62022CJ0777
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τμήμα μείζονος συνθέσεως)
της 15ης Ιουλίου 2025 (
*1
)
«Αίτηση αναιρέσεως – Οικονομική και νομισματική πολιτική – Οδηγία 2014/59/ΕΕ – Ανάκαμψη και εξυγίανση πιστωτικών ιδρυμάτων – Άρθρα 27 έως 29 – Μέτρα έγκαιρης παρέμβασης – Κανονισμός (ΕΕ) 1024/2013 – Ενιαίος εποπτικός μηχανισμός – Άρθρο 4, παράγραφος 3 – Απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) περί υπαγωγής τράπεζας σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης – Προσφυγή ακυρώσεως ασκηθείσα από μέτοχο – Άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ – Πράξη θεσμικού οργάνου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία αφορά άμεσα και ατομικά φυσικό πρόσωπο – Λήξη της περιόδου υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης – Διατήρηση του εννόμου συμφέροντος – Εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης και του εθνικού δικαίου από την ΕΚΤ – Υποχρέωση σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας του εθνικού δικαίου»
Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑777/22 P και C‑789/22 P,
με αντικείμενο δύο αιτήσεις αναιρέσεως δυνάμει του άρθρου 56 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που ασκήθηκαν, αντιστοίχως, στις 21 και στις 22 Δεκεμβρίου 2022,
Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (EKT), εκπροσωπούμενη αρχικώς από τις C. Hernández Saseta και A. Pizzolla, επικουρούμενες από τον M. Lamandini, avvocato, και στη συνέχεια από την C. Hernández Saseta, τον Μ. Ιωαννίδη και τις A. Pizzolla και C. Zilioli, επικουρούμενους από τον M. Lamandini, avvocato,
αναιρεσείουσα στην υπόθεση C‑777/22 P,
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη αρχικώς από τους V. Di Bucci, A. Nijenhuis και Δ. Τριανταφύλλου, στη συνέχεια από τους P. A. Messina, A. Nijenhuis και Δ. Τριανταφύλλου, και, τέλος, από τους P. A. Messina και Δ. Τριανταφύλλου,
αναιρεσείουσα στην υπόθεση C‑789/22 P,
υποστηριζόμενες από την:
Ιταλική Δημοκρατία, εκπροσωπούμενη αρχικώς από την G. Palmieri, επικουρούμενη από τον P. Gentili, avvocato dello Stato, και στη συνέχεια από τον S. Fiorentino, επικουρούμενο από τον P. Gentili, avvocato dello Stato,
παρεμβαίνουσα στη διαδικασία αναιρέσεως,
όπου ο έτερος διάδικος είναι η:
Francesca Corneli, κάτοικος Velletri (Ιταλία), εκπροσωπούμενη αρχικώς από τους L. Boggio και F. Ferraro, avvocati, και στη συνέχεια από τους L. Boggio και F. Ferraro και την C. E. Tuo, avvocati,
προσφεύγουσα πρωτοδίκως,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τμήμα μείζονος συνθέσεως),
συγκείμενο από τους K. Lenaerts, Πρόεδρο, T. von Danwitz, Αντιπρόεδρο, F. Biltgen, K. Jürimäe, Κ. Λυκούργο, I. Jarukaitis, A. Kumin, N. Jääskinen και Δ. Γρατσία (εισηγητή), προέδρους τμήματος, E. Regan, I. Ziemele, J. Passer και Z. Csehi, δικαστές,
γενική εισαγγελέας: J. Kokott
γραμματέας: C. Di Bella, διοικητικός υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 25ης Ιουνίου 2024,
αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις της κατά τη συνεδρίαση της 21ης Νοεμβρίου 2024,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Με τις αντίστοιχες αιτήσεις αναιρέσεως, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητούν την αναίρεση της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 12ης Οκτωβρίου 2022, Corneli κατά ΕΚΤ (T‑502/19, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2022:627), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε εν μέρει την προσφυγή που άσκησε η Francesca Corneli, ακυρώνοντας την απόφαση ECB-SSM‑2019-ITCAR‑11 της ΕΚΤ, της 1ης Ιανουαρίου 2019, για την υπαγωγή της Banca Carige SpA σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης (στο εξής: απόφαση περί υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης), καθώς και την απόφαση ECB-SSM‑2019-ITCAR‑13 της ΕΚΤ, της 29ης Μαρτίου 2019, για την παράταση της υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2019 (στο εξής: απόφαση περί παράτασης, και, από κοινού με την απόφαση περί υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης: επίδικες αποφάσεις).
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός (ΕΕ) 1024/2013
2
Ο «ενιαίος εποπτικός μηχανισμός» (ΕΕΜ), για τους σκοπούς του κανονισμού (ΕΕ) 1024/2013 του Συμβουλίου, της 15ης Οκτωβρίου 2013, για την ανάθεση ειδικών καθηκόντων στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σχετικά με τις πολιτικές που αφορούν την προληπτική εποπτεία των πιστωτικών ιδρυμάτων (ΕΕ 2013, L 287, σ. 63), ορίζεται στο άρθρο 2, σημείο 9, του κανονισμού αυτού ως «ένα ευρωπαϊκό σύστημα χρηματοπιστωτικής εποπτείας που απαρτίζεται από την [ΕΚΤ] και εθνικές αρμόδιες αρχές συμμετεχόντων κρατών μελών όπως περιγράφονται στο άρθρο 6 του παρόντος κανονισμού».
3
Το άρθρο 4 του ως άνω κανονισμού ορίζει τα εξής:
«1.   Στο πλαίσιο του άρθρου 6, η ΕΚΤ, σύμφωνα με την παράγραφο 3 του παρόντος άρθρου, διαθέτει αποκλειστική αρμοδιότητα να εκτελεί, για σκοπούς προληπτικής εποπτείας, τα κατωτέρω καθήκοντα όσον αφορά όλα τα πιστωτικά ιδρύματα που είναι εγκατεστημένα στα συμμετέχοντα κράτη μέλη:
[…]
ε)
Να διασφαλίζει τη συμμόρφωση προς τις πράξεις που αναφέρονται στην πρώτη περίπτωση του άρθρου 4 παράγραφος 3, οι οποίες υποχρεώνουν τα πιστωτικά ιδρύματα να διαθέτουν άρτιες ρυθμίσεις διακυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένων των ικανοτήτων και του ήθους των προσώπων που είναι υπεύθυνα για τη διαχείριση των πιστωτικών ιδρυμάτων, των διαδικασιών εκτίμησης του κινδύνου, των μηχανισμών εσωτερικού ελέγχου, των πολιτικών και πρακτικών αμοιβής και των αποτελεσματικών διαδικασιών για την εκτίμηση της επάρκειας ιδίων κεφαλαίων, περιλαμβανομένων των υποδειγμάτων εσωτερικής διαβάθμισης.
[…]
θ)
Να εκτελεί εποπτικά καθήκοντα όσον αφορά τα σχέδια ανάκαμψης και την έγκαιρη παρέμβαση, όταν ένα πιστωτικό ίδρυμα ή όμιλος έναντι των οποίων η ΕΚΤ είναι η αρχή ενοποιημένης εποπτείας, δεν πληρούν ή είναι πιθανό να παραβούν τις ισχύουσες απαιτήσεις προληπτικής εποπτείας και, μόνο στις περιπτώσεις που αναφέρονται ρητώς στη σχετική ενωσιακή νομοθεσία για τις αρμόδιες αρχές, να επιφέρει διαρθρωτικές αλλαγές που απαιτούνται από τα πιστωτικά ιδρύματα ώστε να προλαμβάνει τις οικονομικές πιέσεις ή τις καταρρεύσεις, εξαιρουμένων των εξουσιών εξυγίανσης.
2.   Όσον αφορά πιστωτικά ιδρύματα εγκατεστημένα σε μη συμμετέχον κράτος μέλος, τα οποία ιδρύουν υποκατάστημα ή παρέχουν διασυνοριακές υπηρεσίες σε συμμετέχον κράτος μέλος, η ΕΚΤ ασκεί, στο πλαίσιο της παραγράφου 1, τα καθήκοντα για τα οποία είναι αρμόδιες οι εθνικές αρμόδιες αρχές κατ’ εφαρμογή της σχετικής ενωσιακής νομοθεσίας.
3.   Για το σκοπό της εκτέλεσης των καθηκόντων που της ανατίθενται με τον παρόντα κανονισμό, με σκοπό τη διασφάλιση υψηλών προτύπων εποπτείας, η ΕΚΤ εφαρμόζει όλη την οικεία νομοθεσία και, αν το σχετικό ενωσιακό δίκαιο αποτελείται από οδηγίες, την εθνική νομοθεσία μεταφοράς των οδηγιών στην εσωτερική έννομη τάξη. Αν η σχετική ενωσιακή νομοθεσία αποτελείται από κανονισμούς και αυτοί οι κανονισμοί παρέχουν ρητώς επιλογές στα κράτη μέλη, η ΕΚΤ πρέπει να εφαρμόζει επίσης και την εθνική νομοθεσία διά της οποίας ασκούνται αυτές οι επιλογές.
[…]»
4
Το άρθρο 9, παράγραφοι 1 και 2, του εν λόγω κανονισμού προβλέπει τα ακόλουθα:
«1.   Με αποκλειστικό σκοπό την εκπλήρωση των καθηκόντων που της ανατίθενται δυνάμει του άρθρου 4 παράγραφοι 1 και 2 και του άρθρου 5 παράγραφος 2, η ΕΚΤ θεωρείται, κατά περίπτωση, η αρμόδια αρχή ή η εντεταλμένη αρχή στα συμμετέχοντα κράτη μέλη όπως ορίζεται στο σχετικό ενωσιακό δίκαιο.
Για τον ίδιο αποκλειστικό σκοπό, η ΕΚΤ διαθέτει όλες τις εξουσίες και αναλαμβάνει όλες τις υποχρεώσεις που ορίζονται στον παρόντα κανονισμό. Διαθέτει επίσης όλες τις εξουσίες και αναλαμβάνει όλες τις υποχρεώσεις που έχουν οι αρμόδιες και εντεταλμένες αρχές δυνάμει του οικείου ενωσιακού δικαίου, εκτός αν προβλέπεται διαφορετικά στον παρόντα κανονισμό. Ειδικότερα, η ΕΚΤ διαθέτει τις εξουσίες που απαριθμούνται στα Τμήματα 1 και 2 του παρόντος κεφαλαίου.
[…]
2.   Η ΕΚΤ ασκεί τις εξουσίες της παραγράφου 1 του παρόντος άρθρου σύμφωνα προς τις πράξεις που αναφέρει το πρώτο εδάφιο του άρθρου 4 παράγραφος 3. Κατά την άσκηση των αντίστοιχων εξουσιών εποπτείας και έρευνας η ΕΚΤ και οι εθνικές αρμόδιες αρχές συνεργάζονται στενά.»
Η οδηγία 2014/59/ΕΕ
5
Το άρθρο 2, παράγραφος 1, σημείο 21, της οδηγίας 2014/59/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για τη θέσπιση πλαισίου για την ανάκαμψη και την εξυγίανση πιστωτικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων επενδύσεων και για την τροποποίηση της οδηγίας 82/891/ΕΟΚ του Συμβουλίου, και των οδηγιών 2001/24/ΕΚ, 2002/47/ΕΚ, 2004/25/ΕΚ, 2005/56/ΕΚ, 2007/36/ΕΚ, 2011/35/ΕΕ, 2012/30/ΕΕ και 2013/36/ΕΕ, καθώς και των κανονισμών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ) αριθ. 1093/2010 και (ΕΕ) αριθ. 648/2012 (ΕΕ 2014, L 173, σ. 190), ορίζει την «αρμόδια αρχή», για τους σκοπούς της οδηγίας αυτής, ως περιλαμβάνουσα, μεταξύ άλλων, την ΕΚΤ «όσον αφορά τα ειδικά καθήκοντα που της έχουν ανατεθεί δυνάμει του κανονισμού [1024/2013]».
6
Το άρθρο 27 της οδηγίας 2014/59, το οποίο φέρει τον τίτλο «Μέτρα έγκαιρης παρέμβασης», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα ακόλουθα:
«Σε περίπτωση που ένα [πιστωτικό ίδρυμα ή επιχείρηση επενδύσεων] παραβιάζει ή, λόγω, μεταξύ άλλων, μιας ταχέως επιδεινούμενης χρηματοπιστωτικής κατάστασης, στην οποία συμπεριλαμβάνονται επιδεινούμενη κατάσταση από πλευράς ρευστότητας και αυξανόμενο επίπεδο μόχλευσης, μη εξυπηρετούμενων δανείων ή συγκέντρωσης ανοιγμάτων, όπως η κατάσταση αυτή αποτιμάται βάσει ενός συνόλου ορίων ενεργοποίησης, στα οποία μπορεί να περιλαμβάνεται το ποσοστό των ιδίων κεφαλαίων που απαιτούνται για το ίδρυμα προσαυξημένο κατά 1,5 ποσοστιαία μονάδα, ενδέχεται να παραβιάσει στο εγγύς μέλλον οποιαδήποτε από τις απαιτήσεις του [κανονισμού (ΕΕ) 575/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με τις απαιτήσεις προληπτικής εποπτείας για πιστωτικά ιδρύματα και επιχειρήσεις επενδύσεων και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 648/2012 (ΕΕ 2013, L 176, σ. 1)], της [οδηγίας 2013/36/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με την πρόσβαση στη δραστηριότητα των πιστωτικών ιδρυμάτων και την προληπτική εποπτεία πιστωτικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων επενδύσεων, για την τροποποίηση της οδηγίας 2002/87/ΕΚ και για την κατάργηση των οδηγιών 2006/48/ΕΚ και 2006/49/ΕΚ (ΕΕ 2013, L 176, σ. 338)], του τίτλου II της [οδηγίας 2014/65/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων και την τροποποίηση της οδηγίας 2002/92/ΕΚ και της οδηγίας 2011/61/ΕΕ (ΕΕ 2014, L 173, σ. 349)] ή οποιουδήποτε από τα άρθρα 3 έως 7, 14 έως 17 και 24, 25 και 26 του [κανονισμού (ΕΕ) 600/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 648/2012 (ΕΕ 2014, L 173, σ. 84)], τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι αρμόδιες αρχές έχουν στη διάθεσή τους […] τουλάχιστον τα ακόλουθα μέτρα:
[…]».
7
Το άρθρο 28 της ως άνω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Απομάκρυνση των ανώτατων διοικητικών στελεχών και του διοικητικού οργάνου», ορίζει τα εξής:
«Σε περίπτωση που υπάρχει σημαντική επιδείνωση της χρηματοπιστωτικής κατάστασης ενός ιδρύματος ή σημειώνονται σοβαρές παραβάσεις νόμων ή κανονισμών ή των καταστατικών των ιδρυμάτων ή σοβαρές διοικητικές παρατυπίες, και τα άλλα μέτρα που λαμβάνονται σύμφωνα με το άρθρο 27 δεν επαρκούν για να αντιστραφεί η εν λόγω επιδείνωση, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι αρμόδιες αρχές να μπορούν να απαιτήσουν την απομάκρυνση των ανώτατων διοικητικών στελεχών ή του διοικητικού οργάνου του ιδρύματος, είτε εν συνόλω είτε σε ατομική βάση. Ο διορισμός των νέων ανώτατων διοικητικών στελεχών ή του νέου διοικητικού οργάνου πραγματοποιείται σύμφωνα με το εθνικό και το ενωσιακό δίκαιο και υπόκειται στην έγκριση ή συγκατάθεση της αρμόδιας αρχής.»
8
Το άρθρο 29 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο επιγράφεται «Προσωρινός διαχειριστής», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα ακόλουθα:
«Σε περίπτωση που η αρμόδια αρχή κρίνει την αντικατάσταση των ανώτατων διοικητικών στελεχών ή του διοικητικού οργάνου, όπως αναφέρεται στο άρθρο 28, ανεπαρκή για την επανόρθωση της κατάστασης, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι αρμόδιες αρχές να μπορούν να διορίσουν στο ίδρυμα έναν ή περισσότερους ειδικούς διαχειριστές (επιτρόπους). Οι αρμόδιες αρχές μπορούν, κατ’ αναλογία προς τις περιστάσεις, να διορίζουν οποιονδήποτε προσωρινό διαχειριστή προκειμένου είτε για να αντικαταστήσει προσωρινά το διοικητικό όργανο του ιδρύματος είτε για να συνεργαστεί προσωρινά με το διοικητικό όργανο του ιδρύματος, απόφαση που η αρμόδια αρχή καθορίζει κατά τη στιγμή του διορισμού. Εάν η αρμόδια αρχή διορίσει προσωρινό διαχειριστή προκειμένου να συνεργαστεί με το διοικητικό όργανο του ιδρύματος, η αρμόδια αρχή διευκρινίζει περαιτέρω, κατά τη στιγμή του διορισμού, τον ρόλο, τα καθήκοντα και τις εξουσίες του προσωρινού διαχειριστή, καθώς και κάθε απαίτηση έναντι του διοικητικού οργάνου του ιδρύματος να ζητά τη γνώμη ή να εξασφαλίζει τη συναίνεση του προσωρινού διαχειριστή πριν από τη λήψη ορισμένων αποφάσεων ή την ανάληψη ορισμένων δράσεων. Η αρμόδια αρχή οφείλει να δημοσιοποιεί τον διορισμό οποιουδήποτε προσωρινού διαχειριστή, εκτός εάν ο προσωρινός διαχειριστής δεν έχει αρμοδιότητα εκπροσώπησης του ιδρύματος. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν περαιτέρω ότι κάθε προσωρινός διαχειριστής διαθέτει τα προσόντα, τις ικανότητες και τις γνώσεις που απαιτούνται προκειμένου να ασκήσει τα καθήκοντά του και ότι δεν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων.»
Το ιταλικό δίκαιο
9
Το άρθρο 69 octiesdecies του decreto legislativo n. 385 – Testo unico delle leggi in materia bancaria e creditizia (νομοθετικού διατάγματος 385 περί κωδικοποίησης των νόμων σχετικά με τις τραπεζικές και πιστωτικές δραστηριότητες), της 1ης Σεπτεμβρίου 1993 (GURI αριθ. 230, της 30ής Σεπτεμβρίου 1993, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 92), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υπό κρίση διαφοράς (στο εξής: κώδικας τραπεζικής νομοθεσίας), το οποίο μεταφέρει στην ιταλική έννομη τάξη το άρθρο 28 της οδηγίας 2014/59, προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Η Τράπεζα της Ιταλίας μπορεί να λάβει τα ακόλουθα μέτρα έναντι τράπεζας ή μητρικής εταιρίας τραπεζικού ομίλου:
[…]
(b)
την απομάκρυνση [των μελών των διοικητικών και ελεγκτικών οργάνων καθώς και των ανώτατων διοικητικών στελεχών], σε περίπτωση σοβαρής παράβασης νομοθετικών, κανονιστικών ή καταστατικών διατάξεων ή σοβαρών παρατυπιών στο πλαίσιο της διοίκησης, ή ακόμη σε περίπτωση ιδιαίτερα σημαντικής επιδείνωσης της κατάστασης της τράπεζας ή του τραπεζικού ομίλου, υπό την προϋπόθεση ότι τα μέτρα που προβλέπονται στο στοιχείο a ή στα άρθρα 53bis και 67ter δεν επαρκούν για την επανόρθωση της κατάστασης.»
10
Το άρθρο 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, επιγραφόμενο «Προσωρινός διαχειριστής», μεταφέρει στην ιταλική έννομη τάξη το άρθρο 29 της οδηγίας 2014/59 και ορίζει στην παράγραφο 1 τα ακόλουθα:
«Η Τράπεζα της Ιταλίας μπορεί να διατάξει τη διάλυση των οργάνων που ασκούν καθήκοντα διοίκησης και ελέγχου των τραπεζών σε περιπτώσεις παράβασης ή παρατυπίας περί των οποίων γίνεται λόγος στο άρθρο 69 octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, ή αν αναμένονται σοβαρές περιουσιακές ζημίες, ή όταν ζητείται η διάλυση με αιτιολογημένο αίτημα των οργάνων διοίκησης ή της έκτακτης γενικής συνέλευσης.»
Ιστορικό της διαφοράς
11
Στις σκέψεις 2 έως 19 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο εκθέτει το ιστορικό της διαφοράς και τα μεταγενέστερα της ασκήσεως της ενώπιόν του προσφυγής πραγματικά περιστατικά. Το ως άνω ιστορικό και πραγματικά περιστατικά μπορούν, για τις ανάγκες των υπό κρίση συνεκδικαζομένων υποθέσεων, να συνοψιστούν ως ακολούθως.
12
Η Banca Carige ήταν πιστωτικό ίδρυμα εγκατεστημένο στην Ιταλία, εισηγμένο στο Χρηματιστήριο και υποκείμενο στην άμεση προληπτική εποπτεία της ΕΚΤ από το 2014. Κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ Δεκεμβρίου του 2014 και 1ης Ιανουαρίου 2019 σώρευσε ζημίες άνω των 1,6 δισεκατομμυρίων ευρώ. Η F. Corneli ήταν μειοψηφούσα μέτοχος της Banca Carige. Κατά τον χρόνο ασκήσεως της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, κατείχε 200000 κοινές μετοχές που αντιστοιχούσαν στο 0,000361 % του εταιρικού κεφαλαίου της Banca Carige.
13
Δεδομένου ότι η Banca Carige δεν τηρούσε, την 1η Ιανουαρίου 2018, τις ελάχιστες απαιτήσεις σχετικά με τον δείκτη ιδίων κεφαλαίων, προέβη, κατά τη διάρκεια του 2018, σε διάφορες απόπειρες για τη διευθέτηση της κατάστασης αυτής. Ωστόσο, οι απόπειρες αυτές ήταν ανεπιτυχείς. Κατόπιν της εναντίωσης σε αύξηση κεφαλαίου μέσω της ανταλλαγής ομολόγων μειωμένης εξασφάλισης έναντι νεοεκδοθεισών μετοχών, εκ μέρους μετόχων που κατείχαν το 70 % του κεφαλαίου της Banca Carige, κατά τη διάρκεια έκτακτης γενικής συνέλευσης της εν λόγω τράπεζας που πραγματοποιήθηκε στις 22 Δεκεμβρίου 2018, επτά μέλη του διοικητικού συμβουλίου της Banca Carige, μεταξύ των οποίων ο πρόεδρος, ο αντιπρόεδρος και ο διευθύνων σύμβουλος, υπέβαλαν στις 23 Δεκεμβρίου 2018 και στις 2 Ιανουαρίου 2019 την άμεση παραίτησή τους. Οι παραιτήσεις αυτές είχαν ως συνέπεια την απομάκρυνση του διοικητικού συμβουλίου, κατ’ εφαρμογήν του καταστατικού της Banca Carige και της εφαρμοστέας διατάξεως του ιταλικού δικαίου. Σύμφωνα με το καταστατικό αυτό, τα τέσσερα μέλη του διοικητικού συμβουλίου που δεν υπέβαλαν την παραίτησή τους εξακολούθησαν να ασκούν τα καθήκοντά τους προκειμένου να διασφαλιστεί η τρέχουσα διοίκηση της Banca Carige.
14
Την 1η Ιανουαρίου 2019 η ΕΚΤ εξέδωσε την απόφαση περί υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, η οποία είχε ως συνέπεια, πρώτον, τη διάλυση του διοικητικού συμβουλίου της Banca Carige και την αντικατάσταση των πρώην μελών από τρεις προσωρινούς διαχειριστές, δεύτερον, τη διάλυση της επιτροπής εποπτείας της Banca Carige καθώς και την αντικατάσταση των πρώην μελών της επιτροπής αυτής από τρία άλλα πρόσωπα και, τρίτον, την ανάθεση στα νέα όργανα της αποστολής που συνίστατο στη λήψη των αναγκαίων μέτρων για τη διασφάλιση της εκ νέου συμμόρφωσης της Banca Carige προς τις κεφαλαιακές απαιτήσεις υπό βιώσιμους όρους.
15
Στις 29 Μαρτίου 2019 η ΕΚΤ εξέδωσε την απόφαση περί παράτασης.
16
Με απόφαση της 30ής Σεπτεμβρίου 2019, η ΕΚΤ παρέτεινε μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2019 την υπαγωγή της Banca Carige σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης. Με απόφαση της 20ής Δεκεμβρίου 2019, η ΕΚΤ προέβη σε εκ νέου παράταση, μέχρι τις 31 Ιανουαρίου 2020, προκειμένου να καταστεί δυνατή η ολοκλήρωση της διαδικασίας ενίσχυσης των ιδίων κεφαλαίων της Banca Carige.
Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
17
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 12 Ιουλίου 2019, η F. Corneli άσκησε προσφυγή με αίτημα την ακύρωση της αποφάσεως περί υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης καθώς και «κάθε συνακόλουθης ή μεταγενέστερης πράξης», συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, της αποφάσεως περί παράτασης καθώς και των μεταγενέστερων αποφάσεων σχετικά με την εκ νέου παράταση της υπαγωγής της Banca Carige σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης.
18
Με χωριστό δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 2 Οκτωβρίου 2019, η ΕΚΤ προέβαλε ένσταση απαραδέκτου της προσφυγής, ένσταση την οποία το Γενικό Δικαστήριο, με διάταξη της 29ης Απριλίου 2020, αποφάσισε να συνεξετάσει με την ουσία της υπόθεσης.
19
Με απόφαση της 24ης Ιουνίου 2020 επετράπη στην Επιτροπή να παρέμβει υπέρ της ΕΚΤ.
20
Όσον αφορά το παραδεκτό της προσφυγής, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε αρχικώς, στις σκέψεις 22 έως 28 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, αν το αίτημα ακυρώσεως των επιμέρους αποφάσεων της ΕΚΤ που μνημονεύονται στη σκέψη 17 της παρούσας αποφάσεως ανταποκρίνεται πλήρως στις τυπικές απαιτήσεις των άρθρων 76 και 86 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου και αν οι πράξεις των οποίων ζητούνταν η ακύρωση ήταν υπαρκτές και βλαπτικές για τη F. Corneli. Κατόπιν της εξέτασης αυτής, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 29 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η προσφυγή της F. Corneli ήταν μεν παραδεκτή καθόσον έβαλλε κατά των επίδικων αποφάσεων, αλλά ήταν απαράδεκτη καθόσον έβαλλε κατά «κάθε συνακόλουθης ή μεταγενέστερης πράξης», συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων που εξέδωσε η ΕΚΤ μετά την άσκηση της προσφυγής αυτής σχετικά με την εκ νέου παράταση της υπαγωγής της Banca Carige σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης.
21
Εν συνεχεία, το Γενικό Δικαστήριο, αποφαινόμενο επί της ένστασης απαραδέκτου που προέβαλε η ΕΚΤ, υποστηριζόμενη από την Επιτροπή, λόγω έλλειψης ενεργητικής νομιμοποίησης της F. Corneli, εξέτασε στις σκέψεις 33 έως 54 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, κατά πρώτον, αν οι επίδικες αποφάσεις αφορούσαν άμεσα τη F. Corneli.
22
Όπως προκύπτει από τις σκέψεις 34 και 35 της αποφάσεως αυτής, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η έννομη σχέση μεταξύ της Banca Carige και των μετόχων της, μεταξύ των οποίων περιλαμβανόταν και η F. Corneli, μεταβλήθηκε, χωρίς την παρεμβολή οποιασδήποτε ενδιάμεσης πράξης, με τις επίδικες αποφάσεις, οι οποίες μετέβαλαν οι ίδιες τα δικαιώματα που είχε η F. Corneli για να μετάσχει ως μέτοχος στη διαχείριση της Banca Carige σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες. Ειδικότερα, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι οι αποφάσεις αυτές έθιγαν τα δικαιώματα της F. Corneli να επιλέξει, υπό την ιδιότητά της ως μετόχου, τα όργανα διοίκησης και εποπτείας της Banca Carige, να συγκαλέσει τη γενική συνέλευση των μετόχων καθώς και να καθορίσει την ημερήσια διάταξη, τροποποίησαν δε τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορούσε να θεμελιωθεί ευθύνη των οργάνων διοίκησης και εποπτείας κατόπιν αιτήματος των μετόχων, όπως η F. Corneli.
23
Αφού απέρριψε τα περί του αντιθέτου επιχειρήματα της ΕΚΤ και της Επιτροπής, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 54 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι οι επίδικες αποφάσεις αφορούσαν άμεσα τη F. Corneli.
24
Κατά δεύτερον, στις σκέψεις 55 έως 76 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε αν οι επίδικες αποφάσεις αφορούσαν ατομικά τη F. Corneli. Όπως προκύπτει από τις σκέψεις 58 έως 64 της αποφάσεως αυτής, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι πληρούνται όσον αφορά τη F. Corneli τα κριτήρια της αποφάσεως της 15ης Ιουλίου 1963, Plaumann κατά Επιτροπής (25/62, EU:C:1963:17), δεδομένου ότι, αφενός, η F. Corneli μπορούσε να εξατομικευθεί, υπό την ιδιότητά της ως μετόχου, κατά τον χρόνο έκδοσης των επίδικων αποφάσεων, διότι κατά την ημερομηνία έκδοσης της εκάστοτε αποφάσεως ο κατάλογος των μετόχων που επρόκειτο να επηρεαστούν από τις αποφάσεις αυτές ήταν καθορισμένος, πολλώ δε μάλλον όσον αφορά την απόφαση περί υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, η οποία εκδόθηκε ημέρα κατά την οποία τα πιστωτικά ιδρύματα ήταν κλειστά, με συνέπεια οι μετοχές την ημέρα εκείνη να μην είναι διαπραγματεύσιμες. Αφετέρου, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι οι μέτοχοι της Banca Carige, μεταξύ των οποίων και η F. Corneli, επηρεάστηκαν προσωπικά από την έκδοση των επίδικων αποφάσεων βάσει ιδιότητας που χαρακτήριζε έκαστο εξ αυτών, ήτοι της ιδιότητας των κατόχων μετοχών στο κεφάλαιο της Banca Carige, οι οποίοι επρόκειτο να εμποδιστούν, εξαιτίας των ως άνω αποφάσεων, να ασκήσουν ορισμένα δικαιώματα συνδεόμενα με τις μετοχές.
25
Το Γενικό Δικαστήριο, μεταξύ άλλων, επισήμανε στη σκέψη 63 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ότι η F. Corneli συγκαταλεγόταν μεταξύ των μετόχων που ψήφισαν κατά της πρότασης που υποβλήθηκε στη γενική συνέλευση της 22ας Δεκεμβρίου 2018, ψήφος η οποία, ακόμη και αν εξέφραζε απλώς τη βούληση χρονικής μετάθεσης της διευθέτησης των προβλημάτων, είχε ως συνέπεια την παραίτηση των μελών του διοικητικού συμβουλίου και, στη συνέχεια, τη διάλυσή του, οπότε η κατάσταση στην οποία βρέθηκε η Banca Carige, υπό το συγκεκριμένο πλαίσιο, προκάλεσε, όπως προκύπτει από την απόφαση περί υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, την παρέμβαση της ΕΚΤ, συνοδευόμενη από αναστολή των καθηκόντων της γενικής συνέλευσης και, ως εκ τούτου, της δυνατότητας των μετόχων να επηρεάσουν με την ψήφο τους τη στρατηγική που επρόκειτο να εφαρμόσει η Banca Carige.
26
Το Γενικό Δικαστήριο, αφού απέρριψε τις ενστάσεις της ΕΚΤ και της Επιτροπής, έκρινε, στη σκέψη 76 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι οι επίδικες αποφάσεις αφορούσαν ατομικά τη F. Corneli και, ως εκ τούτου, η F. Corneli πληρούσε τις συμφυείς με την ενεργητική νομιμοποίηση απαιτήσεις.
27
Κατά τρίτον, στις σκέψεις 77 έως 82 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την ένσταση απαραδέκτου που προέβαλε η ΕΚΤ, η οποία στηριζόταν στην έλλειψη εννόμου συμφέροντος της F. Corneli. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο υπενθύμισε, στη σκέψη 81 της αποφάσεως αυτής, ότι η F. Corneli, για να δικαιολογήσει την προσφυγή της, τόνισε τον αντίκτυπο των επίδικων αποφάσεων στα προσωπικά της δικαιώματα, ως μετόχου της Banca Carige, ιδίως δε στο δικαίωμα σύγκλησης γενικής συνέλευσης προκειμένου να προταθεί η άσκηση ενδίκου βοηθήματος ή ακόμη στο δικαίωμα προσθήκης του αντίστοιχου ζητήματος στην ημερήσια διάταξη της γενικής συνέλευσης. Το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε εξ αυτού, στη σκέψη 82 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι, αν ακυρώνονταν οι επίδικες αποφάσεις, το αποτέλεσμα στην κατάσταση των μετόχων δεν θα ήταν το ίδιο με εκείνο που θα είχε η ακύρωση των αποφάσεων αυτών στην κατάσταση της Banca Carige και ότι, ως εκ τούτου, η F. Corneli, στηρίζοντας την προσφυγή στο αποτέλεσμα που παράγουν οι αποφάσεις αυτές στα δικά της δικαιώματα, μπορούσε να επικαλεστεί χωριστό έννομο συμφέρον να ζητήσει την ακύρωση των εν λόγω αποφάσεων, το οποίο δεν συγχέεται με το συμφέρον της Banca Carige.
28
Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε την προσφυγή παραδεκτή και την εξέτασε επί της ουσίας. Προς στήριξη της προσφυγής της, η F. Corneli προέβαλε επτά λόγους ακυρώσεως, εκ των οποίων ο πρώτος αφορούσε παράβαση των κανόνων περί αναλογικότητας, ο δεύτερος, παράβαση της υποχρέωσης αιτιολογήσεως και προσβολή του δικαιώματος ακρόασης, ο τρίτος, τον διορισμό, ως προσωρινών διαχειριστών, προσώπων που είχαν προηγουμένως ασκήσει σημαντικά καθήκοντα στη διεύθυνση και τη διοίκηση της Banca Carige, ο τέταρτος, πλάνη περί το δίκαιο κατά τον καθορισμό της νομικής βάσης που χρησιμοποιήθηκε για την έκδοση των επίδικων αποφάσεων, ο πέμπτος, το γεγονός ότι η ΕΚΤ επιχείρησε να επιλύσει προβλήματα διοίκησης διορίζοντας πρόσωπα που είχαν δημιουργήσει τα εν λόγω προβλήματα, ο έκτος, αφενός, την παράβαση των κανόνων σχετικά με τα δικαιώματα του μετόχου και, αφετέρου, την παραβίαση των θεμελιωδών αρχών που αφορούν την προστασία της ιδιοκτησίας και της αποταμίευσης, την ελευθερία της ιδιωτικής οικονομικής πρωτοβουλίας καθώς και την αυτοδιάθεση του πολίτη στις προσωπικές επιλογές του και, ο έβδομος, την ακαταλληλότητα της προσωρινής διαχείρισης για την επίλυση του διαπιστωθέντος προβλήματος.
29
Το Γενικό Δικαστήριο αποφάσισε να εξετάσει, κατά πρώτον, τον τέταρτο λόγο ακυρώσεως που αφορούσε πλάνη περί το δίκαιο κατά τον καθορισμό της νομικής βάσης που χρησιμοποιήθηκε για την έκδοση των προσβαλλόμενων αποφάσεων. Όπως προκύπτει από τη σκέψη 86 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, η F. Corneli με τον συγκεκριμένο λόγο ακυρώσεως υποστήριζε ότι η ΕΚΤ υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθότι θεμελίωσε τις προσβαλλόμενες αποφάσεις στο άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, ενώ η διάταξη αυτή δεν καλύπτει την κατάσταση της οποίας έγινε επίκληση προκειμένου να δικαιολογηθεί η υπαγωγή της Banca Carige σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, ήτοι τη «σημαντική επιδείνωση» της κατάστασης της Banca Carige.
30
Συναφώς, στη σκέψη 95 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε από τη συγκριτική ανάλυση των διατάξεων του άρθρου 69 octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, και του άρθρου 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας ότι η δεύτερη από τις δύο αυτές διατάξεις δεν προέβλεπε τη διάλυση των διοικητικών ή ελεγκτικών οργάνων των τραπεζών και την τοποθέτηση προσωρινής διαχείρισης σε περίπτωση ιδιαίτερα σημαντικής επιδείνωσης της κατάστασης της οικείας τράπεζας ή του οικείου τραπεζικού ομίλου.
31
Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 100 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η ΕΚΤ παρέβη το άρθρο 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας στηριζόμενη, μολονότι η εν λόγω προϋπόθεση δεν προβλεπόταν από την ως άνω διάταξη, στη σημαντική επιδείνωση της κατάστασης της Banca Carige προκειμένου να διατάξει τη διάλυση των διοικητικών και ελεγκτικών οργάνων της, καθώς και να τη θέσει και να τη διατηρήσει υπό προσωρινή διαχείριση καθ’ όλη την περίοδο που καλυπτόταν από την απόφαση περί παράτασης.
32
Για τους λόγους που εκτίθενται στις σκέψεις 102 έως 108 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε το επιχείρημα της ΕΚΤ και της Επιτροπής ότι, δεδομένου ότι η υπαγωγή σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης προβλέπεται στο άρθρο 29 της οδηγίας 2014/59, το άρθρο 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας πρέπει να ερμηνεύεται υπό το πρίσμα της εν λόγω διατάξεως την οποία αποσκοπούσε να μεταφέρει στην εσωτερική έννομη τάξη. Συναφώς, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 106 και 107 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο υπενθύμισε ότι η υποχρέωση σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας του εθνικού δικαίου δεν μπορεί να χρησιμεύσει ως βάση για ερμηνεία αντίθετη προς τους όρους που χρησιμοποιούνται στην εθνική διάταξη μεταφοράς μιας οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο. Πλην όμως, κατά το Γενικό Δικαστήριο, αυτό θα ήταν το αποτέλεσμα που θα προέκυπτε αν η εν λόγω μέθοδος ερμηνείας χρησιμοποιούνταν στην υπόθεση της οποίας είχε επιληφθεί.
33
Επιπλέον, στις σκέψεις 111 έως 113 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε το επιχείρημα που προέβαλαν ενώπιόν του η ΕΚΤ και η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, κατά το οποίο, όταν η ΕΚΤ παρεμβαίνει ως αρμόδια αρχή δυνάμει της τραπεζικής νομοθεσίας, υποχρεούται να εφαρμόζει, πέραν του εθνικού δικαίου, το σύνολο των κανόνων του δικαίου της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένου του κανόνα που περιέχεται στην οδηγία 2014/59, ο οποίος προβλέπει την υπαγωγή σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης σε περίπτωση σημαντικής επιδείνωσης της κατάστασης του οικείου ιδρύματος.
34
Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, στη σκέψη 112 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι από το άρθρο 4, παράγραφος 3, του κανονισμού 1024/2013 προκύπτει ότι, όταν το σχετικό με την εκτέλεση των καθηκόντων που ανατίθενται στην ΕΚΤ δίκαιο της Ένωσης αποτελείται από οδηγίες, πρέπει να εφαρμόζεται το εθνικό δίκαιο που μεταφέρει τις οδηγίες αυτές στην εσωτερική έννομη τάξη. Κατά το Γενικό Δικαστήριο, η εν λόγω διάταξη δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι περιλαμβάνει δύο διαφορετικές πηγές υποχρεώσεων, ήτοι το σύνολο του δικαίου της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των οδηγιών, στο οποίο πρέπει να προστεθεί το εθνικό δίκαιο περί μεταφοράς των οδηγιών. Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι μια τέτοια ερμηνεία θα προϋπέθετε ότι το περιεχόμενο των εθνικών διατάξεων διαφέρει από εκείνο των οδηγιών τις οποίες μεταφέρουν στο εσωτερικό δίκαιο οι εν λόγω διατάξεις και ότι, σε μια τέτοια περίπτωση, τα δύο είδη κανόνων δεσμεύουν την ΕΚΤ ως χωριστές πηγές κανόνων δικαίου, όπερ θα αντέβαινε στο άρθρο 288 ΣΛΕΕ. Το Γενικό Δικαστήριο υπενθύμισε επίσης τη νομολογία του Δικαστηρίου, κατά την οποία μια οδηγία, αυτή καθεαυτή, δεν γεννά υποχρεώσεις εις βάρος ιδιώτη και επομένως δεν μπορεί να γίνει επίκλησή της κατ’ αυτού.
35
Υπό τις περιστάσεις αυτές, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 113 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι το σφάλμα στο οποίο υπέπεσε η ΕΚΤ κατά την εφαρμογή του άρθρου 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας δεν μπορεί να θεραπευθεί με ελεύθερη ερμηνεία των διατάξεων, η οποία θα επέτρεπε την αναδιαμόρφωση των προϋποθέσεων εφαρμογής διατάξεων που έχουν σχεδιαστεί με διαφορετικό τρόπο στην οδηγία 2014/59 και στο εθνικό δίκαιο. Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο έκανε δεκτό τον λόγο ακυρώσεως που αφορούσε πλάνη περί το δίκαιο κατά τον καθορισμό της νομικής βάσης που χρησιμοποιήθηκε για την έκδοση των επίδικων αποφάσεων και ακύρωσε τις αποφάσεις αυτές, χωρίς να εξετάσει τους λοιπούς λόγους ακυρώσεως που προέβαλε η F. Corneli.
Τα αιτήματα των διαδίκων και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
36
Με την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως στην υπόθεση C‑777/22 P, η ΕΚΤ ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, καθόσον ακύρωσε τις επίδικες αποφάσεις·
–
να κρίνει απαράδεκτη την προσφυγή·
–
επικουρικώς, να κρίνει ότι οι επίδικες αποφάσεις είναι νόμιμες και, ενδεχομένως, να αναπέμψει την υπόθεση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προκειμένου αυτό να αποφανθεί επί των λόγων ακυρώσεως που δεν εξετάστηκαν με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, και
–
να καταδικάσει τη F. Corneli στα δικαστικά έξοδα τόσο της πρωτόδικης όσο και της αναιρετικής διαδικασίας.
37
Με την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως στην υπόθεση C‑789/22 P, η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση·
–
να απορρίψει την προσφυγή ως απαράδεκτη ή, τουλάχιστον, ως αβάσιμη·
–
να καταδικάσει τη F. Corneli στα δικαστικά έξοδα και,
–
επικουρικώς, κατόπιν της αναιρέσεως, να αναπέμψει την υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο.
38
Με το υπόμνημά της επί της αιτήσεως αναιρέσεως, η F. Corneli ζητεί από το Δικαστήριο:
–
κυρίως, να κρίνει τις αιτήσεις αναιρέσεως απαράδεκτες και, εν πάση περιπτώσει, να τις απορρίψει ως αβάσιμες, και
–
επικουρικώς, σε περίπτωση που οι αιτήσεις αναιρέσεως γίνουν δεκτές, να κάνει δεκτή την προσφυγή της ή, όλως επικουρικώς, να αναπέμψει την υπόθεση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.
39
Με το υπόμνημά της επί της αιτήσεως αναιρέσεως στην υπόθεση C‑777/22 P, η Επιτροπή δηλώνει ότι υποστηρίζει πλήρως τα αιτήματα της ΕΚΤ και ζητεί να γίνουν δεκτά.
40
Με απόφαση του Προέδρου του Δικαστηρίου της 8ης Φεβρουαρίου 2023, αποφασίστηκε η συνεκδίκαση των υποθέσεων C‑777/22 P και C‑789/22 P προς διευκόλυνση της έγγραφης και της προφορικής διαδικασίας και προς έκδοση κοινής αποφάσεως.
41
Με απόφαση του Προέδρου του Δικαστηρίου της 17ης Απριλίου 2023, επετράπη στην Ιταλική Δημοκρατία, κατόπιν αιτήσεώς της, να παρέμβει υπέρ της ΕΚΤ και της Επιτροπής στις υποθέσεις C‑777/22 P και C‑789/22 P.
42
Με το υπόμνημα παρεμβάσεως, η Ιταλική Δημοκρατία ζητεί από το Δικαστήριο να κάνει δεκτές τις αιτήσεις αναιρέσεως της ΕΚΤ και της Επιτροπής και, ως εκ τούτου, να κρίνει απαράδεκτη ή, επικουρικώς, να απορρίψει ως αβάσιμη την προσφυγή ακυρώσεως που άσκησε η F. Corneli.
43
Σύμφωνα με το άρθρο 16, τρίτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ΕΚΤ και η Ιταλική Δημοκρατία ζήτησαν, στις 3 και στις 6 Νοεμβρίου 2023, αντιστοίχως, οι υπό κρίση συνεκδικαζόμενες υποθέσεις να παραπεμφθούν στο τμήμα μείζονος συνθέσεως, όπερ ελήφθη υπόψη από το Δικαστήριο στις 7 Μαΐου 2024.
Επί των αιτήσεων αναιρέσεως
44
Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως στην υπόθεση C‑777/22 P, η ΕΚΤ προβάλλει δύο λόγους αναιρέσεως οι οποίοι αφορούν, ο πρώτος, παραμόρφωση των πραγματικών περιστατικών εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου όσον αφορά τα υποτιθέμενα δικαιώματα τα οποία θα μπορούσε να επικαλεστεί η F. Corneli ως μέτοχος της Banca Carige και, ο δεύτερος, πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία του άρθρου 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας.
45
Η δε Επιτροπή προβάλλει, προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως στην υπόθεση C‑789/22 P, πέντε λόγους αναιρέσεως οι οποίοι αφορούν, ο πρώτος, παράβαση του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι οι επίδικες αποφάσεις αφορούσαν άμεσα και ατομικά τη F. Corneli, ο δεύτερος, παράβαση του άρθρου 84 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου και παραβίαση της απαγόρευσης αυτεπάγγελτης εξέτασης λόγου ακυρώσεως που αφορά την ουσιαστική νομιμότητα της προσβαλλόμενης πράξης, ο τρίτος, παράβαση του άρθρου 4, παράγραφος 3, του κανονισμού 1024/2013 και του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, ο τέταρτος, παράβαση του άρθρου 288, τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας δεν μπορεί να ερμηνευθεί κατά τρόπο σύμφωνο προς το άρθρο 29 της οδηγίας 2014/59, και, ο πέμπτος, παράβαση τόσο του άρθρου 288, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ όσο και του άρθρου 4, παράγραφος 3, του κανονισμού 1024/2013, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η ΕΚΤ δεν μπορούσε να στηριχθεί σε διατάξεις οδηγιών που παράγουν άμεσο αποτέλεσμα και όφειλε να εφαρμόσει εθνική ρύθμιση αντιβαίνουσα προς οδηγίες.
46
Με το υπόμνημα παρεμβάσεως, η Ιταλική Δημοκρατία δηλώνει ότι υποστηρίζει όλους τους λόγους αναιρέσεως που προέβαλαν η ΕΚΤ και η Επιτροπή, πλην του πέμπτου λόγου αναιρέσεως της Επιτροπής, επί του οποίου δεν λαμβάνει θέση.
Επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως της ΕΚΤ και επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως της Επιτροπής
Επιχειρήματα των διαδίκων
47
Με τον πρώτο λόγο των υπό κρίση αιτήσεων αναιρέσεως, η ΕΚΤ και η Επιτροπή, υποστηριζόμενες από την Ιταλική Δημοκρατία, αμφισβητούν το σκεπτικό της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, με το οποίο το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η F. Corneli είχε ενεργητική νομιμοποίηση λόγω του ότι οι επίδικες αποφάσεις την αφορούσαν άμεσα και ατομικά, καθώς και ότι είχε το απαιτούμενο έννομο συμφέρον, με αποτέλεσμα η προσφυγή της να είναι παραδεκτή. Οι λόγοι αυτοί αποτελούνται από τέσσερα σκέλη στην περίπτωση της ΕΚΤ και από τρία σκέλη στην περίπτωση της Επιτροπής.
48
Τα δύο πρώτα σκέλη του πρώτου λόγου αναιρέσεως της ΕΚΤ και το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως της Επιτροπής αφορούν τις σκέψεις 34 και 35 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, βάσει των οποίων το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι οι επίδικες αποφάσεις αφορούσαν άμεσα τη F. Corneli, δεδομένου ότι τα αποτελέσματα που παράγουν οι αποφάσεις αυτές ως προς μια εταιρία και τα όργανά της ισοδυναμούν με τα αποτελέσματα που παράγουν ως προς την κατάσταση κάθε μετόχου της εταιρίας αυτής, συμπεριλαμβανομένων των μετόχων οι οποίοι, όπως η F. Corneli, κατέχουν ελάχιστο ποσοστό του κεφαλαίου. Συναφώς, η ΕΚΤ προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο, με το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, ότι παραμόρφωσε τα πραγματικά περιστατικά. Επιπλέον, η ΕΚΤ, με το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, και η Επιτροπή, με το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο.
49
Τα εν λόγω θεσμικά όργανα υπογραμμίζουν ότι τα δικαιώματα που απαριθμούνται στη σκέψη 34 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως δεν ανήκουν, κατά τρόπο εξατομικευμένο, σε κάθε μέτοχο και θεωρούν ότι το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε σε εσφαλμένη ερμηνεία των εφαρμοστέων διατάξεων του ιταλικού δικαίου και του καταστατικού της Banca Carige. Από τις διατάξεις αυτές και το καταστατικό προκύπτει, πρώτον, ότι το δικαίωμα υποβολής καταλόγων για την εκλογή των μελών του διοικητικού συμβουλίου και της επιτροπής εποπτείας επιφυλάσσεται υπέρ των μετόχων που κατέχουν ποσοστό τουλάχιστον 1 % των κοινών μετοχών, δεύτερον, ότι το δικαίωμα εκλογής των μελών των οργάνων αυτών ανήκει στη γενική συνέλευση των μετόχων, τρίτον, ότι το δικαίωμα σύγκλησης της γενικής συνέλευσης των μετόχων και καθορισμού της ημερήσιας διάταξης της γενικής συνέλευσης μπορεί να ασκηθεί μόνον από ομάδα μετόχων που αντιπροσωπεύει ποσοστό 5 % του κεφαλαίου της εταιρίας και, τέταρτον, ότι η αγωγή αποζημίωσης κατά των διαχειριστών εταιρίας μπορεί να ασκηθεί μόνον από τη γενική συνέλευση των μετόχων ή από ομάδα μετόχων που αντιπροσωπεύει ποσοστό 2,5 % του εταιρικού κεφαλαίου.
50
Η ΕΚΤ προβάλλει, κατά τα λοιπά, ότι η υπό κρίση διαφορά είναι ανάλογη με την υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση του ΕΔΔΑ της 7ης Ιουλίου 2020, Albert κ.λπ. κατά Ουγγαρίας (CE:ECHR:2020:0707JUD000529414), με την οποία, κατά την ΕΚΤ, το δικαστήριο αυτό έκρινε ότι τα αποτελέσματα των επίμαχων στην υπόθεση εκείνη πράξεων δεν αφορούσαν άμεσα τους προσφεύγοντες στην εν λόγω υπόθεση, μετόχους δύο τραπεζών, αλλά τις ίδιες τις τράπεζες, δεδομένου ότι οι μέτοχοί τους υπέστησαν μόνον έμμεσα και παρεπόμενα αποτελέσματα.
51
Με το τρίτο και το δεύτερο σκέλος, αντιστοίχως, του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως, η ΕΚΤ και η Επιτροπή, υποστηριζόμενες από την Ιταλική Δημοκρατία, βάλλουν κατά των σκέψεων 58, 61 έως 63, 74 και 75 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, με τις οποίες το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε το ζήτημα αν οι επίδικες αποφάσεις αφορούσαν ατομικά τη F. Corneli.
52
Συναφώς, προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν έλαβε υπόψη τη νομολογία που παρατίθεται στη σκέψη 56 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Η απλή δυνατότητα εξατομίκευσης των μετόχων της Banca Carige την 1η Ιανουαρίου 2019, ενόσω δεν λειτουργούσαν οι αγορές, δεν συνεπάγεται ότι η απόφαση περί υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, η οποία εκδόθηκε την ίδια εκείνη ημέρα, αφορούσε ατομικά τους μετόχους αυτούς. Το ίδιο ισχύει και για την απόφαση περί παράτασης, η οποία δεν εκδόθηκε ημέρα αργίας, όπως αναγνώρισε το ίδιο το Γενικό Δικαστήριο. Η υπαγωγή σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης αφορούσε την Banca Carige, αποδέκτρια των επίδικων αποφάσεων, καθώς και τους διαχειριστές της, και όχι τους μετόχους της. Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο δεν εξήγησε για ποιον λόγο η αρνητική ψήφος της F. Corneli επί πρότασης εξυγίανσης υποβληθείσας στη γενική συνέλευση των μετόχων είχε ως συνέπεια να εξατομικευθεί η F. Corneli κατά τρόπο ανάλογο με τους αποδέκτες των επίδικων αποφάσεων.
53
Εξάλλου, με βάση το σκεπτικό που εκτίθεται στις σκέψεις 74 και 75 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η F. Corneli ανήκε σε «κλειστή ομάδα», κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου που παρατίθεται στη σκέψη 71 της εν λόγω αποφάσεως. Η απόφαση της 6ης Νοεμβρίου 2018, Scuola Elementare Maria Montessori κατά Επιτροπής, Επιτροπή κατά Scuola Elementare Maria Montessori και Επιτροπή κατά Ferracci (C‑622/16 P έως C‑624/16 P, EU:C:2018:873), την οποία μνημονεύει το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 74 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, δεν ασκεί επιρροή, δεδομένου ότι οι επίδικες αποφάσεις δεν είναι κανονιστικές πράξεις.
54
Γενικότερα, η νομολογία του Δικαστηρίου περί «κλειστών ομάδων» διαμορφώθηκε στο ειδικό πλαίσιο υποθέσεων στις οποίες γενικής ισχύος πράξεις της Ένωσης αφορούσαν, στην πραγματικότητα, μικρό αριθμό επιχειρηματιών, κατά τρόπο ώστε αυτοί να μπορούν να εξατομικευθούν εκ προοιμίου. Απεναντίας, οι περίπου 35000 μέτοχοι της Banca Carige δεν θα μπορούσαν ευλόγως να θεωρηθούν ότι συνιστούν μια τέτοια περιορισμένη ομάδα επιχειρηματιών. Κατά τα λοιπά, η νομολογία αυτή δεν έχει εφαρμογή όταν τα πρόσωπα τα οποία αφορά μια πράξη μπορούν να εξατομικευθούν βάσει μιας αντικειμενικής νομικής ή πραγματικής κατάστασης η οποία προσδιορίζεται από την ίδια την οικεία πράξη. Πλην όμως, τούτο ισχύει στην περίπτωση της F. Corneli και οποιουδήποτε άλλου μετόχου της Banca Carige.
55
Με το τέταρτο και το τρίτο σκέλος, αντιστοίχως, του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως, η ΕΚΤ και η Επιτροπή, υποστηριζόμενες από την Ιταλική Δημοκρατία, προβάλλουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο, καθόσον έκρινε ότι η F. Corneli είχε το απαιτούμενο έννομο συμφέρον για την άσκηση προσφυγής ακυρώσεως κατά των επίδικων αποφάσεων. Το Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει τέτοιο συμφέρον μόνον κατ’ εξαίρεση στους μετόχους εταιρίας που είναι αποδέκτρια πράξης θεσμικού οργάνου της Ένωσης, ήτοι όταν η πράξη αυτή είχε ως συνέπεια και την τροποποίηση του καταστατικού της συγκεκριμένης εταιρίας ή είχε άμεσα και σημαντικά αποτελέσματα, δημευτικού χαρακτήρα, εις βάρος των μετόχων. Η τοποθέτηση μεταβατικής διοίκησης σε τράπεζα δεν συνιστά τέτοια εξαίρεση.
56
Εξάλλου, το Γενικό Δικαστήριο δεν απέδειξε ότι οι επίδικες αποφάσεις ήταν ικανές να θίξουν τα συμφέροντα της F. Corneli. Αφενός, στη σκέψη 81 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένως αναγνώρισε σε κάθε μέτοχο δικαιώματα που ανήκουν στους μετόχους μειοψηφίας. Αφετέρου, στη σκέψη 82 της αποφάσεως αυτής, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι υφίστανται διαφορές όσον αφορά τα αποτελέσματα που παράγει ενδεχόμενη ακύρωση των επίδικων αποφάσεων επί της Banca Carige και επί των μετόχων της, αντιστοίχως, χωρίς, ωστόσο, να προσδιορίσει τις διαφορές αυτές. Η Επιτροπή προσθέτει ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να εξετάσει, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, αν το ενδεχόμενο έννομο συμφέρον της F. Corneli εξακολουθούσε να υφίσταται μετά την περάτωση της περιόδου προσωρινής διαχείρισης της Banca Carige.
57
Η F. Corneli αμφισβητεί το παραδεκτό του πρώτου λόγου αναιρέσεως της ΕΚΤ, για τον λόγο ότι η ΕΚΤ δεν διευκρίνισε αν προβάλλει πλάνη περί το δίκαιο ή παραμόρφωση των πραγματικών περιστατικών. Εν πάση περιπτώσει, η F. Corneli θεωρεί ότι τόσο ο πρώτος λόγος αναιρέσεως της ΕΚΤ όσο και ο πρώτος λόγος αναιρέσεως της Επιτροπής πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
58
Όσον αφορά το παραδεκτό του πρώτου λόγου αναιρέσεως της ΕΚΤ, από το άρθρο 256, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ, από το άρθρο 58, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και από το άρθρο 168, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, και το άρθρο 169, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου συνάγεται ότι η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να προσδιορίζει με ακρίβεια τα επίμαχα σημεία της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου της οποίας ζητείται η αναίρεση, καθώς και τα νομικά επιχειρήματα που στηρίζουν κατά τρόπο συγκεκριμένο το αίτημα αυτό, άλλως η αίτηση αναιρέσεως ή ο οικείος λόγος αναιρέσεως είναι απαράδεκτα (απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 2021, Συμβούλιο κατά Hamas, C‑833/19 P, EU:C:2021:950, σκέψη 50 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
59
Εν προκειμένω, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως της ΕΚΤ πληροί τις απαιτήσεις αυτές και είναι, συνεπώς, παραδεκτός, όπερ δεν μπορεί να τεθεί εν αμφιβόλω, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, η F. Corneli, από το γεγονός ότι η ΕΚΤ προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο τόσο πλάνη περί το δίκαιο όσο και παραμόρφωση των πραγματικών περιστατικών.
60
Όσον αφορά την επί της ουσίας εξέταση του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως της ΕΚΤ και της Επιτροπής, υπενθυμίζεται ότι το παραδεκτό προσφυγής ασκούμενης, δυνάμει του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, από φυσικό ή νομικό πρόσωπο κατά πράξης της οποίας δεν είναι αποδέκτης προϋποθέτει ότι αναγνωρίζεται στον προσφεύγοντα ενεργητική νομιμοποίηση, η οποία υφίσταται σε δύο περιπτώσεις. Αφενός, προσφυγή μπορεί να ασκηθεί υπό την προϋπόθεση ότι η πράξη αφορά τον προσφεύγοντα άμεσα και ατομικά. Αφετέρου, ο προσφεύγων μπορεί να ασκήσει προσφυγή κατά κανονιστικής πράξης για την εφαρμογή της οποίας δεν απαιτούνται εκτελεστικά μέτρα, εφόσον η πράξη τον αφορά άμεσα (απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 2015, Mory κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑33/14 P, EU:C:2015:609, σκέψη 59).
61
Δεδομένου ότι οι υπό κρίση υποθέσεις δεν εμπίπτουν στη δεύτερη περίπτωση, πρέπει να εξετασθεί αν το Γενικό Δικαστήριο ορθώς έκρινε ότι οι επίδικες αποφάσεις αφορούσαν τη F. Corneli άμεσα και ατομικά.
62
Κατά πρώτον, όσον αφορά το ζήτημα αν οι αποφάσεις αυτές αφορούσαν άμεσα τη F. Corneli, από πάγια νομολογία, υπομνησθείσα και από το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 33 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, προκύπτει ότι η προϋπόθεση κατά την οποία η απόφαση που προσβάλλεται με προσφυγή, σύμφωνα με το άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, πρέπει να αφορά άμεσα φυσικό ή νομικό πρόσωπο απαιτεί να συντρέχουν σωρευτικώς δύο κριτήρια, ήτοι το προσβαλλόμενο μέτρο πρέπει, αφενός, να παράγει άμεσα αποτελέσματα επί της νομικής κατάστασης του ιδιώτη και, αφετέρου, να μην καταλείπει καμία εξουσία εκτιμήσεως στους αποδέκτες του μέτρου που είναι επιφορτισμένοι με την εφαρμογή του, υπό την έννοια ότι η εφαρμογή αυτή έχει αμιγώς αυτόματο χαρακτήρα και απορρέει αποκλειστικά από την κανονιστική ρύθμιση της Ένωσης, χωρίς παρεμβολή άλλων κανόνων (απόφαση της 5ης Νοεμβρίου 2019, ΕΚΤ κ.λπ. κατά Trasta Komercbanka κ.λπ., C‑663/17 P, C‑665/17 P και C‑669/17 P, EU:C:2019:923, σκέψη 103 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
63
Εν προκειμένω, στη σκέψη 34 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι οι επίδικες αποφάσεις έθιγαν τα δικαιώματα των μετόχων της Banca Carige, μεταξύ των οποίων και η F. Corneli. Αφενός, κατά το Γενικό Δικαστήριο, οι αποφάσεις αυτές έθιγαν το δικαίωμα των μετόχων να επιλέξουν τα όργανα διοίκησης και εποπτείας της ως άνω τράπεζας, καθώς και το δικαίωμά τους να συγκαλέσουν τη γενική συνέλευση των μετόχων και να καθορίσουν την ημερήσια διάταξη της γενικής συνέλευσης. Αφετέρου, οι εν λόγω αποφάσεις επηρέαζαν τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορούσε να θεμελιωθεί ευθύνη των οργάνων διοίκησης και εποπτείας της Banca Carige κατόπιν αιτήματος των μετόχων, δεδομένου ότι αστικής φύσεως ένδικα βοηθήματα μπορούσαν να ασκηθούν κατά των διορισθέντων από την ΕΚΤ προσωρινών διαχειριστών μόνο στις περιπτώσεις δόλου ή βαριάς αμέλειας και μόνο με την έγκριση της ΕΚΤ, ενώ κατά των μελών των παυθέντων οργάνων της Banca Carige ή του διευθύνοντος συμβούλου της μπορούσε να ασκηθεί αγωγή αποζημίωσης μόνον από τους προσωρινούς διαχειριστές, όπερ στέρησε από τη συνέλευση των μετόχων ή τους μέτοχους που συνολικά κατείχαν ορισμένο ποσοστό του εταιρικού κεφαλαίου το δικαίωμα να ασκήσουν τέτοια αγωγή.
64
Βάσει των διαπιστώσεων αυτών, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 35 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η έννομη σχέση μεταξύ της Banca Carige και των μετόχων της, μεταξύ των οποίων και η F. Corneli, μεταβλήθηκε, χωρίς την παρεμβολή οιασδήποτε ενδιάμεσης πράξης, με τις επίδικες αποφάσεις οι οποίες, κατά συνέπεια, αφορούσαν άμεσα τη F. Corneli.
65
Προς στήριξη των επιχειρημάτων τους για πλάνη περί το δίκαιο την οποία ενέχουν οι σκέψεις 34 και 35 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, η ΕΚΤ και η Επιτροπή προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν έλαβε υπόψη το γεγονός ότι το δικαίωμα υποβολής καταλόγου υποψηφίων για την εκλογή των μελών του διοικητικού συμβουλίου και της επιτροπής εποπτείας της Banca Carige, το δικαίωμα σύγκλησης της γενικής συνέλευσης της τράπεζας αυτής και το δικαίωμα ασκήσεως αγωγής αποζημίωσης κατά των μελών των οργάνων διοίκησης και εποπτείας της εν λόγω τράπεζας μπορούσαν να ασκηθούν μόνον από μετόχους που κατείχαν, ατομικά ή συλλογικά, ποσοστό του κεφαλαίου της Banca Carige υψηλότερο από εκείνο που κατείχε η F. Corneli.
66
Ωστόσο, από το χρονικό σημείο της υπαγωγής της Banca Carige σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης και για όσο διάστημα διήρκεσε το καθεστώς αυτό, η F. Corneli στερήθηκε, τουλάχιστον, τη δυνατότητα να ασκήσει το δικαίωμα που είχε, ως μέτοχος της ως άνω τράπεζας, να συνεργαστεί με άλλους μετόχους της για τη συλλογική άσκηση ενός από τα δικαιώματα που μνημονεύονται στην προηγούμενη σκέψη. Πρόκειται, στην περίπτωση αυτή, για αποτέλεσμα επί της νομικής κατάστασης της F. Corneli, απορρέον ευθέως από την έκδοση των επίδικων αποφάσεων, οι οποίες δεν κατέλιπαν, συναφώς, κανένα περιθώριο εκτιμήσεως στον αποδέκτη τους, με αποτέλεσμα να πληρούνται οι προϋποθέσεις που θέτει η παρατιθέμενη στη σκέψη 62 της παρούσας αποφάσεως νομολογία, όπως ορθώς έκρινε το Γενικό Δικαστήριο.
67
Επιπλέον, όσον αφορά το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως της ΕΚΤ, με το οποίο προβάλλεται παραμόρφωση από το Γενικό Δικαστήριο των εφαρμοστέων διατάξεων του ιταλικού δικαίου ή του καταστατικού της Banca Carige, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, η παραμόρφωση πρέπει να προκύπτει προδήλως από τα στοιχεία της δικογραφίας, χωρίς να χρειάζεται να πραγματοποιηθεί νέα εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων (απόφαση της 13ης Ιουλίου 2023, Επιτροπή κατά CK Telecoms UK Investments, C‑376/20 P, EU:C:2023:561, σκέψη 142 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
68
Εν προκειμένω, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η ΕΚΤ, από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση δεν προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η F. Corneli μπορούσε, δυνάμει των εφαρμοστέων διατάξεων του ιταλικού δικαίου ή του καταστατικού της τράπεζας, να ασκήσει μόνη της ένα από τα δικαιώματα που απαριθμούνται στη σκέψη 34 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Αντιθέτως, το Γενικό Δικαστήριο, απαντώντας σε επιχείρημα που προέβαλαν ενώπιόν του η ΕΚΤ και η Επιτροπή για το ότι τα δικαιώματα που φέρεται ότι εθίγησαν από τις επίδικες αποφάσεις δεν είναι δικαιώματα που έχει, μεμονωμένα, κάθε μέτοχος της οικείας εταιρίας, αλλά δικαιώματα της γενικής συνέλευσης των μετόχων της, επισήμανε, στις σκέψεις 44 και 45 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι το επιχείρημα αυτό δεν ελάμβανε υπόψη, τουλάχιστον, το δικαίωμα ψήφου που παρέχει σε κάθε μέτοχο τη δυνατότητα να μετέχει ατομικώς στην εκλογή των μελών των οργάνων διοίκησης και εποπτείας της Banca Carige, δικαίωμα το οποίο πρέπει να αποτελεί αντικείμενο δικαστικής προστασίας και το οποίο δεν μπορούσε πλέον να ασκηθεί κατόπιν της υπαγωγής της Banca Carige σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης.
69
Από την αιτιολογία της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, όπως εκτίθεται συνοπτικά στην προηγούμενη σκέψη, προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο έλαβε πράγματι υπόψη το γεγονός ότι ορισμένες από τις αποφάσεις που μνημονεύονται στη σκέψη 34 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως μπορούσαν, δυνάμει των εφαρμοστέων διατάξεων του ιταλικού δικαίου ή του καταστατικού της τράπεζας, να εκδοθούν μόνον συλλογικά, από τη γενική συνέλευση της Banca Carige ή από μετόχους της που κατείχαν ορισμένο ποσοστό του εταιρικού κεφαλαίου της. Εντούτοις, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν και ορθώς, ότι από το γεγονός αυτό δεν μπορεί να συναχθεί ότι οι επίδικες αποφάσεις δεν αφορούσαν άμεσα συγκεκριμένο μέτοχο, όπως η F. Corneli.
70
Τέλος, η συνεκτίμηση της αποφάσεως του ΕΔΔΑ της 7ης Ιουλίου 2020, Albert κ.λπ. κατά Ουγγαρίας (CE:ECHR:2020:0707JUD000529414), την οποία επικαλείται η ΕΚΤ, δεν αναιρεί τη διαπίστωση ότι οι επίδικες αποφάσεις αφορούσαν άμεσα τη F. Corneli.
71
Πράγματι, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έκρινε ότι οι προσφεύγοντες στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η ως άνω απόφαση, οι οποίοι ήταν μέτοχοι δύο ουγγρικών ταμιευτηρίων, δεν μπορούσαν να επικαλεστούν την ιδιότητα του «θύματος», κατά την έννοια του άρθρου 34 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, που υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950, στηριζόμενο στη διάκριση που έχει καθιερώσει στη νομολογία του μεταξύ των μέτρων που θίγουν τα συμφέροντα εταιρίας και εκείνων που θίγουν τα δικαιώματα που συνδέονται με την ιδιότητα του μετόχου της εταιρίας.
72
Το δικαστήριο αυτό, κρίνοντας ότι η επίμαχη στην εν λόγω υπόθεση νομοθεσία ενέπιπτε στην πρώτη κατηγορία μέτρων, εφάρμοσε τη γενική αρχή που απορρέει από τη νομολογία του και υπομνήσθηκε στη σκέψη 124 της ως άνω αποφάσεως, κατά την οποία οι μέτοχοι εταιρίας δεν μπορούν να επικαλεστούν την ιδιότητα του «θύματος», κατά την προαναφερθείσα έννοια, πράξεων ή μέτρων που θίγουν την εταιρία τους. Συναφώς, επισήμανε, μεταξύ άλλων, κατ’ ουσίαν, στη σκέψη 151 της ίδιας αποφάσεως, ότι η συγκεκριμένη νομοθεσία δεν είχε ως αποτέλεσμα να εμποδίζει, έστω προσωρινώς, τους μετόχους των δύο οικείων ταμιευτηρίων να ασκήσουν τα εκ της μετοχικής τους ιδιότητας δικαιώματα.
73
Οι σκέψεις αυτές, οι οποίες αφορούν τα κριτήρια που επιτρέπουν την επίκληση της ιδιότητας του «θύματος», κατά την έννοια του άρθρου 34 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, δεν ασκούν επιρροή επί της εκτίμησης του αν, εν προκειμένω, οι επίδικες αποφάσεις αφορούσαν άμεσα τη F. Corneli.
74
Κατά δεύτερον, ως προς το ζήτημα αν οι επίδικες αποφάσεις αφορούσαν τη F. Corneli ατομικά, όπως υπενθύμισε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 56 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, κατά πάγια νομολογία, πρόσωπα που δεν είναι αποδέκτες μιας αποφάσεως δεν μπορούν να ισχυριστούν ότι αυτή τα αφορά ατομικά, κατά την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, παρά μόνον αν η πράξη της οποίας ζητείται η ακύρωση τα θίγει λόγω ορισμένων ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους ή λόγω μιας πραγματικής κατάστασης η οποία τα διακρίνει έναντι κάθε άλλου προσώπου και, ως εκ τούτου, τα εξατομικεύει κατά τρόπον ανάλογο προς αυτόν του αποδέκτη (βλ. αποφάσεις της 15ης Ιουλίου 1963, Plaumann κατά Επιτροπής, 25/62, EU:C:1963:17, σκέψη 223, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, Επιτροπή και Συμβούλιο κατά Front Polisario, C‑779/21 P και C‑799/21 P, EU:C:2024:835, σκέψη 107 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
75
Ασφαλώς, η δυνατότητα προσδιορισμού, με μεγαλύτερη ή μικρότερη ακρίβεια, του αριθμού ή ακόμη και της ταυτότητας των υποκειμένων δικαίου στην περίπτωση των οποίων έχει εφαρμογή ένα μέτρο ουδόλως συνεπάγεται ότι πρέπει να γίνει δεκτό ότι το εν λόγω μέτρο αφορά ατομικά τα ως άνω υποκείμενα δικαίου, εφόσον η εφαρμογή αυτή στηρίζεται σε αντικειμενική νομική ή πραγματική κατάσταση που ορίζεται από την οικεία πράξη (απόφαση της 12ης Ιουλίου 2022, Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, C‑348/20 P, EU:C:2022:548, σκέψη 157 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
76
Εντούτοις, όταν μια πράξη επηρεάζει μια ομάδα προσώπων που είχαν εξατομικευθεί ή μπορούσαν να εξατομικευθούν κατά τον χρόνο έκδοσης της πράξης και βάσει κριτηρίων συνδεόμενων ειδικά με τα μέλη της εν λόγω ομάδας, πρέπει να θεωρηθεί ότι η πράξη αυτή αφορά ατομικά τα ως άνω πρόσωπα (απόφαση της 12ης Ιουλίου 2022, Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, C‑348/20 P, EU:C:2022:548, σκέψη 158 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
77
Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 56 έως 59 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι οι επίδικες αποφάσεις αφορούσαν ατομικά τη F. Corneli, διότι, υπό την ιδιότητά της ως μετόχου της Banca Carige, πληρούσε δύο προϋποθέσεις. Αφενός, ανήκε σε ομάδα της οποίας τα μέλη είχαν εξατομικευθεί ή ήταν δυνατό να εξατομικευθούν κατά τον χρόνο έκδοσης των επίδικων αποφάσεων και, αφετέρου, η εξατομίκευση αυτή μπορούσε να στηριχθεί σε κριτήρια που αφορούσαν ειδικά τα μέλη της ομάδας, ήτοι το γεγονός ότι κατείχαν μετοχές στο κεφάλαιο της ως άνω τράπεζας και ότι εμποδίστηκαν, εξαιτίας των επίδικων αποφάσεων, να ασκήσουν ορισμένα δικαιώματα συνδεόμενα με τις εν λόγω μετοχές.
78
Όσον αφορά τη δεύτερη αυτήν προϋπόθεση, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, στη σκέψη 61 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η F. Corneli είχε, πριν από την έκδοση των επίδικων αποφάσεων, κεκτημένα δικαιώματα που συνδέονταν με τις μετοχές της, τα οποία εθίγησαν κατά τη διάρκεια της περιόδου ισχύος των επίδικων αποφάσεων. Ειδικότερα, το Γενικό Δικαστήριο αναφέρθηκε, στη σκέψη 62 της αποφάσεως αυτής, στην αναστολή των καθηκόντων της γενικής συνέλευσης της Banca Carige, η οποία, ως το πρώτο αποτέλεσμα της αποφάσεως περί υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, στέρησε από τους μετόχους της τράπεζας αυτής τη δυνατότητα να διατυπώσουν τις θέσεις τους επί των προτάσεων που, ωστόσο, τους αφορούσαν.
79
Το σκεπτικό αυτό της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως συνιστά ορθή εφαρμογή της νομολογίας του Δικαστηρίου που παρατίθεται στις σκέψεις 74 έως 76 της παρούσας αποφάσεως και, επομένως, δεν ενέχει πλάνη περί το δίκαιο. Τα επιχειρήματα της ΕΚΤ και της Επιτροπής, τα οποία βάλλουν κατά του σκεπτικού αυτού, δεν είναι ικανά να αναιρέσουν το συμπέρασμα αυτό.
80
Πρώτον, μολονότι το Γενικό Δικαστήριο ανέφερε, βεβαίως, στη σκέψη 58 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το γεγονός ότι η απόφαση περί υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης εκδόθηκε την 1η Ιανουαρίου, ήτοι μια ημέρα κατά την οποία, δεδομένου ότι τα πιστωτικά ιδρύματα ήταν κλειστά, τα μερίδια που κατείχαν οι μέτοχοι της Banca Carige στο κεφάλαιο της τράπεζας αυτής δεν μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης, δεν στηρίχθηκε αποκλειστικά στη συγκεκριμένη περίσταση προκειμένου να κρίνει ότι οι επίδικες αποφάσεις αφορούσαν ατομικά τη F. Corneli, όπως καταδεικνύεται από το ότι έκρινε ότι η απόφαση περί παράτασης αφορούσε επίσης ατομικά τη F. Corneli, η δε τελευταία αυτή απόφαση, όπως επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο στην ίδια σκέψη της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, δεν εκδόθηκε ημέρα αργίας.
81
Με άλλα λόγια, η σκέψη 58 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως αιτιολόγηση από το Γενικό Δικαστήριο της εκτιμήσεως ότι τη F. Corneli αφορούσε ατομικά ιδίως η απόφαση περί υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, διότι η απόφαση αυτή εκδόθηκε ημέρα αργίας. Η ως άνω σκέψη έχει την έννοια ότι αποσκοπεί απλώς να τονίσει, ως εκ περισσού, το γεγονός ότι, λόγω του ότι εκείνη την ημέρα τα χρηματιστήρια ήταν κλειστά, καθίστατο ακόμη ευχερέστερη η εξατομίκευση των μετόχων της Banca Carige, τους οποίους αφορούσε ατομικά η εν λόγω απόφαση.
82
Ομοίως, η σκέψη 63 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι το Γενικό Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι οι επίδικες αποφάσεις αφορούσαν ατομικά τη F. Corneli βάσει της εκτιμήσεως ότι συγκαταλεγόταν μεταξύ των μετόχων της Banca Carige που έδωσαν αρνητική ψήφο κατά τη γενική συνέλευση της 22ας Δεκεμβρίου 2018, πολλώ δε μάλλον καθότι στην ως άνω σκέψη 63 το Γενικό Δικαστήριο διευκρίνισε ότι η ψήφος αυτή «εξέφραζε απλώς τη βούληση χρονικής μετάθεσης της διευθέτησης των προβλημάτων». Με τις εκτιμήσεις αυτές, το Γενικό Δικαστήριο αποσκοπούσε, αντιθέτως, να υπογραμμίσει τη σημασία που είχε, για τη F. Corneli, το δικαίωμα συμμετοχής στη γενική συνέλευση της Banca Carige, δικαίωμα το οποίο δεν μπορούσε να ασκήσει ενόσω ήταν σε ισχύ οι επίδικες αποφάσεις.
83
Δεύτερον, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν η ΕΚΤ και η Επιτροπή, η νομολογία του Δικαστηρίου που παρατίθεται στη σκέψη 76 της παρούσας αποφάσεως, σχετικά με τις ομάδες προσώπων που εξατομικεύονται ή μπορούν να εξατομικευθούν βάσει κριτηρίων συνδεόμενων ειδικά με τα μέλη της οικείας ομάδας, έχει εφαρμογή εν προκειμένω. Η προβαλλόμενη από την ΕΚΤ και την Επιτροπή περίσταση ότι οι επίδικες αποφάσεις αφορούσαν ατομικά το σύνολο των 35000 περίπου μετόχων τους οποίους αριθμούσε η Banca Carige είναι άνευ σημασίας υπό το πρίσμα αυτό. Η εφαρμογή της ως άνω νομολογίας εξαρτάται αποκλειστικά από τη δυνατότητα εξατομίκευσης των προσώπων που θίγονται από μια πράξη βάσει κριτηρίων που συνδέονται ειδικά με τα πρόσωπα αυτά, και όχι βάσει του, σημαντικού ή μη, αριθμού των προσώπων που εξατομικεύονται.
84
Η παρατιθέμενη στη σκέψη 75 της παρούσας αποφάσεως νομολογία του Δικαστηρίου, την οποία επικαλέστηκαν η ΕΚΤ και η Επιτροπή, δεν αφορά περίπτωση όπως η επίμαχη στις υπό κρίση υποθέσεις. Πράγματι, η νομολογία αυτή αφορά καταστάσεις στις οποίες η εφαρμογή ενός μέτρου στηρίζεται σε νομική ή πραγματική κατάσταση που ορίζεται από την οικεία πράξη, ως εκ τούτου, αφορά, εξ ορισμού, μέτρα γενικής ισχύος, όπως επισήμανε η γενική εισαγγελέας στο σημείο 66 των προτάσεών της, και όχι ατομικές πράξεις, όπως οι επίδικες αποφάσεις.
85
Τρίτον, όσον αφορά τις αιτιάσεις που στρέφονται κατά των σκέψεων 74 και 75 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, αρκεί η επισήμανση ότι, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 77 έως 79 της παρούσας αποφάσεως, το σκεπτικό που εκτίθεται στις σκέψεις 56 έως 62 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως αποδεικνύει επαρκώς κατά νόμον ότι οι επίδικες αποφάσεις αφορούσαν ατομικά τη F. Corneli. Υπό τις συνθήκες αυτές, οι ως άνω αιτιάσεις, ακόμη και αν είναι βάσιμες, δεν μπορούν να προκαλέσουν την αναίρεση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως και πρέπει να απορριφθούν ως αλυσιτελείς, διότι στρέφονται κατά των στοιχείων του σκεπτικού που παρατίθενται ως εκ περισσού στην απόφαση αυτή (πρβλ. απόφαση της 29ης Μαρτίου 2011, Anheuser-Busch κατά Budějovický Budvar, C‑96/09 P, EU:C:2011:189, σκέψη 211 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
86
Κατά τρίτον, όσον αφορά το έννομο συμφέρον της F. Corneli, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, η προσφυγή ακυρώσεως η οποία ασκείται, δυνάμει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, από φυσικό ή νομικό πρόσωπο πρέπει να στηρίζεται σε έννομο συμφέρον του προσώπου αυτού προς τούτο. Η ύπαρξη εννόμου συμφέροντος προϋποθέτει ότι η ακύρωση της προσβαλλόμενης πράξης δύναται, αφ’ εαυτής, να ωφελήσει το εν λόγω πρόσωπο (απόφαση της 13ης Ιουλίου 2023, D & A Pharma κατά EMA, C‑136/22 P, EU:C:2023:572, σκέψη 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
87
Εν προκειμένω, στη σκέψη 81 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η F. Corneli, για να δικαιολογήσει το έννομο συμφέρον της να προσβάλει τις επίδικες αποφάσεις, προβάλλει τον αντίκτυπο των αποφάσεων αυτών στα προσωπικά της δικαιώματα, ως μετόχου της Banca Carige, ιδίως δε στο δικαίωμα σύγκλησης γενικής συνέλευσης προκειμένου να προταθεί η άσκηση ενδίκου βοηθήματος ή ακόμη στο δικαίωμα προσθήκης του αντίστοιχου ζητήματος στην ημερήσια διάταξη της γενικής συνέλευσης.
88
Εξ αυτού το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε, στη σκέψη 82 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι, σε περίπτωση ακυρώσεως των επίδικων αποφάσεων, το αποτέλεσμα της ακυρώσεως αυτής στην κατάσταση των μετόχων θα ήταν το ίδιο με εκείνο που θα είχε η ακύρωση στην κατάσταση της Banca Carige και ότι, κατά συνέπεια, πληρούνταν εν προκειμένω η απαίτηση ύπαρξης διακριτού εννόμου συμφέροντος του μετόχου σε σχέση με το έννομο συμφέρον της εταιρίας της οποίας κατέχει μετοχές.
89
Το ως άνω σκεπτικό της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως δικαιολογεί επαρκώς κατά νόμον την ύπαρξη του εννόμου συμφέροντος που απαιτείται για να δικαιολογηθεί η εκ μέρους της F. Corneli άσκηση προσφυγής ακυρώσεως, δυνάμει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, κατά των επίδικων αποφάσεων, για όσο διάστημα ήταν σε ισχύ οι αποφάσεις αυτές.
90
Η μνεία, στη σκέψη 81 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, του δικαιώματος «σύγκλησης γενικής συνέλευσης» ή «προσθήκης ζητήματος» στην ημερήσια διάταξη της γενικής συνέλευσης δεν σημαίνει, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν η ΕΚΤ και η Επιτροπή, ότι το Γενικό Δικαστήριο αναγνώρισε δικαιώματα της F. Corneli μη προβλεπόμενα στο καταστατικό της Banca Carige ή στις εφαρμοστέες διατάξεις του ιταλικού δικαίου. Η μνεία αυτή πρέπει να εξετασθεί σε συνδυασμό με το σκεπτικό της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, κατά το οποίο οι επίδικες αποφάσεις αφορούσαν άμεσα τη F. Corneli. Εντός του πλαισίου αυτού, η εν λόγω μνεία μπορεί να ερμηνευθεί μόνον υπό την έννοια ότι το Γενικό Δικαστήριο ορθώς έκρινε ότι η F. Corneli είχε έννομο συμφέρον να προσβάλει τις επίδικες αποφάσεις, δεδομένου ότι, σε περίπτωση ακυρώσεως των αποφάσεων αυτών, η υπαγωγή της Banca Carige σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης θα έπαυε και η F. Corneli θα ανακτούσε το δικαίωμά της να συνεργάζεται με άλλους μετόχους της τράπεζας αυτής, προκειμένου, μεταξύ άλλων, να είναι σε θέση να συγκαλέσει τη γενική συνέλευση ή να προσθέσει ζήτημα στην ημερήσια διάταξη της γενικής συνέλευσης.
91
Όσον αφορά τη σκέψη 82 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, πρόκειται για τη λογική συνέχεια και την επιβεβαίωση της σκέψης 81, όπως μαρτυρεί το ότι αρχίζει με τη λέξη «συνεπώς».
92
Κατά τέταρτον, πρέπει να εξετασθεί το επιχείρημα της Επιτροπής, κατά το οποίο το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να εξετάσει αυτεπαγγέλτως αν το έννομο συμφέρον της F. Corneli εξακολουθούσε να υφίσταται μετά τη λήξη της περιόδου προσωρινής διαχείρισης της Banca Carige.
93
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, το έννομο συμφέρον του προσφεύγοντος πρέπει να υφίσταται, λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου της προσφυγής, κατά τον χρόνο άσκησής της, άλλως η προσφυγή κρίνεται απαράδεκτη, πρέπει δε να εξακολουθεί να υφίσταται, όπως και το αντικείμενο της προσφυγής, έως την έκδοση της δικαστικής αποφάσεως, διότι άλλως καταργείται η δίκη, όπερ προϋποθέτει ότι η προσφυγή πρέπει να μπορεί, με το αποτέλεσμά της, να ωφελήσει τον διάδικο που την άσκησε (αποφάσεις της 7ης Ιουνίου 2007, Wunenburger κατά Επιτροπής, C‑362/05 P, EU:C:2007:322, σκέψη 42, και της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Hansestadt Lübeck, C‑524/14 P, EU:C:2016:971, σκέψη 26).
94
Κατ’ αρχήν, ένας διάδικος διατηρεί το έννομο συμφέρον του να ασκήσει προσφυγή ακυρώσεως, εφόσον αυτή μπορεί να αποτελέσει τη βάση για ενδεχόμενη άσκηση αγωγής αποζημίωσης. Το ενδεχόμενο μελλοντικής ασκήσεως αγωγής αποζημίωσης αρκεί για τη θεμελίωση τέτοιου εννόμου συμφέροντος, υπό τον όρο ότι το ενδεχόμενο αυτό δεν είναι εντελώς υποθετικό (απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2018, BPC Lux 2 κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑544/17 P, EU:C:2018:880, σκέψεις 42 και 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
95
Το έννομο συμφέρον δύναται να θεμελιωθεί σε κάθε ένδικη διαδικασία κινούμενη ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, στο πλαίσιο της οποίας η ενδεχόμενη ακύρωση της προσβαλλόμενης πράξης ενώπιον του δικαστή της Ένωσης μπορεί να ωφελήσει τον προσφεύγοντα (απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2018, BPC Lux 2 κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑544/17 P, EU:C:2018:880, σκέψη 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
96
Στον προσφεύγοντα εναπόκειται να αποδείξει το έννομο συμφέρον του, το οποίο αποτελεί την πρώτη και βασική προϋπόθεση για την άσκηση κάθε ενδίκου βοηθήματος. Ειδικότερα, για να κριθεί παραδεκτή η προσφυγή προς ακύρωση πράξης, η οποία ασκείται από φυσικό ή νομικό πρόσωπο, πρέπει ο προσφεύγων να δικαιολογήσει κατά τρόπο συγκεκριμένο το συμφέρον που έχει ο ίδιος στην ακύρωση της πράξης (απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2018, BPC Lux 2 κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑544/17 P, EU:C:2018:880, σκέψη 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
97
Εν προκειμένω, από τις σκέψεις 1 και 17 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι οι επίδικες αποφάσεις έπαυσαν να παράγουν αποτελέσματα στις 30 Σεπτεμβρίου 2019.
98
Βεβαίως, όπως προκύπτει από τη νομολογία που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 94 και 95 της παρούσας αποφάσεως, το γεγονός αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι το έννομο συμφέρον της F. Corneli και, ως εκ τούτου, το αντικείμενο της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου διαφοράς εξέλιπαν κατά τη διάρκεια της δίκης. Εντούτοις, το Γενικό Δικαστήριο όφειλε, πριν αποφανθεί επί της ουσίας της υπόθεσης που υποβλήθηκε στην κρίση του, να εξακριβώσει, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, ότι δεν συνέτρεχε τέτοια περίπτωση. Το Γενικό Δικαστήριο, παραλείποντας να το πράξει, υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο.
99
Εντούτοις, η εν λόγω πλάνη περί το δίκαιο δεν μπορεί, αφ’ εαυτής, να επιφέρει την αναίρεση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
100
Πράγματι, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 94 έως 96 της παρούσας αποφάσεως, η F. Corneli διατηρεί το έννομο συμφέρον της να ζητήσει την ακύρωση των επίδικων αποφάσεων αν η ακύρωση αυτή μπορεί να αποτελέσει τη βάση ενδεχόμενης αγωγής αποζημίωσης.
101
Απαντώντας σε γραπτή ερώτηση που της έθεσε το Δικαστήριο, η F. Corneli επιβεβαίωσε, κατ’ ουσίαν, ότι θεωρεί ότι υπέστη ζημία λόγω των αποφάσεων που έλαβαν οι προσωρινοί διαχειριστές της Banca Carige, οι οποίοι διορίστηκαν από την ΕΚΤ, ζημία της οποίας την αποκατάσταση προτίθεται να επιδιώξει. Κατά τη F. Corneli, οι αποφάσεις αυτές προκάλεσαν την απομείωση της συμμετοχής της στο κεφάλαιο της Banca Carige και, εν τέλει, την υποχρεωτική πώληση των μετοχών που κατείχε, κατόπιν της υποχρεωτικής δημόσιας προσφοράς εξαγοράς που υπέβαλε η BPR Banca SpA, η οποία είχε αποκτήσει πλειοψηφική συμμετοχή στο κεφάλαιο της Banca Carige.
102
Από την απάντηση της F. Corneli προκύπτει επίσης ότι σκοπεύει να ασκήσει αγωγές αποζημίωσης τόσο ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, κατά της ΕΚΤ, όσο και ενώπιον των αρμόδιων εθνικών δικαστηρίων, κατά των λοιπών φυσικών ή νομικών προσώπων που εμπλέκονταν, κατόπιν των επίδικων αποφάσεων, στην προσωρινή διαχείριση της Banca Carige και, εν συνεχεία, στην πώλησή της.
103
Συναφώς, επισημαίνεται ότι η ΕΚΤ, με την απάντησή της στη γραπτή ερώτηση του Δικαστηρίου, επιβεβαίωσε ότι οι προσωρινοί διαχειριστές της Banca Carige πράγματι έλαβαν, κατά τη διάρκεια της θητείας τους, σειρά σημαντικών αποφάσεων, μεταξύ των οποίων την υπογραφή, στις 9 Αυγούστου 2019, με πλείονες μετέχοντες, δεσμευτικής συμφωνίας-πλαισίου για την ανακεφαλαιοποίηση της Banca Carige, πράξη που εγκρίθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 2019 από τη –συγκληθείσα από τους εν λόγω προσωρινούς διαχειριστές– έκτακτη γενική συνέλευση των μετόχων της Banca Carige.
104
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό, όπως επισήμανε και η γενική εισαγγελέας στα σημεία 77 και 78 των προτάσεών της, ότι, υπό το πρίσμα της νομολογίας που παρατίθεται στη σκέψη 94 της παρούσας αποφάσεως, το έννομο συμφέρον της F. Corneli να προσβάλει τις επίδικες αποφάσεις δεν μπορεί να θεωρηθεί αμιγώς υποθετικό, ακόμη και μετά τη λήξη της περιόδου προσωρινής διαχείρισης της Banca Carige και την πώληση των μετοχών της F. Corneli.
105
Ως εκ τούτου, καίτοι τα αποτελέσματα των επίδικων αποφάσεων και η προσωρινή διαχείριση της Banca Carige έπαυσαν κατά τη διάρκεια της δίκης ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, δεν εξέλιπε, ωστόσο, το συμφέρον της F. Corneli να επιτύχει την ακύρωση των αποφάσεων αυτών.
106
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, ο πρώτος λόγος των αιτήσεων αναιρέσεως της ΕΚΤ και της Επιτροπής πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.
Επί του δευτέρου λόγου αναιρέσεως της Επιτροπής
Επιχειρήματα των διαδίκων
107
Με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από την ΕΚΤ και την Ιταλική Δημοκρατία, προβάλλει ότι η F. Corneli υποστήριξε το πρώτον με το υπόμνημα απαντήσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου ότι, σύμφωνα με το άρθρο 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, η ΕΚΤ δεν μπορούσε να διατάξει την υπαγωγή τραπεζικού ιδρύματος υπό καθεστώς προσωρινής διαχείρισης σε περίπτωση σημαντικής επιδείνωσης της κατάστασής του. Συγκεκριμένα, στο σημείο 67 του δικογράφου της προσφυγής της, η F. Corneli υποστήριζε ακριβώς το αντίθετο, ερμηνεύοντας το άρθρο 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας κατά τον ίδιο τρόπο με την ΕΚΤ.
108
Κατά την Επιτροπή, για την ορθή ερμηνεία του άρθρου 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας δεν ήταν απαραίτητο να ληφθεί γνώση του συνόλου του κειμένου της αποφάσεως περί υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, στο οποίο η F. Corneli είχε πρόσβαση μόνο μετά την άσκηση της προσφυγής της. Η Επιτροπή φρονεί, επομένως, ότι η F. Corneli προέβαλε, το πρώτον με το υπόμνημα απαντήσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, νέο ισχυρισμό μη στηριζόμενο σε νομικά και πραγματικά στοιχεία που ανέκυψαν κατά τη διαδικασία. Το Γενικό Δικαστήριο, μη απορρίπτοντας τον νέο αυτόν ισχυρισμό ως απαράδεκτο, παρέβη το άρθρο 84, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του.
109
Η F. Corneli υποστηρίζει ότι ο λόγος αυτός αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
110
Από το άρθρο 84, παράγραφοι 1 και 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου προκύπτει ότι πρέπει να απορρίπτονται ως απαράδεκτοι οι ισχυρισμοί που προβάλλονται το πρώτον με το υπόμνημα απαντήσεως και δεν στηρίζονται σε νομικά ή πραγματικά στοιχεία τα οποία ανέκυψαν κατά τη διαδικασία. Εντούτοις, ισχυρισμός ή επιχείρημα που αποτελεί ανάπτυξη λόγου ήδη προβληθέντος με το εισαγωγικό δικόγραφο της δίκης δεν μπορεί να απορριφθεί ως απαράδεκτος λόγω εκπρόθεσμης προβολής (πρβλ. απόφαση της 5ης Μαρτίου 2024, Kočner κατά Ευρωπόλ, C‑755/21 P, EU:C:2024:202, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
111
Εν προκειμένω, και χωρίς τούτο να αμφισβητηθεί από την Επιτροπή κατά το στάδιο της αιτήσεως αναιρέσεως, από το δικόγραφο της προσφυγής της F. Corneli προκύπτει ότι, προς στήριξη της προσφυγής της, η F. Corneli προέβαλε, μεταξύ άλλων, λόγο ακυρώσεως ο οποίος αφορούσε παράβαση, εκ μέρους της ΕΚΤ, του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας.
112
Ασφαλώς, όπως προβάλλει η Επιτροπή, η F. Corneli υποστήριξε το πρώτον με το υπόμνημα απαντήσεως που κατέθεσε πρωτοδίκως ότι η ως άνω διάταξη δεν επιτρέπει την υπαγωγή τράπεζας σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης σε περίπτωση σημαντικής επιδείνωσης της κατάστασής της.
113
Εντούτοις, δεν μπορεί να προσαφθεί στη F. Corneli ότι προέβαλε, κατά το στάδιο του ως άνω υπομνήματος απαντήσεως, νέο ισχυρισμό, στον βαθμό που το εν λόγω επιχείρημα αποτελούσε ανάπτυξη, κατά την έννοια της νομολογίας που παρατίθεται στη σκέψη 110 της παρούσας αποφάσεως, του λόγου ακυρώσεως περί παράβασης του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, ο οποίος είχε προβληθεί με το εισαγωγικό δικόγραφο της δίκης. Συγκεκριμένα, η F. Corneli στο μεν δικόγραφο της προσφυγής της υποστήριξε, μεταξύ άλλων, ότι ουδόλως είχε αποδειχθεί ιδιαιτέρως σημαντική επιδείνωση της κατάστασης της Banca Carige, ενώ με το υπόμνημα απαντήσεως διευκρίνισε ότι η διάταξη αυτή δεν επιτρέπει να υπαχθεί σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης τράπεζα ευρισκόμενη σε τέτοια κατάσταση. Πλην όμως, κατ’ αυτόν τον τρόπο η F. Corneli απλώς συμπλήρωσε την επιχειρηματολογία της προκειμένου να αποδείξει ότι, όπως είχε ήδη προβάλει με το δικόγραφο της προσφυγής, η ΕΚΤ εξέδωσε την απόφαση περί υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης κατά παράβαση της εν λόγω διατάξεως.
114
Ως εκ τούτου, είναι άνευ σημασίας το ζήτημα αν η F. Corneli ήταν ή όχι σε θέση να προβάλει λυσιτελώς το εν λόγω επιχείρημα χωρίς να έχει πρόσβαση στο πλήρες κείμενο της αποφάσεως περί υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, δεδομένου ότι έλαβε το έγγραφο αυτό μόνο μετά την κατάθεση του δικογράφου της προσφυγής της.
115
Επομένως, δεν μπορεί να προσαφθεί στο Γενικό Δικαστήριο ότι παρέβη το άρθρο 84, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του, λόγω του ότι δεν απέρριψε αυτεπαγγέλτως ως απαράδεκτο, λόγω εκπρόθεσμης προβολής, το επιχείρημα της F. Corneli που μνημονεύεται στη σκέψη 112 της παρούσας αποφάσεως. Κατά συνέπεια, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως της Επιτροπής πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.
Επί του δευτέρου λόγου αναιρέσεως της ΕΚΤ καθώς και επί του τρίτου και του τετάρτου λόγου αναιρέσεως της Επιτροπής
Επιχειρήματα των διαδίκων
116
Η ΕΚΤ, με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, και η Επιτροπή, με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως, προβάλλουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η ΕΚΤ, με την έκδοση των επίδικων αποφάσεων, παρέβη το άρθρο 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας.
117
Κατά πρώτον, η Επιτροπή προβάλλει ότι η φράση «σε περιπτώσεις παράβασης ή παρατυπίας περί των οποίων γίνεται λόγος στο άρθρο 69 octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, [του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας]», η οποία περιλαμβάνεται στο άρθρο 70, παράγραφος 1, του ως άνω κώδικα, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι καλύπτει όχι μόνον τη «σοβαρή παράβαση νομοθετικών, κανονιστικών ή καταστατικών διατάξεων» και τις «σοβαρές παρατυπίες στο πλαίσιο της διοίκησης», αλλά και την «ιδιαίτερα σημαντική επιδείνωση της κατάστασης της τράπεζας ή του τραπεζικού ομίλου», που επίσης προβλέπει το άρθρο 69 octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας.
118
Κατά δεύτερον, η ΕΚΤ και η Επιτροπή υποστηρίζουν ότι η ερμηνεία των επίμαχων διατάξεων βάσει του συστήματος και του πλαισίου στα οποία εντάσσονται συνηγορεί επίσης υπέρ της άποψης ότι η παραπομπή στο άρθρο 69 octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, από το άρθρο 70, παράγραφος 1, του ίδιου κώδικα, καλύπτει και την περίπτωση της ιδιαίτερα σημαντικής επιδείνωσης της κατάστασης της οικείας τράπεζας. Συγκεκριμένα, υφίσταται λογική αλληλουχία μεταξύ της «απομάκρυνσης», κατά την έννοια της πρώτης από τις διατάξεις αυτές, και της «διάλυσης», κατά την έννοια της δεύτερης, των διοικητικών ή ελεγκτικών οργάνων μιας τράπεζας. Επομένως, δεν θα ήταν εύλογο να θεωρηθεί ότι, σε περίπτωση ιδιαίτερα σημαντικής επιδείνωσης της κατάστασης μιας τράπεζας, πρόθεση του Ιταλού νομοθέτη ήταν να επιτρέψει μόνον το πρώτο και όχι το δεύτερο από τα μέτρα αυτά.
119
Κατά τρίτον, η ΕΚΤ και η Επιτροπή θεωρούν ότι η εκ μέρους τους υποστηριζόμενη ερμηνεία του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας επιβεβαιώνεται από το ιστορικό θεσπίσεως της διατάξεως καθώς και από τις σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες. Επιπλέον, η ερμηνεία αυτή ανταποκρίνεται στον σκοπό που επιδιώκει ο Ιταλός νομοθέτης καθώς και στην ανάγκη τήρησης του Συντάγματος της Ιταλικής Δημοκρατίας. Ειδικότερα, το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας είναι αποτέλεσμα τροποποίησης επελθούσας με νομοθετικό διάταγμα της 16ης Νοεμβρίου 2015, το οποίο εξέδωσε η Ιταλική Κυβέρνηση δυνάμει εξουσιοδότησης του Ιταλικού Κοινοβουλίου, για τη μεταφορά οδηγιών της Ένωσης στην εσωτερική έννομη τάξη. Από πάγια νομολογία του Corte costituzionale (Συνταγματικού Δικαστηρίου, Ιταλία) προκύπτει ότι, κατά την άσκηση της εξουσιοδότησης αυτής, η κυβέρνηση οφείλει να τηρεί σχολαστικά το σύνολο του δικαίου της Ένωσης. Περαιτέρω, η ΕΚΤ και η Επιτροπή υπογραμμίζουν ότι η εκ μέρους τους υποστηριζόμενη ερμηνεία του άρθρου 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας επιβεβαιώνεται και από τη νομολογία των ιταλικών δικαστηρίων.
120
Με τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως, η Επιτροπή προβάλλει ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέβη το δίκαιο της Ένωσης και, ειδικότερα, το άρθρο 288, τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, αποκλείοντας, στις σκέψεις 105 έως 107 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, κάθε δυνατότητα ερμηνείας του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας κατά τρόπο σύμφωνο προς το άρθρο 29 της οδηγίας 2014/59. Κατά την Επιτροπή, η αναφορά, στη σκέψη 105 της αποφάσεως αυτής, σε contra legem ερμηνεία του εθνικού δικαίου είναι «αμφισβητήσιμη από σημασιολογικής απόψεως», καθότι η έκφραση «contra legem» δεν έχει εφαρμογή όταν τίθεται ζήτημα ερμηνείας του περιεχομένου της παραπομπής διατάξεως σε άλλη διάταξη, όπως συμβαίνει στην περίπτωση του άρθρου 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, το οποίο παραπέμπει στο άρθρο 69 octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, του ίδιου κώδικα.
121
Η Επιτροπή προβάλλει ότι, για να εκτιμηθεί αν η ερμηνεία διατάξεως του εθνικού δικαίου είναι contra legem, πρέπει να ληφθεί υπόψη όχι μόνον η γραμματική ερμηνεία της οικείας διατάξεως, αλλά και τα λοιπά ερμηνευτικά κριτήρια, καθώς και το εθνικό δίκαιο στο σύνολό του. Πάντως, κατά την Επιτροπή, δεν χωρεί αμφιβολία ότι, βάσει των αναγνωρισμένων στο ιταλικό δίκαιο ερμηνευτικών κανόνων, το άρθρο 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας είναι δυνατό να ερμηνευθεί κατά τρόπο σύμφωνο προς την οδηγία 2014/59.
122
Η Ιταλική Δημοκρατία τάσσεται υπέρ της υποστηριζόμενης από την ΕΚΤ και την Επιτροπή ερμηνείας των σχετικών διατάξεων του ιταλικού δικαίου. Κατά την Ιταλική Δημοκρατία, η έννοια των «σοβαρών περιουσιακών ζημιών», κατά το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, αποτελεί μία από τις περιπτώσεις «ιδιαίτερα σημαντικής επιδείνωσης της κατάστασης μιας τράπεζας», κατά το άρθρο 69 octiesdecies, παράγραφος 1, του ως άνω κώδικα, συνεπώς, η ΕΚΤ ορθώς παρέπεμψε, στις επίδικες αποφάσεις, στη δεύτερη, γενικότερη, έννοια, αντί της πρώτης.
123
Η F. Corneli υποστηρίζει ότι οι υπό κρίση λόγοι αναιρέσεως πρέπει να απορριφθούν ως απαράδεκτοι, δεδομένου ότι η ΕΚΤ και η Επιτροπή προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο ότι εφάρμοσε εσφαλμένως όχι το δίκαιο της Ένωσης, αλλά το ιταλικό δίκαιο. Πλην όμως, ο εκ μέρους του Δικαστηρίου αναιρετικός έλεγχος της ερμηνείας του εθνικού δικαίου, την οποία προέκρινε το Γενικό Δικαστήριο, περιορίζεται στην εξακρίβωση του αν Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε το εθνικό δίκαιο, όπερ δεν προβάλλεται εν προκειμένω.
124
Επί της ουσίας, η F. Corneli αμφισβητεί την υποστηριζόμενη από την ΕΚΤ και την Επιτροπή ερμηνεία του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας. Θεωρεί ότι, σύμφωνα με τους ερμηνευτικούς κανόνες του ιταλικού δικαίου, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη γραμματική ερμηνεία της διατάξεως αυτής. Προσθέτει δε ότι η υποστηριζόμενη από την ΕΚΤ και την Επιτροπή ερμηνεία δεν επιβεβαιώνεται από την ιταλική νομολογία.
125
Η F. Corneli θεωρεί, επιπλέον, ότι η οδηγία 2014/59 μεταφέρθηκε ορθώς στο ιταλικό δίκαιο. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, η οδηγία αυτή καθιερώνει διαβάθμιση των μέτρων παρέμβασης της αρμόδιας αρχής στη διαχείριση μιας τράπεζας, με την πρόβλεψη της απομάκρυνσης των ανώτατων διοικητικών στελεχών ή του διοικητικού οργάνου τραπεζικού ιδρύματος σε καταστάσεις λιγότερο σοβαρές από εκείνες στις οποίες δικαιολογείται ο διορισμός ενός ή περισσότερων προσωρινών διαχειριστών. Η επιχειρηματολογία της ΕΚΤ και της Επιτροπής δεν λαμβάνει υπόψη το σαφές γράμμα του άρθρου 29, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, στο οποίο γίνεται διάκριση μεταξύ των καταστάσεων που δικαιολογούν την απομάκρυνση των ανώτατων διοικητικών στελεχών ή του διοικητικού οργάνου τραπεζικού ιδρύματος και εκείνων που δικαιολογούν τον διορισμό ενός ή περισσότερων προσωρινών διαχειριστών.
126
Η F. Corneli προσθέτει ότι η οδηγία 2014/59 προβαίνει απλώς σε ελάχιστη εναρμόνιση και επισημαίνει ότι η Επιτροπή, στην οποία είχαν κοινοποιηθεί οι διατάξεις του ιταλικού δικαίου περί μεταφοράς της οδηγίας αυτής, δεν κίνησε διαδικασία λόγω παραβάσεως κατά της Ιταλικής Δημοκρατίας, όπως θα συνέβαινε αν δεν είχε γίνει ορθή μεταφορά της οδηγίας. Ακόμη όμως και σε μια τέτοια περίπτωση, η F. Corneli θεωρεί ότι το γεγονός αυτό δεν μπορεί να δικαιολογήσει ερμηνεία του άρθρου 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας αντίθετη προς το γράμμα του.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
127
Η ΕΚΤ, με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, και η Επιτροπή, με τον τρίτο και τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως, προβάλλουν, κατ’ ουσίαν, ότι το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένως έκρινε, στις σκέψεις 107 και 108 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η ΕΚΤ, προκειμένου να εφαρμόσει εν προκειμένω το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, ερμήνευσε contra legem την εν λόγω εθνική διάταξη και, ως εκ τούτου, δεν τήρησε το όριο που θέτει το δίκαιο της Ένωσης στην υποχρέωση ερμηνείας της εν λόγω διατάξεως κατά τρόπο σύμφωνο προς το άρθρο 29, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/59.
128
Όσον αφορά το παραδεκτό των ως άνω λόγων αναιρέσεως, πρέπει να υπομνησθεί ότι η αρμοδιότητα του Δικαστηρίου όταν αποφαίνεται επί αναιρέσεως κατά αποφάσεως που εξέδωσε το Γενικό Δικαστήριο ορίζεται στο άρθρο 256, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ. Κατ’ αυτό, η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να περιορίζεται στα νομικά ζητήματα «σύμφωνα με τους όρους και τους περιορισμούς που προβλέπονται από τον Οργανισμό». Στην ενδεικτική απαρίθμηση των λόγων αναιρέσεως που είναι δυνατό να προβληθούν στο πλαίσιο αυτό, το άρθρο 58, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου διευκρινίζει ότι η αίτηση αναιρέσεως μπορεί να στηρίζεται σε παραβίαση του δικαίου της Ένωσης από το Γενικό Δικαστήριο (απόφαση της 5ης Ιουλίου 2011, Edwin κατά ΓΕΕΑ, C‑263/09 P, EU:C:2011:452, σκέψη 46).
129
Το ζήτημα, πάντως, το οποίο εγείρεται με τους ως άνω λόγους αναιρέσεως, ήτοι αν το Γενικό Δικαστήριο παρέβη το δίκαιο της Ένωσης κρίνοντας ότι η ΕΚΤ υπερέβη τα όρια της υποχρέωσης σύμφωνης ερμηνείας του εθνικού δικαίου, την οποία υπέχει από το δίκαιο της Ένωσης, ισοδυναμεί με αίτημα προς το Δικαστήριο να εκτιμήσει την ύπαρξη παραβίασης του δικαίου της Ένωσης από το Γενικό Δικαστήριο. Πρόκειται, συνεπώς, για νομικό ζήτημα υποκείμενο, ως τέτοιο, στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου.
130
Ως εκ τούτου, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η F. Corneli, οι ίδιοι αυτοί λόγοι αναιρέσεως είναι παραδεκτοί.
131
Επί της ουσίας, από τη σκέψη 2 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι η Banca Carige υπέκειτο στην άμεση προληπτική εποπτεία της ΕΚΤ. Η ΕΚΤ, εκδίδοντας τις επίδικες αποφάσεις, στηρίχθηκε, όπως επιβεβαιώνεται στη σκέψη 111 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, στο άρθρο 4, παράγραφος 3, του κανονισμού 1024/2013.
132
Σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτη περίοδος, του ως άνω κανονισμού, για τον σκοπό της εκτέλεσης των καθηκόντων που της ανατίθενται με τον κανονισμό αυτόν, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η προληπτική εποπτεία ορισμένων πιστωτικών ιδρυμάτων, η ΕΚΤ εφαρμόζει όλη την οικεία νομοθεσία και, αν το σχετικό ενωσιακό δίκαιο αποτελείται από οδηγίες, την εθνική νομοθεσία μεταφοράς των οδηγιών στην εσωτερική έννομη τάξη. Κατά τη δεύτερη περίοδο του εν λόγω άρθρου 4, παράγραφος 3, αν η σχετική ενωσιακή νομοθεσία αποτελείται από κανονισμούς και αυτοί οι κανονισμοί παρέχουν ρητώς επιλογές στα κράτη μέλη, η ΕΚΤ πρέπει να εφαρμόζει επίσης και την εθνική νομοθεσία διά της οποίας ασκούνται αυτές οι επιλογές.
133
Επομένως, από τη συνολική θεώρηση του άρθρου 4, παράγραφος 3, του κανονισμού 1024/2013 προκύπτει ότι η εκ μέρους της ΕΚΤ εφαρμογή του εθνικού δικαίου αποσκοπεί στον σεβασμό των επιλογών στις οποίες προέβη ο εθνικός νομοθέτης εντός του πλαισίου που καθορίζουν οι σχετικές διατάξεις του δικαίου της Ένωσης, είτε αυτές περιλαμβάνονται σε κανονισμούς είτε σε οδηγίες.
134
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά την εφαρμογή του εσωτερικού δικαίου στην περίπτωση τράπεζας μη υποκείμενης στην άμεση προληπτική εποπτεία της ΕΚΤ, οι διοικητικές και δικαστικές αρχές κράτους μέλους οι οποίες είναι επιφορτισμένες με την εφαρμογή, στο πλαίσιο των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους, των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης έχουν, κατά πάγια νομολογία, την υποχρέωση να διασφαλίζουν την πλήρη αποτελεσματικότητα των διατάξεων αυτών (πρβλ. απόφαση της 13ης Οκτωβρίου 2022, HUMDA, C‑397/21, EU:C:2022:790, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
135
Ειδικότερα, όταν το εφαρμοστέο δίκαιο της Ένωσης αποτελείται από οδηγίες, η αρχή της σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας συνεπάγεται, όπως υπενθύμισε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 103 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, την απαίτηση ερμηνείας του εθνικού δικαίου, στο μέτρο του δυνατού, λαμβανομένου υπόψη του κειμένου και του σκοπού των οδηγιών αυτών, ώστε να επιτευχθεί το επιδιωκόμενο με αυτές αποτέλεσμα (πρβλ. απόφαση της 26ης Φεβρουαρίου 2019, T Danmark και Y Denmark, C‑116/16 και C‑117/16, EU:C:2019:135, σκέψη 87 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
136
Ομοίως, η ΕΚΤ, όταν εφαρμόζει, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 3, του κανονισμού 1024/2013, σε τράπεζα υποκείμενη, όπως η Banca Carige, στην άμεση προληπτική εποπτεία της, εθνική νομοθεσία περί μεταφοράς οδηγίας στην εσωτερική έννομη τάξη, οφείλει να ερμηνεύει τις διατάξεις αυτής της νομοθεσίας, στις οποίες στηρίζεται, κατά τρόπο σύμφωνο προς την ως άνω οδηγία.
137
Το Γενικό Δικαστήριο, όπως το ίδιο υπογράμμισε στη σκέψη 103 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, όταν καλείται, όπως εν προκειμένω, να εφαρμόσει το εθνικό δίκαιο, υπέχει την ίδια υποχρέωση σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας του, λαμβάνοντας υπόψη την οδηγία την οποία μεταφέρει το εθνικό δίκαιο στην εσωτερική έννομη τάξη.
138
Όπως υπενθύμισε επίσης το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 105 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, η υποχρέωση του δικαστή να λαμβάνει υπόψη το περιεχόμενο οδηγίας κατά την ερμηνεία και εφαρμογή των σχετικών κανόνων του εσωτερικού δικαίου οριοθετείται από τις γενικές αρχές του δικαίου, και ιδίως από τις αρχές της ασφάλειας δικαίου και της μη αναδρομικότητας, και δεν μπορεί να αποτελέσει έρεισμα για contra legem ερμηνεία του εθνικού δικαίου (βλ. αποφάσεις της 16ης Ιουνίου 2005, Pupino, C‑105/03, EU:C:2005:386, σκέψεις 44 και 47, και της 21ης Δεκεμβρίου 2023, BMW Bank κ.λπ., C‑38/21, C‑47/21 και C‑232/21, EU:C:2023:1014, σκέψη 222 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
139
Υπό το πρίσμα ακριβώς των εκτιμήσεων που εκτίθενται στις σκέψεις 132 έως 138 της παρούσας αποφάσεως πρέπει να εξετασθεί η έννοια της «contra legem ερμηνείας», καθώς και υπό το πρίσμα της ανάγκης σεβασμού της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης και της απαίτησης ομοιόμορφης εφαρμογής του, στο πλαίσιο της εκ μέρους της ΕΚΤ ασκήσεως των αρμοδιοτήτων που της απονέμει ο κανονισμός 1024/2013.
140
Εξάλλου, οσάκις διατάξεις του εθνικού δικαίου έχουν θεσπιστεί ειδικώς για τη μεταφορά οδηγίας στην εσωτερική έννομη τάξη, πρέπει να θεωρείται ότι το οικείο κράτος μέλος είχε την πρόθεση να εκπληρώσει πλήρως τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την οδηγία αυτή (πρβλ. απόφαση της 5ης Οκτωβρίου 2004, Pfeiffer κ.λπ., C‑397/01 έως C‑403/01, EU:C:2004:584, σκέψη 112 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
141
Κατά συνέπεια, η απορρέουσα από τη νομολογία που παρατίθεται στη σκέψη 138 της παρούσας αποφάσεως απαγόρευση contra legem ερμηνείας του εθνικού δικαίου καλύπτει μόνον την περίπτωση κατά την οποία το εθνικό δίκαιο δεν μπορεί να εφαρμοστεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε να καταλήγει σε αποτέλεσμα σύμφωνο προς το επιδιωκόμενο με την οικεία διάταξη του δικαίου της Ένωσης (πρβλ. απόφαση της 24ης Ιουνίου 2019, Popławski, C‑573/17, EU:C:2019:530, σκέψη 76 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
142
Εν προκειμένω, από τις σκέψεις 107 και 108 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι η ΕΚΤ δεν τήρησε το όριο που θέτει το δίκαιο της Ένωσης στη σύμφωνη προς το άρθρο 29, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/59 ερμηνεία του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, ερμηνεύοντας την επίμαχη εθνική διάταξη contra legem.
143
Εναπόκειται, συνεπώς, στο Δικαστήριο να εξετάσει αν, με το σκεπτικό αυτό, το Γενικό Δικαστήριο παραβίασε το δίκαιο της Ένωσης, όπως προβάλλουν η μεν ΕΚΤ, με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, η δε Επιτροπή, με τον τρίτο και τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως.
144
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 28 της οδηγίας 2014/59 προβλέπει την υποχρέωση των κρατών μελών να μεριμνούν ώστε οι αρμόδιες αρχές να μπορούν να απαιτήσουν την απομάκρυνση των ανώτατων διοικητικών στελεχών ή του διοικητικού οργάνου τραπεζικού ιδρύματος, είτε εν συνόλω είτε σε ατομική βάση, ιδίως όταν υπάρχει «σημαντική επιδείνωση» της χρηματοπιστωτικής κατάστασης του ιδρύματος αυτού.
145
Το δε άρθρο 29, παράγραφος 1, της ως άνω οδηγίας ορίζει ότι σε περίπτωση που η αρμόδια αρχή κρίνει την αντικατάσταση των ανώτατων διοικητικών στελεχών ή του διοικητικού οργάνου, όπως αναφέρεται στο άρθρο 28 της οδηγίας, ανεπαρκή για την επανόρθωση της κατάστασης, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε η αρχή αυτή να μπορεί να διορίσει στο ίδρυμα έναν ή περισσότερους προσωρινούς διαχειριστές.
146
Από τον συνδυασμό των δύο ως άνω διατάξεων προκύπτει, επομένως, ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να μεριμνούν ώστε, σε περίπτωση σημαντικής επιδείνωσης της κατάστασης ενός τραπεζικού ιδρύματος, η αρμόδια αρχή να μπορεί, ανάλογα με την κατάσταση αυτή, είτε μόνο να απαιτεί την απομάκρυνση, εν συνόλω ή σε ατομική βάση, των ανώτατων διοικητικών στελεχών ή του διοικητικού οργάνου είτε επιπλέον να διορίζει έναν ή περισσότερους προσωρινούς διαχειριστές.
147
Από το άρθρο 9, παράγραφος 1, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, και παράγραφος 2, του κανονισμού 1024/2013 προκύπτει ότι, με σκοπό την εκπλήρωση των καθηκόντων που της ανατίθενται, μεταξύ άλλων, δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφοι 1 και 2, του ίδιου κανονισμού, η ΕΚΤ θεωρείται η«αρμόδια αρχή», η οποία διαθέτει όλες τις εξουσίες που έχουν οι αρχές αυτές δυνάμει των σχετικών διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, και ότι πρέπει να ασκεί τις εξουσίες αυτές σύμφωνα με τις πράξεις που προβλέπονται στο άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού.
148
Συναφώς, ως προς το επιχείρημα της F. Corneli, με το οποίο προβάλλεται, κατ’ ουσίαν, η ανάγκη να προβλεφθεί, τηρουμένης της αρχής της αναλογικότητας, «διαβάθμιση» των μέτρων παρέμβασης της αρμόδιας αρχής στη διαχείριση ενός τραπεζικού ιδρύματος, διαπιστώνεται ότι το σύστημα των μέτρων παρέμβασης που προβλέπουν τα άρθρα 27 έως 29 της οδηγίας 2014/59 τηρεί την αρχή αυτή.
149
Όσον αφορά, ειδικότερα, το μέτρο της προσωρινής διαχείρισης, το οποίο προβλέπεται στο άρθρο 29, παράγραφος 1, της ως άνω οδηγίας, από τη διάταξη αυτήν προκύπτει ότι το συγκεκριμένο μέτρο μπορεί να ληφθεί μόνον αφότου το λιγότερο επαχθές μέτρο που προβλέπεται στο άρθρο 28 της εν λόγω οδηγίας, ήτοι η αντικατάσταση των ανώτατων διοικητικών στελεχών ή του διοικητικού οργάνου του οικείου τραπεζικού ιδρύματος, έχει κριθεί ανεπαρκές υπό το πρίσμα της κατάστασης του ιδρύματος.
150
Από τις σκέψεις 144 έως 149 της παρούσας αποφάσεως προκύπτει ότι κατά τη μεταφορά της οδηγίας 2014/59 στην εσωτερική έννομη τάξη ο εθνικός νομοθέτης πρέπει να προβλέψει τη δυνατότητα της αρμόδιας αρχής να υπαγάγει τραπεζικό ίδρυμα σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, ιδίως σε περίπτωση σημαντικής επιδείνωσης της κατάστασης του ιδρύματος αυτού.
151
Ως εκ τούτου, κατά την αρχή της σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας και την προμνησθείσα στις σκέψεις 134 και 135 της παρούσας αποφάσεως νομολογία του Δικαστηρίου, οι κρίσιμες διατάξεις του εθνικού δικαίου πρέπει, στο μέτρο του δυνατού, να ερμηνεύονται κατά τρόπο ώστε να επιτυγχάνεται το αποτέλεσμα αυτό.
152
Εν προκειμένω, βεβαίως, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 92 έως 95 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το άρθρο 69 octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, σχετικά με την «απομάκρυνση», ήτοι την παύση των διοικητικών ή ελεγκτικών οργάνων μιας τράπεζας, αφενός, και το άρθρο 70, παράγραφος 1, του ως άνω κώδικα, σχετικά με την προσωρινή διαχείριση τράπεζας, αφετέρου, προβλέπουν προϋποθέσεις εφαρμογής με διατύπωση εν μέρει διαφορετική.
153
Ειδικότερα, η ιδιαίτερα σημαντική επιδείνωση της κατάστασης μιας τράπεζας συγκαταλέγεται μεν στις εναλλακτικές προϋποθέσεις οι οποίες δικαιολογούν την παύση των διοικητικών ή ελεγκτικών οργάνων μιας τράπεζας και προβλέπονται στο άρθρο 69 octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, δεν περιλαμβάνεται όμως, με την ίδια διατύπωση, στις προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 70, παράγραφος 1, του ως άνω κώδικα, σχετικά με την προσωρινή διαχείριση τράπεζας.
154
Εντούτοις, αντιθέτως προς όσα έκρινε το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 107 και 108 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, από το γεγονός αυτό και μόνον δεν μπορεί να συναχθεί ότι η σύμφωνη προς το άρθρο 29 της οδηγίας 2014/59 ερμηνεία του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, υπό την έννοια ότι η διάταξη αυτή τυγχάνει εφαρμογής σε περίπτωση σημαντικής επιδείνωσης της κατάστασης μιας τράπεζας, έχει χαρακτήρα contra legem, κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου που παρατίθεται στις σκέψεις 138 και 141 της παρούσας αποφάσεως.
155
Συγκεκριμένα, η ερμηνεία αυτή δεν αντιβαίνει στην εν λόγω διάταξη, δεδομένου ότι, όπως διαπίστωσε το ίδιο το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 93 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, μεταξύ των εναλλακτικών προϋποθέσεων που δικαιολογούν την εφαρμογή της διατάξεως αυτής περιλαμβάνεται η προϋπόθεση ότι «αναμένονται σοβαρές περιουσιακές ζημίες» μιας τράπεζας.
156
Η δε έννοια της «σημαντικής επιδείνωσης» της κατάστασης μιας τράπεζας, η οποία είναι κρίσιμη στο πλαίσιο του άρθρου 29 της οδηγίας 2014/59, όπως και εκείνη των αναμενόμενων «σοβαρών περιουσιακών ζημιών», που περιλαμβάνεται στο άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, συνιστούν νομικές έννοιες διατυπωμένες κατά τρόπο γενικό και παρεμφερή.
157
Πράγματι, η επιδείνωση της κατάστασης μιας τράπεζας συνεπάγεται κατ’ ανάγκην το ενδεχόμενο, στο εγγύς μέλλον, περιουσιακών ζημιών της τράπεζας αυτής, οι οποίες μπορούν να χαρακτηρισθούν «σοβαρές», εάν πρόκειται για «σημαντική» επιδείνωση. Αντιστρόφως, αν μπορεί να αναμένεται ότι μια τράπεζα θα υποστεί σοβαρές περιουσιακές ζημίες, τούτο δεν μπορεί παρά να σημαίνει ότι η κατάσταση της τράπεζας αυτής υφίσταται επιδείνωση η οποία μπορεί να χαρακτηρισθεί «σημαντική».
158
Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο, κρίνοντας, κατ’ ουσίαν, στις σκέψεις 107 και 108 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας δεν μπορεί, στο ιταλικό δίκαιο, να χρησιμεύσει ως βάση για τη λήψη μέτρου υπαγωγής τράπεζας που αντιμετωπίζει σημαντική επιδείνωση της κατάστασής της σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, διότι άλλως θα παραβιαζόταν η απαγόρευση contra legem ερμηνείας του εθνικού δικαίου, κατά την έννοια της νομολογίας που παρατίθεται στις σκέψεις 138 και 141 της παρούσας αποφάσεως.
159
Κατά συνέπεια, χωρίς να είναι αναγκαίο να εξεταστούν ούτε οι λοιπές αιτιάσεις που διατύπωσε η ΕΚΤ προς στήριξη του δευτέρου λόγου αναιρέσεως, ούτε οι προβληθείσες από την Επιτροπή προς στήριξη του τρίτου και του τετάρτου λόγου αναιρέσεως, ούτε ο πέμπτος λόγος αναιρέσεως της Επιτροπής, πρέπει να γίνουν δεκτές οι αιτήσεις αναιρέσεως και να αναιρεθεί η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.
Επί της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου
160
Σύμφωνα με το άρθρο 61, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Δικαστήριο, σε περίπτωση αναιρέσεως της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου, μπορεί είτε το ίδιο να αποφανθεί οριστικά επί της διαφοράς, εφόσον είναι ώριμη προς εκδίκαση, είτε να την αναπέμψει στο Γενικό Δικαστήριο για να την κρίνει.
161
Εν προκειμένω, η διαφορά είναι ώριμη προς εκδίκαση όσον αφορά, αφενός, την ένσταση απαραδέκτου της προσφυγής, την οποία προέβαλε η ΕΚΤ, υποστηριζόμενη από την Επιτροπή, και, αφετέρου, τον τέταρτο λόγο ακυρώσεως, καθόσον αφορά πλάνη περί το δίκαιο κατά τον καθορισμό της νομικής βάσης που επελέγη για την έκδοση των επίδικων αποφάσεων.
162
Όσον αφορά, κατά πρώτον, την ένσταση απαραδέκτου της προσφυγής, την οποία προέβαλε η ΕΚΤ λόγω του ότι οι επίδικες αποφάσεις δεν αφορούσαν άμεσα και ατομικά τη F. Corneli και ότι η F. Corneli δεν είχε το απαιτούμενο έννομο συμφέρον να ζητήσει την ακύρωση των αποφάσεων αυτών, πρέπει να γίνει δεκτό, για τους ίδιους λόγους με εκείνους που δέχθηκε το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 33 έως 83 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, καθώς και για τους λόγους που εκτίθενται στις σκέψεις 62 έως 105 της παρούσας αποφάσεως, με τους οποίους το Δικαστήριο απέρριψε ως αβάσιμο τον πρώτο λόγο των αιτήσεων αναιρέσεως της ΕΚΤ και της Επιτροπής, ότι οι επίδικες αποφάσεις όντως αφορούσαν την ενδιαφερόμενη άμεσα και ατομικά, κατά την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, και ότι η ενδιαφερόμενη είχε έννομο συμφέρον να προσβάλει τις αποφάσεις αυτές. Ως εκ τούτου, η ένσταση απαραδέκτου πρέπει να απορριφθεί.
163
Κατά δεύτερον, με τον τέταρτο λόγο ακυρώσεως της προσφυγής της η F. Corneli προβάλλει, μεταξύ άλλων, ότι η ΕΚΤ υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο θεμελιώνοντας τις επίδικες αποφάσεις στο άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, ενώ η διάταξη αυτή δεν καλύπτει την κατάσταση η οποία προβλήθηκε για να δικαιολογηθεί η υπαγωγή της Banca Carige σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, ήτοι τη «σημαντική επιδείνωση» της κατάστασης της τράπεζας αυτής.
164
Συναφώς, από τις σκέψεις 144 έως 158 της παρούσας αποφάσεως προκύπτει ότι το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπο σύμφωνο προς το άρθρο 29, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/59.
165
Αφενός, η «σημαντική επιδείνωση» της κατάστασης μιας τράπεζας δεν περιλαμβάνεται βεβαίως, με τη διατύπωση αυτή, μεταξύ των εναλλακτικών προϋποθέσεων που ορίζονται στο άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας ως δυνάμενες να δικαιολογήσουν την εφαρμογή της διατάξεως αυτής.
166
Εντούτοις, όπως επισημάνθηκε στις σκέψεις 157 και 158 της παρούσας αποφάσεως, η έννοια της «σημαντικής επιδείνωσης» της κατάστασης μιας τράπεζας ομοιάζει με την προϋπόθεση εφαρμογής του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, σχετικά με το ότι «αναμένονται σοβαρές περιουσιακές ζημίες».
167
Αφετέρου, πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας αποτελεί μέρος ενός συνόλου διατάξεων που αποσκοπούν να καταστήσουν δυνατή την ανάκαμψη προβληματικών τραπεζών.
168
Περαιτέρω, δεν αμφισβητείται ότι το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας προέκυψε από τροποποίηση της ιταλικής νομοθεσίας δυνάμει νομοθετικού διατάγματος που εκδόθηκε με τον ρητό σκοπό να μεταφέρει την οδηγία 2014/59 στο ιταλικό δίκαιο.
169
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας έχει την έννοια ότι η προϋπόθεση κατά την οποία μπορεί να αναμένεται ότι η οικεία τράπεζα θα υποστεί σοβαρές περιουσιακές ζημίες πληρούται σε περίπτωση σημαντικής επιδείνωσης της κατάστασής της και, ως εκ τούτου, δικαιολογεί την υπαγωγή της τράπεζας αυτής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης.
170
Ως εκ τούτου, η ΕΚΤ δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο στηριζόμενη, για την έκδοση των επίδικων αποφάσεων, στο άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας και, συνεπώς, ο τέταρτος λόγος ακυρώσεως, καθόσον αφορά πλάνη περί το δίκαιο κατά τον καθορισμό της νομικής βάσης που επελέγη για την έκδοση των επίδικων αποφάσεων, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.
171
Κατά τα λοιπά, η διαφορά δεν είναι ώριμη προς εκδίκαση, δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν έχει εξετάσει τους λοιπούς λόγους ακυρώσεως και επιχειρήματα που προέβαλε η F. Corneli προς στήριξη της προσφυγής της.
172
Συνεπώς, η διαφορά πρέπει να αναπεμφθεί ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προκειμένου να αποφανθεί επί των λοιπών λόγων ακυρώσεως.
Επί των δικαστικών εξόδων
173
Δεδομένης της αναπομπής της υπόθεσης ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, το Δικαστήριο επιφυλάσσεται ως προς τα σχετικά με την παρούσα αναιρετική διαδικασία δικαστικά έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφασίζει:
1)
Αναιρεί την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 12ης Οκτωβρίου 2022, Corneli κατά EKT (T‑502/19, EU:T:2022:627).
2)
Κρίνει παραδεκτή την προσφυγή που άσκησε η Francesca Corneli για την ακύρωση της αποφάσεως ECB-SSM‑2019-ITCAR‑11 της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), της 1ης Ιανουαρίου 2019, περί υπαγωγής της Banca Carige SpA σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, καθώς και της αποφάσεως ECB-SSM‑2019-ITCAR‑13 της ΕΚΤ, της 29ης Μαρτίου 2019, περί παράτασης έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2019 της υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης.
3)
Απορρίπτει τον τέταρτο λόγο ακυρώσεως, κατά το μέρος που αφορά πλάνη περί το δίκαιο κατά τον καθορισμό της νομικής βάσης που επελέγη για την έκδοση των επίδικων αποφάσεων. Αναπέμπει την υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκειμένου να αποφανθεί επί των λοιπών λόγων ακυρώσεως και επιχειρημάτων που προβάλλονται προς στήριξη της προσφυγής.
4)
Επιφυλάσσεται ως προς τα δικαστικά έξοδα.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.