61994CC0104_EL
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
++++
Α - Εισαγωγή
1 Στην παρούσα υπόθεση πρόκειται για την ερμηνεία ορισμένων διατάξεων στον τομέα των ενισχύσεων για την παραγωγή σόγιας, οι οποίες ίσχυαν το έτος 1991.
Η κοινοτική ρύθμιση
2 Η Κοινότητα προωθεί από το 1979 την καλλιέργεια σπόρων σόγιας στο έδαφός της λαμβάνοντας ειδικά μέτρα στηρίξεως. Με τον τρόπο αυτό επιδιώχθηκε να μειωθεί η ποσότητα των σπόρων σόγιας που εισάγονται ατελώς από τρίτες χώρες. Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 1491/85 του Συμβουλίου, της 23ης Μαου 1985, για την πρόβλεψη ειδικών μέτρων για τους σπόρους σόγιας (1) ενίσχυσε την πολιτική αυτή. Με τον κανονισμό αυτό ορίσθηκε ότι για κάθε περίοδο εμπορίας πρέπει να καθορίζεται τιμή στόχου για τους σπόρους σόγιας. Στην περίπτωση όπου η εν λόγω τιμή στόχου είναι υψηλότερη της διεθνούς τιμής, θα χορηγείται, σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού, ενίσχυση (ίση με τη διαφορά των δύο αυτών τιμών) για τους σπόρους σόγιας «που συγκομίσθηκαν και μεταποιήθηκαν στην Κοινότητα». Σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 2, του κανονισμού, η ενίσχυση έπρεπε να καταβληθεί στον πρώτο πωλητή ή μεταποιητή, ο οποίος είχε συνάψει με τον παραγωγό σύμβαση, με την οποία αυτός υποχρεωνόταν να καταβάλει στον παραγωγό ορισμένη ελαχίστη τιμή. Οι γενικοί κανόνες σχετικά με τη χορήγηση της ενισχύσεως, οι λεπτομέρειες ελέγχου του δικαιώματος ενισχύσεως καθώς και οι λοιπές προϋποθέσεις θα καθορίζονταν από το Συμβούλιο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 2, παράγραφος 6, του κανονισμού. Τέλος, με το άρθρο 2, παράγραφος 8, του κανονισμού ορίστηκε ότι «οι λεπτομέρειες εφαρμογής του παρόντος άρθρου, ιδίως όσον αφορά τις διατάξεις-πλαίσιο με τις οποίες πρέπει να συμμορφούνται οι συμβάσεις που αναφέρονται στην παράγραφο 2» θα καθοριστούν από την Επιτροπή.
3 Οι διατάξεις που έπρεπε να θεσπιστούν κατ' εφαρμογήν του άρθρου 2, παράγραφος 6, του κανονισμού 1491/85 περιελήφθησαν στον κανονισμό (ΕΟΚ) 2194/85 του Συμβουλίου, της 25ης Ιουλίου 1985, για τη θέσπιση γενικών κανόνων που αφορούν ειδικά μέτρα για τους σπόρους σόγιας (2). Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, η ενίσχυση χορηγείται κατόπιν αιτήσεώς τους σε κάθε πρώτο αγοραστή ή μεταποιητή (3) σπόρων σόγιας που συγκομίζονται και μεταποιούνται στην Κοινότητα, ο οποίος:
«α) ανταποκρίνεται τουλάχιστον στις εξής προϋποθέσεις:
- έχει λογιστική αποθήκης που ανταποκρίνεται σε προδιαγραφές που θα καθοριστούν,
- αναλαμβάνει την υποχρέωση να χορηγήσει άλλα δικαιολογητικά που, ενδεχομένως, είναι αναγκαία για τον έλεγχο του δικαιώματος στην ενίσχυση,
- αναλαμβάνει την υποχρέωση να δηλώσει τις περιπτώσεις που αναφέρονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο·
β) υποβάλλει, πριν από μια ημερομηνία που θα καθοριστεί, στον αρμόδιο οργανισμό του κράτους μέλους στο οποίο συγκομίσθηκαν οι σπόροι:
- σύμβαση που έχει συνάψει με τον παραγωγό [στην οποία αναφέρονται επακριβώς ορισμένες προϋποθέσεις],
- δήλωση που αναφέρει την ποσότητα των σπόρων σόγιας που πραγματικά παραδόθηκε, το έγγραφο δε αυτό πρέπει να υπογράφεται και από τα δύο μέρη».
4 Κατά τo άρθρο 5 του κανονισμού 2194/85, το ποσό της χορηγουμένης ενισχύσεως υπολογίζεται, υπό την επιφύλαξη του άρθρου 6, βάσει του βάρους των σπόρων σόγιας που αναφέρεται στη δήλωση παραδόσεως.
5 Το άρθρο 6 του κανονισμού 2194/85 είχε ως εξής:
«1) Τα κράτη μέλη παραγωγής θεσπίζουν σύστημα ελέγχου, προκειμένου να εξασφαλίζεται η λήψη της ενίσχυσης, μόνο για τα προϋόντα που την δικαιούνται. Το σύστημα αυτό περιλαμβάνει, ιδίως, δειγματοληπτικό έλεγχο των καλλιεργουμένων εκτάσεων, καθώς και έλεγχο της λογιστικής αποθήκης και, όταν είναι αναγκαίο, των λογιστικών βιβλίων χρηματοοικονομικής διαχείρισης των αιτούντων την ενίσχυση.
Το κράτος μέλος προβαίνει στους κατάλληλους ελέγχους:
- κάθε φορά που η ποσότητα που παραδίδεται από έναν παραγωγό σε έναν πρώτο αγοραστή υπερβαίνει εκείνη η οποία μπορεί κανονικά να παραχθεί στη συγκεκριμένη έκταση,
- ή σε περίπτωση αμφιβολίας.
2) Τα κράτη μέλη παρέχουν αμοιβαία βοήθεια.»
6 Οι λεπτομέρειες εφαρμογής των εν λόγω διατάξεων περιελήφθησαν στον κανονισμό (ΕΟΚ) 2537/89 της Επιτροπής, της 8ης Αυγούστου 1989, για τις λεπτομέρειες εφαρμογής ειδικών μέτρων για τους σπόρους σόγιας (4). Το άρθρο 6, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού ορίζει τις ενδείξεις που πρέπει να περιλαμβάνονται στη συναφθείσα με τον παραγωγό σπόρων σόγιας σύμβαση. Στις ενδείξεις αυτές περιλαμβάνονται ιδίως:
«ε) [η] οριστική ένδειξη των εκτάσεων που έχουν σπαρθεί εκφρασμένη σε εκτάρια και σε άρια·
στ) [οι] απαραίτητες ενδείξεις σχετικά με τον προσδιορισμό των εν λόγω εκτάσεων· (...)
ζ) [η] ένδειξη των αποδόσεων που έχει ο παραγωγός από την προηγούμενη συγκομιδή».
7 Στο παρόν πλαίσιο σημαντικό είναι ιδίως το άρθρο 6, παράγραφος 3, του εν λόγω κανονισμού, το οποίο έχει ως εξής:
«Μετά την υπογραφή της σύμβασης οι εκτάσεις που υποδεικνύονται σύμφωνα με τα στοιχεία εε και σττ της παραγράφου 2 δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τον παραγωγό για άλλη καλλιέργεια εκτός από την καλλιέργεια σόγιας, εκτός από περίπτωση ανωτέρας βίας.
Κατά συνέπεια, για κάθε μεταβολή που θα μπορούσε να επέλθει μετά την υπογραφή της σύμβασης αλλά πριν από την κατάθεσή της στον αρμόδιο οργανισμό όσον αφορά τον προορισμό των εκτάσεων που έχουν δηλωθεί, πρέπει να γίνεται τροποποίηση στη σύμβαση που να διορθώνει αυτές τις εκτάσεις και να προσδιορίζει την αιτία της τροποποίησης.
Εξάλλου οποιαδήποτε μεταβολή, που θα μπορούσε να επέλθει κατά την περίοδο των τριών μηνών πριν από την ημερομηνία που προβλέπεται για την έναρξη της συγκομιδής των σπόρων σόγιας για τους οποίους έγινε η σύμβαση, όσον αφορά τον προορισμό του συνόλου ή μέρους των εκτάσεων που έχουν δηλωθεί, πρέπει να κοινοποιείται από τον παραγωγό στον αρμόδιο οργανισμό, στον οργανισμό που έχει αναλάβει τον έλεγχο και στον πρώτο αγοραστή, κάθε φορά που η μεταβολή είναι μεγαλύτερη από 10 % της έκτασης που δηλώνεται και μεγαλύτερη από ένα εκτάριο. Αυτή η κοινοποίηση πρέπει να γίνεται γραπτώς σε προθεσμία οκτώ εργάσιμων ημερών από την ημερομηνία κατά την οποία επήλθε η μεταβολή».
8 Το άρθρο 6, παράγραφος 5, του κανονισμού προέβλεπε ορισμένες κυρώσεις σε περίπτωση παραβάσεως των προαναφερθεισών διατάξεων. Συγκρίνοντας την απόδοση του κειμένου αυτού στις διάφορες επίσημες γλώσσες διαπιστώνονται εν μέρει σημαντικές διαφορές. Το ακόλουθο κείμενο, βασιζόμενο στην ιταλική και τη γαλλική απόδοση, μου φαίνεται ότι πλησιάζει περισσότερο το περιεχόμενο που ο νομοθέτης ήθελε να δώσει στην εν λόγω διάταξη:
Η μη τήρηση των διατάξεων της παραγράφου 2, στοιχεία εε και σττ, ή των παραγράφων 3 και 4, μπορεί να επιφέρει ακύρωση της συμβάσεως βάσει του παρόντος κανονισμού και την απώλεια του δικαιώματος ενισχύσεως για τους σπόρους σόγιας που συγκομίσθηκαν βάσει της συμβάσεως αυτής, εκτός αν αποδειχθεί, προς ικανοποίηση του κράτους μέλους, ότι δεν συντρέχει βαριά αμέλεια ή βαρύ πταίσμα. Πέραν αυτού, η μη τήρηση των διατάξεων της παραγράφου 3 μπορεί να επιφέρει τον αποκλεισμό του παραγωγού από το ευεργέτημα της παρούσας ρυθμίσεως για την διάρκεια της επομένης περιόδου εμπορίας, αν δεν αποδεικνύεται ότι δεν υφίσταται βαριά αμέλεια ή βαρύ πταίσμα.
Ωστόσο, οι διατάξεις του προηγουμένου εδαφίου εφαρμόζονται μόνον αν από τον έλεγχο των εκτάσεων προκύπτει διαφορά μεγαλύτερη από 10 % μεταξύ των εκτάσεων που δηλώθηκαν και των εκτάσεων που πράγματι έχουν σπαρεί και μπορούν να δώσουν συγκομιδή.
Όπως ήδη ανέφερα πρόκειται για την προσπάθεια νέας διατυπώσεως αυτού που ο κοινοτικός νομοθέτης πράγματι θέλησε να πει. Ιδίως από το γερμανικό κείμενο της διατάξεως αυτής προκύπτει ένα εντελώς διαφορετικό νόημα (5).
9 Ο κανονισμός 2537/89 τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 150/90 της Επιτροπής, της 19ης Ιανουαρίου 1990 (6). Με την τροποποίηση αυτή άλλαζαν, για «λόγους νομικής σαφήνειας», οι διατάξεις του κανονισμού 2537/89 «που καλύπτουν τις συνέπειες των παρατυπιών που διαπράττονται από τους ενδιαφερόμενους φορείς». Η τροποποίηση αυτή είχε ως αποτέλεσμα μεταξύ άλλων τη διαγραφή της παραγράφου 5 του άρθρου 6. Ταυτόχρονα, ένα νέο άρθρο 29 α προστέθηκε, το οποίο έχει ως εξής:
«Στην περίπτωση κατά την οποία κατά τη διενέργεια ελέγχου ή επαλήθευσης αποκαλύπτεται παρατυπία, εφαρμόζονται οι ακόλουθες διατάξεις, με την επιφύλαξη των άλλων μέτρων που, κατά περίπτωση, εφαρμόζονται:
1) Παρατυπία η οποία προκύπτει από ψευδή δήλωση που έγινε εν γνώσει ή οφείλεται σε σοβαρή αμέλεια του παραγωγού, κατά τη σύναψη της σύμβασης που αναφέρεται στο άρθρο 6 ή κατά την εκτέλεσή της, ιδίως όσον αφορά την ακρίβεια των στοιχείων του άρθρου 6, παράγραφος 2, και την τήρηση της παραγράφου 3 του εν λόγω άρθρου, καθιστά τη σύμβαση άκυρη έναντι του παρόντος κανονισμού και συνεπάγεται τη μη παροχή ενίσχυσης στους σπόρους που παράγονται στο πλαίσιο της ίδιας αυτής της σύμβασης και τον αποκλεισμό του παραγωγού από το ευεργέτημα των διατάξεων του παρόντος κανονισμού κατά τη διάρκεια της επόμενης περιόδου εμπορίας.
(...)
2) (...)
3) (...)
4) Οι κυρώσεις που αναφέρονται στον παρόντα κανονισμό, και ιδίως οι προβλεπόμενες στο άρθρο 21, παράγραφος 2, και στο άρθρο 32, παράγραφος 4, προσδιορίζονται με βάση τη φύση και τη σοβαρότητα της παράλειψης και στο βαθμό που απαιτείται για την καλή λειτουργία του εν λόγω μηχανισμού.»
10 Ξάριν πληρότητας αναφέρεται ότι το ανωτέρω περιγραφόμενο σύστημα ενισχύσεων για την παραγωγή σόγιας στην Κοινότητα υπέστη εν τω μεταξύ σημαντικές τροποποιήσεις με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 3766/91 του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 1991, που θεσπίζει σύστημα στήριξης για τους παραγωγούς σπόρων σόγιας, κραμβόσπορων, γογγυλόσπορων και ηλιανθόσπορων (7) και τον κανονισμό (ΕΟΚ) 1765/92 του Συμβουλίου, της 30ής Ιουνίου 1992, για τη θέσπιση καθεστώτος στήριξης των παραγωγών ορισμένων αροτραίων καλλιεργειών (8). Δεδομένου ότι οι καινοτομίες αυτές άρχισαν να ισχύουν μόλις το 1992 ή αργότερα, για την παρούσα δίκη δεν έχουν άμεση σημασία (9).
Πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης
11 Στις 27 Μαου 1991, η Cereol Italia Srl (στο εξής: Cereol) συνήψε με την Azienda agricola Castello Sas (στο εξής: Castello) σύμβαση για την καλλιέργεια σπόρων σόγιας κατά την περίοδο εμπορίας 1991/92. Με τη σύμβαση αυτή η Cereol ανέλαβε την υποχρέωση να καταβάλει στην Castello την ισχύουσα για τους σπόρους σόγιας ελαχίστη τιμή. Στην εν λόγω σύμβαση αναφέρεται ότι η προς καλλιέργεια έκταση ανέρχεται σε 93,22 εκτάρια.
12 Η Cereol κατέθεσε τη σύμβαση αυτή στον αρμόδιο φορέα στην Ιταλία, τον Azienda di Stato per gli interventi nel mercato agricolo (κρατικός οργανισμός επιφορτισμένος με τις παρεμβάσεις στη γεωργική αγορά, στο εξής: ΑΙΜΑ) και ζήτησε ενίσχυση βάσει των ήδη αναφερθεισών διατάξεων του κοινοτικού δικαίου (10). Κατόπιν της αιτήσεως αυτής, η Cereol έλαβε από τον ΑΙΜΑ ενίσχυση ύψους 112 509 187 ιταλικών λιρών (LIT).
13 Κατά τον διεξαχθέντα στις 7 Οκτωβρίου 1991 έλεγχο, η Ispettorato all'Agricoltura di Treviso - η επιθεώρηση γεωργίας στο Treviso - διαπίστωσε ότι, αντί των δηλωθέντων 93,22 εκταρίων, είχαν καλλιεργηθεί μόνο 77 εκτάρια. Η Castello ισχυρίζεται ότι η εν λόγω μείωση της καλλιεργηθείσας εκτάσεως οφείλεται εν μέρει στα μη επιδεχόμενα αναβολή έργα επανασκάψεως αγροτικών τάφρων, εν μέρει στα λιμνάζοντα ύδατα λόγω ισχυρών βροχοπτώσεων. Ο έλεγχος αυτός είχε ως αποτέλεσμα μια μακράς διάρκειας αλληλογραφία μεταξύ του ΑΙΜΑ, της Cereol και της Castello. Ο ΑΙΜΑ ανακοίνωσε τελικώς στη Cereol ότι, λόγω των παρατυπιών που διέπραξε η Castello, η σύμβαση πρέπει να θεωρηθεί ως άκυρη, οι οικείοι δε σπόροι σόγιας δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη για τη χορήγηση ενισχύσεως. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Castello, ο ΑΙΜΑ αποφάσισε ταυτόχρονα τον αποκλεισμό της Castello για την επόμενη περίοδο εμπορίας από τα ευεργετήματα της ρυθμίσεως περί χορηγήσεως ενισχύσεως. Ο ΑΙΜΑ ζήτησε από τη Cereol να επιστρέψει τη ληφθείσα ενίσχυση.
14 Κατόπιν αυτού, η Cereol άσκησε αγωγή κατά της Castello προκειμένου να προλάβει τη ζημία που θα μπορούσαν να της προκαλέσουν οι απαιτήσεις του ΑΙΜΑ. Το δικαστήριο ενώπιον του οποίου η Cereol άσκησε την αγωγή, το Tribunale civile e penale di Ravenna, έκρινε ότι η απόφαση επί της ασκηθείσας από τη Cereol αγωγής εξαρτάται από τη διευκρίνιση ορισμένων προδικαστικών ερωτημάτων κοινοτικού δικαίου.
15 Κατόπιν αυτού, το Tribunale civile e penale di Ravenna υποβάλλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1) Συνίστατo ο σκοπός των κανονισμών (ΕΟΚ) 1491/85 και 2194/85 του Συμβουλίου (λαμβάνοντας υπόψη, ιδίως, την όγδοη αιτιολογική σκέψη, το άρθρο 2 και το άρθρο 5, παράγραφος 1, του τελευταίου αυτού κανονισμού) για το χρονικό διάστημα μέχρι το τέλος της περιόδου εμπορίας 1992/93 (ήτοι πριν από την έκδοση των κανονισμών (ΕΟΚ) 3766/91 και 1765/92 του Συμβουλίου) στην καταβολή ενισχύσεως για την παραγωγή σόγιας αποκλειστικά στο κοινοτικό έδαφος, υπολογιζομένης της ενισχύσεως σε συνάρτηση με την πράγματι παραχθείσα ποσότητα, γεγονός λόγω του οποίου η κύρια υποχρέωση του ενδιαφερομένου για την είσπραξη της ενισχύσεως παραγωγού έγκειται στην καλλιέργεια της σόγιας στο έδαφος ενός από τα κράτη μέλη;
2) Αποτελεί η υποχρέωση κοινοποιήσεως, σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΟΚ) 2537/89 της Επιτροπής, ένα από τα μέσα για τον προσδιορισμό της κοινοτικής προελεύσεως του προϋόντος και, υπό την έννοια αυτή, πρέπει να θεωρείται, ενόψει της κοινοτικής νομολογίας, ως δευτερεύουσα υποχρέωση σε σχέση με την αναφερομένη στο ερώτημα 1 κύρια υποχρέωση;
3) Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στα δύο πρώτα ερωτήματα, υπερέβη η Επιτροπή, θεσπίζοντας το άρθρο 29 α του κανονισμού (ΕΟΚ) 2537/89 το οποίο προστέθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 150/90 (όπου προβλέπονται βαριές κυρώσεις σε περίπτωση αμέλειας του παραγωγού κατά την εκτέλεση της συμβάσεως, ειδικότερα όσον αφορά την τήρηση του άρθρου 6, παράγραφος 3), τα όρια της εξουσίας που της ανέθεσε το Συμβούλιο με το άρθρο 2, παράγραφος 8, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1491/85, προβλέποντας ως κύρωση για την αθέτηση μιας από τις δευτερεύουσες υποχρεώσεις την απώλεια του δικαιώματος που απορρέει από την εκπλήρωση της κυρίας υποχρεώσεως, και ενήργησε με τον τρόπο αυτό κατά κατάχρηση εξουσίας;
4) Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο τρίτο ερώτημα, αποτελεί το άρθρο 29 α του κανονισμού (ΕΟΚ) 2537/89 της Επιτροπής, το οποίο προστέθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 150/90 της Επιτροπής, προβλέποντας για κάθε περίπτωση βαριάς αμέλειας εκ μέρους του παραγωγού κατά την εκτέλεση της συμβάσεως (ειδικότερα όσον αφορά την τήρηση του άρθρου 6, παράγραφος 3) τόσο την κύρωση που συνίσταται στην ακύρωση της συμβάσεως, όσο και την κύρωση που συνίσταται στο να μη ληφθούν υπόψη για τη χορήγηση της ενισχύσεως οι σπόροι που παρήχθησαν στο πλαίσιο της συμβάσεως αυτής, καθώς και στο να αποκλεισθεί ο παραγωγός από το ευεργέτημα της ενισχύσεως καθ' όλη την επόμενη περίοδο εμπορίας, παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας, όπως αυτή ερμηνεύεται από το Δικαστήριο;
5) Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο τέταρτο ερώτημα, πρέπει να νοείται ως "μεταβολή του προορισμού των υποδεικνυομένων στη σύμβαση εκτάσεων", κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΟΚ) 2537/89 της Επιτροπής, μόνον η περίπτωση χρησιμοποιήσεως μέρους της εκτάσεως αυτής για γεωργική παραγωγή διάφορη εκείνης που δηλώθηκε στη σύμβαση;
6) Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο πέμπτο ερώτημα, υφίσταται η υποχρέωση, η οποία προβλέπεται από το άρθρο 6, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού (ΕΟΚ) 2537/89 της Επιτροπής, περί κοινοποιήσεως της κατά την περίοδο των τριών μηνών πριν από την έναρξη της συγκομιδής επελθούσας μεταβολής του προορισμού μέρους των δηλουμένων εκτάσεων και οσάκις οι μεταβολές επήλθαν πριν από τους τρεις μήνες που προηγούνται της ημερομηνίας κατά την οποία άρχισε πράγματι η συγκομιδή των σπόρων σόγιας για τους οποίους καταρτίστηκε η σύμβαση;
7) Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο πέμπτο ερώτημα, υφίσταται η υποχρέωση, η οποία προβλέπεται από το άρθρο 6, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού (ΕΟΚ) 2537/89 της Επιτροπής, περί κοινοποιήσεως των επελθουσών μεταβολών προορισμού που υπερβαίνουν το 10 % της δηλουμένης στη σύμβαση εκτάσεως, και στην περίπτωση κατά την οποία επήλθαν περισσότερες διαδοχικές μεταβολές, καμία από τις οποίες δεν υπερβαίνει, λαμβανόμενη αυτοτελώς, το 10 %, αλλά υπερβαίνουν, λαμβανόμενες υπόψη από κοινού, το ποσοστό αυτό;»
Β - Η γνώμη μου επί της υποθέσεως
Επί των δύο πρώτων προδικαστικών ερωτημάτων
16 Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημά του, το εθνικό δικαστήριο ερωτά αν, σύμφωνα με την κατά την επίδικη χρονική περίοδο ισχύουσα ρύθμιση, η ενίσχυση χορηγήθηκε μόνον για τους παραχθέντες στην Κοινότητα σπόρους σόγιας, η δε κύρια υποχρέωση του ενδιαφερομένου για την ενίσχυση παραγωγού συνίστατο στην καλλιέργεια σπόρων σόγιας εντός της Κοινότητας. Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα ερωτάται αν η υποχρέωση κοινοποιήσεως, που προβλέπεται στο άρθρο 6, παράγραφος 3, του κανονισμού 2537/89, πρέπει να θεωρείται ως δευτερεύουσα υποχρέωση σε σχέση προς την αναφερομένη στο πρώτο ερώτημα κύρια υποχρέωση. Επομένως, τα δύο αυτά προδικαστικά ερωτήματα είναι λογικό να εξεταστούν μαζί.
17 Η διαφορά μεταξύ κυρίων και δευτερευουσών υποχρεώσεων έχει μεγάλη σημασία στο πλαίσιο της νομολογίας του Δικαστηρίου σχετικά με τις κοινοτικού δικαίου ρυθμίσεις περί ενισχύσεων. Κατά τη νομολογία αυτή, «κύρια υποχρέωση» υφίσταται οσάκις πρόκειται για «μια υποχρέωση που είναι ουσιώδης για την επίτευξη του σκοπού που επιδιώκεται με το εν λόγω μέτρο» (11), η τήρηση της οποίας «έχει θεμελιώδη σημασία για την καλή λειτουργία ενός κοινοτικού συστήματος» (12). Οπωσδήποτε, η διαφορά αυτή δεν έχει αυτοτελή σημασία. Εντούτοις, έχει σημασία για το ερώτημα ποιες κυρώσεις μπορούν να επιβληθούν για παράβαση υποχρεώσεων, οι οποίες περιλαμβάνονται σε κοινοτική κανονιστική ρύθμιση. Κατά τη νομολογία, ο πλήρης αποκλεισμός από ευνοϋκό κοινοτικό μέτρο, για παράδειγμα, δικαιολογείται, στην περίπτωση που υφίσταται παράβαση κυρίων υποχρεώσεων, σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας (13). Άλλα ισχύουν, αντιθέτως, για τις δευτερεύουσες υποχρεώσεις, «η παράβαση των οποίων δεν επιτρέπεται να τιμωρείται με την ίδια αυστηρότητα όπως η μη τήρηση κύριας υποχρεώσεως» (14). Επομένως, εν προκειμένω πρόκειται για το ερώτημα αν η επιβολή ορισμένων κυρώσεων για την παράβαση συγκεκριμένης υποχρεώσεως συμβιβάζεται με την αρχή της αναλογικότητας.
Το ζήτημα της αναλογικότητας των κυρώσεων στην εν προκειμένω προς εξέταση ρύθμιση περί ενισχύσεων αποτελεί επίσης αντικείμενο του τέταρτου προδικαστικού ερωτήματος. Το τέταρτο αυτό ερώτημα αφορά το συγκεκριμένο περιεχόμενο των κυρώσεων για την παράβαση της υποχρεώσεως που απορρέει από το άρθρο 6, παράγραφος 3. Επομένως, στο πλαίσιο των δύο πρώτων προδικαστικών ερωτημάτων πρέπει μόνον να εξεταστεί αν η παράβαση της υποχρεώσεως αυτής μπορεί εν πάση περιπτώσει να τιμωρείται με τόσο βαριές κυρώσεις, αν δηλαδή πρόκειται - για να χρησιμοποιήσω τους όρους που χρησιμοποίησε το αιτούν δικαστήριο - στην περίπτωση της υποχρεώσεως αυτής για κύρια ή για δευτερεύουσα υποχρέωση.
18 Μου φαίνεται σκόπιμο, πριν από την εξέταση της παρούσας υποθέσεως, να δούμε κατ' αρχάς ορισμένες υποθέσεις, κατά τις οποίες το Δικαστήριο έπρεπε ήδη να εξετάσει το ζήτημα της αναλογικότητας των κυρώσεων για παράβαση ορισμένων υποχρεώσεων.
Η απόφαση Buitoni (15) αφορούσε πιστοποιητικά για την εισαγωγή τοματοπολτού προελεύσεως τρίτων χωρών. Τα πιστοποιητικά εχορηγούντο μόνον αφού ο αιτών είχε προηγουμένως συστήσει ασφάλεια, η οποία αποδεσμευόταν μόλις προσκομίζονταν οι αποδείξεις περί εισαγωγής. Ο συναφής κανονισμός της Επιτροπής προέβλεπε για την προσκόμιση των αποδείξεων αυτών προθεσμία έξι μηνών, η οποία - όπως ανέφερε μια αιτιολογική σκέψη του κανονισμού - είχε εισαχθεί «για λόγους καλής διοικητικής διαχειρίσεως». Ο κανονισμός προέβλεπε ότι η ασφάλεια κατέπιπτε αν οι αποδείξεις δεν προσεκομίζοντο εντός της προθεσμίας αυτής. Το Δικαστήριο έκρινε ότι η εν λόγω «κατ' αποκοπήν κύρωση», η οποία επιβάλλεται για μια σαφώς ελαφρότερη παράβαση απ' αυτήν της μη εκπληρώσεως της υποχρεώσεως, την οποία η ίδια η ασφάλεια είχε ως σκοπό να εγγυηθεί, πρέπει να θεωρηθεί ως «πολύ αυστηρή» και, επομένως, ως δυσανάλογη (16).
Η υπόθεση RU-ΜΙ (17) αφορούσε ενισχύσεις, οι οποίες εχορηγούντο για τη διατροφή των ζώων με μετουσιωμένο αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη. Η καταβολή της ενισχύσεως δεν έγινε δεκτή στην περίπτωση εκείνη, δεδομένου ότι η Επιτροπή είχε τη γνώμη ότι η μετουσίωση απέκλινε ελαφρώς από τις προβλεπόμενες τιμές. Το Δικαστήριο επεσήμανε ότι ο κίνδυνος της χρησιμοποιήσεως του οικείου προϋόντος για άλλους σκοπούς ήταν σημαντικός και ότι η Επιτροπή ήταν, επομένως, αρμόδια να θέσει «αυστηρές προϋποθέσεις». Κατά την άποψη του Δικαστηρίου, η Επιτροπή μπορούσε να θεσπίσει διατάξεις, «που συνεπάγονται τη μη χορήγηση της ενισχύσεως και την κατάπτωση της εγγυήσεως για τη μη εκπλήρωση της κύριας ενοχής που υπήρχε στην προκήρυξη και δεν υποχρεούτο να διαφοροποιήσει την κύρωση αυτή ανάλογα με τη σοβαρότητα της παραβάσεως του προσφέροντος» (18). Ανάλογα έκρινε το Δικαστήριο με την απόφασή του Sociιtι laitiθre de Gacι (19).
Η απόφαση Fromanηais (20) αφορούσε διαγωνισμούς για την πώληση βουτύρου σε μειωμένη τιμή για συγκεκριμένους σκοπούς. Ο υπέρ ου η κατακύρωση υποχρεούτο να μεταποιήσει το βούτυρο εντός καθορισμένης προθεσμίας. Ο κανονισμός προέβλεπε ότι η ασφάλεια, την οποία όφειλε να συστήσει ο υπέρ ου η κατακύρωση, κατέπιπτε οσάκις η μεταποίηση δεν πραγματοποιόταν εντός της προθεσμίας αυτής. Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η κανονιστική αυτή ρύθμιση αποσκοπούσε στην αποτροπή της κερδοσκοπίας. Ο σκοπός αυτός είχε «θεμελιώδη σημασία» για την καλή λειτουργία του συστήματος. Επομένως, η μη αποδέσμευση όλης της ασφάλειας σε περίπτωση υπερβάσεως της προθεσμίας αυτής αποτελούσε ανάλογο μέτρο (21).
Τέλος, η απόφαση Maas (22) αφορούσε ενισχύσεις για την εξαγωγή σιτηρών στο πλαίσιο της επισιτιστικής βοήθειας στην Αιθιοπία. Η φόρτωση έπρεπε να πραγματοποιηθεί εντός ορισμένης προθεσμίας· επιπλέον, δεν έπρεπε να χρησιμοποιηθούν, σύμφωνα με τις διατάξεις του οικείου κανονισμού, πλοία που ήσαν παλαιότερα των δεκαπέντε ετών. Η μη τήρηση των διατάξεων αυτών συνεπαγόταν την κατάπτωση της ασφάλειας που έπρεπε να συσταθεί. Το Δικαστήριο έκρινε ότι μικρή υπέρβαση της προθεσμίας φορτώσεως δεν δικαιολογεί την κατάπτωση της ασφάλειας, εφόσον δεν επηρεάζει την «καλή λειτουργία» του συστήματος της επισιτιστικής βοήθειας (23). Ως προς το χρησιμοποιηθέν πλοίο, το Δικαστήριο επισήμανε ότι ο μειοδότης είχε προηγουμένως ενημερώσει τον οργανισμό παρεμβάσεως, όπως το προέβλεπαν οι συναφείς διατάξεις. Ο οργανισμός παρεμβάσεως, επομένως, ήταν σε θέση να εμποδίσει την παράβαση υποχρεώσεως αμφισβητώντας την επιλογή του εν λόγω πλοίου. Επιπλέον, το Δικαστήριο επισήμανε ότι νεότερος κανονισμός περί της επισιτιστικής βοήθειας για το Lesotho δεν προέβλεπε πλέον την αντίστοιχη υποχρέωση. Συνήγαγε από αυτό ότι η ίδια η Επιτροπή δεν απέδιδε στην εν λόγω υποχρέωση «θεμελιώδη σημασία για την ορθή εκτέλεση της μεταφοράς». Επομένως, η πλήρης απώλεια της ασφάλειας έπρεπε να θεωρηθεί ως δυσανάλογη κύρωση (24).
19 Ας στραφούμε τώρα στην παρούσα υπόθεση. Δεν αμφισβητείται ότι η προβλεπόμενη στους κανονισμούς 1491/85 και 2194/85 ενίσχυση προοριζόταν αποκλειστικώς για σπόρους σόγιας που παρήχθησαν εντός της Κοινότητας. Αυτό προκύπτει τόσο από το γράμμα όσο και από τον σκοπό των εν λόγω διατάξεων (25). Η υποχρέωση για την καλλιέργεια σόγιας στο έδαφος ενός των κρατών μελών αποτελεί, επομένως, κύρια υποχρέωση του ενδιαφερομένου για την ενίσχυση παραγωγού.
20 Ομοίως δεν αμφισβητείται ότι η ενίσχυση εξαρτάται από την ποσότητα των παραγομένων σπόρων σόγιας. Όπως ήδη ανέφερα, η ενίσχυση έπρεπε να υπολογιστεί, κατά το άρθρο 5, παράγραφος 1, του κανονισμού 2194/85, βάσει του βάρους των σπόρων σόγιας που αναφέρεται στη δήλωση παραδόσεως. Ως προς το σημείο αυτό διαφέρει ουσιωδώς η εξεταστέα εν προκειμένω κανονιστική ρύθμιση από το σύστημα με το οποίο αυτή αργότερα αντικαταστάθηκε. Στο άρθρο 2, παράγραφος 1, του ήδη αναφερθέντος κανονισμού 1765/92 ορίζεται πράγματι ότι η ενίσχυση χορηγείται σε σχέση με τις καλλιεργούμενες εκτάσεις, χωρίς να εξαρτάται από την πράγματι παραχθείσα ποσότητα.
21 Επομένως, αμφίβολο είναι μόνον αν η προβλεπομένη στο άρθρο 6, παράγραφος 3, του κανονισμού 2537/89 υποχρέωση κοινοποιήσεως αποτελεί μια «για την επίτευξη του επιδιωκομένου με το επίδικο μέτρο σκοπού ουσιώδη υποχρέωση» ή απλώς μια δευτερεύουσα υποχρέωση.
22 Κατά τη γνώμη μου, η προβλεπομένη στο άρθρο 6, παράγραφος 3, του κανονισμού 2537/89 υποχρέωση κοινοποιήσεως των μεταβολών του προορισμού των εκτάσεων που έχουν δηλωθεί έχει θεμελιώδη σημασία για την εν προκειμένω εξεταζομένη ρύθμιση ενισχύσεως και, επομένως, πρέπει να εκληφθεί ως κύρια υποχρέωση υπό την αναφερθείσα έννοια.
23 Όπως ήδη διαπιστώθηκε, σύμφωνα με τις αναφερθείσες διατάξεις, ενισχύσεις όφειλαν να καταβληθούν μόνο για τους παραχθέντες εντός της Κοινότητας σπόρους σόγιας. Εντούτοις, δεδομένου ότι, κατά τα φαινόμενα, οι συγκομισθέντες εντός της Κοινότητας σπόροι σόγιας, δεν διαφέρουν εξωτερικώς από τους σπόρους σόγιας που εισάγονται από τρίτες χώρες, κατέστη αναγκαία η πρόβλεψη ελέγχων (26). Την ανάγκη αυτή αναγνώρισε επίσης το Συμβούλιο κατά την έκδοση του κανονισμού 2194/85, όπως προκύπτει από την όγδοη αιτιολογική σκέψη του, η οποία έχει ως εξής:
«Εκτιμώντας ότι για την ορθή εφαρμογή αυτών των μέτρων απαιτείται ένα σύστημα ελέγχου που να εξασφαλίζει ότι θα λαμβάνουν την ενίσχυση μόνον οι παραγωγοί που τη δικαιούνται· ότι είναι αναγκαίο αυτό το σύστημα να περιλαμβάνει ιδίως δειγματοληπτικό έλεγχο των καλλιεργουμένων εκτάσεων καθώς και έλεγχο της λογιστικής αποθήκης και, ενδεχομένως, των λογιστικών βιβλίων χρηματοοικονομικής διαχείρισης του αιτούντος την ενίσχυση» (27).
Το χωρίο αυτό δείχνει ήδη ότι η καλλιεργουμένη έκταση διαδραματίζει όλως ιδιαίτερο ρόλο στο πλαίσιο του εν λόγω συστήματος ενισχύσεως.
24 Η κανονιστική ρύθμιση που περιλαμβάνεται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού 2194/85 το τονίζει εκ νέου. Με το πρώτο εδάφιο της διατάξεως αυτής ανατέθηκε στα κράτη μέλη να θεσπίσουν κατάλληλο σύστημα ελέγχου, το οποίο περιλαμβάνει «ιδίως δειγματοληπτικό έλεγχο των καλλιεργουμένων εκτάσεων». Το δεύτερο εδάφιο της διατάξεως αυτής υποχρεώνει τα κράτη μέλη να διεξάγουν ελέγχους, «κάθε φορά που η ποσότητα που παραδίδεται από έναν παραγωγό (...) υπερβαίνει εκείνη η οποία μπορεί κανονικά να παραχθεί στη συγκεκριμένη έκταση» (28). Στην υποχρέωση αυτή αντιστοιχεί το άρθρο 26, παράγραφος 2, του κανονισμού εκτελέσεως 2537/89, κατά το οποίο ο αρμόδιος οργανισμός όφειλε να εξετάσει, «με δειγματοληπτικό έλεγχο, ότι η ποσότητα που αναφέρεται στη δήλωση παράδοσης είναι δυνατόν να παραχθεί στην έκταση που αναφέρεται στη σύμβαση, λαμβανομένων υπόψη των αποδόσεων που παρατηρούνται στη ζώνη παραγωγής».
25 Από τις διατάξεις αυτές σαφέστατα προκύπτει ότι ο προβλεπόμενος από τον κανονισμό αυτό μηχανισμός ελέγχου στηρίζεται κυρίως στην καλλιεργουμένη έκταση που χρησιμοποιείται από τον παραγωγό. Για τη διεξαγωγή των ελέγχων οι αρμόδιοι φορείς των οικείων κρατών μελών χρειάζονται περισσότερο αξιόπιστα στοιχεία σχετικά με το μέγεθος της καλλιεργουμένης εκτάσεως και τη δυνατότητα αποδόσεώς της. Προς τον σκοπό αυτό, το άρθρο 6, παράγραφος 2, του κανονισμού εκτελέσεως 2537/89 απαιτεί την ένδειξη του μεγέθους της εκτάσεως που έχει σπαρθεί και την ένδειξη της αποδόσεως που επιτεύχθηκε κατά την προηγουμένη συγκομιδή. Αν όμως με τους ελέγχους επιδιώκεται να επαληθευθεί αν η παραδοθείσα ποσότητα «υπερβαίνει εκείνη η οποία μπορεί κανονικά να παραχθεί στη συγκεκριμένη έκταση», είναι προφανές ότι ο αρμόδιος οργανισμός είναι σε θέση να προβεί στην επαλήθευση αυτή μόνον αν αυτός γνωρίζει την πραγματική έκταση, επί της οποίας έγινε η συγκομιδή. Επομένως, αν μετά τη σύναψη της συμβάσεως μεταξύ του παραγωγού και του πρώτου αγοραστή ή μεταποιητή επέρχονται μεταβολές όσον αφορά την καλλιεργουμένη έκταση, οι εν λόγω μεταβολές πρέπει να γνωστοποιηθούν στους αρμόδιους οργανισμούς του οικείου κράτους μέλους.
Θα καταστήσω αυτό σαφές με ένα υποθετικό παράδειγμα. Αρχικά δηλώνεται ορισμένη καλλιεργουμένη έκταση, από την οποία αναμένεται απόδοση 100 τόνων, στη συνέχεια όμως ο παραγωγός αποφασίζει να χρησιμοποιήσει μόνον ένα μέρος της εκτάσεως αυτής για την παραγωγή σόγιας, με αποτέλεσμα η απόδοση να αποβεί αντιστοίχως μικρότερη και να ανέρχεται, για παράδειγμα, στους 10 τόνους. Επειδή ο εθνικός οργανισμός, σε περίπτωση που η μεταβολή αυτή δεν του κοινοποιηθεί, θα εξακολουθήσει να θεωρεί ότι από τη δηλωθείσα σ' αυτόν έκταση μπορεί να αναμένεται απόδοση 100 τόνων, δεν θα αντιληφθεί ότι ο παραγωγός προσθέτει στους παραχθέντες από αυτόν 10 τόνους ακόμη 90 τόνους σπόρων σόγιας εισαχθέντων από τρίτες χώρες, δηλώνει δε τους 100 αυτούς τόνους ως δική του παραγωγή.
26 Η υποχρέωση προς κοινοποίηση των μεταβολών της καλλιεργουμένης εκτάσεως έχει, επομένως, για τη διεξαγωγή των ελέγχων που προβλέπονται στους κανονισμούς αυτούς, ουσιώδη σημασία. Δεδομένου ότι οι εν λόγω έλεγχοι είναι αναγκαίοι προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι η ευνοϋκή αυτή ρύθμιση περί ενισχύσεων εφαρμόζεται μόνον επί σπόρων σόγιας που παρήχθησαν στην Κοινότητα, η εν λόγω υποχρέωση κοινοποιήσεως πρέπει, επομένως, να θεωρείται ως κύρια υποχρέωση υπό την αναφερθείσα έννοια.
27 Αντίθετα προς την άποψη της Castello, το γεγονός ότι ο εθνικός οργανισμός έχει στη διάθεσή του και άλλες δυνατότητες ελέγχου δεν μεταβάλλει ουδόλως την εκτίμηση αυτή. Είναι μεν ορθόν ότι η ένδειξη της καλλιεργουμένης εκτάσεως και των αποδόσεων που επιτεύχθηκαν επ' αυτής κατά την προηγουμένη συγκομιδή επιτρέπει απλώς έναν κατά προσέγγιση και σχετικώς ανακριβή έλεγχο. Εξίσου ορθή είναι η παρατήρηση της Castello ότι, σύμφωνα με την ήδη συζητηθείσα όγδοη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 2194/85, μπορεί επίσης να διεξαχθεί έλεγχος της λογιστικής αποθήκης και, ενδεχομένως, των λογιστικών βιβλίων χρηματοοικονομικής διαχείρισης των οικείων επιχειρήσεων. Εντούτοις, η Επιτροπή ορθώς επισημαίνει ότι ο έλεγχος των ενδείξεων σχετικά με την καλλιεργουμένη έκταση και την απόδοση είναι απλός και αποτελεσματικός και μπορεί να καταστήσει περιττά αυστηρότερα μέτρα ελέγχου, τα οποία δημιουργούν στις οικείες επιχειρήσεις σημαντικά περισσότερες δυσάρεστες καταστάσεις. Αυτό είναι ακόμη σημαντικότερο καθόσον, σύμφωνα με την εν προκειμένω εξεταστέα ρύθμιση, ο έλεγχος πρέπει να διεξάγεται, οπωσδήποτε, μόνον δειγματοληπτικώς. Επομένως, η ύπαρξη μιας εύκολα εφαρμοζομένης μεθόδου ελέγχου δεν εξυπηρετεί μόνο την καλή διοικητική διαχείριση, αλλά έχει επίσης ουσιώδη σημασία για την αποτελεσματικότητα του εν λόγω συστήματος ελέγχου. Τέλος, θεωρώ επίσης πειστικό το επιχείρημα της Επιτροπής, κατά το οποίο το σύστημα ελέγχου της εν λόγω κανονιστικής ρυθμίσεως στηρίζεται σε πολλούς «στύλους», οι οποίοι απαξάπαντες είναι ουσιώδεις για τη λειτουργία της ρυθμίσεως αυτής, δεδομένου ότι κανένας από αυτούς τους τρόπους ελέγχου δεν αρκεί μόνος του για να εξασφαλίσει την επίτευξη του σκοπού του συστήματος ενισχύσεων.
28 Η ερμηνεία την οποία υποστηρίζω, αντίθετα προς την άποψη της Castello, σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι η περιλαμβανομένη στον κανονισμό 1765/92 ρύθμιση εφαρμόστηκε ήδη σε περιπτώσεις οι οποίες υφίσταντο πριν από την έναρξη της ισχύος της. Η παρούσα υπόθεση δεν άπτεται της ουσιώδους διαφοράς μεταξύ της εν προκειμένω εξεταστέας ρυθμίσεως περί ενισχύσεως των σπόρων σόγιας και της προβλεπομένης στον κανονισμό 1765/92 ρυθμίσεως, δεδομένου ότι, κατά την εν προκειμένω εξεταστέα ρύθμιση, η ενίσχυση υπολογίζεται βάσει της ποσότητας των παραδοθέντων προϋόντων και όχι σε σχέση με την έκταση.
Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
29 Με το τρίτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν η Επιτροπή υπερέβη τις εξουσίες της προβλέποντας στο άρθρο 29 α του κανονισμού 2537/89 δραστικές κυρώσεις ακόμη και για την παράβαση δευτερευουσών υποχρεώσεων. Το ερώτημα αυτό υποβλήθηκε για την περίπτωση που θα δοθεί καταφατική απάντηση στα δύο πρώτα ερωτήματα. Αυτή η περίπτωση, όμως, δεν συντρέχει, δεδομένου ότι - όπως ήδη εξήγησα - η υποχρέωση κοινοποιήσεως του άρθρου 6, παράγραφος 3, του κανονισμού 2537/89 δεν πρέπει να θεωρείται ως δευτερεύουσα υποχρέωση αλλά ως κύρια υποχρέωση. Επομένως, δεν είναι αναγκαία η περαιτέρω εξέταση του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος.
30 Εντούτοις, αν στο ερώτημα αυτό έπρεπε να δοθεί απάντηση, κατά τη γνώμη μου, θα έπρεπε άνευ ετέρου να δοθεί αρνητική απάντηση. Με το άρθρο 2, παράγραφος 8, του κανονισμού 1491/85, το Συμβούλιο ρητώς εξουσιοδότησε την Επιτροπή να εκδώσει τις αναγκαίες διατάξεις εκτελέσεως. Στις εν λόγω διατάξεις εκτελέσεως ανήκουν όλες οι διατάξεις, οι οποίες «είναι αναγκαίες για την εύρυθμη λειτουργία του προβλεπομένου συστήματος ενισχύσεων, εφόσον αυτές δεν αντιβαίνουν στη βασική κανονιστική ρύθμιση ή στις εκτελεστικές διατάξεις του Συμβουλίου» (29). Δεν αμφισβητείται ότι στις εν λόγω διατάξεις εκτελέσεως περιλαμβάνονται επίσης οι κυρώσεις για την παράβαση υποχρεώσεων που απορρέουν από την οικεία ρύθμιση (30). Δεν υφίσταται αντίφαση προς τους κανονισμούς του Συμβουλίου, δεδομένου ότι ο κανονισμός 2194/85 του Συμβουλίου ρητώς επισημαίνει την ανάγκη ελέγχων. Εντούτοις, αυτοί οι έλεγχοι δεν θα είχαν νόημα αν δεν μπορούσαν να επιβληθούν κυρώσεις για την παράβαση των υποχρεώσεων που υπόκεινται στους ελέγχους.
31 Το ερώτημα αν η Επιτροπή έχει προβλέψει, με τις εκτελεστικές διατάξεις της, τις εκάστοτε κατάλληλες κυρώσεις για την παράβαση των οικείων υποχρεώσεων πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο της εξετάσεως του τετάρτου προδικαστικού ερωτήματος.
Επί του τετάρτου προδικαστικού ερωτήματος
32
Με το τέταρτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν η προβλεπομένη στο άρθρο 29 α του κανονισμού 2537/89 ρύθμιση συμβιβάζεται με την αρχή της αναλογικότητας. Όπως προκύπτει από το γράμμα του ερωτήματος, το αιτούν δικαστήριο εκκινεί, κατά τα φαινόμενα, από το ότι σε όλες τις περιπτώσεις βαριάς αμέλειας του παραγωγού κατά την εκτέλεση της συμβάσεως πρέπει να επιβάλλονται όλες οι προβλεπόμενες στο άρθρο 29 α κυρώσεις. Αυτό φαίνεται να ήταν και η άποψη του ΑΙΜΑ, ο οποίος, σύμφωνα με τα στοιχεία που υπέβαλε η Castello κατά την προφορική διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου, επέβαλε τις κυρώσεις αυτές κατά κάποιον τρόπο «αυτομάτως», δηλαδή χωρίς περαιτέρω εξέταση των πραγματικών περιστατικών της παρούσας υποθέσεως.
33 Παρατηρώντας το γράμμα του άρθρου 29 α, παράγραφος 1, φαίνεται ότι αυτή η ερμηνεία είναι πράγματι κατανοητή. Η διάταξη αυτή προϋποθέτει παρατυπία, η οποία αποτελεί τη συνέπεια μιας εκ προθέσεως εσφαλμένης δηλώσεως ή βαριάς αμέλειας του παραγωγού κατά τη σύναψη της συμβάσεως σύμφωνα με το άρθρο 6 του κανονισμού 2537/89 ή κατά την εκτέλεσή της, ιδίως όσον αφορά τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το άρθρο 6, παράγραφοι 2 και 3. Κατά το άρθρο 29 α, παράγραφος 1, η ύπαρξη αυτής της παρατυπίας συνεπάγεται την ακυρότητα της συμβάσεως που συνήφθη μεταξύ του παραγωγού και του πρώτου αγοραστή ή μεταποιητή, οι σπόροι σόγιας που παρήχθησαν στο πλαίσιο της συμβάσεως αυτής δεν λαμβάνονται υπόψη για τη χορήγηση ενισχύσεως «και» ο παραγωγός αποκλείεται για την επομένη περίοδο εμπορίας από τα ευεργετήματα του συστήματος ενισχύσεων. Επομένως, φαίνεται ότι οι κυρώσεις αυτές πρέπει να εφαρμόζονται σωρευτικώς.
34 Αν αυτό ήταν το περιεχόμενο της διατάξεως αυτής, αυτή θα δημιουργούσε οπωσδήποτε επιφυλάξεις ως προς την αρχή της αναλογικότητας. Βεβαίως, οι αναφερόμενες στο άρθρο 29 α, παράγραφος 1, δύο πρώτες κυρώσεις συνδέονται στενά αναμεταξύ τους και πρέπει να νοούνται τρόπον τινά, ως οι δύο πλευρές ενός νομίσματος. Αν, στην περίπτωση παρατυπίας κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, οι σπόροι σόγιας αποκλείονται από την ενίσχυση, η κύρωση αυτή πράγματι δεν πλήττει τον παραγωγό, ο οποίος ευθύνεται για την παρατυπία, αλλά τον πρώτο αγοραστή ή μεταποιητή. Αν η παρατυπία δεν επηρέαζε τη συναφθείσα μεταξύ αυτού και του παραγωγού σύμβαση, αυτός θα εξακολουθούσε να έχει αξίωση για την ελαχίστη τιμή, την πληρωμή της οποίας του εγγυάται η εν λόγω σύμβαση. Επομένως, ο παραγωγός δεν θα ανησυχούσε, παρ' όλον ότι αυτός ευθύνεται για το ότι οι σπόροι σόγιας δεν μπορούν πλέον να τύχουν ενισχύσεως. Η προβλεπομένη στο άρθρο 29 α, παράγραφος 1, κύρωση της ακυρότητας της συμβάσεως παραμερίζει την ανωμαλία αυτή. Οι κυρώσεις αυτού του είδους, οι οποίες στερούν τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις από τα πλεονεκτήματα που απορρέουν από το σύστημα ενισχύσεων οσάκις αυτές παραβαίνουν τις συναφείς υποχρεώσεις, πρέπει να αναμένονται σε μια τέτοια κανονιστική ρύθμιση.
Άλλως έχουν τα πράγματα όσον αφορά την άλλη κύρωση του άρθρου 29 α, παράγραφος 1, δηλαδή τον αποκλεισμό του παραγωγού από το ευεργέτημα του συστήματος ενισχύσεων για την αμέσως επομένη περίοδο εμπορίας. Κατά τα φαινόμενα, στην περίπτωση αυτή πρόκειται για κύρωση, στην οποία η ιδέα της αποτροπής έχει βαρύνουσα σημασία. Θα ήταν επικίνδυνο αν η κύρωση αυτή έπρεπε να επιβάλλεται σε κάθε περίπτωση κατά την οποία υφίσταται παρατυπία στηριζομένη σε δόλο ή βαριά αμέλεια ως προς την τήρηση των διατάξεων του άρθρου 6. Στην περίπτωση - νοουμένη σύμφωνα με το γράμμα του άρθρου 29 α, παράγραφος 1 - για παράδειγμα, κατά την οποία η ημερομηνία της συνάψεως της συμβάσεως, που πρέπει υποχρεωτικώς να δηλώνεται σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 2, στοιχείο ββ, δηλωθεί ανακριβώς είτε εκ προθέσεως είτε λόγω βαριάς αμέλειας, θα είναι πράγματι λίαν συζητήσιμο το αν ο παραγωγός μπορεί ή πρέπει καν να τιμωρηθεί για τον λόγο αυτόν με την βαριά αυτή ποινική κύρωση. Όπως ορθώς παρατηρεί η Castello, η αρχή της αναλογικότητας απαιτεί, κατ' αρχήν, διαβάθμιση των κυρώσεων υπό την έννοια ότι οι σοβαρές παραβάσεις πρέπει να τιμωρούνται αυστηρότερα απ' ό,τι οι ελαφρές παραβάσεις (31).
35 Εντούτοις, κατά τη γνώμη μου, οι αμφιβολίες που απορρέουν από τις προεκτεθείσες σκέψεις ως προς την αναλογικότητα του ανωτέρω αναφερθέντος συστήματος κυρώσεων διαλύθηκαν με τις απαντήσεις της Επιτροπής στις συναφείς γραπτές ερωτήσεις που της ετέθησαν. Όπως η Επιτροπή αναφέρει, το άρθρο 29 α, παράγραφος 1, του κανονισμού 2537/89 πρέπει να αναγιγνώσκεται σε συνδυασμό με το άρθρο 29 α, παράγραφος 4, κατά το οποίο οι προβλεπόμενες «στον παρόντα κανονισμό» κυρώσεις προσδιορίζονται «με βάση τη φύση και τη σοβαρότητα της [παραβάσεως]» «και στον βαθμό που απαιτείται για την εύρυθμη λειτουργία του εν λόγω μηχανισμού». Πράγματι, η διάταξη αυτή επιτρέπει να πραγματοποιείται, κατά την επιβολή των κυρώσεων, η αναγκαία διαφοροποίηση. Θεωρώντας τα πράγματα υπό το πρίσμα αυτό, προκύπτει ότι, παρά το δυσνόητο γράμμα της διατάξεως αυτής, οι κυρώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 29 α, παράγραφος 1, δεν πρέπει κατ' ανάγκη να επιβάλλονται σωρευτικώς, αλλά ότι αυτό συμβαίνει μόνον αν «η φύση και η σοβαρότητα της παραβάσεως» και η «εύρυθμη λειτουργία» του συστήματος ενισχύσεων το απαιτούν. Ότι αυτό πράγματι θα πρέπει να ανταποκρίνεται στην πρόθεση του νομοθέτη, κατά τη γνώμη μου, φαίνεται επίσης από τη σύγκριση με τη διάταξη του άρθρου 6, παράγραφος 5, του κανονισμού, η οποία καταργήθηκε κατά τη θέσπιση του άρθου 29 α (32).
36 Έχοντας υπόψη την ήδη αναφερθείσα νομολογία του Δικαστηρίου (33), μου φαίνεται ότι δεν χρειάζεται λεπτομερέστερη αιτιολογία για το ότι οι κυρώσεις καθαυτές δεν πρέπει να αμφισβητούνται. Οι διατάξεις του άρθρου 6, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού 2537/89 έχουν βαρύνουσα σημασία για τη λειτουργία του συστήματος ενισχύσεων. Επομένως, ενδείκνυται απολύτως η παράβασή τους να τιμωρείται με την απώλεια εκ μέρους του πρώτου αγοραστή ή μεταποιητή της αξιώσεως επί της ενισχύσεως και εκ μέρους του παραγωγού της αξιώσεως της ελαχίστης τιμής. Ο αποκλεισμός του παραγωγού από το ευεργέτημα των προνομίων του συστήματος ενισχύσεων κατά την επομένη περίοδο εμπορίας μπορεί να επιβάλλεται για τις πλέον σοβαρές περιπτώσεις, προκειμένου να διασφαλισθεί η τήρηση των εν λόγω υποχρεώσεων. Συναφώς, πρέπει να παρατηρηθεί ότι όλες αυτές οι κυρώσεις μπορούν να επιβληθούν άνευ ετέρου μόνον αν οι παρατυπίες οφείλονται σε δόλο ή βαριά αμέλεια του παραγωγού. Εξ όλων των ανωτέρω έπεται ότι το σύστημα κυρώσεων που πρέπει εν προκειμένω να ληφθεί υπόψη ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της αρχής της αναλογικότητας.
37 Ενόψει αυτών που πρόκειται ακόμη να αναφερθούν, μου φαίνεται, εντούτοις, ότι ακριβώς στο σημείο αυτό επιβάλλεται μια διευκρίνιση. Κατά την προφορική διαδικασία, η Επιτροπή υποστήριξε την άποψη ότι παράβαση της προβλεπομένης στο άρθρο 6, παράγραφος 3, του κανονισμού 2537/89 υποχρεώσεως κοινοποιήσεως αποτελεί ήδη καθαυτή περίπτωση βαριάς αμέλειας (και, επομένως, εμπίπτει στο άρθρο 29 α, παράγραφος 1, του κανονισμού). Ως προς την άποψη αυτή πρέπει κατηγορηματικώς να διατυπωθούν αντιρρήσεις. Η παράβαση της υποχρεώσεως κοινοποιήσεως ανήκει στις αντικειμενικές προϋποθέσεις του άρθρου 29 α, παράγραφος 1. Αντιθέτως, το ερώτημα για την ύπαρξη δόλου ή βαριάς αμέλειας αφορά τις υποκειμενικές προϋποθέσεις του κανόνα αυτού, αφορά, επομένως, το ζήτημα του καταλογισμού της ευθύνης για την παράβαση. Εντούτοις, από το απλό γεγονός της παραβάσεως δεν μπορεί να συναχθεί αμέσως η ύπαρξη δόλου ή βαριάς αμέλειας, αν δεν θέλουμε το υποκειμενικό αυτό στοιχείο να στερείται οποιουδήποτε νοήματος. Αν η Επιτροπή είχε πράγματι την πρόθεση, κατά την έκδοση της διατάξεως αυτής, να της δώσει αυτή την έννοια, θα πρέπει οπωσδήποτε να διαπιστωθεί ότι αυτό δεν προκύπτει από τη διάταξη. Ενόψει του κυρωτικού χαρακτήρα της διατάξεως, κατά τη γνώμη μου, απαγορεύεται ακριβώς για τον λόγο αυτόν να ακολουθήσουμε την προτεινομένη από την Επιτροπή ερμηνεία.
Επί του πέμπτου προδικαστικού ερωτήματος
38 Το πέμπτο προδικαστικό ερώτημα αφορά την ερμηνεία της εννοίας της «μεταβολής όσον αφορά τον προορισμό των εκτάσεων που έχουν δηλωθεί» που χρησιμοποιείται στο άρθρο 6, παράγραφος 3, του κανονισμού 2537/89. Το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν υπό τη διατύπωση αυτή πρέπει να νοούνται μόνον εκείνες οι περιπτώσεις κατά τις οποίες οι οικείες εκτάσεις χρησιμοποιούνται για άλλη γεωργική παραγωγή εκτός της καλλιέργειας σπόρων σόγιας. Το ερώτημα αυτό διευκρινίζεται στο πλαίσιο των πραγματικών περιστατικών που υφίστανται στην παρούσα υπόθεση. Όπως ήδη ανέφερα, η Castello ισχυρίζεται ότι υποχρεώθηκε να μη χρησιμοποιήσει ένα μέρος των προορισμένων για την καλλιέργεια σπόρων σόγιας εκτάσεων λόγω επειγουσών εργασιών ανακαινίσεως και λόγω καιρικών συνθηκών. Η Castello συνάγει εξ αυτού ότι οι οικείες εκτάσεις έμειναν ανεκμετάλλευτες και, επομένως, δεν μπορεί να γίνει λόγος για «προορισμό» για γεωργικούς σκοπούς.
39 Από το γράμμα της διατάξεως δεν προκύπτει αν ο παραγωγός θα πρέπει και σε αυτές τις περιπτώσεις να υποχρεούται στην κοινοποίηση της μεταβολής αυτής. Εντούτοις, πρέπει να διαπιστωθεί ότι το γράμμα επιτρέπει απολύτως αυτή την ερμηνεία (34).
40 Εντούτοις, είναι προφανές ότι μόνο μια ερμηνεία υπό την έννοια ότι όλες οι μεταβολές ως προς τον προορισμό των οικείων εκτάσεων πρέπει να κοινοποιούνται ανταποκρίνεται στο νόημα και τον σκοπό της διατάξεως. Η ένδειξη της καλλιεργουμένης εκτάσεως και των ενδεχομένων μεταβολών της θα καθιστά δυνατόν στους εθνικούς αρμόδιους οργανισμούς να διεξάγουν τους αναγκαίους ελέγχους. Όπως ήδη ανέφερα, οι εθνικοί αρμόδιοι οργανισμοί θα πρέπει προς τον σκοπό αυτό να γνωρίζουν την πραγματική έκταση επί της οποίας πραγματοποιήθηκε η συγκομιδή (35). Επομένως, είναι άνευ σημασίας αν οι οικείες εκτάσεις έτυχαν άλλης γεωργικής χρησιμοποιήσεως ή απλώς έμειναν ακαλλιέργητες.
Επί του έκτου προδικαστικού ερωτήματος
41 Με το έκτο προδικαστικό ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν, σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 2537/89, πρέπει να κοινοποιούνται επίσης οι μεταβολές ως προς την καλλιεργουμένη έκταση οι οποίες επέρχονται πριν από την περίοδο των τριών μηνών που προηγούνται της ενάρξεως της συγκομιδής. Η Castello ανέφερε συναφώς κατά την προφορική διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου ότι η συγκομιδή πραγματοποιήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου. Η πρώτη μείωση της καλλιεργουμένης εκτάσεως επήλθε στις 22 Ιουνίου και η δεύτερη στις αρχές Σεπτεμβρίου. Αν τα στοιχεία αυτά ευσταθούν θα το διευκρινίσει το αιτούν δικαστήριο. Προκειμένου να απαντήσω στο έκτο προδικαστικό ερώτημα, εκκινώ από το γεγονός ότι τουλάχιστον ένα μέρος των μεταβολών της καλλιεργουμένης εκτάσεως πραγματοποιήθηκαν πράγματι σε χρονικό σημείο που προηγήθηκε της προβλεπομένης από το άρθρο 6, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, χρονικής περιόδου των τριών μηνών πριν από τη συγκομιδή.
42 Κατά το άρθρο 6, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2537/89, σε περίπτωση μεταβολής της καλλιεργουμένης εκτάσεως, η οποία επήλθε μετά την υπογραφή της συμβάσεως μεταξύ του παραγωγού και του πρώτου αγοραστή ή του μεταποιητή αλλά πριν από την κατάθεση της συμβάσεως στον αρμόδιο οργανισμό, η σύμβαση πρέπει να διορθωθεί αναλόγως. Κατά το άρθρο 6, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, πρέπει να κοινοποιούνται οι μεταβολές της καλλιεργουμένης εκτάσεως, οι οποίες επήλθαν κατά την περίοδο των τριών μηνών πριν από την έναρξη της συγκομιδής, σε περίπτωση που αυτές έχουν ορισμένο μέγεθος. Αν οι διατάξεις αυτές ερμηνευθούν κατά λέξη, οι μεταβολές της καλλιεργουμένης εκτάσεως, οι οποίες επήλθαν μετά την κατάθεση της συμβάσεως στον αρμόδιο οργανισμό αλλά πριν από την έναρξη της περιόδου των τριών μηνών πριν από την έναρξη της συγκομιδής, δεν θα πρέπει, επομένως, να κοινοποιούνται.
43 Η Επιτροπή ανέφερε, κατ' αρχάς, ότι αυτές οι περιπτώσεις εμπίπτουν στη διάταξη του δευτέρου εδαφίου. Η άποψη αυτή δεν μου φαίνεται βάσιμη ενόψει του σαφούς γράμματος της εν λόγω διατάξεως. Κατόπιν γραπτής ερωτήσεως του Δικαστηρίου, η Επιτροπή ανέφερε ότι προσκρούει στον σκοπό της διατάξεως το να θέλουμε να δεχθούμε ότι σ' αυτές τις περιπτώσεις ο παραγωγός δεν έχει υποχρέωση κοινοποιήσεως. Κατά την άποψη της Επιτροπής, από το δεύτερο και το τρίτο εδάφιο προκύπτει ότι πρέπει να κοινοποιούνται και αυτές οι μεταβολές που επέρχονται πριν από την έναρξη της περιόδου των τριών μηνών που προηγούνται της ενάρξεως της συγκομιδής.
44 Συμφωνώ με την άποψη της Επιτροπής ότι η τελολογική αυτή ερμηνεία ανταποκρίνεται άριστα στο νόημα και τον σκοπό των διατάξεων. Όπως ήδη ανέφερα, η προβλεπομένη στο άρθρο 6, παράγραφος 3, υποχρέωση κοινοποιήσεως εγγυάται ότι οι αρμόδιοι φορείς διαθέτουν ακριβή στοιχεία όσον αφορά τις πράγματι για την παραγωγή σπόρων σόγιας χρησιμοποιούμενες επιφάνειες. Συναφώς, δεν έχει σημασία αν μια μεταβολή της καλλιεργουμένης εκτάσεως επέρχεται κατά τη διάρκεια της προβλεπομένης στο τρίτο εδάφιο περιόδου ή πριν από αυτήν.
45 Οπωσδήποτε η Επιτροπή δεν μπόρεσε να εξηγήσει γιατί στο τρίτο εδάφιο γίνεται λόγος για την «περίοδο των τριών μηνών πριν από την έναρξη της συγκομιδής». Αν η υποστηριζομένη από την Επιτροπή άποψη ευσταθούσε, όλο αυτό το χωρίο θα έπρεπε να θεωρηθεί περιττό. Εντούτοις, η ύπαρξή του φαίνεται να επισημαίνει ότι με τον τρόπο αυτό επιδιώκεται ορισμένος σκοπός. Βεβαίως, δεν είναι προφανές γιατί θα μπορούσε να πρόκειται.
46 Εντούτοις, έχω τη γνώμη ότι η προτεινομένη από την Επιτροπή ερμηνεία συμβιβάζεται επίσης με τις επιταγές της ασφάλειας του δικαίου. Οι δυνατότητες της ερμηνείας οροθετούνται μεν από το σαφές γράμμα μιας διατάξεως. Πρέπει, εντούτοις, να επισημανθεί ότι η εν λόγω διάταξη δεν είναι εντελώς σαφής, καθόσον αυτή καθορίζει την επίδικη χρονική περίοδο σε σχέση προς ένα χρονικό σημείο το οποίο δύσκολα μπορεί εκάστοτε να ορίζεται εκ των προτέρων επακριβώς. Δεν υπάρχει μεγάλος κίνδυνος να παραπλανηθούμε αν υποθέσουμε ότι η συγκομιδή σπόρων σόγιας, όπως αυτή άλλων γεωργικών προϋόντων, θα πραγματοποιηθεί ανάλογα με τις εκάστοτε καιρικές συνθήκες, ενίοτε πριν, ενίοτε μετά από το αρχικώς προβλεφθέν χρονικό σημείο. Επειδή η κοινοποίηση των επίδικων μεταβολών, σύμφωνα με το τρίτο εδάφιο, δεύτερη πρόταση, πρέπει να γίνεται «σε προθεσμία οκτώ εργάσιμων ημερών από την ημερομηνία κατά την οποία επήλθε η μεταβολή», θα μπορούσε κάλλιστα ο παραγωγός, κατά το επίδικο χρονικό σημείο, να μη γνωρίζει με βεβαιότητα αν η μεταβολή επήλθε κατά τη χρονική εκείνη περίοδο των τριών μηνών. Επομένως, ο επιμελής παραγωγός όφειλε, σε περίπτωση αμφιβολίας, να έχει κοινοποιήσει άνευ ετέρου μια μεταβολή της καλλιεργουμένης εκτάσεως.
Σημαντικότερο είναι, αντιθέτως, το ότι, διαφορετικά, θα παρουσιαζόταν ένα κενό που, προφανώς, ο νομοθέτης δεν επιδίωξε. Το πρώτο εδάφιο του άρθρου 6, παράγραφος 3, ορίζει εντελώς γενικά ότι οι δηλωθείσες καλλιεργούμενες εκτάσεις επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται μετά την υπογραφή της συμβάσεως μόνο για την καλλιέργεια σπόρων σόγιας. Μόνο μια ερμηνεία, κατά την οποία όλες οι μετά το χρονικό αυτό σημείο επελθούσες μεταβολές πρέπει κατ' αρχήν να κοινοποιούνται, ανταποκρίνεται στην απόφαση του νομοθέτη, την οποία διατυπώνει η διάταξη αυτή. Η κατανομή της προκύπτουσας από το πρώτο εδάφιο υποχρεώσεως σε δύο αυτοτελείς διατάξεις εξηγείται από το ότι οι πραγματικά καλλιεργούμενες εκτάσεις πρέπει να κοινοποιούνται στους αρμόδιους φορείς. Καθόσον η σύμβαση δεν έχει κατατεθεί στους αρμόδιους φορείς, τα συμβαλλόμενα μέρη μπορούν να λάβουν υπόψη νέες εξελίξεις, ενώ αυτό δεν είναι δυνατό μετά το χρονικό αυτό σημείο. Επομένως, όλες οι μεταβολές που επήλθαν πριν από την κατάθεση της συμβάσεως έπρεπε να ληφθούν υπόψη, ενώ μετά την κατάθεση της συμβάσεως μόνον οι ουσιώδεις μεταβολές γεννούσαν υποχρέωση προς κοινοποίηση.
47 Οπωσδήποτε πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η μνεία της χρονικής περιόδου των τριών μηνών πριν από τη συγκομιδή στο τρίτο εδάφιο, μπορούσε κάλλιστα να προκαλέσει παρεξηγήσεις μεταξύ των οικείων παραγωγών ως προς την έκταση της προς κοινοποίηση υποχρεώσεώς τους. Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει να εξετάσει με ιδιαίτερη ακρίβεια αν ενδεχομένη παράβαση της διατάξεως αυτής εκ μέρους της Castello στηρίζεται σε βαριά αμέλεια (ή ακόμη και σε δόλο). Προσωπικώς, θεωρώ ακριβώς αμφίβολο να υπήρξε καν περίπτωση αμέλειας. Αν η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να διατυπώσει καταλλήλως και κατά τρόπο εύληπτο μια - όπως ήδη είδαμε - για τη λειτουργία του όλου συστήματος ενισχύσεων βασική διάταξη, δύσκολα μπορούμε να προσάψουμε στους αποδέκτες της διατάξεως το ότι αυτοί την αντιλαμβάνονται μη απομακρυνόμενοι από το γράμμα της.
Επί του εβδόμου προδικαστικού ερωτήματος
48 Το έβδομο και τελευταίο προδικαστικό ερώτημα αφορά ζήτημα ερμηνείας, το οποίο προσομοιάζει προς αυτό το οποίο μόλις συζητήθηκε. Κατά το άρθρο 6, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 2537/89, μια μεταβολή της καλλιεργουμένης εκτάσεως έπρεπε να κοινοποιείται «κάθε φορά» που η μεταβολή ήταν μεγαλύτερη από το 10 % της δηλωθείσας εκτάσεως και μεγαλύτερη από ένα εκτάριο. Αυτό φαίνεται να επισημαίνει ότι κάθε μεταβολή έπρεπε να εξετάζεται χωριστά. Τι συμβαίνει, εντούτοις, όταν περισσότερες μεταβολές επέρχονται διαδοχικώς, από αυτές δε καμία δεν υπερβαίνει μόνη της το 10 % της καλλιεργουμένης εκτάσεως, αλλά όλες μαζί υπερβαίνουν το ποσοστό αυτό;
49 Στο σημείο αυτό επίσης συμφωνώ με την άποψη της Επιτροπής ότι η ερμηνεία πρέπει να προσανατολίζεται προς το νόημα της διατάξεως. Αυτό συνίστατο στην παροχή προς τους αρμόδιους φορείς όσο το δυνατόν ακριβών στοιχείων σχετικά με την καλλιεργουμένη έκταση που πράγματι χρησιμοποιήθηκε. Προς απλοποίηση προβλέφθηκε ότι η υποχρέωση κοινοποιήσεως περιοριζόταν στις ουσιώδεις μεταβολές. Εντούτοις, αν εφαρμοζόταν το προβλεπόμενο στο τρίτο εδάφιο κατώτατο ποσοστό 10 % σε κάθε μεμονωμένη μεταβολή, αυτό θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα ότι οι στο σύνολό τους σημαντικές μεταβολές δεν έπρεπε να κοινοποιηθούν μόνον επειδή οι μεμονωμένες μεταβολές καθαυτές δεν υπερέβαιναν το 10 % της καλλιεργουμένης εκτάσεως. Η παρούσα υπόθεση θα μπορούσε να μας παράσχει σχετικό παράδειγμα. Όμως αυτό δεν μπορεί να είναι το νόημα της διατάξεως αυτής. Κατά τη γνώμη μου, πρέπει επομένως να θεωρηθεί ότι, σ' αυτές τις περιπτώσεις, η προβλεπομένη στο τρίτο εδάφιο κοινοποίηση ήταν υποχρεωτική και ότι έπρεπε να γίνει εντός οκτώ εργασίμων ημερών μετά από εκείνη τη μεταβολή που προκάλεσε την υπέρβαση του προαναφερθέντος κατωτάτου ορίου.
50 Ένδειξη του ότι ο νομοθέτης απέβλεπε στην ερμηνεία αυτή αποτελεί το γράμμα της παλαιάς παραγράφου 5 του άρθρου 6 (36). Σύμφωνα με την παράγραφο αυτή, η εφαρμογή των εκεί προβλεπομένων κυρώσεων προϋπέθετε ότι η διαφορά «μεταξύ των εκτάσεων που δηλώθηκαν και των εκτάσεων που πράγματι έχουν σπαρθεί και μπορούν να δώσουν συγκομιδή» ήταν μεγαλύτερη από 10 %.
51 Εντούτοις, και στο πλαίσιο αυτό πρέπει να τονιστεί ότι το γράμμα της διατάξεως καθαυτό κάθε άλλο παρά σαφές ήταν και μπορούσε να οδηγήσει σε παρανοήσεις. Επομένως, το εθνικό δικαστήριο θα πρέπει να εξετάσει αν η συμπεριφορά της Castello βασιζόταν ενδεχομένως σε δόλο ή βαριά αμέλεια. Στο σημείο αυτό μπορεί να γίνει παραπομπή στα όσα ήδη ελέγχθησαν επί του έκτου προδικαστικού ερωτήματος (37).
Γ - Πρόταση
52 Επομένως, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα ερωτήματα του Tribunale civile e penale di Ravenna ως εξής:
«1) Στα δύο πρώτα προδικαστικά ερωτήματα:
Ο σκοπός του συστήματος ενισχύσεων, το οποίο δημιουργήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 1491/85 του Συμβουλίου, της 23ης Μαου 1985, για την πρόβλεψη ειδικών μέτρων για τους σπόρους σόγιας, καθώς και με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2194/85 του Συμβουλίου, της 25ης Ιουλίου 1985, για τη θέσπιση γενικών κανόνων που αφορούν ειδικά μέτρα για τους σπόρους σόγιας, συνίστατο στη χορήγηση ενισχύσεως μόνο για τους παραχθέντες εντός της Κοινότητας σπόρους σόγιας. Κύρια υποχρέωση του ενδιαφερομένου για την ενίσχυση παραγωγού δεν αποτελούσε μόνον η υποχρέωση καλλιέργειας σόγιας στο έδαφος ενός των κρατών μελών αλλά, επίσης, η υποχρέωση κοινοποιήσεως που προβλεπόταν στο άρθρο 6, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΟΚ) 2537/89 της Επιτροπής, της 8ης Αυγούστου 1989, για τις λεπτομέρειες εφαρμογής ειδικών μέτρων για τους σπόρους της σόγιας.
2)
Στο τρίτο και το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα:
Οι προβλεπόμενες στο άρθρο 29 α, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΟΚ) 2537/89 κυρώσεις συμβιβάζονταν, ιδίως ενόψει της προβλεπομένης στο άρθρο 29 α, παράγραφος 4, του κανονισμού αυτού ρυθμίσεως, προς την αρχή της αναλογικότητας.
3) Στο πέμπτο προδικαστικό ερώτημα:
Ως "μεταβολή όσον αφορά τον προορισμό των εκτάσεων που έχουν δηλωθεί" κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΟΚ) 2537/89 δεν έπρεπε να νοείται μόνον η περίπτωση του προορισμού όλων ή μέρους των εκτάσεων αυτών για άλλη γεωργική χρήση αλλά, επίσης, η περίπτωση κατά την οποία όλες οι εκτάσεις ή ένα μέρος εξ αυτών δεν έτυχαν καν γεωργικής χρήσεως.
4) Στο έκτο και το έβδομο προδικαστικό ερώτημα:
Η προβλεπομένη στο άρθρο 6, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού (ΕΟΚ) 2537/89 υποχρέωση κοινοποιήσεως μεταβολών όσον αφορά τις καλλιεργούμενες εκτάσεις ίσχυε, επίσης, σε περίπτωση που οι μεταβολές αυτές επήρχοντο τρεις μήνες πριν από την έναρξη της συγκομιδής. Η υποχρέωση κοινοποιήσεως ίσχυε, επίσης, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες επήρχοντο πολλές διαδοχικές μεταβολές, εκ των οποίων καμία δεν υπερέβαινε μόνη της το 10 % της δηλωθείσας στη σύμβαση εκτάσεως, όλες μαζί εντούτοις υπερέβαιναν το αναφερθέν ποσοστό.
Ως προς τις δύο τελευταίες περιπτώσεις πρέπει να επισημανθεί ότι οι προβλεπόμενες στο άρθρο 29 α, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΟΚ) 2537/89 κυρώσεις μπορούσαν να επιβληθούν μόνον σε περίπτωση δόλου ή βαριάς αμέλειας του παραγωγού. Το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει ιδιαίτερα επακριβώς να εξετάσει αν αυτό συμβαίνει, ενόψει του δυσνόητου γράμματος του άρθρου 6, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του προπαρατεθέντος κανονισμού.»
(1) - ΕΕ L 151, σ. 15.
(2) - ΕΕ L 204, σ. 1, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2218/88 του Συμβουλίου, της 19ης Ιουλίου 1988, για τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) 2194/85 περί θεσπίσεως των γενικών κανόνων σχετικά με τα ειδικά μέτρα για σπόρους σόγιας (ΕΕ L 197, σ. 12).
(3) - Στην αρχική διατύπωση του κανονισμού 2194/85 γινόταν λόγος για τον «πρώτο αγοραστή». Μετά την τροποποίηση με τον κανονισμό 2218/88 αναφερόταν εν προκειμένω αντιθέτως ο «μεταποιητής». Ενδεχομένως αυτό οφείλετο στην πρόθεση η ενίσχυση να καταβάλλεται πάντοτε μόνο στους πρώτους αγοραστές οι οποίοι ταυτόχρονα ήταν μεταποιητές (πρβλ., επίσης, το άρθρο 2, παράγραφος 2, του κανονισμού). Οπωσδήποτε, σε άλλα σημεία του κανονισμού, εξακολουθεί να αναφέρεται και μετά την τροποποίησή του ο «πρώτος αγοραστής». Το ζήτημα δεν χρειάζεται να εξεταστεί εδώ σε βάθος δεδομένου ότι δεν έχει σημασία για την απάντηση στα προδικαστικά ερωτήματα.
(4) - ΕΕ L 245, σ. 8, όπως τροποποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 150/90 της Επιτροπής, της 19ης Ιανουαρίου 1990 (ΕΕ L 18, σ. 10). Ο κανονισμός 2537/89 αντικατέστησε τον αρχικώς ισχύοντα στον εν λόγω τομέα κανονισμό [κανονισμός (ΕΟΚ) 2329/89 της Επιτροπής, της 12ης Αυγούστου 1985, σχετικά με τις λεπτομέρειες εφαρμογής ειδικών μέτρων για τους σπόρους σόγιας (ΕΕ L 218, σ. 16)].
(5) - Το κείμενο αυτό, το οποίο κάλλιστα μπορεί να θεωρηθεί ως συμβολή στο χιούμορ στον χώρο του δικαίου, έχει ως εξής:<"NOTE",
Font = F2,
Left Margin = 1.141 inches, Tab Origin = Column>«Die Nichtbeachtung der Vorschriften des Absatzes 2 Buchstaben e) und f) oder der Absδtze 3 und 4 zieht die Ungόltigkeit des Vertrages im Hinblick auf die vorliegende Regelung nach sich. Die Sojabohnen, die unter diesem Vertrag geerntet werden, verlieren die Beihilfefδhigkeit, es sei denn, daί nach der άberzeugung der Mitgliedstaaten weder Fahrlδssigkeit noch ein schwerer Fehler vorliegt. Im όbrigen kann die Nichtbeachtung der Vorschriften des Absatzes 3 den Ausschluί des Erzeugers von den Vergόnstigungen der vorliegenden Regelung fόr die Dauer des folgenden Wirtschaftsjahres nach sich ziehen, falls weder Fahrlδssigkeit noch ein schwerer Fehler vorliegt.<"NOTE",
Font = F2,
Left Margin = 0.721 inches,
Tab Origin = Column>Die Bestimmungen des vorstehenden Unterabsatzes finden keine Anwendung, wenn die Kontrolle der Flδchen eine Differenz zwischen den erklδrten Flδchen und den tatsδchlich eingesδten Flδchen, die geerntet werden kφnnen, erkennen lδίt, die grφίer als 10 % ist.»
(6) - ΕΕ L 18, σ. 10.
(7) - ΕΕ L 356, σ. 17.
(8) - ΕΕ L 181, σ. 12.
(9) - Περισσότερες διευκρινίσεις ως προς τους δύο αυτούς κανονισμούς περιλαμβάνονται στις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Jacobs, της 9ης Μαρτίου 1994 στην υπόθεση C-353/92, Ελλάς κατά Συμβουλίου, επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 14ης Ιουλίου 1994 (Συλλογή 1994, σ. Ι-3411).
(10) - Από τις υφιστάμενες πληροφορίες δεν προκύπτει μετά βεβαιότητας αν η Cereol ζητεί την εν λόγω ενίσχυση ως «μεταποιητής» (όπως, για παράδειγμα, αναφέρει η Επιτροπή) ή ως «πρώτος αγοραστής». Στις γραπτές παρατηρήσεις της, η Cereol, η οποία δεν συμμετείχε στην ενώπιον του Δικαστηρίου προφορική διαδικασία, χρησιμοποιεί τον όρο του «πρώτου αγοραστή». Δεν θα ασχοληθούμε με το ζήτημα αυτό, δεδομένου ότι δεν έχει σημασία για την απάντηση στα υποβληθέντα ερωτήματα (βλ., επίσης, υποσημείωση 3).
(11) - Απόφαση της 2ας Ιουνίου 1994, C-2/93, Exportslachterijen van Oordegem (Συλλογή 1994, σ. Ι-2283, σκέψη 26).
(12) - Απόφαση της 27ης Νοεμβρίου 1986, 21/85, Maas (Συλλογή 1986, σ. 3537, σκέψη 15).
(13) - Προπαρατεθείσα απόφαση Exportslachterijen van Oordegem (υποσημείωση 11), σκέψη 27.
(14) - Προπαρατεθείσα απόφαση Maas (υποσημείωση 12), σκέψη 15.
(15) - Απόφαση της 20ής Φεβρουαρίου 1979, 122/78 (Συλλογή τόμος 1979/Ι, σ. 341).
(16) - Προπαρατεθείσα απόφαση Buitoni (υποσημείωση 15), σκέψεις 19 και 20.
(17) - Απόφαση της 2ας Δεκεμβρίου 1982, 272/81 (Συλλογή 1982, σ. 4167).
(18) - Προπαρατεθείσα απόφαση RU-MI (υποσημείωση 17), σκέψεις 13 και 14.
(19) - Απόφαση της 2ας Δεκεμβρίου 1982, 273/81 (Συλλογή 1982, σ. 4193).
(20) - Απόφαση της 23ης Φεβρουαρίου 1983, 66/82 (Συλλογή 1983, σ. 395).
(21) - Προπαρατεθείσα απόφαση Fromanηais (υποσημείωση 20), σκέψεις 13 και 18.
(22) - Προπαρατεθείσα απόφαση (υποσημείωση 12).
(23) - Προπαρατεθείσα απόφαση Maas (υποσημείωση 12), σκέψη 18.
(24) - Προπαρατεθείσα απόφαση Maas (υποσημείωση 12), σκέψεις 24, 26 και 28.
(25) - Βλ. συναφώς, ανωτέρω, την παράγραφο 2.
(26) - Η ανάγκη αυτή τονίστηκε από τον εκπρόσωπο της Επιτροπής κατά την προφορική διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου, ο οποίος επισήμανε ότι, κατά την επίδικη χρονική περίοδο, η ισχύουσα στην Κοινότητα τιμή στόχου για τους σπόρους σόγιας ήταν περίπου διπλάσια της τιμής της διεθνούς αγοράς.
(27) - Η υπογράμμιση είναι δική μου.
(28) - Ας υπομνησθεί ότι ο πρώτος αγοραστής κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αα, του κανονισμού 2194/85 είχε την υποχρέωση να ανακοινώνει αυτές τις περιπτώσεις στις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών.
(29) - Απόφαση της 2ας Μαου 1990, C-357/88, Hopermann (Συλλογή 1990, σ. Ι-1669, σκέψη 7).
(30) - Βλ. την απόφαση της 27ης Οκτωβρίου 1992, C-240/90, Γερμανία κατά Επιτροπής (Συλλογή 1992, σ. Ι-5383, σκέψη 38).
(31) - Στο πλαίσιο αυτό, η Castello ορθώς παραπέμπει στο άρθρο 4, παράγραφος 3, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 2194/85, κατά το οποίο η ασφάλεια που πρέπει να παρέχεται μαζί με την αίτηση για την ενίσχυση καταπίπτει υπό ορισμένες προϋποθέσεις «εξ ολοκλήρου ή μερικώς».
(32) - Βλ. συναφώς ανωτέρω, παράγραφος 8.
(33) - Βλ. ανωτέρω, παράγραφος 18.
(34) - Βλ., επίσης, το γαλλικό [«toute altιration (...) dans la destination»], το ιταλικό [«qualsiasi modifica (...) alla destinazione»], το αγγλικό («any change in the use»), το ολλανδικό [«elke wijziging (...) in de bestemming»], το ισπανικό [«toda alteraciσn (...) en el destino»], το πορτογαλικό («qualquer alteraηγo em relaηγo ΰ utilizaηγo») και το δανικό («enhver ζndring i anvendelsen») κείμενο.
(35) - Βλ. ανωτέρω, παράγραφος 25.
(36) - Βλ. συναφώς ανωτέρω, παράγραφος 8.
(37) - Βλ. παράγραφο 47.