62023CJ0242_RES
Υπόθεση C‑242/23
Tecno*37
κατά
Ministero dello Sviluppo economicoκαιCamera di Commercio Industria Artigianato e Agricoltura di Bologna
(αίτηση του Consiglio di Stato για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 4ης Οκτωβρίου 2024
«Προδικαστική παραπομπή – Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Οδηγία 2006/123/ΕΚ – Άρθρο 25, παράγραφος 1 – Περιορισμοί στις δραστηριότητες πολλαπλών ειδικοτήτων – Νομοθετικώς κατοχυρωμένο επάγγελμα – Εθνική νομοθεσία η οποία προβλέπει γενικώς ασυμβίβαστο της από κοινού άσκησης της δραστηριότητας κτηματομεσιτικής διαμεσολάβησης και της δραστηριότητας του διαχειριστή της ένωσης των συνιδιοκτητών σε πολυκατοικίες – Απαιτήσεις ανεξαρτησίας και αμεροληψίας – Αναλογικός χαρακτήρας του περιορισμού – Συνέπειες της περάτωσης της διαδικασίας επί παραβάσει την οποίαν έχει κινήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά κράτους μέλους»
Προσφυγή λόγω παραβάσεως – Δικαίωμα της Επιτροπής να ασκήσει προσφυγή – Εκτίμηση της απόφασης για την περάτωση διαδικασίας επί παραβάσει – Άσκηση κατά διακριτική ευχέρεια – Συνέπεια – Περάτωση μιας τέτοιας διαδικασίας από την Επιτροπή η οποία δεν συνεπάγεται ότι συνάδει προς το δίκαιο της Ένωσης η εθνική νομοθεσία την οποία αφορούσε η διαδικασία
(Άρθρο 258 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 29-33, διατακτ. 1)
Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων – Ελευθερία εγκαταστάσεως – Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Εργαζόμενοι – Αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων – Πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2005/36 – Εφαρμογή μόνο στην αναγνώριση, εντός κράτους μέλους, επαγγελματικού προσόντος το οποίο αποκτήθηκε σε άλλο κράτος μέλος
(Οδηγία 2005/36 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 1, 2 § 1 και 4)
(βλ. σκέψεις 41, 42)
Ελευθερία εγκαταστάσεως – Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Υπηρεσίες στην εσωτερική αγορά – Οδηγία 2006/123 – Ελευθερία εγκαταστάσεως των παρόχων υπηρεσιών – Δυνατότητα εφαρμογής σε αμιγώς εσωτερικές καταστάσεις
(Οδηγία 2006/123 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, αιτιολογικές σκέψεις 2, 5 και 7, άρθρα 1 § 1 και 25 § 1)
(βλ. σκέψεις 57, 60)
Ελευθερία εγκαταστάσεως – Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Υπηρεσίες στην εσωτερική αγορά – Οδηγία 2006/123 – Περιορισμοί στις δραστηριότητες πολλαπλών ειδικοτήτων – Νομοθετικώς κατοχυρωμένο επάγγελμα – Εθνική νομοθεσία η οποία προβλέπει γενικώς ασυμβίβαστο της από κοινού άσκησης δραστηριότητας κτηματομεσιτικής διαμεσολάβησης και δραστηριότητας διαχειριστή ενώσεων συνιδιοκτητών – Δεν επιτρέπεται
(Οδηγία 2006/123 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 25 § 1)
(βλ. σκέψεις 74-79, 81, 82, διατακτ. 2)
Σύνοψη
Στο πλαίσιο διαφοράς σχετικής με γενική απαγόρευση που επιβάλλεται σε μια επιχείρηση όσον αφορά την από κοινού άσκηση δραστηριότητας κτηματομεσιτικής διαμεσολάβησης και δραστηριότητας διαχειριστή της ένωσης των συνιδιοκτητών σε πολυκατοικίες, το Δικαστήριο παρέχει διευκρινίσεις ως προς τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούν οι περιορισμοί στους οποίους υπόκειται η άσκηση δραστηριοτήτων πολλαπλών ειδικοτήτων από νομοθετικώς κατοχυρωμένο επάγγελμα, προκειμένου οι περιορισμοί αυτοί να είναι συμβατοί με την οδηγία 2006/123 (
1
).
Η Tecno*37 είναι ατομική επιχείρηση που ασκεί δραστηριότητα διαχειριστή ενώσεων συνιδιοκτητών από κοινού με δραστηριότητα κτηματομεσιτικής διαμεσολάβησης ως μεσίτης ακινήτων.
Το Camera di Commercio Industria Artigianato e Agricoltura di Bologna (Εμπορικό, Βιομηχανικό, Βιοτεχνικό και Γεωργικό Επιμελητήριο Μπολόνιας, Ιταλία), εκτιμώντας ότι η εν λόγω από κοινού άσκηση δραστηριότητας διαχειριστή ενώσεων συνιδιοκτητών και δραστηριότητας κτηματομεσιτικής διαμεσολάβησης αποτελούσε περίπτωση ασυμβίβαστου κατά την έννοια της εθνικής νομοθεσίας, αποφάσισε να απαγορεύσει στην Tecno*37 να ασκεί δραστηριότητα κτηματομεσιτικής διαμεσολάβησης.
Η Tecno*37 προσέβαλε την ως άνω απόφαση και η υπόθεση κατέληξε ενώπιον του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας, Ιταλία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, υποστηρίζοντας μεταξύ άλλων ότι η απαγόρευση σώρευσης των επίμαχων δραστηριοτήτων συνιστά παραβίαση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ειδικότερα, κατ’ αυτήν, η επίμαχη εθνική νομοθεσία εφαρμόζεται κατά τρόπο γενικό και αφηρημένο, με συνέπεια να γίνεται πάντοτε δεκτό ότι υπάρχει ασυμβίβαστο μεταξύ της δραστηριότητας κτηματομεσιτικής διαμεσολάβησης και της δραστηριότητας του διαχειριστή της ένωσης των συνιδιοκτητών σε πολυκατοικίες και να εμποδίζεται η κατά περίπτωση εκτίμηση του κατά πόσον υπάρχει κίνδυνος σύγκρουσης συμφερόντων.
Το αιτούν δικαστήριο, έχοντας αμφιβολίες ως προς το κατά πόσον συνάδουν προς το δίκαιο της Ένωσης οι προβλεπόμενοι από τη νομοθεσία αυτή περιορισμοί, διερωτάται μεταξύ άλλων αν το άρθρο 25, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/123 αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία ορίζει γενικώς ότι η δραστηριότητα κτηματομεσιτικής διαμεσολάβησης δεν μπορεί να ασκείται από κοινού με τη δραστηριότητα του διαχειριστή ενώσεων συνιδιοκτητών.
Το Δικαστήριο απαντά καταφατικά στο ερώτημα αυτό.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Για να καταλήξει στο εν λόγω συμπέρασμα, το Δικαστήριο διαπιστώνει καταρχάς ότι η επίμαχη εθνική νομοθεσία, απαγορεύοντας γενικώς την από κοινού άσκηση της δραστηριότητας κτηματομεσιτικής διαμεσολάβησης και της δραστηριότητας του διαχειριστή ενώσεων συνιδιοκτητών, υποβάλλει τη δραστηριότητα διαμεσολάβησης, η οποία αποτελεί νομοθετικώς κατοχυρωμένο επάγγελμα στην Ιταλία, σε απαιτήσεις όπως οι προβλεπόμενες στο άρθρο 25, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2006/123.
Το Δικαστήριο υπενθυμίζει εν συνεχεία ότι, χάριν της προστασίας των καταναλωτών, τα κράτη μέλη μπορούν να λαμβάνουν μέτρα για τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας των νομοθετικώς κατοχυρωμένων επαγγελμάτων, σύμφωνα με το άρθρο 25, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2006/123.
Εν προκειμένω, δεδομένου ότι ο πάροχος υπηρεσιών κτηματομεσιτικής διαμεσολάβησης πρέπει να είναι τρίτος σε σχέση με τα μέρη μιας συναλλαγής επί ακινήτων, προκύπτει ότι η απαγόρευση άσκησης της δραστηριότητας κτηματομεσιτικής διαμεσολάβησης από κοινού με τη δραστηριότητα διαχειριστή ενώσεων συνιδιοκτητών, καθόσον αποσκοπεί στο να αποτρέψει τον κίνδυνο σύγκρουσης συμφερόντων, μπορεί καταρχήν να θεωρηθεί ικανή να διασφαλίσει την ανεξαρτησία και την αμεροληψία του επίμαχου νομοθετικώς κατοχυρωμένου επαγγέλματος.
Προκύπτει όμως ότι μια τέτοια γενική απαγόρευση υπερβαίνει το μέτρο που είναι αναγκαίο και αναλογικό για την επίτευξη του σκοπού αυτού.
Ειδικότερα, μολονότι δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο να ανακύψει κατάσταση σύγκρουσης συμφερόντων, ιδίως όταν η δραστηριότητα κτηματομεσιτικής διαμεσολάβησης και η δραστηριότητα διαχειριστή ενώσεων συνιδιοκτητών ασκούνται ως προς το ίδιο ή ως προς παρόμοια ακίνητα, εντούτοις ένας τέτοιος κίνδυνος δεν επέρχεται κατ’ ανάγκην σε οποιαδήποτε περίπτωση και επομένως δεν μπορεί να τεκμαίρεται η ύπαρξη τέτοιας σύγκρουσης συμφερόντων. Επιπλέον, η ανεξαρτησία και η αμεροληψία του επίμαχου νομοθετικώς κατοχυρωμένου επαγγέλματος μπορούν να διασφαλιστούν και με μέτρα που θίγουν λιγότερο την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών απ’ ό,τι η γενική απαγόρευση της από κοινού άσκησης των ως άνω δύο δραστηριοτήτων, όπως είναι η απαγόρευση από κοινού άσκησης δραστηριοτήτων η οποία ισχύει μόνο στην περίπτωση κατά την οποία πρόκειται για το ίδιο ακίνητο ή οι ειδικές υποχρεώσεις διαφάνειας και ενημέρωσης σχετικά με την εν λόγω από κοινού άσκηση, σε συνδυασμό με εκ των υστέρων έλεγχο από τα αρμόδια επαγγελματικά επιμελητήρια.
Τέλος, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι οι πρακτικής φύσεως δυσχέρειες σε σχέση με την αδυναμία εξακρίβωσης της απουσίας σύγκρουσης συμφερόντων σε κάθε συναλλαγή στην περίπτωση που η δραστηριότητα κτηματομεσιτικής διαμεσολάβησης και η δραστηριότητα του διαχειριστή της ένωσης συνιδιοκτητών ασκούνται από κοινού για το ίδιο ακίνητο δεν είναι ανυπέρβλητες. Ειδικότερα, οι πράξεις αγοραπωλησίας μπορούν, επί παραδείγματι, να περιέχουν ρητές δηλώσεις ότι ο μεσίτης ακινήτων, ο οποίος ενεργεί ως διαμεσολαβητής, δεν ασκεί συγχρόνως τα καθήκοντα διαχειριστή της ένωσης των συνιδιοκτητών του κτιρίου μέρος του οποίου αποτελεί το αποκτώμενο ακίνητο.
(
1
)	Οδηγία 2006/123/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με τις υπηρεσίες στην εσωτερική αγορά (ΕΕ 2006, L 376, σ. 36).