Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL‑AVUKATA ĠENERALI
KOKOTT
ippreżentati fit‑3 ta’April 2025 (1)
Kawżi magħquda C‑672/23 u C‑673/23
Electricity & Water Authority of the Government of Bahrain,
GCC Interconnection Authority,
Kuwait Ministry of Electricity and Water,
Oman Electricity Transmission Company SAOC
vs
Prysmian Netherlands BV,
Draka Holding BV,
Prysmian Cavi e Sistemi Srl,
Pirelli & C. SpA,
Prysmian SpA,
The Goldman Sachs Group Inc.,
ABB BV,
ABB Holdings BV,
ABB AB,
ABB Ltd,
Nexans Nederland BV,
Nexans Cabling Solutions BV,
Nexans Participations SA,
Nexans SA,
Nexans France SAS (C‑672/23)
u
Smurfit Kappa Europe BV,
Smurfit International BV,
Smurfit Kappa Italia SpA,
DS Smith Italy BV,
DS Smith plc,
DS Smith Packaging Italia SpA,
DS Smith Holding Italia SpA,
Toscana Ondulati SpA
vs
Unilever Europe BV,
Unilever Supply Chain Company AG,
Unilever Italy Holdings Srl (C‑673/23)
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Gerechtshof Amsterdam (il-Qorti tal-Appell ta’ Amsterdam, il-Pajjiżi l-Baxxi)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali – Ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali – Regolament (UE) Nru 1215/2012 – Ġurisdizzjoni speċjali – Artikolu 8(1) – Ġurisdizzjoni internazzjonali u territorjali – Numru ta’ konvenuti – Rabta stretta – Artikolu 101 TFUE – Kunċett ta’ impriża – Responsabbiltà in solidum – Responsabbiltà dixxendenti u axxendenti – Dritt għall-kumpens taħt id-dritt tal-Unjoni għal danni kkawżati minn akkordju – Kawżalità – Dannu mġarrab barra ż-ŻEE”
I.      Introduzzjoni
1.        Fiż-żewġ proċeduri relatati mal-kumpens ta’ dannu taħt id-dritt tal-akkordji li wasslu għal dawn it-talbiet għal deċiżjoni preliminari, ir-Rechtbank Amsterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Amsterdam, il-Pajjiżi l-Baxxi) ġiet adita b’numru kbir ta’ konvenuti (iktar ’il quddiem, flimkien, il-“konvenuti”), stabbiliti f’postijiet differenti, u numru minnhom anki fi Stati differenti.
2.        Uħud minn dawn il-konvenuti, li minnhom wieħed biss għal kull proċedura huwa bbażat f’Amsterdam, ipparteċipaw fi ksur tal-projbizzjoni tal-akkordji skont id-dritt tal-Unjoni. Skont ir-rikorrenti, il-konvenuti l-oħra jappartjenu, mill-perspettiva tad-dritt tal-akkordji, rispettivament mal-istess impriżi ta’ tali parteċipanti u jistgħu jinżammu responsabbli in solidum għall-ksur tagħhom.
3.        Fil-proċeduri tal-appell, il-Gerechtshof Amsterdam (il-Qorti tal-Appell ta’ Amsterdam) tistaqsi dwar l-estent tal-ġurisdizzjoni tar-Rechtbank (il-Qorti Distrettwali ta’ Amsterdam) sabiex tieħu konjizzjoni tat-talbiet kollha, kemm internazzjonalment kif ukoll territorjalment. Bħal fil-kawża Athenian Brewery u Heineken (2), il-kwistjoni ċentrali hija jekk teżistix rabta stretta bejn it-talbiet fis-sens tal-Artikolu 8(1) tar-Regolament Nru 1215/2012 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Brussell Ia”) (3), b’tali mod li l-proċeduri kollha jistgħu jitmexxew fid-domiċilju tal-hekk imsejjaħ konvenut ta’ ankraġġ.
II.    Il-kuntest ġuridiku
4.        Il-kuntest ġuridiku ta’ dawn il-kawżi huwa kkostitwit mill-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia”, li jipprovdi kif ġej:
“Persuna li tkun domiċiljata fi Stat Membru tista’ wkoll tiġi mfittxija bil-qorti:
1.      meta tkun waħda minn numru ta’ konvenuti, fil-qrati tal-post fejn kwalunkwe wieħed minnhom ikun domiċiljat, sakemm it-talbiet ikunu marbuta tant strettament ma’ xulxin li jkun espedjenti li jinstemgħu u jiġu deċiżi flimkien sabiex jiġi evitat ir-riskju ta’ sentenzi irrikonċiljabbli li jirriżultaw minn proċedimenti separati.”
III. Il-fatti u t-talba għal deċiżjoni preliminari
A.      Il-Kawża C‑672/23
5.        Il-Kawża C‑672/23 tirrigwarda l-konstatazzjoni tar-responsabbiltà in solidum tal-konvenuti għal dannu li jirriżulta minn ksur tal-projbizzjoni tal-akkordji fid-dritt tal-Unjoni fil-forma ta’ kartell fir-rigward ta’ kejbils ta’ taħt l-art u ta’ taħt il-baħar u prodotti relatati, xogħlijiet u servizzi. Il-Kummissjoni ikkonstatat dan il-ksur f’deċiżjoni tat‑2 ta’ April 2014 (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni tal-Kummissjoni”) (4) għall-perijodu bejn it‑18 ta’ Frar 1999 u d‑29 ta’ Jannar 2009). B’mod partikolari, l-akkordju kkonkluda ftehim fuq il-prezzijiet u ddistribwixxa proġetti fil-kuntest ta’ tqassim ġeografiku tas-swieq kemm ġewwa kif ukoll barra ż-ŻEE.
6.        Il-Kummissjoni kkonstatat li Prysmian Cavi e Sistemi Srl, ABB AB u Nexans France SAS kienu pparteċipaw fl-akkordju. Fid-deċiżjoni tagħha, il-Kummissjoni żammet lil Prysmian SpA, Pirelli & C. SpA, The Goldman Sachs Group Inc., ABB Ltd. u Nexans SA responsabbli b’mod axxendenti (indirettament) bħala kumpanniji omm tal-kumpanniji parteċipanti fl-akkordju.
7.        Madankollu, l-azzjoni fil-kawża prinċipali hija indirizzata mhux biss kontra dawn tal-aħħar, imsemmija fid-deċiżjoni tal-Kummissjoni, iżda wkoll kontra kumpanniji oħra, li jinqasmu bejn tliet gruppi ta’ impriżi. Dawn jikkonċernaw lil Prysmian Cavi e Sistemi Srl, ABB AB u Nexans France SAS. Fost il-konvenuti kollha, hija biss Draka Holding BV, sussidjarja ta’ Prysmian Cavi e Sistemi, li min-naħa tagħha għandha l-ishma kollha fil-kapital ta’ Prysmian Netherlands BV, li hija stabbilita f’Amsterdam, fil-Pajjiżi l-Baxxi. Il-kumpanniji konvenuti l-oħra kollha (iktar ’il quddiem flimkien “Draka et”) għandhom is-sede rispettiva tagħhom f’postijiet oħra, ġewwa u barra l-Pajjiżi l-Baxxi.
8.        Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, Electricity & Water Authority of the Government of Bahrain et (iktar ’il quddiem flimkien “EWGB et”) joperaw sistemi tal-elettriku b’vultaġġ għoli fl-Istati tal-Golf.
9.        EWGB et talbu lir-Rechtbank Amsterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Amsterdam) tikkonstata li Draka et kienu responsabbli in solidum fil-konfront tagħhom minħabba l-parteċipazzjoni tagħhom fl-akkordju. Huma talbu wkoll danni, li l-ammont tagħhom għandu jiġi ddeterminat fil-kuntest ta’ proċedura separata. Skont il-qorti tar-rinviju, dan huwa dannu li seħħ barra miż-ŻEE.
10.      Fis-sentenza kkontestata fil-kawża prinċipali, ir-Rechtbank Amsterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Amsterdam) iddikjarat li ma kellhiex ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tat-talbiet diretti kontra l-konvenuti stabbiliti barra mill-Pajjiżi l-Baxxi. EWGB et appellaw minn din id-deċiżjoni. Il-konvenuti domiċiljati ġewwa
l-Pajjiżi l-Baxxi ma kkontestawx il-ġurisdizzjoni territorjali fl-ewwel istanza. Il-qorti tar-rinviju, il-Gerechtshof Amsterdam (il-Qorti tal-Appell ta’ Amsterdam), għandha għalhekk tqis, konformement mad-dritt proċedurali Olandiż, li r-Rechtbank Amsterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Amsterdam) għandha ġurisdizzjoni territorjali fir-rigward tal-konvenuti kollha stabbiliti fil-Pajjiżi l-Baxxi.
B.      Il-Kawża C‑673/23
11.      Il-Kawża C‑673/23 tirrigwarda wkoll il-konstatazzjoni tar-responsabbiltà in solidum tal-konvenuti fil-kawża prinċipali fl-ewwel istanza għal dannu invokat minħabba żewġ istanzi ta’ ksur tal-projbizzjoni tal-akkordji tad-dritt tal-Unjoni. L-awtorità Taljana tal-Kompetizzjoni, l-“Autorità garante della concorrenza e del mercato” (iktar ’il quddiem l-“AGCM”) adottat deċiżjoni fis‑17 ta’ Lulju 2019 (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni tal-AGCM). Din id-deċiżjoni tikkonċerna akkordju dwar folji tal-kartun li kien fis-seħħ mit‑2 ta’ Frar 2004 sat‑30 ta’ Marzu 2017, u akkordju dwar l-imballaġġ li kien fis-seħħ mis‑7 ta’ Settembru 2005 sat‑30 ta’ Marzu 2017.
12.      L-AGCM ikkonstatat li Smurfit Kappa Italia SpA u Toscana Ondulati SpA kienu pparteċipaw fil-ksur. DS Smith Holding Italia SpA nżammet responsabbli bħala kumpannija omm indiretta.
13.      Madankollu, l-azzjoni fil-kawża prinċipali fl-ewwel istanza tressqet mhux biss kontra dawn tal-aħħar, imsemmija fid-deċiżjoni tal-AGCM, iżda wkoll kontra kumpanniji oħra, li jinqasmu bejn żewġ gruppi ta’ impriżi. Dawn jikkonċernaw, minn naħa, Smurfit Kappa Italia SpA u, min-naħa l-oħra, Toscana Ondulati SpA. Fost dawn il-konvenuti, Smurfit International BV biss hija stabbilita f’Amsterdam, il-Pajjiżi l-Baxxi. Il-kumpanniji l-oħra kollha (iktar ’il quddiem flimkien “Smurfit et”) huma stabbiliti f’postijiet oħra, ġewwa u barra l-Pajjiżi l-Baxxi.
14.      Ir-rikorrenti fl-ewwel istanza fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem flimkien “Unilever et”) kienu jixtru l-materjal tal-imballaġġ mingħand il-parteċipanti fl-akkordju.
15.      Unilever et talbu lir-Rechtbank Amsterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Amsterdam) tikkonstata li Smurfit et kienu responsabbli in solidum fil-konfront tagħhom minħabba l-parteċipazzjoni tagħhom fl-akkordji. Huma talbu wkoll danni, li l-ammont tagħhom għandu jiġi ddeterminat fil-kuntest ta’ proċedura separata.
16.      Fis-sentenza kkontestata tagħha fil-kawża prinċipali, ir-Rechtbank Amsterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Amsterdam) iddikjarat li għandha ġurisdizzjoni internazzjonali u territorjali sabiex tieħu konjizzjoni tat-talbiet imressqa kontra l-konvenuti stabbiliti barra l-Pajjiżi l-Baxxi. Barra minn hekk, hija kkunsidrat li, indipendentement mill-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia, il-ġurisdizzjoni territorjali tagħha għall-konvenuti ddomiċiljati fil-Pajjiżi l-Baxxi iżda mhux Amsterdam kienet tirriżulta mid-dritt tal-proċedura ċivili Olandiż kif ukoll ibbażata fuq il-preżenza fil-qorti ta’ dawn il-partijiet. Smurfit et appellaw minn din id-deċiżjoni quddiem il-Gerechtshof Amsterdam (il-Qorti tal-Appell ta’ Amsterdam).
C.      Id-domandi preliminari
17.      F’dan il-kuntest, il-Gerechtshof Amsterdam (il-Qorti tal-Appell ta’ Amsterdam) għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi li ġejjin, li fil-parti l-kbira tagħhom huma identiċi fiż-żewġ kawżi (id-differenzi bejn id-domandi magħmula fiż-żewġ kawżi huma indikati iktar ’il quddiem):
Domanda 1a
Teżisti rabta stretta fis-sens tal-Artikolu 8(1) tar-Regolament [Brussell Ia], bejn:
(i) minn naħa talba mressqa kontra konvenut prinċipali (ukoll: konvenut ta’ ankraġġ), li ma huwiex destinatarju ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni dwar l-akkordji (C‑672/23) jew ta’ deċiżjoni ta’ awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni (C‑673/23) iżda li, inkwantu entità li allegatament tappartjeni lill-impriża fis-sens tad-dritt Ewropew tal-kompetizzjoni (iktar ’il quddiem l-“Impriża”), jitqies responsabbli downstream (C‑672/23) jew upstream (C‑673/23) mill-ksur ikkonstatat tal-projbizzjoni tal-akkordji fid-dritt tal-Unjoni u
(ii) min-naħa l-oħra, talba mressqa kontra:
(A) wieħed mill-konvenuti li huwa destinatarju ta’ din id-deċiżjoni, u/jew
(B) wieħed mill-konvenuti, li ma huwiex destinatarju tad-deċiżjoni u li fir-rigward tiegħu ġie sostnut li huwa bħala entità ġuridika jappartjeni lill-Impriża li, fid-deċiżjoni titqies responsabbli taħt id-dritt pubbliku għall-ksur tal-projbizzjoni tal-akkordji fid-dritt tal-Unjoni?
Huwa sinjifikattiv f’dan ir-rigward:
(a) jekk il-konvenut ta’ ankraġġ huwiex meqjus responsabbli downstream (C‑672/23) jew upstream (C‑673/23) meta huwa sempliċement żamm u ġġestixxa azzjonijiet;
(b) fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għall-punt (a) tar-raba’ domanda – jekk il-konvenut ta’ ankraġġ meqjus responsabbli downstream (C‑672/23) jew upstream (C‑673/23) kienx ġie implikat fil-produzzjoni, fid-distribuzzjoni, fil-bejgħ u/jew fil-kunsinna ta’ prodotti li kienu s-suġġett tal-akkordju u/jew fil-provvista ta’ servizzi li kienu s-suġġett tal-akkordju;
(c)      (C‑673/23) jekk ir-rikorrent ta’ ankraġġ ikunx iddomiċiljat jew le fl-Istat Membru fejn l-awtorità nazzjonali ta’ kompetizzjoni kkonstatat (unikament) ksur tal-projbizzjoni tal-akkordji fid-dritt tal-Unjoni fis-suq nazzjonali;
(c) (C‑672/23)/(d) (C‑673/23) jekk wieħed mill-konvenuti li huwa destinatarju tad-deċiżjoni, jiġix ikklassifikat fid-deċiżjoni bħala
(i) parteċipant ta’ fatt fl-akkordju – fis-sens li huwa effettivament ipparteċipa fil-ftehim ikkonstatat jew fil-ftehimiet ikkonstatati u/jew fil-prattiki miftiehma responsabbli għall-ksur jew ukoll
(ii) entità ġuridika li tagħmel parti mill-Impriża li hija meqjusa responsabbli taħt id-dritt pubbliku għall-ksur tal-projbizzjoni tal-akkordji fid-dritt tal-Unjoni;
(d) (C‑672/23)/(e) (C‑673/23) jekk wieħed mill-konvenuti, li ma huwiex destinatarju tad-deċiżjoni, effettivament ipproduċa, qassam, biegħ u/jew ikkunsinna prodotti u/jew servizzi li kienu s-suġġett tal-akkordju;
(e) (C‑672/23)/(f) (C‑673/23) jekk il-konvenut ta’ ankraġġ u wieħed mill-konvenuti kinux jappartjenu għall-istess Impriża jew le;
(f) li r-rikorrenti kienu xtraw jew ġew ikkunsinnati mingħand il-konvenut ta’ ankraġġ u/jew mingħand wieħed mill-konvenuti direttament jew indirettament prodotti u/jew servizzi;
b) Sabiex tingħata risposta għall-punt (a) tal-ewwel domanda, huwa importanti jekk ikunx prevedibbli jew le li wieħed mill-konvenuti inkwistjoni jitħarrek quddiem il-qorti ta’ dan il-konvenut ta’ ankraġġ? Jekk dan huwa l-każ, din il-prevedibbiltà hija kriterju distint fl-applikazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 8 tar-Regolament Brussell Ia? Din il-prevedibbiltà bħala prinċipju teżisti fid-dawl tas-sentenza tas-6 ta’ Ottubru 2021, Sumal (C‑882/19, EU: C:2021:800)? Sa fejn iċ-ċirkustanzi msemmija fil-punt (a)(a) sa (f) tal-ewwel domanda (C‑672/23)/ [fil-punt (a) sa (g) tal-ewwel domanda] (C‑673/23) jippermettu li jiġi previst li wieħed mill-konvenuti għandu jkun jista’ jitħarrek quddiem il-qorti tal-konvenut ta’ ankraġġ?
Domanda 2
Fid-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni għandu jkun hemm rigward ukoll għas-suċċess possibbli tat-talba mressqa kontra l-konvenut ta’ ankraġġ? Jekk iva, huwa suffiċjenti għall-evalwazzjoni li ma jistax jiġi eskluż minn qabel li t-talba ser tintlaqa’?
Domanda 3a (C‑672/23)
Id-dritt għal kumpens li d-dritt tal-Unjoni jagħti lil kull persuna sussegwentement għal ksur stabbilit tad-dritt tal-Unjoni dwar il-projbizzjoni tal-akkordji jinkludi d-dritt li jintalab kumpens għad-dannu subit barra ż-ŻEE?
Domanda 3b (C‑672/23)/Domanda 3 (C‑673/23)
Il-preżunzjoni aċċettata fid-dritt tal-kompetizzjoni ta’ influwenza determinanti tal-kumpanniji omm (li ġew imposti multa) fuq l-attività ekonomika tas-sussidjarji (il-“preżunzjoni Akzo”) għandha jew tista’ tapplika fil-kawżi (ċivili) dwar dannu kkawżat minn akkordju?
Domanda 3c (C‑672/23)
Kumpannija holding intermedjarja li sempliċement tiġġestixxi u żżomm azzjonijiet tissodisfa t-tieni kriterju Sumal (it-twettiq ta’ attività ekonomika li għandha rabta konkreta mas-suġġett tal-ksur li l-kumpannija omm hija meqjusa responsabbli tiegħu)?
Domanda 4
Fl-applikazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 8 tar-Regolament Brussell Ia, konvenuti differenti stabbiliti fl-istess Stat Membru jistgħu jkunu (flimkien) konvenut ta’ ankraġġ?
Domanda 4b
Il-punt 1 tal-Artikolu 8 tar-Regolament Brussell Ia jindika direttament u immedjatament il-qorti li għandha ġurisdizzjoni territorjali, li tipprevali fuq id-dritt intern?
Domanda 4c
Jekk il-punt (a) tar-raba’ domanda jitlob risposta fin-negattiv – b’mod li konvenut wieħed biss jista’ jkun konvenut ta’ ankraġġ, u li l-punt (b) tar-raba’ domanda jitlob risposta fl-affermattiv – b’mod li l-punt 1 tal-Artikolu 8 tar-Regolament Brussell Ia, li jipprevali fuq id-dritt intern, jindika direttament il-qorti li għandha ġurisdizzjoni territorjali:
Fl-applikazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 8 tar-Regolament Brussell Ia hemm diskrezzjoni għal riferiment intern għall-qorti tad-domiċilju tal-konvenut fl-istess Stat Membru?”
IV.    Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
18.      Permezz ta’ digriet tat‑18 ta’ Jannar 2024, il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja għaqqad il-Kawżi C‑672/23 u C‑673/23 għall-finijiet tal-fażijiet bil-miktub u orali tal-proċedura kif ukoll tas-sentenza.
19.      EWGB et, Nexans Nederland, Pirelli & C., ABB, Prysmian Netherlands et u Prysmian, The Goldman Sachs Group, DS Smith Italy, Unilever Europe, Smurfit Kappa Europe et, kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub u għamlu sottomissjonijiet orali dwar il-kawża fit‑23 ta’ Jannar 2025.
V.      L-analiżi ġuridika
20.      Permezz tal-ewwel domanda tagħha, li hija, għajr ftit dettalji, identika fiż-żewġ kawżi, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk, fiċ-ċirkustanzi ta’ dawn il-kawżi, il-ġurisdizzjoni internazzjonali hijiex stabbilita skont l-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia.
21.      Ir-raba’ domanda, li hija identika fiż-żewġ kawżi, tistaqsi jekk u, skont il-każ, sa fejn l-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia jirregola wkoll il-ġurisdizzjoni territorjali.
22.      It-tieni u t-tielet domanda preliminari jirrigwardaw, fiż-żewġ kawżi, il-kwistjoni dwar jekk u, skont il-każ, sa fejn il-possibbiltajiet ta’ suċċess tal-azzjoni kontra l-konvenut ta’ ankraġġ għandhomx jittieħdu inkunsiderazzjoni fid-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni.
23.      Skont il-konvenuti, l-azzjonijiet ma jistgħux jintlaqgħu. Konsegwentement, id-domandi dwar id-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni ma humiex rilevanti għas-soluzzjoni tat-tilwima u, għaldaqstant, ma hemmx lok li tingħata risposta għalihom.
24.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, wara li nfakkar fil-qosor il-ġurisprudenza dwar il-kunċett ta’ impriża fid-dritt dwar l-akkordji u l-implikazzjonijiet tiegħu fil-qasam tal-ġurisdizzjoni, li minnhom diġà jirriżultaw fil-parti l-kbira r-risposti għal dawn id-domandi (A.), ser neżamina qabelxejn il-kwistjonijiet relatati mat-teħid inkunsiderazzjoni tal-possibbiltajiet ta’ suċċess tal-azzjoni fil-kuntest tal-eżami tal-ġurisdizzjoni (B.), qabel ma nindirizza l-kwistjonijiet relatati mal-ġurisdizzjoni internazzjonali (C.) u territorjali (D.).
A.      Il-kunċett ta’ impriża fid-dritt tal-akkordji u l-ġurisdizzjoni internazzjonali
25.      Il-kunċett ta’ “impriża” li jinsab fl-Artikolu 101 TFUE jinkludi kull entità li teżerċita attività ekonomika, indipendentement mill-istatus ġuridiku tagħha. Dan il-kunċett għandu jinftiehem fis-sens li jkopri unità ekonomika, anki jekk, mill-perspettiva ġuridika, din l-unità ekonomika hija magħmula minn diversi persuni fiżiċi jew ġuridiċi (5). Il-kwalifika bħala “unità ekonomika” u għalhekk bħala “impriża” timplika legalment l-applikazzjoni ta’ responsabbiltà in solidum fost l-entitajiet li hija magħmula minnhom l-unità ekonomika fil-mument li twettaq il-ksur kontra din id-dispożizzjoni (6)
26.      F’dan ir-rigward, meta persuni ġuridikament distinti jkunu organizzati fil-forma ta’ grupp, dawn jifformaw l-istess impriża waħda, meta dawn ma jiddeterminawx, b’mod awtonomu, l-aġir tagħhom fis-suq inkwistjoni, iżda, fid-dawl b’mod partikolari tar-rabtiet ekonomiċi, organizzattivi u legali li jgħaqqduhom ma’ kumpannija omm, għal dan l-għan, dawn ikunu suġġetti għall-effetti tal-eżerċizzju effettiv, minn din l-unità ta’ tmexxija, ta’ influwenza determinanti (7).
27.      Fil-każ fejn kumpannija omm ikollha (kważi) 100 % tal-kapital ta’ sussidjarja, teżisti preżunzjoni konfutabbli li tgħid li din il-kumpannija omm effettivament teżerċita influwenza determinanti fuq is-sussidjarja tagħha (iktar ’il quddiem il-“preżunzjoni ta’ kontroll”), li jippermetti li jiġi imputat lilha l-aġir li jikkostitwixxi ksur tagħha u li din tinżamm responsabbli in solidum (8).
28.      L-entitajiet li għandhom jikkumpensaw id-dannu kkawżat minn akkordju jew minn prattika pprojbita mill-Artikolu 101 TFUE huma l-impriżi, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, li jkunu pparteċipaw f’dan l-akkordju jew f’din il-prattika (9).
29.      Madankollu, il-possibbiltà lill-vittma ta’ prattika antikompetittiva, fil-kuntest ta’ azzjoni għad-danni, li tinvoka r-responsabbiltà ta’ kumpannija sussidjarja iktar milli dik tal-kumpannija omm, ma tistax awtomatikament tkun disponibbli kontra kwalunkwe kumpannija sussidjarja tal-kumpannija omm (10).
30.      Għall-kuntrarju, sabiex jiġi kkonstatat li l-kumpannija omm u s-sussidjarja tagħha jifformaw unità ekonomika, ir-rikorrent għandu jistabbilixxi mhux biss ir-rabtiet ekonomiċi, organizzativi u legali bejn dawn il-kumpanniji, iżda jipproduċi prova li hemm ukoll rabta konkreta bejn l-attività ekonomika ta’ din is-sussidjarja u l-għan tal-ksur imwettaq mill-kumpannija omm (11).
31.      L-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia jipprovdi li persuna ddomiċiljata fi Stat Membru tista’, fil-każ ta’ diversi konvenuti, tiġi mħarrka quddiem il-qorti tad-domiċilju ta’ wieħed mill-konvenuti, bil-kundizzjoni li t-talbiet ikunu konnessi bejniethom b’“rabta tant stretta” li jkun hemm interess li jinstemgħu u li jiġu deċiżi flimkien sabiex jiġu evitati deċiżjonijiet li jistgħu jkunu irrikonċiljabbli jekk il-kawżi jiġu deċiżi separatament. F’dan ir-rigward, sabiex deċiżjonijiet jistgħu jitqiesu li huma irrikonċiljabbli, ma huwiex biżżejjed li jkun hemm diverġenza fis-soluzzjoni tal-kawżi, iżda tali diverġenza għandha tqum ukoll fil-kuntest tal-istess sitwazzjoni fattwali u legali (12).
32.      Din il-kundizzjoni hija ssodisfatta meta diversi impriżi li jkunu pparteċipaw fi ksur uniku u kontinwu tar-regoli tal-kompetizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, ikkonstatat f’deċiżjoni tal-Kummissjoni, ikunu suġġetti, bħala konvenuti, għal talbiet ibbażati fuq il-parteċipazzjoni tagħhom f’dan il-ksur, u dan minkejja l-fatt li jkun b’mod differenti, kemm mill-perspettiva ġeografika kif ukoll temporali, li l-konvenuti fil-kawża prinċipali pparteċipaw fl-implimentazzjoni tal-akkordju kkonċernat (13).
33.      L-istess japplika wkoll fil-każ ta’ talbiet ibbażati fuq il-parteċipazzjoni ta’ kumpannija fi ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni tad-dritt tal-Unjoni u mressqa kontra din il-kumpannija kif ukoll kontra l-kumpannija omm tagħha u li fihom jiġi huwa allegat li flimkien huma kienu jifformaw l-istess impriża waħda (14).
B.      Fuq il-probabbiltà ta’ suċċess tal-azzjoni mressqa kontra l-konvenuti ta’ ankraġġ
34.      B’risposta għat-tieni domanda preliminari, għandu jiġi eżaminat jekk u, skont il-każ, sa fejn is-suċċess eventwali tat-talba mressqa kontra l-konvenut ta’ ankraġġ għandu jittieħed inkunsiderazzjoni fid-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni (1). Sussegwentement, ser nindirizza l-kwistjonijiet dwar l-eżami tal-mertu tat-talbiet imressqa kontra l-konvenuti ta’ ankraġġ preżenti, li huma s-suġġett tat-tielet domanda preliminari, sa fejn dawn jirriżultaw li huma rilevanti għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni (2).
1.      Fuq it-teħid inkunsiderazzjoni tal-possibbiltà ta’ suċċess tal-azzjoni kontra l-konvenut ta’ ankraġġ fil-kuntest tal-eżami tal-ġurisdizzjoni
35.      Permezz tat-tieni domanda tagħha, li hija identika fiż-żewġ kawżi, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk, sabiex tiġi ddeterminata l-ġurisdizzjoni, għandux jittieħed inkunsiderazzjoni wkoll is-suċċess eventwali tal-azzjoni kontra l-konvenut ta’ ankraġġ. Fl-affermattiv, hija tixtieq tkun taf jekk, fil-kuntest ta’ din l-evalwazzjoni, huwiex biżżejjed li s-suċċess tat-talba ma jkunx jista’ jiġi eskluż a priori.
36.      Kif ġie enfasizzat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tagħha Athenian Brewery u Heineken (15), il-qorti adita la teżamina l-ammissibbiltà u lanqas il-fondatezza tat-talba fil-kuntest tal-eżami tal-ġurisdizzjoni internazzjonali, iżda biss l-elementi ta’ konnessjoni mal-Istat fejn hija bbażata fin il-qorti, li hija l-bażi tal-ġurisdizzjoni tagħha skont l-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia. L-għan ta’ ċertezza legali jeżiġi li din il-qorti adita għandha fil-prinċipju tiddeċiedi dwar il-ġurisdizzjoni tagħha stess mingħajr ma twettaq eżami tal-mertu (16).
37.      Madankollu, ma jistax isir użu abbużiv mill-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia billi titressaq azzjoni kontra diversi konvenuti bl-għan waħdieni li jiġi eżentat wieħed jew iktar minnhom mill-qrati tal-Istat Membru fejn ikunu ddomiċiljati (17). Dan ikun il-każ jekk ikunu jeżistu biżżejjed indizji li jippermettu li jiġi konkluż li l-applikant ħoloq jew żamm artifiċjalment il-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni (18).
38.      Madankollu, ma huwiex biżżejjed li l-azzjoni kontra l-konvenut ta’ ankraġġ (possibbilment) tidher infondata. Għall-kuntrarju, fil-mument tal-introduzzjoni tagħha, hija għandha tkun manifestament infondata, artifiċjali jew nieqsa minn kull interess reali għar-rikorrent (19).
39.      Konsegwentement, ir-risposta għat-tieni domanda fiż-żewġ kawżi għandha tkun li, għalkemm, fil-kuntest tal-eżami tal-ġurisdizzjoni skont l-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni l-possibbiltajiet ta’ suċċess tal-azzjoni mressqa kontra l-konvenut ta’ ankraġġ, huwa biss bħala indizju li r-rikorrent ma ħoloqx artifiċjalment il-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, li jista’ jkun il-każ ta’ azzjoni manifestament infondata.
2.      Fuq il-possibbiltajiet ta’ suċċess ta’ dawn il-kawżi prinċipali
40.      Il-punti (a) sa (c) tat-tielet domanda fil-Kawża C‑672/23 kif ukoll it-tielet domanda fil-Kawża C‑673/23 jirrigwardaw il-possibbiltajiet ta’ suċċess tal-azzjonijiet imressqa kontra l-konvenuti ta’ ankraġġ preżenti (20). Peress li l-qorti tar-rinviju biss għandha ġurisdizzjoni fil-kawżi prinċipali (21), dawn id-domandi huma rilevanti biss sa fejn jikkonċernaw id-determinazzjoni tagħhom.
41.      Għalhekk ser nillimita ruħi li neżamina iktar ’il quddiem jekk iċ-ċirkustanzi msemmija mill-qorti tar-rinviju (dannu barra miż-ŻEE (a), applikazzjoni tal-preżunzjoni ta’ stħarriġ (b) u l-użu ta’ holding intermedjarja (c) jirrendux manifestament infondati t-talbiet imressqa kontra l-konvenuti ta’ ankraġġ.
a)      Id-dritt għal kumpens għad-dannu kkawżat minn akkordju skont id-dritt tal-Unjoni u dannu barra miż-ŻEE
42.      Permezz tal-punt (a) tat-tielet domanda tagħha fil-Kawża C‑672/23, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk id-dritt għal kumpens mogħti lil kull persuna minħabba ksur tal-projbizzjoni tal-akkordji taħt id-dritt tal-Unjoni jinkludix id-dritt għal kumpens għal dannu kkawżat barra miż-ŻEE. Din id-domanda hija dovuta għall-fatt li EWGB et huma stabbiliti u joperaw, fost l-oħrajn, fil-pajjiżi tal-Golf u li l-qorti tar-rinviju tqis li d-dannu mġarrab minnhom seħħ hemmhekk (22).
43.      Kuntrarjament għal dak li ssostni l-konvenuta, il-pożizzjonijiet kontroversjali tal-partijiet f’dawn il-proċeduri juru li azzjoni għal kumpens għal tali dannu ma tidhirx li għandha prospett tant żgħir li tiġi kklassifikata bħala manifestament infondata. Għall-kuntrarju, hija tqajjem kwistjoni ta’ liġi kumplessa li teħtieġ eżami fil-fond.
44.      Għalhekk, qabelxejn, il-partijiet jaqblu b’mod wiesa’ dwar il-fatt li dannu li seħħ barra miż-ŻEE jista’ jiġi kkumpensat abbażi tad-dritt għal kumpens skont l-Artikolu 101 TFUE biss jekk jirriżulta minn ksur ta’ din id-dispożizzjoni.
45.      Madankollu, il-punt li dwaru ma jaqblux iktar jirrigwarda l-kwistjoni dwar sa fejn dannu li seħħ barra miż-ŻEE jista’ jissodisfa din il-kundizzjoni. Għalhekk, skont EWGB et, ir-rabta kawżali bejn id-dannu tagħhom u l-ksur tal-Artikolu 101 TFUE hija evidenti, peress li huma xtraw il-prodotti suġġetti għal akkordju direttament mingħand il-parteċipanti fl-akkordju. Għall-kuntrarju, Draka et iqisu li dannu fil-pajjiżi tal-Golf fl-ebda każ ma jista’ jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 101 TFUE. Min-naħa tagħha, il-Kummissjoni sempliċement tafferma li, sabiex ikun jista’ jiġi kkumpensat fuq din il-bażi, dannu għandu jirriżulta minn effett ħażin fuq il-kompetizzjoni fis-suq intern, mingħajr ma tippreċiża dak dan jimplika, fil-fehma tagħha, fiċ-ċirkustanzi tal-każ.
46.      Jekk, fil-kawża prinċipali fil-Kawża C‑672/23, ikun hemm lok għal eżami tal-mertu tat-talbiet għal kumpens imressqa minn EWGB et, dan ikollu, fid-dawl tal-element barrani tal-fatti, jiġi ppreċedut bl-eżami tal-applikabbiltà tad-dritt għal kumpens għad-dannu kkawżat minn akkordju skont id-dritt tal-Unjoni. Dan id-dritt għandu japplika f’sitwazzjoni b’element barrani, fejn id-dritt internazzjonali privat rilevanti tal-qorti kompetenti jirrendih applikabbli. Fi kwalunkwe każ, dan ma jistax jiġi eskluż a priori f’din il-kawża, sa fejn din tikkonċerna kontestazzjoni li tirriżulta minn att illegali fil-forma ta’ akkordju dwar il-kejbils tal-elettriku mwettaq, fost l-oħrajn, fit-territorju tal-Unjoni (23). Dan jista’ jwassal għall-applikabbiltà tal-Artikolu 101 TFUE skont id-dritt privat internazzjonali tal-Istati Membri (24).
47.      Jekk id-dritt għal kumpens għal dannu kkawżat minn akkordju skont id-dritt tal-Unjoni jkun applikabbli, għandu jiġi eżaminat jekk il-kundizzjonijiet ta’ dan id-dritt humiex issodisfatti.
48.      Dan huwa l-każ meta jkun hemm rabta kawżali bejn akkordju jew prattika pprojbita mill-Artikolu 101 TFUE u dannu (25). Il-prova ta’ ksur tal-liġi ta’ projbizzjoni tal-Artikolu 101 TFUE, ta’ dannu kif ukoll tar-rabta kawżali bejn dawn iż-żewġ ċirkustanzi hija għalhekk neċessarja.
49.      Ikun hemm ksur tal-Artikolu 101 TFUE meta l-aġir kontenzjuż jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni territorjali tiegħu. Dan huwa l-każ tal-aġir li jew jiġi implimentat fiż-ŻEE, jew li jkollu effetti kkwalifikati fuq iż-ŻEE (26). Il-fatt li l-aġir inkwistjoni f’dan il-każ jissodisfa dawn il-kundizzjonijiet ma huwiex ikkontestat, peress li l-akkordju dwar il-kejbils tal-elettriku kkonkluda b’mod partikolari ftehim fuq il-prezzijiet u ddistribwixxa proġetti fil-kuntest ta’ tqassim tas-swieq ġewwa u barra ż-ŻEE (27).
50.      Dannu li seħħ fi Stat terz jista’, prima facie, joriġina minn dan l-aġir meta dan ikun ġie kkawżat mill-implimentazzjoni tal-akkordju fiż-ŻEE jew mill-effetti tiegħu fuq iż-ŻEE (u għalhekk mill-ksur tal-Artikolu 101 TFUE applikabbli dak iż-żmien). Dan jidher pjuttost loġiku fil-każ ta’ dannu bħal dak invokat minn EWGB et. Fil-fatt, skont l-indikazzjonijiet ta’ din tal-aħħar, dan id-dannu kien ikkawżat miż-żieda fil-prezzijiet tal-prodotti li huma xtraw direttament mill-parteċipanti Ewropej fl-akkordju.
51.      Madankollu, sa issa, il-kwistjoni dwar jekk ċittadini ta’ pajjiżi terzi jistgħux jinvokaw id-dritt għal kumpens għal dannu kkawżat minn akkordju skont id-dritt tal-Unjoni sabiex jitolbu kumpens għal dannu li seħħ barra miż-ŻEE għadha ma ġietx deċiża.
52.      Għalhekk, skont ġurisprudenza stabbilita sew, kull persuna għandha d-dritt li titlob kumpens għad-dannu mġarrab meta teżisti rabta kawżali bejn dan id-dannu u akkordju jew prattika pprojbita mill-Artikolu 101 TFUE (28). Dan id-dritt jirriżulta mill-fatt li l-Artikolu 101(1) TFUE jipproduċi effetti diretti fir-relazzjonijiet bejn l-individwi u joħloq drittijiet għall-individwi li l-qrati nazzjonali għandhom jipproteġu (29).
53.      Madankollu, sa fejn naf, il-Qorti tal-Ġustizzja għad ma kellhiex l-okkażjoni tiddeċiedi jekk, jew jekk ikun il-każ, taħt liema kundizzjonijiet (30), dan jgħodd ukoll għad-dannu mġarrab minn ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jseħħ f’pajjiżi terzi.
54.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-risposta għall-punt (a) tat-tielet domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju fil-Kawża C‑672/23 għandha tkun kif ġej: Il-fatt li d-dannu invokat fil-kuntest ta’ azzjoni għad-danni taħt id-dritt tal-akkordji quddiem qorti ta’ Stat Membru jkun seħħ barra miż-ŻEE ma għandux il-konsegwenza li, fil-kuntest tal-eżami tal-ġurisdizzjoni, it-talba għandha tiġi kklassifikata bħala manifestament infondat.
b)      Il-preżunzjoni ta’ stħarriġ fir-rigward tad-dritt tal-akkordji u infurzar privat tad-dritt tal-akkordji
55.      Permezz tal-punt (b) tat-tielet domanda fil-Kawża C‑672/23 kif ukoll permezz tat-tielet domanda fil-Kawża C‑673/23, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk il-preżunzjoni ta’ kontroll (31) għandhiex jew tistax tiġi applikata f’kawżi ta’ dannu kkawżat minn akkordju.
56.      Il-Qorti tal-Ġustizzja rrispondiet fl-affermattiv (32) għal din id-domanda fil-kawża Athenian Brewery u Heineken, li huwa loġiku. Fil-fatt, kif il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ppreċiżat preċedentement, il-kunċett ta’ “impriża”, fis-sens tar-regoli tad-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni, li jikkostitwixxi kunċett awtonomu tad-dritt tal-Unjoni, ma jistax ikollu, fil-kuntest tal-impożizzjoni ta’ multi, tifsira differenti minn dik tat-talbiet għad-danni bbażati fuq il-ksur ta’ dawn ir-regoli (33).
57.      Fil-kuntest tal-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia, il-qorti tista’ tillimita ruħha li tivverifika li ma jistax jiġi eskluż a priori li l-konvenuti kkonċernati jappartjenu mal-istess impriża, sabiex tiddikjara li hija għandha kompetenza. Hija għandha twettaq eżami speċjalment fil-każ fejn rikorrent jinvoka l-kunċett ta’ impriża fis-sens tad-dritt tal-akkordji u, b’mod partikolari, il-fatt li l-kumpannija omm iżżomm kważi l-kapital kollu tas-sussidjarja, b’tali mod li l-preżunzjoni ta’ kontroll tapplika (34). Min-naħa l-oħra, l-analiżi kompleta tal-appartenenza tal-kumpanniji kkonċernati mal-istess impriża ssir biss fl-istadju tal-eżami tat-talbiet fil-mertu, bil-kundizzjoni li l-qorti adita tiddikjara li jkollha ġurisdizzjoni (35).
58.      Għaldaqstant, ir-risposta li għandha tingħata għall-punt (b) tat-tielet domanda fil-Kawża C‑672/23, kif ukoll għat-tielet domanda fil-Kawża C‑673/23 għandha tkun li l-preżunzjoni konfutabbli li kumpannija omm li direttament jew indirettament iżżomm il-kapital kollu jew kważi l-kapital kollu ta’ sussidjarja teżerċita influwenza determinanti fuq din is-sussidjarja tista’ tiġi applikata fil-kawżi li jikkonċernaw dannu kkawżat minn akkordju.
c)      Holding intermedjarja u l-kunċett ta’ impriża fid-dritt tal-akkordji
59.      It-tielet domanda (c) fil-Kawża C‑672/23 hija dovuta għall-fatt li Draka Holding BV, konvenuta fil-kawża prinċipali f’din il-kawża, hija kumpannija holding imħarrka bħala dixxendenti għall-ksur tad-dritt dwar l-akkordji mwettaq mill-kumpannija omm tagħha Prysmian Cavi e Sistemi (36).
60.      Konsegwentement, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk tali holding intermedjarja, li tamministra u żżomm esklużivament ishma, tistax tissodisfa t-tieni kriterju Sumal (eżerċizzju ta’ attività ekonomika li għandha rabta konkreta mas-suġġett tal-ksur li għalih il-kumpannija omm inżammet responsabbli) (37).
61.      L-attività ekonomika neċessarja għal dan il-kuntest konkret hija kull attività li tikkonsisti fl-offerta ta’ oġġetti jew servizzi f’suq partikolari (38).
62.      Meħuda waħedha, kumpannija holding li tamministra u li żżomm esklużivament ishma ma tistax teżerċita attività ekonomika f’dan is-sens. Fil-fatt, bid-detenzjoni u l-ġestjoni tagħha biss, hija ma tintervjenix fis-suq b’mod li jikkonsisti fl-offerta ta’ oġġetti u ta’ servizzi.
63.      Madankollu, il-prinċipji ta’ imputazzjoni tar-responsabbiltà fi ħdan entità ekonomika (39), miġbura fil-qosor fl-introduzzjoni, jistgħu jiġu trasposti b’analoġija għall-kwistjoni tal-attività ekonomika ta’ kumpannija holding intermedjarja bħal Draka Holding BV f’dan il-każ.
64.      Fuq din il-bażi, holding intermedjarja bħal Draka Holding BV għandha tinżamm responsabbli għall-attività ekonomika tas-sussidjarja tagħha (Prysmian Netherlands BV) meta, għalkemm ikollha personalità ġuridika distinta, din is-sussidjarja ma tiddeterminax b’mod awtonomu l-aġir tagħha fis-suq, iżda essenzjalment issegwi l-istruzzjonijiet li jingħatawlha mill-kumpannija omm tagħha bħala holding intermedjarja (l-hekk imsejħa kumpannija holding dominanti). Kumpannija omm li żżomm il-kapital kollu jew kważi l-kapital kollu tas-sussidjarja tagħha għandha għalhekk tiġi preżunta b’mod retrospettiv (40). F’dan il-każ, għandu għalhekk jiġi preżunt li, sa fejn Draka Holding BV iżżomm il-kapital kollu ta’ Prysmian Netherlands BV (41), hija tikkontrolla din is-sussidjarja u għalhekk għandha titqies li hija responsabbli għall-attività ekonomika ta’ din tal-aħħar.
65.      Is-sempliċi fatt li l-għan tal-imputazzjoni, jiġifieri l-aġir tas-sussidjarja, jiġi imputat lil holding ma jistax jipprekludi l-imputazzjoni ta’ dan l-aġir (42). Fil-fatt, din l-imputazzjoni hija bbażata fuq il-fatt li, fil-mument tal-ksur tad-dritt dwar l-akkordji, l-omm (fil-każ ineżami Draka Holding BV) setgħet teżerċita influwenza determinanti fuq il-politika kummerċjali tas-sussidjarja tagħha (fil-każ ineżami Prysmian Netherlands BV). Madankollu, tali influwenza tista’ tiġi eżerċitata minn kumpannija holding bl-istess mod bħal kull kumpannija omm oħra li tikkontrolla s-sussidjarja tagħha.
66.      Jekk tali sussidjarja ta’ holding (fil-każ ineżami Prysmian Netherlands BV) teżerċita attività ekonomika, il-holding (fil-każ ineżami Draka Holding BV) tipparteċipa fi kwalunkwe każ indirettament f’din l-attività permezz tal-influwenza li teżerċita fuq din is-sussidjarja. Dan japplika wkoll għal kumpanija holding intermedjarja (fil-każ ineżami Draka Holding BV) li min-naħa tagħha hija suġġetta għall-influwenza ta’ kontroll ta’ kumpannija parent (fil-każ ineżami Prysmian Cavi e Sistemi) u għalhekk isservi biss bħala mezz sabiex teżerċita influwenza fuq il-kumpaniji miżmuma minn Draka Holding BV, b’mod partikolari Prysmian Netherlands BV. Għalhekk, il-fatt dwar jekk holding (fil-każ ineżami Draka Holding BV) hijiex responsabbli skont id-dritt dwar l-akkordji jiddependi minn jekk is-sussidjarja tagħha (fil-każ ineżami Prysmian Netherlands BV) twettaqx attività ekonomika li hija speċifikament relatata mas-suġġett tal-ksur li l-kumpanija nanna tagħha u l-kumpanija omm tal-holding inżammu responsabbli għalih (f’dan il-każ Prysmian Cavi e li Sistemi) (43).
67.      Konsegwentement, ir-risposta għad-domanda 3(c) fil-Kawża C‑672/23 għandha tkun li l-attività ta’ kumpannija holding intermedjarja (fil-każ ineżami Draka Holding BV) li tamministra u żżomm esklużivament ishma jista’ jkollha rabta konkreta mas-suġġett ta’ ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni li l-kumpannija omm tagħha li tikkontrollaha (fil-każ ineżami Prysmian Cavi e Sistemi) tinżamm responsabbli għalih. Dan huwa speċjalment il-każ fejn sussidjarja ta’ holding intermedjarja, li l-holding innifisha teżerċita influwenza determinanti fuqha (fil-każ ineżami Prysmian Netherlands BV), teżerċita attività ekonomika li jkollha rabta konkreta mas-suġġett tal-ksur imwettaq mill-kumpannija nanna (fil-każ ineżami Prysmian Cavi e Sistemi).
C.      Ġurisdizzjoni internazzjonali
68.      Permezz tal-paragrafu (a) tal-ewwel domanda tagħha, kważi identika fiż-żewġ kawżi, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, dwar il-kriterji li abbażi tagħhom għandu jiġi evalwat jekk ir-Rechtbank Amsterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Amsterdam) għandhiex ġurisdizzjoni internazzjonali kemm għat-talbiet imressqa kontra l-konvenuti ta’ ankraġġ (44) kif ukoll kontra d-diversi konvenuti, minħabba li bejn dawn it-talbiet teżisti “rabta stretta” fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 8 tar-Regolament Brussell Ia (1). Id-domanda 1 (b) tistaqsi jekk il-prevedibbiltà ta’ tali multiplikazzjoni ta’ azzjonijiet hijiex kriterju distint għall-finijiet tal-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni (2).
1.      “Rabta stretta” u l-kunċett ta’ impriża
69.      Kif ġie espost fl-introduzzjoni, teżisti, minn naħa, “rabta stretta” fis-sens tal-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia u għalhekk l-istess sitwazzjoni ta’ fatt u ta’ liġi fl-azzjonijiet diretti kontra diversi impriżi li huma mħarrka minħabba l-parteċipazzjoni tagħhom fi ksur konġunt tal-Artikolu 101 TFUE (45).
70.      Min-naħa l-oħra, kif ġie spjegat ukoll, tali “rabta stretta” teżisti u għalhekk teżisti l-istess sitwazzjoni ta’ fatt u ta’ dritt fil-kuntest ta’ azzjonijiet diretti kontra diversi kumpanniji tal-istess impriża minħabba ksur tad-dritt tal-akkordji mwettaq minnha (46).
71.      Flimkien, dawn iż-żewġ approċċi jimplikaw li, meta, bħal f’dan il-każ, kumpanniji differenti jkunu pparteċipaw fi ksur konġunt tal-projbizzjoni tal-akkordji prevista mid-dritt tal-Unjoni, teżisti rabta stretta bejn l-azzjonijiet imressqa kontra dawn il-kumpanniji kif ukoll kontra l-kumpanniji kollha li kull waħda minnhom tifforma impriża magħhom. Ir-raġuni għal dan hija li kull parti ta’ impriża tiġi imputata l-ksur bħallikieku hija stess wettqet dan il-ksur (47) u li, konsegwentement, anki f’tali każ, ir-responsabbiltà tal-konvenuti kollha tirriżulta mill-istess fatti u bażijiet legali, b’mod li teżisti l-istess sitwazzjoni ta’ fatt u ta’ liġi.
72.      Kif diġà spjegajt, huwa biżżejjed f’dan ir-rigward, fil-kuntest tal-eżami tal-ġurisdizzjoni internazzjonali, li ma jidhirx a priori eskluż li l-kumpanniji kkonċernati jagħmlu parti mill-istess impriżi (48).
73.      F’dan ir-rigward, fir-rigward, b’mod partikolari, tar-responsabbiltà dixxendenti ta’ sussidjarja għal ksur imwettaq mill-kumpannija omm tagħha (bħal f’dan il-każ fil-Kawża C‑672/23), ir-rekwiżit ta’ rabta konkreta bejn l-attività ekonomika tas-sussidjarja (jew, fil-każ ta’ kumpannija holding, is-sottosussidjarja) (49) u l-għan tal-ksur imwettaq mill-omm għandu jiġi ssodisfatt. Ir-raġuni għal dan hija n-natura “funzjonali” tal-kunċett ta’ unità ekonomika, li hija dejjem relatata ma’ ksur konkret (50).
74.      Ma huwiex neċessarju li s-sussidjarja jew is-sottosussidjarja tal-parteċipanti fl-akkordju tkun hija stess biegħet lill-vittmi prodotti suġġetti għall-akkordju, kif kien il-każ fil-kawża Sumal (51). Kien b’mod korrett li tali kundizzjoni addizzjonali ma saritx fis-sentenza mogħtija f’din il-kawża, peress li din il-kwistjoni ma kinitx determinanti għall-kwistjoni tal-eżistenza ta’ unità ekonomika fir-rigward tal-ksur konkret. Għall-kuntrarju, hija rilevanti biss il-kwistjoni dwar jekk teżistix rabta konkreta bejn l-attività ekonomika tas-sussidjarja jew tas-sottosussidjarja u l-għan tal-ksur, pereżempju għaliex il-ftehim antikompetittiv konkluż mill-kumpannija omm jew mill-kumpannija nanna kien jirrigwarda l-istess prodotti bħal dawk ikkummerċjalizzati mis-sussidjarja jew mis-sottosussidjarja (52) jew għaliex din hija attiva fil-produzzjoni ta’ dawn il-prodotti.
75.      Barra minn hekk, id-diversi ċirkustanzi l-oħra msemmija mill-qorti tar-rinviju fil-kuntest tal-punt (a) tal-ewwel domanda, b’mod partikolari r-riferiment għall-kumpanniji kkonċernati f’deċiżjonijiet tal-Kummissjoni jew ta’ awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni, ma humiex rilevanti għall-finijiet tal-kriterju tal-eżistenza ta’ rabta stretta bejn l-azzjonijiet bħala tali, iżda biss għall-finijiet tal-prova effettiva tal-eżistenza ta’ tali rabta (53).
76.      Bl-istess mod, l-akkwist tal-prodotti jew servizzi suġġetti għal akkordju mir-rikorrenti mingħand partijiet tal-impriżi konvenuti fil-kuntest tal-eżami tal-ġurisdizzjoni huwa biss indizju konċepibbli, iżda mhux strettament neċessarju (54), tal-eżistenza ta’ dannu u tal-kawża tiegħu minħabba l-ksur.
77.      Fl-aħħar lok, għandu jiġi osservat li, fir-rigward tal-użu tal-kunċett ta’ impriża fil-kuntest tal-eżami tal-applikabbiltà tal-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia, ma huwiex determinanti li jsir magħruf jekk id-dritt applikabbli fil-mertu (55), li għandu jiġi ddeterminat sussegwentement, jirrikonoxxix dan il-kunċett. Fil-fatt, hija biss l-eżistenza ta’ “rabta stretta” li hija determinanti fil-kuntest ta’ dan l-eżami. Madankollu, dan il-kunċett għandu jiġi interpretat b’mod awtonomu, b’riferiment għas-sistema u għall-għanijiet tal-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia (56). Huwa biss id-dritt tal-Unjoni li huwa determinanti għal din l-interpretazzjoni awtonoma.
78.      Bħala konklużjoni, ir-risposta li għandha tingħata għall-punt (a) tal-ewwel domanda fiż-żewġ kawżi għandha tkun li teżisti rabta stretta, fis-sens tal-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia, bejn azzjonijiet imressqa kontra kumpanniji li fir-rigward tagħhom jeżistu indizji serji li huma jifformaw parti minn impriżi fis-sens tad-dritt tal-akkordji li wettqu in solidum
ksur tal-projbizzjoni tal-akkordji taħt id-dritt tal-Unjoni, sakemm ma jkunx eskluż minn qabel li l-kumpanniji konvenuti jagħmlu parti mill-impriżi kkonċernati.
2.      “Rabta stretta” u prevedibbiltà
79.      L-istess domanda (b) fiż-żewġ kawżi tirrigwarda r-rwol li għandha, għall-wieħed mill-konvenuti, il-prevedibbiltà tat-talba fil-forum tal-konvenut ta’ ankraġġ fl-applikazzjoni tal-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia.
80.      Il-prevedibbiltà tal-ġurisdizzjoni hija l-għan tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni tar-Regolament Brussell Ia (57). Fi kliem ieħor, dawn ir-regoli huma intiżi għall-prevedibbiltà mill-konvenuti tal-qrati li jistgħu jitħarrku quddiemhom.
81.      Il-prevedibbiltà għalhekk ma hijiex kriterju awtonomu eżaminat flimkien mal-elementi kostituttivi l-oħra. Dan huwa pjuttost prinċipju ġenerali kkonkretizzat mill-kriterji li għandhom jiġu eżaminati. Dan ifisser li l-kunċetti stabbiliti fir-Regolament Brussell Ia ma għandhomx jiġu interpretati b’mod kontradittorju ma’ dan il-prinċipju. Konsegwentement, fil-kuntest tal-interpretazzjoni, għandu jiġi eżaminat jekk ir-riżultat huwiex kompatibbli mal-prinċipju ta’ prevedibbiltà (58).
82.      F’dan ir-rigward, ma huwiex neċessarju li wieħed mill-konvenuti jkun ippreveda huwa stess konkretament, skont l-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia, li ser jiġi mħarrek quddiem il-qorti tal-konvenut ta’ ankraġġ. Għall-kuntrarju, huwa biżżejjed li jkun hemm prevedibbiltà astratta, li teżisti meta konvenut normalment avżat jipprevedi quddiem liema qorti, għajr dik tal-Istat tad-domiċilju tiegħu, huwa jista’ jiġi mħarrek (59).
83.      Dan ikun partikolarment il-każ meta sitwazzjonijiet li fihom ikun hemm “rabta stretta” ikunu prevedibbli għal konvenut. F’azzjonijiet kumpensatorji bbażati fuq id-dritt tal-kompetizzjoni, dan ikun il-każ, fid-dawl tas-sitwazzjoni legali stabbilita fil-punti 25 sa 33 ta’ dawn il-konklużjonijiet, fejn konvenut ipparteċipa fi ksur uniku tal-Artikolu 101 TFUE bħala parti minn impriża (60).
84.      F’tali sitwazzjoni, parti minn impriża għandha tkun konxja li tista’ tiġi mħarrka fis-sede ta’ parti oħra mill-impriża li tkun ipparteċipat f’dan il-ksur. Fil-fatt, permezz ta’ din il-parteċipazzjoni, il-parti tal-impriża inkwistjoni tkun stabbilixxiet rabta stretta mal-parteċipanti l-oħra.
85.      Għaldaqstant, il-prinċipju ta’ prevedibbiltà, li għandu jiġi osservat fl-interpretazzjoni tal-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia, ma jipprekludix ir-rikonoxximent ta’ “rabta stretta” fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni f’każijiet bħal dak inkwistjoni.
86.      Għaldaqstant, ir-risposta għall-punt (b) tal-ewwel domanda fiż-żewġ kawżi għandha tkun li l-prevedibbiltà tal-qorti fil-kuntest tad-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni skont l-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia ma hijiex element kostituttiv, iżda prinċipju ġenerali li għandu jiġi osservat fl-interpretazzjoni ta’ kull regola ta’ ġurisdizzjoni speċjali prevista minn dan ir-regolament.
D.      Ġurisdizzjoni territorjali
87.      Id-domandi 4a sa 4c, identiċi fiż-żewġ kawżi, huma intiżi sabiex isir magħruf jekk u, skont il-każ, sa fejn l-Artikolu 8(1)tar-Regolament Brussell Ia jirregola, minbarra l-ġurisdizzjoni internazzjonali, il-ġurisdizzjoni territorjali. Huwa possibbli li tingħata risposta komuni għal dawn iż-żewġ domandi.
88.      Permezz tal-punt (b) tar-raba’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia jindikax direttament u immedjatament il-qorti li għandha ġurisdizzjoni territorjali billi jeskludi d-dritt nazzjonali.
89.      Mill-formulazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, “il-qrati tal-post fejn wieħed minnhom ikun domiċiljat”, jirriżulta li dan huwa l-każ. Hija biss il-qorti li għandha ġurisdizzjoni skont id-dritt tal-Istat Membru fir-rigward tal-persuni stabbiliti f’dan il-post li għandha tiġi indikata. Dan jeskludi lill-qrati tal-Istat Membru kkonċernat li għandhom jiġu ddeterminati skont kriterji oħra (pereżempju, is-seħħ tad-dannu, id-domiċilju tar-rikorrent).
90.      Dan għadu ma ġiex deċiż fil-kuntest tal-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia. Madankollu, dan il-kliem, li huwa preżenti wkoll f’dispożizzjonijiet oħra ta’ dan ir-regolament, huwa dejjem interpretat bl-istess mod mill-Qorti tal-Ġustizzja. Jekk issir referenza għall-“qrati ta’ Stat Membru”, bħal fl-Artikolu 4(1), l-Artikolu 7(6) jew l-Artikolu 11(1)(a) tar-Regolament Brussell Ia, dan jindika biss ġurisdizzjoni internazzjonali (61). Min-naħa l-oħra, jekk issir referenza għall-“qrati tal-post fejn [...]”, bħal fl-Artikolu 7(2) sa (5), l-Artikolu 11(1)(b) u l-Artikolu 18 tar-Regolament Brussell Ia, dan jindika ġurisdizzjoni territorjali kif ukoll materjali tal-qorti inkwistjoni (62).
91.      Din id-differenzazzjoni tirreżisti wkoll il-paragun tal-verżjonijiet lingwistiċi differenti. Fil-fatt, anki jekk il-verżjoni Ingliża, għall-kuntrarju tal-verżjonijiet bil-Ġermaniż, bil-Franċiż u bl-Olandiż, tuża l-plural “courts”, hija tiddetermina l-ġurisdizzjoni territorjali fl-istess każijiet bħall-verżjonijiet lingwistiċi l-oħra billi tuża l-kunċett “for the place where”, filwaqt li d-dispożizzjonijiet li jirregolaw biss il-ġurisdizzjoni internazzjonali jirreferu biss għall-“courts of the Member State”.
92.      Barra minn hekk, din l-interpretazzjoni hija kkonfermata mir-Rapport ta’ P. Jenard fir-rigward tal-Konvenzjoni tas‑27 ta’ Settembru 1968 dwar il-ġurisdizzjoni u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (63). Dan ir-rapport jipprovdi wkoll distinzjoni bejn “qrati ta’ Stat Membru” u “qorti tal-post fejn” bil-konsegwenzi rispettivi (64). Fir-rigward tal-Artikolu 6(1) ta’ din il-Konvenzjoni, li huwa l-prekursur tal-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia, dan ir-rapport jistabbilixxi speċifikament li l-qorti għandha tiġi magħżula “fil-post fejn” ikun iddomiċiljat wieħed mill-konvenuti. (65).
93.      Permezz tal-punt (a) tar-raba’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk jistax ikun hemm diversi konvenuti ta’ ankraġġ fl-istess ħin. B’mod partikolari, il-kwistjoni hija dwar jekk jistax ikollha ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tal-azzjoni mressqa kontra wieħed mill-konvenuti, anki jekk ma teżistix rabta stretta bejn it-talbiet imressqa kontra wieħed mill-konvenuti u l-konvenuti ta’ ankraġġ iddomiċiljati fil-ġurisdizzjoni tiegħu, iżda bejn it-talbiet imressqa kontra wieħed mill-konvenuti u konvenut ieħor iddomiċiljat fil-Pajjiżi l-Baxxi.
94.      Id-domanda hija magħmula mill-qorti tar-rinviju biss fil-każ li l-konvenuti ta’ ankraġġ rispettivi (66) ma jkunux jistgħu jkunu konvenuti prinċipali. Madankollu, peress li, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti u bla ħsara għall-verifika mill-qorti tar-rinviju, dawn il-konvenuti huma konvenuti prinċipali validi u li l-ġurisdizzjoni territorjali fil-kawżi prinċipali hija, barra minn hekk, stabbilita fl-assenza ta’ kontestazzjoni mill-konvenuti (67), id-domanda tidher ipotetika.
95.      Fi kwalunkwe każ, il-formulazzjoni tal-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia tirreferi b’mod ċar għal konvenut speċifiku ddomiċiljat fil-ġurisdizzjoni tal-qorti adita. Għalhekk, ma jistax wieħed mill-konvenuti, li jkun iddomiċiljat f’ġurisdizzjoni oħra, bħala konvenut ta’ ankraġġ, jistabbilixxi l-ġurisdizzjoni tal-qorti adita.
96.      Sussegwentement, permezz tal-punt (c) tar-raba’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk jeżistix marġni ta’ rinviju intern bejn il-qrati tal-Istat Membru kkonċernat skont l-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia, meta l-qorti adita ma jkollhiex ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tal-azzjoni mressqa kontra l-konvenut ta’ ankraġġ.
97.      Ir-Regolament Brussell Ia jittratta biss il-ġurisdizzjoni internazzjonali u r-rikonoxximent tas-sentenzi, u mhux ir-regoli proċedurali interni tal-Istati Membri (68). Għaldaqstant, f’dan ir-rigward, hemm lok li jsir riferiment għar-regoli tad-dritt nazzjonali applikabbli għall-qorti nazzjonali, sa fejn l-applikazzjoni ta’ dawn ir-regoli ma tippreġudikax l-effett utli tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni tad-dritt tal-Unjoni (69). Għalhekk, qorti li tqis li ma għandhiex ġurisdizzjoni tista’ tuża l-possibbiltà ta’ rinviju skont id-dritt proċedurali nazzjonali tagħha, sa fejn din ma tillimitax l-applikazzjoni effettiva tar-Regolament Brussell Ia.
98.      Bħala konklużjoni, ir-risposta għar-raba’ domanda għandha għalhekk tkun li, fil-kuntest tal-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia, huwa biss konvenut domiċiljat fil-ġurisdizzjoni tal-qorti adita li jista’ jitqies bħala konvenut ta’ ankraġġ, peress li din id-dispożizzjoni tirregola direttament mhux biss il-ġurisdizzjoni internazzjonali, iżda wkoll il-ġurisdizzjoni territorjali. Dan ma jipprekludix ir-rinviju intern lil qorti oħra tal-istess Stat Membru, sakemm dan ma jikkompromettix l-applikazzjoni effettiva tar-Regolament.
VI.    Konklużjoni
99.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula mill-Gerechtshof Amsterdam (il-Qorti tal-Appell ta’ Amsterdam, il-Pajjiżi l-Baxxi) kif ġej:
1a.      Teżisti rabta stretta, fis-sens tal-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia, bejn azzjonijiet imressqa kontra kumpanniji li fir-rigward tagħhom jeżistu indizji serji li huma jifformaw parti minn impriżi fis-sens tad-dritt tal-akkordji li wettqu in solidum
ksur tal-projbizzjoni tal-akkordji taħt id-dritt tal-Unjoni, sakemm ma jkunx eskluż minn qabel li l-kumpanniji konvenuti jagħmlu parti mill-impriżi kkonċernati.
1b.      Fil-kuntest tad-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni skont l-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia, il-prevedibbiltà tal-qorti ma hijiex element kostituttiv, iżda prinċipju ġenerali li għandu jiġi osservat fl-interpretazzjoni ta’ kull regola ta’ ġurisdizzjoni speċjali prevista minn dan ir-regolament.
(2)      Għalkemm, fil-kuntest tal-eżami tal-ġurisdizzjoni skont l-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni l-possibbiltajiet ta’ suċċess tal-azzjoni mressqa kontra l-konvenut ta’ ankraġġ, huwa biss bħala indizju li r-rikorrent ma ħoloqx artifiċjalment il-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, li jista’ jkun il-każ ta’ azzjoni manifestament infondata.
3a.      Il-fatt li d-dannu invokat fil-kuntest ta’ azzjoni għad-danni taħt id-dritt tal-akkordji quddiem qorti ta’ Stat Membru jkun seħħ barra miż-ŻEE ma għandux il-konsegwenza li, fil-kuntest tal-eżami tal-ġurisdizzjoni, it-talba għandha tiġi kklassifikata bħala manifestament infondat.
3b.      Il-preżunzjoni konfutabbli li kumpannija omm li direttament jew indirettament iżżomm il-kapital kollu jew kważi l-kapital kollu ta’ sussidjarja teżerċita influwenza determinanti fuq din is-sussidjarja tista’ tiġi applikata fil-kawżi li jikkonċernaw dannu kkawżat minn akkordju.
3c.      L-attività ta’ kumpannija holding intermedjarja li tamministra u żżomm esklużivament ishma jista’ jkollha rabta konkreta mas-suġġett ta’ ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni li l-kumpannija omm tagħha li tikkontrollaha tinżamm responsabbli għalih. Dan huwa speċjalment il-każ fejn sussidjarja ta’ holding intermedjarja, li l-holding innifisha teżerċita influwenza determinanti fuqha, teżerċita attività ekonomika li jkollha rabta konkreta mas-suġġett tal-ksur imwettaq mill-kumpannija nanna.
(4)      Fil-kuntest tal-Artikolu 8(1) tar-Regolament Brussell Ia, huwa biss konvenut iddomiċiljat fil-ġurisdizzjoni tal-qorti adita li jista’ jitqies bħala konvenut ta’ ankraġġ, peress li din id-dispożizzjoni tirregola direttament mhux biss il-ġurisdizzjoni internazzjonali, iżda wkoll il-ġurisdizzjoni territorjali. Dan ma jipprekludix ir-rinviju intern lil qorti oħra tal-istess Stat Membru, sakemm dan ma jikkompromettix l-applikazzjoni effettiva tar-Regolament.
1      Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.
2      Ara s-sentenza tat‑13 ta’ Frar 2025, Athenian Brewery u Heineken (C‑393/23, EU:C:2025:85), kif ukoll il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Athenian Brewery u Heineken (C‑393/23, EU:C:2024:798).
3      Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2012 (ĠU 2012, L 351, p. 1).
4      Deċiżjoni tal-Kummissjoni C (2014) 2139 final, AT.39610 – Kejbils tal-elettriku.
5      Sentenzi tal‑10 ta’ Settembru 2009, Akzo Nobel et vs Il-Kummissjoni (C‑97/08 P, EU:C:2009:536, punti 54 u 55), tas‑27 ta’ April 2017, Akzo Nobel et vs Il-Kummissjoni (C‑516/15 P, EU:C:2017:314, punti 47 u 48), u tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Sumal (C‑882/19, EU:C:2021:800, punt 41).
6      Sentenzi tas‑26 ta’ Jannar 2017, Villeroy & Boch vs Il-Kummissjoni (C‑625/13 P, EU:C:2017:52, punt 150), u tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Sumal (C‑882/19, EU:C:2021:800, punt 44).
7      Ara s-sentenza tat‑12 ta’ Mejju 2022, Servizio Elettrico Nazionale et (C‑377/20, EU:C:2022:379, punt 108 u l-ġurisprudenza ċċitata).
8      Ġurisprudenza stabbilita mis-sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2009, Akzo Nobel et vs Il-Kummissjoni (C‑97/08 P, EU:C:2009:536, punt 54 et seq.).
9      Sentenza tal‑14 ta’ Marzu 2019, Skanska Industrial Solutions et (C‑724/17, EU:C:2019:204, punt 32).
10      Sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Sumal (C‑882/19, EU:C:2021:800, punt 46).
11      Sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Sumal (C‑882/19, EU:C:2021:800, punt 52).
12      Sentenzi tal‑21 ta’ Mejju 2015, CDC Hydrogen Peroxide (C‑352/13, EU:C:2015:335, punt 20), u tat‑13 ta’ Frar 2025, Athenian Brewery u Heineken (C‑393/23, EU:C:2025:85, punt 22).
13      Sentenzi tal‑21 ta’ Mejju 2015, CDC Hydrogen Peroxide (C‑352/13, EU:C:2015:335, punt 21), u tat‑13 ta’ Frar 2025, Athenian Brewery u Heineken (C‑393/23, EU:C:2025:85, punt 26).
14      Sentenza tat‑13 ta’ Frar 2025, Athenian Brewery u Heineken (C‑393/23, EU:C:2025:85, punt 27).
15      Sentenza tat‑13 ta’ Frar 2025, Athenian Brewery u Heineken (C‑393/23, EU:C:2025:85, punt 41).
16      Sentenza tat‑13 ta’ Frar 2025, Athenian Brewery u Heineken (C‑393/23, EU:C:2025:85, punt 42); ara wkoll il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Athenian Brewery u Heineken (C‑393/23, EU:C:2024:798, punt 52); is-sentenzi tat‑3 ta’ Lulju 1997, Benincasa (C‑269/95, EU:C:1997:337, punt 27); u tat‑28 ta’ Jannar 2015, Kolassa (C‑375/13, EU:C:2015:37, punt 61).
17      Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Athenian Brewery u Heineken (C‑393/23, EU:C:2024:798, punt 59), kif ukoll fir-rigward tal-Artikolu 6(1) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001 tat‑22 ta’ Diċembru 2000 dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 42) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Brussell I”); is-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2015, CDC Hydrogen Peroxide (C‑352/13, EU:C:2015:335, punt 27 u l-ġurisprudenza ċċitata); fir-rigward tal-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni ta’ Brussell tal‑1968 dwar il-ġurisdizzjoni u l-eżekuzzjoni tas-sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (ĠU 1972, L 299, p. 32), ara s-sentenza tas‑27 ta’ Settembru 1988, Kalfelis (189/87, EU:C:1988:459, punt 9).
18      Ara fir-rigward tal-Artikolu 6(1) tar-Regolament Brussell I, is-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2015, CDC Hydrogen Peroxide (C‑352/13, EU:C:2015:335, punt 29).
19      Ara, fir-rigward tal-Artikolu 6(1) tar-Regolament Brussell I, is-sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2006, Reisch Montage (C‑103/05, EU:C:2006:471, punt 33), kif ukoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Mengozzi fil-kawża Freeport (C‑98/06, EU:C:2007:302, punt 66). Ara wkoll il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Athenian Brewery u Heineken (C‑393/23, EU:C:2024:798, punt 59).
20      Draka Holding BV (Kawża C‑672/23) u Smurfit International BV (Kawża C‑673/23), ara l-punti 7 u 13 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
21      Ara l-punti 10 u 16 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
22      Ara l-punti 8 u 9 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
23      Ara l-punt 5 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
24      Ara, fir-rigward tal-Ġermanja, pereżempju l-Artikolu 40 (Delitt) tal-Einführungsgesetzes zum Bürgerlichen Gesetzbuche (il-Liġi li tintroduċi l-Kodiċi Ċivili), fil-verżjoni ppubblikata fil‑21 ta’ Settembru 1994 (BGBl. I p. 2494; 1997 I, p. 1061), kif emendata l-aħħar bl-Artikolu 15 tal-Liġi tat‑23 ta’ Ottubru 2024 (BGBl. 2024 I Nru 323). Ara wkoll issa l-Artikolu 6 (Kompetizzjoni żleali u atti li jirrestrinġu l-kompetizzjoni libera) tar-Regolament (KE) Nru 864/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Lulju 2007 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet mhux kuntrattwali (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Ruma II”). Dan ir-regolament huwa applikabbli biss għal parti mid-dritt invokat f’din il-kawża. Ir-raġuni hija li l-allegat dannu twettaq matul il-perijodu tal-akkordju bejn it‑18 ta’ Frar 1999 u d‑29 ta’ Jannar 2009 (ara l-punt 5 ta’ dawn il-konklużjonijiet). Madankollu, skont l-Artikoli 31 u 32 tar-Regolament Ruma II, dan japplika biss għad-dannu li seħħ wara l‑11 ta’ Jannar 2009.
25      Sentenzi tal‑20 ta’ Settembru 2001, Courage u Crehan (C‑453/99, EU:C:2001:465, punt 26), tat‑13 ta’ Lulju 2006, Manfredi et (C‑295/04 sa C‑298/04, EU:C:2006:461, punti 61 u 63) u tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Sumal (C‑882/19, EU:C:2021:800, punt 34).
26      Ara s-sentenzi tas‑27 ta’ Settembru 1988, Ahlström Osakeyhtiö et vs Il-Kummissjoni (C‑89/85, 104/85, 114/85, 116/85, 117/85 u 125/85 sa 129/85, EU:C:1988:447, punti 17 u 18); tad‑9 ta’ Novembru 2000, Ingmar (C‑381/98, EU:C:2000:605, punt 25); u tas‑6 ta’ Settembru 2017, Intel vs Il-Kummissjoni (C‑413/14 P, EU:C:2017:632, punti 41 sa 49). Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Wahl fil-kawża Intel Corporation vs Il-Kummissjoni (C‑413/14 P, EU:C:2016:788, punt 280 et seq.).
27      Ara l-punt 5 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
28      Sentenza tat‑12 ta’ Diċembru 2019, Otis Gesellschaft et (C‑435/18, EU:C:2019:1069, punti 22, 23 u 30 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata); ara wkoll il-premessi 11, 12 u 13 kif ukoll l-Artikolu 1(1), il-punt 6 tal-Artikolu 2 u l-Artikolu 3(1) d-Direttiva 2014/104 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Novembru 2014 dwar ċerti regoli li jirregolaw l-azzjonijiet għad-danni skont il-liġi nazzjonali għall-ksur tad-dispożizzjonijiet tal-liġi tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri u tal-Unjoni Ewropea (ĠU 2014, L 349, p. 1).
29      Sentenza tat‑28 ta’ Jannar 2025, ASG 2 (C‑253/23, EU:C:2025:40, punt 60 u l-ġurisprudenza ċċitata); ara wkoll il-premessa 3 tad-Direttiva 2014/104.
30      Ara, f’dan ir-rigward, mutatis mutandis, fir-rigward tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi, is-sentenzi tat‑22 ta’ Ottubru 2024, Kolin Inşaat Turizm Sanayi ve Ticaret (C‑652/22, EU:C:2024:910, punt 39 et seq.)
u tat‑13 ta’ Marzu 2025, CRRC Qingdao Sifang et, C‑266/22, EU:C:2025:178, punt 56 et seq.). Madankollu, f’dan il-każ, l-esklużjoni taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi kkonċernati kienet prevista mil-liġi.
31      Skont din id-dispożizzjoni, meta kumpannija omm ikollha (kważi) 100 % tal-kapital ta’ sussidjarja, din hija preżunta, b’mod konfutabbli, li teżerċita influwenza determinanti fuq l-attività ekonomika tagħha; ara l-punt 27 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
32      Sentenza tat‑13 ta’ Frar 2025, Athenian Brewery u Heineken (C‑393/23, EU:C:2025:85, punt 39).
33      Sentenzi tal‑14 ta’ Marzu 2019, Skanska Industrial Solutions et (C‑724/17, EU:C:2019:204, punt 47), u tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Sumal (C‑882/19, EU:C:2021:800, punt 38).
34      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tat‑13 ta’ Frar 2025, Athenian Brewery u Heineken (C‑393/23, EU:C:2025:85, punti 45 u 46); ara wkoll il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Athenian Brewery u Heineken (C‑393/23, EU:C:2024:798, punti 46, 47 u 59).
35      Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Athenian Brewery u Heineken (C‑393/23, EU:C:2024:798, punti 48 sa 51).
36      Ara punt 7 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
37      Ara punt 30 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
38      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑10 ta’ Jannar 2006, Cassa di Risparmio di Firenze et (C‑222/04, EU:C:2006:8, punt 108).
39      Ara l-punti 26 sa 30 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
40      Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑11 ta’ Lulju 2013, Il-Kummissjoni vs Stichting Administratiekantoor Portielje (C‑440/11 P, EU:C:2013:514, punti 42 sa 44).
41      Ara punt 7 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
42      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenzi tal‑11 ta’ Lulju 2013, Il-Kummissjoni vs Stichting Administratiekantoor Portielje (C‑440/11 P, EU:C:2013:514, punt 43), u tat‑18 ta’ Lulju 2013, Schindler Holding et vs Il-Kummissjoni (C‑501/11 P, EU:C:2013:522, punt 85 et seq.).
43      Ma jidhirx li huwa impossibbli li tista’ tiġi stabbilita wkoll rabta speċifika, skont il-każ, bejn l-attività ta’ holding u s-suġġett ta’ ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni mwettaq minn kumpanija operattiva permezz tal-appoġġ ipprovdut mill- holding lill-kumpanija operattiva direttament fir-rigward ta’ dan is-suġġett (pereżempju: finanzjament, ġbir ta’ fondi, eċċ.). Madankollu, sa fejn nista’ nara, tali elementi ma humiex invokati fil-każ ineżami.
44      Draka Holding BV (Kawża C‑672/23) u Smurfit International BV (Kawża C‑673/23), ara l-punti 7 u 13 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
45      Sentenzi tal‑21 ta’ Mejju 2015, CDC Hydrogen Peroxide (C‑352/13, EU:C:2015:335, punt 21), u tat‑13 ta’ Frar 2025, Athenian Brewery u Heineken (C‑393/23, EU:C:2025:85, punt 26), kif ukoll il-punt 32 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
46      Ara, f’dan ir-rigward, il-punt 27 tas-sentenza tat‑13 ta’ Frar 2025, Athenian Brewery u Heineken (C‑393/23, EU:C:2025:85), iċċitat fil-punt 33 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
47      Ara s-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Sumal (C‑882/19, EU:C:2021:800, punti 42 sa 44), kif ukoll il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Athenian Brewery u Heineken (C‑393/23, EU:C:2024:798, punt 40).
48      Ara punt 57 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
49      Ara punti 64 sa 66 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
50      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Sumal (C‑882/19, EU:C:2021:800, punt 46); kif ukoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Pitruzzella fil-kawża Sumal (C‑882/19, EU:C:2021:293, punti 23 et seq.); ara wkoll T. Bauermeister, “Das Unternehmen im europäischen Wettbewerbsrecht”, Neue Zeitschrift für Gesellschaftsrecht 2022, p. 59 et seq., u p. 66 et seq.
51      Sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Sumal (C‑882/19, EU:C:2021:800, punti 8 sa 10).
52      Sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Sumal (C‑882/19, EU:C:2021:800, punti 51 u 52).
53      Ara, b’mod partikolari, fir-rigward tad-deċiżjonijiet tal-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni, is-sentenza tat‑13 ta’ Frar 2025, Athenian Brewery u Heineken (C‑393/23, EU:C:2025:85, punti 30 sa 32).
54      Dritt għal kumpens jista’ jeżisti wkoll meta d-dannu ma jirriżultax mill-akkwist dirett jew indirett ta’ prodotti jew ta’ servizzi mingħand il-parteċipanti fl-akkordju, ara, f’dan ir-rigward, is-sentenzi tal‑5 ta’ Ġunju 2014, Kone et (C‑557/12, EU:C:2014:1317) (dwar l-“umbrella pricing”), kif ukoll tat‑12 ta’ Diċembru 2019, Otis Gesellschaft et (C‑435/18, EU:C:2019:1069) (dwar id-dannu mġarrab minn organu pubbliku li jkun ta self b’kundizzjonijiet vantaġġużi għall-akkwist ta’ beni li jkunu s-suġġett tal-akkordju).
55      Kif ġie indikat aħjar fil-punt 46 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
56      Sentenzi tat‑13 ta’ Lulju 2006, Reisch Montage (C‑103/05, EU:C:2006:471, punt 29), u tal‑21 ta’ Mejju 2015, CDC Hydrogen Peroxide (C‑352/13, EU:C:2015:335, punt 16).
57      Ara, b’mod partikolari, il-premessi 15 u 16 tar-Regolament Brussell Ia, kif ukoll is-sentenzi tal‑15 ta’ Lulju 2021, Volvo et (C‑30/20, EU:C:2021:604, punt 42), u tad‑29 ta’ Lulju 2024, FTI Touristik (Element barrani) (C‑774/22, EU:C:2024:646, punt 33).
58      Ara s-sentenzi tal‑1 ta’ Diċembru 2011, Painer (C‑145/10, EU:C:2011:798, punt 81), tal‑21 ta’ Mejju 2015, CDC Hydrogen Peroxide (C‑352/13, EU:C:2015:335, punt 23), tal‑5 ta’ Lulju 2018, flyLAL-Lithuanian Airlines (C‑27/17, EU:C:2018:533, punt 40), u tad‑29 ta’ Lulju 2019, Tibor-Trans (C‑451/18, EU:C:2019:635, punt 34).
59      Ara, f’dan is-sens, fir-rigward tal-Artikolu 6(1) tar-Regolament Brussell I, is-sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2006, Reisch Montage (C‑103/05, EU:C:2006:471, punti 24 u 25).
60      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenzi tal‑21 ta’ Mejju 2015, CDC Hydrogen Peroxide (C‑352/13, EU:C:2015:335, punti 23 u 24), u tat‑13 ta’ Frar 2025, Athenian Brewery u Heineken (C‑393/23, EU:C:2025:85, punti 34 u 35).
61      Sentenzi tad‑29 ta’ Lulju 2024, FTI Touristik (Element barrani) (C‑774/22, EU:C:2024:646, punt 42), u tat‑30 ta’ Ġunju 2022, Allianz Elementar Versicherung (C‑652/20, EU:C:2022:514, punti 37, 38 u 42).
62      Sentenzi tat‑3 ta’ Mejju 2007, Color Drack (C‑386/05, EU:C:2007:262, punt 30); tal‑15 ta’ Lulju 2021, Volvo et (C‑30/20, EU:C:2021:604, punt 33); tat‑30 ta’ Ġunju 2022, Allianz Elementar Versicherung (C‑652/20, EU:C:2022:514, punti 37, 38 u 42); u tad‑29 ta’ Lulju 2024, FTI Touristik (Element barrani) (C‑774/22, EU:C:2024:646, punt 42).
63      ĠU 1979, C 59, p. 1.
64      Rapport ta’ P. Jenard, p. 22.
65      Rapport ta’ P. Jenard, p. 26.
66      Draka Holding BV (Kawża C‑672/23) u Smurfit International BV (Kawża C‑673/23), ara l-punti 7 u 13 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
67      Ara l-punti 10 u 16 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
68      Sentenzi tal‑15 ta’ Mejju 1990, Hagen (C‑365/88, EU:C:1990:203, punt 17), u tas‑6 ta’ Ottubru 2021, TOTO u Vianini Lavori (C‑581/20, EU:C:2021:808, punt 68).
69      Sentenza tas‑7 ta’ Marzu 1995, Shevill et (C‑68/93, EU:C:1995:61, punt 36).