61988CJ0048_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις 48, 106 και 107/88,
που έχουν ως αντικείμενο αιτήσεις προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ,
1) του Raad van Beroep της Ουτρέχτης (Κάτω Χώρες), με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του παραπέμποντος δικαστηρίου μεταξύ
J. E. G. Achterberg-te Riele, κατοίκου Ουτρέχτης,
και
Sociale Verzekeringsbank (ταμείου κοινωνικής ασφαλίσεως), με έδρα το 'Αμστερνταμ (υπόθεση 48/88)
2) του Raad van Beroep του Groningen (Κάτω Χώρες), με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του παραπέμποντος δικαστηρίου μεταξύ
M. A. Bernsen-Gustin, κατοίκου Borger-Compascuum,
και
Sociale Verzekeringsbank, με έδρα το 'Αμστερνταμ (υπόθεση 106/88)
3) του Raad van Beroep του Groningen, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του παραπέμποντος δικαστηρίου μεταξύ
K. Egbers-Reuvers, κατοίκου Zwartemeer,
και
Sociale Verzekeringsbank, με έδρα το 'Αμστερνταμ (υπόθεση 107/88),
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία ορισμένων διατάξεων της οδηγίας 79/7 του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα)
συγκείμενο από τους T. F. O' Higgins, πρόεδρο τμήματος, G. F. Mancini και F. A. Schockweiler, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Darmon
γραμματέας: H. A. Ruehl, κύριος υπάλληλος διοικήσεως
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
- η Sociale Verzekeringsbank, καθής της κύριας δίκης, εκπροσωπούμενη από τους B. H. ter Kuile, δικηγόρο Χάγης και E. H. Pijnacker Hordijk, δικηγόρο Βρυξελλών,
- η κυβέρνηση του Βασιλείου των Κάτω Χωρών, εκπροσωπούμενη από τους E. F. Jacobs, γενικό γραμματέα του Υπουργείου Εξωτερικών,
- η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βορείου Ιρλανδίας, εκπροσωπούμενη από τον Richard Plender, QC,
- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τους Rene Barents και Julian Currall, μέλη της νομικής της υπηρεσίας,
έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση, όπως συμπληρώθηκε κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 20ής Απριλίου 1989,
αφού άκουσε το γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 30ής Μαΐου 1989,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με τρεις Διατάξεις, της 12ης Φεβρουαρίου και 29ης Μαρτίου 1988, που περιήλθαν στο Δικαστήριο στις 16 Φεβρουαρίου και 31 Μαρτίου 1988, αντιστοίχως, το Raad van Beroep της Ουτρέχτης και το Raad van Beroep de Groningen υπέβαλαν, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, δύο και τρία προδικαστικά ερωτήματα αντιστοίχως ως προς την ερμηνεία της οδηγίας 79/7 του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/003, σ. 160), σχετικά με τον καθορισμό του προσωπικού πεδίου εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας.
2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο τριών διαφορών μεταξύ των προσφευγουσών, ολλανδικής υπηκοότητας και της Sociale Verzekeringsbank με κύριο αντικείμενο το αν πρόσωπα που δεν μετέχουν στην αγορά εργασίας μπορούν να επικαλούνται την οδηγία 79/7, η προθεσμία μεταφοράς της οποίας στην εσωτερική έννομη τάξη έληξε στις 23 Δεκεμβρίου 1984, σε σχέση με την εφαρμογή της ολλανδικής νομοθεσίας περί συντάξεων γήρατος.
3 Από τη δικογραφία προκύπτει ότι ο ολλανδικός γενικός νόμος περί συντάξεων γήρατος καθιερώνει υπέρ των κατοίκων Ολλανδίας και όσων δεν κατοικούν στην Ολλανδία αλλά υπόκεινται σε φόρο εισοδήματος λόγω δραστηριότητας που ασκείται στις Κάτω Χώρες, ηλικίας 65 ετών, γενικό σύστημα συντάξεων γήρατος, σύμφωνα με το οποίο τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα γεννώνται βάσει των περιόδων ασφαλίσεως που πραγματοποιούνται. Σύμφωνα με το σύστημα αυτό, που εφαρμοζόταν μέχρι τη νομοθετική τροποποίηση που τέθηκε σε ισχύ από 1ης Απριλίου 1985, η έγγαμη γυναίκα, κάτοικος Κάτω Χωρών, της οποίας ο σύζυγος, κάτοικος Ολλανδίας, δεν ήταν ασφαλισμένος λόγω του ότι ασκούσε επαγγελματική δραστηριότητα στο εξωτερικό και ήταν ασφαλισμένος εκεί, αποκλειόταν και η ίδια από την ασφάλιση για τις αντίστοιχες περιόδους αντίθετα ο έγγαμος άνδρας, κάτοικος Κάτω Χωρών, του οποίου η σύζυγος αποκλειόταν από την ασφάλιση, παρέμενε ασφαλισμένος στο συνταξιοδοτικό σύστημα.
4 Η Sociale Verzekeringsbank αρνήθηκε στις τρεις προσφεύγουσες της κύριας δίκης, από τις οποίες οι δύο έχουν ασκήσει δραστηριότητα ως μισθωτές, την οποία διέκοψαν εκουσίως, και η τρίτη δεν έχει ποτέ ασκήσει επαγγελματική δραστηριότητα, τη χορήγηση πλήρους συντάξεως σε ηλικία 65 ετών, λόγω του ότι οι σύζυγοί τους, κάτοικοι Κάτω Χωρών, είχαν ασκήσει, κατά τη διάρκεια ορισμένων περιόδων, επαγγελματική δραστηριότητα στο εξωτερικό όπου ήταν ασφαλισμένοι.
5 Κρίνοντας ότι οι προσφυγές που ασκήθηκαν κατά των αποφάσεων της Sociale Verzekeringsbank θέτουν ζήτημα ερμηνείας της οδηγίας 79/7, το Raad van Beroep της Ουτρέχτης και το Raad van Beroep του Groningen ανέστειλαν τη διαδικασία και υπέβαλαν στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
Στην υπόθεση 48/88
"1) Ο όρος 'ενεργός πληθυσμός' κατά την έννοια του άρθρου 2, της οδηγίας 79/7 καλύπτει επίσης τους εργαζομένους που εργάστηκαν ως μισθωτοί σε κράτος μέλος αλλά ευρίσκονται πλέον εκτός της αγοράς εργασίας κατά το χρόνο της επελεύσεως ενός των κινδύνων που προβλέπει το άρθρο 3 της οδηγίας;
2) Το άρθρο 5 της οδηγίας 79/7 έχει την έννοια ότι η διάταξη αυτή υποχρεώνει τα κράτη μέλη να άρουν, στο πλαίσιο συστήματος που εξαρτά το ύψος της παροχής από τη διάρκεια της ασφαλίσεως, τις αρνητικές επιπτώσεις που έχει επί του ύψους της παροχής μια απαγορευόμενη από την οδηγία δυσμενής διάκριση που αφορά τη σύσταση δικαιωμάτων προς παροχή, όσον αφορά συντάξεις γήρατος που χορηγούνται μετά τις 22 Δεκεμβρίου 1984 βάσει προσωπικών δικαιωμάτων;"
Στην υπόθεση 106/88
"1) Εμπίπτει στην κατηγορία των προσώπων που καθορίζει το άρθρο 2 της οδηγίας 79/7 πρόσωπο που δεν έχει εργαστεί ως μισθωτός ή ως ανεξάρτητος επαγγελματίας σε κράτος μέλος και το οποίο απέχει από την αγορά εργασίας επειδή προτίμησε να ασχοληθεί με τα οικιακά;
2) Μπορεί ο ιδιώτης που δεν εμπίπτει στην κατηγορία των προσώπων που καθορίζει το άρθρο 2 της οδηγίας 79/7 να επικαλεστεί τις διατάξεις του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7 κατά της εφαρμογής ενός κανόνα του 'Algemene Ouderdomswet' (γενικού νόμου περί συντάξεων γήρατος) (ΑΟW) που μπορεί να είναι ασυμβίβαστος με την αρχή της ισότητας μεταχειρίσεως που διατυπώνει το εν λόγω άρθρο, εφόσον ο Ολλανδός νομοθέτης αποφάσισε να εφαρμόσει την αρχή που καθιερώνει η οδηγία 79/7 χωρίς διάκριση μεταξύ των προσώπων τα οποία αφορά ο ΑΟW;
3) Υφίσταται διάκριση λόγω φύλου, απαγορευόμενη από το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7, όταν βάσει νομοθετικής διατάξεως μειώνεται, συνεπεία ελλείψεως ασφαλίσεως επί ορισμένες περιόδους πριν από τις 23 Δεκεμβρίου 1984, η σύνταξη γήρατος την οποία μπορεί να αξιώσει μία γυναίκα μετά τις 22 Δεκεμβρίου 1984, ενώ η μείωση αυτή δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε άνδρα που βρίσκεται σε παρόμοια κατάσταση, επειδή η έλλειψη ασφαλίσεως κατά τη διάρκεια ορισμένης περιόδου πριν από τις 23 Δεκεμβρίου 1984 οφείλεται στην ιδιότητά της ως συζύγου;"
Στην υπόθεση 107/88
"1. α) Εμπίπτει στην κατηγορία των προσώπων που καθορίζει το άρθρο 2 της οδηγίας 79/7 πρόσωπο που έχει εργαστεί ως μισθωτός σε κράτος μέλος, αλλά το οποίο, κατά την ηλικία συνταξιοδοτήσεως, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7, όπως και κατά τη διάρκεια της αμέσως προηγουμένης περιόδου, δεν είχε ασκήσει πλέον αυτή τη δραστηριότητα συνεπεία ακούσιας ανεργίας, ως άνεργος δε απέσχε από την αγορά εργασίας επειδή προτίμησε να ασχοληθεί με τα οικιακά;
1. β) Το γεγονός ότι η οδηγία 79/7 δεν είχε ακόμη τεθεί σε ισχύ κατά το χρόνο που το εν λόγω πρόσωπο έπαυσε να εργάζεται και αποσύρθηκε από την αγορά εργασίας μπορεί να επηρεάσει την απάντηση που πρέπει να δοθεί στο πρώτο ερώτημα;
1. γ) Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, υπό α), ποια είναι η απάντηση που πρέπει να δοθεί στο ακόλουθο ερώτημα:
μπορεί ο ιδιώτης που δεν εμπίπτει στην κατηγορία των προσώπων που καθορίζεται στο άρθρο 2 της οδηγίας 79/7 να επικαλεστεί τις διατάξεις του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7 κατά της εφαρμογής ενός κανόνα του ΑΟW που μπορεί να είναι ασυμβίβαστος με την αρχή της ισότητας μεταχειρίσεως την οποία διατυπώνει η εν λόγω διάταξη, εφόσον ο ολλανδός νομοθέτης αποφάσισε να εφαρμόσει την αρχή που καθιερώνει η οδηγία 79/7 χωρίς διάκριση μεταξύ των προσώπων τα οποία αφορά ο ΑΟW;
2) Υφίσταται διάκριση λόγω φύλου, απαγορευόμενη από το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7, όταν βάσει νομοθετικής διατάξεως μειώνεται, συνεπεία ελλείψεως ασφαλίσεως επί ορισμένες περιόδους πριν από τις 23 Δεκεμβρίου 1984, η σύνταξη γήρατος την οποία μπορεί να αξιώσει μία γυναίκα μετά τις 22 Δεκεμβρίου 1984, ενώ η μείωση αυτή δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε άνδρα που βρίσκεται σε παρόμοια κατάσταση, επειδή η έλλειψη ασφαλίσεως κατά τη διάρκεια ορισμένης περιόδου πριν από τις 23 Δεκεμβρίου 1984 οφείλεται στην ιδιότητά της ως συζύγου;"
6 Με Διάταξη της 13ης Δεκεμβρίου 1988 αποφασίστηκε η ένωση και συνεκδίκαση των υποθέσεων 48, 106 και 107/88 προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας και προς έκδοση κοινής αποφάσεως.
7 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά των διαφορών στις κύριες δίκες, η εξέλιξη της διαδικασίας και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
8 Με τα πρώτα ερωτήματα στις υποθέσεις 48 και 106/88, καθώς και με το πρώτο ερώτημα, υπό α), στην υπόθεση 107/88 ερωτάται αν το άρθρο 2 της οδηγίας 79/7 έχει την έννοια ότι η οδηγία αυτή εφαρμόζεται επί προσώπων που δεν έχουν ασκήσει επαγγελματική δραστηριότητα και δεν αναζητούν εργασία, καθώς και επί προσώπων που έχουν ασκήσει δραστηριότητα η οποία δεν διεκόπη από κάποιον από τους κινδύνους που αναφέρονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο α), της οδηγίας και δεν αναζητούν εργασία.
9 Το προσωπικό πεδίο εφαρμογής της οδηγίας καθορίζεται στο άρθρο 2, δυνάμει του οποίου η οδηγία εφαρμόζεται επί του ενεργού πληθυσμού, επί των προσώπων που αναζητούν εργασία, καθώς και επί των εργαζομένων των οποίων η δραστηριότητα έχει διακοπεί λόγω ενός από τους κινδύνους που απαριθμούνται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο α), δηλαδή λόγω ασθενείας, αναπηρίας, γήρατος, εργατικού ατυχήματος και επαγγελματικής ασθενείας, ανεργίας.
10 Η οδηγία, σύμφωνα με το άρθρο της 3, παράγραφος 1, στοιχείο α), εφαρμόζεται στα νομικά συστήματα που εξασφαλίζουν προστασία κατά του γήρατος, όπως το σύστημα στο οποίο αναφέρονται οι κύριες δίκες, από το συνδυασμό όμως των άρθρων 2 και 3 της οδηγίας προκύπτει ότι αυτή δεν αφορά παρά μόνον τα πρόσωπα τα οποία εργάζονται κατά το χρόνο που αποκτούν δικαίωμα για σύνταξη γήρατος ή των οποίων η δραστηριότητα είχε προηγουμένως διακοπεί από έναν από τους άλλους κινδύνους που απαριθμούνται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο α).
11 Από την ανάλυση αυτή προκύπτει ότι η οδηγία δεν εφαρμόζεται επί προσώπων που δεν είχαν ποτέ μετάσχει στην αγορά εργασίας ή που έπαυσαν να μετέχουν, χωρίς αιτία γι' αυτό ν' αποτελεί η επέλευση ενός από τους κινδύνους που αναφέρονται στην οδηγία.
12 Η ερμηνεία αυτή είναι σύμφωνη προς τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου και το γράμμα των υπολοίπων διατάξεων, στο πλαίσιο των οποίων εντάσσεται η οδηγία 79/7. Πράγματι, το άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΟΚ, καθώς και η οδηγία 75/117 του Συμβουλίου, της 10ης Φεβρουαρίου 1975, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών που αφορούν την εφαρμογή της αρχής της ισότητας των αμοιβών μεταξύ εργαζομένων ανδρών και γυναικών (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/002, σ. 42), και η οδηγία 76/207 του Συμβουλίου, της 9ης Φεβρουαρίου 1976, περί της εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ανδρών και γυναικών, όσον αφορά την πρόσβαση σε απασχόληση, την επαγγελματική εκπαίδευση και προώθηση και τις συνθήκες εργασίας (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/002, σ. 70) αποσκοπούν στην πραγμάτωση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών, όχι γενικώς, αλλά μόνον υπό την ιδιότητά τους ως εργαζομένων.
13 Επομένως, στο πρώτο ερώτημα στις υποθέσεις 48 και 106/88 και στο πρώτο ερώτημα, υπό α), στην υπόθεση 107/88 πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 2 της οδηγίας 79/7 έχει την έννοια ότι η οδηγία δεν εφαρμόζεται επί προσώπων που δεν άσκησαν επαγγελματική δραστηριότητα και δεν αναζητούν εργασία, καθώς και επί προσώπων που άσκησαν δραστηριότητα η οποία δεν διεκόπη λόγω επελεύσεως ενός από τους κινδύνους που αναφέρονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο α), της οδηγίας και δεν αναζητούν εργασία.
14 Στο πρώτο ερώτημα, υπό β), στην υπόθεση 107/88 πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η απάντηση στο πρώτο ερώτημα, υπό α), στην υπόθεση αυτή δεν επηρεάζεται από το γεγονός ότι το ενδιαφερόμενο πρόσωπο έπαυσε να εργάζεται και δεν μετείχε πλέον στην αγορά εργασίας πριν τη λήξη της προθεσμίας μεταφοράς της οδηγίας στην εσωτερική νομοθεσία.
15 Με το δεύτερο ερώτημα στην υπόθεση 106/88 και το πρώτο ερώτημα, υπό γ), στην υπόθεση 107/88 ερωτάται αν η οδηγία 79/7 έχει την έννοια ότι όσοι δεν εμπίπτουν στο άρθρο 2 της οδηγίας μπορούν, ωστόσο, να επικαλούνται το άρθρο 4 της τελευταίας.
16 Από την εσωτερική λογική της οδηγίας συνάγεται ότι το άρθρο 4 που καθορίζει την έκταση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως δεν εφαρμόζεται παρά μόνο εντός του προσωπικού και ουσιαστικού πεδίου εφαρμογής της οδηγίας.
17 Επομένως, στο δεύτερο ερώτημα στην υπόθεση 106/88 και στο πρώτο ερώτημα, υπό γ), στην υπόθεση 107/88 πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι όσοι δεν εμπίπτουν στο άρθρο 2 της οδηγίας 79/7 δεν μπορούν να επικαλούνται το άρθρο 4 αυτής.
18 Ενόψει των απαντήσεων που δόθηκαν στα ερωτήματα αυτά παρέλκει η απάντηση στο δεύτερο ερώτημα στην υπόθεση 48/88, στο τρίτο ερώτημα στην υπόθεση 106/88 και στο δεύτερο ερώτημα στην υπόθεση 107/88.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
19 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η κυβέρνηση του Βασιλείου των Κάτω Χωρών, η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βορείου Ιρλανδίας και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος, που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλαν το Raad van Beroep της Ουτρέχτης και το Raad van Beroep του Groningen, με Διατάξεις της 12ης Φεβρουαρίου και 29ης Μαρτίου 1988, αποφαίνεται:
1) Το άρθρο 2 της οδηγίας 79/7 του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως, έχει την έννοια ότι η οδηγία δεν εφαρμόζεται επί προσώπων που δεν άσκησαν επαγγελματική δραστηριότητα και δεν αναζητούν εργασία και επί προσώπων που άσκησαν δραστηριότητα η οποία δεν διεκόπη λόγω επελεύσεως ενός από τους κινδύνους που αναφέρονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο α), της οδηγίας και δεν αναζητούν εργασία.
2) Η προηγούμενη απάντηση δεν επηρεάζεται από το γεγονός ότι το ενδιαφερόμενο πρόσωπο έπαυσε να εργάζεται και δεν μετείχε πλέον στην αγορά εργασίας πριν τη λήξη της προθεσμίας μεταφοράς της οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο.
3) 'Οσοι δεν εμπίπτουν στο άρθρο 2 της οδηγίας 79/7 δεν μπορούν να επικαλούνται το άρθρο 4 αυτής.