62019CC0212
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
PITRUZZELLA
ippreżentati fil-5 ta’ Marzu 2020 (
1
)
Kawża C-212/19
Ministre de l’Agriculture et de l’Alimentation
vs
Compagnie des pêches de Saint-Malo
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat, Franza))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Għajnuna mill-Istat – Irkupru ta’ għajnuna illegali – Deċiżjoni 2005/239/KE – Produtturi tal-akkwakultura u sajjieda – Kontribuzzjoni soċjali – Distinzjoni bejn kontribuzzjonijiet tal-persuna li timpjega u tas-salarji – Determinazzjoni tad-debitur tal-obbligu ta’ ħlas lura – Rimbors mill-impjegati tal-impriża”
1.
Permezz tat-talba għal deċiżjoni preliminari tiegħu, il-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat, Franza) qed jitlob lill-Qorti tal-Ġustizzja, minn naħa, tinterpreta d-Deċiżjoni 2005/239/KE tal-Kummissjoni tal-14 ta’ Lulju 2004 dwar ċerti miżuri ta’ għajnuna implimentati minn Franza favur il-produtturi tal-akkwakultura u s-sajjieda (
2
) (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”) u, min-naħa l-oħra, tippreċiża l-portata tal-obbligi ta’ rkupru li għandha r-Repubblika Franċiża fl-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni msemmija.
2.
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ appell ippreżentat mill-Ministre de l’Agriculture et de l’Alimentation (il-Ministru għall-Agrikultura u għall-Alimentazzjoni, iktar ’il quddiem il-“Ministru”) minn sentenza tal-cour administrative de Nantes (il-Qorti Amministrattiva ta’ Nantes, Franza), li permezz tagħha din tal-aħħar ikkonfermat l-annullament ta’ ordni ta’ ġbir maħruġ mid-directeur général des finances publiques de Bretagne (id-direttur ġenerali tal-finanzi pubbliċi ta’ Bretagne) kontra l-kumpannija Compagnie des pêches de Saint-Malo (iktar ’il quddiem “Compagnie”), bil-għan li tiġi rkuprata somma flus mogħtija bħala l-għajnuna li din il-kumpannija kienet irċeviet skont miżuri nazzjonali li kienu s-suġġett tad-deċiżjoni kkontestata.
I. Il-fatti li wasslu għall-kawża prinċipali
3.
Permezz ta’ ittra tal-21 ta’ Ġunju 2000, ir-Repubblika Franċiża informat lill-Kummissjoni Ewropea bil-miżuri ta’ kumpens li hija kienet adottat favur is-sajjieda u l-produtturi tal-akkwakultura li sofrew danni wara, minn naħa, it-tniġġis minn idrokarburi kkawżat min-nawfraġju tal-bastiment Erika fil-golf ta’ Gascogne fit-12 ta’ Diċembru 1999 u, min-naħa l-oħra, wara l-maltempata vjolenti li seħħet fis-27 u fit-28 ta’ Diċembru 1999 (
3
). Dawn il-miżuri kienu jikkonsistu, minn naħa, f’għoti ta’ għajnuna eċċezzjonali, adottat permezz ta’ ċirkulari tat-2 ta’ Frar 2000, sabiex tingħata għajnuna lis-sajjieda u lill-produtturi tal-akkwakultura ta’ sitt dipartimenti tal-punent ta’ Franza (il-Finistère, il-Morbihan, il-Loire-Atlantique, il-Vendée, il-Charente-Maritime u l-Gironde), li sofrew danni wara l-avvenimenti msemmija u, min-naħa l-oħra, f’tnaqqis ta’ 50 % tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali li jirrigwardaw tliet xhur, għall-produtturi tal-akkwakultura, u għal sitt xhur, għas-sajjieda, deċiż minn żewġ ċirkulari ġodda tal-15 ta’ April u t-13 ta’ Lulju 2000. Din it-tieni miżura kienet tapplika għal Franza metropolitana kollha u d-dipartimenti extra-Ewropej.
4.
Il-parti l-kbira tal-miżuri adottati miċ-ċirkulari tat-2 ta’ Frar 2000 kienu ġew ikkunsidrati mill-Kummissjoni bħala kompatibbli mas-suq komuni (
4
). Min-naħa l-oħra, permezz ta’ deċiżjoni kkomunikata lir-Repubblika Franċiża fil-11 ta’ Diċembru 2001, il-Kummissjoni fetħet il-proċedura prevista fl-Artikolu 88(2) KE fir-rigward tal-miżuri li fadal, fosthom, b’mod partikolari, il-“miżura addizzjonali ta’ tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali” favur is-sajjieda, implimentata fil-perijodu bejn il-15 ta’ April u l-15 ta’ Ottubru 2000 (
5
).
5.
Dan it-tnaqqis kien jirrigwarda “l-kontribuzzjonijiet tal-persuna li timpjega u tas-salarji” (
6
) imħallsa lil Établissement national des invalides de la marine (ENIM) – Stabbiliment Nazzjonali tal-Invalidi tal-Flotta Navali) (
7
). Fir-rigward tal-metodu ta’ tnaqqis, fil-premessa 20 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni tispjega li “[g]ħall-kontribuzzjonijiet imħallsa lill-ENIM, ir-rata ta’ tnaqqis kienet ta’ 50 %, kemm għall-kontribuzzjonijiet tas-salarji kif ukoll għall-kontribuzzjonijiet tal-persuna li timpjega. Madankollu, fil-każ partikolari tal-bastimenti li għalihom il-metodu ta’ remunerazzjoni maqsuma ma huwiex applikat, il-ħlas tal-kontribuzzjonijiet tal-persuna li timpjega twassal għal 75 %. Din ir-rata differenti hija spjegata, skont Franza, mill-fatt li, fil-każ tar-remunerazzjoni maqsuma, hemm solidarjetà finanzjarja mill-qrib bejn is-sidien u l-ekwipaġġ fir-rigward tad-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom fl-eżerċizzju tal-attività tas-sajd, b’mod partikolari f’dak li jirrigwarda t-tnaqqis fid-dħul mill-bejgħ, filwaqt li, għas-sidien ta’ bastimenti industrijali li għalihom dan it-tip ta’ remunerazzjoni ma jeżistix, is-sidien jassumu l-biċċa l-kbira tad-diffikultajiet ekonomiċi” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
6.
Il-miżura ta’ tnaqqis ta’ kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali favur is-sajjieda kienet intiża, flimkien ma’ miżuri addizzjonali oħra, sabiex tieħu inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, id-dannu mġarrab mill-impriżi tas-settur tas-sajd minħabba d-degradazzjoni tas-suq (
8
). Fil-fatt skont l-awtoritajiet Franċiżi kien ġie kkonstatat tnaqqis iġġeneralizzat tas-suq tal-prodotti tal-baħar, bi tnaqqis fit-tul tad-domanda, minħabba t-tħassib tal-konsumaturi dwar l-impatt sanitarju tat-tniġġis taż-żejt (
9
). Skont il-Kummissjoni, madankollu, l-informazzjoni kkomunikata mir-Repubblika Franċiża kienet ikkontradetta minn informazzjoni oħra ta’ natura uffiċjali li hija kienet taf biha (
10
). Fid-dawl ta’ din l-informazzjoni, il-Kummissjoni kkunsidrat li kien hemm dubji serji dwar il-kompatibbiltà ta’ din il-miżura, li kellha n-natura ta’ għajnuna għat-tħaddim, mas-suq komuni.
7.
Dawn id-dubji ma setgħux jitneħħew matul il-proċedura ta’ investigazzjoni formali. Wara eżami fil-fond tas-sitwazzjoni tas-suq tal-prodotti tas-sajd matul l-ewwel trimestru tas-sena 2000 (
11
), il-Kummissjoni fil-fatt ikkonkludiet, fil-premessa 98 tad-deċiżjoni kkontestata, li, fid-dawl tad-diversi elementi għad-dispożizzjoni tagħha, “it-tnaqqis ġenerali tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali għas-sajjieda għall-perijodu mill-15 ta’ April sal-15 ta’ Ottubru ma [setax] jiġi ddikjarat kompatibbli mas-suq komuni abbażi tal-Artikolu 87(2)(b) [KE]”. Fil-premessa 99 ta’ din id-deċiżjoni, hija ddeċidiet li “[b]illi l-għajnuna għat-tħaddim kienet ingħatat lill-impriżi kollha tas-sajd mingħajr ma teżiġi xi obbligu min-naħa tagħhom, din il-miżura ta’ għajnuna [kienet] inkompatibbli mas-suq komuni bis-saħħa tat-tielet inċiż tar-raba’ paragrafu tal-punt 1.2 tal-Linji Gwida tal-1997 (
12
)” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
8.
Għaldaqstant, l-Artikolu 3 tad-deċiżjoni inkwistjoni ddikjara “[i]l-miżura ta’ għajnuna implimentata minn Franza favur is-sajjieda fil-forma ta’ tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali għall-perijodu mill-15 ta’ April sal-15 ta’ Ottubru 2000 […] inkompatibbli mas-suq komuni”. Skont l-Artikolu 4(1) tal-istess deċiżjoni, “Franza għandha tieħu l-miżuri kollha neċessarji sabiex tirkupra mingħand il-benefiċjarji tagħha l-għajnuna msemmija [fl-Artikolu] 3 u diġà mqiegħda għad-dispożizzjoni tagħhom illegalment”. Imbagħad il-paragrafu 2 jippreċiża li l-“irkupru għandu jsir mingħajr dewmien u skont il-proċeduri tal-liġi nazzjonali sakemm dawn jippermettu l-eżekuzzjoni immedjata u effettiva tad-deċiżjoni. L-għajnuna li trid tiġi rkuprata għandha tinkludi l-interessi mid-data li fiha tqiegħdet għad-dispożizzjoni tal-benefiċjarja, sad-data tal-irkupru tagħha.” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
9.
Il-deċiżjoni kkontestata ma ġietx appellata quddiem il-Qorti Ġenerali
10.
Fit-23 ta’ Diċembru 2009, wara li diversi drabi stiednet lir-Repubblika Franċiża tikkonforma ruħha mad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni ppreżentat rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu fis-sens tal-Artikolu 108(2) TFUE. Permezz tas-sentenza tal-20 ta’ Ottubru 2011, Il-Kummissjoni vs Franza (
13
) (iktar ’il quddiem is-“sentenza Il-Kummissjoni vs Franza”), il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li, billi “ma eżegwietx, fit-terminu previst, [id-deċiżjoni kkontestata], billi rkuprat mill-benefiċjarji l-għajnuna ddikjarata illegali u inkompatibbli mas-suq komuni mill-[artikolu] 3 ta’ din id-deċiżjoni, ir-Repubblika Franċiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt ir-raba’ paragrafu tal-Artikolu 288 TFUE u l-Artikolu 4 din id-deċiżjoni” (
14
). Fil-punti 42 u 43 ta’ din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet l-argument imressaq mir-Repubblika Franċiża, li jgħid li l-ammonti li jikkorrispondu għat-tnaqqis tal-ispejjeż tas-salarji, peress li huma mħallsa mill-impriżi lill-korpi kompetenti f’isem l-impjegati, ma għandhomx ikunu s-suġġett ta’ ħlas lura. Qabel kollox, fil-punt 42 tal-imsemmija sentenza, hija kkonstatat li “dan l-argument [kien] fir-realtà qed jikkontesta l-evalwazzjoni magħmula mill-Kummissjoni, fid-deċiżjoni [kkontestata], tan-natura ta’ għajnuna mill-Istat, fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE, tat-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali kemm mill-persuna li timpjega kif ukoll mis-salarji”. Imbagħad fil-punt 43, billi bbażat ruħha fuq ġurisprudenza stabbilita, hija ddeċidiet li “fil-kuntest ta’ rikors, li għandu bħala suġġett nuqqas ta’ eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni fil-qasam ta’ għajnuna mill-Istat u li ma jkunx ġie rrinvijat quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja mill-Istat Membru destinatarju tagħha, dan tal-aħħar ma jistax jikkontesta l-legalità ta’ tali deċiżjoni” (
15
).
II. Il-kawża prinċipali u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
11.
Fit-22 ta’ Frar 2013, kienet inħarġet ordni ta’ ġbir kontra l-Compagnie ta’ ammont ta’ EUR 84 550.08, li jikkorrispondi għat-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet ta’ salarji dovuti bejn il-15 ta’ April u l-15 ta’ Lulju 2000, flimkien mal-interessi moratorji. Permezz ta’ sentenza tal-25 ta’ Ġunju 2015, it-tribunal administratif de Rennes (il-Qorti Amministrattiva ta’ Rennes, Franza) annullat din l-ordni ta’ ġbir. Permezz ta’ sentenza tal-14 ta’ April 2017, il-cour administrative d’appel de Nantes (il-Qorti Amministrattiva tal-Appell ta’ Nantes) ċaħdet l-appell tal-ministre de l’Environnement, de l’Énergie et de la mer (il-Ministru għall-Ambjent, għall-Enerġija u għall-Baħar) minn din is-sentenza.
12.
Il-Ministru ppreżenta appell fil-kassazzjoni minn din is-sentenza quddiem il-qorti tar-rinviju, billi sostna, b’mod partikolari, li l-qorti tal-appell kienet, minn naħa, wettqet żball ta’ liġi meta ddeċidiet li l-eżenzjonijiet tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji ma kinux ibbenefikaw lill-impriżi tas-sajd, filwaqt li dawn kienu ġew ikklassifikati bħala għajnuna mill-Istat mill-Kummissjoni, u, min-naħa l-oħra, li hija kienet żnaturat l-atti tal-proċess li kienu ġew ippreżentati quddiemha billi qieset li kien jirriżulta mill-informazzjoni li t-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji kellu b’mod mekkaniku jkollu l-effett li jżid l-ammont tas-salarju nett imħallas lill-impjegati.
13.
Il-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat) minn naħa, annulla s-sentenza tal-cour administrative d’appel de Nantes (il-Qorti Amministrattiva tal-Appell ta’ Nantes), sa fejn din tal-aħħar ma kinitx eżaminat il-motiv ta’ annullament ibbażat fuq il-fatt li t-tribunal administratif de Rennes (il-Qorti Amministrattiva ta’ Rennes) kien naqas milli jiddeċiedi dwar l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà mqajma mill-Ministru, ibbażata fuq in-natura tardiva tal-ilment minn qabel tal-Compagnie, u, min-naħa l-oħra, annullat is-sentenza tat-tribunal administratif de Rennes (il-Qorti Amministrattiva ta’ Rennes), minħabba din l-ommissjoni. Għaldaqstant, il-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat) iddeċieda li jqajjem u jiddeċiedi immedjatament dwar it-talba mressqa minn Compagnie quddiem din il-qorti amministrattiva.
14.
Wara li ċaħad l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà mqajma mill-Ministru, il-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat) ċaħad tnejn mill-aggravji mqajma minn Compagnie, ibbażati, l-ewwel wieħed, fuq il-fatt li l-ordni ta’ ġbir inkwistjoni fil-kawża prinċipali kien kiser il-prinċipji ta’ aspettattivi leġittimi u ta’ ċertezza legali u t-tieni wieħed, fuq id-dewmien min-naħa tal-Istat sabiex jirkupra s-somom previsti mill-imsemmi ġbir. Wara, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja mibdija bis-sentenza tad-9 ta’ Marzu 1994, TWD Textilwerke Deggendorf (
16
) (iktar’ il quddiem “is-sentenza TWD”), hija ċaħdet it-talba ta’ Compagnie intiża sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tiġi adita, skont l-Artikolu 267 TFUE, b’domanda preliminari għall-evalwazzjoni tal-validità tad-deċiżjoni kkontestata. Il-Conseil d’État fil-fatt ikkunsidra li, bħala benefiċjarja effettiva ta’ għajnuna individwali mogħtija taħt l-iskema ta’ għajnuna li l-Kummissjoni ordnat l-irkupru tagħha, Compagnie kienet direttament u individwalment ikkonċernata, fis-sens tal-Artikolu 263 TFUE, mid-deċiżjoni kkontestata u li, peress li ma kinitx ikkontestatha quddiem il-Qorti Ġenerali, hija ma setgħetx tikkontesta l-validità tagħha fl-okkażjoni ta’ istanza kontenzjuża diretta kontra l-miżuri ta’ implimentazzjoni ta’ din id-deċiżjoni, meħuda mill-awtoritajiet nazzjonali.
15.
Sussegwentement, il-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat) fakkar li, skont l-Artikolu L. 741-9 tal-code rural et de la pêche maritime (il-Kodiċi Rurali u tas-Sajd Marittimu) u tal-Artikolu 4 tad-décret du 17 juin 1938, relatif à la réorganisation et à l’unification du régime d’assurance des marins (id-digriet tas-17 ta’ Ġunju 1938, dwar ir-riorganizzazzjoni u l-unifikazzjoni tal-iskema ta’ assigurazzjoni tal-baħħara – JORF tad-29 ta’ Ġunju 1938, p. 7500), il-kontribuzzjonijiet ta’ persuni li jimpjegaw imħallsa lill-iskema ta’ impjegati agrikoli u lill-iskema tal-baħħara huma dovuti mill-persuni li jimpjegaw, filwaqt li l-kontribuzzjonijiet tas-salarji huma dovuti mill-impjegati. Il-kontribuzzjonijiet tas-salarji ma ġġorrhomx il-persuna li timpjega iżda huma maqtugħin biss f’ras il-għajn minnha mir-remunerazzjoni tal-assigurati matul kull pagament u t-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet fil-pagi jiġi ttrasferit lil impjegati li jirċievu salarju nett ogħla u li jkunu l-benefiċjarji diretti tiegħu. Madankollu, il-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat) irrileva li dan it-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji jista’ jitqies li kkostitwixxa vantaġġ indirett għall-impriża, peress li, matul il-perijodu kkunsidrat, hija bbenefikat minn ċerta attrazzjoni minħabba r-remunerazzjonijiet ogħla li l-impjegati tagħha rċevew matul sitt xhur.
16.
Huwa f’dan il-kuntest li l-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat) iddeċieda li jissospendi l-proċeduri u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1.
Id-Deċiżjoni [kkontestata] għandha tiġi interpretata fis-sens li tiddikjara inkompatibbli mas-suq intern biss it-tnaqqis ta’ kontribuzzjonijiet tal-persuna li timpjega, għar-raġuni li t-tnaqqis ta’ kontribuzzjonijiet tal-impjegati ma jgawdux minnu l-impriżi u għaldaqstant ma humiex tali li jidħlu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 107 [TFUE], jew fis-sens li tiddikjara inkompatibbli wkoll it-tnaqqis ta’ kontribuzzjonijiet tal-impjegati?
2.
Fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja kellha tiddeċiedi li d-Deċiżjoni [kkontestata] għandha tiġi interpretata fis-sens li tiddikjara inkompatibbli wkoll it-tnaqqis ta’ kontribuzzjonijiet tal-impjegati, l-impriża għandha titqies li bbenefikat minn dan it-tnaqqis kollu jew minn parti minnu biss? F’dan il-każ tal-aħħar, kif għandha tiġi evalwata din il-parti? L-Istat Membru huwa obbligat jordna lill-impjegati kkonċernati jirrimborsaw bis-sħiħ jew parzjalment is-sehem ta’ għajnuna li minnha jkunu bbenefikaw?”
17.
Din il-kawża bbenefikat mill-osservazzjonijiet bil-miktub ippreżentati minn Compagnie, mill-Gvern Franċiż u mill-Kummissjoni. Dawn il-persuni kkonċernati ppreżentaw l-osservazzjonijiet orali tagħhom matul is-seduta li saret quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fl-20 ta’ Novembru 2019.
III. Analiżi
A.
Fuq l-ammissibbiltà tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari
1. Fuq l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà mressqa mill-Kummissjoni
18.
Il-Kummissjoni titlob, prinċipalment, l-inammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Conseil d’État. Hija tikkunsidra li ż-żewġ domandi preliminari magħmula, filwaqt li ġew ifformulati bħala domandi ta’ interpretazzjoni, huma intiżi fir-realtà sabiex jikkontestaw il-validità tad-deċiżjoni kkontestata sa fejn din ikkwalifikat ukoll bħala għajnuna mill-Istat it-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji u ordnat l-irkupru tal-ammonti korrispondenti. Bħala kwistjonijiet ta’ validità, dawn huma, madankollu, inammissibbli, skont il-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza TWD. Fil-fatt, ma jkunx ammissibbli għal Compagnie li tikkontesta l-validità tad-deċiżjoni kkontestata fil-kuntest ta’ proċedura nazzjonali dwar l-eżekuzzjoni tagħha, peress li hija ma kkontestatx din id-deċiżjoni fi żmien xieraq quddiem il-Qorti Ġenerali, minkejja li hija kellha, mingħajr ebda dubju, locus standi, skont ir-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE.
19.
Ngħid immedjatament li ma iniex konvint kif qed tifhem id-domandi preliminari l-Kummissjoni.
20.
Ċertament, huwa minnu li t-test tal-ewwel waħda minn dawn id-domandi mhux limitat biex jitlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkjarifika jekk it-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji huwiex milqut mid-dikjarazzjoni ta’ inkompatibbiltà li tinsab fid-deċiżjoni kkontestata, iżda jissuġġerixxi li interpretazzjoni f’dan is-sens ta’ din id-deċiżjoni tista’ tmur kontra l-Artikolu 107(1) TFUE, minħabba li dan it-tnaqqis ma jagħtix vantaġġ lill-impriżi. Madankollu, is-sempliċi fatt li l-qorti tar-rinviju invokat il-possibbiltà li ċertu qari tad-deċiżjoni kkontestata jmur kontra dispożizzjoni tad-dritt primarju ma jbiddilx in-natura tal-imsemmija talba, li titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi dwar l-interpretazzjoni ta’ att ta’ dritt sekondarju u mhux sabiex tiddeċiedi dwar il-validità tiegħu. Għalhekk, anki jekk jitqies li l-Qorti tal-Ġustizzja kellha tasal għall-konklużjoni li diversi interpretazzjonijiet tad-deċiżjoni kkontestata huma possibbli u li dik li tgħid li t-tnaqqis tal-ispejjeż tas-salarji jikkostitwixxi għajnuna mill-Istat għandha titwarrab minħabba li tmur kontra l-Artikolu 107(1) TFUE, din tibqa’ fil-limiti ta’ sempliċi interpretazzjoni konformi, li ma twassalx għal dikjarazzjoni (parzjali) ta’ invalidità tad-deċiżjoni msemmija.
21.
L-intenzjoni tal-qorti tar-rinviju li tilqa’ talba għal interpretazzjoni hija barra minn hekk ikkonfermata mill-fatt li, kif diġà esponejt fil-punt 14 ta’ dawn il-konklużjonijiet, din il-qorti espressament ċaħdet it-talba li kienet saritilha minn Compagnie, intiża sabiex hija tagħmel, quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, domanda għall-evalwazzjoni tal-validità tad-deċiżjoni kkontestata, u dan abbażi tal-istess motivi invokati mill-Kummissjoni sabiex issostni l-inammissibbiltà tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari.
22.
Barra minn hekk, nirrileva li anki jekk wieħed jassumi li, minħabba l-kontenut tagħha, l-ewwel domanda preliminari għandha tinqara bħala domanda għall-evalwazzjoni tal-validità tad-deċiżjoni kkontestata, it-tieni domanda tinkludi, min-naħa tagħha, b’mod ċar talba għal interpretazzjoni. Minn dan isegwi li, kuntrarjament għal dak li ssostni l-Kummissjoni u minkejja l-fatt li din it-tieni domanda ssir biss fil-każ ta’ risposta għall-ewwel domanda fis-sens li d-deċiżjoni kkontestata tirreferi wkoll għat-tnaqqis tal-ispejjeż tas-salarji, ir-rinviju ma jistax, fi kwalunkwe każ, jiġi ddikjarat inammissibbli fl-intier tiegħu.
23.
Fuq il-bażi ta’ dak kollu li ntqal iktar ’il fuq, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiċħad l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà mqajma mill-Kummissjoni.
24.
Madankollu, ma huwiex eskluż li l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tqajjem ex officio kwistjoni għall-kunsiderazzjoni tal-validità tad-deċiżjoni kkontestata. Għalhekk, iktar ’il quddiem ser neżamina jekk il-kundizzjonijiet għal tali eżami ex officio humiex issodisfatti f’din il-kawża.
2. Fuq il-possibbiltà li titqajjem ex officio kwistjoni ta’ validità tad-deċiżjoni kkontestata
25.
Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ntalbet, fil-passat, tqajjem ex officio kwistjonijiet ta’ validità, jew billi tgħaqqad tali domanda mad-domandi ta’ interpretazzjoni magħmula mill-qorti tar-rinviju (
17
), jew billi tifformula mill-ġdid domanda ta’ interpretazzjoni u taqraha bħala domanda dwar il-validità (
18
).
26.
Diġà fl-1965, il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet il-ġurisdizzjoni li tqajjem tali eżami ex officio, meta ddeċidiet, fis-sentenza Schwarze, (
19
) li “meta jidher li l-għan veru tad-domandi magħmula minn qorti nazzjonali jaqa’ taħt l-eżami tal-validità iktar milli tal-interpretazzjoni, tal-atti Komunitarji, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tagħti spjegazzjoni immedjatament lill-qorti msemmija, mingħajr ma tobbligaha għal formaliżmu purament dilatorju inkompatibbli man-natura proprja tal-mekkaniżmu stabbilit mill-Artikolu 177 [tat-Trattat KEE]” (
20
).
27.
Sabiex ma tmurx kontra l-prinċipju li jgħid li hija esklużivament il-qorti tar-rinviju li għandha tiddefinixxi s-suġġett tad-domandi preliminari li hija trid tagħmel il-Qorti tal-Ġustizzja, madankollu, għandha t-tendenza li ma tużax din il-ġurisdizzjoni meta l-qorti nazzjonali tfittex biss li tikseb l-interpretazzjoni ta’ att tad-dritt sekondarju tal-Unjoni, mingħajr ma tindika li għandha dubji dwar il-validità tiegħu jew li din kienet ġiet ikkontestata fil-kawża prinċipali (
21
).
28.
Il-Qorti tal-Ġustizzja seħqet ukoll li huwa importanti li l-qorti nazzjonali tindika b’mod partikolari r-raġunijiet preċiżi li wassluha sabiex tistaqsi dwar il-validità ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni u tesponi l-motivi ta’ invalidità li, konsegwentement, jidhrulha li jistgħu jintlaqgħu (
22
). Għaldaqstant, l-eżistenza ta’ tilwima dwar il-validità ta’ att tal-Unjoni quddiem il-qorti nazzjonali ma hijiex biżżejjed, minnha nnifisha, biex tiġġustifika r-rinviju ta’ domanda preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja (
23
).
29.
F’din il-kawża, mid-deċiżjoni tar-rinviju kif ukoll mill-proċess nazzjonali ppreżentat fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja, jirriżulta li r-rikors ta’ Compagnie quddiem it-Tribunal administratif de Rennes (il-Qorti Amministrattiva ta’ Rennes) kien jikkontesta direttament il-validità tad-deċiżjoni kkontestata sa fejn hija ddikjarat inkompatibbli mas-suq komuni wkoll it-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji. Il-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat), li jitlaq mill-premessa li Compagnie kienet prekluża milli tikkontesta l-validità tad-deċiżjoni kkontestata, ma ħax espressament pożizzjoni fuq dan il-punt. Madankollu, billi tenfasizza li tnaqqis li jirrigwarda tali kontribuzzjonijiet ma jibbenefikax direttament lill-impriżi u għalhekk ma jistax jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 107 TFUE, din il-qorti tesprimi indirettament dubji dwar il-validità tad-deċiżjoni kkontestata.
30.
Issa, f’kuntest differenti, dawn iċ-ċirkustanzi kienu, iktar reċentement, ikkunsidrati mill-Qorti tal-Ġustizzja bħala suffiċjenti sabiex tqajjem ex officio l-kwistjoni tal-validità ta’ att fejn kienet intalbet biss l-interpretazzjoni tiegħu mill-qorti tar-rinviju (
24
).
31.
Fuq il-bażi tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena għalhekk tal-fehma li l-kundizzjonijiet huma ssodisfatti sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tqajjem ex officio l-ilment ta’ invalidità tad-deċiżjoni kkontestata li kien is-suġġett ta’ dibattitu fil-kuntest ta’ din il-proċedura.
32.
Madankollu, fiċ-ċirkustanzi ta’ dan il-każ, tali eżami ex officio jkun possibbli biss jekk, kuntrarjament għal dak li ssostni l-Kummissjoni u għal dak li ddeċieda l-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat), l-effett tad-dekadenza previst mill-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza TWD ma kienx infurzabbli kontra Compagnie (
25
), kif ser jiġi eżaminat iktar ’il quddiem.
3. Fuq l-applikabbiltà tal-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza TWD għaċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali
33.
Fil-punt 17 tas-sentenza TWD, b’mod partikolari għal raġunijiet ta’ ċertezza legali, il-Qorti tal-Ġustizzja eskludiet il-possibbiltà, għall-benefiċjarju ta’ għajnuna mill-Istat li kienet is-suġġett ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni indirizzata direttament lill-Istat Membru uniku li jirrigwarda dan il-benefiċjarju, li bla dubju seta’ jikkontesta din id-deċiżjoni fuq il-bażi tal-Artikolu 263 TFUE u li ppermetta li jgħaddi t-terminu imperattiv previst fis-sitt paragrafu ta’ dik id-dispożizzjoni, biex ipoġġi raġonevolment fid-dubju l-legalità tad-deċiżjoni msemmija quddiem il-qrati nazzjonali meta hemm appell mill-miżuri nazzjonali għall-eżekuzzjoni tal-istess deċiżjoni (
26
). Fil-fatt, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, li wieħed jammetti li, f’dawn iċ-ċirkustanzi, il-benefiċjarju tal-għajnuna jista’ joġġezzjona, quddiem il-qorti nazzjonali, għall-eżekuzzjoni ta’ tali deċiżjoni fuq il-bażi tal-illegalità tagħha jkun ekwivalenti li tiġi rrikonoxxuta fil-konfront tiegħu l-fakultà li jevita n-natura definittiva li għandha din id-deċiżjoni msemmija fir-rigward tiegħu wara l-iskadenza tat-terminu tar-rikors (
27
).
34.
Il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret u kkonfermat diversi drabi l-prinċipji stabbiliti fis-sentenza TWD (
28
), inkluż f’kuntesti ġuridiċi u fattwali differenti ħafna minn dik li kienet tikkaratterizza l-kawża prinċipali li tat lok għal din is-sentenza (
29
). Madankollu, huwa biss f’numru limitat ta’ każijiet li l-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li rinviju għal evalwazzjoni tal-validità kien inammissibbli fuq il-bażi ta’ dawn il-prinċipji (
30
).
35.
L-effett tad-dekadenza li huwa marbut, fis-sens tal-ġurisprudenza TWD, mal-iskadenza tat-termini għall-preżentata ta’ rikors previsti fis-sitt paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE, mingħajr ma jkun ġie ppreżentat rikors għal annullament fis-sens ta’ dan l-artikolu quddiem il-qorti kompetenti sabiex tieħu konjizzjoni ta’ tali rikors (il-Qorti Ġenerali), japplika biss, fil-fatt, meta l-persuna fiżika jew ġuridika li tinvoka l-illegalità ta’ att tal-Unjoni quddiem qorti nazzjonali, sabiex din tal-aħħar titħeġġeġ tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja b’talba għal evalwazzjoni ta’ validità, kellha “mingħajr ebda dubju” u għalhekk b’mod “manifes[t] u mhux ikkontesta[t]” (
31
), locus standi fil-konfront ta’ dan l-att fil-qafas ta’ tali rikors (
32
).
36.
Għaldaqstant, għandu jiġi vverifikat jekk dan huwiex il-każ f’dak li jikkonċerna Compagnie, li, peress li ma kinitx destinatarja tad-deċiżjoni kkontestata, setgħet tikseb biss il-locus standi tagħha fil-konfront tagħha skont it-tieni parti tas-sentenza tar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE attwali (li qabel kien ir-raba’ paragrafu tal-Artikolu 230 KE), jiġifieri biss jekk hija setgħetx turi li din id-deċiżjoni kienet tikkonċernaha direttament u individwalment.
37.
F’dan ir-rigward, minn naħa, infakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-kundizzjoni li persuna fiżika jew ġuridika għandha tkun direttament ikkonċernata mid-deċiżjoni li hija s-suġġett tar-rikors, kif previst fir-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE, teħtieġ li żewġ kriterji jkunu kumulattivament issodisfatti, jiġifieri li l-miżura kkontestata, minn naħa, tipproduċi direttament effetti fuq is-sitwazzjoni legali tal-individwu u, min-naħa l-oħra, ma tħalli ebda setgħa diskrezzjonali lid-destinatarji responsabbli mill-implimentazzjoni tagħha, peress li din għandha natura purament awtomatika u li tirriżulta biss mil-leġiżlazzjoni tal-Unjoni, mingħajr l-applikazzjoni ta’ regoli oħra intermedjarji (
33
). Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li deċiżjoni tal-Kummissjoni li tordna l-irkupru tal-għajnuna mill-Istat taffettwa direttament lill-benefiċjarji għalkemm din tal-aħħar teħtieġ ukoll att ta’ implimentazzjoni tal-awtoritajiet nazzjonali (
34
).
38.
Min-naħa l-oħra, hija wkoll ġurisprudenza stabbilita li l-individwi minbarra d-destinatarji ta’ deċiżjoni ma jistgħux jallegaw li huma kkonċernati individwalment minnha ħlief jekk din id-deċiżjoni taffettwahom minħabba ċerti kwalitajiet li jkunu partikolari għalihom jew minħabba sitwazzjoni ta’ fatt li tikkaratterizzahom fir-rigward ta’ kull persuna oħra u, minħabba f’hekk, tindividwalizzahom b’mod analogu għal dak tad-destinatarju (
35
).
39.
Fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ripetutament li d-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni maħsuba biex jawtorizzaw jew jipprojbixxu skema ta’ għajnuna nazzjonali huma ta’ portata ġenerali, li jirriżultaw mill-fatt li tali deċiżjonijiet japplikaw għal sitwazzjonijiet determinati oġġettivament u għandhom effetti legali għar-rigward ta’ kategorija ta’ persuni meqjusa b’mod ġenerali u astratt (
36
). Il-Qorti tal-Ġustizzja b’hekk iddeċidiet li impriża ma tistax, bħala prinċipju, tikkontesta deċiżjoni tal-Kummissjoni li tipprojbixxi skema ta’ għajnuna settorjali jekk hija kkonċernata biss minn din id-deċiżjoni minħabba l-appartenenza tagħha għas-settur inkwistjoni u minħabba l-kwalità tagħha ta’ benefiċjarja potenzjali tal-imsemmija skema (
37
).
40.
Madankollu, skont ġurisprudenza daqstant stabbilita sew, il-benefiċjarji attwali ta’ għajnuna individwali mogħtija taħt skema ta’ għajnuna mill-Istat li l-Kummissjoni ordnat l-irkupru tagħha (
38
) huma għalhekk ikkonċernati individwalment fis-sens tar-raba’ paragrafu tal-tal-Artikolu 263 TFUE (
39
), anki jekk l-irkupru huwa implimentat biss fi stadju aktar tard, li fih għandu jiġi stabbilit jekk il-benefiċċji riċevuti jikkostitwixxu għajnuna li trid tiġi rrimborsata (
40
). Fil-fatt, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, l-ordni ta’ rkupru diġà tikkonċerna individwalment lill-benefiċjarji kollha tal-iskema inkwistjoni, “sa fejn dawn huma esposti, sa mill-mument tal-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata [tal-Kummissjoni], għar-riskju li l-benefiċċji li rċevew jiġu rkuprati, u b’hekk jinsabu milquta fis-sitwazzjoni legali tagħhom” (
41
). Dawn il-benefiċjarji huma għalhekk parti minn ċirku ristrett fis-sens tal-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza tas-17 ta’ Jannar 1985, Piraiki-Patraiki et vs Il-Kummissjoni (
42
). L-eventwalità weħidha li, aktar tard, il-benefiċċji ddikjarati illegali ma jiġux irkuprati mill-benefiċjarji tagħhom “ma teskludix li dawn jitqiesu bħala individwalment ikkonċernati” (
43
). Fis-sentenza Comitato “Venezia vuole vivere”, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet ukoll espressament l-argument imressaq mill-Kummissjoni li r-rikonoxximent tal-ammissibbiltà ta’ rikorsi kontra deċiżjoni ta’ din tal-aħħar li tordna l-irkupru tal-għajnuna mill-Istat ikollu l-“effett paradossali u pervers” li jġiegħel lill-benefiċjarji tagħha jikkontestaw immedjatament din id-deċiżjoni anki qabel ma jkunu jafu jekk hux ser iwassal għal ordni ta’ rkupru dwarhom (
44
). Din il-ġurisprudenza ġiet ikkonfermata reċentement, fil-kuntest tal-applikazzjoni tal-każ ta’ dekadenza li jirriżulta mis-sentenza TWD, mis-sentenza Georgsmarienhütte (
45
), li qagħdet fuqha l-qorti tar-rinviju biex tiċħad it-talba ta’ Compagnie li tadixxi l-Qorti tal-Ġustizzja b’rinviju preliminari biex tevalwa l-validità tad-deċiżjoni kkontestata.
41.
Għalkemm il-ġurisprudenza mfakkra fil-punt preċedenti kienet ġiet ippreċiżata wara d-data tal-iskadenza tat-terminu għall-preżentata ta’ rikors kontra d-deċiżjoni kkontestata (
46
), il-prinċipji tagħha kienu diġà ġew iddikjarati fis-sentenzi L-Italja u Sardegna Lines vs Il‑Kummissjoni (
47
) u L-Italja vs Il-Kummissjoni (
48
), b’tali mod li wieħed jista’ faċilment isostni li l-ammissibbiltà ta’ rikors eventwali ta’ Compagnie ppreżentat fl-2004 kontra d-deċiżjoni kkontestata kienet, wisq probabbli, tiġi rrikonoxxuta mill-Qorti Ġenerali.
42.
Ċertament, l-iskema ta’ għajnuna li hija s-suġġett tad-deċiżjoni kkontestata, hija differenti minn dawk li kienu inkwistjoni fil-kawżi li taw lok għas-sentenzi L-Italja u Sardegna Lines vs Il-Kummissjoni u L-Italja vs Il-Kummissjoni. Fil-fatt, id-dispożizzjonijiet inkwistjoni f’dawn il-kawżi kienu ġew implimentati minn diversi atti amministrattivi, li jfisser l-eżerċizzju ta’ ċertu marġni ta’ diskrezzjoni, li permezz tagħhom il-benefiċjarji ngħataw somom konkreti (
49
), filwaqt li l-għajnuna ddikjarata inkompatibbli bid-deċiżjoni kkontestata tikkonsisti f’eżenzjonijiet tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali direttament applikabbli għall-operaturi kollha tas-settur.
43.
Madankollu, minn naħa, il-karatteristiċi tal-iskemi inkwistjoni ma jidhrux li ttieħdu inkunsiderazzjoni b’mod speċjali mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenzi L-Italja u Sardegna Lines vs Il-Kummissjoni, u L‑Italja vs Il-Kummissjoni. Min-naħa l-oħra, fis-sentenza tat-28 ta’ Novembru 2008, Hotel Cipriani et vs Il-Kummissjoni (
50
), li kellha bħala suġġett rikorsi ppreżentati fl-2000, ir-rilevanza tal-kriterju ta’ evalwazzjoni tal-interess individwali bbażat fuq il-metodi ta’ implimentazzjoni tal-iskema ta’ għajnuna, li dak iż-żmien kienet sostnuta b’saħħa mill-Kummissjoni, kien ġie espliċitament imwarrab (
51
).
44.
Bl-istess mod, għalkemm, fil-punt 39 tas-sentenza L-Italja vs Il‑Kummissjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja semmiet il-fatt li n-numru ta’ talbiet magħżula u l-ammont tal-krediti previsti għall-għajnuna inkwistjoni fil-kawża li tat lok għal din is-sentenza kienu ġew ippreċiżati fid-deċiżjoni kkontestata, b’tali mod li “l-Kummissjoni ma setgħetx […] tinjora l-eżistenza ta’ l-imsemmija benefiċjarji effettivi” ta’ din l-għajnuna, l-idea li dak li huwa deċiżiv għall-inċidenza individwali ma huwiex in-numru jew saħansitra l-identità tas-suġġetti tad-dritt li għalihom japplika dan l-att ikkontestat, iżda l-fatt li kienet tappartjeni għal ċirku magħluq, bħall-benefiċjari attwali ta’ skema tal-għajnuna fejn wara waqfet milli tiġi applikata, kienet diġà rradikata sew fil-ġurisprudenza (
52
). B’hekk, il-fatt li l-għajnuna inkwistjoni fid-deċiżjoni kkontestata tikkonsisti fi tnaqqis iġġeneralizzat tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali stabbiliti favur sajjieda ta’ Franza metropolitana u tad-dipartimenti extra-Ewropej kollha u li din id-deċiżjoni ma tinkludix, għaldaqstant, indikazzjonijiet preċiżi dwar la n-numru ta’ benefiċjarji u lanqas l-ammont eżatt tal-għajnuna (
53
) ma kienx, probabbilment, ikkostitwixxa, fih innifsu, motiv suffiċjenti għall-Qorti Ġenerali sabiex ma ssegwix is-soluzzjoni milqugħa fis-sentenzi L-Italja u Sardegna Lines vs Il-Kummissjoni u L-Italja vs Il-Kummissjoni. Barra minn hekk, din il-konklużjoni hija kkorroborata mis-sentenza Hotel Cipriani et vs Il-Kummissjoni (
54
).
45.
Madankollu, fil-fehma tiegħi, il-kunsiderazzjonijiet preċedenti ma humiex suffiċjenti, sabiex jiġi konkluż li l-effett tad-dekadenza previst mill-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza TWD jista’ jiġi infurzat fil-konfront ta’ Compagnie.
46.
Fil-fatt, minn naħa, m’iniex persważ li, fl-2005, Compagnie kienet “mingħajr ebda dubju” ġiet iddikjarata ammissibbli sabiex tikkontesta d-deċiżjoni kkontestata quddiem il-Qorti Ġenerali. Il-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 40 ta’ dawn il-konklużjonijiet, f’dak iż-żmien, kienet għadha ma ġietx ikkonsolidata biżżejjed sabiex wieħed ikun jista’ jasal għal tali konklużjoni.
47.
Min-naħa l-oħra, nirrileva li, fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat, bl-eċċezzjoni tas-sentenza Georgsmarienhütte, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet l-imsemmi effett ta’ dekadenza fir-rigward tal-benefiċjarji ta’ għajnuna individwali biss (
55
). Fis-sentenza tat-23 ta’ Frar 2006, Atzeni et (
56
), fir-rigward ta’ deċiżjoni dwar skemi ta’ għajnuna intiżi għal kategoriji ta’ persuni ddefiniti b’mod ġenerali, il-Qorti tal-Ġustizzja, min-naħa l-oħra, iddeċidiet li ma kienx manifest li rikors għal annullament ippreżentat minn dawn il-benefiċjarji kien ikun ammissibbli (
57
).
48.
Fir-rigward tas-sentenza Georgsmarienhütte, għandu jiġi enfasizzat li ċ-ċirkustanzi tal-kawża li tat lok għal din is-sentenza kienu partikolari ħafna. Fil-fatt, il-benefiċjarji effettivi ta’ għajnuna mogħtija mill-awtoritajiet Ġermaniżi fil-forma ta’ tnaqqis ta’ imposta fis-settur tal-enerġija kienu kkontestaw id-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tiftaħ il-proċedura ta’ investigazzjoni formali fir-rigward ta’ din l-iskema. Fil-kuntest ta’ dawn ir-rikorsi, huma kienu jafu bil-kontenut tad-deċiżjoni finali li tiddikjara l-imsemmija skema inkompatibbli mas-suq intern u li tordna l-ħlas lura tal-għajnuna mogħtija (
58
). Kuntrarjament għall-kumplament tal-impriżi kkonċernati mill-għajnuna inkwistjoni, minflok ma ppreżentaw rikors separat kontra din id-deċiżjoni u filwaqt li t-terminu għall-preżentata ta’ tali rikors kien pendenti, huma kienu kkontestaw l-ordnijiet ta’ rkupru tal-għajnuna li huma kienu bbenefikaw minnha, li l-awtoritajiet Ġermaniżi kienu kkomunikawlhom ftit jiem wara l-adozzjoni tad-deċiżjoni msemmija (
59
).
49.
Fl-aħħar nett, fid-dawl tal-karatteristiċi tal-iskema li hija s-suġġett tad-deċiżjoni kkontestata, u fid-dawl tal-fatt li din id-deċiżjoni ngħatat erba’ snin mill-għoti tal-għajnuna u li, fid-data tal-iskadenza tat-terminu għall-preżentata ta’ rikors kontriha, ir-Repubblika Franċiża kienet għadha ma bdietx l-operazzjonijiet ta’ identifikazzjoni tal-benefiċjarji tal-imsemmija għajnuna (
60
), ma huwiex eskluż li l-kwistjonijiet li jikkonċernaw l-inklużjoni ta’ Compagnie fil-proċedura ta’ rkupru setgħu jqumu quddiem il-Qorti Ġenerali, li wasslu lil din tal-aħħar sabiex tiddubita mill-eżistenza ta’ interess ġuridiku reali u attwali tar-rikorrenti, kif kien il-każ għar-rikorrenti fil-kawżi li waslu għad-digriet tal-10 ta’ Marzu 2005 Gruppo ormeggiatori del porto di Venezia et vs Il-Kummissjoni (
61
).
50.
Għar-raġunijiet kollha preċedenti, jiena tal-fehma li huwa b’mod żbaljat li l-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat) ikkunsidra li l-effett ta’ dekadenza previst mill-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza TWD jista’ jiġi invokat kontra Compagnie. Għaldaqstant, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja kellha, kontra l-opinjoni li esprimejt fil-punti 18 sa 23 ta’ dawn il-konklużjonijiet, tinterpreta l-ewwel domanda preliminari magħmula mill-qorti tar-rinviju bħala domanda dwar il-validità tad-deċiżjoni kkontestata, din id-domanda għandha, fl-opinjoni tiegħi, tiġi kkunsidrata bħala ammissibbli. Bl-istess mod, kieku l-Qorti tal-Ġustizzja kellha tiddeċiedi li tevalwa ex officio l-validità tad-deċiżjoni kkontestata, is-sentenza TWD ma tipprekludihiex.
B.
Fuq il-mertu
51.
Qabel kollox, ser neżamina l-ewwel domanda preliminari, peress li tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-deċiżjoni kkontestata u, għalhekk, hija loġikament preliminari. Sussegwentement, ser niddiskuti l-validità ta’ din id-deċiżjoni, sa fejn il-Qorti tal-Ġustizzja kellha tinterpretaha bħala li tiddikjara inkompatibbli mas-suq komuni wkoll it-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji. Fl-aħħar nett, ser nirrispondi għat-tieni domanda preliminari.
1. Fuq l-ewwel domanda preliminari
52.
Permezz tal-ewwel domanda preliminari tagħha, li, infakkar, tqajjem biss, fil-fehma tiegħi, kwistjoni ta’ interpretazzjoni tad-deċiżjoni kkontestata (
62
), il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk din id-deċiżjoni għandhiex tiġi interpretata bħala li tiddikjara inkompatibbli mas-suq komuni biss it-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tal-persuna li timpjiega. Compagnie tqis li għandha tingħata risposta affermattiva għal din id-domanda, fid-dawl kemm tat-test tad-deċiżjoni kkontestata kif ukoll tal-prassi deċiżjonali tal-Kummissjoni. Qari bħal dan hu meħtieġ, barra minn hekk, sabiex tiġi żgurata interpretazzjoni li tkun konformi mal-Artikolu 87(1) KE (illum l-Artikolu 107(1) TFUE). Min-naħa l-oħra, il-Gvern Franċiż u l-Kummissjoni, billi jibbażaw ruħhom fuq qari essenzjalment sistematiku tad-deċiżjoni kkontestata, jikkunsidraw li din għandha tiġi interpretata fis-sens li hija tirreferi għat-tnaqqis kemm tal-kontribuzzjonijiet tal-persuna li timpjega kif ukoll tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji. Dawn il-partijiet ikkonċernati jsostnu li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet f’dan is-sens fis-sentenza Il-Kummissjoni vs Franza.
53.
Preliminarjament, dan l-aħħar argument għandu jiġi miċħud mill-ewwel. Fil-fatt, fil-fehma tiegħi, huwa ċar li fis-sentenza Il‑Kummissjoni vs Franza, mhux biss il-Qorti tal-Ġustizzja ma ddeċidiet bl-ebda mod fuq il-validità tad-deċiżjoni kkontestata (
63
), iżda lanqas ma ħadet pożizzjoni dwar l-interpretazzjoni tagħha, tal-inqas fir-rigward tal-punt imqajjem fl-ewwel domanda preliminari. Mill-punt 23 ta’ din is-sentenza, kif ukoll mill-proċess tal-kawża li tat lok għaliha, jirriżulta li, bl-argument tagħha, ir-Repubblika Franċiża kellha l-intenzjoni tikkontesta l-obbligu ta’ ħlas lura tas-somom li jikkorrispondu għat-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji u mhux titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża jekk l-ordni ta’ rkupru stabbilit f’din id-deċiżjoni kienx jirrigwarda wkoll dan it-tnaqqis (
64
). Ċertament, fil-punt 42 tas-sentenza Il-Kummissjoni vs Franza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li l-“argument” tar-Repubblika Franċiża dwar “l-irkupru tal-ispejjeż tas-salarji”“jikkontesta l-evalwazzjoni mwettqa mill-Kummissjoni, fid-deċiżjoni [ikkontestata], tan-natura ta’ għajnuna mill-Istat, fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE tat-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali kemm tal-persuna li timpjega kif ukoll tas-salarji”. Madankollu, irrispettivament mill-formulazzjoni tagħha, u fid-dawl tal-kuntest tagħha, dan il-punt, fil-fehma tiegħi, jista’ jinftiehem biss bħala teħid ta’ pożizzjoni fuq il-klassifikazzjoni tal-argument imqajjem mir-Repubblika Franċiża bħala lment li jirrigwarda l-validità tad-deċiżjoni kkontestata. Il-qari bħala teħid ta’ pożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, apodittiku u mhux motivat, dwar l-interpretazzjoni tad-deċiżjoni kkontestata, li barra minn hekk hija definittiva, ma jidhirlix, min-naħa l-oħra, li huwa korrett.
54.
Dan premess, l-istess bħall-partijiet ikkonċernati kollha li ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, nirrileva li d-dispożittiv tad-deċiżjoni kkontestata ma jippermettix, fih innifsu, li jiġi affermat b’ċertezza li “l-miżura ta’ għajnuna implimentata minn Franza favur is-sajjieda taħt forma ta’ tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali”, imsemmija fl-Artikoli 3 u 4 ta’ din id-deċiżjoni, tkopri kemm l-eżenzjoni tal-kontribuzzjonijiet tal-persuna li timpjega kif ukoll dik tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji. Kif ġustament rrileva l-Gvern Franċiż, il-parti operattiva ta’ att hija marbuta b’mod inseparabbli mal-motivazzjoni tal-att, b’tali mod li, meta jeħtieġ li jiġi interpretat, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni l-motivazzjonijiet li wasslu għall-adozzjoni tiegħu (
65
).
55.
Issa, minkejja li l-Parti II tad-deċiżjoni kkontestata, intitolata “Deskrizzjoni”, ma tagħmilx parti stricto sensu mill-motivi li jsostnu d-dispożittiv ta’ din id-deċiżjoni, madankollu għandu jsir riferiment għal din il-parti sabiex jiġi ddeterminat liema miżuri huma konkretament previsti mill-imsemmi dispożittiv. Fil-premessa 4 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni telenka l-miżuri “li fir-rigward tagħhom inbdiet il-proċedura ta’ investigazzjoni formali”. Fosthom, il-punt 2 tal-imsemmija premessa 4 jinkludi l-“miżuri addizzjonali favur l-produtturi tal-akkwakultura u s-sajjieda ta’ Franza kollha”. L-ewwel inċiż, ta’ dan il-punt 2, isemmi l-“miżura ta’ tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali (…) għas-sajjieda kollha ta’ Franza metropolitana u tad-dipartimenti extra-Ewropej (perijodu mill-15 ta’ April sal-15 ta’ Ottubru 2000)” (
66
). Fit-Taqsima II.B. tad-deċiżjoni kkontestata huma esposti l-miżuri addizzjonali msemmija fil-punt 2 tal-premessa 4 tagħha. Il-premessa 17 tad-deċiżjoni msemmija, inkluża fil-punt 2 ta’ din it-taqsima, intitolata “Tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali għall-produtturi tal-akkwakultura u għas-sajjieda”, tiddikjara li “il-ministru […] ddeċieda, permezz ta’ żewġ ċirkulari […] li l-impriżi kollha tas-settur jibbenefikaw minn tnaqqis ta’ 50 % tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali, għall-perijodu […] mill-15 ta’ April sal-15 ta’ Ottubru 2000 għas-sajjieda” (
67
). Il-premessa 18 tippreċiża, min-naħa tagħha, li “dan it-tnaqqis kien jirrigwarda l-kontribuzzjonijiet tal-persuna li timpjega u tas-salarji […]” (
68
). Fl-aħħar nett, il-premessa 20 tipprovdi li“[g]ħall-kontribuzzjonijiet imħallsa lill-ENIM, ir-rata ta’ tnaqqis kienet ta’ 50 % kemm għall-kontribuzzjonijiet tas-salarji kif ukoll għall-kontribuzzjonijiet tal-persuna li timpjega”. Sussegwentement, id-deċiżjoni kkontestata ma ssemmix iktar il-kontribuzzjonijiet tal-persuna li timpjega jew il-kontribuzzjonijiet tas-salarji waħedhom, iżda tirreferi biss għall-“kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
56.
Jirriżulta mis-siltiet imsemmija iktar ’il fuq li d-deċiżjoni kkontestata tiddeskrivi l-“miżura addizzjonali ta’ tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali” favur is-sajjieda bħala li tirrigwarda kemm il-kontribuzzjonijiet tal-persuna li timpjega kif ukoll il-kontribuzzjonijiet tas-salarji. Din id-deskrizzjoni, li tikkontribwixxi sabiex jiġi ddefinit is-suġġett tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali, fl-ebda mument ma hija kkontestata fid-deċiżjoni kkontestata. Għalhekk, fis-sistema ta’ dan l-att, id-definizzjoni tal-kunċett ta’ “kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali” tkopri wkoll il-kontribuzzjonijiet imħallsa mill-impjegati. L-argument kuntrarju mressaq minn Compagnie ma jikkonvinċix. Fil-fatt, anki jekk jitqies li hemm, kif issostni din il-parti kkonċernata, prassi deċiżjonali tal-Kummissjoni (u tal-Qorti tal-Ġustizzja), li tgħid li l-kunċett ta’ “kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali” jinkludi biss il-kontribuzzjonijiet tal-persuna li timpjega, dan ma jistax iqiegħed f’dubju l-indikazzjoni differenti li tirriżulta mill-qari tad-deċiżjoni kkontestata stess.
57.
Jekk wieħed jiġi biex jeżamina l-Parti IV ta’ din id-deċiżjoni, li tingħata għall-evalwazzjoni tal-miżuri li kienu s-suġġett tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali, għandu jiġi kkonstatat li ebda element ta’ din l-evalwazzjoni ma jippermetti li jiġi kkunsidrat li l-Kummissjoni kellha l-intenzjoni li teskludi mill-analiżi tagħha l-parti tal-miżura ta’ tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali li kienet tirrigwarda l-kontribuzzjonijiet tas-salarji.
58.
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li, moqri fid-dawl tal-motivi tiegħu, id-dispożittiv tad-deċiżjoni kkontestata għandu jiġi kkunsidrat bħala li jirreferi kemm għat-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tal-persuna li timpjega kif ukoll għat-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji. Qari ta’ din id-deċiżjoni li l-eżenzjoni ta’ dawn l-aħħar kontribuzzjonijiet hija eskluża mid-dikjarazzjoni ta’ inkompatibbiltà u mill-ordni ta’ rkupru msemmija fl-imsemmi dispożittiv jikkontradixxi l-kliem u l-istruttura tad-deċiżjoni msemmija. Għal din ir-raġuni biss, l-argument ta’ Compagnie bbażat fuq ir-rekwiżit li wieħed jasal għal interpretazzjoni tad-deċiżjoni kkontestata li tkun konformi mal-Artikolu 87(1) KE (illum l-Artikolu 107(1) TFUE) għandu jiġi miċħud.
59.
Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal iktar ’il fuq, ir-risposta għall-ewwel domanda preliminari magħmula mill-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat) għandha tkun li l-Artikolu 3 tad-deċiżjoni kkontestata għandu jiġi interpretat fis-sens li huwa kklassifikat bħala għajnuna mill-Istat inkompatibbli mas-suq komuni, li huwa suġġett għall-ordni ta’ rkupru stabbilit fil-punt 4 ta’ din id-deċiżjoni, anki t-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji implimentati mir-Repubblika Franċiża favur is-sajjieda għall-perijodu mill-15 ta’ April sal-15 ta’ Ottubru 2000.
2. Fuq il-validità tad-deċiżjoni kkontestata sa fejn din tikklassifika bħala għajnuna mill-Istat il-miżura ta’ tnaqqis tal-ispejjeż tas-salarji
60.
Sabiex intervent tal-Istat ikun jista’ jaqa’ taħt l-Artikolu 107(1) TFUE, dan għandu jkun ikkunsidrat bħala vantaġġ mogħti lill-impriża benefiċjarja (
69
).
61.
Jitqiesu bħala għajnuna interventi, fi kwalunkwe forma, li jkunu jistgħu jiffavorixxu direttament jew indirettament xi impriżi (
70
) jew jitqiesu bħala vantaġġ ekonomiku li l-impriża benefiċjarja kieku ma kinitx tikseb taħt kundizzjonijiet normali tas-suq (
71
). Għalhekk, skont ġurisprudenza stabbilita, il-kunċett ta’ “għajnuna” jinkludi l-vantaġġi mogħtija mill-awtoritajiet pubbliċi li, taħt diversi forom, inaqqsu l-ispejjeż li normalment huma ta’ piż fuq il-baġit ta’ impriża, u li, għalhekk, mingħajr ma jkunu sussidji fis-sens strett tal-kelma, huma tal-istess natura u għandhom effetti identiċi (
72
).
62.
Hija wkoll ġurisprudenza stabbilita li tnaqqis parzjali tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali li jaqgħu fuq l-impriżi ta’ settur industrijali partikolari jikkostitwixxi għajnuna fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE jekk din il-miżura tkun intiża sabiex teżenta parzjalment lil dawn l-impriżi mill-ispejjeż finanzjarji li jirriżultaw mill-applikazzjoni normali tas-sistema ġenerali ta’ sigurtà soċjali, mingħajr ma din l-eżenzjoni tkun iġġustifikata min-natura jew mill-istruttura ta’ din is-sistema (
73
).
63.
Fir-rigward tal-kunċett ta’ “l-ispejjeż li normalment huma ta’ piż fuq il-baġit ta’ kumpannija”, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li l-eżistenza ta’ vantaġġ ma setgħetx tiġi eskluża fil-każ fejn l-Istat jiffinanzja suppliment ta’ remunerazzjoni li l-impriża ma kinitx legalment marbuta tħallas lill-impjegati tagħha (
74
). F’dan ir-rigward, fis-sentenza tat-12 ta’ Diċembru 2002, Il-Belġju vs Il-Kummissjoni (
75
), il-Qorti tal-Ġustizzja affermat li “l-ispejjeż marbuta mar-remunerazzjoni tal-impjegati tagħhom huma, min-natura tagħhom stess, ta’ piż fuq il-baġit tal-impriżi, indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk dawn l-ispejjeż jirriżultawx jew le minn obbligi legali jew minn ftehimiet kollettivi” u li l-fatt li l-intervent pubbliku eskluda mill-ewwel kull żieda fl-ispejjeż tas-salarji sostnuti mill-impriża “ma jneħħix mis-suppliment [inkwistjoni] in-natura tiegħu ta’ spiża tas-salarji li normalment taqa’ [fuqha]”.
64.
Jirriżulta wkoll mill-ġurisprudenza li vantaġġ ekonomiku, li jista’ jagħti lok għall-għajnuna mill-Istat, jista’ jingħata anki indirettament, permezz ta’ miżura li tibbenefika direttament impriżi oħra jew suġġetti oħra, inklużi persuni fiżiċi jew ġuridiċi, li ma jwettqu l-ebda attività ekonomika (
76
). Għalhekk, il-fatt li l-benefiċjarji diretti tal-għajnuna individwali huma impjegati ma huwiex biżżejjed sabiex juri n-nuqqas ta’ għajnuna favur il-persuna li timpjegahom (
77
).
65.
Huwa fid-dawl ta’ dawn il-prinċipji li għandu jiġi evalwat jekk, meta qieset li t-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji mogħti mir-Repubblika Franċiża lis-sajjieda fil-perijodu bejn il-15 ta’ April u l-15 ta’ Ottubru 2000 kellu l-effett li jnaqqas piż li normalment huwa impost fuq il-baġit tagħhom, il-Kummissjoni vvizzjatx id-deċiżjoni kkontestata, hekk kif ġiet interpretata fil-punti 18 sa 23 ta’ dawn il-konklużjonijiet, bi żball ta’ liġi, kif issostni Compagnie u, indirettament, il-qorti tar-rinviju.
66.
Il-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali, bħal dawk tal-persuna li timpjega, jikkontribwixxu sabiex tiġi ddeterminata l-ispiża tax-xogħol (jew l-ispiża tas-salarji) ta’ impriża, li tkopri l-ispejjeż kollha magħmula minnha bħala korrispettiv għax-xogħol ipprovdut minn impjegat. Filwaqt li tal-ewwel jitħallsu mill-impjegat u imputati fuq is-salarji grossi mill-persuna li timpjega, tat-tieni jitħallsu minn din tal-aħħar. Il-persuna li timpjega hija responsabbli għall-ħlas lill-korpi tas-sigurtà soċjali kompetenti tas-somom li jikkorrispondu kemm għall-kontribuzzjonijiet tal-persuna li timpjega kif ukoll għall-kontribuzzjonijiet salarjali. Jekk eżenzjoni tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali tal-persuna li timpjega tista’ tagħti vantaġġ ekonomiku dirett lill-impriżi li jibbenefikaw minnu, sa fejn dan inaqqas, b’mod li jikkorrispondi għal dan it-tnaqqis, piż li jaqa’ fuq dawn l-impriżi skont il-leġiżlazzjoni fil-qasam tas-sigurtà soċjali (
78
), jista’ jingħad l-istess ukoll għal dak li jirrigwarda tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji?
67.
Risposta affermattiva għal din id-domanda ma tistax, fl-opinjoni tiegħi, tirriżulta mis-sempliċi affermazzjoni li tali tnaqqis inaqqas l-ispejjeż tax-xogħol u għalhekk piż finanzjarju fuq il-likwidità tal-impriża. La l-Gvern Franċiż u lanqas il-Kummissjoni ma jillimitaw ruħhom għal tali argument sabiex isostnu l-pożizzjoni tagħhom. Fil-fatt, dawn tal-aħħar ikkonċernati jsostnu li l-fatt li l-kontribuzzjonijiet tas-salarji huma mħallsa mill-persuna li timpjega “għan-nom” tal-impjegat ma jippermettix li jiġi eskluż li tnaqqis ta’ dawn il-kontribuzzjonijiet jagħti vantaġġ dirett lill-impriża li tibbenefika minnu, sa fejn, l-ewwel nett, hija din li għandha tħallas lill-entitajiet kompetenti s-somom li jikkorrispondu għall-imsemmija kontribuzzjonijiet, it-tieni nett, dan it-tnaqqis ma għandux effett awtomatiku fuq is-salarju tal-ħaddiem, peress li dan ma jippermettilux, bħala tali, li jirċievi l-ekwivalenti tas-salarju tiegħu gross qabel it-tneħħija tal-kontribuzzjonijiet tas-salarju jew imnaqqas b’ammont ta’ kontribuzzjonijiet tas-salarju inqas, u t-tielet nett, il-fatt li jiġi mgħoddi, kollox jew parzjalment, tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji neċessarjament jirriżulta minn deċiżjoni tal-amministrazzjoni tal-impriża u ma jistax ikollu l-effett li jissostitwixxi l-impriża bl-impjegati tagħha bħala benefiċjarji effettivi tal-miżura ta’ għajnuna.
68.
F’dan ir-rigward, nirrileva, fl-ewwel lok, li għalkemm l-impriżi kkonċernati mit-tnaqqis inkwistjoni fil-kawża prinċipali kienu obbligati jħallsu lill-korpi kompetenti s-somom maqtugħa f’ras il-għajn mis-salarji tal-impjegati tagħhom bħala kontribuzzjonijiet soċjali tas-salarji, huma madankollu ma kinux debituri ta’ dawn l-allowances, peress li dawn kienu, hekk kif tafferma l-qorti tar-rinviju u kif huwa aċċettat bejn il-partijiet tal-kawża prinċipali, jaqgħu fuq l-impjegati. Minn din il-perspettiva, is-sitwazzjoni ta’ dawn l-impriżi hija differenti minn dik tal-benefiċjarju ta’ tnaqqis fiskali li jirrigwarda dazju tas-sisa, li kienet inkwistjoni fil-kawżi li taw lok għas-sentenza tat-21 ta’ Diċembru 2016, Il-Kummissjoni vs Aer Lingus u Ryanair Designated Activity (iktar ’il quddiem is-“sentenza Ryanair”) (
79
), li għaliha jirreferi l-Gvern Franċiż. Fil-fatt, tali taxxa, filwaqt li kienet intiża li tgħaddi fuq il-konsumaturi, li jbatu l-piż ekonomiku tagħha, huwa ta’ piż fuq il-baġit tal-impriża, li hija direttament responsabbli għall-ħlas tiegħu (
80
).
69.
Fit-tieni lok, l-eżistenza ta’ obbligu ta’ ħlas lill-korpi kompetenti tas-somom korrispondenti għall-allowances salarjali ma tippermettix, waħedha, li jiġi dedott li t-tnaqqis ta’ dawn il-kontribuzzjonijiet jagħti lill-impriża kkonċernata vantaġġ dirett f’miżura ekwivalenti għall-ammont ta’ dan it-tnaqqis, kif jirriżulta, għalkemm f’kuntest differenti, mis-sentenza tal-11 ta’ Settembru 2014, Il-Greċja vs Il-Kummissjoni (
81
).
70.
Fit-tielet lok, il-fatt li t-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet soċjali tas-salarji ma għandux effett dirett fuq ir-remunerazzjonijiet tal-impjegati tal-impriża, iżda li huwa biss il-mekkaniżmu ta’ qtugħ f’ras il-għajn ta’ dawn il-kontribuzzjonijiet, li għandu jsir mill-persuna li timpjega, li dan it-tnaqqis jista’ jkollu riperkussjonijiet fuq il-livell tas-salarji, lanqas ma għandu, fil-fehma tiegħi, importanza deċiżiva, tal-inqas jekk, u sa fejn, tali trasferiment għandu jitqies bħala obbligatorju.
71.
Issa, l-obbligu legali li kellhom eventwalment l-impriżi tas-sajd li jimputaw il-kontribuzzjonijiet tas-salarji billi jieħdu inkunsiderazzjoni t-tnaqqis mogħti mill-miżuri li huma s-suġġett tad-deċiżjoni kkontestata huwa kontroversjali ħafna f’din il-kawża. Filwaqt li Compagnie ssostni li l-fatt li ma jiġix mgħoddi fuq l-impjegati l-imsemmi tnaqqis kien jesponi lill-persuna li timpjega għal sanzjonijiet kriminali (
82
), il-Gvern Franċiż, billi jibbaża ruħu fuq is-sentenza Ryanair, isostni li tali riperkussjoni hija r-riżultat ta’ deċiżjoni ta’ impriża. Il-qorti tar-rinviju ssostni, hija wkoll, li din ir-riperkussjoni hija s-suġġett ta’ obbligu legali, skont id-dispożizzjonijiet tas-sistema ta’ sigurtà soċjali tal-baħħara sajjieda.
72.
Dan huwa punt kruċjali. Fil-fatt, jekk l-impriżi kkonċernati mit-tnaqqis inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma kellhomx possibbiltà oħra ħlief li jgħadduh fuq is-salarji tal-impjegati tagħhom huma ma jistgħux, fil-fehma tiegħi, jitqiesu bħala benefiċjarji diretti ta’ dan it-tnaqqis.
73.
Is-sentenza Ryanair, li fuqha jistrieħ il-Gvern Franċiż ma tippermettix li tiġi ddubitata din il-konklużjoni, iżda, għall-kuntrarju, tikkorroboraha. Qabel kollox, għandu jiġi rrilevat, preliminarjament, li din is-sentenza hija rilevanti għall-kwistjoni diskussa hawnhekk biss b’mod limitat, peress li l-kawża li tat lok għaliha kienet tirrigwarda l-portata tal-obbligu ta’ rkupru u mhux l-eżistenza ta’ għajnuna (
83
). Sussegwentement, infakkar li kienet kwistjoni, f’din il-kawża, dwar jekk l-operazzjonijiet ta’ kwantifikazzjoni u ta’ rkupru ta’ għajnuna li tikkonsisti fit-tnaqqis, għal ċerti kumpanniji tal-ajru, ta’ dazju tas-sisa miġbur mill-Irlanda minn kull passiġġier imbarkat fuq titjira minn ajruport Irlandiż kellhomx jieħdu inkunsiderazzjoni l-fatt li t-taxxa, u għalhekk il-vantaġġ li jirriżulta minn dan it-tnaqqis, kienet normalment tgħaddi fuq il-passiġġieri tal-ajru. Il-Qorti tal-Ġustizzja rrispondiet fin-negattiv għal din id-domanda, mingħajr ma ħadet pożizzjoni dwar l-eżistenza ta’ obbligu legali li tiġi mgħoddija t-taxxa inkwistjoni (
84
). Sabiex tagħmel dan, hija bbażat ruħha, b’mod partikolari, fuq il-possibbiltà li kellhom il-kumpanniji tal-ajru li jgħaddu dan billi jżommu l-vantaġġ ikkostitwit mit-tnaqqis tat-taxxa billi jżidu l-prezz mingħajr taxxa tal-biljetti tat-titjiriet suġġetti għar-rata mnaqqsa (
85
). Għaldaqstant, li l-għajnuna tiġi mgħoddija ekonomikament, u jinżamm il-prezz tal-biljetti mhux mibdul, jew li jinżamm totalment jew parzjalment, billi jiżdied dan il-prezz, kien jirrigwarda deċiżjoni tal-kumpannija tal-ajru fuq il-mod kif hija kienet ser tuża l-vantaġġ li kien ingħatalha (
86
).
74.
Issa, anki jekk jitqies li, hekk kif issostni Compagnie u kif tafferma l-qorti tar-rinviju, l-impriżi kkonċernati mit-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji inkwistjoni fil-kawża prinċipali kienu legalment obbligati li jgħaddu, anki retroattivament (
87
), dan it-tnaqqis fuq is-salarji tal-impjegati tagħhom, is-sitwazzjoni ta’ dawn l-impriżi kienet nettament differenti minn dik tal-kumpanniji tal-ajru fil-kawża Ryanair.
75.
Ċertament, l-imsemmi tnaqqis seta’ jagħti l-opportunità lil dawn l-impriżi sabiex jinnegozjaw mill-ġdid is-salarji netti tal-impjegati tagħhom, kif jafferma l-Gvern Franċiż. Madankollu, ma naħsibx li wieħed jista’ serjament isostni li l-marġni ta’ manuvra li għandha impriża, anki jekk suġġetta għar-restrizzjonijiet ta’ suq kompetittiv ħafna, li żżid il-prezzijiet tagħha hija paragunabbli ma’ dik li għandha persuna li timpjega li tbaxxi l-livell tal-pagi gross tal-impjegati tagħha, sabiex tibbenefika minn tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji, iktar u iktar f’ċirkustanzi bħal dawk tal-kawża prinċipali, fejn it-tnaqqis ingħata biss fuq perijodu ta’ sitt xhur.
76.
Fi kwalunkwe każ, la r-realtà ta’ tali marġni ta’ manuvra, u lanqas, qabel dan, l-eżistenza ta’ obbligu legali li jiġi mgħoddi, anki retroattivament, it-tnaqqis tal-ispejjeż salarjali fuq is-salarji tal-impjegati tal-impriżi tas-sajd ma kienu ttieħdu inkunsiderazzjoni mill-Kummissjoni fid-deċiżjoni kkontestata sabiex jiġi konkluż li teżisti għajnuna li għandha bħala għan dan it-tnaqqis u li tibbenefika direttament lil dawn l-impriżi. Issa, mingħajr ma tieħu inkunsiderazzjoni, tal-inqas, dawn iż-żewġ fatturi, il-Kummissjoni ma setgħetx, fil-fehma tiegħi, tasal għal tali konklużjoni.
77.
Għalkemm huwa minnu li, la r-Repubblika Franċiża u lanqas ebda persuna kkonċernata fis-sens tal-Artikolu 108(2) TFUE ma kkontestaw in-natura ta’ għajnuna tat-tnaqqis inkwistjoni fil-kawża prinċipali matul il-proċedura ta’ investigazzjoni formali li wasslet għad-deċiżjoni kkontestata, xorta jibqa’ l-fatt li hija l-Kummissjoni li għandha tipproduċi l-prova tal-eżistenza ta’ għajnuna mill-Istat fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE. B’mod partikolari, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-prinċipji fil-qasam tal-amministrazzjoni tal-prova fis-settur tal-għajnuna mill-Istat jirriżulta li l-Kummissjoni hija obbligata tmexxi l-proċedura ta’ eżami tal-miżuri kkonċernati b’mod diliġenti u imparzjali, sabiex hija jkollha, waqt l-adozzjoni ta’ deċiżjoni finali li tistabbilixxi l-eżistenza u, jekk ikun il-każ, l-inkompatibbiltà jew l-illegalità tal-għajnuna, l-elementi l-iktar kompleti u affidabbli possibbli għal dan il-għan (
88
).
78.
Għandu jiġi enfasizzat li l-kunsiderazzjonijiet preċedenti ma jeskludux li t-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji inkwistjoni fil-kawża prinċipali taw vantaġġ indirett lill-impriżi kkonċernati minn dawn il-miżuri, bħal, kif jirrileva l-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat), attraenza ikbar, minħabba r-remunerazzjonijiet ogħla li l-impjegati tagħhom irċevew għal sitt xhur, jew inkella, l-possibbiltà eventwali li, matul dan il-perijodu, jitħaddmu nies b’salarji grossi inqas għoljin, u, b’mod iktar ġenerali, tnaqqis fl-ispejjeż tal-produzzjoni u, b’mod ġenerali, tnaqqis fl-ispejjeż tal-produzzjoni u/jew żieda fil-produttività.
79.
Madankollu, fil-fehma tiegħi, jirriżulta b’mod ċar mid-deċiżjoni kkontestata, b’mod partikolari, mill-premessa 55 tagħha, u huwa kkonfermat mill-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet tagħha kemm bil-miktub kif ukoll orali quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, li l-vantaġġ identifikat ma kienx jikkonsisti fi profitt indirett, iżda fil-fatt li dawn l-impriżi kienu eżentati mill-ispejjeż li normalment kellhom isostnu, peress li kellhom iħallsu kontribuzzjonijiet salarjali ta’ ammont iżgħar (
89
). Fil-każ kuntrarju, il-Kummissjoni kellha, minn tal-inqas, tippreċiża n-natura ta’ tali vantaġġ indirett (
90
).
80.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddikjara d-deċiżjoni kkontestata bħala invalida sa fejn din tikklassifika bħala għajnuna mill-Istat it-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji mogħtija mir-Repubblika Franċiża lis-sajjieda għall-perijodu bejn il-15 ta’ April u l-15 ta’ Ottubru 2000.
3. Fuq it-tieni domanda preliminari
81.
Kieku l-Qorti tal-Ġustizzja kellha, kif qed nipproponi, tiddeċiedi li tiddikjara l-invalidità parzjali tad-deċiżjoni kkontestata, ma jkunx neċessarju li tingħata risposta għat-tieni domanda preliminari. Għaldaqstant, huwa b’mod sussidjarju, fil-każ li l-proposta tiegħi ma tiġix segwita, li ser nindirizza fil-qosor din il-kwistjoni.
82.
Kif diġà għidt fil-punt 79 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-vantaġġ identifikat mill-Kummissjoni fid-deċiżjoni kkontestata jikkonsisti fil-fatt li l-impriżi kkonċernati għandhom iħallsu lill-korpi kompetenti ammont iżgħar bħala kontribuzzjonijiet tas-salarji. Għalhekk, l-irkupru għandu loġikament jirrigwarda ammont li jikkorrispondi għad-differenza bejn il-kontribuzzjonijiet bir-rata normali u dawk bir-rata mnaqqsa.
83.
Għalhekk, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi li ma teżaminax il-kwistjoni tal-validità tad-deċiżjoni kkontestata diskussa fil-punti 60 sa 80 ta’ dawn il-konklużjonijiet jew jekk, wara li tkun qajmitha ex officio, hija tiddeċiedi favur il-validità ta’ din id-deċiżjoni, fil-fehma tiegħi hija tkun tista’ tikkonkludi biss li l-impriżi kkonċernati mit-tnaqqis inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandhom iħallsu lura l-imsemmi tnaqqis kollu kemm hu.
84.
Il-kwistjoni dwar jekk, u sa fejn, dan it-tnaqqis ġie ttrasferit mill-impriżi benefiċjarji fuq l-impjegati tagħhom, hija, f’dan il-kuntest, fejn il-kwistjoni tal-irkupru biss għandha tittieħed inkunsiderazzjoni, mingħajr rilevanza, skont it-tagħlim tas-sentenza Ryanair (
91
).
85.
Bl-istess mod, hija irrilevanti s-sentenza tat-13 ta’ Frar 2014, Mediaset (
92
), li fuqha tibbaża ruħha Compagnie. F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat, minn naħa, li, meta, ikkonfrontata bi skema ta’ għajnuna, il-Kummissjoni ma tkunx f’pożizzjoni li tidentifika b’mod preċiż l-ammont ta’ għajnuna rċevuta mill-benefiċjarji individwali, billi ċ-ċirkustanzi partikolari ta’ kull wieħed minn dawn il-benefiċjarji jistgħu jiġu evalwati biss fl-istadju tal-irkupru tal-għajnuna u, min-naħa l-oħra, li hija l-qorti nazzjonali, jekk tiġi adita b’dan, li għandha tiddeċiedi dwar l-ammont tal-għajnuna li għandha tiġi rkuprata billi tieħu inkunsiderazzjoni l-elementi rilevanti kollha miġjuba għall-għarfien tagħha u li ma jistax jiġi eskluż li, wara li tikkunsidra dawn l-elementi kollha, il-kalkoli magħmula mill-qorti msemmija juru ammont ta’ għajnuna li trid tiġi rkuprata ugwali għal żero.
86.
Issa, fil-kawża prinċipali li tat lok għas-sentenza msemmija, kien hemm l-irkupru ta’ għajnuna fil-forma ta’ sussidju għax-xiri ta’ ċerti beni li kien jivvantaġġa indirettament lill-operaturi ekonomiċi attivi fil-provvista ta’ servizzi marbuta mal-użu tal-beni ssussidjati. Għalhekk, il-kwantifikazzjoni kienet timplika kalkoli kumplessi intiżi sabiex jiġi identifikat il-vantaġġ indirett li kienu bbenefikaw minnu dawn l-operaturi minħabba ż-żieda fil-bejgħ ta’ beni ssussidjati.
87.
Min-naħa l-oħra, id-deċiżjoni kkontestata, kif diġà rrilevajt, tidentifika vantaġġ dirett favur l-impriżi kkonċernati mit-tnaqqis inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li jikkonsisti fl-eżenzjoni mill-ħlas ta’ spejjeż li normalment kien ikollhom iħallsu. Issa, kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tat-13 ta’ Frar 2014, Mediaset (
93
), sabiex tiżgura l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni li tiddikjara skema ta’ għajnuna illegali u inkompatibbli mas-suq intern u li tordna l-irkupru tagħha, il-qorti nazzjonali hija marbuta b’din id-deċiżjoni.
88.
Fl-aħħar nett, tkun xi tkun is-soluzzjoni li tadotta l-Qorti tal-Ġustizzja, fl-ebda każ il-ħlas lura tal-għajnuna inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tista’ tintalab mingħand l-impjegati tal-impriżi msemmija fid-deċiżjoni kkontestata.
89.
Fuq il-bażi tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja ma ssegwix il-proposta tiegħi li tiddikjara l-invalidità tad-deċiżjoni kkontestata, nissuġġerixxi li r-risposta għat-tieni domanda preliminari tkun li l-impriżi benefiċjarji tat-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji ddikjarati inkompatibbli mas-suq komuni permezz tad-deċiżjoni kkontestata għandhom jitqiesu li bbenefikaw minn dan it-tnaqqis kollu kemm hu.
IV. Konklużjoni
90.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, jiena nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi preliminari magħmula mill-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat, Franza):
L-Artikolu 3 tad-Deċiżjoni 2005/239/KE tal-Kummissjoni, tal-14 ta’ Lulju 2004, dwar ċerti miżuri ta’ għajnuna implimentati minn Franza favur l-produtturi tal-akkwakultura u tas-sajjieda għandu jiġi interpretat fis-sens li huwa kklassifikat bħala għajnuna mill-Istat inkompatibbli mas-suq komuni, li huwa suġġett għall-ordni ta’ rkupru stabbilit fil-punt 4 ta’ din id-deċiżjoni, anki it-tnaqqis tal-kontribuzzjonijiet tas-salarji mogħti mir-Repubblika Franċiża lis-sajjieda għall-perijodu mill-15 ta’ April sal-15 ta’ Ottubru 2000.
Din id-deċiżjoni hija invalida sa fejn hija tikkwalifika l-imsemmi tnaqqis bħala għajnuna mill-Istat fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	ĠU 2005, L 74, p. 49
(
3
)	Peress li dawn il-miżuri ġew implimentati qabel ma l-Kummissjoni ma setgħet tiddeċiedi dwar il-kompatibbiltà tagħhom mas-suq komuni, il-fajl kien ġie rreġistrat bħala skema ta’ għajnuna mhux innotifikata, (ara l-premessa 1 tad-deċiżjoni kkontestata).
(
4
)	Dawn kienu, fir-rigward tal-miżuri favur is-sajjieda, għajnuna għar-rikostituzzjoni ta’ bastimenti u materjal tas-sajd mitluf jew li sofra dannu waqt il-maltempata, ħlas bil-quddiem fuq il-kumpens li għandu jitħallas mill-Fonds internationaux d’indemnisation pour les dommages dus à la pollution par les hydrocarbures – (Fondi internazzjonali ta’ kumpens għad-danni kkawżati mit-tniġġis mill-idrokarburi (FIPOL)), u għajnuna f’somma fissa għal telf ta’ dħul li rriżulta minn ħsara mġarrba waqt il-maltempata (ara l-premessa 5 tad-deċiżjoni kkontestata).
(
5
)	Ara d-deċiżjoni li tinbeda l-proċedura ta’ investigazzjoni formali (Għajnuna C 91/2001, kumpens għall-produtturi tal-akkwakultura u sajjieda vittmi tat-tniġġis taż-żejt u tal-maltempata (Diċembru 1999)], riprodotta fl-istedina sabiex jiġu ppreżentati osservazzjonijiet skont l-Artikolu 88(2) u l-Artikolu 6 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 659/1999 tat-22 ta’ Marzu 1999 li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu 93 tat-Trattat tal-KE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 1, p. 339) (ĠU 2002 C 39, p. 6, punt 1,). Il-Kummissjoni ma rċevietx osservazzjonijiet, ara l-premessa 3 tad-deċiżjoni kkontestata.
(
6
)	Ara l-premessa 18 tad-deċiżjoni kkontestata.
(
7
)	L-ENIM hija entità pubblika.
(
8
)	Ara l-premessa 12 tad-deċiżjoni kkontestata.
(
9
)	Ara l-premessa 38 tad-deċiżjoni kkontestata.
(
10
)	Ara l-premessa 39 tad-deċiżjoni kkontestata.
(
11
)	Ara l-premessi 84 sa 97 tad-deċiżjoni kkontestata.
(
12
)	Linji gwida għall-eżami tal-għajnuna mill-Istat għas-settur tas-sajd u tal-akkwakultura (ĠU 1997, C 100, p. 12).
(
13
)	C‑549/09, ma hijiex ippubblikata, EU:C:2011:672.
(
14
)	Ara l-punt 1 tad-dispożittiv tas-sentenza Il-Kummissjoni vs Franza.
(
15
)	Il-punt 43 tas-sentenza il-Kummissjoni vs Franza tirriferi għas-sentenza tat-12 ta’ Mejju 2005, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja (C‑415/03, EU:C:2005:287, punt 38 u l-ġurispridenza ċċitata).
(
16
)	C‑188/92, EU:C:1994:90.
(
17
)	Ara s-sentenzi tat-2 ta’ Ġunju 1976, Milch-, Fett- und Eier-Kontor (125/75, EU:C:1976:81, punt 7), tat-13 ta’ Diċembru 1979, Hauer (44/79, EU:C:1979:290, punti 13 sa 16), li fihom l-eżami tad-domanda mill-Qorti tal-Ġustizzja ma wassalx għal dikjarazzjoni ta’ invalidità, tat-3 ta’ Frar 1977, Strehl (62/76, EU:C:1977:18, punt 10), tas-7 ta’ Ġunju 1988, Roviello (20/85, EU:C:1988:283), u tal-14 ta’ Ġunju 1990, Weiser (C‑37/89, EU:C:1990:254, punt 17 u d-dispożittiv), li fihom, għall-kuntrarju, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat invalidi l-atti tad-dritt sekondarju inkwistjoni, kif ukoll tas-7 ta’ Settembru 1999, De Haan (C‑61/98, EU:C:1999:393, punt 47), fejn kienet ġiet iddikjarata l-invalidità ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni, li ma kinitx milquta mid-domandi ta’ interpretazzjoni li għamlet il-qorti tar-rinviju (ara l-punt 3 tad-dispożittiv).
(
18
)	Ara s-sentenzi tal-1 ta’ Diċembru 1965, Schwarze (16/65, EU:C:1965:117, p. 1095), tal-15 ta’ Ottubru 1980, Roquette Frères (145/79, EU:C:1980:234, punt 6), tat-13 ta’ Diċembru 1989, Paris (C-204/88, EU:C:1989:643, punt 8), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ġġustifikat b’dan il-mod li l-kwistjoni tal-validità titqajjem ex officio: “Jirriżulta mill-proċess li għalkemm id-domanda magħmula tirrigwarda formalment biss l-interpretazzjoni tal-Artikolu 15 tar-regolament ikkontestat, huwa dwar il-validità ta’ din id-dispożizzjoni […] li l-qorti tar-rinviju għandha dubji […]”, tal-11 ta’ Ottubru 2001, Khalil et (C‑95/99 sa C‑98/99 u C‑180/99, EU:C:2001:532, punt 29, kif ukoll tat-12 ta’ Diċembru 2002, Cipriani (C‑395/00, EU:C:2002:751, punt 50 u d-dispożittiv).
(
19
)	Sentenza tal-1 ta’ Diċembru 1965 (16/65, EU:C:1965:117, p. 1094).
(
20
)	Għandu jiġi osservat li, fil-kawża li tat lok għal din is-sentenza, id-domandi artikolati ħafna magħmula mill-Hessisches Finanzgericht (il-qorti tal-finanzi ta’ Hesse, il-Ġermanja) kienu parzjalment ibbażati fuq il-premessa tal-invalidità tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni li kienet inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
(
21
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat-30 ta’ Novembru 2006, Brünsteiner u Autohaus Hilgert (C‑376/05 u C‑377/05, EU:C:2006:753, punti 25 sa 29). Skont ġurisprudenza stabbilita sew, l-Artikolu 267 TFUE ma jagħtix rimedji ġudizzjarji lill-partijiet f’tilwima pendenti quddiem il-qorti nazzjonali, u l-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tiġi obbligata tevalwa l-validità tad-dritt tal-Unjoni għas-sempliċi raġuni li din il-kwistjoni ġiet invokata quddiemha minn waħda minn dawn il-partijiet fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-4 ta’ Settembru 2014, Simon, Evers & Co. (C-21/13, EU:C:2014:2154, punt 27) kif ukoll tat-28 ta’ Jannar 2016, CM Eurologistik u GLS (C-283/14 u C-284/14, EU:C:2016:57, punti 44 sa 46)).
(
22
)	L-informazzjoni pprovduta fid-deċiżjonijiet tar-rinviju ma sservix biss biex tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposti utli, iżda wkoll sabiex tagħti lill-Gvernijiet tal-Istati Membri kif ukoll lill-partijiet l-oħra kkonċernati l-possibbiltà li jippreżentaw osservazzjonijiet skont l-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal-20 ta’ Ġunju 2019, K.P. (C‑458/15, EU:C:2019:522, punti 36 u 37, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata)).
(
23
)	Ara, b’mod partikolari, id-digriet tat-18 ta’ April 2013, Adiamix (C‑368/12, mhux ippubblikat, EU:C:2013:257, punti 16 sa 25), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat inammissibbli r-rinviju għal deċiżjoni preliminari għall-evalwazzjoni ta’ invalidità fl-assenza ta’ indikazzjonijiet minimi tal-qorti nazzjonali fir-rigward tar-raġunijiet li għalihom hija kienet qieset li l-argumenti mressqa mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali setgħu kienu fondati.
(
24
)	Ara s-sentenza tas-6 ta’ Ottubru 2015, Schrems (C‑362/14, EU:C:2015:650, punt 67); ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bot fil-kawża Schrems (C‑362/14, EU:C:2015:627, punti 121 sa 128).
(
25
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-18 ta’ Lulju 2007, Lucchini (C‑119/05, (EU:C:2007:434, punt 56).
(
26
)	Il-Qorti tal-Ġustizzja kienet diġà ddikjarat, fil-ġurisprudenza preċedenti tagħha, li deċiżjoni adottata mill-istituzzjonijiet Komunitarji li ma ġietx ikkontestata mid-destinatarju tagħha fit-terminu previst issir definittiva fir-rigward tiegħu, billi bbażat ruħha fuq il-kunsiderazzjoni li t-termini għall-preżentata ta’ rikors huma intiżi sabiex iħarsu ċ-ċertezza legali billi jevitaw il-kontestazzjoni indefinita tal-atti Komunitarji li għandhom effetti legali (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tas-17 ta’ Novembru 1965, Collotti vs Il-Qorti tal-Ġustizzja (20/65, EU:C:1965:115, p. 1051), u tat-12 ta’ Ottubru 1978, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (156/77, EU:C:1978:180, punti 20 sa 24).
(
27
)	Punt 18 tas-sentenza TWD. Kif esponejt fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Trace Sport (C‑251/18, EU:C:2019:295, punti 21 u 25), il-ġurisprudenza TWD tistabbilixxi eċċezzjoni għall-prinċipju ġenerali li, fil-kuntest ta’ proċedura nazzjonali, kull parti għandha d-dritt li ssostni l-invalidità tad-dispożizzjonijiet li jinsabu f’atti tal-Unjoni li jservu bħala bażi għal deċiżjoni jew għal att tad-dritt nazzjonali invokati fir-rigward tagħhom u li twassal lill-qorti nazzjonali sabiex tagħmel din id-domanda preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja. Ir-raġuni għal din l-eċċezzjoni tinsab kemm fir-rekwiżit li titħares iċ-ċertezza legali kif ukoll f’dak li jiġi prekluż l-abbuż tar-rimedji ġudizzjarji li d-dritt tal-Unjoni jqiegħed għad-dispożizzjoni tal-individwi.
(
28
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat-30 ta’ Jannar 1997, Wiljo (C‑178/95, EU:C:1997:46, punti 15 sa 25), tat-18 ta’ Lulju 2007, Lucchini (C‑119/05, EU:C:2007:434, punti 55 u 56); tal-5 ta’ Marzu 2015, Banco Privado Português u Massa Insolvente do Banco Privado Português (C‑667/13, EU:C:2015:151, punt 28), kif ukoll tal-25 ta’ Lulju 2018, Georgsmarienhütte et (C‑135/16, iktar ’il quddiem is-“sentenza GeorgsmarienhütteEU:C:2018:582, punt 14).
(
29
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-15 ta’ Frar 2001, Nachi Europe (C‑239/99, EU:C:2001:101, punti 29 sa 40); tat-22 ta’ Ottubru 2002, National Farmers’ Union (C‑241/01, EU:C:2002:604, punti 34 sa 39), fejn id-dekadenza kienet tqajmet fil-konfront ta’ Stat Membru; tad-29 ta’ Ġunju 2010, E u F, (C‑550/09, EU:C:2010:382, punti 37 sa 52); tas-17 ta’ Frar 2011, Bolton Alimentari (C-494/09, EU:C:2011:87, punti 20 sa 24), kif ukoll tas-27 ta’ Novembru 2012, Pringle (C‑370/12, EU:C:2012:756, punt 41). Infakkar li d-dispożittiv tas-sentenza TWD kien espressament jirreferi għad-deċiżjonijiet adottati mill-Kummissjoni fis-sens tal-Artikolu 93(2) tat-Trattat KEE, kif ukoll għall-fatt li l-kumpannija rikorrenti quddiem il-qorti tar-rinviju kienet ġiet informata bil-miktub b’din id-deċiżjoni mill-Istat Membru kkonċernat (li indikalha li hija setgħet tippreżenta rikors għal annullament quddiem il-Qorti Ġenerali). Barra minn hekk, infakkar li l-għajnuna inkwistjoni fil-kawża prinċipali fil-kawża li tat lok għas-sentenza TWD kienet għajnuna individwali.
(
30
)	Ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenzi tat-30 ta’ Jannar 1997, Wiljo, (C‑178/95, EU:C:1997:46, punti 15 sa 25); tal-15 ta’ Frar 2001, Nachi Europe (C‑239/99, EU:C:2001:101, punti 29 sa 40); tal-22 ta’ Ottubru 2002, National Farmers’ Union (C‑241/01, EU:C:2002:604, punti 34 sa 39); tat-18 ta’ Lulju 2007, Lucchini (C‑119/05, EU:C:2007:434, punti 55 u 56), kif ukoll is-sentenza Georgsmarienhütte et, punt 14.
(
31
)	Ara, f’dan is-sens, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Campos Sánchez-Bordona fil-kawża Georgsmarienhütte et (C‑135/16, EU:C:2018:120, punt 38).
(
32
)	Għalhekk, f’diversi każijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li n-natura manifesta ta’ tali locus standi ma kinitx stabbilita (ara b’mod partikolari, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-23 ta’ Frar 2006, Atzeni et (C‑346/03 u C‑529/03, EU:C:2006:130, punti 30 sa 34;); tat-8 ta’ Marzu 2007, Roquette Frères, (C‑441/05, EU:C:2007:150, punti 35 sa 48); tad-29 ta’ Ġunju 2010, E u F (C‑550/09, EU:C:2010:382, punti 37 sa 52); tas-17 ta’ Frar 2011, Bolton Alimentari (C‑494/09, EU:C:2011:87, punti 20 sa 24); tat-18 ta’ Settembru 2014, Valimar, (C‑374/12, EU:C:2014:2231, punti 24 sa 38); tal-5 ta’ Marzu 2015, Banco Privado Português u Massa Insolvente do Banco Privado Português (C‑667/13, EU:C:2015:151, punti 27 sa 32); tas-16 ta’ April 2015, TMK Europe (C‑143/14, EU:C:2015:236, punt 26); tal-14 ta’ Marzu 2017, A et (C‑158/14, EU:C:2017:202), kif ukoll tad-19 ta’ Settembru 2019, Trace Sport (C‑251/18, EU:C:2019:766, punti 28 sa 44).
(
33
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal-4 ta’ Diċembru 2019, Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo vs Il-Kummissjoni (C‑342/18 P, ma hijiex ippubblikata, EU:C:2019:1043, punt 66).
(
34
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tad-19 ta’ Ottubru 2000, L-Italja u Sardegna Lines vs Il-Kummissjoni (C‑15/98 u C‑105/99, iktar ’il quddiem l-Italja u Sardegna Lines vs Il-KummissjoniEU:C:2000:570, punt 36), u Georgsmarienhütte, punt 30.
(
35
)	Ara s-sentenza tal-15 ta’ Lulju 1963, Plaumann vs Il-Kummissjoni (25/62, EU:C:1963:17, p. 223), kif ukoll, b’mod partikolari, is-sentenza tad-9 ta’ Ġunju 2011, Comitato “Venezia vuole vivere”et vs Il-Kummissjoni (C‑71/09 P, C‑73/09 P u C‑76/09 P, iktar ’il quddiem is-“sentenza Comitato Venezia vuole vivere, EU:C:2011:368 punt 52).
(
36
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas-6 ta’ Novembru 2018, Scuola Elementare Maria Montessori vs Il-Kummissjoni, Il-Kummissjoni vs Scuola Elementare Maria Montessori u Il-Kummissjoni vs Ferracci (C‑622/16 P sa C‑624/16 P, EU:C:2018:873 punt 31, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
(
37
)	Ara s-sentenza tat-2 ta’ Frar 1988, Kwekerij van der Kooy et vs Il-Kummissjoni (67/85, 68/85 u 70/85, EU:C:1988:38, punt 15).
(
38
)	Tali rkupru ma kienx ġie deċiż fil-kawża li tat lok għas-sentenza tat-2 ta’ Frar 1988, Kwekerij van der Kooy et vs Il-Kummissjoni (67/85, 68/85 u 70/85, EU:C:1988:38), kif jirriżulta b’mod partikolari mill-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Slynn f’dawn il-kawżi magħquda (ma humiex ippubblikati, EU:C:1987:177, p. 240).
(
39
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza Comitato “Venezia vuole vivere”, punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata. Ara, għal konferma reċenti ta’ din il-ġurisprudenza, is-sentenza tat-28 ta’ Ġunju 2018, Andres (faillite Heitkamp BauHolding) vs Il‑Kummissjoni (C‑203/16 P, EU:C:2018:505, punt 45).
(
40
)	Ara s-sentenza Comitato “Venezia vuole vivere”, punt 55, fejn il-Qorti tal-Ġustizzja tiċħad l-argumenti mressqa mill-Kummissjoni, li sostniet li fil-mument tal-adozzjoni tad-deċiżjoni inkwistjoni fil-kawża li tat lok għal din is-sentenza, il-benefiċjarji li kellhom l-obbligu li jħallsu lura l-għajnuna bis-saħħa tagħha kienu għadhom ma ġewx identifikati.
(
41
)	Ara s-sentenza Comitato “Venezia vuole vivere”, punt 56 (il-korsiv huwa tiegħi).
(
42
)	11/82, EU:C:1985:18, punt 31. F’din is-sentenza l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, meta l-att kkontestat jaffettwa grupp ta’ persuni li kienu identifikati jew identifikabbli fil-mument meta dan l-att kien ittieħed u għal kriterji speċifiċi għall-membri ta’ dan il-grupp, dawn il-persuni jistgħu jkunu individwalment ikkonċernati b’dan l-att sa fejn ikunu parti minn ċirku ristrett ta’ operaturi ekonomiċi (ara wkoll id-digriet tas-17 ta’ Jannar 1992, Sofrimport vs Il‑Kummissjoni (C‑152/88, EU:C:1992:21, punt 11) u s-sentenza tas-17 ta’ Settembru 2009, Il-Kummissjoni vs Koninklijke FrieslandCampina (C‑519/07 P, EU:C:2009:556, punt 54 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
43
)	Ara s-sentenza Comitato “Venezia vuole vivere”, punt 56.
(
44
)	Ara s-sentenza Comitato “Venezia vuole vivere”, punt 57. L-istess argument tressaq mill-Kummissjoni, mingħajr ma ntlaqa’ mill-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza tas-29 ta’ April 2004, L-Italja vs Il-Kummissjoni (C‑298/00 P, iktar ’il quddiem is-sentenza L-Italja vs Il-Kummissjoni, EU:C:2004:240, punt 31).
(
45
)	Ara l-punti 31 sa 37 ta’ din is-sentenza.
(
46
)	Id-deċiżjoni kkontestata kienet ġiet ippubblikata fil-Ġurnal Uffiċjali fid-19 ta’ Marzu 2005. Fin-nuqqas ta’ indikazzjonijiet li Compagnie saret taf b’din id-deċiżjoni qabel din id-data (waqt is-seduta, ir-rappreżentant ta’ Compagnie sostna li din saret taf biha meta kkonsultat il-Ġurnal Uffiċjali), għandu jiġi kkunsidrat li t-terminu sabiex tiġi kkontestata l-imsemmija deċiżjoni beda jiddekorri, għal din l-impriża, mid-data msemmija ta’ pubblikazzjoni.
(
47
)	Ara l-punti 34 u 35 ta’ din is-sentenza.
(
48
)	Ara l-punt 39 ta’ din is-sentenza, li għandu bħala suġġett appell tal-Kummissjoni li fih hija sostniet, b’mod partikolari, l-inammissibbiltà tar-rikors kontra deċiżjoni tagħha li tiddikjara inkompatibbli mas-suq komuni skema ta’ għajnuna mogħtija mir-reġjun tal-Friuli-Venezia Giulia (l-Italja) lit-trasportaturi bit-triq ta’ merkanzija tar-reġjun, ippreżentat quddiem il-Qorti Ġenerali minn impriżi li bbenefikaw minn din l-iskema. Għandu jiġi nnotat li, f’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet l-istess argumenti li l-Kummissjoni rrepetiet, mill-ġdid mingħajr suċċess, fil-kawża li tat lok għas-sentenza Comitato “Venezia vuole vivere”. Il-Kummissjoni kienet b’mod partikolari sostniet li s-sentenza L-Italja u Sardegna Lines vs Il‑Kummissjoni ma kinitx rilevanti għaliex l-iskema ta’ għajnuna inkwistjoni fil-kawża li tat lok għal din is-sentenza kienet tikkonċerna biss ftit operaturi ekonomiċi u li s-sitwazzjoni tar-rikorrenti, Sardegna Lines, kienet speċifikament ittieħdet inkunsiderazzjoni mill-Kummissjoni fil-kuntest tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali dwar din l-iskema ta’ għajnuna (ara, ukoll, fuq dan il-punt, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Alber fil-kawża L-Italja vs Il-Kummissjoni (C‑298/00 P, EU:C:2003:278, punt 33)).
(
49
)	Ara, b’mod partikolari, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Alber fil-kawża L‑Italja vs Il-Kummissjoni (C‑298/00 P, EU:C:2003:278, punt 70)
(
50
)	T‑254/00, T‑270/00 u T‑277/00, iktar ’il quddiem is-“sentenza Hotel Cipriani et vs Il-Kummissjoni, EU:T:2008:537.
(
51
)	Ara l-punti 76 sa 92 tas-sentenza Hotel Cipriani et vs Il-Kummissjoni, li l-analiżi tagħha kienet ġiet ikkonfermata fl-appell mis-sentenza Comitato “Venezia vuole vivere”, punt 60; ara wkoll is-sentenza tal-21 ta’ Diċembru 2011, A2A vs Il‑Kummissjoni (C‑320/09 P, ma hijiex ippubblikata, EU:C:2011:858, punti 55 sa 61), li kkonfermat fl-appell l-ammissibbiltà tar-rikorsi ppreżentati quddiem il-Qorti Ġenerali fl-2002. Fis-sentenza tad-29 ta’ Settembru 2000, CETM vs Il‑Kummissjoni (T‑55/99, EU:T:2000:223), il-Qorti Ġenerali kienet diġà ddikjarat ammissibbli r-rikors ippreżentat minn assoċjazzjoni inkarigata li tiddefendi l-interessi ta’ impriżi benefiċjarji ta’ skema ta’ għajnuna li tikkonsisti f’sussidju tal-interessi intiż li japplika awtomatikament għal kull impriża li tissodisfa l-kriterji ta’ għoti.
(
52
)	Ara, f’dan ir-rigward, għal ħarsa lejn l-istat tal-ġurisprudenza fl-2003, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Alber fil-kawża L-Italja vs Il-Kummissjoni (C‑298/00 P, EU:C:2003:278, punti 73 sa 85).
(
53
)	Id-deċiżjoni kkontestata sempliċement tindika, fil-premessa 22, li l-eżenzjonijiet tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali li jikkonċernaw is-sajjieda u l-produtturi tal-akkwakultura rrappreżentaw ammont globali ta’ EUR 18.2 miljun (id-data numerika li tinsab fil-premessi 45 u 67 tad-deċiżjoni kkontestata, li għaliha tirreferi l-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet tagħha tikkonċerna biss l-produtturi tal-akkwakultura). Mill-proċess tal-proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu li wasslet għas-sentenza Il-Kummissjoni vs Franza jirriżulta li, fid-dawl tal-mekkaniżmu ta’ eżenzjoni tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali stabbilit mill-iskema ta’ għajnuna inkwistjoni, l-awtoritajiet Franċiżi qiesu li kien partikolarment diffiċli li jiġi evalwat l-ammont totali tal-għajnuna kif ukoll in-numru ta’ sajjieda kkonċernati, peress li dan tal-aħħar seta’ jasal sa popolazzjoni totali ta’ 28,000 persuna.
(
54
)	Ara l-punti 76 sa 92 ta’ din is-sentenza. Ara wkoll is-sentenza tad-12 ta’ Settembru 2007, L-Italja vs Il-Kummissjoni (T‑239/04 u T‑323/04, EU:T:2007:260, punti 36 sa 44), fejn il-Qorti Ġenerali ċaħdet l-argument tal-Kummissjoni, li mis-sentenza Italia u Sardegna Lines vs Il-Kummissjoni ma kienx jirriżulta li l-benefiċjarji kollha ta’ għajnuna mogħtija fil-kuntest ta’ skema ta’ għajnuna huma individwalment ikkonċernati mid-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tiddikjara l-imsemmija skema inkompatibbli mas-suq komuni, peress li din tal-aħħar evalwat f’din l-okkażjoni leġiżlazzjoni nazzjonali ġenerali u astratta, mingħajr ma eżaminat il-każijiet individwali.
(
55
)	Ara, minbarra s-sentenza TWD, is-sentenzi tat-18 ta’ Lulju 2007, Lucchini (C‑119/05, EU:C:2007:434, punti 55 u 56).
(
56
)	C‑346/03 u C‑529/03, EU:C:2006:130.
(
57
)	Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Ruiz-Jarabo Colomer fil-kawżi magħquda Atzeni et (C‑346/03 u C‑529/03, EU:C:2005:256, punti 61 sa 99).
(
58
)	Nenfasizza li, fis-sentenza tat-23 ta’ Frar 2006, Atzeni et (C‑346/03 u C‑529/03, EU:C:2006:130), sabiex ma tapplikax is-sentenza TWD, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet, b’mod partikolari, enfasizzat li d-deċiżjoni inkwistjoni ma kinitx ġiet innotifikata mill-Istat Membru kkonċernat lill-benefiċjarji effettivi tal-għajnuna inkwistjoni. Fuq l-importanza, għall-finijiet tal-infurzabbiltà tal-effett ta’ dekadenza, tal-informazzjoni li l-benefiċjarju effettiv tal-għajnuna mogħtija fil-kuntest ta’ skema ġenerali seta’ kellu tad-deċiżjoni li tordna l-ħlas lura ta’ din l-għajnuna, ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Ruiz-Jarabo Colomer fil-kawżi magħquda Atzeni et (C‑346/03 u C‑529/03, EU:C:2005:256, punt 98).
(
59
)	Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Campos Sánchez-Bordona fil-kawża Georgsmarienhütte et (C‑135/16, EU:C:2018:120, punti 59 u 60).
(
60
)	Kif jirriżulta mill-proċess tar-rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu li ta lok għas-sentenza Il-Kummissjoni vs Franza.
(
61
)	T‑228/00, T‑229/00, T‑242/00, T‑243/00, T‑245/00 à T‑248/00, T‑250/00, T‑252/00, T‑256/00 sa T‑259/00, T‑265/00, T‑267/00, T‑268/00, T‑271/00, T‑274/00 sa T‑276/00, T‑281/00, T‑287/00 u T‑296/00, EU:T:2005:90. Fuq ir-rilevanza ta’ tali ċirkustanza sabiex tiġi evitata l-applikazzjoni tar-raġuni ta’ dekadenza prevista mis-sentenza TWD, ara s-sentenza Hotel Cipriani et vs Il‑Kummissjoni, punt 90.
(
62
)	Ara l-punti 18 sa 22 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
63
)	Skont ġurisprudenza stabbilita, imfakkra fil-punt 43 tas-sentenza Il-Kummissjoni vs Franza, Stat Membru destinatarju ta’ deċiżjoni fil-qasam ta’ għajnuna li ma bagħathiex quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ma jistax ikun iġġustifikat li jikkontesta l-legalità tagħha fil-kuntest ta’ rikors li għandu bħala suġġett nuqqas ta’ eżekuzzjoni tagħha (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat-12 ta’ Mejju 2005, Il‑Kummissjoni vs Il-Greċja (C-415/03, EU:C:2005:287, punt 38 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
64
)	Barra minn hekk, huwa fuq il-punt tal-validità ta’ dan l-obbligu u mhux fuq dak tal-eżistenza tiegħu li l-Kummissjoni rrispondiet, fir-replika tagħha, għall-argumenti tar-Repubblika Franċiża.
(
65
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza TWD, punt 21.
(
66
)	Tqiegħed fil-korsiv minni.
(
67
)	Tqiegħed fil-korsiv minni.
(
68
)	Tqiegħed fil-korsiv minni.
(
69
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal-24 ta’ Lulju 2003, Altmark Trans u Regierungspräsidium Magdeburg (C‑280/00, EU:C:2003:415, punt 83). Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-klassifikazzjoni ta’ miżura nazzjonali bħala “għajnuna mill-Istat”, fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE, teħtieġ li l-kundizzjonijiet kollha segwenti jkunu ssodisfatti. L-ewwel nett irid ikun hemm intervent mill-Istat jew permezz ta’ riżorsi tal-Istat. It-tieni nett, l-intervent għandu jkollu effett fuq il-kummerċ bejn l-Istati Membri. It-tielet nett, irid jagħti vantaġġ selettiv lill-benefiċjarju tiegħu. Ir-raba’ nett, dan għandu joħloq distorsjoni jew jhedded li joħloq distorsjoni tal-kompetizzjoni (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat-28 ta’ Ġunju 2018, Andres (proċedura ta’ falliment ta’ Heitkamp BauHolding) vs Il-Kummissjoni (C‑203/16 P, EU:C:2018:505, punt 82 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
70
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-15 ta’ Lulju 1964, Costa (6/64, EU:C:1964:66, p. 1161); tal-24 ta’ Lulju 2003, Altmark Trans u Regierungspräsidium Magdeburg (C‑280/00, EU:C:2003:415, punt 84), kif ukoll tas-27 ta’ Ġunju 2017, Congregación de Escuelas Pías Provincia Betania (C‑74/16, EU:C:2017:496, punt 65 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
71
)	Ara s-sentenza tal-11 ta’ Lulju 1996, SFEI et (C‑39/94, EU:C:1996:285, punt 60) u tad-29 ta’ April 1999, Spanja vs Il-Kummissjoni (C‑342/96, EU:C:1999:210, punt 41).
(
72
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat-23 ta’ Frar 1961, De Gezamenlijke Steenkolenmijnen in Limburg vs L-Awtorità Għolja (30/59, EU:C:1961:2, p. 39) u tas-27 ta’ Ġunju 2017, Congregación de Escuelas Pías Provincia Betania (C‑74/16, EU:C:2017:496, punt 66 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
73
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat-2 ta’ Lulju 1974, L-Italja vs Il-Kummissjoni (173/73, EU:C:1974:71, punt 33); tas-26 ta’ Settembru 1996, Franza vs Il‑Kummissjoni (C-241/94, EU:C:1996:353, punti 20 sa 24); tal-5 ta’ Ottubru 1999, Franza vs Il‑Kummissjoni (C-251/97, EU:C:1999:480, punt 36), kif ukoll tas-7 ta’ Marzu 2002, L-Italja vs Il-Kummissjoni (C-310/99, EU:C:2002:143, punt 51).
(
74
)	Ara s-sentenzi tal-12 ta’ Diċembru 2002, Il-Belġju vs Il-Kummissjoni (C‑5/01, EU:C:2002:754, punti 38 sa 40, tal-11 ta’ Settembru 2012, Corsica Ferries France vs Il-Kummissjoni (T‑565/08, EU:T:2012:415, punt 137), fejn il-Qorti Ġenerali affermat li l-“kunċett ta’ għajnuna ma jimplikax neċessarjament li jiġi sostnut obbligu legali, iżda pjuttost li l-ispejjeż li normalment jgħabbu l-baġit ta’ impriża jitnaqqsu”.
(
75
)	C‑5/01, EU:C:2002:754, punti 39 u 40. Fis-sentenza tat-23 ta’ Frar 1961, De Gezamenlijke Steenkolenmijnen in Limburg vs L-Awtorità Għolja (30/59, EU:C:1961:2, p. 51), il-Qorti tal-Ġustizzja kienet diġà ddeċidiet li l-finanzjament mill-fondi pubbliċi ta’ bonuses tax-xogħol imħallas lil ċerti ħaddiema tal-industrija tal-faħam kien iwassal għal żieda fir-remunerazzjoni tagħhom li kienet tnaqqas artifiċjalment l-ispejjeż ta’ produzzjoni tal-impriżi kkonċernati u li l-imsemmi bonus kellu, minħabba f’hekk, jitqies bħala għajnuna.
(
76
)	Ara s-sentenzi tad-19 ta’ Settembru 2000, Il-Ġermanja vs Il-Kummissjoni (C‑156/98, EU:C:2000:467, punti 26 u 27); tat-13 ta’ Ġunju 2002, Il-Pajjiżi l-Baxxi vs Il-Kummissjoni (C‑382/99, EU:C:2002:363, punti 62 sa 67), tat-28 ta’ Lulju 2011, Mediaset vs Il-Kummissjoni (C‑403/10 P, ma hijiex ippubblikata, EU:C:2011:533, punt 81), kif ukoll tal-4 ta’ Marzu 2009, L-Italja vs Il‑Kummissjoni (T‑424/05, ma hijiex ippubblikata, EU:T:2009:49, punti 132 sa 139).Ara wkoll l-Artikolu 107(2)(a) TFUE.
(
77
)	Sentenza tal-11 ta’ Settembru 2012, Corsica Ferries France vs Il-Kummissjoni (T‑565/08, EU:T:2012:415, punt 137).
(
78
)	Ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenza tal-5 ta’ Ottubru 1999, Franza vs Il-Kummissjoni (C‑251/97, EU:C:1999:480, punt 38).
(
79
)	C‑164/15 P u C‑165/15 P, EU:C:2016:990.
(
80
)	Ara s-sentenza Ryanair, punt 98. Ara, ukoll, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Mengozzi fil-kawżi magħquda Il-Kummissjoni vs Aer Lingus u Ryanair Designated Activity (C‑164/15 P u C‑165/15 P, EU:C:2016:515, punt 74).
(
81
)	T‑425/11, EU:T:2014:768, punti 49 sa 58, (speċjalment il-punt 57), kkonfermata fl-appell mid-digriet tat-22 ta’ Ottubru 2015, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja (C‑530/14 P, ma hijiex ippubblikata, EU:C:2015:727).
(
82
)	Compagnie tirreferi, b’mod partikolari, għas-sentenza tal-Cour de cassation chambre sociale (il-Qorti tal-Kassazzjoni Awla Soċjali (Franza)) tal-4 ta’ Diċembru 2013, Nru 12‑18.301 u Nru 12‑18.302, li fiha, filwaqt li bbażat ruħha fuq il-prinċipju, stabbilit minn din il-qorti fl-1990, li jgħid li “t-tnaqqis imwettaq mill-persuna li timpjega mir-remunerazzjoni tal-impjegati tagħha skont il-qtugħ f’ras il-għajn tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali ma jistax ikun ogħla mill-ammont tal-kontribuzzjonijiet effettivament imħallsa”, il-qorti msemmija ċaħdet l-appell ta’ impriża tas-sajd li kienet ġabret mis-salarji tal-baħħara ċerti somom minn qabel minħabba l-ispejjeż tas-salarji, mentri dan il-qtugħ f’ras il-għajn qatt ma ntalab mill-ENIM (minħabba tnaqqis ta’ kontribuzzjonijiet tas-salarji deċiż minn struzzjonijiet ministerjali wara diffikultajiet li ltaqa’ magħhom is-settur tas-sajd minħabba ż-żieda fil-prezzijiet taż-żejt) fejn ġie deċiż li l-persuna li timpjega kienet obbligata tħallashom lura lill-baħrin.
(
83
)	Il-Qorti tal-Ġustizzja llimitat espressament l-evalwazzjoni tagħha biss għall-kwistjoni tal-irkupru, peress li r-rikorrenti ma setgħux juru li d-deċiżjoni tal-Kummissjoni li kkonstatat l-għajnuna kienet ivvizzjata b’illegalità (ara, b’mod partikolari, il-punti 94, 98 u, 99 tas-sentenza Ryanair).
(
84
)	Il-kwistjoni ġiet indirizzata fil-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Mengozzi fil-kawżi magħquda Il-Kummissjoni vs Aer Lingus u Ryanair Designated Activity (C‑164/15 P u C‑165/15 P, EU:C:2016:515, punt 72).
(
85
)	Ara l-punt 104 tas-sentenza Rynair.
(
86
)	Ara, b’mod partikolari, il-punti 101 u 102 tas-sentenza Ryanair.
(
87
)	Għandu jiġi nnotat li ma huwiex eskluż li t-tnaqqis inkwistjoni kien jirrigwarda, għall-inqas parzjalment, somom li kienu diġà ġew maqtugħin f’ras il-għajn mill-impriżi mis-salarji tal-impjegati tagħhom bir-rata sħiħa u li kienu għadhom iridu jitħallsu lill-korpi kompetenti (infakkar li ċ-ċirkularijiet li pprevedew it-tnaqqis kienu ddatati 15 ta’ April u 13 ta’ Lulju 2000 u kienu jirrigwardaw il-perijodu mill-15 ta’ April sal-15 ta’ Ottubru 2000). F’dan il-każ, il-miżura kienet, għall-inqas formalment, tirrigwarda d-dejn tal-impriżi lejn il-korpi ta’ sigurtà soċjali u mhux il-kontribuzzjonijiet tas-salarji fihom innifishom. Issa, anki jekk jitqies li tali konfigurazzjoni setgħet teskludi obbligu ta’ persuna li timpjega li tgħaddi retroattivament it-tnaqqis fuq l-impjegati tagħha, la r-Repubblika Franċiża u lanqas il-Kummissjoni ma sostnew li l-miżuri inkwistjoni kellhom tali natura. Fi kwalunkwe każ, dan ma jirriżultax mid-deċiżjoni kkontestata.
(
88
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat-3 ta’ April 2014, Franza vs Il-Kummissjoni (C‑559/12 P, EU:C:2014:217, punt 63), u tad-19 ta’ Settembru 2018, Il‑Kummissjoni vs Franza u IFP Énergies nouvelles (C‑438/16 P, EU:C:2018:737, punt 110).
(
89
)	Għal din ir-raġuni, inqis li l-preċedenti ċċitati mill-Kummissjoni waqt is-seduta, sa fejn kollha jirreferu għal sitwazzjonijiet fejn l-impriżi kkonċernati kienu ġew irrikonoxxuti li jibbenefikaw indirettament minn miżuri adottati favur il-persuna li timpjegahom, ma humiex rilevanti. Fir-rigward tad-deċiżjoni, iċċitata fl-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni, din hija wkoll irrilevanti, sa fejn l-għajnuna kkonstatata f’din id-deċiżjoni kienet tikkonsisti fit-tnaqqis tad-dejn tal-VAT dovut minn impriża li eżentat b’mod irregolari wħud mit-tranżazzjonijiet tagħha minn din it-taxxa.
(
90
)	Kif ippreċiżat il-Kummissjoni fil-kawżi li taw lok għas-sentenzi tad-19 ta’ Settembru 2000, Il-Ġermanja vs Il-Kummissjoni (C‑156/98, EU:C:2000:467) (ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Saggio f’din il-kawża (C‑156/98, EU:C:2000:47, punt 22)); tat-13 ta’ Ġunju 2002, Il-Pajjiżi l-Baxxi vs Il‑Kummissjoni (C‑382/99, punt 63)_tat-28 ta’ Lulju 2011, Mediaset vs Il‑Kummissjoni (C-403/10 P, ma hijiex ippubblikata, EU:C:2011:533, punt 63), kif ukoll tal-4 ta’ Marzu 2009, L-Italja vs Il-Kummissjoni (T‑424/05, ma hijiex ippubblikata, EU:T:2009:49, punt 136). Ara, ukoll, is-sentenza tal-11 ta’ Settembru 2012, Corsica Ferries France vs Il-Kummissjoni (T‑565/08, EU:T:2012:415, punti 137
et seq.), li fiha l-Qorti Ġenerali, billi kkundannat lill-Kummissjoni li ma kklassifikatx bħala għajnuna intervent pubbliku favur l-ex impjegati ta’ ċerti impriżi, tidentifika l-eżistenza ta’ vantaġġ ekonomiku indirett għal dawn l-impriżi.
(
91
)	Ara l-punt 99 tas-sentenza Ryanair.
(
92
)	C‑69/13, EU:C:2014:71, punti 22 u 35 sa 37.
(
93
)	C‑69/13, EU:C:2014:71, punt 32 u punt 1 tad-dispożittiv.