62020CJ0145_RES
Sprawa C‑145/20
DS
przeciwko
Porsche Inter Auto GmbH & Co KGiVolkswagen AG
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberster Gerichtshof)
Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 14 lipca 2022 r.
Odesłanie prejudycjalne – Zbliżanie ustawodawstw – Rozporządzenie (WE) nr 715/2007 – Homologacja pojazdów silnikowych – Artykuł 5 ust. 2 – Urządzenie ograniczające skuteczność działania – Pojazdy silnikowe – Silnik wysokoprężny – Układ kontroli emisji zanieczyszczeń – Oprogramowanie zintegrowane ze sterownikiem silnika – Zawór recyrkulacji spalin (zawór EGR) – Zmniejszenie emisji tlenków azotu (NOx) ograniczone przez „okno termiczne” – Zakaz stosowania urządzeń ograniczających skuteczność działania układów kontroli emisji zanieczyszczeń – Artykuł 5 ust. 2 lit. a) – Wyjątek od tego zakazu – Ochrona konsumentów – Dyrektywa 1999/44/WE – Sprzedaż towarów konsumpcyjnych i związane z tym gwarancje – Artykuł 2 ust. 2 lit. d) – Pojęcie „towarów wykazujących jakość i wykonanie, które są normalne dla towarów tego samego rodzaju i jakich konsument może racjonalnie oczekiwać, [zważywszy na] charakter towarów” – Pojazd objęty homologacją WE – Artykuł 3 ust. 6 – Pojęcie „braku zgodności o nikłym znaczeniu”
Ochrona konsumentów – Sprzedaż towarów konsumpcyjnych i związane z tym gwarancje – Dyrektywa 1999/44 – Towar zgodny z umową sprzedaży – Pojęcie „towarów wykazujących jakość i wykonanie, które są normalne dla towarów tego samego rodzaju i jakich konsument może racjonalnie oczekiwać, [zważywszy na] charakter towarów” – Pojazd objęty ważną homologacją typu WE – Pojazd wyposażony w urządzenie ograniczające skuteczność działania, którego stosowanie jest zabronione na mocy rozporządzenia nr 715/2007 – Wyłączenie
[dyrektywa1999/44 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 2 ust. 2 lit d)]
(zob. pkt 52–56, 58, pkt 1 sentencji)
Zbliżanie ustawodawstw – Pojazdy silnikowe – Emisje zanieczyszczeń pochodzących z lekkich pojazdów pasażerskich i użytkowych – Rozporządzenie nr 715/2007 – Obowiązki producentów w zakresie homologacji typu – Zakaz stosowania urządzeń ograniczających skuteczność działania układów kontroli emisji zanieczyszczeń – Wyjątki – Urządzenie zapewniające zabezpieczenie silnika przed uszkodzeniem lub awarią, lub ze względu na bezpieczeństwo użytkowania pojazdu – Zakres – Urządzenie zmniejszające, w zależności od temperatury zewnętrznej i wysokości, skuteczność działania układu recyrkulacji spalin danych pojazdów podczas ich normalnego funkcjonowania i użytkowania – Wyłączenie
[rozporządzenie nr 715/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 5 ust. 2 lit. a)]
(zob. pkt 61–67, 72–76, 78–81, pkt 2 sentencji)
Ochrona konsumentów – Sprzedaż towarów konsumpcyjnych i związane z tym gwarancje – Dyrektywa 1999/44 – Prawa konsumenta –Brak zgodności o nikłym znaczeniu – Pojęcie – Obecność w danym pojeździe urządzenia ograniczającego skuteczność działania, którego stosowanie jest zabronione na mocy rozporządzenia nr 715/2007 – Wyłączenie – Konsument, który wiedział o istnieniu tego urządzenia a mimo to nabył pojazd – Brak wpływu
(dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 1999/44, art. 3 ust. 6)
(zob. pkt 85, 86, 88–97, pkt 3 sentencji)
Streszczenie
Cel polegający na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony środowiska naturalnego w Unii Europejskiej wyrażający się między innymi poprzez przyjęcie środków ograniczających emisje zanieczyszczeń. W tym zakresie pojazdy silnikowe stały się przedmiotem coraz bardziej restrykcyjnej regulacji, w szczególności wraz z przyjęciem rozporządzenia (WE) nr 715/2007 w sprawie homologacji typu pojazdów silnikowych (
1
). Celem tego rozporządzenia jest zwłaszcza znaczna redukcja emisji tlenków azotu (NOx) w pojazdach z silnikami wysokoprężnymi w celu poprawy jakości powietrza i przestrzegania wartości dopuszczalnych emisji zanieczyszczeń.
Trzy niniejsze sprawy dotyczą zakupu pojazdów wyposażonych w oprogramowanie zintegrowane ze sterownikiem silnika, które poza określonymi warunkami temperatury zewnętrznej i ponad pewną wysokością poruszania się pojazdu, zmniejsza skuteczność układu recyrkulacji spalin (EGR), co prowadzi do przekroczenia dopuszczalnych wartości emisji tlenków azotu NOx określonych w rozporządzeniu nr 715/2007.
W następstwie aktualizacji oprogramowania zintegrowanego ze sterownikiem silnika oczyszczanie spalin jest bowiem wyłączane w temperaturze zewnętrznej poniżej 15 stopni Celsjusza i powyżej 33 stopni Celsjusza, a także na wysokości poruszania się pojazdu wynoszącej powyżej 1000 metrów nad poziomem morza (warunki te zwane dalej „oknem termicznym”). Poza tym oknem termicznym, w przedziale 10 stopni Celsjusza i powyżej 1000 metrów wysokości w odstępach 250 metrów wysokości poziom recyrkulacji spalin zostaje liniowo zmniejszony do 0, co pociąga za sobą wzrost emisji NOx ponad wartości graniczne wynikające z rozporządzenia nr 715/2007.
Te trzy sprawy wpisują się w kontynuację wyroku z dnia 17 grudnia 2020 r., CLCV i in. (Urządzenie ograniczające skuteczność działania w silniku wysokoprężnym) (zwanego dalej „wyrokiem CLCV”) (
2
), przy okazji którego Trybunał dokonał po raz pierwszy wykładni pojęcia „urządzenia ograniczającego skuteczność działania” w rozumieniu rozporządzenia nr 715/2007 (
3
) oraz określił, w jakim zakresie takie urządzenie jest niezgodne z prawem w świetle przepisu tego rozporządzenia (
4
), który przewiduje wyjątki od zakazu stosowania urządzenia ograniczającego skuteczność działania, wśród których znajduje się konieczność zabezpieczenia silnika przed uszkodzeniem lub wypadkiem oraz ze względu na bezpieczeństwo użytkowania pojazdu.
To w tym kontekście trzy austriackie sądy odsyłające zwróciły się do Trybunału z pytaniem, czy oprogramowanie takie jak będące przedmiotem niniejszej sprawy stanowi „urządzenie ograniczające skuteczność działania” w rozumieniu rozporządzenia nr 715/2007. W razie odpowiedzi twierdzącej sądy te zastanawiały się, czy oprogramowanie to może zostać dopuszczone na podstawie wyjątku od zakazu stosowania takich urządzeń opartego na konieczności zabezpieczenia silnika przed uszkodzeniem lub wypadkiem oraz ze względu na bezpieczeństwo użytkowania pojazdu. Wreszcie, na wypadek gdyby rzeczone oprogramowanie było niedozwolone, sądy zmierzały do ustalenia, czy jego stosowanie może prowadzić do unieważnienia sprzedaży z powodu braku zgodności pojazdu z umową na podstawie dyrektywy dotyczącej sprzedaży towarów konsumpcyjnych i gwarancji (
5
).
W trzech wyrokach wydanych w składzie wielkiej izby Trybunał orzekł przede wszystkim, że omawiane oprogramowanie zmniejsza skuteczność układu kontroli emisji zanieczyszczeń podczas normalnego działania i użytkowania pojazdu i że zatem stanowi „urządzenie ograniczające skuteczność działania” w rozumieniu wspomnianego rozporządzenia nr 715/2007. Trybunał stwierdził następnie, że urządzenie ograniczające skuteczność działania, które służy zasadniczo do sterowania częściami takimi jak zawór EGR, wymiennik EGR i filtr cząstek stałych, nie jest objęte wyjątkiem od zakazu stosowania takich urządzeń, jeśli działanie tych elementów nie wpływa na ochronę silnika. Wreszcie Trybunał wskazał, że pojazd wyposażony w takie urządzenie nie jest zgodny z umową sprzedaży w rozumieniu dyrektywy w sprawie sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji, nawet jeśli jest on objęty ważną homologacją typu WE, oraz że wady, którą jest dotknięty, nie można uznać za „nieznaczną”, co z zasady wykluczałoby możliwość unieważnienia umowy przez kupującego.
Ocena Trybunału
W pierwszej kolejności, w celu ustalenia, czy przedmiotowe oprogramowanie stanowi „urządzenie ograniczające skuteczność działania” w rozumieniu rozporządzenia nr 715/2007, Trybunał dokonał wykładni pojęcia „normalnego działania i użytkowania pojazdu”.
W tym względzie Trybunał stwierdził, że nie tylko z brzmienia przepisu rozporządzenia nr 715/2007 definiującego takie urządzenie (
6
), ale także z kontekstu, w jaki wpisuje się ten przepis, jak również z celu realizowanego przez to rozporządzenie wynika, iż pojęcie to odnosi się do użytkowania pojazdu w normalnych warunkach jazdy, to znaczy nie tylko do użycia go w warunkach przewidzianych dla badania homologacyjnego, mającego zastosowanie w czasie wystąpienia okoliczności faktycznych sporu w postępowaniu głównym. Pojęcie to odsyła zatem do użytkowania tego pojazdu w rzeczywistych warunkach jazdy istniejących zwykle na terytorium Unii. Trybunał przypomniał w tym względzie, że – jak orzekł w wyroku CLCV – wdrożenie urządzenia pozwalającego zapewnić przestrzeganie dopuszczalnych wartości emisji przewidzianych w rozporządzeniu nr 715/2007 jedynie podczas fazy badania homologacyjnego, nawet jeśli ten etap badania nie pozwala na odtworzenie normalnych warunków użytkowania pojazdu, byłoby sprzeczne z obowiązkiem zapewnienia skutecznego ograniczenia emisji w takich warunkach użytkowania. To samo dotyczy wprowadzenia urządzenia, które pozwoliłoby zapewnić przestrzeganie wyłącznie w ramach okna termicznego, które mimo że obejmuje warunki, w jakich odbywa się faza badania homologacji typu, nie odpowiada normalnym warunkom jazdy.
W tych okolicznościach Trybunał stwierdził, że oprogramowanie takie jak będące przedmiotem niniejszego postępowania, które gwarantuje przestrzeganie dopuszczalnych wartości emisji przewidzianych w rozporządzeniu nr 715/2007 wyłącznie wtedy, gdy zewnętrzna temperatura sytuuje się w ramach okna termicznego, zmniejsza skuteczność działania układu kontroli emisji zanieczyszczeń w warunkach, jakich można w sposób racjonalny spodziewać się podczas normalnego działania i użytkowania pojazdów w rozumieniu rozporządzenia nr 715/2007. Oprogramowanie to stanowi zatem „urządzenie ograniczające skuteczność działania” w rozumieniu tego rozporządzenia (
7
).
W drugiej kolejności Trybunał zbadał kwestię, czy urządzenie takie jak to będące przedmiotem niniejszej sprawy może być objęte zakresem przewidzianego w rozporządzeniu nr 715/2007 (
8
) wyjątku od zakazu stosowania urządzenia ograniczającego skuteczność działania dotyczącego konieczności zabezpieczenia silnika przed uszkodzeniem lub wypadkiem oraz ze względu na bezpieczeństwo użytkowania pojazdu w zakresie, w jakim urządzenie to przyczynia się do sterowania częściami takimi jak zawór EGR, wymiennik EGR i filtr cząstek stałych diesla.
W tym względzie Trybunał przypomniał, że rozporządzenie nr 715/2007 przewiduje wyjątki od zakazu stosowania urządzenia ograniczającego skuteczność działania w szczególności w przypadku, gdy „urządzenie jest niezbędne dla zabezpieczenia silnika przed uszkodzeniem lub awarią [wypadkiem] lub [oraz] ze względu na bezpieczeństwo użytkowania pojazdu”. Co się tyczy przede wszystkim pojęcia „silnika”, Trybunał podkreślił, że prawo Unii (
9
) wprowadza wyraźne rozróżnienie pomiędzy z jednej strony silnikiem, którego dotyczy ten wyjątek, a parametrami układu kontrolującego emisję zanieczyszczeń, które obejmują filtry cząstek stałych i EGR. W konsekwencji zawór EGR, wymiennik EGR i filtr cząstek stałych diesla stanowią odrębne części składowe silnika. Następnie, jeśli chodzi o pojęcia „awarii [wypadku]” i „uszkodzenia”, Trybunał stwierdził, że zanieczyszczania i starzenia się silnika nie można uznać za „awarię” lub „uszkodzenie” w rozumieniu rozporządzenia nr 715/2007 (
10
), ponieważ zdarzenia te są co do zasady przewidywalne i nieodłącznie związane z normalnym działaniem pojazdu. Zdaniem Trybunału jedynie bezpośrednie ryzyko uszkodzenia lub awarii silnika wywołującego konkretne zagrożenie podczas jazdy może zatem uzasadniać zastosowanie urządzenia ograniczającego skuteczność działania na podstawie rozporządzenia nr 715/2007.
Biorąc pod uwagę fakt, że wyjątek od zakazu używania urządzeń ograniczających skuteczność działania powinien podlegać ścisłej wykładni, Trybunał stanął na stanowisku, że takie urządzenie jest „niezbędne” w rozumieniu rozporządzenia nr 715/2007 wyłącznie wtedy, gdy w momencie homologacji typu WE tego urządzenia lub pojazdu wyposażonego w takie urządzenie, żadne inne rozwiązanie techniczne nie pozwala uniknąć natychmiastowego zagrożenia uszkodzeniem lub awarią w silniku powodującego konkretne niebezpieczeństwo podczas prowadzenia pojazdu.
W konsekwencji Trybunał orzekł, że urządzenie ograniczające skuteczność działania, które gwarantuje przestrzeganie dopuszczalnych wartości emisji przewidzianych w rozporządzeniu nr 715/2007 tylko wtedy, gdy zewnętrzna temperatura sytuuje się w ramach okna termicznego, nie może być objęte przewidzianym w tym rozporządzeniu wyjątkiem od zakazu stosowania takich urządzeń z tego tylko powodu, że takie urządzenie przyczynia się do sterowania częściami takimi jak zawór EGR, wymiennik EGR i filtr cząstek stałych diesla. Inaczej jest jednak w sytuacji, gdy zostanie wykazane, iż wspomniane urządzenie odpowiada ściśle potrzebie uniknięcia bezpośredniego ryzyka uszkodzenia lub awarii w silniku spowodowanego nieprawidłowym działaniem jednej z tych części na tyle poważnego, że wywołuje konkretne niebezpieczeństwo podczas prowadzenia pojazdu wyposażonego w to samo urządzenie. W każdym razie urządzenie ograniczające skuteczność działania, które w normalnych warunkach ruchu powinno funkcjonować przez większą część roku, aby silnik był chroniony przed uszkodzeniem lub awarią oraz aby zapewnić bezpieczeństwo pojazdu, nie może być objęte wyjątkiem przewidzianym w rozporządzeniu nr 715/2007.
Ponadto Trybunał uściślił, że okoliczność, iż urządzenie ograniczające skuteczność działania w rozumieniu rozporządzenia nr 715/2007 zostało zainstalowane po wprowadzeniu pojazdu do obrotu w trakcie naprawy (
11
), nie ma znaczenia dla oceny, czy stosowanie tego urządzenia jest zabronione na mocy tego rozporządzenia (
12
).
W trzeciej i ostatniej kolejności Trybunał pochylił się nad kwestią, czy korzystanie z zakazanego oprogramowania może prowadzić do unieważnienia sprzedaży z powodu braku zgodności pojazdu z umową, na podstawie dyrektywy w sprawie sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji.
W tym względzie Trybunał wskazał, po pierwsze, że pojazdy objęte zakresem stosowania dyrektywy 2007/46 (
13
) powinny być przedmiotem homologacji typu WE, i, po drugie, że homologacja ta może zostać przyznana tylko wtedy, gdy dany typ pojazdu spełnia wymogi rozporządzenia nr 715/2007, w szczególności przepisy dotyczące emisji zanieczyszczeń. Ponadto na mocy dyrektywy 2007/46 (
14
) producent, w ramach swych uprawnień jako posiadacz homologacji typu WE pojazdu, wydaje świadectwo zgodności dla każdego pojazdu kompletnego, niekompletnego lub skompletowanego, wyprodukowanego zgodnie z homologowanym typem pojazdu. Świadectwo to jest obowiązkowe do celów rejestracji i sprzedaży lub dopuszczenia pojazdu do ruchu (
15
). Konsument, nabywając pojazd należący do serii pojazdu objętego homologowanym typem pojazdu i w konsekwencji zaopatrzonego w świadectwo zgodności, może racjonalnie oczekiwać, że rozporządzenie nr 715/2007, a w szczególności jego art. 5, będzie przestrzegane w odniesieniu do tego pojazdu i to nawet w braku szczególnych warunków umownych.
W konsekwencji Trybunał stwierdził, że pojazd silnikowy objęty zakresem stosowania rozporządzenia nr 715/2007 nie wykazuje „jakości, która jest normalna dla towarów tego samego rodzaju, jakiej konsument może racjonalnie oczekiwać” w rozumieniu dyrektywy w sprawie sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji (
16
), jeżeli – mimo że pojazd jest objęty obowiązującą homologacją typu WE i który w konsekwencji może być używany na drodze – jest wyposażony w urządzenie ograniczające skuteczność działania, którego stosowanie jest zabronione na mocy rozporządzenia nr 715/2007 (
17
).
Wreszcie Trybunał uściślił, że brak zgodności polegający na obecności w danym pojeździe urządzenia ograniczającego skuteczność działania, którego używanie jest zabronione na mocy rozporządzenia nr 715/2007, nie może zostać uznany za „ma[jący] nikłe znaczenie” (
18
), nawet jeśli – przy założeniu, że konsument wiedział o istnieniu i funkcjonowaniu tego urządzenia – konsument ten dokonałby jednak zakupu tego pojazdu.
(
1
)	Rozporządzenie (WE) nr 715/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie homologacji typu pojazdów silnikowych w odniesieniu do emisji zanieczyszczeń pochodzących z lekkich pojazdów pasażerskich i użytkowych (Euro 5 i Euro 6) oraz w sprawie dostępu do informacji dotyczących naprawy i utrzymania pojazdów (Dz.U. 2007, L 171, s. 1).
(
2
)	Wyrok z dnia 17 grudnia 2020 r., CLCV i in. (Urządzenie ograniczające skuteczność działania w silniku wysokoprężnym) (C‑693/18, EU:C:2020:1040).
(
3
)	W rozumieniu art. 3 pkt 10 rozporządzenia nr 715/2007. Przepis ten definiuje „urządzenie ograniczające skuteczność działania” jako „dowolny element konstrukcyjny mierzący temperaturę, prędkość pojazdu, prędkość obrotową [moment obrotowy] silnika, przełożenie skrzyni biegów, podciśnienie w kolektorze lub wszelkie inne parametry w celu włączenia, przetwarzania [modulacji], opóźnienia lub wyłączenia działania dowolnej części układu kontroli emisji zanieczyszczeń, który zmniejsza skuteczność działania urządzenia kontrolującego emisję zanieczyszczeń [układu kontroli emisji zanieczyszczeń] w warunkach, jakich można w sposób racjonalny spodziewać się podczas normalnego działania i użytkowania pojazdu”.
(
4
)	Artykuł 5 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 715/2007.
(
5
)	Dyrektywa 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 maja 1999 r. w sprawie niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji (Dz.U. 1999, L 171, s. 12, zwana dalej „dyrektywą w sprawie sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji”).
(
6
)	Artykuł 3 pkt 10 rozporządzenia nr 715/2007.
(
7
)	Artykuł 3 pkt 10 rozporządzenia nr 715/2007.
(
8
)	Artykuł 5 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 715/2007.
(
9
)	Rozporządzenie Komisji (WE) nr 692/2008 z dnia 18 lipca 2008 r. wykonujące i zmieniające rozporządzenie nr 715/2007 (Dz.U. 2008, L 199, s. 1), zmienione rozporządzeniem Komisji (UE) nr 566/2011 z dnia 8 czerwca 2011 r. (Dz.U. 2011, L 158, s. 1), załącznik I.
(
10
)	Artykuł 5 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 715/2007.
(
11
)	W rozumieniu art. 3 ust. 2 dyrektywy 1999/44.
(
12
)	Artykuł 5 ust. 2 rozporządzenia nr 715/2007.
(
13
)	Dyrektywa 2007/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 września 2007 r. ustanawiająca ramy dla homologacji pojazdów silnikowych i ich przyczep oraz układów, części i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów (dyrektywa ramowa) (Dz.U. 2007, L 263, s. 1), zmieniona rozporządzeniem Komisji (UE) nr 1229/2012 z dnia10 grudnia 2012 r. (Dz.U. 2012, L 353, s. 1).
(
14
)	Na mocy art. 18 ust. 1 dyrektywy 2007/46.
(
15
)	Zgodnie z art. 26 ust. 1 dyrektywy 2007/46.
(
16
)	Artykuł 2 ust. 2 lit. d) dyrektywy 1999/44.
(
17
)	Artykuł 5 ust. 2 rozporządzenia nr 715/2007.
(
18
)	Na mocy art. 3 ust. 6 dyrektywy 1999/44.