CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
A. M. COLLINS
van 12 september 2024 (1)
Zaak C‑337/23
APS Beta Bulgaria EOOD,
Agentsia za kontrol na prosrocheni zadalzhenia AD
[verzoek van de Sofiyski rayonen sad (rechter in eerste aanleg Sofia, Bulgarije) om een prejudiciële beslissing]
„ Prejudiciële verwijzing – Bescherming van de consument – Oneerlijke bedingen – Richtlijn 93/13/EEG – Richtlijn 2008/48/EG – Borgstelling tegen betaling door een zakelijke, door de kredietgever goedgekeurde borg – Gelieerde kredietovereenkomsten – Terugbetaling van een lening door de borg – Subrogatie in de rechten van de kredietgever ”
I.      Inleiding
1.        Met dit verzoek om een prejudiciële beslissing, dat is ingediend door de Sofiyski rayonen sad (rechter in eerste aanleg Sofia, Bulgarije), wordt het Hof verzocht zich uit te spreken over een reeks vragen betreffende de verenigbaarheid van bepaalde bedingen in consumentenkredietovereenkomsten met het Unierecht in omstandigheden waarin de nieuwe houders van borgstellingen voor leningen de op grond van deze overeenkomsten geleende bedragen trachten terug te vorderen van consumenten (kredietnemers).
II.    Toepasselijke bepalingen
A.      Unierecht
2.        Artikel 3 van richtlijn 2008/48/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2008 inzake kredietovereenkomsten voor consumenten en tot intrekking van richtlijn 87/102/EEG van de Raad(2) bepaalt:
„In deze richtlijn wordt verstaan onder:
[…]
c)      ‚kredietovereenkomst’: een overeenkomst waarbij een kredietgever aan een consument krediet verleent of toezegt in de vorm van uitstel van betaling, een lening of een andere, soortgelijke betalingsfaciliteit, […];
[…]
n)      ‚gelieerde kredietovereenkomst’: een kredietovereenkomst waarbij geldt dat:
i)      het betreffende krediet uitsluitend dient ter financiering van een overeenkomst voor de levering van een bepaald goed of de verrichting van een bepaalde dienst, en
ii)      die twee overeenkomsten objectief gezien een commerciële eenheid vormen; een commerciële eenheid wordt geacht te bestaan indien de leverancier of de dienstenaanbieder zelf het krediet van de consument financiert of, in het geval van financiering door een derde, indien de kredietgever bij het voorbereiden of sluiten van de kredietovereenkomst gebruikmaakt van de diensten van de leverancier of dienstenaanbieder, dan wel indien de bepaalde goederen of de levering van een bepaalde dienst uitdrukkelijk worden vermeld in de kredietovereenkomst.”
3.        Artikel 15, lid 2, van richtlijn 2008/48 bepaalt:
„Indien de onder de gelieerde kredietovereenkomst vallende goederen of diensten niet of slechts gedeeltelijk geleverd, respectievelijk verricht worden of niet met de voorwaarden van het contract voor de levering van een goed of het verrichten van een dienst in overeenstemming zijn, kan de consument zijn rechten doen gelden jegens de leverancier, respectievelijk de dienstverrichter, indien hij niet de genoegdoening heeft gekregen waarop hij overeenkomstig de wet of het contract voor de levering van een goed of het verrichten van een dienst recht heeft, na zijn rechten te hebben doen gelden jegens de kredietgever. De lidstaten bepalen in welke mate en onder welke voorwaarden die rechten worden uitgeoefend.”
4.        Artikel 17, lid 1, van richtlijn 2008/48 luidt als volgt:
„Indien de rechten die de kredietgever op grond van de kredietovereenkomst heeft, dan wel de overeenkomst zelf, aan een derde worden overgedragen, kan de consument jegens de nieuwe houder de excepties en verweermiddelen opwerpen die hem jegens de oorspronkelijke kredietgever ter beschikking stonden, met inbegrip van schuldvergelijking, mits deze in de betrokken lidstaat is toegestaan.”
5.        Artikel 22 van richtlijn 2008/48 bepaalt het volgende:
„1.      In zoverre deze richtlijn geharmoniseerde bepalingen bevat, mogen de lidstaten geen bepalingen handhaven of invoeren in hun nationale wetgeving die afwijken van die welke in deze richtlijn zijn vastgesteld. […]
2.      De lidstaten dragen er zorg voor dat de consument geen afstand kan doen van de rechten die hem worden toegekend krachtens de bepalingen van het nationale recht die uitvoering geven aan of overeenstemmen met deze richtlijn.
3.      De lidstaten dragen er tevens zorg voor dat de bepalingen die zij ter uitvoering van deze richtlijn vaststellen, niet kunnen worden omzeild door overeenkomsten een bijzondere vorm te geven, met name door kredietopnemingen of kredietovereenkomsten die onder deze richtlijn vallen op te nemen in kredietovereenkomsten die, door de aard of het doel ervan, buiten de werkingssfeer ervan zouden kunnen vallen.
[…]”
B.      Bulgaars recht
6.        Ingevolge artikel 147, lid 1, van de Zakon za zadalzheniyata i dogovorite(3) (wet betreffende verbintenissen en overeenkomsten; hierna: „ZZD”) geldt:
„De borg blijft gebonden, zelfs nadat de hoofdverbintenis opeisbaar wordt, indien de kredietgever binnen zes maanden een rechtsvordering heeft ingesteld tegen de schuldenaar. Deze bepaling is ook van toepassing wanneer de borg zijn borgstelling uitdrukkelijk heeft beperkt tot de duur van de hoofdverbintenis.
Wanneer de kredietgever verlenging van de termijn toestaat aan de schuldenaar, heeft deze verlenging geen werking ten aanzien van de borg indien deze daarmee niet heeft ingestemd.”
III. Hoofdgeding, prejudiciële vragen en procedure bij het Hof
7.        Easy Asset Management AD en Credisimo AD, rechtspersonen naar Bulgaars recht, hebben middels individuele consumentenkredietovereenkomsten aan consumenten (kredietnemers) bedragen geleend tussen 300 Bulgaarse lev (BGN) (ongeveer 150 EUR) en 1 700 BGN (ongeveer 870 EUR)(4), tegen rentevoeten van ongeveer 40 % tot 50 %, die binnen drie tot achttien maanden moesten worden terugbetaald. In elk van deze kredietovereenkomsten was bepaald dat de consument (kredietnemer) als zekerheid een borg moest stellen.(5) Dit kon een borgstelling zijn door twee natuurlijke personen die aan bepaalde kredietcriteria voldeden(6), door een bank, of door een door de kredietgever aangewezen onderneming(7). In elk van de bij de verwijzende rechter aanhangige zaken heeft de consument (kredietnemer) een door de kredietgever aangewezen onderneming als borg gesteld, hetzij Financial Bulgaria EOOD, een dochteronderneming van Easy Asset Management AD, hetzij I Trust EOOD. Toen een consument (kredietnemer) in gebreke was gebleven bij de terugbetaling van een lening, heeft de borg de kredietgever uit hoofde van de borgstelling betaald. Vervolgens hebben de borgen hun vorderingen gecedeerd aan APS Beta Bulgaria EOOD (de eerste verzoekende partij; hierna: „APS Beta Bulgaria”) of aan de Agentsia za kontrol na prosrocheni zadalzhenia AD (de tweede verzoekende partij; hierna: „Agentsia”).
8.        De procedure voor de verwijzende rechter betreft zeven ex parte-verzoeken van APS Beta Bulgaria en de Agentsia(8) tot verkrijging van bevelen aan consumenten (kredietnemers) tot betaling van de bedragen die de borgen krachtens de kredietovereenkomsten aan de kredietgevers hebben betaald.(9) In deze bedragen zijn vergoedingen voor de borgstellingskosten begrepen van meer dan 75 % van het totale uit hoofde van de kredietovereenkomsten terug te betalen bedrag.
9.        De verwijzende rechter merkt op dat de Varhoven kasatsionen sad (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Bulgarije) artikel 147, lid 1, ZZD aldus uitlegt dat wanneer een kredietgever gedurende een periode van zes maanden nadat de hoofdverbintenis opeisbaar is geworden, geen vordering tegen een schuldenaar heeft ingesteld, elke gestelde zekerheid voor de terugbetaling van die schuld tenietgaat op grond van een rechtsregel die ambtshalve wordt toegepast.(10) Sommige nationale rechters zijn van oordeel dat alleen een borg zich jegens een kredietgever kan beroepen op artikel 147, lid 1, ZZD. Hoewel de verplichtingen van de borg jegens de kredietgever kunnen zijn tenietgegaan doordat de kredietgever niet tijdig een procedure heeft ingeleid tegen de schuldenaar, kan een borg de bedragen die hij uit hoofde van de borgstelling heeft betaald, verhalen op een in gebreke blijvende schuldenaar.(11) In het eerste, het tweede en het derde bij de verwijzende rechter aanhangige geding hebben Financial Bulgaria EOOD en I Trust EOOD de kredietgever meer dan zes maanden na de vervaldatum van de laatste termijn betaald en hun rechten uit hoofde van de borgstellingen gecedeerd aan APS Beta Bulgaria. In de vierde, de zevende en de achtste zaak heeft Financial Bulgaria EOOD de schuld meer dan zes maanden na de vervaldatum van de laatste termijn betaald en haar rechten uit hoofde van de borgstellingen gecedeerd aan de Agentsia. In de vijfde zaak heeft Financial Bulgaria EOOD de schuld binnen de termijn van zes maanden betaald en haar rechten uit hoofde van de borgstelling gecedeerd aan de Agentsia.
10.      Tegen deze achtergrond heeft de Sofiyski rayonen sad de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1)      Moeten artikel 4, lid 2, en artikel 6, lid 1, van richtlijn 93/13/EEG[(12)] van de Raad [van 5 april 1993] betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten aldus worden uitgelegd dat indien een kredietovereenkomst de consument verplicht om een borgovereenkomst te sluiten met een door de kredietgever aangewezen borg, de inhoud van de borgovereenkomst niet het ‚eigenlijke voorwerp’ van de overeenkomst met die derde, maar een deel van de inhoud van de kredietovereenkomst vormt? Is in dit verband relevant of het bij de kredietgever en de borg om verbonden personen gaat?
2)      Moet punt 1, onder i), van de bijlage bij richtlijn 93/13 aldus worden uitgelegd dat indien de consument verplicht is om in het kader van een reeds gesloten kredietovereenkomst een borg te stellen – waarbij een van de mogelijkheden is dat hij daartoe een door de kredietgever aangewezen persoon opdracht geeft –, de inhoud van de verplichting van de consument uit hoofde van de later op dezelfde dag als de kredietovereenkomst gesloten borgovereenkomst als onduidelijk moet worden beschouwd omdat de consument de door de kredietgever als toekomstige borg aan te wijzen persoon niet zelf mocht kiezen of voorstellen?
3)      Indien het antwoord op deze vraag luidt dat het voorwerp van de borgovereenkomst duidelijk is: moet punt 1, onder i), j) en m), van de bijlage bij richtlijn 93/13 aldus worden uitgelegd dat indien de consument zich ertoe heeft verbonden om in het kader van een reeds gesloten kredietovereenkomst een borg te stellen – waarbij een van de mogelijkheden is dat hij daartoe een door de kredietgever aangewezen persoon opdracht geeft –, de inhoud van de verplichting van de consument uit hoofde van de borgovereenkomst als onduidelijk moet worden beschouwd en dit tot de nietigheid van de kredietovereenkomst of bepaalde bedingen ervan kan leiden?
4)      Moet artikel 4, lid 1, van richtlijn 93/13, gelezen in samenhang met artikel 8 van richtlijn 2005/29/EG[(13)] betreffende oneerlijke handelspraktijken, aldus worden uitgelegd dat indien een persoon die een krediet verstrekt, verlangt dat de consument een overeenkomst met een door deze kredietgever aangewezen persoon sluit die als borg voor zijn vordering jegens de consument instaat, altijd sprake is van misbruik van de benadeelde positie van de consument en dus van een agressieve handelspraktijk?
5)      Indien de vierde vraag ontkennend wordt beantwoord: moeten artikel 4, lid 1, en artikel 7 van richtlijn 93/13, gelezen in samenhang met artikel 8 van richtlijn 2005/29, aldus worden uitgelegd dat de rechter in een eenzijdige gerechtelijke procedure, zoals de betalingsbevelprocedure, waarin de consument geen partij is, twijfels dat een beding oneerlijk is alleen kan baseren op zijn vermoeden dat het beding op grond van een oneerlijke handelspraktijk door de consument is aanvaard, of moet dit laatste met zekerheid worden vastgesteld?
6)      Moet artikel 15, lid 2, van richtlijn 2008/48 aldus worden uitgelegd dat deze bepaling dient te worden toegepast wanneer de kredietovereenkomst gepaard gaat met een nevendienst, namelijk dat een derde zich tegen betaling borg stelt, en de consument in staat stelt om niet alleen zijn rechten op grond van de niet-nakoming door de borg, zoals de betaling na het verstrijken van een wettelijke termijn, te doen gelden, maar ook procedurele verweren die de verplichting jegens de borg uitsluiten?
7)      Staat artikel 15, lid 2, van richtlijn 2008/48, gelezen in samenhang met het doeltreffendheidsbeginsel, dan wel staan – indien wordt aangenomen dat de kredietovereenkomst en de borgovereenkomst gelieerde overeenkomsten zijn – de artikelen 5 en 7 van richtlijn 93/13, gelezen in samenhang met punt 1, onder b) en c), van de bijlage bij die richtlijn een nationale rechtspraak toe volgens welke de borg van een met een consumentenkredietovereenkomst gelieerde overeenkomst die een vergoeding van de consument voor de borgstelling voor de kredietovereenkomst heeft ontvangen en ondanks het verstrijken van de termijn ingevolge artikel 147 [ZZD] – waardoor volgens de rechtspraak de borgstelling in haar geheel vervalt – op basis van een beding aan de kredietgever heeft betaald, zich er desondanks op kan beroepen dat de rechten van de oorspronkelijke kredietgever op hem zijn overgegaan en, onder verwijzing naar tegenstrijdige rechtspraak over de toepassing van de wet, betaling kan verlangen van de kredietnemer?
8)      Moet artikel 3, onder g), van richtlijn 2008/48, gelezen in samenhang met artikel 5 van richtlijn 93/13, aldus worden uitgelegd dat in geval van een in de kredietovereenkomst opgenomen verplichting tot het sluiten van een gelieerde borgovereenkomst, hetgeen tot een verhoging van het totaalbedrag van de kredietschuld leidt, het jaarlijkse kostenpercentage voor het krediet eveneens dient te worden berekend op basis van de met betrekking tot de vergoeding voor de borg verhoogde termijnen? Is het hierbij van belang wie de borg heeft gekozen en of hij een met de kredietgever verbonden persoon is?
9)      Moet artikel 10, lid 2, onder g), van richtlijn 2008/48 aldus worden uitgelegd dat de onjuiste vermelding van het jaarlijkse kostenpercentage in een kredietovereenkomst tussen een verkoper en een consument (kredietnemer) moet worden beschouwd als ontbrekende vermelding van het jaarlijkse kostenpercentage in de kredietovereenkomst, en de nationale rechter de rechtsgevolgen moet toepassen die in het nationale recht worden verbonden aan het ontbreken van de vermelding van het jaarlijkse kostenpercentage in een consumentenkredietovereenkomst? Moet ervan worden uitgegaan dat deze gevolgen ook voor de borg die betaald heeft, in de verhouding tot de consument bindend zijn?
10)      Moet artikel 23, tweede volzin, van richtlijn 2008/48 aldus worden uitgelegd dat een in het nationale recht vastgestelde sanctie in de vorm van de nietigheid van de consumentenkredietovereenkomst, waarbij alleen het verstrekte kapitaalbedrag moet worden terugbetaald, evenredig is wanneer het jaarlijkse kostenpercentage niet nauwkeurig in de consumentenkredietovereenkomst is vermeld voor zover de kosten voor een door de kredietgever gekozen zakelijke borg hierin ontbreken (hoewel het jaarlijkse kostenpercentage in de tekst van de kredietovereenkomst in cijfers is aangegeven)?
11)      Moet artikel 2, lid 2, van richtlijn 2009/138/EG[(14)] betreffende de toegang tot en uitoefening van het verzekerings‑ en het herverzekeringsbedrijf (Solvabiliteit II), gelezen in samenhang met deel A, punt 14, van bijlage I bij die richtlijn, aldus worden uitgelegd dat de beroepsmatige uitoefening van een activiteit als borg onder bezwarende titel, waarbij de onderneming die zich borg stelt in alle gevallen van niet-nakoming het totale bedrag betaalt van het krediet dat een consument als kredietnemer heeft afgesloten, en de vergoeding met elke termijn voor het krediet wordt betaald, ongeacht of de consument in gebreke blijft, een ‚verzekeringsactiviteit’ in de zin van die richtlijn vormt?
12)      Indien de elfde vraag bevestigend wordt beantwoord: moet artikel 14, lid 1, van richtlijn 2009/138 aldus worden uitgelegd dat een persoon die de in de elfde vraag genoemde activiteit uitoefent, verplicht is om een vergunning te verkrijgen bij de nationale regulerende instanties die voor het verlenen van vergunningen aan verzekeringsondernemingen bevoegd zijn?”
11.      De Agentsia, de Tsjechische regering(15) en de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend bij het Hof.
IV.    Beoordeling
12.      Het Hof heeft mij verzocht om in deze conclusie in te gaan op de zesde en de zevende prejudiciële vraag. De Agentsia en de Commissie geven het Hof in overweging deze vragen gezamenlijk te behandelen. Ik onderschrijf dit voorstel.
13.      In het kader van de procedure van artikel 267 VWEU is het de taak van het Hof om de verwijzende rechter een nuttig antwoord te geven aan de hand waarvan hij het bij hem aanhangige geding kan beslechten. Indien nodig dient het Hof daartoe de voorgelegde vragen te herformuleren.(16) Met zijn zesde en zevende vraag wenst de verwijzende rechter in de eerste plaats te vernemen of artikel 15, lid 2, van richtlijn 2008/48 van toepassing is op kredietovereenkomsten die gepaard gaan met borgstelling door een derde tegen betaling, en, in de tweede plaats, of de artikelen 5 en 7 van richtlijn 93/13, gelezen in samenhang met punt 1, onder b) en c), van de bijlage bij die richtlijn, van toepassing zijn op nationale rechtspraak dat een borg die aan de kredietgever van een consumentenkredietovereenkomst heeft betaald, betaling kan verlangen van de kredietnemer, ondanks het feit dat de borgstelling is vervallen.
A.      Ontvankelijkheid van de zesde en de zevende vraag
Opmerkingen van partijen
14.      Volgens de Agentsia verschaft de borgstellingsovereenkomst de kredietgever een aanvullende zekerheid ten aanzien van de lening en waarborgt zij de volledige en tijdige nakoming ervan. Deze borgovereenkomst staat los van de kredietovereenkomst tussen de kredietgever en de consument (kredietnemer), zodat de twee overeenkomsten niet als één enkele commerciële eenheid kunnen worden behandeld. Bovendien financiert de borgovereenkomst de kredietovereenkomst niet. De kredietovereenkomst en de borgovereenkomst zijn derhalve geen „gelieerde kredietovereenkomsten” in de zin van artikel 3, onder n), van richtlijn 2008/48. Aangezien artikel 15, lid 2, van richtlijn 2008/48 enkel van toepassing is op gelieerde kredietovereenkomsten, geldt het niet voor de transacties waarop de verwijzingsbeslissing betrekking heeft. De zesde en de zevende vraag zijn niet-ontvankelijk, aangezien zij geen betrekking hebben op de feiten van de zaak en hypothetisch van aard zijn.
15.      De Commissie stelt de ontvankelijkheid van de zesde en zevende vraag niet ter discussie.
Analyse
16.      Volgens vaste rechtspraak van het Hof is de procedure van artikel 267 VWEU een instrument van samenwerking tussen het Hof en de nationale rechterlijke instanties, waarmee het Hof de nationale rechterlijke instanties de uitleggingsgegevens met betrekking tot het Unierecht verschaft die deze voor de beslechting van de hun voorgelegde geschillen nodig hebben. In het kader van die samenwerking staat het uitsluitend aan de nationale rechter aan wie het geschil is voorgelegd en die de verantwoordelijkheid draagt voor de te geven rechterlijke beslissing, om – in het licht van de specifieke omstandigheden van de zaak – zowel de noodzaak van een prejudiciële beslissing voor het wijzen van zijn vonnis als de relevantie van de vragen die hij het Hof voorlegt, te beoordelen. Wanneer deze vragen betrekking hebben op de uitlegging van Unierecht, is het Hof in beginsel verplicht daarop te antwoorden. Op vragen inzake de uitlegging van het Unierecht die de nationale rechter binnen het door hem geschetste feitelijke en wettelijke kader heeft gesteld, en ten aanzien waarvan het niet aan het Hof is de juistheid te onderzoeken, rust een vermoeden van relevantie. Het Hof kan een verzoek van een nationale rechter enkel afwijzen wanneer de gevraagde uitlegging van het Unierecht kennelijk op generlei wijze verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding, wanneer het vraagstuk van hypothetische aard is en voorts wanneer het Hof niet beschikt over de gegevens, feitelijk en rechtens, die noodzakelijk zijn om een zinvol antwoord te geven op die vraag.(17)
17.      Met de zesde en de zevende vraag wenst de verwijzende rechter te vernemen of artikel 15, lid 2, van richtlijn 2008/48 van toepassing is op kredietovereenkomsten die gepaard gaan met borgstelling door een derde tegen betaling door de schuldenaar, en met name of deze overeenkomsten „gelieerde kredietovereenkomsten” zijn in de zin van richtlijn 2008/48. Met deze twee vragen wordt het Hof gevraagd of sommige bepalingen van afgeleid Unierecht van toepassing kunnen zijn op de in de verwijzingsbeslissing beschreven feitelijke situatie (die door de bij de procedure betrokken partijen niet wordt betwist). Dergelijke omstandigheden vallen duidelijk binnen de werkingssfeer van de rechtspraak waarnaar in punt 16 van deze conclusie is verwezen. Ik geef het Hof dan ook in overweging de zesde en de zevende vraag ontvankelijk te verklaren.
B.      Ten gronde
Opmerkingen van partijen
18.      Om de in punt 14 van deze conclusie vermelde redenen voert de Agentsia aan dat artikel 15, lid 2, van richtlijn 2008/48 niet van toepassing is wanneer een kredietovereenkomst gepaard gaat met de verrichting van een nevendienst, in casu borgstelling door een derde tegen betaling van een vergoeding. Zij betoogt dat de zevende vraag vragen van nationaal recht doet rijzen die betrekking hebben op het tenietgaan van een borgstelling, en niet op vorderingen op een kredietgever die voortvloeien uit de levering van goederen of de verrichting van diensten. Voorts merkt de Agentsia op dat het feit dat de borg zich jegens de kredietgever niet heeft beroepen op artikel 147 ZZD, hoewel zes maanden zijn verstreken sinds de hoofdschuld opeisbaar geworden was, geen gevolgen heeft voor de consument (kredietnemer). Een schuld is verschuldigd, ongeacht de identiteit van de schuldeiser.
19.      De Commissie is het ermee eens dat de kredietovereenkomsten die in de zaken voor de verwijzende rechter aan de orde zijn, niet voldoen aan de vereisten van artikel 3, onder n), van richtlijn 2008/48 en derhalve geen gelieerde kredietovereenkomsten zijn die worden beheerst door artikel 15, lid 2, van richtlijn 2008/48. Het verleende krediet heeft niet uitsluitend of gedeeltelijk gediend ter financiering van een overeenkomst voor de levering van identificeerbare goederen of het verrichten van een identificeerbare dienst. De borgovereenkomsten zijn derhalve accessoir aan de kredietovereenkomst en zien niet op de verlening van krediet voor de aankoop van goederen of diensten. De Commissie wijst erop dat de zevende vraag betrekking lijkt te hebben op de toepassing en de uitlegging van het nationale recht, en niet op een beding in een consumentenovereenkomst, zodat de bepalingen van richtlijn 93/13 betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten niet van toepassing zijn.
20.      De Commissie geeft het Hof niettemin in overweging om bij de beantwoording van de zesde en zevende vraag rekening te houden met de specifieke omstandigheden waarin de verwijzingsbeslissing is gegeven. De verhouding tussen de kredietgever en de borg lijkt van dien aard te zijn(18) dat de borg ervan wordt weerhouden zich op artikel 147, lid 1, ZZD te beroepen om de borgstelling teniet te doen gaan. Als de consument (kredietnemer) zich jegens de kredietgever op deze bepaling zou mogen beroepen, zou hij de terugbetaling van het geleende bedrag kunnen vermijden. Deze opmerkingen zijn van bijzonder belang wanneer de consument (kredietnemer) enkel toegang tot de kredietovereenkomst kan krijgen indien een door de kredietgever aangewezen entiteit zich borg wil stellen.
21.      De Commissie voegt hieraan toe dat artikel 17 van richtlijn 2008/48 wordt omzeild wanneer een borg zich kan beroepen op een borgovereenkomst om de terugbetaling van een schuld door een consument (kredietnemer) te verkrijgen in plaats van op een cessie van het recht op terugvordering van die schuld. Volgens de Commissie gaat artikel 17 van richtlijn 2008/48 uit van de veronderstelling dat de nieuwe houder van een schuldvordering een derde is die onafhankelijk is van de kredietgever. De bescherming die dit artikel biedt, moet a fortiori gelden wanneer de borg een dochteronderneming van de oorspronkelijke kredietgever is. Een regeling waarbij een kredietgever en een borg, die als één commerciële eenheid optreden, overeenkomen de rechten van een consument (kredietnemer) jegens een kredietgever teniet te doen, omzeilt richtlijn 2008/48 en is in strijd met artikel 22, lid 3, ervan.
Analyse
–       Artikel 15, lid 2, van richtlijn 2008/48
22.      Uit artikel 3, onder n), van richtlijn 2008/48, volgt dat voor het bestaan van een „gelieerde kredietovereenkomst” aan twee cumulatieve voorwaarden moet zijn voldaan: het betreffende krediet dient uitsluitend ter financiering van een overeenkomst voor de levering van goederen of de verrichting van diensten, en de twee overeenkomsten vormen objectief gezien één enkele commerciële eenheid.(19) Uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat de kredietovereenkomsten die in de bij de verwijzende rechter aanhangige zaken aan de orde zijn, niet dienden ter financiering van de aankoop van identificeerbare goederen of diensten. Evenmin zien de borgovereenkomsten op de verrichting van een dienst waarvoor middels de kredietovereenkomst wordt betaald. Zoals de Commissie terecht opmerkt, is de borgovereenkomst accessoir aan de kredietovereenkomst. Deze twee overeenkomsten voldoen dus niet aan de eerste van de cumulatieve voorwaarden voor het bestaan van een „gelieerde kredietovereenkomst” in de zin van richtlijn 2008/48. Aangezien artikel 15, lid 2, van de richtlijn van toepassing is op „gelieerde kredietovereenkomsten” zoals in die richtlijn gedefinieerd, kan deze bepaling niet van toepassing zijn op overeenkomsten die niet binnen de werkingssfeer van deze definitie vallen.
–       Artikelen 5 en 7 van richtlijn 93/13
23.      Volgens de verwijzende rechter legt de nationale rechtspraak artikel 147 ZZD aldus uit dat een borg die een kredietgever heeft betaald, betaling van de schuldenaar kan vorderen, ook al wordt de borgstelling geacht van rechtswege teniet te zijn gegaan.(20) Richtlijn 93/13 strekt tot de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten betreffende oneerlijke bedingen in overeenkomsten tussen een verkoper en een consument. Volgens artikel 5 van richtlijn 93/13 moeten schriftelijke bedingen duidelijk en begrijpelijk zijn opgesteld en prevaleert in geval van twijfel de voor de consument gunstigste interpretatie. Artikel 7 van richtlijn 93/13 regelt het herhaalde gebruik van oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten. Zoals de Commissie heeft opgemerkt, wordt in de zevende vraag weliswaar verwezen naar de artikelen 5 en 7 van richtlijn 93/13, gelezen in samenhang met punt 1, onder b) en c), van de bijlage bij die richtlijn, maar in het kader van de toepassing van een nationale wettelijke regeling, en niet in het kader van de uitlegging van een beding in een consumentenovereenkomst. Aangezien deze Unierechtelijke bepalingen volgens de bewoordingen ervan van toepassing zijn op de uitlegging en het gebruik van oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten, zien zij niet op de toepassing van nationaalrechtelijke bepalingen zoals artikel 147 ZZD.(21)
–       Omzeiling van de bepalingen van richtlijn 2008/48
24.      Artikel 267 VWEU verleent het Hof de bevoegdheid om het Unierecht uit te leggen in het kader van de beantwoording van vragen die een nationale rechter aan het Hof stelt.(22) Om een nuttig antwoord te geven kan het Hof weliswaar bepalingen van het recht van de Unie in aanmerking nemen die in de vragen van de nationale rechter niet zijn genoemd(23), maar zijn bevoegdheid daartoe wordt beperkt door de duidelijke afbakening van de taken van de nationale rechter en die van het Hof waarin artikel 267 VWEU voorziet(24), en op grond waarvan de nationale rechter beslist op welke vragen van Unierecht hij een antwoord wenst.(25) Het staat dan ook aan de nationale rechter om te beslissen over de vorm en de inhoud van de vragen die hij aan het Hof wil voorleggen; de partijen kunnen de inhoud daarvan niet wijzigen.(26) Deze taakverdeling strookt met de rechtspraak dat het Hof overeenkomstig artikel 23 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie de regeringen van de lidstaten en de partijen in staat moet stellen opmerkingen in te dienen.(27)
25.      Deze procedures illustreren, althans ten dele, waarom beperkingen zijn gesteld aan de uitoefening van de bevoegdheid van het Hof krachtens artikel 267 VWEU. Aangezien de verwijzende rechter niet om uitlegging heeft verzocht van artikel 17, lid 2, van richtlijn 2008/48, is er niet ingegaan op de rechtsgrondslag van de stelling van de Commissie dat deze bepaling berust op de veronderstelling dat de daarin bedoelde nieuwe houder van de vordering een derde moet zijn die onafhankelijk is van een oorspronkelijke kredietgever. Bovendien blijkt uit de tekst van artikel 22, lid 3, van richtlijn 2008/48 dat deze bepaling de lidstaten verplicht ervoor te zorgen dat de bepalingen die zij ter uitvoering van deze richtlijn vaststellen, niet worden omzeild.(28) Aangezien de verwijzende rechter het Hof niet heeft verzocht om uitlegging van artikel 22, lid 3, van richtlijn 2008/48, kan het Hof niet worden verweten dat het niet heeft vastgesteld of de bepalingen die volgens de Commissie mogelijk worden omzeild, daartoe zijn vastgesteld. Het Hof beschikt aldus niet over de gegevens die het nodig heeft om de verwijzende rechter een uitlegging van artikel 22, lid 3, van richtlijn 2008/48 te geven die hij kan gebruiken om het bij hem aanhangige geding te beslechten. Dergelijke uitkomsten zijn niet verenigbaar met een goede werking van de procedure van artikel 267 VWEU.
V.      Conclusie
26.      Ik geef het Hof derhalve in overweging de zesde en de zevende vraag van de Sofiyski rayonen sad te beantwoorden als volgt:
„1)      Artikel 15, lid 2, van richtlijn 2008/48/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2008 inzake kredietovereenkomsten voor consumenten en tot intrekking van richtlijn 87/102/EEG van de Raad is niet van toepassing op kredietovereenkomsten die gepaard gaan met een nevendienst, namelijk dat een derde zich tegen betaling borg stelt, wanneer die kredietovereenkomsten niet uitsluitend dienen ter financiering van een overeenkomst voor de levering van een identificeerbaar goed of de verrichting van een identificeerbare dienst.
2)      De artikelen 5 en 7 van richtlijn 93/13/EEG van de Raad van 5 april 1993, gelezen in samenhang met punt 1, onder b) en c), van de bijlage bij die richtlijn, zijn niet van toepassing op nationale rechtspraak volgens welke een borg die de kredietgever van een consumentenovereenkomst heeft betaald, betaling van de kredietnemer kan vorderen, hoewel de borgstelling teniet is gegaan.”
1      Oorspronkelijke taal: Engels.
2      PB 2008, L 133, blz. 66, zoals gewijzigd bij richtlijn 2011/90/EU van de Commissie van 14 november 2011 (PB 2011, L 296, blz. 35), richtlijn 2014/17/ЕU van het Europees Parlement en de Raad van 4 februari 2014 (PB 2014, L 60, blz. 34), verordening (EU) 2016/1011 van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2016 (PB 2016, L 171, blz. 1), verordening (EU) 2019/1243 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2019 (PB 2019, L 198, blz. 241) en richtlijn (EU) 2021/2167 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2021 (PB 2021, L 438, blz. 1).
3      DV nr. 275 van 22 november 1950, van kracht sinds 1 januari 1951, zoals gewijzigd, zie DV nr. 35 van 27 april 2021.
4      Richtlijn 2008/48 is niet van toepassing op leningsovereenkomsten voor bedragen van minder dan 200 EUR: zie artikel 2, lid 2, onder c).
5      In één geval was geen borgstelling vereist, maar moest bij gebreke daarvan veertien dagen worden gewacht op de goedkeuring van de lening. Wanneer een consument (kredietnemer) binnen 48 uur na de sluiting van de kredietovereenkomst een borgovereenkomst sloot met een door de kredietgever gekozen persoon, of binnen tien dagen een onvoorwaardelijke bankgarantie overlegde, werd het krediet binnen 24 uur goedgekeurd. Volgens de Commissie zetten deze voorwaarden de consument (kredietnemer) onder druk om de door de kredietgever gekozen borg te aanvaarden.
6      Volgens de verwijzende rechter bestond deze mogelijkheid in sommige van de zaken waarop de prejudiciële verwijzing betrekking heeft.
7      De tweede verzoekende partij, de Agentsia, stelt dat zij de voorgestelde zakelijke borg niet heeft gekozen of aangewezen, maar ermee heeft ingestemd.
8      Bij beschikking van 26 oktober 2023 heeft de verwijzende rechter het Hof meegedeeld dat het zesde van de acht verzoeken waarop de verwijzingsbeslissing betrekking heeft, is ingetrokken.
9      De verwijzende rechter wijst erop dat de consumenten (kredietnemers), die geen partij zijn bij de procedure, de door hem beschreven feiten kunnen betwisten.
10      Uitleggingsbeslissing 4/2013 van 18 juni 2014 van de algemene vergadering van de kamer voor burgerlijke en handelszaken van de Varhoven kasatsionen sad.
11      Zie bijvoorbeeld beslissing nr. 5389 van 1 maart 2019 van de Sofiyski gradski sad (rechter voor de stad Sofia, Bulgarije), kamer van beroep II-b, op het beroep in civiele zaak nr. 2165/2019.
12      PB 1993, L 95, blz. 29, zoals gewijzigd bij richtlijn 2011/83/EU van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2011 (PB 2011, L 304, blz. 64) en richtlijn (EU) 2019/2161 van het Europees Parlement en de Raad van 27 november 2019 (PB 2019, L 328, blz. 7).
13      Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 11 mei 2005 betreffende oneerlijke handelspraktijken van ondernemingen jegens consumenten op de interne markt en tot wijziging van richtlijn 84/450/EEG, richtlijnen 97/7/EG, 98/27/EG en 2002/65/EG en van verordening (EG) nr. 2006/2004 van het Europees Parlement en de Raad („richtlijn oneerlijke handelspraktijken”) (PB 2005, L 149, blz. 22).
14      Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2009 (PB 2009, L 335, blz. 1).
15      De Tsjechische regering heeft haar schriftelijke opmerkingen beperkt tot een antwoord op de elfde vraag in de verwijzingsbeslissing.
16      Zie in die zin arrest van 10 februari 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Verjaringstermijn) (C‑219/20, EU:C:2022:89, punt 33).
17      Zie in die zin arrest van 8 december 2016, Eurosaneamientos e.a. (C‑532/15 en C‑538/15, EU:C:2016:932, punten 26‑28 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
18      De Commissie wijst erop dat Financial Bulgaria EOOD een dochteronderneming van Easy Asset Management AD is. Met betrekking tot de verhouding tussen Credisimo AD en I Trust EOOD merkt zij in de eerste plaats op dat de borg voor de consumentenkredietovereenkomst door de kredietgever is gekozen. In de tweede plaats heeft de borg zich jegens de kredietgever niet op het tenietgaan van de borgstelling beroepen, terwijl een borg die ervan op de hoogte is dat een consument (kredietnemer) mogelijk in financiële moeilijkheden verkeert, eerder geneigd zou zijn dat te doen dan het risico te lopen dat de consument (kredietnemer) in gebreke blijft.
19      Zie bijvoorbeeld arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a. (C‑38/21, C‑47/21 en C‑232/21, EU:C:2023:1014, punt 301), betreffende kredietovereenkomsten voor de levering van motorvoertuigen.
20      Het is niet aan het Hof om zich in het kader van de procedure van artikel 267 VWEU uit te spreken over de uitlegging van de bepalingen van nationaal recht of over de juistheid van de uitlegging die de nationale rechter daaraan geeft: zie bijvoorbeeld arresten van 21 september 2016, Établissements Fr. Colruyt (C‑221/15, EU:C:2016:704, punt 15), en 5 juni 2018, Grupo Norte Facility (C‑574/16, EU:C:2018:390, punt 32).
21      In de punten 104 en 157 van de verwijzingsbeslissing wordt opgemerkt dat een van de kredietovereenkomsten een beding bevat op grond waarvan de borg overeenkomstig de bepalingen van de borgovereenkomst aansprakelijk blijft nadat de verplichtingen van de consument uit hoofde van de consumentenkredietovereenkomst opeisbaar zijn geworden, ongeacht of de kredietgever binnen zes maanden na het opeisbaar worden van de verplichting een procedure tegen de consument (kredietnemer) en/of de borg heeft ingeleid. De Agentsia stelt dat een dergelijk beding de consument ten goede komt, aangezien een andere schuldenaar, op wie de kredietgever een beroep kan doen voor de terugbetaling van de schuld, borg staat voor zijn verplichtingen.
22      Zie bijvoorbeeld arrest van 27 maart 2014, Torralbo Marcos (C‑265/13, EU:C:2014:187, punt 27 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
23      Zie bijvoorbeeld arrest van 17 oktober 2019, Comida paralela 12 (C‑579/18, EU:C:2019:875, punt 22 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
24      Zie bijvoorbeeld arresten van 20 juni 2024, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Detachering van werknemers uit derde landen) (C‑540/22, EU:C:2024:530, punt 105), en 27 juni 2024, Ministero della Giustizia (C‑41/23, EU:C:2024:554, punt 33 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
25      Zie bijvoorbeeld arrest van 9 juli 2020, Raiffeisen Bank en BRD Groupe Société Générale (C‑698/18 en C‑699/18, EU:C:2020:537, punt 46). Uit de rechtspraak van het Hof vloeit tevens voort dat het Hof, indien de verwijzende rechter in zijn verwijzingsbeslissing uitdrukkelijk aangeeft dat hij het niet noodzakelijk heeft geacht een vraag te stellen of indien hij stilzwijgend heeft geweigerd om een door een van de partijen gestelde vraag aan het Hof voor te leggen, geen antwoord kan geven op die vraag of er rekening mee kan houden in zijn antwoord op die prejudiciële verwijzing: zie bijvoorbeeld arrest van 13 december 2018, Touring Tours und Travel en Sociedad de Transportes (C‑412/17 en C‑474/17, EU:C:2018:1005, punt 41 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
26      Zie bijvoorbeeld arresten van 18 juli 2013, Consiglio nazionale dei geologi en Autorità garante della concorrenza e del mercato (C‑136/12, EU:C:2013:489, punten 29 en 30), en 22 december 2022, Airbnb Ireland en Airbnb Payments UK (C‑83/21, EU:C:2022:1018, punten 82‑84 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
27      Zie bijvoorbeeld arresten van 16 oktober 2014, Welmory (C‑605/12, EU:C:2014:2298, punt 34 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 17 december 2020, BAKATI PLUS (C‑656/19, EU:C:2020:1045, punt 33).
28      Zie arrest van 21 maart 2024, Profi Credit Bulgaria (Nevendiensten bij een kredietovereenkomst) (C‑714/22, EU:C:2024:263, punt 41 en aldaar aangehaalde rechtspraak).