Eagrán sealadach
BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Tríú Dlísheomra)
30 Aibreán 2026 (*)
(Tarchur chun réamhrialú – Limistéar saoirse, slándála agus ceartais – Comhar breithiúnach in ábhair choiriúla – Treoir (AE) 2016/343 – Airteagail 3 agus 4 – Toimhde na neamhchiontachta – Airteagal 48(1) den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh – Ordú nach ndéanfar aon ghníomhaíocht bhreise – Cinneadh breithiúnach nach rialaíonn ar chiontacht – Neamhniú agus tarchur chuig cúirt níos íochtaraí – Cinntí a rinne an chúirt níos uachtaraí maidir leis na heilimintí a chomhdhéanann cion a bheith ann – Oibleagáid ar an gcúirt níos íochtaraí glacadh le measúnaithe na cúirte uachtaraí – Bearta cuí i gcás sárú ar thoimhde na neamhchiontachta)
I gCás C‑748/24 [Kotaňák] (i),
IARRAIDH ar réamhrialú faoi Airteagal 267 CFAE ó Mestský súd Bratislava I (an Chúirt Chathrach, an Bhratasláiv I, an tSlóvaic), trí bhreith an 25 Aibreán 2024, a fuarthas ag an gCúirt an 29 Aibreán 2024, sna himeachtaí coiriúla i gcoinne
AC,
páirtí leasmhar:
Okresná prokuratúra Bratislava III,
LZ,
tugann AN CHÚIRT (an Tríú Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: C. Lycourgos (Rapóirtéir), Uachtarán Dlísheomra, O. Spineanu-Matei, S. Rodin, N. Fenger agus A. Kornezov, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: D. Spielmann,
Cláraitheoir: I. Illéssy, Riarthóir,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn agus i ndiaidh éisteacht an 16 Deireadh Fómhair 2025,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
–        AC, ag M. Mandzák, P. Pechanec agus M. Pohovej,
advokáti,
–        Rialtas na Slóvaice, ag a gníomhairí,
–        Rialtas na hUngáire, ag Zs. Biró-Tóth agus M. Z.
Fehér, i gcáil Gníomhairí,
–        an Coimisiún Eorpach, R. Lindenthal agus M. Wasmeier, i gcáil Gníomhairí,
tar éis éisteacht leis an Tuairim ón Abhcóide Ginearálta ag éisteacht an 15 Eanáir 2026,
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1        Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú Airteagail 4 agus 6 de Threoir (AE) 2016/343 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 9 Márta 2016 maidir le neartú ar ghnéithe áirithe de thoimhde na neamhchiontachta agus den cheart chun bheith i láthair le linn na trialach in imeachtaí coiriúla (IO 2016 L 65, lch. 1), agus Airteagal 48 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’), agus de phrionsabail na héifeachtacht agus na tosaíochta de dhlí an Aontais.
2        Rinneadh an iarraidh seo in imeachtaí coiriúla a tionscnaíodh i gcoinne AC mar gheall ar chlúmhilleadh.
An dlí lena mbaineann
Treoir 2016/343
3        Foráiltear le haithrisí 16 agus 48 de Threoir 2016/343 mar a leanas:
‘(16)      Shárófaí toimhde na neamhchiontachta dá dtagrófaí do dhuine atá faoi dhrochamhras nó do dhuine cúisithe mar dhuine ciontach i ráitis phoiblí arna ndéanamh ag údaráis phoiblí, nó i gcinntí breithiúnacha seachas na cinntí sin maidir le ciontacht, fad nach mbeidh sé cruthaithe go bhfuil an duine sin ciontach de réir an dlí. Níor cheart go léireodh ráitis agus cinntí breithiúnacha den sórt sin an bhraistint go bhfuil an duine sin ciontach. Ba cheart é sin a bheith gan dochar do ghníomhartha de chuid an ionchúisimh arb é is aidhm dóibh ciontacht an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe a chruthú, amhail an díotáil, agus gan dochar do chinntí breithiúnacha a dtagann pianbhreith ar fionraí i bhfeidhm mar thoradh orthu, ar choinníoll go n‑urramaítear cearta na cosanta. Ba cheart an méid sin a bheith gan dochar freisin do réamhchinntí de chineál nós imeachta, a dhéanann údaráis bhreithiúnacha nó údaráis inniúla eile agus atá bunaithe ar amhras nó ar ghnéithe d’fhianaise inchoiritheach, amhail cinntí maidir le coinneáil réamhthrialach, ar choinníoll nach dtagraíonn cinntí den sórt sin don duine atá faoi amhras nó don duine atá cúisithe mar dhuine ciontach. Sula ndéanfaidh sé réamhchinneadh de chineál nós imeachta, d’fhéadfadh sé go mbeadh ar an údarás inniúil a fhíorú ar dtús go bhfuil eilimintí leordhóthanacha d’fhianaise inchoiritheach ann in aghaidh an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe chun údar a thabhairt leis an gcinneadh lena mbaineann, agus d’fhéadfadh tagairt do na heilimintí sin a bheith sa chinneadh.
[...]
(48)      Ós rud é go mbunaítear rialacha íosta leis an Treoir seo, ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann na cearta a leagtar síos sa Treoir seo a leathnú chun leibhéal níos airde cosanta a chur ar fáil. Níor cheart go dtitfeadh an leibhéal cosanta dá bhforáiltear ag na Ballstáit riamh faoi na caighdeáin dá bhforáiltear sa [Chairt] agus sa [Choinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint, arna shíniú sa Róimh an 4 Samhain 1950 (‘ECHR’)], arna léiriú ag an gCúirt Bhreithiúnais agus ag an gCúirt Eorpach um Chearta an Duine.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
4        Foráiltear le hAirteagal 2 den Treoir sin:
Beidh feidhm ag an Treoir seo maidir le daoine nádúrtha atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla. Beidh feidhm aige ag gach céim de na himeachtaí, ón tráth a bhfuil drochamhras ann go ndearna duine cion coiriúil nó ina ndéantar duine a chúisiú faoi chion coiriúil a bheith déanta aige nó aici go dtí go ndéanfar an cinneadh deiridh cinntitheach cibé acu a rinne nó nach ndearna an duine sin an cion coiriúil lena mbaineann.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
5        Foráiltear in Airteagal 3 den Treoir sin:
‘Áiritheoidh na Ballstáit go dtoimhdeofar gur neamhchiontach iad daoine atá faoi dhrochamhras agus daoine atá cúisithe go dtí go gcruthófar ciontach iad de réir an dlí.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
6        Foráiltear le hAirteagal 4(1) go (2) den Treoir sin, dar teideal ‘Tagairtí poiblí do chiontacht’:
‘1.      Déanfaidh na Ballstáit na bearta is gá chun a áirithiú, fad nach gcruthófar go bhfuil duine atá faoi dhrochamhras nó duine atá cúisithe ciontach de réir an dlí, nach ndéanfar tagairt don duine sin mar dhuine ciontach i ráitis phoiblí arna ndéanamh ag údaráis phoiblí, agus i gcinntí breithiúnacha, seachas cinntí maidir le ciontacht. Beidh an méid sin gan dochar do ghníomhartha an ionchúisimh arb é is aidhm dóibh ciontacht an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe a chruthú, agus do réamhchinntí de chineál nós imeachta, arna ndéanamh ag údaráis bhreithiúnacha nó ag údaráis inniúla eile agus atá bunaithe ar amhras nó ar fhianaise inchoiritheach.
2.      Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh bearta iomchuí ar fáil i gcás sárú ar an oibleagáid a leagtar síos i mír 1 den Airteagal seo gan tagairt a dhéanamh do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine atá cúisithe mar dhaoine ciontacha, i gcomhréir leis an Treoir seo agus, go háirithe, le hAirteagal 10.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
7        Faoi Airteagal 6(1) de Threoir 2016/343:
‘Áiritheoidh na Ballstáit gurb ar an ionchúisitheoir a bheidh an dualgas cruthúnais maidir le ciontacht daoine atá faoi dhrochamhras agus daoine atá cúisithe a chruthú. Beidh sé sin gan dochar d’aon oibleagáid atá ar an mbreitheamh nó ar an gcúirt inniúil fianaise inchoiritheach agus shaorthach araon a lorg, agus do cheart na cosanta fianaise a chur isteach i gcomhréir leis an dlí náisiúnta is infheidhme.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
8        Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 10(1) den Treoir sin:
‘Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh leigheas éifeachtach ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine cúisithe má sháraítear a gcearta faoin Treoir seo.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Dlí na Slóvaice
9        Foráiltear le hAirteagal 373(1) agus (2) den Trestný zákon (Cód Coiriúil), lena sainmhínítear cion coiriúil an chlúmhillte:
‘(1)      Aon duine a nochfaidh faisnéis bhréagach faoi dhuine eile a d’fhéadfadh dochar suntasach do dhínit an duine sin i measc a chomhshaoránaigh, dá ngairm, dá ngnó, dá gcaidreamh teaghlaigh, nó is cúis le díobháil thromchúiseach eile dóibh, gearrfar pionós air le pianbhreith phríosúnachta suas le dhá bhliain.
(2)      Forchuirfear pianbhreith príosúnachta idir bliain amháin agus 5 bliana ar chiontóir má dhéanann sé gníomh dá dtagraítear in 1:
[...]
(c)      go poiblí;’
10      Foráiltear le hAirteagal 327(1) den Trestný poriadok (Cód um Nós Imeachta Coiriúil):
‘Beidh an chúirt ar tarchuireadh an cás chuici le haghaidh athscrúdú agus cinneadh nua faoi cheangal ag an tuairim dhlíthiúil arna tabhairt ag an gcúirt achomhairc ina cinneadh agus beidh uirthi na gníomhartha a dhéanamh agus an fhianaise a ghlacadh arna hordú ag an gcúirt achomhairc. ’
An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
11      An 18 Samhain 2020, rinne Okresná prokuratúra Bratislava III (Oifig Ionchúisitheoir Dúiche na Bratasláive III, an tSlóvaic), díotáil a chomhdú le Okresný súd Bratislava III (an Chúirt Dúiche, an Bhratasláiv III, an tSlóvaic) i gcoinne AC as chion an chlúmhillte, cion faoi Airteagal 373(1) agus (2)(c) den Chód Coiriúil, ar cuireadh ina leith go ndearna sé roinnt físeán ar líne ina raibh sraith líomhaintí bréagacha.
12      Le hordú an 8 Samhain 2021, chuir Okresný súd Bratislava III (an Chúirt Dúiche, an Bhratasláiv III) deireadh leis na himeachtaí ar an bhforas nach cion coiriúil é an t‑iompar dá dtagraítear sa díotáil.
13      Rinne Okresná prokuratúra Bratislava III (Oifig Ionchúisitheoir Dúiche na Bratasláive III) achomharc i gcoinne an ordaithe sin. Le hordú an 8 Feabhra 2022, chuir Krajský súd v Bratislave (an Chúirt Réigiúnach, an Bhratasláiv, an tSlóvaic) ordú na cúirte céadchéime ar neamhní agus tharchuir sé an cás ar ais chuig an gcúirt sin ionas go dtabharfadh sí rialú nua tríd an bhfianaise go léir a athscrúdú.
14      Ar fhorais a ordú, chinn Krajský súd v Bratislave (an Chúirt Réigiúnach, an Bhratasláiv),
inter alia, ‘go bhféadfadh faisnéis bhréagach de chineál dlúthphearsanta amháin, a roinn an cúisí le líon mór leantóirí trína phost, mar gheall ar a hábhar damáiste tromchúiseach a dhéanamh do chaidreamh rómánsúil, teaghlaigh agus sóisialta an duine éagóraithe, agus an bonn a bhaint den mhuinín inti’.
15      Le hordú an 3 Deireadh Fómhair 2022, dhiúltaigh Okresný súd Bratislava III (an Chúirt Dúiche, an Bhratasláiv III) arís don díotáil i gcoinne AC.
16      Rinne Okresná prokuratúra Bratislava III (Oifig Ionchúisitheoir Dúiche na Bratasláive III) achomharc i gcoinne an ordaithe sin. Le hordú an 18 Aibreán 2023, chuir Krajský súd v Bratislave (an Chúirt Réigiúnach, an Bhratasláiv) ordú na cúirte céadchéime ar neamhní agus tharchuir sé an cás ar ais chuig an gcúirt sin ionas go dtabharfadh sí rialú nua.
17      Ina ordú, d’athdhearbhaigh Krajský súd v Bratislave (an Chúirt Réigiúnach, an Bhratasláiv) na measúnaithe a leagtar amach ina ordú an 8 Feabhra 2022 agus chuir sé isteach,
inter alia, an fhaisnéis seo a leanas:
‘Níl aon amhras ach gur léir ón bhfianaise arna tabhairt ar aird sna himeachtaí réamhdhlíthíochta agus ba bhun ag an gcúirt dúiche chomh maith, gur bhain an cúisí úsáid as bréaga ina leith agus go ndearna sé ionsaí uirthi ar dá réir ar tarraingíodh an mhíchompord uirthi i gcuideachta a muintire agus a comhluadair. Cumadh de chuid an chúisí atá sa dlúthchaidreamh idir í agus SB agus níor tharla a bhí á shonrú ag an gcosantóir ina ráitis riamh […]. Maidir leis an gcuid den fhaisnéis arna postáil nach raibh fíor a fhionnadh, níl aon amhras ach gurb é atá i gceist léi ná faisnéis a cinntíodh an fíor í sna himeachtaí réamhdhlíthíochta de bhun fianaise arna tabhairt ar aird agus a bhain le dlúthchaidreamh idir an t‑íospartach agus an finné SB agus na gníomhartha gnéis a d’inis an cúisí faoi mar a rinneadh iad sa phostáil? ’
18      Tar éis atheagrú a dhéanamh ar chóras breithiúnach na Slóvaice, aistríodh dlínse chun an cás sna príomhimeachtaí a éisteacht, an 1 Meitheamh 2023, chuig Mestský súd Bratislava I (an Chúirt Chathrach, an Bhratasláiv I, an tSlóvaic), arb í an chúirt a rinne an tarchur í.
19      Os comhair na cúirte sin, maíonn AC go sáraítear toimhde na neamhchiontachta le measúnaithe áirithe na cúirte achomhairc, a mhéid nach gceadaítear leo aon amhras maidir lena chiontacht, cé nár ghá don chúirt achomhairc a mheas an raibh bunús maith leis na cúisimh ina choinne. Dá réir sin, measann AC gur cheart don chúirt a rinne an tarchur neamhaird a thabhairt ar mheasúnaithe na cúirte achomhairc.
20      Tugann an chúirt a rinne an tarchur faoi deara, faoi rialacha nós imeachta na Slóvaice, go bhfuil sí faoi cheangal ag measúnaithe na cúirte achomhairc. Measann sí, áfach, go sáraíonn na measúnaithe sin toimhde na neamhchiontachta atá ag AC agus a chearta cosanta.
21      I ndáil leis sin, tá amhras ar an gcúirt sin, go háirithe, maidir le comhréireacht na measúnaithe sin, a mhéid a d’fhéadfadh an chúirt níos uachtaraí, faoi reachtaíocht na Slóvaice, í féin a theorannú do chinneadh go raibh an cinneadh ag an gcéad chéim mícheart agus a cheangal ar an gcúirt chéadchéime fianaise a ghlacadh. Ina theannta sin, ceistíonn an chúirt a rinne an tarchur ábharthacht an fhíorais gur rialaigh an chúirt níos uachtaraí ar bhonn na fianaise a bailíodh le linn an imscrúdaithe réamhthrialach amháin agus gan an duine cúisithe a bheith in ann seasamh a ghlacadh
i ndáil leis an ábhar sin.
22      Ina theannta sin, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur cad iad na bearta iomchuí ba cheart, de réir bhrí Airteagal 4(2) de Threoir 2016/343, a ghlacadh, i gcás inarb iomchuí, chun sárú ar thoimhde na neamhchiontachta a leigheas. Go sonrach, ardaíonn sí an cheist an gá neamhaird a thabhairt ar mheasúnuithe na cúirte uachtaraí atá ceangailteach ó thaobh dlí, nó fiú cinneadh a dhéanamh, ina theannta sin, maidir le breithiúna na cúirte sin a scaoileadh ó chás.
23      Sna himthosca sin, chinn Mestský súd Bratislava I (an Chúirt Chathrach, an Bhratasláiv I) bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘(1)      An gcuirtear cosc tríd an gceart go n-urramófaí toimhde na neamhchiontachta faoi Airteagal 48(1) den [Chairt], [arna léamh i gcomhar le] hAirteagal 4(1) agus Airteagal 6(1) de [Threoir 2016/343] chomh maith le prionsabal na comhréireachta agus ceart na cosanta faoi Airteagal 48(2) den [Chairt], in imeachtaí achomhairc ag an ionchúisitheoir poiblí in aghaidh ordú na cúirte céadchéime deireadh a chur leis na himeachtaí coiriúla, ar a leanas a fháil amach ó thaobh an dlí agus na fírinne de ag cúirt níos uachtaraí ina cinneadh fiú roimh fhiúntas an cháis a shocrú agus fianaise a ghlacadh sa chás os comhair na cúirte:
“I bhfianaise an ábhair di, d’fhéadfaí dochar tromchúiseach a dhéanamh do chaidrimh céile, teaghlaigh agus cairdeasa agus cur ó mhuinín as an íospartach leis an mbréagfhaisnéis fíor-dhlúthphearsanta arna cur ar fáil do líon mór leantóirí trína phostáil […]. Níl aon amhras ach gur léir ón bhfianaise arna tabhairt ar aird sna himeachtaí réamhdhlíthíochta agus ba bhun ag an gcúirt dúiche chomh maith, gur bhain an cúisí úsáid as bréaga ina leith agus go ndearna sé ionsaí uirthi ar dá réir ar tarraingíodh an mhíchompord uirthi i gcuideachta a muintire agus a comhluadair. Cumadh de chuid an chúisí atá sa dlúthchaidreamh idir í agus SB agus níor tharla a bhí á shonrú ag an gcosantóir ina ráitis riamh […]. Maidir leis an gcuid den fhaisnéis arna postáil nach raibh fíor a fhionnadh, níl aon amhras ach gurb é atá i gceist léi ná faisnéis a cinntíodh an fíor í sna himeachtaí réamhdhlíthíochta de bhun fianaise arna tabhairt ar aird agus a bhain le dlúthchaidreamh idir an t íospartach agus an finné SB agus na gníomhartha gnéis a d’inis an cúisí faoi mar a rinneadh iad sa phostáil?”
(2)      An dtéitear i bhfeidhm ar an bhfreagra ar an gcéad cheist nár ordaíodh leis an reachtaíocht náisiúnta ná leis an gcleachtas náisiúnta don chúirt [ní b’uachtaraí] measúnú a dhéanamh ar na himthosca fíorasacha agus dlí b’údair leis an ordú neamhnithe agus nárbh fhéidir baint a bheith ag na húdair sin ach le locht a bheith ar rialú na cúirte íochtaraí toisc gur cheart don chúirt chéadchéime glacadh le fianaise le linn na príomhéisteachta agus rialú a thabhairt ar an gcás ar bhonn thorthaí na fianaise sin?
(3)      An dtéitear i bhfeidhm ar an bhfreagra ar an gcéad cheist nárbh í ba bhunús rialaithe ag an gcúirt ní b’uachtaraí, agus cinneadh á thabhairt aici maidir le gearáin an ionchúisitheora phoiblí, ach fianaise ar glacadh léi sna himeachtaí réamhdhlíthíochta nár glacadh léi fiú os comhair na cúirte céadchéime?
(4)      I gcás freagra dearfach ar an gcéad cheist: an bearta iomchuí ar mhaithe le hurraim a áirithiú do thoimhde na neamhchiontachta de réir bhrí Airteagal 4(2) de Threoir 2016/343 iad na gníomhaíochtaí agus na rialuithe a leanas:
–        gníomhaíocht náisiúnta na cúirte céadchéime, agus prionsabal thosaíocht agus éifeachtacht dhlí an Aontais á agairt aici, ar dá réir a fhágtar ar lár cinntí dlí agus imthosca fíorasacha arna lua ag an gcúirt ní b’uachtaraí mar chúiseanna leis an mbreithiúnas, a mhéid a bhfuil siad ar neamhréir le dlí an Aontais, cé go mbeidís ceangailteach de réir an dlí náisiúnta seachas sin, agus ar dá réir a thugtar rialú ar an gcás féin i ndiaidh éisteacht leis an bhfianaise ábhartha; nó
–        gníomhaíocht náisiúnta na cúirte céadchéime, agus prionsabal thosaíocht agus éifeachtacht dhlí an Aontais á agairt aici, ar dá réir a fhágtar ar lár cinntí dlí agus imthosca fíorasacha arna lua ag an gcúirt ní b’uachtaraí mar chúiseanna leis an mbreithiúnas, a mhéid a bhfuil siad ar neamhréir le dlí an Aontais, cé go mbeidís ceangailteach de réir an dlí náisiúnta seachas sin, agus ar dá réir a dhéantar athscrúdú ar an gcás trí ghlacadh leis an gcinneadh céanna deireadh a chur leis na himeachtaí coiriúla dar dhiúltaigh an chúirt ní b’uachtaí; nó
–        breithiúna na cúirte níos uachtaraí a eisiamh ó imeachtaí mar gheall ar easpa neamhchlaontachta de dheasca sárú ar thoimhde na neamhchiontachta mar gheall ar easpa neamhchlaontachta arna líomhain ag an gcúisí?’
Inghlacthacht na hiarrata ar réamhrialú
24      Cuireann rialtas na Slóvaice i gcoinne inghlacthacht na hiarrata ar réamhrialú.
25      Ar an gcéad dul síos, áitíonn an rialtas sin nár shonraigh an chúirt a rinne an tarchur na cúiseanna ar chinn sí an iarraidh sin a dhéanamh, agus mar thoradh air sin nach bhfuil faisnéis leordhóthanach ag an gCúirt maidir le comhthéacs fíorasach agus rialála na gceisteanna a tarchuireadh.
26      Ar an dara dul síos, áitíonn an rialtas sin nach bhfuil gá leis an léiriú ar dhlí an Aontais atá á lorg ag an gcúirt a rinne an tarchur chun an cás sna príomhimeachtaí a réiteach. Ní fhreagraíonn na príomhimeachtaí do chaingean lena n‑iarrtar bearta iomchuí a ghlacadh de réir bhrí Airteagal 4(2) de Threoir 2016/343. Sa chomhthéacs sin, fiú dá gcinnfí go ndéanann an ráiteas ar chúiseanna le cinneadh na cúirte achomhairc neamhaird ar thoimhde na neamhchiontachta, ní dhéanfadh cinneadh den sórt sin difear do dhlíthiúlacht an chinnidh sin, nach gcuireann a mheasúnuithe bac, thairis sin, a bheith in ann rialú a thabhairt ar chiontacht nó neamhchiontacht an chúisí, tar éis di fianaise a ghlacadh ar bhealach sáraíochta. Ina theannta sin, níl dlínse ag an gcúirt a rinne an tarchur rialú a thabhairt maidir le breithiúna na cúirte achomhairc a scaoileadh ó chás.
27      Ní mór a mheabhrú, de réir cásdlí socair, i gcomhthéacs an chomhair idir an Chúirt Bhreithiúnais agus na cúirteanna náisiúnta a leagtar síos in Airteagal 267 CFAE, gur don chúirt náisiúnta ar tugadh an díospóid os a comhair agus nach mór di freagracht a ghlacadh as an gcinneadh breithiúnach ina dhiaidh sin, i bhfianaise imthosca sonracha an cháis, atá sé a chinneadh an gá atá le réamhrialú ionas go mbeidh sí in ann a breithiúnas a thabhairt agus ábharthacht na gceisteanna a chuirfidh sí faoi bhráid na Cúirte araon. Dá bhrí sin, ós rud é go mbaineann na ceisteanna a tarchuireadh le léiriú dhlí an Aontais, tá iallach ar an gCúirt Bhreithiúnais, i bprionsabal, rialú a thabhairt. (féach breithiúnais an 21 Aibreán 1988,
Pardini, 338/85, EU:C:1988:194, mír 8), agus an 24 Iúil 2023,
Lin C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, mír 61).
28      Dá bhrí sin, tá toimhde ábharthachta ann maidir le ceisteanna a bhaineann le dlí an Aontais. Is féidir leis an gCúirt Bhreithiúnais a diúltú chun rialú a thabhairt ar cheist arna tarchur ag cúirt náisiúnta le haghaidh réamhrialú ach amháin má dhealraíonn sé go follasach nach bhfuil baint ar bith ag an léiriú arna iarraidh ar dhlí an Aontais Eorpaigh le fíricí iarbhír nó le cuspóir na díospóide sna príomhimeachtaí, más fadhb de chineál hipitéiseach í nó mura bhfuil an t‑ábhar fíorasach nó dlíthiúil is gá ag an gCúirt Bhreithiúnais chun freagra úsáideach a thabhairt ar na ceisteanna a cuireadh uirthi. (féach breithiúnais an 13 Iúil 2000,
Idéal tourisme C‑36/99, EU:C:2000:405, mír 20), agus an 24 Iúil 2023,
Lin,
C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, mír 62).
29      I ndáil leis sin, sa chéad áit, ní mór a léiriú, a mhéid a bhaineann sé leis na hargóintí lena n‑éilítear gur neamh-iomlán na horduithe tarchuir, de réir cásdlí comhsheasmhach na Cúirte Breithiúnais, arna léiriú cheana féin in Airteagal 94(a) agus (b) dá Rialacha Nós Imeachta, go gceanglaítear leis an ngá atá le léiriú a thabhairt ar dhlí an Aontais a bheidh úsáideach don chúirt náisiúnta go sainmhíneoidh an chúirt sin comhthéacs fíorasach agus reachtach na gceisteanna atá á gcur aici nó, ar a laghad, go míneoidh sí na himthosca fíorasacha ar a bhfuil na ceisteanna sin bunaithe. Ina theannta sin, tá sé ríthábhachtach, mar a luaitear in Airteagal 94(c) de na Rialacha Nós Imeachta, go leagfaí amach san iarraidh ar réamhrialú na cúiseanna a thug ar an gcúirt a rinne an tarchur fiosrú a dhéanamh maidir le léiriú nó bailíocht forálacha áirithe de dhlí an Aontais Eorpaigh, agus an nasc a shuíonn sí idir na forálacha sin agus an reachtaíocht náisiúnta is infheidhme maidir leis an díospóid sna príomhimeachtaí. (féach breithiúnas an 26 Eanáir 1993,
Telemarsicabruzzo agus páirtithe eile,
C‑320/90 go C‑322/90, EU:C:1993:26, mír 6; ordú an 28 Meitheamh 2000,
Laguillaumie,
C‑116/00, EU:C:2000:350, mír 16; agus breithiúnas an 4 Deireadh Fómhair 2024,
Bezirkshauptmannschaft Landeck (Ceadúnas rochtana ar shonraí pearsanta arna stóráil ar fhón póca),
C‑548/21, EU:C:2024:830, mír 48).
30      Sa chás seo, ba cheart a thabhairt faoi deara go leagtar amach san ordú tarchuir comhthéacs fíorasach agus rialála na gceisteanna a tharchuirtear. Ina theannta sin, luaitear sa chinneadh sin, mar is léir ó mhíreanna 20 go 22 den bhreithiúnas seo, na cúiseanna a thug ar an gcúirt a rinne an tarchur fiosrú a dhéanamh maidir le léiriú forálacha áirithe de dhlí an Aontais.
31      Tugtar le tuiscint ón méid sin go bhfuil am cinneadh sin i gcomhréir leis na ceanglais dá bhforáiltear in Airteagal 94 de na Rialacha Nós Imeachta agus go bhfuil a dhóthain iontu le freagra a thabhairt ag an gCúirt ar na ceisteanna sin.
32      Ar an dara dul síos, maidir leis na hargóintí lena líomhnaítear nach gá freagra a fháil ón gCúirt ar na ceisteanna a tharchuirtear chun bheith in ann rialú a thabhairt sna príomhimeachtaí, ba cheart a thabhairt faoi deara gur luaigh an chúirt a rinne an tarchur, faoi reachtaíocht na Slóvaice, go gceanglaítear uirthi, agus scrúdú á dhéanamh aici ar an gcás sna príomhimeachtaí,
na measúnaithe a rinne an chúirt achomhairc a chomhlíonadh.
33      Sa chomhthéacs sin, is é is aidhm do na ceisteanna a tharchuirtear a chur ar chumas na cúirte a rinne an tarchur a chinneadh an bhfuil measúnaithe sin ag luí leis an gceanglas maidir le toimhde na neamhchiontachta a urramú faoi Threoir 2016/343 agus faoi Airteagal 48(1) den Chairt agus, i gcás inarb iomchuí, teacht ar na conclúidí iomchuí ó aon neamhréireacht idir na measúnuithe sin agus an ceanglas sin.
34      Dá bhrí sin, ní léir nach bhfuil aon bhaint, go ginearálta, ag an léiriú atá á lorg ar dhlí an Aontais le fíorais iarbhír ná le cuspóir na bpríomhimeachtaí.
35      Os a choinne sin, go sonrach, maidir leis an tríú cuid den cheathrú ceist, ní léir ón ordú tarchuir go bhfuil dlínse ag Mestský súd Bratislava I (an Chúirt Chathrach, an Bhratasláiv I), ar cúirt chéadchéime í, rialú a thabhairt maidir leis an bhféidearthacht breithiúna de chúirt achomhairc a scaoileadh ó chás nó go bhféadfadh sé éifeacht chuí a thabhairt d’oibleagáid a d’fhéadfadh a bheith ann, a eascraíonn as dlí an Aontais, a cheangal go ndéanfaí breithiúna den sórt sin a scaoileadh ó chás.
36      Dá bhrí sin, is léir nach bhfuil aon bhaint ag léiriú ar rialacha an Aontais arb é is aidhm dó a mheas an bhforchuirtear oibleagáid den sórt sin leo le hábhar na bpríomhimeachtaí.
37      I bhfianaise an mhéid sin roimhe seo, ní mór a mheas go bhfuil an ceathrú ceist do-ghlactha a mhéid a bhaineann sí le breithiúna cúirte achomhairc a scaoileadh ó chás agus go bhfuil na ceisteanna a tharchuirtear inghlactha, maidir leis an gcuid eile.
Breithniú na gceisteanna a tarchuireadh
An chéad cheist go dtí an tríú ceist
38      Lena céad trí cheist, ar cheart iad a scrúdú le chéile, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagal 4(1) agus Airteagal 6(1) de Threoir 2016/343, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 48 den Chairt, maidir le toimhde na neamhchiontachta, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar chúirt choiriúil rialú a thabhairt ar achomharc i gcoinne cinneadh lena gcuirtear deireadh
le himeachtaí coiriúla ar an bhforas nach raibh aon chion ann, seasamh a ghlacadh, go háirithe, maidir le fianaise inchoiritheach trí mheasúnú fíorasach agus dlíthiúil a dhéanamh ar cé acu atá nó nach bhfuil na heilimintí a chomhdhéanann an cion coiriúil atá i gceist ann, i gcás nach gceanglaítear ar an gcúirt sin é sin a dhéanamh, faoin reachtaíocht náisiúnta, chun rialú a thabhairt, agus go bhfuil an measúnú sin bunaithe ar an bhfianaise a bailíodh le linn an nós imeachta imscrúdaithe amháin, gan an cúisí a bheith in ann a thuairimí a chur in iúl i ndáil leis sin.
39      Foráiltear le hAirteagal 4(1) de Threoir 2016/343 go ndéanfaidh na Ballstáit na bearta is gá chun a áirithiú, fad nach gcruthófar go bhfuil duine atá faoi dhrochamhras nó duine atá cúisithe ciontach de réir an dlí, nach ndéanfar tagairt don duine sin mar dhuine ciontach i ráitis phoiblí arna ndéanamh ag údaráis phoiblí, agus i gcinntí breithiúnacha, seachas cinntí maidir le ciontacht. Luaitear san fhoráil sin go bhfuil sé gan dochar do ghníomhartha an ionchúisimh arb é is aidhm dóibh ciontacht an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe a chruthú, agus do réamhchinntí de chineál nós imeachta, arna ndéanamh ag údaráis bhreithiúnacha nó ag údaráis inniúla eile agus atá bunaithe ar amhras nó ar fhianaise inchoiritheach.
40      Is léir ó Airteagal 6(1) den Treoir sin go n‑áiritheoidh na Ballstáit gur ar an ionchúiseamh a bheidh an dualgas cruthúnais maidir le ciontacht daoine atá faoi dhrochamhras agus daoine atá cúisithe a shuí. Léiríonn an fhoráil sin go mbeidh sé sin gan dochar d’aon oibleagáid atá ar an mbreitheamh nó ar an gcúirt inniúil fianaise inchoiritheach agus shaorthach araon a lorg, agus do cheart na cosanta fianaise a chur isteach i gcomhréir leis an dlí náisiúnta is infheidhme.
41      Chun raon feidhme na bhforálacha sin a chinneadh maidir leis an scrúdú is féidir le cúirt choiriúil a dhéanamh i gcás amhail an cás dá dtagraítear sa chéad trí cheist, ní mór a mheabhrú, ar dtús, nach bhforáiltear le Treoir 2016/343 ach do chomhchuibhiú íosta ar ghnéithe áirithe de thoimhde na neamhchiontachta agus den cheart chun bheith i láthair ag an triail (féach, chuige sin, breithiúnas an 19 Meán Fómhair 2018,
Milev,
C‑310/18 PPU, EU:C:2018:732, míreanna 45 agus 46).
42      I gcomhthéacs an chomhchuibhithe íosta sin, déantar idirdhealú sa Treoir sin idir cinntí breithiúnacha maidir le ciontacht, a tharlaíonn go riachtanach ag deireadh na n‑imeachtaí coiriúla, agus gníomhartha nós imeachta eile, amhail gníomhartha ionchúisimh agus réamhchinntí de chineál nós imeachta (féach, chuige sin, breithiúnas an 28 Samhain 2019,
Spetsializirana prokuratura,
C‑653/19 PPU, EU:C:2019:1024, mír 32.)
43      Sa chás seo, baineann an chéad cheist go dtí an tríú ceist le réamhchéim de na himeachtaí coiriúla, ar lena linn nach mór do chúirt achomhairc rialú a thabhairt ar dhlíthiúlacht cinnidh ag an gcéad chéim lena gcinntear an bonn leordhóthanach í díotáil chun triail a reáchtáil.
44      Ní mór a mheas gurb ionann cinneadh den sórt sin ón gcúirt achomhairc, i bhfianaise a chuspóra, agus cinneadh breithiúnach seachas cinneadh maidir le ciontacht, de réir bhrí Airteagal 4(1) den Treoir sin.
45      Níl rialacha sa Treoir sin lena sonraítear na coinníollacha substainteacha agus nós imeachta chun cinneadh den sórt sin a ghlacadh.
46      Go háirithe, ní chinntear leis cineál na n‑eilimintí nach mór a bheith ann chun an cinneadh sin a ghlacadh ná na rialacha mionsonraithe chun measúnú a dhéanamh ar an bhfianaise chun an cinneadh sin a ghlacadh.
47      I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara, go háirithe, cé go leagtar síos le hAirteagal 6 de Threoir 2016/343 rialacha áirithe maidir le leithdháileadh an dualgais cruthúnais in imeachtaí coiriúla, go mbaineann na rialacha sin le ciontacht daoine atá faoi dhrochamhras agus daoine cúisithe a shuí, agus mar thoradh air sin nach bhfuil sé beartaithe leo glacadh fianaise a rialú agus réamhchinneadh á ghlacadh amhail an réamhchinneadh atá i gceist sna príomhimeachtaí (féach, chuige sin, breithiúnas an 28 Samhain 2019,
Spetsializirana prokuratura,
C‑653/19 PPU, EU:C:2019:1024, mír 33).
48      Thairis sin, ós rud é go dtagann na coinníollacha substainteacha agus nós imeachta chun cinneadh a ghlacadh amhail an cinneadh atá i gceist sna príomhimeachtaí faoi raon feidhme an dlí náisiúnta amháin (féach, chuige sin, breithiúnas an 28 Samhain 2019,
Spetsializirana prokuratura,
C‑653/19 PPU, EU:C:2019:1024, mír 38), ní féidir a mheas go mbaineann na rialacha nós imeachta ginearálta lena rialaítear réamhchéim na n‑imeachtaí coiriúla as a n‑eascraíonn glacadh cinnidh den sórt sin le cur chun feidhme dhlí an Aontais de réir bhrí Airteagal 51(1) den Chairt.
Dá bhrí sin, níl feidhm ag Airteagal 48(2) den Chairt, lena bhforáiltear d’urramú chearta na cosanta, maidir leis an réamhchéim sin d’imeachtaí coiriúla.
49      Os a choinne sin, i bhfianaise an tsainmhínithe ar raon feidhme Threoir 2016/343 a leagtar amach in Airteagal 2 agus an phrionsabail ghinearálta a chuirtear in iúl in Airteagal 3, ní mór a mheas go bhfuil feidhm ag Airteagal 3, lena bhforáiltear go n‑áiritheoidh na Ballstáit go dtoimhdeofar daoine atá faoi dhrochamhras agus daoine cúisithe a bheith neamhchiontach go dtí go gcruthófar ciontach iad de réir an dlí, gan aon teorainn ar leith, ag gach céim d’imeachtaí coiriúla i gcoinne daoine nádúrtha, lena n‑áirítear an chéim réamhthrialach d’imeachtaí coiriúla amhail an chéim atá i gceist sna príomhimeachtaí.
50      Ar an gcaoi chéanna, is léir ó fhoclaíocht Airteagal 4(1) de Threoir 2016/343, lena dtoirmisctear tagairt a dhéanamh do dhuine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe mar dhuine ciontach fad nach bhfuil sé cruthaithe go bhfuil sé ciontach de réir an dlí, go bhfuil feidhm ag an bhforáil sin,
inter alia, maidir le cinntí breithiúnacha seachas na cinntí sin a bhaineann le ciontacht.
51      Maidir le raon feidhme Airteagal 3 agus Airteagal 4(1) den Treoir sin in imeachtaí amhail iad siúd atá i gceist sna príomhimeachtaí, leanann sé ó chásdlí na Cúirte nach gcuirtear cosc leis na forálacha sin, arna léamh i gcomhar le haithris 16 den Treoir sin, ar réamhchinntí de chineál nós imeachta a ghlacadh atá bunaithe ar amhras nó ar fhianaise inchoiritheach, ar choinníoll nach dtagraíonn cinntí den sórt sin don duine atá faoi dhrochamhras nó don duine atá cúisithe mar dhuine ciontach (féach, chuige sin, breithiúnas an 19 Meán Fómhair 2018,
Milev,
C‑310/18 PPU, EU:C:2018:732, míreanna 44 agus 48).
52      Leanann sé ón méid sin roimhe seo, ar an gcéad dul síos, nach gcuirtear cosc le Treoir 2016/343 ar chúirt choiriúil measúnú a dhéanamh, chun críocha réamhchinneadh de chineál nós imeachta a ghlacadh, ar an bhfianaise inchoiritheach, d’fhonn a mheas an féidir a bheartú go bhfuil na heilimintí a chomhdhéanann cion ann i gcás ar leith.
53      Ina dhiaidh sin, ní eisiatar leis an Treoir sin ach oiread ar réamhchinneadh den sórt sin a ghlacadh gan fianaise a ghlacadh ar bhealach iomlán agus gan an duine cúisithe a bheith in ann a thuairimí a chur in iúl ina leith sin.
54      Ar deireadh, mar a luaigh an tAbhcóide Ginearálta i mír 80 dá Thuairim, níl aon fhoráil sa Treoir sin lena gcuirtear cosc ar réamhchinneadh den sórt sin a bheith bunaithe ar ráiteas mionsonraithe ar chúiseanna.
55      Mar sin féin, ní mór an ráiteas sin ar chúiseanna a fhoirmliú, i gcomhréir le hAirteagal 4(1) de Threoir 2016/343, i gcomhréir leis an oibleagáid gan tagairt a dhéanamh don duine atá faoi dhrochamhras nó don duine atá cúisithe mar dhuine ciontach.
56      Cé go dtugtar corrlach lánroghnach do na Ballstáit le hAirteagal 4(1) de Threoir 2016/343 na bearta is gá a ghlacadh chun críocha na forála sin, is amhlaidh fós, mar is léir ó aithris 48 den Treoir sin, nár cheart an leibhéal cosanta a thugann na Ballstáit a bheith faoi bhun na gcaighdeán a leagtar amach sa Chairt agus san ECHR riamh, lena n‑áirítear na caighdeáin sin a bhaineann le toimhde na neamhchiontachta (breithiúnas an 5 Meán Fómhair 2019,
AH agus páirtithe eile (Toimhde na neamhchiontachta),
C‑377/18, EU:C:2019:670, mír 40).
57      I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara go gcumhdaítear toimhde na neamhchiontachta in Airteagal 48(1) den Chairt, a chomhfhreagraíonn d’Airteagal 6(2) de ECHR, mar is léir ó na mínithe a bhaineann leis an gCairt. Dá bhrí sin, i gcomhréir le hAirteagal 52(3) den Chairt, is gá Airteagal 6(2) de ECHR a chur san áireamh, chun Airteagal 48(1) den Chairt a léiriú, mar íostairseach cosanta (féach, chuige sin, breithiúnas an 5 Meán Fómhair 2019,
AH agus páirtithe eile (Toimhde na neamhchiontachta),
C‑377/18, EU:C:2019:670, mír 41 agus an cásdlí dá dtagraítear).
58      Sna himthosca sin, is gá, chun críocha léiriú a dhéanamh ar Airteagal 4(1), arna léamh i gcomhar le hAirteagal 48(1) den Chairt, leas a bhaint as cásdlí na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine a bhaineann le hAirteagal 6(2) de ECHR (féach, chuige sin, breithiúnas an 5 Meán Fómhair 2019,
AH agus páirtithe eile (Toimhde na neamhchiontachta),
C‑377/18, EU:C:2019:670, mír 42).
59      Leanann sé ón gcásdlí sin go sáraítear prionsabal thoimhde na neamhchiontachta má tá dearbhú soiléir i gcinneadh breithiúnach nó i ráiteas ó oifigeach poiblí maidir le duine atá cúisithe i gcion coiriúil, in éagmais ciontú críochnaitheach go ndearna an duine lena mbaineann an choir atá i gceist (féach, chuige sin,
ECtHR, 27 Feabhra 2014,
Karaman v.
an Ghearmáin, CE:CE:ECHR:20140227JUD001710310, § 63, agus breithiúnas an 5 Meán Fómhair 2019,
AH agus páirtithe eile (Toimhde na neamhchiontachta),
C‑377/18, EU:C:2019:670, mír 43).
60      I ndáil leis sin, ní mór idirdhealú a dhéanamh idir cinntí nó ráitis den sórt sin a léiríonn an bhraistint go bhfuil an duine lena mbaineann ciontach, a sháraíonn toimhde na neamhchiontachta, agus na cinntí nó na ráitis sin nach ndéanann ach cur síos ar staid amhrais (ECtHR, an 28 Samhain 2002,
Marziano v. an Iodáil, CE:ECHR:2002:1128JUD004531399, § 31, agus an 15 Deireadh Fómhair 2013,
Gutsanovi v.
an Bhulgáir, CE:ECHR:2013:1015JUD003452910, § 192). D’fhéadfadh sárú den sórt sin ar an toimhde sin tarlú mar sin féin fiú in éagmais cinneadh foirmiúil ciontachta, ós rud é gur leor réasúnaíocht lena dtugtar le fios go measann an chúirt go bhfuil an duine lena mbaineann ciontach chun teacht salach ar an toimhde sin (ECtHR, an 19 Meán Fómhair 2006,
Matijasevic v.
an tSeirbia, CE:ECHR:2006:0919JUD002303704, § 45, agus an 9 Márta 2023,
Rigolio v. an Iodáil, CE:ECHR:2023:0309JUD002014809, § 94).
61      Chun measúnú a dhéanamh ar shárú den sórt sin ar thoimhde na neamhchiontachta, ní mór aird a thabhairt ar rogha na dtéarmaí a úsáideann na húdaráis bhreithiúnacha agus ar na himthosca ar leith ina ndearnadh iad agus ar chineál agus comhthéacs na n‑imeachtaí atá i gceist (féach, chuige sin,
ECtHR, 27 Feabhra 2014,
Karaman v.
an Ghearmáin, CE:CE:ECHR:20140227JUD001710310, § 63, agus breithiúnas an 5 Meán Fómhair 2019,
AH agus páirtithe eile (Toimhde na neamhchiontachta),
C‑377/18, EU:C:2019:670, mír 43).
62      Dá bhrí sin, mar a luaigh an tAbhcóide Ginearálta i mír 53 dá Thuairim, bhí an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine i dteideal a mheas go bhféadfaí sárú ar thoimhde na neamhchiontachta a chur as an áireamh leis an gcomhthéacs a bhaineann le húsáid ‘mhí-ámharach’ téarmaí ar cosúil go léiríonn siad gur suíodh ciontacht an duine lena mbaineann (féach, chuige sin,
ECtHR, 10 Deireadh Fómhair 2000,
Daktaras v.
an Liotuáin, CE:ECHR:2000:1010JUD004209598, míreanna 44 agus 45).
63      Mar sin féin, shoiléirigh an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine freisin, áfach, gur gá scrúdú níos mionsonraithe a dhéanamh ar ráitis arna ndéanamh ag breithiúna chun na himeachtaí ina ndéantar ráiteas a chur san áireamh (féach, chuige sin,
ECtHR, 21 Meán Fómhair 2006,
Pandy v.
an Bheilg, CE:ECHR:2006:0921JUD001358302, § 43 agus 45).
64      Is léir freisin ó chásdlí na Cúirte, chun athbhreithniú a dhéanamh ar chomhlíonadh thoimhde na neamhchiontachta, gur gá i gcónaí anailís a dhéanamh ar chinneadh breithiúnach agus ar a réasúnaíocht ina hiomláine, ós rud é nach mbeadh aon chiall le haon tagairt shainráite, i sleachta áirithe de chinneadh breithiúnach, d’easpa ciontachta duine dá bhféadfaí codanna eile den chinneadh sin a thuiscint mar léiriú roimh a chiontacht (féach, chuige sin, breithiúnas an 5 Meán Fómhair 2019,
AH agus páirtithe eile (Toimhde na neamhchiontachta),
C‑377/18, EU:C:2019:670, mír 46).
65      Ina theannta sin, féadfar cinntí áirithe a dhéanamh a bhaineann le rannpháirtíocht duine i gcion coiriúil nó leis na heilimintí a chomhdhéanann cion den sórt sin a bheith ann gan an bonn a bhaint de thoimhde na neamhchiontachta, i gcás ina bhfuil gá leis na cinntí sin chun go ndéanfaidh an chúirt lena mbaineann an cinneadh agus ar choinníoll go luaitear go soiléir nár bunaíodh ciontacht an duine sin go dlíthiúil (féach, chuige sin,
ECtHR, 27 Feabhra 2014,
Karaman v. an Ghearmáin, CE:ECHR:20140227JUD001710310, § 64 agus 65, agus an 9 Márta 2023,
Rigolio v.
an Iodáil, CE:ECHR:2023:0309JUD002014809, § 97, 125 agus 126, agus breithiúnas an 5 Meán Fómhair 2019,
AH agus páirtithe eile (Toimhde na neamhchiontachta),
C‑377/18, EU:C:2019:670, mír 45).
66      Cé gur faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé ar deireadh a chinneadh ar comhlíonadh Airteagal 4(1) de Threoir 2016/343, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 48(1) den Chairt, le linn na n‑imeachtaí os comhair na cúirte achomhairc, féadfaidh an Chúirt, áfach, i gcomhthéacs an chomhair bhreithiúnaigh a bhunaítear le hAirteagal 267 CFAE, ar bhonn an cháschomhaid atá os a comhair, léiriú a thabhairt don chúirt sin ar dhlí an Aontais a d’fhéadfadh a bheith úsáideach di chun measúnú a dhéanamh ar éifeachtaí na bhforálacha sin (féach, chuige sin, breithiúnas an 19 Nollaig 2024,
Vivacom Bulgaria,
C‑369/23, EU:C:2024:1043, mír 41).
67      Chuige sin, ní mór a thabhairt faoi deara go leanann sé ón méid sin roimhe seo, chun rialú a thabhairt ar chomhlíonadh thoimhde na neamhchiontachta, go mbeidh ar an gcúirt a rinne an tarchur díriú ar rogha na dtéarmaí a úsáideann Krajský súd v Bratislave (an Chúirt Réigiúnach, an Bhratasláiv) agus ar na himthosca ar leith inar úsáideadh iad agus ar chineál agus comhthéacs na bpríomhimeachtaí, chun a chinneadh an léiríonn na measúnaithe atá faoi chonspóid ón gcúirt sin an bhraistint go bhfuil AC ciontach as an
gcion a chuirtear ina leith.
68      I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara, sa chéad áit, go mbeadh úsáid téarma lena léirítear tuairim na cúirte achomhairc go bhfuil na heilimintí go léir a chomhdhéanann an cion atá i gceist ann, dá suífeadh an chúirt a rinne an tarchur iad, ina léiriú soiléir gur léirigh an chúirt sin braistint go raibh an duine cúisithe ciontach as an
gcion sin.
69      I ndáil leis sin, is cosúil go léirítear le rogha na dtéarmaí amhail na téarmaí a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i mír 59 dá Thuairim, faoi réir na bhfíoruithe atá le déanamh ag an gcúirt a rinne an tarchur, go ndeachaigh an chúirt achomhairc thar léiriú an amhrais vis-à-vis an duine cúisithe.
70      Sa dara háit, maidir leis na himthosca sonracha inar úsáideadh na téarmaí atá i gceist sna príomhimeachtaí agus cineál agus comhthéacs na bpríomhimeachtaí, ní mór a thabhairt faoi deara, ar an gcéad dul síos, a mhéid is cúirt nó binse é Krajský súd v Bratislave (an Chúirt Réigiúnach, an Bhratasláiv), nach mór an ráiteas ar chúiseanna lena chinneadh, mar is léir ó mhír 63 den bhreithiúnas seo, a bheith faoi réir scrúdú níos mionsonraithe.
71      Ar an dara dul síos, is faoin gcúirt a rinne an tarchur a bheidh sé a chur san áireamh, mar a mheabhraítear i mír 43 den bhreithiúnas seo, go mbaineann cinneadh na cúirte achomhairc le réamhchéim de na himeachtaí coiriúla, ar lena linn nach mór do chúirt achomhairc rialú a thabhairt ar dhlíthiúlacht cinnidh ag an gcéad chéim lena gcinntear an bonn leordhóthanach í díotáil chun triail a reáchtáil.
72      Sa chomhthéacs sin, is léir ón gcomhad atá os comhair na Cúirte, sa chuid oibríochtúil dá cinneadh, nár ordaigh an chúirt achomhairc ach an cás a tharchur ar ais chuig an gcúirt chéadchéime chun measúnú nua a dhéanamh ar an bhfianaise agus rialú nua a thabhairt.
D’fhéadfadh an toisc sin a bheith ábhartha chun raon feidhme na dtéarmaí a úsáidtear i bhforais an chinnidh sin a chinneadh, go háirithe dá measfaí go bhfuil débhríocht áirithe ag baint leis na téarmaí sin.
73      Mar sin féin, ní leor foclaíocht na coda oibríochtúla den chinneadh sin, inti féin, chun aon sárú ar thoimhde na neamhchiontachta a chur as an áireamh.
74      Ar an gcéad dul síos, is gá, mar a mheabhraítear i mír 64 den bhreithiúnas seo, réasúnaíocht an chinnidh atá faoi chonspóid ina iomláine a chur san áireamh, agus ní féidir díriú ar an bhfíoras amháin go dtugtar le tuiscint le sleachta áirithe den chinneadh sin nár suíodh ciontacht an duine chúisithe.
75      Ar an dara dul síos, mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i mír 63 dá Thuairim, sárófaí go díreach an prionsabal go bhfuil feidhm ag an toimhde sin maidir leis na himeachtaí coiriúla ina n‑iomláine dá nglacfaí leis an fíoras gur leor glacadh cinneadh ag réamhchéim d’imeachtaí coiriúla nach raibh sé mar chuspóir léi rialú a thabhairt ar chiontacht an chúisí chun neamhaird a thabhairt ar aon sárú ar thoimhde na neamhchiontachta Thairis sin, d’fhágfadh cur chuige den sórt sin go mbeadh Airteagal 4(1) de Threoir 2016/343 gan chuspóir den chuid is mó.
76      Ar an tríú dul síos, ní mór a thabhairt faoi deara, a mhéid a luaigh an chúirt a rinne an tarchur nach bhfuil glacadh cinnidh amhail an cinneadh atá i gceist sna príomhimeachtaí faoi réir ar bhealach ar bith, faoin reachtaíocht náisiúnta, cinneadh gurb ann do na heilimintí a chomhdhéanann an cion coiriúil atá i gceist, nach féidir a mheas go bhfuil gá le cinneadh den sórt sin chun go mbeidh an chúirt achomhairc in ann rialú a thabhairt.
77      Dá bhrí sin, ní féidir an staid atá i gceist sna príomhimeachtaí a chur i gcomparáid leo siúd dá dtagraítear sa chásdlí dá dtagraítear i mír 65 den bhreithiúnas seo.
78      Ar an gceathrú dul síos, mar a chuireann Rialtas na Slóvaice agus an Coimisiún Eorpach in iúl, ní mór na téarmaí a roghnaigh an chúirt achomhairc a léiriú i bhfianaise an fhíorais gur chuir an chúirt sin, atá faoi réir oibleagáid cúiseanna a lua faoin reachtaíocht náisiúnta, orduithe ón gcúirt chéadchéime ar neamhní faoi dhó lena n‑ordaítear nach ndéanfaí aon ghníomhaíocht bhreise i leith na díotála, agus mar thoradh air sin go raibh sí i dteideal a mheas gur ghá a seasamh a chur in iúl ar bhealach níos daingne agus níos cuimsithí.
79      Mar sin féin, ní féidir leis an bhfíoras sin, in aon chás, údar a thabhairt le téarmaí a úsáid lena léirítear an bhraistint go bhfuil an duine cúisithe ciontach as an gcion a chuirtear ina leith, ós rud é gur féidir, mar a luaigh an tAbhcóide Ginearálta i mír 66 dá Thuairim, go hiomlán, ag réamhchéim na n‑imeachtaí coiriúla, úsáid a bhaint as nathanna atá, agus toimhde na neamhchiontachta á hurramú, cinntitheach go leor chun údar a thabhairt leis an duine cúisithe a tharchur chuig cúirt trialach.
80      I bhfianaise na mbreithnithe go léir roimhe seo, is é an freagra ar an gcéad trí cheist ná nach mór Airteagal 3,
Airteagal 4(1) agus Airteagal 6(1) de Threoir 2016/343, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 48 den Chairt, a léiriú sa chaoi nach gcuirtear cosc leo ar chúirt choiriúil rialú a thabhairt ar achomharc i gcoinne cinneadh lena gcuirtear deireadh
le himeachtaí coiriúla ar an bhforas nach raibh aon chion ann, seasamh mionsonraithe a ghlacadh maidir le fianaise inchoiritheach trí mheasúnú fíorasach agus dlíthiúil a dhéanamh maidir leis na heilimintí a chomhdhéanann an cion coiriúil atá i gceist ann, i gcás nach gceanglaítear ar an gcúirt sin é sin a dhéanamh, faoin reachtaíocht náisiúnta, chun rialú a thabhairt agus go bhfuil an measúnú sin bunaithe ar an bhfianaise a bailíodh i gcomhthéacs an nós imeachta imscrúdaithe amháin, gan an cúisí a bheith in ann a thuairimí a chur in iúl i ndáil leis sin, ar choinníoll nach léiríonn an measúnú sin an bhraistint go bhfuil an duine sin ciontach as an gcion coiriúil sin.
An ceathrú ceist
81      Lena ceathrú ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagal 4(2) de Threoir 2016/343, arna léamh i gcomhar le prionsabal na héifeachtachta agus prionsabal thosaíocht dhlí an Aontais, a léiriú sa chaoi nach mór do chúirt chéadchéime, ar an gcéad dul síos, neamhaird a thabhairt ar mheasúnuithe cúirte achomhairc, a chuir ordú gan gníomh breise a dhéanamh ar neamhní agus a d’ordaigh é a tharchur ar ais chuig an gcúirt chéadchéime sin, i gcás ina bhfuil na measúnaithe sin ar neamhréir le toimhde na neamhchiontachta, fiú má cheanglaítear leis an reachtaíocht náisiúnta ar an gcúirt chéadchéime sin na measúnaithe sin a chomhlíonadh agus, ar an dara dul síos, staonadh ó na bearta nós imeachta arna n‑ordú ag an gcúirt achomhairc sin a chomhlíonadh.
82      Foráiltear le hAirteagal 2016/343 go n‑áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh bearta iomchuí ar fáil i gcás sárú ar an oibleagáid faoi Airteagal 4(1) den Treoir sin gan tagairt a dhéanamh do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe mar dhaoine ciontacha, i gcomhréir leis an Treoir sin agus, go háirithe, le hAirteagal 10.
83      Ceanglaítear le hAirteagal 10 den Treoir sin ar na Ballstáit a áirithiú go mbeidh leigheas éifeachtach ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine cúisithe má sháraítear a gcearta faoin Treoir sin.
84      Cé go gceanglaítear le hAirteagal 4(2) de Threoir 2016/343 go leagfar síos ‘bearta iomchuí’, ba cheart a thabhairt faoi deara, mar sin féin, nach sonraítear cineál na mbeart sin ann. In éagmais comhchuibhiú ina leith sin, is faoi na Ballstáit atá sé bearta den sórt sin a shainiú, faoi réir phrionsabal an neamhspleáchais nós imeachta. Mar sin féin, ní mór do na rialacha sin an dá cheanglas a chomhlíonadh nach lú fabhar iad ná na rialacha lena rialaítear caingne intíre comhchosúla (prionsabal na coibhéise) agus nár cheart go bhfágfaidís go mbeadh sé dodhéanta nó ródheacair na cearta a thugtar le dlí an Aontais a fheidhmiú (prionsabal na héifeachtachta) (féach, de réir analaí, breithiúnas an 24 Meitheamh 2025,
GR REAL,
C‑351/23, EU:C:2025:474, mír 56).
85      Sa chás seo, ní thugann an chúirt a rinne an tarchur aon léiriú maidir leis na bearta a d’fhéadfaí a ghlacadh, faoi reachtaíocht na Slóvaice, i gcás sárú ar thoimhde na neamhchiontachta.
86      Ina theannta sin, cé gur thagair Rialtas na Slóvaice do bhearta áirithe dá bhforáiltear chun na críche sin leis an reachtaíocht náisiúnta, ní mór a mheas, gan é a bheith riachtanach seasamh a ghlacadh maidir le leordhóthanacht na mbeart sin chun ceanglais Airteagal 4(2) de Threoir 2016/343 a chomhlíonadh ná maidir le comhlíonadh phrionsabail na coibhéise agus na héifeachtachta, nach bhfuil sé de chuspóir ná d’éifeacht ag na bearta sin, in aon chás, teorainn a chur le raon feidhme, i ndáil le cúirt chéadchéime,
measúnaithe arna ndéanamh ag cúirt achomhairc in imeachtaí amhail na himeachtaí atá i gceist sna príomhimeachtaí.
87      Mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i mír 99 dá Thuairim, beag beann ar na bearta iomchuí nach mór do Bhallstát a ghlacadh chun sárú ar thoimhde na neamhchiontachta a leigheas, i gcomhréir le hAirteagal 4(2), d’fhéadfadh sé go gceanglófaí ar chúirt chéadchéime a cuireadh i gcás amhail an cás atá i gceist sa phríomhchaingean bearta a dhéanamh chun a áirithiú go n‑urramófar toimhde na neamhchiontachta.
88      Ní mór do chúirt den sórt sin, go ginearálta,
Airteagal 3 de Threoir 2016/343 a chomhlíonadh, lena gceanglaítear go dtoimhdeofar daoine atá faoi dhrochamhras agus daoine cúisithe a bheith neamhchiontach go dtí go gcruthófar ciontach iad de réir an dlí.
89      Ní féidir le cúirt chéadchéime, gan Airteagal 3 a shárú,
nuair a ghlacann sí réamhchinneadh de chineál nós imeachta__ measúnú arna dhéanamh ag cúirt achomhairc a chomhlíonadh lena dtugtar le tuiscint nach mór a mheas go bhfuil an duine cúisithe ciontach sula mbunaítear a chiontacht le dlí, a mhéid a d’fhágfadh an chúirt chéadchéime sin, i gcás den sórt sin, go measfaí an duine sin a bheith ciontach róluath.
90      Ós rud é go bhfuil Airteagal 3 soiléir, beacht agus neamhchoinníollach go leor chun go n‑aithneofar go bhfuil éifeacht dhíreach aige, is faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé, i gcomhréir le prionsabal thosaíocht dhlí an Aontais, i gcás inarb iomchuí, reachtaíocht náisiúnta lena gcuirtear cosc ar a cur i bhfeidhm sa chás atá os a comhair a fhágáil gan feidhm (féach, chuige sin, breithiúnas an 22 Feabhra 2022,
RS (Éifeacht breithiúnas de chuid cúirt bhunreachtúil),
C‑430/21, EU:C:2022:99, mír 53 agus an cásdlí dá dtagraítear).
91      Sa chomhthéacs sin, ní mór a thabhairt faoi deara, ina theannta sin, go gcuirtear cosc le dlí an Aontais ar chúirt náisiúnta a n‑iarrtar uirthi cinneadh a dhéanamh maidir le cás a tharchuir cúirt níos uachtaraí chuici ar achomharc a bheith faoi cheangal, i gcomhréir leis an dlí nós imeachta náisiúnta, ag measúnaithe dlíthiúla na cúirte uachtaraí, má mheasann sí, i bhfianaise an léirithe a d’iarr sí ar an gCúirt, go bhfuil na measúnaithe sin i gcomhréir le dlí an Aontais (féach, chuige sin, breithiúnais an 5 Deireadh Fómhair 2010,
Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581, míreanna 30 go 32), agus an 22 Feabhra 2022,
RS (Éifeachtaí na gcinntí de chúirt bhunreachtúil),
C‑430/21, EU:C:2022:99, mír 75).
92      Dá bhrí sin, dá measfadh an chúirt a rinne an tarchur, i bhfianaise an fhreagra a tugadh ar an gcéad trí cheist, go bhfuil measúnaithe áirithe ón gcúirt achomhairc ar neamhréir le toimhde na neamhchiontachta, a chumhdaítear in Airteagal 3 agus in Airteagal 4(1) de Threoir 2016/343, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 48(1) den Chairt, bheadh uirthi rialú a thabhairt sna príomhimeachtaí trí neamhaird a thabhairt ar na measúnuithe sin, gan cosc a chur ar aon riail náisiúnta lena gceanglaítear uirthi na measúnaithe sin a chomhlíonadh.
93      Mar sin féin, ní féidir a thuiscint as sin go mbeadh ar chúirt a chuirtear i gcás amhail an cás atá i gceist sna príomhimeachtaí cinneadh na cúirte achomhairc a chur ar neamhní ina iomláine.
94      Cé go ndéanann cuid de na cinntí ó chúirt achomhairc neamhaird ar thoimhde na neamhchiontachta, ní gá go gciallódh sé sin go bhfuil an cinneadh ina bhfuil na cinntí sin, ina iomláine, ar neamhréir leis an toimhde sin.
95      Go háirithe, ní féidir a mheas go bhfuil na bearta nós imeachta arna n‑ordú ag cúirt achomhairc, i gcinneadh a bhfuil cuid dá réasúnaíocht bunaithe ar mheasúnaithe den sórt sin, contrártha leis an toimhde sin iontu féin.
96      Dá bhrí sin, i gcás amhail an cás atá i gceist sa príomhimeachtaí, níl aon seasamh maidir le ciontacht an duine lena mbaineann i gceist leis an mbeart arb é atá ann cás a tharchur ar ais chuig cúirt chéadchéime, i ndiaidh neamhniú ordaithe gan gníomh breise a dhéanamh ón gcúirt sin, lena athscrúdú.
97      Dá bhrí sin, ní féidir a mheas go gcuirtear cosc leis an oibleagáid measúnuithe atá ar neamhréir le toimhde na neamhchiontachta a eascraíonn as Airteagal 3 de Threoir 2016/343 a chur ar chúirt chéadchéime a cheangal, i gcomhréir leis an reachtaíocht náisiúnta, na bearta nós imeachta arna n‑ordú ag cúirt achomhairc a chomhlíonadh, lena n‑áirítear i gcás ina bhfuil cinneadh na cúirte sin bunaithe go páirteach ar mheasúnuithe den sórt sin.
98      Dá bhrí sin, is é an freagra ar an gceathrú ceist nach mór Airteagal 3 de Threoir 2016/343, arna léamh i gcomhar le prionsabal thosaíocht dhlí an Aontais, a léiriú sa chaoi nach mór do chúirt chéadchéime neamhaird a thabhairt ar mheasúnuithe cúirte achomhairc, a chuir ordú gan gníomh breise a dhéanamh ar neamhní agus a d’ordaigh an cás a tharchur ar ais chuig an gcúirt chéadchéime sin, i gcás ina bhfuil na measúnaithe sin ar neamhréir le toimhde na neamhchiontachta, fiú má cheanglaítear leis an reachtaíocht náisiúnta ar an gcúirt chéadchéime sin na measúnuithe sin a chomhlíonadh, gan, áfach,
Airteagal 3 cosc a chur ar cheangal a chur ar an gcúirt chéadchéime sin na bearta nós imeachta arna bhforchur ag an gcúirt achomhairc sin a chomhlíonadh.
Costais
99      Os rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Tríú Dlísheomra) mar seo a leanas:
1.      Maidir le hAirteagal 3, Airteagal 4(1) agus Airteagal 6(1) de Threoir (AE) 2016/343 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 9 Márta 2016 maidir le neartú ar ghnéithe áirithe de thoimhde na neamhchiontachta agus den cheart chun bheith i láthair le linn na trialach in imeachtaí coiriúla, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 48 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
ní chuirtear cosc leo ar chúirt choiriúil rialú a dhéanamh ar achomharc i gcoinne cinneadh lena gcuirtear deireadh le himeachtaí coiriúla ar an bhforas nach raibh aon chion ann, seasamh mionsonraithe a ghlacadh maidir le fianaise inchoiritheach trí mheasúnú fíorasach agus dlíthiúil a dhéanamh maidir leis na heilimintí a chomhdhéanann an cion coiriúil atá i gceist ann, i gcás nach gceanglaítear ar an gcúirt sin é sin a dhéanamh, faoin reachtaíocht náisiúnta, chun rialú a thabhairt agus go bhfuil an measúnú sin bunaithe ar an bhfianaise a bailíodh i gcomhthéacs an nós imeachta imscrúdaithe amháin, gan an cúisí a bheith in ann a thuairimí a chur in iúl i ndáil leis sin, ar choinníoll nach léiríonn an measúnú sin an bhraistint go bhfuil an duine sin ciontach as an gcion coiriúil sin.
2.      Maidir le hAirteagal 3 de Threoir 2016/343, arna léamh i gcomhar le prionsabal thosaíocht dhlí an Aontais,
ní mór léiriú a dhéanamh mar a leanas:
ní mór do chúirt chéadchéime neamhaird a thabhairt ar mheasúnaithe cúirte achomhairc, a chuir ordú gan gníomh breise a dhéanamh ar neamhní agus a d’ordaigh an cás a tharchur ar ais chuig an gcúirt chéadchéime sin, i gcás ina bhfuil na measúnaithe sin ar neamhréir le toimhde na neamhchiontachta, fiú má cheanglaítear leis an reachtaíocht náisiúnta ar an gcúirt chéadchéime sin na measúnaithe sin a chomhlíonadh, gan, áfach, Airteagal 3 cosc a chur ar cheangal a chur ar an gcúirt chéadchéime sin na bearta nós imeachta arna bhforchur ag an gcúirt achomhairc sin a chomhlíonadh.
[Sínithe]
*      Teanga an cháis: an tSlóvaicis.
i      Is ainm bréige é ainm an cháis seo. Ní fhreagraíonn sé d’fhíorainm aon pháirtí sna himeachtaí.