Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (έκτο τμήμα)
της 21ης Μαΐου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Κρατικές ενισχύσεις – Απαλλαγή κατά κατηγορία ορισμένων ενισχύσεων στους τομείς της γεωργίας και της δασοκομίας – Κανονισμός
(ΕΕ)
702/2014 – Ενισχύσεις για την αποκατάσταση ζημιών οι οποίες προκλήθηκαν από δυσμενές κλιματικό φαινόμενο το οποίο μπορεί να εξομοιωθεί
με θεομηνία – Μείωση του ποσού της ενίσχυσης σε περίπτωση μη σύναψης ασφαλιστηρίου συμβολαίου που καλύπτει τουλάχιστον το 50 % της μέσης ετήσιας παραγωγής ή του συνδεόμενου με την παραγωγή εισοδήματος και τους συχνότερους κλιματικούς κινδύνους στο σχετικό κράτος μέλος ή περιφέρεια – Άρθρο 25, παράγραφος 9 – Αδυναμία του δικαιούχου της ενίσχυσης να συνάψει το απαιτούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο »
Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑52/25 [Binanrier] (i) και C‑53/25 [Beaudeluc] i,
με αντικείμενο δύο αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το cour d’appel de Mons (εφετείο Μονς, Βέλγιο) με αποφάσεις της 21ης Ιανουαρίου 2025, οι οποίες περιήλθαν στο Δικαστήριο στις 28 Ιανουαρίου 2025, στο πλαίσιο των δικών
RZ,
GT (C‑52/25),
AX,
UI (C‑53/25)
κατά
Région wallonne,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
συγκείμενο από τους A. Kumin, προεδρεύοντα του τμήματος, S. Gervasoni και M. Bošnjak (εισηγητή), δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: A. Biondi
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        η Βελγική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον P. Cottin και τις C. Pochet και M. Van Regemorter, επικουρούμενες από τον X. Drion, δικηγόρο,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους A. Bouquet, C. Kovács και S. Verschraegen,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 15ης Ιανουαρίου 2026,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Οι αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως αφορούν την ερμηνεία του άρθρου 25, παράγραφος 9, του κανονισμού (ΕΕ) 702/2014 της Επιτροπής, της 25ης Ιουνίου 2014, για την κήρυξη ορισμένων κατηγοριών ενισχύσεων στους τομείς της γεωργίας και δασοκομίας και σε αγροτικές περιοχές συμβιβάσιμων με την εσωτερική αγορά κατ’ εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 [ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2014, L 193, σ. 1).
2        Οι αιτήσεις αυτές υποβλήθηκαν στο πλαίσιο δύο ενδίκων διαφορών μεταξύ, αφενός, η πρώτη, των RZ και GT (υπόθεση C‑52/25) και, η δεύτερη, των AX και UI (υπόθεση C‑53/25), κατόχων γεωργικών εκμεταλλεύσεων, και, αφετέρου, της Région Wallonne (Περιφέρειας Βαλονίας, Βέλγιο), με αντικείμενο την αποκατάσταση των ζημιών που υπέστησαν λόγω ξηρασίας.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3        Οι αιτιολογικές σκέψεις 10, 42 και 54 του κανονισμού 702/2014, ο οποίος ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών των διαφορών των κύριων δικών και αντικαταστάθηκε έκτοτε, είχαν ως εξής:
«(10)      Οι γενικοί όροι εφαρμογής του παρόντος κανονισμού θα πρέπει να καθοριστούν με βάση ένα σύνολο κοινών αρχών που εξασφαλίζουν ότι οι ενισχύσεις εξυπηρετούν έναν σκοπό κοινού συμφέροντος, έχουν σαφή χαρακτήρα κινήτρου, είναι κατάλληλες και αναλογικές, χορηγούνται με απόλυτη διαφάνεια και υπόκεινται σε μηχανισμό ελέγχου και τακτική αξιολόγηση και δεν επηρεάζουν δυσμενώς τους όρους των συναλλαγών σε βαθμό που να αντίκειται προς το κοινό συμφέρον.
[...]
(42)      Οι εν λόγω κατηγορίες ενισχύσεων πρέπει να περιλαμβάνουν κυρίως [...] ενισχύσεις για τη διαχείριση κινδύνων και κρίσεων, όπως ενισχύσεις για αποζημίωση ζημιών που προκαλούνται από δυσμενή κλιματικά φαινόμενα που μπορούν να εξομοιωθούν με θεομηνίες [...]. Οι ενισχύσεις αυτές θα πρέπει να αποσκοπούν ιδίως στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιμότητας του γεωργικού τομέα στο σύνολό του.
[...]
(54)      Η σωστή διαχείριση κινδύνων και κρίσεων αποτελεί βασικό εργαλείο για τη βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητα του γεωργικού τομέα. Η πρωτογενής γεωργική παραγωγή είναι εκτεθειμένη σε συγκεκριμένους φυσικούς, κλιματικούς και υγειονομικούς κινδύνους και κρίσεις. Συνεπώς, οι ενισχύσεις για τη διαχείριση κινδύνων και κρίσεων και οι ενισχύσεις για τον τομέα της κτηνοτροφίας θα πρέπει να περιορίζονται στις [μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ)] που δραστηριοποιούνται στην πρωτογενή γεωργική παραγωγή. Οι κρατικές ενισχύσεις για την αποκατάσταση ζημιών που προκαλούνται από δυσμενή κλιματικά φαινόμενα τα οποία μπορούν να εξομοιωθούν με θεομηνίες, οι ενισχύσεις για την καταπολέμηση ασθενειών των ζώων και επιβλαβών για τα φυτά οργανισμών και οι ενισχύσεις για την πληρωμή ασφαλίστρων θα πρέπει να περιορίζονται στο να βοηθούν τους δικαιούχους οι οποίοι αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες δυσκολίες, μολονότι κατέβαλαν εύλογες προσπάθειες να ελαχιστοποιήσουν τους σχετικούς κινδύνους. Οι κρατικές ενισχύσεις δεν θα πρέπει να αποτελούν κίνητρο για την ανάληψη από τους δικαιούχους περιττ[ών] κινδύν[ων]. Οι συνέπειες απερίσκεπτων επιλογών ως προς τις μεθόδους παραγωγής ή τα προϊόντα θα πρέπει να βαρύνουν τις ίδιες τις ΜΜΕ που δραστηριοποιούνται στην πρωτογενή γεωργική παραγωγή.»
4        Το άρθρο 3 του κανονισμού αυτού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Προϋποθέσεις για τη χορήγηση απαλλαγής», όριζε τα εξής:
«Τα καθεστώτα ενισχύσεων, οι μεμονωμένες ενισχύσεις που χορηγούνται δυνάμει των καθεστώτων ενισχύσεων και οι ad hoc ενισχύσεις συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά κατά την έννοια του άρθρου 107
παράγραφος 2 ή 3 [ΣΛΕΕ] και απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης του άρθρου 108
παράγραφος 3 [ΣΛΕΕ], εφόσον οι ενισχύσεις αυτές πληρούν όλες τις προϋποθέσεις του κεφαλαίου Ι του παρόντος κανονισμού, καθώς και τις ειδικές προϋποθέσεις για την εκάστοτε κατηγορία που προβλέπονται στο κεφάλαιο III του παρόντος κανονισμού.»
5        Το άρθρο 25 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ενισχύσεις για την αντιστάθμιση ζημιών που προκλήθηκαν από δυσμενές κλιματικό φαινόμενο το οποίο μπορεί να εξομοιωθεί με θεομηνία», προέβλεπε τα εξής:
«1.      Οι ενισχύσεις για την αποζημίωση ΜΜΕ που δραστηριοποιούνται στην πρωτογενή παραγωγή γεωργικών προϊόντων για ζημιές που προκλήθηκαν από δυσμενές κλιματικό φαινόμενο το οποίο μπορεί να εξομοιωθεί με θεομηνία συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά κατά την έννοια του άρθρου 107
παράγραφος 3
στοιχείο γ) [ΣΛΕΕ] και απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης του άρθρου 108
παράγραφος 3 [ΣΛΕΕ], εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις των παραγράφων 2 έως 10 του παρόντος άρθρου καθώς και του κεφαλαίου
Ι.
[...]
9.      Οι ενισχύσεις που χορηγούνται βάσει του παρόντος άρθρου μειώνονται κατά 50 %, εκτός εάν χορηγούνται σε δικαιούχους οι οποίοι έχουν συνάψει ασφαλιστήριο συμβόλαιο που καλύπτει τουλάχιστον το 50 % της μέσης ετήσιας παραγωγής τους ή του συνδεόμενου με την παραγωγή εισοδήματός τους και τους στατιστικά συχνότερους κλιματικούς κινδύνους στο σχετικό κράτος μέλος ή περιφέρεια για τους οποίους παρέχεται ασφαλιστική κάλυψη.
[...]»
Το βελγικό δίκαιο
6        Το άρθρο 6 του arrêté du gouvernement wallon, du 23 août 2018, considérant comme une calamité agricole la sécheresse d’août 2016 à juin 2017, délimitant l’étendue géographique de cette calamité et déterminant l’indemnisation des dommages (διατάγματος της Κυβέρνησης της Βαλονίας, της 23ης Αυγούστου 2018, για τον χαρακτηρισμό ως γεωργικής θεομηνίας της ξηρασίας που σημειώθηκε από τον Αύγουστο του 2016 έως τον Ιούνιο του 2017, για τον ορισμό της γεωγραφικής έκτασης της θεομηνίας αυτής και για τον καθορισμό της αποζημίωσης για τις προκληθείσες ζημίες) (Moniteur belge της 4ης Σεπτεμβρίου 2018, σ. 68445, στο εξής: διάταγμα της 23ης Αυγούστου 2018) προβλέπει τα εξής:
«Προς τον σκοπό της αποζημίωσης, τα ποσά που προκύπτουν κατ’ εφαρμογήν του άρθρου [5] μειώνονται κατά πενήντα τοις εκατό, εάν οι πληγέντες δεν έχουν συνάψει ασφαλιστήριο συμβόλαιο που να καλύπτει τουλάχιστον το πενήντα τοις εκατό της παραγωγής τους έναντι κλιματικών κινδύνων.»
Οι διαφορές των κύριων δικών, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
7        Οι εκκαλούντες των κύριων δικών, των οποίων οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις αποτελούνται από μόνιμους και προσωρινούς λειμώνες, καθώς και από χορτολιβαδικές εκτάσεις που χρησιμοποιούνται ως βοσκοτόπια, υπέστησαν ζημίες κατά την περίοδο ξηρασίας μεταξύ των μηνών Αυγούστου 2016 και Ιουνίου 2017. Με το διάταγμα της 23ης Αυγούστου 2018, η Κυβέρνηση της Βαλονίας (Βέλγιο) χαρακτήρισε την ξηρασία αυτή ως γεωργική θεομηνία η οποία γεννά δικαίωμα αποζημίωσης δυνάμει του εθνικού δικαίου. Οι εκκαλούντες των κύριων δικών υπέβαλαν προς τούτο αιτήσεις αποζημίωσης.
8        Στις 31 Οκτωβρίου 2018 ο κυβερνήτης της επαρχίας του Λουξεμβούργου (Βέλγιο) πρότεινε στους εκκαλούντες των κύριων δικών τη χορήγηση αποζημίωσης μειωμένης κατά το ήμισυ, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 6 του διατάγματος της 23ης Αυγούστου 2018, διότι δεν είχαν συνάψει ασφαλιστήριο συμβόλαιο το οποίο να καλύπτει τουλάχιστον το 50 % της παραγωγής τους έναντι των κλιματικών κινδύνων.
9        Οι εκκαλούντες των κύριων δικών αμφισβήτησαν το βάσιμο της πρότασης αυτής, υποστηρίζοντας ότι οι διαθέσιμες στο Βέλγιο ασφαλίσεις δεν προσέφεραν τη δυνατότητα κάλυψης των γεωργικών εκμεταλλεύσεων έναντι του κινδύνου ξηρασίας. Παρά ταύτα, με δύο αποφάσεις της 10ης Δεκεμβρίου 2018, ο κυβερνήτης της επαρχίας του Λουξεμβούργου χορήγησε
στους εκκαλούντες των κύριων δικών αποζημίωση μειωμένη κατά το ήμισυ.
10      Με δύο αποφάσεις της 15ης Μαρτίου 2021, το cour d’appel de Liège (εφετείο Λιέγης, Βέλγιο) απέρριψε τις εφέσεις που άσκησαν οι εκκαλούντες των κύριων δικών κατά των δύο ως άνω αποφάσεων, με το σκεπτικό ότι το άρθρο 6 του διατάγματος της 23ης Αυγούστου 2018 είναι σύμφωνο με το άρθρο 25, παράγραφος 9, του κανονισμού 702/2014, δυνάμει του οποίου η ενίσχυση μειώνεται κατά 50 %, εκτός αν χορηγείται σε δικαιούχους οι οποίοι έχουν συνάψει ασφαλιστήριο συμβόλαιο που καλύπτει τουλάχιστον το 50 % της μέσης ετήσιας παραγωγής τους ή του συνδεόμενου με την παραγωγή εισοδήματός τους και τους στατιστικά συχνότερους κλιματικούς κινδύνους στο οικείο κράτος μέλος ή στην οικεία περιφέρεια. Δεδομένου ότι το συχνότερο κλιματικό φαινόμενο στο Βέλγιο είναι η χαλαζόπτωση και ότι στο εν λόγω κράτος μέλος υπάρχουν ασφαλίσεις που καλύπτουν τους κινδύνους που συνδέονται με αυτό το είδος κλιματικού φαινομένου, το εφετείο έκρινε ότι οι εκκαλούντες των κύριων δικών θα μπορούσαν να συνάψουν τέτοιο ασφαλιστήριο συμβόλαιο.
11      Το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Βέλγιο), με αποφάσεις της 19ης Ιανουαρίου 2023, αναίρεσε τις δύο δευτεροβάθμιες αποφάσεις, με το σκεπτικό ότι το cour d’appel de Liège (εφετείο Λιέγης) δεν είχε λάβει υπόψη την επιχειρηματολογία των εκκαλούντων των κύριων δικών ότι τους ήταν αδύνατο να συνάψουν ασφαλιστήριο συμβόλαιο έναντι του κινδύνου χαλαζόπτωσης, διότι τούτο δεν καλύπτει τις ζημίες που προκαλούνται στους μόνιμους και προσωρινούς λειμώνες.
12      Οι υποθέσεις αναπέμφθηκαν στο cour d’appel de Mons (εφετείο Mons, Βέλγιο), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο. Οι εκκαλούντες των κύριων δικών υποστηρίζουν
ενώπιον του εφετείου, αφενός, ότι, κατά τον χρόνο της επίμαχης περιόδου ξηρασίας, δεν ήταν δυνατή στο Βέλγιο η ασφάλιση γεωργικής εκμετάλλευσης έναντι τέτοιου κινδύνου. Αφετέρου, μολονότι βεβαίως υπήρχαν ασφαλίσεις καλύπτουσες τον κίνδυνο χαλαζόπτωσης, οι
εκκαλούντες των κύριων δικών δεν είχαν τη δυνατότητα να συνάψουν τέτοιο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, διότι δεν ήταν δυνατή η ασφάλιση των γεωργικών γαιών τους έναντι του συγκεκριμένου κινδύνου λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους. Το άρθρο 6 του διατάγματος της 23ης Αυγούστου 2018 εισάγει, κατά την άποψή τους, δυσμενείς διακρίσεις, καθόσον δεν επιτρέπει στους γεωργούς να αποδείξουν ότι δεν ήταν σε θέση να ασφαλίσουν πάνω από το ήμισυ της παραγωγής τους όχι μόνον έναντι του επίμαχου κινδύνου, αλλά ακόμη και έναντι του στατιστικά συχνότερου κλιματικού κινδύνου
στο Βέλγιο.
13      Το αιτούν δικαστήριο ζητεί διευκρινίσεις ως προς το περιεχόμενο του άρθρου 25, παράγραφος 9, του κανονισμού 702/2014 και ως προς τη συμβατότητα του άρθρου 6 του διατάγματος της 23ης Αυγούστου 2018 προς τη διάταξη αυτή του κανονισμού. Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο παρατηρεί ότι το εν λόγω άρθρο 6 δεν λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι ο πληγείς ενδέχεται να μην ήταν σε θέση είτε να ασφαλιστεί έναντι του ειδικού κλιματικού κινδύνου που προκάλεσε τη ζημία του, εν προκειμένω της ξηρασίας, είτε να ασφαλίσει τη γεωργική εκμετάλλευσή του έναντι άλλων κλιματικών κινδύνων.
14      Υπό τις ως άνω συνθήκες, το cour d’appel de Mons (εφετείο Μονς) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Εφαρμόζεται το άρθρο 25, παράγραφος 9, του [κανονισμού 702/2014], το οποίο προβλέπει ότι οι ενισχύσεις που χορηγούνται σε ΜΜΕ που δραστηριοποιούνται στην πρωτογενή γεωργική παραγωγή για την αποκατάσταση ζημιών που προκαλούνται εξαιτίας δυσμενούς κλιματικού φαινομένου το οποίο μπορεί να εξομοιωθεί με θεομηνία [...] μειώνονται κατά 50 %, εκτός εάν χορηγούνται σε δικαιούχους οι οποίοι έχουν συνάψει ασφαλιστήριο συμβόλαιο που καλύπτει τουλάχιστον το 50 % της μέσης ετήσιας παραγωγής τους ή του συνδεόμενου με την παραγωγή εισοδήματός τους και τους στατιστικά συχνότερους κλιματικούς κινδύνους στο σχετικό κράτος μέλος ή περιφέρεια για τους οποίους παρέχεται ασφαλιστική κάλυψη, στην περίπτωση κατά την οποία η ενίσχυση χορηγείται σε κατόχους γεωργικών εκμεταλλεύσεων προς αποκατάσταση ζημιών που προκλήθηκαν εξαιτίας κλιματικού φαινομένου που θεωρείται θεομηνία (εν προκειμένω ξηρασία), το οποίο δεν συγκαταλέγεται στους στατιστικά συχνότερους κλιματικούς κινδύνους στο οικείο κράτος μέλος (εν προκειμένω στο [Βασίλειο του Βελγίου]);
2)      Εφαρμόζεται η μείωση που προβλέπεται στο εν λόγω άρθρο [25] στην περίπτωση κατά την οποία η ενίσχυση χορηγείται σε κατόχους γεωργικών εκμεταλλεύσεων προς αποκατάσταση ζημιών που προκλήθηκαν εξαιτίας κλιματικού φαινομένου που θεωρείται θεομηνία (εν προκειμένω ξηρασία), το οποίο δεν συγκαταλέγεται στους στατιστικά συχνότερους κλιματικούς κινδύνους στο οικείο κράτος μέλος (εν προκειμένω στο [Βασίλειο του Βελγίου]), έστω κι αν υπάρχουν στην αγορά ασφαλιστήρια συμβόλαια που καλύπτουν άλλους –στατιστικά
συχνότερους– κλιματικούς κινδύνους (εν προκειμένω τη χαλαζόπτωση), τα οποία θα μπορούσε να έχει συνάψει ο κάτοχος γεωργικής εκμετάλλευσης που λαμβάνει την ενίσχυση;
3)      Επιτρέπει το ίδιο άρθρο στο οικείο κράτος μέλος να μη μειώσει την ενίσχυση που χορηγείται σε κατόχους γεωργικών εκμεταλλεύσεων προς αποκατάσταση ζημιών που προκλήθηκαν εξαιτίας κλιματικού φαινομένου που θεωρείται θεομηνία στην περίπτωση κατά την οποία ο δικαιούχος αποδεικνύει ότι το είδος της εκμετάλλευσής του (εν προκειμένω, μόνιμοι και προσωρινοί λειμώνες καθώς και χορτολιβαδικές εκτάσεις που χρησιμοποιούνται ως βοσκοτόπια, και όχι καλλιέργειες) δεν μπορεί να ασφαλιστεί στο οικείο κράτος μέλος (εν προκειμένω, στο [Βασίλειο του Βελγίου]) έναντι των στατιστικά συχνότερων κλιματικών κινδύνων για ποσοστό τουλάχιστον 50 % της μέσης ετήσιας παραγωγής του ή του συνδεόμενου με την παραγωγή εισοδήματός του;»
15      Με απόφαση του Προέδρου του Δικαστηρίου της 24ης Φεβρουαρίου 2025, αποφασίστηκε η συνεκδίκαση των υποθέσεων C‑52/25 και C‑53/25 προς διευκόλυνση της έγγραφης διαδικασίας και προς έκδοση κοινής αποφάσεως.
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου και του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος
16      Με το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 25, παράγραφος 9, του κανονισμού 702/2014 έχει την έννοια ότι ενίσχυση για την αποζημίωση ΜΜΕ η οποία δραστηριοποιείται στην πρωτογενή γεωργική παραγωγή για ζημία προκληθείσα από δυσμενές κλιματικό φαινόμενο το οποίο μπορεί να εξομοιωθεί με θεομηνία πρέπει να μειώνεται κατά το ήμισυ όταν η ΜΜΕ δεν είναι ασφαλισμένη έναντι των στατιστικά συχνότερων κλιματικών κινδύνων στο οικείο κράτος μέλος ή στην οικεία περιφέρεια, σε περίπτωση κατά την οποία η ενίσχυση αυτή αποσκοπεί στην αποκατάσταση ζημίας προκληθείσας από τέτοιο κλιματικό φαινόμενο, το οποίο, αφενός, δεν εμπίπτει στους εν λόγω κινδύνους και, αφετέρου, δεν συνιστά ασφαλίσιμο κίνδυνο στο οικείο κράτος μέλος ή στην οικεία περιφέρεια.
17      Σύμφωνα με το άρθρο 25, παράγραφος 1, του κανονισμού 702/2014, οι ενισχύσεις για την αποζημίωση ΜΜΕ οι οποίες δραστηριοποιούνται στην πρωτογενή γεωργική παραγωγή για ζημίες προκληθείσες από δυσμενές κλιματικό φαινόμενο το οποίο μπορεί να εξομοιωθεί με θεομηνία συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ,
ΣΛΕΕ, και απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης του άρθρου 108, παράγραφος 3,
ΣΛΕΕ, εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις που προβλέπονται, ειδικότερα, στις παραγράφους 2 έως 10 του εν λόγω άρθρου 25.
18      Μεταξύ των διατάξεων αυτών περιλαμβάνεται το άρθρο 25, παράγραφος 9, του κανονισμού 702/2014, το οποίο προβλέπει ότι η χορηγούμενη βάσει του άρθρου αυτού ενίσχυση μειώνεται κατά 50 %, εκτός εάν χορηγείται σε δικαιούχους οι οποίοι έχουν συνάψει ασφαλιστήριο συμβόλαιο που καλύπτει τουλάχιστον το 50 % της μέσης ετήσιας παραγωγής τους ή του συνδεόμενου με την παραγωγή εισοδήματός τους και τους στατιστικά συχνότερους κλιματικούς κινδύνους στο οικείο κράτος μέλος ή στην οικεία περιφέρεια, για τους οποίους παρέχεται ασφαλιστική κάλυψη.
19      Προκειμένου να δοθεί απάντηση στα υποβληθέντα ερωτήματα, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, κατά την ερμηνεία διάταξης του δικαίου της Ένωσης, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται και, ειδικότερα, οι σκοποί που επιδιώκονται με αυτήν (πρβλ. απόφαση της 13ης Νοεμβρίου 2025, JYSK, C‑117/24, EU:C:2025:872, σκέψη 23 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
20      Όσον αφορά το γράμμα του άρθρου 25, παράγραφος 9, του κανονισμού
702/2014, το άρθρο αυτό διευκρινίζει ότι η χορηγούμενη βάσει αυτού του άρθρου 25
ενίσχυση μειώνεται, κατ’ αρχήν, κατά το ήμισυ, εκτός εάν οι δικαιούχοι έχουν συνάψει ασφαλιστήριο συμβόλαιο το οποίο καλύπτει «τουλάχιστον το 50 % της μέσης ετήσιας παραγωγής τους ή του συνδεόμενου με την παραγωγή εισοδήματός τους» και, όσον αφορά τον ορισμό των καλυπτόμενων κινδύνων, «τους στατιστικά συχνότερους κλιματικούς κινδύνους στο σχετικό κράτος μέλος ή περιφέρεια [...]».
21      Η διάταξη αυτή θέτει, επομένως, τις δύο σωρευτικές προϋποθέσεις τις οποίες πρέπει να πληροί το ασφαλιστήριο συμβόλαιο που πρέπει να έχει συνάψει ο δικαιούχος ενίσχυσης προκειμένου να μη μειωθεί κατά το ήμισυ το ποσό της ενίσχυσης που πρόκειται να λάβει. Δεν γίνεται καμία αναφορά στον κλιματικό κίνδυνο που
προκάλεσε, στη συγκεκριμένη περίπτωση, τη ζημία για την οποία χορηγείται ενίσχυση ή ακόμη στην ασφαλιστική κάλυψη ειδικά έναντι του κινδύνου αυτού. Ως εκ τούτου, από τη γραμματική ερμηνεία του άρθρου 25, παράγραφος 9, του κανονισμού 702/2014 προκύπτει ότι ούτε το ζήτημα της φύσης του κλιματικού κινδύνου που προκαλεί, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ζημία δυνάμενη να αποκατασταθεί ούτε το ζήτημα της δυνατότητας ασφάλισης, στην πράξη, έναντι του ειδικού αυτού κινδύνου, εν προκειμένω η ξηρασία, ασκούν επιρροή κατά την εξακρίβωση του αν η οικεία ενίσχυση πρέπει ή όχι να μειωθεί κατά το ήμισυ δυνάμει της διάταξης αυτής. Ο μόνος έλεγχος στον οποίο οφείλουν να προβαίνουν οι αρμόδιες εθνικές αρχές στο πλαίσιο αυτό συνίσταται στον έλεγχο του αν ο δυνητικός δικαιούχος της ενίσχυσης έχει συνάψει ή όχι ασφαλιστήριο συμβόλαιο το οποίο πληροί τις προαναφερθείσες προϋποθέσεις, ιδίως δε αν έχει ασφαλιστεί έναντι κινδύνου που συγκαταλέγεται μεταξύ των στατιστικά συχνότερων κινδύνων στο οικείο κράτος μέλος ή στην οικεία περιφέρεια.
22      Η ερμηνεία αυτή είναι απολύτως σύμφωνη με τον σκοπό που επιδιώκει το άρθρο 25, παράγραφος 9, του κανονισμού 702/2014.
23      Όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 54 του κανονισμού αυτού, οι ενισχύσεις για την αποκατάσταση ζημιών που προκλήθηκαν από δυσμενή κλιματικά φαινόμενα τα οποία μπορούν να εξομοιωθούν με θεομηνία εντάσσονται στη σωστή διαχείριση κινδύνων και κρίσεων και αποσκοπούν στην παροχή βοήθειας στις ΜΜΕ που αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες δυσκολίες, μολονότι κατέβαλαν εύλογες προσπάθειες για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων, ιδίως των κλιματικών, στους οποίους εκτίθεται η πρωτογενής γεωργική παραγωγή. Από τις αιτιολογικές σκέψεις 10 και 42 του κανονισμού προκύπτει επίσης ότι οι ενισχύσεις αυτές θα πρέπει να έχουν σαφή χαρακτήρα κινήτρου, ενισχύοντας παράλληλα την ανταγωνιστικότητα και τη βιωσιμότητα του γεωργικού τομέα της Ένωσης στο σύνολό του.
24      Ο κατά το άρθρο 25, παράγραφος 9, του κανονισμού 702/2014
σκοπός της μείωσης
έγκειται, επομένως, στην παρότρυνση των ΜΜΕ οι οποίες δραστηριοποιούνται στην πρωτογενή γεωργική παραγωγή να ασφαλίζονται έναντι των κλιματικών κινδύνων στους οποίους είναι στατιστικά περισσότερο εκτεθειμένες. Εξαρτώντας τη χορήγηση του πλήρους ποσού της ενίσχυσης από την προϋπόθεση ότι οι δυνητικοί δικαιούχοι της έχουν συνάψει ασφαλιστήριο συμβόλαιο ικανό να ελαχιστοποιήσει τις οικονομικές συνέπειες που επιφέρουν οι προβλέψιμοι κλιματικοί κίνδυνοι στη γεωργική τους δραστηριότητα, ο νομοθέτης της Ένωσης επιδίωξε να μειώσει την οικονομική εξάρτηση των ενδιαφερόμενων ΜΜΕ από τις γεωργικές ενισχύσεις που χορηγούνται στο πλαίσιο των καθεστώτων αποκατάστασης ζημίας προκληθείσας από δυσμενή κλιματικά φαινόμενα τα οποία μπορούν να εξομοιωθούν με θεομηνία, περιορίζοντας παράλληλα, καθολικά, τον συνολικό όγκο των ενισχύσεων αυτών.
25      Η
δυνάμει του άρθρου 25, παράγραφος 9, του κανονισμού 702/2014, μείωση, κατά το ήμισυ, του ποσού ενίσχυσης που χορηγείται για ζημία προκληθείσα από κλιματικό φαινόμενο, σε περίπτωση κατά την οποία, αφενός, το φαινόμενο αυτό δεν εμπίπτει στους στατιστικά συχνότερους κλιματικούς κινδύνους στο οικείο κράτος μέλος ή στην οικεία περιφέρεια και, αφετέρου, δεν είναι ασφαλίσιμο εντός αυτών, δεν είναι πάντως αντίθετη προς τον προαναφερθέντα σκοπό. Αντιθέτως, αν γινόταν δεκτό ότι, σε μια τέτοια περίπτωση, το ποσό της ενίσχυσης που χορηγείται στον δικαιούχο της δεν μπορεί να μειωθεί κατά το ήμισυ, θα υπήρχε κίνδυνος να αμβλυνθεί ο καθολικός χαρακτήρας κινήτρου για το σύνολο του πρωτογενούς γεωργικού τομέα υπέρ μιας όσο το δυνατόν πληρέστερης ασφαλιστικής κάλυψης.
26      Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο και στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 25, παράγραφος 9, του κανονισμού 702/2014 έχει την έννοια ότι ενίσχυση για την αποζημίωση ΜΜΕ η οποία δραστηριοποιείται στην πρωτογενή γεωργική παραγωγή για ζημία προκληθείσα από δυσμενές κλιματικό φαινόμενο το οποίο μπορεί να εξομοιωθεί με θεομηνία πρέπει να μειώνεται κατά το ήμισυ όταν η ΜΜΕ δεν είναι ασφαλισμένη έναντι των στατιστικά συχνότερων κλιματικών κινδύνων στο οικείο κράτος μέλος ή στην οικεία περιφέρεια, σε περίπτωση κατά την οποία η ενίσχυση αυτή αποσκοπεί στην αποκατάσταση ζημίας προκληθείσας από τέτοιο κλιματικό φαινόμενο το οποίο, αφενός, δεν εμπίπτει στους εν λόγω κινδύνους και, αφετέρου, δεν συνιστά ασφαλίσιμο κίνδυνο στο οικείο κράτος μέλος ή στην οικεία περιφέρεια.
Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
27      Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 25, παράγραφος 9, του κανονισμού 702/2014 έχει την έννοια ότι ενίσχυση για την αποζημίωση ΜΜΕ η οποία δραστηριοποιείται στην πρωτογενή γεωργική παραγωγή για ζημία προκληθείσα από δυσμενές κλιματικό φαινόμενο το οποίο μπορεί να εξομοιωθεί με θεομηνία πρέπει να μειώνεται κατά το ήμισυ όταν η ΜΜΕ δεν ήταν σε θέση να συνάψει ασφαλιστήριο συμβόλαιο ανταποκρινόμενο στις προϋποθέσεις της εν λόγω διάταξης για το είδος της παραγωγής που εκμεταλλεύεται, λαμβανομένης υπόψη της προσφοράς που είναι διαθέσιμη στην οικεία ασφαλιστική αγορά.
28      Από τη σκέψη 21 της παρούσας απόφασης προκύπτει ότι το άρθρο 25, παράγραφος 9, του κανονισμού 702/2014 ορίζει απλώς τις δύο προϋποθέσεις τις οποίες πρέπει να πληροί το ασφαλιστήριο συμβόλαιο που
πρέπει να έχει συνάψει ο δικαιούχος ενίσχυσης χορηγούμενης βάσει αυτού του άρθρου 25 προκειμένου να μη μειωθεί
κατά το ήμισυ το ποσό της ενίσχυσης που πρόκειται να λάβει, σύμφωνα με τη διάταξη αυτή.
29      Επομένως, βάσει αυτού καθεαυτό του γράμματος του άρθρου 25, παράγραφος 9, του κανονισμού 702/2014 δεν καθίσταται δυνατό να καθοριστεί αν, πριν από τη μείωση ενίσχυσης που χορηγείται δυνάμει της διάταξης αυτής, οι αρμόδιες εθνικές αρχές οφείλουν να εξακριβώσουν αν, λαμβανομένης υπόψη της προσφοράς που ήταν διαθέσιμη στην οικεία ασφαλιστική αγορά, ο δικαιούχος της ενίσχυσης ήταν πράγματι σε θέση να συνάψει,
για το είδος της παραγωγής που εκμεταλλεύεται, ασφαλιστήριο συμβόλαιο το οποίο πληροί τις προϋποθέσεις της ως άνω διάταξης. Ειδικότερα, από τη διατύπωση της διάταξης δεν μπορεί να συναχθεί κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση ότι η μείωση κατά το ήμισυ της ενίσχυσης, η οποία προβλέπεται ως γενικός κανόνας, δεν έχει εφαρμογή όταν ο δικαιούχος δεν έχει πρόσβαση σε τέτοια ασφάλιση. Υπό τις συνθήκες αυτές, η απάντηση στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα απαιτεί τελολογική ερμηνεία του άρθρου 25, παράγραφος 9, του κανονισμού 702/2014.
30      Συναφώς, όπως προκύπτει από τη σκέψη 24 της παρούσας απόφασης, ο κατά τη διάταξη αυτή σκοπός της μείωσης συνίσταται στην παρότρυνση των ΜΜΕ οι οποίες δραστηριοποιούνται στην πρωτογενή γεωργική παραγωγή να ασφαλίζονται έναντι των κλιματικών κινδύνων στους οποίους είναι στατιστικά εκτεθειμένες, ώστε να μειωθεί η οικονομική εξάρτησή τους από τις γεωργικές ενισχύσεις που χορηγούνται στο πλαίσιο των καθεστώτων αποκατάστασης ζημίας προκληθείσας
από δυσμενή κλιματικά φαινόμενα τα οποία μπορούν να εξομοιωθούν με θεομηνία.
31      Στο πλαίσιο της σωστής διαχείρισης κινδύνων και κρίσεων, η ασφάλιση που πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 25, παράγραφος 9, του κανονισμού
702/2014 εμπίπτει στις εύλογες προσπάθειες που μπορούν θεμιτώς να απαιτηθούν από τις ΜΜΕ οι οποίες δραστηριοποιούνται στον πρωτογενή γεωργικό τομέα προκειμένου να ελαχιστοποιηθούν οι οικονομικές συνέπειες που επιφέρουν οι προβλέψιμοι κλιματικοί κίνδυνοι στη δραστηριότητά τους. Σε περίπτωση που ο δικαιούχος ενίσχυσης δεν κατέβαλε τέτοιες προσπάθειες και απέφυγε να ασφαλίσει δεόντως την εκμετάλλευσή του, η σημαντική μείωση της ενίσχυσης την οποία προβλέπει το άρθρο 25, παράγραφος 9, του κανονισμού αυτού δικαιολογείται ως άμεση συνέπεια της συμπεριφοράς αυτής.
32      Εντούτοις, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 28 και 29 των προτάσεών του, μια τέτοια συνέπεια δεν μπορεί να επιβληθεί στην εξαιρετική περίπτωση κατά την οποία δεν προσφέρεται, στην οικεία αγορά, ασφάλιση ανταποκρινόμενη στις απαιτήσεις του άρθρου 25, παράγραφος 9, του κανονισμού 702/2014. Στην περίπτωση αυτή, δεν μπορεί να προσαφθεί στον δικαιούχο της ενίσχυσης ότι δεν κατέβαλε κάθε εύλογη προσπάθεια προκειμένου να ελαχιστοποιήσει τις οικονομικές συνέπειες που επιφέρουν οι προβλέψιμοι κλιματικοί κίνδυνοι στη δραστηριότητά του συνάπτοντας τέτοια ασφάλιση. Πράγματι, ο εν λόγω δικαιούχος δεν ήταν σε θέση να μειώσει, με δική του πρωτοβουλία, την οικονομική εξάρτησή του από τα καθεστώτα αποζημίωσης, οπότε ο σκοπός της παροχής κινήτρων στον οποίο στηρίζεται η μείωση της ενίσχυσης καθίσταται άνευ αντικειμένου. Το προπαρατεθέν συμπέρασμα επιβάλλεται κατά μείζονα λόγο όταν ο δικαιούχος της ενίσχυσης εξακολουθεί να εκτίθεται στο σύνολο των οικονομικών συνεπειών των ζημιών που υπέστη και η ενίσχυση την οποία μπορεί να αξιώσει αποσκοπεί στην αντιστάθμισή τους.
33      Επομένως, δεν συντρέχει λόγος μείωσης ενίσχυσης χορηγούμενης βάσει του άρθρου 25 του κανονισμού 702/2014 σύμφωνα με τις διατάξεις της
παραγράφου 9
του ίδιου άρθρου όταν αποδεικνύεται ότι, λαμβανομένης υπόψη της προσφοράς που ήταν διαθέσιμη στην οικεία ασφαλιστική αγορά, ο δικαιούχος της ενίσχυσης δεν ήταν σε θέση να συνάψει ασφαλιστήριο συμβόλαιο ανταποκρινόμενο στις προϋποθέσεις που θέτει η διάταξη αυτή για το είδος της παραγωγής που εκμεταλλεύεται. Εναπόκειται, κατά περίπτωση, στον δικαιούχο της ενίσχυσης να αποδείξει τις πραγματικές και νομικές περιστάσεις που καταδεικνύουν την ύπαρξη τέτοιας κατάστασης.
34      Συναφώς, πρέπει να διευκρινιστεί, αφενός, ότι μια τέτοια ερμηνεία του άρθρου 25, παράγραφος 9, του κανονισμού 702/2014 δεν είναι αντίθετη προς την απαίτηση ομοιόμορφης ερμηνείας της διάταξης. Πράγματι, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 33 των προτάσεών του, το άρθρο αυτό διασφαλίζει ότι η κατά τη διάταξη αυτή μείωση της ενίσχυσης θα εφαρμοστεί βάσει αντικειμενικού κριτηρίου και σύμφωνα με την απαίτηση για σωστή διαχείριση κινδύνων και κρίσεων.
35      Αφετέρου, από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι μια τέτοια ερμηνεία θα μπορούσε να προκαλέσει στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στον πρωτογενή γεωργικό τομέα της Ένωσης. Αντιθέτως, το γεγονός ότι ενίσχυση χορηγούμενη βάσει του άρθρου 25 του κανονισμού 2014/702 δεν πρέπει να μειωθεί σύμφωνα με την παράγραφο 9
του ίδιου άρθρου σε περίπτωση κατά την οποία ο δικαιούχος της ενίσχυσης δεν ήταν σε θέση να συνάψει ασφαλιστήριο συμβόλαιο ανταποκρινόμενο
στις προϋποθέσεις της τελευταίας αυτής παραγράφου μπορεί να θεραπεύσει τα μειονεκτήματα, για τις ΜΜΕ που δραστηριοποιούνται στον τομέα αυτόν, τα οποία απορρέουν από την ανυπαρξία ευρωπαϊκής αγοράς ασφαλίσεων ικανής να προσφέρει πλήρεις και ενιαίες ασφαλιστικές υπηρεσίες σε κάθε κράτος μέλος.
36      Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι ο συνηθέστερος κλιματικός κίνδυνος στο Βέλγιο είναι η χαλαζόπτωση και ότι, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς των κύριων δικών, διατίθετο πράγματι ασφαλιστική κάλυψη έναντι του κινδύνου αυτού στη βελγική αγορά ασφαλίσεων. Εντούτοις, οι εκκαλούντες των κύριων δικών υποστηρίζουν ότι, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων των εκμεταλλεύσεών τους, οι οποίες χαρακτηρίζονται από μόνιμους και προσωρινούς λειμώνες, καθώς και από χορτολιβαδικές εκτάσεις που χρησιμοποιούνται ως βοσκοτόπια, τους ήταν αδύνατο να συνάψουν ασφαλιστήριο συμβόλαιο έναντι του κινδύνου χαλαζόπτωσης το οποίο να καλύπτει τουλάχιστον το 50 % της μέσης ετήσιας παραγωγής τους ή του συνδεόμενου με την παραγωγή εισοδήματός τους.
37      Εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει αν, υπό το πρίσμα του συνόλου των στοιχείων που έχει στη διάθεσή του, μπορεί να αποδειχθεί ότι, λαμβανομένης υπόψη της διαθέσιμης προσφοράς στην οικεία ασφαλιστική αγορά, οι εκκαλούντες των κύριων δικών δεν ήταν πράγματι σε θέση να συνάψουν ασφαλιστήριο συμβόλαιο το οποίο να πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 25, παράγραφος 9, του κανονισμού 702/2014.
38      Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 25, παράγραφος 9, του κανονισμού 702/2014 έχει την έννοια ότι ενίσχυση για την αποζημίωση ΜΜΕ η οποία δραστηριοποιείται στην πρωτογενή γεωργική παραγωγή για ζημία προκληθείσα από δυσμενές κλιματικό φαινόμενο το οποίο μπορεί να εξομοιωθεί με θεομηνία δεν πρέπει να μειώνεται κατά το ήμισυ όταν η ΜΜΕ δεν ήταν σε θέση να συνάψει ασφαλιστήριο συμβόλαιο ανταποκρινόμενο στις προϋποθέσεις της εν λόγω διάταξης για το είδος της παραγωγής που εκμεταλλεύεται, λαμβανομένης υπόψη της διαθέσιμης προσφοράς στην οικεία ασφαλιστική αγορά.
Επί των δικαστικών εξόδων
39      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους των κύριων δικών τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’
αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έκτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)      Το άρθρο 25, παράγραφος 9, του κανονισμού (ΕΕ) 702/2014 της Επιτροπής, της 25ης Ιουνίου 2014, για την κήρυξη ορισμένων κατηγοριών ενισχύσεων στους τομείς της γεωργίας και δασοκομίας και σε αγροτικές περιοχές συμβιβάσιμων με την εσωτερική αγορά κατ’ εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 [ΣΛΕΕ],
έχει την έννοια ότι:
ενίσχυση για την αποζημίωση μικρομεσαίας επιχείρησης (ΜΜΕ) η οποία δραστηριοποιείται στην πρωτογενή γεωργική παραγωγή για ζημία προκληθείσα από δυσμενές κλιματικό φαινόμενο το οποίο μπορεί να εξομοιωθεί με θεομηνία πρέπει να μειώνεται κατά το ήμισυ όταν η ΜΜΕ δεν είναι ασφαλισμένη έναντι των στατιστικά συχνότερων κλιματικών κινδύνων στο οικείο κράτος μέλος ή στην οικεία περιφέρεια, σε περίπτωση κατά την οποία η ενίσχυση αυτή αποσκοπεί στην αποκατάσταση ζημίας προκληθείσας από τέτοιο κλιματικό φαινόμενο, το οποίο, αφενός, δεν εμπίπτει στους εν λόγω κινδύνους και, αφετέρου, δεν συνιστά ασφαλίσιμο κίνδυνο στο οικείο κράτος μέλος ή στην οικεία περιφέρεια.
2)      Το άρθρο 25, παράγραφος 9, του κανονισμού 702/2014
έχει την έννοια ότι:
ενίσχυση για την αποζημίωση μικρομεσαίας επιχείρησης (ΜΜΕ) η οποία δραστηριοποιείται στην πρωτογενή γεωργική παραγωγή για ζημία προκληθείσα από δυσμενές κλιματικό φαινόμενο το οποίο μπορεί να εξομοιωθεί με θεομηνία δεν πρέπει να μειώνεται κατά το ήμισυ όταν η ΜΜΕ δεν ήταν σε θέση να συνάψει ασφαλιστήριο συμβόλαιο ανταποκρινόμενο στις προϋποθέσεις της εν λόγω διάταξης για το είδος της παραγωγής που εκμεταλλεύεται, λαμβανομένης υπόψη της διαθέσιμης προσφοράς στην οικεία ασφαλιστική αγορά.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.
i      Οι ονομασίες που έχουν δοθεί στις παρούσες υποθέσεις είναι πλασματικές. Δεν αντιστοιχούν στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.