SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA6 ta' Lulju 1982 (*)"Impriżi pubbliċi – Trasparenza fir-relazzjonijiet finanzjarji ma' l-Istat"Fil-kawżi magħquda C-188/80, C-189/80 u C-190/80_li
għandhom l-għan li tiġi annullata, skond l-Artikolu 173 tat-Trattat
KEE, id-Direttiva 80/723/CEE tal-Kummissjoni, tal-25 ta’ Ġunju 1980, li
tirrigwarda t-trasparenza fir-relazzjonijiet finanzjarji bejn l-Istati
Membri u l-impriżi pubbliċi (ĠU L 195, p. 35)_Ir-Repubblika Franċiża,
irrappreżentata minn G. Guillaume u P. Moreau Defarges, bħala agent u
aġent deputat tal-gvern Franċiż rispettivament, b'indirizz għan-notifika
fil-Lussemburgu, fl-Ambaxxata Franċiża_rikorrenti_vsIl-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej,
irrapreżentata mill-konsulent ġuridiku B. van der Esch, bħala aġent,
assistit minn G. Marenco, membru tas-Servizz ġuridiku tiegħu b’indirizz
għan-notifika fil-Lussemburgu, fl-uffiċċju tal-konsulent ġuridiku
tagħha, O. Montalto, Bini Jean Monnet, Kirchberg_konvenutaSostunta minnIr-Renju ta’ l-Olanda, irrappreżentat minn A. Bos, bħala aġent_u minnIr-Repubblika Federali tal-Ġermanja,
irrappreżentata minn M Seidel, Ministerialrat fil-Ministeru Federali
ta’ l-Ekonomija, u minn A. Deringer, avukat fl-Oberlandesgericht
f’Kolonja, bħala aġenti_189/80_Ir-Repubblika Taljana,
irrapreżentata minn A. Squillante, kap tad-Direttorat tal-Kontenzjuż
Diplomatiku, tat-Trattati u l-Kwistjonijiet Leġiżlattivi, bħala aġent,
assistit minn I.M. Braguglia, avukat ta’ l-Istat, b’indirizz
għan-notifika fil-Lussemburgu, fl-Ambaxxata Taljana_rikorrentiSostnuti minnIr-Repubblika Franċiża, irrapreżentata minn G. Guillaume, assistit minn A. Camelutti, deputat aġent vsIl-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej,
irrapreżentata mill-konsulent ġuridiku tagħha, B. van der Esch, bħala
aġent, assistit minn S. Fabbro, membru tas-Servizz ġuridiku tiegħu,
b'indirizz għan-notifika fil-Lussemburgu, fl-uffiċċju tal-konsulent
ġuridiku tiegħu O. Montalto, bini Jean Monnet Kirchberg_Konvenutasostnuta minnIr-Renju ta’ l-Olanda_u minnIr-Repubblika Federali tal-Ġermanja_190/80Ir-Renju Unit ta’ l-Ingilterra u ta’ l-Irlanda ta’ Fuq,
irrapreżentat minn W.H. Godwin, Treasury Solicitor, bħala aġent,
b'indirizz għan-notifika fil-Lussemburgu, fl-Ambaxxata Ingliża_rikorrent_Sostnut minnIr-Repubblika Franċiża, irrapreżentata minn G. Guillaume, bħala aġent, assistit minn A. Carnelutti, deputat aġent_VsIl-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej,
irrapreżentata mill-konsulent ġuridiku tagħha B. van der Esch, bħala
aġent, assistit minn P.J. Kuyper, membru tas-Servizz ġuridiku tiegħu,
b'indirizz għan-notifika fil-Lussemburgu, fl-uffiċċju ta’ l-avukat
tagħha,
M. Cervino, Bini Jean Monnet, Kirchberg.KonvenutaSostnut minnIr-Renju ta’ l-Olanda, u minnIr-Repubblika Federali tal-Ġermanja, IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA_komposta
minn, J. Mertens de Wilmars, President, A. Touffait u O. Due,
Presidenti ta' Awla, P. Pescatore, A. J. Mackenzie Stuart, A. O´Keeffe,
T. Koopmans, A. Chloros u F. Grévisse, ImħallfinAvukat Ġenerali: G. Reischl_Reġistratur: P. HeimSentenzaIl-kuntest ġuridiku1        Permezz
ta’ atti ppreżentati fir-reġistru tal-Qorti fis-16, it-18 u d-19 ta’
Settembru 1980 rispettivament, ir-Repubblika Franċiża, ir-Repubblika
Taljana u r-Renju Unit ressqu tliet rikorsi bis-saħħa ta’ l-ewwel inċiż
ta’ l-Artikolu 173 tat-Trattat tal-KEE, intiżi għall-annullament
tad-direttiva tal-Kummissjoni Numru 80/723/KEE, tal-25 ta’ Ġunju
1980_dwar it-trasparenza fir-relazzjonijiet finanzjarji bejn l-Istati
Membri u l-impriżi pubbliċi (ĠU 1980 L 195, p. 35). Ir-Repubblika
Federali tal-Ġermanja u r-Renju ta’ l-Olanda intervenew f’dawn
il-proċeduri sabiex isostnu l-konklużjonijiet tal-Kummissjoni.2        Id-direttiva,
adottata taħt l-Artikolu 90(3), tat-Trattat, tobbliga lill-Istati
Membri li jkollhom disponibbli għal ħames snin, l-informazzjoni, dwar
it-tqassim ta’ fondi pubbliċi, mill-awtoritajiet pubbliċi, lill-impriżi
pubbliċi, kif ukoll dik dwar l-użu effettiv ta’ dawn il-fondi
mill-imsemmija impriżi. Jirriżulta mill-premessi tad-direttiva li l-għan
ewlieni tagħha huwa li tippromwovi l-applikazzjoni effikaċi
tad-dispożizzjonijiet ta' l-Artikoli 92 u 93 tat-Trattat, dwar
għajnuniet mill-Istat għall-impriżi pubbliċi. Minn barra dan, dawn
il-premessi jenfasizzaw il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament ta’
l-impriżi pubbliċi u privati u l-ħtieġa li jkun hemm trasparenza
fir-relazzjonijiet finanzjarji bejnhom u l-Istati Membri, minħabba
l-komplessità ta’ dawn ir-relazzjonijiet.3        L-eċċezzjonijiet
invokati mill-gvernijiet rikorrenti, minkejja li huma differenti fuq
ċerti punti, jistgħu jinġabru sostanzjalment kif ġej;
-
Nuqqas ta’ kompetenza min-naħa tal-Kummissjoni;
-
Nuqqas ta’ bżonn u nuqqas ta’ rispett tal-prinċipju ta' proporzjonalità;
-
Diskriminazzjoni kontra l-impriżi pubbliċi;
-
Ksur ta’ l-Artikoli 90, 92 u 93 f’dak li għandu x’jaqsam
mad-definizjoni li d-direttiva tagħti tal-kunċett ta’ impriża pubblika u
l-għajnuna mill-Istat;
-
Nuqqas ta’ ftehim ta’ dawk ir-regoli li jiddefinixxu l-iskop tat-Trattati
tal-KEE, tal-KEFA, u tal-KEEA;
-
Nuqqas ta’ motivazzjoni u ftehim tal-prinċipju ta’ l-ugwaljanza rigward l-eżenzjonijiet ipprovduti mid-direttiva.  Dwar l-ewwel eċċezzjoni (inkompetenza tal-Kummissjoni)4        Fil-fehma
tal-gvern tar-Renju Unit, billi adottat id-direttiva li qiegħda tiġi
kkontestata, il-Kummissjoni marret kontra l-istess prinċipji li
jirregolaw it-tqassim tal-poteri u tar-responsabbiltajiet bejn
l-istituzzjonijiet tal-Komunità. Jirriżulta, mid-dispożizzjonijiet
istituzzjonali tat-Trattat, li t-totalità tal-poter leġiżlattiv primarju
jappartjeni lill-Kunsill, filwaqt li l-Kummissjoni għandha biss setgħat
ta’ sorveljanza u ta’ implementazzjoni. Il-mod li bih huma mqassma dawn
il-kompetenzi huwa kkonfermat mir-regoli speċifiċi tat-Trattat f’dak li
għandu x’jaqsam mal-kompetenza, li kważi kollha jagħtu unikament
lill-Kunsill il-jedd li jadotta regolamenti u direttivi. L-istess
tqassim ta’ responsabbiltajiet jinsab, b’mod partikolari, fir-regoli
dwar il-kompetizzjoni. Dawn l-istess dispożizzjonijiet jagħtu
lill-Kummissjoni r-responsabbiltà li tissorvelja, iżda din tista’
tilleġiżla biss fil-limiti tal-poter speċifiku li lilha jkun ġie
ddelegat minn miżura maħruġa mill-Kunsill.5        Dejjem
fil-fehma tal-gvern tar-Renju Unit, id-dispożizzjonijiet tat-Trattat
li, eċċezzjonalment, jagħtu lill-Kummissjoni l-kompetenza li toħroġ
direttivi, għandhom jiġu interpretati fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet
suesposti. Id-direttivi tal-Kummissjoni mhumiex ta’ l-istess natura bħal
dawk adottati mill-Kunsill. Filwaqt li dawn ta’ l-aħħar jista’ jkun
fihom dispożizzjonijiet leġiżlattivi ġenerali, li jistgħu jimponu
obbligi ġodda fuq l-Istati Membri skond il-ħtieġa, l-iskop ta’ dawn ta’
l-ewwel huwa sempliċement li jindirizzaw sitwazzjoni speċifika f’wieħed
jew aktar mill-Istati Membri. Rigward l-Artikolu 90(3), dan l-iskop
limitat jinftiehem mill-kliem użat fid-disopożizzjoni, li jgħid li
l-Kummissjoni għandha "toħroġ" id-direttivi u d-deċiżjonijiet opportuni
lill-Istati Membri.6        Madankollu,
ma hemm ebda bażi għal dan l-argument fid-dispożizzjonijiet
istituzzjonali tat-Trattat. Skond l-Artikolu 4, il-Kummissjoni għandha
tieħu sehem
fix-xogħol tal-Komunità, fuq l-istess bażi ta’
l-istituzzjonijiet oħra, u kull waħda minnhom għandha taġixxi fil-limitu
tal-poteri mogħtija lilha mit-Trattat. L-Artikolu 155, fi kliem li huwa
kważi identiku għal dak użat fl-Artikolu 145 biex tiġi deskritta
l-istess funzjoni tal-Kunsill, jipprovdi li l-Kummissjoni għandu jkollha
l-poter li tieħu deċiżjonijiet skond kif ipprovdut fit-Trattat. Barra
minn dan, id-dispożizzjonijiet tal-kapitolu li jirregola, b’mod
ġenerali, l-effetti u l-kontenut tal-miżuri adottati
mill-istituzzjonijiet, b’mod partikolari dawk ta’ l-Artikolu 189, ma
jagħmlux id-distinzjoni li jagħmel il-gvern tar-Renju Unit bejn
direttivi ta’ portata ġenerali u dawk li jistabilixxu biss miżuri
speċifiċi. Skond l-ewwel subinċiż ta’ dan l-Artikolu, il-Kummissjoni,
bħall-Kunsill, għandha d-dritt li toħroġ direttivi fil-kundizzjonijiet
ipprovduti mit-Trattat. Minn dan isegwi li l-limiti tal-kompetenza
mogħtija lill-Kummissjoni minn dispożizzjoni speċifika tat-Trattat
m’għandhomx jittieħdu minn prinċipju ġenerali, iżda minn
interpretazzjoni tal-kliem partikolari wżat fid-dispożizzjonijiet in
kwistjoni, f’dan il-każ l-Artikolu 90, li huwa analizzat fid-dawl ta’
l-iskop tiegħu u tal-post li huwa jokkupa fl-iskema tat-Trattat. 7        F’dan
ir-rigward, m’huwiex possibbli li wieħed jasal għal konklużjonijiet
minħabba l-fatt li l-biċċa l-kbira tad-dispożizzjonijiet speċifiċi
l-oħra tat-Trattat, li jagħtu l-poter li jiġu adottati atti ta’ portata
ġenerali, jagħtu tali kompetenza lill-Kunsill, li jiddeċiedi fuq
proposta tal-Kummissjoni. Lanqas ma tista’ ssir distinzjoni bejn dawk
id-dispożizzjonijiet li jipprovdu għall-adozzjoni ta’ direttivi skond
jekk dawn jużawx il-kelma “jistabbilixxi"
jew "jindirizza". Skond
l-Artikolu 189, id-direttivi kif ukoll id-deċiżjonijiet, kemm dawk
tal-Kunsill kif ukoll dawk tal-Kummissjoni, huma indirizzati lil
destinatarji li, f’dak li għandu x’jaqsam ma’ direttivi, huma
neċessarjament Stati Membri. Fil-każ ta’ dispożizzjoni li tipprovdi
għall-adozzjoni kemm ta’ direttivi kif ukoll ta’ deċiżjonijiet
indirizzati lill-Istati Membri, il-kelma "jindirizza" hija sempliċement
l-aktar espressjoni komuni adattata.8        In
sostenn ta' l-argument ibbażat fuq in-nuqqas ta’ kompetenza
tal-Kummissjoni, it-tliet gvernijiet rikorrenti jsostnu li r-regoli li
fiha d-direttiva li qiegħda tiġi kkontestata setgħu ġew adottati
mill-Kunsill. Peress li l-iskop tad-direttiva huwa li l-Kummissjoni
tingħata l-permess li tikkontrolla l-osservanza ta’ l-obbligu li
l-Istati Membri għandhom li jinnotifikawha, in konformità ma’ l-Artikolu
93(3), jekk ikollhom ħsieb li jistitwixxu jew jemendaw xi għajnuna
statali, u peress li l-Artikolu 94 jagħti lill-Kunsill il-kompetenza,
b’mod partikolari, li jiffissa l-kundizzjonijiet li fihom ikun japplika
l-imsemmi paragrafu, ir-regoli in kwistjoni jaqgħu taħt il-kompetenza
ta’ din l-istituzzjoni, bis-saħħa ta’ l-imsemmi Artikolu. Madankollu,
tali regoli għandhom jaqgħu taħt il-poteri tal-Kunsill bis-saħħa ta’
l-Artikolu 213 jew, subordinatament, ta’ l-Artikolu 235. Peress li dan
huwa qasam li fih il-Kunsill huwa kompetenti, mhuwiex possibbli,
fil-fehma tal-gvernijiet rikorrenti, li tiġi rrikonoxxuta kompetenza
konkorrenti tal-Kummissjoni permezz ta’ dispożizzjonijiet oħra
tat-Trattat.9        Il-Kummissjoni,
sostnuta mill-gvern tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja, tinsisti fuq
il-fatt li d-Direttiva tkopri miżuri li jiġu qabel il-proċedura prevista
mill-Artikolu 93 u li, għal din ir-raġuni, l-Artikolu 94 huwa
inapplikabbli. Hija ssostni wkoll li l-Artikolu 213 ma jirrigwardax
informazzjoni
li l-Istati Membri
jiddisponu minnha u li jridu jgħaddu
lill-Kummissjoni, meta jkunu mitluba jagħmlu dan, minħabba l-obbligu
ġenerali ta’ kooperazzjoni li huma għandhom, previst mill-Artikolu 5.
Lanqas l-Artikolu 235 ma hu applikabbli, peress li dan jippreżupponi li
ma hemm ebda poter ta’ azzjoni ieħor. Il-gvern Olandiż, min-naħa tiegħu,
jenfasizza, fuq kollox, in-natura speċifika u l-importanza awtonoma ta’
l-Artikolu 90.10      L-argumenti
li l-gvernijiet rikorrenti jressqu rigward l-Artikoli 213 u 235 huma
inammissibbli. Fil-fatt, l-Artikolu 213, li jinsab fil-kapitolu
tal-dispożizzjonijiet ġenerali u finali tat-Trattat ma jostakolax
il-poteri mogħtija lill-Kummissjoni mid-dispożizzjonijiet partikolari
tat-Trattat. L-Artikolu 235 ma jistax, għar-raġuni mogħtija
mill-Kummissjoni, jiġi meqjus bħala applikabbli f’dan il-każ.11      Mill-banda
l-oħra, sabiex jiġi evalwat l-argument ibbażat fuq l-Artikolu 94,
jeħtieġ li jitqabblu d-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu ma’ dawk ta’
l-Artikolu 90, u għandhom jittieħdu in kunsiderazzjoni ta’ l-għanijiet u
l-iskopijiet ta’ dawn iż-żewġ Artikoli.12      F’dan
ir-rigward, wieħed irid jinnota li dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet
għandhom skopijiet differenti. L-Artikolu 94 huwa parti minn ġabra ta’
dispożizzjonijiet li jirregolaw il-qasam ta’ l-għajnuna mogħtija
mill-Istati, hi x’inhi l-forma ta’ tali għajnuna u huma min huma
d-destinatarji tagħha. L-Artikolu 90, mill-banda l-oħra, jikkonċerna
biss l-impriżi li l-Istati jridu jieħdu responsabbiltà partikolari
għall-imġiba tagħhom minħabba l-fatt li jistgħu jinfluwenzaw din
l-istess imġiba. Tali Artikolu jenfasizza li l-imsemmija impriżi huma
ssuġġettati għar-regoli kollha tat-Trattat, fil-limiti ppreċiżati
mit-tieni paragrafu. Huwa jitlob li l-Istati Membri
jirrispettaw dawn
ir-regoli fir-relazzjonijiet tagħhom ma’ dawn l-impriżi u, f’dan
ir-rigward, jimponi fuq il-Kummissjoni d-dmir li tissorveljahom. Tali
sorveljanza tista’, fil-każ ta’ bżonn, tiġi mħaddma permezz ta’
l-adozzjoni ta’ direttivi u deċiżjonijiet indirizzati lill-Istati
Membri.13      Flimkien
mad-differenza fl-obbjettivi tagħhom, hemm ukoll differenza
fil-kundizzjonijiet preskritti għall-eżerċizzju tal-poteri mogħtija
lill-Kunsill u lill-Kummissjoni rispettivament, miż-żewġ
dispożizzjonijiet. L-Artikolu 94 jawtorizza l-Kunsill li jistabbilixxi
r-regolamenti utli kollha għall-finijiet ta’ l-applikazzjoni ta’
l-Artikoli 92 u 93. Mill-banda l-oħra, il-kompetenza mogħtija
lill-Kummissjoni mill-Artikolu 90(3) hija limitata għad-direttivi u
d-deċiżjonijiet meħtieġa sabiex tkun tista’ taqdi kif imiss id-dmir ta’
sorveljanza impost fuqha mill-istess paragrafu.14      Meta
tiġi mqabbla mal-kompetenza tal-Kunsill taħt l-Artikolu 94, dik
mogħtija lill-Kummissjoni mill-Artikolu 90(3) titħaddem għalhekk f’kamp
ta’ applikazzjoni speċifiku u f’kundizzjonijiet iddefiniti skond
l-obbjettiv partikolari ta’ dan l-Artikolu. Bħala riżultat ta’ dan,
il-kompetenza li għandha l-Kummissjoni li toħroġ id-direttiva
kontenzjuża hija marbuta mal-ħtiġiet inerenti tad-dmir li għandha
tissorvelja, imsemmi fl-Artikolu 90, u li l-eventwalità ta’ regolamenti
maħruġa mill-Kunsill b’applikazzjoni tal-poter ġenerali tiegħu taħt
l-Artikolu 94, u li fih dispożizzjonijiet li jaffettwaw il-qasam
speċifiku ta’ l-għajnuna mogħtija lill-impriżi pubbliċi, ma tostakolax
l-eżerċizzju ta’ din il-kompetenza min-naħa tal-Kummissjoni.15      Joħroġ
mit-totalità ta’ dawn il-kundizzjonijiet li l-ewwel argument invokat
mill-gvernijiet rikorrenti ma jistax jintlaqa’. Dwar it-Tieni argument (nuqqas ta’ ħtieġa)16      Il-gvern
Franċiż u dak Taljan jiċħdu li r-regoli li hemm fid-direttiva huma
meħtieġa sabiex il-Kummissjoni tkun tista’ twettaq b’mod effikaċi
x-xogħol ta’ sorveljanza, kif jitlob minnha l-Artikolu 90. Fil-fehma
tagħhom, hemm diviżjoni ġuridika totali bejn l-Istat u l-impriżi
pubbliċi f’dak li għandu x’jaqsam mal-finanzi. Il-fondi li jitqiegħdu
għad-dispożizzjoni ta’ impriżi pubbliċi mill-awtoritajiet pubbliċi
jidhru kemm f’miżuri leġiżlattivi dwar l-estimi kif ukoll fil-kotba u
r-rapporti annwali ta’ l-impriżi. F’soċjetà demokratika, hemm tagħrif
rigward ir-relazzjonijiet ta’ l-Istat ma’ l-impriżi pubbliċi li hu għal
ta’ l-anqas komplut daqs dak dwar ir-relazzjonijiet ma’ impriżi privati u
ħafna aktar iddettaljat minn dak dwar ir-relazzjonijiet bejn l-impriżi
privati.17      Il-Kummissjoni
tagħmel riferiment għar-raba’ u l-ħames preamboli tad-direttiva, li
jiddikjaraw li l-kumplessità tar-relazzjonijiet finanzjarji bejn
l-awtoritajiet pubbliċi nazzjonali u l-impriżi pubbliċi hija ta’ natura
li xxekkel il-Kummissjoni milli taqdi d-dmir tagħha li tissorvelja, u li
applikazzjoni ġusta u ekwa tar-regoli dwar l-għajnuna li hemm
fit-Trattat kemm ma’ l-impriżi pubbliċi kif ukoll dawk privati tkun
possibbli biss jekk dawn ir-relazzjonijiet finanzjarji jsiru
trasparenti. Fil-mori tal-proċedura quddiem il-Qorti, kemm
il-Kummissjoni kif ukoll il-gvern tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja
taw eżempji bl-iskop li juru li dawn ir-relazzjonijiet ma kienux
trasparenti biżżejjed sabiex jippermettu li l-Kummissjoni tistabbilixxi
l-eżistenza jew l-ineżistenza ta’ għajnuna statali lill-impriżi
pubbliċi.18      Meta
jittieħdu in kunsiderazzjoni l-bosta tipi ta’ impriżi pubbliċi
fl-Istati Membri differenti, u tar-ramifikazzjonijiet ta’ l-attivitajiet
tagħhom, ma jistax jonqos li r-relazzjonijiet finanzjarji tagħhom ma’
l-impriżi pubbliċi huma tant ieħor differenti ħafna waħda mill-oħra,
spiss kumplessi u għalhekk diffiċli li wieħed jikkontrollahom anki
bl-għajnuna ta’ sorsi varji ppubblikati ta’ tagħrif li għalihom
irriferew il-gvernijiet rikorrenti. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma tistax
tiġi miċħuda n-neċessità li l-Kummissjoni tfittex li tikseb aktar
tagħrif dwar dawn ir-relazzjonijiet billi tistabbilixxi kriterji komuni
għall-Istati Membri kollha kif ukoll għall-impriżi kollha involuti. Għal
dak li għandu x’jaqsam ma’ l-iffissar ta’ dawn il-kriterji komuni,
il-gvernijiet rikorrenti għadhom ma tawx prova li l-Kummissjoni qabżet
il-limiti tal-poteri mogħtija lilha mill-Artikolu 90(3).19      Isegwi
għalhekk li l-argument rigward in-nuqqas ta’ ħtieġa ma jistax
jintlaqa’. Dan huwa applikabbli wkoll għall-kritika diretta lejn
il-Kummissjoni, b’mod partikolari min-naħa tal-gvern Taljan, dwar
in-nuqqas ta’ proporzjonalità.  Dwar it-tielet argument (eżistenza ta’ diskriminazzjoni fil-konfront ta’ l-impriżi pubbliċi minn dawk privati)20      Il-gvern
Taljan u dak Franċiż isostnu li jidher ċar, kemm mill-Artikolu 222 kif
ukoll mill-Artikolu 90, li l-impriżi pubbliċi u dawk privati għandhom
ikunu ttrattati bl-istess mod. Issa, id-direttiva għandha l-effett li
tpoġġi lil ta’ l-ewwel f’sitwazzjoni anqas vantaġġjuża minn dawk ta’
l-aħħar, l-aktar minħabba l-fatt li din timponi obbligi speċjali fuq
l-impriżi pubbliċi, b’mod partikolari f’dak li għandu x’jaqsam
mal-kontijiet li m’humiex imposti fuq l-impriżi privati.21      F’dan
ir-rigward, wieħed għandu jiftakar li l-prinċipju ta’ ugwaljanza, li
jinvokaw il-gvernijiet f’dak li għandu x’jaqsam mar-relazzjonijiet bejn
impriżi pubbliċi u dawk privati in ġenerali, jippreżupponi li ż-żewġ
gruppi jinsabu f’sitwazzjonijiet paragunabbli. L-impriżi privati
jiddeċiedu, fil-limiti preskritti mil-leġiżlazzjoni applikabbli,
l-istrateġija industrijali u kummerċjali tagħhom billi jieħdu in
kunsiderazzjoni, b’mod partikolari, l-eżiġenzi tal-qligħ.
Id-deċiżjonijiet ta’ l-impriżi pubbliċi, mill-banda l-oħra, jistgħu
jkunu affettwati minn fatturi ta’ natura differenti, fl-ambitu ta’
prosegwiment mill-awtoritajiet pubbliċi li jistgħu jinfluwenzaw dawn
id-deċiżjonijiet. Il-konsegwenzi ekonomiċi u finanzjarji ta’ tali impatt
iwasslu għal twaqqif, bejn dawn l-impriżi u l-awtoritajiet pubbliċi,
ta’ relazzjonijiet finanzjarji speċjali li huma differenti minn dawk li
jeżistu bejn l-awtoritajiet pubbliċi u l-impriżi privati. Ladarba
d-direttiva tirrigwarda proprju dawn ir-relazzjonijiet speċjali,
l-argument ibbażat fuq l-eżistenza ta’ diskriminazzjoni ma jistax
jintlaqa’. Dwar ir-raba’ argument (ksur
ta’ l-Artikoli 90, 92 u 93 in kwantu d-direttiva tagħti definizzjoni
tal-kunċett ta’ impriża pubblika u dak ta’ għajnuna mill-Istat)22      Il-gvern
Franċiż u dak Taljan isostnu li l-Artikoli 2 u 3 tad-direttiva
jwessgħu, mingħajr ebda bażi legali, id-dispożizzjonijiet li hemm
fl-Artikoli 90, 92 u 93 tat-Trattat peress illi jagħtu definizzjoni
tal-kunċett ta’ impriża pubblika u jindividwalizzaw ir-relazzjonijiet
finanzjarji li, fil-fehma tal-Kummissjoni, jistgħu jikkostitwixxu
għajnuna mill-Istat.23      Din
il-kritika mhijiex iġġustifikata. Rigward l-individwalizzazzjoni,
fl-Artikolu 3, tar-relazzjonijiet finanzjarji li jaqgħu taħt ir-regoli
tad-direttiva, biżżejjed li wieħed jgħid li dan m’huwiex tentattiv
min-naħa tal-Kummissjoni biex tingħata definizzjoni tal-kunċett ta’
għajnuna hekk kif tidher fl-Artikoli 92 u 93 tat-Trattat, iżda biss
speċifikazzjoni ta’ l-operazzjonijiet finanzjarji li l-Kummissjoni tqis
li għandha tkun infurmata dwarhom sabiex tkun tista’ tikkontrolla jekk
Stat Membru jkunx ta’ għajnuna lill-impriżi kkonċernati, mingħajr ma
jkun qeda l-obbligu tiegħu li jinforma l-Kummissjoni in konformità ma’
l-Artikolu 93(3). Kif ġie ddikjarat hawn fuq rigward it-tieni argument,
ma ġiex stabbilit illi b’hekk, il-Kummissjoni qabżet il-limiti
tal-poteri mogħtija lilha mill-Artikolu 90(3).24      Rigward
id-dispożizzjonijiet li hemm fl-Artikolu 2, li jagħtu definizzjoni ta’
"impriża pubblika" skond id-direttiva in kwistjoni, ta’ min jenfasizza
li l-iskop ta’ dawn id-dispożizzjonijiet m’huwiex li jiddefinixxu dan
il-kunċett hekk kif jidher fl-Artikolu 90 tat-Trattat, iżda li
jistabbilixxu l-kriterji meħtieġa sabiex jiġi ċirkuskritt il-grupp ta’
l-impriżi li r-relazzjonijiet finanzjarji tagħhom ma’ l-awtoritajjiet
pubbliċi jaqgħu taħt l-obbligu li jipprovdu tagħrif impost
mid-direttiva. Sabiex tiġi vvalutata din iċ-ċirkuskrizzjoni li,
mill-banda l-oħra, hija indispensabbli sabiex l-Istati Membri jkunu jafu
sa liema punt jaslu l-obbligi tagħhom skond id-direttiva, jeħtieġ
allura li l-kriterji stabbiliti jitqabblu mal-kontestazzjonijiet li
fuqhom hu bbażat l-obbligu tas-sorveljanza impost fuq il-Kummissjoni
mill-Artikolu 90.25      Skond
l-Artikolu 2 tad-direttiva, “impriża pubblika” tfisser kull impriża li
fuqha l-awtoritajiet pubbliċi jistgħu jeżerċitaw influwenza dominanti,
kemm direttament kif ukoll indirettament. Skond it-tieni subinċiż, din
l-influwenza għandha tiġi preżunta meta l-awtoritajiet pubbliċi,
direttament jew indirettament, ikollhom l-akbar sehem fil-kapital
sottoskritt ta’ l-impriża, jikkontrollaw il-maġġoranza tal-voti jew
jistgħu jinnominaw aktar minn nofs il-membri tal-korp amministrattiv,
diriġenzjli jew ta’ sorveljanza ta’ l-impriża in kwistjoni.26      Kif
diġà ddikjarat il-Qorti, ir-raġuni li d-dispożizzjonijiet ta’
l-Artikolu 90 ġew imdaħħla fit-Trattat hija proprju l-influwenza li
l-awtoritajiet pubbliċi jistgħu jeżerċitaw fuq id-deċiżjonijet
kummerċjali ta’ l-impriżi pubbliċi. Din l-influwenza tista’ tiġi
eżerċitata jew abbażi ta’ parteċipazzjoni finanzjarja jew ta’ regoli li
jirregolaw it-tmexxija ta’ l-impriża. Billi għażlet dawn l-istess
kriterji biex tindividwalizza r-relazzjonijiet finanzjarji li fuqhom
trid tkun tista’ tikseb it-tagħrif sabiex tkun tista’ taqdi l-obbligu
tagħha ta’ sorveljanza in konformità ma’ l-Artikolu 90(3),
il-Kummissjoni ma marritx lil hinn mil-limiti tal-poter ta’ valutazzjoni
mogħti lilha minn din id-dispożizzjoni.27      Isegwi għalhekk li r-raba’ argument ma jistax jintlaqa’. Dwar
il-ħames argument (Nuqqas ta’ ħarsien tar-regoli li jiddefinixxu l-kamp
ta’ applikazzjoni tat-Trattati tal-KEE, tal-KEFA u tal-KEEA)28      Il-gvern
Franċiż jenfasizza li d-definizzjoni ta’ l-impriża pubblika msemmija
fl-Artikolu 2 tad-direttiva hija kompletament ta’ natura ġenerali u li
l-eżenzjoni, li jipprovdi l-Artikolu 4, tas-settur ta’ l-enerġija,
inkluż is-settur ta’ l-enerġija nukleari, il-produzzjoni
u
l-arrikkiment ta’ l-uranju, l-ipproċessar mill-ġdid ta’ kombustibbli
espost għar-radjoattività kif ukoll l-elaborazzjoni ta’ materjali li
fihom il-plutonju jindika li, apparti dik ir-riżerva, id-direttiva
tapplika għall-impriżi pubbliċi li jaqgħu taħt it-Trattati tal-KEFA u
tal-KEEA. Peress li miżura tal-liġi komunitarja sussidjarja, adottata
fid-dawl tat-Trattat KEE, ma’ tistax tirregola kwistjonijiet li jaqgħu
taħt regoli pożittivi ta’ trattati oħra, il-gvern Franċiż jitlob,
subordinatament, annullament tad-direttiva, f’dak li għandu x’jaqsam ma’
impriżi li jaqgħu taħt it-Trattati tal-KEFA u tal-KEEA.29      Il-Kummissjoni
tammetti li, skond l-Artikolu 232(1) tat-Trattat KEE, u minħabba
r-regoli tat-Trattat tal-KEFA relattivi għall-għajnuna mogħtija
lill-impriżi li jaqgħu taħt dan it-Trattat, id-direttiva ma tistax
tapplika għal tali impriżi. Rigward dawk l-impriżi fis-settur nukleari,
il-Kummissjoni ssostni li t-Trattat tal-KEEA ma fih l-ebda dispożizzjoni
rigward l-għajnuna statali. L-Artikoli 92 u 93 tat-Trattat KEE u,
konsegwentement, id-direttiva, japplikaw għalhekk għall-impriżi ta’ dan
is-settur, bla ħsara għall-eċċezzjonijiet previsti espressament
fl-Artikolu 4 tad-Direttiva.30      Skond
l-Artikolu 232(1) tat-Trattat KEE, id-dispożizzjonijiet tat-Trattat
m’għandhomx jaffettwaw dawk tat-Trattat tal-KEFA, b’mod partikolari
f’dak kollu li għandu x’jaqsam mad-drittijiet u l-obbligi ta’ l-Istati
Membri, il-poteri ta’ l-istituzzjonijiet ta’ din il-Komunità u r-regoli
preskritti minn dan it-Trattat għall-funzjonament tas-suq komuni
tal-faħam u l-azzar.31      Peress
li l-Artikolu 90(3) jirrigwarda proprju l-poteri ta’
l-istituzzjonijiet, u peress li d-direttiva in kwistjoni timponi obbligi
fuq l-Istati Membri fil-qasam ta’ l-għajnuna, liema suġġett it-Trattat
tal-KEFA stess fih regoli indirizzati lill-Istati Membri u lill-impriżi
li jaqgħu taħt is-suq tal-faħam u l-azzar, joħroġ direttament
mill-Artikolu 232 tat-Trattat KEE li d-direttiva in kwistjoni ma tistax
tapplika għar-relazzjonijiet ma’ impriżi bħal dawn. Għal din ir-raġuni,
id-direttiva mhix ivvizzjata minn illegalità fuq dan il-punt, għalkemm
kien ikun ħafna aħjar, fl-interess taċ-ċertezza tas-sitwazzjonijiet
ġuridiċi, li l-esklużjoni ta’ dawn l-impriżi tirriżulta mill-istess
kliem użat fid-direttiva. 32      Mill-banda
l-oħra, f’dak li għandu x’jaqsam mar-relazzjoni mat-Trattat KEEA,
l-Artikolu 232(2) tat-Trattat KEE, jippreċiża biss li
d-dispożizzjonijiet ta’ dan l-aħħar Trattat ma jidderogawx dawk ta’
l-ewwel wieħed. Il-gvern Franċiż ma tax prova li d-dispożizzjonijiet
tad-direttiva jidderogaw id-dispożizzjonijiet tat-Trattat tal-KEEA.
Isegwi għalhekk li dan l-argument ma jistax jintlaqa’. Dwar
is-sitt
argument
(Nuqqas ta’ motivazzjoni u ksur tal-prinċipju ta’
l-ugwaljanza rigward l-eżenzjonijiet ipprovduti mid-direttiva) 33      Minbarra
s-settur ta’ l-enerġija, l-Artikolu 4 tad-direttiva jeżenta mill-kamp
ta’ l-applikazzjoni tiegħu l-impriżi pubbliċi li d-dħul tagħhom mingħajr
it-taxxa ma jkunx laħaq total ta’ 40 miljun unità ta’ Kont Ewropew
matul is-sentejn finanzjarji ta’ qabel, kif ukoll l-impriżi li jagħtu
servizzi mingħajr influwenza sostanzjali fuq il-kummerċ bejn Stati
Membri u l-impriżi fl-oqsma ta’ l-ilma, trasport, posta,
telekomunikazzjoni u kreditu.34      Fil-fehma
tal-gvern Taljan, dawk l-eżenzjonijiet jirriżultaw f’diskriminazzjoni
inġustifikata. Huwa tal-fehma li l-eżenzjonijiet skond is-settur
għandhom ikunu permessi biss fil-każ fejn ma jkunx hemm kompetizzjoni
intrakomunitarja f’dak il-qasam ikkonċernat.35      Apparti
mill-fatt illi dan l-argument għandhu pjuttost l-effett li jwessa’
l-kamp ta’ applikazzjoni tad-direttiva, huwa wkoll argument bla bażi.
Il-premessa tnax tad-direttiva fil-fatt tgħid li l-attivitajiet li ma
humiex issuġġettati għall-kompetizzjoni jew li huma diġà inklużi
f’miżuri komunitarji speċifiċi li jiżguraw it-trasparenza xierqa
għandhom jiġu esklużi, kif ukoll l-impriżi pubbliċi ta’ setturi li
għalihom iridu jsiru dispożizzjonii separati u dawk li n-negozju tagħhom
m’huwiex tant kbir li jiġġustifika ż-żieda ta’ piż amministrattiv
sabiex tkun żgurata t-trasparenza. Dawn il-fatturi kollha, li għal ta’
l-inqas wieħed minnhom huwa applikabbli għal kull wieħed mis-setturi
esklużi mill-Artikolu 4 tad-direttiva, kollha fihom kriterji li huma
oġġettivi biżżejjed biex jiġġustifikaw eżenzjoni mill-kamp ta’
applikazzjoni tad-direttiva.36      Wieħed
jista’ jikkonkludi għalhekk li r-rikorsi ppreżentati mit-tliet
gvernijiet ma qajmux fatturi li jistgħu jiġġustifikaw l-annullament,
anki parzjali, tad-direttiva li qiegħda tiġi kkontestata. Għalhekk dawn
ir-rikorsi ma jistgħux jintlaqgħu. Fuq l-ispejjeż37      Skond
l-Artikolu 69(2) tar-Regoli tal-Proċedura, kull parti li titlef
il-kawża għandha tħallas l-ispejjeż, jekk hekk jiġi mitlub.38      Peress
illi t-tliet gvernijiet rikorrenti tilfu l-kawża, huma għandhom iħallsu
l-ispejjeż. L-istess huwa applikabbli għall-gvern Franċiż in kwantu
intervenut fil-kawżi 189 u 190/80. 39      Fost
il-gvernijiet li intervenew in sostenn għat-talbiet tal-Kummissjoni,
kien biss il-gvern Olandiż li talab illi r-rikorrenti għandhom iħallsu
l-ispejjeż. Għaldaqstant, ir-Repubblika Franċiża, dik Taljana u r-Renju
Unit, minbarra li jħallsu l-ispejjeż tagħhom, għandhom iħallsu wkoll
dawk tal-Kummissjoni u tar-Renju Olandiż.Għal dawn il-motivi, IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA_1)      Ir-rikorsi huma miċħuda;2)      Ir-Repubblika
Franċiża, dik Taljana u r-Renju Unit, minbarra li jbatu l-ispejjeż
tagħhom, għandhom iħallsu wkoll l-ispejjeż tal-Kummissjoni u tar-Renju
Olandiż.Mertens de Wilmars      Touffait            DuePescatore      Mackenzie StuartO´KeeffeKoopmans      Chloros      GrévisseMogħtija f'Qorti fil-miftuh fil-Lussemburgu, 6 ta' Lulju 1982P. Heim       J. Mertens de WilmarsRegistratur       President* Lingwa tal-kawża: il-Franċiż.