Voorlopige editie
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
D. SPIELMANN
van 30 april 2025 (1)
Zaak C‑197/24 [Šiľarský] (i)
AK
tegen
RU
[verzoek van de Mestský súd Bratislava IV (rechter in eerste aanleg Bratislava, Slowakije) om een prejudiciële beslissing]
„ Prejudiciële verwijzing – Richtlijn 2011/7/EU – Bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties – Begrip ‚onderneming’ – Begrip ‚handelstransactie’ – Richtlijn 93/13/EEG – Overeenkomst voor het verlenen van juridische diensten ten behoeve van de oprichting van een handelsvennootschap – Artikel 267 VWEU – Bevoegdheid van het Hof – Ontvankelijkheid – Begrip ‚consument’ – Natuurlijke persoon die gebruik heeft gemaakt van de diensten van een advocaat ten behoeve van de oprichting van een handelsvennootschap ”
Inleiding
1.        Is een cliënt die een natuurlijke persoon is, in het kader van een overeenkomst voor het verlenen van juridische diensten die deze cliënt met zijn advocaat heeft gesloten ten behoeve van de oprichting van een handelsvennootschap waarin hij lid van het bestuur en een van de twee oprichters en vennoten zal zijn, reeds een onderneming of nog steeds een consument? Dat is in wezen de vraag die in dit verzoek om een prejudiciële beslissing aan de orde is. In het hoofdgeding met betrekking tot de betaling van het honorarium van de advocaat vraagt de verwijzende rechter zich namelijk af welke regels moeten worden toegepast: de burgerlijke dan wel de handelsregels?
2.        Deze zaak biedt het Hof aldus de gelegenheid om in een dergelijke context het begrip „onderneming” in de zin van richtlijn 2011/7/EU betreffende bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties(2) (eerste prejudiciële vraag) en het begrip „consument” in de zin van richtlijn 93/13/EEG betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten(3) (tweede prejudiciële vraag) te verduidelijken. Zij biedt eveneens de gelegenheid om stil te staan bij de bevoegdheid van het Hof om deze tweede vraag te beantwoorden wanneer het hoofdgeding als zodanig geen betrekking heeft op een contractueel beding, en bij de ontvankelijkheid van die vraag.
Toepasselijke bepalingen
Unierecht
3.        In overweging 8 van richtlijn 2011/7 staat onder meer te lezen dat het toepassingsgebied van deze richtlijn moet worden beperkt tot betalingen tot vergoeding van handelstransacties en dat deze richtlijn niet mag strekken tot regulering van transacties met consumenten of interest betreffende andere betalingen.
4.        Artikel 1 van richtlijn 2011/7, met het opschrift „Voorwerp en toepassingsgebied”, bepaalt:
„1.      Deze richtlijn heeft ten doel betalingsachterstanden bij handelstransacties tegen te gaan teneinde de correcte werking van de interne markt te waarborgen, en daardoor het concurrentievermogen van ondernemingen en met name van [kleine en middelgrote ondernemingen] te versterken.
2.      Deze richtlijn is van toepassing op alle betalingen tot vergoeding van handelstransacties.
[...]”
5.        Artikel 2 van deze richtlijn bepaalt:
„Voor de toepassing van deze richtlijn wordt verstaan onder:
1)      ‚handelstransacties’: transacties tussen ondernemingen of tussen ondernemingen en overheidsinstanties die leiden tot het leveren van goederen of het verrichten van diensten tegen vergoeding;
[...]
3)      ‚onderneming’: elke organisatie, met uitsluiting van overheidsinstanties, die handelt in het kader van haar zelfstandige economische of beroepsmatige activiteit, ook wanneer deze activiteit door slechts één persoon wordt uitgeoefend;
[...]”
6.        Volgens artikel 6, lid 1, van die richtlijn zorgen de lidstaten ervoor dat de schuldeiser wanneer bij handelstransacties interest voor betalingsachterstand overeenkomstig de artikelen 3 of 4 verschuldigd wordt, minstens een vast bedrag van 40 EUR mag invorderen.
7.        In de twaalfde overweging van richtlijn 93/13 staat te lezen: „Overwegende evenwel dat bij de huidige stand van de nationale wetgevingen slechts een gedeeltelijke harmonisatie in aanmerking komt; dat met name alleen de bedingen in overeenkomsten waarover niet afzonderlijk is onderhandeld onder deze richtlijn vallen; dat het van belang is de lidstaten de mogelijkheid te geven met inachtneming van het Verdrag in een hoger beschermingsniveau voor de consument te voorzien door middel van nationale voorschriften die strenger zijn dan die van deze richtlijn”.
8.        Artikel 1, lid 1, van die richtlijn is als volgt verwoord:
„Deze richtlijn strekt tot de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten betreffende oneerlijke bedingen in overeenkomsten tussen een verkoper en een consument.”
9.        In artikel 2, onder b), van deze richtlijn is bepaald:
„In deze richtlijn wordt verstaan onder:
[...]
b)      ‚consument’: iedere natuurlijke persoon die bij onder deze richtlijn vallende overeenkomsten handelt voor doeleinden die buiten zijn bedrijfs‑ of beroepsactiviteit vallen;
[...]”
10.      Artikel 3, lid 1, van richtlijn 93/13 bepaalt dat een beding in een overeenkomst waarover niet afzonderlijk is onderhandeld, als oneerlijk wordt beschouwd indien het, in strijd met de goede trouw, het evenwicht tussen de uit de overeenkomst voortvloeiende rechten en verplichtingen van de partijen ten nadele van de consument aanzienlijk verstoort.
11.      Artikel 4 van die richtlijn luidt:
„1.      Onverminderd artikel 7 worden voor de beoordeling van het oneerlijke karakter van een beding van een overeenkomst alle omstandigheden rond de sluiting van de overeenkomst, alsmede alle andere bedingen van de overeenkomst of van een andere overeenkomst waarvan deze afhankelijk is, op het moment waarop de overeenkomst is gesloten in aanmerking genomen, rekening houdend met de aard van de goederen of diensten waarop de overeenkomst betrekking heeft.
2.      De beoordeling van het oneerlijke karakter van bedingen heeft geen betrekking op de bepaling van het eigenlijke voorwerp van de overeenkomst, noch op de gelijkwaardigheid van enerzijds de prijs of vergoeding en anderzijds de als tegenprestatie te leveren goederen of te verrichten diensten, voor zover die bedingen duidelijk en begrijpelijk zijn geformuleerd.”
12.      Artikel 8 van deze richtlijn luidt als volgt:
„Ter verhoging van het beschermingsniveau van de consument kunnen de lidstaten op het onder deze richtlijn vallende gebied strengere bepalingen aannemen of handhaven, voor zover deze verenigbaar zijn met het Verdrag.”
Slowaaks recht
Wetboek van koophandel
13.      Volgens § 2, lid 2, onder a), van zákon č. 513/1991 Zb. Obchodný zákonník (wet nr. 513/1991 tot vaststelling van het wetboek van koophandel; hierna: „wetboek van koophandel”) van 5 november 1991 (no 98/1991 Zb.) is een ondernemer een persoon die is ingeschreven in het handelsregister.
14.      In § 57, lid 1, van het wetboek van koophandel is bepaald dat tenzij anders bepaald in deze wet, een vennootschap wordt opgericht krachtens een bij overeenkomst vastgestelde oprichtingsakte die is ondertekend door alle oprichters van de vennootschap. De echtheid van hun handtekeningen moet officieel worden gecertificeerd.
15.      § 62, lid 1, van het wetboek van koophandel luidt dat de datum van oprichting van een vennootschap de datum van inschrijving in het handelsregister is.
16.      In § 369c, lid 1, van het wetboek van koophandel, waarbij artikel 6, lid 1, van richtlijn 2011/7 is omgezet in Slowaaks recht, is het volgende bepaald:
„(1)      In het geval van vertraging van de zijde van de schuldenaar heeft de schuldeiser, naast de vorderingen die voortvloeien uit § 369, § 369a en § 369b, tevens recht op een forfaitaire vergoeding van de gemaakte invorderingskosten, zonder dat daarvoor een afzonderlijke aanmaning hoeft te worden verzonden.
[...]”
Burgerlijk wetboek
17.      In § 52 van zákon č. 40/1964 Zb. Občiansky zákonník (wet nr. 40/1964 tot vaststelling van het burgerlijk wetboek; hierna: „burgerlijk wetboek”), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie, is bepaald:
„(1)      Het begrip ‚consumentenovereenkomst’ heeft betrekking op iedere overeenkomst tussen een verkoper en een consument, ongeacht de rechtsvorm ervan.
(2)      De bepalingen inzake consumentenovereenkomsten, evenals alle andere voorschriften die van toepassing zijn op rechtsbetrekkingen waarbij een consument betrokken is, zijn steeds van toepassing wanneer dit in het voordeel is van een contractpartij die een consument is. Andere contractuele regelingen of afspraken waarvan de inhoud of het doel erin bestaat om deze bepaling te omzeilen, zijn nietig. De bepalingen van het burgerlijk wetboek zijn steeds bij voorrang van toepassing op alle rechtsbetrekkingen waarbij een consument betrokken is, ook wanneer anders de bepalingen van het handelsrecht van toepassing zouden zijn.
(3)      Een verkoper is een persoon [...] die bij het sluiten of uitvoeren van een consumentenovereenkomst handelt in het kader van zijn handelsactiviteit of een andere economische activiteit.
(4)      Een natuurlijke persoon die bij het sluiten of uitvoeren van een consumentenovereenkomst niet handelt in het kader van zijn handelsactiviteit of een andere economische activiteit, is een consument.”
Wet betreffende het beroep van advocaat
18.      In § 18, lid 4, van zákon č. 586/2003 Z. z. o advokácii a o zmene a doplnení zákona č. 455/1991 Zb. o živnostenskom podnikaní (živnostenský zákon) v znení neskorších predpisov van 4 december 2003 (no 239/2003 Z. z.) [wet nr. 586/2003 inzake de advocatuur en tot wijziging van en aanvulling op wet nr. 455/1991 inzake de uitoefening van economische activiteiten (wet op de economische activiteiten), zoals gewijzigd (hierna: „wet op de advocatuur”)] is bepaald dat „[b]ij het verrichten van juridische diensten [...] een advocaat gehouden [is] om een cliënt die een consument van dergelijke diensten is te informeren over het bedrag van de vergoeding voor de betreffende dienst voordat de betreffende juridische dienst wordt aangevat. Anders heeft de advocaat geen recht op vergoeding”.
Hoofdgeding, prejudiciële vragen en procedure bij het Hof
19.      Het hoofdgeding vindt zijn oorsprong in een vordering van AK, een advocatenvennootschap(4) en verzoekster in het hoofdgeding, tegen RU, een natuurlijke persoon en verweerder in het hoofdgeding. Het geschil betreft de betaling van het honorarium van het advocatenkantoor voor juridische diensten ten bedrage van 3 250 EUR, vermeerderd met vertragingsrente vanaf 18 januari 2023, en de kosten voor de invordering van deze schuld.
20.      AK stelt dat zij
„eind maart/begin april 2022” werd benaderd door RU, die een vennootschap met beperkte aansprakelijkheid naar Slowaaks recht wilde oprichten. RU zou lid van het bestuur van die vennootschap en tevens een van de twee oprichters en vennoten worden. AK en RU zouden daarop een mondelinge overeenkomst van lastgeving hebben gesloten, waarbij AK zich ertoe zou hebben verbonden tegen een overeengekomen forfaitaire vergoeding juridische diensten te verlenen.
21.      AK heeft RU een ontwerpvennootschapsovereenkomst en andere documenten toegezonden, samen met de factuur voor haar
diensten, die op de vervaldatum van 17 januari 2023 niet was betaald. Volgens AK gaat het om een geschil dat onder het handelsrecht valt en
zij
vordert daarom betaling van een forfaitair bedrag van 40 EUR ter vergoeding van de kosten voor de invordering van haar schuld, overeenkomstig § 369c, lid 1, van het wetboek van koophandel, waarbij artikel 6, lid 1, van richtlijn 2011/7 is omgezet.
22.      RU betwist van zijn
kant een overeenkomst voor het verlenen van juridische diensten met AK te hebben gesloten. Volgens RU werd er geen overeenkomst bereikt over het honorarium en heeft AK hem de vennootschapsovereenkomst en de andere documenten ongevraagd toegezonden. RU beschouwt zichzelf als consument en stelt dat het geschil dus niet onder het handelsrecht valt.
23.      In die omstandigheden heeft de Mestský súd Bratislava IV (rechter in eerste aanleg Bratislava, Slowakije), die twijfelt of verweerder in het hoofdgeding als onderneming in de zin van richtlijn 2011/7 dan wel als consument in de zin van richtlijn 93/13 moet worden beschouwd, de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vragen gesteld:
„1)      Moet artikel 1, lid 2, gelezen in samenhang met artikel 2, punten 1 en 3, en artikel 6, lid 1, van richtlijn [2011/7], aldus worden uitgelegd dat (i) het begrip ‚onderneming’ ook betrekking heeft op een natuurlijke persoon die in een geval als dat van het hoofdgeding gebruikmaakt van de juridische diensten van een advocaat ten behoeve van de oprichting van een handelsvennootschap waarin hij lid van het bestuur en een van de twee oprichters en vennoten zal zijn, en (ii) het begrip ‚handelstransactie’ betrekking heeft op een handeling die er in een geval als dat van het hoofdgeding aanleiding toe geeft dat een advocaat diensten ten behoeve van de oprichting van een dergelijke vennootschap verleent aan een dergelijke persoon?
2)      Indien de eerste vraag ontkennend wordt beantwoord: moet het begrip ‚consument’ zoals bedoeld in artikel 2, onder b), van [richtlijn 93/13], gelezen in samenhang met artikel 8 van deze richtlijn, aldus worden uitgelegd dat het in een geval als dat van het hoofdgeding ook betrekking heeft op een natuurlijke persoon tegen wie een schuldvordering is ingesteld uit hoofde van een overeenkomst voor het verrichten van juridische diensten, wanneer deze overeenkomst betrekking had op de verrichting van diensten ten behoeve van de oprichting van een handelsvennootschap en die natuurlijke persoon lid van het bestuur en een van de twee oprichters en vennoten in deze vennootschap zou zijn?”
24.      De Commissie en de Slowaakse regering hebben schriftelijke opmerkingen ingediend.
Analyse
Eerste vraag
25.      Met zijn eerste prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter van het Hof te vernemen of artikel 1, lid 2, van richtlijn 2011/7, gelezen in samenhang met artikel 2, punten 1 en 3, en artikel 6, lid 1, van die richtlijn, aldus moet worden uitgelegd dat een natuurlijke persoon, die naar Slowaaks recht geen „ondernemer” is aangezien er nog geen vennootschap is opgericht, en die gebruik heeft gemaakt van de diensten van een advocaat ten behoeve van de oprichting van een handelsvennootschap waarin hij lid van het bestuur en een van de twee oprichters en vennoten zal zijn, als „onderneming” in de zin van deze richtlijn moet worden beschouwd. De vraag is dus of de dienstverrichting in kwestie als „handelstransactie” kan worden beschouwd op grond dat deze persoon om juridische diensten heeft gevraagd ten behoeve van een toekomstige beroepsactiviteit. Volgens de verwijzende rechter is het antwoord op deze vraag noodzakelijk om te bepalen of verzoekster recht heeft op terugbetaling van een forfaitair bedrag overeenkomstig artikel 6, lid 1, van richtlijn 2011/7, zoals omgezet bij § 369c, lid 1, van het Slowaakse wetboek van koophandel.
26.      Wat dat betreft, zij er om te beginnen op gewezen dat richtlijn 2011/7 volgens artikel 1, lid 2, ervan van toepassing is op alle betalingen tot vergoeding van „handelstransacties”. Dit begrip wordt in artikel 2, punt 1, van de richtlijn gedefinieerd aan de hand van twee cumulatieve voorwaarden. Ten eerste moet de transactie worden verricht tussen ondernemingen of tussen ondernemingen en overheidsinstanties en ten tweede moet de transactie leiden tot het leveren van goederen of het verrichten van diensten tegen vergoeding.(5)
27.      In casu twijfelt de verwijzende rechter alleen aan de eerste voorwaarde, te weten of RU als „onderneming” kan worden beschouwd.
28.      Uit de vereisten zowel van de eenvormige toepassing van het Unierecht als van het gelijkheidsbeginsel volgt dat bij gebreke van verwijzing naar het nationale recht in artikel 2, punten 1 en 3, van richtlijn 2000/35(6), de begrippen „handelstransactie” en „onderneming” een autonome en eenvormige uitlegging moeten krijgen.(7) Volgens artikel 2, punt 3, van richtlijn 2011/7 wordt „onderneming” gedefinieerd als „elke organisatie, met uitsluiting van overheidsinstanties, die handelt in het kader van haar zelfstandige economische of beroepsmatige activiteit, ook wanneer deze activiteit door slechts één persoon wordt uitgeoefend”.
29.      Wat dat betreft is richtlijn 2011/7, die ten doel heeft betalingsachterstanden bij handelstransacties tegen te gaan teneinde de correcte werking van de interne markt te waarborgen, en daardoor het concurrentievermogen van ondernemingen en met name van kleine en middelgrote ondernemingen te versterken, niet bedoeld te gelden voor elke transactie die tot de levering van goederen of het verrichten van diensten tegen betaling leidt, in het bijzonder alle losse transacties die dagelijks door particulieren worden gesloten.(8) Het volstaat dan ook niet dat een persoon een transactie sluit die verband houdt met een economische activiteit om te vallen onder het begrip „onderneming” en opdat die transactie een „handelstransactie” in de zin van artikel 2, punt 1, van die richtlijn vormt. Daartoe is mede vereist dat die persoon handelt als organisatie in het kader van een dergelijke activiteit of van een zelfstandige beroepsactiviteit.(9)
30.      Dat vereiste impliceert ten eerste dat bedoelde persoon, ongeacht zijn rechtsvorm en zijn statuut naar nationaal recht, die activiteit gestructureerd en duurzaam uitoefent, zodat het bij die activiteit niet slechts dient te gaan om één geïsoleerde verrichting, en dat de betrokken transactie wordt gesloten in het kader van genoemde activiteit. De betrokken activiteit hoeft daarentegen niet noodzakelijkerwijs de voornaamste economische of beroepsmatige activiteit van de betrokken persoon te zijn of met die laatste activiteit verband te houden.(10)
31.      Ik wil evenwel verduidelijken dat wat het begrip „organisatie” betreft, dit vereiste van een gestructureerde en duurzame activiteit niet noodzakelijkerwijs een georganiseerde middelenstructuur inhoudt, zoals een eigen bedrijfsruimte, personeel, gereedschap of uitrusting die verband houden met deze beroepsactiviteit.(11)
32.      Om te bepalen of een persoon in de hoedanigheid van „onderneming” in de zin van artikel 2, punt 3, van richtlijn 2011/7 handelt en of de door hem gesloten transacties bijgevolg handelstransacties in de zin van artikel 2, punt 1, van die richtlijn zijn, moeten dan ook alle betrokken omstandigheden in de beschouwing worden betrokken.
33.      In het kader van het hoofdgeding is RU, verweerder in het hoofdgeding, een natuurlijke persoon en heeft de verwijzende rechter geen andere omstandigheden in verband met zijn statuut of activiteit aangevoerd die ervoor pleiten om hem aan te merken als „organisatie die handelt in het kader van haar zelfstandige economische of beroepsmatige activiteit”. Uit de door de verwijzende rechter verstrekte gegevens blijkt immers geenszins dat RU een gestructureerde en duurzame zelfstandige economische of beroepsmatige activiteit uitoefende of dat de betrokken transactie plaatsvond in het kader van een dergelijke activiteit. Geen van beide in punt 30
van deze conclusie genoemde voorwaarden om van een onderneming te kunnen spreken, is in casu dus vervuld.
34.      De verwijzende rechter vermeldt in dat verband de mogelijkheid om de toekomstige aard van een beroepsactiviteit die het voorwerp vormt van een overeenkomst in aanmerking te nemen. De Slowaakse regering voert echter aan dat rekening moet worden gehouden met de aard, het voorwerp en het doel van de betrokken transactie. Volgens haar kunnen natuurlijke personen die betrokken zijn bij de oprichting van een handelsvennootschap en bij de door die vennootschap beoogde economische activiteit, als „onderneming” worden beschouwd en zouden de vereisten in dat verband moeten worden onderzocht met betrekking tot de handelsvennootschap waarvan de oprichting wordt beoogd, overeenkomstig het doel van richtlijn 2011/7, te weten betalingsachterstanden tegen te gaan. Zij besluit daaruit dat RU heeft gehandeld met de bedoeling systematisch een economische of beroepsmatige activiteit uit te oefenen en dus moet worden beschouwd als een onderneming die een handelstransactie heeft gesloten.
35.      Dit argument overtuigt mij niet.
36.      Hoewel het doel van de transactie in kwestie in voorkomend geval een van de elementen kan zijn waarmee rekening moet worden gehouden bij de beoordeling of richtlijn 2011/7 van toepassing is(12), volstaat het namelijk als zodanig, net als het voornemen van de betrokken persoon,
niet om deze persoon als „onderneming” aan te merken
bij het sluiten van de transactie in kwestie.
37.      Ik herinner eraan dat voor het bepalen van de draagwijdte van een bepaling van Unierecht zowel rekening dient te worden gehouden met de bewoordingen en de context als met de doelstellingen van deze bepaling.(13)
38.      Ten eerste volgt uit de formulering van artikel 2, punt 3, van richtlijn 2011/7 dat „onderneming” wordt gedefinieerd als een organisatie „die handelt in het kader van haar economische activiteit”, wat erop lijkt te wijzen dat deze onderneming bestond bij de sluiting van de betrokken transactie. Indien de wetgever het toekomstige voornemen om een dergelijke economische activiteit uit te oefenen als onderdeel van de definitie van het begrip „onderneming” had willen opnemen, zou dat mijns inziens uitdrukkelijk blijken uit de tekst(14), aangezien dit de werkingssfeer van de richtlijn aanzienlijk zou verruimen.
39.      Ten tweede lijkt het mij dat de contextuele interpretatie deze tekstuele interpretatie bevestigt. Richtlijn 2011/7 is ratione materiae immers van toepassing op alle betalingen tot vergoeding van „handelstransacties”, voor zover deze leiden tot het leveren van goederen of het verrichten van diensten tegen betaling. Het ruime karakter van dit begrip „handelstransactie” wordt echter beperkt door het feit dat het ratione personae wordt gedefinieerd als elke transactie tussen „ondernemingen”, wat betekent dat moet worden onderzocht of de transactie al dan niet werd gesloten in de hoedanigheid van onderneming.(15) Aan de vaststelling dat de betrokkene bij de sluiting van de transactie geen „onderneming” in de zin van artikel 2, punt 3, van richtlijn 2011/7 was, wordt mijns inziens geen afbreuk gedaan door de mogelijkheid dat deze persoon die hoedanigheid later kan verkrijgen. De mogelijkheid van een eventuele ontwikkeling van zijn positie in de toekomst lijkt mij geen relevante factor om de aard van de transactie in kwestie te beoordelen, zelfs indien die ontwikkeling het gevolg was van deze transactie.(16) Opdat de transactie als „handelstransactie” kan worden aangemerkt, moet zij bovendien plaatsvinden „in het kader van” de betrokken activiteit van de persoon in kwestie.(17) Bij de beoordeling van de toepasselijkheid van richtlijn 2011/7 in het licht van de hoedanigheid van de partijen, kijkt het Hof dus naar het tijdstip waarop de betrokken transactie werd gesloten.(18)
40.      Wat ten derde het doel van richtlijn 2011/7 betreft, zij eraan herinnerd dat dit er luidens de bewoordingen van artikel 1, lid 1, ervan in bestaat betalingsachterstanden bij handelstransacties tegen te gaan teneinde de correcte werking van de interne markt te waarborgen, en daardoor het concurrentievermogen van ondernemingen en met name van kleine en middelgrote ondernemingen te versterken. Ik ben evenwel van mening dat de doelstelling van een doeltreffende bescherming van de schuldeiser tegen betalingsachterstand er niet toe mag leiden dat de personele werkingssfeer van de richtlijn zodanig wordt gewijzigd dat een natuurlijke persoon die bij het sluiten van de transactie niet als onderneming kan worden aangemerkt, er ook onder valt.
41.      In de onderhavige zaak blijkt uit geen enkel door de verwijzende rechter overgelegd element dat RU ten tijde van de sluiting van de betrokken transactie een zelfstandige economische of beroepsmatige activiteit uitoefende of dat hij zich tegenover AK had voorgesteld als handelend in het kader van een dergelijke activiteit. Voorts staat vast dat RU nog geen lid van het bestuur of vennoot was van de onderneming, die nog niet was opgericht naar Slowaaks recht en waarvan uit het dossier niet blijkt dat zij uiteindelijk werd opgericht. Bovendien had de aan de orde zijnde transactie tussen partijen in het hoofdgeding betrekking op de verrichting van juridische diensten en wijst niets erop dat, hoewel de inhoud van dat juridisch advies betrekking had op de oprichting van een handelsvennootschap (opstellen van een vennootschapsovereenkomst, voorbereiden van andere documenten en onderzoeken van kwesties met betrekking tot de oprichting van het bedrijf en de persoonlijke betrokkenheid van toekomstige oprichters), het daadwerkelijk de bedoeling was om die vennootschap op te richten, des te meer omdat de verwijzende rechter heeft verwezen naar het feit dat RU betwist dat hij
AK de opdracht had gegeven om dit juridische advies op te stellen.
42.      Bovendien moeten de twijfels die de verwijzende rechter in het licht van de arresten Benincasa(19) en Česká spořitelna(20) heeft geuit, mijns inziens van de hand worden gewezen. De prejudiciële verwijzingen in die zaken hadden immers met name tot doel te bepalen welke rechters bevoegd waren. In de stelsels van het Executieverdrag en van verordening nr. 44/2001 is het begrip „consument” het beslissende criterium voor de rechterlijke bevoegdheid en staat het de „consument”-verzoeker toe de verweerder op te roepen voor andere gerechten dan die van de staat op het grondgebied waarvan de verweerder zijn woonplaats heeft. Zoals het Hof heeft benadrukt, moet het begrip „consument”, aangezien het afwijkingen van de beginselen inzake de rechterlijke bevoegdheid toestaat, in deze specifieke context strikt worden uitgelegd. Het Hof heeft dan ook geoordeeld dat de met de bepalingen inzake de bevoegdheidsregels(21) beoogde bijzondere bescherming in verband met de hoedanigheid van consument in het kader van deze bepalingen, geen rechtvaardiging vindt in geval van overeenkomsten die een – zij het ook voor de toekomst bedoelde – beroepsactiviteit tot doel hebben(22). In die zaken werd de uitoefening van een nog niet uitgeoefende, maar toekomstige beroepsactiviteit, derhalve in aanmerking genomen om te oordelen dat de betrokken natuurlijke persoon geen „consument” was in de zin van de relevante bepalingen van het Executieverdrag en van verordening nr. 44/2001.(23)
43.      Hoewel een dergelijke redenering begrijpelijk is in de context van de vaststelling welke rechter bevoegd is op het tijdstip dat de zaak aanhangig wordt gemaakt, lijkt zij mij echter niet van toepassing op het onderhavige geding.
44.      Deze strikte uitlegging van het begrip „consument”, waarbij het handelsoogmerk van de overeenkomst, de toekomstige beroepsactiviteit of de ontwikkeling van de contractuele betrekkingen relevante factoren zijn om iemand de hoedanigheid van consument te ontzeggen, is immers gerechtvaardigd in de specifieke context van de bevoegdheidsregels. Ik wijs er bovendien op dat het begrip „consument” zowel in artikel 13 van het Executieverdrag als in artikel 15 van verordening nr. 44/2001 wordt gedefinieerd onder verwijzing naar een persoon die een overeenkomst sluit „voor een gebruik” dat als niet bedrijfs‑ of beroepsmatig kan worden beschouwd, terwijl het begrip „gebruik” in de definitie van onderneming in artikel 2, punt 3, van richtlijn 2011/7 ontbreekt.
45.      Gelet op bovenstaande overwegingen met betrekking tot de bewoordingen, de context en de doelstellingen van richtlijn 2011/7(24), lijkt het daarentegen niet gerechtvaardigd om het begrip „handelstransactie” zodanig ruim uit te leggen dat het voorwerp en het doel van de transactie als doorslaggevende criteria voor de personele werkingssfeer van deze richtlijn worden beschouwd.(25) Zo moet de hoedanigheid van „onderneming” van de schuldenaar, RU, in de onderhavige zaak worden beoordeeld ten tijde van de sluiting van de transactie voor het verlenen van juridische diensten, ongeacht of de in het juridische advies beoogde vennootschap uiteindelijk werd opgericht of niet.
46.      Gelet op het voorgaande geef ik het Hof in overweging op de eerste prejudiciële vraag te antwoorden dat artikel 1, lid 2, van richtlijn 2011/7, gelezen in samenhang met artikel 2, punten 1 en 3, en artikel 6, lid 1, van die richtlijn, aldus moet worden uitgelegd dat, behoudens andere omstandigheden op grond waarvan kan worden geconcludeerd dat een natuurlijke persoon heeft gehandeld in de uitoefening van een gestructureerde en duurzame zelfstandige economische activiteit of beroepsactiviteit, hetgeen de verwijzende rechter dient na te gaan, het feit dat deze persoon gebruik heeft gemaakt van de diensten van een advocaat ten behoeve van de oprichting van een handelsvennootschap waarin hij lid van het bestuur en een van de twee oprichters en vennoten zou zijn, als zodanig niet volstaat om deze persoon als „onderneming” en de met de advocaat gesloten transactie derhalve als „handelstransactie” aan te merken.
Tweede vraag
47.      Indien de eerste prejudiciële vraag ontkennend wordt beantwoord, wenst de verwijzende rechter met zijn tweede prejudiciële vraag in wezen te vernemen of artikel 2, onder b), van richtlijn 93/13, gelezen in samenhang met artikel 8 van deze richtlijn, aldus moet worden uitgelegd dat een natuurlijke persoon die gebruik heeft gemaakt van de diensten van een advocaat ten behoeve van de oprichting van een handelsvennootschap waarin hij lid van het bestuur en een van de twee oprichters en vennoten zou zijn, als consument in de zin van deze bepaling moet worden beschouwd.
48.      Mijns inziens is het om deze tweede vraag te beantwoorden noodzakelijk om eerst de bevoegdheid van het Hof en vervolgens de ontvankelijkheid van deze vraag te onderzoeken, alvorens deze ten slotte ten gronde te beantwoorden.
Bevoegdheid van het Hof
49.      In herinnering moet worden gebracht dat richtlijn 93/13 slechts betrekking heeft op, enerzijds, bedingen waarover niet afzonderlijk is onderhandeld (artikel 3 van deze richtlijn) en, anderzijds, andere bedingen dan die welke betrekking hebben op de bepaling van het eigenlijke voorwerp van de overeenkomst of op de gelijkwaardigheid van de prijs en de tegenprestatie (artikel 4, lid 2, van deze richtlijn).
50.      In de onderhavige zaak betreft het hoofdgeding, zoals de verwijzende rechter heeft aangegeven en de Slowaakse regering heeft beklemtoond, echter geen – al dan niet oneerlijk – beding in de betrokken (in casu mondelinge) overeenkomst, maar wel de definitie van „consument” in artikel 2, onder b), van richtlijn 93/13. Bovendien merk ik op dat, zoals blijkt uit het verzoek om een prejudiciële beslissing, de verzoekende partij in het hoofdgeding zich ertoe zou hebben verbonden juridische diensten te verrichten tegen de „overeengekomen” forfaitaire vergoeding, wat doet vermoeden dat er afzonderlijk is onderhandeld over het honorarium.
51.      Richtlijn 93/13, die betrekking heeft op „oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten”, is als zodanig dus niet van toepassing op de grond van het hoofdgeding.
52.      Derhalve rijst de vraag of het geschil in het hoofdgeding verband houdt met het Unierecht en of het Hof bijgevolg bevoegd is om de tweede prejudiciële vraag te beantwoorden: is het Hof bevoegd om een begrip („consument”) uit te leggen dat is opgenomen in een handeling van afgeleid recht (richtlijn 93/13), ook al is die handeling niet van toepassing op het hoofdgeding?
53.      De rechtspraak betreffende de bevoegdheid van het Hof ter zake heeft een ontwikkeling doorgemaakt, die door tal van advocaten-generaal(26) en door de rechtsleer(27) op briljante en pertinente wijze is geanalyseerd, gesystematiseerd en samengevat. Het Hof zelf heeft zijn analysemethode met name verduidelijkt in het arrest Ullens de Schooten(28). In dat arrest heeft het Hof zich eerst bevoegd verklaard om de vraag tot uitlegging van het beginsel van niet-contractuele aansprakelijkheid van de staat te beantwoorden, daar het een aan de rechtsorde van de Unie inherent beginsel betrof, en heeft het vervolgens ten gronde onderzocht of de regeling van de niet-contractuele aansprakelijkheid van een lidstaat van toepassing is in een zaak waarvan alle aspecten zich binnen die ene lidstaat afspelen, terwijl de op de aan de orde zijnde fundamentele vrijheden (de vrijheid van vestiging, de vrijheid van dienstverrichting en het vrije verkeer van kapitaal) betrekking hebbende Verdragsbepalingen in beginsel niet van toepassing zijn in een dergelijke „zuiver nationale” situatie. In de punten 50 tot en met 53 van het arrest heeft het Hof de vier gevallen uiteengezet waarin deze bepalingen, zelfs in deze situatie, aldus moesten worden uitgelegd dat een verzoeker zich er voor zijn nationale rechter op mag beroepen en deze het Hof mag vragen naar de draagwijdte ervan, zelfs wanneer de situatie niet binnen de werkingssfeer van de ingeroepen regel valt, en heeft het aldus de gevallen gesystematiseerd waarin het Unierecht kan worden ingeroepen (of uitgelegd).
54.      In casu lijkt het vierde geval dat in het arrest Ullens de Schooten is beschreven het meest relevant, aangezien dat dat het
geval betreft waarin de feiten van het hoofdgeding weliswaar niet binnen de directe werkingssfeer van het Unierecht vallen, maar de bepalingen van dat recht van toepassing zijn op grond van de nationale wettelijke regeling, waarin ten aanzien van situaties waarvan alle aspecten zich binnen één lidstaat afspelen, is gekozen voor dezelfde aanpak als in het Unierecht.(29)
55.      In die gevallen handhaaft het Hof inderdaad zijn bevoegdheid door voorrang te geven aan het belang van een uniforme uitlegging van de bepalingen van het Unierecht, teneinde een gelijke behandeling te verzekeren van deze situaties en situaties die binnen de werkingssfeer van het Unierecht vallen. Dat Unierechtelijke bepalingen door het Hof worden uitgelegd in zuiver interne situaties is dan ook gerechtvaardigd aangezien deze bepalingen door het nationale recht op rechtstreekse en onvoorwaardelijke wijze op deze situaties toepasselijk zijn gemaakt om te waarborgen dat die situaties op dezelfde wijze worden behandeld als situaties die onder het Unierecht vallen.(30)
56.      In een dergelijke context dient de verwijzende rechter het Hof overeenkomstig artikel 94 van het Reglement voor de procesvoering duidelijk te maken in welk opzicht er in het bij hem aanhangige geschil sprake is van aanknoping bij de bepalingen van het Unierecht, zodat het prejudiciële verzoek om uitlegging noodzakelijk is voor de beslechting van dat geschil.(31)
57.      In de onderhavige zaak vraagt de verwijzende rechter het Hof
in de eerste plaats om uitlegging van een „begrip”, in casu het begrip „consument” zoals gedefinieerd in artikel 2, onder b), van richtlijn 93/13. Wat dat betreft, heeft het Hof het voorwerp van zijn prejudiciële uitleggingsbevoegdheid krachtens artikel 267, lid 1, onder a) en b), VWEU, die zich ook uitstrekt tot „begrippen van het Unierecht”, ruim uitgelegd. Het is namelijk van belang dat, ter vermijding van uiteenlopende uitleggingen in de toekomst, de uit het Unierecht overgenomen begrippen op uniforme wijze worden uitgelegd, ongeacht de omstandigheden waaronder zij toepassing moeten vinden.(32)
58.      In de tweede plaats vraag ik mij af in hoeverre het begrip „consument” in richtlijn 93/13 door de genoemde Slowaakse bepalingen „rechtstreeks en onvoorwaardelijk” van toepassing is verklaard op interne situaties als die van de onderhavige zaak en of het Hof, ondanks het ontbreken van een – al dan niet oneerlijk – ingeroepen beding, bevoegd is om uitspraak te doen over de gevraagde uitlegging van het begrip „consument”.
59.      Ik herinner eraan dat de verwijzing in wezen „rechtstreeks” is wanneer zij specifiek en niet algemeen is en dat zij „onvoorwaardelijk” is wanneer de bepalingen van het Unierecht waarnaar zij verwijst „onbeperkt toepasselijk [...] zijn op de situatie die in het hoofdgeding aan de orde is”(33), wat inhoudt dat de verwijzende rechter niet kan afwijken van de door het Hof gegeven uitlegging(34), zonder welke de kans zou bestaan dat het antwoord op de prejudiciële vraag geen verband met het hoofdgeding zou houden en dus zuiver hypothetisch zou zijn.(35)
60.      In casu heeft de verwijzende rechter verklaard dat het begrip „consument” zoals bedoeld in artikel 52, lid 4, van het Slowaakse burgerlijk wetboek strekt tot omzetting van het in artikel 2, onder b), van richtlijn 93/13 gedefinieerde begrip en dat de Slowaakse Republiek met artikel 18, lid 4, van de wet op de advocatuur „het begrip ‚consument’ ook in het kader van de honoraria van advocaten voor het verrichten van juridische diensten van toepassing heeft verklaard”. Deze rechter leidt hieruit in wezen af dat een bevestigend antwoord op zijn tweede prejudiciële vraag hem dus in staat zou stellen om door toepassing van deze bepalingen, gelezen in onderlinge samenhang, het hoofdgeding te beslechten.
61.      In de aan de orde zijnde bepaling van nationaal recht wordt weliswaar niet uitdrukkelijk verwezen naar het Unierecht, en de verwijzende rechter verstrekt in dat verband ook geen enkel concreet gegeven (bijvoorbeeld voorbereidende werkzaamheden). De verwijzende rechter is in het kader van het bij artikel 267 VWEU ingevoerde stelsel van rechterlijke samenwerking echter als enige bevoegd om het nationale recht uit te leggen. Bovendien betwist de Slowaakse regering niet dat het begrip „consument” waarvan de uitlegging wordt gevraagd in casu van toepassing is, hoewel zij in overweging geeft het begrip „consument” veeleer uit te leggen in het licht van de informatieplicht en dus in het licht van artikel 5, lid 1, onder c), en lid 4, van richtlijn 2011/83 betreffende consumentenrechten.
62.      Voorts betreft lid 2 van artikel 52 van het burgerlijk wetboek, dat de verwijzende rechter in zijn verzoek om een prejudiciële beslissing heeft aangehaald, bepalingen inzake consumentenovereenkomsten, en bepaalt het met name dat deze in wezen steeds van toepassing zijn wanneer dit in het voordeel van de consument is en dat andere contractuele regelingen of afspraken waarvan de inhoud of het doel erin bestaat om deze bepaling te omzeilen, nietig zijn. Dit brengt ons bij richtlijn 93/13 betreffende oneerlijke bedingen en ondersteunt de opmerking van de verwijzende rechter dat artikel 52 van het Slowaakse burgerlijk wetboek het begrip „consument” uit richtlijn 93/13 omzet.
63.      Tot slot zie ik geen reden om eraan te twijfelen dat de verwijzende rechter zich gebonden acht door de uitlegging van het Hof, aangezien hij benadrukt dat het antwoord van het Hof hem in staat zal stellen het geschil in het hoofdgeding te beslechten.
64.      Bijgevolg moet worden aangenomen dat de Slowaakse wetgever rechtstreeks en onvoorwaardelijk heeft willen verwijzen naar het begrip „consument” in de zin van richtlijn 93/13, teneinde ervoor te zorgen dat in nationale situaties die onder deze bepaling van het Slowaakse burgerlijk wetboek vallen en in situaties die onder richtlijn 93/13 vallen, hetzelfde begrip „consument” zou worden toegepast.
65.      Hieruit volgt dat het feit dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde situatie niet binnen de werkingssfeer van richtlijn 93/13 valt, het Hof niet belet zich bevoegd te verklaren, aangezien de Slowaakse wetgever kan worden geacht te hebben besloten dit begrip „consument” toe te passen.(36)
66.      In de derde plaats ben ik van oordeel dat de Unie er belang bij heeft de conceptuele eenvormigheid van het begrip „consument” te bewaren in een „functioneel en juridisch vergelijkbare context”(37) op nationaal en op Europees niveau, hetgeen het geval is wanneer zij hetzelfde doel nastreven en betrekking hebben op hetzelfde onderwerp, zoals in de onderhavige zaak.
67.      De Uniewetgeving bevat weliswaar geen eenduidige definitie van „consument”(38) en elke richtlijn bevat haar eigen definitie van „consument” die relevant is voor de doeleinden van de desbetreffende handeling(39). Bovendien wordt dit begrip „consument” meer of minder ruim geïnterpreteerd
naargelang de handelingen van afgeleid recht in kwestie.(40)
68.      Het begrip „consument” in de zin van een richtlijn mag dus slechts voorzichtig worden „onttrokken” aan de werkingssfeer van de Uniehandeling waarvoor het is gedefinieerd.
69.      Richtlijn 93/13 heeft echter betrekking op Uniewetgeving waarbij een specifiek rechtsgebied in de lidstaten wordt geharmoniseerd. De in de relevante Uniewetgeving vervatte regels zijn bijgevolg van toepassing ongeacht het zuiver interne karakter van de situatie waarop het hoofdgeding betrekking heeft. Deze regels zijn ook van toepassing op situaties waarin het grensoverschrijdende element ontbreekt.(41)
70.      Het bij richtlijn 93/13 ingevoerde beschermingsstelsel berust bovendien op de gedachte dat de consument zich tegenover de verkoper in een zwakke onderhandelingspositie bevindt. Dat is ook het geval in verschillende Europese consumentenrichtlijnen.(42) Ten aanzien van formuleringen die niet wezenlijk anders zijn, legt het Hof de begrippen dus op convergerende wijze uit en heeft het reeds de gelegenheid gehad om erop te wijzen dat de Uniewetgever vastberaden was een horizontale draagwijdte te geven aan de definitie van het begrip „consument”.(43)
71.      Ik ben derhalve van oordeel dat in de specifieke omstandigheden van de onderhavige zaak – waaruit blijkt dat de nationale en de Europese context waarop de nationale rechter zich beroept, „functioneel en juridisch vergelijkbaar” zijn – de Unie er belang bij heeft dat het begrip „consument” in richtlijn 93/13 door het Hof op uniforme wijze wordt uitgelegd, teneinde het risico van verschillen in de uitlegging ter zake in de context van de toepasselijke nationale bepalingen te voorkomen.
72.      Derhalve ben ik van oordeel dat het Hof bevoegd is om zich over de tweede vraag van de verwijzende rechter uit te spreken.
Ontvankelijkheid van de tweede prejudiciële vraag
73.      Voor zover uit de verwijzing van de Slowaakse regering naar de beschikking van Rozhlas a televízia Slovenska van 28 april 2022(44) valt af te leiden dat zij aanvoert dat de tweede prejudiciële vraag niet-ontvankelijk is, wil ik er kort aan herinneren dat voor vragen betreffende het Unierecht een vermoeden van relevantie geldt. Het Hof kan slechts weigeren uitspraak te doen op een verzoek van een nationale rechter wanneer duidelijk blijkt dat de gevraagde uitlegging van het Unierecht geen verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding, wanneer het vraagstuk hypothetisch van aard is of wanneer het Hof niet beschikt over de gegevens, feitelijk en rechtens, die noodzakelijk zijn om een zinvol antwoord te geven op de gestelde vragen. Uit vaste rechtspraak, die inmiddels haar neerslag heeft gevonden in artikel 94 van Reglement voor de procesvoering, blijkt tevens dat de nationale rechter wegens het vereiste om tot een voor hem nuttige uitlegging van het Unierecht te komen, een omschrijving dient te geven van het feitelijke en juridische kader waarin de door hem gestelde vragen moeten worden geplaatst, of althans de feiten waarop die vragen zijn gebaseerd moet uiteenzetten. Voorts moet de verwijzingsbeslissing de precieze redenen vermelden waarom de nationale rechter twijfelt over de uitlegging van het Unierecht en het noodzakelijk acht om een prejudiciële vraag aan het Hof voor te leggen.(45) De reden voor de prejudiciële verwijzing is niet het formuleren van rechtsgeleerde adviezen over algemene of hypothetische vraagstukken, maar de behoefte aan werkelijke beslechting van een geschil.(46)
74.      In casu lijkt het mij echter dat de verwijzende rechter, gelet op de verstrekte informatie, die met name is samengevat in punt 59 van deze conclusie, op afdoende wijze aan deze vereisten heeft voldaan.
75.      In de eerste plaats heeft de nationale rechter immers aangegeven om welke redenen deze uitlegging wordt gevraagd en welk belang zij zal hebben voor het hoofdgeding.(47) Ondanks het feit dat het hoofdgeding, zoals eerder aangegeven, geen betrekking lijkt te hebben op een beding van een overeenkomst en dus ten gronde niet binnen de werkingssfeer van richtlijn 93/13 valt, beantwoordt de uitlegging van het Unierecht dus aan een objectieve behoefte om te bepalen hoe het hoofdgeding moet worden beslecht en staat zij dus niet klaarblijkelijk los van een reëel geschil of van het voorwerp van het hoofdgeding.
76.      In de tweede plaats blijkt uit de door de verwijzende rechter verstrekte gegevens dat de vraag niet hypothetisch is. Ik merk op dat deze verduidelijkingen het de Slowaakse regering en de Commissie trouwens mogelijk hebben gemaakt het recht om opmerkingen in te dienen, dat hun bij artikel 23 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie is verleend, uit te oefenen.
77.      In de derde plaats lijkt het Hof mij eveneens over de gegevens, feitelijk en rechtens, te beschikken die noodzakelijk zijn om een bruikbaar antwoord te geven op de gestelde vragen.
78.      Ik ben derhalve van mening dat de verwijzende rechter heeft voldaan aan de vereisten van artikel 94 van het Reglement voor de procesvoering, zodat het verzoek om een prejudiciële beslissing ontvankelijk is.
Uitlegging van artikel 2, onder b), van richtlijn 93/13, gelezen in samenhang met artikel 8
79.      De verwijzende rechter wenst in wezen te vernemen of artikel 2, onder b), van richtlijn 93/13, gelezen in samenhang met artikel 8 van deze richtlijn, aldus moet worden uitgelegd dat een natuurlijke persoon die gebruik heeft gemaakt van de diensten van een advocaat ten behoeve van de oprichting van een handelsvennootschap waarin hij lid van het bestuur en een van de twee oprichters en vennoten zou zijn, als „consument” in de zin van deze bepaling moet worden beschouwd.
80.      Ik herinner eraan dat de hoedanigheid van „consument” van de betrokken persoon moet worden bepaald aan de hand van een functioneel criterium, namelijk of de betrokken contractuele verhouding deel uitmaakt van activiteiten die niets vandoen hebben met de uitoefening van een beroep of een bedrijf.(48) Bovendien heeft het Hof reeds erkend dat een ruime opvatting van het begrip „consument” noodzakelijk is om de bescherming te verzekeren voor alle natuurlijke personen die zich in een zwakkere positie tegenover een handelaar bevinden.(49)
81.      In de onderhavige zaak ben ik van mening dat zowel de bewoordingen van de definitie van „consument”, die in de tegenwoordige tijd zijn geformuleerd(50), als de context en het doel van consumentenbescherming dat met richtlijn 93/13 wordt nagestreefd, ervoor pleiten om verweerder in het hoofdgeding, als natuurlijke persoon die de activiteit ten behoeve waarvan hij aan de advocaat had verklaard belangstelling te hebben voor zijn juridische diensten nog niet heeft aangevat, als „consument” te beschouwen. Niets wijst er namelijk op dat verweerder in het hoofdgeding reeds een beroepsactiviteit uitoefende in het kader waarvan deze overeenkomst voor het verrichten van juridische diensten zou zijn gesloten. Bovendien vindt deze beoordeling, die door de verwijzende rechter moet worden gemaakt, overeenkomstig artikel 4, lid 1, van richtlijn 93/13 en overeenkomstig het doel de consument te beschermen wanneer deze een overeenkomst sluit met een verkoper, plaats op het moment waarop de overeenkomst voor het verrichten van juridische diensten is gesloten.(51) In dat verband moet de verwijzende rechter rekening houden met alle omstandigheden van het geval om vast te stellen of de natuurlijke persoon in kwestie heeft gehandeld in het kader van zijn beroepsactiviteit dan wel voor doeleinden die daarbuiten vallen.(52)
82.      De hoedanigheid van consument van de betrokkene wordt dus niet beoordeeld aan de hand van zijn doel om, in voorkomend geval, marktdeelnemer te worden, maar aan de hand van het antwoord op de vraag of hij op het moment waarop de betrokken overeenkomst wordt gesloten, handelt in het kader van zijn bedrijfs‑ of beroepsactiviteit.
83.      Gelet op de gegevens in het verzoek om een prejudiciële beslissing en onder voorbehoud van verificatie dienaangaande door de verwijzende rechter, moet de hoedanigheid van consument in casu mijns inziens worden aanvaard. Hetzelfde lijkt mij overigens te gelden voor het begrip „consument” in de zin van richtlijn 2011/83.
84.      Naar mijn oordeel moeten de twijfels van de verwijzende rechter, gelet op het arrest Gruber(53), van de hand worden gewezen, om redenen die mutatis mutandis identiek zijn aan die welke in de punten 42 tot en met 45 van de onderhavige conclusie zijn uiteengezet voor de arresten van 3 juli 1997, Benincasa (C‑269/95, EU:C:1997:337), en 14 maart 2013, Česká spořitelna (C‑419/11, EU:C:2013:165). Zoals het Hof reeds heeft geoordeeld, kan de strikte uitlegging van het begrip „consument” die in het arrest Gruber werd gehanteerd om na te gaan welke draagwijdte de afwijkende bevoegdheidsregels waarin de artikelen 13 tot en met 15 van het Executieverdrag hebben voorzien in geval van een gemengde overeenkomst, niet naar analogie worden uitgebreid tot het begrip „consument” in de zin van artikel 2, onder b), van richtlijn 93/13.(54)
85.      Gelet op het voorgaande geef ik het Hof in overweging op de tweede prejudiciële vraag te antwoorden dat het begrip „consument” in de zin van artikel 2, onder b), van richtlijn 93/13, gelezen in samenhang met artikel 8 van deze richtlijn, aldus moet worden uitgelegd dat een natuurlijke persoon die een overeenkomst heeft gesloten voor het verrichten van juridische diensten ten behoeve van de oprichting van een handelsvennootschap waarin deze natuurlijke persoon lid van het bestuur en een van de twee oprichters en vennoten zou zijn, de hoedanigheid van consument heeft, onder voorbehoud van de door de verwijzende rechter te verrichten verificaties van de omstandigheden van de zaak, met name om te beoordelen of de betrokken natuurlijke persoon al dan niet in het kader van zijn bedrijfs‑ of beroepsactiviteit heeft gehandeld.
Conclusie
86.      Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging de prejudiciële vragen van de Mestský súd Bratislava IV te beantwoorden als volgt:
„1)      Artikel 1, lid 2, gelezen in samenhang met artikel 2, punten 1 en 3, en artikel 6, lid 1, van richtlijn 2011/7/EU van het Europees Parlement en de Raad van 16 februari 2011 betreffende bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties, zoals gerectificeerd,
moet aldus worden uitgelegd dat
behoudens andere omstandigheden op grond waarvan kan worden geconcludeerd dat een natuurlijke persoon heeft gehandeld in de uitoefening van een gestructureerde en duurzame zelfstandige economische activiteit of beroepsactiviteit, hetgeen de verwijzende rechter dient na te gaan, het feit dat deze persoon gebruik heeft gemaakt van de diensten van een advocaat ten behoeve van de oprichting van een handelsvennootschap waarin hij lid van het bestuur en een van de twee oprichters en vennoten zou zijn, als zodanig niet volstaat om deze persoon als ‚onderneming’ en dus de met de advocaat gesloten transactie als ‚handelstransactie’ aan te merken.
2)      Het begrip ‚consument’ zoals bedoeld in artikel 2, onder b), van richtlijn 93/13/EEG van de Raad van 5 april 1993 betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten, gelezen in samenhang met artikel 8 van deze richtlijn, zoals gewijzigd
bij richtlijn 2011/83/EU van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2011,
moet aldus worden uitgelegd dat
het een natuurlijke persoon omvat die een overeenkomst heeft gesloten voor het verrichten van juridische diensten ten behoeve van de oprichting van een handelsvennootschap waarin deze natuurlijke persoon lid van het bestuur en een van de twee oprichters en vennoten zou zijn, onder voorbehoud van de door de verwijzende rechter te verrichten verificaties van de omstandigheden van de zaak, met name om te beoordelen of de betrokken natuurlijke persoon al dan niet in het kader van zijn bedrijfs‑ of beroepsactiviteit heeft gehandeld.”
1      Oorspronkelijke taal: Frans.
i      Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.
2      Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 16 februari 2011 (PB 2011, L 48, blz. 1, met rectificatie in PB 2012, L 233, blz. 3). Deze richtlijn heeft per 16 maart 2013 richtlijn 2000/35/EG van het Europees Parlement en de Raad van 29 juni 2000 betreffende bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties (PB 2000, L 200, blz. 35) ingetrokken en vervangen.
3      Richtlijn van de Raad van 5 april 1993 (PB 1993, L 95, blz. 29), zoals gewijzigd bij richtlijn 2011/83/EU van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2011 (PB 2011, L 304, blz. 64) (hierna: „richtlijn 93/13”).
4      De oorspronkelijke schuldeiser is een advocate die lid is geworden van het bestuur van de verzoekende onderneming in het hoofdgeding, waaraan zij haar vordering heeft overgedragen.
5      Zoals de verwijzende rechter opmerkt, moet het begrip „handelstransactie” ruim worden opgevat en valt het niet noodzakelijkerwijs samen met het begrip „overeenkomst” [zie met betrekking tot opeenvolgende goederenleveringen of dienstverrichtingen in het kader van dezelfde overeenkomst arrest van 1 december 2022, X (Levering van medisch materiaal) (C‑419/21, EU:C:2022:948, punten 22 en 25)]. Artikel 1, lid 2, van richtlijn 2011/7 bepaalt immers dat zij „van toepassing [is] op alle betalingen tot vergoeding van handelstransacties”, ongeacht of deze transacties al dan niet betrekking hebben op een specifieke overeenkomst. Evenzo is het voldoende dat de transactie „leidt tot” het leveren van goederen of het verrichten van diensten (zie naar analogie arrest van 18 november 2020, Techbau, C‑299/19, EU:C:2020:937, punt 44). Of er al dan niet sprake was van een transactie (in casu een mondelinge overeenkomst tussen AK en RU), staat aan de verwijzende rechter om te beoordelen.
6      Richtlijn ingetrokken bij richtlijn 2011/7.
7      Zie naar analogie met betrekking tot richtlijn 2000/35, die is vervangen door richtlijn 2011/7 die in casu aan de orde is, arrest van 15 december 2016, Nemec (C‑256/15, EU:C:2016:954, punt 38; hierna: „arrest Nemec”).
8      Zie arrest Nemec (punt 32).
9      Zie arrest Nemec (punt 33).
10      Zie arrest Nemec (punten 34 en 35). In dat arrest had Nemec met de vrijwillige brandweer van Murska Sobota (Slovenië) een overeenkomst gesloten voor de verhuur aan deze laatste van een tankwagen voor watertransport bij droogte. Geoordeeld werd dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde overeenkomst betrekking had op een economische activiteit en er een factuur voor was uitgereikt en dat, hoewel zij geen betrekking had op de activiteiten van Nemec (zelfstandige ambachtsman op het gebied van de bouw van mechanische onderdelen en lasonderdelen), laatstgenoemde als „onderneming” en de door hem gesloten transactie als een „handelstransactie” moest worden beschouwd, indien die transactie weliswaar niet viel onder de activiteit waarvoor zijn vergunning is afgegeven, maar – het was aan de verwijzende rechterlijke instantie om dit gelet op alle betrokken omstandigheden te beoordelen – werd verricht in de uitoefening van een gestructureerde en duurzame zelfstandige economische of beroepsmatige activiteit.
11      Zie arrest van 14 november 2024, Agenciart – Management Artístico (C‑643/23, EU:C:2024:959, punt 33).
12      Zie in die zin arrest van 9 juli 2020, RL (Richtlijn betreffende bestrijding van betalingsachterstand) (C‑199/19, EU:C:2020:548, punt 26), waarin het Hof heeft geoordeeld dat uit de verwijzingsbeslissing niet duidelijk bleek of J.M. bij de sluiting met RL van de overeenkomst voor de huur van een bedrijfsruimte heeft gehandeld als organisatie in het kader van een zelfstandige economische of beroepsmatige activiteit, en derhalve ook een „onderneming” was. Het Hof heeft verduidelijkt dat het feit dat de ruimte die het voorwerp is van de huurovereenkomst beroepsmatig wordt gebruikt, daartoe een aanwijzing gaf, maar dat het evenwel aan de verwijzende rechter stond om na te gaan of dat het geval is.
13      Zie bijvoorbeeld arrest van 12 december 2024, Tusnia (C‑725/23, EU:C:2024:1015, punt 20).
14      Ik wijs er bijvoorbeeld op dat in richtlijn 93/13 om het begrip consument te definiëren is vermeld dat het gaat om elke natuurlijke persoon die bij de onder deze richtlijn vallende overeenkomsten „handelt voor doeleinden” die buiten zijn bedrijfs‑ of beroepsactiviteit vallen. Hetzelfde geldt voor richtlijn 2005/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 mei 2005 betreffende oneerlijke handelspraktijken van ondernemingen jegens consumenten op de interne markt en tot wijziging van richtlijn 84/450/EEG van de Raad, richtlijnen 97/7/EG, 98/27/EG en 2002/65/EG van het Europees Parlement en de Raad en van verordening (EG) nr. 2006/2004 van het Europees Parlement en de Raad („Richtlijn oneerlijke handelspraktijken”) (PB 2005, L 149, blz. 22), waarin consument en handelaar uitdrukkelijk worden gedefinieerd aan de hand van de doeleinden van hun respectieve handelingen. Dat geldt niet voor het begrip „onderneming” in richtlijn 2011/7 dat in de onderhavige zaak aan de orde is.
15      Zie in die zin arrest Nemec (punt 43): „Het is aan de verwijzende rechterlijke instantie [...] te bepalen of Nemec in het onderhavige geval de in het hoofdgeding aan de orde zijnde overeenkomst heeft gesloten in de hoedanigheid van ‚ondernemer’ in de zin van artikel 2, punt 1, van richtlijn 2000/35.” Cursivering van mij.
16      Zie naar analogie in de verschillende context van richtlijn 93/13, het arrest van 20 maart 2025, Arce (C‑365/23, EU:C:2025:192, punten 47‑51), waarin het Hof in navolging van de conclusie van advocaat-generaal Rantos in die zaak (C‑365/23, EU:C:2024:865, punten 55‑57) heeft geoordeeld dat de hoedanigheid van „consument” van een persoon moet worden beoordeeld op het tijdstip waarop de betrokken overeenkomst is gesloten. Een minderjarige die op de datum van de sluiting van een overeenkomst met betrekking tot het ondersteunen van de ontwikkeling en loopbaan van sporters de betrokken sport niet beroepsmatig uitoefende, verliest dus niet de hoedanigheid van „consument” in de zin van artikel 2, onder b), van richtlijn 93/13 doordat hij tijdens de uitvoering van de overeenkomst een beroepssporter is geworden.
17      Zie de punten 28 en 29 supra.
18      Zie bijvoorbeeld arrest van 14 november 2024, Agenciart – Management Artístico (C‑643/23, EU:C:2024:959, punt 35): „Het sluiten van een agentuurovereenkomst door een actrice maakt [...] deel uit van haar professionele activiteit en is nauw verbonden met deze activiteit, want als deze persoon dit beroep niet zou uitoefenen, zou de sluiting van een agentuurovereenkomst, die juist dient om de genoemde activiteit te bevorderen en te beheren, noodzakelijkerwijs zinloos zijn.” Cursivering van mij.
19      Het hoofdgeding in het arrest van 3 juli 1997, Benincasa (C‑269/95, EU:C:1997:337), betrof een franchiseovereenkomst die een bevoegdheidsbeding bevatte, waarvan de geldigheid afhing van de vraag of Benincasa, de verzoeker die de medecontractant had opgeroepen voor het gerecht van de plaats waar de overeenkomst die aan de eis ten grondslag lag, al dan niet een „consument” was in de zin van artikel 13, eerste alinea, en artikel 14, eerste alinea, van het op 27 september 1986 te Brussel ondertekende Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PB 1972, L 299, blz. 32), zoals gewijzigd bij de opeenvolgende verdragen inzake de toetreding van de nieuwe lidstaten tot dat verdrag (hierna: „Executieverdrag”).
20      Het hoofdgeding in het arrest van 14 maart 2013, Česká spořitelna (C‑419/11, EU:C:2013:165), betrof een wisselverbintenis van de beheerder van een onderneming, die een door die onderneming voor rekening van een bank ondertekende blanco promesse heeft geavaliseerd, als borgstelling van een kredietovereenkomst, en de vraag welke rechter bevoegd was om kennis te nemen van dat geschil, op grond van artikel 15 van verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad van 22 december 2000 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PB 2001, L 12, blz. 1), die in de betrekkingen tussen de lidstaten in de plaats is gekomen van het Executieverdrag.
21      Zie eveneens arresten van 25 januari 2018, Schrems (C‑498/16, EU:C:2018:37, punten 29‑32), en 10 december 2020, Personal Exchange International (C‑774/19, EU:C:2020:1015, punten 29‑31).
22      Uit de punten 41 en 42 van het arrest van 10 december 2020, Personal Exchange International (C‑774/19, EU:C:2020:1015) volgt eveneens dat de ontwikkeling van de bestaande contractuele relatie bij langdurige diensten in aanmerking kan worden genomen voor de vaststelling of een persoon een consument dan wel een handelaar is. In punt 46 wordt ook de regelmaat waarmee een activiteit wordt uitgeoefend genoemd als een van de in aanmerking te nemen elementen.
23      Meer nog, zoals de verwijzende rechter opmerkt, had de avalgever zich in de zaak Česká spořitelna (C‑419/11), garant gesteld voor de verbintenissen van de vennootschap die reeds bestond en waarvan hij bestuurder en meerderheidsaandeelhouder was.
24      Zie de punten 37-40 supra.
25      Zie naar analogie arrest van 8 juni 2023, YYY. (Begrip „consument”) (C‑570/21, EU:C:2023:456, punten 49‑51; hierna: „arrest YYY.”).
26      Zie met betrekking tot de leidende rol van de advocaten-generaal, Domenicucci, D. P., „Le renvoi préjudiciel et les contours mouvants des situations purement internes”, in Ferraro, F. en Lannone, C. (dir.), Le Renvoi préjudiciel, Bruylant, Brussel, 2023, met name blz. 127 e.v.
27      Zie onder meer de volgende rechtsgeleerden: Dubout, E., „Voyage en eaux troubles: vers une épuration des situations ‚purement’ internes?”, R.A.E., 2016, nr. 4, blz. 679; Wildemeersch, J., Contentieux de la légalité des actes de l’Union européenne, Bruylant, Brussel, 2019, blz. 352‑357; Berlin, D., „Incompétence de la Cour de justice et irrecevabilité de la question préjudicielle: comment sortir de l’imbroglio jurisprudentiel?”, R.A.E., 2019, nr. 4, blz. 801; Varga, Z., „Les conditions de recevabilité des renvois préjudiciels”, in Guide pratique du contentieux européen devant les juridictions nationales, Bruylant, Brussel, 2021.
28      Arrest van 15 november 2016 (C‑268/15, EU:C:2016:874; hierna: „arrest Ullens de Schooten”).
29      Zie punt 53 van het arrest Ullens de Schooten en aldaar aangehaalde rechtspraak [te weten arresten van 18 oktober 1990, Dzodzi (C‑297/88 en C‑197/89, EU:C:1990:360, punten 36, 37 en 41); 17 juli 1997, Leur-Bloem (C‑28/95, EU:C:1997:369, punten 27 en 32), en 14 maart 2013, Allianz Hungária Biztosító e.a. (C‑32/11, EU:C:2013:160, punt 20)].
30      Zie met name arresten van 17 mei 2017, ERGO Poist’ovňa (C‑48/16, EU:C:2017:377, punten 29‑31); 21 december 2023, BMW Bank e.a. (C‑38/21, C‑47/21 en C‑232/21, EU:C:2023:1014, punt 206), en 29 juli 2024, LivaNova (C‑713/22, EU:C:2024:642, punt 43 en aldaar aangehaalde rechtspraak; hierna: „arrest LivaNova”).
31      Zie arresten van 21 december 2023, BMW Bank e.a. (C‑38/21, C‑47/21 en C‑232/21, EU:C:2023:1014, punt 207), en LivaNova (punt 46).
32      In het arrest van 13 oktober 2022, Baltijas Starptautiskā Akadēmija en Stockholm School of Economics in Riga (C‑164/21 en C‑318/21, EU:C:2022:785, punten 36 en 41), heeft het Hof er immers mee ingestemd de verwijzende rechters een antwoord te geven inzake de juiste uitlegging van het begrip „organisatie voor onderzoek en kennisverspreiding” zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 83, van verordening nr. 651/2014 van de Commissie van 17 juni 2014 waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag met de interne markt verenigbaar worden verklaard (PB 2014, L 187, blz. 1), welk artikel naar nationaal recht maar niet naar Unierecht van toepassing is [zie in dat verband de tegengestelde conclusie van advocaat-generaal Ćapeta in de gevoegde zaken Baltijas Starptautiskā Akadēmija en Stockholm School of Economics in Riga (C‑164/21 en C‑318/21, EU:C:2022:333, in het bijzonder punt 66)]. Zie eveneens arrest van 13 oktober 2022, Rigall Arteria Management (C‑64/21, EU:C:2022:783, punt 25), waarin de prejudiciële vraag is beantwoord terwijl de aan de orde zijnde overeenkomst niet binnen de werkingssfeer viel van richtlijn 86/653 van de Raad van 18 december 1986 inzake de coördinatie van de wetgevingen van de lidstaten inzake zelfstandige handelsagenten (PB 1986, L 382, blz. 17), waarvan om uitlegging werd verzocht. Zie ook het arrest LivaNova (punt 43) waarin de in het hoofdgeding aan de orde zijnde splitsing niet direct binnen de werkingssfeer van de Zesde richtlijn 82/891/EEG van de Raad van 17 december 1982 op de grondslag van artikel 54, lid 3, onder g), van het Verdrag betreffende splitsingen van naamloze vennootschappen (PB 1982, L 378, blz. 47), viel, maar waarin het Hof zich bevoegd achtte om het begrip „gedeelte van de passiva van het vermogen [dat] niet in het splitsingsvoorstel wordt toegescheiden” als bedoeld in artikel 3, lid 3, onder b), van de Zesde richtlijn 82/891 uit te leggen, met name omdat de verwijzende rechter had verduidelijkt dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde nationale bepaling van het burgerlijk wetboek dit artikel 3, lid 3, onder b), van voornoemde richtlijn omzette in het nationale recht en de Italiaanse wetgever dus had besloten deze bepaling toe te passen op de in deze zaak aan de orde zijnde rechtshandelingen.
33      Zie voor een verduidelijking van deze begrippen met name de conclusies van advocaat-generaal Cruz Villalón in de zaak Allianz Hungária Biztosító e.a. (C‑32/11, EU:C:2012:663, punt 29); advocaat-generaal Pikamäe in de gevoegde zaken Deutsche Post e.a. (C‑203/18 en C‑374/18, EU:C:2019:502, punten 46 en 49), en advocaat-generaal Bobek in de zaak J & S Service (C‑620/19, EU:C:2020:649, punten 55 en 56).
34      Zie in dit verband beschikking van 9 september 2014, Parva Investitsionna Banka e.a. (C‑488/13, EU:C:2014:2191, punt 29).
35      Zie de conclusie van advocaat-generaal Wahl in de gevoegde zaken Venturini e.a. (C‑159/12–C‑161/12, EU:C:2013:529, punt 50), volgens welke het Hof slechts bevoegd is „wanneer het duidelijk is dat zijn uitlegging bindend is voor de nationale rechter, anders is de zaak van hypothetische aard, hetgeen een oneigenlijk gebruik van de procedure van artikel 267 VWEU zou opleveren”.
36      Zie in die zin arrest van 16 maart 2006, Poseidon Chartering (C‑3/04, EU:C:2006:176, punt 17). Zie eveneens arrest van 19 oktober 2017, Europamur Alimentación (C‑295/16, EU:C:2017:782, punten 31 tot 33), waarin het Hof zich bevoegd heeft verklaard aangezien de bepalingen van richtlijn 2005/29 oneerlijke handelspraktijken op grond van het nationale recht van toepassing waren op niet binnen de werkingssfeer van die richtlijn vallende situaties, zoals die in het hoofdgeding. Zie tevens arrest van 11 juli 2024, Skarb Państwa (Betalingsachterstand die niet significant is of een geringe vordering betreft) (C‑279/23, EU:C:2024:605, punten 19 en 20). Zie tot slot de arresten die hierboven zijn aangehaald in voetnoot 32 bij punt 57 van deze conclusie.
37      Zie de conclusie van advocaat-generaal Bobek in de zaak J & S Service (C‑620/19, EU:C:2020:649, punten 43‑45, 54‑61 en 71‑73).
38      Zie met name de conclusie van advocaat-generaal Medina in de zaak Banco de Santander (Vertegenwoordiging van individuele consumenten) (C‑346/23, EU:C:2024:690, punt 63) wat betreft het begrip „consument” in richtlijn 2004/39/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 april 2004 betreffende markten voor financiële instrumenten, tot wijziging van de Richtlijnen 85/611/EEG en 93/6/EEG van de Raad en van richtlijn 2000/12/EG van het Europees Parlement en de Raad en houdende intrekking van richtlijn 93/22/EEG van de Raad (PB 2004, L 145, blz. 1), de zogeheten „MiFID I-richtlijn”. Zie ook Stuyck, J., „La notion de consommateur en droit de l’Union européenne”, in Combet, M., Le Droit européen de la consommation au XXIe siècle, État des lieux et perspectives, Bruylant, Brussel, 2022, blz. 25.
39      Zo is in richtlijn 93/13 verduidelijkt dat het begrip „consument” wordt gedefinieerd „bij onder deze richtlijn vallende overeenkomsten”.
40      Dit begrip is ruim uitgelegd in het kader van handelingen ter bescherming van de consument, zoals richtlijn 93/13, maar strikt in het kader van handelingen met betrekking tot de rechterlijke bevoegdheid (zie de punten 42‑45 van deze conclusie).
41      Zie arrest van 31 mei 2018, Sziber (C‑483/16, EU:C:2018:367, punten 58 en 59).
42      Zo wordt in de richtlijnen 2011/83 (betreffende consumentenrecht), 2005/29 (betreffende oneerlijke handelspraktijken van ondernemingen jegens consumenten op de interne markt), 2013/11/EU van het Europees Parlement en de Raad van 21 mei 2013 betreffende alternatieve beslechting van consumentengeschillen en tot wijziging van verordening (EG) nr. 2006/2004 en richtlijn 2009/22/EG (richtlijn ADR consumenten) (PB 2013, L 165, blz. 63) en (EU) 2019/771 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2019 betreffende bepaalde aspecten van overeenkomsten voor de verkoop van goederen, tot wijziging van verordening (EU) 2017/2394 en richtlijn 2009/22/EG, en tot intrekking van richtlijn 1999/44/EG (PB 2019, L 136, blz. 28), dezelfde definitie gebruikt, te weten dat onder „consument” wordt verstaan iedere natuurlijke persoon die „handelt voor doeleinden die geen verband houden met de handels-, bedrijfs-, ambachts‑ of beroepsactiviteit van die persoon”, een definitie die niet fundamenteel verschilt van de definitie van consument in richtlijn 93/13 („die handelt voor doeleinden die buiten zijn bedrijfs‑ of beroepsactiviteit vallen”).
43      Zie bijvoorbeeld arrest YYY. (punten 40 en 45).
44      Deze beschikking van kennelijke niet-ontvankelijkheid (C‑638/21, EU:C:2022:339) betrof een geschil tussen de Slowaakse nationale publiekrechtelijke instelling RTVS en een persoon die de verplichte omroepbijdrage verschuldigd was en had dus geen betrekking op een overeenkomst maar op een rechtsbetrekking die door wettelijke bepalingen was geregeld. In de beschikking staat ook dat de verwijzende rechter er niet aan twijfelde dat de verzoekende partij geen handelaar en de verwerende partij geen consument was (punt 22).
De beschikking van kennelijke niet-ontvankelijkheid van 6 juni 2023, Rozhlas a televízia Slovenska (C‑669/22, EU:C:2023:473), betrof eveneens een geschil tussen de RTVS en een persoon die de omroepbijdrage verschuldigd was en het verband tussen de nationale bepalingen en richtlijn 93/13 werd geacht niet voldoende duidelijk en nauwkeurig te zijn uiteengezet (punt 29).
45      Zie met name arrest LivaNova (punten 53 en 54).
46      Zie arrest van 26 maart 2020, Miasto Łowicz en Prokurator Generalny (C‑558/18 en C‑563/18, EU:C:2020:234, punt 44).
47      Dit onderscheidt de onderhavige zaak van de situatie die aan de orde was in de beschikking van 28 april 2022, Rozhlas a televízia Slovenska (C‑638/21, EU:C:2022:339, punten 23‑25).
48      Zie met name arrest YYY. (punt 30).
49      Zie arrest YYY. (punten 35 en 38 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Zie eveneens, meer specifiek met betrekking tot overeenkomsten tussen consumenten en advocaten, arresten van 15 januari 2015, Šiba (C‑537/13, EU:C:2015:14), en 12 januari 2023, D.V. (Honorarium van een advocaat – Principe van het uurtarief) (C‑395/21, EU:C:2023:14).
50      Onder consument wordt dus verstaan iedere natuurlijke persoon die „handelt” voor doeleinden die buiten „zijn” bedrijfs‑ of beroepsactiviteit vallen, wat suggereert dat de vraag of deze bedrijfs‑ of beroepsactiviteit al dan niet bestaat, wordt beoordeeld op het moment dat de overeenkomst is gesloten. Het is op dat moment dat de consument bescherming behoeft.
51      Volgens artikel 4, lid 1, van richtlijn 93/13 „worden voor de beoordeling van het oneerlijke karakter van een beding van een overeenkomst alle omstandigheden rond de sluiting van de overeenkomst, alsmede alle andere bedingen van de overeenkomst of van een andere overeenkomst waarvan deze afhankelijk is, op het moment waarop de overeenkomst is gesloten in aanmerking genomen, rekening houdend met de aard van de goederen of diensten waarop de overeenkomst betrekking heeft”.
52      Zie arrest van 24 oktober 2024, Zabitoń (C‑347/23, EU:C:2024:919, punt 31).
53      Arrest van 20 januari 2005 (C‑464/01, EU:C:2005:32).
54      Arrest YYY. (punt 51).