62005CC0265
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
L.A. GEELHOEDA
przedstawiona w dniu 13 lipca 2006 r. (
1
)
Sprawa C-265/05
José Perez Naranjo
przeciwko
Caisse régionale d'assurance maladie (CRAM) Nord-Picardie
„Rozporządzenie (EWG) nr 1408/71 — Artykuł 4 ust. 2a, art. 10a i 95b — Zasiłek uzupełniający z tytułu starości — Przepisy krajowe uzależniające przyznanie tego zasiłku od warunku miejsca zamieszkania — Specjalne świadczenia nieskładkowe — Wpisanie do załącznika IIa rozporządzenia nr 1408/71”
I — Wstęp
1.
W niniejszej sprawie zwrócono się do Trybunału z wnioskiem o wykładnię art. 4 ust. 2a i art. 10a rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, w brzmieniu zmienionym i uaktualnionym rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r. (
2
) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1408/71”) w związku z załącznikiem IIa do tego rozporządzenia. Cour de cassation zwraca się w szczególności z zapytaniem, czy zasiłek uzupełniający z Fonds national de solidarité (krajowego funduszu solidarności), o którym mowa w załączniku IIa do rozporządzenia nr 1408/71, stanowi specjalne świadczenie nieskładkowe w rozumieniu art. 4 ust. 2a przedmiotowego rozporządzenia.
II — Przepisy znajdujące zastosowanie w sprawie
A — Prawo wspólnotowe
2.
Artykuł 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 stanowi w zakresie mającym znaczenie dla sprawy:
„Niniejsze rozporządzenie stosuje się do wszystkich ustawodawstw odnoszących się do działów zabezpieczenia społecznego, które dotyczą:
[…]
c)
emerytur;
[…]”.
3.
Artykuł 4 ust. 2a, wprowadzony rozporządzeniem (EWG) nr 1247/92 (
3
), ma następujące brzmienie:
„Niniejsze rozporządzenie stosuje się również do specjalnych świadczeń nieskładkowych, wynikających z ustawodawstwa lub z systemów innych niż określone w ust. 1 lub, które są wyłączone na podstawie ust. 4, jeżeli świadczenia te służą:
a)
zapewnieniu uzupełniającego, zastępczego lub pomocniczego pokrycia od ryzyka objętego działami zabezpieczenia społecznego określone[go] w ust. 1 lit. a)–h);
b)
lub wyłącznie do zapewnienia szczególnej ochrony osobom niepełnosprawnym”.
4.
Artykuł 4 ust. 4 stanowi w zakresie mającym znaczenie dla sprawy:
„Niniejszego rozporządzenia nie stosuje się do pomocy społecznej i opieki zdrowotnej […]”.
5.
Artykuł 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 dotyczący uchylenia klauzul zamieszkania stanowi:
„O ile niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej, świadczenia pieniężne z tytułu inwalidztwa, starości lub dla osób pozostałych przy życiu, renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej oraz świadczenia z tytułu śmierci uzyskane na podstawie ustawodawstwa jednego lub kilku państw członkowskich nie ulegają zmniejszeniu, zmianie, zawieszeniu, zniesieniu ani przepadkowi z tego tylko powodu, że uprawniony zamieszkuje terytorium innego państwa członkowskiego niż to, w którym znajduje się instytucja zobowiązana do wypłaty świadczeń”.
6.
Artykuł 10a rozporządzenia nr 1408/71 (
4
) stanowi:
„Specjalne świadczenia nieskładkowe
1.   Nie naruszając przepisów w art. 10 i tytułu III, osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, korzystają ze specjalnych świadczeń pieniężnych nieskładkowych, określonych w art. 4 ust. 2a, wyłącznie na terytorium państwa członkowskiego, w którym zamieszkują, zgodnie z ustawodawstwem tego państwa, pod warunkiem że te świadczenia wymienione są w załączniku IIa. Świadczenia te przyznawane są przez instytucję miejsca zamieszkania i na jej koszt”.
7.
Załącznik IIa, dodany do rozporządzenia przy okazji wprowadzenia art. 4 ust. 2a i art. 10a, został zatytułowany „Specjalne świadczenia nieskładkowe (art. 10a rozporządzenia)”. Punkt „E. Francja” zawiera w ust. a) następującą wzmiankę:
„Zasiłek uzupełniający z Krajowego Funduszu Solidarności (ustawa z dnia 30 czerwca 1956 r.)”.
B — Prawo krajowe
8.
Fonds national de solidarité (zwany dalej „FNS”) został ustanowiony we Francji w 1956 r. w celu realizacji polityki zapewnienia lepszej ochrony osobom starszym, w szczególności poprzez podwyższenie rent, emerytur oraz innych świadczeń z tytułu starości. Z dniem 1 stycznia 1994 r. krajowy fundusz solidarności został przemianowany na Fonds de solidarité de viellesse (fundusz solidarności na rzecz starości, zwany dalej „FSV”). Z funduszu przyznawane są zasiłki uzupełniające dla beneficjentów emerytur lub świadczeń z tytułu inwalidztwa, których dochody są niewystarczające.
9.
Warunki przyznawania tego zasiłku zostały określone w art. L 815-1–815-11 Code de la sécurité social (kodeksu zabezpieczenia społecznego, zwanego dalej „CSS”). Zgodnie z tymi przepisami zasiłek przyznawany jest bez względu na to, czy potencjalny beneficjent był wcześniej pracownikiem najemnym, czy prowadził działalność na własny rachunek. Świadczenie to jest wypłacane jako uzupełnienie wszelkiego rodzaju środków, w tym świadczeń składkowych, do poziomu niezbędnego minimum, biorąc pod uwagę koszty utrzymania we Francji. Ponadto art. L 815-11 stanowi, że beneficjent traci prawo do zasiłku uzupełniającego, jeżeli przeniesie swoje miejsce zamieszkania poza terytorium Republiki Francuskiej (
5
).
III — Okoliczności faktyczne oraz postępowanie
10.
J. Perez Naranjo, skarżący w postępowaniu przed sądem krajowym, urodzony w dniu 27 września 1931 r., jest obywatelem hiszpańskim, obecnie zamieszkałym w Hiszpanii. Skarżący pracował we Francji od 1957 r. do 1964 r. Od dnia 1 listopada 1991 r. pobiera on francuskie świadczenie emerytalne.
11.
Skarżący zwrócił się o wypłatę zasiłku uzupełniającego z FNS, lecz jego wniosek został oddalony decyzją z dnia 5 sierpnia 1999 r. Skarżący wniósł skargę na tę decyzję oddalającą, natomiast Cour d’appel oddalił skargę J. Pereza Naranja z uwagi na to, że sporny zasiłek uzupełniający stanowi specjalne świadczenie nieskładkowe w rozumieniu art. 10a rozporządzenia nr 1408/71, które zgodnie z tym przepisem nie może zostać przyznane osobie, która ma miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim niż Republika Francuska.
12.
Następnie skarżący złożył kasację do Cour de cassation, który postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy wykładni prawa wspólnotowego należy dokonywać w ten sposób, że sporny zasiłek uzupełniający, wpisany do załącznika IIa rozporządzenia 1408/71, ma charakter specjalny i nieskładkowy, co zgodnie z art. 10a i 95b rozporządzenia nr 1408/71 wyklucza jego przyznanie wnioskodawcy, niemającemu miejsca zamieszkania w danym państwie, który na dzień 1 czerwca 1992 r. nie spełniał warunku wieku, bądź też w ten sposób, iż stanowi on świadczenie z ubezpieczenia społecznego i w konsekwencji, na podstawie art. 19 ust. 1 tego rozporządzenia, winien być wypłacony zainteresowanej osobie, która spełnia warunki jego przyznania, bez względu na to, w jakim państwie członkowskim ma swoje miejsce zamieszkania?”.
13.
Pisemne uwagi zostały przedstawione przez skarżącego, rządy: francuski, hiszpański, fiński, włoski oraz Zjednoczonego Królestwa, a także przez Komisję. Rządy francuski, hiszpański i Zjednoczonego Królestwa, a także Komisja przedstawiły ustnie swoje stanowiska na rozprawie w dniu 20 czerwca 2006 r.
IV — Uwagi zainteresowanych uczestników
14.
Skarżący przed sądem krajowym utrzymuje, że francuski zasiłek uzupełniający nie stanowi specjalnego świadczenia nieskładkowego w rozumieniu art. 4 ust. 2a tego rozporządzenia, lecz jest świadczeniem z zabezpieczenia społecznego, ponieważ jest on przyznawany beneficjentom świadczeń emerytalnych, bez dokonywania jakiejkolwiek indywidualnej bądź uznaniowej oceny potrzeb osobistych. Ponadto skarżący stoi na stanowisku, które popiera rząd hiszpański, że zasiłek uzupełniający jest pośrednio finansowany ze składek na ubezpieczenie społeczne. Zasiłek wypłacany jest z FSV, finansowanego w głównej mierze z ogólnej składki na ubezpieczenie społeczne (contribution sociale généralisée, zwanej dalej „CSG”). Wobec powyższego zasiłek uzupełniający winien być wypłacany bez względu na miejsce zamieszkania beneficjenta.
15.
Rząd francuski stoi na stanowisku, że przedmiotowe świadczenie powinno być uważane za specjalne świadczenie nieskładkowe w rozumieniu art. 4 ust. 2a i art. 10a rozporządzenia nr 1408/71.
16.
Według rządu francuskiego zasiłek uzupełniający stanowi specjalne świadczenie, ponieważ posiada on zarówno charakter świadczenia z zabezpieczenia społecznego, jak i z pomocy społecznej.
17.
Po pierwsze, świadczenie należy do obszaru zabezpieczenia społecznego. Jest ono przyznawane wyłącznie beneficjentom świadczeń emerytalnych, którzy osiągnęli wiek sześćdziesięciu pięciu lat, lub sześćdziesięciu w przypadku niezdolności do pracy. Jest ono powiązane z emeryturą, o której mowa w art. 4 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 1408/71, ponieważ przyznawane jest jako uzupełnienie emerytury. Ponadto zasiłek uzupełniający jest przyznawany beneficjentom co najmniej jednego świadczenia z tytułu starości, bez dokonywania jakiejkolwiek indywidualnej bądź uznaniowej oceny potrzeb osobistych, na podstawie prawnie określonej sytuacji, to znaczy art. L 815-2.
18.
Po drugie, zasiłek należy do obszaru pomocy społecznej. Ma on służyć zagwarantowaniu beneficjentowi minimalnego poziomu środków utrzymania w przypadku niewystarczającej wysokości emerytury. Zasiłek jest przyznawany osobom, które osiągnęły wiek emerytalny i których całkowite dochody są niższe od minimum ustalonego przez ustawodawcę krajowego. Warunki jego przyznania nie wiążą się z sumowaniem okresów zatrudnienia ani okresów składkowych.
19.
Rząd francuski ponadto podnosi, że przedmiotowy zasiłek nie ma charakteru składkowego. Posiada cechy świadczenia solidarnościowego, finansowanego z przychodów podatkowych i wypłacanego za pośrednictwem FSV. Na przychody podatkowe składają się: contribution sociale de solidarité à la charge des sociétés (
6
), ogólna składka na ubezpieczenie społeczne oraz opłata w wysokości 2%. W rezultacie zasiłek uzupełniający jest finansowany wyłącznie z obowiązkowych podatków przeznaczonych na pokrycie ogólnych wydatków publicznych.
20.
Komisja i rząd włoski wyrażają podobny pogląd jak rząd francuski. Komisja zwraca również uwagę na to, że zasiłek uzupełniający jest wypłacany z kasy chorych, a następnie refundowany z FSV. Wobec powyższego w ostateczności to fundusz ponosi obciążenia finansowe, a nie kasa chorych. Ponadto sposób obliczenia i warunki jego przyznawania nie są zależne od opłacania składek przez beneficjenta.
V — W przedmiocie dopuszczalności
21.
W swoich uwagach złożonych na piśmie rząd fiński podnosi, że istnieją podstawy uznania przesłanego przez sąd krajowy pytania prejudycjalnego za niedopuszczalne z uwagi na to, że postanowienie odsyłające nie określa ram prawnych przedłożonych pytań, lecz jedynie ogranicza się do odesłania do właściwych przepisów krajowych. Rząd fiński podkreśla, że informacje zawarte w postanowieniu odsyłającym muszą nie tylko umożliwiać Trybunałowi udzielenie użytecznych odpowiedzi, lecz również umożliwiać rządom państw członkowskich i innym zainteresowanym uczestnikom przedłożenie uwag na podstawie art. 20 statutu Trybunału Sprawiedliwości WE (
7
).
22.
Słuszna jest uwaga rządu fińskiego, że postanowienie odsyłające określa ramy prawne nazbyt zwięźle. Sąd krajowy jedynie odsyła do numerów odpowiednich artykułów. W szczególności nie przedstawiono wyjaśnienia w przedmiocie warunków przyznawania zasiłku uzupełniającego ani celu zasiłku i sposobów jego finansowania. Z tych przyczyn Trybunał zwrócił się do sądu krajowego o udzielenie dodatkowych informacji na temat przepisów francuskich. Zostały one przekazane pismem z dnia 10 maja 2006 r. Na tej podstawie zainteresowani uczestnicy mieli możliwość ustosunkowania się co do istoty sprawy na rozprawie w dniu 20 czerwca 2006 r.
23.
Biorąc pod uwagę, że rządy państw członkowskich i pozostali zainteresowani uczestnicy mieli sposobność ustosunkowania się do dodatkowych informacji podczas rozprawy, nie widzę powodu, dla którego należałoby uznać pytanie za niedopuszczalne.
VI — Ocena prawna
24.
Niniejsza sprawa dotyczy kwestii, czy francuski zasiłek uzupełniający stanowi specjalne świadczenie nieskładkowe w rozumieniu art. 4 ust. 2a tego rozporządzenia. Jeżeli sporne świadczenie można uznać za specjalne świadczenie nieskładkowe, to wówczas zgodnie z art. 10a ust. 1 rozporządzenia uprawnienie do zasiłku uzupełniającego może być ograniczone do osób mających swe miejsce zamieszkania w tym państwie członkowskim, o ile świadczenia takie zostały wymienione w załączniku IIa tego rozporządzenia. Jeżeli jednak sporny zasiłek należałoby uznać za świadczenie z zabezpieczenia społecznego, to wówczas będą miały zastosowanie zasady ogólne, to znaczy zgodnie z art. 10 rozporządzenia nr 1408/71 warunek miejsca zamieszkania nie stosuje się.
25.
Zastosowanie art. 10a zależy od tego, czy przedmiotowe świadczenie stanowi specjalne świadczenie nieskładkowe w rozumieniu art. 4 ust. 2a. Określenie cech świadczenia o tym charakterze wymaga najpierw ponownej analizy rozporządzenia nr 1247/92, które wprowadziło art. 4 ust. 2a i art. 10a oraz załącznik II[a] do rozporządzenia nr 1408/71. Trzeci i czwarty motyw rozporządzenia nr 1247/92 wskazują na okoliczności i przyczyny jego przyjęcia. Mają one następujące brzmienie:
„niezbędne jest również uwzględnienie orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości stwierdzającego, że niektóre świadczenia przewidziane na mocy prawa krajowego mogą jednocześnie podlegać pod dział zarówno zabezpieczenia społecznego, jak i pomocy społecznej, ze względu na grupę osób, do których stosuje się te prawa, ze względu na ich cele i ich sposoby stosowania;
Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że w pewnych swoich cechach ustawodawstwo, na podstawie którego udziela się takich świadczeń, jest pokrewne pomocy społecznej w tym zakresie, że potrzeba jest zasadniczym kryterium przy jego wprowadzaniu w życie oraz iż warunki uprawniające do otrzymania nie opierają się na sumowaniu okresów zatrudnienia lub okresów składkowych, podczas gdy z punktu widzenia innych cech jest ono bliskie zabezpieczeniu społecznemu w tym zakresie, że nie ma tu swobody decyzji co do sposobu, w jaki udziela się świadczeń, takich jak te przewidziane poniżej, oraz w tym, że przyznaje ono beneficjentom prawnie określoną pozycję”.
26.
Z preambuły rozporządzenia nr 1247/92 jasno wynika, że zmiany wprowadzone tym rozporządzeniem zostały w dużej mierze spowodowane orzecznictwem Trybunału, w którym stwierdzono, że niektóre świadczenia przewidziane na mocy prawa krajowego mogą mieścić się w kategoriach zarówno zabezpieczenia społecznego (wchodzących w zakres rozporządzenia na podstawie art. 4 ust. 1), jak i pomocy społecznej (pozostających poza zakresem rozporządzenia na podstawie art. 4 ust. 4), z uwagi na ich zakres podmiotowy stosowania, cele oraz sposoby stosowania. Takie świadczenie posiada zatem charakter „mieszany” lub „hybrydowy”.
27.
Jedna z pierwszych spraw, w której Trybunał orzekał o świadczeniach mieszanych, sprawa Giletti doprowadziła do wydania wyroku w 1987 r. W sprawie tej Trybunał badał, czy francuski zasiłek uzupełniający wypłacany beneficjentom świadczeń emerytalnych, renty z tytułu niezdolności do pracy lub dla osób pozostałych przy życiu wchodzi w zakres rozporządzenia nr 1408/71 (
8
). Trybunał orzekł, że zasiłek wypłacany przez FNS — który po pierwsze, gwarantuje minimalne środki utrzymania dla osób znajdujących się w potrzebie, a po drugie, zapewnia dodatkowe dochody dla beneficjentów świadczeń z zabezpieczenia społecznego, w przypadku gdy świadczenia te są niewystarczające — wchodzi w zakres systemu zabezpieczenia społecznego w rozumieniu rozporządzenia nr 1408/71.
28.
Powyższy wyrok dotyczył francuskiego zasiłku uzupełniającego do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty dla osób pozostałych przy życiu, który jest również przedmiotem sporu w niniejszej sprawie. Ponadto zasiłek ten był przedmiotem wcześniejszego postępowania przeciwko Republice Francuskiej (
9
) o uchybienie zobowiązaniom wynikającym z traktatu w związku z utrzymaniem warunku miejsca zamieszkania przy przyznawaniu zasiłku uzupełniającego mającego na celu zagwarantowanie minimalnego utrzymania we Francji. Trybunał oparł się wówczas na tezach wyroku w sprawie Giletti (
10
) i orzekł na niekorzyść Francji.
29.
W następstwie między innymi tego wyroku rozporządzenie nr 1408/71 zostało zmienione rozporządzeniem nr 1247/92 w taki sposób, że specjalne świadczenia nieskładkowe zostały wyraźne włączone w zakres tego rozporządzenia. Jednakże z uwagi na więź łączącą je z pomocą społeczną zostały one wyłączone z zastosowania ogólnej zasady, zgodnie z którą świadczenia z zabezpieczenia społecznego podlegają przenoszeniu.
30.
Jak wskazano w pkt 25 powyżej, odstępstwa od zasady przenoszenia świadczeń z zabezpieczenia społecznego są możliwe wyłącznie wówczas, gdy przedmiotowe świadczenia spełniają warunki przewidziane w art. 4 ust. 2a rozporządzenia nr 1408/71, czyli są świadczeniami mającymi zarazem charakter specjalny i nieskładkowy oraz są wymienione w załączniku IIa do tego rozporządzenia.
31.
Zgodnie z orzecznictwem, świadczenie specjalne w rozumieniu art. 4 ust. 2a rozporządzenia nr 1408/71 „definiuje się przez jego cel. Powinno ono zastępować lub uzupełniać świadczenie z zabezpieczenia społecznego oraz posiadać cechy pomocy społecznej uzasadnionej względami ekonomicznymi i społecznymi oraz powinno być przyznawane na podstawie uregulowań ustalających obiektywne kryteria” (
11
). Świadczenie jest świadczeniem nieskładkowym, jeżeli jest ono finansowane wyłącznie z obowiązkowych podatków przeznaczonych na pokrycie ogólnych wydatków publicznych. Właściwym kryterium decydującym w tym względzie stanowi sposób faktycznego finansowania danego świadczenia. Trybunał bada, czy to finansowanie jest zapewnione, bezpośrednio lub pośrednio, ze składek na ubezpieczenie społeczne czy też ze środków publicznych (
12
).
32.
Po przyjęciu rozporządzenia nr 1247/92 Trybunał uznał za specjalne świadczenia nieskładkowe między innymi zasiłek dla osób niepełnosprawnych (
13
), zasiłek pielęgnacyjny dla osób niepełnosprawnych (
14
), dodatek uzupełniający dochody (
15
) oraz dodatek wyrównawczy dla osób, które prowadziły działalność na własny rachunek, obecnie będących na emeryturze (
16
). Trybunał natomiast nie uznał za specjalne świadczenie nieskładkowe między innymi luksemburskiego zasiłku macierzyńskiego (
17
) oraz austriackiego zasiłku opiekuńczego (
18
).
33.
Sporny w niniejszej sprawie zasiłek uzupełniający jest wymieniony w wykazie specjalnych zasiłków nieskładkowych w rozumieniu art. 4 ust. 2a rozporządzenia nr 1408/71, wprowadzonym załącznikiem IIa do tego rozporządzenia.
34.
Bezsporne jest w niniejszej sprawie to, że istnieje związek pomiędzy francuskim zasiłkiem uzupełniającym a zabezpieczeniem społecznym. Zasiłek jest przyznawany w celu zwiększenia wysokości renty lub emerytury wypłacanej z zabezpieczenia społecznego. Jest on związany z emeryturą, o której mowa w art. 4 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 1408/71. Ponadto zasiłek przyznaje beneficjentom prawnie określoną pozycję, ponieważ organy zabezpieczenia społecznego upoważnione do przyznawania zasiłku nie mają swobody decyzji odnośnie do oceny osobistych potrzeb bądź okoliczności. Jeżeli określone warunki zostały spełnione, to zainteresowana osoba jest uprawniona do zasiłku uzupełniającego.
35.
Zainteresowani uczestnicy nie są jednak zgodni co do tego, czy dodatek uzupełniający ma związek z pomocą społeczną. Z wyjątkiem skarżącego, wszyscy uczestnicy wyrażają pogląd, że tak właśnie jest. Skarżący kwestionuje powyższe, lecz nie przedstawił żadnych argumentów na poparcie swojego stanowiska.
36.
W odróżnieniu od skarżącego, wyrażam pogląd, że zasiłek uzupełniający ma charakter pomocy społecznej. Ma on służyć zagwarantowaniu beneficjentowi minimalnego poziomu środków utrzymania w przypadku niewystarczającej wysokości emerytury. Jest on przyznawany osobom, które osiągnęły wiek emerytalny i których całkowite dochody są niższe od minimum ustalonego przez ustawodawcę krajowego. Przyznanie zasiłku uzupełniającego nie wiąże się w żaden sposób z warunkiem dotyczącym sumowania okresów zatrudnienia ani okresów składkowych.
37.
Z powyższego wynika, że zasiłek uzupełniający posiada charakter mieszany, wobec czego należy go uznać za świadczenie specjalne.
38.
Należy zbadać, czy francuski zasiłek uzupełniający stanowi świadczenie nieskładkowe.
39.
Na początku należy stwierdzić, że z dokumentów uzupełniających i uwag rządu francuskiego wynika, że zasiłek uzupełniający jest we Francji wypłacany beneficjentom świadczeń emerytalnych, rent dla osób pozostałych przy życiu lub rent z tytułu niezdolności do pracy przez FSV za pośrednictwem kasy chorych, oraz że FSV, a w konsekwencji pośrednio zasiłek uzupełniający, jest finansowany z trzech źródeł. Po pierwsze, jest on finansowany ze składki solidarności społecznej obciążającej przedsiębiorstwa, której podstawę stanowi podatek obrotowy opodatkowanych przedsiębiorstw. Po drugie, jest on finansowany z opłaty w wysokości 2% od dochodu z majątku i dochodu z inwestycji osób fizycznych zamieszkujących we Francji. Trzecie źródło finansowania to CSG pobierana od dochodów z majątku, inwestycji i gier lub wygranych, jak również z tytułu działalności zarobkowej oraz dochodów zastępczych.
40.
Skarżący w postępowaniu przed sądem krajowym uważa, że zasiłek uzupełniający należy uznać za świadczenie składkowe z uwagi na fakt, że jest ono również pośrednio finansowane z CSG. Na poparcie swojego stanowiska skarżący powołuje się na wyrok w sprawie Komisja przeciwko Francji, w której CSG była kluczowym elementem (
19
).
41.
W tej sprawie Komisja wniosła skargę o uchybienie zobowiązaniom ze wzglądu na stosowanie CSG od dochodu z działalności zarobkowej i dochodów zastępczych pracowników najemnych i osób prowadzących działalność na własny rachunek zamieszkałych we Francji, lecz nieobjętych francuskim systemem zabezpieczenia społecznego. Trybunał orzekł, iż w odróżnieniu od opłat przeznaczonych na realizację ogólnych obciążeń publicznych, CSG przeznaczana jest w sposób szczególny i bezpośredni na finansowanie zabezpieczenia społecznego we Francji, zaś odpowiednie przychody przeznaczane są na Caisse nationale des allocations familiales, FSV oraz obowiązkowe systemy ubezpieczeń chorobowych. Według Trybunału „celem ogólnej składki na ubezpieczenie społeczne jest finansowanie w szczególności działów związanych z emeryturami, świadczeniami dla osób pozostających przy życiu, świadczeniami w razie choroby oraz świadczeniami rodzinnymi, objętymi art. 4 rozporządzenia nr 1408/71”.
42.
Rząd francuski uważa, iż Trybunał nie orzekł w wyżej wymienionym wyroku, czy CSG należy zakwalifikować jako podatek (
20
). Trybunał jedynie orzekł, że istnieje bezpośredni i wystarczający związek pomiędzy CSG a przepisami regulującymi zadania z zakresu zabezpieczenia społecznego wymienione w art. 4 rozporządzenia nr 1408/71, aby można ją uznać za opłatę objętą zakazem stosowania podwójnych składek.
43.
Jak słusznie stwierdził rząd francuski, Trybunał nie badał podczas analizy ewentualnego naruszenia art. 13 rozporządzenia nr 1408/71 w sprawie Komisja przeciwko Francji, czy przedmiotową opłatę należy uważać na podatek czy też za składkę.
44.
Wyrażam pogląd, że nie można uznać CSG za składkę na francuski zasiłek uzupełniający. Osoby objęte obowiązkiem opłacania CSG nie są uprawnione do żadnych świadczeń z tytułu zabezpieczenia społecznego w zamian za tę składkę, natomiast wszystkie osoby zamieszkałe we Francji, bez względu na to, czy są zatrudnione, mogą z uwagi na kryterium miejsca zamieszkania korzystać ze świadczeń społecznych finansowanych z CSG, które stanowią część krajowego systemu solidarności, to znaczy świadczeń z FSV. W rezultacie opłacanie CSG nie stwarza w zamian żadnego uprawnienia do jakiegokolwiek dającego się zidentyfikować świadczenia.
45.
W konsekwencji z powyższego wynika, że francuski zasiłek uzupełniający należy uznać za specjalne świadczenie nieskładkowe w rozumieniu art. 4 ust. 2a rozporządzenia nr 1408/71.
46.
W celu wyczerpującego zbadania problemu przeanalizuję także argument Komisji, zgodnie z którym skarżący mógłby również złożyć wniosek w sprawie uprawnień wynikających z przepisów przejściowych zawartych w art. 95b rozporządzenia nr 1408/71 (
21
).
47.
Artykuł 95b ust. 9 stanowi, że stosowanie art. 1 rozporządzenia nr 1247/92 nie może spowodować odrzucenia wniosku o przyznanie specjalnego świadczenia nieskładkowego, przyznanego jako dodatek do renty lub emerytury, który został złożony przez osobę zainteresowaną, która spełniała warunki przyznania tego świadczenia przed dniem 1 czerwca 1992 r., nawet gdy zainteresowany zamieszkuje na terytorium państwa członkowskiego innego niż właściwe państwo członkowskie, o ile wniosek o przyznanie świadczenia został złożony w ciągu pięciu lat, począwszy od dnia 1 czerwca 1992 r.
48.
Z postanowienia odsyłającego jasno wynika, że wniosek skarżącego został oddalony z uwagi na to, że w dniu 1 czerwca 1992 r. nie spełniał on warunku wieku ustalonego w art. L 815-2 i w art. R 815-2 CSS obowiązującego wówczas. Zasiłek uzupełniający przyznawany jest beneficjentom emerytur, którzy osiągnęli wiek sześćdziesięciu pięciu lat albo sześćdziesięciu lat w przypadku niezdolności do pracy. Skarżącemu zostało przyznane francuskie świadczenie emerytalne z dniem 1 listopada 1991 r. na podstawie zasad ogólnych, a nie z powodu niezdolności do pracy, wobec czego ma zastosowanie limit wieku sześćdziesięciu pięciu lat.
49.
Komisja stoi na stanowisku, że w niniejszej sprawie należałoby przyjąć granicę wieku sześćdziesięciu, a nie sześćdziesięciu pięciu lat. Twierdzi ona, że z dokumentów znajdujących się w Trybunale wynika, że skarżący posiada hiszpański raport medyczny, iż pozostaje on niezdolny do pracy od 1991 r., lecz raport ten nie został uznany przez sąd krajowy jako prawnie ważny dokument. Jeżeli zastosowano by granicę wieku sześćdziesięciu lat, to skarżący mógłby powołać się na art. 95b ust. 9 rozporządzenia nr 1408/71, ponieważ spełniałby warunki przyznania zasiłku uzupełniającego, to znaczy osiągnął wiek sześćdziesięciu lat przed dniem 1 czerwca 1992 r.
50.
Trzeba, po pierwsze, zauważyć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, jeśli chodzi o podział kompetencji pomiędzy sądami krajowymi a Trybunałem Sprawiedliwości na podstawie art. 234 WE, to sąd krajowy, który jako jedyny bezpośrednio zna okoliczności faktyczne toczącego się przed nim postępowania i który będzie musiał orzekać co do istoty sprawy, może najlepiej — z uwzględnieniem poszczególnych okoliczności sprawy — ocenić zarówno konieczność uzyskania orzeczenia w trybie prejudycjalnym dla możliwości orzeczenia przez niego w sprawie, jak i znaczenie przedstawionych Trybunałowi pytań dla sprawy. Jednakże w przypadku pytań ewentualnie niewłaściwie sformułowanych bądź wykraczających poza granice kompetencji Trybunału określone w art. 234 WE dla Trybunału pozostaje zarezerwowana możliwość wydobycia z wszystkich informacji dostarczonych przez sąd krajowy, w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, zagadnień prawa wspólnotowego, które z punktu widzenia przedmiotu postępowania przed sądem krajowym wymagają wykładni (
22
).
51.
W ten sposób Trybunał Sprawiedliwości, aby móc udzielić użytecznej odpowiedzi sądowi krajowemu, który zwrócił się doń z pytaniem, może uznać za konieczne uwzględnienie norm prawa wspólnotowego, na które sąd krajowy nie powoływał się w treści swojego pytania. Jednakże to do sądu krajowego należy uznanie, czy norma prawa wspólnotowego, której wykładni dokonał Trybunał Sprawiedliwości na podstawie art. 234 WE, ma zastosowanie w zawisłej przed nim sprawie (
23
).
52.
Komisja słusznie zauważyła, że skarżący mógłby złożyć wniosek o przyznanie uprawnień na podstawie art. 95b rozporządzenia nr 1408/71 i art. 51 ust. 1 lit. b) i f) rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 (
24
). Drugi z wymienionych przepisów ma następujące brzmienie:
„Jeżeli korzystający w szczególności:
[…]
b)
ze świadczeń z tytułu starości, przyznawanych w przypadku niezdolności do pracy,
[…]
f)
ze świadczeń przyznawanych, pod warunkiem że środki uprawnionego nie przekraczają ustalonej wysokości,
przebywa lub zamieszkuje terytorium innego państwa członkowskiego niż to, w którym znajduje się instytucja zobowiązana do wypłaty świadczeń, to kontroli administracyjnej i lekarskiej dokonuje, na wniosek tej instytucji, instytucja miejsca pobytu lub zamieszkania uprawnionego, zgodnie z warunkami przewidzianymi przez ustawodawstwo stosowane przez tę ostatnią instytucję. Jednakże instytucja zobowiązana do wypłaty świadczenia zachowuje prawo przeprowadzenia badania beneficjenta przez wybranego przez nią lekarza”.
53.
Ponadto w wyroku w sprawie Dafeki Trybunał orzekł, że „w postępowaniu mającym na celu ustalenie uprawnień przemieszczającego się pracownika będącego obywatelem Wspólnoty do świadczeń z zabezpieczenia społecznego, właściwe instytucje odpowiedzialne za zabezpieczenie społeczne i sądy państwa członkowskiego zobowiązane są do przyjmowania zaświadczeń i analogicznych dokumentów dotyczących stanu osób, wystawionych przez właściwe organy innego państwa członkowskiego, chyba że ich ścisłość zostaje poważnie poddana w wątpliwość na podstawie konkretnych dowodów związanych z daną sprawą” (
25
).
54.
Z powyższego wynika, że sąd krajowy zobowiązany jest do przyjęcia dokumentów w sprawie rozpoczęcia i trwania niezdolności do pracy wystawionych przez właściwe organy pozostałych państw członkowskich.
55.
Do sądu krajowego należy określenie, czy art. 95b ust. 9 rozporządzenia nr 1408/71 w związku z art. 51 rozporządzenia nr 574/72 ma zastosowanie w zawisłej przed nim sprawie.
VII — Wnioski
56.
Uważam, że Trybunał powinien udzielić następującej odpowiedzi na pytanie skierowane przez sąd krajowy:
Wykładni art. 10a rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie oraz załącznika IIa do tego rozporządzenia należy dokonywać w ten sposób, że zasiłek uzupełniający, o którym mowa w Code de la sécurité social (kodeksie zabezpieczenia społecznego), stanowi specjalne świadczenie nieskładkowe w rozumieniu art. 4 ust. 2a tego rozporządzenia.
(
1
)	Język oryginału: niderlandzki.
(
2
)	Dz.U. 1997, L 28, str. 1.
(
3
)	Rozporządzenie Rady (WE) z dnia 30 kwietnia 1992 r. zmieniające rozporządzenie nr 1408/71 (Dz.U. L 136, str. 1).
(
4
)	Wprowadzony rozporządzeniem nr 1247/92, przywołanym w przypisie 3 powyżej.
(
5
)	Zobacz również sprawozdania na rozprawę do wyroków: z dnia 24 lutego 1987 r. w sprawach połączonych od 379/85 do 381/85 i 93/86 Giletti i in., Rec. str. 955, oraz z dnia 12 lipca 1990 r. w sprawie C-236/88 Komisja przeciwko Francji, Rec. str. I-3163.
(
6
)	Składka solidarności społecznej obciążająca przedsiębiorstwa.
(
7
)	Postanowienie z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie C-422/98 Colonia Versicherung i in., Rec. str. I-1279, pkt 5.
(
8
)	Przywołany w przypisie 5 powyżej, pkt 11.
(
9
)	Wyżej wymieniony w przypisie 5 wyrok w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 6.
(
10
)	Trybunał oparł się również na wyroku z dnia 9 października 1974 r. w sprawie 24/74 Biason, Rec. str. 999. Orzeczenie to dotyczyło zasiłku uzupełniającego do renty inwalidzkiej, który został odebrany skarżącej w postępowaniu przed sądem krajowym po jej przeniesieniu do innego państwa członkowskiego. W ocenie Trybunału, stosownie do art. 10 rozporządzenia nr 1408/71, państwa członkowskie nie mogą uzależniać przyznania niektórych świadczeń (w tym świadczeń z tytułu starości i niezdolności do pracy) od tego, że beneficjent zamieszkuje w państwie członkowskim, które takie świadczenie wypłaca.
(
11
)	Zobacz wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie C-160/02 Skalka, Rec. str. I-5613, pkt 25.
(
12
)	Zobacz w szczególności ww. wyrok w sprawie Skalka, pkt 28.
(
13
)	Wyrok z dnia 4 listopada 1997 r. w sprawie C-20/96 Snares, Rec. str. I-6057.
(
14
)	Wyrok z dnia 11 czerwca 1998 r. w sprawie C-297/96 Partridge, Rec. str. I-3467.
(
15
)	Wyrok z dnia 25 lutego 1999 r. w sprawie C-90/97 Swaddling, Rec. str. I-1075.
(
16
)	Wyrok w sprawie Skalka, przywołany w przypisie 11 powyżej.
(
17
)	Wyrok z dnia 31 maja 2001 r. w sprawie C-43/99 Leclere i in., Rec. str. I-4265.
(
18
)	Wyrok z dnia 8 marca 2001 r. w sprawie C-215/99 Jauch, Rec. str.  I-1901.
(
19
)	Wyrok z dnia 15 lutego 2000 r. w sprawieC-169/98, Rec. str. I-1049.
(
20
)	Ibidem, pkt 32.
(
21
)	Zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 3095/95 z dnia 22 grudnia 1995 r. zmieniającym rozporządzenie (EWG) nr 1408/71, rozporządzenie (EWG) nr 574/72 w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71, rozporządzenie (EWG) nr 1247/92 oraz rozporządzenie (EWG) nr 1945/93 zmieniające rozporządzenie (EWG) nr 1247/92 (Dz.U. L 335, str. 1).
(
22
)	Zobacz w szczególności wyrok z dnia 29 listopada 1978 r. w sprawie 83/78 Pigs Marketing Board, Rec. str. 2347, pkt 25 i 26, oraz wyrok z dnia 22 czerwca 2000 r. w sprawie C-425/98 Marca Mode, Rec. str. I-4861, pkt 21.
(
23
)	Zobacz w szczególności wyrok z dnia 20 marca 1986 r. w sprawie 35/85 Tissier, Rec. str. 1207, pkt 9.
(
24
)	Dz.U. L 74 str. 1.
(
25
)	Wyrok z dnia 2 grudnia 1997 r. w sprawie C-336/94 Dafeki, Rec. str. I-6761, pkt 21.