Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MACIEJ SZPUNAR
της 4ης Σεπτεμβρίου 2025 (1)
Υπόθεση C‑312/24 [Darashev] (i)
CL
κατά
Prokuratura na Republika Bulgaria
[Αίτηση του Sofiyski rayonen sad (πρωτοβάθμιου περιφερειακού δικαστηρίου Σόφιας, Βουλγαρία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική
παραπομπή – Προστασία
των
φυσικών
προσώπων
έναντι
της
επεξεργασίας
δεδομένων
προσωπικού
χαρακτήρα
σε
ποινικές
υποθέσεις – Οδηγία (ΕΕ) 2016/680 – Επεξεργασία δεδομένων που έχουν συλλεγεί στο πλαίσιο ποινικής έρευνας στην οποία εμπλέκεται αστυνομικός ως ύποπτος – Αποθήκευση των δεδομένων στον ατομικό φάκελο – Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 – Νομιμότητα της επεξεργασίας – Επεξεργασία απαραίτητη για τη συμμόρφωση με έννομη υποχρέωση του υπευθύνου επεξεργασίας – Σκοπός δημοσίου συμφέροντος – Επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που αφορούν ποινικές καταδίκες και αδικήματα – Δικαίωμα διαγραφής (“δικαίωμα στη λήθη”) – Ίση
μεταχείριση
στην
απασχόληση
και
την
εργασία – Οδηγία 2000/78/ΕΚ »
I.      Εισαγωγή
1.        Όπως κάθε εργοδότης, οι δημόσιες αρχές προβαίνουν σε επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα των υπαλλήλων τους. Παράλληλα, η άσκηση των καθηκόντων που τους έχουν ανατεθεί ενδέχεται να τις οδηγήσει στη συλλογή ορισμένων δεδομένων του προσωπικού τους και σε άλλα πλαίσια, πέραν της διαχείρισης του ανθρώπινου δυναμικού, στην περίπτωση δε αυτή ανακύπτουν ζητήματα σχετικά με τη νομική βάση και τους σκοπούς της επεξεργασίας των δεδομένων.
2.        Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται κατά πόσον είναι σύννομη η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στο πλαίσιο της οποίας δημόσια αρχή αποθηκεύει στον ατομικό φάκελο υπαλλήλου πληροφορίες σχετικές με ποινική έρευνα κατά την οποία ελήφθησαν μέτρα έρευνας σε βάρος του
υπαλλήλου ως υπόπτου. Στην υπό κρίση υπόθεση, τα επίμαχα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα συνελέγησαν από την ίδια δημόσια αρχή ως επιφορτισμένη με την έρευνα αρχή και είναι αποθηκευμένα στον ατομικό φάκελο του υπαλλήλου παρότι η ποινική έρευνα τέθηκε στο αρχείο χωρίς να απαγγελθεί κατηγορία στον συγκεκριμένο υπάλληλο.
3.        Το βασικό νομικό ζήτημα που τίθεται στην υπό κρίση υπόθεση εδράζεται στο σημείο τομής του κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 (2) (στο εξής: ΓΚΠΔ) και της οδηγίας (ΕΕ) 2016/680 (3) και αποσκοπεί στην αποσαφήνιση της νομικής βάσης και των προϋποθέσεων άσκησης του δικαιώματος διαγραφής των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα όταν αυτά αποθηκεύονται υπό τις ως άνω περιστάσεις.
II.    Το νομικό πλαίσιο
Α.      Το δίκαιο της Ένωσης
1.      Η οδηγία 2000/78/ΕΚ
4.        Κατά το άρθρο 1 της οδηγίας 2000/78/ΕΚ (4) «σκοπός της […] είναι η θέσπιση γενικού πλαισίου για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω θρησκείας ή πεποιθήσεων, ειδικών αναγκών, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού στον τομέα της απασχόλησης και της εργασίας, προκειμένου να υλοποιηθεί η αρχή της ίσης μεταχείρισης στα κράτη μέλη».
5.        Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, «η αρχή της ίσης μεταχείρισης σημαίνει την απουσία άμεσης ή έμμεσης διάκρισης για έναν από τους λόγους που αναφέρονται στο άρθρο 1» της προμνησθείσας οδηγίας.
2.      Ο ΓΚΠΔ
6.        Οι αιτιολογικές σκέψεις 19, 39 και 41 του ΓΚΠΔ έχουν ως εξής:
«(19)      […] Όσον αφορά την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τις εν λόγω αρμόδιες αρχές [κατά την έννοια της οδηγίας 2016/680] για σκοπούς που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του παρόντος κανονισμού, τα κράτη μέλη θα πρέπει να μπορούν να διατηρούν ή να θεσπίζουν ειδικότερες διατάξεις για την προσαρμογή της εφαρμογής των κανόνων του παρόντος κανονισμού. Αυτές οι διατάξεις μπορούν να καθορίζουν με ακριβέστερο τρόπο ειδικές απαιτήσεις για την επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τις εν λόγω αρμόδιες αρχές για αυτούς τους άλλους σκοπούς, λαμβανομένων υπόψη των συνταγματικών, οργανωτικών και διοικητικών δομών των αντίστοιχων κρατών μελών. […]
[…]
(39)      […]
Τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα θα πρέπει να είναι επαρκή και συναφή και να περιορίζονται στα αναγκαία για τους σκοπούς της επεξεργασίας τους. Αυτό απαιτεί ειδικότερα να διασφαλίζεται ότι το διάστημα αποθήκευσης των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα [θ]α περιορίζεται στο ελάχιστο δυνατό. […]
Για να διασφαλιστεί ότι τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα δεν διατηρούνται περισσότερο από όσο είναι αναγκαίο, ο υπεύθυνος επεξεργασίας θα πρέπει να ορίζει προθεσμίες για τη διαγραφή τους ή για την περιοδική επανεξέτασή τους. […]
[…]
(41)      Οποτεδήποτε ο παρών κανονισμός αναφέρεται σε νομική βάση ή νομοθετικό μέτρο, αυτό δεν προϋποθέτει απαραιτήτως νομοθετική πράξη εγκεκριμένη από ένα κοινοβούλιο, με την επιφύλαξη των απαιτήσεων σύμφωνα με τη συνταγματική τάξη του συγκεκριμένου κράτους μέλους. Ωστόσο, αυτή η νομική βάση ή το νομοθετικό μέτρο θα πρέπει να είναι διατυπωμένο με σαφήνεια και ακρίβεια και η εφαρμογή του να είναι προβλέψιμη για πρόσωπα που υπόκεινται σε αυτό, σύμφωνα με τη νομολογία του [Δικαστηρίου] και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου [(στο εξής: ΕΔΔΑ)]».
7.        Το άρθρο 2 του ΓΚΠΔ, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ουσιαστικό πεδίο εφαρμογής», ορίζει, στην παράγραφο 1, ότι ο ΓΚΠΔ «εφαρμόζεται στην, εν όλω ή εν μέρει, αυτοματοποιημένη επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, καθώς και στη μη αυτοματοποιημένη επεξεργασία τέτοιων δεδομένων τα οποία
περιλαμβάνονται ή πρόκειται να περιληφθούν σε σύστημα αρχειοθέτησης», και, στην παράγραφο 2, στοιχείο δʹ, ότι ο εν λόγω κανονισμός δεν εφαρμόζεται στην επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα «από αρμόδιες αρχές για τους σκοπούς της πρόληψης, της διερεύνησης, της ανίχνευσης ή της δίωξης ποινικών αδικημάτων ή της εκτέλεσης ποινικών κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας και πρόληψης έναντι κινδύνων που απειλούν τη δημόσια ασφάλεια».
8.        Το άρθρο 4 του ΓΚΠΔ, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», προβλέπει τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού νοούνται ως:
1)      “δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα”, κάθε πληροφορία που αφορά ταυτοποιημένο ή ταυτοποιήσιμο φυσικό πρόσωπο […]· το ταυτοποιήσιμο φυσικό πρόσωπο είναι εκείνο του οποίου η ταυτότητα μπορεί να εξακριβωθεί, άμεσα ή έμμεσα, ιδίως μέσω αναφοράς σε αναγνωριστικό στοιχείο ταυτότητας, όπως όνομα, σε αριθμό ταυτότητας […]·
2)      “επεξεργασία”: κάθε πράξη ή σειρά πράξεων που πραγματοποιείται με ή χωρίς τη χρήση αυτοματοποιημένων μέσων, σε δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα ή σε σύνολα δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, όπως η συλλογή, η καταχώριση, η οργάνωση, η διάρθρωση, η αποθήκευση, η προσαρμογή ή η μεταβολή, η ανάκτηση, η αναζήτηση πληροφοριών, η χρήση […]
[…]
6)      “σύστημα αρχειοθέτησης”: κάθε διαρθρωμένο σύνολο δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα τα οποία είναι προσβάσιμα με γνώμονα συγκεκριμένα κριτήρια, είτε το σύνολο αυτό είναι συγκεντρωμένο είτε αποκεντρωμένο είτε κατανεμημένο σε λειτουργική ή γεωγραφική βάση·
7)      “υπεύθυνος επεξεργασίας”: το φυσικό ή νομικό πρόσωπο, η δημόσια αρχή, η υπηρεσία ή άλλος φορέας που, μόνα ή από κοινού με άλλα, καθορίζουν τους σκοπούς και τον τρόπο της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα· […]».
9.        Το άρθρο 6 του ΓΚΠΔ, το οποίο φέρει τον τίτλο «Νομιμότητα της επεξεργασίας», προβλέπει τα εξής:
«1.      Η επεξεργασία είναι σύννομη μόνο εάν και εφόσον ισχύει τουλάχιστον μία από τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
[…]
γ)      η επεξεργασία είναι απαραίτητη για τη συμμόρφωση με έννομη υποχρέωση του υπευθύνου επεξεργασίας·
[…]
3.      Η βάση για την επεξεργασία που αναφέρεται στην παράγραφο 1
στοιχεία γ) και ε) ορίζεται σύμφωνα με:
[…]
β)      το δίκαιο του κράτους μέλος στο οποίο υπόκειται ο υπεύθυνος επεξεργασίας.
Ο σκοπός της επεξεργασίας καθορίζεται στην εν λόγω νομική βάση […]. Η εν λόγω νομική βάση μπορεί να περιλαμβάνει ειδικές διατάξεις για την προσαρμογή της εφαρμογής των κανόνων του παρόντος κανονισμού […] Το δίκαιο της Ένωσης ή το δίκαιο του κράτους μέλους ανταποκρίνεται σε σκοπό δημόσιου συμφέροντος και είναι ανάλογο προς τον επιδιωκόμενο νόμιμο σκοπό. […]»
10.      Το άρθρο 9 του ΓΚΠΔ ορίζει τα εξής:
«1.      Απαγορεύεται η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που αποκαλύπτουν τη φυλετική ή εθνοτική καταγωγή, τα πολιτικά φρονήματα, τις θρησκευτικές ή φιλοσοφικές πεποιθήσεις ή τη συμμετοχή σε συνδικαλιστική οργάνωση, καθώς και η επεξεργασία γενετικών δεδομένων, βιομετρικών δεδομένων με σκοπό την αδιαμφισβήτητη ταυτοποίηση προσώπου, δεδομένων που αφορούν την υγεία ή δεδομένων που αφορούν τη σεξουαλική ζωή φυσικού προσώπου ή τον γενετήσιο προσανατολισμό.
2.      Η παράγραφος 1 δεν εφαρμόζεται στις ακόλουθες περιπτώσεις:
[…]».
11.      Το άρθρο 10 του ΓΚΠΔ προβλέπει τα ακόλουθα:
«Η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που αφορούν ποινικές καταδίκες και αδικήματα ή σχετικά μέτρα ασφάλειας που βασίζονται στο άρθρο 6
παράγραφος 1 διενεργείται μόνο υπό τον έλεγχο επίσημης αρχής ή εάν η επεξεργασία επιτρέπεται από το δίκαιο της Ένωσης ή το δίκαιο κράτους μέλους το οποίο προβλέπει επαρκείς εγγυήσεις για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των υποκειμένων των δεδομένων. […]»
12.      Το άρθρο 17 του ΓΚΠΔ, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα διαγραφής (“δικαίωμα στη λήθη”)», προβλέπει τα εξής:
«1.      Το υποκείμενο των δεδομένων έχει το δικαίωμα να ζητήσει από τον υπεύθυνο επεξεργασίας τη διαγραφή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που το αφορούν χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση και ο υπεύθυνος επεξεργασίας υποχρεούται να διαγράψει δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση, εάν ισχύει ένας από τους ακόλουθους λόγους:
α)      τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα δεν είναι πλέον απαραίτητα σε σχέση με τους σκοπούς για τους οποίους συλλέχθηκαν ή υποβλήθηκαν κατ’ άλλο τρόπο σε επεξεργασία,
[…]
δ)      τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα υποβλήθηκαν σε επεξεργασία παράνομα,
[…]
3.      Οι παράγραφοι 1 και 2 δεν εφαρμόζονται στον βαθμό που η επεξεργασία είναι απαραίτητη:
[…]
β)      για την τήρηση νομικής υποχρέωσης που επιβάλλει την επεξεργασία βάσει του δικαίου της Ένωσης ή του δικαίου κράτους μέλους στο οποίο υπάγεται ο υπεύθυνος επεξεργασίας […]
[…]».
3.      Η οδηγία 2016/680
13.      Το άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 2016/680 ορίζει τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία θεσπίζει τους κανόνες που αφορούν στην προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από αρμόδιες αρχές για τους σκοπούς της πρόληψης, της διερεύνησης, της ανίχνευσης ή της δίωξης ποινικών αδικημάτων ή της εκτέλεσης ποινικών κυρώσεων, περιλαμβανομένων της προστασίας από απειλές κατά της δημόσιας ασφάλειας και της αποτροπής τους.»
14.      Το άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας ορίζει τις έννοιες των «δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα» και της «επεξεργασίας» με όρους πανομοιότυπους με εκείνους του ΓΚΠΔ.
15.      Κατά το άρθρο 3, σημείο 7, της εν λόγω οδηγίας, ως «αρμόδια αρχή» νοείται, μεταξύ άλλων, κάθε δημόσια αρχή αρμόδια για την πρόληψη, τη διερεύνηση, την ανίχνευση ή τη δίωξη ποινικών αδικημάτων ή την εκτέλεση ποινικών κυρώσεων, περιλαμβανομένων της προστασίας από απειλές κατά της δημόσιας ασφάλειας και της αποτροπής τους.
16.      Το άρθρο 9 της ίδιας οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ειδικοί όροι επεξεργασίας», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που συγκεντρώνονται από αρμόδιες αρχές για τους σκοπούς του άρθρου 1
παράγραφος 1 δεν υφίστανται επεξεργασία για σκοπούς άλλους από αυτούς του άρθρου 1
παράγραφος 1, εκτός εάν αυτή η επεξεργασία επιτρέπεται από το δίκαιο της Ένωσης ή των κρατών μελών. Όταν τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα υφίστανται επεξεργασία για τέτοιους άλλους σκοπούς, εφαρμόζεται ο [ΓΚΠΔ], εκτός εάν η επεξεργασία διενεργείται στο πλαίσιο δραστηριότητας η οποία δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης.»
17.      Το άρθρο 16, παράγραφος 2, της οδηγίας 2016/680 προβλέπει, μεταξύ άλλων, τις περιπτώσεις στις οποίες τα κράτη μέλη παρέχουν στο υποκείμενο των δεδομένων το δικαίωμα να εξασφαλίζει από τον υπεύθυνο επεξεργασίας τη διαγραφή των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που το αφορούν.
Β.      Το βουλγαρικό δίκαιο
1.      Ο ZMVR
18.      Το άρθρο 29, παράγραφοι 1 και 2, του Zakon za Ministerstvo na vatreshnite raboti (νόμου περί του Υπουργείου Εσωτερικών)(5), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: ZMVR), ορίζει τα εξής:
«(1)      Υπεύθυνος επεξεργασίας των δεδομένων είναι ο Υπουργός Εσωτερικών, ο οποίος μπορεί να αναθέτει την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα σε υπαλλήλους που ορίζει ο ίδιος.
(2)      Οι λεπτομέρειες επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα καθορίζονται μέσω κατευθυντήριων οδηγιών του Υπουργού Εσωτερικών.»
19.      Το άρθρο 147 του ZMVR προβλέπει τα εξής:
«(1)      Για κάθε υπάλληλο του Υπουργείου Εσωτερικών καταρτίζεται και τηρείται ατομικός φάκελος.
(2)      Οι λεπτομέρειες όσον αφορά την κατάρτιση, τη διαχείριση και τη διατήρηση των ατομικών φακέλων, καθώς και οι λεπτομέρειες όσον αφορά τη χρησιμοποίησή τους, καθορίζονται μέσω κατευθυντήριων οδηγιών του Υπουργού Εσωτερικών.»
2.      Οι κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με τους ατομικούς φακέλους
20.      Οι κατευθυντήριες οδηγίες αριθ. 8121z-532, της 9ης Σεπτεμβρίου 2014, σχετικά με την κατάρτιση, την τήρηση, την αποθήκευση και τη χρησιμοποίηση των ατομικών φακέλων των υπαλλήλων του Υπουργείου Εσωτερικών, που εκδόθηκαν από τον Υπουργό Εσωτερικών (6) (στο εξής: κατευθυντήριες
οδηγίες σχετικά με τους ατομικούς φακέλους), ορίζουν στο άρθρο 3 τα εξής:
«Οι ατομικοί φάκελοι καταρτίζονται και τηρούνται από τη Μονάδα Ανθρώπινου Δυναμικού των οικείων οργανωτικών δομών, αριθμούνται κατά αύξουσα σειρά, περιγράφονται σε ημερολόγιο και φυλάσσονται σε χώρους (αποθετήρια) που πληρούν τις απαιτήσεις αποθήκευσης υλικού που περιέχει διαβαθμισμένες πληροφορίες.»
21.      Κατά το άρθρο 5, δεύτερη παράγραφος, των εν λόγω κατευθυντήριων οδηγιών, η επεξεργασία των πληροφοριών που αποθηκεύονται στους ατομικούς φακέλους πραγματοποιείται, μεταξύ άλλων, για τους σκοπούς της έναρξης, της τροποποίησης και της λήξης της εργασιακής σχέσεως ή της υπηρεσίας των υπαλλήλων.
22.      Το άρθρο 6 των εν λόγω κατευθυντήριων οδηγιών προβλέπει τα εξής:
«(1)      Στους ατομικούς φακέλους συλλέγονται και αποθηκεύονται έγγραφα ταξινομημένα σε τρεις ενότητες, τα οποία περιλαμβάνουν δεδομένα και πληροφορίες σχετικά με το μορφωτικό επίπεδο, τον διορισμό, τη σύναψη συμβάσεων εργασίας, την τροποποίηση των καθηκόντων και την παύση καθηκόντων των υπαλλήλων.
[…]
(4)      Η τρίτη ενότητα περιλαμβάνει έγγραφα σχετικά με την τροποποίηση των καθηκόντων (αποφάσεις, πράξεις ανάληψης και παύσης καθηκόντων, έγγραφα σχετικά με πειθαρχικές διαδικασίες […])».
III. Η διαφορά της κύριας δίκης, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
23.      Το Ministerstvo na vatreshnite raboti (Υπουργείο Εσωτερικών, στο εξής: υπουργείο) αποτελεί διοικητική αρχή αρμόδια για την τήρηση της δημοσίας τάξης, απαρτίζεται δε από διάφορες γενικές διευθύνσεις (στο εξής: ΓΔ).
Η
ΓΔ «Εσωτερική Ασφάλεια» είναι αρμόδια για την εκτέλεση μέτρων έρευνας που αφορούν υπαλλήλους του υπουργείου για κάθε είδους ποινικά αδικήματα. Κατά την περίοδο από το 2012 έως το 2023, ο ενάγων της κύριας δίκης υπηρέτησε ως αστυνομικός σε διάφορες θέσεις στη ΓΔ «Αστυνομία Ασφάλειας» και στη ΓΔ «Εθνική Αστυνομία».
24.      Την 1η Μαρτίου 2016 κινήθηκε διαδικασία έρευνας κατά αγνώστου δράστη για το αδίκημα της κλοπής. Στις 17 Μαΐου 2016, κατά τη διάρκεια σύσκεψης στην οποία συμμετείχε με τους αστυνομικούς της υπηρεσίας όπου ασκούσε τα καθήκοντά του, ο ενάγων της κύριας δίκης τέθηκε υπό προσωρινή κράτηση ενώπιον των συναδέλφων του και υποχρεώθηκε να παραδώσει το σήμα του, το υπηρεσιακό όπλο και την υπηρεσιακή του ταυτότητα. Μετά από 24 ώρες υπό αστυνομική κράτηση, αφέθηκε ελεύθερος. Ακολούθως, δεν του απαγγέλθηκαν κατηγορίες ούτε του ασκήθηκε δίωξη, αλλά ελήφθησαν σε βάρος του διάφορα μέτρα έρευνας.
25.      Κατά τη διάρκεια του έτους 2016 η διαδικασία κατά του ενάγοντος της κύριας δίκης ανεστάλη, δεδομένου ότι δεν κατέστη δυνατός ο εντοπισμός του δράστη της αξιόποινης πράξης. Στη συνέχεια, εκδόθηκε απόφαση περί θέσεως της υποθέσεως στο αρχείο.
26.      Ο ενάγων της κύριας δίκης συνέχισε να ασκεί τα καθήκοντά του ως αστυνομικός και συμμετείχε σε διαγωνισμούς για προαγωγή σε άλλες θέσεις εντός του υπουργείου.
27.      Εν συνεχεία, ο ενάγων της κύριας δίκης άσκησε αγωγή ενώπιον του Sofiyski rayonen sad (περιφερειακού δικαστηρίου Σόφιας, Βουλγαρία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, κατά της Prokuratura na Republika Bulgaria (εισαγγελίας της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας, στο εξής: Εισαγγελία). Ζητεί να υποχρεωθεί η Εισαγγελία να του καταβάλει χρηματική ικανοποίηση προς ικανοποίηση της ηθικής βλάβης που υπέστη από τα μέτρα που ελήφθησαν σε βάρος του στο πλαίσιο της ποινικής έρευνας, καθώς και από τις συνέπειες της διαδικασίας αυτής, ιδίως δε από το γεγονός ότι δεν προήχθη ούτε μετατέθηκε σε άλλες θέσεις λόγω της ιδιότητάς του ως υπόπτου στο πλαίσιο της εν λόγω έρευνας. Περαιτέρω, ζητεί να διαγραφεί το όνομά του από τη βάση δεδομένων που τηρεί το υπουργείο και στην οποία φέρεται καταχωρισμένος ως ύποπτος.
28.      Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι το υπουργείο αποτελεί τον εργοδότη όλων των προσώπων που ασκούν τα καθήκοντά τους
εντός του υπουργείου. Κάθε ΓΔ αποθηκεύει πληροφορίες για τους υπαλλήλους της στον ατομικό τους φάκελο. Οι πληροφορίες που αποκτώνται στο πλαίσιο έρευνας διενεργούμενης από τη ΓΔ «Εσωτερική Ασφάλεια» τηρούνται επίσης στον ατομικό φάκελο. Στην υπόθεση της κύριας δίκης, διαπιστώθηκε ότι το υπουργείο, ως εργοδότης, τηρεί πληροφορίες σχετικά με το γεγονός ότι ο ενάγων της κύριας δίκης είχε κριθεί ύποπτος και είχε τεθεί υπό προσωρινή κράτηση στο πλαίσιο της επίμαχης έρευνας. Ωστόσο, το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα της αποθήκευσης των εν λόγω πληροφοριών στον ατομικό φάκελο με τον ΓΚΠΔ και με την οδηγία 2016/680, καθώς και ως προς τη συμβατότητα της προβαλλόμενης παράλειψης προαγωγής με την οδηγία 2000/78.
29.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Sofiyski rayonen sad (πρωτοβάθμιο περιφερειακό δικαστήριο Σόφιας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«Έχει το άρθρο 2, [παράγραφος] 1, του ΓΚΠΔ την έννοια ότι η επεξεργασία δεδομένων περιλαμβάνει δραστηριότητες μίας ενιαίας οργανωτικής μονάδας, της οποίας ένα μέρος των [ΓΔ] ασκεί καθήκοντα εργοδότη, ενώ μια άλλη ενιαία διεύθυνση έχει την ιδιότητα επιφορτισμένης με την έρευνα αρχής στην ποινική διαδικασία κατά υπαλλήλων της άλλης διευθύνσεως; Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο ερώτημα αυτό:
1)      Έχει ο όρος “επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα”, στο άρθρο 4, σημείο 2, του ΓΚΠΔ, την έννοια ότι καταλαμβάνει δραστηριότητα στο πλαίσιο της οποίας στον ατομικό φάκελο υπαλλήλου προστίθενται πληροφορίες τις οποίες ο εργοδότης απέκτησε υπό την ιδιότητά του ως επιφορτισμένη με την έρευνα αρχή μέσω μίας από τις διευθύνσεις του σε σχέση με τον συγκεκριμένο ακριβώς υπάλληλο;
2)      Έχει ο όρος “σύστημα αρχειοθέτησης”, στο άρθρο 4, σημείο 6, του ΓΚΠΔ, την έννοια ότι καλύπτει ατομικό φάκελο υπαλλήλου ή εργαζομένου ο οποίος εργάζεται σε διεύθυνση του εργοδότη, ενώ οι πληροφορίες έχουν συλλεχθεί από άλλη διεύθυνση του εργοδότη, η οποία έχει την ιδιότητα της επιφορτισμένης με την έρευνα αρχής;
3)      Έχει το άρθρο 9, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του ΓΚΠΔ την έννοια ότι οργανωτική μονάδα εργοδότη μπορεί να συλλέγει και να αποθηκεύει δεδομένα που αφορούν το γεγονός ότι ο υπάλληλος ήταν ύποπτος/κατηγορούμενος σε ποινική διαδικασία, ενώ οι πληροφορίες αυτές έχουν συλλεχθεί από άλλη οργανωτική μονάδα του εργοδότη, η οποία έχει την ιδιότητα επιφορτισμένης με την έρευνα αρχής;
4)      Έχει το “δικαίωμα στη λήθη”, σύμφωνα με το άρθρο 17, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του ΓΚΠΔ, την έννοια ότι ο εργοδότης πρέπει να διαγράφει από τον ατομικό φάκελο του υπαλλήλου όλα
τα δεδομένα τα οποία έχουν συλλεχθεί και αποθηκευτεί μέσω μιας άλλης από τις διευθύνσεις του, η οποία έχει την ιδιότητα της αρμόδιας για την έρευνα σε βάρος των υπαλλήλων του αρχής, και αφορούν το γεγονός ότι ο υπάλληλος:
–        είναι ύποπτος/κατηγορούμενος για ποινικό αδίκημα σε [μια] εκκρεμή ποινική διαδικασία·
–        ήταν ύποπτος/κατηγορούμενος για ποινικό αδίκημα για το οποίο η ποινική διαδικασία έχει ανασταλεί ή τεθεί στο αρχείο;
5)      Έχουν τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα τα οποία “υποβλήθηκαν σε επεξεργασία παράνομα”, σύμφωνα με το άρθρο 17, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, του ΓΚΠΔ, την έννοια ότι περιλαμβάνουν δεδομένα τα οποία ο εργοδότης έχει αποκτήσει, συλλέξει και αποθηκεύσει μέσω μιας άλλης από τις οργανωτικές του μονάδες, η οποία ασκεί τα καθήκοντα που σχετίζονται με την έρευνα στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας κατά υπαλλήλου άλλης οργανωτικής μονάδας του εργοδότη, τα δε εν λόγω δεδομένα έχουν αποθηκευτεί στον ατομικό φάκελο και αφορούν το γεγονός ότι ο υπάλληλος είναι ύποπτος/κατηγορούμενος για ποινικό αδίκημα και συγκεκριμένα το γεγονός ότι:
–        είναι ύποπτος/κατηγορούμενος για αδίκημα σε [μια] εκκρεμή ποινική διαδικασία·
–        είναι ύποπτος/κατηγορούμενος για αδίκημα για το οποίο η ποινική διαδικασία έχει ανασταλεί ή τεθεί στο αρχείο;
6)      Έχουν τα “δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα” κατά την έννοια του άρθρου 3, σημείο 1, της [οδηγίας 2016/680], σε συνδυασμό με το άρθρο 52 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης [(στο εξής: Χάρτης)], την έννοια ότι πρόκειται για δεδομένα τα οποία ο εργοδότης έχει αποκτήσει, συλλέξει και αποθηκεύσει μέσω μιας από τις οργανωτικές του μονάδες η οποία ασκεί τα καθήκοντα επιφορτισμένης με την έρευνα αρχής σε ποινική διαδικασία κατά υπαλλήλου, ο οποίος ασκεί τα καθήκοντά του σε άλλη οργανωτική μονάδα
του εργοδότη;
7)      Έχει η “επεξεργασία”, κατά την έννοια του άρθρου 3, σημείο 2, της [οδηγίας 2016/680], σε συνδυασμό με το άρθρο 52 του [Χάρτη], την έννοια ότι καλύπτει τη δραστηριότητα της αποθηκεύσεως από τον εργοδότη στον ατομικό φάκελο του υπαλλήλου δεδομένων τα οποία ο εργοδότης έχει αποκτήσει, συλλέξει και αποθηκεύσει μέσω μιας από τις οργανωτικές του μονάδες η οποία ασκεί τα καθήκοντα της επιφορτισμένης με την έρευνα αρχής σε ποινική διαδικασία κατά υπαλλήλου του, ο οποίος ασκεί τα καθήκοντά του σε άλλη οργανωτική μονάδα του εργοδότη;
8)      Έχει
το
άρθρο 9, παράγραφος 1,  της [οδηγίας
2016/680], σε συνδυασμό με το άρθρο 52 του [Χάρτη], την έννοια ότι επιτρέπει σε εργοδότη να συλλέγει και να αποθηκεύει πληροφορίες αναφορικά με υπάλληλο που είναι ύποπτος/κατηγορούμενος, όταν ο εργοδότης έχει συλλέξει τις πληροφορίες αυτές μέσω μιας άλλης από τις οργανωτικές του μονάδες, η οποία έχει την ιδιότητα της επιφορτισμένης με την έρευνα αρχής στην ποινική διαδικασία κατά του εν λόγω υπαλλήλου;
9)      Έχει το άρθρο 16, παράγραφος 2, της [οδηγίας 2016/680], σε συνδυασμό με το άρθρο 52 του [Χάρτη], την έννοια ότι ο εργοδότης πρέπει να διαγράφει από τον ατομικό φάκελο του υπαλλήλου όλα
τα δεδομένα τα οποία ο εργοδότης έχει συλλέξει και αποθηκεύσει μέσω μιας άλλης από τις οργανωτικές του μονάδες, η οποία έχει την ιδιότητα επιφορτισμένης με την έρευνα αρχής στην ποινική διαδικασία σε βάρος του εν λόγω υπαλλήλου, και τα οποία αφορούν το γεγονός ότι ο υπάλληλος:
–        είναι ύποπτος/κατηγορούμενος για ποινικό αδίκημα σε [μια] εκκρεμή ποινική διαδικασία·
–        είναι ύποπτος/κατηγορούμενος για ποινικό αδίκημα σε σχέση με το οποίο η ποινική διαδικασία έχει ανασταλεί ή τεθεί στο αρχείο;
10)      Έχει το άρθρο 1 της [οδηγίας 2000/78] την έννοια ότι δεν επιτρέπει σε εργοδότη, οργανωτική μονάδα του οποίου διενεργεί πράξεις έρευνας σε βάρος υπαλλήλου άλλης οργανωτικής μονάδας, να εμποδίσει την επαγγελματική ανέλιξη υπαλλήλου αποκλειστικά και μόνο βάσει του γεγονότος ότι ο εν λόγω υπάλληλος:
–        είναι ύποπτος/κατηγορούμενος για ποινικό αδίκημα σε [μια] εκκρεμή ποινική διαδικασία·
–        είναι ύποπτος/κατηγορούμενος για ποινικό αδίκημα σε σχέση με το οποίο η ποινική διαδικασία ανεστάλη ή περατώθηκε;»
30.      Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η Βουλγαρική και η Ουγγρική Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η Βουλγαρική Κυβέρνηση και η Επιτροπή παρέστησαν στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση που διεξήχθη στις 21 Μαΐου 2025.
IV.    Ανάλυση
Α.      Επί του παραδεκτού των προδικαστικών ερωτημάτων
31.      H Βουλγαρική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι τα προδικαστικά ερωτήματα είναι στο σύνολό τους προδήλως απαράδεκτα για τους ακόλουθους λόγους.
32.      Πρώτον, η εν λόγω κυβέρνηση υποστηρίζει ότι αγωγή αποζημιώσεως στρέφεται αποκλειστικά κατά της Εισαγγελίας, η οποία αποτελεί μέρος της δικαστικής εξουσίας, ενώ μόνον το υπουργείο, το οποίο υπάγεται στην εκτελεστική εξουσία και υπήρξε εργοδότης του ενάγοντος της κύριας δίκης, κατέχει τις πληροφορίες που περιλαμβάνονται στον ατομικό του φάκελο. Ως εκ τούτου, κατά την ίδια κυβέρνηση, ο ενάγων της κύριας δίκης δεν δύναται να ζητεί από την Εισαγγελία τη διαγραφή των δεδομένων του, ούτε να θεωρεί ότι η Εισαγγελία υπέχει ευθύνη για το γεγονός ότι το υπουργείο τηρεί τις εν λόγω πληροφορίες, ούτε δύναται να της προσάπτει ότι παρεμπόδισε την επαγγελματική του ανέλιξη.
33.      Δεύτερον, η Βουλγαρική Κυβέρνηση επισημαίνει ότι, για να στοιχειοθετηθεί ευθύνη της Εισαγγελίας, το αιτούν δικαστήριο πρέπει να διαπιστώσει, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία περί ευθύνης του Δημοσίου, εάν προσβλήθηκαν τα δικαιώματα του ενάγοντος της κύριας δίκης υπό την ιδιότητά του ως κατηγορουμένου και αν του αποδόθηκε αδίκως η τέλεση αξιόποινης πράξης. Εντούτοις, η υπόθεση της κύριας δίκης δεν αφορά την εφαρμογή διατάξεων του ΓΚΠΔ, ούτε την εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας για τη μεταφορά των οδηγιών 2016/680 και 2000/78 στην εσωτερική έννομη τάξη. Επομένως, κατά την εν λόγω κυβέρνηση, δεν είναι αναγκαία η ερμηνεία των εν λόγω πράξεων του δικαίου της Ένωσης για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης.
34.      Δεν συμφωνώ με την άποψη αυτή.
35.      Υπενθυμίζεται ότι τα προδικαστικά ερωτήματα που υποβάλλονται από το εθνικό δικαστήριο, εντός του πραγματικού και νομικού πλαισίου το οποίο αυτό προσδιορίζει με δική του ευθύνη και την ακρίβεια του οποίου δεν οφείλει να ελέγξει το Δικαστήριο, θεωρούνται κατά τεκμήριο λυσιτελή (7).
36.      Εν προκειμένω, εκτιμώ ότι το τεκμήριο αυτό δεν μπορεί να ανατραπεί. Πράγματι, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η διαφορά της κύριας δίκης αφορά την ηθική βλάβη την οποία ισχυρίζεται ότι υπέστη ο ενάγων της κύριας δίκης, μεταξύ άλλων, λόγω της παράλειψης
επαγγελματικής προαγωγής του με το αιτιολογικό ότι υπήρξε ύποπτος τέλεσης αξιόποινης πράξης. Επιπλέον, ο ενάγων της κύριας δίκης ζητεί τη διαγραφή των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που αποθηκεύονται εντός
του
υπουργείου σχετικά με την ιδιότητά του ως υπόπτου στο πλαίσιο της εν λόγω έρευνας. Τα συγκεκριμένα αγωγικά αιτήματα αποτελούν τη βάση των αμφιβολιών του αιτούντος δικαστηρίου σχετικά με την ερμηνεία της οδηγίας 2000/78 καθώς και την ερμηνεία του ΓΚΠΔ και της οδηγίας 2016/680 (8).
37.      Είναι αληθές ότι το αιτούν δικαστήριο δεν διευκρινίζει εάν τα μέτρα που έλαβε το υπουργείο κατόπιν της ποινικής έρευνας μπορούν να αποδοθούν στην Εισαγγελία στο πλαίσιο μιας τέτοιας αγωγής αποζημιώσεως. Επισημαίνει απλώς ότι, κατά την εθνική νομολογία, η αγωγή αποζημιώσεως στρέφεται κατά της Εισαγγελίας εφόσον αφορά ποινική έρευνα. Ωστόσο, το ζήτημα του ενδεχόμενου καταλογισμού στην Εισαγγελία
των φερόμενων ως βλαπτικών πράξεων του υπουργείου εμπίπτει αποκλειστικά στο εθνικό δίκαιο. Το ίδιο ισχύει και για το ζήτημα της παθητικής νομιμοποίησης στο πλαίσιο αγωγής αποζημίωσης θεμελιωμένης στην ευθύνη του Δημοσίου στο πλαίσιο ποινικής έρευνας. Τα επιχειρήματα αυτά της Βουλγαρικής Κυβέρνησης στηρίζονται, επομένως, στην ερμηνεία και εφαρμογή του εθνικού δικαίου. Ωστόσο, πρέπει να υπομνησθεί ότι το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί της ερμηνείας εθνικών διατάξεων και να κρίνει εάν η ερμηνεία ή η εφαρμογή τους από το εθνικό δικαστήριο είναι ορθή, δεδομένου ότι η ερμηνεία αυτή εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα των εθνικών δικαστηρίων (9).
38.      Ως εκ τούτου, προτείνω να μη θεωρηθεί ότι τα προδικαστικά ερωτήματα είναι, στο σύνολό τους, απαράδεκτα.
39.      Αντιθέτως, σημειώνω ότι το τρίτο, το τέταρτο και το πέμπτο προδικαστικό ερώτημα, όπως και το όγδοο, το ένατο και το δέκατο αφορούν, εν μέρει, υποθετικές καταστάσεις οι οποίες δεν αντιστοιχούν τα πραγματικά περιστατικά της ένδικης διαφοράς, όπως αυτά εκτίθενται στην απόφαση περί παραπομπής, δηλαδή στη συμμετοχή προσώπου υπόπτου/κατηγορουμένου σε ποινική διαδικασία που εκκρεμεί, έχει ανασταλεί ή έχει τεθεί στο αρχείο. Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η ποινική έρευνα τέθηκε στο αρχείο και ότι οι διαγωνισμοί στους οποίους μετέσχε ο ενάγων της κύριας δίκης έλαβαν χώρα μετά την εν λόγω απόφαση περί θέσεως στο αρχείο. Επιπλέον, δεν αμφισβητείται ότι ο ίδιος απλώς κρίθηκε ύποπτος.
40.      Κατά συνέπεια, το τρίτο, το τέταρτο, το πέμπτο, το όγδοο, το ένατο και το δέκατο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να θεωρηθούν απαράδεκτα ως υποθετικά, στον βαθμό που αφορούν καταστάσεις διαφορετικές από εκείνη του ενάγοντος της κύριας δίκης.
Β.      Επί της ουσίας
1.      Προκαταρκτικές παρατηρήσεις επί του περιεχομένου των προδικαστικών ερωτημάτων
41.      Το αιτούν δικαστήριο υπέβαλε συνολικά έντεκα προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία αφορούν τον ΓΚΠΔ (προκαταρκτικό ερώτημα, και πρώτο, δεύτερο, τρίτο, τέταρτο και πέμπτο προδικαστικό ερώτημα), την οδηγία 2016/680 (έκτο, έβδομο, όγδοο και ένατο προδικαστικό ερώτημα) και την οδηγία 2000/78 (δέκατο προδικαστικό ερώτημα).
42.      Από την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί ποια είναι η εφαρμοστέα νομική πράξη –ο ΓΚΠΔ ή η οδηγία 2016/680– βάσει της οποίας δύναται ένας υπάλληλος, υπό περιστάσεις όπως αυτές της υποθέσεως της κύριας δίκης, να ζητήσει τη διαγραφή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τον ατομικό του φάκελο τα οποία τον προσδιορίζουν ως ύποπτο στο πλαίσιο ποινικής έρευνας η οποία τέθηκε στο αρχείο.
43.      Πρώτον, για λόγους σαφήνειας, πρέπει να διευκρινιστεί η πραγματική παραδοχή επί της οποίας στηρίζονται τα προδικαστικά ερωτήματα που αφορούν τον ΓΚΠΔ και την οδηγία 2016/680. Σημειώνεται ότι, μολονότι τα περισσότερα από τα εν λόγω προδικαστικά ερωτήματα (10) αναφέρονται ρητώς στα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που τηρούνται στον ατομικό φάκελο του υπαλλήλου, ορισμένα (11) αναφέρονται, γενικότερα, στην αποθήκευση από τον εργοδότη των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα υπαλλήλου που υπηρετεί σε οργανωτική μονάδα του εργοδότη, όταν τα δεδομένα έχουν συλλεγεί από την επιφορτισμένη για την διενέργεια της έρευνας οργανωτική μονάδα.
44.      Υπό το πρίσμα του συνολικού σκεπτικού της αποφάσεως περί παραπομπής, τα προδικαστικά ερωτήματα έχουν όλα ως αντικείμενο την
αποθήκευση των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα των υπαλλήλων στον ατομικό τους φάκελο. Μολονότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως μνημονεύει επίσης, περιστασιακά, και την αποθήκευση δεδομένων σε «αρχεία» ή «βάσεις δεδομένων» του υπουργείου, οι αναφορές αυτές δεν αναπτύσσονται περαιτέρω και, εν πάση περιπτώσει, δεν επαναλαμβάνονται στα προδικαστικά ερωτήματα.
45.      Κατά συνέπεια, η ανάλυσή μου θα επικεντρωθεί αποκλειστικά στην
αποθήκευση των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στον ατομικό φάκελο.
46.      Δεύτερον, προκειμένου να παρασχεθούν χρήσιμες διευκρινίσεις στο αιτούν δικαστήριο ώστε να μπορέσει να αποφανθεί επί του αιτήματος διαγραφής, κρίνεται απαραίτητο να αναδιατυπωθούν από κοινού ορισμένα προδικαστικά ερωτήματα (12). Για τους λόγους που θα εκθέσω στη συνέχεια, θα εξετάσω τα προδικαστικά ερωτήματα ομαδοποιώντας τα ως εξής:
–        το προκαταρκτικό προδικαστικό ερώτημα, καθώς και το πρώτο, το δεύτερο, το έκτο, το έβδομο και το όγδοο προδικαστικό ερώτημα, με τα οποία ζητείται, κατ’ ουσίαν, να προσδιοριστεί το πεδίο εφαρμογής του ΓΚΠΔ·
–        το τρίτο, το τέταρτο και το πέμπτο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία αφορούν, κατ’ ουσίαν, τις προϋποθέσεις νομιμότητας της επεξεργασίας στο πλαίσιο άσκησης του δικαιώματος διαγραφής σύμφωνα με τον ΓΚΠΔ·
–        το ένατο προδικαστικό ερώτημα, το οποίο αφορά το δικαίωμα διαγραφής κατά την οδηγία 2016/680·
–        το δέκατο προδικαστικό ερώτημα, το οποίο αφορά την οδηγία 2000/78.
2.      Επί του προκαταρκτικού προδικαστικού ερωτήματος, καθώς και επί του πρώτου, του δευτέρου, του έκτου, του έβδομου και του όγδοου προδικαστικού ερωτήματος
α)      Επί της αναδιατυπώσεως των προδικαστικών ερωτημάτων
47.      Με το προκαταρκτικό προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 2, παράγραφος 1, του ΓΚΠΔ έχει την έννοια ότι ο εν λόγω κανονισμός εφαρμόζεται στην επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από δημόσια αρχή, όταν ορισμένες από τις οργανωτικές μονάδες της ασκούν καθήκοντα εργοδότη, ενώ μόνο μια άλλη μονάδα είχε την ιδιότητα της επιφορτισμένης με την έρευνα αρχής στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας κινηθείσας κατά υπαλλήλων των λοιπών μονάδων.
48.      Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, το αιτούν δικαστήριο
ζητεί κατ’ ουσίαν, με το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 4, σημεία 2 και 6, του ΓΚΠΔ έχει την έννοια ότι η αποθήκευση, στον ατομικό φάκελο υπαλλήλου δημόσιας αρχής, δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα τα οποία η εν λόγω δημόσια αρχή είχε αποκτήσει μέσω της οργανωτικής μονάδας της που ενεργεί ως επιφορτισμένη με την έρευνα αρχή συνιστά «επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα» τα οποία περιέχονται σε «σύστημα αρχειοθέτησης».
49.      Μολονότι με το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ερωτά τυπικώς το Δικαστήριο ως προς την ερμηνεία που πρέπει να δοθεί στις δύο αυτές έννοιες, φρονώ ότι δεν είναι αυτό το πραγματικό αντικείμενο των εν λόγω προδικαστικών ερωτημάτων. Όσον αφορά τον διττό ρόλο στο πλαίσιο του οποίου μια δημόσια αρχή, όπως το υπουργείο, επεξεργάζεται τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα των υπαλλήλων της (συλλογή υπό την ιδιότητα της επιφορτισμένης με την έρευνα αρχής και αποθήκευση υπό την ιδιότητα του εργοδότη), τα συγκεκριμένα προδικαστικά ερωτήματα πρέπει να νοηθούν ως οι προκείμενες της συλλογιστικής για τον καθορισμό του πεδίου εφαρμογής του ΓΚΠΔ. Η ερμηνεία αυτή επιβεβαιώνεται, κατά τη γνώμη μου, από το γεγονός ότι το αιτούν δικαστήριο δεν εκφράζει καμία συγκεκριμένη αμφιβολία ως προς την ερμηνεία των εννοιών αυτών στο σκεπτικό των ίδιων αυτών
προδικαστικών ερωτημάτων.
50.      Όσον αφορά το όγδοο προδικαστικό ερώτημα, το ερώτημα αυτό εντάσσεται, κατά τη γνώμη μου, στην ίδια συλλογιστική και αφορά
κατ’ ουσίαν το ζήτημα εάν το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2016/680 (13) έχει την έννοια ότι επιτρέπει σε δημόσια αρχή να αποθηκεύει πληροφορίες σχετικά με την ιδιότητα ενός υπαλλήλου της ως υπόπτου στο πλαίσιο ποινικής έρευνας, όταν οι πληροφορίες αυτές έχουν συλλεγεί μέσω μίας από τις οργανωτικές μονάδες της η οποία ενεργεί ως επιφορτισμένη με την έρευνα αρχή.
51.      Από τη διατύπωση του όγδοου προδικαστικού ερωτήματος, καθώς και από το σκεπτικό της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, προκύπτει ότι το αιτούν δικαστήριο διατηρεί, πιο συγκεκριμένα, αμφιβολίες ως προς τη σχέση των πεδίων εφαρμογής του ΓΚΠΔ και της οδηγίας 2016/680, όταν τα αποθηκευμένα στον ατομικό φάκελο δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα έχουν συλλεγεί από οργανωτική μονάδα του εργοδότη κατά την άσκηση των καθηκόντων της ως «αρμόδιας αρχής», κατά την έννοια του άρθρου 3, σημείο 7, της εν λόγω οδηγίας. Όπως θα εξηγήσω κατωτέρω με τις παρούσες προτάσεις, το άρθρο 9 της προμνησθείσας οδηγίας ορίζει επακριβώς τη σχέση μεταξύ της οδηγίας και του ΓΚΠΔ σε περίπτωση περαιτέρω επεξεργασίας δεδομένων που έχουν συλλεγεί από τις αρμόδιες αρχές.
52.      Το έκτο και το έβδομο προδικαστικό ερώτημα αφορούν
κατ’ ουσίαν το ζήτημα εάν η αποθήκευση, στον ατομικό φάκελο υπαλλήλου δημόσιας αρχής, δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα τα οποία αυτή απέκτησε μέσω της οργανωτικής μονάδας της η οποία ενεργεί ως επιφορτισμένη με την έρευνα αρχή, συνιστά «επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα», κατά την έννοια του άρθρου 3, σημεία 1 και 2, της οδηγίας 2016/680.
53.      Φρονώ ότι τα δύο αυτά προδικαστικά ερωτήματα, όπως και το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, δεν εγείρουν στην πραγματικότητα κανένα ερώτημα ως προς την ερμηνεία των εννοιών της «επεξεργασίας» και των «δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα», αλλά είναι καθαρά εργαλειακής φύσεως προκειμένου να προσδιοριστεί ποια πράξη του δικαίου της Ένωσης –ο ΓΚΠΔ ή η οδηγία 2016/680–έχει εφαρμογή. Εν πάση περιπτώσει, οι έννοιες αυτές ορίζονται με όρους πανομοιότυπους με εκείνους της οδηγίας 2016/680 (14), οπότε δεν αποτελούν στοιχείο διακρίσεως.
54.      Για τους λόγους αυτούς, προτείνω να γίνει δεκτό ότι, με το προκαταρκτικό προδικαστικό ερώτημα, καθώς και με το πρώτο, το δεύτερο, το έκτο, το έβδομο και το όγδοο προδικαστικό ερώτημα, από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 2, παράγραφος 1, του ΓΚΠΔ και το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2016/680 έχουν την έννοια ότι ο εν λόγω κανονισμός εφαρμόζεται στην αποθήκευση, από δημόσια αρχή, δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στον ατομικό φάκελο υπαλλήλου της τα οποία αφορούν την ιδιότητά του ως υπόπτου στο πλαίσιο ποινικής έρευνας, όταν τα δεδομένα έχουν συλλεγεί από οργανωτική μονάδα της εν λόγω δημόσιας αρχής κατά την άσκηση των καθηκόντων της ως αρμόδιας αρχής, κατά την έννοια της εν λόγω οδηγίας.
β)      Ανάλυση
55.      Πρώτον, παρατηρώ ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, του ΓΚΠΔ ορίζει ευρέως το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού, το οποίο περιλαμβάνει κάθε «εν όλω ή εν μέρει, αυτοματοποιημένη επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, καθώς και [τη] μη αυτοματοποιημένη επεξεργασία τέτοιων δεδομένων τα οποία περιλαμβάνονται ή πρόκειται να περιληφθούν σε σύστημα αρχειοθέτησης» (15).
56.      Δεν φαίνεται να αμφισβητείται, στη διαφορά της κύριας δίκης, ότι οι πληροφορίες σχετικά με την ιδιότητα του υπόπτου οι οποίες είναι αποθηκευμένες στον ατομικό φάκελο του ενάγοντος της κύριας δίκης συνιστούν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, κατά την έννοια του άρθρου 4, σημείο 1, του ΓΚΠΔ.
57.      Επιπλέον, η καταχώριση και αποθήκευση των δεδομένων των υπαλλήλων στον ατομικό
φάκελό
τους συνιστούν ασφαλώς «επεξεργασία», όπως ορίζεται στο άρθρο 4, παράγραφος 2, του ΓΚΠΔ, και δεν φαίνεται να υπάρχει καμία αμφιβολία ότι ο Υπουργός Εσωτερικών
αποτελεί τον υπεύθυνο επεξεργασίας, κατά την έννοια του άρθρου 4, σημείο 7, του εν λόγω κανονισμού (16).
58.      Όσον αφορά την έννοια του «συστήματος αρχειοθέτησης», διευκρινίζεται ότι ο συγκεκριμένος όρος είναι κρίσιμος
μόνον όταν η επεξεργασία δεν γίνεται, τουλάχιστον εν μέρει, με αυτοματοποιημένο τρόπο (17). Το άρθρο 4, σημείο 6, του ΓΚΠΔ ορίζει το «σύστημα αρχειοθέτησης» ως «κάθε διαρθρωμένο σύνολο δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα τα οποία είναι προσβάσιμα με γνώμονα συγκεκριμένα κριτήρια […]».
Δεν προβλέπονται ο συγκεκριμένος τρόπος με τον οποίο πρέπει να είναι δομημένο το σύστημα αρχειοθετήσεως ή η μορφή που πρέπει να έχει, ούτε διευκρινίζεται ότι τα δεδομένα θα πρέπει να καταχωρίζονται σε ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων ή σε φυσικά αρχεία ή μητρώα (18).
Επομένως, ένας ατομικός φάκελος ο οποίος συγκεντρώνει δεδομένα των υπαλλήλων ή εργαζομένων κατά δομημένο τρόπο εμπίπτει στην έννοια του «συστήματος αρχειοθέτησης». Υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες θα προβεί το αιτούν δικαστήριο, τούτο φαίνεται να ισχύει εν προκειμένω (19).
59.      Δεύτερον, το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, του ΓΚΠΔ ορίζει ότι ο εν λόγω κανονισμός δεν εφαρμόζεται στην επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από αρμόδιες αρχές για τους σκοπούς, μεταξύ άλλων, της πρόληψης, της ανίχνευσης και της διερεύνησης ποινικών αδικημάτων. Όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 19 του εν λόγω κανονισμού καθώς και από το άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 2016/680, μια τέτοια επεξεργασία διέπεται από την εν λόγω οδηγία ως lex specialis (20).
60.      Τρίτον, τόσο ο ΓΚΠΔ όσο και η οδηγία 2016/680 προβλέπουν την αρχή του «περιορισμού του σκοπού» (21), κατά την οποία τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα πρέπει να συλλέγονται για καθορισμένους, ρητούς και νόμιμους σκοπούς και να μην υποβάλλονται σε επεξεργασία κατά τρόπο ασύμβατο προς τους σκοπούς αυτούς. Ωστόσο, η αρχή αυτή δεν εφαρμόζεται κατά τρόπο απόλυτο (22). Ειδικότερα, το άρθρο 9, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας προβλέπει ότι τα δεδομένα μπορούν να υποβάλλονται σε επεξεργασία για σκοπούς άλλους από αυτούς του άρθρου 1, παράγραφος 1, για τους οποίους τα δεδομένα αυτά έχουν συλλεγεί, και ότι στην επεξεργασία αυτή εφαρμόζεται ο ΓΚΠΔ (23),
υπό την προϋπόθεση ότι η συγκεκριμένη επεξεργασία «επιτρέπεται από το δίκαιο της Ένωσης ή των κρατών μελών». Η επιφύλαξη αυτή σημαίνει απλώς ότι η νομιμότητα της επεξεργασίας για άλλους σκοπούς πρέπει να εκτιμάται υπό το πρίσμα του ΓΚΠΔ (24).
61.      Εν προκειμένω, δεν χωρεί αμφιβολία ότι το υπουργείο
προέβη,
μέσω της επιφορτισμένης με την έρευνα σε βάρος των υπαλλήλων του διευθύνσεως, σε συλλογή και επεξεργασία των δεδομένων του ενάγοντος της κύριας δίκης για τους σκοπούς του άρθρου 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 2016/680, ως αρμόδια αρχή κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 7, της εν λόγω οδηγίας.
62.      Όσον αφορά την αποθήκευση των δεδομένων αυτών στον ατομικό φάκελο του ενάγοντος, το αιτούν δικαστήριο δεν παρέχει καμία ένδειξη σχετικά με τους επιδιωκόμενους σκοπούς. Εντούτοις, σύμφωνα με τις διευκρινίσεις που παρέσχε η Βουλγαρική Κυβέρνηση (25), υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, η αποθήκευση στον ατομικό φάκελο δεν πραγματοποιήθηκε για τους σκοπούς του άρθρου 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 2016/680. Υπό τις συνθήκες αυτές, είμαι της γνώμης, όπως και όλοι οι μετέχοντες στη διαδικασία που υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις, ότι ο ΓΚΠΔ εφαρμόζεται
στην επεξεργασία, στον ατομικό φάκελο, δεδομένων όπως τα επίμαχα στην κύρια δίκη.
63.      Επομένως, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προκαταρκτικό προδικαστικό ερώτημα, καθώς και στο πρώτο, στο δεύτερο, στο έκτο, στο έβδομο και στο όγδοο προδικαστικό ερώτημα, ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, του ΓΚΠΔ και το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2016/680 έχουν την έννοια ότι ο εν λόγω κανονισμός εφαρμόζεται στην αποθήκευση, από δημόσια αρχή, δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στον ατομικό φάκελο υπαλλήλου της, τα οποία αφορούν την ιδιότητά του ως υπόπτου στο πλαίσιο ποινικής έρευνας, όταν τα δεδομένα έχουν συλλεγεί από οργανωτική μονάδα της εν λόγω δημόσιας αρχής κατά την άσκηση των καθηκόντων της ως αρμόδιας αρχής, κατά την έννοια της εν λόγω οδηγίας, υπό την προϋπόθεση ότι η αποθήκευση αυτή επιδιώκει σκοπούς διαφορετικούς από τους προβλεπόμενους στο άρθρο 1, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας.
3.      Επί του τρίτου, του τέταρτου και του πέμπτου προδικαστικού ερωτήματος
α)      Επί της αναδιατυπώσεως των προδικαστικών ερωτημάτων
64.      Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 9, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του ΓΚΠΔ έχει την έννοια ότι οργανωτική μονάδα δημόσιας αρχής δύναται να συλλέγει και να αποθηκεύει δεδομένα σχετικά με το γεγονός ότι κάποιος από τους υπαλλήλους της κρίθηκε ύποπτος στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας, μολονότι οι πληροφορίες αυτές συνελέγησαν από άλλη οργανωτική μονάδα της εν λόγω αρχής έχουσα την ιδιότητα της επιφορτισμένης με την έρευνα αρχής.
65.      Με το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα ζητείται να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 17, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του ΓΚΠΔ έχει την έννοια ότι δημόσια αρχή οφείλει,
ως εργοδότης,
να διαγράψει όλα τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα από τον ατομικό φάκελο υπαλλήλου που αφορούν την ιδιότητά του ως υπόπτου στο πλαίσιο ποινικής έρευνας η οποία τέθηκε στο αρχείο, όταν τα δεδομένα αυτά έχουν συλλεγεί από οργανωτική μονάδα της εν λόγω αρχής έχουσα την ιδιότητα της αρχής που είναι επιφορτισμένη με την έρευνα σε σχέση με τον συγκεκριμένο υπάλληλο.
66.      Επιπλέον, με το πέμπτο προδικαστικό ερώτημα ζητείται κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 17, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, του ΓΚΠΔ έχει την έννοια ότι τα δεδομένα αυτά «υποβλήθηκαν σε επεξεργασία παράνομα».
67.      Όσον αφορά τη διάταξη στην οποία αναφέρεται το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, πρέπει να σημειωθεί
ότι το άρθρο 9 του ΓΚΠΔ διέπει, όπως προκύπτει από την παράγραφο 1, την επεξεργασία ορισμένων ειδικών κατηγοριών δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Από κανένα στοιχείο της αποφάσεως περί παραπομπής δεν προκύπτει ότι, εν προκειμένω, τα δεδομένα που προέρχονται από ποινική έρευνα και τα οποία είναι αποθηκευμένα στον ατομικό φάκελο αντιστοιχούν σε μία από τις κατηγορίες αυτές. Ως εκ τούτου, το άρθρο 9, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του εν λόγω κανονισμού δεν μπορεί να αποτελέσει νομική βάση για την αποθήκευση των επίμαχων εν προκειμένω δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Όπως θα διευκρινισθεί
κατωτέρω με τις παρούσες προτάσεις, η βάση της νομιμότητας πρέπει να αναζητηθεί σε άλλες διατάξεις του εν λόγω κανονισμού, οι οποίες δεν μνημονεύονται στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο (26).
68.      Οι διατάξεις του άρθρου 17, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ και δʹ, του ΓΚΠΔ, οι οποίες αποτελούν αντικείμενο του τέταρτου και του πέμπτου προδικαστικού ερωτήματος, προβλέπουν τους λόγους διαγραφής δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα τα οποία «δεν είναι πλέον απαραίτητα σε σχέση με τους σκοπούς για τους οποίους συλλέχθηκαν ή υποβλήθηκαν […] σε επεξεργασία» (στοιχείο αʹ) ή τα οποία «υποβλήθηκαν σε επεξεργασία παράνομα» (στοιχείο δʹ).
69.      Από τον συνδυασμό, όμως, των δύο αυτών προδικαστικών ερωτημάτων και του σκεπτικού της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι, με τα συγκεκριμένα προδικαστικά ερωτήματα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, κυριότερα. και ως προαπαιτούμενο για να αποφανθεί επί του αιτήματος διαγραφής, κατά πόσον η αποθήκευση των επίμαχων δεδομένων στον ατομικό φάκελο είναι σύννομη.
70.      Αν και το αιτούν δικαστήριο δεν παρέχει καμία ένδειξη ως προς τον ενδεχόμενο λόγο νομιμότητας που θα μπορούσε να είναι κρίσιμος
εν προκειμένω αλλά ούτε και ως προς το εφαρμοστέο εθνικό νομικό πλαίσιο, εντούτοις τόσο η Επιτροπή όσο και η Βουλγαρική Κυβέρνηση παρέπεμψαν, με τις γραπτές παρατηρήσεις τους, στο άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του ΓΚΠΔ.
71.      Κατά τη διάταξη αυτή, η επεξεργασία είναι σύννομη όταν είναι απαραίτητη για τη συμμόρφωση με έννομη υποχρέωση του υπευθύνου επεξεργασίας. Στο άρθρο 6, παράγραφος 3, του ΓΚΠΔ διευκρινίζεται, μεταξύ άλλων, ότι το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο υπόκειται ο υπεύθυνος επεξεργασίας και το οποίο καθορίζει τη βάση της επεξεργασίας ανταποκρίνεται σε σκοπό δημόσιου συμφέροντος και είναι ανάλογο προς τον επιδιωκόμενο νόμιμο σκοπό. Ο ίδιος λόγος νομιμότητας αντικατοπτρίζεται στο άρθρο 17, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του εν λόγω κανονισμού, το οποίο αποκλείει το δικαίωμα διαγραφής που προβλέπεται στο άρθρο 17, παράγραφος 1, του ίδιου κανονισμού, όταν η επεξεργασία των δεδομένων είναι απαραίτητη για την τήρηση μιας τέτοιας νομικής υποχρέωσης (27).
72.      Συναφώς, η Βουλγαρική Κυβέρνηση διευκρίνισε ότι η επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα με σκοπό την κατάρτιση, την τήρηση, την αποθήκευση και τη χρησιμοποίηση
των ατομικών φακέλων των υπαλλήλων του υπουργείου πραγματοποιείται σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με τους ατομικούς φακέλους που εκδίδει ο Υπουργός Εσωτερικών βάσει του άρθρου 147, παράγραφος 2, του ZMVR. Στις εν λόγω κατευθυντήριες οδηγίες προβλέπεται ότι αποθηκεύονται, μεταξύ άλλων, όλα τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα για τους σκοπούς της «τροποποίησης των καθηκόντων» των υπαλλήλων, όπως εκείνα που αφορούν πειθαρχικές διαδικασίες (28). Επί του σημείου αυτού, η ως άνω κυβέρνηση επισήμανε ότι, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις σχετικά με την πειθαρχική ευθύνη των υπαλλήλων του υπουργείου, για κάθε περιστατικό που αφορά ποινικό αδίκημα εντός του υπουργείου, καταχωρίζεται στον ατομικό φάκελο των υπαλλήλων ένα αντίγραφο της έκθεσης σχετικά με τα αποτελέσματα της έρευνας και με το εάν πρέπει να ασκηθεί πειθαρχική ευθύνη κατά του υπαλλήλου. Κατά την εν λόγω κυβέρνηση, εξ αυτού συνάγεται ότι η αποθήκευση των δεδομένων αυτών στον ατομικό φάκελο δικαιολογείται από τα ιδιαίτερα καθήκοντα των αστυνομικών υπαλλήλων, που αποβλέπουν στην τήρηση της δημόσιας τάξης.
73.      Βάσει
των
παραδοχών
αυτών, οι
οποίες
προκύπτουν
από
τις
παρατηρήσεις
που
υποβλήθηκαν
στο
Δικαστήριο (29) προτείνω την αναδιατύπωση του τρίτου, του τέταρτου και του πέμπτου προδικαστικού ερωτήματος, υπό την έννοια ότι με αυτά ζητείται να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 17, παράγραφος 3, του ΓΚΠΔ, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, και το άρθρο 6, παράγραφος 3, του ΓΚΠΔ, έχει την έννοια ότι η αποθήκευση, στον ατομικό φάκελο αστυνομικού υπαλλήλου, δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που αφορούν ποινική έρευνα στο πλαίσιο της οποίας ελήφθησαν μέτρα έρευνας σε βάρος του εν λόγω υπάλληλου ως υπόπτου και η οποία τέθηκε στο αρχείο, μπορεί να θεωρηθεί σύννομη για τους σκοπούς της συμμόρφωσης με έννομη υποχρέωση την οποία υπέχει η δημόσια αρχή, η οποία είναι ο εργοδότης του, βάσει του εθνικού δικαίου ως υπεύθυνος επεξεργασίας, απλώς και μόνο λόγω της φύσεως των καθηκόντων που πρέπει
να εκτελεί ο εν λόγω υπάλληλος.
β)      Ανάλυση
74.      Από τις διευκρινίσεις που παρέσχε η Βουλγαρική Κυβέρνηση φαίνεται να προκύπτει ότι η νομική βάση για την αποθήκευση των επίμαχων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα προκύπτει από τον συνδυασμό διαφόρων διατάξεων που περιλαμβάνονται σε «κατευθυντήριες οδηγίες» εκδοθείσες από τον Υπουργό Εσωτερικών βάσει του ZMVR, όπου προβλέπεται ρητή ανάθεση
κανονιστικής αρμοδιότητας στον εν λόγω υπουργό.
75.      Συναφώς, τίθεται κατ’ αρχάς το ζήτημα εάν η βάση της επεξεργασίας, κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 3, του ΓΚΠΔ, μπορεί να καθοριστεί από κανονιστική πράξη εκδιδόμενη από δημόσια αρχή κράτους μέλους βάσει νομοθετικής εξουσιοδότησης που προβλέπεται σε εθνική νομοθετική πράξη.
76.      Η αιτιολογική σκέψη 41 του ΓΚΠΔ αναφέρει, στην πρώτη περίοδο, ότι η απαίτηση περί ύπαρξης νομικής βάσης δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι απαιτείται η έκδοση νομοθετικής πράξης εγκεκριμένης από κοινοβούλιο, με την επιφύλαξη των απαιτήσεων σύμφωνα με τη συνταγματική τάξη του οικείου κράτους μέλους. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι βούληση του νομοθέτη της Ένωσης δεν ήταν να αποκλείσει το ενδεχόμενο η νομική υποχρέωση σχετικά με την επεξεργασία δεδομένων να καθορίζεται στο εθνικό δίκαιο μέσω νομικής βάσης διαφορετικής από τον νόμο κατά την τυπική έννοια, σύμφωνα με το εθνικό συνταγματικό δίκαιο.
77.      Επιπλέον, επισημαίνεται ότι, κατά την αιτιολογική σκέψη 19 του ΓΚΠΔ, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διαθέτουν ορισμένα περιθώρια χειρισμού όσον αφορά την επεξεργασία δεδομένων που πραγματοποιείται, όπως εν προκειμένω, από αρμόδια αρχή, κατά την έννοια της οδηγίας 2016/680, αλλά για σκοπούς που εμπίπτουν στον ΓΚΠΔ. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη θα πρέπει να μπορούν να διατηρούν ή να θεσπίζουν ειδικότερες διατάξεις για την προσαρμογή της εφαρμογής του ΓΚΠΔ όσον αφορά την επεξεργασία των εν λόγω δεδομένων, «λαμβανομένων υπόψη των συνταγματικών, οργανωτικών και διοικητικών δομών των αντίστοιχων κρατών μελών».
78.      Επομένως, ο ΓΚΠΔ δεν απαγορεύει να καθορίζεται η νομική βάση της επεξεργασίας δεδομένων σε κανονιστική πράξη που εκδίδεται σύμφωνα με το εθνικό συνταγματικό δίκαιο. Ωστόσο, το εν λόγω περιθώριο χειρισμού δεν μπορεί να ερμηνεύεται ότι παρέχει τη δυνατότητα αυθαίρετης χρήσης των λεγόμενων ρητρών «παρέκκλισης», όπως εκείνης του άρθρου 6, παράγραφος 3, του ΓΚΠΔ, η οποία επιτρέπει την εισαγωγή στο εθνικό δίκαιο νομικής υποχρεώσεως ως λόγου νομιμότητας της επεξεργασίας (30). Πράγματι, σύμφωνα με τη δεύτερη φράση της αιτιολογικής σκέψης 41 του εν λόγω κανονισμού – η οποία αναπαράγει τη νομολογία επί του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη (31), υπό το πρίσμα του οποίου πρέπει να ερμηνεύεται το άρθρο 6, παράγραφος 3, του ΓΚΠΔ (32) – η νομική βάση της επεξεργασίας πρέπει να είναι σαφής και ακριβής και η εφαρμογή της προβλέψιμη για τους διοικούμενους.
79.      Εν προκειμένω, από τη δικογραφία της υπόθεσης προκύπτει ότι οι κατευθυντήριες οδηγίες του υπουργείου εκδίδονται ως κανονιστικές πράξεις επί τη βάσει της νομοθετικής
εξουσιοδοτήσεως που παρέχει ο ZMVR, δημοσιεύονται δε και στην Darzhaven vestnik (Επίσημη Εφημερίδα). Επομένως, δεν συνιστούν αμιγώς εσωτερικές κατευθυντήριες οδηγίες, οι οποίες, προφανώς, δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως «νόμος» υπό ουσιαστική έννοια (33).
80.      Εντούτοις, οι διατάξεις στις οποίες παρέπεμψε
η Βουλγαρική Κυβέρνηση εγείρουν, κατά τη γνώμη μου, ερωτήματα ως προς την προβλεψιμότητα της επεξεργασίας δεδομένων τα οποία προκύπτουν από ποινική έρευνα. Πιο συγκεκριμένα, διατηρώ αμφιβολίες σχετικά με την προβλεψιμότητα των σκοπών της επεξεργασίας οι οποίοι, σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 3, του ΓΚΠΔ, πρέπει να καθορίζονται από τη νομική βάση της επεξεργασίας.
81.      Σύμφωνα με τις διευκρινίσεις που παρέσχε η Βουλγαρική Κυβέρνηση, μεταξύ των σκοπών αυτών, οι οποίοι φαίνονται να απαριθμούνται εξαντλητικώς στο άρθρο 5, παράγραφος 2, των κατευθυντηρίων οδηγιών σχετικά με τους ατομικούς φακέλους, περιλαμβάνεται και ο σχετικός με την «τροποποίηση […] της υπηρεσίας των υπαλλήλων», στον οποίο φέρεται να αντιστοιχεί η αποθήκευση των επίμαχων δεδομένων. Κατά το άρθρο 6, παράγραφος 4, των εν λόγω κατευθυντηρίων οδηγιών, τα δεδομένα που αποθηκεύονται για τον σκοπό της τροποποίησης των καθηκόντων
περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τα «έγγραφα που αφορούν πειθαρχικές διαδικασίες».
82.      Ωστόσο, λαμβανομένου υπόψη του περιεχομένου των επίμαχων δεδομένων, προκύπτει ότι ο σκοπός αυτός έχει την έννοια ότι περιλαμβάνει, κατά τρόπο υπερβολικά ευρύ και παρά το γράμμα του, ακόμη και την αποθήκευση δεδομένων που αφορούν
τη μη κίνηση τέτοιου είδους πειθαρχικών διαδικασιών μετά το πέρας της έρευνας, όπως συνέβη εν προκειμένω, και τα οποία, συνεπώς, δεν συνδέονται με καμία τροποποίηση των καθηκόντων του οικείου υπαλλήλου.
83.      Με την επιφύλαξη οποιασδήποτε άλλης διατάξεως την οποία θα μπορούσε
το αιτούν δικαστήριο να θεωρήσει
κρίσιμη, φρονώ ότι μια τόσο εκτεταμένη εφαρμογή των σχετικών διατάξεων των κατευθυντηρίων οδηγιών σχετικά με τους ατομικούς φακέλους δεν συνάδει με τις απαιτήσεις που εκτίθενται στο σημείο 78 των παρουσών προτάσεων.
84.      Σε περίπτωση που το Δικαστήριο δεν συμμερισθεί τη θέση μου όσον αφορά τη διαπίστωση περί ελλείψεως προβλεψιμότητας της νομικής βάσης, εκτιμώ εν πάση περιπτώσει ότι η εν λόγω νομική βάση, η οποία αποτελεί τη βάση για την αποθήκευση των δεδομένων, δεν φαίνεται να εξυπηρετεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 3, του ΓΚΠΔ.
85.      Επί του σημείου αυτού, η Βουλγαρική Κυβέρνηση υποστήριξε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι, εφόσον δεν κινήθηκε πειθαρχική διαδικασία κατόπιν της ποινικής έρευνας, τα σχετικά με την έρευνα αυτή δεδομένα δεν χρησιμοποιούνται
μεταγενέστερα για σκοπούς που άπτονται της επαγγελματικής ανέλιξης του υπαλλήλου. Πλην όμως, κατά την ίδια κυβέρνηση, το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει την αποθήκευση τέτοιου είδους δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, διότι αφορούν πρόσωπα επιφορτισμένα με συγκεκριμένα καθήκοντα προς διασφάλιση της δημόσιας τάξης και την προστασία του πληθυσμού.
86.      Αναμφίβολα, γίνεται γενικώς δεκτό ότι το αστυνομικό λειτούργημα απαιτεί την τήρηση αυστηρότερων κανόνων συμπεριφοράς και δεοντολογίας σε σχέση με άλλους υπαλλήλους ή εργαζομένους. Τούτου λεχθέντος, δεν αμφισβητείται ότι, στην υπό κρίση υπόθεση, η έρευνα τέθηκε στο αρχείο χωρίς να ασκηθεί ποινική δίωξη, ελλείψει αποδεικτικών στοιχείων, και ότι ουδεμία πειθαρχική διαδικασία κινήθηκε σε βάρος του οικείου υπαλλήλου. Ως εκ τούτου, δεν αντιλαμβάνομαι με ποιον τρόπο θα μπορούσε η φύση των καθηκόντων διασφάλισης της δημοσίας τάξης τα οποία έχουν ανατεθεί στον εν λόγω υπάλληλο να αποτελέσει δικαιολογητικό λόγο για την αποθήκευση των επίμαχων δεδομένων στον ατομικό του φάκελο.
87.      Περαιτέρω, η Βουλγαρική Κυβέρνηση διευκρίνισε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι η αποθήκευση δεδομένων που προκύπτουν από την ποινική έρευνα συνδέεται με την αποθήκευση δεδομένων σχετικών με την πειθαρχική ευθύνη των υπαλλήλων, καθόσον το αποτέλεσμα της ποινικής έρευνας είναι καθοριστικό προκειμένου να διαπιστωθεί εάν μπορεί να στοιχειοθετηθεί τέτοια πειθαρχική ευθύνη. Επομένως, κατά την ίδια κυβέρνηση, από τον ατομικό φάκελο του ενάγοντος της κύριας δίκης προκύπτει ότι η ποινική έρευνα που διεξήχθη σε βάρος του ως υπόπτου κατέληξε στη διαπίστωση ότι δεν υπήρχαν αποδεικτικά στοιχεία σε βάρος του, με αποτέλεσμα να μην κινηθεί καμία πειθαρχική διαδικασία. Φρονώ, εντούτοις, ότι πρόκειται για μια «διάλληλη» συλλογιστική η οποία εξομοιώνει την αποθήκευση των δεδομένων με έναν σκοπό γενικού συμφέροντος. Ακολουθώντας μια τέτοια λογική, κάθε αποθήκευση δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα θα ήταν
αφ’ εαυτής δικαιολογημένη, όπερ θα καθιστούσε περιττή την απαίτηση περί υπάρξεως σκοπού δημοσίου συμφέροντος.
88.      Εξάλλου, εάν ακολουθήσει κανείς το επιχείρημα αυτό μέχρι το έσχατο όριο της λογικής του, η αποθήκευση ορισμένων δεδομένων προς απόδειξη της μη απαγγελίας κατηγορίας, της μη καταδίκης ή της μη επιβολής πειθαρχικών κυρώσεων –μολονότι τούτο θα μπορούσε να αποδειχθεί και χωρίς την καταχώριση οποιασδήποτε πληροφορίας σχετικής με την ποινική έρευνα ή την πειθαρχική ευθύνη στον ατομικό φάκελο– θα σήμαινε ότι, χωρίς την εν λόγω αποθήκευση, η απουσία σχετικού ιστορικού δεν θα μπορούσε να αποδειχθεί.
89.      Με τον τρόπο αυτόn, θα οδηγούμασταν ουσιαστικά σε μια μορφή τεκμηρίου ενοχής, αντίθετου προς την αρχή του τεκμηρίου αθωότητας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 48, παράγραφος 1, του Χάρτη, το οποίο αντιστοιχεί (34) στο
άρθρο 6, παράγραφος 2, της ΕΣΔΑ. Σημειώνεται ότι, σύμφωνα με τη νομολογία του ΕΔΔΑ, η αρχή του τεκμηρίου αθωότητας δεν παύει να ισχύει με την περάτωση της ποινικής διαδικασίας, αλλά έχει ως σκοπό να διασφαλίζει ότι πρόσωπα τα οποία απαλλάχθηκαν ή των οποίων η δίωξη έχει παύσει, δεν θα αντιμετωπίζονται από δημόσιες αρχές σε μεταγενέστερες διαδικασίες ως εάν ήταν ένοχοι του αδικήματος που τους είχε αποδοθεί (35). Η ερμηνεία αυτή συνηγορεί, συνεπώς, υπέρ της επαναφοράς του ατομικού φακέλου στην προτέρα κατάσταση, σε περίπτωση που η έρευνα τέθηκε στο αρχείο.
90.      Ανεξαρτήτως της τελευταίας αυτής εκτιμήσεως, φρονώ ότι τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο δεν επαρκούν για να αποδειχθεί ότι πληρούνται οι απαιτήσεις που προβλέπονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, και στο άρθρο 6, παράγραφος 3, του ΓΚΠΔ. Στον βαθμό που κανένας από τους λοιπούς λόγους νομιμότητας της επεξεργασίας που προβλέπονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού δεν έχει εφαρμογή εν προκειμένω, όπερ εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει (36), πρέπει να γίνει δεκτό ότι η αποθήκευση των επίμαχων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα δεν είναι σύννομη και ότι, ως εκ τούτου, ο υπάλληλος έχει το δικαίωμα να ζητήσει τη διαγραφή τους, σύμφωνα με το άρθρο 17, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, του ΓΚΠΔ.
91.      Υπό τις συνθήκες αυτές, και ελλείψει άλλων στοιχείων ως προς τον επιδιωκόμενο θεμιτό σκοπό, δεν είναι δυνατόν να εκτιμηθεί η αναλογικότητα της περιόδου αποθήκευσης των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στους ατομικούς φακέλους, η οποία, σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρέσχε η Βουλγαρική Κυβέρνηση κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, θα μπορούσε να παρατείνεται έως την ηλικία των 100 ετών του υπαλλήλου. Εντούτοις, η εφαρμογή μιας τέτοιας περιόδου αποθήκευσης, αδιακρίτως, για κάθε δεδομένο που αφορά την ποινική έρευνα, ανεξαρτήτως της έκβασής της και της επιβολής ή μη πειθαρχικών κυρώσεων, δεν θα μπορούσε να κριθεί δικαιολογημένη με μια απλή αναφορά στα καθήκοντα των αστυνομικών υπαλλήλων(37).
92.      Εν κατακλείδι, προτείνω να δοθεί στο τρίτο, στο τέταρτο και στο πέμπτο προδικαστικό ερώτημα η απάντηση ότι το άρθρο 17, παράγραφος 3, του ΓΚΠΔ, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, και το άρθρο 6, παράγραφος 3, του ΓΚΠΔ, έχει την έννοια ότι η αποθήκευση, στον ατομικό φάκελο αστυνομικού υπαλλήλου, δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που αφορούν ποινική έρευνα στο πλαίσιο της οποίας ελήφθησαν μέτρα έρευνας σε βάρος του εν λόγω υπαλλήλου ως υπόπτου και η οποία τέθηκε στο αρχείο
δεν μπορεί να θεωρηθεί σύννομη για τους σκοπούς της συμμόρφωσης με έννομη υποχρέωση την οποία υπέχει η δημόσια αρχή –η οποία είναι εργοδότης του– βάσει του εθνικού δικαίου ως υπεύθυνος επεξεργασίας, απλώς και μόνο λόγω της φύσεως των καθηκόντων που πρέπει να εκτελεί ο εν λόγω υπάλληλος.
γ)      Περαιτέρω σκέψεις
93.      Κρίνεται σκόπιμο να εξετασθεί εν συντομία το άρθρο 10 του ΓΚΠΔ, για το οποίο δεν υποβλήθηκε μεν προδικαστικό ερώτημα από το αιτούν δικαστήριο, αλλά επί του οποίου η Βουλγαρική Κυβέρνηση έλαβε θέση κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση απαντώντας σε ερώτηση του Δικαστηρίου.
94.      Η εν λόγω διάταξη θεσπίζει ειδικούς όρους για την επεξεργασία δεδομένων «που αφορούν ποινικές καταδίκες και αδικήματα». Προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι η επεξεργασία τέτοιου είδους δεδομένων που βασίζεται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, του ΓΚΠΔ μπορεί να διενεργείται μόνον υπό τον έλεγχο επίσημης αρχής ή εάν η επεξεργασία επιτρέπεται από το δίκαιο της Ένωσης ή το δίκαιο κράτους μέλους το οποίο προβλέπει επαρκείς εγγυήσεις για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των υποκειμένων των δεδομένων. Όπως προκύπτει από το γράμμα της, η εν λόγω διάταξη εφαρμόζεται μόνο στις πράξεις επεξεργασίας που πληρούν έναν από τους λόγους νομιμότητας της επεξεργασίας που προβλέπονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, του ΓΚΠΔ. Επομένως, το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει να λάβει υπόψη το άρθρο 10 του εν λόγω κανονισμού μόνον εφόσον καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η αποθήκευση των επίμαχων δεδομένων είναι σύννομη.
95.      Τούτου λεχθέντος, ακόμη και αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, εκτιμώ ότι, υπό τις περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως, οι περαιτέρω απαιτήσεις του άρθρου 10 του ΓΚΠΔ θα πληρούνταν εν πάση περιπτώσει.
96.      Εκ προοιμίου, υπενθυμίζεται ότι, κατά τη νομολογία, το άρθρο 10 του ΓΚΠΔ εφαρμόζεται στα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που αφορούν ποινικά αδικήματα ανεξαρτήτως του αν, κατά την ένδικη ποινική διαδικασία, αποδείχθηκε όντως η διάπραξη του αδικήματος για το οποίο διωκόταν το πρόσωπο (38).
97.      Εν προκειμένω, είναι αναμφισβήτητο ότι σε βάρος του ενάγοντος της κύριας δίκης δεν ασκήθηκε δίωξη ούτε απαγγέλθηκαν κατηγορίες, αλλά ότι από τα δεδομένα που τηρούνται στον ατομικό του φάκελο προκύπτει ότι ελήφθησαν σε βάρος του μέτρα έρευνας ως φέρων την ιδιότητα του υπόπτου. Επιπλέον, θεωρώ ότι τέτοιου είδους δεδομένα συνιστούν δεδομένα «που αφορούν» ποινικά αδικήματα (39). Πράγματι, ο σκοπός που επιδιώκεται με το άρθρο 10 του ΓΚΠΔ (40) συνηγορεί υπέρ της εφαρμογής της διάταξης αυτής στα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα από τα οποία προκύπτει
ότι οι υπόνοιες τέλεσης ποινικού αδικήματος οδήγησαν στη λήψη μέτρων έρευνας από την αρμόδια αρχή κατά του υποκειμένου των δεδομένων (41). Ακόμη και αν η έρευνα δεν καταλήξει σε καταδίκη, το γεγονός ότι τέτοιου είδους δεδομένα περιλαμβάνονται στον ατομικό φάκελο μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες μεταγενέστερα.
98.      Όταν δε ο υπεύθυνος επεξεργασίας είναι δημόσια αρχή, η επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων διενεργείται, σε κάθε περίπτωση, «υπό τον έλεγχο επίσημης αρχής» (42). Εν προκειμένω, η επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα του ενάγοντος έγινε αποκλειστικά εντός των οργανωτικών μονάδων του υπουργείου, το οποίο είναι ο υπεύθυνος επεξεργασίας. Επομένως, δεν κρίνεται απαραίτητο να εξεταστεί αν το εθνικό δίκαιο προβλέπει, κατά την έννοια του άρθρου 10 του ΓΚΠΔ, επαρκείς εγγυήσεις για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των υποκειμένων των δεδομένων.
4.      Επί του ένατου προδικαστικού ερωτήματος
99.      Με το ένατο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 16, παράγραφος 2, της οδηγίας 2016/680 έχει την έννοια ότι δημόσια αρχή, υπό την ιδιότητά της ως εργοδότης, οφείλει να διαγράφει από τον ατομικό φάκελο του υπαλλήλου όλα τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που έχουν συλλεγεί και αποθηκευθεί μέσω της οργανωτικής μονάδας της που έχει την ιδιότητα της επιφορτισμένης με την έρευνα αρχής, όταν τα δεδομένα αυτά αφορούν το γεγονός ότι ο υπάλληλος κρίθηκε ύποπτος στο πλαίσιο ποινικής έρευνας η οποία τέθηκε στο αρχείο.
100. Καθόσον, όπως προκύπτει την προηγηθείσα ανάλυση, ο ΓΚΠΔ έχει εφαρμογή στην αποθήκευση δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα όπως τα επίμαχα στην υπόθεση της κύριας δίκης και αποκλείεται η εφαρμογή της οδηγίας 2016/680, παρέλκει η απάντηση στο ένατο προδικαστικό ερώτημα.
5.      Επί του δέκατου προδικαστικού ερωτήματος
101. Με το δέκατο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 1 της οδηγίας 2000/78 έχει την έννοια ότι η εν λόγω οδηγία απαγορεύει σε δημόσια αρχή, της οποίας μια οργανωτική μονάδα εκτελεί μέτρα έρευνας σε βάρος υπαλλήλου άλλης οργανωτικής μονάδας, να παραλείψει, υπό την ιδιότητα του εργοδότη, την προαγωγή του εν λόγω υπαλλήλου για τον λόγο και μόνον ότι είχε κριθεί ύποπτος στο πλαίσιο ποινικής έρευνας η οποία τέθηκε στο αρχείο.
102. Κατ’ αρχάς, όσον αφορά τις πραγματικές παραδοχές στις οποίες στηρίζεται το συγκεκριμένο προδικαστικό ερώτημα, η Βουλγαρική Κυβέρνηση επισήμανε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, απαντώντας στις ερωτήσεις του Δικαστηρίου, ότι, κατά την περίοδο μετά την ποινική έρευνα, ο ενάγων της κύριας δίκης, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει, προήχθη σε ανώτερη θέση. Το τεκμήριο λυσιτέλειας του οποίου απολαύουν τα προδικαστικά ερωτήματα δεν μπορεί να ανατραπεί από το γεγονός και μόνον ότι ένας από τους διαδίκους της κύριας δίκης αμφισβητεί ορισμένα πραγματικά περιστατικά, την ακρίβεια των οποίων δεν ελέγχει το Δικαστήριο και από τα οποία εξαρτάται ο καθορισμός του αντικειμένου της διαφοράς (43).
103. Εν συνεχεία, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 1 της οδηγίας 2000/78 απαριθμεί κατά τρόπο εξαντλητικό τα κριτήρια διάκρισης που απαγορεύει, ήτοι τη θρησκεία ή τις πεποιθήσεις, τις ειδικές ανάγκες, την ηλικία ή το γενετήσιο προσανατολισμό (44). Ωστόσο, η περίπτωση κατά την οποία κάποιος κρίθηκε ύποπτος στο πλαίσιο ποινικής έρευνας η οποία τέθηκε στο αρχείο δεν εμπίπτει
σε κανένα από τα κριτήρια
αυτά. Επομένως, η παράλειψη επαγγελματικής προαγωγής επί τη βάσει του γεγονότος αυτού και μόνον δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας.
104. Υπό τις συνθήκες αυτές, το γεγονός ότι τα δεδομένα σχετικά με την ιδιότητα του υπόπτου συνελέγησαν από οργανωτική μονάδα του εργοδότη διαφορετική από εκείνη στην οποία ήταν τοποθετημένος ο υπάλληλος δεν ασκεί επιρροή.
105. Η οδηγία 2000/78 δεν έχει εφαρμογή ούτε στην περίπτωση παράλειψης προαγωγής λόγω του ότι ο ύποπτος έχει την ιδιότητα του αστυνομικού. Πράγματι, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι διακρίσεις που βασίζονται στην εργασιακή σχέση αυτήν καθ’ εαυτήν, ιδίως στην κοινωνικο-επαγγελματική κατηγορία στην οποία ανήκει ένας πρόσωπο ή στον τόπο εργασίας, δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας (45).
106. Κατά συνέπεια, προτείνω να δοθεί στο δέκατο προδικαστικό ερώτημα η απάντηση ότι το άρθρο 1 της οδηγίας 2000/78 έχει την έννοια ότι η εν λόγω οδηγία δεν έχει εφαρμογή στην περίπτωση παράλειψης επαγγελματικής προαγωγής υπαλλήλου για τον λόγο και μόνον ότι ο τελευταίος κρίθηκε ύποπτος στο πλαίσιο ποινικής έρευνας η οποία τέθηκε στο αρχείο.
V.      Πρόταση
107. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Sofiyski rayonen sad (πρωτοβάθμιο περιφερειακό δικαστήριο Σόφιας, Βουλγαρία) ως εξής:
1)      Το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ, και το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας (ΕΕ) 2016/680 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από αρμόδιες αρχές για τους σκοπούς της πρόληψης, διερεύνησης, ανίχνευσης ή δίωξης ποινικών αδικημάτων ή της εκτέλεσης ποινικών κυρώσεων και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της απόφασης-πλαίσιο 2008/977/ΔΕΥ του Συμβουλίου
έχουν την έννοια ότι:
ο εν λόγω κανονισμός εφαρμόζεται στην αποθήκευση, από δημόσια αρχή, δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στον ατομικό φάκελο υπαλλήλου της τα οποία αφορούν την ιδιότητά του ως υπόπτου στο πλαίσιο ποινικής έρευνας, όταν τα δεδομένα έχουν συλλεγεί από οργανωτική μονάδα της εν λόγω δημόσιας αρχής κατά την άσκηση των καθηκόντων της ως αρμόδιας αρχής, κατά την έννοια της εν λόγω οδηγίας, υπό την προϋπόθεση ότι η αποθήκευση αυτή επιδιώκει σκοπούς διαφορετικούς από τους προβλεπόμενους στο άρθρο 1, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας.
2)      Το άρθρο 17, παράγραφος 3, του κανονισμού 2016/679, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, και το άρθρο 6, παράγραφος 3, του κανονισμού αυτού
έχει την έννοια ότι:
η αποθήκευση, στον ατομικό φάκελο αστυνομικού υπαλλήλου, δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που αφορούν ποινική έρευνα στο πλαίσιο της οποίας ελήφθησαν μέτρα έρευνας σε βάρος του εν λόγω υπαλλήλου ως υπόπτου και η οποία τέθηκε στο αρχείο δεν μπορεί να θεωρηθεί σύννομη για τους σκοπούς της συμμόρφωσης με έννομη υποχρέωση την οποία υπέχει η δημόσια αρχή –η οποία είναι εργοδότης του–
βάσει του εθνικού δικαίου ως υπεύθυνος επεξεργασίας, απλώς και μόνο λόγω της φύσεως των καθηκόντων που πρέπει να εκτελεί
ο εν λόγω υπάλληλος.
3)      Το άρθρο 1 της οδηγίας 2000/78/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2000, για τη διαμόρφωση γενικού πλαισίου για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία
έχει την έννοια ότι:
η
εν λόγω οδηγία δεν έχει εφαρμογή στην περίπτωση παράλειψης επαγγελματικής προαγωγής υπαλλήλου για τον λόγο και μόνον ότι ο τελευταίος κρίθηκε ύποπτος στο πλαίσιο ποινικής έρευνας η οποία τέθηκε στο αρχείο.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
i      Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
2      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) (ΕΕ 2016, L 119, σ. 1).
3      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από αρμόδιες αρχές για τους σκοπούς της πρόληψης, διερεύνησης, ανίχνευσης ή δίωξης ποινικών αδικημάτων ή της εκτέλεσης ποινικών κυρώσεων και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της απόφασης-πλαίσιο 2008/977/ΔΕΥ του Συμβουλίου (ΕΕ 2016, L 119, σ. 89).
4      Οδηγία του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2000, για τη διαμόρφωση γενικού πλαισίου για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία (ΕΕ 2000, L 303, σ. 16).
5      DV
αριθ. 53, της 27ης Ιουνίου 2014.
6      DV αριθ. 78, της 19ης Σεπτεμβρίου 2014, όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε στην DV αριθ. 27, της 14ης Απριλίου 2015, όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε στην DV αριθ. 53, της 25ης Ιουνίου 2021.
7      Πρβλ. απόφαση της 8ης Μαΐου 2025, Stadt Wuppertal (C‑130/24, EU:C:2025:340, σκέψη 42).
8      Μολονότι η ποινική έρευνα διεξήχθη το 2016, ήτοι πριν από την έναρξη ισχύος του ΓΚΠΔ και της οδηγίας 2016/680, ο ενάγων της κύριας δίκης ζητεί τη διαγραφή των δεδομένων του τα οποία εξακολουθούν μέχρι και σήμερα να τηρούνται από το υπουργείο. Υπό τις περιστάσεις αυτές, δεν χωρεί αμφιβολία ότι ο ΓΚΠΔ και η οδηγία 2016/680 τυγχάνουν εφαρμογής ratione temporis στη διαφορά της κύριας δίκης.
9      Πρβλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Bezirkshauptmannschaft Landeck (Απόπειρα πρόσβασης σε προσωπικά δεδομένα αποθηκευμένα σε κινητό τηλέφωνο) (C‑548/21, EU:C:2024:830, σκέψη 53).
10      Το πρώτο, το δεύτερο, το τέταρτο, το πέμπτο, το έβδομο και το ένατο προδικαστικό ερώτημα.
11      Το τρίτο, το έκτο και το όγδοο προδικαστικό ερώτημα.
12      Σχετικά με την αναδιατύπωση των προδικαστικών ερωτημάτων, βλ. απόφαση της 3ης Ιουνίου 2025, Kinsa (C‑460/23, EU:C:2025:392, σκέψη 34 και την εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
13      Το άρθρο 52 του Χάρτη, στο οποίο επίσης αναφέρεται το εν λόγω προδικαστικό ερώτημα, ρυθμίζει τους περιορισμούς των θεμελιωδών δικαιωμάτων και δεν ασκεί επιρροή, κατά τη γνώμη μου, στο πλαίσιο της οριοθετήσεως των πεδίων εφαρμογής του ΓΚΠΔ και της οδηγίας 2016/680.
14      Η ερμηνεία των εννοιών αυτών που έχει δοθεί στο πλαίσιο του ΓΚΠΔ θα πρέπει συνεπώς να εφαρμοστεί κατ’ αναλογίαν και στην εν λόγω οδηγία· βλ., σχετικά με την έννοια της «επεξεργασίας», απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Bezirkshauptmannschaft Landeck (Απόπειρα πρόσβασης σε προσωπικά δεδομένα αποθηκευμένα σε κινητό τηλέφωνο) (C‑548/21, EU:C:2024:830, σκέψη 71).
15      Πρβλ. απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 2022, Inspektor v Inspektorata kam Visshia sadeben savet (Σκοποί της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα - Ποινική έρευνα) (C‑180/21, EU:C:2022:967, σκέψη 73).
16      Βλ. άρθρο 29, παράγραφος 1, του ZMVR. Σχετικά με τον ορισμό του υπευθύνου επεξεργασίας από το εθνικό δίκαιο, βλ. απόφαση της 11ης Ιανουαρίου 2024, État belge (Επεξεργασία δεδομένων από επίσημη εφημερίδα) (C‑231/22, EU:C:2024:7, σκέψεις 29 και 30).
17      Άρθρο 2, παράγραφος 1, του ΓΚΠΔ.
18      Πρβλ. απόφαση της 7ης Μαρτίου 2024, Endemol Shine Finland (C‑740/22, EU:C:2024:216, σκέψεις 37 και 38).
19      Σύμφωνα με τις πληροφορίες που προσκόμισε η Βουλγαρική Κυβέρνηση, βάσει του άρθρου 147, παράγραφος 1, του ZMVR και των άρθρων 3 και 6 των κατευθυντήριων οδηγιών σχετικά με τους ατομικούς φακέλους, οι ατομικοί φάκελοι αριθμούνται κατά αύξουσα σειρά και φυλάσσονται σε ειδικά αποθετήρια, όπου αποθηκεύονται τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα κατανεμημένα σε προκαθορισμένες ενότητες.
20      Πρβλ. απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 2022, Inspektor v Inspektorata kam Visshia sadeben savet (Σκοποί της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα – Ποινική έρευνα) (C‑180/21, EU:C:2022:967, σκέψη 74).
21      Άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του ΓΚΠΔ και άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2016/680.
22      Πρβλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα M. Campos Sánchez-Bordona στην υπόθεση Inspektor v Inspektorata kam Visshia sadeben savet (Σκοποί της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα – Ποινική έρευνα) (C‑180/21, EU:C:2022:406, σημεία 37, 38, 70 και 71).
23      Εκτός εάν πρόκειται για δραστηριότητα που δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης, δηλαδή δραστηριότητα που αποσκοπεί στη διαφύλαξη της εθνικής ασφάλειας ή δραστηριότητα δυνάμενη να υπαχθεί στην ίδια κατηγορία, όπερ δεν φαίνεται να συμβαίνει εν προκειμένω· βλ. απόφαση της 22ας Ιουνίου 2021, Latvijas Republikas Saeima (Βαθμοί ποινής) (C‑439/19, EU:C:2021:504, σκέψεις 66 έως 68).
24      Πρβλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα M. Campos Sánchez-Bordona στην υπόθεση Lietuvos Respublikos generalinė prokuratūra (C‑162/22, EU:C:2023:266, σημεία 83 και 84).
25      Βλ., ειδικότερα, σημείο 72 των παρουσών προτάσεων.
26      Το γεγονός αυτό δεν κωλύει το Δικαστήριο να λάβει υπόψη τις διατάξεις αυτές κατά την αναδιατύπωση των ερωτημάτων· βλ. απόφαση της 13ης Μαρτίου 2025, Alsen (C‑137/23, EU:C:2025:179, σκέψη 46 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
27      Πρβλ. προτάσεις της γενικής εισαγγελέα L. Medina στην υπόθεση Agentsia po vpisvaniyata (C‑200/23, EU:C:2024:445, σημεία 62 και 63).
28      Άρθρο 5, παράγραφος 2, και άρθρο 6, παράγραφος 4, των κατευθυντήριων οδηγιών σχετικά με τους ατομικούς φακέλους.
29      Σχετικά με τη συνεκτίμηση τέτοιου είδους στοιχείων, βλ. απόφαση της 13ης Ιουλίου 2023, Ferrovienord (C‑363/21 και C‑364/21, EU:C:2023:563, σκέψη 58 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
30      Πρβλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Pikamäe στην υπόθεση SCHUFA Holding κ.λπ. (Βαθμολόγηση) (C‑634/21, EU:C:2023:220, σημείο 69).
31      Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 24ης Φεβρουαρίου 2022, Valsts ieņēmumu dienests (Επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα για φορολογικούς σκοπούς) (C‑175/20, EU:C:2022:124, σκέψεις 54 έως 56).
32      Πρβλ. απόφαση της 1ης Αυγούστου 2022, Vyriausioj tarnybinės etikos komisija (C‑184/20, EU:C:2022:601, σκέψεις 69 και 70).
33      Βλ., σχετικά με την ιδιότητα του νόμου κατά την έννοια της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, η οποία υπεγράφη στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950 (στο εξής: ΕΣΔΑ), απόφαση του ΕΔΔΑ της 25ης Μαρτίου 1983, Silver κ.λπ. κατά Ηνωμένου Βασιλείου (CE:ECHR:1983:0325JUD000594772, § 26 καθώς και § 86 έως 88).
34      Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 2ας Φεβρουαρίου 2021, Consob (C‑481/19, EU:C:2021:84, σκέψη 37).
35      Για μια επισκόπηση της νομολογίας αυτής, βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ, τμήμα μείζονος συνθέσεως, της 11ης Ιουνίου 2024, Nealon και Hallam κατά Ηνωμένου Βασιλείου (CE:ECHR:2024:0611JUD003248319,
§ 102 έως 109 και § 122 έως 125), καθώς και, ειδικότερα, σε υπαλληλικές υποθέσεις, απόφαση του ΕΔΔΑ, της 16ης Φεβρουαρίου 2017, Yildiz κατά Τουρκίας (CE:ECHR:2017:0124DEC006518210,
§ 30 έως 34). Στην υπόθεση εκείνη, αστυνομικός ισχυρίστηκε ότι μια διαδικασία αρνητικής αξιολόγησης ενείχε την τεκμαιρόμενη παραδοχή ότι ο ίδιος ήταν ένοχος ποινικού αδικήματος, παρότι είχε αθωωθεί. Εντούτοις, το ΕΔΔΑ έκρινε ότι το άρθρο 6, παράγραφος 2, της ΕΣΔΑ δεν είχε εφαρμογή, διότι ο προσφεύγων δεν απέδειξε ότι η μεταχείριση της οποίας είχε τύχει δημιούργησε σύνδεσμο μεταξύ της ποινικής διαδικασίας και της μεταγενέστερης διοικητικής διαδικασίας.
36      Στις γραπτές παρατηρήσεις της, η Επιτροπή αναφέρθηκε στο άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του ΓΚΠΔ, το οποίο αφορά την επεξεργασία που είναι απαραίτητη για την εκπλήρωση καθήκοντος που εκτελείται προς το δημόσιο συμφέρον ή κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας που έχει ανατεθεί στον υπεύθυνο επεξεργασίας. Μολονότι πρόκειται πράγματι για λόγο νομιμότητας που μπορεί να τύχει εφαρμογής σε μια δημόσια αρχή, εντούτοις υπόκειται και αυτός στις απαιτήσεις του άρθρου 6, παράγραφος 3, του εν λόγω κανονισμού. Ως εκ τούτου, το ζήτημα της ύπαρξης σκοπού δημοσίου συμφέροντος τίθεται ούτως ή άλλως.
37      Υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με την αρχή της ελαχιστοποίησης των δεδομένων, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του ΓΚΠΔ, τα δεδομένα πρέπει να είναι κατάλληλα, συναφή και να περιορίζονται στο αναγκαίο για τους σκοπούς για τους οποίους υποβάλλονται σε επεξεργασία. Κατά την αιτιολογική σκέψη 39 του ΓΚΠΔ, η αρχή αυτή απαιτεί να διασφαλίζεται ότι η περίοδος αποθήκευσης των δεδομένων περιορίζεται στο ελάχιστο δυνατό.
38      Απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, GC κ.λπ. (Διαγραφή συνδέσμων προς ευαίσθητα δεδομένα) (C‑136/17, EU:C:2019:773, σκέψη 72).
39      Όπως διευκρίνισε η Βουλγαρική Κυβέρνηση κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η ιδιότητα του υπόπτου δεν συνεπάγεται ιδιαίτερο νομικό καθεστώς στο βουλγαρικό δίκαιο. Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η έννοια του «ποινικού αδικήματος» πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπο αυτοτελή και ομοιόμορφο [απόφαση της 22ας Ιουνίου 2021, Latvijas Republikas Saeima (Βαθμοί ποινής) (C‑439/19, EU:C:2021:504, σκέψεις 80 έως 85)], όπερ θα πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να ισχύει για όλα τα στοιχεία του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 10 του ΓΚΠΔ.
40      Δηλαδή η διασφάλιση αυξημένης προστασίας όσον αφορά τις πράξεις επεξεργασίας οι οποίες, λόγω του ιδιαιτέρως ευαίσθητου χαρακτήρα των δεδομένων, μπορεί να συνιστούν ιδιαιτέρως σοβαρή επέμβαση στην ιδιωτική ή επαγγελματική ζωή του προσώπου στο οποίο αναφέρονται τα δεδομένα· βλ. απόφαση της 22ας Ιουνίου 2021, Latvijas Republikas Saeima (Βαθμοί ποινής) (C‑439/19, EU:C:2021:504, σκέψεις 74 και 75).
41      Η θέση αυτή υποστηρίζεται και από τον Bäcker, M., «Art. 10», σε Wolff, H.A., Brink, S., και von Ungern-Sternberg, A. (επιμ.), BeckOK Datenschutzrecht, 51η έκδοση, C.H. Beck, 2024, σημείο 3· βλ. επίσης Georgieva, L., «Article 10», σε Kuner, C., Bygrave, L.A., και
Docksey, C. (επιμ.), The EU General Data Protection Regulation (GDPR). A
Commentary, Oxford University Press, 2020, σ. 389.
42      Πρβλ. απόφαση της 22ας Ιουνίου 2021, Latvijas Republikas Saeima (Βαθμοί ποινής) (C‑439/19, EU:C:2021:504, σκέψη 101).
43      Απόφαση της 5ης Δεκεμβρίου 2006, Cipolla κ.λπ.
C‑94/04 και C‑202/04 (EU:C:2006:758, σκέψη 26).
44      Πρβλ. αποφάσεις της 17ης Ιουλίου 2008, Coleman (C‑303/06, EU:C:2008:415, σκέψεις 38 και 46), της 7ης Ιουλίου 2011, Agafiţei κ.λπ. (C‑310/10, EU:C:2011:467, σκέψη 34), και της 20ής Οκτωβρίου 2022, Curtea de Apel Alba Iulia κ.λπ. (C‑301/21, EU:C:2022:811, σκέψεις 64 και 69 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
45      Αποφάσεις της 7ης Ιουλίου 2011, Agafiţei κ.λπ. (C‑310/10, EU:C:2011:467, σκέψεις 31
έως 33), της 9ης Μαρτίου 2017, Milkova (C‑406/15, EU:C:2017:198, σκέψη 44), και της 17ης Οκτωβρίου 2024, Zetschek (C‑349/23, EU:C:2024:889, σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).