62001CC0081_EL
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
I - Εισαγωγή
1. Το παρόν προδικαστικό ερώτημα αφορά κυρίως την ερμηνεία του κανονισμού (ΕΟΚ) 2392/89 του Συμβουλίου, της 24ης Ιουλίου 1989, σχετικά με τη θέσπιση των γενικών κανόνων για την περιγραφή και την παρουσίαση των οίνων και των γλευκών σταφυλής . Το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν το άρθρο 40 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο ορίζει ότι η περιγραφή και η παρουσίαση ορισμένων προϊόντων καθώς και κάθε διαφήμιση σχετική με τα εν λόγω προϊόντα δεν πρέπει να είναι εσφαλμένες ούτε να δημιουργούν συγχύσεις ή να παραπλανούν τα πρόσωπα στα οποία απευθύνονται, απαγορεύει την καταχώριση σήματος που περιέχει γεωγραφική ένδειξη η χρήση της οποίας δεν ρυθμίζεται από το άρθρο 11 του εν λόγω κανονισμού.
2. Το ζήτημα που τίθεται ειδικότερα είναι αν ένα σήμα που περιέχει μια γεωγραφική ένδειξη η χρήση της οποίας δεν ρυθμίζεται από την εσωτερική νομοθεσία ή από μια κοινοτική διάταξη δημιουργεί κίνδυνο συγχύσεως για τον καταναλωτή, καθόσον μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η εν λόγω γεωγραφική ονομασία προστατεύεται.
ΙΙ - Το νομικό πλαίσιο
Α - Το κοινοτικό δίκαιο
3. Ο κανονισμός 2392/89 κωδικοποιεί ορισμένες τροποποιήσεις του κανονισμού (ΕΟΚ) 355/79 του Συμβουλίου, της 5ης Φεβρουαρίου 1979, περί των γενικών κανόνων για την περιγραφή και την παρουσίαση οίνων και γλευκών σταφυλής . Ο κανονισμός 2392/89 εκδόθηκε βάσει του κανονισμού (ΕΟΚ) 822/87 του Συμβουλίου, της 16ης Μαρτίου 1987, για την κοινή οργάνωση της αμπελοοινικής αγοράς .
4. Ο κανονισμός 2392/89 διέπει την περιγραφή και την παρουσίαση των οίνων και των γλευκών σταφυλής. Σύμφωνα με την τρίτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 2392/89, «ο σκοπός κάθε περιγραφής και παρουσίασης είναι να παρέχει πληροφορίες τόσο ακριβείς και σαφείς, όσο είναι απαραίτητο για την εκτίμηση των προϊόντων αυτών από τον τυχόν αγοραστή και από τους δημόσιους οργανισμούς τους επιφορτισμένους με τη διαχείριση και τον έλεγχο του εμπορίου των προϊόντων αυτών» . Η πέμπτη αιτιολογική σκέψη ορίζει ότι για να αποφευχθούν υπερβολικά αποκλίνουσες ερμηνείες «αποδείχθηκε σκόπιμο να καθοριστούν πλήρεις κανόνες περιγραφής· ότι, για να εξασφαλισθεί η αποτελεσματικότητα των κανόνων αυτών, θα πρέπει επιπλέον να καθιερωθεί κατ' αρχήν ότι οι ενδείξεις που προβλέπονται από αυτούς τους κανόνες ή από τις λεπτομέρειες εφαρμογής τους, είναι οι μόνες δεκτές για την περιγραφή των οίνων και των γλευκών σταφυλιών».
5. Ο κανονισμός 2392/89 προβαίνει σε διάκριση μεταξύ των απαραιτήτων υποχρεωτικών ενδείξεων του προϊόντος και των προαιρετικών ενδείξεων που προορίζονται για την αποσαφήνιση των εγγενών ιδιοτήτων του εν λόγω προϊόντος ή για την προσέλκυση της προσοχής στην ποιότητά του.
6. Ο εν λόγω κανονισμός προβαίνει επίσης σε διάκριση μεταξύ του επιτραπέζιου οίνου και του οίνου ποιότητας που παράγεται σε καθορισμένη περιοχή (στο εξής: «ν.q.p.r.d.»). V.q.p.r.d. είναι αρχικά αντλούμενα από τον κανονισμό 823/87 του Συμβουλίου, της 16ης Μαρτίου 1987, για τη θέσπιση ειδικών διατάξεων σχετικά με τους οίνους ποιότητας που παράγονται εντός καθορισμένων περιοχών .
7. Το άρθρο 3 του κανονισμού 823/87 προβλέπει τα εξής:
«1. Ως καθορισμένη περιοχή, νοείται η περιοχή ή το σύνολο αμπελουργικών περιοχών, στις οποίες παράγονται οίνοι που διαθέτουν ιδιαίτερα ποιοτικά χαρακτηριστικά και των οποίων το όνομα χρησιμοποιείται για να περιγράφονται όσοι από τους οίνους αυτούς καθορίζονται στο άρθρο 1 .
2. Κάθε καθορισμένη περιοχή οροθετείται επακριβώς, όσο είναι δυνατόν, με βάση το αμπελοτεμάχιο ή το τμήμα του αμπελώνα. Για την οροθέτηση αυτή, η οποία πραγματοποιείται από κάθε ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, λαμβάνονται υπόψη τα στοιχεία που συμβάλλουν στην ποιότητα των οίνων που παράγονται στην εν λόγω περιοχή και, ιδίως, η φύση του εδάφους και του υπεδάφους, το κλίμα, καθώς και η κατάσταση των αμπελοτεμαχίων ή των τμημάτων του αμπελώνα.»
8. Το κεφάλαιο Ι, τμήμα Β, του κανονισμού 2392/89 που αφορά την περιγραφή των ν.q.p.r.d. περιέχει ένα τμήμα Β Ι για τη «σήμανση με ετικέτα». Το άρθρο 11, παράγραφος 1, ορίζει τις ενδείξεις τις οποίες η περιγραφή κατά τη σήμανση με ετικέτα πρέπει υποχρεωτικά να περιλαμβάνει, μεταξύ των οποίων, την ένδειξη της ονομασίας της καθορισμένης περιοχής από την οποία προέρχεται ο οίνος (στοιχείο α,) και μία από τις ενδείξεις του άρθρου 15, παράγραφος 7, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού 823/87 (στοιχείο β,) .
9. Το άρθρο 11, παράγραφος 2, διευκρινίζει με ποιον τρόπο, για τους ν.q.p.r.d., μπορούν να συμπληρωθούν οι ενδείξεις που επιβάλλει η παράγραφος 1. Από τον κατάλογο του άρθρου 11, παράγραφος 2, παραθέτω τα εξής:
«[...]
γ) ενός σήματος με τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 40·
[...]
θ) παραδοσιακών συμπληρωματικών ενδείξεων, εφόσον αυτές χρησιμοποιούνται με τους όρους που προβλέπονται από τη νομοθεσία του κράτους μέλους παραγωγής και αναγράφονται σε κατάλογο που θα καταρτισθεί·
ι) της κοινοτικής ένδειξης "οίνος ποιότητας παραχθείς εντός καθορισμένης περιοχής" ή "ν.q.p.r.d.", εφόσον αυτή δεν αναγράφεται βάσει της παραγράφου 1, στοιχείο β__ ή ειδικής παραδοσιακής και συνήθους ενδείξεως, εφόσον αυτή δεν αναγράφεται βάσει της παραγράφου 1, στοιχείο β,».
10. Σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 1, του κανονισμού 2392/89, οι ενδείξεις του άρθρου 11 είναι οι μόνες οι οποίες επιτρέπονται για την περιγραφή ενός ν.q.p.r.d. στην ετικέτα. Εντούτοις, τα κράτη μέλη μπορούν να επιτρέπουν «να συνοδεύεται η ένδειξη του ονόματος της καθορισμένης περιοχής που αναφέρεται στο άρθρο 11, παράγραφος 1, στοιχείο α__ από την ένδειξη του ονόματος ευρύτερης γεωγραφικής ενότητας στην οποία ανήκει η εν λόγω καθορισμένη περιοχή, για να διευκρινίζεται η τοποθεσία, με την επιφύλαξη ότι τηρούνται οι όροι που αναφέρονται στη χρησιμοποίηση τόσο του ονόματος της προαναφερόμενης καθορισμένης περιοχής όσο και του ονόματος της εν λόγω γεωγραφικής ενότητας».
11. Στον τίτλο ΙΙΙ, που επιγράφεται «Γενικές διατάξεις», το άρθρο 40, παράγραφος 1, διευκρινίζει ότι η περιγραφή και η παρουσίαση των προϊόντων που αφορά ο κανονισμός, καθώς και κάθε διαφήμιση σχετική με τα εν λόγω προϊόντα, δεν πρέπει να είναι εσφαλμένες, ούτε να δημιουργούν συγχύσεις ή να παραπλανούν τα πρόσωπα στα οποία απευθύνονται, ιδίως όσον αφορά τις ενδείξεις του άρθρου 11 και τις ιδιότητες των προϊόντων, όπως, μεταξύ άλλων, η καταγωγή ή η προέλευση. Η γεωγραφική ονομασία που προσδιορίζει μια καθορισμένη περιοχή πρέπει να είναι επαρκώς ακριβής και να είναι γνωστή η σύνδεσή της με την περιοχή παραγωγής ώστε, λαμβανομένων υπόψη των υπαρχουσών καταστάσεων, να αποφεύγεται κάθε σύγχυση .
12. Το άρθρο 40, παράγραφος 2, αφορά τα σήματα και προβλέπει τα εξής:
«2. Όταν η περιγραφή, η παρουσίαση και η διαφήμιση που αφορούν τα προϊόντα τα οποία αναφέρονται στον παρόντα κανονισμό συμπληρώνονται με σήματα, τα σήματα αυτά δεν επιτρέπεται να περιέχουν λέξεις, τμήματα λέξεων, σημεία ή απεικονίσεις :
α) ικανά να επιφέρουν σύγχυση ή να παραπλανήσουν τα πρόσωπα στα οποία απευθύνονται κατά την έννοια της παραγράφου 1,
ή
β) που ενδέχεται :
- να εκληφθούν από τα πρόσωπα προς τα οποία απευθύνονται είτε ως σύνολο είτε ως τμήμα της περιγραφής επιτραπέζιου οίνου, ν.q.p.r.d. ή εισαγόμενου οίνου, η περιγραφή του οποίου ρυθμίζεται από κοινοτικές διατάξεις, ή να εκληφθούν ως περιγραφή άλλου προϊόντος που αναφέρεται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, και στο άρθρο 36, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, ή
- να ταυτίζονται με την περιγραφή ενός τέτοιου προϊόντος, χωρίς όμως για τα προϊόντα τα οποία χρησιμοποιούνται για την παρασκευή των τελικών προϊόντων που αναφέρονται παραπάνω να είναι επιτρεπτό να γίνεται τέτοια περιγραφή ή παρουσίαση.
Εξάλλου, για την περιγραφή ενός επιτραπέζιου οίνου, ν.q.p.r.d. ή ενός εισαγόμενου οίνου δεν δύνανται να χρησιμοποιηθούν κατά τη σήμανση με ετικέτα σήματα που προβάλλουν λέξεις, τμήματα λέξεων, σημεία ή απεικονίσεις που:
[...]
β) [...] περιέχουν εσφαλμένες ενδείξεις, κυρίως όσον αφορά στη γεωγραφική προέλευση, στην ποικιλία αμπέλου, στο έτος του τρύγου ή σε ένδειξη αναφερόμενη σε ανώτερη ποιότητα».
13. Το Δικαστήριο, με τέσσερις αποφάσεις, διευκρίνισε περαιτέρω τους γενικούς κανόνες για την περιγραφή και την παρουσίαση του οίνου. Οι αποφάσεις αυτές είναι οι εξής:
- η απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 1981, 56/80, Weigand ·
- η απόφαση της 29ης Ιουνίου 1995, C-456/93, Langguth ·
- η απόφαση της 5ης Ιουλίου 1995, C-46/94, Voisine ·
- η απόφαση της 28ης Ιανουαρίου 1999, C-303/97, Sektkellerei Kessler .
Β - Η εθνική νομοθεσία
14. Σύμφωνα με το άρθρο L 711-3, του κώδικα πνευματικής ιδιοκτησίας, δεν είναι δυνατόν να καταχωριστεί ως σήμα ή στοιχείο σήματος ένα σημείο η χρήση του οποίου απαγορεύεται εκ του νόμου ή είναι ικανή να παραπλανήσει το κοινό, ιδίως ως προς τη φύση, την ποιότητα ή τη γεωγραφική προέλευση του προϊόντος.
ΙΙΙ - Τα πραγματικά περιστατικά και η διαδικασία
15. Η εταιρία Borie Manoux SARL (στο εξής: Borie Manoux) πωλεί οίνο από την περιοχή Bergerac (Γαλλία). Στις 6 Ιανουαρίου 1997 υπέβαλε στο Institut national de la propriété industrielle (εθνικό ινστιτούτο βιομηχανικής ιδιοκτησίας, στο εξής: ΙΝΡΙ), αίτηση καταχωρίσεως ως σήματος της φράσεως «Les Cadets d'Aquitaine» για την περιγραφή οίνων ονομασίας προελεύσεως με καταγωγή την περιοχή Aquitaine. Στις 8 Ιουλίου 1997 ο γενικός διευθυντής του ΙΝΡΙ απέρριψε την αίτηση βάσει, αφενός, των άρθρων 11 και 40 του κανονισμού 2392/89 και, αφετέρου, του άρθρου L 711-3 του κώδικα πνευματικής ιδιοκτησίας.
16. Η Borie Manoux άσκησε έφεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του cour d'appel de Bordeaux (Γαλλία). Με απόφαση της 26ης Οκτωβρίου 1998, το cour d'appel επικύρωσε την εφεσιβληθείσα απόφαση. Το cour d'appel έκρινε ότι, όσον αφορά τους ν.q.p.r.d., η ένδειξη αυτής της περιοχής μπορεί να συμπληρωθεί μόνον από την ένδειξη της ονομασίας μιας πιο περιορισμένης γεωγραφικής ενότητας, η οποία αποτελεί αντικείμενο θετικής οριοθέτησης βάσει εθνικής διάταξης. Το cour d'appel έκρινε ότι η ένδειξη «Aquitaine» στο κατατεθέν σημείο Les Cadets d'Aquitaine είναι παράνομη, εφόσον δεν συνιστά γεωγραφική αναφορά η χρήση της οποίας προβλέπεται από την εθνική νομοθεσία ή το κοινοτικό δίκαιο.
17. Η Borie Manoux άσκησε στη συνέχεια αναίρεση κατά της αποφάσεως του cour d'appel ενώπιον του Cour de cassation. Ισχυρίζεται ότι το cour d'appel παρέβη τα άρθρα 11 και 40 του κανονισμού 2392/89, κρίνοντας ότι η ένδειξη «Aquitaine» είναι παράνομη, χωρίς καν να εξετάσει ή να διευκρινίσει, κατά ποιο τρόπο η μνεία του όρου Aquitaine στο σήμα «Les Cadets d'Aquitaine» είναι ικανή να παραπλανήσει το κοινό ως προς την καταγωγή, την ποιότητα ή τη φύση του προϊόντος ή να δημιουργήσει κίνδυνο συγχύσεως με μια εθνική ή κοινοτική περιγραφή.
18. Η Borie Manoux, με την αίτηση αναιρέσεως, υποστήριξε ότι από το άρθρο 40 του κανονισμού 2392/89 προκύπτει ότι η κατάθεση ως σήματος μιας γεωγραφικής ονομασίας για τους οίνους και τα γλεύκη σταφυλής παραμένει ελεύθερη, υπό τον όρον ότι δεν προσκρούει σε μια από τις απαγορευτικές διατάξεις του εν λόγω κανονισμού. Οι απαγορευτικές αυτές διατάξεις αποσκοπούν στην αποφυγή, αφενός, κάθε παραπλανήσεως ως προς την καταγωγή, την ποιότητα ή τη φύση του προϊόντος και, αφετέρου, κάθε κινδύνου συγχύσεως με περιγραφή διεπόμενη από τις κοινοτικές διατάξεις. Υπ' αυτή την άποψη, η Borie Manoux φρονεί ότι το σημείο Les Cadets d'Aquitaine δεν μπορεί να θεωρηθεί παραπλανητικό και δεν ενέχει κίνδυνο συγχύσεως.
19. Το αιτούν δικαστήριο έκρινε, λαμβανομένης υπόψη της αποφάσεως Weigand του Δικαστηρίου, ότι η ερμηνεία του άρθρου 40 είναι σημαντική για την επίλυση της διαφοράς. Με απόφαση που περιήλθε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 16 Φεβρουαρίου 2001, το Cour de cassation υπέβαλε το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«[Έ]χει το άρθρο 40 του κανονισμού 2392/89 την έννοια ότι απαγορεύεται η κατάθεση, ως σήματος για τα προϊόντα που αφορά ο κανονισμός, γεωγραφικής ενδείξεως η χρήση της οποίας δεν προβλέπεται από το άρθρο 11, ακόμη και όταν η καταχώριση ενός τέτοιου σήματος δεν είναι ικανή να παραπλανήσει τον καταναλωτή ως προς την προέλευση του οίνου και δεν επιφέρει σύγχυση με καταχωρισμένη γεωγραφική ονομασία, στον βαθμό που μια τέτοια καταχώριση θα δημιουργούσε ενδεχομένως την εντύπωση ότι αποτελεί αντικείμενο προστασίας η εν λόγω γεωγραφική ένδειξη, σχετική με την περιοχή όπου ο οίνος πράγματι παράγεται, αλλά η οποία καλύπτει και άλλες ονομασίες προελεύσεως;»
20. Η Γαλλική Κυβέρνηση και η Επιτροπή κατέθεσαν γραπτές παρατηρήσεις. Δεν διεξήχθη προφορική διαδικασία.
IV - Εκτίμηση
21. Η παρούσα υπόθεση αφορά την ερμηνεία του κανονισμού 2392/89. Ο κανονισμός αυτός, σύμφωνα με την τρίτη αιτιολογική σκέψη, αποσκοπεί στην παροχή πληροφοριακών στοιχείων κατά το δυνατόν ακριβών και σαφών όσον αφορά τους οίνους που διατίθενται στο εμπόριο εντός της Κοινότητας, για την προστασία του καταναλωτή και των δημοσίων οργανισμών που είναι επιφορτισμένοι με τη διαχείριση και τον έλεγχο του εμπορίου των προϊόντων αυτών από τη σύγχυση ή την πλάνη σχετικά με τις κύριες ιδιότητες του εν λόγω προϊόντος.
22. Οι κρίσιμες διατάξεις στην παρούσα υπόθεση είναι τα άρθρα 11, παράγραφοι 1 και 2, 12, παράγραφος 1, και 40, παράγραφοι 1 και 2, κανονισμού 2392/89. Το άρθρο 11, παράγραφος 1, ορίζει τις ενδείξεις που πρέπει υποχρεωτικά να περιλαμβάνει η περιγραφή κατά τη σήμανση των ν.q.p.r.d. με ετικέτα. ρέπει, μεταξύ άλλων, να αναφέρει την ονομασία της καθορισμένης περιοχής από την οποία προέρχεται ο ν.q.p.r.d. Σύμφωνα με το άρθρο 11, παράγραφος 2, η περιγραφή στην ετικέτα μπορεί να συμπληρωθεί με ορισμένες ενδείξεις, μεταξύ των οποίων ένα σήμα υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 40. Το άρθρο 40 απαγορεύει ιδίως τη χρήση στα σήματα λέξεων ικανών να δημιουργούν συγχύσεις ή να παραπλανούν τα πρόσωπα στα οποία απευθύνονται. Το άρθρο 40, παράγραφος 2, στοιχείο β__ αφορά ειδικότερα τα στοιχεία σημάτων που ενδέχεται να εκληφθούν από τα πρόσωπα προς τα οποία απευθύνονται είτε ως σύνολο είτε ως τμήμα της περιγραφής οίνων. Το άρθρο 12, παράγραφος 1, ορίζει ότι, εκτός ορισμένων εξαιρέσεων, οι ενδείξεις που αναφέρονται στο άρθρο 11 είναι οι μόνες οι οποίες επιτρέπονται για την περιγραφή ενός ν.q.p.r.d. στην ετικέτα. Σύμφωνα με μια εξαίρεση, τα κράτη μέλη μπορούν να επιτρέπουν να συνοδεύεται η ένδειξη της ονομασίας της καθορισμένης περιοχής από την οποία προέρχεται ο ν.q.p.r.d. από την ένδειξη της ονομασίας ευρύτερης γεωγραφικής ενότητας στην οποία ανήκει η εν λόγω καθορισμένη περιοχή, για να διευκρινίζεται η τοποθεσία.
23. Σύμφωνα με το αιτούν δικαστήριο, το ζήτημα που τίθεται στη διαφορά της κύριας δίκης αφορά την ερμηνεία της απαγορεύσεως του άρθρου 40 του κανονισμού 2392/89. Το ζτήτημα είναι αν το εν λόγω άρθρο απαγορεύει την καταχώριση του σημείου Les Cadets d'Aquitaine για τους οίνους της περιοχής του Bergerac, δεδομένου ότι η γεωγραφική ονομασία «Aquitaine» δεν διέπεται από το άρθρο 11 του εν λόγω κανονισμού . Το αιτούν δικαστήριο ερωτά στην ουσία αν η γεωγραφική ένδειξη που περιέχει ένα σήμα η χρήση της οποίας δεν διέπεται από την εσωτερική νομοθεσία ή από μια κοινοτική διάταξη δημιουργεί κίνδυνο συγχύσεως για τον καταναλωτή, καθόσον μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η εν λόγω γεωγραφική ονομασία προστατεύεται και, ως εκ τούτου, εμπίπτει στην απαγόρευση του άρθρου 40.
24. ροτού εξεταστεί αν η γεωγραφική ένδειξη «Aquitaine» που περιέχει το σήμα Les Cadets d'Aquitaine μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι πρόκειται για προστατευόμενο σήμα, πρέπει να καθοριστεί αν μια τέτοιας φύσεως ένδειξη επιτρέπεται γενικώς. ρέπει, συναφώς, να γίνει παραπομπή στο κεφάλαιο Ι, τμήμα Β, του κανονισμού 2392/89, το οποίο καθορίζει τους κανόνες για την περιγραφή και παρουσίαση του οίνου.
25. Το πρώτο ζήτημα που τίθεται είναι αν ο εν λόγω κανονισμός απαγορεύει τη χρήση στην ετικέτα γεωγραφικής ενδείξεως διαφορετικής από την περιοχή που αναφέρει το άρθρο 11, παράγραφος 1. Όπως θα φανεί κατωτέρω, το άρθρο 11, παράγραφος 2, στοιχείο λ__ του κανονισμού περιέχει διάταξη για την ονομασία πιο περιορισμένης γεωγραφικής ενότητας και το άρθρο 11, παράγραφος 1, περιέχει διάταξη για την ονομασία ευρύτερης γεωγραφικής ενότητας. Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι η χρήση γεωγραφικής ενδείξεως επιτρέπεται υπό ορισμένες μόνον προϋποθέσεις. Τίθεται στη συνέχεια το ζήτημα αν στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί διαφορετική απάντηση, αν η γεωγραφική ένδειξη αποτελεί μέρος σήματος. Το άρθρο 11, παράγραφος 2, στοιχείο γ__ του κανονισμού 2392/89 προβλέπει ότι η περιγραφή στην ετικέτα μπορεί να συμπληρωθεί, για τον ν.q.p.r.d., με ένα σήμα υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 40. Το άρθρο 40 δεν απαγορεύει ρητώς τη χρήση γεωγραφικής ενδείξεως σ' ένα σήμα, εφόσον αυτό δεν δημιουργεί σύγχυση ούτε παραπλανεί τα πρόσωπα στα οποία απευθύνεται. Εν προκειμένω, μόνον αν αποδειχθεί ότι η ένδειξη «Aquitaine» είναι γεωγραφική ονομασία την οποία μπορεί νομίμως να περιέχει ένα σήμα τίθεται το ζήτημα αν η ονομασία αυτή μπορεί να δημιουργήσει σύγχυση όσον αφορά την προστασία του εν λόγω σήματος.
26. Θα ξεκινήσω με την ανάλυση των κρίσιμων διατάξεων του κανονισμού 2392/89, δηλαδή των άρθρων 11, 12 και 40. Θα εξετάσω επίσης τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τον εν λόγω κανονισμό και τις σχετικές κανονιστικές διατάξεις, εξετάζοντας τα εξής:
- τον εξαντλητικό χαρακτήρα του κανονισμού 2392/89·
- τις σχετικές με τα σήματα διατάξεις·
- τις σχετικές με τις γεωγραφικές ενδείξεις διατάξεις·
- τη σημασία της έννοιας του «καταναλωτή»·
- τη σημασία των εννοιών της «συγχύσεως» και της «πλάνης».
Στα σημεία 52 επ. θα εξετάσω τις παρατηρήσεις της Γαλλικής Κυβερνήσεως και της Επιτροπής. Οι παρατηρήσεις αυτές αφορούν κυρίως το άρθρο 40 και τις έννοιες της «συγχύσεως» και της «πλάνης».
Ο εξαντλητικός χαρακτήρας του κανονισμού 2392/89
27. Ο εξαντλητικός χαρακτήρας του κανονισμού 2392/89 προκύπτει από την πέμπτη αιτιολογική σκέψη που αναφέρει ότι, προκειμένου να αποφευχθούν υπερβολικά αποκλίνουσες ερμηνείες, «αποδείχθηκε σκόπιμο να καθοριστούν πλήρεις κανόνες περιγραφής· ότι, για να εξασφαλισθεί η αποτελεσματικότητα των κανόνων αυτών, θα πρέπει επιπλέον να καθιερωθεί κατ' αρχήν ότι οι ενδείξεις που προβλέπονται από αυτούς τους κανόνες ή από τις λεπτομέρειες εφαρμογής τους, είναι οι μόνες δεκτές για την περιγραφή των οίνων και των γλευκών σταφυλιών».
28. Τον εξαντλητικό χαρακτήρα των άρθρων 11 και 12 του κανονισμού 2392/89 αναγνώρισε ρητώς η απόφαση Voisine . Με τη σκέψη 22 της εν λόγω αποφάσεως, το Δικαστήριο έκρινε ότι από τα άρθρα αυτά προκύπτει η βούληση του κοινοτικού νομοθέτη να θεσπίσει, με τον κανονισμό αυτόν, έναν λεπτομερή και πλήρη κώδικα διέποντα την περιγραφή και την παρουσίαση των οίνων. Τα άρθρα 11 και 12 καθορίζουν, σύμφωνα με το Δικαστήριο, τις μόνες ενδείξεις που επιτρέπονται για την περιγραφή ενός ν.q.p.r.d. στην ετικέτα.
29. οια είναι η σημασία του εξαντλητικού χαρακτήρα του κανονισμού 2392/89 στην παρούσα υπόθεση; Διαπιστώνω, πρώτον, ότι η χρήση της γεωγραφικής ονομασίας «Aquitaine» δεν προβλέπεται από τον εν λόγω κανονισμό, ούτε από τους κανονισμούς εφαρμογής. Η χρήση της εν λόγω ονομασίας στην ετικέτα δίπλα στην ένδειξη «Bergeracois» δεν προβλέπεται ούτε από τη γαλλική νομοθεσία, όπως προκύπτει από τις παρατηρήσεις της Γαλλικής Κυβερνήσεως. Η ονομασία προελεύσεως «Bergerac» είναι προστατευόμενη δυνάμει του κανονισμού. Δεδομένου ότι η εν λόγω γεωγραφική ονομασία δεν προβλέπεται από το εσωτερικό δίκαιο ούτε από κοινοτική διάταξη, δεν αποκλείω η γεωγραφική ονομασία «Aquitaine» να μην είναι νόμιμη. Από τα προπαρατεθέντα προκύπτει ότι κάθε μνεία που τίθεται στην ετικέτα του ν.q.p.r.d. πρέπει να προβλέπεται ρητώς στον κανονισμό 2392/89. ρέπει, επομένως, η εν προκειμένω ονομασία να έχει τέτοιο έρεισμα στον εν λόγω κανονισμό.
Οι σχετικές με τα σήματα διατάξεις
30. αραθέτω, πρώτον, το άρθρο 11, παράγραφος 2, στοιχείο γ__ του κανονισμού 2392/89, δυνάμει του οποίου η ένδειξη που περιέχει η ετικέτα, για έναν ν.q.p.r.d., μπορεί να συμπληρωθεί υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 40 του ίδιου κανονισμού. Δυνάμει του άρθρου 40, η περιγραφή και η παρουσίαση του οίνου δεν πρέπει να είναι εσφαλμένες ούτε να δημιουργούν συγχύσεις ή να παραπλανούν τα πρόσωπα στα οποία απευθύνονται. Σύμφωνα με το άρθρο 40, παράγραφος 2, στοιχείο α__ τα σήματα δεν επιτρέπεται να περιέχουν λέξεις, τμήματα λέξεων, σημεία ή απεικονίσεις ικανές να επιφέρουν σύγχυση ή να παραπλανήσουν τα πρόσωπα στα οποία απευθύνονται. Το άρθρο 40, παράγραφος 2, στοιχείο β__ αφορά ειδικότερα τα στοιχεία σημάτων που ενδέχεται να εκληφθούν ως σύνολο ή ως τμήμα της περιγραφής οίνου.
31. Στην υπόθεση Sektkellerei Kessler, το Δικαστήριο έκρινε ότι ο κοινοτικός νομοθέτης, επιτρέποντας κατ' αρχήν τη χρήση των σημάτων για τη συμπλήρωση της περιγραφής ή της παρουσιάσεως των οίνων, θέλησε να σταθμίσει ορισμένα συμφέροντα μεταξύ, αφενός, της προστασίας των καταναλωτών και, ιδίως, του δικαιώματός τους να μην παραπλανώνται ως προς τις εγγενείς ιδιότητες ενός προϊόντος και, αφετέρου, της προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και, ιδίως, του εννόμου συμφέροντος των δικαιούχων ενός σήματος να το χρησιμοποιούν και να το εκμεταλλεύονται στο εμπόριο. Το Δικαστήριο εξηγεί εδώ τον σκοπό της ρυθμίσεως.
32. Είναι περιορισμένη η νομολογία σχετικά με την έννοια του «σήματος» κατά τα άρθρα 11 και 40 του κανονισμού 2392/89. Οι σχετικές με το άρθρο 40 αποφάσεις του Δικαστηρίου αφορούν γενικώς την ερμηνεία των εννοιών της «συγχύσεως» και της «πλάνης». Θα επανέλθω λεπτομερέστερα σ' αυτές τις έννοιες. Όσον αφορά ειδικότερα το λεκτικό σήμα, το Δικαστήριο έκρινε, με την απόφαση Langguth, ότι το άρθρο 40 δεν προβλέπει κανέναν περιορισμό όσον αφορά τους τυπογραφικούς χαρακτήρες και τις διαστάσεις ενός σήματος σε σχέση με την ένδειξη στην ετικέτα της ονομασίας της καθορισμένης περιοχής ή της πιο περιορισμένης από την καθορισμένη περιοχή γεωγραφικής ενότητας. Επομένως, το Δικαστήριο παρέχει το αναγκαίο περιθώριο διακριτικής ευχέρειας για τη χρήση ενός σήματος που συμπληρώνει την περιγραφή και την ετικέτα του οίνου.
33. Επομένως, δεν συνάγεται ότι το ίδιο το άρθρο 11 απαγορεύει να περιέχει το σήμα μια γεωγραφική ονομασία. Το εν λόγω άρθρο μπορεί, επομένως, να αποτελέσει το απαιτούμενο από τον κανονισμό 2392/89 έρεισμα. Διερωτώμεθα όμως μήπως απαγορεύεται από το άρθρο 12, το οποίο διέπει τη χρήση των γεωγραφικών ενδείξεων.
Οι σχετικές με τις γεωγραφικές ενδείξεις διατάξεις
34. Κατ' αρχάς, το άρθρο 11, παράγραφος 1, στοιχείο α__ του κανονισμού 2392/89 προβλέπει ότι, για τον ν.q.p.r.d., η περιγραφή στην ετκέτα πρέπει υποχρεωτικά να περιλαμβάνει την ένδειξη της ονομασίας της καθορισμένης περιοχής από την οποία προέρχεται ο οίνος. Σύμφωνα με το άρθρο 11, παράγραφος 1, στοιχείο λ__ για τους ν.q.p.r.d., η περιγραφή στην ετικέτα μπορεί να συμπληρωθεί με την ένδειξη της ονομασίας μιας γεωγραφικής ενότητας πιο περιορισμένης από την καθορισμένη περιοχή, υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 13 του ιδίου κανονισμού . Σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 1, τα κράτη μέλη μπορούν να επιτρέπουν να συνοδεύεται η ένδειξη της ονομασίας της καθορισμένης περιοχής από την οποία προέρχεται ο ν.q.p.r.d. από την ένδειξη της ονομασίας μιας ευρύτερης γεωγραφικής ενότητας στην οποία ανήκει η εν λόγω καθορισμένη περιοχή, για να διευκρινίζεται η τοποθεσία.
35. Το άρθρο 12, παράγραφος 1, του κανονισμού 2392/89 φαίνεται εκ πρώτης όψεως να επιτρέπει τη μνεία της ονομασίας μιας ευρύτερης γεωγραφικής ενότητας στην ετικέτα, επιπλέον της ονομασίας προελεύσεως, αν αυτό προβλέπεται από την εσωτερική νομοθεσία. Δεν αμφισβητείται ότι η γεωγραφική ονομασία «Aquitaine» που περιέχει το σημείο Les Cadets d'Aquitaine συνιστά ευρύτερη γεωγραφική ενότητα. Η Γαλλία εντούτοις δεν επέτρεψε τη χρήση αυτής της ενδείξεως, δυνάμει κανόνα της εσωτερικής νομοθεσίας. Το άρθρο 12 δεν μπορεί, επομένως, στην παρούσα υπόθεση να αποτελέσει, αυτό καθαυτό, έρεισμα για την αναγραφή της γεωγραφικής ονομασίας «Aquitaine». Εξάλλου, από το γράμμα του άρθρου αυτού δεν προκύπτει ότι απαγορεύεται η ένδειξη γεωγραφικής ονομασίας στην ετικέτα αν η ονομασία ανήκει σε σήμα. Αυτό δεν προκύπτει εξάλλου ούτε από την οικονομία του κανονισμού. Το άρθρο 12 προβλέπει πράγματι ότι, εκτός ορισμένων εξαιρέσεων, η περιγραφή του ν.q.p.r.d. στην ετικέτα μπορεί να περιέχει μόνον τις ενδείξεις που αναφέρονται στο άρθρο 11. Από το γράμμα του άρθρου 12 προκύπτει ότι το εν λόγω άρθρο δεν περιέχει κανένα περιορισμό σε ό,τι επιτρέπει το άρθρο 11. Η χρήση γεωγραφικής ενδείξεως σε σήμα είναι, επομένως, νόμιμη, εφόσον η εν λόγω ένδειξη δεν είναι ικανή να δημιουργεί συγχύσεις ή να παραπλανεί τα πρόσωπα στα οποία απευθύνεται. Η χρήση ενός σήματος περιορίζεται, επομένως, μόνον από το άρθρο 40 και από το δίκαιο περί σημάτων.
36. Σ' αυτό το σημείο, θα εξετάσω συνοπτικώς τα επιχειρήματα της αναιρεσείουσας στην κύρια δίκη σχετικά με το παράνομο του σήματος Les Cadets d'Aquitaine. Υποστηρίζει ότι εσφαλμένα το cour d'appel έκρινε ότι η ένδειξη «Aquitaine» είναι παράνομη, χωρίς να εξετάσει ή να διευκρινίσει, κατά ποιό τρόπο ήταν ικανή να παραπλανήσει το κοινό ως προς την καταγωγή, την ποιότητα ή τη φύση του προϊόντος ή να δημιουργήσει κίνδυνο συγχύσεως με μια κοινοτική ή εθνική περιγραφή. Σύμφωνα με την απόφαση περί παραπομπής, το cour d'appel έκρινε ότι η ένδειξη της περιοχής παραγωγής, για τους ν.q.p.r.d., μπορούσε να συμπληρωθεί μόνον από την ένδειξη ονομασίας μιας πιο περιορισμένης γεωγραφικής ενότητας, η οποία αποτελεί αντικείμενο θετικής οριοθέτησης με βάση εθνική διάταξη. Φρονώ ότι αυτό δεν είναι ορθό, ενόψει του γράμματος του άρθρου 12.
37. Επομένως, ο κανονισμός 2392/89 δεν απαγορεύει, κατ' αρχήν, το να περιλαμβάνει το σήμα μια γεωγραφική ονομασία. Υπό την προϋπόθεση, όμως, ότι δεν δημιουργεί συγχύσεις ούτε παραπλανεί τον καταναλωτή.
38. Θα εξετάσω τώρα το κύριο ζήτημα: δημιουργεί σύγχυση ή παραπλανεί τον καταναλωτή η γεωγραφική ονομασία «Aquitaine» την οποία περιέχει το σήμα Les Cadets d'Aquitaine; ρος τούτο, θα εξετάσω στα επόμενα σημεία το περιεχόμενο της εννοίας του «καταναλωτή», τον οποίο προστατεύει ο κανονισμός, καθώς και των εννοιών της «συγχύσεως» και της «πλάνης».
Η σημασία της εννοίας του «καταναλωτή»
39. Το άρθρο 40 του κανονισμού 2392/89 αναφέρεται στη σύγχυση ή την πλάνη του καταναλωτή. Από την απόφαση της 6ης Ιουλίου 1995, C-470/93, Mars, προκύπτει ότι η έννοια του «καταναλωτή» νοείται ως αναφερόμενη στον μέσο καταναλωτή, ο οποίος είναι «ευλόγως ενημερωμένος» . Κατά πάγια νομολογία, για να προσδιοριστεί αν η ονομασία, το σήμα ή η διαφημιστική ένδειξη δημιουργούν ή όχι κίνδυνο παραπλανήσεως του αγοραστή, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η τεκμαιρόμενη προσδοκία του μέσου καταναλωτή, που έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως προσεκτικός και ενημερωμένος . Σύμφωνα με την απόφαση Estée Lauder, το κριτήριο αυτό στηρίζεται στην αρχή της αναλογικότητας.
40. Για να εκτιμηθεί αν μια ένδειξη ή ένα σήμα ενδέχεται να δημιουργήσουν κίνδυνο παραπλανήσεως του καταναλωτή, πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι είναι δυνατόν, λόγω των γλωσσικών, πολιτιστικών και κοινωνικών διαφορών μεταξύ των κρατών μελών, μια ένδειξη ή ένα σήμα, που δεν δύνανται να δημιουργήσουν κίνδυνο παραπλανήσεως σ' ένα κράτος μέλος, να δημιουργήσουν τέτοιον κίνδυνο σε άλλο κράτος μέλος. Συναφώς, το Δικαστήριο έκρινε, με την απόφαση της 26ης Νοεμβρίου 1996, C-313/94, Graffione, ότι η δυνατότητα να γίνει δεκτή μια απαγόρευση εμπορίας, στηριζόμενη στην παραπλανητική φύση ενός σήματος, δεν αποκλείεται, καταρχήν, λόγω του ότι το ίδιο αυτό σήμα δεν εκλαμβάνεται ως έχον τη φύση αυτή σε άλλα κράτη μέλη.
41. Το Δικαστήριο έκρινε επίσης, όσον αφορά ανάλογες διατάξεις που απέβλεπαν στην αποφυγή κάθε παραπλανήσεως του καταναλωτή, ότι εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να εξετάσει, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα κρίσιμα στοιχεία της υποθέσεως, αν μια ένδειξη ή ένα σήμα ενδέχεται να είναι παραπλανητικά . Αν το εθνικό δικαστήριο αντιμετωπίζει ιδιαίτερες δυσχέρειες όσον αφορά την εξέταση αυτή, μπορεί, ελλείψει κοινοτικής διατάξεως επ' αυτού του σημείου, να εξετάσει μήπως είναι σκόπιμο να διατάξει, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που προβλέπει το εθνικό του δίκαιο, τη διενέργεια δημοσκοπήσεως ή πραγματογνωμοσύνης. Βάσει ενός τέτοιου αποδεικτικού μέτρου, το εθνικό δικαστήριο μπορεί να καθορίσει το ποσοστό των παραπλανηθέντων καταναλωτών το οποίο θα θεωρούσε αρκούντως σημαντικό ώστε να δικαιολογηθεί, ενδεχομένως, η απαγόρευση του συγκεκριμένου μηνύματος.
42. Εν περιλήψει, το εθνικό δικαστήριο, για να εκτιμήσει τον παραπλανητικό ενδεχομένως χαρακτήρα μιας ενδείξεως ή ενός σήματος, πρέπει να λάβει υπόψη την τεκμαιρόμενη προσδοκία που έχει ο μέσος καταναλωτής, ο οποίος έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως προσεκτικός και ενημερωμένος. Η εφαρμογή του κριτηρίου αυτού στην παρούσα υπόθεση πρέπει να συνεκτιμήσει τις γλωσσικές, πολιτιστικές και κοινωνικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών, οι οποίες μπορεί να έχουν ως συνέπεια ένα σήμα, το οποίο δεν ενδέχεται να παραπλανήσει τον καταναλωτή σ' ένα κράτος μέλος, να ενδέχεται να τον παραπλανήσει σ' ένα άλλο κράτος μέλος. Όταν είναι ιδιαιτέρως δύσκολο να εκτιμηθεί ο παραπλανητικός χαρακτήρας μιας ενδείξεως ή ενός σήματος, το κοινοτικό δίκαιο δεν απαγορεύει στο εθνικό δικαστήριο να προσφύγει, υπό τις προβλεπόμενες στο εθνικό του δίκαιο προϋποθέσεις, σε δημοσκόπηση ή σε πραγματογνωμοσύνη προκειμένου να διαφωτιστεί.
Η σημασία των εννοιών της «συγχύσεως» και της «πλάνης»
43. Το άρθρο 40 αφορά τις έννοιες της «συγχύσεως» και της «πλάνης». Η παράγραφος 2 διευκρινίζει σε τι μπορεί να συνίσταται η σύγχυση ή η πλάνη σχετικά με ένα σήμα. Η παράγραφος 2 δεν αφορά ωστόσο τη χρήση γεωγραφικής ενδείξεως σε σήμα. Γι' αυτόν τον λόγο επιβάλλεται η εξέταση της νομολογίας του Δικαστηρίου σχετικά με τις έννοιες της «συγχύσεως» και της «πλάνης». Το Δικαστήριο, με ορισμένες αποφάσεις, ερμήνευσε τις έννοιες αυτές στο πλαίσιο του άρθρου 40 και στο πλαίσιο άλλων άρθρων στα οποία περιέχονται οι εν λόγω έννοιες. Στο σημείο 13 των παρουσών προτάσεων, μνημόνευσα τις αποφάσεις αυτές και θα εξετάσω τώρα λεπτομερώς τα σχετικές με την παρούσα υπόθεση σκέψεις.
44. Για τον ορισμό του περιεχομένου του άρθρου 40, επιβάλλεται κατ' αρχάς ο καθορισμός της σημασίας των λέξεων «ικανά να επιφέρουν σύγχυση ή να παραπλανήσουν» κατά την έννοια του εν λόγω άρθρου. Με την απόφαση Weigand, το Δικαστήριο έχει ήδη ερμηνεύσει τις έννοιες αυτές στο πλαίσιο των άρθρων 8, 18 και 43 του κανονισμού 355/79, η διατύπωση του οποίου σχεδόν συμπίπτει με τη διατύπωση του άρθρου 40. Σ' αυτή την υπόθεση, το Δικαστήριο έπρεπε να κρίνει αν υπήρχε σύγχυση κατά την έννοια του εν λόγω κανονισμού, καθόσον ένας οινέμπορος χρησιμοποιούσε στην ετικέτα δύο οίνων και στη διαφήμισή τους ενδείξεις που δημιουγούσαν την εντύπωση ότι προέρχονταν από οινοπαραγωγικό τόπο και από ορισμένους τόπους της Γερμανίας, οι οποίοι στην πραγματικότητα ήταν ανύπαρκτοι. Το Δικαστήριο έκρινε ότι η έννοια της συγχύσεως περιλάμβανε όχι μόνο τη σύγχυση υπό τη στενή έννοια του όρου, αλλά ακόμα και τη χρήση κάθε είδους παραπλανητικών ενδείξεων. Το Δικαστήριο αναγνώρισε, επομένως, την ίδια έννοια στις λέξεις «σύγχυση» και «παραπλάνηση», διότι οι εν λόγω διατάξεις συμβάλλουν στην επίτευξη του ιδίου σκοπού, που είναι «η εξάλειψη, κατά τη διάθεση των οίνων, κάθε πρακτικής που μπορεί να δημιουργήσει ψευδείς εντυπώσεις». Αυτό σημαίνει ότι οι έννοιες της «συγχύσεως» και της «πλάνης» κατά την έννοια του άρθρου 40 πρέπει, και αυτές, να έχουν την ίδια σημασία.
45. Στην υπόθεση Sektkellerei Kessler, ετίθετο το ζήτημα αν το γεγονός ότι το άρθρο 13, παράγραφοι 1 και 2, στοιχείο α__ του κανονισμού 2333/92, του Συμβουλίου, για τη θέσπιση των γενικών κανόνων σχετικά με την περιγραφή και την παρουσίαση των αφρωδών οίνων και αεριούχων αφρωδών οίνων, αφορά περιπτώσεις «ικανές να προκαλέσουν σύγχυση» και «να παραπλανήσουν», ενώ η παράγραφος 2, στοιχείο β__ αφορά μόνον την περίπτωση που οι εν λόγω ενδείξεις «μπορούν να εκληφθούν [ως μέρος ή σύνολο της περιγραφής]» μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι, στις πρώτες περιπτώσεις, πρέπει να αποδειχθεί ότι τα πρόσωπα μπορεί πράγματι να παραπλανηθούν, ενώ στην περίπτωση της παραγράφου 2, στοιχείο β__ θα αρκούσε απλώς να διαπιστωθεί ότι τέτοιες ενδείξεις «μπορούν να εκληφθούν [ως μέρος ή σύνολο της περιγραφής]».
46. Το Δικαστήριο έκρινε ότι, για την εφαρμογή της απαγορεύσεως που προβλέπει το άρθρο 13, παράγραφος 2, στοιχείο β__ του εν λόγω κανονισμού, δεν αρκεί να διαπιστωθεί ότι ένα σήμα το οποίο περιλαμβάνει μια λέξη την οποία περιέχει η περιγραφή ενός των προϊόντων που αναφέρονται στη διάταξη αυτή μπορεί να εκληφθεί ως περιγραφή του εν λόγω προϊόντος. Επιβάλλεται, επιπλέον, να αποδειχθεί ότι η χρήση του σήματος μπορεί πράγματι να παραπλανήσει τους οικείους καταναλωτές και, κατά συνέπεια, να επηρεάσει την οικονομική συμπεριφορά τους.
47. Όπως παρατήρησα στο σημείο 31 των παρουσών προτάσεων, το Δικαστήριο έκρινε, με την απόφαση Sektkellerei Kessler, ότι ο κοινοτικός νομοθέτης, επιτρέποντας τη χρήση των σημάτων για τη συμπλήρωση της περιγραφής ή της παρουσιάσεως των αφρωδών οίνων, μάλλον θέλησε να σταθμίσει ορισμένα συμφέροντα μεταξύ, αφενός, της προστασίας των καταναλωτών και, ειδικότερα, του δικαίωματός τους να μην παραπλανώνται ως προς τις εγγενείς ιδιότητες ενός προϊόντος και, αφετέρου, της προστασίας των δικαιωμάτων της πνευματικής ιδιοκτησίας. Το Δικαστήριο έκρινε ότι η στάθμιση αυτή θα διακυβευόταν σοβαρά, εάν ένας απλός κίνδυνος συγχύσεως, ο οποίος διαπιστώνεται μάλιστα χωρίς καν να λαμβάνονται υπόψη οι αντιλήψεις ή οι συνήθειες των οικείων καταναλωτών, αρκούσε για να εμποδίσει τη χρήση προστατευομένης ονομασίας ως σήματος. Γι'αυτόν τον λόγο επιβάλλεται να αποδειχθεί ότι η χρήση του σήματος μπορεί πράγματι να παραπλανήσει τον καταναλωτή.
48. Από την απόφαση Langguth προκύπτει επίσης ότι ο σκοπός του άρθρου 40 του κανονισμού 2392/89 έγκειται κυρίως στην απαγόρευση της απατηλής χρησιμοποιήσεως των σημάτων. Το Δικαστήριο έκρινε ότι, επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ένα σήμα, λόγω του ότι εμφανίζεται κατά τρόπο επιτήδειο, μπορεί να προκαλέσει σύγχυση ή να παραπλανήσει τα πρόσωπα στα οποία απευθύνεται, τούτο δε ακόμη και αν περιέχει μια λέξη η οποία χαρακτηρίζεται από την εν λόγω κανονιστική ρύθμιση ως ένδειξη δυναμένη να χρησιμοποιείται στην ονομασία ενός ν.q.p.r.d.
49. Επισημαίνω ότι το Δικαστήριο, με την απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 1997, C-251/95, Sabel, ερμήνευσε την έννοια του «κινδύνου συσχετίσεως», η οποία διευκρινίζει το εύρος της εννοίας του «κινδύνου συγχύσεως». Σύμφωνα με την απόφαση αυτή, ο κίνδυνος συσχετίσεως σημαίνει ότι, λόγω της ταυτότητας ή της ομοιότητας των σημάτων και της ταυτότητας ή της ομοιότητας των προϊόντων ή των υπηρεσιών που τα σήματα προσδιορίζουν, υπάρχει κίνδυνος συγχύσεως, ο οποίος περιλαμβάνει και τον κίνδυνο συσχετίσεως με το προγενέστερο σήμα. Από τις σκέψεις 22 και 23 της ιδίας αποφάσεως προκύπτει ότι «ο κίνδυνος συγχύσεως πρέπει να εκτιμάται συνολικά, λαμβανομένων υπόψη όλων των παραγόντων που ασκούν επιρροή στην συγκεκριμένη περίπτωση. Αυτή η συνολική εκτίμηση πρέπει, όσον αφορά την οπτική, ακουστική ή εννοιολογική ομοιότητα των εξεταζομένων σημάτων, να στηρίζεται στη συνολική εντύπωση που προκαλούν τα σήματα, λαμβανομένων υπόψη, μεταξύ άλλων, των διακριτικών και κυρίαρχων στοιχείων τους.»
50. Για λόγους πληρότητας, αναφέρω την υπόθεση Voisine, στην οποία ετίθετο το ζήτημα αν η διακόσμηση φιαλών οίνου, η οποία ουδεμία σχέση έχει με τον οίνο, εμπίπτει στον ορισμό της σημάνσεως με ετικέτα του άρθρου 38 του κανονισμού 2392/89. Υποστηρίχθηκε ότι σύμφωνα με έναν γαλλικό νόμο περί απάτης και νοθειών όσον αφορά προϊόντα και υπηρεσίες, ήταν παραπλανητική η εμπορία, σε ορισμένες πόλεις, φιαλών επί του οποίων ετίθεντο φωτογραφίες πόλεων στις οποίες πωλούνταν οι φιάλες, καθώς και επεξηγηματικό κείμενο με την ιστορία της οικείας πόλεως. Τέτοιες ετικέτες ήταν ικανές να παραπλανήσουν τους αγοραστές ως προς την προέλευση του οίνου. Το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι οι διατάξεις για τη σήμανη με ετικέτα έχουν ως σκοπό την εξάλειψη, κατά την εμπορία των οίνων, κάθε πρακτικής ικανής να δημιουργήσει ψευδείς εντυπώσεις. Δεν έχει σημασία αν οι πρακτικές αυτές προκαλούν, στους εμπόρους ή στους καταναλωτές, σύγχυση με ήδη υπάρχοντα προϊόντα ή την εσφαλμένη εντύπωση ως προς την καταγωγή ή χαρακτηριστικά που στην πραγματικότητα είναι ανύπαρκτα.
51. Συνοψίζω ως εξής τη νομολογία σχετικά με τις έννοιες της «συγχύσεως» και της «πλάνης». Είναι σημαντικό η χρήση του σήματος να είναι ικανή να παραπλανήσει τους οικείους καταναλωτές και, κατά συνέπεια, να επηρεάσει την οικονομική συμπεριφορά τους. Υπ' αυτή την έννοια πρέπει να πρόκειται για συγκεκριμένο κίνδυνο. Η έννοια της «συγχύσεως» του άρθρου 40 του κανονισμού 2392/89 είναι συνολική έννοια. εριλαμβάνει όχι μόνο τη σύγχυση υπό τη στενή έννοια του όρου, αλλά και τη χρήση κάθε είδους παραπλανητικών ενδείξεων που δημιουργούν στο κοινό την εντύπωση προελεύσεως ή ιδιότητων που στην πραγματικότητα είναι ανύπαρκτες. Η έννοια της «συγχύσεως» περιλαμβάνει επίσης τον κίνδυνο συσχετίσεως. Το άρθρο 40 έχει ως σκοπό την εξάλειψη, κατά την εμπορία, κάθε πρακτικής ικανής να δημιουργήσει ψευδείς εντυπώσεις, χωρίς να απαιτείται δόλος.
Οι παρατηρήσεις της της Γαλλικής Κυβερνήσεως και της Επιτροπής
52. Η Γαλλική Κυβέρνηση τονίζει εν προκειμένω ότι το Δικαστήριο, στην υπόθεση Weigand, ερμήνευσε αφηρημένα την απαγόρευση χρησιμοποιήσεως ενδείξεων ικανών να παραπλανήσουν το κοινό, μη απαιτώντας δηλαδή να αποδειχθεί πραγματικός κίνδυνος συγχύσεως, εφόσον αρκεί ο αφηρημένος κίνδυνος συγχύσεως. Με μεταγενέστερες αποφάσεις, το Δικαστήριο διαφοροποιεί την προσέγγιση αυτή και απαιτεί πραγματικό κίνδυνο συγχύσεως ή πλάνης. Συναφώς, το Δικαστήριο έκρινε, με την απόφαση Langguth, ότι για να μπορεί να θεωρηθεί ότι η χρήση ενός σήματος είναι ικανή να προκαλέσει σύγχυση ή να παραπλανήσει τα πρόσωπα στα οποία απευθύνεται, πρέπει να αποδειχθεί, σε σχέση με τις αντιλήψεις ή συνήθειες των οικείων καταναλωτών, η ύπαρξη πραγματικού κινδύνου επηρεασμού της οικονομικής συμπεριφοράς τους.
53. Η Γαλλική Κυβέρνηση, παραπέμποντας ιδίως στις προμνησθείσες αποφάσεις Weigand και Langguth, τονίζει ότι το άρθρο 40 του κανονισμού 2392/89 απαγορεύει την κατάθεση ως σήματος μιας γεωγραφικής ενδείξεως η χρήση της οποίας δεν προβλέπεται από το άρθρο 11, όταν η καταχώριση ενός τέτοιου σήματος προκαλεί σύγχυση με καταχωρισμένη γεωγραφική ονομασία ή είναι ικανή να παραπλανήσει τον καταναλωτή ως προς την προέλευση του οίνου.
54. Η Επιτροπή φρονεί ότι το γεγονός ότι ένα σήμα περιλαμβάνει γεωγραφική ονομασία η χρήση της οποίας δεν προβλέπεται από την εθνική νομοθεσία ή το κοινοτικό δίκαιο μπορεί να δημιουργήσει ενδεχομένως την εντύπωση ότι η γεωγραφική ονομασία αποτελεί αντικείμενο προστασίας και, ως εκ τούτου, να παραπλανήσει τον καταναλωτή. Φρονεί εντούτοις ότι το γεγονός ότι ένα σήμα περιλαμβάνει γεωγραφική ονομασία δεν αρκεί για να συναχθεί παράβαση του άρθρου 40. ροσθέτει ότι πρέπει να αποδειχθεί επιπλέον ότι η χρήση ενός τέτοιου σήματος είναι ικανή να δημιουργήσει συγχύσεις ή να παραπλανήσει τον καταναλωτή και, επομένως, να επηρεάσει την οικονομική του συμπεριφορά. αραπέμπει συναφώς στην απόφαση Sektkellerei Kessler .
55. Τόσο η Γαλλική Κυβέρνηση όσο και η Επιτροπή φρονούν ότι εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να εξακριβώσει αν η μνεία της γεωγραφικής ονομασίας «Aquitaine» στο σημείο Les Cadets d'Aquitaine είναι ικανή να παραπλανήσει τον καταναλωτή. Κατά πάγια νομολογία, το εθνικό δικαστήριο πρέπει να λαμβάνει υπόψη την τεκμαιρόμενη προσδοκία του μέσου καταναλωτή, που έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως προσεκτικός και ενημερωμένος .
Η πραγματική εκτίμηση
56. Η απάντηση στο αιτούν δικαστήριο πρέπει να δοθεί ενόψει του συστήματος του κανονισμού. Ο εν λόγω κανονισμός απαριθμεί εξαντλητικώς τις ενδείξεις που επιτρέπονται ή δεν επιτρέπονται, αλλά χρησιμοποιεί προς τούτο έννοιες που δεν είναι πάντοτε σαφείς . Γι' αυτόν τον λόγο το εθνικό δικαστήριο πρέπει πάντοτε να κρίνει κατά περίπτωση αν μια καθορισμένη ένδειξη επιτρέπεται βάσει του κανονισμού. Το Δικαστήριο, όπως τόνισα ήδη στο σημείο 41, έχει ήδη καθιερώσει την αρχή αυτή ενόψει διατάξεων ανάλογων προς το άρθρο 40 του κανονισμού 2392/89, οι οποίες αποβλέπουν στην αποφυγή κάθε παραπλανήσεως του καταναλωτή.
57. Όπως ήδη ανέφερα στο σημείο 37, ο κανονισμός 2392/89 δεν απαγορεύει τη χρήση ονομασίας μιας ευρείας περιοχής ως γεωγραφικής ονομασίας σ' ένα σήμα. Μια τέτοια απαγόρευση δεν συνάγεται από τα άρθρα 11 και 12 ούτε από το άρθρο 40 του κανονισμού. Συμφωνώ, συνεπώς, με την άποψη της Επιτροπής ότι το γεγονός ότι ένα σήμα περιλαμβάνει μια γεωγραφική ονομασία η χρήση της οποίας δεν προβλέπεται από την εθνική νομοθεσία ή το κοινοτικό δίκαιο δεν αντίκειται γι' αυτόν και μόνον τον λόγο στο άρθρο 40. Η χρήση μιας τέτοιας ονομασίας επιτρέπεται εφόσον η εν λόγω ονομασία δεν είναι ικανή να προκαλέσει σύγχυση ή να παραπλανήσει τον καταναλωτή. Αυτό συνάγεται και από τις υποθέσεις που εξέτασα στα σημεία 44 επ. Από τα σημεία αυτά προκύπτει ότι ο κανονισμός 2392/89 αφορά κυρίως την προστασία του καταναλωτή, όταν πρόκειται για ενδείξεις ικανές να προκαλέσουν σύγχυση ή να παραπλανήσουν.
58. Στην παρούσα υπόθεση, εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να κρίνει αν, λαμβανομένων υπόψη των καταναλωτών στους οποίους απευθύνεται, η ονομασία μιας ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής σ' ένα σήμα μπορεί να εκληφθεί ως καταχωρισμένη ονομασία που υπάρχει στην ίδια περιοχή.
59. Η νομολογία του Δικαστηρίου, όπως εκτίθεται στα σημεία 39 επ. των παρουσών προτάσεων, καθιερώνει ορισμένες αρχές για να κριθεί αν μια ένδειξη μπορεί να προκαλέσει σύγχυση ή να παραπλανήσει. Οι αρχές αυτές δεν αναφέρουν εντούτοις σε ποιες περιπτώσεις η ονομασία μιας ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής επιτρέπεται ως γεωγραφική ονομασία σ' ένα σήμα.
60. ροκειμένου να δοθεί στο αιτούν δικαστήριο ακόμη ένα σημείο αναφοράς στα πλαίσια της εκτιμήσεώς του, θα εξετάσω λεπτομερώς τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης. Ενόψει αυτών, θα εξετάσω στη συνέχεια πώς οι αρχές που καθιέρωσε το Δικαστήριο μπορούν να εφαρμοστούν, προκειμένου να κριθεί η παρούσα υπόθεση.
61. Η παρούσα υπόθεση αφορά το ζήτημα αν η ονομασία «Aquitaine» μπορεί να γίνει δεκτή ως γεωγραφική ονομασία στο σήμα Les Cadets d'Aquitaine. Επαναλαμβάνοντας τους όρους του κανονισμού, δημιουργεί η ονομασία αυτή σύγχυση ή παραπλανεί όσον αφορά την προστασία της ονομασίας;
62. Στην παρούσα υπόθεση η αναιρεσείουσα της κύριας δίκης εμπορεύεται οίνο της περιοχής Bergerac, η οποία βρίσκεται στην Aquitaine. Τονίζω ότι, σύμφωνα με την απόφαση περί παραπομπής, δεν αμφισβητείται ότι «Aquitaine» είναι γεωγραφική ονομασία που χρησιμοποιείται για την περιγραφή των οίνων της περιοχής του Βergerac. Η ονομασία αυτή χαρακτηρίζει, επομένως, την περιοχή στην οποία ο οίνος πράγματι παράγεται.
63. Είναι σαφές ότι η διαφορά επικεντρώνεται στην ονομασία «Aquitaine». Η Aquitaine είναι μεγάλη περιφέρεια της νοτιο-δυτικής Γαλλίας, γνωστή επί αιώνες με αυτή την ονομασία, η οποία περιλαμβάνει ορισμένες φημισμένες παραδοσιακές αμπελουργικές ζώνες. Επιπλέον, η Aquitaine είναι μία από τις διοικητικές περιφέρειες της Γαλλίας . Το Bordeaux είναι μία από τις γνωστότερες αμπελουργικές ζώνες της περιοχής. Είναι σαφές ότι η ονομασία «Aquitaine» απολαύει μεγάλης φήμης στο γαλλικό κοινό. Δεν φαίνεται εντούτοις πιθανόν το γαλλικό κοινό να εννοεί την Aquitaine ως ειδική αμπελουργική ζώνη. Εντούτοις, διερωτώμαι μέχρι ποίου σημείου μπορεί να υποτεθεί ότι ένας αλλοδαπός καταναλωτής γνωρίζει επίσης την ονομασία μιας μεγάλης γαλλικής περιφέρειας, η οποία περιλαμβάνει ορισμένες φημισμένες αμπελουργικές ζώνες.
64. ροσθέτω ακόμη ένα στοιχείο. Δεν αποκλείεται η ονομασία μιας ευρείας περιοχής, την οποία περιέχει ως γεωγραφική ονομασία ένα σήμα, να μπορεί να προκαλέσει σύγχυση με καταχωρισμένες ονομασίες αυτής της περιοχής, λόγω των συσχετίσεων που θα προκαλέσει στον ευλόγως ενημερωμένο καταναλωτή. Το σημείο Les Cadets d'Aquitaine υποδηλώνει ότι πρόκειται για οίνο της περιοχής Aquitaine. Αντιθέτως προς τις ονομασίες προελεύσεως αυτής της περιοχής, όπως Bordeaux, Μédoc και Bergerac, η εν λόγω ονομασία δεν διέπεται από την εσωτερική νομοθεσία ή από μια κοινοτική διάταξη. Καθώς στην περιοχή Aquitaine υπάρχουν και καταχωρισμένες ονομασίες, το σήμα Les Cadets d'Aquitaine θα μπορούσε να δημιουργήσει την εντύπωση ότι πρόκειται επίσης για καταχωρισμένη ονομασία.
65. οιά η σημασία όλων αυτών για την εκτίμηση του εθνικού δικαστηρίου;
66. Όπως ήδη τόνισα στη σημείο 42 των παρουσών προτάσεων, προκειμένου να εκτιμηθεί αν ένα σήμα μπορεί να παραπλανήσει έναν αγοραστή, πρέπει να ληφθεί υπόψη η τεκμαιρόμενη προσδοκία που έχει ο μέσος καταναλωτής, ο οποίος έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως προσεκτικός και ενημερωμένος . Λαμβανομένων υπόψη των εν προκειμένω πραγματικών περιστατικών, φαίνεται ιδιαιτέρως σημαντικό να ληφθεί υπόψη η προσδοκία των καταναλωτών σε άλλα κράτη μέλη.
67. Το εθνικό δικαστήριο θα πρέπει στη συνέχεια να εκτιμήσει αν η χρήση μιας γεωγραφικής ονομασίας στο σήμα προκαλεί σύγχυση στους καταναλωτές στους οποίους προαναφέρθηκα. Κατά την εκτίμηση αυτή, το εθνικό δικαστήριο μπορεί να εφαρμόσει ορισμένα κριτήρια που ανέπτυξε η νομολογία του Δικαστηρίου . Το σημαντικότερο είναι αν η χρήση του σήματος μπορεί πράγματι να παραπλανήσει τους ενδιαφερόμενους καταναλωτές και, κατά συνέπεια, να επηρεάσει την οικονομική συμπεριφορά τους. Αυτή η οικονομική συμπεριφορά μπορεί να επηρεαστεί από τη χρήση παραπλανητικών ενδείξεων, ικανών να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι πρόκειται για χαρακτηριστικά που στην πραγματικότητα είναι ανύπαρκτα. Κατά τη γνώμη μου, το εθνικό δικαστήριο πρέπει να εξετάσει αν η γεωγραφική ονομασία που χρησιμοποιείται σε ένα σήμα μπορεί να εκληφθεί ως καταχωρισμένη ονομασία δυνάμει του κανονισμού και αν ο καταναλωτής αποδίδει ορισμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά στον οίνο, λόγω της χρήσεως της γεωγραφικής ονομασίας στο σήμα.
V - ρόταση
68. Γι' αυτούς τους λόγους, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στον προδικαστικό ερώτημα ως εξής:
«Το άρθρο 40 του κανονισμού (ΕΟΚ) 2392/89 του Συμβουλίου, της 24ης Ιουλίου 1989, σχετικά με τη θέσπιση των γενικών κανόνων για την περιγραφή και την παρουσίαση των οίνων και των γλευκών σταφυλής, δεν απαγορεύει κατ' αρχήν τη χρήση, ως γεωγραφικής ονομασίας σε σήμα, της ονομασίας μιας ευρείας γεωγραφικής περιοχής η χρήση της οποίας δεν προβλέπεται από το άρθρο 11 του εν λόγω κανονισμού. Το εθνικό δικαστήριο πρέπει πάντοτε να εκτιμά κατά περίπτωση αν η χρήση γεωγραφικής ονομασίας σε σήμα δημιουργεί συγχύσεις ή παραπλανεί τον καταναλωτή. ρέπει ιδίως να εξετάζει αν η γεωγραφική ονομασία μπορεί να εκληφθεί ως καταχωρισμένη ονομασία δυνάμει του κανονισμού και αν ο καταναλωτής αποδίδει ορισμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά στον οίνο, λόγω της χρήσεως της γεωγραφικής ονομασίας στο σήμα. Το εθνικό δικαστήριο πρέπει επίσης να λαμβάνει υπόψη την προσδοκία των καταναλωτών σε άλλα κράτη μέλη.»