ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (έκτο τμήμα)
της 8ης Ιουλίου 2021 (*)
«Προδικαστική παραπομπή – Αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων – Οδηγία 2005/36/ΕΚ – Άρθρο 1 και άρθρο 10, στοιχείο βʹ – Επαγγελματικά προσόντα που αποκτήθηκαν σε πλείονα κράτη μέλη – Προϋποθέσεις απόκτησης – Έλλειψη τίτλου εκπαίδευσης – Άρθρα 45 και 49 ΣΛΕΕ – Εργαζόμενοι – Ελευθερία εγκατάστασης»
Στην υπόθεση C‑166/20,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο της Λιθουανίας) με απόφαση της 8ης Απριλίου 2020, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 22 Απριλίου 2020, στο πλαίσιο της δίκης
BB
κατά
Lietuvos Respublikos sveikatos apsaugos ministerija,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
συγκείμενο από τους L. Bay Larsen (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, C. Toader και M. Safjan, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: G. Hogan
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        η Λιθουανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την V. Kazlauskaitė-Švenčionienė,
–        η Ολλανδική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την M. K. Bulterman και από τον J. Langer,
–        η Αυστριακή Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον A. Posch καθώς και από τις J. Schmoll και E. Samoilova,
–        η Νορβηγική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις I. Meinich και K. S. Borge,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη αρχικά από τις L. Armati και A. Steiblytė καθώς και από τους S. L. Kalėda και H. Støvlbæk, στη συνέχεια, από τις L. Armati και A. Steiblytė καθώς και από τον S. L. Kalėda,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 1 και του άρθρου 10, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2005/36/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Σεπτεμβρίου 2005, σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων (ΕΕ 2005, L 255, σ. 22), όπως έχει τροποποιηθεί με την οδηγία 2013/55/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Νοεμβρίου 2013 (ΕΕ 2013, L 354, σ. 132) (στο εξής: οδηγία 2005/36), των άρθρων 45 και 49 ΣΛΕΕ καθώς και του άρθρου 15 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
2        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της BB και του Lietuvos Respublikos sveikatos apsaugos ministerija (Υπουργείου Υγείας της Δημοκρατίας της Λιθουανίας) (στο εξής: Υπουργείο Υγείας) με αντικείμενο την απόρριψη αίτησης για την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων της BB.
Το νομικό πλαίσιο
3        Το άρθρο 1 της οδηγίας 2005/36, με τίτλο «Αντικείμενο», ορίζει στο πρώτο εδάφιο τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία θεσπίζει τους κανόνες σύμφωνα με τους οποίους το κράτος μέλος που εξαρτά την ανάληψη ή την άσκηση νομοθετικά κατοχυρωμένου επαγγέλματος, στην επικράτειά του, από την κατοχή καθορισμένων επαγγελματικών προσόντων (στο εξής αναφερόμενο ως το “κράτος μέλος υποδοχής”) αναγνωρίζει, για την ανάληψη και την άσκηση του συγκεκριμένου επαγγέλματος, τα επαγγελματικά προσόντα που έχουν αποκτηθεί σε ένα ή περισσότερα άλλα κράτη μέλη (στο εξής αναφερόμενα ως “κράτη μέλη καταγωγής”) δίνοντας στον κάτοχό τους το δικαίωμα να ασκεί εκεί αυτό το επάγγελμα.»
4        Το άρθρο 4 της οδηγίας αυτής, με τίτλο «Αποτελέσματα της αναγνώρισης», προβλέπει τα εξής:
«1.      Η αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων από το κράτος μέλος υποδοχής παρέχει στους δικαιούχους τη δυνατότητα να αποκτήσουν, στο εν λόγω κράτος μέλος, πρόσβαση στο ίδιο επάγγελμα για το οποίο διαθέτουν τα προσόντα στο κράτος μέλος καταγωγής και να το ασκούν στο κράτος μέλος υποδοχής υπό τις ίδιες προϋποθέσεις όπως και οι υπήκοοί του.
2.      Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, το επάγγελμα που επιθυμεί να ασκήσει ο αιτών στο κράτος μέλος υποδοχής είναι το ίδιο με εκείνο για το οποίο διαθέτει τα προσόντα στο κράτος μέλος καταγωγής, εφόσον οι καλυπτόμενες δραστηριότητες είναι συγκρίσιμες.
[…]»
5        Το άρθρο 4στ της οδηγίας 2005/36, με τίτλο «Μερική πρόσβαση», ορίζει στην παράγραφο 6 ότι το άρθρο αυτό δεν εφαρμόζεται στους επαγγελματίες που επωφελούνται από την αυτόματη αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων τους δυνάμει των κεφαλαίων II, III και ΙΙΙα του τίτλου III της οδηγίας αυτής.
6        Το άρθρο 10, στοιχείο βʹ, της εν λόγω οδηγίας, το οποίο επιγράφεται «Πεδίο εφαρμογής» και περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο I του τίτλου III το οποίο αφορά το «[γ]ενικό σύστημα αναγνώρισης των τίτλων εκπαίδευσης», έχει ως εξής:
«Το παρόν κεφάλαιο εφαρμόζεται σε όλα τα επαγγέλματα που δεν καλύπτονται από τα κεφάλαια II και III του παρόντος τίτλου, καθώς και στις ακόλουθες περιπτώσεις στις οποίες ο αιτών, για συγκεκριμένους και εξαιρετικούς λόγους, δεν πληροί τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στα ανωτέρω κεφάλαια:
[…]
β)      για ιατρούς βασικής εκπαίδευσης, ειδικευμένους ιατρούς, νοσοκόμους υπεύθυνους για γενική περίθαλψη, οδοντιάτρους, ειδικευμένους οδοντιάτρους, κτηνιάτρους, μαίες/μαιευτές, φαρμακοποιούς και αρχιτέκτονες, όταν ο μετανάστης δεν πληροί τις απαιτήσεις ουσιαστικής και νόμιμης επαγγελματικής άσκησης που αναφέρονται στα άρθρα 23, 27, 33, 37, 39, 43 και 49».
7        Στο κεφάλαιο III του τίτλου III της οδηγίας 2005/36 το οποίο αφορά την «[α]ναγνώριση βάσει του συντονισμού των ελάχιστων προϋποθέσεων εκπαίδευσης», το άρθρο 21 της οδηγίας αυτής, με τίτλο «Αρχή της αυτόματης αναγνώρισης», ορίζει στην παράγραφο 1, πρώτο εδάφιο, τα εξής:
«Κάθε κράτος μέλος αναγνωρίζει τους τίτλους εκπαίδευσης ως ιατρού, που επιτρέπουν την ανάληψη επαγγελματικών δραστηριοτήτων ιατρού βασικής εκπαίδευσης και ειδικευμένου ιατρού, ως νοσοκόμου υπεύθυνου για γενική περίθαλψη, ως οδοντιάτρου, ως ειδικευμένου οδοντιάτρου, ως κτηνιάτρου, ως φαρμακοποιού και ως αρχιτέκτονα, οι οποίοι εμφαίνονται στο παράρτημα V υπό τα σημεία, αντιστοίχως, 5.1.1, 5.1.2, 5.2.2, 5.3.2, 5.3.3, 5.4.2, 5.6.2 και 5.7.1, εφόσον πληρούν τους ελάχιστους όρους εκπαίδευσης για τους οποίους γίνεται αντιστοίχως λόγος στα άρθρα 24, 25, 31, 34, 35, 38, 44 και 46, παρέχοντάς τους την ίδια ισχύ, όσον αφορά την ανάληψη και την άσκηση των επαγγελματικών δραστηριοτήτων στην επικράτειά του, με τους τίτλους εκπαίδευσης που χορηγεί το ίδιο.»
8        Το άρθρο 23 της εν λόγω οδηγίας, με τίτλο «Κεκτημένα δικαιώματα», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Με την επιφύλαξη των κεκτημένων δικαιωμάτων που αφορούν ειδικά τα οικεία επαγγέλματα, εφόσον οι τίτλοι εκπαίδευσης ως ιατρού, που επιτρέπουν την ανάληψη επαγγελματικών δραστηριοτήτων ιατρού βασικής εκπαίδευσης και ειδικευμένου ιατρού, ως νοσοκόμου υπεύθυνου για γενική περίθαλψη, ως οδοντιάτρου, ως ειδικευμένου οδοντιάτρου, ως κτηνιάτρου, ως μαίας/μαιευτή και ως φαρμακοποιού, τους οποίους κατέχουν υπήκοοι των κρατών μελών, δεν πληρούν το σύνολο των απαιτήσεων εκπαίδευσης που αναφέρονται στα άρθρα 24, 25, 31, 34, 35, 38, 40 και 44, κάθε κράτος μέλος αναγνωρίζει ως επαρκή απόδειξη τους τίτλους εκπαίδευσης που χορηγούνται από αυτά τα κράτη μέλη, με την προϋπόθεση ότι οι τίτλοι αυτοί πιστοποιούν επιτυχώς ολοκληρωθείσα εκπαίδευση που ξεκίνησε πριν από τις κρίσιμες ημερομηνίες που αναφέρονται στο παράρτημα V, σημεία 5.1.1, 5.1.2, 5.2.2, 5.3.2, 5.3.3, 5.4.2, 5.5.2 και 5.6.2, και συνοδεύονται από πιστοποιητικό που να βεβαιώνει ότι οι κάτοχοί τους ανέλαβαν πράγματι και νομίμως τις συγκεκριμένες δραστηριότητες επί τουλάχιστον τρία συναπτά έτη κατά τη διάρκεια πέντε ετών πριν από τη χορήγηση του πιστοποιητικού.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
9        Η BB ολοκλήρωσε στο Ηνωμένο Βασίλειο τέσσερα έτη σπουδών στη φαρμακευτική και έλαβε, στις 18 Ιουλίου 2013, πτυχίο φαρμακευτικής. Επί 26 εβδομάδες (6 μήνες) πραγματοποίησε πρακτική άσκηση σε φαρμακείο, για την οποία έλαβε θετική αξιολόγηση και τις αντίστοιχες μονάδες.
10      Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το δικαίωμα ασκήσεως του επαγγέλματος του φαρμακοποιού αποκτάται μετά από τετραετείς σπουδές και δωδεκάμηνη επαγγελματική πρακτική άσκηση. Όμως, η BB δεν ολοκλήρωσε τη δωδεκάμηνη επαγγελματική πρακτική άσκηση που απαιτείται στο εν λόγω κράτος μέλος για να αποκτήσει τα προσόντα του φαρμακοποιού, διότι έπρεπε να επιστρέψει στη Λιθουανία για προσωπικούς λόγους.
11      Στις 23 Ιουλίου 2014 το Studijų kokybės vertinimo central (κέντρο αξιολόγησης της ποιότητας των σπουδών, Λιθουανία) χορήγησε πιστοποιητικό που αναγνωρίζει την ισοτιμία του διπλώματος της BB με τίτλο σπουδών χορηγούμενο στη Λιθουανία μετά την ολοκλήρωση ενός πλήρους προγράμματος σπουδών στη φαρμακευτική. Το εν λόγω κέντρο αξιολόγησης επισήμανε ότι το πιστοποιητικό αυτό δεν συνιστούσε αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων, διότι η αναγνώριση αυτή υπάγεται στην αποκλειστική αρμοδιότητα του Υπουργείου Υγείας.
12      Στις 6 Αυγούστου 2014 η BB ζήτησε από το εν λόγω υπουργείο να αναγνωρίσει τα προσόντα της. Το Υπουργείο Υγείας επισήμανε ότι τα έγγραφα της BB πιστοποιούσαν την ακαδημαϊκή εκπαίδευσή της, αλλά όχι τα επαγγελματικά προσόντα της, διότι δεν ήταν βέβαιο σε ποιο κράτος μέλος θα έπρεπε να ολοκληρώσει την υπολειπόμενη εξάμηνη πρακτική άσκησή της.
13      Τον Σεπτέμβριο του 2014, με απόφαση του Lietuvos sveikatos mokslų universiteto rektorius (πρύτανη του Πανεπιστημίου των Επιστημών Υγείας της Λιθουανίας), επιτράπηκε στην BB να συνεχίσει τις σπουδές της και η BB συνήψε με το πανεπιστήμιο αυτό σύμβαση δυνάμει της οποίας πραγματοποίησε συμπληρωματική εξάμηνη πρακτική άσκηση στη φαρμακευτική. Στις 27 Μαΐου 2015 το εν λόγω πανεπιστήμιο της χορήγησε πιστοποιητικό περάτωσης της εν λόγω πρακτικής άσκησης.
14      Η BB ζήτησε από το Valstybinę vaistų kontrolės tarnyba (εθνικό συμβούλιο ελέγχου φαρμάκων, Λιθουανία) στο Υπουργείο Υγείας να της χορηγήσει άδεια ασκήσεως του επαγγέλματος του φαρμακοποιού. Στήριξε δε το αίτημά της αυτό στο πιστοποιητικό που μνημονεύεται στην προηγούμενη σκέψη. Την 1η Ιουνίου 2015 το εν λόγω συμβούλιο γνωστοποίησε στην BB ότι, για να λάβει την άδεια αυτή, έπρεπε να προσκομίσει έγγραφο που να πιστοποιεί την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων της στη Λιθουανία. Στις 9 Ιουνίου 2015 η BB υπέβαλε νέα αίτηση αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων της στο Υπουργείο Υγείας επισυνάπτοντας, μεταξύ άλλων, το πιστοποιητικό που μνημονεύεται στη σκέψη 13 της παρούσας αποφάσεως.
15      Στις 3 Ιουλίου 2015 το εν λόγω συμβούλιο περάτωσε την εξέταση της αίτησης της BB, χωρίς να της χορηγήσει την άδεια ασκήσεως του επαγγέλματος του φαρμακοποιού που αυτή είχε ζητήσει.
16      Με την απόφαση V‑902 της 24ης Ιουλίου 2017, το Υπουργείο Υγείας απέρριψε την αίτηση της BB για την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων της και την ενημέρωσε συναφώς με έγγραφο της 28ης Ιουλίου 2017. Στην απόφαση αυτή αναγράφεται ότι η BB δεν απέκτησε τα επαγγελματικά προσόντα του φαρμακοποιού σε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
17      Η BB προσέβαλε την εν λόγω απόφαση ενώπιον της δευτεροβάθμιας επιτροπής, η οποία την επικύρωσε με απόφαση της 13ης Σεπτεμβρίου 2017. Η επιτροπή αυτή αιτιολόγησε την απόφασή της στηριζόμενη στο γεγονός ότι η οδηγία 2005/36 και, επομένως, ο εθνικός νόμος με τον οποίο αυτή μεταφέρθηκε στο εσωτερικό δίκαιο εφαρμόζονται μόνον επί προσώπων τα οποία έχουν αποκτήσει επαγγελματικά προσόντα σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος μέλος υποδοχής και τα οποία διαθέτουν τίτλο εκπαίδευσης.
18      Η BB προσέφυγε κατά των αποφάσεων του Υπουργείου Υγείας και της δευτεροβάθμιας επιτροπής ενώπιον του Vilniaus apygardos administracinis teismas (περιφερειακού διοικητικού δικαστηρίου του Βίλνιους, Λιθουανία). Με δικαστική απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2018, το δικαστήριο αυτό απέρριψε την προσφυγή της BB ως αβάσιμη.
19      Κατά της εν λόγω αποφάσεως ασκήθηκε αναίρεση ενώπιον του Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου της Λιθουανίας).
20      Κατά το αιτούν δικαστήριο, η BB πληρούσε τις απαιτούμενες από το δίκαιο του Ηνωμένου Βασιλείου προϋποθέσεις για την απόκτηση των επαγγελματικών προσόντων του φαρμακοποιού, και δη έχοντας παρακολουθήσει πρόγραμμα επαγγελματικής εκπαίδευσης διάρκειας τεσσάρων ετών και έχοντας πραγματοποιήσει, συνολικά, δωδεκάμηνη πρακτική άσκηση σε φαρμακείο, ήτοι έξι μήνες στο Ηνωμένο Βασίλειο και έξι μήνες στη Λιθουανία. Επομένως, εάν η BB είχε εκπληρώσει όλες αυτές τις προϋποθέσεις σε ένα μόνον κράτος μέλος, ήτοι στο Ηνωμένο Βασίλειο, θα είχε λάβει τίτλο φαρμακευτικής εκπαίδευσης ο οποίος, δυνάμει της αρχής της αυτόματης αναγνώρισης που καθιερώνει το άρθρο 21 της οδηγίας 2005/36, θα είχε αναγνωριστεί στη Λιθουανία.
21      Δεδομένου όμως ότι η BB δεν μπορεί να επικαλεστεί το σύστημα αυτόματης αναγνώρισης που προβλέπει το άρθρο 21 της οδηγίας 2005/36, μολονότι, κατ’ ουσίαν, πληροί τις προϋποθέσεις επαγγελματικών προσόντων που προβλέπει το άρθρο 44 της οδηγίας αυτής, πρέπει, κατά την άποψη του αιτούντος δικαστηρίου, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 10, στοιχείο βʹ, της εν λόγω οδηγίας έχει την έννοια ότι εφαρμόζεται στην περίπτωση που ο ενδιαφερόμενος δεν έχει λάβει τον τίτλο φαρμακευτικής εκπαίδευσης ενώ, στην πράξη, πληροί τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για την απόκτηση των συγκεκριμένων επαγγελματικών προσόντων όχι μόνον σε ένα αλλά σε περισσότερα κράτη μέλη, ένα εκ των οποίων είναι το κράτος μέλος υποδοχής. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι πρέπει, επίσης, να διευκρινιστεί αν, στην περίπτωση αυτή, οι διατάξεις του τίτλου III, κεφάλαιο I, της οδηγίας 2005/36 έχουν την έννοια ότι οι αρμόδιες για την αναγνώριση των προσόντων αρχές οφείλουν να αξιολογήσουν το περιεχόμενο όλων των υποβληθέντων από τον ενδιαφερόμενο εγγράφων τα οποία ενδεχομένως πιστοποιούν τα επαγγελματικά προσόντα του καθώς και το κατά πόσον η εκπαίδευση την οποία πιστοποιούν τα έγγραφα αυτά πληροί τις προϋποθέσεις που έχει θέσει το κράτος μέλος υποδοχής για την απόκτηση των εν λόγω επαγγελματικών προσόντων και, εφόσον απαιτείται, να εφαρμόσουν αντισταθμιστικά μέτρα.
22      Καθόσον το γενικό σύστημα αναγνώρισης που προβλέπει η οδηγία 2005/36 εφαρμόζεται μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, περαιτέρω, αν η BB μπορεί να ζητήσει την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων της επικαλούμενη τα άρθρα 45 και 49 ΣΛΕΕ καθώς και το άρθρο 15 του Χάρτη.
23      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο της Λιθουανίας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Έχει το άρθρο 10, στοιχείο βʹ, της οδηγίας [2005/36], ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με τον σκοπό της οδηγίας ο οποίος ορίζεται στο άρθρο 1, την έννοια ότι μπορεί να εφαρμοσθεί στην περίπτωση προσώπου το οποίο δεν έχει αποκτήσει τίτλο εκπαίδευσης επειδή ενδεχομένως έχει εκπληρώσει τις απαραίτητες για την απόκτηση των επαγγελματικών προσόντων προϋποθέσεις σε πλείονα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όχι μόνον σε ένα; Στην περίπτωση αυτή, όπου ένα πρόσωπο δεν έχει αποκτήσει τίτλο εκπαίδευσης επειδή ενδεχομένως έχει εκπληρώσει τις απαραίτητες για την απόκτηση των επαγγελματικών προσόντων προϋποθέσεις σε πλείονα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όχι μόνον σε ένα, έχει το κεφάλαιο Ι (Γενικό σύστημα αναγνώρισης των τίτλων εκπαίδευσης) του τίτλου III της οδηγίας [2005/36] την έννοια ότι υποχρεώνει τις αρμόδιες για την αναγνώριση των προσόντων αρχές να αξιολογήσουν το περιεχόμενο όλων των υποβληθέντων από τον ενδιαφερόμενο εγγράφων τα οποία ενδεχομένως πιστοποιούν τα επαγγελματικά προσόντα του καθώς και το κατά πόσον [η εκπαίδευση την οποία πιστοποιούν τα έγγραφα αυτά] πληρο[ί] τις προϋποθέσεις που έχει θέσει το κράτος μέλος υποδοχής για την απόκτηση των επαγγελματικών προσόντων και, εφόσον απαιτείται, να εφαρμόσουν αντισταθμιστικά μέτρα;
[2)]      Στην περίπτωση της υπό κρίση υποθέσεως, όπου η προσφεύγουσα ενδεχομένως έχει εκπληρώσει τις απαραίτητες για την απόκτηση των επαγγελματικών προσόντων του φαρμακοποιού προϋποθέσεις για τους σκοπούς του άρθρου 44 του τμήματος 7 του κεφαλαίου III [του τίτλου III] της οδηγίας [2005/36], αλλά οι προϋποθέσεις αυτές έχουν εκπληρωθεί σε πλείονα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όχι μόνον σε ένα και, ως εκ τούτου, η προσφεύγουσα δεν διαθέτει τον τίτλο εκπαίδευσης για την πιστοποίηση των επαγγελματικών προσόντων που ορίζεται στο σημείο 5.6.2 του παραρτήματος V της οδηγίας 2005/36/ΕΚ, έχουν τα άρθρα 45 και 49 ΣΛΕΕ και το άρθρο 15 του Χάρτη την έννοια ότι υποχρεώνουν τις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους υποδοχής να αξιολογήσουν την επαγγελματική εκπαίδευση της προσφεύγουσας και να τη συγκρίνουν με την επαγγελματική εκπαίδευση που απαιτείται στο κράτος υποδοχής, καθώς επίσης να αξιολογήσουν το περιεχόμενο των υποβληθέντων εγγράφων που ενδεχομένως αποδεικνύουν τα επαγγελματικά προσόντα και το κατά πόσον [η εκπαίδευση την οποία πιστοποιούν τα έγγραφα αυτά] πληρο[ί] τις προϋποθέσεις που έχει θέσει το κράτος μέλος υποδοχής για την απόκτηση των επαγγελματικών προσόντων και, εφόσον απαιτείται, να εφαρμόσουν αντισταθμιστικά μέτρα;»
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
24      Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν, κατά την έννοια της οδηγίας 2005/36 και ιδίως του άρθρου 1 και του άρθρου 10, στοιχείο βʹ, η οδηγία αυτή εφαρμόζεται σε περίπτωση κατά την οποία το πρόσωπο που ζητεί την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων του στο κράτος μέλος υποδοχής δεν έχει αποκτήσει τίτλο εκπαίδευσης που να πιστοποιεί τα επαγγελματικά προσόντα του σε άλλο κράτος μέλος και, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, αν οι διατάξεις του τίτλου ΙΙΙ, κεφάλαιο Ι, της οδηγίας αυτής έχουν την έννοια ότι υποχρεώνουν την αρμόδια για την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων αρχή να αξιολογήσει το περιεχόμενο όλων των υποβληθέντων από τον ενδιαφερόμενο εγγράφων τα οποία ενδεχομένως αποδεικνύουν τα προσόντα που έχει αποκτήσει σε πλείονα κράτη μέλη καθώς και το κατά πόσον η εκπαίδευση την οποία πιστοποιούν τα έγγραφα αυτά πληροί τις προϋποθέσεις που έχει θέσει το κράτος μέλος υποδοχής για την απόκτηση των επαγγελματικών προσόντων και, εφόσον απαιτείται, να εφαρμόσει αντισταθμιστικά μέτρα.
25      Συναφώς, επισημαίνεται ότι, όσον αφορά τον σκοπό της οδηγίας 2005/36, από τα άρθρα της 1 και 4 προκύπτει ότι η αμοιβαία αναγνώριση σκοπεί κυρίως να καταστήσει δυνατή στον κάτοχο επαγγελματικού προσόντος, βάσει του οποίου παρέχεται στον κάτοχο πρόσβαση σε επάγγελμα νομοθετικώς κατοχυρωμένο στο κράτος μέλος καταγωγής του, την εντός του κράτους μέλους υποδοχής πρόσβαση στο ίδιο επάγγελμα με εκείνο για το οποίο διαθέτει τα απαιτούμενα προσόντα στο κράτος μέλος καταγωγής και την άσκησή του στο κράτος μέλος υποδοχής υπό τους ίδιους όρους με τους ημεδαπούς (απόφαση της 16ης Απριλίου 2015, Angerer, C‑477/13, EU:C:2015:239, σκέψη 36).
26      Επομένως, η αμοιβαία αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων που αποτελεί σκοπό της εν λόγω οδηγίας προϋποθέτει ότι ο αιτών έχει λάβει εκπαίδευση η οποία του παρέχει το δικαίωμα άσκησης, στο κράτος μέλος καταγωγής, ενός νομοθετικά κατοχυρωμένου επαγγέλματος.
27      Τούτο ισχύει ανεξαρτήτως του εφαρμοζόμενου συστήματος αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων, δηλαδή του γενικού συστήματος αναγνώρισης, κατά την έννοια του τίτλου III, κεφάλαιο I, της οδηγίας 2005/36, ή του συστήματος αυτόματης αναγνώρισης, κατά την έννοια του τίτλου III, κεφάλαια II, III και IIIα, της οδηγίας αυτής.
28      Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι το άρθρο 10 της οδηγίας 2005/36, το οποίο ορίζει το πεδίο εφαρμογής του προβλεπόμενου στο κεφάλαιο I του τίτλου III της οδηγίας αυτής γενικού συστήματος αναγνώρισης των τίτλων εκπαίδευσης, δεν μπορεί, δυνάμει του στοιχείου βʹ της διάταξης αυτής, να επιβάλει στο κράτος μέλος υποδοχής την υποχρέωση, η οποία θα αντέβαινε στον σκοπό της εν λόγω οδηγίας, να εξετάζει τους τίτλους εκπαίδευσης που κατέχει ο αιτών που δεν διαθέτει τα αναγκαία προσόντα για την άσκηση του επαγγέλματος του φαρμακοποιού στο κράτος μέλος καταγωγής του (βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση της 16ης Απριλίου 2015, Angerer, C‑477/13, EU:C:2015:239, σκέψεις 24 και 37).
29      Κατόπιν του συνόλου των προεκτεθέντων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η οδηγία 2005/36, ιδίως δε το άρθρο 1 και το άρθρο 10, στοιχείο βʹ, έχει την έννοια ότι δεν εφαρμόζεται σε περίπτωση κατά την οποία το πρόσωπο που ζητεί την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων του δεν έχει αποκτήσει τίτλο εκπαίδευσης που να του παρέχει το δικαίωμα άσκησης, στο κράτος μέλος καταγωγής, ενός νομοθετικά κατοχυρωμένου επαγγέλματος.
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
30      Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν τα άρθρα 45 και 49 ΣΛΕΕ καθώς και το άρθρο 15 του Χάρτη έχουν την έννοια ότι, σε περίπτωση κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος δεν διαθέτει τίτλο που να πιστοποιεί τα επαγγελματικά προσόντα του ως φαρμακοποιού, κατά την έννοια του παραρτήματος V, σημείο 5.6.2, της οδηγίας 2005/36, αλλά έχει αποκτήσει επαγγελματικές ικανότητες σχετικές με το επάγγελμα αυτό τόσο στο κράτος μέλος καταγωγής όσο και στο κράτος μέλος υποδοχής, οι αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους υποδοχής οφείλουν, όταν επιλαμβάνονται αίτησης για την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων, να αξιολογούν τις ικανότητες αυτές και να τις συγκρίνουν με εκείνες που απαιτούνται στο κράτος μέλος υποδοχής για την παροχή πρόσβασης στο επάγγελμα του φαρμακοποιού.
31      Πρέπει, καταρχάς, να υπομνησθεί ότι το άρθρο 15, παράγραφος 2, του Χάρτη, δυνάμει του οποίου κάθε πολίτης της Ένωσης είναι ελεύθερος να αναζητά απασχόληση, να εργάζεται και να εγκαθίσταται σε κάθε κράτος μέλος, αφορά, μεταξύ άλλων, την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων που κατοχυρώνεται στο άρθρο 45 ΣΛΕΕ και την ελευθερία εγκατάστασης που κατοχυρώνεται στο άρθρο 49 ΣΛΕΕ (απόφαση της 8ης Μαΐου 2019, PI, C‑230/18, EU:C:2019:383, σκέψη 53).
32      Κατά το άρθρο 52, παράγραφος 2, του Χάρτη, τα δικαιώματα που αναγνωρίζονται από τον Χάρτη και τα οποία αποτελούν αντικείμενο διατάξεων των Συνθηκών ασκούνται υπό τους όρους και εντός των ορίων που καθορίζονται σε αυτές. Επομένως, η ερμηνεία του άρθρου 15, παράγραφος 2, του Χάρτη συμπίπτει, εν προκειμένω, με την ερμηνεία των άρθρων 45 και 49 ΣΛΕΕ (πρβλ. απόφαση της 4ης Ιουλίου 2013, Gardella, C‑233/12, EU:C:2013:449, σκέψη 39).
33      Επομένως, για να δοθεί απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, αρκεί η παραπομπή στα άρθρα 45 και 49 ΣΛΕΕ.
34      Πρέπει, επίσης, να υπομνησθεί ότι οι αρχές κράτους μέλους, όταν επιλαμβάνονται αίτησης που υποβάλλει πολίτης της Ένωσης για τη χορήγηση άδειας ασκήσεως επαγγέλματος στο οποίο η πρόσβαση εξαρτάται, κατά την εθνική νομοθεσία, από την κατοχή διπλώματος ή από επαγγελματική κατάρτιση, ή ακόμη από περιόδους πρακτικής άσκησης, οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη το σύνολο των διπλωμάτων, πιστοποιητικών και άλλων τίτλων, καθώς και την πρόσφορη πείρα του ενδιαφερομένου, προβαίνοντας σε συγκριτική εξέταση μεταξύ, αφενός, των ικανοτήτων που πιστοποιούνται με αυτά τα διπλώματα και αυτή την πείρα και, αφετέρου, των γνώσεων και προσόντων που απαιτούνται από την εθνική νομοθεσία (απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 2002, Dreessen, C‑31/00, EU:C:2002:35, σκέψη 24 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
35      Δεδομένου ότι η νομολογία αυτή δεν είναι παρά η νομολογιακή έκφραση μιας αρχής συμφυούς προς τις θεμελιώδεις ελευθερίες που κατοχυρώνει η Συνθήκη ΛΕΕ, η αρχή αυτή δεν μπορεί να απολέσει μέρος της νομικής αξίας της λόγω της έκδοσης οδηγιών σχετικών με την αμοιβαία αναγνώριση των διπλωμάτων (πρβλ. απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 2002, Dreessen, C‑31/00, EU:C:2002:35, σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
36      Πράγματι, όπως προκύπτει από το άρθρο 53, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, οι οδηγίες αυτές αποσκοπούν στη διευκόλυνση της αμοιβαίας αναγνώρισης των πτυχίων, πιστοποιητικών και άλλων τίτλων, θεσπίζοντας κοινούς κανόνες και κοινά κριτήρια που καταλήγουν, στο μέτρο του δυνατού, στην αυτόματη αναγνώριση των εν λόγω πτυχίων, πιστοποιητικών και άλλων τίτλων. Αντιθέτως, δεν αποσκοπούν αλλά και δεν μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα τη διευκόλυνση της αναγνώρισης τέτοιων πτυχίων, πιστοποιητικών και άλλων τίτλων σε περιπτώσεις που δεν καλύπτονται από τις οδηγίες αυτές (πρβλ. απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 2002, Dreessen, C‑31/00, EU:C:2002:35, σκέψη 26).
37      Οι εκτιμήσεις αυτές ισχύουν ιδίως για την οδηγία 2005/36, η οποία εκδόθηκε βάσει, ειδικότερα, του άρθρου 47, παράγραφος 1, ΕΚ (νυν άρθρο 53, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ).
38      Σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη η οποία, όπως προκύπτει από την απάντηση που δόθηκε στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2005/36, το κράτος μέλος υποδοχής πρέπει να τηρεί τις υποχρεώσεις που υπέχει σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων, οι οποίες, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 34 της παρούσας αποφάσεως, αφορούν τις περιπτώσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής τόσο του άρθρου 45 ΣΛΕΕ όσο και του άρθρου 49 ΣΛΕΕ (πρβλ. αποφάσεις της 14ης Σεπτεμβρίου 2000, Hocsman, C‑238/98, EU:C:2000:440, σκέψη 21, και της 6ης Οκτωβρίου 2015, Brouillard, C‑298/14, EU:C:2015:652, σκέψεις 46 και 54).
39      Επομένως, όταν από τη συγκριτική εξέταση των τίτλων προκύπτει ότι οι γνώσεις και τα προσόντα που πιστοποιούνται με τον αλλοδαπό τίτλο αντιστοιχούν στις γνώσεις και τα προσόντα που απαιτούν οι εθνικές διατάξεις, το κράτος μέλος υποδοχής υποχρεούται να δεχθεί ότι ο τίτλος αυτός πληροί τις προϋποθέσεις που θέτουν οι εν λόγω διατάξεις. Αν, αντιθέτως, από τη σύγκριση προκύπτει μερική μόνον αντιστοιχία μεταξύ των ως άνω γνώσεων και προσόντων, το κράτος μέλος υποδοχής δικαιούται να απαιτήσει από τον ενδιαφερόμενο να αποδείξει ότι απέκτησε τις γνώσεις και τα προσόντα που του έλειπαν (απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2015, Brouillard, C‑298/14, EU:C:2015:652, σκέψη 57 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
40      Συναφώς, στις αρμόδιες εθνικές αρχές εναπόκειται να εκτιμούν αν η επίκληση των γνώσεων που αποκτήθηκαν στο κράτος μέλος υποδοχής, στο πλαίσιο, μεταξύ άλλων, πρακτικής πείρας, αρκεί προς αναπλήρωση των γνώσεων που έλειπαν (απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2015, Brouillard, C‑298/14, EU:C:2015:652, σκέψη 58 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
41      Αντιθέτως, αν από την εν λόγω συγκριτική εξέταση προκύπτουν ουσιώδεις διαφορές μεταξύ της εκπαίδευσης του αιτούντος και της εκπαίδευσης που απαιτεί το κράτος μέλος υποδοχής, οι αρμόδιες αρχές μπορούν να προβλέψουν μέτρα αναπλήρωσης («αντισταθμιστικά μέτρα») για την κάλυψη των διαφορών αυτών (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 2ας Δεκεμβρίου 2010, Βανδώρου κ.λπ., C‑422/09, C‑425/09 και C‑426/09, EU:C:2010:732, σκέψη 72).
42      Κατόπιν του συνόλου των προεκτεθέντων, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 45 και 49 ΣΛΕΕ έχουν την έννοια ότι, σε περίπτωση κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος δεν διαθέτει τίτλο που να πιστοποιεί τα επαγγελματικά προσόντα του ως φαρμακοποιού, κατά την έννοια του παραρτήματος V, σημείο 5.6.2, της οδηγίας 2005/36, αλλά έχει αποκτήσει επαγγελματικές ικανότητες σχετικές με το επάγγελμα αυτό τόσο στο κράτος μέλος καταγωγής όσο και στο κράτος μέλος υποδοχής, οι αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους υποδοχής οφείλουν, όταν επιλαμβάνονται αίτησης για την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων, να αξιολογούν τις ικανότητες αυτές και να τις συγκρίνουν με εκείνες που απαιτούνται στο κράτος μέλος υποδοχής για την παροχή πρόσβασης στο επάγγελμα του φαρμακοποιού. Αν οι ικανότητες αυτές αντιστοιχούν σε εκείνες που απαιτούνται από τις εθνικές διατάξεις του κράτους μέλους υποδοχής, το κράτος μέλος υποδοχής υποχρεούται να τις αναγνωρίσει. Αν από τη συγκριτική εξέταση προκύπτει μερική μόνον αντιστοιχία μεταξύ των ως άνω ικανοτήτων, το κράτος μέλος υποδοχής δικαιούται να απαιτήσει από τον ενδιαφερόμενο να αποδείξει ότι απέκτησε τις γνώσεις και τα προσόντα που του έλειπαν. Στις αρμόδιες εθνικές αρχές εναπόκειται να εκτιμούν, εφόσον απαιτείται, αν η επίκληση των γνώσεων που αποκτήθηκαν στο κράτος μέλος υποδοχής, στο πλαίσιο, μεταξύ άλλων, πρακτικής πείρας, αρκεί προς αναπλήρωση των γνώσεων που έλειπαν. Αν από την εν λόγω συγκριτική εξέταση προκύπτουν ουσιώδεις διαφορές μεταξύ της εκπαίδευσης του αιτούντος και της εκπαίδευσης που απαιτείται στο κράτος μέλος υποδοχής, οι αρμόδιες αρχές μπορούν να προβλέψουν μέτρα αναπλήρωσης για την κάλυψη των διαφορών αυτών.
Επί των δικαστικών εξόδων
43      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έκτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)      Η οδηγία 2005/36/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Σεπτεμβρίου 2005, σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων, όπως έχει τροποποιηθεί με την οδηγία 2013/55/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Νοεμβρίου 2013, ιδίως δε το άρθρο 1 και το άρθρο 10, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2005/36, έχει την έννοια ότι η εν λόγω οδηγία δεν εφαρμόζεται σε περίπτωση κατά την οποία το πρόσωπο που ζητεί την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων του δεν έχει αποκτήσει τίτλο εκπαίδευσης που να του παρέχει το δικαίωμα άσκησης, στο κράτος μέλος καταγωγής, ενός νομοθετικά κατοχυρωμένου επαγγέλματος.
2)      Τα άρθρα 45 και 49 ΣΛΕΕ έχουν την έννοια ότι, σε περίπτωση κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος δεν διαθέτει τίτλο που να πιστοποιεί τα επαγγελματικά προσόντα του ως φαρμακοποιού, κατά την έννοια του παραρτήματος V, σημείο 5.6.2, της οδηγίας 2005/36, όπως έχει τροποποιηθεί με την οδηγία 2013/55, αλλά έχει αποκτήσει επαγγελματικές ικανότητες σχετικές με το επάγγελμα αυτό τόσο στο κράτος μέλος καταγωγής όσο και στο κράτος μέλος υποδοχής, οι αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους υποδοχής οφείλουν, όταν επιλαμβάνονται αίτησης για την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων, να αξιολογούν τις ικανότητες αυτές και να τις συγκρίνουν με εκείνες που απαιτούνται στο κράτος μέλος υποδοχής για την παροχή πρόσβασης στο επάγγελμα του φαρμακοποιού. Αν οι ικανότητες αυτές αντιστοιχούν σε εκείνες που απαιτούνται από τις εθνικές διατάξεις του κράτους μέλους υποδοχής, το κράτος μέλος υποδοχής υποχρεούται να τις αναγνωρίσει. Αν από τη συγκριτική εξέταση προκύπτει μερική μόνον αντιστοιχία μεταξύ των ως άνω ικανοτήτων, το κράτος μέλος υποδοχής δικαιούται να απαιτήσει από τον ενδιαφερόμενο να αποδείξει ότι απέκτησε τις γνώσεις και τα προσόντα που του έλειπαν. Στις αρμόδιες εθνικές αρχές εναπόκειται να εκτιμούν, εφόσον απαιτείται, αν η επίκληση των γνώσεων που αποκτήθηκαν στο κράτος μέλος υποδοχής, στο πλαίσιο, μεταξύ άλλων, πρακτικής πείρας, αρκεί προς αναπλήρωση των γνώσεων που έλειπαν. Αν από την εν λόγω συγκριτική εξέταση προκύπτουν ουσιώδεις διαφορές μεταξύ της εκπαίδευσης του αιτούντος και της εκπαίδευσης που απαιτείται στο κράτος μέλος υποδοχής, οι αρμόδιες αρχές μπορούν να προβλέψουν μέτρα αναπλήρωσης για την κάλυψη των διαφορών αυτών.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η λιθουανική.