62023TJ0435_RES
Zaken T‑435/23 en T‑224/24
YL
tegen
Raad van de Europese Unie en Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie
Arrest van het Gerecht (Middelgrote kamer) van 10 september 2025
„Openbare dienst – Tijdelijke functionarissen – Besluit van de raad van bestuur van het EUIPO om bij de Raad geen voorstel tot verlenging van verzoekers ambtstermijn in te dienen – Besluit van de Raad tot niet-verlenging van verzoekers ambtstermijn – Recht om te worden gehoord – Motiveringsplicht – Kennelijk onjuiste beoordeling – Aansprakelijkheid”
Beroepen van ambtenaren – Bevoegdheid van de Unierechter – Oorsprong van een geschil in de arbeidsverhouding tussen de ambtenaar en de betrokken instelling – Niet-verlenging van de ambtstermijn van uitvoerend directeur van het Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie – Opschorting van bepaalde aan hem gedelegeerde bevoegdheden als uitvoerend directeur – Ontvankelijkheid
[Art. 270 en 340 VWEU; Ambtenarenstatuut, art. 90 en 91; verordening 2017/1001 van het Europees Parlement en de Raad, art. 143, lid 1, art. 153, lid 1, h), en lid 2, en art. 158, leden 1 en 3]
(zie punten 52‑62, 66, 67)
Beroepen van ambtenaren – Ontvankelijkheidsvoorwaarden – Eerbiediging van de voorafgaande administratieve procedure
(Art. 270 VWEU; Ambtenarenstatuut, art. 90, lid 2, en art. 91, lid 2)
(zie punten 68‑76)
Beroepen van ambtenaren – Bezwarend besluit – Begrip – Besluit van de raad van bestuur van het Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie om geen verlenging van de ambtstermijn van uitvoerend directeur van het Bureau voor te stellen – Voorbereidend besluit – Daarvan uitgesloten
(Ambtenarenstatuut, art. 90 en 91; verordening 2017/1001 van het Europees Parlement en de Raad, art. 158, leden 3 en 4)
(zie punten 83‑90)
Ambtenaren – Tijdelijke functionarissen – Aanwerving – Niet-verlenging van de ambtstermijn van uitvoerend directeur van het Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie – Recht van belanghebbende om te worden gehoord – Omvang – Schending – Gevolgen
[Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 41, lid 2, onder a)]
(zie punten 105‑123)
Beroepen van ambtenaren – Bezwarend besluit – Begrip – Handelingen die bindende rechtsgevolgen sorteren – Besluit om de delegatie van de bevoegdheden van het tot aanstelling bevoegde gezag aan de uitvoerend directeur van het Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie te schorsen – Daaronder begrepen
(Ambtenarenstatuut, art. 91, lid 1)
(zie punten 130‑132)
Beroep tot nietigverklaring – Procesbelang – Begrip – Beroep dat de verzoekende partij een voordeel kan opleveren – Vereiste dat het procesbelang blijft bestaan tot aan de rechterlijke beslissing – Bestreden handeling die ten aanzien van verzoeker geen rechtsgevolgen meer sorteert – Schadevorderingen die gedeeltelijk zijn gebaseerd op de onrechtmatigheid van de bestreden handeling – Voortbestaan van het procesbelang
(Art. 263 VWEU)
(zie punten 135‑137)
Ambtenaren – Organisatie van de diensten – Opschorting van de delegatie van de bevoegdheden van het tot aanstelling bevoegde gezag aan de uitvoerend directeur van het Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie – Voorwaarde – Uitzonderlijke omstandigheden – Discretionaire bevoegdheid van administratie – Rechterlijke toetsing – Grenzen
(Verordening 2017/1001 van het Europees Parlement en de Raad, art. 153, lid 2)
(zie punten 145‑161)
Ambtenaren – Bezwarend besluit – Opschorting van de delegatie van de bevoegdheden van het tot aanstelling bevoegde gezag aan de uitvoerend directeur van het Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie – Motiveringsplicht – Regularisatie van een ontoereikende in de loop van het geding – Voorwaarde – Uitzonderlijke omstandigheden
(Art. 296, tweede alinea, VWEU)
(zie punten 163‑170)
Beroepen van ambtenaren – Verzoek om vergoeding van schade veroorzaakt door gedraging die geen besluit vormt – Ontbreken van een precontentieuze procedure conform het Statuut – Niet-ontvankelijkheid
(Art. 270 VWEU; Ambtenarenstatuut, art. 90 en 91)
(zie punten 176, 177, 179, 184‑186, 190, 206)
Beroepen van ambtenaren – Beroep tot schadevergoeding – Nietigverklaring van de bestreden onrechtmatige handeling – Passend herstel van de immateriële schade
(Ambtenarenstatuut, art. 91)
(zie punten 188, 189, 208)
Beroepen van ambtenaren – Volledige rechtsmacht – Vergoeding van materiële schade verband houdende met het verlies van een kans – Vaststelling – Criteria
(Ambtenarenstatuut, art. 91, lid 1)
(zie punten 194‑203)
Samenvatting
Na twee beroepen van YL verklaart het Gerecht het besluit van de Raad van de Europese Unie om zijn ambtstermijn als uitvoerend directeur van het Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie (EUIPO) niet te verlengen nietig wegens schending van verzoekers recht om te worden gehoord. Bij die gelegenheid stelt het vast dat de Raad moet worden beschouwd als het tot het aangaan van aanstellingsovereenkomsten bevoegd gezag (hierna: „TAOBG”) van de uitvoerend directeur van het EUIPO wat de procedure tot verlenging van zijn ambtstermijn betreft, zodat een beroep tot nietigverklaring van het besluit om die ambtstermijn niet te verlengen moet worden gebaseerd op artikel 270 VWEU.
Op 18 september 2018 is verzoeker krachtens artikel 158, lid 2, van verordening (EU) 2017/1001 inzake het Uniemerk benoemd tot uitvoerend directeur van het EUIPO voor een periode van vijf jaar, die loopt van 1 oktober 2018 tot en met 30 september 2023 (
1
).
Na bevestiging dat YL beschikbaar was en bereid om in zijn functie bij het EUIPO te worden herbenoemd, heeft de voorzitter van de raad van bestuur de leden van die raad bij nota van 31 oktober 2022 uitgenodigd een besluit te nemen over de verlenging van de ambtstermijn van verzoeker, dat vervolgens aan de Raad zou worden voorgelegd.
Ondanks het positieve advies dat de voorzitter in die nota uitbracht, besloot de raad van bestuur in zijn vergadering van 22 november 2022 om geen verlenging van de ambtstermijn aan de Raad voor te stellen, rekening houdend met de evaluatie van de prestaties van verzoeker tijdens zijn eerste ambtstermijn en met de toekomstige taken en uitdagingen van het EUIPO, alsook om een selectieprocedure te starten om een opvolger voor YL te vinden. In maart 2023 besloot de raad van bestuur ook de delegatie van de bevoegdheden van het tot aanstelling bevoegd gezag (hierna: „TABG”) aan verzoeker op te schorten.
Bij brief die op 30 mei 2023 aan het EUIPO werd meegedeeld, heeft de Raad verzoekers verzoek om verlenging van zijn ambtstermijn afgewezen, rekening houdend met de beoordeling van de raad van bestuur.
Nadat zijn klachten tegen de besluiten van de raad van bestuur betreffende het niet-voorstellen van een verlenging van verzoekers ambtstermijn, betreffende de procedure voor de selectie van een nieuwe uitvoerend directeur en betreffende de opschorting van de delegatie van de bevoegdheden van het TABG waren afgewezen, heeft verzoeker in zaak T‑435/23 een eerste beroep ingesteld tot nietigverklaring van die besluiten en van het besluit tot niet-verlenging van zijn ambtstermijn, zoals blijkt uit de brief die op 30 mei 2023 aan het EUIPO werd meegedeeld. Na de afwijzing van zijn latere klacht tegen dit laatste besluit heeft hij bij het Gerecht een tweede beroep ingesteld in zaak 224/24 om dat besluit nietig te laten verklaren.
In het kader van de twee beroepen vordert verzoeker tevens vergoeding van de materiële en immateriële schade die hij stelt te hebben geleden.
Beoordeling door het Gerecht
Om te beginnen verklaart het Gerecht zich bevoegd om kennis te nemen van de door verzoeker krachtens artikel 270 VWEU ingestelde beroepen.
Het Gerecht herinnert eraan dat het krachtens die bepaling bevoegd is uitspraak te doen in elk geschil tussen de Unie en haar personeelsleden, binnen de grenzen en onder de voorwaarden vastgesteld door het Statuut en de Regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden van de Unie (hierna: „RAP”), en dat in dit kader het begrip „geschil tussen de Unie en haar personeelsleden” door de rechtspraak ruim wordt opgevat.
Wat ten eerste de bevoegdheid ratione personae krachtens artikel 270 VWEU betreft, verduidelijkt artikel 91, lid 1, van het Statuut dat het Hof bevoegd is uitspraak te doen in elk geschil tussen de Unie en „een van de in [het] Statuut bedoelde personen”.
Uit artikel 158, lid 1, van verordening 2017/1001 blijkt dat de uitvoerend directeur van het EUIPO wordt aangesteld als tijdelijk functionaris overeenkomstig artikel 2, onder a), RAP, hetgeen overigens uitdrukkelijk wordt vermeld in de tussen het EUIPO en verzoeker gesloten arbeidsovereenkomst. Bovendien is de uitvoerend directeur een personeelslid van het EUIPO op wie het Statuut, de RAP en de uitvoeringsregelingen van deze bepalingen van toepassing zijn, terwijl de raad van bestuur op grond van artikel 6, eerste alinea, RAP wordt aangewezen als TAOBG van de uitvoerend directeur voor wat betreft de wijze waarop die directeur zijn bevoegdheden uitoefent ten behoeve van het functioneren van het EUIPO.
Bijgevolg heeft verzoeker zijn beroepen ingesteld als personeelslid van de Unie in de zin van artikel 270 VWEU en als in het Statuut bedoelde persoon in de zin van de artikelen 90 en 91 ervan.
Wat ten tweede de bevoegdheid ratione materiae betreft, valt elk geschil tussen een ambtenaar en de instelling waarbij deze ambtenaar werkzaam is onder artikel 270 VWEU wanneer dit geschil zijn oorsprong vindt in de arbeidsverhouding tussen die ambtenaar en die instelling.
Hierover merkt het Gerecht op dat het besluit betreffende de opschorting van de delegatie van de bevoegdheden van het TABG wordt genomen door de raad van bestuur en tot doel heeft de bevoegdheden van het TABG die deze raad aan verzoeker in zijn hoedanigheid van uitvoerend directeur had gedelegeerd, te schorsen. Voor zover het geding dat besluit betreft, heeft het dus betrekking op de arbeidsverhouding tussen verzoeker en het EUIPO.
Hetzelfde geldt voor het geschil betreffende de niet-verlenging van de ambtstermijn van verzoeker. Tijdens de procedure voor de verlenging van de ambtstermijn van de uitvoerend directeur beoordeelt de raad van bestuur immers de prestaties van die directeur alsook de toekomstige taken en uitdagingen van het EUIPO, terwijl de Raad die ambtstermijn kan verlengen rekening houdend met die beoordeling. Vanuit dit oogpunt heeft de uitvoerend directeur weliswaar geen formele arbeidsverhouding met de Raad, maar neemt dit niet weg dat deze instelling een besluit vaststelt dat, ongeacht de inhoud ervan, gevolgen heeft voor de arbeidsverhouding tussen de uitvoerend directeur en zijn werkgever, het EUIPO, en dus voor zijn aanstelling als tijdelijk functionaris. De Raad moet dus worden beschouwd als het TAOBG van de uitvoerend directeur wat de procedure tot verlenging van zijn ambtstermijn betreft.
Bovendien buigt het Gerecht zich over de ontvankelijkheid van de vordering tot nietigverklaring van het besluit betreffende het niet-voorstellen van een verlenging van verzoekers ambtstermijn.
Het herinnert er in dit verband aan dat beroep tot nietigverklaring openstaat tegen alle handelingen van de instellingen, organen of instanties van de Unie die beogen bindende rechtsgevolgen in het leven te roepen die de verzoeker in zijn belangen raken. Wanneer een handeling of besluit wordt vastgesteld na afloop van een uit meerdere fasen bestaande procedure, vormen alleen de maatregelen die het standpunt van de instelling definitief vastleggen voor beroep vatbare handelingen, met uitsluiting van tussenmaatregelen die eraan voorafgingen en die tot doel hadden deze handelingen voor te bereiden.
In casu verloopt de procedure tot verlenging van de ambtstermijn van de uitvoerend directeur in twee fasen: eerst maakt de raad van bestuur een beoordeling en vervolgens neemt de Raad een besluit over een mogelijke verlenging dat wel rekening houdt met die beoordeling, maar daaraan niet gebonden is. Aangezien het definitieve besluit dus wordt genomen door de Raad, is het besluit betreffende het niet-voorstellen van een verlenging van verzoekers ambtstermijn een voorbereidend besluit, omdat dit besluit geen bindende rechtsgevolgen in het leven roept die de belangen van verzoeker kunnen aantasten en geen afbreuk kan doen aan de vrijheid van de Raad om verzoekers ambtstermijn al dan niet te verlengen. Bijgevolg is het verzoek tot nietigverklaring van dat besluit niet-ontvankelijk.
Het Gerecht acht daarentegen de vorderingen tot nietigverklaring van het besluit van de Raad om verzoekers ambtstermijn niet te verlengen ontvankelijk. Bij het onderzoek van deze vorderingen ten gronde gaat het Gerecht in op verzoekers grief inzake schending van zijn recht om te worden gehoord.
Het wijst er allereerst op dat dit recht geldt voor elke procedure tegen een persoon die de belangen van die persoon kan schaden, ook al voorziet de toepasselijke regeling daar niet in. In dit geval heeft verzoeker uitdrukkelijk bevestigd dat hij zijn functie bij het EUIPO wou behouden en daarvoor beschikbaar was vóór de beslissing om zijn ambtstermijn niet te verlengen. Dit laatste besluit moet dus worden geacht te zijn genomen naar aanleiding van een verzoek van verzoeker om zijn ambtstermijn te verlengen. Aangezien een besluit tot niet-verlenging onvermijdelijk tot gevolg heeft dat verzoekers overeenkomst als tijdelijk functionaris van het EUIPO niet wordt voortgezet, is dit besluit voor hem nadelig zodat hij beschikt over het recht om te worden gehoord bij de totstandkoming van dat besluit. Niet van belang in dit verband is de vraag of de procedure voor de benoeming van de uitvoerend directeur en de verlenging van zijn ambtstermijn onder het Statuut en de RAP valt.
Vervolgens stelt het Gerecht vast dat het belang van verzoeker om te worden gehoord vooral ontstond toen aan het einde van de vergadering van de raad van bestuur van 22 november 2022 duidelijk werd dat er binnen die raad geen meerderheid was om zijn ambtstermijn te verlengen. Verzoeker was immers voordien enkel op de hoogte van de nota van 31 oktober 2022, die gunstig voor hem was en een aanbeveling van de voorzitter van de raad van bestuur bevatte om zijn ambtstermijn te verlengen. De Raad moest verzoeker daarom in staat stellen om zijn recht om te worden gehoord naar behoren uit te oefenen op een passend moment tussen de vergadering van de raad van bestuur van 22 november 2022 en de vaststelling van het besluit tot niet-verlenging van zijn ambtstermijn.
Aangezien de Raad de verzoeker niet in de gelegenheid heeft gesteld dit te doen, terwijl de procedure tot een ander resultaat had kunnen leiden, verklaart het Gerecht het besluit tot niet-verlenging van zijn ambtstermijn nietig wegens schending van het recht om te worden gehoord. Daarnaast kent het een forfaitaire schadevergoeding van 25000 EUR toe ter compensatie van de materiële schade als gevolg van het verlies van een kans voor verzoeker om zijn ambtstermijn te laten verlengen.
Het Gerecht verklaart ook het besluit betreffende de opschorting van de delegatie van de bevoegdheden van het TABG nietig, aangezien de raad van bestuur niet heeft aangetoond dat er sprake is van uitzonderlijke omstandigheden die dat besluit zouden kunnen rechtvaardigen.
(
1
)	Verordening (EU) 2017/1001 van het Europees Parlement en de Raad van 14 juni 2017 inzake het Uniemerk (PB 2017, L 154, blz. 1).