62021TJ0486_RES
Zaak T‑486/21
OE
tegen
Europese Commissie
Arrest van het Gerecht (Vierde kamer) van 7 september 2022
„Openbare dienst – Ambtenaren – Telewerk – Verzoek tot vergoeding van de kosten voor telefonie en internetaansluiting – Afwijzing van het verzoek – Exceptie van onwettigheid – Gedeeltelijke niet-ontvankelijkheid – Artikel 71 van bijlage VII bij het Statuut – Zorgplicht – Beginsel van gelijke behandeling en non-discriminatie – Recht op eerbiediging van het privéleven”
Gerechtelijke procedure – Interventie – Exceptie van niet-ontvankelijkheid niet door verweerster opgeworpen – Niet-ontvankelijkheid – Tot de openbare orde behorende middelen van niet-ontvankelijkheid – Ambtshalve onderzoek door de rechter
(Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, art. 129 en 142, leden 1 en 3)
(zie punten 28‑31)
Beroepen van ambtenaren – Middel inzake schending van het beginsel van gelijke behandeling – Bewijslast – Omkering van de bewijslast – Voorwaarden
(Ambtenarenstatuut, art. 1 quinquies, lid 5)
(zie punten 40‑45, 99)
Beroepen van ambtenaren – Exceptie van onwettigheid – Incident – Beroep op een in het principale beroep primair aangevoerde exceptie – Ontvankelijkheid
(Art. 277 VWEU)
(zie punt 52)
Ambtenaren – Vergoeding van kosten – Omvang – Beroepskosten die voortvloeien uit een telewerkregeling die is opgelegd om het hoofd te bieden aan de COVID‑19-pandemie – Uitgesloten – Verplichting van de wetgever van de Unie om te voorzien in de vergoeding van deze kosten – Geen –Autonomie van de instellingen om verschillende vergoedingsmaatregelen voor hun ambtenaren vast te stellen
(Ambtenarenstatuut, art. 71 en bijlage VII)
(zie punten 55‑63, 65, 67‑72)
Ambtenaren – Zorgplicht van de administratie – Omvang – Rechterlijke toetsing – Grenzen
(zie punten 75‑80)
Beroepen van ambtenaren – Middelen – Middel inzake schending van het beginsel van gelijke behandeling – Beroep op een vermeende discriminatie wegens verschillen tussen de maatregelen die de instellingen hebben genomen in het kader van de telewerkregeling die is opgelegd om het hoofd te bieden aan de COVID-19-pandemie – Afwijzing
(Ambtenarenstatuut, art. 90 en 91)
(zie punten 105‑107)
Ambtenaren – Vergoeding van kosten – Beroepskosten die voortvloeien uit een telewerkregeling die is opgelegd om het hoofd te bieden aan de COVID-19-pandemie – Besluit tot afwijzing van een verzoek om een internetaansluiting teneinde tegemoet te komen aan deze kosten – Schending van het recht op eerbiediging van het privéleven en van het familie‑ en gezinsleven – Beoordelingscriteria
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 7 en 52, lid 1)
(zie punten 109‑111)
Ambtenaren – Niet-contractuele aansprakelijkheid van de instellingen – Voorwaarden – Schade – Bewijslast
(zie punten 121‑124)
Samenvatting
Op 17 maart 2020 zijn alle inwoners van België in lockdown gegaan wegens de COVID‑19-pandemie.
Verzoekster, op het moment van de feiten ambtenaar bij de Europese Commissie, was dus – zoals bijna alle personeelsleden van deze instelling – verplicht om vanaf die datum te telewerken.
Zij was van mening dat de extra telefoon‑ en internetkosten die zij in september en oktober 2020 had gemaakt, het gevolg waren van de door de Commissie vastgestelde telewerkregeling en vroeg daarom in wezen om vergoeding van deze kosten en verkrijging van een internetaansluiting voor beroepsdoeleinden.
Bij besluit van 18 december 2020 (hierna: „bestreden besluit”) heeft het Bureau voor infrastructuur en logistiek te Brussel (OIB) van de Commissie dit verzoek afgewezen op grond dat internet‑ en telefoonkosten niet onder de regels voor de vergoeding van de kosten voor thuiskantooruitrusting vielen.
Nadat verzoeksters klacht tegen het bestreden besluit was afgewezen, heeft zij bij het Gerecht beroep tot nietigverklaring ingesteld.
In zijn arrest verwerpt het Gerecht het beroep en spreekt het zich voor het eerst uit over de vraag of de kosten die de ambtenaren en andere personeelsleden van de Unie hebben gemaakt in het kader van de telewerkregeling die is opgelegd ter bestrijding van de COVID‑19-pandemie, eventueel moeten worden vergoed.
Beoordeling door het Gerecht
Het Gerecht onderzoekt eerst de exceptie van onwettigheid die verzoekster heeft opgeworpen tegen artikel 71 van het Statuut van de ambtenaren van de Europese Unie (hierna: „Statuut”) en bijlage VII daarbij. Dat artikel voorziet in het recht op vergoeding van de beroepskosten die een ambtenaar heeft gemaakt onder de in die bijlage vastgestelde voorwaarden.
Bij de beoordeling van de ontvankelijkheid van deze exceptie gaat het Gerecht dieper in op het eerste middel van niet-ontvankelijkheid inzake de onnauwkeurigheid van de exceptie. Het verklaart verzoeksters eerste argument – namelijk dat deze twee bepalingen niet zijn aangepast aan de omstandigheden van de COVID‑19-pandemie – weliswaar ontvankelijk, maar niet het tweede argument – namelijk dat ambtenaren ongelijk worden behandeld.
Zo brengt het Gerecht in herinnering dat het gelijkheidsbeginsel vereist dat vergelijkbare situaties niet verschillend en verschillende situaties niet gelijk worden behandeld, tenzij een dergelijk verschil objectief gerechtvaardigd is. Voorts wordt dit beginsel, in het geval van statutaire regels en gelet op de ruime discretionaire bevoegdheid waarover de Uniewetgever daartoe beschikt, slechts geschonden wanneer de wetgever een onderscheid maakt dat willekeurig of kennelijk niet toereikend is om het doel van de betrokken regelgeving te bereiken. Het staat dus in beginsel aan de verzoekende partij om te bewijzen dat zij anders is behandeld dan andere personen die zich in een vergelijkbare situatie bevinden, en dat dit onderscheid willekeurig of kennelijk niet toereikend is. In casu heeft verzoekster echter niet aangegeven welke financiële voordelen zij bedoelt, noch welke categorieën ambtenaren moeten worden vergeleken, noch waaruit zou blijken dat het gestelde onderscheid willekeurig of kennelijk niet toereikend is.
Aan deze gevolgtrekking wordt niet afgedaan door een beroep op artikel 1 quinquies, lid 5, van het Statuut, dat de verdeling van de bewijslast zo regelt dat de instelling dient te bewijzen dat het beginsel van gelijke behandeling niet is geschonden indien een ambtenaar die zich door de niet-inachtneming van dit beginsel benadeeld acht, feiten aanbrengt op grond waarvan kan worden aangenomen dat er discriminatie heeft plaatsgevonden. Deze bepaling ziet namelijk op schending van het gelijkheidsbeginsel als gevolg van de toepassing van het Statuut en is niet van toepassing wanneer de gestelde schending voortvloeit uit het Statuut zelf.
Het Gerecht wijst het tweede middel van niet-ontvankelijkheid – namelijk dat wordt voorbijgegaan aan het incidentele karakter van excepties van onwettigheid – af en verklaart dat dit karakter niet verhindert dat deze exceptie in een beroep primair wordt opgeworpen, terwijl de andere middelen slechts subsidiair worden aangevoerd.
Het Gerecht stelt echter vast dat deze exceptie van onwettigheid ten gronde moet worden afgewezen. Zo merkt het op dat de Uniewetgever de COVID‑19-pandemie en de noodzaak om een telewerkregeling te organiseren om daaraan het hoofd te bieden, niet had kunnen voorzien toen hij het Statuut voor het laatst inhoudelijk wijzigde in 2013 (
1
). Niettemin heeft elke wetgever de plicht om, enerzijds, te controleren of de door hem opgelegde voorschriften nog wel beantwoorden aan de vereisten waarvoor zij zijn ontwikkeld en, anderzijds, de voorschriften die niet meer passen in de nieuwe context waarbinnen zij effect moeten sorteren, te wijzigen. De wetgever beschikt evenwel over een ruime beoordelingsvrijheid bij deze controle, alsook om, indien nodig, het Statuut aan te passen.
Verzoekster voert echter geen enkel argument aan noch afdoende bewijzen waaruit, gelet op deze ruime beoordelingsvrijheid, duidelijk blijkt dat artikel 71 van het Statuut en bijlage VII daarbij kennelijk ongeschikt zijn of dat de wetgever eventueel verplicht was om deze te wijzigen. Zelfs in de veronderstelling dat de in het kader van een telewerkregeling gemaakte beroepskosten zouden moeten worden vergoed, moet bovendien rekening worden gehouden met de complexiteit van de procedure voor de wijziging van het Statuut, de lange tijd die nodig is voor de daaropvolgende verbetering van de regelgeving en de context van de restrictieve noodmaatregelen om het hoofd te bieden aan de COVID‑19-pandemie op de datum waarop het bestreden besluit is vastgesteld. Gelet op deze overwegingen kan de instellingen van de Unie niet worden verweten dat zij het Statuut niet tijdens die pandemie hebben gewijzigd, des te minder daar die instellingen noodmaatregelen hebben getroffen.
Met betrekking tot het subsidiair aangevoerde middel waarmee wordt gesteld dat artikel 71 van het Statuut is geschonden omdat deze bepaling volgens het besluit tot afwijzing van de klacht niet voorziet in de vergoeding van internet‑ en telefoonkosten, merkt het Gerecht op dat dit artikel inderdaad beoogt te voorkomen dat de ambtenaar de kosten in verband met de uitoefening van zijn functie zelf moet dragen, maar dat de kosten alleen kunnen worden vergoed overeenkomstig het bepaalde in bijlage VII bij het Statuut. Deze bijlage bevat een uitputtende opsomming van de financiële uitkeringen die als vergoeding kunnen worden toegekend. Anders dan verzoekster stelt, zijn bovendien noch het besluit van het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) van 9 juni 2021 – waarbij aan het personeel van dat comité een maandelijkse vergoeding wordt toegekend ter dekking van de kosten van telewerk – noch de door de Commissie vastgestelde richtsnoeren voor telewerk tijdens de COVID‑19-pandemie – die onder voorwaarden voorzien in de vergoeding van de kosten in verband met de aankoop van thuiskantooruitrusting – in strijd met het limitatieve karakter van deze bepalingen. Het beginsel van uniciteit van de openbare dienst houdt weliswaar in dat alle ambtenaren en personeelsleden van de Unie aan één enkel Statuut zijn onderworpen en dat het Statuut en bijlage VII daarbij op dezelfde wijze op hen moeten worden toegepast, maar betekent niet dat de instellingen de beoordelingsvrijheid die hun door het Statuut wordt toegekend, op dezelfde wijze moeten gebruiken. De autonomie die de instellingen als werkgever bij het beheer van hun personeel genieten, kan juist een geldige rechtvaardiging zijn voor de verschillen tussen de beperkte maatregelen die zij hebben genomen om te voorkomen dat hun personeelsleden zelf de kosten moeten dragen die zij bij de uitoefening van hun functie in het kader van telewerk maken. Deze overweging dringt zich des te meer op daar deze maatregelen met spoed moesten worden getroffen gelet op de uitzonderlijke omstandigheden in verband met de verplichte algemene telewerkregeling die door de lidstaten was opgelegd om het hoofd te bieden aan de COVID‑19-pandemie.
Met betrekking tot het middel inzake schending van het non-discriminatiebeginsel wegens de gunstiger behandeling van ambtenaren en personeelsleden van het EESC, is het Gerecht van oordeel dat de door de Commissie vastgestelde richtsnoeren voor telewerk en het besluit van het EESC van 9 juni 2021 de uitdrukking vormen van het beginsel van autonomie voor wat betreft de wijze waarop zij hun ambtenaren in de uitzonderlijke situatie van de COVID‑19-pandemie hebben behandeld, zodat de verschillen tussen de maatregelen van de instellingen, organen en instanties niet kunnen worden aangevoerd ter ondersteuning van een middel inzake schending van het beginsel van gelijke behandeling.
Wat betreft het middel inzake schending van het recht op eerbiediging van het privéleven zoals dat is neergelegd in artikel 7 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, merkt het Gerecht op dat de vraag of er al dan niet sprake is van een beperking van dit recht moet worden beoordeeld in het licht van de concrete gevolgen ervan voor de betrokkene en dat er geen sprake kan zijn van inmenging in de uitoefening van een recht wanneer de verhouding tussen dat recht en de betrokken maatregel, zoals in casu, te indirect of te willekeurig is om in aanmerking te worden genomen. In zoverre betoogt verzoekster enkel, zonder enig bewijs aan te dragen, dat het contract dat zij met haar internetprovider had gesloten bepaalde dat de internettoegang uitsluitend bestemd was voor eigen of privégebruik en dat dit verbod onvermijdelijk gevolgen zou hebben voor haar recht op eerbiediging van haar privéleven en haar woning.
Ten slotte wijst het Gerecht de vordering tot vergoeding van de immateriële schade die verzoekster zou hebben geleden af, aangezien er onvoldoende bewijs is voor het bestaan of de omvang van de door haar gestelde schade.
(
1
)	Verordening (EU, Euratom) nr. 1023/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 22 oktober 2013 tot wijziging van het Statuut van de ambtenaren van de Europese Unie en de regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden van de Europese Unie (PB 2013, L 287, blz. 15).