχρηστικού χαρακτήρα των ρητρών που περιλαμβάνονται σε συμβάσεις συναπτόμενες από επαγγελματία με καταναλωτές [πρβλ. απόφαση της 15ης Ιουνίου 2023, Bank M. (Συνέπειες της ακύρωσης της σύμβασης), C‑520/21, EU:C:2023:478, σκέψη 58 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
58      Ωστόσο, η οδηγία 93/13 δεν ρυθμίζει ρητώς τις συνέπειες της ακυρότητας σύμβασης συναφθείσας μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή μετά την απάλειψη των καταχρηστικών ρητρών που περιέχει η σύμβαση αυτή. Ως εκ τούτου, εναπόκειται στα κράτη μέλη να καθορίσουν τις συνέπειες μιας τέτοιας διαπίστωσης, εξυπακουομένου ότι οι κανόνες που θεσπίζουν προς τούτο πρέπει να είναι συμβατοί με το δίκαιο της Ένωσης και, ειδικότερα, με τους σκοπούς που επιδιώκει η οδηγία [απόφαση της 15ης Ιουνίου 2023, Bank M. (Συνέπειες της ακύρωσης της σύμβασης),
C‑520/21, EU:C:2023:478, σκέψη 64 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
59      Εν προκειμένω, πρώτον, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι η κατάσταση που οδήγησε το αιτούν δικαστήριο να υποβάλει στο Δικαστήριο την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως απορρέει από τη λεγόμενη θεωρία των «δύο αξιώσεων», κατά την οποία η ακυρότητα σύμβασης γεννά δύο απαιτήσεις, οι οποίες μπορούν να εισπραχθούν αυτοτελώς.
60      Συναφώς, κατ’ αρχάς, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική νομολογία κατά την οποία, όταν ρήτρα σύμβασης δανείου χαρακτηρισθείσα ως καταχρηστική καθιστά τη σύμβαση άκυρη, ο επαγγελματίας δικαιούται να απαιτήσει από τον καταναλωτή την επιστροφή του συνόλου του ονομαστικού ποσού του χορηγηθέντος δανείου, ανεξαρτήτως των ποσών που κατέβαλε ο καταναλωτής προς εκτέλεση της σύμβασης αυτής και ανεξαρτήτως του υπολοίπου της οφειλής του (απόφαση της 19ης Ιουνίου 2025, Lubreczlik, C‑396/24, EU:C:2025:460, σκέψη 44).
61      Από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι εάν γίνει δεκτή η ένσταση συμψηφισμού που προέβαλε ο επαγγελματίας προς αντίκρουση του αιτήματος του καταναλωτή να του επιστραφούν οι παροχές τις οποίες κατέβαλε σε εκτέλεση σύμβασης ενυπόθηκου δανείου κηρυχθείσας άκυρης, τότε δημιουργείται μια κατάσταση στην οποία μόνον ο συμβαλλόμενος με τη μεγαλύτερη απαίτηση εξακολουθεί να είναι πιστωτής του άλλου. Ως εκ τούτου, σε μια τέτοια περίπτωση, λαμβάνονται πράγματι υπόψη τα ποσά
που κατέβαλε ο καταναλωτής σε εκτέλεση της άκυρης σύμβασης και το οφειλόμενο υπόλοιπο, οπότε ο καταναλωτής δεν υποχρεούται να επιστρέψει το σύνολο του ονομαστικού ποσού του ληφθέντος δανείου.
62      Επομένως, οι αρχές που υπομνήσθηκαν στη σκέψη 60 της παρούσας απόφασης δεν αντιτίθενται σε ερμηνεία των σχετικών κανόνων του εθνικού δικαίου κατά την οποία, κατόπιν συμψηφισμού δύο αμοιβαίων απαιτήσεων των οποίων τα αντίστοιχα ποσά δεν είναι ίδια, μόνον ο συμβαλλόμενος που παραμένει οφειλέτης του ποσού που δεν καλύπτεται από δική του απαίτηση έναντι του αντισυμβαλλομένου υποχρεούται να καταβάλει το ποσό αυτό στον αντισυμβαλλόμενο.
63      Εν συνεχεία, βεβαίως, κατά τη νομολογία, το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα της αρχής της αποτελεσματικότητας, αντιτίθενται σε νομολογιακή ερμηνεία του εθνικού δικαίου κατά την οποία, όταν σύμβαση ενυπόθηκου δανείου συναφθείσα από επαγγελματία με καταναλωτή δεν δύναται να εξακολουθήσει να ισχύει μετά την απάλειψη των καταχρηστικών ρητρών που περιλαμβάνονται σε αυτήν, ο επαγγελματίας μπορεί να επικαλεστεί δικαίωμα επίσχεσης το οποίο του παρέχει τη δυνατότητα να εξαρτήσει την επιστροφή των παροχών που έλαβε από τον καταναλωτή από το κατά πόσον ο καταναλωτής προσφέρεται να επιστρέψει τις παροχές που ο ίδιος έλαβε από τον επαγγελματία ή παρέχει ασφάλεια για την επιστροφή των παροχών αυτών, οσάκις η άσκηση από τον εν λόγω επαγγελματία του δικαιώματος επίσχεσης επιφέρει την απώλεια, για τον καταναλωτή, του δικαιώματος να λάβει τόκους υπερημερίας [πρβλ. απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 2023, Getin Noble Bank (Προθεσμία παραγραφής των αξιώσεων επιστροφής), C‑28/22, EU:C:2023:992, σκέψη 87, και διάταξη της 8ης Μαΐου 2024, Santander Bank Polska C‑424/22, EU:C:2024:398, σκέψη 38].
64      Εντούτοις, το επίμαχο στις υποθέσεις επί των οποίων αναπτύχθηκε η νομολογία αυτή δικαίωμα επίσχεσης συνίστατο στο ότι ο ένας συμβαλλόμενος εξαρτούσε την επιστροφή οφειλόμενης προς τον αντισυμβαλλόμενο παροχής από την προϋπόθεση ότι ο τελευταίος θα αναλάμβανε τη δέσμευση να επιστρέψει την παροχή που είχε εκπληρώσει ο πρώτος. Επιπλέον, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι, εάν γινόταν δεκτή η ένσταση συμψηφισμού της SBP, το ποσό της κύριας απαίτησης των RM και EM θα προσαυξανόταν, σε κάθε περίπτωση, με τόκους υπερημερίας.
65      Αντιθέτως, υπό την επιφύλαξη εξακρίβωσης από το αιτούν δικαστήριο, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι, κατά το πολωνικό δίκαιο, ο συμψηφισμός έχει ισοδύναμο αποτέλεσμα με την εκτέλεση των παροχών από αμφότερους τους συμβαλλομένους.
66      Επομένως, υπό τις συνθήκες αυτές, αντιθέτως προς την άσκηση του επίμαχου στις υποθέσεις που μνημονεύθηκαν στη σκέψη 63 της παρούσας απόφασης δικαιώματος επίσχεσης, ο συμψηφισμός των αντίστοιχων απαιτήσεων του επαγγελματία και του καταναλωτή δεν είναι, κατ’ αρχήν, ικανός να θέσει σε κίνδυνο την προστασία που εγγυάται η οδηγία 93/13 στον καταναλωτή.
67      Τέλος, όσον αφορά την εκτίμηση των συνεπειών που έχει για τον καταναλωτή η ακύρωση μιας σύμβασης στο σύνολό της, καθοριστική σημασία έχει η εκπεφρασμένη βούληση του καταναλωτή. Πράγματι, το σύστημα προστασίας που θεσπίζει η οδηγία 93/13 δεν έχει εφαρμογή εάν ο καταναλωτής αντιτίθεται σε αυτό. Ο καταναλωτής μπορεί, αφού ενημερωθεί από τον εθνικό δικαστή, να μην προβάλει τον καταχρηστικό και μη δεσμευτικό χαρακτήρα ρήτρας, δίνοντας επομένως ελεύθερη και εν επιγνώσει συναίνεση για την επίμαχη ρήτρα και αποφεύγοντας, με τον τρόπο αυτόν, την ακύρωση της σύμβασης. Συναφώς, προκειμένου ο καταναλωτής να μπορεί να δώσει ελεύθερη και εν επιγνώσει συναίνεση, εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να υποδείξει στους διαδίκους κατά τρόπο αντικειμενικό και εξαντλητικό, στο πλαίσιο των εθνικών δικονομικών κανόνων και υπό το πρίσμα της αρχής της επιείκειας στις αστικές διαδικασίες, τις έννομες συνέπειες που μπορεί να επιφέρει η κατάργηση της καταχρηστικής ρήτρας. Η πληροφόρηση αυτή είναι κατά μείζονα λόγο σημαντική ιδίως όταν η μη εφαρμογή της καταχρηστικής ρήτρας μπορεί να έχει ως συνέπεια την κήρυξη της σύμβασης ως άκυρης στο σύνολό της, με αποτέλεσμα την ενδεχόμενη έκθεση του καταναλωτή σε αξιώσεις επιστροφής [πρβλ. απόφαση της 16ης Μαρτίου 2023, M. B. κ.λπ. (Συνέπειες της ακύρωσης σύμβασης), C‑6/22, EU:C:2023:216, σκέψεις 38 έως 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
68      Πάντως, όταν ο καταναλωτής, μολονότι έλαβε από το αρμόδιο δικαστήριο τις πληροφορίες σχετικά με τις συνέπειες που ενδέχεται να έχει η ακύρωση της σύμβασης που συνήψε με τον επαγγελματία, αποφασίζει να μην αντιταχθεί στην ακύρωση της σύμβασης από το δικαστήριο, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η αποδοχή από το δικαστήριο του αιτήματος του επαγγελματία να συμψηφιστούν οι αντίστοιχες απαιτήσεις αμφοτέρων των συμβαλλομένων, οι οποίες απορρέουν από την ακύρωση της σύμβασης, δεν αντίκειται στην προστασία την οποία εγγυάται στον καταναλωτή η οδηγία 93/13. Πράγματι, ένας τέτοιος συμψηφισμός αποτελεί έναν από τους τρόπους με τους οποίους ο επαγγελματίας μπορεί να ανακτήσει το κεφάλαιο του δανείου, όπως έχει δικαίωμα μετά την ακύρωση της σύμβασης.
69      Επιπλέον, ένας τέτοιος μηχανισμός συμψηφισμού αποτρέπει το ενδεχόμενο ο επαγγελματίας να επιλέξει να ασκήσει χωριστό ένδικο βοήθημα για να προβάλει την απαίτησή του έναντι του καταναλωτή, κάτι που θα οδηγούσε σε πολλαπλασιασμό των διαδικασιών και, κατά συνέπεια, σε πρόσθετα έξοδα, και που δεν θα ήταν προς το συμφέρον του καταναλωτή.
70      Δεύτερον, επισημαίνεται ότι, μολονότι όσοι φέρεται να έχουν υποστεί ζημία λόγω παράβασης του δικαίου της Ένωσης μπορούν να επικαλεστούν το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εντούτοις, το δικαίωμα αυτό προστατεύει και τον εναγόμενο, ακόμη και όταν έχει προηγουμένως διαπιστωθεί ότι αυτός παρέβη την οδηγία 93/13. Πράγματι, το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη προστατεύει κάθε μεμονωμένο υποκείμενο δικαίου. Επομένως, οι ένδικες διαφορές στον τομέα του δικαίου προστασίας του καταναλωτή δεν εξαιρούνται από τις δικονομικές εγγυήσεις που απορρέουν από το άρθρο αυτό [πρβλ., κατ’ αναλογίαν προς το άρθρο 101 ΣΛΕΕ, απόφαση της 11ης Ιουλίου 2024, Volvo (Κλήτευση στην έδρα θυγατρικής εταιρίας της εναγομένης), C‑632/22, EU:C:2024:601, σκέψη 54].
71      Εάν όμως ο επαγγελματίας στερείτο της προβλεπόμενης από το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο δυνατότητας να αντιτάξει στον καταναλωτή ένσταση συμψηφισμού, τότε θα θιγόταν δυσανάλογα το δικαίωμά του αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας στο μέτρο που δεν θα μπορούσε να προβάλει το εν λόγω μέσο άμυνας.
72      Ως εκ τούτου, δεδομένου ότι ο καταναλωτής μπορεί να ζητήσει από το αρμόδιο δικαστήριο, σε περίπτωση που το δικαστήριο ακυρώσει τη σύμβαση που έχει συνάψει ο καταναλωτής με επαγγελματία, να υποχρεώσει τον επαγγελματία να επιστρέψει τις παροχές που έλαβε από τον καταναλωτή κατ’ εφαρμογήν της σύμβασης, η αρχή της ισότητας των όπλων, η οποία είναι απόρροια της ίδιας της έννοιας της δίκαιης δίκης (πρβλ. απόφαση της 12ης Ιουλίου 2022, Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, C‑348/20 P, EU:C:2022:548, σκέψη 128 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), επιτάσσει να έχει ο εν λόγω επαγγελματίας με τη σειρά του τη δυνατότητα να ανακτήσει ό,τι παρείχε
στον καταναλωτή, ακόμη και μέσω ενστάσεως συμψηφισμού η οποία προβάλλεται επικουρικώς για την περίπτωση απόρριψης του κύριου αμυντικού ισχυρισμού του επαγγελματία ότι η σύμβαση είναι έγκυρη.
73      Στο πλαίσιο αυτό, διευκρινίζεται, ωστόσο, ότι από τη νομολογία προκύπτει ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 αντιτίθενται σε νομολογιακή ερμηνεία του δικαίου κράτους μέλους κατά την οποία, μετά την κήρυξη της ακυρότητας σύμβασης ενυπόθηκου δανείου, η τράπεζα έχει το δικαίωμα να αξιώσει από τον καταναλωτή ποσό επιπλέον της επιστροφής του κεφαλαίου που χορηγήθηκε προς εκτέλεση της σύμβασης καθώς και την καταβολή των νόμιμων τόκων υπερημερίας από την ημερομηνία όχλησης. Υπό την επιφύλαξη αυτή σχετικά με τους νόμιμους τόκους υπερημερίας, η τράπεζα δεν δικαιούται να λάβει αμοιβή για τη χρησιμοποίηση του κεφαλαίου αυτού από τον καταναλωτή [πρβλ. απόφαση της 7ης Δεκεμβρίου 2023, mBank (Δήλωση του καταναλωτή), C‑140/22, EU:C:2023:965, σκέψεις 62 και 63 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
74      Στο πλαίσιο ενστάσεως συμψηφισμού που προβάλλεται επικουρικώς, η κατά τα ανωτέρω επιφύλαξη συνεπάγεται ότι, ενόσω ο επαγγελματίας υποστηρίζει ότι η συναφθείσα με τον καταναλωτή σύμβαση είναι έγκυρη, οποιαδήποτε όχληση απευθύνει στον καταναλωτή για την επιστροφή του κεφαλαίου του δανείου δεν μπορεί να παραγάγει αποτελέσματα, ιδίως όσον αφορά την καταβολή τόκων υπερημερίας, έως την τελεσίδικη ακύρωση της σύμβασης.
75      Τρίτον, όσον αφορά τη διάρκεια της προθεσμίας πληρωμής την οποία μπορεί να τάξει ο επαγγελματίας με την όχληση που απευθύνει στον καταναλωτή, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η διάρκεια αυτή περιλαμβάνεται μεταξύ του συνόλου των πληροφοριών σχετικά με τις συνέπειες της ακύρωσης της σύμβασης τις οποίες οφείλει το αρμόδιο δικαστήριο να παράσχει στον καταναλωτή, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 67 της παρούσας απόφασης, προτού ακυρώσει την οικεία σύμβαση. Μολονότι η διάρκεια αυτή ρυθμίζεται κατά το εθνικό δίκαιο, εντούτοις, το αρμόδιο δικαστήριο οφείλει να μεριμνά, λαμβανομένων υπόψη όλων των κρίσιμων περιστάσεων, ώστε να μην είναι τέτοια που να αποθαρρύνει ή ακόμη και να εμποδίζει τον καταναλωτή να επικαλεστεί την προστασία που του παρέχει η οδηγία 93/13.
76      Τέταρτον και τελευταίο, όσον αφορά τις συνέπειες που μπορεί να έχει επί των δικαστικών εξόδων η αποδοχή της ένστασης συμψηφισμού που προβάλλει ο επαγγελματίας, επισημαίνεται ότι η κατανομή των εξόδων ένδικης διαδικασίας ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων εμπίπτει στη δικονομική αυτονομία των κρατών μελών, υπό την επιφύλαξη της τήρησης των αρχών της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας (απόφαση της 22ας Σεπτεμβρίου 2022, Servicios prescriptor y medios de pagos EFC, C‑215/21, EU:C:2022:723, σκέψη 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
77      Όσον αφορά την αρχή της αποτελεσματικότητας, η οποία και μόνον αποτελεί το αντικείμενο των εκτιμήσεων που διατύπωσε συναφώς το αιτούν δικαστήριο, υπενθυμίζεται ότι κάθε περίπτωση στην οποία τίθεται το ζήτημα εάν εθνική δικονομική διάταξη καθιστά αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης πρέπει να εξετάζεται λαμβανομένης υπόψη της θέσης της διάταξης αυτής στην όλη διαδικασία ενώπιον των διαφόρων εθνικών οργάνων, της εξέλιξης της διαδικασίας και των ιδιαιτεροτήτων της. Υπό το πρίσμα αυτό, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, εφόσον παρίσταται ανάγκη, οι αρχές που αποτελούν τη βάση του εθνικού δικαιοδοτικού συστήματος, όπως η προστασία των δικαιωμάτων άμυνας, η αρχή της ασφάλειας δικαίου και η εύρυθμη διεξαγωγή της διαδικασίας (απόφαση της 22ας Σεπτεμβρίου 2022, Servicios prescriptor y medios de pagos EFC, C‑215/21, EU:C:2022:723, σκέψη 35 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
78      Μολονότι η αρχή της αποτελεσματικότητας δεν απαγορεύει, εν γένει, να επιβαρύνεται ο καταναλωτής με ορισμένα δικαστικά έξοδα όταν ασκεί αγωγή με αίτημα τη διαπίστωση του καταχρηστικού χαρακτήρα συμβατικής ρήτρας (απόφαση της 7ης Απριλίου 2022, Caixabank, C‑385/20, EU:C:2022:278, σκέψη 51), πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι η οδηγία 93/13 παρέχει στον καταναλωτή δικαίωμα να προσφύγει ενώπιον δικαστηρίου προκειμένου να διαπιστωθεί ο καταχρηστικός χαρακτήρας συμβατικής ρήτρας και να αποκλειστεί η εφαρμογή της, δικαίωμα του οποίου πρέπει να διαφυλάσσεται η αποτελεσματικότητα. Επομένως, το καθεστώς κατανομής των δικαστικών εξόδων μιας τέτοιας διαδικασίας δεν πρέπει να αποθαρρύνει τον καταναλωτή από την άσκηση του δικαιώματος αυτού (πρβλ. απόφαση της 22ας Σεπτεμβρίου 2022, Servicios prescriptor y medios de pagos EFC, C‑215/21, EU:C:2022:723, σκέψη 37 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
79      Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, εάν έκανε δεκτή την ένσταση συμψηφισμού που προέβαλε η SBP, δεν θα μπορούσε να εφαρμόσει το άρθρο 98, παράγραφος 1, του κώδικα πολιτικής δικονομίας και να την καταδικάσει στο σύνολο των δικαστικών εξόδων, δεδομένου ότι οι RM και EM θα ηττώντο κατά το μέρος της αγωγής τους περί επιστροφής των ποσών που είχαν καταβάλει στην SBP δυνάμει της επίμαχης σύμβασης, το δε ποσό της επιστροφής αυτής θα έπρεπε να μειωθεί κατά το ποσό που αντιστοιχεί στο ποσό της απαίτησης που έχει η SBP έναντι αυτών. Διευκρινίζει ότι θα μπορούσε να εφαρμόσει τη διάταξη αυτήν εάν οι RM και EM δεν είχαν αντιταχθεί στην ένσταση συμψηφισμού της SBP και είχαν παραιτηθεί εν μέρει της αγωγής τους. Το αιτούν δικαστήριο κρίνει ότι, υπό τις συνθήκες αυτές, οφείλει να εφαρμόσει το άρθρο 100, πρώτη περίοδος, του κώδικα πολιτικής δικονομίας και να κατανείμει τα δικαστικά έξοδα λαμβάνοντας υπόψη την έκταση της ήττας κάθε διαδίκου. Παρά ταύτα, το αιτούν δικαστήριο αναφέρεται στη δυνατότητα να στηριχθεί στο άρθρο 102 του κώδικα πολιτικής δικονομίας, το οποίο του επιτρέπει να καταδικάσει τον ηττηθέντα διάδικο σε μέρος μόνον των δικαστικών εξόδων ή να μην τον καταδικάσει καθόλου στα δικαστικά έξοδα και, ως εκ τούτου, να αποφανθεί
επί των δικαστικών εξόδων κατά τρόπο ευνοϊκότερο
προς τους ενάγοντες.
80      Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι η αρχή της σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας του εθνικού δικαίου επιβάλλει στα εθνικά δικαστήρια, τηρουμένης ιδίως της απαγόρευσης contra legem ερμηνείας του εθνικού δικαίου, να πράττουν ό,τι είναι δυνατό εντός των ορίων της αρμοδιότητάς τους, λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο του εσωτερικού δικαίου και εφαρμόζοντας τις αναγνωρισμένες από το δίκαιο αυτό μεθόδους ερμηνείας, προκειμένου να διασφαλίζουν την πλήρη αποτελεσματικότητα της εκάστοτε οδηγίας και να καταλήγουν σε λύση σύμφωνη με τον σκοπό τον οποίο επιδιώκει η οδηγία (πρβλ. αποφάσεις της 5ης Οκτωβρίου 2004, Pfeiffer κ.λπ., C‑397/01 έως C‑403/01, EU:C:2004:584, σκέψεις 118 και 119, και της 15ης Οκτωβρίου 2024, KUBERA, C‑144/23, EU:C:2024:881, σκέψη 51 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
81      Με τις γραπτές παρατηρήσεις της, η Πολωνική Κυβέρνηση επισημαίνει ότι τα εθνικά δικαστήρια διαθέτουν επαρκή νομικά μέσα προκειμένου να διασφαλίσουν την αποτελεσματικότητα των δικαιωμάτων που οι καταναλωτές αντλούν από την οδηγία 93/13. Ειδικότερα, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να διατάξουν την απόδοση των εξόδων βάσει του άρθρου 102 του κώδικα πολιτικής δικονομίας, το οποίο καθιερώνει την αρχή της επιείκειας. Δυνάμει της αρχής της σύμφωνης ερμηνείας, τα εν λόγω δικαστήρια μπορούν να αποκλίνουν από μια συσταλτική ερμηνεία του άρθρου αυτού.
82      Εναπόκειται, εν τέλει, στο αιτούν δικαστήριο να εξετάσει εάν η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση μπορεί να ερμηνευθεί κατά τρόπο σύμφωνο προς την οδηγία 93/13 και, σε μια τέτοια περίπτωση, να συναγάγει τις εντεύθεν έννομες συνέπειες.
83      Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο οφείλει, αφενός, να διασφαλίσει την αποτελεσματικότητα του δικαιώματος των RM και EM να επιτύχουν την ακύρωση της επίμαχης σύμβασης που περιέχει καταχρηστικές ρήτρες και την επιστροφή των παροχών που αχρεωστήτως έλαβε ο επαγγελματίας, αποτρέποντας το ενδεχόμενο το σύστημα κατανομής των δικαστικών εξόδων να αποθαρρύνει τους καταναλωτές από το να ασκήσουν τα δικαιώματα που τους παρέχει η οδηγία 93/13.
84      Αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο πρέπει επίσης να είναι σε θέση να εκτιμήσει όλες τις περιστάσεις της υπόθεσης της οποίας έχει επιληφθεί προκειμένου να συνεκτιμήσει, εφόσον παραστεί ανάγκη, την ενδεχόμενη κακή πίστη των καταναλωτών οι οποίοι, παρά τις πληροφορίες που έλαβαν από το δικαστήριο, κακώς αντιτίθενται στον συμψηφισμό των εκατέρωθεν απαιτήσεων μεταξύ αυτών και του επαγγελματία (πρβλ. απόφαση της 22ας Σεπτεμβρίου 2022, Servicios prescriptor y medios de pagos EFC, C‑215/21, EU:C:2022:723, σκέψεις 42 και 43).
85      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 καθώς και η αρχή της αποτελεσματικότητας, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα της ασφάλειας δικαίου και της αναλογικότητας καθώς και του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, δεν αντιτίθενται σε νομολογιακή ερμηνεία του εθνικού δικαίου κατά την οποία, στο πλαίσιο διαδικασίας κινηθείσας από καταναλωτή με αίτημα την ακύρωση της σύμβασης ενυπόθηκου δανείου που συνήψε με επαγγελματία και την επιστροφή των μηνιαίων δόσεων που κατέβαλε σε εκτέλεσή της, ο επαγγελματίας, ενώ
ως κύριο ισχυρισμό
προβάλλει ότι η σύμβαση είναι έγκυρη, μπορεί
να εγείρει επικουρικώς ένσταση συμψηφισμού στηριζόμενη σε απαίτηση που αντιστοιχεί στο ποσό του ενυπόθηκου δανείου, υπό την προϋπόθεση, αφενός, ότι η απαίτηση αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί ληξιπρόθεσμη προτού το αρμόδιο δικαστήριο ακυρώσει τη σύμβαση και, αφετέρου, ότι η αποδοχή μιας τέτοιας ένστασης δεν καταλήγει σε απόφαση επί των δικαστικών εξόδων δυνάμενη να αποτρέψει τον καταναλωτή από το να ασκήσει τα δικαιώματα που του παρέχει η οδηγία.
Επί των δικαστικών εξόδων
86      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (ένατο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές καθώς και η αρχή της αποτελεσματικότητας, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα των αρχών της ασφάλειας δικαίου και της αναλογικότητας καθώς και του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας,
έχουν την έννοια ότι:
δεν αντιτίθενται σε νομολογιακή ερμηνεία του εθνικού δικαίου κατά την οποία, στο πλαίσιο διαδικασίας κινηθείσας από καταναλωτή με αίτημα την ακύρωση της σύμβασης ενυπόθηκου δανείου που συνήψε με επαγγελματία και την επιστροφή των μηνιαίων δόσεων που κατέβαλε σε εκτέλεσή της, ο επαγγελματίας, ενώ ως κύριο ισχυρισμό προβάλλει ότι η σύμβαση είναι έγκυρη, μπορεί να εγείρει επικουρικώς ένσταση συμψηφισμού στηριζόμενη σε απαίτηση που αντιστοιχεί στο ποσό του ενυπόθηκου δανείου, υπό την προϋπόθεση, αφενός, ότι η απαίτηση αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί ληξιπρόθεσμη προτού το αρμόδιο δικαστήριο ακυρώσει τη σύμβαση και, αφετέρου, ότι η αποδοχή μιας τέτοιας ένστασης δεν καταλήγει σε απόφαση επί των δικαστικών εξόδων δυνάμενη να αποτρέψει τον καταναλωτή από το να ασκήσει τα δικαιώματα που του παρέχει η οδηγία.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η πολωνική.
i      Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.