62017TJ0466_RES
Sprawa T‑466/17
Printeos, SA i in.
przeciwko
Komisji Europejskiej
Wyrok Sądu (trzecia izba w składzie powiększonym) z dnia 24 września 2019 r.
Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Rynek kopert standardowych/katalogowych i specjalnych kopert z nadrukiem – Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 101 TFUE – Częściowe stwierdzenie nieważności z uwagi na naruszenie obowiązku uzasadnienia – Decyzja zmieniająca – Postępowanie ugodowe – Grzywny – Kwota podstawowa – Wyjątkowe dostosowanie – Pułap wynoszący 10% łącznego obrotu – Artykuł 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 – Zasada non bis in idem – Pewność prawa – Uzasadnione oczekiwania – Równość traktowania – Kumulacja sankcji – Proporcjonalność – Zasada słuszności – Nieograniczone prawo orzekania
Skarga o stwierdzenie nieważności – Wyrok stwierdzający nieważność – Skutki – Obowiązek podjęcia działań zapewniających wykonanie wyroku – Zakres – Decyzja przyjęta przez Komisję na zakończenie postępowania ugodowego stwierdzająca naruszenie reguł konkurencji – Stwierdzenie nieważności z uwagi na niewystarczające uzasadnienie – Częściowe stwierdzenie nieważności ograniczone do strony nakładającej grzywnę – Przyjęcie nowej decyzji nakładającej grzywnę w tej samej wysokości – Zasada ne bis in idem – Brak możliwości zastosowania – Naruszenie zasad pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań – Brak
(art. 101, art. 266 akapit pierwszy TFUE; porozumienie EOG, art. 53; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 50)
(zob. pkt 56–69)
Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Ustalenie kwoty podstawowej – Grzywna nałożona na zakończenie postępowania ugodowego – Niestosowanie metodologii przewidzianej w wytycznych – Naruszenie zasady równego traktowania – Brak
(art. 101 ust. 1 TFUE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 2006/C 210/02, pkt 13, 37)
(zob. pkt 91–95, 98, 99, 103–135)
Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Ustalenie kwoty podstawowej – Grzywna nałożona na zakończenie postępowania ugodowego – Niestosowanie metodologii przewidzianej w wytycznych – Naruszenie zasady równego traktowania – Niemożność powołania się na niezgodne z prawem działanie dokonane na rzecz innej osoby
(art. 101 ust. 1 TFUE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 2006/C 210/02, pkt 13, 37)
(zob. pkt 91–95, 98, 99, 136–146)
Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kwota maksymalna – Stosowanie kwoty maksymalnej do wszystkich przedsiębiorstw skazanych za udział w tym samym naruszeniu – Naruszenie zasady równego traktowania – Brak
(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2, 3)
(zob. pkt 96, 97, 101, 102)
Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Brak uwzględnienia grzywny nałożonej przez krajowy organ ochrony konkurencji – Terytorium, zachowania antykonkurencyjne i odrębne okresy – Naruszenie zasady słuszności – Brak
(art. 101 TFUE; porozumienie EOG, art. 53)
(zob. pkt 152–158)
Streszczenie
Wyrokiem Printeos i in./Komisja (T‑466/17) z dnia 24 września 2019 r. Sąd oddalił skargę wniesioną przez kilka spółek prowadzących działalność w zakresie sprzedaży katalogowych kopert standardowych i specjalnych kopert z nadrukiem (zwanych dalej „skarżącymi”), której główne żądanie dotyczyło częściowego stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Europejskiej (
1
) nakładającej na nie grzywnę za naruszenie art. 101 TFUE (zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”). Naruszenie to miało postać porozumień i uzgodnionych praktyk, w których uczestniczyły skarżące oraz cztery inne grupy przedsiębiorstw na terytoriach kilku państw europejskich.
Zaskarżoną decyzję przyjęto w następstwie częściowego stwierdzenia nieważności (
2
), z uwagi na niewystarczające uzasadnienie, wcześniejszej decyzji Komisji (
3
) nakładającej na skarżące grzywnę w wysokości 4729000 EUR, wydanej po przeprowadzeniu postępowania ugodowego (zwanej dalej „decyzją pierwotną”). W wykonaniu tego wyroku Komisja przyjęła zaskarżoną decyzję, zmieniającą decyzję pierwotną, lecz nakładającą grzywnę w tej samej wysokości.
Sąd orzekł w pierwszej kolejności, że w sytuacji gdy stwierdzenie nieważności aktu Unii opiera się na uchybieniu proceduralnym, takim jak niedostateczne uzasadnienie, a sąd Unii nie skorzystał z przysługującego mu nieograniczonego prawa orzekania w celu zmiany nałożonej grzywny, Komisja mogła wydać nową decyzję nakładającą grzywnę na skarżące, nie narażając się przy tym na zastrzeżenia oparte na naruszeniu zasad pewności prawa, ochrony uzasadnionych oczekiwań oraz ne bis in idem. W tym względzie Sąd wyjaśnił, że zastosowanie zasady ne bis in idem zakłada, że rozstrzygnięto w przedmiocie wystąpienia naruszenia lub że zgodność z prawem dokonanej w tym zakresie oceny została skontrolowana. Dlatego zasada ne bis in idem nie sprzeciwia się sama w sobie ponownemu wszczęciu postępowania dotyczącego tego samego zachowania antykonkurencyjnego, w przypadku gdy stwierdzono nieważność pierwszej decyzji ze względów formalnych, nie orzekając co do istoty zarzucanych czynów, ponieważ decyzja w sprawie stwierdzenia nieważności nie oznacza wtedy „uniewinnienia” w rozumieniu, jakie zostało nadane temu terminowi w sprawach karnych. Sąd uznał, że podejście to należy przyjąć również w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji nakładającej grzywnę ze względu na niedostateczny charakter uzasadnienia, w sytuacji gdy decyzja ta została wydana po przeprowadzeniu postępowania ugodowego.
W drugiej kolejności, w odniesieniu do zarzutu opartego na naruszeniu zasady równego traktowania przy ustalaniu kwoty grzywny, Sąd uznał, że w celu przeprowadzenia kontroli przestrzegania tej zasady należy dokonać rozróżnienia pomiędzy z jednej strony określeniem – obowiązkowo w sposób równy – kwoty podstawowej grzywien nakładanych na dane przedsiębiorstwa a z drugiej strony zastosowaniem wobec tych przedsiębiorstw pułapu 10% na podstawie art. 23 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003 (
4
), który może się różnić w zależności od ich odpowiednich łącznych obrotów. O ile bowiem Komisja ma prawo wybrać metodę obliczania kwoty podstawowej, która opiera się na wartości sprzedaży zrealizowanej w trakcie całego roku objętego naruszeniem, aby określić znaczenie gospodarcze naruszenia oraz stopień zaangażowania każdego z uczestniczących w nim przedsiębiorstw, o tyle jest ona zobowiązana do przestrzegania w tym kontekście zasady równego traktowania. Natomiast zastosowanie pułapu 10% do ustalenia ostatecznej kwoty grzywien nie jest co do zasady uzależnione ani od rzeczonego znaczenia gospodarczego naruszenia, ani od względnego znaczenia każdego uczestniczącego w kartelu przedsiębiorstwa, ani od wagi lub czasu trwania popełnionego przez nie naruszenia, lecz ma charakter czysto automatyczny, związany wyłącznie z jego łącznym obrotem, i z tego powodu zastosowanie tego pułapu jest ipso facto zgodne z zasadą równego traktowania.
Sąd uznał jednak za błędną analizę Komisji, w myśl której wynik zastosowania pułapu 10% na pośrednim etapie obliczania nakładanych grzywien powoduje ipso facto wyniki zgodne z zasadą równego traktowania. W tym względzie Sąd stwierdził, że przyjmując takie podejście, nieobjęte zakresem zastosowania art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003, Komisja skorzystała z uprawnień dyskrecjonalnych przysługujących jej na podstawie pkt 37 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1/2003 (
5
). Po zbadaniu dostosowania kwot podstawowych dokonanego zgodnie z tym podejściem w odniesieniu do poszczególnych grup przedsiębiorstw będących adresatami zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że jedna z tych grup została potraktowana bardziej korzystnie bez obiektywnego uzasadnienia. Sąd orzekł jednak, że skarżące nie mogą powoływać się na swoją korzyść na niezgodność z prawem wynikającą z takiego nierównego traktowania.
Co się tyczy będącego przedmiotem zarzutu trzeciego opartego na naruszeniu zasady słuszności równoległego zastosowania w tym wypadku art. 101 TFUE i krajowego prawa konkurencji w odniesieniu do skutków, jakie zachowanie skarżących wywarło na terytorium hiszpańskim, Sąd stwierdził na wstępie, że zaskarżona decyzja nie dotyczy tego terytorium i że hiszpański urząd ochrony konkurencji wymierzył kary za zachowania, które miały miejsce w innym okresie. Sąd uznał, że w tych okolicznościach pełna i wystarczająco odstraszająca kara za antykonkurencyjne zachowanie skarżących wymaga właśnie uwzględnienia wszystkich jego skutków na różnych wskazanych terytoriach, w tym także w czasie, wobec czego nie można zarzucać Komisji, że nie obniżyła z tych samych powodów grzywny nałożonej na skarżące w decyzjach pierwotnej i zaskarżonej.
(
1
)	Decyzja Komisji C(2017) 4112 final z dnia 16 czerwca 2017 r. zmieniająca decyzję Komisji C(2014) 9295 final z dnia 10 grudnia 2014 r. dotyczącą postępowania na podstawie art. 101 [TFUE] i art. 53 porozumienia EOG (AT.39780 – Koperty).
(
2
)	Wyrok Sądu z dnia 13 grudnia 2016 r., Printeos i in./Komisja (T‑95/15, EU:T:2016:722).
(
3
)	Decyzja Komisji C(2014) 9295 final z dnia 10 grudnia 2014 r. dotycząca postępowania na podstawie art. 101 [TFUE] oraz art. 53 porozumienia EOG (sprawa AT.39780 – Koperty).
(
4
)	Rozporządzenie Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. [101 i 102 TFUE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1).
(
5
)	Dz.U. 2006, C 210, s. 2.