62019TJ0017_RES
Zaak T‑17/19
Giulia Moi
tegen
Europees Parlement
Arrest van het Gerecht (Vierde kamer – uitgebreid) van 3 februari 2021
„Institutioneel recht – Parlement – Psychisch geweld – Besluiten van de voorzitter van het Parlement houdende vaststelling van het bestaan van psychisch geweld jegens twee geaccrediteerde parlementaire medewerkers en oplegging van de sanctie van het verlies van twaalf dagen verblijfsvergoeding aan een lid van het Parlement – Artikelen 11 en 166 van het reglement van orde van het Parlement – Intern beroep – Besluit van het Bureau van het Parlement waarbij de sanctie wordt bevestigd – Artikel 167 van het reglement van orde van het Parlement – Beroep tot nietigverklaring – Beroepstermijn – Ontvankelijkheid – Rechten van de verdediging – Niet-contractuele aansprakelijkheid”
Europees Parlement – Leden – Tuchtregeling – Sancties – Besluit van de voorzitter van het Parlement – Klacht – Facultatief – Beroep bij de Unierechter – Toelaatbaarheid – Aanvang van de termijn voor een beroep tot nietigverklaring – Onverbrekelijkheid van het besluit over de situatie van psychisch geweld en het besluit over de sanctie
(Art. 263 VWEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie art. 47; reglement van orde van het Europees Parlement, art. 167)
(zie punten 43‑47, 49‑52, 77)
Beroepen van ambtenaren – Voorafgaande administratieve klacht – Overeenstemming tussen de klacht en het beroep – Niet van toepassing op een geschil tussen een lid en het Europees Parlement in het kader van een beroep tot nietigverklaring
(Art. 263 en 270 VWEU; Ambtenarenstatuut, art. 90 en 91)
(zie punten 84‑90)
Unierecht – Beginselen – Rechten van de verdediging – Toepassing op elke procedure die tot een voor de belanghebbende bezwarend besluit kan leiden – Beginsel dat zelfs bij gebreke van enig voorschrift voor de te volgen procedure in acht moet worden genomen – Reikwijdte – Procedure tot vaststelling van het bestaan van psychisch geweld door een lid van het Europees Parlement – Verplichte mededeling aan de beschuldigde van alle op hem betrekking hebbende stukken van het dossier – Schending van het beginsel van eerbiediging van de rechten van de verdediging – Gevolgen
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 41, lid 2)
(zie punten 91‑105, 107‑110, 112, 114‑120, 122‑125, 127, 132‑134)
Niet-contractuele aansprakelijkheid – Voorwaarden – Reële en zekere schade veroorzaakt door de onrechtmatige handeling – Passend herstel van de immateriële schade
(Art. 340, tweede alinea, VWEU)
(zie punten 143, 144)
Samenvatting
Verzoekster was tussen 2014 en 2019 lid van het Europees Parlement. In november 2017 hebben twee van haar geaccrediteerde parlementaire medewerkers, na een verzoek om bijstand op grond van een moeilijke werksituatie te hebben ingediend (
1
), een klacht wegens psychisch geweld ingediend bij het adviescomité van het Parlement dat belast is met die problematiek (
2
).
Bij twee afzonderlijke brieven van 2 oktober 2018 heeft de voorzitter van het Parlement, na het advies van het adviescomité en de opmerkingen van verzoekster te hebben onderzocht, vastgesteld dat er ten aanzien van de twee klagers inderdaad sprake was van een situatie van psychisch geweld. Voorts heeft hij verzoekster voor haar gedrag jegens de twee klagers de sanctie van het verlies van haar recht op de verblijfsvergoeding voor een periode van twaalf dagen opgelegd.
Op 16 oktober 2018 heeft verzoekster bij het Bureau van het Parlement intern beroep (
3
) tegen het sanctiebesluit van de voorzitter ingesteld. Bij besluit van 12 november 2018, dat op 14 november daaropvolgend is bekendgemaakt in de plenaire vergadering en dezelfde dag is betekend, heeft het Bureau van het Parlement het sanctiebesluit van de voorzitter bevestigd. Daarop heeft verzoekster op 11 januari 2019 beroep tot nietigverklaring van de besluiten van de voorzitter ingesteld, dat wil zeggen zowel van het besluit over het bestaan van een situatie van psychisch geweld als van het sanctiebesluit, alsook van het besluit van het Bureau van het Parlement. Voorts heeft zij beroep tot schadevergoeding ingesteld.
In zijn arrest verklaart het Gerecht (Vierde kamer – uitgebreid) de drie bovengenoemde besluiten nietig en verwerpt het verzoeksters beroep voor het overige, met name haar beroep tot schadevergoeding. Het verduidelijkt de rechtspraak over de verhouding tussen het recht om te worden gehoord en de rechten van de verdediging, alsmede die over de elementen die moeten worden aangetoond om nietigverklaring te verkrijgen op basis van de vaststelling van een schending van de rechten van de verdediging. Voorts verduidelijkt het de grenzen van de toepassing van de zogenoemde regel van „overeenstemming” (
4
) tussen de klacht en het verzoekschrift.
Beoordeling door het Gerecht
Het Gerecht onderzoekt in de eerste plaats de ontvankelijkheid van het verzoek tot nietigverklaring voor zover het betrekking heeft op het sanctiebesluit van de voorzitter. Het oordeelt dat de vaststelling van het besluit van het Bureau van het Parlement niet wegneemt dat verzoekster beroep kan instellen tegen het sanctiebesluit van de voorzitter, ook al is tegen laatstgenoemd besluit intern beroep ingesteld op basis van artikel 167 van het reglement van orde (
5
). Bovendien stelt het Gerecht vast dat verzoekster ten laatste op de dag van het verstrijken van de beroepstermijn, berekend vanaf de dag van betekening van het besluit van het Bureau van het Parlement, nietigverklaring van het sanctiebesluit van de voorzitter kon vorderen. Het Gerecht oordeelt dat het verzoek in de onderhavige zaak niet tardief kan worden geacht en dus ontvankelijk is.
In de tweede plaats onderzoekt het Gerecht het verzoek tot nietigverklaring voor zover het betrekking heeft op het besluit van de voorzitter over de situatie van psychisch geweld. Het stelt vast dat het recht op een doeltreffende voorziening in rechte en het beginsel van een goede rechtsbedeling, tezamen genomen, vereisen dat de Unierechter zich tegelijkertijd buigt over de rechtmatigheid van besluiten die een en hetzelfde geschil vormen, te weten, in dit geval, het besluit waarbij het bestaan van feiten van psychisch geweld is vastgesteld en het daarvan afhankelijke besluit waarbij een sanctie voor die feiten is opgelegd. Aangezien het besluit van de voorzitter over de situatie van psychisch geweld onlosmakelijk verbonden is met het sanctiebesluit, is de termijn voor het instellen van beroep tot nietigverklaring van eerstgenoemd besluit, evenals voor het tweede besluit, pas ingegaan na de betekening van het besluit van het Bureau van het Parlement dat is genomen na het interne beroep. Ook dit verzoek kan niet tardief kan worden geacht en is dus ontvankelijk.
Aangaande de ontvankelijkheid van het eerste middel, namelijk schending van het beginsel van eerbiediging van de rechten van de verdediging, herinnert het Gerecht er allereerst aan dat verzoeksters beroep is gebaseerd op artikel 263 VWEU, en niet op artikel 270 VWEU, dat geschillen tussen de Unie en haar personeelsleden betreft. De regel van overeenstemming is echter in het kader van op grond van artikel 270 VWEU ingestelde beroepen ingevoerd ten aanzien van de bij het Statuut ingevoerde verplichte voorafgaande klacht, zonder dat het Hof of het Gerecht deze regel tot op heden heeft uitgebreid tot beroepen die op grond van artikel 263 VWEU zijn ingesteld en worden voorafgegaan door een administratieve fase. Het Gerecht stelt daarom vast dat de regel van overeenstemming niet van toepassing is op een geschil als het geschil dat door verzoekster aan het Gerecht is voorgelegd, zodat het niet mogelijk is om eerste middel niet-ontvankelijk te verklaren op grond dat de schending van het beginsel van eerbiediging van de rechten van de verdediging niet in het kader van het interne beroep bij het Bureau van het Parlement is aangevoerd.
Met betrekking tot de gegrondheid van het eerste middel herinnert het Gerecht eraan dat de rechten van de verdediging, die het recht om te worden gehoord en het recht op toegang tot het dossier omvatten, deel uitmaken van de grondrechten die bestanddeel zijn van de rechtsorde van de Unie, en verankerd zijn in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Het algemene beginsel van eerbiediging van de rechten van de verdediging is in casu van toepassing, aangezien de tegen verzoekster ingeleide procedure kan leiden – en heeft geleid – tot het opleggen van een sanctie wegens psychisch geweld aan een lid van het Parlement. In een procedure tot vaststelling van het bestaan van psychisch geweld impliceert dit beginsel dat de beschuldigde, met inachtneming van de eventuele vertrouwelijkheidseisen, voordat het voor hem bezwarende besluit wordt genomen inzage moet krijgen in alle stukken van het dossier die betrekking hebben op dat geweld, zowel de belastende als de ontlastende, en over die stukken moet worden gehoord. Het Gerecht merkt op dat verzoekster in dit geval tijdens de procedure die heeft geleid tot de vaststelling van een situatie van psychisch geweld en de oplegging van de sanctie, weliswaar op de hoogte is gebracht van de inhoud van de klachten van de twee geaccrediteerde parlementaire medewerkers, maar dat zij geen toegang heeft gehad tot hun verklaringen voor het adviescomité, noch tot de stukken van het dossier, met name de volledige inhoud van de e-mails en de sms-berichten, hoewel die informatie in aanmerking is genomen bij de vaststelling dat er sprake was van psychisch geweld, alsook bij haar bestraffing. Bijgevolg oordeelt het Gerecht dat het algemene beginsel van eerbiediging van de rechten van de verdediging is geschonden in het geval van verzoekster.
Wat de gevolgen van de schending van dit beginsel betreft, herinnert het Gerecht eraan dat schending van de rechten van de verdediging alleen tot nietigverklaring van het na afloop van een procedure genomen besluit leidt wanneer deze procedure zonder die onregelmatigheid een andere afloop had kunnen hebben (
6
). Aan deze voorwaarde wordt voldaan wanneer een verzoekster geen toegang heeft gehad tot de stukken die haar moesten worden overgelegd op grond van dit beginsel van eerbiediging van de rechten van de verdediging en daardoor niet naar behoren haar opmerkingen heeft kunnen maken, waardoor zij is beroofd van een kans, hoe gering ook, om zich beter te verdedigen. In een dergelijk geval heeft het niet verstrekken van de stukken van het dossier waarop de administratie zich heeft gebaseerd namelijk, gelet op de aan de rechten van de verdediging toekomende bescherming, onvermijdelijk gevolgen voor de rechtmatigheid van de maatregelen die worden genomen aan het einde van een procedure die voor de verzoekster bezwarend kan zijn. In casu is het Gerecht van oordeel dat verzoekster, die geen toegang heeft gehad tot de volledige inhoud van het dossier, de mogelijkheid is ontnomen om zichzelf beter te verdedigen, en dat deze onregelmatigheid onvermijdelijk van invloed is geweest op de inhoud van het besluit inzake het bestaan van psychisch geweld en het sanctiebesluit.
Het Gerecht is dan ook van oordeel dat de drie betrokken besluiten nietig moeten worden verklaard wegens schending van het algemene beginsel van eerbiediging van de rechten van de verdediging.
(
1
)	Op basis van artikel 24 van het Statuut van de ambtenaren van de Europese Unie (hierna: „Statuut”).
(
2
)	Het comité voor de behandeling van klachten van geaccrediteerde parlementaire medewerkers wegens intimidatie door leden van het Parlement en voor de voorkoming van intimidatie op het werk is opgericht bij artikel 1, lid 1, van het intern reglement inzake dergelijke klachten van het Parlement van 14 april 2014, zoals gewijzigd op 6 juli 2015.
(
3
)	Op basis van artikel 167 van het reglement van orde van het Europees Parlement.
(
4
)	Deze regel vereist op straffe van niet-ontvankelijkheid dat een voor de Unierechter aangevoerd middel of aangevoerde grief reeds in de precontentieuze fase is aangevoerd of nauw samenhangt met een in dezelfde context aangevoerd bezwaar.
(
5
)	Arresten van 21 februari 2018, LL/Parlement (C‑326/16 P, EU:C:2018:83, punten34‑37), en 19 september 2018, Selimovic/Parlement (T‑61/17, niet gepubliceerd, EU:T:2018:565, punt 45).
(
6
)	Arresten van 4 april 2019, OZ/EIB (C‑558/17 P, EU:C:2019:289, punten 76‑78), en 25 juni 2020, HF/Parlement (C‑570/18 P, EU:C:2020:490, punt 73).