62012CC0423
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
MENGOZZI
ppreżentati fis-6 ta’ Novembru 2013 (
1
)
Kawża C‑423/12
Flora May Reyes
vs
Migrationsverket
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Kammarrätten i Stockholm — Migrationsöverdomstolen (l-Isvezja)]
“Dritt taċ-ċittadini tal-Unjoni u tal-membri tal-familji tagħhom li jiċċaqilqu u jgħixu liberament fit-territorju tal-Istati Membri — Direttiva 2004/38/KE — Artikolu 2(2)(ċ) — Dritt ta’ residenza tal-membri tal-familja ta’ ċittadin tal-Unjoni — Kunċett ta’ ‘membru tal-familja dipendenti ta’ ċittadin tal-Unjoni’ — Obbligu għad-dixxendent dirett, ta’ iktar minn 21 sena, ta’ ċittadin tal-Unjoni li jipprova li huwa fittex impjieg mingħajr suċċess, jew talab għajnuna soċjali mingħand l-awtoritajiet tal-Istat Membru ta’ oriġini, jew ipprova jipprovdi għall-bżonnijiet tiegħu b’xi mod ieħor — Effetti tad-dikjarazzjonijiet ta’ membru tal-familja li jitlob permess ta’ residenza bħala ‘membru tal-familja dipendenti’ fir-rigward tar-rieda tiegħu li jsib impjieg fl-Istat Membru ospitanti”
1.
Sabiex jingħata dritt ta’ residenza fit-territorju tal-Unjoni Ewropea bħala dixxendent dirett, ta’ iktar minn 21 sena, ta’ ċittadin tal-Unjoni, skont l-Artikolu 2(2)(c) tad-Direttiva 2004/38/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tad-29 ta’ April 2004, dwar id-drittijiet taċ-ċittadini tal-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom biex jiċċaqilqu u jgħixu liberament fit-territorju tal-Istati Membri u li temenda r-Regolament (KEE) Nru 1612/68 u li tħassar id-Direttivi 64/221/KEE, 68/360/KEE, 72/194/KEE, 73/148/KEE, 75/34/KEE, 75/35/KEE, 90/364/KEE, 90/365/KEE u 93/96/KEE (
2
), l-applikant għandu jillimita ruħu li juri biss ir-realtà tas-sostenn materjali mogħti minn dak iċ-ċittadin jew jista’ jiġi rikjest mill-awtoritajiet biex jipproduċi l-prova tan-neċessità tas-sostenn?
2.
Sabiex tirrispondi għal din id-domanda, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba b’mod partikolari biex tiċċara, u jekk ikun il-każ, biex taġġorna l-ġurisprudenza tagħha dwar l-hekk imsejħa membri tal-familja ta’ ċittadin tal- Unjoni msejjaħ “dipendenti” bħala benefiċjarji indiretti tad-drittijiet stabbiliti mid-Direttiva 2004/38.
I – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-Direttiva 2004/38
3.
Il-premessa 5 tad-Direttiva 2004/38 tipprovdi li “[i]d-dritt taċ-ċittadini kollha ta’ l-Unjoni li jiċċaqal[q]u u jgħixu liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri għandu, jekk se jiġi eżerċitat taħt il-kondizzjonijiet objettivi tal-libertà u d-dinjità, jingħata wkoll lill-membri tal-familja tagħhom, irrispettivament miċ-ċittadinanza.”
4.
Fil-premessa 6 tad-Direttiva 2004/38, huwa ppreċiżat li, “[s]abiex tinżamm l-unità tal-familja fis-sens l-aktar wiesgħa u mingħajr diskriminazzjoni minħabba ċ-ċittadinanza, is-sitwazzjoni ta’ dawk il-persuni li mhumiex inklużi fid-definizzjoni ta’ membri ta’ familja taħt din id-Direttiva, u li għalhekk ma jgawdux minn dritt awtomatiku ta’ dħul u ta’ residenza fl-Istat Membru ospitanti, għandha tiġi eżaminata mill-Istat Membru ospitanti skond il-bażi tal-leġislazzjoni nazzjonali tiegħu, sabiex jiddeċiedi jekk id-dħul u r-residenza għandhomx jiġu awtorizzati lil dawn il-persuni, waqt li titqies ir-relazzjoni tagħhom maċ-ċittadin ta’ l-Unjoni jew kwalunkwe ċirkostanzi oħrajn, bħad-dipendenza finanzjarja jew fiżika fuq iċ-ċittadin ta’ l-Unjoni”.
5.
Il-premessa 28 tad-Direttiva 2004/38 tipprovdi li “Biex jipproteġu kontra abbuż tad-drittijiet jew ta’ frodi, [...] l-Istati Membri għandu jkollhom il-possibilità li jadottaw il-miżuri neċessarji”.
6.
Il-premessa 31 tad-Direttiva 2004/38 tfakkar li l-imsemmija direttiva “tirrispetta d-drittijiet u l-libertajiet fondamentali u tosserva l-prinċipji rikonoxxuti b’mod partikolari mill-Karta tad-Drittijiet Fondamentali ta’ l-Unjoni Ewropea”.
7.
L-Artikolu 2 tad-Direttiva 2004/38 huwa fformulat skont kif ġej:
“Għall-iskopijiet ta’ din id-Direttiva, għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
[…]
2)
‘membru tal-familja’ tfisser:
[…]
ċ)
id-dixxendenti diretti li għandhom inqas minn 21 sena jew li huma dipendenti […];
3)
‘Stat Membru ospitanti’ tfisser l-Istat Membru li jmur fih ċittadin ta’ l-Unjoni sabiex jeżerċita d-dritt tiegħu ta’ moviment liberu u residenza.”
8.
L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2004/38 jipprovdi:
“1.
Din id-Direttiva għandha tapplika għaċ-ċittadini kollha ta’ l-Unjoni li jiċċaqilqu jew li jgħixu fi Stat Membru għajr iċ-ċittadini ta’ l-istess Stat Membru, u għall-membri tal-familja tagħhom kif imfissra fil-punt 2 ta’ l-Artikolu 2 li jakkumpanjawhom jew li jingħaqdu magħhom.
2.
Mingħajr preġudizzju għal kwalunkwe dritt ta’ moviment liberu u residenza li l-persuni kkonċernati jista’ jkollhom, l-Istat Membru ospitanti, skond il-leġislazzjoni nazzjonali, għandu jiffaċilita d-dħul u r-residenza tal-persuni li ġejjin:
a)
kwalunkwe membri oħrajn tal-familja, irrispettivament miċ-ċittadinanza, li ma jaqgħux taħt id-definizzjoni tal-punt 2 ta’ l-Artikolu 2 li, fil-pajjiż li ġejjin minnu huma dipendenti jew membri tad-dar taċ-ċittadin ta’ l-Unjoni li għandu d-dritt primarju ta’ residenza, jew meta raġunijiet serji ta’ saħħa strettament jeħtieġu l-kura personali tal-membru tal-familja miċ-ċittadin ta’ l-Unjoni;
[…]
L-Istat Membru ospitanti għandu jaffettwa eżami estensiv taċ-ċirkostanzi personali u għandu jiġġustifika kwalunkwe tiċħid ta’ dħul jew ta’ residenza lil dawn in-nies.”
9.
L-Artikolu 7(2) tad-Direttiva 2004/38 jipprovdi li “[i]d-dritt ta’ residenza previst fil-paragrafu 1 għandu jkun estiż għall-membri tal-familja li mhumiex ċittadini ta’ Stat Membru, li jakkumpanjaw jew li jingħaqdu maċ-ċittadin ta’ l-Unjoni fl-Istat Membru ospitanti, sakemm dan iċ-ċittadin ta’ l-Unjoni jissoddisfa l-kondizzjonijiet imsemmija fil-paragrafu 1 (a), (b) jew (ċ)”.
10.
L-Artikolu 10(2)(d) tad-Direttiva 2004/38 jipprovdi li, “[b]iex tinħareġ il-karta ta’ residenza, l-Istati Membri għandhom [jitolbu li jiġu ppreżentati] fil-każijiet li jaqgħu taħt il-punti (ċ) u (d) ta’ l-Artikolu 2(2), l-evidenza dokumentata li qed jintlaħqu l-kondizzjonijiet stabbiliti”.
11.
L-Artikolu 14(2) tad-Direttiva 2004/38 jippreċiża li “[ċ]ittadini ta’ l-Unjoni u l-membri tal-familja tagħhom għandhom id-dritt ta’ residenza kif previst fl-Artikoli 7, 12 u 13 sakemm jaderixxu mal-kondizzjonijiet stabbiliti fihom”.
B – Id-dritt Svediż
12.
Id-Direttiva 2004/38 ġiet trasposta fid-dritt Svediż permezz tal-emendi li saru għal-liġi 2005:176 dwar il-barranin [Utlänningslagen (2005:716), iktar ’il quddiem l-“UtlL”] u għar-Regolament 2006:97 dwar il-barranin [Utlänningsförordningen (2006:97), iktar ’il quddiem “UtlF”].
13.
L-Artikolu 2 tal-Kapitolu 3a, tal-UtlL jiddefinixxi l-membru tal-familja ta’ ċittadin taż-żona Ekonomika Ewropea (ŻEE) bħala barrani li jakkumpanja jew jingħaqad ma’ ċittadin taż-ŻEE fl-Isvezja u li huwa, b’mod partikolari, dixxendent fil-linja diretta ta’ dak iċ-ċittadin taż-ŻEE jew tal-konjuġi jew sieħeb/sieħba tiegħu/tagħha jekk ikun dipendenti ta’ wieħed minnhom jew jekk ikollu inqas minn 21 sena.
14.
L-Artikolu 5 tal-Kapitolu 3a, tal-UtlL jipprovdi li d-dritt ta’ residenza mogħti lill-membri tal-familja ta’ ċittadin taż-ŻEE jibqa’ applikabbli kemm-il darba jkunu ssodisfatti l-kundizzjonijiet relatati.
15.
L-Artikolu 9 tal-Kapitolu 3a, tar-Regolament 2006:97 dwar il-barranin jipprovdi li, fil-kuntest tal-proċedura ta’ għoti ta’ permess ta’ residenza, l-awtoritajiet Svediżi jistgħu jirrikjedu l-produzzjoni, mill-applikant, ta’ passaport validu, ta’ dokumenti li jistabbilixxu rabtiet familjari maċ-ċittadin taż-ŻEE, ta’ dokumenti ta’ reġistrazzjoni jew dokumenti oħrajn li jistabbilixxu li ċ-ċittadin taż-ŻEE li minnu jidderiva d-dritt ta’ residenza effettivament jibbenefika minn dritt ta’ residenza fl-Isvezja kif ukoll, inkwantu jistgħu jikkundizzjonaw id-dritt ta’ residenza tal-applikant, kull dokument li jiċċertifika li huwa dipendenti taċ-ċittadin taż-ŻEE jew tal-konjuġi jew sieħeb/sieħba tiegħu/tagħha.
II – Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
16.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, F. M. Reyes, li twieldet fl-1987, hija ċittadina Filippina. Hija minn dejjem irrisjediet fil-Filippini. Meta kellha 3 snin, ommha, Hansen, telqet mill-Filippini biex tmur taħdem fil-Ġermanja, fejn akkwistat iċ-ċittadinanza. Hansen kienet għalhekk ħalliet lil bintha ma nannitha. Meta kellha 14-il sena, F. M. Reyes ingħaqdet ma’ oħtha, li llum il-ġurnata ma għadhiex ħajja, u marret toqgħod Manila (il-Filippini). F. M. Reyes studjat fil-liċeo u kompliet bl-istudji superjuri, għal perjodu ta’ erba’ snin, sabiex laħqet infermiera awżiljarja. Madankollu jonqosha esperjenza prattika — bi ħlas — biex tlesti t-taħriġ tagħha. Hija b’hekk qatt ma ħadmet u ma tibbenefika minn ebda għajnuna soċjali fil-Filippini.
17.
Hansen iżżewġet lil ċittadin Norveġiż fl-2011. Il-koppja ilha tgħix fl-Isvezja sa mis-sena 2009 u Hansen għandha permess ta’ residenza maħruġ mill-awtoritajiet Svediżi. Mill-mument meta telqet mill-Filippini sabiex tistabbilixxi ruħha fl-Ewropa, hija dejjem żammet kuntatti mill-qrib mal-familja tagħha li baqgħet fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha. Hija kienet tibgħat regolarment flus lill-familja tagħha u kienet iżżurhom ta’ spiss. Hansen ma taħdimx iżda żewġha jirċievi pensjoni tajba, li hija parzjalment iddedikata għall-għajnuna finanzjarja lill-familja ta’ martu.
18.
Fil-bidu tas-sena 2011, F. M. Reyes talbet visa mingħand l-ambaxxata tal-Isvizzera f’Manila sabiex iżżur lil ommha u lir-raġel ta’ ommha fl-Isvezja. L-imsemmija visa ngħatat u F. M Reyes daħlet fiż-żona Schengen fit-13 ta’ Marzu 2011. Fid-29 ta’ Marzu tal-istess sena, F. M. Reyes talbet li jinħarġilha permess ta’ residenza mill-awtoritajiet Svediżi fil-kwalità tagħha bħala “membru tal-familja dipendenti ta’ ċittadin tal-Unjoni”.
19.
Effettivament, peress li hija d-dixxendenti diretta ta’ ċittadina tal-Unjoni li magħha hija tixtieq tingħaqad, u peress li għandha iktar minn 21 sena, F.M. Reyes hija intitolata għal permess ta’ residenza fl-Isvezja kemm-il darba hija tissodisfa l-kundizzjonijiet stipulati fl-Artikolu 2(2)(ċ) tad-Direttiva 2004/38, jiġifieri l-kundizzjoni li hija tkun dipendenti ta’ dik iċ-ċittadina.
20.
Fil-11 ta’ Mejju 2011, il-Migrationsverket ċaħdet it-talba tagħha fuq il-bażi li hija ma kinitx stabbilixxiet li s-somom imħallsa kienu servew għall-bżonnijiet essenzjali tagħha, jiġifieri għall-akkomodazzjoni, l-alimentazzjoni u l-aċċess tagħha għall-kura. Hija lanqas ma stabbilixxiet kif is-sistema Filippina tal-ħarsien soċjali setgħet tgħin lil persuni f’sitwazzjoni bħal tagħha. Min-naħa l-oħra, kien ċar li F.M. Reyes kienet iggradwata fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha u li kienet għamlet apprendistati. Billi qieset li hija kienet, fil-fatt, dipendenti fuq nannitha u billi bbażat ruħha, b’mod partikolari, fuq is-sentenza Jia (
3
), il-Migrationsverket waslet għall-konklużjoni li F.M. Reyes ma setgħetx titqies bħala membru tal-familja “dipendenti” ta’ ċittadin tal-Unjoni, skont l-Artikolu 2(2)(ċ), tad-Direttiva 2004/38.
21.
F.M. Reyes ikkontestat din iċ-ċaħda quddiem il-Förvaltningsrätten i Göteborg (tribunal amministrattiv ta’ Göteborg, l-Isvezja) ikkostitwita fil-kapaċità tagħha ta’ qorti tal-ewwel istanza fil-qasam tan-nazzjonalità u d-dritt tal-barranin. L-imsemmija qorti kkonfermat id-deċiżjonijiet tal-awtoritajiet Svediżi. Għalkemm hija rrikonoxxiet li l-bżonnijiet essenzjali ta’ F.M. Reyes kienu żgurati għal kollox minn ommha u mir-raġel ta’ ommha, hija, min-naħa l-oħra, ikkunsidrat li s-sitwazzjoni soċjali tal-applikanta fil-kawża prinċipali ma kinitx tali li hija ma setgħetx issostni ruħha fil-Filippini, mingħajr l-għajnuna tagħhom, b’mod partikolari meta titqies l-età tagħha, il-livell ta’ kwalifikazzjoni tagħha u l-fatt li hija kellha l-familja qrib tagħha. Il-Förvaltningsrätten i Göteborg ikkonkludiet li ma kienx biżżejjed li tiġi stabbilita r-regolarità tat-trasferimenti ta’ flus sabiex tiġi ssodsifatta l-kundizzjoni ta’ membru tal-familja “dipendenti”, skont l-Artikolu 2(2)(ċ) tad-Direttiva 2004/38.
22.
F.M. Reyes ippreżentat appell quddiem il-Kammarrätten i Stockholm — Migrationsöverdomstolen (l-Isvezja) li għandha tiddeċiedi l-kawża prinċipali b’mod definittiv.
23.
L-awtoritajiet Svediżi ppreżentaw argument quddiem dik il-qorti favur il-konferma tad-deċiżjoni tal-Migrationsverket u tal-Förvaltningsrätten i Göteborg. Huma jsostnu li, fid-dawl tal-ġurisprudenza Jia ċċitata iktar ’il fuq, is-sempliċi trasferimenti ta’ flus ma humiex biżżejjed biex jintwera li persuna hija dipendenti ta’ membru ta’ ċittadin tal-Unjoni li tkun tiġi minnu. L-Istati Membri għandhom ikunu jistgħu jeżiġu li l-applikanti jkunu effettivament dipendenti, jiġifieri li ma jkollhomx għażliet jew soluzzjonijiet oħra għajr li jiddependu għal kollox, sabiex jissodisfaw il-bżonnijiet essenzjali tagħhom, fuq il-membru tal-familja tagħhom li miegħu jkunu jridu jingħaqdu. B’hekk, persuna li tagħmel għażla volontarja li ma tfittix xogħol jew tħalli lil ħadd ieħor imantniha fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha ma tistax titqies bħala “dipendenti” skont l-Artikolu 2(2)(ċ) tad-Direttiva 2004/38.
24.
Min-naħa tagħha, F.M. Reyes tressaq argument radikalment oppost. Hija fl-ewwel lok tipproduċi quddiem l-imsemmija qorti numru ta’ provi li juru r-regolarità tal-ħlasijiet li saru mill-koppja Hansen lil F.M. Reyes, dwar il-fatt li 11 % tal-Prodott Gross Domestiku tal-Filippini huwa kkostitwit mis-sostenn finanzjarju ta’ ċittadini Filippini li jaħdmu f’pajjiżi barranin, għall-istat ġenerali tas-suq tax-xogħol fil-Filippini u għan-nuqqas ta’ kwalunkwe forma ta’ għajnuna soċjali pprovduta mill-Istat Filippin lill-persuni li, bħal F.M. Reyes, qatt ma ħadmu. Hija sussegwentement tirreferi għal-livell ta’ kwalifiki tagħha li ma jippermettilhiex, fl-istat attwali, li tingħata xogħol bħala infermiera awżiljarja fil-Filippini minħabba n-natura inkompleta tat-taħriġ tagħha u r-rati ta’ qgħad partikolarment għoljin li jolqtu lil dik il-kategorija professjonali. Hija madankollu għarrfet lill-qorti tar-rinviju bl-intenzjoni tagħha li ssegwi studji fl-Isvezja u li taħdem hemmhekk. Finalment, billi bbażat ruħha kemm fuq is-sentenza Lebon (
4
) kif ukoll fuq il-komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar il-linji gwida intiżi biex tittejjeb it-traspożizzjoni u l-applikazzjoni tad-Direttiva 2004/38 (
5
) (iktar’il quddiem il-“linji gwida”), F.M Reyes sostniet li ma huwiex neċessarju li wieħed jara jekk il-membri tal-familja humiex teoretikament f’pożizzjoni li jmantnu lilhom infushom billi jeżerċitaw attività bi ħlas, pereżempju. L-awtoritajiet nazzjonali għandhom jevalwaw, każ b’każ, jekk meta titqies is-sitwazzjoni finanzjarja u soċjali tagħha, l-applikanta teħtiġx sostenn materjali. Il-prova ta’ dak il-bżonn tista’ tingħata b’kull mezz, mingħajr ma hija meħtieġa xi kundizzjoni ta’ durata minima tas-sitwazzjoni ta’ dipendenza jew tal-ammont ta’ sostenn, suġġett, madankollu għan-natura reali u strutturali ta’ dik is-stiwazzjoni.
25.
Kien f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-Kammarrätten i Stockholm — Migrationsöverdomstolen iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u, permezz tad-deċiżjoni tar-rinviju li waslet fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-17 ta’ Settembru 2012, tagħmel lil din tal-aħħar, fuq il-bażi tal-Artikolu 267 TFUE, iż-żewġ domandi preliminari segwenti:
“1)
L-Artikolu 2(2)(ċ) tad-Direttiva 2004/38/KE jista’ jiġi interpretat fis-sens li, f’ċerti ċirkustanzi, Stat Membru jista’ jeżiġi li, sabiex ikun jista’ jiġi ikkunsidrat bħala dipendenti u li għalhekk jaqa’ taħt id-definizzjoni tal-kunċett ta’ ‘membru tal-familja’ f’din id-dispożizzjoni, id-dixxendent dirett li għandu 21 sena jew iktar għandu jistabbilixxi li mingħajr suċċess ipprova jsib xogħol jew jitlob għal għajnuna għas-sussistenza mingħand l-awtoritajiet tal-pajjiż tal-oriġini u/jew li pprova jiżgura l-għajxien tiegħu b’mod ieħor?
2)
Fir-rigward tal-interpretazzjoni tar-rekwiżit li wieħed ikun ‘dipendenti’ li jissemma fl-Artikolu 2(2)(ċ) tad-Direttiva 2004/38, x’effett għandu l-fatt li membru tal-familja li, minħabba f’ċirkustanzi personali bħall-età tiegħu, il-kwalifiki professjonali tiegħu u l-istat ta’ saħħtu, huwa kkunsidrat bħala li għandu possibilitajiet raġonevoli li jsib xogħol u li, barra minn hekk, irid jaħdem fl-Istat Membru kkonċernat, li jimplika li r-rekwiżiti sabiex jiġi kkunsidrat bħala membru tal-familja dipendenti (fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni) ma għadhomx iktar sodisfatti?”
III – Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
26.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, il-Gvernijiet Ċek, tal-Pajjiżi l-Baxxi, tar-Renju Unit u Svediż kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea ssottomettew osservazzjonijiet bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
27.
Waqt is-seduta, li saret fil-5 ta’ Settembru 2013, ittrattaw oralment ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, il-Gvern Svediż u tar-Renju Unit kif ukoll il-Kummissjoni.
IV – Analiżi ġuridika
A – Fuq l-ewwel domanda preliminari
28.
Din id-domanda tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ membru tal-familja dipendenti ta’ ċittadin tal-Unjoni, skont l-Artikolu 2(2)(ċ) tad-Direttiva 2004/38. Din id-direttiva, jekk għad hemm bżonn li nfakkru, emendat b’mod partikolari r-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 1612/68, tal-15 ta’ Ottubru 1968, dwar il-libertà tal-moviment għall-ħaddiema fi ħdan il-Komunità (
6
) u rrevokat id-Direttiva tal-Kunsill 73/148/KEE, tal‑21 ta’ Mejju 1973, dwar l-abolizzjoni ta’ restrizzjonijiet fuq il-moviment u r-residenza fil-Komunità għal ċittadini ta’ Stati Membri f’dak li għandu x’jaqsam mal-istabbiliment u l-proviżjoni tas-servizzi (
7
). Id-Direttiva 2004/38 ikkonsolidat f’test wieħed id-drittijiet taċ-ċittadini tal-Unjoni u tal-membri tal-familji tagħhom li jiċċaqilqu u jgħixu liberament fit-territorju ta’ din tal-aħħar.
29.
Dawn iż-żewġ testi preċedenti kienu jinkludu wkoll — kif ser insemmi iktar tard — riferiment għal dan il-kunċett ta’ membru tal-familja “dipendenti” iżda mingħajr ma jippreċiżaw il-parametri, bl-istess mod bħat-testi l-oħrajn tad-dritt sussidjarju attwalment fis-seħħ (
8
). Peress li l-Artikolu 2(2)(ċ) tad-Direttiva 2004/38 ma jippreċiżax kif għandha tinftiehem l-espressjoni “dipendenti” u lanqas ma jagħmel riferiment għal-liġijiet nazzjonali, hawnhekk għandna quddiemna kunċett awtonomu tad-dritt tal-Unjoni li għandu jingħata interpretazzjoni uniformi fit-territorju tal-Istati Membri kollha. Barra minn hekk, id-determinazzjoni tas-sens u tal-portata ta’ dawn il-kunċetti, li għalihom id-dritt tal-Unjoni ma jagħti l-ebda definizzjoni, għandha tiġu stabbilita billi jittieħed inkunsiderazzjoni l-kuntest li fih dawn il-kunċetti jintużaw u tal-għanijiet li għandhom jintlaħqu bil-leġiżlazzjoni li minnha jiffurmaw parti (
9
).
30.
Għal dan il-għan, jidher neċessarju, fl-ewwel lok, li l-Artikolu 2(2)(ċ) tad-Direttiva 2004/38 jitpoġġa fil-kuntest usa’ ta’ din tal-aħħar qabel ma jitfakkar, fit-tieni lok, is-sens tal-ġurisprudenza ċċitata iktar ’il fuq Lebon u Jia. Sussegwentement ser nislet il-konklużjonijiet li huma meħtieġa sabiex inkun nista’ nirrispondi għad-domanda li saret. Finalment, ser nispiċċa b’xi ftit kummenti konklużivi dwar l-eżami tal-każ konkret li għandna quddiemna llum.
1. Analiżi testwali, teleoloġika u sistemika tal-Artikolu 2(2)(ċ) tad-Direttiva 2004/38
31.
Fuq qari tad-Direttiva 2004/38, huwa għal kollox ċar li l-element ċentrali huwa ċ-ċittadin tal-Unjoni li eżerċita l-libertà ta’ moviment tiegħu fi ħdan l-Unjoni. Huwa l-benefiċjarju prinċipali u dirett tagħha (
10
). Bħala konsegwenza, u għaliex il-firda tal-familja ma għandhiex tikkostitwixxi ostaklu għall-eżerċizzju tal-libertà ta’ moviment, il-membri tal-familja taċ-ċittadin tal-Unjoni li jkun eżerċita dik il-libertà wkoll għandhom jingħataw drittijiet, mhux direttament f’isimhom, iżda biss derivati, jiġifieri akkwistati fil-kwalità tagħhom ta’ membri tal-familja tal-benefiċjarju (
11
).
32.
Il-fatt li d-drittijiet rikonoxxuti tal-membri tal-familja huma biss drittijiet idderivati jixħet dawl fuq l-għan fundamentali segwit mid-Direttiva 2004/38 li ma huwiex ir-riunifikazzjoni tal-familja, u lanqas ir-rispett tal-ħajja privata u tal-familja taċ-ċittadini tal-Unjoni, iżda d-“dritt fundamentali u individwali tagħhom li jiċċaqilqu u jgħixu liberament fit-territorju tal-Istati Membri” (
12
). Huwa biss sabiex jinkiseb dan l-għan fundamentali li d-dritt taċ-ċittadini tal-Unjoni li jiċċaqilqu u jirrisjedu “jingħata wkoll lill-membri tal-familja tagħhom, irrispettivament miċ-ċittadinanza” (
13
). Iż-żamma tal-unità tan-nukleju tal-familja ma ġietx injorata mil-leġiżlatur tal-Unjoni, iżda din ma kinitx il-preokkupazzjoni prinċipali tiegħu (
14
).
33.
Barra minn hekk, il-membri tal-familja ta’ ċittadin tal-Unjoni li jkun beħsiebu jeżerċita jew li jkun diġà eżerċita l-libertà ta’ moviment tiegħu ma jikkostitwixxux kategorija uniformi għall-finijiet tad-Direttiva 2004/38, b’mod li tista’ ssir distinzjoni bejn il-membri tal-familja nukleari msemmija fl-Artikolu 2(2)(ċ), ta’ din id-direttiva, minn naħa, u l-membri l-oħra tal-familja msemmija fl-Artikolu 3(2) tal-imsemmija direttiva, min-naħa l-oħra.
34.
Il-membri tal-familja nukleari b’hekk huma r-raġel jew il-mara, jew is-sieħeb jew sieħba taċ-ċittadin tal-Unjoni, id-dixxendenti diretti tagħhom li jkolhom inqas minn 21 sena jew iktar minn 21 sena jekk ikunu dipendenti, kif ukoll l-axxendenti dipendenti. Id-Direttiva 2004/38, li taħtha huma lkoll benefiċjarji (
15
), tagħtihom dritt ta’ dħul u ta’ soġġorn fl-Istat Membru ospitanti (
16
).
35.
Għal dak li jirrigwarda d-dixxendenti diretti — kategorija li tikkonċernana hawnhekk fl-ewwel livell — wieħed għandu jinnota li l-Kummissjoni inizjalment kienet ipproponiet li l-axxendenti u d-dixxendenti diretti kollha taċ-ċittadin li jibbenefika mid-dritt ta’ moviment u ta’ residenza jew tal-konjuġi tiegħu jkunu inklużi fil-familja nukleari, mingħajr ebda kundizzjoni oħra (
17
). Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, b’mod unanimu, iddeċieda li jintroduċi l-kundizzjoni ta’ “dipendenti” fid-diċitura tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2004/38, kemm għall-axxendenti diretti kif ukoll għad-dixxendenti diretti ta’ iktar minn 21 sena, meta jitqies li dan kien jirrifletti l-acquis ta’ dak iż-żmien (
18
).
36.
Is-sitwazzjoni tal-membri l-oħrajn tal-familja tvarja b’mod sostanzjali peress li l-Istati Membri għandhom biss l-obbligu, fir-rigward tagħhom, li “jiffaċilita[w] [i]d-dħul u r-residenza” tal-imsemmija membri” (
19
). Sabiex jagħmlu dan, l-Istati Membri jistgħu jagħmlu “eżami estensiv taċ-ċirkostanzi personali” tal-applikant (
20
). Dawn il-membri l-oħrajn huma ddefiniti b’mod restrittiv peress li jew ikunu dipendenti fil-pajjiż ta’ oriġini jew ikunu jagħmlu parti mill-unità domestika taċ-ċittadin tal-Unjoni kkonċernat, jew tkun persuna li teħtieġ b’mod imperattiv, għal raġunijiet serji ta’ saħħa, li l-imsemmi ċittadin jieħu ħsiebha personalment, jew, fl-aħħar nett, ikun sieħeb mhux irreġistrat taċ-ċittadin tal-Unjoni kemm-il darba r-relazzjoni stabbli ma’ dan tal-aħħar tiġi debitament ipprovata.
37.
Waqt li d-Direttiva 2004/38 tipprovdi għal dawn il-membri l-oħrajn tal-familja li l-awtoritajiet tal-Istat Membru ospitanti għandhom iwettqu eżami ddettaljat tas-sitwazzjoni tagħhom fil-mument meta jitolbu li jingħaqdu maċ-ċittadin tal-Unjoni, xejn ma huwa ppreċiżat fir-rigward tal-proċeduri ta’ kontroll u l-livell ta’ rekwiżiti fil-konfront tal-membri tal-familja nukleari. Madankollu mill-ispirtu tad-Direttiva 2004/38 jirriżulta li, fil-prattika, il-leġiżlatur tal-Unjoni kellu l-intenzjoni jiffavorixxi s-sitwazzjoni ta’ dawn tal-aħħar. B’hekk il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “kemm mill-kliem tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2004/38 kif ukoll mis-sistema ġenerali tagħha jirriżulta li l-leġiżlatur tal-Unjoni stabbilixxa distinzjoni bejn il-membri tal-familja taċ-ċittadin tal-Unjoni ddefiniti fl-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2004/38 li jibbenefikaw minn dritt ta’ dħul u ta’ residenza fl-Istat Membru ospitanti tal-imsemmi ċittadin, taħt il-kundizzjonijiet imsemmija f’din id-direttiva, u l-membri l-oħrajn tal-familja msemmija fl-Artikolu 3(2)(a) tal-istess direttiva, li d-dħul u r-residenza tagħhom għandhom ikunu biss iffaċilitati minn dan l-Istat Membru” (
21
). F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, kemm minħabba n-nuqqas ta’ regoli iktar preċiżi fid-Direttiva 2004/38 kif ukoll ir-riferiment għal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali mill-Artikolu 3(2) ta’ din tal-aħħar, “kull Stat Membru għandu marġni ta’ diskrezzjoni wiesa’ fir-rigward tal-għażla ta’ fatturi li jridu jittieħdu inkunsiderazzjoni”, waqt li ppreċiżat li “l-Istat Membru ospitanti għandu jiżgura li l-leġiżlazzjoni tiegħu tinkludi kriterji li jkunu konformi mat-tifsira normali tal-kelma ‘jiffaċilita’ kif ukoll mal-kliem relatat mad-dipendenza użati fl-imsemmi Artikolu 3(2) u li ma jeliminawx l-effett utli ta’ din id-dispożizzjoni” (
22
). Fost dawn il-fatturi, il-Qorti tal-Ġustizzja semmiet b’mod partikolari l-“grad ta’ dipendenza ekonomika jew fiżika u r-relazzjoni ta’ parentela bejn il-membru tal-familja u ċ-ċittadin tal-Unjoni li huwa jkun jixieq jakkumpanja jew jingħaqad miegħu” (
23
).
38.
Bħala tali, il-kunċett ta’ membru tal-familja dipendenti skont l-Artikolu 2(2)(ċ), tad-Direttiva 2004/38 qatt ma ġie spjegat (
24
). Skont il-linji gwida (
25
), “il-kwalità ta’ membru tal-familja ‘dipendenti’ tirriżulta minn siwazzjoni fattwali ikkaratterizzata mill-fatt li l-sostenn materjali ta’ dak il-membru tal-familja ikun iggarantit miċ-ċittadin tal-Unjoni jew mill-konjugi/sieħeb/sieħba tiegħu. […]Ma hemmx il-bżonn li jiġi eżaminat jekk il-membri tal-familja kkonċernati jkunux fit-teorija kapaċi li jmantnu lilhom infushom, pereżempju billi jkollhom xogħol bi ħlas. Sabiex jiġi ddeterminat jekk il-membri tal-familja jkunux dipendenti, għandu jiġi evalwat każ b’każ jekk, meta titqies is-sitwazzjoni finanzjarja u soċjali tagħhom, huma jkunux jeħtieġu sostenn materjali sabiex ilaħqu mal-bżonnijiet essenzjali tagħhom fil-pajjiż ta’ oriġini tagħhom” (
26
).
39.
B’hekk, il-Kummissjoni bbażat l-interpretazzjoni tagħha tal-kunċett ta’ membru tal-familja dipendenti skont l-Artikolu 2(2)(ċ), tad-Direttiva 2004/38 fuq il-ġurisprudenza eżistenti tal-Qorti tal-Ġustizzja, iżda qabel id-dħul fis-seħħ tal-imsemmija direttiva, ġurisprudenza li minnha l-partjiet interessati li intervjenew matul din il-kawża waslu għal konklużjonijiet radikalment differenti.
40.
B’hekk, jidher li issa jkun utli li nippreżentaw iż-żewġ sentenzi li fuqhom hija fondata l-ġurisprudenza inkwistjoni, waqt li nżommu f’moħħna l-ispirtu tal-elementi stabbiliti hawn fuq, li jappartjenu għad-Direttiva 2004/38.
2. Ħarsa lura lejn is-sentenzi Lebon u Jia
41.
Is-sentenza Lebon, iċċitata iktar ’il fuq, li ngħatat fl-1987, ippermettiet lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħti l-ewwel interpretazzjoni tal-kunċett ta’ membru tal-familja dipendenti ta’ ċittadin tal-Unjoni, li dak iż-żmien kien jinsab fl-Artikolu 10(2) tar-Regolament Nru 1612/68 (
27
). Il-fatti fil-kawża prinċipali kienu jikkonċernaw ċittadin Franċiż, resident Belġjan li kien jieħu pensjoni ta’ rtirar fil-Belġju, u t-tifla tiegħu, ukoll ta’ nazzjonalità Franċiża u li kienet tgħix ma’ missierha, li kienet talbet mingħand l-awtoritajiet Belġjani li tingħata għajnuna soċjali. Il-Qorti tal-Ġustizzja kienet iddeċidiet f’dik il-kawża li “l-kwalità ta’ membru tal-familja dipendenti tirriżulta minn sitwazzjoni fattwali. Dan huwa membru tal-familja li s-sosteniment tiegħu huwa pprovdut mill-ħaddiem, mingħajr ma huwa neċessarju li jiġu ddeterminati r-raġunijiet għalfejn jingħata dak is-sostenn u li jiġi stabbilit jekk il-persuna kkonċernata tkunx f’pożizzjoni li tipprovdi għall-bżonnijiet tagħha stess billi twettaq attività bi ħlas. Din l-interpretazzjoni hija meħtieġa b’mod partikolari mill-prinċipju li jgħid li d-dispożizzjonijiet li jistabbilixxu l-moviment liberu tal-ħaddiema, li jifformaw parti mis-sisien tal-Komunità, għandhom jiġu interpretati b’mod wiesa’” (
28
) [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Din id-definizzjoni, li l-Qorti tal-Ġustizzja kellha l-okkażjoni li ttenni sussegwentement (
29
), b’hekk tikkuntrasta nettament mal-konklużjonijiet tal-avukat ġenerali Lenz mogħtija f’dik il-kawża (
30
).
42.
Fis-sentenza Jia, iċċitata iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja ntalbet sabiex tinterpreta l-kunċett ta’ “axxendent dipendenti”, skont l-Artikolu 1(1)(d) tad-Direttiva 73/178 (
31
). F’dan il-każ, il-ġenituri ta’ ċittadin Ċiniż, li kien jgħix ma’ martu Ġermaniża fl-Isvezja, kienu talbu lill-awtoritajiet Svediżi permess ta’ residenza billi invokaw ir-relazzjoni tagħhom ta’ parentela ma’ ċittadin tal-Unjoni. Fil-punti 35 u 36 tas-sentenza tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret it-tagħlim li jirriżulta mill-ġurisprudenza tagħha f’Lebon, iċċitata iktar ’il fuq. B’hekk, wara li affermat mill-ġdid li l-kwalità ta’ membru tal-familja dipendenti tirriżulta minn sitwazzjoni fattwali kkaratterizzata miċ-ċirkustanza li s-sostenn materjali ta’ dak il-membru huwa żgurat minn ċittadin tal-Unjoni li jkun uża l-libertà ta’ moviment tiegħu, mingħajr ma huwa neċessarju li jiġu ddeterminati r-raġunijiet għalfejn jingħata dak is-sostenn u li jiġi stabbilit jekk il-persuna kkonċernata tkunx f’pożizzjoni li tipprovdi għall-bżonnijiet tagħha billi twettaq attività bi ħlas, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat ukoll li, “sabiex jiġi ddeterminat jekk l-axxendenti tal-konjuġi ta’ ċittadin Komunitarju humiex dipendenti fuqu, l-Istat Membru ospitanti għandu jevalwa jekk, meta jitqiesu l-kundizzjonijiet ekonomiċi u soċjali tagħhom, huma jinsabux f’pożizzjoni li jipprovdu għall-bżonnijiet essenzjali tagħhom. In-neċessità ta’ dan is-sostenn materjali għandha teżisti fl-Istat ta’ oriġini” (
32
) [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Id-dispożittiv tas-sentenza Jia, iċċitata iktar ’il fuq, jerġa’ jtenni din l-idea — li hija ġdida meta mqabbla mas-sentenza Lebon, iċċitata iktar ’il fuq — tan-neċessità tas-sostenn materjali sabiex jiġu pprovduti l-bżonnijiet essenzjali fl-Istat ta’ oriġini tal-applikant.
43.
Madankollu, iż-żewġ kwistjonijiet ta’ prinċipju mqajma f’dik il-kawża kienu jirrigwardaw, minn naħa, ir-rekwiżit preliminari ta’ residenza legali fit-territorju tal-Istat Membru li mit-territorju tiegħu jkun daħal fl-Unjoni ċittadin ta’ Stat terz, li jkun membru tal-familja ta’ ċittadin tal-Unjoni iżda mhux neċessarjament dipendenti (
33
) kif ukoll, min-naħa l-oħra, in-natura kundizzjonali, jew le, tal-prerogattivi li d-dritt idderivat tal-Unjoni jagħti lill-imsemmi membru tal-familja, meta ċ-ċittadin tal-Unjoni li miegħu jkun irid jingħaqad ma jkunx ġie ostakolat fil-libertà ta’ moviment tiegħu minħabba l-fatt li jkun ilu żmien twil jeżerċitaha (
34
). Għall-kumplament, il-kwistjoni l-oħra sottomessa lill-Qorti tal-Ġustizzja ma kinitx tirrigwarda eżattament it-tifsira li għandha tingħata lil “membru tal-familja dipendenti”, iżda pjuttost il-fatt jekk, fl-ewwel lok, l-imsemmi membru kellux jiddependi ekonomikament miċ-ċittadin tal-Unjoni sabiex jilħaq livell ta’ għajxien unikament deċenti fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu jew f’dak fejn ikun residenti abitwalment u, fit-tieni lok, liema provi setgħu jintalbu mill-awtoritajiet nazzjonali (
35
).
44.
Xorta jibqa’ l-fatt li wieħed ma jistax jinjora l-kliem tad-dispożittiv tas-sentenza Jia, iċċitata iktar ’il fuq, u r-riferiment tagħha għan-neċessità tas-sostenn.
3. Evalwazzjoni
45.
Id-dibattiti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja kienu ffukati, fil-parti l-kbira tagħhom, fuq il-konfrontazzjoni tas-sentenzi Lebon u Jia, iċċitati iktar ’il fuq.
46.
Minn naħa, tressaq l-argument li s-sentenza Jia, iċċitata iktar ’il fuq, minħabba l-partikolaritajiet tal-każ u l-karatteristiċi speċifiċi tal-kawża, ma setgħetx titqies li marret kontra s-sentenza Lebon, iċċitata iktar ’il fuq. F’dawn iċ-ċirkustanzi, sabiex membru tal-familja jitqies bħala dipendenti, is-sempliċi prova tas-sostenn finanzjarju mogħti miċ-ċittadin tal-Unjoni għandha tkun suffiċjenti.
47.
Min-naħa l-oħra, il-gvernijiet li intervjenew f’din il-kawża essenzjalment kienu favur l-argument li s-sentenza Jia, iċċitata iktar ’il fuq, kienet ippreċiżat, jekk mhux irrevediet, is-sentenza Lebon, iċċitata iktar ’il fuq u fetħet il-bieb għal kontroll iktar preċiż tal-kwalità ta’ membru “dipendenti” mill-awtoritajiet nazzjonali sabiex teskludi kull riskju ta’ abbuż. Is-sempliċi prova ta’ sostenn finanzjarju ma hijiex suffiċjenti, peress li n-neċessità tas-sostenn trid tiġi stabbilita, inkwantu l-membru mogħti dik l-għajnuna ma għandux ikollu għażla oħra. Il-Gvern tar-Renju Unit jasal biex jiddefendi l-idea li jistgħu jitqiesu bħala dipendenti biss dawk il-persuni li, minħabba l-istat ta’ saħħa, diżabbiltà jew età tagħhom, ikunu jeħtieġu sostenn reali min-naħa taċ-ċittadin tal-Unjoni kkonċernat. Il-gvern Svediż jipproponi, min-naħa tiegħu, li r-risposta għad-domanda magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja għandha tkun fis-sens li, mill-inqas f’ċerti ċirkustanzi, Stat Membru jista’ jeżiġi li kull min jinvoka l-kwalità ta’ membru tal-familja dipendenti skont l-Artikolu 2(2)(ċ), tad-Direttiva 2004/38, għandu jistabbilixxi li jkun ipprova mingħajr eżitu biex isib xogħol jew li jirċievi għajnuna għall-għajxien mill-awtoritajiet tal-pajjiż ta’ oriġini u/jew ipprova b’kull mezz ieħor li jipprovdi għall-bżonnijiet tiegħu stess.
48.
Mill-perspettiva tiegħi, nibqa’ konvint li d-dibattitu għandu jitwessa’ lil hinn mis-sempliċi termini tas-sentenzi Lebon u Jia, iċċitati iktar ’il fuq, u li, sabiex tingħata risposta għad-domanda magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja, wieħed għandu jżomm f’moħħu l-ispirtu u l-karatteristiċi speċifiċi tad-Direttiva 2004/38, kif ukoll iż-żmien li fih seħħet il-kawża prinċipali.
49.
B’hekk, il-preokkupazzjonijiet li esprimew il-gvernijiet għandhom jinstemgħu u l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tipprova tasal għal soluzzjoni pragmatika, sabiex tevita li b’xi mod tiġi mħeġġa l-passività u l-ħolqien artifiċjali ta’ sitwazzjoni ta’ dipendenza. Għaldaqstant, ninsab pjuttost inklinat li naħseb li s-sempliċi prova ta’ sostenn finanzjarju mogħti minn ċittadin tal-Unjoni ma hijiex suffiċjenti sabiex tiġi stabbilita l-kwalità ta’ membru tal-familja dipendenti. F’dan ir-rigward ninnota li F. M. Reyes ma pprovditx biss lill-awtoritajiet Svediżi sempliċi provi tal-eżistenza u tar-regolarità ta’ trasferimenti bankarji provenjenti mill-Unjoni.
50.
Għalhekk, għandhom jiġu dderivati konsegwenzi ġuridiċi ferm konkreti mid-distinzjoni li teżisti bejn il-membri tal-familja nukleari u l-membri l-oħrajn tal-familja. Id-diċitura tal-Artikolu 2(2)(ċ) tad-Direttiva 2004/38 ma tinkludi ebda preskrizzjoni li tista’ tappoġġja l-pożizzjoni li jiddefendi l-gvern tar-Renju Unit (
36
). Ma nistax naqbel ma’ interpretazzjoni daqstant restrittiva.
51.
Barra minn hekk, l-implementazzjoni prattika tas-soluzzjoni proposta mill-gvern Svediż mingħajr ebda dubju toħloq inċertezza legali — jew diskriminazzjoni — għall-applikant. Liema huma ċ-ċirkustanzi partikolari li fil-preżenza tagħhom huwa meħtieġ li jintwera li ġie mfittex xogħol fil-pajjiż ta’ oriġini? L-applikant għandu jkun fittex xogħol biss fil-qasam ta’ speċjalizzazzjoni tiegħu, jew huwa meħtieġ li jkun fittex xogħol għal kull fini u taħt kwalunkwe kundizzjoni? Il-kriterju li jistipula li l-applikant għandu jkun ipprova jipprovdi għall-għajxien tiegħu “b’kull mezz ieħor” huwa ppreċedut mill-konġunzjonijiet “u/jew”. Dan huwa kriterju awżiljarju jew alternattiv? Jekk huwa awżiljarju, dan għandu tendenza li jsaħħaħ in-natura diġà ferm eżiġenti tal-propożizzjoni u jekk huwa alternattiv, l-applikant ma jistax jantiċipa meta jista’ jintalab li jipprovdi l-provi relatati — li nimmaġina, wara kollox, huma diffiċli ħafna biex jiġu ssodisfatti (
37
). Fi kwalunkwe każ, jidhirli li dawn il-verifiki huma relatati mal-estensjoni tal-“eżami estensiv tas-sitwazzjoni personali” tal-applikant, għalkemm b’mod limitat, skont l-istess kliem tad-Direttiva 2004/38, għall-membri l-oħrajn tal-familja.
52.
Persuna dipenenti hija persuna li ssib ruħha f’sitwazzjoni ta’ dipendenza fil-konfront ta’ ċittadin tal-Unjoni kkonċernat. Id-dipendenza għandha tkun tali li jkun neċessarju għall-imsemmija persuna li tirrikorri għas-sostenn ta’ ċittadin tal-Unjoni sabiex tkun tista’ tlaħħaq mal-bżonnijiet materjali essenzjali tagħha, jiġifieri dawk bażiċi.
53.
Hija din is-sitwazzjoni fattwali — sostenn materjali mogħti miċ-ċittadin tal-Unjoni li jkun neċessarju sabiex jiġu ssodisfatti l-bżonnijiet essenzjali tal-membru tal-familja tiegħu — li għandha tintwera mill-applikanti. Barra minn hekk, in-natura neċessarja tas-sostenn ma għandhiex tkun impossibbli li tiġi pprovata.
54.
B’hekk, il-punt essenzjali tad-domanda li saret lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħmel sens, peress li ma hijiex daqstant id-definizzjoni ta’ membru tal-familja dipendenti li hija importanti fil-kuntest ta’ din il-kawża prinċipali, iżda huwa l-livell ta’ rekwiżiti li l-awtoritajiet nazzjonali jistgħu jeżiġu mingħand l-applikanti fir-rigward tal-provi.
55.
Issa, għalkemm, bħala tali, il-kunċett ta’ membru tal-familja dipendenti ta’ ċittadin tal-Unjoni huwa kunċett awtonomu tad-dritt tal-Unjoni li għandu jingħata, fuq din il-bażi, interpretazzjoni uniformi, huwa fil-livell tal-provi mitluba mingħand l-applikanti li għandha tinftiehem id-distinzjoni li saret mil-leġiżlatur tal-Unjoni bejn il-membri tal-familja nukleari dipendenti u l-membri l-oħrajn tal-familja dipendenti.
56.
Mhux biss id-Direttiva 2004/38 tagħti dritt kważi awtomatiku lill-membri tal-familja nukleari dipendenti (
38
), iżda l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li “il-prova tan-neċessità tas-sostenn materjali tista’ tingħata b’kull mezz xieraq” (
39
) [traduzzjoni mhux uffiċjali], li ġie kkonfermat mill-Artikolu 10(2)(d) tad-Direttiva 2004/38.
57.
Barra minn hekk, anki mill-perspettiva tal-qasam tal-prova, il-proposta tal-gvern Svediż ma tistax tiġi aċċettata minħabba l-fatt li din ma tissodisfax il-prinċipju ta’ libertà tal-mezzi ta’ prova, li huwa indispensabbli sabiex ma tkunx wisq diffiċli r-residenza fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti tal-membri tal-familja nukleari taċ-ċittadin tal-Unjoni.
58.
In-neċessità ta’ sostenn materjali b’hekk għandha tirriżulta minn provi dokumentarji suffiċjenti, li jistgħu jikkombinaw, minbarra l-provi relatati mas-sostenn mogħti miċ-ċittadin tal-Unjoni, kemm elementi suġġettivi relatati mas-sitwazzjoni ekonomika u soċjali personali tal-applikant kif ukoll kull element oġġettiv li jista’ juri r-realtà tas-sitwazzjoni ta’ dipendenza. Dan b’hekk jista’ jikkonsisti f’kull element pertinenti li jista’ juri l-konfigurazzjoni strutturali tal-Istat ta’ oriġini, b’mod partikolari fir-rigward tas-sitwazzjoni ekonomika, soċjali, sanitarja jew umanitarja fil-pajjiż ikkonċernat.
4. Rimarki finali
59.
Fil-każ ferm preċiż ta’ F. M. Reyes, u għalkemm naturalment huwa fil-kompetenza tal-qorti tar-rinviju biex tiddeċiedi, in fine, dwar it-talba tagħha, nixtieq infakkar li r-relazzjoni tagħha ta’ parentela ma’ ċittadin tal-Unjoni ma ġietx iddubitata. Lanqas ma sar aċċenn, matul din il-proċedura, għan-natura abbużiva tal-applikazzjoni ta’ F.M. Reyes. Ir-regolarità tas-sostenn materjali pprovdut minn Hansen u żewġha ġiet ivverifikata. F.M. Reyes, min-naħa l-oħra, targumenta li ebda tip ta’ għajnuna oħra ma setgħet tingħatalha mis-sistema ta’ għajnuna Filippina u pprovdiet ukoll ċifri — li ma jidhrux li ġew ikkontestati sa dak il-punt — dwar is-sitwazzjoni ġenerali tas-suq tax-xogħol Filippin u dwar ir-rata endemika ta’ qgħad li tolqot is-settur tal-attività li għaliha F.M. Reyes ġiet imħarrġa.
60.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, naqbel għal kollox mad-domanda fformulata mill-avukat ta’ F.M. Reyes matul is-seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, fejn huwa staqsa x’setgħet ipproduċiet iktar bħala provi r-rikorrenti fil-kawża prinċipali sabiex tingħata risposta favorevoli għall-applikazzjoni tagħha, waqt li jfakkar, kif tagħmel id-Direttiva 2004/38 (
40
), li l-awtoritajiet nazzjonali għandhom jiggarantixxu l-ħarsien tad-drittijiet fundamentali u l-protezzjoni tad-dinjità tal-membri tal-familja taċ-ċittadini tal-Unjoni meta huma jipproċedu għall-eżami tal-applikazzjonijiet tagħhom għal permess ta’ residenza.
61.
B’hekk mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li jitqies bħala dipendenti, fis-sens tal-Artikolu 2(2)(ċ) tad-Direttiva 2004/38, kull membru tal-familja li, tkun xi tkun ir-raġuni, isib ruħu f’sitwazzjoni fejn ma jkunx kapaċi jipprovdi għall-bżonnijiet essenzjali tiegħu fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu u jsib ruħu, minħabba dan il-fatt, f’sitwazzjoni ta’ dipendenza tant li s-sostenn materjali pprovdut miċ-ċittadin tal-Unjoni jkun neċessarju għall-għajxien tiegħu. L-eżistenza ta’ tali kundizzjoni għandha tkun reali u tista’ tiġi pprovata b’kull mezz. L-applikant b’hekk jista’ jipprovdi lill-awtoritajiet tal-Istat Membru ospitanti kemm elementi suġġettivi, relatati mas-sitwazzjoni ekonomika u soċjali tiegħu, kif ukoll kull element relevanti ieħor, li jista’ juri, b’mod utli għall-imsemmija awtoritajiet, il-kuntest oġġettiv li fih issir l-applikazzjoni. Fi kwalunkwe każ, huwa l-kompitu tal-awtoritajiet tal-Istat Membru ospitanti li jiżguraw li tinżamm l-effettività tad-drittijiet mogħtija indirettament lill-membri tal-familja nukleari mid-Direttiva 2004/38 u li l-aċċess għat-territorju tal-Unjoni ma jkunx eċċessivament diffiċli, b’mod partikolari billi jiġi impost oneru ta’ prova wisq tqil fuq l-applikanti.
B – Fuq it-tieni domanda preliminari
62.
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk, fil-mument meta jevalwaw il-kwalità ta’ membru tal-familja “dipendenti” ta’ ċittadin tal-Unjoni, skont l-Artikolu 2(2)(ċ) tad-Direttiva 2004/38, l-awtoritajiet nazzjonali għandhomx jagħtu importanza lill-fatt li l-imsemmi membru, minħabba l-età tiegħu, il-kwalifiki professjonali tiegħu jew l-istat ta’ saħħa tiegħu, għandux possibbiltajiet raġonevoli li jsib xogħol fl-Istat Membru ospitanti u jkunx esprima x-xewqa li jaħdem. Effettivament, f’każ bħal dan, l-applikant għall-permess ta’ residenza, li jidher li jinsab f’pożizzjoni li jeżerċita l-professjoni tiegħu wara li jasal fl-Istat Membru ospitanti, biex b’hekk ma jibqax dipendenti fuq iċ-ċittadin tal-Unjoni li miegħu ser jingħaqad li kieku kellu jibda jwettaq attività remunerata. B’hekk, huwa ma jibqax jissodisfa l-kundizzjonijiet li kellhom jiġu ssodisfatti fil-mument tal-ħruġ tal-permess ta’ residenza u ma jkunx jista’ jkompli jibbenefika mid-drittijiet mogħtija indirettament mid-Direttiva 2004/38 lill-membri tal-familja msemmija fl-imsemmi Artikolu 2(2)(ċ).
63.
Minbarra l-fatt li deċiżjonijiet daqstant fundamentali bħal dawk relatati mad-dritt ta’ dħul u ta’ residenza tal-membri tal-familja taċ-ċittadini tal-Unjoni — mill-inqas f’dak li jirrigwarda l-familja nukleari — ma jistgħux ikunu bbażati fuq spekulazzjoni, minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-fatt li wieħed ikun “dipendenti” għandu jiġi evalwat fil-mument meta l-membru tal-familja taċ-ċittadin tal-Unjoni jitlob biex jingħaqad ma’ dan tal-aħħar (
41
).
64.
Għall-kuntrarju ta’ dak li tidher li trid timplika l-qorti tar-rinviju, ma jkun hemm ebda inkoerenza sistemika jekk jingħata dritt ta’ residenza lil membru tal-familja ta’ ċittadin tal-Unjoni għaliex ikun dipendenti, fis-sens tad-Direttiva 2004/38, waqt li l-awtoritajiet nazzjonali jħossu — jew jiddeduċu mill-intenzjonijiet iddikjarati mill-applikant, kif jidher li huwa l-każ f’din il-kawża — li dan tal-aħħar kien jidher li jinsab f’pożizzjoni li jinserixxi ruħu professjonalment fis-soċjetà fl-Istat Membru ospitanti. Effettivament, u kif irrilevat ġustament il-Kummissjoni, fost id-drittijiet rikonoxxuti mid-Direttiva 2004/38, “[i]rrispettivament miċ-ċittadinanza, [lill]-membri tal-familja ta’ ċittadin ta’ l-Unjoni li għandu d-dritt ta’ residenza jew id-dritt ta’ residenza permanenti” insibu d-dritt “li jaħdmu jew li jaħdmu għal rashom hemmhekk” (
42
).
65.
B’hekk, il-preokkupazzjonijiet li espremiet il-qorti tar-rinviju b’rabta mal-Artikolu 14 tad-Direttiva 2004/38 huma bla bażi. Għalkemm l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 14(2) tal-imsemmija direttiva jipprovdi li “[iċ-ċ]ittadini ta’ l-Unjoni u l-membri tal-familja tagħhom għandhom id-dritt ta’ residenza kif previst fl-Artikoli 7, 12 u 13 sakemm jaderixxu mal-kondizzjonijiet stabbiliti fihom”, għandu jiġi rrilevat, minn naħa, li l-imsemmija Artikoli 12 u 13, li għandhom x’jaqsmu maż-żamma tad-dritt ta’ residenza tal-membri tal-familja rispettivament f’każ ta’ mewt jew ta’ tluq ta’ ċittadin tal-Unjoni jew f’każ ta’ divorzju, ta’ annullament ta’ żwieġ jew ta’ firda ta’ sħubija rreġistrata, ma humiex rilevanti għas-sitwazzjoni ta’ F.M. Reyes. Min-naħa l-oħra, id-dritt ta’ residenza għal perjodu ta’ iktar minn tliet xhur huwa rikonoxxut lill-membru tal-familja li ma għandux in-nazzjonalità ta’ Stat Membru li jakkumpanja jew jingħaqad ma’ ċittadin tal-Unjoni biss jekk dan tal-aħħar jissodisfa jew ikompli jissodisfa l-kundizzjonijiet stipulati fl-Artikolu 7(1)(a), (b) jew (ċ) tad-Direttiva 2004/38 (
43
). L-Artikolu 7 b’hekk jirregola x’jiġri mid-dritt ta’ residenza tal-membri tal-familja ta’ ċittadin tal-Unjoni meta dan tal-aħħar ma jibqax jissodisfa l-kundizzjonijiet meħtieġa għar-rikonoxximent, għalih stess, ta’ dritt ta’ residenza għal perjodu itwal minn tliet xhur, iżda ma huwiex intiż biex jirregola s-sitwazzjoni li fiha d-dixxendent dirett ta’ ċittadin tal-Unjoni, ta’ iktar minn 21 sena, ladarba jiġi rikonoxxut bħala dipendenti ta’ dak iċ-ċittadin u jibbenefika, fuq dik il-bażi, minn dritt ta’ residenza, ma jibqax ikun hekk minħabba li jibda jeżerċita attività bi ħlas fl-Istat Membru ospitanti.
66.
Finalment għandha tingħata risposta għat-tħassib tal-qorti tar-rinviju li tara l-għoti ta’ permess ta’ residenza lil membru tal-familja “dipendenti” ta’ ċittadin tal-Unjoni li jkollu l-kapaċità li jaħdem fl-Istat Membru ospitanti bħala l-approvazzjoni ta’ speċi ta’ strateġija ta’ abbuż tal-liġijiet nazzjonali dwar l-aċċess għax-xogħol minn ċittadini ta’ Stati terzi, b’mod partikolari meta dan ikun l-ewwel dħul tagħhom fit-territorju tal-Unjoni (
44
).
67.
Ċertament, ma jistax jiġi miċħud li r-rikonoxximent ta’ dritt ta’ residenza għall-membri tal-familja msemmija fl-Artikolu 2(2)(ċ) tad-Direttiva 2004/38 jinvolvi, kif ipprovda espressament il-leġiżlatur tal-Unjoni, l-aċċess għas-suq tax-xogħol fl-Istat Membru ospitanti. Għaldaqstant, iċ-ċirku ta’ persuni li jistgħu jibbenefikaw mid-drittijiet mogħtija indirettament mid-Direttiva 2004/38 huwa ddefinit b’mod pjuttost restrittiv u, f’dak li jirrigwarda iktar preċiżament dan l-Artikolu 2(2)(ċ), id-dixxendenti diretti ta’ iktar minn 21 sena għandhom, fi kwalunkwe każ, jiġu rikonoxxuti bħala dipendenti mill-awtoritajiet tal-Istat Membru ospitanti. Il-leġiżlatur tal-Unjoni, fuq l-inizjattiva tal-Kunsill (
45
), b’hekk stabbilixxa salvagwardja waqt li fl-istess ħin ipprova jħares, għaċ-ċittadini tal-Unjoni kkonċernati, l-essenza proprja tar-riunifikazzjoni tal-familja. Infakkar li l-evalwazzjoni tal-kwalità ta’ membru tal-familja dipendenti ta’ ċittadin tal-Unjoni, jekk din issir skont il-proposta tiegħi li tinsab fil-punt 61 ta’ dawn il-konklużjonijiet, għandha tiggarantixxi l-identifikazzjoni tas-sitwazzjonijiet maħluqa b’mod artifiċjali u b’hekk isserraħ moħħ l-Istati Membri dwar ir-riskji li għalihom huma jaħsbu li s-suq tagħhom jista’ jkun espost, u dan b’mod speċjali meta d-dritt ta’ aċċess għal dak is-suq jingħata biss lill-membri tal-familja nukleari hekk kif spjegajt iktar ’il fuq.
68.
B’hekk nissuġġerixxi li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għat-tieni domanda li saret tkun li, sabiex applikant jitqies bħala membru tal-familja “dipendenti” ta’ ċittadin tal-Unjoni għall-finijiet tal-Artikolu 2(2)(ċ) tad-Direttiva 2004/38, is-sitwazzjoni ta’ dipendenza għandha teżisti fl-Istat ta’ oriġini tal-applikant u għandha tiġi evalwata mill-awtoritajiet tal-Istat Membru ospitanti fil-mument meta huwa jitlob li jingħaqad maċ-ċittadin tal-Unjoni li fuqu huwa jkun dipendenti. Nipproponi wkoll lill-Qorti tal-Ġustizzja biex tippreċiża li l-fatt, għall-applikant, li jkun esprima r-rieda tiegħu li jaħdem fl-Istat Membru ospitanti jew li jitqies mill-awtoritajiet ta’ dak l-Istat, fil-mument meta jippreżenta l-applikazzjoni tiegħu, li għandu possibbiltajiet raġonevoli li jsib impjieg ma jistax jikkostitwixxi ostaklu għar-rikonoxximent tal-kwalità tiegħu bħala membru tal-familja “dipendenti” fis-sens tad-dispożizzjoni msemmija hawn fuq jekk, barra minn hekk, mill-eżami tal-applikazzjoni tiegħu jirriżulta li huwa jkun jinsab, fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu, f’sitwazzjoni reali ta’ dipendenza fil-konfront taċ-ċittadin tal-Unjoni li miegħu jkun jixtieq jingħaqad.
V – Konklużjoni
69.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi skont kif ġej għad-domandi preliminari magħmula mill-Kammarrätten i Stockholm — Migrationsöverdomstolen:
1)
L-Artikolu 2(2)(ċ), tad-Direttiva 2004/38/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tad-29 ta’ April 2004, dwar id-drittijiet taċ-ċittadini tal-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom biex jiċċaqilqu u jgħixu liberament fit-territorju tal-Istati Membri u li temenda r-Regolament (KEE) Nru 1612/68 u li tħassar id-Direttivi 64/221/KEE, 68/360/KEE, 72/194/KEE, 73/148/KEE, 75/34/KEE, 75/35/KEE, 90/364/KEE, 90/365/KEE u 93/96/KEE, għandu jiġi interpretat fis-sens li jitqies bħala “dipendenti” l-membru tal-familja ta’ ċittadin tal-Unjoni li, tkun xi tkun ir-raġuni, isib ruħu f’sitwazzjoni fejn ma jkunx kapaċi jipprovdi għall-bżonnijiet essenzjali tiegħu fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu u jsib ruħu, minħabba dan il-fatt, f’sitwazzjoni ta’ dipendenza tali li s-sostenn materjali pprovdut miċ-ċittadin tal-Unjoni jkun neċessarju għall-għajxien tiegħu. Għal dak li jirrigwarda l-membri tal-familja nukleari meqjusa bħala dipendenti, l-eżistenza ta’ tali kundizzjoni għandha tkun reali u tista’ tiġi pprovata b’kull mezz. L-applikant b’hekk jista’ jipprovdi lill-awtoritajiet tal-Istat Membru ospitanti kemm elementi suġġettivi, relatati mas-sitwazzjoni ekonomika u soċjali tiegħu, kif ukoll kull element ieħor rilevanti, li jista’ juri, b’mod utli għall-imsemmija awtoritajiet, il-kuntest oġġettiv li fih issir l-applikazzjoni. Fi kwalunkwe każ, huwa l-kompitu tal-awtoritajiet tal-Istat Membru ospitanti biex jiżguraw li tinżamm l-effettività tad-drittijiet mogħtija indirettament lill-membri tal-familja nukleari mid-Direttiva 2004/38 u li l-aċċess għat-territorju tal-Unjoni Ewropea ma jkunx eċċessivament diffiċli, b’mod partikolari billi jiġi impost oneru ta’ prova wisq tqil fuq l-applikanti.
2)
Sabiex applikant jitqies bħala membru tal-familja “dipendenti” ta’ ċittadin tal-Unjoni, skont l-Artikolu 2(2)(ċ) tad-Direttiva 2004/38, is-sitwazzjoni ta’ dipendenza għandha teżisti fl-Istat ta’ oriġini tal-applikant u għandha tiġi evalwata mill-awtoritajiet tal-Istat Membru ospitanti fil-mument meta huwa jitlob li jingħaqad maċ-ċittadin tal-Unjoni li fuqu huwa jkun dipendenti. Il-fatt, għall-applikant, li jkun esprima r-rieda tiegħu li jaħdem fl-Istat Membru ospitanti jew li jitqies mill-awtoritajiet ta’ dak l-Istat, fil-mument meta jippreżenta l-applikazzjoni tiegħu, li għandu possibiltajiet raġonevoli li jsib impjieg ma jistax jikkostitwixxi ostaklu għar-rikonoxximent tal-kwalità tiegħu bħala membru tal-familja “dipendenti” fis-sens tad-dispożizzjoni msemmija hawn fuq jekk jirriżulta, barra minn hekk, mill-eżami tal-applikazzjoni tiegħu li huwa jkun jinsab, fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu, f’sitwazzjoni reali ta’ dipendenza fil-konfront taċ-ċittadin tal-Unjoni li miegħu jkun jixtieq jingħaqad.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 5, p. 46.
(
3
)	Sentenza tad-9 ta’ Jannar 2007, Jia (C-1/05, Ġabra p. I-1).
(
4
)	Sentenza tat-18 ta’ Ġunju 1987 Lebon (316/85, Ġabra p. 2811).
(
5
)	COM(2009) 313 finali.
(
6
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 15.
(
7
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 167.
(
8
)	Ara, b’mod partikolari_il-punt 2 tal-Artikolu 1(i), u l-Artikolu 68a tar-Regolament (KE) Nru 883/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tad-29 ta’ April 2004, dwar il-kordinazzjoni ta’ sistemi ta’ sigurtà soċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 5, p. 72), kif ukoll l-Artikolu 4(2)(a) tad-Direttiva tal-Kunsill Nru 2003/86/KE, tat-22 ta’ Settembru 2003, dwar id-dritt għal riunifikazzjoni tal-familja (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 224).
(
9
)	Sentenza tal-21 ta’ Diċembru 2011, Ziolkowski u Szeja (C-424/10 u C-425/10, Ġabra p. I-14035, punti 32 et seq. kif ukolli il-ġurisprudenza ċċitata).
(
10
)	Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2004/38.
(
11
)	Sentenzi tal-5 ta’ Mejju 2011, McCarthy (C-434/09, Ġabra p. I-3375, punt 42); tal-15 ta’ Novembru 2011, Dereci et (C-256/11, Ġabra p. I-11315, punt 55); tat-8 ta’ Novembru 2012, Iida (C‑40/11, punt 63), kif ukoll tat-8 ta’ Mejju 2013, Ymeraga u Ymeraga Tafarshiku (C‑87/12, punt 31) kif ukoll tal-10 ta’ Ottubru 2013, Alokpa et (C‑86/12, punti 22 u 32).
(
12
)	Premessa 1 tad-Direttiva 2004/38.
(
13
)	Premessa 5 tad-Direttiva 2004/38. Barra minn hekk, l-eżistenza jew il-potenzjalità ta’ ostaklu għall-moviment liberu taċ-ċittadin ikkonċernat ma jidhrux iktar neċessarji sabiex jiġu invokati d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li huma intiżi biex tiġi żgurata l-libertà ta’ moviment u ta’ residenza taċ-ċittadini tal-Unjoni, inkwantu l-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet il-benefiċċju tad-drittijiet li dawn id-dispożizzjonijiet jagħtu liċ-ċittadini li jkun ilhom għal żmien twil stabbiliti fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti, mingħajr l-intenzjoni li jitilqu, u fejn membru tal-familja tagħhom li jkun talab dritt ta’ residenza ma jkollux iċ-ċittadinanza ta’ Stat Membru tal-Unjoni. Dan kien, pereżempju, il-każ fis-sentenza Jia, iċċitata iktar ’il fuq, bħal ma huwa l-każ fil-kuntest ta’ din il-kawża.
(
14
)	Ara, fuq dan is-suġġett, il-punt 36 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bot mogħtija fil-kawża li wasslet għas-sentenza tal-5 ta’ Settembru 2012, Rahman et (C‑83/11).
(
15
)	Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2004/38.
(
16
)	Premessa 6 u Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2004/38.
(
17
)	Ara p. 9 tal-proposta ta’ Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar id-dritt taċ-ċittadini tal-Unjoni u tal-membri tal-familji tagħhom li jiċċaqalqu u jgħixu liberament fit-territorju tal-Istati Membri [COM(2001) 257 finali) u, b’mod partikolari, iċ-ċitazzjoni ta’ Veil riprodotta fiha kif ukoll il-punt 2 tal-Artikolu 2 tal-imsemmija proposta.
(
18
)	Ara l-abbozz tan-nota spjegattiva tal-Kunsill (dok. 13263/03 ADD 1 tat-28 ta’ Ottubru 2003, p. 12), kif ukoll il-komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew b’mod konformi mat-tieni subparagrafu tal-Artikolu [251(2) KE] dwar il-pożizzjoni komuni stabbilita mill-Kunsill għall-finijiet tal-adozzjoni ta’ Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar id-dritt taċ-ċittadini tal-Unjoni u tal-membri tal-familji tagħhom li jiċċaqalqu u jgħixu liberament fit-territorju tal-Istati Membri [SEC(2003) 1293 finali, punt 3.3.2).
(
19
)	L-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2004/38.
(
20
)	It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2004/38.
(
21
)	Sentenza Rahman et, iċċitata iktar ’il fuq (punt 19).
(
22
)	Ibidem (punt 24).
(
23
)	Ibidem (punt 23).
(
24
)	Għal raġunijiet ta’ eżawrjenza, għandna mmorru madankollu lura għall-punt 25 tas-sentenza Alokpa et, iċċitata iktar ’il fuq, li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja tfakkar fil-qosor l-istatus ta’ membru tal-familja dipendenti ta’ ċittadin tal-Unjoni li għandu dritt ta’ residenza filwaqt li jikkwota s-sentenza Lebon, iċċitata iktar ’il fuq, iżda bis-sempliċi għan li jitfakkar li axxendenti residenti fi Stat terz li taħtu ċittadin tal-Unjoni huwa dipendenti ma jistax jiġi kkunsidrat bħala axxendenti dipendenti fis-sens tad-Direttiva 2004/38.
(
25
)	Punt 24 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
26
)	Punt 2.1.4 tal-linji gwida.
(
27
)	Punt 28 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
28
)	Sentenza Lebon, iċċitata iktar ’il fuq (punti 22 u 23).
(
29
)	Ara s-sentenza tad-19 ta’ Ottubru 2004, Zhu u Chen (C-200/02, Ġabra p. I-9925, punt 43).
(
30
)	Ara, b’mod partikolari, il-punt 43 tal-konklużjonijiet mogħtija fil-kawża li wasslet għas-sentenza Lebon, iċċitata iktar ’il fuq.
(
31
)	Punt 28 ta’ dawn il-konklużjonijiet..
(
32
)	Sentenza Jia, iċċitata iktar ’il fuq (punt 37).
(
33
)	Fuq dan il-punt, ara b’mod partikolari l-punti 26 et seq. tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Geelhoed mogħtija fil-kawża li tat lok għas-sentenza Jia, iċċitata iktar ’il fuq.
(
34
)	Ara l-punti 68 et seq. tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Geelhoed, fil-kawża li tat lok għas-sentenza Jia, iċċitata iktar ’il fuq.
(
35
)	Għall-formulazzjoni preċiża tad-domandi preliminari, ara l-punt 24 tas-sentenza Jia, iċċitata iktar ’il fuq.
(
36
)	Kuntrarjament, pereżempju, għall-Artikolu 4(2)(b) tad-Direttiva 2003/86.
(
37
)	Fil-fatt, jidhirli li huwa impossibbli li tiġi prodotta l-prova tal-eżawriment ta’ kull mezz ieħor.
(
38
)	Ara l-premessa 6 tad-Direttiva 2004/38 u s-sentenza Rahman et, iċċitata iktar ’il fuq (punti 19 u 20).
(
39
)	Ara d-dispożittiv tas-sentenza Jia, iċċitata iktar ’il fuq.
(
40
)	Ara l-premessa 31 tad-Direttiva 2004/38.
(
41
)	Ara s-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, Lebon (punt 20) u Jia (punt 43). Il-Qorti tal-Ġustizzja ssegwi wkoll l-istess approċċ fir-rigward tal-evalwazzjoni tas-sitwazzjoni ta’ dipendenza li fiha jinsabu l-membri tal-familja “dipendenti” ta’ ċittadin tal-Unjoni li jaqgħu taħt l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2004/38: ara s-sentenza Rahman et, iċċitata iktar ’il fuq (punti 33 sa 35).
(
42
)	Artikolu 23 tad-Direttiva 2004/38.
(
43
)	Ara l-Artikolu 7(2) tad-Direttiva 2004/38. Ara wkoll l-Artikolu 7(4) tal-imsemmija direttiva f’dak li jirrigwarda l-każ partikolari taċ-ċittadini tal-Unjoni li jaqgħu taħt l-imsemmi Artikolu 7(1)(ċ).
(
44
)	Fuq dan il-punt, il-preokkupazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju jixhdu dawk li esprima l-Avukat Ġenerali Geelhoed fil-punt 67 tal-konklużjonijiet fil-kawża li taw lok għas-sentenza Jia, iċċitata iktar ’il fuq.
(
45
)	Ara l-punt 35 ta’ dawn il-konklużjonijiet.