61985J0265
ΈΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠ' ΑΚΡΟΑΤΗΡΊΟΥ ΣΥΖΉΤΗΣΗ
στην υπόθεση 265/85 (
*1
)
Ι — Πραγματικά περιστατικά, νομικό πλαίσιο και διαδικασία
Α — Πραγματικά περιστατικά
1.
Οι ενάγουσες, εταιρίες ολλανδικού δικαίου, παράγουν και εμπορεύονται μαργαρίνη και άλλες βρώσιμες λιπαρές ουσίες φυτικής κατ' αρχήν προελεύσεως. Πωλούν τα προϊόντα αυτά στις Κάτω Χώρες, σε άλλα κράτη μέλη και σε τρίτες χώρες. Ζητούν αποζημίωση για τη ζημία που θεωρούν ότι υπέστησαν συνεπεία της εφαρμογής της επιχείρησης « βούτυρο Χριστουγέννων » (εφεξής: ΕΒΧ) που αποφασίστηκε κατά το τέλος του 1984 και θεσπίστηκε με τον προαναφερθέντα κανονισμό 2956/84 της Επιτροπής, της 18ης Οκτωβρίου 1984. Η ζημία αυτή ήταν αποτέλεσμα των ενισχύσεων που κατέβαλε η Κοινότητα για την πώληση βουτύρου, αλλά και την πώληση μαργαρίνης. Σε σχέση εξάλλου με τις ΕΒΧ που είχαν αποφασιστεί παλαιότερα, η επιχείρηση που θεσπίστηκε το 1984 χαρακτηρίζεται από πολύ σημαντικότερες μειώσεις των τιμών ποσοτήτων βουτύρου, που κι αυτές είναι μεγαλύτερες ( 1,6 ECU για ποσότητα 9100 τόνων στις Κάτω Χώρες).
2.
Η κοινοτική παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων χαρακτηρίζεται από πολλών ετών από έντονη υπερπαραγωγή. Ο μόνος τρόπος αντιμετωπίσεως των διαρθρωτικών πλεονασμάτων της προσφοράς ( 105 εκατομμύρια τόνοι για την περίοδο 1983/84), σε σχέση με τη ζήτηση ( 82 εκατομμύρια τόνοι ), εκτός των μέτρων μειώσεως της παραγωγής, είναι αποθεματοποίηση του γάλακτος με τη μορφή βουτύρου ή αποβουτυρωμένου γάλακτος σε σκόνη και ακολούθως ενθάρρυνση της κατανάλωσης των προϊόντων αυτών ή διευκόλυνση της εξαγωγής τους. Αυτή η έλλειψη ισορροπίας προκαλεί σταθερή και σημαντική αύξηση των αποθεμάτων βουτύρου, τα οποία, κατά το τέλος του 1984, υπερέβαιναν το 1 εκατομμύριο τόνους.
3.
Η Επιτροπή, για να διαθέσει αυτά τα αποθέματα βουτύρου, που ήταν εξαιρετικά επαχθή για τον κοινοτικό προϋπολογισμό, προέβη σε ορισμένες ενέργειες που είχαν ως στόχο να θέσουν στη διάθεση των καταναλωτών ή ορισμένων κατηγοριών από αυτούς βούτυρο σε μειωμένη τιμή, με στόχο να τονώσουν την κατανάλωση.
4.
Μέσα στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται και οι επιχειρήσεις « βούτυρο Χριστουγέννων » που καθιερώθηκαν από το τέλος του 1977 και επανελήφθησαν το 1978, 1979, 1982 και 1984. Οι ΕΒΧ αυτές αφορούσαν συνεχώς αυξανόμενες ποσότητες με όλο και σημαντικότερη μείωση τιμής. Η αποτελεσματικότητα τους έγινε αντικείμενο πολυάριθμων διαφωνιών και μιας ειδικής έκθεσης του Ελεγκτικού Συνεδρίου, της 13ης Απριλίου 1982 ( ΕΕ C 143, σ. 1 ), τα συμπεράσματα της οποίας ήταν μετριοπαθή λόγω του συνεχώς αυξανόμενου κόστους και της περιορισμένης αποτελεσματικότητας.
5.
Μπροστά σε τέτοια κατάσταση η έκθεση της Επιτροπής επί της καταστάσεως της γεωργίας στην Κοινότητα για το 1984 ( σ. 51 ) αναφέρει ότι:
« Η Επιτροπή ωστόσο έκρινε ότι επιβάλλονταν έκτακτα μέτρα για τη μείωση, μέσα σε βραχύ διάστημα, του επιπέδου των αποθεμάτων. Αποφασίστηκαν δύο ιδιαίτερα μέτρα: η οργάνωση επιχείρησης « βούτυρο Χριστουγέννων » και μέτρα διαθέσεως του πολύ παλαιού βουτύρου σε μη παραδοσιακές αγορές. Παρά το υψηλό κόστος, επιβάλλεται η πώληση με επιδοτούμενη τιμή 200000 περίπου τόνων βουτύρου των Χριστουγέννων στο μισό της τιμής παρεμβάσεως' 84 ο/ο του βουτύρου θα προέλθει από τα αποθέματα της παρέμβασης. Η σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας του μέτρου αυτού έπρεπε να είναι καλύτερη από τις παρόμοιες επιχειρήσεις του παρελθόντος, επειδή η τιμή του βουτύρου μειώθηκε ήδη κατά 10 ο/ο στην αρχή της περιόδου 1984/85. Η διάθεση του πολύ παλαιού βουτύρου της παρέμβασης προσκρούει σε εμπορικές δυσκολίες. Η Επιτροπή βασίμως κρίνει ότι υφίστανται δυνατότητες δημιουργίας αγοράς για το πολύ παλαιό βούτυρο (που παρήχθη προ του Απριλίου 1983), ιδίως στην ΕΣΣΔ, υπό τον όρο ότι η τιμή του θα είναι ανταγωνιστική με την τιμή των άλλων λιπαρών ουσιών και ελαίων. »
6.
Αυτός ήταν ο συγκεκριμένος στόχος του προαναφερθέντος κανονισμού 2656/84, της 18ης Οκτωβρίου 1984, ο πρώτος τίτλος του οποίου θεσπίζει την επιχείρηση « βούτυρο Χριστουγέννων » 1984/85 και ο τίτλος II προβλέπει μια ιδιαίτερη επιχείρηση με στόχο να ευνοήσει την εξαγωγή παλαιού βουτύρου. Η επιχείρηση « βούτυρο Χριστουγέννων » αφορά 200000 τόνους ( 9100 από τους οποίους για τις Κάτω Χώρες ), με τιμή μειωμένη κατά 1,6 ECU ανά κιλό. Επειδή η επιτροπή διαχείρισης δεν γνωμοδότησε μέσα στην απαιτούμενη προθεσμία, η Επιτροπή εξέδωσε τον κανονισμό που συνεπάγεται για την Κοινότητα δαπάνη περίπου 320 εκατομμυρίων ECU για την επιχείρηση « βούτυρο Χριστουγέννων ». Ο κανονισμός αυτός επιδιώκει δύο στόχους: να αυξήσει την κατανάλωση βουτύρου και να αποφύγει την παράταση της αποθεματοποίησης.
7.
Η νέα αυτή επιχείρηση προκάλεσε δυσαρέσκεια στους παρασκευαστές και πωλητές μαργαρίνης στις Κάτω Χώρες, καθώς και σε άλλα κράτη μέλη που θεωρούν ότι υπέστησαν σημαντική ζημία από τη βίαιη αυτή διαταραχή της αγοράς των λιπαρών ουσιών, επειδή διατέθηκε ξαφνικά προς κατανάλωση σημαντική ποσότητα ανταγωνιστικού και υποκατάστατου προϊόντος σε τιμές αισθητά μειωμένες χάρη στις κοινοτικές ενισχύσεις. Σ' αυτό οφείλεται η παρούσα αγωγή αποζημιώσεως των εναγουσών εταιριών. Οι ενάγουσες έκαναν μια πρόχειρη αποτίμηση της φερόμενης ζημίας τους στο δικόγραφο της αγωγής, πριν υποβάλουν ακριβή αριθμητικά στοιχεία στο υπόμνημα απαντήσεως.
Β — Νομικό πλαίσιο
1.
Ο κανονιομός 804/68 rov Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1968, περί κοινής οργανώσεως αγοράς τον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/003 σ. 82 ), όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό 559/76 του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου 1976 ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/014, σ. 187 ), ορίζει στο άρθρο 6, παράγραφοι 3 και 4, ότι:
«3)
Η διάθεση του βουτύρου που αγοράζεται από τον οργανισμό παρεμβάσεως γίνεται με τέτοιους όρους, ώστε να μην απειλείται η ισορροπία της αγοράς και να εξασφαλίζεται η ισότητα προσβάσεως στα προϊόντα προς πώληση, καθώς και η ίση μεταχείριση των αγοραστών. Για το βούτυρο δημοσίας αποθεματοποιήσεως που δεν δύναται να διατεθεί κατά τη διάρκεια μιας γαλακτοκομικής περιόδου υπό κανονικές συνθήκες, δύναται να λαμβάνονται ειδικά μέτρα.
Επίσης λαμβάνονται ειδικά μέτρα, εφόσον η φύση τους τα δικαιολογεί, προκειμένου να διατηρηθούν οι δυνατότητες διαθέσεως των προϊόντων, τα οποία έχουν αποτελέσει αντικείμενο των ενισχύσεων που προβλέπονται στην παράγραφο 2 » (δηλαδή ενισχύσεων που χορηγήθηκαν για την ιδιωτική αποθεματοποίηση ).
«4)
Το καθεστώς παρεμβάσεως εφαρμόζεται κατά τρόπον ώστε:
α)
να διατηρείται η ανταγωνίσιμη θέση του βουτύρου στην αγορά'
β)
να διαφυλάσσεται κατά το μέτρο του δυνατού η αρχική ποιότητα του βουτύρου
γ)
να πραγματοποιείται όσο το δυνατόν περισσότερο ορθολογική αποθεματοποίηση. »
Το άρθρο 12 του κανονισμού αυτού ορίζει ότι:
«1)
Όταν δημιουργούνται ή απειλείται ότι θα δημιουργηθούν πλεονάσματα βουτυρικών λιπαρών ουσιών, δύνανται να λαμβάνονται μέτρα εκτός από εκείνα που προβλέπονται στο άρθρο 6 για να διευκολυνθεί η διάθεση τους.
2)
Το Συμβούλιο, προτάσει της Επιτροπής και κατά τη διαδικασία ψηφοφορίας που προβλέπεται στο άρθρο 43, παράγραφος 2, της Συνθήκης, αποφασίζει επί των μέτρων που προβλέπονται στο παρόν άρθρο και θεσπίζει τους γενικούς κανόνες εφαρμογής.
3)
Οι λεπτομέρειες εφαρμογής του παρόντος άρθρου θεσπίζονται κατά τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 30. »
Το άρθρο 30 του ίδιον κανονισμού καθορίζει τη διαδικασία λήψεως αποφάσεων: η Επιτροπή υποβάλλει στην επιτροπή διαχειρίσεως γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων σχέδιο των μέτρων που πρέπει να ληφθούν η επιτροπή διαχειρίσεως διατυπώνει τη γνώμη της επί των μέτρων αυτών μέσα στην προθεσμία που καθορίζει ο πρόεδρος της η Επιτροπή θεσπίζει μέτρα που τυγχάνουν αμέσου εφαρμογής όταν είναι σύμφωνα με τη γνώμη της επιτροπής διαχειρίσεως' αν τα μέτρα αυτά δεν είναι σύμφωνα με τη γνώμη της επιτροπής αυτής, ανακοινώνονται από την Επιτροπή στο Συμβούλιο που μπορεί να λάβει διαφορετική απόφαση μέσα σε προθεσμία ενός μηνός.
2.
Το άρθρο 1, εξάλλου, του κανονισμού 750/69 του Ινμβονλίον, της 22ας Απριλίου 1969, που τροποποιεί τον κανονισμό 985/68 περί καθορισμού των γενικών κανόνων που διέπουν τα μέτρα παρεμβάσεως στην αγορά του βουτύρου και της κρέμας γάλακτος ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/003, σ. 120) ορίζει ότι για τα γαλακτοκομικά προϊόντα που βρίσκονται σε δημόσια αποθεματοποίηση και δεν μπορούν να διατεθούν κατά τη διάρκεια μιας γαλακτοκομικής περιόδου υπό κανονικές συνθήκες, η Επιτροπή εξετάζει την κατάσταση. Τα κατάλληλα μέτρα θεσπίζονται σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 30 του κανονισμού 804/68.
3.
Ο προαναφερθείς κανονισμός 2956/84 της Επιτροπής, της 18ης Οκτωβρίου 1984, ο πρώτος τίτλος του οποίου θεσπίζει την ΕΒΧ 1984/85, στηρίζεται κυρίως στις προαναφερθρείσες διατάξεις των κανονισμών 804/68 και 985/68. Στις αιτιολογικές του σκέψεις εκτίθεται:
« ότι η κατάσταση της αγοράς του βουτύρου χαρακτηρίζεται από σημαντικά διαθέσιμα αποθέματα και ότι πρέπει να αυξηθεί η κατανάλωση του βουτύρου με όλα τα κατάλληλα μέσα'
ότι η μείωση των τιμών στην τελική κατανάλωση αποτελεί αποτελεσματικό μέσο για την επίτευξη του στόχου αυτού'
ότι, επιπλέον, υπάρχουν στην Κοινότητα αποθέματα τα οποία δημιουργήθηκαν μετά από παρεμβάσεις στην αγορά του βουτύρου που πραγματοποιήθηκαν βάσει του άρθρου 6, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού ( ΕΟΚ. ) αριθ. 804/68'
ότι δεν είναι δυνατόν να διατεθεί, σε κανονικές συνθήκες, το σύνολο των αποθεμάτων βουτύρου κατά την παρούσα γαλακτοκομική περίοδο και ότι πρέπει να αποφευχθεί η παράταση της αποθεματοποίησης επειδή προκύπτουν μεγάλα έξοδα' ότι είναι, επομένως, σκόπιμο να ληφθούν μέτρα που ευνοούν τη διάθεση του βουτύρου'
ότι στο πλαίσιο συνολικής πολιτικής για τη μείωση των αποθεμάτων πρέπει να προβλεφθεί αρμονικό σύνολο εσωτερικών και εξωτερικών μέτρων διάθεσης των αποθεμάτων βουτύρου'
ότι, ενόψει των εορτών των Χριστουγέννων, μπορούν να παρουσιαστούν δυνατότητες διάθεσης για το βούτυρο που πωλείται σε μειωμένη τιμή και προορίζεται για άμεση κατανάλωση'
ότι το ποσό της μείωσης... πρέπει να επιτρέπει την επιπλέον διάθεση του βουτύρου χωρίς να προκαλεί διαταραχές στο κανονικό εμπόριο βουτύρου... »
Γ — άιαδικασία
Με δικόγραφο που κατέθεσαν στο Δικαστήριο στις 27 Αυγούστου 1985, οι ενάγουσες εταιρίες άσκησαν αγωγή δυνάμει των άρθρων 178 και 215, δεύτερη παράγραφος, της Συνθήκης, ζητώντας να υποχρεωθεί η Επιτροπή, ως εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, να τους αποκαταστήσει τη ζημία που θα αποτιμηθεί μεταγενέστερα και την οποία υπέστησαν συνεπεία της εφαρμογής της επιχείρησης « βούτυρο Χριστουγέννων 1984/85 » που θεσπίστηκε με τον προαναφερθέντα κανονισμό 2956/84 της Επιτροπής. Επικουρικώς ζητούν από το Δικαστήριο να υποχρεώσει την Κοινότητα να τους αποκαταστήσει τη ζημία που υπέστησαν, έστω κι αν το επίδικο μέτρο δεν θεωρείται παράνομο, γιατί διαφορετικά το επίμαχο μέτρο « θα έπαυε να είναι νόμιμο λόγω παραβίασης της γενικής αρχής του κοινοτικού δικαίου περί προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης ». Ζητούν τέλος να καταδικαστεί η εναγόμενη στα δικαστικά έξοδα.
Στο υπόμνημα απαντήσεως οι ενάγουσες αποτίμησαν η καθεμία τη ζημία της ως εξής:
Van den Bergh en Jürgens: 3834000 HFL,
Van Dijk Food Products: 819525 HFL.
Η Επιτροπή ζητεί να απορριφθεί η αγωγή και να καταδικαστούν οι ενάγουσες στα δικαστικά έξοδα.
Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή και μετά από ακρόαση του γενικού εισαγγελέα, το Δικαστήριο αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία χωρίς προηγούμενη διεξαγωγή αποδείξεων.
II — Ισχυρισμοί και επιχειρήματα των διαδίκων
Πρέπει να υπογραμμιστεί εκ προοιμίου ότι οι διάδικοι παραδέχονται, σε ορισμένο μέτρο, την ύπαρξη σχέσης ανταγωνισμού και υποκαταστάσεως μεταξύ βουτύρου και μαργαρίνης. Η Επιτροπή δεν αμφισβητεί το πραγματικό αυτό στοιχείο, το οποίο άλλωστε εξετέθη στην απόφαση της 23ης Φεβρουαρίου 1983, Froman-çais ( 66/82, Συλλογή σ. 395 ).
1. Επί τον κύρους των επιχειρήσεων «βούτυρο Χριστουγέννων» από απόψεως κοινοτικού όικαίον
Οι ενάγουσες προέβαλαν έξι ισχυρισμούς προς στήριξη των αγωγών τους.
1ος ισχυρισμός: Οι ΕΒΧ αντίκεινται στην αρχή της σταθεροποίησης της αγοράς που διατυπώνεται στο άρθρο 39, πρώτη παράγραφος, στοιχείο γ), της Συνθήκης και από το άρθρο 6, παράγραφος 3, του προαναφερθέντος κανονισμού 804/68 του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1968.
α)
Οι ενάγουσες εταιρίες αναπτύσσουν επιχειρηματολογία, η οποία μπορεί να συνοψιστεί ως εξής: ο απαραίτητος συγκερασμός των στόχων που διατυπώνονται στο άρθρο 39 δεν επιτρέπει να απομονώνεται ένας από αυτούς κατά τρόπο που να καθιστά αδύνατη την υλοποίηση των άλλων, όπως έκρινε το Δικαστήριο με την απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 1984 (Biovilac, 59/83, Συλλογή σ. 4057). 'Ετσι η Επιτροπή αγνόησε τελείως το στόχο της σταθεροποίησης των αγορών και η αγορά των Κάτω Χωρών διαταράχθηκε από την ΕΒΧ, αντίθετα με ό, τι όριζε η όγδοη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 2956/84. Το άρθρο 39 της Συνθήκης επιτρέπει να παρέχεται πρόσκαιρη μόνο προτεραιότητα σε έναν από τους στόχους σε σχέση με άλλους και όχι να παραβιάζεται ένας από τους εν λόγω στόχους. Οι ΕΒΧ προκαλούν διαταραχή της αγοράς που ανατρέπει την ισορροπία τόσο της αγοράς βουτύρου όσο και της αγοράς μαργαρίνης, λαμβανομένης υπόψη της σχέσης υποκατάστασης και ανταγωνισμού μεταξύ των προϊόντων αυτών. Συνεπώς, μαζική και βραχυπρόθεσμη πώληση βουτύρου σε αισθητά μειωμένη τιμή συνεπάγεται ανισορροπία του συνόλου της κοινής αγοράς των βρώσιμων λιπαρών ουσιών, λαμβανομένων υπόψη, αφενός, των συνεπειών που επέρχονται στην υποκατάσταση του νωπού βουτύρου από τη μαργαρίνη και, αφετέρου, της σταθερότητας της κατανάλωσης των βρώσιμων λιπαρών ουσιών στην Κοινότητα.
β)
Η Επιτροπή αντικρούει το επιχείρημα αυτό όπως έπεται:
Ο στόχος της σταθεροποίησης των αγορών που διατυπώνεται στο άρθρο 39 της Συνθήκης δεν αποτελεί, σύμφωνα με πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, παρά έναν από τους αντιφατικούς στόχους, τους οποίους πρέπει να συμβιβάσουν τα κοινοτικά όργανα, κάνοντας χρήση της διακριτικής ευχέρειας που τους αναγνωρίζεται στα θέματα αυτά τόσο από τη νομολογία του Δικαστηρίου όσο και από τις προαναφερθείσες διατάξεις των κανονισμών 804/68 και 750/69. Μόνη η πρόδηλη ακαταλληλότητα ενός μέτρου σε σχέση με τον επιδιωκόμενο στόχο μπορεί να επηρεάσει τη νομιμότητα, όπως δέχτηκε το Δικαστήριο με την απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 1984 ( Biovilac, 59/83, Συλλογή σ. 4057), πράγμα που δεν συμβαίνει εν προκειμένω. Οι ενάγουσες εξάλλου δεν απέδειξαν τη φερόμενη διαταραχή της αγοράς, την οποία επικαλούνται.
2ος ιοχνριομός: Η επίδικη επιχείρηση « βούτυρο Χριστουγέννων », καθόσον έχει ως στόχο να υποκινήσει την κατανάλωση βουτύρου, είναι παράνομη λόγω υπέρβασης και κατάχρησης εξουσίας.
α)
Οι ενάγουσες εταιρίες
Ο ισχυρισμός αυτός είναι στην πραγματικότητα παραπλήσιος με τον ισχυρισμό περί παραβιάσεως της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων και με τον ισχυρισμό περί αναρμοδιότητας της Επιτροπής για τη λήψη τέτοιου μέτρου. Μπορεί να διατυπωθεί ως εξής: το Συμβούλιο, με τους κανονισμούς 804/68 και 985/68, αναγνώρισε αρμοδιότητα στην Επιτροπή για τη λήψη μέτρων που έχουν ως στόχο να εξασφαλίσουν τη διάθεση των αποθεμάτων βουτύρου και όχι την αύξηση της κατανάλωσης βουτύρου. Ασφαλώς η αύξηση της κατανάλωσης βουτύρου μπορεί να αποτελεί μέσο για την επίτευξη του στόχου της διάθεσης των αποθεμάτων, χωρίς να αγνοείται όμως ο κανόνας, τον οποίο υπαγορεύει το άρθρο 6, παράγραφος 4, στοιχείο α), του κανονισμού 804/68, σύμφωνα με τον οποίο το καθεστώς παρεμβάσεως εφαρμόζεται κατά τρόπο ώστε να διατηρείται η ανταγωνιστική θέση του βουτύρου στην αγορά. Το άρθρο 7α που προστέθηκε με τον κανονισμό 985/68 δεν παρέχει μεγαλύτερη εξουσία στην Επιτροπή. Συνεπώς, τα μέτρα που θεσπίζονται για την εξασφάλιση της διαθέσεως του βουτύρου πρέπει να είναι ουδέτερα από άποψη ανταγωνισμού. Αυτό όμως δεν ισχύει για ενίσχυση μεγάλης εκτάσεως που χορηγείται στο βούτυρο και του παρέχει τεχνητό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε σχέση με τη μαργαρίνη. Η Επιτροπή ενήργησε έτσι με άλλο στόχο από εκείνον για τον οποίο της απονεμήθηκαν εξουσίες και αρμοδιότητες. Ανέτρεψε, πράγματι, αποφασιστικά την ισορροπία στον ανταγωνισμό που ίσχυε από καιρό μεταξύ βουτύρου και μαργαρίνης, προκειμένου να βελτιώσει και όχι να διατηρήσει την ανταγωνιστική θέση του βουτύρου σε βάρος της μαργαρίνης, με το να επιτρέψει και να χρηματοδοτήσει πωλήσεις με ζημία, χορηγώντας δηλαδή σημαντικές ενισχύσεις στο βούτυρο. Το άρθρο 12, παράγραφος 1, του κανονισμού 804/68 δεν επιτρέπει στην Επιτροπή να οργανώνει επιχειρήσεις που αντίκεινται στο στόχο που διατυπώνεται στο άρθρο 39, παράγραφος 1, στοιχείο γ ), της Συνθήκης και συγκεκριμενοποιείται από το άρθρο 6, παράγραφος 3, του κανονισμού 804/68, ενώ ο κύριος στόχος της ΕΒΧ είναι να μειώσει τα υφιστάμενα αποθέματα και όχι να εμποδίσει τη δημιουργία νέων αποθεμάτων. Οι στόχοι εξάλλου που επιδιώκονται από την ΕΒΧ 1984/85 δεν απαριθμούνται στο άρθρο 12 του κανονισμού 804/68.
Συνεπώς, η Επιτροπή, παραλείποντας να λάβει υπόψη την ομοιότητα των αγορών βουτύρου και μαργαρίνης, παρεμβαίνοντας στις σχέσεις ανταγωνισμού μεταξύ των δύο αυτών αγορών και υποχρεώνοντας μια ομάδα επιχειρηματιών να φέρει αδικαιολόγητο, δυσμενές και δυσανάλογο βάρος, υπερέβη τα όρια που έθεσαν στη διακριτική της εξουσία οι προαναφερθείσες διατάξεις. Άρα, το αμφισβητούμενο μέτρο είναι παράνομο λόγω υπέρβασης και κατάχρησης εξουσίας.
β)
Η Επιτροπή απαντά ότι ενήργησε καλώς μέσα στα όρια της εξουσιοδότησης που της απένειμε το Συμβούλιο (άρθρα 6 και 12 του κανονισμού 804/68 και άρθρο 7α του κανονισμού 985/68). Κατά την Επιτροπή, η έννοια της διατήρησης της « ανταγωνιστικής θέσης του βουτύρου στην αγορά » δεν σημαίνει ότι τα επίμαχα μέτρα πρέπει να είναι αυστηρά ουδέτερα από την άποψη του ανταγωνισμού με τα προϊόντα αυτά και ότι πρέπει να καταβάλλεται φροντίδα ώστε να αποφεύγεται κάθε μεταβολή της ανταγωνιστικής θέσης.
Είναι συνεπώς προφανές ότι επιχειρήσεις σαν την επιχείρηση « βούτυρο Χριστουγέννων » που οδηγούν τόσο σε αύξηση της κατανάλωσης βουτύρου όσο και σε μείωση και ανακύκληση των υφισταμένων αποθεμάτων εντάσσονται πλήρως στο πλαίσιο των στόχων που θέτουν οι προαναφερθείσες διατάξεις.
Εν πάση περιπτώσει, οι ζημιογόνες επιπτώσεις, τις οποίες επικαλούνται οι ενάγουσες, δεν αποδείχθηκαν, ακόμη δε κι αν γίνει δεκτή η ύπαρξη τους, δικαιολογούνται ως αντιστάθμισμα για το πλεονέκτημα στον ανταγωνισμό που παρέχουν οι οργανώσεις των αγορών στους παραγωγούς μαργαρίνης. Αν εξάλλου το επίμαχο μέτρο μετέβαλε τις σχέσεις στον ανταγωνισμό, το έκανε σε περιορισμένη έκταση και σύμφωνα με τους στόχους του άρθρου 39 της Συνθήκης. Η Επιτροπή συνεπώς δεν προέβη ούτε σε υπέρβαση ούτε σε κατάχρηση εξουσίας.
3ος ιοχνριομός: Η επιχείρηση « βούτυρο Χριστουγέννων » παραβιάζει την αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων που διατυπώνεται στο άρθρο 40, παράγραφος 3, της Συνθήκης.
α)
Οι ενάγονοες εταιρίες υποστηρίζουν ότι η επιχείρηση αυτή εισάγει δυσμενή διάκριση μεταξύ παραγωγών βουτύρου και παραγωγών μαργαρίνης. Οι παραγωγοί μαργαρίνης υφίστανται διττώς δυσμενή μεταχείριση:
Πρώτον, η Κοινότητα χορηγεί μονομερώς και προς αποκλειστικό όφελος των παραγωγών που διατηρούν βούτυρο σε ιδιωτικές αποθήκες ενίσχυση για τη διάθεση του αποθεματοποιη-μένου αυτού βουτύρου στην ολλανδική αγορά κατά το κρίσιμο διάστημα.
Δεύτερον, μόνο το βούτυρο που προέρχεται από δημόσια αποθέματα, στο οποίο εφαρμόζονται τα μέτρα του άρθρου 6, παράγραφος 1, του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 804/68, μπορεί να πωλείται στην οικεία αγορά των Κάτω Χωρών σε τιμή αισθητά μειωμένη. Τέτοια ενίσχυση προκαλεί στρέβλωση των προϋποθέσεων διάθεσης στην οικεία αγορά και άμεσο και σημαντικό μειονέκτημα στον ανταγωνισμό για παραγωγούς σαν τις ενάγουσες.
Είναι εσφαλμένη η διαβεβαίωση ότι οι πωλήσεις μαργαρίνης αυξήθηκαν σε βάρος των πωλήσεων βουτύρου και ότι το σύστημα των κοινών οργανώσεων των οικείων αγορών ευνοεί τη μαργαρίνη σε σχέση με το βούτυρο. Δεν υπάρχει εξάλλου καμία αντικειμενική δικαιολογία για τη δυσμενή αυτή διάκριση. 'Αλλωστε η δυσμενής αυτή διάκριση μεταξύ ομοειδών προϊόντων καταδικάστηκε από τη νομολογία του Δικαστηρίου ( απόφαση « Isoglucose», της 25ης Οκτωβρίου 1978, 103 και 145/77, Jurispr. σ. 2037 ).
Η Επιτροπή, εξάλλου, κατά τη σύγκριση των δύο οργανώσεων των οικείων αγορών δεν έλαβε υπόψη το σύνολο των στοιχείων που τις χαρακτηρίζουν.
β)
Η Επιτροπή παραδέχεται ότι υπάρχει κάποια σχέση υποκατάστασης μεταξύ βουτύρου και μαργαρίνης και ότι η πώληση του βουτύρου σε μειωμένη τιμή μπορεί να επηρεάσει την πώληση της μαργαρίνης. Θεωρεί ωστόσο ότι το ισχύον σύστημα των κοινών οργανώσεων των οικείων αγορών αποφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα στους παραγωγούς μαργαρίνης. Πράγματι, όσον αφορά την κοινή οργάνωση των λιπαρών ουσιών ( κανονισμός 136/66 του Συμβουλίου, της 22ας Σεπτεμβρίου 1966, ΕΕ ειδ. έκδ. 03/002, σ. 33 ), οι πρώτες ύλες διατίθενται στο επίπεδο των τιμών της παγκόσμιας αγοράς, έτσι ώστε από ετών διαπιστώνεται συνεχής αύξηση των πωλήσεων μαργαρίνης σε βάρος των πωλήσεων βουτύρου ( οι ενάγουσες αμφισβητούν τη διαπίστωση αυτή). 'Ετσι η ενίσχυση που χορηγείται στο βούτυρο με τις επιχειρήσεις του είδους ΕΒΧ δεν αποτελεί σε τελική ανάλυση παρά περιορισμένο και πρόσκαιρο αντιστάθμισμα του μειονεκτήματος που υφίσταται λόγω των μηχανισμών των κοινών οργανώσεων των οικείων αγορών. Η μείωση των πωλήσεων που ίσως να οφείλεται στην ενίσχυση αυτή δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως « αισθητή ». Η θέση, εξάλλου, της μαργαρίνης σε σχέση με του βουτύρου βελτιώθηκε από το 1969, λαμβανομένων υπόψη των διαφορών μεταξύ των προϊόντων αυτών. Το παράδειγμα της Μεγάλης Βρετανίας, μετά την προσχώρηση, έχει εν προκειμένω ιδιαίτερη σημασία. Αυτός είναι, άλλωστε, κυρίως ο λόγος που κατέστησε αναγκαία τη λήψη μέτρων για τη μείωση της παραγωγής των γαλακτοκομικών προϊόντων, χωρίς να υπάρχουν αντίστοιχα μέτρα στον τομέα των λιπαρών ουσιών, εφόσον ο φόρος που είχε προβλεφθεί για τις λιπαρές ουσίες δεν έχει ακόμη θεσπιστεί. Συνεπώς, όχι μόνο δεν υπάρχει απαγορευμένη δυσμενής διάκριση σε βάρος των παραγωγών μαργαρίνης, αλλά αυτοί δεν μπορούν καν να επικαλεστούν κεκτημένο δικαίωμα προκειμένου να διατηρήσουν το πλεονέκτημα το οποίο απολαμβάνουν και που αυτό το ίδιο συμβάλλει στην αύξηση των αποθεμάτων βουτύρου.
4ος ισχυρισμός: Η επιχείρηση « βούτυρο Χριστουγέννων » παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας.
α)
Οι ενάγουσες εταιρίες υποστηρίζουν προπαντός ότι οι πωλήσεις βουτύρου σε μειωμένη τιμή δεν είναι ούτε απαραίτητες ούτε κατάλληλες για την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου της αισθητής και διαρκούς μείωσης των αποθεμάτων. Σχετικώς η Επιτροπή συγχέει μονίμως το σκοπό και τα μέσα για να τον πετύχει και δείχνει μεγάλη διστακτικότητα στο να καθορίσει τους αντικειμενικούς στόχους.'Ετσι, η δυσμενής διάκριση μεταξύ επιχειρηματιών δικαιολογείται ακόμα λιγότερο και το βάρος που τους επιβάλλεται είναι ακόμα πιο δυσανάλογο. Η πώληση βουτύρου σε μειωμένη τιμή αποβαίνει κυρίως σε βάρος του νωπού βουτύρου. Υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις πιο αποτελεσματικές και λιγότερο καταπιεστικές, κατάλληλες για την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου. Η ΕΒΧ 1984/85 εξάλλου δεν οδήγησε σε πραγματική και διαρκή μείωση του διαρθρωτικού πλεονάσματος βουτύρου.
β)
Η Επιτροπή διαβεβαιώνει ότι ο συντελεστής αποτελεσματικότητας της ΕΒΧ 1984/85 είναι ικανοποιητικός. Θεωρεί εξάλλου ότι δεν διαθέτει άλλη δυνατότητα διαθέσεως του βουτύρου. Η Επιτροπή έλαβε ό, τι μέτρα ήταν δυνατό να ληφθούν για τη μείωση της παραγωγής του βουτύρου και άρα, σε πρώτη φάση, της γαλακτοπαραγωγής. Δεν απέμενε, επομένως, παρά να επιδιωχθεί η αύξηση της κατανάλωσης βουτύρου στην κοινή αγορά, δηλαδή επιχειρήσεις σαν τις ΕΒΧ. Είναι, συνεπώς, αναμφισβήτητο ότι το ληφθέν μέτρο ανταποκρίνεται πλήρως στους επιδιωκόμενους στόχους, δηλαδή την αύξηση των πωλήσεων βουτύρου ( + 60000 τόνοι στο σύνολο της Κοινότητας ), τη μείωση και την καλύτερη ανακύκληση των αποθεμάτων και, τέλος, τη θέση στη διάθεση του κοινοτικού καταναλωτή μιας ποσότητας βουτύρου σε μειωμένη τιμή. Η Επιτροπή, εξάλλου, υπογραμμίζει τον αντιφατικό χαρακτήρα της επιχειρηματολογίας της ενάγουσας: πράγματι, είτε κάθε αύξηση των πωλήσεων βουτύρου επιτυγχάνεται σε βάρος των πωλήσεων μαργαρίνης, πράγμα όμως που αποδεικνύει την αναντίρρητη αποτελεσματικότητα των ΕΒΧ, κι έτσι εκμηδενίζεται μεγάλο μέρος της άποψης της ενάγουσας' είτε, αντίστροφα, η αύξηση των πωλήσεων του βουτύρου από την παρέμβαση αποβαίνει αποκλειστικά σε βάρος του νωπού βουτύρου, οπότε, οι παρασκευαστές μαργαρίνης δεν υφίστανται καμία ζημία συνεπεία των επιχειρήσεων αυτών.
5ος ισχυρισμός: Η Επιτροπή παραβίασε την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων.
α)
Οι ενάγουσες υπενθυμίζουν ότι το άρθρο 5, παράγραφος 1, του κανονισμού 2956/84, της 18ης Οκτωβρίου 1984, που θέσπισε τις ΕΒΧ, ορίζει ότι:
« Το βούτυρο προορίζεται αποκλειστικά για την άμεση κατανάλωση στο κράτος μέλος όπου η ενίσχυση ή η ελάττωση της τιμής χορηγούνται, με την επιφύλαξη μικρών ποσοτήτων που δεν έχουν κανέναν εμπορικό χαρακτήρα και που αγοράζονται από τους ιδιώτες τελικούς καταναλωτές. »
Υποστηρίζουν ότι η διάταξη αυτή καθιστά τελείως αδύνατες τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές βουτύρου των Χριστουγέννων, θεσπίζοντας κατά συνέπεια ποσοτικό περιορισμό ή μέτρο ισοδυνάμου αποτελέσματος κατά την έννοια των άρθρων 30 και 34 της Συνθήκης. Τέτοιες διατάξεις, εξάλλου, αντίκεινται στο άρθρο 22, παράγραφος 1, του κανονισμού 804/68. Όπως λοιπόν δέχτηκε το Δικαστήριο με την απόφαση του της 29ης Φεβρουαρίου 1984 ( Rewe Zentrale, 37/83, Συλλογή σ. 1229 ), τα κοινοτικά όργανα υποχρεούνται επίσης να σέβονται την ελευθερία των ενδοκοινοτικών συναλλαγών. Ούτε ο κοινωνικός χαρακτήρας των ΕΒΧ ούτε κανένας άλλος λόγος δικαιολογεί τέτοια παραβίαση μιας τόσο θεμελιώδους αρχής του κοινοτικού δικαίου.
β)
Η Επιτροπή υποστηρίζει, αντίστροφα, αφενός, ότι η αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας δεν παραβιάζεται πραγματικά, εφόσον είναι δυνατό το εμπόριο βουτύρου σε μικρές ποσότητες που δεν έχουν εμπορικό χαρακτήρα και, αφετέρου, ότι κάποια στεγανοποίηση των αγορών των διαφόρων κρατών μελών ήταν αναγκαία για να εξασφαλιστεί ισορροπημένη κατανομή στην Κοινότητα, για να γίνει σεβαστός ο κοινωνικός χαρακτήρας του μέτρου και τέλος για να αποφευχθούν διαταραχές στην αγορά διαφόρων κρατών μελών. Εν πάση περιπτώσει, το άρθρο 5 του επίδικου κανονισμού μπόρεσε απλώς να περιορίσει τη ζημία που ενδεχομένως υπέστησαν οι ενάγουσες, οι οποίες όμως δεν μπορούν να επικαλούνται το επιχείρημα αυτό.
6ος ισχυρισμός: Παραβίαση της αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης.
α)
Οι ενάγουσες υποστηρίζουν ότι η ίδια η Επιτροπή είχε δηλώσει, δημόσια και επανειλημμένα, ότι επιχειρήσεις σαν την ΕΒΧ δεν προσφέρονταν για την υλοποίηση των επιδιωκομένων στόχων, δηλαδή τη διαρκή μείωση του επιπέδου των αποθεμάτων κι ότι, επομένως, δεν περίμεναν ότι η Επιτροπή, αντιφάσκοντας προς τις δηλώσεις της, θα προχωρούσε εκ νέου στην οργάνωση τέτοιας επιχείρησης.
Οι ενάγουσες επικαλούνται την παραβίαση της αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης για να στηρίξουν και τα επικουρικά τους αιτήματα, ότι δηλαδή, ακόμη κι αν ο κανονισμός που θέσπισε την ΕΒΧ είναι νόμιμος, η αρχή αυτή της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης απαιτεί να τους χορηγηθεί τουλάχιστον αποζημίωση, επειδή η ζημία την οποία υπέστησαν υπερβαίνει τα όρια των συνήθων επιχειρηματικών κινδύνων τους οποίους μπορούν να φέρουν ως επιχειρηματίες στην οικεία αγορά.
β)
Η Επιτροπή αρνείται ότι διαβεβαίωσε ότι δεν θα επαναληφθούν οι ΕΒΧ. Είχε το πολύ δηλώσει ότι θα ήταν σκόπιμο να καταφύγει στο μέλλον με σύνεση σε τέτοια προγράμματα. 'Ετσι, έχοντας υπόψη την εξέλιξη των αποθεμάτων βουτύρου (διπλασιασμός τον Ιούνιο 1984 σε σχέση με τον Ιούνιο 1983 ), οι ενάγουσες, όπως και κάθε επιχειρηματίας στον τομέα των γαλακτοκομικών προϊόντων, μπορούσαν να αναμένουν τη λήψη μέτρων σαν την ΕΒΧ για τη μείωση των αποθεμάτων. Όσον αφορά το δεύτερο σκέλος της επιχειρηματολογίας, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι ουδέποτε το Δικαστήριο δέχτηκε την ύπαρξη ευθύνης των κοινοτικών οργάνων από νόμιμες πράξεις.
2. Επί της ζημίας
α)
Οι ενάγονοες
Πρώτον επικαλούνται το άρθρο 28 του Οργανισμού του Δικαστηρίου, προκειμένου να τηρηθεί το απόρρητο των στοιχείων που αφορούν τον κύκλο των εργασιών τους.
Θεωρούν ότι πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις για αποκατάσταση της ζημίας: υπάρχει κατάφωρη παραβίαση περισσότερων υπέρτερων κανόνων δικαίου που προστατεύουν τους ιδιώτες' η ζημία την οποία υπέστησαν εντάσσεται στις ζημίες που θεμελιώνουν δικαίωμα προς αποζημίωση, διότι η έκταση της υπερβαίνει τα όρια των επιχειρηματικών κινδύνων που χαρακτηρίζουν τη συμμετοχή στον οικείο τομέα. Ο αιτιώδης σύνδεσμος εξάλλου προκύπτει προφανώς από τη μείωση του κύκλου εργασιών κατά την περίοδο εφαρμογής της ΕΒΧ 1984, επειδή η πώληση σε μειωμένη τιμή ενός υποκατάστατου προϊόντος είναι μοι-ραίως επιζήμια για τη διάθεση ενός ανταγωνιστικού προϊόντος, χωρίς να μπορεί να ληφθεί υπόψη η διαφημιστική εκστρατεία υπέρ του βουτύρου εφόσον αποτελεί μέρος της ΕΒΧ (άρθρο 10, παράγραφος 3, του κανονισμού 2956/84) ή να μπορεί να γίνει επίκληση της διεύρυνσης της αγοράς των λιπαρών ουσιών λόγω της ΕΒΧ.
Ως προς την αποτίμηση της ζημίας, οι ενάγουσες υπέβαλαν με το υπόμνημα απαντήσεως τους (σσ. 53 έως 69) και τα παραρτήματα συγκεκριμένα στοιχεία υπολογισμού που μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:
—
Η ΕΒΧ προκάλεσε στην ολλανδική αγορά από την 1η Δεκεμβρίου 1984 μέχρι τις 24 Φεβρουαρίου 1985 μείωση των πωλήσεων μαργαρίνης 4136 τόνων, που ισοδυναμούν με αποτέλεσμα υποκατάστασης 56,1 %.
—
Με βάση το ποσοστό αυτό εξέθεσαν διαδοχικά το μερίδιο κάθε ενάγουσας στη μείωση αυτή των πωλήσεων, την πτώση του κύκλου εργασιών, αφαιρουμένων των διαφόρων εξόδων που προκύπτουν και τέλος την υπολογιζόμενη ζημία που ανέρχεται σε 3834000 HFL για την εταιρία Van den Bergh en Jürgens και σε 819525 HFL για την εταιρία Van Dijk Food Products.
Οι ενάγουσες προσφέρονται να αποδείξουν το αληθές των διαβεβαιώσεων και των υπολογισμών τους καθόσον αμφισβητούνται από την Επιτροπή.
β)
Η Επιτροπή, η οποία δεν υπέβαλε υπόμνημα ανταπαντήσεως, θεωρεί ότι οι ενάγουσες δεν κατόρθωσαν να αποδείξουν ούτε το υποστατό της ζημίας ούτε την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου με τη συμπεριφορά της Κοινότητας.
—
Ως προς το υποστατό της ζημίας, οι ενάγουσες στηρίχθηκαν σε αφηρημένους υπολογισμούς που είχαν εσφαλμένες βάσεις, χωρίς να αποδείξουν ότι οι πωλήσεις τους μαργαρίνης μειώθηκαν πράγματι. Η μέθοδος υπολογισμού τους άλλωστε αγνόησε πολλά ουσιώδη στοιχεία, όπως τις επιπτώσεις της διαφημιστικής εκστρατείας που συνόδευε την ΕΒΧ, τη διεύρυνση της αγοράς των λιπαρών ουσιών που οφείλεται στην ΕΒΧ, τις διακυμάνσεις στην υποκατάσταση αναλόγως με την ποιότητα της μαργαρίνης, τη διαφορά μεταξύ μείωσης του κύκλου εργασιών και πραγματικής ζημίας.
—
Ως προς τον αιτιώδη σύνδεσμο δεν αποδείχτηκε καθόλου ότι η ΕΒΧ είχε αρνητικές επιπτώσεις στις πωλήσεις μαργαρίνης, λαμβανομένης υπόψη της διεύρυνσης της αγοράς βρώσιμων λιπαρών ουσιών και της ύπαρξης άλλων παραγόντων εκτός της τιμής που ήταν ικανοί να προκαλέσουν μείωση των πωλήσεων μαργαρίνης.
—
Εν πάση περιπτώσει, ενόψει του ότι μέτρα σαν τις ΕΒΧ μπορούν να προβλεφθούν και του ότι δεν υπήρξε αισθητή μείωση της κατανάλωσης μαργαρίνης, η ζημία δεν παρουσιάζει τα χαρακτηριστικά ζημίας που πρέπει να αποκατασταθεί.
III — Προφορική διαδικασία
Κατά τη συνεδρίαση της 3ης Ιουνίου 1986 οι ενάγουσες, εκπροσωπούμενες από τους δικηγόρους Β. Η. ter Kuile και F. Ο. W. Vogelaar, και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Α. Haagsma, υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους.
Κατά τη συνεδρίαση αυτή το Δικαστήριο ζήτησε από τους διαδίκους να προσκομίσουν ορισμένα στοιχεία σχετικά με τον όγκο των ενδοκοινοτικών συναλλαγών βουτύρου και μαργαρίνης.
α)
Οι ενάγουσες προσκόμισαν τα στοιχεία που διέθεταν με έγγραφο που καταχωρήθηκε στις 17 Ιουνίου 1986.
β)
Η Επιτροπή προσκόμισε πίνακα που εκθέτει τις εξαγωγές βουτύρου και μαργαρίνης των κρατών μελών προς την υπόλοιπη Κοινότητα και της Κοινότητας προς τις τρίτες χώρες (από το 1978 έως το 1985, σε τόνους). Το έγγραφο αυτό καταχωρήθηκε στις 5 Αυγούστου 1986.
γ)
Με πράξη που καταχωρήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 1986, οι ενάγουσες, αφενός, ισχυρίστηκαν ότι οι πληροφορίες τις οποίες προσκόμισε η Επιτροπή ήταν εκπρόθεσμες, ελλιπείς και άσχετες, αφετέρου δε, υπέβαλαν δύο πίνακες σχετικά με το ενδοκοινοτικό εμπόριο βουτύρου και μαργαρίνης του 1985.
Ο γενικός εισαγγελέας ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 5ης Δεκεμβρίου 1986.
Y. Galmot
εισηγητής δικαστής
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.