62021CJ0660
BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Mór-Dhlísheomra)
22 Meitheamh 2023 (
*1
)
(Tarchur chun réamhrialú – Limistéar saoirse, slándála agus ceartais – Comhar breithiúnach in ábhair choiriúla – Treoir 2012/13/AE – Airteagail 3 agus 4 – Oibleagáid ar na húdaráis inniúla daoine atá faoi dhrochamhras agus daoine cúisithe a chur ar an eolas go pras maidir lena gceart bheith ina dtost – Airteagal 8(2) – An ceart chun sárú na hoibleagáide sin a agairt – Reachtaíocht náisiúnta lena dtoirmisctear ar bhreitheamh na trialach coiriúla sárú den sórt sin a ardú ex officio – Airteagail 47 agus 48 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh)
I gCás C-660/21,
IARRAIDH ar réamhrialú de bhun Airteagal 267 CFAE, ón tribunal correctionnel de Villefranche-sur-Saône (an Fhrainc), trí bhreith an 26 Deireadh Fómhair 2021, a fuarthas ag an gCúirt Bhreithiúnais an 29 Deireadh Fómhair 2021, sna himeachtaí coiriúla idir
Ionchúisitheoir Poiblí,
v
K.B.,
F.S.,
tugann AN CHÚIRT (an Mór-Dhlísheomra),
agus í comhdhéanta mar a leanas: K. Lenaerts, Uachtarán, L. Bay Larsen, Leas-Uachtarán, A. Arabadjiev, C. Lycourgos, E. Regan, M. Safjan (Rapóirtéir), P. G. Xuereb, L. S. Rossi, D. Gratsias agus M. L. Arastey Sahún, Uachtaráin Dlísheomra, S. Rodin, F. Biltgen, N. Piçarra, I. Ziemele agus J. Passer, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: P. Pikamäe,
Cláraitheoir: S. Beer, Riarthóir,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn agus tar éis éisteacht an 20 Meán Fómhair 2022,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
–
K.B., ag C. Lallich agus B. Thellier de Poncheville, avocats,
–
F.S., ag B. Thellier de Poncheville agus S. Windey, avocates,
–
Rialtas na Fraince, ag A. Daniel agus A.-L. Desjonquères, i gcáil Gníomhairí,
–
Rialtas na hÉireann, ag M. Browne, Chief State Solicitor, A. Joyce, M. Lane agus J. Quaney, i gcáil Gníomhairí, le cúnamh ó R. Farrell, SC, D. Fennelly, BL, agus P. Gallagher, SC,
–
an Coimisiún Eorpach, ag A. Azéma agus M. Wasmeier, i gcáil Gníomhairí,
tar éis éisteacht le Tuairim an Abhcóide Ghinearálta ag éisteacht an 26 Eanáir 2023,
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1
Baineann an iarraidh ar réamhrialú seo le léiriú Airteagail 3 agus 4 de Threoir 2012/13/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Bealtaine 2012 maidir leis an gceart chun faisnéise in imeachtaí coiriúla (IO 2012 L 142, lch. 1), d’Airteagal 7 de Threoir (AE) 2016/343 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 9 Márta 2016 maidir le gnéithe áirithe de thoimhde na neamhchiontachta a neartú mar aon leis an gceart bheith i láthair ag an triail in imeachtaí coiriúla (IO 2016 L 65, lch. 1), agus d’Airteagal 48 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’).
2
Rinneadh an iarraidh sin in imeachtaí coiriúla a tionscnaíodh in aghaidh K.B. agus F.S. maidir le cionta gada breosla.
An dlí lena mbaineann
Dlí an Aontais Eorpaigh
Treoir 2012/13
3
Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in aithrisí 3, 4, 10, 14, 19 agus 36 de Threoir 2012/13:
‘(3)
Le cur chun feidhme phrionsabal an aitheantais fhrithpháirtigh do chinntí in ábhair choiriúla, glactar leis go bhfuil muinín ag na Ballstáit as córais ceartais choiriúil a chéile. Tá méid an aitheantais fhrithpháirtigh ag brath go mór ar roinnt paraiméadar, lena n-áirítear sásraí chun cearta daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine cúisithe a chosaint agus íoschaighdeáin choiteanna is gá chun cur i bhfeidhm phrionsabal an aitheantais fhrithpháirtigh a éascú.
(4)
Ní féidir le haitheantas frithpháirteach na gcinntí in ábhair choiriúla feidhmiú go héifeachtach ach amháin de mheon muiníne ina measann ní hamháin na húdaráis bhreithiúnacha ach na gníomhaithe uile sa phróiseas coiriúil go bhfuil cinntí ó údaráis bhreithiúnacha na mBallstát eile coibhéiseach lena gcuid cinntí féin, rud a thugann le tuiscint ní hamháin go bhfuil muinín acu as leordhóthanacht rialacha Ballstát eile, ach go bhfuil muinín acu freisin go bhfuil na rialacha sin á gcur i bhfeidhm i gceart.
[...]
(10)
Ba cheart muinín mhéadaithe i gcórais ceartais choiriúil na mBallstát uile a bheith mar thoradh ar rialacha íosta comhchoiteanna, rud ba cheart, dá réir sin, go mbeadh comhar breithiúnach níos éifeachtúla mar thoradh air sin i dtimpeallacht muiníne frithpháirtí. Ba cheart rialacha íosta comhchoiteanna den sórt sin a bhunú i réimse na faisnéise in imeachtaí coiriúla.
[...]
(14)
Leis an Treoir seo [...] leagtar síos íoschaighdeáin choiteanna atá le cur i bhfeidhm i réimse na faisnéise maidir le cearta agus maidir leis an gcúiseamh atá le tabhairt do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó a bhfuil cúis curtha ina leith go ndearna siad cion coiriúil, d’fhonn muinín fhrithpháirteach i measc na mBallstát a fheabhsú. Cuireann sé leis na cearta a leagtar amach sa [C]hairt, agus go háirithe Airteagail 6, 47 agus 48 di, trí fhorbairt a dhéanamh ar Airteagail 5 agus 6 den [Choinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint, arna shíniú sa Róimh an 4 Samhain 1950,] mar a léiríonn an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine é. [...]
[...]
(19)
Ba cheart do na húdaráis inniúla na cearta sin a chur in iúl go pras do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe, mar atá feidhm acu faoin dlí náisiúnta, atá bunriachtanach chun cothroime na n-imeachtaí a choimirciú, ó bhéal nó i scríbhinn, dá bhforáiltear sa Treoir seo. Chun go bhféadfar na cearta sin a fheidhmiú go praiticiúil agus go héifeachtach, ba cheart do na póilíní nó d’údarás inniúil eile an fhaisnéis a sholáthar go pras le linn na n-imeachtaí agus ar a dhéanaí roimh chéad agallamh oifigiúil an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe.
[...]
(36)
Ba cheart an ceart a bheith ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine cúisithe, nó ag a ndlíodóir, agóid a dhéanamh, i gcomhréir leis an dlí náisiúnta, i gcoinne mhainneachtain nó dhiúltú féideartha na n-údarás inniúil faisnéis a sholáthar nó ábhar áirithe den chás a nochtadh i gcomhréir leis an Treoir seo. Ní hionann an ceart sin agus oibleagáid ar na Ballstáit foráil a dhéanamh do nós imeachta achomhairc sonrach, do shásra ar leith, ná do nós imeachta gearáin inar féidir agóid a dhéanamh i gcoinne teip nó diúltú den sórt sin.’
4
Foráiltear le hAirteagal 3 den Treoir sin, dar teideal ‘An ceart go gcuirfí cearta duine ar an eolas’:
‘1.   Áiritheoidh na Ballstáit go gcuirfear faisnéis ar fáil go pras do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe maidir leis na cearta nós imeachta seo a leanas ar a laghad, mar atá feidhm acu faoin dlí náisiúnta, chun gur féidir na cearta sin a fheidhmiú go héifeachtach:
a)
an ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir;
b)
aon teidlíocht chun comhairle dlí saor in aisce a fháil agus na coinníollacha a bhaineann leis an gcomhairle sin a fháil;
c)
an ceart go gcuirfí ar an eolas é faoin gcúiseamh, i gcomhréir le hAirteagal 6;
d)
an ceart chun ateangaireachta agus aistriúcháin;
e)
an ceart bheith i do thost.
2.   Áiritheoidh na Ballstáit go dtabharfar an fhaisnéis dá bhforáiltear faoi mhír 1 ó bhéal nó i scríbhinn, i bhfriotal simplí inrochtana, agus aon riachtanais ar leith atá ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine atá cúisithe, agus atá leochaileach, á gcur san áireamh.’
5
Foráiltear le hAirteagal 4 den Treoir sin, dar teideal ‘Dearbhú maidir le cearta tráth na gabhála’:
‘1.   Áiritheoidh na Ballstáit go ndéanfar dearbhú cearta i scríbhinn a chur ar fáil go pras do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe agus a ghabhtar nó a choinnítear. Tabharfar an deis dóibh an dearbhú cearta a léamh agus beidh cead acu é a choimeád ina seilbh fad a chaillfidh siad a saoirse.
2.   I dteannta na faisnéise a leagtar amach in Airteagal 3, beidh faisnéis sa dearbhú cearta dá dtagraítear i mír 1 den Airteagal seo maidir leis na cearta seo a leanas de réir mar a bheidh feidhm acu faoin dlí náisiúnta:
a)
an ceart rochtana ar ábhair an cháis;
b)
an ceart go gcuirfí údaráis chonsalachta agus tríú páirtí ar an eolas;
c)
an ceart chun rochtain a fháil ar chúnamh leighis práinneach; agus
d)
an t-uaslíon uaireanta nó laethanta a bhféadfar a saoirse a bhaint de dhaoine atá faoi dhrochamhras nó de dhaoine cúisithe sula dtabharfar os comhair údarás breithiúnach iad.
3.   Beidh faisnéis bhunúsach sa dearbhú cearta freisin maidir le haon fhéidearthacht, faoin dlí náisiúnta, agóid a dhéanamh i gcoinne dhlíthiúlacht na gabhála; athbhreithniú a fháil ar an gcoinneáil; nó iarraidh ar scaoileadh sealadach a dhéanamh.
4.   Déanfar an dearbhú cearta a dhréachtú i dteanga shimplí inrochtana. Tá eiseamláir de dhearbhú cearta leagtha amach in Iarscríbhinn I.
5.   Áiritheoidh na Ballstáit go bhfaighidh daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine cúisithe an dearbhú cearta i scríbhinn i dteanga a thuigeann siad. I gcás nach bhfuil an dearbhú cearta ar fáil sa teanga chuí, cuirfear daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine cúisithe ar an eolas maidir lena gcearta ó bhéal i dteanga a thuigeann siad. Tabharfar dearbhú cearta i dteanga a thuigeann siad dóibh gan moill mhíchuí.’
6
Tá na focail seo a leanas in Airteagal 8 den Treoir sin, dar teideal ‘Fíorú agus leigheasanna’:
‘1.   Nuair a sholáthraítear faisnéis do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe i gcomhréir le hAirteagail 3 go 6, áiritheoidh na Ballstáit go dtabharfar an méid sin faoi deara agus úsáid á baint as an nós imeachta taifeadta a shonraítear i ndlí an Bhallstáit lena mbaineann.
2.   Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh sé de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine cúisithe nó ag a ndlíodóirí agóid a dhéanamh, i gcomhréir le nósanna imeachta sa dlí náisiúnta, i gcoinne mhainneachtain nó dhiúltú féideartha na n-údarás inniúil faisnéis a sholáthar i gcomhréir leis an Treoir seo.’
Treoir 2013/48/AE
7
I dTreoir 2013/48/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Deireadh Fómhair 2013 maidir leis an gceart rochtana ar dhlíodóir in imeachtaí coiriúla agus in imeachtaí a bhaineann le barántas gabhála Eorpach, agus maidir leis an gceart tríú páirtí a chur ar an eolas ar chailleadh saoirse agus cumarsáid a dhéanamh le tríú páirtithe agus le húdaráis chonsalacha nuair a chailltear an tsaoirse (IO 2013 L 294, lch. 1), tá Airteagal 3, dar teideal ‘Ceart rochtana ar dhlíodóir in imeachtaí coiriúla’, lena bhforáiltear, i mír 1 de:
‘Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh an ceart rochtana ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine cúisithe ar dhlíodóir laistigh de theorainn ama agus ar bhealach a cheadóidh do na daoine lena mbaineann a gcearta cosanta a fheidhmiú go praiticiúil agus go héifeachtach.’
8
Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 9 den Treoir sin, dar teideal ‘Tarscaoileadh’:
‘1.   Gan dochar don dlí náisiúnta lena gceanglaítear dlíodóir a bheith i láthair nó cúnamh éigeantach a thabhairt dó, áiritheoidh na Ballstáit, i ndáil le haon tarscaoileadh cirt dá dtagraítear in Airteagail 3 agus 10:
a)
gur cuireadh faisnéis shoiléir leordhóthanach ar fáil don duine atá faoi dhrochamhras nó don duine cúisithe, ó bhéal nó i scríbhinn, i bhfriotal simplí intuigthe maidir le hinneachar an chirt lena mbaineann agus maidir leis na hiarmhairtí a d’fhéadfadh a bheith ann dá dtarscaoilfí é; agus
b)
tugtar an tarscaoileadh go deonach agus go haonchiallach.
2.   Déanfar an tarscaoileadh, a fhéadfar a dhéanamh i scríbhinn nó ó bhéal, a thabhairt faoi deara, chomh maith leis na himthosca faoinar tugadh an tarscaoileadh, agus úsáid á baint as an nós imeachta taifeadta i gcomhréir le dlí an Bhallstáit lena mbaineann.
3.   Áiritheoidh na Ballstáit go bhféadfaidh daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine cúisithe tarscaoileadh a chúlghairm ina dhiaidh sin ag aon phointe le linn na n-imeachtaí coiriúla agus go gcuirfear ar an eolas iad faoin bhféidearthacht sin. Beidh éifeacht leis an gcúlghairm sin ón nóiméad a dhéanfar í.’
Treoir 2016/343
9
Foráiltear le hAirteagal 7 de Threoir 2016/343, dar teideal ‘An ceart bheith i do thost agus an ceart gan tú féin a ionchoiriú’:
‘1.   Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh sé de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine cúisithe bheith ina dtost i ndáil leis an gcion coiriúil a bhfuil drochamhras fúthu go ndearna siad é nó ina gcuirtear ina leith go ndearna siad é.
2.   Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh sé de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine cúisithe gan iad féin a ionchoiriú.
3.   Ní chuirfidh feidhmiú an chirt gan an duine féin a ionchoiriú cosc ar na húdaráis inniúla fianaise a bhailiú a fhéadfar a fháil go dleathach trí úsáid a bhaint as cumhachtaí dlíthiúla éigeantais agus a bhfuil a leithéid neamhspleách ar thoil na ndaoine atá faoi dhrochamhras nó na ndaoine cúisithe.
4.   Féadfaidh na Ballstáit cead a thabhairt dá n-údaráis bhreithiúnacha iompar comhoibríoch daoine atá faoi dhrochamhras agus daoine cúisithe a chur san áireamh agus pianbhreith á cur orthu.
5.   Ní úsáidfear ina n-aghaidh feidhmiú an chirt bheith i do thost nó feidhmiú an chirt gan é féin a ionchoiriú ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine cúisithe agus ní mheasfar gur fianaise é go ndearna siad an cion coiriúil lena mbaineann.
6.   Ní chuirfidh an tAirteagal seo bac ar na Ballstáit cinneadh a dhéanamh, i ndáil le mionchionta, seoladh na n-imeachtaí, nó céimeanna áirithe díobh, i scríbhinn nó gan na húdaráis inniúla an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine cúisithe a cheistiú maidir leis an gcion lena mbaineann, ar choinníoll go gcomhlíonann sé sin an ceart chun triail chóir a fháil.’
Dlí na Fraince
10
Foráiltear sa chéad mhír d’Airteagal 53 den Chód um Nós Imeachta Coiriúil:
‘Aicmeofar coir nó cion eile mar chion in flagrante delicto i gcás ina bhfuil sé á dhéanamh nó ina bhfuil sé díreach déanta. Déanfar coir nó cion eile a aicmiú amhlaidh freisin más rud é, tráth atá an-ghar don ghníomh, go bhfuil an duine atá faoi dhrochamhras á shaothrú le fógra tóra, go bhfaighfear earraí ina sheilbh aige nó go bhfuil rianta nó leideanna air nó ina thimpeall chun forais a thabhairt chun a chreidiúint gur ghlac sé páirt sa choir nó sa chion eile.’
11
Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 63-1 den Chód sin:
‘Déanfaidh oifigeach sinsearach de chuid na bpóilíní breithiúnacha, nó póilín faoina mhaoirseacht, an duine a chuirfear faoi choimeád póilíneachta a chur ar an eolas go pras i dteanga a thuigeann sé, i gcás inarb iomchuí, as an bhfoirm dá bhforáiltear sa tríú mír déag:
1° Maidir lena ghlacadh faoi choimeád na bpóilíní, fad an bhirt agus aon síneadh nó sínte ama a d’fhéadfadh a bheith i gceist;
2° Maidir le haicmiú, dáta agus áit thoimhdithe an chiona a bhfuil drochamhras faoi go ndearna sé nó gur fhéach sé lena dhéanamh agus na forais a luaitear i míreanna 1°go 6° d’Airteagal 62-2 lena dtugtar údar maith lena choimeád;
3° Maidir leis an bhfíric go bhfuil sé de cheart aige:
–
eolas a thabhairt do dhlúthghaol agus dá fhostóir agus, más náisiúnach eachtrach é, údaráis chonsalachta an Stáit ar náisiúnach de é agus, más gá, cumarsáid a dhéanamh leis na daoine sin de réir Airteagal 63-2;
–
go ndéanfadh dochtúir scrúdú air i gcomhréir le hAirteagal 63-3;
–
cúnamh a fháil ó dhlíodóir i gcomhréir le hAirteagail 63-3-1 go 63-4-3;
–
más gá, cúnamh a fháil ó ateangaire;
–
dul i gcomhairle leis na doiciméid a luaitear in Airteagal 63-4-1 a cheadú, a luaithe is féidir agus ar a dhéanaí sula ndéanfar aon síneadh ar choimeád na bpóilíní;
–
barúlacha a chur faoi bhráid an Ionchúisitheora Phoiblí nó, más iomchuí, faoi bhráid an bhreithimh atá freagrach as ábhair a bhaineann le saoirse agus coinneáil, i gcás ina rialaíonn an t-oifigeach dlí sin maidir leis an bhféidearthacht coimeád póilíneachta a shíneadh, d’fhonn a iarraidh go gcuirfí deireadh leis an mbeart sin. Mura dtabharfar an duine os comhair an oifigigh dlí, féadfaidh sé a thuairimí a thabhairt ó bhéal i dtaifead ar an scrúdú, a chuirfear in iúl don oifigeach dlí sula rialóidh sé an beart a fhadú;
–
ar scrúdú a dhéanamh air, tar éis é féin a aithint, ráitis a dhéanamh, na ceisteanna a chuirtear air a fhreagairt nó bheith ina thost.
[...]
Déanfar nóta maidir leis an bhfaisnéis arna soláthar de bhun an Airteagail seo a iontráil i dtaifead ar choimeád na bpóilíní agus beidh sé sínithe ag an duine atá faoi choimeád. I gcás ina ndiúltaítear síniú a dhéanamh, tabharfar faoi deara é sin.
De bhun Airteagal 803-6, tabharfar doiciméad ina leagtar amach na cearta sin don duine tráth an fhógra maidir le coimeád.’
12
De réir Airteagal 63-4-1 den Chód sin:
‘Arna iarraidh sin dó, féadfaidh an dlíodóir dul i gcomhairle leis an tuarascáil arna tarraingt suas de bhun na míre leathdhéanaí d’Airteagal 63-1 ina dtaifeadtar an fógra faoin gcoinneáil i gcoimeád póilíneachta agus faoi na cearta a ghabhann léi, an deimhniú leighis arna tharraingt suas de bhun Airteagal 63-3, agus miontuairiscí éisteacht an duine a mbeidh sé i láthair aige. Ní fhéadfaidh sé cóip de a iarraidh ná a dhéanamh. Féadfaidh sé, áfach, nótaí a ghlacadh.
Féadfaidh an duine a choinnítear ar amharc na doiciméid dá dtagraítear sa chéad mhír den Airteagal seo nó cóip díobh a cheadú freisin.’
13
Foráiltear le hAirteagal 73 den Chód sin:
‘I gcásanna coire neamhnáirigh nó mhíghníomhaigh atá inphionóis le príosúnacht, tá ar chumas duine ar bith déantóir na coire a ghabháil agus é a thabhairt os comhair an oifigigh póilíneachta bhreithiúnaigh is gaire dó.
I gcás ina dtabharfar an duine os comhair an oifigigh shinsearaigh de chuid na bpóilíní, ní bheidh sé éigeantach é a chur faoi choimeád póilíneachta, i gcás ina gcomhlíonfar na coinníollacha le haghaidh beart den sórt sin a leagtar síos sa Chód seo, mura mbeidh sé d’oibleagáid air fanacht ar fáil do na himscrúdaitheoirí agus má chuirtear in iúl dó go bhféadfaidh sé na póilíní nó an t-áitreabh gendarmerie a fhágáil tráth ar bith. Ní bheidh feidhm ag an bhfomhír seo, áfach, má thóg na póilíní an duine, faoi chomhéigean, chuig an oifigeach sinsearach de chuid na bpóilíní.’
14
Foráiltear sa chéad mhír agus sa séú mír d’Airteagal 385 den Chód um Nós Imeachta Coiriúil:
‘Beidh seasamh ag an gcúirt choiriúil chun a chinneadh go bhfuil na himeachtaí os a comhair ar neamhní ach amháin i gcás ina dtarchuirfear an cás chuici trí thagairt arna hordú ag an mbreitheamh imscrúdaithe nó ag an dlísheomra imscrúdaithe.
[...]
I ngach cás, ní mór agóidí neamhbhailíochta a chur isteach roimh aon chosaint ar an bhfiúntas.’
Na díospóidí sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tarchuireadh
15
Tráthnóna an 22 Márta 2021, ghabh oifigigh de chuid na bpóilíní K.B. agus F.S. mar gheall ar a láithreacht amhrasach i gcarrchlós cuideachta. Thug na póilíní faoi deara go raibh umar trucaile páirceáilte sa charrchlós seo ar oscailt agus go raibh cannaí breosla sa chomharsanacht. Ag 22:25, ghabh na póilíní sin K.B. agus F.S., a bhí ag iarraidh iad féin a cheilt, agus chuir siad i nglais lámh iad, agus d’oscail siad imscrúdú bratach láithreach ar ghoid bhreosla ar bhonn na chéad mhíre d’Airteagal 53 den Chód um Nós Imeachta Coiriúil.
16
Tar éis K.B. agus F.S. a cheistiú, gan fógra a thabhairt dóibh, áfach, faoi na cearta dá bhforáiltear in Airteagal 63-1 den Chód um Nós Imeachta Coiriúil, thug na póilíní fógra d’oifigeach de chuid na bpóilíní a d’iarr go gcuirfí an bheirt a bhí faoi dhrochamhras i láthair láithreach chun iad a chur faoi choimeád póilíneachta i gcomhréir le hAirteagal 73 le fíneáil den Chód um Nós Imeachta Coiriúil.
17
Agus neamhaird á tabhairt acu ar an Treoir sin, d’iarr na póilíní ar oifigeach eile de chuid na bpóilíní a tháinig go dtí an láthair ag 22:40 agus, seachas an bheirt a bhí faoi dhrochamhras a chur i gcoimeád póilíneachta, chuir siad na cearta sin in iúl dóibh agus chuir siad in iúl don Ionchúisitheoir Poiblí mar a cheanglaítear le dlí na Fraince, rinne siad cuardach ar fheithicil na ndaoine sin. Le linn an chuardaigh seo, aimsíodh fianaise inchoiritheach, amhail plocóidí, tonnadóir agus caidéal leictreach. Chuir an t-oifigeach ceisteanna ar K.B. agus F.S. ar thug siad freagra orthu.
18
Ag 22:50, cuireadh in iúl don Ionchúisitheoir Poiblí gur coinníodh F.S. agus K.B., a cuireadh ar an eolas faoina gcearta ag 23:00 agus 23:06 faoi seach, lena n-áirítear an ceart bheith i do thost.
19
Ag éisteacht le tuillteanais na n-imeachtaí coiriúla arna dtionscnamh i gcoinne K.B. agus F.S. mar gheall ar chionta a bhaineann goid breosla, cinneann Cúirt Choiriúil Villefranche-sur-Saône (an Fhrainc), arb í an chúirt a rinne an tarchur, go ndearnadh, sa chás seo, gníomhartha imscrúdaitheacha agus ráitis fhéin-ionchoiritheacha a bailíodh sular cuireadh K.B. agus F.S. ar an eolas faoina gcearta, de shárú ar Airteagal 63-1 den Chód um Nós Imeachta Coiriúil lena ndéantar Airteagail 3 agus 4 de Threoir 2012/13 a thrasuí. Mar gheall ar nádúr mall a n-ionad i gcoimeád póilíneachta, an chomhairle don Ionchúisitheoir Poiblí agus an fhaisnéis faoina gcearta, go háirithe an ceart bheith i do thost, measann an chúirt a rinne an tarchur gur sáraíodh an ceart gan féin-ionchoiriú a dhéanamh. Sna himthosca sin, ba cheart, i bprionsabal, cuardach na feithicle, coimeád póilíneachta daoine a bhí faoi dhrochamhras agus gach gníomh a eascraíonn as a neamhniú, i gcomhréir le cásdlí Cour de cassation (Cúirt Achomhairc na Fraince).
20
Sa chomhthéacs sin, is léir ón gcomhad os comhair na Cúirte, faoi Airteagal 385 den Chód um Nós Imeachta Coiriúil, nach mór don duine lena mbaineann nó dá dhlíodóir agóidí i gcoinne neamhniú imeachtaí, amhail sárú ar an oibleagáid, a leagtar síos in Airteagal 63-1 den Chód sin, chun duine a chur ar an eolas maidir leis an gceart bheith i do thost nuair a chuirfear faoi choimeád póilíneachta é, a thógáil sula ndéanfar aon chosaint ar shubstaint an cháis. Is léir ón gcomhad sin freisin go raibh dlíodóir de chúnamh ag K.B. agus F.S., ach gur ardaigh an dlíodóir, seachas K.B. agus F.S., pléadáil neamhbhailíochta anuas roimh an gcosaint ar shubstaint an cháis, de réir bhrí Airteagal 385 den Chód sin, inar líomhnaíodh gur sáraíodh an oibleagáid sin.
21
Thairis sin, tugann an chúirt a rinne an tarchur dá haire go bhfuil léiriú déanta ag Cour de cassation ar Airteagal 385 den Chód um Nós Imeachta Coiriúil mar thoirmeasc ar chúirteanna na trialach neamhniú na n-imeachtaí a ardú ex officio, cé is moite díobh siúd a eascraíonn as a n-easpa dlínse, ós rud é go bhféadfaidh an cúisí, a bhfuil sé de cheart aige cúnamh a fháil ó dhlíodóir nuair a thagann sé i láthair nó nuair a dhéantar ionadaíocht thar a cheann os comhair cúirt trialach, an neamhniú sin a phléadáil os comhair na cosanta ar shubstaint an cháis, agus tá an ceart céanna achomhairc ag an gcúisí más rud é nár láithrigh sé nó nach ndearnadh ionadaíocht air ag an gcéad chéim. Dá réir sin, le hAirteagal 385 den Chód um Nós Imeachta Coiriúil mar a léirítear é, toirmisctear ar an gcúirt a rinne an tarchur sárú ar an oibleagáid dá dtagraítear sa mhír roimhe seo den bhreithiúnas seo a tharraingt anuas ex officio.
22
Sa chomhthéacs sin, iarrann an chúirt a rinne an tarchur an bhfuil an toirmeasc a fhorchuirtear uirthi le hAirteagal 385 den Chód sin maidir le sárú oibleagáide a leagtar síos le dlí an Aontais a ardú ex officio, amhail an oibleagáid, a leagtar síos in Airteagail 3 agus 4 de Threoir 2012/13, maidir le daoine atá faoi dhrochamhras agus daoine cúisithe a chur ar an eolas go pras faoina gceart bheith ina dtost, comhsheasmhach leis an gceart sin.
23
I ndáil leis sin, cuireann sí in iúl go dtagann cur i bhfeidhm dhlí an Aontais ag an gcúirt náisiúnta ex officio, in éagmais rialacha nós imeachta an dlí sin, faoi neamhspleáchas nós imeachta na mBallstát, laistigh de theorainneacha phrionsabail na coibhéise agus na héifeachtachta. I mbreithiúnas an 14 Nollaig 1995, Peterbroeck (C-312/93, EU:C:1995:437), chinn an Chúirt go gcoisctear, le dlí an Aontais, riail nós imeachta náisiúnta a chur i bhfeidhm lena gcuirtear toirmeasc ar chúirt náisiúnta, a bhfuil dlínse aici os a comhair, measúnú a dhéanamh ex officio ar chomhoiriúnacht acht dlí baile le foráil de dhlí an Aontais, i gcás nach raibh an duine aonair lena mbaineann ag brath ar an bhforáil sin laistigh de thréimhse áirithe.
24
Thairis sin, tagraíonn an chúirt a rinne an tarchur do chásdlí na Cúirte Breithiúnais i réimse na dtéarmaí éagóracha, inar chinn an Chúirt go raibh oibleagáid ar an gcúirt náisiúnta scrúdú a dhéanamh ex officio ar cibé ar sáraíodh forálacha áirithe de Threoir 93/13/CEE ón gComhairle an 5 Aibreán 1993 maidir le téarmaí éagóracha i gconarthaí tomhaltóra (IO 1993 L 95, lch. 29), ar an bhforas go bhféadfaí na torthaí a fhorordaítear leis an Treoir sin a bhaint amach. Dá bhrí sin, aithnítear sa chásdlí sin stádas na cúirte náisiúnta mar údarás Ballstáit agus a hoibleagáid chomhfhreagrach mar ghníomhaí iomlán i bpróiseas trasuí na dtreoracha, i gcomhthéacs sonrach arb é is príomhthréith ann neamhíonacht páirtí sna himeachtaí. D’fhéadfaí an réasúnú sin a bhaineann leis an tomhaltóir a thrasuí chuig an gcúisí in imeachtaí coiriúla, go háirithe ós rud é nach gá go mbeadh dlíodóir ag cabhrú leis an gcúisí chun a chearta a dhearbhú.
25
Sna himthosca sin, chinn Cúirt Choiriúil Villefranche-sur-Saône bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘An gcaithfidh Airteagal 3 (An ceart go gcuirfí cearta duine ar an eolas) agus Airteagal 4 (Dearbhú maidir le cearta tráth na gabhála) de [T[h]reoir 2012/13], Airteagal 7 (An ceart bheith i do thost) de [Threoir 2016/343], i gcomhar le hAirteagal 48 (Toimhde na neamhchiontachta agus an ceart chun cosaint a fháil) den Chairt [...], a léiriú sa chaoi go gcoiscfear ar chúirt náisiúnta sárú ar chearta na cosanta a ardú ex officio, mar a ráthaítear leis na treoracha dá dtagraítear, agus go háirithe a mhéid a thoirmisctear uirthi a ardú ex officio, chun críocha imeachtaí a chur ar neamhní, mainneachtain fógra a thabhairt maidir leis an gceart bheith i do thost tráth na gabhála nó fógra déanach a thabhairt maidir leis an gceart bheith i do thost?’
An cheist a tharchuirtear
26
De réir chásdlí socair na Cúirte Breithiúnais, sa nós imeachta a leagtar síos in Airteagal 267 CFAE, lena bhforáiltear do chomhar idir na cúirteanna náisiúnta agus an Chúirt Bhreithiúnais, is faoin gCúirt Bhreithiúnais atá sé freagra a thabhairt don chúirt náisiúnta a bheidh úsáideach di agus lena gcuirfear ar a cumas cinneadh a dhéanamh sa díospóid atá roimpi. Chuige sin, d’fhéadfadh sé go mbeadh ar an gCúirt Bhreithiúnais na ceisteanna a tharchuirtear chuici a athfhoirmliú. Ina theannta sin, d’fhéadfadh sé go measann an Chúirt Bhreithiúnais gur gá forálacha dhlí an Aontais a chur san áireamh nár thagair an chúirt náisiúnta dóibh i bhfoclaíocht a ceiste (breithiúnas an 15 Iúil 2021, Ministrstvo za obrambo, C-742/19, EU:C:2021:597, mír 31).
27
Toisc gur scríobh cúirt náisiúnta, go foirmiúil, ceist a tarchuireadh chun réamhrialú trí thagairt a dhéanamh d’fhorálacha áirithe de dhlí an Aontais, ní chuireann sé sin cosc ar an gCúirt Bhreithiúnais na léirithe a d’fhéadfadh a bheith ina gcúnamh le linn breithniú a dhéanamh ar an gcás os a comhair a chur ar fáil don chúirt sin, cibé acu ar tharchuir sí chucu i bhfoclaíocht a ceisteanna nó nach ndearna. Chuige sin, is faoin gCúirt Bhreithiúnais atá sé, ag féachaint ar an ábhar go léir a sholáthair an chúirt náisiúnta, agus go háirithe an t-ábhar sa ráiteas ar na cúiseanna leis an ordú tarchuir, na heilimintí de dhlí an Aontais is gá a léiriú i bhfianaise ábhar na díospóide sna príomhimeachtaí a tharraingt amach [breithiúnas an 22 Nollaig 2022, Ministre de la Transition écologique et Premier ministre (Freagracht an Stáit ar thruailliú aeir), C-61/21, EU:C:2022:1015, mír 34 agus an cásdlí dá dtagraítear].
28
Sa chás seo, ba cheart a thabhairt faoi deara, ar an gcéad dul síos, go mbaineann an cheist a tharchuirtear chun réamhrialú, inter alia, le hAirteagal 7 de Threoir 2016/343, lena bhforáiltear, i mír 1 den Treoir sin, nach mór do na Ballstáit a áirithiú go bhfuil sé de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine cúisithe bheith ina dtost i ndáil leis an gcion coiriúil a bhfuil drochamhras fúthu go ndearna siad é nó a bhfuil siad á n-ionchúiseamh ina leith.
29
Ba cheart a thabhairt faoi deara, áfach, go ndearnadh an iarraidh ar réamhrialú i gcomhthéacs inar cuireadh an fhaisnéis a bhaineann leis an gceart bheith i do thost ar fáil go déanach do na daoine lena mbaineann, ós rud é, mar is léir ó mhíreanna 16 go 19 den bhreithiúnas sin, gur chuir póilíní agus oifigeach póilíneachta ceisteanna orthu agus go bhfuarthas ráitis fhéin-ionchoiritheacha uathu sular cuireadh an fhaisnéis sin ar fáil dóibh. Dá bhrí sin, baineann an iarraidh sin leis na hiarmhairtí nach mór don chúirt a éisteann substaint an cháis tarraingt as an bhfaisnéis sin a bheith as am i gcás nach raibh na daoine sin nó a ndlíodóir ag brath ar an bhfaisnéis sin laistigh den tréimhse a leagtar síos le dlí an Bhallstáit lena mbaineann. Mar sin féin, tá an oibleagáid atá de dhualgas ar na húdaráis inniúla faisnéis agus dearbhú cearta a bhaineann, go háirithe, leis an gceart bheith i do thost, a chur ar fáil go tapa do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe, chomh maith leis an oibleagáid atá ar na Ballstáit a áirithiú go bhféadfar agóid a dhéanamh i gcoinne mainneachtain nó diúltú faisnéis nó ráitis den sórt sin a sholáthar, atá á rialú go sonrach le Treoir 2012/13, go háirithe, maidir leis an gcéad oibleagáid, Airteagail 3 agus 4 de agus, a mhéid a bhaineann leis an dara hoibleagáid, Airteagal 8(2) de. Mar sin, mar a thug an tAbhcóide Ginearálta go bunúsach le fios i míreanna 31 go 35 dá Thuairim, is i bhfianaise na Treorach sin amháin a chaithfear an cheist a tagraítear le haghaidh réamhrialú a fhreagairt.
30
Ar an dara dul síos, is léir ó aithris 14 de Threoir 2012/13 go bhfuil an Treoir sin bunaithe ar na cearta a leagtar amach go háirithe in Airteagail 47 agus 48 den Chairt agus go bhféachtar leis na cearta sin a chur chun cinn maidir le daoine atá faoi dhrochamhras agus le daoine cúisithe in imeachtaí coiriúla (féach, chuige sin, breithiúnas an 19 Meán Fómhair 2019, Rayonna prokuratura Lom, C-467/18, EU:C:2019:765, mír 37).
31
Cé nach dtagraíonn an cheist a tharchuirtear chun réamhrialú ach d’Airteagal 48 den Chairt a bhaineann le toimhde na neamhchiontachta agus cearta na cosanta, ní mór a mheabhrú gur chinn an Chúirt cheana féin go ráthaítear an ceart bheith i do thost ní hamháin leis an Airteagal sin ach freisin leis an dara mír d’Airteagal 47 den Chairt, a bhaineann leis an gceart chun éisteacht chóir a fháil (féach, chuige sin, breithiúnas an 2 Feabhra 2021, Consob, C-481/19, EU:C:2021:84, mír 45). Dá réir sin, ní mór an cheist sin a scrúdú freisin i bhfianaise na forála sin den Chairt.
32
Sna himthosca sin, ní mór a mheas go n-iarrann an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagail 3 agus 4 agus Airteagal 8(2) de Threoir 2012/13, arna léamh i bhfianaise Airteagail 47 agus 48 den Chairt, a léiriú mar chosc ar reachtaíocht náisiúnta lena gcuirtear cosc ar an gcúirt trialach rialú in ábhair choiriúla a ardú ex officio, chun na himeachtaí a chur ar neamhní, sárú ar an oibleagáid atá ar na húdaráis inniúla, faoi na hAirteagail 3 agus 4 sin, a chur in iúl go pras do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe go bhfuil sé de cheart acu bheith ina dtost.
33
I ndáil leis sin, ba cheart a mheabhrú, faoi Airteagal 3(1)(e) agus (2) agus Airteagal 4(1) agus (2) de Threoir 2012/13, go bhfuil na Ballstáit chun a áirithiú go ndéanfar faisnéis ó bhéal nó i scríbhinn a chur ar fáil go pras do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe agus, i gcás ina ndéantar na daoine sin a ghabháil nó a choinneáil, dearbhú cearta i scríbhinn a bhaineann, inter alia, leis an gceart bheith i do thost, chun feidhmiú éifeachtach an chirt sin a chumasú. Dá bhrí sin, leagtar síos leis na forálacha sin oibleagáid d’údaráis inniúla na mBallstát an ceart sin a chur in iúl go pras do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe, agus é á shonrú, beag beann ar an oibleagáid sin a bheith níos déine i ndáil le daoine atá faoi dhrochamhras nó le daoine cúisithe, gur léir ó aithris 19 den Treoir sin, in aon chás, nach mór do na póilíní nó d’údarás inniúil eile an fhaisnéis thuasluaite sin a sholáthar ar a dhéanaí sula ndéanfaidh na póilíní nó údarás inniúil eile an duine a bhfuil amhras faoi nó atá cúisithe a cheistiú den chéad uair.
34
Sa chás seo, chinn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, gur cuireadh K.B. agus F.S., a gabhadh in flagrante delicto agus dá bhrí sin, mar dhaoine a gabhadh agus a raibh amhras fúthu go ndearna siad cion coiriúil, ar an eolas go pras faoin gceart atá acu bheith ina dtost ar bhonn an dlí náisiúnta lena dtrasuítear forálacha Threoir 2012/13 dá dtagraítear sa mhír roimhe seo, is é sin le rá, tar éis ceisteanna a bheith curtha chucu ag póilíní agus oifigeach póilíneachta agus ráitis fhéin-ionchoiritheacha faighte uathu.
35
Sa chomhthéacs sin, ba cheart a mheabhrú, faoi Airteagal 8(2) de Threoir 2012/13, nach mór do na Ballstáit a áirithiú go bhfuil an ceart ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine cúisithe, nó ag a ndlíodóir, agóid a dhéanamh, i gcomhréir le nósanna imeachta náisiúnta, i gcoinne aon mhainneachtain nó diúltú ag na húdaráis inniúla an fhaisnéis a sholáthar i gcomhréir leis an Treoir sin.
36
Tá sé beartaithe go mbeidh feidhm ag an bhforáil sin, inter alia, i gcás inar cuireadh faisnéis a bhaineann leis an gceart bheith i do thost ar fáil go déanach. Ós rud é go gceanglaítear le hAirteagal 3(1) agus le hAirteagal 4(1) den Treoir sin go gcuirfear daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine cúisithe ar an eolas go pras maidir lena gceart bheith i do thost, ní féidir faisnéis ina leith sin a sholáthraítear gan an ceanglas sin maidir le luas a chomhlíonadh a mheas mar fhaisnéis a soláthraíodh ‘de réir’ na Treorach sin. Dá bhrí sin, de bhun Airteagal 8(2) den Treoir sin, ní mór do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe, nó dá ndlíodóir, a bheith in ann agóid a dhéanamh i gcoinne na heaspa cumarsáide sin.
37
I ndáil leis sin, ba cheart a mheabhrú, i bhfianaise a thábhachtaí atá an ceart chun leigheas éifeachtach a fháil, a chosnaítear leis an gcéad mhír d’Airteagal 47 den Chairt, go gcoisctear le hAirteagal 8(2) de Threoir 2012/13 aon bheart náisiúnta lena gcuirtear cosc ar fheidhmiú leigheasanna éifeachtacha i gcás sárú ar na cearta a chosnaítear leis an Treoir sin (breithiúnas an 19 Meán Fómhair 2019, Rayonna prokuratura Lom, C-467/18, EU:C:2019:765, mír 57).
38
Mar sin féin, trína tagairt do ‘imeachtaí náisiúnta, ní shonraítear san fhoráil sin de Threoir 2012/13 na rialacha mionsonraithe agus na teorainneacha ama ar laistigh díobh a fhéadfaidh daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine cúisithe agus, i gcás inarb iomchuí, a ndlíodóir brath ar shárú ar an oibleagáid daoine atá faoi dhrochamhras agus daoine den sórt sin a chur ar an eolas go pras maidir lena gceart bheith i do thost nó maidir leis na hiarmhairtí nós imeachta a d’fhéadfadh a bheith ann mar thoradh ar mhainneachtain brath ar na himeachtaí sin, amhail an chumhacht, don chúirt atá ag breithniú ar shubstaint an cháis in ábhair choiriúla, sárú den sórt sin a dhéanamh ex officio chun na himeachtaí a chur ar leataobh. Dá bhrí sin, maidir leis an rogha a fhágtar faoi na Ballstáit na socruithe sin a bhunú agus dearbhaítear na hiarmhairtí sin, ina theannta sin, le haithris 36 den Treoir sin, ar dá réir nach gcuireann an ceart agóid a dhéanamh, i gcomhréir leis an dlí náisiúnta, i gcoinne mhainneachtain na n-údarás inniúil faisnéis a sholáthar nó diúltú faisnéis a chur ar fáil nó doiciméid áirithe a nochtadh a bhaineann leis an gcás faoin Treoir sin, de cheangal ar na Ballstáit foráil a dhéanamh maidir le nós imeachta achomhairc sonrach, sásra ar leith nó nós imeachta gearáin lena gceadaítear agóid den sórt sin.
39
Ní mór a mheas, dá bhrí sin, nach leagtar síos i dTreoir 2012/13 aon rialacha lena rialaítear an fhéidearthacht go bhféadfadh rialú cúirte trialach in ábhair choiriúla sárú den sórt sin a dhéanamh ex officio, d’fhonn na n-imeachtaí a chur ar neamhní, ar an oibleagáid na daoine atá faoi dhrochamhras agus na daoine cúisithe a chur ar an eolas go pras maidir lena gceart bheith ina dtost.
40
Ba cheart a mheabhrú, áfach, agus Airteagal 3(1)(e), Airteagal 4(1) agus Airteagal 8(2) de Threoir 2012/13 á gcur chun feidhme acu, go gceanglaítear ar na Ballstáit, i gcomhréir le hAirteagal 51(1) den Chairt, a áirithiú go gcomhlíonfar na ceanglais a eascraíonn as an gceart chun leigheas éifeachtach a fháil agus as an gceart chun éisteacht chóir a fháil a chumhdaítear sa chéad mhír agus sa dara mír d’Airteagal 47 den Chairt agus as cearta na cosanta a chumhdaítear in Airteagal 48(2) den Chairt, ar ceanglais iad a léirítear go nithiúil leis na forálacha sin de Threoir 2012/13 [féach, chuige sin, breithiúnas an 1 Lúnasa 2022, TL (Easpa ateangaire agus aistriúcháin), C‑242/22 PPU, EU:C:2022:611, mír 42].
41
Ba cheart a lua freisin, i gcomhréir le hAirteagal 52(3) den Chairt, go bhfuil an bhrí agus an raon feidhme céanna ag na cearta atá sa Chairt agus atá ag na cearta comhfhreagracha a ráthaítear sa Choinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint, a síníodh sa Róimh an 4 Samhain 1950 (‘CECD’), rud nach gcuireann bac ar dhlí an Aontais cosaint níos fairsinge a dheonú. Agus na cearta a ráthaítear leis an gcéad mhír agus an dara mír d’Airteagal 47 agus Airteagal 48(2) den Chairt á léiriú aici, ní mór don Chúirt, dá bhrí sin, na cearta comhfhreagracha a ráthaítear le hAirteagail 6 agus 13 de CECD, arna léiriú ag an gCúirt Eorpach um Chearta an Duine, a chur san áireamh mar íosthairseach cosanta (féach, chuige sin, breithiúnais an 2 Feabhra 2021, Consob, C-481/19, EU:C:2021:84, mír 37 agus an cásdlí dá dtagraítear, agus an 9 Márta 2023, Intermarché Casino Achats v an Coimisiún, C-693/20 P, EU:C:2023:172, míreanna 41 go 43). Luaitear go sainráite freisin in aithris 14 sa bhrollach a ghabhann le Treoir 2012/13 go bhforbraítear ach go háirithe Airteagal 6 de, mar atá léirithe ag an gCúirt sin é.
42
I ndáil leis sin agus faoi réir a fíoraithe ag an gcúirt a rinne an tarchur, ba cheart a thabhairt faoi deara, mar is léir ó na mínithe a thug Rialtas na Fraince ina bharúlacha i scríbhinn agus ag an éisteacht, go gceadaíonn dlí coiriúil na Fraince, go háirithe Airteagal 63-1(3), Airteagal 63-4-1 agus Airteagal 385 den Chód um Nós Imeachta Choiriúil, do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe agus, i gcás inarb iomchuí, dá ndlíodóir brath orthu ar bhealach ar bith agus ag am ar bith idir iad a chur faoi choimeád póilíneachta agus an chosaint a chur i láthair ar na tuillteanais, aon sárú ar an oibleagáid daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine cúisithe a chur ar an eolas go pras maidir lena gceart bheith ina dtost, mar a leagtar síos in Airteagail 3 agus 4 de Threoir 2012/13, agus é sonraithe go bhfuil ceart ag na daoine sin atá faoi dhrochamhras agus ag na daoine cúisithe agus ag a ndlíodóir araon rochtain a fháil ar an gcomhad agus, go háirithe, ar na miontuairiscí ina dtaifeadtar fógra faoin gcoinneáil i gcoimeád póilíneachta agus faoi na cearta a ghabhann leis sin.
43
Is féidir leis na Ballstáit, de bhua na rogha a bhí acu faoi Threoir 2012/13, agairt an tsáraithe sin a theorannú, in am, go dtí an chéim roimh thíolacadh na cosanta ar na tuillteanais. Go háirithe, ní mór a mheas go gcomhlíonann an toirmeasc a fhorchuirtear ar chúirt choiriúil na trialach an sárú sin a ardú ex officio chun na himeachtaí a chur ar neamhní, i bprionsabal, an ceart chun leigheas éifeachtach a fháil agus a chás a éisteacht go cóir cumhdaithe sa chéad mhír agus sa dara mír d’Airteagal 47 den Chairt, agus cearta na cosanta a chumhdaítear in Airteagal 48(2) den Chairt, i gcás ina raibh deis nithiúil éifeachtach ag daoine atá faoi dhrochamhras, ag daoine cúisithe nó ag a ndlíodóirí brath ar an sárú lena mbaineann agus go raibh tréimhse réasúnach ama agus rochtain acu ar an gcomhad chun na críche sin.
44
Ós amhlaidh atá, chun éifeachtacht an chirt bheith i do thost a áirithiú, ní mór a rá nach bhfuil feidhm ag an gconclúid sin ach amháin a mhéid a bhí an ceart rochtana ar dhlíodóir ag na daoine sin, mar a chumhdaítear in Airteagal 3 de Threoir 2013/48 agus arna éascú ag an sásra um chúnamh dlíthiúil dá bhforáiltear i dTreoir (AE) 2016/1919 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, ar bhealach nithiúil éifeachtach le linn na tréimhse atá ar fáil dóibh chun sárú pléadáil ar Airteagal 3(1)(e) agus Airteagal 4(1) de Threoir 2012/13 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Deireadh Fómhair 2016 maidir le cúnamh dlíthiúil do dhaoine atá faoi dhrochamhras agus do dhaoine cúisithe in imeachtaí coiriúla agus do dhaoine iarrtha in imeachtaí a bhaineann le barántas gabhála Eorpach (IO 2016 L 297, lch. 1).
45
Tacaítear leis an léiriú sin ar na forálacha sin de Threoir 2012/13, a léitear i bhfianaise Airteagail 47 agus 48 den Chairt, le cásdlí na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine a bhaineann le hAirteagal 6 de CECD, a chinntigh cheana nach féidir leochaileacht ar leith an chúisí ag céim an imscrúdaithe chun an triail a ullmhú a chúiteamh go leordhóthanach ach amháin le cúnamh dlíodóir, arb é an cúram atá air, inter alia, a áirithiú go n-urramaítear ceart gach cúisí gan é féin a ionchoiriú (ECtHR, 27 Samhain 2008, Salduz v Türkiye, CE: ECHR:2008:1127JUD003639102, § 54).
46
Ós rud é go gcaithfidh an dlí náisiúnta an fhéidearthacht nithiúil agus éifeachtach dul i muinín dlíodóir a thairiscint do dhaoine atá faoi dhrochamhras agus do dhaoine cúisithe, ní fhágann sé sin, má tharscaoileann siad an fhéidearthacht sin, gur fúthu féin, i bprionsabal, na hiarmhairtí a d’fhéadfadh a bheith ag an tarscaoileadh sin, ar choinníoll go ndéanfar é i gcomhréir leis na coinníollacha dá bhforáiltear in Airteagal 9 de Threoir 2013/48. Go háirithe, foráiltear i mír 1 den fhoráil sin nach mór go mbeadh faisnéis shoiléir leordhóthanach, ó bhéal nó i scríbhinn, ag an duine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine cúisithe, i dteanga shimplí shothuigthe, maidir le hábhar an chirt rochtana ar dhlíodóir agus na hiarmhairtí a d’fhéadfadh a bheith ann dá ndéanfaí é a tharscaoileadh agus nach foláir an tarscaoileadh a thabhairt go toiliúil agus go haonchiallach.
47
Ní dhéantar an breithniú dá dtagraítear i mír 44 den bhreithiúnas seo a cheistiú toisc go bhforáiltear in Airteagal 8(2) de Threoir 2012/13 nach mór sárú na hoibleagáide daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine cúisithe a chur ar an eolas go pras faoina gceart bheith ina dtost a bheith in ann an duine atá faoi dhrochamhras nó duine cúisithe a agairt ‘nó’ ag a ndlíodóir. Ní mór a thuiscint as an gcomhar comhordaithe sin go gciallaíonn sé nach mór don duine sin féin sárú den sórt sin a phléadáil ach amháin i gcás ina dtarscaoilfidh siad go bailí an fhéidearthacht cúnamh a fháil ó dhlíodóir, ar dlíodóir é nach mór a bhailíocht a fhíorú ag cúirt, nó arbh fhearr leis an sárú sin a ardú leo féin seachas trína ndlíodóir.
48
Ina theannta sin, ba cheart a thabhairt faoi deara freisin, de réir chásdlí na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine, i gcás ina n-aimsítear sárú nós imeachta, gur faoi na cúirteanna inmhéanacha atá sé a mheas ar leigheasadh an locht sin le linn na n-imeachtaí a lean, toisc nach mbeadh measúnú den sórt sin ann féin ar neamhréir prima facie le ceanglais trialach córa de réir bhrí Airteagal 6 de CECD (ECtHR, 28 Eanáir 2020, Mehmet Zeki Çelebi v Türkiye, CE:ECHR:2020:0128JUD002758207, § 51). Dá bhrí sin, i gcás nár cuireadh duine atá faoi dhrochamhras ar an eolas, in am trátha, faoina chearta gan é féin a ionchoiriú agus bheith ina thost, ní mór a mheas an féidir, d’ainneoin an bhotúin sin, na himeachtaí coiriúla ina n-iomláine a mheas mar imeachtaí cothroma, agus sraith tosca á gcur san áireamh, lena n-áirítear an chuid dhílis nó cuid thábhachtach den fhianaise inchoiritheach iad na ráitis a bailíodh in éagmais na faisnéise sin, agus neart na n-eilimintí eile sa chomhad (féach, chuige sin, ECtHR, 13 Meán Fómhair 2016, Ibrahim agus páirtithe eile v an Ríocht Aontaithe, CE:ECHR:2016:0913JUD005054108, § 273 agus 274).
49
Eascraíonn sé as an méid sin roimhe seo nach féidir a mheas go sáraíonn an reachtaíocht náisiúnta lena dtoirmisctear rialú na cúirte trialach in ábhair choiriúla, ex officio, chun na n-imeachtaí a chur ar neamhní, sárú ar an oibleagáid atá ar na húdaráis inniúla, faoi Airteagail 3 agus 4 de Threoir 2012/13, sárú ar an oibleagáid atá ar na húdaráis inniúla, faoi Airteagail 3 agus 4 de Threoir 2012/13, a chur in iúl go pras do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe go bhfuil sé de cheart acu bheith ina dtost, sáraíonn sí Airteagail 47 agus 48 den Chairt, i gcás nár baineadh an fhéidearthacht nithiúil éifeachtach de rochtain a bheith acu ar dhlíodóir i gcomhréir le hAirteagal 3 de Threoir 2013/48, más gá, trí dhul ar iontaoibh cúnaimh dhlíthiúil i gcomhréir leis na coinníollacha a leagtar síos le Treoir 2016/1919, agus go bhfuil sé de cheart acu, amhail, i gcás inarb iomchuí, a ndlíodóir, rochtain a bheith acu ar a gcomhad agus an sárú sin a phléadáil laistigh de thréimhse réasúnach ama, i gcomhréir le hAirteagal 8(2) de Threoir 2012/13.
50
Ní thugtar an chonclúid sin faoi cheist ag an gcásdlí ar a bhfuil an chúirt a rinne an tarchur ag brath agus dá dtagraítear i míreanna 23 agus 24 den bhreithiúnas seo.
51
Ar an gcéad dul síos, sa chás as ar eascair breithiúnas an 14 Nollaig 1995, Peterbroeck (C-312/93, EU:C:1995:437), thug an dlí náisiúnta an chumhacht don chúirt measúnú a dhéanamh ex officio ar chomhoiriúnacht acht den dlí náisiúnta le foráil de dhlí an Aontais. Chinn an chúirt a rinne an tarchur, áfach, go raibh an tréimhse ar lena linn a d’fhéadfaí an mheasúnacht sin a dhéanamh ex officio imithe in éag cheana féin ar an dáta a tionóladh an éisteacht, ar baineadh an chumhacht sin de. Os a choinne sin, baineann an cás sna príomhimeachtaí leis an gceist an gceanglaítear le dlí an Aontais go dtabharfaí an chumhacht do chúirt náisiúnta sárú ar dhlí an Aontais a ardú ex officio nuair a thoirmisctear an sárú sin faoin dlí náisiúnta.
52
Ar an dara dul síos, maidir le cásdlí na Cúirte Breithiúnais i réimse na dtéarmaí éagóracha, ní mór a chur in iúl go bhfuil na caidrimh dhlíthiúla atá i gceist i gcomhthéacs atá ina n-ábhar do chórais a fhéachann le tomhaltóirí a chosaint chomh difriúil sin leis na caidrimh atá i gceist in imeachtaí coiriúla, dá dtagraítear sna príomhimeachtaí agus dá dtagraítear i mír 45 den bhreithiúnas seo, nach féidir na prionsabail a leagtar síos i réimse na dtéarmaí éagóracha a chur i bhfeidhm go simplí maidir le coimircí nós imeachta in imeachtaí coiriúla.
53
I bhfianaise na gcúiseanna thuasluaite go léir, is é an freagra ar an gceist dá dtagraítear nach mór Airteagail 3 agus 4 agus Airteagal 8(2) de Threoir 2012/13, arna léamh i bhfianaise Airteagail 47 agus 48 den Chairt, a léiriú amhail nach gcuirtear bac leo ar reachtaíocht náisiúnta lena dtoirmisctear rialú na cúirte trialach in ábhair choiriúla, ex officio, chun na himeachtaí a chur ar neamhní, sárú ar an oibleagáid atá ar na húdaráis inniúla, faoi na hAirteagail 3 agus 4 sin, daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine cúisithe a chur ar an eolas go pras faoin gceart atá acu bheith ina dtost, i gcás nár baineadh an fhéidearthacht nithiúil éifeachtach díobh rochtain a bheith acu ar dhlíodóir i gcomhréir le hAirteagal 3 de Threoir 2013/48, más gá, trí dhul ar iontaoibh cúnaimh dhlíthiúil faoi na coinníollacha a leagtar síos le Treoir 2016/1919, agus i gcás ina bhfuil an ceart acu, de réir mar a bheidh, rochtain a bheith acu ar a gcomhad agus an sárú sin a agairt laistigh de thréimhse réasúnach ama, i gcomhréir le hAirteagal 8(2) de Threoir 2012/13.
Costais
54
Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na príomhpháirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte náisiúnta, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt Bhreithiúnais (an Mór-Dhlísheomra) mar seo a leanas:
Maidir le hAirteagail 3 agus 4 chomh maith le hAirteagal 8(2) de Threoir 2012/13/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Bealtaine 2012 maidir leis an gceart chun faisnéise in imeachtaí coiriúla arna léamh i bhfianaise Airteagail 47 agus 48 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
ní chuirtear bac leo ar reachtaíocht náisiúnta lena dtoirmisctear rialú na cúirte trialach in ábhair choiriúla, ex officio, chun na himeachtaí a chur ar neamhní, sárú ar an oibleagáid atá ar na húdaráis inniúla, faoi na hAirteagail 3 agus 4 sin, daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine cúisithe a chur ar an eolas go pras faoin gceart atá acu bheith ina dtost, i gcás nár baineadh an fhéidearthacht nithiúil éifeachtach díobh rochtain a bheith acu ar dhlíodóir i gcomhréir le hAirteagal 3 de Threoir 2013/48/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Deireadh Fómhair 2013 maidir leis an gceart rochtana ar dhlíodóir in imeachtaí coiriúla agus in imeachtaí a bhaineann le barántas gabhála Eorpach, agus maidir leis an gceart tríú páirtí a chur ar an eolas ar chailleadh saoirse agus cumarsáid a dhéanamh le tríú páirtithe agus le húdaráis chonsalacha nuair a chailltear an tsaoirse, más gá, trí dhul ar iontaoibh cúnaimh dhlíthiúil faoi na coinníollacha a leagtar síos le Treoir 2016/1919 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Deireadh Fómhair 2016 maidir le cúnamh dlíthiúil do dhaoine atá faoi dhrochamhras agus do dhaoine cúisithe in imeachtaí coiriúla agus do dhaoine iarrtha in imeachtaí a bhaineann le barántas gabhála Eorpach, agus i gcás ina bhfuil an ceart acu, de réir mar a bheidh, rochtain a bheith acu ar a gcomhad agus an sárú sin a agairt laistigh de thréimhse réasúnach ama, i gcomhréir le hAirteagal 8(2) de Threoir 2012/13.
Sínithe
(
*1
)	Teanga an cháis: an Fhraincis