62024CJ0279_RES
Sprawa C‑279/24
AY
przeciwko
Liechtensteinische Landesbank (Österreich) AG
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberster Gerichtshof)
Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 4 grudnia 2025 r.
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Rozporządzenie (WE) nr 593/2008 – Artykuł 3 ust. 1 i 2 – Wybór prawa właściwego – Artykuł 6 – Zakres stosowania – Umowa zawarta między przedsiębiorcą a konsumentem mającym miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim – Działalność przedsiębiorcy skierowana do państwa członkowskiego, w którym konsument ma miejsce zwykłego pobytu, po zawarciu umowy zawierającej klauzulę wyboru prawa właściwego
Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Prawo właściwe dla zobowiązań umownych – Konwencja o prawie właściwym dla zobowiązań umownych – Rozporządzenie nr 593/2008 – Umowy konsumenckie – Zakres stosowania – Umowa zawarta między przedsiębiorcą a konsumentem mającym miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim – Działalność przedsiębiorcy skierowana do państwa członkowskiego, w którym konsument ma miejsce zwykłego pobytu, po zawarciu umowy zawierającej klauzulę wyboru prawa właściwego – Wyłączenie
(rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 593/2008, motywy 6, 11, 16, 23, art. 3, 6)
(zob. pkt 24–42; sentencja)
Streszczenie
Trybunał, do którego Oberster Gerichtshof (sąd najwyższy, Austria) wystąpił z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, przedstawił wyjaśnienia odnośnie do prawa właściwego dla umowy konsumenckiej zawartej między konsumentem zamieszkałym w pierwszym państwie członkowskim a bankiem mającym siedzibę w drugim państwie członkowskim w świetle rozporządzenia Rzym I (
1
).
W 2013 r. AY, konsument zamieszkały we Włoszech, zawarł z austriackim bankiem – Liechtensteinische Landesbank (Österreich) AG (zwanym dalej „bankiem”) umowę w celu otwarcia bieżącego rachunku bankowego i rachunku papierów wartościowych.
Zgodnie z obowiązującymi w banku „ogólnymi warunkami transakcji bankowych”, których treść była znana AY, wszystkie stosunki prawne łączące strony podlegały prawu austriackiemu. Ponadto zainteresowany zarówno w momencie podpisania umowy, jak i przy okazji późniejszych aktualizacji swojego profilu klienta wybrał „transakcję bez doradztwa”.
W 2016 r. AY uczestniczył w wydarzeniu zorganizowanym przez włoskie przedsiębiorstwo inwestycyjne w Padwie (Włochy, zwane dalej „wydarzeniem w Padwie”), podczas którego prezes tego przedsiębiorstwa przedstawił fundusz, w którego portfelu znajdowały się również instrumenty dłużne notowane na giełdzie (exchange traded notes, zwane dalej „ETN”). W wydarzeniu tym uczestniczył również pracownik banku w celu przedstawienia tego banku obecnym tam inwestorom.
Po pewnym czasie AY z własnej inicjatywy nabył, za pośrednictwem banku, ETN oraz jednostki uczestnictwa w funduszu, który został zaprezentowany podczas wydarzenia w Padwie.
AY, uznawszy, że w następstwie tych zakupów poniósł stratę finansową, wystąpił z powództwem, żądając naprawienia szkody w związku z uchybieniem przez bank obowiązkowi w zakresie doradztwa i udzielania informacji. Uważa on, że prawo włoskie, które jest dla niego korzystniejsze niż prawo austriackie, ma zastosowanie, ponieważ ze względu na swoją obecność na wydarzeniu w Padwie bank kierował swoją działalność na rynek włoski. Ponieważ sądy niższej instancji oddaliły jego żądanie, AY zwrócił się do sądu odsyłającego, który wystąpił do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie prawa właściwego dla sporu w postępowaniu głównym.
Ocena Trybunału
Przede wszystkim Trybunał przypomniał zasadę ogólną, w myśl której zgodnie z art. 3 rozporządzenia Rzym I umowa podlega prawu wybranemu przez strony. Ponadto art. 6 rozporządzenia nr 593/2008, zatytułowany „Umowy konsumenckie”, przewiduje w ust. 1, że umowa zawarta przez konsumenta z przedsiębiorcą podlega prawu państwa, w którym konsument ma miejsce zwykłego pobytu, pod warunkiem że są spełnione przesłanki określone w tym przepisie, a mianowicie że przedsiębiorca wykonuje swoją działalność gospodarczą lub zawodową w państwie, w którym konsument ma miejsce zwykłego pobytu, lub w jakikolwiek sposób kieruje tę działalność do tego państwa lub do kilku państw z tym państwem włącznie, a umowa wchodzi w zakres tej działalności.
Jedynie w przypadku, gdy dana umowa nie spełnia tych przesłanek, które należy zweryfikować w chwili jej zawarcia, umowa ta podlega prawu wybranemu przez strony (
2
).
W niniejszej sprawie w dniu zawarcia rozpatrywanej umowy bank nie prowadził działalności gospodarczej w państwie, w którym konsument miał miejsce zwykłego pobytu, ani nie kierował jej do tego państwa, w związku z czym przesłanki nie zostały spełnione.
Bank następnie jednak skierował swoją działalność zawodową do państwa, w którym konsument miał swoje miejsce zwykłego pobytu, w związku z czym owa przesłanka została spełniona po podpisaniu umowy zawartej między tym konsumentem a bankiem.
Trybunał dokonał następnie wykładni literalnej, kontekstualnej i celowościowej art. 6 ust. 1 rozporządzenia Rzym I.
W świetle wykładni literalnej brzmienie tego przepisu nie przewiduje w sposób wyraźny możliwości zmiany prawa właściwego dla umowy konsumenckiej, jeżeli przesłanki określone w tym przepisie nie były spełnione w chwili zawarcia tej umowy, lecz zostały spełnione później w trakcie trwania stosunku handlowego.
Co się tyczy wykładni kontekstowej i celowościowej, należy przypomnieć, po pierwsze, że rozporządzenie Rzym I ma w szczególności na celu zagwarantowanie pewności prawa w europejskiej przestrzeni sprawiedliwości poprzez normy kolizyjne w wysokim stopniu przewidywalne.
Po drugie, art. 3 ust. 2 tego rozporządzenia precyzuje, że zmiana prawa właściwego dla umowy, ustalonego na podstawie porozumienia stron przy jej zawarciu, może wynikać wyłącznie ze zgody tych stron, których swoboda wyboru prawa właściwego powinna stanowić jeden z fundamentów systemu norm kolizyjnych w odniesieniu do zobowiązań umownych. Aby zapewnić pełną skuteczność zasady autonomii woli stron umowy, należy zapewnić poszanowanie swobodnego wyboru przez strony prawa właściwego w ramach ich stosunku umownego.
Po trzecie, stronie umowy uznawanej za słabszą należy zapewnić ochronę za pomocą norm kolizyjnych, które są dla niej korzystniejsze niż reguły ogólne. Niemniej jednak wykładnia, zgodnie z którą możliwe byłoby odstąpienie od norm kolizyjnych przewidzianych w rozporządzeniu Rzym I w celu ustalenia prawa właściwego dla umów konsumenckich ze względu na to, że inne prawo byłoby korzystniejsze dla konsumenta, siłą rzeczy poważnie naruszałaby ogólny wymóg przewidywalności prawa, a tym samym zasadę pewności prawa w stosunkach umownych z udziałem konsumentów.
W świetle całości powyższych rozważań możliwość zmiany prawa właściwego dla umowy konsumenckiej, jeżeli przesłanki określone w art. 6 ust. 1 rozporządzenia Rzym I nie były spełnione w chwili zawarcia tej umowy, lecz zostały spełnione później w trakcie trwania stosunku handlowego, jest wykluczona przez brzmienie tego przepisu, ponieważ systematyka i cele realizowane przez ten przepis potwierdzają taką wykładnię. Ponadto taka zmiana naruszałaby wybór prawa dokonany przez strony zgodnie z art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia.
(
1
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008 z dnia 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I) (Dz.U. L 177, s. 6) (zwane dalej „rozporządzeniem Rzym I”).
(
2
)	Artykuł 3, art. 6 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia Rzym I.