KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
MENGOZZI
ippreżentati fit-28 ta’ April 2016 (1)
Kawża C‑28/15
Koninklijke KPN NV,
KPN BV,
T-mobile Netherlands BV,
Vodafone Libertel BV,
Tele2 Nederland BV,
Ziggo BV,
Ziggo Servizzi BV, li kienet UPC Nederland BV,
Ziggo Zakelijk Servizzi BV, li kienet UPC Business BV,
vs
Autoriteit Consument en Markt (ACM)
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-College van Beroep voor het bedrijfsleven (qorti tal-appell tal-kontenzjuż amministrattiv fil-qasam ekonomiku, il-Pajjiżi l-Baxxi)]
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Qafas regolamentari komuni għan-netwerks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi – Direttiva 2002/19 – Artikoli 8 u 13 – Direttiva 2002/21 – Artikoli 4, 8 u 19 – Rakkomandazzjoni 2009/396/KE – Portata ġuridika – Kontroll tal-prezzijiet u obbligi dwar is-sistema ta’ kontabbiltà tal-ispejjeż – Tariffi tas-servizzi ta’ terminazzjoni għal telefonati fissi u ċellulari – Obbligi imposti minn awtorità regolatorja nazzjonali (ARN) fuq operaturi li għandhom saħħa sinjifikattiva fis-suq – Estensjoni tal-istħarriġ ġudizzjarju fuq l-evalwazzjoni ta’ natura ekonomika ta’ ARN”
I –    Introduzzjoni
1.        Meta tiġi adita b’rikors kontra deċiżjoni ta’ awtorità regolatorja nazzjonali (ARN) li tistabbilixxi limiti massimi ta’ tariffarji għas-servizzi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fissi u ċellulari pprovduti minn operaturi li għandhom saħħa sinjifikattiva fis-suq, tista’ qorti nazzjonali, u jekk iva fuq liema tipi ta’ kunsiderazzjonijiet, titbiegħed minn rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea applikata minn dik l-ARN? Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv, din il-qorti nazzjonali tista’ b’mod partikolari tistħarreġ in-natura proporzjonata tal-miżura tariffarja imposta mill-ARN fir-rigward tal-għanijiet li għandhom jintlaħqu mill-qafas regolamentari komuni għan-netwerks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u tista’ tirrikjedi mill-ARN li din turi b’mod suffiċjenti li l-miżura tariffarja inkwistjoni tippermetti li effettivament twettaq l-għanijiet li għandhom jintlaħqu?
2.        Dan huwa, essenzjalment, is-suġġett taż-żewġ domandi li saru mill-College van Beroep voor het bedrijfsleven (qorti tal-appell tal-kontenzjuż amministrattiv dwar materji ekonomiċi, il-Pajjiżi l-Baxxi) fil-kuntest tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 4(1) u tal-Artikolu 8 tad-Direttiva 2002/21/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-7 ta’ Marzu 2002, dwar kwadru regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (Direttiva Kwadru) (2), kif emendata bid-Direttiva 2009/140/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal‑25 ta’ Novembru 2009 (3) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva Kwadru”), kif ukoll tal-Artikoli 8 u 13 tad-Direttiva 2002/19/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-7 ta’ Marzu 2002, dwar l-aċċess għal, u l-interkonnessjoni ta’, networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u faċilitajiet assoċjati (Direttiva tal-Aċċess) (4), kif emendata bid-Direttiva 2009/140/KE (iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar l-Aċċess”).
3.        Dawn id-domandi tqajmu fil-kuntest ta’ tilwima bejn diversi operaturi ta’ telekomunikazzjonijiet Olandiżi, fosthom Koninklijke KPN NV, u l-Autoriteit Consument en Markt (ACM) (awtorità tal-konsumaturi u tas-suq, il-Pajjiżi l-Baxxi) fir-rigward tad-deċiżjoni ta’ din tal-aħħar li tiffissa limiti tariffarji għas-servizzi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fissi u ċellulari pprovduti minn dawn l-operaturi, billi bbażat lilha nnifisha fuq il-metodu ta’ kalkolu tal-ispejjeż deskritt u rikonoxxut fir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 2009/396/KE, tas‑7 ta’ Mejju 2009 dwar it-trattament regolatorju tar-rati ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fissi u ċellulari fl-UE (5).
II – Il-kuntest ġuridiku
A –    Id-dritt tal-Unjoni
1.      Direttiva Kwadru
4.        L-Artikolu 4 tad-Direttiva Kwadru, intitolat “Dritt ta’ Appell”, jipprovdi:
“1.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li jkunu jeżistu mekkaniżmi effettivi fil-livell nazzjonali li bihom kull utent jew impriża li jipprovdu n-networks u/jew s-servizzi tal-komunikazzjoni elettronika u li jkunu affettwati minn deċiżjoni tal-awtorità regolatorja nazzjonali jkollhom id-dritt li jappellaw kontra d-deċiżjoni quddiem entità ta’ appell li tkun indipendenti mill-partijiet involuti. Din l-entità, li tista’ tkun qorti, għandu jkollha l-kompetenza xierqa biex tkun tista’ twettaq il-funzjonijiet tagħha b’mod effettiv. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-merti tal-każ jitqiesu kif xieraq u li jkun hemm mekkaniżmu ta’ appell effettiv.
[...]”
5.        L-Artikolu 7 tal-imsemmija direttiva jipprovdi li ġej:
“[…]
3.      […] fejn [ARN] jkollha l-intenzjoni tieħu miżura li:
a)      taqa’ fl-ambitu tal-Artikoli 15 jew 16 ta’ din id-Direttiva, jew l-Artikoli 5 jew 8 tad-[Direttiva dwar l-Aċċess]; u
b)      tkun tolqot il-kummerċ bejn l-Istati Membri,
għandha tqiegħed l-abbozz ta’ miżura għad-dispożizzjoni tal-Kummissjoni, tal-[Korp ta’ Regolaturi Ewropej tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (BEREC)] (6) u tal-[ARN] fl-Istati Membri oħra, fl-istess ħin, flimkien mar-raġunijiet li fuqhom tissejjes il-miżura [...]. L-[ARN], il-BEREC u l-Kummissjoni jistgħu jgħaddu l-kummenti tagħhom lill-[ARN] konċernata biss fi żmien xahar [...]
[…]
7.      L-[ANR] konċernata għandha tieħu kont sħiħ tal-kummenti tal-[ARN] oħra, tal-BEREC u tal-Kummissjoni […].
[…]”
6.        L-Artikolu 8 tad-Direttiva Kwadru, intitolat “Miri politiċi u prinċipji regolatorji”, jipprovdi:
“1.      L-Istati Membri għandhom jassiguraw li fit-twettieq tax-xogħlijiet regolatorji speċifikati f’din id-Direttiva u fid-Direttivi Speċifiċi, l-[ARN] jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa li huma mmirati lejn il-ksib tal-miri stipulati fil-paragrafi 2, 3 u 4. Dawk il-miżuri għandhom ikunu proporzjonati ma’ dawk il-miri.
[...]
2.      L-[ARN] għandhom jippromwovu l-kompetizzjoni fil-provista tan-networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u faċilitajiet assoċjati u servizzi billi fost ħwejjeġ oħra:
a)      jiżguraw li l-utenti […] jieħdu l-benefiċċju massimu f’termini ta’ għażla, prezz, u kwalità;
b)      jiżguraw li ma jkun hemm l-ebda distorsjoni jew restrizzjoni fil-kompetizzjoni tas-settur tal-komunikazzjoni elettronika [...];
[…]
3.      L-[ARN] għandhom jikkontribwixxu għall-iżvilupp tas-suq intern billi fost ħwejjeġ oħra:
[…]
d)      jikkooperaw bejniethom, mal-Kummissjoni u mal-BEREC sabiex jiżguraw l-iżvilupp ta’ prattika regolatorja konsistenti u l-applikazzjoni konsistenti ta’ din id-Direttiva u tad-Direttivi Speċifiċi (7).
4.      L-[ARN] għandhom jippromwovu l-interessi taċ-ċittadini ta’ l-Unjoni Ewropea […]”.
7.        L-Artikolu 16 ta’ din id-direttiva, intitolat “Proċedura ta’ analiżi tas-suq”, jipprovdi li ġej:
“[...]
2.      Fejn [ARN] tintalab taħt [...] l-Artikolu 8 tad-[Direttiva dwar l-Aċċess] biex tiddetermina jekk timponix, iżżommx, temendax jew tirtirax l-obbligi fuq l-impriżi, hija għandha tiddetermina fuq il-bażi tal-analiżi tas-suq tagħha msemmija fil-paragrafu 1 ta’ dan l-Artikolu jekk is-suq rilevanti jkunx kompetittiv b’mod effettiv.
3.      Fejn [ANR] tikkonkludi li s-suq huwa effetivament kompetittiv, m’għandhiex timponi jew iżżomm xi waħda mill-obbligazzjonijiet speċifiċi regolatorji msemmija fil-paragrafu 2 […]
4.      Fejn [ARN] tistabbilixxi li suq rilevanti mhux effettivament kompetittiv, hija għandha tidentifika impriżi li individwalment jew flimkien għandhom saħħa sinifikanti fuq dak is-suq skont l-Artikolu 14 u l-[ARN] għandha timponi fuq dawk l-impriżi l-obbligazzjonijiet speċifiċi adatti msemmija fil-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu jew iżżomm jew temenda dawk l-obbligazzjonijiet fejn diġa’ jeżistu.
[…]”
8.        L-Artikolu 19 tad-Direttiva Kwadru, bit-titolu “Proċeduri ta’ armonizzazzjoni”, jiddisponi li:
“1.      [...] fejn il-Kummissjoni ssib li d-diverġenzi fl-implimentazzjoni mill-[ARN] tal-kompiti regolatorji speċifikati f’din id-Direttiva u d-Direttivi Speċifiċi jistgħu joħolqu barriera għas-suq intern, il-Kummissjoni tista’, wara li tieħu kont sħiħ tal-opinjoni tal-BEREC, toħroġ rakkomandazzjoni jew deċiżjoni dwar l-applikazzjoni armonizzata tad-dispożizzjonijiet f’din id-Direttiva u fid-Direttivi Speċifiċi sabiex ikomplu jintlaħqu l-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 8.
2.      […]
L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-[ARN] jieħdu kont sħiħ ta’ dawk ir-rakkomandazzjonijiet fit-twettiq tal-kompiti tagħhom. Meta [ARN] tagħżel li ma ssegwix ir-rakkomandazzjoni, hija għandha tinforma lill-Kummissjoni, waqt li tagħti r-raġunijiet għall-pożizzjoni tagħha.
[...]”
2.      Direttiva dwar l-Aċċess
9.        L-Artikolu 8 tad-Direttiva dwar l-Aċċess, bit-titolu “Impożizzjoni, emendar jew irtirar ta’ l-obbligi”, jipprovdi li ġej:
“1.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-[ARN] jkollhom is-setgħa li jimponu l-obbligi identifikati fl-Artikoli 9 sa 13a.
2.      Fejn operatur huwa identifikat bħala li jkollu saħħa tas-suq sinjifikanti f’suq speċifiku bħala riżultat ta’ l-analiżi tas-suq imwettaq skond Artikolu 16 tad-[Direttiva Kwadru], l-[ARN] għandhom jimponu l-obbligi stipulati f’Artikoli 9 sa 13 ta’ din id-Direttiva kif xieraq.
[…]
4.      L-obbligi imposti skond dan Artikolu għandhom ikunu bbażati fuq in-natura tal-problema identifikata, proporzjonati u ġustifikati fid-dawl tal-miri stipulati f’Artikolu 8 tad-[Direttiva Kwadru]. Dawn l-obbligi għandhom ikunu imposti biss wara konsultazzjoni skond Artikoli 6 u 7 ta’ dik id-Direttiva.
[...]”
10.      L-Artikolu 13(1) tad-Direttiva dwar l-Aċċess, intitolat “Kontroll tal-prezzijiet u obbligi ta’ kontabilità ta’ l-ispejjeż”, huwa fformulat kif ġej:
“1.      L-[ARN] titsta’, skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 8, timponi obbligi rigward l-irkupru tal-ispejjeż u l-kontrolli tal-prezzijiet, inklużi obbligi rigward l-orjentazzjoni tal-prezzijiet rigward l-ispejjeż u l-obbligi li jikkonċernaw is-sistemi ta’ kontabilità tal-ispejjeż, għall-forniment ta’ tipi speċifiċi ta’ interkonnessjoni u/jew aċċess, f’sitwazzjonijiet fejn analiżi tas-suq tindika li n-nuqqas ta’ kompetizzjoni effettiva jfisser li l-operatur ikkonċernat jista’ jsofri prezzijiet f’livell eċċessivament għoli, jew jikkumpressal-prezzijiet, għad-detriment tal-utenti finali. Sabiex jiġu inkoraġġuti l-investimenti magħmulin mill-operatur inklużi fin-netwerks tal-ġenerazzjoni li jmiss, l-[ARN] għandhom jieħdu kont tal-investiment magħmul mill-operatur u jippermettulu rata raġonevoli ta’ qligħ fuq il-kapital adegwat investit, b’kont meħud ta’ kwalunkwe riskju speċifiku għal proġett tan-netwerk tal-investiment ġdid partikolari.
2.      L-[ARN] għandhom jiżguraw li kull mekkaniżmu ta’ rkupru ta’ l-ispejjeż jew metodoloġija ta’ l-iffissar tal-prezzijiet li jkun obbligatoru jservi biex jippromwovi l-effiċjenza u l-kompetizzjoni sostenibbli u jimmassimizza l-benefiċċji għall-konsumatur. F’dan ir-rigward l-[ARN] jistgħu wkoll jieħdu kont tal-prezzijiet disponibbli fi swieq kompetittivi komparabbli.
3.      Fejn operatur ikollu obbligu li jorjenta l-prezzijiet tiegħu ma’ l-ispejjeż, l-oneru tal-prova li l-prezzijiet huma bażati fuq l-ispejjeż inkluża rata raġonevoli ta’ qliegħ fuq l-investiment għandu jkun fuq l-operatur konċernat. Għall-għan tal-kalkolu tal-kost tal-forniment effiċjenti ta’ servizzi, l-[ARN] jistgħu jużaw metodi ta’ kontabilità ta’ l-ispejjeż indipendenti minn dawk użati mill-impriża. L-[ARN] jistgħu jeħtieġu operatur li jipprovdi ġustifikazzjoni sħiħa għall-prezzijiet tiegħu, u jistgħu, fejn xieraq, jeħtieġu li l-prezzijiet jiġu aġġustati.”
3.      Rakkomandazzjoni 2009/396
11.      Il-premessa 1 tar-Rakkomandazzjoni 2009/396 tiddikjara li ġej:
“[…] fl-evalwazzjoni ta’ aktar minn 850 abbozz ta’ miżura nnotifikati skont l-Artikolu 7 tad-[Direttiva Kwadru] ħareġ fid-deher li għadhom jeżistu inkonsistenzi fir-regolamentazzjoni tar-rati ta’ terminazzjoni għat-telefonati bil-vuċi.”
12.      Il-premessa 3 tar-Rakkomandazzjoni 2009/396 tippreċiża:
“Diverġenzi sinifikanti fit-trattament regolatorju tar-rati ta’ terminazzjoni fissi u ċellulari joħolqu distorsjonijiet fundamentali ta’ kompetizzjoni. […]”
13.      Il-premessa 4 tal-istess rakkomandazzjoni tiddikjara kif ġej:
“In-nuqqas ta’ armonizzazzjoni fl-applikazzjoni tal-prinċipji tal-kontabilità tal-ispejjeż għas-swieq ta’ terminazzjoni sa issa juri l-ħtieġa għal approċċ komuni li jipprovdi ċertezza legali akbar u l-inċentivi adatti għall-investituri potenzjali, u jnaqqas il-piż regolatorju minn fuq l-operaturi eżistenti li bħalissa huma attivi f’bosta Stati Membri. […]”
14.      Il-premessa 7 tar-Rakkomandazzjoni 2009/396 tippreċiża:
“[…] Is-sistema ta’ ħlas fl-UE hija bbażata fuq il-prinċipju li ‘Tħallas in-Netwerk tal-Parti li Tagħmel it-Telefonata’ (Calling Party Network Pays), li jfisser li l-ħlas ta’ terminazzjoni jiġi stabbilit min-netwerk li tirċievi t-telefonata u jitħallas min-netwerk li tagħmel it-telefonata. Il-parti li tirċievi t-telefonata ma tħallasx għal dan is-servizz, u ġeneralment m’għandha ebda inċentiv li tirreaġixxi għall-prezz ta’ terminazzjoni stabbilit mill-fornitur tan-netwerk tagħha. F’dan il-kuntest, it-tħassib ewlieni tal-[ARN] mill-aspett ta’ kompetizzjoni jirrigwarda l-prezzijiet eċċessivi. Prezzijiet ta’ terminazzjoni għaljin fl-aħħar mill-aħħar jiġu rkuprati permezz ta’ tariffi ogħla tat-telefonati għall-utenti finali. Jekk wieħed iqis in-natura tal-aċċess b’żewġ possibbiltajiet tas-swieq ta’ terminazzjoni, problemi potenzjali oħra ta’ kompetizzjoni jinkludu l-kontrosussidjar bejn l-operaturi. Dawn il-problemi potenzjali ta’ kompetizzjoni huma komuni kemm għas-swieq tat-terminazzjoni tat-telefonati fissi kif ukoll dawk ċellulari. Għalhekk, fid-dawl tal-kapaċità u l-inċentivi tal-operaturi li jipprovdu s-servizz ta’ terminazzjoni li jgħollu l-prezzijiet sostanzjalment ogħla mill-ispejjeż, l-orjentament tal-ispejjeż titqies bħala l-intervent l-aktar adattat biex jiġi indirizzat dan it-tħassib f’tul ta’ żmien medju. [...] Fid-dawl tal-karatteristiċi speċifiċi tas-swieq ta’ terminazzjoni u t-tħassib assoċjat ta’ kompetizzjoni u ta’ distribuzzjoni, il-Kummissjoni għal ħafna żmien irrikonoxxiet li jekk jiġi stabbilit approċċ komuni msejjes fuq standard effiċjenti ta’ spejjeż u fuq l-applikazzjoni ta’ rati simetriċi ta’ terminazzjoni, dan jippromwovi l-effiċjenza, il-kompetizzjoni sostenibbli u jimmassimizza l-benefiċċji għall-konsumaturi f’termini ta’ prezzijiet u tas-servizzi offruti. […]”
15.      Il-premessa 13 tar-Rakkomandazzjoni 2009/396 tipprovdi kif ġej:
“Meta wieħed iqis il-karatteristiċi partikolari tas-swieq ta’ terminazzjoni tat-telefonati l-ispejjeż tas-servizzi ta’ terminazzjoni għandhom jiġu kkalkolati fuq spejjeż inkrementali li jħarsu ’il quddiem fuq medda ta’ żmien twil (LRIC). […] Il-mudelli LRIC jiġbru fihom biss dawk l-ispejjeż li jkunu kkawżati mill-provvista ta’ inkrement iddefinit [il-mudelli LRIC għandhom jieħdu inkunsiderazzjoni biss l-ispejjeż li jirriżultaw mill-provvista ta’ servizz supplimentari ddefinit]. Approċċ ta’ spejjeż inkrementali li jalloka biss l-ispejjeż li jsiru b’mod effiċjenti, li ma jseħħux jekk is-servizz relatat mal-inkrement ma jibqax jitwettaq (jiġifieri spejjeż li jistgħu jiġu evitati) jippromwovi produzzjoni u konsum effiċjenti u jnaqqas kemm jista’ jkun distorsjonijiet potenzjali tal-kompetizzjoni. Aktar ma r-rati tat-terminazzjoni jitbiegħdu mill-ispiża inkrementali, aktar se jiżdiedu d-distorsjonijiet kompetittivi bejn is-swieq tat-telefonija fissa u dawk taċ-ċellulari u/jew bejn operaturi b’ishma fis swieq asimetriċi u flussi tat-traffiku. Għaldaqstant, huwa ġġustifikat li jiġi applikat approċċ LRIC pur li permezz tiegħu l-inkrement rilevanti jkun is-servizz ta’ terminazzjoni bl-ingrossa tat-telefonati u li jinkludi biss spejjeż li jistgħu jiġu evitati. […]”
16.      Il-punti 1 u 2 tar-Rakkomandazzjoni 2009/396 huma redatti kif ġej:
“1.      Meta jiġu imposti obbligi dwar kontroll ta’ prezzijiet u dwar kontabilità tal-ispejjeż skont l-Artikolu 13 tad-[Direttiva dwar l-Aċċess] fuq l-operaturi nnominati mill-[ARN] li jkollhom setgħa sinifikanti fis-suq fis-swieq ta’ terminazzjoni bl-ingrossa ta’ telefonati bil-vuċi fin-netwerks pubbliċi individwali tat-telefonija (minn hawn ’il quddiem imsejħa ‘swieq ta’ terminazzjoni fissi u ċellulari’) bħala riżultat ta’ analiżi tas-swieq li twettqet skont l-Artikolu 16 tad-[Direttiva Kwadru], l-[ARN] għandhom jiffissaw rati ta’ terminazzjoni bbażati fuq l-ispejjeż li jkollu operatur effiċjenti. Dan jimplika li huma wkoll jridu jkunu simetriċi. Biex jagħmlu dan, l-[ARN] għandhom jipproċedu kif jidher hawn taħt.
2.      Huwa rakkomandat li l-evalwazzjoni ta’ spejjeż effiċjenti tkun ibbażata fuq l-ispejjeż kurrenti u l-użu tal-approċċ ta’ metodu axxendenti bl-applikazzjoni tal-ispejjeż inkrementali fuq medda ta’ żmien twil (LRIC) bħala l-metodoloġija rilevanti tal-ispejjeż.”
17.      Huwa paċifiku li l-metodoloġija rrakkomandata mill-Kummissjoni fir-Rakkomandazzjoni 2009/396/KE hija dik imsejħa “BULRIC (bottom-up long-run incremental costs) strict”, li essenzjalment ifisser li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni biss l-ispejjeż inkrementali tal-offerta ta’ servizz ikkonċernat, billi s-servizz ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fis-suq bl-ingrossa huwa meqjus bħala servizz supplimentari rilevanti u jinkludi biss l-ispejjeż evitabbli, jiġifieri l-ispejjeż li jistgħu jiġu evitati meta ma jingħatax iżjed servizz supplementari. L-ispejjeż inevitabbli, bħalma huma l-ispejjeż komuni (l-ispejjeż li ma humiex direttament attribwibbli għal provvista ta’ servizz speċifiku) u l-ispejjeż assoċjati (li jistgħu jkunu direttament attribwiti għal iktar minn servizz wieħed) ma għandhomx jittieħdu inkunsiderazzjoni f’din il-metodoloġija ta’ kalkolu ta’ spejjeż.
B –    Id-dritt Olandiż
18.      L-Artikolu 1.3(1) tat-Telecommunicatiewet (liġi fuq it-telekomunikazzjonijiet) fil-verżjoni applikabbli għall-fatti fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi fuq it-Telekomunikazzjonijiet”), jipprovdi dan li ġej:
“1.      L-[ACM] għandha tiżgura li d-deċiżjonijiet tagħha jikkontribwixxu sabiex jintlaħqu l-għanijiet imsemmija fl-Artikolu 8(2) sa (5) tad-[Direttiva Kwadru], f’kull każ permezz:
a.      tal-promozzjoni tal-kompetizzjoni fil-provvista tan-netwerks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, tas-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi jew tar-riżorsi assoċjati magħhom, b’mod partikolari billi ssostni l-investimenti effikaċi fil-qasam ta’ infrastruttura u l-innovazzjonijiet;
b.      tal-iżvilupp tas-suq intern;
c.      tas-sostenn tal-interessi tal-utenti finali f’termini ta’ għażla, ta’ prezz u ta’ kwalità.”
19.      L-Artikolu 1.3(2) tal-Liġi fuq it-Telekomunikazzjonijiet jipprovdi li, fl-eżerċizzju tal-kompiti u tal-kompetenzi tagħha l-ACM għandha tieħu kont sħiħ tal-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissjoni msemmija fl-Artikolu 19(1) tad-Direttiva Kwadru. Jekk l-ACM ma tapplikax rakkomandazzjoni, hija għandha tinforma lill-Kummissjoni u tikkomunikalha r-raġunijiet għad-deċiżjoni tagħha.
20.      Din il-liġi tindika, fl-Artikolu 6a.1 tagħha, li, bħala ARN, l-ACM għandha tiddefinixxi s-swieq rilevanti fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi. Sabiex tagħmel hekk, skont l-Artikolu 6a.1(5) ta’ din il-liġi, l-ACM għandha tiddetermina jekk is-suq inkwistjoni huwiex effettivament kompetittiv jew le. Jekk dan ma jkunx il-każ, skont l-Artikolu 6a.2 tal-imsemmija liġi, l-ACM għandha tiddetermina jekk impriża waħda jew iktar għandhiex saħħa sinjifikattiva fis-suq kif ukoll l-obbligi xierqa li għandhom jiġu imposti fuqhom.
21.      L-Artikolu 6a.2(3) tal-Liġi fuq it-Telekomunikazzjonijiet iżid li obbligu msemmi fil-paragrafu 1 huwa adegwat jekk ikun ibbażat fuq in-natura tal-problema kkonstatata fis-suq ikkonċernat u jekk huwa proporzjonat u ġġustifikat fid-dawl tal-għanijiet tal-Artikolu 1.3.
22.      L-Artikolu 6a.7 ta’ din il-liġi jipprovdi kif ġej:
“1.      Konformement mal-Artikolu 6a.2(1), għall-forom ta’ aċċess li għandha tiddetermina, l-[ACM] tista’ timponi obbligu li jirrigwarda l-kontroll tat-tariffi kkalkolati iktar ’il quddiem jew il-kalkolu tal-ispejjeż meta analiżi tas-suq tindika li l-operatur ikkonċernat jista’, fl-assenza ta’ kompetizzjoni effettiva, iżomm il-prezzijiet fuq livell għoli żżejjed, jew jista’ jikkompressa l-marġni, fiż-żewġ każijiet għad-detriment tal-utenti finali. L-[ACM] tista’ tapplika regoli neċessarji għall-implementazzjoni xierqa tal-obbligu.
2.      Obbligu msemmi fil-paragrafu 1 jista’ jipprovdi sabiex jissuġġetta l-aċċess għal tariffa ta’ aċċess orjentata b’rabta mal-ispejjeż jew mal-applikazzjon ta’ sistema ta’ kalkolu tal-ispejjeż iddefiniti jew approvati mill-[ACM].
3.      Fejn l-[ACM] tkun imponiet fuq impriża obbligu ta’ orjentament tal-prezz b’rabta mal-ispejjeż, din l-impriża għandha turi li l-prezzijiet tagħha jkunu effettivament iddeterminati skont l-ispejjeż.
4.      Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tat-tieni sentenza tal-paragrafu 1, l-[ACM] tista’ torbot l-obbligu ta’ stabbiliment ta’ sistema ta’ kontabbiltà tal-ispejjeż ma’ miżuri li jirrigwardaw il-preżentazzjoni tar-riżultati tal-applikazzjoni tas-sistema mill-impriża li fuqha huwa impost dan l-obbligu [...]”
III – Il-fatti tal-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
23.      Fil-kuntest ta’ proċedura preċedenti għal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, wara li wettqet analiżi tas-suq rilevanti, b’deċiżjoni tas ‑7 ta’ Lulju 2010, l-Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit (OPTA) (Awtorità indipendenti tal-posta u telekomunikazzjonijiet, il-Pajjiżi l-Baxxi, illum l-ACM, li għandha l-kwalità ta’ ARN fil-qasam tat-telekomunikazzjonijiet fil-Pajjiżi l-Baxxi) kienet imponiet fuq l-operaturi li jipprovdu servizzi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fissi u ċellulari fil-Pajjiżi l-Baxxi miżuri tariffarji li jsegwu l-metodu ta’ kalkolu tal-ispejjeż imsejjaħ “BULRIC strict”. Fil-31 ta’ Awwissu 2011, il-College van Beroep voor het bedrijfsleven (qorti tal-appell tal-kontenzjuż amministrattiv fil-qasam ekonomiku) kienet annullat din id-deċiżjoni minħabba li b’mod partikolari kellha tiġi applikata metodoloġija oħra tal-kalkolu tal-ispejjeż, jiġifieri l-metodu “BULRIC plus”, li, essenzjalment, jippermetti wkoll it-teħid inkunsiderazzjoni, jew saħansitra r-rimbors, tal-ispejjeż assoċjati (l-ispejjeż li jistgħu jkunu direttament attribwiti għal iktar minn servizz wieħed) u tal-ispejjeż komuni (l-ispejjeż li ma humiex direttament attribwibbli għall-provvista ta’ servizz speċifiku) (8).
24.      Sussegwentement, billi kienet ikkonstatat li kien jeżisti fis-suq bl-ingrossa tas-servizzi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati riskju ta’ applikazzjoni ta’ tariffi eċċessivament għolja, fil-5 ta’ Awwissu 2013, l-ACM kienet adottat deċiżjoni (dik ikkontestata fil-kawża prinċipali) li permezz tagħha ffissat limiti tariffarji għall-imsemmija servizzi. Dawn it-tariffi kienu ġew iffissati billi ġiet segwita l-metodu “BURLIC strict”, skont id-dispożizzjonijiet tal-Liġi fuq it-Telekomunikazzjonijiet li jittrasponu l-Artikoli 8 u 13 tad-Direttiva dwar l-Aċċess u tar-Rakkomandazzjoni 2009/396. L-ACM kienet qieset li din il-metodu kien adegwat sabiex jiġu ddeterminati t-tariffi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati orjentati skont l-ispejjeż u li dan kien, skont din ir-rakkomandazzjoni, l-uniku metodu ta’ orjentament tal-prezzijiet skont id-dritt tal-Unjoni. Hija kienet ikkunsidrat li miżura tariffarja stabbilita fuq dan il-metodu ta’ kalkolu kienet tevita r-riskju ta’ tariffi eċċessivament għolja u ta’ kompressjoni tal-prezzijiet filwaqt li tiffavorixxi l-kompetizzjoni, l-iżvilupp tas-suq intern u l-interessi tal-utenti finali.
25.      Koninklijke KPN, KPN BV, T‑mobile Netherlands BV u Vodafone Libertel BV, li huma operaturi li jipprovdu, b’mod partikolari, servizzi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati ċellulari, ippreżentaw rikors għal annullament quddiem il-qorti tar-rinviju kontra d-deċiżjoni tal-ACM tal-5 ta’ Awwissu 2013, deċiżjoni li l-eżekuzzjoni tagħha kienet ġiet sospiża, provviżorjament, permezz ta’ digriet tas-27 ta’ Awwissu 2013.
26.      Fil-kuntest tar-rikors għal annullament li bih ġiet adita l-qorti tar-rinviju, Koninklijke KPN, KPN, T‑mobile Netherlands u Vodafone Libertel isostnu li obbligu tariffarju ddeterminat skont il-metodu “BULRIC strict” imur kontra l-Artikolu 6a.2(3) u l-Artikolu 6a.7(2) tal-Liġi fuq it-Telekomunikazzjonijiet, li jipprovdu rispettivament li tariffa għandha tkun orjentata skont l-ispejjeż u li obbligu impost mill-ACM għandu jkun xieraq.
27.      Huma jżidu li l-affermazzjonijiet kollha tal-ACM dwar l-effetti pożittivi mistennija mill-applikazzjoni tal-metodu “BULRIC strict” fuq l-istruttura tariffarja ma jistgħux jiġġustifikaw l-impożizzjoni ta’ obbligi tariffarji bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Fil-fehma ta’ dawn l-operaturi, il-prezzijiet iddeterminati skont dan il-metodu jwasslu sabiex it-tariffi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati jkunu inferjuri għal dawk li jinkisbu f’suq kompetittiv. Għaldaqstant, fil-fehma tagħhom ir-Rakkomandazzjoni 2009/396 ma hijiex konformi mal-Artikolu 13 tad-Direttiva dwar l-Aċċess.
28.      Min-naħa tagħha, il-qorti tar-rinviju tinnota li l-kliem tal-Artikolu 6a.7(2) tal-Liġi fuq it-Telekomunikazzjonijiet ma jippermettix li jiġi ssostanzjat l-argument li tista’ tiġi imposta forma ta’ regolamentazzjoni tariffarja li tmur lil hinn minn regolamentazzjoni tal-prezzijiet li diġà tista’ titqies li hija orjentata skont l-ispejjeż.
29.      Madankollu hija tqis li obbligu tariffarju iktar strett jista’ jiġi awtorizzat jekk ikun proporzjonat u ġġustifikat fid-dawl tan-natura tal-problema kkonstatata fis-suq ikkonċernat u jekk ifittex l-għanijiet iddefiniti fl-Artikolu 8(2) sa (4) tad-Direttiva Kwadru. F’dan il-każ, l-ACM għandha, fl-fehma tal-qorti tar-rinviju, tiddetermina jekk il-miżura tariffarja kkonċernata hijiex xierqa sabiex tilħaq l-għan imfittex u jekk hija tmurx lil hinn minn dak li huwa meħtieġ għal dan l-għan. Barra minn hekk hija għandha tispjega r-raġunijiet għad-deċiżjoni tagħha u tibbilanċja l-interessi kollha kkonċernati.
30.      Madankollu l-qorti tar-rinviju tistaqsi, l-ewwel nett, dwar l-interess li jistgħu jew li għandhom jiġu bbilanċjati kif ukoll dwar il-piż li jista’ jew għandu jingħata lil kull wieħed mill-interessi waqt l-analiżi li għandha ssir qabel l-impożizzjoni ta’ obbligi tariffarji. It-tieni nett, hija tistaqsi x’importanza għandha tingħata, fil-kawża prinċipali, lill-fatt li l-Kummissjoni rrakkomandat il-metodu “BULRIC strict” fir-Rakkomandazzjoni 2009/396 sabiex tiġi adottata miżura tariffarja xierqa fis-suq bl-ingrossa tas-servizzi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fissi u ċellulari.
31.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-qorti nazzjonali ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva Kwadru moqri flimkien mal-Artikoli 8 u 13 tad-Direttiva dwar l-Aċċess, għandu jiġi interpretat fis-sens li qorti nazzjonali li quddiemha titressaq kawża dwar il-legalità ta’ tariffa li hija orjentata lejn [skont] l-ispejjeż imposta mill-[ARN] fis-suq bl-ingrossa tat-terminazzjoni ta’ telefonati, tista’ fil-prinċipju ma ssegwix ir-Rakkomandazzjoni [2009/396], li tirrakkomanda l-metodu BULRIC pur [strict] inkwantu miżura xierqa ta’ regolamentazzjoni tal-prezzijiet fis-swieq tat-terminzazzjoni ta’ telefonati, jekk hija tikkunsidra li l-punti ta’ fatt tal-każ li tressaq quddiemha u/jew kunsiderazzjonijiet ta’ dritt nazzjonali u internazzjonali jimponu dan?
2)      F’każ ta’ risposta affermattiva għall-ewwel domanda: sa fejn il-qorti nazzjonali tista’, fil-kuntest tal-eżami ta’ miżura tariffarja orjentata lejn [skont] l-ispejjeż:
a)      teżamina [tiddetermina], fir-rigward tal-Artikolu 8(3) tad-Direttiva Kwadru l-argument tal-ARN li l-iżvilupp tas-suq intern huwa ffavorizzat, billi tittieħed inkunsiderazzjoni l-portata tal-influwenza effettiva fuq il-funzjonament tas-suq intern?
b)      teżamina, fir-rigward tal-għanijiet politiċi u tal-prinċipji regolatorji ffissati fl-Artikolu 8 tad-Direttiva Kwadru u fl-Artikolu 13 tad-Direttiva dwar l-Aċċess, jekk il-miżura tariffarja:
i)      hijiex proporzjonali;
ii)      hijiex xierqa;
iii)      hijiex applikata proporzjonalment u hijiex iġġustifikata?
c)      teħtieġ mill-ARN li turi b’mod suffiċjenti:
i)      li l-għan politiku msemmi fl-Artikolu 8(2) tad-Direttiva Kwadru li skont dan l-ARN għandhom jippromwovu l-kompetizzjoni fil-provvista tan-netwerks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u tas-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, huwa effettivament imwettaq u li l-utenti effettivament jieħdu benefiċċju massimu f’termini ta’ għażla, ta’ prezz u ta’ kwalità;
ii)      li l-għan politiku msemmi fl-Artikolu 8(3) tad-Direttiva Kwadru, li huwa li jikkontribwixxi għall-iżvilupp tas-suq intern, huwa effettivament imwettaq; u
iii)      li l-għan politiku msemmi fl-Artikolu 8(4) tad-Direttiva Kwadru, li huwa li jsostni l-interessi taċ-ċittadini tal-Unjoni Ewropea, huwa effettivament imwettaq?
d)      fid-dawl tal-Artikolu 16(3) tad-Direttiva Kwadru u tal-Artikolu 8(2) u (4) tad-Direttiva dwar l-Aċċess, tieħu inkunsiderazzjoni, sabiex jiġi stabbilit jekk din hijiex miżura tariffarja xierqa, tal-fatt li din il-miżura ġiet imposta f’suq li fih l-impriżi rregolati jżommu setgħa fis-suq kunsiderevoli iżda li, fil-forma magħżula (metodu BULRIC pur[strict]), huwa f’suq ieħor, li ma jistax jiġi regolamentat, li hija intiża li tippromwovi wieħed mill-għanijiet tad-Direttiva Kwadru, jiġifieri l-interessi tal-utenti finali?”
IV – Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
32.      Dawn id-domandi kienu s-suġġett ta’ osservazzjonijiet bil-miktub min-naħa tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, ta’ Tele 2 Nederland BV, ta’ Ziggo BV, ta’ Ziggo Services BV u ta’ Ziggo Zakelijk Services BV, intervenjenti fil-kawża prinċipali (9), tal-Gvern Taljan, Olandiż, Pollakk, u Finlandiż, kif ukoll tal-Kummissjoni. Waqt is-seduta tas-16 ta’ Marzu 2016, kienu nstemgħu is-sottomissjonijiet orali ta’ dawn il-partijiet ikkonċernati kif ukoll tal-Gvern Ġermaniż, b’eċċezzjoni ta’ Tele2 Nederland u tal-Gvernijiet Taljan u Pollakk li ma kinux irrappreżentati.
V –    Analiżi
A –    Osservazzjonijiet preliminari
33.      Id-Direttiva Kwadru tistabbilixxi qafas armonizzat għar-regolamentazzjoni tas-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, ta’ netwerks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u ta’ faċilitajiet u servizzi assoċjati. Din id-direttiva tistabbilixxi l-kompiti tal-ARN u tistabbilixxi sensiela ta’ proċeduri intiżi sabiex jiggarantixxu l-applikazzjoni armonizzata tal-qafas regolamentari fl-Unjoni kollha (10).
34.      Id-“Direttiva Kwadru” tagħti lill-ARN xogħol speċifiku ta’ leġiżlazzjoni tas-swieq tal-komunikazzjonijiet elettroniċi.
35.      Fl-eżerċizzju tal-kompiti tagħhom, l-ARN għandhom jieħdu kont sħiħ tal-għanijiet tal-Artikolu 8 tad-Direttiva Kwadru. Konformement mal‑Artikolu 8(1) ta’ din id-direttiva, huma l‑Istati Membri li għandhom jiżguraw li l‑ARN jieħdu kull miżura raġonevoli għat-twettiq tal-għanijiet ta’ dan l-Artikolu 8. Barra minn dan, din l-aħħar dispożizzjoni tippreċiża wkoll li l-miżuri meħuda mill-ARN għandhom ikunu proporzjonati għal dawn l-għanijiet.
36.      Bis-saħħa tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva Kwadru, l-ARN huma obbligati li, f’kollaborazzjoni mill-qrib mal-Kummissjoni, jiddefinixxu s-swieq rilevanti fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi u jevalwaw jekk dawn is-swieq humiex effettivament kompetittivi (11). Jekk suq ma jkunx effettivament kompetittiv, l-ARN ikkonċernata tista’ timponi obbligi regolamentari minn qabel fuq l-impriżi li jgawdu saħħa sinjifikattiva fuq dan is-suq.
37.      Fejn ARN timponi tali obbligi, hija għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 8 tad-Direttiva Kwadru, fejn dawn l-obbligi regolamentari stabbiliti minn qabel għandhom ikunu proporzjonali u ġġustifikati fir-rigward tal-imsemmija għanijiet (12).
38.      Konformement mal-Artikolu 13(1) tad-Direttiva dwar l-Aċċess, dawn l-obbligi regolamentari stabbiliti minn qabel jistgħu jinkludu, inter alia, obbligi li jirrigwardaw l-orjentament tal-prezzijiet skont l-ispejjeż u l-obbligi li jirrigwardaw sistemi ta’ kontabbiltà tal-ispejjeż għall-provvista ta’ tipi speċifiċi ta’ interkonnessjoni u/jew aċċess, f’sitwazzjonijiet fejn analiżi tas-suq tindika li n-nuqqas ta’ kompetizzjoni effettiva jfisser li l-operatur ikkonċernat jista’ jżomm il-prezzijiet f’livell eċċessivament għoli, jew jikkumpressa l-prezzijiet, għad-detriment tal-utenti finali. L-Artikolu 13(2) tad-Direttiva dwar l-Aċċess jeżiġi li l-mekkaniżmi ta’ rkupru tal-ispejjeż u l-metodu tal-iffissar tal-prezzijiet li jkunu obbligatorji jservu sabiex jippromwovu l-effiċjenza ekonomika, sabiex jiffavorixxu kompetizzjoni sostenibbli u sabiex jimmassimizzaw il-benefiċċji għall-konsumatur.
39.      Huwa paċifiku, fil-kawża prinċipali, li l-ACM imponiet obbligi tariffarji minn qabel, fis-sens b’mod partikolari tal-Artikolu 13(1) tad-Direttiva dwar l-Aċċess (13), fuq l-operaturi li din l-Awtorità kienet idenfitifkat li jgawdu saħħa sinjifikattiva fis-suq bl-ingrossa tat-terminazzjoni ta’ telefonati fil-Pajjiżi l-Baxxi, fil-forma ta’ limiti tariffarji orjentati skont l-ispejjeż, ibbażati fuq il-metodu ta’ kalkolu tal-ispejjeż irrakkomandat mill-Kummissjoni fir-Rakkomandazzjoni 2009/396, jiġifieri l-metodu imsejjaħ “BULRIC strict”. Barra minn hekk, għandu jiġi ppreċiżat li l-qorti tar-rinviju ma tistaqsix lill-Qorti tal-Ġustizzja fuq il-validità ta’ din ir-rakkomandazzjoni, kuntrarjament għal dak li jidher li ssuġġerew ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali (14).
40.      Lanqas ma huwa kkontestat fil-kawża prinċipali li l-impożizzjoni ta’ obbligi tariffarji minn qabel, fuq il-bażi ta’ orjentament tal-prezzijiet skont l-ispejjeż, hija ġġustifikata fid-dawl tan-natura mhux kompetittiva u taċ-ċirkustanzi tas-suq bl-ingrossa ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fissi u ċellulari, kif jinsab enfasizzat fil-premessa 7 tar-Rakkomandazzjoni 2009/396 iċċitata fil-punt 14 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
41.      Madankollu, il-qorti tar-rinviju tistaqsi essenzjalment jekk il-miżuri tariffarji adottati mill-ACM fuq il-bażi tal-metodu ta’ kalkolu tal-ispejjeż “BULRIC strict”, irrakkomandat mir-Rakkomandazzjoni 2009/396, humiex eċċessivi u jekk, kif jargumentaw ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, limitu tariffarju bbażat fuq metodu ta’ kalkolu xi ftit differenti, jiġifieri l-metodu msejjaħ “BULRIC plus”, li jippermetti lill-operaturi kkonċernati li jirkupraw l-ispejjeż inevitabbli, bħalma huma l-ispejjeż komuni u assoċjati (15), fis-suq ikkonċernat, kienx ikun suffiċjenti, peress li miżura tariffarja bbażata fuq dan il-metodu diġà tissodisfa r-rekwiżiti tal-orjentament tal-prezzijiet skont l-ispejjeż.
42.      Konkretament, kif jirriżulta mill-fajl, l-applikazzjoni tal-metodu ta’ kalkolu tal-ispejjeż “BULRIC strict” twassal sabiex jiġi stabbilit limitu tariffarju għat-terminazzjoni ta’ telefonati ċellulari ta’ EUR 0.01019 kull minuta filwaqt dan ikun EUR 0.01861 kull minuta b’applikazzjoni tal-metodu “BULRIC plus”. Fir-rigward tat-terminazzjoni ta’ telefonati fissi, il-limitu tariffarju jkun ta’ EUR 0.00108 kull minuta b’applikazzjoni tal-metodu “BULRIC strict” kontra EUR 0.00302 kull minuta skont il-metodu “BULRIC plus”.
43.      F’dawn iż-żewġ każijiet, naraw li l-applikazzjoni tal-metodu “BULRIC plus” tippermetti għalhekk lill-operaturi kkonċernati jiffissaw it-tariffi tagħhom ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fuq livell ogħla minn dak li jirriżulta mill-applikazzjoni tal-metodu “BULRIC strict” applikat mill-ACM billi ssegwi r-Rakkomandazzjoni 2009/396.
44.      Issa ladarba l-importanza ekonomika tal-każ fil-kawża prinċipali ġiet ikkjarifikata, id-domandi li saru mill-qorti tar-rinviju jistgħu jinqasmu f’żewġ partijiet, bil-mod li ġej: minn naħa, tista’ qorti nazzjonali, u skont liema tipi ta’ kunsiderazzjonijiet, ma ssegwix ir-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni applikata minn ARN? Min-naħa l-oħra, u f’każ ta’ risposta fl-affermattiv, din il-qorti nazzjonali tista’ b’mod partikolari tistħarreġ in-natura proporzjonata tal-miżura tariffarja imposta mill-ARN fir-rigward tal-għanijiet li għandhom jintlaħqu mid-Direttiva Kwadru u mid-Direttiva dwar l-Aċċess u tista’ tirrikjedi mingħand l-ARN li din turi b’mod suffiċjenti li l-miżura tariffarja inkwistjoni tippermetti li jintlaħqu effettivament l-għanijiet li għandhom jintlaħqu?
B –    Fuq il-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju, il-valur tar-Rakkomandazzjoni 2009/396 u l-kunsiderazzjonijiet li jippermettu lill-qorti nazzjonali ma ssegwihiex
45.      Fil-kuntest li fih il-qorti tar-rinviju tuża l-verb “ma ssegwix” fl-ewwel domanda preliminari tagħha, huwa ċar ħafna li hija qegħda taħseb għall-eventwalità li tissostitwixxi l-metodu ta’ kalkolu “BULRIC strict”, irrakkomandat mill-Kummissjoni fir-Rakkomandazzjoni 2009/396 u implementat mill-ACM fid-deċiżjoni kkontestata quddiem dik il-qorti, bil-metodu “BULRIC plus”, kif diġà għamlet dik il-qorti fil-passat (16) u kif jitolbu r-rikorrenti fil-kawża prinċipali. Fil-fatt, jidher li l-qorti tar-rinviju hija disposta tikkunsidra li t-tariffi stabbiliti skont il-metodu “BULRIC plus” diġà jissodisfaw ir-rekwiżiti fil-qasam ta’ orjentament tal-imsemmija tariffi skont l-ispejjeż, b’mod partikolari fis-sens tal-Artikolu 13(1) tad-Direttiva dwar l-Aċċess.
46.      Filwaqt li dan jista’ jidher kontroversjali (17), din il-kompetenza tal-qorti tar-rinviju li tissostitwixxi l-evalwazzjoni tagħha tad-data ekonomika u kontabbli għal dik magħmula għal din l-istess data mill-ACM fuq il-bażi tar-Rakkomandazzjoni 2009/396, li, milli jidher, tasal sabiex timponi metodu differenti ta’ kalkolu tal-ispejjeż tal-operaturi favur, dan la huwa espliċitament maħsub u lanqas ipprojbit mill-Artikolu 4(1) tad-Direttiva Kwadru, li l-interpretazzjoni tiegħu hija mitluba mill-qorti tar-rinviju fl-ewwel domanda preliminari tagħha.
47.      Fil-fatt, dan l-artikolu jillimita lilu nnifsu, b’mod ġenerali, sabiex jipprovdi li, fil-kuntest tar-rikorsi indirizzati kontra d-deċiżjonijiet tal-ARN, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li “l-merti tal-każ jingħata kont debitu tagħhom u li jkun hemm mekkaniżmu effettiv ta’ appell” (18).
48.      Minn dan jirriżulta li l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva Kwadru ma jarmonizzax ir-regoli u l-prattiki nazzjonali dwar il-proċeduri ġudizzjarji applikabbli, kif lanqas ma jarmonizza l-estensjoni tal-istħarriġ li jitwettaq mill-qorti nazzjonali fuq id-deċiżjonijiet tal-ARN. L-iktar li jista’ jiġi inferit mill-kliem tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva Kwadru huwa li din id-dispożizzjoni timponi limitu li taħtu l-Istati Membri jitqiesu li ma humiex jiggarantixxu l-effikaċja tal-mekkaniżmi ta’ rimedju, jiġifieri li huwa eskluż li l-istħarriġ eżerċitat minn korp ta’ appell ikun sempliċement wieħed purament ta’ forma. Għalhekk, kif sejjer neżamina f’iktar dettal fil-kuntest tar-risposta li għandha tingħata għat-tieni domanda preliminari (19), id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva Kwadru u tad-Direttiva dwar l-Aċċess jirrikjedu li l-kontenut tal-istħarriġ eżerċitat fuq id-deċiżjonijiet tal-ARN li jimponu obbligi regolamentari stabbiliti minn qabel jinkludi l-eżami tal-proporzjonalità tal-imsemmija obbligi mal-għanijiet li għandhom jintlaħqu mid-Direttiva Kwadru.
49.      Min-naħa l-oħra, kuntrarjament għal dak li l-Gvern Taljan kien essenzjalment iddefenda fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, la l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva Kwadru u lanqas iktar ġeneralment id-dritt tal-Unjoni ma jimponu lil qorti nazzjonali, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni f’din il-kawża, li tillimita lilha nnifisha għal stħarriġ limitat tal-evalwazzjonijiet ekonomiċi kumplessi mwettqa minn ARN, bħalma huwa l-istħarriġ tal-iżball manifest ta’ evalwazzjoni.
50.      Ninnota barra minn hekk li argument analogu kien diġà ġie miċħud mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tal-24 ta’ April 2008, Arcor (C‑55/06, EU:C:2008:244, punti 163 sa 169). Fil-fatt, f’dik il-kawża – li kienet tidħol fil-kuntest tal-qafas regolamentari tat-telekomunikazzjonijiet immedjatament qabel l-adozzjoni tad-Direttiva Kwadru u tad-Direttiva dwar l-Aċċess iżda li tibqa’ ferm rilevanti fuq dan il-punt –, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fir-rigward tal-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju fuq id-deċiżjonijiet ta’ ARN dwar it-tariffi tal-aċċess għan-netwerk lokali ta’ operaturi ta’ telekomunikazzjonijiet b’saħħithom fis-suq, inkluż l-evalwazzjonijiet ta’ din l-ARN dwar l-ispejjeż li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni, il-kalkolu tagħhom u l-ġustifikazzjoni kontabbli tagħhom, li d-dritt tal-Unjoni ma jipprovdi l-ebda regola li l-Istati Membri għandhom jistabbilixxu metodu speċifiku ta’ stħarriġ fir-rigward tal-imsemmija deċiżjonijiet, billi espressament ma aċċettatx l-argument żviluppat minn parti interessata li dan l-istħarriġ kellu jkun marġinali, jekk mhux limitat.
51.      Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, isegwi li, fl-assenza ta’ tali regoli stabbiliti mid-dritt tal-Unjoni, għandu jkun l-ordinament ġuridiku intern ta’ kull Stat Membru li jirregola l-modalitajiet proċedurali tal-azzjoni ġudizzjarja maħsuba sabiex tiġi żgurata s-salvagwardja tad-drittijiet li l-partijiet fil-kawża jisiltu mid-dritt tal-Unjoni, fl-osservanza tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività (20).
52.      Il-fatt li l-qorti tar-rinviju tqis li hija kompetenti sabiex tistħarreġ b’mod partikolari f’saħħtu d-deċiżjonijiet tal-ACM, inkluż, jekk ikun il-każ, li tissostitwixxi l-evalwazzjonijiet tagħha għal dawk imwettqa minn din l-awtorità fuq il-bażi tar-Rakkomandazzjoni 2009/396, bl-ebda mod ma huwa pprojbit mid-dritt tal-Unjoni sakemm jiġu osservati ż-żewġ prinċipji msemmija iktar ’il fuq. Sejjer nerġa’ nittratta wkoll dan l-aspett ta’ din il-kawża, mill-perspettiva iktar speċifika tal-osservanza tal-prinċipju ta’ effettività, fil-kuntest tar-risposta li għandha tingħata lit-tieni domanda preliminari (21).
53.      Xorta jibqa’ l-fatt li, fl-eżerċizzju ta’ din il-kompetenza, qorti nazzjonali għandha taġixxi b’kawtela kbira jekk hija jkollha l-ħsieb li twarrab l-evalwazzjonijiet ta’ natura ekonomika u kontabbli mressqa għall-istħarriġ tagħha, ibbażati fuq rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni, bħalma hija r-Rakkomandazzjoni 2009/396.
54.      Ċertament ftit hemm dubju li qorti nazzjonali, adita b’rikors kontra deċiżjoni ta’ ARN li tapplika r-Rakkomandazzjoni 2009/396, ma hijiex marbuta bl-evalwazzjonijiet li jinsabu fiha.
55.      Fil-fatt, kif jammettu l-partijiet kollha interessati, skont l-Artikolu 288 TFUE, tali rakkomandazzjoni ma għandhiex effetti ġuridiċi vinkolanti, kif jikkonferma l-Artikolu 19(2) tad-Direttiva Kwadru, li ċertament jirrikjedi li l-ARN għandhom jieħdu kont sħiħ tar-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissjoni adottati fuq il-bażi tal-Artikolu 19(1) tad-Direttiva Kwadru, iżda li espressament jawtorizzahom li jwarrbuhom, bil-kundizzjoni li jinformaw lill-Kummissjoni u li jikkomunikawlha l-motivazzjoni tal-pożizzjoni tagħhom (22).
56.      F’dan il-każ, il-fatt li l-ACM kienet, bl-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata quddiem il-qorti tar-rinviju, implementat ir-Rakkomandazzjoni 2009/396 fil-kuntest tal-kawża prinċipali ma jbiddilx in-natura ġuridika ta’ din ir-rakkomandazzjoni bħala tali. Għaldaqstant, qorti nazzjonali, adita b’rikors kontra deċiżjoni ta’ ARN li tapplika tali rakkomandazzjoni, ma hijiex marbuta bl-evalwazzjonijiet li jidhru fiha.
57.      Minkejja dan, kif irrikonoxxiet il-Qorti tal-Ġustizzja f’diversi okkażjonijiet, minkejja l-fatt li r-rakkomandazzjonijiet ma humiex maħsuba sabiex jipproduċu effetti vinkolanti, huma ma humiex neqsin minn kull effett ġuridiku. Għaldaqstant, il-qrati nazzjonali huma wkoll obbligati jieħdu inkunsiderazzjoni r-rakkomandazzjonijiet bil-għan tas-soluzzjoni tat-tilwim li huwa sottomess lilhom, b’mod partikolari meta huma jiċċaraw l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali adottati bil-għan li tiġi żgurata l-implementazzjoni tagħhom jew meta huma jkollhom bħala għan li jikkompletaw dispożizzjonijiet tal-Unjoni li għandhom natura vinkolanti (23).
58.      Din il-ġurisprudenza hija kompletament applikabbli għar-Rakkomandazzjoni 2009/396.
59.      B’mod partikolari, kuntrarjament għal dak li jargumentaw Koninklijke KPN u KPN fl-osservazzjonijiet tagħhom, fil-fehma tiegħi din ir-rakkomandazzjoni hija maħsuba sabiex tikkompleta d-dispożizzjonijiet tal-qafas regolamentari applikabbli għas-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi. Fil-fatt, adottata fuq il-bażi tal-Artikolu 19(1) tad-Direttiva Kwadru, wara l-konstatazzjoni mill-Kummissjoni ta’ diverġenzi u inkoerenzi fit-twettiq tal-kompiti regolamentari tal-ARN fir-rigward tal-iffissar tat-tariffi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fissi u ċellulari fl-Unjoni, ir-Rakkomandazzjoni 2009/396 għandha l-intenzjoni li tiżgura l-applikazzjoni armonizzata tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva Kwadru u tad-Direttiva dwar l-Aċċess. Iktar preċiżament, billi tirrakkomanda l-metodu “BULRIC strett”, ir-Rakkomandazzjoni 2009/396 tidentifika l-metodu ta’ kalkolu tal-ispejjeż li fuqu l-ARN huma mistiedna jibbażaw lilhom infushom sabiex jiffissaw it-tariffi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati bl-ingrossa mill-operaturi identifikati bħala b’saħħithom fis-suq meta jimponu fuq dawn tal-aħħar obbligi ta’ kontroll tal-prezzijiet u b’mod partikolari obbligi li jirrigwardaw l-orjentament tal-prezzijiet skont l-ispejjeż, konformement mal-Artikolu 13 tad-Direttiva dwar l-Aċċess (24).
60.      Fil-kuntest tat-tilwima mressqa quddiemha, li tirrigwarda n-natura adegwata tal-iffissar ta’ limiti tariffarji imposti mill-ACM fuq ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali fis-suq bl-ingrossa tat-terminazzjoni ta’ telefonati fissi u ċellulari, ibbażati fuq il-metodu ta’ kalkolu tal-ispejjeż “BULRIC strett” irrakkomandat mir-Rakkomandazzjoni 2009/396, il-qorti tar-rinviju hija għaldaqstant obbligata li tieħu d-debitament kont ta’ din ir-rakkomandazzjoni.
61.      Fil-fehma tiegħi hija ma tistax tinjora li r-Rakkomandazzjoni 2009/396 kienet ġiet adottata preċiżament wara l-konstatazzjoni ta’ diverġenzi u inkoerenzi sostanzjali bejn l-ARN fuq livell tal-Unjoni fir-rigward tal-iffissar tat-tariffi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fissi u ċellulari li kienu b’mod partikolari ħolqu, skont il-premessa 7 ta’ din ir-rakkomandazzjoni, distorsjoni serja ta’ kompetizzjoni.
62.      Il-metodu ta’ kalkolu tal-ispejjeż “BULRIC strict”, irrakkomandat mill-Kummissjoni f’din ir-rakkomandazzjoni, kien għaldaqstant ġie ffissat bl-għan li jelimina dawn id-diverġenzi u distorsjonijiet fi ħdan l-Unjoni, li, skont ir-rakkomandazzjoni, jagħmlu ħsara lill-kompetizzjoni effikaċi u lill-konsumaturi finali.
63.      L-istedina li saret lill-ARN fir-Rakkomandazzjoni 2009/396 hija għalhekk li ssir konverġenza tal-obbligi tariffarji li huma jimponu fuq il-bażi tal-metodu “BULRIC strict” sabiex jiżguraw it-twettiq ta’ kompetizzjoni effikaċi fis-suq intern, li wkoll isservi ta’ gwadann lill-utenti finali u lill-konsumaturi (25).
64.      F’dan il-kuntest, fl-eżerċizzju tal-istħarriġ ġudizzjarju fuq deċiżjoni ta’ ARN li timplementa r-Rakkomandazzjoni 2009/396 fis-suq rilevanti tal-Istat Membru kkonċernat, qorti nazzjonali għandha taġixxi b’ċirkospezzjoni u prudenza jekk għandha l-ħsieb li ma ssegwix il-metodu ta’ kalkolu tal-ispejjeż irrakkomandat minn din ir-rakkomandazzjoni u li jkun ġie applikat minn dik l-ARN.
65.      Fil-fatt, minn naħa, sa fejn il-validità ta’ din ir-rakkomandazzjoni ma hija bl-ebda mod ikkontestata, il-metodu ta’ kalkolu tal-ispejjeż irrakkomandat fiha mill-Kummissjoni għandu jitqies li jikkostitwixxi miżura adegwata sabiex jiġu evitati d-distorsjonijiet ta’ kompetizzjoni, inkluż is-sussidji trażversali u jitwassal benefiċċju massimu għall-konsumaturi finali. Barra minn hekk, jidher sew li r-raġunament tal-qorti tar-rinviju huwa bbażat fuq din il-premessa, kif jindika l-kliem tal-ewwel domanda preliminari.
66.      Min-naħa l-oħra, għandu jiġi żgurat li d-distorsjonijiet ta’ kompetizzjoni fil-livell tal-Unjoni, enfasizzati fir-Rakkomandazzjoni 2009/396 u li din ir-rakkomandazzjoni għandha l-intenzjoni li telimina jew tnaqqas bl-applikazzjoni tal-metodu ta’ kalkolu tal-ispejjeż “BULRIC strict”, ma jiġux introdotti mill-ġdid mill-qrati nazzjonali, jew mill-inqas, li dawn ikunu jistgħu jibbażaw lilhom infushom biss fuq motivi serji sabiex ma jsegwux il-metodu rrakkomandat fil-livell tal-Unjoni u applikat minn ARN.
67.      Huwa effettivament dwar il-kunsiderazzjonijiet preċiżi li jawtorizzawha ma tapplikax ir-Rakkomandazzjoni 2009/396, hekk kif ġiet implementata mill-ACM, li tistaqsi wkoll il-qorti tar-rinviju fl-ewwel domanda preliminari tagħha. Hija tinvoka għalhekk taħt dawn il-motivi, b’mod ġenerali, “l-punti ta’ fatt tal-każ li bih ġiet adita u/jew kunsiderazzjonijiet ta’ dritt nazzjonali u internazzjonali”.
68.      Il-kunsiderazzjonijiet ta’ “dritt internazzjonali” ma huma bl-ebda mod speċifikati mill-qorti tar-rinviju u jkolli nammetti li ma nafx għal liema normi jew għal liema atti hija qegħda tirreferi. Għalhekk ma huwiex possibbli li nesprimi lili nnifsi fuq tali motiv.
69.      Il-kunsiderazzjonijiet ibbażati fuq id-dritt nazzjonali huma għalkollox iktar identifikabbli. Madankollu, li tibbaża lilha nnifisha, kif jidher li għandha l-ħsieb il-qorti tar-rinviju, esklużivament fuq dawn il-kunsiderazzjonijiet sabiex ma ssegwix il-metodu ta’ kalkolu ta’ spejjeż “BULRIC strict” applikat mill-ACM f’din il-kawża jħallini perpless fid-dawl tal-kuntest ġuridiku tagħha.
70.      Jekk nifhem tajjeb ir-raġunament espress mill-qorti tar-rinviju, hija tiddeduċi mill-Artikolu 6a.2(3) u mill-Artikolu 6a.7(2) tal-Liġi fuq it-Telekomunikazzjonijiet – li, essenzjalment, jawtorizzaw lill-ACM timponi obbligu tariffarju fil-forma ta’ orjentament tal-prezzijiet skont l-ispejjeż, meta tali obbligu jkun ibbażat fuq in-natura tal-problema kkonstatata u jkun proporzjonat u ġġustifikat fir-rigward tal-għanijiet tal-Artikolu 1.3 ta’ dik l-istess liġi – li forma ta’ regolamentazzjoni tariffarja (jiġifieri dik ibbażata fuq il-metodu “BULRIC strict”), li tmur lil hinn minn regolamentazzjoni tal-prezzijiet li tista’ diġà tiġi kkunsidrata bħala orjentata skont l-ispejjeż (jiġifieri dik ibbażata fuq il-metodu “BULRIC plus”), ma tistax tiġi imposta.
71.      Minbarra l-evalwazzjonijiet ta’ valur dwar iż-żewġ metodi ta’ kalkolu tal-ispejjeż, għandu jiġi nnotat, kif osserva wkoll il-Gvern Olandiż waqt is-seduta, li d-dispożizzjonijiet ta’ dritt nazzjonali li għalihom tirreferi l-qorti tar-rinviju jittrasponu, ħafna drabi f’termini identiċi, dawk tad-Direttiva Kwadru u tad-Direttiva dwar l-Aċċess. B’hekk, anki kif tiddikjara l-qorti tar-rinviju nnifisha, l-Artikolu 1.3 tal-Liġi fuq it-Telekomunikazzjonijiet jittrasponi l-Artikolu 8 tad-Direttiva Kwadru, li jistabbilixxi l-għanijiet ġenerali tal-qafas regolamentari tas-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi li għalihom għandhom jikkontribwixxu l-ARN. Barra minn hekk, l-Artikolu 6a.2(3) ta’ din il-liġi jirriproduċi l-Artikolu 8(4) tad-Direttiva dwar l-Aċċess, b’mod partikolari fir-rigward tan-neċessità li l-ARN jimponu obbligi regolamentari stabbiliti minn qabel proporzjonati, filwaqt li l-Artikolu 6a7(2) tal-Liġi fuq it-Telekomunikazzjonijiet jittrasponi l-Artikolu 13(1) tal-istess Direttiva dwar l-Aċċess, b’mod partikolari fir-rigward tal-eżiġenza tal-orjentament tat-tariffi skont l-ispejjeż.
72.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, anki jekk nikkonċedi li għandha tkun il-qorti tar-rinviju li tinterpreta d-dritt nazzjonali tagħha, għandi diffikultajiet kbar sabiex nifhem kif id-dritt intern, hekk kif espost minn din il-qorti, jiġifieri kif jirriżulta mid-dritt tal-Unjoni, jista’ jirrikjedi, kemm mill-kliem tiegħu kif ukoll bħala tali, li ma jiġix segwit il-metodu ta’ kalkolu rrakkomandat mill-Kummissjoni intiż b’mod partikolari sabiex jikkompleta u jippreċiża d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 13 tad-Direttiva dwar l-Aċċess fir-rigward ta’ x’inhu mfisser bl-impożizzjoni ta’ obbligi tariffarji orjentati skont l-ispejjeż.
73.      Ċertament, dan ma jfissirx, kif jenfasizza korrettament il-Gvern Ġermaniż, Finlandiż u Pollakk, li jeżisti metodu teoriku wieħed biss ta’ kalkolu tal-ispejjeż, li jista’ jippreċiża r-rekwiżiti ta’ orjentament tat-tariffi skont l-ispejjeż, previsti fl-Artikolu 13(1) tad-Direttiva dwar l-Aċċess.
74.      Dan ifisser sempliċement li, fid-dawl tal-kuntest ta’ din il-kawża, ma jidhirlix li motivi purament ġuridiċi ta’ dritt intern jistgħu, bħala tali, jirrikjedu li ma jiġix segwit il-metodu ta’ kalkolu tal-ispejjeż irrakkomandat mir-Rakkomandazzjoni 2009/396 u implementat mill-ACM fid-deċiżjoni kkontestata quddiem il-qorti tar-rinviju.
75.      Min-naħa l-oħra, kif sostnew essenzjalment Tele 2 Nederland, Ziggo, il-Gvern Taljan u l-Kummissjoni u kif ammettiet T‑Mobile Netherlands, huma kunsiderazzjonijiet marbuta maċ-ċirkustanzi fattwali tal-każ fil-kawża prinċipali, b’mod partikolari l-karatteristiċi speċifiċi tas-suq Olandiżi li, fil-fehma tiegħi, jistgħu jwasslu lill-qorti tar-rinviju sabiex ma ssegwix il-metodu ta’ kalkolu applikat mill-ACM fuq il-bażi tar-Rakkomandazzjoni 2009/396.
76.      Fil-fehma tiegħi, dan għandu jkun il-kontenut tar-risposta li għandha tingħata lill-ewwel domanda preliminari.
77.      Madankollu ma huwiex possibbli li jiġi eżaminat f’iktar dettall dan l-aspett tal-kawża prinċipali. Fil-fatt, il-qorti tar-rinviju imkien ma ppreċiżat iċ-ċirkustanzi fattwali u/jew speċifiċi tal-kawża prinċipali li jistgħu jwassluha sabiex ma ssegwix l-evalwazzjonijiet li jidhru fir-Rakkomandazzjoni 2009/396 u implimentati mill-ACM fid-deċiżjoni li l-legalità tagħha ġiet ikkontestata quddiemha.
78.      Nipproponi għaldaqstant li tingħata risposta għall-ewwel domanda preliminari skont kif ġej: l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva Kwadru għandu jiġi interpretat fis-sens li qorti nazzjonali, adita b’tilwima dwar il-legalità ta’ obbligu regolamentari stabbilit minn qabel, li jieħu l-forma ta’ limitu tariffarju orjentat skont l-ispejjeż impost minn ARN fis-suq mhux kompetittiv bl-ingrossa tas-servizzi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fissi u ċellulari, b’applikazzjoni tar-Rakkomandazzjoni 2009/396/KE li tirrakkomanda l-metodu ta’ kalkolu tal-ispejjeż “BULRIC strict” bħala miżura adegwata ta’ regolamentazzjoni tal-prezzijiet f’dak is-suq, jista’ ma jsegwix tali rakkomandazzjoni adottata skont l-Artikolu 19(1) tad-Direttiva Kwadru, jekk dik il-qorti nazzjonali tqis li dan huwa meħtieġ minn motivi marbuta maċ-ċirkustanzi ta’ fatt tal-kawża prinċipali, b’mod partikolari maċ-ċirkustanzi speċifiċi tas-suq tal-Istat Membru inkwistjoni.
C –    Fuq il-kontenut tal-istħarriġ ġudizzjarju u fuq il-livell ta’ prova rikjest mill-ARN dwar it-twettiq tal-għanijiet li għandhom jintlaħqu mid-Direttiva Kwadru u d-Direttiva dwar l-Aċċess
79.      Permezz tat-tieni domanda preliminari tagħha, suddiviża f’diversi domandi sekondarji, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, minn naħa, jekk il-kontenut tal-istħarriġ imwettaq fuq id-deċiżjoni tal-ACM jistax jinkludi l-eżami tal-proporzjonalità tal-obbligu tariffarju impost minn din l-awtorità fir-rigward tal-għanijiet u tal-prinċipji regolamentari ffissati mid-Direttiva Kwadru u mid-Direttiva dwar l-Aċċess, inkluż l-eżami taċ-ċirkustanza li l-miżura tariffarja għandha tiġi imposta fuq suq mhux kompetittiv iżda li hija tgħin biex tippromwovi l-għan li jiġu ffavorizzati l-konsumaturi finali f’suq kompetittiv [it-tieni domanda preliminari, (b) u (d)]. Min-naħa l-oħra, hija tistaqsi dwar il-kwistjoni jekk, fl-ewwel lok, l-istħarriġ li hija mitluba twettaq fuq id-deċiżjoni tal-ACM jistax jieħu inkunsiderazzjoni l-influwenza effettiva fuq il-funzjonament intern tal-miżura tariffarja imposta minn din l-awtorità u, fit-tieni lok, jekk hija tistax tirrikjedi li l-ACM turi suffiċjentement li din il-miżura effettivament twettaq tlieta mill-għanijiet elenkati fl-Artikolu 8 tad-Direttiva Kwadru [it-tieni domanda preliminari (a) u (c)].
80.      Fir-rigward tal-ewwel parti tat-tieni domanda, jien naqbel mal-opinjoni tal-partijiet interessati kollha li għandhom ikunu l-qrati nazzjonali li jistħarrġu l-proporzjonalità ta’ miżura tariffarja, bħal dik applikata mill-ACM fil-kawża prinċipali.
81.      Kif fakkru l-maġġoranza ta’ dawn il-partijiet, mill-Artikolu 8(4) tad-Direttiva dwar l-Aċċess jirriżulta b’mod ċar li l-obbligi imposti mill-ARN, fosthom dawk previsti fl-Artikolu 13 tal-imsemmija direttiva li jirrigwardaw l-orjentament tal-prezzijiet skont l-ispejjeż, għandhom ikunu bbażati fuq in-natura tal-problema kkonstata, proporzjonati u ġġustifikati fid-dawl tal-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 8 tad-Direttiva Kwadru (26). Issa, tali kompetenza tal-ARN ma tistax taħrab mill-istħarriġ ġudizzjarju rigward “il-merti tal-każ”, previst fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva Kwadru. Għalhekk, kif sostnew b’mod partikolari l-Gvern Olandiż u l-Kummissjoni u kif jirriżulta, b’mod partikolari, mis-sentenza tas‑17 ta’ Settembru 2015, KPN (C‑85/14, EU:C:2015:610, punti 43, 47 u 49), il-qrati nazzjonali għandhom għaldaqstant jiżguraw li l-ARN josservaw l-eżiġenzi kollha li jirriżultaw mill-Artikoli 8 u 13 tad-Direttiva dwar l-Aċċess, inkluż il-kompitu li jivverifikaw jekk l-obbligu tariffarju impost minn ARN huwiex proporzjonat u ġġustifikat fid-dawl tal-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 8 tad-Direttiva Kwadru (27).
82.      Il-fatt li tali miżura tariffarja tkun ibbażata fuq rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni, bħalma hija r-Rakkomandazzjoni 2009/396, ma jbiddilx din l-analiżi. Fi kliem ieħor, is-sempliċi eżistenza ta’ rakkomandazzjoni ma ċċaħħadx lill-qorti nazzjonali mill-kompetenza tagħha li tistħarreġ il-proporzjonalità ta’ miżura tariffarja adottata minn ARN mal-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 8 tad-Direttiva Kwadru.
83.      Xorta jibqa’ l-fatt li, kif diġà indikajt, tali rakkomandazzjoni għandha debitament tittieħed inkunsiderazzjoni mill-qorti nazzjonali. Fil-fehma tiegħi, il-metodu “BULRIC strict” irrakkomandat minn din ir-rakkomandazzjoni, li l-validità tagħha tqiegħditx inkwistjoni, u li fuqha l-ACM ibbażat l-analiżi u d-deċiżjoni tagħha, igawdi minn preżunzjoni ta’ proporzjonalità fir-rigward tal-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 8 tad-Direttiva Kwadru.
84.      F’dan il-kuntest, inqis li l-eżami tal-proporzjonalità tal-miżura tariffarja mal-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 8 tad-Direttiva Kwadru jkollu jwassal lill-qorti tar-rinviju, b’applikazzjoni tar-regoli nazzjonali dwar il-modalitajiet proċedurali tal-azzjonijiet ġudizzjarji, inkluż dawk dwar l-oneru tal-prova, sabiex tivverifika minn naħa jekk ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali pproduċewx provi suffiċjenti li jistgħu jikkonfutaw il-preżunzjoni msemmija iktar ’il fuq fiċ-ċirkustanzi tal-każ fil-kawża prinċipali, fid-dawl, jekk ikun il-każ, tal-karatteristiċi speċifiċi tas-suq Olandiżi u, min-naħa l-oħra, jekk l-ispjegazzjonijiet ipprovduti mill-ACM sabiex ma tiġix segwita l-applikazzjoni tal-metodu “BULRIC plus”, kif mitlub mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, humiex suffiċjentement sostnuti fil-liġi.
85.      Barra minn hekk, id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva Kwadru u tad-Direttiva dwar l-Aċċess ma jipprekludux lill-qorti nazzjonali milli teżamina, fil-kuntest tal-istħarriġ tal-proporzjonalità tal-miżura tariffarja adottata mill-ACM, iċ-ċirkustanza li dik il-miżura kienet ġiet imposta fis-suq (mhux kompetittiv) bl-ingrossa tas-servizzi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fissi u ċellulari, imma li hija tista’ tippromwovi l-għan li tiffavorixxi l-utenti finali u l-konsumaturi fis-suq jew fis-swieq bl-imnut, miftuħin għall-kompetizzjoni.
86.      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li skont l-Artikolu 8(2)(a) u l-Artikolu 4 tad-Direttiva Kwadru, filwaqt li jippromwovu l-kompetizzjoni, l-ARN għandhom jiżguraw li l-utenti jieħdu benefiċċju massimu f’termini b’mod partikolari tal-prezzijiet u jsostnu l-interessi taċ-ċittadini tal-Unjoni, filwaqt li, skont l-Artikolu 13(2) tad-Direttiva dwar l-Aċċess, fejn jimponu mekkaniżmi ta’ rkupru tal-ispejjeż, l-istess ARN għandhom jiżguraw li jottimizzaw il-benefiċċji għall-konsumatur. Għaldaqstant, kif indikaw korrettament il-Gvern Olandiż u l-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom, l-ARN għandhom jieħdu inkunsiderazzjoni l-interess tal-utenti finali kollha, irrispettivament mis-suq li fuqu huma imposti l-obbligi minn qabel. Tali evalwazzjoni tal-interessi tal-utenti finali u tal-konsumaturi mill-ANR ma taħrabx mill-istħarriġ ġudizzjarju.
87.      Qabel kollox, sa fejn, b’definizzjoni, l-utenti finali u l- konsumaturi ma humiex preżenti fis-suq bl-ingrossa tas-servizzi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fissi u ċellulari, huwa essenzjali li l-interessi tagħhom ikunu jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni u evalwati fil-kuntest tal-eżami tal-effett li huwa maħsub li jinkiseb fis-suq bl-imnut permezz tal-miżura tariffarja imposta mill-ARN fis-suq bl-ingrossa.
88.      Fl-eżami tagħhom tad-domanda magħmula minn angolu differenti, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, essenzjalment, sostnew fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom li ARN, bħalma hija l-ACM, ma hijiex kompetenti sabiex tiffissa obbligi stabbiliti minn qabel fuq suq kompetittiv, bħalma huwa s-suq bl-imnut ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fissi u ċellulari, liema fatt, madankollu, jirriżulta permezz tal-applikazzjoni tal-metodu “BULRIC strict”.
89.      Huwa minnu li l-Artikolu 16(3) tad-Direttiva Kwadru jipprojbixxi lill-ARN milli jimponu jew iżommu fis-seħħ xi wieħed mill-obbligi tariffarji msemmija fl-Artikolu 8 tad-Direttiva dwar l-‘Aċċess’ fejn hija tikkonkludi li suq huwa effettivament kompetittiv. ARN ma tistax għaldaqstant timponi obbligu tariffarju minn qabel fuq suq miftuħ għall-kompetizzjoni, ’l isfel minn suq bl-ingrossa ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fissi u ċellulari.
90.      Kif tammetti, b’mod partikolari, l-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, l-impożizzjoni ta’ metodu tariffarju skont l-ispejjeż, ibbażat fuq il-metodu “BULRIC strict”, tostakola lill-operaturi kkonċernati milli jirkupraw l-ispejjeż inevitabbli fis-suq (mhux kompetittiv) bl-ingrossa tat-terminazzjoni ta’ telefonati fissi u ċellulari. Hija ssostni li l-applikazzjoni ta’ tali metodu tariffarju bbażat fuq il-metodu “BULRIC strict” ma jfixkilx madankollu lill-operaturi kkonċernati milli jirkupraw dawn l-ispejjeż fi swieq oħra miftuħa għall-kompetizzjoni, u fil-fehma tagħha, dan huwa aħjar kemm mill-perspettiva tal-kompetizzjoni kif ukoll minn dik tal-konsumaturi finali.
91.      Fi kliem ieħor, metodu tariffarju bbażat fuq il-metodu “BULRIC strict” ma għandux l-għan li jimponi obbligi tariffarji minn qabel fuq is-swieq kompetittivi. Kif ikkonfermat il-Kummissjoni waqt is-seduta, l-operaturi kkonċernati jibqgħu għaldaqstant liberi li jirkupraw l-ispejjeż inevitabbli kollha jew parti minnhom f’ċerti swieq jew f’uħud minn dawn is-swieq, b’mod partikolari, permezz tal-istrateġija kummerċjali tagħhom u/jew ta’ evalwazzjoni ekonomika iktar ġusta ta’ dawn l-ispejjeż f’dawn is-swieq.
92.      Fir-rigward tat-tieni parti tat-tieni domanda preliminari, jiġifieri l-kwistjoni jekk il-qorti tar-rinviju hijiex awtorizzata li tieħu inkunsiderazzjoni, fil-kuntest tal-istħarriġ imwettaq fuq id-deċiżjoni tal-ACM, tal-influwenza effettiva fuq il-funzjonament intern tal-miżura tariffarja imposta minn din l-awtorità u jekk tistax tirrikjedi mill-ACM li turi b’mod suffiċjenti li l-imsemmija miżura effettivament twettaq tlieta mill-għanijiet elenkati fl-Artikolu 8 tad-Direttiva Kwadru, inqis li għandha tingħata risposta fin-negattiv.
93.      Fil-fatt, għandu jitfakkar li l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva Kwadru jipprovdi li l-ARN, fit-twettieq tal-kompiti regolatorji tagħhom speċifikati fid-Direttiva Kwadru kif ukoll fid-Direttivi Speċifiċi, u b’hekk b’mod partikolari fid-Direttiva dwar l-Aċċess, għandhom jieħdu l-miżuri kollha raġonevoli (u proporzjonati) bil-għan tal-kisba tal-miri ddefiniti f’dan l-artikolu, li jikkonsistu fil-promozzjoni tal-kompetizzjoni fil-provvista tan-netwerks u tas-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, sabiex jikkontribwixxu għall-iżvilupp tas-suq intern u sabiex jiġu sostnuti l-interessi taċ-ċittadini tal-Unjoni (28).
94.      Sabiex jitwettqu l-għanijiet esposti fl-Artikolu 8 tad-Direttiva Kwadru, l-Artikolu 5(1) tad-Direttiva dwar l-Aċċess jippreċiża li l-ARN għandhom, b’mod partikolari, iwettqu l-kompiti tagħhom b’mod li jippromwovu l-effiċjenza ekonomika, jiffavorixxu kompetizzjoni sostenibbli, jinkoraġġixxu l-investimenti effikaċi u jagħtu l-benefiċċju massimu lill-utent finali (29).
95.      L-obbligi minn qabel li jistgħu jimponu l-ARN, fosthom l-obbligi ta’ natura tariffarja bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, għandhom għaldaqstant ikunu intiżi għat-twettiq tal-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 8 tad-Direttiva Kwadru.
96.      Bil-kuntrarju, fil-fehma tiegħi, ma huwiex meħtieġ li ANR turi li dawn l-obbligi verament jakkwistaw dawn l-għanijiet jew li l-qorti nazzjonali tivverifika l-legalità ta’ tali obbligi skont l-influwenza effettiva li huma jeżerċitaw fuq il-funzjonament tas-suq intern (30).
97.      Kif sostnew b’mod partikolari Ziggo u l-Gvern Olandiż, l-impożizzjoni ta’ tali piż ta’ prova fuq ARN tkun tinjora ċ-ċirkustanza li l-adozzjoni ta’ obbligi regolamentari stabbiliti minn qabel tistrieħ fuq analiżi prospettiva tal-evoluzzjoni tas-suq, li tieħu bħala riferiment, sabiex tirrimedja għall-problemi ta’ kompetizzjoni kkonstatati, l-aġir u/jew l-ispejjeż ta’ operatur effiċjenti. Għaldaqstant dawn huma miżuri ffukati fuq il-futur, fejn, b’definizzjoni, il-prova li huma effettivament iwettqu l-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 8 tad-Direttiva Kwadru ma tistax tkun meħtieġa. Li kieku ARN kellha tkun kostretta li tipproduċi tali prova, allura naqbel mal-opinjoni tal-Kummissjoni li l-effettività tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva Kwadru u tad-Direttiva dwar l-Aċċess tiġi affettwata. Fil-fatt, tali ipoteżi twassal sabiex ARN tkun meħtieġa tipproduċi prova impossibbli jew li l-produzzjoni tagħha tkun diffiċli ħafna.
VI – Konklużjoni
98.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi magħmula mill-College van Beroep voor het bedrijfsleven (qorti tal-appell tal-kontenzjuż amministrattiv fil-qasam ekonomiku):
“1)      L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2002/21/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-7 ta’ Marzu 2002, dwar kwadru regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi, kif emendata bid-Direttiva 2009/140/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal‑25 ta’ Novembru 2009, għandu jiġi interpretat fis-sens li qorti nazzjonali adita b’tilwima dwar il-legalità ta’ obbligu regolamentari stabbilit minn qabel li jieħu s-sura ta’ limitu tariffarju orjentat skont l-ispejjeż impost minn awtorità regolatorja nazzjonali fis-suq mhux kompetittiv bl-ingrossa tat-terminazzjoni ta’ telefonati fissi u ċellulari, b’applikazzjoni tar-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni, tas-7 ta’ Mejju 2009, dwar it-Trattament Regolatorju tar-Rati ta’ Terminazzjoni ta’ Telefonati Fissi u Ċellulari fl-UE, li tirrakkomanda l-metodu ta’ kalkolu tal-ispejjeż, imsejjaħ “bottom-up long-run incremental costs (BULRIC) strict” bħala miżura adegwata ta’ regolamentazzjoni tal-prezzijiet f’dak is-suq, jista’ ma jsegwix tali rakkomandazzjoni adottata skont l-Artikolu 19(1) tad-Direttiva Kwadru, jekk dik il-qorti nazzjonali tqis li dan huwa meħtieġ minn motivi marbuta maċ-ċirkustanzi ta’ fatt tal-kawża prinċipali, b’mod partikolari maċ-ċirkustanzi speċifiċi tas-suq tal-Istat Membru inkwistjoni.
2)      Fil-kuntest tal-istħarriġ ġudizzjarju ta’ obbligu regolamentari stabbilit minn qabel ta’ natura tariffarja, orjentat skont l-ispejjeż, bħal dak impost mill-awtorità regolatorja nazzjonali fil-kawża prinċipali, qorti nazzjonali tista’ teżamina l-proporzjonalità ta’ dan l-obbligu fir-rigward tal-għanijiet politiċi u tal-prinċipji regolamentari ffissati fl-Artikolu 8 tad-Direttiva 2002/21, kif emendata bid-Direttiva 2009/140, u fl-Artikolu 13 tad-Direttiva 2002/21/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas‑7 ta’ Marzu 2002, dwar l-aċċess għal, u l-interkonnessjoni ta’, networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u faċilitajiet assoċjati (Direttiva tal-Aċċess), kif emendata bid-Direttiva 2009/140. L-evalwazzjoni tal-proporzjonalità tal-obbligu regolamentari stabbilit minn qabel inkwistjoni tista’ tieħu inkunsiderazzjoni l-għanijiet ta’ promozzjoni tal-interessi tal-utenti finali u tal-konsumaturi fis-swieq bl-imnut, miftuħin għall-kompetizzjoni, li jinsabu l’isfel mis-suq bl-ingrossa tas-servizzi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fissi u ċellulari li fuqhom huwa impost dak l-obbligu.
3)      Fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-proporzjonalità ta’ obbligu regolamentari ta’ natura tariffarja, orjentata skont l-ispejjeż, bħal dak impost mill-awtorità regolatorja nazzjonali fil-kawża prinċipali, ma għandux ikun meħtieġ li din l-awtorità turi sa fejn tali obbligu regolamentari stabbilit minn qabel ikun verament kiseb l-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 8 tad‑Direttiva 2002/21, kif emendata bid-Direttiva 2009/140, u/jew influwenza effettivament il-funzjonament tas-suq intern.”
1 – Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
2 – ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 349.
3 – ĠU 2009 L 337, p. 37.
4 – ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 323.
5 – ĠU 2009 L 124, p. 67.
6 –      Dan il-korp kien twaqqaf bir-Regolament (KE) Nru 1211/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-25 ta’ Novembru 2009 (ĠU 2009, L 337, p. 1).
7 –      Il-frażi “Direttivi Speċifiċi” tirrigwarda b’mod partikolari d-Direttiva dwar l-Aċċess.
8 – Il-kwistjoni dwar jekk dawn iż-żewġ kategoriji ta’ spejjeż jistgħux jiġu rkuprati mill-operaturi kkonċernati fil-kuntest tal-applikazzjoni tal-metodu “BULRIC strict” hija s-suġġett ta’ kontestazzjoni bejn il-partijiet ikkonċernati, u hija, parzjalment, eżaminata fil-punti 88 sa 91 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
9 – Dawn l-erba’ partijiet kienu ppreżentaw rikorsi kontra d-deċiżjoni tal-ACM li jirrigwardaw punti li la taw lok għall-kawża prinċipali u lanqas għad-domandi preliminari. Waqt is-seduta, ir-rappreżentant ta’ Ziggo, ta’ Ziggo Services u ta’ Ziggo Zakelijk Services kien indika li dawn il-kumpanniji kienu l-operaturi prinċipali li jimplementaw tariffi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fil-Pajjiżi l-Baxxi.
10 – Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-3 ta’ Diċembru 2009, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C‑424/07, EU:C:2009:749, punt 53).
11 – Artikoli 15 u 16 tad-Direttiva Kwadru.
12 – Ara l-Artikolu 8(4), tad-Direttiva dwar l-Aċċess u s-sentenza tat-3 ta’ Diċembru 2009, Il‑Kummissjoni vs Il‑Ġermanja (C‑424/07, EU:C:2009:749, punt 60).
13 – Għall-finijiet u effetti kollha, infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-għoti minn ARN ta’ awtorizzazzjoni ta’ tariffi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati ċellulari jaqa’ taħt “obbligi rigward [...] [i]l-kontrolli tal-prezzijiet [...] li jikkonċernaw [...] [il]-forniment ta’ tipi speċifiċi ta’ interkonnessjoni u/jew aċċess”, fis-sens tal-Artikolu 13(1) tad-Direttiva dwar l-Aċċess; ara s-sentenza tal-14 ta’ Jannar 2014, Vodafone (C‑395/14, EU:C:2016:9, punti 42 u 43).
14 – Ara l-punt 27 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
15 – Ara fuq dawn l-ispejjeż, il-punti 17 u 23 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
16 – Ara l-punt 23 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Għandu jiġi nnotat li, fiż-żmien tal-ewwel kawża, it-terminu għall-implementazzjoni ta’ tariffa bbażat fuq il-metodu “BULRIC pur”, irrakkomandat mir-Rakkomandazzjoni 2009/396, kien għadu ma skadiex.
17 – Filwaqt li, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, il-Gvern Olandiż indika li, f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali, ma għandhiex tkun il-qorti Olandiża li timponi fuq l-ACM miżura tariffarja li tqis li hija xierqa, fis-seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, dan l-istess gvern indika li l-istħarriġ tal-qorti Olandiża kien metikoluż ħafna jew strett ħafna, li joqrob lejn stħarriġ ta’ ġurisdizzjoni sħiħa. Uħud mill-partijiet fil-kawża prinċipali kienu wkoll iddefendew din l-interpretazzjoni tal-estensjoni tal-istħarriġ ġudizzjarju mwettaq fuq id-deċiżjonijiet tal-ACM.
18 – Għall-finijiet u effetti kollha, infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva Kwadru jikkostitwixxi emanazzjoni tal-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva li skontu huma l-qrati tal-Istati Membri li għandhom jiżguraw il-protezzjoni ġudizzjarja tad-drittijiet li jitnisslu favur l-individwi mid-dritt tal-Unjoni: ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat‑22 ta’ Jannar 2015, T‑Mobile Austria (C‑282/13, EU:C:2015:24, punt 33).
19 – Ara l-punti 80 u 81 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
20 – Ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari s-sentenza tal-24 ta’ Jannar 2008, Arcor (C‑55/06, EU:C:2008:244, punt 166 u l-ġurisprudenza ċċitata).
21 – Ara l-punti 92 sa 97 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
22 – Ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza tal-11 ta’ Settembru 2008, Il‑Kummissjoni vs Il‑Litwanja (C‑274/07, EU:C:2008:497, punt 50).
23 – Ara, b’mod partikolari, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-11 ta’ Settembru 2003, Altair Chimica (C‑207/01, EU:C:2003:451, punt 41), tat-18 ta’ Marzu 2008, Alassini et (C‑317/08 sa C‑320/08, EU:C:2010:146, punt 40) u tal‑24 ta’ April 2008, Arcor (C‑55/06, EU:C:2008:244, punt 94).
24 – Ara, b’mod partikolari, il-premessa 21 u l-punt 1 tar-Rakkomandazzjoni 2009/396. Fi kwalunkwe każ, anki li kieku din ir-rakkomandazzjoni ma kellhiex l-intenzjoni li tikkompleta d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, hija ma tistax tiġi injorata mill-qrati nazzjonali. Fil-fatt, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-obbligu li dawn tal-aħħar għandhom li jieħdu inkunsiderazzjoni r-rakkomandazzjonijiet huwa obbligu ta’ natura ġenerali, “b’mod partikolari” meta dawn ikollhom bħala għan li jikkompletaw id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li għandhom natura vinkolanti.
25 – Dan l-għan jidher li llum intlaħaq parzjalment inkwantu, waqt is-seduta, il-Kummissjoni indikat li l-mudell “BULRIC strict” huwa applikat f’24 mit-28 Stati Membri. Minbarra s-sitwazzjoni tar-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi, huma biss ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, ir-Repubblika Ċipru u r-Repubblika tal-Finlandja li ma japplikawx metodu ta’ kalkolu tal-ispejjeż ibbażat fuq dan il-mudell. Dejjem waqt is-seduta, il-Kummissjoni żiedet tgħid li s-sitwazzjoni tar-Repubblika ta’ Ċipru hija ġġustifikata abbażi tal-punt 12 tar-Rakkomandazzjoni 2009/396 li tippermetti lill-ARN li jgawdu minn riżorsi limitati li japplikaw, taħt ċerti kundizzjonijiet, metodu sostituttiv.
26 – Ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ Ġunju 2014, TDC (C‑556/12, EU:C:2014:2009, punt 44).
27 – Ara wkoll, fuq l-istedina li saret mill-Qorti tal-Ġustizzja lil qorti nazzjonali li tevalwa l-proporzjonalità tal-obbligu impost minn ARN fuq operatur li għandu saħħa sinjifikattiva f’suq li jinstalla konnessjoni partikolari bejn id-distribuzzjoni ta’ netwerk ta’ aċċess mal-punt ta’ terminazzjoni tan-netwerk għand l-utent finali, is-sentenza tad‑19 ta’ Ġunju 2014, TDC (C‑556/12, EU:C:2014:2009, punt 47).
28 – Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad-19 ta’ Ġunju 2014, TDC (C‑556/12, EU:C:2014:2009, punt 39) (il-korsiv miżjud minni).
29 – Ara s-sentenza tad-19 ta’ Ġunju 2014, TDC (C‑556/12, EU:C:2014:2009, punt 40) (il-korsiv miżjud minni).
30 – Għall-finijiet u effetti kollha, infakkar li, fil-kuntest tal-interpretazzjoni tal-frażi “tkun tolqot il-kummerċ bejn l-Istati Membri”, użata fl-Artikolu 7(3)(b) tad-Direttiva Kwadru, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li miżura adottata minn ARN tidħol f’din il-frażi jekk din il-miżura tista’ teżerċita influwenza, diretta jew indiretta, attwali jew potenzjali, fuq il-kummerċ: ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas-16 ta’ April 2015, Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej u Telefonia Dialog (C‑3/14, EU:C:2015:232, punt 59) u tal-14 ta’ Jannar 2016, Vodafone (C‑395/14, EU:C:2016:9, punt 55) (il-korsiv miżjud minni). Fil-punt 56 ta’ din l-aħħar sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li jirriżulta mill-evalwazzjonijiet u mill-osservazzjonijiet ippreżentati quddiemha li t-tariffi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati ċellulari għandhom effett fuq il-prezzijiet li l-utenti ta’ Stati Membri oħra jkollhom iħallsu meta jċemplu lil klijenti tal-operatur ikkonċernat fi Stat Membru partikolari, billi dawn it-tariffi jiġu miżjuda fuq it-tariffi ta’ telefonati tal-utent finali.