62017TJ0330_RES
Υπόθεση T‑330/17
Ceobus κ.λπ.
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 12ης Ιουλίου 2019
«Κρατικές ενισχύσεις – Καθεστώς ενισχύσεων που εφάρμοσε η Γαλλία μεταξύ 1994 και 2008 – Επιδοτήσεις επενδύσεων που χορηγήθηκαν από την Περιφέρεια Île‑de‑France – Απόφαση κηρύσσουσα το καθεστώς ενισχύσεων συμβατό με την εσωτερική αγορά – Έννοια των όρων “υφιστάμενη ενίσχυση” και “νέα ενίσχυση” – Άρθρο 107 ΣΛΕΕ – Άρθρο 108 ΣΛΕΕ – Άρθρο 1, στοιχείο βʹ, σημεία i και v, του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 – Προθεσμία παραγραφής – Άρθρο 17 του κανονισμού 2015/1589»
Προσφυγή ακυρώσεως – Παραδεκτό – Eπί της ουσίας απόρριψη της προσφυγής χωρίς προηγούμενη απόφαση επί του παραδεκτού – Εξουσία εκτιμήσεως του δικαστή της Ένωσης
(Άρθρο 263 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 26, 27)
Ενισχύσεις που χορηγούνται από τα κράτη – Ενίσχυση που χορηγήθηκε κατά παράβαση των διαδικαστικών κανόνων του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ – Υποχρεώσεις των εθνικών δικαστηρίων
(Άρθρο 108 § 3 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 32, 33)
Ενισχύσεις που χορηγούνται από τα κράτη – Υφιστάμενες ενισχύσεις και νέες ενισχύσεις – Χαρακτηρισμός ενισχύσεως ως υφιστάμενης – Κριτήρια – Εξέλιξη της εσωτερικής αγοράς – Επιδοτούμενος εξοπλισμός που μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από τους δικαιούχους της ενισχύσεως στο πλαίσιο ανοικτών στον ανταγωνισμό δραστηριοτήτων σε χρόνο προγενέστερο της θεσπίσεως του καθεστώτος ενισχύσεων – Μη υφιστάμενη ενίσχυση
(Άρθρο 107 ΣΛΕΕ· κανονισμός 2015/1589 του Συμβουλίου, άρθρο 1, στοιχείο βʹ, σημείο v)
(βλ. σκέψεις 52-62)
Ενισχύσεις που χορηγούνται από τα κράτη – Ανάκτηση παράνομης ενισχύσεως – Δεκαετής παραγραφή του άρθρου 17 του κανονισμού 2015/1589 – Πεδίο εφαρμογής – Απόφαση της Επιτροπής κηρύσσουσα καθεστώς ενισχύσεων που εφαρμόστηκε παράνομα συμβατό με την εσωτερική αγορά – Δεν εμπίπτει – Δυνατότητα εφαρμογής των ισχυόντων κανόνων περί παραγραφής από το εθνικό δικαστήριο που κλήθηκε να αποφανθεί επί της ανάκτησης της ενισχύσεως
(Κανονισμός 2015/1589 του Συμβουλίου, άρθρο 17)
(βλ. σκέψεις 69-82)
Σύνοψη
Στις αποφάσεις της 12ης Ιουλίου 2019, Keolis CIF κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑289/17), Transdev κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑291/17), Région Île‑de‑France κατά Επιτροπής (T‑292/17), Optile κατά Επιτροπής (T‑309/17), Ceobus κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑330/17) και STIF-IDF κατά Επιτροπής (T‑738/17), το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε πλείονα αιτήματα περί μερικής ακυρώσεως της αποφάσεως της Επιτροπής, της 2ας Φεβρουαρίου 2017, σχετικά με δύο καθεστώτα ενισχύσεων που εφάρμοσε η Γαλλία υπέρ των επιχειρήσεων μεταφορών με λεωφορεία στην Περιφέρεια Île‑de‑France (
1
).
Οι υποθέσεις αυτές εντάσσονται όλες στο πλαίσιο χορηγήσεως δύο καθεστώτων ενισχύσεων υπέρ των επιχειρήσεων μεταφορών με λεωφορεία στην Περιφέρεια Île‑de‑France, το πρώτο εκ των οποίων εφαρμόσθηκε από την Περιφέρεια Île‑de‑France μεταξύ 1994 και 2008, το δε δεύτερο από το Syndicat Transport Île de France (σωματείο μεταφορών της Περιφέρειας Île‑de‑France, στο εξής: STIF-IDF) από το 2008 και έπειτα. Οι ενισχύσεις που καταβλήθηκαν βάσει των εν λόγω καθεστώτων αφορούσαν τη διευκόλυνση της αγοράς εξοπλισμού από τις επιχειρήσεις δημοσίων τακτικών μεταφορών της Περιφέρειας Île‑de‑France και την κάλυψη των επενδυτικών δαπανών των επιχειρήσεων αυτών.
Στην ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προσβληθείσα απόφαση, η Επιτροπή έκρινε, αρχικά, ότι τα δύο αυτά καθεστώτα ενισχύσεων ήταν συμβατά με την εσωτερική αγορά. Ωστόσο, η Επιτροπή κατέληξε, στη συνέχεια, στο συμπέρασμα ότι οι οικονομικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν βάσει των εν λόγω καθεστώτων είχαν τεθεί παρανόμως σε εφαρμογή, καθόσον συνιστούσαν «νέες ενισχύσεις» και δεν της είχαν κοινοποιηθεί. Συναφώς, η Επιτροπή διαπίστωσε, ειδικότερα, παράβαση του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ το οποίο απαγορεύει στα κράτη μέλη να εφαρμόσουν τα σχεδιαζόμενα μέτρα χορηγήσεως ή τροποποιήσεως ενισχύσεων προτού η Επιτροπή προβεί σε έλεγχο των σχεδίων. Το άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ προβλέπει, δηλαδή, ρήτρα «standstill» η οποία ισχύει για τις νέες ενισχύσεις, όχι όμως και για τις υφιστάμενες ενισχύσεις.
Με τις αποφάσεις Keolis CIF κ.λπ. κατά Επιτροπής, Transdev κ.λπ. κατά Επιτροπής, Optile κατά Επιτροπής και Ceobus κ.λπ. κατά Επιτροπής, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε τις προσφυγές οι οποίες είχαν ασκηθεί από πολλούς φορείς εκμετάλλευσης δικτύων οδικών επιβατικών μεταφορών στην Περιφέρεια Île‑de‑France, με αίτημα την ακύρωση της προσβληθείσας αποφάσεως, καθόσον η απόφαση αυτή αφορά το καθεστώς ενισχύσεων που εφαρμόσθηκε από την Περιφέρεια Île‑de‑France μεταξύ 1994 και 2008. Στο πλαίσιο αυτό, πολλοί προσφεύγοντες είχαν προβάλει αιτιάσεις αντλούμενες από διάφορες παραβάσεις της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως εκ μέρους της Επιτροπής οι οποίες, ωστόσο, απορρίφθηκαν από το Γενικό Δικαστήριο. Προς στήριξη της προσφυγής τους, οι προσφεύγοντες αμφισβήτησαν, επιπλέον, τον χαρακτηρισμό των επιδοτήσεων επενδύσεων τις οποίες έλαβαν οι επιχειρήσεις μεταφορών βάσει του επίμαχου καθεστώτος ενισχύσεων ως νέων ενισχύσεων. Οι φορείς εκμετάλλευσης δικτύων οδικών μεταφορών προέβαλαν, επίσης, παράβαση των κανόνων περί παραγραφής που προβλέπονται στο άρθρο 17 του κανονισμού 2015/1589 (
2
).
Σχετικά με τον χαρακτηρισμό του καθεστώτος ενισχύσεων που εφαρμόσθηκε από την Περιφέρεια Île‑de‑France μεταξύ 1994 και 2008 ως νέας ενισχύσεως, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε, αφενός, τις αιτιάσεις περί παράβασης του άρθρου 1, στοιχείο βʹ, σημείο i, του κανονισμού 2015/1589, κατά το οποίο οι ενισχύσεις που θεσπίστηκαν πριν από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης ΛΕΕ στο συγκεκριμένο κράτος μέλος θεωρούνται υφιστάμενες ενισχύσεις. Πράγματι, οι προσφεύγουσες δεν προέβαλαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου επαρκή αποδεικτικά στοιχεία ώστε να αποδειχθεί ότι το επίμαχο καθεστώς ενισχύσεων είχε θεσπιστεί σε χρόνο προγενέστερο της ενάρξεως ισχύος στη Γαλλία της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, την 1η Ιανουαρίου 1958. Το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε, αφετέρου, τις αιτιάσεις περί παράβασης του άρθρου 1, στοιχείο βʹ, σημείο v, του κανονισμού 2015/1589, κατά το οποίο κάθε ενίσχυση η οποία δεν αποτελούσε ενίσχυση όταν τέθηκε σε ισχύ, αλλά κατέστη ενίσχυση στη συνέχεια, λόγω της εξελίξεως της εσωτερικής αγοράς και χωρίς να μεταβληθεί από το κράτος μέλος, θεωρείται υφιστάμενη. Το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, συναφώς, ότι οι επιχειρήσεις μεταφορών που δικαιούνταν τις χορηγούμενες κρατικές ενισχύσεις μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν, από τη θέσπιση του επίμαχου καθεστώτος και έπειτα, τον εξοπλισμό που χρηματοδοτήθηκε με τις ενισχύσεις αυτές στο πλαίσιο ανοικτών στον ανταγωνισμό δραστηριοτήτων μεταφορών. Για την περίοδο 1994-2008, οι επίμαχες επιχειρήσεις μεταφορών δεν αμφισβήτησαν, επίσης, τον χαρακτηρισμό των επιδοτήσεων που χορηγήθηκαν ως κρατικών ενισχύσεων, κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. Επιπλέον, το συμπέρασμα της Επιτροπής ότι όλα τα κριτήρια του άρθρου αυτού πληρούνταν για την εν λόγω περίοδο συνάδει με την ανάλυση που περιέχεται σε πολλές σχετικές αποφάσεις των εθνικών δικαστηρίων.
Το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε, επίσης, τις αιτιάσεις περί παράβασης του άρθρου 17 του κανονισμού 2015/1589 το οποίο προβλέπει δεκαετή προθεσμία παραγραφής για την ανάκτηση ενισχύσεως. Το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, συναφώς, ότι οι κανόνες περί παραγραφής που προβλέπονται στο άρθρο αυτό αφορούν αποκλειστικώς τις εξουσίες της Επιτροπής, οπότε δεν εφαρμόζονται σε περιπτώσεις όπου, όπως εν προκειμένω, η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει τη συμβατότητα των παράνομων ενισχύσεων με την εσωτερική αγορά μετά τη χορήγησή τους. Το Γενικό Δικαστήριο υπενθύμισε, ωστόσο, ότι οι εξουσίες των εθνικών αρχών σχετικά με ενδεχόμενη ανάκτηση των εν λόγω ενισχύσεων υπόκεινται μόνον στους εφαρμοστέους από τα εθνικά δικαστήρια κανόνες περί παραγραφής του εθνικού δικαίου.
Στην απόφαση Région Île‑de‑France κατά Επιτροπής, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή που είχε ασκηθεί από την Περιφέρεια Île‑de‑France. Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η προσφεύγουσα δεν είναι δυνατόν να προσάπτει στην Επιτροπή ότι παρέβη την υποχρέωση αιτιολογήσεως στο πλαίσιο των εκτιμήσεών της σχετικά με τον επιλεκτικό χαρακτήρα του καθεστώτος ενισχύσεων που εφάρμοσε μεταξύ 1994 και 2008 και σχετικά με το αδικαιολόγητο οικονομικό πλεονέκτημα που χορηγήθηκε στους δικαιούχους του εν λόγω καθεστώτος. Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, επιπλέον, ότι δεν χωρεί αμφισβήτηση του βασίμου των εκτιμήσεων που διατυπώνονται στην προσβληθείσα απόφαση σχετικά με την ύπαρξη οικονομικού πλεονεκτήματος και τον επιλεκτικό χαρακτήρα του καθεστώτος. Το Γενικό Δικαστήριο διευκρίνισε, συναφώς, ότι οι επιχειρήσεις από άλλα κράτη μέλη ή από άλλες γαλλικές περιφέρειες δεν ήταν επιλέξιμες για τη χορήγηση των επίμαχων επιδοτήσεων και ότι μόνον οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνταν στην αγορά των τακτικών επιβατικών μεταφορών εντός των διοικητικών ορίων της προσφεύγουσας μπορούσαν να λάβουν τις εν λόγω επιδοτήσεις. Το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε, εξάλλου, τον λόγο ακυρώσεως με τον οποίο προβαλλόταν παράβαση του άρθρου 1, στοιχείο βʹ, σημεία i και v, του κανονισμού 2015/1589.
Στην απόφαση STIF-IDF κατά Επιτροπής, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή που είχε ασκηθεί από το STIF-IDF με αίτημα την ακύρωση της προσβληθείσας αποφάσεως, καθόσον η απόφαση αυτή αφορά το καθεστώς ενισχύσεων που εφαρμόσθηκε από το STIF-IDF από το 2008 και έπειτα. Το σκέλος αυτό της προσβληθείσας αποφάσεως προέβλεπε, ειδικότερα, πλείονες συμβάσεις οι οποίες είχαν συναφθεί μεταξύ του STIF-IDF και των ιδιωτικών επιχειρήσεων που ασκούσαν δραστηριότητες τακτικών δημοσίων μεταφορών στην Περιφέρεια Île‑de‑France και προέβλεπαν την καταβολή χρηματικής συνεισφοράς από το STIF-IDF στις υπογράφουσες εταιρίες, ως αντιστάθμιση για την εκτέλεση των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας τις οποίες αναλάμβαναν συμβατικά οι ως άνω εταιρίες.
Προς στήριξη της προσφυγής ακυρώσεως, STIF-IDF μνημόνευσε την πάγια νομολογία κατά την οποία η κρατική παρέμβαση δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 ΣΛΕΕ, εφόσον η ενίσχυση αυτή συνιστά αντιπαροχή για τις υπηρεσίες που παρέχονται από τις επιχειρήσεις αυτές για την εκπλήρωση υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας, με συνέπεια οι εν λόγω επιχειρήσεις να μην αποκομίζουν, στην πράξη, κανένα οικονομικό πλεονέκτημα και η παρέμβαση αυτή να μην περιάγει συνεπώς τις οικείες επιχειρήσεις σε ευνοϊκότερη θέση από άποψη ανταγωνισμού έναντι των ανταγωνιστριών επιχειρήσεων. Για να μην μπορεί να χαρακτηρισθεί ως κρατική ενίσχυση μια τέτοια αντιστάθμιση, σε συγκεκριμένη περίπτωση, πρέπει να πληρούνται τα λεγόμενα κριτήρια «Altmark» (
3
). Το τέταρτο από τα κριτήρια αυτά προβλέπει ότι το επίπεδο της κρατικής παρεμβάσεως πρέπει να καθορίζεται βάσει ανάλυσης των δαπανών στις οποίες θα προέβαινε μια μέση επιχείρηση με χρηστή διαχείριση και κατάλληλα εξοπλισμένη προς ικανοποίηση των απαιτήσεων σχετικά με την παροχή δημόσιας υπηρεσίας, προκειμένου να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της. Με την προσφυγή του, το STIF-IDF προσήψε, ειδικότερα, στην Επιτροπή ότι κακώς έκρινε στην προσβληθείσα απόφαση ότι το επίδικο καθεστώς ενισχύσεων δεν πληρούσε το κριτήριο αυτό και ότι παρέβη, συναφώς, την υποχρέωση αιτιολογήσεως.
Αφότου επιβεβαίωσε ότι η Επιτροπή είχε επαρκώς διευκρινίσει στην προσβληθείσα απόφαση τους λόγους για τους οποίους θεώρησε ότι το επίδικο καθεστώς ενισχύσεων δεν πληρούσε το τέταρτο κριτήριο Altmark, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισε το STIF-IDF προς στήριξη των αιτιάσεών του αποτελούνταν, κατ’ ουσίαν, από αναφορές σε μεθόδους που είχαν χρησιμοποιηθεί πριν από τον καθορισμό του ύψους των οικονομικών συνεισφορών που καταβλήθηκαν στις υπογράφουσες εταιρίες, καθώς και από εκ των υστέρων ελέγχους που διενεργήθηκαν για την επαλήθευση των επενδύσεων που πραγματοποιήθηκαν από τις εταιρίες αυτές. Πλην όμως, επειδή τα εν λόγω αποδεικτικά στοιχεία δεν ήταν λυσιτελή ή, τουλάχιστον, επαρκή προκειμένου να καθοριστεί αν το ποσό της αντιστάθμισης προσδιορίστηκε σύμφωνα με το τέταρτο κριτήριο Altmark, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι από τις πληροφορίες που παρασχέθηκαν από το STIF-IDF δεν είναι δυνατόν να αποδειχθεί ότι η εκτίμηση που περιέχεται στην προσβληθείσα απόφαση όσον αφορά το επίδικο καθεστώς ενισχύσεων ενέχει, υπό το πρίσμα του κριτηρίου αυτού, νομική πλάνη ή πλάνη εκτίμησης.
(
1
)	Απόφαση (ΕΕ) 2017/1470 της Επιτροπής, της 2ας Φεβρουαρίου 2017 σχετικά με τα καθεστώτα κρατικών ενισχύσεων SA.26763 2014/C (πρώην 2012/NN που εφάρμοσε η Γαλλία υπέρ των επιχειρήσεων μεταφορών με λεωφορεία στην Περιφέρεια Île‑de‑France (ΕΕ 2017, L 209, σ. 24).
(
2
)	Κανονισμός (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2015, περί λεπτομερών κανόνων για την εφαρμογή του άρθρου 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ 2015, L 249, σ. 9).
(
3
)	Πρόκειται για τέσσερα κριτήρια εφαρμογής της εν λόγω νομολογίας τα οποία προσδιορίστηκαν στην απόφαση της 24ης Ιουλίου 2003, Altmark Trans και Regierungspräsidium Magdeburg, C‑280/00, EU:C:2003:415, σκέψεις 88-93.