62021CJ0588_RES
Zaak C‑588/21 P
Public.Resource.Org, Inc.enRight to Know CLG
tegen
Europese Commissie e.a.
Arrest van het Hof (Grote kamer) van 5 maart 2024
„Hogere voorziening – Toegang tot documenten van de instellingen van de Europese Unie – Verordening (EG) nr. 1049/2001 – Artikel 4, lid 2 – Uitzonderingen – Weigering van toegang tot een document waarvan openbaarmaking de commerciële belangen van een natuurlijke of rechtspersoon, met inbegrip van intellectuele eigendom, zou schaden – Hoger openbaar belang dat openbaarmaking gebiedt – Door het Europees Comité voor Normalisatie (CEN) vastgestelde geharmoniseerde normen – Bescherming op grond van het auteursrecht – Rechtsstaatbeginsel – Transparantiebeginsel – Beginsel van openheid – Beginsel van goed bestuur”
Gerechtelijke procedure – Mondelinge behandeling – Heropening – Verplichting om de mondelinge behandeling te heropenen om partijen in staat te stellen opmerkingen in te dienen over rechtspunten die aan bod zijn gekomen in de conclusie van de advocaat-generaal – Geen
(Art. 252, tweede alinea, VWEU; Reglement voor de procesvoering van het Hof, art. 83)
(zie punten 47, 48)
Instellingen van de Europese Unie – Recht van het publiek op toegang tot documenten – Verordening nr. 1049/2001 – Uitzonderingen op het recht van toegang tot documenten – Bescherming van de commerciële belangen van een bepaalde persoon – Hoger openbaar belang dat openbaarmaking van documenten gebiedt – Geharmoniseerde normen die deel uitmaken van het Unierecht – Vrije toegang tot deze normen uit hoofde van het rechtsstaatbeginsel en het transparantiebeginsel
(Art. 15, lid 3, VWEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 42; verordeningen van het Europees Parlement en de Raad nr. 1049/2001, art. 4, lid 2, nr. 1907/2006 en nr. 1025/2012; richtlijn 2009/48 van het Europees Parlement en de Raad)
(zie punten 66‑69, 72‑74, 77‑83, 85)
Samenvatting
De Grote kamer van het Hof wijst de hogere voorziening toe die rekwirantes, Public.Resource.Org Inc. en Right to Know CLG, hebben ingesteld tegen het arrest van het Gerecht in de zaak Public.Resource.Org en Right to Know/Commissie (
1
). In dit verband spreekt het Hof zich voor het eerst uit over het bestaan van een hoger openbaar belang dat openbaarmaking van door het Europees Comité voor Normalisatie (CEN) vastgestelde geharmoniseerde normen gebiedt.
Rekwirantes zijn organisaties zonder winstoogmerk die als voornaamste taak hebben om het recht vrij toegankelijk te maken voor alle burgers. Op 25 september 2018 hebben zij de Europese Commissie verzocht om toegang tot vier door het CEN vastgestelde geharmoniseerde normen, waarvan er drie betrekking hadden op de veiligheid van speelgoed en de vierde zag op het maximumgehalte aan nikkel in bepaalde producten (
2
).
De Commissie heeft het verzoek om toegang afgewezen op basis van artikel 4, lid 2, eerste streepje, van verordening nr. 1049/2001 (
3
). Op grond van deze bepaling moet de toegang tot een document worden geweigerd wanneer openbaarmaking ervan de bescherming van de commerciële belangen van een bepaalde natuurlijke of rechtspersoon, met inbegrip van intellectuele eigendom, zou ondermijnen, tenzij een hoger openbaar belang de openbaarmaking van het betrokken document gebiedt.
Het Gerecht heeft het beroep dat rekwirantes tegen het besluit van de Commissie hadden ingesteld in zijn geheel verworpen. Rekwirantes hebben daarop hogere voorziening ingesteld bij het Hof, onder aanvoering dat het Gerecht ten onrechte had geconcludeerd dat er geen sprake was van een hoger openbaar belang dat vrije toegang tot de opgevraagde geharmoniseerde normen kon rechtvaardigen.
Beoordeling door het Hof
Vooraf herinnert het Hof aan de ruime draagwijdte van het recht op toegang tot documenten van de instellingen van de Europese Unie (
4
). Het verduidelijkt echter dat deze instellingen de toegang tot een document kunnen weigeren wanneer openbaarmaking ervan de bescherming van de commerciële belangen van een bepaalde natuurlijke of rechtspersoon, met inbegrip van intellectuele eigendom, zou ondermijnen. Deze uitzondering is evenwel niet van toepassing wanneer een hoger openbaar belang openbaarmaking van het betrokken document gebiedt.
In dit verband merkt het Hof in de eerste plaats op dat de procedure voor de opstelling van geharmoniseerde normen is vastgelegd in verordening nr. 1025/2012 (
5
), op grond waarvan de Commissie een centrale rol speelt in het Europese normalisatiestelsel. Aldus is het opstellen van deze normen weliswaar toevertrouwd aan een privaatrechtelijke entiteit, maar kan alleen de Commissie verzoeken om ontwikkeling van een geharmoniseerde norm ter tenuitvoerlegging van een richtlijn of een verordening. In dit kader bepaalt zij aan welke inhoudelijke vereisten de gevraagde geharmoniseerde norm moet voldoen en binnen welke termijn deze moet worden vastgesteld, houdt zij toezicht op het opstellen ervan, zorgt zij voor financiering en besluit zij over de bekendmaking van de referenties van de betrokken geharmoniseerde norm in het Publicatieblad van de Europese Unie.
Voorts is de naleving van geharmoniseerde normen weliswaar niet verplicht maar geldt er voor producten die aan deze normen voldoen een vermoeden van conformiteit met de essentiële eisen die ten aanzien van die producten zijn vastgesteld in de desbetreffende harmonisatiewetgeving van de Unie (
6
). Dit door deze wettelijke regeling verleende rechtsgevolg vormt een van de voornaamste kenmerken van die normen en maakt deze tot een essentieel instrument voor marktdeelnemers bij de uitoefening van het recht op vrij verkeer van goederen of diensten op de markt van de Unie.
Het Hof merkt op dat in casu de drie van de vier opgevraagde geharmoniseerde normen die betrekking hebben op de veiligheid van speelgoed verwijzen naar richtlijn 2009/48 (
7
) en dat de referenties daarvan zijn bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie. Overeenkomstig artikel 13 van deze richtlijn wordt speelgoed dat in overeenstemming met die normen is vervaardigd geacht in overeenstemming te zijn met de eisen die door deze normen worden bestreken. De vierde norm, die betrekking heeft op het maximumgehalte aan nikkel, verwijst naar verordening nr. 1907/2006 (
8
) en is in casu kennelijk verplicht, aangezien punt 27, lid 3, van de tabel in bijlage XVII bij deze verordening bepaalt dat, in het geval van nikkel, de door het CEN vastgestelde normen worden gebruikt als testmethoden om aan te tonen dat de betrokken producten voldoen aan de in dit punt bedoelde vereisten.
Derhalve is het Hof van oordeel dat de opgevraagde geharmoniseerde normen deel uitmaken van het Unierecht.
In de tweede plaats benadrukt het Hof dat de Unie volgens artikel 2 VEU is gegrondvest op het rechtsstaatbeginsel, dat vereist dat alle natuurlijke en rechtspersonen van de Unie vrije toegang hebben tot het Unierecht en dat justitiabelen ondubbelzinnig hun rechten en verplichtingen kunnen kennen (
9
). Deze vrije toegang moet in het bijzonder eenieder voor wie de door een wet geboden bescherming geldt in staat stellen om binnen de door het recht gestelde grenzen na te gaan of de adressaten van de in deze wet vastgelegde regels die regels daadwerkelijk naleven. Aldus kan een geharmoniseerde norm, door de gevolgen die daar in een wettelijke regeling van de Unie aan worden toegekend, de rechten en verplichtingen van particulieren specificeren en kunnen deze specificaties voor hen noodzakelijk zijn om na te gaan of een bepaald product of een bepaalde dienst daadwerkelijk voldoet aan de eisen van de betrokken wettelijke regeling.
Tegen deze achtergrond stelt het Hof vast dat een hoger openbaar belang openbaarmaking van de opgevraagde geharmoniseerde normen gebiedt.
(
1
)	Arrest van 14 juli 2021, Public.Resource.Org en Right to Know/Commissie (T‑185/19, EU:T:2021:445).
(
2
)	Het betrof de normen EN 71‑5:2015, met als opschrift „Veiligheid van speelgoed – Deel 5: Chemisch speelgoed (sets) anders dan scheikundedozen”; EN 71‑4:2013, „Veiligheid van speelgoed – Deel 4: Scheikundedozen en gerelateerde sets”; EN 71‑12:2013, „Veiligheid van speelgoed – Deel 12: N‑nitrosamines en N-nitroseerbare stoffen”, en EN 12472:2005 + A1:2009, „Methode voor de simulatie van slijtage en corrosie voor het aantonen van de afgifte van nikkel uit voorwerpen die van een deklaag zijn voorzien” (hierna: „opgevraagde geharmoniseerde normen”).
(
3
)	Verordening (EG) nr. 1049/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2001 inzake de toegang van het publiek tot documenten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie (PB 2001, L 145, blz. 43).
(
4
)	Dit recht op toegang tot documenten wordt gewaarborgd door artikel 15, lid 3, eerste alinea, VWEU en artikel 42 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Het wordt ten uitvoer gelegd door met name verordening nr. 1049/2001.
(
5
)	Verordening (EU) nr. 1025/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012 betreffende Europese normalisatie, tot wijziging van de richtlijnen 89/686/EEG en 93/15/EEG van de Raad alsmede de richtlijnen 94/9/EG, 94/25/EG, 95/16/EG, 97/23/EG, 98/34/EG, 2004/22/EG, 2007/23/EG, 2009/23/EG en 2009/105/EG van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van beschikking 87/95/EEG van de Raad en besluit nr. 1673/2006/EG van het Europees Parlement en de Raad (PB 2012, L 316, blz. 12).
(
6
)	Artikel 2, punt 1, van verordening nr. 1025/2012, gelezen in het licht van overweging 5 daarvan.
(
7
)	Richtlijn 2009/48/EG van het Europees Parlement en de Raad van 18 juni 2009 betreffende de veiligheid van speelgoed (PB 2009, L 170, blz. 1).
(
8
)	Verordening (EG) nr. 1907/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 18 december 2006 inzake de registratie en beoordeling van en de autorisatie en beperkingen ten aanzien van chemische stoffen (Reach), tot oprichting van een Europees Agentschap voor chemische stoffen, houdende wijziging van richtlijn 1999/45/EG en houdende intrekking van verordening (EEG) nr. 793/93 van de Raad en verordening (EG) nr. 1488/94 van de Commissie alsmede richtlijn 76/769/EEG van de Raad en de richtlijnen 91/155/EEG, 93/67/EEG, 93/105/EG en 2000/21/EG van de Commissie (PB 2006, L 396, blz. 1, met rectificatie in PB 2007, L 136, blz. 3), zoals gewijzigd bij verordening (EG) nr. 552/2009 van de Commissie van 22 juni 2009 (PB 2009, L 164, blz. 7).
(
9
)	Arrest van 22 februari 2022, Stichting Rookpreventie Jeugd e.a. (C‑160/20, EU:C:2022:101, punt 41 en aldaar aangehaalde rechtspraak).