Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNICZKI GENERALNEJ
JULIANE KOKOTT
z dnia 16 kwietnia 2026 r.(1)
Sprawy połączone C‑27/25 i C‑356/25
SU,
Wild of Ireland Defence CLG
przeciwko
An Coimisiún Pleanála, dawniej An Bord Pleanála, i in.
przy udziale:
Knocknamona Windfarm Limited
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Court of Appeal (sąd apelacyjny, Irlandia)]
i
Paddy Massey
przeciwko
Coimisiún Pleanála, dawniej An Bord Pleanála i in.
przy udziale:
Curns Energy Limited
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez High Court (wysoki trybunał, Irlandia)]
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym – Dyrektywa 92/43/EWG – Ochrona siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory – Dyrektywa 2009/147/WE – Ochrona dzikiego ptactwa – Obszary specjalnej ochrony – Ocena planów lub przedsięwzięć, które mogłyby w istotny sposób oddziaływać na obszar ochrony, z punktu widzenia celów ochrony danego obszaru – Ocena wstępna konieczności przeprowadzenia odpowiedniej oceny oddziaływania – Brak określenia celów ochrony właściwych dla danego obszaru
I.      Wprowadzenie
1.        W art. 6 ust. 3 zdanie pierwsze dyrektywy siedliskowej(2) ustanowiony został wymóg dokonania przez państwa
członkowskie ex ante oceny tego, czy plan lub przedsięwzięcie oddziałuje w istotny sposób na obszary Natura 2000. Przedmiotem tej oceny są skutki tych planów czy też przedsięwzięć z punktu widzenia celów ochrony tych obszarów. Czy jednak taka ocena jest w ogóle możliwa, jeżeli państwa członkowskie nie określiły konkretnych, właściwych
dla danego obszaru celów ochrony? A także, czy istnienie
takich celów ochrony stanowi również warunek wstępny przeprowadzenia wstępnej oceny (tzw. screeningu)
konieczności przeprowadzenia pełnej odpowiedniej oceny? Te właśnie kwestie leżą u podstaw obu rozpatrywanych tu przeze mnie spraw.
2.        W ramach tych ocen cele ochrony można, w razie potrzeby, określić w inny sposób niż poprzez wyznaczenie konkretnych obszarów. Nie musi to bynajmniej prowadzić do ograniczenia ochrony, ponieważ jej zakres może być, przed wyznaczeniem konkretnych celów ochrony,
nawet szerszy, co wiąże się z koniecznością wzięcia pod uwagę różnych celów i odmiennych interesów. Dyrektywa siedliskowa również przewiduje, przynajmniej w okresie przejściowym, odpowiednią ocenę oddziaływania
przeprowadzaną na tej podstawie.
3.        Kwestia tego, czy ustanowienie celów ochrony właściwych dla danego obszaru pozostaje jednak warunkiem wstępnym przeprowadzenia odpowiedniej oceny oddziaływania i wstępnej oceny, ma znaczenie nie tylko proceduralne. Wątpliwe jest bowiem, czy organy państw członkowskich mogą zatwierdzić plan lub przedsięwzięcie, jeżeli nie mogą przeprowadzić wstępnej oceny lub – w razie potrzeby – [pełnej] oceny ze względu na brak celów ochrony. Zgodnie z art. 6 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy siedliskowej zgoda tych organów wymaga bowiem przeprowadzenia takiej oceny. Problem ten może mieć wpływ na bardzo dużą liczbę przedsięwzięć w Unii, ponieważ istnieją wątpliwości co do tego, w jakim zakresie i ewentualnie, kiedy państwa członkowskie określiły cele ochrony właściwe dla danych obszarów.
II.    Ramy prawne
A.      Dyrektywa ptasia
4.        Obowiązująca obecnie dyrektywa ptasia(3) stanowi skodyfikowaną wersję wcześniejszej dyrektywy z 1979 r.(4), na mocy której ówczesna Europejska Wspólnota Gospodarcza po raz pierwszy przyjęła przepisy dotyczące ochrony przyrody. Jednak do celów niniejszego postępowania obie wersje są – jak się wydaje – identyczne.
5.        Artykuł 4 dyrektywy ptasiej przewiduje wyznaczenie obszarów specjalnej ochrony ptactwa (zwanych dalej „OSO”):
„1.            Gatunki wymienione w załączniku I podlegają specjalnym środkom ochrony dotyczącym ich naturalnego siedliska w celu zapewnienia im przetrwania oraz reprodukcji na obszarze ich występowania.
W związku z powyższym uwzględnia się:
a)       gatunki zagrożone wyginięciem;
b)       gatunki podatne na szczególne zmiany w ich naturalnym siedlisku;
c)       gatunki uznane za rzadkie z uwagi na niewielkie populacje lub ograniczone lokalne występowanie;
d)       inne gatunki wymagające szczególnej uwagi ze względu na specyficzny charakter ich naturalnego siedliska.
Tendencje i wahania w poziomach populacji są uwzględniane przy dokonywaniu oceny.
Państwa członkowskie dokonują klasyfikacji przede wszystkim najbardziej odpowiednich obszarów pod względem liczby i powierzchni jako obszarów specjalnej ochrony dla zachowania tych gatunków, z uwzględnieniem wymogów ich ochrony w ramach morskiego i lądowego obszaru geograficznego, do którego niniejsza dyrektywa ma zastosowanie.
2.
Państwa członkowskie podejmują podobne środki w odniesieniu do regularnie występujących gatunków wędrownych niewymienionych w załączniku I, mając na uwadze potrzebę ich ochrony w ramach morskiego i lądowego obszaru geograficznego, do którego niniejsza dyrektywa ma zastosowanie, w odniesieniu do obszarów ich wylęgu, pierzenia i zimowania oraz miejsc postoju wzdłuż ich tras migracji. W tym celu państwa członkowskie zwracają szczególną uwagę na ochronę terenów podmokłych, w szczególności tych o znaczeniu międzynarodowym.
3. […]
4. W odniesieniu do obszarów ochrony, określonych w ust. 1 i 2, państwa członkowskie podejmują właściwe kroki w celu uniknięcia powstawania zanieczyszczenia lub pogorszenia warunków naturalnych siedlisk lub jakichkolwiek zakłóceń wpływających na ptactwo, o ile mają one znaczenie w odniesieniu do celów niniejszego artykułu.
Państwa członkowskie dążą również do uniknięcia powstawania zanieczyszczenia lub pogorszenia warunków naturalnych siedlisk poza tymi obszarami ochrony”.
B.      Dyrektywa siedliskowa
6.        Dyrektywa siedliskowa z 1992 r. rozszerza zakres stosowania prawa Unii w zakresie ochrony przyrody na inne gatunki zwierząt i roślin oraz niektóre typy siedlisk, a także częściowo integruje starszą dyrektywę ptasią.
7.        Cele ochrony zostały wymienione w motywach ósmym i dziesiątym dyrektywy siedliskowej:
„właściwe [jest], aby na każdym wyznaczonym obszarze wprowadzić konieczne środki przy uwzględnieniu realizowanych celów w dziedzinie ochrony;
[…]
należy dokonać odpowiedniej oceny każdego planu lub programu mogącego mieć istotny wpływ na cele w zakresie ochrony terenu, który został wyznaczony lub też zostanie wyznaczony w przyszłości”.
8.        Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy siedliskowej opisuje sieć europejskich obszarów ochrony:
„Zostanie stworzona spójna europejska sieć ekologiczna specjalnych obszarów ochrony, pod nazwą Natura 2000. Ta sieć, złożona z terenów, na których znajdują się typy siedlisk przyrodniczych wymienione w załączniku I i siedliska gatunków wymienione w załączniku II, umożliwi zachowanie tych typów siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków we właściwym stanie ochrony w ich naturalnym zasięgu lub, w stosownych przypadkach, ich odtworzenie.
Sieć Natura 2000 obejmie specjalne obszary ochrony sklasyfikowane przez Państwa Członkowskie zgodnie z dyrektywą 79/409/EWG”.
9.        Wyznaczenie obszarów ochrony na podstawie dyrektywy siedliskowej wiąże się z wymogiem, aby państwa członkowskie najpierw określiły odpowiednie tereny na podstawie kryteriów naukowych i zaproponowały je Komisji (art. 4 ust. 1). Następnie Komisja musi je uznać za tereny mające znaczenie dla Wspólnoty (art. 4 ust. 2).
10.      W art. 4 ust. 4 dyrektywy siedliskowej uregulowane zostało wyznaczanie terenów mających znaczenie dla Wspólnoty jako specjalnych obszarów ochrony:
„Po zatwierdzeniu terenu mającego znaczenie dla Wspólnoty zgodnie z procedurą określoną w ust. 2 zainteresowane państwa członkowskie możliwie najszybciej, nie później niż w ciągu sześciu lat, wyznaczają ten teren jako specjalny obszar ochrony, ustalając priorytetowe działania w świetle znaczenia tych terenów dla zachowania lub odtworzenia, we właściwym stanie ochrony, typu siedliska przyrodniczego wymienionego w załączniku I lub gatunku wymienionego w załączniku II, a także do celów spójności Natury 2000 oraz w świetle zagrożenia degradacją lub zniszczeniem, na które narażone są te tereny”.
11.      Jeszcze zanim to zostanie zrobione, niektóre przepisy dotyczące ochrony mają zastosowanie do terenów mających znaczenie dla Wspólnoty
zgodnie z art. 4 ust. 5 dyrektywy siedliskowej:
„Wraz z umieszczeniem terenu w wykazie określonym w [art. 4] ust. 2 akapit trzeci podlega on przepisom art. 6 ust. 2, 3 i 4”.
12.      Przepisy dotyczące ochrony tych specjalnych obszarów ochrony są określone w art. 6 dyrektywy siedliskowej:
„1. Dla specjalnych obszarów ochrony państwa członkowskie tworzą konieczne środki ochronne obejmujące, jeśli zaistnieje taka potrzeba, odpowiednie plany zagospodarowania opracowane specjalnie dla tych terenów bądź zintegrowane z innymi planami rozwoju oraz odpowiednie środki ustawowe, administracyjne lub umowne, odpowiadające ekologicznym wymaganiom typów siedlisk przyrodniczych, wymienionych w załączniku I, lub gatunków, wymienionych w załączniku II, żyjących na tych terenach.
2. Państwa członkowskie podejmują odpowiednie działania w celu uniknięcia na specjalnych obszarach ochrony pogorszenia stanu siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków, jak również w celu uniknięcia niepokojenia gatunków, dla których zostały wyznaczone takie obszary, o ile to niepokojenie może mieć znaczenie w stosunku do celów niniejszej dyrektywy.
3. Każdy plan lub przedsięwzięcie, które nie jest bezpośrednio związane lub konieczne do zagospodarowania terenu, ale które może na nie w istotny sposób oddziaływać, zarówno oddzielnie, jak i w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami, podlega odpowiedniej ocenie jego skutków dla danego terenu z punktu widzenia założeń jego ochrony. W świetle wniosków wynikających z tej oceny oraz bez uszczerbku dla przepisów ust. 4 właściwe władze krajowe wyrażają zgodę na ten plan lub przedsięwzięcie dopiero po upewnieniu się, że nie wpłynie on niekorzystnie na dany teren oraz, w stosownych przypadkach, po uzyskaniu opinii całego społeczeństwa.
4. Jeśli pomimo negatywnej oceny skutków dla danego terenu oraz braku rozwiązań alternatywnych, plan lub przedsięwzięcie musi jednak zostać zrealizowane z powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego, w tym interesów mających charakter społeczny lub gospodarczy, państwo członkowskie stosuje wszelkie środki kompensujące konieczne do zapewnienia ochrony ogólnej spójności Natury 2000.
[…]”.
13.      Artykuł 7 dyrektywy siedliskowej zastępuje dotyczący ochrony przepis dyrektywy ptasiej określonymi regulacjami dyrektywy siedliskowej:
„Obowiązki wynikające z art. 6 ust. 2, 3 i 4 […] dyrektywy [ptasiej] zastępują wszelkie obowiązki wynikające z art. 4 ust. 4 zdanie pierwsze [tej] dyrektywy […] w odniesieniu do obszarów sklasyfikowanych zgodnie z art. 4 ust. 1 tej dyrektywy lub uznanych w podobny sposób na mocy art. 4 ust. 2, poczynając od daty wykonania niniejszej dyrektywy albo od daty klasyfikacji lub uznania przez państwo członkowskie na mocy dyrektywy [ptasiej], gdy ta ostatnia data jest późniejsza”.
III. Stan faktyczny
A.      Sprawa Knocknamona
14.      An Coimisiún Pleanála (dawniej An Board Pleanála, agencja ds. zagospodarowania przestrzennego, Irlandia) wydała na rzecz Knocknamona Windfarm Limited (zwanej dalej „Knocknamona”) decyzję z dnia 28 września 2022 r. o wydaniu pozwolenia na budowę w odniesieniu do wprowadzenia zmian w farmie wiatrowej w Country Waterford, Irlandia, na którą wydano uprzednio pozwolenie. Decyzją tą agencja ds. zagospodarowania przestrzennego zezwoliła na budowę wyższych turbin wiatrowych o łącznej wysokości do 155 m oraz wyższego masztu meteorologicznego (99 m).
15.      Przy rozpatrywaniu wniosku o zezwolenie na inwestycję agencja ds. zagospodarowania przestrzennego przeprowadziła odpowiednią ocenę oddziaływania planowanej inwestycji na pięć określonych obszarów specjalnej ochrony zgodnie z dyrektywą siedliskową i dyrektywą ptasią, w tym na OSO Blackwater Callows, usytuowany w Cork i Waterford. Ten OSO, chroniony na mocy dyrektywy ptasiej, jest położony, mierząc w najbliższym miejscu, w odległości 13 km od lokalizacji farmy wiatrowej i w odległości 13,5 km od najbliższej turbiny wiatrowej. Bezsporne jest, że w dniu wydania decyzji przez agencję ds. zagospodarowania przestrzennego brak było,
w odniesieniu do OSO Blackwater Callows, celów ochrony właściwych dla tego obszaru.
16.      Przy podejmowaniu decyzji agencja ds. zagospodarowania przestrzennego oparła się na sprawozdaniu inspektora. W odniesieniu do celów dla OSO Blackwater Callows w sprawozdaniu powołano się na „ogólny dokument dotyczący celów ochrony”. Zgodnie z tym sprawozdaniem do elementów ochrony (z ang. qualifying interests) tego obszaru, czyli gatunków i siedlisk, zaliczają się: łabędź krzykliwy (Cygnus cygnus), świstun (Mareca penelope lub
Anas penelope), cyranka (Anas crecca), rycyk (Limosa limosa) i podmokłe siedliska oraz korzystające z nich ptaki wodne.
17.      Inspektor agencji ds. zagospodarowania przestrzennego stwierdził, że,
jeśli chodzi o
elementy ochrony inne niż łabędź krzykliwy, niekorzystne oddziaływanie na integralność obszaru można wykluczyć ze względu na to, iż siedliska w obrębie terenów farmy wiatrowej były nieodpowiednie dla jakiegokolwiek z tych gatunków. W odniesieniu do łabędzia krzykliwego inspektor uznał, że odpowiednie ekspertyzy nie świadczą o jego występowaniu
w obrębie terenu lub w jego pobliżu. Doszedł on zatem do wniosku, iż dodatkowa wysokość i zaproponowana średnica wirnika nie będą miały niekorzystnego wpływu na integralność OSO w odniesieniu do tych gatunków. Żadna ze stron nie kwestionuje tych ustaleń faktycznych. Z tego powodu agencja ds. zagospodarowania przestrzennego uznała, że inwestycja nie wpłynie niekorzystnie na integralność OSO Blackwater Callows.
18.      SU i Wild Ireland Defence zainicjowali procedurę kontroli sądowej tej decyzji, podnosząc między innymi, że, w braku wyznaczenia celów ochrony dla OSO Blackwater Callow, agencja ds. zagospodarowania przestrzennego jest nie jest właściwa do tego, aby dokonać odpowiedniej oceny oddziaływania planowanej inwestycji na ten obszar.
19.      High Court (wysoki trybunał) uznał, że w określonych przypadkach – a nawet w większości przypadków – cele ochrony będą konieczne w celu przeprowadzenia skutecznej prawnie odpowiedniej oceny oddziaływania. Zdaniem High Court (wysokiego trybunału) w szczególnych okolicznościach niniejszej sprawy skuteczna prawnie odpowiednia ocena oddziaływania była jednak możliwa bez ustalenia takich celów. Dowody naukowe świadczyły bowiem, że planowana inwestycja nie będzie miała wpływu na kwalifikujące się interesy – w tym przypadku na łabędzia krzykliwego – niezależnie od ustalonych celów ochrony. Według High Court (wysokiego trybunału) agencja ds. zagospodarowania przestrzennego uznała za uzasadnione i pewne pod względem naukowym, że przedsięwzięcie „nie wpłynie niekorzystnie na [integralność] dan[ego] terenu”, ponieważ przedmiotowy wpływ poza terenem wymagałby fizycznego występowania łabędzia krzykliwego na terenie farmy wiatrowej Knocknamona, co zostało wykluczone. Stwierdzenie to dotyczy ryzyka kolizji ptaków z turbinami wiatrowymi(5).
20.      SU i Wild Ireland Defence złożyły odwołanie od tego orzeczenia do Court of Appeal (sądu apelacyjnego).
B.      Sprawa Curns
21.      Spółka Curns Energy Limited (zwana dalej „Curns”) w dniu 8 stycznia 2021 r. złożyła wniosek o zezwolenie dotyczące inwestycji polegającej na budowie farmy wiatrowej.
Inwestycja ta znajduje się w odległości 9,9 km od OSO Blackwater Callows. Dokumentacja dotycząca wniosku zawierała między innymi raport o odpowiedniej ocenie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, raport z oceny wstępnej w celu ustalenia, czy konieczne jest dokonanie odpowiedniej oceny oddziaływania oraz tak zwaną „Natura Impact Statement”, przewidzianą w prawie irlandzkim opinię naukową na temat skutków przedsięwzięcia dla obszarów Natura 2000.
22.      Decyzją z dnia 8 listopada 2023 r. agencja ds. zagospodarowania przestrzennego wydała pozwolenie na budowę dla spornej inwestycji. W dniu 11 stycznia 2024 r.
Paddy Massey wniósł skargę przeciwko pozwoleniu na budowę.
23.      Jednakże dopiero w dniu 24 marca 2024 r. określono cele i środki ochrony właściwe dla OSO Blackwater Callows. W toku postępowania sądowego uznano, że nastąpiło to po terminie.
24.      W dniu 11 kwietnia 2025 r. High Court (wysoki trybunał) stwierdził, że może wykluczyć wszelką racjonalne prawdopodobieństwo tego, że brak uwzględnienia celów lub środków ochrony w tej sprawie mogło wywołać skutki w odniesieniu do jakiegokolwiek obszaru Natura 2000. W związku z tym odmówił on wydania orzeczenia uchylającego pozwolenie na budowę, niezależnie od wyniku niniejszego odesłania prejudycjalnego. Niemniej jednak, High Court (wysoki trybunał) zwraca się do Trybunału [Sprawiedliwości Unii Europejskiej] o rozpatrzenie zadanego pytania prejudycjalnego, aby mógł on rozstrzygnąć, czy może on przynajmniej stwierdzić na korzyść skarżącej, że wstępna ocena konieczności przeprowadzenia odpowiedniej oceny oddziaływania na dany obszar wymaga istnienia właściwych dla danego obszaru
celów ochrony.
IV.    Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
25.      W sprawie Knocknamona Court of Appeal (sąd apelacyjny) zwrócił się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy obowiązujące cele ochrony w odniesieniu do [OSO] są wstępnym warunkiem [przesądzającym o] kompetencji właściwego organu do przeprowadzenia [skutecznej prawnie] odpowiedniej oceny [oddziaływania] na podstawie art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej przy rozpatrywaniu wniosku o wydanie zezwolenia na inwestycję?”
26.      Postanowieniem z dnia 20 marca 2025 r., Knocknamona (C‑27/25, EU:C:2025:203), prezes Trybunału oddalił wniosek Court of Appeal (sądu apelacyjnego) o rozpoznanie sprawy w trybie przyspieszonym. Trybunał orzekł jednak, że sprawę tę należy
rozpatrzyć
jako
priorytetową.
27.      SU i Wild Ireland Defence CLG, agencja ds. zagospodarowania przestrzennego, Knocknamona Windfarms Limited, Irlandia oraz Komisja Europejska przedstawiły uwagi na piśmie.
28.      W związku z wyżej wymienionym wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym High Court (wysoki trybunał) zwrócił się do Trybunału [Sprawiedliwości Unii Europejskiej] z następującym pytaniem prejudycjalnym w sprawie Curns:
„Czy art. 6 ust. 3 dyrektywy [siedliskowej], zastosowany do dyrektywy [ptasiej] na mocy art. 7 tej pierwszej dyrektywy, skutkuje tym, że właściwy organ państwa członkowskiego musi ustalić, czy plan lub przedsięwzięcie, które nie [są] bezpośrednio związane lub konieczne do zagospodarowania jakiegokolwiek [OSO], [mogą]
w istotny sposób oddziaływać na taki teren, zarówno oddzielnie, jak i w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami, poprzez odniesienie do celów ochrony lub środków ochronnych ustanowionych dla każdego danego terenu lub, w szczególności, dla każdego terenu, który proponuje się wyłączyć z rozważań jako teren, na który plan lub przedsięwzięcie prawdopodobnie nie będzie oddziaływać w tak istotny sposób?”
29.      High Court (wysoki trybunał) wskazał również, że Paddy Massey wyraźnie zażyczył sobie, aby Trybunał nie dokonywał anonimizacji jego nazwiska w publikacjach dotyczących sprawy.
30.      Uwagi na piśmie przedstawili Paddy Massey, Irlandia i Komisja.
31.      W dniu 22 października 2025 r. prezes Trybunału połączył obie sprawy i zarządził priorytetowe rozpatrzenie sprawy Curns. W rozprawie w dniu 25 marca 2026 r. uczestniczyli SU i Wild Ireland Defence CLG, Paddy Massey, agencja ds. zagospodarowania przestrzennego, Knocknamona, spółka Curns, Irlandia i Komisja Europejska.
V.      Ocena prawna
32.      Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie Knocknamona ma na celu ustalenie, czy odpowiednia ocena oddziaływania przeprowadzana na podstawie art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej może zostać przeprowadzona wówczas, gdy właściwe organy nie określiły dla danego obszaru ochrony właściwych dla niego celów ochrony. W sprawie Curns podniesiono kwestię wstępną dotyczącą tego, czy istnienie celów ochrony właściwych dla danego obszaru stanowi wręcz przesłankę dla przeprowadzenia oceny wstępnejw celu stwierdzenia, czy
przeprowadzenie odpowiedniej oceny
oddziaływania jest w ogóle konieczne.
33.      W związku z tym, po przedstawieniu kilku uwag dotyczących dopuszczalności sprawy Curns (zob. sekcja A), następnie przedstawię wstępną uwagę dotyczącą tych dwóch etapów rozpatrywania sprawy (zob. sekcja B). Następnie wyjaśnię obowiązek określenia właściwych dla danego obszaru celów ochrony w odniesieniu do obszarów Natura 2000 (zob. sekcja C). Dopiero w dalszej kolejności będę
mogła zbadać konsekwencje, jakie ma brak wyznaczenia celów ochrony właściwych dla danego obszaru dla odpowiedniej oceny oddziaływania (zob. sekcja D) i dla oceny wstępnej (zob. sekcja E). Wreszcie, na wypadek, gdyby Trybunał nie podzielił mojego stanowiska, zaproponuję ograniczenie skutków jego orzeczenia w czasie (zob. sekcja F).
A.      Dopuszczalność sprawy Curns
34.      Komisja uważa, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie Curns jest niedopuszczalny, ponieważ High Court (wysoki trybunał) orzekł już co do istoty sprawy. Jej zdaniem odpowiedź ta nie ma zatem już znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu.
35.      Chociaż zdaniem Irlandii to orzeczenie co do istoty sprawy nie stało się jeszcze prawomocne, a to ze względu na to, iż
przed irlandzkim Supreme Court (sądem najwyższym) toczy się nadal postępowanie w sprawie wniosku o dopuszczenie środka odwoławczego; nie zmienia to
jednak faktu, że rozstrzygnięcie przez High Court (wysoki trybunał)
sporu co do istoty sprawy nie jest (już)
obecnie
uzależnione od uzyskania odpowiedzi.
36.      High Court (wysoki trybunał) wskazuje jednak, że musi jeszcze ustalić, czy wymogiem przeprowadzenia oceny wstępnej konieczności przeprowadzenia odpowiedniej oceny oddziaływania było istnienie celów ochrony właściwych dla danego obszaru. Stwierdzenie to dotyczy pierwotnej zasadności skargi. Jeżeli skarga była pierwotnie zasadna, miałoby to przynajmniej konsekwencje dla kosztów postępowania, które w przypadku postępowania przed sądami irlandzkimi są często znaczne.
37.      W tych okolicznościach wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy uznać za dopuszczalny.
B.      Sposób funkcjonowania odpowiedniej oceny oddziaływania i oceny wstępnej
38.      Artykuł 6 dyrektywy siedliskowej przewiduje szereg szczególnych obowiązków i procedur. Jak wynika z art. 2 ust. 2 tej dyrektywy, mają one na celu zachowanie lub, w stosownych przypadkach, odtworzenie, we właściwym stanie ochrony, siedlisk przyrodniczych oraz gatunków dzikiej fauny i flory będących przedmiotem zainteresowania Unii. Ma to służyć osiągnięciu bardziej ogólnego celu tej dyrektywy, którym jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony środowiska obszarów chronionych na jej podstawie(6).
39.      W ramach procedurze udzielania zezwolenia szczególne znaczenie ma odpowiednia ocena oddziaływania przeprowadzana zgodnie z art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej, ponieważ zgodnie z zdaniem drugim tego przepisu właściwe władze krajowe mogą wyrazić zgodę na plan lub przedsięwzięcie tylko wtedy, gdy w świetle wniosków wynikających z oceny ich skutków dla danego terenu uzyskają pewność, że nie będzie on miała niekorzystnych skutków dla całości danego obszaru Natura 2000. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem mogą one dokonać takiego stwierdzenia jedynie wówczas, gdy z naukowego punktu widzenia nie ma racjonalnych wątpliwości co do braku wystąpienia niekorzystnych skutków dla całości danego obszaru(7).
40.      W odpowiedniej ocenie oddziaływania nie mogą zatem występować braki i powinna ona zawierać całościowe, precyzyjne i ostateczne spostrzeżenia oraz wnioski, które mogą rozwiać z naukowego punktu widzenia wszelkie racjonalne wątpliwości w odniesieniu do skutków zamierzonych planów lub przedsięwzięć dla danego terenu chronionego(8).
41.      Kiedy jednak należy przeprowadzić odpowiednią ocenę oddziaływania?
42.      Zgodnie z art. 6 ust. 3 zdanie pierwsze dyrektywy siedliskowej odpowiedniej ocenie oddziaływania
podlega każdy plan lub przedsięwzięcie, które może w istotny sposób oddziaływać na obszar Natura 2000, zarówno oddzielnie, jak i w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami.
43.      Wymóg dokonania oceny zależy zatem od istnienia prawdopodobieństwa lub ryzyka, że plan lub przedsięwzięcie będzie oddziaływać na dany teren w istotny sposób. Przy dokonywaniu wykładni dyrektywy siedliskowej w tym zakresie należy w szczególności uwzględnić zasadę ostrożności, która stanowi jedną z podstaw polityki Unii prowadzącej do osiągnięcia wysokiego poziomu ochrony środowiska, zgodnie z art. 191 ust. 2 akapit pierwszy TFUE. Trybunał wywiódł z tego, że ryzyko takie istnieje, gdy na podstawie obiektywnych danych nie można wykluczyć, że plan lub przedsięwzięcie będą oddziaływać na dany teren w istotny sposób(9). W przypadku wątpliwości co do niewystąpienia ewentualnych istotnych oddziaływań należy zatem dokonać pełnej oceny(10).
44.      Wyjaśniłam, że nawet w odniesieniu do oceny wstępnej takie wątpliwości muszą mieć racjonalny i naukowy charakter.(11) W przeciwnym razie istniałoby ryzyko, że odpowiednią ocenę oddziaływania
należałoby przeprowadzać zawsze, ponieważ zawsze pojawiają się nieracjonalne lub pozbawione podstaw naukowych wątpliwości, które jednak trudno jest w sensowny sposób rozwiać. Trybunał podzielił to stanowisko(12).
45.      W związku z tym zarówno podczas wstępnej oceny, jak i podczas właściwej oceny, kryterium decydującym jest rozwianie z naukowego punktu widzenia wszelkich racjonalnych wątpliwości co do braku oddziaływania na dany obszar Natura 2000 w istotny sposób.
46.      Tymczasem oba te etapy oceny różnią się pod względem stopnia jej szczegółowości. Dokładne rozgraniczenie będzie zazwyczaj zależało od okoliczności danego przypadku oraz od odpowiedniej wiedzy naukowej i technicznej. Jeżeli w ramach oceny wstępnej informacje, które już są dostępne niezależnie od przedsięwzięcia, wyraźnie świadczą o tym, że przedsięwzięcie nie może oddziaływać na obszar Natura 2000, przeprowadzanie pełnej oceny oddziaływania nie jest konieczne. Jeśli natomiast na pierwszym etapie okaże się, że
konieczne jest sporządzenie
nowej ekspertyzy naukowej i/lub wykorzystanie wyników badań z innych dziedzin, należy przeprowadzić odpowiednią ocenę oddziaływania(13), w ramach której należy również zapewnić udział społeczeństwa(14).
47.      Punktem odniesienia dla obu ocen są cele ochrony danego obszaru.
48.      W odniesieniu do odpowiedniej oceny oddziaływania jako takiej wynika to już z art. 6 ust. 3 zdanie pierwsze dyrektywy siedliskowej, w którym wyraźnie przewidziano przeprowadzenie
odpowiednie ocenę skutków dla danego terenu z punktu widzenia określonych celów jego ochrony. Co prawda ten cel oceny skutków planów czy też przedsięwzięć jest wyraźnie widoczny tylko w niemieckiej wersji tego przepisu, podczas gdy pozostałe wersje językowe wymagają jedynie uwzględnienia celów ochrony. Jednakże w motywie dziesiątym tej dyrektywy również w innych jej wersjach językowych doprecyzowano, że należy dokonać odpowiedniej oceny każdego planu lub programu mogącego mieć istotny wpływ na cele w zakresie ochrony terenu, który został wyznaczony lub też zostanie wyznaczony w przyszłości(15).
49.      Odpowiada to funkcji pełnionej przez te cele ochrony. Cele te definiują bowiem, które z siedlisk lub gatunków
występujących na danym terenie oraz które z możliwości rozwoju tych siedlisk i gatunków(16) powinny być chronione na podstawie art. 6 ust. 3. Natomiast te skutki dla siedlisk, gatunków lub potencjału rozwoju, które nie są przedmiotem celów ochrony, nie mają wpływu na stosowanie tego przepisu, a tym samym na odpowiednią ocenę oddziaływania(17).
50.      Jednak zgodnie
z utrwalonym orzecznictwem przy wstępnej ocenie konieczności przeprowadzenia pełnej odpowiedniej oceny oddziaływania należy również ocenić, czy dany plan lub przedsięwzięcie może zagrozić celom ochrony określonym dla danego obszaru(18).
51.      W wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie Curns irlandzki High Court (sąd najwyższy) stoi jednak na stanowisku, że uwzględnienie celów ochrony wszystkich wyłączonych obszarów byłoby niemożliwe do przeprowadzenia w praktyce. Zdecydowaną większość obszarów można jego zdaniem wykluczyć ze względu na odległość oraz brak prawdopodobnych ścieżek oddziaływania danego planu lub przedsięwzięcia na dany obszar. Zdaniem tego sądu w dyrektywie siedliskowej nie ustanawiono również literalnego związku między oceną wstępną a celami ochrony. W związku z tym stoi on na stanowisku, że przeprowadzenie
oceny wstępnej nie jest uzależnione od tego, czy określone zostały
właściwe dla danego obszaru
cele ochrony.
52.      Na pierwszy rzut oka pogląd ten wydaje się przekonujący. Natura 2000 obejmuje ponad 27
000 obszarów(19) z odpowiednio dużą liczbą celów ochrony. Nie do pomyślenia jest przeprowadzenie konkretnej oceny każdego obszaru i wszystkich określonych w odniesieniu do niego celów ochrony w celu sprawdzenia, czy dany plan lub przedsięwzięcie może na nie w istotny sposób oddziaływać. W praktyce niemal wszystkie obszary są wyłączone z oceny bez konkretnego uwzględnienia ich celów ochrony, ponieważ oddziaływanie planu lub przedsięwzięcia wydaje się niemożliwe. W większości przypadków założenie to opiera się prawdopodobnie na odległości między przedsięwzięciem a obszarami wyłączonymi z oceny.
53.      To podejście to opiera się jednak przynajmniej na dorozumianych założeniach dotyczących celów ochrony wyłączonych z oceny obszarów i potencjalnych skutków przedsięwzięcia.
54.      Możliwość wystąpienia skutku zależy bowiem od przedmiotu, na który mógłby on oddziaływać. W braku takiego przedmiotu nie można zidentyfikować ani wykluczyć żadnego skutku. Cele ochrony konkretyzują zaś przedmiot skutków planów lub przedsięwzięć(20), które należy oceniać w ramach oceny wstępnej.
55.      Jeśli cele ochrony dla niemal wszystkich istniejących obszarów Natura 2000 nie są przedmiotem szczegółowej oceny, wynika to wyłącznie z faktu, że nie można sobie wyobrazić jakiegokolwiek wpływu przedsięwzięcia na te cele ochrony, na przykład ze względu na odległość od danego obszaru. Jednak nawet takie założenie może zostać podważone w pewnych okolicznościach, na przykład, gdy rzeka łączy przedsięwzięcie z odległymi obszarami Natura 2000(21).
56.      W konsekwencji, także kwestię tego, czy plan lub przedsięwzięcie mogą w istotny sposób oddziaływać na obszar Natura 2000, można ocenić wyłącznie na podstawie celów ochrony tego obszaru.
C.      Określenie celów ochrony
57.      Chociaż cele ochrony stanowią zatem punkt odniesienia dla odpowiedniej oceny oddziaływania i oceny wstępnej, to z dyrektywy siedliskowej i dyrektywy ptasiej to, że państwa członkowskie muszą określić konkretne cele ochrony dla każdego obszaru Natura 2000, wynika jedynie pośrednio.
58.      Spośród pierwotnych wersji językowych art. 6 ust. 3 zdanie pierwsze dyrektywy siedliskowej jedynie wersja niemiecka posługuje się pojęciem określenia (Festlegung) celów ochrony i w związku z tym wyraźnie wymaga decyzji w przedmiocie tych celów. Natomiast pozostałe wersje pierwotne(22) odnoszą się jedynie do celów ochrony danego obszaru, nie precyzując, w jaki sposób zostały one ustanowione.
59.      Jednakże w odniesieniu do obszarów chronionych na podstawie dyrektywy siedliskowej z funkcji celów ochrony wynika, że powinny one zostać określone, co wynika zresztą z innych przepisów dyrektywy siedliskowej (zob. pkt 1). Wniosek ten należy transponować na OSO objęte dyrektywą ptasią (zob. pkt 2), jak na przykład na OSO Blackwater Callows.
1.      Cele ochrony obszarów ochrony na podstawie dyrektywy siedliskowej
60.      Ustalenie celów ochrony jest wymagane
w szczególności na gruncie
art. 4 ust. 4 i art. 6 ust. 1 dyrektywy siedliskowej(23).
61.      W art. 4 ust. 4 dyrektywy siedliskowej nałożono na państwa członkowskie obowiązek ustalania priorytetów przy wyznaczaniu obszarów ochrony. Powinny one przy tym uwzględnić znaczenie tych terenów dla zachowania lub odtworzenia, we właściwym stanie ochrony, typu siedliska przyrodniczego wymienionego w załączniku I lub gatunku wymienionego w załączniku II oraz dla spójności sieci Natura 2000, a także zagrożenie degradacją lub zniszczeniem, na które narażone są obszary. Konieczna jest zatem naukowa ocena danego obszaru, w szczególności występujących na nim typów siedlisk i gatunków, w kontekście sieci europejskich obszarów ochrony Natura 2000.
62.      Ustalenie tych priorytetów wymaga jednak również ustalenia celów ochrony(24). Ustalając te priorytety, właściwe organy decydują bowiem o znaczeniu, jakie przypisują różnym celom ochrony danego obszaru w stosunku do siebie nawzajem, ale także w kontekście ogólnym sieci Natura 2000. Gdyby te cele ochrony zostały ustalone dopiero później, nie można by zagwarantować, że wcześniej ustalone priorytety będą już w pełni uwzględniać te cele.
63.      Ponadto art. 6 ust. 1 dyrektywy siedliskowej stanowi, że państwa członkowskie tworzą konieczne środki ochronne odpowiadające ekologicznym wymaganiom typów siedlisk przyrodniczych wymienionych w załączniku I oraz gatunków wymienionych w załączniku II, żyjących na tych terenach(25).
64.      Określenie wymagań ekologicznych oraz powiązanych z nimi
środków ochronnych musi się również wiązać z przyjęciem założenia(26), że cele ochrony zostały już ustalone(27). Wymogi te mają charakter naukowy i odnoszą się do
określonych przez cele ochrony konkretnych siedlisk i gatunków na obszarze ochrony. W motywie ósmym dyrektywy siedliskowej powiązano zatem również środki ochronne, o których mowa w art. 6 ust. 1, z celami ochrony.
2.      Cele ochrony obszarów ochrony (OSO) zgodnie z dyrektywą ptasią
65.      Dotychczasowych rozważań dotyczących ustalania celów ochrony dla obszarów ochrony zgodnie z dyrektywą siedliskową nie można bezpośrednio zastosować do OSO na gruncie dyrektywy ptasiej. Niewątpliwie prawdą jest, że art. 7 dyrektywy siedliskowej stanowi, że art. 6 ust. 2–4 ma zastosowanie do OSO, przy czym
w art. 6 ust. 3 przyjęto założenie istnienia celów ochrony. Jednakże art. 4 ust. 4 i art. 6 ust. 1 nie mają zastosowania do OSO.
66.      Zamiast tego do OSO ma nadal zastosowanie art. 4 ust. 1 i 2 dyrektywy ptasiej. Chociaż te obowiązki ochrony są sformułowane mniej szczegółowo, to w praktyce mają one na celu zapewnienie w OSO ochrony równoważnej z ochroną na podstawie art. 4 ust. 4 i art. 6 ust. 1 dyrektywy siedliskowej(28). Jednak zapewnienie równoważnej ochrony wymaga określenia celów ochrony.
67.      Również określenie priorytetów i zidentyfikowanie wymogów ekologicznych zostało już przewidziane w art. 4 ust. 1 i 2 dyrektywy ptasiej. Zgodnie bowiem z tym przepisem środki powinny być podejmowane z uwzględnieniem wymogów ochrony gatunków. Wymagania te zależą od konkretnej sytuacji danego OSO(29).
68.      Z tych względów Trybunał w wyroku Elliniki Ornithologiki Etaireia i in. potwierdził już, że państwa członkowskie muszą również określić cele ochrony OSO na podstawie dyrektywy ptasiej(30).
D.      Konsekwencje dla odpowiedniej oceny oddziaływania
69.      Czy jednak z obowiązku określenia celów ochrony wynika, że przeprowadzenie odpowiedniej oceny oddziaływania bez takiego określenia jest niedopuszczalne?
70.      Trzeba przyznać, że przeprowadzenie odpowiedniej oceny oddziaływania byłoby rzeczywiście niemożliwe wówczas, gdyby nie można było określić celów ochrony bez określenia danego obszaru.
71.      Jak już bowiem wspomniano(31), skutki danego planu lub przedsięwzięcia dla celów ochrony obszaru stanowią przedmiot oceny zgodnie z art. 6 ust. 3 zdanie pierwsze dyrektywy siedliskowej.
72.      Jak słusznie podkreślają SU i Wild Ireland Defence, Trybunał stwierdził zaś niedawno, że cele ochrony danego obszaru stanowią obowiązkowy punkt odniesienia dla odpowiedniej oceny(32). Z szerszego kontekstu tego stwierdzenia wynika również, że Trybunał w rzeczywistości odniósł się do celów ochrony, które właściwe organy powinny ustalić konkretnie dla danych obszarów(33).
73.      Nie można jednak z tego wywnioskować, że to
określenie
stanowi bezwzględną
przesłankę przeprowadzenia odpowiedniej oceny oddziaływania, gdyż cele ochrony można w razie potrzeby zidentyfikować również w inny sposób (zobacz w tym względzie rozdział 1 poniżej). Dyrektywa siedliskowa przewiduje również przeprowadzenie odpowiedniej oceny oddziaływania na tej podstawie co najmniej jako etap przejściowy, bez ograniczania zakresu ochrony obszarów (zobacz w tym względzie rozdział
2 poniżej).
1.      Tymczasowe zidentyfikowanie celów ochrony
74.      Eksperci podmiotów realizujących przedsięwzięcia i organów udzielających zezwoleń mogą bowiem wywnioskować jakie
cele ochrony są konieczne do dokonania oceny w szczególności na podstawie informacji, które doprowadziły do wyznaczenia danego obszaru ochrony(34) i które znajdują się w tak zwanym standardowym formularzu danych(35) danego obszaru(36), a także, w razie potrzeby, przy uwzględnieniu dodatkowej wiedzy na temat występujących tam innych gatunków i typów siedlisk(37).
75.      Aby bowiem przeprowadzić ocenę tego, czy dany plan lub dane przedsięwzięcie narusza cele ochrony, wystarczy co do zasady założyć, że wszystkie typy i siedliska zasługujące na ochronę występujące na danym obszarze są objęte celami ochrony. Obszarami, o których mowa w dyrektywie siedliskowej, są typy siedlisk przyrodniczych wymienione w załączniku I do tej dyrektywy, wraz z charakterystycznymi dla nich gatunkami [art. 1
lit. e)] oraz gatunkami wymienionymi w załączniku II. W przypadku OSO są to gatunki ptaków wymienione w załączniku I do dyrektywy ptasiej oraz gatunki ptaków wędrownych regularnie występujące, które nie są wymienione w załączniku I, a także siedliska tych gatunków. Jedynie występowanie typów siedlisk lub gatunków, które (słusznie) uznaje się za nieistotne, może zostać pominięte(38).
76.      Ponadto rozszerzenie celów ochrony na niektóre możliwości rozwoju
może okazać się konieczne wówczas, gdy poprawa stanu typów siedlisk lub populacji gatunków jest niezbędna do przywrócenia ich właściwego stanu ochrony(39). Zgodnie z art. 4 ust. 4 dyrektywy siedliskowej państwa członkowskie powinny bowiem
ustalić priorytetowe działania w odniesieniu do obszarów ochrony w świetle znaczenia tych obszarów dla zachowania lub odtworzenia, we właściwym stanie ochrony, typu siedliska przyrodniczego wymienionego w załączniku I lub gatunku wymienionego w załączniku II.
77.      Zgodnie z dyrektywą ptasią również w przypadku OSO państwa członkowskie muszą w pewnych okolicznościach włączyć do celów ochrony cele rozwoju, ponieważ zgodnie z art. 3 ust. 1 muszą one utrzymać lub odtworzyć różnorodność i obszar siedlisk wystarczające do ochrony ptactwa.
78.      Wynika z tego, że uwzględnienie możliwości rozwoju jest konieczne wówczas, gdy jest to niezbędne ze względu na stan ochrony danych typów siedlisk i gatunków w ramach sieci Natura 2000 jako całości, cechy obszaru oraz potencjał rozwoju i odpowiednie cele ochrony innych obszarów Natura 2000.
79.      Ponadto Komisja przekonująco wyjaśnia, że przeprowadzenie
odpowiedniej oceny oddziaływania bez celów ochrony określonych dla danego obszaru może wiązać się z nałożeniem na wnioskodawców i
organy udzielające zezwoleń szczególnych obowiązków w zakresie ustalania i udowadniania. Cele ochrony ustalone w oparciu o rzetelne podstawy naukowe są znacznie bardziej wiarygodne niż te cele, które zostały określone w ramach odpowiedniej oceny oddziaływania
jedynie tymczasowo. W związku z tym,
aby spełnić wymogi oceny, konieczne może okazać się przeprowadzenie dodatkowych badań. Jak już wspomniano, ocena ta musi bowiem rozwiewać z naukowego punktu widzenia wszelkie racjonalne wątpliwości
co do skutków zamierzonych planów lub przedsięwzięć dla danego terenu chronionego
na podstawie całościowych, precyzyjnych i ostatecznych spostrzeżeń oraz wniosków(40). W związku z tym należy również wykluczyć wszelkie wątpliwości co do tego, czy cele ochrony leżące u podstaw oceny są wystarczające.
80.      Komisja przyjęła podobne podejście w swym nowszym wniosku
prawodawczym. Jeżeli cele ochrony danych obszarów zostały określone i uwzględnione, dopuszcza się w ramach odpowiedniej oceny, pod pewnymi warunkami, wykorzystanie danych sprzed maksymalnie pięciu lat(41). Wniosek ten oznacza, że ocena skutków jest możliwa nawet w przypadku braku określenia celów ochrony dla danego obszaru. W takim przypadku należałoby jedynie wykorzystać bardziej aktualne dane. Wniosek ten ilustruje również pogląd Komisji, że cele ochrony danych obszarów mogą ułatwić przeprowadzenie odpowiedniej oceny.
81.      Należy zatem stwierdzić, że odpowiednia ocena oddziaływania może być przeprowadzona w praktyce na podstawie tymczasowo określonych celów ochrony, jeżeli właściwe organy nie określiły jeszcze celów ochrony właściwych dla danego obszaru.
2.      Dopuszczalność przeprowadzenia odpowiedniej oceny oddziaływania w oparciu o tymczasowe cele ochrony
82.      W przypadku obszarów wyznaczonych na podstawie dyrektywy siedliskowej prawodawca w dorozumiany sposób przyjął, że cele ochrony
będą tymczasowo określane
w ten sposób, co słusznie podkreślają Knocknamona, agencja ds. zagospodarowania przestrzennego i Irlandia. W art. 4 ust. 4 przyznano bowiem państwom członkowskim sześcioletni termin na ustalenie priorytetowych działań, a tym samym celów ochrony obszarów ochrony, po wpisaniu ich przez Komisję do wykazu terenów mających znaczenie dla Unii zgodnie z art. 4 ust. 2 czyli określeniu ich jako obszary Natura
2000(42). W tym sześcioletnim okresie obszary te podlegają jednak już zgodnie z art. 4 ust. 5 uregulowaniu zawartemu w art. 6 ust. 3, którego stosowanie – jak już wspomniano(43) – wymaga obowiązkowego odniesienia do celów ochrony.
83.      SU i Wild Ireland Defence podnoszą, że takie tymczasowe określenie celów ochrony jest dozwolone jedynie w wyraźnie przewidzianym w dyrektywie siedliskowej
okresie przejściowym. Wobec braku przewidzenia takiego odpowiedniego okresu przejściowego w dyrektywie ptasiej byłoby to zatem całkowicie wykluczone w przypadku spornego OSO.
84.      Za przyjęciem takiego poglądu przemawia to, że, aby zapewnić optymalną ochronę potrzeb danego obszaru ochrony, konieczne jest niezwłoczne lub przynajmniej terminowe określenie celów ochrony. Dopóki te cele ochrony nie zostaną określone, priorytetowe działania ochrony obszarów pozostają nieznane. Konsekwencją tego jest zatem brak jasności co do tego, w jaki sposób zasoby konieczne do zagospodarowania danego obszaru, ze swej natury ograniczone, należy rozdzielić pomiędzy poszczególne cele ochrony. Ponadto może nawet dojść do sytuacji, w której konflikty między różnymi celami ochrony mogą blokować stosowanie środków
ochronnych,
jeśli nie jest jasne, który z celów ochrony jest priorytetowy(44).
85.      Brak celów ochrony uniemożliwia zresztą przeprowadzenie
skutecznej kontroli przestrzegania
tzw. „zasady wzajemnej zgodności” zgodnie z art. 93 ust. 2 i załącznikiem II do rozporządzenia nr 1306/2013(45),
czyli kontroli tego, czy rolnicy przy uprawie gruntów rolnych
przestrzegają
art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy siedliskowej. Cele ochrony są bowiem niezbędne do określenia obowiązków rolników w tym zakresie. Jeżeli nie można określić tych obowiązków, nie jest możliwe monitorowanie ich przestrzegania(46).
Ponieważ sprowadza się to do braku spełnienia
wstępnego warunku przyznania pomocy dla rolnictwa, brak celów ochrony mógłby stać na przeszkodzie wypłacie na rzecz państw członkowskich
pomocy dla rolnictwa(47).
86.      Jak podnosi Curns, wszystkie te kwestie dotyczą jednak bardziej zarządzania obszarami ochrony, a mniej oceny negatywnych skutków przedsięwzięć dla tych obszarów.
87.      Przede wszystkim jednak, w odniesieniu do OSO dyrektywa ptasia nie przewiduje istnienia okresu
przejściowego, choćby dlatego, że nie zawiera ona wyraźnych przepisów dotyczących celów ochrony lub ich określania. Dopiero w świetle przyjętej później dyrektywy siedliskowej państwa członkowskie muszą ustalić cele ochrony OSO również na podstawie dyrektywy ptasiej. Nie można jednak zakładać, że, przyjmując dyrektywę siedliskową, prawodawca zamierzał ustanowić w odniesieniu do odpowiedniej oceny oddziaływania w związku z OSO
w sposób dorozumiany i bez porównywalnego okresu przejściowego wymogi, które są wyraźnie bardziej rygorystyczne niż te mające zastosowanie w związku z obszarami ochrony na mocy dyrektywy siedliskowej.
88.      Trybunał wielokrotnie orzekał już w sprawie stosowania art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej do OSO, nie stwierdzając istnienia celów ochrony określonych dla danych obszarów(48).
89.      Poza tym skutek ochronny odpowiedniej oceny oddziaływania planów lub przedsięwzięć nie jest co do zasady
ograniczany, gdy, wobec braku celów ochrony i priorytetowych działań właściwych dla danego obszaru, zastępuje się je celami ochrony zidentyfikowanymi tymczasowo, bowiem przy równorzędnym uwzględnieniu wszystkich występujących na danym obszarze gatunków i typów siedlisk, a także potencjału rozwoju, ocena ta – wbrew opinii SU i Wild Ireland Defence – zazwyczaj skutkuje szerszą ochroną obszaru niż w ta zapewniana w przypadku, gdy cele ochrony jasno określają znaczenie poszczególnych przedmiotów objętych ochroną.
90.      Przykładowo, w standardowym formularzu danych dla OSO Blackwater Callows wskazano łącznie dziesięć gatunków ptaków wymienionych w załączniku I(49), podczas gdy
ustalone w międzyczasie cele ochrony(50) obejmują jedynie pięć z nich. Jeżeli pozostałe gatunki zostały słusznie uznane przy ustalaniu celów ochrony za nieistotne, wpływ na te gatunki nie mógłby stanąć na przeszkodzie realizacji przedsięwzięcia.
91.      Bez ustalenia celów ochrony właściwych dla danego obszaru, a więc na podstawie zidentyfikowanych tymczasowo celów ochrony, uzasadnienie tego rezultatu byłoby prawdopodobnie znacznie trudniejsze, a nawet niemożliwe. Określenie celów ochrony właściwych dla danego obszaru i wynikająca z niego hierarchia wymagają bowiem pogłębionej naukowej oceny właściwości danego obszaru(51), której jeszcze brakuje w ramach jedynie tymczasowego zidentyfikowania celów ochrony. Z tego powodu, wobec braku celów ochrony właściwych dla danego obszaru, zakłada się, że wszystkie siedliska, populacje i potencjały rozwoju mają takie samo znaczenie, a zatem zasługują na ochronę.
92.      Jak wynika z analizowanej już argumentacji Komisji(52), cele ochrony właściwe dla danego obszaru mogą zatem w praktyce ułatwić wydawanie zezwoleń na przedsięwzięcia.
93.      Dodatkowo należy zauważyć, że odpowiednia ocena oparta na tymczasowo zidentyfikowanych celach ochrony może powodować powstanie
kolejnych problemów, jeżeli po jej przeprowadzaniu
okaże się, iż dane przedsięwzięcie może mieć niekorzystne skutki dla całości danego obszaru. W takim przypadku powstaje pytanie, czy w drodze wyjątku zezwolenie może zostać udzielone z powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego w rozumieniu art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej. Trybunał nie musi jednak tutaj rozstrzygać, czy niezbędne w tym celu wyważenie może zostać dokonane bez celów ochrony właściwych dla danego obszaru i określenia działań priorytetowych. Zdaniem sądu odsyłającego w sprawach
w postępowaniu głównym nie zachodzi bowiem żadna okoliczność, która
świadczyłaby o tym, że zatwierdzone farmy wiatrowe naruszają możliwe do wyobrażenia cele ochrony.
94.      Wynika z tego, że, jeżeli państwo członkowskie nie wyznaczyło jeszcze celów ochrony właściwych dla danego obszaru Natura 2000, którego dotyczy plan lub przedsięwzięcie, ocena na podstawie art. 6 ust. 3 zdanie pierwsze dyrektywy siedliskowej powinna opierać się na założeniu, że cele ochrony obszaru ochrony na podstawie tej dyrektywy obejmują wszystkie występujące tam typy siedlisk wymienione w załączniku I, w tym gatunki, które są w nim charakterystyczne, oraz wszystkie gatunki wymienione w załączniku II, które są tam obecne, a  cele ochrony OSO obejmują wszystkie
obecne tam gatunki wymienione w załączniku I, a także regularnie występujące gatunki wędrowne,
które nie zostały wymienione w załączniku I, ale są tam obecne. Ponadto może być konieczne uwzględnienie możliwości rozwoju obszaru w ramach zidentyfikowanych w ten sposób celów ochrony, biorąc pod uwagę stan ochrony danych typów siedlisk i gatunków w ramach sieci Natura 2000 jako całości, cechy obszaru oraz możliwości rozwoju i odpowiednie cele ochrony innych obszarów Natura 2000, aby umożliwić odtworzenie siedlisk i populacji. Pominięte
może zostać tylko występowanie typów siedlisk i gatunków, które zostało uznane za „nieistotne”.
E.      Konsekwencje dla oceny wstępnej
95.      Przedstawione powyżej rozważania dotyczące znaczenia celów ochrony właściwych dla danego obszaru dla odpowiedniej oceny oddziaływania na podstawie art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej mają zastosowanie mutatis mutandis do oceny wstępnej konieczności przeprowadzenia takiej oceny.
96.      Jak już wskazałam, cele ochrony stanowią punkt odniesienia dla tej oceny(53). Jednakże ocena wstępna nie wiąże się również z wymogiem, aby państwa członkowskie określiły uprzednio cele ochrony właściwe dla danego obszaru. Przeciwnie, wystarczy je tymczasowo zidentyfikować na podstawie cech obszaru.
97.      W okresie przejściowym, o którym mowa w art. 4 ust. 4 dyrektywy siedliskowej, prawodawca dopuścił taką możliwość w odniesieniu do terenów objętych tą dyrektywą, podobnie jak w ramach oceny skutków jako takiej.
Możliwość taka musi a fortiori istnieć w przypadku OSO objętych dyrektywą ptasią, która nie posługuje się pojęciem celów ochrony ani nie zawiera wyraźnego obowiązku ich określenia.
98.      W związku z tym mało prawdopodobne jest, aby w wyniku, przeprowadzenia oceny wstępnej doszło do
zmniejszenia się efektu
ochronnego systemu odpowiedniej oceny oddziaływania. Przeciwnie,
brak określenia
już na etapie oceny wstępnej celów ochrony właściwych dla danego obszaru zazwyczaj utrudnia wykluczenie znaczącego oddziaływania
na dany obszar Natura 2000.
99.      Po pierwsze, obszar ten może zawierać siedliska, gatunki lub potencjały rozwoju, którym cele ochrony właściwe dla danego obszaru przypisują niewielkie znaczenie. Nie jest to jednak zazwyczaj możliwe w ramach tymczasowych celów ochrony(54). W związku z tym podczas przeprowadzania wstępnej oceny
należy
wziąć pod uwagę to ewentualne niekorzystne oddziaływanie na te siedliska, gatunki lub możliwości rozwoju i doprowadzić do przeprowadzenia pełnej oceny.
100. Po drugie, wobec braku celów ochrony właściwych dla danego terenu mogą pojawić się wątpliwości co do zakresu celów ochrony, które należy przyjąć tymczasowo, w szczególności ze względu na braki w wiedzy o siedliskach, gatunkach i potencjałach rozwoju występujących na danym terenie, na które przedsięwzięcie może mieć wpływ. Jeżeli wątpliwości te nie mogą zostać rozwiane z góry, konieczne jest przeprowadzenie pełnej oceny, aby uzyskać jasność co do celów ochrony, które należy przyjąć.
101. W związku z tym do wstępnej oceny stosuje się te same zasady, co do właściwej odpowiedniej oceny oddziaływania: jeżeli państwo członkowskie nie wyznaczyło jeszcze celów ochrony właściwych dla danego obszaru Natura 2000, którego dotyczy plan lub przedsięwzięcie, ocena na podstawie art. 6 ust. 3 zdanie pierwsze dyrektywy siedliskowej powinna opierać się na założeniu, że cele ochrony obszaru ochrony na podstawie tej dyrektywy obejmują wszystkie występujące tam typy siedlisk wymienione w załączniku I, w tym gatunki, które są w nim charakterystyczne, oraz wszystkie gatunki wymienione w załączniku II, które są tam obecne, a  cele ochrony OSO obejmują wszystkie obecne tam gatunki wymienione w załączniku I, a także regularnie występujące gatunki wędrowne,
które nie zostały wymienione w załączniku I, ale są tam obecne. Ponadto może być konieczne uwzględnienie możliwości rozwoju obszaru w ramach zidentyfikowanych w ten sposób celów ochrony, biorąc pod uwagę stan ochrony danych typów siedlisk i gatunków w ramach sieci Natura 2000 jako całości, cechy obszaru oraz możliwości rozwoju i odpowiednie cele ochrony innych obszarów Natura 2000, aby umożliwić odtworzenie siedlisk i populacji. Pominięte może zostać tylko występowanie typów siedlisk i gatunków, które zostało uznane za „nieistotne”(55).
F.      Ograniczenie skutków w czasie?
102. Gdyby Trybunał nie podzielił mojego stanowiska i gdyby należało założyć, że przeprowadzenie oceny oddziaływania i oceny wstępnej wymaga ustalenia właściwych dla danego obszaru celów ochrony, musiałby on przynajmniej ograniczyć
skutki swojego orzeczenia
w czasie.
103. Niewątpliwie prawdą jest, że wykładnia przepisu prawa Unii, dokonana przez Trybunał w ramach kompetencji przyznanej mu w art. 267 TFUE wyjaśnia i precyzuje znaczenie oraz zakres tego przepisu, tak jak powinien lub powinien był on być rozumiany i stosowany od chwili jego wejścia w życie(56). Jednakże w wyjątkowych przypadkach ogólna zasada pewności prawa leżąca u podstaw porządku prawnego Unii pozwala Trybunałowi ograniczyć ze skutkiem dla wszystkich zainteresowanych możliwość powoływania się na zinterpretowany przez niego przepis w celu podważenia stosunków prawnych nawiązanych w dobrej wierze. Aby można było orzec tego rodzaju ograniczenie, powinny zostać spełnione dwie istotne przesłanki, a mianowicie dobra wiara zainteresowanych i prawdopodobieństwo wystąpienia poważnych konsekwencji(57).
104. Przesłanki te byłyby spełnione wówczas, gdyby Trybunał miał orzec, że w przypadku OSO objętych dyrektywą ptasią odpowiednia ocena oddziaływania i wstępna ocena konieczności jej przeprowadzenia są możliwe dopiero po ustaleniu przez państwa członkowskie celów ochrony właściwych dla danego obszaru.
105. Należy się obawiać, że państwa członkowskie nie określiły dotychczas celów ochrony właściwych dla danych obszarów w odniesieniu do wielu OSO. Muszą bowiem liczyć się z obowiązkiem określenia tych celów ochrony dopiero od czasu wydania wyroku z dnia 12 września 2024 r., Elliniki Ornithologiki Etaireia i in. (C‑66/23, EU:C:2024:733). Ani dyrektywa ptasia, ani dyrektywa siedliskowa nie przewidują bowiem wyraźnie obowiązku określenia celów ochrony OSO właściwych dla danych obszarów. W odróżnieniu od dyrektywy siedliskowej, która przewiduje konkretne terminy na ustalenie celów ochrony, dyrektywa ptasia nie posługuje się nawet pojęciem celów ochrony.
106. Nawet gdyby Trybunał odrzucił istnienie po stronie państw członkowskich dobrej wiary w odniesieniu do OSO, nie można jej odmówić podmiotów realizujących przedsięwzięcia, którze, powołując się na obowiązujące przepisy krajowe, nie mogły przewidzieć, że nie będą w stanie uzyskać zgodnego z prawem zezwolenia z powodu braku celów ochrony dla danego obszaru. Komisja w swoich wytycznych interpretacyjnych stwierdza również, że chociaż przeprowadzenie odpowiedniej oceny oddziaływania na środowisko bez celów ochrony danego obszaru wiąże się ze zwiększonym ryzykiem naruszenia art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej, to jest jednak ono możliwe(58).
107. Jednocześnie istnieje ryzyko poważnych zakłóceń. Obecnie nikt nie jest w stanie przewidzieć, ilu obszarów Natura 2000 dotyczy ten problem, a tym bardziej - ile rzeczywiście przeprowadzonych odpowiednich ocen lub wstępnych ocen można byłoby podważyć
z powodu tego braku. W związku z tym mogą wystąpić znaczne opóźnienia we wdrażaniu planów lub przedsięwzięć, które zostały rozpoczęte w dobrej wierze(59), i opóźnienia te nie byłyby uzasadnione niekorzystnym wpływem na obszary Natura 2000.
108. Irlandzka agencja ds. zagospodarowania przestrzennego wyjaśniła to na rozprawie, posługując się przykładem Dublina: ze względu na to, że Komisja wyraziła wątpliwości co do jakości szczegółowych celów ochrony, które zostały obecnie ustalone dla pięciu OSO w Zatoce Dublińskiej, zachodzi prawdopodobieństwo, że żadne z przedsięwzięć w tym mieście nie zostanie zatwierdzone, co mogłoby skutkować zrzutem ścieków do zatoki. Bez znaczenia dla tego prawdopodobieństwa byłoby to, czy ścieki te byłyby oczyszczane w oczyszczalniach ścieków w takim stopniu, że wykluczony byłby jakikolwiek negatywny wpływ na OSO.
109. Takie orzeczenie Trybunału powinno zatem mieć zastosowanie wyłącznie do planów i przedsięwzięć zatwierdzonych po wydaniu wyroku w rozpatrywanych sprawach. Trybunał mógłby nawet rozważyć ograniczenie stosowania takiego orzeczenia do postępowań w sprawie udzielenia zezwolenia, które zostaną wszczęte dopiero po ogłoszeniu wyroku. Nawet w przypadku
już trwających postępowań w sprawie udzielenia zezwolenia mogły zostać przeprowadzone czasochłonne badania oddziaływania przedsięwzięć na podstawie tymczasowo zidentyfikowanych celów ochrony, bez określenia celów ochrony właściwych dla danych obszarów(60).
VI.    Wnioski
110. Proponuję zatem, aby Trybunał odpowiedział na wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawach Knocknamona i Curns w następujący sposób:
jeżeli państwo członkowskie nie wyznaczyło jeszcze celów ochrony właściwych dla danego obszaru Natura 2000, którego dotyczy plan lub przedsięwzięcie, ocena na podstawie art. 6 ust. 3 zdanie pierwsze dyrektywy siedliskowej powinna opierać się na założeniu, że cele ochrony obszaru ochrony na podstawie tej dyrektywy obejmują wszystkie występujące tam typy siedlisk wymienione w załączniku I, w tym gatunki, które są w nim charakterystyczne, oraz wszystkie gatunki wymienione w załączniku II, które są tam obecne, a  cele ochrony OSO obejmują wszystkie obecne tam gatunki wymienione w załączniku I, a także regularnie występujące gatunki wędrowne,
które nie zostały wymienione w załączniku I, ale są tam obecne. Ponadto może być konieczne uwzględnienie możliwości rozwoju obszaru w ramach zidentyfikowanych w ten sposób celów ochrony, biorąc pod uwagę stan ochrony danych typów siedlisk i gatunków w ramach sieci Natura 2000 jako całości, cechy obszaru oraz możliwości rozwoju i odpowiednie cele ochrony innych obszarów Natura 2000, aby umożliwić odtworzenie siedlisk i populacji. Pominięte może zostać tylko występowanie typów siedlisk i gatunków, które zostało uznane za „nieistotne”.
1      Język oryginału: niemiecki.
2      Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. 1992, L 206, s. 7), w mającej zastosowanie do niniejsze sprawy wersji zmienionej dyrektywą Rady 2013/17/UE z dnia 13 maja 2013 r. (Dz.U. 2013, L 158, s. 193) (zwana dalej „dyrektywą siedliskową”).
3      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dz.U. 2010, L 20, s. 7), zmieniona rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1010 z dnia 5 czerwca 2019 r. (Dz.U. 2019, L 170, s. 115).
4      Dyrektywa Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dz.U. 1979, L 103, s. 1).
5      Jak zauważa Komisja, z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie wynika jasno, czy przedmiotem oceny było również pogorszenie stanu siedlisk chronionych spowodowane zakłóceniami powodowanymi przez instalacje; por. w odniesieniu do konieczności zbadania tej kwestii wyrok z dnia 14 stycznia 2016 r.,
Komisja/Bułgaria (Kaliakra) (C‑141/14, EU:C:2016:8, pkt 59) oraz
moją opinię w tej sprawie (C141/14, EU:C:2015:528, pkt 94–99).
6      Wyroki: z dnia 17 kwietnia 2018 r., Komisja/Polska (Puszcza Białowieska) (C‑441/17, EU:C:2018:255, pkt 106); z dnia 29 lipca 2019 r., Inter-Environnement Wallonie i Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (C‑411/17, EU:C:2019:622, pkt 116).
7      Wyroki: z dnia 7 września 2004 r., Waddenvereniging i Vogelbeschermingsvereniging (C‑127/02, EU:C:2004:482, pkt 59); z dnia 29 lipca 2019 r., Inter-Environnement Wallonie i Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (C‑411/17, EU:C:2019:622, pkt 120); z dnia 15 czerwca 2023 r., Eco Advocacy (C‑721/21, EU:C:2023:477, pkt 38).
8      Wyroki: z dnia 24 listopada 2011 r., Komisja/Hiszpania (C‑404/09, EU:C:2011:768, pkt 100); z dnia 17 kwietnia 2018 r., Komisja/Polska (Puszcza Białowieska) (C‑441/17, EU:C:2018:255, pkt 139); z dnia 7 listopada 2018 r., Coöperatie Mobilisation for the Environment i in. (C‑293/17 i C‑294/17, EU:C:2018:882, pkt 98); z dnia 15 czerwca 2023 r., Eco Advocacy (C‑721/21, EU:C:2023:477, pkt 39).
9      Wyroki: z dnia 7 września 2004 r., Waddenvereniging i Vogelbeschermingsvereniging (C‑127/02, EU:C:2004:482, pkt 43, 44); z dnia 13 grudnia 2007 r., Komisja/Irlandia (C‑418/04, EU:C:2007:780, pkt 226); z dnia 12 kwietnia 2018 r., People Over Wind i Sweetman (C‑323/17, EU:C:2018:244, pkt 34).
10      Wyroki: z dnia 7 września 2004 r., Waddenvereniging i Vogelbeschermingsvereniging (C‑127/02, EU:C:2004:482, pkt 44); z dnia 13 grudnia 2007 r., Komisja/Irlandia (C‑418/04, EU:C:2007:780, pkt 254); z dnia 7 listopada 2018 r., Coöperatie Mobilisation for the Environment i in. (C‑293/17 i C‑294/17, EU:C:2018:882, pkt 114).
11      Opinia w sprawie Eco Advocacy (C‑721/21, EU:C:2023:39, pkt 91–93).
12      Wyroki: z dnia 15 czerwca 2023 r., Eco Advocacy (C‑721/21, EU:C:2023:477, pkt 42); z dnia 6 marca 2025 r., Waltham Abbey Residents Association (C‑41/24, EU:C:2025:140, pkt 48).
13      Poglądowo moja opinia w sprawie Eco Advocacy (C‑721/21, EU:C:2023:39, pkt 105).
14      Wyrok z dnia 8 listopada 2016 r., Lesoochranárske zoskupenie VLK (C‑243/15, EU:C:2016:838, pkt 49).
15      Wyrok z dnia 7 września 2004 r.
Waddenvereniging i Vogelbeschermingsvereniging (C‑127/02, EU:C:2004:482, pkt 46).
16      W odniesieniu do potencjału rozwoju, zob. pkt 76-78
poniżej.
17      Wyroki: z dnia 7 września 2004 r., Waddenvereniging i Vogelbeschermingsvereniging (C‑127/02, EU:C:2004:482, pkt 47); z dnia 4 października 2007 r., Komisja/Włochy (C‑179/06, EU:C:2007:578, pkt 35).
18      Wyroki: z dnia 7 września 2004 r., Waddenvereniging i Vogelbeschermingsvereniging (C‑127/02, EU:C:2004:482, pkt 48); z dnia 11 kwietnia 2013 r., Sweetman i in. (C‑258/11, EU:C:2013:220, pkt 30); z dnia 17 kwietnia 2018 r., Komisja/Polska (Puszcza Białowieska) (C‑441/17, EU:C:2018:255, pkt 112).
19      Europejska Agencja Środowiska, Natura 2000 sites designated under the EU Habitats and Birds Directives (opublikowany dnia 5 listopada 2025 r.), https://www.eea.europa.eu/en/analysis/indicators/natura-2000-sites-designated-under.
20      Zobacz powyżej, pkt 49.
21      Zobacz przykładowo wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r., Komisja/Niemcy (C‑142/16, EU:C:2017:301, pkt 29–33).
22      Są to wersje angielska, duńska, francuska, grecka, włoska, niderlandzka, portugalska i hiszpańska. Pozostałe wersje językowe nie były przedmiotem procedury ustawodawczej prowadzącej do przyjęcia art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej.
23      Wyroki: z dnia 17 grudnia 2020 r., Komisja/Grecja (ochrona obszarów specjalnej ochrony) (C‑849/19, EU:C:2020:1047, pkt 46–53); z dnia 29 czerwca 2023 r., Komisja/Irlandia (ochrona obszarów specjalnej ochrony) (C‑444/21, EU:C:2023:524, pkt 64, 65); z dnia 21 września 2023 r., Komisja/Niemcy (ochrona obszarów specjalnej ochrony) (C‑116/22, EU:C:2023:687, pkt 105, 106).
24      Wyroki: z dnia 17 grudnia 2020 r., Komisja/Grecja (ochrona obszarów specjalnej ochrony) (C‑849/19, EU:C:2020:1047, pkt 46); z dnia 29 czerwca 2023 r., Komisja/Irlandia (ochrona obszarów specjalnej ochrony) (C‑444/21, EU:C:2023:524, pkt 64); z dnia 21 września 2023 r., Komisja/Niemcy (ochrona obszarów specjalnej ochrony) (C‑116/22, EU:C:2023:687, pkt 105).
25      Zobacz także wyroki: z dnia 17 kwietnia 2018 r., Komisja/Polska (Puszcza Białowieska) (C‑441/17, EU:C:2018:255, pkt 213); z dnia 17 grudnia 2020 r., Komisja/Grecja (ochrona obszarów specjalnej ochrony) (C‑849/19, EU:C:2020:1047, pkt 59).
26      Wyroki: z dnia 17 grudnia 2020 r., Komisja/Grecja (ochrona obszarów specjalnej ochrony) (C‑849/19, EU:C:2020:1047, pkt 52); z dnia 29 czerwca 2023 r., Komisja/Irlandia (ochrona obszarów specjalnej ochrony) (C‑444/21, EU:C:2023:524, pkt 157).
27      Wyroki: z dnia 17 kwietnia 2018 r., Komisja/Polska (Puszcza Białowieska) (C‑441/17, EU:C:2018:255, pkt 207); z dnia 17 grudnia 2020 r., Komisja/Grecja (ochrona obszarów specjalnej ochrony) (C‑849/19, EU:C:2020:1047, pkt 49, 50); z dnia 29 czerwca 2023 r., Komisja/Irlandia (ochrona obszarów specjalnej ochrony) (C‑444/21, EU:C:2023:524, pkt 155).
28      Wyrok z dnia 17 kwietnia 2018 r., Komisja/Polska (Puszcza Białowieska) (C‑441/17, EU:C:2018:255, pkt 207–209 oraz 213 i 221).
29      Podobnie wyrok z dnia 14 października 2010 r., Komisja/Austria (Hanság i Niedere Tauern) (C‑535/07, EU:C:2010:602, pkt 62–66).
30      Wyrok z dnia 12 września 2024 r. (C‑66/23, EU:C:2024:733, pkt 46).
31      Zobacz powyżej, pkt 48 i 49.
32      Wyrok z dnia 12 września 2024 r., Elliniki Ornithologiki Etaireia i in. (C‑66/23, EU:C:2024:733, pkt 42).
33      Wyrok z dnia 12 września 2024 r., Elliniki Ornithologiki Etaireia i in. (C‑66/23, EU:C:2024:733, pkt 45, 46).
34      Wyroki: z dnia 7 września 2004 r., Waddenvereniging i Vogelbeschermingsvereniging (C‑127/02, EU:C:2004:482, pkt 54); z dnia 7 listopada 2018 r., Holohan i in. (C‑461/17, EU:C:2018:883, pkt 35, 37), a także moje opinie w sprawach CFE i Terre wallonne (C‑43/18 i C‑321/18, EU:C:2019:56, pkt 76) oraz w sprawie Elliniki Ornithologiki Etaireia i in. (C‑66/23, EU:C:2024:150, pkt 45), i opinia rzecznik generalnej [T.] Ćapety w sprawie Komisja/Niemcy (ochrona obszarów specjalnej ochrony) (C‑116/22, EU:C:2023:317, pkt 31).
35      Decyzja wykonawcza 2011/484/UE z dnia 11 lipca 2011 r. w sprawie formularza zawierającego informacje o terenach Natura 2000 (notyfikowana jako dokument nr C(2011) 4892) (Dz.U. 2011, L 198, s. 39).
36      Zobacz moja opinia w sprawie Komisja/Włochy (Santa Caterina) (C‑304/05, EU:C:2007:228, pkt 33).
37      Wyrok z dnia 12 września 2024 r., Elliniki Ornithologiki Etaireia i in. (C‑66/23, EU:C:2024:733, pkt 47–49).
38      Wyrok z dnia 12 września 2024 r., Elliniki Ornithologiki Etaireia i in. (C‑66/23, EU:C:2024:733, w szczególności pkt 48) oraz moja opinia w sprawie Komisja/Włochy (Santa Caterina) (C‑304/05, EU:C:2007:228, pkt 34).
39      Zobacz moją opinię w sprawie
Vereniging Hoekschewaards Landschap (C‑281/16, EU:C:2017:476, pkt 52-63)
40      Zobacz odniesienia w przypisie 8.
41      Artykuł 4 ust. 5 zdanie drugie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przyspieszenia ocen oddziaływania na środowisko (COM(2025)984 final, s. 28–29).
42      Wyroki: z dnia 17 grudnia 2020 r., Komisja/Grecja (ochrona obszarów specjalnej ochrony) (C‑849/19, EU:C:2020:1047, pkt 53); z dnia 29 czerwca 2023 r., Komisja/Irlandia (ochrona obszarów specjalnej ochrony) (C‑444/21, EU:C:2023:524, pkt 65); z dnia 21 września 2023 r., Komisja/Niemcy (ochrona obszarów specjalnej ochrony) (C‑116/22, EU:C:2023:687, pkt 106).
43      Zobacz powyżej pkt 72.
44      Wyrok z dnia 4 marca 2010 r., Komisja/Francja (C‑241/08, EU:C:2010:114, pkt 53), a także poglądowo moja opinia w sprawie Latvijas valsts meži (C‑434/22, EU:C:2023:595, pkt 41) dotycząca środków ochrony przeciwpożarowej na obszarach Natura 2000.
45      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej (Dz.U. 2013, L 347, s. 549).
46      Zobacz wyrok Sądu z dnia 20 listopada 2024 r., Hiszpania/Komisja (T‑508/22, EU:T:2024:855, pkt 78–80).
47      Zobacz wyrok z dnia 17 grudnia 2020 r., Francja/Komisja (C‑404/19 P, EU:C:2020:1041, pkt 51,
i przywołane tam orzecznictwo).
48      Zobacz przykładowo wyroki: z dnia 29 stycznia 2004 r., Komisja/Austria(Wörschacher Moos) (C‑209/02, EU:C:2004:61, pkt 22 i nast.); z dnia 20 września 2007 r., Komisja/Włochy (Santa Caterina) (C‑304/05, EU:C:2007:532, pkt 16, 17 i 95); z dnia 24 listopada 2011 r., Komisja/Hiszpania (Alto Sil)
(C‑404/09, EU:C:2011:768, pkt 101, 102).
49      https://natura2000.eea.europa.eu/?sitecode=IE0004094&views=Sites_View.
50      https://www.npws.ie/sites/default/files/protected-sites/conservation_objectives/CO004094_0.pdf.
51      Przykładowo, moja opinia w sprawie Elliniki Ornithologiki Etaireia i in. (C‑66/23, EU:C:2024:150, pkt 56–64).
52      Zobacz powyżej, pkt 78 i 79.
53      Zobacz powyżej, pkt 50-56.
54      Zobacz powyżej pkt 91.
55      Zobacz pkt powyżej pkt 94.
56      Wyroki: z dnia 6 marca 2007 r., Meilicke i in. (C‑292/04, EU:C:2007:132, pkt 34); z dnia 23 kwietnia 2020 r., Herst (C‑401/18, EU:C:2020:295, pkt 54).
57      Wyroki: z dnia 6 marca 2007 r., Meilicke i in. (C‑292/04, EU:C:2007:132, pkt 35); z dnia 23 kwietnia 2020 r., Herst (C‑401/18, EU:C:2020:295, pkt 56).
58      Zobacz wytyczne dotyczące oceny planów i przedsięwzięć w odniesieniu do obszarów Natura 2000 (wrzesień 2021, s. 7).
59      Zobacz wyrok z dnia 28 kwietnia 2016 r., Borealis Polyolefine i in. (C‑191/14, C‑192/14, C‑295/14, C‑389/14 i C‑391/14 do C‑393/14, EU:C:2016:311, pkt 105).
60      Zobacz wyroki: z dnia 18 czerwca 1998 r., Gedeputeerde Staten van Noord-Holland (C‑81/96, EU:C:1998:305, pkt 23, 24), w odniesieniu do ogólnej oceny oddziaływania na środowisko, oraz z dnia 23 marca 2006 r., Komisja/Austria (Lauteracher Ried) (C‑209/04, EU:C:2006:195, pkt 56, 57), w odniesieniu do odpowiedniej oceny na podstawie dyrektywy siedliskowej.