62022CC0133
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
PRIITA PIKAMÄE
przedstawiona w dniu 9 marca 2023 r. (
1
)
Sprawa C‑133/22
LACD GmbH
przeciwko
BB Sport GmbH & Co. KG
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy)]
Odesłanie prejudycjalne – Ochrona konsumentów – Dyrektywa 2011/83/UE – Artykuł 2 pkt 14 – Dyrektywa (UE) 2019/771 – Artykuł 2 pkt 12 – Umowa zawierana na odległość między konsumentem a przedsiębiorcą – Gwarancja handlowa dotycząca wymogów niezwiązanych ze zgodnością produktu z umową – Bezterminowe zobowiązanie producenta do przyjęcia zwrotu towaru i zwrócenia ceny wyłącznie z powodu niezadowolenia nabywcy
1.
„Satysfakcja gwarantowana albo zwrot pieniędzy!” O ile takie chwytliwe hasło reklamowe to technika promocyjna dobrze znana i rozpowszechniona, o tyle w niniejszej sprawie powstaje pytanie, czy może ono stanowić gwarancję handlową w rozumieniu art. 2 pkt 14 dyrektywy 2011/83/UE (
2
) i art. 2 pkt 12 dyrektywy (UE) 2019/771 (
3
).
Ramy prawne
Prawo Unii
2.
W niniejszej sprawie istotne są art. 2 pkt 14 dyrektywy 2011/83 i art. 2 pkt 12 dyrektywy 2019/771.
Prawo niemieckie
3.
Zgodnie z § 443 ust. 1 Bürgerliches Gesetzbuch (kodeksu cywilnego, zwanego dalej „BGB”) gwarancja zostaje ustanowiona w przypadku szczególnego zobowiązania się sprzedawcy, producenta lub innego podmiotu trzeciego, w oświadczeniu lub w stosownej reklamie, które były dostępne w chwili zawarcia umowy sprzedaży lub przed jej zawarciem – niezależnie od jego prawnego obowiązku zapewnienia zgodności towaru z umową – do zwrotu zapłaconej ceny, wymiany lub naprawy rzeczy bądź też spełnienia w związku z nią innego świadczenia, jeśli dana rzecz nie jest zgodna ze specyfikacją lub nie spełnia jakichkolwiek innych wymogów niezwiązanych ze zgodnością z umową określonych w oświadczeniu gwarancyjnym lub w stosownej reklamie.
4.
Paragraf 479 ust. 1 BGB przewiduje, że oświadczenie gwarancyjne w rozumieniu § 443 tego kodeksu sporządza się w sposób prosty i zrozumiały oraz wymienia się w nim elementy, które oświadczenie to powinno zawierać.
Okoliczności faktyczne, postępowanie główne i pytania prejudycjalne
5.
Poza działalnością polegającą na sprzedaży we własnym sklepie internetowym LACD GmbH sprzedaje za pośrednictwem sprzedawców detalicznych i sklepów internetowych artykuły do uprawniania sportu i fitnessu, produkowane przez nią pod marką LACD. Do swoich koszulek dołączała zawieszki z następującym tekstem:
„Gwarancja LACD
Każdy produkt LACD jest objęty naszą dożywotnią gwarancją. Jeśli nie jesteś w pełni zadowolony z któregokolwiek z naszych produktów, zwróć go, proszę, do sprzedawcy, u którego dokonałeś zakupu. Możesz też zwrócić go bezpośrednio do LACD, pamiętając o poinformowaniu nas, gdzie i kiedy zakupiłeś produkt”.
6.
W sierpniu 2018 r. BB Sport GmbH, który również sprzedaje w swoim sklepie internetowym artykuły do uprawiania sportu i fitnessu, zakupił za pośrednictwem „tajemniczej” klientki od przedsiębiorstwa Outdoor‑Works, obecnego na internetowej platformie handlowej Amazon Marketplace, dwie koszulki marki LACD, na których umieszczone były zawieszki zawierające oświadczenie, o którym mowa w poprzednim punkcie.
7.
Uznawszy, że informacje znajdujące się na tych etykietach nie spełniają wymogów prawnych mających zastosowanie do oświadczenia gwarancyjnego w rozumieniu §§ 443 i 479 BGB, BB Sport wniósł do Landgericht München I (sądu krajowego Monachium I, Niemcy) przewidziane w prawie konkurencji powództwo zmierzające do nakazania LACD zaprzestania umieszczania takich zawieszek na jej produktach odzieżowych. Ponieważ sąd ten oddalił powództwo, BB Sport wniósł apelację do Oberlandesgericht München (wyższego sądu krajowego w Monachium, Niemcy), który ją uwzględnił.
8.
LACD wniosła zatem skargę rewizyjną do sądu odsyłającego, który uważa, że rozstrzygnięcie sporu zależy od wykładni art. 2 pkt 14 dyrektywy 2011/83 i art. 2 pkt 12 dyrektywy 2019/771.
9.
Sąd ten zauważa, że powództwo BB Sport można uwzględnić tylko wtedy, gdy zachowanie zarzucane LACD zostanie uznane za „nieuczciwą praktykę handlową”. Stwierdzenie naruszenia przez LACD obowiązków informacyjnych przewidzianych w § 479 ust. 1 BGB, a tym samym istnienia takiej praktyki, wymaga zaś zdaniem tego sądu, aby zawarte w oświadczeniu LACD zobowiązanie do przyjęcia zwrotu produktu odzieżowego w przypadku niezadowolenia konsumenta stanowiło „gwarancję” w rozumieniu § 443 ust. 1 BGB – przepisu, który dokonał transpozycji do prawa niemieckiego art. 1 ust. 2 lit. e) i art. 6 ust. 1 dyrektywy 1999/44/WE (
4
), a którego podstawą jest od dnia 1 stycznia 2022 r. art. 2 pkt 12 dyrektywy 2019/771.
10.
Sąd odsyłający uważa, że nawet jeśli „zadowolenie konsumenta z zakupionego produktu” nie wchodzi w zakres „specyfikacji sprzedawanej rzeczy”, to jednak może ono stanowić „inny wymóg niezwiązany ze zgodnością z umową” w rozumieniu § 443 ust. 1 BGB. Wyjaśnia on, że rzeczone kryterium dodano do tego przepisu BGB w dniu 13 czerwca 2014 r. w celu transpozycji pojęcia „gwarancji handlowej” ujętego w art. 2 pkt 14 dyrektywy 2011/83, a w związku z tym wspomniany przepis prawa krajowego należy interpretować zgodnie z tym artykułem.
11.
W tych okolicznościach Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy można uznać, że występuje inny wymóg niezwiązany ze zgodnością towaru z umową w rozumieniu art. 2 pkt 14 [dyrektywy 2011/83] lub inny wymóg niezwiązany ze zgodnością z umową w rozumieniu art. 2 pkt 12 [dyrektywy 2019/771], jeżeli zobowiązanie gwaranta wiąże się z okolicznościami dotyczącymi osoby konsumenta, w szczególności z subiektywnym stosunkiem konsumenta do zakupionej rzeczy (w niniejszym przypadku z pozostawionym do uznania konsumenta zadowoleniem z zakupionej rzeczy), przy czym te osobiste okoliczności nie muszą być związane ze stanem zakupionej rzeczy lub jej cechami?
2)
W razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze:
Czy niespełnienie wymogów wynikających z okoliczności dotyczących osoby konsumenta (w niniejszym przypadku jego zadowolenia z nabytego towaru) musi być możliwe do stwierdzenia na podstawie obiektywnych okoliczności?”.
Postępowanie przed Trybunałem Sprawiedliwości
12.
Uwagi na piśmie złożyły powódka i pozwana w postępowaniu głównym oraz Komisja Europejska.
W przedmiocie określenia właściwych ram prawnych
13.
Pierwszą kwestią wiążącą się z analizą wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest określenie właściwych ram prawnych. Podczas gdy sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o dokonanie wykładni niektórych przepisów dyrektyw 2011/83 i 2019/771, powódka w postępowaniu głównym podnosi, że pierwsze pytanie prejudycjalne jest „niedopuszczalne” w zakresie, w jakim dotyczy ono pierwszej z tych dyrektyw, ponieważ aktem mającym zastosowanie w chwili zarzucanego naruszenia była dyrektywa 1999/44. Z kolei Komisja proponuje przeformułowanie tego pytania tak, aby pominąć dyrektywę 2019/771, która nie ma zastosowania ratione temporis. Należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie rzeczywiście występuje nawarstwienie legislacyjne zmuszające sąd do przeprowadzenia archeologicznych poszukiwań normatywnych, które powinny pozwolić mu na rozwiązanie problemu następstwa norm.
14.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w dniu zakupu przez Internet rozpatrywanego towaru obowiązywały dyrektywy 1999/44 i 2011/83, ponieważ pierwszy z tych aktów został uchylony dyrektywą 2019/771 dopiero ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2022 r. Dyrektywa 1999/44, dotycząca umów sprzedaży towarów konsumpcyjnych (
5
), miała zasadniczo na celu nałożenie na sprzedawcę obowiązku dostarczenia konsumentowi towaru zgodnego z umową sprzedaży i zapewnienie poniesienia przez niego odpowiedzialności za brak zgodności z umową w momencie dostarczenia tego towaru. Elementy umowne, takie jak kryteria zgodności z umową, środki ochrony prawnej w przypadku braku zgodności towaru z umową oraz główne zasady korzystania z takich środków, objęto harmonizacją minimalną.
15.
Bazując na bieżącej praktyce sprzedawców lub producentów dotyczącej udzielania gwarancji na towary w zakresie wad, które mogą ujawnić się w określonym terminie, dyrektywa 1999/44 zawierała również przepisy poświęcone pojęciu „gwarancji”, zdefiniowanemu w art. 1 ust. 2 lit. e) jako „każde zobowiązanie sprzedawcy lub producenta wobec konsumenta, podjęte bez dodatkowej opłaty, aby zwrócić zapłaconą cenę lub wymienić, naprawić czy potraktować w inny sposób towary konsumpcyjne, jeśli nie spełniają one specyfikacji określonej w oświadczeniu gwarancyjnym lub odpowiedniej reklamie”. Artykuł 6 dyrektywy 1999/44 określał natomiast reżim prawny tej gwarancji, który uzupełniał ustawowe prawa konsumenta w zakresie zgodności towaru z umową sprzedaży, nakładając obowiązek przekazania pewnych informacji w celu zapewnienia, by konsument nie został wprowadzony w błąd (
6
).
16.
Dyrektywa 1999/44 została zmieniona dyrektywą 2011/83 (
7
), której przepisy mają zastosowanie do umów zawartych po dniu 13 czerwca 2014 r. (
8
), wprowadzającą harmonizację przepisów dotyczących przekazywanych informacji, w szczególności, w odniesieniu do umów zawieranych na odległość i umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa. Umowę zawieraną na odległość zdefiniowano w art. 2 pkt 7 dyrektywy 2011/83 jako „każdą umowę zawartą między przedsiębiorcą i konsumentem w ramach zorganizowanego systemu sprzedaży lub świadczenia usług na odległość, bez jednoczesnej fizycznej obecności przedsiębiorcy i konsumenta, z wyłącznym wykorzystaniem jednego lub większej liczby środków porozumiewania się na odległość do chwili zawarcia umowy włącznie”. W niniejszym przypadku artykuły odzieżowe zostały zakupione od przedsiębiorstwa Outdoor‑Works, obecnego na internetowej platformie handlowej Amazon Marketplace, zatem miała miejsce umowa sprzedaży na odległość (
9
).
17.
Wprowadzona w ten sposób harmonizacja w dziedzinie informacji udzielanych przed zawarciem umowy dotyczy również „gwarancji handlowej”, zdefiniowanej na nowo w art. 2 pkt 14 dyrektywy 2011/83 jako „każde zobowiązanie przedsiębiorcy lub producenta (»gwarant«) wobec konsumenta – niezależnie od jego prawnego obowiązku zapewnienia zgodności towaru z umową – do zwrotu zapłaconej ceny lub wymiany towarów, ich naprawy lub zapewnienia ich serwisu w jakikolwiek sposób, jeśli nie są one zgodne ze specyfikacją lub nie spełniają jakichkolwiek innych wymogów niezwiązanych ze zgodnością towaru z umową określonych w oświadczeniu gwarancyjnym lub w stosownej reklamie dostępnej w momencie zawarcia umowy lub przed jej zawarciem”.
18.
Moim zdaniem dyrektywy 2011/83 nie można uznać za lex specialis w stosunku do dyrektywy 1999/44, a to ze względu na brak związku między tymi aktami zawierającymi przepisy szczególne wprowadzające odstępstwa od ogólnych zasad obowiązujących w tej samej dziedzinie umów sprzedaży towarów konsumpcyjnych. W związku z tym do celów udzielenia odpowiedzi na pytanie sądu odsyłającego należy przyjąć jedynie nową definicję gwarancji handlowej zgodnie z zasadą następstwa przepisów prawnych – lex posterior derogat legi priori – która uzasadnia pierwszeństwo dyrektywy 2011/83 nad dyrektywą 1999/44 w odniesieniu do gwarancji handlowej w umowach sprzedaży na odległość.
19.
Poza porządkiem chronologicznym tych aktów prawa wtórnego za przyjęciem tezy o uwzględnieniu wyłącznie dyrektywy 2011/83 przemawia również kompletny charakter wprowadzonej przez tę dyrektywę harmonizacji w dziedzinie informacji udzielanych konsumentom przed zawarciem umowy (
10
) oraz fakt, że art. 2 pkt 14 dyrektywy 2011/83 – zawierającego definicję gwarancji handlowej – nie można oddzielić od art. 6 tej dyrektywy, dotyczącego wymogów informacyjnych wobec konsumentów (
11
). Pragnę zauważyć w tym względzie, że prawodawca w 2011 r. uwzględnił w definicji gwarancji handlowej jej charakter autonomiczny w stosunku do gwarancji prawnej zawartej dotychczas w art. 6 ust. 2 dyrektywy 1999/44, dookreślił zakres pierwszej ze wspomnianych gwarancji, uwzględniając jej możliwy podwójny przedmiot, i wprowadził wymóg informacyjny dotyczący prawnego obowiązku zapewnienia zgodności towaru z umową oraz istnienia gwarancji handlowych, a także ich „warunków”, które to sformułowanie ma charakter odmienny od sformułowania użytego w wyżej wymienionym artykule.
20.
W drugiej kolejności trzeba przypomnieć, że dyrektywę 1999/44 uchylono ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2022 r., a zastąpiła ją dyrektywa 2019/771, która zgodnie z jej art. 23 zdanie pierwsze i art. 24 ust. 2 ma zastosowanie do umów zawartych począwszy od dnia 1 stycznia 2022 r., należy zaś pamiętać, że sporne koszulki nabyto w sierpniu 2018 r. Sąd odsyłający zwraca się jednak do Trybunału o dokonanie wykładni również art. 2 pkt 12 dyrektywy 2019/771 i podnosi, że żądanie zaprzestania nieuczciwej praktyki handlowej oparte na ryzyku recydywy, wniesione przez BB Sport, może zostać uwzględnione tylko w razie, gdy zachowanie zarzucane LACD jest sprzeczne z prawem konkurencji zarówno w chwili zaistnienia okoliczności faktycznych, jak i w chwili wydania orzeczenia w postępowaniu rewizyjnym.
21.
Należy stwierdzić, że w sprawie dotyczącej identycznego postępowania głównego Trybunał postanowił dokonać wykładni aktu prawa Unii mającego zastosowanie ratione temporis na etapie orzeczenia w postępowaniu odwoławczym, niezależnie od tego, że okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu w postępowaniu głównym miały miejsce przed przyjęciem tego aktu.
22.
Po pierwsze, Trybunał przypomniał swoje orzecznictwo, zgodnie z którym począwszy od daty wejścia w życie dyrektywy sądy państw członkowskich zobowiązane są tak dalece, jak jest to możliwe, do powstrzymania się od dokonywania wykładni prawa krajowego w sposób, który mógłby poważnie zagrozić – po upływie terminu transpozycji dyrektywy – osiągnięciu zamierzonego przez nią celu. W niniejszym przypadku istniał taki właśnie obowiązek, przynajmniej w chwili wydania postanowienia odsyłającego, tj. w dniu 10 lutego 2022 r., w którym to dniu nie tylko minął już termin wejścia w życie dyrektywy 2019/771, lecz także ustalony na dzień 1 lipca 2021 r. termin do jej transpozycji. Po drugie, Trybunał stwierdził, że z postanowienia odsyłającego wyraźnie wynika w każdym wypadku – podobnie jak w niniejszej sprawie – że rozstrzygnięcie skargi rewizyjnej zależy od tego, czy można również żądać zaprzestania działania na podstawie prawa obowiązującego w dniu wydania, w następstwie ogłoszenia wyroku w sprawie odesłania prejudycjalnego, orzeczenia rozstrzygającego spór zawisły w postępowaniu głównym, ponieważ wspomniane powództwo dotyczy również przyszłych naruszeń. W tych okolicznościach należy uznać, że wykładnia dyrektywy 2019/771, o którą zwrócił się sąd odsyłający, może być użyteczna w celu umożliwienia mu wydania orzeczenia w zawisłej przed nim sprawie (
12
).
23.
Pragnę zauważyć w tym względzie, że zgodnie z motywem 11 dyrektywy 2019/771 dyrektywa ta uzupełnia dyrektywę 2011/83, wprowadzając przepisy dotyczące zgodności towarów z umową, środków ochrony prawnej w przypadku braku zgodności z umową oraz zasad korzystania z tych środków. Przy tym jednak motyw 62 dyrektywy 2019/771 wskazuje, że w celu zapewnienia przejrzystości należy określić pewne wymogi w zakresie gwarancji handlowych, oprócz wymogów dotyczących informacji przekazywanych przed zawarciem umowy dotyczących istnienia i warunków gwarancji handlowej, o których mowa w dyrektywie 2011/83/UE. W tym kontekście art. 2 pkt 12 dyrektywy 2019/771 definiuje gwarancję handlową jako „zobowiązanie sprzedawcy lub producenta (zwanego dalej »gwarantem«) wobec konsumenta – niezależnie od prawnego obowiązku sprzedawcy związanego z gwarancją zgodności z umową – do zwrotu zapłaconej ceny lub wymiany towarów, ich naprawy lub zapewnienia ich serwisu, jeśli nie są one zgodne ze specyfikacją lub nie spełniają innych wymogów niezwiązanych ze zgodnością z umową określonych w oświadczeniu gwarancyjnym lub w stosownej reklamie dostępnych w momencie zawarcia umowy lub przed jej zawarciem”.
24.
Z całości powyższych rozważań wynika, że odpowiedź Trybunału powinna dotyczyć art. 2 pkt 14 dyrektywy 2011/83 i art. 2 pkt 12 dyrektywy 2019/771.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
25.
Poprzez swoje dwa pytania prejudycjalne, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 pkt 14 dyrektywy 2011/83 i art. 2 pkt 12 dyrektywy 2019/771 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „gwarancji handlowej”, o którym mowa w tych przepisach, obejmuje również bezterminowe zobowiązanie producenta (
13
) do przyjęcia zwrotu towaru i zwrócenia zapłaconej ceny (
14
) wyłącznie z powodu niezadowolenia nabywcy z towaru, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej – do ustalenia warunków realizacji takiej gwarancji.
26.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część przepis ten stanowi (
15
).
W przedmiocie wykładni językowej
27.
Z brzmienia art. 2 pkt 14 dyrektywy 2011/83, przypomnianego w pkt 17 niniejszej opinii, wynika, że prawodawca Unii w sposób oczywisty zamierzał nadać pojęciu „gwarancji handlowej” szeroki zakres.
28.
Dotyczy to przede wszystkim użycia pojemnego wyrażenia „każde zobowiązanie” w celu opisania zachowania przedsiębiorcy zwracającego się bezpośrednio lub pośrednio do potencjalnych nabywców produktów oferowanych na sprzedaż. Brzmienie wspomnianego przepisu wskazuje następnie, że gwarancja ta ma podwójny przedmiot, w tym znaczeniu, iż może mieć ona zastosowanie, gdy nabyty towar nie jest zgodny ze „specyfikacją” lub nie spełnia „jakichkolwiek innych wymogów, niezwiązanych ze zgodnością towaru z umową”, określonych w oświadczeniu gwarancyjnym lub w stosownej reklamie.
29.
Aby lepiej zrozumieć znaczenie tej alternatywy, należy odnieść się do genezy rozpatrywanego przepisu. Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie praw konsumentów odnosił się wyłącznie do „specyfikacji” określonej w oświadczeniu gwarancyjnym lub w stosownej reklamie. Termin ten bezdyskusyjnie odsyła do obiektywnego pojęcia „cech” lub „właściwości” sprzedanego towaru, które ma decydujące znaczenie dla zgodności z umową, i przypomina, że gwarancja handlowa, która ma charakter dodatkowy w stosunku do prawnego obowiązku zapewnienia zgodności z umową, może stanowić rozszerzenie tego obowiązku.
30.
W trakcie procesu legislacyjnego i w następstwie poprawki parlamentarnej dodano drugi możliwy przedmiot, przy czym jego sformułowanie wyraźnie różni się od pierwszego i w przeciwieństwie do niego określa dotyczącą towaru sytuację niezwiązaną z jakimkolwiek brakiem zgodności z umową. Neutralne i ogólne wyrażenie „d’autres éléments éventuels” [użyte w wersji francuskiej dyrektywy – „inne ewentualne elementy”] może na pewno obejmować niespełnienie subiektywnych oczekiwań konsumenta co do nabytego towaru, niezależnie od jakichkolwiek obiektywnych względów związanych z jego cechami lub właściwościami. Analiza różnych wersji językowych art. 2 pkt 14 dyrektywy 2011/83, w szczególności wersji niemieckiej, angielskiej i włoskiej, wskazuje na użycie w nich terminologii – czyli kolejno terminów „Anforderungen”, „requirements” i „requisito”, odpowiadających pojęciu „wymogów” – która wydaje mi się bardziej odpowiednia do wyrażenia pojęcia gwarancji handlowej mającej ewentualnie za przedmiot niezadowolenie konsumenta z zakupionego towaru.
31.
Tymczasem warto zauważyć, że definicję pojęcia „gwarancji handlowej” zawartą w art. 2 pkt 12 dyrektywy 2019/771 sformułowano, w szczególności w jej wersjach francuskiej i hiszpańskiej, prawie identycznie jak definicję z art. 2 pkt 14 dyrektywy 2011/83, przy czym zmiana istotna dla naszej analizy dotyczy właśnie zastąpienia wyrażenia „inne ewentualne elementy” wyrażeniem „inne wymogi” niezwiązane ze zgodnością z umową.
32.
Należy wreszcie podkreślić, że te inne elementy lub wymogi zostały wyraźnie opisane w wyżej wspomnianych wersjach jako ewentualne i powinny być wymienione w oświadczeniu gwarancyjnym lub w stosownej reklamie, których treść leży wyłącznie w gestii przedsiębiorcy, co stanowi doskonały przykład wykonywania przez przedsiębiorcę przysługującej mu swobody prowadzenia działalności gospodarczej i suwerennej decyzji w przedmiocie charakteru i zakresu gwarancji handlowej udzielanej na sprzedawane produkty.
33.
Wydaje się zatem, że brzmienie zarówno art. 2 pkt 14 dyrektywy 2011/83, jak i art. 2 pkt 12 dyrektywy 2019/771 nie może wykluczyć możliwości udzielenia przez producenta odrębnej gwarancji oderwanej nie tyle od samego produktu, ile od wymogów związanych z jego zgodnością z umową sprzedaży, w formie bezwarunkowej obietnicy przyjęcia zwrotu i zwrócenia zapłaconej ceny, gdyby nabywca nie był zadowolony z tego produktu.
W przedmiocie wykładni celowościowej
34.
Jak wynika z art. 1 dyrektywy 2011/83 w związku z jej motywami 4, 5 i 7, dyrektywa ta ma na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów poprzez zagwarantowanie im dostępu do informacji i bezpieczeństwa w kontekście obrotu z przedsiębiorcami. Ponadto ochrona konsumentów w ramach polityki Unii została przewidziana w art. 169 TFUE oraz w art. 38 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”) (
16
). Cel ten przyświeca również dyrektywie 2019/771, co potwierdzają jej motywy 2, 3, 5 i 10 oraz art. 1, przy czym motyw 62 tej dyrektywy uściśla, że chociaż państwa członkowskie mają swobodę ustanawiania przepisów dotyczących aspektów gwarancji handlowych nieobjętych wspomnianą dyrektywą, przepisy te nie powinny pozbawiać konsumentów ochrony udzielanej im w tej dziedzinie przez ów akt.
35.
Uznanie zaś, że zobowiązanie przedsiębiorcy związane wyłącznie z osobistym zadowoleniem konsumenta ze sprzedanej rzeczy może wchodzić w przedmiotowy zakres stosowania dyrektywy 2011/83 i dyrektywy 2019/771 z tytułu gwarancji handlowej, przyczynia się – w ramach rynku wewnętrznego, którego skuteczne funkcjonowanie te akty mają zapewnić – do wysokiego poziomu ochrony konsumentów.
36.
Dzięki temu, oprócz ewentualnego rozszerzenia prawnego obowiązku zapewnienia zgodności z umową, konsument będzie korzystał z dodatkowych praw mających moc wiążącą wobec przedsiębiorcy. Uznanie takiej możliwości przyczyni się do realizacji wymogów informacyjnych dotyczących umów zawieranych na odległość w odniesieniu do informacji dostarczanych przed zawarciem umowy dotyczących warunków umowy oraz skutków jej zawarcia, które mają dla konsumenta fundamentalne znaczenie (
17
). To na podstawie tych informacji wspomniany konsument podejmuje bowiem decyzję, czy zamierza związać się umową z przedsiębiorcą. Obowiązek informacyjny, o którym mowa w art. 6 ust. 1 i art. 8 ust. 1 i 4 dyrektywy 2011/83, umożliwia udzielenie konsumentowi w odpowiedni sposób – przed zawarciem umowy na odległość – niezbędnych informacji pozwalających mu na podjęcie decyzji o tym, czy zawrzeć umowę, przyczyniając się w ten sposób do realizacji uzasadnionego celu interesu ogólnego ochrony konsumentów, zgodnie z art. 169 TFUE, przypomnianego w motywie 3 tej dyrektywy, nie podważając przy tym istoty wolności wypowiedzi i informacji oraz wolności prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę, ustanowionych w art. 11 i 16 karty (
18
).
37.
Wykładnia odmienna od zaproponowanej mogłaby natomiast zagrozić celowi ochrony konsumenta, przy czym należy przypomnieć, że w tej dziedzinie trzeba wziąć pod uwagę przypuszczalne oczekiwania przeciętnego konsumenta, właściwie poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i rozsądnego (
19
). Wydaje mi się, że w obliczu praktyki handlowej opartej na sloganie typu „satysfakcja gwarantowana albo zwrot pieniędzy”, który skutecznie przyciąga uwagę, lecz jest zwodniczy, ponieważ wyrabia u kupującego przekonanie, iż przysługuje mu rzeczywiste prawo gwarancji, na które może się powołać wobec przedsiębiorcy, przeciętny konsument pozostający pod wpływem takiego argumentu byłby skłonny podjąć decyzję o zawarciu umowy. Jak podkreśla Komisja, wprowadzenie konsumentów w błąd co do ich praw może stanowić na podstawie art. 6 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2005/29/WE (
20
) nieuczciwą, a tym samym zabronioną praktykę handlową.
38.
Jedynym sposobem na zapewnienie pewności prawa w stosunkach umownych między przedsiębiorcami a konsumentami jest objęcie zakresem gwarancji handlowej spełnienia subiektywnych oczekiwań tych konsumentów co do sprzedawanego towaru. W tym względzie należy podkreślić, że z motywu 7 dyrektywy 2011/83 i motywu 5 dyrektywy 2019/771 wynika, iż te dwa akty realizują ten sam cel, polegający na zwiększeniu pewności prawa w odniesieniu do umów sprzedaży zawieranych między konsumentami a przedsiębiorcami, co może również zwiększyć wzajemne zaufanie tych podmiotów. Motyw 62 dyrektywy 2019/771 wskazuje właśnie na troskę o zwiększenie pewności prawa i „uniknięcie sytuacji, w których konsumenci są wprowadzani w błąd” co do gwarancji handlowej.
39.
Co się tyczy wolności prowadzenia działalności gospodarczej, o której mowa powyżej, należy zauważyć, że chociaż Trybunał orzekł, iż przy dokonywaniu wykładni przepisów dyrektywy 2011/83 należy zapewnić odpowiednią równowagę między wysokim poziomem ochrony konsumentów a konkurencyjnością przedsiębiorstw, zgodnie z treścią motywu 4 tej dyrektywy, nie podważając przy tym wolności prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę, ustanowionej w art. 16 karty, to takie wyważenie nie ma znaczenia w niniejszej sprawie, ponieważ określenie przedmiotu i zakresu gwarancji handlowej jest właśnie wyrazem tej wolności (
21
). To właśnie sprzedawca lub producent swobodnie określa warunki realizacji tej gwarancji i oferuje ją konsumentowi w ramach swojej strategii handlowej, licząc z jednej strony na skuteczność tego argumentu sprzedażowego lub reklamowego w zwiększaniu konkurencyjności i atrakcyjności jego oferty w stosunku do oferty konkurentów, a w rezultacie zwiększeniu wolumenu transakcji, a z drugiej strony na niewielką liczbę zwrotów sprzedawanych towarów w następstwie zmiany zdania przez klientów na temat dokonanego przez nich zakupu.
40.
Należy ponadto stwierdzić, że zobowiązanie przedsiębiorcy dotyczące „satysfakcji gwarantowanej albo zwrotu pieniędzy” stanowi z dawien dawna bardzo popularną technikę promocyjną, którą normy Unii jedynie zaczęły regulować w sposób coraz bardziej precyzyjny. Jeszcze dalej idzie zobowiązanie typu „satysfakcja gwarantowana oraz zwrot pieniędzy”, które polega na tym, że przedsiębiorca oferuje produkty, za które można uzyskać pełen zwrot ceny na zwykłe żądanie, bez konieczności odczuwania „niezadowolenia” z produktu.
41.
Warto przypomnieć, że w ramach polityk Unii cel polegający na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony konsumentów uzasadniony jest faktem, że znajdują się oni w słabszej pozycji w stosunku do przedsiębiorców, ponieważ należy ich uznać za gorzej poinformowanych, słabszych gospodarczo i mniej doświadczonych pod względem prawnym od ich kontrahentów (
22
). Ci ostatni są zatem w pełni w stanie zrozumieć ramy normatywne swej działalności skierowanej do konsumentów, a zatem określić zakres zobowiązania handlowego uzupełniającego prawny obowiązek zapewnienia zgodności z umową i wiążącego ich w całym jego zakresie, w odniesieniu do którego to zobowiązania prawodawca Unii w sposób logiczny nie przewidział żadnego środka ochrony na ich rzecz.
42.
W tym względzie uważam, że cel polegający na oszczędzeniu przedsiębiorcy nieproporcjonalnych niedogodności związanych z określonymi sytuacjami, przyjęty przez prawodawcę (
23
) i realizowany przez Trybunał w jego orzecznictwie (
24
), jest bezzasadny w sytuacji, gdy zainteresowany swobodnie i z pełną znajomością rzeczy podejmuje wiążące zobowiązanie wobec konsumenta, po uprzedniej analizie możliwych skutków finansowych tego zobowiązania. Co ciekawe, Trybunał orzekł, że w sytuacji gdy przedsiębiorca wyraźnie zwraca uwagę konsumenta na istnienie gwarancji handlowej producenta w taki sposób, aby uczynić z niej argument sprzedaży lub argument reklamowy, a co za tym idzie – aby wpłynąć na zwiększenie konkurencyjności i atrakcyjności swej oferty względem ofert konkurentów, obowiązek informacyjny, o którym mowa w art. 6 ust. 1 lit. m) dyrektywy 2011/83, powinien znaleźć zastosowanie. Doprecyzował on następnie, że taki obowiązek informacyjny nie może zostać uznany za nieproporcjonalny ciężar dla przedsiębiorcy, ponieważ to przedsiębiorca decyduje, z pełną znajomością rzeczy, o zwróceniu uwagi konsumenta na tę kwestię i o czerpaniu z powyższego korzyści konkurencyjnej (
25
).
43.
W tych okolicznościach wydaje mi się, że wykładnia polegająca na uznaniu, iż zobowiązanie przedsiębiorcy odnoszące się do samego osobistego zadowolenia konsumenta ze sprzedanej rzeczy może być przedmiotem gwarancji handlowej, odpowiada celowi prawa Unii polegającemu na zapewnieniu właściwej równowagi między wysokim poziomem ochrony konsumentów a konkurencyjnością przedsiębiorstw.
W przedmiocie wykładni systemowej
44.
Analiza systemowa potwierdza moim zdaniem proponowaną wykładnię pojęcia gwarancji handlowej. Uwzględnienie w zakresie stosowania tej ostatniej oferty bezterminowego przyjęcia zwrotu sprzedanego towaru i zwrócenia zapłaconej ceny w przypadku niezadowolenia kupującego wydaje się bowiem rozszerzeniem prawa do odstąpienia od umowy przyznanego konsumentowi przez dyrektywę 2011/83.
45.
Artykuł 9 tej dyrektywy przewiduje bowiem, że konsument może skorzystać z tego prawa w określonym terminie bez kar i bez podawania jakichkolwiek powodów. Co się tyczy skutków prawnych odstąpienia od umowy, art. 13 ust. 1 dyrektywy 2011/83 stanowi, że „przedsiębiorca zwraca wszystkie płatności otrzymane od konsumenta, w tym – w przypadku gdy ma to zastosowanie – koszty dostarczenia”, przy czym konsument ponosi bezpośrednie koszty zwrotu towarów, a w szczególnej sytuacji część kosztów dostarczenia (
26
). Z motywu 37 tej dyrektywy wynika, że prawo do odstąpienia od umowy ma na celu ochronę konsumenta w przypadku sprzedaży na odległość, kiedy to „konsument nie jest w stanie zobaczyć towarów przed zawarciem umowy”. Poprzez prawo do odstąpienia zostaje zatem wyrównana niekorzystna dla konsumenta sytuacja związana z zawarciem umowy na odległość na odległość, ponieważ przysługuje mu stosowny termin na zastanowienie się, podczas którego może on obejrzeć i wypróbować zakupiony produkt (
27
).
46.
Przewidziana w oświadczeniu gwarancyjnym lub w stosownej reklamie możliwość zmiany zdania przez konsumenta i zwrotu towaru zakupionego przez Internet, bezterminowo i wyłącznie z powodu niezadowolenia tego konsumenta z produktu, jest po prostu skrajnym rozwinięciem koncepcji prawa do odstąpienia od umowy w wymiarze czasowym.
47.
Mając na względzie całość powyższych rozważań, proponuję, aby Trybunał orzekł, że art. 2 pkt 14 dyrektywy 2011/83 i art. 2 pkt 12 dyrektywy 2019/771 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „gwarancji handlowej”, o którym mowa w tych przepisach, obejmuje bezterminowe zobowiązanie producenta do przyjęcia zwrotu towaru nabytego w ramach umowy sprzedaży na odległość i zwrócenia zapłaconej za niego ceny wyłącznie z powodu niezadowolenia nabywcy z towaru.
48.
Rozwiązanie to, jak mi się wydaje, determinuje też rozwiązanie dotyczące warunków realizacji takiej gwarancji. Sąd odsyłający zastanawia się w tym względzie, czy niezadowolenie konsumenta należy stwierdzić na podstawie obiektywnych okoliczności. Na pytanie to można udzielić jedynie odpowiedzi przeczącej, ponieważ brak spełnienia subiektywnych oczekiwań konsumenta co do nabytego produktu z definicji nie może być przedmiotem obiektywnej weryfikacji, ponieważ sąd nie jest w stanie zapoznać się z intymnymi myślami zainteresowanego. Wystarczające będzie zwykłe oświadczenie konsumenta złożone przy zwrocie towaru.
Wnioski
49.
W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał udzielił Bundesgerichtshof (federalnemu trybunałowi sprawiedliwości, Niemcy) następującej odpowiedzi:
Artykuł 2 pkt 14 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniającej dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylającej dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz art. 2 pkt 12 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/771 z dnia 20 maja 2019 r. w sprawie niektórych aspektów umów sprzedaży towarów, zmieniającej rozporządzenie (UE) 2017/2394 oraz dyrektywę 2009/22/WE i uchylającej dyrektywę 1999/44/WE
należy interpretować w ten sposób, że:
pojęcie „gwarancji handlowej”, o którym mowa w tych przepisach, obejmuje bezterminowe zobowiązanie producenta do przyjęcia zwrotu towaru nabytego w ramach umowy sprzedaży na odległość i zwrócenia zapłaconej za niego ceny wyłącznie z powodu wyrażonego w oświadczeniu niezadowolenia konsumenta z towaru.
(
1
)	Język oryginału: francuski.
(
2
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniająca dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. 2011, L 304, s. 64; sprostowanie Dz.U. 2019, L 270, s. 126).
(
3
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 maja 2019 r. w sprawie niektórych aspektów umów sprzedaży towarów, zmieniająca rozporządzenie (UE) 2017/2394 oraz dyrektywę 2009/22/WE i uchylająca dyrektywę 1999/44/WE (Dz.U. 2019, L 136, s. 28; sprostowanie Dz.U. 2019, L 305, s. 63).
(
4
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 maja 1999 r. w sprawie niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji (Dz.U. 1999, L 171, s. 12).
(
5
)	Dyrektywa 1999/44 miała zastosowanie do wszystkich umów sprzedaży towarów konsumpcyjnych, w tym umów sprzedaży na odległość, jak wyraźnie wskazano w motywie 4 in fine tej dyrektywy.
(
6
)	Zobacz motyw 21 dyrektywy 1999/44.
(
7
)	We wniosku z dnia 8 października 2008 r., który doprowadził do przyjęcia dyrektywy 2011/83 [COM(2008) 614 wersja ostateczna], Komisja zaproponowała zastąpienie czterech dyrektyw, w tym dyrektywy 1999/44, „jednym instrumentem horyzontalnym” opartym na pełnej harmonizacji w dziedzinie ochrony konsumentów. Rada podejście to odrzuciła. Ostatecznie z motywu 63 i art. 33 dyrektywy 2011/83 wynika, że jedyną zmianą w dyrektywie 1999/44 było dodanie do niej art. 8a, zobowiązującego państwa członkowskie do informowania Komisji o przyjęciu surowszych przepisów krajowych w zakresie ochrony konsumentów w niektórych dziedzinach.
(
8
)	Zobacz art. 28 i 33 dyrektywy 2011/83.
(
9
)	Jest bezsporne, że zakupu rozpatrywanych towarów dokonano przez Internet w przedsiębiorstwie Outdoor‑Works za pośrednictwem „tajemniczej” klientki działającej na zlecenie BB Sport. Zgodnie zaś z orzecznictwem Trybunału „przedsiębiorcą” w rozumieniu art. 2 pkt 2 dyrektywy 2011/83 jest nie tylko osoba fizyczna lub prawna działająca w celach związanych z jej działalnością handlową, gospodarczą, rzemieślniczą lub wykonywaniem wolnego zawodu w związku z umowami objętymi zakresem tej dyrektywy, lecz również osoba fizyczna lub prawna działająca w charakterze pośrednika, w imieniu lub na rzecz tego przedsiębiorcy, przy czym zarówno owego pośrednika, jak i głównego przedsiębiorcę można uznać za „przedsiębiorców” w rozumieniu tego przepisu, bez konieczności stwierdzenia w tym celu występowania podwójnego świadczenia usług [wyrok z dnia 24 lutego 2022 r., Tiketa (C‑536/20, EU:C:2022:112, pkt 36)]. Pragnę jednak zauważyć, że przedmiotem postępowania głównego jest powództwo o zaniechanie nieuczciwej praktyki handlowej przypisywanej LACD oraz że dla celów rozstrzygnięcia sporu sąd odsyłający, do którego należy ocena, w świetle konkretnych okoliczności każdej sprawy, zarówno niezbędności orzeczenia prejudycjalnego do wydania wyroku, jak i znaczenia dla sprawy pytań skierowanych do Trybunału, zwraca się do Trybunału z pytaniem, co w zakresie zobowiązań producenta może stanowić gwarancję handlową w rozumieniu dyrektywy 2011/83. Biorąc pod uwagę domniemanie istotności, z którego korzystają pytania prejudycjalne przedkładane przez sądy krajowe – o ile nie jest oczywiste, że wnioskowana wykładnia przepisów prawa Unii, o które chodzi w pytaniach, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym bądź przedmiotem sporu rozpoznawanego w postępowaniu głównym – należy odpowiedzieć na pytania zadane przez sąd odsyłający.
(
10
)	Zobacz motywy 5 i 7 dyrektywy 2011/83, motyw 6 dyrektywy 2019/771, a także wyrok z dnia 13 września 2018 r., Starman (C‑332/17, EU:C:2018:721, pkt 27).
(
11
)	Chociaż w wyroku z dnia 5 maja 2022 r., Victorinox (C‑179/21, EU:C:2022:353), Trybunał dokonał wykładni art. 6 ust. 1 lit. m) dyrektywy 2011/83 w związku z art. 6 ust. 2 tiret drugie dyrektywy 1999/44, to postąpił tak w odpowiedzi na konkretne pytanie sądu odsyłającego dotyczące nie tyle kwalifikacji oświadczenia producenta jako „gwarancji handlowej”, co ewentualnej tożsamości informacji, które zgodnie z pierwszym przepisem należy przekazać konsumentowi w przedmiocie warunków dotyczących tej gwarancji, z informacjami, o których mowa w drugim z tych przepisów. W każdym razie zastosowanie zasady lex posterior derogat legi priori i fakt istnienia niepodzielnej całości, na którą składają się art. 2 pkt 14 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 2011/83, sprawiają, że wykładnia łączna z właściwymi przepisami dyrektywy 1999/44 jest moim zdaniem bezprzedmiotowa.
(
12
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 14 stycznia 2010 r., Plus Warenhandelsgesellschaft (C‑304/08, EU:C:2010:12, pkt 29–32).
(
13
)	Pierwsze pytanie prejudycjalne odnosi się do pojęcia „gwaranta”, które obejmuje bardziej sugestywne – moim zdaniem – pojęcie „producenta”, odpowiadające sytuacji LACD. Wydaje mi się, że z punktu widzenia zrozumiałości niniejszej opinii lepiej posługiwać się tym ostatnim wyrażeniem, jak również pojęciem „przedsiębiorcy” w kontraście do pojęcia „konsumenta”. Ponadto w wyroku z dnia 5 maja 2022 r., Victorinox (C‑179/21, EU:C:2022:353, pkt 35, 36), Trybunał wyjaśnił, że kiedy producent sprzedaje konsumentowi, bezpośrednio lub za pośrednictwem innej osoby działającej w jego imieniu i na jego rachunek, wytwarzaną przez siebie rzecz, należy go uważać za „przedsiębiorcę” w rozumieniu art. 2 pkt 2 dyrektywy 2011/83. Co za tym idzie – udzielana przez niego gwarancja handlowa bezsprzecznie odpowiada „zobowiązaniu przedsiębiorcy” w rozumieniu art. 2 pkt 14 tej dyrektywy, a nie zobowiązaniu „producenta” w rozumieniu tego przepisu. Ten ostatni przepis odnosi się do sytuacji, w której przedsiębiorca i producent są dwiema różnymi osobami.
(
14
)	Oświadczenie LACD przedstawione we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wskazuje jedynie na ewentualne przyjęcie zwrotu nabytego towaru bez wyraźnej wzmianki dotyczącej zwrócenia zapłaconej ceny, co wydaje się co najmniej nietypowe i sprzeczne z charakterem gwarancji handlowej, która jest udzielana w celu „zwrotu zapłaconej ceny lub wymiany towarów [albo] ich naprawy”. Analiza uwag LACD eliminuje jednak wszelkie niejasności, ponieważ wskazano w nich, że „nie ma żadnych wątpliwości, iż klient może w każdej chwili zwrócić koszulkę albo handlowcowi, albo LACD, i że tam, gdzie dokonał zwrotu towaru, otrzyma zwrot ceny zakupu”.
(
15
)	Wyrok z dnia 14 lipca 2016 r., VerbandSozialer Wettbewerb (C‑19/15, EU:C:2016:563, pkt 23).
(
16
)	Wyrok z dnia 7 kwietnia 2022 r., Fuhrmann-2 (C‑249/21, EU:C:2022:269, pkt 21).
(
17
)	Wyrok z dnia 13 września 2018 r., Wind Tre i Vodafone Italia (C‑54/17 i C‑55/17, EU:C:2018:710, pkt 46).
(
18
)	Wyrok z dnia 23 stycznia 2019 r., Walbusch Walter Busch (C‑430/17, EU:C:2019:47, pkt 36, 42).
(
19
)	Zobacz wyrok z dnia 21 stycznia 2016 r., Viiniverla (C‑75/15, EU:C:2016:35, pkt 25).
(
20
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniająca dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych) (Dz.U. 2005, L 149, s. 22).
(
21
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 7 kwietnia 2022 r., Fuhrmann‑2 (C‑249/21, EU:C:2022:269, pkt 31).
(
22
)	Wyrok z dnia 14 maja 2020 r., NK (Projekt domu jednorodzinnego) (C‑208/19, EU:C:2020:382, pkt 39).
(
23
)	Zobacz art. 3 ust. 3 akapit drugi dyrektywy 1999/44 i art. 13 ust. 2 i 3 dyrektywy 2019/771.
(
24
)	Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 16 czerwca 2011 r., Gebr. Weber i Putz (C‑65/09 i C‑87/09, EU:C:2011:396, pkt 58, 73); z dnia 23 maja 2019 r., Fülla (C‑52/18, EU:C:2019:447, pkt 52–54); z dnia 12 marca 2020 r., Verbraucherzentrale Berlin (C‑583/18, EU:C:2020:199, pkt 31, 36).
(
25
)	Wyrok z dnia 5 maja 2022 r., Victorinox (C‑179/21, EU:C:2022:353, pkt 45, 46).
(
26
)	Artykuł 9 dyrektywy 2011/83, który odsyła do art. 13 ust. 2 i art. 14 tej dyrektywy.
(
27
)	Zobacz analogicznie wyrok z dnia 3 września 2009 r., Messner (C‑489/07, EU:C:2009:502, pkt 20) w odniesieniu do dyrektywy 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 maja 1997 r. w sprawie ochrony konsumentów w przypadku umów zawieranych na odległość (Dz.U. 1997, L 144, s. 19).