Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
DEAN SPIELMANN
της 5ης Μαρτίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑5/25 [Pilev] (i)
Ποινική δίκη
κατά
WE
παρισταμένης της:
Sofiyska gradska prokuratura
[αίτηση του Sofiyski gradski sad (πλημμελειοδικείου Σόφιας, Βουλγαρία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα σε ποινικές υποθέσεις – Πράξεις επεξεργασίας που διενεργούνται από τα δικαστήρια στο πλαίσιο της δικαιοδοτικής τους αρμοδιότητας – Ζήτημα εφαρμογής της οδηγίας
2016/680 – Εξακρίβωση της ταυτότητας του κατηγορουμένου
κατά τη δημόσια συνεδρίαση – Δεδομένα που αφορούν τον τόπο γέννησης, την ιθαγένεια, τον τόπο κατοικίας, την εκπαίδευση, την οικογενειακή κατάσταση, το ποινικό ιστορικό και την “εθνοτική καταγωγή” (“narodnost”) »
Εισαγωγή
1.        Η υπό κρίση υπόθεση αφορά το περιεχόμενο της συλλογής, από εθνικό ποινικό δικαστήριο, δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα ενός κατηγορουμένου με μοναδικό σκοπό να εξακριβωθεί αν το πρόσωπο αυτό είναι πράγματι το πρόσωπο που κατονομάζεται στο κατηγορητήριο. Δεν αφορά το ζήτημα της ανεξαρτησίας του δικαστή στο πλαίσιο της ασκήσεως του λειτουργήματός του ως δικαστή ουσίας ούτε την εξουσία που διαθέτει να υποβάλει στον κατηγορούμενο ερωτήσεις σχετικώς.
2.        Η υπόθεση αυτή παρέχει στο Δικαστήριο την ευκαιρία να αποσαφηνίσει το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας (ΕΕ) 2016/680 (2) σε σχέση με τον κανονισμό (ΕΕ) 2016/679 (3) και να εδραιώσει τη νομολογία του όσον αφορά την αναλογικότητα, σε σχέση με τον επιδιωκόμενο σκοπό, της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από ποινικό δικαστήριο.
Το νομικό πλαίσιο
Η οδηγία 2016/680
3.        Το άρθρο 1 της οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο και στόχοι», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία θεσπίζει τους κανόνες που αφορούν στην προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από αρμόδιες αρχές για τους σκοπούς της πρόληψης, της διερεύνησης, της ανίχνευσης ή της δίωξης ποινικών αδικημάτων ή της εκτέλεσης ποινικών κυρώσεων, περιλαμβανομένων της προστασίας από απειλές κατά της δημόσιας ασφάλειας και της αποτροπής τους.»
4.        Το άρθρο 2 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται στην επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από αρμόδιες αρχές για τους σκοπούς που καθορίζονται στο άρθρο 1
παράγραφος 1.»
5.        Το άρθρο 3 της οδηγίας 2016/680, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», έχει ως ακολούθως:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας νοούνται ως:
[...]
7.      “αρμόδια αρχή”:
α)       κάθε δημόσια αρχή αρμόδια για την πρόληψη, τη διερεύνηση, την ανίχνευση ή τη δίωξη ποινικών αδικημάτων ή την εκτέλεση ποινικών κυρώσεων, περιλαμβανομένων της προστασίας από απειλές κατά της δημόσιας ασφάλειας και της αποτροπής τους· ή
β)       κάθε άλλος οργανισμός ή φορέας στον οποίο το δίκαιο κράτους μέλους αναθέτει ρόλο δημόσιας αρχής και την εκτέλεση δημόσιων εξουσιών για τους σκοπούς της πρόληψης, της διερεύνησης, της ανίχνευσης ή της δίωξης ποινικών αδικημάτων ή της εκτέλεσης ποινικών κυρώσεων, περιλαμβανομένων της προστασίας από απειλές κατά της δημόσιας ασφάλειας και της αποτροπής τους·
[...]».
6.        Κατά το άρθρο 4 της οδηγίας αυτής, που φέρει τον τίτλο «Αρχές που διέπουν την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα»:
«1.      Τα κράτη μέλη προβλέπουν ότι τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα:
[...]
γ)       είναι κατάλληλα, συναφή και όχι υπερβολικά σε σχέση με τους σκοπούς για τους οποίους υποβάλλονται σε επεξεργασία·
[...]».
7.        Το άρθρο 8 της εν λόγω οδηγίας, με τίτλο «Νομιμότητα της επεξεργασίας», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Τα κράτη μέλη προβλέπουν ότι η επεξεργασία είναι σύννομη μόνον εάν και στον βαθμό που είναι απαραίτητη για την εκτέλεση καθήκοντος που ασκείται από αρχή αρμόδια για τους σκοπούς που προβλέπονται στο άρθρο 1
παράγραφος 1 και βασίζεται στο δίκαιο της Ένωσης ή των κρατών μελών.»
8.        Το άρθρο 10 της οδηγίας 2016/680, το οποίο φέρει τον τίτλο «Επεξεργασία ειδικών κατηγοριών δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα», ορίζει τα εξής:
«Η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που αποκαλύπτουν τη φυλετική ή εθνοτική καταγωγή, τα πολιτικά φρονήματα, τις θρησκευτικές ή φιλοσοφικές πεποιθήσεις, ή τη συμμετοχή σε συνδικαλιστική οργάνωση, καθώς και η επεξεργασία γενετικών δεδομένων, βιομετρικών δεδομένων για την αποκλειστική ταυτοποίηση ενός φυσικού προσώπου ή δεδομένων που αφορούν στην υγεία ή τη σεξουαλική ζωή ή τον σεξουαλικό προσανατολισμό επιτρέπονται μόνο όταν είναι απολύτως αναγκαίες, με την επιφύλαξη των κατάλληλων διασφαλίσεων για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες του υποκειμένου των δεδομένων και εφόσον:
α)       επιτρέπονται από το δίκαιο της Ένωσης ή των κρατών μελών·
β)       επιβάλλονται για την προστασία των ζωτικών συμφερόντων του υποκειμένου των δεδομένων ή άλλου φυσικού προσώπου· ή
γ)       η επεξεργασία αυτή αφορά σε δεδομένα τα οποία έχουν προδήλως δημοσιοποιηθεί από το υποκείμενο των δεδομένων.»
Το βουλγαρικό δίκαιο
Ο κώδικας ποινικής δικονομίας (NPK)
9.        Το άρθρο 138, παράγραφοι 2 και 3, του nakazatelno-protsesualen kodeks (κώδικα ποινικής δικονομίας) (4), της 29ης Απριλίου 2006 (στο εξής: NPK), προβλέπει τα εξής:
«[…]
2.      Πριν από την εξέταση, η αρμόδια αρχή εξακριβώνει την ταυτότητα του κατηγορουμένου.
3.      Η εξέταση του κατηγορουμένου αρχίζει με την ερώτηση αν κατανοεί την κατηγορία· στη συνέχεια, καλείται, εφόσον το επιθυμεί, να εκθέσει με δική του διατύπωση οτιδήποτε γνωρίζει σχετικά με την ποινική υπόθεση.»
10.      Η διάταξη του άρθρου 272, παράγραφος 1, του NPK έχει ως εξής:
«Ο πρόεδρος εξακριβώνει την ταυτότητα του κατηγορουμένου ζητώντας του να αναφέρει το ονοματεπώνυμο, την ημερομηνία και τον τόπο γέννησης, την εθνοτική καταγωγή (“narodnost”), την ιθαγένεια, τον τόπο κατοικίας, την εκπαίδευση, την οικογενειακή κατάσταση και τον αριθμό ταυτότητάς του, καθώς και το ποινικό του ιστορικό.»
11.      Το άρθρο 311, παράγραφος 1, σημείο 2, του NPK ορίζει τα εξής:
«Τα πρακτικά της επ’ ακροατηρίου συζήτησης [...] περιλαμβάνουν [...] τα στοιχεία που αφορούν την ταυτότητα του κατηγορουμένου.»
Ο νόμος περί μητρώου προσωπικής κατάστασης (ZGR)
12.      Ο zakon za grazhdanskata registratsia (νόμος περί μητρώου προσωπικής κατάστασης) (5), της 27ης Ιουλίου 1999 (στο εξής: ZGR), ορίζει στο άρθρο 8, παράγραφος 1, ότι τα κύρια δεδομένα που αφορούν την προσωπική κατάσταση είναι το ονοματεπώνυμο, η ημερομηνία (ημέρα, μήνας, έτος) και ο τόπος γέννησης, το φύλο, η ιθαγένεια και ο αριθμός ταυτότητας.
Ο νόμος περί βουλγαρικών εγγράφων ταυτότητας (ZBLD)
13.      Ο zakon za balgarskite lichni dokumenti (νόμος περί βουλγαρικών εγγράφων ταυτότητας) (6), της 1ης Απριλίου 1999 (στο εξής: ZBLD), ορίζει στο άρθρο 3, παράγραφος 1, τα εξής:
«Τα έγγραφα ταυτότητας πιστοποιούν, με τα δεδομένα που περιλαμβάνουν, την ταυτότητα και, εφόσον απαιτείται, την ιθαγένεια.»
14.      Το άρθρο 6 του ZBLD προβλέπει τα εξής:
«Οι πολίτες υποχρεούνται να επιτρέπουν την εξακρίβωση της ταυτότητάς τους όταν τους ζητείται από τους αρμόδιους δημόσιους λειτουργούς που ορίζονται από τον νόμο.»
15.      Το άρθρο 16, παράγραφος 1, του ZBLD έχει ως εξής:
«Τα βουλγαρικά έγγραφα ταυτότητας περιέχουν τα ακόλουθα υποχρεωτικά προσωπικά στοιχεία:
1.       το ονοματεπώνυμο·
2.       την ημερομηνία γέννησης·
3.       τον προσωπικό αριθμό ταυτότητας (αριθμό ταυτότητας ή αλλοδαπό αριθμό ταυτότητας)·
4.       το φύλο·
5.       την ιθαγένεια».
Ο νόμος περί οργάνωσης των δικαστηρίων (ZSV)
16.      Ο zakon za sadebnata vlast (νόμος περί οργάνωσης των δικαστηρίων (7), στο εξής: ZSV) ορίζει στο άρθρο 8, παράγραφος 2, τα εξής:
«Κατά την άσκηση δικαστικών καθηκόντων [...] δεν επιτρέπεται ο περιορισμός δικαιωμάτων ή η χορήγηση πλεονεκτημάτων που [...] βασίζονται στην [...] εθνοτική καταγωγή (“narodnost”) [...].»
Η διαφορά της κύριας δίκης, το προδικαστικό ερώτημα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
17.      Η Sofiyska gradska prokuratura (εισαγγελία Σόφιας, Βουλγαρία) έχει υποβάλει στο Sofiyski gradski sad (πλημμελειοδικείο Σόφιας, Βουλγαρία), που είναι το αιτούν δικαστήριο, κατηγορητήριο με το οποίο προσάπτεται σε φυσικό πρόσωπο ότι στις 6 Σεπτεμβρίου 2023, στη Σόφια, αφενός, δωροδόκησε αστυνομικούς προκειμένου να αποφύγει τη διαπίστωση διοικητικής παράβασης, ήτοι της οδήγησης μηχανοκίνητου οχήματος χωρίς άδεια οδήγησης, και, αφετέρου, ασκούσε στον ίδιο τόπο και χρόνο το επάγγελμα του οδηγού ταξί χωρίς να κατέχει την απαιτούμενη άδεια. Κατά την εισαγγελία, τα γεγονότα αυτά στοιχειοθετούν αξιόποινες πράξεις.
18.      Κατά την πρώτη επ’ ακροατηρίου συζήτηση, που διεξήχθη στις 5 Ιουλίου 2024, εμφανίστηκαν ένας εκπρόσωπος της εισαγγελίας Σόφιας, ο κατηγορούμενος και ο συνήγορος του. Το αιτούν δικαστήριο συνέχισε τη διαδικασία και, βάσει του άρθρου 272, παράγραφος 1, του NPK, ο πρόεδρος του δικάζοντος τμήματος έπρεπε να εξακριβώσει την ταυτότητα του κατηγορουμένου και να του υποβάλει ερωτήσεις σχετικά με τα διαλαμβανόμενα στην εν λόγω διάταξη στοιχεία.
19.      Κατά την εξέταση του δελτίου ταυτότητας που προσκόμισε ο κατηγορούμενος, ο πρόεδρος του δικάζοντος τμήματος επαλήθευσε ότι το πρόσωπο που είχε εμφανιστεί ενώπιόν του ήταν αυτό που κατονομαζόταν στο κατηγορητήριο ως κατηγορούμενος. Ωστόσο, δεν υπέβαλε στον κατηγορούμενο τις προβλεπόμενες στο άρθρο 272, παράγραφος 1, του NPK ερωτήσεις σχετικά με την ταυτότητά του καθώς η εκδίκαση της υπόθεσης ανεστάλη.
20.      Το αιτούν δικαστήριο ζήτησε από το Konstitutsionen sad (Συνταγματικό Δικαστήριο, Βουλγαρία) να διαπιστώσει ότι το άρθρο 272, παράγραφος 1, του NPK αντιβαίνει σε ορισμένες διατάξεις του Konstitutsia na Republika Bulgaria (Συντάγματος της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας) (8). Καθώς το εν λόγω δικαστήριο αρνήθηκε να αποφανθεί επί της ουσίας, το αιτούν δικαστήριο αποφάσισε να υποβάλει την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως.
21.      Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, καίτοι με βάση την εξέταση του δελτίου ταυτότητας του κατηγορουμένου, το οποίο περιέχει όλα τα απαραίτητα προσωπικά στοιχεία, μπορεί να τον ταυτοποιήσει με επαρκή βεβαιότητα, όπως ακριβώς συνέβη κατά την πρώτη επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η προβλεπόμενη στο άρθρο 272, παράγραφος 1, του NPK υποβολή ερωτήσεων σχετικά με τα δεδομένα ταυτοποίησης είναι επίσης χρήσιμη προκειμένου, με τις απαντήσεις του, το πρόσωπο που εμφανίζεται ενώπιον του δικαστή να αποδείξει με μεγαλύτερη βεβαιότητα ότι είναι πράγματι ο κατηγορούμενος, ήτοι ότι το δελτίο ταυτότητας που προσκομίστηκε δεν ανήκει σε τρίτο ή δεν έχει παραποιηθεί. Σημειώνει, ωστόσο, ότι αρκεί η υποβολή ερωτήσεων σχετικά με το ονοματεπώνυμο, την ημερομηνία γέννησης και τον αριθμό ταυτότητας προκειμένου να ταυτοποιηθεί ο κατηγορούμενος.
22.      Ως εκ τούτου, το αιτούν δικαστήριο έχει αμφιβολίες ως προς το κατά πόσον το δικαστήριο παραβαίνει την προβλεπόμενη από την οδηγία 2016/680 επιταγή σχετικά με τον απαραίτητο χαρακτήρα της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα σε περίπτωση που υποβάλλει, κατά τη δημόσια συνεδρίαση, στο εμφανιζόμενο ενώπιόν του πρόσωπο ερωτήσεις σχετικά με τα λοιπά στοιχεία που διαλαμβάνονται στο άρθρο 272, παράγραφος 1, του NPK, ήτοι τον τόπο γέννησης, την εθνοτική καταγωγή, την ιθαγένεια, τον τόπο κατοικίας, την εκπαίδευση, την οικογενειακή κατάσταση και το ποινικό ιστορικό, και που καταγράφει τις προφορικές απαντήσεις στα πρακτικά της δίκης. Δεδομένου ότι τα λοιπά αυτά στοιχεία
δεν είναι απαραίτητα για τη βέβαιη και πλήρη ταυτοποίηση του κατηγορουμένου, η συλλογή τους θα έβαινε πέραν του αναγκαίου μέτρου για την επίτευξη του επιδιωκόμενου από το άρθρο 272, παράγραφος 1, του NPK σκοπού, ήτοι την ταυτοποίηση του κατηγορουμένου.
23.      Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι μέρος των διαλαμβανομένων στο άρθρο 272, παράγραφος 1, του NPK δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα μπορεί είναι χρήσιμα για άλλους σκοπούς. Η εξακρίβωση του τόπου κατοικίας μπορεί, για παράδειγμα, να επιτρέψει να προσδιοριστεί η διεύθυνση στην οποία θα κλητευθεί ο κατηγορούμενος, ενώ το ποινικό ιστορικό του κατηγορουμένου μπορεί να είναι κρίσιμο για την εξατομίκευση της ποινής.
24.      Ωστόσο, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει, κατ’ ουσίαν, ότι τα εν λόγω δεδομένα, που συλλέχθηκαν πριν από την έναρξη της ανακριτικής διαδικασίας, δεν αποσκοπούν στην ταυτοποίηση του κατηγορουμένου. Επιπλέον, η υποβολή ερωτήσεων προς τον κατηγορούμενο και η συλλογή των απαντήσεών του δεν θα ήταν επαρκείς για την αξιόπιστη εξακρίβωση των εν λόγω περιστάσεων. Τέλος, βάσει του εθνικού δικαίου, οι πληροφορίες που παρέχονται κατά την ταυτοποίηση του εμφανιζομένου ενώπιον του δικαστηρίου δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την έκδοση επί της ουσίας απόφασης. Το δικαστήριο εξακριβώνει καταρχάς την ταυτότητα του προσώπου που εμφανίζεται ενώπιόν του και εν συνεχεία το ενημερώνει σχετικά με τα δικαιώματά του. Κατά συνέπεια, οι εν λόγω πληροφορίες (σχετικά με την εθνοτική καταγωγή, το ποινικό ιστορικό, την οικογενειακή κατάσταση και το επίπεδο εκπαίδευσης) στερούνται αποδεικτικής ισχύος.
25.      Ως εκ τούτου, το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον το άρθρο 272, παράγραφος 1, του NPK πληροί την απαίτηση του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, και του άρθρου 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 2016/680. Κατά το αιτούν δικαστήριο, η συλλογή, η καταχώριση στα πρακτικά της δίκης και εν συνεχεία η αποθήκευση (στη δικογραφία της υπόθεσης) των εν λόγω δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, που αφορούν τον τόπο γέννησης, την εθνοτική καταγωγή, την ιθαγένεια, τον τόπο κατοικίας, την εκπαίδευση, την οικογενειακή κατάσταση και το ποινικό ιστορικό, βαίνουν πέραν του αναγκαίου μέτρου για τους σκοπούς της ποινικής διαδικασίας. Διατηρεί επίσης αμφιβολίες για το κατά πόσον το άρθρο 272, παράγραφος 1, του NPK, το οποίο αφορά πληροφορίες σχετικά με την εθνοτική καταγωγή του κατηγορουμένου, συνάδει με το άρθρο 10 της οδηγίας 2016/680.
26.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Sofiyski gradski sad (πλημμελειοδικείο Σόφιας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Συνάδει με το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο [γʹ], με το άρθρο 8, παράγραφος 1, και με το άρθρο 10, παράγραφος 1, της οδηγίας 2016/680, εθνική νομική ρύθμιση (άρθρο 272, παράγραφος 1, του NPK) βάσει της οποίας, για τους σκοπούς της εξακρίβωσης της ταυτότητας του κατηγορουμένου, τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα του κατηγορουμένου που αφορούν τον τόπο γέννησης, την εθνοτική καταγωγή (“narodnost”), την ιθαγένεια, τον τόπο κατοικίας, την εκπαίδευση, την οικογενειακή κατάσταση και το ποινικό ιστορικό του υποβάλλονται σε επεξεργασία (συλλέγονται, καταγράφονται και αποθηκεύονται), εάν τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που συλλέγονται κατά τον τρόπο αυτόν ουδόλως είναι απαραίτητα για τους σκοπούς της ποινικής διαδικασίας;»
27.      Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία ανέπτυξε επίσης προφορικώς τις παρατηρήσεις της κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση που διεξήχθη στις 3 Δεκεμβρίου 2025.
Ανάλυση
28.      Καίτοι από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι το αιτούν δικαστήριο θεωρεί δεδομένο ότι η επίμαχη εθνική νομοθεσία εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2016/680, πρέπει, πριν εξετασθεί επί της ουσίας το ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο, να αναλυθεί το ζήτημα της ενδεχόμενης εφαρμογής της οδηγίας 2016/680, στο οποίο, εξάλλου, αφιερώθηκε το μεγαλύτερο μέρος της επ’ ακροατηρίου συζήτησης.
Επί της ενδεχόμενης εφαρμογής της οδηγίας 2016/680
29.      Κατά πρώτον, το ζήτημα του κατά πόσον πρόκειται για «επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα» δεν τίθεται στη διαφορά της κύριας δίκης. Πράγματι, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι τα εν λόγω δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα συλλέγονται, καταχωρίζονται στο πρακτικό της δίκης και αποθηκεύονται στη δικογραφία. Επιπλέον, ακόμη κι αν θεωρηθεί ότι τα δεδομένα έχουν συλλεχθεί προηγουμένως από την αρμόδια κατά το εθνικό δίκαιο αρχή (9), η έννοια της «επεξεργασίας»
είναι ευρεία και περιλαμβάνει τη δυνατότητα του αιτούντος δικαστηρίου να έχει πρόσβαση στα δεδομένα και να τα αποθηκεύει. Συνεπώς, πληρούται η προϋπόθεση της ύπαρξης «επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα».
30.      Ακολούθως, από το γράμμα του άρθρου 2, παράγραφος 1, της οδηγίας 2016/680, σε συνδυασμό με το άρθρο 1, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, προκύπτει ότι απαιτούνται δύο προϋποθέσεις για να εμπίπτει η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας αυτής. Αφενός, η εν λόγω επεξεργασία πρέπει να πραγματοποιείται από αρμόδια αρχή, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 7, της ίδιας οδηγίας και, αφετέρου, η επεξεργασία πρέπει να προσβλέπει στην επίτευξη ενός από τους σκοπούς που απαριθμούνται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 2016/680, ήτοι «της πρόληψης, της διερεύνησης, της ανίχνευσης ή της δίωξης ποινικών αδικημάτων ή της εκτέλεσης ποινικών κυρώσεων, περιλαμβανομένων της προστασίας από απειλές κατά της δημόσιας ασφάλειας και της αποτροπής τους». Αντιθέτως, ο ΓΚΠΔ, ο οποίος αποτελεί τη lex generalis στον τομέα της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, εξαιρεί από το πεδίο εφαρμογής του τις επεξεργασίες που πραγματοποιούνται από τις «αρμόδιες αρχές» για τους σκοπούς αυτούς (10), καθώς η οδηγία 2016/680 αποτελεί την εφαρμοστέα lex specialis (11).
31.      Αφενός, όσον αφορά το ερώτημα αν ένα δικαστήριο μπορεί να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής ratione personae της οδηγίας 2016/680, η απάντηση είναι, κατά τη γνώμη μου, καταφατική. Πράγματι, με τον όρο «αρμόδια δημόσια αρχή», το άρθρο 3, παράγραφος 7, στοιχείο αʹ, της οδηγίας αυτής δύναται να αναφέρεται όχι μόνο στις αστυνομικές αρχές αλλά και στα εθνικά ποινικά δικαστήρια (12). Παρότι δεν προκύπτει ρητά από τον ορισμό της έννοιας «αρμόδια δημόσια αρχή», μια τέτοια διαπίστωση συνάγεται λογικά από το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η διάταξη αυτή και, ιδίως, από πλείονες διατάξεις της οδηγίας 2016/680.
32.      Σύμφωνα με το άρθρο 32, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, τα κράτη μέλη προβλέπουν ότι ο υπεύθυνος επεξεργασίας διορίζει υπεύθυνο προστασίας δεδομένων και μπορούν να εξαιρούν από την υποχρέωση αυτή τα δικαστήρια και άλλες ανεξάρτητες δικαστικές αρχές όταν ενεργούν «υπό τη δικαιοδοτική τους αρμοδιότητα». Ομοίως, το άρθρο 45, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας, σε συνδυασμό με την αιτιολογική σκέψη 80 αυτής (13), αναφέρεται ρητά στα εθνικά δικαστήρια, αποκλείοντας κάθε αρμοδιότητα της εποπτικής αρχής όσον αφορά πράξεις επεξεργασίας που πραγματοποιούνται από «δικαστήρια τα οποία ενεργούν στο πλαίσιο της δικαιοδοτικής τους αρμοδιότητας» (14), προκειμένου να μην παρακωλύεται η εφαρμογή των ειδικών διατάξεων της ποινικής δικονομίας και η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης.
33.      Οι διατάξεις αυτές επιβεβαιώνουν ότι τα δικαστήρια υπόκεινται, όταν ενεργούν στο πλαίσιο της δικαιοδοτικής τους αρμοδιότητας, στις υποχρεώσεις που επιβάλλει η οδηγία 2016/680, με την επιφύλαξη της διατήρησης της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας τους (15).
34.      Επιπλέον, οι δικαστικές αρχές αναφέρονται ρητά στην αιτιολογική σκέψη 11 της οδηγίας 2016/680, σύμφωνα με την οποία «[σ]τις εν λόγω αρμόδιες αρχές θα πρέπει να περιλαμβάνονται [...] δημόσιες αρχές, όπως οι δικαστικές αρχές». Οι αιτιολογικές σκέψεις 20, 49, 107 και το άρθρο 18 της οδηγίας αυτής (16) αναφέρονται επίσης στην επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από «δικαστήρια και άλλες δικαστικές αρχές, ιδίως όσον αφορά τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που περιέχονται σε δικαστικές αποφάσεις ή σε αρχεία σχετικά με ποινικές διαδικασίες» (17).
35.      Ως εκ τούτου, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να θεωρούνται «αρμόδιες δημόσιες αρχές» κατά την έννοια της οδηγίας 2016/680 και να υπόκεινται στις διατάξεις της οδηγίας αυτής όταν επεξεργάζονται δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα σε δικαστικές αποφάσεις ή έγγραφα που σχετίζονται με ποινικές διαδικασίες (18).
36.      Αφετέρου, το πιο δύσκολο ζήτημα που τίθεται αφορά το κατά πόσον μπορεί να θεωρηθεί ότι η επεξεργασία που πραγματοποιείται από δικαστήριο στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής ratione materiae της οδηγίας 2016/680. Το ζήτημα αυτό, το οποίο, εξ
όσων γνωρίζω (19), δεν έχει τεθεί ποτέ στο παρελθόν, αφορά εν τέλει το αν η εν λόγω επεξεργασία επιδιώκει ή όχι έναν από τους σκοπούς που απαριθμούνται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, και στο άρθρο 3, παράγραφος 7, στοιχείο αʹ, της οδηγίας αυτής και, ειδικότερα, τον σκοπό της «δίωξης» ποινικών αδικημάτων.
37.      Υπενθυμίζεται ότι το Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει, στην απόφαση
Inspektor v Inspektorata kam Visshia sadeben savet (Σκοποί της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα – Ποινική έρευνα) (20), ότι οι απαριθμούμενοι στο άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 2016/680 σκοποί συνιστούν αντίστοιχους διακριτούς σκοπούς «πρόληψης», «διερεύνησης», «ανίχνευσης», «δίωξης», «εκτέλεσης ποινικών κυρώσεων». Η απόφαση αυτή κατέστησε σαφές ότι πρόθεση του νομοθέτη της Ένωσης ήταν η θέσπιση κανόνων ανταποκρινόμενων στις ιδιαιτερότητες που χαρακτηρίζουν τις δραστηριότητες που εκτελούνται από τις αρμόδιες αρχές στον διεπόμενο από την οδηγία αυτή τομέα, λαμβανομένου παραλλήλως υπόψη του ότι οι δραστηριότητες αυτές είναι διακριτές και επιδιώκουν δικούς τους σκοπούς (21).
38.      Ασφαλώς, όπως επισημαίνει ο γενικός εισαγγελέας M. Campos Sánchez-Bordona στις προτάσεις του, η έννοια της «δίωξης» αναφέρεται σε μια ενέργεια η οποία, εκτός από την απόδοση της εν λόγω οδηγίας στην ισπανική, προηγείται της δικαστικής διαδικασίας (22). Επιπλέον, με την επιφύλαξη των διαφορών που παρουσιάζουν τα νομικά συστήματα των κρατών μελών, ο όρος αυτός αναφέρεται γενικά στο σύνολο των πράξεων και διαδικασιών που κινεί η εισαγγελική αρχή (εισαγγελία ή εισαγγελέας) κατά προσώπου που είναι ύποπτο για διάπραξη αξιόποινης πράξης, με σκοπό να παραπεμφθεί ενώπιον της δικαιοσύνης για να διαπιστωθεί η ενοχή ή η αθωότητά του (23).
39.      Φρονώ πάντως ότι, για τον προσδιορισμό του πεδίου εφαρμογής ratione materiae της οδηγίας 2016/680, είναι σκοπιμότερο, αντί να επιχειρήσουμε να διαχωρίσουμε τον ρόλο της «διωκτικής αρχής» από αυτόν του δικαστή στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας, να προσεγγίσουμε την έννοια της «δίωξης» υπό το πρίσμα του σκοπού της ποινικής δίωξης. Πράγματι, οι κανόνες της οδηγίας αυτής εφαρμόζονται στην επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα «για τους σκοπούς» της ποινικής δίωξης.
40.      Ωστόσο, μια τέτοια τελεολογική θεώρηση συνεπάγεται, κατά τη γνώμη μου, μια ευρεία ερμηνεία της έννοιας των «ενεργειών δίωξης», η οποία μπορεί να περιλαμβάνει ορισμένες από τις ενέργειες των ποινικών δικαστηρίων που λαμβάνουν χώρα στο πλαίσιο μιας δίκης. Η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που πραγματοποιείται από δικαστή στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας δύναται, πράγματι, σε ορισμένες περιπτώσεις που εξαρτώνται ιδίως από τα εθνικά δικονομικά συστήματα (24), να θεωρηθεί ότι επιτρέπει να αποδειχθεί ο αρκούντως πειστικός χαρακτήρας των πραγματικών περιστατικών που καταλογίζονται στον κατηγορούμενο καθώς και η ακρίβεια του ποινικού χαρακτηρισμού των πραγματικών αυτών περιστατικών, ώστε να καταλήξει, τελικά, στην έκδοση αποφάσεως (25). Υπό αυτή την έννοια, αυτές οι επεξεργασίες δεδομένων από το δικαστήριο που είναι υπεύθυνο για την επεξεργασία μπορούν να θεωρηθούν ότι πραγματοποιούνται «για τους σκοπούς της δίωξης», κατά την έννοια των σχετικών διατάξεων της οδηγίας 2016/680.
41.      Στο πλαίσιο αυτό, οι ενέργειες «δίωξης» μπορεί να περιλαμβάνουν όχι μόνο την έρευνα που διενεργεί η αστυνομία και την απόφαση του εισαγγελέα να ασκήσει ή να μην ασκήσει ποινική δίωξη, αλλά και την ανακριτική διαδικασία, την παραπομπή ενώπιον δικαστηρίου και, ενδεχομένως, μια ποινική δίκη όπως αυτή που αποτελεί αντικείμενο της διαφοράς της κυρίας δίκης.
42.      Σημειώνω, εξάλλου, ότι, όπως προκύπτει από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, μετά την αστυνομική έρευνα, το αιτούν δικαστήριο, στο οποίο η εισαγγελία υπέβαλε το κατηγορητήριο, συνεχίζει τη διαδικασία και διενεργεί το ίδιο δικαστική έρευνα (26), η οποία αρχίζει με την εξακρίβωση της ταυτότητας του κατηγορουμένου σύμφωνα με το άρθρο 272 του NPK και συνεχίζεται με την εκδίκαση επί της ουσίας από τον ίδιο δικαστή. Ο τελευταίος είναι επιφορτισμένος με τη «διεξαγωγή της δικαστικής διαδικασίας στο πλαίσιο ποινικής δίωξης κατόπιν κατηγορίας που απαγγέλθηκε από την εισαγγελική αρχή». Σύμφωνα με το αιτούν δικαστήριο, πρόκειται για τη δικαστική φάση της ποινικής διαδικασίας που έχει κινηθεί για σκοπούς ποινικής δίωξης. Σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια των «ενεργειών δίωξης» που λαμβάνουν χώρα στο πλαίσιο της ποινικής δίκης αποκτά το πλήρες νόημά της.
43.      Προσθέτω ότι αυτή η ευρεία προσέγγιση της έννοιας των «ενεργειών δίωξης», εκτός από το ότι παρουσιάζει το πλεονέκτημα ότι δεν θίγει την ποικιλομορφία των εθνικών συστημάτων σε θέματα ποινικού δικαίου, δεν έρχεται σε αντίθεση με την αρχή σύμφωνα με την οποία οι εξαιρέσεις από την εφαρμογή του ΓΚΠΔ, ως lex generalis, πρέπει να ερμηνεύονται στενά (27). Πράγματι, η προσέγγιση αυτή δεν οδηγεί στην εξαίρεση της ποινικής δίκης από την εφαρμογή της νομοθεσίας για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, αλλά υπάγει την ποινική δίκη στη lex specialis, η οποία προβλέπεται ειδικά στο άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, του ΓΚΠΔ.
44.      Τέλος, φρονώ ότι η τελεολογική προσέγγιση της έννοιας των «ενεργειών δίωξης» δικαιολογείται από το ιστορικό θέσπισης της οδηγίας 2016/680 και ικανοποιεί τους στόχους της.
45.      Κατά πρώτον, όσον αφορά το ιστορικό θέσπισης της οδηγίας 2016/680, επισημαίνω ότι, μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισσαβώνας, το άρθρο 16 ΣΛΕΕ θεωρήθηκε ως η κατάλληλη νομική βάση για την αναθεώρηση της απόφασης-πλαισίου 2008/977/ΔΕΥ (28). Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 10 της οδηγίας 2016/680, στη δήλωση αριθ. 21 σχετικά με την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στους τομείς της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις και της αστυνομικής συνεργασίας, η οποία προσαρτάται στην Τελική Πράξη της διακυβερνητικής διάσκεψης η οποία υιοθέτησε τη Συνθήκη της Λισσαβώνας (29), η διάσκεψη αναγνωρίζει ότι, λόγω της ιδιαίτερης φύσης των εν λόγω τομέων, ενδέχεται να απαιτηθούν ειδικοί κανόνες σχετικά με την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και την ελεύθερη κυκλοφορία τους στους τομείς της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις και της αστυνομικής συνεργασίας, βάσει του άρθρου 16 ΣΛΕΕ. Η Επιτροπή πρότεινε, επομένως, δύο κείμενα· το ένα γενικό, υπό μορφή κανονισμού, που έμελλε να γίνει ο ΓΚΠΔ, και το άλλο ειδικό, για την προστασία των δεδομένων στον τομέα του ποινικού δικαίου (30), το οποίο θεωρείται πιο ευαίσθητο και, ως εκ τούτου, αποτελεί αντικείμενο οδηγίας που απαιτεί μεταφορά από τα κράτη μέλη· το δεύτερο αυτό κείμενο έγινε εν συνεχεία η οδηγία 2016/680, η οποία εφαρμόζεται σε όλες τις πράξεις τις οποίες μπορούν να διενεργήσουν οι φορείς της ποινικής δικαιοσύνης, ανεξάρτητα από το αν οι πράξεις αυτές έχουν ή όχι διασυνοριακό χαρακτήρα (31).
46.      Συνεπώς, η προσέγγιση της Ένωσης συνίστατο στο να διακρίνει την επεξεργασία δεδομένων στο πλαίσιο της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις από άλλες μορφές επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, ώστε να ληφθεί υπόψη η ιδιαίτερη φύση του τομέα τον οποίο αφορά η οδηγία 2016/680, δηλαδή την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στον τομέα της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις, όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 10 και 11 της οδηγίας αυτής.
47.      Κατά δεύτερον, όσον αφορά τους στόχους της οδηγίας 2016/680, αυτή αποσκοπεί ιδίως, όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 4, 7 και 15, στη διασφάλιση συνεκτικής και υψηλής προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα των φυσικών προσώπων και στη διευκόλυνση της ανταλλαγής των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα μεταξύ των αρμόδιων αρχών των κρατών μελών, προκειμένου να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις και η αστυνομική συνεργασία.
48.      Σημειώνεται ότι, όπως επισημαίνει η θεωρία, το διττό καθεστώς προστασίας δεδομένων μπορεί να δημιουργήσει σημαντικές δυσχέρειες όσον αφορά τον προσδιορισμό του κατάλληλου νομικού μέσου, δηλαδή του ΓΚΠΔ ή της οδηγίας 2016/680 (32).
49.      Επομένως, είναι ακόμη σημαντικότερο η επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα να μην υπόκειται σε δύο διαφορετικά νομοθετήματα στο πλαίσιο της ίδιας ποινικής διαδικασίας, με το μόνο αιτιολογικό ότι η επεξεργασία αυτή πραγματοποιήθηκε από διαφορετικές αρχές επιβολής του νόμου σε διαφορετικά στάδια της ίδιας διαδικασίας. Πράγματι, εάν τα ποινικά δικαστήρια που αποφαίνονται στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας εξαιρούνταν από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2016/680, αυτό θα κατέληγε, όπως τόνισε η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, σε ένα κατακερματισμένο καθεστώς στο οποίο η ίδια ποινική διαδικασία θα μπορούσε να υπάγεται σε δύο νομοθετικά κείμενα, ανάλογα με το κάθε στάδιο της διαδικασίας.
50.      Μια τέτοια προσέγγιση θα ήταν, κατά τη γνώμη μου, αντίθετη όχι μόνο με την αρχή της ασφάλειας δικαίου (33), αλλά και με την ομοιόμορφη και συνεκτική προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.
51.      Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αρχές επιβολής του νόμου έχουν μεγαλύτερη ευελιξία κατά την άσκηση των καθηκόντων τους στο πλαίσιο της οδηγίας 2016/680 από ό,τι θα είχαν στο πλαίσιο του ΓΚΠΔ (34). Ειδικότερα, η επεξεργασία «ειδικών κατηγοριών δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα», στις οποίες περιλαμβάνονται τα λεγόμενα «ευαίσθητα» δεδομένα, επιτρέπεται, σύμφωνα με το άρθρο 10 της εν λόγω οδηγίας, μόνο σε περίπτωση απόλυτης ανάγκης, ενώ απαγορεύεται από το άρθρο 9, παράγραφος 1, του ΓΚΠΔ, με τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στην παράγραφο 2 του ίδιου άρθρου. Ομοίως, το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2016/680, σχετικά με την αρχή της ελαχιστοποίησης των δεδομένων, προβλέπει ότι τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα πρέπει να είναι κατάλληλα, συναφή και όχι υπερβολικά, ενώ το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του ΓΚΠΔ προβλέπει ότι πρέπει να είναι κατάλληλα, συναφή και να περιορίζονται στο αναγκαίο για τους σκοπούς για τους οποίους υποβάλλονται σε επεξεργασία.
52.      Η εφαρμογή της οδηγίας 2016/680 καθ’ όλη τη διάρκεια της ποινικής διαδικασίας καθίσταται έτι περαιτέρω δικαιολογημένη δεδομένου ότι οι κανόνες προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα ενδέχεται να διαφέρουν, ως προς ορισμένα σημεία, από εκείνους του ΓΚΠΔ.
53.      Τέλος, μια κατακερματισμένη προσέγγιση της ποινικής διαδικασίας δύσκολα συνάδει με τον σκοπό, που υπενθυμίζεται στην αιτιολογική σκέψη 7 της οδηγίας 2016/680, της διευκόλυνσης της ανταλλαγής δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα μεταξύ των αρμόδιων αρχών των κρατών μελών προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις και η αστυνομική συνεργασία.
54.      Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που πραγματοποιείται από εθνικό δικαστήριο στο πλαίσιο της εξέτασης ποινικής υπόθεσης εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2016/680 ως επεξεργασία που πραγματοποιείται από αρμόδια αρχή για σκοπούς δίωξης ποινικών αδικημάτων.
Επί της ουσίας
55.      Το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, το άρθρο 8, παράγραφος 1, και το άρθρο 10 της οδηγίας 2016/680 απαγορεύουν την εφαρμογή εθνικής νομοθεσίας που προβλέπει τη συστηματική εξακρίβωση από τον ποινικό δικαστή του συνόλου των πληροφοριών που αναφέρονται στο άρθρο 272, παράγραφος 1, του NPK, με μοναδικό σκοπό την ταυτοποίηση του κατηγορουμένου στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας (35).
56.      Υπενθυμίζω ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα στον σεβασμό της ιδιωτικής ζωής και στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία κατοχυρώνονται στα άρθρα 7 και 8 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), δεν αποτελούν απόλυτα προνόμια. Επιτρέπεται η επιβολή περιορισμών, υπό την προϋπόθεση ότι, σύμφωνα με το άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη, προβλέπονται από τον νόμο και σέβονται το βασικό περιεχόμενο των θεμελιωδών δικαιωμάτων καθώς και την αρχή της αναλογικότητας (36).
57.      Η αρχή της ελαχιστοποίησης των δεδομένων, που προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2016/680, και η αρχή της νομιμότητας της επεξεργασίας, που προβλέπεται στο άρθρο 8, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, επιβάλλουν στα κράτη μέλη να προβλέπουν ότι τα επίμαχα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που αφορούν είναι κατάλληλα, συναφή και όχι υπερβολικά σε σχέση με τους σκοπούς για τους οποίους υφίστανται επεξεργασία και ότι η επεξεργασία είναι απαραίτητη για τους επιδιωκόμενους σκοπούς, σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας.
58.      Επιπλέον, το άρθρο 10 της οδηγίας 2016/680, το οποίο αποτελεί ειδική διάταξη που διέπει την επεξεργασία ειδικών κατηγοριών δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, και ιδίως των δεδομένων που αποκαλύπτουν τη φυλετική ή εθνοτική καταγωγή, αποσκοπεί στη διασφάλιση αυξημένης προστασίας του υποκειμένου των δεδομένων στο μέτρο που, λόγω του ιδιαίτερα ευαίσθητου χαρακτήρα τους και του πλαισίου εντός του οποίου υποβάλλονται σε επεξεργασία, τα εν λόγω δεδομένα ενδέχεται να συνεπάγονται, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 37 της οδηγίας αυτής, σημαντικούς κινδύνους για τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες, όπως είναι το δικαίωμα στον σεβασμό της ιδιωτικής ζωής και το δικαίωμα στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία κατοχυρώνονται στα άρθρα 7 και 8 του Χάρτη (37).
59.      Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο είναι επιφορτισμένο με τη διεξαγωγή της δίκης στο πλαίσιο ποινικής δίωξης κατόπιν κατηγορητηρίου που απαγγέλθηκε από την εισαγγελική αρχή. Για την εκτέλεση του καθήκοντος αυτού πρέπει να εξακριβώσει επισήμως την ταυτότητα του εμφανισθέντος ενώπιόν του προσώπου και, ειδικότερα, το αν πρόκειται για τον κατηγορούμενο κατά του οποίου έχει απαγγελθεί κατηγορία (38). Το άρθρο 272, παράγραφος 1, του NPK επιβάλλει στο αιτούν δικαστήριο, για τους σκοπούς της εξακρίβωσης της ταυτότητας του κατηγορουμένου, να ζητεί συστηματικά από το πρόσωπο που εμφανίζεται ενώπιόν του στο πλαίσιο κάθε συγκεκριμένης υπόθεσης ορισμένα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, ήτοι να αναφέρει το ονοματεπώνυμο, την ημερομηνία και τον τόπο γέννησης, την εθνοτική καταγωγή («narodnost»), την ιθαγένεια, τον τόπο κατοικίας, την εκπαίδευση, την οικογενειακή κατάσταση και τον αριθμό ταυτότητάς του καθώς και το ποινικό ιστορικό του.
60.      Αυτός καθεαυτόν, ο σκοπός της εξακρίβωσης της ταυτότητας του κατηγορουμένου είναι νόμιμος και δύναται να συνιστά λόγο γενικού συμφέροντος που αναγνωρίζεται από την Ένωση, κατά την έννοια του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη, ιδίως για την αποφυγή οποιουδήποτε σφάλματος όσον αφορά το πρόσωπο που εμφανίζεται ενώπιον του δικαστηρίου.
61.      Επομένως, το αιτούν δικαστήριο πρέπει να ελέγξει αν η απαίτηση συλλογής των επίμαχων δεδομένων είναι, κατά πρώτον, πρόσφορη για να συμβάλει στην επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού της ταυτοποίησης, κατά δεύτερον, απαραίτητη, πράγμα που συνεπάγεται ότι δεν υπάρχουν εναλλακτικά μέτρα τα οποία θίγουν λιγότερο τα δικαιώματα προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, αλλά είναι εξίσου αποτελεσματικά για την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου (39), και, κατά τρίτον, αν είναι ανάλογη προς τον σκοπό αυτό, πράγμα που συνεπάγεται ισόρροπη στάθμιση μεταξύ, αφενός, του σκοπού γενικού συμφέροντος και, αφετέρου, των επίμαχων δικαιωμάτων προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα (40)· το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να παράσχει στο αιτούν δικαστήριο τα χρήσιμα προς τούτο στοιχεία
ερμηνείας.
62.      Σημειώνω ότι το υποβληθέν ερώτημα δεν αφορά τη συλλογή ορισμένων στοιχείων που αφορούν την προσωπική κατάσταση και την ταυτοποίηση, όπως ονοματεπώνυμο, ημερομηνία γέννησης και αριθμό ταυτότητας. Παραδοσιακά, τα στοιχεία
αυτά αποτελούν στοιχεία ταυτοποίησης και τούτο προβλέπεται και από τη βουλγαρική νομοθεσία περί μητρώου προσωπικής κατάστασης και εγγράφων ταυτότητας (41).
63.      Ωστόσο, το αιτούν δικαστήριο θέτει το ζήτημα της αναλογικότητας της συστηματικής συλλογής ορισμένων πληροφοριών, όπως, κατά πρώτον, ο τόπος γέννησης και η ιθαγένεια, κατά δεύτερον, ο τόπος κατοικίας, η εκπαίδευση, η οικογενειακή κατάσταση και το ποινικό ιστορικό και, κατά τρίτον, η εθνοτική καταγωγή («narodnost»), τις οποίες θα εξετάσω διαδοχικά.
64.      Κατά πρώτον, ορισμένα από τα στοιχεία
αυτά, όπως ο τόπος γέννησης και η ιθαγένεια, αποτελούν «κύρια δεδομένα που αφορούν την προσωπική κατάσταση» (42). Επομένως, επιτρέπουν τον έλεγχο της ταυτότητας του κατονομαζομένου στο κατηγορητήριο προσώπου και την αποφυγή τυχόν λαθών. Επιπλέον, η επέμβαση στα δικαιώματα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής και προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα την οποία συνεπάγεται η συλλογή τέτοιων πληροφοριών δεν είναι τέτοια ώστε, μετά από στάθμιση των συμφερόντων που διακυβεύονται, να παρίσταται δυσανάλογη σε σχέση με τον επιδιωκόμενο σκοπό της εξακρίβωσης της ταυτότητας.
65.      Κατά δεύτερον, όσον αφορά τη συλλογή πρόσθετων δεδομένων σχετικά με την εκπαίδευση, την οικογενειακή κατάσταση, τον τόπο κατοικίας και το ποινικό ιστορικό, όπως υπενθυμίζουν το αιτούν δικαστήριο και η Επιτροπή στις γραπτές παρατηρήσεις τους, αυτή μπορεί να είναι κρίσιμη για σκοπούς διαφορετικούς από την ταυτοποίηση. Πράγματι, η εκπαίδευση και η οικογενειακή κατάσταση μπορεί να έχουν σημασία για τους σκοπούς της εξατομίκευσης της ποινής. Ο τόπος κατοικίας μπορεί να ασκεί επιρροή για τον σκοπό της μεταγωγής του καταδικασθέντος σε άλλο κράτος μέλος ούτως ώστε να εκτίσει εκεί την επιβληθείσα ποινή. Ομοίως, οι πληροφορίες σχετικά με το ποινικό ιστορικό δύνανται να επιτρέψουν να διαπιστωθεί αν είναι υπότροπος. Ωστόσο, αφενός, όπως προκύπτει από τους βουλγαρικούς δικονομικούς κανόνες, οι πληροφορίες αυτές, που συλλέγονται από τον πρόεδρο του δικαστηρίου σε αυτό το στάδιο της εξακρίβωσης της ταυτότητας του προσώπου που εμφανίζεται ενώπιόν του, δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την έκδοση της απόφασης επί της ουσίας και στερούνται αποδεικτικής ισχύος. Αφετέρου, και σε κάθε περίπτωση, η υποβολή ερωτήσεων προς τον κατηγορούμενο και η συλλογή των απαντήσεών του δεν αρκούν για την αξιόπιστη εξακρίβωση των εν λόγω δεδομένων. Πράγματι, η εξακρίβωση των στοιχείων
αυτών θα απαιτούσε την πρόσβαση σε επίσημα έγγραφα, όπως το ποινικό μητρώο, τις ληξιαρχικές πράξεις ή τα πτυχία, ή την προσκόμιση αυτών.
66.      Υπό αυτές τις συνθήκες, θεωρώ ότι μια ρύθμιση που επιβάλλει, χωρίς διάκριση και γενικευμένα, τη συστηματική υποβολή ερωτήσεων σε κάθε κατηγορούμενο σχετικά με αυτά τα πρόσθετα στοιχεία και εν συνέχεια την καταγραφή των απαντήσεων στα πρακτικά, ενδέχεται να υπερβαίνει το αναγκαίο για την αποκλειστική επίτευξη του σκοπού της ταυτοποίησής του μέτρο. Η απαίτηση ταυτοποίησης δεν επιβάλλει, κατά τη γνώμη μου, τη συστηματική επεξεργασία όλων των απαριθμούμενων κατηγοριών δεδομένων, αλλά μόνο εκείνων που, ανάλογα με τις συγκεκριμένες περιστάσεις, είναι απαραίτητες για την άρση κάθε εύλογης αμφιβολίας ως προς την ταυτότητα του προσώπου που εμφανίζεται ενώπιον του δικαστηρίου, κάτι που εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να εκτιμήσει.
67.      Επιπλέον, ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι ορισμένα δεδομένα σχετικά με την εκπαίδευση, την οικογενειακή κατάσταση, τον τόπο κατοικίας και το ποινικό ιστορικό μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να είναι απαραίτητα για την ταυτοποίηση του κατηγορουμένου, η αρχή της αναλογικότητας συνεπάγεται επίσης τη στάθμιση όλων των κρίσιμων στοιχείων
για να αξιολογηθεί αν η σημασία του επιδιωκόμενου σκοπού γενικού συμφέροντος τελεί σε συνάρτηση με τη σοβαρότητα της επέμβασης στα θεμελιώδη δικαιώματα και την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα του ενδιαφερομένου (43). Ωστόσο, το γεγονός ότι τα δεδομένα αυτά ζητούνται συστηματικά, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η συλλογή τους λαμβάνει χώρα σε δημόσια συνεδρίαση, ότι τα δεδομένα αυτά καταχωρίζονται στα πρακτικά της δίκης και εν συνεχεία αποθηκεύονται στη δικογραφία στην οποία έχουν πρόσβαση οι διάδικοι, ενδέχεται να συνιστά επέμβαση που υπερβαίνει το μέτρο που είναι αναγκαίο για την ταυτοποίηση σε αυτό το προκαταρκτικό στάδιο της ποινικής διαδικασίας.
68.      Κατά τρίτον, όσον αφορά τα δεδομένα σχετικά με την «εθνοτική καταγωγή» («narodnost»), υπενθυμίζεται ότι στο άρθρο 10 της οδηγίας 2016/680 αναφέρεται η απαίτηση να επιτρέπεται η επεξεργασία ευαίσθητων δεδομένων «μόνο όταν είναι απολύτως αναγκαί[α]», απαίτηση η οποία αποτελεί ενισχυμένη προϋπόθεση για τη νομιμότητα της επεξεργασίας τέτοιων δεδομένων και συνεπάγεται, ιδίως, ιδιαιτέρως αυστηρό έλεγχο της τήρησης της απορρέουσας από το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας αυτής αρχής της «ελαχιστοποίησης των δεδομένων», της οποίας η απαίτηση αυτή συνιστά ειδική εφαρμογή στα εν λόγω ευαίσθητα δεδομένα (44). Η χρήση του επιρρήματος «μόνο» πριν από την έκφραση «όταν είναι απολύτως αναγκαί[α]» υποδηλώνει ότι η επεξεργασία αυτών των ειδικών κατηγοριών δεδομένων μπορεί να θεωρηθεί αποδεκτή μόνο σε περιορισμένο αριθμό περιπτώσεων, ενώ η απαίτηση για «απολύτως» αναγκαία επεξεργασία επιτάσσει μια ιδιαίτερα αυστηρή εκτίμηση (45).
69.      Μια ερώτηση που υποβάλλεται συστηματικά σε δημόσια συνεδρίαση σε κάθε κατηγορούμενο σχετικά με την «εθνοτική καταγωγή» και, συνεπώς, σχετικά με το έθνος στο οποίο ανήκει, δεν πληροί σε καμία περίπτωση τις απαιτήσεις του άρθρου 10 της οδηγίας 2016/680 (46). Πράγματι, η ταυτοποίηση του κατηγορουμένου μπορεί, κατά κανόνα, να πραγματοποιηθεί μέσω των στοιχείων που αφορούν την προσωπική κατάσταση και των ήδη διαθέσιμων στοιχείων ταυτοποίησης, ιδίως μέσω των εγγράφων ταυτότητας, χωρίς να απαιτείται η χρήση πληροφοριών που σχετίζονται με την εθνοτική του καταγωγή. Επιπλέον, η απαίτηση σχετικά με την απολύτως αναγκαία επεξεργασία συνεπάγεται ότι πρέπει να αποδειχθεί, επί τη βάσει συγκεκριμένων στοιχείων, ότι ο επιδιωκόμενος στόχος δεν μπορεί να επιτευχθεί με ισοδύναμο τρόπο χωρίς το συγκεκριμένο δεδομένο. Ωστόσο, θεωρώ ότι μια γενική και χωρίς διάκριση υποχρέωση συλλογής τέτοιων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, η οποία επιβάλλεται σε αυτό το στάδιο της διαδικασίας με σκοπό την ταυτοποίηση του κατηγορουμένου και η οποία δεν εξαρτάται από κάποια ιδιαίτερη δυσκολία που συνδέεται με την ταυτοποίηση αυτή, είναι, κατ’ αρχήν, αντίθετη με τη διαλαμβανομένη στο άρθρο 10 της εν λόγω οδηγίας απαίτηση για «απολύτως αναγκαία» επεξεργασία (47).
70.      Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι στο ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, το άρθρο 8, παράγραφος 1, και το άρθρο 10 της οδηγίας (ΕΕ) 2016/680 έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική νομική ρύθμιση, όπως το άρθρο 272, παράγραφος 1, του NKP, βάσει της οποίας, κατά την ταυτοποίηση του κατηγορουμένου στο πλαίσιο ποινικής δίκης, τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα του κατηγορουμένου που αφορούν τον τόπο κατοικίας, την εκπαίδευση, την οικογενειακή κατάσταση, το ποινικό ιστορικό και την εθνοτική καταγωγή («narodnost») υποβάλλονται συστηματικά σε επεξεργασία (συλλέγονται, καταγράφονται και αποθηκεύονται), παρότι ουδόλως είναι απαραίτητα για τους σκοπούς της ποινικής διαδικασίας, πράγμα το οποίο εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.
Πρόταση
71.      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω εκτιμήσεων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Sofiyski gradski sad (πλημμελειοδικείο Σόφιας, Βουλγαρία) ως εξής:
Το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, το άρθρο 8, παράγραφος 1, και το άρθρο 10 της οδηγίας (ΕΕ) 2016/680 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από αρμόδιες αρχές για τους σκοπούς της πρόληψης, διερεύνησης, ανίχνευσης ή δίωξης ποινικών αδικημάτων ή της εκτέλεσης ποινικών κυρώσεων και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της απόφασης-πλαίσιο 2008/977/ΔΕΥ του Συμβουλίου,
έχουν την έννοια ότι:
αντιτίθενται σε εθνική νομική ρύθμιση, όπως το άρθρο 272, παράγραφος 1, του nakazatelno-protsesualen kodeks (βουλγαρικού κώδικα ποινικής δικονομίας) βάσει της οποίας, κατά την ταυτοποίηση του κατηγορουμένου στο πλαίσιο ποινικής δίκης, τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα του κατηγορουμένου που αφορούν τον τόπο κατοικίας, την εκπαίδευση, την οικογενειακή κατάσταση, το ποινικό ιστορικό και την εθνοτική καταγωγή («narodnost») υποβάλλονται συστηματικά σε επεξεργασία (συλλέγονται, καταγράφονται και αποθηκεύονται), παρότι ουδόλως είναι απαραίτητα για τους σκοπούς της ποινικής διαδικασίας, πράγμα το οποίο εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
i      Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
2      Οδηγία (EE) 2016/680 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από αρμόδιες αρχές για τους σκοπούς της πρόληψης, διερεύνησης, ανίχνευσης ή δίωξης ποινικών αδικημάτων ή της εκτέλεσης ποινικών κυρώσεων και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της απόφασης-πλαίσιο 2008/977/ΔΕΥ του Συμβουλίου (ΕΕ 2016, L 119, σ. 89).
3      Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) (ΕΕ 2016, L 119, σ. 1, στο εξής: ΓΚΠΔ).
4      DV αριθ. 86 της 28ης Οκτωβρίου 2005, όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε με τον DV αριθ. 39 της 1ης Μαΐου 2024.
5      DV αριθ. 67 της 27ης Ιουλίου 1999, όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε από τον DV αριθ. 85 της 8ης Οκτωβρίου 2024.
6      DV αριθ. 93 της 11ης Αυγούστου 1998, όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε από τον DV 67 της 4ης Αυγούστου 2023.
7      DV αριθ. 64 της 7ης Αυγούστου 2007, όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε από τον DV αριθ. 67 της 9ης Αυγούστου 2024.
8      DV αριθ. 56 της 13ης Ιουλίου 1991.
9      Μπορεί, επομένως, να τεθεί το ερώτημα του κατά πόσον το αιτούν δικαστήριο συλλέγει το ίδιο τα δεδομένα ή αυτά έχουν ήδη συλλεχθεί προηγουμένως από την αρμόδια αρχή (βλ., σχετικά, άρθρο 138, παράγραφος 2, του NPK).
10      Βλ. άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, του ΓΚΠΔ.
11      Γεγονός παραμένει πάντως ότι ο ΓΚΠΔ εφαρμόζεται στην επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που πραγματοποιείται από «αρμόδια αρχή» κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 7, της οδηγίας 2016/680, όταν αυτή ενεργεί για άλλους σκοπούς, όπως για παράδειγμα για την απασχόληση, την κατάρτιση του προσωπικού, την αρχειοθέτηση, την έρευνα ή τις στατιστικές. Βλ. απόφαση της 21ης Ιουνίου 2022, Ligue des droits humains (C‑817/19, EU:C:2020:491, σκέψη 72 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Βλ., επίσης, Leiser, M. και Custers, B., «The Law Enforcement Directive: Conceptual Challenges of EU Directive 2016/680», European Data Protection Law Review,
τόμος 5, αριθ. 3, 2019, σ. 367 έως 378, ιδίως σ. 371.
12      Αντιθέτως, θεωρώ ότι το άρθρο 3, παράγραφος 7, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2016/680 δεν αφορά τα δικαστήρια, αλλά αναφέρεται, με την έκφραση «κάθε άλλος οργανισμός ή φορέας στον οποίο το δίκαιο κράτους μέλους αναθέτει ρόλο δημόσιας αρχής και την εκτέλεση δημόσιων εξουσιών για τους σκοπούς της πρόληψης, της διερεύνησης, της ανίχνευσης ή της δίωξης ποινικών αδικημάτων ή της εκτέλεσης ποινικών κυρώσεων»
στους ιδιωτικούς οργανισμούς, όπως, επί παραδείγματι, σε ιδιωτικοποιημένες αστυνομικές δυνάμεις ή σε φυλακές που διευθύνουν νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου. Βλ., σχετικά, Purtova, N., «Between the GDPR and the Police Directive: navigating through the maze of information sharing in public–private partnerships», International Data Privacy Law,
τόμος 8, αριθ. 1, Φεβρουάριος 2018, σ. 52 έως 68. Βλ., επίσης, De Hert, P. και
Sajfert, J., «Chapter 10: Variety, velocity and volume of personal data in criminal investigations and proceedings: the limits drawn by the purpose limitation and data minimization principles in Directive (EU) 2016/680», σε Mitsilegas, V., Bergström, M. και
Quintel, T. (επιμ.), Research Handbook on EU Criminal Law,
Edward Elgar Publishing, 2024, 2η
έκδοση, σ. 212 έως 228.
13      Σύμφωνα με την εν λόγω αιτιολογική σκέψη, «[π]αρότι η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται επίσης στις δραστηριότητες των εθνικών δικαστηρίων και άλλων δικαστικών αρχών, η αρμοδιότητα των εποπτικών αρχών δεν θα πρέπει να καλύπτει την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα όταν τα δικαστήρια ενεργούν υπό τη δικαιοδοτική τους αρμοδιότητα, ώστε να διασφαλίζεται η ανεξαρτησία των δικαστών κατά την άσκηση των δικαιοδοτικών καθηκόντων τους».
14      Βλ., κατ’ αναλογίαν, καθώς αφορά την αντίστοιχη διάταξη του ΓΚΠΔ, απόφαση της 24ης Μαρτίου 2022, Autoriteit Persoonsgegevens (C‑245/20, EU:C:2018:216, σκέψη 26). Η απόφαση αυτή αφορούσε διοικητική διαφορά σχετικά με την επεξεργασία που πραγματοποίησε ένα δικαστήριο στο πλαίσιο της προσωρινής διάθεσης σε δημοσιογράφους εγγράφων που περιλαμβάνονταν σε δικογραφία και περιείχαν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, επεξεργασία η οποία θεωρήθηκε ότι εμπίπτει στο πλαίσιο της δικαιοδοτικής αρμοδιότητας του δικαστηρίου, κατά την έννοια του ΓΚΠΔ.
15      Βλ., σχετικά,
Tosconi, L. και Bygrave, L. A., «Article 3 – Definitions», σε Kosta, E. και Boehm, F. (επιμ.), The
EU
Law
Enforcement
Directive (LED): A
Commentary,
Oxford University Press, 2024, σ. 79 έως 132, ιδίως σ. 104, αριθ. 7.2.4, όπου παρατίθεται επίσης το πρακτικό της 12ης συνεδρίασης της ομάδας εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής σχετικά με τον ΓΚΠΔ και την οδηγία 2016/680, που έλαβε χώρα την 2α Οκτωβρίου 2017, στο οποίο αναφέρεται η συμφωνία των κρατών μελών να εφαρμόζεται η οδηγία αυτή στα ποινικά δικαστήρια (το έγγραφο είναι διαθέσιμο στον ιστότοπο: https://ec.europa.eu/transparency/expert-groups-register/screen/expert-groups/consult?lang=fr&groupID=3461).
16      Ειδικότερα, το άρθρο 18 της οδηγίας αυτής, με τίτλο «Δικαιώματα του υποκειμένου των δεδομένων σε ποινικές έρευνες και διαδικασίες», αφορά την άσκηση των δικαιωμάτων ενημέρωσης, πρόσβασης, διόρθωσης και διαγραφής δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και προβλέπει ότι η άσκηση των δικαιωμάτων αυτών πραγματοποιείται σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους μέλους, εάν τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα περιέχονται «σε δικαστική απόφαση ή αρχείο ή φάκελο υπόθεσης που υποβάλλεται σε επεξεργασία στο πλαίσιο ποινικής έρευνας και διαδικασίας».
17      Βλ. αιτιολογική σκέψη 20 της οδηγίας 2016/680.
18      Πρέπει να προστεθεί ότι, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 20 της εν λόγω οδηγίας, αυτό δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να προσδιορίζουν τις εν λόγω πράξεις και διαδικασίες επεξεργασίας στους εθνικούς κανόνες περί ποινικών διαδικασιών.
19      Μολονότι το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2016/680 έχει αποτελέσει αντικείμενο αποφάσεων του Δικαστηρίου, αυτές δεν αφορούν το συγκεκριμένο ζήτημα. Επί παραδείγματι, οι αερομεταφορείς, μολονότι υπέχουν νόμιμη υποχρέωση διαβίβασης των δεδομένων PNR, δεν μπορούν να θεωρηθούν αρμόδιες αρχές κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 7, της οδηγίας 2016/680 (βλ. απόφαση της 21ης Ιουνίου 2022, Ligue des droits humains, C‑817/19, EU:C:2022:491, σκέψη 81). Βλ. επίσης προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Pikamäe στην υπόθεση Vyriausioji tarnybinės etikos komisija (C‑184/20, EU:C:2021:991, σημείο 28), που αφορά την Vyriausioji tarnybinės etikos komisija (Ανώτατη Επιτροπή για την πρόληψη των συγκρούσεων συμφερόντων στο δημόσιο τομέα, Λιθουανία), στην οποία εφαρμόστηκε ο ΓΚΠΔ (βλ. απόφαση της 1ης Αυγούστου 2022, Vyriausioji tarnybinės etikos komisija, C‑184/20, στο εξής: απόφαση Vyriausioji tarnybinės etikos komisija, EU:C:2022:601). Ομοίως, η Ceļu satiksmes drošības direkcija (διεύθυνση οδικής ασφάλειας, Λεττονία) δεν αποτελεί «αρμόδια αρχή» κατά την έννοια της οδηγίας 2016/680 όταν ασκεί τις δραστηριότητες που αποτελούν αντικείμενο της κύριας δίκης, οι οποίες συνίστανται στην κοινοποίηση στο κοινό, για λόγους οδικής ασφάλειας, δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα σχετικά με τους βαθμούς ποινής [βλ. απόφαση της 22ας Ιουνίου 2021, Latvijas Republikas Saeima (Βαθμοί ποινής), C‑439/19, EU:C:2021:504, σκέψη 71].
20      Απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 2022 (C‑180/21, στο εξής: απόφαση Inspektor, EU:C:2012:967). Στην απόφαση αυτή, τέθηκε το ερώτημα του κατά πόσον τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που συλλέχθηκαν όταν το εν λόγω πρόσωπο θεωρείτο θύμα του αδικήματος που αποτελούσε αντικείμενο της έρευνας, μπορούσαν στη συνέχεια να υποβληθούν σε επεξεργασία εις βάρος του προσώπου αυτού ως υπόπτου ή κατηγορουμένου, ενώ είχαν αρχικώς συλλεχθεί και υποστεί επεξεργασία για άλλους σκοπούς, δηλαδή για σκοπούς διερεύνησης και ανίχνευσης. Σε αυτό το πλαίσιο, το Δικαστήριο έκρινε ότι, όταν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα έχουν συλλεχθεί για τους σκοπούς της «διερεύνησης» και της «ανίχνευσης» ποινικού αδικήματος και έτυχαν περαιτέρω επεξεργασίας για τον σκοπό της «δίωξης», η συλλογή και η επεξεργασία των δεδομένων αυτών εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς (σκέψη 44) και ότι η εκτίμηση του κατά πόσον τηρεί τις επιταγές αυτές επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στην οποία προβαίνει ο υπεύθυνος επεξεργασίας πρέπει να διενεργείται κατά τρόπο που εννοεί καθέναν από τους σκοπούς αυτούς ως ειδικό και διακριτό (σκέψη 56).
21      Απόφαση Inspektor (σκέψη 59).
22      Βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα M. Campos Sánchez-Bordona στην υπόθεση Inspektor (EU:C:2022:406, υποσημείωση 15). Αυτό ισχύει για τις γλωσσικές αποδόσεις της οδηγίας 2016/680 ιδίως στη γερμανική, γαλλική, αγγλική, ιταλική και ολλανδική γλώσσα, με εξαίρεση την απόδοση στην ισπανική, η οποία αναφέρεται στην «enjuiciamiento» (δικαστική διαδικασία) καθεαυτήν, που ανήκει στην αποκλειστική αρμοδιότητα των δικαστηρίων.
23      Σχετικά με την ποικιλομορφία των εθνικών συστημάτων και τον συμπληρωματικό χαρακτήρα των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων του δικαστή και του εισαγγελέα, βλ. Κοινή γνωμοδότηση του Συμβουλευτικού Συμβουλίου των Ευρωπαίων Δικαστών (CCJE) και του Συμβουλευτικού Συμβουλίου των Ευρωπαίων Εισαγγελέων (CCPE) σχετικά με τις σχέσεις μεταξύ δικαστών και εισαγγελέων [1075η συνεδρίαση] [CM(2009) 192]. Βλ. επίσης, για μια συγκριτική προσέγγιση, Pradel, J., Droit pénal comparé, Dalloz, Παρίσι, 2016, 4η έκδοση., ιδίως αριθ. 145 επ. Βλ. επίσης, σχετικά με τη μεταφορά της οδηγίας 2016/680 σε διάφορα κράτη μέλη, Franssen, V. και Corhay, M., «Άρθρο 18 – Δικαιώματα του υποκειμένου των δεδομένων σε ποινικές έρευνες και διαδικασίες»,
σε The
EU Law Enforcement Directive (LED):
A Commentary, όπ.π.,  σ. 321 έως 330, ιδίως υπότιτλος B.3. με τίτλο «National legislation», σ. 325 έως 328.
24      Στη γνωμοδότησή του αριθ. 6/2015, Ένα νέο βήμα προς την πλήρη προστασία των δεδομένων στην Ευρώπη, της 28ης Οκτωβρίου 2015, στο σημείο VI που αναφέρεται στις εξουσίες των εποπτικών αρχών, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων (ΕΣΠΔ) υπογράμμισε το ίδιο τη σημασία των διαφορών μεταξύ των εθνικών συστημάτων των κρατών μελών και το γεγονός ότι δεν είναι πάντα σαφές εάν και πότε οι εισαγγελείς ενεργούν ως «ανεξάρτητες δικαστικές αρχές» και σε ποιον βαθμό οι ενέργειές τους συνιστούν δικαιοδοτικές δραστηριότητες. Βλ. επίσης τα πρακτικά της 15ης συνεδρίασης της ομάδας εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής για τον ΓΚΠΔ και την οδηγία 2016/680, της 20ής Φεβρουαρίου 2018, τα οποία αναφέρονται στο σημείο 5 στις δυσκολίες μεταφοράς της οδηγίας ως προς το ζήτημα αυτό, με ορισμένα κράτη μέλη να υπογραμμίζουν ότι οι εισαγγελικές αρχές τους απολαύουν το ίδιο επίπεδο ανεξαρτησίας με τις δικαστικές αρχές (διαθέσιμο στον ιστότοπο: https://ec.europa.eu/transparency/expert-groups-register/screen/meetings/consult?lang=en&meetingId=3656&fromExpertGroups=true).
25      Βλ. απόφαση Inspektor (σκέψη 53), όπου το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι «στο πλαίσιο της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα για τους σκοπούς της “δίωξης”, τα δεδομένα αυτά σκοπούν να αποδείξουν τον αρκούντως πειστικό χαρακτήρα των πραγματικών περιστατικών που καταλογίζονται στους κατηγορουμένους καθώς και την ακρίβεια του ποινικού χαρακτηρισμού των περιστατικών αυτών, ώστε να μπορέσει το αρμόδιο δικαστήριο να αποφανθεί».
26      Όπως αναφέρθηκε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, το βουλγαρικό ποινικό δίκαιο δεν γνωρίζει τον θεσμό του ανακριτή· προβλέπει «δικαστική έρευνα» ή «δικαστική ανάκριση» που ακολουθεί την αστυνομική έρευνα.
27      Βλ., σχετικά με τη στενή ερμηνεία των εξαιρέσεων από την εφαρμογή του ΓΚΠΔ, την απόφαση Inspektor (σκέψη 78), από την οποία προκύπτει ότι, όταν οι ενέργειες της εισαγγελίας αποσκοπούν στην άμυνα του Δημοσίου στο πλαίσιο μιας αγωγής κατά του Δημοσίου λόγω αστικής ευθύνης, δεν αποσκοπούν στην προάσπιση των καθηκόντων με τα οποία είναι επιφορτισμένη η εισαγγελία για τους σκοπούς του άρθρου 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 2016/680· επομένως, ο ΓΚΠΔ τυγχάνει εφαρμογής. Ομοίως, η συλλογή, από τη φορολογική αρχή κράτους μέλους, δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που αφορούν τις αγγελίες για πώληση οχημάτων οι οποίες έχουν δημοσιευθεί στον ιστότοπο οικονομικού φορέα εμπίπτει στο καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του ΓΚΠΔ, εφόσον τα δεδομένα αυτά δεν συλλέγονται προς τον συγκεκριμένο σκοπό της άσκησης τέτοιων διώξεων ή στο πλαίσιο δραστηριοτήτων του κράτους σε τομείς του ποινικού δικαίου [βλ. απόφαση της 24ης Φεβρουαρίου 2022, Valsts ieņēmumu dienests (Επεξεργασία προσωπικών δεδομένων για φορολογικούς σκοπούς), C‑175/20, EU:C:2022:124, σκέψεις 44 έως 46].
28      Απόφαση πλαίσιο 2008/977/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2008, για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που τυγχάνουν επεξεργασίας στο πλαίσιο της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις (ΕΕ 2008, L 350, σ. 60). Το πεδίο εφαρμογής της περιοριζόταν στη διασυνοριακή επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.
29      Διάσκεψη των εκπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών, τελικό κείμενο, που εγκρίθηκε στις Βρυξέλλες στις 3 Δεκεμβρίου 2007 (CIG 15/07), διαθέσιμο στον ιστότοπο: https://data.consilium.europa.eu/doc/document/CG‑15-2007-INIT/fr/pdf.
30      Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από αρμόδιες αρχές για τους σκοπούς της πρόληψης, διερεύνησης, ανίχνευσης ή δίωξης ποινικών αδικημάτων ή της εκτέλεσης ποινικών κυρώσεων, και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων, της 25ης Ιανουαρίου 2012 [COM(2012) 10].
31      Βλ. De Hert, P. και
Papakonstantinou, V., «The New Police and Criminal Justice Data Protection Directive. A First Analysis», New Journal of European Criminal Law,
τόμος 7, αριθ. 1, 2016, σ. 7 έως 19, και Brière, C., «Défaut de transposition de la directive sur la protection des données dans le domaine pénal: vers une application ordinaire de l’article 260, paragraphe 3, TFUE. CJUE (8e ch.), 25 février 2021, Commission européenne/Royaume d’Espagne (Directive données à caractère personnel – Domaine pénal), aff. C‑658/19, EU:C:2021:138», Revue des affaires européennes,
τόμος 1, 2021, σ. 223 έως 233.
32      Βλ., σχετικά, Sajfert, J. και
Quintel, T., «Data Protection Directive (EU) 2016/680 for Police and Criminal Justice Authorities», SSRN Electronic Journal, 2017, ιδίως
υπότιτλο I.1 με
τίτλο «Meandering between the Directive and the GDPR», σύμφωνα
με
τους
οποίους
δεν
είναι
προφανής
η
διάκριση
μεταξύ
των
πεδίων
εφαρμογής
του
ΓΚΠΔ
και
της
οδηγίας 2016/680 αντίστοιχα. Αναφέρουν το παράδειγμα ενός αστυνομικού που επεξεργάζεται δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα για σκοπούς αρχειοθέτησης και, ως εκ τούτου, υπόκειται στον ΓΚΠΔ, αλλά επισημαίνουν ότι η επιλογή του εφαρμοστέου νομοθετήματος είναι λιγότερο σαφής όταν ο αστυνομικός αυτός ενεργεί για σκοπούς ταυτοποίησης στον τομέα της μετανάστευσης και του ελέγχου των συνόρων: η παράνομη διέλευση των συνόρων Σένγκεν μπορεί μερικές φορές να θεωρηθεί αξιόποινη πράξη, αλλά, εάν ο παράνομος μετανάστης ζητήσει άσυλο, η επεξεργασία μπορεί να υπάγεται είτε στον ΓΚΠΔ είτε σε άλλο σχετικό τομεακό νομοθέτημα, παρά την ποινική διαδικασία που έχει κινηθεί. Αυτό καταδεικνύει το πόσο πολύπλοκο είναι για τις αρμόδιες αρχές να εφαρμόζουν δύο διαφορετικά νομικά καθεστώτα ανάλογα με τον σκοπό της επεξεργασίας. Βλ.,
επίσης,
Vogiatzoglou,
P., «Article 2 – Scope», σε The
EU
Law
Enforcement
Directive (LED): A
Commentary, όπ.π., σ. 67 έως 78, ιδίως υπότιτλος C.2. με τίτλο «Between the LED and the GDPR», σ. 74 και 75. Βλ., επίσης, Purtova, N., «Between the GDPR and the Police Directive: navigating through the maze of information sharing in public–private partnerships», όπ.π.
33      Η αρχή της ασφάλειας δικαίου επιτάσσει η εφαρμογή των κανόνων δικαίου να μπορεί να προβλεφθεί από τους πολίτες [βλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Bezirkshauptmannschaft Landeck (Απόπειρα πρόσβασης σε προσωπικά δεδομένα αποθηκευμένα σε κινητό τηλέφωνο), C‑548/21, EU:C:2024:830, σκέψη 76].
34      Βλ., σχετικά, Sajfert, J. και Quintel, T., «Data Protection Directive (EU) 2016/680 for Police and Criminal Justice Authorities», όπ.π., ιδίως υπότιτλο I.4 με τίτλο «Croquis of the Directive», σ. 7, οι οποίοι αναφέρουν, ως παράδειγμα, το γεγονός ότι ο υπεύθυνος επεξεργασίας έχει περισσότερες δυνατότητες να περιορίσει το δικαίωμα πρόσβασης και λήψης πληροφοριών σε περίπτωση ενδεχόμενης άρνησης διόρθωσης, διαγραφής ή περιορισμού της επεξεργασίας βάσει των άρθρων 13 παράγραφος 3, 15, παράγραφος 3, και 16, παράγραφος 4, της οδηγίας 2016/680 από ό,τι βάσει του άρθρου 23 του ΓΚΠΔ. Πρόκειται, πράγματι, για την «αποφυγή της παρακώλυσης επίσημων ή νομικών ερευνών, διερευνήσεων ή διαδικασιών» και την αποφυγή της παρεμπόδισης, ιδίως των διώξεων ποινικών αδικημάτων [βλ. άρθρο 13, παράγραφος 3, στοιχεία αʹ και βʹ, της οδηγίας 2016/680]. Βλ. επίσης
Purtova, N., «Between the GDPR and the Police Directive: navigating through the maze of information sharing in public–private partnerships», όπ.π., ιδίως
σ. 60, καθώς
και De Hert, P. και
Sajfert, J., «Chapter 10: Variety, velocity and volume of personal data in criminal investigations and proceedings: the limits drawn by the purpose limitation and data minimization principles in Directive (EU) 2016/680», όπ.π., σ. 222.
35      Επισημαίνω ενδεικτικά ότι το αιτούν δικαστήριο αναφέρει ότι παρέπεμψε την υπόθεση στο Konstitutsionen sad (Συνταγματικό Δικαστήριο) προκειμένου να διαπιστώσει ότι η επίμαχη στη διαφορά της κύριας δίκης εθνική διάταξη αντιβαίνει στις διατάξεις του Konstitutsia na Republika Bulgaria (Συντάγματος της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας) Ωστόσο, η αίτηση αυτή απορρίφθηκε ως απαράδεκτη, με την αιτιολογία ότι το αιτούν δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη το όγδοο κεφάλαιο του zakon za zashtita na lichnite danni (νόμου περί προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα), της 1ης Ιανουαρίου 2002 (DV αριθ. 1, της 4ης Ιανουαρίου 2002, όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε με τον DV αριθ. 70, της 20ής Αυγούστου 2024) (στο εξής: ZZLD), το οποίο μεταφέρει στην εσωτερική έννομη τάξη την οδηγία 2016/680. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η ρύθμιση του ZZLD είναι γενική και ότι, δεδομένου ότι το άρθρο 272, παράγραφος 1, του NPK αποτελεί ειδικό νόμο, εξακολουθεί να εφαρμόζεται. Υπενθυμίζω ότι το αιτούν δικαστήριο είναι αρμόδιο για την ερμηνεία του εθνικού δικαίου [βλ. απόφαση της 30ής Απριλίου 2024, M.N. (EncroChat), C‑670/22, EU:C:2024:372, σκέψη 76], και, ως εκ τούτου, φρονώ ότι πρέπει να απαντηθεί το ερώτημα όπως έχει υποβληθεί, θεωρούμενο, κατά τεκμήριο, λυσιτελές [βλ. απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 2023, Ministerstvo na vatreshnite raboti (Καταγραφή βιομετρικών και γενετικών δεδομένων από την αστυνομία), C‑205/21, στο εξής: απόφαση Ministerstvo na vatreshnite raboti, EU:C:2023:49, σκέψη 54].
36      Βλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2024, Direktor na Glavna direktsia «Natsionalna politsia» pri MVR – Sofia (C‑118/22, EU:C:2024:97, σκέψη 39).
37      Απόφαση Ministerstvo na vatreshnite raboti (σκέψη 116 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Σχετικά με την έννοια της «εθνοτικής καταγωγής» σε άλλο πλαίσιο, βλ. απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2025, Slagelse Almennyttige Boligselskab, Afdeling Schackenborgvænge (C‑417/23, EU:C:2025:1017, σκέψεις 71 επ.), που αφορά την οδηγία 2000/43/ΕΚ του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 2000, περί εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχείρισης προσώπων ασχέτως φυλετικής ή εθνοτικής τους καταγωγής (ΕΕ 2000, L 180, σ. 22).
38      Δεν πρόκειται εν προκειμένω για συλλογή δεδομένων από την αστυνομία κατά τη διάρκεια της έρευνας με σκοπό την ταυτοποίηση ή τη μελλοντική κλήτευση του διωκόμενου προσώπου, όπως συνέβη, για παράδειγμα, στην υπόθεση που οδήγησε στην απόφαση της 20ής Νοεμβρίου 2025, Policejní prezidium (Αποθήκευση βιομετρικών και γενετικών δεδομένων) (C‑57/23, EU:C:2025:905, σκέψη 84).
39      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 22ας Ιουνίου 2021, Latvijas Republikas Saeima (Βαθμοί ποινής) (C‑439/19, EU:C:2021:504, σκέψεις 109 και 110).
40      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση Vyriausioji tarnybinės etikos komisija (σκέψη 98 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Βλ. επίσης απόφαση Direktor na Glavna direktsia (σκέψη 62).
41      Βλ. σημεία 12 έως 15 των παρουσών προτάσεων.
42      Βλ. άρθρο 8, παράγραφος 1, του ZGR, το περιεχόμενο του οποίου παρατίθεται στο σημείο 12 των παρουσών προτάσεων.
43      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση Vyriausioji tarnybinės etikos komisija (σκέψη 98 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Βλ.,
επίσης, απόφαση Direktor na Glavna direktsia (σκέψη 62).
44      Βλ. απόφαση Direktor na Glavna direktsia (σκέψη 48 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
45      Βλ. αποφάσεις Ministerstvo na vatreshnite raboti (σκέψεις 118 επ.) και της 20ής Νοεμβρίου 2025, Policejní prezidium (Αποθήκευση βιομετρικών και γενετικών δεδομένων) (C‑57/23, EU:C:2025:905, σκέψη 78). Βλ., επίσης, προτάσεις του γενικού εισαγγελέα M. Szpunar στην υπόθεση Comdribus (C‑371/24, EU:C:2025:631, σημεία 43 επ.)
46      Αναρωτιέμαι, εξάλλου, για τον λόγο ύπαρξης αυτής της ερωτήσεως που αφορά την «εθνοτική καταγωγή», η οποία ενδέχεται να είναι προβληματική σε σχέση με τις αξίες της Ένωσης, κατά την έννοια του άρθρου 2 ΣΕΕ.
47      Βλ., υπό
την
έννοια
αυτή, απόφαση
Ministerstvo na vatreshnite raboti (σκέψεις 128 και 129)·
Simon, D., «Données personnelles – Traitement des données sensibles dans les procédures pénales», Revue
Europe,
LexisNexis, αριθ. 3, 2023, σχόλιο αριθ. 112.