61990CJ0203_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-203/90,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Verwaltungsgerichtsof Baden-Wuerttemberg προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Erzeugergemeinschaft Gutshof-Ei GmbH
και
Stadt Buehl,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 21 του κανονισμού (ΕΟΚ) 2772/75 του Συμβουλίου, της 29ης Οκτωβρίου 1975, περί ορισμένων προδιαγραφών εμπορίας που εφαρμόζονται στα αυγά (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/014, σ. 53), όπως τροποποιήθηκε για τελευταία φορά με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 3494/86 του Συμβουλίου, της 13ης Νοεμβρίου 1986 (ΕΕ 1986, L 323, σ. 1),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
συγκείμενο από τους Sir Gordon Slynn, πρόεδρο τμήματος, R. Joliet και G. C. Rodriguez Iglesias, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: G. Tesauro
γραμματέας: J. A. Pompe, βοηθός γραμματέας,
λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
- η εταιρία Erzeugergemeinschaft Gutshof-Ei GmbH, εκπροσωπουμένη από τον Volkmann-Schluck, δικηγόρο Αμβούργου,
- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένη από τον Ulrich Woelker, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας,
έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις της εταιρίας Erzeugergemeinschaft Gutshof-Ei GmbH, εκπροσωπουμένης από τον δικηγόρο Juergen Guendisch, και της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά τη συνεδρίαση της 14ης Νοεμβρίου 1991,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 13ης Δεκεμβρίου 1991,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με Διάταξη της 20ής Ιουνίου 1990, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 4 Ιουλίου 1990, το Verwaltungsgerichtsof Baden-Wuerttemberg υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, τρία προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 21 του κανονισμού 2772/75 του Συμβουλίου, της 29ης Οκτωβρίου 1975, περί ορισμένων προδιαγραφών εμπορίας που εφαρμόζονται στα αυγά (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/014, σ. 53), όπως τροποποιήθηκε για τελευταία φορά με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 3494/86 του Συμβουλίου, της 13ης Νοεμβρίου 1986 (ΕΕ 1986, L 323, σ. 1).
2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της εταιρίας Erzeugergemeinschaft Gutshof-Ei GmbH (στο εξής: Gutshof-Ei) και της Υπηρεσίας Κονωνικών Υποθέσεων και Δημοσίας Ασφαλείας του δήμου της πόλεως Buehl σχετικά με την αναγραφή επί των συσκευασιών αυγών που εμπορεύεται η Gutshof-Ei ορισμένων διαφημιστικών μηνυμάτων.
3 Η Gutshof-Ei μεταφέρει αυγά από το κέντρο συσκευασίας της μέχρι τα καταστήματα λιανικής πωλήσεως σε χαρτοκιβώτια περιέχοντα περί τις 24 συσκευασίες των 10 αυγών εκάστη. Τα εν λόγω χαρτοκιβώτια φέρουν ορισμένες ενδείξεις: στις κατά μήκος όψεις τους αναγράφεται η ένδειξη "φρέσκα αυγά, κατευθείαν από τον ορνιθώνα (...) το αποδεικνύει και η γεύση τους", ενώ στις πλάγιες όψεις τους η ένδειξη "φρέσκα, κατευθείαν από τον ορνιθώνα".
4 Η καθής/εφεσίβλητη της κυρίας δίκης, επικαλούμενη υπουργική απόφαση του ομοσπόνδου κράτους της Βάδης-Βυρτεμβέργης, της 25ης Οκτωβρίου 1982 (ΕΜ αριθ. 84-1230/SΜ αριθ. VΙ/6-8755.Ι), κάλεσε την Gutshof-Ei να παύσει να αναγράφει την ένδειξη "φρέσκα, κατευθείαν από τον ορνιθώνα" επί των χαρτοκιβωτίων, απειλώντας την με την έκδοση διαταγής περί παύσεως των δραστηριοτήτων της. Στη συνέχεια, η Gutshof-Ei προσέφυγε στο Verwaltungsgericht της Καρλσρούης ζητώντας να αναγνωριστεί το δικαίωμά της να αναγράφει τις εν λόγω ενδείξεις επί των συσκευασιών της. Προς στήριξη του αιτήματός της, η προσφεύγουσα/εφεσείουσα επικαλέστηκε την αντίθεση της ανωτέρω υπουργικής αποφάσεως προς τον κανονισμό 2772/75.
5 'Υστερα από την απόρριψη της προσφυγής της από το Verwaltungsgericht της Καρλσρούης, η Gutschof-Ei άσκησε έφεση ενώπιον του Verwaltungsgerichtshof της Βάδης-Βυρτεμβέργης, το οποίο ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
"1) 'Εχει το άρθρο 21 του κανονισμού (ΕΟΚ) 2772/75 του Συμβουλίου, της 29ης Οκτωβρίου 1975, περί ορισμένων προδιαγραφών εμπορίας που εφαρμόζονται στα αυγά, την έννοια ότι επιτρέπεται και στις μεγάλες συσκευασίες αυγών να αναγράφονται ενδείξεις αποσκοπούσες στην προώθηση των πωλήσεων;
2) Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως επί του πρώτου ερωτήματος, μπορούν ακριβή αντικειμενικώς στοιχεία να οδηγήσουν σε παραπλάνηση, κατά την έννοια του άρθρου 21, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο γ, του κανονισμού 2772/75, εφόσον ο καταναλωτής τα συνδέει με εσφαλμένες εντυπώσεις;
3) Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως επί του δευτέρου ερωτήματος, απαγορεύει το άρθρο 21, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο γ, του κανονισμού 2772/75 την αναγραφή επί των μεγάλων συσκευασιών αυγών ενδείξεων που αποσκοπούν στην προώθηση των πωλήσεων και αφορούν τη νωπότητα των αυγών;".
6 Στην έκθεση ακροατηρίου αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της κυρίας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Επί του πρώτου ερωτήματος
7 Πρέπει, καταρχάς, να παρατηρηθεί ότι, κατά το άρθρο 16 του κανονισμού 2772/75, ως μεγάλες συσκευασίες νοούνται όσες περιέχουν περισσότερα από 30 αυγά και ως μικρές όσες περιέχουν 30 ή και λιγότερα.
8 Κατά το άρθρο 21 του κανονισμού 2772/75, "οι συσκευασίες δεν δύνανται να φέρουν οποιαδήποτε άλλη ένδειξη πλην των προβλεπομένων στον παρόντα κανονισμό". Το άρθρο 17 του κανονισμού, το οποίο περιλαμβάνει κατάλογο των υποχρεωτικών και προαιρετικών ενδείξεων επί των μεγάλων συσκευασιών, δεν αναφέρεται στα διαφημιστικά μηνύματα. Από τα ανωτέρω έπεται ότι, όπως είναι διατυπωμένος, ο κανονισμός 2772/75 απαγορεύει τις αποσκοπούσες στην προώθηση των πωλήσεων ενδείξεις επί των μεγάλων συσκευασιών.
9 Πάντως, το δεύτερο εδάφιο του άρθρου 21 του κανονισμού 2772/75, το οποίο προστέθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 1831/84 του Συμβουλίου, της 19ης Ιουνίου 1984 (ΕΕ 1984, L 172, σ. 2), προβλέπει ότι οι μικρές συσκευασίες μπορούν να φέρουν "ενδείξεις που προορίζονται για την προώθηση των πωλήσεων, στον βαθμό που οι ενδείξεις αυτές, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο είναι διατυπωμένες, δεν μπορούν να παραπλανήσουν τον αγοραστή". Κατά την Gutshof-Ei, ο περιορισμός των διαφημιστικών μηνυμάτων αποκλειστικά στις μικρές συσκευασίες δεν δικαιολογείται από κανέναν ουσιαστικό λόγο και η απαγόρευση αναγραφής των ενδείξεων στις μεγάλες συσκευασίες είναι συνέπεια φραστικής παραδρομής στον τροποποιηθέντα κανονισμό 2772/75. Τον ισχυρισμό αυτό επιβεβαιώνει η επελθούσα στην επίδικη ρύθμιση τροποποίηση με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 1907/90 του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 1990, σχετικά με ορισμένες προδιαγραφές εμπορίας για τα αυγά (ΕΕ 1990, L 173, σ. 5). Κατά το άρθρο 10, παράγραφος 2, στοιχείο ε, του κανονισμού αυτού, ο οποίος αντικατέστησε τον κανονισμό 2772/75 από 1ης Οκτωβρίου 1990, τόσο οι μεγάλες όσο και οι μικρές συσκευασίες μπορούν να φέρουν ενδείξεις που αποσκοπούν στην προώθηση των πωλήσεων.
10 Το επιχείρημα αυτό είναι απορριπτέο. Το άρθρο 21, δεύτερο εδάφιο, προστέθηκε στον κανονισμό 2772/75 με σκοπό την καλύτερη πληροφόρηση των καταναλωτών (βλ. τέταρτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1831/84). Προβλέπει τη δυνατότητα αναγραφής επί των μικρών συσκευασιών, πέραν των ενδείξεων σχετικά με την προώθηση των πωλήσεων, επιπλέον συμπληρωματικών ενδείξεων, ιδίως του κωδικού αριθμού διαχειρίσεως λιανικού εμπορίου ή του κωδικού αριθμού ελέγχου της αποθηκεύσεως. Στις 28 Νοεμβρίου 1984, ήτοι λιγότερο από έξι μήνες μετά την έκδοση του κανονισμού 1831/84, το Συμβούλιο τροποποίησε εκ νέου τον κανονισμό 2772/75 με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 3341/84 (ΕΕ 1984, L 312, σ. 7). Με το άρθρο 1 του ανωτέρω κανονισμού προστίθεται στο άρθρο 17 του κανονισμού 2772/75 διάταξη που επιτρέπει στις μεγάλες συσκευασίες να φέρουν τον κωδικό αριθμό εμπορικής διαχειρίσεως και τον κωδικό αριθμό ελέγχου της αποθηκεύσεως. Πάντως, ο κανονισμός 3341/84 δεν περιέχει καμιά διάταξη επιτρέπουσα την αναγραφή διαφημιστικών μηνυμάτων επί των μεγάλων συσκευασιών. Υπό τις περιστάσεις αυτές, αποκλείεται η περίπτωση φραστικής παραδρομής.
11 Επομένως, στο πρώτο ερώτημα αρμόζει η απάντηση ότι το άρθρο 21 του κανονισμού 2772/75 απαγορεύει την αναγραφή επί των μεγάλων συσκευασιών αυγών ενδείξεων αποσκοπουσών στην προώθηση των πωλήσεων.
Επί του δευτέρου και τρίτου ερωτήματος
12 Το αιτούν δικαστήριο ζητεί απάντηση επί του δευτέρου και τρίτου ερωτήματος μόνο σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως επί του πρώτου. Πάντως, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά το άρθρο 10, παράγραφος 2, στοιχείο ε, του κανονισμού 1907/70, επιτρέπεται η αναγραφή ενδείξεων και επί των μεγάλων συσκευασιών αυγών που αποσκοπούν στην προώθηση των πωλήσεων στον βαθμό που οι ενδείξεις αυτές και ο τρόπος με τον οποίο αναγράφονται δεν δημιουργούν κίνδυνο παραπλανήσεως του αγοραστή. Ο ανωτέρω κανονισμός άρχισε να ισχύει μόλις την 1η Οκτωβρίου 1990, ήτοι μετά την ημερομηνία της Διατάξεως περί παραπομπής. Πάντως, κατά τη συζήτηση ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου υποστηρίχθηκε ότι, σύμφωνα με το γερμανικό δικονομικό δίκαιο, το δικαστήριο αυτό οφείλει να εκδώσει την απόφασή του ενόψει των διατάξεων που ίσχυαν κατά τον χρόνο της τελευταίας δημοσίας συνεδριάσεώς του επί της εκδικαζομένης υποθέσεως. Συνεπώς, στο δεύτερο και τρίτο ερώτημα πρέπει να δοθεί απάντηση με βάση τις νέες διατάξεις εμπορίας που ισχύουν για τα αυγά, όπως αυτές περιλαμβάνονται στον κανονισμό 1907/90.
13 Με το δεύτερο και τρίτο ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν η κοινοτική ρύθμιση απαγορεύει την αναγραφή ενδείξεων αποσκοπουσών στην προώθηση των πωλήσεων που αναφέρονται στη νωπότητα των αυγών και που, μολονότι είναι αντικειμενικώς ακριβείς, μπορούν, πάντως, να παραπλανήσουν τον αγοραστή.
14 Πρέπει να υπογραμμιστεί, κατ' αρχάς, ότι διαφημιστικό μήνυμα σχετικά με τη νωπότητα των αυγών ενέχει τον κίνδυνο να δημιουργήσει εσφαλμένες εντυπώσεις στον καταναλωτή, όταν αυτός δεν διαθέτει κάποιο αξιόπιστο σημείο αναφοράς που να του επιτρέψει να ελέγξει την ακρίβεια της πληροφορίας αυτής. Αντίθετα, αν ο καταναλωτής διαθέτει κάποιο ενδεικτικό στοιχείο, όπως είναι η ημερομηνία ωοτοκίας, ικανό να του επιτρέψει να προβεί σε προσωπική εκτίμηση ως προς τη νωπότητα των αυγών, η εν λόγω ένδειξη δεν δημιουργεί κίνδυνο παραπλανήσεώς του.
15 Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, υπό το κράτος του κανονισμού 2772/75, απαγορεύονται οι ενδείξεις που αναφέρονται αμέσως ή εμμέσως στην ημερομηνία ωοτοκίας (βλ. συναφώς την απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 1991 στην υπόθεση C-372/89, Gold-Ei, Συλλογή 1991, σ. Ι-43). Το άρθρο 10, παράγραφος 2, στοιχείο γ, του κανονισμού 1907/90 προβλέπει, αντίθετα, ότι τόσο στις μεγάλες όσο και στις μικρές συσκευασίες μπορούν να αναγράφονται μία ή περισσότερες ημερομηνίες, πλην της ημερομηνίας συσκευασίας, που παρέχουν συμπληρωματικές πληροφορίες στον καταναλωτή. Πάντως, δυνάμει του άρθρου 10, παράγραφος 3, του ιδίου κανονισμού, οι συμπληρωματικές αυτές ημερομηνίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο σύμφωνα με τους προς θέσπιση εκ μέρους της Επιτροπής κανόνες εφαρμογής.
16 Οι κανόνες εφαρμογής σχετικά με την αναγραφή της ημερομηνίας ωοτοκίας παρατίθενται στα άρθρα 15 και 16 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1274/91 της Επιτροπής, της 15ης Μαΐου 1991, περί λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού 1907/90 (ΕΕ 1990, L 121, σ. 11). Προς αποφυγή του ενδεχομένου απάτης, οι κανόνες αυτοί καθιερώνουν για τα αυγά για τα οποία προβλέπεται η αναγραφή της ημερομηνίας ωοτοκίας σύστημα καθημερινής συλλογής και άμεσης κατατάξεως και σημάνσεως, καθώς και ιδιαίτερα αυστηρές διαδικασίες καταχωρήσεως σε μητρώα, τηρήσεως αρχείων και ελέγχου (βλ. 14η αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1274/91).
17 Υπό τις περιστάσεις αυτές, πρέπει να αναγνωριστεί ότι τα διαφημιστικά μηνύματα που αναφέρονται στη νωπότητα των αυγών ενέχουν τον κίνδυνο, έστω κι αν είναι αντικειμενικώς ακριβή, να παραπλανήσουν τον αγοραστή, εκτός αν τα αυγά φέρουν την ημερομηνία ωοτοκίας που αναγράφεται σύμφωνα με τις κοινοτικές διατάξεις.
18 Στη συνέχεια, πρέπει να εξεταστεί το ερώτημα αν τα διαφημιστικά μηνύματα που αφορούν τη νωπότητα των αυγών ενέχουν τον κίνδυνο να συγχέονται με ορισμένες παραπλήσιες εκφράσεις που προβλέπονται από την κοινοτική ρύθμιση αποκλειστικά και μόνο για δεδομένη κατηγορία ποιότητας. Συναφώς, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι, σύμφωνα με το άρθρο 10, παράγραφος 1, του κανονισμού 1907/90, τα αυγά της κατηγορίας Α διακρίνονται με τον όρο "φρέσκα", σε συνδυασμό με την ένδειξη της κατηγορίας ποιότητας, ενώ, δυνάμει του άρθρου 12 του ιδίου κανονισμού, η λέξη "έξτρα" μπορεί να χρησιμοποιηθεί επί των μικρών συσκευασιών που περιέχουν αυγά της κατηγορίας Α μέχρι την έβδομη ημέρα από τη συσκευασία τους. Κατά την Επιτροπή, υφίσταται μεγάλος κίνδυνος ο καταναλωτής να οδηγηθεί στη σκέψη ότι η χρήση των εκφράσεων που αφορούν τη νωπότητα των αυγών, όπως "φρέσκα, κατ' ευθείαν από τον ορνιθώνα", εξαρτάται από προϋποθέσεις παρεμφερείς προς εκείνες που επιβάλλει το κοινοτικό δίκαιο για τη χρήση της εκφράσεως "εξαιρετικά φρέσκα".
19 Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να εκτιμήσει αν η αποσκοπούσα στην προώθηση των πωλήσεων ένδειξη αναγράφεται κατά τρόπο αποκλείοντα ευλογοφανώς τον κίνδυνο συγχύσεως για τον καταναλωτή σε σχέση με άλλη προβλεπόμενη από τον νόμο κατηγορία, εξαιτίας των χαρακτηριστικών γνωρισμάτων της σχετικής παρουσιάσεως.
20 Επομένως, στο δεύτερο και τρίτο ερώτημα που υπέβαλε το Verwaltungsgerichtshof του Baden-Wuerttemberg αρμόζει η απάντηση ότι η ισχύουσα σήμερα κοινοτική ρύθμιση απαγορεύει την αναγραφή επί των συσκευασιών ενδείξεων αποσκοπουσών στην προώθηση των πωλήσεων και αναφερομένων στη νωπότητα των αυγών, όταν τα αυγά δεν φέρουν την ημερομηνία ωοτοκίας που τίθεται σύμφωνα με τις κοινοτικές διατάξεις. Εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να εκτιμήσει αν το διαφημιστικό μήνυμα παρουσιάζεται κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να ενέχει κίνδυνο συγχύσεώς του με ένδειξη που η κοινοτική ρύθμιση προβλέπει αποκλειστικά και μόνο για δεδομένη κατηγορία ποιότητας.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
21 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που κατέθεσε παρατηρήσεις ενώπιον του Δικαστηρίου, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε, με Διάταξη της 20ής Ιουνίου 1990, το Verwaltungsgerichtshof του Baden-Wuerttemberg, αποφαίνεται:
1) Το άρθρο 21 του κανονισμού (ΕΟΚ) 2772/75 του Συμβουλίου, της 29ης Οκτωβρίου 1975, περί ορισμένων προδιαγραφών εμπορίας που εφαρμόζονται στα αυγά, απαγορεύει την αναγραφή επί των μεγάλων συσκευασιών αυγών ενδείξεων αποσκοπουσών στην προώθηση των πωλήσεων.
2) Η σήμερα ισχύουσα κοινοτική ρύθμιση απαγορεύει την αναγραφή επί των συσκευασιών ενδείξεων αποσκοπουσών στην προώθηση των πωλήσεων και αναφερομένων στη νωπότητα των αυγών, όταν τα αυγά δεν φέρουν την ημερομηνία ωοτοκίας που τίθεται σύμφωνα με τις κοινοτικές διατάξεις. Εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να εκτιμήσει αν το διαφημιστικό μήνυμα παρουσιάζεται κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να ενέχει κίνδυνο συγχύσεώς του με ένδειξη που η κοινοτική ρύθμιση προβλέπει αποκλειστικά και μόνο για δεδομένη κατηγορία ποιότητας.