62022TO0706(01)
BESCHIKKING VAN HET GERECHT (Tweede kamer)
20 september 2023 (
*1
)
„Beroep tot nietigverklaring – Volksgezondheid – Intrekking van bepaalde vrijstellingen voor verhitte tabaksproducten – Rechtstreeks geraakt – Niet individueel geraakt – Niet-ontvankelijkheid”
In zaak T‑706/22,
Nicoventures Trading Ltd, gevestigd te Londen (Verenigd Koninkrijk), en de andere verzoekende partijen waarvan de namen zijn vermeld in de bijlage (
1
), vertegenwoordigd door L. Van den Hende, M. Schonberg, J. Penz-Evren en P. Wytinck, advocaten,
verzoeksters,
tegen
Europese Commissie, vertegenwoordigd door H. van Vliet, A. Becker en F. van Schaik als gemachtigden,
verweerster,
geeft
HET GERECHT (Tweede kamer),
samengesteld als volgt: A. Marcoulli, president, S. Frimodt Nielsen (rapporteur) en R. Norkus, rechters,
griffier: V. Di Bucci,
gezien de stukken en met name de beslissing van 1 februari 2023 houdende afwijzing van het door verzoeksters ingediende verzoek om behandeling volgens de versnelde procedure,
gezien de beschikking van 2 februari 2023, Nicoventures Trading e.a./Commissie (T‑706/22 R, niet gepubliceerd, EU:T:2023:39), waarbij het verzoek in kort geding is afgewezen,
de navolgende
Beschikking
1
Met hun beroep krachtens artikel 263 VWEU verzoeken verzoeksters – Nicoventures Trading Ltd en de andere rechtspersonen waarvan de namen zijn vermeld in de bijlage – om nietigverklaring van gedelegeerde richtlijn (EU) 2022/2100 van de Commissie van 29 juni 2022 tot wijziging van richtlijn 2014/40/EU van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de intrekking van bepaalde vrijstellingen met betrekking tot verhitte tabaksproducten (PB 2022, L 283, blz. 4; hierna: „bestreden handeling”).
Voorgeschiedenis van het geding
2
De groep British American Tobacco (hierna: „BAT-groep”), waartoe verzoeksters behoren, vervaardigt en verkoopt tabaksproducten, waaronder verhitte tabaksproducten. Een van de verzoeksters, Nicoventures Trading, is in 2011 binnen de BAT-groep opgericht om zich uitsluitend te richten op de ontwikkeling en het in de handel brengen van innovatieve, niet-brandbare producten, waaronder verhitte tabaksproducten. Nicoventures Trading verkoopt de verhitte tabaksproducten van de BAT-groep aan andere vennootschappen van de groep, waaronder de andere verzoeksters. Deze laatste distribueren de producten van Nicoventures Trading op de markt van 14 lidstaten of zijn voornemens dit te gaan doen.
3
Richtlijn 2014/40/EU van het Europees Parlement en de Raad van 3 april 2014 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten inzake de productie, de presentatie en de verkoop van tabaks- en aanverwante producten en tot intrekking van richtlijn 2001/37/EG (PB 2014, L 127, blz. 1), regelt het in de handel brengen van tabaksproducten. Daartoe beoogt zij de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten met betrekking tot met name de ingrediënten, de etikettering en de verpakking van tabaksproducten.
4
Artikel 7, leden 1 en 7, van richtlijn 2014/40 bepaalt dat de lidstaten het in de handel brengen verbieden van tabaksproducten met een kenmerkend aroma en van tabaksproducten met aroma’s in een van hun bestanddelen. Alvorens het bij de bestreden handeling werd gewijzigd, voorzag artikel 7, lid 12, van deze richtlijn in een vrijstelling voor andere tabaksproducten dan sigaretten en shagtabak van de in de leden 1 en 7 van dat artikel bedoelde verbodsbepalingen. Evenzo bepaalde artikel 11, lid 1, eerste alinea, van deze richtlijn, voordat het bij de bestreden handeling werd gewijzigd, dat de lidstaten andere voor roken bestemde tabaksproducten dan sigaretten, shagtabak en waterpijptabak konden vrijstellen van bepaalde verplichtingen inzake de etikettering van tabaksproducten en de verplichte vermelding van bepaalde waarschuwingen, informatieve boodschappen en gecombineerde gezondheidswaarschuwingen op de verpakking. Bovendien wordt in artikel 7, lid 12, en artikel 11, lid 6, van die richtlijn bepaald dat de Europese Commissie gedelegeerde handelingen vaststelt om de in artikel 7 bedoelde vrijstellingen in te trekken, of om de mogelijkheid tot vrijstelling van de in artikel 11 bedoelde vrijstellingen voor een bepaalde categorie producten in te trekken, als in een door haar opgesteld verslag wordt geconstateerd dat zich een aanzienlijke verandering in de omstandigheden heeft voorgedaan.
5
Op 15 juni 2022 heeft de Commissie overeenkomstig richtlijn 2014/40 een verslag gepubliceerd waarin voor verhitte tabaksproducten een aanzienlijke verandering in de omstandigheden werd vastgesteld.
6
Na dit verslag heeft de Commissie op 29 juni 2022 de bestreden handeling vastgesteld. Artikel 1 van de bestreden handeling heeft artikel 7, lid 12, en artikel 11, lid 1, van richtlijn 2014/40 gewijzigd. Vanaf 23 oktober 2023 – dit is de datum waarop de door de bestreden handeling voorgeschreven maatregelen in nationaal recht moeten zijn omgezet – zullen verhitte tabaksproducten niet meer vrijgesteld zijn van de in artikel 7, leden 1 en 7, van richtlijn 2014/40 opgenomen verbodsbepalingen met betrekking tot aroma’s. Vanaf dezelfde datum zullen niet-verboden verhitte tabaksproducten bovendien worden onderworpen aan dezelfde informatieverplichtingen op de verpakkingen als de andere niet-vrijgestelde voor roken bestemde tabaksproducten.
Conclusies van partijen
7
Verzoeksters verzoeken het Gerecht:
–
de bestreden handeling nietig te verklaren;
–
de Commissie te verwijzen in de kosten.
8
De Commissie verzoekt het Gerecht:
–
het beroep niet-ontvankelijk te verklaren;
–
verzoeksters te verwijzen in de kosten.
9
In hun opmerkingen over de exceptie van niet-ontvankelijkheid verzoeken verzoeksters het Gerecht:
–
primair, de exceptie van niet-ontvankelijkheid te verwerpen;
–
subsidiair, de exceptie van niet-ontvankelijkheid te voegen met de zaak ten gronde;
–
de Commissie te verwijzen in de kosten.
In rechte
10
Krachtens artikel 130, leden 1 en 7, van zijn Reglement voor de procesvoering kan het Gerecht, op verzoek van de verwerende partij, uitspraak doen over de niet-ontvankelijkheid of de onbevoegdheid zonder daarbij op de zaak ten gronde in te gaan. Aangezien de Commissie in casu heeft verzocht uitspraak te doen over de niet-ontvankelijkheid, beslist het Gerecht, dat zich door de stukken in het dossier voldoende voorgelicht acht, om over dit verzoek uitspraak te doen zonder de behandeling voort te zetten.
11
Ter staving van haar exceptie van niet-ontvankelijkheid stelt de Commissie dat verzoeksters noch rechtstreeks noch individueel door de bestreden handeling worden geraakt.
Voorwaarden voor de ontvankelijkheid van het beroep
12
Artikel 263, vierde alinea, VWEU bepaalt dat „[i]edere natuurlijke of rechtspersoon […] beroep [kan] instellen tegen handelingen die tot hem gericht zijn of die hem rechtstreeks en individueel raken, alsmede tegen regelgevingshandelingen die hem rechtstreeks raken en die geen uitvoeringsmaatregelen met zich brengen”.
13
Om te beginnen dient eraan te worden herinnerd dat de onderhavige zaak niet valt onder de laatste hypothese van artikel 263, vierde alinea, VWEU, welke hypothese overigens noch door verzoeksters noch door de Commissie wordt aangevoerd. Het begrip „regelgevingshandeling” van artikel 263, vierde alinea, VWEU moet immers aldus worden begrepen dat het elke handeling van algemene strekking omvat, met uitsluiting van wetgevingshandelingen (zie in die zin arrest van 3 oktober 2013, Inuit Tapiriit Kanatami e.a./Parlement en Raad, C‑583/11 P, EU:C:2013:625, punten 60 en 61). In casu gaat het bij de bestreden handeling, die maatregelen van algemene strekking bevat – zoals die welke vermeld zijn in de punten 4 en 6 hierboven – en die niet is vastgesteld overeenkomstig een van de in artikel 289 VWEU bedoelde wetgevingsprocedures, om een regelgevingshandeling in de zin van artikel 263, vierde alinea, VWEU. Artikel 2 van de bestreden handeling voorziet echter in uitvoeringsmaatregelen, namelijk de omzettingsmaatregelen die door de lidstaten moeten worden vastgesteld. Bijgevolg kan het onderhavige beroep inderdaad niet onder de laatste in artikel 263, vierde alinea, VWEU bedoelde hypothese vallen.
14
Aangezien verzoeksters bovendien niet de adressaten van de bestreden handeling zijn, is de eerste hypothese van artikel 263, vierde alinea, VWEU in casu evenmin van toepassing. Derhalve dient te worden vastgesteld of verzoeksters vallen onder de tweede hypothese van artikel 263, vierde alinea, VWEU, namelijk of zij rechtstreeks en individueel worden geraakt door de bestreden handeling (zie in die zin arrest van 25 juli 2002, Unión de Pequeños Agricultores/Raad, C‑50/00 P, EU:C:2002:462, punten 35‑37 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Overigens betwisten zij niet dat deze twee voorwaarden voor procesbevoegdheid van toepassing zijn op het onderhavige beroep.
15
Wat in dit kader verzoeksters’ argument betreft dat de ontvankelijkheid van beroepen tegen regelgevingshandelingen minder restrictief moet worden beoordeeld dan bij andere handelingen, welk argument zij menen te kunnen ontlenen aan het arrest van 3 oktober 2013, Inuit Tapiriit Kanatami e.a./Parlement en Raad (C‑583/11 P, EU:C:2013:625), moet worden opgemerkt dat het Hof in dat arrest zijn analyse uitdrukkelijk baseert op de categorie „regelgevingshandelingen die geen uitvoeringsmaatregelen met zich brengen” (punt 57 van het arrest), waartoe – zoals zojuist in herinnering gebracht – de bestreden handeling niet behoort. Anders dan verzoeksters beweren, geeft het Hof niet aan dat, wat de categorie regelgevingshandelingen in het algemeen betreft, de analyse van de voorwaarden voor ontvankelijkheid van het beroep tot nietigverklaring minder restrictief moet worden opgevat dan in de andere gevallen.
16
Met de bij het Verdrag van Lissabon ingevoerde wijziging van artikel 263, vierde alinea, VWEU werd immers beoogd bepaalde handelingen van algemene strekking die de rechtspositie van particulieren kunnen regelen, via een beroep tot nietigverklaring aan rechterlijke toetsing te onderwerpen, terwijl deze particulieren vóór die wijziging bij gebreke van uitvoeringsmaatregelen niet de mogelijkheid hadden om deze handelingen aan te vechten, noch via een rechtstreeks beroep – tenzij was voldaan aan de voorwaarde dat zij individueel worden geraakt –, noch via een prejudiciële vraag ter beoordeling van de geldigheid. Deze wijziging heeft daarentegen geen gevolgen gehad voor de draagwijdte van de voorwaarden voor de procesbevoegdheid van natuurlijke en rechtspersonen, die van toepassing blijven (zie in die zin arrest van 3 oktober 2013, Inuit Tapiriit Kanatami e.a./Parlement en Raad, C‑583/11 P, EU:C:2013:625, punten 70 en 71).
17
Derhalve moet worden onderzocht of de Commissie op goede gronden kan stellen dat verzoeksters door de bestreden handeling noch rechtstreeks noch individueel worden geraakt.
Rechtstreekse geraaktheid
18
De Commissie betoogt dat volgens vaste rechtspraak een verzoeker slechts kan worden geacht rechtstreeks te worden geraakt in de zin van artikel 263 VWEU indien de bestreden maatregel, ten eerste, rechtstreeks gevolgen heeft voor zijn rechtspositie en, ten tweede, aan degenen tot wie zij is gericht en die met de uitvoering ervan zijn belast, geen enkele beoordelingsbevoegdheid laat, aangezien deze uitvoering zuiver automatisch en alleen op grond van de Unieregeling gebeurt, zonder dat daarvoor nadere regels moeten worden gesteld.
19
In de eerste plaats tonen verzoeksters volgens de Commissie niet aan dat de bestreden handeling hun rechtspositie negatief beïnvloedt. In het bijzonder moet rekening worden gehouden met het feit dat de klanten van verzoeksters reeds beschikken over het verwarmingstoestel dat zij in de handel brengen, en dat zij dit kunnen blijven gebruiken voor het verbruik van de verhitte tabaksproducten die door de bestreden handeling niet worden verboden. De bestreden handeling heeft immers niet tot gevolg dat verhitte tabaksproducten worden verboden, maar regelt wel de toegestane ingrediënten en de vermeldingen die op de verpakking moeten voorkomen. De bestreden handeling heeft dus enkel tot gevolg dat verhitte tabaksproducten worden onderworpen aan de algemene regels inzake samenstelling en etikettering waaraan bijvoorbeeld sigaretten en shagtabak zijn onderworpen.
20
In de tweede plaats merkt de Commissie op dat de argumenten waarmee verzoeksters proberen aan te tonen dat zij rechtstreeks worden geraakt, niet juridisch maar feitelijk van aard zijn. Zo stellen zij dat zij waarschijnlijk inkomsten zullen mislopen, maar tonen zij niet aan dat de bestreden handeling rechtstreeks gevolgen heeft voor hun rechtspositie.
21
In de derde plaats moet, zelfs indien wordt aangenomen dat de bestreden handeling gevolgen heeft voor de rechtspositie van verzoeksters, worden vastgesteld dat die gevolgen indirect zijn. Elk toekomstig, mogelijk en zuiver speculatief gevolg vloeit immers niet voort uit de inwerkingtreding van de bestreden handeling, maar uit de door de lidstaten vastgestelde besluiten. In casu kan de bestreden handeling maar gevolgen hebben voor de rechtspositie van verzoeksters indien er omzettingsmaatregelen worden genomen. De uitvoering van de bestreden handeling heeft dus niet het door de rechtspraak verlangde zuiver automatische karakter.
22
In de vierde plaats verschilt de onderhavige zaak van de zaak die heeft geleid tot het arrest van 12 juli 2022, Nord Stream 2/Parlement en Raad (C‑348/20 P, EU:C:2022:548). De in die zaak aan de orde zijnde richtlijn regelt immers de rechten van de marktdeelnemers, terwijl de bestreden handeling regels van algemene strekking voor producten vaststelt.
23
Verzoeksters betwisten dit betoog en stellen dat zij door de bestreden handeling rechtstreeks worden geraakt.
24
Overeenkomstig vaste rechtspraak wordt een natuurlijke of rechtspersoon door de handeling waartegen beroep is ingesteld slechts „rechtstreeks geraakt” als aan twee cumulatieve criteria is voldaan: deze maatregel heeft rechtstreeks gevolgen voor zijn rechtspositie en laat aan degenen tot wie hij is gericht en die met de uitvoering ervan zijn belast, geen enkele beoordelingsbevoegdheid, omdat de uitvoering zuiver automatisch en alleen op grond van de Unieregeling gebeurt, zonder dat daarvoor nadere regels moeten worden gesteld (zie arrest van 12 juli 2022, Nord Stream 2/Parlement en Raad, C‑348/20 P, EU:C:2022:548, punt 43 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
25
Het beroep tot nietigverklaring krachtens artikel 263 VWEU staat open tegen alle door de instellingen vastgestelde bepalingen – ongeacht de vorm ervan – die beogen bindende rechtsgevolgen teweeg te brengen. Om vast te stellen of een handeling dergelijke rechtsgevolgen in het leven roept, moet worden gelet op de substantie van deze handeling en moeten haar gevolgen worden beoordeeld aan de hand van objectieve criteria zoals de inhoud van die handeling, waarbij in voorkomend geval rekening wordt gehouden met de context waarin die vaststelling plaatsvond en met de bevoegdheden van de instelling die de handeling heeft vastgesteld. Of een handeling rechtstreeks gevolgen kan hebben voor de rechtspositie van een natuurlijke of rechtspersoon, kan dus niet uitsluitend worden beoordeeld op basis van het feit dat de handeling de vorm van een richtlijn heeft aangenomen (zie arrest van 12 juli 2022, Nord Stream 2/Parlement en Raad, C‑348/20 P, EU:C:2022:548, punten 62‑64 en aldaar aangehaalde rechtspraak)
26
Elke handeling, zowel regelgevingshandelingen als handelingen van andere aard, kan immers in beginsel rechtstreeks gevolgen hebben voor de rechtspositie van een natuurlijke of rechtspersoon, ongeacht of de handeling uitvoeringsmaatregelen – waaronder, in het geval van een richtlijn, omzettingsmaatregelen – met zich meebrengt of niet. Wanneer een richtlijn dergelijke gevolgen teweegbrengt, is de omstandigheid dat maatregelen tot omzetting van deze richtlijn zijn vastgesteld of nog moeten worden vastgesteld, als zodanig dus irrelevant, aangezien dit niet wegneemt dat er tussen de richtlijn en die gevolgen een rechtstreeks verband bestaat. Dit is het geval indien de richtlijn de lidstaten geen beoordelingsmarge laat met betrekking tot het opleggen van de gevolgen aan die persoon (arrest van 12 juli 2022, Nord Stream 2/Parlement en Raad, C‑348/20 P, EU:C:2022:548, punt 74).
27
Zoals in de punten 4 tot en met 6 hierboven is uiteengezet, heeft de bestreden handeling tot gevolg dat het in de handel brengen van verhitte tabaksproducten met een kenmerkend aroma wordt verboden en dat voor roken bestemde verhitte tabaksproducten zonder kenmerkend aroma aan dezelfde etiketteringsverplichtingen worden onderworpen als bepaalde andere voor roken bestemde tabaksproducten, zoals sigaretten, shagtabak en waterpijptabak. Volgens artikel 2 van de bestreden handeling moeten de lidstaten voor 23 oktober 2023 de nodige omzettingsmaatregelen vaststellen om dit nieuwe verbod en deze nieuwe verplichtingen toe te passen.
28
Marktdeelnemers zoals verzoeksters die verhitte tabaksproducten met een kenmerkend aroma in de handel brengen of voornemens zijn dat te doen, worden dus in hun rechtspositie geraakt aangezien dit onrechtmatig wordt. Deze marktdeelnemers zullen ook verplicht zijn om op de verpakkingen van de niet-verboden voor roken bestemde verhitte tabaksproducten dezelfde gezondheidswaarschuwingen aan te brengen als die welke op de verpakkingen van bepaalde andere voor roken bestemde tabaksproducten moeten voorkomen. Verzoeksters worden aldus onderworpen aan een verbod en aan verplichtingen die rechtstreeks uit de bestreden handeling voortvloeien, ongeacht of deze handeling uitvoeringsmaatregelen – namelijk omzettingsmaatregelen – met zich meebrengt. De voorwaarde dat de handeling waartegen het beroep wordt ingesteld een verzoeker rechtstreeks raakt en de voorwaarde dat een dergelijke handeling geen uitvoeringsmaatregelen met zich meebrengt vallen immers niet samen (zie in die zin arrest van 12 juli 2022, Nord Stream 2/Parlement en Raad, C‑348/20 P, EU:C:2022:548, punten 71 en 72). In casu zijn de omzettingsmaatregelen waarin de bestreden handeling voorziet slechts noodzakelijk voor de volledige toepassing van die verboden en verplichtingen in de rechtsstelsels van de lidstaten, zonder dat die lidstaten over een autonome beoordelingsbevoegdheid beschikken, aangezien de bestreden handeling hen dienaangaande geen enkele beoordelingsmarge laat. Verzoeksters moeten dus worden geacht door de bestreden handeling rechtstreeks te worden geraakt.
29
Geen van de door de Commissie aangevoerde argumenten kan afdoen aan deze beoordelingen.
30
Ten eerste voert de Commissie aan dat de bestreden handeling weliswaar niet tot gevolg heeft dat het in de handel brengen van verhitte tabaksproducten wordt verboden, maar enkel dat de samenstelling ervan wordt geregeld door kenmerkende aroma’s te verbieden. In dit verband volstaat het op te merken dat verzoeksters verhitte tabaksproducten met kenmerkende aroma’s in de handel brengen en dat hun de mogelijkheid wordt ontnomen om dat na afloop van de in de bestreden handeling vastgestelde omzettingstermijn nog te doen. De Commissie kan dus niet stellen dat de bestreden handeling enkel de samenstelling van deze producten regelt en de rechten van de marktdeelnemers onverlet laat.
31
Ten tweede merkt de Commissie op dat verzoeksters argumenten aanvoeren die veeleer betrekking hebben op de aantasting van hun feitelijke situatie dan op de aantasting van hun rechtspositie. De omstandigheid dat verzoeksters zich beroepen op een aantasting van hun feitelijke situatie door te wijzen op het belang van verhitte tabaksproducten met kenmerkende aroma’s in hun totale verkoop, hun marktaandeel en de investeringen die zij hebben gedaan, brengt echter niet met zich mee dat zij niet ook in hun rechtspositie kunnen worden geraakt.
32
Ten derde zijn de gevolgen van de bestreden handeling voor de rechtspositie van verzoeksters volgens de Commissie hooguit indirect omdat die handeling in omzettingsmaatregelen voorziet. Zoals in punt 28 hierboven is opgemerkt, laat de bestreden handeling aan de lidstaten geen enkele beoordelingsmarge met betrekking tot het verbod op het in de handel brengen van verhitte tabaksproducten met kenmerkende aroma’s en de verplichte etikettering van niet-verboden verhitte tabaksproducten.
33
Hieruit volgt dat het door de Commissie opgeworpen middel van niet-ontvankelijkheid dat zij ontleent aan het feit dat verzoeksters door de bestreden handeling niet rechtstreeks worden geraakt, moet worden afgewezen.
Individuele geraaktheid
34
De Commissie betoogt dat verzoeksters moeten aantonen dat de bestreden handeling hen individueel raakt. Aangezien zij niet de adressaten ervan zijn, kunnen zij slechts individueel worden geraakt indien de bestreden handeling hen treft uit hoofde van zekere bijzondere hoedanigheden of van een feitelijke situatie die hen ten opzichte van ieder ander karakteriseert en hen daardoor individualiseert op soortgelijke wijze als een adressaat. De Commissie betwist dat dit het geval is.
35
Verzoeksters betogen dat zij door de bestreden handeling individueel worden geraakt. In dit verband betogen zij dat zij zich bevinden in de in het arrest van 15 juli 1963, Plaumann/Commissie (25/62, EU:C:1963:17), bedoelde situatie van een rechtssubject dat wordt geraakt uit hoofde van zekere bijzondere hoedanigheden of van een situatie die hem ten opzichte van ieder ander karakteriseert en hem individualiseert op soortgelijke wijze als de adressaat van een besluit. Volgens hen is hiervan sprake om twee soorten redenen die in de rechtspraak van het Hof zijn aanvaard. Ten eerste behoren zij tot een gesloten groep marktdeelnemers. Ten tweede kan de bestreden handeling hun marktpositie aanzienlijk aantasten.
36
Hoewel handelingen van algemene strekking in beginsel slechts kunnen worden aangevochten door de bevoorrechte verzoekers die worden genoemd in artikel 263, tweede en derde alinea, VWEU, kunnen dergelijke handelingen in bepaalde omstandigheden bepaalde natuurlijke of rechtspersonen individueel raken en dus ten opzichte van hen het karakter van een besluit hebben. Dit is het geval wanneer de betrokken handeling een natuurlijke of rechtspersoon treft uit hoofde van zekere bijzondere hoedanigheden of van een feitelijke situatie welke hem ten opzichte van ieder ander karakteriseert en hem derhalve individualiseert op soortgelijke wijze als een adressaat (arrest van 15 juli 1963, Plaumann/Commissie, 25/62, EU:C:1963:17, blz. 232; zie ook arrest van 25 juli 2002, Unión de Pequeños Agricultores/Raad, C‑50/00 P, EU:C:2002:462, punten 35 en 36 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
37
De algemene strekking en dus het normatieve karakter van een handeling worden niet aangetast door de mogelijkheid dat het aantal of zelfs de identiteit van de rechtssubjecten waarop deze op een bepaald moment van toepassing is met meer of mindere mate van zekerheid kan worden bepaald, zolang maar vaststaat dat deze toepassing geschiedt op grond van een door de handeling omschreven objectieve situatie rechtens of feitelijk en in samenhang met de doelstelling van de handeling (zie arrest van 18 mei 1994, Codorníu/Raad, C‑309/89, EU:C:1994:197, punt 18 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
38
Om te beginnen moet worden opgemerkt dat verzoeksters weliswaar vorderen dat de bestreden handeling in haar geheel nietig wordt verklaard, maar dat zij hun argumenten toespitsen op de gevolgen van het verbod op verhitte tabaksproducten met een of meer kenmerkende aroma’s voor hun feitelijke situatie.
39
In de eerste plaats stellen verzoeksters dat zij behoren tot een gesloten categorie van marktdeelnemers die ten tijde van de vaststelling van de bestreden handeling identificeerbaar en daadwerkelijk geïdentificeerd waren. De categorie marktdeelnemers die individueel door de bestreden handeling worden geraakt, omvat diegenen die op de datum van vaststelling van de bestreden handeling producten waarvoor een nieuwe beperking geldt in de handel brengen of in het bezit zijn van vergunningen voor het in de handel brengen ervan. Volgens verzoeksters kon ten tijde van de vaststelling van de bestreden handeling worden vastgesteld wie deel uitmaakte van deze kring, aangezien zij allen beschikten over door de lidstaten verleende vergunningen voor het in de handel brengen van verhitte tabaksproducten met kenmerkende aroma’s, of daartoe een aanvraag hadden ingediend. De kring is gesloten omdat hij wegens het verbod op de betrokken producten niet ruimer kan worden. Bovendien is deze kring beperkt wegens het geringe aantal marktdeelnemers dat ertoe behoort, aangezien er slechts twee groepen van ondernemingen met een aanzienlijk marktaandeel deel van uitmaken. Ten slotte verschilt hun situatie, anders dan de Commissie stelt, van de ondernemingen die zich stroomopwaarts en stroomafwaarts in de productie- en distributieketen van de betrokken producten bevinden.
40
Het is juist dat het Hof heeft erkend dat een rechtspersoon die houder is van een intellectuele-eigendomsrecht individueel geraakt kan worden door een normatieve handeling die bedoeld is om een geheel van algemeen en abstract omschreven rechtssubjecten te beheersen, wanneer die rechtspersoon bijzonder wordt geraakt door die handeling (arrest van 18 mei 1994, Codorníu/Raad, C‑309/89, EU:C:1994:197, punten 19‑23).
41
Evenzo heeft het Hof beroepen tegen een maatregel van algemene strekking ontvankelijk verklaard die waren ingesteld door ondernemingen met verworven rechten, bijvoorbeeld omdat de maatregel afbreuk deed aan de uitvoering van een lopende overeenkomst (arrest van 17 januari 1985, Piraiki-Patraiki e.a./Commissie, 11/82, EU:C:1985:18, punt 31) of aan exclusieve uitzendrechten, op grond waarvan de houders van die rechten – die ten tijde van de vaststelling van de bestreden handeling duidelijk konden worden geïdentificeerd – konden worden geacht deel uit te maken van een „beperkte kring” (arrest van 13 maart 2008, Commissie/Infront WM, C‑125/06 P, EU:C:2008:159, punten 71‑77), of omdat met de maatregel werd teruggekomen op een positief besluit betreffende een staatssteunregeling die de verzoekende partijen genoten (arrest van 27 februari 2014, Stichting Woonpunt e.a./Commissie, C‑132/12 P, EU:C:2014:100, punten 59‑63).
42
Om aan te tonen dat zij tot een beperkte kring in de zin van de aangehaalde rechtspraak behoren, beroepen verzoeksters zich hoofdzakelijk op het feit dat zij bij de bevoegde autoriteiten de in artikel 5 van richtlijn 2014/40 bedoelde verklaringen en de in artikel 19 van die richtlijn bedoelde kennisgevingen voor verhitte tabaksproducten met kenmerkende aroma’s hebben gedaan, en voorts dat sommige van hen in de lidstaten die overeenkomstig artikel 19, lid 3, van deze richtlijn een vergunningenstelsel hebben ingevoerd, vergunningen hebben verkregen voor het in de handel brengen van verhitte tabaksproducten met kenmerkende aroma’s. De Commissie betwist deze feiten niet maar is van mening dat zij niet volstaan om verzoeksters op soortgelijke wijze te individualiseren als de adressaat van een besluit.
43
In dit verband voorziet richtlijn 2014/40 in de noodzaak om een gemeenschappelijk model vast te stellen voor de informatieverstrekking over de ingrediënten van tabaksproducten en de emissies van bepaalde giftige stoffen die daaruit vrijkomen (overwegingen 13‑15), alsook in de verplichting voor de fabrikanten en importeurs om nieuwsoortige tabaksproducten mee te delen, onverminderd het recht van de lidstaten om deze te verbieden of toe te staan (overweging 34). Aan die beginselen is uitvoering gegeven in de artikelen 5 en 19 van richtlijn 2014/40. Uit al deze bepalingen volgt dat de fabrikanten en importeurs enkel tabaksproducten in de handel mogen brengen die aan de vereisten van deze richtlijn voldoen en waarvoor de in deze richtlijn bedoelde verklaringen en kennisgevingen zijn gedaan, of, in voorkomend geval, de vergunningen zijn verkregen in de lidstaten die een vergunningenstelsel hebben ingevoerd. De vereisten van de richtlijn betreffen naast de vermelding van de ingrediënten en de emissies, onder meer het ontbreken van verboden ingrediënten en de overlegging van de vereiste studies die met name ingaan op de toxiciteit, de verslavende werking, de aantrekkelijkheid en de invloed op het consumptiegedrag van het betrokken product. Dergelijke vereisten vormen dus algemene en abstracte criteria die gelden voor eenieder die een tabaksproduct in de handel brengt of voornemens is dat te doen.
44
Derhalve dient te worden onderzocht of het verrichten van die verklaringen en kennisgevingen of het bezit van die vergunningen volstaat om verzoeksters, of sommige ervan, op soortgelijke wijze te individualiseren als de adressaat van een besluit.
45
Ten eerste betekent de enkele omstandigheid dat de marktdeelnemers die een verklaring of een kennisgeving hadden verricht of beschikten over een vergunning, konden worden geïdentificeerd op het tijdstip waarop de bestreden handeling werd vastgesteld, niet dat zij door die handeling individueel worden geraakt wanneer die handeling van toepassing is op grond van algemene en abstracte overwegingen (zie arrest van 16 december 2011, Enviro Tech Europe en Enviro Tech International/Commissie, T‑291/04, EU:T:2011:760, punt 104 en aldaar aangehaalde rechtspraak) en de Commissie bij de vaststelling van de bestreden handeling niet verplicht was om in het bijzonder rekening te houden met hun situatie (zie in die zin arrest van 2 maart 2010, Arcelor/Parlement en Raad, T‑16/04, EU:T:2010:54, punt 102 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
46
Ten tweede kan het – door de Commissie overigens betwiste – argument inzake het geringe aantal ondernemingen dat door de bestreden handeling wordt geraakt, evenmin slagen. Er dient immers aan te worden herinnerd dat een natuurlijke of rechtspersoon enkel individueel kan worden geraakt door een bepaling van algemene strekking indien deze hem treft uit hoofde van zekere bijzondere hoedanigheden of van een feitelijke situatie welke hem ten opzichte van ieder ander karakteriseert en hem derhalve individualiseert op soortgelijke wijze als een adressaat. Het aantal natuurlijke of rechtspersonen dat door een dergelijke handeling wordt geraakt, is daarentegen niet doorslaggevend (zie in die zin arrest van 1 april 2004, Commissie/Jégo-Quéré, C‑263/02 P, EU:C:2004:210, punten 43‑46 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
47
Ten derde lijdt het – anders dan de Commissie stelt – geen twijfel dat het uit de bestreden handeling voortvloeiende absolute verbod op het in de handel brengen van verhitte tabaksproducten met kenmerkende aroma’s, noodzakelijkerwijze tot gevolg zal hebben dat de vergunningen van sommige verzoeksters ter discussie worden gesteld aangezien de krachtens richtlijn 2014/40 verleende vergunningen betrekking hebben op het in de handel brengen van tabaksproducten die aan de vereisten van deze richtlijn voldoen. Dergelijke vergunningen kunnen echter niet worden geacht de positie van de houders ervan ten opzichte van de bestreden handeling te karakteriseren en te individualiseren alsof zij de adressaten van die handeling waren. Overigens verlenen deze vergunningen aan de houders ervan geen rechten die vergelijkbaar zijn met die waarover de verzoekende partijen en rekwiranten in de hierboven in de punten 40 en 41 genoemde zaken beschikten.
48
Om te beginnen doen de gevolgen van de bestreden handeling zich immers op dezelfde wijze voor ten aanzien van marktdeelnemers die een vergunning hebben verkregen in de lidstaten die overeenkomstig artikel 19, lid 3, van richtlijn 2014/40 een vergunningenstelsel hebben ingevoerd voor verhitte tabaksproducten met kenmerkende aroma’s, als ten aanzien van marktdeelnemers die de in artikel 5 van die richtlijn bedoelde verklaringen of de in artikel 19 van die richtlijn bedoelde kennisgevingen voor dezelfde producten hebben gedaan, of ten aanzien van marktdeelnemers die nog geen vergunning hebben verkregen noch een verklaring of kennisgeving hebben gedaan, maar voornemens zijn dergelijke producten in de handel te brengen. Bijgevolg wordt geen van de marktdeelnemers die zich in deze situaties bevinden, ten opzichte van de bestreden handeling geïndividualiseerd.
49
Vervolgens voldoen de vergunningen en de verklaringen of kennisgevingen – zoals in punt 43 hierboven is opgemerkt – aan de objectieve vereisten met betrekking tot tabaksproducten waarin richtlijn 2014/40 voorziet, die voor alle marktdeelnemers op algemene en abstracte wijze worden vastgesteld. Hieruit volgt dat de door de lidstaten verleende vergunningen zonder exclusiviteit, enkel en alleen op basis van de conformiteit van de producten, worden verleend, en dat uit de door de marktdeelnemers verrichte verklaringen of kennisgevingen evenmin enige exclusiviteit voortvloeit.
50
Ten slotte bepaalt richtlijn 2014/40 dat verschillende gedelegeerde handelingen de voorwaarden voor het in de handel brengen van binnen de werkingssfeer van de richtlijn vallende tabaksproducten kunnen verduidelijken of wijzigen. Wat de afschaffing van de in deze zaak aan de orde zijnde vrijstelling betreft, is dit met name het geval in artikel 7, lid 12, van die richtlijn. Hieruit volgt dat de aan sommige verzoeksters verleende vergunningen voor het in de handel brengen van verhitte tabaksproducten met kenmerkende aroma’s, niet als onbeperkt verworven konden worden beschouwd, en dat dit evenmin het geval is voor het recht om dergelijke producten na een verklaring of een kennisgeving in de handel te brengen.
51
Ten vierde is de omstandigheid dat de fabrikanten en importeurs van verhitte tabaksproducten met een kenmerkend aroma zich ten aanzien van de bestreden handeling niet in dezelfde situatie bevinden als de bedrijfstakken die zich stroomopwaarts of stroomafwaarts in de productie- en distributieketen bevinden, die verzoeksters in antwoord op de door de Commissie opgeworpen exceptie van niet-ontvankelijkheid hebben aangevoerd, irrelevant voor het antwoord op de vraag of verzoeksters behoren tot een beperkte kring in de zin van de in punt 41 hierboven vermelde rechtspraak. Om te bewijzen dat zij door de bestreden handeling individueel worden geraakt, hoeven verzoeksters namelijk niet aan te tonen dat zij op een andere wijze worden geraakt dan andere marktdeelnemers, maar moeten zijn aantonen dat zij worden getroffen uit hoofde van een bijzondere hoedanigheid of feitelijke situatie die hen onderscheidt op soortgelijke wijze als de adressaat van een besluit (zie in die zin beschikking van 12 december 2003, Bactria/Commissie, C‑258/02 P, EU:C:2003:675, punt 34 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
52
Uit het voorgaande volgt dat uit de vergunningen, verklaringen en kennisgevingen waarop verzoeksters zich beroepen, niet kan worden afgeleid dat zij door de bestreden handeling individueel worden geraakt.
53
In de tweede plaats betogen verzoeksters dat de bestreden handeling hun concurrentiepositie aanzienlijk aantast. In dit verband betogen zij dat zij op de markt van verhitte tabaksproducten een niet te verwaarlozen marktaandeel hebben, dat de aan het verbod onderworpen producten een zeer groot deel van hun verkoop uitmaken en dat zij aanzienlijke investeringen hebben gedaan om de betrokken producten te ontwikkelen.
54
Het volstaat echter niet dat sommige marktdeelnemers economisch meer door een handeling van algemene strekking worden geraakt dan andere om hen ten opzichte van die andere marktdeelnemers te individualiseren, wanneer de toepassing van die handeling geschiedt op grond van een objectief bepaalde situatie (zie arrest van 2 maart 2010, Arcelor/Parlement en Raad, T‑16/04, EU:T:2010:54, punt 106 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
55
Bovendien bewijst de enkele omstandigheid dat een natuurlijke of rechtspersoon als gevolg van een nieuwe regeling een belangrijke bron van inkomsten kan verliezen, niet dat hij zich in een specifieke situatie bevindt, en volstaat die niet om aan te tonen dat deze regeling hem individueel raakt, aangezien deze persoon het bewijs moet leveren van omstandigheden waaruit blijkt dat de beweerdelijk geleden schade van dien aard is dat deze hem individualiseert ten opzichte van elke andere marktdeelnemer die op dezelfde wijze als hij door deze regeling wordt geraakt (zie in die zin beschikking van 29 juni 2006, Nürburgring/Parlement en Raad, T‑311/03, niet gepubliceerd, EU:T:2006:179, punten 65 en 66 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
56
Uit een en ander volgt dat verzoeksters niet op goede gronden kunnen stellen dat zij door de bestreden handeling individueel worden geraakt, zodat het beroep niet-ontvankelijk moet worden verklaard.
Verzoeken tot interventie
57
Bij akten, neergelegd ter griffie van het Gerecht op respectievelijk 16 februari en 8 maart 2023, hebben de Raad van de Europese Unie en de Franse Republiek verzocht om toelating tot interventie aan de zijde van de Commissie.
58
Bij akte, eveneens op 8 maart 2023 neergelegd ter griffie van het Gerecht, hebben Philip Morris Products SA, Papastratos Cigarettes Manufacturing Company Single Member SA, Philip Morris Manufacturing & Technology Bologna SpA, Philip Morris Romania SRL en Philip Morris Ltd verzocht om toelating tot interventie aan de zijde van verzoeksters.
59
Volgens artikel 142, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering raakt de interventie zonder voorwerp wanneer het verzoekschrift niet-ontvankelijk wordt verklaard. In casu wordt het beroep niet-ontvankelijk verklaard en hoeft op de verzoeken om toelating tot interventie dus niet meer te worden beslist.
Kosten
60
In de eerste plaats wordt volgens artikel 134, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering de in het ongelijk gestelde partij verwezen in de kosten voor zover dit is gevorderd. Aangezien verzoeksters in het ongelijk zijn gesteld, dienen zij overeenkomstig de vordering van de Commissie te worden verwezen in hun eigen kosten en die van de Commissie, met uitzondering van de kosten die verband houden met de verzoeken om toelating tot interventie.
61
In de tweede plaats is in artikel 144, lid 10, van het Reglement voor de procesvoering bepaald dat de indiener van een verzoek om toelating tot interventie en de hoofdpartijen ieder hun eigen kosten dragen die verband houden met het verzoek om toelating tot interventie, indien er in de hoofdzaak een einde komt aan het geding voordat op dat verzoek is beslist. In casu zullen verzoeksters, de Commissie, de Franse Republiek, de Raad, Philip Morris Products, Papastratos Cigarettes Manufacturing Company Single Member, Philip Morris Manufacturing & Technology Bologna, Philip Morris Romania en Philip Morris elk hun eigen kosten in verband met de verzoeken tot interventie dragen.
62
In de derde plaats heeft de beschikking van 2 februari 2023, Nicoventures Trading/Commissie (T‑706/22 R, niet gepubliceerd, EU:T:2023:39), waarmee een eind is gemaakt aan de procedure in kort geding, overeenkomstig artikel 158, lid 5, van het Reglement voor de procesvoering de beslissing omtrent de kosten aangehouden tot aan de beslissing van het Gerecht over de hoofdzaak. Aangezien verzoeksters in het ongelijk zijn gesteld in de procedure in kort geding en in de hoofdzaak, moeten zij overeenkomstig de vordering van de Commissie worden verwezen in alle kosten van de procedure in kort geding.
HET GERECHT (Tweede kamer)
beschikt:
1)
Het beroep wordt niet-ontvankelijk verklaard.
2)
Er behoeft niet meer te worden beslist op de verzoeken tot interventie van de Franse Republiek, de Raad van de Europese Unie, Philip Morris Products SA, Papastratos Cigarettes Manufacturing Company Single Member SA, Philip Morris Manufacturing & Technology Bologna SpA, Philip Morris Romania SRL en Philip Morris Ltd.
3)
Nicoventures Trading Ltd en de andere verzoekende partijen waarvan de namen zijn vermeld in de bijlage, dragen hun eigen kosten alsmede de kosten van de Europese Commissie, met uitzondering van de kosten in verband met de verzoeken tot interventie.
4)
Nicoventures Trading en de andere verzoekende partijen waarvan de namen zijn vermeld in de bijlage, de Commissie, de Franse Republiek, de Raad, Philip Morris Products, Papastratos Cigarettes Manufacturing Company Single Member, Philip Morris Manufacturing & Technology Bologna, Philip Morris Romania en Philip Morris dragen elk hun eigen kosten in verband met de verzoeken tot interventie.
5)
Nicoventures Trading en de andere verzoekende partijen waarvan de namen zijn vermeld in de bijlage, dragen de kosten met betrekking tot de procedure in kort geding.
Luxemburg, 20 september 2023.
De griffier
V. Di Bucci
De president
A. Marcoulli
(
*1
)	Procestaal: Engels.
(
1
)	De lijst met de overige verzoekende partijen is enkel bij de aan partijen betekende versie gevoegd.