62021TJ0142_RES
Υπόθεση T-142/21
Wizz Air Hungary Légiközlekedési Zrt. (Wizz Air Hungary Zrt.)
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (δέκατο πενταμελές τμήμα) της 29ης Μαρτίου 2023
«Κρατικές ενισχύσεις – Ρουμανική αγορά αεροπορικών μεταφορών – Ενίσχυση χορηγηθείσα από τη Ρουμανία στην Blue Air στο πλαίσιο της πανδημίας της νόσου COVID‑19 – Ενίσχυση διάσωσης υπέρ της Blue Air – Δάνειο με εγγύηση του Ρουμανικού Δημοσίου – Απόφαση περί μη προβολής αντιρρήσεων – Προσφυγή ακυρώσεως – Ενίσχυση για την επανόρθωση ζημιών που έχουν προκληθεί από έκτακτο γεγονός – Άρθρο 107, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ – Εκτίμηση της ζημίας – Αιτιώδης συνάφεια – Προϋπάρχουσες οικονομικές δυσχέρειες του δικαιούχου – Συνεκτίμηση των δαπανών που μπορούσαν να αποφευχθούν – Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση μη χρηματοπιστωτικών προβληματικών επιχειρήσεων – Άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ – Συμβολή της ενίσχυσης στην επίτευξη σκοπού κοινού συμφέροντος – Εφάπαξ ενίσχυση διάσωσης – Αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων – Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Ελευθερία εγκατάστασης – Υποχρέωση αιτιολογήσεως »
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για την επανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από φυσικές καταστροφές ή άλλα έκτακτα γεγονότα – Στενή ερμηνεία
(Άρθρο 107 § 2, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 15-17)
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για την επανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από φυσικές καταστροφές ή άλλα έκτακτα γεγονότα – Άμεση επιχορήγηση αεροπορικής εταιρίας για την επανόρθωση ζημιών στο πλαίσιο της πανδημίας της νόσου COVID‑19 – Εκτίμηση υπό το πρίσμα του άρθρου 107, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ – Κριτήρια
(Άρθρο 107 § 2, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 18-36)
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για την επανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από φυσικές καταστροφές ή άλλα έκτακτα γεγονότα – Εκτίμηση – Μέτρο ενίσχυσης που δεν επανορθώνει το σύνολο των ζημιών που προκλήθηκαν από το έκτακτο γεγονός – Εμπίπτει
(Άρθρο 107 § 2, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 37-44)
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για τη διάσωση προβληματικής επιχείρησης – Εκτίμηση υπό το πρίσμα του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ και των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση μη χρηματοπιστωτικών προβληματικών επιχειρήσεων – Κριτήρια – Προβληματική επιχείρηση – Προβληματική εταιρία που δεν ανήκει σε όμιλο – Εταιρία στην οποία μπορούν να χορηγηθούν ενισχύσεις δυνάμει των κατευθυντήριων γραμμών
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ· ανακοίνωση 2014/C 249/01 της Επιτροπής, σημείο 22)
(βλ. σκέψεις 55-59)
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για τη διάσωση προβληματικής επιχείρησης – Εκτίμηση υπό το πρίσμα του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ και των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση μη χρηματοπιστωτικών προβληματικών επιχειρήσεων – Κριτήρια – Επιδίωξη σκοπού κοινού συμφέροντος – Μέτρο που αποσκοπεί στην πρόληψη κοινωνικών προβλημάτων ή στην αντιμετώπιση ανεπαρκειών της αγοράς – Κίνδυνος διαταραχής στην παροχή σημαντικής υπηρεσίας που δύσκολα μπορεί να αντικατασταθεί σε περίπτωση κατάρρευσης του δικαιούχου της ενίσχυσης
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ· ανακοίνωση 2014/C 249/01 της Επιτροπής, σημεία 43 και 44)
(βλ. σκέψεις 63-71, 82-85, 91, 94, 95)
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απόφαση της Επιτροπής – Εκτίμηση της νομιμότητας βάσει των πληροφοριακών στοιχείων που ήταν διαθέσιμα κατά τον χρόνο εκδόσεως της αποφάσεως – Υποχρέωση της Επιτροπής να αναζητήσει όλες τις πληροφορίες που συνδέονται με την υπόθεση και βρίσκονται στη δημόσια σφαίρα – Δεν υφίσταται
(Άρθρο 107 § 1 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 146-148)
Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Διατάξεις της Συνθήκης – Πεδίο εφαρμογής – Υπηρεσίες στον τομέα των μεταφορών κατά την έννοια του άρθρου 58, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ – Υπηρεσίες αερομεταφορών – Ειδικό νομικό καθεστώς
(Άρθρα 56, 58 § 1 και 100 § 2 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 180, 181)
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απόφαση της Επιτροπής περί μη προβολής αντιρρήσεων σχετικά με εθνικό μέτρο – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Παραβίαση – Δεν υφίσταται
(Άρθρα 107 §§ 2, στοιχείο βʹ, και 3, στοιχείο γʹ, και 296 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 196-208)
Σύνοψη
Η προσφυγή κατά της απόφασης της Επιτροπής με την οποία εγκρίθηκε η ενίσχυση που χορήγησε η Ρουμανία στην αεροπορική εταιρία Blue Air στο πλαίσιο της πανδημίας της νόσου COVID‑19 απορρίπτεται στο σύνολό της
Στις 18 Αυγούστου 2020 η Ρουμανία κοινοποίησε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέτρο ενίσχυσης υπέρ της αεροπορικής εταιρίας Blue Air Aviation S.A. (στο εξής: Blue Air) υπό τη μορφή δανείου ποσού περίπου 62130000 ευρώ με εγγύηση του Δημοσίου και επιδοτούμενο επιτόκιο.
Το κοινοποιηθέν μέτρο περιελάμβανε δύο χωριστές ενισχύσεις στηριζόμενες σε δύο διαφορετικές νομικές βάσεις, καθεμιά από τις οποίες κάλυπτε συγκεκριμένο ποσό ενίσχυσης. Η πρώτη ενίσχυση αφορούσε δάνειο ποσού 28290000 ευρώ, με σκοπό να αποζημιωθεί η Blue Air για τις ζημιές που υπέστη άμεσα, κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ 16 Μαρτίου και 30 Ιουνίου 2020, λόγω της ματαίωσης ή του επαναπρογραμματισμού των πτήσεών της κατόπιν της επιβολής ταξιδιωτικών περιορισμών στο πλαίσιο της πανδημίας της νόσου COVID‑19 (στο εξής: μέτρο επανόρθωσης των ζημιών). Η δεύτερη ενίσχυση αφορούσε δάνειο ποσού 33840000, με σκοπό να καλυφθούν μερικώς οι επείγουσες ανάγκες ρευστότητας της Blue Air λόγω των σημαντικών ζημιών εκμετάλλευσης που κατέγραψε λόγω της πανδημίας (στο εξής: ενίσχυση διάσωσης).
Η Επιτροπή, χωρίς να κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας που προβλέπεται στο άρθρο 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, διαπίστωσε, με απόφαση της 20ής Αυγούστου 2020 (
1
), ότι το κοινοποιηθέν μέτρο αποτελούσε κρατική ενίσχυση αμφότερα τα σκέλη της οποίας ήταν συμβατά με την εσωτερική αγορά. Ειδικότερα, η Επιτροπή έκρινε ότι το μέτρο επανόρθωσης των ζημιών ήταν συμβατό με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ (
2
). Περαιτέρω, η ενίσχυση διάσωσης κρίθηκε συμβατή με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ (
3
), σε συνδυασμό με τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση μη χρηματοπιστωτικών προβληματικών επιχειρήσεων (στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές) (
4
).
Η αεροπορική εταιρία Wizz Air Hungary Zrt. άσκησε προσφυγή ακυρώσεως κατά της εν λόγω απόφασης, η οποία απορρίπτεται από το δέκατο πενταμελές τμήμα του Γενικού Δικαστηρίου. Με την απόφασή του, το Γενικό Δικαστήριο επιβεβαιώνει την ανάλυση που διενήργησε η Επιτροπή όσον αφορά τη συμβατότητα του κοινοποιηθέντος μέτρου με την εσωτερική αγορά.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει, πρώτον, τον λόγο ακυρώσεως με τον οποίο προβάλλεται εσφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 107, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ. Ως προς το ζήτημα αυτό, η προσφεύγουσα προσήπτε ιδίως στην Επιτροπή ότι υπέπεσε σε σφάλματα κατά την εκτίμηση της ζημίας που υπέστη η Blue Air λόγω των ταξιδιωτικών περιορισμών που επιβλήθηκαν στο πλαίσιο της πανδημίας της νόσου COVID‑19.
Επί του σημείου αυτού, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι μπορούν να αντισταθμιστούν δυνάμει του άρθρου 107, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ μόνον τα οικονομικά μειονεκτήματα που προκαλούνται άμεσα από θεομηνίες ή από άλλα έκτακτα γεγονότα. Επομένως, οι ενισχύσεις που μπορεί να είναι μεγαλύτερες από τις ζημίες τις οποίες υπέστησαν οι δικαιούχοι των εν λόγω ενισχύσεων δεν εμπίπτουν στο άρθρο 107, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ. Εξάλλου, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει επίσης ότι το γενεσιουργό της ζημίας γεγονός, όπως προσδιορίζεται στην προσβαλλόμενη απόφαση, πρέπει να συνιστά την καθοριστική αιτία της ζημίας στην αποκατάσταση της οποίας αποσκοπεί η επίμαχη ενίσχυση, η δε ζημία πρέπει να απορρέει άμεσα από αυτό.
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή, προκειμένου να κρίνει το μέτρο επανόρθωσης των ζημιών ως συμβατό με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ, όφειλε να εξετάσει με ιδιαίτερη προσοχή αν οι ταξιδιωτικοί περιορισμοί που επιβλήθηκαν στο πλαίσιο της πανδημίας της νόσου COVID‑19 ήταν πράγματι η καθοριστική αιτία της ζημίας την οποία αποσκοπούσε να αντισταθμίσει το συγκεκριμένο μέτρο ή αν, αντιθέτως, μέρος της ζημίας οφειλόταν στις προϋπάρχουσες δυσχέρειες της Blue Air.
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω διευκρινίσεων, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει, μεταξύ άλλων, το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι η Επιτροπή υπερεκτίμησε τις ζημίες που υπέστη η Blue Air λόγω της πανδημίας της νόσου COVID‑19, επειδή δεν εξαίρεσε από τον υπολογισμό τις ζημίες της Blue Air που οφείλονταν σε προϋπάρχουσες δυσχέρειες. Το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει συναφώς ότι η Επιτροπή συνέκρινε την πραγματική οικονομική κατάσταση της Blue Air με ένα αντίστροφο σενάριο για την κατάσταση που θα είχε διαμορφωθεί αν δεν είχαν υπάρξει οι ταξιδιωτικοί περιορισμοί, για το οποίο έλαβε υπόψη τις εισπράξεις και τις δαπάνες που προβλέπονταν στον προϋπολογισμό του 2020 όσον αφορά το χρονικό διάστημα από τις 16 Μαρτίου έως τις 30 Ιουνίου 2020. Για τους σκοπούς του αντίστροφου σεναρίου, η Επιτροπή έλαβε υπόψη τις δυσχέρειες της Blue Air οι οποίες υπήρχαν πριν από την πανδημία της νόσου COVID‑19. Δεδομένου ότι οι δυσχέρειες αυτές αντικατοπτρίζονταν και στα πραγματικά αποτελέσματα της Blue Air και, επομένως, λαμβάνονταν υπόψη και στα δύο σενάρια που συνέκρινε η Επιτροπή, το Γενικό Δικαστήριο συμπεραίνει ότι ο αντίκτυπός τους δεν επηρέασε τον υπολογισμό των ζημιών που υπέστη η Blue Air λόγω των ταξιδιωτικών περιορισμών οι οποίοι επιβλήθηκαν στο πλαίσιο της πανδημίας της νόσου COVID‑19.
Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει τον λόγο ακυρώσεως με τον οποίο προβάλλεται εσφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με τις κατευθυντήριες γραμμές. Στο ανωτέρω πλαίσιο, η προσφεύγουσα υποστήριζε, μεταξύ άλλων, ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας ότι η ενίσχυση διάσωσης επιδίωκε σκοπό κοινού συμφέροντος κατά την έννοια του σημείου 43 των κατευθυντήριων γραμμών.
Το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει, συναφώς, ότι από το σημείο 43 των κατευθυντήριων γραμμών προκύπτει ότι η κοινοποιηθείσα ενίσχυση, για να κριθεί συμβατή με την εσωτερική αγορά βάσει των κατευθυντήριων γραμμών, πρέπει να επιδιώκει σκοπό κοινού συμφέροντος, έχοντας ως αντικείμενο την πρόληψη κοινωνικών προβλημάτων ή την αντιμετώπιση ανεπαρκειών της αγοράς. Αυτό επιβεβαιώνεται από το σημείο 44 των κατευθυντήριων γραμμών, κατά το οποίο τα κράτη μέλη οφείλουν να καταδείξουν ότι η κατάρρευση του δικαιούχου ενδέχεται να προκαλέσει σοβαρά κοινωνικά προβλήματα ή μείζονες ανεπάρκειες στην αγορά, αποδεικνύοντας, ιδίως, ότι υφίσταται κίνδυνος διαταραχής στην παροχή σημαντικής υπηρεσίας που δύσκολα μπορεί να αντικατασταθεί και σε τομέα στον οποίο δύσκολα θα μπορούσε να εισέλθει ανταγωνιστής.
Εν προκειμένω, όσον αφορά το ζήτημα αν η υπηρεσία που παρείχε η Blue Air ήταν σημαντική, από την απόφαση της Επιτροπής προκύπτει ότι η αεροπορική αυτή εταιρία διασφάλιζε τη συνδεσιμότητα της Ρουμανίας, εξυπηρετώντας εσωτερικές και διεθνείς αεροπορικές γραμμές, έχοντας ταυτόχρονα επικεντρωθεί ειδικά σε δύο συγκεκριμένες κατηγορίες επιβατών των οποίων οι μετακινήσεις εξαρτώνται κυρίως από αεροπορικές γραμμές χαμηλού κόστους, ήτοι στους τοπικούς μικροεπιχειρηματίες και στις εκτός των συνόρων της χώρας ρουμανικές κοινότητες. Κατά την Επιτροπή, θα ήταν επίσης δυσχερής η αντικατάσταση των εναέριων υπηρεσιών της Blue Air, καθόσον, αφενός, οι λοιπές αεροπορικές εταιρίες χαμηλού κόστους έχουν μικρή ή δεν έχουν καμία παρουσία στα περισσότερα από τα δρομολόγια που εκτελεί η Blue Air και, αφετέρου, η εταιρία αυτή κατείχε εξειδικευμένο τμήμα της αγοράς στο οποίο δεν δραστηριοποιούνταν άλλες αεροπορικές εταιρίες χαμηλού κόστους στη Ρουμανία.
Δεδομένου ότι κανένα από τα επιχειρήματα που προέβαλε η προσφεύγουσα δεν ήταν ικανό να κλονίσει τις ανωτέρω διαπιστώσεις, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι η Επιτροπή ορθώς διαπίστωσε ότι, στην περίπτωση εξόδου της Blue Air από την αγορά, θα υπήρχε συγκεκριμένος κίνδυνος διακοπής της παροχής ορισμένων υπηρεσιών αεροπορικής μεταφοράς επιβατών, για τις οποίες γίνεται δεκτό ότι είναι σημαντικές και ότι είναι δύσκολο να αντικατασταθούν υπό τις ιδιαίτερες περιστάσεις της συγκεκριμένης υπόθεσης, με αποτέλεσμα η κοινοποιηθείσα ενίσχυση να επιδιώκει σκοπό κοινού συμφέροντος.
Δεδομένου ότι οι λοιποί λόγοι ακυρώσεως που προέβαλε η προσφεύγουσα κρίθηκαν επίσης αβάσιμοι, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει την προσφυγή στο σύνολό της.
(
1
)	Απόφαση C(2020) 5830 final της Επιτροπής, της 20ής Αυγούστου 2020, σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA.57026 (2020/N) – Ρουμανία – Covid-19: Ενίσχυση υπέρ της Blue Air.
(
2
)	Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, οι ενισχύσεις για την επανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από θεομηνίες ή άλλα έκτακτα γεγονότα είναι συμβατές με την εσωτερική αγορά.
(
3
)	Δυνάμει της εν λόγω διάταξης, δύνανται να θεωρηθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά οι ενισχύσεις για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον.
(
4
)	Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση μη χρηματοπιστωτικών προβληματικών επιχειρήσεων (ΕΕ 2014, C 249, σ. 1).