61985CJ0262_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση 262/85,
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Guido Berardis, μέλος της νομικής της υπηρεσίας, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Γεώργιο Κρεμλή, μέλος της νομικής της υπηρεσίας, κτίριο Jean Monnet, Kirchberg,
προσφεύγουσα,
κατά
Ιταλικής Δημοκρατίας, εκπροσωπούμενης από τον Luigi Ferrari Bravo, προϊστάμενο της υπηρεσίας διπλωματικών διαφορών, επικουρούμενο από τον Ivo M . Braguglia, avvocato dello Stato, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την ιταλική πρεσβεία, 5, rue Marie-Adelaide,
καθής,
που έχει ως αντικείμενο να αναγνωριστεί ότι η Ιταλική Δημοκρατία, μη θεσπίζοντας εντός της ταχθείσας προθεσμίας όλες τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις, προκειμένου να συμμορφωθεί με την οδηγία 79/409 του Συμβουλίου, της 2ας Απριλίου 1979, περί διατηρήσεως των αγρίων πτηνών, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη Συνθήκη ΕΟΚ,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
συγκείμενο από τους Mackenzie Stuart, πρόεδρο, Κ . Κακούρη, T . F . O' Higgins και F . Schockweiler, προέδρους τμήματος, G . Bosco, T . Koopmans, K . Bahlmann, R . Joliet και G . C . Rodriguez Iglesias, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας : J . L . da Cruz Vilaca
γραμματέας : B . Pastor, υπάλληλος διοικήσεως
λαμβάνοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 17ης Σεπτεμβρίου 1986,
αφού άκουσε το γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 2ας Δεκεμβρίου 1986,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 20 Αυγούστου 1985, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ προσφυγή με την οποία ζητεί να αναγνωριστεί ότι η Ιταλική Δημοκρατία μη μεταφέροντας εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας στην εσωτερική της έννομη τάξη πλήρως και ορθώς την οδηγία 79/409 του Συμβουλίου, της 2ας Απριλίου 1979, περί διατηρήσεως των αγρίων πτηνών - εφεξής : η οδηγία -, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη Συνθήκη ΕΟΚ .
2 Κατά το άρθρο 18 της οδηγίας, τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν προς την εν λόγω οδηγία εντός δύο ετών από την κοινοποίησή της . Δεδομένου ότι η οδηγία κοινοποιήθηκε στις 6 Απριλίου 1979, η εν λόγω προθεσμία έληξε στις 6 Απριλίου 1981 .
3 Η Επιτροπή, αφού εξέτασε τις σχετικές διατάξεις της ιταλικής νομοθεσίας και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η νομοθεσία αυτή δεν ήταν απολύτως σύμφωνη προς την οδηγία, κίνησε τη διαδικασία του άρθρου 169 της Συνθήκης . Αφού ζήτησε από την Ιταλική Δημοκρατία με έγγραφο οχλήσεως να υποβάλει τις παρατηρήσεις της, διατύπωσε στις 16 Οκτωβρίου 1984 αιτιολογημένη γνώμη . Επειδή η αιτιολογημένη αυτή γνώμη παρέμεινε χωρίς αποτέλεσμα, άσκησε την παρούσα προσφυγή λόγω παραβάσεως προβάλλοντας έξι αιτιάσεις κατά της ισχύουσας ιταλικής νομοθεσίας .
4 Η προσφυγή αφορά τρεις διατάξεις του νόμου αριθ . 968, της 27ης Δεκεμβρίου 1977 ( GURΙ (( Επίσημη Εφημερίδα της Ιταλικής Δημοκρατίας )) αριθ . 3 της 4.1.1978 ), όπως τροποποιήθηκε δύο φορές με τα διατάγματα του προέδρου του υπουργικού συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1979 ( GURΙ αριθ . 1 της 2.1.1980 ) και της 4ης Ιουνίου 1982 ( GURΙ αριθ . 135 της 8.6.1982 ) - στο εξής : ο νόμος . Πρέπει εδώ να τονιστεί ότι κατά το ιταλικό εσωτερικό δίκαιο εναπόκειται στις διοικητικές περιφέρειες, στο πλαίσιο των αρχών που καθορίζονται με νόμους του κράτους, να θεσπίζουν τις νομοθετικές διατάξεις και να λαμβάνουν τα διοικητικά μέτρα που αφορούν τη θήρα .
5 Τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης, οι επίμαχες διατάξεις της ιταλικής νομοθεσίας, η εξέλιξη της διαδικασίας, οι ισχυρισμοί και τα επιχειρήματα των διαδίκων αναπτύσσονται διεξοδικώς στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση . Τα στοιχεία αυτά του φακέλου της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνον καθόσον απαιτείται για να σχηματίσει κρίση το Δικαστήριο .
Επί των γενικών υποχρεώσεων που απορρέουν από την οδηγία για τα κράτη μέλη
6 Πριν εξεταστούν οι σχετικές αιτιάσεις της Επιτροπής, πρέπει να αναφερθούν οι διατάξεις και οι υποχρεώσεις που απορρέουν από την οδηγία καθόσον είναι ουσιώδεις για την παρούσα υπόθεση . Πρέπει εκ προοιμίου να τονιστεί ότι σύμφωνα με το άρθρο 1 η οδηγία αφορά τη διατήρηση όλων των ειδών πτηνών που ζουν εκ φύσεως σε άγρια κατάσταση στο ευρωπαϊκό έδαφος των κρατών μελών και έχει ως αντικείμενο την προστασία, τη διαχείριση και τη ρύθμιση των ειδών αυτών και κανονίζει την εκμετάλλευσή τους . Η οδηγία θεωρεί πράγματι ότι η αποτελεσματική προστασία των πτηνών είναι χαρακτηριστικά διασυνοριακό πρόβλημα περιβάλλοντος που συνεπάγεται κοινές ευθύνες των κρατών μελών ( τρίτη αιτιολογική σκέψη ).
7 Για ένα αποτελεσματικό σύστημα προστασίας η οδηγία θεσπίζει τρεις τύπους διατάξεων . Πρώτον, η οδηγία απαγορεύει γενικά το φόνο, τη σύλληψη, την ενόχληση, την κατοχή και εμπορία των ειδών των πτηνών, καθώς και την καταστροφή, τη βλάβη ή τη συλλογή των φωλεών των πτηνών και των αυγών τους ( άρθρα 5 και 6, παράγραφος 1 ). Επιπλέον, το άρθρο 8 απαγορεύει τη χρήση οιουδήποτε μέσου, εγκαταστάσεων ή μεθόδων μαζικής ή όχι επιλεκτικής συλλήψεως ή θανατώσεως, και ειδικότερα αυτών που απαριθμούνται στο παράρτημα ΙV, στοιχείο α ), της οδηγίας . Δεύτερον προβλέπει εξαιρέσεις από τις προαναφερθείσες γενικές απαγορεύσεις ως προς είδη πτηνών που απαριθμούνται στα παραρτήματα της οδηγίας . 'Ετσι, εφόσον συντρέχουν ορισμένες προϋποθέσεις και τηρούνται ορισμένοι περιορισμοί, μπορεί να επιτραπεί το εμπόριο για τα είδη των πτηνών που περιλαμβάνονται στο παράρτημα ΙΙΙ και η θήρα για τα είδη που περιλαμβάνονται στο παράρτημα ΙΙ της οδηγίας ( άρθρα 6, παράγραφοι 2 έως 4, και 7 ). Επομένως, όσον αφορά τα είδη πτηνών που δεν απαριθμούνται στα εν λόγω παραρτήματα ή αν δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις και οι περιορισμοί που προβλέπονται σ' αυτά τα άρθρα, ισχύουν οι γενικές απαγορεύσεις . Τρίτον, τέλος, το άρθρο 9 της οδηγίας επιτρέπει στα κράτη μέλη να μην εφαρμόζουν τις εν λόγω γενικές απαγορεύσεις και διατάξεις που αφορούν κυρίως το εμπόριο και τη θήρα .
Η δυνατότητα όμως αυτή εξαιρέσεως υπόκειται σε τρεις προϋποθέσεις : Πρώτον, το κράτος μέλος πρέπει να περιορίζει την εξαίρεση στην περίπτωση που δεν υπάρχει άλλη ικανοποιητική λύση . Δεύτερον, η εξαίρεση πρέπει να στηρίζεται τουλάχιστον σε έναν από τους λόγους που απαριθμούνται περιοριστικώς στα στοιχεία α ), β ) και γ ) της παραγράφου 1 του άρθρου 9 . Τρίτον, η εξαίρεση πρέπει να ανταποκρίνεται στα συγκεκριμένα τυπικά κριτήρια που απαριθμούνται στην παράγραφο 2 του εν λόγω άρθρου που έχουν ως στόχο να περιορίσουν τις εξαιρέσεις στα απολύτως αναγκαία και να διασφαλίσουν τη δυνατότητα επιτηρήσεως από την Επιτροπή . Το εν λόγω άρθρο επιτρέποντας ευρεία εξαίρεση από το γενικό σύστημα προστασίας δεν επιδιώκει επομένως παρά μια συγκεκριμένη και ακριβή εφαρμογή για να αντιμετωπιστούν συγκεκριμένες ανάγκες και ειδικές καταστάσεις .
8 Σ' αυτή την αλληλουχία, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι συνάγεται ήδη από το άρθρο 2 της οδηγίας, η οποία υποχρεώνει τα κράτη μέλη να λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να διατηρήσουν ή προσαρμόσουν τον πληθυσμό όλων των ειδών πτηνών στο επίπεδο που ανταποκρίνεται στις οικολογικές, επιστημονικές και μορφωτικές απαιτήσεις, λαμβάνοντας υπόψη τις οικονομικές και ψυχαγωγικές απαιτήσεις, ότι η προστασία των πτηνών πρέπει να σταθμίζεται σε σχέση με άλλες απαιτήσεις . 'Αρα, το άρθρο 2, ακόμη κι αν δεν συνιστά αυτόνομη παρέκκλιση από το γενικό καθεστώς προστασίας, δείχνει ότι η ίδια η οδηγία λαμβάνει υπόψη αφενός την ανάγκη αποτελεσματικής προστασίας των πτηνών και αφετέρου τις απαιτήσεις της υγείας, της δημόσιας ασφάλειας, της οικονομίας, της οικολογίας, της επιστήμης, καθώς και απαιτήσεις μορφωτικού και ψυχαγωγικού χαρακτήρα .
9 'Οσον αφορά τη μεταφορά της οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο, πρέπει να παρατηρηθεί ότι δεν απαιτείται τυπική και κατά γράμμα επανάληψη των διατάξεων της οδηγίας σε ειδική και ρητή νομοθετική διάταξη, αλλά αρκεί ένα γενικό νομικό πλαίσιο, εφόσον αυτό εξασφαλίζει αποτελεσματικά την πλήρη εφαρμογή της οδηγίας με επαρκώς σαφή και συγκεκριμένο τρόπο ( βλέπε απόφαση της 23ης Μαΐου 1985, Επιτροπή κατά Γερμανίας, 29/84, Συλλογή σ . 1661, ιδίως σ . 1667 ). Η ακριβής μεταφορά της οδηγίας έχει πάντως ιδιαίτερη σημασία σε περιπτώσεις όπως η προκείμενη, όπου η διαχείριση της κοινής κληρονομιάς έχει ανατεθεί στα κράτη μέλη όσον αφορά το έδαφος του καθενός .
Πρώτη αιτίαση : ο κατάλογος των πτηνών που μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο θηρευτικών πράξεων
10 Η Επιτροπή παρατηρεί ότι το άρθρο 11 του νόμου αναφέρει ένδεκα είδη πτηνών, που δεν απαριθμούνται στο παράρτημα ΙΙ της οδηγίας, τα οποία μπορούν να θηρεύονται . Εντούτοις, κατά το άρθρο 7 της οδηγίας, μόνο τα είδη που απαριθμούνται στο παράρτημα ΙΙ μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο θηρευτικών πράξεων .
11 Η ιταλική κυβέρνηση δεν αμφισβητεί ότι η αιτίαση αυτή είναι βάσιμη . Παρατηρεί πάντως ότι δύο από τα ένδεκα αναφερόμενα είδη ( δηλαδή η κίσσα η βαλανοφάγος και η καρακάξα ) έχουν περιληφθεί στον κατάλογο των πτηνών που είναι δυνατό να θηρεύονται λόγω του ότι, τα είδη αυτά, μπορούν να είναι επιβλαβή . Συνεπώς, η εξαίρεση αυτή δικαιολογείται δυνάμει του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο α ), τρίτη περίπτωση, της οδηγίας .
12 Σχετικώς, πρέπει να γίνει δεκτό ότι το άρθρο 7 της οδηγίας επιτρέπει στα κράτη μέλη να ορίσουν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις και εντός ορισμένων ορίων, ότι τα είδη που απαριθμούνται στο παράρτημα ΙΙ της οδηγίας μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο θηρευτικών πράξεων . Από το γενικό σύστημα προστασίας που προβλέπεται με την οδηγία προκύπτει ότι η εθνική νομοθεσία δεν μπορεί να επεκτείνει τον κατάλογο των ειδών πτηνών του παραρτήματος ΙΙ, τα οποία μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο θηρευτικών πράξεων .
13 'Οσον αφορά το επιχείρημα που η ιταλική κυβέρνηση αντλεί από το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο α ), τρίτη περίπτωση, της οδηγίας, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, πράγματι, η εν λόγω διάταξη επιτρέπει στα κράτη μέλη να παρεκκλίνουν από το γενικό σύστημα προστασίας πέραν του ό,τι προβλέπει το άρθρο 7 . Ωστόσο, όπως έγινε δεκτό πιο πάνω, μια τέτοια παρέκκλιση πρέπει να ανταποκρίνεται στις τρεις προαναφερθείσες προϋποθέσεις του άρθρου 9 .
14 Επ' αυτού, η Ιταλική Δημοκρατία δεν παρέσχε κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει ότι η αναφορά της κίσσας της βαλανοφάγου και της καρακάξας στον ιταλικό κατάλογο των πτηνών που μπορούν να θηρεύονται ήταν αναγκαία για την πρόληψη σοβαρών ζημιών στις καλλιέργειες, στα οικιακά ζώα, στα δάση, στην αλιεία και στα ύδατα και ότι δεν υπήρχε καμιά άλλη ικανοποιητική λύση . Ακόμη η ιταλική κυβέρνηση δεν ανέφερε τους λόγους για τους οποίους η απαρίθμηση των εν λόγω ειδών ήταν κατά την άποψή της η μόνη ικανοποιητική λύση για την πρόληψη σοβαρών ζημιών . Τέλος, η επίδικη διάταξη δεν αναφέρει ούτε τις περιπτώσεις κινδύνου και τις από χρονικής και τοπικής απόψεως περιστάσεις υπό τις οποίες μπορεί να εφαρμοστεί η εξαίρεση ούτε τους ελέγχους που θα πραγματοποιούνται . Επομένως, η απαρίθμηση της κίσσας της βαλανοφάγου και της καρακάξας μεταξύ των πτηνών που μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο θηρευτικών πράξεων δεν μπορεί να δικαιολογηθεί βάσει του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο α ), τρίτη περίπτωση, της οδηγίας .
15 Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η πρώτη αιτίαση ευσταθεί .
Δεύτερη αιτίαση : η εμπορία των πτηνών
16 Η Επιτροπή προβάλλει ότι με το άρθρο 11 του νόμου επιτρέπεται η εμπορία όλων των ειδών πτηνών που είναι δυνατό να θηρεύονται . Ωστόσο, με το άρθρο 6 της οδηγίας απαγορεύεται το εμπόριο όλων των ζωντανών ή νεκρών πτηνών, ολόκληρων ή μέρους αυτών, με εξαίρεση τα είδη που απαριθμούνται στο παράρτημα ΙΙΙ της οδηγίας . Τέλος, οι διατάξεις των παραγράφων 2 μέχρι 4 του άρθρου 6 της οδηγίας δεν περιλαμβάνονται στην ιταλική νομοθεσία .
17 Η ιταλική κυβέρνηση δεν αμφισβητεί ότι η ιταλική κανονιστική ρύθμιση δεν είναι επ' αυτού του σημείου εξ ολοκλήρου σύμφωνη προς την οδηγία . Παρατηρεί, ωστόσο, ότι με το άρθρο 20, στοιχείο t ), του νόμου εμποδίζεται η πώληση της μπεκάτσας καθώς και νεκρών πτηνών μικρότερων από την τσίχλα, εκτός από τα ψαρόνια, τους σπουργίτες και τους κορυδαλλούς κατά την περίοδο θήρας αυτών των ειδών .
18 Πρέπει σχετικά να υπομνηστεί ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας υποχρεώνει τα κράτη μέλη να απαγορεύουν γενικά την εμπορία όλων των πτηνών που αφορά η οδηγία, ζωντανών ή νεκρών, καθώς και οιουδήποτε μέρους ή προϊόντος που προέρχεται από το πτηνό και που αναγνωρίζεται εύκολα . Κατά την παράγραφο 2 του εν λόγω άρθρου, για τα επτά είδη που περιλαμβάνονται στο παράρτημα ΙΙΙ, μέρος 1, η εμπορία δεν απαγορεύεται εφόσον τα πτηνά έχουν φονευθεί ή συλληφθεί νόμιμα ή έχουν αποκτηθεί με άλλο νόμιμο τρόπο . Δεδομένου ότι ο κατάλογος του παραρτήματος ΙΙΙ, μέρος 1, αφορά μόνο επτά είδη πτηνών, ενώ ο κατάλογος των ειδών που μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο θηρευτικών πράξεων στο πλαίσιο της εθνικής νομοθεσίας περιλαμβάνει εβδομήντα δύο είδη πτηνών, είναι προφανές ότι η εν λόγω διάταξη δεν είναι σύμφωνη προς τις απαιτήσεις της οδηγίας . Εξάλλου, από τον προστατευτικό σκοπό της οδηγίας, προκύπτει ότι επιδιώκεται να αποτραπεί η δυνατότητα εμπορίας όλων των ειδών που μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο θηρευτικών πράξεων, λόγω των επιπτώσεων που η εμπορία μπορεί να έχει στη θήρα και, κατά συνέπεια, στο επίπεδο του πληθυσμού των συγκεκριμένων ειδών . 'Οσον αφορά τα δέκα είδη που αναφέρονται στο παράρτημα ΙΙΙ, μέρος 2, δεν αμφισβητείται ότι η ιταλική νομοθεσία δεν τηρεί τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την παράγραφο 3 του άρθρου 6 της οδηγίας .
19 'Οσον αφορά την αναφορά της ιταλικής κυβερνήσεως στο άρθρο 20, στοιχείο t ), του νόμου, η Επιτροπή ορθώς παρατηρεί ότι με το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας απαγορεύεται η εμπορία όλων των ειδών πτηνών χωρίς εξαίρεση βάσει του μεγέθους τους . Επομένως, ακόμη και αν η ιταλική νομοθεσία δεν επιτρέπει την εμπορία όλων των ειδών πτηνών που είναι δυνατό να αποτελέσουν αντικείμενο θηρευτικών πράξεων, πρέπει να γίνει δεκτό ότι το άρθρο 11, ακόμη και σε συνδυασμό με το άρθρο 20, στοιχείο t ), του νόμου, δεν συνιστά πλήρη μεταφορά της οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο .
20 Συνεπώς η δεύτερη αιτίαση πρέπει να γίνει δεκτή .
Τρίτη αιτίαση : οι περίοδοι θήρας
21 Η Επιτροπή προσάπτει στην ιταλική κυβέρνηση ότι με το άρθρο 11 του νόμου καθόρισε τις ημερομηνίες ενάρξεως της θήρας χωρίς να λάβει υπόψη, όπως απαιτεί το άρθρο 7, παράγραφος 4, της οδηγίας, την περίοδο φωλεοποιήσεως, τα διάφορα στάδια αναπαραγωγής και εξαρτήσεως και, όσον αφορά τα αποδημητικά είδη, την επιστροφή τους στον τόπο φωλεοποιήσεως . Η Επιτροπή παρατηρεί στην απάντηση επί του υπομνήματος αντικρούσεως ότι η ιταλική νομοθεσία δεν απαγορεύει ρητώς τη θήρα κατά τις προαναφερθείσες περιόδους . Η περίοδος θήρας αρχίζει στις 18 Αυγούστου, δηλαδή σε εποχή κατά την οποία διάφορα είδη πτηνών που φωλεοποιούν βρίσκονται ακόμη στην Ιταλία ή διέρχονται από την ιταλική χερσόνησο επ' αυτού, ο επιστημονικός κόσμος έχει προτείνει να καθορίζεται η έναρξη της περιόδου θήρας σε μία και μόνο ημερομηνία, όχι προγενέστερη της τρίτης Κυριακής του Σεπτεμβρίου . Η περίοδος θήρας τερματίζεται στις 10 Μαρτίου, ενώ τα αποδημητικά πτηνά ταξιδεύουν ακόμη προς τους τόπους φωλεοποιήσεως από τις πρώτες ημέρες του Φεβρουαρίου . 'Εχει ζητηθεί να καθορίζεται η λήξη της περιόδου θήρας σε ημερομηνία όχι μεταγενέστερη της 31ης Ιανουαρίου .
22 Η ιταλική κυβέρνηση αντιτάσσει ότι το άρθρο 7, παράγραφος 4, της οδηγίας δεν επιβάλλει συγκεκριμένες ημερομηνίες ενάρξεως και πέρατος της θήρας . Το άρθρο 11 του νόμου προβλέπει διαφοροποίηση των ημερομηνιών ενάρξεως και λήξεως της θήρας για τα διάφορα είδη, ενόψει ακριβώς των διαφόρων περιόδων φωλεοποιήσεως και των διαφόρων σταδίων αναπαραγωγής και εξαρτήσεως . 'Οσον αφορά την επιστροφή των πτηνών στον τόπο φωλεοποιήσεως, το προαναφερόμενο διάταγμα της 20ής Δεκεμβρίου 1979 περιορίζει πράγματι μέχρι τις 28 Φεβρουαρίου τη θήρα για ορισμένα είδη αποδημητικών και μέχρι τις 10 Μαρτίου για άλλα είδη . Η αιτίαση δεν είναι βάσιμη επειδή δεν αναφέρεται στο κατά πόσο καθορίστηκαν ορθώς οι ημερομηνίες που προβλέπονται για την έναρξη και τη λήξη της θήρας .
23 'Οσον αφορά το βάσιμο της αιτίασης που προβλήθηκε κατά την πριν από την άσκηση της προσφυγής διοικητικής διαδικασίας, καθώς και με την προσφυγή, πρέπει καταρχάς να γίνει δεκτό ότι, αντίθετα από ό,τι ισχυρίστηκε η Επιτροπή, η ιταλική νομοθεσία λαμβάνει υπόψη, με τις διατάξεις του άρθρου 11 του νόμου και του διατάγματος της 20ής Δεκεμβρίου 1979, τις διάφορες περιόδους προστασίας των πτηνών στις οποίες αναφέρεται το άρθρο 7, παράγραφος 4, της οδηγίας . Πράγματι, η εν λόγω ιταλική νομοθεσία προβλέπει διαφορετικές ημερομηνίες ενάρξεως και λήξεως της θήρας για τα διάφορα είδη πτηνών, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές περιόδους φωλεοποιήσεώς τους και τα διαφορετικά στάδια αναπαραγωγής και εξαρτήσεώς τους και, όσον αφορά τα αποδημητικά είδη, την επιστροφή τους στον τόπο φωλεοποιήσεως . Ως προς αυτό, η αιτίαση της Επιτροπής δεν μπορεί να γίνει δεκτή .
24 Ως προς τη μομφή που αφορά το κατά πόσον καθορίστηκαν ορθώς οι ημερομηνίες ενάρξως και λήξεως της περιόδου θήρας που προβλέπει η ιταλική νομοθεσία για ορισμένα είδη πτηνών, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η Επιτροπή την προέβαλε για πρώτη φορά με το υπόμνημα απαντήσεώς της . Δεδομένου ότι ο εν λόγω ισχυρισμός διευρύνει την αιτίαση που αποτέλεσε το αντικείμενο της πριν από την άσκηση της προσφυγής διαδικασίας και της προσφυγής, το ζήτημα που αναφέρεται στο κατά πόσον καθορίστηκαν ορθώς οι ημερομηνίες των διαφόρων περιόδων θήρας δεν μπορεί να εξεταστεί .
25 Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, η τρίτη αιτίαση της Επιτροπής πρέπει να απορριφθεί .
Τέταρτη αιτίαση : χρησιμοποίηση αυτόματων και ημιαυτόματων όπλων
26 Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι το άρθρο 9 του νόμου επιτρέπει τη χρησιμοποίηση επαναληπτικών τυφεκίων και ημιαυτόματων τυφεκίων τριών βολών . Η εν λόγω διάταξη της ιταλικής νομοθεσίας δεν συνιστά ακριβή εφαρμογή του άρθρου 8, παράγραφος 1, και του παραρτήματος ΙV της οδηγίας .
27 Αντίθετα, η ιταλική κυβέρνηση προβάλλει ότι με την αμφισβητούμενη διάταξη προβλέπεται ένας τεχνικός μηχανισμός για τη μείωση του αριθμού των βολών . Ο εν λόγω μηχανισμός αποσκοπεί στο να αποκλείεται η δυνατότητα εισαγωγής πλέον των δύο φυσιγγίων στο γεμιστήρα του τυφεκίου, ενώ ένα τρίτο φυσίγγιο μπορεί να εισαχθεί απευθείας στη θαλάμη του όπλου . Επομένως, η ιταλική κανονιστική ρύθμιση δεν είναι αντίθετη προς τη διάταξη της οδηγίας .
28 Ενόψει των διαφορετικών αυτών απόψεων, πρέπει καταρχάς να ληφθούν υπόψη το κείμενο της ιταλικής νομοθετικής διατάξεως και το κείμενο της διατάξεως της οδηγίας . Δυνάμει του άρθρου 9 του νόμου "επιτρέπεται η θήρα με τυφέκιο ... επαναληπτικό ή ημιεπαναληπτικό, που περιορίζεται με κατάλληλο τεχνικό μηχανισμό σε βολή τριών φυσιγγίων κατ' ανώτατο όριο ...". Αντίθετα, κατά το άρθρο 8, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το παράρτημα ΙV, στοιχείο α ), της οδηγίας, τα κράτη μέλη υπέχουν την υποχρέωση να απαγορεύουν, ειδικότερα, τα ημιαυτόματα ή αυτόματα όπλα των οποίων ο γεμιστήρας μπορεί να χωρέσει περισσότερα από δύο φυσίγγια .
29 Η σύγκριση των δύο αυτών κειμένων επιτρέπει τη διαπίστωση ότι το άρθρο 9 του νόμου περιλαμβάνει πράγματι την απαγόρευση των όπλων με τα οποία μπορούν να ριφθούν περισσότερες από τρεις βολές . Εξάλλου, είναι βέβαιο ότι η οδηγία δεν απαγορεύει την εισαγωγή ενός τρίτου φυσιγγίου στη θαλάμη του όπλου . Επομένως, η οδηγία δεν εμποδίζει μια νομοθεσία να επιτρέπει τη χρησιμοποίηση όπλων με τα οποία μπορούν να ριφθούν τρεις διαδοχικές βολές, εφόσον εξασφαλίζεται ότι οι γεμιστήρες των εν λόγω όπλων μπορούν να χωρέσουν μόνο δύο φυσίγγια . Σχετικά μ' αυτό, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η ιταλική διάταξη περιορίζει ακριβώς τη χρησιμοποίηση των όπλων σε αυτά με τα οποία μπορούν να ριφθούν τρεις μόνο διαδοχικές βολές . Δεδομένου ότι ένα φυσίγγιο μπορεί να βρίσκεται στη θαλάμη του όπλου, η αναφορά στην εν λόγω ιταλική διάταξη του κατάλληλου τεχνικού μηχανισμού που περιορίζει τη βολή σε τρία φυσίγγια κατ' ανώτατο όριο αρκεί ώστε να εξασφαλίζεται ότι ο γεμιστήρας δεν μπορεί να χωρέσει περισσότερα από δύο φυσίγγια . Υπό τις περιστάσεις αυτές, πρέπει να θεωρηθεί ότι το άρθρο 9 του νόμου διασφαλίζει ορθά την πλήρη εφαρμογή του άρθρου 8, παράγραφος 1, της οδηγίας .
30 Επομένως, η τέταρτη αιτίαση της Επιτροπής δεν είναι βάσιμη .
Πέμπτη αιτίαση : αρμοδιότητα των διοικητικών περιφερειών να επιτρέπουν τη σύλληψη και την πώληση αποδημητικών πτηνών
31 Κατά την Επιτροπή, το άρθρο 18, δεύτερη παράγραφος, του νόμου είναι αντίθετο προς τα άρθρα 7 και 8 της οδηγίας, καθόσον παρέχει στις ιταλικές περιφέρειες ευρεία εξουσία να επιτρέπουν τη σύλληψη με οποιαδήποτε μέθοδο και την πώληση αποδημητικών πτηνών, ακόμη και εκτός της περιόδου θήρας .
32 Η ιταλική κυβέρνηση αμφισβητεί ότι η επίδικη διάταξη παρέχει ευρεία εξουσία εκτιμήσεως στις διοικητικές περιφέρειες, οι οποίες δεν μπορούν να μην εφαρμόζουν τις διατάξεις του νόμου και της οδηγίας . Πράγματι, οι περιφέρειες οφείλουν να ρυθμίζουν με ακρίβεια τις εγκαταστάσεις που προσφέρονται για τη σύλληψη των αποδημητικών πτηνών . Η δυνατότητα χρησιμοποιήσεως των πτηνών για ψυχαγωγικούς σκοπούς σε εμποροπανηγύρεις και παραδοσιακές αγορές καλύπτεται με το άρθρο 2 της οδηγίας . Τέλος, τα αποδημητικά πτηνά μπορούν να συλλαμβάνονται μόνο σε περιορισμένο και καθοριζόμενο εκ των προτέρων αριθμό για καθένα από τα είδη αυτά . Επομένως, η διάταξη συνιστά παρέκκλιση προβλεπόμενη με το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας .
33 Η διάσταση αυτή απόψεων επιβάλλει την προκαταρκτική διασαφήνιση του περιεχομένου της αιτίασης . Η αιτίαση αυτή πρέπει να εκληφθεί υπό την έννοια ότι δεν αφορά ούτε την αρμοδιότητα που χορηγήθηκε στις περιφέρειες στον τομέα της θήρας ούτε τις νομοθετικές ή διοικητικές ρυθμίσεις που θέσπισαν οι εν λόγω περιοχές . Πράγματι, η αιτίαση αναφέρεται μόνο στο γεγονός ότι το ίδιο το άρθρο 18, δεύτερη παράγραφος, είτε δεν μεταφέρει τις υποχρεώσεις και τις απαιτήσεις της οδηγίας, όσον αφορά τις θηρευτικές μεθόδους, την πώληση και τις περιόδους θήρας σχετικά με τα αποδημητικά πτηνά, είτε δεν επιτάσσει στις περιφέρειες να τις λαμβάνουν υπόψη .
34 'Οσον αφορά τις διατάξεις του άρθρου 18 του νόμου, πρέπει να υπομνηστεί ότι με τη δεύτερη παράγραφο ορίζεται ότι, κατόπιν γνωμοδοτήσεως ενός συγκεκριμένου επιστημονικού ιδρύματος, οι περιφέρειες μπορούν να διαχειρίζονται οι ίδιες ή να επιτρέπουν με επακριβή κανονιστική ρύθμιση, τις εγκαταστάσεις που προορίζονται για τη σύλληψη και τη διάθεση με σκοπό την κράτηση των αποδημητικών πτηνών . Προς τούτο, μπορούν να επιτρέπουν τη χρησιμοποίηση μέσων και εγκαταστάσεων συλλήψεως, να ορίζουν ίδιες περιόδους συλλήψεως και να καθορίζουν τον κατάλογο των πτηνών που μπορούν να είναι αντικείμενο θηρευτικών πράξεων ακόμη και εκτός των περιόδων θήρας που προβλέπονται με το άρθρο 11 του νόμου . Ωστόσο, το άρθρο 18 διασαφηνίζει ότι τα αποδημητικά είδη μπορούν να συλλαμβάνονται μόνο με σκοπό την κράτησή τους, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν ως ζωντανοί κράχτες κατά τη θήρα κατόπιν ενέδρας ή ενόψει της χρησιμοποιήσεώς τους για ψυχαγωγικούς σκοπούς σε εμποροπανηγύρεις ή παραδοσιακές αγορές . Τα είδη αυτά μπορούν να συλλαμβάνονται σε περιορισμένο και καθοριζόμενο εκ των προτέρων αριθμό για κάθε είδος .
35 Σχετικά με αυτό, πρέπει να γίνει δεκτό ότι με το άρθρο 18, δεύτερη παράγραφος, παρέχεται στις περιφέρειες η αρμοδιότητα να ρυθμίζουν τις περιόδους θήρας για τα αποδημητικά είδη καθώς και τα μέσα, τις εγκαταστάσεις ή τις μεθόδους συλλήψεως, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι απαιτήσεις των άρθρων 7 και 8 της οδηγίας .
36 Η ιταλική κυβέρνηση προβάλλει σχετικώς τρία επιχειρήματα . Πρώτον, ότι η κανονιστική αρμοδιότητα μπορεί να ασκείται μόνον κατόπιν γνωμοδοτήσεως ενός επιστημονικού ιδρύματος, δεύτερον, ότι η διάταξη του άρθρου 18 του νόμου δικαιολογείται βάσει του άρθρου 2 της οδηγίας και, τρίτον, ότι η εν λόγω διάταξη εμπίπτει στην εξαίρεση του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο γ ), της οδηγίας .
37 'Οσον αφορά το πρώτο επιχείρημα, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, ακόμη και αν οι περιφέρειες υποχρεούνται να ζητήσουν τη γνώμη ενός επιστημονικού ιδρύματος, πριν τεθεί σε ισχύ η κανονιστική τους ρύθμιση, εφόσον η διατυπωθείσα από το ίδρυμα γνώμη δεν είναι δεσμευτική, η υποχρέωση αυτή δεν εξασφαλίζει το ότι τηρούνται οι απαιτήσεις της οδηγίας . Ως προς το δεύτερο επιχείρημα, πρέπει να τονιστεί ότι το άρθρο 2, όπως παρατηρήθηκε ήδη πιο πάνω, δεν συνιστά αυτοτελή παρέκκλιση από τις υποχρεώσεις και τις απαιτήσεις της οδηγίας .
38 'Οσον αφορά το τρίτο επιχείρημα που αντλείται από το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο γ ), της οδηγίας, η διάταξη αυτή επιτρέπει πράγματι στα κράτη μέλη να παρεκκλίνουν, μεταξύ άλλων, από τα άρθρα 7 και 8, προκειμένου να επιτραπεί υπό αυστηρά ελεγχόμενους όρους και κατά τρόπο επιλεκτικό η σύλληψη, η κράτηση ή οποιαδήποτε άλλη ορθολογική εκμετάλλευση ορισμένων πτηνών σε μικρές ποσότητες . Είναι προφανές ότι η σύλληψη και η διάθεση πτηνών ακόμη και εκτός των περιόδων θήρας με σκοπό την κράτησή τους προκειμένου να χρησιμεύσουν ως ζωντανοί κράχτες ή για να χρησιμοποιηθούν για ψυχαγωγικούς σκοπούς σε εμποροπανηγύρεις και αγορές, μπορεί να αντιστοιχεί σε ορθολογική εκμετάλλευση, επιτρεπόμενη από το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο γ ).
39 Ωστόσο, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, πρώτον, η εν λόγω διάταξη ουδόλως αναφέρεται στο άρθρο 9, παράγραφος 1, κατά το οποίο εξαίρεση από τα άρθρα 7 και 8 της οδηγίας παρέχεται μόνον αν δεν υπάρχει άλλη ικανοποιητική λύση .
Δεύτερον, ενώ με το άρθρο 18 του νόμου εξουσιοδοτούνται οι περιφέρειες να επιτρέπουν τη χρησιμοποίηση των μέσων και εγκαταστάσεων συλλήψεως, να ορίζουν τις περιόδους συλλήψεως και να καθορίζουν τον κατάλογο των πτηνών που μπορούν να θηρεύονται, δεν αναφέρει, αντίθετα από τις απαιτήσεις της παραγράφου 2 του άρθρου 9 της οδηγίας, ούτε τα μέσα, εγκαταστάσεις ή μεθόδους συλλήψεως ή θανατώσεως που επιτρέπονται, ούτε τις από χρονικής και τοπικής απόψεως περιστάσεις υπό τις οποίες μπορούν να εφαρμοστούν οι εξαιρέσεις, ούτε τα είδη που αποτελούν αντικείμενο εξαιρέσεων . 'Ομως, παρόμοια κριτήρια και όροι είναι αναγκαίοι προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι η εξαίρεση εφαρμόζεται κατά τρόπο αυστηρώς ελεγχόμενο και επιλεκτικό . Πράγματι, το γεγονός ότι με αυτό το ίδιο το άρθρο 18, δεύτερη παράγραφος, του νόμου δεν θεσπίζονται τα κριτήρια και οι όροι που προβλέπονται με το άρθρο 9, παράγραφος 2, της οδηγίας, ούτε υποχρεώνονται οι περιφέρειες να λαμβάνουν υπόψη τους εν λόγω όρους και κριτήρια, συνεπάγεται έλλειψη ασφαλείας δικαίου όσον αφορά τις υποχρεώσεις που πρέπει να τηρούν οι περιφέρειες με τις κανονιστικές τους ρυθμίσεις . Επομένως, δεν εξασφαλίζεται ότι η σύλληψη ορισμένων ειδών πτηνών περιορίζεται στο απολύτως ελάχιστο όριο, ότι η περίοδος συλλήψεως δεν συμπίπτει, χωρίς αυτό να επιβάλεται εξ ανάγκης, με τις περιόδους κατά τις οποίες η οδηγία επιδιώκει την επίτευξη ειδικής προστασίας και ότι τα μέσα, οι εγκαταστάσεις ή οι μέθοδοι συλλήψεως δεν είναι μαζικές και όχι επιλεκτικές ή δεν μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα την τοπική εξαφάνιση ενός είδους . Από αυτό προκύπτει ότι τα ουσιώδη στοιχεία του άρθρου 9 της οδηγίας δεν έχουν μεταφερθεί κατά τρόπο πλήρη, σαφή και βέβαιο στην ιταλική κανονιστική ρύθμιση .
40 Επομένως, η πέμπτη αιτίαση της Επιτροπής πρέπει να γίνει δεκτή .
'Εκτη αιτίαση : χρησιμοποίηση αποδημητικών πτηνών ως ζωντανών κραχτών
41 Η Επιτροπή, με το έγγραφο οχλήσεως, την αιτιολογημένη γνώμη και την προσφυγή προσάπτει στην ιταλική κυβέρνηση ότι με το άρθρο 18 του νόμου επιτρέπει επίσης τη χρησιμοποίηση αποδημητικών πτηνών ως ζωντανών κραχτών για τη θήρα, κατά παράβαση του άρθρου 8 της οδηγίας . Με το υπόμνημα απαντήσεώς της, ανέπτυξε την αιτίαση αυτή διασαφηνίζοντας ότι δεν αφορά το γεγονός ότι με το άρθρο 18 του νόμου επιτρέπεται η χρήση ζωντανών κραχτών, αλλ' ότι η εν λόγω διάταξη δεν απαγορεύει την τύφλωση και τον ακρωτηριασμό των πτηνών-κραχτών .
42 Η ιταλική κυβέρνηση αντιτάσσει ότι με το άρθρο 18, δεύτερη παράγραφος, του νόμου επιτρέπεται μόνο η χρησιμοποίηση αποδημητικών πτηνών ως ζωντανών κραχτών όχι όμως η τύφλωση ή ο ακρωτηριασμός των πτηνών αυτών . Με το άρθρο 20, στοιχείο ο ), του νόμου απαγορεύεται ρητά να χρησιμοποιούνται τυφλωμένοι ζωντανοί κράχτες . Η διασάφηση με το υπόμνημα απαντήσεως συνιστά απαράδεκτη διεύρυνση της αιτίασης, όπως αυτή διατυπώθηκε αρχικά .
43 'Οσον αφορά το επιχείρημα που η ιταλική κυβέρνηση αντλεί από την απαράδεκτη διεύρυνση της αιτίασης, πρέπει να γίνει δεκτό ότι στην προσφυγή η Επιτροπή επανέλαβε κατά λέξη την αιτίαση που είχε ήδη διατυπώσει κατά την πριν από την άσκηση της προσφυγής διαδικασία, δηλαδή τη μη μεταφορά του άρθρου 8 της οδηγίας στην ιταλική κανονιστική ρύθμιση . Με το υπόμνημά της απαντήσεως, υπέμνησε ότι το άρθρο 8 της οδηγίας, παραπέμποντας στο παράρτημα ΙV της οδηγίας, απαγορεύει τη χρήση ζωντανών κραχτών, όχι μόνο τυφλωμένων αλλ' επίσης ακρωτηριασμένων . Μολονότι η αιτίαση που διατύπωσε η Επιτροπή κατά την πριν από την άσκηση της προσφυγής διαδικασία και με την προσφυγή είναι, ατυχώς, πολύ συνοπτική, εντούτοις δεν παύει να συγκεντρώνει όλα τα στοιχεία που καθιστούν δυνατό στην ιταλική κυβέρνηση να αντιληφθεί το περιεχόμενο της αιτίασης που της προσάπτεται και να της παρασχεθεί η δυνατότητα να αμυνθεί . Πράγματι, υφίστανται όλα τα στοιχεία που επιτρέπουν να εκτιμηθεί το περιεχόμενο της αιτίασης : η διάταξη που παραβιάσθηκε, δηλαδή το άρθρο 8 της οδηγίας, ο κανόνας του εθνικού δικαίου, που θεωρείται ότι συνιστά παράβαση, δηλαδή το άρθρο 18 του νόμου, και η θεμελίωση της αιτίασης, δηλαδή η επιτρεπόμενη ενέργεια κατ' αντίθεση προς τις διατάξεις του άρθρου 8 . Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, η ένσταση απαραδέκτου που προέβαλε η ιταλική κυβέρνηση δεν μπορεί να γίνει δεκτή .
44 'Οσον αφορά την ουσία της αιτίασης, πρέπει να γίνει δεκτό ότι με το άρθρο 18, δεύτερη παράγραφος, του νόμου επιτρέπεται στις περιφέρειες να παρέχουν άδεια για τη χρησιμοποίηση αποδημητικών πτηνών ως ζωντανών κραχτών κατά τη θήρα κατόπιν ενέδρας, με το άρθρο δε 20, στοιχείο ο ), απαγορεύεται μόνο η χρησιμοποίηση τυφλωμένων ζωντανών κραχτών . Από αυτό έπεται ότι το άρθρο 18, δεύτερη παράγραφος, σε συνδυασμό με το άρθρο 20, στοιχείο ο ), του νόμου, δεν απαγορεύει ρητά στις περιφέρειες να επιτρέπουν την κράτηση και, κατά μείζονα λόγο, τη χρησιμοποίηση αποδημητικών πτηνών προκειμένου να χρησιμοποιούνται ως ακρωτηριασμένοι ζωντανοί κράχτες κατά τη θήρα κατόπιν ενέδρας . Ωστόσο, η οδηγία απαγορεύει τη χρησιμοποίηση αυτή .
45 Επομένως, η αιτίαση της Επιτροπής πρέπει να γίνει δεκτή .
46 Πρέπει επομένως να αναγνωριστεί ότι η Ιταλική Δημοκρατία, μη θεσπίζοντας εντός της ταχθείσας προθεσμίας όλες τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις, προκειμένου να συμμορφωθεί με την οδηγία 79/409 του Συμβουλίου, της 2ας Απριλίου 1979, περί διατηρήσεως των αγρίων πτηνών, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη Συνθήκη ΕΟΚ .
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
47 Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα . Σύμφωνα όμως με την παράγραφο 3, πρώτο εδάφιο, του ίδιου άρθρου, το Δικαστήριο μπορεί να συμψηφίσει εν όλω ή εν μέρει τα δικαστικά έξοδα σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων . Δεδομένου ότι η Επιτροπή νίκησε μόνο εν μέρει, τα δικαστικά έξοδα πρέπει να συμψηφιστούν .
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
αποφασίζει :
1)Η Ιταλική Δημοκρατία, μη θεσπίζοντας εντός της ταχθείσας προθεσμίας όλες τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις προκειμένου να συμμορφωθεί με την οδηγία 79/409/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 2ας Απριλίου 1979, περί διατηρήσεως των αγρίων πτηνών, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη Συνθήκη ΕΟΚ .
2 ) Κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά του έξοδα .