62013CC0103
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
WATHELET
ippreżentati fil-5 ta’ Marzu 2014 (
1
)
Kawża C‑103/13
Snezhana Somova
vs
Glaven director na Stolichno upravlenie “Sotsialno osiguryavane”
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Administrativen sad Sofia-grad (il‑Bulgarija)]
“Sigurtà soċjali tal-ħaddiema migranti — Rekwiżit tat-twaqqif tal-assigurazzjoni biex wieħed jibbenefika minn pensjoni tax-xjuħija — Possibbiltà li tiġi evitata r-regola li jingħaddu flimkien il-perijodi ta’ kontribuzzjonijiet u ta’ assigurazzjoni — Ħlas ta’ kontribuzzjonijiet — Koinċidenza ta’ perijodi ta’ assigurazzjoni f’żewġ Stati Membri — Twaqqif u rkurpu ta’ ħlasijiet — Obbligu li jitħallsu l-interessi — Prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività”
I – Introduzzjoni
1.
Din it-talba għal deċiżjoni preliminari, li ġiet ippreżentata fir-reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fl-4 ta’ Marzu 2013 mill-Administrativen sad Sofia-grad (il-Bulgarija), tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 48 TFUE u 49 TFUE kif ukoll tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 1408/71, tal-14 ta’ Ġunju 1971, dwar l-applikazzjoni tal-iskemi tas-siġurtà soċjali għall-persuni impjegati u l-familja tagħhom li jiċċaqilqu ġewwa l-Komunità, fil-verżjoni tiegħu kif emendat u aġġornat bir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 118/97, tat-2 ta’ Diċembru 1996 (
2
), kif emendat bir-Regolament (KE) Nru 1992/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-18 ta’ Diċembru 2006 (
3
) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 1408/71”), u b’mod iktar partikolari l-Artikoli 12, 46 u 94 tiegħu.
2.
Din it-talba għal deċiżjoni preliminari tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn S. Somova ċittadina Bulgara u l-Glaven director na Stolichno upravlenie “Sotsialno osiguryavane” (id-direttur ġenerali tad-dipartiment tas-sigurtà soċjali ta’ Sofija, iktar ’il quddiem is-“SUSO”).
3.
Fil-kuntest ta’ din il-kawża, S. Somova qiegħda titlob l-annullament ta’ deċiżjoni tad-direttur ġenerali tas-SUSO, tat-2 ta’ Diċembru 2011, li tikkonferma tliet digrieti mogħtija mid-dipartimenti tas-SUSO li jikkonstataw li, wara l-5 ta’ Lulju 2007, l-għoti ta’ pensjoni tax-xjuħija fil-Bulgarija lil S. Somova kien jikser l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 94 tal-Kodiċi Bulgaru tal-assigurazzjonijiet soċjali (Kodeks za sotsialnoto osiguriavane, iktar ’il quddiem il-“KSO”) u jordnaw, konsegwentement, ir-rimbors tal-ammonti mħallsa lil S. Somova, flimkien mal-interessi.
4.
L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 94 tal-KSO, fil-verżjoni tiegħu li kienet fis-seħħ fir-rigward ta’ ħaddiema li jaħdmu għal rashom għall-perijodu mis-27 ta’ Diċembru 2005 sal-31 ta’ Diċembru 2011, kien jissuġġetta l-għoti ta’ pensjoni tax-xjuħija għall-fatt li l-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet iridu jkunu waqfu.
5.
Issa, skont id-deċiżjoni inkwistjoni, fid-data tal-għoti tal-pensjoni tax-xjuħija tagħha, S. Somova ma kinitx issospendiet il-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali fl-Awstrija fejn hija kienet taħdem, u kienet assigurata għall-perijodu mix-xahar ta’ Ottubru 1995 sax-xahar ta’ Diċembru 2000 u mix-xahar ta’ Jannar 2001 sax-xahar ta’ Lulju 2011 taħt l-iskema ta’ ħaddiema li taħdem għal rasha fis-sens tal-liġi federali Awstrijaka dwar is-sigurtà soċjali.
6.
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja, b’mod partikolari, fuq il-punt dwar jekk dispożizzjoni nazzjonali bħalma huwa l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 94 tal-KSO tippreġudikax il-libertà ta’ persuna, li tibbenefika minn pensjoni tax-xjuħija fi Stat Membru, milli teżerċita attività għal rasha fi Stat Membru ieħor, u dan skont l-Artikolu 49 TFUE li jiggarantixxi l-libertà ta’ stabbiliment.
II – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dritt tal-Unjoni
7.
L-Artikolu 12 tar-Regolament Nru 1408/71 jipprovdi:
“1.   Dan ir-Regolament la jista’ jagħti u lanqas iżomm id-dritt għal diversi benefiċċji ta’ l-istess tip għall-istess perjodu ta’ assigurazzjoni. Biss, din id-dispożizzjoni ma tapplikax għall-benefiċċji fejn jidħlu, l-invalidità, ix-xjuħija, il-mewt (pensjonijiet) jew il-mard okkupazzjonali li jingħataw mill-istituzzjonijiet ta’ tnejn jew iktar Stati Membri, skond id-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikoli 41, 43(2) u (3), 46, 50 u 51 jew l-Artikolu 60(1)(b).
2.   Barra fejn hu pprovdut mod ieħor f’dan ir-Regolament, id-dispożizzjonijiet tal-leġislazzjonijiet ta’ Stat Membru li jikkontrollaw ir-riduzzjoni, is-sospensjoni jew it-tneħħija tal-benefiċċji f’każijiet ta’ taħwid ma’ benefiċċji tas-sigurtà soċjali oħra jew kwalunkwe forma ta’ dħul jistgħu jinvokaw anke fejn tali benefiċċji kienu akkwistati taħt leġislazzjoni ta’ Stat Membru ieħor jew fejn tali dħul kien akkwistat fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor.
[…]”
8.
Skont l-Artikolu 45(1) ta’ dan ir-regolament:
“Fejn il-leġislazzjoni ta’ l-Istat Membru tagħmel l-akkwist, ir-retenzjoni u l-irkuprar tad-dritt tal-benefiċċji, taħt skema li mhix skema speċjali fl-ambitu tat-tifsira tal-paragrafu 2 jew 3, suġġetti għat-twettiq ta’ perjodi ta’ assigurazzjoni jew residenza, l-istituzzjoni kompetenti ta’ dak l-Istat Membru tieħu inkonsiderazzjoni, fejn meħtieġ, tal-perjodi ta’ assigurazzjoni jew residenza mwettqa taħt il-leġislazzjoni ta’ kwalunkwe Stat Membru ieħor, sew jekk taħt skema ġenerali jew taħt skema speċjali u sew jakk bħala persuna impjegata kif ukoll jekk persuna li taħdem għal rasha. Għal dan l-iskop, hija tieħu inkonsiderazzjoni dawn il-perjodi bħallikieku twettqu taħt il-leġislazzjoni tagħha”.
9.
L-Artikolu 46(2) tar-Regolament (KEE) Nru 1408/71 jipprovdi:
“Fejn il-kondizzjonijiet mitluba mil-leġislazzjoni ta’ Stat Membru għall-intitolar ta’ benefiċċji jissodisfaw biss wara l-applikazzjoni ta’ l-Artikolu 45 jew ta’ l-Artikolu 40(3), japplikaw ir-regoli li ġejjin:
a)
l-istituzzjoni kompetenti tikkalkula l-ammont teoretiku tal-benefiċċju li għalih il-persuna kkonċernata tkun tista’ tagħmel it-talba basta l-perjodi kollha ta’ l-assigurazzjoni u/jew tar-residenza, li kienu mwettqa taħt il-leġislazzjoni ta’ l-Istati Membri li għalihom il-persuna impjegata jew li taħdem għal rasha kienet suġġetta, jkunu ġew imwettqa fl-Istat inkwistjoni taħt il-leġislazzjoni li hija tamministra fil-jum tal-għoti tal-benefiċċju. Jekk, taħt din il-leġislazzjoni, l-ammont tal-benefiċċju huwa indipendenti mit-tul tal-perjodi mwettqa, l-ammont jitqies bħala li jkun l-ammont teoretiku li għalih hemm riferenza f’dan il-paragrafu;
b)
l-istituzzjoni kompetenti sussegwentement tiddetermina l-ammont attwali tal-benefiċċju abażi tal-ammont teoretiku li għalih hemm riferenza fil-paragrafu preċedenti skond il-proporzjon tat-tul taż-żmien tal-perjodi ta’ assigurazzjoni jew tar-residenza mwettqa qabel il-materjalizzazzjoni tar-riskju taħt il-leġislazzjoni li hija tamministra mat-tul taz-żmien totali tal-perjodi ta’ assigurazzjoni u tar-residenza mwettqa qabel il-materjalizzazzjoni tar-riskju taħt il-leġislazzjonijiet ta’ l-Istati Membri kollha kkonċernati”.
10.
L-Artikolu 94(2) tar-Regolament (KEE) Nru 1408/71 jipprovdi li:
“Il-perjodi kollha ta’ l-assigurazzjoni, fejn xieraq, il-perjodi kollha ta’ l-impjieg jew residenza mwettqa taħt il-leġislazzjoni ta’ Stat Membru qabel l-1 ta’ Ottubru 1972 jew qabel id-data ta’ applikazzjoni fit-territorju ta’ dak l-Istat Membru jew f’parti mit-territorju ta’ dak l-Istat jittieħdu inkonsiderazzjoni għad-determinazzjoni tad-drittijiet akkwistati taħt id-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-Regolament”.
B – Id-dritt Bulgaru
11.
L-Artikolu 4 tal-KSO jipprovdi:
“[…]
3.   Għandhom ikunu assigurati b’mod obbligatorju kontra l-invalidità kkawżata mill-mard, kontra x-xjuħija u kontra l-mewt:
[…]
5.
il-persuni li jaħdmu mingħajr ma jkunu impjegati u li jirċievu remunerazzjoni fix-xahar ogħla jew daqs salarju minimu, wara t-tnaqqis tal-ispejjeż irrikonoxxuti mil-leġiżlazzjoni, meta huma ma jkunux assigurati mod ieħor għall-istess xahar.
6.
il-persuni li jaħdmu mingħajr ma jkunu impjegati u li huma assigurati mod ieħor għall-istess xahar, indipendentement mill-ammont ta’ remunerazzjoni.
[…]”
12.
Permezz tas-sentenza Nru 5 tal-Konstitutsionen sad (il-Qorti Kostituzzjonali) tad-29 ta’ Ġunju 2000 (
4
), l-obbligu tal-pensjonanti li jaħdmu għal rashom, li jkunu assigurati u li jħallsu l-kontribuzzjonijiet ġie ddikjarat li jikser il-Kostituzzjoni Bulgara. Dawn il-pensjonanti ħaddiema li jaħdmu għal rashom jistgħu, madankollu, ikunu assigurati b’mod volontarju kontra t-tliet riskji msemmija fl-Artikolu 4(3) tal-KSO.
13.
Fil-verżjoni tiegħu li kienet tapplika għall-ħaddiema li jaħdmu għal rashom għall-perijodu mis-27 ta’ Diċembru 2005 sal-31 ta’ Diċembru 2011, l-Artikolu 94 tal-KSO, intitolat “Data tal-għoti tal-pensjoni” kien jipprovdi fl-ewwel paragrafu tiegħu li:
“Il-pensjonijiet għandhom jingħataw b’effett mid-data tal-kisba tad-dritt u, fir-rigward tal-pensjonijiet tax-xjuħija, b’effett mit-tmiem tal-assigurazzjoni, jekk l-applikazzjoni akkumpanjata bid-dokumenti meħtieġa tkun ġiet ippreżentata fis-sitt xhur ta’ wara l-kisba tad-dritt jew, jekk ikun il-każ, minn tmiem l-assigurazzjoni. Jekk id-dokumenti jiġu ppreżentati wara l-iskadenza tat-terminu ta’ sitt xhur wara l-kisba tad-dritt jew, jekk ikun il-każ, minn tmiem l-assigurazzjoni, il-pensjonijiet jingħataw b’effett mid-data tal-preżentazzjoni tad-dokumenti”.
14.
L-obbligu li titwaqqaf l-assigurazzjoni, imposta mill-Artikolu 94 tal-KSO tħassar b’effett mill-1 ta’ Jannar 2012, fir-rigward tal-ħaddiema mhux impjegati.
15.
Il-paragrafu 9 tad-dispożizzjonijiet tranżitorji u finali tal-KSO jipprovdi:
“[…]
(3)
Fil-perijodu ta’ assigurazzjoni ta’ qabel l-irtirar mhux volontarju, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni wkoll il-perijodu li fih il-persuni kkonċernati kienu laħqu l-età msemmija fl-ewwel u fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 68, iżda li matulu kien hemm nieqsa ħames snin ta’ kontribuzzjonijiet qabel il-kisba tad-dritt għall-irtirar u li matulu tħallsu l-kontribuzzjonijiet tal-assigurazzjoni kkalkolati abbażi tad-dħul minimu ggarantit lill-ħaddiema li jaħdmu għal rashom kif stabbilit skont il-liġi tal-finanzjament tal-assigurazzjoni Statali obbligatorja, fil-ġurnata tal-ħlas ta’ dawn il-kontribuzzjonijiet, peress li l-imsemmi perijodu ma jiġix ikkalkolat bħala perijodu ta’ assigurazzjoni skont xi dispożizzjoni oħra ta’ dan il-kodiċi.
[…]
(5)
Għall-perijodu ta’ assigurazzjoni miksub taħt it-tielet paragrafu 3, id-dritt għall-pensjoni jinħoloq fil-ġurnata tal-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet soċjali jew fil-ġurnata tal-validazzjoni taċ-ċedola ta’ ħlas bin-nifs ta’ dawn il-kontribuzzjonijiet”.
III – Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
16.
Permezz ta’ applikazzjoni tat-18 ta’ Jannar 2007, S. Somova talbet li tingħata pensjoni tax-xjuħija wara li ddikjarat li hija ma kinitx għadha assigurata sa mill-4 ta’ Ġunju 1996. Din it-talba ġiet miċħuda permezz ta’ digriet tas-6 ta’ Frar 2007 minħabba li S. Somova, wara li ħallset il-kontribuzzjonijiet fil-Bulgarija għall-perijodu mit-18 ta’ Jannar 1967 sal-31 ta’ Mejju 1996 (
5
), ma kinitx tissodisfa l-kundizzjonijiet tal-età u l-anzjanità mitluba mil-liġi Bulgara.
17.
Fit-22 ta’ Ġunju 2007, S. Somova applikat biex tingħata pensjoni tax-xjuħija abbażi tal-paragrafu 9 tad-dispożizzjonijiet tranżitorji u finali tal-KSO, fil-verżjoni tiegħu li kienet fis-seħħ fl-2007. Din id-dispożizzjoni kienet teżiġi, li biex jitwieled id-dritt għall-pensjoni tax-xjuħija, iridu jkunu tħallsu kontribuzzjonijiet għall-perijodu nieqes, jiġifieri sentejn, sitt xhur u sbatax-il ġurnata. Permezz ta’ digriet tal-5 ta’ Lulju 2007 u wara talba ta’ S. Somova, ġiet stabbilita ċedola għall-ħlas bin-nifs ta’ kontribuzzjonijiet neqsin.
18.
Fl-istess ġurnata, bint S. Somova, li aġixxiet bħala mandatarja ta’ din tal-aħħar, iċċertifikat bil-miktub li S. Somova ma ħadmitx wara l-4 ta’ Ġunju 1996 u illi hija ma kinitx assigurata fid-data tal-5 ta’ Lulju 2007.
19.
Permezz ta’ digriet tal-11 ta’ Lulju 2007, ingħatat pensjoni tax-xjuħija f’ammont minimu lil S. Somova, u dan b’effett mill-5 ta’ Lulju 2007. Dan l-ammont reġa’ ġie kkalkolat diversi drabi.
20.
Wara applikazzjoni għall-pensjoni tax-xjuħija ppreżentata fl-2011 minn S. Somova għand l-organu Awstrijak tas-sigurtà soċjali kompetenti, is-SUSO rċieva, fl-20 ta’ Settembru 2011, il-formoli E 001/AT u E 205/AT ta’ dan l-organu. Minnhom jirriżulta li S. Somova kienet affiljata mas-sigurtà soċjali Awstrijaka, għall-perijodi mix-xahar ta’ Ottubru 1995 sax-xahar ta’ Diċembru 2000 u mix-xahar ta’ Jannar 2001 sax-xahar ta’ Lulju 2011, taħt l-iskema ta’ ħaddiema li taħdem għal rasha fis-sens tal-liġi federali Awstrijaka dwar is-sigurtà soċjali. Matul il-perijodu inkwistjoni, S. Somova kienet teżerċita x-xogħol ta’ bidwija.
21.
Minn dawn, is-SUSO ddeduċa li fil-5 ta’ Lulju 2007, id-data tal-għoti tal-pensjoni tax-xjuħija tagħha, S. Somova ma kinitx waqfet tħallas il-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali. Abbażi ta’ dan u permezz ta’ tliet digrieti, is-SUSO annulla d-digriet li ta pensjoni tax-xjuħija lil S. Somova kif ukoll id-digrieti li żidulha l-ammont u ordna li jiġu rkuprati bl-interessi l-ammonti mħallsa abbażi ta’ dawn id-digrieti.
22.
S. Somova kkontestat dawn id-digrieti b’mod amministrattiv. L-ilment tagħha ġie miċħud permezz tad-deċiżjoni inkwistjoni tat-2 ta’ Diċembru 2011 tad-direttur ġenerali tas-SUSO. Dan tal-aħħar ikkunsidra li d-dikjarazzjoni għat-twaqqif tal-assigurazzjoni soċjali ma kinitx tikkonċerna biss l-assigurazzjoni soċjali fil-Bulgarija peress li, skont l-Artikolu 84a ta-Regolament Nru 1408/71, S. Somova kienet obbligata tinforma lill-organu tas-sigurtà soċjali Bulgara bl-affiljazzjoni ma’ assigurazzjoni li hija kellha fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor. Barra minn hekk, skont id-direttur ġenerali tas-SUSO, kellu jittieħed inkunsiderazzjoni, skont l-Artikoli 44(2) u 45 ta’ dan ir-regolament, il-perijodu ta’ assigurazzjoni ta’ S. Somova fl-Awstrija mingħajr madankollu ma jiġi applikat il-paragrafu 9 tad-dispożizzjonijiet tranżitorji u finali tal-KSO.
23.
Skont S. Somova, il-fatt li hija kienet assigurata fil-mument tal-applikazzjoni għall-pensjoni fil-Bulgarija ma huwiex rilevanti, u dan peress li hija kienet koperta bl-assigurazzjoni soċjali fi Stat Membru ieħor.
24.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, fuq talba ta’ S. Somova, l-Administrativen sad Sofia-grad iddeċidiet, għall-iskopijiet tar-riżoluzzjoni ta’ din il-kawża, li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Fid-dawl tal-fatti [tal-kawża prinċipali], l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 48 [TFUE] u l-ewwel u t-tieni paragrafi tal-Artikolu 49 [TFUE] għandhom jiġu interpretati fis-sens li jawtorizzaw dispożizzjoni nazzjonali bħal dik [inkwistjoni fil-kawża prinċipali], jiġifieri l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 94 tal-[KSO], li jeżiġi l-[interruzzjoni] tal-assigurazzjoni bħala bażi għall-għoti ta’ pensjoni tax-xjuħija lil ċittadin tal-Istat Membru li, fid-data ta’ meta saret l-applikazzjoni għal pensjoni, ikun jeżerċita attività bħala ħaddiem li jaħdem għal rasu fi Stat Membru ieħor u li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-[Regolament Nru 1408/71]?
2)
L-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 1408/71, interpretat fid-dawl tal-punt (a) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 48 TFUE, jippermetti eċċezzjoni għar-regola li għandhom jingħaddu flimkien il-perijodu ta’ kontribuzzjoni u perijodu ta’ assigurazzjoni mwettaq fi Stat Membru ieħor qabel id-data tal-implementazzjoni tar-Regolament mill-Istat Membru li fih tkun saret l-applikazzjoni għal pensjoni, meta l-imsemmija dispożizzjoni tagħti lill-persuna assigurata l-għażla li tinvoka l-perijodi li għandhom jingħaddu u li tevalwa jekk ikunx hemm lok li dawn jingħaddu, u dan f’sitwazzjoni fejn il-perijodu mwettaq taħt id-dritt tal-Istat fejn tkun saret l-applikazzjoni għal pensjoni biss ma jkunx biżżejjed sabiex jiġġustifika dritt għal pensjoni, sakemm ma jitħallsux kontribuzzjonijiet soċjali?
F’dawn l-istess ċirkustanzi, il-punt (a) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 48 TFUE jippermetti li titwarrab l-applikazzjoni tal-Artikolu 46(2) tar-Regolament Nru 1408/71 — dwar l-għadd tal-perijodi ta’ assigurazzjoni wara d-data tal-applikazzjoni tiegħu - fuq għażla tal-persuna assigurata meta din il-persuna ma tindikax, fl-applikazzjoni tagħha għal pensjoni, il-perijodi ta’ assigurazzjoni mwettqa fi Stat Membru ieħor?
3)
L-Artikolu 12(1) tar-Regolament Nru 1408/71 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jawtorizzax ir-rikonoxximent ta’ perijodu ta’ assigurazzjoni permezz ta’ ħlas ta’ kontribuzzjonijiet, kif previst fid-dritt Bulgaru mit-tielet subparagrafu tal-paragrafu 9 [tad-dispożizzjonijiet tranżitorji u finali tal-KSO], meta, bħal fil-kawża prinċipali, il-perijodu ta’ assigurazzjoni rikonoxxut b’dan il-mod jikkoinċidi ma’ perijodi ta’ assigurazzjoni mwettqa skont id-dritt ta’ Stat Membru ieħor?
4)
L-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1408/71 għandu jiġi interpretat fis-sens li jawtorizza lill-Istat Membru [jinterrompi], b’effett immedjat, il-ħlas tal-pensjoni u jirkupra l-pagamenti kollha ta’ pensjoni tax-xjuħija mogħtija skont id-dritt nazzjonali tiegħu lil wieħed miċ-ċittadini tiegħu meta l-kundizzjonijiet imsemmija fit-test [ta’ dan ir-regolament] ma jkunux issodisfat[t]i qabel id-data tal-għoti tal-pensjoni minħabba raġunijiet partikolari għad-dritt nazzjonali (jiġifieri minħabba li l-assigurazzjoni ma kinitx twaqqfet fil-jum meta ngħatat il-pensjoni, minħabba li kien ittieħed inkunsiderazzjoni perijodu ta’ assigurazzjoni permezz ta’ ħlas ta’ kontribuzzjonijiet skont id-dritt nazzjonali minflok ma ttieħdu inkunsiderazzjoni, fil-jum tal-għoti, il-perijodi ta’ assigurazzjoni mwettqa fi Stat Membru ieħor, u minħabba li ma kinux esposti r-raġunijiet li wasslu għall-iffissar ta’ pensjoni ta’ ammont differenti)?
Fil-każ li jkun awtorizzat l-irkupru tal-pagamenti tal-pensjoni magħmula, mill-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività tad-dritt tal-Unjoni jirriżulta li huma dovuti wkoll interessi meta d-dritt nazzjonali tal-Istat Membru ma jipprevedix interessi fir-rigward tal-irkupru ta’ pensjoni mogħtija skont [T]rattat internazzjonali?”
IV – Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
25.
Il-Gvern Bulgaru, l-Irlanda u l-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. Il-Gvern Bulgaru u l-Kummissjoni ressqu l-osservazzjonijiet orali tagħhom waqt is-seduta li nżammet fid-9 ta’ Jannar 2014.
V – Analiżi
A – Fuq l-ammissibbiltà tad-domandi preliminari
26.
L-Irlanda tqis li t-talba għal deċiżjoni preliminari hija inammissibbli.
27.
Hija tirrileva li d-domandi preliminari, li l-qorti tar-rinviju għandha tiddeċiedi fil-kawża prinċipali, huma ta’ natura purament interna u li r-riżoluzzjoni tagħhom ma teħtieġx la l-applikazzjoni u lanqas l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. L-Irlanda ssostni, b’mod partikolari, li d-digriet tar-rinviju ma jipprovdix informazzjoni biżżejjed dwar iċ-ċirkustanzi ta’ fatt u ta’ dritt tal-kawża prinċipali biex jindika b’mod ċar kif id-dritt tal-Unjoni jista’ jaffettwa r-riżoluzzjoni tat-tilwima.
28.
Għall-kuntrarju, jiena nikkunsidra li d-domandi preliminari huma ammissibbli.
29.
Għalkemm huwa minnu li l-kawża prinċipali tirrigwarda essenzjalment ir-rekwiżit impost mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 94 tal-KSO biex jitwaqqaf il-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet biex tkun tista’ tingħata pensjoni tax-xjuħija fil-Bulgarija, iċ-ċirkustanzi tal-kawża bejn S. Somova u d-direttur ġenerali tas-SUSO ma jikkostitwixxux sitwazzjoni purament interna għal xi Stat Membru. Fil-fatt, fid-data tal-applikazzjoni għall-pensjoni tax-xjuħija fil-Bulgarija, S. Somova kienet taħdem bħala ħaddiema li taħdem għal rasha fl-Awstrija u għaldaqstant kienet qiegħda teżerċita l-libertà ta’ stabbiliment tagħha skont l-Artikolu 49 TFUE (
6
).
30.
Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju kkonstatat li fir-rigward ta’ S. Somova, ġew magħduda flimkien perijodi ta’ assigurazzjoni fil-Bulgarija u fl-Awstrija b’mod partikolari (
7
) matul il-perijodu ta’ sentejn, sitt xhur u sbatax-il ġurnata meħudin inkunsiderazzjoni, permezz ta’ kontribuzzjonijiet komplementari, bħala perijodu ta’ assigurazzjoni fis-sens tad-dritt Bulgaru skont it-tielet subparagrafu tal-paragrafu 9 tad-dispożizzjonijiet tranżitorji u finali tal-KSO. Din is-sitwazzjoni hija rregolata mid-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1408/71.
B – Fuq is-sustanza tad-domandi preliminari
1. Fuq l-ewwel domanda
a) Argumenti
31.
Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, il-Gvern Bulgaru jqis li l-Artikolu 94 tal-KSO ma joħloqx ostakoli għal-libertà ta’ stabbiliment iggarantita mill-Artikolu 49 TFUE. Huwa jirrileva li r-Regolament Nru 1408/71 jipprovdi għal koordinament u mhux għal armonizzazzjoni tal-iskemi ta’ sigurtà soċjali u li r-rekwiżit tat-twaqqif tal-assigurazzjoni bħala bażi biex tkun tista’ tingħata l-pensjoni tax-xjuħija tapplika b’mod mhux diskriminatorju fir-rigward tal-persuni kollha li huma suġġetti għad-dritt Bulgaru.
32.
Fis-sistema Bulgara, l-għoti ta’ pensjoni tax-xjuħija tippreżumi t-twaqqif ta’ attività professjonali bħala ħaddiem impjegat jew bħala ħaddiem li jaħdem għal rasu, u dan peress li l-pensjoni tissostitwixxi d-dħul li jkun ġej minn attività professjonali. F’dan ir-rigward, huwa jirrileva li, fid-dawl tad-disparitajiet li jeżistu bejn is-sistemi u l-leġiżlazzjonijiet tal-Istati Membri f’dan ir-rigward, l-istabbiliment fi Stat Membru ieħor jista’, skont il-każ, ikun ftit jew wisq vantaġġjuż jew ftit jew wisq żvantaġġjuż għall-persuna kkonċernata, skont flimkien ta’ leġiżlazzjonijiet nazzjonali applikabbli bis-saħħa tar-Regolament Nru 1408/71 (
8
).
33.
Waqt is-seduta tad-9 ta’ Jannar 2014, u wara d-domandi bil-miktub u orali magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja, il-Gvern Bulgaru kkonferma li l-obbligu tat-twaqqif tal-assigurazzjoni impost bl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 94 tal-KSO, fil-verżjoni tiegħu li kienet fis-seħħ fiż-żmien tal-għoti ta’ pensjoni tax-xjuħija (
9
) lil S. Somova kien jimplika l-obbligu li din ma tibqax teżerċita attività professjonali. Huwa indika li l-obbligu inkwistjoni kien rekwiżit purament formali u, li twaqqif għal ġurnata waħda biss kien biżżejjed, u dan peress li l-attività professjonali setgħat terġa’ tinbeda l-għada fejn, flimkien mad-dħul professjonali, ikun hemm ukoll il-pensjoni tax-xjuħija.
34.
Huwa żied li dan ir-rekwiżit ma kellu ebda għan partikolari u wkoll li ma kellu ebda skop u lanqas loġika.
35.
Kif iddikjara l-Gvern Bulgaru, kien minħabba li huma kienu jafu li dan ir-rekwiżit seta’ joħloq xi problemi f’sitwazzjonijiet transkonfinali li l-awtoritajiet Bulgari neħħewh fir-rigward ta’ ħaddiema li jaħdmu għal rashom b’effett mill-1 ta’ Jannar 2012 u kienu qegħdin jikkunsidraw li jneħħuh fir-rigward tal-ħaddiema impjegati.
36.
Il-Kummissjoni ssostni li, skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 94 tal-KSO, meta ħaddiem partikolari jkun laħaq l-età tal-irtirar skont il-leġiżlazzjoni Bulgara, huwa ma jistax imur jaħdem fi Stat Membru ieħor fejn l-età tal-irtirar hija ogħla, mingħajr ma jiġi rrifjutat lilu d-dritt għal pensjoni fil-Bulgarija. Skont il-Kummissjoni, ir-regola nazzjonali inkwistjoni li twassal biex tiġi rrifjutata lilu pensjoni Bulgara wara li huwa jiddeċiedi li jibda jaħdem għal rasu fi Stat Membru ieħor tikkostitwixxi ostakolu għall-eżerċizzju tal-moviment liberu tiegħu.
37.
Waqt is-seduta tad-9 ta’ Jannar 2014 li l-Kummissjoni qalet li, fil-fehma tagħha, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-Artikolu 49 TFUE tipprekludi li dispożizzjoni nazzjonali bħalma huwa l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 94 tal-KSO, inkwantu huwa jista’ jirrendi iktar diffiċli jew impossibbli l-eżerċizzju tal-libertà ta’ stabbiliment, anki jekk din id-dispożizzjoni tapplika mingħajr distinzjoni fir-rigward tan-nazzjonalità. Hija żiedet li, billi l-attività professjonali fi Stat Membru ieħor kellha temporanjament tiġi mwaqqfa, ħaddiem li jaħdem għal rasu jista’ ma jkunux kapaċi li jerġa’ jibda jaħdem.
b) Evalwazzjoni
38.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja fuq il-punt dwar jekk l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 48 TFUE u l-ewwel u t-tieni paragrafu tal-Artikolu 49 TFUE jipprekludux l-applikazzjoni ta’ miżura ta’ Stat Membru nazzjonali bħalma hija l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 94 tal-KSO, li tissuġġetta d-dritt għal pensjoni tax-xjuħija f’dak l-Istat, għal rekwiżit li jridu jkunu waqfu l-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali, kemm jekk dawn jirrigwardaw attività eżerċitata f’dan l-istess Stat jew fi Stat Membru ieħor.
39.
Il-qorti tar-rinviju tissuġġerixxi li r-rekwiżit li jitwaqqaf il-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet, li jimplika l-obbligu li tieqaf l-attività professjonali — li jista’ jkun twaqqif għal ġurnata waħda biss kif ikkonferma l-Gvern Bulgaru waqt is-seduta — jista’ jipproduċi, fil-fatt, effetti li jirrestrinġu l-libertà ta’ stabbiliment, b’mod partikolari peress li ma jkunx hemm ċertezza li l-persuna kkonċernata, li tkun taħdem fi Stat membru ieħor, tista’ terġa’ ssib xogħolha wara t-twaqqif inkwistjoni.
40.
Nirrileva li, skont il-qorti tar-rinviju, persuna assigurata jibqgħalha d-dritt li teżerċita attività wara l-għoti ta’ pensjoni tax-xjuħija u tista’ żżid din il-pensjoni tax-xjuħija b’attività professjonali b’remunerazzjoni. Għaldaqstant, ma hemmx rabta neċessarja u diretta bejn il-ħlas ta’ dik il-pensjoni skont id-dritt Bulgaru u t-twaqqif ta’ attività professjonali remunerata. Dawn l-elementi ġew ikkonfermati waqt is-seduta mill-Gvern Bulgaru.
41.
Mill-proċess li għandha quddiemha l-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, skont l-Artikolu 4(3) tal-KSO, il-pensjonanti li jaħdmu bħala impjegati għandhom ikunu assigurati b’mod obbligatorju mas-sigurtà soċjali u, għaldaqstant, għandhom iħallsu l-kontribuzzjonijiet soċjali li, wara s-sentenza nru 5 tal-Konstitutsionen sad, iċċitata iktar ’il fuq, dan l-obbligu ġie meqjus bħala li jikser il-Kostituzzjoni Bulgara għall-pensjonanti li jeżerċitaw attività bħala ħaddiema li jaħdmu għal rashom. Konsegwentement, dawn tal-aħħar illum għandhom l-għażla li jew ikomplu jew ma jkomplux iħallsu kontribuzzjonijiet soċjali fil-Bulgarija. Meta pensjonant (ħaddiem impjegat jew ħaddiem li jaħdem għal rasu) iħallas kontribuzzjonijiet lis-sigurtà soċjali, il-pensjoni tiegħu tiżdied proporzjonalment (
10
).
42.
Huwa barra minn hekk stabbilit li S. Somova eżerċitat attività bħala ħaddiema li taħdem għal rasha fl-Awstrija u kienet assigurata, minħabba f’hekk, mal-organu Awstrijak tas-sigurtà soċjali kompetenti, matul il-perijodi bejn ix-xahar ta’ Ottubru 1995 sax-xahar ta’ Diċembru 2000 u mix-xahar ta’ Jannar 2001 sax-xahar ta’ Lulju 2011. Huwa stabbilit ukoll li, fid-data tal-għoti tal-pensjoni Bulgara, jiġifieri fil-5 ta’ Lulju 2007, S. Somova kienet suġġetta, skont l-Artikolu 13(2)(b) tar-Regolament Nru 1408/71, għal-iskema ta’ sigurtà soċjali Awstrijaka u li hija ma kinitx waqfet tħallas il-kontribuzzjonijiet fl-iskema ta’ sigurtà soċjali ta’ dak l-Istat.
i) Din diskriminazzjoni jew ostakolu?
43.
Hija ġurisprudenza stabbilita li, fl-assenza ta’ armonizzazzjoni fil-livell tal-Unjoni Ewropea f’dan il-qasam, hija l-leġiżlazzjoni ta’ kull Stat Membru li għandha tiddetermina, minn naħa, il-kundizzjonijiet tad-dritt jew tal-obbligu li wieħed jaffilja ruħu ma’ skema ta’ sigurtà soċjali u, min-naħa l-oħra, il-kundizzjonijiet li jagħtu dritt għall-benefiċċji. Madankollu, għalkemm huwa minnu li l-Artikolu 48 TFUE jippermetti li jibqgħu jeżistu differenzi bejn l-iskemi ta’ sigurtà soċjali tad-diversi Stati Membri u, konsegwentement, fid-drittijiet tal-persuni li jaħdmu hemmhekk, huwa stabbilit li l-Istati Membri għandhom, madankollu, josservaw id-dritt tal-Unjoni meta jeżerċitaw din il-kompetenza (
11
).
44.
Konsegwentement, il-fatt li leġiżlazzjoni nazzjonali, bħalma hija dik involuta fil-kawża prinċipali, tikkonċerna l-kundizzjonijiet tal-għoti ta’ pensjoni tax-xjuħija, ma jwassalx biex tiġi eskluża l-applikazzjoni tar-regoli tat-Trattat FUE u, b’mod partikolari, dawk li jirrigwardaw il-moviment liberu tal-persuni (
12
).
45.
Minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta wkoll li d‑dispożizzjonijiet kollha tat‑Trattat FUE dwar il-moviment liberu tal-persuni huma intiżi sabiex jiffaċilitaw, għaċ‑ċittadini tal‑Unjoni, l‑eżerċizzju ta’ attivitajiet professjonali ta’ kull xorta fit‑territorju tal‑Unjoni u jipprekludu miżuri li jistgħu jiżvantaġġaw dawn iċ‑ċittadini meta jixtiequ jeżerċitaw attività ekonomika fit‑territorju ta’ Stat Membru ieħor u dan anki jekk dawn japplikaw indipendentement min-nazzjonalità tal-ħaddiema kkonċernati (
13
). Konsegwentement, id-dispożizzjonijiet tat-trattat dwar il-moviment liberu tal-ħaddiema jipprekludu kull miżura nazzjonali li, anki jekk tapplika mingħajr diskriminazzjoni abbażi tan-nazzjonalità, tista’ tfixkel jew tirrendi inqas attraenti l-eżerċizzju, miċ-ċittadini tal-Unjoni, tal-libertajiet fundamentali ggarantiti mit-Trattat (
14
). Kull ostakolu, anki jekk żgħir, għal dawn il-libertajiet huwa pprojbit (
15
), sakemm l-ostakolu allegat ma jkunx aleatorju u indirett wisq (
16
).
46.
Minn dan isegwi li l-leġiżlatur Bulgaru għandu d-dritt li jistabbilixxi l-kundizzjonijiet għall-għoti ta’ pensjoni tax-xjuħija f’dan l-Istat Membru, u dan sakemm dawk il-kundizzjonijiet ma jkunux diskriminatorji abbażi tan-nazzjonalità u ma jirrestrinġux jew ma jikkostitwixxux ostakoli għall-moviment liberu.
47.
Jidher, u dan għandu jiġi vverifikat mil-qorti tar-rinviju, li d-dispożizzjoni inkwistjoni tapplika mingħajr ebda distinzjoni, kemm fid-dritt u kif ukoll fil-fatt, għaċ-ċittadini Bulgari u għaċ-ċittadini tal-Istati Membri l-oħra u, għaldaqstant, ma hijiex diskriminatorja. Min-naħa l-oħra, hija tidher li tikkostitwixxi ostakolu għall-moviment liberu u, f’dan il-każ, għal-libertà ta’ stabbiliment.
48.
Fil-fatt, mill-proċess li għandha quddiemha l-Qorti tal-Ġustizzja, jirriżulta li skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 94 tal-KSO, it-twaqqif formali, anki qasir ħafna ta’ ġurnata, tal-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet, huwa biżżejjed biex tingħata l-pensjoni (
17
). Issa, jekk tali twaqqif fil-Bulgarija, tal-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet jidher faċli u bla effett għall-eżerċizzju jew it-tkomplija ta’ attività professjonali, u b’mod partikolari għall-ħaddiema li jaħdmu għal rashom li għandhom l-għażla li jkomplu jew ma jkomplux il-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet, jista’ tkun diffiċli, anzi impossibbli li wieħed ikompli bl-attività fi Stat Membru ieħor. Fid-dawl tal-passi amministrattivi twal u elaborati li tali twaqqif jista’ jinvolvi fi Stat Membru ieħor, ħaddiema bħal S. Somova tista’, għall-finijiet li tikseb il-pensjoni tax-xjuħija tagħha fil-Bulgarija, tiġi obbligata twaqqaf l-attività professjonali tagħha għal perijodu itwal u mhux prevedibbli u tipperikola, għaldaqstant, il-kontinwità ta’ xogħolha.
49.
Kif tindika l-qorti tar-rinviju, tali twaqqif fi Stat Membru ieħor jista’ jesponi lill-pensjonanti għall-prekarjat fix-xogħol. Wara tali twaqqif, pensjonant jista’ ma jkollu ebda garanzija li jerġa’ jsib xogħolu, jew li jsib xogħol ieħor. Fuq kollox, anki wara li pensjonant jirritorna fis-suq tax-xogħol, tali twaqqif obbligatorju, li jkun fixkel l-iżvolġiment u l-evoluzzjoni tal-karriera tiegħu, jista’ jaffettwa b’mod konkret u dirett il-vantaġġi li huwa jista’ jieħu mill-attivitajiet professjonali tiegħu (
18
).
50.
L-alternattiva hija wkoll sors ta’ żvantaġġi peress li mingħajr twaqqif ta’ kontribuzzjonijiet u ta’ attività professjonali fl-Istat Membru l-ieħor, persuna ma tistax ikollha kemm dħul mix-xogħol kif ukoll pensjoni tax-xjuħija Bulgara.
51.
Infakkar li, waqt is-seduta, il-Gvern Bulgaru ta lil wieħed x’jifhem li n-nuqqas ta’ osservanza ta’ dan l-obbligu għall-ħaddiema li jaħdmu għal rashom kien marbut mal-fatt li huma jsiru jafu li din tista’ toħloq problemi fis-sitwazzjonijiet transkonfinali.
ii) L-ostakolu jista’ jkun iġġustifikat?
52.
Skont ġurisprudenza stabbilita, miżuri nazzjonali li jikkostitwixxu ostakoli għall-moviment liberu jistgħu jkunu ammessi biss bil-kundizzjoni li jkollhom għan ta’ interess ġenerali, li jkunu adegwati sabiex jiggarantixxu li dan l-għan jintlaħaq u li ma jeċċedux dak li huwa neċessarju sabiex l-għan imfittex jintlaħaq (
19
).
53.
Il-qorti tar-rinviju tikkunsidra li r-rekwiżit dwar it-twaqqif tal-assigurazzjoni impost mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 94 tal-KSO ma għandux għan ta’ interess ġenerali. Barra minn hekk, infakkar li waqt is-seduta tad-9 ta’ Jannar 2014, il-Gvern Bulgaru indika li l-għan ta’ dan ir-rekwiżit purament formali ma kienx magħruf, jekk mhux ineżistenti. Il-Gvern Bulgaru żied ukoll li dan ir-rekwiżit kien mingħajr skop u bla loġika, li d-dispożizzjoni inkwistjoni kienet tħassret fir-rigward tal-ħaddiema li jaħdmu għal rashom b’effett mill-1 ta’ Jannar 2012 u li l-possibbiltà ta’ tali tħassir fir-rigward tal-ħaddiema impjegati kienet attwalment qiegħda tiġi eżaminata fil-Bulgarija.
54.
Għaldaqstant, huwa ċar li dan ir-rekwiżit ma kienx iġġustifikat b’għan ta’ interess ġenerali li l-miżura inkwistjoni tkun f’pożizzjoni li tiggarantixxi li jintlaħaq dak l-għan.
55.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandha tingħata risposta lill-ewwel domanda preliminari fis-sens li l-Artikolu 49 TFUE jipprekludi regola ta’ Stat Membru bħalma hija l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 94 tal-KSO li tissuġġetta d-dritt għall-pensjoni tax-xjuħija għar-rekwiżit li jieqaf il-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali.
2. Fuq it-tieni domanda
a) Argumenti
56.
Skont il-Gvern Bulgaru, b’din id-domanda il-qorti tar-rinviju tistaqsi essenzjalment jekk l-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 1408/71 jippermettix li tiġi injorata r-regola li jingħadd flimkien iż-żmien ta’ kontribuzzjonijiet għall-perijodi ta’ assigurazzjoni magħmula fi Stat Membru ieħor qabel id-data tal-implementazzjoni ta’ dan ir-regolament mill-Istat Membru li fih tkun ġiet ippreżentata l-applikazzjoni għall-pensjoni, meta l-anzjanità miksuba taħt id-dominju esklużiv tad-dritt tal-Istat fejn tkun saret l-applikazzjoni għall-pensjoni ma tkunx biżżejjed biex jinkiseb id-dritt għall-pensjoni, sakemm ma jitħallsux il-kontribuzzjonijiet tal-assigurazzjoni.
57.
Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, il-Gvern Bulgaru jsostni li r-Regolament Nru 1408/71 ma jagħtix lill-assigurati li jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu l-għażla fir-rigward tal-leġiżlazzjoni applikabbli ħlief meta huwa jipprevedi dan espressament.
58.
Skont il-Gvern Bulgaru, l-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 1408/71 iwassal għall-applikazzjoni retroattiva ta’ dan tal-aħħar billi jobbliga lill-Istati Membri biex jieħdu inkunsiderazzjoni l-perijodi kollha ta’ assigurazzjoni, ta’ impjieg jew ta’ residenza mwettqa taħt il-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru partikolari qabel l-1 ta’ Ottubru 1972 jew qabel id-data tal-applikazzjoni ta’ dan ir-regolament fit-territorju jew parti mit-territorju ta’ dan l-Istat Membru, meta dan ikun neċessarju għad-determinazzjoni tad-dritt ta’ persuna għal ċertu tip ta’ benefiċċju. Dan il-gvern isostni li din id-dispożizzjoni ġiet adottata biex tipprevjeni li jintilfu d-drittijiet għall-pensjoni u biex jiġi ggarantit il-ksib u l-konservazzjoni ta’ dawn tal-aħħar minn kulħadd, inkluż għall-perijodi ta’ assigurazzjoni mwettqa qabel id-data li fiha kien japplika r-regolament imsemmi. Dan jimplika li l-għadd tal-perijodi ta’ assigurazzjoni flimkien għandu jsir fl-ewwel lok skont ir-regoli tal-għadd tal-perijodi ta’ assigurazzjoni stabbiliti b’dan l-istess regolament u li, jekk il-perijodu ta’ kontribuzzjonijiet tal-persuna kkonċernata ma jkunx biżżejjed, huwa biss wara li din tkun tista’ tipprevalixxi ruħha mill-fakultà tal-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet kif previst fid-dritt nazzjonali.
59.
Waqt is-seduta tad-9 ta’ Jannar 2014, il-Gvern Bulgaru sostna li peress li d-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1408/71 huma indirizzati lill-Istati Membri u lill-awtoritajiet amministrattivi tagħhom, il-persuni assigurati għandu jkollhom l-għażla li jinvokaw jew ma jinvokawx id-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament. Fil-fatt, skont dan il-gvern, jekk persuna assigurata tagħżel li ma tinvokax ir-regolament imsemmi, l-awtorità amministrattiva nazzjonali ma tistax tapplikahulu ex officio. Il-Gvern Bulgaru jsostni li l-osservazzjonijiet tal-Irlanda u tal-Kummissjoni fejn jgħidu li l-persuni assigurati ma jistgħux jopponu għall-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1408/71, jikkontradixxu l-għan ta’ dan ir-regolament, li huwa li jagħti benefiċċji lill-persuni assigurati, u s-sens stess tal-kunċett tad-dritt suġġettiv.
60.
L-Irlanda tikkunsidra li kliem l-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 1408/71 huwa ċar u ma huwiex ambigwu: kliem din id-dispożizzjoni huwa vinkolanti min-natura tiegħu fejn din tipprovdi li kull perijodu ta’ assigurazzjoni mwettaq taħt il-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru qabel id-data ta’ applikazzjoni tar-Regolament fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru “jittieħdu inkonsiderazzjoni” għad-determinazzjoni tad-drittijiet akkwistati taħt id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1408/71. Konsegwentement, skont l-Irlanda, kliem din id-dispożizzjoni ma jistgħux jiġu interpretati bħala li jagħtu lill-applikant id-dritt li jiddeċiedi li l-perijodi ta’ assigurazzjoni rilevanti ma jittiħdux inkunsiderazzjoni waqt il-proċess tal-għadd tal-perijodi flimkien. Fil-fehma tagħha, kieku r-Regolament Nru 1408/71 jagħti lill-individwi d-dritt li jiskartaw xi perijodi ta’ assigurazzjoni, dan joħloq kumplikazzjonijiet li jistgħu jipperikolaw il-koordinament tas-sistemi nazzjonali u, għaldaqstant, l-għanijiet tas-suq intern.
61.
Il-Kummissjoni tikkunsidra li, skont l-Artikolu 94(2) tiegħu, ir-Regolament Nru 1408/71 japplika għall-każ ineżami. Hija ssostni li l-applikazzjoni tas-sistema ta’ kunflitt tal-liġijiet stabbilita permezz ta’ dan ir-regolament tiddependi biss mis-sitwazzjoni oġġettiva li fiha jinsab il-ħaddiem ikkonċernat. Il-persuni assigurati li jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu ma jistgħux jikkontestaw dawn ir-regoli ta’ kunflitt u ma għandhomx id-dritt li jevitawhom.
b) Evalwazzjoni
62.
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda dwar jekk l-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 1408/71 jagħtix lill-persuni assigurati l-għażla li jevitaw il-perijodi ta’ assigurazzjoni mwettqa fi Stat Membru ieħor qabel id-data ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament fil-Bulgarija. Din id-domanda tirrigwarda, fis-sustanza, in-natura vinkolanti jew le tal-Artikolu 94(2) tar-regolament imsemmi (
20
).
63.
Minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li meta r‑Regolament Nru 1408/71 jagħti d‑dritt ta’ għażla lill‑persuni assigurati li jaqgħu fil‑kamp ta’ applikazzjoni tiegħu fir-rigward tal-leġiżlazzjoni applikabbli, huwa jipprevedi dan espliċitament (
21
).
64.
Skont l-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 1408/71, “[i]l-perjodi kollha ta’ l-assigurazzjoni […] mwettqa taħt il-leġislazzjoni ta’ Stat Membru qabel l-1 ta’ Ottubru 1972 jew qabel id-data ta’ applikazzjoni fit-territorju ta’ dak l-Istat Membru […] jittieħdu inkonsiderazzjoni għad-determinazzjoni tad-drittijiet akkwistati taħt id-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-Regolament” (
22
). Bħall-Irlanda, jidhirli li kliem l-Artikolu 94(2) ta’ dan ir-regolament huwa, min-naħa, inekwivoku u, min-naħa l-oħra, vinkolanti.
65.
In-natura obbligatorja ta’ din id-dispożizzjoni toħroġ ċar mill-kliem “est prise en considération” użati fil-lingwa Franċiża tat-test, imma wkoll f’verżjonijiet lingwistiċi oħra tagħha (
23
). Din id-dispożizzjoni ma tħalli ebda marġni ta’ diskrezzjoni la lill-Istati Membri u lanqas lill-awtoritajiet kompetenti, u lanqas lill-persuni assigurati. Minn dan isegwi li fil-kawża prinċipali, jeħtieġ li għall-finijiet li jiġu ddeterminati d-drittijiet għall-pensjoni ta’ S. Somova fil-Bulgarija, li jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll il-perijodi ta’ assigurazzjoni mwettqa taħt il-leġiżlazzjoni Awstrijaka qabel id-data ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 1408/71 fil-Bulgarija (
24
).
66.
Nikkunsidra li din l-evalwazzjoni ma tiġix annullata mill-fatt li, f’xi sentenza, f’dan il-każ fis-sentenza Habelt, iċċitata iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li, skont l-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 1408/1, il-persuni kkonċernati “jistgħu jinvokaw” (
25
) it-teħid inkunsiderazzjoni, għad-determinazzjoni tad-drittijiet mogħtija skont dan ir-regolament, tal-perijodi kollha ta’ assigurazzjoni, ta’ impjieg jew ta’ residenza mwettqa taħt il-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru qabel id-data ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament. Fil-fatt, l-użu ta’ din l-espressjoni tirriżulta probabbilment miċ-ċirkustanzi li jirriżultaw fil-proċessi inkwistjoni ta’ dik is-sentenza, fejn preċiżament il-benefiċċju tar-Regolament Nru 1408/71 fir-rigward tat-teħid inkunsiderazzjoni ta’ perijodi ta’ assigurazzjoni jew ta’ residenza mwettqa fi Stat Membru ieħor ġie rrifjutat lill-persuni kkonċernati.
67.
Għaldaqstant, nikkunsidra li skont l-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 1408/71 kull perijodu ta’ assigurazzjoni, ta’ impjieg jew ta’ residenza mwettaq taħt il-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru qabel id-data ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament għandu bilfors jittieħed inkunsiderazzjoni biex jiġu ddeterminati d-drittijiet akkwistati skont id-dispożizzjonijiet tar-regolament imsemmi, inkluż dawk li jirrigwardaw id-dritt għal pensjoni tax-xjuħija ta’ ħaddiem impjegat jew li jaħdem għal rasu li kien suġġett għal-leġiżlazzjoni ta’ żewġ Stati Membri jew iktar.
68.
Minn dan isegwi li l-kisba tad-dritt ta’ S. Somova għal pensjoni tax-xjuħija fil-Bulgarija kellha tiġi stabbilita billi jsir l-eżerċizzju tal-għadd tal-perijodi flimkien, skont l-Artikolu 45 tar-Regolament Nru 1408/71, tal-perijodi ta’ assigurazzjoni mwettqa fil-Bulgarija u fl-Awstrija u mhux abbażi tal-paragrafu 9 tad-dispożizzjonijiet tranżitorji u finali tal-KSO.
69.
Barra minn hekk, nirrileva li skont l-Administrativen sad Sofia-grad “il-perijodi mwettqa fl-Awstrija huma suffiċjenti biex ipattu għall-perijodu ta’ assigurazzjoni nieqes fir-rigward tad-dritt nazzjonali, mingħajr il-bżonn li jiġi rikonoxxut xi perijodu skont il-paragrafu 9 tad-dispożizzjonijiet tranżitorji u finali tal-KSO”. Dan jimplika li r-regoli li jingħaddu flimkien il-perijodi u li jittieħed inkunsiderazzjoni l-proporzjon tat-tul taż-żmien tal-perijodi ta’ assigurazzjoni stabbiliti fl-Artikolu 46(2) tar-Regolament Nru 1408/71 japplikaw għall-kalkolu tal-pensjoni tax-xjuħija ta’ S. Somova, peress li l-għadd tal-perijodi ta’ assigurazzjoni tagħha fil-Bulgarija u fl-Awstrija skont l-Artikolu 45 ta’ dan ir-regolament huma biżżejjed biex jiżgurawlha dritt għal pensjoni tax-xjuħija fil-Bulgarija.
70.
Jidhirli li l-Artikoli 45 u 46(2) tar-Regolament Nru 1408/71 għandhom ukoll natura imperattiva (
26
) u l-persuna assigurata ma tistax tirrinunzja għall-applikazzjoni tagħhom billi tevita li ssemmi, fl-applikazzjoni għall-pensjoni tax-xjuħija tagħha, il-perijodi ta’ assigurazzjoni mwettqa fi Stat Membru ieħor.
71.
Konsegwentement, nikkunsidra li l-Artikoli 45, 46(2) u 94(2) tar-Regolament Nru 1408/71 huma ta’ natura imperattiva obbligatorja u ma jippermettux lill-persuna assigurata li tirrinunzja għall-applikazzjoni tar-regoli li jingħaddu flimkien il-perijodi u li jittieħed inkunsiderazzjoni l-proporzjon tat-tul taż-żmien tal-perijodi ta’ assigurazzjoni mwettqa fi Stat Membru ieħor qabel id-data tal-implementazzjoni ta’ dan ir-regolament mill-Istat Membru li lilu tkun ġiet ippreżentata l-applikazzjoni għall-pensjoni tax-xjuħija.
3. Fuq it-tielet domanda
a) Argumenti
72.
Il-Gvern Bulgaru jikkunsidra li skont l-Artikolu 12(1) tar-Regolament Nru 1408/71, dan la jista’ jagħti u lanqas iżomm id-dritt għal diversi benefiċċji tal-istess tip għall-istess perijodu ta’ assigurazzjoni obbligatorja. Huwa jsostni li minkejja l-eċċezzjonijiet li huwa jikkontempla, l-Artikolu 12(1) tar-Regolament Nru 1408/71 jipprekludi li jiġi rrikonoxxut perijodu ta’ assigurazzjoni li fih il-kontribuzzjonijiet jkunu tħallsu skont id-dritt nazzjonali, meta l-perijodu ta’ kontribuzzjonijiet hekk irrikonoxxuti jinzerta jaqbel mal-perijodi ta’ assigurazzjoni mwettqa taħt id-dritt ta’ Stat Membru ieħor.
73.
Il-Kummissjoni ssostni li fid-dawl tar-risposta tagħha għat-tieni domanda tagħha, ma hijiex meħtieġa risposta separata għal din id-domanda.
b) Evalwazzjoni
74.
It-tielet domanda magħmula mill-Administrativen sad Sofia-grad tirrigwarda l-punt dwar jekk l-Artikolu 12(1) tar-Regolament Nru 1408/71 għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li jiġi rikonoxxut perijodu ta’ assigurazzjoni meta jkunu tħallsu kontribuzzjonijiet, skont it-tielet subparagrafu tal-paragrafu 9 tad-dispożizzjonijiet tranżitorji u finali tal-KSO, meta, bħalma ġara fil-kawża prinċipali, il-perijodu ta’ assigurazzjoni hekk rikonoxxut ikun jinzerta jaqbel mal-perijodi ta’ assigurazzjoni mwettqa taħt il-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru ieħor.
75.
Meħud kont tar-risposta tiegħi għat-tieni domanda dwar in-natura imperattiva obbligatorja tal-Artikoli 45, 46(2) u 94(2) tar-Regolament Nru 1408/71, nikkunsidra li ma huwiex meħtieġ li tingħata risposta separata għat-tielet domanda. Fil-fatt, kif ikkonfermat l-Administrativen sad Sofia-grad, il-perijodi ta’ assigurazzjoni mwettqa minn S. Somova fl-Awstrija huma biżżejjed biex ipattu għall-perijodu ta’ assigurazzjoni li hija kellha nieqes sabiex jitwieled id-dritt għal pensjoni tax-xjuħija skont id-dritt Bulgaru, mingħajr ma jkun meħtieġ li jiġi rrikonoxxut perijodu skont it-tielet subparagrafu tal-paragrafu 9 tad-dispożizzjonijiet tranżitorji u finali tal-KSO. Konsegwentement, skont, b’mod partikolari, ir-regola tal-għadd tal-perijodi flimkien prevista fl-Artikolu 45 tar-Regolament Nru 1408/71, l-użu tat-tielet subparagrafu tal-paragrafu 9 tad-dispożizzjonijiet tranżitorji u finali tal-KSO, ma kienx neċessarju u lanqas permess.
4. Fuq ir-raba’ domanda
a) Argumenti
76.
Skont il-Gvern Bulgaru, l-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1408/71 jawtorizza Stat Membru li jwaqqaf il-ħlas għall-futur u li jirkupra l-ħlasijiet kollha tal-flus tal-pensjoni tax-xjuħija mogħtija lil xi wieħed miċ-ċittadini tiegħu skont id-dritt nazzjonali meta, fid-data tal-preżentazzjoni tal-applikazzjoni għal benefiċċju tax-xjuħija, l-applikant ma jkunx osserva l-obbligu tiegħu li jindika l-perijodi ta’ assigurazzjoni mwettqa fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor. Huwa jsostni li f’każ ta’ skoperta sussegwenti ta’ perijodu ta’ assigurazzjoni mwettqa barra mill-pajjiż, il-pensjoni għandha terġa’ tiġi kkalkolata mill-ġdid fid-dawl tal-anzjanità attestata u rrikonoxxuta mill-Istat Membru l-ieħor.
77.
Il-Kummissjoni tikkunsidra li fid-dawl tar-risposti għall-ewwel u għat-tieni domanda, l-ewwel parti tar-raba’ domanda ngħatat ir-risposta tagħha. It-tieni parti ta’ din l-aħħar domanda tikkonċerna l-irkupru tad-djun u, fid-dawl tar-risposti mogħtija diġà, ma hijiex rilevanti.
b) Evalwazzjoni
78.
Ir-raba’ domanda magħmula mill-Administrativen sad Sofia-grad tirrigwarda l-punt dwar jekk l-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1408/71 jippermettix l-ikrupru tal-ammonti mħallsa lil S. Somova bħala pensjoni tax-xjuħija minħabba l-kumulu ta’ dawn il-benefiċċji ma’ dħul ieħor akkwistat fl-Awstrija. Fil-fatt, mill-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1408/71, jirriżulta li l-klawżoli ta’ riduzzjoni previsti fil-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru jistgħu, bħala prinċipju (
27
), jiġu invokati kontra persuni li jibbenefikaw minn benefiċċju minn dak l-Istat Membru meta huma jistgħu jibbenefikaw minn benefiċċji oħra ta’ sigurtà soċjali jew dħul ieħor ta’ kull tip akkwistat, b’mod partikolari, taħt il-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru ieħor.
79.
Mill-osservazzjonijiet ippreżentati waqt is-seduta mill-Gvern Bulgaru, jirriżulta ċar li d-dritt Bulgaru jippermetti l-kumulu ta’ attività professjonali remunerata flimkien ma’ pensjoni tax-xjuħija. F’dawn iċ-ċirkustanzi, nikkunsidra li l-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1408/71 ma huwiex applikabbli għall-kumulu tad-dħul professjonali ta’ S. Somova fl-Awstrija u l-pensjoni tax-xjuħija fil-Bulgarija.
80.
Fuq kollox u iktar minn hekk, nikkunsidra li fid-dawl tar-risposti tiegħi għat-tieni u għat-tielet domanda, il-pensjoni tax-xjuħija ta’ S. Somova kellha tiġi kkalkolata abbażi tar-regoli li jingħaddu flimkien il-perijodi u li jittieħed inkunsiderazzjoni l-proporzjon tat-tul taż-żmien tal-perijodi ta’ assigurazzjoni kif stabbiliti fl-Artikoli 45 u 46(2) tar-Regolament Nru 1408/71. Barra minn hekk, jidher li skont l-indikazzjonijiet tal-Administrativen sad Sofia-grad u salv għall-verifika minn din tal-aħħar, il-pensjoni mogħtija skont dawn id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1408/71 ma hijiex differenti min dik stabbilita mid-digriet tas-SUSO tal-11 ta’ Lulju 2007 (
28
).
VI – Konklużjoni
81.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi, rispettivament, għall-ewwel, għat-tieni u għar-raba’ domanda preliminari magħmula mill-Administrativen sad Sofia-grad bil-mod kif ġej:
1)
L-Artikolu 49 TFUE jipprekludi leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru bħalma hija l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 94 tal-Kodiċi Bulgaru tal-assigurazzjonijiet soċjali (Kodeks za sotsialnoto osiguriavane) li jissuġġetta d-dritt għal pensjoni tax-xjuħija għal rekwiżit li jitwaqqaf il-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali.
2)
L-Artikoli 45, 46(2) u 94(2) tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 1408/71, tal-14 ta’ Ġunju 1971, dwar l-applikazzjoni tal-iskemi tas-siġurtà soċjali għall-persuni impjegati u l-familja tagħhom li jiċċaqilqu ġewwa l-Komunità, fil-verżjoni tiegħu kif emendat u aġġornat bir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 118/97, tat-2 ta’ Diċembru 1996, kif emendat bir-Regolament (KE) Nru 1992/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-18 ta’ Diċembru 2006, huma ta’ natura imperattiva obbligatorja u ma jippermettux lill-persuna assigurata li tirrinunzja għall-applikazzjoni tar-regoli li jingħaddu flimkien il-perijodi u li jittieħed inkunsiderazzjoni l-proporzjon tat-tul taż-żmien tal-perijodi ta’ assigurazzjoni mwettqa fi Stat Membru ieħor qabel id-data tal-implementazzjoni ta’ dan ir-regolament mill-Istat Membru li lilu tkun ġiet ippreżentata l-applikazzjoni għall-pensjoni tax-xjuħija.
3)
L-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1408/71, fil-verżjoni tiegħu kif emendat u aġġornat bir-Regolament Nru 118/97, kif emendat bir-Regolament (KE) Nru 1992/2006, ma japplikax għall-kumulu mid-dħul professjonali u mill-benefiċċji tas-sigurtà soċjali inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol 3, p. 3.
(
3
)	ĠU L 392, p. 1.
(
4
)	Kawża 4/2000, DV Nru 55 għas-sena 2000.
(
5
)	Jiġifieri matul 33 sena, 11-il xahar u sbatax-il ġurnata, abbażi tad-dokumenti stabbiliti mill-persuni Bulgari li jimpjegaw lil S. Somova dwar l-affiljazzjoni tagħha mas-sigurtà soċjali u għar-remunerazzjoni tagħha.
(
6
)	Il-qorti tar-rinviju tikkunsidra li l-osservanza tar-rekwiżit li titwaqqaf l-assigurazzjoni tista’ tinfluwenza d-deċiżjoni tagħha li tistabbilixxi ruħha fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor skont l-Artikolu 49 TFUE minħabba r-riskju li hija ma tkunx tista’ tkompli teżerċita l-attività tagħha bħala ħaddiema li taħdem għal rasha wara t-twaqqif tal-assigurazzjoni.
(
7
)	Il-qorti tar-rinviju indikat ukoll li kien hemm kumulu ta’ perijodi ta’ assigurazzjoni fir-rigward tagħha f’dawn l-istess Stati Membri mix-xahar ta’ Ottubru 1995 sax-xahar ta’ Mejju 1996, b’dan l-aħħar xahar inkluż, mingħajr ma ppreċiżat kif tali kumulu seta’ jkun hekk.
(
8
)	Sentenza tas-16 ta’ Lulju 2009, von Chamier Glisczinski (C-208/07, Ġabra p. I-6095, punt 85).
(
9
)	Jiġifieri, fil-verżjoni tiegħu li kienet fis-seħħ fis-27 ta’ Diċembru 2005 sal-31 ta’ Diċembru 2011, li tapplika għall-fatti fil-kawża prinċipali.
(
10
)	Jidhirli li dawn id-dispożizzjonijiet tad-dritt Bulgaru jħajru fil-fatt lill-pensjonanti biex jaħdmu u biex iħallsu l-kontribuzzjonijiet.
(
11
)	F’dan is-sens, ara s-sentenzi tas-26 ta’ Jannar 1999, Terhoeve (C-18/95, Ġabra p. I-345, punti 33 sa 35), kif ukoll tal-21 ta’ Frar 2013, Salgado González (C‑282/11, punti 35 sa 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
12
)	F’dan is-sens, ara s-sentenzi Terhoeve, iċċitata iktar ’il fuq (punt 35), kif ukoll tat-12 ta’ Lulju 2001, Vanbraekel et (C-368/98, Ġabra p. I-5363, punt 42).
(
13
)	Sentenzi tal-15 ta’ Diċembru 1995, Bosman (C-415/93, Ġabra p. I-4921, punt 96); Terhoeve, iċċitata iktar ’il fuq (punt 39); tas-27 ta’ Jannar 2000, Graf (C-190/98, Ġabra p. I-493, punt 23); tat-30 ta Settembru 2003, Köbler (C-224/01, Ġabra p. I-10239, punt 74); tat-2 ta’ Ottubru 2003, Van Lent (C-232/01, Ġabra p. I-11525, punt 16); tas-17 ta’ Marzu 2005, Kranemann (C-109/04, Ġabra p. I-2421, punt 26), u tal-11 ta’ Jannar 2007, ITC (C-208/05, Ġabra p. I-181, punt 33).
(
14
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-5 ta’ Ottubru 2004, CaixaBank France (C-442/02, Ġabra p. I-8961, punt 11), kif ukoll tal-10 ta’ Marzu 2011, Casteels (C-379/09, Ġabra p. I-1379, punti 21 u 22 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
15
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-1 ta’ April 2008, Gouvernement de la Communauté française et gouvernement wallon (C-212/06, Ġabra p. I-1683, punt 52).
(
16
)	Sentenza tas-27 ta’ Jannar 2000, Graf (C-190/98, Ġabra p. I-493, punt 25).
(
17
)	U dan fejn il-kundizzjonijiet kollha l-oħra, b’mod partikolari tal-età u tal-anzjanità, huma ssodisfatti.
(
18
)	Pereżempju, it-telf tal-kategorija jew tal-anzjanità li tista’ taffettwa l-avvanz u ż-żieda fis-salarji tal-persuni kkonċernati, it-telf tad-dritt għal-leave jew it-telf tar-relazzjonijiet ekonomiċi u kummerċjali għall-ħaddiema li jaħdmu għal rashom, etc.
(
19
)	Sentenza Bosman, iċċitata iktar ’il fuq (punt 104). Ara wkoll is-sentenza tas-16 ta’ Mejju 2013, Wencel (C‑589/10, punt 70).
(
20
)	Il-qorti tar-rinviju tikkunsidra li jekk l-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 1408/71 ma huwiex vinkolanti, S. Somova ma kellhiex l-obbligu li ssemmi l-perijodu ta’ assigurazzjoni mwettaq minnha taħt il-leġiżlazzjoni Awstrijaka waqt l-applikazzjoni tagħha fl-2007 għal pensjoni tax-xjuħija fil-Bulgarija.
(
21
)	Sentenzi tas-27 ta’ Mejju 1982, Aubin (227/81, Ġabra p. 1991, punt 19), kif ukoll tal-14 ta’ Ottubru 2010, van Delft et (C-345/09, Ġabra p. I-9879, punt 54). Fil-punt 52 ta’ din is-sentenza van Delft et, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li “r-regoli ta’ kunflitt previsti mir-Regolament Nru 1408/71 huma imposti b’hekk b’mod imperattiv fuq l-Istati Membri, ma jistax iktar u iktar jingħad li l-persuni assigurati li jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawn ir-regoli jistgħu jevitaw l-effett billi jagħżlu li ma jaqgħux taħthom. Fil-fatt, l-applikazzjoni tas-sistema ta’ kunflitt ta’ liġi stabbilita mir-Regolament Nru 1408/71 tiddependi biss mis-sitwazzjoni oġġettiva li fiha jinsab il-ħaddiem ikkonċernat”.
(
22
)	Nirrileva li fl-2007, S. Somova applikat għal pensjoni tax-xjuħija fil-Bulgarija, fejn hija kienet ħadmet qabel bħala impjegata. Nikkunsidra li minkejja l-fatt li l-Artikolu 94 tar-Regolament Nru 1408/71 intitolat “Dispożizzjonijiet transizzjonali għall-persuni impjegati” ma jagħmilx riferiment espliċitu fil-paragrafu 2 tiegħu għal kull perijodu “ta’ attività bħala persuna li taħdem għal rasha”, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat fil-punt 25 tas-sentenza tagħha tas-7 ta’ Frar 2002, Kauer (C‑28/00, p. I‑1343), li “[f]ir-rigward tal-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 1408/71, għandu jitfakkar li l-espressjoni ‘perjodi […] ta’ assigurazzjoni’ li tissemma hemmhekk hija ddefinita fl-Artikolu 1(r) ta’ dak ir-regolament bħala li tfisser ‘perjodi ta’ kontribuzzjoni jew perjodu ta’ impjieg jew ta’ xogħol għal rasu kif iddefiniti u magħrufa bħala perjodi ta’ assigurazzjoni bil-leġiżlazzjoni taħt liema kienu kompluti […]’” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Fil-fatt, ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 1390/81, tat-12 ta’ Mejju 1981, li jestendi għal persuni li jaħdmu għal rashom u l-membri tal-familji tagħhom, ir-Regolament (KEE) Nru 1408/71 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol 1, p. 222), estenda għall-ħaddiema li jaħdmu għal rashom is-sistema stabbilita għall-impjegati fit-test oriġinali tar-regolament. Inżid ngħid li l-Artikolu 95 tar-Regolament Nru 1408/71, fil-verżjoni tiegħu li tapplika għall-kawża prinċipali, intitolat “Dispożizzjonijiet transizzjonali għall-persuni li jaħdmu għal rashom”, jipprovdi fil-paragrafu 2 tiegħu li “[l]-perjodi kollha ta’ assigurazzjoni, fejn xieraq, il-perjodi kollha ta’ impjieg, jew [tal-attività ta’ persuna li taħdem għal rasha] jew ta’ residenza taħt il-leġislazzjoni ta’ Stat Membru […] jittieħdu inkonsiderazzjoni għad-determinazzjoni tad-drittijiet akkwistati taħt dan ir-Regolament”. Fil-fehma tiegħi, din l-aħħar dispożizzjoni għandha l-istess kontenut ġuridiku bħall-Artikolu 94(2) tal-istess regolament.
(
23
)	Ara, b’mod partikolari, il-kliem “се вземат предвид” fil-verżjoni bil-Bulgaru, “wordt rekening gehouden” bl-Olandiż, “shall be taken into consideration” bl-Ingliż, “se tomará en cuenta” bl-Ispanjol, “é preso in considerazione” bit-Taljan, “será tido em consideração” bil-Portugiż, “λαμβάνεται υπόψη” bil-Grieg, “sunt luate în considerare” bir-Rumen, “figyelembe kell venni” bl-Ungeriż, “otetaan huomioon” bil-Finlandiż, “skall beaktas vid” bl-Isvediż, “skal tages i betragtning” bid-Daniż, “werden […] berücksichtigt” bil-Ġermaniż, “sa zohľadnia” bl-Islovakk, “se berou v úvahu” biċ-Ċek, “ņem vērā” bil-Latvjan, u “jest uwzględniany” bil-Pollakk.
(
24
)	Ara, b’analoġija, is-sentenza tat-18 ta’ April 2002, Duchon (C-290/00, Ġabra p. I-3567, punt 23). Ara wkoll, is-sentenzi tas-7 ta’ Frar 1991, Rönfeldt (C-227/89, Ġabra p. I-323, punt 16); tal-11 ta’ Ġunju 1998, Kuusijärvi (C-275/96, Ġabra p. I-3419, punt 25); tal-10 ta’ Mejju 2001, Rundgren (C-389/99, Ġabra p. I-373, punti 29 u 30), kif ukoll tat-18 ta’ Diċembru 2007, Habelt et (C-396/05, C-419/05 u C-450/05, Ġabra p. I-11895, punt 55).
(
25
)	Ara l-punt 55 ta’ dik is-sentenza kif ukoll il-punt 95 li juża l-kliem “tista’ tinvoka”. L-Administrativen sad Sofia-grad tikkunsidra li dawn il-kliem jimplikaw li l-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra l-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 1408/71 bħala li ma huwiex vinkolanti u, għaldaqstant, suġġett għad-diskrezzjoni tat-titolari tad-dritt. Il-konsegwenza f’dan il-proċess tkun li S. Somova ma kellhiex l-obbligu li ssemmi, fl-applikazzjoni għall-pensjoni skont id-dritt nazzjonali, il-perijodi ta’ assigurazzjoni mwettqa fi Stat Membru ieħor qabel ma beda japplika dan ir-regolament.
(
26
)	Il-kliem stess ta’ dawn id-dispożizzjonijiet ma joffri ebda dritt ta’ għażla lill-persuni assigurati li jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom. Ara, b’analoġija, is-sentenza van Delft, iċċitata iktar ’il fuq (punt 57). L-istess kif osservat l-Irlanda, nikkunsidra li, skont b’mod partikolari l-Artikolu 84a(1) tar-Regolament Nru 1408/71 “l-applikant għal benefiċċju tas-sigurtà soċjali ma għandux id-dritt li jippreżenta storja frammentata tax-xogħlijiet tiegħu u tal-perijodi ta’ assigurazzjoni tiegħu bil-għan li jieħu vanaġġ finanzjarju”. Kif irrileva l-Avukat Ġenerali Cruz Villalón fi-konklużjonijiet tiegħu fil-punt 67 fil-kawża li tat lok għas-sentenza Wencel, iċċitata iktar ’il fuq, din id-dispożizzjoni “[t]imponi obbligu reċiproku ta’ informazzjoni u ta’ kooperazzjoni lill-istituzzjonijiet u lill-persuni koperti mir-Regolament [Nru 1408/71], li jinkiseb permezz tar-rekwiżit li ‘jipprovdu lill-persuni konċernati b’kull informazzjoni meħtieġa biex huma jeżerċitaw id-drittijiet mogħtija lilhom minn dan ir-Regolament’, fil-każ tal-istituzzjonijiet, u r-rekwiżit li ‘jinformaw lill-istituzzjonijiet ta’ l-Istat kompetenti u ta’ l-Istat ta’ residenza malajr kemm jista’ jkun bil-bidliet kollha fis-sitwazzjoni personali jew tal-familja tagħhom li jolqtu d-dritt tagħhom għall-benefiċċji taħt dan ir-Regolament’”.
(
27
)	Hemm eċċezzjoni għall-prinċipju stabbilit fl-Artikolu 12(2) tar-Regolament Nru 1408/71 li tinsab prevista fl-Artikolu 46b(1) ta’ dan ir-regolament li jipprovdi li, f’każ ta’ kumulu ta’ benefiċċji tal-istess tip, id-dispożizzjonijiet dwar ir-riduzzjoni stipulati bil-leġiżlazzjoni nazzjonali ma japplikawx għal benefiċċju kkalkulat skont l-Artikolu 46(2) tar-regolament imsemmi.
(
28
)	Fid-dawl tar-risposta tiegħi għat-tielet domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju, il-kwistjoni li tista’ tqum hija dik dwar jekk S. Somova tistax eventwalment ikollha dritt għar-rimbors, skont id-dritt nazzjonali, ta’ kontribuzzjonijiet li hija ħallset abbażi tal-paragrafu 9 tad-dispożizzjonijiet tranżitorji u finali tal-KSO. Peress li l-kisba tad-dritt ta’ S. Somova għal pensjoni tax-xjuħija fil-Bulgarija kellha tiġi stabbilita b’riferiment għad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1408/71 flok il-paragrafu 9 tad-dispożizzjonijiet tranżitorji u finali tal-KSO, din l-aħħar dispożizzjoni ma tagħti ebda dritt għal pensjoni tax-xjuħija fil-każ ineżami. Minn dan isegwi li l-ħlasijiet magħmula minn S. Somova abbażi ta’ din id-dispożizzjoni jikkostitwixxu kontribuzzjonijiet soċjali f’fondi mitlufa. Huwa l-obbligu ta-qorti tar-rinviju li tiddeċiedi din il-kwistjoni billi tivverifika, b’mod partikolari, jekk is-SUSO u S. Somova osservawx l-obbligi reċiproċi tagħhom ta’ informazzjoni u kooperazzjoni imposti mill-Artikolu 84a tar-Regolament Nru 1408/71. Nirrileva li skont is-SUSO, S. Somova naqset milli ssemmi, b’mala fide, il-perijodi ta’ assigurazzjoni mwettqa fl-Awstrija. Madankollu, il-qorti tar-rinviju kkonfermat li ebda dokument li joħroġ mid-dipartiment tal-pensjonijiet ma kien isemmi l-obbligu ta’ S. Somova li tiddikjara l-perijodi ta’ assigurazzjoni mwettqa fi Stat Membru ieħor għall-finijiet tat-teħid inkunsiderazzjoni tat-total tal-perijodi ta’ assigurazzjoni skont l-Artikolu 45 tar-Regolament Nru 1408/71. Barra minn hekk, skont din il-qorti, il-formola li għandha timtela’ biex wieħed japplika għal pensjoni tax-xjuħija lanqas ma tippreċiża d-drittijiet u obbligi li joħorġu minn dan ir-regolament.