Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (δέκατο τμήμα)
της 12ης Μαρτίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Κοινωνική πολιτική – Ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία – Οδηγία 2000/78/ΕΚ – Απαγόρευση των διακρίσεων λόγω αναπηρίας – Άρθρο 2, παράγραφος 2 – Δικαίωμα εκπαιδευτικού με αναπηρία να μετατεθεί προς συγκεκριμένη εδαφική ζώνη – Άρθρο 5 – Εύλογες προσαρμογές για τα πρόσωπα με ειδικές ανάγκες – Προτεραιότητα της κινητικότητας εντός της ίδιας εδαφικής ζώνης έναντι της κινητικότητας μεταξύ διαφορετικών εδαφικών ζωνών »
Στην υπόθεση C‑597/24 [Zirvatta] (i),
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Corte suprema di cassazione (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Ιταλία), με απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 16 Σεπτεμβρίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
C.M.
κατά
Ministero dell’Istruzione e del Merito,
παρισταμένων
των:
Ufficio Scolastico Regionale per la Lombardia,
Ambito Territoriale di Mantova,
Ufficio Scolastico Regionale per la Calabria,
ΤΟ
ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δέκατο
τμήμα),
συγκείμενο από τους L. Arastey Sahún (εισηγήτρια), πρόεδρο του πέμπτου τμήματος, προεδρεύουσα του δεκάτου τμήματος, E. Regan και Δ. Γρατσία, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: A. Ράντος
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον S. Fiorentino, επικουρούμενο από την D. D’Alberti, avvocato dello Stato, και
τη
M. T. Lubrano Lobianco, procuratore dello Stato,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τις D. Recchia και E. Schmidt,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, σημείο i, και του άρθρου 5 της οδηγίας 2000/78/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2000, για τη διαμόρφωση γενικού πλαισίου για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία (ΕΕ 2000, L 303, σ. 16).
2        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της C.M., εκπαιδευτικού με αναπηρία, και του Ministero dell’Istruzione e del Merito (Υπουργείου Παιδείας, Ιταλία) σχετικά με την αίτηση της C.M. να μετατεθεί σε επαρχία διαφορετική από εκείνη στην οποία υπηρετεί.
Το νομικό πλαίσιο
Το διεθνές δίκαιο
3        Κατά το άρθρο 1 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, η οποία συνήφθη στη Νέα Υόρκη στις 13 Δεκεμβρίου 2006 και εγκρίθηκε εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με την απόφαση 2010/48/ΕΚ του Συμβουλίου, της 26ης Νοεμβρίου 2009 (ΕΕ 2010, L 23, σ. 35, στο εξής: Σύμβαση του ΟΗΕ):
«Ο σκοπός της παρούσας σύμβασης είναι η προώθηση, προστασία και διασφάλιση της πλήρους και ισότιμης απόλαυσης όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θεμελιωδών ελευθεριών από όλα τα άτομα με αναπηρία και η προάσπιση του σεβασμού της έμφυτης αξιοπρέπειάς τους.
Στα άτομα με αναπηρία περιλαμβάνονται τα άτομα με μακροχρόνιες σωματικές, ψυχικές, νοητικές ή αισθητηριακές αναπηρίες, οι οποίες, σε συνδυασμό με διάφορα εμπόδια, μπορεί να δυσχεραίνουν την πλήρη και αποτελεσματική συμμετοχή τους στην κοινωνία σε ισότιμη βάση με τα άλλα άτομα.»
4        Το άρθρο 2 της εν λόγω Σύμβασης έχει ως εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας σύμβασης:
[...]
ο όρος “διάκριση λόγω αναπηρίας” δηλώνει κάθε διάκριση, αποκλεισμό ή περιορισμό λόγω αναπηρίας, που έχει ως στόχο ή αποτέλεσμα να ελαττώνει ή να ακυρώνει την αναγνώριση, την απόλαυση ή την άσκηση, σε ισότιμη βάση με τα άλλα άτομα, όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών στον πολιτικό, οικονομικό, κοινωνικό, πολιτισμικό ή κάθε άλλο τομέα. Περιλαμβάνει όλες τις μορφές διακρίσεων, ακόμη και την άρνηση εύλογης διευκόλυνσης·
ο όρος “εύλογη διευκόλυνση” σημαίνει την απαραίτητη και κατάλληλη τροποποίηση και προσαρμογή, η οποία δεν επιφέρει δυσανάλογο ή περιττό φόρτο εργασίας, όταν αυτό είναι απαραίτητο σε μια συγκεκριμένη περίπτωση, προκειμένου να μπορέσουν άτομα με αναπηρία να απολαύσουν ή να ασκήσουν όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες τους σε ισότιμη βάση με τα άλλα άτομα·
[...]».
5        Το άρθρο 5 της εν λόγω Σύμβασης προβλέπει τα εξής:
«1.       Τα συμβαλλόμενα κράτη αναγνωρίζουν ότι όλα τα άτομα είναι ίσα ενώπιον και βάσει του νόμου και δικαιούνται ίση προστασία και ίση κάλυψη του νόμου χωρίς καμία διάκριση.
[...]
4.      Ειδικά μέτρα που είναι απαραίτητα για να επιταχυνθεί ή να επιτευχθεί στην πράξη η ισότητα των ατόμων με αναπηρία δεν θεωρείται ότι συνιστούν διάκριση βάσει των όρων της παρούσας σύμβασης.»
6        Κατά το άρθρο 27, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, της ίδιας Σύμβασης:
«Τα συμβαλλόμενα κράτη αναγνωρίζουν το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρία να εργάζονται σε ισότιμη βάση με τα άλλα άτομα. Αυτό περιλαμβάνει και το δικαίωμα να κερδίζουν τα προς το ζην με εργασία την οποία επιλέγουν ή αποδέχονται ελεύθερα στην αγορά εργασίας και σε εργασιακό περιβάλλον ανοικτό, δεκτικό και προσβάσιμο στα άτομα με αναπηρία. Τα συμβαλλόμενα κράτη διασφαλίζουν και προωθούν την άσκηση του δικαιώματος στην εργασία και για τα άτομα που αποκτούν αναπηρία κατά τη διάρκεια της απασχόλησής τους, λαμβάνοντας τα αναγκαία μέτρα, περιλαμβανομένων των νομοθετικών, που μεταξύ άλλων έχουν ως στόχο:
[...]
ζ)      να απασχολούν άτομα με αναπηρία στον δημόσιο τομέα».
Το δίκαιο της Ένωσης
7        Οι αιτιολογικές σκέψεις 16, 20 και 21 της οδηγίας 2000/78 έχουν ως εξής:
«(16)      Η θέσπιση μέτρων για την αντιμετώπιση των αναγκών των ατόμων με ειδικές ανάγκες στον εργασιακό χώρο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω ειδικών αναγκών.
[...]
(20)      Πρέπει να προβλέπονται κατάλληλα μέτρα, δηλαδή μέτρα αποτελεσματικά και πρακτικά για τη διαμόρφωση της θέσης εργασίας ανάλογα με τις ειδικές ανάγκες, παραδείγματος χάριν με τη διαμόρφωση του χώρου ή με προσαρμογή του εξοπλισμού, του ρυθμού εργασίας, της κατανομής καθηκόντων ή της παροχής μέσων κατάρτισης ή πλαισίωσης.
(21)      Για να διαπιστώνεται αν τα εν λόγω μέτρα συνεπάγονται δυσανάλογη επιβάρυνση, πρέπει να λαμβάνεται ιδίως υπόψη το οικονομικό και άλλο κόστος που επιφέρουν, το μέγεθος και οι οικονομικοί πόροι του οργανισμού ή της επιχείρησης και η διαθεσιμότητα δημοσίων πόρων ή οιασδήποτε άλλης ενίσχυσης.»
8        Το άρθρο 1 της ως άνω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Σκοπός», προβλέπει τα εξής:
«Σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι η θέσπιση γενικού πλαισίου για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω θρησκείας ή πεποιθήσεων, ειδικών αναγκών, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού στον τομέα της απασχόλησης και της εργασίας, προκειμένου να υλοποιηθεί η αρχή της ίσης μεταχείρισης στα κράτη μέλη.»
9        Το άρθρο 2 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Η έννοια των διακρίσεων», ορίζει τα εξής:
«1.      Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, η αρχή της ίσης μεταχείρισης σημαίνει την απουσία άμεσης ή έμμεσης διάκρισης για έναν από τους λόγους που αναφέρονται στο άρθρο 1.
2.      Για τους σκοπούς της παραγράφου 1:
α)      συντρέχει άμεση διάκριση όταν, για έναν από τους λόγους που αναφέρονται στο άρθρο 1, ένα πρόσωπο υφίσταται μεταχείριση λιγότερο ευνοϊκή από αυτήν την οποία υφίσταται, υπέστη ή θα υφίστατο σε ανάλογη κατάσταση ένα άλλο πρόσωπο,
β)      συντρέχει έμμεση διάκριση όταν μια εκ πρώτης όψεως ουδέτερη διάταξη, κριτήριο ή πρακτική ενδέχεται να προκαλέσει μειονεκτική μεταχείριση ενός προσώπου μιας ορισμένης θρησκείας ή πεποιθήσεων, με μια ορισμένη ειδική ανάγκη, μιας ορισμένης ηλικίας, ή ενός ορισμένου γενετήσιου προσανατολισμού, σε σχέση με άλλα άτομα εκτός εάν,
i)      η εν λόγω διάταξη, κριτήριο ή πρακτική δικαιολογείται αντικειμενικά από ένα θεμιτό στόχο και τα μέσα για την επίτευξη του στόχου αυτού είναι πρόσφορα και αναγκαία, [...]
[...]
5.      Η παρούσα οδηγία δεν θίγει τα μέτρα που προβλέπει ο εθνικός νόμος και τα οποία σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναγκαία για την ασφάλεια, την προάσπιση της τάξης και την πρόληψη ποινικών παραβάσεων, την προστασία της υγείας και των δικαιωμάτων και ελευθεριών άλλων.»
10      Το άρθρο 3 της ίδιας οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής», προβλέπει στην παράγραφο 1, στοιχεία αʹ και γʹ, τα εξής:
«Εντός των ορίων των εξουσιών που απονέμονται στην [Ευρωπαϊκή] Κοινότητα, η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται σε όλα τα πρόσωπα, στο δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα, συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων φορέων, όσον αφορά:
α)      τους όρους πρόσβασης στην απασχόληση, την αυτοαπασχόληση και την εργασία, συμπεριλαμβανομένων των κριτηρίων επιλογής και των όρων πρόσληψης, ανεξάρτητα από τον κλάδο δραστηριότητας και σε όλα τα επίπεδα της επαγγελματικής ιεραρχίας, συμπεριλαμβανομένων των προαγωγών,
[...]
γ)      τις εργασιακές συνθήκες και τους όρους απασχόλησης, συμπεριλαμβανομένων των απολύσεων και των αμοιβών».
11      Το άρθρο 5 της οδηγίας 2000/78, το οποίο φέρει τον τίτλο «Εύλογες προσαρμογές για τα πρόσωπα με ειδικές ανάγκες», ορίζει τα εξής:
«Για να εξασφαλισθεί η τήρηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης έναντι προσώπων με ειδικές ανάγκες, προβλέπονται εύλογες προσαρμογές. Αυτό σημαίνει ότι ο εργοδότης λαμβάνει τα ενδεδειγμένα μέτρα, ανάλογα με τις ανάγκες που παρουσιάζονται σε μια συγκεκριμένη κατάσταση, ώστε το πρόσωπο με ειδικές ανάγκες να μπορεί να έχει πρόσβαση σε θέση εργασίας, να ασκεί ή να προάγεται στο επάγγελμά του, ή προκειμένου να του παρέχεται εκπαίδευση, αρκεί τα μέτρα αυτά να μη συνεπάγονται δυσανάλογη επιβάρυνση για τον εργοδότη. Η επιβάρυνση δεν είναι δυσανάλογη όταν αντισταθμίζεται επαρκώς με μέτρα λαμβανόμενα στο πλαίσιο της πολιτικής ενός κράτους μέλους υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες.»
12      Κατά το άρθρο 7 της ως άνω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Θετική δράση και ειδικά μέτρα»:
«1.      Προκειμένου να πραγματωθεί η πλήρης ισότητα στην επαγγελματική ζωή, η αρχή της ίσης μεταχείρισης δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να διατηρήσουν ή να θεσπίσουν ειδικά μέτρα με σκοπό την πρόληψη ή την αντιστάθμιση μειονεκτημάτων για έναν από τους λόγους που αναφέρονται στο άρθρο 1.
2.      Όσον αφορά τα πρόσωπα με ειδικές ανάγκες, η αρχή της ίσης μεταχείρισης δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να διατηρήσουν ή να εισάγουν διατάξεις προστασίας της υγείας και της ασφαλείας στο χώρο εργασίας, ούτε μέτρα που στοχεύουν στη δημιουργία ή τη διατήρηση προϋποθέσεων ή διευκολύνσεων με σκοπό τη διαφύλαξη ή την ενθάρρυνση της ένταξής τους στον κόσμο της εργασίας.»
Το ιταλικό δίκαιο
O νόμος 104/1992
13      Κατά το άρθρο 21 του legge n. 104 – Legge-quadro per l’assistenza, l’integrazione sociale e i diritti delle persone handicappate (νόμου 104, περί νόμου-πλαισίου για την υποστήριξη, την κοινωνική ένταξη και τα δικαιώματα των προσώπων με αναπηρία), της 5ης Φεβρουαρίου 1992 (GURI αριθ. 39 της 17ης Φεβρουαρίου 1992, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 30, στο εξής: νόμος 104/1992):
«1.      Πρόσωπο με ποσοστό αναπηρίας άνω των δύο τρίτων ή με μειονεξία από τις περιλαμβανόμενες στην πρώτη, στη δεύτερη και στην τρίτη κατηγορία του πίνακα A που προσαρτάται στον [legge n. 648 – Riordinamento delle disposizioni sulle pensioni di guerra (νόμο 648, περί αναδιοργάνωσης των διατάξεων σχετικά με τις πολεμικές συντάξεις), της 10ης Αυγούστου 1950 (GURI αριθ. 200 της 1ης Σεπτεμβρίου 1950)], το οποίο έχει προσληφθεί από δημόσιους οργανισμούς ως επιτυχών διαγωνισμού ή για άλλο λόγο, έχει δικαίωμα προτεραιότητας όσον αφορά την επιλογή μιας θέσης μεταξύ εκείνων που είναι διαθέσιμες.
2.      Τα κατά την παράγραφο 1 πρόσωπα έχουν προτεραιότητα όσον αφορά τη μετάθεση κατόπιν αιτήσεως.»
14      Το άρθρο 33, παράγραφος 6, του νόμου αυτού ορίζει τα εξής:
«Ο ενήλικος με σοβαρή αναπηρία μπορεί να λάβει διαζευκτικά τις άδειες των παραγράφων 2 και 3, έχει δικαίωμα να επιλέξει, εφόσον είναι δυνατόν, τον πλησιέστερο προς την κατοικία του τόπο εργασίας και δεν μπορεί να μετατίθεται σε άλλον τόπο υπηρεσίας χωρίς τη συναίνεσή του.»
Το νομοθετικό διάταγμα 297
15      Το άρθρο 465, παράγραφος 1, του decreto legislativo n. 297 – Approvazione del testo unico delle disposizioni legislative vigenti in materia di istruzione, relative alle scuole di ogni ordine e grado (νομοθετικού διατάγματος 297, περί εγκρίσεως της κωδικοποιημένης εκπαιδευτικής νομοθεσίας για τη λειτουργία των σχολείων όλων των κατηγοριών και βαθμίδων), της 16ης Απριλίου 1994 (GURI
αριθ. 115 της 19ης Μαΐου 1994, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 79, στο εξής: νομοθετικό διάταγμα 297), ορίζει τα εξής:
«Μέχρι τη θέση σε εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 470, παράγραφος 1, οι αιτήσεις μετάθεσης εντός της ίδιας επαρχίας έχουν προτεραιότητα έναντι των αιτήσεων μετάθεσης από άλλη επαρχία.»
16      Το άρθρο 470 του εν λόγω νομοθετικού διατάγματος έχει ως εξής:
«1.      Ειδικές συμβάσεις μεταξύ των συνδικαλιστικών οργανώσεων και του [Ministero dell’Istruzione, dell’Università e della Ricerca (Υπουργείου Παιδείας, Πανεπιστημίων και Έρευνας, Ιταλία)] καθορίζουν το χρονοδιάγραμμα και τις λεπτομέρειες της εξομοίωσης της επαγγελματικής κινητικότητας (μεταβολής διδακτικού αντικειμένου ή βαθμίδας του εκπαιδευτικού συστήματος) με τη χωρική
κινητικότητα, καθώς και της κατάργησης του επιμερισμού μεταξύ θέσεων που προορίζονται για τη διεπαρχιακή κινητικότητα και θέσεων που προορίζονται για τις μονιμοποιήσεις, ούτως ώστε οι μονιμοποιήσεις να καλύπτουν τις εναπομένουσες κενές θέσεις που παραμένουν διαθέσιμες μετά την ολοκλήρωση των σχετικών με την επαγγελματική και τη χωρική
κινητικότητα πράξεων σε κάθε σχολικό έτος.
2.      Οι κατά την παράγραφο 1 συμβάσεις καθορίζουν επίσης τη σειρά προτεραιότητας μεταξύ των διαφόρων πράξεων κινητικότητας, τα κριτήρια και τον τρόπο κατάρτισης των αντίστοιχων καταλόγων, καθώς και τα κριτήρια για την οριστικοποίηση των μεταβολών διδακτικού αντικειμένου και βαθμίδας του εκπαιδευτικού συστήματος στο πλαίσιο των κατ’ άρθρο 479 πράξεων τοποθέτησης, ενώ εξυπακούεται ότι η μετάβαση σε θέσεις εκπαιδευτικών παράλληλης στήριξης προϋποθέτει την κατοχή του απαιτούμενου τίτλου ειδίκευσης. Η προϋπόθεση της αρχαιότητας δεν λαμβάνεται υπόψη για τις προβλεπόμενες στο παρόν άρθρο μεταβολές βαθμίδας του εκπαιδευτικού συστήματος.»
17      Το άρθρο 601 του εν λόγω νομοθετικού διατάγματος προβλέπει τα εξής:
«1.      Τα άρθρα 21 και 33 του [νόμου 104/1992] εφαρμόζονται επί του προσωπικού το οποίο αφορά το παρόν κωδικοποιημένο κείμενο.
2.      Οι [προαναφερθέντες] κανόνες παρέχουν δικαίωμα προτεραιότητας όσον αφορά τη μονιμοποίηση, την πρόσληψη έκτακτου προσωπικού και την κινητικότητα.»
Το νομοθετικό διάταγμα 216
18      Το άρθρο 3, παράγραφος 3bis, του decreto legislativo n. 216 – Attuazione della direttiva 2000/78/ΕΚ per la parità di trattamento in materia di occupazione e di condizioni di lavoro e della direttiva n. 2014/54/ΕΕ relativa alle misure intese ad agevolare l’esercizio dei diritti conferiti ai lavoratori nel quadro della libera circolazione dei lavoratori (νομοθετικού διατάγματος 216, για την εφαρμογή της οδηγίας 2000/78/ΕΚ για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία και της οδηγίας 2014/54/ΕΕ περί μέτρων που διευκολύνουν την άσκηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων), της 9ης Ιουλίου 2003 (GURI αριθ. 187 της 13ης Αυγούστου 2003), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, προβλέπει τα εξής:
«Προκειμένου να διασφαλιστεί η τήρηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης των προσώπων με αναπηρία, οι εργοδότες του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα υποχρεούνται να προβαίνουν σε εύλογες προσαρμογές, όπως αυτές ορίζονται από τη [Σύμβαση του ΟΗΕ], η οποία κυρώθηκε με τον [legge n. 18 – Ratifica ed esecuzione della Convenzione delle Nazioni Unite sui diritti delle persone con disabilità, con Protocollo opzionale, fatta a New York il 13 dicembre 2006 e istituzione dell’Osservatorio nazionale sulla condizione delle persone con disabilità (νόμο 18, περί κύρωσης και εφαρμογής της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, με το προαιρετικό πρωτόκολλό της, που συνήφθη στη Νέα Υόρκη στις 13 Δεκεμβρίου 2006, και περί ίδρυσης του Εθνικού Παρατηρητηρίου για την Κατάσταση των Προσώπων με Αναπηρία), της 3ης Μαρτίου 2009 (GURI αριθ. 61 της 14ης Μαρτίου 2009)], όσον αφορά τον χώρο εργασίας, προκειμένου να διασφαλιστεί η πλήρης ισότητα μεταξύ των προσώπων με αναπηρία και των λοιπών εργαζομένων. Οι εργοδότες του δημόσιου τομέα πρέπει να μεριμνούν ώστε η παρούσα παράγραφος να εφαρμόζεται χωρίς νέα ή αυξημένη επιβάρυνση των δημόσιων οικονομικών και με χρήση των ανθρώπινων, οικονομικών και υλικών πόρων που είναι διαθέσιμοι στο πλαίσιο της ισχύουσας νομοθεσίας.»
Η εθνική συλλογική σύμβαση εργασίας για τους εργαζομένους στον τομέα της σχολικής εκπαίδευσης όσον αφορά την κανονιστικού χαρακτήρα τετραετία 2006-2009 και την οικονομικού χαρακτήρα διετία 2006-2007
19      Κατά το άρθρο 10, παράγραφος 1, της contratto collettivo nazionale di lavoro relativo al personale del Comparto scuola per il quadriennio normativo 2006-2009 e biennio economico 2006-2007 (εθνικής συλλογικής σύμβασης εργασίας για τους εργαζομένους στον τομέα της σχολικής εκπαίδευσης όσον αφορά την κανονιστικού χαρακτήρα τετραετία 2006-2009 και την οικονομικού χαρακτήρα διετία 2006-2007), της 27ης Νοεμβρίου 2007:
«Τα κριτήρια και οι όροι εφαρμογής της χωρικής
κινητικότητας [...] των εργαζομένων που εμπίπτουν στην παρούσα σύμβαση καθορίζονται στο πλαίσιο της συμπληρωματικής εθνικής συλλογικής διαπραγμάτευσης [...].»
H CCNI
20      Το άρθρο 6, παράγραφος 2, της contratto collettivo nazionale integrativo concernente la mobilità del personale docente, educativo ed A.T.A. per l’a.s. 2017/2018 (συμπληρωματικής εθνικής συλλογικής σύμβασης για την κινητικότητα των διδασκόντων και λοιπών εκπαιδευτικών καθώς και του βοηθητικού, τεχνικού και διοικητικού προσωπικού των σχολείων όσον αφορά το σχολικό έτος 2017/2018), της 11ης Απριλίου 2017 (στο εξής: CCNI), ορίζει τα εξής:
«Η κινητικότητα εντός της ίδιας επαρχίας έχει προτεραιότητα έναντι της κινητικότητας μεταξύ διαφορετικών επαρχιών [...].»
21      Το άρθρο 13, παράγραφος 1, της CCNI προβλέπει τα εξής:
«1.      Σύστημα προτεραιοτήτων
Οι προτεραιότητες που καθορίζονται στο παρόν άρθρο ομαδοποιούνται συστηματικά ανά κατηγορία και λαμβάνονται υπόψη, σύμφωνα με την ακόλουθη σειρά προτεραιότητας, στις χωρικές και μόνο μετακινήσεις, στις οποίες έχουν εφαρμογή, εξαιρουμένου μόνο του σημείου I το οποίο εφαρμόζεται επίσης στις επαγγελματικές μετακινήσεις. [...]
I)      Αναπηρία και σοβαρά προβλήματα υγείας
Στο πλαίσιο των διαδικασιών χωρικής
και επαγγελματικής κινητικότητας, ανεξαρτήτως της επαρχίας από την οποία προέρχεται ο ενδιαφερόμενος, παρέχεται απόλυτη προτεραιότητα σε όλους τους εκπαιδευτικούς που ευρίσκονται, κατά σειρά, σε μία από τις ακόλουθες καταστάσεις:
1)      μη βλέποντες εκπαιδευτικοί [...]
2)      αιμοκαθαιρόμενοι [...]
Ο εκπαιδευτικός έχει προτεραιότητα ως προς όλες τις δηλωθείσες προτιμήσεις σχολείων και ως προς όλες τις προτιμήσεις μονιμοποίησης στην οικεία ζώνη.
[...]
III)
Μέλη του προσωπικού με αναπηρία και μέλη του προσωπικού χρήζοντα ειδικής και διαρκούς φροντίδας
Στο πλαίσιο των διαδικασιών μετάθεσης, παρέχεται προτεραιότητα, κατά σειρά, στα
μέλη του σχολικού προσωπικού που ευρίσκεται στις ακόλουθες καταστάσεις:
1)      πρόσωπα με αναπηρία που προβλέπονται στο άρθρο 21 του [νόμου 104/1992], στο οποίο παραπέμπει το άρθρο 601 του [νομοθετικού διατάγματος 297], έχοντα ποσοστό αναπηρίας άνω των δύο τρίτων, ή με μειονεξία από τις περιλαμβανόμενες στην πρώτη, στη δεύτερη και στην τρίτη κατηγορία του πίνακα A που προσαρτάται στον [νόμο 648, περί αναδιοργάνωσης των διατάξεων σχετικά με τις πολεμικές συντάξεις] [...]
[...]
Ο κατά το σημείο III, 1), εργαζόμενος [...] δύναται να κάνει χρήση της εν λόγω προτεραιότητας εντός της επαρχίας όπου ευρίσκεται ο δήμος της κατοικίας του, και μόνον ως προς την εν λόγω επαρχία, υπό την προϋπόθεση ότι έχει δηλώσει προτίμηση για ένα ή περισσότερα σχολεία που ευρίσκονται στον εν λόγω δήμο ή ότι έχει δηλώσει την περιφέρεια που αντιστοιχεί στον εν λόγω δήμο ή σε τμήμα αυτού σε περίπτωση που προτίθεται να δηλώσει προτίμηση για σχολεία άλλων δήμων ή άλλων περιφερειών ή επαρχιών. [...]»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
22      Η C.M., που είναι πρόσωπο με αναπηρία, έχει την ιδιότητα της μόνιμης εκπαιδευτικού από το 2016. Υπηρετεί στην Οστίλια, η οποία ευρίσκεται στην επαρχία της Μάντοβας (Ιταλία).
23      Στις 31 Οκτωβρίου 2017, κατόπιν διεξαγωγής ιατρικής πραγματογνωμοσύνης, η αρμόδια για την πιστοποίηση αναπηρίας υγειονομική επιτροπή γνωμάτευσε ότι η C.M. έπασχε από αναπηρία που συνεπαγόταν μόνιμη μείωση της ικανότητάς της προς εργασία κατά 70 %.
24      Στο πλαίσιο του εθνικού προγράμματος κινητικότητας για το σχολικό έτος 2018/2019 που διοργανώθηκε από το Υπουργείο Παιδείας, Πανεπιστημίων και Έρευνας, η C.M. ζήτησε να μετατεθεί στην επαρχία Καταντζάρο (Ιταλία), επικαλούμενη την προτεραιότητα που παρέχεται από το άρθρο 21 του νόμου 104/1992 στα πρόσωπα με ποσοστό αναπηρίας άνω των δύο τρίτων.
25      Η αίτηση με την οποία η C.M. ζήτησε τη μετάθεσή της απορρίφθηκε λόγω έλλειψης επαρκών θέσεων στη συγκεκριμένη επαρχία, καθόσον οι κενές θέσεις είχαν διατεθεί στο πλαίσιο διενεργηθεισών εντός της επαρχίας εσωτερικών μεταθέσεων.
26      Κατά της απόρριψης της αίτησης μετάθεσης, η C.M. άσκησε αγωγή ενώπιον του Tribunale di Mantova (πρωτοδικείου Μάντοβας, Ιταλία), ζητώντας να αναγνωριστεί το δικαίωμά της να μετατεθεί στην επαρχία Καταντζάρο. Η αγωγή αυτή απορρίφθηκε.
27      Κατά της απόφασης του ως άνω δικαστηρίου, η C.M. άσκησε έφεση ενώπιον του Corte d’appello di Brescia (εφετείου Μπρέσια, Ιταλία), το οποίο απέρριψε την έφεση με το σκεπτικό ότι η προτεραιότητα σε θέματα κινητικότητας την οποία παρέχει το άρθρο 13 της CCNI στα πρόσωπα με αναπηρία ισχύει μόνο στο πλαίσιο των διαδικασιών που αφορούν την κινητικότητα εντός της ίδιας επαρχίας. Επομένως, οι αιτήσεις μετάθεσης προς άλλη επαρχία μπορούν να εξετάζονται μόνο μετά το πέρας της εξέτασης των αιτήσεων μετάθεσης εντός της ίδιας επαρχίας. Μόνον οι μη βλέποντες ή οι αιμοκαθαιρόμενοι εκπαιδευτικοί χαίρουν, κατά το εν λόγω δικαστήριο, της κατά το κοινώς λεγόμενο «απόλυτης» προτεραιότητας όσον αφορά τις μεταθέσεις είτε εντός της ίδιας επαρχίας είτε μεταξύ διαφορετικών επαρχιών.
28      Η C.M. άσκησε αναίρεση κατά της απόφασης του Corte d’appello di Brescia (εφετείου Μπρέσια) ενώπιον του Corte suprema di cassazione (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Ιταλία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου.
29      Ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, η C.M. υποστηρίζει ότι το καθεστώς κινητικότητας του προσωπικού των δημοσίων σχολείων, βάσει του οποίου οι αιτήσεις μετάθεσης προς άλλη επαρχία μπορούν να εξετάζονται μόνο μετά το πέρας της εξέτασης των αιτήσεων μετάθεσης εντός της ίδιας επαρχίας, συνιστά εμπόδιο για την αποτελεσματικότητα της προστασίας την οποίαν παρέχει το άρθρο 21
του νόμου 104/1992 σε κάθε πρόσωπο με ποσοστό αναπηρίας άνω των δύο τρίτων. Παρατηρεί ότι ένα τέτοιο πρόσωπο θα μπορούσε να διεκδικήσει μόνο τις εναπομένουσες θέσεις στην επιθυμητή επαρχία. Λόγω δε της χρονικής οργάνωσης της διαδικασίας κινητικότητας σε ενδοεπαρχιακό και διεπαρχιακό στάδιο, ενδέχεται, κατά τον χρόνο της εξέτασης των αιτήσεων μετάθεσης προς άλλη επαρχία, οι αρχικώς διαθέσιμες προς κάλυψη θέσεις να έχουν ήδη διατεθεί κατόπιν αιτήσεων ενδοεπαρχιακής μετάθεσης υποβληθεισών από εκπαιδευτικούς χωρίς αναπηρία, με αποτέλεσμα να καθίσταται άνευ αποτελέσματος η προτεραιότητα των εκπαιδευτικών που εμπίπτουν στο ως άνω άρθρο 21. H αναιρεσείουσα της κύριας δίκης φρονεί επομένως ότι, όπως ακριβώς και οι μη βλέποντες ή οι αιμοκαθαιρόμενοι εκπαιδευτικοί, θα πρέπει, δυνάμει του καθεστώτος του προσώπου με αναπηρία, το οποίο της αναγνωρίστηκε βάσει του εν λόγω άρθρου 21, να χαίρει απόλυτης προτεραιότητας σε θέματα κινητικότητας.
30      Από την πλευρά του, το Υπουργείο Παιδείας ζητεί την απόρριψη της αναίρεσης για τον λόγο ότι το δικαίωμα της C.M. να μετατεθεί εξαρτάται από την ύπαρξη διαθέσιμων προς κάλυψη θέσεων στην επιθυμητή επαρχία. Εν προκειμένω, μολονότι στη C.M. αναγνωρίζεται το ευεργέτημα της προτεραιότητας του άρθρου 21, παράγραφος 2, του νόμου 104/1992, εντούτοις η αίτησή της για μετάθεση δεν ήταν δυνατόν να γίνει δεκτή λόγω έλλειψης κενών θέσεων στην επιθυμητή επαρχία.
31      Το αιτούν δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, κατά το ως άνω άρθρο 21, παράγραφος 2, οι εκπαιδευτικοί με ποσοστό αναπηρίας άνω των δύο τρίτων έχουν προτεραιότητα σε θέματα κινητικότητας και ότι η διάταξη αυτή αποτελεί μέρος του καθεστώτος της χωρικής κινητικότητας, στο πλαίσιο του οποίου το άρθρο 465, παράγραφος 1, του νομοθετικού διατάγματος 297, σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 2, της CCNI, προβλέπουν ότι οι αιτήσεις εκπαιδευτικών για μετάθεση εντός της ίδιας επαρχίας εξετάζονται κατά προτεραιότητα σε σχέση με τις αιτήσεις εκπαιδευτικών για μετάθεση σε άλλες επαρχίες.
32      Πλην όμως το προβάδισμα αυτό που δίνεται στην ενδοεπαρχιακή κινητικότητα, η οποία, κατά το αιτούν δικαστήριο, επιτρέπει τη βέλτιστη δυνατή διαχείριση των σύνθετων πράξεων κινητικότητας του προσωπικού σε ολόκληρη την εθνική επικράτεια ούτως ώστε να εξασφαλιστεί η εύρυθμη έναρξη του σχολικού έτους, θα μπορούσε να φέρει σε μειονεκτική θέση τους εκπαιδευτικούς του άρθρου 21 του νόμου 104/1992 σε σχέση με τους λοιπούς εκπαιδευτικούς, δεδομένης της σταδιακής μείωσης των διαθέσιμων θέσεων στον χώρο της εκπαίδευσης. Επομένως, το αιτούν δικαστήριο κρίνει αναγκαίο να ζητήσει από το Δικαστήριο να αποφανθεί για το κατά πόσον το άρθρο 465, παράγραφος 1, του νομοθετικού διατάγματος 297, σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 2, της CCNI, είναι συμβατό με το δίκαιο της Ένωσης.
33      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Corte suprema di cassazione (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Ιταλία) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Έχει το άρθρο 5, με τίτλο “Εύλογες προσαρμογές για τα πρόσωπα με ειδικές ανάγκες”, της οδηγίας [2000/78] την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση, όπως η ιταλική ρύθμιση που περιέχεται στη [CCNI], η οποία, βάσει των συνδυασμένων διατάξεων του [άρθρου της 6, παράγραφος 2, και του άρθρου της] 13, παράγραφος 1, παρέχει την κατά το σημείο III, 1), του εν λόγω άρθρου 13, παράγραφος 1, προτεραιότητα στο σχολικό προσωπικό με αναπηρία το οποίο προβλέπεται στο άρθρο 21 του νόμου 104/1992, στο οποίο παραπέμπει το άρθρο 601 του [νομοθετικού διατάγματος 297], προβλέποντας όμως ότι η κινητικότητα εντός της ίδιας επαρχίας έχει προτεραιότητα έναντι της κινητικότητας μεταξύ επαρχιών;
2)      Βάσει του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, σημείο i, της οδηγίας 2000/78, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η μειονεκτική μεταχείριση των εκπαιδευτικών με ποσοστό αναπηρίας άνω των δύο τρίτων, την οποία ενδέχεται να προκαλέσουν οι εν λόγω εθνικές διατάξεις, δικαιολογείται αντικειμενικώς από θεμιτό σκοπό, καθόσον αποσκοπεί στη διενέργεια, ενόψει της έναρξης του σχολικού έτους, ιδιαίτερα περίπλοκων χωρικών μετακινήσεων που αφορούν το σύνολο της εθνικής επικράτειας, και ότι τα μέσα για την επίτευξη του σκοπού αυτού είναι πρόσφορα και δεν βαίνουν πέραν του αναγκαίου μέτρου για την επίτευξη του σκοπού που επιδιώκεται από τους νομοθετικούς κανόνες και τους κανόνες των συλλογικών συμβάσεων; Ή, αντιθέτως, οδηγεί η ανωτέρω ρύθμιση σε δυσμενή διάκριση εις βάρος των προαναφερθέντων εκπαιδευτικών, η οποία έχει ως αποτέλεσμα τη ματαίωση, στην πράξη, της προτεραιότητας που τους παρέχεται στις διαδικασίες κινητικότητας, διότι η προτεραιότητα αφορά μόνον την κινητικότητα εντός της ίδιας επαρχίας και όχι την κινητικότητα μεταξύ επαρχιών και, ως εκ τούτου, δεν είναι απόλυτη (όπως προβλέπεται για άλλες κατηγορίες προσώπων με αναπηρία);»
Επί της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου και επί του παραδεκτού των προδικαστικών ερωτημάτων
34      Η Ιταλική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να εξετάσει τα υποβληθέντα ερωτήματα, δεδομένου ότι αυτά αφορούν την εκτίμηση της συμβατότητας με την οδηγία 2000/78 των διατάξεων μιας συλλογικής σύμβασης, ήτοι των άρθρων 6 και 13 της CCNI, και όχι των διατάξεων μιας νομοθετικής ή κανονιστικής πράξης.
35      Η ως άνω κυβέρνηση προσθέτει ότι το άρθρο 64 του decreto legislativo no 165 – Norme generali sull’ordinamento del lavoro alle dipendenze delle amministrazioni pubbliche (νομοθετικού διατάγματος 165, περί γενικών κανόνων για την οργάνωση της εργασίας στη δημόσια διοίκηση), της 30ής Μαρτίου 2001 (GURI αριθ. 106 της 9ης Μαΐου 2001), προβλέπει την παραπομπή των ερωτημάτων σχετικά με την αποτελεσματικότητα, το κύρος ή την ερμηνεία συλλογικής σύμβασης στην Agenzia per la rappresentanza negoziale delle pubbliche mmministrazioni (ARAN) (Υπηρεσία εκπροσώπησης των δημόσιων αρχών στις συλλογικές διαπραγματεύσεις, Ιταλία).
36      Εν πάση περιπτώσει, ακόμη και αν το Δικαστήριο έκρινε ότι η οδηγία 2000/78 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται στα άρθρα 6 και 13 της CCNI, το αιτούν δικαστήριο θα ήταν υποχρεωμένο να εφαρμόσει το άρθρο 465 του νομοθετικού διατάγματος 297, το οποίο προβλέπει ότι οι αιτήσεις μετάθεσης εντός της ίδιας επαρχίας εξετάζονται πριν από τις αιτήσεις μετάθεσης που προέρχονται από άλλη επαρχία, και επομένως το ζήτημα αυτό δεν ασκεί επιρροή για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης.
37      Υπενθυμίζεται συναφώς ότι το κατά το άρθρο 267 ΣΛΕΕ σύστημα συνεργασίας στηρίζεται σε σαφή διάκριση των αρμοδιοτήτων μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου. Στο πλαίσιο διαδικασίας κινηθείσας δυνάμει του εν λόγω άρθρου 267, η ερμηνεία των εθνικών διατάξεων επαφίεται στα εθνικά δικαστήρια και όχι στο Δικαστήριο, το οποίο δεν είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί του συμβατού χαρακτήρα των κανόνων του εσωτερικού δικαίου με τις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης. Αντιθέτως, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να παρέχει στο εθνικό δικαστήριο όλα τα ερμηνευτικά στοιχεία τα οποία άπτονται του δικαίου της Ένωσης και τα οποία παρέχουν στο δεύτερο τη δυνατότητα να εκτιμήσει το συμβατό των κανόνων του εθνικού δικαίου με τη ρύθμιση της Ένωσης (απόφαση της 18ής Νοεμβρίου 2020, Syndicat CFTC, C‑463/19, EU:C:2020:932, σκέψη 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
38      Μολονότι είναι αληθές ότι, από τυπικής απόψεως, με τα προδικαστικά ερωτήματα, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα του σκεπτικού της απόφασης περί παραπομπής, το Δικαστήριο καλείται από το αιτούν δικαστήριο να αποφανθεί επί του συμβατού χαρακτήρα των διατάξεων του εσωτερικού δικαίου με το δίκαιο της Ένωσης, εντούτοις το Δικαστήριο μπορεί να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα αυτά παρέχοντας στο αιτούν δικαστήριο τα ερμηνευτικά στοιχεία τα οποία άπτονται του δικαίου της Ένωσης και τα οποία θα του παράσχουν τη δυνατότητα να εκτιμήσει το ίδιο το συμβατό των κανόνων του εθνικού δικαίου με το δίκαιο της Ένωσης. Συνεπώς, κατά το μέτρο που τα ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, το Δικαστήριο οφείλει, κατ’ αρχήν, να αποφανθεί (πρβλ. απόφαση της 18ης Νοεμβρίου 2020, Syndicat CFTC, C‑463/19, EU:C:2020:932, σκέψη 30 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
39      Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι τα σχετικά με την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ερωτήματα που υποβάλλει εθνικός δικαστής εντός του πραγματικού και νομικού πλαισίου το οποίο ο ίδιος προσδιορίζει με δική του ευθύνη, και του οποίου την ακρίβεια δεν οφείλει να ελέγξει το Δικαστήριο, θεωρούνται κατά τεκμήριο λυσιτελή. Το Δικαστήριο μπορεί να αρνηθεί να αποφανθεί επί προδικαστικού ερωτήματος εθνικού δικαστηρίου μόνον όταν προκύπτει προδήλως ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το ζήτημα είναι υποθετικής φύσεως ή ακόμη όταν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα αναγκαία πραγματικά και νομικά στοιχεία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί [απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2025, Tenergie (Αίτηση διαγραφής εισαγωγικών δασμών), C‑259/24, EU:C:2025:1013, σκέψη 26 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
40      Εν προκειμένω, τα υποβληθέντα ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία της αρχής της ίσης μεταχείρισης που κατοχυρώνεται από την οδηγία 2000/78, την ερμηνεία του άρθρου 5 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο αφορά τις «εύλογες προσαρμογές για τα πρόσωπα με ειδικές ανάγκες», καθώς και την ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, σημείο i, της ως άνω οδηγίας, το οποίο αφορά τους λόγους που μπορούν να δικαιολογήσουν τη διαφορετική μεταχείριση.
41      Εξάλλου, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η απόφαση περί παραπομπής εκθέτει επαρκώς το πραγματικό και κανονιστικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται τα υποβληθέντα ερωτήματα, καθώς και τους λόγους που οδήγησαν το αιτούν δικαστήριο να αμφιβάλλει ως προς τη συμβατότητα της επίμαχης στην κύρια δίκη εθνικής νομοθεσίας με το δίκαιο της Ένωσης. Ως εκ τούτου, δεν προκύπτει ότι τα εν λόγω ερωτήματα δεν έχουν καμία σχέση με το υποστατό ή το αντικείμενο της κύριας δίκης ή ότι αφορούν υποθετικό πρόβλημα.
42      Επομένως, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα, τα δε ερωτήματα αυτά είναι παραδεκτά.
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
43      Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 5 της οδηγίας 2000/78 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία εισάγει καθεστώς επαγγελματικής και χωρικής κινητικότητας το οποίο παρέχει προτεραιότητα, από απόψεως κινητικότητας, σε ορισμένους εκπαιδευτικούς με αναπηρία, προβλέποντας ότι οι μετακινήσεις εντός της ίδιας επαρχίας έχουν προτεραιότητα έναντι των μετακινήσεων μεταξύ διαφορετικών επαρχιών.
44      Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι τόσο από τον τίτλο και το προοίμιο όσο και από το περιεχόμενο και τον σκοπό της ως άνω οδηγίας προκύπτει ότι αυτή αποβλέπει στον καθορισμό ενός γενικού πλαισίου για να εξασφαλιστεί ίση μεταχείριση «στην απασχόληση και την εργασία», προσφέροντας σε όλους αποτελεσματική προστασία από τις δυσμενείς διακρίσεις που βασίζονται σε οποιονδήποτε από τους λόγους που απαριθμούνται στο άρθρο
της 1, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και η αναπηρία (απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2025, Bervidi, C‑38/24, EU:C:2025:690, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
45      Σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ και γʹ, της εν λόγω οδηγίας, εντός των ορίων των αρμοδιοτήτων που απονέμονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οδηγία αυτή τυγχάνει εφαρμογής σε όλα τα πρόσωπα, τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα, συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων φορέων, όσον αφορά, μεταξύ άλλων, τους όρους πρόσβασης στην απασχόληση καθώς και τις εργασιακές συνθήκες και τους όρους απασχόλησης (απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2025, Bervidi, C‑38/24, EU:C:2025:690, σκέψη 42 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
46      Εν προκειμένω, πρέπει να εξεταστεί αν η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική νομοθεσία, η οποία προβλέπει προτεραιότητα, από απόψεως κινητικότητας, υπέρ ορισμένων εκπαιδευτικών με αναπηρία, υλοποιεί «εύλογες προσαρμογές», κατά την έννοια του άρθρου 5 της ως άνω οδηγίας.
47      Κατά την ως άνω διάταξη, για να εξασφαλισθεί η τήρηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης έναντι προσώπων με αναπηρία, πρέπει να προβλέπονται εύλογες προσαρμογές, όπερ σημαίνει ότι ο εργοδότης λαμβάνει τα ενδεδειγμένα μέτρα, ανάλογα με τις ανάγκες που παρουσιάζονται σε μια συγκεκριμένη κατάσταση, ώστε το πρόσωπο με αναπηρία να μπορεί να έχει πρόσβαση σε θέση εργασίας, να ασκεί ή να προάγεται στο επάγγελμά του, ή προκειμένου να του παρέχεται εκπαίδευση, αρκεί τα μέτρα αυτά να μη συνεπάγονται δυσανάλογη επιβάρυνση για τον εργοδότη. Η επιβάρυνση δεν είναι δυσανάλογη όταν αντισταθμίζεται επαρκώς με μέτρα λαμβανόμενα στο πλαίσιο της πολιτικής που εφαρμόζει ένα κράτος μέλος υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες.
48      Από το άρθρο 5 της οδηγίας 2000/78, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της αιτιολογικής της σκέψης 20, προκύπτει ότι τα ενδεδειγμένα μέτρα, κατά την έννοια του εν λόγω άρθρου 5, είναι αποτελεσματικά και πρακτικά μέτρα για τη διαμόρφωση της θέσης εργασίας ανάλογα με την αναπηρία, παραδείγματος χάριν με τη διαμόρφωση του χώρου ή με προσαρμογή του εξοπλισμού, του ρυθμού εργασίας, της κατανομής καθηκόντων ή της παροχής μέσων κατάρτισης ή πλαισίωσης.
49      Πλην όμως η εν λόγω αιτιολογική σκέψη 20 προβαίνει σε ενδεικτική απαρίθμηση των ενδεδειγμένων μέτρων, τα οποία μπορεί να είναι πρακτικής, οργανωτικής και/ή εκπαιδευτικής φύσεως, δεδομένου ότι το εν λόγω άρθρο 5, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της Σύμβασης του ΟΗΕ, ορίζει ευρέως την έννοια των «εύλογων προσαρμογών» (πρβλ. απόφαση της 10ης Φεβρουαρίου 2022, HR Rail, C‑485/20, EU:C:2022:85, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
50      Πράγματι, πρέπει να διευκρινιστεί ότι χωρεί επίκληση των διατάξεων της εν λόγω Σύμβασης για την ερμηνεία των διατάξεων της οδηγίας 2000/78 και επομένως η οδηγία αυτή πρέπει να ερμηνεύεται, στο μέτρο του δυνατού, κατά τρόπο σύμφωνο προς την εν λόγω Σύμβαση (απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2025, Pauni, C‑5/24, EU:C:2025:689, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
51      Κατά το άρθρο 2, τέταρτο εδάφιο, της ίδιας Σύμβασης, ως «εύλογη διευκόλυνση» πρέπει να νοείται η «απαραίτητη και κατάλληλη τροποποίηση και προσαρμογή, η οποία δεν επιφέρει δυσανάλογο ή περιττό φόρτο εργασίας, όταν αυτό είναι απαραίτητο σε μια συγκεκριμένη περίπτωση, προκειμένου να μπορέσουν άτομα με αναπηρία να απολαύσουν ή να ασκήσουν όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες τους σε ισότιμη βάση με τα άλλα άτομα».
52      Η αναφορά που γίνεται, στην αιτιολογική σκέψη 20 της οδηγίας 2000/78, στη διαμόρφωση της «θέσης εργασίας» πρέπει να εκλαμβάνεται υπό την έννοια ότι υπογραμμίζει τον προεξάρχοντα χαρακτήρα μιας τέτοιας διαμόρφωσης σε σχέση με άλλα μέτρα προσαρμογής του εργασιακού περιβάλλοντος του προσώπου με αναπηρία, ούτως ώστε να του παρασχεθεί η δυνατότητα πλήρους και αποτελεσματικής συμμετοχής στην επαγγελματική ζωή σε ισότιμη βάση με τους λοιπούς εργαζομένους. Τα μέτρα αυτά μπορούν επομένως να περιλαμβάνουν την εφαρμογή από τον εργοδότη μέτρων που παρέχουν στο πρόσωπο με αναπηρία τη δυνατότητα να διατηρήσει την εργασία του, όπως η μετακίνησή του σε άλλη θέση εργασίας (απόφαση της 10ης Φεβρουαρίου 2022, HR Rail, C‑485/20, EU:C:2022:85, σκέψη 41).
53      Η αιτιολογική σκέψη 21 της ως άνω οδηγίας αποσαφηνίζει ότι, για να διαπιστώνεται αν τα εν λόγω μέτρα συνεπάγονται δυσανάλογη επιβάρυνση, πρέπει να λαμβάνεται ιδίως υπόψη το οικονομικό και άλλο κόστος που επιφέρουν, το μέγεθος και οι οικονομικοί πόροι του οργανισμού ή της επιχείρησης και η διαθεσιμότητα δημοσίων πόρων ή οιασδήποτε άλλης ενίσχυσης.
54      Επομένως, η κατά το άρθρο 5 της εν λόγω οδηγίας έννοια των «εύλογων προσαρμογών» πρέπει να τυγχάνει ευρείας ερμηνείας, υπό την έννοια ότι αφορά την άρση των διάφορων περιορισμών που παρακωλύουν την πλήρη και αποτελεσματική συμμετοχή των προσώπων με αναπηρία στον επαγγελματικό βίο σε ισότιμη βάση με τους λοιπούς εργαζομένους (απόφαση της 21ης Οκτωβρίου 2021, Komisia za zashtita ot diskriminatsia, C‑824/19, EU:C:2021:862, σκέψη 57 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
55      Εντούτοις, κατά το εν λόγω άρθρο 5, «ο εργοδότης λαμβάνει τα ενδεδειγμένα μέτρα, ανάλογα με τις ανάγκες που παρουσιάζονται σε μια συγκεκριμένη κατάσταση».
56      Συνεπώς, όπως υπογραμμίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τις γραπτές παρατηρήσεις της, για να συντελεστούν οι εύλογες προσαρμογές που είναι αναγκαίες προκειμένου ο εργαζόμενος με αναπηρία να μπορεί να έχει πρόσβαση σε θέση εργασίας, να ασκεί ή να προάγεται στο επάγγελμά του, κατά την έννοια του εν λόγω άρθρου 5, είναι απαραίτητο να διαγνωστούν συγκεκριμένα οι ανάγκες που προσιδιάζουν στην κατάσταση του εν λόγω εργαζομένου καθώς και οι δυσκολίες και τα εμπόδια που αυτός αντιμετωπίζει όσον αφορά την πρόσβαση στην εργασία του και την άσκησή της.
57      Στο πλαίσιο αυτό, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, σε περίπτωση που εργαζόμενος καθίσταται οριστικώς ακατάλληλος να απασχοληθεί στη θέση εργασίας του λόγω επελθούσας αναπηρίας, η ανατοποθέτησή του σε άλλη θέση εργασίας μπορεί να αποτελεί ενδεδειγμένο μέτρο στο πλαίσιο των εύλογων προσαρμογών κατά την έννοια του εν λόγω άρθρου 5, εφόσον παρέχει στον εργαζόμενο τη δυνατότητα να διατηρήσει την εργασία του, διασφαλίζοντας την πλήρη και αποτελεσματική συμμετοχή του στον επαγγελματικό βίο σε ισότιμη βάση με τους λοιπούς εργαζομένους (πρβλ. απόφαση της 10ης Φεβρουαρίου 2022, HR Rail, C‑485/20, EU:C:2022:85, σκέψεις 41 και 43).
58      Πλην όμως η δυνατότητα τοποθέτησης του προσώπου με αναπηρία σε άλλη θέση εργασίας υφίσταται μόνον εφόσον υπάρχει τουλάχιστον μία κενή θέση εργασίας στην οποία μπορεί να απασχοληθεί ο οικείος εργαζόμενος (απόφαση της 18ης Ιανουαρίου 2024, Ca Na Negreta, C‑631/22, EU:C:2024:53, σκέψη 45 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
59      Εν προκειμένω, κατά το άρθρο 465, παράγραφος 1, του νομοθετικού διατάγματος 297, σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 2, της CCNI, η εξέταση των αιτήσεων ενδοεπαρχιακής κινητικότητας έχει προτεραιότητα έναντι της εξέτασης των αιτήσεων διεπαρχιακής κινητικότητας.
60      Κατά το άρθρο 21 του νόμου 104/1992, παρέχεται προτεραιότητα, από απόψεως κινητικότητας, στα πρόσωπα με ποσοστό αναπηρίας άνω των δύο τρίτων.
61      Βεβαίως, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 54 έως 58 της παρούσας απόφασης, η κατά το άρθρο 5 της οδηγίας 2000/78 έννοια των «εύλογων προσαρμογών» πρέπει να τυγχάνει ευρείας ερμηνείας, υπό την έννοια δηλαδή ότι καλύπτει όλα τα μέτρα που καθιστούν δυνατή την ικανοποίηση των αναγκών ενός προσώπου με αναπηρία σε μια συγκεκριμένη κατάσταση.
62      Πάντως, το επίμαχο στην κύρια δίκη εθνικό καθεστώς, όπως εκτίθεται στις σκέψεις 59 και 60 της παρούσας απόφασης, φαίνεται να προβλέπει μέτρα με χαρακτήρα γενικό και αφηρημένο και για τον λόγο αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι προβλέπει μέτρα που λαμβάνονται, για το οικείο πρόσωπο με αναπηρία, «ανάλογα με τις ανάγκες που παρουσιάζονται σε μια συγκεκριμένη κατάσταση», κατά την έννοια του εν λόγω άρθρου 5.
63      Πράγματι, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η προτεραιότητα σε θέματα κινητικότητας, την οποίαν προβλέπει το εν λόγω εθνικό καθεστώς, παρέχεται στους ενδιαφερομένους κατά τρόπο αυτόματο με βάση την κατηγορία στην οποία εμπίπτει η αναπηρία τους, ιδίως δε με βάση το ποσοστό αναπηρίας τους, χωρίς να προβλέπεται συνεκτίμηση, όπου προσήκει, των ιδιαίτερων αναγκών τους σε μια συγκεκριμένη κατάσταση.
64      Επομένως, η εν λόγω προτεραιότητα σε θέματα κινητικότητας δεν μπορεί να θεωρηθεί ως υλοποίηση «εύλογων προσαρμογών», κατά την έννοια του άρθρου 5 της οδηγίας 2000/78, πράγμα το οποίο εναπόκειται πάντως στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.
65      Βάσει των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 5 της οδηγίας 2000/78 έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία εισάγει καθεστώς επαγγελματικής και χωρικής κινητικότητας το οποίο παρέχει προτεραιότητα, από απόψεως κινητικότητας, σε ορισμένους εκπαιδευτικούς με αναπηρία, προβλέποντας ότι οι μετακινήσεις εντός της ίδιας επαρχίας έχουν προτεραιότητα έναντι των μετακινήσεων μεταξύ διαφορετικών επαρχιών, και τούτο διότι το καθεστώς αυτό, καθόσον δεν λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες των προσώπων με αναπηρία σε συγκεκριμένες καταστάσεις, δεν εμπίπτει στην κατά τη διάταξη αυτή έννοια των «εύλογων προσαρμογών».
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
66      Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2000/78 έχει την έννοια ότι εθνικό καθεστώς επαγγελματικής και χωρικής
κινητικότητας το οποίο παρέχει προτεραιότητα, από απόψεως κινητικότητας, σε ορισμένους εκπαιδευτικούς με αναπηρία σε σύγκριση με τους εκπαιδευτικούς χωρίς αναπηρία, με ταυτόχρονη πρόβλεψη ότι οι μετακινήσεις εντός της ίδιας επαρχίας έχουν προτεραιότητα έναντι των μετακινήσεων μεταξύ διαφορετικών επαρχιών, συνιστά έμμεση δυσμενή διάκριση, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, εις βάρος των εκπαιδευτικών που έχουν ζητήσει τη μετάθεσή τους προς άλλη επαρχία, μη δυνάμενη να δικαιολογηθεί από τον σκοπό διασφάλισης της κινητικότητας των εκπαιδευτικών σε ολόκληρη την εθνική επικράτεια ενόψει της έναρξης του σχολικού έτους.
67      Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι η οδηγία αυτή εξειδικεύει, στον τομέα τον οποίο καλύπτει, τη γενική αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων που κατοχυρώνεται στο άρθρο 21 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο απαγορεύει κάθε διάκριση λόγω, μεταξύ άλλων, αναπηρίας. Επιπλέον, το άρθρο 26 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων προβλέπει ότι η Ένωση αναγνωρίζει και σέβεται το δικαίωμα των προσώπων με αναπηρία να επωφελούνται μέτρων που θα τους εξασφαλίζουν την αυτονομία, την κοινωνική και επαγγελματική ένταξη καθώς και τη συμμετοχή στον κοινοτικό βίο (απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2025, Pauni, C‑5/24, EU:C:2025:689, σκέψη 32 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
68      Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, της οδηγίας 2000/78, για τους σκοπούς της οδηγίας αυτής, η αρχή της ίσης μεταχείρισης πρέπει να νοείται ως απουσία άμεσης ή έμμεσης διάκρισης λόγω, μεταξύ άλλων, αναπηρίας. Από το ως άνω άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, προκύπτει εξάλλου ότι, για τους σκοπούς της εν λόγω παραγράφου 1, έμμεση διάκριση συντρέχει όταν μια εκ πρώτης όψεως ουδέτερη διάταξη, κριτήριο ή πρακτική ενδέχεται να προκαλέσει μειονεκτική μεταχείριση ενός προσώπου με συγκεκριμένη αναπηρία σε σύγκριση με άλλα πρόσωπα.
69      Στο πλαίσιο αυτό, διευκρινίζεται ότι η δυσμενής μεταχείριση λόγω αναπηρίας θίγει την προστασία την οποία προβλέπει η οδηγία 2000/78 μόνο κατά το μέτρο που συνιστά δυσμενή διάκριση κατά την έννοια του άρθρου 2 της εν λόγω οδηγίας. Πράγματι, ο εργαζόμενος με αναπηρία που εμπίπτει στην οδηγία αυτή πρέπει να προστατεύεται έναντι οποιασδήποτε δυσμενούς διάκρισης σε σχέση με εργαζόμενο χωρίς αναπηρία. Πρέπει συνεπώς να εξεταστεί αν η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική νομοθεσία μπορεί, σε σχέση με τις δύο αυτές κατηγορίες εργαζομένων, να συνιστά έμμεση διάκριση εις βάρος των προσώπων με αναπηρία (πρβλ. απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2025, Pauni, C‑5/24, EU:C:2025:689, σκέψη 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
70      Επομένως, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει, υπό το πρίσμα των περιστάσεων της υπόθεσης της κύριας δίκης, αν η εφαρμοστέα εθνική νομοθεσία ενδέχεται να προκαλέσει «μειονεκτική μεταχείριση» των εργαζομένων με αναπηρία, κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της εν λόγω οδηγίας.
71      Συναφώς, επισημαίνεται ότι ούτε από την παρατιθέμενη στη διάταξη αυτή έννοια της «μειονεκτικής μεταχείρισης» ούτε από τις λοιπές διευκρινίσεις που περιέχονται στην ίδια διάταξη προκύπτει ότι τέτοια μειονεκτική μεταχείριση υφίσταται μόνον όταν συντρέχει σοβαρή, κατάφωρη και ιδιαιτέρως σημαντική περίπτωση ανισότητας. Η εν λόγω έννοια έχει το νόημα ότι ιδίως τα πρόσωπα εκείνα που προστατεύονται από την οδηγία, συμπεριλαμβανομένων των εργαζομένων με αναπηρία, είναι αυτά που περιέρχονται σε μειονεκτική θέση λόγω της επίμαχης διάταξης, κριτηρίου ή πρακτικής (απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2025, Pauni, C‑5/24, EU:C:2025:689, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
72      Επομένως, η ύπαρξη τέτοιας μειονεκτικής μεταχείρισης μπορεί να διαπιστωθεί, ιδίως, εάν αποδειχθεί ότι η εν λόγω διάταξη, κριτήριο ή πρακτική επηρεάζει δυσμενώς σημαντικά μεγαλύτερο ποσοστό εργαζομένων με αναπηρία σε σχέση με τους εργαζομένους χωρίς αναπηρία (απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2025, Pauni, C‑5/24, EU:C:2025:689, σκέψη 42 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
73      Πλην όμως επιβάλλεται η διαπίστωση ότι από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο δεν προκύπτει ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική νομοθεσία ενέχει για τη C.M., λόγω της αναπηρίας της, ιδιαίτερο μειονέκτημα σε σύγκριση με τους εκπαιδευτικούς που δεν πάσχουν από αναπηρία.
74      Πράγματι, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή στις γραπτές παρατηρήσεις της, προκύπτει, αντιθέτως, ότι η C.M. ευρίσκεται σε θέση τουλάχιστον πλεονεκτική σε σχέση με τους εκπαιδευτικούς χωρίς αναπηρία, στο μέτρο που χαίρει της προτεραιότητας την οποία παρέχει σε θέματα κινητικότητας η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική νομοθεσία, ενώ οι εκπαιδευτικοί χωρίς αναπηρία δεν έχουν καμία προτεραιότητα και μπορούν μόνο να θέσουν υποψηφιότητα για τις θέσεις που παραμένουν κενές αφού έχουν ικανοποιηθεί όλα τα αιτήματα με χαρακτήρα προτεραιότητας.
75      Ακόμη, όλοι οι εκπαιδευτικοί, με ή χωρίς αναπηρία, οι οποίοι ζητούν τη μετάθεσή τους σε άλλη επαρχία, υφίστανται τα δυσμενή αποτελέσματα του κανόνα κατά τον οποίον η εξέταση των αιτήσεων ενδοεπαρχιακής κινητικότητας έχει προτεραιότητα έναντι της εξέτασης των αιτήσεων διεπαρχιακής κινητικότητας, στο μέτρο που, μετά την εξέταση των αιτήσεων ενδοεπαρχιακής κινητικότητας, ο αριθμός των διαθέσιμων θέσεων για την ικανοποίηση των αιτήσεων μετάθεσης σε άλλη επαρχία μειώνεται σημαντικά.
76      Κατά συνέπεια, η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική νομοθεσία δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι προκαλεί «μειονεκτική μεταχείριση» της C.M., κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2000/78, σε σύγκριση με τους εκπαιδευτικούς χωρίς αναπηρία, ούτε επομένως ότι εισάγει διαφορετική μεταχείριση στηριζόμενη εμμέσως στην αναπηρία, κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης.
77      Συνεπώς, δεδομένου ότι δεν συντρέχει περίπτωση «μειονεκτικής μεταχείρισης», δεν χρειάζεται να εξακριβωθεί αν η ως άνω νομοθεσία μπορεί να δικαιολογηθεί από τον σκοπό διασφάλισης της κινητικότητας των εκπαιδευτικών σε ολόκληρη την εθνική επικράτεια ενόψει της έναρξης του σχολικού έτους ούτε χρειάζεται να ελεγχθεί κατά πόσον τα μέσα για την επίτευξη του σκοπού αυτού είναι πρόσφορα και αναγκαία, σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, σημείο i, της ως άνω οδηγίας.
78      Τούτου λεχθέντος, επισημαίνεται ότι, στις γραπτές παρατηρήσεις της, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, ενώ η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική νομοθεσία συνιστά θετική δράση, κατά την έννοια του άρθρου 7 της εν λόγω οδηγίας, προβλέπει διαφορετική μεταχείριση ανάλογα με την αναπηρία από την οποία πάσχουν οι ενδιαφερόμενοι. Βάσει του άρθρου 13, παράγραφος 1, σημείο I, της CCNI, οι μη βλέποντες και οι αιμοκαθαιρόμενοι χαίρουν απόλυτης προτεραιότητας σε θέματα κινητικότητας, υπό την έννοια ότι η προτεραιότητα αυτή αφορά τόσο τις αιτήσεις ενδοεπαρχιακής κινητικότητας όσο και τις αιτήσεις διεπαρχιακής κινητικότητας. Αντιθέτως, βάσει του άρθρου 13, παράγραφος 1, σημείο III, της CCNI, τα πρόσωπα με ποσοστό αναπηρίας άνω των δύο τρίτων χαίρουν μόνο της αποκαλούμενης «σχετικής» προτεραιότητας, υπό την έννοια ότι η προτεραιότητα αυτή αφορά μόνον τις αιτήσεις ενδοεπαρχιακής κινητικότητας. Επιβάλλεται όμως συναφώς η διαπίστωση ότι το αιτούν δικαστήριο δεν παρέχει συγκεκριμένα στοιχεία
βάσει των οποίων θα μπορούσαν να εξεταστούν το πλαίσιο ή οι λόγοι επί των οποίων θεμελιώνεται η διάκριση αυτή στην οποίαν προβαίνουν οι ως άνω διατάξεις μεταξύ των διαφόρων κατηγοριών προσώπων με αναπηρία.
79      Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι η αρχή της ίσης μεταχείρισης η οποία κατοχυρώνεται με την οδηγία 2000/78 αποσκοπεί στην προστασία του εργαζομένου με αναπηρία, κατά την έννοια της ως άνω οδηγίας, έναντι κάθε διάκρισης λόγω αναπηρίας όχι μόνο σε σχέση με τους εργαζομένους χωρίς αναπηρία, αλλά και σε σχέση με τους λοιπούς εργαζομένους με αναπηρία (απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 2021, Szpital Kliniczny im. dra J. Babińskiego Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Krakowie, C‑16/19, EU:C:2021:64, σκέψη 36).
80      Πράγματι, σε περίπτωση κατά την οποία, αφενός, ένας εργαζόμενος υφίσταται μεταχείριση λιγότερο ευνοϊκή από εκείνη που υφίσταται, υπέστη ή θα υφίστατο σε ανάλογη κατάσταση κάποιος άλλος εργαζόμενος και, αφετέρου, αποδεικνύεται, λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των κρίσιμων περιστάσεων της συγκεκριμένης περίπτωσης, ότι η εν λόγω δυσμενής μεταχείριση οφείλεται στην αναπηρία του πρώτου εργαζομένου, καθόσον στηρίζεται σε κριτήριο άρρηκτα συνδεδεμένο με την αναπηρία αυτή, η συγκεκριμένη μεταχείριση αντιβαίνει στην απαγόρευση των άμεσων διακρίσεων την οποία επιβάλλει το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της εν λόγω οδηγίας (απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 2021, Szpital Kliniczny im. dra J. Babińskiego Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Krakowie, C‑16/19, EU:C:2021:64, σκέψη 48).
81      Ακόμη, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι άμεση διάκριση που στηρίζεται σε έναν από τους λόγους οι οποίοι προβλέπονται, όπως συμβαίνει με την αναπηρία, στο άρθρο 1 της οδηγίας 2000/78 μπορεί να δικαιολογείται με βάση το άρθρο 2, παράγραφος 5, ή το άρθρο 7 της ως άνω οδηγίας (πρβλ. απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 2019, Cresco Investigation, C‑193/17, EU:C:2019:43, σκέψη 52).
82      Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι οι τυχόν δικαιολογητικοί λόγοι πρέπει να εξετάζονται υπό το πρίσμα του σκοπού που επιδιώκει η οικεία ρύθμιση (πρβλ. απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 2019, Cresco Investigation, C‑193/17, EU:C:2019:43, σκέψεις 54 και 66).
83      Πλην όμως, εν προκειμένω, από τη στιγμή που δεν διαθέτει επαρκείς πληροφορίες ως προς τον σκοπό που επιδιώκει η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική νομοθεσία, το Δικαστήριο δεν είναι σε θέση, αφενός, να αποφανθεί ως προς το κατά πόσον είναι παρόμοια η κατάσταση των διαφόρων κατηγοριών προσώπων με αναπηρία, κατά την έννοια της νομολογίας που μνημονεύεται στη σκέψη 80 της παρούσας απόφασης. Αφετέρου, για τον ίδιο λόγο, το Δικαστήριο δεν είναι σε θέση ούτε να εκτιμήσει αν μια τέτοια νομοθεσία θα μπορούσε να δικαιολογηθεί με βάση τις διατάξεις που μνημονεύονται στη σκέψη 81 της παρούσας απόφασης.
84      Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2000/78 έχει την έννοια ότι εθνικό καθεστώς επαγγελματικής και χωρικής κινητικότητας το οποίο παρέχει προτεραιότητα, από απόψεως κινητικότητας, σε ορισμένους εκπαιδευτικούς με αναπηρία σε σύγκριση με τους εκπαιδευτικούς χωρίς αναπηρία, με ταυτόχρονη πρόβλεψη ότι οι μετακινήσεις εντός της ίδιας επαρχίας έχουν προτεραιότητα έναντι των μετακινήσεων μεταξύ διαφορετικών επαρχιών, δεν συνιστά έμμεση δυσμενή διάκριση, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, εις βάρος των εκπαιδευτικών που έχουν ζητήσει τη μετάθεσή τους προς άλλη επαρχία.
Επί των δικαστικών εξόδων
85      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δέκατο τμήμα) αποφαίνεται:
1)      Το άρθρο 5 της οδηγίας 2000/78/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2000, για τη διαμόρφωση γενικού πλαισίου για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία,
έχει την έννοια ότι:
δεν αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία εισάγει καθεστώς επαγγελματικής και χωρικής κινητικότητας το οποίο παρέχει προτεραιότητα, από απόψεως κινητικότητας, σε ορισμένους εκπαιδευτικούς με αναπηρία, προβλέποντας ότι οι μετακινήσεις εντός της ίδιας επαρχίας έχουν προτεραιότητα έναντι των μετακινήσεων μεταξύ διαφορετικών επαρχιών, και τούτο διότι το καθεστώς αυτό, καθόσον δεν λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες των προσώπων με αναπηρία σε συγκεκριμένες καταστάσεις, δεν εμπίπτει στην κατά τη διάταξη αυτή έννοια των «εύλογων προσαρμογών».
2)      Το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2000/78
έχει την έννοια ότι:
εθνικό καθεστώς επαγγελματικής και χωρικής κινητικότητας το οποίο παρέχει προτεραιότητα, από απόψεως κινητικότητας, σε ορισμένους εκπαιδευτικούς με αναπηρία σε σύγκριση με τους εκπαιδευτικούς χωρίς αναπηρία, με ταυτόχρονη πρόβλεψη ότι οι μετακινήσεις εντός της ίδιας επαρχίας έχουν προτεραιότητα έναντι των μετακινήσεων μεταξύ διαφορετικών επαρχιών, δεν συνιστά έμμεση δυσμενή διάκριση, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, εις βάρος των εκπαιδευτικών που έχουν ζητήσει τη μετάθεσή τους προς άλλη επαρχία.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.
i      Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.