62021CJ0701_RES
Sprawy połączone C‑701/21 P i C‑739/21 P
Mytilinaios AE – Omilos Epicheiriseon
przeciwko
Dimosia Epicheirisi Ilektrismou AE (DEI)iKomisji Europejskiej
Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 22 lutego 2024 r.
Odwołanie – Pomoc państwa – Artykuł 107 TFUE – Pojęcie „pomocy” – Korzyść – Kryterium prywatnego inwestora – Orzeczenie sądu arbitrażowego ustalające obniżone taryfy opłat za energię elektryczną – Możliwość przypisania orzeczenia sądu arbitrażowego państwu – Rozporządzenie (UE) 2015/1589 – Artykuł 4 ust. 2 – Decyzja, w której uznano, że środek nie stanowi pomocy
Skarga o stwierdzenie nieważności – Osoby fizyczne lub prawne – Interes prawny – Decyzja Komisji stwierdzająca brak pomocy bez wszczynania formalnego postępowania wyjaśniającego – Skarga mająca na celu ochronę uprawnień procesowych zainteresowanych – Skarga wniesiona przez przedsiębiorstwo kontrolowane przez państwo członkowskie – Dopuszczalność
[art. 108 ust. 2, 3, art. 263 akapit czwarty TFUE; rozporządzenie Rady 2015/1589, art. 1 lit. h)]
(zob. pkt 56–64)
Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie – Przyznanie korzyści, które można przypisać państwu – Udział sądu arbitrażowego w ustaleniu taryfy opłat za energię elektryczną – Decyzja przedsiębiorstwa kontrolowanego przez państwo o zawarciu klauzuli arbitrażowej – Decyzja mogąca stanowić pomoc państwa – Orzeczenie sądu arbitrażowego wydane przez umowny sąd arbitrażowy – Orzeczenie sądu arbitrażowego niestanowiące środka, który można przypisać państwu
(art. 107 ust. 1 TFUE)
(zob. pkt 96–114)
Streszczenie
Trybunał uwzględnił odwołania wniesione od wyroku Sądu (
1
) stwierdzającego nieważność szeregu aktów Komisji, w których Komisja stwierdziła, że orzeczenie sądu arbitrażowego ustalające taryfę opłat za dostawę energii elektrycznej, która ma zastosowanie do greckiego producenta aluminium Mytilinaios AE – Omilos Epicheiriseon (zwanego dalej „spółką Mytilinaios”) nie wiązało się z przyznaniem pomocy państwa. Zdaniem Trybunału Sąd naruszył prawo, uznając wspomniane orzeczenie sądu arbitrażowego za środek państwowy mogący stanowić pomoc państwa.
Dimosia Epicheirisi Ilektrismou AE (DEI), producent i dostawca energii elektrycznej kontrolowany przez państwo greckie, oraz spółka Mytilinaios, która jest jego głównym odbiorcą, są zaangażowane w długi spór dotyczący taryfy opłat za dostawę energii elektrycznej, którą spółka DEI stosuje wobec spółki Mytilinaios, gdyż strony te nie są w stanie uzgodnić wysokości tej taryfy. W ramach klauzuli arbitrażowej podpisanej w dniu 16 listopada 2011 r. obie strony postanowiły powierzyć rozstrzygnięcie sporu Rythmistiki Archi Energeias (greckiemu organowi regulacyjnemu ds. energii, Grecja, zwanemu dalej „RAE”), przy którym zgodnie z prawem greckim został ustanowiony stały arbitraż (zwany dalej „sądem arbitrażowym RAE”). Sądowi temu powierzono zadanie ustalenia, na podstawie negocjacji, które miały miejsce między spółkami DEI i Mytilinaios, taryfy opłat za dostawę energii elektrycznej odpowiadającej specyfice spółki Mytilinaios i pokrywającej co najmniej koszty ponoszone przez spółkę DEI.
Orzeczeniem z dnia 31 października 2013 r. (zwanym dalej „orzeczeniem sądu arbitrażowego”) sąd arbitrażowy RAE ustalił taryfę opłat za energię elektryczną mającą zastosowanie do spółki Mytilinaios. Skarga wniesiona przez spółkę DEI na to orzeczenie sądu arbitrażowego została oddalona przez Efeteio Athinon (sąd apelacyjny w Atenach, Grecja).
W dniu 23 grudnia 2013 r. spółka DEI złożyła do Komisji Europejskiej skargę, podnosząc, że orzeczenie sądu arbitrażowego stanowi niezgodną z prawem pomoc państwa w zakresie, w jakim sporna taryfa zobowiązywała ją do dostarczania spółce Mytilinaios energii elektrycznej po cenie niższej od jej kosztów. Pismem z dnia 12 czerwca 2014 r. (zwanym dalej „spornym pismem”) Komisja poinformowała spółkę DEI o umorzeniu postępowania w sprawie złożonej do niej skargi.
W następstwie tego pisma spółka DEI wniosła do Sądu skargę zarejestrowaną pod numerem T‑639/14, mającą na celu stwierdzenie nieważności spornego pisma.
W toku tego postępowania, decyzją z dnia 25 marca 2015 r. (zwaną dalej „pierwszą sporną decyzją”) (
2
), Komisja cofnęła i zastąpiła sporne pismo. W decyzji tej Komisja stwierdziła, że orzeczenie sądu arbitrażowego nie stanowiło pomocy na rzecz spółki Mytilinaios, ponieważ dobrowolne poddanie przez spółkę DEI ich sporu rozstrzygnięciu w ramach arbitrażu odpowiadało zachowaniu rozważnego inwestora działającego w warunkach gospodarki rynkowej, a zatem nie wiązało się z przyznaniem korzyści spółce Mytilinaios.
Następnie spółka DEI wniosła do Sądu skargę zarejestrowaną pod numerem T‑352/15, mającą na celu stwierdzenie nieważności pierwszej spornej decyzji.
Postanowieniem z dnia 9 lutego 2016 r. Sąd umorzył postępowanie w przedmiocie skargi w sprawie T‑639/14. Trybunał, do którego wniesiono odwołanie (
3
), uchylił jednak to postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi, w którym została ona zarejestrowana pod numerem T‑639/14 RENV.
W dniu 14 sierpnia 2017 r. Komisja przyjęła drugą decyzję (zwaną dalej „drugą sporną decyzją”) (
4
), uchylającą i zastępującą zarówno sporne pismo, jak i pierwszą sporną decyzję. Opierając się na uzasadnieniu identycznym z uzasadnieniem przedstawionym w pierwszej spornej decyzji, ta druga decyzja potwierdziła, że orzeczenie sądu arbitrażowego nie wiązało się z przyznaniem pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
Spółka DEI ponownie wniosła do Sądu skargę o stwierdzenie nieważności drugiej spornej decyzji, zarejestrowaną pod numerem T‑740/17.
Po połączeniu trzech zawisłych przed nią spraw, trzecia izba Sądu w składzie powiększonym uwzględniła trzy skargi wniesione przez spółkę DEI i stwierdziła nieważność zarówno spornego pisma, jak i pierwszej i drugiej spornej decyzji.
W swoim wyroku Sąd uznał, że Komisja powinna była wszcząć formalne postępowanie wyjaśniające na podstawie art. 108 ust. 2 TFUE w celu sprawdzenia treści orzeczenia sądu arbitrażowego pod kątem ewentualnego przyznania pomocy państwa, ponieważ sąd arbitrażowy RAE można zrównać z państwowym sądem powszechnym, a z orzecznictwa wynika, że korzyść przyznaną przez taki sąd stronie sporu można traktować jako przyznanie pomocy państwa.
Spółka Mytilinaios i Komisja wniosły do Trybunału odwołania od tego wyroku.
Ocena Trybunału
Na poparcie swoich odwołań spółka Mytilinaios i Komisja podnoszą w szczególności, że Sąd naruszył prawo, orzekając, iż sąd arbitrażowy RAE można zrównać z państwowym sądem powszechnym, co skutkowałoby uznaniem orzeczenia sądu arbitrażowego za środek państwowy mogący stanowić pomoc państwa.
W tym względzie Trybunał zauważył w pierwszej kolejności, że kryteria przyjęte przez Sąd, leżące u podstaw zrównania sądu arbitrażowego RAE z państwowym sądem powszechnym, nie pozwalają na odróżnienie sądu arbitrażowego RAE od jakiegokolwiek innego umownego sądu arbitrażowego. W tej kwestii Trybunał podkreślił, że jedynym kryterium przywołanym przez Sąd, które może charakteryzować sąd arbitrażowy RAE w stosunku do innych umownych sądów arbitrażowych, jest okoliczność, że jego arbitrzy, wybierani z listy sporządzonej decyzją prezesa RAE, muszą wykazać swoją niezawisłość i bezstronność, zanim zostaną wyznaczeni. Jednakże okoliczność ta sama w sobie nie pozwala uznać, że ów sąd arbitrażowy różni się od jakiegokolwiek innego umownego sądu arbitrażowego, ponieważ stanowi ona jedynie element czysto proceduralny, który nie wpływa na funkcję lub charakter tego sądu.
W drugiej kolejności Trybunał uznał, że Sąd naruszył prawo, nie ustalając, czy sąd arbitrażowy RAE posiadał – jak ma to co do zasady miejsce w przypadku sądów należących do państwowego systemu sądownictwa – obowiązkową jurysdykcję, która nie zależała zatem wyłącznie od woli stron.
W świetle powyższego Trybunał stwierdził, że Sąd naruszył prawo, orzekając, iż sąd arbitrażowy RAE można zrównać z sądem powszechnym i że orzeczenie sądu arbitrażowego jest środkiem państwowym mogącym stanowić pomoc państwa.
Oceny tej nie może podważyć okoliczność, że w wyroku Komisja/European Food i in. (
5
) Trybunał potwierdził, iż Komisja była właściwa do skontrolowania, czy odszkodowanie wypłacone szwedzkim inwestorom przez Rumunię w wykonaniu orzeczenia arbitrażowego stanowi pomoc państwa, czy też nie.
W tym względzie Trybunał podkreślił, po pierwsze, że sąd arbitrażowy, który wydał orzeczenie arbitrażowe rozpatrywane w sprawie Komisja/European Food i in., został ustanowiony na podstawie dwustronnej umowy inwestycyjnej zawartej między Królestwem Szwecji a Rumunią. Tymczasem, jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, zgoda państwa członkowskiego na wytoczenie przeciwko niemu sprawy w ramach postępowania arbitrażowego przewidzianego w dwustronnej umowie inwestycyjnej, w odróżnieniu od zgody, której udzielono by w ramach umownego postępowania arbitrażowego, nie ma swej genezy w konkretnej umowie odzwierciedlającej autonomię woli zainteresowanych stron, lecz wynika z umowy zawartej między dwoma państwami, w której zgodziły się one w sposób ogólny, z góry, na wyłączenie sporów mogących dotyczyć stosowania lub wykładni prawa Unii spod właściwości ich własnych sądów na rzecz wprowadzenia postępowania arbitrażowego. Po drugie, w wyroku Komisja/European Food i in. Trybunał nie wypowiedział się w kwestii, czy orzeczenie arbitrażowe rozpatrywane w tej sprawie stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
Ponadto okoliczność, że w niniejszej sprawie skarga spółki DEI o uchylenie orzeczenia sądu arbitrażowego została oddalona przez sąd apelacyjny w Atenach, nie oznacza, że orzeczenie to można przypisać z tego tylko powodu państwu greckiemu. Kontrola sądowa sprawowana przez ten sąd dotyczy bowiem jedynie zgodności z prawem orzeczenia sądu arbitrażowego, które pozostaje aktem, jaki można przypisać wyłącznie kolegium arbitrażowemu, które je wydało. Ponadto samo wprowadzenie pomocy państwa nie może nastąpić w drodze orzeczenia sądowego, gdyż takie ustanowienie wchodzi w zakres oceny celowości, która nie jest związana z wykonywaniem obowiązków sędziego.
W świetle powyższego Trybunał doszedł do wniosku, że biorąc pod uwagę w szczególności specyfikę sporu pomiędzy spółkami DEI i Mytilinaios oraz specyfikę zadania powierzonego sądowi arbitrażowemu RAE, Komisja mogła zasadnie uznać, po pierwsze, że jedynym środkiem państwowym mogącym stanowić pomoc państwa była decyzja spółki DEI o zawarciu klauzuli arbitrażowej ze spółką Mytilinaios, a po drugie, że w celu ustalenia, czy decyzja ta przysporzyła korzyści spółce Mytilinaios, należało zbadać, czy prywatny podmiot gospodarczy podjąłby w normalnych warunkach rynkowych wspomnianą decyzję na tych samych warunkach.
W tych okolicznościach Trybunał uchylił wyrok Sądu i przekazał Sądowi trzy sprawy do ponownego rozpoznania w celu rozstrzygnięcia w przedmiocie zarzutów, co do których sąd ten się nie wypowiedział.
(
1
)	Wyrok z dnia 22 września 2021 r., DEI/Komisja (T‑639/14 RENV, T‑352/ 15 i T‑740/17, EU:T:2021:604).
(
2
)	Decyzja Komisji C(2015) 1942 final z dnia 25 marca 2015 r. [sprawa SA.38101 (2015/NN) (ex 2013/CP) – Grecja – Domniemana pomoc państwa w postaci taryf opłat za energię elektryczną niższych od kosztów przyznana spółce Alouminion SA w następstwie orzeczenia sądu arbitrażowego] (Dz.U. 2015, C 219, s. 2).
(
3
)	Wyrok z dnia 31 maja 2017 r., DEI/Komisja (C‑228/16 P, EU:C:2017:409).
(
4
)	Decyzja C(2017) 5622 final z dnia 14 sierpnia 2017 r. [sprawa SA.38101 (2015/NN) (ex 2013/CP) – Grecja – Domniemana pomoc państwa w postaci taryf opłat za energię elektryczną niższych od kosztów przyznana spółce Alouminion SA w następstwie orzeczenia sądu arbitrażowego] (Dz.U. 2017, C 291, s. 2).
(
5
)	Wyrok z dnia 25 stycznia 2022 r., Komisja/European Food i in. (C‑638/19 P, EU:C:2022:50).