62023CJ0040_RES
Υπόθεση C-40/23 P
Ευρωπαϊκή Επιτροπή
κατά
Βασιλείου των Κάτω Χωρών
Απόφαση του Δικαστηρίου (δεύτερο τμήμα) της 13ης Ιουνίου 2024
«Αίτηση αναιρέσεως – Κρατικές ενισχύσεις – Νόμος που απαγορεύει τη χρησιμοποίηση του άνθρακα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας – Πρόωρη παύση λειτουργίας μονάδας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα – Χορήγηση αποζημιώσεως – Απόφαση που κηρύσσει το μέτρο συμβατό με την εσωτερική αγορά χωρίς να αποφανθεί επί της ύπαρξης κρατικής ενίσχυσης – Άσκηση της αρμοδιότητας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής»
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Εξέτασή τους από την Επιτροπή – Αρμοδιότητα – Έκδοση απόφασης που διαπιστώνει τη συμβατότητα κρατικού μέτρου με την εσωτερική αγορά χωρίς προηγούμενο χαρακτηρισμό του εν λόγω μέτρου ως κρατικής ενίσχυσης – Απόφαση ληφθείσα από την Επιτροπή καθ’ υπέρβαση των αρμοδιοτήτων της
(Άρθρα 107 και 108 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 37-49)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως που άσκησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου της 16ης Νοεμβρίου 2022 (
1
), σε υπόθεση μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Βασιλείου των Κάτω Χωρών και διευκρινίζει τις προϋποθέσεις άσκησης της αρμοδιότητας της Επιτροπής για την εξέταση της συμβατότητας εθνικού μέτρου με την εσωτερική αγορά δυνάμει των άρθρων 107 και 108 ΣΛΕΕ. Με την απόφασή του, το Γενικό Δικαστήριο είχε κρίνει ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να αποφαίνεται επί της συμβατότητας εθνικού μέτρου με την εσωτερική αγορά χωρίς προηγουμένως να διαπιστώσει ότι το μέτρο αυτό συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
Το 2019 οι ολλανδικές αρχές κοινοποίησαν στην Επιτροπή νομοσχέδιο για την απαγόρευση χρησιμοποίησης του άνθρακα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, σύμφωνα με την οδηγία 2015/1535 (
2
). Το νομοσχέδιο αποσκοπούσε στη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO2) στις Κάτω Χώρες και προέβλεπε τη δυνατότητα αποκατάστασης της ζημίας που προκλήθηκε σε μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα η οποία, σε σχέση με άλλες μονάδες ίδιου τύπου, θίγεται κατά τρόπο δυσανάλογο από την απαγόρευση χρησιμοποίησης του άνθρακα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, το εν λόγω νομοσχέδιο δεν κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή βάσει του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ.
Μετά την κοινοποίηση του νομοσχεδίου κατ’ εφαρμογήν της οδηγίας 2015/1535, η Επιτροπή άρχισε, με δική της πρωτοβουλία, την εξέταση των πληροφοριών σχετικά με εικαζόμενη ενίσχυση και κατέληξε, με απόφαση της 12ης Μαΐου 2020 (
3
), στο συμπέρασμα ότι το επίμαχο μέτρο ήταν συμβατό με την εσωτερική αγορά, σύμφωνα με το άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ (
4
), χωρίς ωστόσο να διαπιστώσει ότι το μέτρο αυτό παρείχε πλεονέκτημα στον δικαιούχο και, ως εκ τούτου, συνιστούσε κρατική ενίσχυση.
Κατόπιν αυτού, το Βασίλειο των Κάτω Χωρών άσκησε προσφυγή ακυρώσεως κατά της εν λόγω απόφασης ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, προσάπτοντας στην Επιτροπή ότι υπερέβη την αρμοδιότητά της και δημιούργησε ανασφάλεια δικαίου. Κατόπιν της ακύρωσης της απόφασης αυτής από το Γενικό Δικαστήριο, η Επιτροπή άσκησε αναίρεση κατά της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου ενώπιον του Δικαστηρίου.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως, η Επιτροπή ισχυρίσθηκε, μεταξύ άλλων, ότι το Γενικό Δικαστήριο, κρίνοντας ότι η Επιτροπή δεν είναι αρμόδια να αποφασίσει ότι ένα μέτρο είναι συμβατό με την εσωτερική αγορά χωρίς να έχει προηγουμένως διαπιστώσει ότι το μέτρο αυτό συνιστά κρατική ενίσχυση, προέβη σε υπερβολικά στενή ερμηνεία του άρθρου 107, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ. Κατά την Επιτροπή, ο όρος «ενισχύσεις» στο άρθρο αυτό καλύπτει επίσης μέτρα των οποίων ο χαρακτηρισμός ως κρατικών ενισχύσεων παραμένει αβέβαιος.
Συναφώς, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, μολονότι ο όρος «ενισχύσεις» χρησιμοποιείται υπό τη συνήθη έννοιά του στην καθημερινή γλώσσα στο άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, εντούτοις στην παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου προσδιορίζει μόνον τις κρατικές ενισχύσεις. Ειδικότερα, από το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ προκύπτει ότι μόνον τα μέτρα τα οποία πληρούν τις προϋποθέσεις που απορρέουν από την παράγραφο 1 και τα οποία, κατά συνέπεια, συνιστούν κρατικές ενισχύσεις είναι, εκτός των εξαιρέσεων που προβλέπει η Συνθήκη, ασυμβίβαστα με την εσωτερική αγορά. Επομένως, το άρθρο 107, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ, το οποίο, κατά παρέκκλιση από το άρθρο 107, παράγραφος 1, απαριθμεί τα μέτρα που μπορούν να θεωρηθούν συμβατά με την εσωτερική αγορά, αφορά μόνον τις κρατικές ενισχύσεις.
Μολονότι είναι αληθές ότι το άρθρο 107 ΣΛΕΕ δεν περιλαμβάνει διαδικαστικούς κανόνες ούτε αφορά άμεσα τις εξουσίες της Επιτροπής, εντούτοις από την εν λόγω διάταξη προκύπτει ότι ο χαρακτηρισμός ενός μέτρου ως κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια της παραγράφου 1 της διάταξης συνιστά προϋπόθεση για την ενδεχόμενη εφαρμογή της εξαίρεσης της παραγράφου 3 αυτής. Ως εκ τούτου, ανατίθεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση αρμοδιότητα να αποφανθεί επί της συμβατότητας με την εσωτερική αγορά των μέτρων που συνιστούν κρατικές ενισχύσεις και όχι αρμοδιότητα να αποφανθεί επί της συμβατότητας μέτρων για τα οποία δεν έχει κριθεί ότι συνιστούν κρατικές ενισχύσεις. Το άρθρο 108 ΣΛΕΕ αναθέτει την άσκηση της αρμοδιότητας αυτής στην Επιτροπή, που ενεργεί υπό τον έλεγχο του Δικαστηρίου. Ωστόσο, τα θεσμικά όργανα της Ένωσης μπορούν να ενεργούν μόνον εντός των ορίων της δοτής τους αρμοδιότητας.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, το Δικαστήριο κρίνει ότι ορθώς το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την επίδικη απόφαση.
(
1
)	Απόφαση της 16ης Νοεμβρίου 2022, Κάτω Χώρες κατά Επιτροπής (T‑469/20, EU:T:2022:713).
(
2
)	Οδηγία (ΕΕ) 2015/1535 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Σεπτεμβρίου 2015, για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προδιαγραφών και των κανόνων σχετικά με τις υπηρεσίες της κοινωνίας των πληροφοριών (ΕΕ 2015, L 241, σ. 1).
(
3
)	Απόφαση C(2020) 2998 final της Επιτροπής, της 12ης Μαΐου 2020, σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA.54537(2020/ NN) – Κάτω Χώρες, Απαγόρευση της χρησιμοποίησης του άνθρακα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στις Κάτω Χώρες (στο εξής: επίδικη απόφαση).
(
4
)	Κατά το άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ: «[δ]ύνανται να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά: [...] γ) οι ενισχύσεις για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον».