Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SZPUNAR
ippreżentati fis–26 ta’ Frar 2026 (1)
Kawża C–840/24
Verwertungsgesellschaft Wort (VG Wort)
vs
TL
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja))
“ Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati – Direttiva 2001/29/KE – Artikolu 5(2)(b) – Eċċezzjoni għall-ikkupjar privat – Kumpens ġust – Direttiva 2006/115/KE – Artikolu 6(1) – Deroga mid-dritt ta’ self lill-pubbliku – Dritt għal ħlas – Organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv – Direttiva 2014/26/KE – Artikolu 11(4) – Artikolu 12(4) – Użu tad-dħul mid-drittijiet ġestit minn organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi l-promozzjoni ta’ xogħolijiet ta’ interess kulturali”
Introduzzjoni
1.        Għalkemm il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, fl-Artikolu 17(2) tagħha, torbot il-protezzjoni tal-proprjetà intellettwali mad-dritt ġenerali għall-proprjetà, jidhirli li ma jistax jiġi kkontestat li dan tal-aħħar għandu rwol speċifiku, distint minn dak tal-proprjetà fuq l-oġġetti materjali.
2.        Dan japplika, b’mod partikolari fir-rigward tal-proprjetà letterarja u artistika, li hija protetta bid-drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati. Fil-fatt, tali proprjetà, kif ukoll il-qafas legali li jiggarantixxi l-protezzjoni tagħha, għandhom bħala funzjoni prinċipali li jikkontribwixxu għall-ħolqien artistiku u xjentifiku, elementi indispensabbli għall-funzjonament ta’ kull soċjetà umana. U għalkemm din il-kontribuzzjoni tikkonsisti primarjament fl-assigurazzjoni ta’ remunerazzjoni xierqa lill-awturi u lill-artisti interpreti għall-isforzi tagħhom, billi tippermettilhom jiddedikaw ruħhom bis-sħiħ għall-attività kreattiva tagħhom, hija ma għandhiex tkun limitata għal dan l-għan biss, iżda għandha wkoll issegwi għanijiet usa ta’ kontribuzzjoni għall-iżvilupp kulturali.
3.        Il-pedament strutturali tal-funzjonament ta’ kull sistema ta’ drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati huwa rrappreżentat minn organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv, li jaġixxu bħala intermedjarji bejn il-kreaturi — li huma d-detenturi
tad-drittijiet u dawk li jużaw il-kreazzjonijiet tagħhom. Dawn l-organizzazzjonijiet jagħtu liċenzji ta’ użu tax-xogħlijiet u ta’ oġġetti protetti oħra u jqassmu d-dħul li jirriżulta minn dan lill-benefiċjarji tad-drittijiet. Madankollu, ir-rwol tagħhom ma jieqafx hemm. Fil-fatt, dawn l-organizzazzjonijiet spiss jintalbu jwettqu diversi kompiti oħra ta’ natura kulturali jew soċjali, skont il-funzjoni inerenti fis-soċjetà tal-proprjetà artistika u letterarja (2).
4.        Il-kawża preżenti tikkonċerna l-kwistjoni jekk, u sa liema punt, id-dritt tal-Unjoni jippermetti lil dawn l-organizzazzjonijiet jallokaw parti mid-dħul miġbur, u b’mod partikolari minn ċerti kategoriji ta’ dħul, għal azzjonijiet kulturali li jistgħu jkunu ta’ benefiċċju mhux biss għad-detenturi
tad-drittijiet tal-awtur u tad-drittijiet relatati, iżda wkoll għal kategoriji oħra ta’ persuni.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
5.        L-Artikolu 5(2)(b) tad-Direttiva 2001/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Mejju 2001, dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerti aspetti ta’ drittijiet ta’ l-awtur u drittijiet relatati fis-soċjetà ta’ l-informazzjoni (3) jipprovdi:
“L-Istati Membri jistgħu jipprovdu l-eċċezzjonijiet u l-limitazzjonijiet għad-dritt ta’ riproduzzjoni provdut fl-Artikolu 2 fil-każi li ġejjin:
[…]
b)      rigward riproduzzjonijiet ta’ kull mezz magħmula minn ċittadin fiżiku għal użu privat u għal skopijiet li huma la direttament u l-anqas indirettament kummerċjali, bil-kondizzjoni li d-detenturi jirċievu kumpens ġust li jikkunsidra li jiġu jew ma jiġux applikati miżuri teknoloġiċi msemmija fl-Artikolu 6 tax-xogħol jew tas-suġġett relatat;”
6.        L-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2006/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2006, dwar dritt ta’ kiri u dritt ta’ self u dwar ċerti drittijiet relatati mad-drittijiet ta’ l-awtur fil-qasam tal-proprjetà intellettwali (4) jipprovdi:
“L-Istati Membri jistgħu jidderogaw mid-dritt esklussiv previst fl-Artikolu 1 dwar is-self lill-pubbliku, sakemm ta' l-anqas l-awturi jiksbu ħlas għal dan is-self. L-Istati Membri għandhom ikunu ħielsa li jistabbilixxu dan il-ħlas waqt li jikkunsidraw l-għanijiet ta’ promozzjoni kulturali tagħhom.”
7.        L-Artikolu 3(h) tad-Direttiva 2014/26/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014, dwar l-immaniġġjar kollettiv tad-drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati u ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali ta’ drittijiet f’xogħlijiet mużikali għall-użu onlajn fis-suq intern (5) jiddefinixxi l-kliem “dħul mid-drittijiet” bħala “id-dħul miġbur minn organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv f’isem id-detenturi tad-drittijiet, kemm jekk joriġina minn dritt esklussiv, minn dritt għal remunerazzjoni jew minn dritt għal kumpens”.
8.        L-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva jipprovdi li “[l]-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv jaġixxu fl-aħjar interessi tad-detenturi tad-drittijiet li d-drittijiet tagħhom huma jirrappreżentaw u li ma jimponu l-ebda obbligu fuqhom li ma jkunx oġġettivament neċessarju għall-protezzjoni tad-drittijiet u l-interessi tagħhom jew għall-immaniġġjar effettiv tad-drittijiet tagħhom”.
9.        L-Artikolu 8(5)(d) tal-istess direttiva jipprovdi li: “F’konformità mad-dispożizzjonijiet stipulati fil-Kapitolu 2 tat-Titolu II, l-assemblea ġenerali tal-membri għandha tiddeċiedi għall-anqas dwar il-kwistjonijiet li ġejjin:
[…]
d)      il-politika ġenerali dwar it-tnaqqis mid-dħul tad-drittijiet u minn kwalunkwe introjtu li jirriżulta mill-investiment tad-dħul mid-drittijiet;”.
10.      L-Artikolu 11(4) tal-istess direttiva jipprovdi li “[o]rganizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv ma għandhiex tkun tista’ tuża d-dħul mid-drittijiet jew kwalunkwe introjtu li jirriżulta mill-investiment ta’ dħul mid-drittijiet għal finijiet li jmorru lil hinn mit-tqassim lid-detenturi tad-dritt, ħlief f’każijiet fejn tista’ tnaqqas jew tpaċi t-tariffi tal-immaniġġjar tagħha b’konformità ma’ deċiżjoni meħuda bi qbil mal-punt(d) tal-Artikolu 8(5) jew li tuża d-dħul mid-drittijiet jew kwalunkwe introjtu li jirriżulta mill-investiment tad-dħul mid-drittijiet b’konformità ma’ deċiżjoni meħuda bi qbil mal-Artikolu 8(5)”.
11.      L-Artikolu 12(2) u (4) tad-Direttiva 2014/26 jipprovdi:
“2.      It-tnaqqis għandu jkun raġonevoli skont is-servizzi pprovduti mill-organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv lid-detenturi tad-drittijiet, inkluż, fejn xieraq, is-servizzi msemmija fil-paragrafu 4, u għandu jkun stabbilit abbażi ta’ kriterji oġġettivi.
[…]
4.      Meta organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv tipprovdi servizzi soċjali, kulturali u edukattivi ffinanzjati permezz ta’ tnaqqis mid-dħul mid-drittijiet jew minn kwalunkwe introjtu li jirriżulta mill-investiment tad-dħul mid-drittijiet, dawn is-servizzi għandhom jiġu pprovduti abbażi ta’ kriterji ġusti, b’mod partikolari fir-rigward tal-aċċess għal dawk is-servizzi u l-estent tagħhom.”
Id-dritt Ġermaniż
12.      Il-funzjonament tal-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiva tad-drittijiet tal-awtur u tad-drittijiet relatati kien irregolat, fid-dritt Ġermaniż, sal‑1 ta’ Ġunju 2016, mill-Gesetz über die Wahrnehmung von Urheberrechten und verwandten Schutzrechten (Urheberrechtswahrnehmungsgesetz) (il-Liġi dwar l-Immaniġġjar tad-Drittijiet tal-Awtur u tad-Drittijiet Relatati), tad‑9 ta’ Settembru 1965 (6) u sussegwentement, mill-Gesetz über die Wahrnehmung von Urheberrechten und verwandten Schutzrechten durch Verwertungsgesellschaften (il-Liġi dwar l-Immaniġġjar tad-Drittijiet tal-Awtur u tad-Drittijiet Relatati mill-kumpaniji ta’ mmaniġġjar kollettiv), tal‑24 ta’ Mejju 2016 (7).
13.      Skont dawn iż-żewġ testi, fil-verżjonijiet tagħhom applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali, l-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv huma obbligati jqassmu d-dħul li jirriżulta mill-attività tagħhom skont regoli stabbiliti minn qabel (pjan ta’ distribuzzjoni) li jeskludu kwalunkwe prattika arbitrarja fil-qasam tad-distribuzzjoni. Dawn l-organizzazzjonijiet kienu wkoll imsejħa jippromwovu xogħlijiet u prestazzjonijiet ta’ interess kulturali.
Il-fatti, il-proċedura u d-domandi preliminari
14.      Verwertungsgesellschaft Wort (iktar ’il quddiem “VG Wort”) hija organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv tad-drittijiet tal-awtur fuq xogħlijiet letterarji fil-Ġermanja. L-istatuti ta’ VG Wort, fil-verżjonijiet tagħhom fis-seħħ matul il-perijodu kontenzjuż, jiġifieri mill‑1 ta’ Jannar 2016 sat‑30 ta’ Settembru 2019, kienu jipprevedu l-ħlas ta’ sussidju lill-Förderungsfonds Wissenschaft der VG Wort GmbH (il-Fond għall-Promozzjoni tax-Xjenza ta’ VG Wort) (iktar ’il quddiem l-“FFW”), kumpannija b’responsabbiltà limitata li VG Wort hija l-unika sieħba tagħha. L-għan tal-FFW huwa l-promozzjoni tax-xjenza u tar-riċerka. Din il-promozzjoni tikkonsisti fil-finanzjament tal-ispejjeż tal-istampar marbuta mal-pubblikazzjoni ta’ xogħlijiet xjentifiċi jew speċjalizzati, ta’ riċerki intiżi biex
iwasslu għall-pubblikazzjoni ta’ opri xjentifiċi jew speċjalizzati, kif ukoll f’azzjonijiet oħra ta’ promozzjoni tal-letteratura xjentifika u speċjalizzata, inklużi boroż ta’ studju intiżi biex jippermettu t-tħejjija ta’ teżijiet ta’ dottorat fid-dritt tal-awtur. Skont l-informazzjoni pprovduta minn VG Wort, is-sussidju lill-FFW kien iffinanzjat permezz ta’ tnaqqis mid-dħul miġbur bħala kumpens għall-ikkupjar privat u bħala remunerazzjoni għal self pubbliku ta’ opri xjentifiċi, tekniċi u speċjalizzati; matul il-perijodu kkontestat, dan kien jammonta, għal
0.51 % tad-dħul miġbur minn VG Wort.
15.      TL u OS, awturi ta’ opri letterarji, huma membri ta’ VG Wort u kkonkludew magħha kuntratti ta’ mmaniġġjar. Matul il-perijodu kkontestat, huma rreġistraw diversi opri ma’ VG Wort u rċevew ħlasijiet mid-dħul iġġenerat minn din l-organizzazzjoni abbażi tar-“riproduzzjoni ta’ test eżistenti”. Fil-proċedura fil-kawża prinċipali, TL jaġixxi f’ismu personali kif ukoll għal OS, li ċedielu d-drittijiet tiegħu.
16.      TL jikkontesta l-fatt li VG Wort allokat somom lill-FFW li ġejjin mid-dħul li din l-organizzazzjoni ġabret
mill‑1 ta’ Jannar 2016 sat‑30 ta’ Settembru 2019, u b’hekk naqqset l-ishma ta’ TL u ta’ OS. Fl-ewwel istanza, TL talab li jiġi ddikjarat li VG Wort ma kellhiex, u lanqas ma għandha, id-dritt li tnaqqas id-distribuzzjoni tal-ishma relatati mal-opri tagħhom billi tagħmel pagamenti intiżi biex jiffinanzjaw lill-FFW. Barra minn hekk, TL talab li jingħata informazzjoni dwar l-ammont tas-somom imħallsa lill-FFW.
17.      Ir-rikors intlaqa’ parzjalment fl-ewwel istanza. Il-qorti tal-appell ikkonfermat id-deċiżjoni favur OS u ċaħdet kompletament ir-rikors ta’ TL (8). Hija qieset, b’mod partikolari, li l-pjanijiet ta’ distribuzzjoni ta’ VG Wort, integrati fil-kuntratti ta’ mmaniġġjar, jikkostitwixxu kundizzjonijiet ġenerali li d-dispożizzjonijiet tagħhom dwar il-ħlasijiet lill-FFW huma nulli skont id-dritt nazzjonali, peress li jmorru kontra prinċipji fundamentali tal-leġiżlazzjoni li tirregola l-funzjonament tal-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv, sa fejn persuni jkunu interessati fil-ħlasijiet minkejja li ma jkollhomx dritt għalihom.
18.      Adita b’appell ta’ kassazzjoni, il-qorti tar-rinviju tqis li l-ħlasijiet magħmula lill-FFW jistgħu jkunu leġittimi fid-dawl tal-obbligu impost fuq l-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv li jippromwovu x-xjenza u l-kultura kif previst fil-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli. Madankollu, dan ikun jiddependi mill-konformità ta’ dan l-obbligu mad-dritt tal-Unjoni.
19.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      Huwa kompatibbli mal-Artikolu 5(2)(b) tad-[Direttiva 2001/29], mal-ewwel sentenza tal-Artikolu 6(1) tad-[Direttiva 2006/115] kif ukoll mal-Artikoli 11(4) u 12(4) tad-[Direttiva 2014/26] li, skont dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali, soċjetà ta’ ġestjoni kollettiva [organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv] tingħata r-rwol li tippromwovi xogħlijiet ta’ importanza kulturali bil-konsegwenza li minn din il-promozzjoni jgawdu wkoll benefiċjarji li ma jkunux jagħmlu parti (jew li jkunu għadhom ma jagħmlux parti) mill-grupp ta’ detenturi ta’ dritt?
2)      Fil-każ li s-servizzi soċjali, kulturali jew edukattivi fis-sens tal-Artikolu 12(4) tad-Direttiva 2014/26 ikunu jistgħu jiġu pprovduti legalment biss lil detenturi ta’ dritt: il-legalità tal-provvista ta’ tali servizzi tiddependi minn jekk il-benefiċjarju ta’ dawn is-servizzi jkollux dritt attwali għal remunerazzjoni, jew inkella huwa suffiċjenti l-fatt li wieħed ikun detentur ta’ drittijiet tal-awtur jew ta’ drittijiet relatati li attwalment ma jagħtux dritt għal remunerazzjoni? Il-legalità tal-provvista ta’ tali servizzi tiddependi mill-eżistenza ta’ kuntratt ta’ ġestjoni mas-soċjetà ta’ ġestjoni kollettiva?”
20.      It-talba għal deċiżjoni preliminari waslet għand il-Qorti tal-Ġustizzja fl‑10 ta’ Diċembru 2024. Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-partijiet fil-kawża prinċipali, mill-Gvern Ġermaniż u mill-Gvern Awstrijak, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. L-istess partijiet, kif ukoll il-Gvern Franċiż, kienu rrappreżentati fis-seduta li nżammet fis‑26 ta’ Novembru 2025.
Analiżi
21.      Fil-każ preżenti, il-qorti tar-rinviju tqajjem żewġ domandi preliminari. Sa fejn it-tieni domanda preliminari hija suġġetta għar-risposta li għandha tingħata għall-ewwel waħda, ser nanalizza dawn id-domandi fl-ordni li saru fih.
Fuq l-ewwel domanda preliminari
22.      Permezz tal-ewwel domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta l-Artikolu 5(2)(b) tad-Direttiva 2001/29, l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2006/115, kif ukoll l-Artikolu 11(4) u l-Artikolu 12(4) tad-Direttiva 2014/26. Għalkemm din il-qorti tqiegħed dawn id-dispożizzjonijiet fuq l-istess livell, dawn jirregolaw oqsma ta’ natura differenti. Fil-fatt, filwaqt li d-dispożizzjonijiet ikkonċernati tad-Direttiva 2014/26 jikkonċernaw, b’mod ġenerali, l-immaniġġjar kollettiv tad-drittijiet tal-awtur u tad-drittijiet relatati, dawk tad-Direttivi 2001/29 u 2006/115 jagħtu lill-awturi drittijiet speċifiċi, jiġifieri dritt għal kumpens u dritt għal remunerazzjoni, minħabba l-użu speċifiku tal-opri tagħhom.
23.      Madankollu, kif jirriżulta mit-talba għal deċiżjoni preliminari, u kif VG Wort ikkonfermat ukoll waqt is-seduta, il-kawża prinċipali tikkonċerna l-użu minn din l-organizzazzjoni, tad-dħul imsemmi fid-dispożizzjonijiet ikkonċernati tad-Direttivi 2001/29 u 2006/115. Għaldaqstant, jidhirli li l-qorti tar-rinviju, fir-realtà, qiegħda
tfittex kjarifika dwar l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet ikkonċernati tad-Direttiva 2014/26 fid-dawl ta’ dawk tad-Direttivi 2001/29 u 2006/115, kif ukoll tal-ġurisprudenza rilevanti tal-Qorti tal-Ġustizzja.
24.      Għalhekk, permezz tal-ewwel domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 11(4) u l-Artikolu 12(4) tad-Direttiva 2014/26, moqrija flimkien mal-Artikolu 5(2)(b) tad-Direttiva 2001/29 u mal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2006/115, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tippermetti lil organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv talloka parti mid-dħul li jirriżulta mid-dritt għal kumpens ġust u mid-dritt għal remunerazzjoni, imsemmija, rispettivament, f’dawn l-aħħar żewġ dispożizzjonijiet, għal attivitajiet kulturali li jistgħu jibbenefikaw, skont il-każ, lil persuni li ma humiex detenturi ta’ drittijiet tal-awtur. Din id-domanda hija bbażata fuq il-premessa, li ma hijiex ikkontestata mill-partijiet, li s-servizzi inkwistjoni fil-kawża prinċipali jikkostitwixxu servizzi “kulturali” jew “edukattivi” fis-sens tad-Direttiva 2014/26.
25.      Ir-risposta għal din id-domanda teħtieġ l-interpretazzjoni kemm tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2014/26 kif ukoll tal-Artikolu 5(2)(b) tad-Direttiva 2001/29 u tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2006/115. Qabel ma nibda l-analiżi ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, jidhirli neċessarju li, preliminarjament, nagħmel xi osservazzjonijiet ġenerali.
Osservazzjonijiet preliminari
26.      Kif diġà semmejt fl-introduzzjoni ta’ dawn il-konklużjonijiet, f’konformità mar-rwol speċifiku tal-proprjetà letterarja u artistika fis-soċjetà, ir-rwol tal-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv tad-drittijiet tal-awtur ma huwiex limitat għad-distribuzzjoni tad-dħul li jirriżulta mill-użu ta’ dawn id-drittijiet lid-detenturi tagħhom. L-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv tad-drittijiet tal-awtur tradizzjonalment kellhom kompiti oħra, inizjalment ta’ natura soċjali (li jmorru lura għall-1897 (9)), u sussegwentement kulturali u edukattivi (10). Għaldaqstant, ir-rwol tagħhom ma jistax jiġi assimilat, kif jidhru li jagħmlu r-rikorrenti fil-kawża prinċipali, ma’ dak ta’ fond ta’ investiment, li l-uniku għan tiegħu huwa li jiġġenera dħul u li jitqassam lill-membri skont il-kapital investit. L-immaniġġjar
kollettiv tad-drittijiet ta’ proprjetà letterarja u artistika jsir fl-interess kollettiv mhux biss tad-detenturi, iżda wkoll tal-utenti tal-opri u tal-pubbliku.
27.      Fuq livell internazzjonali, jidher li jeżisti kunsens li l-attivitajiet soċjali, kulturali u edukattivi jistgħu jiġu ffinanzjati permezz tat-tnaqqis ta’ porzjon relattivament modest mid-dħul miġbur mill-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv mill-użu tad-drittijiet tal-awtur. Limitu massimu ta’ 10 % ta’ dan id-dħul huwa, fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, meqjus bħala aċċettabbli (11). Madankollu, dan il-limitu jikkonċerna t-tnaqqis mid-dħul li jirriżulta mill-użu tad-drittijiet esklussivi. Fir-rigward tad-drittijiet għal remunerazzjoni, bħall-kumpens għal ikkupjar privat jew ir-remunerazzjoni għal self pubbliku, il-marġni ta’ manuvra tal-leġiżlaturi nazzjonali jew tal-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv infushom jidher li huwa ikbar (12).
28.      L-attivitajiet hekk iffinanzjati mill-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv jistgħu jkunu ta’ natura differenti u jibbenefikaw lil kategoriji differenti ta’ persuni. Filwaqt li l-azzjonijiet soċjali, bħall-fondi ta’ pensjoni jew ta’ appoġġ, ġeneralment jibbenefikaw lid-detenturi tad-drittijiet, li huma membri ta’ dawn l-organizzazzjonijiet, dan mhux neċessarjament ikun il-każ fir-rigward tal-attivitajiet kulturali u edukattivi. Dawn tal-aħħar jistgħu fil-fatt jibbenefikaw mhux biss lid-detenturi tad-drittijiet, iżda wkoll lill-pubbliku ġenerali jew lil kategoriji partikolari ta’ persuni, kif inhu l-każ fil-kawża prinċipali li jikkonċerna, b’mod partikolari, boroż ta’ studju intiżi għall-awturi żgħażagħ, li fil-futur jistgħu jkunu detenturi potenzjali ta’ drittijiet tal-awtur.
29.      Id-dritt tal-Unjoni jieħu inkunsiderazzjoni din id-dimensjoni kulturali tal-attività tal-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġar kollettiv. B’hekk, il-Premessa 3 tad-Direttiva 2014/26 tipprovdi li “l-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv għandhom u għandu jibqa’ jkollhom rwol importanti x’jaqdu bħala promoturi tad-diversità tal-espressjoni kulturali, kemm billi jagħmlu possibbli li r-repertorji żgħar u anqas popolari jkollhom aċċess għas-suq u kemm billi jipprovdu servizzi soċjali, kulturali u edukattivi għall-benefiċċju tad-detenturi tad-drittijiet tagħhom u tal-pubbliku”. Madankollu, il-kwistjoni li tqum fil-każ preżenti hija jekk id-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva jippermettux lil dawn l-organizzazzjonijiet jipprovdu tali servizzi.
Fuq id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2014/26
30.      Skont l-Artikolu 3(h) tad-Direttiva 2014/26, il-kliem “dħul mid-drittijiet” jinkludi d-dħul kollu miġbur minn organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv f’isem id-detenturi tad-drittijiet, inkluż id-dħul li jirriżulta minn dritt għal remunerazzjoni jew għal kumpens, bħar-remunerazzjoni għal self pubbliku jew il-kumpens għal kopja privata. Dan id-dħul kollu huwa għalhekk, bħala prinċipju, suġġett għall-istess regoli.
31.      Fir-rigward tal-użu ta’ dan id-dħul, l-Artikolu 11(4) tad-Direttiva 2014/26 jipprovdi li l-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv ma humiex awtorizzati li jużawh għal skopijiet oħra minbarra għad-distribuzzjoni tiegħu lid-detenturi tad-drittijiet, “ħlief f’każijiet fejn tista’ tnaqqas jew tpaċi t-tariffi tal-immaniġġjar tagħha b’konformità ma’ deċiżjoni meħuda bi qbil mal-punt (d) tal-Artikolu 8(5) jew li tuża d-dħul mid-drittijiet […] b’konformità ma’ deċiżjoni meħuda bi qbil mal-Artikolu 8(5)” (13).
32.      Din id-dispożizzjoni ma hijiex ċara ħafna. Id-distinzjoni magħmula bejn, minn naħa, it-tnaqqis jew il-kumpens tal-ispejjeż ta’ mmaniġġjar skont deċiżjoni meħuda b’mod konformi mal-Artikolu 8(5)(d) tad-Direttiva 2014/26 u, min-naħa l-oħra, l-użu tad-dħul awtorizzat skont l-imsemmi paragrafu 5 b’mod ġenerali, tista’ twassal biex wieħed jifhem li l-uniku tnaqqis li jista’ jiġi awtorizzat skont din id-dispożizzjoni huwa dak intiż biex ikopri l-ispejjeż ta’ mmaniġġjar tad-drittijiet tal-awtur. Din l-interpretazzjoni tidher, barra minn hekk, li hija dik sostnuta mill-Kummissjoni.
33.      Madankollu, tali limitazzjoni ma tirriżulta bl-ebda mod
mill-formulazzjoni tal-Artikolu 8(5)(d) tad-Direttiva 2014/26, li tirrigwarda “il-politika ġenerali dwar it-tnaqqis mid-dħul tad-drittijiet”, mingħajr ma tispeċifika l-għan ta’ dan it-tnaqqis. Jiena tal-fehma li, kieku l-leġiżlatur tal-Unjoni ried jillimita l-possibbiltà, għall-assemblea ġenerali tal-membri ta’ organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv, li tawtorizza tnaqqis fuq id-dħul mid-drittijiet biss għall-finijiet li jiġu koperti l-ispejjeż ta’ mmaniġġjar, dan kien jiġi previst espressament
fl-Artikolu 8(5)(d) tad-Direttiva 2014/26. Fin-nuqqas ta’ tali limitazzjoni espressa, ma hemmx lok li din tiġi dedotta b’mod impliċitu mill-Artikolu 11(4) ta’ din id-direttiva.
34.      Din il-konklużjoni hija kkonfermata mill-Artikolu 12 tad-Direttiva 2014/26, li jindirizza b’mod speċifiku t-tnaqqis fuq id-dħul li jirriżulta mid-drittijiet. Fil-fatt, dan l-artikolu jipprevedi espressament, fil-paragrafu 4 tiegħu li s-“servizzi soċjali, kulturali u edukattivi” jistgħu jiġu “ffinanzjati permezz ta’ tnaqqis mid-dħul mid-drittijiet”. Għaldaqstant, kieku l-Artikolu 11(4) ta’ din id-direttiva kellu jiġi interpretat fis-sens li jillimita t-tnaqqis possibbli għal dak li jkopri l-ispejjeż tal-immaniġġjar, dan joħloq kontradizzjoni mal-Artikolu 12(4) tagħha.
35.      Għalhekk, jiena tal-fehma li l-Artikolu 11(4) tad-Direttiva 2014/26 għandu jiġi interpretat fis-sens li t-tnaqqis fuq id-dħul li jirriżulta mid-drittijiet bil-għan li jiġu ffinanzjati s-servizzi soċjali, kulturali jew edukattivi jikkostitwixxu waħda mill-forom ta’ użu ta’ dan id-dħul li jistgħu jiġu awtorizzati skont l-Artikolu 8(5) ta’ din id-direttiva.
36.      Fir-rigward tal-Artikolu 12 tad-Direttiva 2014/26, dan jipprovdi, fil-paragrafu 2 tiegħu, li t-tnaqqis fuq id-dħul mid-drittijiet għandu jkun b’ mod partikolari “skont is-servizzi pprovduti mill-organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv lid-detenturi tad-drittijiet, inkluż, fejn xieraq, is-servizzi msemmija fil-paragrafu 4” tal-istess artikolu. L-imsemmi paragrafu 4 jirreferi, kif diġà semmejt, għas-servizzi soċjali, kulturali u edukattivi.
37.      Wieħed jista’, bħall-Kummissjoni, jiddeduċi mill-espressjoni “servizzi pprovduti mill-organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv lid-detenturi tad-drittijiet, inkluż […] is-servizzi msemmija fil-paragrafu 4”, li dawn is-servizzi tal-aħħar għandhom neċessarjament jiġu pprovduti lid-detenturi tad-drittijiet sabiex ikunu jistgħu jiġu ffinanzjati permezz ta’ tnaqqis mid-dħul li jirriżulta mid-drittijiet.
38.      Madankollu, kif urejt iktar ’il fuq fir-rigward tal-Artikolu 11(4) tad-Direttiva 2014/26, id-dispożizzjonijiet tagħha ma humiex ta’ preċiżjoni assoluta, b’tali mod li interpretazzjoni differenti tal-Artikolu 12(2) u (4) tagħha tidhirli li hija possibbli.
39.      Fil-fatt, is-servizzi li min-natura tagħhom, huma “pprovduti mill-organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv lid-detenturi tad-drittijiet” huma s-servizzi ta’ mmaniġġjar tad-drittijiet, jiġifieri dawk li jikkonċernaw l-għoti tal-liċenzji ta’ użu kif ukoll il-ġbir u d-distribuzzjoni tad-dħul li jirriżulta minnhom. Huwa prinċipalment għall-finanzjament ta’ dawn is-servizzi ta’ mmaniġġjar li huwa intiż it-tnaqqis imsemmi fl-Artikolu 12(2) tad-Direttiva 2014/26 L-istess japplika għas-servizzi soċjali, li normalment jiġu pprovduti mill-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv lill-membri tagħhom.
40.      Fir-rigward, min-naħa l-oħra, tas-servizzi kulturali u edukattivi, dawn jistgħu jibbenefikaw lil kategoriji oħra ta’ persuni lil hinn mid-detenturi tad-drittijiet. Barra minn hekk, dawn is-servizzi spiss ikollhom diversi gruppi ta’ benefiċjarji, diretti u indiretti. Għalkemm jistgħu jiġu pprovduti direttament lill-membri tal-pubbliku ġenerali jew lil persuni li ma humiex detenturi ta’ drittijiet tal-awtur, kull attività ta’ promozzjoni tal-kultura jew tal-edukazzjoni f’dan il-qasam ġeneralment tibbenefika wkoll, indirettament, lill-imsemmija detenturi.
41.      Issa, ebda dispożizzjoni tad-Direttiva 2014/26 ma teħtieġ espliċitament li s-servizzi kulturali jew edukattivi ffinanzjati permezz ta’ tnaqqis fuq id-dħul li jirriżulta mid-drittijiet jiġu pprovduti mill-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv esklużivament u direttament lid-detenturi ta’ dawn id-drittijiet. L-Artikolu 12(4) ta’ din id-direttiva jipprevedi biss li dawn is-servizzi għandhom jiġu pprovduti abbażi ta’ kriterji ekwi. Tali rekwiżit lanqas ma jirriżulta mill-Artikolu 13(6) tal-imsemmija direttiva, invokat mill-Kummissjoni. Fil-fatt, minn naħa, din id-dispożizzjoni ma tikkonċernax it-tnaqqis fuq id-dħul mid-drittijiet, iżda l-użu tas-somom li ma jistgħux jitqassmu, u, min-naħa l-oħra, hija intiża biex tillimita mhux il-marġni ta’ deċiżjoni tal-assemblea ġenerali ta’ organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv, iżda dik tal-Istati Membri. Barra minn hekk, fir-rigward tal-premessa 28 tal-istess direttiva, invokata wkoll mill-Kummissjoni, din ma tistax tingħata portata awtonoma, distinta minn dik tal-Artikolu 8(5), tal-Artikolu 11(4) u tal-Artikolu 12(2) u (4) tagħha, li għadni kemm analizzajt.
42.      Min naħa l-oħra, il-premessa 3 tad-Direttiva 2014/26 (14) tindika li, skont il-leġislatur tal-Unjoni, l-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv “għandu jibqa’ jkollhom rwol importanti x’jaqdu bħala promoturi tad-diversità tal-espressjoni kulturali […] billi jipprovdu servizzi soċjali, kulturali u edukattivi għall-benefiċċju tad-detenturi tad-drittijiet tagħhom u tal-pubbliku (15)”. Sa fejn l-għan tal-Artikolu 12(2) ta’ din id-direttiva huwa biss li jiżgura li t-tnaqqis fuq id-dħul li jirriżulta mid-drittijiet ma jaqbżux livell raġonevoli, fid-dawl tas-servizzi li huma intiżi biex jiffinanzjaw, ma nara l-ebda raġuni għalfejn minn din id-dispożizzjoni jiġu dedotti konklużjonijiet li jmorru lil hinn minn dan l-għan u kontra l-intenzjoni espressa b’mod ċar mil-leġiżlatur fl-imsemmija premessa 3.
43.      Għalhekk, fil-fehma tiegħi, id-dispożizzjonijiet rilevanti tad-Direttiva 2014/26 ma jipprekludux li organizzazzjoni
ta’ mmaniġġjar kollettiv tiffinanzja, permezz ta’ tnaqqis fuq id-dħul li jirriżulta mid-drittijiet li hija tamministra, servizzi, b’mod partikolari ta’ natura kulturali u edukattiva, li jiġu pprovduti direttament mhux biss lid-detenturi tad-drittijiet, iżda wkoll lil persuni oħra. Naturalment, il-proporzjon tal-fondi użati b’dan il-mod għandu jibqa’ f’limiti raġonevoli, kif jirriżulta mhux biss direttament mill-Artikolu 12(2) ta’ din id-direttiva, iżda wkoll mill-prinċipju ġenerali stabbilit fl-Artikolu 4 tagħha, li jgħid li dawn l-organizzazzjonijiet għandhom jaġixxu fl-aħjar interessi tad-detenturi tad-drittijiet. Fir-rigward tad-dħul li jirriżulta mill-kumpens għal ikkupjar privat u mir-remunerazzjoni għal self pubbliku, limitazzjoni fuq l-ammont tat-tnaqqis tirriżulta wkoll mid-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li jirregolaw dawn iż-żewġ kategoriji ta’ dħul, kif interpretati mill-Qorti tal-Ġustizzja.
Fuq l-Artikolu 5(2)(b) tad-Direttiva 2001/29
44.      Infakkar li l-Artikolu 5(2)(b) tad-Direttiva 2001/29 jipprovdi li l-Istati Membri jistgħu jistabbilixxu fid-dritt intern tagħhom eċċezzjoni għad-dritt esklużiv ta’ riproduzzjoni fir-rigward ta’ riproduzzjonijiet magħmula minn persuni fiżiċi għall-użu privat mhux kummerċjali tagħhom (imsejħa “ikkupjar privat”), “kemm-il darba li d-detenturi tad-drittijiet jirċievu kumpens ġust”.
45.      Din l-eċċezzjoni għandha l-oriġini tagħha fil-konstatazzjoni li tgħid li l-mezzi tekniċi moderni jippermettu lill-membri tal-pubbliku jirriproduċu, relattivament faċilment u bi spiża modesta, l-opri u oġġetti protetti oħra għall-użu personali tagħhom jew tal-membri taċ-ċirku privat tagħhom, mingħajr ma d-detenturi tad-drittijiet ikollhom mezzi effettivi biex jikkontrollaw tali riproduzzjoni jew biex jopponuha. Għalkemm dan il-fenomenu jista’ jiġi kkwalifikat mhux tant bħala ksur tad-drittijiet esklużivi, iżda pjuttost bħala “limitazzjoni” naturali tagħhom, peress li dawn id-drittijiet ma humiex intiżi biex japplikaw fl-isfera privata tal-membri tal-pubbliku (16), huwa ġeneralment irrikonoxxut li l-kopji privati jikkawżaw preġudizzju lid-detenturi tad-drittijiet li għandu jiġi kkumpensat. Madankollu, peress li fil-prattika huwa impossibbli li dan il-kumpens jinġabar direttament mingħand il-membri tal-pubbliku kkonċernati, ġiet stabbilita sistema li fiha, minn naħa, dan il-kumpens jiġi ffinanzjat permezz ta’ kontribuzzjoni miġbura mingħand intermedjarji – bejjiegħa ta’ tagħmir ta’ reġistrazzjoni jew fornituri tas-servizzi ta’ riproduzzjoni – u, min-naħa l-oħra, l-ammont ta’ din il-kontribuzzjoni jista’ jiġi rkuprat fil-prezz ta’ tali tagħmir jew servizzi. Sistema bħal din kienet diġà teżisti fid-dritt intern ta’ diversi Stati Membri fiż-żmien tad-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 2001/29.
46.      Fil-kuntest tal-Artikolu 5(2)(b) tad-Direttiva 2001/29, il-Qorti tal-Ġustizzja, billi bbażat ruħha iktar fuq il-premessi ta’ din id-direttiva milli fuq il-formulazzjoni lakonika tad-dispożizzjoni inkwistjoni, segwiet raġunament analogu.
47.      Fil-fatt, hija qieset li l-kumpens ġust imsemmi f’din id-dispożizzjoni huwa intiż biex jikkumpensa lid-detenturi tad-drittijiet għall-preġudizzju li jġarrbu minħabba r-riproduzzjonijiet magħmula minn persuni li jaġixxu fil-kuntest tal-eċċezzjoni prevista hemmhekk, u li, bħala prinċipju, huma dawn il-persuni li għandhom jikkumpensaw dan il-preġudizzju billi jiffinanzjaw l-imsemmi kumpens (17). Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ammettiet li, fid-dawl tad-diffikultajiet prattiċi li wieħed jiġbor il-kumpens mingħand il-persuni li effettivament iwettqu r-riproduzzjonijiet (18), l-Istati Membri jistgħu jipprevedu sistema ta’ ħlas li jinġabar mingħand il-bejjiegħa ta’ tagħmir ta’ reġistrazzjoni jew mingħand il-fornituri ta’ servizzi ta’ riproduzzjoni, li mbagħad jgħadduh lill-utenti fil-prezz ta’ tali tagħmir jew servizzi (19). Il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat ukoll li tali ħlas ma għandux jinġabar fuq tagħmir jew servizzi akkwistati għal finijiet manifestament barranin għall-eċċezzjoni tal-kopja privata jew mingħand persuni ġuridiċi li ma jistgħux jibbenefikaw minn din l-eċċezzjoni (20).
48.      Fir-rigward tal-mod kif il-kumpens ġust jitħallas lid-detenturi tad-drittijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja ammettiet li parti, anki sostanzjali, minn dan il-kumpens tista’ titħallas lilhom indirettament, permezz ta’ istituzzjonijiet soċjali u kulturali stabbiliti għall-benefiċċju tagħhom, bil-kundizzjoni li dawn l-istituzzjonijiet effettivament jibbenefikaw lill-imsemmija detenturi (21).
49.      Ir-rabta stabbilita b’dan il-mod mill-Qorti tal-Ġustizzja bejn il-ħlas għall-kopja privata, il-preġudizzju subit mid-detenturi tad-drittijiet minħabba l-eċċezzjoni tal-kopja privata u l-kumpens ġust tidher li tillimita b’mod kunsiderevoli l-marġni ta’ evalwazzjoni, minkejja li ġie deskritt bħala “wiesa” (22), tal-Istati Membri f’dan il-qasam. Madankollu, ma jidhirlix li d-Direttiva 2014/26 biddlet xi ħaġa f’dan ir-rigward, peress li din tikkonċerna mhux il-portata tad-drittijiet tad-detenturi, iżda biss ir-regoli ta’ funzjonament tal-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv.
50.      Madankollu, għandu jiġi kkonstatat li l-impossibbiltà li jiġu kkalkolati b’mod preċiż l-ammonti differenti involuti tikkostitwixxi fattur sinifikanti ta’ inċertezza f’din is-sistema.
51.      Għalkemm, diġà fl-epoka “analoġika”, meta ġew introdotti sistemi ta’ dritt ta’ kumpens għal kopja privata f’diversi pajjiżi u fuq skala internazzjonali, kien permess li jitqies li l-maġġoranza kbira tal-apparat ta’ reġistrazzjoni disponibbli għall-persuni fiżiċi kienet ser tintuża għar-riproduzzjoni ta’ oġġetti protetti (23), madankollu, kien diffiċli li jiġi ddeterminat b’mod preċiż liema xogħlijiet kienu effettivament ġew riprodotti. Għaldaqstant, il-ħlas ta’ tali dritt kellu jsir fuq il-bażi ta’ kriterji approssimattivi u b’rata fissa.
52.      Fl-ambjent diġitali, l-istess mezz ta’ ħażna, spiss integrat f’apparat tekniku, fih kemm l-oġġetti privati maħluqa mill-utent, kif ukoll oġġetti protetti li setgħu nkisbu legalment mingħand id-detenturi tad-drittijiet, riprodotti fil-qafas tal-eċċezzjoni ta’ kopja privata, jew anki akkwistati illegalment, mingħajr ma jkun possibbli li jiġi ddeterminat b’mod preċiż f’liema proporzjonijiet dawn il-kategoriji differenti jokkupaw il-kapaċità ta’ ħażna. Dan ġie kkonstatat espressament ukoll mill-Qorti tal-Ġustizzja, li bbażat ruħha fuq finzjoni ġuridika li tgħid li l-apparat ta’ reġistrazzjoni mqiegħed għad-dispożizzjoni tal-persuni fiżiċi huwa preżunt li jintuża kompletament għal finijiet ta’ riproduzzjoni ta’ oġġetti protetti fil-qafas tal-eċċezzjoni ta’ kkupjar privat (24), minkejja li huwa evidenti li fil-prattika dan ma huwiex il-każ.
53.      Il-kalkolu tad-dannu subit mid-detenturi tad-drittijiet minħabba din l-eċċezzjoni u tal-ammont tad-dritt li għandu jinġabar sabiex jiġi kkumpensat tali dannu huwa għalhekk neċessarjament affettwat minn livell għoli ta’ inċertezza u ta’ approssimazzjoni. L-istess japplika f’dak li jirrigwarda d-distribuzzjoni tad-dħul li jirriżulta minn dan id-dritt, sa fejn, kif osservat il-Qorti tal-Ġustizzja stess, fil-prattika, “fil-prattika huwa impossibbli li jiġi determinat liema xogħol ġie riprodott minn liema utent u b’liema mezz” (25).
54.      Huwa għalhekk fil-kalkolu ta’ dawn l-ammonti li l-Istati Membri għandhom marġni ta’ evalwazzjoni reali, peress li d-Direttiva 2001/29 tirrikjedi biss li d-detenturi tad-drittijiet jiksbu kumpens ġust abbażi tal-eċċezzjoni ta’ kkupjar privat, u, kif previst fil-premessa 31 tagħha, li jinżamm bilanċ ġust bejn l-interessi tal-imsemmija detenturi u dawk tal-utenti. Min-naħa l-oħra, it-tifsira tal-kunċetti ta’ “ġust” u ta’ “bilanċ ġust” titħalla għad-diskrezzjoni tal-Istati Membri, mingħajr preġudizzju għar-rispett tal-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, bħan-non-diskriminazzjoni u l-proporzjonalità.
55.      F’dan il-kuntest, jidhirli li huwa perfettament possibbli li proporzjon relattivament baxx tal-ammonti miġbura taħt id-dritt għall-ikkupjar privat jiġi allokat mill-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv għall-finanzjament tal-attivitajiet kulturali u edukattivi li jistgħu, skont il-każ, jibbenefikaw lil persuni li ma humiex detenturi tad-drittijiet, filwaqt li fl-istess ħin jiġi żgurat lil dawn tal-aħħar effettivament jiksbu kumpens ġust għad-dannu li huma preżunti li sofrew minħabba l-eċċezzjoni tal-ikkupjar privat.
56.      Din il-konstatazzjoni ma titpoġġiex
indiskussjoni mis-sentenza Hewlett-Packard Belgium (26), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja qieset li s-sitwazzjoni ta’ “kumpens żejjed” tad-dannu subit mid-detenturi tad-drittijiet hija inkompatibbli mal-Artikolu 5(2)(a) u (b) tad-Direttiva 2001/29. Fil-fatt, dik is-sentenza kienet tikkonċerna sitwazzjoni speċifika, li fiha d-dritt ta’ kopja privata kien jinġabar f’żewġ stadji, l-ewwel, qabel l-operazzjoni ta’ riproduzzjoni, skont il-veloċità ta’ riproduzzjoni tal-apparat, u t-tieni, wara din l-operazzjoni, skont in-numru ta’ riproduzzjonijiet imwettqa. Għalhekk, ir-raġunament tal-Qorti tal-Ġustizzja,
minn naħa, kien ibbażat fuq il-premessa li dan id-dritt kien jitħallas kollu kemm hu lid-detenturi
tad-drittijiet, u, min-naħa l-oħra, kien jikkonċerna s-sitwazzjoni speċifika fejn in-numru ta’ riproduzzjonijiet imwettqa, u għalhekk il-portata tad-dannu subit mid-detenturi, kienu magħrufa (27). Tali sitwazzjoni hija eċċezzjonali u fil-prattika sseħħ biss fil-każ ta’ drittijiet miġbura fuq is-servizzi ta’ riproduzzjoni. Għall-kuntrarju, meta d-dritt jinġabar fil-mument li l-apparat ta’ reġistrazzjoni jitqiegħed għad-dispożizzjoni tal-persuni fiżiċi, kalkolu preċiż tad-dannu bbażat fuq in-numru ta’ dawn ir-riproduzzjonijiet ma huwiex possibbli. Għaldaqstant, it-tagħlim ta’ din id-deċiżjoni għandu biss portata limitata.
57.      Għalhekk, fil-fehma tiegħi, l-Artikolu 5(2)(b) tad-Direttiva 2001/29 ma jipprekludix li parti raġonevolment limitata tat-tariffa għal ikkupjar privat tiġi allokata għall-finanzjament ta’ attivitajiet kulturali jew edukattivi li jistgħu jkunu ta’ benefiċċju għal persuni li ma humiex detenturi tad-drittijiet, sakemm id-detenturi tad-drittijiet jiksbu, direttament jew indirettament, kumpens ġust abbażi tal-eċċezzjoni tal-ikkupjar privat.
Fuq l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2006/115
58.      Għandu jitfakkar li l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2006/115 jagħti lill-Istati Membri l-possibbiltà li jipprevedu deroga mid-dritt esklużiv ta’ self (28) fir-rigward ta’ “self pubbliku”, bil-kundizzjoni li l-awturi, mill-inqas, jiksbu remunerazzjoni għal dan is-self, li l-ammont tagħha għandu jiġi stabbilit mill-Istati Membri b’kunsiderazzjoni tal-għanijiet tagħhom ta’ promozzjoni kulturali.
59.      Din id-dispożizzjoni tippreżenta mhux biss xebh, iżda wkoll differenzi sinifikanti meta mqabbla mal-Artikolu 5(2)(b) tad-Direttiva 2001/29.
60.      Minn naħa, kif il-Qorti tal-Ġustizzja kellha l-okkażjoni tafferma (29), l-istess bħall-eċċezzjoni tal-ikkupjar privat, l-eċċezzjoni ta’ self pubbliku tista’ tikkawża dannu lid-detenturi tad-drittijiet, li r-remunerazzjoni inkwistjoni hija maħsuba biex tikkumpensa, bl-istess mod bħall-kumpens ġust previst fl-Artikolu 5(2)(b) tad-Direttiva 2001/29 (30).
61.      Min-naħa l-oħra, dan id-dannu ma joriġinax mill-utenti, iżda mill-istituzzjonijiet pubbliċi li joffru s-self ta’ oġġetti protetti fil-kuntest ta’ din l-eċċezzjoni. Għaldaqstant, huwa fuq dawn l-istituzzjonijiet li jaqa’ l-obbligu li jħallsu r-remunerazzjoni dovuta lid-detenturi
tad-drittijiet (31). Peress li ma huwiex speċifikat li din ir-remunerazzjoni għandha tkun “ġusta”, ma hemm l-ebda obbligu li din tirrifletti l-valur ekonomiku tal-oġġett protett inkwistjoni u tista’ tkun ferm inqas mill-kumpens ġust previst f’dispożizzjonijiet oħra tad-Direttiva 2006/115 (32). B’hekk, l-Artikolu 6(1) ta’ din id-direttiva jħalli marġni wiesa’ ta’ diskrezzjoni lill-Istati Membri sabiex jistabbilixxu l-ammont ta’ remunerazzjoni dovuta taħt l-eċċezzjoni ta’ self pubbliku (33).
62.      L-uniċi limiti għal dan il-marġni ta’ diskrezzjoni jikkonċernaw il-kriterji li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni meta jiġi ffissat l-ammont ta’ din ir-remunerazzjoni, jiġifieri l-portata tad-dannu kkawżat lid-detenturi
tad-drittijiet, riflessa fin-numru ta’ oġġetti li s-self tagħhom huwa offrut mill-istituzzjoni kkonċernata u fin-numru ta’ min jissellef irreġistrati ma’ din l-istituzzjoni (34). Barra minn hekk, din ir-remunerazzjoni għandha tippermetti lid-detenturi
tad-drittijiet jiksbu dħul xieraq, b’tali mod li l-ammont tagħha ma jistax ikun purament simboliku (35). Huma l-Istati Membri li jiddeċiedu x’inhu l-livell “xieraq” ta’ dan id-dħul.
63.      B’analoġija ma’ dak li japplika għall-kumpens ġust għal ikkupjar
privat, xejn ma jipprekludi, fil-fehma tiegħi, li r-remunerazzjoni għas-self pubbliku titħallas lid-detenturi
tad-drittijiet b’mod indirett, permezz ta’ istituzzjonijiet soċjali jew kulturali mwaqqfa għall-benefiċċju tagħhom (36).
64.      Minn dan jirriżulta li l-marġni ta’ evalwazzjoni tal-Istati Membri huwa saħansitra ikbar meta jistabbilixxu r-remunerazzjoni taħt l-eċċezzjoni ta’ self pubbliku milli meta jistabbilixxu l-ammont tad-dritt fuq l-ikkupjar privat. Għaldaqstant, a fortiori, huma awtorizzati li jippermettu lill-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv li jiddedikaw parti minn din ir-remunerazzjoni għall-finanzjament ta’ attivitajiet kulturali jew edukattivi li jistgħu, skont il-każ, jibbenefikaw lil persuni li ma humiex titolari ta’ drittijiet.
65.      Konsegwentement, inqis li l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2006/115 ma jipprekludix li parti mir-remunerazzjoni taħt l-eċċezzjoni ta’ self pubbliku tintuża biex jiġu ffinanzjati tali attivitajiet, sakemm id-detenturi tad-drittijiet jiksbu remunerazzjoni xierqa f’dan ir-rigward.
Proposta ta’ risposta
66.      Għaldaqstant, nipproponi li r-risposta għall-ewwel domanda preliminari tkun fis-sens li
l-Artikolu 11(4) u l-Artikolu 12(4) tad-Direttiva 2014/26, moqrija flimkien mal-Artikolu 5(2)(b) tad-Direttiva 2001/29 u mal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2006/115, għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tippermetti lil organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv tiddedika parti mid-dħul li jirriżulta mid-dritt għal kumpens ġust u mid-dritt għal remunerazzjoni, imsemmija, rispettivament, f’dawn l-aħħar żewġ dispożizzjonijiet, għal attivitajiet kulturali li jistgħu skont il-każ jibbenefikaw, jekk ikun il-każ, lil persuni li ma humiex detenturi ta’ drittijiet tal-awtur, bil-kundizzjoni li d-detenturi tad-drittijiet jirċievu, direttament jew indirettament, tali kumpens ġust u remunerazzjoni xierqa.
Fuq it-tieni domanda preliminari
67.      It-tieni domanda preliminari saret fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għall-ewwel domanda fis-sens li l-Artikolu 11(4) u l-Artikolu 12(4) tad-Direttiva 2014/26, moqrija flimkien mal-Artikolu 5(2)(b) tad-Direttiva 2001/29 u mal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2006/115, jipprekludu leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tippermetti lil organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv tiddedika parti mid-dħul li jirriżulta mid-dritt għal kumpens ġust u mid-dritt għal remunerazzjoni, imsemmija, rispettivament, f’dawn l-aħħar żewġ dispożizzjonijiet, għal attivitajiet kulturali li jistgħu, jekk ikun il-każ, jibbenefikaw lil persuni li ma humiex detenturi ta’ drittijiet tal-awtur. Jekk, madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja kellha ssegwi l-proposta ta’ risposta tiegħi għall-ewwel domanda, ma jkunx meħtieġ li tingħata risposta għat-tieni domanda. Minkejja dan, ser nanalizzaha fil-qosor għal finijiet ta’ kompletezza.
68.      Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 11(4) u l-Artikolu 12(4) tad-Direttiva 2014/26, moqrija flimkien mal-Artikolu 5(2)(b) tad-Direttiva 2001/29 u mal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2006/115, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li s-servizzi soċjali, kulturali u edukattivi pprovduti minn organizzazzjoni
ta’ mmaniġġjar kollettiv u ffinanzjati permezz ta’ tnaqqis mid-dħul li jirriżulta mid-dritt għal kumpens ġust u mid-dritt għal remunerazzjoni, imsemmija, rispettivament, f’dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet tal-aħħar, jistgħu jibbenefikaw biss lid-detenturi tad-drittijiet li għandhom dritt attwali għal remunerazzjoni jew li kkonkludew kuntratt ta’ mmaniġġjar mas-soċjetà inkwistjoni. Jidhirli li, bi “dritt attwali għal remunerazzjoni”, il-qorti tar-rinviju tifhem id-dritt li wieħed jipparteċipa fid-distribuzzjoni tad-dħul li ġej mid-drittijiet, jiġifieri li x-xogħlijiet protetti li jappartjenu lil dawn id-detenturi ġġeneraw tali dħul.
69.      Sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, wieħed għandu jitlaq mill-premessa li tali limitazzjoni tal-allokazzjoni possibbli tad-dħul inkwistjoni tirriżulta jew mill-interpretazzjoni tal-Artikolu 11(2) u tal-Artikolu 12(4) tad-Direttiva 2014/26, jew mill-ġurisprudenza dwar l-Artikolu 5(2)(b) tad-Direttiva 2001/29, applikata, jekk ikun il-każ, ukoll, b’analoġija, għall-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2006/115.
70.      Madankollu, kemm dawn id-dispożizzjonijiet kif ukoll din il-ġurisprudenza jitkellmu b’mod ġenerali dwar “detenturi tad-drittijiet”, mingħajr preċiżazzjoni ulterjuri. Għaldaqstant, fil-fehma tiegħi, ma jkunx iġġustifikat li minnu jiġu dedotti rekwiżiti addizzjonali f’dak li jikkonċerna l-eżistenza ta’ dritt attwali għal remunerazzjoni jew ir-relazzjoni kuntrattwali tal-imsemmija detenturi tad-drittijiet mal-organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv ikkonċernata.
71.      Dan huwa iktar u iktar minnu f’dak li jikkonċerna d-dritt għal kumpens ġust għal ikkupjar privat jew għal remunerazzjoni għas-self pubbliku. Fil-fatt, l-immaniġġjar
ta’ dawn id-drittijiet normalment jiġi
fdat lil organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv maħtura mil-liġi, mingħajr il-ħtieġa ta’ relazzjoni kuntrattwali bejn dawn l-organizzazzjonijiet u d-detenturi tad-drittijiet. Għalhekk, id-detenturi kollha tal-imsemmija drittijiet huma intitolati li jibbenefikaw mid-dħul li ġej minn dawn id-drittijiet.
72.      Barra minn hekk, mhux id-detenturi tad-drittijiet kollha jiksbu dħul mid-drittijiet tagħhom b’mod permanenti. Madankollu, il-benefiċċju tas-servizzi kulturali pprovduti minn organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv ma jikkoinċidix neċessarjament fiż-żmien mal-kisba ta’ tali dħul. Għalhekk, ikun kemm inġust kif ukoll, fil-prattika, impossibbli li wieħed jagħmel l-ewwel jiddependi mit-tieni.
73.      B’kuntrast, l-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv għandhom oqsma ta’ attività ddefiniti skont it-tip ta’ oġġetti protetti jew il-kategoriji tad-drittijiet, kif jipprevedi espressament l-Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2014/26. Għalhekk, skont kull loġika, meta d-dispożizzjonijiet inkwistjoni ta’ din id-direttiva jirreferu għad-detenturi tad-drittijiet, dawn jirreferu għad-detenturi ta’ drittijiet li l-immaniġġjar tagħhom jaqa’ fil-qasam ta’ attività tal-organizzazzjoni kkonċernata.
74.      Fil-fehma tiegħi, l-istess regola għandha tapplika wkoll għal-użu tad-dħul mid-drittijiet għall-finanzjament tas-servizzi soċjali, kulturali u edukattivi. Kieku l-benefiċċju ta’ dawn is-servizzi kellu jkun limitat għad-detenturi tad-drittijiet, dawn ikollhom ikunu d-detenturi tad-drittijiet li l-immaniġġjar tagħhom jaqa’ fil-qasam tal-attività tal-organizzazzjoni inkwistjoni. Fil-fatt, jekk, pereżempju, organizzazzjoni għall-immaniġġjar kollettiv ta’ drittijiet fuq xogħlijiet letterarji tuża d-dħul li ġej minn dawn id-drittijiet għall-benefiċċju tad-detenturi ta’ drittijiet fuq opri mużikali, dan ikun ekwivalenti
għall-użu tagħhom għall-benefiċċju ta’ persuni li ma humiex detenturi ta’ drittijiet, u l-limitazzjoni titlef kull sens.
75.      Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja ma ssegwix il-proposta għal risposta tiegħi għall-ewwel domanda preliminari, b’hekk ikun xieraq li t-tieni domanda preliminari tingħata risposta fis-sens li l-Artikolu 11(4) u l-Artikolu 12(4) tad-Direttiva 2014/26, moqrija flimkien mal-Artikolu 5(2)(b) tad-Direttiva 2001/29 u mal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2006/115, għandhom jiġu interpretati fis-sens li s-servizzi soċjali, kulturali u edukattivi pprovduti minn organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv u ffinanzjati minn tnaqqis mid-dħul li jirriżulta mid-dritt għal kumpens ġust u mid-dritt għal remunerazzjoni, imsemmija, rispettivament, f’dawn l-aħħar żewġ dispożizzjonijiet, jistgħu jibbenefikaw lil kull detentur ta’ drittijiet li l-immaniġġjar tiegħu jaqa’ fil-qasam ta’ attività tal-organizzazzjoni inkwistjoni.
Konklużjoni
76.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti r-risposta segwenti għad-domandi preliminari mressqa mill-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja):
L-Artikolu 11(4) u l-Artikolu 12(4) tad-Direttiva 2014/26/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014 dwar l-immaniġġjar kollettiv tad-drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati u ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali ta’ drittijiet f’xogħlijiet mużikali għall-użu onlajn fis-suq intern, moqrija flimkien mal-Artikolu 5(2)(b) tad-Direttiva 2001/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Mejju 2001 dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerti aspetti ta’ drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati fis-soċjetà tal-informazzjoni u l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2006/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2006 dwar dritt ta’ kiri u dritt ta’ self u dwar ċerti drittijiet relatati mad-drittijiet tal-awtur fil-qasam tal-proprjetà intellettwali,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
ma jipprekludux leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tippermetti lil organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv tiddedika parti mid-dħul li jirriżulta mid-dritt għal kumpens ġust u mid-dritt għal remunerazzjoni, imsemmija, rispettivament, f’dawn l-aħħar żewġ dispożizzjonijiet, għal attivitajiet kulturali li jistgħu, skont il-każ, jibbenefikaw lil persuni li ma humiex detenturi ta’ drittijiet tal-awtur, bil-kundizzjoni li d-detenturi
tad-drittijiet jirċievu, direttament jew indirettament, kumpens ġust u remunerazzjoni xierqa.
1      Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
2      Ara, f’dan ir-rigward, b’mod partikolari, Gervais, D., The Cultural Role(s) of Collective Management Organizations, European Intellectual Property Review, 2018, no 6, p. 349 sa 356 u l-litteratura ċċitata.
3      ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 1, p. 230.
4      ĠU 2006, L 376, p. 28.
5      ĠU 2014, L 84, p. 72, rettifika fil-ĠU 2022, L 245, p. 71.
6      BGBl. 1965 I, p. 1294.
7      BGBl. 2016 I, p. 1190.
8      Wara li sabet li ma sar ebda tnaqqis mid-dħul dovut lil TL.
9      Ara Melichar, F., Deductions Made by Collecting Societies for Social and Cultural Purposes in the Light of International Copyright Law, International Review of Industrial Property and Copyright Law, 1991, Nru. 1, p. 47.
10      Fuq nota oħra, nirrileva li dawn l-organizzazzjonijiet jipparteċipaw ukoll, ta’ spiss, fil-ġlieda kontra l-ksur tad-drittijiet tal-awtur.
11      Ara, b’mod partikolari, Ficsor, M., Collective Management of Copyright and Related Rights, WIPO Publication Nru. 855E/22, Genève, 2022, p. 225 u 226.
12      Ficsor, M., Collective Management of Copyright and Related Rights, op. cit., p. 228.
13      Din id-dispożizzjoni telenka d-deċiżjonijiet irriżervati għal-laqgħa ġenerali tal-membri tal-organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv.
14      Ara l-punt 25 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
15      Korsiv miżjud minni.
16      Ara, b’mod partikolari, Vivant, M., Bruguière, J.-M., Droit d’auteur et droits voisins, Dalloz, Paris,
2016, p. 548 et seq.
17      Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal‑11 ta’ Lulju 2013, Amazon.com International Sales et (C‑521/11, iktar ’il quddiem “is-sentenza Amazon”, EU:C:2013:515, punt 23 u l-ġurisprudenza ċċitata).
18      Ta’ min jinnota wkoll li, fil-każ ta’ tali ħlas, ma tibqax kwistjoni ta’ kumpens taħt eċċezzjoni, iżda użu bi ħlas ta’
xogħolijiet protetti. Ir-raġuni għall-eċċezzjoni tal-ikkupjar privat tinsab fil-fatt fid-diffikultà li jaffaċċjaw id-detenturi tad-drittijiet biex jikkontrollaw l-użu ta’ xogħolijiet protetti fl-isfera privata tal-membri tal-pubbliku u biex jiġbru remunerazzjoni għal dan l-użu.
19      Is-sentenza Amazon, punti 24 u 25.
20      Is-sentenza Amazon, punt 28.
21      Is-sentenza Amazon, punti 49 sa 55.
22      Is-sentenza Amazon, punt 20.
23      Minħabba n-numru limitat ta’ possibbiltajiet oħra eżistenti għall-użu tagħhom.
24      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Amazon, punti 41 u 42 u l-ġurisprudenza ċċitata.
25      Is-sentenza Amazon, punt 51.
26      Is-sentenza tat‑12 ta’ Novembru 2015 (C-572/13, EU:C:2015:750, punt 85 u 86). Għandu jitfakkar li l-Artikolu 5(2)(a) tad-Direttiva 2001/29 jipprovdi għall-eċċezzjoni msejħa “reprografija”, li wkoll twassal għal kumpens ġust.
27      Is-sentenza tat‑12 ta’ Novembru 2015, Hewlett-Packard Belgium (C-572/13, EU:C:2015:750, punt 84).
28      Il-kelma “self” skont l-Artikolu 2(1)(b) tad-Direttiva 2006/115 tfisser “li tagħmel disponibbli għall-użu, għal perjodu limitat ta’ żmien u mhux għal vantaġġ ekonomiku jew kummerċjali dirett jew indirett, meta dan isir permezz ta’ stabbilimenti li jkunu aċċessibbli għall-pubbliku”.
29      Dwar l-Artikolu 5(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 92/100/KEE tad‑19 ta’ Novembru 1992 dwar dritt ta’ kiri u dritt ta’ self u dwar ċerti drittijiet relatati mad-drittijiet ta’ l-awtur fil-qasam tal-proprjetà intellettwali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 1, p. 120), imħassra u ssostitwita bid-Direttiva 2006/115.
30      Is-sentenza tat‑30 ta’ Ġunju 2011, VEWA (C-271/10, iktar ’il quddiem is-“sentenza VEWA”, EU:C:2011:442, punt 29).
31      Is-sentenza VEWA, punt 23.
32      Is-sentenza VEWA, punt 33.
33      Is-sentenza VEWA, punt 36.
34      Is-sentenza VEWA, punti 37 sa 39.
35      Is-sentenza VEWA, punt 34.
36      Ara punt 44 ta’ dawn il-konklużjonijiet.