Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
LAILA MEDINA
της 15ης Ιανουαρίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑801/24 P
NKO AO National Settlement Depository (NSD)
κατά
Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης
« Αίτηση αναιρέσεως – Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας – Δέσμευση κεφαλαίων – Καταχώριση και διατήρηση του ονόματος του αναιρεσείοντος στους καταλόγους των οικείων προσώπων, οντοτήτων και φορέων – Άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της αποφάσεως
2014/145/ΚΕΠΠΑ – Έννοια της “υλικής ή οικονομικής στήριξης προς την Κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας” – Επιχειρηματική ελευθερία – Δικαίωμα της ιδιοκτησίας – Αναλογικότητα »
I.      Εισαγωγή
1.        Οι παρούσες προτάσεις αφορούν αίτηση αναιρέσεως της NKO AO National Settlement Depository (NSD) (2) με αίτημα την αναίρεση της αποφάσεως της 11ης Σεπτεμβρίου 2024, NSD κατά Συμβουλίου (T‑494/22, EU:T:2024:607) (3). Με την εν λόγω απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή που ασκήθηκε από την αναιρεσείουσα, δυνάμει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, κατά:
–        της αποφάσεως (ΚΕΠΠΑ) 2022/883 του Συμβουλίου, της 3ης Ιουνίου 2022, για την τροποποίηση της απόφασης 2014/145/ΚΕΠΠΑ σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2022, L 153, σ. 92), και του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2022/878 του Συμβουλίου, της 3ης Ιουνίου 2022, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 269/2014 σχετικά με περιοριστικά μέτρα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2022, L 153, σ. 15) (4)·
–        της αποφάσεως (ΚΕΠΠΑ) 2023/572 του Συμβουλίου, της 13ης Μαρτίου 2023, για την τροποποίηση της απόφασης 2014/145/ΚΕΠΠΑ σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2023, L 75I, σ. 134), και του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2023/571 του Συμβουλίου, της 13ης Μαρτίου 2023, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 269/2014 σχετικά με περιοριστικά μέτρα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2023, L 75I, σ. 1) (5) και
–        της αποφάσεως (ΚΕΠΠΑ) 2023/1767 του Συμβουλίου, της 13ης Σεπτεμβρίου 2023, για την τροποποίηση της απόφασης 2014/145/ΚΕΠΠΑ σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2023, L 226, σ. 104), και του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2023/1765 του Συμβουλίου, της 13ης Σεπτεμβρίου 2023, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 269/2014 σχετικά με περιοριστικά μέτρα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2023, L 226, σ. 3) (6)·
κατά το μέρος που με τις ως άνω πράξεις καταχωρίστηκε και διατηρήθηκε το όνομα της αναιρεσείουσας στους καταλόγους που προσαρτώνται σε αυτές. Με τις εν λόγω πράξεις, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης δέσμευσε το σύνολο των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων της αναιρεσείουσας στα εδάφη των κρατών μελών.
2.        Η υπό κρίση υπόθεση εντάσσεται στο πλαίσιο των αιτήσεων αναιρέσεως που ασκήθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου σχετικά με τα περιοριστικά μέτρα που έλαβε το Συμβούλιο το 2022 κατόπιν της εισβολής των ενόπλων δυνάμεων της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Ουκρανία (7). Παρέχει στο Δικαστήριο την ευκαιρία να ερμηνεύσει το κριτήριο καταχωρίσεως που προβλέπεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της αποφάσεως 2014/145/ΚΕΠΠΑ (8), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2022/329 (9), και στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, του κανονισμού (ΕΕ)
269/2014 (10), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2022/330 (11). Το εν λόγω κριτήριο, κοινώς γνωστό ως «κριτήριο του στοιχείου στʹ», προβλέπει την εγγραφή στον κατάλογο, μεταξύ άλλων, νομικών προσώπων και οντοτήτων που παρέχουν υλική ή οικονομική στήριξη στην Κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Επιπλέον, το Δικαστήριο θα έχει την ευκαιρία να διευκρινίσει αν εταιρία η οποία παρέχει χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες μπορεί να προβάλει παραβίαση της γενικής αρχής της αναλογικότητας λόγω των συνεπειών που προκαλούνται σε πελάτες της από περιοριστικό μέτρο της Ένωσης.
II.    Πραγματικά περιστατικά και διαδικασία
Α.      Ιστορικό της διαφοράς
3.        Το ιστορικό της διαφοράς εκτίθεται στις σκέψεις 2 έως 20 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Για τους σκοπούς των παρουσών προτάσεων, το εν λόγω ιστορικό μπορεί να συνοψισθεί στα ακόλουθα αδιαμφισβήτητα πραγματικά περιστατικά.
4.        Η αναιρεσείουσα είναι εταιρία ρωσικού δικαίου η οποία είναι εγκεκριμένο αποθετήριο που παρέχει υπηρεσίες αρχειοθέτησης και διατήρησης τίτλων ως κεντρικό αποθετήριο καθώς και χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, μεταξύ άλλων ως μη τραπεζικός πιστωτικός οργανισμός που διαθέτει άδεια παροχής υπηρεσιών τραπεζικού διακανονισμού.
5.        Στις 17 Μαρτίου 2014 το Συμβούλιο εξέδωσε την απόφαση 2014/145 βάσει του άρθρου 29 ΣΕΕ. Κατά την ίδια ημερομηνία το Συμβούλιο, ενεργώντας βάσει του άρθρου 215, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, εξέδωσε τον κανονισμό 269/2014. Αμφότερες οι ως άνω πράξεις αφορούσαν περιοριστικά μέτρα σχετικά με ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας.
6.        Στις 25 Φεβρουαρίου 2022, λόγω της σοβαρότητας της καταστάσεως στην Ουκρανία, το Συμβούλιο εξέδωσε, αφενός, την απόφαση 2022/329 για την τροποποίηση της απόφασης 2014/145 και, αφετέρου, τον κανονισμό 2022/330 για την τροποποίηση του κανονισμού 269/2014, προκειμένου, μεταξύ άλλων, να τροποποιήσει τα κριτήρια κατ’ εφαρμογήν των οποίων τα επίμαχα περιοριστικά μέτρα μπορούσαν να επιβληθούν σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς.
7.        Το άρθρο 2, παράγραφοι 1 και 2, της αποφάσεως 2014/145, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2022/329 (12), ορίζει τα εξής:
«1.      Δεσμεύονται όλα τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι που τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο:
[…]
στ)      φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που παρέχουν υλική ή οικονομική στήριξη στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας ή έχουν οφέλη από αυτήν, η οποία είναι υπεύθυνη για την προσάρτηση της Κριμαίας και την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας·
[...].
2.      Απαγορεύεται η άμεση ή έμμεση διάθεση κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που απαριθμούνται στο παράρτημα ή προς όφελος αυτών.»
8.        Οι λεπτομερείς κανόνες για τη δέσμευση των εν λόγω κεφαλαίων προβλέπονται στις επόμενες παραγράφους του άρθρου 2 της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145.
9.        Ο κανονισμός 269/2014, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 2022/330 (13), επιβάλλει τη λήψη μέτρων δεσμεύσεως κεφαλαίων και ορίζει τη λεπτομερή διαδικασία της δεσμεύσεως χρησιμοποιώντας διατύπωση κατ’ ουσίαν πανομοιότυπη με εκείνη της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145. Το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, του κανονισμού αυτού επαναλαμβάνει, κατ’ ουσίαν, το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της εν λόγω αποφάσεως.
10.      Στις 3 Ιουνίου 2022, λαμβανομένου υπόψη ότι η Ρωσική Ομοσπονδία συνέχισε τον επιθετικό πόλεμό της κατά της Ουκρανίας, το Συμβούλιο εξέδωσε τις αρχικές πράξεις. Το όνομα της αναιρεσείουσας προστέθηκε στον κατάλογο που προσαρτάται στην τροποποιηθείσα απόφαση 2014/145, και στον κατάλογο του παραρτήματος I του τροποποιηθέντος κανονισμού 269/2014 (14), για τους ακόλουθους λόγους:
«[Η αναιρεσείουσα] είναι ρωσικό μη τραπεζικό χρηματοπιστωτικό ίδρυμα και κεντρικό αποθετήριο αξιών της Ρωσίας. Είναι το μεγαλύτερο αποθετήριο αξιών στη Ρωσία, με βάση την αγοραία αξία του μετοχικού κεφαλαίου και των χρεωστικών τίτλων που φυλάσσονται και το μόνο που έχει πρόσβαση στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.
[Η αναιρεσείουσα] είναι αναγνωρισμέν[η] από την κυβέρνηση και την Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας ως συστημικό ρωσικό χρηματοπιστωτικό ίδρυμα. Διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στη λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος της Ρωσίας και στη σύνδεσή του με το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα, διευκολύνοντας έτσι άμεσα και έμμεσα τη Ρωσική Κυβέρνηση όσον αφορά τις δραστηριότητες, τις πολιτικές και τους πόρους της.
[Η αναιρεσείουσα] ανήκει σχεδόν εξ ολοκλήρου στο χρηματιστήριο της Μόσχας, του οποίου η αποστολή είναι να παρέχει πλήρη πρόσβαση στις ρωσικές χρηματοπιστωτικές αγορές. Το χρηματιστήριο της Μόσχας τελεί με τη σειρά του, σε μεγάλο βαθμό, υπό τον έλεγχο της ρωσικής κυβέρνησης, λόγω του ρόλου του και των μετόχων του. Συνεπώς, [η αναιρεσείουσα] είναι οντότητα ή φορέας που στηρίζει, υλικά ή οικονομικά, την κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας, η οποία είναι υπεύθυνη για την προσάρτηση της Κριμαίας και την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας.»
11.      Τα μέτρα που ελήφθησαν εις βάρος της αναιρεσείουσας με τις αρχικές πράξεις, τα οποία ίσχυαν έως τις 15 Μαρτίου 2023, παρατάθηκαν, αρχικώς, έως τις 15 Σεπτεμβρίου 2023 με τις πράξεις περί διατηρήσεως του Μαρτίου του 2023 και, εν συνεχεία, έως τις 15 Μαρτίου 2024 με τις πράξεις περί διατηρήσεως του Σεπτεμβρίου 2023, χωρίς να τροποποιηθούν οι λόγοι εγγραφής του ονόματός της στους επίμαχους καταλόγους.
Β.      Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
12.      Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 12 Αυγούστου 2022, η νυν αναιρεσείουσα άσκησε προσφυγή με αίτημα την ακύρωση των επίδικων πράξεων.
13.      Προς στήριξη της προσφυγής της, η νυν αναιρεσείουσα προέβαλε τέσσερις λόγους ακυρώσεως, εκ των οποίων ο πρώτος στηριζόταν σε παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως, ο δεύτερος σε πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως, ο τρίτος σε δυσανάλογη προσβολή των θεμελιωδών δικαιωμάτων της και ο τέταρτος σε ανεπαρκή αποδεικτικά στοιχεία.
14.      Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή της αναιρεσείουσας στο σύνολό της και την καταδίκασε στα δικαστικά έξοδά της καθώς και σε εκείνα στα οποία υποβλήθηκε το Συμβούλιο.
15.      Πρώτον, όσον αφορά τον λόγο ακυρώσεως με τον οποίο προβαλλόταν παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι τόσο οι αρχικές πράξεις περί διατηρήσεως του Μαρτίου του 2023 και του Σεπτεμβρίου του 2023 διευκρίνιζαν όλες το πλαίσιο, καθώς και τις νομικές βάσεις επί των οποίων οι εν λόγω πράξεις εκδόθηκαν. Επιπλέον, η περιγραφή των πραγματικών περιστατικών που παρέσχε το Συμβούλιο στην αναιρεσείουσα συνιστούσε αρκούντως σαφή και ακριβή αιτιολογία ούτως ώστε η μεν αναιρεσείουσα να είναι σε θέση να κατανοήσει τους λόγους για τους οποίους η επωνυμία της καταχωρίστηκε και, εν συνεχεία, διατηρήθηκε στους επίμαχους καταλόγους, το δε Δικαστήριο να μπορεί να ασκήσει την ελεγκτική του εξουσία. Όσον αφορά τον ισχυρισμό της αναιρεσείουσας ότι το Συμβούλιο δεν εξέθεσε τους λόγους για τους οποίους τα επίμαχα περιοριστικά μέτρα συνεπάγονταν δέσμευση των περιουσιακών στοιχείων των πελατών της, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η υποχρέωση αιτιολογήσεως δεν συνεπάγεται υποχρέωση παραθέσεως όλων των συνεπειών της εκδόσεως των προσβαλλομένων πράξεων σε άλλα πρόσωπα, ούτε υποχρεώνει το Συμβούλιο να προσδιορίσει όλα τα πρόσωπα που ενδέχεται να θιγούν έμμεσα από τα περιοριστικά μέτρα εις βάρος της αναιρεσείουσας.
16.      Δεύτερον, όσον αφορά τους λόγους ακυρώσεως με τους οποίους προβάλλεται πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως και ανεπαρκείς αποδείξεις, τους οποίους το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε από κοινού, το εν λόγω δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αναιρεσείουσα δεν απέδειξε ότι το Συμβούλιο είχε υποπέσει σε πλάνη εκτιμήσεως διαπιστώνοντας ότι η αναιρεσείουσα ήταν χρηματοπιστωτικό ίδρυμα συστημικής σημασίας έχον ουσιώδη ρόλο στη λειτουργία του ρωσικού χρηματοπιστωτικού συστήματος. Επιπλέον, το Συμβούλιο δεν υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως κρίνοντας ότι η αναιρεσείουσα παρέσχε στη Ρωσική Κυβέρνηση τη δυνατότητα να ασκεί τις δραστηριότητες και τις πολιτικές της και να κινητοποιεί τους πόρους της. Λαμβανομένης υπόψη της σημασίας των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών που παρείχε η αναιρεσείουσα, τόσο στην εν λόγω κυβέρνηση όσο και στην Κεντρική Τράπεζα της Ρωσικής Ομοσπονδίας, και της γενικότερης συμβολής της στην εύρυθμη λειτουργία του ρωσικού χρηματοπιστωτικού συστήματος, το Συμβούλιο μπορούσε βασίμως να θεωρήσει ότι, η αναιρεσείουσα παρείχε σημαντική, από ποσοτικής και ποιοτικής απόψεως, υλική ή οικονομική στήριξη προς την Κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας, η οποία της παρείχε τη δυνατότητα να κινητοποιήσει τους χρηματοδοτικούς πόρους της για να συνεχίσει τις δράσεις της για την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας. Απαντώντας στους συγκεκριμένους ισχυρισμούς που προέβαλε η αναιρεσείουσα, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε περαιτέρω ότι το κριτήριο που προβλέπεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145, δεν απαιτεί να αποδεικνύεται ότι η Κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας ασκεί έλεγχο επί του προσώπου, της οντότητας ή του οργανισμού ο οποίος της παρέχει στήριξη. Ούτε απαιτεί η εν λόγω διάταξη την απόδειξη της ύπαρξης συνδέσμου πέραν της υλικής ή οικονομικής στηρίξεως που προβλέπει το κριτήριο καταχωρίσεως, ήτοι συνδέσμου μεταξύ της αναιρεσείουσας και της Ρωσικής Κυβερνήσεως.
17.      Τρίτον, όσον αφορά τον λόγο ακυρώσεως που αφορούσε δυσανάλογη προσβολή των θεμελιωδών δικαιωμάτων, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε, σε πρώτο στάδιο, την επιχειρηματολογία με την οποία η αναιρεσείουσα υποστήριζε ότι τα ληφθέντα εις βάρος της περιοριστικά μέτρα συνεπάγονταν τη δέσμευση κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων που ανήκαν σε πελάτες της, οπότε τα μέτρα αυτά προσέβαλλαν το δικαίωμά τους ιδιοκτησίας. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι η αναιρεσείουσα δεν μπορούσε να επικαλεστεί, προς στήριξη της προσφυγής ακυρώσεως, δικαίωμα ιδιοκτησίας το οποίο δεν διέθετε, δεδομένου ότι, κατά τη νομολογία του, η προσβολή ατομικού δικαιώματος μπορεί, κατ’ αρχήν, να προβληθεί μόνον από το πρόσωπο του οποίου το δικαίωμα φέρεται να προσβλήθηκε και όχι από τρίτους. Οι πελάτες της αναιρεσείουσας είχαν στη διάθεσή τους ένδικα βοηθήματα ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, ενώπιον των οποίων μπορούσαν, μεταξύ άλλων, να προβάλουν προσβολή του δικαιώματός ιδιοκτησίας τους που κατοχυρώνεται στο άρθρο 17 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (15). Εξάλλου, όσον αφορά τον ισχυρισμό της αναιρεσείουσας ότι η παρέκκλιση που προβλέπεται από την τροποποιηθείσα απόφαση 2014/145 και από τον τροποποιηθέντα κανονισμό 269/2014 δεν παρείχε στους πελάτες της τη δυνατότητα αποδεσμεύσεως των κεφαλαίων ή των οικονομικών πόρων τους λόγω της αδράνειας των εθνικών αρχών ή των υπερβολικά περιοριστικών όρων που επέβαλαν οι εν λόγω αρχές, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι, με τον ισχυρισμό αυτό, η αναιρεσείουσα αμφισβητούσε στην πραγματικότητα τη νομιμότητα των μέτρων που έλαβαν οι εθνικές αρχές στο πλαίσιο της εφαρμογής της εν λόγω παρεκκλίσεως, για την οποία αποκλειστικά αρμόδια είναι τα εθνικά δικαστήρια. Για τους πελάτες της αναιρεσείουσας που δεν υπέκειντο σε κανένα περιοριστικό μέτρο και των οποίων τα κεφάλαια ή οι οικονομικοί πόροι δεσμεύονταν λόγω των περιοριστικών μέτρων που ελήφθησαν εις βάρος της αναιρεσείουσας, εναπέκειτο στις εθνικές αρχές να βεβαιωθούν ότι η επέμβαση στο δικαίωμά ιδιοκτησίας των πελατών αυτών δεν παραβίαζε τον Χάρτη.
18.      Δεύτερον, όσον αφορά την επιχειρηματολογία με την οποία η αναιρεσείουσα υποστήριζε ότι τα περιοριστικά μέτρα που ελήφθησαν εις βάρος της προσέβαλαν τα θεμελιώδη δικαιώματά της, ήτοι την επιχειρηματική ελευθερία της και το δικαίωμα ιδιοκτησίας της, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε τους ισχυρισμούς της αναιρεσείουσας, κατόπιν εξετάσεως των προϋποθέσεων του άρθρου 52 του Χάρτη. Ειδικότερα, το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η επέμβαση των επίδικων πράξεων στα δικαιώματα της αναιρεσείουσας δεν μπορούσε να θεωρηθεί δυσανάλογη. Εξάλλου, απαντώντας σε άλλους ειδικούς ισχυρισμούς της αναιρεσείουσας, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι, κατά τον χρόνο εκδόσεως των επίδικων πράξεων, οι παρεκκλίσεις που προβλέπονταν στην τροποποιηθείσα απόφαση 2014/145 και στον τροποποιηθέντα κανονισμό 269/2014 παρείχαν στις εθνικές αρχές τη δυνατότητα να εγκρίνουν την αποδέσμευση κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων της αναιρεσείουσας προκειμένου να της παρασχεθεί η δυνατότητα να προβεί σε πληρωμή υπό τη μορφή επιστροφής των τίτλων των πελατών της τους οποίους κατείχε στους δεσμευμένους λογαριασμούς της σε αποθετήρια τίτλων εγκατεστημένα στην εντός της Ένωσης.
III. Τα αιτήματα των διαδίκων και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
19.      Με την αίτηση αναιρέσεως που κατέθεσε στο Δικαστήριο στις 20 Νοεμβρίου 2024, η αναιρεσείουσα ζητεί από το Δικαστήριο:
–        να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση,
–        να ακυρώσει τις επίδικες πράξεις και
–        να καταδικάσει το Συμβούλιο στα δικαστικά έξοδα.
20.      Με το υπόμνημα αντικρούσεως που κατέθεσε στις 3 Φεβρουαρίου 2025, το Συμβούλιο, υποστηριζόμενο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ζητεί από το Δικαστήριο να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως και να καταδικάσει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα.
IV.    Εκτίμηση
21.      Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως, η αναιρεσείουσα προβάλλει τρεις λόγους, οι οποίοι αντλούνται από τρεις περιπτώσεις πλάνης περί το δίκαιο, οι οποίες αφορούν, πρώτον, την υποχρέωση αιτιολογήσεως του Συμβουλίου, δεύτερον, την ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 και, τρίτον, την εκτίμηση της αρχής της αναλογικότητας.
22.      Το Δικαστήριο ζήτησε την εξέταση των συγκεκριμένων επιχειρημάτων σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145, τα οποία αφορούν, κατ’ ουσίαν, τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως. Επιπλέον, το Δικαστήριο ζήτησε την εκτίμηση των επιχειρημάτων της αναιρεσείουσας σχετικά με την αρχή της αναλογικότητας, όπως αυτά προβλήθηκαν στο πλαίσιο του τρίτου λόγου ακυρώσεως. Ως εκ τούτου, η εκτίμησή μου θα επικεντρωθεί στα ως άνω κύρια ζητήματα.
Α.      Επί του δεύτερου λόγου ακυρώσεως
23.      Με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145.
24.      Ο λόγος αυτός αναιρέσεως υποδιαιρείται σε δύο σκέλη, εκ των οποίων το πρώτο αφορά εσφαλμένη ερμηνεία από το Γενικό Δικαστήριο της φράσεως «που παρέχουν υλική ή οικονομική στήριξη στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας», η οποία περιλαμβάνεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145, και το δεύτερο αφορά το ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν εφάρμοσε κατάλληλο επίπεδο απόδειξης.
1.      Επί του πρώτου σκέλους του δεύτερου λόγου αναιρέσεως
25.      Με το πρώτο σκέλος του δευτέρου λόγου αναιρέσεως, η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο ερμήνευσε το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 κατά τρόπο ευρύ, αόριστο και εσφαλμένο. Συναφώς, προβάλλει δύο κύριους ισχυρισμούς.
26.      Πρώτον, η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι το κριτήριο του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 χρήζει στενής ερμηνείας, καθώς αφορά μόνον τις μορφές στήριξης που συνίστανται στην άμεση παράδοση αγαθών ή στη μεταφορά κεφαλαίων στη Ρωσική Κυβέρνηση μέσω των οικονομικών πόρων του οικείου προσώπου ή οντότητας. Συναφώς, η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι η έννοια της υλικής ή οικονομικής στήριξης του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145, θα πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπο συνεπή με την έννοια της «χρηματοδοτικής βοήθειας» του άρθρου 4, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 833/2014 (16), η οποία, κατά τον εν λόγω κανονισμό, ορίζεται ως κάθε ενέργεια με την οποία το ενδιαφερόμενο πρόσωπο ή οντότητα εκταμιεύει ή δεσμεύεται να εκταμιεύσει τα ίδια κεφάλαια ή τους οικονομικούς του πόρους.
27.      Δεύτερον, η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι, ως κεντρικό αποθετήριο τίτλων, παρέχει απλώς τα τεχνικά μέσα που είναι αναγκαία για την οργάνωση των εκδόσεων κρατικών ομολόγων. Η αποστολή της δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι εμπίπτει, εν πάση περιπτώσει, στην έννοια της οικονομικής στήριξης του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145. Η αναιρεσείουσα επισημαίνει ότι από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ουδόλως προκύπτει ότι αυτή παρέχει άμεση οικονομική στήριξη στη Ρωσική Κυβέρνηση, ήτοι υπό τη μορφή εσόδων που μεταβιβάζονται στο κράτος.
28.      Το Συμβούλιο και η Επιτροπή αντικρούουν τα ως άνω επιχειρήματα.
29.      Όπως προκύπτει από το σημείο 7 των παρουσών προτάσεων, το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 προβλέπει τη δέσμευση όλων των κεφαλαίων και οικονομικών πόρων που τελούν υπό την κυριότητα ή κατοχή ή υπό τον έλεγχο «φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που παρέχουν υλική ή οικονομική στήριξη στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας, η οποία είναι υπεύθυνη για την προσάρτηση της Κριμαίας και την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας».
30.      Εξάλλου, στη σκέψη 57 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι το κριτήριο της υλικής ή οικονομικής στηρίξεως προς τη Ρωσική Κυβέρνηση, το οποίο περιλαμβάνεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 δεν απαιτεί από τα οικεία πρόσωπα ή οντότητες να παρέχουν στήριξη που συνδέεται άμεσα ή έμμεσα με την προσάρτηση της Κριμαίας ή την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας. Παραπέμποντας στην απόφαση του Δικαστηρίου της 7ης Απριλίου 2016, Central Bank of Iran κατά Συμβουλίου (C‑266/15 P, EU:C:2016:208) (17), το Γενικό Δικαστήριο έκρινε επιπλέον ότι η υλική ή οικονομική στήριξη κατά την έννοια του κριτηρίου αυτού πρέπει να νοείται ως κάθε στήριξη δυνάμενη, λόγω της ποσοτικής ή ποιοτικής σημασίας της, να παράσχει στην εν λόγω κυβέρνηση πόρους ή υλικές ή χρηματοοικονομικές διευκολύνσεις που να της επιτρέπουν να συνεχίσει τις δράσεις αποσταθεροποιήσεως της Ουκρανίας.
31.      Κατά πάγια νομολογία, για την ερμηνεία διατάξεως του δικαίου της Ένωσης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το νομικό πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος. Τούτο συμβαίνει ιδίως όταν το γράμμα της οικείας διατάξεως του δικαίου της Ένωσης δεν περιέχει ρητή παραπομπή στο δίκαιο των κρατών μελών για τον προσδιορισμό της έννοιας και του περιεχομένου τους, όπως συμβαίνει εν προκειμένω όσον αφορά το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 (18).
32.      Όσον αφορά τη γραμματική ερμηνεία, παρατηρώ ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 δεν περιέχει ορισμό του όρου «στήριξη». Επομένως, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, ο προσδιορισμός του σημασιολογικού περιεχομένου και του εύρους του όρου αυτού πρέπει να γίνεται με γνώμονα το γενικό πλαίσιο εντός του οποίου χρησιμοποιείται και τη συνήθη σημασία του στην καθημερινή γλώσσα (19).
33.      Συναφώς, ο όρος «στήριξη», όπως διατυπώνεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείας αποφάσεως 2014/145, προέρχεται από το ρήμα «στηρίζω». Το εν λόγω ρήμα έχει διάφορες σημασίες. Πρώτον, μπορεί να οριστεί ως «κρατώ κάτι σταθερό, όρθιο» ή «βοηθώ κάποιον να σταθεί όρθιος». Δεύτερον, μπορεί να οριστεί ως «ενισχύω, παρέχω την υποστήριξή μου σε κάποιον ή σε κάτι» (20). Αντίστοιχες σημασίες έχει το ρήμα «στηρίζω» στις λοιπές γλωσσικές αποδόσεις του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 (21). Περαιτέρω, δεδομένου ότι το ρήμα «στηρίζω» προσδιορίζεται με τη φράση «υλική ή οικονομική», μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αφορά είτε την ενίσχυση θέσεως μέσω υλικής ή οικονομικής βοήθειας είτε, εναλλακτικώς, την παροχή υλικών ή οικονομικών μέσων.
34.      Επισημαίνεται ότι η πρώτη από τις αναφερόμενες έννοιες του ρήματος «στηρίζω» φαίνεται να αντιστοιχεί στην ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145, την οποία προτείνουν το Συμβούλιο και η Επιτροπή και η οποία ευθυγραμμίζεται με την ερμηνεία που δέχθηκε το Γενικό Δικαστήριο με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση. Κατ’ ουσίαν, αμφότερα τα θεσμικά όργανα υποστηρίζουν ότι η φράση «υλική ή οικονομική στήριξη στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας» αφορά τα πρόσωπα ή τις οντότητες που διευκολύνουν, από ποιοτικής ή ποσοτικής απόψεως, τις στρατιωτικές ενέργειες της Ρωσικής Κυβερνήσεως κατά της Ουκρανίας, χωρίς να απαιτούν την απόδειξη άμεσης μεταφοράς πόρων προς την εν λόγω κυβέρνηση. Αντιθέτως, η δεύτερη ερμηνεία που αποδίδεται στο ρήμα «στηρίζω» φαίνεται να ευθυγραμμίζεται περισσότερο με την ερμηνεία που προτείνει η αναιρεσείουσα, κατά την οποία το κριτήριο καταχωρίσεως που περιλαμβάνεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 θα πρέπει να περιορίζεται σε πρόσωπα ή οντότητες που παρέχουν άμεση οικονομική στήριξη ή υλικούς πόρους στη Ρωσική Κυβέρνηση για τις ενέργειές της κατά της Ουκρανίας.
35.      Ως εκ τούτου, από την άποψη της γραμματικής ερμηνείας, το γράμμα του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 δεν είναι από μόνο του αρκετό για να καθοριστεί αν πρέπει να υπερισχύσει η ερμηνεία που προτείνεται από το Συμβούλιο και την Επιτροπή ή, εναλλακτικά, εκείνη που προτείνεται από την αναιρεσείουσα. Επομένως, η απάντηση στο εν λόγω ερώτημα πρέπει να αναζητηθεί στο νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 λαμβανομένων υπόψη και των κύριων σκοπών που επιδιώκει.
36.      Όσον αφορά τη συστηματική ερμηνεία, επισημαίνω, όπως και στις προτάσεις μου στην υπόθεση Mazepin κατά Συμβουλίου (C‑35/24 P, EU:C:2025:412) (22), ότι το κριτήριο καταχωρίσεως που προβλέπεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 εισήχθη για πρώτη φορά με την απόφαση 2022/329 (23). Η τελευταία αυτή απόφαση εκδόθηκε στις 25 Φεβρουαρίου 2022, ήτοι την επομένη της ημέρας κατά την οποία ο Πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας εξήγγειλε τη διεξαγωγή στρατιωτικής επιχείρησης στην Ουκρανία και οι ρωσικές ένοπλες δυνάμεις εξαπέλυσαν επίθεση στη χώρα αυτή (24). Όπως ορθώς επισημαίνει το Συμβούλιο, η εν λόγω απόφαση διεύρυνε το πεδίο εφαρμογής των ατομικών περιοριστικών μέτρων που ελήφθησαν κατά της Ρωσικής Ομοσπονδίας αυξάνοντας τα πρόσωπα και οντότητες που αφορούν τα μέτρα αυτά, ιδίως με τη θέσπιση νέων κριτηρίων καταχωρίσεως (25).
37.      Εξάλλου, επισημαίνεται ότι, προτού τροποποιηθεί με την απόφαση 2022/329, το άρθρο 2, παράγραφος 1, της αποφάσεως 2014/145 περιείχε ήδη κριτήριο καταχωρίσεως το οποίο καθιστούσε δυνατή τη στόχευση νομικών προσώπων δυνάμενων να παράσχουν άμεση υλική ή οικονομική στήριξη στις ενέργειες της Ρωσικής Κυβερνήσεως σχετικά με την προσάρτηση της Κριμαίας ή την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας. Τούτο ίσχυε, ειδικότερα, στην περίπτωση του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της αποφάσεως 2014/145, το οποίο αφορούσε «νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που παρέχουν υλική ή οικονομική στήριξη σε δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας». Το εν λόγω κριτήριο διατηρήθηκε στην τροποποιηθείσα απόφαση 2014/145, όπερ υποδηλώνει ότι η ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της εν λόγω αποφάσεως υπό την έννοια ότι απαιτεί την απόδειξη της στήριξης υπό τη μορφή άμεσης χρηματοδότησης ή παράδοσης προμηθειών στην Κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας, όπως υποστηρίζει κατ’ ουσίαν η αναιρεσείουσα, απλώς θα παρήλκε και θα παρουσίαζε ασυνέπεια από συστηματικής απόψεως, μια και θα καθιστούσε τις τροποποιήσεις που επέφερε η απόφαση 2022/329 στην απόφαση 2014/145 άνευ αντικειμένου.
38.      Εντούτοις, η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι, για λόγους συστηματικής συνοχής, η έννοια της «υλικής ή οικονομικής στήριξης» του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 θα πρέπει να οριστεί κατά τον ίδιο τρόπο με την έννοια της «χρηματοδοτικής βοήθειας» του άρθρου 4, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 833/2014. Σύμφωνα με τον ορισμό που δίδεται στον εν λόγω όρο στο άρθρο 1, στοιχείο ιεʹ, του ίδιου κανονισμού, η χρηματοδοτική συνδρομή απαιτεί την εκταμίευση ή τη δέσμευση για εκταμίευση κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων από το ενδιαφερόμενο πρόσωπο ή οντότητα.
39.      Ωστόσο, όπως υπογραμμίζει κατ’ ουσίαν η Επιτροπή, το άρθρο 4, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 833/2014, αφενός, και το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145, αφετέρου, έχουν εντελώς διαφορετικά καθ’ ύλην πεδία εφαρμογής. Ειδικότερα, η πρώτη από τις ως άνω διατάξεις αφορά ειδικώς τις τεχνολογίες που απαριθμούνται στο παράρτημα II του κανονισμού 833/2014, για τις οποίες η παροχή χρηματοδότησης ή χρηματοδοτικής βοήθειας σε πρόσωπα, οντότητες ή φορείς στη Ρωσία, δεν απαγορεύεται μεν ρητώς (26), αλλά απαιτεί προηγούμενη άδεια της ορισθείσας αρμόδιας αρχής. Αντιθέτως, όπως έχει ήδη διευκρινιστεί, η δεύτερη από τις ως άνω διατάξεις θεσπίζει ένα από τα κριτήρια καταχωρίσεως που οδηγεί στη δέσμευση των κεφαλαίων ή των οικονομικών πόρων του οικείου προσώπου ή οντότητας. Στον βαθμό που προδήλως δεν υφίσταται σύνδεσμος από απόψεως καθ’ ύλην πεδίου εφαρμογής μεταξύ του άρθρου 4, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 833/2014 και των κριτηρίων καταχωρίσεως που απορρέουν από το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145, φρονώ ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί κρίσιμο για ερμηνευτικούς σκοπούς ένα κοινό στοιχείο των δύο διατάξεων. Για τον ίδιο λόγο, σε αντίθεση προς όσα υποστηρίζει η αναιρεσείουσα, η ερμηνεία που έδωσε το Δικαστήριο στην έκφραση «χρηματοδοτική βοήθεια» με την απόφαση της 28ης Μαρτίου 2017, Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236), είναι αλυσιτελής.
40.      Επομένως, η συστηματική εκτίμηση του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 φαίνεται να ενισχύει την ερμηνεία που υποστηρίζουν το Συμβούλιο και η Επιτροπή, όπως παρατίθεται στο σημείο 34 των παρουσών προτάσεων, η οποία συμπίπτει κατά βάση με εκείνη που δέχθηκε το Γενικό Δικαστήριο με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.
41.      Όσον αφορά την τελολογική ερμηνεία, υπογράμμισα επίσης στις προτάσεις μου στην υπόθεση Mazepin κατά Συμβουλίου ότι τα κριτήρια του άρθρου 2, παράγραφος 1, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 αποτελούν μέρος ενός νομικού πλαισίου με το οποίο θεσπίστηκε μια άνευ προηγουμένου δέσμη περιοριστικών μέτρων τα οποία αποβλέπουν, όπως ορθώς υπενθυμίζει το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 56 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, στην άσκηση μέγιστης πίεσης στις ρωσικές αρχές και στην οικονομία της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Απώτερος στόχος του εν λόγω νομικού πλαισίου είναι να αποδυναμώσει την οικονομική ικανότητα της Ρωσικής Κυβέρνησης και, ως εκ τούτου, να θέσει τέρμα στη στρατιωτική επίθεση της εν λόγω κυβέρνησης κατά της Ουκρανίας (27). Το ερώτημα στο οποίο πρέπει να δοθεί απάντηση είναι αν ο πρωταρχικός αυτός σκοπός μπορεί να θεωρηθεί ότι επιτυγχάνεται πιο αποτελεσματικά αν γίνει δεκτή η ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 που προτείνουν το Συμβούλιο και η Επιτροπή, ή η ερμηνεία που προτείνει η αναιρεσείουσα. Προς τούτο, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, πρέπει να προτιμάται η ερμηνεία η οποία διασφαλίζει την πρακτική αποτελεσματικότητα της οικείας διατάξεως (28).
42.      Κατά τη γνώμη μου, είναι προφανές ότι, αν το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 ερμηνευόταν υπό την έννοια ότι περιλαμβάνει μόνο στήριξη υπό τη μορφή άμεσης χρηματοδότησης ή άμεσης παροχής υλικών πόρων στη Ρωσική Κυβέρνηση, όπως υποστηρίζει η αναιρεσείουσα, πέραν του ότι δεν παρουσιάζει συνέπεια από συστηματικής απόψεως, όπως έχει ήδη διευκρινιστεί (29), τούτο θα περιόριζε σε μεγάλο βαθμό την αποτελεσματικότητα του κριτηρίου που προβλέπεται στην εν λόγω διάταξη, δεδομένου ότι δεν θα καθιστούσε δυνατή τη μεγιστοποίηση της πίεσης που μπορεί να ασκηθεί στις ρωσικές αρχές προκειμένου να τερματίσουν τις δράσεις και τις πολιτικές τους στην Ουκρανία. Σε κάθε περίπτωση, η εν λόγω ερμηνεία, αντί να θίγει την οικονομική ικανότητα της Κυβερνήσεως της Ρωσικής Ομοσπονδίας, διατηρεί στην καλύτερη περίπτωση τη χρηματοοικονομική ικανότητα που η κυβέρνηση αυτή διέθετε πριν από την έκδοση του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145.
43.      Αντιθέτως, αν το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 ερμηνευόταν υπό την έννοια ότι αφορά κάθε στήριξη δυνάμενη, λόγω της ποσοτικής ή ποιοτικής σημασίας της, να παράσχει στη Ρωσική Κυβέρνηση πόρους ή διευκολύνσεις που να της παρέχουν τη δυνατότητα να συνεχίσει τις δράσεις αποσταθεροποιήσεως της Ουκρανίας, ανεξαρτήτως της άμεσης ή έμμεσης σχέσεως της στηρίξεως αυτής με τις επίμαχες δράσεις, τότε η ερμηνεία αυτή θα ήταν πλήρως ευθυγραμμισμένη με τους σκοπούς του νομικού πλαισίου στο οποίο εντάσσεται η τροποποιηθείσα απόφαση 2014/145 και, ως εκ τούτου, οι εν λόγω σκοποί θα μπορούσαν ευλόγως να επιτευχθούν πιο αποτελεσματικά.
44.      Η αναιρεσείουσα αμφισβητεί το ως άνω συμπέρασμα υποστηρίζοντας ότι η ως άνω ερμηνεία, η οποία απορρέει κατ’ ουσίαν από την απόφαση Central Bank of Iran, υιοθετήθηκε από το Δικαστήριο όσον αφορά διαφορετικό καθεστώς ατομικών περιοριστικών μέτρων και, ειδικότερα, όσον αφορά κριτήριο καταχωρίσεως διατυπωμένο κατά τρόπο διαφορετικό από εκείνο του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145. Εντούτοις, παρά τις διαφορές μεταξύ του γράμματος του κριτηρίου που εξετάστηκε στην απόφαση Central Bank of Iran (30) και του κριτηρίου της υπό κρίση υποθέσεως, αμφότερα τα εν λόγω κριτήρια πρέπει να εξεταστούν από την ίδια ερμηνευτική σκοπιά. Σε κάθε περίπτωση, όπως επισήμανα με τις προτάσεις μου στην υπόθεση Timchenko κατά Συμβουλίου (C‑702/23 P, EU:C:2025:273) (31), το σκεπτικό της νομολογίας του Δικαστηρίου (32) είναι να ενισχύσει τις δυνατότητες παύσεως των δραστηριοτήτων τις οποίες αφορούν τα επίμαχα περιοριστικά μέτρα, ιδίως διαβρώνοντας τα διαθέσιμα προς τούτο υλικά και οικονομικά μέσα, ανεξαρτήτως του άμεσου ή έμμεσου συνδέσμου μεταξύ της οικείας νομικής οντότητας και των δραστηριοτήτων αυτών.
45.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι ούτε η συστηματική ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145, ούτε η τελολογική ερμηνεία της διατάξεως αυτής απαιτούν, όπως υποστηρίζει η αναιρεσείουσα, τη διαπίστωση υλικής και οικονομικής στήριξης συνιστάμενης στην άμεση παροχή αγαθών ή στη μεταφορά κεφαλαίων από το οικείο πρόσωπο ή οντότητα προς την Κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Αντιθέτως, η εν λόγω διάταξη απαιτεί μόνον το εν λόγω πρόσωπο ή οντότητα να είναι σε θέση να διευκολύνει τις δράσεις της Ρωσικής Κυβερνήσεως στην Ουκρανία από ποσοτικής ή ποιοτικής απόψεως.
46.      Κατά συνέπεια, στο μέτρο που, στη σκέψη 57 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο στήριξε την εκτίμησή του περί της νομιμότητας των επίδικων πράξεων στην ως άνω ερμηνεία, δεν μπορεί να προσαφθεί στο εν λόγω δικαστήριο ότι υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο.
47.      Όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 στην αναιρεσείουσα, είναι σκόπιμο να υπογραμμιστεί ότι τα κεντρικά αποθετήρια τίτλων διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και στις κεφαλαιαγορές κάθε χώρας, δεδομένου ότι διαχειρίζονται την υποδομή που επιτρέπει τον διακανονισμό τίτλων –όπως μετοχές ή ομόλογα– στις χρηματοπιστωτικές αγορές (33). Επομένως, ορθώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 88 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι τα κεντρικά αποθετήρια τίτλων, όπως είναι η αναιρεσείουσα, είναι οντότητες συστημικής σημασίας που είναι ουσιώδεις, μεταξύ άλλων, για την αποτελεσματική εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής, την αξιοπιστία ενός προγράμματος διαχείρισης του δημόσιου χρέους, τη διαχείριση των εγγυήσεων, καθώς και την ασφάλεια και αποτελεσματικότητα των αγορών τίτλων. Επιπλέον, πλήττοντας τη δραστηριότητα των εν λόγω κεντρικών αποθετηρίων τίτλων, το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145 είναι πιθανό να περιορίσει τα χρηματοδοτικά μέσα που αποκτά η κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας από την έκδοση κρατικών ομολόγων, αυξάνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο το κόστος των στρατιωτικών της δράσεων και περιορίζοντας την ικανότητά της να υπονομεύσει την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (34).
48.      Επομένως, φρονώ ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο διαπιστώνοντας, στη σκέψη 106 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι, λαμβανομένης υπόψη της σημασίας των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών που παρείχε η αναιρεσείουσα, τόσο στη Ρωσική Κυβέρνηση όσο και στην Κεντρική Τράπεζα της Ρωσικής Ομοσπονδίας, και της γενικότερης συμβολής της στην εύρυθμη λειτουργία του ρωσικού χρηματοπιστωτικού συστήματος, τόσο από ποσοτικής όσο και από ποιοτικής απόψεως, η αναιρεσείουσα παρείχε σημαντική υλική ή οικονομική στήριξη στην Κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145. Αντίθετα προς τα επιχειρήματα της αναιρεσείουσας, το ως άνω συμπέρασμα μπορεί να συναχθεί χωρίς να εξεταστεί αν η Ρωσική Κυβέρνηση είχε οποιαδήποτε άμεση ή έμμεση συμμετοχή στην αναιρεσείουσα, δεδομένου ότι, σύμφωνα με την ερμηνεία που προτείνεται για το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145, απλώς δεν πρόκειται για στοιχείο που πρέπει να συντρέχει για την εφαρμογή του κριτηρίου που προβλέπεται στην εν λόγω διάταξη.
49.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, και δεδομένου ότι, σύμφωνα με τις επισημάνσεις μου στα σημεία 46 και 48 των παρουσών προτάσεων, το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο ερμηνεύοντας το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της αποφάσεως 2014/145 και κρίνοντας ότι η αναιρεσείουσα μπορούσε να εμπίπτει στην έννοια της «υλικής ή οικονομικής στήριξης» που απορρέει από την εν λόγω διάταξη, το πρώτο σκέλος του δευτέρου λόγου αναιρέσεως θα πρέπει να απορριφθεί.
2.      Επί του δεύτερου σκέλους του δεύτερου λόγου αναιρέσεως
50.      Με το δεύτερο σκέλος του δεύτερου λόγου αναιρέσεως, η αναιρεσείουσα αμφισβητεί το επίπεδο απόδειξης που εφάρμοσε το Γενικό Δικαστήριο προκειμένου να εκτιμήσει αν οι λόγοι που παρατίθενται στις επίδικες πράξεις ήταν τεκμηριωμένοι. Η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι, ελλείψει ρητής νομοθετικής διατάξεως –περίσταση που δεν συντρέχει εν προκειμένω– το Συμβούλιο δεν μπορεί απλώς να υποχρεωθεί να προσκομίσει «δέσμη αρκούντως συγκεκριμένων, σαφών και συγκλινουσών ενδείξεων».
51.      Κατά την Επιτροπή το εν λόγω σκέλος του δευτέρου λόγου αναιρέσεως είναι απαράδεκτο, δεδομένης της ελλείψεως σαφήνειας ως προς την πλάνη περί το δίκαιο στην οποία υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο, την οποία προβάλλει η αναιρεσείουσα. Επί της ουσίας, τόσο το Συμβούλιο όσο και η Επιτροπή υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο εφάρμοσε ορθώς την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με το εφαρμοστέο επίπεδο αποδείξεως στον τομέα των περιοριστικών μέτρων.
52.      Κατ’ αρχάς, όσον αφορά το παραδεκτό, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, για να είναι παραδεκτός επί της ουσίας ένας λόγος αναιρέσεως ή μέρος αυτού, πρέπει να πληρούνται δύο προϋποθέσεις (35). Πρώτον, απαιτείται να προσδιορίζονται επακριβώς τα βαλλόμενα στοιχεία της αποφάσεως της οποίας ζητείται η αναίρεση. Δεύτερον, επιβάλλεται να παρατίθενται κατά τρόπο αρκούντως σαφή και ακριβή τα επιχειρήματα που στηρίζουν συγκεκριμένο λόγο ή μέρος αυτού. Αν δεν πληρούται κάποια από τις δύο αυτές προϋποθέσεις, το Δικαστήριο δεν θα είναι σε θέση να ασκήσει τον δικαστικό του έλεγχο και, κατά συνέπεια, ο επίμαχος λόγος αναιρέσεως, ή το οικείο μέρος αυτού, θα πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτος (36).
53.      Εντούτοις, εν προκειμένω, από τις γραπτές παρατηρήσεις της αναιρεσείουσας προκύπτει ότι, με το δεύτερο σκέλος του δεύτερου λόγου αναιρέσεως, η αναιρεσείουσα βάλλει κατά της σκέψεως 50 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Επομένως, η αίτηση αναιρέσεως πληροί την προϋπόθεση του παραδεκτού, η οποία απαιτεί ακριβή μνεία του βαλλόμενου στοιχείου της αποφάσεως της οποίας ζητείται η αναίρεση. Όσον αφορά την παράθεση των νομικών επιχειρημάτων που προέβαλε προς στήριξη του λόγου αναιρέσεως, στις γραπτές παρατηρήσεις της η αναιρεσείουσα διευκρινίζει επίσης ότι δεν συμφωνεί με το επίπεδο αποδείξεως που εφάρμοσε εν προκειμένω το Γενικό Δικαστήριο. Το επιχείρημα που προβάλλει η αναιρεσείουσα είναι ότι το εν λόγω επίπεδο αποδείξεως θα πρέπει να γίνει δεκτό μόνον αν προβλέπεται ρητώς από τον νόμο. Παρά τη συνοπτική διατύπωσή τους, τα επιχειρήματα της αναιρεσείουσας είναι αρκούντως σαφή και ακριβή ώστε να καθιστούν δυνατή την κατανόηση της έκτασης και του περιεχομένου τους.
54.      Επομένως, το δεύτερο σκέλος του δευτέρου λόγου αναιρέσεως πληροί τις δύο προϋποθέσεις που θέτει η πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, παρέχοντας έτσι στο εν λόγω δικαστήριο τη δυνατότητα να ασκήσει τον δικαστικό του έλεγχο. Κατά συνέπεια, θα πρέπει να απορριφθεί ο ισχυρισμός της Επιτροπής ότι το σκέλος αυτό πρέπει να κριθεί απαράδεκτο.
55.      Επί της ουσίας, στη σκέψη 50 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο καθόρισε το επίπεδο αποδείξεως το οποίο όφειλε να τηρήσει το Συμβούλιο προκειμένου να αποδείξει ότι τα περιοριστικά μέτρα που ελήφθησαν και στη συνέχεια διατηρήθηκαν σε ισχύ έναντι της αναιρεσείουσας στηρίζονταν σε αρκούντως στέρεη πραγματική βάση (37). Κατά το Γενικό Δικαστήριο, το Συμβούλιο ανταποκρίνεται στο βάρος αποδείξεως που φέρει εφόσον προβάλλει ενώπιον του δικαιοδοτικού οργάνου της Ένωσης δέσμη αρκούντως συγκεκριμένων, σαφών και συγκλινουσών ενδείξεων βάσει των οποίων μπορεί να αποδειχθεί η ύπαρξη επαρκούς συνδέσμου μεταξύ της υποκείμενης σε μέτρο δεσμεύσεως κεφαλαίων οντότητας και του κριτηρίου καταχωρίσεως που εφαρμόστηκε στην εν λόγω οντότητα.
56.      Η έννοια του επιπέδου αποδείξεως αναφέρεται στο ποσό και στο είδος των αποδεικτικών στοιχείων που απαιτούνται για την απόδειξη ενός γεγονότος. Στον τομέα των περιοριστικών μέτρων, η ατομική καταχώριση μπορεί να αποδειχθεί με άμεσες αποδείξεις –ήτοι με αποδεικτικά στοιχεία δυνάμενα να αποδείξουν αφ’ εαυτών πραγματικό ισχυρισμό διατυπωθέντα από το Συμβούλιο στην αιτιολογική έκθεση (38)–
ή, συχνά, με έμμεσα αποδεικτικά στοιχεία, όπως τεκμήρια ή «δέσμη ενδείξεων» (39). Στην τελευταία αυτή περίπτωση, η εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου δεν στηρίζεται σε χωριστή εκτίμηση των επιμέρους αποδεικτικών στοιχείων που προσκόμισε το Συμβούλιο. Αντιθέτως, η εν λόγω εκτίμηση στηρίζεται σε εξέταση του συνόλου των αποδεικτικών στοιχείων, αναγνωρίζοντας ότι, μολονότι μεμονωμένα στοιχεία ενδέχεται να μην έχουν επαρκή σημασία για τη θεμελίωση αρκούντως βάσιμης πραγματικής βάσεως για την απόδειξη της αιτιολογίας, το σωρευτικό αποτέλεσμα της δέσμης των αποδεικτικών στοιχείων συνολικά μπορεί, εντούτοις, να ανταποκρίνεται στο απαιτούμενο επίπεδο αποδείξεως.
57.      Εν προκειμένω, το επίπεδο απόδειξης που προέβλεψε το Γενικό Δικαστήριο στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση στηρίζεται, όπως προκύπτει επίσης από τις παραπομπές που περιλαμβάνονται στη σκέψη 50 της εν λόγω αποφάσεως, στην πάγια νομολογία του εν λόγω δικαστηρίου. Το Γενικό Δικαστήριο εφαρμόζει παγίως αυτό το επίπεδο απόδειξης (40) αφότου το Δικαστήριο το έχει αρχικώς διατυπώσει με την απόφαση της 21ης Απριλίου 2015, Anbouba κατά Συμβουλίου (C‑605/13 P, EU:C:2015:248) (41). Στην εν λόγω υπόθεση, το τμήμα μείζονος συνθέσεως του Δικαστηρίου έκρινε ότι η καταχώριση ενός προσώπου στους καταλόγους των υποκείμενων σε περιοριστικά μέτρα μπορεί να θεωρηθεί βάσιμη όταν στηρίζεται σε σύνολο ενδείξεων σχετικών, επί παραδείγματι, με την κατάσταση, τις ιδιότητες και τις σχέσεις του προσώπου αυτού στο πλαίσιο του καθεστώτος στο οποίο ανήκει (42). Εν συνεχεία, το Δικαστήριο εφάρμοσε το ίδιο επίπεδο απόδειξης στη νομολογία του (43), ακόμη και προσφάτως, όσον αφορά τα περιοριστικά μέτρα που ελήφθησαν λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία (44).
58.      Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο, δεδομένου ότι μπορούσε να εφαρμόσει επίπεδο αποδείξεως στηριζόμενο σε δέσμη ενδείξεων προκειμένου να εκτιμήσει αν η αιτιολογία που ανέπτυξε το Συμβούλιο έναντι της αναιρεσείουσας στηριζόταν σε επαρκώς στέρεη πραγματική βάση. Παρά την έλλειψη ρητής διατάξεως στο ενωσιακό δίκαιο, αρκεί η επισήμανση ότι η εφαρμογή του συγκεκριμένου επιπέδου αποδείξεων στηρίζεται σε πάγια νομολογία του Δικαστηρίου. Από την πλευρά της, η αναιρεσείουσα δεν εξηγεί εξαντλητικώς στις γραπτές παρατηρήσεις της τον συγκεκριμένο κανόνα ή τη γενική αρχή του δικαίου που φέρεται ότι παραβιάζεται στο πλαίσιο αυτό.
59.      Το δεύτερο σκέλος του δευτέρου λόγου αναιρέσεως θα πρέπει να απορριφθεί και, ως εκ τούτου, ο λόγος αυτός θα πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό του.
Β.      Επί του τρίτου λόγου αναιρέσεως
60.      Με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως, η αναιρεσείουσα υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κατά την εκτίμηση της αρχής της αναλογικότητας.
61.      Ο λόγος αυτός υποδιαιρείται σε δύο σκέλη. Το πρώτο σκέλος βάλλει κατά της μη εκτίμησης του λόγου ακυρώσεως που αντλείται από προσβολή των θεμελιωδών δικαιωμάτων της αναιρεσείουσας υπό το πρίσμα του δικαιώματος ιδιοκτησίας των πελατών της αναιρεσείουσας· με το δεύτερο σκέλος αμφισβητείται το συμπέρασμα του Γενικού Δικαστηρίου ότι οι προσβαλλόμενες πράξεις ήταν σύμφωνες με την αρχή της αναλογικότητας.
1.      Επί του πρώτου σκέλους του τρίτου λόγου αναιρέσεως
62.      Με το πρώτο σκέλος του τρίτου λόγου αναιρέσεως, η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο διαπιστώνοντας ότι η εκτίμηση της προβαλλόμενης από την αναιρεσείουσα προσβολής των θεμελιωδών δικαιωμάτων δεν απαιτούσε να ληφθούν υπόψη οι συνέπειες των επίδικων πράξεων επί του θεμελιώδους δικαιώματος ιδιοκτησίας των πελατών της αναιρεσείουσας. Κατ’ αυτήν, η συμμόρφωση με την αρχή της αναλογικότητας δεν έπρεπε να έχει εξεταστεί από το Γενικό Δικαστήριο ως άσκηση ενός συνήθους ατομικού δικαιώματος, αλλά ως εξακρίβωση της συμμορφώσεως με μια θεμελιώδη αρχή η οποία συνεπάγεται την εξέταση των συνεπειών ενός μέτρου στο σύνολό του. Η αναιρεσείουσα υπογραμμίζει ότι η κύρια αποστολή της στις αγορές της Ένωσης συνίσταται στην επιτέλεση του ρόλου του κεντρικού αποθετηρίου τίτλων και, ως εκ τούτου, του ρόλου του κατόχου τίτλων που ανήκουν σε ρωσικές οντότητες και ιδιώτες. Επομένως, η επιβολή κυρώσεων στην αναιρεσείουσα ισοδυναμεί με επιβολή κυρώσεων στους χρήστες της, ήτοι στον ενδιάμεσο και στους τελικούς πελάτες των ρωσικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.
63.      Το Συμβούλιο αμφισβητεί το παραδεκτό του υπό κρίση σκέλους του τρίτου λόγου αναιρέσεως. Υποστηρίζει ότι με το υπό κρίση σκέλος, η αναιρεσείουσα αμφισβητεί το κατά πόσον οι επίδικες πράξεις είναι σύμφωνες με τη γενική αρχή της αναλογικότητας, και όχι την εκτίμηση στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο επί της εν λόγω αρχής στο πλαίσιο της εκτιμήσεως της προσβολής των θεμελιωδών δικαιωμάτων της αναιρεσείουσας. Πρόκειται για νέο ισχυρισμό, ο οποίος δεν προβλήθηκε πρωτοδίκως. Επί της ουσίας, τόσο το Συμβούλιο όσο και η Επιτροπή εκφράζουν τη διαφωνία τους με τα επιχειρήματα που προβάλλει η αναιρεσείουσα.
64.      Πρώτον, όσον αφορά το παραδεκτό του πρώτου σκέλους του τρίτου λόγου αναιρέσεως, υπενθυμίζω ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, αν επιτρεπόταν σε διάδικο να προβάλει για πρώτη φορά ενώπιόν του λόγο αναιρέσεως και επιχειρήματα που δεν είχε προβάλει ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, τούτο θα σήμαινε ότι ο διάδικος αυτός θα είχε τη δυνατότητα να υποβάλει στην κρίση του Δικαστηρίου, του οποίου η αρμοδιότητα είναι περιορισμένη κατ’ αναίρεση, διαφορά με ευρύτερο περιεχόμενο από τη διαφορά που εκδίκασε το Γενικό Δικαστήριο. Στην αναιρετική διαδικασία, η αρμοδιότητα του Δικαστηρίου περιορίζεται στον έλεγχο της νομικής λύσεως που δόθηκε σχετικά με τους λόγους και τα επιχειρήματα που προβλήθηκαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου (45). Ωστόσο, τούτο δεν αποκλείει τη δυνατότητα του αναιρεσείοντος να προβάλει λόγους αντλούμενους από την ίδια την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, οι οποίοι σκοπούν στην κατά τον νόμο αμφισβήτηση του βάσιμού της (46).
65.      Εν προκειμένω, από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση (47) προκύπτει ότι, ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, η αναιρεσείουσα προέβαλε λόγο ακυρώσεως αντλούμενο από δυσανάλογη προσβολή θεμελιωδών δικαιωμάτων. Στο πλαίσιο του λόγου αυτού, η αναιρεσείουσα προέβαλε επιχειρηματολογία με την οποία υποστήριζε ότι τα ληφθέντα εις βάρος της περιοριστικά μέτρα συνεπάγονταν τη δέσμευση κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων που ανήκαν στους πελάτες της, με αποτέλεσμα τα εν λόγω μέτρα να προσβάλλουν επίσης το δικαίωμα ιδιοκτησίας τους. Από την πλευρά του, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε την εν λόγω επιχειρηματολογία και κατέληξε στο συμπέρασμα, στη σκέψη 129 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η αναιρεσείουσα δεν μπορούσε να επικαλεστεί, προς στήριξη της προσφυγής ακυρώσεως, δικαίωμα ιδιοκτησίας που δεν της ανήκε. Κατά τη νομολογία, η προσβολή ατομικού δικαιώματος μπορεί, κατ’ αρχήν, να προβληθεί μόνον από το πρόσωπο του οποίου το δικαίωμα φέρεται ότι προσβλήθηκε και όχι από τρίτους. Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο διευκρίνισε ότι οι πελάτες της αναιρεσείουσας είχαν στη διάθεσή τους ένδικα βοηθήματα ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, ενώπιον των οποίων μπορούσαν, μεταξύ άλλων, να προβάλουν προσβολή του δικαιώματος ιδιοκτησίας τους που κατοχυρώνεται στο άρθρο 17 του Χάρτη.
66.      Επομένως, η επιχειρηματολογία που προέβαλε η αναιρεσείουσα, στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του τρίτου λόγου αναιρέσεως, συνδέεται με την εκτίμηση στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, ιδίως στο πλαίσιο του λόγου ακυρώσεως που προβλήθηκε πρωτοδίκως και ο οποίος αντλείται από προσβολή των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Κατά συνέπεια, με την επιφύλαξη της απαντήσεως που θα δώσει το Δικαστήριο εν προκειμένω, το πρώτο σκέλος δεν συνιστά νέα επιχειρηματολογία που θα μπορούσε να μεταβάλει το αντικείμενο της ενώπιόν του διαφοράς. Ως εκ τούτου, προτείνω να κριθεί παραδεκτό, παρά την ένσταση που προέβαλε το Συμβούλιο.
67.      Δεύτερον, επί της ουσίας, η αναιρεσείουσα αμφισβητεί τη λυσιτέλεια της νομολογίας που παρατίθεται στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, κατά την οποία, όπως προαναφέρθηκε, ο αναιρεσείων δεν μπορεί να επικαλεστεί, προς στήριξη της προσφυγής του ακυρώσεως, την προσβολή δικαιώματος τρίτου. Κατά την άποψή της, η εν λόγω νομολογία δεν έχει καθιερωθεί στο πλαίσιο των περιοριστικών μέτρων ούτε στο πλαίσιο της συμμορφώσεως με την αρχή της αναλογικότητας.
68.      Παρατηρώ ότι, στη σκέψη 129 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο παραθέτει, προς στήριξη της συλλογιστικής του, δύο αποφάσεις που εξέδωσε το ίδιο δικαστήριο στους τομείς, αφενός, της οικονομικής και νομισματικής πολιτικής και, αφετέρου, του αντιντάμπινγκ (48). Μολονότι καμία από τις αποφάσεις αυτές δεν εμπίπτει στον τομέα των περιοριστικών μέτρων, εντούτοις, παρουσιάζουν συνέπεια με τη νομολογία του Δικαστηρίου, κατά την οποία εναπόκειται, κατ’ ουσίαν, στα μέρη που έχουν δικαίωμα να το ασκήσουν αποτελεσματικά (49), ανεξαρτήτως της φύσεως της διαδικασίας που έχει κινηθεί εις βάρος τους (50). Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας ότι η προσβολή ατομικού δικαιώματος μπορεί να προβληθεί μόνον από το πρόσωπο του οποίου το δικαίωμα φέρεται να έχει προσβληθεί και όχι από τρίτους (51).
69.      Εξάλλου, επισημαίνεται ότι, όπως διευκρινίζει το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 152 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, κατά τον χρόνο εκδόσεως των αρχικών πράξεων, η απόφαση 2014/145 και ο κανονισμός 269/2014 προέβλεπαν κατά παρέκκλιση διαδικασία που παρείχε στους πελάτες της αναιρεσείουσας τη δυνατότητα να ζητήσουν, ενώπιον των αρμόδιων εθνικών αρχών, την αποδέσμευση των κεφαλαίων που δεσμεύθηκαν δυνάμει της καταχωρίσεως της αναιρεσείουσας στον κατάλογο (52). Όπως προκύπτει επίσης από τις σκέψεις 156 και 159 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, στην τροποποιηθείσα απόφαση 2014/145 και στον τροποποιηθέντα κανονισμό 269/2014 εισήχθησαν εν συνεχεία νέες τροποποιήσεις στην εν λόγω κατά παρέκκλιση διαδικασία, με σκοπό να διευκολυνθεί η επιστροφή στους πελάτες της αναιρεσείουσας των τίτλων που κατείχε στους δεσμευμένους λογαριασμούς της σε αποθετήρια εγκατεστημένα εντός της Ένωσης (53).
70.      Επομένως, η τροποποιηθείσα απόφαση 2014/145 και ο τροποποιηθείς κανονισμός 269/2014 θέσπισαν ένα πλαίσιο το οποίο διαφοροποιούσε τις νομικές καταστάσεις της αναιρεσείουσας ως κεντρικού αποθετηρίου τίτλων, αφενός, και των πελατών της, αφετέρου. Για τους πελάτες που δεν υπέκειντο σε κανένα περιοριστικό μέτρο και των οποίων τα κεφάλαια ή οι οικονομικοί πόροι δεσμεύθηκαν λόγω των περιοριστικών μέτρων που ελήφθησαν κατά της αναιρεσείουσας, εναπέκειτο στις εθνικές αρχές να εκδώσουν απόφαση περί ελευθερώσεως των εν λόγω κεφαλαίων ή πόρων. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο ορθώς έκρινε ότι, εφόσον η διαδικασία αυτή συνεπαγόταν την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης, οι εν λόγω αρχές όφειλαν να τηρούν τον Χάρτη σύμφωνα με το άρθρο 51, παράγραφος 1, του Χάρτη. Επίσης, το εν λόγω δικαστήριο ορθώς υπογράμμισε ότι, στο πλαίσιο ενδεχόμενης διαφοράς οφειλόμενης στην εφαρμογή των εν λόγω παρεκκλίσεων, οι πελάτες της αναιρεσείουσας είχαν στη διάθεσή τους ένδικα βοηθήματα ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, ενώπιον των οποίων μπορούσαν, μεταξύ άλλων, να προβάλουν προσβολή του δικαιώματος ιδιοκτησίας τους που κατοχυρώνεται στο άρθρο 17 του Χάρτη (54). Δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο, στο πλαίσιο των εν λόγω διαδικασιών, να υποβληθεί στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως σχετικά με τη συμβατότητα των παρεκκλίσεων που προβλέπει ο κανονισμός 269/2014 με το δίκαιο της Ένωσης (55).
71.      Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να προσαφθεί στο Γενικό Δικαστήριο ότι έκρινε ότι η εκτίμηση της προβαλλόμενης από την αναιρεσείουσα προσβολής θεμελιωδών δικαιωμάτων δεν επέβαλλε να ληφθούν υπόψη οι συνέπειες των επίδικων πράξεων επί του θεμελιώδους δικαιώματος ιδιοκτησίας των πελατών της αναιρεσείουσας.
72.      Το πρώτο σκέλος του τρίτου λόγου αναιρέσεως πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να απορριφθεί.
2.      Το δεύτερο σκέλος του τρίτου λόγου αναιρέσεως
73.      Με το δεύτερο σκέλος του τρίτου λόγου αναιρέσεως, η αναιρεσείουσα αμφισβητεί, κατ’ ουσίαν, την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εκτίμηση των προϋποθέσεων του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη όσον αφορά την επιχειρηματική ελευθερία της και το δικαίωμα ιδιοκτησίας της.
74.      Το Συμβούλιο και η Επιτροπή αντικρούουν τους εν λόγω ισχυρισμούς.
75.      Όπως επισημάνθηκε στο σημείο 18 των παρουσών προτάσεων, στις σκέψεις 134 έως 146 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε τον ισχυρισμό της αναιρεσείουσας ότι τα περιοριστικά μέτρα που ελήφθησαν εις βάρος της συνιστούσαν δυσανάλογη προσβολή των θεμελιωδών δικαιωμάτων της, ήτοι της επιχειρηματικής ελευθερίας της και του δικαιώματος ιδιοκτησίας της. Ειδικότερα, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η επέμβαση των περιοριστικών μέτρων που ελήφθησαν εις βάρος της αναιρεσείουσας δεν μπορούσε να θεωρηθεί δυσανάλογη, καθόσον:
–        ήταν πρόσφορα για σκοπούς γενικού ενδιαφέροντος θεμελιώδους σημασίας για τη διεθνή κοινότητα, όπως η διατήρηση της ειρήνης και της διεθνούς ασφάλειας,
–        η αναιρεσείουσα δεν προέβαλε κανένα εναλλακτικό και λιγότερο επαχθές μέτρο ούτε απέδειξε ότι το Συμβούλιο μπορούσε να έχει εξετάσει το ενδεχόμενο να λάβει λιγότερο επαχθή μέτρα αλλά εξίσου πρόσφορα με τα προβλεπόμενα στις προσβαλλόμενες πράξεις,
–        η στάθμιση των διακυβευόμενων συμφερόντων κατέδειξε ότι τα μειονεκτήματα των περιοριστικών μέτρων για την αναιρεσείουσα δεν ήταν δυσανάλογα, δεδομένης της πρωταρχικής σημασίας που έχει η διατήρηση της ειρήνης και της διεθνούς ασφάλειας,
–        τα αποτελέσματα των περιοριστικών μέτρων περιορίζονταν στο έδαφος της Ένωσης, οπότε αφορούσαν, το πολύ, μέρος μόνον των ιδίων κεφαλαίων ή των οικονομικών πόρων που ανήκαν στην αναιρεσείουσα,
–        τα επίμαχα περιοριστικά μέτρα δεν στέρησαν από την αναιρεσείουσα το δικαίωμα να εισπράττει, σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 6, στοιχείο αʹ, της αποφάσεως 2014/145 και το άρθρο 7, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 269/2014, τους τόκους ή λοιπά κέρδη των δεσμευμένων λογαριασμών της στους οποίους είναι κατατεθειμένα τα εν λόγω κεφάλαια και οι εν λόγω πόροι, υπό τον όρο ότι οι εν λόγω τόκοι και τα λοιπά κέρδη είναι επίσης δεσμευμένα, και
–        τα μέτρα αυτά προέβλεπαν τη δυνατότητα να επιτραπεί η χρήση δεσμευμένων κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων για την κάλυψη των βασικών αναγκών των νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που περιλαμβάνονται στους επίμαχους καταλόγους.
76.      Όσον αφορά, πρώτον, το επιχείρημα της αναιρεσείουσας ότι τα επίμαχα περιοριστικά μέτρα δεν είναι προσωρινά, αλλά μόνιμα, δεδομένου ότι έχουν παραμείνει σε ισχύ επί δύο και πλέον έτη, αρκεί η επισήμανση ότι, κατά το άρθρο 6 της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145, οι επίδικες πράξεις είχαν εφαρμογή στην αναιρεσείουσα για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Επίσης, τα εν λόγω μέτρα αποτέλεσαν επίσης αντικείμενο συνεχών αναθεωρήσεων. Επιπλέον, μολονότι η αναιρεσείουσα προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι διατύπωσε την εκτίμησή του επί «θεωρητικών εκτιμήσεων, όχι όμως βάσει συγκεκριμένης αποτελεσματικότητας», εντούτοις, το επιχείρημα αυτό δεν στηρίζεται, όπως υπογραμμίζει το Συμβούλιο, σε συγκεκριμένους λόγους.
77.      Δεύτερον, στον βαθμό που η αναιρεσείουσα προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν έλαβε υπόψη, κατά την εκτίμηση της αναλογικότητας των επίδικων πράξεων, τις συνέπειες που είχαν για τους πελάτες της, επισήμανα ήδη ότι το Γενικό Δικαστήριο αναφέρθηκε πράγματι στις παρεκκλίσεις που προέβλεπε η τροποποιηθείσα απόφαση 2014/145, οι οποίες παρείχαν στις εθνικές αρχές τη δυνατότητα, ήδη από την έκδοση των αρχικών πράξεων με τις οποίες επιβλήθηκαν περιοριστικά μέτρα εις βάρος της, να εγκρίνουν την αποδέσμευση κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων της αναιρεσείουσας προκειμένου να της παρασχεθεί η δυνατότητα να προβεί σε πληρωμή υπό τη μορφή επιστροφής των τίτλων των πελατών της τους οποίους κατείχε στους δεσμευμένους λογαριασμούς της σε αποθετήρια τίτλων εγκατεστημένα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εξάλλου, μολονότι η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι οι πελάτες της «δεν [είχαν] καμία σχέση με τη σύγκρουση στην Ουκρανία», αρκεί να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, τα περιοριστικά μέτρα μπορούν, εξ ορισμού, να προξενήσουν ζημία σε πρόσωπα τα οποία δεν φέρουν καμία ευθύνη για την κατάσταση η οποία οδήγησε στη λήψη των εν λόγω μέτρων (56).
78.      Τρίτον, όσον αφορά τον ισχυρισμό της αναιρεσείουσας ότι, με το να την καταχωρίσει στις επίδικες πράξεις, το Συμβούλιο στην πραγματικότητα είχε την πρόθεση να δεσμεύσει τα περιουσιακά στοιχεία όλων των Ρώσων επενδυτών, χωρίς να τους καταχωρίσει ατομικώς και με τον απαιτούμενο βαθμό ταυτοποιήσεως, επισημαίνω ότι πρόκειται για αυτοτελή ισχυρισμό που προβάλλεται για πρώτη φορά στο στάδιο της αναίρεσης. Κατά πάγια νομολογία, η οποία μνημονεύεται στο σημείο 64 των παρουσών προτάσεων, ο ως άνω ισχυρισμός πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτος.
79.      Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, φρονώ ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κατά την εκτίμηση του περί του κατά πόσον οι επίδικες πράξεις ήταν σύμφωνες με την αρχή της αναλογικότητας.
80.      Το δεύτερο σκέλος του τρίτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί και, κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθεί ο τρίτος λόγος αναιρέσεως στο σύνολό του.
V.      Πρόταση
81.      Κατόπιν της αναλύσεως που εκτίθεται στις παρούσες προτάσεις, προτείνω στο Δικαστήριο να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως όσον αφορά τον δεύτερο και τον τρίτο λόγο αναιρέσεως.
82.      Δεν τοποθετούμαι επί των λοιπών λόγων αναιρέσεως που προβάλλει η αναιρεσείουσα ούτε επί του ζητήματος σχετικά με το ποιος διάδικος πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 184, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
2      Στο εξής: αναιρεσείουσα.
3      Στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.
4      Στο εξής, από κοινού: αρχικές πράξεις.
5      Στο εξής, από κοινού: πράξεις περί διατηρήσεως του Μαρτίου 2023.
6      Στο εξής, από κοινού: πράξεις περί διατηρήσεως του Σεπτεμβρίου 2023, και, από κοινού με τις αρχικές πράξεις και τις πράξεις περί διατηρήσεως του Μαρτίου 2023: επίδικες πράξεις.
7      Βλ. επίσης αποφάσεις της 13ης Μαρτίου 2025, Shuvalov κατά Συμβουλίου (C‑271/24 P, EU:C:2025:180), της 1ης Αυγούστου 2025, Timchenko κατά Συμβουλίου (C‑702/23 P, EU:C:2025:605) και Timchenko κατά Συμβουλίου (C‑703/23 P, EU:C:2025:608), και της 16ης Οκτωβρίου 2025, Timchenko κατά Συμβουλίου (C‑805/24 P, EU:C:2025:792).
8      Απόφαση του Συμβουλίου, της 17ης Μαρτίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2014, L 78, σ. 16).
9      Απόφαση του Συμβουλίου, της 25ης Φεβρουαρίου 2022, για την τροποποίηση της αποφάσεως 2014/145
(ΕΕ 2022,
L 50, σ. 1).
10      Κανονισμός του Συμβουλίου, της 17ης Μαρτίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2014, L 78, σ. 6).
11      Κανονισμός του Συμβουλίου, της 25ης Φεβρουαρίου 2022, για την τροποποίηση του κανονισμού 269/2014 (ΕΕ 2022, L 51, σ. 1).
12      Στο εξής: τροποποιηθείσα απόφαση 2014/145.
13      Στο εξής: τροποποιηθείς κανονισμός 269/2014.
14      Στο εξής: επίμαχοι κατάλογοι.
15 Στο εξής: Χάρτης.
16      Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 833/2014 του Συμβουλίου, της 31ης Ιουλίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών της Ρωσίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία
(ΕΕ 2014,
L 229, σ. 1).
17      Βλ., ιδίως, σκέψεις 44 και 45 της εν λόγω αποφάσεως.
18      Απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Tradeinn Retail Services (C‑76/24, EU:C:2025:593, σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
19      Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 8ης Μαΐου 2025, Zimir (C‑662/23, EU:C:2025:326, σκέψη 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
20      Βλέπε, μεταξύ άλλων, τον ορισμό στο Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CF%83%CF%84%CE%B7%CF%81%CE%AF%CE%B6%CF%89+&dq=.
21      Βλ., επί παραδείγματι, τους ορισμούς του γαλλικού ρήματος «soutenir» στο λεξικό Le Robert, διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://dictionnaire.lerobert.com/definition/soutenir·
του γερμανικού ρήματος «unterstützen» στο λεξικό Duden, διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://www.duden.de/rechtschreibung/unterstuetzen_unterstuetzt·
του ιταλικού ρήματος «supportare» στο λεξικό Treccani, διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://www.treccani.it/vocabolario/supportare/· και του ισπανικού ρήματος «apoyar» στο λεξικό Real Academia Española, διαθέσιμο στη διεύθυνση https://dle.rae.es/apoyar.
22      Προτάσεις μου στην υπόθεση Mazepin κατά Συμβουλίου, ιδίως σημεία 42 έως 44. Η υπόθεση είναι ακόμη εκκρεμής ενώπιον του Δικαστηρίου.
23      Βλ. επίσης τις προτάσεις μου στις υποθέσεις Pumpyanskiy κατά Συμβουλίου (C‑696/23 P, EU:C:2025:409, σημεία 39 έως 41), Khudaverdyan κατά Συμβουλίου (C‑704/23 P, EU:C:2025:410, σημεία 43 έως 45), Rashnikov κατά Συμβουλίου (C‑711/23 P, EU:C:2025:411, σημεία 45 έως 47), και Khan κατά Συμβουλίου (C‑111/24 P, EU:C:2025:413, σημεία 41 έως 43). Οι εν λόγω υποθέσεις εκκρεμούν ακόμη ενώπιον του Δικαστηρίου.
24      Βλ. αιτιολογική σκέψη 9 της αποφάσεως 2022/329.
25      Βλ. αιτιολογική σκέψη 11 της αποφάσεως 2022/329.
26      Πρβλ. άρθρο 4, παράγραφοι 1, και 2, του κανονισμού 833/2014, το οποίο απαγορεύει, μεταξύ άλλων, την παροχή ορισμένων αγαθών, τεχνολογιών και υπηρεσιών σε οποιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, οντότητα ή φορέα στη Ρωσία ή προς χρήση στη Ρωσία.
27      Πρβλ. αποφάσεις
της 28ης
Μαρτίου 2017, Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, σκέψη 123), καθώς
και
της 25ης
Ιουνίου 2020, VTB Bank κατά Συμβουλίου, C‑729/18 P, EU:C:2020:499, σκέψη 59).
28      Απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 2009, Sturgeon κ.λπ. (C‑402/07 και C‑432/07, EU:C:2009:716, σκέψη 47 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
29      Βλ. σημείο 37 των παρουσών προτάσεων.
30      Βλ. απόφαση του Συμβουλίου, της 26ης Ιουλίου 2010, για περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν και για την κατάργηση της κοινής θέσης 2007/140/ΚΕΠΠΑ (ΕΕ 2010, L 195, σ. 39), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2012/635/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 15ης Οκτωβρίου 2012 (ΕΕ 2012, L 282, σ. 58), η οποία προέβλεπε κριτήριο καταχωρίσεως εφαρμοστέο «στα λοιπά πρόσωπα, οντότητες ή οργανισμούς που παρέχουν στήριξη, ιδίως υλική, υλικοτεχνική ή οικονομική, στην κυβέρνηση του Ιράν και προσώπων και οντοτήτων που συνδέονται με αυτά». Βλ. επίσης άρθρο 23, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 267/2012 του Συμβουλίου, της 23ης Μαρτίου 2012, σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 961/2010 (ΕΕ 2012, L 88, σ. 1).
31      Βλ., ιδίως, σημείο 52 των εν λόγω προτάσεων.
32      Βλ. επίσης απόφαση της 1ης Μαρτίου 2016, National Iranian Oil Company κατά Συμβουλίου (C‑440/14 P, EU:C:2016:128, σκέψεις 79 έως 83).
33      Βλ., όσον αφορά τη συστημική σημασία των κεντρικών αποθετηρίων τίτλων υπό το πρίσμα του δικαίου της Ένωσης, αιτιολογικές σκέψεις 2, 4, 6, 35, 48 και 69, καθώς και άρθρα 19 και 22 του κανονισμού (ΕΕ)
909/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 2014, σχετικά με τη βελτίωση του διακανονισμού αξιογράφων στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κεντρικά αποθετήρια τίτλων και για την τροποποίηση των οδηγιών 98/26/ΕΚ και 2014/65/ΕΕ και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 236/2012 (ΕΕ 2014, L 257, σ. 1). Βλ. επίσης την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «Central securities depositories (CSDs)», διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://finance.ec.europa.eu/capital-markets-union-and-financial-markets/financial-markets/post-trade-services/central-securities-depositories-csds_en
34      Βλ., κατ’ αναλογίαν, προτάσεις μου στην υπόθεση Mazepin κατά Συμβουλίου (σημείο 47).
35      Βλ. άρθρο 256, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ, άρθρο 58, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και άρθρο 168, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
36      Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 13ης Μαρτίου 2025, Shuvalov κατά Συμβουλίου (C‑271/24 P, EU:C:2025:180, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 26ης Ιουνίου 2025, EVH κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑464/23 P, C‑465/23 P, C‑467/23 P, C‑468/23 P και C‑470/23 P, EU:C:2025:478, σκέψη 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
37      Βλ. σκέψη 49 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Βλ. επίσης συναφώς, απόφαση της 18ης Ιουλίου 2013, Επιτροπή κ.λπ. κατά Kadi (C‑584/10 P, C‑593/10 P και C‑595/10 P, EU:C:2013:518, σκέψη 119).
38      Βλ., συναφώς, απόφαση
της 18ης
Ιουλίου 2013, Επιτροπή κ.λπ. κατά
Kadi (C‑584/10 P, C‑593/10 P και
C‑595/10 P, EU:C:2013:518, σκέψη 124).
39      Βλ. Filpo, F., «Evidence standards in the judicial review of restrictive measures», ERA Forum,
αριθ. 20, 2020, σ. 620 και 621.
40      Βλ., επί παραδείγματι, σχετικά με την πλέον πρόσφατη νομολογία του, αποφάσεις της 15ης Μαΐου 2024, Anbouba κατά Συμβουλίου (T‑471/22, EU:T:2024:315, σκέψη 54), της 12ης Ιουνίου 2024, Shammout κατά Συμβουλίου (T‑649/22, EU:T:2024:376, σκέψη 64), της 18ης Δεκεμβρίου 2024, Mironovich Shor κατά Συμβουλίου (T‑489/23, EU:T:2024:912, σκέψη 139), και της αποφάσεως της 18ης Δεκεμβρίου 2024, Tauber κατά Συμβουλίου (T‑493/23, EU:T:2024:913, σκέψη 133).
41      Στο εξής: απόφαση Anbouba.
42      Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση Anbouba (σκέψεις 52 και 54). Βλέπε επίσης τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Υ. Bot στην υπόθεση Anbouba κατά Συμβουλίου (C‑605/13 P και C‑630/13 P, EU:C:2015:2, σημείο 208).
43      Βλ. αποφάσεις της 28ης Ιουλίου 2016, Tomana κ.λπ. κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (C‑330/15 P, EU:C:2016:601, σκέψη 82), και της 21ης Σεπτεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Ισπανίας (C‑139/15 P, EU:C:2016:707, σκέψεις 60 και 61).
44      Απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Timchenko κατά Συμβουλίου (C‑702/23 P, EU:C:2025:605, σκέψη 39).
45      Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 17ης Οκτωβρίου 2024, PT Pelita Agung Agrto και PT Permata Hijau Palm Oleo κατά Επιτροπής (C‑112/23 P, EU:C:2024:899, σκέψη 67 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
46      Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 10ης Απριλίου 2014, Επιτροπή κατά Siemens Österreich κ.λπ. και Siemens Transmission & Distribution κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑231/11 P έως C‑233/11 P, EU:C:2014:256, σκέψη 102 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
47      Βλ. σημεία 13 και 17 των παρουσών προτάσεων.
48      Βλ., αντιστοίχως, αποφάσεις της 19ης Σεπτεμβρίου 2019, Zhejiang Jndia Pipeline Industry κατά Επιτροπής (T‑228/17, EU:T:2019:619), και της 22ας Ιουνίου 2022, Anglo Austrian AAB και Belegging-Maatschappij «Far-East» κατά ΕΚΤ (T‑797/19, EU:T:2022:389, σκέψη 285).
49      Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 10ης Σεπτεμβρίου 2015, Fliesen-Zentrum Deutschland (C‑687/13, EU:C:2015:573, σκέψη 73), και της 21ης Σεπτεμβρίου 2023, China Chamber of Commerce for Import and Export of Machinery and Electronic Products κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑478/21 P, EU:C:2023:685, σκέψη 223 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
50      Απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2021, Adler Real Estate κ.λπ. (C‑546/18, EU:C:2021:711, σκέψη 59). Βεβαίως, η τελευταία αυτή νομολογία αναπτύχθηκε όσον αφορά τα δικαιώματα άμυνας και όχι άλλα θεμελιώδη δικαιώματα, όπως η επιχειρηματική ελευθερία ή το δικαίωμα ιδιοκτησίας, τα οποία αφορά η υπό κρίση υπόθεση. Εντούτοις, η νομολογία του Δικαστηρίου αναφέρεται ρητώς, κατά τρόπο ευρύ, στα «ατομικά» δικαιώματα, όπερ συνεπάγεται, κατά τη γνώμη μου, ότι η εν λόγω νομολογία μπορεί να εφαρμοστεί πλήρως σε υπόθεση που αφορά προβαλλόμενη προσβολή θεμελιώδους δικαιώματος, όπως εν προκειμένω.
51      Όπως ορθώς επισημαίνει το Συμβούλιο, η προσέγγιση που υιοθετείται από το Δικαστήριο και το Γενικό Δικαστήριο στη νομολογία τους επιρρωννύεται επίσης, κατ’ αναλογία, από την προσέγγιση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σχετικά με το άρθρο 34 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, που υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950, ιδίως όσον αφορά την άσκηση των δικαιωμάτων των μετόχων από εταιρία. Κατά το εν λόγω δικαστήριο, κατ’ αρχήν, οι μέτοχοι εταιριών δεν μπορούν να θεωρηθούν ως «θύματα», κατά την έννοια του άρθρου 34 της Συμβάσεως, πράξεων και μέτρων που θίγουν τις εταιρίες τους.
52      Βλ., ιδίως, άρθρο 2, παράγραφος 5, της αποφάσεως 2014/145 και άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014.
53      Βλ., ιδίως, άρθρο 2, παράγραφοι 19 και 25, της τροποποιηθείσας αποφάσεως 2014/145, και άρθρο 6β, παράγραφοι 5 και 5α, του τροποποιηθέντος κανονισμού 269/2014.
54      Βλ., ιδίως, σκέψεις 131 έως 133, 155 και 158 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
55      Βλ., συναφώς, απόφαση
της
23ης Απριλίου 1986, Les Verts κατά Κοινοβουλίου (294/83, EU:C:1986:166, σκέψη 23).
56      Πρβλ. αποφάσεις της 28ης Μαρτίου 2017, Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, σκέψη 149), και της 25ης Ιουνίου 2020, VTB Bank κατά Συμβουλίου (C‑729/18 P, EU:C:2020:499, σκέψη 81).