Eagrán sealadach
TUAIRIM AN ABHCÓIDE GHINEARÁLTA
NORKUS
arna tabhairt an 4 Meán Fómhair 2025 (1)
Cás C‑629/24
MH,
Costa Crociere SpA
v
Costa Crociere SpA,
Axyme Selàrl,
Generali IARD SA,
Hiscox Insurance Company Ltd,
Caisse primaire d’assurance maladie (CPAM) de Paris,
DI,
DM,
WT,
Croisière Club SAS,
Hiscox SA,
Caisse primaire d’assurance maladie (CPAM) du Puy-De-Dôme
(Iarraidh ar réamhrialú ón Cour de cassation (an Chúirt um Achomharc Deiridh, an Fhrainc))
(Tarchur chun réamhrialú – Rialachán (CE) Uimh. 392/2009 – Dliteanas iompróirí paisinéirí de mhuir – Airteagal 2 – Raon feidhme – Airteagal 3(1) – Dliteanas iompróirí dá dtagraítear i gCoinbhinsiún na hAithne – An chéad mhír d’Airteagal 7 – Faisnéis le haghaidh paisinéirí – Treoir
90/314/CE – Taisteal, saoirí agus turais láneagraithe – Airteagal 5 – Dliteanas an eagraí – Cúrsáil – Tionóisc – Gortú colainne arna fhulaingt ag paisinéir)
I.      Réamhrá
1.        Baineann an iarraidh ar réamhrialú ón Cour de cassation (an Chúirt um Achomharc Deiridh, an Fhrainc) faoi Airteagal 267 CFAE le léiriú ar Airteagal 2,
Airteagal 3(1) agus an chéad mhír d’Airteagal 7 de Rialachán (CE) Uimh. 392/2009 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Aibreán 2009 maidir le dliteanas iompróirí paisinéirí de mhuir i gcás tionóiscí, (2) in imthosca ina n‑oibríonn iompróir muirí cúrsáil arb ionann í agus ‘saoire láneagraithe’ de réir bhrí Threoir
90/314/CEE ón gComhairle an 13 Meitheamh 1990 maidir le taisteal láneagraithe, saoirí láneagraithe agus turais láneagraithe. (3)
2.        Rinneadh an iarraidh i gcomhthéacs dhá chaingean i leith dliteanas comhpháirteach arna dtabhairt ag taistealaithe in aghaidh gníomhaireachtaí taistil, iompróra mhuirí agus gnólachtaí árachais i ndiaidh gortuithe colainne arna bhfulaingt ag na taistealaithe sin le linn cúrsálacha arna n‑oibriú ag an iompróir agus arna ndíol leo mar thuras láneagraithe ag na gníomhaireachtaí taistil. Is í an phríomhcheist dhlíthiúil a thagann chun cinn sa dá chás cé acu de na gníomhartha thuasluaite de dhlí an Aontais a fhéadfaidh na hiarratasóirí a agairt mar thaca lena n‑éilimh ar dhamáistí. Ag brath ar a leasanna faoi seach, braitheann gach páirtí sna himeachtaí ar ceann amháin de na gníomhartha dlíthiúla agus diúltaíonn sé d’infheidhmeacht an ghnímh eile. Beidh gá dá bhrí sin scrúdú a dhéanamh ar an ngaol
idir na gníomhartha dlíthiúla thuasluaite agus cé acu a fhéadfaidh siad a bheith infheidhme ag an am céanna i gcásanna ina bhfuil tréithe taistil láneagraithe ag cúrsáil.
3.        Ardaítear leis seo ceisteanna casta maidir le teorannú raon feidhme an dá ghnímh sin, ar a thug na cúirteanna náisiúnta aghaidh ar bhealach difriúil go dtí seo agus a bhfuil soiléiriú de dhíth orthu dá bhrí sin ón gCúirt Bhreithiúnais. Tá an cheist dhlíthiúil seo de thábhacht phraiticiúil shuntasach ós rud é go saothraítear cuspóirí difriúla leis
córais dliteanais
a bhunaítear leis na gníomhartha de dhlí an Aontais atá faoi cheist,
go gcuireann siad éilimh faoi réir comhlíonadh coinníollacha difriúla,
go gcumhdaíonn siad cineálacha difriúla damáiste go páirteach agus, dá bhrí sin,
go bhfuil
siad difriúil ar deireadh ó thaobh an raon cosanta a thairgeann siad. Tá aird shonrach de dhíth le haghaidh léiriú na ngníomhartha sin de dhlí an Aontais d’fhonn cosaint chuimsitheach tomhaltóirí a áirithiú chomh maith le comhleanúnachas agus aontacht i ndlíchóras an Aontais.
II.    An dlí lena mbaineann
A.      Dlí an Aontais Eorpaigh
4.        I gcomhthéacs na gcásanna seo, tá Airteagail 1, 2 agus 5 de Threoir
90/314,
Airteagail 1, 2, 3 agus 7 de Rialachán Uimh. 392/2009, chomh maith le hAirteagail 1, 3, 7 agus 14 dá Iarscríbhinn,
Airteagal 3 de Rialachán (AE) Uimh. 1177/2010 (4) agus Airteagail 3 agus 14 de Treoir 2015/2302/AE (5) ábhartha.
B.      Dlí na Fraince
5.        Trasuíodh Treoir
90/314 sa dlí náisiúnta le loi n°
92-645 du 13
juillet 1992 (Dlí Uimh. 92-645 an 13 Iúil 1992), (6) ar códaíodh a fhorálacha ina dhiaidh sin sa Code du tourisme (Cód Turasóireachta). Is é an leagan de na hairteagail ábhartha den chód sin an leagan a eascraíonn as loi n°
2009-888 du 22
juillet 2009 (Dlí Uimh. 2009-888 an 22 Iúil 2009). (7) Foráiltear mar seo a leanas leis na hAirteagail sin:
–      Airteagal L. 211-1:
‘I.– Beidh feidhm ag an gCaibidil seo i leith daoine nádúrtha nó dlítheanacha atá i mbun oibrithe, nó a chabhraíonn i leith oibrithe, gan beann ar théarmaí a luacha saothair, arb ionann iad agus an méid seo a leanas a eagrú nó a dhíol:
(a)      taisteal nó saoirí indibhidiúla nó grúpa;
(b)      seirbhísí a d’fhéadfaí a sholáthar i dtaca le taisteal nó saoire, lena n‑áirítear ticéid a eisiúint, seomraí a chur in áirithe in óstáin nó lóistín turasóireachta agus dearbháin lóistín nó lónadóireachta a eisiúint;
[…]’
–      Airteagal L. 211-2:
‘Is ionann an méid seo a leanas agus saoire láneagraithe:
1.      Seirbhísí a eascraíonn as meascán réamheagraithe dhá oibriú ar a laghad a bhaineann, faoi seach, le hiompar, lóistín nó seirbhísí turasóireachta eile nach bhfuil coimhdeach i leith iompair nó lóistín agus atá mar chion suntasach den turas láneagraithe;
2.      Seirbhísí a chumhdaíonn tréimhse de bhreis is 24 uair an chloig nó lena n‑áirítear lóistín thar oíche;
3.      Seirbhísí arna ndíol nó arna dtairgeadh ar phraghas uileghabhálach.’
–      Airteagal L.
211-16:
‘Beidh aon duine nádúrtha nó dlítheanach atá i mbun na n‑oibrithe dá dtagraítear in Airteagal L. 211-1 faoi dhliteanas go huathoibríoch i leith an cheannaitheora i leith chomhlíonadh cuí na n‑oibleagáidí a eascraíonn as an gconradh, gan beann ar cé acu a tugadh an conradh sin i gcrích ó chian agus cé acu atá oibleagáidí den sórt sin le comhlíonadh aige féin nó ag soláthróirí seirbhísí eile, gan dochar dá cheart cúitimh i gcoinne na soláthróirí sin laistigh de theorainneacha an chúitimh dá bhforáiltear le coinbhinsiúin idirnáisiúnta.
Féadfaidh sé é féin a scaoileadh saor óna dhliteanas go léir nó ó chuid de, áfach, trí chruthú gur féidir an mhainneachtain chun an conradh a chomhlíonadh nó comhlíonadh míchuí an chonartha a chur i leith an cheannaitheora, nó gníomh neamh-intuartha agus dosheachanta tríú páirtí nach mbaineann le soláthar na seirbhísí a ndeachthas isteach sa chonradh ina leith nó i leith force majeure.’
III. Na fíorais as ar eascair an díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
6.        Ar an 11 Feabhra 2016, cheannaigh DM saoire láneagraithe ón ngníomhaireacht taistil Croisière Club SAS dó féin agus dá bhean chéile, DI, ar an bpraghas EUR 1 782. B’ionann an saoire láneagraithe agus cúrsáil ar bord loinge arna hoibriú ag Costa Crociere SpA ó Marseille (an Fhrainc) chuig na hoileáin Ghréagacha, le cúig stad ar an mbealach, arna sceidealú don tréimhse ón 30 Márta go dtí an 11 Aibreán 2016.
7.        Ar an 30 Márta 2016, thit DI agus bhris sí ceann a húiméiris clé i ndiaidh do dhuine anaithnid í a bhualadh nuair a bhí sí ag iarraidh í féin a sheirbheáil ag an mbuifé ar bord na loinge, a bhí tugtha chun duga go fóill i gcalafort Marseille. Mar thoradh air sin, níor ghlac DI agus DM páirt sa chúrsáil agus thionscain siad caingean le haghaidh damáistí i gcoinne Costa Crociere agus Croisière Club. Chuaigh Hiscox Insurance Company Ltd (‘Hiscox’), árachóir Croisière Club, isteach sna himeachtaí go deonach.
8.        Ar an 22 Deireadh Fómhair 2020, chinn tribunal judiciaire de Nanterre (Cúirt Nanterre, an Fhrainc) go raibh dliteanas ar Costa Crociere agus Croisière Club i leith an damáiste arna dhéanamh agus d’ordaigh sé do na cuideachtaí sin, in éineacht le Hiscox, méideanna áirithe a íoc le DI agus DM mar chúiteamh. Rinne Costa Crociere, Croisière Club, agus Hiscox achomharc i gcoinne an chinnidh sin.
9.        Le rialú dar dáta an 14 Feabhra 2023, d’ordaigh cour d’appel de Versailles (Cúirt Achomhairc, Versailles, an Fhrainc) do Costa Crociere agus Croisière Club DI agus DM a chúiteamh as an damáiste arna fhulaingt, trí Airteagal L. 211-1 et seq. den Chód Turasóireachta lena dtrasuitear Treoir 90/314 a chur i bhfeidhm. Ar an mbonn céanna, d’ordaigh an chúirt do Hiscox Croisière Club a scaoileadh saor agus a shlánú i leith na mbreithiúnas arna dtabhairt ina choinne, agus d’ordaigh sí thairis sin do Costa Crociere Croisière Club agus Hiscox a scaoileadh saor agus a shlánú i leith na mbreithiúnas arna dtabhairt ina gcoinne.
10.      Ina achomharc ar phointe dlí arna thabhairt os comhair an Cour de cassation (an Chúirt um Achomharc Deiridh, an Fhrainc), mhaígh Costa Crociere go ndearna cour d’appel de Versailles (Cúirt Achomhairc, Versailles) earráid trí dhiúltú Rialachán Uimh. 392/2009 agus Choinbhinsiún na hAithne (8) a chur i bhfeidhm, agus trí rialú go raibh sé faoi dhliteanas i leith an damáiste arna fhulaingt ag DI agus DM faoi Airteagal L. 211-1 et seq. den Chód Turasóireachta.
11.      Ar an 18 Eanáir 2017, chuir MH cúrsáil in áirithe ar bord loinge arna hoibriú ag Costa Crociere trí an ngníomhaireacht taistil Blue Passion ar an bpraghas EUR 12 038, a bhí le hí a iompar ó Valparaiso (an tSile) go Melbourne (an Astráil) thar an tréimhse ón 15 Feabhra go dtí an 17 Márta 2017. Le linn oíche an 17 go 18 Feabhra 2017, d’éirigh sí den leaba gan an solas a chasadh ar siúl, thit sí, agus bhris sí ceann a húiméiris. Cuireadh ar ais í ina dhiaidh sin chuig mórthír na Fraince le haghaidh cóireáil leighis.
12.      In Iúil 2017, thionscain MH caingean le haghaidh damáistí i gcoinne Blue Passion agus Costa Crociere. Chuaigh Hiscox, árachóir na gcuideachtaí sin, isteach sna himeachtaí go deonach.
13.      Le breithiúnas dar dáta an 24 Deireadh Fómhair 2019, chinn tribunal de grande instance de Paris (an Chúirt Réigiúnach, Páras, an Fhrainc) go raibh Blue Passion agus Costa Crociere faoi dhliteanas 20 % i leith an damáiste arna fhulaingt ag MH mar gheall di titim. Chinn an chúirt sin go raibh freagracht pháirteach ar MH ós rud é nár chas sí an solas ar siúl. D’ordaigh an chúirt sin do Blue Passion agus Costa Crociere, i gcomhpháirt le Hiscox, MH a chúiteamh as damáiste de mhéid EUR 2 041.53 faoi Airteagal L. 211-2 et seq. den Chód Tuarasóireachta.
14.      Ar an 22 Meán Fómhair 2020, cuireadh Blue Passion faoi leachtú breithiúnach.
15.      Ar achomharc, chinn cour d’appel de Paris (an Chúirt Achomhairc, Páras, an Fhrainc), ina bhreithiúnas an 17 Samhain 2022, go raibh MH amháin freagrach as a tionóisc mar gheall ar a mainneachtain an solas a chasadh ar siúl. Dá bhrí sin, ní fhéadfaí a chinneadh go raibh Blue Passion faoi dhliteanas as comhlíonadh míchuí an chonartha faoi Airteagal L. 211-1 et seq. den Chód Turasóireachta. De bhreis air sin, chinn an chúirt sin nach bhféadfaí a chinneadh go raibh dliteanas ar Costa Crociere as an tionóisc faoi Rialachán Uimh. 392/2009 agus Coinbhinsiún na hAithne, ós rud é nach raibh aon fhianaise ann de ghluaiseachtaí loinge nó mainneachtain de chuid Costa Crociere a bhféadfadh tar éis a bheith mar chúis leis an titim. Mar sin, dhearbhaigh cour d’appel de Paris (an Chúirt Achomharc, Páras) go raibh éilimh MH go léir, agus gach éileamh tríú páirtí i gcoinne Blue Passion faoi leachtú, do-ghlactha, chuir sé an breithiúnas lenar cinneadh go raibh Costa Crociere agus Blue Passion faoi dhliteanas ar neamhní, agus dhíbh sé éilimh MH i gcoinne Costa Crociere agus Hiscox.
16.      Thionscain MH achomharc ar phointe dlí os comhair an Cour de cassation (an Chúirt um Achomharc Deiridh), inar mhaígh sí go ndearna an cour d’appel de Paris (an Chúirt Achomhairc, Páras) earráid trí dhiúltú Airteagal L. 211-2 agus Airteagal L. 211-16 den Chód Turasóireachta lena dtrasuitear Treoir 90/314 a chur i bhfeidhm, agus trí Rialachán Uimh. 392/2009 agus Coinbhinsiún na hAithne a chur i bhfeidhm in ionad sin.
17.      Agus é ag éisteacht an dá achomharc ar phointe dlí, thug an Cour de cassation (an Chúirt um Achomharc Deiridh), arb é an chúirt a rinne an tarchur, faoi deara go bhfuil deighilt idir cúirteanna achomhairc agus daoine léinn an dlí araon freisin maidir leis an gceist cé acu atá feidhm ag Rialachán Uimh. 392/2009 i leith oibreoirí cúrsála muirí a thairgeann turais láneagraithe atá incháilithe mar thaisteal láneagraithe de réir bhrí Threoir 90/314.
18.      Ar thaobh amháin, rinneadh an argóint go dtagann dliteanas eagraithe cúrsálacha muirí arna ndíol mar thurasanna láneagraithe faoin gcóras dliteanais arna bhunú le Treoir 90/314. Ní sholáthraíonn Rialachán Uimh. 392/2009 eisceacht ó chóras diandliteanais an eagraí nó miondíoltóra arna bhunú leis an Treoir sin, lena n‑áirithítear dá bhrí sin cosaint tomhaltóirí níos fearr. Thairis sin, níl feidhm ag Rialachán Uimh. 392/2009 sin ach i leith conarthaí a bhaineann le hiompar paisinéirí de mhuir amháin, agus tá an tagairt arna déanamh do Threoir 90/314 in Airteagal 7 den Rialachán sin teoranta d’oibleagáidí an eagraí paisinéirí a chur ar an eolas, agus ní bhaineann sé leis an gcóras dliteanais faoin Treoir sin.
19.      Ar an taobh eile, dar leis an gcúirt a rinne an tarchur, rinneadh an argóint go dtagann dliteanas eagraithe cúrsálacha arna ndíol mar shaoirí
láneagraithe faoi chóras dliteanais Rialachán Uimh. 392/2009 ós rud é, faoi Airteagal 14 de Choinbhinsiún na hAithne, dá dtagraíonn Airteagal 3 den Rialachán sin, nach féidir aon chaingean le haghaidh dliteanais i gcás báis nó díobháil phearsanta do phaisinéir nó cailleadh nó damáiste do bhagáiste a thabhairt in aghaidh an iompróra nó an iompróra iarbhír seachas faoin gCoinbhinsiún sin. Thairis sin, ní chuireann aon fhoráil den Rialachán sin cúrsálacha as an áireamh óna raon feidhme. Thairis sin, tagraíonn Airteagal 7 den Rialachán sin do Threoir
90/314.
20.      Thairis sin, míníonn an chúirt a rinne an tarchur go gcuireann roinnt údar in iúl gur cheart idirdhealú a dhéanamh ag brath ar cé acu a bhaineann tionóisc paisinéara le linn cúrsála leis an oibriú iompair féin – sa chás sin thiocfadh dliteanas an iompróra faoi Choinbhinsiún na hAithne – nó le seirbhís turasóireachta arna soláthar i dtaca leis an iompar sin, agus sa chás sin bheadh feidhm ag Treoir
90/314.
21.      I bhfianaise na n‑imthosca sin, chinn an Cour de Cassation (an Chúirt um Achomharc Deiridh) bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘(1)      An bhfuil Airteagal 2,
Airteagal 3(1) agus an chéad fhomhír d’Airteagal 7 de Rialachán [Uimh. 392/2009], agus Iarscríbhinn
I a ghabhann leis le léiriú sa chaoi go rialaítear leo dliteanas iompróra mhuirí a oibríonn crús ar ionann é agus saoire láneagraithe de réir bhrí Threoir [90/314]?
(2)      Sa chás go bhfuil freagra na chéad cheiste dearfach, an rialaítear leis na forálacha sin [de Rialachán
Uimh. 392/2009] dliteanas an oibreora sin ach amháin nuair a bhaineann an díobháil choirp le hiompar ar muir?’
IV.    Nós imeachta os comhair na Cúirte Breithiúnais
22.      Fuarthas an t‑ordú tarchur dar dáta an 15 Bealtaine 2024 i gClárlann na Cúirte Breithiúnais ar an 25 Meán Fómhair 2024.
23.      Chuir DM agus WT,
ina gcáil mar oidhrí DI,
MH, Costa Crociere, Croisière Club agus a árachóir Hiscox, Hiscox ina cháil mar árachóir Blue Passion faoi leachtú breithiúnach, Rialtas na Fraince agus an Coimisiún Eorpach barúlacha i scríbhinn isteach le linn na tréimhse arna leagan síos in Airteagal 23 de Reacht Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh.
24.      I gcomhréir le hAirteagal 76(2) de Rialacha Nós Imeachta na Cúirte Bhreithiúnais, chinn an Chúirt leanúint ar aghaidh gan éisteacht.
V.      Anailís dhlíthiúil
A.      Réamhbharúlacha
25.      Bíonn tóir ar chúrsálacha ós rud é go mbíonn taithí áisiúil uilechuimsitheach saoire atá i gceist leo, lena n‑áirítear taisteal, lóistín, bia agus siamsaíocht. Bíonn
taistealaithe in ann cuairt a thabhairt ar roinnt áiteanna gan díphacáil a dhéanamh roinnt uaireanta, sult a bhaint as réimse leathan gníomhaíochtaí ar bord, agus go minic luach a n‑airgid a fháil. Bíonn cúrsálacha mealltach do dhaoine éagsúla mar gheall ar a n‑atmaisféar suaimhneach, na deiseanna sóisialta go léir atá i gceist leo, agus an éascaíocht lena n‑eagraítear iad. Ó thaobh an dlí de, tá sé mar thréith shonrach ag conarthaí le haghaidh cúrsálacha, de bhreis ar an ngné iompair, go n‑áirítear gnéithe de sheirbhísí eile iontu freisin, amhail gníomhaíochtaí fóillíochta.
26.      Aithníonn dlí an Aontais an fíoras sin sa sainmhíniú ar ‘c[h]úrsáil’ faoi Airteagal 3 de Rialachán Uimh. 1177/2010 mar ‘s[h]eirbhís iompair ar muir nó ar uiscebhealach intíre, a oibrítear go heisiach chun críche pléisiúir nó áineasa, agus í arna forlíonadh le cóiríocht agus le saoráidí eile, agus ar seirbhís í lena ngabhann fanacht ar bord ar feadh breis agus dhá oíche’. Mar thoradh air sin, d’fhéadfadh roinnt gnéithe den chonradh arna thabhairt i gcrích ag an bpaisinéir teacht faoi raon feidhme roinnt gníomhartha difriúla de dhlí an Aontais. I gcás neamhchomhlíonadh nó comhlíonadh míchuí na seirbhíse ar a aontaíodh, d’fhéadfadh ceisteanna casta teacht chun cinn maidir le teorannú raon feidhme na ngníomhartha sin.
27.      Sna cásanna seo, a bhaineann le gortuithe colainne arna bhfulaingt ag beirt phaisinéirí le linn turas
cúrsála in 2016 agus 2017, tagann an cheist chun cinn maidir le conas teorainn a tharraingt le haghaidh raon feidhme an dá ghníomh ábhartha de dhlí an Aontais, eadhon Treoir
90/314 agus Rialachán Uimh. 392/2009. Bunaítear le gach ceann de na gníomhartha dlí sin córas dliteanais ar leithligh – ceann an eagraí sa chéad chás, agus ceann an iompróra sa dara cás – mar a mhíneoidh mé ar bhealach níos mionsonraithe. Ós rud é go dtugann Rialachán Uimh. 392/2009 Coinbhinsiún na hAithne san iomlán isteach i ndlíchóras an Aontais, tá tábhacht shuntasach le bunúis agus cuspóir an choinbhinsiúin sin i leith na hanailíse. Tá Prótacal Londan, (9) lenar leasaíodh Coinbhinsiún na hAithne agus arna shíniú ag an Aontas Eorpaigh, ábhartha freisin. Ní mór a thabhairt faoi deara, áfach, nach bhfuil Treoir
2015/2303, a tháinig in áit Threoir
90/314 ó shin, infheidhme i leith na gcásanna seo ratione
temporis, ós rud é nár tháinig sí chun bheith infheidhme ach ar an 1 Iúil 2018.
28.      Agus achoimre tugtha ar ábhar an dá cheist arna dtarchur, is léir gurb iomchuí aghaidh a thabhairt orthu in éineacht a chéile. Is é cuspóir lárnach na hainilíse na critéir chun raon feidhme an dá chóras dliteanais a theorannú a dhéanamh amach, agus leis sin an tsoiléireacht dhlíthiúil maidir lena raon feidhme faoi seach a fheabhsú. Chuige sin, déanfaidh mé comparáid idir an dá chóras agus cuirfidh mé a ngnéithe riachtanacha chun suntais. (10) Trí léiriú, cinnfidh mé a mhéid a chumhdaíonn na gníomhartha de dhlí an Aontais atá faoi cheist gnéithe den iompar agus seirbhísí eile. Tríd an méid sin a dhéanamh, scrúdóidh mé cé acu a fhéadfadh sé a bheith riachtanach idirdhealú a dhéanamh idir cineálacha difriúla seirbhísí, ós rud é nach bhfuil ach nasc beag nó nach bhfuil nasc ar bith fiú ag roinnt de na seirbhísí a sholáthraítear ar thuras cúrsála le réimse an iompair. Ar deireadh, molfaidh mé critéir áirithe léirithe atá deartha chun cabhrú leis an gcúirt a rinne an tarchur chun an córas dliteanais is infheidhme a shainaithint i gcomhthéacs sonrach na gcásanna os a comhair. (11)
B.      Cur i láthair na gcóras dliteanais is infheidhme i leith iompar paisinéirí de mhuir agus a n‑idirghníomhaíocht
1.      Léargas ar ghnéithe riachtanacha an dá chóras dliteanais
29.      Foráiltear le hAirteagal 3(1) de Rialachán Uimh. 392/2009 go rialófar an córas dliteanais i leith iompróirí muirí
as damáiste arna dhéanamh do phaisinéirí loinge le hAirteagail 1 agus 1a, le hAirteagal 2(2), le hAirteagail 3 go 16, agus le hAirteagail 18, 20 agus 21 de Choinbhinsiún na hAithne. Mar a dearbhaíodh cheana féin, tháinig an Coinbhinsiún sin chun bheith ina chuid dhílis de dhlíchóras an Aontais trí ghlacadh an Rialacháin sin. (12)
30.      Foráiltear leis an gcóras dliteanais arna bhunú le Coinbhinsiúin na hAithne, i gcás go n‑eascraíonn damáiste as bás nó díobháil phearsanta paisinéara nach bhfuil mar gheall ar theagmhas loingseoireachta, tá an t‑iompróir faoi dhliteanas má tá an t‑eachtra as ar eascair an damáiste mar gheall ar locht nó faillí an iompróra, agus luíonn an t‑ualach chun an locht nó faillí a chruthú leis an éilitheoir. (13)
31.      Déanann Coinbhinsiún na hAithne soiléir é nach féidir éileamh sna himthosca thuas a thabhairt ach amháin ar bhonn an choinbhinsiúin sin. Is féidir a bhaint de thátal dá bhrí sin gurb ionann Rialachán Uimh. 392/2009 agus bonn dlíthiúil sonrach le haghaidh éilimh i gcoinne an iompróra i gcásanna de bhás nó díobháil phearsanta san iompar muirí.
32.      Sa chomhthéacs sin, ba cheart tagairt a dhéanamh d’aithris
19 de Rialachán Uimh. 392/2009, lena gcuirtear in iúl gurb é cuspóir an Rialacháin sin rialacha aonfhoirmeacha a bhunú (‘sraith amháin rialacha’) (14) ag leibhéal an Aontais maidir le cearta iompróirí muirí, chomh maith le cearta paisinéirí i gcás tionóiscí, ós rud é nach féidir an cuspóir sin a bhaint amach go leordhóthanach ag leibhéal na mBallstát. Neartaíonn an comhartha sin mo thuairim gurb ionann Rialachán Uimh. 392/2009 agus creat dlíthiúil lena rialaítear ábhar arna shainmhíniú go soiléir, agus aon rialacha a bhféadfadh a bheith contrártha a chur as an áireamh, a mhéid a bhaineann leis réimse iompair paisinéirí de mhuir. (15)
33.      Maidir le raon feidhme Rialachán Uimh. 392/2009 go háirithe, sonraíonn Airteagal 3(6) de Choinbhinsiún na hAithne a ghabhann leis mar iarscríbhinn nach mbaineann dliteanas an iompróra ach le cailleadh a eascraíonn as teagmhais ‘a tharla le linn iompair’. I bhfocail eile, sainíonn an fhoráil sin tréimhse nó próiseas lena linn a bhfuil feidhm ag dliteanas an iompróra, agus cinntear iarmhairtí sonracha an méid sin le forálacha eile den Rialachán sin.
34.      Chuige sin,
de bhun
Airteagal 2 de, tá
feidhm ag Rialachán Uimh. 392/2009 i leith aon ‘iompair idirnáisiúnta’ de réir bhrí Airteagal 1(9) de Choinbhinsiún na hAithne, a shainíonn an téarma sin mar ‘aon iompar ina leith, de réir an chonartha iompair, a bhfuil an áit imeachta agus an ceann scríbe suite
in dhá Stát dhifriúla, nó i Stát amháin más rud é, de réir an chonartha iompair nó an cúrsa taistil sceidealaithe, go bhfuil stad le déanamh i Stát eile.’
35.      Thairis sin, sonraíonn Airteagal 1(8)(a) de Choinbhinsiún na hAithne go gcumhdaíonn ‘iompar’ an tréimhse ar lena linn a bhfuil an paisinéir agus/nó a b[h]agáiste cábáin ar bord na loinge, nó le linn bordála nó díbhordála, agus an tréimhse lena linn a n‑iompraítear an paisinéir agus a bhagáiste cábáin ar uisce ó thalamh chun na loinge nó vice versa, má áirítear costas iompair den sórt sin sa tháille nó má chuir an t‑iompróir an soitheach a úsáidtear don iompar breise seo ar fáil don phaisinéir. Ní chumhdaíonn ‘iompar’, áfach, an tréimhse lena linn a bhfuil an paisinéir i gcríochfort calafoirt, ar ché, nó i nó ar aon saoráid calafoirt eile.
36.      I bhfianaise na mbreithnithe thuas, agus ag féachaint don fhíoras go mbaineann cúrsáil go príomha – ach ní go heisiach – le hiompar paisinéirí de mhuir, tá sé réasúnta a mheas go bhféadfadh aon gortuithe colainne a fhulaingíonn paisinéirí mar thoradh ar thionóiscí a tharlaíonn le linn a n‑iompair ar bord faoi raon feidhme Rialachán Uimh. 392/2009. I gcodarsnacht leis sin, ní chumhdaíonn an Rialachán sin gortuithe colainne a tharlaíonn nuair nach bhfuil an paisinéir ar bord na loinge.
37.      Tagann an cheist chun cinn ansin maidir le cé acu a fhéadfadh feidhm a bheith ag Treoir
90/314 freisin sna himthosca sin. Dá mba rud é gurbh amhlaidh an cás, chiallódh sé go mbeadh forluí ann ó thaobh a raon feidhme i gcásanna áirithe. Tugann Airteagal 7 de Rialachán Uimh. 392/2009 comharthaí ar leith maidir leis an bhfreagra ar an gceist seo. De réir na forála sin, áiritheoidh an t‑iompróir agus/nó an t‑iompróir feidhmithe, gan dochar d’oibleagáidí tionscnóirí turas faoi Threoir
90/314, go soláthrófar faisnéis iomchuí agus shothuigthe do phaisinéirí maidir lena gcearta faoin Rialachán seo tráth an imeachta.
38.      Léiríonn an fhoráil sin gur ghlac reachtas an Aontais Rialachán Uimh. 392/2009 agus é go hiomlán feasach ar an bhféidearthacht go bhféadfaí iompar muirí a chur san áireamh i socrú taistil láneagraithe a rialaítear faoi Threoir
90/314. Léiríonn sí freisin nach mór na cearta arna ndeonú faoi Rialachán Uimh. 392/2009, go háirithe laistigh de chreat an chórais dhliteanais le haghaidh iompróirí muirí i leith paisinéirí a bhunaítear leis an Rialachán sin, a chur in iúl dóibh, agus go bhféadfadh feidhm a bheith ag na cearta sin freisin dá bhrí sin i gcomhthéacs taisteal láneagraithe.
39.      Tá an dualgas sin de chuid iompróirí muirí chun paisinéirí a chur ar an eolas faoina gcearta faoi Rialachán Uimh. 392/2009 ‘gan dochar’ do na cearta a bhféadfadh a bheith ag paisinéirí faoi Threoir
90/314 maidir le tionscnóirí turas. Is tábhachtach a thabhairt faoi deara áfach nach bhfuil an téarma ‘gan dochar’ beartaithe le cur i bhfeidhm Rialachán Uimh. 392/2009 a chur as an áireamh nó teorainn a chur leis i leith chóras dliteanas an iompróra muirí i gcás báis nó díobháil phearsanta don phaisinéir. In ionad sin, is léir go bhfanann an córas dliteanais sin infheidhme go sonrach i gcás báis nó díobháil phearsanta don phaisinéir le linn iompar muirí, faoi fhoráil de choinbhinsiún idirnáisiúnta ar cuid dhílis de dhlí an Aontais é.
40.      Baineann an córas dliteanais faoi Threoir
90/314, é féin, le dliteanas an eagraí as sárú ar a oibleagáidí conarthacha i leith an tomhaltóra. Go sonrach, de bhun Airteagal 5(1) den Treoir sin, tá an t‑eagraí faoi dhliteanas i leith an tomhaltóra le haghaidh comhlíonadh cuí na n‑oibleagáidí a eascraíonn as an gconradh láneagraithe, gan beann ar cé acu atá na hoibleagáidí sin le déanamh ag an eagraí féin nó ag soláthróirí tríú páirtí – amhail, i gcás cúrsála, an t‑iompróir. (16) Go háirithe, déanann an Treoir sin foráil freisin do chúiteamh i gcásanna de ghortú colainne a eascraíonn as neamhchomhlíonadh nó comhlíonadh míchuí na seirbhísí ar a aontaíodh go conarthach, mar is féidir a bhaint de thátal as Airteagal 5(2) de. (17)
41.      Is féidir a dhearbhú dá bhrí sin, chun críocha na hanailíse seo go bhfuil difríocht idir an dá chóras dliteanais ó thaobh a gcuspóirí rialaitheacha agus a mbonn dlíthiúla. Mar thoradh air sin, i gcás tionóiscí a bhaineann le paisinéirí ar bord loinge cúrsála, féadfaidh siad a bheith infheidhme ag an am céanna. Ón taobh sin de, ní féidir a chur an áireamh go bhféadfadh forluí a bheith ann idir raon feidhme Rialachán Uimh. 392/2009 agus Threoir
90/314 in imthosca áirithe. Mar sin féin, ba cheart a chur chun suntais nach bhfuil feidhm ag na gníomhartha dlíthiúla sin sa chaoi chéanna. Saothraíonn siad cuspóirí difriúla agus rialaíonn siad gnéithe difriúla den chás taistil céanna. (18)
42.      Ar an gcúis sin, tá aon éilimh a bhféadfadh paisinéir a bheith acu dírithe i gcoinne páirtithe difriúla, eadhon an t‑iompróir agus/nó an t‑eagraí. D’fhéadfadh na páirtithe sin a bheith an t‑oibreoir eacnamaíoch céanna nó cinn difriúla. I bhfianaise na bhfeidhmeanna éagsúla a chomhlíonann na páirtithe sin i gcomhlíonadh turais cúrsála, tá sé réasúnta glacadh leis go bhféadfaí dliteanas a chur ar an dá cheann as sáruithe ar a n‑oibleagáidí féin i leith an phaisinéara.
43.      Mar sin, go hiondúil, bíonn an t‑iompróir faoi dhliteanas as díobháil phearsanta a fhulaingítear ar bord na loinge, agus athraíonn na coinníollacha chun dliteanas den sórt sin a bhunú ag brath ar cé acu a d’eascair an díobháil ábhartha as ‘teagmhas loingseoireachta’ de réir bhrí Choinbhinsiún na hAithne nó nár eascair. Tá freagracht ar an eagraí, i gcodarsnacht leis sin, as comhlíonadh cuí an chonartha taistil láneagraithe a áirithiú agus dá bhrí sin tá dliteanas air freisin i leith aon lochtanna atá inchurtha i leith iompar an iompróra. Thairis sin, mar is léir ón sainmhíniú ar ‘thuras láneagraithe’ faoi Airteagal 2(1) de Threoir
90/314, meastar ‘iompar’ go ginearálta mar bheith ar ceann dá chodanna dílse.
44.      Sa chomhthéacs sin, is fiú a thabhairt faoi deara go bhforchuirtear le hAirteagal 4(1)(b) de Threoir
90/314 oibleagáidí sonracha ar an eagraí chun faisnéis áirithe a thabhairt don tomhaltóir, sula dtosaíonn an t‑aistear – lena n‑áirítear amanna agus áiteanna stadanna idirmheánacha agus naisc iompair, chomh maith le mionsonraí maidir leis an lóistín ina bhfanfaidh an taistealaí, amhail cábán nó beart ar long. I bhfocail eile, cumhdaítear le raon feidhme Threoir
90/314, go pointe áirithe, iompar paisinéirí de mhuir freisin.
45.      Mar thoradh air sin, tá rogha idir dhá bhealach dhifriúla leighis ag an bpaisinéir, i bprionsabal. Is fiú a chur chun suntais, áfach, nach scaoileann an méid sin saor é ón oibleagáid measúnú cúramach a dhéanamh, i ngach cas, ar infheidhmeacht agus comhlíonadh cheanglais Rialachán Uimh. 392/2009 agus Treoir
90/314 i bhfianaise imthosca sonracha an cháis indibhidiúil. (19)
46.      Má tá an dá chóras dliteanais beartaithe chun feidhm a bheith acu ag an am céanna, tagann an cheist thairis sin chun cinn maidir le conas comhleanúnachas dlíthiúil a áirithiú. Léiríonn léiriú ar Threoir
90/314 gur chuir reachtas an Aontais infheidhmeacht fhéideartha Choinbhinsiún na hAithne san áireamh cheana féin ag tráth nuair nár áiríodh go fóill é i Rialachán Uimh. 392/2009 agus nár tháinig sé chun bheith ina chuid de dhlíchóras an Aontais. Foráiltear sa tríú fomhír d’Airteagal 5(2) de Threoir
90/314 ‘maidir le damáiste a eascraíonn as neamhchomhlíonadh nó comhlíonadh míchuí na seirbhísí atá i gceist sa turas láneagraithe, féadfaidh na Ballstáit a cheadú go dteorannófar cúiteamh i gcomhréir leis na coinbhinsiúin idirnáisiúnta lena rialaítear seirbhísí den sórt sin.’ [Aistriúchán neamhoifigiúil] Tagraíonn aithris 19 de Threoir
90/314 chuige sin ‘Choinbhinsiún na hAithne 1974 maidir le hIompar ar Muir’ go sonrach.
47.      Cé nach bhfuil sí infheidhme ratione
temporis i leith na gcásanna seo, ba cheart Treoir
2015/2302, a tháinig in áit Threoir
90/314, a chur san áireamh sa léiriú atá idir lámha freisin. Soiléiríonn Airteagal 14(4) de Threoir
2015/2302 an caidreamh idir na rialacha is infheidhme i leith taisteal láneagraithe agus na coinbhinsiúin idirnáisiúnta is infheidhme i leith seirbhísí taistil agus, go sonrach, na rialacha faoi Choinbhinsiún na hAithne. De réir na forála sin, ‘a mhéid a theorannaíonn coinbhinsiúin idirnáisiúnta atá ceangailteach ar an Aontas na coinníollacha faoina bhfuil cúiteamh le híoc ag soláthróir seirbhíse taistil atá mar chuid de thuras láneagraithe, nó a mhéid a theorannaíonn siad méid cúitimh den sórt sin, beidh feidhm ag na teorainneacha céanna sin i leith an eagraí.’ [Aistriúchán neamhoifigiúil] Is é cuspóir rialaitheach na forála seo cothroime agus comhleanúnachas dlíthiúil a áirithiú, ionas nach bhfuil caighdeán níos déine ann i leith eagraithe ná i leith an soláthróra seirbhíse féin faoin dlí idirnáisiúnta.
48.      Thairis sin, ní mór tagairt a dhéanamh d’Airteagal 14(5) de Threoir
2015/2302, lena bhforáiltear nach n‑imríonn an ceart chun cúitimh faoin Treoir sin tionchar ar chearta taistealaithe faoi Rialachán Uimh. 392/2009, cé go bhfuil an teorainn leis an méid sin go bhfuil cúiteamh arna dheonú faoin Treoir sin agus cúiteamh arna dheonú faoin Rialachán sin le hasbhaint óna chéile d’fhonn róchúiteamh a sheachaint. Tacaíonn an fhoráil sin le mo bharúil go bhfuil idirnasc ann idir an dá chóras dliteanais. Tá siad deartha le comhaireachtáil lena chéile agus, i bprionsabal, chun bheith ar fáil do phaisinéirí ag an am céanna, ag áirithiú cosaint chuimsitheach do phaisinéirí, gan iad a theorannú do bhealach amháin leighis. Srianann reachtas an Aontais an infheidhmeacht chomhthráthach sin go sainráite, áfach, d’fhonn cosc a chur ar an bpaisinéir ó róchúiteamh a fháil as an tionóisc chéanna ó roinnt páirtithe atá faoi dhliteanas.
2.      Cosúlachtaí le réimse an aeriompair paisinéirí
49.      Forlíonfaidh mé anois an léargas ginearálta sin le heascursas gonta i leith an chórais dliteanais is infheidhme i leith iompar paisinéirí d’aer, ónar féidir conclúidí dlíthiúla ábhartha a bhaint le haghaidh na hanailíse seo, ós rud é gur thug reachtas an Aontais agus an Chúirt roinnt soiléirithe maidir le raon feidhme ábhartha na rialacha is infheidhme.
50.      Dá bhrí sin, sa bhreithiúnas in Irish Ferries, (20) bhunaigh an Chúirt an bonn chun léiriú a dhéanamh ar na forálacha maidir le hiompar paisinéirí de mhuir ar bhealach atá cosúil leo siúd lena rialaítear aeriompar. Bhain an analach arna forbairt ag an gCúirt leis an mbrú féideartha airgeadais
ar iompróirí muirí de bharr na mbeart cúitimh dá bhforáiltear faoi Airteagal 19 de Rialachán Uimh. 1177/2010, lena ndearbhaítear gur cinneadh cheana féin i réimse an aeriompair nach bhféadfaí iarmhairtí den sórt sin a mheas mar díréireach i bhfianaise an chuspóra d’ardleibhéal cosanta do phaisinéirí.
51.      Sa bhreithiúnas in Primera Air Scandinavia, (21) mheas an Chúirt an idirghníomhaíocht idir na rialacha maidir le hiompar paisinéirí d’aer agus na rialacha maidir le taisteal láneagraithe agus chinn sí go raibh an ceart chun cúitimh dá bhforáiltear faoi Airteagal 7 de Rialachán (CE)
Uimh. 261/2004 (22) infheidhme i gcás ina raibh an eitilt arna ceannach ag paisinéir mar pháirt de thuras láneagraithe, gan tionchar a imirt ar aon chearta a bhféadfadh teacht chun cinn faoi Threoir
90/314.
52.      Sa bhreithiúnas in Hembesler and Condor Flugdienst, (23) dheimhnigh an Chúirt an fhéidearthacht de na rialacha atá i dTreoir
2015/2302 agus Rialachán Uimh. 261/2004 a chur i bhfeidhm i gcomhar lena chéile i leith aerphaisinéirí i dtaca le turas láneagraithe. Dar leis an gCúirt, ní fhéadfadh cosaint dhlíthiúil na bpaisinéirí sin a bheith áirithithe go heisiach leis an Treoir sin. I ndiaidh léiriú ar Airteagal 3(6) de Rialachán Uimh. 261/2004 agus Airteagal 14(5) de Threoir
2015/2302, tháinig an Chúirt ar an gconclúid go bhféadfadh forluí a bheith ann idir raon feidhme faoi seach na ngníomhartha de reachtaíocht thánaisteach sin. Thug an Chúirt faoi deara, áfach, go socraíonn na forálacha sin mar theorainn ar a gcur i bhfeidhm i gcomhar lena chéile an diúltú an díobháil arna fulaingt ag an bpaisinéir a róchúiteamh.
53.      Léiríonn na breithiúnais thuasluaite, laistigh de réimse an aeriompair paisinéirí, go bhfuil cur i bhfeidhm comhthreomhar dhá chóras dliteanais dhifriúla ceadmhach, a mhéid a fheidhmíonn sé chun cosaint chuimsitheach paisinéirí a áirithiú. Ós rud é go bhfeidhmíonn na córais sin, áfach, trí shásraí dlíthiúla difriúla agus go bhfuil siad dírithe ar chatagóirí difriúla páirtithe atá faoi dhliteanas, tá forálacha sonracha sna hionstraimí ábhartha de dhlí an Aontais lena gcuirtear teorainn lena raon feidhme faoi seach. (24) Mar gheall ar easpa forálacha mionsonraithe maidir le hiompar paisinéirí de mhuir – atá faoi cheist sna cásanna seo – in éineacht leis an bhfíoras nár thug an Chúirt aghaidh go fóill ar theorainn raon feidhme ábhartha na rialacha sin i leith na rialacha maidir le taisteal láneagraithe, tá gá le soiléiriú trí mhodhanna léirithe. Tabharfaidh mé aghaidh ar an tasc sin sa roinn seo a leanas.
C.      An gá le léiriú comhleanúnach atá dírithe ar leasanna ar na rialacha lena rialaítear iompar paisinéirí de mhuir
54.      Níor cheart go ndoiléireoidh an fíoras go bhféadfadh feidhm a bheith ag an dá chóras dliteanais go comhthreomhar an fhírinne nach bhfuil sa ghné iompair i gconarthaí cúrsála ach cuid sách bheag den phacáiste iomlán a thairgeann an t‑eagraí, agus gur léir gur mó seirbhísí eile – amhail siamsaíocht, lóistín, agus lónadóireacht. Léiríonn sé sin éileamh tomhaltóra freisin: go hiondúil lorgaíonn paisinéirí cúrsála siamsaíocht agus iad ag taisteal thart ar réigiúin nua den domhan. Más rud é, ar an taobh eile, gurbh é an t‑iompar a bhí tábhachtach go príomha, is cinnte go mbeadh roghanna eile níos tapúla agus níos éifeachtúla ó thaobh costas de ná cúrsálacha. Mar sin, sa chleachtas, tá raon feidhme Threoir
90/314 i bhfad níos leithne ná raon feidhme Rialachán Uimh. 392/2009, atá teoranta do cheisteanna i leith dliteanais a bhaineann le gortú nó bás paisinéirí le linn a n‑iompair.
55.      Thairis sin, níor cheart dearmad a dhéanamh gur athchóirigh reachtas an Aontais an dlí maidir le cosaint tomhaltóirí de réir a chéile, agus go háirithe an dlí maidir le taisteal láneagraithe, d’fhonn freagairt don éileamh atá ag fás ó thaistealaithe ar thurasanna cúrsála. Cé nár luadh cúrsálacha go sainráite i dTreoir
90/314, tagraíonn aithris 17 de Threoir
2015/2302 dóibh anois go sainráite agus tréithríonn sí iad, go bunúsach, mar mheascán de roinnt seirbhísí ina n‑imríonn an t‑iompar fo-ról.
56.      Is cosúil go léiríonn cásdlí na Cúirte an tábhacht atá ag méadú de chuid dhlí an taistil láneagraithe chun cosaint paisinéirí a áirithiú. Sa bhreithiúnas in Pammer and Hotel Alpenhof, (25) mheas an Chúirt gur comhlíonadh na coinníollacha chun go mbeadh aistear ag lastlong incháilithe mar ‘thuras láneagraithe’ de réir bhrí Airteagal 2(1) de Threoir
90/314 cé gur tharla an t‑aistear atá faoi cheist faoi dhálaí i bhfad níos simplí ná cúrsáil thraidisiúnta. Níor cuireadh an ghné iompair san áireamh ach amháin a mhéid arbh ionann í agus cuid riachtanach de thaisteal láneagraithe. Tríd an méid sin a dhéanamh, thug an Chúirt an catagóir sin d’iompar de mhuir go héifeachtach faoi raon feidhme an dlí maidir le cosaint tomhaltóirí. A
fortiori, ba cheart go mbeadh feidhm ag an réasúnaíocht sin i leith foirmeacha níos casta nó níos sofaisticiúla de thaisteal cúrsála.
57.      I mo thuairim, ba cheart na gnéithe sin a chur san áireamh agus cinneadh á dhéanamh cé acu d’ionstraimí dhlí an Aontais a bhfuil feidhm aici. Is dóchúil go dtiocfaidh fadhbanna maidir leis an teorainn idir raon feidhme Rialachán Uimh. 392/2009 agus Treoir
90/314 chun cinn, go háirithe, i gcás go bhfágann sáruithe ar dhualgas go ndéantar gortú colainne don phaisinéir – cé acu a tharlaíonn gortú den sórt sin i gcomhthéacs an iompair féin nó i dtaca le seirbhísí eile. Agus teorainneacha na raonta feidhme faoi seach na ngníomhartha sin de dhlí an Aontais á gcinneadh, ba cheart, ar thaobh amháin, a choinneáil i gcuimhne go bhfuil forálacha i dTreoir
90/314 atá an‑fhabhrach don tomhaltóir. (26) Dá bhrí sin, ba cheart forálacha Threoir
90/314 a chur i bhfeidhm, ar mhaithe le leas an tomhaltóra, ar bhealach chomh leathan agus is féidir. Ar an taobh eile, ní féidir a chuspóir beartaithe a bhaint ó Rialachán Uimh. 392/2009. Ba cheart ina ionad sin é a chur i bhfeidhm i gcomhréir leis an gcuspóir bunúsach, eadhon chun cúiteamh a áirithiú le haghaidh gortuithe colainne atá nasctha go dlúth leis an oibriú iompair. (27)
58.      Mar mhalairt ar an argóint arna cur in iúl ag roinnt de na páirtithe, ní aontaím leis an tuairim go dtagann Rialachán Uimh. 392/2009 go hiomlán in áit fhorálacha Threoir
90/314 i ngach imthoisc. Braitheann an argóint sin ar an mbun go mbunaíonn Airteagal 14 de Choinbhinsiún na hAithne cur i bhfeidhm eisiach fhorálacha an Choinbhinsiúin. Ní aithníonn an léiriú sin, áfach gurb é cuspóir príomha na forála sin cosc a chur ar chur i bhfeidhm reachtaíochta náisiúnta contrártha i réimse an dlí iompair. D’aontaigh na stáit a shínigh Coinbhinsiún na hAithne ar chonradh idirnáisiúnta atá dírithe ar rialacha aonfhoirmeacha dliteanais a bhunú. (28) Léirítear an cuspóir sin go follasach sa Choinbhinsiún féin agus i Rialachán Uimh. 392/2009. Go háirithe, tagraíonn aithris 19 den Rialachán sin arna lua cheana do chruthú ‘sraith amháin rialacha’, cé go gcuireann Iarscríbhinn
II den Choinbhinsiún an ‘cuspóir chun aonfhoirmeacht a áirithiú’ ina chur i bhfeidhm chun suntais.
59.      In aon chás, ba cheart a choinneáil i gcuimhne gur tháinig Airteagal 14 den Choinbhinsiún roimh Threoir
90/314 agus go n‑eascraíonn sé as am nuair nach raibh taisteal cúrsála arna eagrú ag tionscnóirí turas ann go forleathan go fóill. Mar thoradh air sin, níor samhlaíodh na caidrimh dhlíthiúla idir tionscnóirí turas agus tomhaltóirí an tráth sin. Díríodh aird an reachtais go príomha ar an gcaidreamh dlíthiúil idir iompróirí agus paisinéirí i gcomhthéacs iompar muirí. Is forbairtí iad cineál forbartha dlí an taistil agus an tóir a bhfuil méid ag teacht uirthi ar thurasóireacht cúrsála gur cheart a chur in iúl sa léiriú ar an gcreat dlíthiúil is infheidhme.
60.      Ní aontaím ar an gcaoi chéanna leis an argóint arna cur in iúl ag na páirtithe a agraíonn ar son chur i bhfeidhm eisiach Threoir
90/314 agus forálacha Rialachán Uimh. 392/2009 á gcur as an áireamh go hiomlán. I mo thuairim, ní chuireann an léiriú sin an fíoras, mar is léir ó léiriú córasach, gur bheartaigh reachtas an Aontais go follasach go bhfanfadh Rialachán Uimh. 392/2009 go hiomlán infheidhme san áireamh, gan beann ar fhorbairt an dlí maidir le cosaint tomhaltóirí. Coinníonn an ionstraim dhlíthiúil sin a hábharthacht dá bhrí sin, go háirithe maidir le dliteanas an iompróra as gortuithe colainne atá inchurtha i leith an oibrithe iompair.
61.      Tá an léiriú sin ar mhaithe le leasanna an tomhaltóra freisin, ós rud é nach féidir a chur as an áireamh go bhféadfadh imthosca áirithe teacht chun cinn nach féidir a aicmiú go héasca mar sháruithe ar chonradh ag an tionscnóir turas, ach go leanann siad ó choinníollacha a bhaineann le hoibriú an tsoithigh agus go dtagann siad dá bhrí sin faoi fhreagracht an iompróra. Mar thoradh air sin, ní féidir a chur as an áireamh, in imthosca den sórt sin, go mbeadh ar thomhaltóir an tasc deacair a dhéanamh de chruthú gur comhlíonadh na coinníollacha chun cinneadh go bhfuil an tionscnóir turas faoi dhliteanas. I gcodarsnacht leis sin, is dóchúil go mbeadh sé i bhfad níos fusa do phaisinéir éileamh a agairt i gcoinne an iompróra faoi chreat Rialachán Uimh. 392/2009.
62.      Mar sin, ba cheart Rialachán Uimh. 392/2009 agus Treoir
90/314 a mheas mar bheith in ann comhaireachtáil agus a bheith curtha i bhfeidhm go comhthreomhar, i gcás inarb iomchuí agus ina bhfuil údar leis go comhthéacsúil. I mo thuairim, tá an léiriú sin iomchuí d’fhonn an chosaint is leithne agus is cuimsithí ar féidir a áirithiú don phaisinéir faoin dlí.
63.      Mar sin féin, ceanglaítear le haghaidh na deimhneachta dlíthiúla – agus go háirithe, intuarthacht i gcaidrimh thráchtála – chomh maith le cosaint na dtomhaltóirí sin a bhaineann leas as seirbhísí cúrsála, forbairt critéar iontaofa agus infheidhme go héasca chun an córas dlíthiúil is infheidhme a chinneadh. (29) Tá an roinn ina dhiaidh seo tiomnaithe d’aghaidh a thabhairt ar an ngné sin.
D.      Critéir chun teorainn a tharraingt idir raon feidhme faoi seach Rialachán Uimh. 392/2009 agus Threoir 90/314
64.      Bunaithe ar na breithnithe thuasluaite, is féidir critéir áirithe a shainaithint lena gceadaítear teorainn a tharraingt idir raon feidhme faoi seach Rialachán Uimh. 392/2009 agus Threoir
90/314. Chun na critéir sin a leagan amach níos fearr, tagróidh mé, nuair is féidir, do shamplaí de chásanna ábhartha.
1.      Critéir chun Rialachán Uimh. 392/2009 a chur i bhfeidhm
65.      Maidir leis na critéir, má chomhlíonfar iad, lena gcuirtear infheidhmeacht Rialachán Uimh. 392/2009 in iúl, ba cheart a chur in iúl, mar a bunaíodh cheana féin, go dtagann aon ghortú colainne arna fhulaingt ag paisinéirí mar thoradh ar thionóiscí a tharlaíonn le linn iompar ar bord faoi raon feidhme an Rialacháin sin. I gcodarsnacht leis sin, ní chumhdaítear gortuithe arna bhfulaingt nuair atá an paisinéir i gcríochfort calafoirt, ar ché, nó i nó ar aon saoráid chalafoirt eile leis an Rialachán sin. (30) Leanann sé go loighiciúil nach mbeidh an paisinéir in ann aon éilimh dliteanais a agairt faoin Rialachán sin más rud é, mar shampla, go bhfulaingíonn sé gortú colainne le linn turas ar thalamh. (31)
66.      Thairis sin, ní mór a thabhairt faoi deara faoi Airteagal 3(1) de Choinbhinsiún na hAithne go bhfuil an t‑iompróir faoi dhliteanas as cailleadh arna fhulaingt mar thoradh ar dhíobháil phearsanta do phaisinéir mar gheall ar ‘theagmhas loingseoireachta’. Sonraíonn an sainmhíniú dlíthiúil in Airteagal 3(5) den Choinbhinsiún go n‑áirítear sa téarma sin longbhriseadh, iompú béal faoi, imbhualadh nó triomú na loinge, pléascadh nó tine ar an long, nó locht sa long. Tá feidhm ag an dliteanas ach amháin má chruthaíonn an t‑iompróir gur eascair an teagmhas as cogadh, cogaíochta, cogadh cathartha, éirí amach nó feiniméan nádúrtha de chineál eisceachtúil, dosheachanta agus dosháraithe; nó go bhfuil sé mar thoradh ina iomláine ar ghníomh nó neamhghníomh arna dhéanamh agus é mar rún ag tríú páirtí an teagmhas a chruthú. Ós rud é go sainítear na himthosca as a n‑eascraíonn éileamh dliteanais go soiléir sa Choinbhinsiún féin, ní bheidh mórán deacrachtaí ann go ginearálta chun cinneadh cé acu atá éileamh ag an bpaisinéir i gcoinne an iompróra.
67.      Tagann soiléiriú na ceiste seo chun bheith níos casta, áfach, nuair nach n‑eascraíonn an gortú colainne as ceann de na ‘teagmhais loingseoireachta’ thuasluaite. I gcás den sórt sin, foráiltear le hAirteagal 3 de Choinbhinsiún na hAithne go mbeidh an t‑iompróir faoi dhliteanas má tá an teagmhas as a n‑eascraíonn an cailleadh mar gheall ar locht nó faillí an iompróra. Luíonn an t‑ualach chun locht nó faillí den sórt sin a chruthú leis an éilitheoir.
68.      I bhfianaise an mhéid thuas, tá sé réasúnta teacht ar an gconclúid nach mór do na teagmhais atá faoi cheist a bheith ina n‑eachtraí inar tháinig riosca a bhaineann go hiondúil le hiompar paisinéirí de mhuir chun cinn – rioscaí ar a mbíonn smacht ag an iompróir de ghnáth, de bhun a sheasaimh mar oibreoir an tsoithigh, agus ina leith a bhfuil dualgas dlíthiúil aige dá bhrí sin chun gach beart is féidir a ghlacadh chun é a stopadh ó theacht chun cinn.
69.      D’fhonn na breithnithe sin a léiriú ar bhealach níos fearr, d’fhéadfadh sé a bheith úsáideach samplaí a thabhairt ar theagmhais i dtaca le hiompar paisinéirí de mhuir a bhféadfadh gortuithe colainne eascairt astu. Áirítear i measc teagmhais den sórt sin: sleamhnú, tuisliú agus titim ar bord (mar gheall ar dhromchlaí deice fliucha nó éagothroma, staighrí nach bhfuil soilsithe go maith, nó úrlárlach nach bhfuil daingnithe); tionóiscí a tharlaíonn mar gheall ar rudaí a thiteann (mar shampla, bagáiste nach bhfuil daingnithe nó trealamh a thiteann i gcábáin nó i limistéir phoiblí); tionóiscí a tharlaíonn le linn bordáil nó díbhordáil (amhail tionóiscí ar bhealaí, céimeanna nó laistigh de limistéir bhordála); tionóiscí mar gheall ar shaoráidí a bheith ag mhífheidhmiú nó nach bhfuil cothabháilte i gceart (mar shampla, ardaitheoirí nó doirse lochtacha); tionóiscí mar gheall ar threalamh tarrthála uisce nach bhfuil cothabháilte go leordhóthanach (amhail báid tarrthála, seaicéid tarrthála, eangacha tarrthála agus dréimirí bordála); agus tionóiscí mar gheall ar fhaillí an chriú (i gcás gur mhainnigh an t‑iompróir sábháilteacht nó maoirsiú leordhóthanach a sholáthar). (32)
2.      Critéir chun Treoir 90/314 a chur i bhfeidhm
70.      Mar a tugadh faoi deara cheana féin, is léir nach dtagann gníomhaíochtaí fóillíochta nach dtarlaíonn ar bord soithigh, amhail turais
ar thalamh, faoi raon feidhme Rialachán Uimh. 392/2009. (33) D’fhéadfadh gníomhaíochtaí den sórt sin teacht faoi raon feidhme Threoir
90/314, áfach, má tá siad mar pháirt den saoire láneagraithe ar a aontaíodh. Mar sin, féadfaidh an paisinéir, i gcás inarb iomchuí, sárú ar dhualgas ag eagraí an turais cúrsála a agairt.
71.      Tá tábhacht ar leith le sainaithint an ghnímh de dhlí an Aontais a bhfuil feidhm aige i leith teagmhais a tharlaíonn i gcomhthéacs gníomhaíochtaí eile ar bord long cúrsála chun na príomhimeachtaí a réiteach. Mar a mhínigh mé cheana trí thagairt a dhéanamh do reachtaíocht an Aontais, tréithrítear cúrsáil le soláthar réimse leathan seirbhísí, amhail lóistín agus lónadóireacht, chomh maith le gníomhaíochtaí atá beartaithe chun siamsaíocht a thabhairt do phaisinéirí. (34) I mo thuairim, ní mór an cheist cén ionstraim dhlíthiúil ar cheart di teagmhais den sórt sin a rialú a mheas i bhfianaise líon breithnithe, a leagfaidh mé amach thíos.
72.      Sa chomhthéacs sin, is léir gur glacadh reachtaíocht an Aontais agus é mar rún daoine a ghlacann páirt i dtaisteal cúrsála a chosaint. Ghlac reachtas an Aontais neart reachtaíochta i réimse an dlí maidir le cosaint tomhaltóirí, ina bhfuil forálacha atá fabhrach do thomhaltóirí agus atá oiriúnaithe go sonrach do shainiúlachtaí seirbhísí a bhaineann le taisteal. Mar thoradh air sin, is cosúil gurb iomchuí, mar riail ghinearálta, damáiste arna fhulaingt ag paisinéirí le linn soláthar seirbhísí cé is moite dóibh siúd atá nasctha go dlúth le réimse an iompair a mheas ó thaobh na rialacha arna mbunú i réimse na cosanta tomhaltóirí.
73.      Tá an cur chuige sin bunaithe ar léiriú ar dhlí an Aontais a léiríonn rún soiléir an reachtais go gcumhdófaí seirbhísí ilchodacha taistil leis na rialacha maidir le taisteal láneagraithe. Mar a chuireann aithris 17 de Threoir
2015/2302 in iúl, tá idirdhealú le déanamh idir cúrsálacha (‘murab ionann agus cás na cúrsála’) agus foirmeacha eile coinbhinsiúnacha d’iompar paisinéirí, amhail iompar de bhóthar, d’iarnród, d’uisce nó d’aer, a meastar ina leith nach bhfuil a gcomhpháirt lóistín chomh tábhachtach céanna le hiompar
paisinéirí‘is léir gurb é an t‑iompar an phríomhchuid’). Tá tábhacht ar leith leis an idirdhealú sin arna dhéanamh ag an reachtas, ós rud é go dtugtar le tuiscint leis gurb ionann cúrsáil, go bunúsach, agus lóistín óstáin. Tá an bharúil sin i gcomhréir, go pointe áirithe, leis an tuiscint leathan ar longa cúrsála mar ‘óstáin ar snámh’. (35)
74.      Is í iarmhairt dhlíthiúil an méid sin nach dtagann cuid shuntasach de na seirbhísí a chuimsítear go hiondúil i gcúrsáil, lena n‑áirítear lóistín agus úsáid saoráidí áineasa (mar shampla,
linnte snámha, sánaí, spánna nó spórtlanna), faoi raon feidhme na rialacha a bhaineann le hiompar paisinéirí de mhuir agus go rialaítear iad ina ionad sin leis an gcóras dlíthiúil is infheidhme i leith seirbhísí taistil. Thairis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara go soiléiríonn aithris 17 de Threoir
2015/2302 arna lua cheana nár cheart seirbhísí atá mar chuid dhílis de sheirbhís taistil eile (amhail béilí, deochanna agus glanadh a sholáthar mar chuid de lóistín) a mheas mar sheirbhísí taistil astu féin.
75.      Is léir ó na breithnithe thuas, ó thaobh an dlí de, nach ndéanann sé difríocht ar bith cé acu a fhulaingíonn paisinéir gortú colainne agus é ag ligean a scíthe ina chábán nó agus é ag ithe i mbialann na loinge, ós rud é, de réir na gcúiseanna atá mar bhunús le reachtaíocht
an Aontais, gur tharla an dá theagmhas nuair a bhí ‘lóistín á sholáthar’ don phaisinéir. Mar gheall ar thréithe sonracha cúrsálacha, imíonn an ghné iompar nach mór go hiomlán sa chúlra, sa chaoi nach dtagann an cheist i leith infheidhmeacht fhéideartha Rialachán Uimh. 392/2009 chun cinn go bunúsach. Dá bhrí sin, féadfaidh paisinéir gortaithe, mar riail ghinearálta, aon éileamh a thabhairt ar bhonn na bhforálacha lena rialaítear taisteal láneagraithe, seachas dá mba rud é go raibh an gortú faoi cheist mar gheall ar eachtra atá nasctha go follasach le hiompar paisinéirí de mhuir.
76.      Ní choisceann an fíoras nach bhfuil ach Treoir
90/314 infheidhme i leith na gcásanna seo – agus ní an Treoir a tháinig ina diaidh, Treoir
2015/2302 – an léiriú a mholtar anseo, ós rud é nach dtairgeann an Treoir níos déanaí sin ach treoir léirithe maidir leis an gcaoi ar bheartaigh reachtas an Aontais cosaint dhlíthiúil paisinéirí cúrsála a struchtúrú i ndlíchóras an Aontais. Seachas síneadh a chur le raon feidhme na rialacha maidir le taisteal láneagraithe, roghnaigh an reachtas teorainn a tharraingt i leith choinníollacha a gcur i bhfeidhm le níos mó beachtais, agus é ag lorg dá bhrí sin éiginnteachtaí léirithe a bhaint agus tomhaltóirí a chosaint ó aghaidh a thabhairt ar réimsí éiginnte dlíthiúla.
77.      Mar sin, fanann na gnéithe bunúsacha arna leagan amach faoi Airteagal 2 de Threoir
90/314 slán. Coinníonn Airteagal 3 de Threoir
2015/2302 an sainmhíniú lárnach ar ‘thuras láneagraithe’, agus soiléireacht fheabhsaithe á tabhairt maidir lena raon feidhme. Leagann sé amach critéir shonracha faoinar féidir roinnt seirbhísí taistil, fiú faoi réir conarthaí ar leithligh, a mheas mar bheith ina ‘dturas láneagraithe’. Thairis sin, cuireann an fhoráil sin teorainn shoiléir in iúl idir ‘turais láneagraithe’ agus ‘socrú taistil gaolmhar’, agus leis sin mionchoigeartaíonn sí an creat dlíthiúil lena rialaítear seirbhísí ilchodacha taistil. Ar na cúiseanna arna leagan amach thuas, measaim gur féidir na breithnithe i leith na gcritéar le haghaidh chur i bhfeidhm na rialacha maidir le taisteal láneagraithe a chur i bhfeidhm i leith Threoir
90/314 ar an gcaoi chéanna.
78.      Ní féidir cur i bhfeidhm Rialachán Uimh. 392/2009 agus Treoir
90/314 a chur as an áireamh i gcás go dtarlaíonn teagmhais as a n‑eascraíonn gortuithe colainne ar bord long cúrsála le linn seirbhís a fheidhmiú atá mar chuid de shocrú taistil láneagraithe. I mo thuairim, i gcás go bhfuil amhras ann maidir leis rialacha a bhfuil feidhm acu, ba cheart go bhfaighidh na forálacha cúitimh faoi na rialacha taistil láneagraithe arna leagan síos i dTreoir
90/314 an ceann is fearr ar fhorálacha Rialachán Uimh. 392/2009, seachas mura gcomhlíontar na coinníollacha le haghaidh cúitimh faoin Rialachán sin go follasach.
79.      D’fhéadfaí na prionsabail sin a chur i bhfeidhm sa chleachtas sa chaoi gurb ann do thoimhde, nuair atá turas cuimsitheach láneagraithe faoi cheist, nach toradh í an tionóisc ar iompar muirí agus, dá bhrí sin, go dtagann sí faoin gcóras dliteanais arna leagan síos le Treoir
90/314, agus é mar dhualgas ar an eagraí a mhalairt a chruthú.
E.      Treoir léirithe don chúirt a rinne an tarchur
80.      Maidir leis na himthosca sna príomhimeachtaí, ní mór a choinneáil i gcuimhne nach ndeonaíonn Airteagal 267 CFAE an chumhacht ar an gCúirt chun forálacha de dhlí an Aontais a chur i bhfeidhm i leith cásanna indibhidiúla, ach chun rialú a thabhairt ar léiriú na gConarthaí agus gníomhartha institiúidí an Aontais. Féadfaidh an Chúirt, áfach, faoi chreat an chomhoibrithe bhreithiúnaigh dá bhforáiltear leis an Airteagal sin agus ar bhonn an ábhair arna chur faoina bráid, léiriú a thabhairt ar dhlí an Aontais don chúirt náisiúnta a bhféadfadh a bheith úsáideach di chun infheidhmeacht gnímh dlí den Aontas a mheas. (36) I bhfocail eile, tá cumhacht ag an gCúirt treoir a thabhairt don chúirt a rinne an tarchur maidir le léiriú atá riachtanach chun ceadú di – faoi réir na fíorais ábhartha go léir a mheas – a chinneadh cé acu atá Rialachán Uimh. 392/2009 nó Treoir 90/314 infheidhme i leith an cháis atá faoi cheist.
81.      Chuige sin, ní mór a thabhairt faoi deara gur fhulaing MH agus DI gortuithe colainne ar bord loinge, agus ní le linn turas ar tír. Níor eascair na gortuithe sin as ‘teagmhas loingseoireachta’ de réir bhrí Airteagal 3(5) de Choinbhinsiún na hAithne, agus níl aon chomhartha ann gur tháinig aon riosca a bhaineann go hiondúil le hiompar paisinéirí de mhuir chun cinn. (37) Mar sin, ní mór cur i bhfeidhm Rialachán Uimh. 392/2009, i bprionsabal, a chur as an áireamh.
82.      De réir na faisnéise arna tabhairt ag an gcúirt a rinne an tarchur, d’éiridh MH den leaba gan an solas a chasadh ar siúl, thit sí, agus gortaíodh í. Ós rud é gur tharla an teagmhas nuair a bhí an paisinéir ina cábán, áit a bhí sí ag caitheamh na hoíche, ní mór an staid a mheas sa bhealach céanna is dá raibh sí ag fanacht in óstán, ós rud é, sa chás sin, gur léir go bhfuil an chomhpháirt lóistín níos tábhachtaí ná an chomhpháirt iompair. Ós rud é go meastar lóistín mar cheann de na seirbhísí a áirítear i saoire láneagraithe faoi Airteagal 2(1) de Threoir
90/314, tá forálacha dliteanais na Treorach sin infheidhme i gcás den sórt sin.
83.      Maidir le DI, d’fhulaing sí gortuithe ar bord na loinge cúrsála nuair a bhí sí á seirbheáil féin ag an mbuifé. Mar a cuireadh in iúl cheana féin, is ionann soláthar béilí agus seirbhís atá nasctha go dlúth le lóistín paisinéirí ar bord loinge cúrsála. Mar sin, níor cheart soláthar béile a mheas mar sheirbhís neamhspleách, ach ina ionad sin mar chuid dhílis den tseirbhís lóistín arna gealladh ag an tionscnóir turas faoi chonradh saoire láneagraithe. Mar sin, i bprionsabal, ba cheart go mbeadh feidhm ag forálacha dliteanais Threoir
90/314 freisin i gcás den sórt sin.
84.      Sa chomhthéacs sin, tá sé tábhachtach a chur chun suntais nach ionann an treoir léirithe arna soláthar agus cinneadh maidir le cé acu a chomhlíontar na coinníollacha chun éileamh ar dhamáistí a bhunú sna cásanna sonracha atá i gceist. Tá an measúnú dlíthiúil ar choinníollacha den sórt sin go heisiach faoi inniúlacht na gcúirteanna náisiúnta, a bhfuil orthu an t‑ábhar a mheas i bhfianaise imthosca sonracha an cháis indibhidiúil.
F.      Conclúid idirmheánach
85.      San anailís roimhe seo, soiléiríodh an caidreamh idir an
córais dliteanais arna leagan síos le Rialachán Uimh. 392/2009 agus an ceann arna leagan síos ag Treoir
90/314 trí léiriú dlíthiúil, lena gceadaítear dá bhrí sin teorainn a chur lena raon feidhme faoi seach. Leagadh béim shonrach ar aontacht agus comhleanúnachas dhlíchóras an Aontais a choinneáil ar bun in ainneoin na forbartha a tharla le linn na ndeich mbliana atá imithe thart. (38) Cuirtear an tasc chun léiriú comhleanúnach agus comhchuí de dhlí an Aontais a áirithiú de chúram ar an gCúirt, ar bhealach a sheasann le prionsabal na deimhneachta dlíthiúla agus lena gcosnaítear cosaint tomhaltóirí go héifeachtach. (39)
86.      Ar bhonn na hanailíse sin, i mo thuairim, ba cheart na ceisteanna arna dtarchur chun
réamhrialú a fhreagairt sa chaoi nach mór Airteagal 2,
Airteagal 3(1), agus an chéad mhír d’Airteagal 7 de Rialachán Uimh. 392/2009, chomh maith le hIarscríbhinn
I a ghabhann leis, a léiriú sa chaoi go rialaítear leo dliteanas iompróra muirí a oibríonn cúrsáil a bhfuil tréithe saoire láneagraithe aici de réir bhrí Threoir
90/314 a mhéid a bhaineann sé le díobháil phearsanta arna fulaingt ag paisinéir mar thoradh ar an iompar muirí amháin. I gcodarsnacht leis sin, tagann díobháil phearsanta a thagann chun cinn i gcomhthéacs seirbhísí a áirítear go hiondúil i gcúrsáil láneagraithe – amhail lóistín agus lónadóireacht – faoi raon feidhme ábhartha Threoir
90/314.
VI.    Conclúid
87.      I bhfianaise na mbreithnithe thuas, molaim don Chúirt Bhreithiúnais na ceisteanna arna dtarchur le haghaidh réamhrialú ag an Cour de cassation (an Chúirt um Achomharc Deiridh, an Fhrainc) a fhreagairt mar seo a leanas:
Maidir le hAirteagal 2,
Airteagal 3(1), agus an chéad fhomhír d’Airteagal 7 de Rialachán (CE) Uimh. 392/2009 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Aibreán 2009 maidir le dliteanas iompróirí paisinéirí de mhuir i gcás tionóiscí, chomh maith le hIarscríbhinn
I a ghabhann leis,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
rialaítear leo dliteanas iompróra muirí a oibríonn cúrsáil a bhfuil tréithe saoire láneagraithe aici de réir bhrí Threoir
90/314/CEE ón gComhairle an 13 Meitheamh 1990 maidir le taisteal láneagraithe, saoirí láneagraithe agus turais láneagraithe a mhéid a bhaineann sé le díobháil phearsanta arna fulaingt ag paisinéir mar thoradh ar an iompar muirí amháin. I gcodarsnacht leis sin, tagann díobháil phearsanta a thagann chun cinn i gcomhthéacs seirbhísí a áirítear go hiondúil i gcúrsáil láneagraithe – amhail lóistín agus lónadóireacht – faoi raon feidhme ábhartha Threoir
90/314.
1      Bunteanga: an Béarla.
2      IO 2009 L 131, lch. 24.
3      IO 1990 L 158, lch. 59.
4      Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 24 Samhain 2010 maidir le cearta paisinéirí agus iad ag taisteal ar muir agus ar uiscebhealaí intíre agus lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh. 2006/2004 (IO 2010 L 334, lch. 1).
5      Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Samhain 2015 maidir le taisteal láneagraithe agus socruithe taistil gaolmhara, lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh. 2006/2004 agus Treoir
2011/83/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus lena n‑aisghairtear Treoir
90/314/CEE ón gComhairle (IO 2015 L 326, lch. 1).
6      La loi fixant les conditions d’exercice des activités relatives à l’organisation et à la vente de voyages ou de séjours (an Dlí lena leagtar síos na coinníollacha le haghaidh oibriú gníomhaíochtaí a bhaineann le heagrú agus díol taistil nó fanachta), (JORF an 14 Iúil 1992,
téacs Uimh. 160).
7      Loi de développement et de modernisation des services touristiques (an Dlí maidir le forbairt agus nuachóiriú seirbhísí tuarasóireachta), (JORF an 24 Iúil 2009,
téacs Uimh. 169).
8      Coinbhinsiún na hAithne maidir le hIompar Paisinéirí agus a mBagáiste ar Muir, arna thabhairt i gcrích san Aithin ar an 13 Nollaig 1974, a tháinig i bhfeidhm ar an 28 Aibreán 1987 (Sraith Conarthaí na Náisiún Aontaithe,
Iml.
1463, 1987, lch. 19,
Uimh. 24817; ‘Coinbhinsiún na hAithne’).
9      Prótacal 2002 le Coinbhinsiún na hAithne maidir le hIompar Paisinéirí agus a mBagáiste ar Muir, 1974, arna thabhairt i gcrích i Londain ar an 1 Samhain 2002, a tháinig i bhfeidhm an 23 Aibreán 2014 (Sraith Conarthaí na Náisiún Aontaithe,
Iml.
3283).
10      Féach mír 29 et seq. den Tuairim seo.
11      Féach mír 64 et seq. den Tuairim seo.
12      Is cásdlí socair é gurb ionann comhaontuithe idirnáisiúnta arna dtabhairt i gcrích ag an Aontas Eorpach de bhun fhorálacha na gConarthaí, a mhéid a bhaineann leis an Aontas Eorpach, agus gníomhartha de chuid a institiúidí. Mar sin, tá na comhaontuithe sin, ón dáta a thagann siad i bhfeidhm, ina gcuid dhílis de dhlíchóras an Aontais. De bhun Airteagal 216(2) CFAE, ‘[b]eidh na comhaontuithe arna dtabhairt i gcrích ag an Aontas [Eorpach] ina gceangal ar institiúidí an Aontais [Eorpaigh] agus ar a Bhallstáit.’ In éineacht leis sin, is léir ó Airteagal 19(3)(b) CAE agus ó phointe
(b) den chéad fhomhír d’Airteagal 267 CFAE ‘[b]eidh dlínse Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh chun réamhrialú a thabhairt [...] ar bhailíocht agus léiriú gníomhartha de chuid institiúidí, comhlachtaí, oifigí nó gníomhaireachtaí an Aontais’, lena n‑áirítear comhaontuithe idirnáisiúnta arna dtabhairt i gcrích ag an Aontas Eorpach (féach breithiúnais an 30 Aibreán 1974,
Haegeman, 181/73, EU:C:1974:41, míreanna 5 agus 6); an 30 Bealtaine 2006,
an Coimisiún v Éire,
C‑459/03, EU:C:2006:345, mír 82; agus an 22 Samhain 2017,
Aebtri (C‑224/16, EU:C:2017:880, mír 50). Mar thoradh air sin, i gcás go n‑áiríonn Rialachán go sainráite nó go gcuireann sé comhaontú idirnáisiúnta mar iarscríbhinn leis, ní mór caitheamh lena fhorálacha mar dhlí an Aontais atá infheidhme go díreach.
13      Féach, chuige sin,
Airteagal 3 de Choinbhinsiún na hAithne. Féach freisin Delebecque, P.,
Droit maritime, 14ú eagrán, Páras, 2020, lch. 690.
14      Féach na leaganacha sa Danmhairgis (‘et fælles sæt regler’), san Ollainnis (‘een uniforme regeling’), sa Fhraincis (‘un ensemble unique de règles’), sa Ghearmáinis (‘einheitliche Regeln’), sa Ghaeilge (‘sraith amháin rialacha’), san Iodáilis (‘un'unica serie di norme’), sa Liotuáinis (‘bendrą taisyklių […] rinkinį’), sa Pholainnis (‘jednolitego zbioru zasad’), sa Rómáinis (‘unui set unic de norme’) agus sa Spáinnis (‘un conjunto único de normas’).
15      Sa chomhthéacs sin, is díol suntais é gur thug Cúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe faoi deara go bhfuil sé mar aidhm le Coinbhinsiún na hAithne ‘dála roinnt coinbhinsiúin idirnáisiúnta a bhaineann le hiompar idirnáisiúnta, cód idirnáisiúnta a chruthú laistigh dá raon feidhme a thagann in áit na rialacha náisiúnta difriúla de chuid na stát a shínigh é le rialacha aonfhoirmeacha idirnáisiúnta’ (féach, breithiúnas Chúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe an 17 Deireadh Fómhair 2018,
Warner v Scapa Flow Charters, Cás Uimh. (2018) UKSC 52, mír 13, béim curtha leis).
16      Féach breithiúnas an 18 Márta 2021,
Kuoni Travel (C‑578/19, EU:C:2021:213, mír 45), inar chinn an Chúirt, faoi Airteagal 5 de Threoir
90/314, go bhfuil dliteanas an eagraí as comhlíonadh míchuí nó neamhchomhlíonadh seirbhísí taistil láneagraithe le léiriú go leathan, agus go n‑áirítear ann dliteanas as mainneachtain de chuid soláthróirí seirbhíse tríú páirtithe, i bhfianaise an cuspóir chun ardleibhéal cosanta tomhaltóirí a áirithiú a shaothraíonn an Treoir sin.
17      Féach Tuairim an Abhcóide Ghinearálta Tizzano in Leitner (C‑168/00, EU:C:2001:476, mír 29 et seq.). Maíonn na húdair Chapman, M., Prager, S., agus Harding, J., in Saggerson on Travel Law and Litigation, 5ú eagrán,
Wildy, Simmonds & Hill Publishing, Londain 2013, lch. 339, go gcumhdaíonn Treoir
90/314 damáiste i leith cailleadh taitnimh in éineacht le damáistí ginearálta as pian agus fulaingt i gcás go loitear saoire nó go gcuirtear as di le tionóisc díobhála pearsanta a bhfuil an t‑eagraí freagrach aisti.
18      Ramming, K., ‘Die Haftung des Reiseveranstalters für Personen‑ und Gepäckschäden bei Schiffsbeförderungen’,
Recht der Transportwirtschaft,
Uimh. 9,
2017, lgh. 322 agus 347; maíonn an t‑údar go bhféadfadh forluí a bheith ann idir dlí an taistil láneagraithe ar thaobh amháin agus dlí an iompair paisinéirí ar an taobh eile. Mar sin féin, cuireann an t‑údar in iúl go bhfuil difríochtaí ann idir na coinníollacha dliteanais agus nach mór iad a scrúdú go neamhspleách óna chéile.
19      Bokareva, O., ‘Claims for personal injuries by cruise ship passengers under international and EU regimes’,
Codification of Maritime Law – Challenges, Possibilities and Experience,
1ú hEagrán,
Informa Law ó Routledge, Londain 2019, lch. 201; maíonn an t‑údar i bprionsabal, gur cheart Rialachán Uimh. 392/2009 agus Treoir
90/314 a bheith infheidhme, ós rud é nach ionann cúrsáil agus seirbhísí iompair amháin ach gurb ionann í freisin agus gnéithe eile amhail lóistín, lónadóireacht, agus gníomhaíochtaí fóillíochta. Dar leis an údar, cruthaíonn an dá chóras atá i bhfeidhm cás ina bhfuil sé deacair d’éilitheoir nó dá dhlíodóir measúnú a dhéanamh roimh ré cén córas a bhfuil feidhm aige, ós rud é go bhféadfadh sé brath go mór ar an gcúirt a roghnaítear.
20      Breithiúnas an 2 Meán Fómhair 2021 (C‑570/19, EU:C:2021:664, mír 158).
21      Breithiúnas an 26 Márta 2020 (C‑215/18, ‘an breithiúnas in Primera Air Scandinavia’, EU:C:2020:235, mír 35).
22      Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Feabhra 2004 lena mbunaítear rialacha comhchoiteanna maidir le cúiteamh agus cúnamh do phaisinéirí i gcás nach gceadófar dóibh bordáil agus i gcás ina gcuirfear eitiltí ar ceal nó i gcás ina gcuirfear moill fhada orthu, agus lena n‑aisghairtear Rialachán (CEE) Uimh. 295/91 (IO 2004 L 46, lch. 1).
23      Breithiúnas an 17 Deireadh Fómhair 2024 (C‑650/23 agus C‑705/23, EU:C:2024:903, míreanna 39 agus 40.
24      Mar shampla, dearbhaíonn aithris 16 de Rialachán Uimh. 261/2004 ‘i gcásanna ina gcuirtear turas láneagraithe ar ceal ar chúiseanna seachas an eitilt a bheith ar ceal, ní bheidh feidhm ag an Rialachán seo’. [Aistriúchán neamhoifigiúil] Thairis sin, tá forálacha in Airteagail 2 agus 3 de Threoir
90/314 lena leagtar amach a raon feidhme ábhartha agus lena dtugtar sainmhínithe dlíthiúla, lena ndéantar níos fusa é an gníomh dlíthiúil seo a chur i bhfeidhm. Ar deireadh, foráiltear le hAirteagal 8(2) de Rialachán Uimh. 261/2004 go mbeidh feidhm ag na gceart a shamhlaítear faoi ‘mhír 1(a) freisin i leith paisinéirí a raibh a n‑eitiltí mar chuid de thuras láneagraithe, seachas i leith an chirt ar aisíoc i gcás go dtagann ceart den sórt sin chun cinn faoi [Threoir
90/314].’ [Aistriúchán neamhoifigiúil]
25      Breithiúnas an 7 Nollaig 2010 (C‑585/08 agus C‑144/09, EU:C:2010:740, míreanna 45 agus 46).
26      Sa chéad áit, tá raon feidhme ábhartha Threoir
90/314 níos leithne ná raon feidhme Rialachán Uimh. 392/2009, ós rud é go gcuimsítear leis an réimse iomlán de sheirbhísí a thairgtear laistigh de chreat conartha taistil láneagraithe. Sa dara háit, ceadaíonn an cur chuige i leith comhchuibhiú íosta atá mar bhunús le Treoir
90/314 do Bhallstáit rialacha cosanta tomhaltóra a ghlacadh nó a choinneáil ar bun. Tá sí difriúil chuige sin ón Treoir a tháinig ina diaidh, Treoir
2015/2302, a leanann cur chuige i leith comhchuibhiú uasta. Is cosúil gur úsáid reachtas na Fraince an inniúlacht sin faoi Threoir
90/314 nuair a thug sé córas diandliteanais isteach (‘responsabilité de plein droit’) don eagraí sa ‘Code du tourisme’ (féach, go háirithe, Delebecque, P.,
Droit maritime, 14ú eagrán,
Dalloz,
Páras, 2020, lch. 698).
27      Féach, chuige sin, Le Tourneau, P. agus Bloch, C., ‘Contrat de transport’,
Répertoire de droit civil, Dalloz, Páras, 2021, lch. 36, mír 222.
28      Féach mír 32 den Tuairim seo.
29      Tonner, K., ‘Die Kreuzfahrt als Pauschalreise, die Haftung nach dem Athener Übereinkommen 2002 und die Fahrgastrechte im Schiffsverkehr’,
ReiseRecht aktuell,
Iml.
21,
Uimh. 5,
De Gruyter Brill, 2013, lch. 212; maíonn an t‑údar gurb amhlaidh, cé go dtugann na gníomhartha éagsúla is infheidhme i leith cúrsálacha cosaint dhlíthiúil iomchuí do thaistealaithe, go dtagann an leas sin le castacht shuntasach. Go háirithe, níl na rialacha maidir le taisteal láneagraithe agus maidir le hiompar paisinéirí de mhuir comhordaithe go maith.
30      Féach mír 36 den Tuairim seo.
31      Féach, chuige sin, Bokareva, O., ‘Claims for personal injuries by cruise ship passengers under international and EU regimes’,
Codification of Maritime Law - Challenges, Possibilities and Experience,
1ú heagrán, Informa Law ó Routledge, Londain, 2019, lch. 203.
32      Ní féidir a chur as an áireamh, in imthosca áirithe, go dtiocfaidh teagmhais as a n‑eascraíonn gortuithe colainne laistigh de ‘réimse éiginnte’ ós rud é go dtarlaíonn siad ar bord long cúrsála i dtaca le seirbhísí a sholáthraítear faoi shocrú taistil láneagraithe. Mar thoradh air sin, ní bheidh aicmiú teagmhas den sórt sin simplí sa chleachtas i gcónaí. Mar léiriú, is féidir na cásanna seo a leanas a shamhlú: nimhiú bia nó frithghníomhú ailléirgeach (nuair nach gcomhlíonann an long caighdeáin sláinteachais nó sábháilteachta bia); míchleachtas leighis ag an bhfoireann leighis ar bord (earráidí sa chóireáil nó diagnóis a fhágann go ndéantar dochar colainne); nó tionóiscí le linn gníomhaíochtaí áineasa ar bord. Chuige sin, ba cheart a thabhairt faoi deara, i gcomhréir leis an gcur chuige arna chur in iúl sa Tuairim seo, gur cheart go dtiocfadh cásanna den sórt sin, ar mhaithe le leas an tomhaltóra, faoi raon feidhme ábhartha Threoir
90/314 (féach míreanna 78 agus 79 den Tuairim seo).
33      Féach mír
36 den Tuairim seo.
34      Féach mír 54 den Tuairim seo.
35      Tonner, K., ‘Die Kreuzfahrt als Pauschalreise, die Haftung nach dem Athener Übereinkommen 2002 und die Fahrgastrechte im Schiffsverkehr’,
ReiseRecht aktuell,
Iml.
21,
Uimh. 5,
De Gruyter Brill,
2013, lch. 206.
36      Féach de réir analaí breithiúnas an 16 Iúil 2015,
CHEZ Razpredelenie Bulgaria (C‑83/14, EU:C:2015:480, mír 71).
37      Féach mír 68 den Tuairim seo.
38      Féach mír 54 et seq. den Tuairim seo.
39      Is feidhm í sin, a rinne an Chúirt go leanúnach cheana féin, mar is léir óna cásdlí (féach breithiúnais an 15 Márta 2012, Pereničová agus Perenič
C-453/10, EU:C:2012:144, míreanna 43 agus 47; an 25
Samhain 2021, StWL Städtische Werke Lauf a.d. Pegnitz C-102/20, EU:C:2021:954, míreanna 69 agus 75; agus an breithiúnas in Primera Air Scandinavia, mír 38).