Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKATA ĠENERALI
ĆAPETA
ippreżentati fid‑19 ta’ Marzu 2026 (1)
Kawżi magħquda C‑7/25 (Ramodi) u C‑8/25 (Karkik) (i)
K (C‑7/25)
P (C‑8/25)
vs
Minister van Asiel en Migratie
(talbiet għal deċiżjoni preliminari mir-rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag, sedenti f’Roermond, il-Pajjiżi l-Baxxi)
(Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika tal-ażil – Direttiva 2011/95/UE – Evalwazzjoni tal-elementi rilevanti ta’ applikazzjoni għall-protezzjoni internazzjonali – Obbligu li jiġu sostnuti elementi ta’ applikazzjoni b’dokumenti awtentiċi jew provi oħra li jistgħu jiġu vverifikati b’mod oġġettiv – Proċeduri komuni għall-għoti u għall-irtirar tal-protezzjoni internazzjonali – Direttiva 2013/32/UE – Artikolu 46(3) – Eżami sħiħ u ex nunc tar-raġunijiet fattwali u legali, inkluż eżami tal-ħtieġa għal protezzjoni internazzjonali – Prinċipju ta’ non-refoulement – Elementi tal-proċess li jitressqu għall-attenzjoni tal-qorti tal-ewwel istanza li jkollha konjizzjoni ta’ appell)
I.      Introduzzjoni
1.        Ir-rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag, sedenti f’Roermond, il-Pajjiżi l-Baxxi), li hija l-qorti tar-rinviju, għamlet żewġ domandi għal deċiżjoni preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja.
2.        Iż-żewġ domandi jqumu fil-kuntest ta’ żewġ settijiet ta’ proċeduri separati. F’dawk il-proċeduri, l-applikanti għall-ażil jitolbu stħarriġ ġudizzjarju tad-deċiżjonijiet tal-korp amministrattiv kompetenti li jirrifjutaw l-applikazzjonijiet tagħhom għal protezzjoni internazzjonali bħala infondati.
3.        Bit-tieni domanda tagħha, li fuqha l-Qorti tal-Ġustizzja talbet li niffoka f’dawn il-konklużjonijiet, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk, f’dawn il-proċeduri li jitolbu stħarriġ ġudizzjarju, hijiex obbligata bid-dritt tal-Unjoni li twettaq, skont il-każ u ex officio, eżami sħiħ u ex nunc kemm tal-fatti kif ukoll tal-liġi, fuq il-bażi tal-elementi tal-proċess li jitressqu għall-attenzjoni tagħha, kif ikkompletati jew ippreċiżati fi tmiem proċedura kontradittorja, anki fejn id-dritt nazzjonali jillimita l-eżami tiegħu biss għall-fatti u r-raġunijiet legali espressament stabbiliti fl-att li wassal għall-istħarriġ ġudizzjarju.
4.        Il-qorti tar-rinviju titlob l-interpretazzjoni tal-Artikolu 46 tad-Direttiva dwar il-Proċeduri tal-Ażil (2), moqrija flimkien mal-Artikolu 4, mal-Artikolu 18 u mal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (aktar ’il quddiem il-“Karta”).
II.    Il-fatti fil-kawża prinċipali, id-domandi għal deċiżjoni preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
5.        Il-qorti tar-rinviju ppreżentat żewġ domandi separati għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Għalkemm kull domanda tqum f’kuntest ta’ sitwazzjonijiet fattwali differenti, it-tnejn iqajmu l-istess domandi preliminari. Għalhekk, l-ewwel ser nippreżenta l-fatti ta’ kull kawża qabel ma nispjega l-kwistjonijiet legali li jqajmu.
Kawża C‑7/25
6.        K, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, hija ċittadina Iraqina li tallega li membru qawwi u magħruf ta’ grupp armat fil-post ta’ residenza tagħha attakka kemm lilha kif ukoll lil żewġha wara li hija u bintha repetutament irrifjutaw id-diversi talbiet tiegħu għaż-żwieġ tat-tali bint. Ir-rikorrenti rrapportat dan l-inċident lill-qorti fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha, madankollu, skont ir-rikorrenti, il-qorti ma ħadet ebda azzjoni fir-rigward tar-rapport tagħha. Hija u żewġha telqu mill-Iraq fl‑2022, filwaqt li t-tifla tagħhom għadha fil-moħba f’dak il-pajjiż.
7.        Fl‑1 ta’ Frar 2022, kemm ir-rikorrenti kif ukoll żewġha applikaw għal protezzjoni internazzjonali mir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi, iżda, wara l-mewt ta’ żewġha, il-proċeduri f’ismu ngħalqu. Fl-applikazzjoni tagħha għal protezzjoni internazzjonali, ir-rikorrenti sostniet ir-raġunijiet tal-ħrib tagħha b’dikjarazzjonijiet, u ssottomettiet passaport oriġinali, kopja tal-ilment li ppreżentat lill-qorti fl-Iraq u kopja ta’ rapport mediku riċenti. Ir-rikorrenti sostniet ukoll li, minħabba li issa hija armla, għandha titqies bħala mara waħedha fil-kuntest tar-ritorn tagħha fl-Iraq, u li għalhekk taqa’ taħt il-politika speċifika ta’ protezzjoni għan-nisa waħedhom mill-Iraq stabbilita mill-Ministru van Asiel en Migratie (il-Ministru għall-Ażil u għall-Migrazzjoni, il-Pajjiżi l-Baxxi), li huwa l-konvenut fil-kawża prinċipali (aktar ’il-quddiem il-“konvenut”) (3).
8.        Il-konvenut irrifjuta l-applikazzjoni tar-rikorrenti għal protezzjoni internazzjonali bħala infondata għar-raġuni li d-dikjarazzjonijiet tagħha dwar il-kwistjonijiet mar-raġel li talab li jiżżewweġ lil bintha fl-Iraq ma kinux kredibbli. F’dan ir-rigward, il-konvenut ikkonstata, fl-ewwel lok, li r-rikorrenti ma rnexxilhiex issostni id-dikjarazzjonijiet tagħha b’dokumenti oġġettivi li jiġġustifikaw b’mod sħiħ il-bżonn tagħha għall-ażil u, fit-tieni lok, li ma kinitx tissodisfa l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 31(6)(c) u (d) tal-Vreemdelingenwet 2000 (il-Liġi dwar iċ-Ċittadini Barranin tal‑2000), li tikkorrispondi għall-Artikolu 4(5)(c) u (d) tad-Direttiva dwar Standards għall-Kwalifika (4).
9.        Il-konvenut qies li għalkemm l-identità, in-nazzjonalità u l-oriġini tar-rikorrenti kienu kollha kredibbli, dawk ir-raġunijiet waħedhom ma kinux biżżejjed sabiex ir-rikorrenti tingħata protezzjoni internazzjonali.
10.      Fid-deċiżjoni tiegħu tal‑15 ta’ Lulju 2024, il-konvenut irrifjuta l-applikazzjoni tar-rikorrenti għal protezzjoni internazzjonali bħala infondata. Din id-deċiżjoni inkludiet deċiżjoni ta’ ritorn li ddenominat l-Iraq bħala l-pajjiż ta’ destinazzjoni, u stabbilixxiet skadenza ta’ erba’ ġimgħat għal tluq volontarju mill-Pajjiżi l-Baxxi.
11.      Fid‑19 ta’ Lulju 2024, ir-rikorrenti ppreżentat appell kontra dik id-deċiżjoni tal-qorti tar-rinviju, fejn sostniet, inter alia, li l-mod kif il-konvenut evalwa l-kredibbiltà tar-raġunijiet tagħha sabiex titlob l-ażil kien inkompatibbli mal-Artikolu 4(5) tad-Direttiva dwar Standards għall-Kwalifika.
12.      Fit‑18 ta’ Diċembru 2024, il-qorti tar-rinviju żammet seduta għas-smigħ tal-appell – flimkien mas-smigħ tal-appell fil-proċeduri li wasslu għar-rinviju fil-Kawża C‑8/25 – u, fis‑7 ta’ Jannar 2025, informat lir-rikorrenti li kienet tqis meħtieġ li tagħmel domanda għal deċiżjoni preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja.
Kawża C‑8/25
13.      P, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali, huwa ċittadin Iraqi li allegatament kellu relazzjonijiet intimi ma’ raġel ieħor. Wara li ġie rrapportat lill-awtoritajiet Iraqini, ir-rikorrent beda jibża’ li seta’ jaffaċċja sentenza ta’ ħabs minħabba l-orjentazzjoni sesswali tiegħu. Huwa għal din ir-raġuni li r-rikorrent qiegħed jiġġustifika l-applikazzjoni tiegħu għal protezzjoni internazzjonali fil-Pajjiżi l-Baxxi, li ressaq fis‑6 ta’ Lulju 2023.
14.      Għalkemm il-konvenut iddeċieda li l-identità, in-nazzjonalità u l-oriġini tar-rikorrent kienu kredibbli, minkejja li r-rikorrent ma pprovdiex dokumenti li jsostnu l-informazzjoni personali tiegħu, ma qiesx li tali informazzjoni tikkostitwixxi raġunijiet biżżejjed sabiex ir-rikorrent jingħata protezzjoni internazzjonali.
15.      Fid-deċiżjoni tiegħu tal‑5 ta’ Lulju 2024, il-konvenut irrifjuta l-applikazzjoni tar-rikorrent għal protezzjoni internazzjonali bħala infondata għar-raġunijiet li r-rikorrent ma setax jipprovdi provi dokumentali li jikkkonfermaw li ġie arrestat mill-awtoritajiet Iraqini minħabba l-orjentazzjoni sesswali tiegħu. F’dan ir-rigward, il-konvenut qies li r-rikorrent ma kienx jissodisfa l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 31(6)(c) tal-Liġi dwar iċ-Ċittadini Barranin tal-2000, li jikkorrispondi mal-Artikolu 4(5)(c) tad-Direttiva dwar Standards għall-Kwalifika. Id-deċiżjoni ta’ rifjut tal-applikazzjoni ta’ P inkludiet deċiżjoni ta’ ritorn li ddikjarat lill-Iraq bħala l-pajjiż ta’ destinazzjoni, u stabbilixxiet skadenza ta’ erba’ ġimgħat għal tluq volontarju mill-Pajjiżi l-Baxxi.
16.      Fl-appell sussegwenti tiegħu lill-qorti tar-rinviju, tal‑10 ta’ Lulju 2024, ir-rikorrent sostna, inter alia, li l-mod kif ġiet evalwata l-kredibbiltà tar-raġunijiet tiegħu sabiex jitlob l-ażil kien inkompatibbli mal-Artikolu 4(5) tad-Direttiva dwar Standards għall-Kwalifika.
17.      Fit‑18 ta’ Diċembru 2024, il-qorti tar-rinviju żammet seduta għas-smigħ tal-appell – flimkien mas-smigħ tal-appell fil-proċeduri li wasslu għar-rinviju fil-Kawża C‑7/25 – u, fis‑7 ta’ Jannar 2025, informat lir-rikorrent li kienet tqis meħtieġ li tagħmel domanda għal deċiżjoni preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja.
18.      Nifhem li fis-smigħ konġunt, il-qorti tar-rinviju skopriet elementi addizzjonali, li ma tressqux fl-appell, li hija qieset rilevanti għad-deċiżjoni dwar l-applikazzjonijiet għal protezzjoni internazzjonali.
Kwistjonijiet komuni li qamu quddiem il-qorti tar-rinviju
19.      Ġew esposti żewġ kwistjonijiet legali komuni għaż-żewġ każijiet quddiem il-qorti tar-rinviju.
20.      L-ewwel kwistjoni tikkonċerna l-mod kif il-konvenut eżamina u evalwa l-bżonn ta’ protezzjoni internazzjonali kemm ta’ K kif ukoll ta’ P (iktar ’il quddiem, flimkien, ir-“rikorrenti”), u jekk dik l-evalwazzjoni kinitx konformi mad-dritt tal-Unjoni u mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
21.      F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tqis li d-dritt nazzjonali inkwistjoni, b’mod iktar preċiż, l-Artikolu 31(6) tal-Liġi dwar iċ-Ċittadini Barranin tal‑2000, imur kontra d-dispożizzjoni stess li huwa intiż li jimplimenta, jiġifieri l-Artikolu 4(5) tad-Direttiva dwar Standards għall-Kwalifika. Dan, kif spjegat il-qorti tar-rinviju, ġie aggravat b’politika ġdida għall-evalwazzjoni tat-talbiet għal protezzjoni internazzjonali, li daħlet fis-seħħ fl‑1 ta’ Lulju 2024. Skont din il-politika, kull evalwazzjoni ta’ applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali tkopri (i) id-determinazzjoni tar-raġunijiet għall-ażil; (ii) id-determinazzjoni dwar jekk dawk ir-raġunijiet humiex kompletament sostnuti minn dokumenti verifikabbli li jkunu awtentiċi u/jew oġġettivi u/jew permezz ta’ sorsi pubbliċi oġġettivi; u (iii) jekk dan ma jkunx il-każ, id-determinazzjoni dwar jekk l-applikant jissodisfax il-kundizzjonijiet kollha stabbiliti fl-Artikolu 31(6) tal-Liġi dwar iċ-Ċittadini Barranin tal-2000, li jikkorrispondi ma’ dawk deskritti fl-Artikolu 4(5)(c) u (d) tad-Direttiva dwar Standards għall-Kwalifika.
22.      Skont il-qorti tar-rinviju, tali applikazzjoni tal-Artikolu 4(5) tad-Direttiva dwar Standards għall-Kwalifika tippermetti lill-konvenut jirrifjuta applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali bħala infondata meta l-applikant (i) ma jkunx jista’ jsostni kompletament ir-raġunijiet għall-applikazzjoni għal ażil b’dokumenti verifikabbli li jkunu awtentiċi u/jew oġġettivi u/jew permezz ta’ sorsi pubbliċi oġġettivi, u (ii) ma jkunx bagħat l-applikazzjoni mill-iktar fis, u fejn il-konvenut ma jqisx dan id-dewmien bħala skużabbli.
23.      Madankollu, il-qorti tar-rinviju ssostni li huwa ċar mill-kliem tal-Artikolu 4(5) tad-Direttiva dwar Standards għall-Kwalifika, meqjus fid-dawl tal-paragrafi l-oħra tal-Artikolu 4, tal-Artikolu 10(3)(b) tad-Direttiva dwar il-Proċeduri għall-Ażil u l-Artikoli 4 u 18 tal-Karta, li l-konvenut, f’sitwazzjonijiet bħal dawk fiż-żewġ kawżi prinċipali inkwistjoni, ikun obbligat jikkoopera mal-applikant sabiex jiġu stabbiliti l-fatti.
24.      Il-qorti tar-rinviju, għalhekk, għandha dubji dwar jekk id-dritt rilevanti tal-Unjoni jeżiġix li l-awtorità deċiżjonali, meta tevalwa l-fatti u ċ-ċirkustanzi li jsostnu l-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali, tikkoopera mal-applikant u tieħu inkunsiderazzjoni kull prova u elementi li jsostnu dik l-applikazzjoni.
25.      It-tieni kwistjoni hija dwar jekk l-obbligu ta’ qorti nazzjonali li tipprovdi rimedju effettiv jimplikax ukoll l-obbligu li tivverifika, skont il-każ ex officio, u b’kooperazzjoni mar-rikorrent, li l-konvenut ġabar, eżamina u inkluda fl-evalwazzjoni tal-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali l-elementi tal-proċess kollha li tressqu għall-attenzjoni tagħha, kif ikkompletati jew ippreċiżati fi tmiem proċedura kontradittorja, inkluż eżami, skont il-każ ex officio, tal-ħtieġa għal protezzjoni internazzjonali skont id-Direttiva dwar Standards għall-Kwalifika.
26.      Kif spjegat il-qorti tar-rinviju, fil-Pajjiżi l-Baxxi, abbażi tal-Artikolu 8:69 tal-Algemene wet bestuursrecht (il-Liġi Ġenerali dwar id-Dritt Amministrattiv), l-istħarriġ ta’ deċiżjoni amministrattiva għandu jkun limitat għall-kwistjonijiet invokati fl-aggravji.
27.      Għal din ir-raġuni, kif spjegat mill-qorti tar-rinviju, din tal-aħħar hija miċħuda milli twettaq stħarriġ sħiħ u ex nunc tal-leġittimità tad-deċiżjoni tal-konvenut, inkluż jekk il-prinċipju ta’ non-refoulement ġiex osservat, peress li ma tistax tieħu inkunsiderazzjoni l-elementi li l-applikant għall-ażil ma invokax expliċitament fl-appell tiegħu kontra d-deċiżjoni tar-rifjut.
28.      Skont il-fehma tal-qorti tar-rinviju, prattika legali nazzjonali fejn l-istħarriġ ta’ awtorità ġudizzjarja ta’ deċiżjoni li tirrifjuta applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali hija limitata għall-eżami tal-merti ta’ dik id-deċiżjoni fid-dawl biss tal-fatti u l-argumenti espressament invokati mir-rikorrent fil-proċedura ta’ appell hija diffiċli li tiġi rrikonċiljata mal-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja u, b’mod partikolari, bin-natura assoluta tal-prinċipju ta’ non-refoulement, kif ukoll id-dritt għal rimedju effettiv garantit mill-Artikolu 47 tal-Karta, li ngħata espressjoni konkreta fl-Artikolu 13(1) u (2) tad-Direttiva għar-Ritorn (5) u fl-Artikolu 46(1) u (3) tad-Direttiva dwar il-Proċeduri għall-Ażil.
29.      Wara stħarriġ tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (6), il-qorti tar-rinviju waslet għall-konklużjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja għadha ma indirizzatx dawk il-kwistjonijiet. B’mod partikolari, hija tal-fehma li l-Qorti tal-Ġustizzja ma ddikjaratx b’mod espress jekk l-obbligu li tivverifika, skont il-każ ex officio, li l-prinċipju ta’ non-refoulement ġie osservat japplika wkoll f’dawk il-każijiet fejn qorti nazzjonali tal-ewwel istanza tintalab tistħarreġ ir-rifjut tal-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali għar-raġuni li hija infondata.
30.      Il-qorti tar-rinviju ssostni wkoll li huwa biss fejn qorti nazzjonali tkun obbligata twettaq, skont il-każ ex officio, eżami sħiħ u ex nunc kemm tal-fatti kif ukoll tar-raġunijiet legali, inkluż eżami tal-bżonn għal protezzjoni internazzjonali skont id-Direttiva dwar Standards tal-Kwalifika, li dik l-awtorità ġudizzjarja tista’ tiżgura b’mod sħiħ il-konformità mal-prinċipju ta’ non-refoulement. Anki jekk, waqt dak l-eżami tal-bżonn ta’ protezzjoni internazzjonali, ikun ċar li l-applikant ma jikkwalifikax għal protezzjoni internazzjonali pprovduta fl-Artikolu 12 u l-Artikolu 17 tad-Direttiva dwar Standards għall-Kwalifika, dak l-eżami li jsir ex officio jista’ xorta jwassal għal konstatazzjoni li r-ritorn tal-applikant lejn il-pajjiż ta’ oriġini tiegħu jew tagħha jkun kontra l-prinċipju ta’ non-refoulement u li deċiżjoni ta’ ritorn ma tistax tiġi imposta jew, fejn din id-deċiżjoni ta’ ritorn diġà ttieħdet, trid tiġi sospiża u t-tneħħija posposta. Min-naħa l-oħra, jekk qorti nazzjonali ma tkunx obbligata tivverifika, skont il-każ ex officio, jekk il-prinċipju ta’ non-refoulement ġiex osservat, speċjalment meta ksur ta’ dak il-prinċipju jkun evidenti abbażi tal-elementi tal-kawża li jitressqu għall-attenzjoni tagħhom, kif ikkompletati jew ippreċiżati waqt il-proċedura kontradittorja quddiemha, il-protezzjoni ġudizzjarja la tkun effettiva u lanqas kompluta.
31.      F’dawk iċ-ċirkustanzi, ir-rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag, sedenti f’Roermond, il-Pajjiżi l-Baxxi) iddeċidiet li tissospendi ż-żewġ settijiet ta’ proċeduri u fiż-żewġ kawżi li tirreferi dawn id-domandi lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari:
“1      Metodu ta’ xogħol nazzjonali li fih jiġi applikat l-Artikolu 4(5) tad-[Direttiva dwar Standards għall-Kwalifika] b’tali mod li d-dikjarazzjonijiet li huma l-bażi ta’ applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali ma jitqiesux kredibbli meta l-applikant ma jkunx jista’ jsostni b’mod sħiħ dawn id-dikjarazzjonijiet permezz ta’ dokumenti verifikabbli li jkunu awtentiċi u/jew oġġettivi u/jew permezz ta’ sorsi oġġettivi u ma jissodisfax il-kundizzjonijiet kollha stabbiliti fil-paragrafu 5, huwa konformi mad-dritt tal-Unjoni, jew l-Artikolu 4(5) tad-[Direttiva dwar Standards għall-Kwalifika], moqri flimkien mal-Artikolu 4(1) sa (4) [tad-Direttiva dwar Standards għall-Kwalifika], l-Artikolu 10(3)(b) tad-[Direttiva dwar il-Proċeduri għall-Ażil], u l-Artikoli 4 u 18 tal-[Karta], għandu jiġi interpretat fis-sens li l-awtorità deċiżjonali għandha tevalwa l-fatti u ċ-ċirkustanzi li huma l-bażi tal-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali billi tikkoopera mal-applikant u tintegra kull prova u element insostenn ta’ din l-applikazzjoni fl-eżami u fl-evalwazzjoni tal-bżonn ta’ protezzjoni u, jekk l-applikant ikun f’pożizzjoni li jsostni biżżejjed id-dikjarazzjonijiet tiegħu permezz ta’ provi jew jekk jissodisfa l-imsemmija kundizzjonijiet, id-dikjarazzjonijiet tiegħu ma jirrikjedux konferma addizzjonali u għalhekk ikunu kredibbli?
2      L-Artikolu 46(3) tad-[Direttiva dwar il-Proċeduri għall-Ażil], moqri flimkien mal-Artikoli 4, 18 u 47 tal-[Karta] għandu jiġi interpretat fis-sens li qorti nazzjonali tal-ewwel istanza mitluba tistħarreġ il-legalità ta’ deċiżjoni li tiddikjara mhux fondata applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali, hija obbligata tipproċedi, jekk hemm bżonn ex officio, għal eżami komplet u ex nunc kemm tal-fatti kif ukoll fuq punti ta’ natura ġuridika, inkluż eżami tal-bżonnijiet ta’ protezzjoni internazzjonali skont id-Direttiva 2011/95 fuq il-bażi tal-elementi tal-proċess li jinġiebu għall-għarfien tagħha, kif ikkompletati jew ippreċiżati fi tmiem proċedura kontradittorja?”
32.      Il-qorti tar-rinviju talbet lill-Qorti tal-Ġustizzja tgħaqqad il-kawżi C‑7/25 u C‑8/25 skont l-Artikolu 54 tar-Regoli ta’ Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja. B’risposta għal din it-talba, id-deċiżjoni li jingħaqdu l-proċeduri ttieħdet mill-President tal-Qorti tal-Ġustizzja fis‑26 ta’ Frar 2025.
33.      Il-qorti tar-rinviju talbet ukoll li l-kawżi preżenti jiġu deċiżi skont il-proċedura mħaffa pprovduta fl-Artikolu 105(1) tar-Regoli ta’ Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja. Fis‑27 ta’ Marzu 2025, il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja ddeċieda, wara li sema’ lill-Imħallef Relatur u lill-Avukat Ġenerali, li jirrifjuta din it-talba.
34.      Il-partijiet fiż-żewġ kawżi prinċipali, il-Gvern Olandiż u l-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub lill-Qorti tal-Ġustizzja.
35.      Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li tagħti deċiżjoni mingħajr smigħ, skont l-Artikolu 76(2) tar-Regoli tal-Proċedura tagħha.
III. Analiżi
36.      Fuq talba tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża preżenti ser jiffokaw biss fuq it-tieni domanda magħmula.
37.      B’din id-domanda, il-qorti tar-rinviju tixtieq essenzjalment tkun taf jekk, fi proċedura fejn hija tintalab tistħarreġ deċiżjoni li tirrifjuta applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali bħala infondata, hijiex obbligata taħt id-dritt tal-Unjoni, prinċipalment taħt l-Artikolu 46(3) tad-Direttiva dwar il-Proċeduri għall-Ażil moqrija fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta, tieħu f’kunsiderazzjoni l-liġi u l-fatti li dik il-qorti saret taf bihom abbażi tal-elementi tal-proċess li jitressqu għall-attenzjoni tagħha, kif ikkompletati jew ippreċiżati fi tmiem proċedura kontradittorja, anki jekk dawn l-elementi kollha ma kinux parti mill-aggravju oriġinali li wassal għall-istħarriġ. Il-qorti tar-rinviju tistaqsi wkoll jekk f’dawn iċ-ċirkustanzi l-imħallef huwiex obbligat iwettaq, skont il-każ ex officio, eżami tal-ħtieġa għal protezzjoni internazzjonali skont id-Direttiva dwar Standards għall-Kwalifika u tal-possibbiltà ta’ ksur tal-prinċipju ta’ non-refoulement.
38.      Mid-digriet tar-rinviju jirriżulta li l-qorti tar-rinviju tqis li l-Artikolu 8:69 tal-Liġi Ġenerali dwar id-Dritt Amministrattiv u l-ġurisprudenza nazzjonali rilevanti ma jawtorizzawhiex twettaq reviżjoni sħiħa u ex nunc. Din id-dispożizzjoni, skont l-ispjegazzjoni tal-qorti tar-rinviju, tipprovdi li deċiżjoni amministrattiva għandha tiġi mistħarrġa fid-dawl tal-aggravji. Din tipprovdi li: “1. Il-qorti adita għandha tiddeċiedi abbażi tal-appell, tad-dokumenti prodotti, tal-investigazzjoni preliminari u tal-investigazzjoni waqt is-seduta tal-kawża. 2. Il-qorti għandha tissupplimenta l-eċċezzjonijiet fid-dritt ex officio. 3. Il-qorti tista’ tissupplimenta l-fatti ex officio” (7). Din il-liġi hija akkumpanjata b’memorandum ta’ spjegazzjoni, li jillimita aktar il-poteri ta’ mħallef amministrattiv (8).
39.      Id-domanda preliminari hija motivata mill-opinjoni tal-qorti tar-rinviju li dritt nazzjonali li jirrestrinġi l-poteri ta’ mħallef amministrattiv b’dan il-mod ma huwiex konformi mad-dritt tal-Unjoni.
40.      Id-domanda preliminari tista’ tinqasam f’żewġ partijiet, li ser nanalizza separatament. L-ewwel ser nargumenta (taħt is-Sezzjoni A) li, meta tistħarreġ il-legalità ta’ deċiżjoni li tirrifjuta applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali bħala infondata, qorti nazzjonali hija meħtieġa mid-dritt tal-Unjoni tieħu inkunsiderazzjoni l-elementi tal-proċess li jitressqu għall-attenzjoni tagħha, kif ikkompletati jew ippreċiżati fi tmiem proċedura kontradittorja, anke jekk xi elementi ma jkunux ġew inklużi fl-aggravji invokati mill-applikant. Fis-Sezzjoni B, ser nispjega li qorti nazzjonali hija wkoll meħtieġa teżamina, skont il-każ ex officio, il-ħtieġa tal-applikant għal protezzjoni internazzjonali meta tistħarreġ il-legalità ta’ deċiżjoni li tkun ċaħdet applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali bħala infondata.
A.      Il-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju
41.      Liema elementi għandha tikkunsidra qorti nazzjonali meta tistħarreġ appell minn deċiżjoni li tirrifjuta applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali bħala infondata? Hija limitata biss għall-istħarriġ tal-kwistjonijiet imqajma fl-appell, jew għandha tieħu inkunsiderazzjoni wkoll kwalunkwe element ieħor tal-proċess li jitressaq għall-attenzjoni tagħha?
42.      It-tweġiba għal dawn il-mistoqsijiet teħtieġ li l-Artikolu 46 tad-Direttiva dwar il-Proċeduri għall-Ażil jiġi interpretat fid-dawl tal-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva, kif ikkodifikat fl-Artikolu 47 tal-Karta (9).
43.      Il-partijiet rilevanti tal-Artikolu 46(1) u (3) tad-Direttiva dwar il-Proċeduri għall-Ażil jgħidu kif ġej:
“1.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-applikanti jkollhom id-dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti jew tribunal, kontra dawn li ġejjin:
(a)      deċiżjoni meħuda dwar l-applikazzjoni tagħhom għall-protezzjoni internazzjonali, inkluża deċiżjoni:
(i)      li tikkunsidra applikazzjoni bħala bla bażi fir-rigward ta’ status ta’ rifuġjat u/jew status ta’ protezzjoni sussidjarja;
[…]
3.      Sabiex ikunu konformi mal-paragrafu 1, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li rimedju effettiv jipprovdi għal eżami sħiħ u ex nunc ta’ kemm il-fatti kif ukoll il-punti tal-liġi, inkluż fejn applikabbli eżami tal-ħtiġijiet ta’ protezzjoni internazzjonali taħt id-Direttiva 2011/95/UE, ta’ mill-inqas fi proċeduri ta’ appell quddiem qorti jew tribunal ta’ prima istanza” (10).
44.      Fil-fehma tiegħi, il-kliem stess tal-Artikolu 46 tad-Direttiva dwar il-Proċeduri għall-Ażil jiddikjara b’mod ċar, fl-ewwel lok, li applikant li t-talba tiegħu għall-ażil ġiet miċħuda bħala infondata għandu d-dritt li tali deċiżjoni tiġi mistħarrġa minn qorti. Fit-tieni lok, it-tielet paragrafu ta’ dik id-dispożizzjoni jeżiġi li l-qorti inkarigata bl-istħarriġ, mill-inqas fl-ewwel istanza fejn il-qrati ġeneralment għandhom il-poter li jevalwaw il-fatti, teżamina l-proċess kollu, jiġifieri, kull argument u element ta’ prova li jkunu ġew ippreżentati, minflok biss dawk l-elementi espressament imressqa mill-applikant fl-att tal-appell. Il-kliem “inkluż [...] eżami tal-ħtiġijiet ta’ protezzjoni internazzjonali” jistgħu biss jinqraw fis-sens li jagħtu s-setgħa lill-imħallef nazzjonali jerġa’ jeżamina, jekk ikun meħtieġ, id-deċiżjoni fil-mertu, irrispettivament minn jekk tali stħarriġ jintalabx mill-appell kif ippreżentat mill-applikant. Ir-referenza għal “eżami sħiħ u ex nunc ta’ kemm il-fatti kif ukoll il-punti tal-liġi” tindika li l-imħallef għandu jieħu inkunsiderazzjoni l-fatti kollha rilevanti u l-aspetti legali tal-każ, mhux biss dawk li jitressqu għall-attenzjoni tiegħu fl-att tal-appell. Il-frażi “eżami ex nunc” tfisser li l-imħallef jista’ jieħu inkunsiderazzjoni argumenti ġodda ta’ liġi kif ukoll ta’ fatt li ma jkunux ittieħdu inkunsiderazzjoni fil-proċedura amministrattiva li tkun wasslet għad-deċiżjoni.
45.      Dan il-qari huwa konformi mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Fis-sentenza Alheto, il-Qorti tal-Ġustizzja spjegat li “ex nunc” tfisser li l-qorti nazzjonali għandha twettaq evalwazzjoni li tieħu inkunsiderazzjoni, jekk ikun meħtieġ, provi ġodda li jkunu ġew irrilevati wara l-adozzjoni tad-deċiżjoni appellata. Tali evalwazzjoni tagħmilha possibbli li l-applikazzjoni għall-protezzjoni internazzjonali tiġi pproċessata b’mod estensiv mingħajr ma jkun hemm bżonn li l-każ jerġa’ jiġi rreferut lill-awtorità deċiżjonali. Għalhekk, qorti nazzjonali għandha s-setgħa li tieħu inkunsiderazzjoni provi ġodda li fir-rigward tagħhom din l-awtorità ma tkunx ħadet deċiżjoni skont id-Direttiva dwar il-Proċeduri għall-Ażil. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li l-aġġettiv “sħiħ” jikkonferma li l-qorti għandha teżamina kemm il-provi li l-awtorità deċiżjonali ħadet inkunsiderazzjoni jew setgħet tieħu ħadet kont kif ukoll dawk li jkunu ġew irrilevati wara l-adozzjoni tad-deċiżjoni minn dik l-awtorità (11).
46.      Il-ħtieġa li jiġu evalwati l-fatti lil hinn mill-appell formali tista’ tassew tqum matul il-proċeduri. Pereżempju, waqt li l-appell ikun qiegħed jinstema’, jista’ jkun hemm provi ġodda li jiġu rrilevati jew l-imħallef ikollu għarfien ta’ element ta’ prova li l-awtorità deċiżjonali kellha tqis iżda ma ħaditx inkunsiderazzjoni meta ddeċidiet jekk tagħtix protezzjoni internazzjonali lill-applikant. F’dawn il-każijiet, il-qorti nazzjonali li tisma’ l-appell għandha tkun tista’ teżerċita d-diskrezzjoni tagħha sabiex tiddetermina jekk il-provi jistgħu jitqiesu bħala rilevanti għall-istħarriġ tad-deċiżjoni dwar l-applikazzjoni għall-ażil.
47.      Interpretazzjoni bħal din tal-Artikolu 46(3) tad-Direttiva dwar il-Proċeduri għall-Ażil tiżgura li, fil-każ li l-proċess jerġa’ jiġi rreferut lill-awtorità deċiżjonali, deċiżjoni ġdida tista’ tiġi adottata fi żmien qasir sabiex jiġi evitat ir-riskju li jiġu rrilevati provi li jeħtieġu evalwazzjoni aġġornata (12).
48.      Barra minn hekk, din l-interpretazzjoni hija konformi mal-fatt li, fejn ċittadin ta’ pajjiż terz jissodisfa l-kundizzjonijiet sabiex jingħata protezzjoni internazzjonali stabbiliti fil-Kapitoli II u III jew fil-Kapitoli II u V tad-Direttiva dwar Standards għall-Kwalifiki, l-Istati Membri għandhom, bla ħsara għar-raġunijiet ta’ esklużjoni pprovduti minn din id-direttiva, jagħtuh status ta’ protezzjoni internazzjonali, mingħajr ma jkollhom diskrezzjoni f’dak ir-rigward (13).
49.      L-applikanti kemm fil-kawżi prinċipali kif ukoll il-Kummissjoni jsostnu tali interpretazzjoni tal-Artikolu 46(3) tad-Direttiva dwar il-Proċeduri għall-Ażil, filwaqt li l-Gvern Olandiż jikkontestaha.
50.      Filwaqt li bbaża ruħu fuq il-punt 93 tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Ministerstvo vnitra České republiky, Odbor azylové a migrační politiky, li jipprovdi li “l-indikazzjoni ta’ dan il-pajjiż terz bħala pajjiż ta’ oriġini sigur tikkostitwixxi wieħed mill-elementi tal-proċess miġjuba għall-attenzjoni tal-qorti tar-rinviju u li din għandha tqis fil-kuntest tal-azzjoni kontra l-imsemmija deċiżjoni” (14), il-Gvern Olandiż ikkonkluda li qorti nazzjonali għandha teżamina biss il-provi li jkunu tressqu għall-attenzjoni tagħha mir-rikkorent fl-appell tiegħu.
51.      Skont il-fehma tiegħi ta’ dik is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja, fil-punt 93, sempliċement spjegat li d-denominazzjoni tar-Repubblika ta’ Moldova bħala pajjiż sigur ta’ oriġini kienet waħda mill-elementi li tressqu għall-attenzjoni tal-qorti tar-rinviju waqt l-istħarriġ tad-deċiżjoni tal-awtorità kompetenti. Fil-punt 94 ta’ dik id-deċiżjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja spjegat li dan l-element jikkostitwixxi punt ta’ liġi li l-qorti tar-rinviju trid tqis bħala parti mill-eżami sħiħ u ex nunc meħtieġ mill-Artikolu 46(3) tad-Direttiva dwar il-Proċeduri għall-Ażil, anki jekk ir-rikorrent fil-proċeduri prinċipali f’dak il-każ ma kienx espressament ibbaża ruħu fuq dak l-element fl-appell tiegħu. Għalhekk, il-qari tiegħi ta’ dawk il-punti huwa li l-Qorti tal-Ġustizzja sempliċement ikkonstatat li qorti nazzjonali trid tieħu kont ta’ kwalunkwe kwistjoni li r-rikorrent iressaq għall-attenzjoni tagħha, anki jekk dan iseħħ matul il-proċedura, u mhux fl-appell.
52.      Barra minn hekk, il-Gvern Olandiż jiddikjara li l-eżistenza tal-obbligu fuq qorti nazzjonali li teżamina r-raġunijiet fattwali u legali, skont il-każ ex officio, tista’ tiġi aċċettata f’każijiet relatati mad-detenzjoni (15), għaliex, f’dawn il-każijiet, id-dritt tal-Unjoni jeħtieġ stħarriġ ġudizzjarju espress tal-leġittimità tad-detenzjoni ordnata minn awtorità amministrattiva (16). Dan, madankollu, ma huwiex il-każ fil-proċeduri dwar applikazzjonijiet għall-ażil peress li d-Direttiva dwar il-Proċeduri għall-Ażil ma timponi ebda stħarriġ ġudizzjarju obbligatorju. Għalhekk, l-applikant jista’ jagħżel jew li jaċċetta deċiżjoni li tirrifjuta l-applikazzjoni tiegħu jew jappella minn dik id-deċiżjoni iżda jeskludi ċerti motivi li jemmen li ma humiex raġunijiet biżżejjed sabiex tiġi kkontestata d-deċiżjoni u li għalhekk aktarx ma jwasslux għall-annullament tagħha.
53.      F’dan ir-rigward, fil-fehma tiegħi, il-Gvern Olandiż għandu raġun meta jgħid li d-Direttiva dwar il-Proċedura għall-Ażil ma tistabbilixxix stħarriġ ġudizzjarju obbligatorju għad-deċiżjonijiet dwar l-ażil. Għalhekk, jekk l-applikant ma jappellax kontra d-deċiżjoni li tirrifjuta l-applikazzjoni tiegħu għal protezzjoni internazzjonali bħala infondata, qorti nazzjonali ma hijiex obbligata tistħarreġ il-legalità tad-deċiżjoni meħuda mill-awtorità deċiżjonali.
54.      Madankollu, jekk l-applikant jappella dik id-deċiżjoni, qorti nazzjonali għandha taġixxi ex officio, skont il-każ, u tikkunsidra l-elementi kollha li jitressqu għall-attenzjoni tagħha, kif ikkompletati jew ippreċiżati fi tmiem il-proċedura kontradittorja, anki jekk dawk l-elementi ma jkunux ġew espressament imressqa fl-appell. Dan ma jfissirx li dik il-qorti għandha tfittex b’mod attiv, ex officio, kwalunkwe element addizzjonali fil-każ. Madankollu, dan ifisser li l-qorti ma tistax tinjora dawn l-elementi jekk jitressqu għall-attenzjoni mill-imħallfin waqt il-proċeduri. Fl-aħħar lok, id-dritt tad-difiża jeħtieġ li ż-żewġ partijiet jingħataw l-opportunità li jagħtu l-fehmiet tagħhom dwar ir-rilevanza ta’ kwalunkwe element ġdid.
B.      L-eżami tal-qorti nazzjonali, skont il-każ ex officio, dwar il-ħtieġa għal protezzjoni internazzjonali
55.      Issa ser indur lejn it-tieni parti tat-tieni domanda preliminari, li hija intiża li tikkjarifika jekk qorti nazzjonali tal-ewwel istanza, mitluba tistħarreġ il-leġittimità ta’ deċiżjoni li tirrifjuta applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali bħala infondata, hijiex obbligata, skont il-każ ex officio, twettaq eżami tal-ħtieġa tal-applikant għal protezzjoni internazzjonali skont id-Direttiva dwar Standards għall-Kwalifika.
56.      Fl-ispjegazzjoni tar-raġunijiet għat-tieni domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju staqsiet ukoll jekk, fl-evalwazzjoni tal-legalità ta’ deċiżjoni ta’ rifjut, huwiex meħtieġ li l-qorti teżamina ex officio l-prinċipju ta’ non-refoulement. Il-qorti tar-rinviju ma spjegatx għaliex qajmet dik id-domanda parallelament mad-domanda dwar evalwazzjoni ex officio għall-ħtieġa għal protezzjoni internazzjonali. Madankollu, fid-dawl tal-fatt li d-deċiżjonijiet għar-rifjut inkwistjoni fil-kawżi prinċipali kemm fil-Kawża C‑7/25 kif ukoll fil-Kawża C‑8/25, kienu jinkludu wkoll deċiżjonijiet għar-ritorn, dan jista’ jispjega l-bżonn tal-qorti tar-rinviju li jiġi kkjarifikat jekk, abbażi tad-dritt tal-Unjoni, hija meħtieġa li tevalwa ex officio ksur potenzjali tal-prinċipju ta’ non-refoulment meta twettaq l-istħarriġ ġudizzjarju tad-deċiżjonijiet li jirrifjutaw l-applikazzjonijiet għall-ażil bħala infondati.
57.      Il-ħtieġa għal protezzjoni internazzjonali trid tiġi evalwata fid-dawl tal-kundizzjonijiet ipprovduti fil-Kapitoli II u III jew fil-Kapitoli II u V tad-Direttiva dwar Standards għall-Kwalifika li jinkludu, fost oħrajn, l-obbligu li jiġi eżaminat jekk hemmx riskju serju li l-persuna li qiegħda titlob protezzjoni internazzjonali tkun suġġetta għall-piena kapitali, tortura jew trattament jew trattament ieħor inuman jew degradanti fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha, li huwa pprojbit taħt l-Artikolu 4 tal-Karta (17).
58.      Jekk dan ikun il-każ, l-Istati Membri jridu josservaw il-prinċipju ta’ non-refoulement, li huwa ggarantit bħala dritt fundamentali, fl-Artikolu 18 tal-Karta, moqri flimkien mal-Artikolu 33 tal-Konvenzjoni ta’ Ġinevra (18), u mal-Artikolu 19(2) tal-Karta (19). Madankollu, għandu jiġi kkunsidrat li r-riskji li jiġġustifikaw il-projbizzjoni tar-ritorn ta’ persuna fil-pajjiż tal-oriġini tagħha ma humiex biżżejjed sabiex dik il-persuna tingħata l-ażil.
59.      Sabiex tiġi ġġustifikata d-dikjarazzjoni li qorti nazzjonali għandha tevalwa
ex officio ksur potenzjali tal-prinċipju ta’ non-refoulement, ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali u l-Kummissjoni bbażaw ruħhom fuq l-osservazzjonijiet miktuba tagħhom dwar is-sentenza Ararat. Dik is-sentenza kienet tikkonċerna l-leġittimità ta’ deċiżjoni li tirrifjuta applikazzjoni għal permess ta’ residenza, li wara li ġiet miċħuda, irriżultat fl-attivazzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn li kienet diġà ġiet adottata waqt proċedura għall-protezzjoni internazzjonali.
60.      F’dik id-deċiżjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat, fl-ewwel lok, li l-protezzjoni ġudizzjarja ggarantita mill-Artikolu 47 tal-Karta u mogħtija espressjoni speċifika fl-Artikolu 13(1) u (2) tad-Direttiva għar-Ritorn “la tkun effettiva u lanqas kompleta kieku l-qorti nazzjonali ma kellhiex l-obbligu li tikkonstata ex officio l-ksur tal-prinċipju ta’ non-refoulement, peress li l-informazzjoni fl-atti tal-proċess miġjuba quddiemha, kif issupplimentata jew iċċarata matul il-proċedura kontradittorja quddiemha, hija intiża li turi li d-deċiżjoni ta’ ritorn hija bbażata fuq evalwazzjoni mhux aġġornata tar-riskji ta’ trattamenti pprojbiti minn dan il-prinċipju, imġarrba miċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat li kieku kellu jirritorna fil-pajjiż terz inkwistjoni [...]” (20). Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li l-limitazzjoni “tal-funzjoni tal-qorti nazzjonali jista’ jkollha l-konsegwenza li tali deċiżjoni tiġi eżegwita”, minkejja li ċerti elementi fil-proċess jindikaw li l-persuna kkonċernata tista’ tkun suġġetta, f’dan il-pajjiż terz, għal trattament li huwa pprojbiti mill-Artikolu 4 tal-Karta. (21).
61.      Barra minn hekk, fil-punt 51 tal-istess sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat li l-obbligu tal-qorti nazzjonali li tiżgura l-konformità tal-prinċipju ta’ non-refoulement, skont il-każ ex officio, tapplika bl-istess mod fi proċedura għal protezzjoni internazzjonali, anki jekk il-proċedura f’dak il-każ kienet tikkonċerna applikazzjoni għal permess ta’ residenza.
62.      Abbażi ta’ dak il-punt fis-sentenza Ararat, ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali u l-Kummissjoni argumentaw li l-prinċipju ta’ non-refoulement għandu jiġi osservat f’kull ħin u f’kull stadju tal-proċeduri għar-ritorn kif ukoll f’kull stadju tal-proċeduri li jistħarrġu r-rifjut ta’ applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali. Skonthom, in-natura assoluta tal-prinċipju ta’ non-refoulement teħtieġ li l-qorti nazzjonali tiżgura l-konformità miegħu, mingħajr ma tkun limitata biss li tistħarreġ il-fatti u l-argumenti espressi mir-rikorrent fl-appell tiegħu.
63.      Il-Gvern Olandiż ma jaqbilx kompletament mal-pożizzjoni tagħhom. Minflok, jargumenta li għandu jkun hemm raġunijiet serji u konkreti sabiex wieħed jemmen li persuna li titlob protezzjoni internazzjonali ser taffaċċja riskju reali li tiġi suġġetta għal trattament ipprojbit mill-Artikoli 4 u 19(2) tal-Karta fil-pajjiż tal-oriġini. Il-probabbiltà ta’ dan ir-riskju trid tkun evidenti abbażi tal-informazzjoni mogħtija lill-imħallef, kif ikkompletata jew ippreċiżata matul il-proċeduri kontradittorji. Għalhekk, din ir-reviżjoni hija obbligatorja biss meta jkun hemm fatturi ċari li jindikaw li l-persuna kkonċernata tista’ tkun suġġetta għal trattament, f’dak il-pajjiż terz, li huwa assolutament ipprojbit mill-Artikolu 4 tal-Karta.
64.      Fl-opinjoni tieġħi, ma hemm xejn fis-sentenza Ararat li jissuġġerixxi li l-limitu xieraq sabiex tiġi attivata evalwazzjoni ex officio tal-prinċipju ta’ non-refoulement huwa li l-elementi quddiem il-qorti jindikaw “b’mod ċar” ksur potenzjali tad-drittijiet protetti taħt l-Artikolu 4 tal-Karta mar-ritorn fil-pajjiż tal-oriġini. Minflok, minħabba n-natura assoluta ta’ dak il-prinċipju (22), jiena tal-fehma li l-qrati nazzjonali, meta jittrattaw appelli dwar deċiżjonijiet ta’ ritorn jew deċiżjonijiet li jirrifjutaw il-protezzjoni internazzjonali, għandhom jevalwaw jekk hemmx ksur potenzjali tal-prinċipju ta’ non-refoulement hekk kif l-elementi msemmija waqt il-proċeduri jqajmu mistoqsijiet dwar ksur potenzjali.
65.      Nista’ nosserva wkoll li l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (QEDB) iddeċidiet ukoll, meta tinterpreta l-Artikolu 3 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem, li l-qrati nazzjonali għandhom jevalwaw ir-riskju li jiġu suġġetti għal tortura jew għal trattament jew piena inumani jew degradanti “fid-dawl ta’ kull materjal li jiġi ppreżentat quddiemha, jew, skont il-każ, materjal miksub proprio motu, speċjalment fejn l-applikant jew [intervenjent terz] jipprovdi raġunijiet iġġustifikati li jqajmu dubju dwar l-eżattezza tal-informazzjoni invokata mill-Gvern konvenut” (23).
66.      Minbarra l-istħarriġ tal-prinċipju ta’ non-refoulement, il-qorti tar-rinviju ssostni li għandha tkun tista’ tistħarreġ il-bżonn tal-applikant għal protezzjoni internazzjonali ex officio jekk ikun meħtieġ.
67.      Fid-dawl tal-fatt li l-qorti nazzjonali hija meħtieġa twettaq evalwazzjoni eżawrjenti u aġġornata tas-sitwazzjoni tar-rikorrent matul il-proċeduri ta’ appell, għal dawk l-istess raġunijiet dik il-qorti għandha wkoll tistħarreġ, skont il-każ ex officio, mhux biss ir-riskji ta’ refoulement, iżda wkoll il-ħtieġa tar-rikorrent għal protezzjoni internazzjonali bbażata fuq elementi tal-proċess kif ikkompletati jew ippreċiżati matul il-proċedura kontradittorja.
68.      Fil-fehma tiegħi, minkejja dak li huwa diġà ċar abbażi tal-kliem tal-Artikolu 46(3) tad-Direttiva dwar il-Proċeduri għall-Ażil, tali kompetenza għandha tkun disponibbli għal qorti nazzjonali li tisma’ appell minn deċiżjoni li tirrifjuta applikazzjoni għall-protezzjoni internazzjonali bħala infondata, sabiex tkun tista’ teżamina l-elementi kollha rilevanti għall-applikant.
69.      Interpretazzjoni bħal din tal-Artikolu 46(3) tad-Direttiva dwar il-Proċeduri għall-Ażil hija meħtieġa mill-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva, li huwa stabbilit fl-Artikolu 47 tal-Karta. Stħarriġ sħiħ tal-ħtieġa għal protezzjoni internazzjonali tippermetti lill-qorti tar-rinviju tieħu inkunsiderazzjoni elementi li, kieku ġew ikkunsidrati mill-awtorità deċiżjonali, kienu jwasslu għall-għoti ta’ protezzjoni internazzjonali lill-applikant.
70.      Għar-raġunijiet esposti iktar ’il fuq, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għat-tieni domanda tal-qorti tar-rinviju fis-sens li d-dritt applikabbli tal-Unjoni għandu jiġi interpretat bħala li jeżiġi lil qorti nazzjonali tal-ewwel istanza, mitluba tistħarreġ il-legalità ta’ deċiżjoni li tirrifjuta applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali bħala infondata, twettaq skont il-każ ex officio, eżami sħiħ u ex nunc kemm tal-bażi fattwali kif ukoll tal-bażi legali ta’ dik id-deċiżjoni, abbażi tal-elementi tal-proċess li jitressqu għall-attenzjoni tagħha, kif ikkompletati jew ippreċiżati fi tmiem proċedura kontradittorja, irrispettivament minn jekk dawn l-elementi kollha kinux inklużi fl-aggravji li fir-rigward tagħhom inbeda l-istħarriġ ġudizzjarju. Tali eżami ex officio għandu jinkludi evalwazzjoni kemm tal-bżonn ta’ protezzjoni internazzjonali skont id-Direttiva dwar Standards għall-Kwalifika kif ukoll tal-osservanza tal-prinċipju ta’ non-refoulement.
71.      X’inhuma l-konsegwenzi ta’ tali interpretazzjoni għall-qorti tar-rinviju?
72.      Fis-sentenza Alheto, il-Qorti tal-Ġustizzja kkjarifikat li l-Istati Membri huma meħtieġa, skont l-Artikolu 46(3) tad-Direttiva dwar il-Proċeduri għall-Ażil, jadattaw id-dritt nazzjonali tagħhom b’mod li l-ipproċessar tal-appelli jinkludi eżami, mill-qorti, ta’ kull fatt u punt ta’ liġi meħtieġa sabiex issir evalwazzjoni aġġornata tal-kawża inkwistjoni (24).
73.      Isegwi li, jekk il-qorti tar-rinviju tqis li d-dritt nazzjonali tagħha jipprekludiha milli tieħu inkunsiderazzjoni elementi ta’ fatt u ta’ liġi li jitressqu għall-attenzjoni tagħha matul il-proċeduri ġudizzjarji, iżda li ma kinux preżenti fl-att tal-appell, jew jipprekludiha milli tevalwa ex officio il-bżonn tal-applikant għal protezzjoni internazzjonali, jew milli tevalwa jekk hemmx raġunijiet sabiex jiġi applikat il-prinċipju ta’ non-refoulement, hija għandha tinterpreta dak id-dritt nazzjonali, u b’mod partikolari l-Artikolu 8:69 tal-Liġi Ġenerali dwar id-Dritt Amministrattiv, b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni. Jekk interpretazzjoni bħal din ma tkunx possibbli (25), il-qorti tar-rinviju hija marbuta ma tapplikax dawk id-dispożizzjonijiet leġiżlattivi nazzjonali (26).
IV.    Konklużjoni
74.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet iktar il fuq, niproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għat-tieni domanda preliminari magħmula mir-rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag, sedenti f’Roermond, il-Pajjiżi l-Baxxi), kif ġej:
L-Artikolu 46(3) tad-Direttiva 2013/32/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Ġunju 2013 dwar proċeduri komuni għall-għoti u l-irtirar tal-protezzjoni internazzjonali, moqri flimkien mal-Artikoli 4, 18, u 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea,
għandu jiġi interpretat fis-sens li jeżiġi lil qorti nazzjonali tal-ewwel istanza, mitluba tistħarreġ il-legalità ta’ deċiżjoni li tirrifjuta applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali bħala infondata, twettaq skont il-każ ex officio, eżami sħiħ u ex nunc kemm tal-bażi fattwali kif ukoll tal-bażi legali ta’ dik id-deċiżjoni, abbażi tal-elementi tal-proċess li jitressqu għall-attenzjoni tagħha, kif ikkompletati jew ippreċiżati fi tmiem proċedura kontradittorja, irrispettivament minn jekk dawn l-elementi kollha kinux inklużi fl-aggravji li fir-rigward tagħhom inbeda l-istħarriġ ġudizzjarju. Tali eżami ex officio għandu jinkludi evalwazzjoni kemm tal-bżonn ta’ protezzjoni internazzjonali skont id-Direttiva dwar Standards għall-Kwalifika kif ukoll tal-osservanza tal-prinċipju ta’ non-refoulement.
1      Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
i      L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.
2      Direttiva 2013/32/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Ġunju 2013 dwar proċeduri komuni għall-għoti u l-irtirar tal-protezzjoni internazzjonali (ĠU 2013, L 180, p. 60.
3      Din il-politika hija, skont il-qorti tar-rinviju, stabbilita fil-punt 16.3.2.1 tal-besluit van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid van 13 juni 2024, nummer WBV 2024/12, houdende wijziging van de Vreemdelingencirculaire 2000 (id-Deċiżjoni tas-Segretarju tal-Istat għall-Ġustizzja u għas-Sigurtà tat‑13 ta’ Ġunju 2024, Nru WBV 2024/12, li temenda ċ-Ċirkulari dwar iċ-Ċittadini Barranin tal-2000). Din id-deċiżjoni daħlet fis-seħħ fl‑1 ta’ Lulju 2024. Il-konvenut stabbilixxa wkoll il-Werkinstructie WI 2024/6 Geloofwaardigheidsbeoordeling (asiel) (l-Istruzzjoni tax-Xogħol WI 2024/6 - Evalwazzjoni tal-kredibbiltà (ażil)), li tipprovdi struzzjonijiet dwar kif tiġi implimentata dik il-politika.
4      Direttiva 2011/95/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Diċembru 2011 dwar standards għall-kwalifika ta’ ċittadini nazzjonali ta’ pajjiżi terzi jew persuni mingħajr stat bħala benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali, għal stat uniformi għar-refuġjati jew għal persuni eliġibbli għal protezzjoni sussidjarja, u għall-kontenut tal-protezzjoni mogħtija (ĠU 2011, L 337, p. 9) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar Standards għall-Kwalifika”).
5      Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Diċembru 2008 dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment (ĠU 2008, L 348, p. 98) (iktar ’il quddiem “id-Direttiva dwar ir-Ritorn”).
6      Il-qorti tar-rinviju tfakkar is-sentenzi tal‑25 ta’ Lulju 2018, Alheto (C‑585/16, EU:C:2018:584, punti 105 u 106, 109 sa 116 u 118; iktar ’il quddiem is-“sentenza Alheto”), tal‑4 ta’ Ottubru 2018, Fathi (C‑56/17, EU:C:2018:803, punt 60), tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Ministerstvo vnitra České republiky, Odbor azylové a migrační politiky (C‑406/22, EU:C:2024:841, punti 87 sa 91, punti 93 u 94; iktar ’il quddiem is-“sentenza Ministerstvo vnitra České republiky, Odbor azylové a migrační politiky”, kif ukoll punti 97 u 98), u tas‑17 ta’ Ottubru 2024, Ararat (C‑156/23, EU:C:2024:892, punti 45 u 46, kif ukoll punti 49 sa 51; iktar ’il quddiem is-“sentenza Ararat”).
7      Il-liġi ġiet tradotta bl-għajnuna ta’ għodda għat-traduzzjoni awtomatika.
8      Ara l-memorandum spjegattiv tal-Liġi Ġenerali dwar id-Dritt Amministrattiv: Tweede Kamer, vergaderjaar 1991-1992, 22 495, Nru 3 (It-Tieni Kamra), li jipprovdi: “Fir-rigward tal-portata tat-tilwima li fir-rigward tagħha ġiet adita l-qorti, ninnota li din fil-prinċipju hija ddeterminata mill-portata tal-appell ippreżentat [...]. Minħabba l-funzjoni prinċipali tal-proċeduri amministrattivi, jiġifieri li joffru protezzjoni legali, ma hemm ebda raġuni sabiex il-qorti tmur lil hinn mill-portata tal-appell. Barra minn hekk, mill-perspettiva ta’ ċertezza legali għal dawk involuti fid-deċiżjoni, ikun problematiku jekk il-qorti tkun tista’ tmur lil hinn mill-limiti tat-tilwima mressqa quddiemha. Mill-kunsiderazzjoni preċedenti jirriżulta li, fl-ewwel istanza, dawk il-partijiet tad-deċiżjoni li ma jkunux ġew ikkontestati ma għandhomx jittieħdu inkunsiderazzjoni mill-qorti. Madankollu, għandu jiġi nnotat li l-qorti ma tistax sempliċement tibbaża ruħha fuq l-argumenti esposti fl-att tal-appell. L-assenza ta’ ċerti dikjarazzjonijiet fl-att tal-appell ma tfissirx neċessarjament li l-appellant għażel b’mod deliberat li ma jinvoka ebda difett u għalhekk li jixtieq jaċċetta dawn id-difetti. […] Skont l-Artikolu 48 tal-Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering [(il-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili], it-tieni paragrafu jiddikjara li l-qorti għandha tissupplimenta l-bażijiet legali ex officio. It-tielet paragrafu jiddikjara li l-qorti tista’ tissupplimenta l-fatti ex officio. Is-sinjifikat ta’ dan tal-aħħar jinsab prinċipalment fil-fatt li, b’differenza mill-proċeduri ċivili, il-qorti ma hijiex marbuta taċċetta l-fatti kif ippreżentati mill-partijiet. L-imħallef jista’ jistaqsi mistoqsijiet oħra. Il-poter li jissupplimenta l-bażijiet fattwali ma jestendix sa punt li jippermetti lill-imħallef jibbaża d-deċiżjoni tiegħu fuq fatti li l-partijiet ma setgħux jikkummentaw dwarhom matul il-proċeduri. Għalhekk, il-poter preżenti ma jaffettwax ir-regola fl-ewwel paragrafu. Jekk fatti li għandhom importanza sostanzjali għad-deċiżjoni jiġu żvelati għall-ewwel darba fl-awla, il-modus operandi xieraq ikun li l-qorti terġa’ tiftaħ l-investigazzjoni u tagħti lill-partijiet l-opportunità li jikkummentaw fuq dawn il-fatti” (traduzzjoni bl-għajnuna ta’ għodda għat-traduzzjoni awtomatika).
9      Ara s-sentenza tal‑5 ta’ Frar 2026, Predsedatel na Darzhavna agentsia za bezhantsite (C‑718/24, EU:C:2026:68, punt 73 u l-ġurisprudenza ċċitata).
10      Barra minn hekk, il-premessa 50 tad-Direttiva dwar il-Proċeduri għall-Ażil tipprovdi li d-dritt għal rimedju effettiv jirrifletti prinċipju bażiku tad-dritt tal-Unjoni li d-deċiżjonijiet meħuda fir-rigward ta’ applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali huma, fost oħrajn, suġġetti għal rimedju effettiv quddiem qorti.
11      Alheto, paragrafi 111 sa 113. Il-Qorti tal-Ġustizzja rrepetiet dik l-interpretazzjoni fis-sentenza tagħha tad‑29 ta’ Lulju 2019, Torubarov (C‑556/17, EU:C:2019:626, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata; iktar ’il quddiem is-“sentenza Torubarov”).
12      Sentenza Alheto, punt 147.
13      Sentenza Torubarov, punt 50.
14      Enfasi miżjuda.
15      Il-Gvern Olandiż jirreferi għas-sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Eżami ex officio tad-detenzjoni) (C‑704/20 u C‑39/21, EU:C:2022:858, punti 72, 77, 82, 83, 87, u 88).
16      Ara l-Artikolu 15(2) tad-Direttiva dwar ir-Ritorni u l-Artikolu 9(3) tad-Direttiva 2013/33/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Ġunju 2013 li tistabbilixxi l-istandards dwar l-akkoljenza ta’ applikanti għall-protezzjoni internazzjonali (ĠU 2013, L 180, p. 96).
17      Kif ikkonfermat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tad‑29 ta’ Jannar 2026, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (C‑431/24, EU:C:2026:53, punti 31 u 32 u l-ġurisprudenza ċċitata).
18      Konvenzjoni dwar l-Istatus tar-Refuġjati, iffirmata f’Genève fit‑28 ta’ Lulju 1951, li daħlet fis-seħħ fit‑22 ta’ April 1954 (Ġabra tat-Trattati tan-Nazzjonijiet Uniti, Vol. 189, p. 137), kif issupplimentata mill-Protokoll dwar l-Istatus tar-Refuġjati, li ġiet konkluża fi New York fil‑31 ta’ Jannar 1967 (Ġabra tat-Trattati tan-Nazzjonijiet Uniti, Vol 606, p. 267), li daħal fis-seħħ fl‑4 ta’ Ottubru 1967 (flimkien, iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Genève”).
19      Kif ikkonfermat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tas‑6 ta’ Lulju 2023, Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Refuġjat li jkun wettaq delitt serju) (C‑663/21, EU:C:2023:540, punt 36 u l-ġurisprudenza ċitata).
20      Sentenza Ararat, punt 50.
21      Ibid.
22      Ara s-sentenza Ararat, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata.
23      Ara QEDB, 11 ta’ Jannar 2007, Salah Sheekh vs Il‑Pajjiżi l-Baxxi (CE:ECHR:2007:0111JUD000194804, § 136).
24      Sentenza Alheto, punt 110.
25      Il-qari tiegħi tal-Liġi Olandiża rilevanti u tan-notifika interpretattiva ma jidhrux li jipprevjenu tali interpretazzjoni konsistenti. Madankollu, hija l-qorti nazzjonali li għandha tiddeċiedi. Ta’ min isemmi li l-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li dik il-ġurisprudenza nazzjonali stabbilita ma għandhiex tipprevjeni lill-qrati nazzjonali milli jinterpretaw regola tad-dritt nazzjonali konformement mad-dritt tal-Unjoni. Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tas‑17 ta’ April 2018, Egenberger (C‑414/16, EU:C:2018:257, punti 72 u 73 u l-ġurisprudenza ċċitata).
26      Sentenza Torubarov, punt 73.