62021CC0280
KONKLUŻJONIJIET TAL‑AVUKAT ĠENERALI
RICHARD DE LA TOUR
ippreżentati fit‑30 ta’ Ġunju 2022 (
1
)
Kawża C‑280/21
P.I.
fil‑preżenza ta’
Migracijos departamentas prie Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministerijos
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mil-Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Suprema tal-Litwanja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika tal-ażil – Status ta’ refuġjat jew status mogħti permezz tal-protezzjoni sussidjarja – Direttiva 2011/95/UE – Kundizzjonijiet għall-għoti tal-istatus ta’ refuġjat – Riskju ta’ ssuġġettar għal persekuzzjoni – Raġunijiet għall-persekuzzjoni – Kunċett ta’ ‘opinjonijiet politiċi’ – Oppożizzjoni għal grupp korrott li għandu influwenza fuq livell statali”
I. Introduzzjoni
1.
Din il-kawża tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “opinjonijiet pubbliċi”, iddefinit mid-Direttiva 2011/95/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Diċembru 2011 dwar standards għall-kwalifika ta’ ċittadini nazzjonali ta’ pajjiżi terzi jew persuni mingħajr stat bħala benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali, għal stat uniformi għar-refuġjati jew għal persuni eliġibbli għal protezzjoni sussidjarja, u għall-kontenut tal-protezzjoni mogħtija (
2
).
2.
Billi tirrispondi għad-domanda magħmula, il-Qorti tal-Ġustizzja ser tkun tista’ tippreċiża għal xiex jikkorrispondu l-opinjonijiet politiċi li jistgħu jkunu l-bażi ta’ applikazzjoni għal rikonoxximent tal-istatus ta’ refuġjat, meta dawn ma jkunux iddikjarati mill-applikant, iżda attribwiti lilu mill-attur tal-persekuzzjoni.
3.
Ser nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi li dawn l-opinjonijiet politiċi għandhom jikkorrispondu kemm għad-definizzjoni mogħtija mill-Artikolu 10(1)(e) tad-Direttiva 2011/95, ikunu stabbiliti fil-kundizzjonijiet previsti mill-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva u jkunu ta’ natura li jwasslu għal ritaljazzjoni min-naħa tal-awtoritajiet statali.
II. Il‑kuntest ġuridiku
A.
Id‑dritt internazzjonali
4.
Il-Konvenzjoni dwar l-Istatus tar-Refuġjati, iffirmata f’Genève fit‑28 ta’ Lulju 1951 (
3
), kif ikkompletata mill-Protokoll dwar l-Istatus tar-Refuġjati, konkluż f’New York fil‑31 ta’ Jannar 1967 (
4
) (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Genève”), tipprovdi fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(A)(2) tal-Kapitolu 1 tagħha li l-kelma “refuġjat” tapplika għal kull persuna li “minħabba biża’ debitament fondata ta’ persekuzzjoni minħabba raġunijiet marbuta mar-razza tagħha, mar-reliġjon tagħha, man-nazzjonalità tagħha, mal-appartenenza tagħha fi grupp soċjali partikolari jew mal-opinjoni politika tagħha, tinsab barra mill-pajjiż tan-nazzjonalità tagħha u ma tkunx tista’ jew, minħabba din il-biża’, ma tkunx tixtieq tinvoka l-protezzjoni ta’ dan il-pajjiż; jew li, minħabba li tkun persuna apolidi u tkun tinsab barra mill-pajjiż fejn kellha r-residenza abitwali tagħha […], ma tkunx tista’ jew, minħabba din il-biża’, ma tkunx tixtieq tmur lura fih”. [traduzzjoni mhux uffiċjali].
B.
Id‑dritt tal‑Unjoni
5.
Il-premessa 12 tad-Direttiva 2011/95 tistabbilixxi:
“L-għan ewlieni ta’ din id-Direttiva huwa, minn naħa waħda, li jiżgura li l-Istati Membri japplikaw kriterji komuni għall-identifikazzjoni ta’ persuni ġenwinament fil-bżonn ta’ protezzjoni internazzjonali, u, min-naħa l-oħra, biex jiżgura li livell minimu ta’ benefiċċju huwa disponibbli għal dawk il-persuni fl-Istati Membri kollha.”
6.
L-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva, intitolat “Definizzjonijiet”, jipprovdi:
“Għall-iskopijiet ta’ din id-Direttiva għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
[…]
(d)
‘refuġjat’ ifisser ċittadin nazzjonali ta’ pajjiż terz li, minħabba f’biża’ ġustifikat li jiġi persegwitat għar-raġunijiet ta’ razziżmu, reliġjon, nazzjonalità, opinjoni politika jew sħubija ta’ grupp soċjali partikolari, huwa barra mill-pajjiż ta’ nazzjonalità u ma jistax, jew minħabba dan il-biża’, ma jixtieqx japprofitta ruħu mill-protezzjoni ta’ dak il-pajjiż, jew persuna mingħajr stat, li, minħabba li qiegħda barra mill-pajjiż tar-residenza abitwali ta’ qabel għall-istess raġunijiet kif imsemmija hawn fuq, ma tistax jew, minħabba f’dan il-biża’, ma tixtieqx tirritorna lejha, u li l-Artikolu 12 ma japplikax għaliha;
[…]”
7.
L-Artikolu 4(5) tal-imsemmija direttiva jipprovdi:
“Fejn Stati Membri japplikaw il-prinċipju skont liema huwa d-dmir tal-applikant li jissostanzja l-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali u fejn aspetti tad-dikjarazzjonijiet tal-applikant mhumiex appoġġjati minn xhieda dokumentarja jew xhieda oħra, dawk l-aspetti m’għandhomx jeħtieġu konferma, meta jintlaħqu l-kundizzjonijiet li ġejjin:
(a)
l-applikant ikun għamel sforz ġenwin sabiex jissostanzja l-applikazzjoni tiegħu;
(b)
l-elementi rilevanti kollha għad-dispożizzjoni tal-applikant ikunu ġew sottomessi, u spjegazzjoni sodisfaċenti li tirrigwarda nuqqas ta’ elementi rilevanti oħra tkun ingħatat;
(c)
id-dikjarazzjonijiet tal-applikant jinstabu li huma koerenti u plawsibbli u ma jmorrux kontra informazzjoni speċifika u ġenerali [magħrufa u] rilevanti għall-każ tal-applikant;
(d)
l-applikant ikun applika għal protezzjoni internazzjonali kmieni kemm jista’ jkun, sakemm l-applikant jista’ jagħti raġuni tajba għaliex ma jkunx għamel dan; u
(e)
il-kredibilità ġenerali tal-applikant tkun ġiet stabbilita.”
8.
L-Artikolu 6 tal-istess direttiva, intitolat “Atturi ta’ persekuzzjoni jew dannu serju”, jipprovdi:
“Atturi ta’ persekuzzjoni jew dannu serju jinkludu:
(a)
l-Istat;
[…]
(c)
atturi mhux tal-Istat, jekk ikun jista’ jiġi muri li l-atturi msemmija f’punti (a) u (b), inkluż organizzazzjonijiet internazzjonali, ma jistgħux jew ma jixtiqux jipprovdu protezzjoni kontra persekuzzjoni jew periklu serju kif definit fl-Artikolu 7.”
9.
L-Artikolu 9 tad-Direttiva 2011/95, intitolat “Atti ta’ persekuzzjoni”, huwa fformulat kif ġej:
“1.   Sabiex din titqies bħala att ta’ persekuzzjoni fit-tifsira tal-Artikolu 1(A) tal-Konvenzjoni ta’ Ġinevra, att għandu:
(a)
ikun serju biżżejjed fin-natura jew ripetizzjoni tiegħuli jikkostitwixxi vjolazzjoni serja ta’ drittijiet bażiċi tal-bniedem, partikolarment id-drittijiet li ma tistax issir deroga minnhom skont l-Artikolu 15(2) tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fondamentali [ (
5
)]; jew
(b)
ikunu akkumulazzjoni ta’ diversi miżuri, inkluż vjolazzjonijiet ta’ drittijiet tal-bniedem li huwa serju biżżejjed li jaffettwa individwu f’manjiera simili kif imsemmi f’punt (a).
2.   Atti ta’ persekuzzjoni kif kwalifikati fil-paragrafu 1, jistgħu, fost ħwejjeġ oħra, jieħdu l-forma ta’:
[…]
(b)
miżuri legali, amministrattivi, miżuri mill-pulizija u/jew miżuri ġudizzjarji li huma fihom infushom diskriminatorji jew li huma implimentati f’manjiera diskriminatorja;
(c)
prosekuzzjoni jew kastig li huwa sproporzjonat jew diskriminatorju;
[…]
3.   Bi qbil ma punt (d) tal-Artikolu 2, irid ikun hemm konnessjoni bejn ir-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 10 u l-atti ta’ persekuzzjoni kif kwalifikat fil-paragrafu 1 ta dan l-Artikolu jew l-assenza ta’ protezzjoni kontra atti bħal dawn.”
10.
L-Artikolu 10 tad-Direttiva 2011/95, intitolat “Raġunijiet għal persekuzzjoni”, jipprovdi fil-paragrafu 1(e) u fil-paragrafu 2:
“1.   L-Istati Membri għandhom iqisu l-elementi li ġejjin meta jivvalutaw ir-raġunijiet għal persekuzzjoni:
[…]
(e)
il-kunċett ta’ opinjoni politika għandu, partikolarment, jinkludi ż-żamma ta’ opinjoni, ħsieb jew twemmin dwar kwistjoni relatata mal-atturi potenzjali ta’ persekuzzjoni msemmija fl-Artikolu 6 u għall-politika jew metodi tagħhom, kemm jekk dik l-opinjoni, ħsieb jew twemmin ikun aġixxa fuqu l-applikant u kemm jekk le.
2.   Fil-valutazzjoni ta’ jekk applikant għandux biża’ ġustifikat ta’ persekuzzjoni mhuwiex importanti jekk l-applikant fil-verità għandux il-karatteristika razzista, reliġjuża, nazzjonali, soċjali jew politika li tattira l-persekuzzjoni, sakemm din il-karatteristika tkun attribbwita għall-applikant mill-attur ta’ persekuzzjoni.”
C.
Id‑dritt Litwan
11.
Fil-Litwanja, l-istatus ta’ refuġjat u l-protezzjoni sussidjarja huma rregolati mil-Lietuvos Respublikos įstatymas “Dėl užsieniečių teisinės padėties” Nr. IX-2206 (il-Liġi tar-Repubblika tal-Litwanja dwar l-Istatus Legali tal-Barranin Nru IX‑2206) (
6
), tad‑29 ta’ April 2004, fil-verżjoni tagħha applikabbli f’dan il-każ, li tittrasponi b’mod partikolari d-Direttiva 2011/95 fid-dritt intern.
12.
Il-punt 4 tal-Artikolu 71(3) ta’ din il-liġi jipprovdi:
“[Huwa] l-applikant għall-ażil [li għandu] jippreżenta, fil-mument tal-eżami tal-applikazzjoni tiegħu, id-dokumenti kollha li huwa għandu u spjegazzjonijiet dettaljati konformi mar-realtà li tirrigwarda r-raġunijiet għall-applikazzjoni għall-ażil tiegħu, l-identità tiegħu u ċ-ċirkustanzi tad-dħul tiegħu fir-Repubblika tal-Litwanja, kif ukoll l-obbligu li jikkoopera mal-impjegati u l-uffiċjali tal-awtoritajiet kompetenti.”
13.
L-Artikolu 83 tal-imsemmija liġi, li jirregola l-evalwazzjoni tal-applikazzjoni għall-ażil, jipprovdi, fil-paragrafi 1, 2 u 5 tiegħu:
“1.   L-applikazzjoni għall-ażil u l-informazzjoni pprovduta mill-applikant insostenn tal-applikazzjoni tiegħu għandhom jiġu evalwati b’kollaborazzjoni mal-applikant għall-ażil.
2.   Meta jiġi stabbilit, matul l-eżami tal-applikazzjoni, li l-elementi relattivi għad-determinazzjoni tal-istatus tal-applikant għall-ażil ma jistgħux jiġu stabbiliti bi provi bil-miktub, minkejja l-isforzi sinċieri tiegħu, dawn l-elementi għandhom jiġu evalwati għall-benefiċċju tal-applikant u l-applikazzjoni għall-ażil għandha titqies fondata, jekk din l-applikazzjoni tkun ġiet ippreżentata mill-iktar fis possibbli, sakemm l-applikant ma jagħtix raġunijiet tajbin għaliex ma għamilx dan, jekk l-applikant għall-ażil ikun ippreżenta l-elementi rilevanti kollha li huwa għandu u pprovda spjegazzjoni sodisfaċenti dwar l-assenza ta’ evidenza oħra, u jekk id-dikjarazzjonijiet tal-applikant jitqiesu plawsibbli u koerenti u ma humiex kontradetti mill-informazzjoni speċifika u ġenerali magħrufa u rilevanti għall-applikazzjoni tiegħu.
[…]
5.   Il-paragrafu 2 ta’ dan l-artikolu ma għandux japplika u l-elementi li ma jistgħux jiġu kkonfermati permezz ta’ provi bil-miktub għandhom jiġu miċħuda jekk, matul l-eżami tal-applikazzjoni għall-ażil, l-applikant jikkawża distorsjoni tal-investigazzjoni, id-dewmien tagħha bl-atti jew bl-omissjonijiet tiegħu jew jipprova jiddevjaha, jew jekk jiġu kkonstatati kontradizzjonijiet li għandhom effett deċiżiv fuq l-għoti tal-ażil bejn il-fatti invokati mill-applikant.”
14.
Skont l-Artikolu 86(1) tal-istess liġi:
“L-istatus ta’ refuġjat għandu jingħata lill-applikant għall-ażil li, minħabba biża’ ġġustifikat ta’ persekuzzjoni minħabba r-razza, ir-reliġjon, in-nazzjonalità, is-sħubija ma’ grupp soċjali jew l-opinjonijiet politiċi tiegħu, jinsab barra mill-Istat li tiegħu għandu n-nazzjonalità u li ma jistax jew jibża’ japprofitta ruħu mill-protezzjoni ta’ dan l-Istat, jew anki jekk ma għandux nazzjonalità ta’ xi Stat barrani, ikun jinsab barra mill-Istat li fih għandu r-residenza abitwali tiegħu, u għar-raġunijiet hawn fuq imsemmija, ma jistax jew jibża’ jirritorna fih, sa fejn ma jkunx jaqa’ taħt ir-raġunijiet ta’ esklużjoni previsti fl-Artikolu 88(1) u (2) ta’ din il-liġi.”
III. Il‑fatti tal‑kawża prinċipali u d‑domanda preliminari
15.
P.I. ikkontesta ġudizzjarjament ir-rifjut, permezz ta’ deċiżjoni tal‑21 ta’ Settembru 2020, tal-Migracijos departamentas prie Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministerijos (id-Dipartiment tal-Migrazzjoni fil-Ministeru għall-Intern tar-Repubblika tal-Litwanja, iktar ’il quddiem id-“Dipartiment tal-Migrazzjoni”) li jingħatalu l-istatus ta’ refuġjat fil-Litwanja għar-raġunijiet li ma jissodisfax il-kundizzjonijiet għall-għoti ta’ tali status, previsti mill-Artikolu 86 tal-Liġi tar-Repubblika tal-Litwanja dwar l-Istatus Legali tal-Barranin Nru IX‑2206 u mill-Artikolu 1(A) tal-Konvenzjoni ta’ Genève.
16.
Wara ċ-ċaħda tal-azzjoni tiegħu fil‑21 ta’ Jannar 2021 mill-Vilniaus apygardos administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Vilniaus, il-Litwanja), P.I. appella minn din id-deċiżjoni quddiem il-Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Suprema tal-Litwanja).
17.
Il-qorti tar-rinviju tesponi li r-rikorrent ippreżenta applikazzjoni għall-ażil fil‑15 ta’ Lulju 2019, li fiha spjega li fl‑2010 kien ikkonkluda kuntratt, f’pajjiż terz li tiegħu għandu n-nazzjonalità, ma’ impriża li tappartjeni lil persuna b’konnessjonijiet mal-isferi tal-poter u tas-servizzi ta’ intelliġenza, li permezz tiegħu huwa ħallas lil din l-impriża 690000 dollaru Amerikan (USD) (madwar EUR 647500), li tagħhom kien talab ir-rimbors, peress li l-kontroparti naqset milli tittrasferixxi l-ishma li kienu l-korrispettiv tagħhom.
18.
Il-qorti tar-rinviju żżid li r-rikorrent kien is-suġġett, bejn Ottubru u Novembru 2015, ta’ miżuri attivi fil-kuntest ta’ proċedura ta’ investigazzjoni kriminali, miftuħa fuq l-inizjattiva tal-persuna proprjetarja tal-impriża li magħha kien għamel il-kuntratt, li għal din ir-raġuni, f’Diċembru 2015, huwa rrinunzja għall-parti l-kbira tal-proġett tiegħu f’kundizzjonijiet sfavorevoli, u li l-kontroll tal-impriża tiegħu għadda għand impriżi oħra proprjetà ta’ żewġ persuni oħra. Din il-qorti tippreċiża li l-proċeduri kriminali kienu interrotti f’Jannar 2016 u li r-rikorrent ipprova jiddefendi ruħu ġudizzjarjament kontra l-ħtif illegali tal-proġett tiegħu. L-imsemmija qorti tindika li f’April 2016, wara x-xhieda kontrih ta’ raġel b’konnessjonijiet mal-proprjetarji l-ġodda tal-impriża tiegħu, reġgħu nfetħu l-proċeduri kriminali li f’Diċembru 2016 u f’Jannar 2017 wasslu għal digriet ta’ akkuża u detenzjoni provviżorja, u tneħħietlu l-parti tal-proġett li kien baqagħlu.
19.
Il-qorti tar-rinviju tispjega minn naħa, li r-rikorrent jikkontesta l-konstatazzjoni tad-Dipartiment tal-Migrazzjoni dwar l-assenza ta’ probabbiltà ta’ riskju li jkun ippersegwitat minħabba l-opinjonijiet politiċi tiegħu, minkejja li kien is-suġġett ta’ proċeduri kriminali mibnija artifiċjalment minn persuni li jappartjenu lill-ogħla ċirku kleptokratiku, li ddeċidew li jaħtfu lill-impriża tiegħu u jisirquha, u, min-naħa l-oħra, li huwa jinsab f’impossibbiltà li jiddefendi d-dritt tiegħu għall-proprjetà, meta l-libertà, is-sigurtà u l-ħajja tiegħu jinsabu f’periklu. Din il-qorti żżid li r-rikorrent jiddikjara li huwa ma jipparteċipax fil-ħajja politika, iżda biss f’dik kummerċjali u li, f’dan il-kuntest, huwa oppona persuni b’konnessjonijiet mill-qrib mal-poter, u dan wassal għal theddida ta’ proċeduri kriminali minħabba l-opinjonijiet politiċi tiegħu. Skont l-imsemmija qorti, ir-rikorrent jikkontesta l-analiżi tad-Dipartiment tal-Migrazzjoni li tipprovdi li s-sistema li tagħha huwa vittma hija sistema ġudizzjarja u politika ċivilizzata u li ma jeżistux rabtiet bejn il-proprjetarju tal-impriża li ma osservatx il-kuntratt u ksur tad-drittijiet tal-bniedem, minkejja li huwa kien qiegħed jaffaċċja proċeduri kriminali vvizzjati bil-korruzzjoni u li wieħed mill-interlokuturi tiegħu jikkollabora mal-uffiċjali tas-sistema tal-ħabs.
20.
Il-qorti tar-rinviju tesponi li d-Dipartiment tal-Migrazzjoni qies li r-rikorrent ma kien jissodisfa la l-kundizzjonijiet għall-kisba tal-istatus ta’ refuġjat u lanqas dawk sabiex jibbenefika mill-protezzjoni sussidjarja għar-raġuni li r-riskju ta’ proċeduri kriminali jistgħu jagħtu aċċess għall-istatus ta’ refuġjat biss jekk ikunu bbażati fuq waħda mir-raġunijiet tal-Konvenzjoni ta’ Genève u għalhekk, f’dan il-każ, fuq opinjonijiet politiċi reali jew attribwiti. Din il-qorti żżid li d-Dipartiment tal-Migrazzjoni jirrapporta li l-investigazzjoni tiegħu stabbilixxiet li r-raġunijiet identifikati u meqjusa plawsibbli huma interessi ta’ natura ekonomika, vantaġġi finanzjarji jew rabtiet ta’ korruzzjoni.
21.
Wara li fakkret li, skont l-Artikolu 9(3) tad-Direttiva 2011/95, għandu jkun hemm rabta bejn ir-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 10 ta’ din id-direttiva u l-atti ta’ persekuzzjoni, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar it-tifsira ta’ “konvinzjonijiet politiċi” fis-sens tal-imsemmija direttiva.
22.
Din il-qorti tfakkar li r-rikorrent kien iddikjara b’koerenza matul l-investigazzjoni kollha li persuni b’konnessjonijiet mal-poter b’rabtiet ta’ korruzzjoni kienu ħatfu l-assi tiegħu f’kundizzjonijiet sfavorevoli għalih, li wara l-oppożizzjoni tiegħu għal dawn it-tranżazzjonijiet infetħu proċeduri kriminali kontrih fuq inizjattiva ta’ wieħed minn dawn in-negozjanti u li dawn il-proċeduri, wara li kienu ġew sospiżi, kienu tkomplew, wara li r-rikorrent ipprova jinvoka d-drittijiet tiegħu quddiem il-qrati, u wasslu għal deċiżjonijiet proċedurali kif ukoll għal ordni ta’ detenzjoni.
23.
Il-qorti tar-rinviju tesponi li, skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali, proċeduri jew sanzjonijiet kriminali jikkostitwixxu persekuzzjoni jekk dawn ikunu sproporzjonati u diskriminatorji, jiġifieri bbażati b’mod partikolari fuq l-opinjonijiet politiċi u li jidhrilha li huwa iktar probabbli milli le li r-rikorrent jirriskja li jkun ippersegwitat.
24.
Din il-qorti żżid li l-persekuzzjoni ma hijiex suffiċjenti u li hija għandha tkun ibbażata fuq waħda mir-raġunijiet previsti mill-Konvenzjoni ta’ Genève, filwaqt li tippreżenta rabta kawżali mal-atti ta’ persekuzzjoni. L-imsemmija qorti tippreċiża li skont ir-rikorrent, din ir-raġuni kienet ikkostitwita mill-opinjonijiet politiċi tiegħu, kunċett stabbilit b’mod wiesa’ mill-Artikolu 10(1)(e) tad-Direttiva 2011/95.
25.
Il-qorti tar-rinviju ssemmi li l-Uffiċċju Ewropew ta’ Appoġġ fil-qasam tal-Asil (EASO) jindika li l-opinjonijiet politiċi għandhom jiġu interpretati b’mod wiesa’ sabiex jiġi żgurat l-effett sħiħ tal-Konvenzjoni ta’ Genève u li dan il-kunċett jista’ jkopri kull opinjoni dwar kull suġġett li fih il-makkinarju tal-Istat, il-gvern u l-politika jistgħu jkunu involuti. Din il-qorti tiddeduċi li, fil-kuntest tad-Direttiva 2011/95, atti jistgħu jitqiesu politiċi fil-pajjiż ta’ oriġini, minkejja l-fatt li jkunu dgħajfa jew lanqas ikunu manifestament politiċi.
26.
Il-qorti tar-rinviju żżid li l-manwal ta’ taħriġ tal-Kummissarju Għoli tan-Nazzjonijiet Uniti għar-Refuġjati (iktar ’il quddiem il-“UNHCR”) jippromwovi wkoll interpretazzjoni wiesgħa tal-kunċett ta’ “opinjonijiet politiċi”, bħala li jkopri kull opinjoni dwar kwistjonijiet li fihom l-Istat, l-awtoritajiet jew is-soċjetà jkunu involuti, u jindika li l-kwistjoni determinanti hija dwar jekk dawn l-opinjonijiet humiex tollerati mill-awtoritajiet jew mis-soċjetà. Din il-qorti tesponi li manwal (
7
), editjat u aġġornat fi Frar 2019 mill-UNHCR, jindika li mhux dejjem huwa possibbli li tiġi stabbilita rabta kawżali bejn l-opinjonijiet espressi mill-applikant u t-trattament imġarrab minnu jew li jibża’ li jġarrab, u li ħafna drabi dan it-trattament jieħu l-forma ta’ sanzjoni imposta għal atti allegatament kriminali mwettqa kontra l-poter.
27.
Il-qorti tar-rinviju tiddikjara li skont id-dottrina, il-ġurisprudenza Kanadiża u l-UNHCR, l-oppożizzjoni għal grupp li huwa influwenti minħabba rabtiet ta’ korruzzjoni u li jopera illegalment, li jopprimi lill-applikant għal ażil permezz tal-makkinarju tal-Istat u li fir-rigward tiegħu difiża leġittima hija impossibbli minħabba l-korruzzjoni estensiva fl-Istat, hija ekwivalenti għal opinjonijiet politiċi attribwiti lill-applikant u li l-vittma ta’ tali persekuzzjoni għandha tingħata l-istatus ta’ refuġjat.
28.
Huwa f’dan il-kuntest li l-Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Suprema tal-Litwanja) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-oppożizzjoni għal grupp li jopera illegalment u li huwa influwenti minħabba korruzzjoni li jopprimi lil applikant għal ażil permezz tal-makkinarju tal-Istat u li fir-rigward tiegħu difiża leġittima hija impossibbli minħabba l-korruzzjoni estensiva fl-Istat għandha titqies li hija ekwivalenti għal opinjoni politika attribwita fis-sens tal-Artikolu 10 tad-Direttiva 2011/95/EU?”
29.
Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub minn P.I., mill-Gvern Litwan u mill-Kummissjoni Ewropea.
IV. Analiżi
30.
Qabelxejn, għandu jitfakkar li meta tintalab interpretazzjoni tad-Direttiva 2011/95, din għandha ssir fid-dawl tal-istruttura ġenerali u tal-għan tagħha, billi jiġu osservati l-Konvenzjoni ta’ Genève u t-Trattati l-oħra rilevanti msemmija fl-Artikolu 78(1) TFUE. Din l-interpretazzjoni għandha ssir ukoll, kif jirriżulta mill-premessa 16 ta’ din id-direttiva, billi jiġu rrispettati d-drittijiet irrikonoxxuti mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem, il-“Karta”) (
8
). Għalhekk, il-libertà ta’ opinjoni hija protetta mill-Artikolu 11 ta’ din il-Karta u mill-Artikolu 10 tal-KEDB.
31.
L-Artikolu 2(d) tad-Direttiva 2011/95 jiddefinixxi r-refuġjat bħala kull ċittadin ta’ pajjiż terz li, minħabba biża’ debitament fondata ta’ persekuzzjoni minħabba raġunijiet marbuta mar-razza tiegħu, mar-reliġjon tiegħu, man-nazzjonalità tiegħu, mal-appartenenza tiegħu fi grupp soċjali partikolari jew mal-opinjoni politika tiegħu, jinsab barra mill-pajjiż tan-nazzjonalità tiegħu u ma jkunx jista’ jew, minħabba din il-biża’, ma jkunx jixtieq jinvoka l-protezzjoni ta’ dan il-pajjiż.
32.
Mill-Artikoli 9 u 10 ta’ din id-direttiva jirriżulta li l-att ta’ persekuzzjoni jinkludi żewġ elementi li għandu jkollhom rabta bejniethom:
–
element materjali, jiġifieri l-“att ta’ persekuzzjoni”, stabbilit fl-Artikolu 9 tal-imsemmija direttiva, li huwa l-oriġini tal-biża’ tar-rikorrent u tar-rifjut tiegħu jew tal-impossibbiltà tiegħu li japprofitta ruħu mill-protezzjoni tal-pajjiż ta’ oriġini tiegħu, u
–
element intellettwali, jiġifieri r-“raġuni”, iddefinita fl-Artikolu 10 ta’ din l-istess direttiva, li hija l-bażi ta’ dawn l-atti ta’ persekuzzjoni.
33.
La l-ewwel element u lanqas r-rabta ta’ bejn iż-żewġ elementi ma huma inkwistjoni f’din il-kawża, anki jekk għandhom jiġu stabbiliti quddiem il-qorti tar-rinviju. Hija biss ir-raġuni għall-persekuzzjoni li hija suġġetta għall-interpretazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja mill-qorti tar-rinviju, minn angolu preċiż ħafna, jiġifieri dak tal-opinjonijiet politiċi attribwiti.
34.
Fil-fatt, filwaqt li l-Konvenzjoni ta’ Genève hija siekta dwar id-definizzjoni tal-“opinjonijiet politiċi” li jikkostitwixxu wieħed mill-ħames raġunijiet li għalihom jista’ jingħata l-istatus ta’ refuġjat, id-Direttiva 2011/95 għamlet pass ’il quddiem sabiex tippermetti evalwazzjoni iktar uniformi ta’ din ir-raġuni fi ħdan l-Istati Membri (
9
). Minn naħa, hija pproponiet definizzjoni ta’ dawn l-“opinjonijiet politiċi” fl-Artikolu 10(1)(e), u min-naħa l-oħra, ippreċiżat, fil-paragrafu 2 ta’ dan l-artikolu, li huwa suffiċjenti li l-imsemmija opinjonijiet politiċi jiġu attribwiti mill-attur tal-persekuzzjoni lill-applikant, mingħajr ma dawn ikunu l-opinjonijiet reali ta’ dan tal-aħħar.
35.
Id-domanda tal-qorti tar-rinviju twassal lill-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża l-isfumaturi ta’ dawn iż-żewġ kunċetti u l-mod kif jirrelataw bejniethom.
36.
Fir-rigward tal-opinjonijiet politiċi, l-Artikolu 10(1)(e) tad-Direttiva 2011/95 jipproponi definizzjoni mhux eżawrjenti, billi jindika li dan il-kunċett “partikolarment, jinkludi ż-żamma ta’ opinjoni, ħsieb jew twemmin dwar kwistjoni relatata mal-atturi potenzjali ta’ persekuzzjoni […] u għall-politika jew metodi tagħhom, kemm jekk dik l-opinjoni, ħsieb jew twemmin ikun aġixxa fuqu l-applikant u kemm jekk le”.
37.
Din id-definizzjoni tinkludi erba’ elementi distinti kumulattivi:
–
opinjonijiet, ideat jew twemmin dwar kwistjoni relatata;
–
mal-atturi tal-persekuzzjoni, kif definiti minn din id-direttiva;
–
kif ukoll għall-politika jew il-metodi tagħhom, u
–
kemm jekk riflessi fl-aġir tal-applikant jew le.
38.
Hija l-awtorità nazzjonali kompetenti fil-qasam li għandha tivverifika u tevalwa l-provi prodotti lilha għal kull element fil-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 4 tad-Direttiva 2011/95.
39.
Id-dottrina kklassifikat ir-refuġjati politiċi f’żewġ kategoriji: minn naħa, il-kriminali politiċi, billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-motiv tar-reat, il-gravità tiegħu u l-kuntest politiku tiegħu (
10
), u, min-naħa l-oħra, l-individwi ppersegwitati minħabba l-espressjoni tal-opinjonijiet politiċi kuntrarji tagħhom (
11
).
40.
Hija din it-tieni kategorija ta’ applikanti li ġarrbet żieda sinjifikattiva taħt l-influwenza tar-rikonoxximent, mill-qrati nazzjonali, u mbagħad mid-dritt tal-Unjoni, tat-teorija ta’ opinjonijiet politiċi attribwiti.
41.
Fil-fatt, wara li kienet ġiet stabbilita mill-ġurisprudenza b’mod partikolari Amerikana (
12
), Kanadiża (
13
), Franċiża (
14
) u Belġjana (
15
), it-teorija tal-attribuzzjoni tal-opinjonijiet politiċi kienet introdotta fid-dritt tal-Unjoni mill-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2011/95 u implimentata mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2018, Ahmedbekova (
16
).
42.
F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “l-parteċipazzjoni tal-applikant għal protezzjoni internazzjonali fil-preżentazzjoni ta’ rikors kontra l-pajjiż tal-oriġini tiegħu quddiem il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, […] għandha titqies bħala raġuni ta’ persekuzzjoni abbażi ta’ ‘opinjoni politika’ fis-sens [tal-Artikolu 10(1)(e) tad-Direttiva 2011/95] jekk ikunu jeżistu raġunijiet fondati sabiex jitwemmen li l-parteċipazzjoni fil-preżentazzjoni ta’ dan ir-rikors hija pperċepita mill-imsemmi pajjiż bħala att ta’ nuqqas ta’ qbil fuq livell politiku li fil-konfront tiegħu huwa jista’ jipprevedi li jeżerċita xi ritaljazzjonijiet” (
17
).
43.
Il-kunċett ta’ “opinjoni politika” huwa rifless fid-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja peress li tindika li r-rikors quddiem il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“Qorti EDB”) għandu jiġi pperċepit mill-pajjiż bħala att ta’ nuqqas ta’ qbil politiku, li jimplika li ċ-ċittadini kollha ta’ dan il-pajjiż li jadixxu lil din il-qorti ma jistgħux jiġu kklassifikati bħala “avversarji politiċi” fl-imsemmi pajjiż. Għalhekk, il-fatt waħdu li jiġi ppreżentat rikors quddiem il-Qorti EDB ma jistax jikkostitwixxi “opinjoni politika” fis-sens tal-Artikolu 10(1)(e) tad-Direttiva 2011/95.
44.
Inqis li l-prinċipju stabbilit mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Ahmedbekova għandu jiġi ppreċiżat f’din il-kawża.
45.
Għalhekk, id-domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju tippermetti li jiġu spjegati l-isfumaturi tal-kunċett ta’ “att ta’ nuqqas ta’ qbil fuq livell politiku”, li l-Qorti tal-Ġustizzja użat fis-sentenza Ahmedbekova f’kuntest differenti ħafna minn dak ta’ din il-kawża.
46.
Fil-fatt, ċittadina Azerbajġana argumentat li, minbarra rikors quddiem il-Qorti EDB ippreżentat kontra l-Azerbajġan li miegħu kienet assoċjat ruħha, hija pparteċipat fid-difiża tal-persuni ppersegwitati mill-awtoritajiet nazzjonali għall-azzjonijiet tagħhom fil-qasam tad-difiża tad-drittijiet fundamentali u kkontribwixxiet f’media awdjoviżiva attiva fil-kampanja ta’ oppożizzjoni tar-reġim tal-poter (
18
). Huma dawn l-elementi kollha flimkien li għandhom jippermettu lill-qorti tar-rinviju tikklassifika dawn l-attivitajiet bħala “att ta’ nuqqas ta’ qbil fuq livell politiku”.
47.
Issa, f’din il-kawża, skont il-konstatazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju, P.I. indika li kien ikkonkluda kuntratt li ma kienx eżegwit mill-kontroparti tiegħu. Huwa talab l-eżekuzzjoni l-ewwel darba, skont modalitajiet mhux speċifikati, imbagħad, it-tieni darba, ġudizzjarjament. Huwa rrinunzja għall-azzjoni tiegħu minħabba proċeduri kriminali miftuħa fil-konfront tiegħu wara l-ewwel talba tiegħu. Dawn il-proċeduri tkomplew wara l-azzjoni ġudizzjarja tiegħu, fuq l-instigazzjoni tal-kontroparti tiegħu u ta’ persuni li kienu ħatfu l-assi tiegħu. Matul l-imsemmija proċeduri kriminali ttieħdet deċiżjoni ta’ detenzjoni provviżorja. P.I. ma jiddikjara ebda opinjoni politika, iżda jqis li l-fatt li talab ġudizzjarjament il-ħlas lura ta’ dak dovut lilu u tal-assi tiegħu jikkostitwixxi oppożizzjoni għal sistema korrotta. Din l-oppożizzjoni tista’ titqies bħala att ta’ nuqqas ta’ qbil fuq livell politiku mill-attur tal-persekuzzjoni, u għalhekk bħala opinjoni politika.
48.
Sa mill-mument li fih opinjonijiet politiċi jiġu attribwiti lir-rikorrent mill-attur tal-persekuzzjoni u jikkostitwixxu, f’għajnejn dan tal-aħħar, att ta’ nuqqas ta’ qbil fuq livell politiku, ma jkunx rilevanti li effettivament dan ir-rikorrent ma aderixxiex ma’ dawn l-opinjonijiet politiċi sabiex jitqies li huwa qiegħed jiġi ppersegwitat għal din ir-raġuni.
49.
Min-naħa l-oħra, l-imsemmija opinjonijiet politiċi għandhom jissodisfaw id-definizzjoni sostnuta mid-Direttiva 2011/95?
50.
Jiena konvint li ladarba ġiet stabbilita definizzjoni ta’ opinjonijiet politiċi fid-Direttiva 2011/95, din għandha tintuża bl-istess mod sabiex jiġu kklassifikati l-opinjonijiet politiċi, kemm jekk ikunu reali jew attribwiti. Għalhekk, l-erba’ elementi msemmija fil-punt 37 ta’ dawn il-konklużjonijiet, jiġifieri opinjoni dwar kwistjoni marbuta mal-attur tal-persekuzzjoni jew li tikkritika l-politika jew il-metodi tiegħu, kemm jekk riflessi f’aġir jew le, għandhom ikunu sostnuti skont il-modalitajiet previsti mill-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva.
51.
Fil-fatt, huwa l-fatt li dawn l-erba’ elementi jiġu ssodisfatti li jippermetti li ssir differenza bejn persekuzzjoni għal opinjoni politika attribwita u tilwima kummerċjali li twassal għal proċeduri kriminali, intiżi sabiex jagħmlu pressjoni fuq wieħed mill-kontraenti, ħaġa li tista’ tiġri lil hinn minn kwalunkwe opinjoni politika, inkluż f’kuntest ta’ korruzzjoni. Mhux il-vittmi kollha ta’ kriminalità huma avversarji politiċi, anki bl-attribuzzjoni ta’ opinjonijiet, ħlief meta dawn ikunu jirrigwardaw opinjonijiet politiċi.
52.
Issa, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li jkun kontra l-istruttura ġenerali u l-għanijiet tad-Direttiva 2011/95 li mill-istatus li hija tipprevedi jibbenefikaw ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jinsabu f’sitwazzjonijiet li ma jkollhom ebda rabta mal-loġika tal-protezzjoni internazzjonali (
19
). Hija ppreċiżat ukoll li r-rifjut li jitwettaq is-servizz militari jista’ jkun immotivat minn raġunijiet politiċi jew minn raġunijiet oħra li ma huma relatati ma’ l-ebda wieħed mir-raġunijiet previsti mid-Direttiva (
20
), li jimplika li b’hekk il-protezzjoni internazzjonali ma tiġix implimentata.
53.
Huwa minnu li, kif tfakkar il-qorti tar-rinviju, f’ċerti pajjiżi, il-ġurisprudenza aċċettat li d-denunzja tal-korruzzjoni tista’ tikkostitwixxi opinjoni politika attribwita (
21
) u li, f’ċerti prinċipji gwida tagħha, l-UNHCR indikat li t-traffikanti tad-droga jista’ jkollhom, lil hinn mis-sempliċi lukru, l-għan li “jikkonsolidaw jew jestendu l-poter tal-grupp fis-soċjetà” (
22
), li jista’ jippermetti li l-oppożizzjoni għall-abbużi tagħhom tiġi kklassifikata bħala “politika”.
54.
Madankollu, f’dawn iż-żewġ każijiet, in-natura politika hija kkaratterizzata jew minn denunzja attiva billi jitressaq ilment għal korruzzjoni, li hija magħrufa li hija estensiva, jew mill-konstatazzjoni li l-grupp armat għandu għanijiet politiċi li jistgħu jwasslu sabiex l-oppożizzjoni għall-abbużi tiegħu titqies bħala opinjoni politika. Għalhekk, dawn is-sitwazzjonijiet jistgħu jissodisfaw il-kundizzjonijiet tad-definizzjoni tal-opinjoni politika tad-Direttiva 2011/95, li tippermetti li jiġu distinti minn każijiet ta’ abbuż ibbażat fuq l-interess finanzjarju biss.
55.
Barra minn hekk, il-ġurisprudenza, f’ċerti pajjiżi, qieset li “ir-rifjut li wieħed jissuġġetta ruħu għall-korruzzjoni jista’ jiġi assimilat ma’ opinjoni politika kuntrarja jekk is-sistema politika kollha tkun ibbażata fuq il-korruzzjoni” (
23
). Għalhekk, ir-rifjut li wieħed jikkollabora fil-korruzzjoni, mingħajr att espress ta’ denunzja, ma jilħaqx livell politiku ħlief meta l-korruzzjoni tkun iġġeneralizzata u ma tkunx biss fl-aġir ta’ xi persuni iżolati. Jidhirli li din is-sitwazzjoni tissodisfa wkoll id-definizzjoni tal-“opinjoni politika” tad-Direttiva 2011/95 u ma tistax tiġi assimilata ma’ sitwazzjoni li fiha jiġu difiżi biss interessi patrimonjali, inkluż ġudizzjarjament, mingħajr “ma tirrigwarda kwistjoni b’impatt ikbar fuq is-soċjetà jew kollettiv” (
24
).
56.
F’dawn il-kawżi kollha, ġie stabbilit li kienet teżisti raġuni politika. Għalhekk, huwa fir-rigward tal-prova li tinsab id-diffikultà.
57.
Fil-fatt, meta jiġu attribwiti opinjonijiet politiċi lil persuna, għandu jiġi stabbilit li l-attur tal-persekuzzjoni jqis l-oppożizzjoni jew d-denunzja bħala opinjoni politika. Madankollu, l-attur tal-persekuzzjoni huwa assenti mill-proċedura ta’ applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali u ma jistax jiġi mistoqsi. Sabiex jiġi evitat li l-kunċett ta’ “opinjonijiet politiċi attribwiti” ma jwassalx għal twessiegħ sproporzjonat tal-kategorija ta’ refuġjati politiċi kuntrarji, ċerti Stati, fosthom l-Istati Uniti tal-Amerika sa mill‑2005, jeħtieġu li r-rikorrent jipproduċi provi diretti li l-attur tal-persekuzzjoni jattribwixxilu opinjonijiet politiċi (
25
).
58.
Madankollu, din il-kwistjoni tal-estensjoni tal-prova meħtieġa diġà kienet invokata mill-Qorti tal-Ġustizzja, li interpretat ir-rekwiżiti tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 2011/95. Hija ddeċidiet li “[m]inn naħa, […] l-Artikolu 4(1) ta’ din id-direttiva jippermetti biss lill-Istati Membri li jimponu fuq l-applikant l-oneru li ‘jissottometti kemm jista’ jkun malajr l-elementi kollha meħtieġa biex tiġi sostanzjata l-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali’ u jinkariga lill-Istat Membru li quddiemu tkun tressqet it-talba sabiex jevalwa l-elementi rilevanti tal-applikazzjoni. Min-naħa l-oħra, […] l-Artikolu 4(5) tad-Direttiva 2011/95 jirrikonoxxi li applikant mhux dejjem ser ikun f’pożizzjoni li jissostanzja t-talba tiegħu permezz ta’ provi dokumentati jew oħrajn u jelenka l-kundizzjonijiet kumulattivi li għalihom tali provi ma humiex meħtieġa. F’dan ir-rigward, il-motivi tar-rifjut li jitwettaq is-servizz militari u, konsegwentement, prosekuzzjonijiet li huwa jesponi, jikkostitwixxu elementi suġġettivi tal-applikazzjoni li jista’ jkun partikolarment diffiċli li tiġi prodotta prova diretta tagħhom” (
26
).
59.
Dan ir-raġunament jista’ jiġi traspost fil-qasam ta’ prova ta’ raġuni għal persekuzzjoni. Għalhekk, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa, f’dan il-każ, fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha, in-natura plawsibbli tal-opinjonijiet politiċi attribwiti fis-sitwazzjoni ta’ P.I.
60.
Fil-fatt, il-fatt li kellu jabbanduna rikors ġudizzjarju marbut ma’ nuqqas ta’ eżekuzzjoni kuntrattwali li jammonta għal ħtif sinjifikattiv ta’ assi, minħabba proċeduri kriminali mibdija mill-kontroparti li għandu rabtiet mas-sistema tal-ħabs, u li fl-okkażjoni tagħha ġew ordnati miżuri attivi, ma huwiex suffiċjenti sabiex tiġi stabbilita n-natura politika ta’ opinjonijiet attribwiti. Dan ir-rikors ġudizzjarju għad irid jiġi meqjus mill-attur tal-persekuzzjoni bħala att ta’ nuqqas ta’ qbil fuq livell politiku li huwa ma jittollerax, jiġifieri bħala kritika tal-metodi tiegħu, tal-politika tiegħu. Dan jimplika li dan l-attur jaġixxi fuq livell politiku għoli jew li l-korruzzjoni hija ġġeneralizzata fil-pajjiż inkwistjoni u li ma jqis l-imsemmi rikors bħala sempliċi talba ta’ eżekuzzjoni kuntrattwali. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa s-sitwazzjoni sottomessa lilha fid-dawl ta’ dawn il-kriterji.
61.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domanda preliminari kif ġej:
L-Artikolu 10(1)(e) u (2) tad-Direttiva 2011/95 għandu jiġi interpretat fis-sens li azzjoni ġudizzjarja mibdija minn persuna kontra atturi mhux statali għad-difiża tal-interessi patrimonjali tagħha tista’ titqies bħala “opinjoni politika” jekk ikunu jeżistu raġunijiet ibbażati fuq biża’, li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju, li din l-azzjoni tista’ titqies bħala oppożizzjoni u pperċepita mill-awtoritajiet statali bħala att ta’ nuqqas ta’ qbil fuq livell politiku li kontrih dawn jistgħu jipprevedu li jeżerċitaw ritaljazzjonijiet.
V. Konklużjoni
62.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domanda preliminari magħmula mil-Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Suprema tal-Litwanja) kif ġej:
L-Artikolu 10(1)(e) u (2) tad-Direttiva 2011/95/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Diċembru 2011 dwar standards għall-kwalifika ta’ ċittadini nazzjonali ta’ pajjiżi terzi jew persuni mingħajr stat bħala benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali, għal stat uniformi għar-refuġjati jew għal persuni eliġibbli għal protezzjoni sussidjarja, u għall-kontenut tal-protezzjoni mogħtija, għandu jiġi interpretat fis-sens li azzjoni ġudizzjarja mibdija minn persuna kontra atturi mhux statali għad-difiża tal-interessi patrimonjali tagħha tista’ titqies bħala “opinjoni politika” jekk ikunu jeżistu raġunijiet ibbażati fuq biża’, li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju, li din l-azzjoni tista’ titqies bħala oppożizzjoni u pperċepita mill-awtoritajiet statali bħala att ta’ nuqqas ta’ qbil fuq livell politiku li kontrih dawn jistgħu jipprevedu li jeżerċitaw ritaljazzjonijiet.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	ĠU 2011, L 337, p. 9.
(
3
)	Ġabra ta’ Trattati tan-Nazzjonijiet Uniti, Vol. 189, p. 150, Nru 2545 (1954). Il-Konvenzjoni daħlet fis-seħħ fit‑22 ta’ April 1954.
(
4
)	Il-Protokoll daħal fis-seħħ fl‑4 ta’ Ottubru 1967.
(
5
)	Iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950, iktar ’il quddiem il-“KEDB”.
(
6
)	Žin., 2004, Nru 73-2539.
(
7
)	Ara UNHCR, Manwal dwar il-Proċeduri u l-Kriterji għad-Determinazzjoni tal-Istatus ta’ Refuġjat u Linji Gwida dwar il-Protezzjoni Internazzjonali, Geneve, 2019, p. 24, disponibbli fl-indirizz elettroniku li ġej: https://www.unhcr.org/publications/legal/5ddfcdc47/handbook-procedures-criteria-determining-refugee-status-under-1951.
(
8
)	Ara s-sentenza tal‑5 ta’ Settembru 2012, Y u Z (C‑71/11 u C‑99/11, EU:C:2012:518, punt 48 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
9
)	Ara l-premessa 25 tad-Direttiva 2011/95.
(
10
)	Ara Tissier-Raffin, M., La qualité de réfugié de l’article 1 de la Convention de Genève à la lumière des jurisprudences occidentales, L-ewwel edizzjoni, Bruylant, Brussell, 2016, p. 94 sa 99, punti 58 sa 60.
(
11
)	Ara Tissier-Raffin, M., La qualité de réfugié de l’article 1 de la Convention de Genève à la lumière des jurisprudences occidentales, L-ewwel edizzjoni, Bruylant, Brussell, p. 100 sa 107, punti 61 sa 64.
(
12
)	Ara s-sentenza tal-United States Court of Appeals for the Ninth Circuit (il-Qorti tal-Appell tal-Istati Uniti tal-Amerika Għad-Disa’ Ċirkwit), tas‑7 ta’ Marzu 1998, Desir vs Ilchert (840 F.2d 723), dwar sajjied Ħaitjan li kien l-oġġett ta’ estorsjoni mill-forzi tas-sigurtà Ħaitjani, imsejħa “tontons macoutes”.
(
13
)	Ara s-sentenza tal-Cour Suprême du Canada (il-Qorti Suprema tal-Kanada), tat‑30 ta’ Ġunju 1993, Il-Kanada (Prosekutur Ġenerali) vs Ward [(1993) 2 RCS 689], dwar membru tal-Irish Republican Army (l-Armata Repubblikana Irlandiża) li ffaċilita l-ħelsien klandestin ta’ ostaġġi ċivili li kien ikkontribwixxa għall-ħtif tagħhom, wara li fehem li kienu ser jiġu ġġustizzjati.
(
14
)	Ara s-sentenza tal-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat, Franza), tas‑27 ta’ April 1998, 10/7 SSR (Nru 168335, ippubblikata fil-Ġabra Lebon).
(
15
)	Ara s-sentenza tal-Conseil du Contentieux des Étrangers (Belgique) (il-Kunsill għall-Kwistjonijiet dwar Barranin, il-Belġju), tat‑18 ta’ Diċembru 2008 (Nru 20772), dwar rikorrent Afgan ikkunsidrat bħala Taliban.
(
16
)	C‑652/16, iktar ’il quddiem is-“sentenza Ahmedbekova, EU:C:2018:801. Ara wkoll, is-sentenza tad‑19 ta’ Novembru 2020, Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (Servizz militari u ażil) (C‑238/19, EU:C:2020:945, punt 60).
(
17
)	Sentenza Ahmedbekova (punt 90 u d-dispożittiv).
(
18
)	Ara s-sentenza Ahmedbekova (punt 41).
(
19
)	Ara s-sentenza tat‑23 ta’ Mejju 2019, Bilali (C‑720/17, EU:C:2019:448, punt 44 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
20
)	Ara s-sentenza tad‑19 ta’ Novembru 2020, Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (Servizz militari u ażil) (C‑238/19, EU:C:2020:945, punti 47 u 48).
(
21
)	Fil-Kanada, ara s-sentenza tal-Cour Fédérale (il-Qorti Federali, il-Kanada), tas‑16 ta’ April 1998, Klinko vs Il-Kanada (Minister of Citizenship and Immigration) [(1998) 148 F.T.R. 69 (TD)], dwar ilment pubbliku li jallega l-korruzzjoni ġeneralizzata fis-sistema tal-Istat Ukrain.
(
22
)	Ara UNHCR, “Linji Gwida dwar il-Protezzjoni Internazzjonali Nru 12: Applikazzjonijiet għall-istatus ta’ refuġjat relatati ma’ sitwazzjonijiet ta’ kunflitt armat u ta’ vjolenza taħt l-Artikolu 1A(2) tal-Konvenzjoni tal‑1951 u/jew il-Protokoll tal‑1967 dwar l-Istatus tar-Refuġjati u d-definizzjonijiet reġjonali tal-istatus ta’ refuġjat”, tat‑2 ta’ Diċembru 2016 (HCR/GIP/16/12), punt 36, disponibbli fl-indirizz elettroniku li ġej: https://www.refworld.org/cgi-bin/texis/vtx/rwmain/opendocpdf.pdf?reldoc=y&docid=58ac41d14.
(
23
)	Tissier-Raffin, M., La qualité de réfugié de l’article 1 de la Convention de Genève à la lumière des jurisprudences occidentales, L-ewwel edizzjoni, Bruylant, Brussell, p. 111, punt 66 u l-ġurisprudenza ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 287, kif ukoll 288.
(
24
)	“Il-linji gwida ta’ Michigan dwar ir-riskju minħabba opinjonijiet politiċi”, International Journal of Refugee Law, Oxford University Press, Oxford, 2015, vol. 27, Nru 3, p. 508 sa 511, punt 11.
(
25
)	Tissier-Raffin, M., La qualité de réfugié de l’article 1 de la convention de Genève à la lumière des jurisprudences occidentales, L-ewwel edizzjoni, Bruylant, Brussell, 2016, p. 107, punt 65 u l-ġurisprudenza ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 245 kif ukoll 284.
(
26
)	Sentenza tad‑19 ta’ Novembru 2020, Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (Servizz militari u ażil) (C‑238/19, EU:C:2020:945, punt 55).