62015CC0213
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
BOBEK
ippreżentati fil-21 ta’ Diċembru 2016 (
1
)
Kawża C-213/15 P
Il-Kummissjoni
vs
Patrick Breyer
“Appell — Aċċess għal dokumenti ta’ istituzzjonijiet tal-Unjoni — Artikolu 15(3) TFUE — Regolament (KE) Nru 1049/2001 — Ambitu ta’ applikazzjoni — Dokumenti fil-pussess tal-Kummissjoni — Noti magħmula minn Stat Membru matul proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja — Proċeduri in camera — Aċċess minn terzi — Modalitajiet — Atteġġament miftuħ tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest tat-twettiq tal-attività ġudizzjarju tagħha”
Werrej
I – Introduzzjoni
II – Qafas ġuridiku
A – Id-dritt primarju
1. It-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea.
2. Il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (il-“Karta”)
B – Id-Dritt sekondarju
1. Regolament (KE) Nru 1049/2001
2. Deċiżjoni dwar aċċess pubbliku għal dokumenti miżmuma mill-Qorti tal-Ġustizzja fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet amministrattivi tagħha
III – Il-fatti u l-kawża prinċipali
IV – Is-sentenza appellata u l-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
V – Evalwazzjoni
A – Is-sentenza appellata
1. L-ambitu ta’ applikazzjoni tar-Regolament
2. L-impatt tal-Artikolu 15(3) TFUE fuq l-interpretazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 1049/2001
B – Problemi operazzjonali u prattiċi għas-soluzzjoni API
C – Il-prinċipju ta’ atteġġament miftuħ u l-qrati
1. Atteġġament miftuħ fil-Qorti tal-Ġustizzja
2. Id-dritt għall-informazzjoni
3. Il-valuri sottostanti l-atteġġament miftuħ ġudizzjarja
a) Aġġudikazzjoni demokratika
b) Il-kwalità tal-ġustizzja
4. Ispirazzjoni komparattiva
D – Eżami mill-ġdid tal-aċċess għal dokumenti ġudizzjarji (esterni) tal-Qorti tal-Ġustizzja
1. Aċċess fiżiku minn terz għal dokumenti individwali fil-proċess
2. Aċċess remot minn terz għal dokumenti individwali fil-proċess
3. Aċċess online għal dokumenti ġudizzjarji magħżula
4. Kunsiderazzjonijiet finali
E – Spejjeż
VI – Konklużjoni
I – Introduzzjoni
1.
Patrick Breyer (iktar ’il quddiem l-“appellat”) talab lill-Kummissjoni (iktar ’il quddiem l-“appellanti”) għal aċċess għal noti li Stat Membru kien issottometta matul proċeduri ta’ ksur quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Malli l-proċeduri ntemmu l-appellat talab lill-appellanti tagħtih aċċess għal dawn in-noti skont ir-Regolament (KE) Nru 1049/2001 dwar l-aċċess pubbliku għad-dokumenti tal-Parlament Ewropew, tal-Kunsill u tal-Kummissjoni (
2
) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament”). Il-Kummissjoni rrifjutat. Breyer ippreżenta kawża quddiem il-qorti ġenerali. Il-qorti ġenerali annullat id-deċiżjoni tal-Kummissjoni, billi ddeċidiet li l-Kummissjoni kellha tagħti aċċess għan-noti mitluba.
2.
Permezz ta’ dan l-appell il-Kummissjoni qiegħda tikkontesta s-sentenza tal-qorti ġenerali. Il-kawża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja għandha diversi livelli. L-ewwel wieħed jikkonċerna l-kwistjoni speċifika mqajma minn dan l-appell: in-noti ta’ Stati Membri, li jkunu fil-pussess tal-Kummissjoni, jaqgħu fl-ambitu ta’ applikazzjoni tar-Regolament? Dawn jistgħu jiġu żvelati ladarba l-proċeduri li fihom ikunu ġew issottomessi jkunu ngħalqu?
3.
Insegwitu għall-approċċ tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża L-Isvezja et vs API u Il-Kummissjoni (“API”) (
3
), ma nistax ma nissuġġerixxix li dawn iż-żewġ kwistjonijiet jitwieġbu fl-affermattiv. Madankollu dan jiftaħ ukoll il-livelli iktar profondi tal-problema attwali, kemm mil-lat prattiku, kif ukoll minn dak normattiv. Mil-lat prattiku, għandha waħda mill-partijiet jew mill-intervenjenti f’kawża tkun tabilħaqq obbligata tiżvela n-noti ta’ parti oħra, jekk hekk tintalab? Ma għandux dan ikun l-irwol tal-Qorti tal-Ġustizzja? B’mod iktar ġenerali, mil-lat normattiv, liema grad ta’ atteġġament miftuħ għandu japplika għall-Qorti tal-Ġustizzja meta hija tkun qiegħda twettaq l-attività ġudizzjarja tagħha?
II – Qafas ġuridiku
A – Id-dritt primarju
1. It-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea.
4.
Skont l-Artikolu 15(1) TFUE “Sabiex tiġi promossa t-tmexxija tajba u sabiex tiġi assigurata l-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili, l-istituzzjonijiet, il-korpi u l-organi ta’ l-Unjoni għandhom iwettqu x-xogħol tagħhom b’mod kemm jista’ jkun miftuħ.
5.
L-Artikolu 15(3) TFUE jipprovdi li:
“Kull ċittadin ta’ l-Unjoni, u kull persuna fiżika jew ġuridika li toqgħod jew li jkollha l-uffiċċju reġistrat tagħha fi Stat Membru, għandha jkollha d-dritt għall-aċċess għal dokumenti ta’ l-istituzzjonijiet, il-korpi u l-organi ta’ l-Unjoni, ikun xi jkun il-mezz tagħhom, suġġett għall-prinċipji u l-kondizzjonijiet kif definiti skond dan il-paragrafu.
Il-prinċipji ġenerali u l-limiti għar-raġuni ta’ interess pubbliku jew privat li jirregolaw id-dritt ta’ l-aċċess għal dokumenti jiġu stabbiliti permezz ta’ regolamenti mill-Parlament Ewropew u l-Kunsill, li jaġixxu skond il-proċedura leġislattiva ordinarja.
Kull istituzzjoni, korp jew organu għandu jassigura t-trasparenza tal-ħidma tiegħu u jelabora fir-Regoli ta’ Proċedura tiegħu d-dispożizzjonijiet speċifiċi rigward l-aċċess għad-dokumenti tiegħu, skond ir-regolamenti previst fit-tieni subparagrafu.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ta’ l-Unjoni Ewropea, il-Bank Ċentrali Ewropew u l-Bank Ewropew ta’ l-Investiment għandhom ikunu suġġetti għal dan il-paragrafu biss meta jeżerċitaw il-kompiti amministrattivi tagħhom.
[…]”
2. Il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (il-“Karta”)
6.
L-Artikolu 11(1) tal-Karta jipprovdi li: “Kull persuna għandha d-dritt għal-libertà ta’ l-espressjoni Dan id-dritt jinkludi l-libertà ta’ opinjoni u l-libertà li tirċievi jew tagħti informazzjoni u ideat mingħajr indħil mill-awtorità pubblika u indipendentement mill-fruntieri.”
7.
Skont l-Artikolu 42 tal-Karta, intitolat “Id-dritt ta’ aċċess għad-dokumenti”, “Kull ċittadin ta’ l-Unjoni, u kull persuna fiżika jew ġuridika li tirrisjedi jew li jkollha l-uffiċċju rreġistrat tagħha fi Stat Membru, għandu d-dritt ta’ aċċess għad-dokumenti ta’ l-istituzzjonijiet, il-korpi u l-organi ta’ l-Unjoni, ikun xi jkun il-mezz tagħhom”.
B – Id-Dritt sekondarju
1. Regolament (KE) Nru 1049/2001
8.
Ir-Regolament (KE) Nru 1049/2001 jirregola l-aċċess tal-pubbliku għad-dokumenti tal-Parlament Ewropew, tal-Kunsill u tal-Kummissjoni.
9.
Skont il-premessa 2, ir-Regolament għandu l-għan li jgħin “liċ-ċittadin jieħu sehem fil-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet b’mod aktar mill-qrib, u jiggarantixxi li l-amministrazzjoni tgawdi aktar leġittimità u tkun aktar effettiva u kontabbli liċ-ċittadin f'sistema demokratika”. Il-premessa 4 tgħid li “[l]-iskop ta’ dan ir-Regolament huwa li jagħti l-akbar effett possibbli lid-dritt ta’ l-aċċess pubbliku għad-dokumenti”.
10.
Skont il-premessa 10, “sabiex ikun hemm aktar trasparenza fix-xogħol ta’ l-istituzzjonijiet, aċċess għal dokumenti għandu jingħata mill-Parlament Ewropew, mill-Kunsill u mill-Kummissjoni mhux biss għad-dokumenti miktuba mill-istituzzjonijiet, iżda wkoll għad-dokumenti li dawn jirċievu. F’dan il-kuntest, għandu jitfakkar li d-Dikjarazzjoni Nru 35, mehmuża ma’ l-Att Finali tat-Trattat ta’ Amsterdam [t]ipprovdi li Stat Membru jista’ jitlob lill-Kummissjoni jew lill-Kunsill li ma jikkommunikawx lil partijiet terzi dokument li ġej minn dak l-Istat mingħajr il-kunsens tiegħu minn qabel”.
11.
Bis-saħħa tal-premessa 11, “Bħala prinċipju, [id-dokumenti kollha] ta’ l-istituzzjonijiet għandhom jkunu aċċessibbli għall-pubbliku. Madankollu, bħala eċċezzjonijiet, xi interessi pubbliċi u privati għandhom jitħarsu. L-istituzzjonijiet għandhom ikollhom id-dritt li jħarsu l-konsultazzjonijiet u deliberazzjonijiet interni tagħhom fejn meħtieġ sabiex jissalvagwardjaw is-setgħa tagħhom li jwettqu l-kompiti tagħhom. Meta jagħmlu stima ta’ l-eċċeżżjonijiet, l-istituzzjonijiet għandhom jikkunsidraw il-prinċipji tal-liġi Komunitarja dwar il-protezzjoni ta’ data personali, f’kull qasam ta’ l-attivitajiet ta’ l-Unjoni”.
12.
L-Artikolu 2(3) tar-Regolament jipprovdi li r-“Regolament għandhu jgħodd [għal] kull dokument miżmum minn istituzzjoni, jiġifieri, dokumenti miktuba minnha jew li rċiviet u fil-pussess tagħha, f’kull qasam ta’ attività ta’ l-Unjoni Ewropea”.
13.
Għall-finijiet tar-Regolament, il-kunċett ta’ “dokument” huwa ddefinit fl-Artikolu 3(a) bħala “kull kontenut, ikun liema jkun il-medju tiegħu (miktub fuq karta jew reġistrat f’forma elettronika jew bħala reġistrazzjoni, ta’ ħoss, viżiv jew awdjoviż[iv]) dwar kwistjoni dwar il-politiki, l-attivitajiet u d-deċiżjonijiet li jaqgħu fl-isfera ta’ responsabbiltà ta’ l-istituzzjoni”.
14.
L-Artikolu 4 tar-Regolament jistabbilixxi għadd ta’ eċċezzjonijiet għal aċċess għal dokumenti u l-prattikalitajiet tagħhom. Skont l-Artikolu 4(2) b’mod partikolari, “[l]-istituzzjonijiet għandhom jirrifjutaw aċċess għal dokument meta l-iżvelar tiegħu jista’ jdgħajjef il-ħarsien ta’ […] proċedimenti fil-qrati u pariri legali […] jekk ma’ jkunx hemm interess pubbliku akbar fl-iżvelar tiegħu”.
15.
L-Artikolu 4(4) jipprovdi li “[f]ir-rigward ta’ dokumenti ta’ partijiet terzi, l-istituzzjoni għandha tikkonsulta mal-parti terza bl-iskop li tagħmel stima dwar jekk tapplika eċċezzjoni […] jekk ikun ċar li d-dokument għandu jew m’għandux jiġi żvelat”, filwaqt li l-Artikolu 4(5) jgħid li “Stat Membru jista’ jitlob lill-istituzzjoni sabiex ma tiżvelax dokument li ġej minn dak l-Istat Membru jekk ma’ jkunx ġie miftiehem hekk minn qabel”.
16.
L-Artikolu 4(7) jistabblixxi limiti ta’ żmien fuq l-użu tal-eċċezzjonijiet: “[l]-eċċezzjonijiet stipulati fil-paragrafi 1 sa 3 għandhom japplikaw biss għaż-żmien li fih il-ħarsien huwa ġustifikat fuq il-bażi tal-kontenut tad-dokument. L-eċċezzjonijiet jistgħu japplikaw għal perjodu mhux itwal minn 30 sena. Fil-każ ta’ dokumenti koperti mill-eċċeżżjonijiet dwar privatezza jew interessi kummerċjali u fil-każ ta’ dokumenti sensittivi, l-eċċeżżjonijiet jistgħu, jekk meħtieġ, jibqgħu japplikaw wara dan il-perjodu.”
2. Deċiżjoni dwar aċċess pubbliku għal dokumenti miżmuma mill-Qorti tal-Ġustizzja fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet amministrattivi tagħha (
4
)
17.
L-Artikolu 1(1) tad-Deċiżjoni jgħid li hija “tapplika għad-dokumenti kollha miżmuma mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, jiġifieri redatti jew irċevuti minnha u li jinsabu fil-pussess tagħha, fl-ambitu tal-eżerċizzju tal-funzjonijiet amministrattivi tagħha”.
18.
Skont l-Artikolu 3(3), “[l]-aċċess għal dokument redatt mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea għall-użu intern tagħha jew irċevut minnha u li jirrigwarda kwistjoni li fuqha hija għadha ma ddeċidietx għandu jiġi rrifjutat meta l-iżvelar tiegħu jippreġudika serjament il-proċess deċiżjonali tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea”.
III – Il-fatti u l-kawża prinċipali
19.
Permezz tal-ittra tat-30 ta’ Marzu 2011, l-appellat talab lill-Kummissjoni tagħtih aċċess għal għadd ta’ dokumenti skont ir-Regolament Nru 1049/2001. Id-dokumenti mitluba kienu dwar proċeduri ta’ ksur ippreżentati fl-2007 mill-Kummissjoni kontra r-Repubblika Federali tal-Ġermanja u r-Repubblika tal-Awstrija fir-rigward tat-traspożizzjoni tad-Direttiva (KE) 2006/24 dwar iż-żamma ta’ data (
5
).
20.
Il-Kummissjoni l-ewwel irrifjutat it-talba u mbagħad iddeċidiet, wara rikors għal konferma, li tagħti aċċess, iżda biss għal xi wħud mid-dokumenti mitluba. Il-Kummissjoni senjatament irrifjutat tagħti aċċess għal atti bil-miktub (
6
) ippreżentati mir-Repubblika tal-Awstrija fil-kawża Il-Kummissjoni vs L-Awstrija (
7
) minħabba li dawk l-atti ma kinux jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 1049/2001.
21.
Il-Kummissjoni qalet li noti kienu dokument tal-Qorti tal-Ġustizzja, u li l-Qorti tal-Ġustizzja kienet suġġetta biss għar-regoli dwar aċċess għal dokumenti meta tkun qiegħda teżerċita attività amministrattiva tagħha. Barra minn dan, l-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja ma kienx jipprovdi għall-komunikazzjoni ta’ kopji ta’ noti lil partijiet terzi. Il-Kummissjoni kompliet tgħid li l-Qorti tal-Ġustizzja ma kinitx indirizzat, fil-kawża L-Isvezja vs API, (iktar ’il quddiem “API”) (
8
), il-kwistjoni dwar jekk l-istituzzjonijiet kellhomx jagħtu aċċess għan-noti ta’ parti oħra. F’kull każ, tali interpretazzjoni kienet kuntrarja għall-fatt li l-Artikolu 15 TFUE jipprekludi interpretazzjoni tar-Regolament (KE) Nru 1049/2001 bħala li tinkludi noti ta’ Stati Membri.
IV – Is-sentenza appellata u l-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
22.
Fit-30 ta’ April 2012, P. Breyer ippreżenta rikors quddiem il-qorti ġenerali għal annullament parzjali tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni sa fejn kien irrifjutat aċċess għan-noti inkwistjoni. Sostna li l-Kummissjoni kienet kisret l-Artikolu 2(3) tar-Regolament. Ir-Repubblika tal-Finlandja u r-Renju tal-Isvezja intervjenew insostenn tar-rikors tiegħu.
23.
Il-Kummissjoni ssottomettiet li noti tal-Istati Membri ma jikkostitwux “dokumenti” miżmuma minn istituzzjoni skont it-tifsira tal-Artikolu 2(3) tar-Regolament, flimkien mal-Artikolu 3(a) tar-Regolament. Hija ssottomettiet ukoll li huma għandhom jitqiesu bħala dokumenti tal-Qorti tal-Ġustizzja li huma, min-natura tagħhom, esklużi mid-dritt ta’ aċċess għal dokumenti skont ir-Regolament Nru 1049/2001.
24.
Fis-sentenza tas-27 ta’ Frar 2015, Breyer vs Il-Kummissjoni (“sentenza appellata”), (
9
) il-Qorti Ġenerali qagħdet fuq is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża API. Hija ddeċidiet, l-ewwel, li noti redatti minn parti terza, li jkunu fil-pussess tal-Kummissjoni, għandhom jiġu kklassifikati bħala dokumenti miżmuma minn din l-istituzzjoni. Huma jkunu nkisbu mill-Kummissjoni fl-eżerċizzju tas-setgħat tagħha u matul attivitajiet tagħha relatati ma’ litigazzjoni, u dan kien skont it-tifsira tal-Artikolu 2(3) tar-Regolament, moqri flimkien mal-Artikolu 3(a) tiegħu (
10
).
25.
It-tieni, il-qorti ġenerali eżaminat l-effett tar-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 15(3) TFUE dwar l-ambitu ta’ applikazzjoni tar-Regolament. Hija kienet tal-fehma li jirriżulta b’mod ċar mill-ġurisprudenza relatata mal-eċċezzjoni dwar il-protezzjoni ta’ proċeduri ġudizzjarji skont it-tieni inċiż tal-Artikolu 4(2) tar‑Regolament (KE) Nru 1049/2001 li s-sottomissjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament, minkejja li dawn jagħmlu parti mill-attivitajiet ġudizzjarji tal-qrati tal-Unjoni Ewropea, u li skont ir-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 15(3) TFUE tali attivitajiet huma esklużi mid-“dritt għall-aċċess għal dokumenti” (
11
). Skont il-Qorti Ġenerali jsegwi, “b’analoġija, li n-noti ppreżentati, bħal fil-każ tan-noti inkwistjoni, minn Stat Membru fil-kuntest ta’ proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu ma jaqgħux, bħal fil-każ ta’ dawk tal-Kummissjoni, taħt l-esklużjoni tad-dritt ta’ aċċess għal dokumenti stabbilita, fir-rigward tal-attività ġudizzjarja tal-Qorti tal-Ġustizzja, mir-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 15(3) TFUE” (
12
).
26.
Abbażi ta’ dan, il-Qorti Ġenerali kkonkludiet li “[n]-noti inkwistjoni ma jikkostitwixxux dokumenti tal-Qorti tal-Ġustizzja li huma, f’dan ir-rigward, esklużi, fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tar-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 15(3) TFUE, mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt ta’ aċċess għal dokumenti u, għaldaqstant, minn dak tar-Regolament Nru 1049/2001” (
13
). Għalhekk, “meta kkunsidrat, fid-deċiżjoni tat-3 ta’ April 2012, li n-noti inkwistjoni ma kinux jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 1049/2001, il-Kummissjoni kisret l-Artikolu 2(3) ta’ dan ir-regolament” (
14
).
27.
Il-Qorti Ġenerali, għalhekk, iddeċidiet li temenda d-deċiżjoni tal-Kummissjoni sa fejn hija rrifjutat aċċess għas-sottomissjonijiet bil-miktub tal-Awstrija.
28.
Permezz ta’ dan l-appell il-Kummissjoni, sostnuta mir-Renju ta’ Spanja u tar-Repubblika Franċiża, issostni f’aggravju wieħed tal-appell li l-Qorti Ġenerali interpretat ħażin l-Artikolu 15(3) TFUE. Hija targumenta li d-dispożizzjoni kellha tkun mifhuma, fid-dawl tan-natura speċifika tal-attività ġudizzjarja, bħala li teskludi noti ta’ Stati Membri mill-ambitu ta’ applikazzjoni tar-Regolament.
29.
Bi tweġiba, P. Breyer, sostnut mir-Repubblika tal-Finlandja u mir-Renju tal-Isvezja, essenzjalment jaqbel li l-Artikolu 15(3) TFUE jeskludi biss dokumenti li l-Qorti tal-Ġustizzja toħloq fl-attività ġudizzjarja tagħha, iżda mhux dokumenti ġudizzjarji. Għalhekk, il-Qorti Ġenerali ma għamlitx żball ta’ liġi meta ddeċidiet li kien japplika r-Regolament.
30.
Osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati mill-Kummissjoni, minn Breyer u mill-erba’ intervenjenti msemmija iktar ’il fuq, jiġifieri minn Spanja, Franza, il-Finlandja u l-Isvezja, li lkoll għamlu osservazzjonijiet orali fis-seduta li saret fis-26 ta’ Settembru 2016.
V – Evalwazzjoni
31.
Dawn il-konklużjonijiet huma strutturati kif ġej: l-ewwel nett, nipproponi li s-sentenza appellata għandha tiġi kkonfermata bħala konsegwenza naturali kemm tar-Regolament kif ukoll tad-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża API. Dawn bl-ebda mod ma nbidlu bl-adozzjoni tal-Artikolu 15(3) TFUE ġdid wara t-Trattat ta’ Lisbona (Taqsima A). Minkejja l-fatt li r-riżultat propost huwa l-kontinwazzjoni loġika u meħtieġa tad-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża API, ma jistax jiġi miċħud li dan iwassal għal xi konsegwenzi prattiċi pjuttost diskutibbli (Taqsima B).
32.
It-tieni nett, nissuġġerixxi, għalhekk, li dan l-appell jitqies mill-Qorti tal-Ġustizzja bħala opportunità f’waqtha sabiex hija teżamina mill-ġdid l-arranġamenti istituzzjonali tagħha stess dwar aċċess għal xi wħud mid-dokumenti relatati mal-attività ġudizzjarja tagħha. F’dan il-kuntest, se nindirizza l-ewwel il-prinċipju ta’ atteġġament miftuħ (ġudizzjarju), kemm mill-perspettiva normattiva kif ukoll minn dik komparattiva tiegħu (Taqsima C). Wara se nagħti deskrizzjoni qasira tat-twettiq potenzjali tal-prinċipju ta’ atteġġament miftuħ fil-Qorti tal-Ġustizzja f’dak li jirrigwarda l-aċċess għal xi wħud mid-dokumenti ġudizzjarji (Taqsima D). Fl-aħħar nett, se nikkonkludi billi nqis l-ispejjeż ta’ dan l-appell (Taqsima E).
A – Is-sentenza appellata
33.
Fil-qosor, id-domanda li hija l-qofol ta’ dan l-appell hija din li ġejja: Ir-Regolament jobbliga lill-Kummissjoni tagħti lil parti terza aċċess għan-noti sottomessi minn Stat Membru f’kawża li tkun diġà ngħalqet? Jiena tal-fehma li jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tixtieq tibqa’ fil-limiti tal-gurisprudenza attwali tagħha, u b’mod partikolari tkun konformi mad-deċiżjoni tagħha fil-kawża API, ir-risposta għandha tkun fl-affermattiv.
34.
Fil-kawża API, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat jekk l-ambitu ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament kienx ikopri n-noti tal-Kummissjoni fi proċeduri li kienu pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Minn naħa, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li attivitajiet ġudizzjarji bħala tali kienu esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt ta’ aċċess għal dokumenti (
15
). Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja ddistingwiet bejn kawżi pendenti u kawżi magħluqa, abbażi tal-eċċezzjoni relatata mal-protezzjoni ta’ proċeduri ġudizzjarji kif previst fl-Artikolu 4(2) tar-Regolament.
35.
Il-Qorti tal-Ġustizzja qagħdet fuq dik id-distinzjoni u qalet li l-iżvelar tan-noti tal-Kummissjoni fi proċeduri pendenti seta’ jkun preżunt li jdgħajjef il-protezzjoni ta’ dawk il-proċeduri. Imma jkun hemm sitwazzjoni differenti, madankollu, f’kawżi li jkunu diġà ngħalqu, jiġifieri meta l-proċeduri inkwistjoni jkunu ġew konklużi b’deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja. F’din l-aħħar sitwazzjoni, raġunijiet sabiex wieħed jippreżumi li l-iżvelar tan-noti jdgħajjef l-attivitajiet ġudizzjarji tal-Qorti tal-Ġustizzja ma jkunux għadhom jeżistu minħabba li dawk l-attivitajiet ikunu diġà ntemmu (
16
).
36.
Huwa kruċjali jiġi nnotat li fil-kawża API, il-Qorti tal-Ġustizzja ma eskludietx, bħala prinċipju, aċċess għan-noti tal-Kummissjoni f’kawżi pendenti (u ċertament mhux f’dawk magħluqa). Hija stabbilixxiet biss preżunzjoni ġenerali ta’ riskju għall-protezzjoni ta’ proċeduri ġudizzjarji f’kawżi pendenti (
17
). Dan ifisser li l-Kummissjoni ma jeħtiġilhiex twettaq evalwazzjoni konkreta ta’ kull dokument li jkun intalab sabiex tirrifjuta aċċess. L-effett tal-preżunzjoni huwa li jaqleb l-oneru tal-prova.
37.
Din il-preżunzjoni, madankollu, ma tħalli ebda impatt fuq id-definizzjoni ta’ dokumenti aċċessibbli skont it-tifsira tar-Regolament. Anzi, bil-kontra: API effettivament kienet tfisser li, f’kawżi pendenti u kif ukoll f’dawk magħluqa, noti tal-Kummissjoni li kienu nġiebu quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, fuq talba tal-Kummissjoni, kienu jaqgħu fl-ambitu ta’ applikazzjoni tar-Regolament u fid-definizzjoni ta’ “dokument” li tinsab fih.
38.
Fir-rigward ta’ din il-kawża, ma nsib ebda raġuni għaliex ma għandhiex tapplika l-istess loġika għal noti tal-Istati Membri fil-pussess tal-Kummissjoni. Din il-konklużjoni b’mod ċar toriġina mill-kliem u mil-loġika tar-Regolament (1). Bl-ebda mod ma hija mibdula mill-Artikolu 15(3) TFUE (2) introdott reċentement.
1. L-ambitu ta’ applikazzjoni tar-Regolament
39.
Kif jissuġġerixxi t-titolu tiegħu, ir-Regolament huwa applikabbli ratione istitutionae għad-dokumenti tal-Parlament Ewropew, tal-Kunsill u tal-Kummissjoni. L-applikabbiltà “ratione istitutionae” tindika biss f’termini prattiċi, l-istituzzjoni li lilha tkun tista’ ssir talba għal aċċess għal dokument. Liema dokumenti jistgħu fil-fatt jintalbu mingħand l-istituzzjoni inkwistjoni hija ħaġa differenti, relatata mal-applikabbiltà ratione materiae tar-Regolament.
40.
Fir-rigward tal-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu ratione materiae, ir-Regolament żamm definizzjoni wiesgħa ħafna tal-kunċett ta’ “dokument” ipprovduta fl-Artikolu3(a), moqri flimkien mal-Artikolu 2(3): hija “kull kontenut ikun liema jkun il-medju tiegħu (miktub fuq karta jew reġistrat f’forma elettronika jew bħala reġistrazzjoni, ta’ ħoss, viżiv jew awdjoviż[iv]) dwar kwistjoni dwar il-politiki, l-attivitajiet u d-deċiżjonijiet li jaqgħu fl-isfera ta’ responsabbiltà ta’ l-istituzzjoni”.
41.
Mill-kliem mhux ambigwu tal-Artikolu 2(3) tar-Regolament isegwi li d-dokumenti li jistgħu jkunu aċċessibbli bl-ebda mod ma huma biss dawk li l-awturi tagħhom huma l-Parlament Ewropew, il-Kunsill jew il-Kummissjoni. L-Artikolu 2(3) jiġbor fih kull dokument “miżmum minn istituzzjoni” jiġifieri “li rċiviet u fil-pussess tagħha, f’kull qasam ta’ attività ta’ l-Unjoni Ewropea” (
18
). Għalhekk, l-identità tal-awtur tad-dokument ma tistax tiċċirkoskrivi l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dokumenti aċċessibbli skont ir-Regolament.
42.
Il-fatt li d-dokument mitlub ma jkunx ġie redatt minn istituzzjoni huwa, għalhekk, irrilevanti għad-definizzjoni ta’ “dokument” skont ir-Regolament. L-hekk imsejħa “regola tal-awtur” manifestament kienet ġiet abolita mir-Regolament (
19
). L-uniku element deċiżiv huwa li waħda mit-tliet istituzzjonijiet koperti minn dak l-istrument ta’ liġi sekondarja jkollha l-pussess tal-fajls.
43.
Il-fatt li jista’ wkoll jintalab aċċess għal dokumenti li jkun ċar li l-awtur tagħhom ma tkunx istituzzjoni huwa wkoll ikkonfermat b’interpretazzjoni sistemika tar-Regolament. L-Artikolu 4(4) u (5) tar-Regolament jipprevedi mekkaniżmi għal involviment ta’ terz u tal-Istati Membri fi żvelar ta’ dokumenti li ma joriġinawx mill-Parlament Ewropew, mill-Kunsill, jew mill-Kummissjoni. Il-leġiżlatur, għalhekk, evidentement ippreveda li r-Regolament għandu jkun applikabbli għal dokumenti ta’ terz.
44.
L-unika kundizzjoni oħra tad-definizzjoni tal-Artikolu 3(a) ta’ “dokument” hija li huwa jkollu rabta mal-“politiki, l-attivitajiet u deċiżjonijiet li jaqgħu fl-isfera ta’ responsabbiltà ta’ l-istituzzjoni”.
45.
F’din il-kawża, id-dokumenti mitluba mingħand il-Kummissjoni huma noti ppreżentati minn Stat Membru li huma fil-pussess tal-Kummissjoni, bil-Kummissjoni tkun il-parti l-oħra fil-proċeduri. Ma hemmx dubju li meta l-Kummissjoni bdiet u kompliet proċeduri ta’ ksur hija kienet qiegħda tagħmel attività li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ responsabbiltà tagħha (
20
). Għalhekk, id-dokumenti kollha li huma ta’ dawn il-proċeduri li huma fil-pussess tal‑Kummissjoni għandhom loġikament ikunu koperti mir-Regolament. Dan huwa l-każ, b’mod partikolari, fir-rigward tan-noti ppreżentati minn kull parti jew intervenjent.
46.
Ma hemmx dubju, għalhekk, li n-noti tal-Istati Membri li jkunu fil-pussess tal-Kummissjoni huma dokumenti skont it-tifsira tal-Artikolu 3(a), moqri flimkien mal-Artikolu 2(3) tar-Regolament.
47.
Min-naħa l-oħra, huwa ċar ukoll li l-iżvelar f’każ individwali jista’ jiġi rrifjutat abbażi ta’ waħda mill-eċċezzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 4 tar-Regolament. L-eżistenza ta’ tali eċċezzjoni f’każ konkret ma għandhiex effett fuq id-definizzjoni ta’ “dokument” innifisha. Il-kwalifika ta’ dokument u l-għoti fil-fatt ta’ aċċess huma manifestament żewġ kwistjonijiet distinti (
21
). Għalhekk, skont it-tieni inċiż tal-Artikolu 4(2) tar-Regolament b’mod partikolari, istituzzjoni li żżomm dokument tista’ tirrifjuta aċċess jekk l-iżvelar idgħajjef il-protezzjoni ta’ proċeduri ġudizzjarji, sakemm ma jkunx hemm interess pubbliku superjuri fl-iżvelar.
48.
Għal dawn ir-raġunijiet, ma nistax naqbel mal-propożizzjoni ppreżentata fis-seduta mill-Gvern Spanjol. Essenzjalment, din kienet tgħid li żvelar potenzjali ta’ noti ta’ Stati Membri ma huwiex suġġett għad-dispożizzjonijiet tar-Regolament, iżda pjuttost jibqa’ suġġett għar-regoli tal-Istati Membri individwali. Dan ikun ifisser, pereżempju, li individwu li jkun jixtieq ikollu aċċess għan-noti tar-Repubblika tal-Awstrija jkollu jitlobhom mingħand il-Gvern Awstrijak skont il-liġi Awstrijaka.
49.
Il-problema għal tali propożizzjoni għandha żewġ aspetti. L-ewwel nett, hija tinjora l-kliem tar-Regolament, kif diskuss fil-punti preċedenti ta’ din it-taqsima (punti 40 sa 43), li manifestament ikopri tali dokumenti. It-tieni nett, atti ta’ Stati Membri, għalkemm l-awturi tagħhom ikunu l-Istati Membri, huma min-natura tagħhom dokumenti tal-Unjoni: jiġu abbozzati għal proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u jidħlu fil-pussess tal-istituzzjonijiet l-oħra tal-Unjoni minħabba l-parteċipazzjoni ta’ dawn tal-aħħar f’dawk il-proċeduri. Dawn ma jkunux ġew abbozzati għall-użu esklużiv u intern tal-Istat Membru, sabiex jinżammu ġewwa l-Istat Membru. L-aċċess għal porzjon ta’ dokumenti li evidentement jaqgħu taħt ir-Regolament ma jistax ikun suġġett għal tmienja u għoxrin sistema nazzjonali differenti.
50.
Fl-aħħar nett, kif deskritt fil-qosor iktar ’il fuq fil-punt 35 ta’ dawn il-konklużjonijiet, fil-kawża API, il-Qorti tal-Ġustizzja ddistingwiet bejn kawżi pendenti u kawżi magħluqa fir-rigward tal-protezzjoni ta’ proċeduri ġudizzjarji. F’kawżi pendenti, l-iżvelar ta’ noti jista’ jkun preżunt li jdgħajjef il-protezzjoni ta’ dawk il-proċeduri. F’dawk magħluqa, ma jkun għad hemm ebda raġuni sabiex ikun preżunt li l-iżvelar tan-noti jista’ jdgħajjef l-attività ġudizzjarja tal-Qorti tal-Ġustizzja.
51.
Din il-kawża hija kawża magħluqa, b’ebda konnessjoni apparenti ma’ kawżi pendenti oħra. Sakemm ma jiġix stabbilit il-kuntrarju, jista’ jiġi preżunt li l-iżvelar tan-noti ma għandux ikompli jdgħajjef il-protezzjoni ta’ proċeduri ġudizzjarji. Hija l-istituzzjoni li tkun qiegħda żżomm id-dokument mitlub, f’dan il-każ il-Kummissjoni, li tagħti raġunijiet konkreti għar-rifjut tagħha li tiżvela abbażi ta’ eċċezzjoni stabbilita fl-Artikolu 4(2). Fl-assenza ta’ dawn ir-raġunijiet, in-noti tal-Istati Membri li jkunu fil-pussess tal-Kummissjoni għandhom jiġu żvelati skont ir-Regolament.
2. L-impatt tal-Artikolu 15(3) TFUE fuq l-interpretazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 1049/2001
52.
Il-qawwa tal-uniku aggravju tal-appell tal-Kummissjoni għandha rabta mal-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni introdotta fit-Trattat ta’ Lisbona: l-Artikolu 15(3) TFUE, b’mod partikolari r-raba’ subparagrafu tiegħu.
53.
Il-Kummissjoni essenzjalment tissottometti li r-Regolament għandu jiġi interpretat fid-dawl tar-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 15(3) TFUE, moqri flimkien mal-ewwel subparagrafu. Skont il-Kummissjoni, l-Artikolu 15(3) illimita l-ambitu ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament mhux biss għax jeskludi dokumenti tal-Qorti tal-Ġustizzja iżda, b’mod iktar ġenerali, jeskludi għalkollox dokumenti ta’ natura ġudizzjarja. Bħala riżultat, għandu jiġi eskluż aċċess għal noti tal-Istati Membri li jkunu fil-pussess tal-Kummissjoni.
54.
Il-Kummissjoni, sostnuta mill-Gvern Spanjol u mill-Gvern Franċiż, madankollu, tagħmel distinzjoni bejn tipi differenti ta’ dokumenti ġudizzjarji. Il-Kummissjoni ssostni li hija tippermetti aċċess għal noti li l-awtur tagħhom tkun istituzzjoni koperta mir-Regolament (jiġifieri l-Parlament Ewropew, il-Kunsill u l-Kummissjoni) minħabba li dawk in-noti huma ta’ natura doppja: dawn huma dokumenti ġudizzjarji, iżda huma wkoll dokumenti ta’ istituzzjoni. Il-Kummissjoni kompliet tispjega din id-distinzjoni fis-seduta billi qalet illi huwa għall-finijiet ta’ kontroll demokratiku tal-attivitajiet tal-istituzzjonijiet li hija tagħti aċċess għan-noti tagħha stess jew għal dawk ta’ istituzzjoni oħra koperta mir-Regolament, wara li tkun ikkonsultat l-istituzzjoni rilevanti.
55.
P. Breyer, il-Gvern Finlandiż u l-Gvern Svediż isostnu li l-Artikolu 15(3) TFUE ma għandux ikollu effett fuq l-interpretazzjoni tar-Regolament. Huma jqisu li r-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 15(3) TFUE ikopri biss l-attività ġudizzjarja tal-Qorti tal-Ġustizzja. Ma jistax jiġi interpretat bħala li huwa relatat ma’ dokumenti ġudizzjarji inġenerali. Huma jopponu wkoll id-distinzjoni magħmula mill-Kummissjoni abbażi tat-“teorija tan-natura doppja”.
56.
Ma naqbilx mal-interpretazzjoni tal-Artikolu 15(3) TFUE proposta mill-Kummissjoni. Tidher li hija bbażata fuq qari pjuttost selettiv ta’ din id-dispożizzjoni.
57.
L-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 15(3) TFUE jistabbilixxi dritt ġenerali ta’ aċċess għal dokumenti tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni. Din id-dispożizzjoni ġenerali hija kkwalifikata ulterjorment fir-raba’ subparagrafu tal-istess artikolu bid-dikjarazzjoni li ġejja: “Il-Qorti tal-Ġustizzja ta’ l-Unjoni Ewropea, il-Bank Ċentrali Ewropew u l-Bank Ewropew ta’ l-Investiment għandhom ikunu suġġetti għal dan il-paragrafu biss meta jeżerċitaw il-kompiti amministrattivi tagħhom.”
58.
Għalhekk, din id-dispożizzjoni tabilħaqq tillimita d-dritt ta’ aċċess għal dokumenti għal parti waħda tal-attività tal-Qorti tal-Ġustizzja: l-eżerċizzju tal-attività amministrattiva tagħha. Fl-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, jista’ jkun hemm xi dubji terminoloġiċi (
22
). Jista’ jkun hemm ukoll il-kwistjoni ta’ limiti f’każijiet individwali: attività speċifika mwettqa mill-Qorti tal-Ġustizzja tkun ġudizzjarja jew amministrattiva? Attività hija dejjem amministrattiva biss jew ġudizzjarja biss?
59.
Madankollu, ma hemmx dubju li fl-interpretazzjoni naturali ta’ din id-dispożizzjoni, l-esklużjoni li hemm fir-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 15(3) hija primarjament waħda istituzzjonali, li fiha hemm oħra, waħda funzjonali. Din id-dispożizzjoni għandha definizzjoni ta’ żewġ livelli: il-Qorti tal-Ġustizzja (istituzzjoni) għandha tkun suġġetta biss meta tkun qiegħda teżerċita attività amministrattiv tagħha (tip ta’ attività).
60.
F’termini prattiċi, din id-dispożizzjoni tat-Trattat sempliċement tgħid li ebda rikors għal aċċess għal informazzjoni ma jista’ jiġi indirizzat lill-Qorti tal-Ġustizzja bħala istituzzjoni jekk il-kontenut tat-talba jkollu x’jaqsam mal-eżerċizzju tal-attività ġudizzjarja tagħha. Kuntrarju għal dan, tali talbiet jistgħu jiġu indirizzati lill-Qorti tal-Ġustizzja bħala istituzzjoni jekk ikunu dwar l-eżerċizzju tal-attività amministrattiva tagħha. (
23
)
61.
Iżda huwa ugwalment evidenti li l-applikabbiltà tal-element funzjonali tad-definizzjoni hija manifestament limitata mid-definizzjoni istituzzjonjali bażika. Fi kliem ieħor, l-element istituzzjonali jibda jseħħ sal-punt biss li ssir talba lill-Qorti tal-Ġustizzja bħala istituzzjoni. Xejn fit-Trattat ma jissuġġerixxi li d-definizzjoni kienet intiża li tiġi estiża lil hinn mid-dimensjoni istituzzjonali tagħha, sabiex b’hekk toħloq eċċezzjoni de facto ġdida għall-aċċess għal dokumenti.
62.
Issa, din hija, essenzjalment, il-propożizzjoni magħmula mill-Kummissjoni f’din il-kawża. Hija ssostni li l-Artikolu 15(3) TFUE għandu jinftiehem bħala li jipproteġi attività ġudizzjarja bħala tali. Issa, jekk din tinqala’ għalkollox mid-dimensjoni istituzzjonali primarja tagħha, tali esklużjoni jkollha fil-fatt portata wisq estensiva: kull dokument relatat mal-attività ġudizzjarja tal-Qorti tal-Ġustizzja jkun jista’ jiġi eskluż minn aċċess, irrispettivament mill-awtur tiegħu jew minn min ikollu l-pussess tiegħu. Konsegwentement, kull dokument li joriġina minn jew ikun fil-pussess ta’ kull istituzzjoni li jkollha x’taqsam mal-attività ġudizzjarja tal-Qorti tal-Ġustizzja, jibda jaqa’ b’mod persistenti, jekk mhux b’mod permanenti, lil hinn mill-ambitu ta’ applikazzjoni tar-Regolament.
63.
Għaliex ma għandux jiġi adottat tali approċċ jidher ukoll mill-kontradizzjonijiet fl-argumenti li wieħed jiltaqa’ magħhom fl-argument ġenerali tal-Kummissjoni. Jekk tittieħed fl-estrem tagħha, l-interpretazzjoni tar-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 15(3) TFUE, imressqa mill-Kummissjoni, tkun tfisser li l-Kummissjoni nfisha tinżamm milli tiżvela n-noti tagħha stess jew, pereżempju, in-noti tal-Kunsill jew tal-Parlament Ewropew. Tali noti huma relatati wkoll ma’ attività ġudizzjarja tal-Qorti tal-Ġustizzja, li, jekk l-argument tal-Kummissjoni kellu jiġi adottat, dawn ikunu sussegwentement esklużi bis-saħħa tar-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 15(3) TFUE.
64.
Għal dawn ir-raġunijiet, it-tifsira litterali kif ukoll l-interpretazzjoni sistemika tar-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 15(3) TFUE jmorru kontra l-interpretazzjoni mressqa mill-Kummissjoni f’din il-kawża.
65.
Barra minn dan, l-għan ġenerali tat-Trattat ta’ Lisbona, invokat diversi drabi matul dan l-appell, jidher ukoll li jmur kontra l-interpretazzjoni tal-Kummissjoni. Jekk jinqara fil-kuntest ta’ dispożizzjonijiet oħra tat-Trattati wara t-Trattat ta’ Lisbona, bħal l-Artikolu 1 TUE u l-Artikolu 298 TFUE, kif ukoll l-Artikoli 11 u 42 tal-Karta, li lkoll jirreferu għall-aċċessibbiltà u t-trasparenza, l-għan ġenerali tar-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 15(3) TFUE, jidher li ma huwiex qiegħed jeskludi xi ħaġa, iżda pjuttost qiegħed espressament jinkludi xi ħaġa oħra: sabiex b’mod ċar jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja suġġetta għall-prinċipju ta’ aċċess għall-informazzjoni meta teżerċita l-attività amministrattiva tagħha.
66.
Għalhekk, kif nifhimha jiena, la l-qari testwali, la dak sistemiku u lanqas dak kontestwali tal-Artikolu 15(3) ma jindika li din id-dispożizzjoni tista’ tiġi interpretata bħala li tagħmel restrizzjoni għall-kamp ta’ applikazzjoni eżistenti ta’ aċċess għal dokumenti fir-Regolament, inkluż aċċess għal noti li jkunu fil-pussess tal-Kummissjoni.
67.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet esposti iktar ’il fuq, nissuġġerixxi li l-appell għandu jiġi miċħud.
B – Problemi operazzjonali u prattiċi għas-soluzzjoni API
68.
Fil-fehma tiegħi, is-soluzzjoni proposta għal dan il-każ, li għadha kif ġiet deskritta fil-qosor, hija l-unika waħda konċepibbli f’dan il-kuntest ġuridiku, bil-kundizzjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja tkun tixtieq tibqa’ fil-parametri ta’ API, waqt li tħares l-interpretazzjoni wiesgħa tar-Regolament – li hija wkoll sostnuta ulterjorment mill-atteġġament miftuħ istituzzjonali stimulat mit-Trattat ta’ Lisbona b’mod ġenerali.
69.
Ma jistax jiġi miċħud, iżda, li xi wħud mill-konsegwenzi prattiċi tas-soluzzjoni li jiena ser nirreferi għaliha bħala “l-approċċ API” jistgħu jitqiesu bħala problematiċi f’dak li għandu x’jaqsam mal-mod kif jitħaddmu. Qabel ma niddeskrivi fil-qosor tlieta minnhom, nixtieq nenfasizza li dawn id-diffikultajiet prattiċi għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni meta jiġu ppjanati soluzzjonijiet fattibbli futuri għall-kwistjoni tal-aċċess għal xi wħud mid-dokumenti ġudizzjarji tal-Qorti tal-Ġustizzja. Dawn ma għandhomx, madankollu, jintużaw sabiex jiġi ristrett il-kamp ta’ applikazzjoni eżistenti ta’ aċċess għal dokumenti.
70.
L-ewwel nett, l-approċċ API, potenzjalment estiż minn din il-kawża, joħloq asimetrija bejn il-partijiet. Tkun il-Kummissjoni, jew forsi istituzzjoni oħra tal-Unjoni, li tista’ tintalab tiżvela n-noti ta’ parti oħra jew ta’ intervenjent ieħor fi proċedura. Parti, li għandha tkun fl-istess pożizzjoni ugwali bħall-partijiet l-oħra fl-istess kawża, b’hekk issir f’daqqa waħda l-imħallef de facto li tiddeċiedi (ċertament b’mod indirett) dwar l-interessi tal-partijiet l-oħra fir-rigward tal-iżvelar tan-noti tagħhom. Mingħajr ma nixtieq nimplika li jista’ jkun hemm nuqqas ta’ rieda tajba jew sens ta’ abbuż mill-parti li jkollha dan il-vantaġġ, tali pożizzjoni tkun fiha nfisha problematika.
71.
It-tieni nett, hemm periklu ta’ lacunae rigward aċċess. Abbażi tal-kawża API, aċċess għal dokumenti ta’ terz, bħal noti, jidher li jkun suġġett għal kundizzjoni ta’ jekk il-Kummissjoni – jew istituzzjoni oħra koperta mir-Regolament – kinitx parti fil-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Jekk dan ma jkunx il-każ, ir-Regolament ma jkunx applikabbli de facto. F’xi każijiet, għalhekk, in-noti li għalihom ikun jista’ jingħata aċċess b’mod ġenerali, ċertament malli l-kawża tingħalaq, ma jkunux aċċessibbli minħabba li l-istituzzjonijiet rispettivi sempliċement ma jkunux ipparteċipaw fil-proċeduri.
72.
It-tielet nett, l-approċċ API jobbliga lill-Kummissjoni – imma wkoll possibbilment lill-Parlament Ewropew jew lill-Kunsill meta jkunu partijiet fil-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja – jevalwaw talba għal aċċess għal dokumenti. Meta tagħmel hekk, l-istituzzjoni inkwistjoni tkun obbligata twettaq sensiela ta’ evalwazzjonijiet, u fost oħrajn, tqis jekk xi waħda mill-eċċezzjonijiet tal-Artikolu 4 tar-Regolament tkunx tapplika jew le, jew jekk il-kawża jkollhiex konnessjoni ma’ xi kawżi oħra, u, għalhekk, ikollhiex tapplika l-eċċeżżjoni (temporali) ta’ konnettività, kif introdotta fil-kawża API. Mingħajr ma nixtieq niddubita b’xi mod mill-livell għoli ta’ tagħrif espert tal-istituzzjonijiet koperti mir-Regolament, il-verità hija li parti jew intervenjent aktarx li ma jkollhomx l-informazzjoni kollha meħtieġa relatata mal-proċess tal-kawża partikolari, jew ma’ kawżi pendenti oħra potenzjalment relatati.
73.
Dawn ir-riflessjonijiet kollha jwasslu għal konklużjoni ovvja imma importanti u meħtieġa: id-deċiżjoni dwar aċċess għal dokumenti ġudizzjarji għandha primarjament tittieħed mill-Qorti tal-Ġustizzja, mhux minn parti jew minn intervenjent. Għal għadd ta’ għanijiet prattiċi, imma wkoll għal dawk normattivi, huwa d-detentur tal-proċess ġudizzjarju li primarjament għandu jiddeċiedi dwar l-aċċess għal dokumenti f’dak il-proċess (
24
).
74.
Kollox ma’ kollox, interpretazzjoni liberali tar-Regolament li toffri definizzjoni wiesgħa ta’ “dokument”, u tabbanduna r-regola tal-awtur, twassal għall-konklużjoni meħtieġa deskritta fil-qosor fit-Taqsima A. Madankollu, kif ġie mistħarreġ f’din it-taqsima, l-impressjoni subliminali ta’ osservatur kritiku, jekk tintqal b’onestà, tibqa’ li istituzzjoni, in casu l-Kummissjoni, effettivament tkun obbligata twettaq xogħol li għandu jsir, kif jixraq, mill-Qorti tal-Ġustizzja nfisha.
75.
Fit-Taqsima (C) li ġejja, għalhekk, ser niddeskrivi fil-qosor raġunijiet iktar ġenerali dwar għaliex il-Qorti tal-Ġustizzja għandha twettaq din l-attività hija stess. Imbagħad, fit-Taqsima (D), se noffri deskrizzjoni qasira dwar kif din l-attività titwettaq b’mod prattiku.
C – Il-prinċipju ta
’ atteġġament miftuħ u l-qrati
76.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ma jeħtiġilhiex tagħti aċċess għal dokumenti, b’eċċezzjoni meta hija teżerċita l-attivitajiet amministrattivi tagħha. Dan ma jfissirx, madankollu, li l-Qorti tal-Ġustizzja ma hijiex suġġetta għall-prinċipju ġenerali ta’ atteġġament miftuħ (1). B’mod ugwali, xi elementi ta’ atteġġament miftuħ (ġudizzjarju) jappartjenu wkoll lid-dritt tal-libertà ta’ informazzjoni pprovdut fil-Karta (2). B’mod usa’, il-qrati ma għadhomx jistgħu jaħarbu, bħala prinċipju, mill-atteġġament miftuħ bħala valur fl-attivitajiet ġudizzjarji tagħhom ta’ kuljum (3), kif tixhed b’mod ċar ispirazzjoni komparattiva (4).
1. Atteġġament miftuħ fil-Qorti tal-Ġustizzja
77.
Il-Qorti tal-Ġustizzja bħala istituzzjoni ma hijiex suġġetta għall-obbligu li tagħti aċċess għal dokumenti meta hija teżerċita l-attivitajiet ġudizzjarji tagħha. Dan ma jfissirx, madankollu, li l-Qorti tal-Ġustizzja ma hijiex suġġetta għall-prinċipju ġenerali ta’ atteġġament miftuħ (
25
), li huwa stabbilit f’għadd ta’ dispożizzjonijiet tat-Trattati (
26
).
78.
L-ewwel nett, l-Artikolu 15(3) TFUE (kif diskuss iktar ’il fuq, fil-punti 52 sa 66 ta’ dawn il-konklużjonijiet), jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja suġġetta għall-obbligu li tagħti aċċess għal dokumenti biss meta l-Qorti tal-Ġustizzja tkun qiegħda teżerċita l-attivitajiet amministrattivi tagħha. Madankollu, l-Artikolu 15(1) TFUE, introdott mit-Trattat ta’ Lisbona, manifestament estenda l-ambitu ta’ applikazzjoni tal-prinċipju ta’ atteġġament miftuħ għall-istituzzjonijiet kollha tal-Unjoni. Dan jipprovdi li “[s]abiex tiġi promossa t-tmexxija tajba u sabiex tiġi assigurata l-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili, l-istituzzjonijiet, il-korpi u l-organi ta’ l-Unjoni għandhom iwettqu x-xogħol tagħhom b’mod kemm jista’ jkun miftuħ”. L-Artikolu 13(1) TUE jelenka lill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea bħala waħda mill-istituzzjonijiet tal-Unjoni. Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja hija suġġetta għall-prinċipju ta’ atteġġament miftuħ.
79.
It-tieni nett, dispożizzjonijiet oħra tat-Trattati fil-kliem tagħhom wara t-Trattat ta’ Lisbona jenfasizzaw ulterjorment il-prinċipju ta’ atteġġament miftuħ. Il-preambolu tat-TUE jistabbilixxi l-għanijiet ddefiniti b’mod wiesa’ assenjati lill-Unjoni mill-Partijiet Kontraenti Għolja. Huwa senjatament jenfasizza l-bżonn ġenerali li “jkabbru il-funzjonament demokratiku u effiċjenti ta’ l-istituzzjonijiet” mingħajr ma jiddistingwu bejn l-istituzzjonijiet. Ulterjorment, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 1 TUE jistabbilixxi li “[t]-Trattat huwa pass ġdid lejn il-ħolqien ta’ għaqda dejjem iżjed ravviċinata fost il-popli ta’ l-Ewropa, li fiha d-deċiżjonijiet jittieħdu kemm jista’ jkun qrib iċ-ċittadin” (
27
).
80.
It-tielet nett, kif ikkonfermat ukoll mill-Qorti tal-Ġustizzja, “[i]l-prinċipju ta’ trasparenza [...] jippermetti li tiġi żgurata parteċipazzjoni aħjar taċ-ċittadini fil-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet u jiggarantixxi li l-amministrazzjoni tgawdi iktar leġittimità u tkun iktar effettiva u responsabbli fir-rigward taċ-ċittadin f’sistema demokratika” (
28
).
81.
Kollox ma’ kollox, id-dmir ġenerali ta’ atteġġament miftuħ huwa applikabbli għall-istituzzjonijiet kollha tal-Unjoni, mingħajr distinzjoni. Fit‑Trattati hemm rekwiżiti ċari li skonthom il-Qorti tal-Ġustizzja nfisha, bħal kull istituzzjoni oħra, hija suġġetta għall-prinċipju ta’ atteġġament miftuħ.
2. Id-dritt għall-informazzjoni
82.
Id-dmir tal-Qorti tal-Ġustizzja li tiżgura livell raġonevoli ta’ atteġġament miftuħ fl-eżerċizzju tal-attività ġudizzjarja tagħha jista’ wkoll jiġi inferit mid-dispożizzjonijiet ta’ drittijiet fundamentali stabbiliti fil-Karta. Fil-fehma tiegħi, id-dispożizzjoni rilevanti f’dan ir-rigward ma hijiex l-Artikolu 42 tal-Karta (id-dritt ta’ aċċess għad-dokumenti), imma pjuttost l-Artikolu 11 (il-libertà tal-espressjoni u tal-informazzjoni).
83.
L-Artikolu 42 tal-Karta, li jinsab taħt it-Titolu V tal-Karta “Ċittadinanza”, jistabbilixxi dritt ġenerali ta’ aċċess għal dokumenti tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni. Għalhekk, moqri waħdu, l-Artikolu 42 tal-Karta jista’ jiġi interpretat bħala li jissuġġetta lill-istituzzjonijiet kollha tal-Unjoni, inkluża l-Qorti tal-Ġustizzja, għall-obbligu li jaqa’ fuqhom li jissodisfaw id-dritt ta’ aċċess għal dokumenti.
84.
Madankollu, ir-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 15(3) TFUE, jissuġġetta lill-Qorti tal-Ġustizzja għall-obbligu biss meta l-Qorti tal-Ġustizzja tkun qiegħda teżerċita l-attività amministrattiva tagħha. Mill-Artikolu 52(2) tal-Karta jirriżulta li “drittijiet rikonoxxuti minn din il-Karta li għalihom hemm dispożizzjonijiet fit-Trattati għandhom jiġu eżerċitati skond il-kondizzjonijiet u fil-limiti definiti fihom”. F’dan ir-rigward, l-ispjegazzjonijiet relatati mal-Karta jipprovdu gwida fl-interpretazzjoni tal-Artikolu 42. Dawn jipprovdu li d-dritt ta’ aċċess għal dokumenti huwa eżerċitat taħt il-kundizzjonijiet u fil-limiti stabbiliti fl-Artikolu 15(3) TFUE.
85.
Għalhekk, l-Artikolu 42 tal-Karta jibqa’ applikabbli għall-Qorti tal-Ġustizzja biss meta teżerċita l-attività amministrattiva tagħha. Ma huwiex applikabbli għall-Qorti tal-Ġustizzja meta tkun qiegħda teżerċita attività ġudizzjarja.
86.
Madankollu, il-fatt li d-dritt speċifiku ma huwiex applikabbli ma jipprekludix l-applikabbiltà ta’ drittijiet oħra, iktar ġenerali li hemm fil-Karta. F’dan il-każ, il-libertà tal-informazzjoni hija wkoll koperta mill-Artikolu 11 tal-Karta. Din id-dispożizzjoni tal-aħħar tgħid li d-dritt għal-libertà tal-espressjoni għandu jinkludi l-libertà li tirċievi jew tagħti informazzjoni u ideat. Dan id-dritt huwa usa’ minn dak għall-aċċess għal dokumenti. Fi kliem ieħor, id-dritt ta’ aċċess għal dokumenti huwa subsett loġiku, jew wieħed minn dawk id-drittijiet li joħorġu mid-dritt li wieħed jirċievi informazzjoni. Kulħadd huwa intitolat jirċievi informazzjoni sabiex ikun jista’ jibbenefika mid-dritt tal-libertà tal-espressjoni (
29
).
87.
L-Artikolu 11 tal-Karta jikkorrispondi għall-Artikolu 10 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni”). Din l-aħħar dispożizzjoni ttendi li tkun iktar interpretata mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“QEDB”) bħala garanzija wiesgħa tal-libertà li wieħed jirċievi informazzjoni, kważi ekwivalenti għar-rikonoxximent ta’ dritt ta’ aċċess għall-informazzjoni (
30
).
88.
Sa fejn għandu x’jaqsam mal-kwistjoni speċifika ta’ aċċess għal dokumenti ta’ qorti, il-QEDB qalet fil-kawża Társaság a Szabadságjogokért vs L-Ungerija (
31
) li l-Ungerija kienet kisret l-Artikolu 10 tal-Konvenzjoni meta rrifjutat aċċess lil organizzazzjoni mhux governattiva (NGO) għal ilment pendenti quddiem il-qorti kostituzzjonali dwar il-kostituzzjonalità ta’ emendi għall-kodiċi kriminali nazzjonali. Il-QEDB iddeċidiet li kienet interferenza bla bżonn għal-libertà li wieħed jirċievi informazzjoni (
32
). Forsi ta’ min jenfasizza li l-QEDB waslet għal din il-konklużjoni b’rabta ma’ kawża pendenti quddiem il-qorti kostituzzjonali, li fiha kien intalab aċċess għan-noti (ir-rikors oriġinali għal stħarriġ) qabel id-deċiżjoni tal-qorti kostituzzjonali.
89.
L-Artikolu 52(3) tal-Karta jgħid li t-tifsira u l-portata tad-drittijiet tal-Karta għandhom ikunu l-istess bħal dawk stabbiliti mill-Konvenzjoni. L-istandard tad-dritt tal-Unjoni ma għandux, għalhekk, jaqa’ taħt l-istandard stabbilit mill-QEDB. Jonqos naraw fejn eżattament il-QEDB ser issib il-bilanċ f’kawżi fil-futur b’rabta mal-istess suġġett. (
33
) . Madankollu, huwa diġà ċar sewwa li l-punt tat-tluq f’dak li għandu x’jaqsam ma’ atteġġament miftuħ ġudizzjarju u aċċess għal noti sottomessi minn parti quddiem qorti huwa ħafna favur l-atteġġament miftuħ u l-aċċess għal dokumenti.
90.
Fil-qosor: il-Qorti tal-Ġustizzja hija suġġetta għall-prinċipju ta’ atteġġament miftuħ, li huwa applikabbli wkoll għall-attivitajiet ġudizzjarji tagħha. Il-libertà li wieħed jirċievi informazzjoni, iggarantita mill-Artikolu 11(1) tal-Karta, u kif interpretata permezz tal-Artikolu 52(3) tal-Karta u tal-Artikolu 10 tal-Konvenzjoni mill-QEDB, tagħti wkoll ħjiel ċar tal-livell ogħla ta’ atteġġament miftuħ.
91.
Madankollu, il-vokabolarju ta’ dmirijiet, obbligi u lista ta’ dispożizzjonijiet li abbażi tagħhom il-Qorti tal-Ġustizzja aktarx hija obbligata tagħmel xi ħaġa ma humiex l-aħjar mod kif wieħed jittratta l-kwistjoni. Ikun iktar xieraq li d-domanda ssir b’mod differenti: x’tista’ minnha nfisha tagħmel qorti fil-bidu tal-wieħed u għoxrin seklu sabiex tirrelata mal-udjenza usa’ tagħha?
92.
Iż-żewġ partijiet li ġejjin ta’ din it-taqsima jfittxu tali ispirazzjoni f’żewġ livelli: wieħed relatat ma’ valuri (3), u l-ieħor relatat ma’ ispirazzjoni komparattiva (4). X’jagħmlu l-qrati fir-rigward ta’ atteġġament miftuħ u għaliex?
3. Il-valuri sottostanti l-atteġġament miftuħ ġudizzjarja
93.
L-atteġġament miftuħ ma jqanqalx tħassib ġdid fir-rigward tal-ġustizzja. Anki sa minn l-aħħar tas-seklu tmintax, Jeremy Bentham saħaq li l-pubbliċità kienet “ir-ruħ vera tal-ġustizzja” (
34
). Huwa qal li “mingħajr pubbliċità, ebda ġid ma huwa permanenti. Bis-saħħa tal-pubbliċità, ebda ħażen ma jista’ jibqa’ jsir” u li “l-effikaċja ta’ dan l-istrument kbir testendi għalkollox – leġiżlazzjoni, amministrazzjoni, ġudikatura.” (
35
) Għalhekk, il-pubbliċità ta’ seduti u l-pubblikazzjoni ta’ sentenzi jistgħu jitqiesu bħala espressjoni ta’ atteġġament miftuħ (
36
), marbut b’mod qawwi mal-element ta’ kontroll pubbliku ta’ u fuq il-ġudikatura.
94.
Mal-evoluzzjoni ġudizzjarja mal-medda tas-snin, iktar atteġġament miftuħ sar neċessità. Illum, il-qrati għandhom funzjoni ewlenija f’soċjetajiet demokratiċi. Mas-setgħa tiġi r-responsabbiltà. Dan japplika iktar għal qorti supranazzjonali, bħalma hija l-Qorti tal-Ġustizzja, minħabba li hija bla dubju iktar “’il bogħod” (
37
) u differenti mit-tipi iktar tradizzjonali ta’ awtorità li jingħad li għandhom qrati nazzjonali.
95.
F’demokraziji kostituzzjonali, il-livell ta’ leġittimità għandu jkun jaqbel mal-livell tas-setgħa u tar-responsabbiltajiet sabiex id-deċiżjonijiet meħuda jkunu aċċettati mis-soċjetà. Ċertament hemm għejun differenti ta’ leġittimità. Huwa possibbli li wieħed jiddistingwi, pereżempju, bejn leġittimità istituzzjonali u argumentattiva (
38
). Huwa ugwalment possibbli li wieħed jiddistingwi bejn leġittimità tal-input u dik tal-output (
39
). Tkun xi tkun it-tikketta tassonomika li titwaħħal eventwalment fuq il-kunċett, il-kwistjoni tibqa’ l-istess: kif tikseb leġittimità istituzzjoni u minn fejn?
96.
Meta jitfasslu l-mezzi għat-tisħiħ tal-leġittimità tal-qrati f’demokraziji kostituzzjonali, l-atteġġament miftuħ jidher li jkun l-għażla naturali. L-atteġġament miftuħ isaħħaħ il-leġittimità ġenerali tal-qrati. Minn naħa, huwa jsaħħaħ il-kredenzjali demokratiċi tagħhom billi jagħmel lill-qrati ftit iktar responsivi għaċ-ċittadini (a). Min-naħa l-oħra, huwa jtejjeb il-kwalità tal-ġustizzja billi joħloq inċentivi għat-titjib tax-xogħol ġudizzjarju u l-output (b).
a) Aġġudikazzjoni demokratika (
40
)
97.
Fir-rigward ta’ qrati tal-ġustizzja, il-leġittimità popolari ma tistax tingħadda mill-istess mezzi tradizzjonali li huma fis-seħħ mal-gvern jew mal-parlament. Din għandha titfassal għar-rwol speċifiku u uniku ta’ qrati indipendenti.
98.
Għalhekk, huwa l-iktar permezz tal-atteġġament miftuħ li l-qrati jsiru iktar responsabbli lejn iċ-ċittadini. L-atteġġament miftuħ tal-qrati jrawwem in-natura demokratika tagħhom billi jippermetti liċ-ċittadini jikkontrollaw l-eżerċizzju tas-setgħa ġudizzjarja, billi jiggarantixxi l-parteċipazzjoni tagħhom permezz ta’ dibattitu pubbliku u, fl-aħħar nett, billi jippromwovi l-għarfien tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji. B’dan il-mod ftuħ ġudizzjarju fl-aħħar jagħti l-ħajja lil-leġittimità tal-input.
99.
L-ewwel nett, l-atteġġament miftuħ jiżgura ċertu kontroll demokratiku fuq il-qrati. Kif eminentement qal Lord Chief Justice Hewart, “il-ġustizzja ma għandhiex biss issir, imma għandha b’mod ċar u bla dubju tidher li tkun qiegħda ssir” (
41
). Mod wieħed kif jista’ jsir dan il-kontroll demokratiku huwa permezz ta’ aċċess għan-noti. In-noti huma essenzjali sabiex wieħed jifhem deċiżjoni, il-kontenut tagħha u d-dijalettika li tkun wasslet għad-deċiżjoni. Il-qrati jidhru li jkunu ta’ iktar fiduċja, affidabbli u effiċjenti meta jiżvelaw għall-inqas xi wħud mid-dokumenti li huma joqogħdu fuqhom sabiex jagħtu sentenza. Il-pubbliku jkun jista’ jara li qorti tkun eżaminat bir-reqqa u ħasbet dwar l-argumenti differenti magħmula mill-partijiet. Dan jgħin lill-pubbliku jifhem il-loġika li tkun il-bażi ta’ pronunzjament ġudizzjarju u għaliex argument ikun ipprevala fuq ieħor.
100.
It-tieni nett, l-atteġġament miftuħ tal-qrati jħeġġeġ lill-pubbliku jiddibatti. Huwa jrawwem il-parteċipazzjoni taċ-ċittadini sabiex tissawwar, permezz ta’ diskussjoni u bdil ta’ ideat, opinjoni pubblika fl-Ewropa (
42
). Dibattitu jista’ jinbeda partikolarment minn NGOs, assoċjazzjonijiet, ġurnalisti, watchdogs soċjali, riċerkaturi jew whistle-blowers li jikkontribwixxu sabiex iċ-ċittadini jkunu jafu dwar kwistjonijiet speċifiċi ta’ interess pubbliku (
43
). Għalhekk, iktar atteġġament miftuħ aktarx li jżid il-fiduċja tal-pubbliku fil-ġudikatura (
44
).
101.
Għandu jiġi enfasizzat b’mod ċar li l-kapaċità li wieħed jesprimi kritika hija vitali għal dibattitu sinjifikattiv. Il-kritika li jista’ jkun hemm ma għandhiex titqies bħala li ddgħajjef lill-qrati bħala istituzzjonijiet. Barra minn dan, il-biża’ mill-kritika ċertament ma hijiex raġuni tajba sabiex tinżamm informazzjoni. Il-kritika, b’kuntrast, hija karatteristika ewlenija ta’ soċjetajiet demokratiċi fejn id-dritt għal-libertà tal-espressjoni u l-pluraliżmu ta’ opinjonijiet huma stmati.
102.
It-tielet nett, atteġġament miftuħ ġudizzjarju jippreżenta valur ewristiku (
45
). Huwa jippermetti li wieħed jifhem aħjar ir-riżultat ta’ kawża. Kull persuna tista’ ssir taf, jekk mhux għaliex, għall-inqas kif qorti tkun waslet għal ċerta deċiżjoni jekk fil-prinċipju jingħata aċċess għan-noti tal-partijiet, b’dawn tal-aħħar jikkostitwixxu l-punt tat-tluq tar-raġunament ġudizzjarju. B’mod ugwali, in-noti jistgħu jitfgħu dawl fuq pronunzjamenti li ma jkunux ċari u jikxfu t-tendenzi sistemiċi ta’ raġunament ġudizzjarju. Bħala konsegwenza, deċiżjonijiet ta’ qorti jistgħu jsiru iktar prevedibbli.
b) Il-kwalità tal-ġustizzja
103.
L-atteġġament miftuħ itejjeb ukoll kemm l-output kif ukoll l-input tax-xogħol ġudizzjarju, jiġifieri l-kwalità tad-deċiżjonijiet iżda wkoll tan-noti tal-partijiet. Dan x’aktarx jiġġenera kundizzjonijiet għal tiġrija għall-quċċata f’xogħol ġuridiku minħabba li s-superviżjoni tal-pubbliku u possibbilment kritika jistgħu jkunu inċentivi effiċjenti għall-qrati, iżda wkoll għall-parteċipanti l-oħra kollha fil-proċeduri, sabiex titjieb il-kwalità tax-xogħol professjonali tagħhom. Dan jista’ jaqdi wkoll l-interessi ta’ litiganti futuri minħabba li jista’ jiżvela strateġiji jew xejriet f’argumentazzjoni. B’riżultat ta’ dan, il-kwalità tax-xogħol tal-atturi ġuridiċi differenti involuti, daqskemm l-osservanza ġenerali tal-istat tad-dritt, aktarx li tiżdied.
104.
Fil-qosor, fil-livell normattiv, l-atteġġament miftuħ għandu jsaħħaħ il-leġittimità istituzzjonali inġenerali tal-qrati. Ma hemmx raġuni għaliex wieħed jemmen li l-istess propożizzjoni ġenerali ma tapplikax għall-Qorti tal-Ġustizzja. Kif, allura, b’mod iktar speċifiku, jistgħu tali propożizzjonijiet normattivi usa’ jibdew jitħaddmu? Dwar dan, tista’ tkun ta’ interess ispirazzjoni komparattiva minn sistemi oħra nazzjonali u internazzjonali.
4. Ispirazzjoni komparattiva
105.
Il-prattika dwar aċċess għal dokumenti ġudizzjarji fl-Istati Membri tal-Unjoni hija varjata ħafna. (
46
) Regoli speċifiċi dwar aċċess għal dokumenti ġudizzjarji kienu adottati biss f’għadd żgħir ta’ Stati Membri, bħall-Isvezja u l-Finlandja. Fi Stati oħra, aċċess għal dokumenti ġudizzjarji huwa suġġett għal regoli ġenerali dwar aċċess għal dokumenti pubbliċi. Fi Stati Membri oħrajn, l-aċċess għal dokumenti ġudizzjarji jkun previst fid-dispożizzjonijiet rilevanti tal-kodiċijiet nazzjonali ta’ proċedura (ċivili, amministrattiva, kriminali) li jirregolaw l-aċċess għall-proċess ġudizzjarju minn terzi bħala parti mir-regoli applikabbli ta’ proċedura.
106.
Il-parti l-kbira tal-Istati Membri jidher li għażlu xi tip ta’ sistema individwali ta’ talba għal aċċess. L-aċċess sikwit jidher, għalkemm mhux dejjem, li huwa suġġett għal kundizzjoni li tinġieb prova ta’ interess leġittimu. Skont in-natura tal-kawża, dokumenti jistgħu jsiru disponibbli meta l-kawża tkun għadha pendenti jew wara li tingħata s-sentenza. F’ċerti kawżi sensittivi, dokumenti jistgħu jiġu żvelati biss wara li jkun skada l-perijodu xieraq ta’ kunfidenzjalità.
107.
Lil hinn mill-Ewropa, għadd ta’ ġurisdizzjonijiet, inklużi l-Istati Uniti tal-Amerika u l-Kanada, jidher li pjuttost għandhom atteġġament miftuħ fir-rigward ta’ aċċess ta’ terz għal dokumenti ġudizzjarji, b’mod partikolari għan-noti (
47
).
108.
Ħarsa lejn ġurisdizzjonijiet internazzjonali, bil-QEDB bħala l-ewwel eżempju, l-Artikolu 40(2) tal-Konvenzjoni jgħid li “[d]-dokumenti depożitati għand ir-Reġistratur għandhom ikunu aċċessibbli għall-pubbliku sakemm il-President tal-Qorti ma jiddeċidix mod ieħor”. Ir-Regola 33(1) tar-Regoli tal-Qorti tal-QEDB tipprovdi wkoll li “[d]-dokumenti kollha depożitati għand ir-Reġistratur mill-partijiet jew minn kull parti terza inkonnessjoni ma’ applikazzjoni […] għandhom ikunu aċċessibbli għall-pubbliku skont l-arranġamenti ddeterminati mir-Reġistratur, sakemm il-President tal-Awla ma jiddeċidix mod ieħor, fuq inizjattiva proprja jew fuq talba ta’ parti jew ta’ kull persuna oħra kkonċernata”. Abbażi ta’ dan, dokumenti relatati ma’ proċeduri li jkunu ntemmu jkunu disponibbli fuq talba individwali, filwaqt li dokumenti f’kawżi pendenti jistgħu jiġu kkonsultati fil-bini tal-QEDB. Madankollu, hemm ukoll lista eżawrjenti ta’ restrizzjonijiet għall-aċċess pubbliku għall-proċess tal-kawża (
48
).
109.
Fil-Qorti tal-Assoċjazzjoni Ewropea tal-Kummerċ Ħieles (EFTA) dawk il-persuni li jkollhom interess fil-kawża jistgħu jikkonsultaw ir-reġistru, li senjatament jinkludi noti, fir-Reġistru. Terzi jistgħu jiksbu kopji jew estratti bi ħlas ta’ tariffa (
49
). Barra minn dan, ir-rapport għas-seduta, li jkun fih il-kuntest fattwali u ġuridiku flimkien ma’ deskrizzjoni fil-qosor tat-talbiet u s-sottomissjonijiet, ikun disponibbli online malli jiġi abbozzat, hekk ukoll għal kawżi pendenti.
110.
Noti ddepożitati fil-Qorti Internazzjoali tal-Ġustizzja jista’ jkun hemm aċċess għalihom mill-pubbliku wara li jkunu ġew aċċertati l-fehmiet tal-partijiet, meta jew wara li jinfetħu l-proċeduri orali. (
50
)
111.
It-Tribunal Internazzjonali dwar il-Liġi tal-Baħar, min-naħa tiegħu, jagħmel in-noti tal-partijiet f’kawża pubbliċi mal-ftuħ tal-proċeduri orali jew qabel, għalkemm mhux qabel ma jkunu ġew aċċertati l-fehmiet tal-partijiet (
51
).
112.
Fl-aħħar nett, fil-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea nfisha, speċifikament il-Qorti Ġenerali, il-kwistjoni ta’ aċċess għal dokumenti ġudizzjarji kienet inizjalment irregolata bl-Artikolu 5(8) tal-Istruzzjonijiet lir-Reġistratur tal‑Qorti Ġenerali. Terzi setgħu, wara li jkunu nstemgħu l-partijiet fil-kawża, jiksbu aċċess għall-proċess tal-kawża bl-awtorizzazzjoni espressa tal-President jew, jekk il-kawża tkun għadha pendenti, tal-President tal-formazzjoni. Din il-kwistjoni hija issa rregolata bl-Artikolu 38(2) tar-Regoli tal-Proċedura l-ġodda tal-Qorti Ġenerali, (
52
) li assumiet ir-regola li kienet tapplika quddiem it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku (
53
). Hija tistipula li “[e]bda terza persuna, privata jew pubblika, ma jista’ jkollha aċċess għall-proċess ta’ kawża mingħajr l-awtorizzazzjoni espressa tal-President tal-Qorti Ġenerali, wara li jinstemgħu l-partijiet. Din l-awtorizzazzjoni tista’ tingħata, kompletament jew parzjalment, biss fuq talba bil-miktub, li għandha tipprovdi ġustifikazzjoni ddettaljata tal-interess leġittimu li jkollha aċċess għall-imsemmi proċess”.
113.
X’hemm x’wieħed jitgħallem, jekk hemm wara kollox, minn tali ħarsa ġenerali varjata ta’ kampjuni komparattivi (u mid-definizzjoni tagħhom selettivi)? Noffri erba’ punti minflok konklużjoni għal din it-taqsima.
114.
L-ewwel nett, l-atteġġament miftuħ ġudizzjarju huwa kullimkien (
54
). Jekk hemm xi ħaġa komuni dwar il-prattika kunsiderevolment varjata fil-livelli nazzjonali u internazzjonali, hija li l-qrati bħala istituzzjonijiet bdew isiru iktar, mhux inqas, miftuħa f’dawn l-aħħar għaxar jew għoxrin sena.
115.
It-tieni nett, ikunu x’ikunu l-arranġamenti individwali jew proċedurali fis-sistema inkwistjoni, żvelar potenzjali ta’ noti ta’ parti jtendi li jiġi amministrat mill-qrati nfushom. Jista’ jkun li ma hemmx ħafna sistemi li fihom ma jingħata l-ebda aċċess għan-noti.
116.
It-tielet nett, paragun jista’ jkun ta’ rilevanza mhux biss fil-livell ta’ soluzzjonijiet normattivi, imma wkoll fil-livell ta’ impatt soċjali u bħala konsegwenza ta’ ċerta leġiżlazzjoni jew soluzzjoni. Meqjus minn din il-perspettiva, ma jkunx jidher, f’dawk is-sistemi li jkunu għażlu li jkun hemm atteġġament iktar miftuħ u aċċess għal dokumenti ġudizzjarji, li l-konsegwenzi negattivi, ta’ sikwit immaġinarji, bħall-informazzjoni li tiġi sfruttata u użata ħażin minn terzi, jew minn aġenti ta’ partijiet jew minn membru tal-qorti li ssirlu pressjoni jew jiġi influwenzat b’xi mod, jimmaterjalizzaw b’xi mod tanġibbli. Verament jista’ jkun, ċertament, li inċidenti bħal dawn sempliċement ma ġewx irrapportati. Madankollu, f’dan l-istadju, l-informazzjoni komparattiva disponibbli ma tikkonfermax li nħolqu xi wħud mill-perikli li ħafna drabi jitressqu bħala r-raġuni għal xiex atteġġament miftuħ ikbar fil-qrati ma huwiex possibbli.
117.
Ir-raba’ u l-aħħar punt huwa li ċertament huwa minnu li għażliet u soluzzjonijiet normattivi adottati f’sistema waħda ma humiex eo ipso trasferibbli għal sistema oħra. L-argument komparattiv jibqa’ ta’ ispirazzjoni. Il-fatt li oħrajn jagħmlu affarijiet b’ċertu mod ma jfissirx li wieħed għandu jagħmel l-istess. Min-naħa l-oħra, meta wieħed jara x-xejra robusta li tindika direzzjoni ċara, sostnuta minn argumenti normattivi qawwija dwar ir-raġuni għal xiex atteġġament raġonevolment miftuħ tal-qrati huwa ħaġa tajba, tkun meħtieġa spjegazzjoni konvinċenti għas-suġġeriment li l-Qorti tal-Ġustizzja hija u għandha tkun differenti f’dan ir-rigward.
D – Eżami mill-ġdid tal-aċċess għal dokumenti ġudizzjarji (esterni) tal-Qorti tal-Ġustizzja
118.
F’dan il-kuntest, huwa ġust jiġi rrikonoxxut li l-istat bħalissa ta’ atteġġament miftuħ fil-Qorti tal-Ġustizzja sa fejn jikkonċerna l-attività ġudizzjarja tagħha (
55
) ma huwiex l-aħjar. Terz interessat ma għandux aċċess għall-proċess ġudizzjarju. Aċċess għal xi noti jista’ jkun possibbli f’kawżi li jkunu ngħalqu, jekk ikunu ssodisfatti l-kundizzjonijiet ta’ API.
119.
Kuntest usa’ u l-evoluzzjoni ġudizzjarja huma wkoll importanti f’dan ir-rigward. Għalkemm kien hemm xi żviluppi pożittivi fir-rigward tal-aċċess għal dokumenti ġudizzjarji (eqdem) tal-Qorti tal-Ġustizzja (
56
), jibqa’ l-fatt li sa fejn jikkonċerna l-aċċess ġenerali għal iktar informazzjoni dwar ix-xogħol ġudizzjarju kontinwu tal-Qorti tal-Ġustizzja, għejun ta’ informazzjoni qegħdin jingħalqu pjuttost milli jinfetħu oħrajn ġodda. San-nofs tad-disgħinijiet terz interessat seta’ jikseb iktar informazzjoni dwar il-kawża u dwar l-argumenti tal-partijiet permezz ta’ rapport tas-seduta ppubblikat fir-Rapporti tal-Qorti Ewropea flimkien mad-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja u l-konklużjonijiet ta’ Avukat Ġenerali. Dan ma huwiex iktar possibbli minħabba li l-pubblikazjoni tar-rapporti tas-seduti ma komplietx issir. Mill-2012 lil hawn, mid-dħul fis-seħħ tar-Regoli tal-Proċedura l-ġodda, rapporti ta’ seduti waqfu kompletament. Żid ma’ dan il-qosor, li maż-żmien iktar jiżdied, kemm tas-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja kif ukoll tal-konklużjonijiet tal-Avukati Ġenerali fir-rigward tal-argumenti ċċitati mressqa mill-partijiet jew mill-intervenjenti, għal ruġunijiet ovvji u li wieħed jifhem minħabba spejjeż ta’ traduzzjoni.
120.
Sabiex niġbor kollox fil-qosor, pjuttost b’mod paradossali fi żmien ta’ informazzjoni universali permezz tal-internet abbundanti, id-dinja ta’ barra kkonċernata qiegħda fil-fatt tirċievi inqas u inqas informazzjoni dwar it-teħid ta’ deċiżjonijiet mill-Qorti tal-Ġustizzja. Issa huwa ż-żmien li naqilbu l-folja. Fil‑kuntest ta’ dan is-sommarju iktar ’il fuq, l-għoti ta’ aċċess aħjar għal xi dokumenti ġudizzjarji tal-Qorti tal-Ġustizzja għandu b’mod iktar xieraq jitqies bħala li jerġa’ jistabbilixxi l-bilanċ f’termini li tinftiehem il-proċedura ġudizzjarja quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja: xi għejun ta’ informazzjoni ngħalqu għal raġunijiet operazzjonali. Oħrajn, bħal aċċess usa’ għal noti sottomessi quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja għandhom, għalhekk, jinfetħu.
121.
Qabel ma nagħti fil-qosor ftit suġġerimenti f’dan ir-rigward, għandi qabel xejn nagħmel tliet punti preliminari.
122.
L-ewwel nett, is-suġġerimenti magħmula f’din it-taqsima huma bbażati fuq il-prinċipju ta’ atteġġament miftuħ skont l-Artikolu 15(1) TFUE. Għandu jiġi b’mod ċar enfasizzat li l-Qorti tal-Ġustizzja, meta teżerċita l-attività ġudizzjarja tagħha, ma tkunx suġġetta għall-obbligu li tiffaċilità d-dritt ta’ aċċess għal dokumenti. Dak li jsegwi huwa pjuttost espressjoni ta’ dak li istituzzjoni ġudizzjarja li hija responsiva u tirrelata b’mod raġonevoli ma’ dinja ikbar għandha tixtieq li tagħmel minn jeddha.
123.
L-approċċ tal-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE) jista’ jkun ta’ eżempju f’dan ir-rigward. Il-BĊE huwa f’qagħda simili għal dik tal-Qorti tal-Ġustizzja. Bis-saħħa tar-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 15(3) TFUE, il-BĊE huwa suġġett għad-dritt ta’ aċċess għal dokumenti biss meta huwa jeżerċita l-attività amministrattiva tiegħu (
57
). Dan il-fatt, madankollu, ma żammx lill-BĊE milli volontarjament jipprovdi aċċess usa’ għad-dokumenti tiegħu, xi ftit taż-żmien ilu, abbażi tal-kunċett wiesa’ ta’ atteġġament miftuħ stipulat fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 1 TUE (
58
).
124.
It-tieni nett, b’mod li jsegwi mill-punt preċedenti, il-Qorti tal-Ġustizzja lanqas ma hija koperta mir-Regolament Nru 1049/2001. Madankollu, anki jekk ma humiex applikabbli, il-prinċipji u l-ġurisprudenza skont ir-Regolament jistgħu jipprovdu xi gwida sabiex tinstab is-soluzzjoni leġiżlattiva xierqa, kif fil-fatt kien ukoll il-każ dwar id-Deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Diċembru 2012.
125.
It-tielet nett, f’termini ta’ aċċess, għandha ssir distinzjoni bejn żewġ kategoriji ta’ dokumenti ġudizzjarji (
59
) tal-Qorti tal-Ġustizzja: “dokumenti ġudizzjarji interni” u “dokumenti ġudizzjarji esterni”.
126.
Dokumenti ġudizzjarji interni huma dawk abbozzati fil-Qorti tal-Ġustizzja u għall-Qorti tal-Ġustizzja, bħal abbozzi ta’ konklużjonijiet u sentenzi, rapporti preliminari, noti għal deċiżjoni dwar proċedura jew noti għal deliberazzjoni. Dawn id-dokumenti jappartjenu lill-proċess kwintessenzjali tal-ġudizzju. Sabiex in-natura tal-funzjoni ġudizzjarja ma tinbidilx kunsiderevolment, dawn id-dokumenti ma jistgħux ikunu kkonċernati minn atteġġament miftuħ (
60
).
127.
Dokumenti ġudizzjarji esterni tal-Qorti tal-Ġustizzja huma jew dawk abbozzati mill-Qorti tal-Ġustizzja għall-fini tal-komunikazzjoni ġudizzjarja tal-Qorti tal-Ġustizzja ma’ korpi esterni (partijiet, intervenjenti jew il-qrati nazzjonali) jew dawk sottomessi minn terzi lill-Qorti tal-Ġustizzja fi proċeduri ġudizzjarji, bħal noti sottomessi mill-partijiet, imma anki t-talbiet għal deċiżjoni preliminari sottomessi minn qrati nazzjonali. Bħala prinċipju, huma jistgħu (sakemm ma tkunx tapplika xi waħda mill-eċċezzjonijiet li jipprekludu żvelar fil-każ individwali), ikunu aċċessibbli sabiex jitrawwem atteġġament miftuħ fil-Qorti tal-Ġustizzja.
128.
Dak kollu li jsegwi f’din it-taqsima għandu rabta esklużiva ma’ dokumenti ġudizzjarji esterni tal-Qorti tal-Ġustizzja. Dwar il-modalitajiet prattiċi ta’ aċċess, jiena tal-fehma li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tagħti aċċess fiżiku (1) u remot (2) għal dokumenti ġudizzjarji esterni meta jintalbu. Idealment, hija tista’ wkoll tagħti aċċess għal ċerti dokumenti ex officio (3).
1. Aċċess fiżiku minn terz għal dokumenti individwali fil-proċess
129.
Aċċess ta’ terz għall-proċess ġudizzjarju, jew pjuttost għall-parti rilevanti tiegħu li jkun fiha dokumenti ġudizzjarji esterni, għandu jkun possibbli fil-bini tal-Qorti tal-Ġustizzja, meta jintalab f’kawżi kemm magħluqa kif ukoll pendenti. (
61
)
130.
Sistemi differenti ta’ aċċess għall-proċess jistgħu jkunu meħtieġa fir-rigward ta’ kawżi pendenti u magħluqa. Hemm differenza fil-bilanċ ta’ interessi. Jeħtieġ li jinstab il-bilanċ tajjeb bejn żewġ għanijiet jikkompetu kontra xulxin: atteġġament miftuħ minn naħa u protezzjoni ta’ proċeduri ġudizzjarji min-naħa l-oħra. Qabel ma tingħata s-sentenza (jew, f’kull każ, sas-seduta għas-sottomissjonijiet orali jew sa tmiem l-istadju fil-proċedura ta’ osservazzjonijiet bil-miktub f’kawżi mingħajr sottomissjonijiet orali), id-diskussjoni legali għandha tikkonċentra fil-Qorti tal-Ġustizzja u sssir fl-awla tal-Qorti, mhux permezz tal-midja. Barra minn dan, għalkemm il-periklu ta’ influwenza jew theddid lil partijiet jew lir-rappreżentanti tagħhom ma għandux jiġi esaġerat, lanqas ma jista’ jiġi eskluż.
131.
Ma hemmx, madankollu, raġuni għal xiex għandu jkun hemm il-ħtieġa ta’ xi preżunzjoni prima facie, bħal fil-kawża API, li żvelar ta’ dokumenti ġudizzjarji f’kawżi pendenti awtomatikament imur kontra r-rekwiżit tal-protezzjoni ta’ proċeduri ġudizzjarji. Hemm bżonn ta’ evalwazzjoni każ b’każ, ukoll minħabba d-dimensjoni istituzzjonali tal-propożizzjoni diskussa hawnhekk: jekk tkun il-Qorti tal-Ġustizzja nfisha li tiddeċiedi fuq l-iżvelar potenzjali, forsi jkun hemm inqas bżonn ta’ preżunzjonijiet ifformulati sabiex jiggwidaw id-diskrezzjoni amministrattiva.
132.
Għalhekk, jista’ jkun permess ukoll aċċess għal dokumenti ġudizzjarji esterni f’kawżi pendenti, għalkemm b’mod ristrett b’paragun ma’ kawżi magħluqa. F’kawżi pendenti, terz li juri interess leġittimu sabiex jikkonsulta dokument għandu jkollu dritt ta’ aċċess għalih, b’talba individwali, fil-bini tal-Qorti tal-Ġustizzja. Id-deċiżjoni dwar aċċess għandha ssir mill-President tal-Awla, li bla dubju jkun fl-aħjar pożizzjoni sabiex jiżen l-interessi kunfliġġenti li jkun hemm bid-dettalji partikolari tal-każ individwali. Il-partijiet fil-proċeduri pendenti għandhom jiġu kkonsultati.
133.
F’kawżi magħluqa, meta ma jkunx hemm konnessjoni ma’ ebda kawża pendenti, għandha tapplika sistema ta’ aċċess ġeneralment iktar faċli. Ma jkunx għadu jibqa’ meħtieġ interess leġittimu. Tabilħaqq, f’termini ta’ bilanċ, l-interess pubbliku ġenerali f’atteġġament miftuħ jista’ jiġi preżunt li jipprevali u l-aċċess għandu jingħata, sakemm ma jkunx hemm raġuni leġittima li tista’ żżomm tali aċċess, bħall-protezzjoni ta’ data personali, il-protezzjoni tal-minuri jew sigrieti kummerċjali. Għall-istess raġunijiet, imma wkoll għal għadd ta’ raġunijiet prattiċi, għal kawżi magħluqa ma għandux jibqa’ jkun hemm il-ħtieġa li l-partijiet jiġu kkonsultati.
2. Aċċess remot minn terz għal dokumenti individwali fil-proċess
134.
Talbiet għal aċċess remot għal dokumenti ġudizzjarji esterni individwali li jkun hemm fi proċess ġudizzjarju għandhom ukoll ikunu possibbli sabiex jiġi ffaċilitat aċċess individwali. Dan it-tip ta’ aċċess jista’ b’mod partikolari jkun rilevanti fir-rigward ta’ tipi standard ta’ dokumenti, li raġonevolment huwa mistennija jkunu fi proċess, bħal noti sottomessi f’kawża minn parti jew minn intervenjent.
135.
Li xi tip ta’ aċċess remot ikun jista’ jsir huwa fl-aħjar interess tat-tnejn: tat-terz interessat kif ukoll, fil-fatt, tal-istituzzjoni nfisha. L-ugwaljanza u kunsiderazzjonijiet soċjali jitolbu aċċess remot fil-każ tal-ewwel: mhux kulħadd jista’ finanzjarjament jivvjaġġa personalment sal-Lussemburgu sabiex jispezzjona l-fajl fil-bini tal-Qorti tal-Ġustizzja. Kif qalet il-Qorti tal-Ġustizzja, f’kuntesti differenti f’għadd ta’ okkażjonijiet, huma s-sustanza u l-fakultà li wieħed ġenwinament jeżerċita ċertu dritt li għandhom jiġu ssalvagwardjati, mhux biss sempliċement l-eżistenza formali ta’ dritt jew rimedju. (
62
)
136.
F’kull każ, il-kundizzjonijiet għal aċċess remot għandhom fis-sustanza jkunu l-istess bħal dawk issuġġeriti għal aċċess fiżiku għal proċess fil-bini tal-Qorti tal-Ġustizzja, kif intqal fil-qosor iktar ’il fuq fil-punti 130 sa 133. Madankollu, il-persuna interessata għandha naturalment tkun iktar speċifika fir-rigward tad-dokumenti preċiżi li huwa jew hija jkunu jridu jiksbu. Bl-istess mod, jistgħu jiġu imposti limiti raġonevoli fuq l-għadd ta’ kopji, kif ukoll tariffi xierqa għal dawn il-kopji.
3. Aċċess online għal dokumenti ġudizzjarji magħżula
137.
Fl-aħħar nett, bħala suppliment għat-talba individwali iżda wkoll għall-estensjoni tagħha, għall-kawżi magħluqa (jew għall-inqas porzjon minnhom), tista’ tiġi prevista pożizzjoni iktar proattiva għall-pubblikazzjoni ta’ dokumenti ġudizzjarji esterni magħżula. F’każijiet bħal dawn, it-tipi l-iktar sinjifikattivi ta’ dokumenti ġudizzjarji esterni – bħat-talba għal deċiżjoni preliminari, in-noti tal-partijiet u, jekk tkun tapplika, id-deċiżjoni finali tal-qorti nazzjonali – jistgħu jitqiegħdu fis-sit tal-internet tal-Qorti tal-Ġustizzja, bħala rutina. Għandhom joħolqu, flimkien mad-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, u jekk jingħataw, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, “E-File” online ta’ kawża.
138.
Is-suġġeriment magħmul fil-fatt bl-ebda mod ma huwa rivoluzzjonarju daqs kemm jista’ jidher mad-daqqa ta’ għajn: it-tliet tipi kollha ta’ dokumenti aktarx li diġà huma, b’xi mod jew ieħor, fid-dominju pubbliku. It-test tad-domandi rrinvjati mill-qrati nazzjonali fit-talbiet tagħhom għal deċiżjoni preliminari huwa diġà ppubblikat fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea. Apparti dan, fis-sistemi legali tal-Istati Membri kważi kollha dawn it-talbiet huma deċiżjonijiet ġudizzjarji normali (digrieti) li, hekk jew hekk, aktarx huma aċċessibbli fid-databases online rispettivi tal-qrati nazzjonali (
63
). Dan huwa minnu wkoll għad-deċiżjoni finali tal-qorti nazzjonali li tkun, kważi fil-ġurisdizzjonijiet kollha, aċċessibbli wkoll online. Min-naħa tagħhom, noti tal-Kummissjoni f’kawżi magħluqa diġà jistgħu jinkisbu bis-saħħa ta’ API u, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja ssegwi l-approċċ issuġġerit fl-ewwel parti ta’ dawn il-konklużjonijiet (A), il-Kummissjoni tkun obbligata wkoll tiżvela l-osservazzjonijiet bil-miktub sottomessi minn partijiet oħra.
139.
Għalhekk, dik l-informazzjoni kollha tinsab diġà b’xi mod fid-dominju pubbliku. Huwa biss diffiċli li ssib fejn tkun tinsab u jkollok aċċess għaliha, imxerrda f’għadd ta’ databases f’diversi Stati Membri u f’istituzzjonijiet tal-Unjoni. Tali pożizzjoni proattiva għandha ċertament trawwem id-dibattitu u l‑għarfien tad-dritt tal-Unjoni li naturalment huwa fl-interess tal-Qorti tal-Ġustizzja nfisha. Hija wkoll, fil-fatt, tkun qiegħda tiffranka l-ħin u r-riżorsi tal-istituzzjoni, kif ukoll dawk tal-individwu: ma jkollhomx għalfejn isiru talbiet speċjali għal aċċess, u ħadd ma jkollu għalfejn jipproċessahom.
140.
L-aħħar tliet rimarki relatati mat-tliet modalitajiet kollha ta’ aċċess huma deskritti fil-qosor f’din it-taqsima: l-ewwel, fil-fehma tiegħi, l-atteġġament miftuħ fir-rigward ta’ dokumenti ġudizzjarji esterni jfisser spezzjoni tal-proċess jew aċċess remot għad-dokumenti fil-verżjoni riċevuta mill-Qorti tal-Ġustizzja mingħand parti individwali, inkluża l-lingwa li fiha d-dokument ikun ġie riċevut oriġinarjament.
141.
It-tieni, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tagħmel tagħha xi wieħed mis-suġġerimenti magħmula f’din it-taqsima, l-implementazzjoni gradwali tagħhom għandha tippermetti lill-partijiet ikkonċernati jadattaw il-mod tal-azzjoni tagħhom jekk ikunu jixtiequ jagħmlu hekk. B’mod partikolari, istruzzjonijiet ċari bil-quddiem lill-partijiet għandhom jindikaw li terz ikun jista’ jitlob aċċess għall-proċess ġudizzjarju. Jekk dan iseħħ, l-awtur tad-dokument (noti) ikollu l-għażla jissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja liema parti mis-sottomissjonijiet tagħhom ma għandhomx jiġu żvelati.
142.
It-tielet, ċertament is-suġġerimenti magħmula f’din it-taqsima jkun jeħtiġilhom għadd ta’ adattamenti tekniċi. Madankollu, il-kwistjonijiet tekniċi u operazzjonali ma jistgħux jitħallew iċajpru l-valur oriġinali, li jirrifletti profondament il-viżjoni ta’ x’tip ta’ qorti l-Qorti tal-Ġustizzja tixtieq tkun. Ma hemmx riforma mingħajr bidla.
4. Kunsiderazzjonijiet finali
143.
Fl-aħħar nett, għal finijiet ta’ kompletezza: kif jirrelataw is-suġġerimenti magħmula f’din it-taqsima mad-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża API, potenzjalment estiżi bis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża?
144.
Kif irrikonoxxejt iktar ’il fuq (Taqsima B), l-approċċ API, ridott għall-konklużjonijiet limitrofi, iżda loġiċi u meħtieġa, tiegħu minn din il-kawża, ma huwiex ideali. Madankollu, sakemm u jekk il-Qorti tal-Ġustizzja nfisha tipprovdi għal aċċess għal xi wħud mid-dokumenti ġudizzjarji tagħha, dan l-approċċ u l-possibbiltà li huwa joffri għandhom ikunu validi. Madankollu, malli l-Qorti tal-Ġustizzja toħloq regoli dwar aċċess għad-dokumenti ġudizzjarji tagħha, dawn ir-regoli għandhom jieħdu preċedenza, bħala lex specialis, fuq l-approċċ ġurisprudenzjali adottat minn API u potenzjalment estiż minn din il-kawża.
145.
Ladarba tkun stabbilita tali sistema, kull talba għal żvelar ta’ dokumenti ġudizzjarji għandha primarjament tiġi indirizzata lill-Qorti tal-Ġustizzja. F’termini prattiċi, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tintalab qabel istituzzjoni tal-Unjoni oħra, id-deċiżjoni tagħha dwar jekk jingħatax aċċess torbot lill-Kummissjoni, u lil kull istituzzjoni oħra tal-Unjoni. Dan ifisser li dawn l-istituzzjonijiet tal-aħħar ma jkunux jistgħu jiżvelaw id-dokumenti mitluba, anki jekk ikunu fil-pussess tagħhom, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tkun irrifjutat tagħti aċċess. Jekk talbiet għal dokumenti ta’ terz jiġu indirizzati l-ewwel lill-Kummissjoni jew lil istituzzjoni oħra koperta mir-Regolament, umilment nissuġġerixxi li dawn għandhom jintbagħtu lill-Qorti tal-Ġustizzja. Madankollu, dan ma għandux, bħala prinċipju, iżomm lil istituzzjoni milli tiżvela d-dokumenti tagħha stess, jiġifieri n-noti tagħha stess. Il-partijiet jibqgħu liberi jiżvelaw in-noti tagħhom stess, f’konformità ma’ ġurisprudenza preċedenti (
64
).
E – Spejjeż
146.
Fis-seduta l-Kummissjoni talbet lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkundanna lil P. Breyer, fuq il-bażi tal-Artikolu 138(3) tar-Regoli tal-Proċedura, ibati l-ispejjeż tiegħu stess, anki fil-każ li l-appell jiġi miċħud.
147.
P. Breyer talab lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkundanna lill-Kummissjoni tbati l-ispejjeż tal-appell. Barra minn hekk, huwa stieden lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex b’mod ġenerali tiċċara l-kwistjoni dwar jekk parti għandhiex tuża d-dokumenti miksuba biss sabiex tiddefendi l-interessi privati tagħha jew tistax ukoll b’mod liberu tippubblikahom online u tikkummenta dwarhom.
148.
Fis-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali tat raġun lil P. Breyer fil-mertu. Madankollu, hija kkundannatu għal nofs l-ispejjeż magħmula mill-Kummissjoni minħabba l-fatt li huwa kien ippubblika fis-sit tal-internet tiegħu, waqt li l-proċeduri ġudizzjarji kienu għadhom għaddejja, id-difiża, ir-risposta, id-dikjarazzjoni tal-Isvezja bħala intervenjenti u skambju ta’ ittri bejn il-Kummissjoni u r-rikorrent dwar is-suġġett tal-pubblikazzjoni ta’ dawk id-dokumenti. Il-pubblikazzjoni tad-dokumenti kellha toffri lil dawk li jużaw l-internet il-possibbiltà li jagħmlu kummenti u tagħti lok għal għadd ta’ kummenti li kienu jikkritikaw lill-Kummissjoni (
65
).
149.
Għandu jiġi enfasizzat li d-deċiżjoni tal-Qorti Ġenerali dwar l-ispejjeż ma hijiex is-suġġett ta’ dan l-appell. Din il-kwistjoni ma tissemmiex uffiċjalment bħala aggravju separat tal-appell mill-Kummissjoni. Lanqas ma kienet is-suġġett ta’ appell inċidentali ta’ P. Breyer.
150.
Minflok, f’dan l-appell, il-Kummissjoni talbet lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi dwar l-ispejjeż tal-appell b’mod simili għal dak tal-Qorti Ġenerali. B’mod indirett, għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja qiegħda tintalab tikkonferma l-approċċ tal-Qorti Ġenerali, billi essenzjalment tirriproduċih fil-livell tal-appell.
151.
Ma nirrakkomandax li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħmel hekk. Il-propożizzjoni tiegħi lill-Qorti tal-Ġustizzja f’dak li jirrigwarda deċiżjoni dwar l-ispejjeż ta’ dan l-appell hija li ssegwi r-regola normali tal-Artikolu 138(1) tar-Regoli tal-Proċedura u li tikkundanna lill-Kummissjoni, bħala l-parti li tilfet il-kawża għall-ispejjeż kollha tal-appellat, għal żewġ raġunijiet.
152.
L-ewwel, anki kieku wieħed kellu jikkonferma l-approċċ tal-Qorti Ġenerali b’rabta mal-ispejjeż f’sitwazzjoni simili, l-appellat kien diġà kkundannat għal nofs l-ispejjeż tiegħu stess mill-Qorti Ġenerali. F’dan ir-rigward, ma narax għal xiex huwa għandu jiġi kkundannat għat-tieni darba mid-dehra għall-istess allegat ksur fil-livell tal-appell ukoll.
153.
It-tieni, irrid nammetti li jiena wkoll għandi riżervi ġenerali dwar l-approċċ magħżul mill-Qorti Ġenerali. Għad-deċiżjoni tagħha dwar l-ispejjeż f’din il-kawża, il-Qorti Ġenerali qagħdet fuq id-deċiżjoni preċedenti tagħha fil-kawża Svenska (
66
) . Din il-kawża, madankollu, jidhirli li hija pjuttost differenti, kemm fattwalment, kif ukoll proċeduralment.
154.
Dwar il-fatti fil-kawża Svenska, intqal li r-rikorrent ippubblika u editja – jiġifieri bidel – verżjonijiet tad-dokumenti ġudizzjarji rilevanti online, bin-numri tat-telefon u tal-faks tal-aġenti tal-Kunsill, billi espressament stieden lill-membri tal-pubbliku jibagħtu l-kummenti tagħhom u b’hekk jagħmlu pressjoni fuq il-Kunsill, sabiex iqanqal il-kritika tal-pubbliku għall-aġenti (
67
). Għal dan, ir-rikorrenti rċieva żewġ terzi biss tal-ispejjeż tiegħu mingħand il-Kunsill, għalkemm huwa rebaħ il-kawża kollha. F’din il-kawża, jidher li P. Breyer ikkontenta lilu nnifsu billi ppubblika l-verżjoni integrali tad-dokumenti rċevuti online mingħajr ma bidilhom, u biss wara li għamel id-data personali anonima. U għal dan, li forsi jista’ jitqies bħala ferm inqas ta’ interferenza, l-appellat ingħata lura biss nofs l-ispejjeż tiegħu.
155.
Jidher ukoll li hemm differenza proċedurali. Fi Svenska, il-kwistjoni ta’ pubblikazzjoni ta’ dokumenti ġudizzjarji fuq l-internet kienet ittrattata bħala kwistjoni preliminari mill-qorti tal-ewwel istanza, li dwarha l-partijiet kienu mistiedna jissottomettu osservazzjonijiet, bl-inċident jiġi diskuss u l-inċidenza tal-pubblikazzjoni fuq il-proċeduri tiġi evalwata. (
68
) F’din il-kawża, ma huwiex għalkollox ċar kif b’mod speċifiku l-iżvelar (fattwalment pjuttost differenti) kien jagħmel ħsara lid-dritt għal difiża tal-Kummissjoni u jikkostitwixxi użu ħażin tan-noti (
69
).
156.
Għal dawn ir-raġunijiet kollha, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja ssegwi r-regola ġenerali applikabbli għall-allokazzjoni ta’ spejjeż ta’ appelli: il-parti li titlef il-kawża għandha tiġi kkundannata għall-ispejjeż. Deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja (potenzjalment) ta’ portata estensiva dwar jekk u kif parti fil-proċeduri tista’ tippubblika online n-noti ta’ parti oħra jew ta’ intervenjent għandha tiġi rriżervata sabiex titqies b’mod xieraq u sħiħ f’kawża differenti fejn din il-kwistjoni tinstema’ u tiġi diskussa sewwa.
VI – Konklużjoni
157.
Fid-dawl tal-konsiderazzjonijiet imsemmija hawn fuq, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha:
—
tiċħad l-appell;
—
tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż tagħha stess u għal dawk ta’ Patrick Breyer;
—
tikkundanna lir-Renju ta’ Spanja, lir-Repubblika Franċiża, lir-Repubblika tal-Finlandja u lir-Renju tal-Isvezja għall-ispejjeż rispettivi tagħhom.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-30 ta’ Mejju 2001 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 1, Vol. 3, p 331).
(
3
)	Sentenza tal-21 ta’ Settembru 2010, L-Isvezja et vs API u Il-Kummissjoni u API vs Il-Kummissjoni u Il-Kummissjoni vs API (C-514/07 P, C-528/07 P u C-532/07 P, EU:C:2010:541).
(
4
)	Deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, tal-11 ta’ Diċembru 2012, dwar l-aċċess tal-pubbliku għad-dokumenti miżmuma mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet amministrattivi tagħha (ĠU 2013, C 38, p. 2).
(
5
)	Direttiva (KE) Nru 2006/24 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-15 ta’ Marzu 2006, dwar iż-żamma ta’ data ġenerata jew proċessata b’konnessjoni mal-provvista ta’ servizzi pubblikament disponibbli ta’ komunikazzjoni elettronika jew ta’ networks ta’ komunikazzjoni pubblika u li temendi d-Direttiva 2002/58/KE (ĠU 2006, L 105, p. 54).
(
6
)	F’dawn il-konklużjonijiet ser nuża l-kelma “noti” (bil-miktub) bħala terminu ġeneriku li jagħmel riferiment għal kull sottomissjoni bil-miktub magħmula minn parti jew minn intervenjent fi proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex b’hekk tkun tinkludi kemm il-kunċett ta’ “osservazzjonijiet” (bil-miktub) kif ukoll “sottomissjonijiet” (bil-miktub).
(
7
)	Sentenza tad-29 ta’ Lulju 2010, Il-Kummissjoni vs L-Austrija (C-189/09, EU:C:2010:455).
(
8
)	Sentenza tal-21 ta’ Settembru 2010, L-Isvezja et vs API u Il-Kummissjoni u API vs Il-Kummissjoni u Il-Kummissjoni vs API (C-514/07 P, C-528/07 P u C-532/07 P, EU:C:2010:541).
(
9
)	T-188/12, EU:T:2015:124.
(
10
)	Punti 47-48 tas-sentenza appellata.
(
11
)	Punt 74 tas-sentenza appellata.
(
12
)	Punt 80 tas-sentenza appellata.
(
13
)	Punt 112 tas-sentenza appellata.
(
14
)	Punt 113 tas-sentenza appellata.
(
15
)	Ara s-sentenza tal-21 ta’ Settembru 2010, L-Isvezja et vs API u Il-Kummissjoni u API vs Il-Kummissjoni u Il-Kummissjoni vs API (C-514/07 P, C-528/07 P u C-532/07 P, EU:C:2010:541, punt 79
et seq).
(
16
)	Ara s-sentenza tal-21 ta’ Settembru 2010, L-Isvezja et vs API u Il-Kummissjoni u API vs Il-Kummissjoni u Il-Kummissjoni vs API (C-514/07 P, C-528/07 P u C-532/07 P, EU:C:2010:541, punti 130 u 131).
(
17
)	Ara s-sentenza tal-21 ta’ Settembru 2010, L-Isvezja et vs API u Il-Kummissjoni u API vs Il-Kummissjoni u Il-Kummissjoni vs API (C-514/07 P, C-528/07 P u C-532/07 P, EU:C:2010:541, punt 92
et seq).
(
18
)	Ara s-sentenzi tat-18 ta’ Diċembru 2007, L-Isvezja vs Il-Kummissjoni (C-64/05 P, EU:C:2007:802, punt 55), u tal-21 ta’ Lulju 2011, L-Isvezja vs MyTravel u Il-Kummissjoni (C-506/08 P, EU:C:2011:496, punt 88). Ara wkoll il-premessa 10 tar-Regolament 39.
(
19
)	Ara s-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2007, L-Isvezja vs Il-Kummissjoni (C-64/05 P, EU:C:2007:802, punt 56).
(
20
)	Jista’ jiżdied jingħad li l-istess ma huwiex minnu għal tipi oħra ta’ proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fejn tkun involuta l-Kummissjoni, senjatament il-proċedura ta’ deċiżjoni preliminari. Anki f’dawn it-tipi ta’ proċedura msemmija l-aħħar, jekk il-Kummissjoni tiddeċiedi li tintervjeni skont l-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, hija naturalment taġixxi fl-isfera ta’ responsabiltà skont l-Artikolu 3(a) tar-Regolament.
(
21
)	Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Typke vs Il-Kummissjoni (C-491/15 P, EU:C:2016:711, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
22
)	Forsi huwa ta’ min jinnota li r-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 15(3) TFUE jirreferi għal “kompiti amministrattivi”. Madankollu, la dik id-dispożizzjoni, lanqas fil-fatt ir-Regolament fl-eċċezzjoni tiegħu fl-Artikolu 4(2), attwalment ma jużaw it-terminu “attività ġudizzjarja”. Min-naħa l-oħra, jekk wieħed jassumi li l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ taġixxi biss meta tkun qiegħda teżerċita l-“kompiti amministrattivi” tagħha jew, a contrario, “kompiti ġudizzjarji” (u li tertium non datur), allura, għal kull skop prattiku, l-eżerċizzju ta’ “kompiti ġudizzjarji” jista’ jkun ekwivalenti għal “attività ġudizzjarja” u l-eżerċizzju ta’ “kompiti amministrattivi” għal “attività amministrattiva”.
(
23
)	Implementata mill-Qorti tal-Ġustizzja fid-Deċiżjoni tagħha tal-11 ta’ Diċembru 2012.
(
24
)	Għalhekk, tingħaqad b’mod ġenerali mas-suġġeriment diġà magħmul fir-rigward tal-aċċess għal dokumenti ġudizzjarji f’kawżi pendenti fil-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Poiares Maduro fil-kawżi L-Isvezja vs API u API vs Il-Kummissjoni u Il-Kummissjoni vs API (C-514/07 P, C-528/07 P u C-532/07 P, EU:C:2009:592, punt 14).
(
25
)	B’rabta mal-Qorti tal-Ġustizzja u ma’ istituzzjonijiet ġudizzjarji inġenerali, ser nuża t-terminu “atteġġament miftuħ” u mhux “trasparenza”. Xogħol ġudizzjarju, sakemm il-karattru tiegħu ma jinbidilx konsiderevolment, qatt ma jista’ jkun trasparenti. Jista’ jipprova jsir, madankollu, raġonevolment miftuħ, jiġifieri jkun aċċessibbli, intellettwalment kif ukoll fiżikament, għaċ-ċittadini.
(
26
)	Ara, pereżempju, Alemanno, A., Stefan, O., “Openness at the Court of Justice of the European Union: Toppling a Taboo”, Common Market Law Review vol. 51, Kluwer Law International, 2014, p. 97 sa 139. B’mod iktar ġenerali, dwar atteġġament miftuħ u trasparenza fil-kuntest tal-Unjoni Ewropea, ara Prechal, S., De Leeuw, M.E., “Transparency: A General Principle of EU Law?”, f’Bernitz, U. et alia (ed.), General Principles of EC Law in a Process of Development, Kluwer Law International, London, 2008, p. 201 sa 242; Dyrberg, P., “Accountability and Legitimacy: What is the Contribution of Transparency?”, f’Arnull, A., Wincott, D. (ed.), Accountability and Legitimacy in the European Union, Oxford University Press, Oxford, 2002, p. 81 sa 96; Rideau, J. (dir), La transparence dans l’Union européenne– Mythe ou principe juridique?, L.G.D.J, Paris, 1999; Curtin, D., Executive Power of the European Union. Law, Practices, and the Living Constitution, Oxford University Press, Oxford, 2009, p. 204 sa 245; Coudray, L., “La transparence et l’accès aux documents”, f’Auby, J.-B., Dutheil de la Rochère, J. (dir), Traité de droit administratif européen, it-2 Edizzjoni, Bruylant, Bruxelles, 2014, p. 699 sa 712.
(
27
)	Ara wkoll l-Artikolu 10(3) TUE, li jaqa’ taħt it-Titolu II “Dispożizzjonijiet dwar il-prinċipji demokratiċi”, u, b’mod iktar ġenerali, anki l-Artikolu 298(1) TFUE.
(
28
)	Ara s-sentenza tad-9 ta’ Novembru 2010, Volker und Markus Schecke u Eifert (C-92/09 u C-93/09, EU:C:2010:662, punt 68 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
29
)	Barra minn dan, fid-dawl ta’ konfigurazzjonijiet fattwali speċifiċi, drittijiet oħra jistgħu potenzjalment ikunu rilevanti, bħall-Artikolu 13 bit-titolu “Il-libertà ta’ l-arti u x-xjenza”. Jipprevedi li “L-arti u r-riċerka xjentifika huma liberi. Il-libertà akkademika għandha tiġi rispettata”.
(
30
)	Ara pereżempju s-sentenzi tal-QEDB tal-10 ta’ Lulju 2006 fil-kawża Sdružení Jihočeské Matky vs Ir-Repubblika Ċeka (ECLI:CE:ECHR:2006:0710DEC001910103); is-sentenza tal-QEDB tal-14 ta’ April 2009 fil-kawża Társaság a Szabadságjogokért vs L-Ungerija (ECLI:CE:ECHR:2009:0414JUD003737405, § 35); is-sentenza tal-QEDB tat-3 ta’ April 2012 fil-kawża Gillberg vs L-Isvezja (ECLI:CE:ECHR:2012:0403JUD004172306, § 82-83); u tas-17 ta’ Frar 2015 fil-kawża Guseva vs Il-Bulgarija (ECLI:CE:ECHR:2015:0217JUD000698707, § 53).
(
31
)	Ara s-sentenza tal-QEDB tal-14 ta’ April 2009 fil-kawża Társaság a Szabadságjogokért vs L-Ungerija (ECLI:CE:ECHR:2009:0414JUD003737405).
(
32
)	Qalet, f’termini pjuttost ġenerali, li “din il-kawża tikkonċerna essenzjalment interferenza – minħabba s-setgħa ta’ ċensura ta’ monopolju ta’ informazzjoni – bl-eżerċizzju tal-funzjonijiet ta’ watchdog soċjali, bħall-istampa, iktar milli ċaħda ta’ dritt ġenerali ta’ aċċess għal dokumenti uffiċjali” - sentenza tal-QEDB tal-14 ta’ April 2009 fil-kawża Társaság a Szabadságjogokért vs L-Ungerija (ECLI:CE:ECHR:2009:0414JUD003737405, § 36).
(
33
)	Ara, bħala eżempju, il-kawża pendenti dwar l-aċċess għal proċess ta’ kawża: QEDB, Studio Monitor u Zuriashvil vs Georgia, Rikors Nru 44920/09.
(
34
)	Bentham, J., “Draught of a Code for the Organization of the Judicial Establishment in France”, f’Works IV (1790)”, The Works of Jeremy Bentham, 1838-1843, Bowring, J., (ed), Russell & Russell, New York, 1962, p. 316).
(
35
)	Bentham, J., “Essay on Political Tactics”, f’Works II (1791)”, The Works of Jeremy Bentham, 1838-1843, Bowring, J., (ed), Russell & Russell, New York, 1962, p. 314).
(
36
)	Ara, b’mod ġenerali, Dawson, J.P., The Oracles of Law, University of Michigan Law School, Ann Arbor, 1968, b’mod partikolari p. 50 sa 64.
(
37
)	Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Poiares Maduro fil-kawżi L-Isvezja vs API u API vs Il-Kummissjoni u Il-Kummissjoni vs API (C-514/07 P, C-528/07 P u C-532/07 P, EU:C:2009:592, punt 26, l-aħħar linja).
(
38
)	Ara De S.-O.l’E. Lasser, M., Judicial Deliberations. A Comparative Analysis of Judicial Transparency and Legitimacy, Oxford University Press, Oxford, 2009, p. 299 et seq.
(
39
)	Ara Scharpf, F., Regieren in Europa. Effektiv und demokratisch?, Campus Verlag, Frankfurt/New York, 1999, p. 16 sa 28.
(
40
)	Ara Ewing, K.D., “A Theory of Democratic Adjudication: Towards a Representative, Accountable and Independent Judiciary” Alberta Law Review, Vol. 38, 2000, p. 708 sa 733. Fil-kuntest tal-QTĠ-UE, ara de Witte, B., “Democratic Adjudication in Europe – How Can the European Court of Justice be Responsive to the Citizens?”, f’Dougan, M., Nic Shuibhne, N., Spaventa, E. (ed), Empowerment and Disempowerment of the European Citizen, Hart Publishing, Oxford and Portland, 2012, p. 129 sa 144.
(
41
)	R v Sussex Justices, Ex parte McCarthy ([1924] 1 KB 256, [1923] All ER Rep 233). Enfasi miżjuda.
(
42
)	Ara Habermas. J., Faktizität und Geltung. Beiträge zur Diskurstheorie des Rechts und des demokratischen Rechtsstaats. Suhrkamp, Frankfurt am Main, 1992, p. 435 et seq.
(
43
)	Ara, dwar l-enfasi tar-rabta bejn aċċess għal informazzjoni min-naħa ta’ social watchdogs u l-kontribuzzjoni għal dibattitu pubbliku, is-sentenzi tal-QEDB tal-25 ta’ Ġunju 2013 fil-kawża Youth Initiative for Human Rights vs Is-Serbja (ECLI:CE:ECHR:2013:0625JUD004813506, § 24) u tat-28 ta’ Novembru 2013 fil-kawża Österreichische Vereinigung Zur Erhaltung, Stärkung und Schaffung Eines Wirtschaftlich Gesunden Land- und Forstwirtschaftlichen vs L-Awstrija (ECLI:CE:ECHR:2013:1128JUD003953407, § 33).
(
44
)	Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Poiares Maduro fil-kawżi L-Isvezja vs API u API vs Il-Kummissjoni u Il-Kummissjoni vs API (C-514/07 P, C-528/07 P u C-532/07 P, EU:C:2009:592, punt 33).
(
45
)	Ara pereżempju, Sharpston, E., “Transparency and Clear Legal Language in the European Union: Ambiguous Legislative Texts, Laconic Pronouncements and the Credibility of the Judicial System”, Cambridge Yearbook of European Legal Studies, Vol. 12, 2010, p. 409 sa 423.
(
46
)	Ara, għal deskrizzjoni fil-qosor ta’ sistemi nazzjonali selettivi, National practices with regard to the accessibility of court documents, European Parliament, Directorate-General for Internal Policies, Policy Department C: Citizens’ Rights and Constitutional Affairs, 2013; jew Report on Access to Judicial Information, Open Society Justice Initiative, Marzu 2009.
(
47
)	Ara f’dan ir-rigward, b’mod partikolari il-Model Policy for Access to Court Records in Canada, redatta mill-Judges Technology Advisory Committee of the Canadian Judicial Council f’Settembru 2005, kif ukoll il-Policy for Access to Supreme Court of Canada Records tas-17 ta’ Marzu 2015 (online http://www.scc-csc.ca/case-dossier/rec-doc/pol-eng.aspx).
(
48
)	Regola 33(2) tar-Regoli tal-Qorti tal-QEDB.
(
49
)	Artikolu 14(5) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-EFTA.
(
50
)	Artikolu 53 tar-Regoli tal-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja.
(
51
)	Artikolu 67 tar-Regoli tat-Tribunal Internazzjonali għal-Liġi tal-Baħar.
(
52
)	ĠU 2015 L 105, p. 1. (Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 7, p. 650)
(
53
)	L-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 22(2) tar-Regoli tal-Proċedura tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku (ĠU 2014 L 206, p. 1).
(
54
)	Min hu xettiku jista’ jirrimarka li qabel kienet l-imħabba (li kienet kullimkien). Imma mbagħad jidher li xi ħaġa nbidlet (ċertament fir-rigward ta’ kif il-qrati jidhru f’għajnejn in-nies).
(
55
)	Inħallu barra, f’din it-taqsima, l-aċċess għad-dokumenti tal-Qorti tal-Ġustizzja relatati mal-attivitajiet amministrattivi tagħha, ipprovduti mid-Deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea tal-11 ta’ Diċembru 2012.
(
56
)	Ara d-Deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea tal-10 ta’ Ġunju 2014 dwar id-depożitu tal-arkivji storiċi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea fi ħdan l-arkivji storiċi tal-Unjoni Ewropea (l-Istitut Universitarju Ewropew) (ĠU 2015 C 406, p. 2).
(
57
)	Minkejja l-assenza f’dak iż-żmien ta’ dispożizzjoni ta’ Trattat li kienet teżiġi li huwa jagħti aċċess għad-dokumenti amministrattivi tiegħu, il-BĊE kien diġà pprovda għal tali aċċess fid-Deċiżjoni ECB/1998/12, tat-3 ta’ Novembru 1998, dwar aċċess pubbliku għal dokumentazzjoni u għall-arkivji tal-Bank Ċentrali Ewropew (ĠU 1999 L 110, p. 30).
(
58
)	Deċiżjoni tal-Bank Ċentrali Ewropew 2004/258/KE, tal-4 ta’ Marzu 2004, dwar aċċess tal-pubbliku għal dokumenti tal-Bank Ċentrali Ewropew (ĠU 2004 L 80, p. 42).
(
59
)	Differenti minn dokumenti amministrattivi tal-Qorti tal-Ġustizzja.
(
60
)	Sakemm xi wħud minnhom ma jsirux aċċessibbli fl-Arkivji Storiċi (ara iktar ’il fuq, nota ta’ qiegħ il-paġna 56).
(
61
)	Għalhekk, b’mod (immodifikat), skont l-eżempju tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali u ta’ dak li qabel kien it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku (ara iktar’il fuq, il-punt 112 ta’ dawn il-konklużjonijiet).
(
62
)	Ara, b’analoġija usa’ ma’ kawżi relatati ma’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva, is-sentenzi tal-15 ta’ Settembru 2016, Star Storage et (C-439/14 u C-488/14, EU:C:2016:688, punt 44) jew tat-22 ta’ Diċembru 2010, DEB (C-279/09, EU:C:2010:811, punt 28).
(
63
)	Flimkien ma’ dan, xi ġurisdizzjonijiet nazzjonali, b’mod partikolari ġurisdizzjonijiet superjuri, imorru anki lil hinn u “jimpostaw lilhom infushom” fil-websites tagħhom stess, fir-rigward ta’ talbiet għal deċiżjonijiet preliminari li huma jkunu ssottomettew lill-Qorti tal-Ġustizzja: tipikament huma jippubblikaw it-talba oriġinali tagħhom għal deċiżjoni preliminari, ir-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja u d-deċiżjoni nazzjonali finali tagħhom stess.
(
64
)	Ara d-digriet tat-3 ta’ April 2000, Il-Ġermanja vs Il-Parlament u Il-Kunsill (C-376/98, EU:C:2000:181, punt 10).
(
65
)	Punt 126 tas-sentenza appellata, fid-dawl tal-punti 120 u 122.
(
66
)	Sentenza tas-17 ta’ Ġunju 1998, Svenska Journalistförbundet vs Il-Kunsill (T-174/95, EU:T:1998:127).
(
67
)	Sentenza tas-17 ta’ Ġunju 1998, Svenska Journalistförbundet vs Il-Kunsill (T-174/95, EU:T:1998:127, punt 138).
(
68
)	Sentenza tas-17 ta’ Ġunju 1998, Svenska Journalistförbundet vs Il-Kunsill (T-174/95, EU:T:1998:127, punti 22 sa 24).
(
69
)	Sentenza appellata, punti 123 u 124, bit-talba tal-Kummissjoni dwar l-ispejjeż apparentement kienet magħmula biss fis-seduta (punt 25 tas-sentenza appellata).