62019CJ0819_RES
Kawża C‑819/19
Stichting Cartel CompensationuEquilib Netherlands BV
vs
Koninklijke Luchtvaart Maatschappij NV et
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mir-rechtbank Amsterdam)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (It‑Tieni Awla) tal-11 ta’ Novembru 2021
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Artikoli 81, 84 u 85 KE – Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE – Akkordji – Aġir ta’ impriżi fis-settur tat-trasport bl-ajru bejn iż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE) u l-pajjiżi terzi li seħħ taħt l-Artikoli 84 u 85 KE – Azzjoni għal kumpens għad-dannu – Ġurisdizzjoni tal-qrati nazzjonali sabiex japplikaw l-Artikolu 81 KE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE”
Kompetizzjoni – Trasport – Regoli tal-kompetizzjoni – Trasport bl-ajru – Regolamenti tal-Kunsill rigward l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-Unjoni – Kamp ta’ applikazzjoni –Trasport bl-ajru bejn l-ajruporti tal-Unjoni u dawk tal-pajjiżi terzi – Inklużjoni minn Mejju tal-2004 – Konsegwenza – Applikabbiltà tas-sistemi ta’ implimentazzjoni tranżitorji qabel din id-data
(Artikoli 81, 83, 84 u 85 KE; Artikolu 101 TFUE; Regolamenti tal-Kunsill Nri 17, 141, 3975/87, 3976/87, 1/2003 u 411/2004)
(ara l-punti 36 sa 42)
Kompetizzjoni – Trasport – Regoli tal-kompetizzjoni – Trasport bl-ajru – Ftehim dwar it-Trasport bl-Ajru konkluż bejn il-Komunità Ewropea u l-Konfederazzjoni Svizzera – Ajruporti Svizzeri meqjusa bħala ajruporti tal-Unjoni
(Artikolu 81 KE; Ftehim bejn il-Komunità Ewropea u l-Konfederazzjoni Svizzera dwar it-Trasport bl-Ajru, Artikolu 1(2), u l-anness)
(ara l-punt 43)
Akkordji – Projbizzjoni – Effett dirett – Dritt tal-individwi li jitolbu kumpens għad-dannu sostnut – Modalitajiet ta’ eżerċizzju – Ksur imwettaq fil-qasam tat-trasport bl-ajru – Ksur imwettaq qabel id-dħul fis-seħħ tar-regolamenti ta’ implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-Unjoni f’dan il-qasam – Ksur li la huwa s-suġġett ta’ deċiżjoni tal-awtoritajiet nazzjonali kompetenti u lanqas tal-Kummissjoni – Ġurisdizzjoni tal-qrati nazzjonali sabiex japplikaw l-Artikolu 81 KE – Limiti – Osservanza tal-prinċipju ta’ ċertezza legali – Osservanza tal-kompetenzi deċiżjonali jew leġiżlattivi tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni – Portata
(Artikoli 81, 83, 84 u 85 KE; Artikolu 101(1) TFUE; Regolament tal-Kunsill Nru 1/2003, Artikoli 6 u 16(1))
(ara l-punti 45 sa 67 u d-dispożittiv)
Ftehimiet internazzjonali – Ftehim li joħloq iż-Żona Ekonomika Ewropea – Regoli tal-kompetizzjoni – Projbizzjoni ta’ akkordji u ta’ prattiki kummerċjali – Portata ġuridika identika għal dik tad-dispożizzjonijiet tal-Unjoni
(Ftehim ŻEE, Artikolu 53)
(ara l-punti 68 sa 74 u d-dispożittiv)
Sunt
Permezz ta’ deċiżjoni tas‑17 ta’ Marzu 2017, il-Kummissjoni Ewropea kkonstatat li, billi kkoordinaw diversi elementi tal-politiki tariffarji tagħhom fil-qasam tas-servizzi tat-trasport ta’ merkanzija bl-ajru, 19‑il kumpannija tal-ajru kienu kisru l-Artikolu 101 TFUE u/jew l-Artikolu 53 tal-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Ftehim ŻEE”) (
1
) kif ukoll l-Artikolu 8 tal-Ftehim bejn il-Komunità Ewropea u l-Konfederazzjoni Svizzera dwar it-Trasport bl-Ajru (iktar ’il quddiem il-“Ftehim Svizzera”) (
2
), li jipprojbixxu l-akkordji u l-prattiki kummerċjali li jirrestrinġu l-kompetizzjoni (
3
).
Peress li qieset li l-leġiżlazzjoni applikabbli ma kinitx tippermettilha tissanzjona dawn il-prattiki tal-kumpanniji tal-ajru mill-oriġini tagħhom fuq ir-rotot li ma kinux limitati għal ġewwa ż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE), il-Kummissjoni ffissat id-data tal-bidu tal-perijodu tal-ksur b’mod differenti skont ir-rotot ikkonċernati. Filwaqt li l-perijodu tal-ksur ikkunsidrat għar-rotot bejn ajruporti li jinsabu fiż-ŻEE kien jestendi minn Diċembru 1999 sa Frar 2006, id-data tal-bidu tal-perijodu tal-ksur għar-rotot bejn ajruporti li jinsabu fl-Unjoni Ewropea u ajruporti li jinsabu barra miż-ŻEE ġiet stabbilita għall‑1 ta’ Mejju 2004. Għar-rotot bejn ajruporti li jinsabu f’pajjiżi kontraenti fil-Ftehim ŻEE iżda li ma humiex Stati Membri u pajjiżi terzi, din id-data ġiet stabbilita għad‑19 ta’ Mejju 2005 u għar-rotot bejn ajruporti tal-Unjoni u ajruporti li jinsabu fl-Isvizzera għall‑1 ta’ Ġunju 2002.
Wara l-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni, Stichting Cartel Compensation (iktar ’il quddiem “SCC”) u Equilib Netherlands, żewġ persuni ġuridiċi speċjalizzati fil-qasam tal-irkupru tad-danni li jirriżultaw minn ksur tal-kompetizzjoni, ippreżentaw quddiem il-Qorti ta’ Amsterdam diversi rikorsi intiżi sabiex din tal-aħħar, minn naħa, tikkonstata li l-19‑il kumpannija tal-ajru, billi kkoordinaw, bejn is-snin 1999 u 2006, il-politiki tariffarji tagħhom dwar is-servizzi tat-trasport ta’ merkanzija bl-ajru, aġixxew illegalment fir-rigward tal-ispedituri ta’ merkanzija li kienu xtraw dawn is-servizzi, u min-naħa l-oħra, tikkundanna lil dawn il-kumpanniji għall-kumpens tad-dannu li dawn l-ispedituri allegatament sostnew minħabba dan l-aġir.
Il-Qorti ta’ Amsterdam, madankollu, għandha dubji dwar il-ġurisdizzjoni tagħha sabiex tapplika l-Artikolu 81 KE (li sar l-Artikolu 101 TFUE) jew l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE f’tilwima rregolata mid-dritt privat għall-aġir ikkontestat tad-19‑il kumpannija tal-ajru fuq rotot mhux limitati għal ġewwa ż-ŻEE, sa fejn dan seħħ qabel id-dati tal-bidu tal-perijodi ta’ ksur stabbiliti f’dan ir-rigward fid-deċiżjoni tal-Kummissjoni. Għalhekk, hija ddeċidiet li tagħmel din id-domanda lill-Qorti tal-Ġustizzja permezz tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari.
L-ewalwazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fir-rigward tal-prattiki antikompetittivi tal-kumpanniji tal-ajru fuq ir-rotot bejn l-ajruporti tal-Unjoni u dawk ta’ pajjiżi terzi, il-Qorti tal-Ġustizzja tirrileva, qabelxejn, li, għat-trasport bl-ajru fuq dawn ir-rotot, id-dispożizzjonijiet adottati mill-Kunsill skont l-Artikolu 83(1) KE (li sar l-Artikolu 103(1) TFUE) sabiex tiġi organizzata l-implimentazzjoni tal-Artikolu 81 KE, daħlu fis-seħħ biss fl‑1 ta’ Mejju 2004. Għaldaqstant, huma biss is-sistemi previsti fl-Artikoli 84 u 85 KE (li saru l-Artikoli 104 u 105 TFUE), li jipprovdu li, fl-assenza ta’ dispożizzjonijiet adottati skont l-Artikolu 83(1) KE, l-awtoritajiet (amministrattivi) tal-Istati Membri huma responsabbli għall-implimentazzjoni tal-prinċipji li jinsabu fl-Artikolu 81 KE, li huma applikabbli għal dawn is-servizzi qabel din id-data. Barra minn hekk, l-istess jgħodd għall-aġir tal-kumpanniji tal-ajru li seħħ bejn l-1999 u d-data tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim Svizzera, jiġifieri l‑1 ta’ Ġunju 2002, sa fejn dan kien jirrigwarda direttament is-servizzi ta’ trasport bl-ajru bejn l-ajruporti tal-Unjoni u dawk tal-Isvizzera.
Madankollu, din il-konstatazzjoni ma timplikax li s-servizzi ta’ trasport bl-ajru bejn l-ajruporti tal-Unjoni u dawk tal-pajjiżi terzi jew dawk tal-Isvizzera baqgħu esklużi mill-applikazzjoni tal-Artikolu 81 KE sal-1 ta’ Mejju 2004 f’dak li jirrigwarda l-pajjiżi terzi jew sal‑1 ta’ Ġunju 2002 f’dak li jirrigwarda l-Isvizzera, u lanqas li l-qrati nazzjonali huma preklużi milli japplikaw din id-dispożizzjoni fl-assenza ta’ deċiżjoni tal-awtoritajiet nazzjonali kompetenti jew tal-Kummissjoni li tikkonstata ksur qabel dawn id-dati.
Fil-fatt, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li t-trasport bl-ajru kien suġġett għar-regoli ġenerali tat-Trattati, inklużi dawk fil-qasam tal-kompetizzjoni, mid-dħul fis-seħħ tagħhom.
Il-Qorti tal-Ġustizzja tfakkar ukoll li l-Artikolu 81(1) KE jipproduċi effetti diretti fir-relazzjonijiet bejn l-individwi u joħloq drittijiet għall-individwi, li l-qrati nazzjonali għandhom jipproteġu. Għalhekk, il-qrati nazzjonali għandhom ġurisdizzjoni sabiex japplikaw l-Artikolu 81 KE b’mod partikolari f’tilwim irregolat mid-dritt privat, peress li din il-ġurisdizzjoni tirriżulta mill-effett dirett ta’ dan l-artikolu.
L-imsemmija ġurisdizzjoni ma hijiex affettwata mill-applikazzjoni tal-Artikoli 84 u 85 KE, peress li l-ebda waħda minn dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet ma tillimita l-applikazzjoni tal-Artikolu 81 KE mill-qrati nazzjonali, b’mod partikolari, fit-tilwim irregolat mid-dritt privat.
Madankollu, l-eżerċizzju tal-ġurisdizzjoni tal-qrati nazzjonali sabiex japplikaw l-Artikolu 81 KE f’tilwim irregolat mid-dritt privat jista’ jiġi limitat, b’mod partikolari, mill-prinċipju ta’ ċertezza legali, b’mod partikolari min-neċessità li jiġi evitat li dawn il-qrati u l-entitajiet inkarigati bl-implimentazzjoni amministrattiva tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-Unjoni jagħtu deċiżjonijiet kontradittorji, kif ukoll min-neċessità li jiġu ppreżervati l-kompetenzi deċiżjonali jew leġiżlattivi tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni inkarigati bl-implimentazzjoni ta’ dawn ir-regoli u li jiżguraw l-effett vinkolanti tal-atti tagħhom.
Madankollu, fir-rigward tal-prattiki antikompetittivi tal-kumpanniji tal-ajru fuq ir-rotot bejn l-ajruporti tal-Unjoni u dawk ta’ pajjiżi terzi jew dawk tal-Isvizzera li seħħew qabel id-dati tal-bidu tal-perijodi ta’ ksur stabbiliti mill-Kummissjoni fid-deċiżjoni tagħha tas‑17 ta’ Marzu 2017, ir-riskju li d-deċiżjoni ta’ qorti nazzjonali f’tilwima rregolata mid-dritt privat tikkontradixxi deċiżjoni amministrattiva ta’ implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-Unjoni jew ixekkel il-kompetenzi deċiżjonali jew leġiżlattivi tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni ma jeżistix.
Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-applikazzjoni tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE għall-aġir tad-19‑il kumpannija tal-ajru inkwistjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja tfakkar li l-imsemmi ftehim, li huwa intiż b’mod partikolari sabiex is-suq intern maħluq fit-territorju tal-Unjoni jiġi estiż għall-Istati tal-Assoċjazzjoni Ewropea għall-Kummerċ Ħieles, huwa parti integrali mid-dritt tal-Unjoni. F’dan il-kuntest, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tiżgura li r-regoli tal-Ftehim ŻEE essenzjalment identiċi għal dawk tat-Trattat FUE jiġu interpretati b’mod uniformi fl-Istati Membri.
Għaldaqstant, peress li l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE huwa essenzjalment identiku għall-Artikolu 81 KE, huwa għandu jiġi interpretat bl-istess mod bħal dan tal-aħħar.
B’hekk, fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal hawn fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonferma li qorti nazzjonali, bħall-Qorti ta’ Amsterdam, għandha ġurisdizzjoni sabiex tapplika l-Artikolu 81 KE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE f’tilwima rregolata mid-dritt privat għall-prattiki antikompetittivi tal-kumpanniji tal-ajru fuq ir-rotot bejn l-ajruporti tal-Unjoni u dawk tal-pajjiżi terzi jew dawk tal-Isvizzera li seħħew qabel id-dati tad-dħul fis-seħħ rispettivament tad-dispożizzjonijiet adottati mill-Kunsill skont l-Artikolu 83(1) KE, li saru applikabbli għal dawn l-ewwel rotot, u tal-Ftehim Svizzera.
(
1
)	Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 52, p. 3).
(
2
)	Ftehim bejn il-Komunità Ewropea u l-Konfederazzjoni Svizzera dwar it-Trasport bl-Ajru, iffirmat fil‑21 ta’ Ġunju 1999 fil-Lussemburgu u approvat f’isem il-Komunità Ewropea permezz tad-Deċiżjoni 2002/309/KE, Euratom tal-Kunsill u tal-Kummissjoni dwar il-Ftehim dwar Kooperazzjoni Xjentifika u Teknoloġika tal‑4 ta’ April 2002 dwar il-konklużjoni tas-seba’ Ftehim mal-Konfederazzjoni Svizzera (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 41, p. 89).
(
3
)	Deċiżjoni C(2017) 1742 finali tas‑17 ta’ Marzu 2017 li tirrigwarda proċediment skont l-Artikolu 101 TFUE, l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE u l-Artikolu 8 tal-Ftehim bejn il-Komunità Ewropea u l-Konfederazzjoni Svizzera dwar it-Trasport bl-Ajru (Kawża AT.39258 – Trasport ta’ merkanzija bl-ajru).