62008CC0192
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
RUIZ-JARABO COLOMER
ippreżentati fl-14 ta’ Mejju 2009 (
1
)
Kawża C-192/08
TeliaSonera Finland Oyj
“Settur tat-telekomunikazzjonijiet — Komunikazzjonijiet elettroniċi — Direttiva 2002/19/KE — Artikolu 4(1) — Netwerks u servizzi — Ftehim ta’ interkonnessjoni bejn impriżi ta’ telekomunikazzjonijiet — Obbligu ta’ negozjati in bona fide — Kunċett ta’ ‘operatur ta’ networks pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet’ — Artikoli 5 u 8 — Kompetenza tal-awtoritajiet regolatorji nazzjonali — Impriża li ma għandhiex saħħa sinjifikattiva fis-suq”
I — Introduzzjoni
1.
Il-Korkein hallinto-oikeus (Qorti suprema amministrattiva, il-Finlandja) titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi fuq l-interpretazzjoni tal-Artikoli 4(1), 5 u 8 tad-Direttiva 2002/19/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-7 ta’ Marzu 2002, dwar l-aċċess għal, u l-interkonnessjoni ta’, networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u faċilitajiet assoċjati (iktar ’il quddiem id-“Direttiva tal-Aċċess” jew id-“Direttiva 2002/19”) (
2
).
2.
B’mod konkret, il-qorti tar-rinviju hija interessata fil-portata tal-obbligu tal-interkonnessjoni previst fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2002/19, sabiex tiddetermina l-konformità mad-Direttiva, tad-dispożizzjonijiet numerużi tal-liġi Finlandiża, li tissuġġetta għal dan l-obbligu l-impriżi kollha tat-telekomunikazzjoni, mingħajr ma tagħmel distinzjoni bejn dawk li jiġġestixxu networks pubbliċi u dawk li jipprovdu servizzi jew skont l-eżistenza, jew le, ta’ saħħa sinjifikattiva fis-suq.
3.
Wara l-liberalizzazzjoni tas-settur, il-Qorti tal-Ġustizzja ppermettiet lill-awtoritajiet leġiżlattivi nazzjonali jimponu ex ante ċerti piżijiet fuq l-operaturi dominanti (
3
) billi awtorizzathom, skont id-dispożizzjonijiet tranżitorji tad-Direttiva tal-Aċċess u tad-Direttiva 2002/21/KE dwar kwadru regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (iktar ’il quddiem id-“Direttiva Kwadru” jew id-Direttiva 2002/21) (
4
), sabiex jagħmlu interkonnessjoni ma’ netwerks mingħajr analiżi minn qabel tas-suq (
5
). Iktar minn hekk, hija ċaħdet l-interventi awtomatiċi tas-setgħa leġiżlattiva li kienu jillimitaw il-marġni ta’ diskrezzjoni indispensabbli ta’ dawn l-awtoritajiet (
6
).
4.
Madankollu, it-tematika ttrattata f’dan il-każ twassal sabiex il-kwistjoni bejn l-operaturi storiċi u dawk ġodda tagħti lok għad-dibattitu fuq il-limiti tal-awtoritajiet amministrattivi meta jintlaħaq livell ta’ liberalizzazzjoni sinjifikattiv u li l-interventi pubbliċi fis-suq għandhom għalhekk jitnaqqsu sabiex ma jiġix iddisturbat il-mekkaniżmu tal-provvista u d-domanda.
5.
Fil-fatt, ebda waħda mill-partijiet prinċipali fil-kawża nazzjonali ma kisbet l-istat ta’ “operatur li għandu saħħa sinjifikattiva” u din turi, sa ċertu punt, is-suċċess tal-kampanja Komunitarja kontra l-monopolji li rrendiet possibbli l-fatt li impriża tal-komunikazzjonijiet, li tixtieq testendi l-attività tagħha permezz ta’ impriża oħra li ma laħqitx pożizzjoni dominanti f’settur tas-suq, tista’ tikseb l-assistenza teknika minn din l-impriża oħra msemmija (
7
).
6.
Għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja tammetti li l-impriżi, ikun x’ikun il-kobor tagħhom, huma obbligati li jikkonkludu ftehim, hija għandha, skont l-iskema stabbilita mill-qorti tar-rinviju, tiddetermina l-kapaċità ta’ reazzjoni li d-dritt Komunitarju jagħti lill-awtorità indipendenti nazzjonali sabiex tivverifika jekk dak l-obbligu ta’ interkonnessjoni ġiex irrispettat, billi tuża miżuri xierqa jekk ikun il-każ.
7.
Ir-raġuni wara din il-kawża hija propju l-fakultà tal-Istati membri sabiex jestendu r-rekwiżiti tad-direttivi fil-qasam tat-telekomunikazzjonijiet. Din il-kwistjoni trid tiġi ttrattata bi prudenza li tirrekjedi l-użu adegwat ta’ definizzjonijiet (
8
) fil-qasam tat-teknoloġija partikolari (
9
) u d-delimitazzjoni stretta tal-obbligu tan-negozjar tal-interkonnessjoni.
II — Il-leġiżlazzjoni applikabbli
A — Id-dritt Komunitarju
1. Il-“prinċipju tal-kooperazzjoni leali”
8.
Skont l-Artikolu 10 KE, l-“Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri xierqa ġenerali jew speċjali biex jassiguraw it-twettiq ta’ l-obbligi li jirri[ż]ultaw minn dan it-Trattat jew mid-deċiżjonijiet ta’ l-istituzzjonijiet tal-Komunità”, u għandhom jiffaċilitaw “l-adempiment tal-missjoni tal-Komunità”. Barra minn hekk, huma “m’għandhom jieħdu ebda miżura li tkun tista’ tipperikola r-realizzazzjoni ta’ l-għan[i]jiet” tal-Unjoni.
2. Id-Direttiva 2002/19
a) L-Istorja
9.
It-tfassil, fl-1987, tal-Green Paper dwar it-telekomunikazzjoni (
10
) tat bidu għall-istabbiliment ta’ suq Ewropew kompetittiv u armonizzat, ibbażat fuq l-għażla libera tal-operaturi.
10.
In-nuqqas ta’ regolamentazzjoni amministrattiva tas-settur wasslet għal trasformazzjoni kbira tal-kunċett ġuridiku tiegħu. Fil-fatt, l-esklużività inizjali fil-ġestjoni ta’ dan is-settur minn korpi pubbliċi żviluppat, skont ir-regoli tad-Direttiva 90/388/KEE (
11
), f’eliminazzjoni tad-drittijiet speċjali jew esklużivi, fid-dawl tal-inkapaċità tas-sistema tradizzjonali tal-monopolji statali biex jiġu sodisfatti d-domanda tal-utenti, mhux biss minħabba r-revoluzzjoni li ra dan is-settur, iżda wkoll minħabba l-konnotazzjoni politika qawwija tad-deċiżjonijiet ta’ dawn il-monopolji (
12
).
11.
Id-Direttiva Qafas 90/387 (
13
) ikkontribwixxiet għall-konverġenza, inkoraġġiet id-dħul ta’ parteċipanti ġodda fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet u ħadet ħsieb l-implementazzjoni ta’ ekwilibru li huwa diffiċli li jiġi stabbilit, peress li l-bażi fraġli tiegħu kienet imdgħajfa bis-superjorità tal-operatur pubbliku preċedenti, li kienet tirriżulta mid-drittijiet li huwa kien ilu jgawdi għal diversi snin u mill-konoxxenza profonda tas-suq li huwa kellu.
12.
Madankollu, din il-proċedura kellha twassal ukoll għall-aċċess u għal-lokalizzazzjoni tal-infrastutturi, filwaqt li tiżgura l-interkonnessjoni bejn in-networks pubbliċi u d-distributuri tagħhom (
14
). Huwa b’dan il-għan li ġiet adottata d-Direttiva 97/33 (
15
), li tagħti lill-korpi awtorizzati sabiex jipprovdu netwerks pubbliċi ta’ telekomunikazzjonijiet u/jew ta’ “servizzi ta’ telekomunikazzjonijiet” (
16
) id-dritt, kif ukoll l-obbligu korrispondenti, li jinnegozjaw l-interkonnessjoni tagħhom, b’mod li jiżguraw il-provvista ta’ dawn in-netwerks u servizzi fil-Komunità kollha [Artikolu 4(1)], u żżid li l-korpi li għandhom saħħa fis-suq kienu obbligati jissodisfaw it-talbiet raġjonevoli kollha għall-konnessjoni [Artikolu 4(2)].
b) Il-kontenut tagħha
13.
Id-Direttiva tal-Aċċess hija parti minn dak li jissejjaħ “il-qafas regolatorju ġdid”  (
17
) adottat fis-7 ta’ Marzu 2002 u li ġie ppubblikat fl-24 ta’ April 2002 (
18
).
14.
Inkonformità mad-Direttiva Kwadru u fid-dawl tal-esperjenza li tirriżulta mid-Direttiva 97/33, id-Direttiva tal-Aċċess hija intiża sabiex tarmonizza l-interkonnessjoni bl-għan doppju li tirrendiha kompatibbli mal-prinċipji tas-suq intern u sabiex jibbenefikaw minnha l-konsumaturi, filwaqt li żżomm is-sostenibbiltà tal-kompetizzjoni u l-interoperabbiltà tas-servizzi.
15.
Skont l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2002/19,
“L-operaturi ta[n]-network[s] pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet għandu jkollhom dritt u, meta jintalbu minn impriżi oħra hekk awtorizzati, obbligazzjoni li jinnegozjaw interkonnessjoni ma’ xulxin għall-għan li jfornu servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi disponibbli pubblikament, sabiex tiġi żgurata provista u interoperabilità ta’ servizzi mal-Komunità kollha. L-operaturi għandhom joffru aċċess u interkonnessjoni lill-impriżi oħra fuq termini u kondizzjonijiet konsistenti ma l-obbligi imposti mill-awtorità regolatorja nazzjonali skond Artikoli 5, 6, 7 u 8.”
16.
L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 5(1) tagħha jipprevedi li l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali għandhom, waqt li jaġixxu biex jilħqu l-miri stipulati fl-Artikolu 8 tad-Direttiva 2002/21/KE, iħeġġu u jiżguraw aċċess u interkonnessjoni adegwati, u interoperabbiltà ta’ servizzi, waqt li jeżerċitaw ir-responsabbiltà tagħhom b’mod li jippromwovu l-effiċjenza, il-kompetizzjoni sostenibbli, u jagħtu l-benefiċċju massimu lill-utenti finali.
B’mod partikolari, mingħajr preġudizzju għall-miżuri li jistgħu jittieħdu fir-rigward ta’ impriżi b’saħħa sinjifikattiva fis-suq skont l-Artikolu 8, l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali għandhom ikunu jistgħu jimponu ċerti obbligi oġġettivi, trasparenti, proporzjonati u mhux diskriminatorji (Artikolu 5(3)):
a)
fuq l-impriżi li jikkontrollaw l-aċċess għall-utenti finali: obbligi intiżi li jiżguraw il-konnettività tarf sa tarf, inkluż f’każi ġustifikati, l-obbligazzjoni li jagħmlu interkonnessjoni tan-netwerk tagħhom fejn dan ma jkunx diġà l-każ;
b)
fuq l-operaturi: l-obbligu li jipprovdu aċċess għall-faċilitajiet l-oħra msemmija fl-Anness I, Taqsima II dwar kundizzjonijiet ġusti u raġonevoli sabiex tiġi żgurata l-aċċessibbiltà għall-utenti finali għall-servizzi tar-radju diġitali u x-xandir tat-televiżjoni speċifikati mill-Istat Membru.
17.
L-Artikolu 8 jinkwadra inizjattivi speċifiċi (
19
) tal-awtoritajiet regolatorji, imma biss f’dak li jikkonċerna lill-operaturi li jkollhom saħħa sinjifikattiva fis-suq, fejn din il-kwalità tingħatalhom wara l-analiżi tas-suq imwettqa skont l-Artikolu 16 tad-Direttiva Kwadru.
18.
Biex jitneħħa kull dubju, din il-limitazzjoni tad-destinatarji hija msaħħa fl-Artikolu 8(3) (
20
), li jindika li l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali ma għandhomx jimponu l-obbligi mniżżla f’Artikoli 9 sa 13 fuq operaturi li ma jkunux ġew identifikati skont il-paragrafu 2 u għaldaqstant, fi kliem ieħor, fuq operaturi li ma għandhomx dik is-saħħa fis-suq.
19.
Fost il-miżuri li d-Direttiva tal-Aċċess tipprovdi esklużivament f’dak li jikkonċerna l-impriżi dominanti, dawk il-miżuri li jinsabu fl-Artikolu 12(1) huma differenti b’mod partikolari peress li, skont l-Artikolu 8, l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jistgħu jimponu obbligi fuq operaturi biex jissodisfaw talbiet raġonevoli għall-aċċess għal, u l-użu ta’, elementi speċifiċi ta’ netwerks u faċilitajiet assoċjati, f’sitwazzjonijiet fejn l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jqisu li ċ-ċaħda għall-aċċess jew termini u kundizzjonijiet mhux raġonevoli li jkollhom effett simili jfixklu l-iffaċċar ta’ suq tal-imnut kompetittiv sostenibbli jew li ma jkunux fl-interess tal-utent finali.
L-operaturi jistgħu jkunu obbligati:
“[…]
a)
li jagħtu lill-partijiet terzi aċċess għal elementi speċifikati u/jew faċilitajiet ta’ netwerks, inkluż aċċess disassoċjat għal-linja lokali;
b)
li jinnegozjaw in bona fede ma’ impriżi li jitolbu l-aċċess;
[…]
e)
biex jagħtu aċċess miftuħ lill-interfaces tekniċi, protokolli jew teknoloġiji oħra prinċipali li huma indispensabbli għall-interoperabbiltà tas-servizzi jew ta’ servizzi ta’ networks virtwali;
[…]
(ġ)
li jipprovdu s-servizzi speċifiċi meħtieġa biex tiġi żgurata l-interoperabbiltà ta’ servizzi tarf sa tarf lill-utenti, inklużi faċilitajiet għall-servizzi ta’ netwerks intelliġenti jew roaming fuq netwerks mobbli;
(ħ)
li jipprovdu aċċess għal sistemi ta’ sostenn operattiv jew sistemi simili ta’ software meħtieġa biex tiġi żgurata kompetizzjoni ġusta fil-forniment ta’ servizzi;
i)
li jagħmlu interkonnessjoni ma’ netwerks jew faċilitajiet ta’ netwerks.
[…]”
B — Id-dritt nazzjonali
20.
Id-Direttiva tal-Aċċess u d-Direttiva Kwadru ġew trasposti fil-Finlandja bil-vienstintämarkkinalaki (liġi dwar is-suq tal-komunikazzjoni) (
21
).
21.
Il-punt 13 tal-Artikolu 2 tal-vienstintämarkkinalaki jiddefinixxi l-interkonnessjoni bħala l-konnessjoni fiżika u funzjonali bejn diversi netwerks u servizzi b’mod li jiġi żgurat l-aċċess tal-utenti, anki jekk l-imsemmija netwerks u servizzi huma dawk ta’ impriża oħra tat-telekomunikazzjoni. Skont il-punt 21 tal-Artikolu 2, it-terminu ‘impriża oħra tat-telekomunikazzjoni’ ikopri kemm l-impriżi li jiġġestixxu n-netwerks kif ukoll l-impriżi li jipprovdu s-servizzi msemmija.
22.
L-Artikolu 39 ta’ din il-liġi jirregola l-obbligi ta’ dawn l-impriżi f’dak li jikkonċerna l-interkonnessjoni, u n-negozjati fuq l-interkonnessjoni huma rregolati bil-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu. Skont l-Artikolu 39(2), il-Vienstintävirasto (l-awtorità regolatorja Finlandiża) tista’ teżiġi (
22
) li impriża li jkollha saħħa sinjifikattiva fis-suq tagħmel interkonnessjoni tan-netwerk tagħha jew tas-servizzi ta’ komunikazzjoni tagħha man-netwerk jew servizzi ta’ komunikazzjoni ta’ impriża oħra tat-telekomunikazzjoni. L-Artikolu 39(3) jippermetti wkoll lill-Vienstintävirasto (
23
) li timponi obbligu identiku fuq l-impriżi li ma jkollhomx saħħa sinjifikattiva fis-suq, bil-kundizzjoni li dawn l-impriżi jikkontrollaw il-konnessjonijiet tal-utenti man-netwerk ta’ komunikazzjoni u li dan l-obbligu jkun meħtieġ biex tiġi żgurata l-interoperabbiltà.
III — Il-fatti
23.
Il-kumpannija iMEZ Ab tipprovdi servizzi ta’ trasmissjoni ta’ messaġġi testwali (SMS) u multimedjali (MMS) permezz ta’ software li jippermetti lill-klijenti tagħha jikkomunikaw mal-utenti tat-telefon ċellulari (l-utent finali), b’mod li l-informazzjoni tintbagħat kemm mis-software lejn it-telefon kif ukoll bil-mod invers, peress li s-sistema tippermetti lid-destinatarju jirrispondi għall-messaġġ mibgħut u jipproċessa r-risposta tiegħu.
24.
Din l-impriża ma għandhiex netwerk tagħha tat-telefonija ċellulari, iżda għandha ċentri tal-messaġġi, “Short Message Service Center (SMSC)” u “Multimedia Messaging Service Center (MMSC)”. Sabiex tipprovdi s-servizzi tagħha, iMEZ Ab ikkonkludiet ftehim mal-operaturi kollha tat-telefonija ċellulari tal-Isvezja u, fil-Finlandja, ma Elisa Oyj, li hija operatur tat-telefonija ċellulari. L-awtorità regolatorja Svediża (Kommunikations-myndigheten PTS) tagħtha kodiċi tan-netwerk ċellulari (Mobile Network Code).
25.
In-netwerk tat-telefonija ċellulari tal-kumpannija TeliaSonera Finland Oyj, li ngħaqdet ma’ Sonera Mobile Networks Oy, jippermetti li jintbagħtu messaġġi ta’ test u multimedjali kif ukoll servizzi ta’ pproċessar ta’ informazzjoni.
26.
TeliaSonera Finland Oyj ma hijiex espressament ikkunsidrata, għall-finijiet tal-kawża, bħala impriża li għandha saħħa sinjifikattiva fis-suq, iżda n-netwerk tagħha tat-telefonija ċellulari jkopri t-territorju Finlandiż kollu, ħaġa li tħeġġeġ lil iMEZ Ab tipprova tikseb l-interkonnessjoni.
27.
Wara li fallew in-negozjati, fis-7 ta’ Awwissu 2006, iMEZ Ab talbet lill-awtorità regolatorja Finlandiża ġġiegħel lil TeliaSonera Finland Oyj sabiex tinnegozja in bona fide l-interkonnessjoni billi tipproponi akkordju raġjonevoli, jew, fin-nuqqas, sabiex timponi soluzzjoni għat-trażmissjoni ta’ messaġġi SMS u MMS. Sussidjarjament, iMEZ Ab talbet li l-Vienstintävirasto tikklassifika lil TeliaSonera Finland Oyj bħala impriża li għandha saħħa sinjifikattiva fis-suq sabiex, b’hekk, taċċedi għall-interkonnessjoni.
28.
B’deċiżjoni tal-11 ta’ Diċembru 2006, l-amministrazzjoni Finlandiża kkunsidrat li TeliaSonera Finland Oyj ma kinitx osservat l-obbligu ta’ negozjar li hija għandha skont l-Artikolu 39 tal-Liġi dwar is-suq tal-komunikazzjoni meta pproponiet lil iMEZ Ab interkonnessjoni fuq kundizzjonijiet unilaterali, peress li kien mitlub ħlas għall-messaġġi mibgħuta lejn in-netwerk ta’ TeliaSonera Finland Oyj filwaqt li l-messaġġi mibgħuta lejn iMEZ Ab kellhom ikunu b’xejn.
29.
Il-Vienstintävirasto kkunsidrat li TeliaSonera Finland Oyj kellha tirrimedja s-sitwazzjoni u tinnegozja in bona fide (
24
) l-interkonnessjoni fil-qasam tas-servizzi tal-SMS u tal-MMS u ordnat li tiġi żgurata l-interoperabbiltà ta’ dawn is-servizzi għall-benefiċċju tal-konsumaturi.
IV — Il-kawża prinċipali, it-talbiet tal-partijiet u d-domandi preliminari
30.
TeliaSonera Finland Oy appellat kontra d-deċiżjoni tal-11 ta’ Diċembru 2006 quddiem il-qrati nazzjonali billi invokat in-nullità tagħha f’dak li jikkonċerna n-negozjati minħabba li l-Viestintävirasto ma kellhiex il-kompetenza tordnalha tiħdol fi trattattivi ma’ iMEZ wara li kienu fallew it-tentattivi biex jintlaħaq ftehim kummerċjali.
31.
Min-naħa tagħha, iMEZ talbet iċ-ċaħda tar-rikors u sostniet li TeliaSonera Finland Oyj kellha tiġi mġiegħla tidħol f’dawn in-negozjati, peress li r-riżultati miksuba sa issa ma kienux jiżguraw il-funzjonament tas-servizzi tagħha.
32.
Il-Korkein hallinto-oikeus issospendiet il-proċeduri quddiemha u għamlet id-domandi li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja skont l-Artikolu 234 KE:
“1.
L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2002/19/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-7 ta’ Marzu 2002, dwar l-aċċess għal, u l-interkonnessjoni ta, networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u faċilitajiet assoċjati (Direttiva tal-Aċċess), meta moqri flimkien, minn naħa, mal-premessi 5, 6 u 8 tal-preambolu għal din id-direttiva u, min-naħa l-oħra, mal-Artikolu 8 u l-Artikolu 5 tagħha, għandu jiġi interpretat fis-sens li,
1.a)
leġiżlazzjoni nazzjonali tista’ tipprovdi, skont l-Artikolu 39(1) tal-viestintämarkkinalaki, li kwalsiasi impriża tat-telekomunikazzjoni għandha l-obbligu li tinnegozja l-interkonnessjoni ma’ impriża oħra tat-telekomunikazzjoni u fil-każ affermattiv,
1.b)
awtorità regolatorja nazzjonali tista’ tikkonstata li l-obbligu tan-negozjar ma jkunx ġie sodisfatt jekk impriża tat-telekomunikazzjoni, li ma għandhiex saħħa sinjifikattiva fis-suq, tkun offriet l-interkonnessjoni lil impriża oħra b’kundizzjonijiet li l-awtorità tqis li huma kompletament unilaterali u li l-awtorità tqis li huma tali li jostakolaw l-iżvilupp ta’ suq tal-imnut kompetittiv, meta l-istess kundizzjonijiet jkunu fil-prattika pprekludew lit-tieni impriża msemmija milli toffri lill-klijenti tagħha l-possibbiltà li jibagħtu messaġġi multimedjali lill-utenti finali tan-network tal-impriża tat-telekomunikazzjoni u, fil-każ affermattiv,
1.ċ)
awtorità regolatorja nazzjonali tista’, permezz tad-deċiżjoni tagħha, tordna lill-impriża tat-telekomunikazzjoni ċċitata iktar ’il fuq, li ma għandhiex saħħa sinjifikattiva fis-suq, tinnegozja in bona fide l-interkonnessjoni tas-servizzi tal-SMS u tal-messaġġi multimedjali, bejn is-sistemi tal-impriżi, b’mod li, fil-kuntest tan-negozjati kummerċjali, jittieħdu inkunsiderazzjoni l-għanijiet mixtieqa b’dik l-interkonnessjoni u li n-negozjati jseħħu fuq il-premessa li l-funzjonament tajjeb tas-servizzi tal-SMS u tal-messaġġi multimedjali bejn is-sistemi tal-impriżi jista’ jintlaħaq meta jkun hemm kundizzjonijiet raġjonevoli li jippermettu lill-utenti jkollhom il-possibbiltà li jużaw is-servizzi ta’ komunikazzjoni tal-impriżi tat-telekomunikazzjoni?
2)
In-natura tan-netwerk ta’ iMEZ Ab u l-kwistjoni dwar jekk iMEZ għandhiex titqies bħala li hija operatur tan-netwerks pubbliċi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi jaffettwaw l-evalwazzjoni tad-domandi ċċitati iktar ’il fuq?”
V — Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
33.
Id-deċiżjoni tar-rinviju ġiet irreġistrata fir-reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit-8 ta’ Mejju 2008.
34.
iMEZ AB, il-Gvern Finlandiż, Taljan, Litwan, Olandiż, Pollakk u Rumen kif ukoll il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub fit-terminu previst fl-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja.
35.
Ir-rappreżentanti ta’ TeliaSonera, ta’ iMEZ Ab, tar-Repubblika tal-Finlandja u tal-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej attendew is-seduta, li nżammet fit-2 ta’ April 2009, biex jagħmlu l-osservazzjonijiet orali tagħhom, u b’hekk il-kawża qegħda fl-istat li jsiru dawn il-konklużjonijiet.
VI — Analiżi tad-domandi preliminari
36.
Id-deċiżjoni tar-rinviju tal-Korkein hallinto-oikeus tirrigwarda żewġ problemi li, għalkemm huma relatati, jeħtieġ li jiġu ttrattati ġuridikament b’mod separat.
37.
Il-punti 1(a) u 2 huma intiżi sabiex jiġi stabbilit liema tip ta’ impriżi huma suġġetti għall-obbligu ta’ negozjar fuq l-interkonnessjoni bl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva tal-Aċċess, filwaqt li l-punti 1(b) u 1(ċ) jirrigwardaw id-definizzjoni tal-kompetenzi tal-awtoritajiet nazzjonali.
38.
Għal raġunijiet ta’ natura sistematika, jeħtieġ li jerġgħu jiġu organizzati u miġbura d-domandi numerużi li saru, billi jiġu analizzati, fl-ewwel lok, id-domandi 1(a) u 2, peress li r-risposta għal dawn id-domandi taffettwa l-portata tas-setgħat tal-awtorità regolatorja fil-kawża prinċipali.
A — Preċiżazzjonijiet preliminari fuq il-kompetizzjoni ħielsa u l-leġiżlazzjoni settorjali
39.
It-telekomunikazzjonijiet, li tradizzjonalment kienu taħt it-tutela tal-gvern, raw tkabbir ekonomiku minħabba l-liberalizzazzjoni tagħhom, liema liberalizzazzjoni ma setgħetx isseħħ bir-regoli tat-Trattat ta’ Ruma li, minnhom innifishom, irriżultaw li kienu insuffiċjenti.
40.
Fil-fehma tiegħi, f’sitwazzjoni ta’ monopolju Statali, ma teżistix tmexxija, imma diriġenti; ma hemmx klijenti, imma persuni amministrati u finalment, ma hemmx suq imma ġestjoni pubblika. Konsegwentement, f’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Artikoli 81 KE u 82 KE irriżultaw li ma humiex kapaċi li joffru lill-operaturi potenzjali l-mezzi sabiex jidħlu fis-suq li, sa llum, għadu marbut bit-tendenzi tas-sistema preċedenti.
41.
Għaldaqstant, il-katarsi tas-settur kien jeħtieġ ċerti interventi esterni u, għal dan il-għan, il-leġiżlatur Komunitarju, li kien favur interventi speċifiċi, żgura l-implementazzjoni ta’ kundizzjonijiet minimi biex jirrendi vijabbli, fl-ewwel lok, il-mogħdija minn għonq il-flixkun fil-livell ta’ aċċess u, sussegwentement, biex jiffavorixxi l-libertà tal-għażla tal-konsumatur.
42.
Huwa f’dan l-isfond li twieldet leġiżlazzjoni parzjali li fil-kuntest tagħha l-kompetizzjoni dehret bħala l-iktar strument effettiv u li hija ġġustifikata bil-ħtieġa li jiġu rrimedjati ċerti nuqqasijiet tas-suq, bħalma huma n-natura mhux vijabbli tat-tnaqqis tal-infrastrutturi jew l-impossibbiltà li l-benefiċċji li dawn iġibu lis-soċjetà, b’mod ġenerali, jiġu mxejna b’dawk li joħolqu jew iżommu l-istess infrastrutturi, u dan peress li l-liġi tal-provvista u d-domanda, f’dan il-kuntest, ma tippermettix tqassim ġust tar-riżorsi (
25
).
43.
Il-ġlieda kontra dawn in-nuqqasijiet strutturali saret fuq żewġ fronti kumplimentari: minn naħa, dik tad-difiża tal-kompetizzjoni, li tnaqqas l-interferenza, huwa intiż sabiex jistabbilixxi ambjent newtrali fejn ħadd ma jindaħal fl-istrateġiji tal-impriżi u jissorvelja l-proċess kompetittiv tas-swieq stess; u min-naħa l-oħra, dik tar-regolamentazzjoni ad hoc tat-telekomunikazzjonijiet, li tikkonkretizza l-preżenza tal-amministrazzjoni, tinkoraġġixxi l-parteċipazzjoni ta’ numru ikbar ta’ impriżi filwaqt li tipproteġi dawk li huma iktar fraġli, u li hija intiża, b’mod ġenerali, sabiex jintlaħqu immedjatament l-għanijiet tad-direttivi.
44.
Iż-żewġ tipi ta’ regolamentazzjoni ma jaqblux fuq il-mod li bih jiġu ssodisfatti l-għanijiet tagħhom.
45.
Ir-“regolamentazzjoni l-ġdida” tintervjeni ex ante fuq swieq speċifiċi, iżda b’mod asimmetriku, peress li l-intensità tal-obbligi li hija tipprevedi tiddependi fuq is-saħħa tal-impriża, u hija ta’ natura temporanja, preċiżament minħabba li hija taffettwa l-libertà tat-tranżazzjonijiet.
46.
Dawn il-premessi jaħdmu bil-maqlub għad-dritt tal-kompetizzjoni, peress li, b’mod ġenerali, dan tal-aħħar li japplika a posteriori fis-swieq li jkunu jridu jiġu rregolati (
26
), ma jiddistingwix fid-dispożizzjonijiet tiegħu bejn l-awturi tal-ksur u huwa intiż li jkun permanenti.
47.
Evidentement, ladarba d-diffikultajiet inizjali jkunu ġew megħluba u l-kompetizzjoni tirregola kompletament il-komunikazzjonijiet elettroniċi, dan it-“trattament ta’ xokk” settorjali jitlef mill-forza tiegħu, ħaġa li tispjega t-tnaqqis nett fir-rieda sabiex ikun hemm regolamentazzjoni (
27
), kif jindikaw ir-riformi pendenti, peress li, ħlief għal xi proposta eżistenti f’dan il-qasam (
28
), wieħed josserva tendenza għal tnaqqis fil-leġiżlazzjonijiet ta’ intervent (
29
).
B — L-operaturi tan-netwerks pubbliċi bħala destinatarji tal-obbligu li jinnegozjaw l-interkonnessjoni
48.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tiddeċiedi fuq il-kwistjoni dwar jekk iMEZ Ab hijiex operatur tan-netwerks pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, u dan peress li dan il-punt jaqa’ taħt il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-qorti nazzjonali. Madankollu, hija għandha tiffaċilitalha xogħolha billi tistabbilixxi ċerti regoli li jgħinuha tagħmel din l-evalwazzjoni.
49.
Għal dan il-għan, għandu jiġi analizzat il-kamp ta’ applikazzjoni suġġettiv tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva tal-Aċċess biex jiġi stabbilit jekk l-obbligu tan-negozjar jikkonċernax lil kull impriża awtorizzata fis-settur tal-komunikazzjonijiet jew jekk japplikax biss għall-operaturi, ħaġa li timplika, kif tindika ġustament il-Korkein hallinto-oikeus, li trid tiġi determinata n-natura tan-netwerks. Ġaladarba jiġi stabbilit dan, tqum il-kwistjoni dwar id-diskriminazzjoni skont is-saħħa fis-suq.
1. Il-parametri pożittivi
50.
Id-diċitura tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2002/19 tipprevedi negozjar reċiproku tal-interkonnessjoni f’dak li jikkonċerna lill-“operaturi ta[n]-network[s] pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet” u toħloq b’hekk, rabta sinallagmatika li tinvolvi vantaġġi lil naħa u, spiss, inkonvenjenti lill-oħra (
30
).
51.
L-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2002/19 tfisser b’mod ċar il-kunċett ta’ operatur billi tillimitah għall-impriża “li tforni jew tawtorizza l-provvista ta’ network pubbliku ta’ komunikazzjonijiet jew faċilità assoċjata” u, għaldaqstant, tammetti li miegħu jeżistu wkoll impriżi involuti f’attivitajiet koeżistenti oħra.
52.
Għalkemm, kif spjegat il-Qorti tal-Ġustizzja, is-sens tal-kliem mhux dejjem jikkostitwixxi assjoma ermenewtika xierqa, f’dan il-każ, id-diversi verżjonijiet lingwistiċi jwasslu għal soluzzjoni unanima, peress li huma jissuġġettaw għal dan l-obbligu biss lil dawk l-operaturi li jiġġestixxu l-imsemmija netwerks pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet.
53.
Għaldaqstant, għandu jiġi stabbilit jekk l-operaturi tal-faċilitajiet assoċjati (
31
) humiex eżenti mill-obbligu li jinnegozjaw kif previst fl-Artikolu 4 (
32
) tad-Direttiva tal-Aċċess.
54.
Anki jekk jista’ jiġi identifikat duwaliżmu bejn l-operaturi tan-“network[s] pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet” u l-operaturi ta’ “faċilitajiet assoċjati”, dawn l-operaturi kollha huma marbuta li jinnegozjaw, peress li d-direttiva tuża kunċett wieħed ta’ “operatur” għal dawn iż-żewġ kategoriji. Iktar minn hekk, ma għandux jiġi eskluż il-fatt li dawn il-faċilitajiet“assoċjati” jikkontribwixxu b’mod sostanzjali għall-funzjonalità tan-netwerk u dan minħabba s-sitwazzjoni tagħhom, il-kwalitajiet tagħhom jew, b’mod ġenerali, minħabba t-teknoloġija li huma jipprovdu.
2. Il-parametri negattivi
55.
L-awturi l-oħra tas-settur jibqgħu esklużi; huma joħorġu minn interpretazzjoni sistematika tad-Direttiva tal-Aċċess, li l-Artikolu 2(b) tagħha, jiddefinixxi l-interkonnessjoni bħala “il-konnessjoni fiżika u loġika ta’ networks pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet wżati mill-istess impriża jew waħda differenti […]”. Jekk din l-interkonnessjoni, kif deskritta f’din id-definizzjoni, ma tikkonċernax ħlief lil dawn in-networks, allura, loġikament dan huwa obbligu esklużiv tal-operaturi proprjetarji tal-imsemmija netwerks jew ta’ dawk li jipprovdu l-faċilitajiet assoċjati.
56.
Konsegwentement, peress li l-fornituri tas-servizzi tat-telekomunikazzjonijiet ma jappartjenux għall-kategorija ta’ “operaturi ta’ networks pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet”, huma jevitaw l-obbligu li jinnegozjaw il-ftehim tagħhom għall-interkonnessjoni.
57.
Din il-konstatazzjoni hija kkorroborata bl-eżeġesi storika, li turi l-kuntrast eżistenti bejn l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 97/33, li kienet testendi l-obbligu tan-negozjar għall-interkonnessjoni fuq il-“korpi awtorizzati biex jipprovdu netwerks pubbliċi ta’ telekomunikazzjonijiet u/jew servizzi tat-telekomunikazzjonijiet aċċessibbli għall-pubbliku” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (
33
) u l-istess artikolu tad-Direttiva 2002/19, li jillimitah għall-“operaturi ta[n]-network[s] pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet”.
58.
Fil-kuntest tal-paragun bejn id-direttiva tal-1997 u dik tal-2002, l-osservazzjonijiet tar-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi f’din it-talba għal deċiżjoni preliminari jikkorroboraw it-teżi opposta, inkwantu d-Direttiva tal-Aċċess tirreferi espressament għal dik li ppreċedietha (
34
).
59.
Madankollu, kif ammetta l-gvern Olandiż, id-Direttiva tal-Aċċess ħassret id-Direttiva 97/33 u, iktar minn hekk, anki jekk il-premessa 8 tad-Direttiva tal-Aċċess tagħmel riferenza għaż-“[żamma ta’] drittijiet u obbligi eżistenti għan-negozjar tal-interkonnessjoni” [traduzzjoni mhux uffiċjali], din id-dikjarazzjoni għandha tinqara fid-dawl tal-għan stipulat, li huwa li l-“[…] operaturi oħra ta’ netwerks għandhom ikunu jistgħu jwasslu t-traffiku lill-klijenti tagħhom, u għalhekk għandhom ikunu jistgħu jinterkonnettu direttament jew indirettament ma’ xulxin” [traduzzjoni mhux uffiċjali] li għalhekk tenfasizza fuq il-fatt li l-interkonnessjoni tikkonċerna l-operaturi tan-netwerks.
60.
It-tneħħija tal-kliem “korpi awtorizzati biex jipprovdu networks pubbliċi ta’ telekomunikazzjonijiet aċċessibbli għall-pubbliku” fid-Direttiva 2002/19 tikkonferma dijanjożi iktar favorevoli għall-kompetizzjoni minn dik li kienet fis-seħħ meta ġiet adottata d-Direttiva 97/33, peress li, b’kuntrast ma’ dak li kien iseħħ qabel, il-kunċett ġdid tad-Direttiva 2002/19 jafda iktar fil-kapaċità tas-suq biex isolvi l-irregolaritajiet identifikati, ħaġa li tikkostitwixxi ukoll il-korollarju loġiku wara t-tnaqqis tal-intervent amministrattiv.
61.
Jien lanqas ma naqbel mal-fehma li l-Artikolu 7 tad-Direttiva 2002/19 jistabbilixxi l-intanġibbiltà tal-obbligi kollha ta’ interkonnessjoni tad-Direttiva 97/33 peress li dan l-artikolu, b’mod li ma jħallix dubji għat-tifsira tiegħu, iġib it-titolu ta’ “Reviżjoni ta’ l-obbligi ta' qabel għall-aċċess u l-interkonnessjoni”, ħaġa li tipprekludi kull tentattiv biex jinżammu l-obbligi, speċjalment f’sitwazzjoni fejn l-obbligi diġà applikabbli jinżammu biss sakemm dawn l-obbligi ikunu ġew riveduti u “[tkun ittieħdet deċiżjoni dwarhom] skond il-paragrafu 3”.
3. Ir-rifjut ta’ interpretazzjoni estensiva
62.
Ir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi jqis li, għalkemm l-Artikolu 4 tad-Direttiva tal-Aċċess isemmi biss l-“operaturi ta[n]-network[s] pubbliċi”, xejn ma jipprekludi li l-obbligu tal-interkonnessjoni jiġi estiż għall-“fornituri ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi” skont l-Artikolu 6 tad-Direttiva 2002/20 (“Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni”) u skont il-paragrafu 3 tat-Taqsima A tal-anness tagħha, fejn dawn id-dispożizzjonijiet jagħtu marġni kbira ta’ diskrezzjoni lill-Istati Membri f’dak li jikkonċerna l-organizzazzjoni tat-telekomunikazzjonijiet.
63.
Jeħtieġ li tiġi ttrattata l-kwistjoni dwar jekk id-Direttiva tal-Aċċess tippermettix lill-Istati Membri jmorru lilhinn mill-obbligi imposti minnha, iżda l-prudenza titlob li jiġi evitat li din ir-riflessjoni tiżnatura t-termini stretti tad-domanda li l-Korkein hallinto-oikeus (
35
) għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja u li jiffukaw fuq il-ħtieġa li tiġi nnegozjata l-interkonnessjoni fil-kuntest tad-Direttiva 2002/19, li, fil-fehma tiegħi, diffiċilment tirreżisti tali flessibbiltà mingħajr ma jiġi mibdul is-sens tekniku-ġuridiku tagħha jew il-kompetizzjoni.
64.
Fl-ewwel lok, il-kundizzjonijiet inerenti għall-awtorizzazzjoni ġenerali tan-netwerks jew tas-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi li huma previsti fid-Direttiva 2002/20 u b’mod partikolari l-obbligi li, skont l-Artikolu 5(1) u (2) u l-Artikoli 6 u 8 tad-Direttiva 2002/19/KE, jistgħu jiġu imposti fuq il-fornituri tan-netwerks jew servizzi msemmija “għandhom ikunu legalment separati mid-drittijiet u l-obbligi ta’ l-awtorizzazzjoni ġenerali” (Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2002/20).
65.
Fit-tieni lok, fost ir-rekwiżiti li għalihom il-paragrafu 3 tat-taqsima A tal-anness tad-Direttiva 2002/20 jissuġġetta din l-awtorizzazzjoni ġenerali, wieħed jista’ jenfasizza dawk tal-interoperabbiltà tas-servizzi u tal-interkonnessjoni tan-netwerks. L-użu ta’ dawn l-espressjonijiet juru li l-leġiżlatur Komunitarju juża lingwa preċiża, peress li jitkellem fuq l-“interoperabilità” tas-servizzi u l-“interkonnessjoni” tan-netwerks (
36
), ħaġa li għandha sseħħ, iktar minn hekk, “b’konformità mad-Direttiva 2002/19/KE”  (
37
), li għaliha jirreferi wkoll l-Artikolu 4(2)(a) tad-Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni.
66.
Fit-tieni lok, is-suġġeriment li bih jingħad li l-leġiżlatur nazzjonali Ma huwiex marbut bl-Artikoli 5 sa 8 tad-Direttiva 2002/19 (
38
), minħabba li l-uniċi destinatarji tagħhom huma l-awtoritajiet regolatorji, jikkostitwixxi viżjoni żbaljata ta’ din id-Direttiva, peress li tinjora mhux biss li l-fatt li r-regolaturi nazzjonali jingħataw setgħat konkreti jippreżupponi l-intervent tal-Istat, iżda tinjora wkoll element essenzjali, jiġifieri l-fatt li n-negozjati għall-konklużjoni ta’ ftehim potenzjali għall-interkonnessjoni huwa previst bħala miżura ġenerali mill-Artikolu 4 tad-Direttiva u mhux mill-imsemmija Artikoli 5 sa 8 tad-Direttiva (
39
).
67.
Fir-raba’ lok, għal dan il-għan, id-Direttiva tal-Aċċess ma tikkostitwixxix leġiżlazzjoni minima, iżda, kif tindika l-premessa 14 tagħha, “[i]l-firxa ta’ l-obbligi possibbli […] [tikkostitwixxi] sett ta’ obbligi massimi li jistgħu jiġu applikati għal impriżi, sabiex tiġi evitata ir-regolamentazzjoni żejda”.
68.
Għalkemm id-Direttiva 2002/19 għandha l-għan tal-armonizzazzjoni u topponi, f’suq miftuħ u kompetittiv, l-ostakoli għan-negozjar, b’mod partikolari meta l-ftehim ikollu portata transkonfinali (
40
), l-Istati Membri ma jistgħux jestendu kif jidhrilhom huma l-grupp ta’ entitajiet li għandhom jinnegozjaw l-interkonnessjoni, peress li, kieku dan kien il-każ, jiżdied ir-riskju ta’ preġudizzju għall-kompetizzjoni libera.
69.
L-Artikolu 39 tal-vienstintämarkkinalaki jmur lil’hinn mil-limitu li jirriżulta mid-Direttiva 2002/19 f’dak li jikkonċerna l-obbligi tal-impriżi, inkwantu jestendi l-obbligu ta’ negozjar fuq l-interkonnessjoni għall-fornituri ta’ servizzi, ħaġa li tikkostitwixxi l-element distintiv li r-rappreżentant tal-Gvern Finlandiż irrikonoxxa espressament waqt is-seduta (
41
).
70.
L-ekonomija tas-suq ma tistax tiġi ristretta b’mod inġustifikat, billi tali ostakoli huma permessi biss biex jintlaħqu l-għanijiet tad-dritt Komunitarju u sakemm jiġu rrispettati l-prinċipji ta’ raġonevolezza u proporzjonalità (
42
).
71.
Barra minn hekk, il-premessa 19 tad-Direttiva 2002/19 tirrikonoxxi li “[l]-obbligu ta’ l-aċċess għall-infrastruttura tan-networks jista’ jkun ġustifikat bħala mezz biex tiżdied il-kompetizzjoni, iżda l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali għandhom jibbilanċjaw id-drittijiet tas-sid ta’ l-infrastruttura biex jisfrutta l-infrastruttura tiegħu għall-benefiċċju tiegħu stess, u d-drittijiet ta’ fornituri oħra ta’ servizzi li jkollhom aċċess għall-faċilitajiet li huma essenzjali għall-forniment ta’ servizzi kompetituri”.
72.
F’dan il-kuntest, il-prinċipju tal-intervent minimu, li jirrifletti l-prinċipju ta’ proporzjonalità, li ilu li ġie definit mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (
43
) ibbażata fuq in-natura xierqa, il-ħtieġa u r-rapport bejn l-ispejjeż u l-benefiċċji, jissuġġerixxi li ma għandhux jiġi applikat b’mod żbaljat l-obbligu ta’ negozjar, bħala miżura ex lege (
44
), fuq korpi li ma humiex l-operaturi ta’ netwerks pubbliċi.
73.
Id-Direttiva tal-Aċċess ma tikkontemplax negozjar ġenerali tal-interkonnessjoni bejn l-impriżi kollha (
45
), iżda biss bejn l-operaturi tan-netwerks pubbliċi, ħaġa li tikkostitwixxi, barra minn hekk, premessa loġika jekk iridu jinħolqu l-kundizzjonijiet sabiex ikun hemm kompetizzjoni mingħajr ostakoli; u din hija r-raġuni għaliex jeħtieġ li tinftiehem l-idea fundamentali tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 2002/19, li hija li dawn in-netwerks huma anċillari għas-servizzi tat-telekomunikazzjonijiet (
46
).
74.
Bil-fatt li tiżgura l-interkonnessjoni tan-netwerks jew tal-faċilitajiet assoċjati, is-sistema Komunitarja tipprepara t-triq biex tiġi mħaddna l-libertà li biha jiġu pprovduti s-servizzi (
47
), li r-regolazzjoni tagħha hija iktar xierqa fil-qasam tad-dritt tal-kompetizzjoni milli f’dak tar-regoli settorjali.
C — Is-saħħa sinjifikattiva fis-suq u n-negozjar tal-interkonnessjoni
75.
Id-Direttiva tal-Aċċess tittratta l-obbligu li tiġi nnegozjata l-interkonnessjoni taħt żewġ aspetti: fl-ewwel lok, bħala obbligu ġeneriku u mbagħad bħala miżura speċifika. Barra minn hekk, meta l-obbligu jiġi impost b’att tal-awtorità regolatorja, id-direttiva tieħu inkunsiderazzjoni l-kwistjoni dwar jekk l-impriża destinatarja tal-istess obbligu għandhiex importanza partikolari fis-suq.
1. Ir-regola ġenerali
76.
L-Artikolu 4 jidentifika d-“[d]rittijiet u obbligi għall-impriżi” u jissuġġetta għall-obbligu li jinnegozjaw l-interkonnessjoni dawk l-operaturi tan-netwerks pubbliċi, tkun xi tkun is-saħħa ekonomika tagħhom.
77.
B’hekk din hija applikabbiltà li toħroġ direttament mid-dritt Komunitarju, li ma teħtieġ ebda intervent amministrattiv.
2. Il-miżuri amministrattivi partikolari
78.
L-Artikolu 5 jiddefinixxi s-“[s]etgħat u responsabbiltajiet ta’ l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali fir-rigward ta’ aċċess u interkonnessjoni” fejn jipprevedi, f’ċerti każijiet, l-obbligu tal-interkonnessjoni tan-netwerks.
79.
Il-portata ta’ dawn id-dispożizzjonijiet tvarja peress li, filwaqt li l-Artikolu 4, li huwa intiż li japplika direttament, jirrigwarda esklużivament it-tentattivi ta’ ftehim f’dak li jikkonċerna l-“operaturi ta[n]-network[s] pubbliċi”, l-Artikolu 5 iħeġġeġ lill-awtoritajiet regolatorji nazzjonali sabiex jiżguraw il-funzjonament tajjeb tas-suq, permezz ta’ deċiżjonijiet konkreti u mhux in abstracto.
3. Is-saħħa sinjifikattiva fis-suq
80.
Kif wieħed jista’ jiddeduċi a contrario sensu mill-paragrafu 1 tiegħu, l-Artikolu 5 tad-Direttiva tal-Aċċess ma huwiex limitat għall-impriżi li għandhom saħħa sinjifikattiva. Kif indikajt diġà, din ir-restrizzjoni tirriżulta mill-Artikolu 8 tad-Direttiva msemmija li, flimkien mal-Artikolu 12(1)(b) jagħti lill-awtoritajiet nazzjonali l-fakultà li jieħdu ċerti inizjattivi li jippermettu li jiġi ffaċilitat l-aċċess għall-faċilitajiet speċifiċi tan-netwerks.
81.
Is-saħħa tal-impriża tidentifika għaldaqstant il-kamp ta’ applikazzjoni, minn naħa, tal-Artikolu 5, li ma jiddistingwix bejn id-destinatarji tiegħu abbażi tas-saħħa sinjifikattiva tagħhom, u min-naħa l-oħra, tal-Artikoli 8 u 12 li huma intiżi għall-impriżi li għandhom saħħa sinjifikattiva.
82.
Is-saħħa fis-suq (
48
) tistabbilixxi għalhekk l-applikazzjoni ta’ sistema asimetrika tar-regoli tal-interkonnessjoni, li l-interpretatazzjoni korretta tagħhom tiddependi fuq id-definizzjoni u r-rikonoxximent ta’ din is-saħħa mill-awtorità kompetenti (
49
). Ma’ dan tiżdied ukoll in-natura dinamika tal-kunċett u t-tqassim tiegħu skont is-swieq li jwassal eventwalment sabiex operatur ikun jista’ jgawdi jew ma jgawdix minn saħħa sinjifikattiva fil-konfront tas-setturi ta’ attività.
83.
Skont id-Direttiva 97/33, l-entità li għandha sehem tas-suq ikbar minn 25% hija meqjusa bħala li għandha saħħa sinjifikattiva fis-suq. Madankollu, fid-dawl tal-kapaċità tagħha li tinfluwenza l-kundizzjonijiet fuq l-imsemmi suq, u fid-dawl tal-fatturat tagħha, tal-kontroll eżerċitat minnha fuq il-mezzi ta’ aċċess tal-utent finali, tar-riżorsi finanzjarji u tal-esperjenza tagħha, entità jista’ jistħoqqilha li tiġi kkwalifikata bħala li għandha saħħa sinjifikattiva fis-suq anki jekk ma tilħaqx din il-perċentwali jew, għall-kuntrarju, jekk din il-kwalifika ma tapplikax għaliha anki jekk taqbeż din il-perċentwali [Artikolu 4(3)].
84.
Id-Direttiva tal-Aċċess tirreferi għad-Direttiva Kwadru, fir-rigward tal-għoti tal-kwalità ta’ impriża b’saħħa sinjifikattiva fis-suq, li skont din l-aħħar direttiva, tapplika għall-impriżi li, individwalment jew kollettivament, jinsabu f’pożizzjoni ekwivalenti għal pożizzjoni dominanti, jiġifieri impriżi li jkunu jistgħu jġibu ruħhom indipendentement mill-kompetituri, klijenti u, konsegwentement, mill-konsumaturi tagħhom (l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 14(2) tad-Direttiva Kwadru).
D — L-interpretazzjoni sistematika tad-Direttiva tal-Aċċess u r-relazzjoni tagħha mal-liġi nazzjonali
a) L-Artikolu 4 tad-Direttiva 2002/19
85.
Għall-operaturi ta’ netwerks pubbliċi li, bħal TeliaSonera, tali saħħa fis-suq ma ġietx attribwita lilhom permezz ta’ att amministrattiv, l-obbligu tal-interkonnessjoni huwa limitat għas-sempliċi negozjar, mingħajr il-bżonn li jintlaħaq ftehim.
86.
Madankollu, id-Direttiva 97/33 kienet teżiġi li l-operaturi li għandhom din is-saħħa sinjifikattiva jwieġbu għal kull talba raġjonevoli ta’ konnessjoni [Artikolu 4(2)]. Dan l-obbligu jinsab ripetut fid-Direttiva tal-Aċċess [Artikoli 4(1), u 5(1) u (4)], li kif diġà indikajt, stabbiliet ukoll obbligi konkreti fuq l-operaturi dominanti (l-Artikolu 8 moqri flimkien mal-Artikolu 12).
87.
Jien ma ninsiex li l-premessa 1 tad-Direttiva 2002/19 hija favur interpretazzjoni wiesgħa ta’ dawn l-obbligi billi tagħmilhom jirrigwardaw in-netwerks u l-ftehim fil-qasam tal-“aċċess u l-arranġamenti ta’ interkonnessjoni bejn il-fornituri tas-servizzi”. F’din l-ordni ta’ ideat, il-premessi 5 u 6 jirreferu għall-fatt li “impriż[i] li jirċievu talbiet għall-aċċess jew inter-konnessjoni għandhom fil-prinċipju jikkonkludu dawn l-arranġamenti […]” u għas-“saħħa ta’ l-innegozjar bejn l-impriżi”, mingħajr ma huma limitati, konsegwentement, għall-“operaturi ta’ networks pubbliċi”.
88.
Madankollu, l-eżami ddettaljat jiżvela n-natura żbaljata ta’ din l-ewwel impressjoni, li hija diffiċilment paragunabbli mal-assjomi ġuridiċi tad-Direttiva li jispiraw ruħhom mill-kummerċ liberu.
89.
Barra minn hekk, il-ġurisprudenza enfasizzat li l-preambolu ta’ att Komunitarju ma għandux forza legali vinkolanti u ma jistax jiġi invokat biex jidderoga mid-dispożizzjonijiet stess tal-att ikkonċernat jew biex id-dispożizzjonjiet tiegħu jiġu interpretati b’mod manifestament oppost għall-kliem użat fihom (
50
).
90.
Anki jekk, fil-prattika, diversi impriżi tat-telekomunikazzjonijiet “jiġġestixxu netwerks” filwaqt li “jipprovdu servizzi”, din id-duwalità tal-attivitajiet tidher ċara fil-premessa 1 tad-Direttiva tal-Aċċess, li taċċetta l-ftehim, sakemm dawn ikunu konklużi bejn entitajiet indaqs, jiġifieri billi ssir distinzjoni bejn l-“operaturi tan-networks” u l-“fornituri tas-servizzi”.
91.
Anki jekk TeliaSonera tibgħat il-messaġġi u għandha għalhekk stat identiku bħal dak ta’ iMEZ Ab (bħala impriża ta’ servizzi), l-ewwel obbligu tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 2002/19 ma għandux jiġi impost fuqha ħlief fil-każ li iMEZ Ab ikollha netwerk pubbliku ta’ komunikazzjonijiet peress li, jekk le, hija tkun biss sempliċi utent (
51
) tan-netwerk ta’ TeliaSonera, li ma hijiex intitolata titlob l-interkonnessjoni.
92.
Konsegwentement, jekk TeliaSonera taġixxi bħala operatur ta’ netwerks pubbliċi ta’ telekomunikazzjonijiet, il-fatt li hija tkun obbligata tinnegozja in bona fide l-interkonnessjoni ma’ iMEZ Ab jimplika li l-istess iMEZ Ab għandha wkoll din il-kwalità ta’ operatur ta’ netwerks pubbliċi ta’ telekomunikazzjonijiet.
93.
L-Artikolu 39 tal-vienstintämarkkinalaki, li jirrendi n-negozjar obbligatorju ma’ kull operatur ta’ telekomunikazzjonijiet, jieħu direzzjoni differenti. L-abbozz ta’ din il-liġi ppreżentat mill-gvern lill-Parlament jispjega, fil-motivazzjoni ddettaljata dwar l-Artikolu 39(1), li l-obbligu tan-negozjar jikkonċerna lil kull impriża u jikkorrispondi għal dak li jinsab fl-Artikolu 12(1)(b) tad-Direttiva tal-Aċċess.
94.
Huwa minħabba dan li toħroġ il-konfużjoni tal-kawża prinċipali, li għaliha tirreferi iMEZ Ab fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha meta hija għamlet riferenza għan-natura żbaljata tar-riferenza magħmula mill-Artikolu 39(1) tal-liġi nazzjonali għall-Artikolu 12 tad-Direttiva tal-Aċċess li, kif diġà enfasizzajt, huwa limitat għall-impriżi dominanti, minflok ma jirreferi għall-Artikolu 4 tal-istess direttiva, li japplika għall-operaturi ta’ netwerks pubbliċi irrispettivament mis-saħħa tagħhom.
95.
Huwa l-obbligu tal-Korkein hallinto-oikeus li tistabbilixxi jekk in-“networks”  (
52
) ta’ iMEZ Ab jaqgħux taħt id-definizzjoni li d-Direttiva Kwadru tagħti lin-“networks ta’ komunikazzjonijiet pubbliċi”. Għal dan il-għan, jeħtieġ li tiġi evalwata l-funzjonalità tagħhom u, b’mod partikolari, il-kapaċità tagħhom li jipprovdu servizzi ta’ komunikazzjonijiet lill-pubbliku (
53
) jew, bħala faċilitajiet assoċjati, il-kapaċità tagħhom li jsostnu jew jiżviluppaw il-provvista tas-servizzi msemmija.
96.
Il-kunċett ta’ provvista ta’ netwerk [Artikolu 2(m) tad-Direttiva Kwadru] jikkostitwixxi soluzzjoni affidabbli oħra, peress li, minbarra l-operaturi li jistabbilixxu jew jipprovdu netwerk, huwa jinkludi lil dawk li joperaw jew jikkontrollaw dawn in-netwerks.
97.
Il-qorti Finlandiża għandha tistabbilixxi wkoll in-natura tan-netwerks ta’ iMEZ Ab billi tirreferi, b’mod esklużiv, għall-kunċett ta’ “se[r]vizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi”  (
54
) biex tivverifika jekk l-infrastruttura tagħha tirrigwardax is-sempliċi ġestjoni ta’ dawn is-servizzi jew jekk hija għandhiex potenzjal simili għal dak tan-netwerks.
98.
Fl-aħħar, il-qorti tar-rinviju għandha tivverifika jekk ix-“Short Message Service Center (SMSC)” u l-“Multimedia Messaging Service Center (MMSC)” humiex meqjusa bħala netwerks pubbliċi ta’ telekomunikazzjonijiet (
55
) jew bħala elementi li jistgħu jintegraw magħhom, permezz ta’ interface ta’ konnessjoni (
56
), sabiex tipprova tikklassifika lil iMEZ Ab bħala operatur (
57
).
99.
Il-kumpannija iMEZ Ab issostni li l-awtorità regolatorja Svediża (Kommunikations-myndigheten PTS) aċċettat l-istatus tagħha ta’ impriża tan-netwerk billi tatha kodiċi ta’ netwerk ċellulari għaliha (kodiċi MNC) (
58
).
100.
Madankollu dan il-fatt, li seħħ fl-Isvezja, ma għandux ikollu riperkussjoni transkonfinali b’mod li jaffettwa b’mod sostanzjali s-suq tat-telekomunikazzjonijiet tal-Finlandja (
59
), peress li l-għoti tal-kodiċi ta’ netwerk ċellulari jirrifletti kriterji tekniċi li ma jaqgħux taħt id-dritt Komunitarju (
60
) u li l-evalwazzjoni xierqa tiegħu taqa’ taħt il-kompetenza ta’ kull awtorità nazzjonali, skont, fost regoli oħra (
61
), ir-rakkomandazzjonijiet tal-Unjoni Internazzjonali tat-Telekomunikazzjonijiet (UIT) (
62
).
101.
Konsegwentement, jeħtieġ li tingħata risposta għad-domandi 2 u 1(a) li skont interpretazzjoni konformi mal-Artikolu 4 tad-Direttiva tal-Aċċess, l-obbligu ta’ negozjar tal-interkonnessjoni għandu jkun suġġett għan-natura tan-netwerk ta’ iMEZ Ab, peress li dan l-artikolu jimponi dan l-obbligu biss fuq l-impriżi kkwalifikati bħala “operaturi ta’ networks pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi”, indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk dawn l-impriżi għandhomx saħħa sinjifikattiva fis-suq.
b) L-Artikolu 5 tad-Direttiva 2002/19
102.
Jibqa’ biex jiġi ddeterminat jekk l-awtoritajiet regolatorji jistgħux jikkunsidraw li jkun ġie ppreġudikat l-obbligu ta’ negozjar jekk impriża li ma jkollhiex saħħa sinjifikattiva fis-suq toffri l-interkonnessjoni lil impriża oħra b’kundizzjonijiet unilaterali u li jostakolaw l-iżvilupp ta’ suq tal-imnut sostenibbli, meta dawn jimpedixxu lill-kijenti tat-tieni impriża ċċitata iktar ’il fuq milli jibbenefikaw mis-servizzi tagħha (punt 2(b) tad-domandi preliminari).
103.
Ir-risposta affermattiva toħroġ miż-żamma tal-effett utli tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 2002/19, wara analiżi in bona fide (
63
) tal-aġir tal-operatur, sabiex tiġi vverifikata l-volontà reali tiegħu li jasal għal ftehim, fejn din il-bona fide tiġi dedotta minn indikazzjonijiet bħalma huma n-natura raġjonevoli u serja tal-proposti tiegħu.
104.
Madankollu, jekk l-awtorità regolatorja nazzjonali tikkonstata li dan l-obbligu ma ġiex osservat, hija ma tistax iżżid kundizzjonijiet addizzjonali biex tirrimedja s-sitwazzjoni (
64
) billi tistrieħ esklużivament fuq l-Artikolu 4 tad-Direttiva tal-Aċċess. Madankollu, l-Artikolu 5(4) tad-Direttiva tal-Aċċess (
65
) jippermettilha timplementa dan l-obbligu, fid-dawl tas-setgħa li jagħtiha l-Artikolu 20(1) tad-Direttiva Kwadru biex tintervjeni (
66
).
105.
L-Artikolu 4 tad-Direttiva 2002/19 ma jipprekludix li, abbażi tal-Artikolu 5 ta’ din l-istess direttiva, l-awtoritajiet nazzjonali jimponu fuq l-impriżi li jikkontrollaw l-aċċess għall-utenti finali ċerti obbligi intiżi li jiżguraw il-konnettività minn tarf sa tarf, “[…] inkluż f’każi ġustifikati l-obbligazzjoni li jagħmlu interkonnessjoni ta[n]-network tagħhom fejn dan ma jkunx diġà l-każ” (
67
)
106.
Din id-dispożizzjoni tirrifletti d-duttrina tal-“essential facilities” (teorija tal-infrastrutturi essenzjali) (
68
) peress li hija tippermetti l-konnessjoni ta’ operaturi ġodda, li għandhom prerogattivi identiċi, ma’ infrastrutturi eżistenti u, għalkemm hija ma ssemmix in-negozjar bħala strument biex issir l-interkonnessjoni, il-varjeta’ kbira tal-miżuri li huma validi tinkludi, fost ir-repertorju tal-miżuri possibbli, in-negozjar fuq l-interkonnessjoni, li jikkostitwixxi obbligu inqas oneruż mill-obbligu dirett tal-interkonnessjoni (
69
).
107.
Il-Qorti tal-Ġustizzja, f’kuntest differenti minn dak tat-telekomunikazzjonijiet (
70
), irrikonoxxiet li jekk l-infrastruttura titqies “essenzjali”, il-proprjetarju għandu jinnegozja l-użu tiegħu ma’ impriżi oħra, meta l-attività tagħhom tkun teħtieġ l-aċċess għall-infrastruttura. Madankollu hija taffiet dan il-prinċipju b’sensiela ta’ kundizzjonijiet li għandhom jiġu interpretati b’mod strett u li huma intiżi li jevitaw l-abbużi li jirriżultaw mill-pożizzjoni dominanti (Artikolu 82 KE).
108.
Fil-każ tal-Artikolu 5, in-negozjar huwa suġġett għall-kundizzjoni li TeliaSonera tikkontrolla l-aċċess għall-utenti finali. Huma n-netwerks tagħha biss li huma meqjusa “essenzjali” u, konsegwentement din id-dispożizzjoni tapplika meta l-imsemmija netwerks jirriżultaw li huma indispensabbli għal iMEZ Ab, peress li l-imsemmija netwerks ma jistgħux jiġu raġjonevolment riprodotti, ħaġa li timpedixxi l-aċċess tagħha jew tissuġġetaha għal restrizzjonijiet inaċċettabbli. Il-Korkein hallinto-oikeus ma tistax tinjora r-relazzjoni kummerċjali bejn iMEZ Ab u Elisa Oyj, peress li iMEZ Ab tkun tista’ taqdi l-aspettattivi tal-klijenti tagħha jekk hija tibbenefika mill-infrastrutturi ta’ Elisa Oyj fil-Finlandja.
109.
Madankollu, bid-distinzjoni bejn l-“aċċess”  (
71
) u l-“interkonnessjoni”  (
72
), id-direttiva ma tipprevedix l-interkonnessjoni tas-servizzi, iżda biss dik tan-netwerks jew tal-faċilitajiet assoċjati, ħaġa li żżomm il-koerenza mal-Artikolu 4, li hija d-dispożizzjoni li fuqha bbażat il-qorti tar-rinviju u li hija ssupplimentata bl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2002/19.
110.
Peress li l-interkonnessjoni sseħħ bejn persuni privati, hija tersaq viċin l-istitut tad-dritt privat (
73
) u timplika sistema ta’ interazzjoni bejn in-netwerks bi proġetti differenti.
111.
Barra minn hekk, il-kunċett tal-“aċċess” jinvolvi riperkussjonijiet ġuridiċi iktar wesgħin mis-sempliċi konnessjoni ta’ infrastrutturi, peress li huwa jkopri l-fatt li jsiru disponibbli diverżi riżorsi u servizzi u, b’mod definittiv, jinkludi l-“interkonnessjoni”, li tikkostitwixxi tip partikolari ta’ aċċess implementat bejn operaturi ta’ netwerks pubbliċi (Artikolu 2(b) tad-Direttiva 2002/19).
112.
Dawn il-preċiżjonijiet jippermettu li tingħata risposta għad-domanda 1(ċ) fis-sens li, wara li jiġi kkonstatat il-ksur tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 2002/19, l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali ma jistgħux jobbligaw lil impriża tat-telekomunikazzjonijiet sabiex tinnegozja in bona fide l-interkonnessjoni tas-sistema tagħha tas-servizzi ta’ messaġġi ta’ test u multimedjali ma’ dik ta’ impriża oħra li toffri wkoll dawn is-servizzi.
113.
Min-naħa l-oħra, skont l-Artikolu 5(4) tad-Direttiva 2002/19, l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jistgħu jeżiġu li kull operatur ta’ netwerks pubbliċi li jikkontrolla l-aċċess minn tarf sa tarf, jinnegozja in bona fide l-interkonnessjoni tan-netwerks tiegħu ma’ dawk ta’ operatur ieħor (ta’ messaġġi ta’ test u multimedjali fil-kawżi prinċipali) għall-finijiet tal-interoperabbiltà ta’ dawn is-servizzi, b’kundizzjonijiet raġjonevoli u li jagħtu l-benefiċċju massimu lill-utenti finali, dejjem jekk il-kundizzjonijiet l-oħra ta’ dan l-artikolu jkunu sodisfatti.
114.
Għandu jiġi mfakkar li, skont l-Artikolu 7(3) tad-Direttiva Kwadru, l-awtorità regolatorja nazzjonali għandha tagħmel “abbozz tal-miżura” flimkien mar-raġunament li fuqu tkun ibbażata l-miżura u tinforma lill-Kummissjoni u lill-awtoritajiet regolatorji nazzjonali tal-Istati membri l-oħra sabiex jagħmlu l-kummenti tagħhom jekk huma jidhrilhom xieraq.
c) L-Artikoli 8 u 12 tad-Direttiva 2002/19
115.
Għalkemm l-Artikolu 39(1) tal-vienstintämarkkinalaki jirreferi għall-Artikolu 12 tad-Direttiva 2002/19, wara li ma ġietx ipprovata l-pożizzjoni li għandha TeliaSonera fis-suq (
74
), l-applikazzjoni tal-Artikoli 8 u 12 tad-Direttiva 2002/19 għandha tiġi eskluża, peress li dawn jirrigwardaw biss l-interkonnessjoni u l-aċċess f’dak li jikkonċerna l-impriżi li għandhom saħħa sinjifikattiva fis-settur, ħaġa li jiena nirrepeti ma huwiex il-każ hawnhekk.
VII — Konklużjoni
116.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha li ssemmew iktar ’il fuq, nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi għad-domandi preliminari li għamlitilha l-Korkein hallinto-oikeus kif ġej:
“1)
L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2002/19/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-7 ta’ Marzu 2002, dwar l-aċċess għal, u l-interkonnessjoni ta’, networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u faċilitajiet assoċjati, meta moqri flimkien mal-premessi 5, 6 u 8 tal-preambolu tad-direttiva msemmija, minn naħa, u mal-Artikolu 8 u l-Artikolu 5 tal-istess direttiva, min-naħa l-oħra, għandu jiġi interpretat fis-sens li,
a)
leġiżlazzjoni nazzjonali tista’ tobbliga lil kull impriża sabiex tinnegozja l-interkonnessjoni, indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk hija għandhiex saħħa sinjifikattiva fis-suq, dejjem jekk ikun operatur ta’ netwerks pubbliċi ta’ telekomunikazzjonijiet;
b)
awtorità regolatorja nazzjonali tista’ tqis li l-obbligu ta’ negozjar in bona fide tal-interkonnessjoni ma jkunx sodisfatt meta operatur ta’ netwerks pubbliċi ta’ telekomunikazzjonijiet li ma għandux saħħa sinjifikattiva fis-suq joffri interkonnessjoni lil operatur ieħor ta’ netwerks pubbliċi ta’ telekomunikazzjonijiet, b’kundizzjonijiet li l-awtorità tqishom unilaterali u li l-awtorità tqis li huma tali li jostakolaw l-iżvilupp ta’ suq tal-imnut kompetittiv sostenibbli, meta l-istess kundizzjonijiet ikunu fil-prattika pprekludew lit-tieni operatur milli joffri lill-klijenti tiegħu l-possibbiltà li jibagħtu messaġġi multimedjali lill-utenti finali tan-netwerk tal-operatur;
ċ)
awtorità regolatorja nazzjonali ma għandhiex timponi n-negozjar fuq l-interkonnessjoni ta’ sistemi ta’ servizzi ta’ messaġġi ta’ test u multimedjali, anke jekk hija awtorizzata bl-Artikolu 5(4) tad-Direttiva 2002/19 sabiex teżiġi li impriża li topera netwerks pubbliċi, li ma għandhiex saħħa sinjifikattiva fis-suq iżda li tikkontrolla l-aċċess minn tarf sa tarf, tinnegozja in bona fide l-interkonnessjoni tan-netwerks tagħha ma’ dawk ta’ impriża oħra, sabiex tiżgura l-funzjonament tajjeb tas-servizzi ta’ messaġġi b’kundizzjonijiet raġjonevoli u għall-benefiċċju tal-utenti finali, dejjem jekk il-kundizzjonijiet l-oħra tal-Artikolu 5 tad-Direttiva tal-Aċċess u dawk tal-Artikolu 7(3) tad-Direttiva Kwadru jkunu sodisfatti;
2)
Fil-kuntest tal-interpretazzjoni konformi mal-Artikolu 4 tad-Direttiva tal-Aċċess, l-obbligu li tiġi nnegozjata l-interkonnessjoni għandu jiddependi min-natura tan-netwerk ta’ iMEZ Ab, peress li dan l-artikolu jipprevedi dan l-obbligu biss għal dak li jikkonċerna l-“operaturi ta[n]-network[s] pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi”, indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk huma għandhomx saħħa sinjifikattiva fis-suq. Hija l-qorti nazzjonali li għandha tistabbilixxi jekk in-“networks” ta’ iMEZ Ab jaqgħux fid-definizzjoni ta’ “network[s] pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet” li tinsab fid-Direttiva Kwadru. Għal dan il-għan, hija għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-funzjonalità tagħhom u b’mod partikolari, il-kapaċità tagħhom li jipprovdu servizzi ta’ komunikazzjonijiet lill-pubbliku jew, bħala faċilitajiet assoċjati, il-kapaċità tagħhom li jikkontribwixxu għall-funzjonament tan-netwerks imsemmija”.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
(
2
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 323
(
3
)	Wara rinviju preliminari tat-Tribunal Supremo (Spanja), is-sentenza tat-13 ta’ Diċembru 2001, Telefónica de España (C-79/00, Ġabra p. I-10075) eżaminat is-setgħat ta’ dawn l-awtoritajiet fil-kuntest tad-Direttiva 97/33/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-30 ta’ Ġunju 1997, dwar l-interkonnessjoni fit-telekomunikazzjonijiet bl-għan li jiġi żgurat servizz universali u l-interoperabilità permezz tal-applikazzjoni tal-prinċipji ta’ provvista ta’ network miftuħ (ĠU L 199, p. 32, iktar ’il quddiem id-“Direttiva tal-Interkonnessjoni” jew id-“Direttiva 97/33”), li ppreċediet id-Direttiva tal-Aċċess.
(
4
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 349.
(
5
)	Anki jekk id-Direttiva tal-Aċċess u d-Direttiva Kwadru kienu jimponu li ssir din l-analiżi, is-sentenza tal-14 ta’ Ġunju 2007, Telefónica 02 Czech Republic (C-64/06, Ġabra p. I-4887) ma rrikjedietx dan, peress li dan l-obbligu ma baqax jidher fid-Direttiva 97/33, li kienet tapplika ratione temporis.
(
6
)	Fil-konklużjonijiet tiegħi tal-10 ta’ Ġunju 2008 fil-kawża Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (C-227/07), li ġew segwiti bis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-13 ta’ Novembru 2008 (Ġabra p. I-8403), jiena nirreferi għall-kuntradizzjoni li teżisti bejn il-fatt li jiġi mħeġġeġ il-ftuħ billi jiġi impost ex lege n-negozjar fuq l-aċċess għan-netwerks, mingħajr ma jiġi stabbilit minn qabel jekk is-sitwazzjoni tal-kompetizzjoni tirrikjedix tali obbligu, peress li dan ineħħi l-ispontanjetà tal-ftehim.
(
7
)	Jiena nfakkar li t-teknoloġija inkwistjoni (netwerks tat-telefonija ċellulari li jippermettu t-trażmissjoni tal-messaġġi) hija riċenti. B’kuntrast man-netwerk tat-telefonija fissa, din tiftaħ era ġdida li fiha kull operatur jista’ jimplementaha.
(
8
)	B. Biondi, Arte y Ciencia del Derecho, Ed. Ariel, Barcelona, 1953, p. 88 u 112, jenfasizza li, b’kuntrast mad-dritt preċedenti, li kien jinftiehem minn kulħadd minħabba t-terminoloġija preċiża tiegħu li kienet tirrendi d-definizzjonijiet superfluwi, it-tekniċiżmu jbiddel is-sens oriġinali u jiġġenera l-kumplessità.
(
9
)	M. Armstrong u J. Vickers, fil-kapitolu “Competition and Regulation in Telecommunications”, tal-opra kollettiva ta’ M. Bishop, J. Kay u C. Mayer, The regulatory Challenge, Oxford University Press, 1995, p. 284, jiġbdu l-attenzjoni fuq id-diffikultà li spiss ikun hemm “[…] biex issir distinzjoni bejn (i) in-netwerk pubbliku u l-operazzjoni tiegħu; (ii) l-apparat tal-konsumatur imqabbad man-netwerk; u (iii) is-servizzi pprovduti permezz tan-netwerk”.
(
10
)	Green paper fuq l-iżvilupp tas-suq komuni tas-servizzi u tagħmir tat-telekomunikazzjonijiet, Brussell, 16 ta’ Diċembru 1987 [COM (87) 290 finali, p. 6, 16 et seq], ikkompletata b’ċerti proposti intiżi sabiex jiżguraw l-uniformità tal-mekkaniżmi ta’ awtorizzazzjoni kkontemplati fil-leġiżlazzjonijiet nazzjonali, bħalma huma dawk tal-Green paper fuq il-liberalizzazzjoni tal-infrastrutturi tat-telekomunikazzjonijiet u tan-networks tat-televiżjoni permezz tal-cable, It-tieni parti, Brussell, 25 ta’ Jannar 1995, [COM(94) 682 finali, p. 61 et seq.].
(
11
)	Direttiva tal-Kummissjoni, tat-28 ta’ Ġunju 1990, dwar il-kompetizzjoni fis-swieq tas-servizzi tat-telekomunikazzjoni (ĠU L 192, p. 10).
(
12
)	Sitwazzjoni indikata fil-premessi 2 u 7 tad-Direttiva 90/388.
(
13
)	Direttiva tal-Kunsill, tat-28 ta’ Ġunju 1990, dwar l-istabbiliment tas-suq intern għas-servizzi tat-telekomunikazzjonijiet permezz tal-implimentazzjoni ta’ provista ta’ network miftuħ (ĠU L 192, p. 1).
(
14
)	Jiena nirreferi għal dan l-obbligu fil-konklużjonijiet tiegħi tal-1 ta’ Awwissu 2008, li ppreċedew is-sentenza tas-17 ta’ Lulju 2008, Arcor (C-152/07, Ġabra p. I-5959).
(
15
)	Iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 3.
(
16
)	Enfasi tiegħi.
(
17
)	Fil-konklużjonijiet tiegħi tat-28 ta’ Ġunju 2007 fil-kawża li fiha ngħatat is-sentenza tat-22 ta’ Novembru 2007, Deutsche Telekom (C-262/06, Ġabra p. I-10057) kif ukoll fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Il-Kummissjoni vs Il-Polonja, iċċitata iktar ’il fuq, jiena nirreferi, b’din l-espressjoni, għal erba’ direttivi tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill: id-Direttiva 2002/19 li kienet ġiet analizzata; id-Direttiva 2002/20/KE, dwar l-awtorizzazzjoni ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi; id-Direttiva 2002/21, iċċitata iktar ’il fuq; u d-Direttiva 2002/22/KE, dwar servizz universali u d-drittijiet ta' l-utenti li jirrelataw ma' networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi.
(
18
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 323, 337, 349 u 367.
(
19
)	Indikati fl-Artikoli 9 sa 13 tad-Direttiva 2002/19 li għalihom jirreferi l-Artikolu 8(1) tiegħu.
(
20
)	Mingħajr preġudizzju għall-flessibbiltà prevista b’din id-dispożizzjoni f’dak li jikkonċerna l-każijiet inkwistjoni.
(
21
)	Liġi 393/2003.
(
22
)	Permezz ta’ deċiżjoni adottata skont l-Artikolu 18.
(
23
)	Din id-darba permezz tal-Artikolu 19.
(
24
)	Biex tiġi evalwata l-fondatezza tal-pożizzjonijiet tal-partijiet, il-Vienstintävirasto staqsiet jekk dawn setgħux, fil-prattika, jikkostitwixxu ostaklu għall-interoperabbiltà tas-servizzi u jekk, konsegwentement, huma ifixklux l-iżvilupp ta’ suq kompetittiv sostenibbli għad-detriment tal-utenti finali.
(
25
)	N. Calviño Santamaría, Regulación y competencia en telecomunicaciones; los retos derivados del nuevo marco normativo, f’“Telecomunicaciones y audiovisual: regulación, competencia y tecnología”, Settembru-Ottubru, 2006, Nru 832, p. 60 sa 63.
(
26
)	F. Saracci, “L’interconnexion, objet du droit communautaire des télécommunications: exemple de régulation” (application comparée France-Italie), Atelier national de reproduction de thèses, 2004, p. 101.
(
27
)	Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni, tad-19 ta’ Marzu 2008 [COM(2008) 153 finali], “Rapport fuq il-progress tas-suq uniku Ewropew tal-komunikazzjonijiet elettroniċi tal-2007 (It-tlettax ir-rapport)”, tindika li l-għan aħħari huwa l-eliminazzjoni progressiva tar-regolamentazzjoni ekonomika ex ante sakemm il-kompetizzjoni tkun żviluppat b’mod suffiċjenti.
(
28
)	Bħalma hija l-proposta ta’ regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill għat-twaqqif ta’ awtorità Ewropea tas-suq tal-komunikazzjonijiet elettroniċi [SEC(2007) 1472 u SEC(2007) 1473].
(
29
)	Jew tal-inqas, tendenza ta’ ċaqliq tal-qalba tal-protezzjoni tal-operaturi lejn in-normalizzazzjoni tas-servizz universali u għaldaqstant, favur iċ-ċittadin, kif jirriżulta mill-proposta ta’ direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2002/22/KE, id-Direttiva 2002/58/KE, dwar l-ipproċessar tad-data personali u l-protezzjoni tal-privatezza fis-settur tal-komunikazzjoni elettronika (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 514 ) u r-Regolament (KE) Nru 2006/2004 dwar il-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet nazzjonali responsabbli għall-infurzar tal-liġijiet tal-protezzjoni tal-konsumaturi (ĠU L 364, p. 1) [SEC(2007) 1472 u SEC(2007) 1473]. F’dan l-ispirtu ta’ flessibbiltà, il-proposta ta’ direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-direttivi 2002/21/KE, 2002/19/KE u 2002/20/KE [SEC(2007) 1472 u SEC(2007) 1473] tagħmel riferenza wkoll għat-tnaqqis ta’ riżorsi amministrattivi meħtieġa għall-applikazzjoni tar-regolamentazzjoni ekonomika, bħalma hija l-proċedura tal-analiżi tas-suq, li jirrendi l-aċċess għall-frekwenzi radju iktar faċli u iktar effiċjenti.
(
30
)	L-istoriku tal-ekonomija Taljana Carlo Maria Cipolla, f’Allegro ma non troppo, Ed. Crítica, Biblioteca de bolsillo, Barcelona, 2001, jiddeskrivi b’sarkażmu skwiżit il-“liġijiet fundamentali tal-istupidità umana” billi jikklassifika l-persuni f’erba’ kategoriji abbażi ta’ sempliċi formula bejn telf u benefiċċji: is-“sempliċi” iwettaq azzjoni li tirrekalu dannu u li tagħti vantaġġ lil ħaddiehor; l-“intelliġenti” jikseb vantaġġ u jidduplikah fuq ħaddieħor; il-“ħażin” jikseb il-vantaġġ tiegħu billi jirreka dannu lil ħaddieħor; u finalment, fil-kategorija tal-“istupidu”, hemm l-individwu idjota li jirreka dannu lil ħaddieħor mingħajr ma jikseb ebda profitt. Cipolla jżid is-subkategorija tas-“super stupidu”, li, bl-aġir illoġiku tiegħu, jirreka dannu lil ħaddieħor u lilu stess.
(
31
)	Dan it-terminu jirreferi għall-faċilitajiet assoċjati “ma[’] network ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u/jew servizz ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi li jippermetti u/jew jappoġġa l-provvista ta’ servizzi permezz ta’ network u/jew servizz; dan jinkludi sistemi ta’ aċċess kondizzjonali u gwidi ta’ programmi elettroniċi” (Artikolu 2(e) tad-Direttiva Kwadru).
(
32
)	S. Farr u V. Oakley, EU Communications Law, It-tieni edizzjoni, Ed. Sweet & Maxwell, Londra, 2006, p. 234, jeżentaw minn dan l-obbligu mhux biss lill-fornituri ta’ servizzi, iżda wkoll lill-operaturi ta’ faċilitajiet assoċjati.
(
33
)	Dan ifisser, fil-prattika, li ħadd ma jkun qed jiġi eżentat.
(
34
)	Punt 46 tal-osservazzjonijiet bil-miktub.
(
35
)	Din tesponi b’rigorożità d-dubji tagħha fuq ċerti artikoli u premessi tad-Direttiva tal-Aċċess.
(
36
)	Minn dan wieħed jista’ jiddeduċi li, mill-aspett tekniku, ma teżisti ebda interkonnessjoni tas-servizzi, imma biss tan-netwerks.
(
37
)	Taqsima A(3) tal-Anness in fine.
(
38
)	Il-Pajjiżi l-Baxxi jerġgħu jinsistu fuq dan il-punt abbażi ta’ interpretazzjoni estensiva.
(
39
)	Fil-punti suċċessivi, jiena nirreferi għan-natura ambivalenti tal-obbligu li tiġi nnegozjata l-interkonnessjoni peress li, minn naħa, din hija miżura ġenerali tad-Direttiva tal-Aċċess li tirriżulta mill-Artikolu 4 tagħha u min-naħa l-oħra, l-awtoritajiet regolatorji jistgħu jimponuh bħala miżura korrettiva abbażi tal-Artikoli 8 u 12 tad-direttiva msemmija, fil-limiti stabbiliti mil-liġi jew mir-regoli nazzjonali.
(
40
)	Il-premessa 5 tad-Direttiva 2002/19.
(
41
)	B’risposta għal domanda tiegħi, l-aġent tar-Repubblika tal-Finlandja kkonferma kemm il-liġi Finlandiża hija iktar ġeneruża fir-rigward tas-suq tal-komunikazzjoni, peress li d-Direttiva tal-Aċċess tirrestrinġi l-obbligu ta’ negozjar għall-operaturi ta’ netwerks pubbliċi, mingħajr ma tissuġġetta għal dan l-obbligu lill-fornituri tas-servizzi.
(
42
)	Jiena nsostni din it-teżi fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (C-227/07), iċċitata iktar ’il fuq.
(
43
)	Sentenzi tas-17 ta’ Diċembru 1970, Internationale Handelsgesellschaft (11/70, Ġabra p. 1125); tal-24 ta’ Ottubru 1973, Balkan-Import-Export (5/73, Ġabra p. 1091); tat-28 ta’ Ottubru 1975, Rutili (36/75, Ġabra p. 1219); tas-7 ta’ Lulju 1976, Watson u Belmann (118/75, Ġabra p. 1185); tal-5 ta’ Lulju 1977, Bela-Mühle Bergmann (114/76, Ġabra p. 1211); tal-20 ta’ Frar 1979, Buitoni (122/78, Ġabra p. 677); tal-21 ta’ Ġunju 1979, Atalanta Amsterdam (240/78, Ġabra p. 2137), u tat-13 ta’ Diċembru 1979, Hauer (44/79, Ġabra p. 3727).
(
44
)	Li jiena ninsisti li dan jirriżulta direttament mill-Artikolu 4 tad-Direttiva 2002/19.
(
45
)	Dan huwa dak li joħroġ mill-premessa 14.
(
46
)	Din id-dispożizzjoni tirrikonoxxi l-obbligu tal-interkonnessjoni (tan-netwerks) “għall-għan” li jfornu servizzi ta’ komunikazzjonijiet.
(
47
)	Permezz ta’ dawn in-netwerks, ladarba jiġu interkonnessi.
(
48
)	Din l-espressjoni toħroġ mit-terminoloġija Ingliża: “significant market power”.
(
49
)	Permezz ta’ metodu kumpless iddefinit fl-Artikoli 15 u 16 tad-Direttiva Kwadru, li fuqha jiena ser nastjeni milli nikkummenta peress li ma saret ebda diskussjoni fuqha f’dak li jikkonċerna TeliaSonera Finland.
(
50
)	Sentenzi tad-19 ta’ Novembru 1998, Nilsson et (C-162/97, Ġabra p. I-7477, punt 54), u tal-25 ta’ Novembru 1998, Manfredi (C-308/97, Ġabra p. I-7685, punt 30).
(
51
)	Iddefinit mill-Artikolu 2(h) tad-Direttiva 2002/21 bħala “entità legali jew persuna naturali li tuża jew li titlob servizz pubblikament disponibbli ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi”, b’kuntrast mal-utent finali li huwa kkaratterizzat mill-fatt li huwa ma jipprovdix “networks pubbliċi […] jew servizzi pubbliċi […] ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi” [Artikolu 2(n) tad-Direttiva 2002/21].
(
52
)	Id-digriet tar-rinviju jikkwalifika bħala netwerk is-sistema (li jiena niddeduċi li huma ċ-ċentri ta’ messaġġi SMSC u MMSC) użata minn iMEZ Ab għat-twettiq tal-attivitajiet tagħha, għalkemm id-dubji tagħha jirrigwardaw preċiżament in-natura tagħha, peress li l-Korkein hallinto-oikeus, b’kuntrast mal-partijiet l-oħra fil-proċedura tar-rinviju preliminari bħalma huma l-Gvern Finlandiż u Ġermaniż, tieħu bħala bażi l-prinċipju, li huwa aċċettat ukoll f’dawn il-konklużjonijiet, fejn jingħad li huma biss l-operaturi tan-netwerks pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet li jistgħu jiġu mġegħla jinnegozjaw u mhux l-impriżi l-oħra.
(
53
)	Artikolu 2(d) tad-Direttiva 2002/21.
(
54
)	Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2002/21.
(
55
)	Din il-possibbiltà ma tistax tiġi skartata. L-iżvilupp mgħaġġel tat-teknoloġiji teħtieġ li wieħed jitbiegħed mill-interpretazzjoni li hija bbażata fuq in-“networks tradizzjonali” peress li, barra min-netwerks pubbliċi jew privati, teżisti, kif jenfasizza G. Ariño, L. Aguilera, u J.M. De la Cuétara, Las telecomunicaciones por cable. Su regulación presente y futura, Ed. Marcial Pons, Madrid, 1996, p. 31, varjetà kbira ta’ netwerks, skont il-grad ta’ speċjalizzazzjoni tagħhom jew sostenn li jikkaratterizzahom, fejn il-varjetà u l-progress ma jbiddlu xejn mill-kwalità tagħhom bħala punti ċentrali fis-sistema tat-telekomunikazzjonijiet inġenerali.
(
56
)	Difiża ta’ iMEZ Ab fl-osservazzjonijiet tagħha.
(
57
)	Bħala ġestjonarja ta’ faċilitajiet assoċjati, kif jissuġġerixxi l-Gvern Litwan.
(
58
)	Il-kodiċi diġitali MCC u MNC, li huma akronimi Ingliżi għal “Mobile Country Code” u “Mobile Network Code” jintużaw flimkien biex jidentifikaw il-pajjiż u l-operaturi tat-telefon ċellulari li jużaw in-netwerks ta’ komunikazzjonijiet.
(
59
)	Sakemm is-sistemi użati minn iMEZ Ab fil-Finlandja u fl-Isvezja ma jkollhomx karatteristiċi tekniċi u ġuridiċi simili, peress li l-leġiżlazzjonijiet ta’ dawn iż-żewġ pajjiżi għandhom sors Komunitarju identiku (il-“qafas ġdid regolatorju”).
(
60
)	Ir-rappreżentant tal-Kummissjoni sostna, waqt is-seduta, li dawn il-parametri ma ġewx armonizzati fuq livell Komunitarju u li l-kriterji għall-għoti tal-imsemmi kodiċi jaqgħu esklużivament taħt il-kompetenza tal-Istati.
(
61
)	Is-sit internet tar-regolatur Svediż (www.pts.se) jippermetti li jiġi kkonsultat ir-rapport tiegħu bl-Ingliż tat-23 ta’ Diċembru 2008“Plan of Mobile Networks Codes (MNC) according to ITU-T Recommendation E.212”.
(
62
)	B’mod partikolari r-rakkomandazzjoni E.212 tal-UIT intitolata “The international identification plan for mobile terminals and mobile user”.
(
63
)	Fil-kuntest tan-negozjati. Din hija meħtieġa espressament mill-premessa 5 tad-Direttiva 2002/19.
(
64
)	Il-Gvern Rumen jirreferi għal din il-problema b’argument ċar ħafna fil-punti 71 sa 73 tal-osservazzjonijiet tiegħu.
(
65
)	“Fir-rigward ta’ l-aċċess u l-interkonnessjoni, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-awtorità regolatorja nazzjonali nazzjonali jkollha s-setgħa li tintervjeni fuq l-inizjattiva tagħha stess fejn ġustifikat jew, fin-nuqqas ta’ ftehim bejn l-impriżi, fuq talba ta’ xi wieħed mill-partijiet involuti, sabiex tiżgura l-għanijiet tal-politika ta’ Artikolu 8 tad-Direttiva 2002/21/KE (Direttiva Qafas), skond id-dispożizzjonijiet ta’ din id-Direttiva u l-proċeduri msemmija f’Artikoli 6 u 7, 20 u 21 tad-Direttiva 2002/21/KE (Direttiva Qafas).”
(
66
)	“Fil-każ ta’ tilwim li jinqala’ b’konnessjoni ma’ l-obbligazzjonijiet li joħorġu taħt din id-Direttiva jew id-Direttivi Speċifiċi bejn impriżi li jipprovdu networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi jew servizzi fi Stat Membru, l-awtorità nazzjonali regolatorja għandha, fuq it-talba ta’ xi waħda mill-partijiet, u mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 2, toħroġ deċiżjoni li torbot biex tirriżolvi t-tilwim f’perjodu ta’ żmien l-anqas possibbli u f’kull każ fi żmien erba’ xhur ħlief f’ċirkostanzi eċċezzjonali. L-Istat Membru konċernat għandu jeħtieġ li l-partijiet kollha jikkoperaw bis-sħiħ ma’ l-awtorità nazzjonali regolatorja.”
(
67
)	L-abbozz ta’ liġi governattiva dwar il-vienstintämarkkinalaki jindika li l-paragrafu 3 tal-Artikolu 39 jittrasponi l-Artikolu 5(1)(a) tad-Direttiva tal-Aċċess u jħeġġeġ l-interkonnessjoni f’termini simili.
(
68
)	Li jirreferi għaliha l-Gvern Litwan fil-punt 38 tal-osservazzjonijiet tiegħu.
(
69
)	A maiori ad minus.
(
70
)	Fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Il-Kummissjoni vs Il-Polonja, iċċitati iktar ’il fuq, jiena nirreferi għas-sentenza tas-26 ta’ Novembru 1998, Bronner (C-7/97, Ġabra p. I-7791), li tanalizza l-ġurisprudenza preċedenti (sentenzi tas-6 ta’ Marzu 1974, Istituto Chemioterapico Italiano u Commercial Solvents vs Il-Kummissjoni, 6/73 u 7/73, Ġabra p. 223; tat-3 ta’ Ottubru 1985, CBEM, 311/84, Ġabra p. 3261, u tas-6 ta’ April 1995, RTE u ITP vs Il-Kummissjoni, C-241/91 P u C-242/91 P, Ġabra p. I-743) u li tindika li, għall-proprjetarju tal-unika sistema ta’ tqassim fid-djar tal-gazzetti fuq skala nazzjonali, il-fatt li jiġi rrifjutat l-aċċess ta’ editur ieħor għas-sistema msemmija ma jikkostitwixxix abbuż minn pożizzjoni dominanti, peress li jeżistu metodi oħra ta’ distribuzzjoni, bħalma huma dak permezz tal-posta u l-bejgħ fil-ħwienet u l-kjosks u, min-naħa l-oħra, ma jeżistux ostakoli tekniċi, regolatorji jew anki ekonomiċi li huma tali li jirrendu impossibbli jew diffiċli għall-kompetituri li joħolqu s-sistema proprja tagħhom ta’ distribuzzjoni.
(
71
)	Iddefinit fl-Artikolu 2(a) tad-Direttiva 2002/19.
(
72
)	L-Artikolu 2(b) tad-Direttiva 2002/19 jiddeskrivi l-kontenut tagħha.
(
73
)	F. Saracci, op. cit., p. 106, u X. Strubel, Brèves observations sur la nature juridique du contrat d’interconnexion de réseaux de télécomunications, Lex Electronica, Nru 4/1998, fuq www.lex-electronica.org.
(
74
)	Dejjem skont l-informazzjoni tad-deċiżjoni Finlandiża tal-11 ta’ Diċembru 2006 li huma esposti mill-Korkein hallinto-oikeus.