62023CJ0431
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
z dnia 3 kwietnia 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Polityka społeczna – Przejęcia przedsiębiorstw – Ochrona praw pracowniczych – Dyrektywa 2001/23/WE – Artykuł 5 ust. 1 – Pojęcie „postępowania upadłościowego” – Przejęcie przedsiębiorstwa następujące po ogłoszeniu upadłości po jego przygotowaniu w ramach postępowania w sprawie reorganizacji sądowej
W sprawie C‑431/23
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez tribunal du travail de Liège (sąd pracy w Liège, Belgia) postanowieniem z dnia 26 maja 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 11 lipca 2023 r., w postępowaniu:
AE,
CO,
DU i in.
przeciwko
BA, działającemu w charakterze syndyka masy upadłościowej WIBRA BELGIË SA,
EP, działającemu w charakterze syndyka masy upadłościowej WIBRA BELGIË SA,
RI, działającemu w charakterze syndyka masy upadłościowej WIBRA BELGIË SA,
WIBRA BELGIË SRL,
przy udziale:
VT,
HL,
MO i in.,
TRYBUNAŁ (trzecia izba),
w składzie: C. Lycourgos, prezes izby, S. Rodin (sprawozdawca), N. Piçarra, O. Spineanu-Matei i N. Fenger, sędziowie,
rzecznik generalny: A. Rantos,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu AE, CO, DU i in. – adwokat H. Deckers,
–
w imieniu WIBRA BELGIË SRL – adwokaci M. Duchesne oraz O. Moureau,
–
w imieniu rządu belgijskiego – A. De Brouwer, C. Pochet oraz L. Van den Broeck, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – S. Delaude oraz B.-R. Killmann, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 24 października 2024 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 5 ust. 1 dyrektywy Rady 2001/23/WE z dnia 12 marca 2001 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub części przedsiębiorstw lub zakładów (Dz.U. 2001, L 82, s. 16).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy AE, CO, DU i 19 innymi byłymi pracownikami zwolnionymi przez WIBRA BELGIË SA a BA, EP i RI, działającymi w charakterze syndyków masy upadłościowej WIBRA BELGIË SA, a także WIBRA BELGIË SRL w przedmiocie zarzucanego naruszenia przez te spółki obowiązków informowania przedstawicieli pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji w ramach zwolnień grupowych.
Ramy prawne
Prawo Unii
3
Motyw 3 dyrektywy 2001/23 głosi:
„Konieczne jest zapewnienie ochrony pracowników w przypadku zmiany pracodawcy, w szczególności zapewnienie przestrzegania ich praw”.
4
Artykuł 1 ust. 1 tej dyrektywy stanowi:
„a)
Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do każdego przypadku przejęcia przedsiębiorstwa, zakładu lub części przedsiębiorstwa [lub] zakładu przez innego pracodawcę w wyniku prawnego przeniesienia własności lub łączenia.
b)
Zgodnie z lit. a) i dalszymi postanowieniami niniejszego artykułu, przejęcie w rozumieniu niniejszej dyrektywy, następuje wtedy, kiedy przejmowana jest jednostka gospodarcza, któr[a] zachowuje swoją tożsamość, oznaczającą zorganizowane połączenie zasobów, którego celem jest prowadzenie działalności gospodarczej, bez względu na to, czy jest to działalność podstawowa czy pomocnicza.
[…]”.
5
Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej dyrektywy:
„Prawa i obowiązki zbywającego wynikające z umowy o pracę lub stosunku pracy istniejącego w momencie przejęcia, przechodzą, w wyniku tego przejęcia, na przejmującego.
Państwa członkowskie mogą ustalić, że po dacie przejęcia zbywający i przejmujący są wspólnie odpowiedzialni za zobowiązania, które powstały przed dniem przejęcia, wynikające z umowy o pracę lub o stosunku pracy istniejących w chwili przejęcia”.
6
Artykuł 4 ust. 1 akapit pierwszy owej dyrektywy przewiduje:
„Przejęcie przedsiębiorstwa, zakładu lub części przedsiębiorstwa lub zakładu nie stanowi samo w sobie podstawy do zwolnienia, czy to przez zbywającego czy przejmującego. Postanowienie to nie stoi na przeszkodzie zwolnieniom z powodów ekonomicznych, technicznych lub organizacyjnych, powodujących zmiany w stanie zatrudnienia”.
7
Artykuł 5 dyrektywy 2001/23 stanowi:
„1.   O ile państwa członkowskie nie ustalą inaczej, art. 3 i 4 nie mają zastosowania do jakiegokolwiek przejęcia przedsiębiorstwa, zakładu lub części przedsiębiorstwa lub zakładu, jeżeli wobec zbywającego prowadzone jest postępowanie upadłościowe lub inne podobne postępowanie, wszczęte w celu likwidacji aktywów zbywającego, i jeżeli znajduje się on[o] pod nadzorem właściwego organu publicznego (którym może być likwidator, upoważniony przez właściwy organ publiczny).
[…]
4.   Państwa członkowskie podejmują odpowiednie środki, aby zapobiec nadużywaniu postępowań upadłościowych w sposób pozbawiający pracowników praw przewidzianych w niniejszej dyrektywie”.
Prawo belgijskie
8
Układ zbiorowy pracy nr 32 bis z dnia 7 czerwca 1985 r. dotyczący ochrony praw pracowniczych w przypadku zmiany pracodawcy wskutek prawnego przejęcia przedsiębiorstwa i regulujący prawa pracowników przejętych w przypadku przejęcia majątku po ogłoszeniu upadłości dokonał transpozycji dyrektywy 2001/23 do prawa belgijskiego.
9
Zgodnie z art. 1 tego układu zbiorowego pracy, w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanego dalej „UZP nr 32 bis”):
„Celem niniejszego układu zbiorowego pracy jest […] zagwarantowanie:
1°
z jednej strony – ochrony praw pracowniczych we wszystkich przypadkach zmiany pracodawcy w wyniku przejęcia przedsiębiorstwa lub jego części w drodze umowy;
2°
z drugiej strony – niektórych praw pracowników przejętych w przypadku przejęcia aktywów po ogłoszeniu upadłości”.
10
Rozdział II UZP nr 32 bis zawiera art. 6–10.
11
Artykuł 6 akapit pierwszy UZP nr 32 bis uściśla, że rozdział II tego układu zbiorowego, odnoszący się do praw pracowniczych w przypadku zmiany pracodawcy w następstwie przejęcia przedsiębiorstwa na podstawie umowy, „ma zastosowanie do każdego przypadku zmiany pracodawcy wynikającej z przejęcia przedsiębiorstwa lub części przedsiębiorstwa na podstawie umowy, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w rozdziale III tego układu zbiorowego”.
12
Artykuł 7 UZP nr 32 bis przewiduje:
„Prawa i obowiązki zbywającego wynikające z umów o pracę istniejących w dacie przejęcia w rozumieniu art. 1 pkt 1 przechodzą w wyniku tego przejęcia na przejmującego”.
13
Zgodnie z art. 8 UZP nr 32 bis:
„Zbywca i przejmujący są zobowiązani solidarnie do spłaty długów istniejących w chwili przejęcia w rozumieniu art. 1 pkt 1 i wynikających z umów o pracę obowiązujących w tym dniu […]”.
14
Artykuł 9 UZP nr 32 bis stanowi:
„Zmiana pracodawcy sama w sobie nie stanowi podstawy do zwolnienia ani dla zbywającego, ani dla przejmujących
Jednakże pracownicy, którzy zmieniają pracodawcę, mogą zostać zwolnieni z ważnego powodu lub z przyczyn ekonomicznych, technicznych lub organizacyjnych, powodujących zmiany w obszarze zatrudnienia”.
15
Zgodnie z rozdziałem III UZP nr 32 bis nie dochodzi do przeniesienia zobowiązań z tytułu zabezpieczenia społecznego ze zbywającego na przejmującego ani do odpowiedzialności solidarnej tego ostatniego ze zbywającym, jeżeli przejęcie przedsiębiorstwa następuje po ogłoszeniu upadłości.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
16
W dniu 30 lipca 2020 r. tribunal de l’entreprise de Gand (sąd gospodarczy w Gandawie, Belgia) wszczął postępowanie w sprawie reorganizacji sądowej WIBRA BELGIË SA, na wniosek tej spółki, wobec której zarządzono zawieszenie do dnia 30 października 2020 r., zgodnie z przepisami code de droit économique (kodeksu prawa gospodarczego, zwanego dalej „CDE”), które regulują to postępowanie, w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych sprawy w postępowaniu głównym. W tym samym dniu sąd ten wyznaczył BA, EP i RI jako pełnomocników sądowych, którym powierzył zadanie polegające na zorganizowaniu i przeniesieniu całości lub części działalności tej spółki.
17
W dniu 21 września 2020 r. wspomniani trzej pełnomocnicy sądowi przyjęli ofertę przejęcia WIBRA BELGIË SA złożoną przez jej spółkę dominującą, WIBRA NEDERLAND BV, dotyczącą 36 lokali handlowych i 183 spośród 439 pracowników zatrudnionych przez WIBRA BELGIË SA.
18
W dniu 30 września 2020 r. utworzono spółkę WIBRA BELGIË SRL w celu przejęcia i dalszego prowadzenia części działalności WIBRA BELGIË SA.
19
W dniu 8 października 2020 r. tribunal de l’entreprise de Gand (sąd gospodarczy w Gandawie) oddalił wniosek wspomnianych pełnomocników sądowych o zatwierdzenie oferty przejęcia, o której mowa w pkt 17 niniejszego wyroku. Sąd ten orzekł w istocie, że oferta ta jest sprzeczna z układem zbiorowym pracy nr 102 z dnia 5 października 2011 r. dotyczącym ochrony praw pracowniczych w przypadku zmiany pracodawcy w wyniku reorganizacji sądowej oraz z dyrektywą 2001/23 w zakresie, w jakim owa oferta przewidywała, że zobowiązania dotyczące zapłaty za „dodatek urlopowy” i za „premię roczną” pracowników WIBRA BELGIË SA, które zostaną przejęte, związane z pracą do dnia zatwierdzenia wspomnianej oferty, będą pokrywane pro rata temporis przez WIBRA BELGIË SA.
20
Innym wyrokiem wydanym w tym samym dniu tribunal de l’entreprise de Gand (sąd gospodarczy w Gandawie) ogłosił upadłość WIBRA BELGIË SA i wyznaczył BA, EP i RI jako syndyków. Z postanowienia odsyłającego wynika, że pracownicy tej spółki zostali niezwłocznie poinformowani o tym orzeczeniu i o rozwiązaniu ich umów o pracę za zapłatą dodatku wyrównawczego za okres wypowiedzenia.
21
W dniu 9 października 2020 r. syndycy dokonali zbycia części rzeczowych aktywów trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych WIBRA BELGIË SA na rzecz WIBRA BELGIË SRL. Spośród wszystkich zwolnionych pracowników, w liczbie 439, 183 zostało ponownie zatrudnionych przez WIBRA BELGIË SRL. W piśmie skierowanym w 2021 r. do doradcy niektórych byłych pracowników WIBRA BELGIË SA wspomniani syndycy wyjaśnili, że w toku postępowania w sprawie reorganizacji sądowej nie przejęto żadnych pracowników ani nie przeniesiono żadnej działalności tej spółki.
22
W dniu 21 czerwca 2021 r. skarżący w postępowaniu głównym, w liczbie 22, którzy są byłymi pracownikami WIBRA BELGIË SA i którzy nie zostali ponownie zatrudnieni przez WIBRA BELGIË SRL, wytoczyli powództwo przeciwko tym dwóm spółkom przed tribunal du travail de Liège (sądem pracy w Liège, Belgia), będącym sądem odsyłającym. W dniu 30 czerwca 2021 r. 38 innych pracowników znajdujących się w takiej samej sytuacji złożyło wniosek o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta w postępowaniu głównym.
23
Owych 60 pracowników utrzymuje, że w trakcie postępowania w sprawie reorganizacji sądowej WIBRA BELGIË SA nie został dochowany obowiązek informowania przedstawicieli pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji w przypadku zwolnienia grupowego, co stanowi uchybienie umowne dające im prawo do odszkodowania. Ponadto pracownicy ci uważają, że należy uznać, iż WIBRA BELGIË SRL ponosi solidarną odpowiedzialność za to odszkodowanie.
24
Sąd odsyłający zauważa, że o ile prawo belgijskie wyraźnie wyklucza przestrzeganie obowiązków informowania przedstawicieli pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji w przypadku zwolnień grupowych w razie upadłości danej spółki, o tyle takie wykluczenie nie jest przewidziane w ramach postępowania w sprawie reorganizacji sądowej. Sąd odsyłający uważa zatem, że WIBRA BELGIË SA miała, przed wydaniem orzeczenia dotyczącego upadłości i niezależnie od postępowania w sprawie reorganizacji sądowej, obowiązek wdrożenia procedury informowania przedstawicieli pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji przed rozpatrywanym w postępowaniu głównym zwolnieniem grupowym, czego nie uczyniła. W konsekwencji WIBRA BELGIË SA jest zobowiązana względem 60 zainteresowanych pracowników do wypłaty odszkodowania za naruszenie jej obowiązków w zakresie informowania i konsultacji przed przeprowadzeniem zwolnienia grupowego.
25
W tym kontekście sąd odsyłający zastanawia się, czy WIBRA BELGIË SRL może ponosić odpowiedzialność również za wykonanie obowiązku naprawienia szkody.
26
Podnosi on w tym względzie w pierwszej kolejności, że spółka ta nie ponosiła żadnej odpowiedzialności za działalność WIBRA BELGIË SA. W związku z tym WIBRA BELGIË SRL może ponosić odpowiedzialność za uchybienie, którego dopuściła się WIBRA BELGIË SA, jedynie w zakresie, w jakim należy ją uznać za nabywcę praw i obowiązków WIBRA BELGIË SA w ramach przejęcia przedsiębiorstw na podstawie umowy w rozumieniu art. 7 i 8 UZP nr 32 bis.
27
W drugiej kolejności sąd ten podkreśla, że pomimo odmowy zatwierdzenia przez sąd oferty przejęcia przedstawionej w ramach postępowania w sprawie reorganizacji sądowej projekt częściowego zbycia WIBRA BELGIË SA przygotowany w toku tego postępowania został ostatecznie zrealizowany w dniu następującym po wydaniu orzeczenia dotyczącego upadłości przez tych samych pełnomocników sądowych, którzy uprzednio zwrócili się o zatwierdzenie oferty przejęcia odpowiadającej temu projektowi, działających obecnie w charakterze syndyków.
28
W trzeciej kolejności wspomniany sąd uważa, że taką transakcję należy zakwalifikować jako „zbycie w trybie pre‑packu”, co powinno pozwolić przejmującemu powoływać się na odstępstwo przewidziane w art. 5 dyrektywy 2001/23, pod warunkiem że transakcja ta jest regulowana przepisami ustawowymi lub wykonawczymi. Tymczasem zdaniem sądu odsyłającego takie przepisy nie istniały w prawie belgijskim w czasie zaistnienia okoliczności faktycznych rozpatrywanych w postępowaniu głównym.
29
I tak, o ile etap przygotowawczy zbycia WIBRA BELGIË SA odbywał się pod nadzorem pełnomocników sądowych wyznaczonych przez właściwy sąd w ramach postępowania w sprawie reorganizacji sądowej, a zatem można by uznać, że był on objęty przepisami prawnymi, o tyle drugi etap tej transakcji, a mianowicie przejęcie aktywów i pracowników, odbył się bezpośrednio po odmowie zatwierdzenia przez ten sąd oferty przejęcia opracowanej w ramach owego postępowania w sprawie reorganizacji sądowej.
30
Z postanowienia odsyłającego wynika jednak jeszcze, że w dniu, w którym nastąpiło przejęcie rozpatrywane w postępowaniu głównym, nie obowiązywała żadna regulacja prawna, ponieważ została ona wprowadzona do tego kodeksu dopiero ustawą z dnia 21 marca 2021 r.
31
W powyższych okolicznościach tribunal du travail de Liège (sąd pracy w Liège) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 5 ust. 1 dyrektywy Rady [2001/23] należy interpretować w ten sposób, że przewidziany w nim warunek, zgodnie z którym art. 3 i 4 tej dyrektywy nie mają zastosowania do przejęcia przedsiębiorstwa, jeżeli wobec zbywającego prowadzone jest postępowanie upadłościowe lub inne podobne postępowanie wszczęte w celu likwidacji aktywów zbywającego, nie jest spełniony, gdy przejęcie całości lub części przedsiębiorstwa zostało przygotowane przed wszczęciem postępowania upadłościowego mającego na celu likwidację aktywów zbywającego, w niniejszym przypadku w ramach postępowania w sprawie reorganizacji sądowej zakończonego umową zbycia, której zatwierdzenia odmówił właściwy sąd, a następnie zostało przeprowadzone bezpośrednio po ogłoszeniu upadłości, poza zakresem stosowania wszelkich przepisów ustawowych lub wykonawczych prawa krajowego?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
32
Poprzez swoje jedyne pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/23 należy interpretować w ten sposób, że ma on zastosowanie w sytuacji, gdy postępowanie upadłościowe zostało przeprowadzone w następstwie postępowania w sprawie reorganizacji sądowej, w trakcie którego sporządzono porozumienie o częściowym przejęciu danego przedsiębiorstwa, lecz nie zostało ono zatwierdzone przez właściwy sąd przed jego wykonaniem po ogłoszeniu upadłości.
33
Przede wszystkim należy zauważyć, że z motywu 3 dyrektywy 2001/23 wynika, iż dyrektywa ta zmierza do ochrony pracowników, w szczególności poprzez zapewnienie przestrzegania ich praw w przypadku zmiany pracodawcy (wyrok z dnia 22 czerwca 2017 r., Federatie Nederlandse Vakvereniging i in., C‑126/16, EU:C:2017:489, pkt 38).
34
W tym względzie art. 3 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy przewiduje, że prawa i obowiązki zbywającego wynikające z umowy o pracę lub stosunku pracy istniejącego w momencie przejęcia przechodzą w jego wyniku na przejmującego. Co się tyczy art. 4 ust. 1 wspomnianej dyrektywy, chroni on pracowników przed zwolnieniem dokonywanym przez zbywającego lub przejmującego jedynie z uwagi na wspomniane przejęcie (wyrok z dnia 22 czerwca 2017 r., Federatie Nederlandse Vakvereniging i in., C‑126/16, EU:C:2017:489, pkt 39).
35
Na zasadzie odstępstwa art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/23 stanowi, że ujęta w art. 3 i 4 regulacja dotycząca ochrony nie ma zastosowania do przejęć przedsiębiorstw dokonywanych w warunkach określonych w tym przepisie, o ile państwa członkowskie nie ustalą inaczej (wyrok z dnia 22 czerwca 2017 r., Federatie Nederlandse Vakvereniging i in., C‑126/16, EU:C:2017:489, pkt 40).
36
Tymczasem wspomniany przepis, jako że stanowi co do zasady o niestosowaniu regulacji dotyczącej ochrony pracowników w przypadku niektórych przejęć przedsiębiorstw i w ten sposób oddala się od zasadniczego celu leżącego u podstaw dyrektywy 2001/23, musi bezwzględnie podlegać ścisłej wykładni (zob. podobnie wyrok z dnia 22 czerwca 2017 r., Federatie Nederlandse Vakvereniging i in., C‑126/16, EU:C:2017:489, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).
37
Zgodnie z tym przepisem o ile państwa członkowskie nie ustalą inaczej, jednoczesne przeniesienie praw i obowiązków wynikających z umów o pracę zawartych ze zbywającym, przewidziane w art. 3 dyrektywy 2001/23, oraz ogólny zakaz zwolnień, przewidziany w art. 4 tej dyrektywy, nie mają zastosowania do przejęć przedsiębiorstw, jeżeli wobec zbywającego prowadzone jest postępowanie upadłościowe lub inne podobne postępowanie wszczęte w celu likwidacji aktywów zbywającego i jeżeli podlega ono nadzorowi właściwego organu publicznego.
38
O ile z samego brzmienia pierwszego członu zdania art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/23 wynika, że w okolicznościach, które uzasadniają stosowanie tego przepisu, państwom członkowskim przysługuje uprawnienie do wdrożenia ujętej w art. 3 i 4 tej dyrektywy regulacji dotyczącej ochrony pracowników, o tyle jednak należy stwierdzić, iż w sprawie zawisłej w postępowaniu głównym Królestwo Belgii nie skorzystało z tego uprawnienia.
39
Wynika z tego, że art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/23 w zakresie, w jakim zezwala on na odstąpienie od regulacji dotyczącej ochrony pracowników, ma zastosowanie do sprawy takiej jak ta rozpatrywana w postępowaniu głównym, jednak pod warunkiem, że określone postępowanie spełnia warunki wymienione w tym przepisie.
40
W tym względzie art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/23 przewiduje trzy kumulatywne warunki, a mianowicie, po pierwsze, że wobec zbywającego prowadzone jest postępowanie upadłościowe lub inne podobne postępowanie, po drugie, że postępowanie to wszczęto w celu likwidacji aktywów zbywającego, i po trzecie, że postępowanie to prowadzone jest pod nadzorem właściwego organu publicznego (zob. podobnie wyrok z dnia 22 czerwca 2017 r., Federatie Nederlandse Vakvereniging i in., C‑126/16, EU:C:2017:489, pkt 44).
41
Co się tyczy w pierwszej kolejności warunku, zgodnie z którym wobec zbywającego musi być prowadzone postępowanie upadłościowe lub inne podobne postępowanie, nie może on rozciągać się, przy uwzględnieniu wymogu ścisłej wykładni, przypomnianego w pkt 36 niniejszego wyroku, na transakcję przygotowującą upadłość, ale nieprowadzącą do niej. Natomiast transakcja przejęcia, która – mimo że jest przygotowywana przed ogłoszeniem upadłości – jest realizowana po tym ogłoszeniu, rzeczywiście pociąga za sobą upadłość i może z tego względu być objęta pojęciem „postępowania upadłościowego” w rozumieniu art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/23 (zob. podobnie wyrok z dnia 22 czerwca 2017 r., Federatie Nederlandse Vakvereniging i in., C‑126/16, EU:C:2017:489, pkt 45, 46).
42
W tym względzie z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi wydaje się wynikać, po pierwsze, że postępowania w sprawie reorganizacji sądowej w rozumieniu prawa belgijskiego nie można uznać za postępowanie upadłościowe, a po drugie, że o ile to pierwsze postępowanie może prowadzić do upadłości danego przedsiębiorstwa, o tyle taki skutek nie wydaje się ani automatyczny, ani pewny. W tych okolicznościach postępowanie to jako takie nie wydaje się spełniać pierwszego z warunków przewidzianych w art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/23 (zob. podobnie wyrok z dnia 16 maja 2019 r., Plessers, C‑509/17, EU:C:2019:424, pkt 42, 43, 48).
43
Niemniej jednak z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi wynika również, że w niniejszym przypadku warunki przejęcia przedsiębiorstwa określono w projekcie przedstawionym w ramach postępowania w sprawie reorganizacji sądowej WIBRA BELGIË SA, które poprzedziło ogłoszenie upadłości tej spółki, oraz że przejęcia, które miało miejsce po tym ogłoszeniu upadłości, dokonano zgodnie z tymi warunkami.
44
Do sądu odsyłającego należy zatem ustalenie, czy biorąc pod uwagę w szczególności prawo belgijskie mające zastosowanie do tego okresu, z jednej strony opracowanie planu przejęcia w ramach postępowania w sprawie reorganizacji sądowej WIBRA BELGIË SA, a z drugiej strony wdrożenie tego planu w toku postępowania upadłościowego tej spółki należy uznać za jedną i tę samą operację, która od początku pociąga za sobą ogłoszenie upadłości wspomnianej spółki ze względu na jej niewypłacalność przed przejęciem przedsiębiorstwa. W takim przypadku cała ta operacja mogłaby zostać uznana za postępowanie upadłościowe lub podobne postępowanie upadłościowe w rozumieniu art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/23. W przeciwnym razie jedynie postępowanie upadłościowe WIBRA BELGIË SA mogłoby być objęte tym przepisem.
45
W drugiej kolejności art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/23 wymaga, by postępowanie upadłościowe lub inne podobne postępowanie zostało wszczęte w celu likwidacji aktywów zbywającego.
46
W tym względzie należy zauważyć, po pierwsze, że postępowanie mające na celu kontynuację działalności danego przedsiębiorstwa nie spełnia tego warunku (wyrok z dnia 22 czerwca 2017 r., Federatie Nederlandse Vakvereniging i in., C‑126/16, EU:C:2017:489, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo).
47
Trybunał miał już okazję wyjaśnić, w odniesieniu do różnic między postępowaniem mającym na celu kontynuowanie działalności przedsiębiorstwa a postępowaniem zmierzającym do likwidacji aktywów przedsiębiorstwa z powodu jego niewypłacalności, że pierwsze postępowanie zmierza do zachowania charakteru operacyjnego przedsiębiorstwa lub jego rentownych jednostek, podczas gdy drugie postępowanie ma na celu maksymalizację zbiorowego zaspokojenia wierzycieli. O ile nie jest wykluczone, że może dochodzić do pewnego nakładania się tych dwóch celów, do których zmierza dane postępowanie, o tyle głównym celem postępowania zmierzającego do kontynuacji działalności przedsiębiorstwa pozostaje w każdym razie zachowanie danego przedsiębiorstwa (zob. podobnie wyrok z dnia 22 czerwca 2017 r., Federatie Nederlandse Vakvereniging i in., C‑126/16, EU:C:2017:489, pkt 48).
48
Tym samym postępowanie upadłościowe lub inne podobne postępowanie może mieć na celu maksymalizację zbiorowego zaspokojenia wierzycieli, nawet jeśli dodatkowo realizuje ono cel zbycia przedsiębiorstwa działającego z zachowaniem poziomu zatrudnienia na jak najwyższym poziomie [zob. podobnie wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., Federatie Nederlandse Vakbeweging (Procedura pre‑packu), C‑237/20, EU:C:2022:321, pkt 55].
49
Z orzecznictwa Trybunału wynika również, że należy ustalić nie tylko, że głównym celem postępowania upadłościowego lub innego podobnego postępowania jest jak najlepsze zaspokojenie wierzycieli, lecz również, że przeprowadzenie takiej transakcji zbycia pozwala na skuteczne osiągnięcie tego głównego celu [zob. podobnie wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., Federatie Nederlandse Vakbeweging (Procedura pre‑packu), C‑237/20, EU:C:2022:321, pkt 53].
50
Do sądu odsyłającego należy zatem zbadanie, z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności, czy prowadzone kolejno po sobie postępowania będące przedmiotem postępowania głównego, rozpatrywane indywidualnie lub całościowo, miały na celu maksymalizację zbiorowego zaspokojenia wierzycieli i pozwoliły na osiągnięcie tego celu w rozumieniu przytoczonego powyżej orzecznictwa, czy też, przeciwnie, zmierzały przede wszystkim do zachowania charakteru operacyjnego przedsiębiorstwa lub jego rentownych jednostek.
51
W tym względzie z jednej strony z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi wydaje się wynikać, że w prawie belgijskim postępowanie w sprawie reorganizacji sądowej, w odróżnieniu od postępowania upadłościowego, nie ma zasadniczo na celu zagwarantowania maksymalnego zaspokojenia wierzycieli. Ponadto z postanowienia odsyłającego wynika, że w niniejszym przypadku na podstawie orzeczenia, w którym wyznaczono pełnomocników sądowych, w następstwie wniosku o reorganizację złożonego przez WIBRA BELGIË SA, pełnomocnikom tym powierzono zadanie zorganizowania i przeniesienia całości lub części działalności tej spółki.
52
Z drugiej strony, gdyby sąd odsyłający miał uznać, jak wskazano w pkt 44 niniejszego wyroku, że postępowanie w sprawie reorganizacji sądowej i postępowanie upadłościowe WIBRA BELGIË SA stanowiły razem postępowanie upadłościowe lub inne podobne postępowanie w rozumieniu art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/23, to powinien on zbadać, czy takie postępowanie jako takie spełnia warunek, o którym mowa w pkt 45 niniejszego wyroku, co oznacza, że główny cel tego postępowania, rozpatrywany w całości, polegał na uzyskaniu zaspokojenia roszczeń w możliwie największym zakresie przez wszystkich wierzycieli zbywającego [zob. podobnie wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., Federatie Nederlandse Vakbeweging (Procedura pre‑packu), C‑237/20, EU:C:2022:321, pkt 52, 53].
53
W celu zbadania, czy warunek przypomniany w pkt 45 niniejszego wyroku jest w niniejszej sprawie spełniony, sąd odsyłający mógłby w szczególności wziąć pod uwagę okoliczność, że WIBRA BELGIË SRL została utworzona w celu przejęcia i kontynuowania części działalności wykonywanej uprzednio przez WIBRA BELGIË SA oraz że w komunikacie prasowym z dnia następującego po dniu ogłoszenia upadłości tej spółki, wydanym przez „WIBRA”, poinformowano, iż syndycy, którzy zostali wyznaczeni po ogłoszeniu upadłości, „zatwierdzili […] po uzgodnieniu plan przejęcia WIBRA” dotyczący przeniesienia belgijskiej siedziby WIBRA BELGIË SA i 36 sklepów, a także ponownego zatrudnienia 183 pracowników, uściślając, że „[ó]w powrót do poprzedniej sytuacji położył kres niepewności co do kontynuacji działalności WIBRA w Belgii”.
54
Po drugie, należy jeszcze upewnić się, że postępowanie upadłościowe lub inne podobne postępowanie rozpatrywane w postępowaniu głównym jest regulowane przepisami ustawowymi lub wykonawczymi umożliwiającymi zagwarantowanie, iż jego wszczęcie nie spowoduje niepewności prawnej [zob. podobnie wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., Federatie Nederlandse Vakbeweging (Procedura pre‑packu), C‑237/20, EU:C:2022:321, pkt 54, 55].
55
W tym względzie, z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający, z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi nie wynika, by postępowanie w sprawie reorganizacji sądowej lub postępowanie upadłościowe ustanowione w prawie belgijskim były pozbawione ram prawnych lub regulacyjnych wystarczających do spełnienia warunku wskazanego w poprzednim punkcie.
56
Natomiast gdyby sąd odsyłający doszedł do wniosku, że w sprawie w postępowaniu głównym postępowanie w sprawie reorganizacji sądowej i postępowanie upadłościowe WIBRA BELGIË SA, rozpatrywane jako całość, mogą stanowić postępowanie upadłościowe lub inne podobne postępowanie w rozumieniu art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/23, do sądu tego należałoby ustalenie, czy takie połączone następujące po sobie postępowania są wystarczająco uregulowane przepisami ustawowymi lub wykonawczymi.
57
W trzeciej i ostatniej kolejności, co się tyczy warunku, zgodnie z którym postępowanie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/23, powinno być prowadzone pod nadzorem właściwego organu publicznego, należy podkreślić, po pierwsze, że z orzecznictwa Trybunału wynika, iż nie jest tak w przypadku, gdy wyznaczony pełnomocnik sądowy jest odpowiedzialny za zorganizowanie i zrealizowanie przejęcia przedsiębiorstwa w imieniu i na rachunek dłużnika i gdy musi on poszukiwać ofert, dążąc w pierwszej kolejności do zachowania w całości lub w części działalności przedsiębiorstwa, oraz biorąc równocześnie pod uwagę prawa wierzycieli, jak wydaje się to mieć miejsce w ramach postępowania w sprawie reorganizacji sądowej zgodnie z prawem belgijskim (zob. podobnie wyrok z dnia 16 maja 2019 r., Plessers, C‑509/17, EU:C:2019:424, pkt 46, 47).
58
Po drugie, gdyby sąd odsyłający doszedł do wniosku, że postępowanie upadłościowe lub inne podobne postępowanie w rozumieniu art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/23 polega w niniejszej sprawie na połączeniu sądowego postępowania sprawie reorganizacji sądowej i postępowania upadłościowego WIBRA BELGIË SA, to do tego sądu należałoby ustalenie, czy takie połączone postępowania, prowadzone są pod nadzorem właściwego organu publicznego. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału za owym nadzorem przemawiają: przede wszystkim okoliczność, że sąd określa funkcje członków zarządu na wstępnym etapie tych połączonych postępowań w sprawie reorganizacji sądowej i upadłościowego oraz kontroluje wykonywanie tych funkcji przy okazji wszczęcia upadłości w ścisłym tego słowa znaczeniu, następnie okoliczność, że przejęcie przedsiębiorstwa następuje dopiero po wszczęciu postępowania upadłościowego, co pozwala syndykowi na sprzeciwienie się temu, i wreszcie fakt, że pełnomocnicy działający na etapie przygotowawczym są odpowiedzialni za swoje działania na takich samych warunkach jak te, które mają zastosowanie do syndyków. Natomiast w celu ustalenia, czy takie postępowanie prowadzone jest pod nadzorem właściwego organu publicznego, nie należy przypisywać decydującego znaczenia okoliczności, że podpisanie porozumienia o przejęciu następuje wkrótce po wszczęciu postępowania upadłościowego, ani okoliczności, że pełnomocnicy działający na etapie przygotowawczym tego postępowania nie posiadają żadnych kompetencji ustawowych [zob. podobnie wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., Federatie Nederlandse Vakbeweging (Procedura pre‑packu), C‑237/20, EU:C:2022:321, pkt 59, 62–64].
59
Wreszcie w celu udzielenia sądowi odsyłającemu wszelkich wskazówek przydatnych do rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym należy przypomnieć, że zgodnie z art. 5 ust. 4 dyrektywy 2001/23 państwa członkowskie podejmują niezbędne środki, aby zapobiec nadużywaniu postępowań upadłościowych w sposób pozbawiający pracowników praw przewidzianych w tej dyrektywie.
60
W niniejszej sprawie WIBRA BELGIË SA wniosła o wszczęcie postępowania w sprawie reorganizacji sądowej, które jest regulowane przez prawo belgijskie i które zapewnia pracownikom gwarancje w celu przygotowania przejęcia całości lub części działalności tej spółki. Z postanowienia odsyłającego wynika, że to w następstwie odmowy zatwierdzenia przez tribunal de l’entreprise de Gand (sąd gospodarczy w Gandawie) oferty przejęcia, która została przyjęta przez pełnomocników sądowych wyznaczonych w ramach tego postępowania, wspomniana spółka wniosła do tego sądu o ogłoszenie jej upadłości, wszczynając w ten sposób postępowanie, które zgodnie z prawem belgijskim przyznaje pracownikom inne gwarancje niż gwarancje przewidziane w ramach postępowania w sprawie reorganizacji sądowej.
61
Z postanowienia odsyłającego wynika jednak również, po pierwsze, że ta oferta przejęcia pochodziła od spółki powiązanej z WIBRA BELGIË SA, przy czym nie wskazano, czy poszukiwano innych potencjalnych podmiotów przejmujących, oraz że odmowę zatwierdzenia uzasadniono okolicznością, iż rzeczona oferta była sprzeczna z szeregiem bezwzględnie obowiązujących przepisów dotyczących ochrony pracowników, których potencjalnie dotyczy planowane przejęcie przedsiębiorstwa.
62
W tych okolicznościach do sądu odsyłającego należy zbadanie, w świetle wszystkich istotnych okoliczności, czy w niniejszej sprawie nie doszło do ewentualnego nadużycia postępowania upadłościowego mającego na celu pozbawienie pracowników, których dotyczy postępowanie główne, praw wynikających z dyrektywy 2001/23.
63
W świetle całości powyższych rozważań na zadane pytanie trzeba odpowiedzieć, iż art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/23 należy interpretować w ten sposób, że ma on zastosowanie w sytuacji, gdy postępowanie upadłościowe przeprowadzono w następstwie postępowania w sprawie reorganizacji sądowej, w trakcie którego sporządzono porozumienie o częściowym przejęciu danego przedsiębiorstwa, lecz nie zatwierdzono go przez właściwy sąd, przed jego wykonaniem po ogłoszeniu upadłości, pod warunkiem że postępowanie upadłościowe lub podobne postępowanie w sprawie niewypłacalności rzeczywiście wszczęto w celu likwidacji aktywów zbywającego i że wspomniane postępowanie prowadzone jest pod nadzorem właściwego organu publicznego, a jego przeprowadzenia nie można uznać za nadużycie.
W przedmiocie kosztów
64
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 5 ust. 1 dyrektywy Rady 2001/23/WE z dnia 12 marca 2001 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub części przedsiębiorstw lub zakładów
należy interpretować w ten sposób, że:
ma on zastosowanie w sytuacji, gdy postępowanie upadłościowe przeprowadzono w następstwie postępowania w sprawie reorganizacji sądowej, w trakcie którego sporządzono porozumienie o częściowym przejęciu danego przedsiębiorstwa, lecz nie zatwierdzono go przez właściwy sąd, przed jego wykonaniem po ogłoszeniu upadłości, pod warunkiem że postępowanie upadłościowe lub podobne postępowanie w sprawie niewypłacalności rzeczywiście wszczęto w celu likwidacji aktywów zbywającego i że wspomniane postępowanie prowadzone jest pod nadzorem właściwego organu publicznego, a jego przeprowadzenia nie można uznać za nadużycie.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: francuski.