62020CC0570
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SÁNCHEZ‑BORDONA
ippreżentati fid-9 ta’ Diċembru 2021 (
1
)
Kawża C‑570/20
BV
vs
Direction départementale des finances publiques de la Haute‑Savoie
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Cour de cassation (il-Qorti tal‑Kassazzjoni, Franza))
“Domanda preliminari – Drittijiet fundamentali – Artikolu 50 u Artikolu 52 tal‑Karta tad-Drittijiet tal-Bniedem tal-Unjoni Ewropea – Taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) – Direttiva 2006/112/KE – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi għal żieda ta’ sanzjonijiet amministrattivi u kriminali għall-istess fatti – Eżiġenzi tal‑prinċipju ne bis in
idem – Ċarezza u prevedibbiltà – Neċessità u proporzjonalità”
1.
Għal darba oħra quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja qegħdin jitqanqlu l‑problemi li jirriżultaw miż-żieda ta’ sanzjonijiet amministrattivi u kriminali, imposti fuq l-istess persuna għall-istess fatti biex jikkastigaw, simultanjament jew suċċessivament, reati fiskali li jikkonċernaw, fost l-oħrajn, it-taxxa fuq il-valur miżjud (“VAT”).
2.
Fis-sentenzi tal-20 ta’ Marzu 2018, Menci (
2
) u Garlsson Real Estate et (
3
), il‑Qorti tal-Ġustizzja ċċarat il-kundizzjonijiet li għandhom ikunu osservati minn liġi nazzjonali biex tillimita, f’konformità mal-Artikolu 52(1) tal-Karta tad‑Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (il-“Karta”), id-dritt fundamentali li persuna ma tiġix issanzjonata darbtejn għall-istess atti, iggarantit mill‑Artikolu 50 tal-Karta.
3.
F’din it-talba għal deċiżjoni preliminari, il-Cour de cassation (il-Qorti tal‑Kassazzjoni, Franza) tiddubita li r-regoli nazzjonali li fuqhom trid tibbaża d‑deċiżjoni tagħha huma konformi mad-duttrina tal-Qorti tal-Ġustizzja, f’dak li jirrigwarda speċifikament:
—
iċ-ċarezza u l-preċiżjoni tad-dispożizzjonijiet li jippermettu l-kumulu ta’ proċeduri u sanzjonijiet; u
—
minn naħa, il-proporzjonalità bejn is-serjetà tar-reat imwettaq, u s-serjetà tas-sanzjonijiet kumulati kollha, min-naħa l-oħra.
I. Il-kuntest ġuridiku
A.
Id-dritt tal-Unjoni
1. Il-Karta
4.
L-Artikolu 50 jistabbilixxi:
“L-ebda persuna ma tista’ terġa’ tkun ipproċessata jew ikkundannata għal reat li għalih tkun diġà instabet mhux ħatja jew ikkundannata fl-Unjoni b’sentenza li daħlet in ġudikat skond il-liġi”.
5.
L-Artikolu 51 jistipula:
“1.   Id-dispożizzjonijiet ta’ din il-Karta huma intiżi għall-istituzzjonijiet, għall-korpi u għall-aġenziji ta’ l-Unjoni fir-rispett tal-prinċipju ta’ sussidjarjetà u għall-Istati Membri wkoll biss meta jkunu qed jimplimentaw il-liġi ta’ l-Unjoni. Huma għandhom għaldaqstant jirrispettaw id-drittijiet, josservaw il-prinċipji u jippromwovu l-applikazzjoni tagħhom, skond il-kompetenzi rispettivi tagħhom u fir-rispett tal-limiti tal-kompetenzi ta’ l-Unjoni kif mogħtija lilha fit-Trattati.
2.   Il-Karta ma testendix il-kamp ta’ applikazzjoni tal-liġi ta’ l-Unjoni lil hinn mill-kompetenzi ta’ l-Unjoni jew ma tistabbilixxi ebda setgħa jew kompitu ġdid għall-Unjoni, u ma timmodifikax il-kompetenzi u l-kompiti definiti fit-Trattati”.
6.
L-Artikolu 52 jindika:
“1.   Kull limitazzjoni fl-eżerċizzju tad-drittijiet u tal-libertajiet rikonoxxuti minn din il-Karta għandha tkun prevista mil-liġi u għandha tirrispetta l-essenza ta’ dawk id-drittijiet u l-libertajiet. Bla ħsara għall-prinċipju ta’ proporzjonalità, jistgħu jsiru limitazzjonijiet f’dawk il-każijiet biss fejn ikun meħtieġ u fejn ġenwinament jintlaħqu l-objettivi ta’ interess ġenerali rikonoxxuti mill-Unjoni jew il-ħtieġa li jiġu protetti d-drittijiet u l-libertajiet ta’ oħrajn.
[…]
3.   Safejn din il-Karta fiha drittijiet li jikkorrispondu għal drittijiet iggarantiti mill-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali, it-tifsira u l-ambitu ta’ dawk id-drittijiet għandhom ikunu l-istess bħal dawk stabbiliti mill-Konvenzjoni msemmija. Din id-dispożizzjoni ma żżommx lil-liġi ta’ l-Unjoni milli jipprevedi protezzjoni aktar estensiva.
4.   Safejn din il-Karta tirrikonoxxi d-drittijiet fundamentali kif jirriżultaw mit-tradizzjonijiet kostituzzjonali komuni għall-Istati Membri, dawk id-drittijiet għandhom ikunu interpretati f’armonija ma’ dawk it-tradizzjonijiet.
[…]
6.   Għandha tittieħed kunsiderazzjoni sħiħa tal-liġijiet u l-prattiċi nazzjonali kif speċifikat f’din il-Karta”.
2. It-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (“TFUE”)
7.
L-Artikolu 325 jistabbilixxi:
“1.   L-Unjoni u l-Istati Membri għandhom jikkumbattu l-frodi u l-attivitajiet illegali oħra li jaffettwaw l-interessi finanzjarji ta’ l-Unjoni permezz ta’ miżuri, li jittieħdu skond dan l-Artikolu u li jservu ta’ deterrent kif ukoll li jkunu tali li joffru protezzjoni effettiva fl-Istati Membri, kif ukoll fl-istituzzjonijiet, il-korpi u l-organi ta’ l-Unjoni.
2.   L-Istati Membri għandhom jieħdu l-istess miżuri sabiex jikkumbattu l-frodi li taffettwa l-interessi finanzjarji ta’ l-Unjoni bħal ma jieħdu sabiex jikkumbattu l-frodi li taffettwa l-interessi finanzjarji tagħhom stess.
[…]”.
3. Id-Direttiva 2006/112/KE (
4
)
8.
L-Artikolu 273 jipprovdi:
“L-Istati Membri jistgħu jimponu obbligi oħrajn li jidhrulhom meħtieġa biex jiżguraw il-ġbir korrett ta’ VAT u biex ma ssirx frodi, soġġett għall-ħtieġa ta’ trattament indaqs bejn transazzjonijiet domestiċi u transazzjonijiet li jsiru bejn Stati Membri minn persuni taxxabbli u sakemm dawn l-obbligi, fin-negozju bejn Stati Membri, ma jagħtux lok għal formalitajiet konnessi mal-qsim ta’ fruntieri.
[…]”.
B.
Id-dritt nazzjonali
1. Il-Code général des impôts (il-Kodiċi Ġenerali tat‑Tassazzjoni, iktar ’il quddiem iċ-“CGT”)
9.
Skont l-Artikolu 1729, fil-verżjoni tiegħu applikabbli għat-tilwima (
5
):
“L-ineżattezzi jew l-ommissjonijiet misjuba f’dikjarazzjoni jew f’att li jinvolvu l‑indikazzjoni ta’ elementi rilevanti għall-bażi taxxabbli jew għall-ħlas tat-taxxa kif ukoll il-ħlas lura ta’ kreditu ta’ natura fiskali li l-ħlas tiegħu nkiseb indebitament mingħand l-Istat għandhom jagħtu lok għall-applikazzjoni ta’ żieda ta’:
a.
40 % f’każ ta’ nuqqas intenzjonali;
[…]”.
10.
L-Artikolu 1741, fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-fatti tal-kawża (
6
), kien jindika:
“Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet speċifiċi li jinsabu f’dan il-kodiċi, min ikun evita b’mod frawdolenti jew ipprova jevita b’mod frawdolenti l-istabbiliment jew il-ħlas totali jew parzjali tat-taxxi previsti f’dan il-kodiċi, jew billi naqas volontarjament milli jagħmel id-dikjarazzjoni tiegħu fit-termini stabbiliti, jew billi ħeba volontarjament parti mis-somom suġġett għat-taxxa, jew billi organizza l‑insolvenza tiegħu jew ostakola permezz ta’ manuvri oħra l-irkupru tat-taxxa, jew billi aġixxa b’xi mod ieħor frawdolenti, huwa suġġett, irrispettivament mis‑sanzjonijiet fiskali applikabbli, għal multa ta’ EUR 37500 u għal piena ta’ ħabs ta’ ħames snin. Meta l-fatti jkunu twettqu jew ġew iffaċilitati permezz jew ta’ xiri jew ta’ bejgħ mingħajr irċevuta, jew bi rċevuta li ma tirreferix għal operazzjonijiet reali, jew li l-għan tagħhom kien il-kisba mill-Istat ta’ ħlas lura mhux iġġustifikat, l-awtur huwa suġġett għal multa ta’ EUR 5000 u għal sentenza ta’ priġunerija ta’ ħames snin.
Madankollu, din id-dispożizzjoni hija applikabbli biss, f`każ ta’ ħabi, jekk dan jaqbeż parti minn għaxra tal-ammont taxxabbli jew l-ammont ta’ EUR 153. Kull persuna kkundannata b’applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu tista’ tiġi mċaħħda mid-drittijiet ċiviċi, ċivili u tal-familja, skont il-modalitajiet previsti fl-Artikolu 131‑26 tal-Kodiċi Kriminali.
Il-qorti tista’, ukoll, tordna l-affissjoni tad-deċiżjoni mogħtija u x-xandir tagħha taħt il-kundizzjonijiet stipulati fl-Artikoli 131‑35 jew 131‑39 tal-Kodiċi Kriminali.
Il-proċeduri jinbdew fil-kundizzjonijiet previsti fl-Artikoli L. 229 sa L. 231 tal‑Kodiċi tal-Proċeduri Fiskali”.
2. Livre des procédures fiscales (il-Kodiċi tal-Proċeduri Fiskali, iktar ’il quddiem il-“KPF”)
11.
L-Artikolu L. 228, fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-każ, jippreskrivi l‑kundizzjonijiet li taħthom l-Amministrazzjoni tat-Taxxa tista’ tirrapporta lill‑Uffiċju tal-Prosekutur il-fatti li jikkostitwixxu frodi fiskali:
“Taħt piena ta’ inammissibbiltà, l-ilmenti intiżi għall-applikazzjoni ta’ pieni kriminali fi kwistjonijiet ta’ taxxi diretti, ta’ taxxa fuq il-valur miżjud u ta’ taxxi oħra fuq id-dħul mill-bejgħ, ta’ miżati ta’ reġistrazzjoni, ta’ taxxa ta’ pubblikazzjoni relatata ma proprjetà immobbli u ta’ taxxi tal-boll jiġu ppreżentati mill-Amministrazzjoni bil-kunsens tal-Kummissjoni tar-Reati tat-Taxxa”.
II. Il-fatti u d-domandi preliminari
12.
BV ipprattika l-professjoni ta’ awditur, bħala imprenditur individwali sal‑14 ta’ Ġunju 2011. F’din il-kwalità u minħabba l-volum tan-negozju tiegħu, kien suġġett għall-VAT (proċedura ordinarja ta’ ħlas) u kien obbligat jippreżenta dikjarazzjonijiet ta’ kull xahar.
13.
BV kien ukoll suġġett għat-taxxa fuq id-dħul, fil-kategorija tal-benefiċċji mhux kummerċjali (iktar ’il quddiem “BMK”), li kien jobbligah jissottometti kull sena, minbarra dikjarazzjoni tad-dħul personali kollu, dikjarazzjoni ta’ BMK.
14.
Wara spezzjonijiet imwettqa fis-snin 2009, 2010 u 2011, l‑Amministrazzjoni tat-Taxxa sabet li BV kien iddikjara inqas dħul ta’ oriġini professjonali mid-dħul li huwa għamel fir-realtà, li rriżulta f’evażjoni tat-taxxa ta’ EUR 82507 fi ħlas ta’ VAT u ta’ EUR 108833 fi ħlas ta’ BMK.
15.
L-Amministrazzjoni tat-Taxxa bagħtet ilment lill-Uffiċju tal-Prosekutur, fl‑10 ta’ Marzu 2014, għall-irregolaritajiet fil-kontabbiltà u frodi fit-taxxa fuq id‑dħul u fil-VAT, fatti li kienu jinvolvu l-ħabi ta’ dħul miksub (
7
).
16.
BV ġie mħarrek quddiem it-tribunal correctionnel d’Annecy (il-Qorti Kriminali ta’ Annecy, Franza) biex ikun suġġett għal prosekuzzjoni għal żewġ reati: frodi fiskali għall-ħabi ta’ ammonti suġġetti għat-taxxa u ommissjoni ta’ atti f’dokument ta’ kontabbiltà. Fl-istadji kollha tal-proċedura ammetta li wettaq l-atti li għalihom kien qiegħed jiġi akkużat.
17.
Permezz ta’ deċiżjoni tat-23 ta’ Ġunju 2017, it-tribunal correctionnel d’Annecy (il-Qorti Kriminali ta’ Annecy, Franza) ikkundannat lil BV għal tnax‑il xahar ħabs, wara li sabitu ħati tar-reati li għalihom kien akkużat.
18.
BV appella quddiem il-Cour d’appel de Chambéry (il-Qorti tal-Appell ta’ Chambéry, Franza), fejn allega li s-sentenza imposta kienet kuntrarja għall‑prinċipju ne bis in idem, peress li diġà kien is-suġġett ta’ proċedura ta’ aġġustament fiskali għall-istess fatti, li tat lok għal sanzjonijiet fiskali ta’ 40 % tat‑taxxi li fir-rigward tagħhom kien hemm evażjoni. Fl-opinjoni tiegħu, is‑severità globali tas-sistema ta’ infurzar tal-liġi applikata fil-konfront tiegħu kienet sproporzjonata.
19.
L-appell ġie miċħud b’sentenza tat-13 ta’ Frar 2019 tal-cour d’appel de Chambéry (il-Qorti tal-Appell ta’ Chambéry), li kkonfermat is-sentenza tal-ewwel qorti dwar il-ħtija tal-akkużat u żiedet il-piena (
8
), billi kkundannatu għal tmintax‑il xahar ħabs, sitta minnhom sospiżi.
20.
Il-qorti tal-appell eskludiet il-ksur tal-prinċipju ne bis in idem minħabba li l‑kumulu tal-pieni u tas-sanzjonijiet amministrattivi kien twettaq bl-applikazzjoni tal-Artikolu 1741 taċ-CGT, regola konformi mal-Artikolu 50 tal-Karta, sa fejn dan jissodisfa dak li ġie deċiż mill-Conseil constitutionnel (il-Kunsill Kostituzzjonali, Franza).
21.
BV ressaq appell tal-kassazzjoni quddiem il-Cour de cassation (il-Qorti tal‑Kassazzjoni), u sostna li l-qrati tal-ewwel istanza u tal-appell:
—
Injoraw l-Artikolu 50 tal-Karta meta applikaw l-Artikolu 1741 taċ-CGT, li r‑regoli tiegħu, hekk kif interpretati mill-Conseil Constitutionnel (il-Kunsill Kostituzzjonali), la huma ċari u lanqas preċiżi.
—
Ma ġġustifikawx id-deċiżjoni tagħhom skont ir-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni, peress li ma żgurawx li l-piż li jirriżulta mis-sanzjonijiet imposti kollha ma kienx eċċessiv, fid-dawl tas-serjetà tar-reat.
22.
Skont il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni):
—
Ir-regoli nazzjonali huma maħsuba, b’mod partikolari, għall-ġlieda kontra l‑ksur fil-qasam tal-VAT. Għalhekk dawn għandhom għan ta’ interess ġenerali, li jiġġustifika l-kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet ta’ natura kriminali li jippruvaw jilħqu għanijiet kumplimentari.
—
Fir-rigward taċ-ċarezza u l-prevedibbiltà, l-Artikoli 1729 u 1741 taċ-CGT jiddefinixxu b’mod preċiż l-atti jew in-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligi li jistgħu jkunu s-suġġett ta’ azzjonijiet u ta’ sanzjonijiet kriminali u fiskali.
—
Fir-rigward tan-neċessità u tal-proporzjonalità, is-setgħa ta’ kumulu ta’ sanzjonijiet hija limitata mill-impossibbiltà li jinqabeż l-ogħla ammont ta’ waħda mis-sanzjonijiet diġà imposti. Din ir-regola taffettwa biss sanzjonijiet tal-istess natura (jiġifieri, pekunjarji).
—
Bla dubju, ma jistax jiġi ddikjarat li l-applikazzjoni korretta tal-liġi tal-Unjoni hija tant ovvja li ma tagħtix lok għal dubji raġonevoli.
23.
F’din is-sitwazzjoni, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) qiegħda tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Ir-rekwiżit ta’ ċarezza u ta’ prevedibbiltà taċ-ċirkustanzi li fihom il-ħabi ta’ dikjarazzjonijiet fil-qasam tal-VAT dovuta jista’ jkun is-suġġett ta’ kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet kriminali huwa ssodisfatt permezz ta’ regoli nazzjonali bħal dawk […] deskritti [fit-talba għal deċiżjoni preliminari]?
2)
Ir-rekwiżit ta’ neċessità u ta’ proporzjonalità tal-kumulu ta’ tali sanzjonijiet huwa ssodisfatt permezz ta’ regoli nazzjonali bħal dawk […] deskritti [fit-talba għal deċiżjoni preliminari]?”
III. Il‑proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
24.
It-talba għal deċiżjoni preliminari ġiet irreġistrata fir-Reġistru tal-Qorti tal‑Ġustizzja fit-28 ta’ Ottubru 2020.
25.
Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub minn BV, mill-Gvern Franċiż u mill-Kummissjoni Ewropea.
26.
Iż-żamma ta’ seduta ma ġietx ikkunsidrata indispensabbli.
IV. Analiżi
A.
Osservazzjonijiet preliminari dwar il-liġi nazzjonali inkwistjoni u l‑kontenut tad-domandi preliminari
27.
Ir-“regoli nazzjonali” msemmija mill-qorti tar-rinviju huma r-riżultat ta’ integrazzjoni ta’ żewġ dispożizzjonijiet leġiżlattivi mal-interpretazzjoni ġuridika li rċevew.
28.
Dawn id-dispożizzjonijiet leġiżlattivi huma l-Artikoli 1729 u 1741 taċ‑CGT, li t-tifsira tagħhom hija stabbilita (
9
). Fil-qosor, jistabbilixxu sanzjonijiet amministrattivi (żieda ta’ 40 % għal ksur intenzjonali, skont l-Artikolu 1729) u pieni ta’ multa u ta’ priġunerija (skont l-Artikolu 1741) għal ċerta mġiba speċifika li kisret ir-regoli tat-taxxa.
29.
L-Artikolu 1741 taċ-CGT jindika, espressament, li l-pieni ta’ multa u ta’ priġunerija jistgħu jiġu imposti indipendentement mis-sanzjonijiet fiskali (jiġifieri, dawk li huma ta’ natura formalment amministrattiva) (
10
) għall-istess fatti.
30.
Fir-rigward tal-interpretazzjoni ġuridika ta’ dawn ir-regoli nazzjonali, il‑qorti tar-rinviju tispjega li l-kumulu tas-sanzjonijiet kriminali u amministrattivi previsti fihom huwa suġġetta għal tliet riżervi interpretattivi fformulati mill‑Conseil constitutionnel (il-Kunsill Kostituzzjonali) (
11
).
31.
Dawn ir-riżervi – li jiddeskrivu l-kundizzjonijiet li taħthom huwa possibbli li jiġu kumulati s-sanzjonijiet li jinsabu fl-Artikoli 1729 u 1741 taċ-CGT – huma dawn:
—
Il-kontribwent eżentat mill-ħlas tat-taxxa permezz ta’ deċiżjoni ġudizzjarja li saret definittiva għal raġunijiet sostantivi ma jistax ikun ikkundannat kriminalment għal frodi fiskali (l-ewwel riżerva, irrilevanti f’dan il-każ);
—
L-Artikolu 1741 taċ-CGT japplika biss għall-każijiet l-iktar serji ta’ ħabi frawdolenti ta’ kwantitajiet suġġetti għat-taxxa, jew ommissjonijiet fl‑obbligu ta’ dikjarazzjoni. Is-serjetà tista’ tirriżulta mill-ammont tat-taxxi suġġetti għal frodi min-natura tal-azzjonijiet tal-akkużat jew miċ-ċirkustanzi li fihom dawn iseħħu (it-tieni riżerva);
—
Għalkemm il-possibbiltà li jibdew żewġ proċeduri tista’ tagħti lok għall‑kumulu ta’ sanzjonijiet, il-prinċipju ta’ proporzjonalità jimplika li, fi kwalunkwe każ, l-ammont totali tas-sanzjonijiet eventwalment imposti ma jaqbiżx l-ogħla ammont ta’ waħda mis-sanzjonijiet applikati (it-tielet riżerva).
32.
Fir-rigward tat-tieni riżerva, il-qorti tar-rinviju tindika li l-ġurisprudenza tagħha stess speċifikat il-kriterji rilevanti dwar is-serjetà tal-prattiċi f’dawn it‑termini:
“Meta l-akkużat bi frodi fiskali jipprova li kien suġġett, f’kapaċità personali, għal sanzjoni fiskali għall-istess fatti, hija l-qorti kriminali li għandha, wara li tiddeskrivi l-elementi kostitwenti tal-imsemmi reat fid-dawl tal-Artikolu 1741 taċ‑CGT u qabel ma timponi sanzjonijiet kriminali, tivverifika li l-fatti kkunsidrati jippreżentaw il-grad ta’ serjetà li jiġġustifika r-repressjoni kriminali addizzjonali. Il-qorti hija obbligata li timmotiva d-deċiżjoni tagħha u s-serjetà evalwata tista’ tirriżulta mill-ammont tat-taxxi suġġetti għal frodi, min-natura tal-azzjonijiet tal‑akkużat jew miċ-ċirkustanzi tal-intervent tiegħu, b’mod partikolari minn dawk li jinvolvu ċirkustanzi aggravanti” (
12
).
33.
Fir-rigward tat-tielet riżerva, il-qorti tar-rinviju tenfasizza li hija speċifikat il‑kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni tagħha b’dan il-mod:
—
“Meta l-akkużat jipprova li kien suġġett għal sanzjoni definittiva tat-taxxa imposta għall-istess fatti, il-qorti kriminali tkun obbligat li tiżgura l‑osservanza tar-rekwiżit ta’ proporzjonalità biss jekk timponi piena tal‑istess natura”.
—
“Il-prinċipju ta’ proporzjonalità ma jinkisirx meta l-qrati jagħtu sentenza ta’ ħabs b’sospensjoni tal-piena, sakemm ma jimponux multa, lil akkużat li lilu jkunu diġà ġew imposti sanzjonijiet amministrattivi definittivi”.
34.
Dan huwa, fil-qosor, l-isfond legali – li jirriżulta mill-interazzjoni bejn id‑dispożizzjonijiet legali u l-interpretazzjoni ġuridika tagħhom – li jawtorizza, fid-dritt Franċiż, li sanzjonijiet amministrattivi jingħaqdu ma’ dawk kriminali għall-istess fatti li jikkostitwixxu reat u reat fiskali, meta l-Amministrazzjoni tressaqhom għall-attenzjoni tal-Uffiċju tal-Prosekutur (
13
).
35.
Il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) ma għandha l-ebda dubju fir‑rigward tad-duttrina tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-prinċipju ne bis in idem f’dak li jirrigwarda:
—
in-natura kriminali tas-sanzjoni amministrattiva kkontemplata fl‑Artikolu 1729 taċ-CGT (
14
);
—
l-eżistenza ta’ interess ġenerali li jiġġustifika li s-sanzjoni amministrattiva tingħaqad ma’ dik ta’ natura kriminali, previst fl-Artikolu 1741 taċ-CGT (
15
).
36.
Id-domandi tal-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) huma limitati, għalhekk, għal li jiġi ċċarat jekk il-liġi nazzjonali tissodisfax il-kundizzjonijiet tas‑sentenza Menci, dwar iċ-ċarezza, il-prevedibbiltà, in-neċessità u l‑proporzjonalità tar-regoli li jippermettu l-kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet.
37.
Id-delimitazzjoni b’dan il-mod tad-diskussjoni dwar id-domandi preliminari hija importanti biex tenfasizza li din ma tkoprix il-problemi li jikkonċernaw:
—
l-identifikazzjoni tal-“istess fatti” (l-idem factum);
—
l-eżistenza ta’ interess legali protett identiku fir-repressjoni doppja (bis), kriminali u amministrattiva, ta’ dawn il-fatti;
—
in-natura “sostantivament kriminali” ta’ sanzjoni amministrattiva li żżid l‑ammont ta’ taxxa b’40 %, fil-każ ta’ reat fiskali; u
—
ir-rabta sostantiva u ratione temporis stretta tal-proċeduri, amministrattivi u kriminali li jwasslu sabiex l-istess persuna tiġi kkastigata b’sanzjonijiet pekunjarji u b’pieni ta’ ħabs għall-istess fatti (
16
).
B.
Fuq il-mertu
1. L-ewwel domanda preliminari
38.
Id-domanda tiffoka fuq l-allegat nuqqas ta’ ċarezza u ta’ preċiżjoni tar‑regoli nazzjonali li bis-saħħa tagħhom ċerti fatti kostituttivi ta’ reati fiskali li jistgħu jkunu s-suġġett ta’ kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet, amministrattivi u kriminali.
39.
BV isostni li n-neċessità li tintuża l-ġurisprudenza nazzjonali sabiex jiġu ddeterminati l-kundizzjonijiet li taħthom ikun leġittimi li sanzjonijiet amministrattivi jingħaqdu ma’ dawk kriminali, turi, waħedha, li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni ma hijiex suffiċjentement ċara u preċiża.
40.
Iżid li l-ġurisprudenza mhux kapaċi tirrimedja d-difett allegat, minħabba li ma tiddefinixxix b’mod oġġettiv u aċċessibbli l-kriterji determinanti għall‑evalwazzjoni tas-serjetà li tiġġustifika l-kumulu.
41.
Il-Gvern Franċiż u l-Kummissjoni jaqblu li r-regola applikata tissodisfa l‑kundizzjonijiet ta’ ċarezza u ta’ prevedibbiltà. Il-kriterji meħudin inkunsiderazzjoni, għal dak l-iskop, mill-ġurisprudenza nazzjonali huma ċari biżżejjed (minbarra li huma rilevanti f’din il-kawża).
42.
Il-Gvern Franċiż u l-Kummissjoni jallegaw ukoll li, skont il-Qorti tal‑Ġustizzja, il-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege ma jipprojbixxix li jkun hemm interpretazzjoni ġuridika biex jiġu speċifikati r-regoli ta’ responsabbiltà kriminali.
43.
L-evalwazzjoni tiegħi ta’ dan id-dettall, fis-sustanza, taqbel ma’ dik tal‑Gvern Franċiż u tal-Kummissjoni.
44.
Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, kumulu ta’ proċeduri u sanzjonijiet bħal dawk inkwistjoni f’din il-kawża jirrappreżenta limitazzjoni tad‑dritt fundamentali li persuna ma tiġix iġġudikata jew ikkundannat kriminalment darbtejn għall-istess reat (
17
).
45.
Skont l-Artikolu 52(1) tal-Karta, regola nazzjonali tista’ timplimenta din il‑limitazzjoni biss billi tissuġġettaha għal serje ta’ rekwiżiti kumulattivi:
—
Għandha tiġi stabbilita bil-liġi.
—
Għandha tirrispetta l-kontenut essenzjali tad-dritt affettwat.
—
Għandha tkun neċessarja, fl-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità.
—
Għandha twieġeb b’mod effettiv u oġġettiv għall-għanijiet ta’ interess ġenerali rikonoxxuti mill-Unjoni jew għan-neċessità li jiġu protetti d‑drittijiet u l-libertajiet ta’ terzi.
46.
Il-limitazzjoni kkontestata f’din il-proċedura ġiet implimentata b’liġi, u b’hekk tissodisfa, bħala prinċipju, l-ewwel waħda minn dawn il-kundizzjonijiet. Il-possibbiltà li jkun hemm kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet amministrattivi u kriminali hija ma hijiex inkluża f’sempliċi atti amministrattivi jew prattiċi ġudizzjarji, iżda f’żewġ dispożizzjonijiet leġiżlattivi speċifiċi:
—
Minn naħa, l-Artikolu 1729 taċ-CGT, li, f’dak li jikkonċerna lil din il-kawża, jissanzjona b’żieda ta’ 40 % ċerti ineżattezzi jew ommissjonijiet tat-taxxa ta’ natura intenzjonali.
—
Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 1741 taċ-CGT, li, bla ħsara għal dak li ġie espost iktar ’il fuq, jikkontempla l-impożizzjoni ta’ multa u ta’ piena ta’ ħabs f’każijiet ta’ mġiba frawdolenti li hija ta’ natura kriminali.
47.
Madankollu, skont il-prinċipju ta’ nulla poena sine lege, garantit mill‑Artikolu 49 tal-Karta, huwa indispensabbli, barra minn hekk, li l-liġi tkun ċara u preċiża fir-rigward tad-definizzjoni tal-każijiet li fihom il-proċeduri u sanzjonijiet jistgħu jiġu dduplikati għall-istess fatti.
48.
Il-Qorti tal-Ġustizzja rabtet ir-rekwiżit taċ-ċarezza u tal-preċiżjoni tal-liġi man-“natura strettament neċessarja” ta’ din tal-aħħar, għall-finijiet tal-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità (
18
).
49.
Meta analizzat in-“natura strettament neċessarja” tal-leġiżlazzjoni applikabbli, is-sentenza Menci kkonkludiet li din għandha “tipprevedi regoli ċari u preċiżi li jippermettu lill-parti f’kawża tipprevedi liema atti u ommissjonijiet jistgħu jkunu s-suġġett ta’ […] kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet” (
19
).
50.
Wara li eżaminat jekk, wara verifika rilevanti tal-qorti tar-rinviju, il‑leġiżlazzjoni Taljana hekk eżaminata kinitx “ċara u preċiża”, il-Qorti tal‑Ġustizzja eżiġiet, fis-sentenza Menci, li tiġi ggarantita l-korrispondenza obbligatorja bejn is-serjetà tar-reat, minn naħa, u s-serjetà tas-sanzjonijiet kollha kumulati, min-naħa l-oħra (
20
).
51.
Fil-fehma tiegħi, ir-rekwiżit taċ-ċarezza u tal-preċiżjoni tal-liġi jifforma parti mill-kuntest ta’ prinċipju ta’ legalità tal-limitazzjoni tal-eżerċizzju ta’ drittijiet fundamentali, li għalih tagħmel riferiment l-ewwel waħda mill‑kundizzjonijiet tal-Artikolu 52(1) tal-Karta.
52.
Huwa biss jekk il-liġi li tippermetti l-kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet, amministrattivi u fiskali, tagħmel dan f’termini ċari u preċiżi li l‑kontenut u l-portata ta’ din ir-repressjoni doppja jistgħu jiġu evalwati b’mod preċiż. Minn din il-premessa, għandu jiġi vverifikat, wara dan, jekk il-kumulu huwiex proporzjonali.
53.
Iċ-ċarezza u l-preċiżjoni tal-liġi jaqdu għan preċedenti u kunċettwalment awtonomu fir-rigward tal-prinċipju ta’ proporzjonalità. B’mod partikolari, jobdu r‑rekwiżit li tkun il-liġi, u l-liġi biss, li tillimita l-validità tal-prinċipju ne bis in idem.
54.
Biex ikun rispettat dan il-prinċipju ma hijiex biżżejjed kwalunkwe definizzjoni leġiżlattiva tal-każijiet li fihom il-proċeduri u s-sanzjonijiet jistgħu jiġu dduplikati, iżda biss definizzjoni ċara u preċiża.
55.
Jekk dan ma jkunx il-każ, il-garanzija li tinvolvi l-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege fir-rigward tal-kompetenza esklużiva tal‑leġiżlatur sabiex jillimita drittijiet fundamentali, tkun żnaturata. Is-setgħa leġiżlattiva ma tistax, għalhekk, tattribwixxi lill-Amministrazzjoni jew lill-qrati l‑eżerċizzju ta’ din il-kompetenza.
56.
Barra minn hekk, il-legalità li jeżiġi l-Artikolu 52(1) tal-Karta biex ikun limitat id-dritt iggarantit mill-Artikolu 50 tal-Karta tiżdied mal-legalità mitluba mill-Artikolu 49 tal-Karta fir-rigward tad-definizzjoni tal-piena.
57.
Sa fejn l-kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet amministrattivi u kriminali jista’ jwassal, fl-intier tiegħu, għal konsegwenza iktar serja minn dak prevista esklużivament mil-leġiżlatur kriminali, dak l-iktar punittiv ikun aċċettabbli biss jekk ikun ippreċeduta minn definizzjoni ċara u preċiża, mil-leġiżlatur, tal-każijiet u taċ-ċirkustanzi li jippermettuh.
58.
Il-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege huwa, għalhekk, applikabbli għall-kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet amministrattivi u kriminali. Minn dan isegwi li d-dispożizzjonijiet li jawtorizzaw ir-repressjoni doppja għandhom jirrispettaw ċerti rekwiżiti ta’ aċċessibbiltà u ta’prevedibbiltà (
21
).
59.
F’dan il-kuntest, ir-rekwiżit ta’ ċarezza u ta’ preċiżjoni eżaminat fis‑sentenza Menci għandu jiġi enfasizzat iktar minn dak tal-prinċipju ta’ proporzjonalità fl-Artikolu 52(1) tal-Karta.
60.
Id-dubju li tindika l-qorti tar-rinviju huwa jekk iċ-“ċarezza u l-preċiżjoni” mitluba mill-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege għandhomx diġà jeżistu, u jeżistu biss, fit-test tal-liġi jew, għall-kuntrarju, għandux ikun hemm, f’dan ir-rigward, il-kontribut tal-ġurisprudenza tal-qrati.
61.
Kemm il-Gvern Franċiż kif ukoll il-Kummissjoni fakkru li, għall-Qorti tal‑Ġustizzja, il-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege ma jeskludix l‑interpretazzjoni ġudizzjarja tal-liġi.
62.
Fi kliem il-Qorti tal-Ġustizzja, jekk il-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege“jeżiġi li l-liġi tiddefinixxi b’mod ċar ir-reati u l-pieni li jikkastigawhom”, dan ir-rekwiżit huwa ssodisfatt “meta l-persuna suġġetta għal-liġi tkun tista’ tagħraf, mill-kliem tad-dispożizzjoni rilevanti u, jekk meħtieġ, bl-għajnuna tal-interpretazzjoni li hija mogħtija mill-qrati dwar dan, liema atti jew ommissjonijiet jimplikaw ir-responsabbiltà kriminali tagħha” (
22
).
63.
Il-Qorti tal-Ġustizzja tkompli tesponi li, b’konsegwenza ta’ dan, “[i]l-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege għalhekk ma jistax jiġi interpretat bħala li jipprojbixxi l-kjarifika gradwali tar-regoli tar-responsabbiltà kriminali permezz tal-interpretazzjoni ġudizzjarja ta’ kawża għal oħra, sakemm ir-riżultat ikun raġonevolment prevedibbli meta twettaq il-ksur, fid-dawl b’mod partikolari tal-interpretazzjoni mogħtija dak iż-żmien fil-ġurisprudenza relattiva għad-dispożizzjoni legali inkwistjoni” (
23
).
64.
F’din il-kawża, kif diġà ddikjarajt, kemm il-Conseil constitutionnel (il‑Kunsill Kostituzzjonali) kif ukoll il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) interpretaw l-Artikoli 1729 u 1741 taċ-CGT. B’mod partikolari, l-ewwel wieħed, issuġġetta l-kostituzzjonalità taż-żewġ dispożizzjonijiet – jiġifieri, il-validità tagħhom – għall-kundizzjoni tal-osservanza tar-riżervi msemmija hawn fuq.
65.
Skont ta’ dawn ir-riżervi, l-applikazzjoni flimkien tal-Artikoli 1729 u 1741 taċ-CGT – jiġifieri, l-kumulu tal-proċeduri u tas-sanzjonijiet li kull wieħed minnhom jistabbilixxi separatament – tkun kostituzzjonalment ammissibbli biss “fil-każijiet l-iktar serji ta’ simulazzjoni frawdolenti tal-kwantitajiet suġġetti għat-taxxa”.
66.
Il-Conseil constitutionnel (il-Kunsill Kostituzzjonali) ikompli jesponi li din is-serjetà “tista’ tirriżulta mill-ammont tat‑taxxi suġġetti għal frodi, min-natura tal‑azzjonijiet tal-akkużat jew miċ‑ċirkustanzi li fihom tali azzjonijiet iseħħu” (
24
).
67.
L-interpretazzjoni tal-Artikoli 1729 u 1741 taċ-CGT mill-Conseil constitutionnel (il-Kunsill Kostituzzjonali) ma tirrappreżentax sempliċement “għajnuna” li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja indikata iktar ’il fuq (
25
), tista’ tingħata mill-qrati fil-kuntest tal-identifikazzjoni ta’ liema atti u ommissjonijiet jiġġeneraw responsabbiltà kriminali.
68.
In-natura kostituzzjonali tagħha tippreżupponi li l-interpretazzjoni tal‑Conseil constitutionnel (il-Kunsill Kostituzzjonali) tintegra ruħha leġiżlattivament mad-dispożizzjonijiet legali interpretati, sal-punt li magħhom tifforma ħaġa waħda indiżassoċjabbli.
69.
L-Artikoli 1729 u 1741 taċ-CGT għandhom, għalhekk, il-kontenut leġiżlattiv li jirriżulta mill-interpretazzjoni kostituzzjonali tagħhom u huma f’dan is-sens, ir-riżultat tal-leġiżlazzjoni pożittiva tas-setgħa leġiżlattiva, minn naħa, u tal-“leġiżlazzjoni negattiva” tal-Conseil constitutionnel (il-Kunsill Kostituzzjonali) (
26
), min-naħa l-oħra.
70.
L-Artikoli 1729 u 1741 taċ-CGT jippreskrivu, bis-saħħa tal-interpretazzjoni kostituzzjonali li għaliha ġiet suġġetta l-validità tagħhom, li s-sanzjoni amministrattiva prevista fl-ewwel waħda minn dawk id-dispożizzjonijiet għal ċerti ineżattezzi jew ommissjonijiet tista’ tkun akkumpanjata minn sanzjoni kriminali, skont l-Artikolu 1741 taċ-CGT, biss fil-każijiet l-iktar serji ta’ simulazzjoni frawdolenti.
71.
Il-leġiżlazzjoni nazzjonali eżaminata fis-sentenza Menci ma kinitx differenti b’mod sostanzjali minn dik inkwistjoni f’din il-kawża, minkejja li l‑kumulu f’dak il-każ kien irriżervat biss għal reati ta’ iktar minn EUR 50000.
72.
Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li din il-leġiżlazzjoni, li kellha tkun ivverifikata mill-qorti tar-rinviju, kienet tistabbilixxi b’mod ċar u preċiż f’liema ċirkustanzi l-evitar tal-ħlas tal-VAT jista’ jkun suġġett għal kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet (
27
).
73.
Il-kwistjoni hija, għalhekk, jekk ir-referenza għall-“każijiet l-iktar serji ta’ simulazzjoni frawdolenti” imsemmija mill-Conseil constitutionnel (il-Kunsill Kostituzzjonali) tirrappreżentax kundizzjoni ekwivalenti, f’termini ta’ ċarezza u preċiżjoni, għal dik tal-limitu kwantitattiv li, fil-kawża Menci, kien stabbiliet għal minimu ta’ EUR 50000.
74.
F’sentenza oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li l-liġi nazzjonali kienet “ċara u preċiża” biżżejjed li kienet tippermetti d-duplikazzjoni tal-proċeduri u tas‑sanzjonijiet f’każ ta’ manipulazzjoni tas-suq li kapaċi tikkawża “bidla sinjifikanti fil-prezz tal-istrumenti finanzjarji” (
28
). Għalhekk, ma ċaħditx l-użu ta’ klawżoli ta’ natura indeterminat, dejjem sakemm tkun prevista s-determinazzjoni ġudizzjarja xierqa tagħhom.
75.
Il-Conseil constitutionnel (il-Kunsill Kostituzzjonali) ipprovda dettalji tas-serjetà li tista’ tiġġustifika l-kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet. Din is-serjetà, kif diġà ġie repetut, “tista’ tirriżulta mill-ammont tat‑taxxi suġġetti għal frodi, min-natura tal-azzjonijiet tal-akkużat jew miċ‑ċirkustanzi li fihom tali azzjonijiet iseħħu” (
29
).
76.
Biex iżżid ma’ din il-preċiżazzjoni – li, ninsisti, għandha titqies bħala integrata fil-kontenut tad-dispożizzjonijiet legali inkwistjoni – il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) spjegat fid-dettall il-kriterji li jiffaċilitaw l-evalwazzjoni tal-eżistenza tas-serjetà meħtieġa mill-Conseil constitutionnel (il-Kunsill Kostituzzjonali) (
30
).
77.
Il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni), billi taġixxi b’dan il-mod, hawnhekk, billi taqdi l-funzjoni li tispeċifika l-ambitu tad-dispożizzjonijiet leġiżlattivi li s-sentenza AC‑Treuhand vs Il-Kummissjoni tagħti lill-qrati ordinarji, tagħmel mod li s-sistema Franċiż tar-repressjoni doppja, kriminali u amministrattiva, tinftiehem aħjar (
31
).
78.
Il-kriterji aċċettati huma, skont it-tipi korrispettivi ta’ ksur u ta’ taxxi affettwati:
—
ir-repetizzjoni ta’ “atti ta’ ommissjoni” fl-obbligu ta’ dikjarazzjoni fuq perijodu twil ta’ żmien, minkejja li jkunu saru diversi talbiet;
—
il-kundizzjoni tar-rappreżentant elett tar-Repubblika tal-akkużat;
—
l-użu ta’ intermedjarji stabbiliti barra l-pajjiż; u
—
l-ammont tat-taxxi evażi (
32
).
79.
Għalkemm sistematizzazzjoni aħjar tal-kriterji kollha applikabbli hija mixtieqa, l-indikazzjonijiet speċifiċi tal-ogħla qorti kriminali Franċiża, fil‑kundizzjonijiet esposti mill-qorti tar-rinviju, jaqbżu l-minimu essenzjali sabiex liġi nazzjonali – f’dan il-każ, it-totalità tal-liġi interpretata kostituzzjonalment u l‑konkretizzazzjoni progressiva tagħha minn dik l-istanza għolja – tiffissa b’mod raġonevolment prevedibbli l-każijiet li fihom hija possibbli repressjoni doppja.
80.
Jista’ jiġi aċċettat, kif isostni BV, li ċ-ċarezza ta’ dan is-sistema leġiżlattiva ma hijiex għall-portata tal-lajċi u huwa indispensabbli li jintuża parir professjonali. Madankollu, għall-Qorti tal-Ġustizzja:
—
“[i]l-prevedibbiltà tal-liġi ma tipprekludix li l-persuna kkonċernata jkollha tasal sabiex tirrikorri għal konsulenza esperta sabiex tevalwa, b’mod raġonevoli fiċ-ċirkustanzi tal-każ, il-konsegwenzi li jistgħu jirriżultaw minn att speċifiku” (
33
);
—
dan “huwa applikabbli speċjalment għall-professjonisti, li huma mdorrijin jeżerċitaw prudenza kbira fl-eżerċizzju tal-professjoni tagħhom” u ta’ dawk li “[w]ieħed jista’ jistenna […] li huma jkollhom attenzjoni partikolari fl-evalwazzjoni tar-riskji li dan jinkludi” (
34
).
81.
Infakkar, f’dan ir-rigward, li l-atti attribwiti lil BV kienu parti mill-attività professjonali tiegħu bħala awditur u, għalhekk, f’kuntest li l-parir legali huwa r‑regola iktar milli l-eċċezzjoni.
82.
Huwa minnu wkoll, hekk kif enfasizza BV (
35
), li fl-evalwazzjoni ta’ kunċetti bħal “ksur intenzjonali”, “manuvri frawdolenti” jew “evitar frawdolenti” il-qrati jingħataw marġni wiesa’ (u, fl-opinjoni tiegħi, inevitabbli) ta’ interpretazzjoni. Madankollu, dawn il-kunċetti (
36
) għandhom jingħaqdu mal-bqija tal-kriterji diġà msemmija, imfassal mill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni), li joffru stampa iktar preċiża tas-sistema li tawtorizza r-repressjoni doppja tar-reati fiskali.
83.
Fil-qosor, inqis li r-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l‑leġiżlazzjoni nazzjonali fiha l-minimu ta’ indikazzjonijiet neċessarji biex jiġu stabbiliti, b’mod ċar u prevedibbli, il-każijiet li fihom il-kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet, amministrattivi u kriminali, jista’ jiġi applikat għall-istess persuna u għall-istess fatti.
2. It-tieni domanda preliminari
84.
Il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni), bit-tieni domanda tagħha trid tkun taf jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tissodisfax ir-rekwiżiti imperattivi ta’ neċessità u ta’ proporzjonalità għall-kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet kriminali u amministrattivi.
85.
It-tweġiba għandha tkun negattiva jekk din il-leġiżlazzjoni tmur ħafna lil hinn minn dak li huwa strettament meħtieġ għall-ilħuq tal-għanijiet leġittimi mfittxija permezz tar-repressjoni doppja. Hekk isostnu BV u l-Kummissjoni, fejn jallegaw li ma huwiex iggarantit, b’mod partikolari, li s-severità tas-sanzjonijiet kollha kumulati tkun proporzjonali għas-serjetà tar-reat imwettaq.
86.
Għall-kuntrarju, skont il-Gvern Franċiż huwa determinanti li, f’din il‑kawża, il-qorti kriminali tkun iddeċidiet wara l-impożizzjoni definittiva tas‑sanzjoni amministrattiva. Dan jimplika li, meta tiġi applikata r-regola li timponi fuq il-qorti l-obbligu li tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi kollha tal‑każ, il-qorti tkun evalwat l-eżistenza ta’ din (l-ewwel) sanzjoni.
87.
Il-Gvern Franċiż iżid li l-proporzjonalità mhux biss talli hija żgurata mil‑limitazzjoni tal-ammont tas-sanzjonijiet, iżda wkoll mid-dispożizzjoni li l‑kumulu jista’ jiġi applikat biss fl-iktar każijiet serji.
88.
Ma naqbilx ma’ din l-aħħar dikjarazzjoni tal-Gvern Franċiż, peress li r‑riferiment għall-iktar każijiet serji jinvolvi, pjuttost, l-evalwazzjoni ta’ jekk ir‑regoli li jippermettu r-repressjoni doppja humiex dawk l-iktar suffiċjentement preċiżi. Il-fatt li reat fiskali jkun serju ma jawtorizzax, waħdu, li jiġu injorati r‑rekwiżiti ta’ proporzjonalità biex jiġi vverifikat jekk is-sanzjonijiet (doppji) imposti humiex konformi magħhom.
89.
Ser nirreferi, mill-ġdid, għall-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar in‑natura neċessarja ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tillimita d-dritt li jinsab fl‑Artikolu 50 tal-Karta.
90.
Fi kliem il-Qorti tal-Ġustizzja,
—
Fir-rigward tal-kumulu ta’ proċeduri, hija imperattiva “l-eżistenza ta’ regoli li jiżguraw koordinazzjoni intiża li tnaqqas għal dak li huwa strettament neċessarju l-piż addizzjonali li [l-]kumulu jġib miegħu għall-persuni kkonċernati” (
37
).
—
Fir-rigward tal-kumulu tas-sanzjonijiet, “għandu jkollu miegħu regoli li jippermettu li jiġi żgurat li s-severità tas-sanzjonijiet imposti kollha tikkorrispondi għas-serjetà tal-ksur ikkonċernat, liema rekwiżit jirriżulta mhux biss mill-Artikolu 52(1) tal-Karta, iżda wkoll mill-prinċipju ta’ proporzjonalità ta’ pieni stipulat fl-Artikolu 49(3) tagħha” (
38
).
91.
Dan ir-rekwiżit huwa intiż, fl-aħħar mill-aħħar, sabiex il-kumulu tas‑sanzjonijiet jitwettaq termini li jiggarantixxu debitament li jkun hemm korrispondenza (proporzjonalità) bejn is-serjetà tar-reat, minn naħa, u s-serjetà tas-sanzjonijiet imposti kollha, min-naħa l-oħra.
92.
Skont il-qorti tar-rinviju, il-Conseil constitutionnel (il-Kunsill Kostituzzjonali) iddikjara, bl-istess mod, li, fil-każ ta’ kumulu ta’ sanzjonijiet, il‑prinċipju ta’ proporzjonalità jimplika li l-ammont totali tiegħu ma jistax jaqbeż l-ogħla ammont ta’ waħda mill-multi imposti.
93.
Issa, għalkemm is-setgħa ta’ kumulu ta’ sanzjonijiet hija limitata mill‑impossibbiltà li jinqabeż l-ogħla ammont ta’ waħda minn dawk diġà imposti, “din ir-regola taffettwa biss sanzjonijiet tal-istess natura (jiġifieri, pekunjarji)” (
39
).
94.
Il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) għandha dubji dwar jekk, b’din il-limitazzjoni tal-proporzjonalità għall-każijiet ta’ kumulu ta’ sanzjonijiet pekunjarji, jiġix issodisfatt ir-rekwiżit li tkun żgurata korrispondenza bejn is‑serjetà tar-reat u s-serjetà tas-sanzjonijiet kollha (jiġifieri, mingħajr ma jiġu esklużi dawk li jinvolvu ċ-ċaħda tal-libertà).
95.
Fis-sentenza Garlsson Real Estate, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset l‑leġiżlazzjoni nazzjonali li donnha tkopri “biss il-kumulu ta’ pieni pekunjarji u mhux il-kumulu ta’ sanzjoni amministrattiva pekunjarja ta’ natura kriminali u ta’ piena ta’ priġunerija” tmur kontra l-prinċipju ta’ proporzjonalità. Din il‑leġiżlazzjoni ma tiggarantixxix “li s-severità tas-sanzjonijiet imposti kollha tkun limitata għal dak li huwa strettament neċessarju meta mqabbel mas-serjetà tal-ksur ikkonċernat” (
40
).
96.
Fid-dawl tal-panorama leġiżlattiv nazzjonali ppreżentat mill-qorti tar‑rinviju, id-dritt Franċiż jippermetti l-ibbilanċjar tas-serjetà tas-sanzjonijiet kumulati biss meta dawn kollha jkunu ta’ natura pekunjarja.
97.
Jekk dan ikun il-każ, l-applikazzjoni tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal‑Ġustizzja li għadni kemm semmejt twassal għall-konklużjoni (kif jargumentaw BV u l-Kummissjoni) li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni ma hijiex konformi mal‑Artikolu 50 tal-Karta. B’mod speċifiku, ma tissodisfax l-obbligu li l‑awtoritajiet kompetenti, f’każ ta’ impożizzjoni tat-tieni sanzjoni, jiżguraw li s‑“severità tas‑sanzjonijiet imposti kollha ma teċċedix is-serjetà tal-ksur ikkonstatat” (
41
).
98.
Il-Gvern Franċiż iwieġeb li d-dritt nazzjonali jiggarantixxi l-proporzjonalità anki fil-każ ta’ sanzjonijiet ta’ natura differenti, peress li l-proċeduri fiskali u kriminali huma ġuridikament marbuta: it-tieni waħda hija bbażata fuq l-ewwel waħda, bil-għan li tiġi imposta sanzjoni addizzjonali għas-sanzjonijiet fiskali applikati fil-kuntest ta’ kontroll amministrattiv (
42
).
99.
Il-Gvern Franċiż jenfasizza wkoll li, f’każijiet bħal dawn, il-proċeduri kriminali jseħħu ladarba l-proċedura amministrattiva tkun konkluża. Il-qorti kriminali hija obbligata, fi kwalunkwe każ, li tosserva l-prinċipju ta’ proporzjonalità tal-pieni, u għalhekk għandha setgħa li timmodifika s-sanzjoni kriminali. Din is-setgħa tippermettilha tiggarantixxi n-natura strettament neċessarja u l-proporzjonalità tal-piena billi tindividwalizzaha skont iċ-ċirkustanzi tal-każ (
43
).
100.
B’mod partikolari, skont l-Artikolu 132-1 tal-Kodiċi Kriminali, il-qorti għandha tiddetermina n-natura, il-quantum u s-sistema tal-pieni skont iċ‑ċirkustanzi tar-reat u l-personalità ta’ min iwettqu, kif ukoll is-sitwazzjoni materjali, familjari u soċjali tiegħu (
44
).
101.
F’dan il-kuntest, skont il-Gvern Franċiż, fil-preżenza ta’ każ ta’ kumulu ta’ sanzjonijiet, il-qorti kriminali hija obbligata li tieħu inkunsiderazzjoni l‑impożizzjoni preċedenti ta’ sanzjoni amministrattiva (
45
).
102.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tiddeċiedi dwar id-differenza ta’ opinjonijiet bejn il-qorti tar-rinviju u l-Gvern Franċiż, fir-rigward tal-interpretazzjoni tal-liġi nazzjonali. Ir-risposta għat-talbiet għal deċiżjoni preliminari għandha tingħata fid‑dawl tal-kuntest fattwali u legali nazzjonali li jipprovdu l-qrati tar-rinviju.
103.
Jekk l-affarijiet huma kif ippreżentati mill-Cour de cassation (il-Qorti tal‑Kassazzjoni), il-leġiżlazzjoni nazzjonali ma tippermettix li jkun hemm korrispondenza xierqa bejn is-serjetà tar-reat u s-serjetà tas-sanzjonijiet kumulati kollha, u għalhekk tkun inkompatibbli mal-Artikolu 50 tal-Karta, hekk kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja.
104.
Jekk, għall-kuntrarju, id-dritt nazzjonali joffri l-mezzi xierqa biex jiġi żgurat li l-qorti kriminali tkun tista’ tadatta s-sanzjoni kriminali (anki meta tkun tinvolvi ċaħda ta’ libertà u mhux piena ta’ natura pekunjarja) fid-dawl tal-fatt li ser tiżdied ma’ sanzjoni finanzjarja amministrattiva, l-Artikolu 50 tal-Karta ma jkunx miksur.
105.
Fl-aħħar mill-aħħar, meta d-dritt intern ma jippermettix korrispondenza xierqa bejn is-serjetà tar-reat, minn naħa, u s-serjetà tas-sanzjonijiet kumulati kollha – irrispettivament min-natura tagħhom – min-naħa l-oħra, kwistjoni li għandha tiġi ddeterminata mill-qorti tar-rinviju, il-leġislazzjoni inkwistjoni tkun inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, minħabba ksur tal-Artikolu 50 tal-Karta.
V. Konklużjoni
106.
Fid-dawl ta’ dak li ntqal hawn fuq, nissuġġerixxi li r-risposta tal-Qorti tal‑Ġustizzja għad-domandi tal-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza) tkun fit-termini li ġejjin:
“L-Artikolu 50 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea għandu jiġi interpretat fis-sens li:
—
Ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tawtorizza l-kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet, amministrattivi u kriminali, f’każijiet definiti fuq il-bażi ta’ kriterji ċari u preċiżi, stabbiliti mil-liġi u speċifikati b’mod xieraq mill‑ġurisprudenza.
—
Jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tippermettix li tiġi żgurata l‑proporzjonalità xierqa bejn is-serjetà tar-reat, minn naħa, u s-serjetà tas‑sanzjonijiet kumulati kollha, min-naħa l-oħra, kemm jekk huma sanzjonijiet amministrattivi pekunjarji ta’ natura sostantivament kriminali jew inkella pieni ta’ ċaħda ta’ libertà”.
(
1
)	Lingwa oriġinali: L-Ispanjol.
(
2
)	Kawża C‑524/15 (EU:C:2018:197, iktar ’il quddiem is-“sentenza Menci”).
(
3
)	Kawża C‑537/16 (EU:C:2018:193, iktar ’il quddiem is-“sentenza Garlsson Real Estate”).
(
4
)	Direttiva tal-Kunsill tat-28 ta’ Novembru 2006 dwar is-sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud (ĠU 2006, L 347, p. 1, rettifika fil-ĠU 2007, L 335, p. 60).
(
5
)	Liġi Nru 2008‑1443, tat-30 ta’ Diċembru 2008.
(
6
)	Liġi Nru 2010‑1658, tad-29 ta’ Diċembru 2010.
(
7
)	B’mod partikolari, skont id-digriet tar-rinviju, l-Awtorità tat-taxxa akkużat lil BV: “li ppreżenta kontabbiltà irregolari (dħul mhux imdaħħal fil-kontabbiltà, ommissjoni ta’ dokumenti sabiex jiġi ġġustifikat id-dħul u l-użu ta’ kontijiet bankarji personali għall-ħlas ta’ dħul professjonali); ippreżenta dikjarazzjonijiet tal-VAT fejn tħalliet barra l-parti l-kbira tad-dħul, b’ammont ta’ evażjoni tal-VAT ta’ EUR 82507; ippreżenta dikjarazzjonijiet imnaqqsa ta’ BMK; ippreżenta dikjarazzjonijiet imnaqqsa tad-dħul kollu b’indikazzjoni ta’ BMK effettivament inqas minn dawk irċevuti, b’ammont ta’ evażjoni fuq id-dħul ta’ EUR 108883”.
(
8
)	L-Uffiċju tal-Prosekutur kien appella wkoll.
(
9
)	Punti 9 u 10 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
10
)	Iktar ’il quddiem, meta nuża l-kliem “sanzjonijiet amministrattivi”, ser nirreferi għal dawk, imposti mill-Amministrazzjoni, li għandhom natura sostantivament kriminali, biex jissodisfaw ir-rekwiżiti li huma speċifikati fil-punti 26 sa 33 tas-sentenza Menci.
(
11
)	Skont id-digriet tar-rinviju, il-Conseil constitutionnel (il-Kunsill Kostituzzjonali) “iddikjara f’erba’ deċiżjonijiet konformi mal-prinċipji ta’ neċessità u ta’ proporzjonalità tar-reati u tal-pieni l-kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet kriminali u fiskali fil-każ ta’ ħabi ta’ ammonti suġġetti għat-taxxa u ta’ ommissjoni tad-dikjarazzjoni (deċiżjonijiet Nru 2016-545 QPC, tal-24 ta’ Ġunju 2016; Nru 2016-546 QPC, tal-24 ta’ Ġunju 2016; Nru 2016-556 QPC, tat-22 ta’ Lulju 2016; u Nru 2018-745 QPC, tat-23 ta’ Novembru 2018”.
(
12
)	Digriet tar-rinviju, punt 28.
(
13
)	Id-deċiżjoni tal-Conseil constitutionnel (il-Kunsill Kostituzzjonali) Nru 2016‑555 QPC, tat-22 ta’ Lulju 2016, ma oġġezzjonatx għall-fatt li l-akkuża ta’ frodi fiskali mill-Uffiċju tal-Prosekutur għandha tkun neċessarjament ippreċeduta minn ilment mill-Awtorità tat-Taxxa.
(
14
)	Din hija, barra minn dan, evalwazzjoni li hija għandha tivverifika, hekk kif imfakkar fis‑sentenza Menci (punt 27), bla ħsara għall‑fatt li l-Qorti ta’ Ġustizzja, fejn ikun il-każ, tista’ tipprovdi dettalji biex tiggwida lill-qorti tar-rinviju fl-interpretazzjoni tagħha.
(
15
)	Skont il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni), “[m]a hemmx dubju li l-għan tal‑leġiżlazzjoni kontenzjuża huwa, b’mod partikolari, il-ġlieda kontra l-ksur fil-qasam tal-VAT sabiex jiġi ggarantit il-ġbir sħiħ tal-VAT kumulata u għalhekk iwieġeb għal għan ta’ interess ġenerali li jista’ jiġġustifika kumulu ta’ proċeduri u sanzjonijiet ta’ natura kriminali li jkollhom għanijiet addizzjonali” (punt 48 tad-digriet tar-rinviju).
(
16
)	L-esklużjoni mit-tilwima ta’ dawn id-dettalji tevita li nesponi l-kunsiderazzjoni rispettivi tiegħi dwar is-soluzzjoni adottata fis-sentenza Menci fir-rigward tagħhom. Ara, għal kritika dettaljata tad-duttrina ta’ din is-sentenza, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bobek, tat-2 ta’ Settembru 2021, fil-Kawżi C‑117/20, bpost (EU:C:2021:680), u C‑151/20, Nordzucker (EU:C:2021:681), b’mod speċjali l-punti 101 sa 117 tal-ewwel waħda.
(
17
)	Għal kollha, is-sentenza tas-26 ta’ Frar 2013, Åkerberg Fransson (C‑617/10, EU:C:2013:105), punt 34.
(
18
)	Sentenza Menci, punt 46: l-osservanza tal‑prinċipju ta’ proporzjonalità “jeżiġi li l-kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet previst minn leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ma għandux jaqbeż il-limiti ta’ dak li huwa xieraq u neċessarju sabiex jintlaħqu għanijiet leġittimi mfittxija minn din il-leġiżlazzjoni, u huwa mifhum li, meta jkun hemm għażla bejn numru ta’ miżuri xierqa, għandha tintuża dik li hija l-inqas restrittiva u li l-inkonvenjenti kkawżati minnha ma jkunux sproporzjonati meta mqabbla mal-għanijiet imfittxija”.
(
19
)	Sentenza Menci, punt 49.
(
20
)	Sentenza Menci, punti 50 sa 59. Fuq l-istess linja, is‑sentenza Garlsson Real Estate, punti 51 sa 56.
(
21
)	Fir-rigward tal-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege, għalihom kollha, is-sentenza tal-11 ta’ Ġunju 2020, Prokuratura Rejonowa w Słupsku (C‑634/18, EU:C:2020:455), fejn fil‑punt 49 jitfakkar li “l-liġi tiddefinixxi b’mod ċar il-ksur u l-pieni li jirreprimuh [jikkastigawhom]. Dan ir-rekwiżit ikun issodisfatt meta l-individwu jista’ jkun jaf, mid-diċitura tad-dispożizzjoni rilevanti u, jekk meħtieġ, bl-għajnuna tal-interpretazzjoni li l-qrati taw ta’ din id-dispożizzjoni, liema atti jew ommissjonijiet jagħtu lok għar-responsabbiltà kriminali tiegħu”. U, f’dak li issa jgħodd, liema atti u ommissjonijiet jagħtu bidu għall-kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet.
(
22
)	Sentenza tat-22 ta’ Ottubru 2015, AC‑Treuhand vs Il-Kummissjoni (C‑194/14 P, EU:C:2015:717, iktar ’il quddiem is-“sentenza AC‑Treuhand vs Il-Kummissjoni”), punt 40.
(
23
)	Sentenza AC‑Treuhand vs Il-Kummissjoni, punt 41.
(
24
)	Deċiżjoni Nru 2016-545 QPC, tal-24 ta’ Ġunju 2016, punt 21. Iktar ’il quddiem, id-“Deċiżjoni tal-Kunsill Kostituzzjonali”.
(
25
)	Sentenza AC‑Treuhand vs Il-Kummissjoni, punt 40.
(
26
)	Ir-rwol ta’ “leġiżlaturi negattivi” eżerċitat mill-qrati kostituzzjonali fl-istħarriġ tal-liġi jwassalhom biex jeskludu mill-ordinament ġuridiku (jew li ma jħallux li jiġu inklużi fih, meta jistħarrġu testi legali li jkunu għadhom ma daħlux definittivament fis-seħħ) dispożizzjonijiet tas‑setgħa leġiżlattiva li jmorru kontra l-kostituzzjonijiet rispettivi tagħhom.
(
27
)	Sentenza Menci, punt 50 u 51.
(
28
)	Sentenza Garlsson Real Estate, punt 52 u 53.
(
29
)	Deċiżjoni tal-Kunsill Kostituzzjonali, punt 21.
(
30
)	Il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) iddikjarat, b’applikazzjoni tal-ġurisprudenza kostituzzjonali, li, “[m]eta l-akkużat bi frodi fiskali jipprova li kien suġġett, f’kapaċità personali, għal sanzjoni fiskali għall-istess fatti, hija l-qorti kriminali li għandha, wara li tiddeskrivi l-elementi kostitwenti tal-imsemmi reat fid-dawl tal-Artikolu 1741 [taċ-CGT] u qabel ma timponi sanzjonijiet kriminali, tivverifika li l-fatti kkunsidrati jippreżentaw il-grad ta’ serjetà li jiġġustifika r-repressjoni kriminali addizzjonali. Il-qorti hija obbligata li timmotiva d-deċiżjoni tagħha u s-serjetà evalwata tista’ tirriżulta mill-ammont tat-taxxi suġġetti għal frodi, min-natura tal-azzjonijiet tal-akkużat jew miċ-ċirkustanzi tal-intervent tiegħu, b’mod partikolari minn dawk li jinvolvu ċirkustanzi aggravanti. Fin-nuqqas ta’ tali serjetà, il-qorti ma tistax timponi kundanna” (digriet tar-rinviju, punt 28).
(
31
)	Fil-punt75 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, BV jirrikonoxxi li l-Cour de cassation (il‑Qorti tal-Kassazzjoni) ippruvat “tiċċara l-qasam tal-applikazzjoni tat-[tieni] riżerva”; madankollu, fl-opinjoni tiegħu, “ma rnexxilhiex tagħmilha iktar ċara u prevedibbli”.
(
32
)	Digriet tar-rinviju, punt 31. Fir-rigward tal-ammont tat-taxxi evażi, il-qorti tar-rinviju tirreferi għal ammonti ta’ iktar minn EUR 200000, fil-każ tat-taxxa fuq id-dħul u tat-taxxa solidali fuq il-ġid. Fi kwalunkwe każ, il-qorti għandha tiddeċiedi b’mod motivat dwar is-serjetà tar-reat u qabel ma tiddeċiedi dwar l-għażla u l-motivazzjoni tal-piena li kellha tiġi imposta (punt 29 tad‑digriet tar-rinviju).
(
33
)	Sentenza AC‑Treuhand vs Il-Kummissjoni, punt 42.
(
34
)	Loc. ult. cit.
(
35
)	Fil-punt 73 tal-osservazzjoni bil-miktub tiegħu, BV jirreferi għal “kumment uffiċjali” tal‑Conseil constitutionnel (Qorti Kostituzzjonali) innifsu li fih huwa rrikonoxxut dan il-marġni ta’ diskrezzjoni ġudizzjarja.
(
36
)	L-adattament ta’ dawn il-kunċetti għan-natura obbligatorjament eżawrjenti tad-deskrizzjoni tar‑reati kriminali tista’ eventwalment, tqajjem xi oġġezzjoni. Madankollu, dan ma huwiex il‑kuntest li fih jintużaw meta jgħinu biex jiġu stabbiliti l-limiti tas-sistema ta’ kumulu ta’ sanzjonijiet penali u amministrattivi.
(
37
)	Sentenza Menci, punt 53.
(
38
)	Sentenza Menci, punt 55. Korsiv miżjud.
(
39
)	Digriet tar-rinviju, punt 63.
(
40
)	Sentenza Garlsson Real Estate, punt 60.
(
41
)	Sentenza Garlsson Real Estate, punt 56. Mingħajr korsiv fl-oriġinal.
(
42
)	Punt 71 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Franċiż.
(
43
)	Punt 75 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Franċiż.
(
44
)	Punt 77 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Franċiż.
(
45
)	Punt 78 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Franċiż. Madankollu huwa sinjifikattiv li dawn l-osservazzjonijiet jispiċċaw bil-proposta li r-risposta għat-tieni domanda preliminari tkun fis-sens li l-Artikolu 50 tal-Karta ma jipprekludix “kumulu ta’ sanzjonijiet […] limitat mill‑impossibbiltà li jinqabeż l-ogħla ammont ta’ waħda mis-sanzjonijiet, sa fejn dan il-limitu japplika biss għal sanzjonijiet tal-istess natura, jiġifieri, pekunjarja”. Din il-proposta tinjora l‑possibbiltà li sanzjonijiet ta’ natura differenti jistgħu jkunu ta’ importanza suffiċjenti.