62022TJ0371_RES
Υπόθεση T‑371/22
Marco Montanari
κατά
EUCAP Sahel Niger
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (ένατο τμήμα) της 17ης Ιουλίου 2024
«Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας – Αποστολή EUCAP Sahel Niger – Υπάλληλοι αποσπασμένοι από τα κράτη μέλη – Ηθική παρενόχληση – Απόρριψη αιτήσεως αποζημιώσεως – Προσφυγή ακυρώσεως – Έλλειψη εννόμου συμφέροντος – Απαράδεκτο – Εξωσυμβατική ευθύνη – Δικαίωμα στην αξιοπρέπεια – Άρθρα 1 και 31 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων – Διαδικασία διαμεσολάβησης – Μη γνωστοποίηση της έκθεσης του διαμεσολαβητή – Μη εφαρμογή των συστάσεων του διαμεσολαβητή – Δικαίωμα χρηστής διοικήσεως – Άρθρο 41 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων – Καθήκον μέριμνας – Ηθική βλάβη – Υλική ζημία – Αιτιώδης συνάφεια»
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας – Αρμοδιότητα του δικαστή της Ένωσης – Πράξεις μη στρατιωτικής αποστολής της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τη διαχείριση του προσωπικού – Πράξεις σχετικά με υπαλλήλους αποσπασμένους από τα κράτη μέλη – Πράξεις που σκοπούν στην εξυπηρέτηση των αναγκών της αποστολής στο θέατρο των επιχειρήσεων – Περιλαμβάνονται
(Άρθρο 19 § 1 ΣΕΕ· άρθρα 263, 268 και 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ· Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47· απόφαση 2012/392ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, άρθρο 7 §§ 1 και 2)
(βλ. σκέψεις 44-49)
Αγωγή αποζημιώσεως – Αυτοτέλεια σε σχέση με την προσφυγή ακυρώσεως – Όρια – Αγωγή αποζημιώσεως με την οποία επιδιώκεται το ίδιο αποτέλεσμα με εκείνο το οποίο επιδιώκει η προσφυγή ακυρώσεως – Απαράδεκτο
(Άρθρα 263, 268 και 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 61-63)
Αγωγή αποζημιώσεως – Αντικείμενο – Αίτηση αποκατάστασης ζημίας μη καταλογιστέας στο καθού θεσμικό ή άλλο όργανο – Απαράδεκτο
(Άρθρο 268 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψη 70)
Αγωγή αποζημιώσεως – Αυτοτέλεια σε σχέση με την προσφυγή ακυρώσεως – Όρια – Αγωγή επιδιώκουσα την αποκατάσταση ζημίας που προκλήθηκε από απρόσβλητη απόφαση περί απορρίψεως της κινήσεως διοικητικής έρευνας για ηθική παρενόχληση – Αγωγή αποζημιώσεως που δεν αποσκοπεί στην ανάκληση, την κατάργηση ή την τροποποίησης της ανωτέρω απρόσβλητης αποφάσεως – Μη εκπρόθεσμη άσκηση της αγωγής αποζημιώσεως
(Άρθρα 263, 268 και 340 εδ. 2, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 91-98)
Αγωγή αποζημιώσεως – Εξωσυμβατική ευθύνη – Προθεσμία παραγραφής – Παραγραφή η οποία δεν αποτελεί λόγο απαραδέκτου δημοσίας τάξεως
(Άρθρο 268 ΣΛΕΕ· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρα 46 και 53, εδ. 1)
(βλ. σκέψεις 105)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Έλλειψη νομιμότητας – Κατάφωρη παραβίαση κανόνα δικαίου που απονέμει δικαιώματα σε ιδιώτες – Μη αναγκαία προϋπόθεση στις διαφορές των υπαλλήλων των μη στρατιωτικών αποστολών της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Περιεχόμενο – Εφαρμογή στους εθνικούς υπαλλήλους που έχουν αποσπασθεί σε αποστολή από τα κράτη μέλη
(Άρθρα 268, 270 και 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ· Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των Υπαλλήλων, άρθρα 90 και 91)
(βλ. σκέψεις 113-118, 225)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας – Μη στρατιωτικές αποστολές της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Προσωπικό – Προσφυγή ενώπιον του δικαστή της Ένωσης – Προσφυγή αποσπασμένου εθνικού υπαλλήλου – Δυνατότητα εφαρμογής ορισμένων διατάξεων του ΚΥΚ – Παραδεκτό – Προϋπόθεση – Υπάλληλος που βρίσκεται, ως προς την άσκηση των καθηκόντων του στο θέατρο των επιχειρήσεων, σε κατάσταση παρόμοια με την κατάσταση των υποκείμενων στον ΚΥΚ υπαλλήλων που έχουν αποσπασθεί από τα θεσμικά όργανα
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 20· Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των Υπαλλήλων, άρθρο 12α· απόφαση 2012/392/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου)
(βλ. σκέψεις 123-129, 224)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας – Μη στρατιωτικές αποστολές της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Προσωπικό – Άρνηση κίνησης διοικητικής έρευνας κατόπιν καταγγελιών υπαλλήλου για ηθική παρενόχληση – Δικαστικός έλεγχος – Περιεχόμενο – Υποχρέωση συνεκτιμήσεως όλων των σχετικών πραγματικών περιστάσεων
(Απόφαση 2012/392/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου)
(βλ. σκέψη 136)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας – Μη στρατιωτικές αποστολές της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Προσωπικό – Υποχρέωση αρωγής που υπέχει η διοίκηση – Περιεχόμενο – Υποχρέωση της διοίκησης να εξετάζει τις αιτήσεις αρωγής σχετικά με ηθική παρενόχληση και να ενημερώνει τον αιτούντα περί της συνέχειας που δόθηκε στην αίτησή του – Περιεχόμενο – Προσκόμιση αρχής αποδείξεως – Απόρριψη της αιτήσεως κινήσεως διοικητικής έρευνας την οποία υπέβαλε ο προσφεύγων-ενάγων – Παραβίαση της υποχρεώσεως αρωγής
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 1 και 31 § 1· Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των Υπαλλήλων, άρθρα 12α και 24· απόφαση 2012/392/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, άρθρο 6 §§ 2 και 3)
(βλ. σκέψεις 137-141, 152, 159, 160, 178-179, 194-200, 214-217, 219, 223, 231, 267-269)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας – Μη στρατιωτικές αποστολές της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Προσωπικό – Αίτημα αρωγής σχετικά με προβαλλόμενη ηθική παρενόχληση – Αρχή χρηστής διοικήσεως – Περιεχόμενο – Απόφαση περί μη κινήσεως διοικητικής έρευνας κατόπιν έκθεσης διαμεσολαβητή – Μη κοινοποίηση στον καταγγέλλοντα των διαπιστώσεων και της σύστασης του διαμεσολαβητή – Προσβολή του δικαιώματος ακροάσεως
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 41 § 2)
(βλ. σκέψεις 251-261)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Αιτιώδης συνάφεια – Ηθική βλάβη που προκύπτει από την άρνηση μη στρατιωτικής αποστολής της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διατάξει διοικητική έρευνα κατόπιν καταγγελιών υπαλλήλου για ηθική παρενόχληση– Απόφαση που ενέχει παραβίαση της υποχρεώσεως αρωγής και προσβολή του δικαιώματος χρηστής διοικήσεως – Ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας – Όρια – Ζημία εν μέρει προκληθείσα από την αμελή συμπεριφορά του υπαλλήλου – Προστριβές μεταξύ της αποστολής και του εν λόγω υπαλλήλου εν μέρει καταλογιστέες στον ίδιο
(Άρθρο 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 286-290, 310-320)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Ζημία – Υποχρέωση του ζημιωθέντος να επιδείξει εύλογη επιμέλεια για να περιορίσει την έκταση της ζημίας
(Άρθρο 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ)
(voir points 301, 302)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Αιτιώδης συνάφεια – Οικονομική ζημία υπαλλήλου μη στρατιωτικής αποστολής της Ευρωπαϊκής Ένωσης η οποία προκύπτει από την παραίτησή του – Απόφαση της αποστολής περί μη κινήσεως διοικητικής έρευνας κατόπιν καταγγελιών για ηθική παρενόχληση – Αποφασιστικής σημασίας αιτία της ζημίας μη αναγόμενη στις ενέργειες της αποστολής – Έλλειψη αιτιώδους συνάφειας στην υπό κρίση κατάσταση
(Άρθρο 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 303-308)
Σύνοψη
Κάνοντας εν μέρει δεκτή αγωγή λόγω εξωσυμβατικής ευθύνης την οποία άσκησε ο Marco Montanari, πρώην εθνικός υπάλληλος αποσπασμένος στην αποστολή της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον Νίγηρα (στο εξής: αποστολή), το Γενικό Δικαστήριο αποφαίνεται, για πρώτη φορά, επί της υπαιτιότητας της εν λόγω αποστολής για ενέργειες του Διοικητή Μη Στρατιωτικών Επιχειρήσεων (COC) της αποστολής, ο οποίος υπάγεται ιεραρχικώς στην Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ).
Τον Απρίλιο του 2015 ο προσφεύγων-ενάγων αποσπάσθηκε από την Ιταλική Κυβέρνηση στην αποστολή ως πολιτικός σύμβουλος.
Τον Μάρτιο του 2017 υπέβαλε μια πρώτη καταγγελία για ηθική παρενόχληση κατά του Υπευθύνου Ενημέρωσης και Τύπου της αποστολής, και κατόπιν δεύτερη καταγγελία κατά του ανωτέρω καθώς και κατά του αρχηγού αποστολής, λόγω αθέμιτης συμπεριφοράς έναντι της εξουσίας της αποστολής και λόγω βαριάς αμέλειας η οποία παραβίαζε το καθήκον μέριμνας.
Τον Ιούλιο του 2017 ο προσφεύγων-ενάγων ζήτησε από τον COC να κινήσει έρευνα για ηθική παρενόχληση κατά του αρχηγού αποστολής και του αναπληρωτή του. Την ίδια ημέρα, ο αρχηγός αποστολής κοινοποίησε στον προσφεύγοντα-ενάγοντα προειδοποίηση, διότι δεν του είχε επιδείξει σεβασμό κατά τη διάρκεια συνεδρίασης. Με πρωτοβουλία του COC, ένας διαμεσολαβητής αρμόδιος να εξετάσει επί τόπου την κατάσταση υπέβαλε έκθεση.
Τον Νοέμβριο του 2017 ο αρχηγός αποστολής απέρριψε αίτημα του προσφεύγοντος‑ενάγοντος για την τακτοποίηση αδικαιολόγητης απουσίας και του κοινοποίησε δεύτερη προειδοποίηση. Κατόπιν τούτου, ο προσφεύγων-ενάγων ζήτησε εκ νέου από τον COC την κίνηση έρευνας για τα περιστατικά παρενόχλησης από μέρους του αρχηγού αποστολής και του αναπληρωτή του.
Με απόφαση της 10ης Απριλίου 2018, ο COC απέρριψε οριστικά την αίτηση κίνησης διοικητικής έρευνας που είχε υποβάλει ο προσφεύγων-ενάγων.
Υπό τις συνθήκες αυτές, ο προσφεύγων-ενάγων άσκησε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, αφενός, προσφυγή ακυρώσεως της απόφασης της αποστολής περί απόρριψης της αίτησής του για αποκατάσταση της υλικής ζημίας και για ικανοποίηση της ηθικής βλάβης που προκλήθηκαν από περιστατικά ηθικής παρενόχλησης, προσβολή του δικαιώματος χρηστής διοικήσεως και παράβαση του καθήκοντος μέριμνας και, αφετέρου, αγωγή αποζημιώσεως.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Προκαταρκτικώς, όσον αφορά την αρμοδιότητά του, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, με την απόφαση 2012/392 (
1
), η αποστολή συστάθηκε προκειμένου να υποστηρίξει την ανάπτυξη ικανοτήτων των φορέων ασφαλείας του Νίγηρα στον τομέα της καταπολέμησης της τρομοκρατίας και του οργανωμένου εγκλήματος. H αποστολή απαρτίζεται πρωτίστως από προσωπικό που αποσπάται από τα κράτη μέλη, τα θεσμικά όργανα της Ένωσης ή την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) (
2
). Το άρθρο 7, παράγραφος 2, της απόφασης 2012/392 προβλέπει ότι εμπίπτει στην αρμοδιότητα του κράτους μέλους, του θεσμικού οργάνου της Ένωσης ή της ΕΥΕΔ να αντικρούει τυχόν καταγγελία που συνδέεται με την απόσπαση και να προβαίνει, ενδεχομένως, σε ενέργειες κατά του αποσπασθέντος.
Εντούτοις, πρώτον, όπως προκύπτει από νομολογία σχετική με διατάξεις οι οποίες ρυθμίζουν τη δραστηριότητα άλλων αποστολών υπαγόμενων στην κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας (ΚΕΠΠΑ) και οι οποίες έχουν ανάλογη διατύπωση με την απόφαση 2012/392, δεδομένου ότι το προσωπικό που έχει αποσπασθεί από τα κράτη μέλη και το προσωπικό που έχει αποσπασθεί από τα θεσμικά όργανα της Ένωσης υπόκεινται στους ίδιους κανόνες όσον αφορά την άσκηση των καθηκόντων τους στο θέατρο των επιχειρήσεων, ο δικαστής της Ένωσης είναι αρμόδιος για τον έλεγχο των πράξεων διαχειρίσεως οι οποίες αφορούν υπαλλήλους αποσπασμένους από τα κράτη μέλη και οι οποίες σκοπούν στην εξυπηρέτηση των αναγκών των αποστολών αυτών στο θέατρο των επιχειρήσεων.
Δεύτερον, ο προσφεύγων-ενάγων δεν εγείρει ζητήματα που συνδέονται με την απόσπαση, κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 2, της απόφασης 2012/392, αλλά ζήτημα νομιμότητας πράξεων διαχείρισης προσωπικού οι οποίες αφορούν επιχειρήσεις στο θέατρο των επιχειρήσεων. Κατά συνέπεια, η ένσταση αναρμοδιότητας που προέβαλε η αποστολή απορρίπτεται.
Εν συνεχεία, το Γενικό Δικαστήριο εξετάζει τις διάφορες ενστάσεις απαραδέκτου.
Συγκεκριμένα, υπενθυμίζει ιδίως ότι προσφυγή ακυρώσεως ασκούμενη από φυσικό ή νομικό πρόσωπο είναι παραδεκτή μόνο στον βαθμό κατά τον οποίο ο προσφεύγων έχει έννομο συμφέρον για την ακύρωση της προσβαλλομένης πράξεως. Ένα τέτοιο συμφέρον προϋποθέτει ότι η ακύρωση της προσβαλλομένης πράξεως δύναται, αυτή καθεαυτήν, να έχει έννομες συνέπειες και ότι επομένως η προσφυγή μπορεί, ως εκ του αποτελέσματός της, να ωφελήσει τον διάδικο που την άσκησε. Επιπλέον, στον προσφεύγοντα εναπόκειται να αποδείξει το έννομο συμφέρον του.
Εξάλλου, κατά πάγια νομολογία, η αγωγή αποζημιώσεως, η οποία στηρίζεται στο άρθρο 340, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ, έχει θεσπιστεί ως αυτοτελές ένδικο βοήθημα. Εντούτοις, τα αιτήματα είτε περί ακυρώσεως της απόφασης θεσμικού ή άλλου οργάνου ή οργανισμού της Ένωσης με την οποία απορρίπτεται η αναγνώριση δικαιώματος αποζημίωσης το οποίο προβάλλει προσφεύγων δυνάμει των άρθρων 268 και 340 ΣΛΕΕ είτε περί διαπίστωσης από το Γενικό Δικαστήριο ότι το επίμαχο θεσμικό ή άλλο όργανο ή οργανισμός της Ένωσης οφείλει να αναγνωρίσει τέτοιο δικαίωμα αποσκοπούν στη διαπίστωση ότι το επίμαχο θεσμικό ή άλλο όργανο ή οργανισμός υποχρεούται σε αποζημίωση και πρέπει να απορρίπτονται ως απαράδεκτα εφόσον ο προσφεύγων δεν δικαιολογεί, κατ’ αρχήν, κανένα συμφέρον να υποβάλει, επιπροσθέτως του αιτήματος αποζημίωσης, τέτοια αιτήματα.
Εν προκειμένω, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει ως απαράδεκτο το ακυρωτικό αίτημα του προσφεύγοντος-ενάγοντος, εκτιμώντας ότι δεν θεμελίωσε έννομο συμφέρον να ζητήσει, επιπροσθέτως της αποζημιώσεως, την ακύρωση της απόφασης της αποστολής περί απόρριψης της τρίτης αίτησής του αποζημιώσεως.
Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει μία προς μία τις ενστάσεις απαραδέκτου που προέβαλε η αποστολή.
Συγκεκριμένα, κατά πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι οι πράξεις που προσάπτει στην αποστολή ο προσφεύγων-ενάγων (μεταξύ άλλων, ο αποκλεισμός του από ορισμένες συνεδριάσεις και η προειδοποίηση που του απεστάλη) καθώς και οι παραβάσεις που της καταλογίζει (μεταξύ άλλων, η μη εξέταση εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος των καταγγελιών και των αναφορών του) συνδέονται αντιστοίχως με την άσκηση, από τον αρχηγό αποστολής και τον COC, προνομιών που αντλούν από την απόφαση 2012/392 και, κατά συνέπεια, με την εκτέλεση από την αποστολή της εντολής της, για τα οποία πρέπει να θεωρηθεί ως υπεύθυνη, σύμφωνα με το άρθρο 13, παράγραφος 4, της ανωτέρω απόφασης.
Κατά δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο τονίζει ότι μια αγωγή αποζημιώσεως πρέπει να κρίνεται απαράδεκτη όταν αποσκοπεί, στην πραγματικότητα, στην ανάκληση, την κατάργηση ή την τροποποίηση ατομικής απόφασης που έχει καταστεί απρόσβλητη και όταν τυχόν ευδοκίμησή της θα είχε ως αποτέλεσμα την κατάλυση των εννόμων αποτελεσμάτων της αποφάσεως αυτής. Ομοίως, πρέπει να απορρίπτεται ως απαράδεκτη αγωγή αποζημιώσεως που διατυπώνεται ως διαταγή και που δεν σκοπεί στην αποκατάσταση ζημίας καταλογιστέας σε παράνομη πράξη ή παράλειψη, αλλά στην τροποποίηση της επίδικης πράξης.
Εν προκειμένω, από τα δικόγραφα που κατέθεσε ο προσφεύγων-ενάγων δεν προκύπτει ότι ζήτησε αποζημίωση σε είδος, και συγκεκριμένα κίνηση προκαταρκτικής ή πειθαρχικής έρευνας κατά του αρχηγού αποστολής και του αναπληρωτή του, όπερ θα ισοδυναμούσε με αίτημα ακυρώσεως της απόφασης της 10ης Απριλίου 2018. Επομένως, ο απρόσβλητος χαρακτήρας της εν λόγω ατομικής απόφασης δεν συνιστά κώλυμα για το παραδεκτό της προσφυγής-αγωγής.
Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η ένσταση απαραδέκτου την οποία προέβαλε η αποστολή επικαλούμενη τετραετή ή πενταετή παραγραφή δεν συνοδεύεται από διευκρινίσεις επαρκείς για την εκτίμηση της βασιμότητάς της.
Επί της ουσίας, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει, προκαταρκτικώς, ότι η εξωσυμβατική ευθύνη της Ένωσης μπορεί να στοιχειοθετηθεί μόνον αν το πρόσωπο το οποίο θεωρεί ότι υπέστη ζημία αποδείξει την ύπαρξη κατάφωρης παράβασης κανόνα δικαίου ο οποίος αποσκοπεί στην απονομή δικαιωμάτων στους ιδιώτες. Εντούτοις, όταν ενεργεί ως εργοδότης, η Ένωση υπέχει αυξημένη ευθύνη και η διαπίστωση και μόνον παράνομης συμπεριφοράς αρκεί για να θεωρηθεί ότι πληρούται η πρώτη από τις τρεις προϋποθέσεις που είναι αναγκαίες για τη στοιχειοθέτηση της ευθύνης της Ένωσης για τις ζημίες που υπέστησαν οι μόνιμοι υπάλληλοι και το λοιπό προσωπικό λόγω παραβάσεως του δημοσιοϋπαλληλικού δικαίου της Ένωσης, δίχως να απαιτείται να αποδειχθεί η ύπαρξη «κατάφωρης» παράβασης κανόνα δικαίου απονέμοντος δικαιώματα στους ιδιώτες. Οι εθνικοί υπάλληλοι που έχουν αποσπασθεί στην αποστολή από τα κράτη μέλη, καίτοι δεν υπάγονται στον ΚΥΚ, εξακολουθούν ωστόσο να υπόκεινται, όσον αφορά την άσκηση των καθηκόντων τους στο θέατρο των επιχειρήσεων, στους ίδιους κανόνες με εκείνους που εφαρμόζονται στους υπαλλήλους που έχουν αποσπασθεί από τα θεσμικά όργανα της Ένωσης και η κατάσταση των οποίων ρυθμίζεται από τον ΚΥΚ. Επομένως, η διαπίστωση και μόνον παράνομης συμπεριφοράς αρκεί για να θεωρηθεί ότι πληρούται η πρώτη από τις τρεις προϋποθέσεις που είναι αναγκαίες για τη στοιχειοθέτηση της ευθύνης της Ένωσης για τις ζημίες που υπέστη εθνικός υπάλληλος αποσπασμένος στην αποστολή κατά την άσκηση των καθηκόντων του στο θέατρο των επιχειρήσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζοντας διαδοχικά τις προβαλλόμενες παραβάσεις, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι ο προσφεύγων-ενάγων βασίμως υποστηρίζει ότι η αποστολή, παραλείποντας να κινήσει διοικητική έρευνα μετά τις καταγγελίες του για ηθική παρενόχληση, παρέβη το άρθρο 1 και το άρθρο 31, παράγραφος 1, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), καθώς και το άρθρο 12α του ΚΥΚ.
Προκειμένου να καταλήξει στο συμπέρασμα αυτό, όσον αφορά κατ’ αρχάς τη δυνατότητα εφαρμογής των διατάξεων του ΚΥΚ, και ειδικότερα του άρθρου 12α, παράγραφος 3, το οποίο ορίζει την ηθική παρενόχληση, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι, δυνάμει της αρχής της ίσης μεταχείρισης, υποχρεούται να εφαρμόσει κατ’ αναλογίαν στην κατάσταση του ενάγοντος-προσφεύγοντος τις διατάξεις του ΚΥΚ σχετικά με την ηθική παρενόχληση και τη λειτουργική προστασία των μονίμων υπαλλήλων και των εκτάκτων ή συμβασιούχων υπαλλήλων, καθώς και τη νομολογία που αφορά τις εν λόγω διατάξεις. Συγκεκριμένα, η διαφορά κατάστασης μεταξύ των υπαλλήλων που έχουν αποσπασθεί στην αποστολή από τα κράτη μέλη και των υπαλλήλων που έχουν αποσπασθεί από τα θεσμικά όργανα δεν δύναται να δικαιολογήσει αντικειμενικώς ότι οι πρώτοι, όταν ασκούν τα καθήκοντά τους στο θέατρο των επιχειρήσεων και βρίσκονται συνεπώς σε παρόμοια κατάσταση με τους δεύτερους, δεν απολαύουν του ίδιου βαθμού και των ίδιων κανόνων προστασίας έναντι της ηθικής παρενόχλησης.
Το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει εν συνεχεία ότι, οσάκις υποβάλλεται αίτηση αρωγής και συνοδεύεται από επαρκή αρχή αποδείξεως των προβαλλόμενων πραγματικών περιστατικών, η επιληφθείσα αρχή (
3
) υποχρεούται να ανταποκρίνεται με τη δέουσα ταχύτητα και μέριμνα. Οφείλει να λάβει τα κατάλληλα μέτρα, διενεργώντας ιδίως διοικητική έρευνα, προκειμένου να διαπιστώσει τα πραγματικά περιστατικά στα οποία στηρίζεται η καταγγελία, σε συνεργασία με τον καταγγέλλοντα και, λαμβανομένων υπόψη των πορισμάτων της έρευνας αυτής, να λάβει τα επιβαλλόμενα μέτρα, όπως να κινήσει πειθαρχική διαδικασία εις βάρος του φερομένου ως παρενοχλούντος, όταν καταλήγει, κατόπιν διενέργειας διοικητικής έρευνας, στην ύπαρξη ηθικής παρενόχλησης.
Εν προκειμένω, πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο θεωρεί ότι η απόφαση που έλαβε τον Μάιο του 2017 ο αρχηγός αποστολής να αποκλείσει τον προσφεύγοντα-ενάγοντα από τις συνεδριάσεις του επιτελείου δεν δύναται να θεωρηθεί, σε μεμονωμένη βάση, ως ένδειξη ηθικής παρενόχλησης σε βάρος του. Συγκεκριμένα, κατά το άρθρο 6, παράγραφοι 2 και 3, της απόφασης 2012/392, ο αρχηγός αποστολής διοικεί και ελέγχει το προσωπικό, τις ομάδες και τις μονάδες των συμμετεχόντων κρατών και δίδει εντολές προς το σύνολο του προσωπικού, αναλαμβάνοντας τον συντονισμό και την καθημερινή διαχείριση της αποστολής. Περαιτέρω, η Διοίκηση διαθέτει ευρεία εξουσία εκτιμήσεως στον τομέα της οργανώσεως της υπηρεσίας.
Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι, ελλείψει αιτιολόγησης από την αποστολή σε σχέση με την καθυστερημένη σύνταξη της πρώτης έγγραφης προειδοποίησης, τόσο υπό το πρίσμα της προβλεπόμενης στο άρθρο 11 του κώδικα συμπεριφοράς προθεσμίας (
4
) όσο και υπό το πρίσμα της παρόδου σημαντικού χρόνου από τα πραγματικά περιστατικά που προκάλεσαν την εν λόγω προειδοποίηση, και ελλείψει επίσης ενδείξεων περί της ακριβούς ημερομηνίας κατά την οποία ο αρχηγός αποστολής έλαβε γνώση της αναφοράς που υπέβαλε ο προσφεύγων-ενάγων τον Ιούλιο του 2017, η κοινοποίηση της ανωτέρω προειδοποίησης λιγότερο από μία ώρα μετά την υποβολή της αναφοράς δύναται να θεωρηθεί ως ακραία και αποδοκιμαστέα. Συγκεκριμένα, η κοινοποίηση αυτή μπορεί να ερμηνευθεί ως επιδιώκουσα την τιμωρία του προσφεύγοντος-ενάγοντος λόγω της αναφοράς που υπέβαλε, κατά παράβαση των απαιτήσεων του άρθρου 7 του κώδικα συμπεριφοράς (
5
), και ως εκ τούτου αποτελεί, σε μεμονωμένη βάση, ένδειξη ηθικής παρενόχλησης.
Τρίτον, υπό τις ιδιαίτερες συνθήκες υπό τις οποίες ελήφθη, η απόφαση της Υπηρεσίας Ανθρωπίνων Πόρων της αποστολής (στο εξής: Υπηρεσία ΑΠ) να επανεκκινήσει, στις 27 Ιουλίου 2017, τη διαδικασία αξιολόγησης του προσφεύγοντος-ενάγοντος την επομένη ήδη της αναχώρησης του διαμεσολαβητή, χωρίς να αναμένει τα πορίσματα του τελευταίου και σε χρόνο άνω των εννέα μηνών πριν από τη λήξη της απόσπασης του προσφεύγοντος‑ενάγοντος, είναι ακραία και αποδοκιμαστέα.
Πράγματι, η αποστολή δεν αιτιολόγησε γιατί η Υπηρεσία ΑΠ προέβη στη συγκεκριμένη ενέργεια κατά την ημερομηνία αυτή, ενώ από το άρθρο 7 του σχετικού με τους ανθρώπινους πόρους παραρτήματος ΙΧ του OPLAN (
6
) προκύπτει ότι η διαδικασία αξιολόγησης των υπαλλήλων που επιθυμούν να ζητήσουν την ανανέωση της απόσπασής τους στην αποστολή πρέπει να κινείται κατόπιν υποβολής σχετικού αιτήματος από μέρους τους και το αργότερο τρεις μήνες πριν από τη λήξη της απόσπασης. Περαιτέρω, βάσει του άρθρου 7 του κώδικα συμπεριφοράς και κατόπιν της αναφοράς που υπέβαλε ο προσφεύγων-ενάγων, η αποστολή όφειλε να ενεργήσει με φρόνηση σύμφωνα με την αρχή της χρηστής διοίκησης, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 41 του Χάρτη.
Δεδομένου ότι, κατά τα ανωτέρω, η επίμαχη διοικητική ενέργεια μπορεί να ερμηνευθεί ως επιδιώκουσα την αποβολή του προσφεύγοντος-ενάγοντος από την αποστολή κατά τη λήξη της απόσπασής του, χωρίς να έχουν προηγουμένως υποβληθεί οι προτάσεις του διαμεσολαβητή, η ενέργεια αυτή αποτελεί, σε μεμονωμένη βάση, ένδειξη ηθικής παρενόχλησης.
Τέλος, η αποστολή από την Υπηρεσία ΑΠ στον προσφεύγοντα-ενάγοντα, τον Ιούλιο του 2017, επικαιροποιημένου δελτίου καταγραφής των αδειών του δεν μπορεί να θεωρηθεί, σε μεμονωμένη βάση, ως ακραία ή αποδοκιμαστέα πράξη, ικανή να στοιχειοθετήσει ένδειξη ηθικής παρενόχλησης σε βάρος του. Συγκεκριμένα, με την επιφύλαξη της υποχρέωσης επίδειξης επιμέλειας και σύνεσης που επιβαλλόταν στην αποστολή εν αναμονή των πορισμάτων του διαμεσολαβητή, ούτε τα άρθρα 1 και 31 του Χάρτη ούτε το άρθρο 12α του ΚΥΚ αλλά, εν προκειμένω, ούτε οι διατάξεις του παραρτήματος IX του OPLAN και του κώδικα συμπεριφοράς επέβαλλαν στην αποστολή να εξαιρέσει τον προσφεύγοντα-ενάγοντα από τις διαδικασίες διαχείρισης ανθρωπίνων πόρων της αποστολής για τον λόγο και μόνον ότι είχε υποβάλει αναφορές για ηθική παρενόχληση κατά του αρχηγού της αποστολής και του αναπληρωτή του.
Εξάλλου, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι το γενικότερο περιβάλλον εργασίας στο οποίο εντάσσονταν τα πραγματικά περιστατικά που προβάλλει ο προσφεύγων-ενάγων χαρακτηριζόταν από την πρόθεση του αρχηγού αποστολής να απομακρύνει τον προσφεύγοντα-ενάγοντα χωρίς ωστόσο να εφαρμόσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 8 του παραρτήματος ΙΧ του OPLAN, η οποία αποσκοπεί στην παύση απόσπασης πριν από τη λήξη της.
Κατά δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο θεωρεί ότι ορθώς υποστηρίζει ο προσφεύγων-ενάγων ότι η αποστολή προσέβαλε το δικαίωμα χρηστής διοίκησης.
Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, στο πλαίσιο διαφορών σχετικών με παρενόχληση στις οποίες εμπλέκονται υπάλληλοι της Ένωσης, το πρόσωπο που υπέβαλε καταγγελία για παρενόχληση έχει το δικαίωμα, προκειμένου να μπορέσει να διατυπώσει λυσιτελώς τις παρατηρήσεις του προς το οικείο θεσμικό όργανο πριν αυτό λάβει απόφαση, να του κοινοποιηθεί τουλάχιστον μια σύνοψη των δηλώσεων του προσώπου που κατηγορήθηκε ως δράστης της παρενόχλησης και των διάφορων μαρτύρων που εξετάστηκαν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας έρευνας, η δε κοινοποίηση της σύνοψης αυτής πρέπει να πραγματοποιηθεί τηρουμένης, εφόσον συντρέχει ανάγκη, της αρχής της εμπιστευτικότητας. Τούτο ισχύει όταν οι εν λόγω δηλώσεις έχουν χρησιμοποιηθεί στην έκθεση η οποία υποβλήθηκε στην αρχή που αποφάσισε να θέσει στο αρχείο την καταγγελία και η οποία περιλαμβάνει συστάσεις βάσει των οποίων η αρχή εξέδωσε την απόφασή της.
Πλην όμως, εν προκειμένω, δεδομένου ότι ο COC απέρριψε τον Απρίλιο του 2018 την αίτηση κίνησης διοικητικής έρευνας την οποία υπέβαλε ο προσφεύγων-ενάγων βάσει της έκθεσης του διαμεσολαβητή που συντάχθηκε στα τέλη Ιουλίου του 2017, και δεδομένου επίσης ότι στην έκθεση αυτήν περιλαμβανόταν σύσταση, ο COC όφειλε να διασφαλίσει τον σεβασμό του δικαιώματος ακρόασης του προσφεύγοντος-ενάγοντος παρέχοντάς του τη δυνατότητα να διατυπώσει τις παρατηρήσεις του επί της ανωτέρω έκθεσης και να προσκομίσει τυχόν συμπληρωματικές πληροφορίες πριν ο ίδιος λάβει τη σχετική απόφαση. Πράγματι, η ακρόαση του προσφεύγοντος-ενάγοντος θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει τον COC σε διαφορετικό πόρισμα, ήτοι στην απόφαση για διενέργεια διοικητικής έρευνας.
Δεχόμενο μεν ότι ο προσφεύγων-ενάγων απέδειξε την ύπαρξη άμεσης και βέβαιης αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της προβαλλόμενης ηθικής βλάβης και των διαπιστωθεισών παραβάσεων, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ωστόσο ότι ο ίδιος είναι εν μέρει, λόγω της αμελούς συμπεριφοράς του, ένας εκ των πρωταγωνιστών των προστριβών τις οποίες χαρακτήρισε παρενόχληση και οποίες προκάλεσαν την προβαλλόμενη ηθική βλάβη. Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο κάνει εν μέρει δεκτή την αγωγή αποζημιώσεως.
(
1
)	Απόφαση 2012/392/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 16ης Ιουλίου 2012, για την αποστολή CSDP της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Νίγηρα (EUCAP Sahel Niger) (ΕΕ 2012, L 187, σ. 48).
(
2
)	Βλ. άρθρο 7, παράγραφος 1, της απόφασης 2012/392.
(
3
)	Δυνάμει του άρθρου 90, παράγραφος 1, του ΚΥΚ.
(
4
)	Από το άρθρο 11 του κώδικα συμπεριφοράς και πειθαρχίας για τις μη στρατιωτικές αποστολές της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας της Ένωσης (στο εξής: κώδικας συμπεριφοράς) προκύπτει ότι, βάσει αναφοράς που καταγράφει ενδεχόμενη παράβαση, η απόφαση της αρμόδιας αρχής περί της συνέχειας που πρέπει να δοθεί στην εν λόγω παράβαση, η οποία δύναται να οδηγήσει στον χειρισμό της υπόθεσης ως διαχειριστικού ζητήματος, πρέπει να ληφθεί εντός προθεσμίας δέκα εργασίμων ημερών.
(
5
)	Το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κώδικα συμπεριφοράς ορίζει ότι το μέλος της αποστολής που ανέφερε ενδεχόμενη παράβαση δεν τιμωρείται λόγω ή συνεπεία της εν λόγω αναφοράς, υπό την προϋπόθεση ότι ενήργησε με εύλογο τρόπο και καλή πίστη.
(
6
)	Το άρθρο 7 του παραρτήματος IX του αναθεωρημένου σχεδίου επιχειρήσεων της αποστολής (OPLAN), το οποίο αφορά τους ανθρώπινους πόρους, ορίζει ως προϋπόθεση για την ανανέωση της απόσπασης υπαλλήλου τη σύμφωνη γνώμη του αρχηγού αποστολής, βάσει σχετικής αίτησης του οικείου υπαλλήλου η οποία υποβάλλεται τρεις μήνες πριν από το πέρας της τρέχουσας περιόδου απόσπασης και την κατάρτιση ευμενούς έκθεσης αξιολόγησης επιδόσεων από τον άμεσα ιεραρχικώς προϊστάμενό του.