62024CJ0151
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πρώτο τμήμα)
της 5ης Μαρτίου 2026 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Οδηγία 2011/98/ΕΕ – Δικαιώματα των εργαζομένων από τρίτες χώρες οι οποίοι είναι κάτοχοι ενιαίας άδειας – Άρθρο 12 – Δικαίωμα ίσης μεταχείρισης – Υπήκοος τρίτης χώρας – Άδεια διαμονής για οικογενειακούς λόγους – Κοινωνική ασφάλιση – Κανονισμός (ΕΚ) 883/2004 – Συντονισμός των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης – Άρθρο 3 – Έννοια “κλάδων κοινωνικής ασφάλισης” – Άρθρο 70 – Ειδικές μη ανταποδοτικού τύπου παροχές σε χρήμα – Κοινωνικό επίδομα για ηλικιωμένους που ευρίσκονται σε κατάσταση ένδειας – Όροι χορήγησης – Αποκλεισμός των υπηκόων τρίτων χωρών που δεν είναι κάτοχοι ενωσιακής άδειας διαμονής επί μακρόν διαμένοντος»
Στην υπόθεση C‑151/24 [Luevi] (
i
),
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Corte costituzionale (Συνταγματικό Δικαστήριο, Ιταλία), με απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 27 Φεβρουαρίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
Istituto nazionale della previdenza sociale (INPS)
κατά
V. M.,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
συγκείμενο από τους F. Biltgen, πρόεδρο τμήματος, T. von Danwitz, Αντιπρόεδρο του Δικαστηρίου, ασκούντα καθήκοντα δικαστή του πρώτου τμήματος, I. Ziemele (εισηγήτρια), A. Kumin και S. Gervasoni, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: J. Richard de la Tour,
γραμματέας: C. Di Bella, διοικητικός υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 7ης Μαΐου 2025,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
τo Istituto nazionale della previdenza sociale (INPS), εκπροσωπούμενο από τις P. Ciacci, M. Massa και C. Pulli και από τον M. Sferrazza, avvocati,
–
η V. M., εκπροσωπούμενη από τον A. Guariso και την R. Randellini, avvocati,
–
η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον S. Fiorentino και την G. Palmieri, επικουρούμενους από τον P. Gentili, avvocato dello Stato,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την J. Hottiaux, τον B.‑R. Killmann και την E. Montaguti,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 10ης Ιουλίου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98/EE του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με ενιαία διαδικασία υποβολής αίτησης για τη χορήγηση στους υπηκόους τρίτων χωρών ενιαίας άδειας διαμονής και εργασίας στην επικράτεια κράτους μέλους και σχετικά με κοινό σύνολο δικαιωμάτων για τους εργαζομένους από τρίτες χώρες που διαμένουν νομίμως σε κράτος μέλος (EE 2011, L 343, σ. 1).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της V.M., Αλβανής υπηκόου διαμένουσας στην Ιταλία, και του Istituto nazionale della previdenza sociale (INPS) [Εθνικού Ιδρύματος Κοινωνικής Ασφάλισης (INPS), Ιταλία], σχετικά με την άρνηση του δευτέρου να χορηγήσει στην πρώτη παροχή σε χρήμα προοριζόμενη για πρόσωπα ηλικίας άνω των 65 ετών (από 1ης Ιανουαρίου 2019, άνω των 67 ετών) τα οποία ευρίσκονται σε επισφαλή οικονομική κατάσταση.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 2011/98
3
Οι αιτιολογικές σκέψεις 2, 19, 20, 24 και 26 της οδηγίας 2011/98 έχουν ως εξής:
«(2)
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναγνώρισε, κατά την ειδική σύνοδό του στο Τάμπερε στις 15 και 16 Οκτωβρίου 1999, την ανάγκη εναρμόνισης των εθνικών νομοθεσιών που αφορούν τους όρους εισδοχής και διαμονής των υπηκόων τρίτων χωρών. Στο συγκεκριμένο πλαίσιο, επιβεβαίωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να εξασφαλίζει ισότιμη μεταχείριση των υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα στο έδαφος των κρατών μελών και ότι μια πιο ενεργητική πολιτική κοινωνικής ένταξης θα πρέπει να έχει ως φιλοδοξία να τους προσφέρει δικαιώματα και υποχρεώσεις συγκρίσιμα με αυτά των πολιτών της Ένωσης. [...]
[...]
(19)
Ελλείψει οριζόντιας ενωσιακής νομοθεσίας, τα δικαιώματα των υπηκόων τρίτων χωρών διαφέρουν, ανάλογα με το κράτος μέλος στο οποίο εργάζονται και με την ιθαγένειά τους. Με σκοπό να συνεχισθεί η περαιτέρω ανάπτυξη συνεκτικής πολιτικής μετανάστευσης και να μειωθεί η ανισότητα δικαιωμάτων που υπάρχει μεταξύ των πολιτών της Ένωσης και των υπηκόων τρίτων χωρών που εργάζονται νόμιμα σε ένα κράτος μέλος, καθώς και να συμπληρωθεί το ισχύον κεκτημένο όσον αφορά τη μετανάστευση, θα πρέπει να θεσπιστεί σύνολο δικαιωμάτων ιδίως για να ορίσει τους τομείς πολιτικής στους οποίους κατοχυρώνεται η ισότητα μεταχείρισης των υπηκόων ενός κράτους μέλους και των υπηκόων τρίτων χωρών που δεν έχουν ακόμα αποκτήσει το καθεστώς του επί μακρόν διαμένοντος. Σκοπός των σχετικών διατάξεων είναι να δημιουργηθούν ελάχιστες ισότιμες συνθήκες εντός της Ένωσης, να αναγνωρισθεί το γεγονός ότι οι εν λόγω υπήκοοι τρίτων χωρών συμβάλλουν, με την εργασία τους και τους φόρους που καταβάλλουν, στην οικονομία της Ένωσης, και χρησιμεύουν ως μηχανισμός διασφάλισης για τη μείωση του αθέμιτου ανταγωνισμού μεταξύ των ημεδαπών εργαζομένων και των εργαζομένων τρίτων χωρών, ο οποίος πηγάζει από την πιθανή εκμετάλλευση αυτών των τελευταίων. Ο “εργαζόμενος τρίτης χώρας”, όπως παρατίθεται στην παρούσα οδηγία, θα πρέπει να ορίζεται, με την επιφύλαξη της ερμηνείας της έννοιας της σχέσης εργασίας σε άλλες διατάξεις του ενωσιακού δικαίου, ως ο υπήκοος τρίτης χώρας που διαμένει νομίμως και του επιτρέπεται στα πλαίσια αμειβόμενης σχέσης να εργάζεται εκεί σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο ή πρακτική.
(20)
Όλοι οι υπήκοοι τρίτων χωρών που διαμένουν και εργάζονται νόμιμα σε κράτη μέλη θα πρέπει να διαθέτουν τουλάχιστον κοινό σύνολο δικαιωμάτων, βασιζόμενο στην ίση μεταχείριση με τους πολίτες του αντίστοιχου κράτους μέλους υποδοχής τους, ανεξάρτητα από τον αρχικό σκοπό ή τον λόγο εισδοχής. Το δικαίωμα ίσης μεταχείρισης στους τομείς που καθορίζονται στην παρούσα οδηγία θα πρέπει να κατοχυρώνεται όχι μόνο για τους υπηκόους τρίτων χωρών που έγιναν δεκτοί στην επικράτεια κράτους μέλους για να εργασθούν, αλλά εξίσου σε εκείνους οι οποίοι έγιναν δεκτοί για άλλους λόγους και στη συνέχεια τους δόθηκε πρόσβαση στην αγορά εργασίας του εν λόγω κράτους μέλους σύμφωνα με άλλες διατάξεις του ενωσιακού ή εθνικού δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των μελών της οικογένειας εργαζομένου τρίτης χώρας που έχουν γίνει δεκτά στο κράτος μέλος σύμφωνα με την οδηγία 2003/86/ΕΚ του Συμβουλίου, της 22ας Σεπτεμβρίου 2003, σχετικά με το δικαίωμα οικογενειακής επανένωσης [(ΕΕ 2003, L 251, σ. 12)] [...]
[...]
(24)
Οι εργαζόμενοι τρίτων χωρών θα πρέπει να τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης όσον αφορά την κοινωνική ασφάλιση. Οι κλάδοι της κοινωνικής ασφάλισης καθορίζονται στον κανονισμό (EK) αριθ. 883/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, για τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλειας [(ΕΕ 2004, L 166, σ. 1, και διορθωτικό ΕΕ 2004, L 200, σ. 1)]. Οι διατάξεις σχετικά με την ισότητα μεταχείρισης όσον αφορά την κοινωνική ασφάλιση που περιλαμβάνονται στην παρούσα οδηγία θα πρέπει να εφαρμόζονται επίσης στους εργαζομένους που γίνονται δεκτοί σε ένα κράτος μέλος απευθείας από τρίτη χώρα. Ωστόσο, η παρούσα οδηγία δεν θα πρέπει να χορηγεί στους εργαζομένους τρίτων χωρών περισσότερα δικαιώματα από τα προβλεπόμενα ήδη στο κείμενο ενωσιακό δίκαιο στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης για υπηκόους τρίτων χωρών σε περιπτώσεις που εμφανίζουν διασυνοριακά στοιχεία. Επίσης, η παρούσα οδηγία δεν θα πρέπει να χορηγεί δικαιώματα σε σχέση με καταστάσεις που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του ενωσιακού δικαίου, όπως αυτές που σχετίζονται με τα μέλη οικογενειών που διαμένουν σε τρίτη χώρα. Η παρούσα οδηγία θα πρέπει να παρέχει δικαιώματα μόνο για εκείνα τα μέλη της οικογένειας που επανευρίσκονται με εργαζόμενο τρίτης χώρας για να διαμείνουν σε οποιοδήποτε κράτος μέλος στο πλαίσιο της οικογενειακής επανένωσης ή για εκείνα τα μέλη της οικογένειας που ήδη διαμένουν νόμιμα σε αυτό το κράτος μέλος.
[...]
(26)
Το δίκαιο της Ένωσης δεν περιορίζει την εξουσία των κρατών μελών να οργανώνουν τα δικά τους συστήματα κοινωνικής ασφάλισης. Ελλείψει εναρμονίσεως σε επίπεδο Ένωσης, εναπόκειται σε κάθε κράτος μέλος να ορίσει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες χορηγούνται οι παροχές κοινωνικής ασφάλισης, καθώς και το ύψος των παροχών αυτών και την περίοδο για την οποία καταβάλλονται. Ωστόσο, κατά την άσκηση της εξουσίας αυτής, τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμμορφώνονται με το ενωσιακό δίκαιο.»
4
Το άρθρο 1 της οδηγίας 2011/98, που φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο», ορίζει τα εξής:
«1.   Η παρούσα οδηγία καθορίζει:
[...]
β)
κοινό σύνολο δικαιωμάτων για τους εργαζομένους τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα σε ένα κράτος μέλος, ανεξαρτήτως του σκοπού της αρχικής εισδοχής τους στην επικράτεια του εν λόγω κράτους μέλους, τα οποία βασίζονται σε ίση μεταχείριση με εκείνη που επιφυλάσσεται στους υπηκόους του εν λόγω κράτους μέλους.
[...]»
5
Το άρθρο 2 της ως άνω οδηγίας, που φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», έχει ως εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
α)
“υπήκοος τρίτης χώρας”: κάθε πρόσωπο που δεν είναι πολίτης της Ένωσης κατά την έννοια του άρθρου 20, παράγραφος 1, [ΣΛΕΕ]·
β)
“εργαζόμενος τρίτης χώρας”: κάθε υπήκοος τρίτης χώρας που έχει γίνει δεκτός στο έδαφος ενός κράτους μέλους και ο οποίος διαμένει νομίμως και του έχει χορηγηθεί άδεια εργασίας, στα πλαίσια αμειβόμενης σχέσης σε αυτό το κράτος μέλος σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο ή πρακτική·
γ)
“ενιαία άδεια”: άδεια διαμονής που εκδίδεται από τις αρχές ενός κράτους μέλους, η οποία επιτρέπει στον υπήκοο τρίτης χώρας να διαμένει νόμιμα στην επικράτειά του με σκοπό την εργασία·
[...]».
6
Το άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας, που φέρει τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται:
α)
στους υπηκόους τρίτων χωρών που ζητούν την άδεια να διαμένουν με σκοπό την εργασία σε ένα κράτος μέλος·
β)
στους υπηκόους τρίτων χωρών που έχουν γίνει δεκτοί σε ένα κράτος μέλος για άλλους σκοπούς πλην της εργασίας σύμφωνα με το εθνικό ή ενωσιακό δίκαιο, οι οποίοι λαμβάνουν άδεια εργασίας και κατέχουν άδεια διαμονής σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1030/2002 [του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για την καθιέρωση αδειών διαμονής ενιαίου τύπου για τους υπηκόους τρίτων χωρών (ΕΕ 2002, L 157, σ. 1)]· και
γ)
στους υπηκόους τρίτων χωρών που έχουν γίνει δεκτοί σε ένα κράτος μέλος με σκοπό την εργασία σύμφωνα με το εθνικό ή ενωσιακό δίκαιο.»
7
Το άρθρο 12 της ίδιας οδηγίας, που φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα ίσης μεταχείρισης», έχει ως εξής:
«1.   Οι εργαζόμενοι τρίτων χωρών που αναφέρονται στο άρθρο 3 παράγραφος 1 στοιχεία β) και γ) απολαύουν ίσης μεταχείρισης με τους υπηκόους του κράτους μέλους στο οποίο διαμένουν όσον αφορά:
[...]
ε)
τους κλάδους της κοινωνικής ασφάλισης, όπως καθορίζονται στον κανονισμό [883/2004]·
[...]
2.   Τα κράτη μέλη μπορούν να περιορίζουν την ίση μεταχείριση:
[...]
β)
Περιορίζοντας τα δικαιώματα που χορηγούνται σύμφωνα με την παράγραφο 1 στοιχείο ε) στους εργαζομένους τρίτων χωρών, αλλά δεν μπορούν να περιορίσουν τα δικαιώματα αυτά για εργαζομένους τρίτων χωρών οι οποίοι εργάζονται ή εργάστηκαν για ελάχιστο διάστημα έξι μηνών και είναι εγγεγραμμένοι ως άνεργοι.
Επιπλέον, τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίσουν ότι η παράγραφος 1 στοιχείο ε) σχετικά με τις οικογενειακές παροχές δεν εφαρμόζεται σε υπηκόους τρίτων χωρών στους οποίους έχει επιτραπεί να εργαστούν στο έδαφος κράτους μέλους για περίοδο που δεν υπερβαίνει τους έξι μήνες, σε υπηκόους τρίτων χωρών που έχουν γίνει δεκτοί με σκοπό τις σπουδές ή σε υπηκόους τρίτων χωρών στους οποίους επιτρέπεται να εργαστούν βάσει θεώρησης.
[...]
3.   Το δικαίωμα ίσης μεταχείρισης κατά τα οριζόμενα στην παράγραφο 1 δεν θίγει το δικαίωμα του κράτους μέλους να αφαιρεί ή να αρνείται να ανανεώσει την άδεια διαμονής που εκδίδεται βάσει της παρούσας οδηγίας, την άδεια διαμονής που εκδίδεται για άλλους σκοπούς πλην της εργασίας ή οποιαδήποτε άλλη άδεια εργασίας σε κράτος μέλος.
[...]»
Ο κανονισμός 883/2004
8
Η αιτιολογική σκέψη 1 του κανονισμού 883/2004, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (EK) 988/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Σεπτεμβρίου 2009 (ΕΕ 2009, L 284, σ. 43) (στο εξής: κανονισμός 883/2004), έχει ως εξής:
«Οι κανόνες συντονισμού των εθνικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλειας εγγράφονται στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων και θα πρέπει να συμβάλλουν στη βελτίωση του επιπέδου της ζωής τους και των συνθηκών εργασίας τους.»
9
Το άρθρο 3 του ως άνω κανονισμού ορίζει τα εξής:
«1.   Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται στις νομοθεσίες που αφορούν τους κλάδους κοινωνικής ασφάλισης που έχουν σχέση με:
α)
παροχές ασθένειας·
β)
παροχές μητρότητας και ισοδύναμες παροχές πατρότητας·
γ)
παροχές αναπηρίας·
δ)
παροχές γήρατος·
ε)
παροχές επιζώντων·
στ)
παροχές εργατικού ατυχήματος και επαγγελματικής ασθένειας·
ζ)
επιδόματα θανάτου·
η)
παροχές ανεργίας·
θ)
παροχές προσύνταξης·
ι)
οικογενειακές παροχές.
[...]
3.   Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται επίσης στις ειδικές μη ανταποδοτικού τύπου παροχές σε χρήμα, οι οποίες καλύπτονται από το άρθρο 70.
[...]
5.   Ο παρών κανονισμός δεν ισχύει:
α)
για την κοινωνική πρόνοια και την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη· [...]
[...]».
10
Το άρθρο 7 του εν λόγω κανονισμού έχει ως εξής:
«Εκτός εάν προβλέπει άλλως ο παρών κανονισμός, οι παροχές σε χρήμα οι οποίες οφείλονται δυνάμει της νομοθεσίας ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών ή δυνάμει του παρόντος κανονισμού δεν υπόκεινται σε μείωση, τροποποίηση, αναστολή, κατάργηση ή κατάσχεση λόγω του γεγονότος ότι ο δικαιούχος ή τα μέλη της οικογένειάς του κατοικούν σε κράτος μέλος άλλο από εκείνο στο οποίο ευρίσκεται ο φορέας που είναι υπεύθυνος για την καταβολή παροχών.»
11
Το κεφάλαιο 9 του τίτλου III του ίδιου κανονισμού, που φέρει τον τίτλο «Ειδικές μη ανταποδοτικού τύπου παροχές σε χρήμα», περιλαμβάνει το άρθρο 70, το οποίο προβλέπει τα εξής:
«1.   Το παρόν άρθρο εφαρμόζεται στις ειδικές μη ανταποδοτικού τύπου παροχές σε χρήμα, οι οποίες προβλέπονται δυνάμει νομοθεσίας η οποία, λόγω του προσωπικού πεδίου εφαρμογής της, των στόχων ή/και των προϋποθέσεων για τη θεμελίωση δικαιώματος, έχει χαρακτηριστικά τόσο της νομοθεσίας κοινωνικής ασφάλειας η οποία αναφέρεται στο άρθρο 3 παράγραφος 1, όσο και της κοινωνικής πρόνοιας.
2.   Για τους σκοπούς του παρόντος κεφαλαίου, ως “ειδικές μη ανταποδοτικού τύπου παροχές σε χρήμα”, νοούνται εκείνες οι οποίες
α)
προορίζονται να παρέχουν είτε:
i)
συμπληρωματική, αναπληρωματική ή επικουρική κάλυψη έναντι των κινδύνων οι οποίοι αντιστοιχούν στους αναφερόμενους στο άρθρο 3 παράγραφος 1 κλάδους κοινωνικής ασφάλειας και να εξασφαλίζουν στους ενδιαφερομένους ένα ελάχιστο εισόδημα διαβίωσης σε σχέση με το οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, ή
ii)
μόνο ειδική προστασία στα άτομα με αναπηρίες, οι οποίες συνδέονται στενά με το κοινωνικό περιβάλλον του συγκεκριμένου προσώπου στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος
και
β)
στις περιπτώσεις που η χρηματοδότηση προέρχεται αποκλειστικά από την υποχρεωτική φορολογία που προορίζεται να καλύψει τις γενικές δημόσιες δαπάνες και οι όροι για τη χορήγηση και τον υπολογισμό των παροχών δεν εξαρτώνται από τυχόν εισφορές εκ μέρους του δικαιούχου· ωστόσο, οι παροχές που χορηγούνται για να καλύψουν συμπληρωματικά ανταποδοτικού τύπου παροχή, δεν θεωρούνται ως ανταποδοτικού τύπου παροχές για αυτό και μόνο το λόγο
και
γ)
περιλαμβάνονται στο παράρτημα Χ.
3.   Το άρθρο 7 και τα άλλα κεφάλαια του παρόντος τίτλου δεν εφαρμόζονται στις παροχές της παραγράφου 2 του παρόντος άρθρου.
4.   Οι αναφερόμενες στην παράγραφο 2 παροχές χορηγούνται αποκλειστικά στο κράτος μέλος στο οποίο κατοικούν οι ενδιαφερόμενοι και σύμφωνα με τη νομοθεσία του. Οι παροχές αυτές χορηγούνται από τον φορέα του τόπου κατοικίας και σε βάρος του.»
12
Όσον αφορά την Ιταλία, το παράρτημα X του κανονισμού 883/2004 μνημονεύει, υπό το στοιχείο ζ), το κοινωνικό επίδομα του legge n. 335 – Riforma del sistema pensionistico obbligatorio e complementare (νόμου 335, περί μεταρρύθμισης των συστημάτων κύριας και συμπληρωματικής σύνταξης), της 8ης Αυγούστου 1995 (GURI αριθ. 190 της 16ης Αυγούστου 1995, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 101, στο εξής: νόμος 335/1995), ως ειδική μη ανταποδοτικού τύπου παροχή σε χρήμα.
Η οδηγία 2004/38/ΕΚ
13
Το άρθρο 24 της οδηγίας 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και την κατάργηση των οδηγιών 64/221/ΕΟΚ, 68/360/ΕΟΚ, 72/194/ΕΟΚ, 73/148/ΕΟΚ, 75/34/ΕΟΚ, 75/35/ΕΟΚ, 90/364/ΕΟΚ, 90/365/ΕΟΚ και 93/96/ΕΟΚ (ΕΕ 2004, L 158, σ. 77, και διορθωτικό ΕΕ 2004, L 229, σ. 35), προβλέπει τα εξής:
«1.   Με την επιφύλαξη των ειδικών διατάξεων που προβλέπονται ρητώς στη συνθήκη και στο παράγωγο δίκαιο, όλοι οι πολίτες της Ένωσης που διαμένουν στην επικράτεια του κράτους μέλους υποδοχής βάσει της παρούσας οδηγίας, απολαύουν ίσης μεταχείρισης σε σύγκριση με τους ημεδαπούς του εν λόγω κράτους μέλους εντός του πεδίου εφαρμογής της συνθήκης. Το ευεργέτημα του δικαιώματος αυτού εκτείνεται στα μέλη της οικογένειας που δεν είναι υπήκοοι κράτους μέλους, εφόσον έχουν δικαίωμα διαμονής ή μόνιμης διαμονής.
2.   Κατά παρέκκλιση από την παράγραφο 1, το κράτος μέλος υποδοχής δεν είναι υποχρεωμένο να χορηγεί δικαίωμα σε κοινωνικές παροχές κατά τους πρώτους τρεις μήνες της διαμονής, ή, κατά περίπτωση, κατά το μακρότερο χρονικό διάστημα που προβλέπεται στο άρθρο 14 παράγραφος 4 στοιχείο β), ούτε να δίνει, πριν από την απόκτηση του δικαιώματος μόνιμης διαμονής, σπουδαστική βοήθεια, συμπεριλαμβανομένης της επαγγελματικής κατάρτισης, αποτελούμενη από σπουδαστικές υποτροφίες ή σπουδαστικά δάνεια σε άλλα πρόσωπα εκτός από μισθωτούς, μη μισθωτούς, […] πρόσωπα που διατηρούν αυτή την ιδιότητα και […] μέλη των οικογενειών τους.»
Το ιταλικό δίκαιο
Ο νόμος 335/1995
14
Το άρθρο 3 του νόμου 335/1995 ορίζει στην παράγραφο 6 ότι, αντί για την κοινωνική σύνταξη και τις προσαυξήσεις της, οι διαμένοντες στην Ιταλία Ιταλοί πολίτες οι οποίοι έχουν συμπληρώσει το 65ο έτος της ηλικίας τους (από 1ης Ιανουαρίου 2019, το 67ο έτος) και οι οποίοι πληρούν τις εισοδηματικές προϋποθέσεις της ίδιας παραγράφου λαμβάνουν κοινωνικό επίδομα. Αν ο ενδιαφερόμενος διαθέτει ίδιο εισόδημα, το επίδομα αυτό χορηγείται, καταρχήν, με μειωμένο συντελεστή μέχρι του ορίου του καθαρού ετήσιου ποσού που προβλέπεται από τον νόμο. Μεταγενέστερες αυξήσεις του εισοδήματος που συνεπάγονται την υπέρβαση του ανωτάτου ορίου οδηγούν σε αναστολή του κοινωνικού επιδόματος.
Ο νόμος 388/2000
15
Το άρθρο 80 του legge n. 388 – Disposizioni per la formazione del bilancio annuale e pluriennale dello Stato (legge finanziaria 2001) [νόμου 388, περί διατάξεων σχετικών με την κατάρτιση του ετήσιου και του πολυετούς κρατικού προϋπολογισμού (νόμος περί προϋπολογισμού για το 2001)], της 23ης Δεκεμβρίου 2000 (GURI αριθ. 302 της 29ης Δεκεμβρίου 2000, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 219, στο εξής: νόμος 388/2000), ορίζει στην παράγραφο 19 ότι τα κοινωνικά επιδόματα και τα οικονομικά πλεονεκτήματα που συνιστούν δικαιώματα χορηγούνται, υπό τις προβλεπόμενες από τον νόμο προϋποθέσεις, στους διαμένοντες στην Ιταλία Ιταλούς υπηκόους, προς τους οποίους εξομοιώνονται οι υπήκοοι τρίτων χωρών που είναι κάτοχοι άδειας διαμονής επί μακρόν διαμένοντος.
H πράξη νομοθετικού περιεχομένου 112 της 25ης Ιουνίου 2008
16
Δυνάμει του άρθρου 20, παράγραφος 10, της decreto-legge n. 112 – Disposizioni urgenti per lo sviluppo economico, la semplificazione, la competitività, la stabilizzazione della finanza pubblica e la perequazione tributaria (πράξης νομοθετικού περιεχομένου 112, περί επειγουσών διατάξεων για την οικονομική ανάπτυξη, την απλούστευση, την ανταγωνιστικότητα, τη σταθεροποίηση των δημόσιων οικονομικών καθώς και για την ίση κατανομή των φορολογικών εσόδων), της 25ης Ιουνίου 2008 (GURI αριθ. 147 της 25ης Ιουνίου 2008, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 152), η οποία κυρώθηκε, κατόπιν τροποποιήσεων, με τον νόμο 133/2008, ο αιτών, αν είναι υπήκοος τρίτης χώρας, πρέπει, για να λάβει το κοινωνικό επίδομα που μνημονεύεται στη σκέψη 14 της παρούσας απόφασης, να είναι κάτοχος ενωσιακής άδειας διαμονής επί μακρόν διαμένοντος και να έχει νομίμως διαμείνει επί δέκα τουλάχιστον έτη αδιαλείπτως στην εθνική επικράτεια.
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
17
Η V. M. είναι Αλβανή υπήκοος που εισήλθε στην ιταλική επικράτεια για λόγους οικογενειακής επανένωσης το 2006. Παρά το γεγονός ότι κατέχει στο πλαίσιο αυτό άδεια διαμονής διετούς διάρκειας που χορηγήθηκε για οικογενειακούς λόγους και η οποία της επιτρέπει επίσης να εργάζεται στην Ιταλία, το INPS αρνήθηκε να της καταβάλει το κοινωνικό επίδομα του άρθρου 3, παράγραφος 6, του νόμου 335/1995 με το αιτιολογικό ότι αυτή δεν κατείχε ενωσιακή άδεια διαμονής επί μακρόν διαμένοντος, όπως προβλέπει το άρθρο 80, παράγραφος 19, του νόμου 388/2000.
18
Κατόπιν της απόρριψης στον πρώτο βαθμό της προσφυγής που άσκησε κατά της ως άνω απορριπτικής απόφασης του INPS, η V. M. εφεσίβαλε την πρωτόδικη απόφαση ενώπιον του Corte d’appello di Firenze (εφετείου Φλωρεντίας, Ιταλία), το οποίο δέχθηκε την έφεση.
19
Το INPS άσκησε αναίρεση ενώπιον του Corte suprema di cassazione (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Ιταλία). Το τελευταίο αυτό δικαστήριο, έχοντας αμφιβολίες ως προς τη συνταγματικότητα του άρθρου 80, παράγραφος 19, του νόμου 388/2000, με διάταξη της 8ης Μαρτίου 2023, υπέβαλε προκαταρκτικά ερωτήματα περί συνταγματικότητας στο Corte costituzionale (Συνταγματικό Δικαστήριο, Ιταλία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο.
20
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι το κοινωνικό επίδομα του άρθρου 3, παράγραφος 6, του νόμου 335/1995 έχει τα χαρακτηριστικά μιας ειδικής μη ανταποδοτικού τύπου παροχής σε χρήμα, δηλαδή:
–
πρόκειται για παροχή σε χρήμα που χορηγείται, κατόπιν αιτήσεως, σε πρόσωπα ηλικίας άνω των 65 ετών (από 1ης Ιανουαρίου 2019, άνω των 67 ετών) τα οποία ευρίσκονται σε επισφαλή οικονομική κατάσταση, καθόσον στερούνται εισοδημάτων ή έχουν εισόδημα χαμηλότερο από το κατώτατο όριο που προβλέπεται ετησίως από τον νόμο που καθορίζει το ανώτατο ποσό του επιδόματος αυτού·
–
η παροχή αυτή έχει «αμιγώς προνοιακό χαρακτήρα», υπό την έννοια ότι σκοπεί αποκλειστικώς στην αντιμετώπιση της κατάστασης ανάγκης που προκύπτει λόγω της ένδειας στην οποία τελούν τα πρόσωπα που στερούνται επαρκών οικονομικών πόρων και τα οποία, λόγω της ηλικίας τους, έχουν μειωμένη ικανότητα προς εργασία, χορηγείται δε ανεξαρτήτως ιδιότητας του δικαιούχου ως νυν εργαζομένου ή εργαζομένου κατά το παρελθόν, και
–
η χρηματοδότηση της εν λόγω παροχής προέρχεται από υποχρεωτική φορολογία που προορίζεται να καλύψει τις γενικές δημόσιες δαπάνες.
21
Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ακόμη ότι η παροχή χορηγείται όχι μόνο στους Ιταλούς πολίτες που διαμένουν στην ιταλική επικράτεια, αλλά, δυνάμει του άρθρου 80, παράγραφος 19, του νόμου 388/2000, και στους υπηκόους τρίτων χωρών που κατέχουν ενωσιακή άδεια διαμονής επί μακρόν διαμένοντος.
22
Το αιτούν δικαστήριο αναφέρει ότι, με την υπ’ αριθ. 50 απόφασή του της 15ης Μαρτίου 2019, έκρινε ότι εναπέκειτο στην εξουσία εκτιμήσεως του νομοθέτη να μη χορηγήσει παροχή σε χρήμα σε υπήκοο τρίτης χώρας τελούντα σε κατάσταση ένδειας παρά μόνον εφόσον η ενσωμάτωσή του στην κοινωνία τον έχει καταστήσει άξιο να τύχει της ίδιας αρωγής με εκείνη που παρέχεται στους Ιταλούς πολίτες. Υπό τις συνθήκες αυτές, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η απαίτηση του άρθρου 80, παράγραφος 19, του νόμου 388/2000, βάσει της οποίας η χορήγηση του επίμαχου στην κύρια δίκη κοινωνικού επιδόματος προϋποθέτει, όσον αφορά τους υπηκόους τρίτων χωρών, την κατοχή ενωσιακής άδειας διαμονής επί μακρόν διαμένοντος, δεν είχε χαρακτήρα δυσμενούς διάκρισης ούτε ήταν προδήλως παράλογη.
23
Τούτου λεχθέντος, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται μήπως η απαίτηση του άρθρου 80, παράγραφος 19, του νόμου 388/2000 αντιβαίνει στον κανόνα της ίσης μεταχείρισης στον κοινωνικοασφαλιστικό τομέα, ο οποίος προβλέπεται στο άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98.
24
Για τους σκοπούς της εξέτασης του κατά πόσον είναι σύμφωνη με το Σύνταγμα η εν λόγω απαίτηση, το αιτούν δικαστήριο αναφέρει ότι οφείλει να κρίνει αν το κοινωνικό επίδομα του άρθρου 3, παράγραφος 6, του νόμου 335/1995 περιλαμβάνεται μεταξύ των κοινωνικοασφαλιστικών παροχών ως προς τις οποίες οι υπήκοοι τρίτων χωρών που είναι κάτοχοι άδειας διαμονής η οποία τους χορηγήθηκε για εργασιακούς σκοπούς ή, εν πάση περιπτώσει, τους επιτρέπει να εργαστούν, δικαιούνται ίση μεταχείριση δυνάμει του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98.
25
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, για τον καθορισμό του πεδίου εφαρμογής της τελευταίας αυτής διάταξης, ο νομοθέτης της Ένωσης παρέπεμψε στους κλάδους κοινωνικής ασφάλισης που μνημονεύονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 883/2004.
26
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το επίμαχο στην κύρια δίκη κοινωνικό επίδομα συνιστά ειδική μη ανταποδοτικού τύπου παροχή σε χρήμα, κατά την έννοια του άρθρου 70 του ως άνω κανονισμού, η οποία δεν εμπίπτει, εν στενή εννοία, στον όρο «κλάδοι κοινωνικής ασφάλισης» του άρθρου 3, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού.
27
Πλην όμως, κατά το αιτούν δικαστήριο, πρώτον, το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98 προσδιορίζει τις παροχές ως προς τη χορήγηση των οποίων πρέπει να τηρείται ο κανόνας της ίσης μεταχείρισης, με βάση τη δυνατότητα υπαγωγής τους σε ένα από τα εν λόγω σκέλη, όπως αυτά καθορίζονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 883/2004.
28
Δεύτερον, το εν λόγω άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, σε συνδυασμό με το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/98, έχει εφαρμογή μόνο στους υπηκόους τρίτων χωρών που εργάζονται ή έχουν εργαστεί στην Ιταλία.
29
Τρίτον, μολονότι το άρθρο 3, παράγραφος 3, του κανονισμού 883/2004 καθιστά τον εν λόγω κανονισμό εφαρμοστέο στις ειδικές μη ανταποδοτικού τύπου παροχές σε χρήμα, εντούτοις δεν συνάγεται εξ αυτού ότι η ως άνω επέκταση αφορά επίσης και το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98. Συγκεκριμένα, οι ειδικές μη ανταποδοτικού τύπου παροχές σε χρήμα καλύπτουν τους κινδύνους του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 883/2004 μόνον κατά τρόπο συμπληρωματικό, επικουρικό ή αναπληρωματικό και όχι ευθέως.
30
Τέταρτον, παραπέμποντας στις αποφάσεις της 11ης Νοεμβρίου 2014, Dano, C‑333/13 (EU:C:2014:2358), και της 15ης Σεπτεμβρίου 2015, Alimanovic, C‑67/14 (EU:C:2015:597), το αιτούν δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, κατά το Δικαστήριο, ο κανόνας της ίσης μεταχείρισης δεν εμποδίζει τις αρχές του κράτους μέλους υποδοχής να αρνούνται να χορηγήσουν ειδικές μη ανταποδοτικού τύπου παροχές σε χρήμα στους υπηκόους άλλων κρατών μελών οι οποίοι δεν έχουν την ιδιότητα του εργαζομένου. Τα δε κράτη μέλη δεν μπορούν να υποχρεώνονται να εφαρμόζουν στους υπηκόους τρίτων χωρών κανόνες λιγότερο αυστηρούς από εκείνους που επιβάλλονται στους πολίτες της Ένωσης.
31
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Corte costituzionale (Συνταγματικό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας [2011/98], το οποίο εξειδικεύει την προστασία του δικαιώματος πρόσβασης στις παροχές κοινωνικής ασφάλισης που κατοχυρώνεται στο άρθρο 34, παράγραφοι 1 και 2, του [Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης], την έννοια ότι εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του παροχή όπως το κοινωνικό επίδομα κατά το άρθρο 3, παράγραφος 6, του νόμου 335/1995 και, ως εκ τούτου, ότι το δίκαιο της Ένωσης αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία δεν επεκτείνει στους αλλοδαπούς που είναι κάτοχοι της προβλεπόμενης στην εν λόγω οδηγία ενιαίας άδειας το ευεργέτημα της προμνημονευθείσας παροχής, όπως έχει ήδη αναγνωρισθεί στην περίπτωση των αλλοδαπών που είναι κάτοχοι ενωσιακής άδειας διαμονής επί μακρόν διαμένοντος;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
32
Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 34, παράγραφοι 1 και 2, του Χάρτη, έχει την έννοια ότι εφαρμόζεται σε ειδική μη ανταποδοτικού τύπου παροχή σε χρήμα, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 70 του κανονισμού 883/2004, και, συνακόλουθα, αν αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία εξαρτά τη χορήγηση στους υπηκόους τρίτων χωρών που εμπίπτουν στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχεία βʹ και γʹ, της ως άνω οδηγίας μιας τέτοιας παροχής, υπό τη μορφή κοινωνικού επιδόματος χορηγούμενου σε πρόσωπα ηλικίας άνω των 65 ετών (από 1ης Ιανουαρίου 2019, άνω των 67 ετών) τα οποία ευρίσκονται σε επισφαλή οικονομική κατάσταση και τα οποία έχουν περιορισμένη ικανότητα προς εργασία λόγω της ηλικίας τους, από την προϋπόθεση της κατοχής ενωσιακής άδειας διαμονής επί μακρόν διαμένοντος.
33
Δυνάμει του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98, οι εργαζόμενοι τρίτων χωρών που αναφέρονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχεία βʹ και γʹ, της ως άνω οδηγίας απολαύουν ίσης μεταχείρισης με τους υπηκόους του κράτους μέλους στο οποίο διαμένουν όσον αφορά τους κλάδους της κοινωνικής ασφάλισης, όπως καθορίζονται στον κανονισμό 883/2004. Οι διατάξεις αυτές πρέπει να ερμηνεύονται υπό το πρίσμα του άρθρου 34, παράγραφοι 1 και 2, του Χάρτη, σχετικά με τις παροχές κοινωνικής ασφάλισης.
34
Στο μέτρο που, δυνάμει του άρθρου 80, παράγραφος 19, του νόμου 388/2000, η χορήγηση του κοινωνικού επιδόματος του άρθρου 3, παράγραφος 6, του νόμου 335/1995 εξαρτάται μόνον από προϋπόθεση διαμονής όσον αφορά τους Ιταλούς υπηκόους, ενώ το ίδιο άρθρο 80, παράγραφος 19, εξαρτά τη χορήγηση του επιδόματος αυτού στους υπηκόους τρίτων χωρών από την προϋπόθεση ότι αυτοί κατέχουν ενωσιακή άδεια διαμονής επί μακρόν διαμένοντος, πρέπει να κριθεί αν ο προβλεπόμενος στο άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της εν λόγω οδηγίας κανόνας της ίσης μεταχείρισης έχει εφαρμογή σε πρόσωπα όπως η αναιρεσίβλητη της κύριας δίκης, καθώς και σε παροχή έχουσα τη μορφή του εν λόγω επιδόματος, με συνέπεια η χορήγησή του να μην μπορεί να εξαρτάται από μια τέτοια προϋπόθεση επί μακρόν διαμονής.
Επί του προσωπικού πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 2011/98
35
Κατά τη νομολογία, το άρθρο 12, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/98 έχει εφαρμογή τόσο στους υπηκόους τρίτων χωρών οι οποίοι έχουν γίνει δεκτοί σε κράτος μέλος με σκοπό να εργαστούν σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης ή το εθνικό δίκαιο όσο και στους υπηκόους τρίτων χωρών που έχουν γίνει δεκτοί σε κράτος μέλος για άλλους σκοπούς πλην της εργασίας σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης ή το εθνικό δίκαιο, οι οποίοι λαμβάνουν άδεια εργασίας και κατέχουν άδεια διαμονής σύμφωνα με τον κανονισμό 1030/2002 [απόφαση της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, INPS (Επιδόματα τοκετού και μητρότητας για τους κατόχους ενιαίας άδειας), C‑350/20, EU:C:2021:659, σκέψη 48].
36
Επομένως, το γράμμα της ως άνω διάταξης ουδόλως απαιτεί να έχει πράγματι εργαστεί ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας στο κράτος μέλος υποδοχής προκειμένου να δικαιούται την προβλεπόμενη στην εν λόγω διάταξη ίση μεταχείριση.
37
Η διαπίστωση αυτή επιβεβαιώνεται, αφενός, από την αιτιολογική σκέψη 2 της οδηγίας 2011/98, κατά την οποία σκοπός της οδηγίας αυτής είναι «να εξασφαλίζει ισότιμη μεταχείριση των υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα στο έδαφος των κρατών μελών», χωρίς ωστόσο να αναφέρεται συγκεκριμένα ότι αυτοί πρέπει πράγματι να εργάζονται ή να έχουν εργαστεί στο έδαφος αυτό.
38
Αφετέρου, η αιτιολογική σκέψη 20 της ως άνω οδηγίας διευκρινίζει ότι η ίση μεταχείριση μεταξύ των εν λόγω υπηκόων τρίτων χωρών και των υπηκόων του κράτους μέλους υποδοχής πρέπει να διασφαλίζεται ανεξάρτητα από τον αρχικό σκοπό ή τον λόγο εισδοχής στο έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους. Μεταξύ των δικαιούχων της κατά τα ανωτέρω ίσης μεταχείρισης, η ως άνω αιτιολογική σκέψη μνημονεύει τα μέλη της οικογένειας του εργαζομένου τρίτης χώρας που έχουν γίνει δεκτά σε κράτος μέλος βάσει του δικαιώματος οικογενειακής επανένωσης και στα οποία επιτρέπεται να εργάζονται στο κράτος μέλος αυτό.
39
Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η V. M. διαμένει στην Ιταλία στο πλαίσιο οικογενειακής επανένωσης και ότι είναι κάτοχος άδειας διαμονής διετούς διάρκειας που χορηγήθηκε για οικογενειακούς λόγους και η οποία της επιτρέπει επίσης να εργάζεται στο κράτος μέλος αυτό.
40
Επομένως, πρόσωπο το οποίο ευρίσκεται σε κατάσταση όπως αυτή της αναιρεσίβλητης της κύριας δίκης εμπίπτει στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98.
Επί του καθ’ ύλην πεδίου εφαρμογής του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98
41
Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο υποβληθέν ερώτημα, αντικείμενο του οποίου είναι να κριθεί αν κοινωνική παροχή όπως το επίμαχο στην κύρια δίκη κοινωνικό επίδομα εμπίπτει στο καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98, η διάταξη αυτή πρέπει να ερμηνευθεί με γνώμονα όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται και τους σκοπούς που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος (πρβλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Lindenapotheke, C‑21/23, EU:C:2024:846, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
42
Από το γράμμα του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98 προκύπτει ότι το πεδίο εφαρμογής της διάταξης αυτής καθορίζεται με παραπομπή στους «κλάδους της κοινωνικής ασφάλισης, όπως καθορίζονται στον κανονισμό [883/2004]».
43
Συναφώς, από τη νομολογία προκύπτει ότι, σε συμμόρφωση με την αιτιολογική σκέψη 24 της ως άνω οδηγίας, για να καλύπτεται από την προβλεπόμενη στην εν λόγω διάταξη αρχή της ίσης μεταχείρισης, είναι απαραίτητο η επίμαχη παροχή να συνιστά παροχή εμπίπτουσα σε έναν από τους κλάδους κοινωνικής ασφάλισης που απαριθμούνται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 883/2004 [πρβλ. απόφαση της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, INPS (Επιδόματα τοκετού και μητρότητας για τους κατόχους ενιαίας άδειας), C‑350/20, EU:C:2021:659, σκέψη 51].
44
Το άρθρο 3 του ως άνω κανονισμού, που φέρει τον τίτλο «Υλικό πεδίο εφαρμογής», διευκρινίζει στην παράγραφο 1 ότι ο εν λόγω κανονισμός εφαρμόζεται στις νομοθεσίες που αφορούν τους κλάδους κοινωνικής ασφάλισης που έχουν σχέση με παροχές ασθένειας, παροχές μητρότητας και ισοδύναμες παροχές πατρότητας, παροχές αναπηρίας, παροχές γήρατος, παροχές επιζώντων, παροχές εργατικού ατυχήματος και επαγγελματικής ασθένειας, επιδόματα θανάτου, παροχές ανεργίας, παροχές προσύνταξης και οικογενειακές παροχές.
45
Δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 3, του κανονισμού 883/2004, ο κανονισμός αυτός εφαρμόζεται «επίσης» στις ειδικές μη ανταποδοτικού τύπου παροχές σε χρήμα οι οποίες καλύπτονται από το άρθρο 70 του ως άνω κανονισμού.
46
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να κριθεί αν το επίμαχο στην κύρια δίκη κοινωνικό επίδομα αποτελεί παροχή εμπίπτουσα σε έναν από τους κλάδους κοινωνικής ασφάλισης που απαριθμούνται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 883/2004 ή αν συνιστά ειδική μη ανταποδοτικού τύπου παροχή σε χρήμα, κατά την έννοια του άρθρου 70 του ως άνω κανονισμού.
47
Κατά πρώτον, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι μια παροχή μπορεί να θεωρηθεί ως «παροχή κοινωνικής ασφάλισης», κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 883/2004, όταν, αφενός, χορηγείται στους δικαιούχους ανεξαρτήτως κάθε ατομικής και κατά διακριτική ευχέρεια εκτιμήσεως των προσωπικών αναγκών τους, βάσει καταστάσεως καθοριζομένης από τον νόμο, και, αφετέρου, αφορά έναν από τους κινδύνους οι οποίοι απαριθμούνται ρητώς στην εν λόγω διάταξη (απόφαση της 28ης Οκτωβρίου 2021, ASGI κ.λπ., C‑462/20, EU:C:2021:894, σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
48
Όσον αφορά, ειδικότερα, τις παροχές γήρατος που μνημονεύονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, του κανονισμού 883/2004, αυτές χαρακτηρίζονται ουσιαστικά από το ότι αποβλέπουν στο να εξασφαλίσουν τα μέσα συντήρησης των προσώπων που, όταν συμπληρώσουν ορισμένη ηλικία, παύουν να εργάζονται και δεν είναι πλέον υποχρεωμένα να ευρίσκονται στη διάθεση της υπηρεσίας απασχόλησης (απόφαση της 16ης Σεπτεμβρίου 2015, Επιτροπή κατά Σλοβακίας, C‑361/13, EU:C:2015:601, σκέψη 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
49
Επιπλέον, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι μεταξύ άλλων επίδομα το οποίο χορηγείται αποκλειστικώς στους δικαιούχους σύνταξης γήρατος και/ή επιζώντος, του οποίου οι πηγές χρηματοδότησης είναι οι ίδιες με εκείνες που προβλέπονται για τη χρηματοδότηση των συντάξεων γήρατος και επιζώντος και το οποίο συνοδεύει τη σύνταξη γήρατος, παρέχοντας τη δυνατότητα στους δικαιούχους να καλύπτουν τις ανάγκες τους καθόσον τους εξασφαλίζει οικονομικό συμπλήρωμα που τους επιτρέπει ενδεχομένως να κάνουν διακοπές, μπορεί να χαρακτηριστεί ως «παροχή γήρατος» κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, του κανονισμού 883/2004 (απόφαση της 16ης Σεπτεμβρίου 2015, Επιτροπή κατά Σλοβακίας, C‑361/13, EU:C:2015:601, σκέψη 56 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
50
Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι το κοινωνικό επίδομα του άρθρου 3, παράγραφος 6, του νόμου 335/1995 δεν καταβάλλεται αποκλειστικώς στους δικαιούχους σύνταξης γήρατος, αλλά σκοπεί στην αντιμετώπιση της κατάστασης ανάγκης που προκύπτει λόγω της ένδειας στην οποία τελούν τα πρόσωπα που στερούνται επαρκών οικονομικών πόρων και τα οποία, λόγω της ηλικίας τους, έχουν μειωμένη ικανότητα προς εργασία. Κατά συνέπεια, ένα τέτοιο κοινωνικό επίδομα δεν συνιστά παροχή κοινωνικής ασφάλισης, κατά την έννοια της νομολογίας που παρατίθεται στη σκέψη 47 της παρούσας απόφασης. Συναφώς, διευκρινίζεται ότι ένα τέτοιο επίδομα δεν εμπίπτει ούτε στο πεδίο εφαρμογής των παραγράφων 1 και 2 του άρθρου 34 του Χάρτη, οι οποίες αφορούν τις παροχές κοινωνικής ασφάλισης.
51
Επιπροσθέτως, από την όλη οικονομία του κανονισμού 883/2004 προκύπτει ότι η έννοια της «παροχής κοινωνικής ασφάλισης» και η έννοια της «ειδικής μη ανταποδοτικού τύπου παροχής» αποκλείονται αμοιβαίως και ότι μια παροχή που πληροί τις προϋποθέσεις παροχής κοινωνικής ασφάλισης δεν μπορεί να θεωρείται ως ειδική μη ανταποδοτικού τύπου παροχή και το αντίστροφο (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 21ης Φεβρουαρίου 2006, Hosse, C‑286/03, EU:C:2006:125, σκέψη 36).
52
Κατά δεύτερον, δυνάμει του άρθρου 70, παράγραφος 2, του κανονισμού 883/2004, ως «ειδική μη ανταποδοτικού τύπου παροχή σε χρήμα» χαρακτηρίζεται η παροχή η οποία, καταρχάς, προορίζεται να παράσχει συμπληρωματική, αναπληρωματική ή επικουρική κάλυψη έναντι των κινδύνων οι οποίοι αντιστοιχούν στους μνημονευόμενους στο άρθρο 3, παράγραφος 1, του ως άνω κανονισμού κλάδους κοινωνικής ασφάλειας και να εξασφαλίσει στους ενδιαφερομένους ένα ελάχιστο εισόδημα διαβίωσης σε σχέση με το οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον στο οικείο κράτος μέλος. Για να μπορεί να χαρακτηριστεί ως «ειδική μη ανταποδοτικού τύπου παροχή σε χρήμα», η εν λόγω παροχή πρέπει, εν συνεχεία, να χρηματοδοτείται αποκλειστικώς από την υποχρεωτική φορολογία που προορίζεται να καλύψει τις γενικές δημόσιες δαπάνες, οι δε όροι για τη χορήγηση και τον υπολογισμό των παροχών δεν πρέπει να εξαρτώνται από τυχόν εισφορές εκ μέρους του δικαιούχου. Επιπλέον, αν παροχή χορηγείται για να καλύψει συμπληρωματικά ανταποδοτικού τύπου παροχή δεν θεωρείται ως ανταποδοτικού τύπου παροχή για αυτόν και μόνο τον λόγο. Τέλος, η οικεία παροχή πρέπει να είναι καταχωρισμένη στο παράρτημα X του εν λόγω κανονισμού.
53
Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το επίμαχο στην κύρια δίκη κοινωνικό επίδομα εμπίπτει στην έννοια της «ειδικής μη ανταποδοτικού τύπου παροχής σε χρήμα» του άρθρου 70, παράγραφος 2, του κανονισμού 883/2004. Το επίδομα αυτό αποσκοπεί πράγματι στην κάλυψη των εξόδων διαβίωσης προσώπων που δεν μπορούν να εξασφαλίσουν τα απαραίτητα για τη συντήρησή τους, είναι δε μη ανταποδοτικό και χρηματοδοτείται από τη φορολογία. Συνεπώς, από τη στιγμή που το εν λόγω επίδομα μνημονεύεται επίσης στο παράρτημα X του κανονισμού αυτού, πληροί τις προϋποθέσεις του ως άνω άρθρου 70, παράγραφος 2.
54
Επιπλέον, πρέπει ακόμη να αναφερθεί ότι ένα τέτοιο επίδομα εμπίπτει επίσης στην έννοια της «κοινωνικής πρόνοιας», όπως αυτή προβλέπεται στο άρθρο 70, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, δεδομένου ότι η έννοια αυτή παραπέμπει στο σύνολο των συστημάτων αρωγής τα οποία δημιουργούνται από τις δημόσιες αρχές, σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο, και χρησιμοποιούνται από πρόσωπα που δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους για να καλύψουν τις στοιχειώδεις ανάγκες τους καθώς και τις ανάγκες της οικογένειάς τους, με συνέπεια να συντρέχει, εξ αυτού του λόγου, κίνδυνος να καταστούν, κατά τη διάρκεια της διαμονής τους, βάρος για τα δημόσια οικονομικά του κράτους μέλους υποδοχής, τέτοιο που θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις στο συνολικό επίπεδο της αρωγής που δύναται να παράσχει το κράτος αυτό (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 15ης Σεπτεμβρίου 2015, Alimanovic, C‑67/14, EU:C:2015:597, σκέψη 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
55
Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο ορθώς χαρακτήρισε το κοινωνικό επίδομα του άρθρου 3, παράγραφος 6, του νόμου 335/1995 ως «ειδική μη ανταποδοτικού τύπου παροχή σε χρήμα», κατά την έννοια του άρθρου 70 του κανονισμού 883/2004.
56
Με δεδομένο ότι το άρθρο 3, παράγραφος 3, του κανονισμού 883/2004 προβλέπει ότι ο εν λόγω κανονισμός εφαρμόζεται «επίσης» σε αυτού του είδους τις παροχές, πρέπει να εξεταστεί κατά πόσον οι εν λόγω παροχές εμπίπτουν πάντως στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98, το οποίο κάνει λόγο αποκλειστικώς για τους «κλάδους της κοινωνικής ασφάλισης».
57
Πρώτον, με βάση το γράμμα του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98, η διάταξη αυτή παραπέμπει ακριβώς, για τον προσδιορισμό του πεδίου εφαρμογής της, στους «κλάδους της κοινωνικής ασφάλισης, όπως καθορίζονται» από τον κανονισμό 883/2004.
58
Πάντως, ναι μεν, βάσει του γράμματος του άρθρου 3, παράγραφος 3, του ως άνω κανονισμού, ο κανονισμός αυτός εφαρμόζεται «επίσης» στις ειδικές μη ανταποδοτικού τύπου παροχές σε χρήμα, πλην όμως πρέπει να διαπιστωθεί ότι η διάταξη αυτή καθορίζει μόνο το πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού, χωρίς να επηρεάζεται ο καθορισμός του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 2011/98, όπως προκύπτει από αυτό καθαυτό το γράμμα του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας αυτής.
59
Δεύτερον, όσον αφορά τη συστηματική ερμηνεία του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98, υπογραμμίζεται ότι οι παροχές κοινωνικής ασφάλισης και οι ειδικές μη ανταποδοτικού τύπου παροχές σε χρήμα υπόκεινται σε διαφορετικά καθεστώτα βάσει των διατάξεων του κανονισμού 883/2004.
60
Καταρχάς, όσον αφορά την προϋπόθεση της κατοικίας για τους σκοπούς της χορήγησης των παροχών αυτών, ενώ το άρθρο 7 του ως άνω κανονισμού προβλέπει τη δυνατότητα εξαγωγής των παροχών κοινωνικής ασφάλισης, δεδομένου ότι αυτές πρέπει να χορηγούνται, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, από κράτος μέλος ακόμη και όταν ο δικαιούχος τους δεν κατοικεί στο έδαφός του, το άρθρο 70, παράγραφος 4, του εν λόγω κανονισμού διευκρινίζει ότι οι ειδικές μη ανταποδοτικού τύπου παροχές σε χρήμα χορηγούνται αποκλειστικώς στο κράτος μέλος στο οποίο κατοικούν οι ενδιαφερόμενοι και σύμφωνα με τη νομοθεσία του.
61
Έπειτα, η εν λόγω διαφορά καθεστώτος έχει ως δικαιολογητική βάση τα διαφορετικά χαρακτηριστικά που εμφανίζουν τα δύο αυτά είδη παροχών.
62
Ειδικότερα, αφενός, ενώ η χρηματοδότηση των παροχών κοινωνικής ασφάλισης εξαρτάται από τις εισφορές που καταβάλλουν οι εργαζόμενοι και οι εργοδότες, η χρηματοδότηση των μη ανταποδοτικού τύπου παροχών σε χρήμα προέρχεται αποκλειστικώς από την υποχρεωτική φορολογία που προορίζεται να καλύψει τις γενικές δημόσιες δαπάνες.
63
Αφετέρου, όπως προκύπτει από τη νομολογία που παρατίθεται στη σκέψη 47 της παρούσας απόφασης, το Δικαστήριο έχει επανειλημμένως κρίνει ότι μια παροχή μπορεί να θεωρηθεί ως παροχή κοινωνικής ασφάλισης όταν, αφενός, χορηγείται στους δικαιούχους ανεξαρτήτως κάθε ατομικής και κατά διακριτική ευχέρεια εκτίμησης των προσωπικών αναγκών τους, βάσει κατάστασης καθοριζόμενης από τον νόμο και, αφετέρου, αφορά έναν από τους κινδύνους οι οποίοι απαριθμούνται ρητώς στο άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 883/2004.
64
Αντιστρόφως, οι ειδικές μη ανταποδοτικού τύπου παροχές σε χρήμα χορηγούνται, ανεξαρτήτως οποιασδήποτε περιόδου απασχόλησης που έχουν πραγματοποιήσει οι δικαιούχοι τους, σύμφωνα με τη νομοθεσία του κράτους μέλους στο οποίο αυτοί κατοικούν, όπως προβλέπει το άρθρο 70, παράγραφος 4, του ως άνω κανονισμού.
65
Όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 55 και 56 των προτάσεών του, ο νομοθέτης της Ένωσης, περιορίζοντας το προσωπικό πεδίο εφαρμογής του δικαιώματος ίσης μεταχείρισης το οποίο διακηρύσσεται στο άρθρο 12, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/98, ρητώς επέλεξε να μην επεκτείνει το δικαίωμα αυτό ώστε να καταλαμβάνει παροχές που δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως «παροχές κοινωνικής ασφάλισης» κατά την έννοια του άρθρου 3 του κανονισμού 883/2004. Τα διαφορετικά χαρακτηριστικά των εν λόγω δύο ειδών παροχών, όπως αυτά εκτίθενται στις σκέψεις 62 έως 64 της παρούσας απόφασης, δικαιολογούν το γεγονός ότι, ενώ οι παροχές κοινωνικής ασφάλισης εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98, τούτο δεν ισχύει για τις ειδικές μη ανταποδοτικού τύπου παροχές σε χρήμα.
66
Επομένως, τα κράτη μέλη δεν υποχρεούνται, όσον αφορά τις εν λόγω ειδικές παροχές, να τηρούν τον κανόνα ίσης μεταχείρισης τον οποίον προβλέπει η τελευταία αυτή διάταξη και μπορούν ως εκ τούτου να αποφασίσουν να εξαρτήσουν τη χορήγηση τέτοιων παροχών στους υπηκόους τρίτων χωρών από την πλήρωση κριτηρίου διαφορετικού από εκείνο που ισχύει για τους υπηκόους τους, όπως είναι το κριτήριο της ενσωμάτωσης, η τήρηση του οποίου πιστοποιείται μέσω της κατοχής ενωσιακής άδειας διαμονής επί μακρόν διαμένοντος.
67
Τέλος, μια τέτοια ερμηνεία εξασφαλίζει τη συνοχή μεταξύ των διαφόρων καθεστώτων που αναγνωρίζονται στους υπηκόους τρίτων χωρών, όπως αυτά προκύπτουν από το δίκαιο της Ένωσης, σε συνάρτηση με τον βαθμό ενσωμάτωσης των τελευταίων στο κράτος μέλος υποδοχής.
68
Πράγματι, το καθεστώς επί μακρόν διαμένοντος που προβλέπει η οδηγία 2003/109/ΕΚ του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2003, σχετικά με το καθεστώς υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι είναι επί μακρόν διαμένοντες (ΕΕ 2004, L 16, σ. 44), αντιστοιχεί στο πλέον προχωρημένο στάδιο ενσωμάτωσης για τους υπηκόους τρίτων χωρών και δικαιολογεί να τους εξασφαλίζεται ίση μεταχείριση με τους υπηκόους του κράτους μέλους υποδοχής, μεταξύ άλλων όσον αφορά την κοινωνική ασφάλιση, την κοινωνική αρωγή και την κοινωνική προστασία [απόφαση της 29ης Ιουλίου 2024, CU και ND (Κοινωνική πρόνοια – Έμμεση διάκριση), C‑112/22 και C‑223/22, EU:C:2024:636, σκέψη 46].
69
Προκειμένου να ληφθεί δεόντως υπόψη το κριτήριο της διάρκειας διαμονής και οι εξ αυτού απορρέουσες συνέπειες όσον αφορά τον βαθμό ενσωμάτωσης των υπηκόων τρίτων χωρών, το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98 δεν μπορεί να εμποδίσει τα κράτη μέλη να εξαρτήσουν τη χορήγηση ειδικής μη ανταποδοτικού τύπου παροχής σε χρήμα, η οποία, όπως υπογραμμίστηκε στη σκέψη 54 της παρούσας απόφασης, έχει και τον χαρακτήρα παροχής κοινωνικής πρόνοιας, από προϋπόθεση που αφορά τη διάρκεια της διαμονής.
70
Τρίτον, η ερμηνεία που προκρίνεται στη σκέψη 66 της παρούσας απόφασης επιβεβαιώνεται από τους σκοπούς της οδηγίας 2011/98.
71
Αφενός, υπενθυμίζεται ότι, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 19 της ως άνω οδηγίας, σκοπός της είναι να δημιουργήσει ελάχιστες ισότιμες συνθήκες εντός της Ένωσης, προσδιορίζοντας τους τομείς στους οποίους πρέπει να διασφαλίζεται η ίση μεταχείριση μεταξύ των υπηκόων κράτους μέλους και των υπηκόων τρίτων χωρών.
72
Όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 68 των προτάσεών του, ο νομοθέτης της Ένωσης προσδιόρισε ρητώς και κατά τρόπο εξαντλητικό τους τομείς στους οποίους έπρεπε να εφαρμόζεται ο κανόνας της ίσης μεταχείρισης του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98.
73
Αφετέρου, κατά την αιτιολογική σκέψη 2 της ως άνω οδηγίας, «η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να εξασφαλίζει ισότιμη μεταχείριση των υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα στο έδαφος των κρατών μελών και [...] μια πιο ενεργητική πολιτική κοινωνικής ένταξης θα πρέπει να έχει ως φιλοδοξία να τους προσφέρει δικαιώματα και υποχρεώσεις συγκρίσιμα με αυτά των πολιτών της Ένωσης».
74
Υπό το πρίσμα του σκοπού να επιτευχθεί η προσέγγιση μεταξύ των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των υπηκόων τρίτων χωρών και των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των πολιτών της Ένωσης, επισημαίνεται ότι, όσον αφορά τους τελευταίους, το άρθρο 24, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/38 επιτρέπει στα κράτη μέλη να εξαρτούν τη χορήγηση κοινωνικών παροχών από την προϋπόθεση ότι οι πολίτες της Ένωσης έχουν δικαίωμα μόνιμης διαμονής στο έδαφός τους, αποκτηθέν κατόπιν πενταετούς αδιάλειπτης διαμονής στο εν λόγω έδαφος.
75
Πράγματι, όσον αφορά την πρόσβαση σε αυτό το είδος παροχών, ένας πολίτης της Ένωσης μπορεί να ζητήσει να τύχει ίσης μεταχείρισης με τους υπηκόους του κράτους μέλους υποδοχής μόνον εφόσον η διαμονή του στο κράτος μέλος υποδοχής πληροί τις προϋποθέσεις της οδηγίας 2004/38 (απόφαση της 15ης Ιουλίου 2021, The Department for Communities in Northern Ireland, C‑709/20, EU:C:2021:602, σκέψη 75 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
76
Υπό τις συνθήκες αυτές, εφαρμογή του κανόνα ίσης μεταχείρισης του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98 η οποία θα οδηγούσε σε παραμερισμό της απαίτησης σχετικά με τη διάρκεια διαμονής των υπηκόων τρίτων χωρών που προβλέπεται από τη νομοθεσία κράτους μέλους για τους σκοπούς της χορήγησης ειδικής μη ανταποδοτικού τύπου παροχής σε χρήμα έχουσας επίσης τον χαρακτήρα παροχής κοινωνικής πρόνοιας θα είχε ως συνέπεια να παρέχεται στους εν λόγω υπηκόους μεταχείριση ευνοϊκότερη από εκείνη που επιφυλάσσεται στους πολίτες της Ένωσης.
77
Πλην όμως μια τέτοια συνέπεια θα έβαινε πέραν των ορίων του σκοπού που διακηρύσσεται στην αιτιολογική σκέψη 2 της οδηγίας 2011/98, ο οποίος συνίσταται στην αναγνώριση στους υπηκόους τρίτων χωρών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων συγκρίσιμων με εκείνα των πολιτών της Ένωσης.
78
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98 έχει την έννοια ότι δεν εφαρμόζεται σε ειδική μη ανταποδοτικού τύπου παροχή σε χρήμα, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 70 του κανονισμού 883/2004, και, συνακόλουθα, δεν αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία εξαρτά τη χορήγηση στους υπηκόους τρίτων χωρών που εμπίπτουν στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχεία βʹ και γʹ, της ως άνω οδηγίας μιας τέτοιας παροχής, υπό τη μορφή κοινωνικού επιδόματος χορηγούμενου σε πρόσωπα ηλικίας άνω των 65 ετών (από 1ης Ιανουαρίου 2019, άνω των 67 ετών) τα οποία ευρίσκονται σε επισφαλή οικονομική κατάσταση και τα οποία έχουν περιορισμένη ικανότητα προς εργασία λόγω της ηλικίας τους, από την προϋπόθεση της κατοχής ενωσιακής άδειας διαμονής επί μακρόν διαμένοντος.
Επί των δικαστικών εξόδων
79
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/98/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με ενιαία διαδικασία υποβολής αίτησης για τη χορήγηση στους υπηκόους τρίτων χωρών ενιαίας άδειας διαμονής και εργασίας στην επικράτεια κράτους μέλους και σχετικά με κοινό σύνολο δικαιωμάτων για τους εργαζομένους από τρίτες χώρες που διαμένουν νομίμως σε κράτος μέλος,
έχει την έννοια ότι:
δεν εφαρμόζεται σε ειδική μη ανταποδοτικού τύπου παροχή σε χρήμα, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 70 του κανονισμού (EK) 883/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, για τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλειας, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (EK) 988/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Σεπτεμβρίου 2009, και, συνακόλουθα, δεν αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία εξαρτά τη χορήγηση στους υπηκόους τρίτων χωρών που εμπίπτουν στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχεία βʹ και γʹ, της ως άνω οδηγίας μιας τέτοιας παροχής, υπό τη μορφή κοινωνικού επιδόματος χορηγούμενου σε πρόσωπα ηλικίας άνω των 65 ετών (από 1ης Ιανουαρίου 2019, άνω των 67 ετών) τα οποία ευρίσκονται σε επισφαλή οικονομική κατάσταση και τα οποία έχουν περιορισμένη ικανότητα προς εργασία λόγω της ηλικίας τους, από την προϋπόθεση της κατοχής ενωσιακής άδειας διαμονής επί μακρόν διαμένοντος.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.
(
i
)	Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.