62017CC0660
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
WAHL
ippreżentati fl‑24 ta’ Jannar 2019 (
1
)
Kawża C‑660/17 P
RF
vs
Il-Kummissjoni Ewropea
“Appell — Nuqqas ta’ osservanza tat-terminu għall-preżentata ta’ rikors quddiem il-Qorti Ġenerali — Difiża — Dewmien anormali fil-kunsinna postali — Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea — Eżistenza ta’ każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri — Kriterji ta’ evalwazzjoni”
1.
Sabiex jiġu żgurati opportunitajiet ugwali għall-partijiet quddiem il-qrati, it-termini proċedurali huma, fil-prinċipju, obbligatorji fin-natura tagħhom. Madankollu, kif jiġri f’ħafna mill-ġurisdizzjonijiet nazzjonali, nuqqas ta’ osservanza ma’ dawn it-termini mhux dejjem iwassal għal dekadenza quddiem il-Qrati tal-Unjoni. B’mod partikolari, f’konformità mat-tieni paragrafu tal-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, “[e]bda dritt ma jintilef bħala riżultat ta’ l-iskadenza tat-termini, jekk il-parti interessata tipprova l-eżistenza ta’ każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri”.
2.
Fid-digriet appellat (
2
), ir-rikors għal annullament ta’ RF ġie ddikjarat manifestament inammissibbli minħabba li r-rikors kien tardiv. Il-Qorti Ġenerali qieset li RF ma setgħetx tistabbilixxi l-eżistenza ta’ każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri sabiex tiġġustifika r-raġuni għalfejn ma osservatx it-terminu rilevanti għall-preżentata tal-oriġinal iffirmat tar-rikors fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali. Hija qieset, b’mod partikolari, li dewmien sinjifikattiv ikkawżat minn problemi tekniċi interni tal-fornitur tas-servizz postali inkwistjoni ma jikkostitwixxix każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri.
3.
Dan l-appell ippreżentat minn RF jippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tipprovdi gwida dwar kif għandu jiġi interpretat l-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea. Għalhekk, dan jagħti lill-Qorti tal-Ġustizzja opportunità tajba sabiex tiċċara l-ġurisprudenza tagħha fir-rigward tat-tifsira ta’ każ fortuwitu, li, b’mod kunċettwali, hija marbuta strettament ma’ forza maġġuri.
I. Il-kuntest ġuridiku
A.
L-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea
4.
L-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, li jagħmel parti mit-Titolu III tiegħu, jistabbilixxi:
“Ir-Regoli tal-Proċedura jistabbilixxi perijodi ta’ grazzja fuq konsiderazzjonijiet ta’ distanza.
Ebda dritt ma jintilef bħala riżultat ta’ l-iskadenza tat-termini, jekk il-parti interessata tipprova l-eżistenza ta’ każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri.”
5.
L-Artikolu 53 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea jaqra:
“Il-proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali tiġi regolata bit-Titolu III.
Il-Proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali tiġi preċizata u kompletata, safejn ikun meħtieġ, mir-Regoli tal-Proċedura. […]”
B.
Ir-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali
6.
It-Titolu III tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali (
3
) jikkonċerna rikorsi diretti. It-Taqsima 4 tal-Kapitolu 1 ta’ dan it-titolu tistabbilixxi r-regoli dwar it-termini.
7.
L-Artikolu 58 jaqra:
“1.   It-termini proċedurali previsti fit-Trattati, fl-Istatut u f’dawn ir-Regoli għandhom jiġu kkalkolati kif ġej:
[…]
(b)
terminu espress f’ġimgħat, f’xhur jew fi snin għandu jiskadi mat-tmiem tal-jum li, fl-aħħar ġimgħa, fl-aħħar xahar jew fl-aħħar sena, ikollu l-istess isem jew l-istess numru bħall-jum li matulu seħħ l-avveniment jew twettaq l-att li minnu għandu jiġi kkalkolat it-terminu; jekk, fil-każ ta’ terminu espress f’xhur jew fi snin, il-jum stabbilit għall-iskadenza ta’ dan it-terminu ma jinzertax fl-aħħar xahar, it-terminu għandu jiskadi mat-tmiem tal-aħħar jum ta’ dan ix-xahar;
[…]”
8.
L-Artikolu 60 ta’ din l-istess taqsima jikkonċerna t-terminu għal raġuni ta’ distanza. Dan jistabbilixxi li “[t]-termini proċedurali għandhom jiżdiedu b’terminu fiss ta’ għaxart ijiem għal raġuni ta’ distanza”.
9.
Il-Kapitolu 2 tat-Titolu III jikkonċerna l-atti proċedurali. L-Artikolu 72 jipprovdi:
“1.   Att proċedurali għandu jiġi ppreżentat fir-Reġistru jew fuq karta, jekk ikun il-każ wara t-trażmissjoni ta’ kopja tal-oriġinal ta’ dan l-att permezz ta’ faks skont l-Artikolu 73(3), jew permezz tal-mod imsemmi fid-deċiżjoni tal-Qorti Ġenerali adottata bis-saħħa tal-Artikolu 74.
2.   Kull att proċedurali għandu jkollu data. Għall-finijiet tat-termini proċedurali, huma biss id-data u s-siegħa fil-Gran Dukat tal-Lussemburgu tal-preżentata fir-Reġistru li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni.
[…]”
10.
L-Artikolu 73 ta’ dawn ir-regoli jipprovdi:
“[…]
2.   [L-oriġinal fuq karta ta’ kull att proċedurali], flimkien mal-annessi kollha li jissemmew fih, għandu jiġi ppreżentat flimkien ma’ tliet kopji għall-Qorti Ġenerali u kopja għal kull parti fil-kawża. Dawn il-kopji għandhom ikunu awtentikati mill-parti li tippreżentahom.
3.   B’deroga mit-tieni sentenza tal-Artikolu 72(2), id-data u s-siegħa li fihom kopja kompleta tal-oriġinal iffirmat ta’ att proċedurali, […] tasal fir-Reġistru permezz ta’ faks, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-osservanza tat-termini proċedurali jekk l-oriġinal iffirmat tal-att […] jiġi ppreżentat fir-Reġistru sa mhux iktar tard minn għaxart ijiem wara. L-Artikolu 60 ma huwiex applikabbli għal dan it-terminu ta’ għaxart ijiem.”
C.
Regoli oħra rilevanti
11.
Id-Dispożizzjonijiet Prattiċi għall-Implementazzjoni tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali (iktar ’il quddiem id-“Dispożizzjonijiet Prattiċi tal-Qorti Ġenerali”) (
4
) jistabbilixxu, fir-rigward tal-preżentata ta’ atti proċedurali, inter alia:
“79. Id-data tal-preżentata ta’ att proċedurali permezz ta’ faks għandha tittieħed inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-osservanza ta’ terminu biss fil-każ li d-dokument oriġinali ffirmat bl-idejn mir-rappreżentant, li kien is-suġġett tat-trażmissjoni permezz ta’ faks, jiġi ppreżentat fir-Reġistru mhux iktar tard minn għaxart ijiem wara, kif previst fl-Artikolu 73(3) tar-Regoli tal-Proċedura.
80. Id-dokument oriġinali ffirmat bl-idejn mir-rappreżentant għandu jintbagħat mingħajr dewmien, immedjatament wara li jintbagħat permezz ta’ faks, mingħajr ma jsirulu korrezzjonijiet jew emendi, lanqas dawk minuri.
81. Fil-każ ta’ differenza bejn id-dokument oriġinali ffirmat bl-idejn mir-rappreżentant u l-kopja li tkun waslet preċedentement fir-Reġistru permezz ta’ faks, id-data li tittieħed inkunsiderazzjoni għandha tkun dik tal-preżentata ta’ dan id-dokument oriġinali ffirmat.”
12.
L-Istruzzjonijiet Prattiċi lill-Partijiet, dwar il-Kawżi Mressqa Quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja (iktar ’il quddiem l-“Istruzzjonijiet Prattiċi tal-Qorti tal-Ġustizzja”) (
5
) jipprovdu, fir-rigward tal-preżentata u t-trażmissjoni tal-atti proċedurali, inter alia:
“42.
[…] att proċedurali jista’ jintbagħat lill-Qorti tal-Ġustizzja wkoll permezz tal-posta […] skont l-Artikolu 57(7) tar-Regoli tal-Proċedura, huma biss id-data u l-ħin tal-preżentata tal-oriġinal fir-Reġistru li jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-finijiet tat-termini proċedurali. Għaldaqstant, sabiex tiġi evitata d-dekadenza, huwa rrakkomandat li l-att inkwistjoni jintbagħat numru ta’ ġranet qabel l-iskadenza tat-terminu mogħti għall-preżentata tal-att, permezz ta’ ittra rreġistrata jew permezz ta’ servizz ta’ courier espress.
43.
[…] għall-finijiet tal-osservanza tat-termini proċedurali, il-preżentata ta’ [kopja ta’] att [iffirmat] permezz ta’ [faks jew ittra elettronika] tgħodd biss jekk l-oriġinal iffirmat tal-att […] jasal fir-Reġistru sa mhux iktar tard minn għaxart ijiem wara li tintbagħat [il-kopja]. Għaldaqstant, dan l-oriġinal għandu jintbagħat mingħajr dewmien, immedjatament wara li tintbagħat il-kopja u mingħajr ma jsirulu korrezzjonijiet jew emendi, lanqas dawk minuri. Fil-każ ta’ differenza bejn l-oriġinal iffirmat u l-kopja trażmessa preċedentement, tittieħed inkunsiderazzjoni biss id-data tal-preżentata tal-oriġinal iffirmat.”
II. Il-fatti li wasslu għall-kawża u d-digriet appellat
13.
Ir-rikors ta’ RF, intiż għall-annullament tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2016)5925 final tal‑15 ta’ Settembru 2016, li tiċħad l-ilment fil-Każ COMP AT.40251 – Trasport bil-ferrovija, ġarr ta’ merkanzija (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kontenzjuża”), ġie trażmess lill-Qorti Ġenerali permezz ta’ faks fit‑18 ta’ Novembru 2016. L-oriġinal iffirmat wasal għand il-Qorti Ġenerali fil‑5 ta’ Diċembru 2016, 17‑il jum wara t-trażmissjoni tal-kopja tar-rikors permezz ta’ faks.
14.
Fir-rigward tat-terminu proċedurali applikabbli, il-Qorti Ġenerali għamlet il-konstatazzjonijiet li ġejjin: (1) id-deċiżjoni kontenzjuża ġiet innotifikata lil RF fid‑19 ta’ Settembru 2016; (2) f’konformità mas-sitt paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE, il-preżentata ta’ rikors għal annullament kellha tkun fi żmien xahrejn wara n-notifika; (3) fuq il-bażi ta’ applikazzjoni magħquda tal-Artikolu 58(1) u tal-Artikolu 60 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali, it-terminu għall-preżentata ta’ rikors skada fid‑29 ta’ Novembru 2016 f’nofsillejl; (4) skont l-Artikolu 73(3) tar-Regoli tal-Proċedura, il-kopja trażmessa permezz ta’ faks qabel l-iskadenza ta’ dan it-terminu ma setgħetx tittieħed inkunsiderazzjoni għall-finijiet ta’ determinazzjoni tad-data li fiha r-rikors ġie ppreżentat, peress li l-oriġinal iffirmat ma kienx wasal għand ir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fi żmien għaxart ijiem mit-trażmissjoni tal-kopja, kif stabbilit f’din id-dispożizzjoni; u (5) konsegwentement il-preżentata tar-rikors kienet tardiva (
6
).
15.
Mid-digriet appellat jidher ukoll li l-oriġinal iffirmat kien intbagħat bil-posta fl-istess jum ta’ meta ġiet trażmessa kopja tar-rikors lill-Qorti Ġenerali permezz ta’ faks. Mandankollu, skont RF, iż-żmien użat (17‑il jum) minn Poczta Polska, l-operatur postali ewlieni fil-Polonja, biex iwassal il-pakkett li kellu fih l-oriġinal iffirmat, qabeż it-tul normali tal-kunsinna. Peress li l-kunsinna tardiva ġiet ikkawżata minn problema teknika interna f’Poczta Polska, RF affermat li hija kienet aġixxiet bid-diliġenza kollha li setgħet tkun raġonevolment mistennija minnha. Hija qieset, b’mod partikolari, li l-preżentata tal-oriġinal kienet tardiva minħabba każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri fis-sens tal-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja u, konsegwentement, ir-rikors ma għandux jitqies dekadenti (
7
).
16.
Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk iċ-ċirkustanzi li bbażat fuqhom RF kinux suffiċjenti sabiex jistabbilixxu l-eżistenza ta’ każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri, il-Qorti Ġenerali fakkret li, l-ewwel nett, it-termini għall-bidu ta’ proċedura huma obbligatorji fin-natura tagħhom; it-tieni nett, wieħed jista’ jibbaża ruħu fuq każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri biss f’ċirkustanzi eċċezzjonali; u t-tielet nett, f’konformità mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, ir-rikorrent għandu jissorvelja bir-reqqa l-iżvolġiment tal-proċedura mibdija u, b’mod partikolari, juri diliġenza sabiex josserva t-termini previsti (
8
).
17.
Il-Qorti Ġenerali sussegwentement kompliet tiddikjara li rikorrent ma jistax jibbaża ruħu fuq każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri f’ċirkustanzi fejn persuna diliġenti u prudenti kienet tkun kapaċi tevita l-iskadenza tal-perijodu previst sabiex jingħata bidu għall-proċedura. Il-Qorti Ġenerali qieset ukoll li huwa biss avveniment li ma jistax jiġi evitat u li għalhekk jikkostitwixxi r-raġuni deċiżiva għad-dekadenza li jista’ jitqies bħala każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri (
9
).
18.
Barra minn hekk, skont il-Qorti tal-Ġenerali, mill-Artikolu 73(3) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali ma jistax jiġi dedott li kunsinna postali li taqbeż 1-10 ijiem li sar riferiment għalihom f’din id-dispożizzjoni tkun awtomatikament tikkostitwixxi każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri (
10
). B’rabta ma’ dan, hija għamlet riferiment għad-digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja f’Faktor B. i W. Gęsina (
11
), kawża li mingħajr dubju għandha similaritajiet fattwali mal-kawża ineżami. F’dik il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat permezz ta’ digriet l-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali li l-appellanti ma stabbilixxietx l-eżistenza ta’ każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri (
12
).
19.
Fit-tieni lok, il-Qorti Ġenerali evalwat jekk RF stabbilixxietx l-eżistenza ta’ każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri.
20.
B’mod iktar speċifiku, il-Qorti Ġenerali eżaminat jekk id-dewmien fil-kunsinna postali kienx raġuni deċiżiva għal xiex RF ippreżentat rikors tardiv u jekk dan kienx avveniment li RF ma setgħetx tevita. Fid-dawl ta’, min-naħa l-waħda, l-ispjegazzjonijiet ipprovduti minn RF u min-naħa l-oħra, l-obbligu tagħha li tissorvelja bir-reqqa l-iżvolġiment tal-kunsinna, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li RF naqset milli tistabbilixxi l-eżistenza ta’ każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri. Hija osservat, b’mod partikolari, li RF ma pprovdiet l-ebda spjegazzjoni fir-rigward ta’ miżuri li ħadet wara li l-pakkett li kellu fih l-oriġinal ġie fdat lill-fornitur tas-servizzi postali għall-kunsinna (
13
).
21.
Għalhekk, il-Qorti Ġenerali ddikjarat ir-rikors għal annullament bħala manifestament inammissibbli.
III. Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u t-talbiet
22.
Permezz tal-appell tagħha, RF titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
—
tannulla d-digriet appellat u tibgħat lura l-kawża quddiem il-Qorti Ġenerali sabiex teżaminaha mill-ġdid u tadotta deċiżjoni fil-mertu li tista’ tiġi appellata;
—
sussidjarjament - fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja kellha tistabbilixxi li l-kundizzjonijiet għall-adozzjoni ta’ deċiżjoni fl-aħħar istanza f’din il-kawża huma ssodisfatti - tannulla d-digriet appellat u tilqa’, fl-intier tagħhom, it-talbiet imressqa fl-ewwel istanza;
—
tikkundanna lill-Kummissjoni Ewropea għall-ispejjeż.
23.
Il-Kummissjoni titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha tiċħad l-appell u tikkundanna lil RF għall-ispejjeż.
24.
Skont l-Artikolu 76(2) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li tipproċedi mingħajr seduta għas-smigħ tal-kawża.
IV. Analiżi
25.
RF tibbaża ruħha fuq erba’ aggravji insostenn tal-appell tagħha. L-ewwel aggravju jallega li l-Qorti Ġenerali interpretat ħażin l-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea moqri flimkien mal-Artikolu 53 tiegħu. It-tieni aggravju jallega ksur tal-Artikolu 126 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali (
14
), minħabba li r-rikors ta’ RF ġie ddikjarat manifestament inammissibbli. It-tielet aggravju jallega li l-Qorti Ġenerali wettqet żball fil-konstatazzjoni li RF ma wrietx l-eżistenza ta’ każ fortuwitu fis-sens tal-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea. L-aħħar nett, permezz tar-raba’ aggravju, RF tallega li d-digriet appellat huwa vvizzjat minn ksur tal-Artikolu 1, l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 14 tal-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (iktar ’il quddiem il-“KEDB”).
26.
Il-Kummissjoni ssostni li l-aggravji invokati minn RF għandhom jiġu miċħuda bħala parzjalment infondati (l-ewwel u t-tieni aggravju) u parzjalment inammissibbli (it-tielet u r-raba’ aggravju).
A.
Evalwazzjoni
1. L-ewwel u t-tieni aggravju
27.
Bl-ewwel u t-tieni aggravju, li huma intrinsikament marbuta, RF essenzjalment issostni li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta ċaħdet ir-rikors tagħha fuq il-bażi tal-Artikolu 126 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali bħala manifestament inammissibbli (it-tieni aggravju). Dan l-iżball jirriżulta minn interpretazzjoni żbaljata tal-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (l-ewwel aggravju). B’mod iktar speċifiku, hija tafferma li l-Qorti Ġenerali wettqet żball billi kkombinat il-kunċetti ta’ “forza maġġuri” u “każ fortuwitu”. RF tafferma, f’dan ir-rigward, li d-digriet appellat joħloq konfużjoni fir-rigward tad-distinzjoni ċara stabbilita mill-awturi tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea bejn “każ fortuwitu” u “forza maġġuri”. Barra minn hekk, RF issostni li l-qari tal-Qorti Ġenerali tal-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea huwa diskriminatorju peress li jpoġġi lil dawk li jirrisjedu ’l bogħod mill-Qorti tal-Ġustizzja f’pożizzjoni żvantaġġuża.
28.
Il-Kummissjoni ma taqbilx. Hija tqis li l-Qorti Ġenerali segwiet ġurisprudenza stabbilita li ma tagħmilx distinzjoni bejn “każ fortuwitu” u “forza maġġuri”. Barra minn hekk, hija tosserva, li interpretazzjoni stretta tal-Artikolu 45 tal-Istatut, li skontu problema li nqalgħet matul il-kunsinna postali ma tistax fiha nnifisha tikkostitwixxi każ fortuwitu jew forza maġġuri, hija newtrali u ma taffettwax negattivament lil dawk li d-distanza ġeografika tagħhom mill-Qorti tal-Ġustizzja hija ikbar.
a) L-evalwazzjoni ta’ “każ fortuwitu” jew ta’ forza maġġuri” skont l-Artikolu 45 tal-Istatut: żewġ kunċetti iżda eżami wieħed
29.
Nista’ nara l-merti tal-argumenti taż-żewġ partijiet.
30.
Kif il-Kummissjoni nnotat b’mod korrett, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tikkonċerna l-possibbiltà ta’ eżenzjoni minn dekadenza fuq il-bażi tal-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea ma tagħmilx distinzjoni ċara bejn il-kunċetti ta’ każ fortuwitu u ta’ forza maġġuri. Fil-ġurisprudenza, dawn il-kunċetti jiġu spiss magħquda flimkien u eżaminati skont kriterji identiċi mingħajr spjegazzjoni ulterjuri rigward id-differenzi possibbli tagħhom.
31.
L-għeruq tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja rigward l-eżenzjonijiet mit-termini proċedurali jmorru lura għall-ġurisprudenza dwar forza maġġuri fil-qasam tar-regolamenti dwar l-agrikoltura (
15
). Il-ġurisprudenza li toħroġ minn Busseni (
16
) hija ta’ importanza partikolari peress li din il-ġurisprudenza tiddefinixxi forza maġġuri bħala li tkopri “ċirkustanzi anormali li jagħmluha impossibbli li titwettaq l-azzjoni rilevanti. Minkejja li din ma tippreżupponix impossibbiltà assoluta, din tkun teħtieġ diffikultajiet anormali, indipendenti mir-rieda tal-persuna kkonċernata u apparentement inevitabbli anki jekk tinżamm viġilanza sħiħa” (
17
).
32.
Definizzjoni simili ġiet adottata fil-kuntest ta’ termini proċedurali, definizzjoni li tkopri kemm każ fortuwitu kif ukoll forza maġġuri. Mis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’Bayer vs Il‑Kummissjoni (
18
) jista’ jiġi dedott li l-kunċetti ta’ każ fortuwitu u ta’ forza maġġuri, f’kull wieħed minnhom hemm żewġ elementi (
19
). Il-kunċetti fihom element oġġettiv, li jirrigwarda ċirkustanzi anormali u estranji għall-operatur, u element suġġettiv li jinvolvi l-obbligu, mill-persuna kkonċernata, li tħares lilha nnifisha mill-konsegwenzi tal-avveniment anormali billi tieħu miżuri xierqa mingħajr ma jkollha tagħmel sagrifiċċji eċċessivi. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja spjegat li, sabiex tkun tista’ toqgħod fuq każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri, parti għandha tissorvelja bir-reqqa l-iżvolġiment tal-proċedura mibdija u, b’mod partikolari, turi diliġenza sabiex tosserva t-termini previsti (
20
).
33.
Għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja qatt ma għamlet, sa fejn naf jien, distinzjoni ċara bejn iż-żewġ kunċetti, jidher li huwa raġonevoli li wieħed jissoponi li l-portata tagħhom ma hijiex eżatt l-istess.
34.
Kif għandhom dawn il-kunċetti jinftiehmu fil-kuntest tal-proċeduri quddiem il-qrati tal-Unjoni Ewropea?
35.
F’dan ir-rigward, inqis li forza maġġuri (vis major) tirreferi għal sett iktar limitat ta’ avvenimenti estremi, jew “atti tan-natura”. Dawn l-avvenimenti, fi kwalunkwe każ, jinkludu diżastri naturali bħal għargħar maġġuri, terremoti u urugani, iżda jistgħu wkoll jinkludu ċirkustanzi irreżistibbli (magħmula mill-bniedem) partikolari oħrajn (
21
). Għalhekk, fil-fehma tiegħi, forza maġġuri tirreferi għal forza esterna li tfixkel lill-parti milli tissodisfa obbligu u tħalli lill-istess parti mingħajr ebda alternattiva oħra ta’ azzjoni (pereżempju fil-każ fejn kunsinna ta’ oġġetti ma setgħetx tiġi mwassla minħabba li l-ajruplan li jkun qiegħed iġorrha jkun waqa’ fl-oċean).
36.
Min-naħa l-oħra, fil-fehma tiegħi, il-kunċett ta’ każ fortuwitu huwa kemxejn iktar flessibbli. Dan jista’ jinkludi sett usa’ ta’ ċirkustanzi mhux koperti mill-forza maġġuri. Dawn jistgħu jinkludu kwalunkwe numru ta’ ċirkustanzi anormali bħal interruzzjonijiet tekniċi, qtugħ tal-elettriku jew fallimenti fis-sistemi tal-komunikazzjoni.
37.
Sa ċertu punt, id-definizzjoni ta’ dawn il-kunċetti, meta mqabbla ma’ xulxin, hija kwistjoni ta’ ġudizzju personali, u jistgħu anki parzjalment jissovrapożizzjonaw lil xulxin. Minkejja l-mod ta’ kif wieħed jaqta’ linja bejn dawn iż-żewġ kunċetti, huwa ċar li dawn huma marbutin mill-qrib ma’ xulxin u jindikaw sett ta’ ċirkustanzi eċċezzjonali li fihom jistgħu jingħataw derogi mill-applikazzjoni tat-termini proċedurali — termini li f’ċirkustanzi oħra għandhom jiġu interpretati b’mod strett. Fil-fatt, applikazzjoni stretta tat-termini hija, fil-prinċipju, meħtieġa biex tiġi żgurata ċertezza legali u jiġu evitati kull diskriminazzjoni u kull trattament arbitrarju fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja (
22
).
38.
Madankollu, għandu fl-istess ħin jiġi enfasizzat li l-leġiżlatur għażel li jfassal eċċezzjoni għal dan il-prinċipju proċedurali fundamentali, regola li tagħmilha possibbli li jkun hemm deroga minn tali termini. Skont l-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, kemm każ fortuwitu kif ukoll forza maġġuri huma raġunijiet għal deroga minn dawn it-termini.
39.
Fil-fehma tiegħi, l-għażla li jiġu inklużi ż-żewġ kunċetti fl-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea tikkostitwixxi indikazzjoni b’saħħitha li l-leġiżlatur ma kellux l-intenzjoni li jinterpreta l-lista ta’ ċirkustanzi li jaqgħu taħt l-Artikolu 45 b’mod ristrett ħafna. Din l-għażla hija wkoll indikatur tajjeb li l-leġiżlatur ma xtaqx jinterpreta lista eżawrjenti ta’ ċirkustanzi li wieħed jista’ jibbaża ruħu fuqhom sabiex jidderoga mit-termini proċedurali, iżda pjuttost regola flessibbli li tista’ tiġi adattata għaċ-ċirkustanzi tal-każ partikolari.
40.
L-eżami applikat mill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tistabbilixxi l-eżistenza ta’ każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri, fil-fehma tiegħi, jirrifletti dawn l-għażliet. Għalkemm huwa minnu li l-Qorti tal-Ġustizzja ripetutament iddeċidiet li derogi mit-termini jistgħu jsiru biss f’ċirkustanzi pjuttost eċċezzjonali (
23
), l-eżami jippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tevalwa b’mod flessibbli f’kull każ individwali, fuq il-bażi tal-partikolaritajiet tal-każ, jekk l-iskadenza tat-terminu previst ġietx ikkawżata minn avveniment li l-parti ma setgħetx b’mod raġonevoli tipprevedi u b’hekk tevita mingħajr sagrifiċċji irraġonevoli.
41.
Hekk kif qiegħed naqra l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-eżistenza ta’ “każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri” għandha għalhekk tiġi evalwata fl-intier tagħha, bħal raggruppament kunċettwali, fuq il-bażi tal-istess eżami li jenfasizza n-natura raġonevoli tal-azzjoni meħtieġa mill-parti kkonċernata sabiex tevita l-iskadenza tat-terminu previst: billi jivverifika fuq bażi ta’ każ b’każ li, min-naħa l-waħda, ikun hemm nuqqas ta’ osservanza tar-regoli proċedurali f’ċirkustanzi anormali mhux marbuta mal-parti kkonċernata u, min-naħa l-oħra, il-parti kkonċernata tkun ħadet passi sabiex tevita l-konsegwenzi tal-avveniment anormali mingħajr sagrifiċċji irraġonevoli.
42.
Kif inhu neċessarjament il-każ fejn tiġi mitluba evalwazzjoni ċirkustanzjali, l-istabbiliment ta’ x’jista’ jkun avveniment anormali, min-naħa l-waħda, u l-passi xierqa biex jiġu evitati l-konsegwenzi negattivi ta’ dan l-avveniment, min-naħa l-oħra, ikunu jiddependu fuq il-partikolaritajiet ta’ kull każ.
43.
B’mod fundamentali, bl-applikazzjoni ta’ dan il-kriterju għall-evalwazzjoni relattivament flessibbli huwa possibbli li jiġu żgurati opportunitajiet ugwali għall-partijiet f’ċirkustanzi fejn applikazzjoni stretta ta’ termini proċedurali tkun tpoġġi lill-partijiet tal-proċedura fi żvantaġġ.
b) L-iżball ta’ liġi fid-digriet appellat
44.
Fid-digriet appellat, il-Qorti Ġenerali applikat eżami iktar strett minn dak iddettat fil-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja. Fl-esklużjoni tal-eżistenza ta’ każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri fil-kawża ineżami, il-Qorti Ġenerali evalwat jekk in-nuqqas ta’ osservanza tat-terminu preskritt kienx ikkawżat minn avveniment li ma setax jiġi evitat (
24
).
45.
Fil-fatt, għalkemm il-Qorti Ġenerali effettivament tenniet l-eżami li joħroġ minn Bayer vs Il‑Kummissjoni fid-digriet appellat, kompliet billi ddeċidiet li l-eżistenza ta’ każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri fis-sens tal-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea tista’ tirriżulta biss fejn l-avveniment inkwistjoni ma jistax jiġi evitat u fejn dan jikkostitwixxi, konsegwentement, ir-raġuni deċiżiva għalfejn il-parti ma osservatx it-terminu previst (iktar ’il quddiem ir-“rekwiżit ta’ inevitabbiltà”) (
25
). Hija ddeċidiet ukoll li t-tardività tal-kunsinna postali ma tistax waħedha tikkostitwixxi każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri, sakemm ma hemmx ċirkustanzi oħra partikolari involuti, bħal strajk, kollass amministrattiv jew diżastru naturali (
26
).
46.
Kif diġà ssemma, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja teħtieġ, min-naħa l-waħda, li n-nuqqas ta’ osservanza tat-terminu preskritt ikun ikkawżata minn avveniment estern u anormali u li ma jkunx marbut mal-parti kkonċernata (l-element oġġettiv). Min-naħa l-oħra, il-partijiet għandhom jieħdu miżuri xierqa sabiex iħarsu lilhom infushom mill-konsegwenzi ta’ avvenimenti anormali, mingħajr madankollu ma jkunu meħtieġa jagħmlu sagrifiċċji irraġonevoli sabiex jevitaw l-iskadenza tat-terminu previst. F’dan ir-rigward, il-partijiet għandhom jissorveljaw bir-reqqa “l-proċedura mibdija” u, b’mod partikolari, juru diliġenza sabiex josservaw it-termini previsti (l-element suġġettiv) (
27
).
47.
Għall-kuntrarju, hija ma teħtieġx, barra minn hekk, li l-avveniment anormali ma jkunx seta’ jiġi evitat. L-applikazzjoni ta’ tali rekwiżit addizzjonali tillimita l-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea b’mod kunsiderevoli għal wieħed li sempliċement ikopri sitwazzjonijiet li huma kważi, jekk mhux assolutament, impossibbli.
48.
Kif il-Kummissjoni tinnota, huwa minnu li l-Qorti tal-Ġustizzja tidher li affermat, għall-inqas darba, l-approċċ adottat mill-Qorti Ġenerali fid-digriet appellat. Dan seħħ fid-digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja f’Faktor B. i W. Gęsina (
28
). F’dan id-digriet, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat l-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali fir-rigward tal-assenza ta’ każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri fuq il-bażi ta’ applikazzjoni tar-rekwiżit ta’ inevitabbiltà (
29
). L-istess bħal f’din il-kawża, il-kwistjoni kienet dwar jekk rikorrent setax jibbaża ruħu fuq dewmien kunsiderevoli fil-kunsinna postali (mill-Polonja għal-Lussemburgu) sabiex jistabbilixxi l-eżistenza ta’ każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri fis-sens tal-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (
30
).
49.
Dan id-digriet (l-istess bħad-digriet appellat) jidher li jmur kontra l-awtorità tal-ġurisprudenza li toħroġ minn Bayer vs Il-Kummissjoni. Jiġifieri sa fejn il-Qorti tal-Ġustizzja vvalidat l-applikazzjoni tar-rekwiżit ta’ inevitabbiltà mill-Qorti Ġenerali.
50.
Ma għandux jintesa li l-partijiet jistgħu, f’konformità mal-Artikolu 72 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali, kif inhu applikabbli għall-kawża ineżami, jippreżentaw atti proċedurali fir-Reġistru ta’ din il-qorti fil-forma ta’ inkartament. Il-partijiet igawdu minn din il-possibbiltà minkejja l-introduzzjoni tal-e-Curia, sistema li tippermetti lill-partijiet jippreżentaw atti proċedurali permezz ta’ mezzi elettroniċi (
31
).
51.
Għandhom jissemmew ukoll id-Dispożizzjonijiet Prattiċi tal-Qorti Ġenerali u l-Istruzzjonijiet Prattiċi tal-Qorti tal-Ġustizzja. Dawn ir-regoli speċifikament jipprevedu l-possibbiltà li parti tkun tixtieq tibgħat bil-posta l-atti proċedurali (
32
). F’dan ir-rigward, huwa affermat li, sabiex jiġi żgurat li kopja mibgħuta permezz ta’ faks tittieħed inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-osservanza ta’ terminu, il-parti għandha tibgħat l-oriġinal iffirmat mingħajr dewmien, immedjatament wara li jintbagħat permezz ta’ faks (
33
).
52.
Madankollu, ir-rekwiżit ta’ inevitabbiltà applikat mill-Qorti Ġenerali jfisser li dewmien anormali fil-kunsinna postali jaqa’ awtomatikament barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea.
53.
Mhux kull parti tista’ tippreżenta personalment l-atti proċedurali lill-Qrati tal-Unjoni mingħajr sagrifiċċji irraġonevoli. Barra minn hekk, minħabba li r-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali, kif inhuma applikabbli għall-kawża ineżami, espressament jippermettu lill-partijiet jibagħtu atti proċedurali fil-forma ta’ inkartament, esklużjoni kategorika ta’ dewmien fil-kunsinna postali tkun, fil-fehma tiegħi, tmur kontra kemm il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja kif ukoll ir-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali.
54.
Għal dawn ir-raġunijiet, jiena nieħu l-pożizzjoni li d-digriet appellat huwa vvizzjat minn żball ta’ liġi.
55.
Wara li ġie stabbilit dan, xorta waħda għandu jiġi eżaminat kif, b’mod iktar konkret, l-eżistenza ta’ każ fortuwitu u ta’ forza maġġuri għandha tiġi evalwata fuq il-bażi tal-kriterji stabbiliti fil-ġurisprudenza.
c) In-natura tal-evalwazzjoni u l-fatturi li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fl-evalwazzjoni ta’ jekk il-parti aġixxietx b’diliġenza suffiċjenti
56.
Ma huwiex faċli li tingħata tweġiba għal din il-mistoqsija fuq il-bażi tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Dan minħabba li l-evalwazzjoni taċ-ċirkustanzi li fuqhom ibbażaw ruħhom il-partijiet sabiex jistabbilixxu l-eżistenza ta’ każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri fuq il-bażi tat-test stipulat fis-sentenza Bayer vs Il‑Kummissjoni hija, fl-analiżi finali, waħda ċirkustanzjali.
57.
Madankollu, għandu jitfakkar li l-eżistenza ta’ ċirkustanzi li jiġġustifikaw deroga minn termini proċedurali għandha tiġi evalwata fuq il-bażi ta’ elementi pprovduti mill-parti li tkun qiegħda tibbaża ruħha fuq l-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea: skont din id-dispożizzjoni, din il-parti għandha tagħti prova tal-eżistenza ta’ każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri. Għaldaqstant, hija din il-parti li għandha turi li (a) kien hemm avveniment anormali mhux marbut magħha (l-element oġġettiv) u (b) ħadet il-miżuri raġonevoli kollha sabiex tevita l-iskadenza tat-terminu previst (l-element suġġettiv).
58.
Kif ġie indikat iktar ’il fuq, skont il-qari tiegħi tal-ġurisprudenza, dewmien anormali fil-kunsinna postali ma għandux jiġi kompletament eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea. Illum il-ġurnata, tidher li hija premessa raġonevoli li l-posta għandha, għall-inqas fil-prinċipju, tilħaq id-destinazzjoni tagħha fi kwalunkwe post fl-Ewropa fi żmien għaxart ijiem. Fil-fatt, żmien ta’ kunsinna li jaqbeż l-għaxart ijiem addizzjonali previsti għall-kunsinna mill-Artikolu 73(3) tar-Regoli tal-Proċedura jista’, fil-fehma tiegħi, jiġi deskritt bħala avveniment anormali (mhux marbut mal-parti kkonċernata) (
34
).
59.
Din hija r-raġuni għalfejn, sabiex jiġi ssodisfatt l-element oġġettiv (a), għandu jkun biżżejjed għal parti li turi li n-nuqqas ta’ osservanza tat-terminu previst ġie kkawżat minn dewmien anormali fil-kunsinna postali. F’dan ir-rigward, ma għandux għalfejn ikun hemm il-bżonn li dan id-dewmien ikun ikkawżat minn avveniment straordinarju bħal strajk, diżastru naturali jew kollass amministrattiv (
35
).
60.
Minkejja dan, l-esperjenza turi li ż-żminijiet tal-kunsinna jistgħu jvarjaw (anki b’mod kunsiderevoli) u xi drabi jista’ jkun hemm dewmien fil-kunsinna postali. Għalhekk, sabiex jiġi stabbilit jekk l-element oġġettiv ġiex issodisfatt, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni jekk id-dewmien huwiex anormali fiċ-ċirkustanzi, b’mod partikolari fir-rigward ta’ fatturi bħalma huma d-distanza u ż-żmien tas-sena.
61.
Ladarba jiġi stabbilit li d-dewmien kien anormali fiċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ, għandu jiġi eżaminat ukoll jekk il-parti ħaditx il-passi raġonevoli kollha sabiex tevita l-iskadenza tat-terminu preskritt.
62.
Fid-determinazzjoni ta’ jekk l-element suġġettiv (b) ġiex issodisfatt, għandhom jitqiesu numru ta’ fatturi.
63.
L-ewwel nett, huwa importanti li jiġi stabbilit meta l-oriġinal iffirmat tar-rikors ġie fdat lis-servizz tal-kunsinna postali. Fil-fehma tiegħi, il-konformità mal-paragrafu 80 tad-Dispożizzjonijiet Prattiċi - jiġifieri li l-oriġinal intbagħat mingħajr dewmien, fl-istess jum li fih intbagħtet il-kopja permezz ta’ faks jew, tal-inqas, il-jum ta’ wara – hija indikazzjoni ta’ mġiba diliġenti (
36
).
64.
It-tieni nett, parti ma għandhiex tkun meħtieġa li tuża l-iktar servizzi ta’ kunsinna internazzjonali għoljin offruti, fejn servizz irħas, offrut minn operatur jidher, fil-prinċipju, adegwat sabiex jiżgura kunsinna tal-oriġinal iffirmat lir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fil-perijodu previst (
37
). Madankollu, minħabba li jista’ jkun hemm dewmien, parti li tiddeċiedi li tibgħat att proċedurali bil-posta, minflok bl-e-Curia, għandha fil-fehma tiegħi tieħu prekawzjonijiet, prekawzjonijiet li persuna diliġenti b’mod raġonevoli tista’ tkun mistennija li tieħu. Skont iċ-ċirkustanzi (pereżempju: fejn il-fornitur tas-servizz ikollu reputazzjoni inaffidabbli jew fejn it-terminu jiskadi madwar festa pubblika) għalhekk, id-diliġenza tista’ teħtieġ li l-oriġinal iffirmat jintbagħat permezz ta’ express courier, kunsinna espressa jew, tal-inqas, permezz ta’ ittra rreġistrata.
65.
L-obbligi tal-parti jieqfu hawnhekk?
66.
Ma naħsibx. Huwa veru li ladarba pakkett jiġi fdat lil fornitur ta’ servizz postali għall-kunsinna, il-persuna li tkun qiegħda tibgħat titlef il-kontroll effettiv fuq il-pakkett. Madankollu, punt li għandu jiġi enfasizzat huwa li hemm riskji involuti meta jintbagħtu atti proċedurali bil-posta, riskji relatati ma’ dewmien li parti tista’ tevita billi tuża l-e-Curia (
38
).
67.
Għalhekk, fl-opinjoni tiegħi, parti li ddeċidiet li tmur għall-għażla prevista fl-Artikolu 73(3) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali għandha l-obbligu li ssegwi l-kunsinna, biex għall-inqas tipprova tipprevjeni dawn ir-riskji milli jimmaterjalizzaw. Fil-fatt, parti għandha tissorvelja bir-reqqa “il-proċedura mibdija” u turi diliġenza sabiex tosserva it-termini previsti (
39
).
68.
Madankollu, b’mod iktar konkret, x’jinvolvi dan l-obbligu f’dan il-kuntest partikolari?
69.
Fejn ikun hemm numru ta’ traċċar disponibbli, ifisser li parti għandha tissorvelja bir-reqqa u b’mod regolari l-iżvolġiment tal-kunsinna sakemm id-dokument jitwassal regolarment fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali. Fejn l-ittraċċar ma jkunx disponibbli, ifisser li parti għandha tagħmel kuntatt mar-Reġistru sabiex tivverifika (sew qabel l-iskadenza tat-terminu previst) jekk l-oriġinal iffirmat wasalx fil-ħin (
40
). Fejn jidher li l-kunsinna ġiet imdewma, il-parti tista’ xorta waħda tipprova tosserva t-terminu previst billi b’mod attiv tipprova ssib fejn qiegħed il-pakkett billi tagħmel kuntatt mal-fornitur tas-servizz postali kkonċernat u, jekk ma jirnexxilhiex, billi tibgħat (jew tippreżenta, fejn raġonevoli) lir-Reġistru, verżjoni tar-rikors b’firma ġdida oriġinali, intiża sabiex tissostitwixxi l-verżjoni oriġinali preċedenti li ntilfet (
41
).
70.
Meta jittieħdu dawn il-passi, il-parti kkonċernata tista’ turi li aġixxiet b’diliġenza, iżda mingħajr ma tkun għamlet sagrifiċċji irraġonevoli. F’dan ir-rigward, il-kwistjoni ta’ jekk ikunx hemm possibbiltà realistika għall-osservanza b’suċċess tat-terminu previst hija għalhekk irrilevanti.
71.
Bħala konklużjoni, f’ċirkustanzi fejn parti tkun iddeċidiet li tmur għall-għażla prevista fl-Artikolu 73(3) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali, sabiex tkun eżentata mill-iskadenza tat-terminu bis-saħħa tal-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, din il-parti għandha turi li aġixxiet b’diliġenza billi ħadet il-miżuri raġonevoli kollha sabiex tevita l-iskadenza tat-terminu. Għalhekk, il-parti għandha turi li l-oriġinal iffirmat intbagħat immedjatament wara t-trażmissjoni tal-kopja permezz ta’ faks; li l-oriġinal intbagħat permezz ta’ servizz postali li deher adegwat sabiex jiżgura kunsinna tal-oriġinal iffirmat tar-rikors lir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fil-perijodu previst; u li ssorveljat regolarment l-iżvolġiment tal-kunsinna u fejn dan l-issorveljar żvela dewmien, il-parti pprovat tosserva t-terminu previst.
d) Konklużjoni intermedjarja
72.
Fid-digriet appellat, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, fl-ewwel stadju, li parti tista’ tiġi eżentata minn dekadenza biss jekk in-nuqqas ta’ osservanza tat-terminu previst ikun ġie kkawżat minn avveniment li ma setax jiġi evitat. B’dan il-mod, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi.
73.
Madankollu, dan l-iżball ma għandux, f’din il-kawża, iwassal sabiex id-digriet appellat jiġi annullat. Minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li fejn il-motivazzjoni ta’ deċiżjoni tal-Qorti Ġenerali tkun ivvizzjata minn ksur tad-dritt tal-Unjoni, iżda d-dispożittiv tagħha jkun jidher li huwa fondat għal motivi ta’ liġi oħra, tali ksur ma jkunx ta’ natura li jwassal għal annullament ta’ din id-deċiżjoni u jkun hemm lok li ssir sostituzzjoni tal-motivazzjoni (
42
).
74.
Minħabba li l-Qorti Ġenerali eżaminat, bħala t-tieni stadju, il-miżuri li RF ħadet sabiex tevita l-iskadenza tat-terminu previst, l-iżball ta’ liġi identifikat ma jaffettwax id-dispożittiv tad-digriet appellat.
75.
Mid-digriet appellat jidher li RF bagħtet l-oriġinal iffirmat immedjatament wara t-trażmissjoni tal-kopja tal-oriġinal lill-Qorti Ġenerali permezz ta’ faks (fl-istess jum), u għamlet dan bl-użu ta’ posta rreġistrata u servizz li deher adegwat sabiex jiżgura kunsinna fil-ħin. Madankollu, RF ma pprovdiet l-ebda prova li turi li hija pprovat tissorvelja l-iżvolġiment tal-kunsinna u, wara li ġie żvelat id-dewmien, li hija ħadet il-passi sabiex tevita l-iskadenza tat-terminu previst (
43
). Fi kliem ieħor, minkejja kollox, il-Qorti Ġenerali kienet korretta fil-konklużjoni li RF ma wrietx diliġenza sabiex tosserva t-terminu previst.
76.
Għalhekk, nikkonkludi li huwa meħtieġ, permezz ta’ sostituzzjoni tal-motivazzjoni, li jiġi miċħud l-argument li minħabba interpretazzjoni ħażina tal-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, il-Qorti Ġenerali kkonkludiet b’mod żbaljat li RF ma stabbilixxietx l-eżistenza ta’ każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri.
77.
Għalhekk, l-ewwel u t-tieni aggravju tal-appell għandhom jiġu miċħuda bħala infondati.
2. It-tielet aggravju tal-appell
78.
RF issostni li l-Qorti Ġenerali kkonstatat b’mod żbaljat li l-appellanti ma tatx prova tal-eżistenza ta’ każ fortuwitu fis-sens tal-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea. Skont RF, hija tat prova tal-eżistenza ta’ każ fortuwitu: hija mhux biss ippreżentat provi ta’ dawn iċ-ċirkustanzi iktar minn kemm kien meħtieġ iżda ppreżentat il-provi kollha disponibbli għaliha b’mod ġenerali.
79.
Il-Kummissjoni ssostni li l-argumenti mressqa mill-appellanti huma marbuta mal-konstatazzjonijiet fattwali u għandhom jiġu miċħuda bħala inammissibbli.
80.
Jiena naqbel mal-Kummissjoni. Dan l-aggravju essenzjalment jirriproduċi l-argumenti diġà mqajma taħt l-ewwel aggravju tal-appell, għalkemm minn perspettiva purament fattwali.
81.
Huwa stabbilit sewwa li, il-Qorti Ġenerali għandha, bis-saħħa tal-Artikolu 58 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea u tal-Artikolu 256 TFUE, ġurisdizzjoni esklużiva sabiex tikkonstata l-fatti u tevalwa dawn il-fatti. Appelli ppreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja huma għalhekk limitati għal punti ta’ liġi. Il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ għalhekk tistħarreġ il-karatterizzazzjoni ġuridika ta’ dawn il-fatti u l-konklużjonijiet ta’ dritt li l-Qorti Ġenerali tkun nisslet minnhom (
44
). Madankollu, evalwazzjoni ġdida tal-fatti jew tal-provi ma hijiex kwistjoni ta’ liġi li hija suġġett għal stħarriġ mill-Qorti tal-Ġustizzja. Dan huwa minnu sakemm ma jkunx hemm żnaturament tal-fatti jew tal-provi prodotti quddiem il-Qorti Ġenerali, li f’dak il-każ l-iżnaturament allegat għandu joħroġ b’mod manifest mill-atti fil-proċess (
45
).
82.
Permezz tat-tielet aggravju tagħha, RF b’mod ċar qiegħda tfittex evalwazzjoni ġdida tal-fatti u tal-provi prodotti quddiem il-Qorti Ġenerali mingħajr ma qiegħda tallega l-iżnaturament tagħhom. Fuq din il-bażi, it-tielet aggravju għandu jiġi miċħud bħala inammissibbli.
3. Ir-raba’ aggravju tal-appell
83.
RF targumenta li, fid-digriet appellat, il-Qorti Ġenerali kisret l-Artikolu 1, l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 14 tal-KEDB. Fil-fehma tagħha, il-mod ta’ kif il-Qorti Ġenerali interpretat l-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea jfixkel l-aċċess għall-Qrati tal-Unjoni sa fejn il-partijiet, li jkunu jirrisjedu jew stabbiliti kunsiderevolment ’il bogħod mill-Qrati tal-Unjoni, huma kkonċernati. Il-qari restrittiv ta’ din id-dispożizzjoni adottat mill-Qorti Ġenerali jikkostitwixxi wkoll diskriminazzjoni bejn il-partijiet fil-kawża skont il-post ta’ residenza tagħhom.
84.
Prinċipalment, il-Kummissjoni ssostni li dan l-aggravju huwa inammissibbli. Dan huwa minħabba li RF tirreferi għad-drittijiet stabbiliti fil-KEDB u mhux fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) u minħabba li l-argumenti ta’ RF ma humiex ċari. Fi kwalunkwe każ, il-Kummissjoni tqis li dan l-aggravju tal-appell huwa infondat.
85.
L-appellanti ċċarat fil-kontroreplika tagħha li dan l-aggravju jallega l-ksur tal-preambolu kif ukoll tal-Artikoli 20, 21 u 47 tal-Karta.
86.
Madankollu, dan ma huwiex biżżejjed. Appell għandu jindika b’mod preċiż l-elementi kkontestati tas-sentenza li qiegħed jintalab l-annullament tagħha kif ukoll l-argumenti legali li jsostnu b’mod speċifiku dan l-appell (
46
).
87.
Jiena ninterpreta dan l-aggravju bħala li prinċipalment jallega li l-qari tal-Qorti Ġenerali tal-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea jiddiskrimina kontra parti bħal RF, parti li ma hijiex stabbilita fil-viċinanzi tal-Qrati tal-Unjoni. Dan huwa minħabba li, skont id-digriet appellat, parti li tixtieq tuża l-għażla stabbilita fl-Artikolu 73(3) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali, jiġifieri, li tagħmel użu kkombinat ta’ faks u posta biex tikkomunika atti proċedurali lill-Qorti Ġenerali, ma tistax tibbaża ruħha fuq dewmien anormali fil-kunsinna postali sabiex tiġġustifika nuqqas ta’ osservanza tat-terminu previst. Għalhekk, sabiex tkun ċerta li tevita dekadenza, RF ma tistax tuża l-għażla prevista fl-Artikolu 73(3) tar-Regoli tal-Proċedura. Minflok, hija għandha tibgħat ir-rikors bil-posta sew qabel id-data tal-iskadenza tat-terminu previst ta’ xahrejn (b’żieda mal-estensjoni ta’ għaxart ijiem prevista fl-Artikolu 60 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali minħabba d-distanza).
88.
Nissimpatizza xi ftit mal-argument ta’ RF. Madankollu, ma nistax ninjora l-fatt li dan l-aggravju ma huwiex suffiċjentement żviluppat fir-rikors u huwa espress f’termini ġenerali mingħajr ma jistabbilixxi b’mod koerenti l-argumenti legali li jikkostitwixxu l-bażi għat-talbiet imressqa. B’mod iktar sempliċi, l-argumenti ma għandhom ebda rigorożità.
89.
Peress li ma huwiex f’idejn il-Qorti tal-Ġustizzja li tiżviluppa jew tissupplimenta l-argumenti tal-appellanti sabiex it-teħid ta’ deċiżjoni fuq il-mertu jkun possibbli, nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddikjara dan l-aggravju bħala inammissibbli. B’mod partikolari, RF naqset milli tidentifika paragun legalment rilevanti fir-rigward tad-diskriminazzjoni allegatament inerenti fid-digriet appellat, u milli tispjega għalfejn dan l-appell seta’ jiġi interpretat fis-sens li jinvolvi ksur tad-dritt tal-aċċess għal qrati fis-sens tal-Artikolu 47 tal-Karta.
90.
Għaldaqstant, ir-raba’ aggravju tal-appell għandu jiġi miċħud bħala inammissibbli.
B.
Il-konsegwenzi tal-evalwazzjoni
91.
Ikkonkludejt li l-Qorti Ġenerali applikat ħażin il-kriterji fil-konstatazzjoni li l-eżistenza ta’ każ fortuwitu jew ta’ forza maġġuri fis-sens tal-Artikolu 45 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea ma ġietx stabbilita. Madankollu, għar-raġunijiet spjegati iktar ’il fuq, jien tal-opinjoni li l-iżball ta’ liġi ma jwassalx għall-annullament tad-digriet appellat.
92.
Għalhekk, l-appell għandu jiġi miċħud fl-intier tiegħu.
V. Fuq l-ispejjeż
93.
Skont l-Artikolu 138(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-parti li titlef il-kawża għandha tiġi kkundannata għall-ispejjeż, jekk dawn ikunu ġew mitluba mill-parti li tirbaħ il-kawża.
94.
Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja taqbel mal-evalwazzjoni tiegħi tal-appell, u sussegwentement, f’konformità mal-Artikoli 137, 138 u 184 tar-Regoli tal-Proċedura, RF għandha tbati l-ispejjeż ta’ din il-kawża, kemm fl-ewwel istanza, kif ukoll fl-appell.
VI. Konklużjoni
95.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–
tiċħad l-appell;
–
tikkundanna lil RF għall-ispejjeż.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	Digriet tat‑13 ta’ Settembru 2017RF vs Il‑Kummissjoni (T‑880/16, mhux ippubblikat, EU:T:2017:647).
(
3
)	ĠU 2015, L 105, p. 1.
(
4
)	ĠU 2015, L 152, p. 1.
(
5
)	ĠU 2014, L 31, p. 1.
(
6
)	Punti 6 sa 11 tad-digriet appellat.
(
7
)	Punti 12 u 14 tad-digriet appellat.
(
8
)	Punti 15 sa 17 tad-digriet appellat.
(
9
)	Punti 18 u 19 tad-digriet appellat.
(
10
)	Punt 20 tad-digriet appellat.
(
11
)	Digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja tat‑30 ta’ Settembru 2014, Faktor B. i W. Gęsina vs Il‑Kummissjoni (C‑138/14 P, mhux ippubblikat, EU:C:2014:2256).
(
12
)	Digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja tat‑30 ta’ Settembru 2014, Faktor B. i W. Gęsina vs Il‑Kummissjoni (C‑138/14 P, mhux ippubblikat, EU:C:2014:2256, punti 20 sa 25).
(
13
)	Punti 22 sa 27 tad-digriet appellat.
(
14
)	Din id-dispożizzjoni tipprovdi: “Meta l-Qorti Ġenerali manifestament ma jkollhiex kompetenza sabiex tieħu konjizzjoni ta’ rikors jew meta rikors ikun manifestament inammissibbli jew manifestament infondat fid-dritt, il-Qorti Ġenerali tista’, f’kull ħin u fuq proposta tal-Imħallef Relatur, tiddeċiedi li taqta’ l-kawża permezz ta’ digriet motivat, mingħajr ma tkompli l-proċedura.”
(
15
)	Ara, pereżempju, is-sentenzi tal‑11 ta’ Lulju 1968, Schwarzwaldmilch, 4/68, EU:C:1968:41, p. 385; tas‑17 ta’ Diċembru 1970, Internationale Handelsgesellschaft (11/70, EU:C:1970:114, punt 24), u tat‑30 ta’ Jannar 1974, Kampffmeyer (158/73, EU:C:1974:8, punt 8).
(
16
)	Sentenza tad‑9 ta’ Frar 1984, Acciaierie e Ferriere Busseni vs Il‑Kummissjoni (284/82, EU:C:1984:47).
(
17
)	Sentenzi tad‑9 ta’ Frar 1984, Acciaierie e Ferriere Busseni vs Il‑Kummissjoni (284/82, EU:C:1984:47, punt 11); tat‑30 ta’ Mejju 1984, Ferriera Vittoria vs Il‑Kummissjoni (224/83, EU:C:1984:208, punt 13), u tat‑12 ta’ Lulju 1984, Ferriera Valsabbia vs Il‑Kummissjoni (209/83, EU:C:1984:274, punt 21).
(
18
)	Sentenza tal‑15 ta’ Diċembru 1994, Bayer vs Il‑Kummissjoni (C‑195/91 P, EU:C:1994:412).
(
19
)	Dan diġà kien ġie argumentat mill-Avukat Ġenerali Capotorti fir-rigward tal-kunċett ta’ forza maġġuri. Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Capotorti f’Milch-, Fett- und Eierkontor (42/79, mhux ippubblikati, EU:C:1979:259, p. 3723) u fil-kawżi magħquda Ferriera Valsabbia et vs Il‑Kummissjoni (154/78, 205/78, 206/78, 226/78 sa 228/78, 263/78, 264/78, 31/79, 39/79, 83/79 u 85/79, mhux ippubblikati, EU:C:1979:275, p. 1067).
(
20
)	B’mod partikolari, is-sentenzi tal‑15 ta’ Diċembru 1994Bayer vs Il‑Kummissjoni (C‑195/91 P, EU:C:1994:412, punt 32), tat‑22 ta’ Settembru 2011, u Bell & Ross vs OHIM (C‑426/10 P, EU:C:2011:612, punt 48). Ara wkoll is-sentenza tat‑23 ta’ April 2013, Gbagbo et vs Il‑Kunsill (C‑478/11 P sa C‑482/11 P, EU:C:2013:258, punt 72), u d-digriet tat‑8 ta’ Novembru 2007, Il‑Belġju vs Il‑Kummissjoni (C‑242/07 P, EU:C:2007:672, punt 17).
(
21
)	Jidher li l-Qorti tal-Ġustizzja tikklassifika gwerra bħala forza maġġuri iktar milli każ fortuwitu. Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tat‑23 ta’ April 2013, Gbagbo et vs Il‑Kunsill (C‑478/11 P sa C‑482/11 P, EU:C:2013:258, punt 72).
(
22
)	Sentenza tat‑23 ta’ April 2013, Gbagbo et vs Il‑Kunsill (C‑478/11 P sa C‑482/11 P, EU:C:2013:258, punt 71 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll id-digriet tas‑7 ta’ Mejju 1998, L‑Irlanda vs Il‑Kummissjoni (C‑239/97, EU:C:1998:213, punt 7 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
23
)	Sentenzi tal‑14 ta’ Diċembru 2016, SV Capital vs EBA (C‑577/15 P, EU:C:2016:947, punt 56 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tat‑22 ta’ Settembru 2011 (Bell & Ross vs UASI (C‑426/10 P, EU:C:2011:612, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
24
)	Punti 25 sa 27 tad-digriet appellat.
(
25
)	Punt 19 tad-digriet appellat.
(
26
)	Punt 21 tad-digriet appellat.
(
27
)	Sentenza tal‑15 ta’ Diċembru 1994, Bayer vs Il‑Kummissjoni (C‑195/91 P, EU:C:1994:412, punt 32).
(
28
)	Digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja tat‑30 ta’ Settembru 2014, Faktor B. i W. Gęsina vs Il‑Kummissjoni (C‑138/14 P, mhux ippubblikat, EU:C:2014:2256).
(
29
)	Digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja tat‑30 ta’ Settembru 2014, Faktor B. i W. Gęsina vs Il‑Kummissjoni (C‑138/14 P, mhux ippubblikat, EU:C:2014:2256, punti 19 u 20).
(
30
)	Digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja tat‑30 ta’ Settembru 2014, Faktor B. i W. Gęsina vs Il‑Kummissjoni (C‑138/14 P, mhux ippubblikat, EU:C:2014:2256, punti 10 u 11).
(
31
)	Ara l-Artikolu 74 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali u d-Deċiżjoni tal-Qorti Ġenerali tal‑14 ta’ Settembru 2011 dwar il-preżentata u r-riċezzjoni ta’ atti proċedurali permezz tal-applikazzjoni e-Curia (ĠU 2011, C 289, p. 9). Sa mill-1 ta’ Diċembru 2018, l-użu tal-e-Curia sar obbligatorju għall-proċeduri quddiem il-Qorti Ġenerali
(
32
)	Ara, b’mod partikolari, il-punti 79 sa 81 tad-Dispożizzjonijiet Prattiċi tal-Qorti Ġenerali u l-punti 42 u 43 tal-Istruzzjonijiet Prattiċi tal-Qorti tal-Ġustizzja.
(
33
)	Għal atti mibgħuta bil-posta biss, il-Qorti tal-Ġustizzja tirrakkomanda l-użu ta’ servizz ta’ kunsinna espressa jew ittra rreġistrata. Min-naħa l-oħra, ma ngħatatx tali rakkomandazzjoni għal partijiet li jixtiequ jużaw il-faks jew il-posta elettronika f’konformità mal-Artikolu 73(3) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali.
(
34
)	Dan jidher fl-Anness għad-Direttiva 97/67/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑15 ta’ Diċembru 1997 dwar regoli komuni għall-iżvilupp tas-suq intern tas-servizzi postali tal-Komunità u t-titjib fil-kwalità tas-servizz (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 3, p. 71) fejn 97 % tal-posta transkonfinali għandha tiġi kkunsinnata fiż-żmien 5 ijiem tax-xogħol mid-depożitu.
(
35
)	Ara l-punt 27 tad-digriet appellat.
(
36
)	Ara fuq nota simili d-digrieti tas‑7 ta’ Mejju 1998, L‑Irlanda vs Il‑Kummissjoni (C‑239/97, EU:C:1998:213, punt 9), u tat-18 ta’ Jannar 2005, Zuazaga Meabe vs UASI (C‑325/03 P, EU:C:2005:28, punt 26).
(
37
)	Ara, fuq din in-nota, is-sentenzi tal‑14 ta’ Jannar 2015, Abdulrahim vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni (T‑127/09 RENV, EU:T:2015:4, punt 47), u tal‑21 ta’ Ġunju 2017, City Train vs EUIPO (CityTrain) (T‑699/15, mhux ippubblikata, EU:T:2017:409, punt 15).
(
38
)	Fejn tintuża l-e-Curia, il-persuna li tibgħat tirċievi konferma ta’ rċevuta mill-ewwel fejn id-dokumenti jkunu ġew debitament trażmessi lill-Qrati tal-Unjoni.
(
39
)	B’mod partikolari, is-sentenzi tal‑15 ta’ Diċembru 1994, Bayer vs Il‑Kummissjoni (C‑195/91 P, EU:C:1994:412, punt 32), u tat‑22 ta’ Settembru 2011, Bell & Ross vs UASI (C‑426/10 P, EU:C:2011:612, punt 48). Ara wkoll id-digriet tat‑8 ta’ Novembru 2007Il‑Belġju vs Il‑Kummissjoni (C‑242/07 P, EU:C:2007:672, punt 17).
(
40
)	Għal fehma differenti, ara s-sentenza tal‑14 ta’ Jannar 2015, Abdulrahim vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni (T‑127/09 RENV, EU:T:2015:4, punt 50).
(
41
)	Ara b’mod simili s-sentenza tal‑14 ta’ Jannar 2015, Abdulrahim vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni (T‑127/09 RENV, EU:T:2015:4, punt 52).
(
42
)	Ara, fost ħafna oħrajn, is-sentenza tas‑26 ta’ Jannar 2017, Zucchetti Rubinetteria vs Il‑Kummissjoni (C‑618/13 P, EU:C:2017:48, punt 49 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
43
)	Punt 26 tad-digriet appellat.
(
44
)	Ara inter alia s-sentenza tal‑25 ta’ Lulju 2018, Il‑Kummissjoni vs Spanja et (C‑128/16 P, EU:C:2018:591, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
45
)	Ara pereżempju s-sentenza tas‑6 ta’ Settembru 2018, Klein vs Il‑Kummissjoni (C‑346/17 P, EU:C:2018:679, punti 124 sa 126 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
46
)	Ara inter alia s-sentenza tal‑20 ta’ Settembru 2018, Agria Polska et vs Il‑Kummissjoni (C‑373/17 P, EU:C:2018:756, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata).