62022CJ0585_RES
Zaak C‑585/22
X BV
tegen
Staatssecretaris van Financiën
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Hoge Raad der Nederlanden)
Arrest van het Hof (Eerste kamer) van 4 oktober 2024
„Prejudiciële verwijzing – Vrijheid van vestiging – Artikel 49 VWEU – Vennootschapsbelasting – Groepsinterne grensoverschrijdende lening ter financiering van de verwerving of uitbreiding van een belang in een externe vennootschap die na deze transactie met deze groep verbonden is – Aftrek van de over deze lening betaalde rente – Lening die tegen marktconforme voorwaarden is aangegaan – Begrip ‚volstrekt kunstmatige constructie’ – Evenredigheidsbeginsel”
Vrijheid van vestiging – Vrij verrichten van diensten – Vrij verkeer van kapitaal – Verdragsbepalingen – Onderzoek van een nationale maatregel die verband houdt met deze twee fundamentele vrijheden – Criteria voor vaststelling van de toepasselijke regels
(Art. 49, 56 en 63 VWEU)
(zie punten 23‑25)
Vrijheid van vestiging – Belastingwetgeving – Vennootschapsbelasting – Groepsinterne grensoverschrijdende lening ter financiering van de verwerving of uitbreiding van een belang in een vennootschap die na deze transactie met de groep verbonden is – Volledige weigering van de aftrek van de rente in geval van een volstrekt kunstmatige constructie – Toelaatbaarheid – Lening die tegen marktconforme voorwaarden is aangegaan – Rente die niet uitgaat boven het bedrag dat zou zijn overeengekomen tussen onafhankelijke ondernemingen – Geen invloed
(Art. 49 VWEU)
(zie punten 41‑46, 49‑51, 60, 61, 63‑93 en dictum)
Samenvatting
In antwoord op een prejudiciële vraag van de Hoge Raad der Nederlanden spreekt het Hof zich uit over de verenigbaarheid met de vrijheid van vestiging van een nationale regeling die de aftrek van rente ter zake van een groepsinterne lening beperkt.
X is een vennootschap naar Nederlands recht die deel uitmaakt van een multinationale groep van ondernemingen. Deze groep omvat met name A en C, twee in België gevestigde vennootschappen. A is de enige aandeelhouder van X en de meerderheidsaandeelhouder van C. In 2000 heeft X de meerderheid van de aandelen in een vennootschap naar Nederlands recht verworven, waarvan A de resterende aandelen heeft verworven. X heeft de verwerving van die aandelen gefinancierd met leningen die zij heeft opgenomen bij C, die haar die leningen heeft verstrekt uit eigen vermogen dat zij had verkregen via een kapitaalinjectie door A.
In de aan X voor het fiscale jaar 2007 opgelegde aanslag in de vennootschapsbelasting heeft de Staatssecretaris van Financiën (Nederland) de aftrek van de door deze vennootschap aan C betaalde rente geweigerd.
X is tot bij de Hoge Raad der Nederlanden, de verwijzende rechter, tegen deze weigering opgekomen. Deze rechter vraagt zich af of de Nederlandse nationale regeling ter zake verenigbaar is met, onder andere, de vrijheid van vestiging, aangezien deze regeling in grensoverschrijdende situaties nadelig kan zijn. Krachtens de Wet op de vennootschapsbelasting (
1
) kan rente ter zake van groepsinterne schulden die, zoals in casu, betrekking heeft op de verwerving of uitbreiding van een belang in een lichaam dat na deze verwerving of uitbreiding een met de belastingplichtige verbonden lichaam is, slechts worden afgetrokken indien de belastingplichtige aannemelijk maakt dat aan de schuld en de daarmee verband houdende rechtshandeling in overwegende mate zakelijke overwegingen ten grondslag liggen of dat de geheven belasting resulteert in een heffing naar een tarief van ten minste 10 % over een naar Nederlandse maatstaven bepaalde belastbare winst. (
2
) Volgens de verwijzende rechter voldoet een ingezeten lichaam in het algemeen aan deze tweede voorwaarde van artikel 10a, lid 3, onder b), van deze wet, terwijl een niet-ingezeten lichaam minder vaak aan dit vereiste voldoet.
Een dergelijke beperking wordt volgens deze rechter evenwel gerechtvaardigd door de noodzaak om belastingfraude en ‑ontwijking te bestrijden. Deze rechter vraagt zich echter af, met name gelet op het arrest Lexel (
3
), of moet worden geoordeeld dat transacties die tegen marktconforme voorwaarden zijn aangegaan, per definitie geen volstrekt kunstmatige constructies vormen.
Beoordeling door het Hof
In de eerste plaats stelt het Hof vast dat de Wet op de vennootschapsbelasting weliswaar zonder onderscheid geldt, maar dat een verschil in behandeling inhoudt dat de uitoefening van de door artikel 49 VWEU gewaarborgde vrijheid van vestiging kan aantasten. Indien immers in het kader van het Nederlandse belastingstelsel geen belasting tegen een tarief van minder dan 10 % wordt geheven, hetgeen de verwijzende rechter dient na te gaan, is het onvermijdelijke en zekere gevolg van de voorwaarde in artikel 10a, lid 3, onder b), van deze wet dat zij uitsluitend grensoverschrijdende situaties betreft. Alleen vennootschappen die in Nederland zijn gevestigd en rente betalen aan een verbonden lichaam dat in een andere lidstaat is gevestigd, kunnen zich, wanneer laatstgenoemde lidstaat dat lichaam aan een lagere belasting onderwerpt, immers in een situatie bevinden waarin niet aan die voorwaarde is voldaan.
Een dergelijk verschil in behandeling kan enkel worden aanvaard indien het betrekking heeft op situaties die niet objectief vergelijkbaar zijn, of wordt gerechtvaardigd door een dwingende reden van algemeen belang en evenredig is aan het ermee nagestreefde doel.
In de tweede plaats is het Hof dienaangaande van oordeel dat – met betrekking tot een wettelijke regeling die tot doel heeft de mogelijkheid te bieden om, bij het bepalen van de winst, rente ter zake van schulden die zijn verschuldigd aan een verbonden lichaam af te trekken in uitsluitend het geval dat deze rentelasten niet kunstmatig zijn gegenereerd – een vennootschap zich niet in een andere situatie bevindt wegens de enkele grond dat het verbonden lichaam dat de rente in kwestie ontvangt in een andere lidstaat is gevestigd, waar deze rente is onderworpen aan een tarief dat niet hoger is dan 10 % over de volgens de criteria van het Nederlandse recht bepaalde belastbare winst. In een dergelijk geval kunnen aan de lening uit hoofde waarvan die rente wordt betaald en aan de daarmee verband houdende rechtshandeling ook zakelijke overwegingen ten grondslag liggen. (
4
)
Wat in de derde plaats het bestaan van een dwingende reden van algemeen belang betreft die een beperking op de uitoefening van de door het VWEU gewaarborgde vrijheden van vrij verkeer kan rechtvaardigen, merkt het Hof op dat artikel 10a, lid 3, onder b), van de Wet op de vennootschapsbelasting de bestrijding van belastingfraude en -ontwijking tot doel heeft en ertoe strekt te voorkomen dat eigen vermogen van een groep op kunstmatige wijze bij een Nederlands lichaam van die groep wordt gepresenteerd als vreemd vermogen en dat de rente ter zake van die lening in aftrek kan worden gebracht op het in Nederland belastbare resultaat. Dit doel geldt eveneens voor situaties waarin zoals in casu een lichaam pas na de verwerving of uitbreiding van een belang een met die belastingplichtige verbonden lichaam wordt.
Wat in de vierde plaats de evenredigheid van de wettelijke regeling in kwestie betreft, wijst het Hof erop dat deze regeling geschikt is om de verwezenlijking van het nagestreefde doel te waarborgen en niet verder gaat dan noodzakelijk is om dit doel te bereiken.
Ten eerste voert de in het hoofdgeding aan de orde zijnde wettelijke regeling een vermoeden in dat de rente op groepsinterne leenschulden die zijn aangegaan volgens de criteria van die regeling, volstrekt kunstmatige constructies vormen of daar deel van uitmaken. De mogelijkheid voor de belastingplichtige om dit vermoeden te weerleggen door aan te tonen dat is voldaan aan de voorwaarden van artikel 10a, lid 3, onder a) en b), van de Wet op de vennootschapsbelasting, betekent dat de weigering van de renteaftrek beperkt kan worden tot gevallen waarin de lening in zodanige mate door fiscale motieven is ingegeven dat die lening niet noodzakelijk is voor de verwezenlijking van zakelijk gefundeerde doeleinden en in het geheel niet zou zijn aangegaan door lichamen waartussen geen bijzondere betrekkingen bestaan.
Wat ten tweede de vraag betreft of transacties die tegen marktconforme voorwaarden zijn aangegaan per definitie geen volstrekt kunstmatige constructies vormen, benadrukt het Hof dat het onderzoek naar de naleving van marktconforme voorwaarden niet alleen betrekking moet hebben op de bedingen van de leningsovereenkomst inzake met name het bedrag of de rentevoet, maar ook op de economische logica van de betrokken lening en van de daarmee verband houdende rechtshandelingen, teneinde de economische realiteit van de transacties vast te stellen, waarvan het ontbreken een van de doorslaggevende elementen vormt voor de kwalificatie van een transactie als volstrekt kunstmatige constructie. In dit verband kan uit het arrest Lexel, dat betrekking had op een Zweedse wettelijke regeling met andere praktische consequenties, niet worden afgeleid dat bij gebreke van zakelijke overwegingen, het enkele feit dat de voorwaarden van die groepsinterne lening corresponderen met die welke tussen onafhankelijke ondernemingen zouden zijn overeengekomen, impliceert dat die lening en de daarmee verbonden transacties per definitie geen volstrekt kunstmatige constructies vormen.
Ten derde benadrukt het Hof dat de weigering van elke aftrek van de rente op de groepsinterne lening verder zou gaan dan noodzakelijk is voor het doel om volstrekt kunstmatige constructies te voorkomen. In gevallen waarin de kunstmatigheid van een transactie is gelegen in een ongebruikelijk hoge rentevoet op een dergelijke lening die voor het overige de economische realiteit weerspiegelt, vereist het evenredigheidsbeginsel dat er een correctie moet plaatsvinden voor het gedeelte van de over die lening betaalde rente dat het gebruikelijke markttarief te boven gaat. Wanneer daarentegen de betrokken lening zelf elke economische rechtvaardiging ontbeert, en deze lening nooit zou zijn aangegaan indien er tussen de betrokken ondernemingen geen bijzondere betrekkingen bestonden en er geen belastingvoordeel werd nagestreefd, is het verenigbaar met het evenredigheidsbeginsel om de aftrek van die rente in zijn geheel te weigeren.
Ten vierde is de in het hoofdgeding aan de orde zijnde wettelijke regeling evenmin in strijd met de uit het rechtszekerheidsbeginsel voortvloeiende vereisten. Het Hof merkt op dat bepalingen die ertoe strekken misbruik te bestrijden onvermijdelijk abstracte begrippen bevatten, teneinde een zo groot mogelijk aantal situaties te kunnen dekken. Het gebruik van abstracte begrippen impliceert evenwel niet dat de toepassing van deze wettelijke regeling geheel wordt overgelaten aan de beoordelingsvrijheid van de belastingdienst, aangezien deze toepassing is onderworpen aan criteria die duidelijk in deze wettelijke regeling zijn neergelegd en die de belastingplichtige in staat stellen vooraf en met voldoende nauwkeurigheid de werkingssfeer ervan te bepalen.
(
1
)	Wet op de vennootschapsbelasting 1969, in de versie die van kracht was in 2007 (Stb. 2006, 631) (hierna: „Wet op de vennootschapsbelasting”).
(
2
)	Zie artikel 10a, lid 3, onder a) en b), van de Wet op de vennootschapsbelasting.
(
3
)	Arrest van 20 januari 2021, Lexel (C‑484/19, EU:C:2021:34).
(
4
)	In de zin van artikel 10a, lid 3, onder a), van de Wet op de vennootschapsbelasting.