62023CJ0679_RES
Cás C-679/23 P
WSagusWTagusWYagusWZagusYAagusYB
v
An Ghníomhaireacht Eorpach um an nGarda TeorannagusCósta
Breithiúnas na Cúirte (an Mór-Dhlísheomra) an 18 Nollaig 2025
(Achomharc – Comhbheartas maidir le tearmann agus inimirce – Rialachán (AE) 2016/1624 – Bainistiú comhtháite teorainneacha san Eoraip ag teorainneacha seachtracha an Aontais Eorpaigh – An Garda Teorann agus Cósta Eorpach – An Ghníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta (Frontex) – Oibleagáidí atá ar Frontex maidir le cearta bunúsacha a chosaint – Oibríocht chomhpháirteach um fhilleadh arna comhordú ag Frontex – Dliteanas neamhchonarthach Frontex – Nasc cúisíoch idir sárú na n-oibleagáidí sin agus an damáiste a rinneadh)
Rialuithe teorann, tearmann agus inimirce – Beartas tearmainn – Bainistiú comhtháite teorainneacha san Eoraip ag teorainneacha seachtracha an Aontais Eorpaigh – Rialachán 2016/1624 – Oibleagáidí arna bhforchur ar an nGníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta (Frontex) i gcomhordú oibríochtaí comhpháirteacha um fhilleadh – Raon feidhme – Fíorú gurb ann do chinntí in-fhorfheidhmithe aonair um fhilleadh maidir le daoine a áirítear in oibríocht um fhilleadh
(An Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, Airteagal 51(1); Rialachán 2016/1624 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, Airteagal 2(12) agus (14), Airteagal 16(2) agus (3), Airteagal 22(1) agus (3)(b), Airteagal 27(1) agus (2), Airteagal 28(1) agus Airteagal 34(1) agus (2); Treoir 2008/115 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, Airteagal 6(1) agus Airteagal 12(1))
(féach míreanna 95-103)
Dliteanas neamhchonarthach – Coinníollacha – Nasc cúisíoch – Damáiste a fulaingíodh mar gheall ar mhainneachtain na Gníomhaireachta Eorpaí um an nGarda Teorann agus Cósta (Frontex) a hoibleagáidí faoi Rialachán 2016/1624 a chomhlíonadh – Nasc cúisíoch idir sárú na n-oibleagáidí sin agus an damáiste a rinneadh – Critéir mheasúnaithe
(Rialachán 2016/1624 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle)
(féach míreanna 110-112, 149-153)
Rialuithe teorann, tearmann agus inimirce – Beartas tearmainn – Bainistiú comhtháite teorainneacha san Eoraip ag teorainneacha seachtracha an Aontais Eorpaigh – Rialachán 2016/1624 – Oibleagáidí arna bhforchur ar an nGníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta (Frontex) i gcomhordú oibríochtaí comhpháirteacha um fhilleadh – Oibleagáidí maidir le cearta bunúsacha a chosaint – Raon feidhme
(Rialachán 2016/1624 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, Airteagal 16, Airteagal 20(1), Airteagal 21(2), Airteagal 28(1) agus Airteagal 29(4); Treoir 2008/115 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, Airteagal 8(6))
(féach míreanna 130-133)
Dliteanas neamhchonarthach – Coinníollacha – Nasc cúisíoch – Damáiste a fulaingíodh mar gheall ar mhainneachtain na Gníomhaireachta Eorpaí um an nGarda Teorann agus Cósta (Frontex) a hoibleagáidí faoi Rialachán 2016/1624 a chomhlíonadh – Briseadh sa nasc cúisíoch díreach a eascraíonn as rogha féin an achomharcóra – Measúnú in concreto – Critéir
(Airteagal 340, an dara mír, CFAE)
(féach míreanna 148-161)
Dliteanas neamhchonarthach – Coinníollacha – Nasc cúisíoch – Damáiste a chuimsíonn costais a bhaineann leis an nós imeachta réamhdhlíthíochta os comhair oifigeach na Gníomhaireachta Eorpaí um an nGarda Teorann agus Cósta (Frontex) – Costais a eascraíonn as saor-rogha an achomharcóra – Nasc cúisíoch idir an damáiste agus iompar fhoireann Frontex – Critéir mheasúnaithe – Saintréithe an nós imeachta lena mbaineann
(An Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, Airteagal 47, an dara mír; Rialachán 2016/1624 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, aithris 50 agus Airteagal 72)
(féach míreanna 168-173)
Résumé
Lena breithiúnas, seasann an Chúirt Bhreithiúnais, ina suí di mar Mhór-Dhlísheomra, go páirteach leis an achomharc arna thabhairt ag WS agus páirtithe eile (‘na hachomharcóirí’) i gcoinne bhreithiúnas na Cúirte Ginearálta in WS agus páirtithe eile v Frontex (
1
), lenar dhiúltaigh an Chúirt Ghinearálta dá gcaingean chun cúiteamh a lorg as an damáiste a líomhnaítear a d’fhulaing siad mar thoradh ar mhainneachtain na Gníomhaireachta Eorpaí um an nGarda Teorann agus Cósta (‘Frontex’) a hoibleagáidí a chomhlíonadh faoi, inter alia, Rialachán 2016/1624 (
2
). An uair sin, tugann sí soiléirithe maidir leis na hoibleagáidí a fhorchuirtear leis an Rialachán sin ar Frontex, i gcomhthéacs oibríochtaí comhpháirteacha um fhilleadh a chomhordú, agus ar na hiarmhairtí, do dhliteanas neamhchonarthach na Gníomhaireachta sin, mura gcomhlíonfar na hoibleagáidí sin agus maidir le haon sáruithe ina dhiaidh sin ar chearta bunúsacha le linn oibríochtaí um fhilleadh den chineál sin.
Is teaghlach de sheisear náisiúnach Siriach iad na hiarratasóirí, ar Coirdínigh eitneacha iad, a tháinig ar oileán Milos (an Ghréig) an 9 Deireadh Fómhair 2016 i measc grúpa dídeanaithe. An 20 Deireadh Fómhair, tar éis oibríocht chomhpháirteach um fhilleadh arna stiúradh ag an bPoblacht Heilléanach agus arna comhordú ag Frontex, aistríodh iad chuig ionad glactha sealadach sa Tuirc. I mí na Samhna 2016, d’eisigh údaráis na Tuirce doiciméid chosanta shealadacha agus cead taistil sealadach dóibh. Tar éis dóibh socrú in Saruj (an Tuirc), bhog na hiarratasóirí go dtí an Iaráic ansin chun cur fúthú in Erbil, ar eagla go gcuirfeadh údaráis na Tuirce ar ais go dtí an tSiria iad.
In 2017, thaisc na hiarratasóirí an chéad ghearán le hOifigeach um Chearta Bunúsacha Frontex, agus iad ag maíomh gur cuireadh ar ais ón nGréig chuig an Tuirc iad mar thoradh ar an oibríocht um fhilleadh a stiúir Frontex, agus ansin, in 2018, thaisc siad an dara gearán maidir le láimhseáil an chéad ghearáin. Dearbhaíodh na gearáin sin a bheith inghlactha agus cuireadh ar aghaidh iad chuig údaráis phóilíneachta na Gréige. In 2019, chuir an t-oifigeach in iúl do na hiarratasóirí go ndearna na húdaráís sin an t-imscrúdú inmheánach ar an gcéad ghearán a fhoirceannadh, gur sheol sé a thuarascáil chríochnaitheach maidir leis na gearáin chucu agus go ndearna sé an próiseas chun na gearáin sin a láimhseáil a fhoiceannadh.
An 20 Meán Fómhair 2021, thug na hiarratasóirí caingean le haghaidh damáistí os comhair na Cúirte Ginearálta ag lorg cúiteamh as an damáiste ábhartha agus neamhábhartha a mheas siad a d’fhulaing siad mar thoradh ar iompar neamhdhleathach líomhainte ar thaobh Frontex roimh an oibríocht chomhpháirteach um fhilleadh, lena linn agus ina diaidh.
Sa bhreithiúnas atá faoi achomharc, chinn an Chúirt Ghinearálta, ar an gcéad dul síos, go raibh doiciméid áirithe arna n-eisiúint ag na hachomharcóirí do-ghlactha toisc gur tíolacadh iad as am gan údar. Maidir leis an tsubstaint, tar éis di a thabhairt dá haire gur coinníollacha carnacha iad na coinníollacha faoina dtabhóidh an tAontas Eorpach dliteanas neamhchonarthach (
3
), chinn sí scrúdú a dhéanamh, ar an gcéad dul síos, ar an gcoinníoll a bhaineann le nasc cúisíoch a bheith ann idir an t-iompar a bhfuil Frontex cúisithe ina leith agus an damáiste líomhainte. Dá bhrí sin, chinn sí nach bhféadfadh na costais arna dtabhú ag na hiarratasóirí agus iad ag taisteal chun na Gréige teacht go díreach ón iompar a bhfuil Frontex cúisithe ina leith, ós rud é go raibh siad ann roimh an oibríocht um fhilleadh atá i gceist. Ina dhiaidh sin, chinn sí gurb é an t-aon chúram amháin a bhí ar Frontex, i gcomhthéacs na hoibríochta um fhilleadh atá i gceist, tacaíocht theicniúil agus oibríochtúil a chur ar fáil do na Ballstáit, agus gan scrúdú a dhéanamh ar fhiúntas na gcinntí chun na daoine a áirítear san oibríocht sin a fhilleadh, agus na cinntí sin, chomh maith leo siúd a bhaineann le cosaint idirnáisiúnta a dheonú, á nglacadh ar bhonn measúnú a thagann faoi inniúlacht na mBallstát amháin. Ar deireadh, tar éis scrúdú a dhéanamh ar na hargóintí a bhaineann leis an damáiste ábhartha agus neamhábhartha a líomhnaítear a fulaingíodh le linn na hoibríochta um fhilleadh atá i gceist agus ina diaidh, chinn an Chúirt Ghinearálta nár thug na hachomharcóirí fianaise ar aird go raibh nasc cúisíoch a bhí díreach go leor idir na fíorais a bhfuil Frontex cúisithe ina leith agus an damáiste a líomhnaítear agus, dá bhrí sin, dhiúltaigh sí don chaingean le haghaidh damáistí ina hiomláine.
Mar thaca leis an achomharc i gcoinne an bhreithiúnais sin, maíonn na hachomharcóirí, inter alia, go ndearna an Chúirt Ghinearálta earráid agus í ag cinneadh, ar an gcéad dul síos, nach raibh sé d’oibleagáid ar Frontex a áirithiú go raibh ann do chinneadh um fhilleadh i scríbhinn agus, ar an dara dul síos, nach raibh aon nasc cúisíoch idir an t-iompar a bhfuil Frontex cúisithe ina leith agus an damáiste líomhainte agus gur briseadh an nasc sin mar gheall ar a ‘roghanna’ féin.
Measúnú na Cúirte
Ar an gcéad dul síos, maidir leis na hoibleagáidí sonracha a fhorchuirtear ar Frontex le Rialachán 2016/1624, tugann an Chúirt dá haire go nglacann an Ghníomhaireacht sin, faoin Rialachán sin, sraith oibleagáidí chun a áirithiú go n-urramófar cearta bunúsacha i gcomhthéacs na n-oibríochtaí um fhilleadh a chomhordaíonn sí. Eascraíonn na hoibleagáidí sin, ar thaobh amháin, as oibleagáid ghinearálta an Gharda Teorann agus Cósta Eorpaigh, a bhfuil Frontex ina chomhpháirt de, cosaint na gceart bunúsach a áirithiú i gcomhlíonadh a chúraimí faoin rialachán sin, agus, ar an taobh eile, as oibleagáid Frontex faireachán éifeachtach a dhéanamh ar chomhlíonadh na gceart bunúsach ina ghníomhaíochtaí uile.
Dá bhrí sin, de réir na Cúirte Breithiúnais, rinne an Chúirt Ghinearálta earráid dlí nuair a chinn sí nach raibh aon oibleagáid ar Frontex a fhíorú gurb ann do chinntí in-fhorfheidhmithe aonair um fhilleadh arna nglacadh i leith daoine a chumhdaítear le hoibríocht chomhpháirteach um fhilleadh arna comhordú ag an nGníomhaireacht sin, ar an bhforas nach raibh de chúram air ach tacaíocht theicniúil agus oibríochtúil a chur ar fáil do na Ballstáit, gan a bheith in ann scrúdú a dhéanamh ar fhiúntas na gcinntí sin um fhilleadh. Sonraíonn an Chúirt i ndáil leis sin nach mbaineann an fíorú gurb ann do chinntí den sórt sin le haon scrúdú ar a bhfiúntas agus, dá bhrí sin, nach gcuireann sé isteach ar inniúlacht eisiach na mBallstát san ábhar faoi Airteagal 6(1) de Threoir 2008/115. Dá bhrí sin, ceanglaítear ar Frontex a fhíorú gurb ann do chinntí in-fhorfheidhmithe aonair um fhilleadh, nach mór, i gcomhréir le hAirteagal 12(1) de Threoir 2008/115, a eisiúint i scríbhinn, do gach duine a bhfuil sé ar intinn ag Ballstát a chur san áireamh in oibríochtaí den sórt sin, chun a áirithiú go gcomhlíonfar na ceanglais a eascraíonn as Rialachán 2016/1624 agus cearta bunúsacha na ndaoine lena mbaineann, go háirithe prionsabal an non-refoulement.
Sna himthosca sin, agus i bhfianaise phrionsabal an chomhair dhílis (
4
), tá earráid dlí i measúnú na Cúirte Ginearálta ar dá réir gur cheart diúltú d’aon nasc cúisíoch idir an t-iompar a bhfuil Frontex cúisithe ina leith agus an damáiste a líomhnaíonn na hachomharcóirí, ar an bhforas nach bhfuil aon oibleagáid ar an nGníomhaireacht sin a fhíorú gurb ann do chinneadh um fhilleadh do gach duine a áirítear in oibríocht chomhpháirteach um fhilleadh arna comhordú ag an nGníomhaireacht sin.
Mar sin féin, murab ionann agus an méid a áitíonn na hiarratasóirí, ní chiallaíonn an fíoras go bhfuil Frontex faoi cheangal ag oibleagáid fíorúcháin ina leith sin gur gá nasc cúisíoch a bheith ann idir sárú féideartha ar an oibleagáid sin agus an damáiste go léir nó cuid den damáiste a líomhnaíonn na hiarratasóirí. Is fíor nach mór scrúdú a dhéanamh ar nasc cúisíoch den sórt sin a bheith ann agus an oibleagáid fíorúcháin sin á cur san áireamh, chomh maith leis na hoibleagáidí eile a fhorchuirtear ar Frontex chun comhlíonadh cheanglais Rialachán 2016/1624 agus chearta bunúsacha na ndaoine lena mbaineann a áirithiú. Ní mór an scrúdú sin a dhéanamh, áfach, agus na fíorais ábhartha go léir (
5
) agus na measúnuithe dlíthiúla is gá á gcur san áireamh.
Ina dhiaidh sin, maidir le dliteanas i leith sáruithe féideartha ar chearta bunúsacha a rinneadh le linn eitilt fillte, cinneann an Chúirt Bhreithiúnais go raibh an Chúirt Ghinearálta mícheart a chinneadh go dtagann sáruithe den sórt sin faoi dhliteanas an Bhallstáit óstaigh amháin, agus aon dliteanas ar thaobh Frontex á eisiamh. Go deimhin, i bhfianaise oibleagáidí Frontex faoi Rialachán 2016/1624, ní féidir a chur as an áireamh a priori go bhféadfadh sárú ar na hoibleagáidí sin, ag a sheirbhísí nó ag a ghníomhairí, i gcomhthéacs oibríochta ar leith, cur le sáruithe ar chearta bunúsacha le linn eitilt fillte chun dochair do dhaoine aistrithe. Ní bhaineann sé le hábhar i ndáil leis sin, i gcomhréir le Treoir 2008/115 (
6
) agus mar a tugadh faoi deara i Rialachán 2016/1624 (
7
), gur faoi na Ballstáit atá sé faireachán a dhéanamh ar fhilleadh éigeantach. Go deimhin, faoin rialachán deireanach sin, ní mór an cúnamh a chuireann Frontex ar fáil nó an comhordú nó an t-eagrúchán a áirithíonn sé d’oibríochtaí comhpháirteacha um fhilleadh a bheith i gcomhréir leis an Treoir sin, agus tá oibleagáidí ar Frontex faireacháin a dhéanamh air féin atá sa bhreis ar oibleagáidí faireacháin na mBallstát.
Thairis sin, a mhéid a ghlacann oifigigh Frontex páirt in oibríochtaí den sórt sin nó a d’fhéadfaidís páirt a ghlacadh iontu, mar oifigigh chomhordúcháin nó mar shaineolaithe arna n-imscaradh i gcomhthéacs na n-oibríochtaí sin, ní féidir a chur as an áireamh a priori go bhféadfadh nasc cúisíoch a bheith ag gníomhaíochtaí nó neamhghníomhaíochtaí éagóracha ar thaobh na n-oifigeach sin le tarlú sáruithe den sórt sin.
Ar deireadh, agus í ag brath ar a cásdlí maidir le cineál díreach an naisc chúisíoch idir an t-iompar a ndéantar gearán ina leith agus an damáiste a líomhnaítear, atá riachtanach chun dliteanas neamhchonarthach an Aontais a agairt, cuireann an Chúirt in iúl nach ndearna an Chúirt Ghinearálta earráid dlí, ar an gcéad dul síos, trína chinneadh nach leor an fíoras gur coinníoll riachtanach é an t-iompar a ndéantar gearán ina leith chun damáiste a dhéanamh, nach dtarlódh in éagmais an iompair sin, chun nasc cúisíoch a shuí agus, ar an dara dul síos, trí scrúdú a dhéanamh, sa chás seo, ar an bhféidearthacht go mbrisfí an nasc cúisíoch idir an t-iompar a bhfuil Frontex cúisithe ina leith agus an damáiste lena mbaineann, le gníomhartha áirithe de chuid na n-achomharcóirí.
Sonraíonn an Chúirt, áfach, nach mór scrúdú den sórt sin a dhéanamh in concreto, agus na himthosca ábhartha uile a bhaineann le staid an pháirtí dhíobhálaithe á gcur san áireamh. Maidir le baill teaghlaigh, go háirithe, a theith óna dtír thionscnaimh chun iarratas a dhéanamh ar chosaint idirnáisiúnta agus atá ag deileáil le himthosca eisceachtúla agus rioscaí neamh-intuartha, ba cheart aird chuí a thabhairt ar an gcaoi go bhféadfadh iarrthóirí tearmainn a bheith an-leochaileach mar gheall ar gach rud a raibh sé tríothu le linn a imirce agus mar gheall ar an taithí thrámach a bhí acu, rud a d’fhéadfadh tionchar a imirt ar a mbreithiúnas. I gcás eisceachtúil den sórt sin, d’fhéadfadh an nasc cúisíoch idir an t-iompar a ndéantar gearán ina leith agus an damáiste líomhainte leanúint de bheith ann, fiú má tá an páirtí díobhálaithe tar éis cinneadh a ghlacadh idir an t-iompar sin agus an damáiste sin. Féadfar a mheas go bhfuil an cinneadh sin réasúnta i bhfianaise na n-imthosca go léir a bhí ina saintréithe den chás sin.
Dá bhrí sin, rinne an Chúirt Ghinearálta earráid dlí nuair a chinn sí gur briseadh aon nasc cúisíoch a bhí díreach go leor idir an t-iompar a bhfuil Frontex cúisithe ina leith agus an damáiste líomhainte, gan measúnú a dhéanamh in concreto ar réasúntacht na roghanna sin i bhfianaise na n-imthosca uile a bhaineann leis an gcomhthéacs ina ndearnadh na roghanna sin, mar gheall ar roghanna na n-achomharcóirí, a bhain lena socrú sealadach sa Tuirc, lena n-éalú go dtí an Iaráic agus lena socrú san Iaráic.
Sna himthosca sin, áitíonn an Chúirt gur cheart an breithiúnas atá faoi achomharc a chur ar neamhní go páirteach (
8
) agus, ós rud é nach bhfuil sí in ann rialú a thabhairt ar an tsubstaint ós rud é nár rialaigh an Chúirt Ghinearálta ar fhormhór phléadálacha na n-achomharcóirí, déanann sí an cás a tharchur ar ais chuig an gCúirt Ghinearálta.
(
1
)	Breithiúnas an 6 Meán Fómhair 2023, WS v páirtithe eile v Frontex (T-600/21, EU:T:2023:492, ‘an breithiúnas atá faoi achomharc’).
(
2
)	Rialachán (AE) 2016/1624 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 14 Meán Fómhair 2016 maidir leis an nGarda Teorann agus Cósta Eorpach agus lena leasaítear Rialachán (AE) 2016/399 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus lena n-aisghairtear Rialachán (CE) Uimh. 863/2007 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, Rialachán (CE) Uimh. 2007/2004 ón gComhairle agus Cinneadh 2005/267/CE ón gComhairle (IO L 2016, L 251, lch. 1).
(
3
)	De réir chásdlí socair Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, chun go dtabhóidh an tAontas Eorpach dliteanas neamhchonarthach faoin dara mír d’Airteagal 340 CFAE, ní mór roinnt coinníollacha a chomhlíonadh, eadhon sárú atá tromchúiseach go leor ar riail dlí atá ceaptha cearta a thabhairt do dhaoine aonair, fírinne an damáiste agus nasc cúisíoch díreach a bheith ann idir an sárú ar an oibleagáid atá ar údar an ghnímh agus an damáiste a bhain do na páirtithe díobhálaithe I gcás nach gcomhlíontar ceann amháin de na coinníollacha sin, ní mór an chaingean a dhíbhe ina hiomláine gan é a bheith riachtanach scrúdú a dhéanamh ar na coinníollacha eile maidir le dliteanas neamhchonarthach an Aontais Eorpaigh, agus ní cheanglaítear ar Chúirteanna an Aontais Eorpaigh na coinníollacha sin a scrúdú in aon ordú ar leith.
(
4
)	Mar a leagtar amach in Airteagal 4(3) CAE agus mar a mheabhraítear in Airteagal 9 de Rialachán 2016/1624.
(
5
)	Ar faoin gCúirt Ghinearálta atá sé iad a shuí.
(
6
)	Sa chás seo, i gcomhréir le hAirteagal 8(6) de Threoir 2008/115.
(
7
)	Mar a mheabhraítear in Airteagal 29(4) den Treoir sin.
(
8
)	Cuirtear an breithiúnas atá faoi achomharc ar neamhní ach amháin a mhéid, ar an gcéad dul síos, a dhéantar doiciméid áirithe arna dtabhairt ar aird ag na hachomharcóirí a dhíbhe leis an mbreithiúnas sin toisc iad a bheith do-ghlactha agus, ar an dara dul síos, a mhéid a chinntear leis an mbreithiúnas sin nach bhfuil aon nasc cúisíoch idir an t-iompar a bhfuil Frontex cúisithe ina leith agus an damáiste a líomhnaíonn na hachomharcóirí maidir leis na costais a tabhaíodh agus iad ag taisteal go dtí an Ghréig.