62002CC0154_EL
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
Ι - Εισαγωγή
1 Η παρούσα διαδικασία αφορά την ερμηνεία του κανονισμού (ΕΚ) 338/97 του Συμβουλίου, της 9ης Δεκεμβρίου 1996, για την προστασία των ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας με τον έλεγχο του εμπορίου τους (1) καθώς και τις συμπληρωματικές διατάξεις περί εφαρμογής του που έχει θεσπίσει η Επιτροπή. Πρόκειται ιδίως για τον νομικό χαρακτηρισμό βαλσαμωμένων ζώων και για το ζήτημα ποιοι τρόποι αποκτήσεως ζώων περιλαμβάνονται.
ΙΙ - Νομικό πλαίσιο
Α - Διεθνές δίκαιο
2 Στις 3 Μαου 1973 υπογράφτηκε η σύμβαση για το διεθνές εμπόριο άγριων ειδών πανίδας και χλωρίδας που απειλούνται με εξαφάνιση (στο εξής: CITES).
Η σύμβαση αυτή έχει ως σκοπό την προστασία ορισμένων απειλουμένων ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας, με ρύθμιση του διεθνούς εμπορίου. Προς επίτευξη των ως άνω σκοπών η σύμβαση προβλέπει μια σειρά απαγορεύσεων και μέτρων ελέγχου.
3 Η σύμβαση περιλαμβάνει διάφορα προσαρτήματα. Το προσάρτημα Ι έχει εφαρμογή σε όλα τα απειλούμενα με εξαφάνιση είδη, τα οποία υπόκεινται στο πλέον αυστηρό σχετικό σύστημα. Το προσάρτημα ΙΙ έχει εφαρμογή, πρώτον, σε όλα τα είδη που μπορούν να απειληθούν με εξαφάνιση ελλείψει αυστηρής εμπορικής ρυθμίσεως και, δεύτερον, σε άλλα είδη για τα οποία πρέπει να προβλεφθεί αυστηρό καθεστώς.
4 Το άρθρο XIV, παράγραφος 1, της συμβάσεως προβλέπει ότι η σύμβαση δεν θίγει το δικαίωμα των συμβαλλομένων μερών να λαμβάνουν αυστηρότερα εσωτερικά μέτρα όσον αφορά τους όρους που προβλέπονται για το εμπόριο, τη σύλληψη, την κατοχή ή τη μεταφορά ειδών περιλαμβανομένων στα προσαρτήματα Ι, ΙΙ, και ΙΙΙ, ή ακόμα να απαγορεύουν εντελώς τις ως άνω δραστηριότητες.
5 Το άρθρο VII, που περιέχει εξαιρέσεις και άλλες ειδικές διατάξεις,
προβλέπει, στη δεύτερη παράγραφο, ότι οι διατάξεις των άρθρων III, IV και V, ήτοι οι διατάξεις περί εμπορικών πράξεων, δεν εφαρμόζονται σε δείγμα για το οποίο το διαχειριστικό όργανο του κράτους εξαγωγής ή επανεξαγωγής μπορεί να βεβαιώσει ότι αποκτήθηκε πριν την έναρξη της ισχύος των διατάξεων της CITES σε αυτό.
6 Λόγω ερμηνευτικών δυσχερειών εκδόθηκε το ψήφισμα 5.11, το οποίο ορίζει ότι ως ημερομηνία αποκτήσεως ενός δείγματος θεωρείται για τα ζωντανά και νεκρά ζώα ή φυτά που λαμβάνονται σε άγρια κατάσταση το χρονικό σημείο της αφαιρέσεώς τους από το φυσικό τους περιβάλλον. Για τα μέρη και τα προϋόντα προστατευμένων δειγμάτων κρίσιμη είναι η ημερομηνία της περιελεύσεώς τους στην κατοχή ενός προσώπου.
Β - Κοινοτικό δίκαιο
1. Ο κανονισμός 338/97
7 Σκοπός του κανονισμού 338/97 είναι, σύμφωνα με το άρθρο του 1, η προστασία των ειδών της άγριας πανίδας και χλωρίδας και η εξασφάλιση της διατήρησεώς τους με τον έλεγχο του εμπορίου τους.
8 Ο κανονισμός 338/97 περιλαμβάνει σύμφωνα με το άρθρο του 3, μεταξύ άλλων, τα είδη του προσαρτήματος Ι. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται και τα επίδικα στην κύρια δίκη δείγματα.
9 Το άρθρο 2 του κανονισμού 338/97 περιέχει μεταξύ άλλων τους εξής ορισμούς:
«ιγ) "κυρίως εμπορικοί σκοποί": οι σκοποί στους οποίους δεν επικρατεί προφανώς το μη εμπορικό στοιχείο·
[...]
ιστ) "πώληση": κάθε μορφή πώλησης. Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, η μίσθωση, ο αντιπραγματισμός ή η ανταλλαγή εξομοιώνονται προς την πώληση· οι ανάλογες εκφράσεις ερμηνεύονται κατά την ίδια έννοια·
[...]
κα) "εμπόριο": η εισαγωγή στην Κοινότητα, συμπεριλαμβανομένης της εισαγωγής από τη θάλασσα, και η εξαγωγή και η επανεξαγωγή από την Κοινότητα, καθώς και η χρησιμοποίηση και η μετακίνηση και η μεταβίβαση εντός της Κοινότητας, καθώς και εντός κράτους μέλους, δειγμάτων που καλύπτονται από τις διατάξεις του παρόντος κανονισμού·
[...]
κγ) "επεξεργασμένα δείγματα που αποκτήθηκαν πριν από 50 χρόνια τουλάχιστον": τα δείγματα των οποίων η φυσική ακατέργαστη μορφή τροποποιήθηκε σημαντικά για να μετατραπούν σε κοσμήματα, διακοσμητικά, καλλιτεχνικά ή χρήσιμα αντικείμενα, ή σε μουσικά όργανα, τουλάχιστον 50 χρόνια πριν από την έναρξη της ισχύος του παρόντος κανονισμού και για τα οποία το διαχειριστικό όργανο του οικείου κράτους μέλους βεβαιώνεται ότι έχουν αποκτηθεί υπό τις συνθήκες αυτές. Τα δείγματα αυτά θεωρούνται ως επεξεργασμένα δείγματα μόνον εφόσον ανήκουν σε μια από τις προαναφερόμενες κατηγορίες και μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς περαιτέρω εργασίες γλυπτικής, χειροτεχνίας ή μεταποίησης·
[...]»
10 Το άρθρο 8, που περιέχει «διατάξεις περί ελέγχου των εμπορικών δραστηριοτήτων» ορίζει αποσπασματικά τα εξής:
«1. Η αγορά, η προσφορά προς αγορά, η απόκτηση για εμπορικούς σκοπούς, η έκθεση για εμπορικούς σκοπούς, η χρησιμοποίηση για κερδοσκοπικό σκοπό και η πώληση, η κατοχή με σκοπό την πώληση, η προσφορά προς πώληση ή η μεταφορά προς πώληση δειγμάτων ειδών του παραρτήματος Α απαγορεύονται.
[...]
3. Σύμφωνα με τις απαιτήσεις άλλης κοινοτικής νομοθεσίας για τη διατήρηση της άγριας πανίδας και χλωρίδας, είναι δυνατές παρεκκλίσεις από τις απαγορεύσεις της παραγράφου 1 υπό την προϋπόθεση ότι το διαχειριστικό όργανο του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκονται τα δείγματα χορηγεί σχετικό πιστοποιητικό, το οποίο εκδίδεται κατά περίπτωση όταν τα δείγματα:
α) αποκτήθηκαν, ή εισήχθησαν, στην Κοινότητα, πριν την έναρξη ισχύος, για τα συγκεκριμένα δείγματα, των διατάξεων που αφορούν τα είδη του προσαρτήματος I της σύμβασης, του παραρτήματος Γ 1 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3626/82 ή του παραρτήματος Α του παρόντος κανονισμού
ή
β) είναι επεξεργασμένα δείγματα που έχουν αποκτηθεί πριν από 50 έτη τουλάχιστον
ή
[...]»
11 Σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 4, του κανονισμού 338/97, η Επιτροπή μπορεί να καθορίζει γενικές παρεκκλίσεις από τις απαγορεύσεις της παραγράφου 1, βάσει των όρων που αναφέρονται στην παράγραφο 3, καθώς και γενικές παρεκκλίσεις για τα είδη που αναγράφονται στο παράρτημα Α σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο ββ, σημείο ii). Οι τυχόν παρεκκλίσεις αυτές πρέπει να είναι σύμφωνες με τις απαιτήσεις άλλης κοινοτικής νομοθεσίας για τη διατήρηση της άγριας πανίδας και χλωρίδας.
2. Οι διατάξεις περί εφαρμογής
α) Ο κανονισμός 939/97
12 Ο κανονισμός (ΕΚ) 939/97 της Επιτροπής, της 26ης Μαου 1997, περί των λεπτομερειών εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) 338/97 του Συμβουλίου για την προστασία των ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας με τον έλεγχο του εμπορίου τους (2) θεσπίζει αναλυτικά προϋποθέσεις και κριτήρια για την εξέταση των αιτήσεων αδειών και πιστοποιητικών και για την έκδοση, ισχύ και χρήση των εν λόγω εγγράφων. Ιδιαίτερες διατάξεις ισχύουν για δείγματα που έχουν γεννηθεί και ανατραφεί σε αιχμαλωσία ή που έχουν πολλαπλασιαστεί τεχνητά.
13 To άρθρο 1 του κανονισμού 939/97 ορίζει την έννοια «ημερομηνία απόκτησης» (στο εξής: ημερομηνία) ως την «ημερομηνία κατά την οποία ένα δείγμα αφαιρέθηκε από το φυσικό του περιβάλλον, γεννήθηκε σε αιχμαλωσία ή πολλαπλασιάστηκε τεχνητά».
14 Το άρθρο 20, παράγραφος 3, περιέχει διατάξεις σχετικές με το πιστοποιητικό για τους σκοπούς του άρθρου 8, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΚ) 338/97. Δεν περιέχει ωστόσο ρύθμιση σχετικά με την εξαίρεση του άρθρου 8, παράγραφος 3, που αφορά δείγματα που έχουν μετατραπεί σε αντικείμενα και τα οποία έχουν αποκτηθεί πριν από 50 χρόνια τουλάχιστον.
15 Το άρθρο 32 προβλέπει μεταξύ άλλων εξαιρέσεις:
«Οι απαγορεύσεις του άρθρου 8 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 338/97 και η διάταξη του άρθρου 8 παράγραφος 3 του εν λόγω κανονισμού σύμφωνα με την οποία είναι δυνατές παρεκκλίσεις χορηγούμενες κατά περίπτωση με έκδοση πιστοποιητικού, δεν ισχύουν για:
[...]
δ) κατεργασμένα δείγματα που αποκτήθηκαν πριν από 50 χρόνια τουλάχιστον, όπως ορίζεται στο άρθρο 2 στοιχείο κγ) του εν λόγω κανονισμού.»
β) Ο κανονισμός 1808/2001
16 Ο κανονισμός 939/97 αντικαταστάθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) 1808/2001 της Επιτροπής, της 30ής Αυγούστου 2001, περί των λεπτομερειών εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) 338/97 (3), ο οποίος άρχισε να ισχύει τον Σεπτέμβριο του 2001.
17 Η πέμπτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1808/2001 έχει ως εξής:
«Προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι οι γενικές παρεκκλίσεις από τις απαγορεύσεις εσωτερικού εμπορίου οι οποίες περιλαμβάνονται στο άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 338/97 τυχαίνουν ενιαίας εφαρμογής, είναι απαραίτητο να θεσπιστούν προϋποθέσεις και κριτήρια όσον αφορά τον καθορισμό τους.»
18 Κατά παρέκκλιση από το άρθρο 29, παράγραφος 2, του κανονισμού 939/97, το άρθρο 29, παράγραφος 1, του κανονισμού 1808/2001 προβλέπει τα εξής:
«Η παρέκκλιση για τα δείγματα που αναφέρονται στο άρθρο 8 παράγραφος 3 στοιχεία α) έως γ) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 338/97 χορηγείται μόνο όταν το αρμόδιο διαχειριστικό όργανο διαπιστώνει ότι ο αιτών πληροί τις απαραίτητες προϋποθέσεις.»
19 Το άρθρο 32 του κανονισμού 1808/2001 προβλέπει αντίθετα με το άρθρο 32 του κανονισμού 939/97 ότι στις προβλεπόμενες σε αυτό περιπτώσεις δεν απαιτείται η έκδοση πιστοποιητικού.
Γ - Εθνικό δίκαιο
20 Ο σουηδικός νόμος (1994:1818) περί μέτρων σχετικών με τα ζώα και τα φυτά που ανήκουν σε προστατευόμενα είδη (στο εξής: νόμος του 1994) ορίζει με το άρθρο του 8a ότι οι ακόλουθες εκ δόλου ή εξ αμελείας τελούμενες παραβάσεις τιμωρούνται με χρηματικό πρόστιμο ή φυλάκιση: η εισαγωγή στη Σουηδία, η εξαγωγή ή επανεξαγωγή από τη Σουηδία, το εμπόριο τεχνητώς πολλαπλασιασμένων φυτών καθώς και η μεταφορά, η αγορά, η πώληση ή άλλες εμπορικές πράξεις. Περαιτέρω, περιέχει διατάξεις βάσει των οποίων κρίνεται η σοβαρότητα μιας παραβάσεως. Σε περίπτωση που η παράβαση δεν είναι σοβαρή, δεν προβλέπεται η επιβολή ποινής.
21 Ο νόμος του 1994 καταργήθηκε με ισχύ από 1ης Ιανουαρίου 1999 (SFS 1998:808 και 1998:811).
ΙΙΙ - Τα πραγματικά περιστατικά και τα προδικαστικά ερωτήματα
22 Ο J. Nilsson διατηρούσε στους χώρους της επιχειρήσεώς του Tyringe Fφrmedlingscentral ορισμένα ταριχευμένα δείγματα πτηνών και μία ταριχευμένη αρκούδα, που περιλαμβάνονταν όλα στο παράρτημα Α του κανονισμού 338/97.
23 Ο Nilsson είχε αγοράσει, εκ δόλου ή εξ αμελείας, τον Αύγουστο του 1998 στο Tyringe, τα ακόλουθα νεκρά δείγματα, καίτοι τα αντίστοιχα είδη απαριθμούνται στο παράρτημα Α του κανονισμού 338/97: δύο τσιχλογέρακα, δύο δεντρογέρακα, δύο βαλτόκιρκους, έναν ουραλοχούχουτα, τέσσερις χουχουριστές, ένα διπλοσάινο, δύο βραχοκιρκίνεζα, μία χιονόγλαυκα, μία σαϋνόγλαυκα, ένα βαλτόμπουφο, μία πεπλόγλαυκα, έναν καλαμόκιρκο, τέσσερις γερακίνες, ένα νανόμπουφο, ένα γερανό, ένα χρυσαετό και ένα θαλασσαετό. Πρόκειται για σοβαρή παράβαση, διότι αφορά απειλούμενα με εξαφάνιση και σπάνια είδη και είχε σημαντική έκταση.
24 Ο Nilsson είχε αγοράσει, εκ δόλου ή εξ αμελείας, τον Αύγουστο του 1998 στο Tyringe, μία νεκρή ταριχευμένη αρκούδα,
καίτοι αυτό το είδος περιλαμβάνεται στο παράρτημα Α του κανονισμού 338/97. Πρόκειται για σοβαρή παράβαση, διότι αφορά απειλούμενο με εξαφάνιση και σπάνιο είδος και είχε σημαντική έκταση, από κοινού με τα νεκρά ζώα που αριθμούνται στο σημείο 1 του κατηγορητηρίου.
25 Τα νεκρά ζώα στην κατοχή του Nilsson ήταν ταριχευμένα δείγματα.
26 Στο πλαίσιο της δίκης ενώπιον του Hδssleholms Tingsrδtt (Σουηδία), ο εισαγγελέας κατηγόρησε τον Nilsson για σοβαρή παράβαση του νόμου για την προστασία απειλουμένων με εξαφάνιση φυτών και ζώων και του κώδικα περιβάλλοντος (Miljφbalken). Ο Nilsson αποποιήθηκε την κατηγορία.
27 Το Hδssleholms Tingsrδtt ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο, δυνάμει του άρθρου 234 ΕΚ, τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1) Εμπίπτουν τα βαλσαμωμένα ζώα του παραρτήματος Α [του κανονισμού 338/97] στην έννοια "επεξεργασμένα δείγματα";
2) Ποιο είναι το περιεχόμενο της εννοίας "αποκτηθεί" στο άρθρο 8, παράγραφος 3, του κανονισμού 338/97;
3) Πρέπει αυτός ο οποίος απέκτησε τα δείγματα πριν από 50 τουλάχιστον χρόνια να είναι ο τωρινός κάτοχος;
4) Έχει η εισάγουσα εξαίρεση διάταξη του άρθρου 32 του κανονισμού 1808/2001 ως συνέπεια ότι δεν χρειάζεται αξιολόγηση εκ μέρους του διαχειριστικού οργάνου, κατά το άρθρο 2, στοιχείο κγγ, του κανονισμού 338/97;»
ΙV - Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
Α - Ουσιώδεις ισχυρισμοί των διαδίκων
28 Η Ιταλική Κυβέρνηση τονίζει ότι σύμφωνα με τον νομικό ορισμό των «δειγμάτων που έχουν μετατραπεί σε αντικείμενα» κατά το άρθρο 2, στοιχείο κγγ, του κανονισμού 338/97, κρίσιμος είναι ο παράγοντας επεξεργασία. Δεδομένου ότι σύμφωνα με αυτή τη διάταξη πρόκειται για σημαντική επεξεργασία και η ταρίχευση δεν συνιστά απαραιτήτως τέτοια επεξεργασία, τα ταριχευμένα ζώα δεν μπορούν να θεωρηθούν δείγματα που έχουν μετατραπεί σε αντικείμενα και επομένως δεν εμπίπτουν στο άρθρο 2, στοιχείο κγγ.
29 Η
Επιτροπή τονίζει καταρχάς ότι το παράρτημα Α του κανονισμού 338/97 είναι αναλυτικότερο από το αντίστοιχο προσάρτημα της βασικής σχετικής διεθνούς συμβάσεως (CITES).
30 Βασιζόμενη στον νομικό ορισμό του άρθρου 2, στοιχείο κγγ, του κανονισμού 338/97, η Επιτροπή καταλήγει ότι τα ταριχευμένα ζώα μπορούν να θεωρηθούν επεξεργασμένα δείγματα όταν έχουν μετατραπεί σε κοσμήματα, διακοσμητικά, αντικείμενα τέχνης και χρήσιμα αντικείμενα, χωρίς να χρειάζονται περαιτέρω επεξεργασία.
Β - Εκτίμηση
31 Για τον νομικό χαρακτηρισμό ταριχευμένων ζώων πρέπει να βασιστούμε στον νομικό ορισμό του άρθρου 2, στοιχείο κγγ, του κανονισμού 338/97. Σε αυτή τη διάταξη ορίζεται τι νοείται με την έκφραση «δείγματα που έχουν μετατραπεί σε αντικείμενα».
32 Ως πρώτη προϋπόθεση συνάγεται από αυτή τη διάταξη ότι η αρχική φυσική μορφή του δείγματος πρέπει να έχει υποστεί σημαντική μεταβολή.
33 Όπως ορθώς προβάλλει η Επιτροπή, τα ταριχευμένα ζώα πρέπει να θεωρούνται «επεξεργασμένα» όταν έχουν υποστεί μετατροπή σε σχέση με τη μορφή τους ζωντανά ή νεκρά, ήτοι σε σύγκριση με τη «φυσική» μορφή τους, για την οποία κάνει λόγο ο κανονισμός.
34 Περαιτέρω, πρόκειται για «σημαντική» μετατροπή. Τούτο διότι οι εργασίες στο πλαίσιο της ταριχεύσεως καθώς και το αποτέλεσμα πρέπει να θεωρηθούν σημαντική μετατροπή. Τούτο ισχύει τόσο για την κλασική ταρίχευση, κατά την οποία αφαιρείται το δέρμα, καθαρίζεται και γεμίζει, όσο και κατά τη διαδικασία της δερμοπλαστικής. Στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας, το δέρμα αφαιρείται, καθαρίζεται και γεμίζει. Το εσωτερικό τμήμα ανασχηματίζεται και προστίθεται σε αυτό το δέρμα. Ορισμένα μέρη του σώματος, όπως μάτια ή νύχια, αντικαθίστανται με τεχνητά μέρη.
35 Έτσι, οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται για την ταρίχευση ζώων πρέπει να χαρακτηριστούν σημαντική μετατροπή των δειγμάτων.
36 Σε τούτο δεν αντιτίθεται ούτε το γεγονός ότι η ταρίχευση πρέπει να διατηρεί κατά το δυνατό την εξωτερική εμφάνιση των ζώων. Διότι το ζήτημα εάν πρόκειται για σημαντική μετατροπή υπό την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο κγγ, του κανονισμού 338/97, δεν εξαρτάται από την εξωτερική μορφή, αλλά από τη γενική κατάσταση του δείγματος.
37 Ως δεύτερη προϋπόθεση ορίζεται στο άρθρο 2, στοιχείο κγγ, ο σκοπός της μετατροπής, όπου απαριθμούνται περιοριστικά η «μετατροπή σε κοσμήματα, διακοσμητικά, καλλιτεχνικά ή χρήσιμα αντικείμενα, ή σε μουσικά όργανα». Αναλόγως του σκοπού της επεξεργασίας όσον αφορά ταριχευμένα ζώα, μπορεί
να πρόκειται για καθεμία από αυτές τις δυνατότητες.
38 Τέλος, τέτοια δείγματα θεωρούνται επεξεργασμένα εφόσον ανήκουν σαφώς σε μια από τις προπαρατεθείσες κατηγορίες και μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς περαιτέρω εργασίες γλυπτικής, χειροτεχνίας ή μεταποίησης.
39 Οι περαιτέρω προϋποθέσεις του άρθρου 2, στοιχείο κγγ, ότι δηλαδή αυτό αφορά μόνον τα δείγματα που έχουν υποστεί σημαντική μετατροπή 50 χρόνια τουλάχιστον πριν από την έναρξη της ισχύος αυτού του κανονισμού, και για τα οποία το διαχειριστικό όργανο του οικείου κράτους μέλους πρέπει να βεβαιώνει ότι αποκτήθηκαν υπό ορισμένες προϋποθέσεις, εξετάζονται στο πλαίσιο του τρίτου και του τέταρτου προδικαστικού ερωτήματος.
40 Επομένως, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 2, στοιχείο κγγ, και το άρθρο 8, παράγραφος 3, του κανονισμού 338/97 πρέπει να ερμηνευθούν ότι ταριχευμένα ζώα, που περιλαμβάνονται στο παράρτημα Α αυτού του κανονισμού εμπίπτουν στην έννοια «δείγματα που έχουν μετατραπεί σε αντικείμενα» εφόσον μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς περαιτέρω εργασίες γλυπτικής, χειροτεχνίας ή μεταποίησης.
V - Επί του δεύτερου ερωτήματος
Α - Ουσιώδεις ισχυρισμοί των διαδίκων
41 Η
Ιταλική Κυβέρνηση
θεωρεί ότι στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί αρνητική απάντηση και ότι παρέλκει η απάντηση στα λοιπά ερωτήματα.
42 Η Επιτροπή, που εξετάζει από κοινού το δεύτερο και το τρίτο ερώτημα, βασίζεται στο ψήφισμα που προέκυψε βάσει της CITES, στους ορισμούς του άρθρου 2 του κανονισμού 338/97, στην απαγόρευση εμπορίου του άρθρου 8, παράγραφος 3, του κανονισμού 338/97 και στον κανονισμό 939/97.
43 Κατά την άποψη της Επιτροπής, «απόκτηση» υπό την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 3, του κανονισμού 338/97 υφίσταται σε περίπτωση κατοχής επί σκοπώ ιδιοποιήσεως, ανεξαρτήτως του εάν αυτή έγινε από τον τωρινό ή από προηγούμενο κάτοχο. Σε αυτή περιλαμβάνεται η απόκτηση διά κληρονομίας, δωρεάς, ή αφαιρέσεως από το φυσικό περιβάλλον.
Β - Εκτίμηση
44 Όσον αφορά την ερμηνεία της έννοιας «απόκτηση» στο άρθρο 8, παράγραφος 3, του κανονισμού 338/97, πρέπει να βασιστούμε στη συστηματική ερμηνεία αυτού του κανονισμού.
45 Η βασική αρχή του συστήματος που θεσπίζει ο κανονισμός 338/97 συνιστά την απαγόρευση του άρθρου 8, παράγραφος 1, για τα δείγματα των ειδών που αριθμούνται στο παράρτημα Α. Αυτή η διάταξη απαγορεύει σειρά πράξεων και δη «την πώληση, την προσφορά προς αγορά, την απόκτηση για εμπορικούς σκοπούς, τη χρησιμοποίηση για κερδοσκοπικό σκοπό και την πώληση, την κατοχή με σκοπό την πώληση, την προσφορά προς πώληση ή τη μεταφορά προς πώληση» τέτοιων δειγμάτων.
46 Εξαίρεση θεσπίζει το άρθρο 8, παράγραφος 3, στοιχείο ββ, για τα δείγματα που «είναι επεξεργασμένα δείγματα που έχουν αποκτηθεί πριν από 50 έτη τουλάχιστον». Ο νομικός ορισμός αυτών των δειγμάτων περιέχεται στο άρθρο 2, στοιχείο κγγ.
47 Διάταξη περί ορισμού της «αποκτήσεως» δεν απαντά ωστόσο σε καμία από αυτές τις τρεις διατάξεις. Το άρθρο 2, στοιχείο κγγ, κάνει επίσης λόγο για 50 έτη όσον αφορά την απόκτηση, αλλά δεν την ορίζει περαιτέρω.
48 Μία λεπτομερέστερη ρύθμιση της αποκτήσεως απαντά ωστόσο στο άρθρο 1, στοιχείο αα, του κανονισμού 939/37. Σύμφωνα με αυτό, ως «ημερομηνία αποκτήσεως» λαμβάνεται υπόψη το χρονικό σημείο της αφαιρέσεως του δείγματος από το φυσικό του περιβάλλον, της γεννήσεώς του σε αιχμαλωσία ή του τεχνητού πολλαπλασιασμού του.
49 Στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας, δεν μπορεί να γίνει λόγος για καμία από αυτές τις τρεις περιπτώσεις. Τούτο διότι τα ταριχευμένα ζώα δεν αφαιρούνται από το φυσικό τους περιβάλλον ως «δείγματα που έχουν μετατραπεί σε αντικείμενα». Ως εκ τούτου, τούτο δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελεί το χρονικό σημείο της αποκτήσεως ταριχευμένων ζώων.
50 Το χρονικό σημείο της αφαιρέσεως από το φυσικό περιβάλλον έχει επομένως σημασία και για τα ταριχευμένα ζώα, καθόσον τέτοια δείγματα, πριν την επεξεργασία τους, μπορούν να αφαιρεθούν από το φυσικό τους περιβάλλον.
51 Ως εκ τούτου, από τον κανονισμό 338/97 συνάγεται η ακόλουθη συστηματική ερμηνεία όσον αφορά την απόκτηση:
Το πρώτο χρονικό σημείο μιας αποκτήσεως μπορεί να είναι η αφαίρεση του δείγματος από το φυσικό του περιβάλλον.
Το δεύτερο σημείο της αποκτήσεως μπορεί να είναι στην περίπτωση ταριχευμένου ζώου η απόκτηση σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 3, στοιχείο ββ.
Για ταριχευμένα ζώα λαμβάνεται επίσης υπόψη το χρονικό σημείο της σημαντικής μετατροπής υπό την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο κγγ. Τούτο βρίσκεται μεταξύ της αφαιρέσεως του ζώου από το φυσικό του περιβάλλον και της αποκτήσεως του ήδη επεξεργασμένου, ήτοι ταριχευμένου, ζώου.
Στην περίπτωση των ταριχευμένων ζώων, η -απαγορευμένη υπό την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 1- απόκτηση μπορεί να γίνεται μετά την αφαίρεση από το φυσικό περιβάλλον και την επακολουθούσα επεξεργασία.
52 Η απόκτηση υπό την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 1, διαφέρει ως εκ τούτου από την απόκτηση σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 3, στοιχείο ββ, του κανονισμού 338/97 πρώτον όσον αφορά το χρονικό σημείο της αποκτήσεως.
53 Η δεύτερη διαφορά έγκειται στο ότι η εξαίρεση των άρθρων 8, παράγραφος 3, στοιχείο ββ, και 2, στοιχείο κγγ, του κανονισμού 338/97 αφορά μόνον την απόκτηση, ενώ η απαγόρευση του άρθρου 8, παράγραφος 1, απαριθμεί την «απόκτηση» ως μία μόνον από περισσότερες απαγορευόμενες πράξεις. Επιπλέον, όσον αφορά την απόκτηση του άρθρου 8, παράγραφος 1, απαγορεύεται μόνον η «απόκτηση για εμπορικούς σκοπούς».
54 Δεδομένου ότι όσον αφορά τον περιεχόμενο στα άρθρα 8, παράγραφος 3, στοιχείο ββ, και 2, στοιχείο κγγ, του κανονισμού 338/97 όρο «απόκτηση» ελλείπει η αντίστοιχη διευκρίνιση, στον χρησιμοποιούμενο σε αυτές τις διατάξεις όρο «απόκτηση» πρέπει να δοθεί ευρεία ερμηνεία.
55 Δεδομένου ότι μία εξαιρετική διάταξη δεν μπορεί ωστόσο να βαίνει πέραν της διατάξεως από την οποία προβλέπει εξαίρεση, τα άρθρα 8, παράγραφος 3, στοιχείο ββ, και 2, στοιχείο κγγ, του κανονισμού 338/97 δεν μπορούν να επιτρέπουν περισσότερες πράξεις από αυτές που απαγορεύει το άρθρο 8, παράγραφος 1, του ως άνω κανονισμού.
56 Όπως προκύπτει από την απαρίθμηση των απαγορευμένων σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 1, πράξεων, αποφασιστική είναι η ιδιοποίηση. Δεν απαιτείται η κτήση κυριότητας, ούτε αρκεί η απλή κατοχή.
57 Ο όρος «κατοχή» στα άρθρα 8, παράγραφος 3, στοιχείο ββ, και 2, στοιχείο κγγ, του κανονισμού 338/97 περιλαμβάνει όλους τους τρόπους κτήσεως της κατοχής. Για τα κράτη μέλη, τα οποία διακρίνουν μεταξύ της ενοχικής σχέσεως και του καθεστώτος από απόψεως εμπράγματου δικαίου, αυτή δεν εξαρτάται από ορισμένο τίτλο. Περιλαμβάνεται έτσι επίσης η απόκτηση διά κληρονομίας ή δωρεάς. Σε αυτές προστίθενται επίσης, λ.χ., η αγορά και η αλλαγή.
58 Η απαγορευμένη σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 1, προσφορά προς πώληση επίσης επιτρέπεται σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 3, στοιχείο ββ, εφόσον έχει ξεκινήσει πριν από την προθεσμία των 50 ετών.
59 Το γεγονός ότι ο κοινοτικός νομοθέτης δεν θέλησε να θεσπίσει αυστηρές προϋποθέσεις όσον αφορά την απόκτηση αποδεικνύεται επίσης με σύγκριση με την αρχική πρόταση της Επιτροπής (4), με την οποία απαιτούνταν νόμιμη απόκτηση.
60 Επομένως, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 8, παράγραφος 3, στοιχείο ββ, του κανονισμού 338/97 πρέπει να ερμηνευθεί ότι δεν εξαρτάται από ορισμένο τρόπο αποκτήσεως, αλλά αρκεί οποιαδήποτε ιδιοποίηση.
VI - Επί του τρίτου ερωτήματος
Α - Ισχυρισμοί των διαδίκων
61 Η Ιταλική Κυβέρνηση θεωρεί ότι, ενόψει της αρνητικής απαντήσεως που πρέπει να δοθεί στο πρώτο ερώτημα, παρέλκει η απάντηση στα λοιπά ερωτήματα.
62 Σχετικά με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, η Επιτροπή, η οποία το εξετάζει από κοινού με το δεύτερο ερώτημα, ισχυρίζεται ότι δεν πρέπει να έχει σημασία εάν η ιδιοποίηση έχει γίνει από τον τωρινό ή από προηγούμενο κάτοχο.
63 Όσον αφορά την προθεσμία των 50 ετών, που πρέπει να έχουν παρέλθει από την απόκτηση, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι πρέπει να υπολογιστεί σύμφωνα με τη συμφωνία CITES πριν από την έναρξη της ισχύος της, ήτοι από 1ης Ιουλίου 1975. Σύμφωνα με τον κανονισμό 338/97, πρέπει να ληφθεί υπόψη η έναρξη της ισχύος της, ήτοι η 3η Μαρτίου 1947.
Β - Εκτίμηση
64 Το τρίτο προδικαστικό ερώτημα αφορά το ζήτημα ποιος επωφελείται της εξαιρέσεως από το άρθρο 8, παράγραφος 3, του κανονισμού 338/97, ήτοι, ποιος πρέπει να έχει αποκτήσει το δείγμα. Το ζήτημα τίθεται ιδίως εάν μόνον ο τωρινός κάτοχος ή και ένας προηγούμενος κάτοχος μπορεί να έχει αποκτήσει το δείγμα υπό την έννοια της διατάξεως.
65 Όπως εκτέθηκε ήδη στο πλαίσιο της εξετάσεως του δευτέρου ερωτήματος, ο νομικός ορισμός του άρθρου 1 του κανονισμού 939/97 όσον αφορά την ημερομηνία αποκτήσεως κατά τον οποίο κρίσιμο είναι το χρονικό σημείο αφαιρέσεως του δείγματος από το φυσικό του περιβάλλον, αποκλείεται.
66 Πρέπει να βασιστούμε στη διάταξη που ορίζει τα «δείγματα που έχουν μετατραπεί σε αντικείμενα, που έχουν αποκτηθεί πριν από 50 χρόνια τουλάχιστον» στο άρθρο 2, στοιχείο κγγ, του κανονισμού 338/97. Σύμφωνα με αυτό, περιλαμβάνονται σε αυτό δείγματα «η αρχική φυσική μορφή των οποίων [...] μεταβλήθηκε σημαντικά τουλάχιστον 50 χρόνια πριν από την έναρξη της ισχύος αυτού του κανονισμού και για τα οποία το διαχειριστικό όργανο του οικείου κράτους μέλους μπορεί να βεβαιωθεί ότι έχουν αποκτηθεί υπό τέτοιες συνθήκες» (5).
67 Τούτο σημαίνει ότι η εξαίρεση του άρθρου 8, παράγραφος 3, στοιχείο ββ, του κανονισμού 338/97 ισχύει μόνον όταν η πεντηκονταετής προθεσμία για τα δύο συμβάντα έχει παρέλθει, δηλαδή για τη σημαντική μετατροπή και για την απόκτηση.
68 Περαιτέρω πρέπει να τονιστεί ότι η πεντηκονταετής προθεσμία αυτής της διατάξεως δεν πρέπει να έχει παρέλθει από το εκάστοτε πλέον πρόσφατο γεγονός. Αντιθέτως, το χρονικό σημείο δεν υπολογίζεται χωριστά για κάθε απόκτηση, πράγμα το οποίο θα κατέληγε σε ελάχιστη διάρκεια κατοχής, αλλά υφίσταται ενιαία προθεσμία για όλες τις περιπτώσεις και η απόκτηση πρέπει να έχει γίνει πριν από αυτό το χρονικό σημείο.
69 Τούτο δεν σημαίνει ωστόσο ότι κάθε απόκτηση ενός ταριχευμένου ζώου πρέπει να έχει γίνει πριν τη λήξη της προθεσμίας· μόνον η πρώτη κατοχή πρέπει να έχει γίνει πριν τη λήξη της. Στην εξαίρεση εμπίπτουν επομένως και δείγματα που αποκτήθηκαν για πρώτη φορά πριν την 3η Μαρτίου 1947, τα οποία ωστόσο στη συνέχεια άλλαξαν κάτοχο.
70 Δείγματα που αποκτήθηκαν για πρώτη φορά πριν την 3η Μαρτίου 1947 δεν εμπίπτουν επομένως στην απαγόρευση του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 338/97. Εάν έχουν αγοραστεί, κληρονομηθεί ή -υπό την έννοια της προτεινομένης απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα- αποκτηθεί για πρώτη φορά με άλλον τρόπο πριν από αυτό το σημείο, μπορούν να αποκτηθούν εκ νέου μετά από αυτό το χρονικό σημείο.
71 Εάν το άρθρο 2, στοιχείο κγγ, του κανονισμού 338/97 ερμηνευθεί, αντιθέτως, ότι οποιαδήποτε απόκτηση πρέπει να έχει γίνει πριν από την παρέλευση της προθεσμίας, τούτο θα σήμαινε ότι τα παλαιά αντικείμενα δεν μπορούν να αποκτηθούν μετά την παρέλευση της προσθεσμίας.
72 Η μη εφαρμογή της εξαιρέσεως του άρθρου 8, παράγραφος 3, έχει ως συνέπεια μεταξύ άλλων την εφαρμογή της απαγορεύσεως του άρθρου 8, παράγραφος 1. Σε αυτή την περίπτωση, ζώα ταριχευθέντα πριν από τουλάχιστον 50 χρόνια όχι μόνον θα αποσύρονταν από το εμπόριο, αλλά οποιαδήποτε κατοχή από μελλοντικό κάτοχο θα απαγορευόταν. Μια τέτοια απαγόρευση θα αφορούσε ως εκ τούτου και πρόσωπα που θα είχαν απλώς κληρονομήσει το αντικείμενο ή που θα το είχαν αποκτήσει διά δωρεάς.
73 Όπως ορθώς προβάλλει η Επιτροπή, η διαπίστωση και η απόδειξη της ημερομηνίας μεταξύ άλλων της πρώτης αποκτήσεως απόκειται στις εθνικές αρχές.
74 Επομένως, στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 2, στοιχείο κγγ, και 8, παράγραφος 3, στοιχείο ββ, του κανονισμού 338/97 πρέπει να ερμηνευθούν ότι σε αυτά δεν εμπίπτουν μόνον οι κάτοχοι που έχουν αποκτήσει ένα δείγμα το οποίο έχει μετατραπεί σε αντικείμενο τουλάχιστον 50 χρόνια πριν από την έναρξη ισχύος του κανονισμού.
VII - Επί του τέταρτου ερωτήματος
Α - Ουσιώδεις ισχυρισμοί των διαδίκων
75 Η Ιταλική Κυβέρνηση
επισημαίνει ότι ενόψει της προτεινομένης αρνητικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, παρέλκει η απάντηση των λοιπών ερωτημάτων.
76 Κατά την άποψη της Επιτροπής, το άρθρο 32 του κανονισμού 1808/2001, σύμφωνα με το οποίο σε ορισμένες περιπτώσεις δεν χρειάζεται πιστοποιητικό, έχει τροποποιήσει το άρθρο 8, παράγραφος 3, του κανονισμού 338/97, το οποίο προβλέπει την έκδοση πιστοποιητικού. Μεταξύ του άρθρου 32 του κανονισμού 1808/2001 και του άρθρου 2, στοιχείο κγγ, του κανονισμού 338/97 δεν υφίσταται αντίφαση, διότι αυτή η διάταξη απαιτεί απλώς το διαχειριστικό όργανο να έχει βεβαιώσει ότι τα δείγματα έχουν αποκτηθεί υπό ορισμένες συνθήκες. Περαιτέρω, η Επιτροπή παραπέμπει στο άρθρο 29 του κανονισμού 1808/2001.
Β - Εκτίμηση
77 Καταρχάς πρέπει να υπομνησθεί ότι ο κανονισμός 1808/2001 τέθηκε σε ισχύ την τρίτη ημέρα μετά τη δημοσίευσή του στις 19 Σεπεμβρίου 2001, όπως ορίζει το άρθρο του 45.
78 Τα πραγματικά περιστατικά της κύριας δίκης αφορούν ωστόσο συνθήκες που υφίσταντο ήδη τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 1998.
79 Στην κύρια δίκη έχει επομένως ακόμη εφαρμογή ο κανονισμός 939/97. Αυτός προβλέπει στο άρθρο 32 ότι η προϋπόθεση σύμφωνα με την οποία πρέπει να διασφαλίζεται η εξαίρεση με έκδοση πιστοποιητικού, δεν ισχύει για αντικείμενα που έχουν αποκτηθεί πριν από τουλάχιστον 50 χρόνια σύμφωνα με το άρθρο 2, στοιχείο κγγ, του κανονισμού 338/97.
80 Η εξαιρετική ρύθμιση του εκάστοτε άρθρου 32 του κανονισμού 1808/2001 και του κανονισμού 939/97 τροποποιεί επομένως το άρθρο 8, παράγραφος 3, του κανονισμού 338/97 κατά το μέτρο που δεν απαιτεί πιστοποιητικό για επεξεργασμένα αντικείμενα, τα οποία έχουν αποκτηθεί πριν από τουλάχιστον 50 χρόνια σύμφωνα με το άρθρο 2, στοιχείο κγγ, του κανονισμού 338/97.
81 Η διάταξη του άρθρου 2, στοιχείο κγγ, του κανονισμού 338/97 δεν θίγεται από αυτή τη ρύθμιση. Επομένως, εξακολουθεί να ισχύει και η οριζόμενη σε αυτή προϋπόθεση ότι το διαχειριστικό όργανο μπορεί να βεβαιώσει ότι το δείγμα έχει αποκτηθεί υπό τις προϋποθέσεις που ορίζει ο κανονισμός. Το διαχειριστικό όργανο μπορεί επομένως να εξακολουθεί να ασκεί έλεγχο. Αυτή η «βεβαίωση» που προβλέπεται στο άρθρο 2, στοιχείο κγγ, είναι μάλιστα προϋπόθεση για την εφαρμογή της εξαιρέσεως του άρθρου 8, παράγραφος 3, του κανονισμού 338/97.
82 Το διαχειριστικό όργανο εξακολουθεί επομένως να έχει τη δυνατότητα να μπορεί να βεβαιώσει ότι τα εν λόγω δείγματα έχουν αποκτηθεί υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 2, στοιχείο κγγ. Η υποχρέωση να δοθεί στο διαχειριστικό όργανο αυτή η δυνατότητα αφορά εκείνον που επικαλείται την εξαίρεση. Η Επιτροπή παραπέμπει συναφώς στη διάταξη του άρθρου 29, παράγραφος 1, του κανονισμού 1808/2001. Αυτή η διάταξη προβλέπει μεταξύ άλλων ότι η συναφώς κρίσιμη εξαίρεση του άρθρου 8, παράγραφος 3, στοιχείο ββ, 338/97 διασφαλίζεται μόνον «όταν ο αιτών έχει αποδείξει στο αρμόδιο διαχειριστικό όργανο τη συνδρομή των εκεί οριζομένων προϋποθέσεων».
83 Επομένως, στο τέταρτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 32 του κανονισμού 1808/2001 και το άρθρο 32 του κανονισμού 939/97 πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι η εξαίρεση των άρθρων 8, παράγραφος 3, και 2, στοιχείο κγγ, του κανονισμού 338/97 δεν προϋποθέτει μεν την έκδοση πιστοποιητικού, αλλά προϋποθέτει ότι το διαχειριστικό όργανο μπόρεσε να βεβαιώσει ότι το οικείο δείγμα έχει αποκτηθεί υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπει το άρθρο 2, στοιχείο κγγ.
VIII - Πρόταση
84
Κατόπιν του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει την ακόλουθη απάντηση στα προδικαστικά ερωτήματα:
«1) Τα άρθρα 2, στοιχείο κγγ, και 8, παράγραφος 3, στοιχείο ββ, του κανονισμού (ΕΚ) 338/97 του Συμβουλίου, της 9ης Δεκεμβρίου 1996, για την προστασία των ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας με τον έλεγχο του εμπορίου τους πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι ταριχευμένα ζώα, τα οποία απαριθμούνται στο παράρτημα Α αυτού του κανονισμού, εμπίπτουν στην έννοια "δείγματα που έχουν μετατραπεί σε αντικείμενα", εφόσον μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς περαιτέρω εργασίες γλυπτικής, χειροτεχνίας ή μεταποίησης.
2) Το άρθρο 8, παράγραφος 3, στοιχείο ββ, του κανονισμού 338/97 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι δεν είναι κρίσιμος ένας συγκεκριμένος τρόπος αποκτήσεως, αλλά αρκεί οποιαδήποτε ιδιοποίηση.
3) Τα άρθρα 2, στοιχείο κγγ, και 8, παράγραφος 3, στοιχείο ββ, του κανονισμού 338/97 πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι δεν εμπίπτει σε αυτά μόνον ο κάτοχος που απέκτησε ένα δείγμα που έχει μετατραπεί σε αντικείμενο τουλάχιστον 50 χρόνια πριν από την έναρξη ισχύος του κανονισμού.
4) Το άρθρο 32 του κανονισμού (ΕΚ) 939/97 της Επιτροπής, της 26ης Μαου 1997, περί των λεπτομερειών εφαρμογής του κανονισμού 338/97 και το άρθρο 32 του κανονισμού (ΕΚ) 1808/2001 της Επιτροπής, της 30ής Αυγούστου 2001, περί των λεπτομερειών εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) 338/97 πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι η εξαίρεση των άρθρων 8, παράγραφος 3, και 2, στοιχείο κγγ, του κανονισμού 338/97 δεν προϋποθέτει μεν την έκδοση πιστοποιητικού, αλλά προϋποθέτει ότι το διαχειριστικό όργανο μπόρεσε να βεβαιώσει ότι το οικείο δείγμα έχει αποκτηθεί υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπει το άρθρο 2, στοιχείο κγγ, του κανονισμού 338/97.»
(1) - ΕΕ L 61, σ. 1.
(2) - ΕΕ L 140, σ. 9.
(3) - ΕΕ L 250, σ. 1.
(4) - Βλ. το άρθρο 2, στοιχείο αα, και το άρθρο 18, στοιχείο ββ της προτάσεως της Επιτροπής, της 11ης Νοεμβρίου 1991, για έναν κανονισμό του Συμβουλίου για τη ρύθμιση της κατοχής και του εμπορίου δειγμάτων αγρίων ειδών πανίδας και χλωρίδας (ΕΕ C 1992, σ. 1).
(5) - Η υπογράμμιση δική μου.