62017CJ0411_RES
Zaak C‑411/17
Inter-Environnement Wallonie ASBL
en
Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen vzw
tegen
Ministerraad
[verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door het Grondwettelijk Hof (België)]
Arrest van het Hof (Grote kamer) van 29 juli 2019
„Prejudiciële verwijzing – Milieu – Verdrag van Espoo – Verdrag van Aarhus – Instandhouding van de natuurlijke habitats en van de wilde flora en fauna – Richtlijn 92/43/EEG – Artikel 6, lid 3 – Begrip ‚project’ – Beoordeling van de gevolgen voor het betrokken gebied – Artikel 6, lid 4 – Begrip ‚dwingende redenen van groot openbaar belang’ – Behoud van de vogelstand – Richtlijn 2009/147/EG – Milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten – Richtlijn 2011/92/EU – Artikel 1, lid 2, onder a) – Begrip ‚project’ – Artikel 2, lid 1 – Artikel 4, lid 1 – Milieueffectbeoordeling – Artikel 2, lid 4 – Vrijstelling van beoordeling – Geleidelijke uitstap uit kernenergie – Nationale wettelijke regeling die voorziet in het heropstarten van de industriële elektriciteitsproductie van een buiten werking gestelde kerncentrale voor een periode van bijna tien jaar, waardoor het aanvankelijk door de nationale wetgever vastgestelde tijdstip voor de desactivering en het stopzetten van de activiteiten van die kerncentrale met tien jaar wordt uitgesteld, en die daarnaast voorziet in het uitstel, eveneens met tien jaar, van de aanvankelijk door die wetgever vastgestelde termijn voor de desactivering en het stopzetten van de industriële elektriciteitsproductie van een in gebruik zijnde centrale – Geen milieueffectbeoordeling”
Milieu – Milieueffectbeoordeling van bepaalde projecten – Richtlijn 2011/92 – Project – Begrip – Wettelijke maatregelen die voorzien in het heropstarten van een kerncentrale en in het uitstel van de desactivering van een andere kerncentrale – Onlosmakelijk met deze maatregelen verbonden moderniseringswerkzaamheden – Daaronder begrepen – Noodzaak om naderhand voor bepaalde werkzaamheden nieuwe vergunningen af te geven – Geen invloed
[Richtlijn 2011/92 van het Europees Parlement en de Raad, art. 1, lid 2, a), eerste streepje]
(zie punten 61‑71)
Milieu – Milieueffectbeoordeling van bepaalde projecten – Richtlijn 2011/92 – Onderwerping aan beoordeling van de projecten die tot de in bijlage I genoemde categorieën behoren – Projecten die betrekking hebben op kerncentrales – Wijzigingen of uitbreidingen van een project – Begrip – Verlenging van de vergunning voor elektriciteitsproductie van een kerncentrale – Daaronder begrepen
[Richtlijn 2011/92 van het Europees Parlement en de Raad, art. 2, lid 1, art. 4, lid 1, en art. 7, lid 1, en bijlage I, punten 2, b), en 24]
(zie punten 73‑76, 78‑81)
Milieu – Milieueffectbeoordeling van bepaalde projecten – Richtlijn 2011/92 – Verplichting voor de bevoegde autoriteiten om de beoordeling te verrichten voordat de vergunning wordt afgegeven – Begrip „vergunning” – Wet waarin de essentiële kenmerken van het project worden vastgesteld – Daaronder begrepen – Noodzaak om verdere vergunningen af te geven – Geen invloed
[Richtlijn 2011/92 van het Europees Parlement en de Raad, art. 1, lid 2, c), en art. 2, lid 1]
(zie punten 82‑84, 87, 88, 91, 92, 94, dictum 1)
Milieu – Milieueffectbeoordeling van bepaalde projecten – Richtlijn 2011/92 – Verplichting voor de bevoegde autoriteiten om de beoordeling te verrichten voordat de vergunning wordt afgegeven – Mogelijkheid tot vrijstelling – Risico voor de bevoorradingszekerheid inzake elektriciteit – Daaronder begrepen – Voorwaarden
(Richtlijn 2011/92 van het Europees Parlement en de Raad, art. 2, lid 4, en art. 7)
(zie punt 102, dictum 2)
Milieu – Milieueffectbeoordeling van bepaalde projecten – Richtlijn 2011/92 – Werkingssfeer – Project dat wordt vastgesteld bij een nationale wetgevingshandeling – Daarvan uitgesloten – Voorwaarden – Beoordeling door de nationale rechter
(Richtlijn 2011/92 van het Europees Parlement en de Raad, art. 1, lid 4)
(zie punten 104‑108, 110, 111, 114, dictum 3)
Milieu – Instandhouding van de natuurlijke habitats en van de wilde flora en fauna – Richtlijn 92/43 – Speciale beschermingszones – Verplichtingen van de lidstaten – Passende beoordeling van de gevolgen van een plan of project voor een gebied – Begrip „project” – Verlenging van de vergunning voor elektriciteitsproductie van een kerncentrale – Daaronder begrepen – Voorwaarden
[Richtlijn 92/43 van de Raad, art. 6, lid 3; richtlijn 2011/92 van het Europees Parlement en de Raad, art. 1, lid 2, a)]
(zie punten 124‑133)
Milieu – Instandhouding van de natuurlijke habitats en van de wilde flora en fauna – Richtlijn 92/43 – Speciale beschermingszones – Verplichtingen van de lidstaten – Passende beoordeling van de gevolgen van een plan of project voor een gebied – Voorwaarden – Risico op significante gevolgen voor het betreffende gebied – Begrip – Verlenging van de vergunning voor elektriciteitsproductie van een kerncentrale die zich vlak bij een beschermd gebied bevindt – Daaronder begrepen
(Richtlijn 92/43 van de Raad, art. 6, lid 3)
(zie punten 134‑139)
Milieu – Instandhouding van de natuurlijke habitats en van de wilde flora en fauna – Richtlijn 92/43 – Speciale beschermingszones – Verplichtingen van de lidstaten – Passende beoordeling van de gevolgen van een plan of project voor een gebied – Noodzaak om de beoordeling te verrichten voordat het plan of project door de bevoegde autoriteiten wordt goedgekeurd
(Richtlijn 92/43 van de Raad, art. 6, lid 3)
(zie punten 140‑145, dictum 4)
Milieu – Instandhouding van de natuurlijke habitats en van de wilde flora en fauna – Richtlijn 92/43 – Goedkeuring van een plan of een project voor een beschermd gebied om dwingende redenen van groot openbaar belang – Dwingende redenen van groot openbaar belang – Begrip – Bevoorradingszekerheid inzake elektriciteit – Daaronder begrepen – Voorwaarden – Openbare veiligheid – Reëel en ernstig risico dat de elektriciteitsbevoorrading wordt onderbroken – Daaronder begrepen
[Art. 194, lid 1, b), VWEU; richtlijn 92/43 van de Raad, art. 6, lid 4]
(zie punten 155‑159, dictum 5)
Milieu – Beoordeling van de gevolgen voor het milieu van bepaalde plannen en programma’s – Richtlijnen 92/43 en 2011/92 – Nietigverklaring door de nationale rechter van maatregelen die niet verenigbaar zijn met de uit de richtlijnen voortvloeiende verplichtingen – Mogelijkheid om de gevolgen van de maatregelen in kwestie te handhaven – Voorwaarden
(Art. 4, lid 3, VEU; richtlijn 92/43 van de Raad, art. 6, lid 3; richtlijn 2011/92 van het Europees Parlement en de Raad)
(zie punten 170‑182, dictum 6)
Samenvatting
Bij arrest van 29 juli 2019, Inter-Environnement Wallonie en Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (C‑411/17), heeft de Grote kamer van het Hof zich uitgesproken over de uitlegging van richtlijn 92/43 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna (
1
) en richtlijn 2011/92 betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten (
2
). Dit arrest is gewezen naar aanleiding van een geding tussen twee verenigingen waarvan het statutaire doel bestaat in de bescherming van het milieu en van de leefomgeving, te weten Inter-Environnement Wallonie ASBL en Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen vzw, en de Ministerraad (België) over de wet waarmee het Koninkrijk België ten eerste heeft voorzien in het heropstarten van de industriële elektriciteitsproductie van een buiten werking gestelde kerncentrale voor een periode van bijna tien jaar en ten tweede de aanvankelijk vastgestelde termijn voor de desactivering en het stopzetten van de industriële elektriciteitsproductie van een in gebruik zijnde kerncentrale met tien jaar heeft uitgesteld. In essentie verwijten die verenigingen de Belgische autoriteiten dat zij die wet hebben vastgesteld zonder dat voldaan was aan de in de genoemde richtlijnen neergelegde vereisten inzake voorafgaande beoordeling.
In dit verband heeft het Hof geoordeeld dat de litigieuze maatregelen met betrekking tot de verlenging van de industriële elektriciteitsproductie van een kerncentrale een „project” in de zin van richtlijn 2011/92 en richtlijn 92/43 vormen omdat zij noodzakelijkerwijs gepaard gaan met grote werkzaamheden die de materiële toestand van de betrokken plaatsen veranderen. In beginsel moet vóór de vaststelling van die maatregelen worden beoordeeld wat de gevolgen zijn van dit project voor het milieu en voor de beschermde gebieden in kwestie. Dat de uitvoering van de litigieuze maatregelen, wat één van de twee centrales in kwestie betreft, noopt tot de vaststelling van verdere handelingen, zoals de afgifte van een nieuwe individuele vergunning voor industriële elektriciteitsproductie, is in dit verband niet beslissend. Ook de werkzaamheden die onlosmakelijk verbonden zijn met die maatregelen, moeten vóór de vaststelling daarvan aan een dergelijke beoordeling worden onderworpen indien de aard en de potentiële gevolgen van die werkzaamheden voor het milieu en voor de beschermde gebieden in die fase voldoende kunnen worden bepaald.
Een lidstaat mag op grond van richtlijn 2011/92, teneinde zijn bevoorradingszekerheid inzake elektriciteit te waarborgen, enkel vrijstelling van een milieueffectbeoordeling voor een dergelijk project verlenen indien hij met name aantoont dat het redelijk waarschijnlijk is dat het risico voor die bevoorradingszekerheid zich verwezenlijkt en dat het project in kwestie een spoedeisend karakter heeft waardoor het achterwege blijven van een milieueffectbeoordeling kan worden gerechtvaardigd. Deze mogelijkheid tot vrijstelling doet echter geen afbreuk aan de verplichting om een milieubeoordeling te verrichten voor projecten die grensoverschrijdende effecten hebben, zoals het project dat in het hoofdgeding aan de orde is.
Bovendien is het doel om te allen tijde de bevoorradingszekerheid van een lidstaat inzake elektriciteit te waarborgen weliswaar een dwingende reden van groot openbaar belang in de zin van richtlijn 92/43, die ondanks een negatieve beoordeling en bij ontstentenis van alternatieve oplossingen de verwezenlijking van een project rechtvaardigt, maar de zaak ligt anders wanneer het beschermde gebied waarvoor het project gevolgen kan hebben, een gebied met een prioritair type natuurlijke habitat of een prioritaire soort is. In een dergelijk geval kan enkel de noodzaak om het reële en ernstige risico af te wenden dat de elektriciteitsbevoorrading van de betrokken lidstaat wordt onderbroken, een reden van openbare veiligheid in de zin van richtlijn 92/43 vormen en een dergelijke rechtvaardiging opleveren. Ten slotte heeft het Hof geoordeeld dat een nationale rechter, indien het nationale recht dat toestaat, bij wijze van uitzondering de gevolgen kan handhaven van maatregelen – zoals die welke aan de orde zijn in het hoofdgeding – die zouden zijn vastgesteld in strijd met de bij richtlijn 2011/92 en richtlijn 92/43 opgelegde verplichtingen, indien deze handhaving wordt gerechtvaardigd door dwingende redenen die verband houden met de noodzaak om het reële en ernstige risico af te wenden dat de elektriciteitsbevoorrading van de betrokken lidstaat wordt onderbroken, en aan dit risico niet het hoofd zou kunnen worden geboden met andere middelen en alternatieven, met name in het kader van de interne markt. Die handhaving kan echter niet langer duren dan de tijd die strikt noodzakelijk is om een einde te maken aan die onrechtmatigheid.
(
1
)	Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna (PB 1992, L 206, blz. 7), zoals gewijzigd bij richtlijn 2013/17/EU van de Raad van 13 mei 2013 (PB 2013, L 158, blz. 193).
(
2
)	Richtlijn 2011/92/EU van het Europees Parlement en de Raad van 13 december 2011 betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten (PB 2012, L 26, blz. 1).