Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla)
26 ta’ Frar 2026 (*)
“Appell – Kompetizzjoni – Akkordji – Suq tat-trasport tal-merkanzija bl-ajru – Deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea li tikkonstata ksur tal-Artikolu 101 TFUE, tal-Artikolu 53 tal-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea u tal-Artikolu 8 tal-Ftehim bejn il-Komunità Ewropea u l-Konfederazzjoni Svizzera dwar it-trasport bl-ajru – Koordinazzjoni tal-elementi tal-prezz tas-servizzi ta’ trasport tal-merkanzija bl-ajru (sovrataxxa tal-fjuwil, sovrataxxa tas-sigurtà u rifjut li jitħallsu kummissjonijiet fuq is-sovrataxxi) – Ksur uniku u kontinwu – Nuqqas ta’ prova tal-għarfien, minn parteċipant, ta’ żewġ komponenti tal-ksur – Annullament parzjali jew sħiħ tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni – Kompetenza territorjali tal-Kummissjoni – Konstatazzjoni ta’ akkordju ‘dinji’”
Fil-Kawża C‑375/22 P,
li għandha bħala suġġett appell skont l-Artikolu 56 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, ippreżentat fid‑9 ta’ Ġunju 2022,
Latam Airlines Group SA, stabbilita f’Santiago (Iċ-Ċilì),
Lan Cargo SA, stabbilita f’Santiago,
irrappreżentati minn O. Geiss, Rechtsanwalt, B. Hartnett, avocat, u W. Sparks, advocaat,
appellanti,
il-parti l-oħra fil-kawża li hija:
Il-Kummissjoni Ewropea, irrappreżentata minn P. Caro de Sousa u A. Dawes, bħala aġenti, assistiti minn G. Peretz, KC,
konvenuta fl-ewwel istanza,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla),
komposta minn I. Jarukaitis (Relatur), President tar-Raba’ Awla, li qiegħed jaġixxi bħala President tal-Ħames Awla, E. Regan u D. Gratsias, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: A. Rantos,
Reġistratur: R. Stefanova-Kamisheva, amministratriċi,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal‑10 ta’ April 2024,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal‑5 ta’ Settembru 2024,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        Permezz tal-appell tagħhom, Latam Airlines Group SA (iktar ’il quddiem “Latam Airlines”) u Lan Cargo SA qegħdin jitolbu l-annullament tas-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea tat‑30 ta’ Marzu 2022, Latam Airlines Group u Lan Cargo vs Il‑Kummissjoni (T‑344/17, iktar ’il quddiem is-“sentenza appellata”, EU:T:2022:185), li permezz tagħha l-imsemmija qorti ċaħdet ir-rikors tagħhom intiż, prinċipalment, biex tiġi annullata d-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C (2017) 1742 final tas‑17 ta’ Marzu 2017 li tirrigwarda proċediment skont l-Artikolu 101 TFUE, l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE u l-Artikolu 8 tal-Ftehim bejn il-Komunità Ewropea u l-Konfederazzjoni Svizzera dwar it-Trasport bl-Ajru (Każ AT.39258 – Trasport bl-ajru) (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni kontenzjuża”), sa fejn tikkonċernahom u għat-tħassir tal-multa li ġiet imposta fuqhom minn din id-deċiżjoni
jew għat-tnaqqis tal-ammont tagħha.
Il-kuntest ġuridiku
Il-Ftehim dwar it-Trasport bl-Ajru KE-Svizzera
2        Il-Ftehim bejn il-Komunità Ewropea u l-Konfederazzjoni Svizzera dwar it-Trasport bl-Ajru, iffirmat fil-Lussemburgu fil‑21 ta’ Ġunju 1999 u approvat f’isem il-Komunità Ewropea permezz tad-Deċiżjoni 2002/309/KE, Euratom tal-Kunsill u tal-Kummissjoni dwar il-ftehim dwar kooperazzjoni xjentifika u teknoloġika, ta’ l‑4 ta’ April 2002 dwar il-konklużjoni tas-seba’ Ftehim[iet] mal-Konfederazzjoni Svizzera (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 41, p. 89, rettifika fil-ĠU 2015, L 210, p. 38) (iktar ’il quddiem il-“Ftehim dwar it-Trasport bl-Ajru KE‑Svizzera”) daħal fis-seħħ fl‑1 ta’ Ġunju 2002. L-Artikoli 8 u 9 ta’ dan il-ftehim jikkorrispondu, mutatis mutandis, għall-Artikoli 101 u 102 TFUE, rispettivament.
3        Skont l-Artikolu 11 tal-imsemmi ftehim:
“1.      Id-disposizzjonijiet ta’ l-Artikoli 8 u 9 għandhom jiġu applikati [...] mill-istituzzjonijiet Komunitarji skond il-leġislazzjoni Komunitarja hekk kif iddikjarata fl-Anness ta’ dan il-Ftehim, waqt li tingħata kull konsiderazzjoni lill-bżonn ta’ koperazzjoni mill-qrib bejn l-istituzzjonijiet Komunitarji u l-awtoritajiet Svizzeri.
2.      L-awtoritajiet Svizzeri għandhom jiddeċiedu, skond id-disposizzjonijiet ta’ l-Artikoli 8 u 9, dwar l-ammissibilità ta’ kull ftehim, deċiżjoni u prattika [...] li jolqtu rotot bejn l-Isvizzera u pajjiżi terzi. ”
4        Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003 tas‑16 ta’ Diċembru 2002 fuq l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli [101] u [102 TFUE] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2, p. 205) sar applikabbli taħt l-istess ftehim, b’effett mill‑5 ta’ Diċembru 2007, permezz tad-Deċiżjoni Nru 1/2007 tal-Kumitat konġunt Komunità/Żvizzera għat-Trasport bl-Ajru stabbiliti mill-Ftehim bejn il-Komunità Ewropea u l-Konfederazzjoni Żvizzera dwar it-Trasport bl-Ajru tal‑5 ta’ Diċembru 2007, li tissostitwixxi l-Anness għall-Ftehim bejn il-Komunità Ewropea u l-Konfederazzjoni Żvizzera dwar it-Trasport bl-Ajru (ĠU 2008, L 34, p. 19). F’din id-data, huwa ssostitwixxa r-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 3975/87 tal‑14 ta’ Diċembru 1987 li jistabbilixxi l-proċedura għall-applikazzjoni tar-Regoli dwar il-kompetizzjoni għall-impriżi fis-settur tat-trasport bl-ajru (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 1, p. 262), li kien jinsab fl-Anness tal-Ftehim dwar it-Trasport bl-Ajru KE‑Svizzera sa mid-dħul fis-seħħ tiegħu.
It-Trattat FUE
5        L-Artikolu 101(1) TFUE jipprovdi:
“Is-segwenti għandhom ikunu inkompatibbli mas-suq intern u għandhom ikunu projbiti: l-akkordji kollha bejn impriżi, id-deċiżjonijiet kollha ta’ deċiżjonijiet assoċjazzjonijiet bejn impriżi u l-prattiċi kollha miftiehma li jistgħu jolqtu l-kummerċ bejn l-Istati Membri u li jkollhom bħala għan jew riżultat tagħhom il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni fi ħdan is-suq intern, partikolarment dawk li jinvolvu:
a)      l-iffissar dirett jew indirett tal-prezzijiet ta’ l-akkwist jew tal-bejgħ, jew ta’ kondizzjonijiet oħra tan-negozju,
b)      il-limitazzjoni jew kontroll tal-produzzjoni, tas-swieq, ta’ l-iżvilupp tekniku jew ta’ l-investiment,
c)      it-taqsim tas-swieq jew it-taqsim ta’ fonti ta’ provvista,
[...] ”
Il-Ftehim ŻEE
6        L-Artikolu 53 tal-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea tat‑2 ta’ Mejju 1992 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 52, p. 3, iktar ’il quddiem il-“Ftehim ŻEE”) jikkorrispondi, mutatis mutandis, għall-Artikolu 101 TFUE.
7        Ir-Regolament Nru 1/2003, kif emendat bir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 411/2004 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 8, p. 17), ġie integrat fil-Ftehim ŻEE permezz, minn naħa, tad-Deċiżjoni tal-Kumitat Konġunt taż-ŻEE Nru 130/2004 tal‑24 ta’ Settembru 2004 li temenda l-Anness XIV (Kompetizzjoni), il-Protokoll 21 (dwar l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni li japplikaw għall-impriżi) u l-Protokoll 23 (dwar il-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet ta’ sorveljanza) tal-Ftehim ŻEE (ĠU 2005, L 64, p. 57), li daħlet fis-seħħ fid‑19 ta’ Mejju 2005, kif ukoll, min-naħa l-oħra, tad-Deċiżjoni tal-Kumitat Konġunt taż-ŻEE Nru 40/2005 tal‑11 ta’ Marzu 2005 li temenda l-Anness XIII (Trasport) u l-Protokoll 21 (dwar l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni li japplikaw għall-impriżi) tal-Ftehim ŻEE (ĠU 2005, L 198, p. 38), li daħlet fis-seħħ fl-istess jum.
Ir-Regolament Nru 1/2003
8        L-Artikolu 16 tar-Regolament Nru 1/2003 jipprovdi fil-paragrafu 1 tiegħu
“Meta il-qrati nazzjonali jideċiedu fuq ftehim, deċiżjonijiet jew prattiċi taħt l-Artikolu [101] jew l-Artikolu [102] tat-Trattat li huma diġa suġġetti għad-deċiżjoni tal-Kummissjoni [Ewropea], huma ma jieħdux id-deċiżjonijiet li jmorru kontra id-deċiżjoni adottata mil-Kummissjoni. Huma jridu jevitaw li jieħdu deċiżjonijiet li huma f’kunflitt ma deċiżjoni kontemplata mil-Kummissjoni fil-proċeduri li jniżjat. Għal dak l-effet, il-qrati nazzjonali jistgħu jagħmlu stima jekk huwiex neċessarju li jpoġġu dawn il-proċeduri. Dan l-obligu hu mingħajr preġudizzju għad-drittijiet u l-obligazzjonijiet taħt l-Artikolu [267 TFUE]. ”
9        L-Artikolu 23 ta’ dan ir-regolament jipprevedi fil-paragrafi 2 u 3 tiegħu:
“2.      Il-Kummissjoni tista’ b’deċiżjoni timponi multi fuq l-impriża u l-assoċjazzjoni tal-impriża meta, jew b’intenżjoni jew b’negligenza:
a)      jiksru l-Artikolu [101 jew 102 TFUE]; jew
[...]
Għal kull impriża u assoċjazzjoni ta’ l-impriża li qed jipparteċipaw fil-ksur, il-multi mhux ser jaqbżu l-10 % tat-total ta’ valur tal-bejgħ fis-sena kmmerċjali preċedenti.
[...]
3.      Fit-twaħħil ta’ l-ammont li jrid jiġi mmultat, rigward irrid jingħata lejn il-gravità u it-tul tal-ksur. ”
10      L-Artikolu 32(ċ) tar-Regolament Nru 1/2003 kien jipprevedi li dan ir-regolament ma kienx japplika għal “trasport bl-ajru bejn ajrupoprti tal-Komunità u terzi pajjiżi”.
11      Din id-dispożizzjoni tħassret, b’effett mill‑1 ta’ Mejju 2004, permezz tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 411/2004.
Il-fatti li wasslu għall-kawża u d-Deċiżjoni kontenzjuża
12      Il-fatti li wasslu għall-kawża u d-Deċiżjoni kontenzjuża, kif tfissru fil-punti 1 sa 61 tas-sentenza appellata, jistgħu, għall-finijiet ta’ din il-proċedura, jinġabru bil-mod kif ġej.
13      Latam Airlines hija l-kumpanija omm ta’ Lan Cargo. Din tal-aħħar topera fis-suq tas-servizzi ta’ trasport tal-merkanzija bl-ajru.
14      Fis-settur tat-trasport tal-merkanzija, kumpanniji tal-ajru jiżguraw it-trasport tal-merkanzija bl-ajru (iktar ’il quddiem it-“trasportaturi”). Bħala regola ġenerali, it-trasportaturi jipprovdu servizzi ta’ trasport tal-merkanzija lill-ispedizjoniera, li jieħdu ħsieb it-trasport ta’ din il-merkanzija f’isem l-ispedituri. Bħala korrispettiv, dawn l-ispedizjoniera jħallsu lit-trasportaturi prezz li huwa magħmul minn tariffi kkalkolati għal kull kilogramma u wkoll minn diversi sovrataxxi.
Il-proċedura amministrattiva
15      Fis‑7 ta’ Diċembru 2005, il-Kummissjoni rċeviet, taħt l-Avviż tagħha dwar l-immunità minn multi u it-tnaqqis fl-ammont tagħha f’każijiet ta’ akkordji (ĠU 2002, C 45, p. 3), applikazzjoni għal immunità ppreżentata minn Deutsche Lufthansa AG u minn tnejn mis-sussidjarji tagħha, Lufthansa Cargo AG u Swiss International Air Lines AG. Skont din l-applikazzjoni, kienu jeżistu kuntatti antikompetittivi bejn diversi trasportaturi, li kienu jikkonċernaw elementi tal-prezz tas-servizzi pprovduti fis-suq tat-trasport tal-merkanzija bl-ajru, jiġifieri l-introduzzjoni ta’ sovrataxxi tal-“fjuwil” u tas-“sigurtà”, kif ukoll ir-rifjut ta’ dawn it-trasportaturi li jħallsu lill-ispedizjoniera kummissjoni fuq is-sovrataxxi (iktar ’il quddiem, ir-“rifjut li jitħallsu kummissjonijiet”).
16      Fl‑14 u fil‑15 ta’ Frar 2006, il-Kummissjoni għamlet spezzjonijiet għal għarrieda fil-bini ta’ diversi trasportaturi.
17      Wara dawn l-ispezzjonijiet, diversi trasportaturi, fosthom Latam Airlines u Lan Cargo, ippreżentaw applikazzjoni għal immunità taħt l-Avviż dwar l-immunità minn multi u t-tnaqqis fl-ammont tagħhom f’każijiet ta’ akkordji, imsemmi fil-punt 15 ta’ din is-sentenza.
18      Fid‑19 ta’ Diċembru 2007, il-Kummissjoni bagħtet dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet lil 27 trasportatur, fosthom Latam Airlines u Lan Cargo, li sussegwentement ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. Saret seduta mit‑30 ta’ Ġunju sal‑4 ta’ Lulju 2008.
Id-Deċiżjoni inizjali
19      Fid‑9 ta’ Novembru 2010, il-Kummissjoni adottat id-Deċiżjoni C(2010) 7694 finali li tirrigwarda proċedura skont l-Artikolu 101 [TFUE], l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE u l-Artikolu 8 tal-Ftehim bejn il-Komunità Ewropea u l-Konfederazzjoni Svizzera dwar it-trasport bl-ajru (Każ C.39258 – Trasport tal-merkanzija bl-ajru) (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni inizjali”). Din id-deċiżjoni kienet indirizzata lil 21 trasportatur, fosthom Latam Airlines u Lan Cargo.
20      L-imsemmija deċiżjoni spjegat, fil-motivi tagħha, li t-trasportaturi inkriminati kienu kkoordinaw l-aġir tagħhom fir-rigward tat-tarifikazzjoni għall-provvista ta’ servizzi ta’ trasport tal-merkanzija, billi ftehmu fuq is-sovrataxxa tal-fjuwil u fuq is-sovrataxxa tas-sigurtà u rrifjutaw li jħallsu kummissjonijiet, u kienu, b’dan il-mod, ipparteċipaw fi ksur uniku u kontinwu tal-Artikolu 101 TFUE, tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE u tal-Artikolu 8 tal-Ftehim dwar it-Trasport bl-Ajru KE‑Svizzera, li jkopri t-territorju taż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE) u tal-Isvizzera.
Is-sentenzi tas-16 ta’ Diċembru 2015
21      Permezz ta’ sentenza tas‑16 ta’ Diċembru 2015, Latam Airlines u Lan Cargo vs Il‑Kummissjoni (T‑40/11, EU:T:2015:986), il-Qorti Ġenerali annullat id-Deċiżjoni inizjali sa fejn din kienet tikkonċerna lil Latam Airlines u Lan Cargo. Permezz ta’ tnax‑il sentenza oħra mogħtija dakinhar stess, il-Qorti Ġenerali annullat ukoll, kompletament jew parzjalment, din id-deċiżjoni sa fejn din kienet tikkonċerna tnax‑il trasportatur ieħor jew gruppi ta’ trasportaturi oħra.
22      Il-Qorti Ġenerali qieset li l-imsemmija deċiżjoni kienet ivvizzjata b’difett ta’ motivazzjoni.
Id-Deċiżjoni kontenzjuża
23      Fl‑20 ta’ Mejju 2016, il-Kummissjoni bagħtet lit-trasportaturi msemmija fid-Deċiżjoni inizjali u li ppreżentaw rikors kontra din tal-aħħar quddiem il-Qorti Ġenerali ittra li tinformahom bl-intenzjoni tagħha li tadotta mill-ġdid deċiżjoni li tikkonstata l-parteċipazzjoni tagħhom fi ksur uniku u kontinwu tal-Artikolu 101 TFUE, tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE u tal-Artikolu 8 tal-Ftehim dwar l-Ajru KE‑Svizzera fir-rotot kollha msemmija f’din id-deċiżjoni inizjali. Huma ngħatalhom terminu ta’ xahar sabiex jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom. Kollha ħadu l-opportunità li jagħmlu dan.
24      Fis‑17 ta’ Marzu 2017, il-Kummissjoni adottat id-Deċiżjoni kontenzjuża, li hija indirizzata lil 19‑il trasportatur, fosthom Latam Airlines u Lan Cargo.
25      Id-Deċiżjoni kontenzjuża tispjega li t-trasportaturi inkriminati kkoordinaw l-aġir tagħhom fir-rigward tat-tarifikazzjoni għall-provvista ta’ servizzi ta’ trasport tal-merkanzija madwar id-dinja permezz tas-sovrataxxa tal-fjuwil, tas-sovrataxxa tas-sigurtà u tar-rifjut li jitħallsu kummissjonijiet (iktar ’il quddiem l-“akkordju kontenzjuż”), u b’hekk wettqu ksur uniku u kontinwu tal-Artikolu 101 TFUE, tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE u tal-Artikolu 8 tal-Ftehim dwar l-Ajru KE‑Svizzera.
26      Fit-Taqsima 4 ta’ din id-deċiżjoni, intitolata “Deskrizzjoni tal-fatti” [traduzzjoni mhux uffiċjali], il-Kummissjoni indikat, b’mod partikolari, li l-investigazzjoni kienet żvelat akkordju fuq skala globali b’network ta’ kuntatti bilaterali u multilaterali tul perijodu twil ta’ żmien bejn il-kompetituri, li kien jikkonċerna l-aġir li huma kienu ddeċidew, ipprevedew jew għamlu l-ħsieb li jadottaw b’rabta mal-varji elementi tal-prezz tas-servizzi ta’ trasport tal-merkanzija msemmija fil-punt ta’ qabel. Hija enfasizzat li dan in-network ta’ kuntatti kellu l-għan komuni li jikkoordina l-aġir tal-kompetituri fir-rigward tat-tarifikazzjoni jew li jnaqqas l-inċertezza sa fejn għandha x’taqsam il-politika ta’ pprezzar tagħhom. Hija mbagħad iddeskriviet il-kuntatti li jikkonċernaw, rispettivament, is-sovrataxxa tal-fjuwil, is-sovrataxxa tas-sigurtà u r-rifjut li jitħallsu kummissjonijiet, u evalwat il-provi fattwali li jikkonċernaw, minn naħa, l-akkordju kontenzjuż kollu kemm hu u, min-naħa l-oħra, kull wieħed mid-destinatarji tal-imsemmija deċiżjoni.
27      Fit-Taqsima 5 tad-Deċiżjoni kontenzjuża, intitolata “Applikazzjoni tar-regoli rilevanti tal-kompetizzjoni” [traduzzjoni mhux uffiċjali], il-Kummissjoni applikat l-Artikolu 101 TFUE għall-fatti tal-każ u ppreċiżat li r-riferimenti għal dan l-artikolu kellhom jinftiehmu wkoll bħala riferimenti għall-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE u għall-Artikolu 8 tal-Ftehim dwar it-Trasport bl-Ajru KE‑Svizzera, peress li, sakemm ma jkunx previst mod ieħor, dawn id-dispożizzjonijiet japplikaw mutatis mutandis.
28      F’dan ir-rigward, sa fejn għandha x’taqsam il-kompetenza tagħha, il-Kummissjoni eżaminat il-limiti tal-kompetenza ratione temporis u territorjali tagħha sabiex tikkonstata u tissanzjona ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni f’dan il-każ.
29      Minn naħa, fil-premessi 822 sa 832 tad-Deċiżjoni kontenzjuża, li jagħmlu s-Sottotaqsima 5.2 ta’ din id-deċiżjoni, intitolata “Kompetenza tal-Kummissjoni” [traduzzjoni mhux uffiċjali], hija rrilevat, essenzjalment, li hija ma kinitx ser tapplika, l-ewwel nett, l-Artikolu 101 TFUE għall-akkordji u għall-prattiki li saru qabel l‑1 ta’ Mejju 2004 li għandhom x’jaqsmu mar-rotot bejn ajruporti fl-Unjoni Ewropea u ajruporti barra ż-ŻEE (iktar ’il quddiem ir-“rotot Unjoni‑pajjiżi terzi”), it-tieni nett, l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE għall-akkordji u għall-prattiki li saru qabel id‑19 ta’ Mejju 2005 li għandhom x’jaqsmu mar-rotot Unjoni‑pajjiżi terzi u r-rotot bejn ajruporti f’pajjiżi li huma partijiet kontraenti fil-Ftehim ŻEE u li ma humiex membri tal-Unjoni u ajruporti f’pajjiżi terzi (iktar ’il quddiem ir-“rotot ŻEE minbarra dawk Unjoni‑pajjiżi terzi”) u, fl-aħħar nett, l-Artikolu 8 tal-Ftehim dwar it-Trasport bl-Ajru KE‑Svizzera għall-akkordji u għall-prattiki li saru qabel l‑1 ta’ Ġunju 2002 li għandhom x’jaqsmu mar-rotot bejn ajurporti fl-Unjoni u ajruporti fl-Isvizzera (iktar ’il quddiem ir-“rotot Unjoni‑Svizzera”). Hija ppreċiżat, fil-premessa 832 tal-imsemmija deċiżjoni, li l-istess deċiżjoni ma kellhiex “l-iskop li tirrileva kwalunkwe ksur tal-Artikolu 8 tal-Ftehim [dwar it-Trasport bl-Ajru KE‑Svizzera] fir-rigward tas-servizzi ta’ trasport tal-merkanzija [bejn] l-Isvizzera [u] pajjiżi terzi” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
30      Min-naħa l-oħra, fil-premessi 1036 sa 1046 tad-Deċiżjoni kontenzjuża, li jagħmlu s-Sottotaqsima 5.3.8 ta’ din id-deċiżjoni, intitolata “[A]pplikabbiltà tal-Artikolu 101 [TFUE] u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE għar-rotot inbound” [traduzzjoni mhux uffiċjali], il-Kummissjoni spjegat ir-raġunijiet għaliex hija ċaħdet l-argumenti ta’ diversi trasportaturi inkriminati li hija marret lil hinn mil-limiti tal-kompetenza territorjali tagħha fid-dawl tar-regoli tad-dritt internazzjonali pubbliku billi kkonstatat u ssanzjonat ksur ta’ dawk iż-żewġ dispożizzjonijiet dwar ir-rotot li jitilqu minn pajjiżi terzi u li sejrin iż-ŻEE (iktar ’il quddiem ir-“rotot inbound”).
31      B’mod partikolari, fil-premessa 1045 tal-imsemmija deċiżjoni, il-Kummissjoni rrilevat li l-prattiki antikompetittivi sa fejn kellhom x’jaqsmu s-servizzi ta’ trasport tal-merkanzija pprovduti fuq ir-rotot inbound “setgħu jkollhom effetti immedjati, sostanzjali u prevedibbli fl-Unjoni u fiż-ŻEE, peress li ż-żieda fl-ispejjeż tat-trasport bl-ajru lejn iż-ŻEE u għalhekk il-prezzijiet ogħla tal-merkanzija importata jistgħu, min-natura tagħhom, ikollhom effetti fuq il-konsumaturi fiż-ŻEE” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Hija żiedet tgħid li, f’dan il-każ, dawn il-prattiki setgħu jkollhom tali effetti wkoll fuq il-provvista ta’ servizzi ta’ trasport tal-merkanzija bl-ajru minn trasportaturi oħra fiż-ŻEE, bejn iċ-ċentri (“hubs”) fiż-ŻEE użati mit-trasportaturi ta’ pajjiżi terzi u l-ajruporti ta’ destinazzjoni ta’ dawn il-kunsinni fiż-ŻEE li t-trasportatur tal-pajjiż terz ma joperax minnhom.
32      Barra minn hekk, fil-premessa 1046 tal-istess deċiżjoni, il-Kummissjoni rrilevat li l-akkordju kontenzjuż kien ġie “implimentat globalment”, li l-arranġamenti li jikkonċernaw ir-rotot inbound kienu jagħmlu parti integrali mill-ksur uniku u kontinwu tal-Artikolu 101 TFUE u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE, u li l-applikazzjoni uniformi tas-sovrataxxi fuq livell globali kienet element ewlieni ta’ dan l-akkordju.
33      Is-Sottotaqsima 5.3 tad-Deċiżjoni kontenzjuża, li tirrigwarda l-applikazzjoni f’dan il-każ tal-Artikolu 101 TFUE, tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE u tal-Artikolu 8 tal-Ftehim dwar it-Trasport bl-Ajru KE-Svizzera, tinkludi l-premessi 833 sa 1052 tagħha. L-ewwel nett, fil-premessa 846 ta’ din id-deċiżjoni, il-Kummissjoni qieset li t-trasportaturi inkriminati kienu kkoordinaw l-aġir tagħhom jew influwenzaw it-tarifikazzjoni, u dan kien “finalment jammonta għal iffissar tal-prezzijiet b’rabta” [traduzzjoni mhux uffiċjali] mas-sovrataxxa tal-fjuwil, mas-sovrataxxa tas-sigurtà u mal-ħlas ta’ kummissjoni lill-ispedizjoniera fuq is-sovrataxxi. Fil-premessa 861 tal-imsemmija deċiżjoni, hija kkunsidrat li s-“sistema ġenerali ta’ koordinazzjoni tal-aġir fejn tidħol it-tarifikazzjoni tas-servizzi ta’ trasport tal-merkanzija” li kixfet l-investigazzjoni tagħha kienet tixhed l-eżistenza ta’ “ksur kumpless li jikkonsisti f’diversi azzjonijiet li [setgħu] jiġu kklassifikati jew bħala ftehim jew bħala prattika miftiehma li fil-kuntest tagħhom il-kompetituri [kienu] bi ħsieb issostitwixxew il-kooperazzjoni prattika bejniethom bir-riskji tal-kompetizzjoni” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
34      It-tieni nett, fil-premessa 869 tad-Deċiżjoni kontenzjuża, il-Kummissjoni qieset li l-“aġir inkwistjoni [kien] jikkostitwixxi ksur uniku u kontinwu tal-Artikolu 101 [TFUE]” u ppreċiżat, fil-premessi 870 sa 902 tagħha, li l-arranġamenti inkwistjoni kienu jfittxu li jilħqu għan antikompetittiv uniku, jiġifieri li tiġi ostakolata l-kompetizzjoni fis-settur tat-trasport tal-merkanzija fi ħdan iż-ŻEE, li kienu jirrigwardaw il-provvista ta’ servizzi ta’ trasport tal-merkanzija u t-tarifikazzjoni tagħhom, li kienu jikkonċernaw l-istess impriżi, kienu uniċi u kontinwi u li kienu jirrigwardaw tliet elementi, jiġifieri s-sovrataxxa tal-fjuwil, is-sovrataxxa tas-sigurtà u r-rifjut li jitħallsu kummissjonijiet. F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni indikat, fil-premessa 883 ta’ din id-deċiżjoni, li Lan Cargo kienet implikata f’wieħed mit-tliet komponenti tal-ksur uniku, jiġifieri s-sovrataxxa tal-fjuwil, iżda li kienet ukoll taf bid-diskussjonijiet bejn it-trasportaturi dwar is-sovrataxxa tas-sigurtà u l-ħlas tal-kummissjonijiet fuq is-sovrataxxi.
35      It-tielet nett, fil-premessa 903 tal-imsemmija deċiżjoni, il-Kummissjoni qieset li l-aġir antikompettiv inkwistjoni kellu l-għan li jillimita l-kompetizzjoni tal-inqas fi ħdan l-Unjoni, fiż-ŻEE u fl-Isvizzera. Fil-premessa 917 ta’ din tal-aħħar, hija essenzjalment żiedet tgħid li ma kienx meħtieġ, għaldaqstant, li tieħu inkunsiderazzjoni l-effetti konkreti ta’ dan l-aġir.
36      Ir-raba’ nett, fil-premessi 972 sa 1021 tad-Deċiżjoni kontenzjuża, il-Kummissjoni eżaminat il-leġiżlazzjoni ta’ seba’ pajjiżi terzi li diversi trasportaturi inkriminati sostnew li kienet ġegħlithom jiftiehmu bejniethom dwar is-sovrataxxi u b’hekk fixklet l-applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni rilevanti. Il-Kummissjoni kkunsidrat li dawn it-trasportaturi ma kienu ġabu ebda prova li l-imsemmija pajjiżi terzi kienu ġegħluhom jaġixxu b’dan il-mod.
37      Il-ħames nett, fil-premessi 1024 sa 1035 ta’ din id-deċiżjoni, il-Kummissjoni qieset li l-ksur uniku u kontinwu seta’ jaffettwa b’mod sinjifikattiv il-kummerċ bejn l-Istati Membri, bejn il-partijiet kontraenti fil-Ftehim ŻEE u bejn il-partijiet kontraenti fil-Ftehim dwar it-Trasport bl-Ajru KE‑Svizzera.
38      It-Taqsima 7 tad-Deċiżjoni kontenzjuża, intitolata “Tul tal-ksur” [traduzzjoni mhux uffiċjali], tinkludi l-premessi 1146 sa 1169 ta’ din id-deċiżjoni. Kif jirriżulta mill-premessa 1146 tal-imsemmija deċiżjoni, il-Kummissjoni kkunsidrat li l-akkordju kontenzjuż kien beda fis‑7 ta’ Diċembru 1999 u dam sal‑14 ta’ Frar 2006. F’din il-premessa 1146, hija ppreċiżat li dan l-akkordju kien kiser:
–        l-Artikolu 101 TFUE, mis‑7 ta’ Diċembru 1999 sal‑14 ta’ Frar 2006, sa fejn kellu x’jaqsam it-trasport bl-ajru bejn ajruporti fl-Unjoni;
–        l-Artikolu 101 TFUE, mill‑1 ta’ Mejju 2004 sal‑14 ta’ Frar 2006, sa fejn kellu x’jaqsam it-trasport bl-ajru fir-rotot Unjoni‑pajjiżi terzi;
–        l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE, mis‑7 ta’ Diċembru 1999 sal‑14 ta’ Frar 2006, sa fejn kellu x’jaqsam it-trasport bl-ajru bejn ajruporti fiż-ŻEE (iktar ’il quddiem ir-“rotot fiż-ŻEE”);
–        l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE, mid‑19 ta’ Mejju 2005 sal‑14 ta’ Frar 2006, sa fejn kellu x’jaqsam it-trasport bl-ajru fir-rotot ŻEE minbarra dawk Unjoni‑pajjiżi terzi;
–        l-Artikolu 8 tal-Ftehim dwar it-Trasport bl-Ajru KE‑Svizzera, mill‑1 ta’ Ġunju 2002 sal‑14 ta’ Frar 2006, sa fejn kellu x’jaqsam it-trasport bl-ajru fir-rotot Unjoni‑Svizzera.
39      Fil-premessa 1169 tal-istess deċiżjoni, il-Kummissjoni rrilevat li t-tul tal-ksur kien, sa fejn kellha x’taqsam Lan Cargo, mill‑25 ta’ Frar 2003 sal‑14 ta’ Frar 2006. Hija kienet preċedentement ippreċiżat, fil-premessi 1103 sa 1108 tad-deċiżjoni kontenzjuża, li Latam Airlines, li kellha, matul dan il-perijodu, 99.9 % tal-kapital azzjonarju ta’ Lan Cargo, kellha tiġi preżunta li teżerċita influwenza determinanti fuq is-sussidjarja tagħha u, konsegwentement, kellha tinżamm responsabbli in solidum ma’ Lan Cargo għall-imsemmi perijodu kollu.
40      L-Artikoli 1, 3 u 4 tad-dispożittiv ta’ din id-deċiżjoni huma fformulati kif ġej:
“Artikolu 1
Billi kkoordinaw l-aġir tagħhom fir-rigward tat-tarifikazzjoni għall-provvista ta’ servizzi ta’ trasport tal-merkanzija madwar id-dinja sa fejn għandhom x’jaqsmu s-sovrataxxa tal-fjuwil, is-[sovrataxxa tas-sigurtà] u l-ħlas ta’ kummissjoni fuq is-sovrataxxi, l-impriżi li ġejjin ikkommettew il-ksur uniku u kontinwu li ġej tal-Artikolu 101 [TFUE], tal-Artikolu 53 tal-[Ftehim ŻEE] u tal-Artikolu 8 tal-[Ftehim dwar it-Trasport bl-Ajru KE‑Svizzera] sa fejn għandhom x’jaqsmu ir-rotot li ġejjin u matul il-perijodi li ġejjin.
1)      L-impriżi li ġejjin kisru l-Artikolu 101 [TFUE] u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE sa fejn għandhom x’jaqsmu r-[rotot fiż-ŻEE], matul il-perijodi li ġejjin:
[...]
i)      [Latam Airlines], mill‑25 ta’ Frar 2003 sal‑14 ta’ Frar 2006;
j)      [Lan Cargo], mill‑25 ta’ Frar 2003 sal‑14 ta’ Frar 2006;
[...]
2)      L-impriżi li ġejjin kisru l-Artikolu 101 [TFUE] sa fejn għandhom x’jaqsmu r-[rotot Unjoni‑pajjiżi terzi], matul il-perijodi li ġejjin:
[...]
i)      [Latam Airlines], mill‑1 ta’ Mejju 2004 sal‑14 ta’ Frar 2006;
j)      [Lan Cargo], mill‑1 ta’ Mejju 2004 sal‑14 ta’ Frar 2006;
[...]
3)      L-impriżi li ġejjin kisru l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE sa fejn għandhom x’jaqsmu r-[rotot ŻEE minbarra dawk Unjoni‑pajjiżi terzi], matul il-perijodi li ġejjin:
[...]
i)      [Latam Airlines], mid‑19 ta’ Mejju 2005 sal‑14 ta’ Frar 2006;
j)      [Lan Cargo], mid‑19 ta’ Mejju 2003 sal‑14 ta’ Frar 2006;
[...]
4)      L-impriżi li ġejjin kisru l-Artikolu 8 tal-[Ftehim dwar it-Trasport bl-Ajru KE‑Svizzera] sa fejn għandhom x’jaqsmu r-[rotot Unjoni‑Svizzera], matul il-perijodi li ġejjin:
[...]
i)      [Latam Airlines], mill‑25 ta’ Frar 2003 sal‑14 ta’ Frar 2006;
j)      [Lan Cargo], mill‑25 ta’ Frar 2003 sal‑14 ta’ Frar 2006;
[...]
Artikolu 3
Għall-ksur uniku u kontinwu msemmi fl-Artikolu 1 ta’ din id-deċiżjoni, huma imposti l-multi li ġejjin [...] :
[...]
i)      [Latam Airlines u Lan Cargo]
in solidum: [EUR] 8 220 000;
[...]
Artikolu 4
L-impriżi msemmija fl-Artikolu 1 għandhom immedjatament itemmu l-ksur uniku u kontinwu msemmi f’dak l-artikolu, sakemm ma jkunux diġà temmewh.
Huma għandhom iżommu ruħhom ukoll milli jagħmlu kwalunkwe att jew iġibu ruħhom b’mod li jkollu għan jew effett identiku jew simili.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
Il-proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali u s-sentenza appellata
41      Permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fil‑31 ta’ Mejju 2017, Latam Airlines u Lan Cargo ppreżentaw rikors intiż, prinċipalment, għall-annullament tad-Deċiżjoni kontenzjuża sa fejn tikkonċernahom, u, sussidjarjament, għat-tħassir tal-multa imposta fuqhom jew għat-tnaqqis tal-ammont tagħha.
42      Insostenn ta’ dan ir-rikors, huma invokaw seba’ motivi għal annullament.
43      Fost dawn il-motivi, l-ewwel wieħed kien ibbażat fuq żbalji ta’ liġi u ta’ fatt fl-imputazzjoni lil Latam Airlines u lil Lan Cargo tar-responsabbiltà għall-ksur uniku u kontinwu fil-komponenti tiegħu relatati mas-sovrataxxa tas-sigurtà u mar-rifjut li jitħallsu kummissjonijiet. It-tieni motiv kien ibbażat fuq żbalji ta’ liġi u ta’ fatt fil-konstatazzjoni tal-parteċipazzjoni ta’ Latam Airlines u ta’ Lan Cargo fil-ksur, fil-komponent tiegħu relatat mas-sovrataxxa tal-fjuwil. It-tielet motiv kien ibbażat fuq in-nuqqas ta’ kompetenza tal-Kummissjoni sabiex tikkonstata r-responsabbiltà ta’ dawn it-trasportaturi fuq ir-rotot fiż-ŻEE, ir-rotot ŻEE minbarra dawk Unjoni‑pajjiżi terzi u r-rotot Unjoni-Svizzera. Ir-raba’ motiv allega li l-Kummissjoni wettqet żbalji ta’ fatt u ta’ liġi meta kkonstatat l-eżistenza ta’ “akkordju fuq livell dinji”. Dan l-aħħar motiv kien jinkludi erba’ partijiet, fosthom it-tielet parti li kkritikat lill-Kummissjoni talli eċċediet il-kompetenza tagħha u talli ħolqot ambigwità fir-rigward tal-portata ġeografika tal-ksur. Is-sitt motiv kien ibbażat fuq il-ksur tad-drittijiet tad-difiża u fuq l-assenza ta’ motivazzjoni adegwata, peress li Latam Airlines u Lan Cargo sostnew, essenzjalment, li d-Deċiżjoni kontenzjuża kienet ibbażata fuq evalwazzjonijiet fattwali u legali ġodda li ma setgħux jinstemgħu fir-rigward tagħhom.
44      Permezz tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali laqgħet l-ewwel motiv, laqgħet parzjalment it-tieni u t-tielet motivi u ċaħdet il-motivi l-oħra. Konsegwentement, hija annullat l-Artikolu 1(1)(i) u (j), (3)(i) u (j), u (4)(i) u (j) tad-Deċiżjoni kontenzjuża kif ukoll l-Artikolu 1(2)(i) u (j) ta’ din id-deċiżjoni, sa fejn din l-aħħar dispożizzjoni tikkonstata l-parteċipazzjoni tal-appellanti, minn naħa, fil-komponenti tal-ksur uniku u kontinwu relatati mas-sovrataxxa tas-sigurtà u mar-rifjut li jitħallsu kummissjonijiet u, min-naħa l-oħra, mal-komponent tal-ksur uniku u kontinwu relatat mas-sovrataxxa tal-fjuwil qabel it‑22 ta’ Lulju 2005. Hija annullat ukoll l-Artikolu 3(i) tal-imsemmija deċiżjoni, iffissat l-ammont tal-multa imposta
in solidum fuq l-appellant għal EUR 2 244 000 u ċaħdet il-kumplament tar-rikors.
It-talbiet tal-partijiet fl-appell
45      Bl-appell tagħhom, Latam Airlines u Lan Cargo jitolbu li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–        tannulla s-sentenza appellata sa fejn din ċaħdet ir-rikorsi tagħhom;
–        tannulla, konsegwentament, id-Deċiżjoni kontenzjuża f’dak li tirrigwardhom jew, sussidjarjament, tħassar parzjalment jew tnaqqas l-ammont tal-multa, u
–        tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.
46      Il-Kummissjoni titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha tiċħad l-appell u tikkundanna lil Latam Airlines u Lan Cargo għall-ispejjeż.
Fuq l-appell
47      Insostenn tal-appell tagħhom, Latam Airlines u Lan Cargo jinvokaw erba’ aggravji bbażati, l-ewwel wieħed, fuq żball ta’ liġi sa fejn il-Qorti Ġenerali ddikjarat annullament parzjali biss tad-Deċiżjoni kontenzjuża, it-tieni wieħed, fuq ksur tad-drittijiet tad-difiża talli ma mmotivax l-abbandun tal-proċeduri kontra ċerti impriżi msemmija fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, it-tielet wieħed, fuq żball ta’ liġi fir-rigward tal-kompetenza tal-Kummissjoni sabiex tikkonstata l-eżistenza ta’ “akkordju fuq livell dinji” u, ir-raba’ wieħed, fuq żbalji ta’ liġi fir-rigward tad-determinazzjoni tal-portata ġeografika tal-ksur.
Fuq l-ewwel aggravju, ibbażat fuq l-annullament parzjali biss tad-Deċiżjoni kontenzjuża
L-argumenti tal-partijiet
48      L-ewwel aggravju huwa kompost, essenzjalment, minn tliet partijiet.
49      Permezz tal-ewwel parti ta’ dan l-aggravju, Latam Airlines u Lan Cargo jsostnu li l-Qorti Ġenerali kisret l-Artikolu 101(1) TFUE billi ma annullatx id-Deċiżjoni kontenzjuża fl-intier tagħha.
50      Il-Qorti Ġenerali, li annullat id-Deċiżjoni kontenzjuża biss sa fejn din sostniet il-parteċipazzjoni tagħhom fil-komponenti tal-ksur uniku u kontinwu relatat mas-sovrataxxa tas-sigurtà u mar-rifjut li jitħallsu kummissjonijiet, filwaqt li kkonfermat din id-deċiżjoni fir-rigward tal-parteċipazzjoni tagħhom f’dan il-ksur fil-komponent tiegħu relatat mas-sovrataxxa tal-fjuwil mit‑22 ta’ Lulju 2005, naqset milli tevalwa jekk l-elementi li hija ddikjarat l-annullament tagħhom kinux separabbli u jekk il-komponent rimanenti kienx tali li ma biddilx is-sustanza tal-ksur uniku u kontinwu.
51      Madankollu, mill-punt 38 tas-sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2012, Il‑Kummissjoni vs Verhuizingen Coppens (C‑441/11 P, EU:C:2012:778), jirriżulta li l-annullament parzjali ta’ att tad-dritt tal-Unjoni huwa possibbli biss sa fejn l-elementi li jkun qiegħed jintalab l-annullament tagħhom ikunu separabbli mill-bqija tal-att, li jippreżupponi li tali annullament parzjali ma jkollux l-effett li jbiddel is-sustanza tal-att.
52      F’dan il-każ, il-komponenti relatati mas-sovrataxxa tas-sigurtà u mar-rifjut li jitħallsu kummissjonijiet ma jistgħux jiġu sseparati mill-ksur uniku u kontinwu mingħajr ma tinbidel is-sustanza tiegħu. Fil-fatt, il-Kummissjoni stess ikkunsidrat, fil-premessa 863 tad-Deċiżjoni kontenzjuża, li kien ikun artifiċjali li wieħed jipprova jaqsam l-aġir kontenzjuż, ikkaratterizzat minn għan uniku, billi jiġi ttrattat bħallikieku kien ikkostitwit minn ksur distinti. Issa, fis-sentenza tal4 ta’ Lulju 2013, Il‑Kummissjoni vs Aalberts Industries et (C‑287/11 P, EU:C:2013:445, punt 65), il-Qorti tal-Ġustizzja ħadet inkunsiderazzjoni motiv tad-deċiżjoni inkwistjoni f’din il-kawża imfassal f’termini identiċi sabiex tasal għall-konklużjoni li l-ksur inkwistjoni ma setax jinqasam. Barra minn hekk, il-Kummissjoni ma semmietx f’din id-deċiżjoni li l-parteċipazzjoni fl-aġir antikompetittiv marbut mas-sovrataxxa tal-fjuwil kienet tikkostitwixxi, fiha nnifisha, ksur. Hija lanqas ma tista’ tibbaża ruħha fuq il-premessa 871 tal-imsemmija deċiżjoni, li tgħid li ċerti laqgħat, ċerti kuntatti jew ċerti skambji bejn il-kompetituri jistgħu jiġu kkunsidrati bħala ksur fihom infushom. Fl-aħħar nett, il-komponenti relatati mas-sovrataxxa tas-sigurtà u mar-rifjut li jitħallsu kummissjonijiet ma humiex sempliċement anċillari għall-komponent relatat mas-sovrataxxa tal-fjuwil. Issa, f’dan l-aħħar rigward, mis-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2016, Galp Energía España et vs Il‑Kummissjoni (C‑603/13 P, EU:C:2016:38), jirriżulta li annullament parzjali biss ta’ komponenti sempliċement anċillari ma jbiddilx is-sustanza ta’ ksur uniku u kontinwu. Latam Airlines u Lan Cargo jżidu li n-nuqqas ta’ separabbiltà huwa partikolarment evidenti f’dak li jirrigwarda s-sovrataxxa tas-sigurtà, li, fil-fehma tagħhom, hija komponent ekwivalenti għas-sovrataxxa tal-fjuwil u mhux sempliċement anċillari għaliha.
53      Permezz tat-tieni parti tal-ewwel aggravju, ibbażata fuq nuqqas ta’ motivazzjoni, Latam Airlines u Lan Cargo jilmentaw li l-Qorti Ġenerali wettqet raġunament ċirkulari u li ma mmotivatx l-affermazzjoni, li tinsab fil-punt 632 tas-sentenza appellata, li tgħid li huma ma kinux urew li l-Kummissjoni kienet wettqet żball meta żammithom responsabbli għall-ksur uniku u kontinwu, fil-komponent tiegħu relatat mas-sovrataxxa tal-fjuwil. Għalhekk, il-Qorti Ġenerali naqset milli tevalwa jekk il-komponenti tal-ksur uniku u kontinwu relatati mas-sovrataxxa tas-sigurtà u mar-rifjut li jitħallsu kummissjonijiet kinux separabbli u jekk il-komponent rimanenti kienx tali li ma biddilx is-sustanza ta’ tali ksur.
54      Permezz tat-tielet parti ta’ dan l-aggravju, Latam Airlines u Lan Cargo jsostnu li, permezz tal-motivazzjoni mfakkra fil-punt 53 ta’ din is-sentenza, il-Qorti Ġenerali qalbet l-oneru tal-prova billi qieset li huma ma kinux urew n-nuqqas ta’ responsabbiltà tagħhom għall-komponent relatat mas-sovrataxxa tal-fjuwil, filwaqt li hija l-Kummissjoni li għandha tipproduċi l-prova tal-ksur tal-Artikolu 101 TFUE.
55      Il-Kummissjoni ssosnti li l-ewwel aggravju ma huwiex fondat.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
–       Osservazzjonijiet preliminari
56      Għandu jitfakkar li, permezz tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali laqgħet l-ewwel motiv invokat quddiemha minn Latam Airlines u Lan Cargo, ibbażat fuq żbalji ta’ liġi fl-istabbiliment tal-parteċipazzjoni ta’ Lan Cargo fil-komponenti tal-ksur uniku u kontinwu relatati mas-sovrataxxa tas-sigurtà u mal-ħlas ta’ kummissjonijiet. Minn dan il-Qorti Ġenerali ddeduċiet, fil-punt 631 tas-sentenza appellata, li kien hemm lok li jiġi annullat l-Artikolu 1(2) tad-Deċiżjoni kontenzjuża sa fejn dan kien jimputa lil Latam Airlines u lil Lan Cargo dawn iż-żewġ komponenti tal-ksur uniku u kontinwu. Madankollu, hija żiedet fil-punt 632 ta’ din is-sentenza li, kuntrarjament għal dak li sostnew Latam Airlines u Lan Cargo, ma kienx hemm lok li tiġi annullata d-Deċiżjoni kontenzjuża kollha għal dawn il-motivi, sa fejn, minkejja l-iżbalji mwettqa mill-Kummissjoni fir-rigward tar-responsabbiltà tagħhom għall-imsemmija komponenti, huma ma kinux urew li l-Kummissjoni kienet wettqet żball ta’ liġi meta kkonstatat li huma kienu pparteċipaw fl-imsemmi ksur.
57      Għaldaqstant, għandu jiġi vverifikat jekk il-Qorti Ġenerali wettqitx żbalji ta’ liġi meta rrifjutat li tannulla d-Deċiżjoni kontenzjuża fl-intier tagħha.
58      Skont ġurisprudenza stabbilita, l-annullament parzjali ta’ att tad-dritt tal-Unjoni huwa possibbli biss sa fejn l-elementi li qiegħed jintalab l-annullament tagħhom jistgħu jiġu sseparati mill-bqija tal-att (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑14 ta’ Mejju 2020, NKT Verwaltung u
NKT vs Il‑Kummissjoni, C‑607/18 P, EU:C:2020:385, punt 292 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tas‑16 ta’ Frar 2022, Lungerija‑Ungerija vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill, C‑156/21, EU:C:2022:97, punt 293 u l-ġurisprudenza ċċitata).
59      Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat il-kundizzjonijiet ta’ annullament parzjali ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni li kkonstatat il-parteċipazzjoni ta’ impriża f’diversi atti ta’ aġir antikompetittivi li jikkostitwixxu ksur uniku u kontinwu.
60      Fil-punt 44 tas-sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2012, Il‑Kummissjoni vs
Verhuizingen Coppens (C‑441/11 P, EU:C:2012:778), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li jekk impriża tkun involuta direttament f’wieħed jew iktar mill-aġir antikompetittiv li jikkostitwixxu ksur uniku u kontinwu, iżda ma jkunx ġie stabbilit li, permezz tal-aġir tagħha stess, din l-impriża riedet tikkontribwixxi għall-għanijiet komuni mfittxija mill-parteċipanti l-oħra fl-akkordju u li kienet taf bil-komponenti illegali kollha l-oħra previsti jew implimentati minn dawn il-parteċipanti fit-tfittxija li jintlaħqu dawn l-għanijiet komuni jew li raġonevolment setgħat tipprevedihom u li kienet lesta taċċetta r-riskju li joħolqu, il-Kummissjoni għandha tillimita ruħha li tattribwixxilha r-responsabbiltà biss għal dak l-aġir li kienet direttament ipparteċipat fih u fl-aġir previst jew implimentat mill-parteċipanti l-oħra fit-tfittxija sabiex jintlaħqu l-istess għanijiet bħal dawk imfittxija minnha, u għalhekk li hemm il-prova li hija kienet taf jew setgħet raġonevolment ipprevediethom u li kienet lesta li taċċetta r-riskju għalihom.
61      Hija żiedet, fil-punt 45 ta’ din is-sentenza
li, madankollu, tali fatt ma jwassalx għall-eżenzjoni ta’ din l-impriża mir-responsabbiltà tagħha għall-aġir li pparteċipat fih jew li setgħat effettivament tinżamm responsabbli għalih. Hija rrilevat ukoll f’dan il-punt 45, bħal fil-punt 90 tas-sentenza tas‑16 ta’ Ġunju 2022, Quanta Storage vs Il‑Kummissjoni (C‑699/19 P, EU:C:2022:483), li l-fatt li impriża ma tipparteċipax fl-elementi kollha ta’ akkordju jew li hija kellha rwol minuri fl-aspetti li fihom hija kienet ipparteċipat ma huwiex rilevanti sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ ksur min-naħa tagħha, peress li hemm bżonn li dawn l-elementi jittieħdu inkunsiderazzjoni biss matul l-evalwazzjoni tal-gravità tal-ksur u, fejn xieraq, għad-determinazzjoni tal-multa.
62      Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat, fil-punt 46 tas-sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2012, Il‑Kummissjoni vs Verhuizingen Coppens (C‑441/11 P, EU:C:2012:778), indikat ukoll fil-punt 68 tas-sentenza tas‑16 ta’ Ġunju 2022, Sony Corporation u Sony Electronics vs Il‑Kummissjoni (C‑697/19 P, EU:C:2022:478), li madankollu, ma huwiex possibbli għalhekk li “taqsam” deċiżjoni tal-Kummissjoni li tikklassifika akkordju globali bħala ksur uniku u kontinwu ħlief jekk, minn naħa, din l-impriża kienet f’pożizzjoni, matul il-proċedura amministrattiva, li tifhem li ġew ikkontestati lilha wkoll l-atti ta’ aġir kollha li jikkostitwixxi dan, u għalhekk li tiddefendi ruħha fuq dan il-punt, u jekk, min-naħa l-oħra, din id-deċiżjoni tkun suffiċjentement ċara f’dan ir-rigward.
63      Mill-punt 47 tas-sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2012, Il‑Kummissjoni vs Verhuizingen Coppens (C‑441/11 P, EU:C:2012:778), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeduċiet li, meta l-kundizzjonijiet stabbiliti fil-punt 46 ta’ din is-sentenza jkunu ssodisfatti, jekk il-qorti tal-Unjoni tikkonstata li l-Kummissjoni ma stabbilietx b’mod suffiċjenti skont il-liġi, li impriża, meta tipparteċipa f’wieħed mill-aġir antikompetittiv li jikkostitwixxi ksur uniku u kontinwu, kienet taf bl-aġir antikompetittiv l-ieħor adottat mill-parteċipanti l-oħra tal-akkordju bil-għan li jintlaħqu l-istess għanijiet jew setgħat raġonevolment tipprevedihom u kienet lesta li taċċetta r-riskju, l-unika konsegwenza ta’ dan għandha tkun li din l-impriża ma tistax titqies bħala responsabbli ta’ dan l-aġir l-ieħor u, għalhekk, tal-ksur uniku u kontinwu kollu kemm hu u li d-deċiżjoni kkontestata għandha tiġi kkunsidrata bħala infondata f’dan is-sens biss. Id-diviżibbiltà tad-deċiżjoni li timputa lil impriża r-responsabbiltà ta’ ksur uniku u kontinwu kollu kemm hu, meta din l-impriża tkun ipparteċipat fih biss f’wieħed mill-komponenti tiegħu, għalhekk ma hijiex suġġetta għal kundizzjonijiet oħra minbarra dawk imsemmija iktar ’il fuq.
64      F’dan il-każ, mill-punti 581, 615 u 630 sa 632 tas-sentenza appellata jirriżulta li l-Qorti Ġenerali qieset li l-Kummissjoni, għalkemm kienet uriet li dawn it-trasportaturi kienu pparteċipaw fil-komponent tal-ksur uniku u kontinwu relatat mas-sovrataxxa tal-fjuwil mit‑22 ta’ Lulju 2005, għall-kuntrarju ma kinitx stabbilixxiet b’mod suffiċjenti fid-dritt li l-imsemmija trasportaturi kellhom l-għarfien meħtieġ tal-ksur uniku u kontinwu fiż-żewġ komponenti l-oħra relatati mas-sovrataxxa tas-sigurtà u mar-rifjut li jitħallsu kummissjonijiet.
65      Huwa għalhekk fid-dawl tal-ġurisprudenza ċċitata fil-punti 60 sa 63 ta’ din is-sentenza li għandhom jiġu eżaminati l-argumenti ta’ Latam Airlines u ta’ Lan Cargo.
–       Fuq l-ewwel parti, ibbażata fuq in-nuqqas ta’ evalwazzjoni, mill-Qorti Ġenerali, tan-natura separabbli tal-elementi annullati
66      Permezz tal-ewwel parti tal-ewwel aggravju tagħhom, Latam Airlines u Lan Cargo jilmentaw li l-Qorti Ġenerali, essenzjalment, wettqet żball ta’ liġi meta annullat id-Deċiżjoni kontenzjuża biss sa fejn din kienet tikkonċerna l-parteċipazzjoni tagħhom fil-komponenti tal-ksur uniku u kontinwu relatati mas-sovrataxxa tas-sigurtà u mar-rifjut li jitħallsu kummissjonijiet filwaqt li, fil-fehma tagħhom, il-konstatazzjoni li l-Kummissjoni kienet ikkonstatat b’mod żbaljat li t-tieni appellanti kellha l-għarfien meħtieġ ta’ dawn iż-żewġ komponenti tal-ksur uniku u kontinwu kellu jkollha bħala konsegwenza l-annullament sħiħ ta’ din id-deċiżjoni.
67      Mill-ġurisprudenza ċċitata fil-punti 60 sa 63 ta’ din is-sentenza jirriżulta li, sa fejn il-konstatazzjoni mill-qorti tal-Unjoni, tal-fatt li l-Kummissjoni ma stabbilixxietx b’mod suffiċjenti skont il-liġi li impriża, matul il-parteċipazzjoni tagħha f’wieħed mill-aġir antikompetittivi li jikkostitwixxu ksur uniku u kontinwu, kienet taf b’aġir antikompetittiv ieħor adottat mill-parteċipanti l-oħra fl-akkordju bil-għan li jintlaħqu l-istess għanijiet, jew li setgħu raġonevolment jipprevedu u li kienu lesti li jaċċettaw ir-riskju, ma twassalx, għal eżenzjoni ta’ din l-impriża mir-responsabbiltà tagħha għall-parti mill-aġir li huwa stabbilit li pparteċipat fih jew li huwa stabbilit li setgħat tinżamm responsabbli tiegħu, għalhekk il-qorti tal-Unjoni għandha tillimita ruħha sabiex tiddikjara l-annullament parzjali tad-deċiżjoni kkontestata. Fil-fatt, peress li l-għan ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni li tistabbilixxi l-parteċipazzjoni ta’ impriża f’akkordju bi ksur tal-Artikolu 101 TFUE huwa li jiġi kkonstatat aġir wieħed jew iktar li jikkostitwixxu tali ksur, annullament parzjali ma jistax jibdel is-sustanza ta’ tali deċiżjoni (sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2012, Il‑Kummissjoni vs Verhuizingen Coppens (C‑441/11 P, EU:C:2012:778, punti 50 u 51).
68      F’dawn iċ-ċirkustanzi, billi annullat biss parzjalment id-Deċiżjoni kontenzjuża sa fejn din ma kinitx ikkontestat il-parteċipazzjoni ta’ Lan Cargo fl-iskambji relatati mas-sovrataxxa tal-fjuwil, il-Qorti Ġenerali ma wettqitx żball ta’ liġi.
69      L-argument tal-appellanti, fis-sens li l-Kummissjoni stess kienet ikkunsidrat, fil-punt 863 tad-Deċiżjoni kontenzjuża, li kien ikun “artifiċjali li wieħed jipprova jaqsam [...] aġir kontinwu, ikkaratterizzat minn għan uniku, billi jiġi ttrattat bħallikieku kien ikkostitwit minn ksur distinti, meta fil-fatt kien ksur uniku li jimmanifesta ruħu progressivament fil-forma ta’ akkordji kif ukoll ta’ prattiki miftiehma”, ma jistax jiġġustifika konklużjoni differenti. Fil-fatt, mill-punti 471 sa 581 tas-sentenza appellata, iddedikati għall-verifika tal-prova tal-parteċipazzjoni ta’ Lan Cargo fil-komponent tal-ksur uniku u kontinwu relatat mas-sovrataxxa tal-fjuwil, jirriżulta mingħajr ambigwità li l-Qorti Ġenerali ma qisitx li dan il-komponent kien jikkostitwixxi ksur distint u iżolat, iżda li l-Kummissjoni kellha raġun tqis li, minħabba l-parteċipazzjoni ta’ Lan Cargo f’dan il-komponent u l-għarfien tagħha, ipprovat jew preżunt, tal-aġir l-ieħor relatat mal-imsemmi komponent, il-ksur uniku u kontinwu, li permezz tiegħu t-trasportaturi inkriminati kienu kkoordinaw l-aġir tagħhom fil-qasam tat-tariffi tas-servizzi ta’ trasport tal-merkanzija, seta’ jiġi imputat lil dan it-trasportatur. Din l-evalwazzjoni hija kkorroborata mill-konstatazzjoni, magħmula fil-punt 429 tas-sentenza appellata, li s-sovrataxxa tal-fjuwil kienet element tal-prezz tas-servizzi ta’ trasport tal-merkanzija u li l-komponent tal-ksur uniku u kontinwu relatat mas-sovrataxxa tal-fjuwil kien jikkonċerna, konsegwentement, it-tariffi tas-servizzi ta’ trasport tal-merkanzija.
70      Issa, il-fatt li l-Kummissjoni ma stabbilixxietx li Lan Cargo kienet taf la bl-iskambji dwar is-sovrataxxa tas-sigurtà u lanqas b’dawk relatati mar-rifjut li jitħallsu kummissjonijiet ma kienx ta’ natura li tinvalida n-natura unika u kontinwa tal-ksur ikkonstatat li, madankollu, ma setax jiġi imputat kollu kemm hu lil dan it-trasportatur (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑24 ta’ Ġunju 2015, Fresh Del Monte Produce vs Il‑Kummissjoni u Il‑Kummissjoni vs Fresh Del Monte Produce, C‑293/13 P u C‑294/13 P, EU:C:2015:416, punt 160).
71      Fir-rigward tal-argument tal-appellanti bbażat fuq is-sentenza tal‑4 ta’ Lulju 2013, Il‑Kummissjoni vs Aalberts Industries et (C‑287/11 P, EU:C:2013:445), huwa biżżejjed li jiġi rrilevat li, kif jirriżulta mill-punti 60 sa 63 ta’ din is-sentenza, li tikkonċerna sitwazzjoni li fiha, b’differenza minn din il-kawża, il-parteċipazzjoni tal-impriża kkonċernata fi ksur uniku u kontinwu ma kinitx ġiet stabbilita.
72      Konsegwentement, l-ewwel parti tal-ewwel aggravju għandha tiġi miċħuda bħala infondata.
–       Fuq it-tielet parti, dwar inverżjoni tal-oneru tal-prova
73      Skont il-ġurisprudenza stabbilita, hija l-parti jew l-awtorità li tallega ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni li għandha tipproduċi l-prova ta’ dan u hija l-impriża jew l-assoċjazzjoni ta’ impriżi li tinvoka d-difiża kontra konstatazzjoni ta’ ksur ta’ dawn ir-regoli li għandha tipproduċi l-prova li l-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tar-regola li minnha hija dedotta l-eċċezzjoni huma sodisfatti, b’tali mod li l-imsemmija awtorità jkollha tirrikorri għalhekk għal provi oħrajn. Madankollu, għalkemm skont dawk il-prinċipji l-oneru tal-prova jaqa’ jew fuq il-Kummissjoni jew inkella fuq l-impriża jew assoċjazzjoni kkonċernata, il-punti ta’ fatt invokati minn parti jistgħu jkunu ta’ tali natura li jobbligaw lill-parti l-oħra biex tipprovdi spjegazzjoni jew ġustifikazzjoni, u fin-nuqqas ta’ dan ikun permissibbli li wieħed jikkonkludi li r-regoli fil-qasam tal-oneru tal-prova jkunu ġew sodisfatti (sentenzi tas‑7 ta’ Jannar 2004, Aalborg Portland et vs Il‑Kummissjoni C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P u C‑219/00 P, EU:C:2004:6, punti 78 u 79, kif ukoll tas‑17 ta’ Ġunju 2010, Lafarge vs Il‑Kummissjoni, C‑413/08 P, EU:C:2010:346, punti 29 u 30 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
74      F’dan il-każ, għandu jiġi rrilevat li, permezz tat-tielet parti tal-ewwel aggravju, l-appellanti jikkritikaw lill-Qorti Ġenerali b’inverżjoni tal-oneru tal-prova fil-punt 632 tas-sentenza appellata, filwaqt li dan l-argument huwa bbażat fuq interpretazzjoni żbaljata tas-sentenza appellata.
75      Fil-fatt, dan il-punt 632 jagħmel riferiment għall-punt 581 tas-sentenza appellata. Issa, wara li eżaminat il-provi invokati mill-Kummissjoni, il-Qorti Ġenerali rrilevat, fil-punt 580 ta’ din is-sentenza, li din l-istituzzjoni kellha raġun tqis li Lan Cargo kellha l-għarfien meħtieġ tal-komponent tal-ksur uniku u kontinwu relatat mas-sovrataxxa tal-fjuwil iżda biss mit‑22 ta’ Lulju 2005 u li l-Kummissjoni kienet wettqet żball meta żammet lill-appellanti responsabbli għal dan il-komponent, qabel din id-data. Hija żiedet, fil-punt 581 tal-imsemmija sentenza, li, fid-dawl tal-parteċipazzjoni tal-appellanti fl-imsemmi komponent wara din l-aħħar data, l-iżball tal-Kummissjoni ma kienx ta’ natura li jwassal għall-annullament sħiħ tad-Deċiżjoni kontenzjuża. Għaldaqstant, il-Qorti Ġenerali ma qalbitx l-oneru tal-prova tal-parteċipazzjoni tal-appellanti fil-ksur, sa fejn essenzjalment qieset li kienet il-Kummissjoni li kellha tistabbilixxi din il-parteċipazzjoni u li l-prova tal-parteċipazzjoni ta’ Latam Airlines u ta’ Lan Cargo fil-ksur uniku u kontinwu, fil-komponent tiegħu relatat mas-sovrataxxa tal-fjuwil, kienet ġiet prodotta mit‑22 ta’ Lulju 2005.
76      Imqiegħda mill-ġdid f’dan il-kuntest, l-affermazzjoni, fil-punt 632 tas-sentenza appellata, li l-appellanti “ma kinux urew li l-Kummissjoni kienet wettqet żball ta’ liġi meta kkonstatat li huma kienu pparteċipaw” fil-ksur uniku u kontinwu msemmi fid-Deċiżjoni kontenzjuża tista’ biss tinftiehem fis-sens li l-argumenti li huma kienu ressqu insostenn tal-ewwel motiv tagħhom ma kinux suffiċjenti sabiex jiġġustifikaw l-annullament sħiħ ta’ din id-deċiżjoni.
77      Konsegwentement, it-tielet parti tal-ewwel aggravju għandha tiġi miċħuda bħala infondata.
–       Fuq it-tieni parti, ibbażata fuq nuqqas ta’ motivazzjoni
78      Mill-eżami tal-ewwel u tat-tielet parti tal-ewwel aggravju jirriżulta li huwa mingħajr ma wettqet żball ta’ liġi u mingħajr ma qalbet l-oneru tal-prova, li l-Qorti Ġenerali qieset li l-fatt li ma jistax jiġi imputat lill-appellanti l-parteċipazzjoni fil-komponenti tal-ksur uniku u kontinwu relatat mas-sovrataxxa tas-sigurtà u mar-rifjut li jitħallsu kummissjonijiet ma setax jiġġustifika l-annullament sħiħ tad-Deċiżjoni kontenzjuża, sa fejn kienet tikkonċernahom.
79      F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-tieni parti ta’ dan l-aggravju, li permezz tagħha l-appellanti jilmentaw li l-Qorti Ġenerali, essenzjalment, ma esponietx b’mod suffiċjenti fid-dritt, fil-punt 632 tas-sentenza appellata, il-motivi li għalihom annullament sħiħ tad-Deċiżjoni kontenzjuża fir-rigward tagħhom ma kienx iġġustifikat f’dan il-każ, għandha tiġi miċħuda bħala ineffettiva.
80      Fil-fatt, l-iżbalji ta’ liġi mwettqa mill-Qorti Ġenerali fir-rigward tal-obbligu ta’ motivazzjoni ma humiex ta’ natura li jwasslu għall-annullament tas-sentenza appellata jekk id-dispożittiv tagħha jkun fondat fuq motivi oħra ta’ dritt (sentenza tat‑12 ta’ Frar 2015, Il‑Kummissjoni vs IPK International, C‑336/13 P, EU:C:2015:83, punt 64 u l-ġurisprudenza ċċitata).
81      Konformement ma’ din il-ġurisprudenza, għalkemm il-punt 632 tas-sentenza appellata ma jurix b’mod suffiċjentement ċar il-motivi li għalihom il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li ma kienx hemm lok li jiġi ddikjarat l-annullament sħiħ tad-Deċiżjoni kontenzjuża, sa fejn din tikkonċerna lill-appellanti, dan il-fatt ma huwiex biżżejjed sabiex jiġġustifika l-annullament tas-sentenza appellata.
82      F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-tieni parti tal-ewwel aggravju, ibbażata fuq il-ksur tal-obbligu ta’ motivazzjoni, għandha tiġi miċħuda bħala ineffettiva.
83      Minn dan jirriżulta li l-ewwel aggravju għandu jiġi miċħud bħala parzjalment ineffettiv u parzjalment infondat.
Fuq it-tieni aggravju, ibbażat fuq ksur tad-drittijiet tad-difiża
L-argumenti tal-partijiet
84      Permezz tat-tieni aggravju tagħhom, Latam Airlines u Lan Cargo jilmentaw li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi fl-evalwazzjoni tal-portata tad-drittijiet tad-difiża tagħhom.
85      Dan l-aggravju jinkludi żewġ partijiet.
86      Permezz tal-ewwel parti tiegħu, l-appellanti jsostnu li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi fl-evalwazzjoni tal-preġudizzju tad-drittijiet tad-difiża li jirriżulta min-nuqqas ta’ motivazzjoni, mill-Kummissjoni, tal-abbandun tal-oġġezzjonijiet fir-rigward ta’ tlettax-il trasportatur u ta’ fornitur ta’ servizzi.
87      Insostenn tal-argument tagħhom, Latam Airlines u Lan Cargo jinvokaw il-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza tad‑9 ta’ Ottubru 2014, ICF vs Il‑Kummissjoni (C‑467/13 P, EU:C:2014:2274), u jsostnu li, f’dan il-każ, l-abbandun tal-oġġezzjonijiet kien jibdel b’mod sinjifikattiv il-provi tal-ksur ikkonstatat, b’tali mod li l-Kummissjoni kienet obbligata tqiegħed lit-trasportaturi, finalment destinatarji tad-deċiżjoni tagħha, f’pożizzjoni li jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom dwar dan l-abbandun.
88      Huma jirrilevaw f’dan ir-rigward, li, il-Qorti Ġenerali għamlet riferiment, fil-punti 555 u 574 tas-sentenza appellata, għal messaġġ elettroniku tat‑22 ta’ Lulju 2005 li kellu rwol importanti fl-evalwazzjoni tagħha tal-parteċipazzjoni tagħhom fil-ksur imsemmi fid-Deċiżjoni kontenzjuża, filwaqt li trasportaturi li fir-rigward tagħhom il-Kummissjoni abbandunat l-oġġezzjonijiet, ukoll wieġbu għal dan il-messaġġ elettroniku. Huma jżidu li, fil-punti 350 u 351 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ċaħdet l-argument tagħhom, ibbażat fuq l-allegazzjoni li huma ssuspettaw li l-abbandun tal-proċeduri kontra trasportatur ieħor, kien jirriżulta mill-eżistenza ta’ pressjoni tal-Istat, minħabba li huma ma kinux ipproduċew il-prova tal-eżistenza ta’ tali pressjoni.
89      Barra minn hekk, għall-istess raġunijiet, Latam Airlines u Lan Cargo jallegaw li s-sentenza appellata hija, tal-inqas, ivvizzjata minn nuqqas ta’ motivazzjoni sa fejn il-Qorti Ġenerali ma esponietx ir-raġunijiet li għalihom hija qieset li l-abbandun tal-oġġezzjonijiet ma biddilx b’mod sinjifikattiv il-provi.
90      Permezz tat-tieni parti tat-tieni aggravju, huma jilmentaw li l-Qorti Ġenerali żnaturat il-provi meta ddeċidiet, fil-punt 568 tas-sentenza appellata, li l-iskambji li joriġinaw mill-messaġġ elettroniku tat‑22 ta’ Lulju 2025 u b’mod partikolari r-reazzjonijiet dwar l-użu tas-sit internet infowarding.com u t-tentattiv ta’ trasportatur li jikkuntattja lill-awtur tar-reklam dwar is-sovrataxxa tal-fjuwil li deher fuq dan is-sit “[kienu] madankollu juru l-aspettattiva kondiviża minn diversi trasportaturi implikati, li dixxiplina [kienet] osservata fis-suq fil-qasam tas-[sovrataxxa tal-fjuwil].” Skont l-appellanti, huwa evidenti li dawn ir-reazzjonijiet u dan it-tentattiv, li joriġinaw minn impriżi li ma kinux destinatarji tad-Deċiżjoni kontenzjuża, ma setgħux juru l-aspettattivi tat-“trasportaturi inkriminati”, destinatarji ta’ din id-deċiżjoni.
91      Il-Kummissjoni tqis li l-imsemmi aggravju huwa infondat.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
92      Għandu jiġi kkonstatat li l-ewwel parti tat-tieni aggravju hija bbażata fuq interpretazzjoni żbaljata tal-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 87 ta’ din is-sentenza. Fil-fatt, kif essenzjalment esponiet il-Qorti Ġenerali fil-punt 252 tas-sentenza appellata, sabiex tosserva l-obbligu ta’ motivazzjoni, istituzzjoni tal-Unjoni ma hijiex obbligata tesponi, f’att li hija tadotta, il-motivi li għalihom atti simili, indirizzati lil terzi, ma ġewx adottati. Għaldaqstant, il-Kummissjoni ma hijiex obbligata tesponi, f’deċiżjoni li tikkonstata ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni, ir-raġunijiet li għalihom hija ddeċidiet li ma tkomplix bil-proċeduri kontra jew li ma tissanzjonax lil ċerti impriżi għall-ksur inkwistjoni.
93      Il-Qorti Ġenerali ġustament fakkret ukoll, fil-punt 254 tas-sentenza appellata, il-ġurisprudenza li tgħid li, meta l-Kummissjoni tabbanduna l-oġġezzjonijiet kollha mressqa kontra ċerti kumpanniji inizjalment implikati fil-proċedura kkonċernata, hija ma tistax tkun obbligata tippermetti lill-kumpanniji fl-aħħar nett destinatarji tad-deċiżjoni tagħha li jesprimu l-opinjoni tagħhom dwar dan l-abbandun, peress li l-komunikazzjoni lill-persuni kkonċernati ta’ żieda fl-oġġezzjonijiet u, għaldaqstant, il-fakultà mogħtija lilhom li jsostnu l-perspettiva tagħhom li tikkonċernahom hija meħtieġa biss fil-każ fejn il-Kummissjoni jkollha timponi fuq l-impriżi kkonċernati atti ġodda jew temenda b’mod sinjifikattiv il-provi tal-ksur ikkontestat (sentenza tad‑9 ta’ Ottubru 2014, ICF vs Il‑Kummissjoni, C‑467/13 P, EU:C:2014:2274, punt 36).
94      Minn din il-ġurisprudenza jirriżulta biss li l-Kummissjoni hija obbligata tisma’ mill-ġdid lill-impriżi li kontrihom hija kompliet il-proċeduri meta, wara l-abbandun tal-proċeduri kontra ċerti impriżi oħra, hija tinvoka fil-konfront tal-ewwel impriżi atti ġodda jew temenda b’mod sinjifikattiv il-provi li hija jkollha l-intenzjoni li tieħu inkunsiderazzjoni. Għall-kuntrarju, kuntrarjament għal dak li jidher li jikkunsidraw l-appellanti, l-imsemmija ġurisprudenza ma tistax tinftiehem fis-sens li timponi l-obbligu fuq il-Kummissjoni, minn naħa, li tisma’ mill-ġdid lill-impriżi li kontrihom hija kompliet il-proċeduri dwar il-provi li fuqhom dawn l-impriżi diġà kellhom il-possibbiltà li jesprimu ruħhom, u min-naħa l-oħra, li tesponi, fid-deċiżjoni tagħha, il-mod kif l-abbandun tal-proċeduri kontra ċerti impriżi jista’ jaffettwa l-evalwazzjoni tagħha ta’ dawn il-provi.
95      F’dan il-każ, mis-sentenza appellata ma jirriżultax, u l-appellanti ma jallegawx li huma sostnew, quddiem il-Qorti Ġenerali, li, wara l-abbandun tal-proċeduri kontra ċerti impriżi, il-Kummissjoni invokat fil-konfront tagħhom atti ġodda, jew li hija emendat b’mod sinjifikattiv il-provi li hija kellha l-intenzjoni li tieħu inkunsiderazzjoni fil-konfront tagħhom. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Qorti Ġenerali ma wettqitx żball ta’ liġi meta kkunsidrat li l-Kummissjoni ma kinitx obbligata tesponi, fid-Deċiżjoni kontenzjuża, il-motivi li għalihom hija abbandunat il-proċeduri kontra ċerti impriżi, jew tippermetti lill-appellanti jinstemgħu dwar dan l-abbandun.
96      Konsegwentement, l-ewwel parti tat-tieni aggravju għandha tiġi miċħuda bħala infondata.
97      Fir-rigward tat-tieni parti tat-tieni aggravju, għandu jitfakkar li, meta jallega żnaturament tal-provi mill-Qorti Ġenerali, appellant għandu, skont l-Artikolu 256 TFUE, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 58 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea u l-Artikolu 168(1)(d) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, jindika b’mod preċiż il-provi li allegatament ġew żnaturati mill-Qorti Ġenerali u juri l-iżbalji ta’ analiżi li, fil-fehma tiegħu, wasslu lill-Qorti Ġenerali għal dan l-iżnaturament. Barra minn hekk, skont ġurisprudenza stabbilita, żnaturament għandu jirriżulta b’mod manifest mill-atti tal-proċess, mingħajr ma jkun meħtieġ li ssir evalwazzjoni ġdida tal-fatti u tal-provi (sentenza tal‑10 ta’ Novembru 2022, Il‑Kummissjoni vs Valencia Club de Fútbol, C‑211/20 P, EU:C:2022:862, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata).
98      Għalhekk, ma huwiex biżżejjed li jintwera li dokument jista’ jkun suġġett għal interpretazzjoni differenti minn dik adottata mill-Qorti Ġenerali (sentenza tal‑5 ta’ Marzu 2024, Kočner vs Europol, C‑755/21 P, EU:C:2024:202, punt 96 u l-ġurisprudenza ċċitata).
99      F’dan il-każ, l-argument tal-appellanti miġbur fil-qosor fil-punt 90 ta’ din is-sentenza, sempliċement jilmenta li l-Qorti Ġenerali ma ħaditx inkunsiderazzjoni l-fatt li r-reazzjonijiet għall-messaġġ elettroniku tat‑22 ta’ Lulju 2005 u t-tentattiv li jiġi kkuntattjat l-awtur tar-reklam indikat minn dan il-messaġġ elettroniku kienu joriġinaw minn impriżi li ma kinux destinatarji tad-Deċiżjoni kontenzjuża.
100    Issa, mill-messaġġ elettroniku tat‑22 ta’ Lulju 2005 u mit-tweġibiet għalih, li jinsabu fl-atti tal-proċess tal-ewwel istanza, jirriżulta li, kif indikat il-Qorti Ġenerali fil-punt 565 tas-sentenza appellata, dan il-messaġġ elettroniku kien indirizzat, b’mod partikolari, lil diversi destinatarji tad-Deċiżjoni kontenzjuża u li, fost l-impriżi li wieġbu għalih kien hemm tal-inqas trasportatur wieħed li kien ukoll destinatarju tad-Deċiżjoni kontenzjuża. Barra minn hekk, fil-punt 566 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali indikat biss li t-tentattiv li jiġi kkuntattjat l-awtur tar-reklam ikkonċernat mill-imsemmi messaġġ elettroniku kien seħħ minn “trasportatur”, mingħajr ma ddikjarat li dan it-trasportatur kien destinatarju tad-Deċiżjoni kontenzjuża.
101    F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-iżball ta’ analiżi tal-messaġġ elettroniku tat‑22 ta’ Lulju 2005 u tat-tweġibiet għalih allegat mill-appellanti, ma jistax jitqies li ġie stabbilit.
102    F’dak li jirrigwarda l-kumplament, għandu jiġi rrilevat li, bl-iskuża ta’ allegazzjoni ta’ żnaturament ta’ dan il-messaġġ elettroniku u tat-tweġibiet għalih, l-appellanti jikkontestaw, fir-realtà, l-evalwazzjoni tal-provi mill-Qorti Ġenerali.
103    Issa, għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 256(1) TFUE u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 58 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, l-appell għandu jkun limitat għall-punti ta’ liġi. Għalhekk, hija biss il-Qorti Ġenerali li tista’ tikkonstata u tevalwa l-fatti rilevanti. Għalhekk, l-evalwazzjoni ta’ dawn il-fatti u provi ma hijiex, ħlief fil-każ tal-iżnaturament tagħhom, kwistjoni ta’ liġi suġġetta, bħala tali, għall-istħarriġ tal-Qorti tal-Ġustizzja fl-istadju tal-appell (sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2024, Il‑Kummissjoni vs L‑Irlanda et, C‑465/20 P, EU:C:2024:724, punt 110, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
104    Għaldaqstant, sa fejn permezz tal-argumenti tagħhom miġbura fil-qosor fil-punt 90 ta’ din is-sentenza l-appellanti jfittxu li jiksbu mill-Qorti tal-Ġustizzja evalwazzjoni ġdida tal-valur u tal-portata tal-messaġġ elettroniku tat‑22 ta’ Lulju 2005 u tat-tweġibiet għalih, dawn l-argumenti huma inammissibbli.
105    Konsegwentement, it-tieni parti tat-tieni aggravju għandha tiġi miċħuda bħala parzjalment inammissibbli u parzjalment infondata.
106    Minn dan jirriżulta li dan l-aggravju għandu jiġi miċħud bħala parzjalment inammissibbli u parzjalment infondat.
Fuq it-tielet aggravju, ibbażat fuq żball ta’ liġi fir-rigward tal-kompetenza tal-Kummissjoni sabiex tikkonstata l-eżistenza ta’ “akkordju fuq livell dinji”
L-argumenti tal-partijiet
107    Permezz tat-tielet aggravju tagħhom, li jinkludi tliet partijiet, Latam Airlines u Lan Cargo jsostnu li l-Qorti Ġenerali wettqet żbalji ta’ liġi fl-evalwazzjoni tagħha tal-kompetenza tal-Kummissjoni.
108    Permezz tal-ewwel parti ta’ dan l-aggravju, huma jilmentaw li l-Qorti Ġenerali naqset milli teżamina jew, tal-inqas, li eżaminat b’mod żbaljat il-motiv tagħhom ibbażat fuq il-fatt li l-Kummissjoni ma kinitx kompetenti sabiex tikkonstata l-eżistenza ta’ “akkordju fuq livell dinji”. Fil-fatt, il-Qorti Ġenerali allegatament assumiet b’mod żbaljat li Latam Airlines u Lan Cargo sostnew quddiemha li r-riferiment għal “akkordju fuq livell dinji” fid-Deċiżjoni kontenzjuża kien jindika ksur tal-Artikolu 101 TFUE, li l-għan antikompetittiv tiegħu kien jestendi għar-rotot kollha fuq livell dinji. Issa, Latam Airlines u Lan Cargo esponew b’mod ċar fir-rikors tagħhom quddiem il-Qorti Ġenerali li l-konstatazzjoni fattwali ta’ akkordju fuq livell dinji kienet differenti minn dik ta’ ksur tal-Artikolu 101 TFUE u li ebda bażi legali ma setgħet tiġġustifika li l-Kummissjoni tkun kompetenti sabiex tagħmel tali konstatazzjoni.
109    Permezz tat-tieni parti tal-imsemmi aggravju, huma jsostnu li, anki li kieku kellu jitqies li l-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali dwar l-argumenti tagħhom jitqiesu bħala sempliċi konstatazzjoni ta’ fatti, il-Qorti Ġenerali żnaturat dan l-argument.
110    Permezz tat-tielet parti tal-istess aggravju, Latam Airlines u Lan Cargo jsostnu li l-Kummissjoni ma kinitx kompetenti sabiex tagħmel konstatazzjonijiet fattwali dwar aġir restrittiv tal-kompetizzjoni li seħħ barra mis-suq intern. Tali konstatazzjonijiet fattwali jbiddlu s-sitwazzjoni legali tal-appellanti billi jesponuhom għal azzjonijiet għad-danni quddiem il-qrati nazzjonali u setgħu jsiru biss jekk il-Kummissjoni kienet kompetenti skont id-dritt internazzjonali pubbliku. Issa, la l-kriterju bbażat fuq il-post tal-implimentazzjoni tal-prattiki antikompetittivi (iktar ’il quddiem il-“kriterju tal-implimentazzjoni”) u lanqas dak ibbażat fuq dak dwar l-effetti kkwalifikati ta’ dawn il-prattiki fl-Unjoni ma huma ssodisfatti, peress li l-kompetizzjoni fil-qasam tal-prezz bejn it-trasportaturi sseħħ fl-ajruport ta’ oriġini. Fir-rigward ta’ argument ibbażat fuq in-nuqqas ta’ kompetenza tal-awtur ta’ att, din it-tielet parti hija ta’ ordni pubbliku u għandha titqajjem ex officio.
111    Il-Kummissjoni titlob li t-tielet aggravju jiġi miċħud.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
112    Preliminarjament, għandu jitfakkar li, fil-punti 117 sa 128 tar-rikors tagħhom quddiem il-Qorti Ġenerali, Latam Airlines u Lan Cargo sostnew, permezz tat-tieni parti tat-tielet motiv tagħhom, li l-Kummissjoni ma kinitx kompetenti sabiex tikkonstata l-parteċipazzjoni tagħhom f’ “akkordju fuq livell dinji”. Fil-punti 119 u 120 ta’ dan ir-rikors, huma esponew li żewġ interpretazzjonijiet ta’ din l-espressjoni kienu possibbli, peress li hija setgħet tindika jew ksur tal-Artikolu 101 TFUE li l-għan antikompetittiv tiegħu kien jestendi għar-rotot kollha fuq livell dinji, jew “strument ġuridiku sui generis mhux miktub”.
113    Barra minn hekk, permezz tat-tielet parti tar-raba’ motiv tar-rikors tagħhom quddiem il-Qorti Ġenerali, Latam Airlines u Lan Cargo sostnew li l-konstatazzjoni tal-eżistenza ta’ akkordju fuq livell dinji kienet tmur lil hinn mill-kompetenza tal-Kummissjoni u kienet toħloq ambigwità fir-rigward tal-portata ġeografika tal-ksur ikkonstatat. Huma ppreċiżaw, rispettivament fil-punti 146, 147 u 148 ta’ dan ir-rikors, li “l-Kummissjoni ma għandhiex kompetenza sabiex tikkonstata ksur fuq ir-rotot bejn żewġ ajruporti li jinsabu barra miż-ŻEE”, li “[kien] indispensabbli li l-Kummissjoni tiddefinixxi b’mod preċiż il-portata ta’ ksur” u li “l-Kummissjoni [kellha] tindika b’mod ċar is-suġġett kif ukoll il-portata ġeografika u ratione temporis tal-ksur li hija tinvoka”.
114    Fil-kuntest tal-eżami tat-tielet motiv, il-Qorti Ġenerali qieset, fil-punt 151 tas-sentenza appellata, li, “kuntrarjament għal dak li [kienu] jsostnu [Latam Airlines u Lan Cargo], ir-riferiment għal ‘akkordju fuq livell dinji’ fid-Deċiżjoni kontenzjuża la [kien] jirreferi għal ‘bażi legali sui generis mhux miktuba’ u lanqas għal ksur tal-Artikolu 101 TFUE, tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE u tal-Artikolu 8 tal-[Ftehim dwar it-Trasport bl-Ajru KE Svizzera]” u li “[r]-riferiment għall-koordinazzjoni tal-aġir tat-trasportaturi inkriminati ‘fil-qasam tat-tarifikazzjoni għall-provvista ta’ servizzi ta’ trasport ta’ merkanzija [...] fid-dinja kollha’, fil-paragrafu introduttiv tal-Artikolu 1 ta’ din id-deċiżjoni [kien] biss konstatazzjoni ta’ fatti li l-Kummissjoni kklassifikat fil-paragrafi 1 sa 4 ta’ [dan l-Artikolu 1] bħala ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni applikabbli biss fir-rotot li hija qieset li, matul il-perijodi inkwistjoni, kienu jaqgħu fil-kompetenza tagħha”.
115    Fil-punt 362 tas-sentenza appellata, li jinkludi riferiment għall-punt 151 ta’ din tal-aħħar, il-Qorti Ġenerali, b’risposta għar-raba’ motiv tar-rikors quddiem il-Qorti Ġenerali, irrilevat li l-argument ta’ Latam Airlines u ta’ Lan Cargo “[kien] ibbażat [...] fuq il-premessa żbaljata li l-Kummissjoni [kienet], fid-dispożittiv tad-Deċiżjoni [kontenzjuża], ikkonstatat ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni li jinkludi r-rotot bejn ajruporti li jinsabu barra miż-ŻEE”.
116    Permezz ta’ dawn il-motivi, il-Qorti Ġenerali rrispondiet, mingħajr ma żnaturathom, għall-argument imressaq quddiemha, ibbażat, b’mod partikolari, fuq in-nuqqas ta’ kompetenza tal-Kummissjoni sabiex tikkonstata ksur fuq dawn ir-rotot u fuq l-ambigwità tad-Deċiżjoni kontenzjuża.
117    Għaldaqstant, l-ewwel żewġ partijiet tat-tielet aggravju, rispettivament ibbażati fuq difett ta’ motivazzjoni u fuq żnaturament, għandhom jiġu miċħuda bħala infondati.
118    Fir-rigwardtat-tielet parti ta’ dan l-aggravju, ibbażata fuq in-nuqqas ta’ kompetenza tal-Kummissjoni sabiex twettaq konstatazzjonijiet fattwali ta’ akkordju “fuq livell dinji”, għandu jitfakkar li d-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni jista’ jiġi applikat għal aġir li ma ġiex adottat fit-territorju tal-Unjoni, iżda li l-effetti antikompetittivi tiegħu jistgħu jinħassu fis-suq tal-Unjoni. Fil-fatt, li kieku l-applikabbiltà tal-projbizzjonijiet stabbiliti minn dan id-dritt kellu jkun dipendenti fuq il-post tal-konklużjoni tal-akkordju, dan kien iwassal sabiex jingħata lill-impriżi mezz faċli sabiex jevitaw l-imsemmija projbizzjonijiet. Sabiex tindirizza tali aġir, il-Kummissjoni tista’ għalhekk tibbaża l-kompetenza tagħha fuq il-kriterju tal-implimentazzjoni jew fuq dak tal-effetti kkwalifikati (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Settembru 2017, Intel vs Il‑Kummissjoni, C‑413/14 P, EU:C:2017:632, punti 43 sa 46).
119    Issa, il-prinċipju li l-Kummissjoni hija kompetenti fid-dawl tad-dritt internazzjonali pubbliku sabiex tapplika d-dritt tal-kompetizzjoni għal aġir adottat barra mit-territorju tal-Unjoni, sakemm il-kriterju tal-implimentazzjoni jew dak tal-effetti kkwalifikati jkun issodisfatt, ikun imċaħħad minn kull portata jekk din l-istituzzjoni ma tkun tista’ twettaq ebda konstatazzjoni fattwali dwar l-eżistenza, in-natura, l-għan jew il-portata ġeografika ta’ tali aġir.
120    Ir-rikonoxximent tal-kompetenza tal-Kummissjoni sabiex tindirizza akkordji li seħħew barra mill-Unjoni jimplika għalhekk neċessarjament il-possibbiltà għal din l-istituzzjoni li tagħmel konstatazzjonijiet ta’ fatt li huma neċessarji għaliha sabiex tiġġustifika l-kompetenza tagħha, fid-dawl tad-dritt internazzjonali pubbliku, sabiex tikkonstata u tissanzjona ksur tal-Artikolu 101 TFUE u, skont il-każ, tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE.
121    F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-tielet parti tat-tielet aggravju għandha tiġi miċħuda wkoll bħala infondata.
122    Għalhekk, dan l-aggravju għandu jiġi miċħud kollu kemm hu.
Fuq ir-raba’ aggravju, ibbażat fuq żbalji ta’ liġi fir-rigward tad-determinazzjoni tal-portata ġeografika tal-ksur
L-argumenti tal-partijiet
123    Permezz tar-raba’ aggravju tagħhom, Latam Airlines u Lan Cargo jilmentaw li l-Qorti Ġenerali wettqet diversi żbalji ta’ liġi meta ċaħdet il-motiv tagħhom ibbażat fuq il-ksur tal-obbligu ta’ motivazzjoni fir-rigward tad-determinazzjoni tal-portata ġeografika tal-ksur uniku u kontinwu.
124    Dan l-aggravju jinkludi, essenzjalment, tliet partijiet.
125    Permezz tal-ewwel parti tal-imsemmi aggravju, Latam Airlines u Lan Cargo jsostnu li l-Qorti Ġenerali żnaturat l-ewwel sentenza tal-premessa 1210 tad-Deċiżjoni kontenzjuża meta qieset, fil-punt 153 tas-sentenza appellata, li din il-premessa, sa fejn kienet tirreferi għall-“portata ġeografika tal-ksur [li] kienet dinjija”, kien fiha żball tal-pinna u li kellha tinqara li “l-portata ġeografika tal-akkordju [kontenzjuż] kienet dinjija”. Issa, il-formulazzjoni tal-imsemmija premessa hija ċara u teskludi kull interpretazzjoni.
126    Permezz tat-tieni parti tal-istess aggravju, Latam Airlines u Lan Cargo jilmentaw li l-Qorti Ġenerali kisret il-prinċipji ta’ ċarezza u ta’ ċertezza legali tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll l-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea billi ċaħdet l-ilment ibbażat fuq in-natura ambigwa tad-Deċiżjoni kontenzjuża fir-rigward tad-determinazzjoni tal-portata ġeografika tal-akkordju kontenzjuż.
127    Filwaqt li jiddikjaraw li jifhmu li l-Kummissjoni ma kellhiex l-intenzjoni li tikkonstata ksur tal-Artikolu 101 TFUE fuq ir-rotot kollha fid-dinja kollha, huma jqisu li terzi, u b’mod partikolari l-qrati nazzjonali li jistgħu jiġu aditi b’azzjonijiet ċivili għad-danni, jistgħu jinterpretaw id-Deċiżjoni kontenzjuża f’dan is-sens.
128    L-ambigwità tad-Deċiżjoni kontenzjuża tirriżulta essenzjalment mill-fatt li l-Kummissjoni, l-ewwel nett, ikkunsidrat li l-aġir kontenzjuż kien ekwivalenti għal akkordju fuq livell dinji implimentat fid-dinja kollha, it-tieni nett, inkludiet dikjarazzjoni dwar il-koordinazzjoni fil-qasam tal-prezzijiet fuq livell dinji fid-dispożittiv tad-Deċiżjoni kontenzjuża u, it-tielet nett, indikat, fil-premessa 1210 ta’ din id-deċiżjoni, li l-ksur kien wieħed dinji.
129    Issa, il-prinċipju ta’ ċarezza legali jeżiġi li atti adottati minn istituzzjonijiet tal-Unjoni, bħal deċiżjonijiet tal-Kummissjoni fil-qasam tal-kompetizzjoni, ikunu ċari u inekwivoki.
130    Permezz tat-tielet parti tar-raba’ aggravju, Latam Airlines u Lan Cargo jsostnu li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta indikat, fil-punt 357 tas-sentenza appellata, li, “fir-rigward tal-portata u tan-natura tal-ksur issanzjonat, [kien] bħala prinċipju d-dispożittiv tad-deċiżjoni [kontenzjuża], u mhux il-motivi tagħha, li [kien] importanti u li għalhekk [kien] biss fil-każ ta’ nuqqas ta’ ċarezza tat-termini użati f’dan id-dispożittiv li [kellu] jiġi interpretat b’riferiment għall-motivi tad-deċiżjoni”.
131    Il-Qorti Ġenerali għalhekk kisret l-Artikolu 16 tar-Regolament Nru 1/2003 li, billi ppreveda li r-regola li tgħid li l-qrati nazzjonali ma jistgħux jieħdu deċiżjonijiet li jmorru kontra “deċiżjoni tal-Kummissjoni” dwar proċedura għall-applikazzjoni tal-Artikolu 101 TFUE, ma tagħmilx distinzjoni bejn id-dispożittiv ta’ din id-deċiżjoni u l-motivi tagħha.
132    Il-Kummissjoni tqis li dan ir-raba’ aggravju huwa infondat.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
133    Kif tfakkar fil-punt 97 ta’ din is-sentenza, iż-żnaturament għandu jidher b’mod manifest mill-atti tal-proċess, mingħajr ma jkun meħtieġ li ssir evalwazzjoni ġdida tal-fatti u tal-provi.
134    F’dan il-każ, il-Qorti Ġenerali, fil-punt 153 tas-sentenza appellata,
irriproduċiet b’mod korrett l-ewwel sentenza tal-premessa 1210 tad-Deċiżjoni kontenzjuża. Madankollu, hija poġġietha mill-ġdid fil-kuntest tas-sentenzi l-oħra ta’ din il-premessa kif ukoll fil-kuntest tal-premessi l-oħra ta’ din id-deċiżjoni.
135    L-ewwel nett, hija rrilevat, fil-punt 153 tas-sentenza appellata, li r-riferiment għall-portata ġeografika dinjija tal-ksur kien segwit minn sentenzi li kienu jippreċiżaw ir-rotot li l-akkordju kontenzjuż kien jirrigwarda.
136    It-tieni nett, hija kienet preċedentement ikkonstatat, fil-punt 152 tas-sentenza appellata, li premessi oħra tad-Deċiżjoni kontenzjuża kienu jirreferu jew għal “ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni applikabbli li l-portata ġeografika tagħhom hija limitata għal tipi ta’ rotot speċifiċi”, jew għal “akkordju dinji”, ta’ “natura dinjija” jew “implimentat globalment”.
137    Huwa għalhekk wara li qieset li mill-kuntest li fih sar ir-riferiment iżolat għal “ksur dinji”, magħmul fl-ewwel sentenza tal-premessa 1210 tad-Deċiżjoni kontenzjuża, kien jirriżulta li dan kien sempliċi żball tal-pinna li l-Qorti Ġenerali ddeduċiet li din is-sentenza kellha tinqara bħala li tirreferi għal akkordju ta’ portata dinjija.
138    Fid-dawl ta’ dan il-kuntest partikolari, enfasizzat mill-Qorti Ġenerali, ma jistax jitqies li din tal-aħħar wettqet interpretazzjoni manifestament żbaljata, fis-sens tal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 97 ta’ din is-sentenza, tal-ewwel sentenza tal-premessa 1210 tad-Deċiżjoni kontenzjuża, meta qieset, fid-dawl kemm tas-sentenzi l-oħra ta’ din il-premessa kif ukoll tal-premessi l-oħra tagħha, li l-użu tal-kelma “ksur”, użata f’din l-ewwel sentenza, kien jirriżulta minn żball tal-pinna u kien hemm lok li jinqara, minflokha, il-kelma “akkordju”.
139    Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-ewwel parti tar-raba’ aggravju għandha tiġi miċħuda bħala infondata.
140    Permezz tat-tieni parti ta’ dan l-aggravju, Latam Airlines u Lan Cargo jilmentaw li l-Qorti Ġenerali, essenzjalment, wettqet żball ta’ liġi meta qieset li d-Deċiżjoni kontenzjuża ma kinitx ta’ natura ambigwa f’dak li jirrigwarda l-portata tal-ksur ikkonstatat u li din ma kellhiex tiġi annullata kompletament minħabba nuqqas ta’ ċarezza.
141    Madankollu, Latam Airlines u Lan Cargo ma għandhomx raġun meta jsostnu li l-Qorti Ġenerali wettqet żball fl-interpretazzjoni tad-Deċiżjoni kontenzjuża.
142    L-ewwel nett, fir-rigward tad-dispożittiv ta’ din id-deċiżjoni, mill-punti 151 u 358 tas-sentenza appellata jirriżulta li l-Qorti Ġenerali qieset li r-riferiment, fil-paragrafu introduttiv tal-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni kontenzjuża, għall-eżistenza ta’ koordinazzjoni tariffarja għall-provvista ta’ servizzi ta’ trasport ta’ merkanzija fid-dinja kollha kien biss konstatazzjoni tal-fatti li l-Kummissjoni kienet ikklassifikat fil-paragrafi 1 sa 4 tal-istess artikolu bħala ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni applikabbli għar-rotot li hija kienet qieset li kienu jaqgħu, fil-perijodi inkwistjoni, fil-kompetenza tagħha. Din l-evalwazzjoni hija konformi mat-termini stess ta’ dan id-dispożittiv, li effettivament jagħmel distinzjoni bejn il-kunċett ta’ “aġir”, imsemmi biss fil-preambolu, u dak ta’ “ksur”, li huwa ddefinit fil-paragrafi 1 sa 4 tal-imsemmi dispożittiv.
143    It-tieni, fir-rigward tal-motivi tad-Deċiżjoni kontenzjuża, il-Qorti Ġenerali ġustament wettqet, fil-punti 152 sa 154 tas-sentenza appellata, interpretazzjoni konġunta tal-imsemmija motivi, b’mod partikolari dawk esposti fil-premessi 74, 112, 832, 903 u 1210 tagħha, li minnha hija ddeduċiet li din id-deċiżjoni kienet ibbażata fuq id-distinzjoni bejn is-sempliċi konstatazzjoni fattwali ta’ aġir li għandu portata ġeografika dinjija u l-konstatazzjoni ta’ ksur tal-Artikolu 101 TFUE u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE, li għandu l-għan li jirrestrinġi l-kompetizzjoni fuq rotot speċifiċi.
144    Għaldaqstant, il-Qorti Ġenerali ma wettqitx żball ta’ liġi meta minn dan iddeduċiet li d-Deċiżjoni kontenzjuża ma kinitx ivvizzjata b’nuqqas ta’ ċarezza fir-rigward tad-definizzjoni tal-portata tal-ksur uniku u kontinwu u li, għaldaqstant, din ma kellhiex tiġi annullata kompletament għal din ir-raġuni.
145    Għalhekk, it-tieni parti tar-raba’ aggravju hija infondata.
146    Permezz tat-tielet parti ta’ dan l-aggravju, Latam Airlines u Lan Cargo jilmentaw li l-Qorti Ġenerali kisret l-Artikolu 16 tar-Regolament Nru 1/2003 billi tat prijorità, fil-punt 357 tas-sentenza appellata, lid-dispożittiv tad-Deċiżjoni kontenzjuża minflok lill-motivi tagħha, filwaqt li dan l-Artikolu 16 jirreferi għad-deċiżjoni tal-Kummissjoni fl-intier tagħha.
147    Skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 16(1) tar-Regolament Nru 1/2003, meta l-qrati nazzjonali jiddeċiedu fuq ftehim, deċiżjonijiet jew prattiki taħt l-Artikolu 101 jew l-Artikolu 102 TFUE li huma diġà s-suġġett ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni, huma ma jistgħux jieħdu deċiżjonijiet li jmorru kontra d-deċiżjoni adottata mill-Kummissjoni.
148    Issa, irrispettivament mill-motivi li fuqhom hija bbażata deċiżjoni adottata minn istituzzjoni tal-Unjoni, huwa biss id-dispożittiv ta’ din id-deċiżjoni, moqri fid-dawl tal-motivi tagħha li jikkostitwixxu l-bażi neċessarja tagħha, li jista’ jipproduċi effetti legali (ara, f’dan is-sens, id-digriet tat‑28 ta’ Jannar 2004, Il‑Pajjiżi l‑Baxxi vs Il‑Kummissjoni, C‑164/02, EU:C:2004:54, punt 21). Huma dawn l-effetti li jorbtu lill-qrati nazzjonali, skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 16 tar-Regolament Nru 1/2003.
149    Għaldaqstant, meta affermat fil-punt 357 tas-sentenza appellata li, “fir-rigward tal-portata u tan-natura tal-ksur issanzjonat, huwa bħala prinċipju d-dispożittiv tad-deċiżjoni [kontenzjuża], u mhux il-motivi tagħha, li huma importanti u li għalhekk huwa biss fil-każ ta’ nuqqas ta’ ċarezza tat-termini użati f’dan id-dispożittiv li għandu jiġi interpretat b’riferiment għall-motivi tad-deċiżjoni”, il-Qorti Ġenerali ma kisritx l-ewwel sentenza tal-Artikolu 16 tar-Regolament Nru 1/2003.
150    Minn dan isegwi li t-tielet parti tar-raba’ aggravju għandha tiġi miċħuda bħala infondata, l-istess bħar-raba’ aggravju fl-intier tiegħu.
151    Peress li ebda wieħed mill-aggravji mqajma minn Latam Airlines u Lan Cargo insostenn tal-appell tagħhom ma ntlaqa’, dan tal-aħħar għandu jiġi miċħud fl-intier tiegħu.
Fuq l-ispejjeż
152    Skont l-Artikolu 184(2) tar-Regoli tal-Proċedura, meta l-appell jiġi miċħud, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tagħti deċiżjoni dwar l-ispejjeż.
153    Skont l-Artikolu 138(1) ta’ dawn ir-Regoli tal-Proċedura, li, bis-saħħa tal-Artikolu 184(1) tal-imsemmija Regoli tal-Proċedura, japplika għall-proċedura ta’ appell, il-parti li titlef il-kawża għandha tiġi kkundannata għall-ispejjeż, sakemm dawn ikunu ntalbu.
154    Billi l-Kummissjoni talbet li Latam Airlines u Lan Cargo jiġu kkundannati għall-ispejjeż u billi l-aggravji tagħhom ma ntlaqgħux, huma għandhom jiġu kkundannati jbatu, minbarra l-ispejjeż rispettivi tagħhom, dawk sostnuti mill-Kummissjoni.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)      L-appell huwa miċħud.
2)      Latam Airlines Group SA u Lan Cargo SA huma kkundannati għall-ispejjeż.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: l-Ingliż.