62020CJ0290
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla)
24 ta’ Frar 2022 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Suq intern tal-gass naturali – Direttiva 2009/73/KE – Il-punt 3 tal-Artikolu 2 – Kunċett ta’ ‘trasport’ – Artikolu 23 – Setgħat deċiżjonali fir-rigward tal-konnessjoni ta’ faċilitajiet ta’ ħażna, ta’ faċilitajiet għall-konverżjoni mill-ġdid f’gass ta’ gass naturali likwifikat u ta’ klijenti industrijali man-network ta’ trasport – Artikolu 32(1) – Aċċess ta’ terzi għan-network – Possibbiltà ta’ konnessjoni diretta tal-klijenti finali man-network ta’ trasport ta’ gass naturali”
Fil-Kawża C‑290/20,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mil-Latvijas Republikas Satversmes tiesa (il-Qorti Kostituzzjonali, il-Latvja), permezz ta’ deċiżjoni tal‑11 ta’ Ġunju 2020, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑30 ta’ Ġunju 2020, fil-proċedura
“Latvijas Gāze” AS,
fil-preżenza ta’:
Latvijas Republikas Saeima,
Sabiedrisko pakalpojumu regulēšanas komisija,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla),
komposta minn A. Prechal, Presidenta tat-Tieni Awla, li qiegħda taġixxi bħala President tat-Tielet Awla, J. Passer (Relatur), F. Biltgen, L. S. Rossi u N. Wahl, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: G. Pitruzzella,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal “Latvijas Gāze” AS, minn L. Liepa, advokāts,
–
għas-Sabiedrisko pakalpojumu regulēšanas komisija, inizjalment minn R. Irklis, sussegwentement minn I. Birziņš,
–
għall-Gvern Latvjan, inizjalment minn K. Pommere u V. Soņeca, sussegwentement minn K. Pommere, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Pollakk, minn B. Majczyna, bħala aġent,
–
għall-Gvern Finlandiż, minn H. Leppo, bħala aġent,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn O. Beynet u A. Sauka, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tas‑6 ta’ Ottubru 2021,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-punt 3 tal-Artikolu 2, tal-Artikolu 23 u tal-Artikolu 32(1) tad-Direttiva 2009/73/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Lulju 2009 dwar ir-regoli komuni għas-suq intern tal-gass naturali u li tħassar id-Direttiva 2003/55/KE (ĠU 2009, L 211, p. 94).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ rikors kostituzzjonali ppreżentat minn “Latvijas Gāze” AS kontra deċiżjoni tas-Sabiedrisko pakalpojumu regulēšanas komisija (il-Kummissjoni Regolatorja tas-Servizzi Pubbliċi, il-Latvja) (iktar ’il quddiem l-“awtorità regolatorja”) li tipprovdi li kull utent ta’ gass naturali jista’ jaqbad, taħt ċerti kundizzjonijiet, man-network ta’ trasport tal-gass naturali, mingħajr l-intervent tal-operatur tan-network ta’ distribuzzjoni.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
Id‑Direttiva 2009/73
3
Il-premessi 3, 4, 8, 14, 16, 23 sa 26 u 61 tad-Direttiva 2009/73 huma fformulati kif ġej:
“(3)
Il-libertajiet li t-Trattat jiggarantixxu liċ-ċittadini tal-Unjoni — inter alia, il-moviment liberu tal-merkanzija, il-libertà tal-istabbiliment u l-libertà li jiġu provduti servizzi – ikunu ottenibbli biss i f’suq miftuħ għal kollox, li jippermetti lill-konsumaturi kollha liberament li jagħżlu lill-provdituri tagħhom u l-provdituri tagħhom liberament jikkonsenjaw lill-klijenti tagħhom.
(4)
Madankollu, bħalissa, jeżistu ostakli għall-bejgħ ta’ gass taħt termini ugwali u mingħajr diskriminazzjoni jew żvantaġġi fil-Komunità. B’mod partikolari, aċċess mhux diskriminatorju għan-network, u livell ugwalment effettiv ta’ superviżjoni regolatorja f’kull Stat Membru, għad ma jeżistux.
[…]
(8)
Hija biss it-tneħħija tal-inċentiv għall-impriżi integrati vertikalment li jiddiskriminaw kontra kompetituri fir-rigward tal-aċċess għan-network u l-investiment li tista’ tiżgura separazzjoni effettiva. Is-separazzjoni tad-dritt ta’ proprjetà, li timplika l-ħatra tal-proprjetarju tan-network bħala l-operatur tas-sistema u l-indipendenza tiegħu minn kwalunkwe interess ta’ fornitura u produzzjoni, hija b’mod ċar mezz effettiv u stabbli biex jiġi solvut il-konflitt ta’ interess inerenti u biex tkun żgurata s-sigurtà tal-fornitura. Għal dik ir-raġuni, il-Parlament Ewropew fir-Riżoluzzjoni tiegħu tal-10 ta’ Lulju 2007 dwar Prospetti għas-suq intern tal-gass u tal-elettriku [(ĠU 2008, C 175 E, p. 206)] rrifera għas-separazzjoni tad-dritt ta’ proprjetà fil-livell tat-trasmissjoni [trasport] bħala l-aktar għodda effettiva għall-promozzjoni tal-investimenti fl-infrastrutturi b’mod mhux diskriminatorju, l-aċċess ġust għan-network għal parteċipanti ġodda u t-trasparenza fis-suq. […]
[…]
(14)
Fejn, fit-3 ta’ Settembru 2009, l-impriża li tkun proprjetarja tas-sistema [network] ta’ trasmissjoni tkun parti minn impriża integrata vertikalment, l-Istati Membri għandhom għalhekk jingħataw l-għażla bejn is-separazzjoni tad-dritt ta’ proprjetà u l-istabbiliment ta’ operatur ta’ sistema jew ta’ operatur tat-trasmissjoni li jkun indipendenti mill-interessi ta’ fornitura u ta’ produzzjoni.
[…]
(16)
L-effikaċja sħiħa tas-soluzzjonijiet ta’ operatur indipendenti tas-sistema jew ta’ operatur indipendenti tat-trasmissjoni trid tiġi żgurata permezz ta’ regoli speċifiċi addizzjonali. Ir-regoli dwar l-operatur indipendenti tat-trasmissjoni jipprovdu qafas regolatorju xieraq biex jiġu garantiti kompetizzjoni ġusta, investiment suffiċjenti, aċċess għall-parteċipanti l-ġodda fis-suq u l-integrazzjoni tas-swieq tal-gass. Is-separazzjoni effettiva permezz tad-dispożizzjonijiet dwar l-operatur indipendenti tat-trasmissjoni għandha tkun ibbażata fuq pilastru ta’ miżuri ta’ organizzazzjoni u miżuri li jirrigwardaw il-governanza tal-operaturi tas-sistemi ta’ trażmissjoni, kif ukoll fuq pilastru ta’ miżuri relatati mal-investiment, il-konnessjoni man-netwerk ta’ kapaċitajiet ġodda ta’ produzzjoni u l-integrazzjoni tas-suq permezz ta’ koperazzjoni reġjonali. L-indipendenza tal-operatur tat-trasmissjoni għandha tiġi żgurata wkoll, inter alia, permezz ta’ ċerti perijodi ta’ ‘tregwa’ (‘cooling-off’ periods) li matulhom, fl-Impriża Integrata Vertikalment, ma ssir l-ebda attività ta’ ġestjoni jew attività relevanti oħra li tagħti aċċess għall-istess informazzjoni li setgħet inkisbet f’pożizzjoni maniġerjali. Il-mudell tal-operatur tat-trażmissjoni indipendenti tas-separazzjoni effettiva jissodisfa r-rekwiżiti stabbiliti mill-Kunsill Ewropew fil-laqgħa tiegħu fit-8 u d-9 ta’ Marzu 2007.
[…]
(23)
Għandhom jittieħdu miżuri ulterjuri sabiex jiġu żgurati tariffi trasparenti u mhux diskriminatorji għall-aċċess għat-trasport. Dawn it-tariffi għandhom japplikaw għall-utenti kollha fuq bażi mhux diskriminatorja. Fejn faċilità tal-ħżin, linepack jew servizz anċillari topera f’suq li huwa biżżejjed kompetittiv, l-aċċess jista’ jiġi permess a bażi ta’ mekkaniżmi bbażati fuq is-suq li jkunu trasparenti u mhux diskriminatorji.
(24)
Huwa meħtieġ li tiġi żgurata l-indipendenza ta’ operaturi tas-sistemi tal-ħżin sabiex jittejjeb l-aċċess ta’ partijiet terzi għall-faċilitajiet tal-ħżin li huma teknikament u/jew ekonomikament meħtieġa sabiex ikunu jistgħu effiċjentement jagħtu lill-klijenti aċċess għas-sistemi. […]
(25)
L-aċċess non-diskriminatorju għan-network ta’ distribuzzjoni jiddetermina l-aċċess downstream għall-klijenti fil-livell tal-bejgħ bl-imnut. […] Sabiex jinħolqu kondizzjonijiet ugwali fil-livell tal-bejgħ bl-imnut, l-attivitajiet ta’ operaturi tas-sistema ta’ distribuzzjoni għandhom għalhekk ikunu sorveljati sabiex dawn ma jitħallewx japprofittaw ruħhom mill-integrazzjoni vertikali tagħhom fir-rigward tal-pożizzjoni kompettitiva tagħhom fis-suq, partikolarment fir-rigward ta’ klijenti żgħar domestiċi u mhux domestiċi.
(26)
L-Istati Membri għandhom jieħdu miżuri konkreti sabiex jassistu fl-użu usa’ tal-biogass u tal-gass mill-biomassa, li l-produtturi tagħhom għandhom jingħataw aċċess mhux diskriminatorju għas-sistema tal-gass, sakemm dan l-aċċess ikun kompatibbli b’mod kontinwu mar-regoli tekniċi u mal-istandards ta’ sikurezza relevanti.
[…]
(61)
Taħt ir-Regolament (KE) Nru 715/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-13 ta’ Lulju 2009 dwar il-kondizzjonijiet għall-aċċess għan-networks ta’ trasmissjoni tal-gass naturali [u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1775/2005 (ĠU 2009, L 211, p. 36, rettifiki fil-ĠU 2009, L 229, p. 29 u fil-ĠU 2009, L 309, p. 87)] il-Kummissjoni [Ewropea] tista’ tadotta Linji gwida biex tikseb il-grad ta’ armonizzazzjoni meħtieġ. Dawn il-Linji gwida, li jikkostitwixxu miżuri obbligatorji ta’ implimentazzjoni, huma, fir-rigward ta’ ċerti dispożizzjonijiet ta’ din id-Direttiva wkoll, għodda siewja li tista’ tiġi adattata malajr fejn meħtieġ.”
4
Skont l-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva:
“Għall-finijiet ta’ din id-direttiva, għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
1.
‘impriża tal-gass naturali’ tfisser kwalunkwe persuna naturali jew legali li twettaq għall-inqas waħda mill-funzjonijiet li ġejjin: produzzjoni, trasmissjoni, distribuzzjoni, fornitura, xiri jew ħżin tal-gass naturali, inkluż [il-gass naturali likwifikat (LNG)], li hija responsabbli għall-kompiti kummerċjali, tekniċi u/jew tal-manutenzjoni relatati għal dawk il-funzjonijiet, iżda m’għandhomx jinkludu l-klijenti finali;
[…]
3.
‘trasmissjoni [trasport]’ tfisser it-trasport tal-gass naturali minn network li fiha prinċipalment pipelines ta’ pressa għolja li mhix upstream pipeline network u li mhix il-parti tal-pipelines bi pressa għolja użati primarjament fil-kuntest tad-distribuzzjoni lokali tal-gass naturali, bi skop li jiġi konsenjat lill-klijent, iżda li ma jinkludix il-fornitura;
[…]
5.
‘distribuzzjoni’ tfisser it-trasport tal-gass naturali minn pipeline networks lokali jew reġjonali bi skop tal-konsenja tiegħu lill-klijent, iżda li ma tinkludix il-fornitura;
[…]
7.
‘fornitura’ tfisser il-bejgħ, inkluż il-bejgħ mill-ġdid, tal-gass naturali, inkluż LNG, lill-klijenti;
[…]
9.
‘faċilità tal-ħżin’ tfisser faċilità użata għall-ħżin tal-gass naturali u proprjetà ta’ u/jew operata minn impriża tal-gass naturali, inkluża l-parti tal-faċilitajiet tal-LNG użati għall-ħżin iżda eskluż is-sehem użat għall-produzzjoni, u esklużi l-faċilitajiet riservati esklussivament għall-operaturi tas-sistemi ta’ trasmissjoni fit-twettiq tal-funzjonijiet tagħhom;
[…]
11.
‘faċilità tal-LNG’ tfisser terminali li tintuża għal-likwifikazzjoni tal-gass naturali jew l-importazzjoni, ħatt u gassifikazzjoni [konverżjoni] mill-ġdid [f’gass] tal-LNG, u għandha tinkludi servizzi anċillari u ħażna temporanja meħtieġa għall-proċess tal-gassifikazzjoni mill-ġdid u l-konsenja sussegwenti sas-sistema ta’ trasmissjoni, iżda m’għandha tinkludi ebda parti minn terminali ta’ LNG użati għall-ħżin;
[…]
24.
‘klijent’ tfisser klijent bl-ingrossa jew finali tal-gass naturali jew impriża tal-gass naturali li jixtru l-gass naturali;
25.
‘klijent tad-dar [domestiku]’ tfisser klijent li jixtri l-gass naturali għall-konsum tiegħu fid-dar;
26.
‘klijent mhux tad-dar ’ tfisser klijent li jixtri l-gass naturali li mhuwiex għall-użu tiegħu fid-dar;
27.
‘klijent finali’ tfisser klijent li jixtri l-gass naturali għall-konsum tiegħu;
[…]”
5
L-Artikolu 8 tad-Direttiva, intitolat “Regoli tekniċi”, jipprovdi:
“L-awtoritajiet regolatorji fejn l-Istati Membri hekk jistipulaw, jew l-Istati Membri għandhom jaċċertaw illi l-kriterji tas-sigurtà teknika jiġu definiti u li r-regoli tekniċi li jistabbilixxu r-rekwiżiti minimi tad-diżinn tekniku u dawk operattivi għat-tqabbid mas-sistema tal-faċilitajiet tal-LNG, faċilitajiet tal-ħżin, sistemi oħrajn tat-trasmissjoni jew tad-distribuzzjoni, u linji diretti, jiġu żviluppati u ppubblikati. Dawn ir-regoli tekniċi għandhom jaċċertaw l-interoperabbiltà tas-sistemi u għandhom ikunu oġġettivi u mhux diskriminatorji. L-Aġenzija tista’ tagħmel rakkomandazzjonijiet xierqa bil-ħsieb li tintlaħaq il-kompatibilità ta’ dawn ir-regoli, fejn ikun jixraq. […]”
6
L-Artikolu 9 tal-istess direttiva, intitolat “Separazzjoni tas-sistemi ta’ trasmissjoni u tal-operaturi tas-sistemi ta’ trasmissjoni” huwa fformulat kif ġej:
“1.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li mit-3 ta’ Marzu 2012 ’il quddiem:
(a)
kull impriża li tipposjedi sistema ta’ trasmissjoni tagħha taġixxi bħala operatur tas-sistema ta’ trasmissjoni;
(b)
l-istess persuna jew persuni mhumiex intitolati:
(i)
li direttament jew indirettament jeżerċitaw kontroll fuq impriża li twettaq kwalunkwe waħda mill-funzjonijiet ta’ produzzjoni jew provvista, u li direttament jew indirettament jezerċitaw kontroll jew jeżerċitaw kwalunkwe dritt fuq operatur tas-sistema ta’ trasmissjoni jew fuq sistema ta’ trasmissjoni; jew
(ii)
li direttament jew indirettament jeżerċitaw kontroll fuq operatur tas-sistema ta’ trasmissjoni jew fuq sistema ta’ trasmissjoni, u li direttament jew indirettament jeżerċitaw kontroll jew jeżerċitaw kwalunkwe dritt fuq impriża li twettaq kwalunkwe waħda mill-funzjonijiet ta’ produzzjoni jew provvista;
(c)
l-istess persuna jew l-istess persuni mhumiex intitolati jaħtru membri tal-bord ta’ sorveljanza, tal-bord amministrattiv jew tal-entitajiet li legalment jirrappreżentaw l-impriża, ta’ operatur tas-sistema ta’ trasmissjoni jew tas-sistema ta’ trasmissjoni, u li direttament jew indirettament jeżerċitaw kontroll jew jeżerċitaw kwalunkwe dritt fuq impriża li twettaq kwalunkwe waħda mill-funzjonijiet ta’ produzzjoni jew ta’ provvista; u
(d)
l-istess persuna jew l-istess persuni mhumiex intitolati li jkunu membri tal-bord ta’ sorveljanza, tal-bord amministrattiv jew tal-entitajiet li legalment jirrappreżentaw l-impriża, kemm ta’ impriża li twettaq kwalunkwe mill-funzjonijiet ta’ produzzjoni jew ta’ forniment kif ukoll ta’ operatur tas-sistema ta’ trasmissjoni jew tas-sistema ta’ trasmissjoni.
[…]
8.   Fejn, fit-3 ta’ Settembru 2009, is-sistema ta’ trasmissjoni tkun il-proprjetà ta’ impriża integrata vertikalment, l-Istati Membri jistgħu jiddeċiedu li ma japplikawx il-Paragrafu 1.
F’tali każ, l-Istati Membri konċernati għandhom jew:
(a)
jaħtru operatur tas-sistema indipendenti taħt l-Artikolu 14, jew
(b)
jikkonformaw mad-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu IV.
9.   Fejn, fit-3 ta’ Settembru 2009, is-sistema ta’ trasmissjoni tkun il-proprjetà ta’ impriża integrata vertikalment u jkun hemm arranġamenti fis-seħħ li jiggarantixxu indipendenza aktar effettiva tal-operatur tas-sistema ta’ trasmissjoni mid-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu IV, l-Istati Membri jistgħu jiddeċiedu li ma japplikawx il-paragrafu 1.
[…]”
7
Skont l-Artikolu 23 tad-Direttiva 2009/73, intitolat “Setgħat deċiżjonali fir-rigward tal-konnessjoni ta’ faċilitajiet ta’ ħżin, faċilitajiet ta’ gassifikazzjoni mill-ġdid ta’ LNG u kljienti industrijali mas-sistema ta’ trasmissjoni”, jipprevedi hekk:
“1.   L-operaturi tas-sistema ta’ trasmissjoni għandhom jistabbilixxu u jippubblikaw proċeduri u tariffi trasparenti u effiċjenti għall-konnessjoni mhux diskriminatorja tal-faċilitajiet ta’ ħżin, tal-faċilitajiet għall-konverżjoni mill-ġdid f’gass tal-LNG, u tal-konsumaturi industrijali man-network ta’ trażmissjoni. Il-proċeduri għandhom ikunu suġġetti għall-approvazzjoni mill-awtorità regolatorja.
2.   L-operaturi tas-sistema ta’ trasmissjoni m’għandhomx ikunu intitolati li jirrifjutaw il-konnessjoni ta’ faċilità ġdida ta’ ħżin, faċilità ta’ gassifikazzjoni mill-ġdid ta’ LNG jew klijent industrijali għal raġunijiet ta’ limitazzjonijiet possibbli futuri fil-kapaċitajiet tan-network disponibbli jew spejjeż addizzjonali relatati maż-żieda neċessarja tal-kapaċità. L-operatur tas-sistema ta’ trasmissjoni għandu jkun obbligat jiżgura biżżejjed kapaċità ta’ dħul u ħruġ għall-konnessjoni l-ġdida.”
8
L-Artikolu 32 ta’ din id-direttiva, intitolat “L-aċċess għal partijiet terzi”, jipprevedi, fl-ewwel paragrafu tiegħu:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw l-implimentazzjoni tas-sistema ta’ aċċess għal parti terza għas-sistemi ta’ trasmissjoni u ta’ distribuzzjoni, u faċilitajiet tal-LNG abbażi ta’ tariffi ppubblikati, applikabbli għall-klijenti eliġibbli kollha, inklużi l-impriżi ta’ forniment u applikati b’mod oġġettiv u mingħajr diskriminazzjoni bejn l-utenti tas-sistema. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li dawn it-tariffi, jew il-metodoloġiji li jkunu sottostanti l-kalkoli tagħhom, ikunu approvati qabel id-dħul tagħhom fis-seħħ konformement mal-Artikolu 41 minn awtorità regolatorja msemmija fl-Artikolu 39(1) u li dawk it-tariffi — u l-metodoloġiji, fejn il-metodoloġiji biss ikunu approvati — jiġu ppubblikati qabel id-dħul fis-seħħ tagħhom.”
9
L-Artikolu 41 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Dmirijiet u setgħat tal-awtorità regolatorja”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-awtoritajiet regolatorji għandhom ikollhom id-dmirijiet li ġejjin:
[…]
(m)
jissorveljaw iż-żmien li jittieħed mill-operaturi ta’ trasmissjoni u ta’ distribuzzjoni biex isiru konnessjonijiet u tiswijiet;
[…]”
Ir‑Regolament Nru 715/2009
10
Skont il-punt (a) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 715/2009, kif emendat bid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2010/685/UE tal‑10 ta’ Novembru 2010 (ĠU 2010, L 293, p. 67) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 715/2009), dan tal-aħħar huwa intiż, b’mod partikolari, sabiex jistabbilixxi regoli nondiskriminatorji għall-kundizzjonijiet ta’ aċċess għan-networks ta’ trasport ta’ gass naturali filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-karatteristiċi speċifiċi tas-swieq nazzjonali u reġjonali bil-ħsieb li jiġi żgurat il-funzjonament korrett tas-suq intern tal-gass.
11
Konformement mal-Artikolu 23(2) ta’ dan ir-regolament, il-linji gwida dwar, b’mod partikolari, id-definizzjoni ta’ informazzjoni teknika meħtieġa għall-utenti tan-network biex jiksbu aċċess effettiv għan-network kif ukoll id-definizzjoni tal-punti rilevanti kollha għar-rekwiżiti tat-trasparenza, inkluża l-informazzjoni li għandha tiġi ppubblikata fil-punti rilevanti kollha flimkien mal-iskeda taż-żmien għall-pubblikazzjoni ta’ din l-informazzjoni, jissemmew fl-Anness I tal-imsemmi regolament għal dak li jikkonċerna l-operaturi tan-network ta’ trasport.
12
Il-punt 3.2 tal-Anness I tal-imsemmi regolament, intitolat “Definizzjoni tal-punti rilevanti kollha għar-rekwiżiti ta’ trasparenza”, huwa fformulat kif ġej:
“1.
Il-punti rilevanti għandhom jinkludu għall-inqas:
a)
il-punti ta’ dħul u ta’ ħruġ kollha għal u minn netwerk ta’ trażmissjoni mħaddma minn operatur tas-sistema ta’ trażmissjoni, bl-eċċezzjoni tal-punti ta’ ħruġ konnessi ma’ konsumatur finali waħdieni, u bl-eċċezzjoni ta’ punti ta’ dħul marbuta direttament ma’ faċilità ta’ produzzjoni ta’ produttur waħdieni li jinsab fl-UE;
[…]
2.
L-informazzjoni għal konsumatur finali waħdieni u għall-faċilitajiet ta’ produzzjoni, li hija eskluża mid-definizzjoni ta’ punti rilevanti kif deskritt fil-punt 3.2(1)(a), għandha tiġi ppubblikata f’format aggregat, mill-inqas għal kull żona ta’ bbilanċjar. L-aggregazzjoni ta’ konsumatur finali waħdieni u ta’ faċilitajiet ta’ produzzjoni, li huma esklużi mid-definizzjoni ta’ punti rilevanti kif deskritti fi 3.2(1)(a), għandha tkun ikkunsidrata bħala punt wieħed rilevanti għall-applikazzjoni ta’ dan l-Anness.”
Id‑dritt Latvjan
13
L-Artikolu 84.1(1) tal-enerģētikas likums (il-Liġi dwar l-Enerġija), tat‑3 ta’ Settembru 1998 (Latvijas Vēstnesis, 1998, Nru 273/275), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar l-Enerġija”), jipprovdi:
“L-awtorità regolatorja għandha tapprova r-regoli ta’ konnessjoni man-network ta’ trasport tal-gass naturali għall-produtturi tal-bijometan, l-operaturi tan-network tal-LNG u l-klijenti tal-gass naturali żviluppati mill-operatur tan-network ta’ trasport, kif ukoll ir-regoli ta’ konnessjoni man-network tad-distribuzzjoni tal-gass naturali għall-klijenti tal-gass naturali żviluppati mill-operatur tan-network ta’ distribuzzjoni. Dawn ir-regoli għandhom ikunu oġġettivament u ekonomikament iġġustifikati, ġusti, ekwi u trasparenti. L-awtorità regolatorja tista’ tipproponi li dawn ir-regoli ta’ konnessjoni jiġu rriveduti u titlob lill-operatur tan-network ta’ gass naturali kkonċernat jissottometti abbozz ta’ leġiżlazzjoni f’dan ir-rigward f’terminu speċifikat.”
14
Permezz tad-Deċiżjoni Nru 1/7 tat‑18 ta’ April 2019, l-awtorità regolatorja approvat ir-“Regoli għall-konnessjoni man-network ta’ trasport ta’ gass naturali għall-produtturi tal-bijometan, l-operaturi tan-network ta’ LNG u l-utenti ta’ gass naturali”). Skont dawn ir-regoli, b’mod partikolari, kull utent tal-gass naturali jista’ jaqbad man-network ta’ trasport tal-gass naturali, mingħajr l-intervent tal-operatur tan-network ta’ distribuzzjoni, skont il-proċedura u l-kundizzjonijiet previsti.
Il‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
15
Sat‑3 ta’ April 2017, Latvijas Gāze, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, kienet l-unika impriża preżenti, bħala impriża integrata vertikalment, fis-suq Latvjan sabiex tiżgura x-xiri, il-ħażna, it-trasport, id-distribuzzjoni u l-kummerċjalizzazzjoni ta’ gass naturali.
16
Wara din id-data, fil-kuntest tal-proċess ta’ liberalizzazzjoni tas-suq tal-gass naturali fil-Latvja, “Conexus Baltic Grid” AS inħolqot u ġiet isseparata mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali. Din il-kumpannija, li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali ma hijiex azzjonista tagħha, ġiet ittrasferita lilha l-amministrazzjoni tal-infrastruttura nazzjonali tat-trasport tal-gass naturali u tan-network uniku ta’ trasport tal-gass naturali.
17
Fil-kuntest ta’ dan l-istess proċess, “Gaso” AS inħolqot bħala sussidjarja tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali. Din il-kumpannija tipprovdi, bis-saħħa ta’ liċenzja, servizz ta’ distribuzzjoni ta’ gass naturali fil-Latvja. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali hija l-unika azzjonista ta’ din il-kumpannija u, bis-saħħa tal-imsemmija liċenzja, din tal-aħħar hija l-operatur uniku tan-network ta’ distribuzzjoni tal-gass naturali f’dan l-Istat Membru.
18
Fit‑18 ta’ April 2019, b’applikazzjoni tal-Artikolu 84.1(1) tal-Liġi dwar l-Enerġija, l-awtorità regolatorja adottat id-Deċiżjoni Nru 1/7.
19
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali adixxiet lill-qorti tar-rinviju, il-Latvijas Republikas Satversmes tiesa (il-Qorti Kostituzzjonali, il-Latvja), b’rikors kostituzzjonali għall-annullament ta’ din id-deċiżjoni.
20
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ssostni, b’mod partikolari, li mill-Artikolu 23 tad-Direttiva 2009/73 jirriżulta li leġiżlazzjoni stabbilita minn Stat Membru ma tistax tippermetti l-konnessjoni diretta ta’ klijenti ta’ gass naturali ma’ network ta’ trasport ta’ gass naturali ħlief jekk l-operatur tan-network ta’ distribuzzjoni jkun irrifjutalhom tali konnessjoni għal raġunijiet tekniċi jew operattivi jew jekk ikunu jeżistu raġunijiet oġġettivi oħra li jirrendu neċessarja l-konnessjoni diretta ta’ dawn il-klijenti man-network ta’ trasport tal-gass naturali.
21
L-awtorità regolatorja tqis, min-naħa l-oħra, li la l-leġiżlazzjoni nazzjonali u lanqas l-Artikolu 23(1) tad-Direttiva 2009/73 ma jipprevedu restrizzjonijiet fil-qasam tal-konnessjoni tal-faċilitajiet tal-klijenti tal-gass naturali man-network ta’ trasport.
22
Skont il-qorti tar-rinviju, mill-punt 3 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2009/73 jirriżulta prima facie li t-trasport ta’ gass naturali bħala tip ta’ attività ta’ provvista ta’ gass naturali teskludi b’mod partikolari t-trasport tal-gass naturali fuq parti min-network ta’ pipelines bi pressa għolja prinċipalment użati għad-distribuzzjoni tal-gass naturali fil-livell lokali sabiex dan jiġi pprovdut lill-klijent finali.
23
Madankollu, mill-Artikolu 23 tad-Direttiva 2009/73 jirriżulta li l-klijenti industrijali jew, tal-inqas, il-klijenti industrijali l-ġodda jistgħu jaqbdu man-network ta’ trasport ta’ gass naturali. Issa, mix-xogħol preparatorju ta’ din id-direttiva jirriżulta li l-kunċett ta’ “klijenti industrijali”, li ma huwiex iddefinit minnha, jista’ jkopri l-“klijenti mhux tad-dar” finali, fis-sens tal-punt 26 tal-Artikolu 2 tal-imsemmija direttiva.
24
Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk il-prinċipju dwar l-aċċess ta’ terzi għas-suq intern tal-gass naturali, kif stabbilit fl-Artikolu 32(1) tad-Direttiva 2009/73, għandux, fid-dawl tal-għan ta’ din id-direttiva li tipproteġi l-interessi tal-konsumaturi, japplika indirettament għall-klijenti finali. Madankollu, jidher li jirriżulta, b’analoġija, mis-sentenza tad‑9 ta’ Ottubru 2008, Sabatauskas et (C‑239/07, EU:C:2008:551), li din id-dispożizzjoni tad-Direttiva 2009/73 għandha tiġi interpretata fis-sens li tiddefinixxi l-obbligi tal-Istati Membri biss f’dak li jirrigwarda l-aċċess ta’ terzi għan-networks ta’ trasport u ta’ distribuzzjoni ta’ gass naturali, u mhux il-konnessjoni tagħhom ma’ dawn in-networks.
25
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Latvijas Republikas Satversmes tiesa (il-Qorti Kostituzzjonali, il-Latvja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
L-Artikoli 23 u 32(1) tad-Direttiva 2009/73/KE għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-Istati Membri għandhom l-obbligu jadottaw leġiżlazzjoni skont liema, minn naħa, kull klijent finali jista’ jagħżel ma’ liema tip ta’ network – network ta’ trasport jew ta’ distribuzzjoni – jiġi konness u, min-naħa l-oħra, l-operatur tan-network huwa obbligat jippermettilu jiġi konness man-network li jagħżel?
2)
L-Artikolu 23 tad-Direttiva 2009/73/KE għandu jiġi interpretat fis-sens li l-Istati Membri huma obbligati jadottaw leġiżlazzjoni skont liema huwa unikament permess jiġi konness man-network ta’ trasport ta’ gass naturali klijent finali mhux domestiku (jiġifieri, unikament klijent industrijali)?
3)
L-Artikolu 23 tad-Direttiva 2009/73/KE, b’mod partikolari l-kunċett ta’ ‘klijent industrijali [ġdid]’, għandu jiġi interpretat fis-sens li dan l-artikolu jistabbilixxi l-obbligu li l-Istati Membri jadottaw leġiżlazzjoni skont liema huwa unikament permess jiġi konness man-network ta’ trasport ta’ gass naturali klijent finali mhux domestiku (jiġifieri, unikament klijent industrijali) li ma kienx diġà konness preċedentement man-network ta’ distribuzzjoni?
4)
Il-punt 3 tal-Artikolu 2 u l-Artikolu 23 tad-Direttiva 2009/73/KE għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru skont liema t-trasport ta’ gass naturali jinkludi t-trasport ta’ gass naturali direttament għas-sistema ta’ provvista ta’ gass naturali tal-klijent finali?”
Fuq id‑domandi preliminari
Fuq l‑ewwel domanda
26
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti nazzjonali tistaqsi jekk l-Artikolu 23 u l-Artikolu 32(1) tad-Direttiva 2009/73 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li l-Istati Membri għandhom jadottaw leġiżlazzjoni li permezz tagħha, minn naħa, kwalunkwe klijent finali jista’ jagħżel li jaqbad jew man-network ta’ trasport jew man-network ta’ distribuzzjoni ta’ gass naturali u, min-naħa l-oħra, l-operatur tan-network ikkonċernat huwa obbligat jippermettilu jaqbad mal-imsemmi network.
27
Fl-ewwel lok, għal dak li jirrigwarda l-Artikolu 32(1) tad-Direttiva 2009/73, għandu jiġi rrilevat qabel kollox li l-formulazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni hija analoga għal dik tal-Artikolu 20(1) tad-Direttiva 2003/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Ġunju 2003 dwar ir-regoli komuni għas-suq intern fil-qasam ta’ l-elettriku u li tħassar id-Direttiva 96/92/KE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 12, Vol. 2, p. 211), kif ukoll, barra minn hekk, għal dik tal-Artikolu 32(1) tad-Direttiva 2009/72/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Lulju 2009 dwar ir-regoli komuni għas-suq intern fil-qasam tal-elettriku u li temenda d-Direttiva 2003/54 (ĠU 2009, L 211, p. 55).
28
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Artikolu 20 tad-Direttiva 2003/54 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jippreċiżax l-obbligi imposti fuq l-Istati Membri dwar il-konnessjoni tal-klijenti man-networks tal-elettriku, iżda biss l-obbligi tagħhom għal dak li jikkonċerna l-aċċess għal dawn in-networks (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑9 ta’ Ottubru 2008, Sabatauskas et, C‑239/07, EU:C:2008:551, punt 42).
29
Issa, minn naħa, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 24, 25 u 62 tal-konklużjonijiet tiegħu, mil-leġiżlazzjoni tal-Unjoni jirriżulta li s-suq intern tal-gass naturali huwa organizzat b’mod analogu għal dak tal-elettriku.
30
Min-naħa l-oħra, il-kunċetti ta’ “aċċess” u ta’ “konnessjoni” man-network jinsabu fid-Direttiva 2009/73 bl-istess tifsiriet bħal dawk użati mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tad‑9 ta’ Ottubru 2008, Sabatauskas et (C‑239/07, EU:C:2008:551, punti 40 sa 42), għal dak li jirrigwarda d-Direttiva 2003/54.
31
Fil-fatt, b’mod partikolari mill-premessi 4, 8 u 23 sa 26 tad-Direttiva 2009/73 jirriżulta li, bħal fid-Direttiva 2003/54, il-kunċett ta’ “aċċess” għan-network huwa marbut, fid-Direttiva 2009/73, mal-provvista tal-gass naturali, inkluża b’mod partikolari l-kwalità, ir-regolarità u l-ispejjeż tas-servizz, u huwa ta’ spiss użat fil-kuntest tal-garanzija tat-tariffi mhux diskriminatorji. Għalhekk, l-aċċess għan-network jinftiehem, essenzjalment, bħala d-dritt li jintuża n-network ta’ gass naturali. Min-naħa l-oħra, b’mod partikolari mill-Artikoli 8 u 23, kif ukoll mill-Artikolu 41(1)(m) tad-Direttiva 2009/73 jirriżulta li, bħal dak użat fid-Direttiva 2003/54, il-kunċett ta’ “konnessjoni” jikkonċerna l-konnessjoni fiżika mal-imsemmi network ta’ gass naturali (ara, b’analoġija, is-sentenza tad‑9 ta’ Ottubru 2008, Sabatauskas et, C‑239/07, EU:C:2008:551, punti 40 sa 42).
32
Barra minn hekk, bħal fid-Direttiva 2003/54 kif ukoll fid-Direttiva 2009/72 għal dak li jikkonċerna l-elettriku, it-trasport u d-distribuzzjoni ta’ gass naturali, kif iddefiniti fil-punti 3 u 5 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2009/73, ma jinkludux il-provvista tiegħu. Għaldaqstant, għall-klijenti eliġibbli, id-dritt ta’ aċċess għan-networks jiġi eżerċitat permezz ta’ fornitur li dawn il-klijenti għandhom ikunu jistgħu jagħżlu liberament, kif stabbilit fil-premessa 3 ta’ din id-direttiva tal-aħħar, fejn din il-libertà ta’ għażla tkun iggarantita kemm jekk il-fornitur iqabbadhom ma’ network ta’ trasport u kemm jekk ma’ network ta’ distribuzzjoni (ara, b’analoġija, is-sentenza tad‑9 ta’ Ottubru 2008, Sabatauskas et, C‑239/07, EU:C:2008:551, punt 43).
33
Minn dan isegwi li, bħall-Artikolu 20(1) tad-Direttiva 2003/54, l-Artikolu 32(1) tad-Direttiva 2009/73 għandu jiġi interpretat fis-sens li dan jipprevedi l-obbligi tal-Istati Membri biss għal dak li jirrigwarda l-aċċess għan-networks u mhux il-konnessjoni magħhom (ara, b’analoġija, is-sentenza tad‑9 ta’ Ottubru 2008, Sabatauskas et, C‑239/07, EU:C:2008:551, punt 42). Konsegwentement, din id-dispożizzjoni ma tistax tiġi interpretata fis-sens li tobbliga lil dawn l-Istati jinkludu fil-leġiżlazzjonijiet rispettivi tagħhom id-dritt ta’ kull klijent finali li jaqbad man-network ta’ trasport tal-gass naturali.
34
Fit-tieni lok, tali obbligu lanqas ma jista’ jiġi dedott mill-Artikolu 23 tal-imsemmija direttiva.
35
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, konformement mal-Artikolu 9 tad-Direttiva 2009/73, moqri fid-dawl tal-premessa 14 tagħha, l-Istati Membri għandhom jipproċedu għal separazzjoni tan-networks ta’ trasport u tal-operaturi tan-network ta’ trasport fir-rigward tal-istrutturi ta’ produzzjoni u ta’ provvista skont wieħed mill-mudelli li ġejjin, jiġifieri s-separazzjoni tal-istrutturi tal-proprjetà, li jimplika li l-proprjetarju tan-network ikun indikat bħala operatur tan-network u li jkun indipendenti mill-istrutturi ta’ provvista u ta’ produzzjoni (iktar ’il quddiem l-“ewwel mudell ta’ separazzjoni”), l-istabbiliment ta’ operatur ta’ network indipendenti (iktar ’il quddiem it-“tieni mudell ta’ separazzjoni”), jew l-istabbiliment ta’ operatur ta’ trasport indipendenti (iktar ’il quddiem it-“tielet mudell ta’ separazzjoni”).
36
Issa, huwa biss meta l-Istat Membru kkonċernat jiddeċiedi li ma jużax l-ewwel mudell ta’ separazzjoni li dan l-Istat Membru jkollu jinnomina, kif jipprevedi l-Artikolu 9(8)(a) tad-Direttiva 2009/73, operatur ta’ network indipendenti konformement mal-Artikolu 14 (it-tieni mudell ta’ separazzjoni), jew li jkollu jikkonforma ruħu, b’applikazzjoni tal-Artikolu 9(8)(b) tad-Direttiva, mad-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu IV (it-tielet mudell ta’ separazzjoni) (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑3 ta’ Diċembru 2020, Il‑Kummissjoni vs Il‑Belġju (Swieq tal-elettriku u tal-gass naturali), C‑767/19, EU:C:2020:984, punt 48).
37
Fil-fatt, kif tiddikjara l-premessa 16 tad-Direttiva 2009/73, huwa fl-ipoteżi fejn l-Istat Membru kkonċernat ikun għażel it-tieni jew it-tielet mudell ta’ separazzjoni li għandha tiġi żgurata l-effikaċja sħiħa ta’ dawn is-soluzzjonijiet permezz ta’ regoli speċifiċi addizzjonali, jiġifieri regoli differenti minn dawk li jinsabu fl-Artikolu 9(1) sa (7) ta’ din id-direttiva. Dawn ir-“regoli speċifiċi addizzjonali” huma, rispettivament, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 14 tal-imsemmija direttiva u tal-Kapitolu IV tal-istess direttiva, li taħtu jaqa’ l-Artikolu 23 tagħha.
38
Min-naħa l-oħra, l-Istat Membru kkonċernat ma jkunx suġġett għal dawn ir-regoli addizzjonali jekk jagħżel li jimplimenta l-ewwel mudell ta’ separazzjoni (ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑26 ta’ Ottubru 2017, Balgarska energiyna borsa, C‑347/16, EU:C:2017:816, punti 33 sa 35).
39
Fil-każ ineżami, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 38 sa 40 tal-konklużjonijiet tiegħu, mill-elementi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha għad-dispożizzjoni tagħha jirriżulta li, fil-kuntest tal-implimentazzjoni tad-Direttiva 2009/73, ir-Repubblika tal-Latvja tidher li għażlet l-ewwel mudell ta’ separazzjoni.
40
Minn dan isegwi li, bla ħsara għall-verifiki li għandha twettaq il-qorti tar-rinviju, l-Artikolu 23 tad-Direttiva 2009/73 jidher irrilevanti għas-soluzzjoni tal-kawża prinċipali.
41
Fi kwalunkwe każ, fil-każ li l-Artikolu 23 tad-Direttiva 2009/73 ikun applikabbli fil-każ ineżami, din id-dispożizzjoni ma tistax tiġi interpretata fis-sens li tobbliga lill-Istati Membri jipprevedu d-dritt għal kull klijent finali li jaqbad, fiċ-ċirkustanzi kollha, man-network ta’ trasport tal-gass naturali.
42
Bis-saħħa tal-Artikolu 23(2) ta’ din id-direttiva, l-operaturi tan-network ta’ trasport ma humiex intitolati jirrifjutaw il-konnessjoni ta’ faċilitajiet ġodda ta’ ħżin, ta’ faċilitajiet ta’ konverżjoni mill-ġdid f’gass ta’ LNG jew ta’ klijenti industrijali ġodda billi jinvokaw limitazzjonijiet possibbli futuri fil-kapaċitajiet disponibbli tan-network jew tal-ispejjeż addizzjonali riżultanti mill-obbligu li jiżdiedu l-kapaċitajiet.
43
Issa, l-ewwel, il-kunċett ta’ “faċilità ta’ ħżin” huwa ddefinit fil-punt 9 tal-Artikolu 2 tal-imsemmija direttiva bħala li jirreferi għal faċilità proprjetà ta’ u/jew operata minn “impriża tal-gass naturali”, kunċett iddefinit fil-punt 1 ta’ dan l-istess artikolu “iżda m’għandhomx jinkludu l-klijenti finali”.
44
It-tieni, il-kunċett ta’ “faċilità tal-LNG” huwa ddefinit fil-punt 11 tal-Artikolu 2 tal-istess direttiva bħala li jirreferi għal terminali li tintuża għal-likwifikazzjoni tal-gass naturali jew l-importazzjoni, ħatt u koverżjoni mill-ġdid f’gass tal-LNG, u “tinkludi servizzi anċillari u ħażna temporanja meħtieġa għall-proċess tal-gassifikazzjoni mill-ġdid u l-konsenja sussegwenti sas-sistema ta’ trasmissjoni”. Għalhekk, din hija entità li, kuntrarjament għall-“klijenti finali”, fis-sens tal-punt 27 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2009/73, tinsab pjuttost f’sitwazzjoni li tipprovdi n-network ta’ trasport.
45
Barra minn hekk, l-esklużjoni tal-klijenti finali miż-żewġ kunċetti msemmija fil-punti 44 u 45 ta’ din is-sentenza tikkorrispondi għal dak li huwa stabbilit fil-premessa 16 tad-Direttiva 2009/73. Skont din il-premessa, is-separazzjoni effettiva permezz tad-dispożizzjonijiet dwar l-operatur indipendenti tat-trasport għandha tkun ibbażata fuq pilastru ta’ miżuri ta’ organizzazzjoni u miżuri li jirrigwardaw il-governanza tal-operaturi tan-network ta’ trasport, kif ukoll fuq pilastru ta’ miżuri relatati mal-investiment, il-konnessjoni man-network ta’ kapaċitajiet ġodda ta’ produzzjoni u l-integrazzjoni tas-suq permezz ta’ koperazzjoni reġjonali. Dawn il-miżuri huma implimentati mid-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu IV ta’ din id-direttiva, peress li l-miżuri dwar il-konnessjoni man-network ta’ kapaċitajiet ġodda “ta’ produzzjoni” huma implimentati preċiżament mill-Artikolu 23 tal-imsemmija direttiva.
46
It-tielet, għalkemm, fid-dawl tad-definizzjonijiet tal-kunċetti ta’ “klijent” u ta’ “klijent finali”, li jinsabu rispettivament fil-punti 24 u 27 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2009/73, ma huwiex eskluż li l-kunċett ta’ “klijent industrijali”, li jinsab ukoll, mingħajr ma huwa ddefinit, fl-Artikolu 23(2) ta’ din id-direttiva, jirreferi għal ċerti kategoriji ta’ klijenti finali, xorta jibqa’ l-fatt li, kif irrileva essenzjalment l-Avukat Ġenerali fil-punt 78 tal-konklużjonijiet tiegħu, dan il-kunċett ma jestendix għall-klijenti finali kollha. B’mod partikolari, huwa ma jinkludix lill-“klijenti tad-dar”, fis-sens tal-punt 25 tal-Artikolu 2 tal-imsemmija direttiva, jiġifieri għalhekk il-klijenti li jixtru l-gass naturali għall-konsum domestiku tagħhom stess.
47
Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 23 u l-Artikolu 32(1) tad-Direttiva 2009/73 għandhom jiġu interpretati fis-sens li minn dawn id-dispożizzjonijiet ma jirriżultax li l-Istati Membri għandhom jadottaw leġiżlazzjoni li skontha, minn naħa, kwalunkwe klijent finali jista’ jagħżel li jaqbad jew man-network ta’ trasport jew man-network ta’ distribuzzjoni tal-gass naturali u, min-naħa l-oħra, l-operatur tan-network ikkonċernat għandu jippermettilu jaqbad mal-imsemmi network.
Fuq it‑tieni u t‑tielet domanda
48
Permezz tat-tieni u t-tielet domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 23 tad-Direttiva 2009/73 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-Istati Membri għandhom jadottaw leġiżlazzjoni li permezz tagħha klijent industrijali biss jew, jekk ikun il-każ, klijent industrijali li qatt ma ġie konness man-network ta’ distribuzzjoni biss jista’ jaqbad man-network ta’ trasport tal-gass naturali.
49
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li mill-punti 36 sa 41 ta’ din is-sentenza jirriżulta li l-Artikolu 23 tad-Direttiva 2009/73 jidher, bla ħsara għall-verifiki li għandha twettaq il-qorti tar-rinviju, irrilevanti għas-soluzzjoni tal-kawża prinċipali.
50
Fi kwalunkwe każ, anki jekk jitqies li l-imsemmija dispożizzjoni tista’ tapplika fil-każ ineżami, il-projbizzjoni, li din timponi fuq l-operatur tan-network ta’ trasport, li jirrifjuta lil ċerti entitajiet id-dritt li jaqbdu ma’ dan in-network bl-ebda mod ma timplika, bħala tali, obbligu li jirrifjuta tali konnessjoni lil kull tip ieħor ta’ klijent.
51
Fil-fatt, fl-ipoteżi fejn l-Istat Membru kkonċernat jagħżel it-tielet mudell ta’ separazzjoni, l-Artikolu 23 tad-Direttiva 2009/73 sempliċement jillimita l-marġni ta’ manuvra li dan l-Istat Membru għandu sabiex jorjenta lill-utenti tan-networks lejn tip jew ieħor ta’ network (ara, b’analoġija, is-sentenza tad‑9 ta’ Ottubru 2008, Sabatauskas et, C‑239/07, EU:C:2008:551, punt 47).
52
Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal, ir-risposta għat-tieni u t-tielet domanda għandha tkun li l-Artikolu 23 tad-Direttiva 2009/73 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jobbligax lill-Istati Membri jadottaw leġiżlazzjoni li skontha huwa biss klijent industrijali li jista’ jaqbad man-network ta’ trasport ta’ gass naturali.
Fuq ir‑raba’ domanda
53
Permezz tar-raba’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-punt jekk il-punt 3 tal-Artikolu 2 u l-Artikolu 23 tad-Direttiva 2009/73 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li skontha t-trasport ta’ gass naturali tinkludi t-trasport tal-gass naturali direttament lejn in-network ta’ provvista ta’ gass naturali tal-klijent finali.
54
Għal dak li jirrigwarda, fl-ewwel lok, l-Artikolu 23 tad-Direttiva 2009/73, għandu jiġi rrilevat li, għal raġunijiet analogi għal dawk esposti fil-punti 50 sa 52 ta’ din is-sentenza, jekk jiġi preżunt li l-imsemmija dispożizzjoni tapplika fil-każ ineżami, din ma tipprekludix tali leġiżlazzjoni nazzjonali.
55
Għal dak li jirrigwarda, fit-tieni lok, il-punt 3 tal-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva, għandu jiġi osservat li din id-dispożizzjoni tiddefinixxi t-“trasmissjoni” għall-finijiet tal-imsemmija direttiva bħala “it-trasport tal-gass naturali minn network li fiha prinċipalment pipelines ta’ pressa għolja li mhix upstream pipeline network u li mhix il-parti tal-pipelines bi pressa għolja użati primarjament fil-kuntest tad-distribuzzjoni lokali tal-gass naturali, bi skop li jiġi konsenjat lill-klijent, iżda li ma jinkludix il-fornitura”.
56
Issa, l-ewwel, għalkemm huwa minnu li din id-definizzjoni teskludi “it-trasport tal-gass naturali minn […] pipelines bi pressa għolja użati primarjament fil-kuntest tad-distribuzzjoni lokali tal-gass naturali”, hija tinkludi madankollu “it-trasport tal-gass naturali […] bi skop li jiġi konsenjat lill-klijent”. Barra minn hekk, jirriżulta, minn naħa, mill-punt 24 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2009/73 li l-kunċett ta’ “klijenti” jirreferi b’mod partikolari għall-klijenti finali u, min-naħa l-oħra, mill-punt 7 ta’ dan l-istess Artikolu 2 li l-kunċett ta’ “provvista” jkopri “il-bejgħ, inkluż il-bejgħ mill-ġdid, tal-gass naturali, inkluż LNG, lill-klijenti”. Konsegwentement, ma jistax jiġi dedott mis-sempliċi kliem tal-punt 3 tal-Artikolu 2, li jiddefinixxi l-kunċett ta’ “trasport”, li huwa eskluż li klijent finali jista’ jiġi konness direttament man-network ta’ trasport.
57
It-tieni, għandu jiġi rrilevat li l-kunċett ta’ “trasport” kien iddefinit b’mod analogu għall-punt 3 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2003/54, jiġifieri bħala “it-trasport ta’ l-elettriku fuq is-sistema ta’ vultaġġ qawwi ħafna u ta’ sistema interkonnessa ta’ vultaġġ għoli bil-ħsieb li dan jitqassam lill-klijenti finali jew lid-distributuri, iżda ma jkunx jinkludi l-provvista”. Issa, fis-sentenza tad‑9 ta’ Ottubru 2008, Sabatauskas et (C‑239/07, EU:C:2008:551), il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet il-possibbiltà ta’ konnessjoni diretta tal-klijenti finali man-network ta’ trasport tal-elettriku.
58
Din id-definizzjoni ġiet riprodotta, mingħajr emenda, fil-punt 3 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2009/72.
59
It-tielet, l-interpretazzjoni li tipprovdi li d-definizzjoni tal-kunċett ta’ “trasport” ma teskludix il-possibbiltà ta’ konnessjoni diretta ta’ klijent finali man-network ta’ trasport hija kkorroborata wkoll mit-test tar-Regolament Nru 715/2009.
60
Dan ir-regolament, li għandu bħala għan, konformement mal-Artikolu 1 tiegħu, li jistabbilixxi regoli nondiskriminatorji sabiex jiġu ddeterminati l-kundizzjonijiet għall-aċċess għan-networks ta’ trasport tal-gass naturali, jinkludi, fl-Anness I tiegħu, linji gwida vinkolanti, li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll fil-kuntest tad-Direttiva 2009/73, kif jirriżulta mill-premessa 61 tagħha.
61
Issa, il-punt 3.2.1 ta’ dawn il-linji gwida, li jikkonċerna d-definizzjoni tal-punti kollha rilevanti tan-network ta’ trasport għar-rekwiżiti ta’ trasparenza, jipprevedi b’mod partikolari li din id-definizzjoni għandha tinkludi mill-inqas il-punti ta’ dħul u ta’ ħruġ kollha għal u minn network ta’ trasport operati minn operatur tan-network “konnessi ma’ konsumatur finali waħdieni” u punti ta’ dħul konnessi direttament mal-faċilità ta’ produzzjoni ta’ produttur waħdieni stabbilit fl-Unjoni.
62
Min-naħa tiegħu, il-punt 3.2.2 tal-imsemmija linji gwida jipprovdi, minn naħa, li l-informazzjoni intiża għall-“konsumatur finali waħdieni” u għall-faċilitajiet ta’ produzzjoni, li huma esklużi mid-definizzjoni tal-punti rilevanti li tinsab fil-punt 3.2.1(a) ta’ dawn l-istess linji gwida, hija ppubblikata f’forma aggregata, tal-inqas għal kull żona ta’ bbilanċjar u, min-naħa l-oħra, li, għall-finijiet tal-applikazzjoni ta’ dan l-anness, l-informazzjoni aggregata relatata ma’ dan l-istess konsumatur finali waħdieni u faċilitajiet ta’ produzzjoni titqies li hija relatata mal-istess punt rilevanti.
63
Fid-dawl ta’ dak li ntqal, ir-risposta għat-tielet domanda għandha tkun li l-punt 3 tal-Artikolu 2 u l-Artikolu 23 tad-Direttiva 2009/73 għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li skontha t-trasport ta’ gass naturali jinkludi t-trasport ta’ gass naturali direttament lejn in-network ta’ provvista ta’ gass naturali ta’ klijent finali.
Fuq l‑ispejjeż
64
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 23 u l-Artikolu 32(1) tad-Direttiva 2009/73/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Lulju 2009 dwar ir-regoli komuni għas-suq intern tal-gass naturali u li tħassar id-Direttiva 2003/55/KE, għandhom jiġu interpretati fis-sens li minn dawn id-dispożizzjonijiet ma jirriżultax li l-Istati Membri għandhom jadottaw leġiżlazzjoni li skontha, minn naħa, kwalunkwe klijent finali jista’ jagħżel li jaqbad jew man-network ta’ trasport jew man-network ta’ distribuzzjoni tal-gass naturali u, min-naħa l-oħra, l-operatur tan-network ikkonċernat għandu jippermettilu jaqbad mal-imsemmi network.
2)
L-Artikolu 23 tad-Direttiva 2009/73 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jobbligax lill-Istati Membri jadottaw leġiżlazzjoni li skontha huwa biss klijent industrijali li jista’ jaqbad man-network ta’ trasport ta’ gass naturali.
3)
Il-punt 3 tal-Artikolu 2 u l-Artikolu 23 tad-Direttiva 2009/73 għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li skontha t-trasport ta’ gass naturali jinkludi t-trasport ta’ gass naturali direttament lejn in-network ta’ provvista ta’ gass naturali ta’ klijent finali.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Latvjan.