62018CJ0457_RES
Sprawa C‑457/18
Republika Słowenii
przeciwko
Republice Chorwacji
Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 31 stycznia 2020 r.
Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Artykuł 259 TFUE – Właściwość Trybunału – Ustalenie wspólnej granicy między dwoma państwami członkowskimi – Spór graniczny między Republiką Chorwacji a Republiką Słowenii – Umowa o arbitraż – Postępowanie arbitrażowe – Notyfikowanie przez Republikę Chorwacji decyzji o rozwiązaniu umowy z powodu nieprawidłowości, której popełnienie zarzuca członkowi sądu polubownego – Wyrok wydany przez sąd polubowny – Domniemane naruszenie przez Republikę Chorwacji umowy o arbitraż i granicy ustalonej w wyroku sądu polubownego – Zasada lojalnej współpracy – Wniosek o wyłączenie dokumentu z akt sprawy – Ochrona opinii prawnych
Unia Europejska – Instytucje – Prawo publicznego dostępu do dokumentów – Rozporządzenie nr 1049/2001 – Wyjątki od prawa dostępu do dokumentów – Ochrona opinii prawnych – Nadrzędny interes publiczny uzasadniający ujawnienie dokumentów – Pojęcie – Ujawnienie opinii prawnej Komisji uzasadnione własnymi interesami jednej ze stron sporu – Wykluczenie
(art. 259 akapit trzeci TFUE; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1049/2001, art. 4 ust. 2 tiret drugie)
(zob. pkt 70, 71; pkt 1 sentencji)
Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Właściwość Trybunału – Granice – Umowa o arbitraż między dwoma państwami członkowskimi mająca na celu rozstrzygnięcie sporu granicznego – Umowa międzynarodowa zawarta przez państwa członkowskie i niestanowiąca integralnej części prawa Unii – Skarga oparta na naruszeniu prawa Unii mającym charakter uboczny w stosunku do domniemanego naruszenia wspomnianej umowy – Brak właściwości Trybunału – Spór graniczny
(art. 258, 259 TFUE)
(zob. pkt 91, 92, 101–108; pkt 2 sentencji)
Państwa członkowskie – Obowiązki – Obowiązek lojalnej współpracy – Zakres – Spór graniczny między dwoma państwami członkowskimi – Obowiązek działania w sposób lojalny w celu ostatecznego rozstrzygnięcia tego sporu zgodnie z prawem międzynarodowym – Sposoby rozstrzygania sporów – Pojęcie – Wniesienie sprawy do Trybunału na podstawie klauzuli arbitrażowej – Włączenie
(art. 4 ust. 3 TUE; art. 273 TFUE)
(zob. pkt 109)
Streszczenie
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie jest właściwy do orzekania w przedmiocie sporu granicznego między Słowenią i Chorwacją, przy czym oba te państwa członkowskie są zobowiązane, na podstawie art. 4 ust. 3 TUE, do działania w sposób lojalny w celu znalezienia ostatecznego rozwiązania prawnego tego sporu zgodnego z prawem międzynarodowym
W wyroku Słowenia/Chorwacja (C‑457/18), ogłoszonym w dniu 31 stycznia 2020 r., wielka izba Trybunału uznała się za niewłaściwą do orzekania w przedmiocie skargi wniesionej przez Słowenię na podstawie art. 259 TFUE, zmierzającej do uznania, że Chorwacja uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie prawa Unii Europejskiej, gdyż naruszyła zobowiązania wynikające dla tego drugiego państwa członkowskiego z umowy o arbitraż zawartej ze Słowenią, mającej na celu rozwiązanie sporu granicznego toczącego się między tymi dwoma państwami, jak również z wyroku sądu polubownego wytyczającego granicę morską i lądową między owymi państwami. Niemniej jednak Trybunał uściślił, że ten brak właściwości pozostaje bez uszczerbku dla wszelkich wynikających z art. 4 ust. 3 TUE zobowiązań każdego z obu tych państw członkowskich, zarówno w ich wzajemnych stosunkach, jak i wobec Unii i pozostałych państw członkowskich, do działania w sposób lojalny w celu znalezienia ostatecznego rozwiązania prawnego zgodnego z prawem międzynarodowym, aby zapewnić skuteczne i niezakłócone stosowanie prawa Unii na danych obszarach. Aby to osiągnąć, mogą one przyjąć taki lub inny sposób rozstrzygnięcia toczącego się między nimi sporu, w tym ewentualnie przedłożyć ten spór Trybunałowi na mocy kompromisu na podstawie art. 273 TFUE.
Aby rozwiązać kwestię ustalenia ich wspólnej granicy w następstwie ogłoszenia ich niepodległości od Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, Chorwacja i Słowenia zawarły umowę o arbitraż w listopadzie 2009 r. Na podstawie tej umowy, która weszła w życie rok później, oba państwa zobowiązały się przedłożyć ten spór sądowi polubownemu utworzonemu zgodnie z tą umową, zaś wyrok tego sądu miał być dla nich wiążący. Wskutek incydentu proceduralnego, do którego doszło przed sądem polubownym z powodu nieoficjalnych kontaktów między arbitrem mianowanym przez Słowenię a pełnomocnikiem tego państwa przed sądem polubownym w trakcie narady tego sądu, Chorwacja uznała, że sąd ten nie jest już zdolny do wydania wyroku w sposób niezależny i bezstronny. W lipcu 2015 r. poinformowała ona zatem Słowenię, że uważa, iż Słowenia dopuściła się istotnych naruszeń umowy o arbitraż. W związku z tym Chorwacja, powołując się na Konwencję wiedeńską o prawie traktatów (
1
), postanowiła wypowiedzieć ze skutkiem natychmiastowym umowę o arbitraż. Sąd polubowny uznał jednak, że należy kontynuować postępowanie arbitrażowe i w czerwcu 2017 r. wydał wyrok, w którym wytyczył granicę morską i lądową między dwoma zainteresowanymi państwami. Chorwacja nie wykonała tego wyroku sądu polubownego. W lipcu 2018 r. Słowenia wniosła do Trybunału Sprawiedliwości skargę o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Twierdziła ona przede wszystkim, że Chorwacja uchybiła wielu zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie prawa pierwotnego (
2
), naruszając swoje zobowiązania wynikające z umowy o arbitraż i z wyroku sądu polubownego, w szczególności nie przestrzegając granicy ustalonej w tym wyroku. Ponadto utrzymywała ona, że tym samym Chorwacja naruszyła wiele norm prawa wtórnego (
3
).
Orzekając w przedmiocie zarzutu niedopuszczalności podniesionego przez Chorwację, Trybunał przypomniał, że jest niewłaściwy do orzekania w przedmiocie wykładni umowy międzynarodowej zawartej przez państwa członkowskie i której przedmiot nie wchodzi w zakres kompetencji Unii, jak również w przedmiocie zobowiązań wynikających z danej umowy dla tych państw. Następnie Trybunał wywiódł stąd, że nie jest właściwy do orzekania w przedmiocie skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – bez względu na to, czy została ona wniesiona na podstawie art. 258 TFUE czy art. 259 TFUE – w sytuacji gdy naruszenie przepisów prawa Unii powoływane na jej poparcie ma charakter uboczny w stosunku do domniemanego naruszenia zobowiązań wynikających z takiej umowy.
Otóż Trybunał stwierdził, że podnoszone przez Słowenię naruszenia prawa Unii bądź wynikają z domniemanego naruszenia przez Chorwację zobowiązań wynikających z umowy o arbitraż i z wyroku sądu polubownego wydanego na podstawie tej umowy, bądź opierają się na założeniu, iż granica lądowa i morska między tymi dwoma państwami członkowskimi została ustalona w owym wyroku.
Podkreślając, że w niniejszym przypadku wyrok sądu polubownego został wydany przez sąd międzynarodowy utworzony na podstawie uregulowanej w prawie międzynarodowym dwustronnej umowy o arbitraż, której przedmiot nie wchodzi w zakres kompetencji Unii i której Unia nie jest stroną, Trybunał wskazał, że ani umowa o arbitraż, ani wyrok sądu polubownego nie stanowią integralnej części prawa Unii. Trybunał wyjaśnił w tym kontekście, że odesłania – uczynionego w sposób neutralny w postanowieniu aktu dotyczącego przystąpienia Chorwacji do Unii – do wspomnianego wyroku sądu polubownego nie można interpretować w ten sposób, że powoduje ono włączenie do prawa Unii zobowiązań międzynarodowych podjętych przez dwa państwa członkowskie w ramach wskazanej wyżej umowy o arbitraż.
W tych okolicznościach Trybunał uznał, że podnoszone naruszenia prawa Unii mają w niniejszym przypadku charakter uboczny w stosunku do domniemanego naruszenia przez Chorwację zobowiązań wynikających ze spornej umowy dwustronnej. Wskazując, że przedmiotem skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wniesionej na podstawie art. 259 TFUE może być wyłącznie nieprzestrzeganie zobowiązań wynikających z prawa Unii, Trybunał orzekł, że nie jest zatem właściwy do orzekania w związku z rozpatrywaną skargą w przedmiocie podnoszonego naruszenia zobowiązań wynikających z umowy o arbitraż i z wyroku sądu polubownego, z których wynikają zarzuty Słowenii dotyczące domniemanych naruszeń prawa Unii.
Wreszcie, przypominając kompetencje zastrzeżone, zgodnie z prawem międzynarodowym, dla państw członkowskich w zakresie geograficznego wytyczania ich granic oraz okoliczność, że zgodnie z umową o arbitraż to na stronach tej umowy spoczywa obowiązek podjęcia środków koniecznych do wykonania wyroku sądu polubownego, Trybunał uznał, iż do niego nie należy zbadanie w związku z rozpatrywaną skargą kwestii zakresu i granic terytoriów, odpowiednio, Chorwacji i Słowenii, poprzez bezpośrednie zastosowanie granicy ustalonej w wyroku sądu polubownego, aby zweryfikować prawdziwość naruszeń prawa Unii, o których mowa.
(
1
)	Konwencja wiedeńska o prawie traktatów z dnia 23 maja 1969 r., Recueil des traités des Nations unies, t. 1155, s. 331.
(
2
)	Chodzi o art. 2 TUE i art. 4 ust. 3 TUE.
(
3
)	Powołano się na art. 5 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1380/2013 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie wspólnej polityki rybołówstwa, zmieniającego rozporządzenia Rady (WE) nr 1954/2003 i (WE) nr 1224/2009 oraz uchylającego rozporządzenia Rady (WE) nr 2371/2002 i (WE) nr 639/2004 oraz decyzję Rady 2004/585/WE (Dz.U. 2013, L 354, s. 22); system kontroli, inspekcji i egzekwowania przepisów przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1224/2009 z dnia 20 listopada 2009 r. ustanawiającym wspólnotowy system kontroli w celu zapewnienia przestrzegania przepisów wspólnej polityki rybołówstwa (Dz.U. 2009, L 343, s. 1) oraz w rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) nr 404/2011 z dnia 8 kwietnia 2011 r. ustanawiającym szczegółowe przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) nr 1224/2009 ustanawiającego wspólnotowy system kontroli w celu zapewnienia przestrzegania przepisów wspólnej polityki rybołówstwa (Dz.U. 2011, L 112, s. 1); art. 4 i 17 w związku z art. 13 rozporządzenia (UE) 2016/399 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeksu granicznego Schengen) (Dz.U. 2016, L 77, s. 1); a także na art. 2 ust. 4 i art. 11 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/89/UE z dnia 23 lipca 2014 r. ustanawiającej ramy planowania przestrzennego obszarów morskich (Dz.U. 2014, L 257, s. 135).