62024CJ0203
WYROK TRYBUNAŁU (szósta izba)
z dnia 4 września 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Zabezpieczenie społeczne – Pracownicy migrujący – Ustawodawstwo mające zastosowanie – Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 – Artykuł 13 ust. 1 – Rozporządzenie (WE) nr 987/2009 – Artykuł 14 ust. 8 i 10 – Pracownik normalnie wykonujący pracę najemną w kilku państwach członkowskich – Wykonywanie mniej niż 25 % pracy w państwie członkowskim miejsca zamieszkania – Pojęcie „znacznej części pracy” – Łączniki związane z czasem pracy lub wynagrodzeniem – Uwzględnienie innych okoliczności – Czas trwania okresu podlegającego ocenie – Uprawnienia dyskrecjonalne właściwych instytucji
W sprawie C‑203/24 [Hakamp] (
i
)
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów) postanowieniem z dnia 15 marca 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 15 marca 2024 r., w postępowaniu:
KN
przeciwko
Raad van bestuur van de Sociale verzekeringsbank,
TRYBUNAŁ (szósta izba),
w składzie: A. Kumin, prezes izby, F. Biltgen (sprawozdawca), prezes pierwszej izby, i I. Ziemele, sędzia,
rzecznik generalny: A. Rantos,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu KN – M.J. van Dam, advocaat,
–
w imieniu rządu niderlandzkiego – M.K. Bulterman i M.H.S. Gijzen, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu czeskiego – J. Benešová, M. Smolek i J. Vláčil, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu francuskiego – R. Bénard i M. Guiresse, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu Księstwa Liechtensteinu – A. Entner-Koch i R. Schobel, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – B.-R. Killmann i F. van Schaik, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 13 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 2004, L 166, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 465/2012 z dnia 22 maja 2012 r. (Dz.U. 2012, L 149, s. 4) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 883/2004”), oraz art. 14 ust. 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 2009, L 284, s. 1), zmienionego rozporządzeniem nr 465/2012 (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 987/2009”).
2
Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy KN, pracownikiem najemnym, a Raad van Bestuur van de Sociale Verzekeringsbank (zarządem zakładu ubezpieczeń społecznych, Niderlandy, zwanym dalej „SVB”) w przedmiocie tymczasowego określenia ustawodawstwa mającego zastosowanie do KN w dziedzinie zabezpieczenia społecznego.
Ramy prawne
Prawo Unii
Rozporządzenie nr 883/2004
3
Motywy 1, 3 i 45 rozporządzenia nr 883/2004 mają następujące brzmienie:
„(1)
Zasady mające na celu koordynację w zakresie zabezpieczenia społecznego wpisują się w ramy swobodnego przepływu osób oraz powinny z tego tytułu przyczyniać się do podniesienia poziomu życia tych osób i warunków zatrudnienia.
[…]
(3)
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych i ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie […] było przy licznych okazjach zmieniane i aktualizowane w celu uwzględnienia nie tylko rozw[oju] na szczeblu Wspólnoty, wliczając w to wyroki Trybunału Sprawiedliwości, ale także zmian w ustawodawstwie na szczeblu krajowym. Takie czynniki przyczyniły się do skomplikowania i nadmiernego rozbudowania wspólnotowych zasad koordynacji. Zmiana tych zasad, przy jednoczesnym ich unowocześnieniu i uproszczeniu, jest wobec tego nieodzowna dla osiągnięcia celu, jakim jest swobodny przepływ osób.
[…]
(45)
Jako że cel proponowanego działania, to znaczy środków koordynujących, które mają gwarantować, że prawo do swobodnego przepływu osób będzie wykonywane skutecznie, nie może być osiągnięty przez państwa członkowskie w stopniu wystarczającym i wobec tego, ze względu na skalę i skutki tego działania, może być lepiej osiągnięty na szczeblu Wspólnoty, […]”.
4
Artykuł 11 tego rozporządzenia stanowi:
„1.   Osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, podlegają ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego. Ustawodawstwo takie określane jest zgodnie z przepisami niniejszego tytułu.
[…]”.
5
Artykuł 13 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Wykonywanie pracy w dwóch lub w kilku państwach członkowskich”, stanowi w ust. 1:
„Osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich, podlega:
a)
ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, jeżeli wykonuje znaczną część pracy w tym państwie członkowskim; lub
b)
jeżeli nie wykonuje znacznej części pracy w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania:
(i)
ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba lub miejsce wykonywania działalności przedsiębiorstwa lub pracodawcy, jeżeli jest zatrudniona przez jedno przedsiębiorstwo lub jednego pracodawcę […]
[…]”.
Rozporządzenie nr 987/2009
6
Motyw 1 rozporządzenia nr 987/2009 ma następujące brzmienie:
„Rozporządzenie [nr 883/2004] unowocześnia zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich, określając środki i procedury wprowadzania tych zasad w życie i upraszczając te zasady dla wszystkich zaangażowanych podmiotów. Należy ustanowić przepisy wykonawcze”.
7
Artykuł 14 tego rozporządzenia, zatytułowany „Szczegółowe uregulowania dotyczące art. 12 i 13 rozporządzenia [nr 883/2004]”, przewiduje w ust. 8:
„Do celów stosowania art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia [nr 883/2004] »znaczna część pracy najemnej lub działalności na własny rachunek« wykonywana w państwie członkowskim oznacza znaczną pod względem ilościowym część pracy najemnej lub pracy na własny rachunek wykonywanej w tym państwie członkowskim, przy czym nie musi to być koniecznie największa część tej pracy.
W celu określenia, czy znaczna część pracy jest wykonywana w danym państwie członkowskim, należy uwzględnić następujące kryteria orientacyjne:
a)
w przypadku pracy najemnej – czas pracy lub wynagrodzenie; oraz
b)
w przypadku pracy na własny rachunek – obrót, czas pracy, liczba świadczonych usług lub dochód.
W ramach ogólnej oceny, spełnienie powyższych kryteriów w proporcji mniejszej niż 25 % tych kryteriów wskazuje, że znaczna część pracy nie jest wykonywana w danym państwie członkowskim”.
8
Artykuł 14 ust. 10 wspomnianego rozporządzenia stanowi:
„W celu określenia mającego zastosowanie ustawodawstwa na podstawie ust. 8 i 9 instytucje zainteresowane uwzględniają sytuację, jaka prawdopodobnie może mieć miejsce podczas kolejnych 12 miesięcy kalendarzowych”.
9
Artykuł 16 owego rozporządzenia, którego przedmiotem jest „Procedura dotycząca stosowania art. 13 rozporządzenia [nr 883/2004]”, przewiduje w ust. 1 i 2:
„1.   Osoba, która wykonuje pracę w dwóch lub więcej państwach członkowskich, informuje o tym instytucję wyznaczoną przez właściwą władzę państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania.
2.   Wyznaczona instytucja państwa członkowskiego miejsca zamieszkania niezwłocznie ustala ustawodawstwo mające zastosowanie do zainteresowanego, uwzględniając art. 13 rozporządzenia [nr 883/2004] oraz art. 14 rozporządzenia [nr 987/2009]. Takie wstępne określenie mającego zastosowanie ustawodawstwa ma charakter tymczasowy. Instytucja ta informuje wyznaczone instytucje każdego państwa członkowskiego, w którym wykonywana jest praca, o swoim tymczasowym określeniu”.
Decyzje Wspólnego Komitetu Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG)
10
Załącznik VI (Zabezpieczenia społeczne) do Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym z dnia 2 maja 1992 r. (Dz.U. 1994, L 1, s. 3) obejmuje, na mocy decyzji Wspólnego Komitetu EOG nr 76/2011 z dnia 1 lipca 2011 r., zmieniającej załącznik VI (Zabezpieczenia społeczne) oraz protokół 37 do porozumienia EOG (Dz.U. 2011, L 262, s. 33), która weszła w życie w dniu 1 czerwca 2012 r., rozporządzenie nr 883/2004 i rozporządzenie nr 987/2009 jako „akty stanowiące przedmiot odniesienia”. W odniesieniu do Liechtensteinu rozporządzenia te mają zastosowanie od dnia 1 czerwca 2012 r.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
11
W 2016 r. KN zamieszkiwał w Niderlandach. W okresie od 4 lutego do 31 grudnia 2016 r. (zwanym dalej „spornym okresem”) KN pracował jako przewoźnik na statku żeglugi śródlądowej (zwanym dalej „statkiem”), zarejestrowanym w Niderlandach, którego właścicielem i armatorem jest przedsiębiorstwo żeglugowe zarejestrowane i mające siedzibę w Niderlandach. KN wykonywał pracę w Belgii, Niemczech i Niderlandach. Zgodnie z dziennikiem pokładowym w 2016 r. około 22 % całkowitego czasu żeglugi statek pływał w Niderlandach. W spornym okresie KN widniał w rejestrze pracowników pracodawcy z siedzibą w Liechtensteinie.
12
Z tego dziennika pokładowego wynika również, że w latach 2013 i 2014 statek pływał już w Niderlandach w proporcjach, odpowiednio, 22 % i 24 % całkowitego czasu żeglugi. W tym okresie KN nie pracował jednak ani na rzecz pracodawcy z siedzibą w Liechtensteinie, ani na statku.
13
Pismem z dnia 25 lipca 2017 r. instytucja właściwa dla Księstwa Liechtensteinu, opierając się na art. 6 rozporządzenia nr 987/2009, zwróciła się do SVB o tymczasowe określenie ustawodawstwa mającego zastosowanie do KN w odniesieniu do spornego okresu.
14
Decyzją z dnia 8 listopada 2019 r. SVB uznał ustawodawstwo niderlandzkie za mające zastosowanie w spornym okresie i wydał zaświadczenie poświadczające stosowanie niderlandzkiego systemu zabezpieczenia społecznego (zaświadczenie A1) w tym okresie.
15
KN wniósł zażalenie, które zostało oddalone przez SVB decyzją z dnia 6 marca 2020 r. na tej podstawie, że w spornym okresie zainteresowany wykonywał znaczną część pracy najemnej w Niderlandach. Do tego wniosku SVB skłoniło uwzględnienie nie tylko wynikającego z dziennika pokładowego czasu żeglugi statku, na którym KN pracował, lecz również faktu, że zamieszkiwał on w Niderlandach, że statek był tam zarejestrowany oraz że mieli tam siedzibę właściciel i armator tego statku.
16
Ponieważ rechtbank Midden-Nederland (sąd rejonowy dla środkowych Niderlandów, Niderlandy) oddalił jego skargę na tę decyzję SVB, KN wniósł apelację do Centrale Raad van Beroep (sądu apelacyjnego w sprawach z zakresu zabezpieczenia społecznego i służby cywilnej, Niderlandy), przedstawiając dokumenty, z których wynikało, że jego czas pracy w Niderlandach ograniczał się do 18,5 % całkowitego czasu pracy w spornym okresie.
17
Wyrokiem z dnia 19 maja 2022 r. Centrale Raad van Beroep (sąd apelacyjny w sprawach z zakresu zabezpieczenia społecznego i służby cywilnej) oddalił tę apelację, orzekając, że w spornym okresie rzeczywiście miało zastosowanie ustawodawstwo niderlandzkie w dziedzinie zabezpieczenia społecznego. Zdaniem tego sądu pracownika, który wykonuje mniej niż 25 % swojej pracy najemnej w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania, można jednak uznać za pracownika, który wykonywał znaczną część tej pracy w tym państwie, jeżeli wskazują na to inne wystarczające przesłanki.
18
Centrale Raad van Beroep (sąd apelacyjny w sprawach z zakresu zabezpieczenia społecznego i służby cywilnej) uznał, że SVB wystarczająco wykazał, iż KN wykonywał znaczną część pracy najemnej w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania, ponieważ uwzględnił w tym zakresie, że statek, na którym pracował KN, również w latach 2013 i 2014 pływał w Niderlandach przez, odpowiednio, 22 % i 24 % całkowitego czasu żeglugi, że zainteresowany zamieszkiwał w Niderlandach, że statek był tam zarejestrowany oraz że mieli tam siedzibę zarówno właściciel, jak i armator statku.
19
Od orzeczenia Centrale Raad van Beroep (sądu apelacyjny w sprawach z zakresu zabezpieczenia społecznego i służby cywilnej) KN wniósł skargę kasacyjną do Hoge Raad der Nederlanden (sądu najwyższego Niderlandów), który jest sądem odsyłającym w niniejszej sprawie. KN twierdzi, że Centrale Raad van Beroep (sąd apelacyjny w sprawach z zakresu zabezpieczenia społecznego i służby cywilnej) niewłaściwie zastosował art. 13 rozporządzenia nr 883/2004 i art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009, ponieważ dokonując oceny miejsca, w którym KN wykonywał znaczną część swojej pracy najemnej, uwzględnił on okoliczności, które nie są istotne. Ponadto zdaniem KN sąd ten niesłusznie nie uwzględnił okoliczności, że jego pracodawca ma siedzibę w Liechtensteinie oraz że zaokrętowanie i wyokrętowanie miało miejsce w Belgii, a nie w Niderlandach.
20
W tym kontekście sądowi odsyłającemu nasuwa się szereg pytań.
21
W pierwszej kolejności sąd ten dąży do ustalenia, jakie okoliczności mogą być istotne dla uznania, że pracownicy, którzy wykonują pracę przez mniej niż 25 % czasu pracy w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania, mimo to wykonują w nim znaczną część swojej pracy najemnej.
22
Zdaniem sądu odsyłającego z użycia w art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009 w niderlandzkiej wersji językowej terminów „mede” (również) i „indicatieve criteria” (kryteria orientacyjne), a także rzeczownika „indicatie” (wskazanie) wynika bezspornie, że w przypadku gdy czas pracy lub wynagrodzenie w państwie członkowskim miejsca zamieszkania stanowią mniej niż 25 % tych elementów rozważanych w odniesieniu do całkowitej pracy wykonywanej przez pracownika w różnych państwach członkowskich, w ramach ogólnej oceny sytuacji tego pracownika istnieje możliwość uwzględnienia także innych okoliczności.
23
Tymczasem nie tylko art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009 nie wymienia tych innych istotnych okoliczności, ale również trudno jest ustalić, jakie znaczenie należy przypisać ostatniemu akapitowi tego ust. 8, zgodnie z którym spełnienie kryteriów, o których mowa w tym ostatnim akapicie, w proporcji mniejszej niż 25 % wskazuje, że znaczna część pracy nie jest wykonywana w państwie członkowskim miejsca zamieszkania.
24
Brzmienie art. 13 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004 pozwala zdaniem sądu odsyłającego na stwierdzenie, że pojęcie „znacznej części” powinno dotyczyć pracy najemnej danej osoby. Artykuł 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009 wyjaśnia, że musi to być część pracy, która jest znaczna pod względem ilościowym. A zatem sąd odsyłający skłania się ku stwierdzeniu, że inne okoliczności muszą wykazywać bezpośredni związek z wykonywaniem pracy, wskazywać na miejsce, w którym praca jest wykonywana, oraz z danymi okolicznościami powinno dać się powiązać wnioski ilościowe w odniesieniu do wagi, jaką można przypisać pracy w państwie zamieszkania w porównaniu z całością pracy danej osoby.
25
W drugiej kolejności sąd odsyłający uważa, że z poszczególnych okoliczności, które zasługują na uwzględnienie, należy wyłączyć okoliczności dotyczące miejsca, w którym statek jest zarejestrowany, miejsca, w którym siedzibę mają właściciel i armator, czy miejsca, w którym pracownik wchodzi na pokład lub schodzi z pokładu statku, a nawet informacje dotyczące czasu lub miejsca żeglugi w latach, w których pracownik nie był zatrudniony przez pracodawcę w Liechtensteinie. Ponadto według sądu odsyłającego miejsce zamieszkania pracownika nie może stanowić istotnej wskazówki, ponieważ art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 odnosi się właśnie do sytuacji, w której pracownik wykonuje część swojej pracy w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania. Miejsce siedziby pracodawcy także nie ma związku z wykonywaniem pracy w tym państwie.
26
W trzeciej kolejności, co się tyczy okresu, który należy wziąć pod uwagę w celu dokonania oceny, czy pracownik najemny wykonuje znaczną część swojej pracy w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania, sąd odsyłający zastanawia się, czy należy go ograniczyć do okresu objętego zaświadczeniem A1, czy też może on w stosownym wypadku być dłuższy, tak aby odpowiadał rokowi kalendarzowemu. Artykuł 14 ust. 10 rozporządzenia nr 987/2009 przewiduje uwzględnienie sytuacji, jaka prawdopodobnie może mieć miejsce podczas kolejnych 12 miesięcy kalendarzowych, nie precyzując jednak, od jakiego momentu okres ten jest liczony – czy od danego dnia, czy od końca określonego okresu.
27
Rozporządzenie nr 987/2009 nie zawiera żadnego przepisu dotyczącego uwzględnienia okresu poprzedzającego rozpatrywany okres. Tymczasem zgodnie z Praktycznym poradnikiem dotyczącym ustawodawstwa mającego zastosowanie w Unii Europejskiej (UE), Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) i Szwajcarii, opracowanym i zatwierdzonym przez Komisję Administracyjną ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego i opublikowanym w grudniu 2013 r. (zwanym dalej „praktycznym poradnikiem”) wcześniejsze sposoby wykonywania pracy również mogą stanowić wiarygodny wskaźnik pozwalający przewidzieć przyszłe zachowanie danego pracownika.
28
W czwartej kolejności sąd odsyłający zastanawia się, jaki jest zakres uznania, jakim dysponuje właściwa instytucja przy wydawaniu zaświadczenia A1 do celów określenia, czy pracownik wykonuje znaczną część pracy w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania.
29
W tych okolicznościach Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Jakie okoliczności lub jakiego rodzaju okoliczności są właściwe dla celów dokonania oceny na podstawie art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009 w zakresie tego, czy ktoś, kto normalnie wykonuje pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich, wykonuje znaczną część tej pracy w państwie zamieszkania, w przypadku gdy ustalono, że osoba ta poświęca na wykonywanie pracy w tym państwie 22 % swojego czasu pracy? Czy w tym względzie wymaga się, aby: i) dana okoliczność miała bezpośredni związek z wykonywaniem pracy, ii) dana okoliczność wskazywała na miejsce, w którym praca jest wykonywana, oraz iii) z daną okolicznością można było powiązać wnioski ilościowe w odniesieniu do wagi, jaką można przypisać pracy w państwie zamieszkania w porównaniu z całością pracy danej osoby?
2)
Czy – biorąc pod uwagę odpowiedź udzieloną na pytanie pierwsze – przy dokonywaniu takiej oceny należy lub można uwzględnić: i) miejsce zamieszkania pracownika, ii) miejsce rejestracji statku żeglugi śródlądowej, na którym pracownik wykonuje swoją pracę, iii) miejsce siedziby właściciela i armatora statku żeglugi śródlądowej, iv) obszar, po którym statek pływał w innych okresach, kiedy rzeczony pracownik na nim nie pracował ani nie był jeszcze zatrudniony u pracodawcy, v) miejsce siedziby pracodawcy oraz vi) miejsce, w którym pracownik wchodzi na pokład statku i z niego schodzi?
3)
W odniesieniu do jakiego okresu należy dokonać oceny tego, czy pracownik znaczną część pracy wykonuje w swoim państwie zamieszkania?
4)
Czy przy określaniu mającego zastosowanie ustawodawstwa właściwej instytucji danego państwa członkowskiego przysługuje podlegający co do zasady uszanowaniu przez sąd zakres uznania w odniesieniu do pojęcia »znaczna część pracy«, o którym mowa w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004, a jeżeli tak, to jak szeroki jest ten zakres?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego
30
Poprzez pytania pierwsze i drugie, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009 należy interpretować w ten sposób, że w celu dokonania oceny, czy osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich, wykonuje znaczną część tej pracy w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania, właściwa instytucja ma możliwość uwzględnienia okoliczności innych niż przepracowany czas pracy lub wynagrodzenie uzyskiwane w tym państwie.
31
Z brzmienia art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009 wynika, że „znaczna część pracy najemnej lub działalności na własny rachunek” wykonywana w państwie członkowskim oznacza znaczną pod względem ilościowym część pracy najemnej lub pracy na własny rachunek wykonywanej w tym państwie członkowskim, przy czym nie musi to być koniecznie największa część tej pracy. W celu określenia, czy znaczna część pracy jest wykonywana w danym państwie członkowskim, w przypadku pracy najemnej należy uwzględnić czas pracy lub wynagrodzenie. Spełnienie tych kryteriów w proporcji mniejszej niż 25 % wskazuje, że znaczna część pracy nie jest wykonywana w danym państwie członkowskim (wyrok z dnia 19 maja 2022 r., INAIL i INPS, C‑33/21, EU:C:2022:402, pkt 63).
32
Podnoszone przez sąd odsyłający wątpliwości wynikają z faktu, że niderlandzka wersja językowa art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009 zawiera termin „mede” (również) w połączeniu ze wskazaniem kryteriów orientacyjnych, które powinno się uwzględnić w celu ustalenia, czy znaczna część pracy najemnej danej osoby jest wykonywana w określonym państwie członkowskim. Sąd odsyłający wywodzi z tego, że dopuszczalne jest przyjęcie także innych kryteriów niż wymienione w tym przepisie kryteria dotyczące czasu pracy lub wynagrodzenia.
33
Otóż należy stwierdzić, że inne wersje językowe art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009, w tym wersje w językach niemieckim, angielskim, francuskim lub łotewskim, nie zawierają wyrazu „również”.
34
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sformułowania użytego w jednej z wersji językowych przepisu prawa Unii nie można traktować jako jedynej podstawy jego wykładni lub przyznawać mu w tym zakresie pierwszeństwa względem innych wersji językowych. Takie podejście byłoby niezgodne z wymogiem jednolitego stosowania prawa Unii. W przypadku wystąpienia rozbieżności między różnymi wersjami językowymi dany przepis należy interpretować z uwzględnieniem ogólnej systematyki i celu uregulowania, którego jest częścią (wyroki: z dnia 25 marca 2010 r., Helmut Müller, C‑451/08, EU:C:2010:168, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 21 marca 2024 r., Cobult, C‑76/23, EU:C:2024:253, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).
35
Co się tyczy kontekstu uregulowania, którego część stanowi rozpatrywany przepis, z samego tytułu rozporządzenia nr 987/2009 wynika, że rozporządzenie to ma określać zasady wykonywania rozporządzenia nr 883/2004. Artykuł 14 rozporządzenia nr 987/2009 nosi tytuł „Szczegółowe uregulowania dotyczące art. 12 i 13 rozporządzenia [nr 883/2004]”, a jego ustęp 8 został przyjęty „do celów stosowania art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia [nr 883/2004]”.
36
Przy dokonywaniu wykładni art. 14 rozporządzenia nr 987/2009 należy zatem wziąć pod uwagę art. 12 i 13 rozporządzenia nr 883/2004.
37
W tym względzie należy przypomnieć, że przepisy tytułu II rozporządzenia nr 883/2004, zatytułowanego „Określenie mającego zastosowanie ustawodawstwa”, w którym mieszczą się art. 12 i 13 tego rozporządzenia, stanowią pełny i jednolity system norm kolizyjnych, które mają na celu nie tylko uniknięcie jednoczesnego stosowania kilku ustawodawstw krajowych i mogących stąd wyniknąć komplikacji, lecz także zapewnienie, by osoby objęte zakresem zastosowania tego rozporządzenia nie były pozbawione ochrony w dziedzinie zabezpieczenia społecznego z uwagi na brak ustawodawstwa, jakie miałoby zastosowanie w ich przypadku (zob. podobnie wyrok z dnia 16 listopada 2023 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Toruniu, C‑422/22, EU:C:2023:869, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo).
38
Jak wynika z motywów 1 i 45 rozporządzenia nr 883/2004, celem tego rozporządzenia jest zapewnienie koordynacji krajowych systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich w celu zagwarantowania skutecznego wykonywania swobodnego przepływu osób i przyczynienie się tym samym do poprawy warunków życia i warunków zatrudnienia osób przemieszczających się w obrębie Unii Europejskiej, przy jednoczesnym dokonaniu modernizacji i uproszczenia zasad zawartych w rozporządzeniu nr 1408/71 (zob. podobnie wyrok z dnia 16 lipca 2020 r., AFMB i in., C‑610/18, EU:C:2020:565, pkt 63).
39
Realizacji tego celu służy art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004, który przewiduje, że osoby, do których stosuje się to rozporządzenie, podlegają w dziedzinie zabezpieczenia społecznego ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego, które jest określane zgodnie z tytułem II tego rozporządzenia.
40
Ponadto ów art. 11 ustanawia w swoim ust. 3 lit. a) zasadę, zgodnie z którą osoba wykonująca pracę najemną na terytorium jednego z państw członkowskich podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego (zob. podobnie wyrok z dnia 16 lipca 2020 r., AFMB i in., C‑610/18, EU:C:2020:565, pkt 42).
41
Zasada ta została jednak sformułowana „[z]godnie z przepisami art. 12–16” rozporządzenia nr 883/2004, ponieważ w niektórych szczególnych sytuacjach bezwarunkowe i proste stosowanie tej zasady może nieść ryzyko, że zarówno pracownik, jak i pracodawca oraz instytucje zabezpieczenia społecznego nie tylko nie unikną komplikacji administracyjnych, które mogą skutkować utrudnieniami w swobodnym przepływie osób objętych tym rozporządzeniem, lecz przeciwnie, takie komplikacje napotkają (zob. podobnie wyrok z dnia 16 lipca 2020 r., AFMB i in., C‑610/18, EU:C:2020:565, pkt 43).
42
Te szczególne sytuacje obejmują określoną w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 sytuację osoby, która normalnie wykonuje pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich.
43
Artykuł 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 stanowi w lit. a), że osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich, podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, jeżeli wykonuje znaczną część pracy w tym państwie członkowskim, podczas gdy w lit. b) tego przepisu wskazano, że osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich i która nie wykonuje znacznej części tej pracy w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania, podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba lub miejsce wykonywania działalności przedsiębiorstwa lub pracodawcy.
44
Normy kolizyjne przewidziane w art. 13 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia nr 883/2004 gwarantują, że w przypadku gdy dana osoba wykonuje pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich, nadal zastosowanie ma ustawodawstwo tylko jednego państwa członkowskiego, a mianowicie albo ustawodawstwa państwa członkowskiego, w którym ta osoba ma miejsce zamieszkania, jeżeli wykonuje tam znaczną część pracy, albo, jeżeli nie wykonuje znacznej części pracy w tym państwie, ustawodawstwo państwa członkowskiego, w którym siedzibę ma jej pracodawca.
45
W ten sposób art. 13 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia nr 883/2004 przyczynia się do realizacji celu przypomnianego w pkt 37 i 38 niniejszego wyroku, ponieważ przewiduje, upraszczając zasady ustanowione we wcześniej obowiązujących uregulowaniach, zasady stanowiące odstępstwo od zasady podlegania ustawodawstwu państwa członkowskiego zatrudnienia zawartej w art. 11 ust. 3 lit. a) tego rozporządzenia, właśnie po to, aby uniknąć komplikacji, które w przeciwnym wypadku mogłyby wyniknąć z zastosowania tej ostatniej zasady do sytuacji wiążących się z wykonywaniem pracy w dwóch lub więcej państwach członkowskich (zob. podobnie wyrok z dnia 16 lipca 2020 r., AFMB i in., C‑610/18, EU:C:2020:565, pkt 64).
46
W tym kontekście ustanowione w przepisach wspomnianych w pkt 43 niniejszego wyroku zasady stanowiące odstępstwo mają na celu zapewnienie, by zgodnie z zasadą stosowania jednego ustawodawstwa przypomnianą w pkt 39 tego wyroku pracownicy wykonujący pracę w dwóch lub więcej państwach członkowskich podlegali ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego, poprzez ustalenie w tym celu łączników, które biorą pod uwagę obiektywną sytuację tych pracowników w celu ułatwienia im swobody przemieszczania się (zob. podobnie wyrok z dnia 16 lipca 2020 r., AFMB i in., C‑610/18, EU:C:2020:565, pkt 65).
47
To właśnie w świetle powyższych rozważań należy dokonać wykładni art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009, gdy do celów ustalenia, czy znaczna pod względem ilościowym część całości pracy pracownika jest wykonywana w danym państwie członkowskim, odnosi się on do czasu pracy lub wynagrodzenia.
48
W tym kontekście należy zauważyć, po pierwsze, że art. 14 ust. 8 akapit ostatni rozporządzenia nr 987/2009, zgodnie z którym w ramach ogólnej oceny sytuacji danego pracownika należy sprawdzić, czy został osiągnięty próg 25 %, odnosi się wprost do „tych” kryteriów, czyli w przypadku pracy najemnej – do kryteriów dotyczących czasu pracy lub wynagrodzenia, z wyłączeniem wszelkich innych kryteriów.
49
Okoliczność, że ta weryfikacja wymienionych kryteriów jest dokonywana w ramach ogólnej oceny sytuacji danego pracownika, nie oznacza, że dopuszczalne jest dodanie innych kryteriów, lecz wskazuje, że należy wziąć pod uwagę całość pracy najemnej tego pracownika.
50
Po drugie, brzmienie tego przepisu nie pozostawia żadnych wątpliwości co do faktu, że w przypadku spełnienia kryteriów dotyczących czasu pracy lub wynagrodzenia w proporcji mniejszej niż 25 % nie można dokonać ustalenia, że znaczna część pracy najemnej jest wykonywana w danym państwie członkowskim.
51
Przyjęcie, że pracownik, który wykonywał mniej niż 25 % całej swojej pracy najemnej na terytorium państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, może podlegać ustawodawstwu tego państwa na podstawie art. 13 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004, mogłoby prowadzić nie tylko do naruszenia derogacyjnego charakteru łączników przewidzianych w art. 12–14 tego rozporządzenia, w tym łączników dotyczących państwa członkowskiego miejsca zamieszkania, ale również mogłoby powodować niepewność w obszarze stosowania norm kolizyjnych ustanowionych w tytule II tego rozporządzenia, ze szkodą dla prostoty, jaką normy te mają wprowadzić w zakresie stosowania łączników opartych na obiektywnej sytuacji, w jakiej znajduje się dany pracownik.
52
Wykładnia, zgodnie z którą spełnienie kryteriów dotyczących czasu pracy lub wynagrodzenia w proporcji mniejszej niż 25 % nie może zostać skompensowane uwzględnieniem innych kryteriów, znajduje ponadto potwierdzenie w wyjaśnieniach zawartych w praktycznym poradniku – dokumencie, który ze względu na swój charakter jest pozbawiony wiążącej mocy prawnej. Poradnik ten jest niemniej użytecznym narzędziem przy dokonywaniu wykładni rozporządzeń nr 883/2004 i nr 987/2009. I tak w części tego dokumentu dotyczącej pojęcia „znacznej części pracy” wskazano, że kryteria czasu pracy lub wynagrodzenia podlegają obowiązkowemu uwzględnieniu w celu określenia, czy próg 25 %, o którym mowa w art. 14 ust. 8 akapit ostatni rozporządzenia nr 987/2009, jest osiągnięty w państwie członkowskim miejsca zamieszkania, co stanowiłoby wówczas wskaźnik, że znaczna część całości pracy danego pracownika jest wykonywana w tym państwie członkowskim. Chociaż w praktycznym poradniku wskazano, że możliwe jest także wzięcie pod uwagę innych kryteriów, nie zdefiniowano ich jednak, to ze wszystkich przywołanych konkretnych przykładów wynika, że wykonywanie pracy najemnej w państwie członkowskim miejsca zamieszkania, które przekłada się na mniej niż 25 % czasu pracy lub wynagrodzenia, nie pozwala na dokonanie ustalenia, że zastosowanie ma ustawodawstwo tego państwa.
53
W konsekwencji należy stwierdzić, że art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009 należy interpretować w ten sposób, że aby można było uznać, iż dana osoba wykonuje znaczną część pracy najemnej w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania, powinien zostać osiągnięty próg 25 % czasu pracy lub wynagrodzenia w tym państwie członkowskim, przy czym uwzględnienie innych kryteriów nie może kompensować braku spełnienia tych kryteriów.
54
Stąd w przypadku takim jak ten rozpatrywany w postępowaniu głównym, w którym jest bezsporne, że pracownik wykonywał 22 % pracy najemnej w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania, czyli poniżej progu 25 %, o którym mowa w art. 14 ust. 8 akapit ostatni rozporządzenia nr 987/2009, nie można do niego zastosować normy kolizyjnej zawartej w art. 13 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004, w związku z czym mające zastosowanie ustawodawstwo należy określić zgodnie z normą kolizyjną zawartą w art. 13 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia, który przewiduje, że pracownik podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba lub miejsce wykonywania działalności przedsiębiorstwa lub pracodawcy.
55
Z powyższego wynika, że nie należy uwzględniać innych kryteriów w celu ustalenia, czy dany pracownik wykonuje znaczną część pracy najemnej w państwie, w którym ma miejsce zamieszkania.
56
W świetle powyższych rozważań odpowiedź na pytania pierwsze i drugie winna brzmieć: art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009 należy interpretować w ten sposób, że w celu dokonania oceny, czy osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich, wykonuje znaczną część tej pracy w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania, właściwa instytucja powinna sprawdzić, w ramach ogólnej oceny sytuacji tej osoby, czy co najmniej 25 % jej czasu pracy lub wynagrodzenia jest, odpowiednio, przepracowywane lub uzyskiwane w tym państwie. W tym kontekście nie należy brać pod uwagę innych okoliczności lub kryteriów.
W przedmiocie pytania trzeciego
57
Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, jaki okres należy wziąć pod uwagę w celu ustalenia, w ramach ogólnej oceny przewidzianej w art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009, czy dany pracownik wykonuje znaczną część pracy najemnej w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania.
58
W tym względzie art. 14 ust. 10 rozporządzenia nr 987/2009 przewiduje, że zainteresowane instytucje powinny uwzględnić sytuację, jaka prawdopodobnie może mieć miejsce podczas kolejnych 12 miesięcy kalendarzowych.
59
O ile przepis ten nie precyzuje momentu rozpoczęcia biegu okresu 12 miesięcy, który należy uwzględnić, o tyle z jego brzmienia jasno wynika, że chodzi o dalsze 12 miesięcy, ponieważ żaden przepis tego rozporządzenia nie odnosi się do sytuacji danego pracownika w przeszłości.
60
Ponieważ stosowanie art. 14 ust. 10 rozporządzenia nr 987/2009 w związku z art. 14 ust. 8 tego rozporządzenia jest zastrzeżone dla przypadków, w których pracownik wykonuje pracę w dwóch lub więcej państwach członkowskich, należy uznać, że okres 12 miesięcy należy liczyć od momentu rozpoczęcia wykonywania pracy w dwóch lub więcej państwach członkowskich.
61
W świetle powyższych rozważań odpowiedź na pytanie trzecie winna brzmieć: art. 14 ust. 8 i 10 rozporządzenia nr 987/2009 należy interpretować w ten sposób, że w celu ustalenia, w ramach ogólnej oceny sytuacji osoby, która normalnie wykonuje pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich, czy wykonuje ona znaczną część pracy w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania, należy uwzględnić jej sytuację, jaka prawdopodobnie może mieć miejsce podczas kolejnych 12 miesięcy kalendarzowych.
W przedmiocie pytania czwartego
62
Poprzez pytanie czwarte sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, jaki zakres uznania przysługuje właściwej instytucji państwa członkowskiego przy ustalaniu, czy pracownik wykonywał znaczną część pracy najemnej w rozumieniu art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania.
63
Zważywszy na odpowiedź udzieloną na pytanie pierwsze, nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie czwarte.
W przedmiocie kosztów
64
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:
1)
Artykuł 14 ust. 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zmienionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 465/2012 z dnia 22 maja 2012 r.,
należy interpretować w ten sposób, że:
w celu dokonania oceny, czy osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich, wykonuje znaczną część tej pracy w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania, właściwa instytucja powinna sprawdzić, w ramach ogólnej oceny sytuacji tej osoby, czy co najmniej 25 % jej czasu pracy lub wynagrodzenia jest, odpowiednio, przepracowane lub uzyskiwane w tym państwie. W tym kontekście nie należy brać pod uwagę innych okoliczności lub kryteriów.
2)
Artykuł 14 ust. 8 i 10 rozporządzenia nr 987/2009, zmienionego rozporządzeniem nr 465/2012,
należy interpretować w ten sposób, że:
w celu ustalenia, w ramach ogólnej oceny sytuacji osoby, która normalnie wykonuje pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich, czy wykonuje ona znaczną część pracy w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania, należy uwzględnić jej sytuację, jaka prawdopodobnie może mieć miejsce podczas kolejnych 12 miesięcy kalendarzowych.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niderlandzki.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.