62021CJ0521_RES
Kawża C‑521/21
MJ
vs
AA,
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mis-Sąd Rejonowy Poznań)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) tal‑24 ta’ Marzu 2026
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Stat tad-dritt – Protezzjoni ġudizzjarja effettiva fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni – Indipendenza tal-membri tal-ġudikatura – It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE – It-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Leġiżlazzjoni u ġurisprudenza nazzjonali li jipprojbixxu lill-qrati nazzjonali milli jikkontestaw il-leġittimità tal-qrati u tal-korpi kostituzzjonali jew milli jikkonstataw jew jevalwaw il-legalità tal-ħatra tal-imħallfin jew tas-setgħat ġudizzjarji tagħhom – Obbligu għall-qorti adita b’talba għal rikuża ta’ mħallef ieħor li tivverifika l-osservanza tar-rekwiżit ta’ ‘qorti stabbilita minn qabel bil-liġi’ – Ħatra tal-imħallfin ordinarji fil-Polonja – Nuqqas ta’ indipendenza tal-Krajowa Rada Sądownictwa (il-Kunsill Nazzjonali għall-Ġudikatura, il-Polonja) – Assenza ta’ rimedju effettiv tal-kandidati għall-pożizzjoni ta’ mħallef ikkonċernat – Imħallef li ma jikkostitwixxix ‘qorti indipendenti u imparzjali, stabbilita minn qabel bil-liġi’ – Possibbiltà li jitneħħa mħallef minn kulleġġ ġudikanti”
Stati Membri – Obbligi – Stabbiliment ta’ rimedji ġudizzjarji neċessarji sabiex tiġi żgurata protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Osservanza tal-prinċipju ta’ indipendenza tal-membri tal-ġudikatura – Supremazija – Obbligi tal-qrati nazzjonali – Leġiżlazzjoni u ġurisprudenza nazzjonali li jipprojbixxu lill-qrati nazzjonali milli jikkontestaw il-leġittimità tal-qrati u tal-korpi kostituzzjonali jew milli jikkonstataw jew jevalwaw il-legalità tal-ħatra tal-imħallfin jew tas-setgħat ġudizzjarji tagħhom – Inammissibbiltà – Obbligu, għall-qorti adita b’talba għal rikuża ta’ mħallef ieħor ibbażata fuq il-kundizzjonijiet tal-ħatra tiegħu, li tivverifika l-osservanza tar-rekwiżit ta’ qorti stabbilita minn qabel bil-liġi
(it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE; Artikolu 267 TFUE; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 47)
(ara l-punti 55 sa 66, u d-dispożittiv 1)
Domandi preliminari – Ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja – Limiti – Applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni għall-kawża prinċipali – Esklużjoni – Għoti lill-qorti tar-rinviju tal-elementi kollha għall-interpretazzjoni taħt id-dritt tal-Unjoni – Inklużjoni
(Artikolu 267 TFUE)
(ara l-punt 80)
Stati Membri – Obbligi – Stabbiliment tar-rimedji ġudizzjarji neċessarji sabiex tiġi żgurata protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Osservanza tar-rekwiżit ta’ qorti stabbilita mil-liġi – Talba għal rikuża ta’ mħallef – Verifika, mill-qorti nazzjonali adita b’tali talba, ta’ tali talba – Imħallef maħtur għal tali pożizzjoni wara proċedura li tinvolvi korp li ma joffrix garanziji ta’ indipendenza – Assenza ta’ rimedju effettiv tal-kandidati għall-pożizzjoni ta’ mħallef ikkonċernat – Assenza ta’ effett ta’ dawn iċ-ċirkustanzi fuq l-indipendenza u l-imparzjalità tal-imsemmi mħallef – Kundizzjoni
(it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 47)
(ara l-punti 79, u 81 sa 94, u d-dispożittiv 2)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mis-Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu (il-Qorti Distrettwali ta’ Poznań-Stare Miasto, il-Polonja), il-Qorti tal-Ġustizzja, bl-Awla Manja bħala l-kulleġġ ġudikanti, ippreċiżat il-ġurisprudenza tagħha dwar ir-rekwiżit ta’ “qorti stabbilita minn qabel bil-liġi”, fis-sens tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE u tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il- “Karta”). B’mod iktar preċiż, hija tat deċiżjoni dwar il-portata tal-eżami li għandu jsir mill-imħallef inkarigat li jiddeċiedi dwar it-talba għal rikuża ta’ mħallef ordinarju minħabba irregolaritajiet li jikkonċernaw il-ħatra tiegħu kif ukoll dwar il-konsegwenzi li l-imħallef inkarigat għandu jislet minn dan.
Fil-kuntest ta’ tilwima dwar kreditu, il-konvenut fil-kawża prinċipali, permezz ta’ ittra tal‑21 ta’ Mejju 2021, talab ir-rikuża tal-Imħallef S. C., li kienet inkarigata mill-eżami ta’ din il-kawża. Huwa sostna li din il-persuna ma kinitx inħatret b’mod validu għall-kariga ta’ mħallef peress li r-riżoluzzjoni dwar il-ħatra tagħha kienet ġiet adottata mill-Krajowa Rada Sądownictwa (il-Kunsill Nazzjonali għall-Ġudikatura, il-Polonja) (iktar ’il quddiem il-“KRS”), fil-kompożizzjoni l-ġdida tiegħu, li l-konformità tagħha mal-Kostituzzjoni ġiet ikkontestata min-Naczelny Sąd Administracyjny (il-Qorti Amministrattiva Suprema, il-Polonja).
L-eżami ta’ din it-talba għal rikuża ġie ppreżentat quddiem il-qorti tar-rinviju, sedenti b’Imħallef uniku, li esprimiet dubji dwar ċerti aspetti tal-ħatra tal-Imħallef S. C.
Il-qorti tar-rinviju, f’dan il-kuntest, iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha sabiex tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja, essenzjalment, dwar il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni, minn naħa, tal-proċedura ta’ ħatra tal-imħallef inkwistjoni, b’mod partikolari fid-dawl tal-kompożizzjoni u tar-rwol tal-KRS f’din il-proċedura kif ukoll tal-assenza ta’ rimedju effettiv tal-parteċipanti fl-imsemmija proċedura, u, min-naħa l-oħra, tad-dispożizzjonijiet nazzjonali applikabbli, kif interpretati mit-Trybunał Konstytucyjny (il-Qorti Kostituzzjonali, il-Polonja), li permezz tagħhom l-eżami tal-legalità tal-ħatra ta’ mħallef jaqa’ taħt il-kompetenza esklużiva limitata tal-Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych (l-Awla ta’ Stħarriġ Straordinarju u tal-Affarijiet Pubbliċi, il-Polonja) tas-Sąd Najwyższy (il-Qorti Suprema, il-Polonja) (
1
).
Il‑kunsiderazzjonijiet tal‑Qorti tal‑Ġustizzja
L-ewwel nett, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, l-Artikolu 47 tal-Karta kif ukoll il-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni jipprekludu l-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru u l-ġurisprudenza tal-Qorti Kostituzzjonali tiegħu, li tinterpreta l-Kostituzzjoni ta’ dan l-Istat Membru kif ukoll din il-leġiżlazzjoni, meta jagħtu kompetenza esklużiva lil korp sabiex jiddeċiedi dwar talba għal rikuża ta’ mħallef ibbażata fuq il-kundizzjonijiet tal-ħatra tiegħu, filwaqt li jċaħħdu lil dan il-korp mill-possibbiltà li jeżamina tali talba jekk din it-talba tikkontesta l-legalità tal-proċedura ta’ ħatra ta’ dan l-imħallef. Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-qorti nazzjonali li tkun adita b’tali talba għal rikuża għandha teskludi l-applikazzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni, kif interpretata fil-ġurisprudenza mill-Qorti Kostituzzjonali, u għandha teżamina hija stess il-legalità tal-ħatra tal-istess mħallef, b’mod partikolari billi tivverifika li dan tal-aħħar jissodisfa r-rekwiżit ta’ “qorti stabbilita minn qabel bil-liġi”, u, jekk ikun il-każ, billi tiddeċiedi r-rikuża tal-istess imħallef jekk l-eventwali irregolaritajiet li bihom tkun ivvizzjata din il-ħatra jimplikaw ksur ta’ dan ir-rekwiżit.
F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju għalhekk kellha twarrab il-leġiżlazzjoni Pollakka, interpretata b’mod partikolari mill-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza tagħha tal‑14 ta’ Lulju 2021, li kienet tipprojbixxiha milli teżamina l-legalità tal-ħatra tal-Imħallef S. C. u li kienet tobbligaha tibgħat dan l-eżami lill-Awla ta’ Stħarriġ Straordinarju u tal-Affarijiet Pubbliċi, sabiex twettaq hija stess l-imsemmi eżami u tislet, jekk ikun il-każ, il-konsegwenzi.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat ukoll li, fid-dawl tan-natura sistemika tal-ħatriet irregolari għall-pożizzjonijiet ta’ mħallfin fil-Polonja, li jikkonċernaw madwar 30 % tal-imħallfin ta’ dan l-Istat Membru, evalwazzjoni każ b’każ tal-osservanza tar-rekwiżit ta’ “qorti stabbilita minn qabel bil-liġi”, fil-kuntest tal-proċeduri ta’ rikuża bbażati fuq il-kundizzjonijiet tal-ħatra tal-imħallfin ikkonċernati, ma setgħetx, bħala prinċipju, tkun suffiċjenti sabiex tiġi żgurata l-osservanza sħiħa tar-rekwiżit, li jirriżulta mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, li l-kawżi li jaqgħu taħt id-dritt tal-Unjoni jiġu eżaminati minn qrati indipendenti. Fil-fatt, l-eżistenza ta’ ksur sistemiku jew ġeneralizzat tal-indipendenza tal-ġudikatura nazzjonali tista’ tikkomprometti kemm il-funzjonament tajjeb tal-proċedura ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari kif ukoll l-uniformità, il-koerenza u l-effett sħiħ tad-dritt għall-protezzjoni ġudizzjarja effettiva, li din il-proċedura tikkostitwixxi komponent essenzjali tiegħu.
Għaldaqstant, sabiex, minn naħa, tiġi stabbilita mill-ġdid il-fiduċja tal-pubbliku fis-sistema ġudizzjarja u tiġi żgurata l-osservanza tal-prinċipju ta’ separazzjoni tal-poteri u, min-naħa l-oħra, tiġi ggarantita l-kontinwità u l-effettività tal-funzjonament tal-ġustizzja, inkluża l-effettività tal-mekkaniżmu ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari, l-ordinament ġuridiku nazzjonali għandu, skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, jistabbilixxi qafas normattiv li jippermetti li jiġu evalwati l-possibbiltajiet għall-persuni maħtura b’mod irregolari fil-pożizzjonijiet ta’ mħallfin li jkomplu jeżerċitaw il-funzjonijiet tagħhom. Madankollu, din id-dispożizzjoni ma timponix fuq l-Istati Membri mudell uniku sabiex tiġi ggarantita protezzjoni ġudizzjarja effettiva u lanqas sabiex terġa’ tiġi stabbilita l-fiduċja tal-pubbliku fis-sistema ġudizzjarja. Għalhekk, l-Istati Membri għandhom marġni ta’ evalwazzjoni wiesa’ fir-rigward tal-kontenut konkret tal-qafas normattiv stabbilit għal dan l-għan, sakemm madankollu dan jiżgura li jkunu biss il-persuni maħtura b’mod irregolari li joffru garanziji suffiċjenti ta’ indipendenza u ta’ imparzjalità li jistgħu jkomplu jeżerċitaw il-funzjonijiet tagħhom.
It-tieni nett, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE u l-Artikolu 47 tal-Karta ma jipprekludux li jiġi kklassifikat bħala “qorti indipendenti u imparzjali” kulleġġ ġudikanti li jagħmel parti minnu mħallef uniku li jkun inħatar fil-pożizzjoni tiegħu wara proċedura ta’ ħatra kkaratterizzata mill-fatt li, fl-ewwel lok, il-kandidatura ta’ dan l-imħallef ġiet irrakkomandata minn korp li ma joffrix garanziji ta’ indipendenza suffiċjenti sabiex jitneħħa kull dubju leġittimu f’moħħ il-partijiet fil-kawża dwar ir-regolarità tal-proċeduri ta’ ħatra ta’ mħallfin li fihom jintervjeni dan il-korp u, fit-tieni lok, il-parteċipanti f’din il-proċedura ta’ ħatra ma kellhomx dritt għal rimedju ġudizzjarju effettiv, fl-assenza ta’ elementi rilevanti oħra li jikkonċernaw il-kuntest li fih żvolġiet l-imsemmija proċedura li jkunu ta’ natura u ta’ gravità tali li, meħuda flimkien, jistgħu iqiegħdu f’dubju l-indipendenza jew l-imparzjalità tal-imsemmi mħallef.
Dwar dan il-punt, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li irregolarità mwettqa waqt il-ħatra ta’ mħallef jew ta’ mħallfin fi ħdan is-sistema ġudizzjarja kkonċernata twassal għal ksur tar-rekwiżit ta’ “qorti stabbilita minn qabel bil-liġi” meta, b’mod partikolari, din l-irregolarità tkun ta’ natura u ta’ gravità tali li toħloq riskju reali li fergħat oħra tal-poter, b’mod partikolari l-eżekuttiv, ikunu jistgħu jeżerċitaw setgħa diskrezzjonali indebita li tipperikola l-integrità tar-riżultat li jwassal għalih il-proċess ta’ ħatra u li b’hekk toħloq dubju leġittimu, f’moħħ il-partijiet fil-kawża, dwar l-indipendenza u l-imparzjalità tal-imħallef jew tal-imħallfin ikkonċernati.
Fl-aħħar mill-aħħar, kienet il-qorti tar-rinviju li kellha tevalwa l-eventwali irregolaritajiet imwettqa fil-kuntest tal-proċedura ta’ ħatra ta’ S. C. u l-impatt li dawn seta’ kellhom fuq il-kwalità tagħha ta’ mħallef li jissodisfa l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 47 tal-Karta.
Fir-rigward tal-kunsiderazzjonijiet li kellhom jittieħdu inkunsiderazzjoni f’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li, fir-rigward tal-fatt li l-kandidatura tal-Imħallef S. C. ġiet irrakkomandata mill-KRS fil-kompożizzjoni l-ġdida tiegħu, il-fatt li dan il-korp ma kienx joffri garanziji ta’ indipendenza suffiċjenti ma jistax, waħdu, jippermetti li jiġi konkluż li kien hemm ksur tar-rekwiżiti inerenti fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE u fl-Artikolu 47 tal-Karta. L-istess kien japplika fir-rigward tal-assenza ta’ rimedju ġudizzjarju effettiv għall-parteċipanti fil-proċedura ta’ ħatra kkonċernata, peress li rikors kien possibbli biss quddiem l-Awla ta’ Stħarriġ Straordinarju u tal-Affarijiet Pubbliċi, li ma kinitx tissodisfa hija stess ir-rekwiżit ta’ “qorti stabbilita minn qabel bil-liġi” (
2
). Dawn iż-żewġ ċirkustanzi, meħuda waħedhom, ma kinux jippermettu għalhekk li jiġi konkluż li l-imħallef ikkonċernata ma kinitx tissodisfa tali rekwiżit u, għaldaqstant, li tiġi ddikjarata r-rikuża tagħha.
Fil-fatt, sabiex jiġi evalwat jekk l-imħallfin jissodisfawx ir-rekwiżiti ta’ indipendenza u ta’ imparzjalità u jikkostitwixxux “qorti stabbilita minn qabel bil-liġi”, fis-sens ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, ma għandhomx jiġu eżaminati biss l-elementi relatati mal-proċedura ta’ ħatra tagħhom, iżda għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll elementi kuntestwali rilevanti oħra, billi ssir evalwazzjoni globali tal-elementi kollha madwar il-ħatra tagħhom
F’dan il-każ, bla ħsara għal verifika mill-qorti tar-rinviju, kien jidher li ebda ċirkustanza oħra ta’ fatt u ta’ liġi relatata mal-ħatra tal-Imħallef S. C. ma kienet tidher li kienet ta’ natura li ddaħħal inkwistjoni l-indipendenza jew l-imparzjalità ta’ din l-imħallef.
(
1
)	B’mod partikolari, is-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali tal‑14 ta’ Lulju 2021 (Kawża P 7/20). Din is-sentenza ġiet eżaminata mill-Qorti tal-Ġustizzja, wara t-tressiq tat-talba għal deċiżjoni preliminari fil-kawża inkwistjoni, fis-sentenza tat‑18 ta’ Diċembru 2025, Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (Stħarriġ ultra vires tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja - Supremazija tad-dritt tal-Unjoni) (C‑448/23, EU:C:2025:975).
(
2
)	Fis-sentenza tagħha tal‑21 ta’ Diċembru 2023, Krajowa Rada Sądownictwa (Żamma ta’ mħallef fil-kariga) (C‑718/21, EU:C:2023:1015), il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li dik l-awla ma kellhiex il-kwalità ta’ “qorti indipendenti u imparzjali, stabbilita minn qabel bil-liġi”.