Υπόθεση C‑48/23
Alajärven Sähkö Oy κ.λπ. και Elenia Verkko Oyj
κατά
Energiavirasto
(αίτηση του Markkinaoikeus για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (πέμπτο τμήμα) της 6ης Μαρτίου 2025
« Προδικαστική παραπομπή – Εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας – Οδηγία (ΕΕ) 2019/944 – Άρθρο 57, παράγραφοι 4 και 5 – Ανεξαρτησία της εθνικής ρυθμιστικής αρχής στο πλαίσιο της άσκησης των καθηκόντων και των αρμοδιοτήτων της – Πολιτικοί προσανατολισμοί που εκδίδονται από κράτος μέλος – Νομοθετική τροποποίηση για τη μείωση των τιμών διανομής ηλεκτρικής ενέργειας – Απόφαση σχετική με τις μεθοδολογίες ελέγχου των τιμολογίων λειτουργίας του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας η οποία ελήφθη από την οικεία ρυθμιστική αρχή κατόπιν της εν λόγω τροποποίησης – Συνεκτίμηση των προπαρασκευαστικών εργασιών του νόμου που επέφερε την τροποποίηση »
Ενέργεια – Εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας – Οδηγία 2019/944 – Ρυθμιστικές αρχές – Ανεξαρτησία – Υποχρεώσεις των κρατών μελών – Περιεχόμενο – Θέσπιση νόμου που αποσκοπεί στην άσκηση επιρροής επί των τιμών διανομής της ηλεκτρικής ενέργειας – Απουσία διατάξεων που διέπουν τα τιμολόγια μεταφοράς ή διανομής της ηλεκτρικής ενέργειας – Τροποποίηση των μεθοδολογιών ελέγχου των τιμολογίων λειτουργίας του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας η οποία αποφασίστηκε από τη ρυθμιστική αρχή κατόπιν της έναρξης ισχύος του εν λόγω νόμου – Παράβαση της υποχρέωσης κράτους μέλους να σέβεται την ανεξαρτησία της ρυθμιστικής αρχής – Δεν συντρέχει
(Οδηγία 2019/944 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 57 §§ 4 και 5 και 59)
(βλ. σκέψεις 29-47 και διατακτ.)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο, επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το markkinaoikeus (δικαστήριο οικονομικών υποθέσεων, Φινλανδία), διευκρινίζει το περιεχόμενο της υποχρέωσης των κρατών μελών να σέβονται την ανεξαρτησία των εθνικών ρυθμιστικών αρχών κατά την εκτέλεση των καθηκόντων που τους ανατίθενται με την οδηγία 2019/944 σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (1).
Με αποφάσεις που εξέδωσε τον Δεκέμβριο του 2021 (στο εξής: επίδικες αποφάσεις), η φινλανδική ρυθμιστική αρχή αναθεώρησε, για την περίοδο μεταξύ της 1ης Ιανουαρίου 2022 και της 31ης Δεκεμβρίου 2023, τις μεθοδολογίες ελέγχου των τιμολογίων λειτουργίας του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας που είχε καθορίσει το 2015. Σύμφωνα με τις διευκρινίσεις που παρέσχε με τις αποφάσεις αυτές, η ρυθμιστική αρχή προέβη στην εν λόγω αναθεώρηση αυτεπαγγέλτως, κατόπιν της έναρξης ισχύος του νόμου 730/2021 (2), ο οποίος παρέτεινε την περίοδο εφαρμογής ορισμένων απαιτήσεων σχετικών με την κατασκευή και τη συντήρηση του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας.
Συναφώς, το δικαστήριο οικονομικών υποθέσεων διευκρινίζει ότι από τις προπαρασκευαστικές εργασίες του νόμου 730/2021 προκύπτει ότι ο σκοπός του νόμου αυτού ήταν η μείωση των τιμών διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, χωρίς ωστόσο να περιέχει διατάξεις που να ρυθμίζουν τα τιμολόγια μεταφοράς ή διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, ούτε τις μεθοδολογίες υπολογισμού τους.
Δύο φινλανδικές επιχειρήσεις, διαχειρίστριες του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας, προσέφυγαν ενώπιον του δικαστηρίου οικονομικών υποθέσεων ζητώντας την ακύρωση των επίδικων αποφάσεων κατά το μέρος που τροποποίησαν τις μεθοδολογίες ελέγχου των τιμολογίων λειτουργίας του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας. Αναφερόμενες στη σχέση που υφίσταται μεταξύ του νόμου 730/2021 και των επίδικων αποφάσεων, οι επιχειρήσεις αυτές ισχυρίζονται, μεταξύ άλλων, ότι η φινλανδική ρυθμιστική αρχή δεν εξέδωσε τις εν λόγω αποφάσεις αυτόνομα, σύμφωνα με τις απαιτήσεις που προβλέπει συναφώς η οδηγία 2019/944.
Υπό το πρίσμα της ως άνω αιτιάσεως, το δικαστήριο οικονομικών υποθέσεων αποφάσισε να ζητήσει από το Δικαστήριο να διευκρινίσει, κατ’ ουσίαν, αν, λαμβανομένης υπόψη της σχέσης μεταξύ της έναρξης ισχύος του νόμου 730/2021 και της έκδοσης των επίδικων αποφάσεων από τη φινλανδική ρυθμιστική αρχή, το άρθρο 57, παράγραφοι 4 και 5, και το άρθρο 59 της οδηγίας 2019/944 αντιτίθενται σε εθνική νομοθεσία όπως ο νόμος 730/2021.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Προκαταρκτικώς, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με το άρθρο 57, παράγραφος 4, της οδηγίας 2019/944, τα κράτη μέλη εγγυώνται την ανεξαρτησία της ρυθμιστικής αρχής κατά την άσκηση των ρυθμιστικών καθηκόντων που της ανατίθενται από την εν λόγω οδηγία και τη σχετική νομοθεσία. Επιπλέον, το άρθρο 57, παράγραφος 5, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, προβλέπει ότι, για να προστατεύσουν την ανεξαρτησία της ρυθμιστικής αρχής, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ιδίως ότι η ρυθμιστική αρχή μπορεί να λαμβάνει αυτόνομες αποφάσεις, ανεξάρτητα από κάθε πολιτικό οργανισμό.
Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο διαπιστώνει, αφενός, ότι η ανεξαρτησία των ρυθμιστικών αρχών πρέπει να διασφαλίζεται τόσο έναντι των οικονομικών όσο και των δημόσιων οντοτήτων, είτε πρόκειται για διοικητικά είτε για πολιτικά όργανα, και, στην τελευταία αυτή περίπτωση, όχι μόνον έναντι της κυβέρνησης, αλλά και έναντι του εθνικού νομοθέτη.
Αφετέρου, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι οι αποκλειστικές αρμοδιότητες που ανατίθενται στις ρυθμιστικές αρχές εμπίπτουν στη σφαίρα της εκτέλεσης, βάσει μιας εξειδικευμένης τεχνικής εκτίμησης της πραγματικότητας, και ότι, κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους, οι εν λόγω αρχές υπόκεινται σε αρχές και κανόνες που θεσπίζονται βάσει ενός λεπτομερούς κανονιστικού πλαισίου σε επίπεδο Ένωσης, περιορίζουν το περιθώριο εκτιμήσεως που οι αρχές αυτές διαθέτουν και τις εμποδίζουν να προβαίνουν σε επιλογές πολιτικής φύσεως.
Πράγματι, μολονότι, κατά το γράμμα του άρθρου 59, παράγραφος 1, στοιχείο ιγʹ, της οδηγίας 2019/944, εναπόκειται, βεβαίως, στις ρυθμιστικές αρχές να μεριμνούν για την τήρηση των κανόνων που διέπουν την ασφάλεια και την αξιοπιστία του δικτύου καθώς και να αξιολογούν τις προηγούμενες επιδόσεις τους, εντούτοις από το γράμμα του ως άνω άρθρου δεν προκύπτει ότι η θέσπιση των εν λόγω κανόνων εμπίπτει στις αρμοδιότητές τους.
Συναφώς, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 87 της οδηγίας 2019/944 και όπως προβλέπει το άρθρο 194, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ, τα κράτη μέλη έχουν το δικαίωμα να καθορίζουν τους όρους εκμετάλλευσης των ενεργειακών πηγών τους. Συνεπώς, τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να θεσπίζουν τις δικές τους ρυθμίσεις ως προς την εθνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, με εξαίρεση τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες των ρυθμιστικών αρχών που προβλέπει η ίδια οδηγία.
Υπό το πρίσμα αυτό, η εκ μέρους κράτους μέλους άσκηση των αρμοδιοτήτων του όσον αφορά τον καθορισμό της ενεργειακής πολιτικής του μπορεί να έχει αντίκτυπο στο κόστος λειτουργίας του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας. Επιπλέον, το γεγονός και μόνον ότι ένα κράτος μέλος επιδιώκει να μειώσει, μέσω κανονιστικής ρύθμισης, τις τιμές διανομής ηλεκτρικής ενέργειας δεν είναι, αυτό καθεαυτό, ασυμβίβαστο με το άρθρο 57, παράγραφοι 4 και 5, της οδηγίας 2019/944.
Τούτου λεχθέντος, δεν μπορούν να γίνουν δεκτά, υπό το πρίσμα του άρθρου 57, παράγραφοι 4 και 5, της οδηγίας 2019/944, εθνικά κανονιστικά μέτρα τα οποία περιλαμβάνουν λεπτομερείς διατάξεις με τις οποίες καθορίζονται ειδικώς τα στοιχεία που επαφίενται στη διακριτική ευχέρεια της ρυθμιστικής αρχής, όπως το επίπεδο των τιμολογίων του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας ή οι συγκεκριμένες μεθοδολογίες υπολογισμού τους.
Εντούτοις, το γεγονός ότι ο εθνικός νομοθέτης θέσπισε νόμο για την τροποποίηση των απαιτήσεων που αφορούν την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού και ότι, κατά συνέπεια, τα τιμολόγια του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας τροποποιήθηκαν από την εθνική ρυθμιστική αρχή δεν αναιρεί, αυτό καθεαυτό, την ανεξαρτησία της εκ μέρους της εν λόγω αρχής ασκήσεως των αρμοδιοτήτων της.
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω σκέψεων, το Δικαστήριο δίνει στα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα την απάντηση ότι το άρθρο 57, παράγραφοι 4 και 5, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2019/944, σε συνδυασμό με το άρθρο 59 της ίδιας οδηγίας, έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία έχει μεν ως σκοπό, όπως προκύπτει από τις προπαρασκευαστικές εργασίες της, μεταξύ άλλων, να ασκήσει επιρροή επί των τιμών διανομής της ηλεκτρικής ενέργειας, χωρίς ωστόσο να περιέχει διατάξεις που να ρυθμίζουν ειδικώς τα τιμολόγια μεταφοράς ή διανομής ηλεκτρικής ενέργειας ούτε τις μεθοδολογίες υπολογισμού τους, πλην όμως η έναρξη ισχύος της είχε ως αποτέλεσμα η εθνική ρυθμιστική αρχή να τροποποιήσει τις μεθοδολογίες ελέγχου των τιμολογίων λειτουργίας του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας πριν λήξει η τρέχουσα κατά την ημερομηνία της εν λόγω έναρξης ισχύος ρυθμιστική περίοδος.
1      Οδηγία (ΕΕ) 2019/944 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την τροποποίηση της οδηγίας 2012/27/ΕΕ (ΕΕ 2019, L 158, σ. 125).
2      Laki sähkömarkkinalain muuttamisesta (730/2021) [νόμου για την τροποποίηση του νόμου περί αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (730/2021) (στο εξής: νόμος 730/2021)].