62024CJ0129_RES
Cás C-129/24
Coillte Cuideachta Ghníomhaíochta Ainmnithe
v
an Coimisinéir um Fhaisnéis Comhshaoil,
(Iarraidh ar réamhrialú ón Ard-Chúirt (Éire))
Breithiúnas na Cúirte (an Cúigiú Dlísheomra) an 15 Eanáir 2026
(Tarchur chun réamhrialú – Comhshaol – Coinbhinsiún Aarhus – Treoir 2003/4/CE – Rochtain phoiblí ar fhaisnéis faoin gcomhshaol – Na coincheapa ‘iarratasóir’ agus ‘iarratas’ – Iarratasóirí anaithnide nó faoi ainm bréige – An ceart chun rochtain a fháil ar fhaisnéis faoin gcomhshaol – Socruithe praiticiúla – Ceanglas go soláthróidh na hiarratasóirí a bhfíorainm agus seoladh fisiciúil reatha – Neamhbhailíocht an iarratais)
Comhshaol – An ceart chun rochtain a fháil ar an bhfaisnéis – Treoir 2003/4 – Iarratsóir ar fhaisnéis faoin gcomhshaol – Ceanglas go ndéanfaidh an t-iarratasóir é féin a shainaithint lena fhíorainm agus/nó a sheoladh fisiciúil reatha – Easpa – Reachtaíocht náisiúnta lena gceanglaítear sainaithint den sórt sin an iarratasóra – Inghlacthacht – Coinníollacha – Urraim do phrionsabail na coibhéise agus na héifeachtachta
(Coinbhinsiún Aarhus, Airteagal 2(4) agus Airteagal 4; Treoir 2003/4 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, Airteagal 2(5))
(féach míreanna 27-44, agus an chuid oibríochtúil)
Résumé
Agus tarchur chun réamhrialú á éisteacht aici, soiléiríonn an Chúirt coincheap an iarratais ar rochtain ar fhaisnéis faoin gcomhshaol de réir bhrí Threoir 2003/4, (
1
) arna léamh i bhfianaise Choinbhinsiún Aarhus, (
2
) agus tugann sí rialú maidir le cé acu a fhéadfaidh nó nach bhféadfaidh údarás poiblí a mheas go bhfuil iarratas den sórt sin neamhbhailí ar an bhforas nár chomhlíon an t-iarratasóir reachtaíocht náisiúnta lena gceanglaítear air a fhíorainm agus/nó a sheoladh fisiciúil reatha a léiriú.
Idir mí an Mhárta agus mí an Mheithimh 2022, fuair Coillte Cuideachta Ainmnithe (‘Coillte’), gnóthas foraoiseachta tráchtála atá faoi úinéireacht pháirteach Stát na hÉireann, 97 n-iarratas ar rochtain ar fhaisnéis faoin gcomhshaol ó iarratasóirí anaithnide nó faoi ainm bréige, gan seoladh fisiciúil a chur ar fáil.
Foráiltear leis an reachtaíocht náisiúnta lena dtrasuitear Treoir 2003/4 nach mór d’aon duine a dhéanann iarratas ar rochtain ar fhaisnéis faoin gcomhshaol a fhíorainm agus/nó a sheoladh a léiriú. Agus é den tuairim nach raibh sé i gceist i ndáiríre faisnéis faoin gcomhshaol a fháil na hiarratais dá dtagraítear thuas, ach go raibh siad mar chuid d’fheachtas eagraithe a rinneadh ar chúiseanna amhrasacha amhail cur isteach ar a fheidhmiú, d’iarr Coillte ar na hiarratasóirí lena mbaineann a seoltaí reatha a sholáthar dó agus a dheimhniú, sna hiarratais sin, gur úsáid siad a bhfíorainmneacha dlíthiúla. Ós rud é nach bhfuair sé aon fhreagra, dhiúltaigh sé, go bunúsach, do na hiarratais sin toisc iad a bheith neamhbhailí
D’iarr na hiarratasóirí lena mbaineann ar Choillte athbhreithniú inmheánach a dhéanamh ar na cinntí diúltaithe sin. D’iarr sé arís ar na hiarratasóirí sin a n-ainmneacha dlíthiúla a dheimhniú nó a chur in iúl agus a seoltaí reatha a sholáthar dó. Ós rud é nach raibh an fhaisnéis sin curtha ar fáil, diúltaíodh do na hiarrataí ar athbhreithniú inmheánach toisc iad a bheith neamhbhailí.
As na cinntí diúltaithe sin, bhí 81 díobh ina n-ábhar achomhairc riaracháin chuig an gCoimisinéir um Fhaisnéis Comhshaoil (Éire). Agus rialú á thabhairt aige ar na chéad 58 gcás diúltaithe, ghlac sé cinneadh lenar cinneadh nach raibh údar ag Coillte déileáil leis na hiarratais ar fhaisnéis faoin gcomhshaol lena mbaineann mar iarratais neamhbhailí.
Rinne Coillte achomharc i gcoinne an chinnidh sin os comhair na hArd-Chúirte (Éire), arb í an chúirt a rinne an tarchur í. Tharchuir an chúirt a rinne an tarchur ceisteanna chuig an gCúirt le haghaidh réamhrialú lena bhféachtar lena fháil amach, go bunúsach, an gá coincheap an iarratasóra, de réir bhrí Airteagal 2(5) de Threoir 2003/4, arna léamh i bhfianaise Choinbhinsiún Aarhus, a léiriú sa chaoi go gceanglaítear duine nádúrtha nó dlítheanach a shainaithint lena fhíorainm agus/nó lena sheoladh fisiciúil reatha agus, mura bhfuil, an gcuirtear cosc leis ar reachtaíocht náisiúnta lena gceanglaítear sainaithint den sórt sin an iarratasóra.
Measúnú na Cúirte
Tosaíonn an Chúirt trína lua nach gcuireann Treoir 2003/4 an stádas ‘iarratasóir’ faoi réir shainaithint an duine nádúrtha nó dhlítheanaigh a iarrann faisnéis faoin gcomhshaol trína fhíorainm agus/nó a sheoladh fisiciúil reatha a léiriú, agus mar thoradh air sin nach bhfuil sé d’oibleagáid ar na Ballstáit sainaithint den sórt sin a iarraidh.
Ní bhaintear an bonn den easpa oibleagáide sin leis na cuspóirí a shaothraítear le Treoir 2003/4, eadhon, ar an gcéad dul síos, an ceart chun rochtain a fháil ar fhaisnéis faoin gcomhshaol atá i seilbh údarás poiblí nó thar a cheann a ráthú agus na coinníollacha bunúsacha agus na socruithe praiticiúla a leagan síos maidir lena feidhmiú agus, ar an dara dul síos, a áirithiú go ndéanfar faisnéis faoin gcomhshaol a chur ar fáil agus a scaipeadh go huathoibríoch ar an bpobal de réir a chéile.
É sin ráite, tugann an Chúirt faoi deara nach gceanglaítear le Treoir 2003/4 ar údaráis phoiblí an fhaisnéis faoin gcomhshaol atá ina seilbh acu nó thar a gceann a chur ar fáil d’eintiteas seachas duine nádúrtha nó dlítheanach. Ní cheanglaítear leis an Treoir sin ach oiread ar na húdaráis sin, tar éis díobh rochtain a thabhairt ar an bhfaisnéis sin do dhuine nádúrtha nó dlítheanach, rochtain a thabhairt ar an bhfaisnéis sin arís, laistigh de thréimhse ama an ghearr, tar éis líon suntasach iarratais chomhionanna arna ndéanamh ag an duine nádúrtha nó dlítheanach sin. Go bunúsach, d’fhéadfadh iarratais den sórt sin difear a dhéanamh d’éifeachtacht na rochtana ar fhaisnéis faoin gcomhshaol atá ag daoine nádúrtha nó dlítheanacha eile, i bhfianaise easpa acmhainní neamhtheoranta na n-údarás poiblí.
Dá bhrí sin, in éagmais aon fhoráil de dhlí an Aontais Eorpaigh lena sainítear ar bhealach níos beaichte na socruithe praiticiúla maidir le rochtain ar fhaisnéis faoin gcomhshaol, is faoi na Ballstáit atá sé socruithe a shainiú ina ndlíchórais faoi seach chun a áirithiú go ndéanfaidh daoine nádúrtha agus dlítheanacha iarratais ar rochtain ar fhaisnéis faoin gcomhshaol iarbhír agus nach iarratais iad amhail iad siúd dá dtagraítear thuas.
Soiléiríonn an Chúrt, mar sin féin, nach bhféadfadh na socruithe sin a bheith níos lú fabhar ná iad siúd lena rialaítear cásanna comhchosúla faoin dlí náisiúnta (prionsabal na coibhéise) ná ní fhéadfadh siad a fhágáil go mbeadh sé dodhéanta sa chleachtas nó ródheacair na cearta a thugtar le dlí an Aontais a fheidhmiú (prionsabal na héifeachtachta). Sa chás seo, níl aon amhras ar an gCúirt an gcomhlíontar prionsabal na coibhéise leis an reachtaíocht náisiúnta atá i gceist. Thairis sin, níl nochtadh fíorainm agus/nó seoladh fisiciúil reatha an iarratasóra lena mbaineann de chineál a fhágann go bhfuil sé dodhéanta sa chleachtas nó ródheacair an ceart chun rochtain a fháil ar fhaisnéis faoin gcomhshaol a thugtar le dlíchóras an Aontais a fheidhmiú.
Sna himthosca sin, cinneann an Chúirt go bhféadfar a cheangal leis an reachtaíocht náisiúnta go bhféadfaidh an t-údarás poiblí ar a bhfuil iarratas ar rochtain ar fhaisnéis faoin gcomhshaol dírithe air aon duine a dhéanann iarratas ar rochtain ar fhaisnéis faoin gcomhshaol de réir bhrí Threoir 2003/4 a shainaithint, trína ainm, a sheoladh agus aon sonraí teagmhála ábhartha eile, i gcomhréir le prionsabail na coibhéise agus na héifeachtachta.
(
1
)	Treoir 2003/4/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 28 Eanáir 2003 maidir le rochtain phoiblí ar fhaisnéis faoin gcomhshaol agus lena n-aisghairtear Treoir 90/313/CEE ón gComhairle (IO 2003 L 41, lch. 26).
(
2
)	Coinbhinsiún maidir le rochtain ar fhaisnéis, rannpháirtíocht phoiblí i gcinnteoireacht agus rochtain ar an gceartas i gcúrsaí comhshaoil, arna shíniú in Aarhus an 25 Meitheamh 1998 agus arna fhormheas thar ceann an Chomhphobail Eorpaigh le Cinneadh 2005/370/CE ón gComhairle an 17 Feabhra 2005 (IO 2005 L 124, lch. 1, ‘Coinbhinsiún Aarhus’).