62024CJ0743_RES
Cás C-743/24 (Alchaster II) (
i
)
an tAire Dlí agus Cirt agus Comhionannais
v
MA
(Iarraidh ar réamhrialú ón gCúirt Uachtarach (Éire))
Breithiúnas na Cúirte (an Mór-Dhlísheomra) an 3 Aibreán 2025
(Tarchur chun réamhrialú – Comhaontú Trádála agus Comhair idir an tAontas Eorpach agus an Comhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach, de pháirt, agus Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann, den pháirt eile – Duine a thabhairt suas don Ríocht Aontaithe chun críocha ionchúiseamh coiriúil – Baol go sárófar ceart bunúsach – An dara habairt d’Airteagal 49(1) den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh – Prionsabal na dlíthiúlachta i dtaca le cionta coiriúla agus pionóis – Leasú neamhfhabhrach ar an gcóras um scaoileadh saor coinníollach don duine faoi phianbhreith)
Cearta bunúsacha – Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh – Prionsabal na dlíthiúlachta i dtaca le cionta coiriúla agus pionóis – Cumhdach sa Chairt um Chearta Bunúsacha agus sa Choinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine araon – An bhrí chéanna agus an raon feidhme céanna – Leibhéal na cosanta arna áirithiú leis an gCairt nach dtugann neamhaird ar an méid a ráthaítear leis an gCoinbhinsiúin sin
(An Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, Airteagal 49(1))
(féach mír 24)
Comhar breithiúnach in ábhair choiriúla – Comhaontú Trádála agus Comhair leis an Ríocht Aontaithe – Daoine ciontaithe nó amhrasta a thabhairt suas do na húdaráis bhreithiúnacha eisiúna – Oibleagáid maidir le cearta bunúsacha agus prionsabail bhunúsacha dlí a urramú – Diúltú barántas gabhála a fhorghníomhú i gcás ina bhfuil an baol ann go sárófar Airteagal 49(1) den Chairt um Chearta Bunúsacha – Coinníollacha – Leasú cúlghabhálach ar raon feidhme na pianbhreithe a tabhaíodh – Fíorbhaol pionóis níos troime ná mar a tabhaíodh ar dtús – Forchur pionóis níos troime i gcás leasaithe ar an gcóras um scaoileadh saor coinníollach – Coinníollacha
(Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, Airteagal 49(1); Comhaontú Trádála agus Comhar idir AE agus CEFA-Ríocht Aontaithe)
(féach míreanna 25-47, agus an chuid oibríochtúil)
Résumé
Ar iarraidh ar réamhrialú ón gCúirt Uachtarach (Éire), soiléiríonn an Chúirt, ina suí di mar Mhór-Dhlísheomra, faoin nós imeachta brostaithe agus i gcomhthéacs barántas gabhála arna eisiúint ar bhonn an Chomhaontaithe Trádála agus Comhair a tugadh i gcrích le Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann, (
1
) an coincheap maidir le pionós níos troime a fhorchur, i bhfianaise phrionsabal na dlíthiúlachta i dtaca le cionta coiriúla agus pionóis a chumhdaítear sa dara habairt d’Airteagal 49(1) den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (
2
).
D’eisigh an Breitheamh Dúiche de na Cúirteanna Dúiche de Thuaisceart na hÉireann (an Ríocht Aontaithe) ceithre bharántas gabhála i gcoinne MA i leith cionta maidir le sceimhlitheoireacht, a líomhnaítear go ndearnadh iad in 2020.
In 2022, d’ordaigh an Ard-Chúirt (Éire) MA a thabhairt suas don Ríocht Aontaithe. Thug MA achomharc i gcoinne an chinnidh sin os comhair na cúirte a rinne an tarchur, a tharchuir ceist chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú maidir le léiriú ACC, ar thug an Chúirt freagra air sa bhreithiúnas in Alchaster (
3
).
Sa bhreithiúnas sin, shonraigh an Chúirt nach mór d’údarás breithiúnach forghníomhaitheach, i gcás ina líomhnaíonn duine atá faoi réir barántas gabhála arna eisiúint ar bhonn an CTC go bhfuil baol ann go sárófar Airteagal 49(1) den Chairt, i gcás tabhairt suas don Ríocht Aontaithe, mar gheall ar athrú ar na coinníollacha maidir le scaoileadh saor coinníollach, a tharla tar éis an cion a líomhnaítear a rinneadh a bhfuil an duine sin á ionchúiseamh ina leith a dhéanamh, scrúdú neamhspleách a dhéanamh ar an mbaol sin a bheith ann sula dtabharfaidh sé breith ar an mbarántas gabhála a fhorghníomhú. I bhfianaise an fhreagra sin, d’iarr an chúirt a rinne an tarchur (
4
) faisnéis bhreise ar údaráis na Ríochta Aontaithe maidir leis an reachtaíocht is infheidhme, i gcás tabhairt suas, maidir le MA maidir le scaoileadh saor coinníollach.
Is léir ón bhfreagra ón mBreitheamh Dúiche de Chúirt Dúiche Thuaisceart Éireann, de réir na reachtaíochta a bhí infheidhme i dTuaisceart Éireann ar an dáta a líomhnaítear a rinneadh na cionta atá i gceist sna príomhimeachtaí, go raibh ar an gcúirt a fhorchuireann téarma príosúnachta ar feadh tréimhse socraithe ‘tréimhse choinneála’ a shocrú, nach mó ná leath na pianbhreithe a forchuireadh agus a raibh sé de cheangal ar an duine faoi phianbhreith ag a deireadh tairbhe a bhaint as scaoileadh saor coinníollach. Os a choinne sin, faoin reachtaíocht nua is infheidhme i dTuaisceart Éireann amhail ón 30 Aibreán 2021, lena n áirítear i gcás cionta a rinneadh roimh an dáta sin, is é atá i dtéarma príosúnachta ar feadh tréimhse socraithe i leith ‘cion sceimhlitheoireachta sonraithe’ ná ‘tréimhse choinneála iomchuí’, arna cinneadh ag an mbreitheamh, agus tréimhse bhreise bliana, ar lena linn a bhaineann an duine faoi phianbhreith tairbhe as scaoileadh saor coinníollach, agus fad carnach na dtréimhsí sin nach faide ná uasfhad an téarma príosúnachta arna tabhú. Ina theannta sin, féadfaidh an duine sin tairbhe a bhaint as scaoileadh saor coinníollach tar éis dó dhá thrian den ‘tréimhse choinneála iomchuí’ a chomhlíonadh agus ar choinníoll go measann na Parole Commissioners (Coimisinéirí um Scaoileadh Saor Coinníollach, an Ríocht Aontaithe) nach gá é a choinneáil go leanúnach chun an tsochaí a chosaint.
Chuir an chúirt a rinne an tarchur ceist faoi bhráid na Cúirte Breithiúnais le haghaidh réamhrialú, ar amhras í maidir le cé acu an féidir nó nach féidir a mheas fós go mbaineann na leasuithe sin le forghníomhú pionós amháin nó, os a choinne sin, an gá a mheas go n-athraíonn siad raon feidhme an phionóis arna thabhú go cúlghabhálach agus, dá bhrí sin, ar cheart a mheas go bhfuil an duine lena mbaineann faoi réir pionóis níos troime ná an pionós a tabhaíodh tráth na gcionta líomhnaithe, agus mar thoradh air sin go ndearnadh sárú ar Airteagal 49(1) den Chairt.
Measúnú na Cúirte Breithiúnais
Mar réamhphointe, meabhraíonn an Chúirt go bhfuil na ráthaíochtaí céanna, ar a laghad, in Airteagal 49 den Chairt agus atá in Airteagal 7 den Choinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint (
5
), nach mór a chur san áireamh, faoi Airteagal 52(3) den Chairt, mar thairseach cosanta íosta.
Chun críocha chur i bhfeidhm Airteagal 7 ECHR, is gá idirdhealú a dhéanamh idir beart arb é atá ann, go bunúsach, ‘pionós’ agus beart a bhaineann le ‘forghníomhú’ nó ‘cur i bhfeidhm’ an phionóis.
Ní bheidh beart a bhaineann le pianbhreith a chur i gcrích ar neamhréir leis an dara habairt d’Airteagal 49(1) den Chairt ach amháin má tá athrú cúlghabhálach i gceist leis ar raon feidhme an phionóis féin arna thabhú ar an dáta a líomhnaítear a rinneadh an cion i dtrácht, a fhágann go ndéantar pionós níos troime a ghearradh ná mar a tabhaíodh ar dtús. Cé nach amhlaidh an cás sin ina bhfuil an beart teoranta don tairseach incháilitheachta maidir le scaoileadh saor coinníollach a leathnú, féadfaidh sé a bheith difriúil, go háirithe, má aisghaireann an beart sin go substaintiúil an fhéidearthacht maidir le scaoileadh saor coinníollach nó má tá sé ina chuid de shraith beart lena ndéantar nádúr bunúsach na pianbhreithe a tabhaíodh ar dtús a ghéarú.
Dá bhrí sin, ní féidir sárú ar an dara habairt d’Airteagal 49(1) den Chairt a bheith i gceist leis an bhfíoras go bhforáiltear leis an reachtaíocht náisiúnta, i leith cionta a rinneadh sular tháinig sí i bhfeidhm, síneadh a chur leis an gcuid sin de théarma príosúnachta nach mór a chomhlíonadh faoi choinneáil sular féidir scaoileadh saor coinníollach a ordú.
Baineann an cheist a tarchuireadh, áfach, le leasuithe ar chóras um scaoileadh saor coinníollach lena gcaithfí amhras ar riail ar faoina réir nach mór scaoileadh saor den sórt sin tarlú go huathoibríoch a luaithe a ndéanfaí leath na pianbhreithe a chomhlíonadh. Cé go bhfuil déine ar staid na coinneála mar thoradh ar an leasú sin ar an gcóras um scaoileadh saor coinníollach sa chás seo, ní gá a mheas go dtugtar le tuiscint go ngearrtar pionós níos troime, de réir bhrí na dara habairte d’Airteagal 49(1) den Chairt.
Eascraíonn an breithniú sin as an deighilt idir an gcoincheap ‘pionós’, a thuigtear mar an pianbhreith a forchuireadh nó ar dócha go bhforchuirfear í agus coincheap na mbeart a bhaineann le ‘forghníomhú’ nó ‘cur i bhfeidhm’ an phionóis. Tá feidhm aige ní hamháin maidir le síneadh a chur leis an tairseach incháilitheachta don scaoileadh coinníollach, ach freisin maidir le leasuithe ar choinníollacha eile a bhfuil forchur an scaoilte saor choinníollaigh faoina réir nó maidir leis na rialacha nós imeachta lena rialaítear an forchur sin.
Dá bhrí sin, a mhéid nach n aisghairtear leis na leasuithe sin, go bunúsach, féidearthacht an scaoilte saor sin agus nach ndéantar cineál an phionóis a tabhaíodh ar an dáta a líomhnaítear a rinneadh na cionta atá i gceist a ghéarú leo, ní sháraítear an dara habairt d’Airteagal 49(1) den Chairt lena gcur i bhfeidhm maidir le cionta a rinneadh sular tháinig siad i bhfeidhm.
Maidir leis an gcéad cheann den dá choinníoll sin, ní aisghairfear leis an leasú a tugadh isteach sa chás seo, go bunúsach, féidearthacht an scaoilte saor choinníollaigh, faoi théarmaí an dlí nó sa chleachtas.
Maidir leis an dara coinníoll, ní cosúil go ndéanann an leasú ar an gcóras um scaoileadh saor coinníollach atá i gceist, nach gcuireann síneadh le huastréimhse an téarma príosúnachta a thabhaítear, nádúr bunúsach an phionóis a tabhaíodh ar dtús a ghéarú. Is ionann fad na téarma príosúnachta arna forchur ag an gcúirt choiriúil, faoin gcóras nua agus faoin gcóras a bhí infheidhme ar an dáta a líomhnaítear a rinneadh na cionta atá i gceist, agus an uastréimhse ina bhféadfaí an duine faoi phianbhreith a choinneáil sa deireadh. Tugtar le tuiscint leis an dá chóras um scaoileadh saor, sa dá chás, go bhféadfaí an duine a bhain tairbhe as an scaoileadh saor sin a choinneáil an athuair má thugtar údar le hiompar an duine sin leis an scaoileadh saor sin a chúlghairm. Dá bhrí sin, ní ráthaíonn aon cheann de na córais sin go bhfanfaidh an duine sin saor le haghaidh cuid réamhchinntithe den téarma príosúnachta arna forchur ag an gcúirt choiriúil.
Ina theannta sin, is gnáthchritéar i mbeartais phríosúin é an critéar a bhaineann le cé chomh contúirteach atá an duine faoi phianbhreith arna mheasúnú tráth an scaoilte saor choinníollaigh fhéideartha agus is éard atá i gceist leis ná measúnú de chineál difriúil ón measúnú a rinneadh ar dtús nuair a forchuireadh an phianbhreith agus, dá bhrí sin, tá baint aige le forghníomhú an phionóis.
Tagann an Chúirt ar an gconclúid, de bhun na dara habairte d’Airteagal 49(1) den Chairt, nach ionann pionós níos troime a fhorchur agus cur i bhfeidhm córais, maidir le duine ar a bhféadfar téarma príosúnachta ar feadh tréimhse socraithe a ghearradh air, lena bhforáiltear nach mór don duine sin dhá thrian ar a laghad de thréimhse choinneála sheasta a chomhlíonadh sula bhféadfaidh sé tairbhe a bhaint as scaoileadh saor coinníollach, agus an scaoileadh sin faoi réir mheasúnú an údaráis speisialaithe nach gá coinneáil leanúnach an duine sin a thuilleadh chun an tsochaí a chosaint agus gur gá go mbainfidh an duine sin tairbhe as scaoileadh saor coinníollach bliain amháin roimh dheireadh na pianbhreithe a forchuireadh, ós rud é, faoi na rialacha is infheidhme ar an dáta a líomhnaítear a rinneadh na cionta atá i gceist, gur cheart go bhféadfaidh sé nó sí tairbhe a bhaint go huathoibríoch as scaoileadh saor coinníollach tar éis leath na pianbhreithe sin a chomhlíonadh.
(
i
)	Is ainm bréige é ainm an cháis seo. Ní fhreagraíonn sé d’fhíorainm aon pháirtí sna himeachtaí.
(
1
)	Comhaontú Trádála agus Comhair idir an tAontas Eorpach agus an Comhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach, de pháirt, agus Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann, den pháirt eile (IO 2021 L 149, lch. 10, ‘CTC’).
(
2
)	‘an Chairt’.
(
3
)	Breithiúnas an 29 Iúil 2024, Alchaster (C-202/24, EU:C:2024:649).
(
4
)	Faoi Airteagal 613(2) den CTC.
(
5
)	Coinbhinsiún a síníodh sa Róimh an 4 Samhain 1950 (‘ECHR’).