62024CC0197
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
DEANA SPIELMANNA
przedstawiona w dniu 30 kwietnia 2025 r. (
1
)
Sprawa C‑197/24 [Šiľarský] (
i
)
AK
przeciwko
RU
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Mestský súd Bratislava IV (sąd rejonowy dla Bratysławy IV, Słowacja)]
Odesłanie prejudycjalne – Dyrektywa 2011/7/UE – Zwalczanie opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych – Pojęcie „przedsiębiorstwa” – Pojęcie „transakcji handlowej” – Dyrektywa 93/13/EWG – Umowa o świadczenie usług prawnych w celu założenia spółki handlowej – Artykuł 267 TFUE – Właściwość Trybunału – Dopuszczalność – Pojęcie „konsumenta” – Osoba fizyczna, która skorzystała z usług adwokata w celu założenia spółki handlowej
Wprowadzenie
1.
Czy w ramach zawartej przez klienta z jego adwokatem umowy o świadczenie usług prawnych w celu założenia spółki handlowej, w której ten klient miał zostać członkiem zarządu oraz jednym z dwóch założycieli i wspólników, tenże klient, będący osobą fizyczną, jest już przedsiębiorstwem czy jeszcze konsumentem? Takie jest zasadniczo pytanie zadane w ramach rozpatrywanego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. W dotyczącym zapłaty wynagrodzenia adwokata sporze w postępowaniu głównym sąd odsyłający zmierza bowiem do ustalenia, które przepisy – prawa cywilnego czy handlowego – powinny mieć zastosowanie.
2.
Sprawa ta stwarza tym samym Trybunałowi sposobność do wyjaśnienia w takim kontekście pojęcia „przedsiębiorstwa” w rozumieniu dyrektywy 2011/7/UE w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych (
2
) (pierwsze pytanie prejudycjalne) oraz pojęcia „konsumenta” w rozumieniu dyrektywy 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (
3
) (drugie pytanie prejudycjalne). Stanowi ona również okazję do zastanowienia się nad kwestią właściwości Trybunału do udzielenia odpowiedzi na owo pytanie drugie w sytuacji, gdy spór w postępowaniu głównym jako taki nie dotyczy warunku umowy, oraz nad dopuszczalnością wspomnianego pytania.
Ramy prawne
Prawo Unii
3.
Motyw 8 dyrektywy 2011/7 przewiduje w szczególności, że zakres tej dyrektywy powinien ograniczać się do płatności dokonywanych jako wynagrodzenia w transakcjach handlowych oraz że owa dyrektywa nie powinna regulować transakcji z udziałem konsumentów ani odsetek związanych z innymi płatnościami.
4.
Zgodnie z art. 1 dyrektywy 2011/7, zatytułowanym „Przedmiot i zakres stosowania”:
„1.   Celem niniejszej dyrektywy jest zwalczanie opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych, aby zapewnić właściwe funkcjonowanie rynku wewnętrznego, wspierając tym samym konkurencyjność przedsiębiorstw, a w szczególności [małych i średnich przedsiębiorstw].
2.   Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do wszystkich płatności, które stanowią wynagrodzenie w transakcjach handlowych.
[…]”.
5.
Artykuł 2 tej dyrektywy przewiduje:
„Do celów niniejszej dyrektywy zastosowanie mają następujące definicje:
1)
»transakcje handlowe« oznaczają transakcje między przedsiębiorstwami lub między przedsiębiorstwami a organami publicznymi, które prowadzą do dostawy towarów lub świadczenia usług za wynagrodzeniem;
[…]
3)
»przedsiębiorstwo« oznacza każdą organizację inną niż organ publiczny, działającą w ramach swojej niezależnej działalności gospodarczej lub zawodowej, nawet w przypadku gdy działalność ta prowadzona jest przez jedną osobę;
[…]”.
6.
Artykuł 6 ust. 1 wspomnianej dyrektywy przewiduje, że państwa członkowskie zapewniają, aby wierzyciel był uprawniony do uzyskania od dłużnika co najmniej stałej kwoty 40 EUR, w przypadku gdy odsetki za opóźnienia w płatnościach stają się wymagalne w ramach transakcji handlowych zgodnie z art. 3 lub 4 tej dyrektywy.
7.
Dyrektywa 93/13 przewiduje w motywie 12, że „jednakże obowiązujące prawo krajowe pozwala jedynie na częściową harmonizację przepisów; niniejsza dyrektywa dotyczy w szczególności warunków umownych, które nie zostały indywidualnie wynegocjowane; państwa członkowskie w poszanowaniu postanowień traktatu powinny mieć możliwość zapewnienia konsumentom wyższego poziomu bezpieczeństwa poprzez wprowadzenie przepisów prawa krajowego bardziej rygorystycznych niż przewidziane w niniejszej dyrektywie”.
8.
Artykuł 1 ust. 1 tej dyrektywy stanowi:
„Celem niniejszej dyrektywy jest zbliżenie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich odnoszących się do nieuczciwych warunków umownych w umowach zawieranych pomiędzy sprzedawcą lub dostawcą a konsumentem”.
9.
Artykuł 2 lit. b) wspomnianej dyrektywy przewiduje:
„Do celów niniejszej dyrektywy:
[…]
b)
»konsument« oznacza każdą osobę fizyczną, która w umowach objętych niniejszą dyrektywą działa w celach niezwiązanych z handlem, przedsiębiorstwem lub zawodem;
[…]”.
10.
Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 przewiduje, że warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.
11.
Artykuł 4 tej dyrektywy przewiduje:
„1.   Nie naruszając przepisów art. 7, nieuczciwy charakter warunków umowy jest określany z uwzględnieniem rodzaju towarów lub usług, których umowa dotyczy i z odniesieniem, w czasie wykonania umowy, do wszelkich okoliczności związanych z wykonaniem umowy oraz do innych warunków tej umowy lub innej umowy, od której ta jest zależna.
2.   Ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem”.
12.
Artykuł 8 rzeczonej dyrektywy przewiduje:
„W celu zapewnienia wyższego stopnia ochrony konsumenta państwa członkowskie mogą przyjąć lub utrzymać bardziej rygorystyczne przepisy prawne zgodne z traktatem w dziedzinie objętej niniejszą dyrektywą”.
Prawo słowackie
Kodeks handlowy
13.
Zgodnie z § 2 ust. 2 lit. a) zákon č. 513/1991 Zb. Obchodný zákonník (ustawy nr 513/1991 kodeks handlowy, zwanej dalej „kodeksem handlowym”) z dnia 5 listopada 1991 r. (č. 98/1991 Zb.) przedsiębiorcą jest osoba wpisana do rejestru handlowego.
14.
Paragraf 57 ust. 1 kodeksu handlowego przewiduje, że o ile inne przepisy tego kodeksu nie stanowią inaczej, spółka zostaje założona na podstawie umowy spółki podpisanej przez wszystkich założycieli. Prawdziwość podpisów założycieli musi być urzędowo poświadczona.
15.
Paragraf 62 ust. 1 kodeksu handlowego stanowi, że dniem powstania spółki jest dzień wpisu do rejestru handlowego.
16.
Paragraf 369c ust. 1 tego kodeksu, dokonujący transpozycji do prawa słowackiego art. 6 ust. 1 dyrektywy 2011/7, przewiduje, że „[w] razie opóźnienia dłużnika wierzycielowi, poza roszczeniami zgodnie z § 369, 369a i 369b, przysługuje również prawo do stałej rekompensaty za koszty odzyskiwania należności, bez konieczności odrębnego wezwania. […]”.
Kodeks cywilny
17.
Paragraf 52 zákon č. 40/1964 Zb. Občiansky zákonník (ustawy nr 40/1964 kodeks cywilny) w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „kodeksem cywilnym”):
„(1) Przez umowę konsumencką należy rozumieć każdą umowę zawartą między przedsiębiorcą a konsumentem, niezależnie od jej formy prawnej.
(2) Przepisy dotyczące umów konsumenckich, a także wszelkie inne przepisy regulujące stosunki prawne, których stroną jest konsument, mają zastosowanie zawsze, gdy jest to korzystne dla strony umowy będącej konsumentem. Odmienne uzgodnienia umowne lub porozumienia, których treścią lub celem jest obejście tego przepisu, są nieważne. Do wszystkich stosunków prawnych, których stroną jest konsument, stosuje się zawsze z pierwszeństwem przepisy kodeksu cywilnego, nawet jeżeli w innym wypadku miałyby zastosowanie przepisy prawa handlowego.
(3) Przedsiębiorcą jest osoba, która przy zawarciu i wykonaniu umowy konsumenckiej działa w ramach przedmiotu swojej działalności handlowej lub innej działalności zawodowej.
(4) Konsumentem jest osoba fizyczna, która przy zawarciu i wykonaniu umowy konsumenckiej nie działa w ramach przedmiotu swojej działalności handlowej lub innej działalności zawodowej”.
Ustawa o adwokaturze
18.
Paragraf 18 ust. 4 zákon č. 586/2003 Z. z. o advokácii a o zmene a doplnení zákona č. 455/1991 Zb. o živnostenskom podnikaní (živnostenský zákon) v znení neskorších predpisov z dnia 4 grudnia 2003 r. (nr 239/2003 Z.z.) [ustawy nr 586/2003 o adwokaturze oraz o zmianie i uzupełnieniu ustawy nr 455/1991 o prowadzeniu działalności gospodarczej (ustawa o działalności gospodarczej) ze zmianami (zwanej dalej „ustawą o adwokaturze”)] przewiduje, że „[w] toku świadczenia usług prawnych adwokat zobowiązany jest do poinformowania klienta, będącego konsumentem usług prawnych, o wysokości wynagrodzenia za czynność usługi prawnej jeszcze przed rozpoczęciem tej czynności. W przeciwnym razie wynagrodzenie mu nie przysługuje. […]”.
Spór w postępowaniu głównym, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
19.
Spór w postępowaniu głównym ma swoje źródło w powództwie wytoczonym przez spółkę adwokacką AK (
4
), będącą stroną powodową w postępowaniu głównym, przeciwko RU, będącemu osobą fizyczną pozwaną w postępowaniu głównym. Przedmiotem sporu jest zapłata wynagrodzenia spółki adwokackiej za świadczenie usług prawnych w wysokości 3250 EUR, powiększonego o odsetki za opóźnienie od dnia 18 stycznia 2023 r., oraz zapłata kosztów związanych z odzyskiwaniem należności.
20.
AK utrzymuje, że na „przełomie marca i kwietnia 2022 r.” kontaktował się z nią RU, który chciał założyć spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością na podstawie prawa słowackiego. RU miał pełnić funkcję członka zarządu tej spółki i zostać jednym z jej dwóch założycieli i wspólników. AK i RU mieli w ten sposób zawrzeć ustną umowę zlecenia, na mocy której AK zobowiązała się do świadczenia usług prawnych w zamian za uzgodnione wynagrodzenie ryczałtowe.
21.
AK przesłała RU projekt umowy spółki i dalszą dokumentację oraz fakturę dotyczącą wykonanych przez nią usług, która to faktura nie została zapłacona w terminie wymagalności, tj. do dnia 17 stycznia 2023 r. Zdaniem AK chodzi tu o spór regulowany przepisami prawa handlowego i w związku z tym żąda ona zapłaty stałej kwoty rekompensaty w wysokości 40 EUR za koszty odzyskiwania swojej należności zgodnie z § 369c ust. 1 kodeksu handlowego, który stanowi transpozycję art. 6 ust. 1 dyrektywy 2011/7.
22.
RU ze swojej strony kwestionuje zawarcie z AK umowy o świadczenie usług prawnych. Zdaniem RU nie doszło do jakiegokolwiek uzgodnienia w przedmiocie wynagrodzenia, a AK przesłała mu umowę spółki i dalszą dokumentację bez udzielenia jej zlecenia. RU uważa, że przysługuje mu status konsumenta, i utrzymuje, że spór nie jest regulowany przepisami prawa handlowego.
23.
W tych okolicznościach Mestský súd Bratislava IV (sąd rejonowy dla Bratysławy IV, Słowacja) ze względu na wątpliwości co do kwestii, czy stronę pozwaną w postępowaniu głównym należy uznać za przedsiębiorstwo w rozumieniu dyrektywy 2011/7, czy też za konsumenta w rozumieniu dyrektywy 93/13, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 1 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 1 i 3 oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy [2011/7] należy interpretować w ten sposób, że (i) za »przedsiębiorstwo« uznaje się również osobę fizyczną, która w przypadku takim jak w postępowaniu głównym korzysta z usług prawnych adwokata w celu założenia spółki handlowej, w której ma ona zostać członkiem zarządu oraz jednym z dwóch założycieli i wspólników, a (ii) za »transakcję handlową« uznaje się również transakcję, która w przypadku takim jak w postępowaniu głównym prowadzi do świadczenia przez adwokata usług na rzecz takiej osoby w celu założenia spółki handlowej?
2)
W przypadku odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze – czy pojęcie »konsumenta« użyte w art. 2 lit. b) dyrektywy [93/13] w związku z art. 8 tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że w przypadku takim jak w postępowaniu głównym obejmuje ono również osobę fizyczną, od której dochodzona jest wierzytelność z umowy o świadczenie usług prawnych, jeżeli przedmiotem tej umowy były usługi w celu założenia spółki handlowej i [ta osoba fizyczna] miała zostać członkiem zarządu oraz jednym z dwóch założycieli i wspólników tej spółki?”.
24.
Komisja i rząd słowacki złożyły uwagi na piśmie.
Analiza
W przedmiocie pytania pierwszego
25.
Poprzez pierwsze pytanie prejudycjalne sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o wyjaśnienie, czy art. 1 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 1 i 3 oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy 2011/7 należy interpretować w ten sposób, że osobę fizyczną, która – zgodnie z prawem słowackim – nie jest „przedsiębiorcą”, ponieważ nie doszło jeszcze do założenia spółki, a która skorzystała z usług adwokata w celu założenia spółki handlowej, w której ma ona zostać członkiem zarządu oraz jednym z dwóch założycieli i wspólników, należy uznać za „przedsiębiorstwo” w rozumieniu tej dyrektywy. Pytanie dotyczy zatem tego, czy rozpatrywane świadczenie usług stanowi „transakcję handlową” na takiej podstawie, że owa osoba zwróciła się o świadczenie usług prawnych dla celów przyszłej działalności zawodowej lub gospodarczej. Zdaniem sądu odsyłającego odpowiedź na to pytanie jest niezbędna do ustalenia, czy powódka jest uprawniona do otrzymania stałej kwoty zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 2011/7, transponowanym przez § 369c ust. 1 słowackiego kodeksu handlowego.
26.
W tym względzie należy na wstępie przypomnieć, że zgodnie z art. 1 ust. 2 dyrektywy 2011/7 ma ona zastosowanie do wszystkich płatności, które stanowią wynagrodzenie w „transakcjach handlowych”. Pojęcie to określono w art. 2 pkt 1 tej dyrektywy jako ustanawiające dwie przesłanki łączne. Po pierwsze, transakcja handlowa musi być dokonana między przedsiębiorstwami lub między przedsiębiorstwami a organami publicznymi, a po drugie, prowadzić do dostawy towarów lub świadczenia usług za wynagrodzeniem (
5
).
27.
W rozpatrywanej sprawie jedynie pierwsza przesłanka, dotycząca możliwości uznania RU za „przedsiębiorstwo”, jest przedmiotem pytań przedstawionych przez sąd odsyłający.
28.
Przypomnijmy, że z wymogów dotyczących zarówno jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasady równości wynika, że wobec braku odesłania w art. 2 pkt 1 i 3 dyrektywy 2000/35 (
6
) do prawa krajowego pojęcia „transakcji handlowej” i „przedsiębiorstwa” powinny podlegać autonomicznej i jednolitej wykładni (
7
). Zgodnie z art. 2 pkt 3 dyrektywy 2011/7 „przedsiębiorstwo” oznacza każdą organizację inną niż organ publiczny, działającą w ramach swojej niezależnej działalności gospodarczej lub zawodowej, nawet w przypadku gdy działalność ta prowadzona jest przez jedną osobę.
29.
W tym względzie dyrektywa 2011/7 – której celem jest zwalczanie opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych, aby zapewnić właściwe funkcjonowanie rynku wewnętrznego, wspierając tym samym konkurencyjność przedsiębiorstw, a w szczególności małych i średnich przedsiębiorstw – nie znajduje zastosowania do wszystkich transakcji prowadzących do dostawy towarów lub świadczenia usług za zapłatą, a w szczególności do wszystkich tych transakcji, które są zawierane okazjonalnie przez jednostki w codziennym obrocie (
8
). Nie wystarcza zatem, żeby dana osoba zawarła transakcję związaną z działalnością gospodarczą, aby została uznana za „przedsiębiorstwo”, a transakcja została uznana za „handlową” w rozumieniu art. 2 pkt 1 tej dyrektywy. Konieczne jest również, aby osoba ta działała jako organizacja w ramach takiej działalności lub w ramach niezależnej działalności zawodowej (
9
).
30.
Wymóg ten oznacza, po pierwsze, że dana osoba, niezależnie od formy prawnej i statusu prawnego w prawie krajowym, musi prowadzić taką działalność w sposób zorganizowany i ciągły, a zatem działalność ta nie może ograniczać się do okazjonalnego i jednorazowego działania, a po drugie, że odnośna transakcja musi wpisywać się w ramy tejże działalności. Natomiast określona działalność niekoniecznie musi stanowić zasadniczą działalność gospodarczą lub zawodową danej osoby lub być związana z taką działalnością (
10
).
31.
Pragnę jednak wyjaśnić – w odniesieniu do pojęcia „organizacji” – że ów wymóg prowadzenia działalności w sposób zorganizowany i ciągły niekoniecznie musi zakładać istnienie zorganizowanego zespołu środków takich jak własny sprzęt, personel i narzędzia lub wyposażenie przeznaczone do tej działalności (
11
).
32.
Tym samym, w celu ustalenia, czy dana osoba działa jako „przedsiębiorstwo” w rozumieniu art. 2 pkt 3 dyrektywy 2011/7 i czy w związku z tym transakcje, które ona zawiera, mają charakter handlowy w rozumieniu art. 2 pkt 1 tej dyrektywy, należy uwzględnić wszystkie okoliczności rozpatrywanej sprawy.
33.
W ramach sporu w postępowaniu głównym RU, będący stroną pozwaną w postępowaniu głównym, jest osobą fizyczną, a sąd odsyłający nie powołał żadnej innej okoliczności związanej z jego statusem lub działalnością, która przemawiałaby za uznaniem go za „organizację działającą w ramach swojej niezależnej działalności gospodarczej lub zawodowej”. Z żadnych dowodów przedstawionych przez sąd odsyłający nie wynika bowiem, że RU prowadził niezależną działalność gospodarczą lub zawodową w sposób zorganizowany i ciągły i nic nie wskazuje na to, że rozpatrywana transakcja wpisywała się w ramy takiej działalności. Żadna z dwóch przesłanek ustalenia istnienia przedsiębiorstwa, wymienionych w pkt 30 niniejszej opinii, nie jest zatem spełniona w rozpatrywanej sprawie.
34.
Sąd odsyłający w tym względzie powołuje się na możliwość uwzględnienia przyszłego charakteru działalności zawodowej lub gospodarczej będącej przedmiotem umowy. Rząd słowacki ze swej strony podnosi, że należy wziąć pod uwagę charakter, przedmiot i cel spornej transakcji. Jego zdaniem osoby fizyczne uczestniczące w procesie zakładania spółki handlowej, które działają w związku z działalnością gospodarczą planowaną przez tę spółkę, można uznać za „przedsiębiorstwo”, a wymogi w tym zakresie należy zbadać w odniesieniu do spółki handlowej, której założenie planowano, zgodnie z celem dyrektywy 2011/7 polegającym na zwalczaniu opóźnień w płatnościach. Wywodzi on z tego, że RU działał z zamiarem systematycznego prowadzenia działalności gospodarczej lub zawodowej i należy go uznać za przedsiębiorstwo, które zawarło transakcję handlową.
35.
Nie przekonuje mnie ta argumentacja.
36.
O ile bowiem jest prawdą, że przedmiot danej transakcji może w stosownych przypadkach stanowić jeden z elementów, które należy uwzględnić przy ocenie, czy dyrektywa 2011/7 znajduje zastosowanie (
12
), o tyle sam w sobie nie może być on wystarczający – podobnie jak zamiar danej osoby – do uznania tejże osoby za „przedsiębiorstwo” w ramach zawarcia odnośnej transakcji.
37.
Pragnę przypomnieć, że w celu ustalenia znaczenia przepisu prawa Unii należy mieć na uwadze jednocześnie jego treść, kontekst oraz cele (
13
).
38.
Po pierwsze, z brzmienia art. 2 pkt 3 dyrektywy 2011/7 wynika, że „przedsiębiorstwo” zdefiniowano jako organizację „prowadzącą działalność gospodarczą”, co przemawia za istnieniem tego przedsiębiorstwa na etapie zawarcia odnośnej transakcji. Gdyby prawodawca przewidywał przyszły zamiar prowadzenia takiej działalności gospodarczej jako element definicji pojęcia przedsiębiorstwa, wynikałoby to, jak się wydaje, wyraźnie z tekstu (
14
), ponieważ stanowi to znaczące rozszerzenie zakresu stosowania tej dyrektywy.
39.
Po drugie, wydaje mi się, że ta wykładnia językowa znajduje potwierdzenie w wykładni kontekstualnej. Dyrektywa 2011/7 ma bowiem zastosowanie, ratione materiae, do wszystkich płatności, które stanowią wynagrodzenie w „transakcjach handlowych”, o ile prowadzą one do dostawy towarów lub świadczenia usług za wynagrodzeniem. Szeroki charakter owego pojęcia transakcji handlowej jest jednak ograniczony przez fakt, że jest ona zdefiniowana, ratione personae, jako transakcja między „przedsiębiorstwami”, co zakłada zbadanie, czy transakcję zawarto w charakterze przedsiębiorstwa (
15
). Ustalenia, że w momencie zawarcia transakcji dana osoba nie była „przedsiębiorstwem” w rozumieniu art. 2 pkt 3 dyrektywy 2011/7, nie zmienia moim zdaniem możliwość późniejszego uzyskania przez nią takiego przymiotu. Możliwość przyszłej zmiany jej statusu w tym zakresie nie wydaje mi się czynnikiem istotnym dla oceny charakteru danej transakcji, nawet gdyby ta zmiana była konsekwencją tej transakcji (
16
). Pragnę dodać, że aby dana transakcja miała charakter „handlowy”, musi wpisywać się „w ramy” odnośnej działalności osoby, której sprawa dotyczy (
17
). Tym samym, oceniając możliwość zastosowania dyrektywy 2011/7 w świetle statusu stron, Trybunał bierze pod uwagę moment zawarcia danej transakcji (
18
).
40.
Po trzecie, jeżeli chodzi o cel dyrektywy 2011/7, należy przypomnieć, że zgodnie z jej art. 1 ust. 1 ma ona na celu zwalczanie opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych, aby zapewnić właściwe funkcjonowanie rynku wewnętrznego, wspierając tym samym konkurencyjność przedsiębiorstw, a w szczególności małych i średnich przedsiębiorstw. Uważam jednak, że cel polegający na skutecznej ochronie wierzycieli przed opóźnieniami w płatnościach nie może prowadzić do zmiany zakresu stosowania ratione personae tej dyrektywy do tego stopnia, że obejmie on osobę fizyczną, która nie spełnia wymogów uznania za „przedsiębiorstwo” w chwili zawierania transakcji.
41.
Tymczasem w rozpatrywanej sprawie z żadnego dowodu dostarczonego przez sąd odsyłający nie wynika, by w czasie, gdy odnośna transakcja była zawierana, RU prowadził niezależną działalność gospodarczą lub zawodową ani by przedstawił się AK jako działający w ramach takiej działalności. Co więcej, bezsporne jest, że RU nie był jeszcze członkiem zarządu ani wspólnikiem spółki, która nie została jeszcze założona zgodnie z prawem słowackim, a co do której z akt sprawy nie wynika, że ostatecznie ją założono. Co więcej, przedmiotem spornej między stronami w postępowaniu głównym transakcji było świadczenie usług prawnych i chociaż treść tej porady prawnej dotyczyła założenia spółki handlowej (sporządzenie projektu umowy spółki, przygotowanie innych dokumentów i zbadanie kwestii dotyczących założenia spółki i osobistego udziału przyszłych założycieli), nic nie wskazuje na to, że zamiar założenia tej spółki był rzeczywisty, zwłaszcza że sąd powołał się na okoliczność, iż RU zakwestionował zlecenie AK sporządzenia tej porady prawnej.
42.
Ponadto wydaje mi się, że należy odrzucić wątpliwości wyrażone przez sąd odsyłający w odniesieniu do wyroków Benincasa (
19
) i Česká spořitelna (
20
). Odesłania prejudycjalne w tych sprawach miały bowiem na celu w szczególności ustalenie, jakie sądy były właściwe. W systemach ustanowionych przez konwencję brukselską i rozporządzenie nr 44/2001 pojęcie „konsumenta” kieruje ustalaniem zasad jurysdykcyjnych, a w szczególności pozwala ono powodowi będącemu „konsumentem” pozwać pozwanego przed sądy inne niż sądy państwa, na terytorium którego pozwany ma miejsce zamieszkania. Jednakże, jak podkreślił Trybunał, ponieważ umożliwia ono odstępstwa od podstawowych zasad w zakresie jurysdykcji sądów, wykładnia owego pojęcia „konsumenta” w tych konkretnych ramach musi być wykładnią ścisłą. Tym samym Trybunał uznał, że w ramach owych przepisów dotyczących zasad jurysdykcyjnych (
21
) przewidziana w tych przepisach szczególna ochrona związana ze statusem konsumenta nie znajduje uzasadnienia w przypadku umów, których celem jest działalność gospodarcza lub zawodowa, nawet jeżeli jest ona zaplanowana na przyszłość (
22
). W związku z tym prowadzenie działalności gospodarczej lub zawodowej, nie obecne, lecz przyszłe, uwzględniono w powyższych sprawach w celu stwierdzenia, że dana osoba fizyczna nie była „konsumentem” w rozumieniu odpowiednich postanowień konwencji brukselskiej i przepisów rozporządzenia nr 44/2001 (
23
).
43.
Jednakże, chociaż taki tok rozumowania jest zrozumiały w ramach ustalania sądu właściwego w momencie wniesienia sprawy, nie wydaje mi się, aby można go było zastosować w ramach niniejszego sporu.
44.
Ta ścisła wykładnia pojęcia „konsumenta”, w której zawodowy lub gospodarczy cel umowy, przyszła działalność zawodowa lub gospodarcza czy ewoluowanie stosunku umownego stanowią istotne czynniki odmowy przyznania danej osobie przymiotu „konsumenta”, jest bowiem uzasadniona w szczególnych ramach zasad jurysdykcyjnych. Ponadto pragnę zauważyć, że zarówno art. 13 konwencji brukselskiej, jak i art. 15 rozporządzenia nr 44/2001 definiują konsumenta odwołując się do osoby zawierającej umowę „w celu”, który nie może być uważany za działalność zawodową lub gospodarczą tej osoby, przy czym pojęcie „celu” nie występuje w definicji przedsiębiorstwa wynikającej z art. 2 pkt 3 dyrektywy 2011/7.
45.
W świetle powyższych rozważań dotyczących brzmienia, kontekstu i celu dyrektywy 2011/7 (
24
) nie wydaje się natomiast uzasadnione przyjmowanie szczególnie szerokiej wykładni pojęcia „transakcji handlowej” w zakresie uznania przedmiotu i celu transakcji za decydujące kryteria stosowania ratione personae tej dyrektywy (
25
). Tak więc w niniejszej sprawie to w odniesieniu do momentu zawarcia transakcji, której przedmiotem było świadczenie usług prawnych, należy ocenić status dłużnika RU jako „przedsiębiorstwa”, niezależnie od tego, czy rozważana w ramach porady prawnej spółka została ostatecznie założona, czy też nie.
46.
Biorąc pod uwagę całość powyższych rozważań, proponuję, aby na pierwsze pytanie prejudycjalne Trybunał udzielił odpowiedzi, że art. 1 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 1 i 3 oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy 2011/7 należy interpretować w ten sposób, że – z zastrzeżeniem istnienia innych okoliczności pozwalających na stwierdzenie, iż osoba fizyczna działała w ramach swojej niezależnej działalności gospodarczej lub zawodowej, prowadzonej w sposób zorganizowany i ciągły, czego zbadanie należy do sądu odsyłającego –okoliczność, że ta osoba skorzystała z usług adwokata w celu założenia spółki handlowej, w której miała ona zostać członkiem zarządu oraz jednym z dwóch założycieli i wspólników, nie może sama w sobie wystarczyć do uznania tej osoby za „przedsiębiorstwo”, a w konsekwencji do uznania zawartej z adwokatem transakcji za „handlową”.
W przedmiocie pytania drugiego
47.
W przypadku udzielenia na pierwsze pytanie prejudycjalne odpowiedzi przeczącej sąd odsyłający przedkłada drugie pytanie prejudycjalne w celu ustalenia zasadniczo, czy art. 2 lit. b) dyrektywy 93/13 w związku z art. 8 tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że osobę fizyczną, która skorzystała z usług adwokata w celu założenia spółki handlowej, w której miała ona zostać członkiem zarządu oraz jednym z dwóch założycieli i wspólników, należy uznać za konsumenta w rozumieniu tego przepisu.
48.
Uważam za konieczne zbadanie na wstępie właściwości Trybunału do udzielenia odpowiedzi na owo pytanie drugie, a następnie dopuszczalności wspomnianego pytania, zanim wreszcie udzielę na nie odpowiedzi co do istoty.
W przedmiocie właściwości Trybunału
49.
Należy przypomnieć, że dyrektywa 93/13 dotyczy wyłącznie, po pierwsze, warunków, które nie były indywidualnie negocjowane (art. 3 tej dyrektywy), a po drugie, warunków innych niż te dotyczące określenia głównego przedmiotu umowy lub relacji ceny i świadczenia (art. 4 ust. 2 wspomnianej dyrektywy).
50.
Tymczasem w niniejszej sprawie, jak wskazał sąd odsyłający i co podkreślił rząd słowacki, sprawa w postępowaniu głównym nie dotyczy warunku, niezależnie od tego, czy jest on nieuczciwy, zawartego w spornej umowie (w tym wypadku – umowie ustnej), lecz definicji „konsumenta” zawartej w art. 2 lit. b) dyrektywy 93/13. Co więcej, pragnę zauważyć, że – jak wynika z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym – strona powodowa w postępowaniu głównym miała się zobowiązać do świadczenia usług prawnych w zamian za „uzgodnione” wynagrodzenie ryczałtowe, co sugeruje, że indywidualne negocjacje dotyczące wynagrodzenia miały miejsce.
51.
W związku z tym dyrektywa 93/13, która dotyczy „nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich”, jako taka nie ma zastosowania do istoty sporu w postępowaniu głównym.
52.
W konsekwencji rodzi się pytanie o związek sporu w postępowaniu głównym z prawem Unii, a zatem o właściwość Trybunału do udzielenia odpowiedzi na drugie pytanie prejudycjalne: czy Trybunał jest właściwy do dokonania wykładni pojęcia („konsumenta”) zawartego w akcie prawa wtórnego (w dyrektywie 93/13), nawet jeżeli akt ten nie ma zastosowania do sporu w postępowaniu głównym?
53.
Orzecznictwo dotyczące właściwości Trybunału w tym zakresie było przedmiotem zmian, które zostały przeanalizowane, usystematyzowane i podsumowane w błyskotliwy i trafny sposób przez wielu rzeczników generalnych (
26
) oraz przez doktrynę (
27
). Sam Trybunał wyjaśnił swoją metodę analizy w szczególności w wyroku Ullens de Schooten (
28
). W tym wyroku, po uznaniu swej właściwości do udzielenia odpowiedzi na pytanie dotyczące wykładni zasady pozaumownej odpowiedzialności państwa, jako że stanowi ona nieodłączną część porządku prawnego Unii, Trybunał zbadał co do istoty kwestię, czy reżim pozaumownej odpowiedzialności państwa członkowskiego miał zastosowanie w niniejszej sprawie, której wszystkie elementy ograniczały się do terytorium jednego państwa członkowskiego, mimo że postanowienia traktatów gwarantujące odnośne swobody podstawowe (swobodę przedsiębiorczości, swobodę świadczenia usług i swobodę przepływu kapitału) nie miały co do zasady zastosowania w takiej sytuacji „o charakterze wyłącznie wewnętrznym”. W pkt 50–53 wspomnianego wyroku Trybunał wskazał cztery sytuacje, w których należy dokonać wykładni tych przepisów nawet w takiej sytuacji, i tym samym usystematyzował przypadki, w których można się powoływać na prawo Unii (lub dokonywać jego wykładni), w tym sensie, że uzasadnione jest powołanie się na nie przez skarżącego przed swoim sądem krajowym i wystąpienie przez tenże sąd do Trybunału z pytaniem o zakres tego prawa, pomimo że dana sytuacja nie wchodzi w zakres powoływanego przepisu.
54.
W niniejszej sprawie czwarta sytuacja przedstawiona w wyroku Ullens de Schooten wydaje się szczególnie istotna, ponieważ dotyczy ona wypadku, gdy – mimo iż okoliczności stanu faktycznego w ramach postępowania głównego nie były bezpośrednio objęte zakresem stosowania prawa Unii – przepisy tego prawa znalazły zastosowanie w sprawie za pośrednictwem prawa krajowego, które dostosowało się, w zakresie sytuacji, których wszystkie elementy ograniczają się do jednego państwa członkowskiego, do rozwiązań przyjętych w prawie Unii (
29
).
55.
W tych przypadkach Trybunał zachowuje bowiem swoją właściwość, powołując się na interes jednolitej wykładni przepisów prawa Unii w celu zapewnienia identycznego traktowania tychże sytuacji oraz tych objętych zakresem stosowania prawa Unii. W ten sposób dokonywana przez Trybunał wykładnia przepisów prawa Unii w sytuacjach o charakterze wyłącznie wewnętrznym jest uzasadniona tym, że owe przepisy znalazły zastosowanie za pośrednictwem prawa krajowego w sposób bezpośredni i bezwarunkowy w celu zapewnienia identycznego traktowania sytuacji krajowych i sytuacji regulowanych prawem Unii (
30
).
56.
W takim kontekście na sądzie odsyłającym ciąży obowiązek wskazania Trybunałowi związku, jaki zawisły przed nim spór wykazuje z przepisami prawa Unii, który to związek czyni uzyskanie wykładni oczekiwanej w ramach odesłania prejudycjalnego niezbędnym dla rozstrzygnięcia owego sporu, zgodnie z wymogami art. 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem (
31
).
57.
W niniejszej sprawie, po pierwsze, sąd odsyłający zwraca się o dokonanie wykładni „pojęcia”, w tym przypadku pojęcia „konsumenta”, zdefiniowanego w art. 2 lit. b) dyrektywy 93/13. W tym względzie Trybunał dokonał szerokiej wykładni przedmiotu swojej właściwości do dokonywania wykładni w trybie prejudycjalnym, przewidzianej w art. 267 ust. 1 lit. a) i b) TFUE, która to właściwość rozciąga się również na „pojęcia przejęte z prawa Unii”. Istnieje bowiem niewątpliwy interes w tym, by – celem uniknięcia potencjalnych rozbieżności interpretacyjnych – pojęcia przejęte z prawa Unii były interpretowane w sposób jednolity, bez względu na okoliczności, w jakich mają być stosowane (
32
).
58.
Po drugie, zastanawiam się, w jakim zakresie zawarte w dyrektywie 93/13 pojęcie „konsumenta” znalazło zastosowanie za pośrednictwem przywołanych przepisów słowackich w sposób „bezpośredni i bezwarunkowy” do sytuacji krajowych takich jak ta w niniejszej sprawie i czy pomimo braku warunku – niezależnie od tego, czy jest on nieuczciwy – na który się powołano, Trybunał jest właściwy do orzekania w przedmiocie wykładni pojęcia „konsumenta”, o którą się zwrócono.
59.
Pragnę przypomnieć, że odesłanie zasadniczo jest „bezpośrednie”, gdy jest konkretne, w odróżnieniu od odesłania ogólnego, oraz że jest „bezwarunkowe”, gdy przepisy prawa Unii, do których się odwołano, „znajdują nieograniczone zastosowanie do sytuacji w sprawie przed sądem krajowym” (
33
), co oznacza, że sąd odsyłający nie może odstąpić od interpretacji przedstawionej przez Trybunał (
34
), gdyż w przeciwnym razie odpowiedź na pytanie prejudycjalne mogłaby być pozbawiona związku ze sporem w postępowaniu głównym i z tego powodu być czysto hipotetyczna (
35
).
60.
W niniejszej sprawie sąd odsyłający uściślił, że pojęcie „konsumenta”, o którym mowa w § 52 ust. 4 słowackiego kodeksu cywilnego, dokonuje transpozycji pojęcia zdefiniowanego w art. 2 lit. b) dyrektywy 93/13 oraz że na mocy § 18 ust. 4 słowackiej ustawy o adwokaturze Republika Słowacka „wprowadziła nakaz stosowania pojęcia konsumenta w odniesieniu do wynagrodzeń adwokatów za świadczenie usług prawnych”. Sąd ów zasadniczo wywodzi z tego, że odpowiedź twierdząca na przedstawione przez niego drugie pytanie prejudycjalne umożliwiłaby mu w ten sposób, poprzez łączne zastosowanie tychże przepisów, rozstrzygnięcie sporu w postępowaniu głównym.
61.
Prawdą jest, że odesłanie do prawa Unii nie pojawia się wyraźnie w rozpatrywanym przepisie prawa krajowego, a sąd nie przedstawia w tym względzie żadnej konkretnej informacji (na przykład wynikającej z prac przygotowawczych). Jednakże sąd odsyłający jako jedyny jest właściwy do dokonywania wykładni prawa krajowego w ramach systemu współpracy sądowej ustanowionego w art. 267 TFUE. Ponadto rząd słowacki nie kwestionuje, że pojęcie „konsumenta”, o którego wykładnię się zwrócono, będzie miało zastosowanie w niniejszej sprawie, chociaż sugeruje on, że pojęcie „konsumenta” należy interpretować raczej w świetle obowiązku udzielenia informacji, a zatem w świetle art. 5 ust. 1 lit. c) i ust. 4 dyrektywy 2011/83 w sprawie praw konsumentów.
62.
Ponadto § 52 ust. 2 kodeksu cywilnego, przytoczony przez sąd odsyłający we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, dotyczy przepisów odnoszących się do umów konsumenckich, stanowiąc w szczególności, że są one zasadniczo stosowane do wszystkich przypadków, gdy jest to korzystne dla konsumenta, a uzgodnienia lub porozumienia odmienne, których przedmiotem lub celem jest obejście tego przepisu, są nieważne, co odsyła nas do dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków i potwierdza wskazanie sądu odsyłającego, że § 52 słowackiego kodeksu cywilnego dokonuje transpozycji pojęcia „konsumenta” zawartego w dyrektywie 93/13.
63.
Wreszcie, nie widzę powodu, by wątpić, że sąd odsyłający uważa się za związany wykładnią Trybunału, ponieważ podkreśla on, że odpowiedź Trybunału umożliwi mu rozstrzygnięcie sporu w postępowaniu głównym.
64.
Należy zatem uznać, że ustawodawca słowacki zamierzał dokonać bezpośredniego i bezwarunkowego odesłania do pojęcia „konsumenta” w rozumieniu dyrektywy 93/13 w celu stosowania tego samego pojęcia „konsumenta” w sytuacjach krajowych regulowanych przez ten przepis słowackiego kodeksu cywilnego oraz w sytuacjach regulowanych przez dyrektywę 93/13.
65.
Wynika stąd, że okoliczność, iż sytuacja rozpatrywana w sporze w postępowaniu głównym nie wchodzi w zakres stosowania dyrektywy 93/13, nie stoi na przeszkodzie uznaniu przez Trybunał swojej właściwości, ponieważ można uznać, że ustawodawca słowacki zadecydował o stosowaniu owego pojęcia „konsumenta” (
36
).
66.
Po trzecie, uważam, że istnieje interes Unii w zachowaniu jednolitości konceptualnej pojęcia „konsumenta” w ramach krajowych i europejskich kontekstów „porównywalnych pod względem prawnym i funkcjonalnym” (
37
), co ma miejsce w przypadku, gdy służą one tym samym celom i dotyczą tego samego przedmiotu, jak w niniejszej sprawie.
67.
Prawdą jest, że w prawie Unii nie ma jednej definicji „konsumenta” (
38
), a każda dyrektywa zawiera własną definicję „konsumenta”, istotną dla celów tego aktu (
39
). Ponadto owo pojęcie „konsumenta” jest interpretowane bardziej lub mniej szeroko w zależności od rozpatrywanego aktu prawa wtórnego (
40
).
68.
W konsekwencji pojęcie „konsumenta” w rozumieniu dyrektywy może być „wyodrębnione” z zakresu stosowania aktu Unii, dla celów którego je zdefiniowano, jedynie z zachowaniem ostrożności.
69.
Jednakże dyrektywa 93/13 odnosi się do spraw dotyczących przepisów prawa Unii, które harmonizują w państwach członkowskich szczególną dziedzinę prawa Unii. W konsekwencji zasady znajdujące się w tym prawie mają zastosowanie niezależnie od czysto krajowego charakteru sytuacji rozpatrywanej w postępowaniu głównym. Dyrektywa ta znajduje zastosowanie również do sytuacji, które nie zawierają elementu transgranicznego (
41
).
70.
Co więcej, system ochrony ustanowiony dyrektywą 93/13 oparty jest na fakcie, że konsument znajduje się na słabszej pozycji niż przedsiębiorca. Jest tak również w różnych europejskich dyrektywach konsumenckich (
42
). Tak więc tam, gdzie występują sformułowania, które nie różnią się od siebie w sposób istotny, Trybunał dokonuje wykładni pojęć w sposób jednolity i miał już sposobność podkreślić, że prawodawca Unii powinien nadać definicji „konsumenta” zakres horyzontalny (
43
).
71.
W związku z tym uważam, że w szczególnych okolicznościach niniejszej sprawy, które pozwalają na stwierdzenie, że wskazane przez sąd odsyłający konteksty krajowy i europejski są „porównywalne pod względem prawnym i funkcjonalnym”, istnieje interes Unii, aby pojęcie „konsumenta” zawarte w dyrektywie 93/13 otrzymało jednolitą wykładnię w celu uniknięcia ryzyka rozbieżnych interpretacji w tym względzie w ramach mających zastosowanie przepisów krajowych.
72.
W tych okolicznościach jestem zdania, że Trybunał jest właściwy do orzeczenia w przedmiocie skierowanego przez sąd odsyłający pytania drugiego.
W przedmiocie dopuszczalności drugiego pytania prejudycjalnego
73.
O ile z odwołania się rządu słowackiego do postanowienia Rozhlas a televízia Slovenska z dnia 28 kwietnia 2022 r. (
44
) można wywieść, że podnosi on niedopuszczalność drugiego pytania prejudycjalnego, pragnę pokrótce przypomnieć, że pytania dotyczące prawa Unii korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odrzucenie przez Trybunał wniosku sądu krajowego jest zatem możliwe tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego lub prawnego niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na postawione mu pytania. Z utrwalonego orzecznictwa, które obecnie znajduje wyraz w art. 94 regulaminu postępowania, wynika również, że konieczność dokonania użytecznej dla sądu krajowego wykładni prawa Unii wymaga, aby sąd ten określił okoliczności faktyczne i prawne, na tle których wyłoniły się przedstawione przezeń pytania, albo co najmniej wskazał stan faktyczny stanowiący podstawę tych pytań. Ponadto postanowienie odsyłające musi wskazywać dokładne powody, dla których sąd krajowy powziął wątpliwości w przedmiocie wykładni prawa Unii i uznał za konieczne przedstawienie pytań prejudycjalnych Trybunałowi (
45
). Odesłanie prejudycjalne nie ma służyć wydawaniu opinii doradczych w przedmiocie kwestii ogólnych i hipotetycznych, lecz ma być podyktowane rzeczywistą potrzebą skutecznego rozstrzygnięcia sporu (
46
).
74.
Otóż w niniejszej sprawie – w świetle przedstawionych informacji, w szczególności podsumowanych w pkt 60 niniejszej opinii – wydaje mi się, że sąd odsyłający w wystarczającym stopniu spełnił te wymogi.
75.
Po pierwsze, sąd odsyłający wskazał bowiem powody, dla których wnioskuje o tę wykładnię, oraz znaczenie, jakie będzie ona miała dla sporu w postępowaniu głównym (
47
). W ten sposób, nawet jeśli – jak wskazano powyżej – spór w postępowaniu głównym nie wydaje się dotyczyć warunku umowy i w związku z tym co do istoty nie jest objęty zakresem stosowania dyrektywy 93/13, wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, jest obiektywnie niezbędna do rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym i w związku z tym nie jawi się jako niemająca w sposób oczywisty żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym.
76.
Po drugie, z wyjaśnień przedstawionych przez sąd odsyłający wynika, że pytanie to nie ma charakteru hipotetycznego. Pragnę zauważyć, że wyjaśnienia te umożliwiły ponadto rządowi słowackiemu i Komisji Europejskiej skorzystanie z prawa do przedstawienia uwag przyznanego im w art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
77.
Po trzecie, wydaje mi się również, że Trybunał dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego i prawnego niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na postawione mu pytania.
78.
Uważam zatem, że sąd odsyłający spełnił wymogi przewidziane w art. 94 regulaminu postępowania, wobec czego wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest dopuszczalny.
W przedmiocie wykładni art. 2 lit. b) dyrektywy 93/13 w związku z jej art. 8
79.
Sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy art. 2 lit. b) dyrektywy 93/13 w związku z art. 8 tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że osobę fizyczną, która skorzystała z usług adwokata w celu założenia spółki handlowej, w której miała ona zostać członkiem zarządu oraz jednym z dwóch założycieli i wspólników, należy uznać za „konsumenta” w rozumieniu tego przepisu.
80.
Pragnę przypomnieć, że posiadanie przez daną osobę statusu „konsumenta” należy ustalać na podstawie kryterium funkcjonalnego, polegającego na ocenie, czy dany stosunek umowny wpisuje się w ramy działalności niezwiązanej z wykonywaniem zawodu (
48
). Ponadto Trybunał uznał już, że szeroka wykładnia pojęcia „konsumenta” jest niezbędna do zapewnienia ochrony wszystkim osobom fizycznym znajdującym się w słabszej pozycji względem przedsiębiorcy (
49
).
81.
Uważam, że w niniejszej sprawie zarówno brzmienie definicji „konsumenta”, sformułowanej w czasie teraźniejszym (
50
), jak i kontekst oraz realizowany przez dyrektywę 93/13 cel polegający na ochronie konsumenta przemawiają za uznaniem, że stronę pozwaną w postępowaniu głównym, jako osobę fizyczną, która nie podjęła jeszcze działalności, w związku z którą oświadczyła adwokatowi, że jest zainteresowana jego usługami prawnymi, należy uznać za „konsumenta”. Nic bowiem nie wskazuje na to, że strona pozwana w postępowaniu głównym prowadziła już działalność zawodową lub gospodarczą, w której ramy owa umowa o świadczenie usług prawnych miałaby się wpisywać. Ponadto należąca do sądu odsyłającego ocena odnosi się do chwili zawarcia umowy o świadczenie usług prawnych, zgodnie z art. 4 ust. 1 dyrektywy 93/13 i zgodnie z celem polegającym na ochronie konsumenta, gdy zawiera on umowę z przedsiębiorcą (
51
). W tym względzie sąd odsyłający powinien w ramach dokonywanej oceny uwzględnić wszystkie okoliczności niniejszej sprawy w celu ustalenia, czy dana osoba fizyczna działała w ramach swojej działalności gospodarczej lub zawodowej, czy też działała w celach niezwiązanych z tą działalnością (
52
).
82.
W związku z tym status „konsumenta” danej osoby nie jest oceniany na podstawie zamierzonego przez nią celu stania się – w stosownych przypadkach – podmiotem gospodarczym, lecz w zależności od odpowiedzi na pytanie, czy w chwili zawarcia odnośnej umowy działa ona w ramach swojej działalności zawodowej lub gospodarczej, czy też nie.
83.
W świetle informacji zawartych we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym i z zastrzeżeniem dokonania w tym względzie weryfikacji przez sąd odsyłający w niniejszej sprawie należy moim zdaniem uznać status „konsumenta”. To samo zresztą dotyczy, jak mi się wydaje, pojęcia „konsumenta” w rozumieniu dyrektywy 2011/83.
84.
Wątpliwości sądu odsyłającego w świetle wyroku Gruber (
53
) moim zdaniem należy odrzucić z tych samych powodów, mutatis mutandis, które zostały przedstawione w pkt 42-45 niniejszej opinii w odniesieniu do wyroków z dnia 3 lipca 1997 r., Benincasa (C‑269/95, EU:C:1997:337), i z dnia 14 marca 2013 r., Česká spořitelna (C‑419/11, EU:C:2013:165). Jak bowiem orzekł już Trybunał, ścisła wykładnia pojęcia „konsumenta”, przyjęta w wyroku Gruber w celu określenia zakresu stanowiących odstępstwo przepisów jurysdykcyjnych przewidzianych w art. 13–15 konwencji brukselskiej w przypadku umów o dwojakim celu, nie może zostać rozszerzona w drodze analogii na pojęcie „konsumenta” w rozumieniu art. 2 lit. b) dyrektywy 93/13 (
54
).
85.
W świetle całości powyższych rozważań proponuję, aby na drugie pytanie prejudycjalne Trybunał odpowiedział, że pojęcie „konsumenta” w rozumieniu art. 2 lit. b) dyrektywy 93/13 w związku z art. 8 wspomnianej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że status „konsumenta” przysługuje osobie fizycznej, która zawarła umowę o świadczenie usług prawnych w celu założenia spółki, w której wspomniana osoba fizyczna miała zostać członkiem zarządu oraz jednym z dwóch założycieli i wspólników, z zastrzeżeniem ustaleń, jakich powinien dokonać sąd odsyłający w odniesieniu do okoliczności rozpatrywanej sprawy, mających w szczególności na celu dokonanie oceny, czy osoba fizyczna, której sprawa dotyczy, działała w ramach swojej działalności zawodowej lub gospodarczej.
Wnioski
86.
W świetle całości powyższych rozważań proponuję, aby na pytania prejudycjalne przedstawione przez Mestský súd Bratislava IV (sąd rejonowy dla Bratysławy IV, Słowacja) Trybunał odpowiedział w następujący sposób:
1)
Artykuł 1 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych, ze sprostowaniem, w związku z art. 2 pkt 1 i 3 oraz art. 6 ust. 1 tej dyrektywy
należy interpretować w ten sposób, że:
z zastrzeżeniem istnienia innych okoliczności pozwalających na stwierdzenie, iż osoba fizyczna działała w ramach swojej niezależnej działalności gospodarczej lub zawodowej, prowadzonej w sposób zorganizowany i ciągły, czego zbadanie należy do sądu odsyłającego, okoliczność, że ta osoba skorzystała z usług adwokata w celu założenia spółki handlowej, w której miała ona zostać członkiem zarządu oraz jednym z dwóch założycieli i wspólników, nie może sama w sobie wystarczyć do uznania tej osoby za „przedsiębiorstwo”, a w konsekwencji do uznania zawartej z adwokatem transakcji za „handlową”.
2)
Pojęcie „konsumenta” w rozumieniu art. 2 lit. b) dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r., w związku z jej art. 8
należy interpretować w ten sposób, że:
obejmuje ono osobę fizyczną, która zawarła umowę o świadczenie usług prawnych w celu założenia spółki, w której ta osoba fizyczna miała zostać członkiem zarządu oraz jednym z dwóch założycieli i wspólników, z zastrzeżeniem ustaleń, jakich powinien dokonać sąd odsyłający w odniesieniu do okoliczności rozpatrywanej sprawy, mających w szczególności na celu dokonanie oceny, czy osoba fizyczna, której sprawa dotyczy, działała w ramach swojej działalności zawodowej lub gospodarczej.
(
1
)	Język oryginału: francuski.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
(
2
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 lutego 2011 r. (Dz.U. 2011, L 48, s. 1; sprostowanie Dz.U. 2012, L 233, s. 3). Dyrektywa ta uchyliła ze skutkiem od dnia 16 marca 2013 r. i zastąpiła dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/35/WE z dnia 29 czerwca 2000 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych (Dz.U. 2000, L 200, s. 35).
(
3
)	Dyrektywa Rady z dnia 5 kwietnia 1993 r. (Dz.U. 1993, L 95, s. 29), zmieniona dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów (Dz.U. 2011, L 304, s. 64) (zwana dalej „dyrektywą 93/13”).
(
4
)	Pierwotną wierzycielką jest adwokatka, która została członkinią zarządu spółki będącej powódką w postępowaniu głównym, na którą to spółkę przeniosła ona swoją wierzytelność.
(
5
)	Jak zauważa sąd odsyłający, pojęcie „transakcji handlowej” jest szerokie i niekoniecznie musi się pokrywać z pojęciem „umowy” [zob. w odniesieniu do kolejnych dostaw towarów lub kolejnych świadczeń usług w ramach tej samej umowy wyrok z dnia 1 grudnia 2022 r., X (Dostawy produktów medycznych) (C‑419/21, EU:C:2022:948, pkt 22, 25)]. Artykuł 1 ust. 2 dyrektywy 2011/7 stanowi bowiem, że ma ona „zastosowanie do wszystkich płatności, które stanowią wynagrodzenie w transakcjach handlowych”, niezależnie od tego, czy transakcje te odpowiadają konkretnej umowie. Podobnie wystarczy, że transakcja „prowadzi” do dostawy towarów lub świadczenia usług [zob. analogicznie wyrok z dnia 18 listopada 2020 r., Techbau (C‑299/19, EU:C:2020:937, pkt 44)]. Kwestia samego istnienia transakcji (w rozpatrywanej sprawie umowy ustnej między AK i RU), jako taka, wchodzi w zakres oceny sądu odsyłającego.
(
6
)	Dyrektywa uchylona przez dyrektywę 2011/7.
(
7
)	Zobacz analogicznie dotyczący dyrektywy 2000/35, zastąpionej rozpatrywaną w niniejszej sprawie dyrektywą 2011/7, wyrok z dnia 15 grudnia 2016 r., Nemec (C‑256/15, zwany dalej „wyrokiem Nemec”, EU:C:2016:954, pkt 38).
(
8
)	Zobacz wyrok Nemec (pkt 32).
(
9
)	Zobacz wyrok Nemec (pkt 33).
(
10
)	Zobacz wyrok Nemec (pkt 34, 35). W sprawie, w której zapadł ten wyrok, D. Nemec zawarł z ochotniczą strażą pożarną w Murskiej Sobocie (Słowenia) umowę najmu, na mocy której oddał w najem cysternę do transportu wody w okresie suszy. Uznano, że będąca przedmiotem postępowania głównego umowa miała związek z działalnością gospodarczą i doprowadziła do wystawienia faktury oraz że nawet jeśli nie wchodziła ona w zakres działalności D. Nemeca (tj. niezależnej działalności rzemieślniczej w zakresie toczenia elementów metalowych i spawania), można go było uznać za działającego jako „przedsiębiorstwo” zawierające „transakcję handlową” w przypadku, gdy owa transakcja, chociaż nie odnosiła się do działalności objętej zezwoleniem, wpisywała się w ramy prowadzenia niezależnej działalności gospodarczej lub zawodowej w sposób zorganizowany i ciągły, czego zbadanie w świetle okoliczności rozpatrywanej sprawy należało do sądu odsyłającego.
(
11
)	Zobacz wyrok z dnia 14 listopada 2024 r., Agenciart – Management Artístico (C‑643/23, EU:C:2024:959, pkt 33).
(
12
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 9 lipca 2020 r., RL (Dyrektywa w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach) (C‑199/19, EU:C:2020:548, pkt 26), w którym Trybunał orzekł, iż z postanowienia odsyłającego nie wynikało jasno, czy J.M., zawierając umowę najmu lokalu użytkowego z RL, działał w charakterze organizacji w ramach niezależnej działalności gospodarczej lub zawodowej i czy w związku z tym posiadał również przymiot „przedsiębiorstwa”. Trybunał wyjaśnił, iż fakt, że lokal stanowiący przedmiot umowy najmu miał charakter lokalu użytkowego stanowił wskazówkę przemawiającą za taką właśnie interpretacją, lecz że do sądu odsyłającego należało jednak dokonanie niezbędnych ustaleń w tej kwestii.
(
13
)	Zobacz na przykład wyrok z dnia 12 grudnia 2024 r., Tusnia (C‑725/23, EU:C:2024:1015, pkt 20).
(
14
)	Pragnę zauważyć, że na przykład w celu zdefiniowania konsumenta dyrektywa 93/13 wskazuje, że jest to każda osoba fizyczna, która w umowach objętych tą dyrektywą „działa w celach” niezwiązanych z handlem, przedsiębiorstwem lub zawodem. To samo dotyczy dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniającej dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady („Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych”) (Dz.U. 2005, L 149, s. 22), która definiuje konsumenta i przedsiębiorcę poprzez wyraźne uwzględnienie celów ich odpowiednich działań. Nie jest tak w przypadku pojęcia „przedsiębiorstwa” zawartego w rozpatrywanej w niniejszej sprawie dyrektywie 2011/7.
(
15
)	Zobacz podobnie wyrok Nemec (pkt 43): „[…] sąd odsyłający winien ustalić, czy w niniejszym przypadku D. Nemec zawarł umowę
będącą przedmiotem postępowania głównego w charakterze»przedsiębiorstwa« w rozumieniu art. 2 pkt 1 dyrektywy 2000/35”. Wyróżnienie własne.
(
16
)	Zobacz analogicznie w innym kontekście dyrektywy 93/13 wyrok z dnia 20 marca 2025 r., Arce (C‑365/23, EU:C:2025:192, pkt 47–51), w którym Trybunał orzekł, idąc przy tym za opinią rzecznika generalnego A. Rantosa (C‑365/23, EU:C:2024:865, pkt 55–57), że posiadanie przez daną osobę statusu „konsumenta” należy oceniać w chwili zawarcia danej umowy. W konsekwencji małoletni, który w dniu zawarcia umowy o świadczenie usług wspierania rozwoju sportu i kariery zawodowej nie uprawiał zawodowo danej dyscypliny sportowej, nie traci statusu „konsumenta” w rozumieniu art. 2 lit. b) dyrektywy 93/13 ze względu na to, że w trakcie wykonywania umowy stał się sportowcem zawodowym.
(
17
)	Zobacz pkt 29 i 30 niniejszej opinii.
(
18
)	Zobacz na przykład wyrok z dnia 14 listopada 2024 r., Agenciart – Management Artístico (C‑643/23, EU:C:2024:959, pkt 35): „[…] zawarcie umowy agencyjnej przez osobę wykonującą zawód aktorki stanowi część działalności zawodowej tej osoby i jest ściśle związane z tą działalnością, ponieważ gdyby wspomniana osoba nie wykonywała tego zawodu, zawarcie takiej umowy agencyjnej, która polega właśnie na promocji wspomnianej działalności i zarządzaniu nią, byłoby oczywiście bezprzedmiotowe”. Wyróżnienie własne.
(
19
)	Spór w postępowaniu głównym w sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 3 lipca 1997 r., Benincasa/Dentalkit (C‑269/95, EU:C:1997:337), dotyczył umowy franczyzy zawierającej klauzulę prorogacyjną, której ważność zależała od tego, czy F. Benincasa, powód, który pozwał spółkę będącą drugą stroną umowy przed sąd miejsca wykonania umowy, był „konsumentem” w rozumieniu art. 13 akapit pierwszy i art. 14 akapit pierwszy konwencji podpisanej w Brukseli w dniu 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 1972, L 299, s. 32), zmienionej kolejnymi konwencjami dotyczącymi przystąpienia nowych państw członkowskich do tej konwencji (zwanej dalej „konwencją brukselską”).
(
20
)	Spór w postępowaniu głównym w sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 14 marca 2013 r., Česká spořitelna (C‑419/11, EU:C:2013:165), dotyczył zobowiązania wekslowego dyrektora zarządzającego spółki, który poręczył weksel niezupełny (in blanco), wystawiony przez tę spółkę na rzecz banku tytułem zabezpieczenia umowy kredytowej, oraz kwestii jurysdykcji w sprawie tego sporu na podstawie art. 15 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1), które zastępuje w stosunkach między państwami członkowskimi postanowienia konwencji brukselskiej.
(
21
)	Zobacz również wyroki: z dnia 25 stycznia 2018 r., Schrems (C‑498/16, EU:C:2018:37, pkt 29–32); z dnia 10 grudnia 2020 r., Personal Exchange International (C‑774/19, EU:C:2020:1015, pkt 29, 31).
(
22
)	Z pkt 41 i 42 wyroku z dnia 10 grudnia 2020 r., Personal Exchange International (C‑774/19, EU:C:2020:1015), wynika również, że w celu ustalenia posiadania przez daną osobę statusu „konsumenta” lub „przedsiębiorstwa” możliwe jest uwzględnienie ewoluowania stosunku umownego w przypadku świadczenia usług długookresowych. Punkt 46 tego wyroku wskazuje również – jako jeden z wielu czynników, które należy wziąć pod uwagę – regularność danej działalności.
(
23
)	Dodajmy, że – jak podkreślił sąd odsyłający w sprawie Česká spořitelna (C‑419/11) – poręczyciel, podpisując sporny weksel, poręczył za zobowiązania spółki, która już istniała, której był dyrektorem zarządzającym i większościowym wspólnikiem.
(
24
)	Zobacz pkt 37–40 niniejszej opinii.
(
25
)	Zobacz analogicznie wyrok z dnia 8 czerwca 2023 r., YYY. (Pojęcie „konsumenta”) (C‑570/21, zwany dalej „wyrokiem YYY.”, EU:C:2023:456, pkt 49–51).
(
26
)	W przedmiocie wiodącej roli rzeczników generalnych zob. D.P. Domenicucci, Le renvoi préjudiciel et les contours mouvants des „situations purement internes”, w: F. Ferraro, C. Lannone (dir.), Le Renvoi préjudiciel, Bruylant, Bruxelles 2023, w szczególności s. 127 i nast.
(
27
)	Zobacz, spośród różnych autorów doktryny, między innymi: E. Dubout, Voyage en eaux troubles: vers une épuration des situations „purement internes”?, R.A.E., 2016, nr 4, s. 679; J. Wildemeersch, Contentieux de la légalité des actes de l’Union européenne, Bruylant, Bruxelles 2019, s. 352–357; D. Berlin Incompétence de la Cour de justice et irrecevabilité de la question préjudicielle: comment sortir de l’imbroglio jurisprudentiel?, R.A.E., 2019, nr 4, s. 801; Z. Varga Les conditions de recevabilité des renvois préjudiciels, w: Guide pratique du contentieux européen devant les juridictions nationales, Bruylant, Bruxelles 2021.
(
28
)	Wyrok z dnia 15 listopada 2016 r. (C‑268/15, zwany dalej „wyrokiem Ullens de Schooten”, EU:C:2016:874).
(
29
)	Zobacz pkt 53 wyroku Ullens de Schooten i przytoczone tam orzecznictwo [a mianowicie wyroki: z dnia 18 października 1990 r., Dzodzi (C‑297/88 i C‑197/89, EU:C:1990:360, pkt 36, 37, 41); z dnia 17 lipca 1997 r., Leur-Bloem (C‑28/95, EU:C:1997:369, pkt 27, 32); z dnia 14 marca 2013 r., Allianz Hungária Biztosító i in., (C‑32/11, EU:C:2013:160, pkt 20)].
(
30
)	Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 17 maja 2017 r., ERGO Poisťovňa (C‑48/16, EU:C:2017:377, pkt 29–31); z dnia 21 grudnia 2023 r., BMW Bank i in. (C‑38/21, C‑47/21 i C‑232/21, EU:C:2023:1014, pkt 206); z dnia 29 lipca 2024 r., LivaNova (C‑713/22, zwany dalej „wyrokiem LivaNova”, EU:C:2024:642, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
31
)	Zobacz wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., BMW Bank i in. (C‑38/21, C‑47/21 i C‑232/21, EU:C:2023:1014, pkt 207) i LivaNova (pkt 46).
(
32
)	W wyroku z dnia 13 października 2022 r., Baltijas Starptautiskā Akadēmija i Stockholm School of Economics in Riga (C‑164/21 i C‑318/21, EU:C:2022:785, pkt 36, 41), Trybunał zgodził się udzielić sądom odsyłającym odpowiedzi w przedmiocie wykładni pojęcia „organizacji prowadzącej badania i upowszechniającej wiedzę”, zdefiniowanego w art. 2 pkt 83 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 traktatu (Dz.U. 2014, L 187, s. 1), mającego zastosowanie na mocy prawa krajowego, lecz nie na mocy prawa Unii [zob. w tym względzie odmienna opinia rzecznik generalnej Ćapety w sprawach połączonych Baltijas Starptautiskā Akadēmija i Stockholm School of Economics in Riga (C‑164/21 i C‑318/21, EU:C:2022:333, w szczególności pkt 66)]. Zobacz również wyrok z dnia 13 października 2022 r., Rigall Arteria Management (C‑64/21, EU:C:2022:783, pkt 25), w którym udzielono odpowiedzi na pytanie prejudycjalne, pomimo że sporna umowa nie wchodziła w zakres stosowania dyrektywy Rady 86/653/EWG z dnia 18 grudnia 1986 r. w sprawie koordynacji ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do przedstawicieli handlowych działających na własny rachunek (Dz.U. 1986, L 382, s. 17), o której wykładnię wnioskowano. Zobacz również wyrok w sprawie LivaNova (pkt 43), w której będąca przedmiotem postępowania głównego czynność podziału nie była bezpośrednio objęta zakresem stosowania szóstej dyrektywy Rady 82/891/EWG z dnia 17 grudnia 1982 r. wydanej na podstawie art. 54 ust. 3 lit. g) traktatu dotyczącej podziału spółek akcyjnych (Dz.U. 1982, L 378, s. 47), lecz w której Trybunał uznał się za właściwy do dokonania wykładni pojęcia „jednego z pasywów spółki nierozdzielonego przez plan podziału”, o którym mowa w art. 3 ust. 3 lit. b) szóstej dyrektywy 82/891, w szczególności ze względu na to, że sąd odsyłający wyjaśnił, iż rozpatrywany w sporze w postępowaniu głównym przepis krajowy kodeksu cywilnego dokonywał transpozycji do prawa krajowego art. 3 ust. 3 lit. b) tej dyrektywy i że w związku z tym ustawodawca włoski postanowił zastosować go do czynności będących przedmiotem rozpatrywanej sprawy.
(
33
)	W kwestii wyjaśnień tych pojęć zob. w szczególności opinie: rzecznika generalnego P. Cruza Villalóna w sprawie Allianz Hungária Biztosító i in. (C‑32/11, EU:C:2012:663, pkt 29), rzecznika generalnego P. Pikamae w sprawach połączonych Deutsche Post i in. (C‑203/18 i C‑374/18, EU:C:2019:502, pkt 46, 49), a także rzecznika generalnego M. Bobeka w sprawie J & S Service (C‑620/19, EU:C:2020:649, pkt 55, 56).
(
34
)	Zobacz w tym względzie postanowienie z dnia 9 września 2014 r., Parva Investitsionna Banka i in. (C‑488/13, EU:C:2014:2191, pkt 29).
(
35
)	Zobacz opinia rzecznika generalnego Wahla w sprawach połączonych Venturini i in. (odC‑159/12 do C‑161/12, EU:C:2013:529, pkt 50), zdaniem którego Trybunał posiada jurysdykcję tylko „jeśli jest jasne, że wykładnia, jakiej dokona, będzie dla sądu krajowego wiążąca; w przeciwnym wypadku sprawa miałaby charakter hipotetyczny […], wynikający z błędnego skorzystania z procedury przewidzianej w art. 267 TFUE”.
(
36
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 16 marca 2006 r., Poseidon Chartering (C‑3/04, EU:C:2006:176, pkt 17). Zobacz również wyrok z dnia 19 października 2017 r., Europamur Alimentación (C‑295/16, EU:C:2017:782, pkt 30–33), w którym Trybunał uznał swoją właściwość, ponieważ postanowienia dyrektywy 2005/29 o nieuczciwych praktykach handlowych znalazły zastosowanie za pośrednictwem prawa krajowego do sytuacji takich jak będąca przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, pomimo że owe sytuacje nie były objęte zakresem stosowania tej dyrektywy. Zobacz również wyrok z dnia 11 lipca 2024 r., Skarb Państwa (Opóźnienie w płatności nieznaczne lub dotyczące niewielkiej wierzytelności) (C‑279/23, EU:C:2024:605, pkt 19, 20). Zobacz wreszcie wyroki przytoczone powyżej w przypisie 32 znajdującym się w pkt 57 niniejszej opinii.
(
37
)	Zobacz opinia rzecznika generalnego M. Bobeka w sprawie J & S Service (C‑620/19, EU:C:2020:649, pkt 43–45, 54–61, 71–73).
(
38
)	Zobacz w szczególności opinia rzecznik generalnej L. Mediny w sprawie Banco de Santander (Reprezentacja poszczególnych konsumentów) (C‑346/23, EU:C:2024:690, pkt 63) w odniesieniu do pojęcia konsumenta w dyrektywie 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych zmieniającej dyrektywę Rady 85/611/EWG i 93/6/EWG i dyrektywę 2000/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylającej dyrektywę Rady 93/22/EWG (Dz.U. 2004, L 145, s. 1), zwanej „MiFID I”. Zobacz również J. Stuyck, La notion de consommateur en droit de l’Union européenne, w: M. Combet, Le Droit européen de la consommation au XXIe siècle, État des lieux et perspectives, Bruylant, Bruxelles 2022, s. 25.
(
39
)	I tak, dyrektywa 93/13 uściśla, że definiuje ona pojęcie „konsumenta”„w umowach objętych niniejszą dyrektywą”.
(
40
)	Pojęcie to jest interpretowane szeroko w ramach aktów chroniących konsumenta, takich jak dyrektywa 93/13, ale ściśle w ramach aktów dotyczących jurysdykcji (zob. pkt 42–45 niniejszej opinii).
(
41
)	Zobacz wyrok z dnia 31 maja 2018 r., Sziber (C‑483/16, EU:C:2018:367, pkt 58, 59).
(
42
)	Na przykład tę samą definicję powtarzają dyrektywy 2011/83 (w sprawie praw konsumentów), 2005/29 (dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym), Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/11/UE z dnia 21 maja 2013 r. w sprawie alternatywnych metod rozstrzygania sporów konsumenckich oraz zmiany rozporządzenia (WE) nr 2006/2004 i dyrektywy 2009/22/WE (dyrektywa w sprawie ADR w sporach konsumenckich) (Dz.U. 2013, L 165, s. 63) i Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/771 z dnia 20 maja 2019 r. w sprawie niektórych aspektów umów sprzedaży towarów, zmieniającej rozporządzenie (UE) 2017/2394 oraz dyrektywę 2009/22/WE i uchylającej dyrektywę 1999/44/WE (Dz.U. 2019, L 136, s. 28), a mianowicie, że „konsumentem” jest każda osoba fizyczna, która „działa w celach niezwiązanych z działalnością handlową, gospodarczą, rzemieślniczą ani wykonywaniem wolnego zawodu”, co nie różni się zasadniczo od definicji konsumenta zawartej w dyrektywie 93/13 („która […] działa w celach niezwiązanych z handlem, przedsiębiorstwem lub zawodem”).
(
43
)	Zobacz na przykład wyrok YYY. (pkt 40, 45).
(
44
)	To postanowienie o oczywistej niedopuszczalności (C‑638/21, EU:C:2022:339) dotyczyło sporu między słowackim krajowym podmiotem prawa publicznego RTVS a osobą zobowiązaną do zapłaty obowiązkowej opłaty abonamentowej za nadawanie, a zatem nie dotyczyło umowy, lecz stosunku prawnego regulowanego przepisami ustawowymi. W postanowieniu stwierdzono również, że sąd odsyłający nie miał wątpliwości co do okoliczności, że strona skarżąca nie była przedsiębiorstwem, a strona pozwana konsumentem (pkt 22).
Postanowienie o oczywistej niedopuszczalności z dnia 6 czerwca 2023 r., Rozhlas a televízia Slovenska (C‑669/22, EU:C:2023:473), również dotyczyło sporu między RTVS a osobą zobowiązaną do zapłaty opłaty abonamentowej za nadawanie, a związek między przepisami krajowymi a dyrektywą 93/13 uznano za przedstawiony w sposób niewystarczająco jasny i precyzyjny (pkt 29).
(
45
)	Zobacz w szczególności wyrok LivaNova (pkt 53, 54).
(
46
)	Zobacz wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Miasto Łowicz i Prokurator Generalny (C‑558/18 i C‑563/18, EU:C:2020:234, pkt 44).
(
47
)	Pod tym względem rozpatrywana sprawa różni się od sytuacji będącej przedmiotem postanowienia z dnia 28 kwietnia 2022 r., Rozhlas a televízia Slovenska (C‑638/21, EU:C:2022:339, pkt 23–25).
(
48
)	Zobacz w szczególności wyrok YYY. (pkt 30).
(
49
)	Zobacz wyrok YYY. (pkt 35–38 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz również dotyczące w szczególności umów między konsumentami a adwokatami wyroki: z dnia 15 stycznia 2015 r., Šiba (C‑537/13, EU:C:2015:14); z dnia 12 stycznia 2023 r., D.V. (Wynagrodzenie adwokata – Zasada stawki godzinowej) (C‑395/21, EU:C:2023:14).
(
50
)	Otóż konsumentem jest każda osoba fizyczna, która „działa” w celach niezwiązanych z handlem, przedsiębiorstwem lub zawodem, co sugeruje, że istnienie tej działalności związanej z handlem, przedsiębiorstwem lub zawodem lub jej brak jest poddawane ocenie w odniesieniu do chwili zawierania umowy. To właśnie w tym momencie konsument potrzebuje ochrony.
(
51
)	Zgodnie z art. 4 ust. 1 dyrektywy 93/13 „nieuczciwy charakter warunków umowy jest określany z uwzględnieniem rodzaju towarów lub usług, których umowa dotyczy i z odniesieniem, w czasie wykonania umowy, do wszelkich okoliczności związanych z wykonaniem umowy oraz do innych warunków tej umowy lub innej umowy, od której ta jest zależna”.
(
52
)	Zobacz wyrok z dnia 24 października 2024 r., Zabitoń (C‑347/23, EU:C:2024:919, pkt 31).
(
53
)	Wyrok z dnia 20 stycznia 2005 r. (C‑464/01, EU:C:2005:32).
(
54
)	Wyrok YYY. (pkt 51).