62012CJ0583
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
z dnia 9 kwietnia 2014 r. (
*1
)
„Odesłanie prejudycjalne — Rozporządzenie (WE) nr 1383/2003 — Środki mające na celu niedopuszczenie do wprowadzania do obrotu towarów podrabianych i towarów pirackich — Artykuł 13 ust. 1 — Właściwość organów celnych w zakresie ustalenia naruszenia prawa własności intelektualnej”
W sprawie C‑583/12
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Riigikohus (Estonia) postanowieniem z dnia 5 grudnia 2012 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 12 grudnia 2012 r., w postępowaniu:
Sintax Trading OÜ
przeciwko
Maksu- ja Tolliamet,
TRYBUNAŁ (druga izba),
w składzie: R. Silva de Lapuerta, prezes izby, J.L. da Cruz Vilaça, G. Arestis, J.C. Bonichot (sprawozdawca) i A. Arabadjiev, sędziowie,
rzecznik generalny: P. Cruz Villalón,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi przedstawione:
—
w imieniu rządu estońskiego przez N. Grünberg i M. Linntam, działające w charakterze pełnomocników,
—
w imieniu rządu czeskiego przez M. Smolka, działającego w charakterze pełnomocnika,
—
w imieniu Komisji Europejskiej przez B.R. Killmanna oraz E. Randvere, działających w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 28 stycznia 2014 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni rozporządzenia Rady (WE) nr 1383/2003 z dnia 22 lipca 2003 r. dotyczącego działań organów celnych skierowanych przeciwko towarom podejrzanym o naruszenie niektórych praw własności intelektualnej oraz środków podejmowanych w odniesieniu do towarów, co do których stwierdzono, że naruszyły takie prawa (Dz.U. L 196, s. 7).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Sintax Trading OÜ (zwaną dalej „spółką Sintax Trading”) a Maksu- ja Tolliamet (urzędem ds. podatków i ceł, zwanym dalej „urzędem celnym”) dotyczącego odmowy ze strony tego urzędu zwolnienia towarów zatrzymanych z uwagi na podejrzenie naruszenia prawa własności intelektualnej, w sytuacji gdy właściciel tego prawa nie wszczął postępowania w celu ustalenia, czy doszło do jego naruszenia.
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
3
Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej zawarte jest w załączniku 1 C do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO), sporządzonego w Marrakeszu dnia 15 kwietnia 1994 r. i zatwierdzonego decyzją Rady 94/800/WE z dnia 22 grudnia 1994 r. dotyczącą zawarcia w imieniu Wspólnoty Europejskiej, w dziedzinach wchodzących w zakres jej kompetencji, porozumień będących wynikiem negocjacji wielostronnych w ramach Rundy Urugwajskiej (1986–1994) (Dz.U. L 336, s. 1) (zwane dalej „porozumieniem TRIPS”).
4
Część III porozumienia TRIPS zawiera w szczególności art. 41 ust. 1–4, który stanowi:
„1.   Członkowie zapewnią dostępność procedur w zakresie dochodzenia i egzekwowania praw, określonych w niniejszej części, na podstawie ich prawa krajowego, tak aby umożliwić skuteczne działanie przeciwko każdemu naruszeniu praw własności intelektualnej objętych niniejszym porozumieniem, włącznie z doraźnymi środkami dla zapobiegania naruszeniom i środkami zaradczymi dla odstraszania od następnych naruszeń. Procedury te będą stosowane w taki sposób, aby uniknąć tworzenia barier dla handlu prowadzonego zgodnie z prawem oraz aby stworzyć zabezpieczenia przed ich nadużyciem.
2.   Procedury dotyczące dochodzenia i egzekwowania praw własności intelektualnej będą słuszne i sprawiedliwe. Nie będą niepotrzebnie skomplikowane ani kosztowne, ani nie będą ustanawiały nierozsądnych terminów, ani powodowały nieuzasadnionych opóźnień.
3.   Zaleca się, aby decyzje co do istoty sprawy sporządzane były w formie pisemnej i zawierały uzasadnienia. Będą one udostępniane bez zbędnej zwłoki przynajmniej stronom postępowania. Decyzje co do istoty sprawy będą oparte jedynie na dowodach, co do których strony miały możliwość się ustosunkować.
4.   Strony postępowania będą miały możliwość poddania rewizji przez organ sądowy ostatecznych decyzji administracyjnych, a także przynajmniej prawnych aspektów wstępnych orzeczeń sądowych dotyczących przedmiotu sprawy w zależności od systemu prawnego członka w odniesieniu do ważności sprawy [...]”.
5
Artykuł 42 tego porozumienia stanowi:
„Członkowie zapewnią posiadaczom praw [...] dostęp do cywilnych procedur sądowych dotyczących dochodzenia i egzekwowania praw własności intelektualnej objętych zakresem niniejszego porozumienia [...]”.
6
Artykuł 49 wskazanego porozumienia, zatytułowany „Procedury administracyjne”, ma następujące brzmienie:
„W zakresie, w jakim środki prawa cywilnego mogą być stosowane jako rezultat procedur administracyjnych dotyczących istoty sprawy, procedury te będą zgodne z zasadami odpowiadającymi co do swej istoty tym, jakie są ustanowione w niniejszej sekcji”.
7
Zgodnie z art. 51 tegoż porozumienia, zatytułowanym „Wstrzymanie wydania przez władze celne”:
„Członkowie zastosują, zgodnie z poniższymi postanowieniami, procedury [...] dające możliwość posiadaczowi praw, który ma uzasadnione podstawy, aby przypuszczać, że może mieć miejsce przywóz towarów oznaczonych podrabianym znakiem towarowym lub pirackich towarów naruszających prawa autorskie [...], złożenia pisemnego wniosku do odpowiednich organów administracyjnych lub sądowych o wstrzymanie przez władze celne wydania takich towarów do wolnego obrotu [...]”.
8
Artykuł 54 porozumienia TRIPS, zatytułowany „Zawiadomienie o wstrzymaniu”, stanowi:
„Importer i wnioskodawca będą niezwłocznie powiadomieni o wstrzymaniu wydania towarów na podstawie artykułu 51”.
9
Artykuł 55 tego porozumienia, zatytułowany „Okres wstrzymania”, ma następujące brzmienie:
„Jeżeli w okresie nieprzekraczającym 10 dni roboczych od doręczenia wnioskodawcy zawiadomienia o dokonaniu wstrzymania władze celne nie zostały powiadomione, że wszczęte zostało, przez stronę inną niż pozwany, postępowanie prowadzące do wydania decyzji w przedmiocie sprawy lub że należycie upoważniony organ podjął środki tymczasowe przedłużające wstrzymanie wydania towarów, towary te zostaną wydane, pod warunkiem że wszystkie inne warunki dla przywozu lub wywozu zostały spełnione. W stosownych przypadkach termin ten może być przedłużony o następne 10 dni roboczych [...]”.
Prawo Unii
10
Motywy 2, 5, 8 i 10 rozporządzenia nr 1383/2003 mają następujące brzmienie:
„(2)
Obrót towarami podrabianymi i towarami pirackimi, oraz ogólnie wszelkimi towarami naruszającymi prawa własności intelektualnej, wyrządza znaczną szkodę przestrzegającym prawa producentom i podmiotom gospodarczym oraz posiadaczom [właścicielom] prawa, jak również wprowadza w błąd i w niektórych przypadkach stanowi zagrożenie dla zdrowia i bezpieczeństwa konsumentów. Należy zapobiec, w największym możliwym zakresie, wprowadzaniu takich towarów na rynek oraz podjąć działania umożliwiające skuteczne przeciwstawienie się tej bezprawnej działalności, nie ograniczając przy tym wolności handlu zgodnego z prawem [...].
[...]
(5)
Działania podejmowane przez organy celne powinny obejmować, na okres konieczny dla ustalenia, czy podejrzane towary są rzeczywiście towarami podrobionymi, towarami pirackimi bądź towarami naruszającymi niektóre prawa własności intelektualnej, zawieszenie dopuszczenia do swobodnego obrotu [...] lub, w przypadku towarów, w odniesieniu do których zastosowano procedurę zawieszającą, [...] zatrzymanie takich towarów.
[...]
(8)
Postępowanie wszczęte w celu ustalenia, czy prawo własności intelektualnej zostało naruszone na mocy prawa krajowego, prowadzone będzie w odniesieniu do kryteriów stosowanych do ustalania, czy towary wyprodukowane w tym państwie członkowskim naruszają prawa własności intelektualnej. Niniejsze rozporządzenie nie wpływa na przepisy państw członkowskich dotyczące właściwości sądów lub procedur sądowych.
[...]
(10)
Konieczne jest ustanowienie środków mających zastosowanie do towarów uznanych za podrobione, pirackie lub ogólnie za naruszające niektóre prawa własności intelektualnej [...]”.
11
Artykuł 1 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia stanowi:
„1.   Niniejsze rozporządzenie określa warunki działań podejmowanych przez ograny celne, gdy istnieje podejrzenie, że towary naruszają prawo własności intelektualnej w następujących sytuacjach:
a)
gdy są zgłoszone o dopuszczenie [w celu dopuszczenia] do swobodnego obrotu [...];
b)
gdy zostały znalezione w czasie kontroli towarów wprowadzanych na obszar celny [Unii Europejskiej] [...].
2.   Niniejsze rozporządzenie ustala również środki, które mają być podjęte przez właściwe organy, gdy towary określone w ust. 1 zostaną uznane za naruszające prawa własności intelektualnej”.
12
Artykuł 2 wzmiankowanego rozporządzenia przewiduje:
„1.   Dla celów niniejszego rozporządzenia »towary naruszające prawo własności intelektualnej« oznaczają:
[...]
b)
»towary pirackie« oznaczają [to znaczy] towary, które są kopią lub zawierają kopie wykonane bez zgody posiadacza [właściciela] prawa autorskiego lub praw pokrewnych lub posiadacza [właściciela] prawa do wzoru bez względu na to, czy zarejestrowanego zgodnie z prawem krajowym, czy nie [...].
[...]
2.   Dla celów niniejszego rozporządzenia pojęcie »posiadacz [właściciel] prawa« oznacza:
a)
posiadacza [właściciela] znaku towarowego, prawa autorskiego lub praw pokrewnych, prawa do wzoru, patentu, dodatkowego świadectwa ochronnego, prawa wynikającego z systemu ochrony odmian roślin, chronionej nazwy pochodzenia, chronionego oznaczenia geograficznego oraz, ogólniej, jakiegokolwiek prawa określonego w ust. 1; lub
b)
inną osobę uprawnioną do używania praw własności intelektualnej wymienionych w lit. a), lub przedstawiciela posiadacza [właściciela] prawa albo uprawnionego użytkownika”.
13
W rozdziale II tego rozporządzenia, zatytułowanym „Wnioski o podjęcie działań przez organy celne”, art. 4 ust. 1, zawarty w jego sekcji 1, poświęconej środkom poprzedzającym wniosek o podjęcie działań, jakie mogą podjąć te organy, stanowi:
„W przypadku gdy organy celne, w trakcie działania w jednej z sytuacji określonych w art. 1 ust. 1, a przed złożeniem wniosku przez posiadacza [właściciela] prawa lub przed jego uwzględnieniem, mają wystarczające powody, by podejrzewać, iż towary naruszają prawo własności intelektualnej, mogą zawiesić dopuszczenie towarów lub zatrzymać je przez okres trzech dni roboczych od chwili otrzymania zawiadomienia przez posiadacza [właściciela] prawa i przez zgłaszającego lub posiadacza towaru, jeżeli są oni znani, aby umożliwić posiadaczowi [właścicielowi] prawa złożenie wniosku o podjęcie działań zgodnie z art. 5”.
14
Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1383/2003, zawartym w sekcji 2 rozdziału II, zatytułowanej „Składanie i rozpatrywanie wniosków o podjęcie działań przez organy celne”:
„1.   W każdym państwie członkowskim posiadacz [właściciel] prawa może składać wniosek na piśmie do właściwych służb celnych o podjęcie działania przez organy celne wtedy, gdy towary znajdują się w jednej z sytuacji określonych w art. 1 ust. 1 (wniosek o podjęcie działania).
2.   Każde państwo członkowskie wyznacza właściwe służby celne, które są właściwe do przyjmowania i rozpatrywania wniosków o podjęcie działania”.
15
Artykuł 8 ust. 2 akapit pierwszy tego rozporządzenia przewiduje:
„Decyzja uwzględniająca wniosek posiadacza [właściciela] prawa o podjęcie działania jest niezwłocznie przekazywana do tych urzędów celnych państwa członkowskiego lub państw członkowskich, które prawdopodobnie będą miały do czynienia z towarami, co do których we wniosku postawiono zarzut naruszenia prawa własności intelektualnej”.
16
Artykuł 9 wskazanego rozporządzenia zawarty jest w rozdziale III, zatytułowanym „Zasady regulujące podjęcie działania przez organy celne i [organ] właściw[y] do podejmowania decyzji”. Ma on następujące brzmienie:
„1.   W przypadku gdy urząd celny, któremu decyzja uwzględniająca wniosek została przekazana przez posiadacza [właściciela] prawa na podstawie art. 8, stwierdzi, w miarę potrzeby po konsultacji z wnioskodawcą, że towary znajdujące się w jednej z sytuacji określonych w art. 1 ust. 1 są podejrzane o naruszenie prawa własności intelektualnej objętego tą decyzją, zawiesza dopuszczenie towarów lub zatrzymuje te towary.
[...]
2.   Właściwe służby celne lub urząd celny określony w ust. 1 informują posiadacza [właściciela] prawa oraz zgłaszającego towary lub posiadacza towarów [...] o swoim działaniu oraz są upoważnione do poinformowania ich o faktycznej lub szacunkowej ilości oraz faktycznym lub przypuszczalnym rodzaju towarów, których dopuszczenie zostało zawieszone lub które zostały zatrzymane, przy czym przekazanie tej informacji nie zobowiązuje do powiadomienia organu właściwego do podjęcia uzasadnionej decyzji.
3.   W celu ustalenia, czy prawo własności intelektualnej zostało naruszone na mocy prawa krajowego [państwa członkowskiego], [...] urząd celny lub służba celna, która rozpatrywała wniosek, informuje posiadacza [przekazuje właścicielowi] prawa, na jego prośbę i jeżeli są one znane, dane dotyczące odbiorcy, nadawcy, zgłaszającego lub posiadacza towarów oraz [informuje go] o pochodzeniu i pierwotnym pochodzeniu towarów podejrzanych o naruszenie prawa własności intelektualnej.
[...]”.
17
Artykuł 10 tegoż rozporządzenia stanowi, co następuje:
„Prawo obowiązujące w państwie członkowskim, na terytorium którego towary znajdują się w jednej z sytuacji określonych w art. 1 ust. 1, stosuje się w celu zdecydowania, czy prawo własności intelektualnej zostało naruszone na mocy prawa krajowego.
Prawo to stosuje się również do natychmiastowego powiadomienia właściwych służb celnych lub urzędu celnego, określonego w art. 9 ust. 1, o wszczęciu procedury przewidzianej w art. 13, chyba że procedura ta została wszczęta przez te służby lub urząd”.
18
Zgodnie z art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 1383/2003:
„Jeżeli w ciągu 10 dni roboczych od otrzymania powiadomienia o zawieszeniu dopuszczenia lub o zatrzymaniu urząd celny określony w art. 9 ust. 1 nie został powiadomiony o wszczęciu postępowania mającego ustalić, czy nastąpiło naruszenie prawa własności intelektualnej na mocy prawa krajowego zgodnie z art. 10, lub nie otrzymał zgody posiadacza [właściciela] prawa przewidzianej w art. 11 ust. 1, stosownie do przypadku, towary zostają dopuszczone lub ich zatrzymanie zostaje zakończone, stosownie do przypadku, z zastrzeżeniem dokonania wszystkich formalności celnych.
Okres ten może być przedłużony o maksymalnie 10 dni roboczych w stosownych przypadkach”.
19
Artykuł 14 ust. 1 tego rozporządzenia przewiduje w przypadku towarów podejrzanych o naruszenie praw do wzoru, patentów, dodatkowych świadectw ochronnych lub prawa wynikającego z systemu ochrony odmian roślin możliwość dopuszczenia tych towarów z chwilą wniesienia zabezpieczenia. Ustęp 2 tego artykułu stanowi:
„Zabezpieczenie przewidziane w ust. 1 musi być wystarczające, aby chronić interesy posiadacza [właściciela] prawa.
[...]
W przypadku gdy procedura mająca na celu ustalić, czy prawo własności intelektualnej zostało naruszone na mocy prawa krajowego, została wszczęta w inny sposób niż z inicjatywy posiadacza [właściciela] prawa do wzoru, patentu, dodatkowego świadectwa ochronnego lub prawa wynikającego z systemu ochrony odmian roślin, zabezpieczenie zostaje zwolnione, jeżeli osoba wszczynająca wspomnianą procedurę nie skorzysta z przysługującego jej prawa do wszczęcia procedury sądowej w ciągu 20 dni roboczych od daty otrzymania przez nią powiadomienia o zawieszeniu dopuszczenia lub zatrzymaniu.
[...]”.
20
Zgodnie z art. 17 ust. 1 lit. a) tegoż rozporządzenia, zawartym w jego rozdziale IV, zatytułowanym „Przepisy mające zastosowanie do towarów uznanych za naruszające prawo własności intelektualnej”:
„Bez uszczerbku dla pozostałych prawnych środków zaradczych dostępnych dla posiadacza [właściciela] prawa państwa członkowskie przyjmują środki konieczne dla zezwolenia właściwym organom na:
a)
zgodnie z odpowiednimi przepisami prawa krajowego, zniszczenie towarów uznanych za naruszające prawo własności intelektualnej lub pozbycie się ich inaczej niż kanałami handlu w sposób wykluczający wyrządzenie szkody posiadaczowi [właścicielowi] prawa, bez rekompensaty jakiegokolwiek rodzaju, chyba że ustalono inaczej w ustawodawstwie krajowym, bez żadnych kosztów dla Skarbu Państwa”.
Prawo estońskie
21
Zgodnie z § 39 ust. 4 i 6 tolliseadus (ustawy celnej):
„(4)   W odniesieniu do towaru, w stosunku do którego istnieje podejrzenie w rozumieniu rozporządzenia [...] nr 1383/2003 [...], iż narusza własność intelektualną, właściciel prawa sporządza w terminie 10 dni roboczych od momentu powiadomienia o zatrzymaniu towaru pisemną opinię na podstawie badania próbek towaru lub wzoru. Opinia ta jest sporządzana przez właściciela prawa nieodpłatnie.
[...]
(6)   Organy celne przekazują niezwłocznie kopię opinii otrzymanej od właściciela prawa zainteresowanej osobie, która w terminie 10 dni od momentu otrzymania kopii tej opinii może zgłosić do organu celnego pisemne zarzuty wymierzone przeciwko tejże opinii, wraz ze stosownymi dowodami”.
22
Paragraf 45 ust. 1 tej ustawy, zatytułowany „Przepadek towaru”, ma następujące brzmienie:
„Organy celne orzekają przepadek towar[ów] określon[ych] w art. 53, 57 i 75 [rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny (Dz.U. L 302, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 1791/2006 z dnia 20 listopada 2006 r. (Dz.U. L 363, s. 1)] i sprzedają je, niszczą pod dozorem celnym bądź udostępniają nieodpłatnie w sposób określony w §§ 97 i 98”.
23
Zgodnie z § 6 haldusmenetluse seadus (ustawy o postępowaniu administracyjnym):
„Każdy organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia okoliczności, które w rozpatrywanej sprawie mają istotne znaczenie, i do przeprowadzania w tym celu niezbędnych dowodów”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
24
Spółka Sintax Trading dokonała przywozu do Estonii butelek z płynem do higieny jamy ustnej wysłanych przez spółkę ukraińską. W chwili ich przywozu Acerra OÜ (zwana dalej „Acerrą”) zgłosiła organom celnym, że butelki te mogą naruszać jej chroniony wzór.
25
W rezultacie urząd celny zawiesił zwolnienie danego towaru w celu dokonania dodatkowych ustaleń, co pozwoliło mu stwierdzić wyraźne podobieństwo między kształtem przywożonych butelek a wzorem należącym do Acerry. Podejrzewając zatem naruszenie prawa własności intelektualnej, urząd celny dokonał zajęcia towaru i zwrócił się do Acerry o zajęcie stanowiska. Ta ostatnia potwierdziła podejrzenia.
26
Na tej podstawie urząd celny stwierdził, że towar narusza prawo własności intelektualnej w rozumieniu rozporządzenia nr 1383/2003, i w rezultacie w dniu 11 lutego 2011 r. oddalił wniosek spółki Sintax Trading zmierzający do uzyskania zwolnienia towaru.
27
Spółka Sintax Trading wniosła do Tallinna Halduskohus (sądu administracyjnego w Tallinnie) skargę na tę decyzję urzędu celnego, utrzymaną w mocy drugą decyzją z dnia 17 lutego 2011 r. Stwierdziwszy nieprawidłowości postępowania, sąd ten orzekł o zwolnieniu towarów. Z innego powodu orzeczenie to w ramach odwołania zostało utrzymane w mocy przez Tallinna Ringkonnakohus (sąd apelacyjny w Tallinnie), który orzekł, że art. 10 rozporządzenia nr 1383/2003 nie zezwala, aby organy celne same rozstrzygały kwestię wystąpienia naruszenia prawa własności intelektualnej. Zdaniem tego sądu w braku postępowania zmierzającego do ustalenia wystąpienia naruszenia praw własności intelektualnej Acerry organy celne nie mogły zatrzymać towarów po upływie terminu przewidzianego w tym celu w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 1383/2003.
28
Riigikohus (sąd najwyższy), do którego urząd celny wniósł skargę kasacyjną, wyraża wątpliwości co do zasadności tej wykładni, podczas gdy prawo estońskie umożliwia organom celnym prowadzenie przez nie same i z urzędu spornego postępowania w celu rozstrzygnięcia co do istoty kwestii występowania naruszenia prawa własności intelektualnej. Sąd odsyłający zastanawia się jednak nad zgodnością prawa krajowego z rozporządzeniem nr 1383/2003.
29
W tych okolicznościach Riigikohus postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy wymienione w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 1383/2003 »postępowani[e] mające[...] ustalić, czy nastąpiło naruszenie prawa własności intelektualnej [...]« może zostać przeprowadzone również przez służbę celną, czy też uregulowany w rozdziale III rozporządzenia »organ właściwy do podjęcia decyzji« musi być podmiotem odrębnym względem organu celnego?
2)
W motywie [2] rozporządzenia nr 1383/2003 jako cel rozporządzenia wskazana została ochrona konsumenta, a zgodnie z motywem [3] należy ustanowić procedurę umożliwiającą organom celnym jak najbardziej rygorystyczne przestrzeganie zakazu wprowadzania na obszar celny [Unii] towarów naruszających prawo własności intelektualnej, nie ograniczając jednak przy tym, przywołanej w motywie [2] tego rozporządzenia i w motywie [1] [rozporządzenia Komisji (WE) nr 1891/2004 z dnia 21 października 2004 r. ustalającego przepisy wykonawcze do rozporządzenia nr 1383/2003 (Dz.U. L 328, s. 16)], wolności handlu zgodnego z prawem.
Czy z celami tymi jest zgodne, jeżeli środki określone w art. 17 rozporządzenia nr 1383/2003 mogą być stosowane tylko wtedy, gdy właściciel prawa wszczyna wymienione w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 1383/2003 postępowanie mające ustalić, czy nastąpiło naruszenie prawa własności intelektualnej, czy też – ze względu na jak najbardziej rygorystyczne realizowanie tych celów – również organ celny musi mieć możliwość wszczęcia odnośnego postępowania?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
30
W swych pytaniach, które należy rozważyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 1383/2003 należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwia się on temu, aby organy celne wobec braku wniosku właściciela prawa własności intelektualnej same wszczęły i prowadziły postępowanie, o którym mowa w tym przepisie.
31
Rozporządzenie nr 1383/2003, jak wynika z jego art. 1 ust. 1 i 2, określa nie tylko warunki podejmowania działań przez organy celne, w sytuacji gdy istnieje podejrzenie, że towary naruszają prawa własności intelektualnej, lecz również środki, które mają być podjęte przez właściwe organy, gdy towary takie zostaną uznane za naruszające te prawa.
32
Jeśli chodzi o warunki podejmowania działań przez organy celne, gdy istnieje podejrzenie, że towary naruszają prawa własności intelektualnej, rozporządzenie nr 1383/2003 przewiduje w art. 5–7, iż działanie to jest podejmowane na wniosek zainteresowanego właściciela prawa własności intelektualnej lub z urzędu, jak wynika z art. 4 tego rozporządzenia, lecz na warunkach umożliwiających właścicielowi tego prawa złożenie wniosku o podjęcie działań zgodnie z art. 5 tegoż rozporządzenia.
33
Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 25 opinii, środki w postaci zawieszenia zwolnienia lub zatrzymania towarów, co do których istnieje podejrzenie, że stanowią towary naruszające prawa własności intelektualnej, jakie to środki mogą zostać podjęte przez organy celne, mają charakter tymczasowy.
34
Z jednej strony środki takie, w sytuacji gdy są one stosowane z urzędu, mają jedynie umożliwić właścicielowi tego prawa złożenie wniosku o podjęcie działań przez organy celne w formie przewidzianej w art. 5 i nast. rozporządzenia nr 1383/2003 i na warunkach przewidzianych w tych przepisach. Z drugiej strony, jeśli są one podejmowane w następstwie takiego wniosku, mają one wyłącznie pozwolić wnioskodawcy uzasadnić, że wszczął on postępowanie pozwalające ustalić, czy doszło do naruszenia prawa własności intelektualnej na mocy prawa krajowego.
35
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 10 rozporządzenia nr 1383/2003 przepisy prawa obowiązujące w państwie członkowskim, na terytorium którego towary znajdują się w jednej z sytuacji określonych w art. 1 ust. 1 tego rozporządzenia, stosuje się w celu ustalenia, czy prawo własności intelektualnej zostało naruszone na mocy prawa krajowego.
36
Należy przypomnieć również, że z art. 13 ust. 1 tego rozporządzenia wynika, iż jeżeli w terminie 10 dni roboczych od otrzymania powiadomienia o zawieszeniu zwolnienia lub zatrzymaniu urząd celny nie został powiadomiony o wszczęciu postępowania mającego ustalić, czy nastąpiło naruszenie prawa własności intelektualnej na mocy prawa krajowego zgodnie z art. 10 wskazanego rozporządzenia, następuje zwolnienie towarów lub, stosownie do przypadku, zatrzymanie zostaje zakończone, z zastrzeżeniem dokonania wszystkich formalności celnych.
37
Celem tych przepisów jest, aby organy celne wyciągnęły wnioski z braku działań właściciela prawa własności intelektualnej, którego dotyczy towar podejrzewany o naruszenie takiego prawa. Natomiast nie wykluczają one same z siebie, że postępowanie mające ustalić, czy nastąpiło naruszenie prawa własności intelektualnej na mocy prawa krajowego, może zostać wszczęte z inicjatywy organów celnych w braku takiej inicjatywy ze strony właściciela danego prawa.
38
Różne przepisy rozporządzenia nr 1383/2003 potwierdzają zresztą tę wykładnię.
39
Jest tak zatem w przypadku art. 10 akapit drugi tego rozporządzenia, który to przepis, ustanawiając warunki powiadomienia o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 13 ust. 1, odnosi się do sytuacji, w której postępowanie to jest wszczęte przez służby celne lub urząd celny.
40
Również art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 1383/2003 dotyczy wyraźnie przypadku, w którym takie postępowanie jest wszczęte w sposób inny niż na wniosek właściciela danego prawa.
41
Ponadto, o ile bez wątpienia właściciel prawa własności intelektualnej jest w pierwszej kolejności zainteresowany, aby podjęte zostały w jego własnym interesie środki konieczne w celu niedopuszczenia do wprowadzenia do obrotu towarów podrobionych i towarów pirackich (zob. podobnie wyrok Adidas, C‑223/98, EU:C:1999:500, pkt 26), o tyle taki wniosek nie może uniemożliwić organom celnym podjęcia jakichkolwiek działań w rozumieniu rozporządzenia nr 1383/2003 bez wniosku tego właściciela.
42
Co więcej, w świetle celów tego rozporządzenia, które jak wynika z jego motywu 2, ma zapobiegać wprowadzeniu do obrotu towarów, które nie tylko naruszają prawa własności intelektualnej, ale również wprowadzają konsumentów w błąd i w niektórych przypadkach stanowią zagrożenie dla ich zdrowia i bezpieczeństwa, osoby inne niż właściciele tych praw mogą powoływać się w celu wyeliminowania takich zagrożeń na interes, jaki posiadają w stwierdzeniu naruszenia takich praw.
43
Rozporządzenie nr 1383/2003 dąży zatem do ochrony nie tylko praw i interesów prywatnych, lecz również interesów publicznych.
44
W tej sytuacji art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 1383/2003 nie sprzeciwia się temu, aby państwa członkowie przewidziały, iż organy celne mogą same wszcząć postępowanie mające ustalić, czy doszło do naruszenia prawa własności intelektualnej na mocy prawa krajowego.
45
Co do kwestii, czy organy celne mogą prowadzić to postępowanie i wydać rozstrzygnięcie co do istoty w celu ustalenia, czy doszło do naruszenia prawa własności intelektualnej na mocy prawa krajowego, należy przypomnieć, że zgodnie z art. 10 rozporządzenia nr 1383/2003 w celu takiego ustalenia zastosowanie znajdują przepisy prawa obowiązujące w państwie członkowskim, na terytorium którego znajdują się towary.
46
W tym względzie ani z art. 13 ust. 1, ani z żadnego innego przepisu rozporządzenia nr 1383/2003 nie wynika, że prawodawca Unii chciał zobowiązać państwa do zastrzeżenia tej kompetencji w zakresie wydania rozstrzygnięcia co do istoty na rzecz niektórych organów.
47
Ograniczając się zatem do odesłania do stosowania przepisów prawa obowiązujących w danym państwie członkowskim w celu ustalenia, czy doszło do naruszenia prawa własności intelektualnej, prawodawca Unii nie wykluczył zatem zasadniczo, że organ inny niż sądowy może być wyznaczony jako organ właściwy w zakresie rozstrzygnięcia co do istoty. Ponadto Trybunał uznał już, że taka kompetencja może zostać powierzona organowi innemu niż organ sądowy (zob. podobnie wyrok Philips, C‑446/09 i C‑495/09, EU:C:2011:796, pkt 69).
48
Należy zauważyć w tym względzie, że z przepisów porozumienia TRIPS, które zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału stanowią integralną część porządku prawnego Unii (zob. podobnie wyrok Bericap, C‑180/11, EU:C:2012:717, pkt 67), a w szczególności z jego art. 49, wynika, że poszanowanie praw własności intelektualnej może być zapewnione w ramach procedur administracyjnych dotyczących istoty sprawy, o ile procedury te spełniają gwarancje wymagane w szczególności w art. 41 tego porozumienia.
49
W tej sytuacji rozporządzenie nr 1383/2003 nie może być interpretowane w ten sposób, że sprzeciwia się ono co do zasady przepisowi prawa krajowego, który powierza organowi administracyjnemu zadanie ustalenia, czy doszło do naruszenia prawa własności intelektualnej. Ponadto z żadnego przepisu tego rozporządzenia nie wynika, że państwa członkowskie nie mogą wyznaczyć w celu wykonania tego zadania samych organów celnych.
50
Wprawdzie to krajowy porządek prawny każdego państwa członkowskiego powinien określać zasady wykonywania takiej kompetencji na mocy zasady autonomii procesowej, jednak może to mieć miejsce, pod warunkiem że zasady te nie są mniej korzystne niż w wypadku podobnych sytuacji podlegających prawu krajowemu oraz że nie uniemożliwiają one w praktyce ani nie czynią nadmiernie utrudnionym wykonywania praw przyznanych przez prawo Unii, w szczególności w rozporządzeniu nr 1383/2003, właścicielom praw własności intelektualnej, zgłaszającym dane towary, posiadaczom lub właścicielom danych towarów (zob. podobnie wyrok Pohl, C‑429/12, EU:C:2014:12, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo).
51
W szczególności to krajowy porządek prawny każdego państwa członkowskiego, zgodnie z art. 41 ust. 4 porozumienia TRIPS, powinien przyznać stronom postępowania możliwość złożenia wniosku o dokonanie rewizji przez organ sądowy ostatecznych decyzji administracyjnych.
52
Jeżeli, jak wynika z postanowienia odsyłającego, prawo krajowe będące przedmiotem postępowania głównego powierza urzędowi celnemu zadanie ustalenia, czy doszło do naruszenia prawa własności intelektualnej, to do sądu odsyłającego należy ustalenie, że decyzje przyjęte w tej dziedzinie przez ten organ mogą być przedmiotem odwołania, zapewniając ochronę praw jednostek wynikających z prawa Unii, a w szczególności z rozporządzenia nr 1383/2003.
53
W świetle powyższych uwag na przedłożone pytania powinno się opowiedzieć, iż art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 1383/2003 należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwia się on, aby organy celne wobec braku jakiegokolwiek wniosku właściciela prawa własności intelektualnej same wszczęły i prowadziły postępowanie, o którym mowa w tym przepisie, pod warunkiem że decyzje przyjęte w tej dziedzinie przez te organy mogą być przedmiotem odwołania, zapewniając ochronę praw jednostek wynikających z prawa Unii, a w szczególności z tego rozporządzenia.
W przedmiocie kosztów
54
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 13 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1383/2003 z dnia 22 lipca 2003 r. dotyczącego działań organów celnych skierowanych przeciwko towarom podejrzanym o naruszenie niektórych praw własności intelektualnej oraz środków podejmowanych w odniesieniu do towarów, co do których stwierdzono, że naruszyły takie prawa, należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwia się on, aby organy celne wobec braku jakiegokolwiek wniosku właściciela prawa własności intelektualnej same wszczęły i prowadziły postępowanie, o którym mowa w tym przepisie, pod warunkiem że decyzje przyjęte w tej dziedzinie przez te organy mogą być przedmiotem odwołania, zapewniając ochronę praw jednostek wynikających z prawa Unii, a w szczególności z tego rozporządzenia.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: estoński.