62023CJ0346_RES
Cás C-346/23
Banco Santander SA
v
Asociación de Consumidores y Usuarios de Servicios Generales-Auge
(Iarraidh ar réamhrialú ón Tribunal Supremo)
Breithiúnas na Cúirte (an Ceathrú Dlísheomra) an 16 Eanáir 2025
(Tarchur chun réamhrialú – Margaí in ionstraimí airgeadais – Treoir 2004/39/CE – Airteagal 52(2) – Caingean ar mhaithe le leasanna tomhaltóirí – Eagraíochtaí tomhaltóirí a bhfuil leas dlisteanach acu i dtomhaltóirí a chosaint – Locus standi d’fhonn leasanna aonair a gcomhaltaí a chosaint – Locus standi a chailleadh i gcás infheistíochtaí i dtáirgí airgeadais d’ard-acmhainn airgeadais – Díolúine ó chostais dhlíthiúla agus ón oibleagáid na costais arna dtabhú ag an bpáirtí freasúra a íoc – Neamhspleáchas ó thaobh nósanna imeachta de – Prionsabal na héifeachtachta)
Saoirse bunaíochta – Saoirse chun seirbhísí a sholáthar – Margaí in ionstraimí airgeadais – Treoir 2004/39 – Caingean ar mhaithe le leasanna tomhaltóirí – Leasanna tomhaltóirí – Coincheap – Leasanna aonair iolracht tomhaltóirí – Cuimsiú
(Airteagal 52(2) de Threoir 2004/39 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle)
(féach míreanna 46-48)
Saoirse bunaíochta – Saoirse chun seirbhísí a sholáthar – Margaí in ionstraimí airgeadais – Treoir 2004/39 – Caingean ar mhaithe le leasanna tomhaltóirí – Eagraíocht tomhaltóirí a dhéanann leasanna aonair iolracht a bhall a chosaint – Locus standi – Teorannú ar bhonn chumas airgeadais na n-infheisteoirí a chosnaítear agus na n-ionstraimí airgeadais a thógtar amach – Do-ghlacthacht – Diúltú cúnamh dlíthiúil a dheonú don eagraíocht sin mar gheall ar chumas airgeadais na n-infheisteoirí a chosnaítear agus na n-ionstraimí airgeadais a thógtar amach – Inghlacthacht – Coinníollacha
(Airteagal 52(2) de Threoir 2004/39 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle)
(féach míreanna 49, 50, 55 go 57, 61, 63 agus an chuid oibríochtúil)
Résumé
I gcomhthéacs díospóide a bhaineann le bailíocht na gconarthaí chun ionstraimí airgeadais a cheannach arna dtabhairt i gcrích ag na hinfheisteoirí/na tomhaltóirí atá á gcosaint ag comhlachas tomhaltóirí, deimhníonn an Chúirt Bhreithiúnais nach féidir locus standi chomhlachas tomhaltóirí den chineál sin a dhéanann iolracht a chomhaltaí a chosaint a chur faoi réir srianta a bhaineann le hacmhainneacht airgeadais na gcomhaltaí sin agus saintréithe na dtáirgí airgeadais inar infheistigh na comhaltaí sin. Is féidir, mar sin féin, critéir den sórt sin a chur san áireamh chun a chinneadh an dtairbhíonn an comhlachas sin de chúnamh dlíthiúil.
Rinne beirt, ar daoine nádúrtha iad, ionstraimí airgeadais a thógáil amach ó Banco Banif (‘Banco Santander’). Chun go ndearbhófar go raibh na conarthaí chun táirgí airgeadais a cheannach ar neamhní, rinne an Asociación de Consumidores y Usuarios de Servicios Generales - Auge (Comhlachas Tomhaltóirí agus Úsáideoirí Seirbhísí Ginearálta, ‘Auge’), achomharc a thaisceadh i gcoinne an bhainc sin os comhair chúirteanna na Spáinne, thar ceann an bheirt daoine nádúrtha sin.
Ós rud é gur sheas an Chúirt Céadchéime agus an Chúirt Achomhairc leis an gcaingean, rinne an banc thuasluaite achomharc eisceachtúil a thaisceadh i gcoinne an bhreithiúnais sin os comhair an Tribunal Supremo (an Chúirt Uachtarach, an Spáinn), arb í an chúirt a rinne an tarchur. Maíonn an banc os comhair na Cúirte Breithiúnais nach raibh locus standi ag Auge chun dul i mbun imeachtaí dlíthiúla thar ceann a chomhaltaí, ós rud é gur táirgí airgeadais amhantracha iad na táirgí ar conradh a bhfuil ardluach eacnamaíoch orthu, agus ní táirgí ar d’úsáid choitianta, ghnách agus fhorleathan iad, rud a thabharfadh le tuiscint nach raibh baint ag an gcaingean arna tionscnamh le cosaint tomhaltóirí.
Go deimhin, de réir an chásdlí náisiúnta, níl locus standi ag na heagraíochtaí tomhaltóirí i gcás infheistíochtaí i dtáirgí airgeadais amhantracha nó luach ard eacnamaíochta, ós rud é nach bhfuil na táirgí sin d’úsáid choitianta, ghnách agus fhorleathan. Dar leis an gcúirt a rinne an tarchur, sheachnófaí, le mainneachtain den sórt sin aitheantas a thabhairt don locus standi sa chás sin, úsáid chalaoiseach nó mhí-úsáideach locus standi speisialta na gcomhlachas tomhaltóirí, arna déanamh ag infheisteoirí d’ard-acmhainn airgeadais, d’fhonn leas a bhaint as an gceart chun cúnaimh dhlíthiúil a thugtar do na comhlachais sin leis an dlí náisiúnta.
Is sa chomhthéacs sin a fhiafraíonn an chúirt seo an bhfuil an cásdlí náisiúnta, lena ndéantar locus standi comhlachais tomhaltóirí thar ceann duine de na hinfheisteoirí agus na dtomhaltóirí a theorannú mar gheall ar acmhainneacht airgeadais an duine sin, luach eacnamaíoch, cineál agus castacht a hinfheistíochtaí, comhsheasmhach le hAirteagal 52(2) de Threoir 2004/39. (
1
).
Measúnú na Cúirte Breithiúnais
Meabhraíonn an Chúirt Bhreithiúnais, ar an gcéad dul síos, gur féidir an ‘cliaint mhiondíola’ a aicmiú mar ‘tomhaltóir’, de réir bhrí phointe 12 d’Airteagal 4(1) de Threoir 2004/39, más duine nádúrtha é a oibríonn lasmuigh d’aon trádáil (
2
). Is léir freisin ó aithris 14 de Threoir 2020/1828 (
3
) gurb ionann an ‘cliaint mhiondíola’ agus tomhaltóir agus is léir ó aithris 13 go gcumhdaítear leis an Treoir sin, sa bhreis ar dhlí ginearálta na dtomhaltóirí, réimsí éagsúla amhail seirbhísí airgeadais.
Ina dhiaidh sin, soiléiríonn an Chúirt Bhreithiúnais go bhfuil na Ballstáit i dteideal locus standi a thabhairt do chomhlachtaí tomhaltóirí chun leasanna aonair iolracht a gcomhaltaí a chosaint.
Agus í ag teacht ar an gconclúid sin, tugann an Chúirt Bhreithiúnais dá haire go ndéantar tagairt, in Airteagal 52(2) de Threoir 2004/39 do leasanna ‘tomhaltóirí’ san uimhir iolra. Cé go léiríonn úsáid na huimhreach nach mór baint a bheith ag an gcaingean arna tionscnamh ag eagraíocht tomhaltóirí le leasanna roinnt tomhaltóirí, ní shonraítear leis an bhforáil sin cibé an gcumhdaítear, leis an ngné chomhchoiteann sin den chaingean, leasa ghinearálta tomhaltóirí nó, os a choinne sin, leasanna aonair roinnt tomhaltóirí. Mar sin féin, a mhéid a thagraíonn an fhoráil sin do dhlí na mBallstát maidir leis na comhlachtaí a d’fhéadfadh ionadaíocht a dhéanamh ar leasanna tomhaltóirí a chinneadh agus maidir leis na rialacha nós imeachta faoina gcaithfear ionadaíocht den sórt sin a fheidhmiú go hiarmhír, tá sé de shaoirse ag na Ballstáit a chinneadh cineál aonair nó comhchoiteann na leasanna a fhéadfaidh na comhlachtaí tomhaltóirí sin a chosaint.
Thairis sin, a luaithe a thugann Ballstát locus standi d’eagraíochtaí tomhaltóirí chun imeachtaí a thiosnscnamh d'fhonn leasanna aonair roinnt dá gcomhaltaí a chosaint, ní cheadaítear don Bhallstát sin, áfach, locus standi eagraíocht den chineál sin a theorannú do chatagóir áirithe tomhaltóirí arna sainaithint ar bhonn a gcumais airgeadais agus ar bhonn na n-ionstraimí airgeadais inar infheistigh siad. Mar sin, foráiltear le hAirteagal 52(2) de Threoir 2004/39 do cheart achomhairc chun leasa na dtomhaltóirí agus na n-infheisteoirí uile, gan aon idirdhealú a dhéanamh chuige sin.
Ar an taobh eile, ní cheanglaítear leis an bhforáil sin ná le reachtaíocht ar bith eile de chuid an Aontais cúnamh dlíthiúil a dheonú d’eagraíochtaí tomhaltóirí a dhéanann caingean a thabhairt ar mhaithe le leasanna tomhaltóirí. Mar sin, ní mór do gach Ballstát a rialacha féin a bhunú maidir leis an gcóras cúnaimh dhlíthiúil, i gcomhréir le prionsabal an neamhspleáchais ó thaobh nósanna imeachta de, ar choinníoll nach mbeadh na rialacha sin níos neamhfhabhraí ná na rialacha lena rialaítear cásanna náisiúnta den chineál céanna (prionsabal na coibhéise) agus nach bhfágann siad go mbíonn sé ródheacair nó dodhéanta go praiticiúil na cearta a thugtar le dlí an Aontais Eorpaigh a fheidhmiú (prionsabal na héifeachtachta). I ndáil leis sin, níor cheart gurb ionann na táillí cúirte a cheanglaítear ar chomhlachas a íoc mura bhfaigheann sé cúnamh dlíthiúil, agus costais dhosháraithe lena bhfágfaí go mbeadh sé dodhéanta nó ródheacair an ceart achomhairc dá bhforáiltear in Airteagal 52(2) de Threoir 2004/39 a fheidhmiú.
(
1
)	Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 21 Aibreán 2004, maidir le margaí in ionstraimí airgeadais lena leasaítear Treoracha 85/611/CEE agus 93/6/CEE ón gComhairle agus Treoir 2000/12/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus lena n-aisghairtear Treoir 93/22/CEE ón gComhairle (IO 2004 L 145, lch. 1).
(
2
)	Féach, i ndáil leis sin, breithiúnas an 3 Deireadh Fómhair 2019, Pohotovost (Petruchová, C 208/18, EU:C:2019:825, mír 76).
(
3
)	Treoir (AE) 2020/1828 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Samhain 2020 maidir le caingne ionadaíocha chun comhleasanna tomhaltóirí a chosaint agus lena n‑aisghairtear Treoir 2009/22/CE (IO L 2020, L 409, lch. 1). Baineann Iarscríbhinn I den Treoir sin le Treoir 2014/65/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Bealtaine 2014 maidir le margaí in ionstraimí airgeadais agus lena leasaítear Treoir 2002/92/CE agus Treoir 2011/61/AE (IO 2014 L 173 lch. 349) lenar aisghaireadh agus lenar ionadaíodh Treoir 2004/39 agus Airteagal 74(2) di, a mhéid a bhaineann sé leis an gceart chun sásaimh ar mhaithe le tomhaltóirí, a chomhfhreagraíonn d’Airteagal 52(2) de Threoir 2004/39, agus an dá Airteagal sin á ndréachtú i dtéarmaí atá beagnach comhionann lena chéile.