61963C0002
Conclusies van de Advocaat-Generaal
K. ROEMER
12 november 1963
Vertaald uit het Duits
De onderhavige zaken, welke bij beschikking van 14 maart 1963 werden gevoegd, vormen de voortzetting van de gedingen 5 tot 11, 13 en 14-62, die ongeveer 18 maanden geleden door dezelfde ondernemingen tegen de Hoge Autoriteit werden aanhangig gemaakt. Zij hebben betrekking op de pogingen van de Hoge Autoriteit om met het oog op de eindafrekening van het vereveningsmechanisme voor schroot, betrouwbare cijfers te verkrijgen over het schrootverbruik.
Het Directoraat-Generaal „Staal” van de Hoge Autoriteit heeft daartoe op 27 november 1961 aan de eisende ondernemingen — die voor hun produktie van elektro-ovens gebruik maken — schriftelijk verzocht haar de originele elektriciteitsrekeningen (of afschriften daarvan) over het produktietijdvak april 1954 tot november 1958 te doen toekomen, een verklaring af te geven dat de voorgelegde bewijsstukken het gehele elektriciteitsverbruik dekken en, voor zover de ondernemingen niet over alle bescheiden beschikten, bij de elektriciteitsbedrijven kopieën aan te vragen.
Toen de ondernemingen, ook na een briefwisseling met de Hoge Autoriteit aan dit verzoek geen gevolg gaven, nam deze op 23 februari 1962 formele beschikkingen waarbij zij de ondernemingen de aanwijzing gaf de in haar brief van 27 november 1961 bedoelde gegevens binnen een bepaalde termijn in te zenden. Deze beschikkingen werden met de beroepen 5 tot 11, 13 en 14-62 bestreden.
Nog tijdens de loop van deze processen heeft de Hoge Autoriteit zich op 27 augustus 1962 bij aangetekende brieven tot de eisende ondernemingen gericht. Daarbij heeft zij een termijn gesteld voor de uitvoering der bestreden beschikkingen en van de ondernemingen verlangd haar eventueel krachtens artikel 36 van het Verdrag hun opmerkingen voor te leggen. Zulks hebben de ondernemingen in de loop van september 1962 schriftelijk gedaan, waarna nog een verdere briefwisseling met de Hoge Autoriteit volgde.
Bedoelde processen eindigden met het arrest van 14 december 1962 waarbij het Hof de vorderingen afwees.
Daar de verlangde elektriciteitsrekeningen niet bij de Hoge Autoriteit waren binnengekomen, gaf zij op 18 december 1962 opnieuw een aantal beschikkingen, ditmaal om de ondernemingen geldboeten op te leggen, alsmede dwangsommen voor iedere dag waarop aan de verplichting tot overlegging der rekeningen niet werd voldaan, zulks met ingang van de achtste dag sedert de betekening der beschikkingen. Deze geldelijke sancties vormen het voorwerp van de onderhavige gedingen. Alle verzoeksters vorderen nietigverklaring van de beschikkingen van de Hoge Autoriteit, subsidiair de verlaging van de opgelegde geldboeten met 4/5, 5/6 of 9/10 van hun beloop en opheffing van de verplichting tot betaling van de dwangsommen.
De Hoge Autoriteit is van oordeel dat de beroepen niet ontvankelijk, althans ongegrond zijn en zij heeft dienovereenkomstig geconcludeerd.
De beoordeling rechtens
A — TEN AANZIEN VAN DE ONTVANKELIJKHEID
Sommige bedenkingen van de Hoge Autoriteit geven ons aanleiding om bij de juridische beoordeling van het geschil allereerst ons standpunt te bepalen ten aanzien van enige vragen van ontvankelijkheid.
1.
De Hoge Autoriteit heeft gesteld dat de verzoekschriften niet voldoen aan de formele vereisten van het Statuut en het Reglement voor de procesvoering van het Hof, nu daaruit niet duidelijk genoeg blijkt welke middelen worden ingeroepen.
Inderdaad zal men in de verzoekschriften tevergeefs zoeken naar de in het Verdrag genoemde beroepsgronden (schending van het Verdrag, schending van wezenlijke vormvoorschriften en détournement de pouvoir). Verzoeksters volstaan ermede de feitelijke' situatie te schetsen en het optreden van de Hoge Autoriteit in sommige opzichten als onrechtmatig te wraken bijv. door naar vroeger verrichte onderzoeken te verwijzen, door een beroep op het Italiaanse belastingrecht, volgens hetwelk ondernemingen slechts gedurende een bepaalde tijd hun boekhoudkundige bescheiden behoeven te bewaren en door te herinneren aan het feit dat sommige der eisende ondernemingen niet tijdens de gehele duur van het vereveningsmechanisme een ter zake in aanmerking komende produktie voerden. Ongetwijfeld komt een dergelijke redactie van inleidende verzoekschriften weinig bevredigend voor, ook al staat vast dat voor de regelmatigheid van een verzoekschrift een uitdrukkelijke kwalificatie van de beroepsgronden — met gebruikmaking van de in het Verdrag gebezigde begrippen — niet vereist is.
Daar de aangevoerde argumenten en opgeworpen grieven echter duidelijk als zodanig herkend en bepaald kunnen worden en zij het Hof de toetsing der bestreden beschikkingen en zelfs een zekere rubricering der grieven naar de categorieën van het Verdrag mogelijk maken, dient ervan te worden afgezien de beroepen op grond van de formele eisen van artikel 22 van het Statuut en artikel 38, paragraaf 1 van het Reglement voor de procesvoering niet ontvankelijk te verklaren.
2.
Vervolgens rijst de vraag in hoeverre het voorwerp van geschil wellicht samenvalt met dat van de op 14 december 1962 berechte zaken; immers moet worden aangenomen dat de punten van geschil in bedoelde processen niet opnieuw in dezelfde instantie aan een gerechtelijk onderzoek mogen worden onderworpen.
Het Hof heeft toen in hoofdzaak beslist dat de eis van de Hoge Autoriteit om bepaalde elektriciteitsrekeningen over te leggen en de verklaring af te geven dat deze rekeningen inderdaad het gehele stroomverbruik der ondernemingen dekken, rechtmatig is. Ook was de eis deze rekeningen naar Luxemburg te zenden niet „overdreven”. Met betrekking tot de door verzoeksters bij pleidooi opgeworpen grieven dat toezending niet mogelijk was daar het Italiaanse recht de ondernemingen slechts verplicht tot bewaring van bescheiden voor de tijd van 5 jaar, heeft het Hof toen vastgesteld dat deze omstandigheid op de wettigheid der beschikkingen niet van invloed is. Hiertoe werd aanvullend nog opgemerkt: „dat de Hoge Autoriteit in het licht van de toepasselijke wetgeving zal dienen te beoordelen of het niet-overleggen van bepaalde rekeningen gerechtvaardigd is, en daaruit de nodige conclusies zal dienen te trekken”.
Hieruit volgt dat in het onderhavige geding niet kunnen worden toegelaten dié argumenten van verzoeksters welke betrekking hebben op de wettigheid van de eis stukken over te leggen en zulks onverschillig of zij in een eerder geding inderdaad werden aangevoerd of slechts aangevoerd hadden kunnen worden.
Zo moet bijv. het argument worden afgewezen dat de Hoge Autoriteit, in plaats van overlegging der rekeningen te vragen, de boekhouding van verzoeksters had kunnen doen controleren en op grond van deze controle haar vaststellingen had kunnen doen. Hetzelfde geldt voor het argument dat de Hoge Autoriteit — nu reeds vroeger controles hadden plaatsgevonden — het recht verloren zou hebben de overlegging van bepaalde boekhoudkundige bescheiden te verlangen en evenzeer voor het argument, dat de Hoge Autoriteit krachtens de nationale fiscale voorschriften voor de rectificatie van vroegere aanslagen aan bepaalde termijnen gebonden is en dat, wanneer zij na het verstrijken dezer termijnen, niet meer tot rectificatie kan overgaan, ook geen belang heeft overlegging van boekhoudkundige bescheiden te eisen welke voor die rectificatie dienstig zouden zijn.
Blijkens de inhoud van het arrest van 14 december 1962 blijven thans nog slechts vragen open die de rechtvaardiging van de niet-uitvoering der beschikkingen van 23 februari 1962 betreffen, alsmede uiteraard de problemen welke zich voordoen in verband met de omvang der geldboeten en de oplegging van de dwangsommen.
Nu de procesbeweringen van verzoeksters zich niet tot de zojuist genoemde uitgesloten argumenten beperken, doch ook ontvankelijke gronden inhouden, blijven de beroepen ontvankelijk.
3.
Ten slotte zal moeten worden overwogen hoe de ontvankelijkheid der subsidiaire vorderingen beoordeeld moet worden nu de verzoekschriften slechts naar artikel 33 verwijzen en daarentegen niet naar artikel 36 van het Verdrag, daar een wijziging (vermindering) van geldelijke sancties door het Hof slechts krachtens artikel 36 kan worden uitgesproken.
Het komt mij voor dat men ook op dit punt niet al te formeel behoeft te zijn. De beroepsgronden zijn zo duidelijk geformuleerd, dat daarin redelijkerwijs een beroep op artikel 36 kan worden gelezen. Bovendien bevatten de beroepschriften argumenten die ontwijfelbaar dienen ter ondersteuning van de vorderingen tot verlaging der geldboeten of tot opheffing der dwangsommen (bijv. het beroep op de economische omstandigheden van verzoeksters of op een onduidelijkheid in de situatie rechtens, welke een verontschuldiging inhoudt voor de door verzoeksters aangenomen houding). Tegenover dit alles kan het achterwege blijven van een uitdrukkelijk beroep op artikel 36 niet beslissend worden geacht en dit te minder nu — volgens de rechtspraak van het Hof — een verzoeker niet gehouden is in de motivering van zijn beroep uitdrukkelijk naar bepaalde verdragsartikelen te verwijzen.
Derhalve kunnen ook de subsidiaire vorderingen niet als niet-ontvankelijk worden afgewezen.
B — TEN PRINCIPALE
Na deze enkele korte opmerkingen over de verschillende vragen van ontvankelijkheid, gaan wij thans over tot de behandeling van de ten principale voorgedragen argumenten.
I — Was de oplegging van geldboeten en dwangsommen gerechtvaardigd?
1. De geldboeten
De bestreden beschikkingen zijn gegrond op artikel 47 van het Verdrag krachtens hetwelk de Hoge Autoriteit de nodige inlichtingen kan inwinnen en deze doen verifiëren. Blijkens het derde lid kan de Hoge Autoriteit aan ondernemingen, die zich onttrekken aan de verplichtingen, welke voor hen voortvloeien uit de op grond van dit artikel gegeven beschikkingen, boeten tot een bedrag van ten hoogste 1 % van de jaaromzet en dwangsommen tot een bedrag van ten hoogste 5 % van de gemiddelde dag-omzet per dag vertraging opleggen.
Met toepassing van artikel 47, le lid werden in het onderhavige geval op 23 februari 1962 de individuele beschikkingen genomen, waarbij van verzoeksters de overlegging van bepaalde stukken binnen een termijn van 14 dagen werd verlangd. Deze termijn liep af zonder dat de Hoge Autoriteit deze stukken ontving en zonder dat de ondernemingen pogingen hadden gedaan zich duplicaten der verlangde rekeningen bij de stroombedrijven te verschaffen.
Derhalve kan worden gezegd dat, gezien het verloop der gebeurtenissen en het met de beschikkingen beoogde resultaat, de voorwaarden van artikel 47 zijn vervuld, want het derde lid gaat niet uit van de gedachte dat een onrechtmatig nalaten eerst gegeven is vanaf het tijdstip waarop de gelastende beschikking van de Hoge Autoriteit — welker niet-uitvoering bestraft moet worden — door het Hof rechtsgeldig wordt geoordeeld. De beschikkingen van de Hoge Autoriteit zijn veeleer onmiddellijk verbindend en zelfs beroepen bij het Hof hebben geen opschortende werking.
Deze omstandigheid levert echter nog niet voldoende grond op voor de toepassing van een strafbepaling, als hoedanig artikel 47 stellig moet worden beschouwd. Er moet bovendien gelet worden op nog andere feiten zowel van objectieve als subjectieve aard.
Zo is er in de eerste plaats de grief dat de verlangde prestatie niet mogelijk zou zijn geweest. Dit punt is zeer zeker van gewicht, want niemand kan worden gestraft wegens het niet-bereiken van een onmogelijk gevolg.
Bij de behandeling van deze grief dienen de volgende twee aspecten te worden onderscheiden:
a)
In de eerste plaats voeren vier ondernemingen aan dat zij gedurende bepaalde perioden van het tijdvak, gelegen tussen april 1954 en november 1958, geen voor de verevening relevante industriële bedrijvigheid hebben uitgeoefend. Het zou hun daarom onmogelijk zijn elektriciteitsrekeningen over deze perioden voor te leggen.
Hiertegenover kan in de eerste plaats worden opgemerkt dat de grief betreft de rechtmatigheid van de eis tot overlegging en derhalve behoort tot het geding hetwelk met het arrest van 14 december 1962 werd beëindigd, immers in de beschikkingen die toen ter beoordeling stonden was voor alle eisende ondernemingen de plicht neergelegd over de periode april 1954 tot november 1958 bescheiden over te leggen.
De Hoge Autoriteit verklaarde echter bovendien dat zij met de algemene formulering in de beschikking van 23 februari 1962 slechts tot uitdrukking heeft willen brengen, dat de ondernemingen de elektriciteitsrekeningen moesten produceren welke betrekking hebben op de schrootverbruikende produktie gedurende bedoeld tijdvak. Haar beschikking waarbij een straf werd opgelegd berust op het feit, dat in het geheel geen gegevens werden verstrekt, ook niet voor de beperkte tijd, waarin een schrootverbruikende produktie plaatsvond. Wanneer dit zo is, en wanneer de bijzondere, aan de Hoge Autoriteit bekende, situatie waarin de vier eisende ondernemingen verkeren zelfs niet bij de bepaling van de strafmaat en nog minder voor de strafbaarheid van hun gedragingen een rol heeft gespeeld, dan dient deze situatie ook bij de rechterlijke beoordeling der strafbeschikkingen buiten beschouwing te blijven.
b)
Groter gewicht komt toe aan het tweede aspect van de grief betreffende de onmogelijkheid der prestatie, nl. in zoverre wordt betoogd dat de verlangde stukken door de ondernemingen zijn vernietigd toen deze het bewaren daarvan om verschillende redenen — zij het omdat herhaaldelijk, door hen als afgesloten beschouwde controles van de Hoge Autoriteit hadden plaatsgevonden, hetzij in verband met voorschriften en bepaalde gebruiken van het Italiaanse belastingrecht — niet meer noodzakelijk achtten.
Op dit punt verkregen wij nog een aanvullende opheldering van feitelijke aard door de antwoorden welke verzoeksters gaven op de vragen van het Hof van 2 oktober 1963. Wij zien hieruit, dat met betrekking tot het tijdstip waarop de bescheiden werden vernietigd verschillende gevallen, dienen te worden onderscheiden:
—
door verzoekster in de zaak 7-63 werd gesteld, dat zij als kleine onderneming in het geheel niet tot het bewaren van rekeningen verplicht was, waarmee kennelijk wordt bedoeld dat haar elektriciteitsrekeningen nog vóór zij door de Hoge Autoriteit werden opgeëist, niet meer aanwezig waren.
—
de ondernemingen in de zaken 3 tot 6, 8 tot 10-63 hebben verklaard, dat de bewuste rekeningen in de tweede helft van december 1961 (zaak 8-63), in januari 1962 (zaken 3, 4, 6, 9 en 10-63) en in de eerste dagen van februari 1962 (zaak 5-63) werden vernietigd.
—
de eisende onderneming in de zaak 2-63 ten slotte heeft in oktober 1962 de rekeningen over de jaren 1957 en 1958 vernietigd; voor de rekeningen over het daaraan voorafgaande tijdvak werd geen tijdstip van vernietiging genoemd.
De beoordeling rechtens moet dan ook van geval tot geval varieren.
1.
Bezien wij eerst de zaak 2-63. Hier mist het argument van de onmogelijkheid blijkbaar iedere betekenis, want het is niet betwist, dat een deel van de verlangde rekeningen ten tijde van het geven en van de betekening der beschikking van 23 februari 1963, alsmede gedurende de daarin gestelde termijn nog aanwezig was. De uitvoering der beschikking was derhalve mogelijk. De handeling welke de prestatie onmogelijk maakte vond eerst maanden later plaats.
2.
Het geval van de ondernemingen die de rekeningen beweerdelijk in december 1961, januari 1962 en februari 1962 vernietigd hebben, ligt anders. Ziet men af van de twijfel welke rijst met betrekking tot de juistheid van de door verzoeksters verstrekte gegevens, gezien het feit, dat in de gedingen 5 tot 11, 13 en 14-62 eerst bij pleidooi — en ook daar in zeer vage vorm — beweerd werd, dat krachtens het nationale recht de plicht tot bewaring slechts gedurende 5 jaren geldt, terwijl daarentegen geen beroep werd gedaan op het niet-bestaan van de verlangde stukken, hetgeen juist in deze processen een zeer doeltreffend argument geweest zou zijn, dan komt men tot de volgende beoordeling:
Ten tijde van het geven en van de betekening van de beschikkingen van 23 februari 1962 was inderdaad het overleggen van de rekeningen waarover verzoeksters oorspronkelijk beschikten, niet mogelijk. Ziet men in bedoelde beschikkingen slechts het vaststellen van de verplichting tot het overleggen van deze aan verzoeksters door de leveringsbedrijven toegezonden rekeningen, dan zou, daar het niet-volbrengen van een onmogelijke prestatie niet kan worden gesanctioneerd, strafbaarheid slechts kunnen worden aangenomen, indien de aan de beschikking voorafgaande vernietiging voldoende grond zou opleveren voor de toepassing van artikel 47, lid 1 en 3. Tegen deze opvatting rijzen evenwel bezwaren want krachtens artikel 47, 3e lid, van het Verdrag is een gedraging slechts dan strafbaar wanneer het de niet-uitvoering van een krachtens artikel 47 gegeven beschikking oplevert. Zodanige beschikking, strekkende tot het overleggen of bewaren van bescheiden, bestond ten tijde van de vernietiging dezer stukken niet, doch uitsluitend een brief van het Directoraat-Generaal „Staal”, Directie Markt van 27 november 1961. Dit schrijven is zo kennelijk als een voorbode van de latere formele beschikkingen te beschouwen, dat men de opvatting zou kunnen verdedigen dat de vernietiging der bescheiden — als zijnde de schuldig teweeg gebrachte onmogelijkheid der prestatie — met een opzettelijke niet-uitvoering der beschikkingen van februari 1962 gelijk staat.
Doch ook wanneer men een zodanige constructie als strijdig met de beginselen van het strafrecht afwijst, is de niet-strafbaarheid van verzoeksters nog niet bewezen. De veronderstelling dat de beschikkingen van 23 februari 1962 uitsluitend betrekking hebben op de zich in het bezit van verzoeksters bevindende documenten, komt nl. niet dwingend voor. Naar mijn mening moeten de beschikkingen worden beschouwd als de formele kennisgeving van hetgeen het Directoraat-Generaal „Staal” in zijn brief van 27 november 1961 heeft uitgesproken. In deze brief wordt aan de ondernemingen, voor het geval niet alle bescheiden bij hen aanwezig zouden zijn, opgedragen schriftelijk binnen een bepaalde termijn de elektriciteitsbedrijven om overlegging der rekeningen aan de Hoge Autoriteit te verzoeken. Hieruit volgt, dat de beschikkingen van 23 februari 1962 subsidiair nog de verplichting vestigden tot het doen van doeltreffende pogingen ter verkrijging van duplicaten van de elektriciteitsrekeningen. Moet de zin dier beschikkingen echter aldus worden verstaan, dan valt de grief van de onmogelijkheid der prestatie gelijkelijk voor alle verzoeksters weg.
Wat nu de subsidiaire verplichting tot het verschaffen van duplicaten betreft, zo weten wij uit de bijlagen tot de schriftelijke conclusies, dat verzoeksters pogingen in deze richting op zijn vroegst na de uitspraak van het arrest van 14 december 1962 hebben ondernomen. De in de beschikking van 23 februari 1962 gestelde termijn was op dit tijdstip reeds lang verlopen. Het staat derhalve vast dat de ondernemingen inderdaad een verplichting, voortvloeiend uit een beschikking van de Hoge Autoriteit, niet zijn nagekomen.
Hiermede is echter nog niet definitief over de principiële rechtmatigheid der strafbeschikkingen beslist. Wij dienen nog enkele gezichtspunten te overwegen welke als rechtvaardigingsgronden of elementen die de strafbaarheid uitsluiten in aanmerking zouden kunnen komen.
Wanneer verzoeksters zich uitvoerig en met nadruk over de nationale Italiaanse voorschriften inzake de plicht tot bewaring van boekhoudkundige bescheiden hebben uitgesproken, zo deden zij dit onder meer ter rechtvaardiging van het feit dat zij hebben nagelaten zich tot de elektriciteitsbedrijven te wenden. Immers ook deze bedrijven, aldus verzoeksters, zijn slechts voor een bepaalde tijd tot bewaring verplicht. Geen enkel gevolg kon derhalve worden verwacht van het verzoek om overlegging van duplicaten over een lange voorafgaande periode. Het nalaten van een doelloze handeling kan evenwel niet worden bestraft.
Dit betoog is m.i. niet relevant, want het blijkt uit de door verzoeksters overgelegde stukken zelf dat de elektriciteitsbedrijven op de verzoeken van december 1962 en januari 1963 niet volstrekt negatief hebben geantwoord. Nog gedurende de loop van het geding werd zelfs in 3 gevallen bereikt dat aan de Hoge Autoriteit althans zekere inlichtingen en zelfs kopieën van rekeningen over een beperkte periode door de elektriciteitsbedrijven werden verschaft.
Als rechtvaardigingsgrond zou voorts wellicht de mogelijkheid kunnen gelden dat verzoeksters in twijfel mochten verkeren over de draagwijdte rechtens van de beschikkingen van februari 1962 en met name over de vraag of zij mede de verplichting vestigden tot het verschaffen van kopieën door de elektriciteitsbedrijven. Ik verwerp echter ook deze mogelijkheid, daar de brief van de Hoge Autoriteit van november 1961 reeds aanknopingspunten bevat met betrekking tot de ware draagwijdte van de latere formele beschikking.
Ten slotte kan evenmin als rechtvaardigingsgrond gelden de omstandigheid dat verzoeksters in zekere mate in twijfel konden verkeren ten aanzien van de rechtmatigheid der beschikkingen van februari 1962, die immers uitgaan van een wel buitengewoon ruime verplichting tot het verstrekken van inlichtingen en het overleggen van bescheiden. Wanneer zij echter, in de vaste overtuiging verkerende dat deze beschikkingen onrechtmatig waren, de uitvoering daarvan nalieten, dienen zij het risico daarvan te dragen en ook het strafrechtelijke risico als gevolg van een mogelijk andere beoordeling van de rechtmatigheid door het Hof. Hoogstens zouden deze beide overwegingen een zekere rol kunnen spelen bij de bepaling van de strafmaat.
Samenvattend moet derhalve worden vastgesteld, dat geen der voor de beoordeling der principiële rechtmatigheid van de strafbeschikkingen aangevoerde argumenten tot nietigverklaring kan leiden.
2. Dwangsommen
De dwangsom heeft niet ten doel ter zake van een bepaald feit straf op te leggen; zij dient er veeleer toe een bepaalde gedraging in de toekomst af te dwingen.
In de onderhavige gevallen heeft de Hoge Autoriteit bepaald dat de ondernemingen met ingang van de achtste dag na de betekening der beschikkingen dwangsommen moeten betalen voor iedere dag vertraging in de nakoming der verplichting om aan de Hoge Autoriteit de bedoelde elektriciteitsrekeningen te doen toekomen, alsmede de verklaring dat deze volledig zijn.
Ook bij de beoordeling van de rechtmatigheid der dwangsommen is in de eerste plaats van belang de omstandigheid dat verzoeksters de zich in hun bezit bevindende bescheiden hebben vernietigd en wel, naar zij beweren, zonder uitzondering nog vóór de beschikkingen, waarbij de dwangsommen werden opgelegd, gegeven werden. Indien deze slechts ten doel hadden het overleggen van documenten uit de archieven van verzoeksters af te dwingen, dan zou moeten worden vastgesteld dat het bereiken van dit resultaat onmogelijk en de oplegging van een dwangsom derhalve onrechtmatig is.
De bewoordingen van de bestreden beschikkingen bevatten evenwel geen enkel element — gelijk eveneens het geval is bij de interpretatie van de beschikkingen van 23 februari 1962 — op grond waarvan aangenomen zou moeten worden dat het de Hoge Autoriteit slechts om de originele elektriciteitsrekeningen te doen was en niet desnoods om de aangevraagde kopieën. Zolang derhalve niet bewezen is dat deze afschriften niet meer kunnen worden verkregen, kunnen ook de beschikkingen waarbij dwangsommen worden opgelegd niet worden vernietigd op grond van de omstandigheid dat zij de tenuitvoerlegging beogen van een op een onmogelijk doel gerichte beschikking.
Daarentegen vraagt nog een andere overweging de aandacht. Gelijk reeds gezegd, ondergaat de inhoud van de verplichting jegens de Hoge Autoriteit een wijziging na het tijdstip waarop verzoeksters de bescheiden hebben vernietigd. De overleggingsplicht wordt tot een plicht zich de duplicaten bij de elektriciteitsbedrijven te verschaffen. Aan deze plicht is voldaan wanneer een dringend verzoek tot die bedrijven is gericht; zij brengt dus niet mede dat ook wordt ingestaan voor het door de Hoge Autoriteit beoogde gevolg, nu de verwerkelijking daarvan mede afhangt van handelingen van derden, de elektriciteitsbedrijven. Uit de tekst van de beschikkingen waarbij de dwangsommen worden opgelegd moet echter worden afgeleid dat slechts het binnenkomen van de bescheiden bij de Hoge Autoriteit kan worden beschouwd als een voldoende vervulling van de aan verzoeksters opgelegde plicht, waardoor alleen het verschuldigd worden der dwangsommen verhinderd wordt. Verzoeksters moesten derhalve nadelen dragen ter zake van het niet intreden van een gevolg, voor het bereiken waarvan het mede op de wil van derden aankomt. Hiermede overschrijden de beschikkingen m.i. de geoorloofde grenzen van een dwangmiddel, hetgeen niet het geval zou zijn wanneer zij slechts dwangsommen zouden opleggen voor iedere dag waarop geen pogingen zijn gedaan tot verkrijging van de stukken bij de elektriciteitsbedrijven. De beschikkingen moeten derhalve onrechtmatig worden geacht en nietig verklaard, want krachtens artikel 36 van het Verdrag kan het Hof de beschikkingen slechts wijzigen bij misslagen, begaan bij de bepaling van de omvang der sancties, doch niet bij een onjuiste bepaling van de voorwaarden waaronder zij intreden.
II — Ten aanzien van de strafmaat
Verzoeksters hebben ten slotte met betrekking tot de strafmaat en de hoogte der dwangsommen nog grieven voorgedragen welke echter, gezien het resultaat van ons onderzoek tot dusver, slechts in zoverre behandeling vragen als zij op de geldboeten betrekking hebben.
In hoofdzaak beroepen verzoeksters zich op hun zwakke economische positie alsook op de onduidelijkheid van de situatie rechtens betreffende de plicht tot het bewaren van boekhoudkundige bescheiden. Mijns inziens laat de eerste grond een beoordeling niet toe daar deze slechts zeer in het algemeen en niet gesubstantieerd werd aangevoerd. De tweede grond daarentegen geeft wel aanleiding tot enkele overwegingen, zij het ook niet geheel in de door verzoeksters bedoelde zin, want naar mijn mening werden zij niet gestraft wegens de schending van de plicht tot bewaring van bescheiden, doch wegens het niet verschaffen van duplicaten.
Voor zover aangenomen moet worden dat de rekeningen zich niet in het bezit van verzoeksters bevonden toen de beschikkingen van februari 1962 werden gegeven (dat is het geval in de zaken 3 tot 10-62), zou kunnen worden overwogen de foutieve interpretatie van deze beschikkingen — waarbij de verplichting tot overlegging werd gevestigd — alsmede de onjuiste beoordeling van hun rechtmatigheid door verzoeksters — welke dwalingen niet als schuld uitsluitende gronden kunnen worden beschouwd in die zin, dat strafbaarheid zou zijn uitgesloten — niettemin als verzachtende omstandigheden aan te merken. Immers, het verzoek van de Hoge Autoriteit van februari 1962 betrof ongetwijfeld in de eerste plaats de onmiddellijke overlegging van de documenten waarover verzoeksters beschikten en er kon bij hen enige twijfel bestaan aangaande de vraag of van hen ook de verschaffing van kopieën, afkomstig van de stroomleveringsbedrijven, werd geëist. Bovendien zou kunnen worden aangenomen, dat bedenkingen aangaande de rechtmatigheid ener zover strekkende verplichting niet geheel zonder grond zijn.
In deze gevallen mag dan ook bij de beoordeling van de strafmaat de overweging een rol spelen dat de wederrechtelijkheid van de in feite gestrafte gedraging van verzoeksters, te weten het niet verschaffen van duplicaten, lager dient te worden aangeslagen dan het geval zou zijn geweest indien hun voortgezette nalatigheid in het overleggen van hun eigen rekeningen had kunnen worden verweten. Vanuit het oogpunt der rechtsgevolgen kan hier een onderscheid worden vastgesteld, daar de pogingen zich kopieën te verschaffen niet in gelijke mate tot het verkrijgen van inlichtingen konden voeren als zulks het geval zou zijn geweest met een rechtstreekse overlegging van de bescheiden waarover verzoeksters zelf beschikken.
Deze overwegingen gelden uiteraard niet voor de zaak 2-63, d.w.z. voor het geval waarin de onderneming minstens een deel van de verlangde bescheiden na de betekening van de beschikking van februari 1962 nog bezat en die eerst in oktober 1962 heeft vernietigd. Want hier is het strafbare feit gelegen in het niet-overleggen van de ter beschikking van verzoekster staande stukken.
De overige door verzoeksters aangevoerde omstandigheden (herhaalde controles door de Fiduciaire suisse, dan wel de Inspecteurs van de Hoge Autoriteit; eventuele aanwijzingen aan deze Inspecteurs het onderzoek te beperken tot de 3 afgelopen jaren) zou ik daarentegen niet als verzachtende omstandigheden willen beschouwen. Op deze feiten werd een beroep gedaan om de vernietiging der rekeningen enigszins te rechtvaardigen. Nu deze vernietiging eerst plaatsvond na ontvangst van de brieven van de Hoge Autoriteit van november 1961, konden verzoeksters niet meer in twijfel verkeren aangaande het voornemen van de Hoge Autoriteit om tot nieuwe en omvangrijke controles over te gaan.
In haar strafbeschikkingen heeft de Hoge Autoriteit de boeten vastgesteld op een half procent van de jaaromzet. Zij bleef daarmede ver onder het in het Verdrag (artikel 47, lid 3) voorziene maximum van 1 % van de jaaromzet. Daar echter niet kan worden vastgesteld of zij met de haar in september 1962 door de ondernemingen medegedeelde vernietiging der bescheiden wel voldoende in de bovenbedoelde zin rekening heeft gehouden, meen ik dat een dienovereenkomstige matiging van de boeten in de zaken 3 tot 10-63 gerechtvaardigd is.
C — SAMENVATTING
Bovenstaande overwegingen voeren tot de volgende conclusie:
De hoofdvorderingen strekkende tot nietigverklaring van de boetebeschikkingen zijn ontvankelijk, doch niet gegrond. Daarentegen dienen te worden toegewezen de vorderingen van verzoeksters tot nietigverklaring van de opgelegde dwangsommen en — wat de zaken 3 tot 10-63 betreft — ook de vorderingen tot verlaging der geldboeten.
Met betrekking tot de nietigverklaring van de dwangsommen zie ik geen grond verzoeksters in de proceskosten te veroordelen, daar zij de Hoge Autoriteit in september 1962 — vóór het tijdstip waarop de bestreden beschikking gegeven werd — van de vernietiging der rekeningen op de hoogte hebben gesteld. Voor het overige kan bij de kostenveroordeling rekening gehouden worden met het feit, dat de Hoge Autoriteit op verschillende punten de ontvankelijkheid rakende, in het ongelijk werd gesteld. In de zaak 2-63 stel ik een compensatie der proceskosten voor in dier voege dat iedere partij haar eigen kosten draagt; in de overige gevallen verdient het aanbeveling ten aanzien van de kosten in die zin te beslissen dat verzoeksters een iets geringer deel daarvan zullen dragen dan de Hoge Autoriteit.