62007CC0260
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
MENGOZZI
ppreżentati fl-4 ta’ Settembru 2008 (
1
)
Kawża C-260/07
Pedro IV Servicios SL
vs
Total España SA
“Kompetizzjoni — Akkordji — Artikolu 81 KE — Kuntratt ta’ provvista esklużiva ta’ karburanti u ta’ kombustibbli — Eżenzjoni — Regolament (KEE) Nru 1984/83 — Artikolu 12(2) — Regolament (KEE) Nru 2790/1999 — Artikoli 4(a) u 5(a) — Tul tal-esklużività — Iffissar tal-prezz tal-bejgħ lill-pubbliku”
I — Introduzzjoni
1.
Din hija, fl-ispazju ta’ tliet snin, it-tielet kawża fejn il-Qorti tal-Ġustizzja għandha quddiemha rinviju għal deċiżjoni preliminari dwar il-ftehim ta’ pompi tal-petrol konklużi bejn impriża taż-żejt u wieħed mid-distributuri tagħha li joperaw fis-suq Spanjol (
2
).
2.
L-ewwel żewġ kawżi kienu jirrigwardaw essenzjalment il-kwalifikazzjoni ġuridika taħt id-dritt Komunitarju dwar il-kompetizzjoni tar-relazzjonijiet kuntrattwali stabbiliti bejn l-impriża taż-żejt u l-operaturi tal-istazzjonijiet tal-petrol inkwistjoni (
3
).
3.
Min-naħa l-oħra, id-domandi li qed isiru f’din il-kawża indirizzaw biss jekk kuntratti bħal dawk fil-kawża prinċipali jistgħux jibbenefikaw mill-applikazzjoni tal-iskemi ta’ eżenzjoni skont il-kategorija previsti rispettivament u suċċessivament mir-Regolament tal-Kummissjoni (KEE) Nru 1984/83 tat-22 ta’ Ġunju 1983, dwar l-applikazzjoni tal-Artikolu 85(3) tat-Trattat għal kategoriji ta’ ftehim ta’ xiri esklużiv (
4
) [traduzzjoni mhux uffiċjali] u mir-Regolament tal-Kummissjoni Nru 2790/1999, tat-22 ta’ Diċembru 1999, dwar l-applikazzjoni tal-Artikolu 81(3) tat-Trattat għal kategoriji ta’ ftehim vertikali u prattiċi miftiehma (
5
). Essenzjalment, il-qorti tar-rinviju ssaqsi dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83 u tal-Artikolu 5(a) tar-Regolament Nru 2790/1999 li jawtorizzaw, taħt ċerti kundizzjonijiet, il-konklużjoni ta’ ftehim vertikali ta’ xiri esklużiv għal terminu li jeċċedi dak li dawn ir-Regolamenti jeħtieġu fil-prinċipju sabiex wieħed jibbenefika mill-eżenzjoni skont il-kategorija.
II — Il-kuntest ġuridiku
4.
Ir-Regolament Nru 1984/83 jeskludi mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 85(1) tat-Trattat KEE (li sar l-Artikolu 85(1) tat-Trattat KE, li sar l-Artikolu 81(1) KE) ċerti kategoriji ta’ ftehim ta’ xiri esklużiv u ta’ prattiċi miftiehma li normalment jissodisfaw il-kundizzjonijiet previsti fil-paragrafu 3 tal-imsemmi Artikolu, għar-raġuni li dawn iwasslu, b’mod ġenerali, għal titjib fid-distribuzzjoni tal-prodotti.
5.
Skont l-Artikolu 3(d) tal-imsemmi Regolament, din l-eżenzjoni ma tapplikax meta l-ftehim jiġi konkluż għal terminu indefinit jew għal terminu ta’ iktar minn ħames snin.
6.
Ir-Regolament Nru 1984/83 jinkludi, fl-Artikoli 10 sa 13 tiegħu, dispożizzjonijiet partikolari għall-ftehim ta’ stazzjonjiet tal-petrol.
7.
Skont l-Artikolu 10 ta’ dan ir-Regolament:
“Skont l-Artikolu 85(3) tat-Trattat u skont il-kundizzjonijiet imsemmija fl-Artikoli 11 u 13 ta’ dan ir-Regolament, l-Artikolu 85(1) tal-imsemmi Trattat huwa inapplikabbli għall-ftehim li fihom jipparteċipaw żewġ impriżi biss u li fihom parti, il-bejjiegħ mill-ġdid, jintrabat mal-ieħor, il-fornitur, bħala korrispettiv għall-għoti ta’ vantaġġi ekonomiċi jew finanzjarji, li jixtri mingħandu biss, ma’ impriża assoċjata miegħu jew ma’ terza impriża li huwa inkariga mid-distribuzzjoni tal-prodotti tiegħu, bil-għan li jsir bejgħ mill-ġdid f’pompa tal-petrol stabbilita fil-ftehim, ta’ ċerti karburanti għal vetturi bil-mutur li jaħdmu bi prodotti taż-żejt jew ċerti karburanti għal vetturi bil-mutur u kombustibbli bbażati fuq prodotti taż-żejt speċifikati fil-ftehim” [Traduzzjoni mhux uffiċjali].
8.
L-Artikolu 11 tal-istess Regolament jipprovdi:
“Minbarra l-obbligu msemmi fl-Artikolu 10, l-ebda restrizzjoni oħra fuq il-kompetizzjoni ma għandha tiġi imposta fuq il-bejjiegħ mill-ġdid ħlief:
a)
l-obbligu li ma jbiegħx mill-ġdid fil-pompa tal-petrol indikata fil-ftehim karburanti għal vetturi bil-mutur jew kombustibbli pprovduti minn terzi impriżi;
b)
l-obbligu li fil-pompa tal-petrol indikata fil-ftehim, ma jintużawx lubrifikanti jew prodotti taż-żejt konnessi offerti minn terzi impriżi, meta l-fornitur jew impriża assoċjata miegħu jkunu qiegħdu għad-dispożizzjoni tal-bejjiegħ mill-ġdid, jew ikunu ffinanzjaw, tagħmir ta’ bdil ta’ żjut jew installazzjonijiet oħra ta’ lubrifikazzjoni ta’ vetturi li jaħdmu bil-mutur;
c)
l-obbligu li jsir biss reklamar għall-prodotti kkunsinnati minn terzi impriżi, ġewwa jew barra mill-pompa tal-petrol, fi proporzjon tal-parti li dawn il-prodotti jirrapreżentaw mid-dħul mill-bejgħ totali tal-pompa tal-petrol;
d)
l-obbligu li s-sorveljanza tiġi fdata biss lill-fornitur, jew lil impriża magħżula minnu, tal-installazzjonijiet ta’ depożitu jew ta’ distribuzzjoni ta’ prodotti taż-żejt li huma prorjetà tiegħu, jew li ġew iffinanzjati mill-fornitur jew minn impriża assoċjata miegħu.” [Traduzzjoni mhux uffiċjali]
9.
L-Artikolu 12 tar-Regolament Nru 1984/83 jelenka l-klawżoli u l-impenji kuntrattwali li jipprrekludu l-applikazzjoni tal-Artikolu 10 tiegħu, fosthom il-kundizzjoni, prevista f’dan il-paragrafu 1(c), li l-kuntratt ma jistax jiġi konkluż għal terminu indefinit jew għal terminu li jaqbeż l-għaxar snin.
10.
Madankollu, b’deroga mill-Artikolu 12(1)(ċ) tar-Regolament Nru 1984/83, il-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu jipprovdi li, meta l-ftehim jikkonċerna pompa tal-petrol li l-fornitur ikun ta b’kuntratt ta’ kiri lill-bejjiegħ mill-ġdid, jew meta jkun tah l-użu fid-dritt u fil-fatt, l-obbligi ta’ xiri esklużiv u l-projbizzjonijiet ta’ kompetizzjoni msemmija fit-Titolu III ta’ dan ir-regolament jistgħu jiġu imposti fuq il-bejjiegħ mill-ġdid matul il-perijodu kollu li matulu huwa effettivament ikun qed jopera l-pompa tal-petrol.
11.
L-Artikolu 13 tal-istess Regolament jipprovdi li l-Artikoli 2(1) u (3), 3(a) u (b), 4 u 5 tiegħu għandhom japplikaw b’analoġija għall-ftehim ta’ pompi tal-petrol.
12.
Il-premessa 13 tal-imsemmi regolament tipprovdi:
“[…] dawn il-ftehim huma ġeneralment ikkaratterizzati mill-fatt li, minn naħa, il-fornitur jagħti lill-bejjiegħ mill-ġdid vantaġġi ekonomiċi u finanzjarji partikolarment importanti, billi jħallsu somom ta’ flus mhux rimborsabbli, billi jagħtih jew jiksiblu l-għoti ta’ self b’kundizzjonijiet vantaġġużi, billi jagħtih art jew bini għall-operat […] ta’ pompa tal-petrol, billi jipprovdilu installazzjonijiet tekniċi jew tagħmir ieħor jew billi jagħmel investimenti oħra favur il-bejjiegħ mill-ġdid u, min-naħa l-oħra, li l-bejjiegħ mill-ġdid jintrabat kuntrattwalment b’obbligu ta’ xiri esklużiv għal żmien twil, ġeneralment bi projbizzjoni ta’ kompetizzjoni.” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
13.
Ir-Regolament Nru 1984/83, li t-terminu ta’ validità tiegħu ġie mtawwal sal-31 ta’ Diċembru 1999 permezz tar-Regolament (KE) tal-Kummissjoni Nru 1582/97 tat-30 ta’ Lulju 1997 (
6
) ġie mħassar permezz tar-Regolament Nru 2790/1999, li daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 2000.
14.
L-Artikolu 4(a) tar-Regolament Nru 2790/1999 jipprovdi li l-eżenzjoni mill-projbizzjoni stabbilita fl-Artikolu 81(1) KE ma għandhiex tapplika għall-ftehim vertikali li, direttament jew indirettament, waħedhom jew flimkien ma’ fatturi oħra taħt il-kontroll tal-partijiet, għandhom bħala oġġett “ir-restrizzjoni tal-kapaċità tax-xerrej li jiddetermina l-prezz tal-bejgħ tiegħu, bla ħsara għall-possibbiltà għall-fornitur li jimponi prezz massimu ta’ bejgħ jew li jirrakomanda prezz tal-bejgħ, sakemm dawn ma jammontawx għal prezz tal-bejgħ fiss jew minimu bħala riżultat ta’ pressjoni eżerċitata minn waħda mill-partijiet jew inċentivi meħuda minnhom.”
15.
Skont l-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 2790/1999, l-eżenzjoni prevista fl-Artikolu 2 tiegħu ma tapplikax għal kull obbligu dirett jew indirett li ma ssirx kompetizzjoni li t-terminu tiegħu huwa indeterminat jew huwa ta’ iktar minn ħames snin. Obbligu li ma ssirx kompetizzjoni li jiġġedded taċitament għal perijodu ta’ iktar minn ħames snin għandu jitqies bħala li ġie konkluż għal terminu indeterminat. L-istess dispożizzjoni madankollu tippreċiża li din il-limitazzjoni tat-terminu għal ħames snin mhijiex applikabbli meta l-beni jew is-servizzi kuntrattwali jinbiegħu mix-xerrej minn bini jew art li jkunu l-proprjetà tal-fornitur jew li l-fornitur jikri lil terzi persuni mhux relatati max-xerrej, bil-kundizzjoni li t-terminu ta’ dawn l-obbligi li ma ssirx kompetizzjoni ma jaqbiżx il-perijodu tal-okkupazzjoni ta’ dawn il-postijiet jew artijiet mix-xerrej.
16.
Skont l-Artikolu 12 tar-Regolament Nru 2790/1999, l-imsemmiija projbizzjoni fl-Artikolu 81(1) KE ma tapplikax, matul il-perijodu bejn l-1 ta’ Ġunju 2000 u l-31 ta’ Diċembru 2001, għall-ftehim diġà fis-seħħ fil-31 ta’ Mejju 2000 li ma jissodisfawx il-kundizzjonijiet ta’ eżenzjoni previsti minn dan ir-Regolament, iżda li jissodisfaw dawk previsti, fost l-oħrajn, mir-Regolament Nru 1984/83.
III — Il-kawża prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
17.
Jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju li, fis-26 ta’ Ottubru 1989, il-kumpanniji Pedro IV Servicios (iktar ’il quddiem “Pedro IV”) u Total España SA (iktar ‘il quddiem “Total”) ikkonkludew ftehim kumpless li jinkludi erba’ kuntratti marbuta ma’ xulxin.
18.
Skont l-ewwel kuntratt, Pedro IV ikkonċediet favur Total dritt in rem, imsejjaħ “dritt fuq l-art”, fuq art li hija proprjetà tagħha. Dan il-kuntratt awtorizza lil Total sabiex tibni kostruzzjoni fuq din l-art filwaqt li tħallas remunerazzjoni lill-konċessjonanta. L-ammont ta’ din ir-remunerazzjoni ġie ffissat għal ESP 250000 fix-xahar (ekwivalenti għal ftit iktar minn EUR 1500) li jitħallsu matul 20 sena. Fi tmiem dan il-perijodu ta’ 20 sena, il-pompa tal-petrol mibnija minn Total issir il-proprjetà ta’ Pedro IV. Total intrabtet li tibni pompa tal-petrol għall-bejgħ ta’ karburanti f’terminu ta’ sentejn u nofs, b’mod illi t-terminu ta’ 20 sena jibda jiddekorri mid-data meta l-pompa tal-petrol jibda jopera. Il-partijiet ftehmu li d-dritt fuq l-art ma jistax jiġi ttrasferit mingħajr il-kunsens tal-proprjetarju tal-art.
19.
It-tieni kuntratt huwa kuntratt ta’ kiri għall-ipompa tal-petrol li għandu jinbena, skont liema kuntratt Total ikkonċediet lil Pedro IV l-użu u t-tgawdija tal-pompa tal-petrol għal terminu ta’ sena li jista’ jiġġedded xahar b’xahar. Madankollu, sid il-kera għandu l-obbligu li jaċċetta dan it-tiġdid matul it-terminu kollu tal-kuntratt ta’ provvista esklużiva li huwa ntrabat ukoll li jikkonkludi mal-kumpannija li tikri. Fi kwalunkwe każ, il-kiri jintemm fl-istess żmien mad-dritt fuq l-art mogħti lis-sid il-kera. Il-kera fix-xahar li għandha titħallas minn Pedro IV tammonta għal ESP 600000 (ekwivalenti għal EUR 3600).
20.
Skont it-tielet kuntratt, Pedro IV ntrabtet, mill-mument meta hija tingħata l-pompa tal-petrol, li topera l-istess stazzjon billi tixtri l-provvisti tagħha esklużivament mingħand Total u billi tuża x-xbiha, il-kuluri, it-trade mark kif ukoll is-sinjal tagħha. Il-kuntratt ta’ xiri esklużiv ġie konkluż għal terminu ta’ 20 sena u l-provvista ssir permezz tal-metodu ta’ bejgħ assolut, b’hekk illi d-distributur jakkwista d-dritt ta’ proprjetà tal-kombustibbli mill-mument meta l-fornitur ipoġġiha għad-dispożizzjoni tiegħu fil-pompa tal-petrol, waqt li x-xerrej jintrabat li jbiegħ mill-ġdid il-kombustibbli f’ismu stess u għar-riskju tiegħu. Min-naħa l-oħra, Total għandha tħallas lil Pedro IV somma fix-xahar ta’ ESP 350000(madwar EUR 2100). Barra minn hekk, Total timpenja ruħha li tikkomunika lid-distributur il-prezzijiet ta’ bejgħ lill-pubbliku rakkomandati u li tiggarantixxi l-kompetittività tagħhom meta mqabbla mal-prezzijiet offruti in bona fide minn kompetituri oħrajn fir-reġjun. Minbarra dan, Total tintrabat li tiffissa l-prezz tal-karburanti li hija tipprovdi lill-bejjiegħ mill-ġdid b’tali mod li huwa jkun jista’ jibbenefika mill-iktar kundizzjonijiet vantaġġużi, li hija tinnegozja ma’ pompi tal-petrol oħrajn li jistgħu jistabbilixxu ruħhom f’Barcelona (Spanja), mingħajr ma dan il-prezz ikun jista’ f’ebda każ ikun akbar mill-prezz medju ffissat minn fornituri sinjifikattivi oħrajn fis-suq, li joperaw f’Barcelona.
21.
Peress li l-partijiet fil-kawża prinċipali ftehmu wkoll li jikkumpensaw l-ammonti li huma jridu jħallsu lil xulxin skont it-tliet kuntratti msemmija hawn fuq, jirriżulta li ebda waħda minnhom ma għandha tħallas xi ħaġa lill-parti l-oħra meta dawn is-somom jammontaw rispettivament għal ESP 600000.
22.
Fl-aħħar nett, permezz tar-raba’ kuntratt, Total tat self ipotekarju ta’ ESP 30000000 (madwar EUR 180300) lil Pedro IV, li, bħala garanzija, tat ipoteka fuq l-art tagħha għal terminu ta’ 20 sena bil-kundizzjoni li l-pompa tal-petrol tinbena.
23.
Skont il-qorti a quo, wara li ġew konklużi dawn l-erba’ kuntratti, il-pompa tal-petrol effettivament inbniet fuq l-art li tappartjeni lil Pedro IV u Total forniet lil din tal-aħħar b’mod esklużiv ta’ mill-inqas sad-data tad-deċiżjoni tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari.
24.
Fix-xahar ta’ Diċembru 2004, Pedro IV ressqet, prinċipalment, rikors għal annullament tar-relazzjoni legali kkostitwita mill-erba’ kuntratti msemmija hawn fuq quddiem il-Juzgado de lo Mercantil ta’ Barcelona. In sostenn tar-rikors tagħha, Pedro IV allegat, minn naħa waħda, li l-imsemmija kuntratti kienu jinkludu klawżoli li jirrestrinġu l-kompetizzjoni b’mod serju, jiġifieri terminu eċċessivament itwal mit-terminu massimu awtorizzat mid-dritt Komunitarju għall-kuntratti ta’ provvista esklużiva, u, min-naħa l-oħra, li t-tielet kuntratt jipprovdi għall-iffissar indirett tal-prezzijiet ta’ bejgħ mill-ġdid lill-pubbliku, li huwa pprojbit taħt l-Artikolu 85 tat-Trattat u li la jista’ jibbenefika mill-iskema ta’ eżenzjoni skont il-kategorija prevista mir-Regolament Nru 1984/83, u lanqas ulterjorment minn dik prevista mir-Regolament Nru 2790/1999.
25.
Wara li dan ir-rikors ġie miċħud għal kollox fil-prim’istanza, Pedro IV ressqet appell quddiem il-qorti tar-rinviju.
26.
L-Audiencia Provincial de Barcelona, peress li kellha dubji dwar l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tar-Regolamenti Nru 1984/83 u 2790/1999, iddeċidiet li tissospendi l-proċedimenti u li tagħmel id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1)
Meta l-Artikolu 12(2) tar-Regolament […] Nru. 1984/83 […] jipprovdi li, “b’deroga mill-paragrafu 1(ċ), meta l-ftehim jikkonċerna pompa tal-petrol li l-fornitur kien kera jew tal-użu fid-dritt jew fil-fatt lill-bejjiegħ mill-ġdid, l-obbligi ta’ xiri esklużiv u l-projbizzjoni ta’ kompetizzjoni previsti minn dan it-titolu jistgħu jiġu imposti fuq il-bejjiegħ mill-ġdid għall-perijodu kollu li fih huwa effettivament jopera l-pompa tal-petrol”, din id-dispożizzjoni għandha tiġi interpretata fis-sens li tirreferi għal każ li fih il-fornitur huwa inizjalment il-proprjetarju tal-art u tal-installazzjonijiet, jew, bil-kontra, fis-sens li r-referenza għall-kiri tal-pompa tal-petrol tirreferi għas-sitwazzjoni li fiha d-dritt ta’ proprjetà tal-fornitur tirrigwarda biss il-pompa tal-petrol, b’mod li huwa jista’ jagħtiha b’kiri lill-proprjetarju tal-art mingħajr ma jkun suġġett għal limiti ta’ żmien li għalihom ir-regolament jissuġġetta l-ftehim ta’ esklużività?
2)
Fil-każ fejn ir-Regolament […] Nru 2790/1999 huwa applikabbli f’dan il-każ, l-Artikolu 5 tiegħu, li skont din l-eżenzjoni ma japplikax jekk il-ftehim ta’ xiri esklużiv ikun ġie konkluż għal terminu ta’ iktar minn ħames snin, minkejja li ‘din il-limitazzjoni tat-terminu għal ħames snin [ma tkunx] madankollu applikabbli meta l-beni jew is-servizzi kuntrattwali jinbiegħu mix-xerrej minn proprjetà jew artijiet li l-fornitur huwa l-proprjetarju tagħhom jew li l-fornitur jikri lil terzi persuni mhux marbuta max-xerrej, bil-kundizzjoni li t-terminu ta’ dawn l-obbligi li ma ssirx kompetizzjoni ma jaqbiżx il-perijodu ta’ okkupazzjoni tal-proprjetà jew tal-artijiet mix-xerrej’ għandu jiġi applikat fis-sens li huwa intiż, meta jittratta dwar kiri, fl-ipoteżi li fiha l-fornitur huwa inizjalment proprjetarju tal-art u tal-installazzjonijiet, jew, bil-kontra, ir-referenza għal kiri tal-pompa tal-petrol tirreferi għall-ipoteżi li fiha d-dritt ta’ proprjetà tal-fornitur jirrigwarda biss il-pompa tal-petrol, b’mod li huwa jista’ jagħtiha b’kiri lill-proprjetarju tal-art mingħajr ma jkollu għalfejn ikun suġġett għal limiti fiż-żmien li għalihom ir-regolament jissuġġetta l-ftehim ta’ esklużività?
3)
Meta l-Artikolu [85] (1)(a) [tat-Trattat] jipprojbixxi l-ftehim li għandhom bħala għan li jiffissaw indirettament il-prezzijiet ta’ xiri jew ta’ bejgħ u meta l-premessa 8 tar-Regolament […] Nru 1984/83, jippreċiża li “dispożizzjonijiet oħra li jirrestrinġu l-kompetizzjoni, u b’mod partikolari dawk li jillimitaw il-libertà tal-bejjigħ mill-ġdid li jistabbilixxi l-prezzijiet tiegħu jew kundizzjonijiet oħra ta’ bejgħ mill-ġdid tiegħu jew li jagħżel il-klijenti tiegħu, ma jistgħux jiġi eżentati taħt dan ir-regolament”, mingħajr ma jsemmi l-ftehim li jiffissaw il-prezz tal-bejgħ mill-ġdid fost ir-restrizzjonijiet għall-kompetizzjoni l-oħra li huma awtorizzati minn dan l-Artikolu 11 tal-istess Regolament, dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet għandhom jiġu interpretati fis-sens li jinkludu kwalunkwe tip ta’ klawżola li tillimita l-libertà tal-bejjiegħ mill-ġdid li jistabbilixxi l-prezz tal-bejgħ lill-pubbliku bħal, fil-każ ta’ klawżola li tippermetti lill-fornitur li jiddetermina l-marġni ta’ distribuzzjoni tal-operatur tal-pompa tal-petrol, billi jistabbilixxi l-prezz tal-karburanti li jipprovdi lill-bejjiegħ mill-ġdid b’kundizzjonijiet iktar vantaġġużi nnegozjati ma’ pompi tal-petrol oħra li jistgħu jistabbilixxu ruħhom f’Barcelona, mingħajr ma dan il-prezz ikun f’ebda każ ogħla mill-prezz medju ffissat minn fornituri sinjifikattivi oħra fis-suq, filwaqt li jżid il-marġni minimu kkunsidrat bħala adegwat biex b’hekk jinkiseb il-prezz tal-bejgħ lill-pubbliku, li l-fornitur ma jimponix espressament, iżda li huwa jirrakkomanda li jiġi applikat?
4)
Meta l-Artikolu [85](1)(a) [tat-Trattat] jipprojbixxi l-ftheim li għandhom bħala għan li jiffissaw indirettament il-prezzijiet ta’ xiri jew ta’ bejgħ, u meta l-Artikolu 4(1)(a) tar-Regolament […] Nru 2790/1999 […] jinkludi, fost ir-restrizzjonijiet partikolament serji tal-kompetizzjoni l-ftehim li jimponu l-prezz tal-bejgħ mill-ġdid, dawn id-dispożizzjonijiet għandhom jiġu interpretati fis-sens li jinkludu kwalunkwe tip ta’ klawżola li tillimita l-libertà tal-bejjiegħ mill-ġdid li jistabbilixxi l-prezz tal-bejgħ lill-pubbliku bħal, per eżempju, klawżola li tippermetti lill-fornitur li jiddetermina l-marġni ta’ distribuzzjoni tal-operatur tal-pompa tal-petrol, billi jistabbilixxi l-prezz tal-karburanti li huwa jipprovdi lill-bejjiegħ mill-ġdid b’kundizzjonijiet iktar vantaġġużi miftehma ma’ pompi tal-petrol oħra li jistgħu jistabbilixxu ruħhom f’Barcelona, mingħajr ma dan il-prezz ikun f’ebda każ ogħla mill-prezz medju ffissat minn fornituri sinifikattivi oħra fis-suq, filwaqt li jżid il-marġni minimu li huwa kkunsidrat adegwat sabiex b’hekk jinkiseb il-prezz tal-bejgħ lill-pubbliku, li l-fornitur ma jimponix espressament, iżda li huwa jirrakkomanda li jiġi applikat? ”
27.
Skont l-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, Pedro IV, Total, il-Gvern Spanjol kif ukoll il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. Huma nstemgħu wkoll fit-trattazzjonijiet tagħhom matul is-seduta li seħħet fis-26 ta’ Ġunju 2008.
IV — Analiżi
A — Fuq l-ammissibbiltà
28.
Total teċċepixxi tliet eċċezzjonijiet ta’ inammissibbiltà mid-domandi preliminari, billi tallega, għall-ewwel waħda, in-natura lakunarja tal-espożizzjoni tal-kuntest fattwali u ġuridiku li twettqet mill-qorti tar-rinviju, għat-tieni waħda, il-fatt li r-risposti għad-domandi li saru jistgħu jiġu dedotti b’mod ċar mill-ġurisprudenza Komunitarja u dik Spanjola, u għat-tielet waħda, minħabba n-nuqqas ta’ rilevanza tad-domandi li saru għall-finijiet tas-soluzzjoni tal-kwistjoni fil-kawża prinċipali.
29.
Minbarra dan, il-Gvern Spanjol jikkunsidra li, fir-rigward tal-fatt li r-Regolamenti Nru 1984/83 u 2790/1999 ma jistgħux jiġu applikati simultanjament, tnejn mid-domandi li saru, jiġifieri, kif ġie ppreċiżat matul is-seduta, dawk li huma relatati mal-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 1984/83, għandhom jiġu ddikjarati inammissibbli minħabba n-natura ipotetika tagħhom.
30.
L-oġġezzjonijiet li ġew issollevati kontra l-ammissibbiltà tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari ma jistgħux, fil-fehma tiegħi, jiġu aċċettati.
31.
Fl-ewwel lok għandha tiġi miċħuda bħala inapplikabbli l-allegazzjoni ta’ Total li l-ġurisprudenza Komunitarja u dik nazzjonali jagħtu risposta ċara għad-domandi li saru. Effettivament, anki jekk jiġi preżuppost li, f’dak li jirrigwarda l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li hija l-unika waħda relevanti f’din il-kawża, din l-allegazzjoni hija eżatta, dan xorta waħda ma għandux iwassal lill-Qorti tal-Ġustizzja biex tiddikjara d-domandi preliminari bħala inammissibbli, iżda l-iktar, jekk ikun il-każ, hija tista’ b’mod konformi mal-proċedura prevista fl-Artikolu 104(3) tar-Regoli tal-Proċedura tagħha, tiddeċiedi permezz ta’ digriet immotivat. Fi kwalunkwe każ, la s-sentenza Confederación Española de Empresarios de Estaciones de Servicio, iċċitata iktar ’il fuq, u lanqas il-kawża CEPSA, iċċitata iktar ’il fuq, ma għandhom bħala s-suġġett tagħhom l-interpretazzjoni tal-Artikolu 12(2) tar-Regolament nru. 1984/83 u/jew dik tal-Artikolu 5(a) tar-Regolament Nru 2790/1999 (
7
).
32.
Sussegwentement, f’dak li jikkonċerna ż-żewġ motivi l-oħrajn invokati minn Total, għandu jiġi mfakkar li, fil-kuntest tal-kooperazzjoni bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali kif hija prevista fl-Artikolu 177 tat-Trattat (li sar l-Artikolu 234 KE), hija l-qorti nazzjonali, li quddiemha tressqet il-kawża u li għandha tassumi r-responsabbiltà tad-deċiżjoni ġurisdizzjonali li għandha tittieħed, li għandha tevalwa, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża li tinsab quddiemha, kemm il-ħtieġa ta’ deċiżjoni preliminari biex tkun f’pożizzjoni li tagħti d-deċiżjoni tagħha, kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja (
8
).
33.
Ladarba d-domandi magħmula mill-qrati nazzjonali jirrigwardaw l-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni ta' dritt Komunitarju, il-Qorti tal-Ġustizzja hija għaldaqstant, bħala regola ġenerali, marbuta li tagħti deċiżjoni, sakemm ma jidhirx manifestament li d-domanda għal deċiżjoni preliminari tkun tali li, fil-verità, twassalha biex tagħti deċiżjoni permezz ta’ kawża fittizja jew li tagħti opinjonijiet konsultattivi fuq kwistjonijiet ġenerali jew ipotetiċi, li l-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju mitluba ma għandha l-ebda relazzjoni mal-fatti jew mas-suġġett tal-kawża, jew ukoll li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex l-elementi ta’ fatt jew ta’ dritt meħtieġa biex twieġeb b’mod effettiv għad-domandi li jkunu tressqu quddiemha (
9
).
34.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi mfakkar ukoll li, skont ġurisprudenza kostanti, il-ħtieġa li tingħata interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju li tkun utli għall-qorti nazzjonali tirrikjedi li din il-qorti tiddefinixxi l-kuntest fattwali u leġiżlattiv tad-domandi magħmula minnha jew li, almenu, tispjega ċ-ċirkustanzi fattwali li fuqhom huma bbażati dawn id-domandi (
10
). Jekk ir-rekwiżiti ta’ motivazzjoni imposti fuq il-qorti nazzjonali jvarjaw skont numru ta’ fatturi, dawn japplikaw b’mod iktar partikolari f’ċerti oqsma, bħal dak tal-kompetizzjoni, li jkunu kkaratterizzati minn sitwazzjonijiet ta’ fatt u ta’ dritt kumplessi (
11
).
35.
Barra minn hekk, l-informazzjoni pprovduta fid-deċiżjonijiet tar-rinviju għandhom ukoll jagħtu l-possibbiltà lill-gvernijiet tal-Istati Membri kif ukoll lill-partijiet oħrajn interessati li jippreżentaw osservazzjonijiet b’mod konformi mal-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, liema possibbiltà l-Qorti tal-Ġustizzja għandha r-responsabbiltà li tiżgura li tiġi ssalvagwardjata, meta jitqies il-fatt li, skont din id-dispożizzjoni, id-deċiżjonijiet tar-rinviju biss jiġu nnotifikati lill-partijiet interessati (
12
).
36.
F’din il-kawża, huwa ċertament minnu, kif tindika Total b’sostenn tal-ilment tagħha skont liema d-deskrizzjoni tal-kuntest ġuridiku u fattwali tad-deċiżjoni tar-rinviju fih ċerti lakuni, li din tal-aħħar ma tagħti ebda informazzjoni dwar ċerti elementi intrinsiċi tal-kawża prinċipali, bħan-natura ġuridika tad-dritt fuq l-art mogħti minn Pedro IV jew is-sehem li Total għandha mis-suq tad-distribuzzjoni tal-karburanti u tal-kombustibbli fi Spanja.
37.
Madankollu, id-deċiżjoni tar-rinviju tispjega bi preċiżjoni suffiċjenti r-relazzjoni kuntrattwali stabbilita bejn il-partijiet fil-kawża prinċipali b’mod illi l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirrispondi b’mod utli għall-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju mitluba. Barra minn hekk, jirriżulta mill-osservazzjonijiet bil-miktub ta’ Total, fil-każ fejn il-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi li d-domandi li saru mill-qorti tar-rinviju huma ammissibbli, kif ukoll mill-osservazzjonijiet tal-partijiet interessati l-oħrajn, li l-informazzjoni li tinsab fid-deċiżjoni tar-rinviju ppermettietilhom li jieħdu pożizzjoni dwar l-imsemmija domandi.
38.
Fir-rigward tal-ilment ibbażat fuq in-nuqqas ta’ rilevanza tad-domandi għas-soluzzjoni tal-kawża prinċipali, jiena naqbel li Total hija korretta meta ssostni, inkwantu l-qorti tar-rinviju tillimita ruħha li ssaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tar-Regolamenti Nru. 1984/83 u 2790/1999 mingħajr ma eżaminat, fuq bażi preliminari, l-applikabbiltà tal-Artikolu 85(1) tat-Trattat tan-numru ta’ kuntratti konklużi bejn Pedro IV u Total, ir-risposti li ser tagħti l-Qorti tal-Ġustizzja għal dawn id-domandi mhux neċessarjament ser iqiegħdu lill-qorti a quo f’pożizzjoni li tiddeċiedi b’mod definittiv il-kawża prinċipali.
39.
Madankollu, minbarra l-fatt li, kif imfakkar mill-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 32 ta’ dawn il-konklużjonijiet, hija r-responsabbiltà tal-qorti nazzjonali li tevalwa r-relevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja, jiena ma naħsibx illi l-ammissibbiltà ta’ domanda preliminari tista’ tkun suġġetta għaċ-ċirkustanza li r-risposta mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja għandha, fi kwalunkwe każ, tippermetti lill-qorti nazzjonali li tirriżolvi l-kawża pendenti quddiemha. Kieku dan kien il-każ, l-ammissibbiltà tad-domandi preliminari tkun tiddependi sempliċement fuq ir-risposta li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti dwar il-mertu.
40.
Min-naħa l-oħra, fl-istadju tal-ammissibbiltà, jeħtieġ li jiġi eżaminat jekk jidhirx li, indipendentement mir-risposta li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti lil domanda preliminari, din ir-risposta hijiex manifestament mingħajr effett fuq is-soluzzjoni tal-kawża prinċipali, peress illi, f’dan il-każ, l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt Komunitarju ma tirrispondix għal bżonn oġġettiv għad-deċiżjoni li għandha tittieħed mill-qorti nazzjonali (
13
). Dan ċertament mhuwiex il-każ fir-rigward tar-risposti li għandhom jingħataw għad-domandi li saru mill-qorti tar-rinviju.
41.
Fl-aħħar nett, l-ilment issollevat mill-Gvern Spanjol dwar in-natura allegatament ipotetika taż-żewġ domandi dwar l-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 1984/83 għandu jiġi wkoll miċħud. Effettivament, għalkemm is-sistema ta’ eżenzjoni stabbilita minn dan ir-Regolament kienet ġiet imħassra mir-Regolament Nru 2790/99, xorta jibqa l-fatt li r-Regolament Nru 1984/83 kien applikabbli għal kollox sal-31 ta’ Mejju 2000 u, fuq bażi tranżitorja, kompla japplika sal-31 ta’ Diċembru 2001 għall-ftehim diġà fis-seħħ fil-31 ta’ Mejju 2000 li kienu jissodisfaw, b’mod partikolari, il-kundizzjonijiet ta’ eżenzjoni ta’ dan ir-regolament, iżda mingħajr ma jissodisfaw dawk tar-Regolament Nru 2790/99 (
14
). Peress li l-kuntratti inkwistjoni fil-kawża prinċipali ġew konklużi fl-1989, jiġifieri taħt ir-Regolament Nru 1984/83, għal terminu ta’ 20 sena — li, skont il-kuntratti, beda jiddekorri biss mid-data ta’ meta bdiet titħaddem il-pompa tal-petrol, jew milli jidher, matul is-sena 1991 — isegwi li d-domandi dwar l-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 1984/83 ma jistgħux jitqiesu bħala ipotetiċi, billi l-interpretazzjoni mitluba żżomm, fil-fatt, ir-rilevanza kollha tagħha għall-perjodu li laħaq skorra tal-kuntratti inkwistjoni fil-kawża prinċipali qabel id-dħul fis-seħħ u l-applikazzjoni tas-sistema ta’ eżenzjoni skont il-kategorija prevista bir-Regolament Nru 2790/1999.
42.
Għaldaqstant nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddikjara r-rinviju għal deċiżjoni preliminari bħala ammissibbli.
B — Fuq il-mertu
1. Osservazzjonijiet preliminari
43.
Kif osservajt iktar ’il fuq fil-proposti introduttorji tiegħi, din il-kawża ma tirrigwardax il-kwalifikazzjoni ġuridika, fir-rigward tar-regoli Komunitarji dwar il-kompetizzjoni, tar-relazzjoni kuntrattwali bejn Pedro IV u Total. Fil-fatt, il-qorti tar-rinviju ma tissolleva ebda dubju dwar il-fatt li din ir-relazzjoni għandha tiġi kkunsidrata bħala li torbot żewġ impriżi ekonomikament indipendenti u, għaldaqstant, li taqa’ taħt il-kunċett ta’ “ftehim bejn impriżi”, skont l-Artikolu 85(1) tat-Trattat.
44.
Min-naħa l-oħra, kif diġà osservajt fil-punt 38 ta’ dawn il-konklużjonijiet, ma jidhirx li l-qorti tar-rinviju eżaminat jekk, fis-sitwazzjoni tal-kawża prinċipali, il-kundizzjonijiet kollha għall-applikazzjoni tal-Artikolu 85(1) tat-Trattat kinux issodisfati qabel ma saqsiet lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tar-Regolamenti Nru 1984/83 u 2790/19999 li jeżentaw, taħt ċerti kundizzjonijiet, ċerti kategoriji ta’ ftehim vertikali mill-projbizzjoni stabbilita fl-imsemmi Artikolu.
45.
Filwaqt li dan l-approċċ jidher pjuttost sorprendenti minn perspettiva loġika, madankollu jista’ jinftiehem minn perspettiva prattika u, sa ċertu punt, għal raġunijiet ta’ effiċjenza proċedurali, peress li, jekk jiġi stabbilit li r-regolamenti ta’ eżenzjoni japplikaw għal ftehim partikolari, isir superfluwu li jiġi ddeterminat jekk dan il-ftehim huwiex ipprojbit taħt l-Artikolu 85(1) tat-Trattat (
15
). Min-naħa l-oħra, il-gwadann proċedurali antiċipat jisfa fix-xejn jekk il-kundizzjonijiet għall-eżenzjoni skont il-kategorija ma jkunux issodisfati. F’din l-ipoteżi, huwa ferm ċar li l-eżami tal-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tal-Artikolu 85(1) tat-Trattat ikollu jsir mill-qorti nazzjonali.
46.
Peress li ma ġietx mistoqsija dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 85(1) tat-Trattat fir-rigward tan-numru ta’ kuntratti inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-Qorti tal-Ġustizzja b’hekk tista’, fil-fehma tiegħi, jew sempliċement tfakkar li hija fil-kompetenza tal-qorti tar-rinviju biex tevalwa jekk dan it-tip ta’ ftehim jaqax taħt il-projbizzjoni prevista f’din id-dispożizzjoni, jew inkella ttenni ċerti kriterji ta’ natura ġenerali, stabbiliti mill-ġurisprudenza, fir-rigward tal-evalwazzjoni tan-natura restrittiva tal-kompetizzjoni ta’ xiri esklużiv, li għandhom jiġu meqjusa mill-qorti tar-rinviju meta hija teżamina l-kuntratti konklużi fil-kawża prinċipali (
16
). Madankollu ma jidhirlix li, fin-nuqqas ta’ domanda preliminari fuq dan il-punt, li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tindika lill-qorti tar-rinviju l-elementi rilevanti kollha ta’ natura ekonomika u ġuridika li jippermettuha li tivverifika l-eżistenza ta’ aġir ipprojbit mill-Artikolu 85(1) tat-Trattat (
17
).
47.
Wara li saru dawn ir-rimarki, jeħtieġ li jiġu eżaminati l-erba’ domandi preliminari. Jiena tal-fehma li, meta jitqiesu l-formolazzjoni u l-kontenut tagħhom, jiġu analizzati konġuntament, minn naħa waħda, l-ewwel u t-tieni domandi u, min-naħa l-oħra, it-tielet u r-raba’ domandi.
2. Fuq l-ewwel u t-tieni domandi
48.
Essenzjalment, permezz tal-ewwel u t-tieni domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju ssaqsi jekk xiri esklużiv fir-rigward tal-karburanti u tal-kombustibbli, kif stipulat bejn Pedro IV u Total, jistax jibbenefika, minħabba t-tul ta’ żmien tiegħu, mill-applikazzjoni tas-sistema ta’ eżenzjoni skont il-kategorija prevista bir-Regolament Nru 1984/83 u, ulterjorment u jekk ikun il-każ, minn dik prevista mir-Regolament Nru 2790/1999.
a) Dwar l-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 1984/83
49.
Fir-rigward tar-Regolament Nru 1984/83, għandu jiġi mfakkar li dan jipprovdi b’mod partikolari l-applikazzjoni tal-Artikolu 85(3) tat-Trattat għall-ftehim ta’ xiri esklużiv konklużi bl-iskop ta’ bejgħ mill-ġdid tal-prodotti taż-żejt fil-pompi tal-petrol. Dawn ir-regoli, li huma differenti mid-dispożizzjonijiet ġenerali applikabbli għall-ftehim ta’ xiri esklużiv, jinsabu fl-Artikoli 10 sa 13 tar-Regolament Nru 1984/83. L-Artikolu 10 tal-imsemmi Regolament jeżenta mill-projbizzjoni li tinsab fl-Artikolu 85(1) tat-Trattat l-obbligu ta’ xiri esklużiv impost fuq il-bejjiegħ mill-ġdid mill-fornitur ta’ karburanti u kombustibbli bbażati fuq prodotti taż-żejt, “bħala korrispettiv għall-għoti ta’ vantaġġi ekonomiċi jew finanzjarji” [Traduzzjoni mhux uffiċjali]. L-Artikolu 11 tar-Regolament Nru 1984/83 isemmi r-restrizzjonijiet l-oħrajn tal-kompetizzjoni li jistgħu jiġu imposti fuq il-bejjiegħ mill-ġdid, minbarra dik prevista fl-imsemmi Artikolu 10, fosthom “l-obbligu li ma jbiegħhx mill-ġdid fil-pompa tal-petrol indikat fil-ftehim il-karburanti għal vetturi bil-mutur jew kombustibbli pprovduti minn terzi impriżi” [Traduzzjoni mhux uffiċjali]. L-Artikolu 12(1)(ċ) tar-Regolament Nru 1984/83 jindika li l-Artikolu 10 tal-istess Regolament mhuwiex applikabbli jekk il-ftehim huwa konkluż għal terminu indeterminat jew għal iktar minn għaxar snin.
50.
Madankollu, l-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83 jippreċiża li “b’deroga mill-paragrafu 1(ċ), meta l-ftehim jikkonċerna pompa tal-petrol li l-fornitur ta b’kiri lill-bejjiegħ mill-ġdid jew li ta t-tgawdija tiegħu fid-dritt jew fil-fatt, l-obbligi ta’ xiri esklużiv u l-projbizzjonijiet ta’ kompetizzjoni msemmija f’dan it-Titolu jistgħu jiġu imposti fuq il-bejjiegħ mill-ġdid matul il-perijodu kollu li fih huwa jopera effettivament il-pompa tal-petrol” [Traduzzjoni mhux uffiċjali].
51.
Kif diġà kelli l-okkażjoni nargumenta fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża CEPSA (
18
), iċċitata iktar ’il fuq, it-terminu ta’ għaxar snin, imsemmi fl-Artikolu 12(ċ) tar-Regolament Nru 1984/83, huwa ġġustifikat jekk il-vantaġġi finanzjarji u kummerċjali mogħtija mill-fornitur huma ta’ tali importanza li, fin-nuqqas tagħhom, ikun ferm improbabbli li l-operatur tal-pompa tal-petrol ikun seta’ kellu aċċess għas-suq tas-servizzi ta’ intermedjarju inkarigat bil-kummerċjalizzazzjoni ta’ kombustibbli.
52.
Il-fatt li l-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83 jippermetti, fuq bażi derogatorja, l-estensjoni għal iktar minn għaxar snin, tat-terminu tal-klawżola ta’ xiri esklużiv, jidher li huwa ġġustifikat biss jekk il-fornitur jagħti lill-operatur tal-pompa tal-petrol vantaġġi finanzjarji u kummerċjali ta’ mill-inqas importanti daqs dawk li kien ikollu jagħti sabiex il-ftehim ikun jista’ jibbenefika minn eżenzjoni skont il-kategorija għal terminu ta’ għaxar snin, kif stipulat fl-Artikolu 12(1)(ċ) tal-imsemmi Regolament.
53.
F’dan ir-rigward, l-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83 jistabbilixxi biss vantaġġ wieħed mogħti mill-fornitur, jiġifieri dak tal-kiri tal-pompa tal-petrol favur l-operatur, jew, b’mod analogu, tal-għoti lil dan tal-aħħar tat-tgawdija tiegħu fid-dritt jew fil-fatt.
54.
Wieħed ma jistax jiċħad, fil-fehma tiegħi, li dan il-vantaġġ huwa partikolarment importanti, kif ukoll kunsiderevoli, peress illi fil-fatt jikkonsisti fl-“għoti taċ-ċavetta” tal-pompa tal-petrol lid-distributur sabiex ikun jista’ jwettaq l-attività ekonomika tiegħu. Fi kliem ieħor, il-fornitur jagħti lid-distributur il-kontroll tal-pompa tal-petrol li tkun kompletament mgħammra, u li tkun il-proprjetà ta’ dan tal-ewwel, mingħajr ma d-distributur ikollu għalfejn jagħmel xi investiment.
55.
Ma hemm ebda dubju, minn qari tat-test tal-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83, li l-għoti ta’ tali vantaġġ jieħu l-forma ta’ kundizzjoni għall-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni.
56.
Huwa wkoll inkontestabbli li fornitur jista’ jagħti vantaġġi finanzjarji u kummerċjali supplimentari lill-operatur ta’ pompa tal-petrol sabiex ikun jista’ jibbenefika mill-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83. F’dan ir-rigward, għandu jiġi mfakkar li, fil-kawża prinċipali, Total tat lil Pedro IV self ipotekarju ta’ ammont sostanzjali b’rata ta’ imgħax li, skont l-ispjegazzjonijiet mhux ikkontestati mogħtija minn Total matul is-seduta, fuq domanda speċifika li saret mill-Qorti tal-Ġustizzja dwar dan il-punt, kienet inqas mir-rati tas-suq li kienu fis-seħħ f’dak iż-żmien. Madankollu, din iċ-ċirkustanza kif ukoll il-kundizzjonijiet l-oħrajn relatati ma’ dan is-self għandhom jiġu vverifikati mill-qorti tar-rinviju.
57.
Min-naħa l-oħra, hija iktar dubjuża l-kwistjoni dwar jekk, kif jallegaw Pedro IV u l-Kummissjoni, il-benefiċċju tad-deroga prevista fl-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83 għandhiex tkun suġġetta għall-kundizzjoni doppja li l-fornitur iżomm kemm il-proprjetà tal-pompa tal-petrol kif ukoll tal-art li fuqha tkun inbniet.
58.
Il-Kummissjoni tibbaża dan l-argument, minn naħa waħda, fuq it-tlettax-il premessa tar-Regolament Nru 1984/83, li minnu hija tindika l-ispirtu ta’ dan tal-aħħar, kif ukoll, min-naħa l-oħra, fuq l-Artikolu 5(a) tar-Regolament Nru 2790/1999, li jissuġġetta b’mod espliċitu t-terminu ta’ esklużività potenzjalment illimitat previst f’din id-dispożizzjoni għar-rekwiżit li d-distributur jeżerċita l-attività tiegħu minn bini u art li jkunu l-proprjetà tal-fornitur.
59.
Din il-linja ta’ raġunament mhijiex konvinċenti.
60.
Fir-rigward tal-ewwel argument issollevat mill-Kummissjoni, għandu jiġi rrilevat li t-tlettax-il premessa tar-Regolament Nru 1984/83, li telenka, b’mod mhux eżawrjenti, tipi differenti ta’ vantaġġi ekonomiċi u finanzjarji mogħtija mill-fornitur lid-distributur, tindika li fost dawn il-vantaġġi, hemm inkluża l-konċessjoni ta’ “art jew [ta’] bini għall-operat tal-pompa tal-petrol” (
19
) [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Meta titqies il-formulazzjoni alternattiva ta’ din il-premessa, huwa ċar li din ma tistax tipprekludi li fornitur jagħti lil bejjiegħ mill-ġdid art u bini għall-operat ta’ pompa tal-petrol, sabiex, jekk ikun il-każ, ikun jista’ jibbenefika mill-applikazzjoni tal-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83. Madankollu, ma jirriżultax minn din is-silta li l-intenzjoni tar-Regolament hi li l-benefiċċju tal-applikazzjoni ta’ din l-aħħar dispożizzjoni tiġi hija suġġetta għall-kondizzjoni doppja li l-fornitur jagħti kirja kemm fuq l-art kif ukoll fuq il-bini li minnu d-distributur jopera l-ipompa tal-petrol.
61.
Waqt li ċertament il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex tinterpreta b’mod estensiv id-dispożizzjonijiet b’natura derogatorja ta’ regolament ta’ eżenzjoni skont il-kategorija (
20
), lanqas ma għandha, fil-fehma tiegħi, tillimita l-portata ta’ dawn id-dispożizzjonijiet minkejja ċ-ċarezza tal-formolazzjoni tagħhom, hekk kif hija, a fortiori, ikkonfermata mill-premessi ta’ tali regolament.
62.
Din hija wkoll ir-raġuni għalfejn ma nistax naqbel mal-interpretazzjoni mogħtija mill-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha li tikkunsidra li, biex il-fornitur ikun jista’ jibbenefika mill-applikazzjoni tal-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83, jeħtieġ li huwa jagħti “vantaġġi assoluti” lill-operatur tal-pompa tal-petrol. Effettivament, kieku dan kien il-każ, ma tkunx ċara r-raġuni għalfejn l-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83 isemmi biss il-konċessjoni ta’ kirja fuq il-bini li minnu l-operatur tal-pompa tal-petrol jeżerċita l-attivitajiet tiegħu u ma jissuġġettax b’mod iktar speċifiku l-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni għal vantaġġi ekonomiċi u finanzjarji assoluti, mingħajr ma jsir ebda investiment mill-operatur.
63.
Fir-realtà, ir-ratio tal-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83 [kif ukoll, parzjalment, dak tal-Artikolu 5(a) tar-Regolament Nru. 2790/1999] jidher li huwa ta’ natura iktar pragmatika, kif ġie spjegat mill-Kummissjoni fit-tweġiba tagħha għall-mistoqsija bil-miktub li saret mill-Qorti tal-Ġustizzja. Effettivament, peress illi bejjiegħ mill-ġdid jeżerċita l-attivitajiet tiegħu minn bini li jkun proprjetà ta’ fornitur, huwa diffiċli li wieħed jimmaġina li t-terminu tal-ftehim ta’ provvista esklużiva jkun limitat għal terminu iqsar minn dak tal-kirja, inkwantu l-bini ma jistax, bi kwalunkwe mod, jingħata għad-dispożizzjoni ta’ fornitur ieħor sabiex dan ikun jista’ jidħol fis-suq relevanti, jew jestendi l-preżenza tiegħu f’dak is-suq. B’hekk, kif osservat il-Kummissjoni, limitazzjoni fiż-żmien ta’ provvista esklużiva min-naħa tal-bejgħ (li jkun inqas mit-terminu tal-kirja mogħtija), hija ta’ utilità żgħira meta dan il-punt ta’ bejgħ ikun totalment il-proprjetà tal-fornitur.
64.
Ir-ratio tal-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83 huwa bbażat inqas fuq korrelazzjoni assoluta bejn l-intensità tal-vantaġġi mogħtija mill-fornitur u l-investimenti li jsiru mill-operatur, milli fuq il-konstatazzjoni skont liema l-limitazzjoni tat-terminu ta’ provvista esklużiva għal għaxar snin fil-każ fejn il-fornitur jagħti b’kera l-pompa tal-petrol lill-operatur ma għandha ebda effett (jew, bħala massimu, effett purament marġinali) fuq il-kompetizzjoni bejn l-istess ditti peress li, mal-iskadenza ta’ dan il-perijodu, huwa ferm improbabbli li l-fornitur, li jibqa’ sid il-pompa tal-petrol, ser jittrasferixxi dik il-proprjetà lil wieħed mill-kompetituri tiegħu.
65.
Ċertament mhuwiex impossibbli li wieħed jadotta raġunament analogu fir-rigward tal-art fejn tkun jinsab il-pompa tal-petrol mikrija lill-operatur. Madankollu, tali raġunament iwassal biex tiddaħħal kundizzjoni supplimentari għall-applikazzjoni tal-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83 li mhijiex prevista fit-termini tagħha, mingħajr ma din il-kundizzjoni tista’ tiġi stabbilita impliċitament minn dak ir-Regolament. F’dan ir-rigward, jidhirli li jekk wieħed jeħtieġ mill-fornitur, mingħajr sostenn fuq it-test tar-Regolament Nru 1984/83 u mingħajr eżami fil-fond mill-Kummissjoni u mill-kumitat konsultattiv fil-qasam ta’ akkordji u pożizzjonijiet dominanti, sabiex ikun jista’ jibbenefika mill-applikazzjoni tal-Artikolu 12(2) ta’ dan ir-Regolament, li jkun ukoll is-sid tal-art li fuqha tkun inbniet il-pompa tal-petrol u li huwa jikri dik l-art lill-operatur, hija kundizzjoni li tista’ tillimita l-kompetizzjoni bejn l-istess ditti billi ssaħħaħ il-pożizzjoni tal-operaturi storiċi jew li huma diġà preżenti fis-suq u li, bis-saħħa ta’ dik il-pożizzjoni, setgħu jakkwistaw matul iż-żmien proprjetajiet immobbli. Dik il-konsegwenza hija iktar plawżibbli f’kuntest fejn, kif jikkonstataw il-partijiet kollha li ppreżentaw osservazzjonijiet f’din il-kawża, is-suq inkwistjoni huwa ddominat sa minn diversi snin minn tlett operaturi, wara t-tneħħija tal-monopolju nazzjonali l-qadim.
66.
Għaldaqstant jidhirli li jekk l-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83 jiġi interpretat bħala li jinkludi kundizzjoni dwar id-dritt ta’ proprjetà fuq l-art li fuqha tkun mibnija l-pompa tal-petrol, dan imur lil hinn mill-interpretazzjoni normali tad-dispożizzjonijiet ta’ tali att li għandha tingħata mill-Qorti tal-Ġustizzja, u b’hekk tmur ultra vires mill-kompetenza mogħtija lil din tal-aħħar billi tkun qed tidħol fil-kompetenzi regolatorji tal-Kummissjoni kif ukoll dawk tal-kumitat konsultattiv dwar l-akkordji u l-pożizzjonijiet dominanti.
67.
Fil-fehma tiegħi, din l-evalwazzjoni ma tidhirx li għandha tiġi kkontestata mit-tieni argument żviluppat mill-Kummissjoni, ibbażat fuq l-adozzjoni tar-Regolament Nru 2790/1999 u, b’mod iktar partikolari, tal-Artikolu 5(a) tiegħu, li jissuġġetta, sa mill-applikazzjoni ta’ dan ir-Regolament, l-eżenzjoni skont il-kategorija tal-klawżoli ta’ esklużività li jaqbżu terminu ta’ ħames snin, għall-kundizzjoni doppja li l-fornitur ikun il-proprjetarju kemm tal-art kif ukoll tal-bini li minnu l-operatur iwettaq l-attività tiegħu.
68.
Effettivament, l-approċċ propost mill-Kummissjoni jwassal biex jingħata effett retroattiv lill-Artikolu 5(a) tar-Regolament Nru 2790/1999 minkejja t-test tal-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83 u l-motivi ta’ dan tal-aħħar, effett li jmur kontra, ta’ mill-inqas, l-applikazzjoni immedjata tar-Regolament Nru 2790/1999 u li jwassal li dan ir-Regolament jidħol fi, ta’ mill-inqas parzjalment, fil-kamp ta’ applikazzjoni awtonomu tar-Regolament Nru 1984/83.
69.
Min-naħa l-oħra, u kif sostna l-Gvern Spanjol, huwa minnu li l-pubbliku ma jistax jinqeda b’mod frodulenti jew b’mod abużiv mid-dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju (
21
). L-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni Komunitarja ma tistax tiġi estiża sabiex tkopri l-prattiċi abużivi ta’ operaturi ekonomiċi, jiġifieri l-operazzjonijiet li ma jitwettqux fil-kuntest ta' tranżazzjonijiet kummerċjali normali, iżda biss bl-iskop li jevadu r-regoli previsti mid-dritt Komunitarju (
22
).
70.
B’mod konformi mal-ġurisprudenza, hija r-responsabbiltà tal-qorti tar-rinviju, fuq il-bażi ta’ elementi oġġettivi, li tieħu in kunsiderazzjoni mġieba abużiva tal-interessat sabiex jiġi rrifjutat, skont il-każ, il-benefiċċju tad-dispożizzjoni tad-dritt Komunitarju invokat (
23
).
71.
Madankollu, xi indikazzjonijiet ġenerali jistgħu jingħataw lill- qorti tar-rinviju fil-kuntest tal-kooperazzjoni ġudizzjarja li tikkaratterizza l-proċedura tar-rinviju preliminari.
72.
Fl-ewwel lok, jiena tal-fehma li, f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali, ma jistax jitqies bħala element oġġettiv li jikkaratterizza rieda li wieħed igawdi abużivament mill-benefiċċju tal-applikazzjoni tal-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83, is-sempliċi użu ta’ żewġ kuntratti interkonnessi li permezz tagħhom, minn naħa waħda, l-operatur, li jkun il-proprjetarju tal-art, jikkonċedi dritt fuq dik l-art favur il-fornitur li permezz ta’ dan, il-fornitur isir proprjetarju tal-kostruzzjonijiet u tal-bini mibnija fuq l-art matul perijodu nnegozjat kuntrattwalment (
24
), u, min-naħa l-oħra, l-imsemmi fornitur, wara li jkun impenja ruħu biex jibni pompa tal-petrol li tkun proprjetà tiegħu, billi jikkonċedi l-operat esklużiv lill-proprjetarju tal-art għal terminu ugwali daqs il-kirja tal-pompa tal-petrol. Effettivament, peress li l-benefiċċju tal-applikazzjoni tal-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83 mhuwiex suġġett għar-rekwiżit li l-fornitur ikun il-proprjetarju tal-art (jew li l-operatur ma jkunx), is-sempliċi stipulazzjoni ta’ dawn il-kuntratti interkonnessi bejn il-fornitur u l-operatur tal-pompa tal-petrol, li ma tidhirx, fil-fatt, li hija illegali taħt il-liġi nazzjonali, ma tistax titqies fiha nnifisha bħala manifestazzjoni ta’ intenzjoni li wieħed jinqeda abużivament mid-dispożizzjonijiet tal-imsemmi Artikolu.
73.
Madankollu, u fit-tieni lok, jidhirli li jista’ jirriżulta abbuż jekk mill-eżami li għandu jsir mill-qorti tar-rinviju din tal-aħħar tistabbilixxi li l-vantaġġi finanzjarji u ekonomiċi li l-fornitur intrabat kuntrattwalment li jagħti effettivament ma ngħatawx jew jekk il-prezz imħallas mill-partijiet ma jikkorrispondix għall-valur tas-suq tal-assi inkwistjoni. F’dan ir-rigward, jidhirli li għandu jiġi kkunsidrat il-fatt li, mal-iskadenza tal-ftehim ta’ provvista esklużiva u ta’ kiri tal-pompa tal-petrol, il-fornitur jintrabat li jassenja lura d-dritt ta’ proprjetà tal-pompa tal-petrol lill-operatur, filwaqt li jippermetti wkoll lil dan tal-aħħar, fit-tmiem u jekk ikun il-każ, li jbiddel il-fornitur.
74.
Fuq il-bażi tal-iżviluppi preċedenti, jiena tal-fehma li l-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83 għandu jiġi interpretat fis-sens li, fost il-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tiegħu, din id-dispożizzjoni ma teħtieġx li l-fornitur ikun il-proprjetarju tal-art li fuqha huwa jkun bena bi spejjeż tiegħu l-pompa tal-petrol li huwa jagħti b’kera lill-bejjiegħ mill-ġdid, inkluż f’sitwazzjoni fejn il-fornitur ikun proprjetarju tal-pompa tal-petrol bis-saħħa ta’ dritt fuq l-art mogħti mill-bejjiegħ mill-ġdid fuq l-art tiegħu. Madankollu hija fil-kompetenza tal-qorti tar-rinviju biex tivverifika, fuq il-bażi ta’ elementi oġġettivi, jekk l-operazzjonijiet inkwistjoni fil-kawża prinċipali twettqux fil-kuntest ta’ tranżazzjonijiet kummerċjali normali jew biss, b’mod abużiv, bil-għan li jsir tidwir mat-terminu massimu ta’ għaxar snin li bħala regola huwa applikabbli għall-ftehim ta’ xiri esklużiv fil-kuntest tal-ftehim tal-pompi tal-petrol, kif previst fl-Artikolu 12(1)(ċ) tar-Regolament Nru 1984/83.
b) Fuq l-interpretazzjoni tar-Regolament Nru. 2790/1999
75.
Kif issemma iktar ’il fuq, meta adottat ir-Regolament Nru 2790/1999, il-Kummissjoni introduċiet b’mod partikolari, fl-Artikolu 5(a) tal-imsemmi Regolament, il-kundizzjoni supplimentari, skont liema l-fornitur għandu jkun il-proprjetarju tal-artijiet jew tal-artijiet li fuqhom tkun tinsab il-pompa tal-petrol li tkun imħaddma mix-xerrej, sabiex l-obbligi li ma ssirx kompetizzjoni stipulat bejn il-partijiet jistgħu jiġu previsti għal terminu iktar minn ħames snin mingħajr ma, madankollu, dak it-terminu jaqbeż il-perijodu ta’ okkupazzjoni tal-bini u tal-artijiet mix-xerrej. Minn qari tar-risposta tal-Kummissjoni għad-domanda bil-miktub li saret mill-Qorti tal-Ġustizzja, l-introduzzjoni ta’ din il-kundizzjoni supplimentari hija r-riżultat tal-osservazzjonijiet ippreżentati mill-partijiet interessati dwar l-abbozz tar-Regolament dwar l-applikazzjoni tal-Artikolu 81(3) KE għal kategoriji ta’ ftehim vertikali u ta’ prattiċi miftehma, propost mill-Kummissjoni fl-24 ta’ Settembru 1999 (
25
), u li jidher li kien immotivat mill-ġlieda kontra ċerti prattiċi kkwalifikati bħala abbużivi, minkejja li ebda motivazzjoni f’dan is-sens ma tirriżulta mit-test tal-imsemmi Regolament (
26
).
76.
Ma hemm ebda dubju li, fil-kuntest tal-iskema ta’ eżenzjonijiet ġenerali prevista bir-Regolament Nru 2790/1999, il-fornitur, sabiex jibbenefika mill-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tal-Artikolu 5(a) tal-imsemmi Regolament, għandu mhux biss ikun il-proprjetarju tal-pompa tal-petrol iżda wkoll tal-art li fuqha tkun mibnija dik il-pompa tal-petrol.
77.
Jirriżulta mill-Artikolu 12 tar-Regolament Nru 2790/99 li l-eżenzjonijiet previsti minn dan tal-aħħar fil-prinċipju saru applikabbli sa mill-1 ta’ Ġunju 2000. Madankollu, ir-Regolament Nru 2790/1999 ikkonċeda perijodu tranżitorju li t-terminu tiegħu ġie ffissat sal-31 ta’ Diċembru 2001 favur ftehim li b’mod partikolari kienu jissodisfaw il-kundizzjonijiet ta’ eżenzjoni previsti bir-Regolament Nru 1984/83, mingħajr ma jissodisfaw dawk tar-Regolament Nru 2790/1999.
78.
Isegwi li l-partijiet f’dawn il-ftehim għandhom, biex ikunu jistgħu jibbenefikaw minn terminu ta’ esklużività ta’ iktar minn ħames snin kif previst fl-Artikolu 5(a) tar-Regolament Nru 2790/1999, jikkonformaw sa mhux iktar tard mill-1 ta’ Jannar 2002, b’mod partikolari mal-kundizzjoni li l-fornitur ikun proprjetarju tal-art li fuqha tkun mibnija l-pompa tal-petrol.
79.
Għandu jiġi rrilevat li, fil-kawża prinċipali, il-qorti tar-rinviju ma ssemmix li saret xi modifika fil-kuntratti konklużi fis-26 ta’ Ottubru 1989 għal terminu ta’ 20 sena li jibda jiddekorri mid-data tal-kostruzzjoni tal-pompa tal-petrol sabiex tintlaħaq konformità mal-kundizzjonijiet tal-Artikolu 5(a) tar-Regolament Nru 2790/99.
80.
Barra minn hekk, minkejja dak li tidher li qed tallega Total, ma jidhirx li huwa minnu, għalkemm dan għandu jiġi vverifikat fid-dritt nazzjonali mill-qorti a quo, li d-dritt fuq l-art konċess minn Pedro IV jagħti lil Total mhux biss id-dritt ta’ proprjetà fuq il-kostruzzjonijiet u l-bini mibnija fuq l-art li hija suġġetta għal tali servitù, iżda wkoll id-dritt stess ta’ proprjetà fuq din l-art (
27
).
81.
Għaldaqstant, jekk il-qorti tar-rinviju tikkunsidra, fir-rigward tal-elementi ta’ fatt u ta’ dritt kollha fil-kawża prinċipali, li l-ftehim konklużi fil-kawża prinċipali bbenefikaw mill-iskema ta’ eżenzjoni skont il-kategorija prevista fir-Regolament Nru 1984/83, b’mod partikolari l-applikazzjoni tal-Artikolu 12(2) tal-imsemmi Regolament, dawn il-ftehim setgħu jibqgħu koperti minn din l-eżenzjoni sal-31 ta’ Diċembru 2001, permezz tas-sistema tranżitorja prevista mir-Regolament Nru 2790/1999, iżda ma jibqgħux jibbenefikaw sa mill-1 ta’ Jannar 2002, b’mod konformi mar-rekwiżiti tal-Artikolu 5(a) tal-imsemmi Regolament, peress li t-terminu tal-ftehim li kien għad fadlilhom jiddekorru huma, fi kwalunkwe każ, ta’ iktar minn ħames snin.
82.
Min-naħa l-oħra, jekk il-qorti tar-rinviju kellha tqis, wara li teżamina ċ-ċirkostanzi kollha tal-kawża prinċipali, li l-partijiet fil-kawża prinċipali kellhom il-ħsieb li jinqdew abużivament mid-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83, l-imsemmija partijiet ma jistgħux jinqdew minn ebda waħda miż-żewġ skemi ta’ eżenzjoni skont il-kategorija.
83.
Jekk il-qorti tar-rinviju tikkonkludi li l-ftehim inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma jistgħux jibbenefikaw mill-eżenzjonijiet ġenerali għall-perijodu kollu li għalih ġew konklużi, hija jkolla allura, b’mod konformi ma’ dak li jiena ppreċiżajt qabel, teżamina jekk dawn il-ftehim jissodisfawx il-kundizzjonijiet kollha għall-applikazzjoni tal-Artikolu 85(1) tat-Trattat.
84.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena tal-fehma li l-Artikolu 5(a) tar-Regolament Nru 2790/1999 għandu jiġi interpretat fis-sens li b’mod partikolari jeħtieġ li, sabiex l-obbligi li ma ssirx kompetizzjoni li jinsabu fi ftehim vertikali jkunu jistgħu jiġu konklużi għal terminu ta’ iktar minn 5 snin, il-fornitur tal-beni jew tas-servizzi kuntrattwali għandu jkun il-proprjetarju tal-bini u tal-art li minnhom ix-xerrej jeżerċita l-attivitajiet tiegħu. Tali rekwiżit huwa applikabbli sa mill-1 ta’ Ġunju 2000 jew, jekk il-ftehim fis-seħħ fil-31 ta’ Mejju 2000 kienu jissodisfaw il-kundizzjonijiet ta’ eżenzjoni tar-Regolament Nru 1984/83, fosthom b’mod partikolari dawk previsti fl-Artikolu 12(2) tal-imsemmi Regolament, huwa applikabbli sa mill-1 ta’ Jannar 2002. Hija fil-kompetenza tal-qorti nazzjonali sabiex tivverifika liema waħda minn dawn iż-żewġ ipoteżijiet hija applikabbli fil-kawża prinċipali.
3. Fuq it-tielet u r-raba’ domandi
85.
Permezz tat-tielet u r-raba’ domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju ssaqsi, essenzjalment, jekk klawżoli kuntrattwali relatati mal-prezz tal-bejgħ tal-kombustibbli u tal-karburanti li huma suġġetti għal ftehim ta’ xiri esklużiv, bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, humiex ipprojbiti mill-Artikolu 85(1)(a) tat-Trattat u jistgħux jibbenefikaw mill-applikazzjoni tal-iskema ta’ eżenzjoni skont il-kategorija prevista bir-Regolament Nru 1984/83 u, ulterjorment, minn dik prevista bir-Regolament Nru 2790/1999, fuq il-bażi li dawn il-klawżoli jistgħu jillimitaw, b’kull mod, il-libertà tal-bejjiegħ mill-ġdid li jiffissa l-prezz tal-bejgħ lill-pubbliku tal-prodotti inkwistjoni.
86.
Għandu jiġi mfakkar li l-Artikolu 85(1)(a) tat-Trattat jipprojbixxi b’mod partikolari l-ftehim bejn impriżi, li jistgħu jaffettwaw il-kummerċ bejn Stati Membri u li jikkonsistu “fl-iffissar dirett jew indirett tal-prezzijiet […] tal-bejgħ […]”.
87.
Kif diġà ddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja, fost ir-restrizzjonijiet għall-kompetizzjoni li jistgħu jibbenefikaw mill-eżenzjoni skont il-kategorija prevista bir-Regolament Nru 1984/83 ma jinsabx l-obbligu, impost fuq operatur ta’ pompa tal-petrol li jbiegħ il-karbutanti bil-prezz tal-bejgħ għall-pubbliku ffissat mill-fornitur (
28
).
88.
Fir-rigward tar-Regolament Nru 2790/1999, l-Artikolu 4(a) tiegħu jipprovdi li l-eżenzjoni skont il-kategorija ma tapplikax għall-ftehim vertikali li, direttament jew indirettament, b’mod iżolat jew kumulattiv ma’ fatturi oħrajn taħt il-kontroll tal-partijiet, għandhom bħala għan ir-restrizzjoni tal-kapaċità tax-xerrej li jiddetermina l-prezz tal-bejgħ tiegħu, bla ħsara għall-possibbiltà għall-fornitur li jimponi prezz tal-bejgħ massimu jew li jirrakkomanda prezz tal-bejgħ, bil-kundizzjoni li dawn tal-aħħar ma jkunux ekwivalenti għal prezz tal-bejgħ fiss jew minimu bħala riżultat ta’ pressjoni eżerċitata minn waħda mill-partijiet jew ta’ miżuri ta’ inċitazzjoni magħmula minnha.
89.
Isegwi li, kif sostnew il-partijiet kollha li ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, kemm taħt ir-Regolament Nru 1984/83 jew taħt ir-Regolament Nru 2790/1999, l-impożizzjoni mill-fornitur ta’ prezz tal-bejgħ lill-pubbliku fiss jew minimu, jiġifieri li taħtu d-distributur ma jistax jinżel, ma tistax tibbenefika mill-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet rispettivi ta’ dawn ir-Regolamenti.
90.
Min-naħa l-oħra, il-kwistjoni li dwarha ma jaqblux il-partijiet fil-kawża prinċipali tirrigwarda jekk, b’mod partikolari fir-rigward tal-klawżoli kuntrattwali rilevanti fil-kawża prinċipali, Total imponiet fuq l-operatur, b’mod dirett jew indirett, l-osservanza ta’ prezz tal-bejgħ fiss lill-pubbliku.
91.
Mingħajr ebda dubju tali evalwazzjoni taqa’ taħt il-kompetenza tal-qorti tar-rinviju. Madankollu, jistgħu jiġu fformulati xi osservazzjonijiet fir-rigward tal-proċess u fil-perspettiva li tingħata risposta utli għad-domandi li saru.
92.
F’dan ir-rigward, jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju li, skont it-termini tal-kuntratt ta’ esklużività, Total intrabtet li tikkomunika lid-distributur il-prezzijiet ta’ bejgħ lill-pubbliku rakkomandati u li tiggarantixxi l-kompetittività tagħhom skont il-prezzijiet offruti in bona fede minn kompetituri oħrajn tar-reġjun. Kif sostnew korrettament il-Gvern Spanjol u l-Kummissjoni, l-operatur tal-pompa tal-petrol ma jidhirx li huwa kostrett li japplika prezz fiss jew minimu impost mill-fornitur, iżda jibqa’ liberu, għall-kuntrarju, jew li japplika prezzijiet iktar għoljin minn dawk rakkomandati, jew inkella li jagħti skontijiet lill-klijentela tiegħu, billi jnaqqas mill-marġni ta’ profitt tiegħu, biex jippromwovi l-kompetizzjoni fuq l-istess ditti bejn distributur u ieħor.
93.
Ma jidhirx li din l-evalwazzjoni tista’ titpoġġa f’dubju fuq il-bażi tat-tieni impenn tariffarju ta’ Total, imsemmi fid-deċiżjoni tar-rinviju, skont liema l-fornitur jintrabat li jiffissa l-prezz tal-karburanti għall-operatur tal-pompa tal-petrol filwaqt li jħallih jibbenefika mill-iktar kundizzjonijiet vantaġġużi li huwa jinnegozja ma’ operaturi oħrajn li jistgħu jistabbilixxu ruħhom f’Barcelona mingħajr ma dak il-prezz jista’ jkun fi kwalunkwe każ għola mill-prezz medju ffissat minn fornituri oħrajn sinjifikattivi fis-suq li joperaw f’Barcelona. Effettivament, din il-klawżola tirrigwarda biss il-prezzijiet tat-tranżazzjonijiet miftiehma bejn iż-żewġ operaturi, li huma partijiet għall-kuntratt, u mhux fuq il-prezz tal-bejgħ lill-pubbliku.
94.
Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha u matul is-seduta, Pedro IV madankollu insistiet fuq iċ-ċirkustanza li, minkejja l-formolazzjoni tal-istipulazzjonijiet tal-kuntratt ta’ esklużività, Total tiffissa, b’mod indirett, il-prezz tal-bejgħ lill-pubbliku, prattika li fil-fatt ittrasformat il-prezz rakkomandat tal-bejgħ fi prezz fiss jew minimu.
95.
Waqt li huwa minnu li l-użu ta’ mezzi indiretti ta’ ffissar tal-prezz tal-bejgħ lill-pubbliku min-naħa tal-fornitur jeskludi, fil-fatt, il-benefiċċju tal-eżenzjonijiet ġenerali previsti rispettivament bir-Regolament Nru 1984/83 u Nru 2790/1999 (
29
), xorta jibqa’ l-fatt li l-eżattezza tal-allegazzjoni ta’ Pedro IV għandha tiġi vverifikata mill-qorti a quo, li ma stabbilixxitx dan il-fatt fid-deċiżjoni tar-rinviju.
96.
Fid-dawl tal-osservazzjonijiet preċedenti, jiena nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għat-tielet u r-raba’ domandi fis-sens li, kemm taħt ir-Regolament Nru 1984/83 kif ukoll taħt ir-Regolament Nru 2790/1999, l-impożizzjoni, kemm b’mod dirett kif ukoll indirett, mill-fornitur, ta’ prezz tal-bejgħ lill-pubbliku fiss jew minimu, jiġifieri li taħtu d-distributur ma jistax jinżel, ma tistax tibbenefika mill-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet rispettivi ta’ eżenzjoni skont il-kategorija ta’ dawn ir-regolamenti. Hija fil-kompetenza tal-qorti tar-rinviju, fir-rigward kemm tal-klawżoli kuntrattwali li jorbtu lill-partijiet fil-kawża prinċipali kif ukoll taċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża prinċipali, li tivverifika jekk il-fornitur jimponix fuq id-distributur, b’mod indirett, prezz tal-bejgħ lill-pubbliku fiss jew minimu.
V — Konklużjoni
97.
Għar-raġunijiet mogħtija iktar ’il fuq, jiena tal-fehma li r-risposti li għandhom jingħataw għad-domandi magħmula tal-Audiencia Provincial għandhom ikunu skont kif ġej:
“1)
L-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1984/83 dwar l-applikazzjoni ta’ l-Artikolu 85(3) tat-Trattat għal kategoriji ta’ ftehim ta’ xiri esklużiv, għandu jiġi interpretat fis-sens li, fost il-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tiegħu, din id-dispożizzjoni ma teħtieġx li l-fornitur ikun il-proprjetarju tal-art li fuqha huwa jkun bena bi spejjeż tiegħu l-pompa tal-petrol li huwa jagħti b’kera lill-bejjiegħ mill-ġdid, inkluż f’sitwazzjoni fejn il-fornitur ikun proprjetarju tal-pompa tal-petrol bis-saħħa ta’ dritt fuq l-art mogħti mill-bejjiegħ mill-ġdid fuq l-art tiegħu. Madankollu hija fil-kompetenza tal-qorti tar-rinviju biex tivverifika, fuq il-bażi ta’ elementi oġġettivi, jekk l-operazzjonijiet in kwistjoni fil-kawża prinċipali twettqux fil-kuntest ta’ tranżazzjonijiet kummerċjali normali jew biss, b’mod abużiv, bil-għan li jsir tidwir mat-terminu massimu ta’ għaxar snin li bħala regola huwa applikabbli għall-ftehim ta’ xiri esklużiv fil-kuntest tal-ftehim tal-pompi tal-petrol, kif previst fl-Artikolu 12(1)(ċ) tar-Regolament Nru 1984/83.
2)
L-Artikolu 5(a) tar-Regolament Nru 2790/1999 dwar l-applikazzjoni tal-Artikolu 81(3) tat-Trattat għal kategoriji ta’ ftehim vertikali u prattiċi miftiehma, għandu jiġi interpretat fis-sens li b’mod partikolari jeħtieġ li, sabiex l-obbligi li ma ssirx kompetizzjoni li jinsabu fi ftehim vertikali jkunu jistgħu jiġu konklużi għal terminu ta’ aktar minn 5 snin, il-fornitur tal-beni jew tas-servizzi kuntrattwali għandu jkun il-proprjetarju tal-bini u tal-art li minnhom ix-xerrej jeżerċita l-attivitajiet tiegħu. Tali rekwiżit huwa applikabbli sa mill-1 ta’ Ġunju 2000 jew, jekk il-ftehim fis-seħħ fil-31 ta’ Mejju 2000 kienu jissodisfaw il-kundizzjonijiet ta’ eżenzjoni tar-Regolament Nru 1984/83, fosthom b’mod partikolari dawk previsti fl-Artikolu 12(2) tal-imsemmi Regolament, huwa applikabbli sa mill-1 ta’ Jannar 2002. Hija fil-kompetenza tal-qorti nazzjonali sabiex tivverifika liema waħda minn dawn iż-żewġ ipoteżijiet hija applikabbli fil-kawża prinċipali.
3)
Kemm taħt ir-Regolament Nru 1984/83 jew taħt ir-Regolament Nru 2790/1999, l-impożizzjoni, kemm b’mod dirett kif ukoll indirett, mill-fornitur, ta’ prezz tal-bejgħ lill-pubbliku fiss jew minimu, jiġifieri li taħtu d-distributur ma jistax jinżel, ma tistax tibbenefika mill-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet rispettivi ta’ eżenzjoni skont il-kategorija ta’ dawn ir-regolamenti. Hija fil-kompetenza tal-qorti tar-rinviju, fir-rigward kemm tal-klawżoli kuntrattwali li jorbtu lill-partijiet fil-kawża prinċipali kif ukoll taċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża prinċipali, li tivverifika jekk il-fornitur jimponix fuq id-distributur, b’mod indirett, prezz tal-bejgħ lill-pubbliku fiss jew minimu.”
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	L-ewwel waħda minn dawn il-kawżi tat lok għas-sentenza tal-14 ta’ Diċembru 2006, Confederación Española de Empresarios de Estaciones de Servicio (C-217/08, Ġabra p. I-11987), filwaqt li t-tieni kawża, li attwalment tinsab pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, kienet is-suġett tal-konklużjonijiet tiegħi ppreżentati fit-13 ta’ Marzu 2008 (CEPSA, C-279/06). Ta’ min jinnota illi r-raba’ kawża l-oħra, irreġistrata bin-numru ta' referenza C-506/07 Lubricarga, tinsab ukoll pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
(
3
)	Jiġifieri kien hemm il-kwistjoni jekk jikkonsistux f’kuntratti ta’ aġenzja kummerċjali jew, għall-kuntrarju, kuntratti ta’ distribuzzjoni bejn żewġ impriżi ekonomikament indipendenti.
(
4
)	ĠU L 173, p. 5 u rettifika ĠU L 79, p. 38.
(
5
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 1, p. 364.
(
6
)	ĠU L 214, p. 27.
(
7
)	Ara, preċiżament, f’dan ir-rigward, il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża CEPSA, iċċitata iktar ’il fuq (nota ta’ qiegħ il-paġna 32).
(
8
)	Ara s-sentenza Confederación Española de Empresarios de Estaciones de Servicio, iċċitata iktar ’il fuq (punt 16 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
9
)	Idem (punt 17 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
10
)	Ibidem (punt 26).
(
11
)	Ara f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenza tal-21 ta’ Settembru 2000, ABBOI (C-109/99, Ġabra p. I-7247, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata). L-attenzjoni li għandha tingħata mill-qrati nazzjonali fil-kitba tad-deċiżjonijiet tagħhom tar-rinviju hija daqstant iktar importanti mill-ħtieġa ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja pjuttost żdiedet wara d-dħul fis-seħħ tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003 tas-16 Diċembru 2002 fuq l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli 81 u 82 tat-Trattat (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2, p. 205).
(
12
)	Sentenzi ċċitati ABBOI (punt 43) u Confederación Española de Empresarios de Estaciones de Servicio (punt 27).
(
13
)	Ara s-sentenza tal-21 ta’ Ġunju 2001, SONAE (C-206/99, Ġabra p. I-4679, punti 45 u 46).
(
14
)	Ara l-Artikoli 12 u 13 tar-Regolament Nru 2790/1999.
(
15
)	Bħala eżempju, dan l-approċċ kien ġie adottat mill-qorti nazzjonali fil-bidu tal-kawża li tat lok għas-sentenza tat-30 ta’ April 1998, Cabour (C-230/96, Ġabra p. I-2055). Għandu jiġi osservat li din il-qorti nazzjonali madankollu kienet talbet lill-Qorti tal-Ġustizzja interpretazzjoni tal-Artikolu 85(1) tat-Trattat fl-ipoteżi fejn il-ftehim ta’ distribuzzjoni ta’ vetturi awtomobilistiċi li kien inkwistjoni ma jkunx jista’ jibbenefika mill-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tar-regolament ta’ eżenzjoni skont il-kategorija inwkistjoni f’din il-kawża.
(
16
)	Barra minn hekk, jista’ jitfakkar li, biex jiġi evalwat jekk ftehim ta’ xiri esklużiv għandux l-għan jew l-effett li jirrestrinġi b’mod sinjifikattiv il-kompetizzjoni fis-suq intern u jekk huwiex ta’ tali natura li jaffettwa l-kummerċ bejn l-Istati Membri, għandu jiġi kkunsidrat il-kuntest ekonomiku u legali li fi ħdanu jkun jinsab u fejn jista’ jikkontribwixxi, flimkien ma’ oħrajn, għal effett kumulattiv fuq l-iżvolġiment tal-kompetizzjoni. Din hija r-raġuni għalfejn għandhom jiġu eżaminati l-effetti li jipproduċi tali kuntratt, flimkien ma’ kuntratti oħra tal-istess tip, fuq il-possibiltajiet għall-kompetituri nazzjonali jew minn Stati Membri oħrajn li jistabbilixxu ruħhom fis-suq rilevanti jew li jkabbru s-sehem tagħhom fis-suq [ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat-28 ta’ Frar 1991, Delimitis (C-234/89, Ġabra p. I-935, punti 13 sa 15), u tas-7 ta’ Diċembru 2000, Neste (C-214/99, Ġabra p. I-11121, punt 25; ara wkoll is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja EFTA tat-18 ta’ Ottubru 2002, Hegelstad (E-7/01, EFTA Court Report p. 310, punt 31)].
(
17
)	Mingħajr ma dawn l-indikazzjonijiet huma eżawrenti, il-qorti tar-rinviju tista’ minn issa ’il quddiem tirreferi utilment għall-evalwazzjonijiet li jinsabu fis-sentenza Neste, iċċitata iktar ’il fuq (punti 26 sa 34) li kienet tirrigwarda kuntratti ta’ xiri esklużiv ta’ karburanti. Fir-rigward tas-sehem mis-suq ta’ Total fis-suq Spanjol, għalkemm hija tindika li qatt ma kellha iktar minn 3% matul it-terminu kollha tal-kuntratti inkwistjoni fil-kawża prinċipali, Pedro IV u l-Kummissjoni josservaw li Total illum il-ġurnata għandha madwar 48% tal-kapital ta’ CEPSA, li hija waħda mill-fornituri prinċipali ta’ karburanti fi Spanja, ċirkustanza li ma tistax teskludi li ż-żewġ impriżi jistgħu jitqiesu li huma unità ekonomika waħda għall-finijiet tal-evalwazzjoni tal-pożizzjoni ta’ Total fis-suq. La Pedro IV u lanqas il-Kummissjoni ma jippreċiżaw madankollu l-livell ta’ sehem li kellha Total matul it-terminu tal-kuntratti inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Fi kwalunkwe każ, kif osservat il-Kummissjoni matul is-seduta, mhuwiex ċert li s-suq rilevanti huwa ta’ dimensjoni nazzjonali iżda jista’ pjuttost ikun ta’ skala lokali, jiġifieri li jestendi biss għall-belt ta’ Barcelona u r-reġjun tagħha.
(
18
)	Ara l-punti 64 sa 71 u l-punt 97(2) tal-konklużjonijiet.
(
19
)	Korsiv miżjud minni.
(
20
)	Ara b’mod partikolari, f’dan ir-rigward, is-sentenza Cabour, iċċitata iktar ’il fuq (punt 30).
(
21
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat-12 ta’ Mejju 1998, Kefalas et (C-367/96, Ġabra p. I-2843, punt 20); tat-23 ta’ Marzu 2000, Diamantis (C-373/97, Ġabra p. I-1705, punt 33), tal-21 ta’ Frar 2006, Halifax et (C-255/02, Ġabra p. I-1609, punt 68), u tas-6 ta’ April 2006, Agip Petroli (C-465/04, Ġabra p. I-3395, punt 19).
(
22
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi ċċitati Halifax et (punt 69) kif ukoll Agip Petroli (punt 20).
(
23
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Diamantis (punt 34) et Agip Petroli (punt 21).
(
24
)	Id-dritt fuq l-art, bħala dritt in rem, jinsab ukoll fis-sistema legali ta’ Stati Membri oħra, fosthom ir-Renju tal-Belġju, ir-Repubblika Taljana u l-Gran Dukat tal-Lussemburgu.
(
25
)	ĠU C 270, p. 7.
(
26
)	Fil-punt 59 tal-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni -- Linji gwida dwar ir-restrizzjonijiet vertikali, adottati, tat-13 ta’ Ottubru 2000 (ĠU C 291, p. 1), hija tippreċiża li għaliha l-eċċezzjoni li permezz tagħha l-obbligu li ma ssirx kompetizzjoni jista’ jkun għal terminu identiku bħal dak tal-okkupazzjoni tal-punt tal-bejgħ mix-xerrej “hija spjegata mill-fatt li wieħed ma jistax, ġeneralment, raġonevolment jistenna mill-fornitur li jippermetti l-bejgħ, mingħajr il-kunsens tiegħu, ta’ prodotti li jikkompetu f’bini u art li tagħhom huwa l-proprjetarju. L-istrataġemmi li jintużaw fil-qasam tal-proprjetà biex wieħed idur mal-limitazzjoni tat-terminu ta’ ħames snin ma jistgħux jibbenefikaw minn dik l-eżenzjoni”.
(
27
)	Jidher li huwa eskluż li l-kunċett ta’ proprjetà msemmi fl-Artikolu 5(a) tar-Regolament Nru 2790/1999 jista’ jiġi kkunsidrat bħala kunċett tad-dritt Komunitarju, awtonomu mid-dritt tal-Istati Membri. Effettivament, peress li, skont l-Artikolu 222 tat-Trattat (li sar l-Artikolu 295 KE), it-Trattat huwa bla ħsara għas-sistema ta’ proprjetà fl-Istati Membri, ma jistax jitqies li regolament Komunitarju juża’ kunċett tal-proprjetà differenti minn dawk eżistenti fl-Istati Membri. Ara wkoll, f’dan is-sens, il-punt 7 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Capotorti fil-kawża li tat lok għas-sentenza tat-13 ta’ Diċembru 1979, Hauer (44/79, Ġabra p. 3727), li jgħidu li s-sistema legali Komunitarja ma tintroduċi ebda kunċett jew regolamentazzjoni ġdida dwar il-proprjetà.
(
28
)	Sentenza Confederación Española de Empresarios de Estaciones de Servicio, iċċitata iktar ‘il fuq (punt 64).
(
29
)	Ara, f’dan ir-rigward, l-Artikolu 4(a) tar-Regolament Nru 2790/1999, il-punt 47 tal-Linji gwida dwar ir-restrizzjonijiet vertikali tat-13 ta’ Ottubru 2000, u l-punt 91 tal-konklużjonijiet fil-kawża CEPSA, iċċitata iktar ’il fuq.