Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Awla Manja)
2 ta’ Diċembru 2025 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ġurisdizzjoni, rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali – Regolament (UE) Nru 1215/2012 – Il‑punt 2 tal-Artikolu 7 – Ġurisdizzjoni speċjali fil-qasam ta’ delitt jew kważi delitt – Determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni territorjali ta’ qorti ta’ Stat Membru – Post fejn seħħ il-fatt dannuż – Post fejn immaterjalizza d-dannu – Azzjoni rappreżentattiva intiża għal kumpens għad-danni kkawżati minn aġir antikompetittiv li jikkonsisti fil-fatturazzjoni mill-operatur ta’ pjattaforma online, intiża għall-utenti kollha ta’ Stat Membru, ta’ kummissjoni eċċessiva fuq il-prezz tal-applikazzjonijiet u tal-prodotti diġitali offruti għall-bejgħ fuq din il-pjattaforma – Azzjoni mressqa minn entità kkwalifikata sabiex tiddefendi l-interessi kollettivi ta’ numru ta’ utenti mhux identifikati, iżda identifikabbli”
Fil-Kawża C‑34/24,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mir-rechtbank Amsterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Amsterdam, il-Pajjiżi l-Baxxi), permezz ta’ deċiżjoni tal‑20 ta’ Diċembru 2023, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑18 ta’ Jannar 2024, fil-proċeduri
Stichting Right to Consumer Justice,
Stichting App Stores Claims
vs
Apple Distribution International Ltd,
Apple Inc.,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Awla Manja),
komposta minn K. Lenaerts, President, T. von Danwitz, Viċi President, F. Biltgen, I. Jarukaitis, M. L. Arastey Sahún, I. Ziemele, J. Passer, O. Spineanu-Matei (Relatriċi), M. Condinanzi, F. Schalin, Presidenti ta’ Awla, A. Kumin, N. Jääskinen, Z. Csehi, B. Smulders u S. Gervasoni, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: M. Campos Sánchez-Bordona,
Reġistratur: G. Chiapponi, Amministratur,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal‑10 ta’ Diċembru 2024,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għal Stichting Right to Consumer Justice, minn M. A. van Bemmel u C. Jeloschek, advocaten,
–        għal Stichting App Stores Claims, minn R. Meijer u S. Timmerman, advocaten,
–        għal Apple Distribution International Ltd u Apple Inc., minn B. M. Katan, J. S.  Kortmann u R. Wesseling, advocaten,
–        għall-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi, minn E. M. M. Besselink, M. K. Bulterman u A. Hanje, bħala aġenti,
–        għall-Gvern Portugiż, minn C. Alves, P. Barros da Costa u J. Castello-Branco, bħala aġenti,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn S. Noë u W. Wils, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tas‑27 ta’ Marzu 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament (UE) Nru 1215/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2012 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali (ĠU 2012, L 351, p. 1).
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawżi bejn, minn naħa, żewġ fondazzjonijiet rregolati mid-dritt Olandiż, stabbiliti f’Amsterdam (il-Pajjiżi l-Baxxi), Stichting Right to Consumer Justice u Stichting App Stores Claims, rispettivament, u, min-naħa l-oħra, Apple Distribution International Ltd., kumpannija rregolata mid-dritt Irlandiż, u Apple Inc., kumpannija rregolata mid-dritt Amerikan (iktar ’il quddiem, flimkien, “Apple”), dwar il-konstatazzjoni ta’ aġir antikompetittiv adottat mill-konvenuti fil-kawżi prinċipali u l-kundanna ta’ dawn tal-aħħar sabiex jikkumpensaw id-dannu allegatament ikkawżat minn dan l-aġir.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3        Il-premessi 15, u 16 tar-Regolament Nru 1215/2012 jipprovdu li:
“(15)      Ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni għandhom ikunu prevedibbli ħafna u stabbiliti fuq il-prinċipju li l-ġurisdizzjoni hija ġeneralment ibbażata fuq id-domiċilju tal-konvenut. Il-ġurisdizzjoni għandha dejjem tkun disponibbli fuq il-bażi ta’ din ir-raġuni ħlief għal ftit sitwazzjonijiet definiti sewwa li fihom is-suġġett tat-tilwima jew ta’ awtonomija tal-partijiet ikunu jeħtieġu fattur ta’ konnessjoni differenti. Id-domiċilju ta’ persuna ġuridika għandu jiġi definit b’awtonomija u b’hekk jagħmel ir-regoli komuni aktar trasparenti u jevita kunflitti ta’ ġurisdizzjoni.
(16)      Barra d-domiċilju tal-konvenut, għandu jkun hemm raġunijiet alternattivi ta’ ġurisdizzjoni bbażati fuq konnessjoni mill-qrib bejn il-qorti u l-azzjoni jew sabiex tkun iffaċilitata l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja. L-eżistenza ta’ konnessjoni mill-qrib għandha tiżgura ċ-ċertezza legali u tevita l-possibbiltà li l-konvenut jiġi mħarrek f’qorti ta’ Stat Membru li dan il-konvenut ma setax raġonevolment jipprevedi. Dan hu importanti b’mod partikolari fir-rigward ta’ tilwim li jirriżulta minn obbligi mhux kuntrattwali li jirriżultaw minn ksur tal-privatezza u tad-drittijiet relatati mal-personalità, inkluża l-malafama.”
4        Il-Kapitolu II ta’ dan ir-regolament, intitolat “Ġurisdizzjoni”, jinkludi b’mod partikolari t-Taqsima 1, intitolata “Dispożizzjonijiet ġenerali” u t-Taqsima 2, intitolata “Ġurisdizzjoni speċjali”. L-Artikolu 4(1) tal-imsemmi regolament, li jinsab fl-imsemmija Taqsima 1, jipprovdi:
“Soġġetti għal dan ir-Regolament, persuni b’domiċilju fi Stat Membru għandhom, independentament min-nazzjonalità tagħhom, jitressqu quddiem il-qrati ta’ dak l-Istat Membru.”
5        Jinsab ukoll taħt l-imsemmija Taqsima 1, l-Artikolu 5(1) tal-istess regolament, li jipprevedi:
“Persuni domiċiljati fi Stat Membru jistgħu jitressqu quddiem il-qrati ta’ Stat Membru ieħor biss bis-saħħa tar-regoli mniżżla fit-Taqsimiet 2 sa 7 ta’ dan il-Kapitolu.”
6        L-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, li jinsab taħt it-Taqsima 2 tal-Kapitolu II ta’ dan ir-regolament, jipprevedi:
“Persuna domiċiljata fi Stat Membru tista’ tiġi mħarrka fi Stat Membru ieħor:
(1)      (a)      fi kwistjonijiet relatati ma’ kuntratt, fil-qrati tal-post tat-twettiq tal-obbligazzjoni in kwistjoni;
[…]
(2)      fi kwistjonijiet li għandhom x’jaqsmu ma’ tort, delitt jew kważi delitt, fil-qrati tal-post fejn l-avveniment dannuż jkun twettaq jew jista’ jitwettaq;
[…]”
Id-dritt tal-Pajjiżi l-Baxxi
7        Il-Wet tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering teneinde de afwikkeling van massaschade in een collectieve actie mogelijk te maken (Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie) (il-Liġi li temenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili sabiex tippermetti r-Regolamentazzjoni tad-Danni Kollettivi fil-Kuntest ta’ Azzjoni Kollettiva (il-Liġi dwar ir-Regolamentazzjoni tad-Danni Kollettivi fil-Kuntest ta’ Azzjonijiet Kollettivi)), tal‑20 ta’ Marzu 2019 (Stb. 2019, Nru°130), daħlet fis-seħħ fl‑1 ta’ Jannar 2020 u ġiet emendata sa mill‑25 ta’ Ġunju 2023 għall-finijiet tat-traspożizzjoni, fid-dritt Olandiż, tad-Direttiva (UE) 2020/1828 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Novembru 2020 dwar azzjonijiet rappreżentattivi għall-protezzjoni tal-interessi kollettivi tal-konsumaturi, u li tħassar id-Direttiva 2009/22/KE (ĠU 2020, L 409, p. 1).
8        L-Artikolu 3:305a tal-Burgerlijk Wetboek (il-Kodiċi Ċivili), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għat-tilwim fil-kawżi prinċipali (iktar ’il quddiem il-“BW”), jipprevedi:
“1.      Fondazzjoni jew assoċjazzjoni li tgawdi mill-kapaċità ġuridika sħiħa tista’ tressaq azzjoni intiża għall-protezzjoni ta’ interessi simili ta’ persuni oħra, sakemm hija tiddefendi dawn l-interessi skont l-istatut tagħha u sakemm l-imsemmija interessi jiġu ssalvagwardati b’mod suffiċjenti.
[…]
3.      Persuna ġuridika msemmija fil-paragrafu 1 hija ammissibbli biss jekk:
[…]
b.      l-azzjoni ġudizzjarja għandu jkollha konnessjoni suffiċjentement mill-qrib mal-ordinament ġuridiku Olandiż. Il-konnessjoni mal-ordinament ġuridiku Olandiż tkun suffiċjentement mill-qrib meta:
1°      il-persuna ġuridika tistabbilixxi b’mod suffiċjenti li l-maġġoranza tal-persuni li tagħhom l-azzjoni ġudizzjarja hija intiża li tipproteġi l-interessi għandhom ir-residenza abitwali tagħhom fl-Olanda; jew
2°      il-persuna li kontriha titressaq l-azzjoni tkun iddomiċiljata fil-Pajjiżi l-Baxxi u li ċirkustanzi addizzjonali juru konnessjoni suffiċjenti mal-ordinament ġuridiku Olandiż; jew
3°      l-avveniment jew l-avvenimenti li għalihom tirreferi l-azzjoni ġudizzjarja jkunu seħħew fil-Pajjiżi l-Baxxi;
[…]”
9        L-Artikolu 220(1) tal-Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (il-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għat-tilwim fil-kawżi prinċipali (iktar ’il quddiem ir-“Rv”), jipprevedi:
“Fil-kawżi diġà pendenti quddiem qorti ordinarja oħra tal-istess grad, bejn l-istess partijiet u li għandhom l-istess suġġett, jew meta l-kawża tkun konnessa ma’ kawża diġà pendenti quddiem qorti ordinarja oħra tal-istess grad, ir-rinviju quddiem din il-qorti l-oħra jista’ jintalab. F’dawn il-kawżi, il-qorti tista’ wkoll tagħmel rinviju ex officio, wara li tkun semgħet lill-partijiet. Tali rinviju huwa possibbli wkoll jekk waħda mill-kawżi tkun qed tiġi eżaminata quddiem il-qorti kantonali u l-oħra ma tkunx.”
10      Taħt it-Titolu 14a tar-Rv, l-Artikoli 1018 b sa 1018 f tiegħu jippreċiżaw ir-regoli proċedurali dwar azzjoni kollettiva.
11      Skont l-Artikolu 1018 c(5) tar-Rv:
“L-eżami tal-mertu tat-talba kollettiva għandu jsir biss jekk u wara li l-qorti tkun iddeċidiet:
a)      li r-rikorrent jissodisfa l-kundizzjonijiet għal ammissibbiltà tal-Artikolu 305a(1) sa (3) tal-Ktieb 3 tal-[BW] jew il-kundizzjonijiet għall-ammissibbiltà li għandhom jiġu ssodisfatti skont il-paragrafu 6 ta’ dan l-artikolu;
b)      li r-rikorrent stabbilixxa b’mod suffiċjenti li t-tkomplija ta’ din l-azzjoni kollettiva hija iktar effikaċi u effettiva minn azzjoni individwali, peress li l-kwistjonijiet ta’ fatt u ta’ dritt li għandhom jiġu indirizzati huma suffiċjentement komuni, li n-numru ta’ persuni li tagħhom l-azzjoni hija intiża li tipproteġi l-interessi huwa suffiċjenti u, jekk l-azzjoni tkun intiża għal kumpens, li għandhom, waħedhom jew flimkien, interess finanzjarju suffiċjentement kbir.
c)      li l-azzjoni kollettiva ma tidhirx prima facie
dgħajfa fil-mument li fih il-kawża titressaq quddiem il-qorti.
[…]”
12      L-Artikolu 1018 e tar-RH jipprovdi li:
“1.      Il-qorti għandha tindika bħala difensur esklużiv tal-interessi r-rikorrent l-iktar adatt fost ir-rikorrenti li jkunu ressqu azzjoni kollettiva skont l-Artikolu 1018 c jew 1018 d […]
2.      Barra minn hekk, il-qorti tevalwa l-kontenut preċiż tal-azzjoni kollettiva, il-grupp strettament iddefinit ta’ persuni li fir-rigward tagħhom id-difensur esklużiv tal-interessi jirrappreżenta l-interessi f’din l-azzjoni kollettiva u jekk in-natura tal-azzjoni kollettiva marbuta ma’ post partikolari tiġġustifikax li l-kawża tiġi eżaminata minn qorti oħra.
3.      Ir-rikorrent innominat bħala difensur esklużiv tal-interessi għandu jaġixxi f’dawn il-proċeduri għall-interessi tal-persuni kollha li jappartjenu għall-grupp strettament iddefinit imsemmi fil-paragrafu 2 u bħala rappreżentant tar-rikorrenti li ma jkunux ġew innominati bħala difensur esklużiv. Ir-rikorrenti li ma jkunux ġew indikati bħala difensur esklużiv jibqgħu parti fil-proċedura. Id-difensur esklużiv għandu jwettaq l-atti proċedurali. Il-qorti tista’ tiddetermina li r-rikorrenti li ma jkunux ġew innominati għandhom ukoll is-setgħa li jwettqu atti proċedurali.
[…]”
Il-kawżi prinċipali u d-domandi preliminari
13      Apple Inc. hija l-kumpannija omm ta’ Apple Distribution International, fejn din tal-aħħar taġixxi bħala rappreżentant ta’ Apple Inc. u distributur tal-prodotti Apple fl-Unjoni Ewropea.
14      Apple hija l-manifattur ta’ serje ta’ apparati portabbli, bħall-iPhone, l-iPad u l-iPod Touch (iktar ’il quddiem l-“apparati Apple”). L-apparati Apple joperaw fuq il-bażi tas-sistema operattiva iOS li hija preinstallata fuq dawn l-apparati u aġġornata regolarment.
15      L-applikazzjonijiet u l-prodotti diġitali integrati f’dawn l-applikazzjonijiet għall-imsemmi apparat jistgħu jinxtraw mill-App Store, pjattaforma ta’ bejgħ online żviluppata u ġestita minn Apple, li, mis-sena 2009, hija sistematikament installata fuq l-apparati Apple. L-App Store joffri applikazzjonijiet bla ħlas u bi ħlas, li jistgħu jvarjaw minn pajjiż għal ieħor u li jiġu żviluppati minn Apple jew minn terzi (fejn dawn tal-aħħar iktar ’il quddiem ser jissejħu “żviluppaturi”). Il-ħlasijiet għall-akkwist ta’ dawn l-applikazzjonijiet isiru, bħala prinċipju, permezz tas-sistema ta’ ħlas tal-App Store.
16      Sabiex ibiegħu l-applikazzjonijiet tagħhom fuq l-App Store, li fuqha huma offruti esklużivament, l-iżviluppaturi jridu jikkonkludu ftehim ma’ Apple Inc. Il-prezz tal-bejgħ ta’ dawn l-applikazzjonijiet huwa ddeterminat fuq il-bażi ta’ skala stabbilita minn Apple u miġbura permezz tas-sistema ta’ ħlas tal-App Store. Apple żżomm, skont il-każ, 15 jew 30 % ta’ dan il-prezz, bħala kummissjoni. Wara t-tnaqqis ta’ din il-kummissjoni, il-bilanċ jitħallas lill-iżviluppaturi.
17      L-utenti tal-apparati Apple għandhom joħolqu profil tal-utent biex jaċċedu għall-App Store (iktar ’il quddiem l-“Apple ID”). Meta utent ikollu Apple ID li tindika lill-Pajjiżi l-Baxxi bħala pajjiż jew reġjun u jaċċedi għall-App Store, huwa jiġi dirett b’mod awtomatiku lejn il-“ħanut online” maħsub speċifikament għall-Pajjiżi l-Baxxi (iktar ’il quddiem l-“App Store NL”). Għalkemm utent teoretikament għandu l-possibbiltà li jibdel il-pajjiż assoċjat mal-profil tiegħu, l-utent għandu jaċċetta kundizzjonijiet ġodda u għandu jkollu mezz ta’ pagament validu f’dak il-pajjiż.
18      Ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali huma fondazzjonijiet irregolati mid-dritt Olandiż li, skont l-istatuti rispettivi tagħhom, għandhom bħala għan, b’mod partikolari, ir-rappreżentanza legali u d-difiża tal-interessi tal-persuni li kienu vittmi ta’ aġir frawdolenti jew antikompetittiv, b’mod partikolari ta’ aġir illegali ta’ entità waħda jew ta’ diversi li jagħmlu parti mill-grupp Apple, kif ukoll il-kumpens għad-danni kkawżati lil dawn il-vittmi.
19      Dawn ir-rikorrenti adixxew lir-rechtbank Amsterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Amsterdam), li hija l-qorti tar-rinviju, b’żewġ azzjonijiet rappreżentattivi intiżi sabiex jiġi kkonstatat li l-konvenuti fil-kawżi prinċipali kienu aġixxew illegalment fir-rigward tal-utenti ta’ applikazzjonijiet li jiffunzjonaw abbażi tas-sistema operattiva iOS u sabiex dawn tal-aħħar jiġu kkundannati jikkumpensaw id-dannu li huma għalhekk allegatament ikkawżaw.
20      Insostenn tat-talbiet tagħhom, ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali jsostnu li Apple għandha pożizzjoni dominanti fis-suq tad-distribuzzjoni tal-applikazzjonijiet għall-apparati Apple u fuq is-sistema ta’ pagament tal-App Store. Hija allegatament tabbuża minn din il-pożizzjoni billi tiġbor kummissjoni eċċessiva ta’ 30 % tal-prezz imħallas għall-akkwist ta’ dawn l-applikazzjonijiet, bi ksur tal-Artikolu 102 TFUE. Billi twettaq iffissar vertikali tal-prezzijiet, Apple tikser ukoll l-Artikolu 101 TFUE. Minħabba dan l-aġir antikompetittiv, l-utenti tal-imsemmija applikazzjonijiet ġarrbu allegatament dannu.
21      Apple tikkontesta l-ġurisdizzjoni tal-qorti tar-rinviju sabiex tieħu konjizzjoni tal-kawżi prinċipali u ssostni li din il-qorti ma tistax tiddikjara li għandha ġurisdizzjoni, abbażi tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, peress li l- fatt dannuż allegat ma seħħx fil-Pajjiżi l-Baxxi u, b’mod partikolari, f’Amsterdam, inkwantu l-ebda avveniment sinjifikattiv ma seħħ f’dan l-Istat jew f’din il-belt. Sussidjarjament, Apple ssostni li l-imsemmija qorti jista’ jkollha ġurisdizzjoni biss għat-talbiet li jikkonċernaw l-utenti li jkunu xtraw f’Amsterdam, mill-App Store NL. Għat-talbiet l-oħra kollha, il-qorti tar-rinviju ma għandhiex ġurisdizzjoni internazzjonali jew territorjali abbażi ta’ din id-dispożizzjoni.
22      Permezz ta’ sentenza interlokutorja tas‑16 ta’ Awwissu 2023, il-qorti tar-rinviju kkonstatat li l-kawżi prinċipali kienu jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 1215/2012 sa fejn l-azzjoni kienet diretta kontra Apple Distribution International li s-sede tagħha tinsab fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, jiġifieri l-Irlanda. Min-naħa l-oħra, din il-qorti ppreċiżat li, għal dak li jikkonċerna Apple Inc., il-ġurisdizzjoni tagħha hija ddeterminata konformement mad-dritt nazzjonali.
23      F’dan il-kuntest, hija fakkret li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 jistabbilixxi l-ġurisdizzjoni tal-qorti kemm tal-post tal-avveniment kawżali li ta lok għad-dannu allegat kif ukoll tal-post tal-materjalizzazzjoni ta’ dan id-dannu, b’tali mod li r-rikorrent għandu l-għażla li jħarrek lill-konvenut quddiem waħda jew l-oħra minn dawn il-qrati.
24      Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-post tal-avveniment kawżali li ta lok għad-dannu allegat, il-qorti tar-rinviju kkonstatat li, f’dak li jirrigwarda l-ilment ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 101 TFUE, hija ma setgħetx tistabbilixxi l-ġurisdizzjoni tagħha sabiex tieħu konjizzjoni tal-kawżi prinċipali, fl-assenza ta’ identifikazzjoni ta’ avveniment konkret li seħħ fil-Pajjiżi l-Baxxi, li fil-kuntest tiegħu l-akkordju allegat kien ġie definittivament konkluż, jew kien ġie adottat arranġament li jikkostitwixxi waħdu l-avveniment kawżali tad-dannu allegatament ikkawżat.
25      Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-ilment ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 102 TFUE, din il-qorti qieset li, konformement mas-sentenza tal‑5 ta’ Lulju 2018, flyLAL-Lithuanian Airlines (C‑27/17, EU:C:2018:533), l-avveniment kawżali kien jinsab fil-Pajjiżi l-Baxxi, peress li l-atti mwettqa minn Apple sabiex timplimenta l-isfruttament abbużiv tal-pożizzjoni dominanti tagħha seħħew fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru. F’dan ir-rigward, l-imsemmija qorti qieset, essenzjalment, li l-App Store NL kien jirrigwarda speċifikament is-suq Olandiż u li kien juża l-lingwa Olandiża. Barra minn hekk, l-istess qorti rrilevat li Apple Distribution International kienet taġixxi bħala distributur esklużiv u aġent tal-applikazzjonijiet żviluppati mill-iżviluppaturi u kienet toffri, f’dan ir-rigward, dawn l-applikazzjonijiet fl-App Store NL.
26      Konsegwentement, il-qorti tar-rinviju kkonstatat li hija kellha ġurisdizzjoni internazzjonali sabiex tieħu konjizzjoni tal-kawżi prinċipali, sa fejn dawn kienu jirrigwardaw l-allegat ksur tal-Artikolu 102 TFUE.
27      Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-post tal-materjalizzazzjoni tad-dannu, il-qorti tar-rinviju ppreċiżat li, fil-kawżi prinċipali, id-dannu inizjali u dirett kien jikkonsisti fi prezz allegatament għoli wisq imħallas mill-utenti waqt ix-xiri tal-applikazzjonijiet mill-App Store NL.
28      F’dan ir-rigward, din il-qorti osservat, qabelxejn, li d-distinzjoni bejn l-ilmenti bbażati fuq ksur tal-Artikolu 101 TFUE u dawk ibbażati fuq ksur tal-Artikolu 102 TFUE kienet irrilevanti għad-determinazzjoni tal-post fejn seħħ id-dannu allegat.
29      Sussegwentement, hija fakkret, billi bbażat ruħha, b’mod partikolari, fuq is-sentenza tal‑5 ta’ Lulju 2018_li l-post tal-materjalizzazzjoni tal-imsemmi dannu kien jinsab f’dan l-Istat Membru.
30      Peress li l-parti l-kbira tal-utenti li xtraw mill-App Store NL kienu jirrisjedu jew kienu stabbiliti fil-Pajjiżi l-Baxxi u kienu ħallsu
għal dan ix-xiri permezz ta’ kontijiet bankarji Olandiżi, l-imsemmija qorti, fl-aħħar nett, ikkonkludiet li l-istess dannu kien ġie mġarrab fil-Pajjiżi l-Baxxi.
31      Għaldaqstant, il-qorti tar-rinviju kkonstatat li hija kellha ġurisdizzjoni internazzjonali sabiex tieħu konjizzjoni tal-kawżi prinċipali abbażi tal-post tal-materjalizzazzjoni tad-dannu.
32      Madankollu, din il-qorti tippreċiża li, għalkemm hija setgħet għalhekk tistabbilixxi l-ġurisdizzjoni internazzjonali tagħha sabiex tieħu konjizzjoni tal-kawżi prinċipali, hija għad għandha tivverifika l-ġurisdizzjoni territorjali tagħha, għaliex, konformement mas-sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Volvo et (C‑30/20, EU:C:2021:604), il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 jagħti direttament u immedjatament kemm il-ġurisdizzjoni internazzjonali kif ukoll il-ġurisdizzjoni territorjali.
33      Għal dan l-għan, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, fl-ewwel lok, fejn jinsab, fil-Pajjiżi l-Baxxi, il-post tal-fatt li ħoloq id-dannu
jew tal-materjalizzazzjoni tad-dannu allegat. Hija tikkonstata li mis-sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Volvo et (C‑30/20, EU:C:2021:604), jirriżulta li l-post tax-xiri ta’ oġġett jew, fil-każ ta’ xiri mwettaq f’diversi postijiet, il-post fejn tinsab is-sede tal-parti leża jista’ jiddetermina l-qorti li għandha ġurisdizzjoni. Fil-każ ineżami, fir-rigward tax-xiri mwettaq permezz ta’ pjattaforma online ta’ applikazzjonijiet li jistgħu jitniżżlu fid-dinja kollha, huwa diffiċli li jiġi identifikat post tax-xiri, li jwassal sabiex tiġi ddeterminata l-qorti li territorjalment għandha ġurisdizzjoni fir-rigward tas-sede tax-xerrej/utent.
34      Madankollu, tali fattur ta’ konnessjoni jista’ jwassal, fil-kawżi prinċipali, għat-tqassim tal-ġurisdizzjoni sabiex l-azzjonijiet rappreżentattivi jinstemgħu bejn il-qrati tal-ħdax-il distrett tar-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi, peress li kull waħda minn dawn il-qrati għandha ġurisdizzjoni biss għax-xerrejja/utenti li jirrisjedu jew li huma stabbiliti fit-territorju tagħha. Tali sitwazzjoni żżid ir-riskju ta’ deċiżjonijiet diverġenti u tippreġudika kemm l-ekonomija tal-ġudizzju kif ukoll l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja.
35      Fit-tieni lok, din il-qorti tistaqsi dwar jekk il-fatt li azzjoni rappreżentattiva titressaq minn persuna ġuridika li tiddefendi interessi kollettivi jippermettix li l-ġurisdizzjoni sabiex tittieħed konjizzjoni ta’ tali azzjoni tiġi konnessa mas-sede ta’ din il-persuna jew jekk f’każ bħal dan humiex rilevanti fatturi oħra ta’ konnessjoni. F’dan ir-rigward, hija tistaqsi jekk il-fatt li l-azzjonijiet rappreżentattivi inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, li tressqu, skont l-Artikolu 3:305a tal-BW, minn persuna ġuridika li ma taġixxix fil-kwalità ta’ ċessjonarja jew ta’ mandatarja, iżda li tgawdi minn dritt tagħha stess li taġixxi għal grupp indeterminat ta’ persuni, għandux xi importanza għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni territorjali skont il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012.
36      Fit-tielet lok, fil-każ li l-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni tal-aħħar twassal sabiex tiġi stabbilita l-ġurisdizzjoni ta’ diversi qrati sabiex jieħdu konjizzjoni tal-kawżi prinċipali, l-imsemmija qorti tixtieq tkun taf jekk, fid-dawl tal-fatt li l-leġiżlatur Olandiż ma assenjax il-ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tal-azzjonijiet rappreżentattivi lil qorti speċjalizzata waħda, kienx possibbli li tiġi applikata regola tad-dritt nazzjonali li tippermetti li jiġi ċċentralizzat quddiem qorti waħda l-eżami ta’ diversi azzjonijiet li għandhom l-istess suġġett, imressqa inizjalment quddiem qrati differenti.
37      Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li r-rechtbank Amsterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Amsterdam) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“1)      a)      F’każ bħal dak ineżami, fejn l-abbuż ta’ pożizzjoni dominanti allegat fis-sens tal-Artikolu 102 TFUE jitwettaq fi Stat Membru permezz ta’ bejgħ minn pjattaforma online amministrata minn Apple u disponibbli fl-Istat Membru kollu, filwaqt li Apple [Distribution International] taġixxi bħala distributur esklużiv u aġent tal-iżviluppatur u tieħu kummissjoni fuq il-prezz tal-bejgħ, liema għandu jitqies li huwa l-post fejn seħħ il-fatt dannuż fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-[Regolament Nru 1215/2012]? Il-fatt li l-pjattaforma online tkun aċċessibbli fid-dinja kollha hija rilevanti f’dan ir-rigward?
b)      Huwa rilevanti f’dan ir-rigward il-fatt li [l-kawżi prinċipali jirrigwardaw] azzjonijiet ippreżentati fuq il-bażi tal-Artikolu 3:305a [tal-BW] minn persuna ġuridika li għandha bħala skop id-difiża, bis-saħħa ta’ dritt tagħha stess, tal-interessi kollettivi ta’ diversi utenti li għandhom ir-residenza abitwali tagħhom f’distretti ġudizzjarji differenti […] ta’ Stat Membru?
c)      Jekk, fuq il-bażi tad-domanda 1a (u/jew 1b), ikollhom ġurisdizzjoni territorjali diversi qrati nazzjonali, u mhux waħda biss, fl-Istat Membru kkonċernat, il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-[Regolament Nru 1215/2012] jipprekludi l-applikazzjoni ta’ regoli […] nazzjonali li jippermettu r-rinviju għal qorti nazzjonali waħda biss fi ħdan dan l-Istat Membru?
2)      a)      F’każ bħal dak ineżami, fejn id-dannu allegat iseħħ wara l-akkwist ta’ [applikazzjonijiet] imwettaq minn pjattaforma online amministrata minn Apple (l-App Store), filwaqt li Apple [Distribution International] taġixxi bħala distributur esklużiv u aġent tal-iżviluppatur u tieħu kummissjoni fuq il-prezz tal-bejgħ (u li jkun wassal kemm għal allegat abbuż ta’ pożizzjoni dominanti fis-sens tal-Artikolu 102 TFUE kif ukoll għal ksur allegat tal-projbizzjoni ta’ akkordji fis-sens tal-Artikolu 101 TFUE), u fejn il-post li fih twettqu dawn l-akkwisti ma jkunx jista’ jiġi ddeterminat, ir-residenza abitwali tal-utent jista’ jservi bħala fattur ta’ rabta għad-determinazzjoni tal-post fejn seħħ id-dannu fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-[Regolament Nru 1215/2012]? Jew jeżistu, f’din is-sitwazzjoni, fatturi ta’ rabta oħra għad-determinazzjoni tal-qorti li għandha ġurisdizzjoni?
b)      Huwa rilevanti l-fatt li f’dan il-każ l-azzjonijiet ġew ippreżentati skont l-Artikolu 3:305a [tal-BW], minn persuna ġuridika li għandha bħala skop id-difiża, bis-saħħa ta’ dritt tagħha stess, tal-interessi kollettivi ta’ diversi utenti li għandhom ir-residenza abitwali tagħhom f’distretti ġudizzjarji differenti […] ta’ Stat Membru?
c)      Jekk, fuq il-bażi tad-domanda 2a (u/jew 2b), qorti nazzjonali jkollha ġurisdizzjoni territorjali fl-Istat Membru kkonċernat, li jkollha ġurisdizzjoni limitata għall-azzjonijiet ippreżentati għal parti mill-utenti ta’ dan l-Istat Membru, filwaqt li qrati oħra jkollhom ġurisdizzjoni territorjali f’dan l-istess Stat Membru għall-azzjonijiet ippreżentati għal parti oħra minn dawn l-utenti, il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-[Regolament Nru 1215/2012] jipprekludi l-applikazzjoni ta’ regoli […] nazzjonali li jippermettu r-rinviju għal qorti nazzjonali waħda biss fi ħdan dan l-Istat Membru?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ammissibbiltà
38      Stichting Right to Consumer Justice ssostni li d-domandi preliminari magħmula jistgħu jiġu ddikjarati inammissibbli, peress li l-qorti tar-rinviju diġà interpretat u applikat il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012. Għaldaqstant, risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għal dawn id-domandi ma tkunx iktar utli għal din il-qorti sabiex tiddeċiedi l-kawżi li għandha quddiemha.
39      F’dan ir-rigward, huwa importanti li jitfakkar li, fil-kuntest tal-proċedura stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, hija biss il-qorti nazzjonali, li hija adita bil-kawżi prinċipali u li għandha tassumi r-responsabbiltà tad-deċiżjoni ġudizzjarja li għandha tingħata, li għandha tevalwa, fid-dawl tal-karatteristiċi partikolari ta’ kull kawża, kemm in-neċessità ta’ deċiżjoni preliminari sabiex tkun f’pożizzjoni li tagħti s-sentenza tagħha kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja. Għaldaqstant, kemm-il darba d-domandi magħmula jkunu jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, obbligata tagħti deċiżjoni. Minn dan isegwi li d-domandi li jirrigwardaw id-dritt tal-Unjoni jgawdu minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Għalhekk, iċ-ċaħda, mill-Qorti tal-Ġustizzja, ta’ talba mressqa minn qorti nazzjonali hija possibbli biss jekk jirriżulta b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt tal-Unjoni ma jkollha ebda relazzjoni mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawżi prinċipali, fejn il-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jkunu sarulha (sentenzi tat‑13 ta’ Lulju 2000, Idéal tourisme, C‑36/99, EU:C:2000:405, punt 20, u tal‑24 ta’ Ġunju 2025, GR REAL, C‑351/23, EU:C:2025:474, punt 45 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
40      Fil-każ ineżami, wara li kkonstatat li l-qrati Olandiżi, inkluża hija stess, jistgħu jibbażaw ruħhom fuq il-ġurisdizzjoni internazzjonali tagħhom sabiex jieħdu konjizzjoni tal-kawżi prinċipali, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, dwar liema minn dawn il-qrati għandha ġurisdizzjoni territorjali skont il-post tal-avveniment li kkawża d-dannu jew skont il-post tal-materjalizzazzjoni tad-dannu, fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012.
41      F’dan ir-rigward, filwaqt li tirrileva li hija għandha ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tal-azzjonijiet rappreżentattivi fil-kawżi prinċipali sakemm l-utenti kkonċernati jirrisjedu jew huma stabbiliti fil-ġurisdizzjoni territorjali tagħha, il-qorti tar-rinviju tqis li jeżisti dubju raġonevoli dwar il-kwistjoni jekk hija tistax tislet minn dan il-punt 2 tal-Artikolu 7, ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni ta’ dawn l-azzjonijiet fir-rigward tal-utenti li d-domiċilju jew is-sede tagħhom tinsab fil-Pajjiżi l-Baxxi, iżda barra mill-ġurisdizzjoni territorjali tagħha.
42      Għaldaqstant, jidher li d-domandi magħmula ma humiex irrilevanti għas-soluzzjoni tal-kawżi prinċipali. Konsegwentement, dawn id-domandi huma ammissibbli.
Fuq il-mertu
Osservazzjonijiet preliminari
43      Għandu jitfakkar li, sa fejn ir-Regolament Nru°1215/2012 ħassar u ssostitwixxa lir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001 tat-22 ta’ Diċembru 2000 dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 42), li min-naħa tiegħu kien issostitwixxa l-Konvenzjoni tas-27 ta’ Settembru 1968 dwar il-ġurisdizzjoni u l-eżekuzzjoni tas-sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (ĠU 1972, L 299, p. 32), kif emendata bil-konvenzjonijiet suċċessivi dwar l-adeżjoni tal-Istati Membri l-ġodda għal din il-konvenzjoni, l-interpretazzjoni pprovduta mill-Qorti tal-Ġustizzja f’dak li jikkonċerna d-dispożizzjonijiet ta’ dawn l-aħħar żewġ strumenti ġuridiċi tapplika wkoll għall-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 1215/2012 meta dawn id-dispożizzjonijiet jistgħu jiġu kklassifikati bħala “ekwivalenti” għal dawk ta’ dan ir-regolament tal-aħħar (sentenza tas‑16 ta’ Mejju 2024, Toplofikatsia
Sofia (Kunċett ta’ domiċilju tal-konvenut), C‑222/23, EU:C:2024:405, punt 49 u l-ġurisprudenza ċċitata). Dan huwa, b’mod partikolari, il-każ tal-punt 3 tal-Artikolu 5 tal-Konvenzjoni tas‑27 ta’ Settembru 1968 dwar il-ġurisdizzjoni u l-eżekuzzjoni tas-sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali u tar-Regolament Nru 44/2001, minn naħa, kif ukoll tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, min-naħa l-oħra (sentenza tad‑9 ta’ Lulju 2020, Verein für Konsumenteninformation, C‑343/19, EU:C:2020:534, punt 22 u l-ġurisprudenza ċċitata).
44      Skont ġurisprudenza stabbilita, ir-regola ta’ ġurisdizzjoni speċjali prevista fil-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, li tippermetti lir-rikorrent, b’deroga għar-regola ġenerali tal-ġurisdizzjoni tal-qrati tad-domiċilju tal-konvenut stabbilita fl-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament, iressaq l-azzjoni tiegħu f’materji ta’ delitt jew kważi delitt quddiem il-qorti tal-post fejn seħħ jew jista’ jseħħ il-fatt dannuż, għandha tiġi interpretata b’mod awtonomu u strett (sentenzi tat‑12 ta’ Mejju 2021, Vereniging van Effectenbezitters, C‑709/19, EU:C:2021:377, punt 24, u tat-22 ta’ Frar 2024, FCA Italy u FPT Industrial, C‑81/23, EU:C:2024:165, punt 23 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
45      Din ir-regola ta’ ġurisdizzjoni speċjali hija bbażata fuq l-eżistenza ta’ konnessjoni partikolarment mill-qrib bejn il-kontestazzjoni u l-qrati tal-post fejn il-fatt dannuż seħħ, li tiġġustifika l-attribuzzjoni tal-ġurisdizzjoni lil dawn tal-aħħar għal raġunijiet ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja u ta’ organizzazzjoni xierqa tal-proċeduri (sentenzi tas‑16 ta’ Lulju 2009, Zuid-Chemie, C‑189/08, EU:C:2009:475, punt 24, u tat-22 ta’ Frar 2024, FCA Italy u FPT Industrial, C‑81/23, EU:C:2024:165, punt 24 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
46      Fil-fatt, fi kwistjonijiet li jirrigwardaw tort, delitt jew kważi-delitt, il-qrati tal-post fejn seħħ jew jista’ jseħħ il-fatt dannuż huma normalment l-iktar adatti sabiex jiddeċiedu l-kawża, b’mod partikolari għal raġunijiet ta’ viċinanza għall-kawża u ta’ faċilità fl-amministrazzjoni tal-provi (ara s-sentenzi tal‑1 ta’ Ottubru 2002, Henkel, C‑167/00, EU:C:2002:555, punt 46, u tat‑22 ta’ Frar 2024, FCA Italy u FPT Industrial, C‑81/23, EU:C:2024:165, punt 25 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
47      Għandu wkoll jitfakkar li l-kunċett ta’ “post fejn seħħ il-fatt dannuż” ikopri kemm il-post tal-materjalizzazzjoni tad-dannu u dak tal-avveniment li kkawża dan id-dannu, b’tali mod li l-konvenut ikun jista’ jiġi mħarrek, fuq l-għażla tar-rikorrent, quddiem il-qorti ta’ wieħed jew l-ieħor minn dawn iż-żewġ postijiet (sentenzi tat‑30 ta’ Novembru 1976, Bier, 21/76, EU:C:1976:166, punti 24 u 25, kif ukoll tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, punt 65 u l-ġurisprudenza ċċitata). Dawn iż-żewġ postijiet jistgħu jikkostitwixxu konnessjoni sinjifikattiva mill-perspettiva tal-ġurisdizzjoni, peress li kull wieħed minnhom jista’, skont iċ-ċirkustanzi, jipprovdi indikazzjoni partikolarment utli f’dak li jirrigwarda l-prova u l-organizzazzjoni tal-proċess (sentenza tal‑25 ta’ Ottubru 2011, eDateAdvertisinget, C‑509/09 u C‑161/10, EU:C:2011:685, punt 41 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
48      Fil-ġurisprudenza tagħha dwar id-determinazzjoni tal-post fejn seħħ il-fatt dannuż fil-każ ta’ danni patrimonjali kkawżati minn sfruttament abbużiv minn pożizzjoni dominanti, fis-sens tal-Artikolu 102 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-avveniment kawżali li ta lok għad-dannu jinsab fl-implimentazzjoni ta’ dan l-isfruttament, jiġifieri fl-atti mwettqa mill-impriża dominanti sabiex tqiegħdu fil-prattika, b’mod partikolari billi tipproponi u billi tapplika prezzijiet predatorji fis-suq ikkonċernat (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-5 ta’ Lulju 2018, flyLAL-Lithuanian
Airlines, C‑27/17, EU:C:2018:533, punt 52).
49      Fir-rigward tal-post tal-materjalizzazzjoni ta’ tali dannu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, meta s-suq affettwat mill-aġir antikompetittiv ikkonċernat ikun jinsab fl-Istat Membru li fit-territorju tiegħu jkun allegatament seħħ id-dannu allegat, għandu jitqies li dan il-post jinsab f’dan l-Istat Membru. Hija ppreċiżat li din is-soluzzjoni, ibbażata fuq il-konkordanza ta’ dawn iż-żewġ elementi, tissodisfa l-għanijiet ta’ prossimità u ta’ prevedibbiltà tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni. Fil-fatt, minn naħa, il-qrati tal-Istat Membru li fih jinsab is-suq affettwat huma fl-aħjar pożizzjoni biex jeżaminaw tali rikorsi għal danni u, min-naħa l-oħra, operatur ekonomiku li jwettaq aġir antikompetittiv jista’ raġonevolment jistenna li jitressaq quddiem il-qrati tal-post fejn l-aġir tiegħu jkun wettaq distorsjoni tar-regoli ta’ kompetizzjoni b’saħħitha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑5 ta’ Lulju 2018, flyLAL-Lithuanian
Airlines, C‑27/17, EU:C:2018:533, punt 40).
50      Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li mill-kliem stess tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 jirriżulta li din id-dispożizzjoni tattribwixxi direttament u immedjatament kemm il-ġurisdizzjoni internazzjonali kif ukoll il-ġurisdizzjoni territorjali lill-qorti tal-post fejn seħħ id-dannu (sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Volvo et, C‑30/20, EU:C:2021:604, punt 33).
Fuq il-punti (a) u (b) tat-tieni domanda
51      Permezz tal-punti (a) u (b) tat-tieni domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati fl-ewwel lok, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, kif għandu jiġi interpretat il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 sabiex jiġi identifikat, fi ħdan suq ta’ Stat Membru allegatament affettwat mill-adozzjoni ta’ aġir antikompetittiv, li jikkonsisti fil-fatturazzjoni mill-amministratur ta’ pjattaforma online, intiża għall-utenti kollha stabbiliti f’dan l-Istat, ta’ kummissjoni eċċessiva fuq il-prezz tal-applikazzjonijiet u tal-prodotti diġitali integrati f’dawn l-applikazzjonijiet, imqiegħda għall-bejgħ fuq din il-pjattaforma, il-qorti li għandha ġurisdizzjoni territorjali, skont il-post tal-materjalizzazzjoni tad-dannu, sabiex tieħu konjizzjoni ta’ azzjoni rappreżentattiva mressqa minn entità kkwalifikata sabiex tiddefendi l-interessi kollettivi ta’ numru ta’ utenti mhux identifikati, iżda identifikabbli.
52      Preliminarjament, għandu jiġi rrilevat li, hekk kif jirriżulta mit-talba għal deċiżjoni preliminari u bla ħsara għall-evalwazzjoni tal-fatti li għandha ssir mill-qorti tar-rinviju, id-dannu allegat fil-kawżi prinċipali jikkonsisti, essenzjalment, fi spejjeż addizzjonali mħallsa mill-utenti tal-apparati Apple waqt ix-xiri mill-App Store NL ta’ applikazzjoni, minħabba r-riperkussjoni fuq il-prezz tax-xiri ta’ kummissjoni eċċessiva imposta minn Apple fuq l-iżviluppaturi.
53      Il-qorti tar-rinviju stabbilixxiet ukoll, fis-sentenza interlokutorja tagħha tas‑16 ta’ Awwissu 2023, li, tal-inqas f’dak li jirrigwarda l-ilment ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 102 TFUE, is-suq affettwat mill-aġir antikompetittiv invokat mir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali kien jikkorrispondi għas-suq Olandiż, peress li, essenzjalment, l-App Store NL kien maħsub speċjalment għal dan is-suq, kien juża l-lingwa Olandiża sabiex joffri għall-bejgħ applikazzjonijiet lill-utenti li għandhom Apple ID assoċjata fil-Pajjiżi l-Baxxi u li Apple Distribution International kienet taġixxi bħala distributur esklużiv u aġent ta’ dawn l-applikazzjonijiet fuq din il-pjattaforma.
54      Fir-rigward, fl-ewwel lok, tan-natura tad-dannu allegat, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li għandha ssir distinzjoni bejn, minn naħa, id-dannu inizjali, li jirriżulta direttament mill-avveniment kawżali, li l-post ta’ fejn seħħ jista’ jiġġustifika l-ġurisdizzjoni tal-qorti ta’ dan il-post skont il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, u, min-naħa l-oħra, il-konsegwenzi dannużi ulterjuri li ma jistgħux jiġġustifikaw attribuzzjoni ta’ ġurisdizzjoni abbażi ta’ din id-dispożizzjoni (sentenza tat‑22 ta’ Frar 2024, FCA
Italy u FPT Industrial, C‑81/23, EU:C:2024:165, punt 28 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata). Anki jekk jiġi ammess li l-kunċett ta’ “post fejn seħħ il-fatt dannuż”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, jista’ jirreferi kemm għall-post fejn seħħ id-dannu kif ukoll għal dak tal-avveniment kawżali, dan il-kunċett ma għandux, madankollu, jiġi interpretat b’mod estensiv sal-punt li jinkludi kull post fejn jistgħu jinħassu l-konsegwenzi dannużi ta’ fatt li diġà kkawża dannu li effettivament seħħ f’post ieħor (sentenza tad‑19 ta’ Settembru 1995, Marinari, C‑364/93, EU:C:1995:289, punt 14)
55      F’dan ir-rigward, hekk kif ikkonstatat il-qorti tar-rinviju, dannu kkostitwit essenzjalment minn spejjeż addizzjonali li jirriżultaw mill-impożizzjoni ta’ kummissjonijiet għoljin għall-iżviluppaturi li huma mgħoddija fuq il-prezzijiet iffatturati lill-utenti finali tal-applikazzjonijiet li jiffunzjonaw abbażi tas-sistema operattiva iOS jidher li huwa l-konsegwenza immedjata tal-aġir antikompetittiv allegat mir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali u jirrappreżenta dannu dirett, li jippermetti li tiġi bbażata, bħala prinċipju, il-ġurisdizzjoni internazzjonali u territorjali tal-qrati tal-Istat Membru li fit-territorju tiegħu dan immaterjalizza.
56      F’dak li jirrigwarda, fit-tieni lok, il-post tal-materjalizzazzjoni ta’ dan id-dannu, hekk kif tfakkar fil-punt 49 tas-sentenza preżenti, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, meta s-suq affettwat mill-aġir antikompetittiv ikkonċernat ikun jinsab fl-Istat Membru li fit-territorju tiegħu jkun seħħ id-dannu allegat, għandu jitqies, għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni internazzjonali ta’ qorti, li l-post tal-materjalizzazzjoni tal-imsemmi dannu, fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, ikun jinsab f’dan l-Istat Membru.
57      B’applikazzjoni ta’ din il-ġurisprudenza, il-qorti tar-rinviju kkonstatat li l-qrati Olandiżi kellhom il-ġurisdizzjoni internazzjonali sabiex jieħdu konjizzjoni tal-kawżi prinċipali.
58      Madankollu, fid-dawl tal-interpretazzjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, imfakkra fil-punt 50 ta’ din is-sentenza, li tgħid li din id-dispożizzjoni tattribwixxi direttament u immedjatament kemm il-ġurisdizzjoni internazzjonali kif ukoll il-ġurisdizzjoni territorjali, il-qorti tar-rinviju tistaqsi liema minn dawn il-qrati li għandhom ġurisdizzjoni internazzjonali għandhom ġurisdizzjoni territorjali sabiex jieħdu konjizzjoni ta’ din it-tilwima.
59      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, f’dak li jikkonċerna azzjoni għall-kumpens għad-dannu kkawżat minn arranġamenti kollużivi dwar l-iffissar u ż-żieda tal-prezzijiet ta’ beni materjali, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, fi ħdan is-suq affettwat minn dawn l-arranġamenti, għandha ġurisdizzjoni internazzjonali u territorjali sabiex tieħu konjizzjoni ta’ tali azzjoni, abbażi tal-materjalizzazzjoni tad-dannu allegat, jew il-qorti li fil-ġurisdizzjoni tagħha l-persuna ġuridika li tqis li ġarrbet dannu tkun xtrat l-oġġetti affettwati mill-imsemmija arranġamenti, jew, fil-każ ta’ xiri mwettaq minn din il-persuna f’diversi postijiet, il-qorti li fil-ġurisdizzjoni tagħha tkun tinsab is-sede tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Volvo
et, C‑30/20, EU:C:2021:604 punt 43).
60      Fil-każ ineżami, għandu jiġi osservat, l-ewwel nett, li dawn il-kriterji ta’ konnessjoni ma jistgħux japplikaw mutatis mutandis fil-każ, bħal dak inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, tal-akkwist ta’ prodotti diġitali fuq pjattaforma online minn numru indefinit ta’ persuni fiżiċi u/jew ġuridiċi mhux identifikati fil-mument tal-preżentata tal-azzjoni.
61      Id-diffikultajiet ta’ implimentazzjoni tal-imsemmija kriterji ta’ konnessjoni jeħtieġu, għaldaqstant, li dawn tal-aħħar jiġu adatti sabiex iżommu l-effett utli tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 u sabiex jikkontribwixxu għal amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja.
62      Fil-każ ineżami, sa fejn l-App Store NL huwa speċjalment maħsub għas-suq Olandiż u juża l-lingwa Olandiża sabiex joffri għall-bejgħ applikazzjonijiet lill-utenti li għandhom Apple ID assoċjata fil-Pajjiżi l-Baxxi, li wħud minnhom huma applikazzjonijiet speċifikament maħluqa għal dan is-suq, jista’ jitqies, għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-post tal-materjalizzazzjoni tad-dannu, skont il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, li l-ispazju virtwali li jikkostitwixxi l-App Store NL u li fil-kuntest tiegħu jkun sar ix-xiri jikkorrispondi għat-territorju kollu tal-imsemmi Stat. Id-dannu mġarrab waqt xiri mwettaq f’dan l-ispazju virtwali jista’, għaldaqstant, jimmaterjalizza f’dan it-territorju, u dan indipendentement mill-post fejn kienu jinsabu l-utenti kkonċernati fil-mument tax-xiri kkonċernat.
63      It-tieni nett, għandu jiġi kkonstatat ukoll li, b’differenza mill-entità li mexxiet l-azzjoni kollettiva inkwistjoni fil-kawża li wasslet għas-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2015, CDC Hydrogen Peroxide (C‑352/13, EU:C:2015:335), ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali ma jinvokawx diversi krediti kumpensatorji li ġew ittrasferiti lilhom mill-vittmi identifikati ta’ aġir antikompetittiv.
64      Fil-fatt, hekk kif jirriżulta mit-talba għal deċiżjoni preliminari, skont id-dritt Olandiż, fondazzjoni jew assoċjazzjoni li tressaq azzjoni rappreżentattiva taġixxi bħala promotur indipendenti tal-interessi ta’ persuni li, minkejja li ma humiex maħtura individwalment, għandhom interessi simili. Dawn ir-rikorrenti jeżerċitaw għalhekk dritt li huwa tagħhom stess, jiġifieri dak li jirrappreżentaw u jiddefendu l-interessi kollettivi ta’ “grupp strettament iddefinit” li jiġbor flimkien persuni mhux identifikati, iżda identifikabbli, jiġifieri l-utenti, kemm jekk ikunu konsumaturi u kemm jekk professjonisti, li jkunu xtraw applikazzjonijiet maħluqa mill-iżviluppaturi mill-App Store NL li għalih huma kellhom aċċess permezz ta’ Apple ID assoċjata fil-Pajjiżi l-Baxxi u li d-domiċilju jew is-sede tagħhom jistgħu, għall-parti l-kbira ta’ dawn l-utenti, ikunu fit-territorju kollu ta’ dan l-Istat.
65      Dan il-grupp għandu jiġi ddeterminat b’mod suffiċjentement preċiż sabiex jippermetti lill-persuni kkonċernati jesprimu l-pożizzjoni tagħhom fir-rigward l-eżitu tal-proċedura kkonċernata u, jekk ikun il-każ, jirċievu kumpens. F’dan ir-rigward, waqt is-seduta,
il-Gvern Olandiż ippreċiża li l-eżitu ta’ azzjoni rappreżentattiva intiża għad-difiża tal-interessi kollettivi ta’ persuni mhux identifikati, iżda identifikabbli, kien jorbot lill-persuni stabbiliti fil-Pajjiżi l-Baxxi li jaqgħu taħt dan il-grupp u li ma wrewx ir-rieda tagħhom li jastjenu milli jipparteċipaw f’din il-proċedura.
66      F’tali ċirkustanzi, ma jistax jiġi rikjest minn qorti, għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni territorjali tagħha sabiex tieħu konjizzjoni ta’ tali azzjoni, abbażi tal-post tal-materjalizzazzjoni tad-dannu, fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, li hija tidentifika għal kull allegata vittma meħuda individwalment il-post preċiż tal-materjalizzazzjoni tad-dannu potenzjalment imġarrab, peress li dawn il-vittmi ma jkunux individwalizzati fil-mument meta din il-qorti tivverifika l-ġurisdizzjoni tagħha, u lanqas li hija tipproċedi għall-identifikazzjoni ta’ waħda jew uħud mill-imsemmija vittmi.
67      Fl-aħħar nett, għandu jiġi ppreċiżat li, kuntrarjament għal dak li ssostni Apple fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, ma jistax jitqies li l-impossibbiltà li jiġi ddeterminat, għal kull persuna allegatament vittma ta’ aġir antikompetittiv, il-post fejn immaterjalizza d-dannu, fis-sens tal-imsemmi punt 2 tal-Artikolu 7, timplika li din id-dispożizzjoni ma tapplikax. Fil-fatt, hekk kif ġie ppreċiżat fil-punt 62 tas-sentenza preżenti, fil-każ ineżami, dan il-post jikkorrispondi għal spazju ġeografiku ddefinit sew, jiġifieri t-territorju kollu li taħtu jaqa’ s-suq affettwat mill-aġir antikompetittiv ikkonċernat, b’tali mod li ma huwiex impossibbli li l-imsemmi post jiġi lokalizzat, li jista’, jekk ikun il-każ, jiġġustifika l-applikazzjoni tal-kriterju ġenerali ta’ ġurisdizzjoni previst fl-Artikolu 4(1) tar-Regolament Nru 1215/2012, jiġifieri dak tad-domiċilju tal-konvenut (ara, b’analoġija, is-sentenza tad‑19 ta’ Frar 2002, Besix, C‑256/00, EU:C:2002:99, punti 49 u 50).
68      Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li, f’sitwazzjonijiet bħal dawk inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, kull qorti li għandha ġurisdizzjoni ratione materiae sabiex tieħu konjizzjoni ta’ azzjoni rappreżentattiva mressqa minn entità kkwalifikata sabiex tiddefendi l-interessi kollettivi ta’ numru ta’ utenti mhux identifikati, iżda identifikabbli, ikollha ġurisdizzjoni internazzjonali u territorjali, skont il-post tal-materjalizzazzjoni tad-dannu, fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, sabiex tieħu konjizzjoni tal-azzjoni kollha kemm hi.
69      Tali konklużjoni hija kkonfermata mill-għanijiet tar-Regolament Nru 1215/2012.
70      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-identifikazzjoni tal-post fejn tal-materjalizzazzjoni tad-dannu sabiex tiġi ddeterminata l-qorti li għandha ġurisdizzjoni fi ħdan l-Istati Membri sabiex tieħu konjizzjoni ta’ azzjoni għal kumpens minħabba aġir antikompetittiv għandha tissodisfa l-għanijiet ta’ prossimità u ta’ prevedibbiltà tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni, kif ukoll ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja mfakkra fil-premessi 15 u 16 ta’ dan ir-regolament (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Volvo
et, C‑30/20, EU:C:2021:604, punt 38 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
71      Għal dak li jikkonċerna l-għan ta’ prossimità bejn il-qorti adita u s-suġġett tat-tilwima, għandu jiġi osservat li l-karatteristiċi speċifiċi tal-azzjonijiet rappreżentattivi fil-kawżi prinċipali jwasslu, essenzjalment, lill-qorti msejħa sabiex tieħu konjizzjoni tagħhom sabiex teżamina l-eżistenza tad-dannu allegat fir-rigward tal-grupp strettament iddefinit ikkostitwit mill-utenti mhux identifikati, iżda identifikabbli, li ġarrbu l-istess tip ta’ dannu, li jirriżulta minn aġir antikompetittiv implimentat fit-territorju kollu kkonċernat. Konsegwentement, kull qorti li għandha ġurisdizzjoni ratione materiae sabiex teżamina tali azzjoni għandha l-istess relazzjoni ta’ prossimità mas-suġġett ta’ din l-azzjoni.
72      Din il-konklużjoni tissodisfa wkoll ir-rekwiżit ta’ prevedibbiltà, sa fejn tippermetti kemm lir-rikorrent kif ukoll lill-konvenut jidentifikaw il-qrati li għandhom ġurisdizzjoni. Fir-rigward, fil-każ ineżami, ta’ Apple Distribution International, sa fejn l-App Store NL jimmira speċifikament is-suq Olandiż, huwa prevedibbli li azzjoni rappreżentattiva għad-danni għax-xiri mwettaq fuq din il-pjattaforma titressaq quddiem kull qorti Olandiża li għandha ġurisdizzjoni ratione materiae.
73      L-imsemmija konklużjoni tissodisfa wkoll ir-rekwiżiti ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja sa fejn din tippermetti kemm ġestjoni proċedurali effikaċi tat-tilwima, kif ukoll l-amministrazzjoni u l-evalwazzjoni tal-provi minn qorti waħda, jiġifieri l-qorti Olandiża li għandha ġurisdizzjoni ratione materiae li ġiet adita mill-entità kkwalifikata sabiex tiddefendi l-interessi kollettivi ta’ diversi utenti mhux identifikati, iżda identifikabbli, kif ukoll il-prevenzjoni tar-riskju ta’ deċiżjonijiet diverġenti.
74      F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li, fid-dawl tal-karatteristiċi speċifiċi tal-kawżi li jaqgħu taħt id-dritt tal-kompetizzjoni u b’mod iktar partikolari tal-fatt li t-tressiq ta’ azzjonijiet għad-danni għal ksur ta’ dan id-dritt jeħtieġ, bħala prinċipju, analiżi fattwali u ekonomika kumplessa, il-ġbir flimkien ta’ talbiet individwali jista’ jiffaċilita kemm l-eżerċizzju tad-dritt għal kumpens mill-persuni leżi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑28 ta’ Jannar 2025, ASG 2, C‑253/23, EU:C:2025:40, punt 85) li huwa l-kompitu tal-qorti adita. Fil-kuntest tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, il-kumplessità teknika tar-regoli applikabbli għall-azzjonijiet għad-danni għall-ksur tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-kompetizzjoni tista’ għalhekk timmilita favur konċentrazzjoni ta’ ġurisdizzjoni (sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Volvo et, C‑30/20, EU:C:2021:604, punt 37 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata), b’mod partikolari meta dawn ikunu relatati ma’ prattiki ta’ operaturi li joperaw pjattaformi diġitali.
75      Għaldaqstant, din id-dispożizzjoni ma tipprekludix l-applikazzjoni ta’ regoli nazzjonali intiżi li jiżguraw tali konċentrazzjoni, b’mod partikolari fil-każ fejn diversi qrati nazzjonali jiġu aditi b’azzjonijiet rappreżentattivi mressqa minn entitajiet ikkwalifikati (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Volvo
et, C‑30/20, EU:C:2021:604 punt 35).
76      Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal, ir-risposta għall-punti (a) u (b) tat-tieni domanda għandha tkun li l-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 għandu jiġi interpretat fis-sens li, fi ħdan is-suq ta’ Stat Membru allegatament affettwat mill-implimentazzjoni ta’ aġir antikompetittiv, li jikkonsisti fil-fatturazzjoni mill-amministratur ta’ pjattaforma online, intiża għall-utenti kollha stabbiliti f’dan l-Istat, ta’ kummissjoni eċċessiva fuq il-prezz tal-applikazzjonijiet u tal-prodotti diġitali integrati f’dawn l-applikazzjonijiet, imqiegħda għall-bejgħ fuq din il-pjattaforma, kull qorti tal-imsemmi Stat li għandha ġurisdizzjoni ratione materiae
sabiex tieħu konjizzjoni ta’ azzjoni rappreżentattiva mressqa minn entità kkwalifikata sabiex tiddefendi l-interessi kollettivi ta’ diversi utenti mhux identifikati, iżda identifikabbli, li jkunu xtraw prodotti diġitali fuq l-imsemmija pjattaforma, għandha ġurisdizzjoni internazzjonali u territorjali, abbażi tal-post tal-materjalizzazzjoni tad-dannu, sabiex tieħu konjizzjoni ta’ din l-azzjoni fir-rigward ta’ dawn l-utenti kollha.
Fuq l-ewwel domanda u l-parti (c) tat-tieni domanda
77      Bla ħsara għall-verifiki fattwali li għandhom isiru mill-qorti tar-rinviju, mir-risposta hekk mogħtija għall-punti (a) u (b) tat-tieni domanda jirriżulta li din il-qorti għandha ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tal-azzjonijiet rappreżentattivi li hija ġiet adita bihom fir-rigward tal-utenti kollha li xtraw applikazzjonijiet mill-App Store NL, abbażi tal-post tal-materjalizzazzjoni tad-dannu, fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012. Għaldaqstant ma huwiex neċessarju li jiġi eżaminat jekk l-imsemmija qorti tistax ukoll tislet il-ġurisdizzjoni tagħha mill-avveniment kawżali li wassal għal dan id-dannu, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, jew jekk regola nazzjonali li tippermetti li jiġu ċċentralizzati quddiem qorti waħda diversi azzjonijiet rappreżentattivi li għandhom l-istess suġġett, imressqa inizjalment quddiem qrati differenti, tippreġudikax l-effett utli tal-imsemmija dispożizzjoni.
78      Konsegwentement, ma hemmx lok li tingħata risposta għall-ewwel domanda u għall-punt (c) tat-tieni domanda.
Fuq l-ispejjeż
79      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawżi prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) taqta’ u tiddeċiedi:
Il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament (UE) Nru 1215/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2012 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
fi ħdan is-suq ta’ Stat Membru allegatament affettwat mill-implimentazzjoni ta’ aġir antikompetittiv, li jikkonsisti fil-fatturazzjoni mill-amministratur ta’ pjattaforma online, intiża għall-utenti kollha stabbiliti f’dan l-Istat, ta’ kummissjoni eċċessiva fuq il-prezz tal-applikazzjonijiet u tal-prodotti diġitali integrati f’dawn l-applikazzjonijiet, imqiegħda għall-bejgħ fuq din il-pjattaforma, kull qorti tal-imsemmi Stat li għandha ġurisdizzjoni ratione materiae sabiex tieħu konjizzjoni ta’ azzjoni rappreżentattiva mressqa minn entità kkwalifikata sabiex tiddefendi l-interessi kollettivi ta’ numru ta’ utenti mhux identifikati, iżda identifikabbli, li jkunu xtraw prodotti diġitali fuq l-imsemmija pjattaforma, għandha ġurisdizzjoni internazzjonali u territorjali, abbażi tal-post tal-materjalizzazzjoni tad-dannu, sabiex tieħu konjizzjoni ta’ din l-azzjoni fir-rigward ta’ dawn l-utenti kollha.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: l-Olandiż.