62015TJ0406_RES
Υπόθεση T-406/15
Fereydoun Mahmoudian
κατά
Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 2ας Ιουλίου 2019
«Εξωσυμβατική ευθύνη – Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν – Δέσμευση κεφαλαίων – Περιορισμοί όσον αφορά την πρόσβαση στο έδαφος των κρατών μελών – Αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη ο ενάγων λόγω της εγγραφής και της διατήρησης του ονόματός του στους καταλόγους προσώπων και οντοτήτων εις βάρος των οποίων εφαρμόζονται περιοριστικά μέτρα – Υλική ζημία – Ηθική βλάβη»
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Αρμοδιότητα του δικαστή της Ένωσης – Αγωγή αποζημιώσεως προς αποκατάσταση της ζημίας που υποστηρίζεται ότι προκλήθηκε από την εσφαλμένη εγγραφή του ενάγοντος στον κατάλογο των προσώπων στα οποία επιβάλλονται περιοριστικά μέτρα – Δεν εμπίπτει – Αγωγή αποζημιώσεως με αίτημα την αποκατάσταση της ζημίας που υποστηρίζεται ότι προκλήθηκε από την εφαρμογή περιοριστικών μέτρων εις βάρος του ενάγοντος – Εμπίπτει
(Άρθρα 24 § 1 και 40 ΣΕΕ· άρθρα 215, 268, 275 και 291 § 2 ΣΛΕΕ· αποφάσεις του Συμβουλίου 2010/413/ΚΕΠΠΑ και 2010/644/ΚΕΠΠΑ· κανονισμοί του Συμβουλίου 668/2010 και 961/2010)
(βλ. σκέψεις 43, 44, 48)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν – Δέσμευση κεφαλαίων προσώπων, οντοτήτων ή οργανισμών που συμμετέχουν ή παρέχουν στήριξη στη διάδοση των πυρηνικών όπλων – Εξουσία του Συμβουλίου, στον τομέα των περιοριστικών μέτρων που στηρίζονται στο άρθρο 215 ΣΛΕΕ, να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 291, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ
(Άρθρα 215 και 291 § 2 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψη 45)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Έλλειψη νομιμότητας – Ζημία – Αιτιώδης συνάφεια – Σωρευτικές προϋποθέσεις – Μη συνδρομή μιας εκ των προϋποθέσεων – Απόρριψη της αγωγής αποζημιώσεως στο σύνολό της
(Άρθρο 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 49, 52)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Κατάφωρη παράβαση κανόνα δικαίου που απονέμει δικαιώματα σε ιδιώτες – Κανόνας δικαίου που απονέμει δικαιώματα σε ιδιώτες – Έννοια
(Άρθρο 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ· αποφάσεις του Συμβουλίου 2010/413/ΚΕΠΠΑ και 2010/644/ΚΕΠΠΑ· κανονισμοί του Συμβουλίου 668/2010 και 961/2010)
(βλ. σκέψεις 61-63)
Προσφυγή ακυρώσεως – Λόγοι – Κατάχρηση εξουσίας – Έννοια
(βλ. σκέψη 71)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν – Δέσμευση κεφαλαίων προσώπων, οντοτήτων ή οργανισμών που συμμετέχουν ή παρέχουν στήριξη στη διάδοση των πυρηνικών όπλων – Περιορισμός του δικαιώματος ιδιοκτησίας και του δικαιώματος ελεύθερης άσκησης οικονομικής δραστηριότητας – Επιτρέπεται – Παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας – Δεν συντρέχει – Εφαρμογή της νομολογίας αυτής στην επιχειρηματική ελευθερία
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 16 και 17· αποφάσεις του Συμβουλίου 2010/413/ΚΕΠΠΑ και 2010/644/ΚΕΠΠΑ· κανονισμοί του Συμβουλίου 668/2010 και 961/2010)
(βλ. σκέψεις 78-80)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – ʹΕλλειψη νομιμότητας – Ζημία – Αιτιώδης συνάφεια – Ευθύνη λόγω της εγγραφής του ονόματος ή της επωνυμίας του ενάγοντος στους καταλόγους προσώπων και οντοτήτων που υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα – Βάρος αποδείξεως
(Άρθρο 268 ΣΛΕΕ· αποφάσεις του Συμβουλίου 2010/413/ΚΕΠΠΑ και 2010/644/ΚΕΠΠΑ· κανονισμοί του Συμβουλίου 668/2010 και 961/2010)
(βλ. σκέψεις 86-88)
Ένδικη διαδικασία – Απόδειξη – Έγγραφη απόδειξη – Αποδεικτική αξία – Εκτίμηση από τον δικαστή της Ένωσης – Κριτήρια
(βλ. σκέψεις 136-139)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Ζημία – Ζημία που πρέπει να αποκατασταθεί – Ηθική βλάβη προκληθείσα από τη δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα περιοριστικών μέτρων τα οποία αμαυρώνουν τη φήμη της οντότητας εις βάρος της οποίας επιβάλλονται τα μέτρα αυτά – Περιλαμβάνεται
(Άρθρο 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ· αποφάσεις του Συμβουλίου 2010/413/ΚΕΠΠΑ και 2010/644/ΚΕΠΠΑ· κανονισμοί του Συμβουλίου 668/2010 και 961/2010)
(βλ. σκέψεις 178-180)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Πραγματική και βεβαία ζημία – Βάρος αποδείξεως
(Άρθρο 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψη 182)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Πραγματική και βεβαία ζημία που προκλήθηκε από παράνομη πράξη – Ηθική βλάβη που προκλήθηκε από τη λήψη και τη διατήρηση σε ισχύ των περιοριστικών μέτρων – Η ακύρωση της προσβαλλόμενης πράξης δεν συνιστά επαρκή ικανοποίηση για την ηθική βλάβη – Διατήρηση της εγγραφής μετά από ακυρωτική απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου – Σοβαρότητα της διαπιστωθείσας από το Γενικό Δικαστήριο ελλείψεως νομιμότητας – Έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων – Το θεσμικό όργανο που έχει λάβει τα μέτρα πρέπει να εξετάζει τον δικαιολογημένο χαρακτήρα τους
(Άρθρο 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ· αποφάσεις του Συμβουλίου 2010/413/ΚΕΠΠΑ και 2010/644/ΚΕΠΠΑ· κανονισμοί του Συμβουλίου 668/2010 και 961/2010)
(βλ. σκέψεις 183, 187-195, 219)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Ζημία – Ζημία που πρέπει να αποκατασταθεί – Ηθική βλάβη συνιστάμενη σε προσβολή της κοινωνικής και οικογενειακής ζωής του προσφεύγοντος λόγω των επίδικων πράξεων – Ηθική βλάβη που απορρέει από την επιδείνωση της οικογενειακής και κοινωνικής του εικόνας – Ζημία διαφορετική από τη ζημία που προκλήθηκε από την προσβολή της τιμής και τη φήμη του ενάγοντος – Εμπίπτει
(Άρθρο 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ· αποφάσεις του Συμβουλίου 2010/413/ΚΕΠΠΑ και 2010/644/ΚΕΠΠΑ· κανονισμοί του Συμβουλίου 668/2010 και 961/2010)
(βλ. σκέψεις 215-218)
Περίληψη
Με τις αποφάσεις της 2ας Ιουλίου 2019, Fulmen κατά Συμβουλίου (T-405/15), και Mahmoudian κατά Συμβουλίου (T‑406/15), το Γενικό Δικαστήριο έκανε δεκτή την αγωγή αποζημιώσεως που άσκησε η εταιρία Fulmen, για τη μη υλική ζημία που υπέστη λόγω της έκδοσης τεσσάρων πράξεων του Συμβουλίου σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν (
1
) (υπόθεση T-405/15), καθώς και την αγωγή που άσκησε ο F. Mahmoudian για χρηματική ικανοποίηση λόγω της ηθικής βλάβης που προκλήθηκε από την έκδοση των ίδιων πράξεων (υπόθεση T-406/15). Με τις πράξεις αυτές (στο εξής: επίμαχες πράξεις), η επωνυμία και το όνομα, αντιστοίχως, των δύο αυτών εναγόντων ενεγράφησαν και διατηρήθηκαν στους καταλόγους των προσώπων και οντοτήτων εις βάρος των οποίων εφαρμόζονταν τα εν λόγω περιοριστικά μέτρα. Το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η ακύρωση των επίδικων πράξεων με προγενέστερη δικαστική απόφαση δεν ήταν αρκετή για την ανόρθωση της μη υλικής ζημίας ή για την ικανοποίηση της ηθικής βλάβης που υπέστησαν οι ενάγοντες λόγω της προσβολής της φήμης τους. Το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι εν προκειμένω ήταν ιδιαιτέρως επιβεβλημένο να προβεί το Συμβούλιο στην επαλήθευση του δικαιολογημένου χαρακτήρα της διατήρησης σε ισχύ των περιοριστικών μέτρων εις βάρος των εναγόντων, μετά την έκδοση της απόφασης με την οποία το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε τις επίμαχες πράξεις, λαμβανομένης υπόψη της σοβαρότητας της διαπιστωθείσας πλημμέλειας, ήτοι της έλλειψης αποδεικτικών στοιχείων.
Η Fulmen είναι ιρανική εταιρία η οποία δραστηριοποιείται μεταξύ άλλων στον τομέα των ηλεκτρικών εξοπλισμών. Ο F. Mahmoudian είναι μέτοχος πλειοψηφίας και πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της εν λόγω εταιρίας. Η ένδικη διαφορά μεταξύ των δύο εναγόντων και του Συμβουλίου εντάσσεται σε σειρά υποθέσεων που αφορούν περιοριστικά μέτρα ληφθέντα στο πλαίσιο της καταπολέμησης της διάδοσης πυρηνικών όπλων στο Ιράν. Οι επίδικες πράξεις ακυρώθηκαν με την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 21ης Μαρτίου 2012, Fulmen και Mahmoudian κατά Συμβουλίου (
2
), καθόσον αφορούσαν τους ενάγοντες. Με απόφαση της 28ης Νοεμβρίου 2013, Συμβούλιο κατά Fulmen και Mahmoudian (
3
), το Δικαστήριο απέρριψε την αίτηση αναιρέσεως που είχε ασκήσει το Συμβούλιο κατά της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου της 21ης Μαρτίου 2012, κρίνοντας ότι το Συμβούλιο δεν απέδειξε ότι οι ενάγοντες είχαν εκτελέσει εργασίες στο Qom/Fordoo (Ιράν), πράγμα που συνιστούσε τον λόγο της εγγραφής τους στους καταλόγους. Με τον εκτελεστικό κανονισμό 1361/2013 (
4
), το Συμβούλιο, συνάγοντας τις συνέπειες της απόφασης της 28ης Νοεμβρίου 2013, διέγραψε τους ενάγοντες από τους καταλόγους των προσώπων και των οντοτήτων που υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα.
Το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι, εν προκειμένω, το Συμβούλιο υπέπεσε σε κατάφωρη παράβαση κανόνα δικαίου που απονέμει δικαιώματα σε ιδιώτη, καθόσον δεν τήρησε την υποχρέωση που υπέχει να τεκμηριώνει τα περιοριστικά μέτρα που λαμβάνονται σύμφωνα με το άρθρο 215 ΣΛΕΕ και προσβάλλονται από τα πρόσωπα τα οποία αφορούν.
Το Γενικό Δικαστήριο, για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η ακύρωση των επίδικων πράξεων δεν ήταν αρκετή για την ανόρθωση της μη υλικής ζημίας ή για την ικανοποίηση της ηθικής βλάβης που υπέστησαν οι ενάγοντες λόγω της προσβολής της φήμης τους, επισημαίνει, εξάλλου, ότι η εγγραφή της επωνυμίας και του ονόματος εκάστου των εναγομένων, η οποία θα μπορούσε να έχει ανακληθεί ανά πάσα στιγμή από το Συμβούλιο, διατηρήθηκε επί τριάμισι σχεδόν έτη, παρά τις διαμαρτυρίες των εναγόντων, που αφορούσαν ιδίως την έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων για τις αιτιάσεις που είχαν διατυπωθεί εις βάρος τους. Το Γενικό Δικαστήριο κρίνει, επ’ αυτού, ότι, σε μια ένωση δικαίου, λαμβανομένης υπόψη της σοβαρότητας της διαπιστωθείσας από το Γενικό Δικαστήριο παράνομης συμπεριφοράς, το οικείο θεσμικό όργανο οφείλει να προβαίνει, έστω και παραλλήλως με την άσκηση αναιρέσεως, σε έλεγχο των εκτιμήσεων οι οποίες θεωρήθηκαν πλημμελείς από το Γενικό Δικαστήριο.
Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι η Ένωση δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για τυχόν μη υλική ζημία που ενδεχομένως προκλήθηκε στην ενάγουσα από τα αμερικανικά μέτρα εις βάρος της εταιρίας Fulmen, λόγω της αυτοτέλειας των μέτρων αυτών έναντι των επίδικων πράξεων. Εντούτοις, λαμβανομένης υπόψη της ίδιας αυτής αυτοτέλειας των αμερικανικών μέτρων, κακώς το Συμβούλιο θεωρεί ότι κατά την εκτίμηση του ύψους της μη υλικής ζημίας που υπέστη η ενάγουσα πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι αυτή εξακολούθησε να υπόκειται στα αμερικανικά μέτρα μετά την ακύρωση των επίδικων πράξεων.
Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι, όσον αφορά την ηθική βλάβη που προκύπτει, κατ’ ουσίαν, από το άγχος και τα αισθήματα αγωνίας, ταπείνωσης και ενοχής, ιδίως έναντι των οικείων του ενάγοντος, η ζημία αυτή διακρίνεται από τη ζημία που προκύπτει από την προσβολή της τιμής και της υπόληψης του F. Mahmoudian. Πράγματι, η προβαλλόμενη ηθική βλάβη, η οποία αφορά προσβολή της κοινωνικής και οικογενειακής ζωής του ενάγοντος λόγω των επίδικων πράξεων, απορρέει γι’ αυτόν, ως φυσικό πρόσωπο, από την επιδείνωση κατ’ ουσίαν της οικογενειακής ή ακόμη και της κοινωνικής εικόνας του, λόγω της αδυναμίας του, εξαιτίας της δέσμευσης των χρηματοοικονομικών και περιουσιακών του στοιχείων, να διατηρήσει τον προηγούμενο τρόπο ζωής του. Το Γενικό Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η έκδοση των επίδικων πράξεων και η διατήρηση της εγγραφής του ονόματος του ενάγοντος στους επίδικους καταλόγους που τον αφορούσαν του προκάλεσαν ηθική βλάβη για την οποία πρέπει να καταβληθεί χρηματική ικανοποίηση.
(
1
)	Απόφαση 2010/413/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 26ης Ιουλίου 2010, για περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν και για την κατάργηση της κοινής θέσης 2007/140/ΚΕΠΠΑ (ΕΕ 2010, L 195, σ. 39)· εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 668/2010 του Συμβουλίου, της 26ης Ιουλίου 2010, για την εφαρμογή του άρθρου 7, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 423/2007 σχετικά με ορισμένα περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν (ΕΕ 2010, L 195, σ. 25)· απόφαση 2010/644/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2010, για την τροποποίηση της απόφασης 2010/413/ΚΕΠΠΑ για περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν και για την κατάργηση της κοινής θέσης 2007/140/ΚΕΠΠΑ (ΕΕ 2010, L 281, σ. 81)· κανονισμός (ΕΕ) 961/2010 του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2010, σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 423/2007 (ΕΕ 2010, L 281, σ. 1).
(
2
)	Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 21ης Μαρτίου 2012, Fulmen και Mahmoudian κατά Συμβουλίου (T-439/10 και T-440/10, EU:T:2012:142).
(
3
)	Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 28ης Νοεμβρίου 2013, Συμβούλιο κατά Fulmen και Mahmoudian (C‑280/12 P, EU:C:2013:775).
(
4
)	Εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 1361/2013 του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 267/2012 σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν (ΕΕ 2013, L 343, σ. 7).