62020TJ0143
ARREST VAN HET GERECHT (Vierde kamer – uitgebreid)
14 december 2022 (
*1
)
„Subsidies – Invoer van biodiesel van oorsprong uit Indonesië – Uitvoeringsverordening (EU) 2019/2092 – Definitief compenserend recht – Artikel 8, leden 1 en 2, van verordening (EU) 2016/1037 – Prijsonderbieding – Prijsdruk – Artikel 8, lid 5, van verordening 2016/1037 – Causaal verband – Artikel 3, punt 1, onder a), iv), en punt 2, van verordening 2016/1037 – Functie om financiële bijdragen te verstrekken toevertrouwen aan een particulier lichaam of het ermee belasten – Minder dan toereikende beloning – Inkomens- of prijzensteun – Artikel 3, punt 2, en artikel 6, onder d), van verordening 2016/1037 – Voordeel – Artikel 3, punt 1, onder a), i), en artikel 3, punt 2, van verordening 2016/1037 – Rechtstreekse overdracht van middelen – Artikel 7 van verordening 2016/1037 – Berekening van het voordeel – Artikel 8, leden 1 en 8, van verordening 2016/1037 – Dreiging van aanmerkelijke schade – Rechten van de verdediging”
In zaak T‑143/20
PT Pelita Agung Agrindustri, gevestigd te Medan (Indonesië),
PT Permata Hijau Palm Oleo, gevestigd te Medan,
vertegenwoordigd door F. Graafsma, J. Cornelis en E. Rogiest, advocaten,
verzoeksters,
tegen
Europese Commissie, vertegenwoordigd door P. Kienapfel, G. Luengo en P. Němečková als gemachtigden,
verweerster,
ondersteund door
European Biodiesel Board (EBB), gevestigd te Brussel (België), vertegenwoordigd door M.‑S. Dibling en L. Amiel, advocaten,
interveniënte,
wijst
HET GERECHT (Vierde kamer – uitgebreid),
samengesteld als volgt: S. Gervasoni (rapporteur), president, L. Madise, P. Nihoul, R. Frendo en J. Martín y Pérez de Nanclares, rechters,
griffier: I. Kurme, administrateur,
gezien de stukken,
na de terechtzitting op 14 januari 2022,
het navolgende
Arrest
1
Met hun beroep krachtens artikel 263 VWEU vorderen verzoeksters, PT Pelita Agung Agrindustri en PT Permata Hijau Palm Oleo, nietigverklaring van uitvoeringsverordening (EU) 2019/2092 van de Commissie van 28 november 2019 tot instelling van een definitief compenserend recht op biodiesel van oorsprong uit Indonesië (PB 2019, L 317, blz. 42; hierna: „bestreden verordening”), voor zover deze verordening betrekking heeft op hen.
Voorgeschiedenis van het geding
2
Verzoeksters zijn Indonesische vennootschappen die biodiesel produceren en naar de Europese Unie uitvoeren.
3
Op 19 november 2013 heeft de Raad van de Europese Unie uitvoeringsverordening (EU) nr. 1194/2013 tot instelling van een definitief antidumpingrecht en tot definitieve inning van het voorlopige recht op biodiesel van oorsprong uit Argentinië en Indonesië (PB 2013, L 315, blz. 2) vastgesteld, waarbij verzoeksters een definitief antidumpingrecht is opgelegd.
4
Op 25 november 2013 heeft de Europese Commissie verordening (EU) nr. 1198/2013 tot beëindiging van de antisubsidieprocedure betreffende de invoer van biodiesel van oorsprong uit Argentinië en Indonesië en tot intrekking van verordening (EU) nr. 330/2013 tot onderwerping van die invoer aan registratie (PB 2013, L 315, blz. 67) vastgesteld.
5
Op 15 september 2016 heeft het Gerecht de artikelen 1 en 2 van uitvoeringsverordening nr. 1194/2013 nietig verklaard voor zover deze verordening de eerste verzoekster betrof (arrest van 15 september 2016, PT Pelita Agung Agrindustri/Raad, T‑121/14, niet gepubliceerd, EU:T:2016:500).
6
Op 25 januari 2018 heeft het panel van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) op verzoek van de Republiek Indonesië een verslag uitgebracht over de antidumpingmaatregelen die bij uitvoeringsverordening nr. 1194/2013 waren opgelegd op de invoer van biodiesel uit Indonesië [verslag van het WTO-panel „European Union – Anti-Dumping Measures on Biodiesel from Indonesia” (Europese Unie – Antidumpingmaatregelen tegen biodiesel uit Indonesië), vastgesteld op 25 januari 2018 (WT/DS 480/R); hierna: „verslag van het panel ‚EU – Biodiesel (Indonesië)’”]. Het WTO-panel kwam tot de slotsom dat de Unie in strijd had gehandeld met verschillende bepalingen van de Algemene Overeenkomst inzake tarieven en handel (General Agreement on Tariffs and Trade, GATT) en de Overeenkomst inzake de toepassing van artikel VI van de GATT (PB 1994, L 336, blz. 103), die is opgenomen in bijlage 1A bij de Overeenkomst tot oprichting van de WTO (PB 1994, L 336, blz. 3).
7
Op 22 oktober 2018 heeft de European Biodiesel Board (EBB) een klacht ingediend bij de Commissie overeenkomstig artikel 10 van verordening (EU) 2016/1037 van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2016 betreffende bescherming tegen invoer met subsidiëring uit landen die geen lid zijn van de Europese Unie (PB 2016, L 176, blz. 55), zoals gewijzigd bij verordening (EU) 2018/825 van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2018 (PB 2018, L 143, blz. 1) (hierna: „basisverordening”). Volgens deze klacht werd de invoer van biodiesel van oorsprong uit Indonesië gesubsidieerd en berokkende deze invoer daardoor schade aan de bedrijfstak van de Unie.
8
Met een bericht in het Publicatieblad van de Europese Unie van 6 december 2018 (PB 2018, C 439, blz. 16) heeft de Commissie een antisubsidieprocedure ingeleid betreffende de invoer van biodiesel van oorsprong uit Indonesië.
9
Het onderzochte product bestaat uit „door synthese en/of hydrobehandeling verkregen monoalkylesters van vetzuren en/of paraffinische gasoliën van niet-fossiele oorsprong, gewoonlijk ‚biodiesel’ genoemd, in zuivere vorm of in mengsels, van oorsprong uit Indonesië” (hierna: „betrokken product”).
10
De in Indonesië geproduceerde biodiesel is voornamelijk methylester uit palmolie (hierna: „PME”), verkregen uit ruwe palmolie (hierna: „CPO”). In de Unie geproduceerde biodiesel daarentegen is voornamelijk koolzaadmethylester (hierna: „RME”), maar wordt ook van andere grondstoffen gemaakt, waaronder CPO.
11
PME en RME behoren beide tot de categorie monoalkylesters van vetzuren. De term „ester” verwijst naar de omestering van plantaardige olie, namelijk het vermengen van de olie met alcohol, waardoor biodiesel en het nevenproduct glycerine ontstaan. De term „methyl” verwijst naar methanol, de meest gebruikte alcohol in het proces. Monoalkylesters van vetzuren zijn ook bekend als „methylesters van vetzuren” (hierna: „MEVZ”). PME en RME zijn weliswaar beide MEVZ, maar hebben deels verschillende fysische en chemische eigenschappen en met name een verschillend troebelingspunt (hierna: „CFPP”). Het CFPP is de temperatuur waarbij een brandstof verstopping van een brandstoffilter veroorzaakt door kristallisatie of gelatinering van bepaalde brandstofcomponenten. Voor RME kan het CFPP -14 °C zijn en voor PME circa 13 °C. De markt omschrijft biodiesel met een bepaald troebelingspunt vaak als FAMEX, bijvoorbeeld FAME0 of FAME5.
12
Het onderzoek naar de subsidies en de schade betrof het tijdvak van 1 oktober 2017 tot en met 30 september 2018 (hierna: „onderzoektijdvak”). Het onderzoek naar de ontwikkelingen die relevant zijn voor de schadebeoordeling had betrekking op de periode van 1 januari 2015 tot het einde van het onderzoektijdvak. In voorkomend geval heeft de Commissie ook gegevens van na het onderzoektijdvak onderzocht.
13
Bij brief van 18 januari 2019 hebben verzoeksters hun antwoorden op de door de Commissie aan hen gerichte antisubsidievragenlijst ingediend. Zij hebben de antwoorden op 1 maart 2019 aangevuld. De Commissie heeft van 12 tot en met 15 maart en op 22 maart 2019 controles ter plaatse verricht ten kantore van verzoeksters in Indonesië.
14
Op 12 augustus 2019 heeft de Commissie uitvoeringsverordening (EU) 2019/1344 tot instelling van een voorlopig compenserend recht op biodiesel van oorsprong uit Indonesië (PB 2019, L 212, blz. 1; hierna: „voorlopige verordening”) vastgesteld. Het voorlopige compenserend recht dat op verzoeksters van toepassing was, bedroeg 18 %.
15
Op 28 augustus 2019 hebben verzoeksters hun opmerkingen over de documenten van de voorlopige kennisgeving ingediend. Op 6 september 2019 heeft een hoorzitting met de Commissie plaatsgevonden.
16
Op 4 oktober 2019 heeft de Commissie de voornaamste feiten en overwegingen meegedeeld op grond waarvan zij voornemens was definitieve compenserende maatregelen in te stellen tegen biodiesel van oorsprong uit Indonesië. Op 14 oktober 2019 hebben verzoeksters hun opmerkingen hierover ingediend. Hoorzittingen zijn gehouden op 14 oktober 2019, in aanwezigheid van de raadsadviseur-auditeur, en op 17 oktober 2019.
17
Na afloop van de antisubsidieprocedure heeft de Commissie de bestreden verordening vastgesteld, waarbij zij de conclusies van de voorlopige verordening heeft bevestigd. Zij was van mening dat de Indonesische overheid de biodieselindustrie had gesteund met subsidies in de zin van artikel 3, punt 1, van de basisverordening. Volgens de Commissie was deze steun verleend door middel van bepaalde programma’s. Hoofdpunt was dat het palmolieplantagefonds, een overheidsinstantie, aan de biodieselproducenten die biodiesel hadden geleverd aan ondernemingen die als „Petrofuel-entiteiten” waren aangewezen, het verschil betaalde tussen de door deze entiteiten betaalde referentieprijs voor minerale diesel en de door de minister van Energie en Minerale Hulpbronnen vastgestelde referentieprijs voor biodiesel. De Commissie is dan ook tot de slotsom gekomen dat de Indonesische overheid de producenten van CPO, een grondstof die de biodieselproducenten kochten om deze tot biodiesel te verwerken, de taak had toevertrouwd om deze grondstof tegen een minder dan toereikende beloning te leveren, of hen daarmee had belast, met name door middel van uitvoerbeperkingen en prijscontrole via de groep overheidsondernemingen PT Perkebunan Nusantara (hierna: „PTPN”).
18
Het definitieve compenserend recht dat op verzoeksters van toepassing was, bedroeg 18 %.
Conclusies van partijen
19
Verzoeksters verzoeken het Gerecht:
–
de bestreden verordening nietig te verklaren voor zover die betrekking heeft op hen,
–
de Commissie te verwijzen in de kosten.
20
De Commissie, ondersteund door de EBB, verzoekt het Gerecht:
–
het beroep ongegrond te verklaren,
–
verzoeksters te verwijzen in de kosten.
In rechte
21
Ter ondersteuning van hun beroep voeren verzoeksters in wezen zeven middelen aan:
–
ten eerste, schending van artikel 8, leden 1 en 2, van de basisverordening bij de vaststelling van de prijsonderbieding;
–
ten tweede, schending van artikel 8, lid 5, van de basisverordening bij de beoordeling van het causale verband;
–
ten derde, een kennelijke beoordelingsfout van de Commissie in haar gevolgtrekking dat er sprake was van een subsidie in de vorm van de levering van CPO tegen een minder dan toereikende beloning;
–
ten vierde, een kennelijke beoordelingsfout en schending van artikel 3, punt 1, onder a), i), en punt 2, van de basisverordening, bij de gevolgtrekking van de Commissie dat er sprake was van een subsidie in de vorm van een rechtstreekse overdracht van middelen;
–
ten vijfde, schending van artikel 7 van de basisverordening en een kennelijk onjuiste beoordeling door de Commissie bij de berekening van het bedrag van het door de regeling van het palmolieplantagefonds verleende voordeel;
–
ten zesde, schending van artikel 8, leden 1 en 8, van de basisverordening bij de vaststelling van dreigende aanmerkelijke schade;
–
ten zevende, schending van verzoeksters’ rechten van verdediging.
Eerste middel: schending van artikel 8, leden 1 en 2, van de basisverordening bij de vaststelling van de prijsonderbieding
22
Het eerste middel bestaat uit twee onderdelen, die door de Commissie, ondersteund door de EBB, worden betwist.
Eerste onderdeel van het eerste middel: bij de vaststelling van de prijsonderbieding is niet met alle relevante gegevens rekening gehouden
23
In het eerste onderdeel stellen verzoeksters dat de Commissie artikel 8, leden 1 en 2, van de basisverordening heeft geschonden, omdat de berekening van de prijsonderbieding niet is gebaseerd op positief bewijsmateriaal en niet voortvloeit uit een objectief onderzoek. Meer in het bijzonder voeren zij als eerste grief aan dat de eerste methode die de Commissie heeft gebruikt om de prijsonderbieding te berekenen voorbijgaat aan het feit dat er geen rechtstreekse mededinging kan bestaan tussen de uit Indonesië ingevoerde en de in de Unie geproduceerde PME, omdat de eerste wordt gebruikt als middel voor de productie van een biodieselmengsel en de tweede rechtstreeks wordt vermengd met minerale diesel. Met hun tweede grief betogen verzoeksters dat de tweede methode, die erin bestaat de invoer van PME uit Indonesië te vergelijken met de verkoop van in de Unie geproduceerde PME en biodiesel met een CFPP van 0 °C (hierna: „FAME0”) die in de Unie wordt geproduceerd, evenmin rekening houdt met het feit dat de Indonesische biodiesel een middel is voor de productie van FAME0 en niet kan worden gebruikt in bepaalde koude regio’s van de Unie vanwege het hoge CFPP. Met hun derde grief voeren verzoeksters aan dat de derde methode, die erin bestaat alle invoer van biodiesel uit Indonesië te vergelijken met alle verkopen van biodiesel in de Unie zonder prijscorrectie, geen rekening houdt met de prijsverschillen van de soorten biodiesel naargelang van hun CFPP.
24
Vooraf zij eraan herinnerd dat de instellingen van de Unie volgens de rechtspraak op het gebied van de gemeenschappelijke handelspolitiek – en meer in het bijzonder op het gebied van handelsbeschermingsmaatregelen – over een ruime beoordelingsbevoegdheid beschikken wegens de ingewikkeldheid van de economische en politieke situaties die zij moeten onderzoeken (zie arrest van 18 oktober 2018, Gul Ahmed Textile Mills/Raad, C‑100/17 P, EU:C:2018:842, punt 63 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
25
Deze ruime beoordelingsbevoegdheid betreft met name de vaststelling van de schade voor de bedrijfstak van de Unie in een antisubsidieprocedure. Bij de rechterlijke toetsing van een dergelijke beoordeling dient dus alleen te worden nagegaan of de procedureregels in acht zijn genomen, of de in aanmerking genomen feiten juist zijn vastgesteld, of er geen sprake is van een kennelijk onjuiste beoordeling van deze feiten dan wel van misbruik van bevoegdheid (zie naar analogie arresten van 10 september 2015, Bricmate, C‑569/13, EU:C:2015:572, punt 46, en 19 mei 2021, China Chamber of Commerce for Import and Export of Machinery and Electronic Products e.a./Commissie, T‑254/18, hogere voorziening ingesteld, EU:T:2021:278, punt 149 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Dit is met name het geval voor de vaststelling van de factoren die de bedrijfstak van de Unie schade toebrengen in het kader van een antisubsidieonderzoek (zie naar analogie arrest van 10 september 2015, Bricmate, C‑569/13, EU:C:2015:572, punt 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
26
De toetsing door het Gerecht van de bewijzen waarop de instellingen van de Unie hun bevindingen baseren, vormt geen nieuwe beoordeling van de feiten die in de plaats komt van de beoordeling van de feiten door deze instellingen. Deze toetsing maakt geen inbreuk op de ruime beoordelingsbevoegdheid die deze instellingen op het gebied van de handelspolitiek bezitten, maar is beperkt tot de vaststelling of die elementen de door de instellingen getrokken conclusies kunnen schragen. Het Gerecht dient bijgevolg niet alleen de materiële juistheid van het aangevoerde bewijs en de betrouwbaarheid en de samenhang daarvan te controleren, maar het moet ook nagaan of die elementen het relevante feitenkader voor de beoordeling van een complexe toestand vormen en de daaruit getrokken conclusies kunnen schragen (arrest van 18 oktober 2018, Gul Ahmed Textile Mills/Raad, C‑100/17 P, EU:C:2018:842, punt 64).
27
Voorts zij eraan herinnerd dat de vaststelling van schade voor de bedrijfstak van de Unie overeenkomstig artikel 8, lid 1, van de basisverordening gebaseerd is op positief bewijsmateriaal en een objectief onderzoek inhoudt van, ten eerste, de omvang van de invoer van gesubsidieerde producten en de gevolgen daarvan voor de prijzen van soortgelijke producten in de Unie en, ten tweede, de uit deze invoer voortvloeiende neerslag op de bedrijfstak van de Unie. Wat meer in het bijzonder de weerslag van de invoer met subsidie op de prijzen betreft, legt artikel 8, lid 2, van de basisverordening de verplichting op om na te gaan of door deze invoer een aanzienlijke prijsonderbieding ten opzichte van de prijzen van soortgelijke producten van de bedrijfstak van de Unie heeft plaatsgevonden, dan wel of deze invoer de prijzen op enige andere wijze sterk drukt, of een aanzienlijke belemmering vormt voor prijsverhogingen die zonder deze invoer hadden plaatsgevonden (arrest van 10 april 2019, Jindal Saw en Jindal Saw Italia/Commissie, T‑300/16, EU:T:2019:235, punten 236 en 237).
28
De basisverordening bevat geen definitie van het begrip prijsonderbieding en voorziet niet in een methode om deze te berekenen (arrest van 10 april 2019, Jindal Saw en Jindal Saw Italia/Commissie, T‑300/16, EU:T:2019:235, punt 238). De methode die wordt gevolgd om eventuele prijsonderbieding vast te stellen, moet in beginsel worden toegepast op het niveau van het „soortgelijke product” in de zin van artikel 2, onder c), van de basisverordening, ook al kan dit product bestaan uit verschillende productsoorten (zie naar analogie arrest van 20 januari 2022, Commissie/Hubei Xinyegang Special Tube, C‑891/19 P, EU:C:2022:38, punten 73 en 74 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en de conclusie van advocaat-generaal Pitruzzella in de zaak Commissie/Hubei Xinyegang Special Tube, C‑891/19 P, EU:C:2021:533, punt 64, die het Hof in de betreffende zaak heeft overgenomen).
29
De prijsonderbieding van de betrokken invoer wordt overeenkomstig artikel 8, leden 1 en 2, van de basisverordening berekend teneinde vast te stellen of de bedrijfstak van de Unie wegens deze invoer schade heeft geleden, en wordt in bredere zin gebruikt om deze schade te beoordelen en om de schademarge, of met andere woorden het schadeopheffende prijsniveau, vast te stellen. De in dit artikel 8, lid 1, neergelegde verplichting om een objectief onderzoek in te stellen naar de gevolgen van de invoer met subsidie heeft tot gevolg dat er een billijke vergelijking moet worden gemaakt tussen de prijs van het betrokken product en de prijs van het soortgelijke product van deze bedrijfstak bij de verkopen op het grondgebied van de Unie (arrest van 10 april 2019, Jindal Saw en Jindal Saw Italia/Commissie, T‑300/16, EU:T:2019:235, punt 239).
30
Kort gezegd vergelijken de instellingen ter bepaling van een prijsonderbieding de prijzen in de Unie met de gecorrigeerde prijzen van de ingevoerde producten, om een onderbiedingsmarge in de vorm van een percentage te verkrijgen (zie naar analogie arrest van 25 oktober 2011, Transnational Company Kazchrome en ENRC Marketing/Raad, T‑192/08, EU:T:2011:619, punt 65).
31
In dit verband zij opgemerkt dat de analyse van de prijsonderbieding een beoordeling van ingewikkelde economische situaties impliceert en dat de ruime beoordelingsbevoegdheid waarover de Commissie beschikt zich op zijn minst uitstrekt tot beslissingen over de keuze van de analysemethode, de te verzamelen gegevens en bewijzen, en de te gebruiken methode voor de berekening van de prijsonderbiedingsmarge, alsmede tot de uitlegging en beoordeling van de verzamelde gegevens (zie naar analogie arrest van 20 januari 2022, Commissie/Hubei Xinyegang Special Tube, C‑891/19 P, EU:C:2022:38, punten 78 en 107, en de conclusie van advocaat-generaal Pitruzzella in de zaak Commissie/Hubei Xinyegang Special Tube, C‑891/19 P, EU:C:2021:533, punten 27‑30, die het Hof in de betreffende zaak heeft overgenomen).
32
Het eerste onderdeel van het eerste middel moet in het licht van deze overwegingen worden onderzocht.
– Eerste berekeningsmethode
33
In overweging 234 van de bestreden verordening staat te lezen dat volgens de eerste methode voor de berekening van de prijsonderbieding „de invoer van PME uit Indonesië [werd] vergeleken met de verkopen van in de Europese Unie geproduceerde PME” en dat de „prijsonderbiedingsmarges [uiteenliepen] van 6,0 % tot 11,6 %”. In overweging 235 van de bestreden verordening staat dat „PME met een [CFPP] van +13 uit Indonesië werd vergeleken met PME met een CFPP van +10 van de bedrijfstak van de Unie”, dat „[d]e PME die op CFPP +10 werd verkocht, […] niet [was] gemengd om dat CFPP te bereiken”, dat „aan de biodiesel […] een additief [werd] toegevoegd waarvan de kosten minder dan 1 EUR per [metrische ton] bedroegen, d.w.z. slechts circa 0,1 % van de productiekosten”, en dat „[d]e Commissie […] niet van mening [is] dat er voor dit additief een correctie noodzakelijk is, omdat dit geen invloed op de berekening zou hebben.”
34
Volgens overweging 293 van de voorlopige verordening bestreek deze vergelijking circa 20 % van alle verkopen door de in de steekproef opgenomen producenten in de Unie.
35
Uit overweging 292 van de voorlopige verordening blijkt dat deze vergelijking betrekking heeft op hetzelfde product van de invoer uit Indonesië en de bedrijfstak van de Unie, namelijk biodiesel van zuivere palmolie. Dit punt wordt door verzoeksters niet betwist.
36
Tevens heeft de Commissie in overweging 242 van de bestreden verordening verklaard dat zij geen prijsverschil tussen deze producten had vastgesteld. Bovendien heeft zij er in diezelfde overweging op gewezen dat de offerten voor zuivere PME geen verwijzing naar het eigenlijke CFPP van het product maar alleen naar PME bevatten. Aangezien verzoeksters niets hebben aangevoerd dat deze vaststellingen kan ontkrachten, heeft de Commissie daaruit terecht afgeleid dat alle PME ongeacht hun precieze CFPP tegen vergelijkbare prijzen werden verkocht. Wat de concurrentieverhouding tussen de twee producten betreft, geeft de bestreden verordening in overweging 228 aan dat uit een analyse van de verkopen van de in de steekproef opgenomen producenten in de Unie bleek dat zuivere PME in aanzienlijke hoeveelheden rechtstreeks aan raffinaderijen voor minerale diesel werd verkocht, in rechtstreekse mededinging met de invoer van zuivere PME van oorsprong uit Indonesië. Het feit dat zuivere PME volgens overweging 290 van de voorlopige verordening „normaliter niet” met minerale diesel wordt gemengd, maar gewoonlijk eerst wordt gemengd met andere biodiesels met een lager CFPP-niveau, waardoor een mengsel met CFPP +5 of CFPP 0 ontstaat dat vervolgens met minerale diesel wordt gemengd, sluit niet uit dat dit product rechtstreeks aan raffinaderijen voor minerale diesel wordt verkocht.
37
Het argument van verzoeksters dat ingevoerde PME wordt gebruikt als input voor de productie van een biodieselmengsel, terwijl in de Unie geproduceerde PME rechtstreeks wordt gemengd met minerale diesel en dat er bijgevolg geen sprake kan zijn van rechtstreekse mededinging tussen de twee, wordt niet gestaafd door enig bewijs en lijkt te berusten op een onjuiste uitlegging van de bestreden verordening.
38
Het feit dat in overweging 253 van de bestreden verordening wordt vermeld dat de in de Unie geproduceerde PME rechtstreeks aan de oliemaatschappijen wordt verkocht, betekent niet dat dit niet geldt voor ingevoerde PME. Integendeel, deze mogelijkheid wordt uitdrukkelijk vermeld in overweging 228 van de bestreden verordening, waar de Commissie het bestaan van rechtstreekse mededinging tussen de twee producten verklaart met de precisering dat „[u]it een analyse van de verkopen van de in de steekproef opgenomen producenten in de Unie [was gebleken], dat zuivere PME in aanzienlijke hoeveelheden rechtstreeks aan raffinaderijen voor minerale diesel werd verkocht, wat in rechtstreekse mededinging met de invoer van zuivere PME uit Indonesië [zou] zijn”. Zoals de Commissie terecht benadrukt, wordt in overweging 254 van die verordening enkel verklaard dat „[d]e Commissie [niet] betwist […] dat PME ook in de Unie worden ingevoerd om met andere biodiesels te worden vermengd”.
39
Verzoeksters hebben dus onvoldoende elementen aangedragen die kunnen afdoen aan de plausibiliteit van de feitelijke beoordeling in de voorlopige verordening, welke beoordeling is bevestigd in de bestreden verordening. Dergelijk bewijs is echter vereist om vast te stellen dat een instelling een kennelijke beoordelingsfout heeft begaan die de nietigverklaring van een handeling rechtvaardigt (zie arrest van 11 september 2014, Gold East Paper en Gold Huasheng Paper/Raad, T‑444/11, EU:T:2014:773, punt 62 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
40
Uit het voorgaande volgt dat de Commissie met de eerste berekeningsmethode rekening heeft gehouden met de soort en de fysieke eigenschappen van de te vergelijken producten, alsook met de toepassingen en de concurrentieverhouding ervan. Zij heeft aldus een billijke vergelijking gemaakt tussen de prijs van het betrokken product en de prijs van het soortgelijke product van de bedrijfstak van de Unie bij verkopen op het grondgebied van de Unie, zoals wordt vereist door de in punt 29 hierboven aangehaalde rechtspraak.
41
Bijgevolg moeten verzoeksters’ argumenten betreffende de eerste berekeningsmethode worden afgewezen.
– Tweede berekeningsmethode
42
In overweging 245 van de bestreden verordening staat te lezen dat de tweede methode voor de berekening van de prijsonderbieding „de hoeveelheid in de Unie geproduceerde biodiesel […] die met de invoer uit Indonesië werd vergeleken, [uitbreidde] door opneming van de verkoop van FAME0-biodiesel door de in de steekproef opgenomen producenten in de Unie in de vergelijking”.
43
De overwegingen 246 tot en met 248 van de bestreden verordening luiden:
„(246)
Om de verkoop van FAME0 in de Unie te vergelijken met de invoer van PME uit heel Indonesië, is de prijs van de verkoop van FAME0 in de Unie aangepast en als resultaat hiervan naar beneden bijgesteld tot het niveau van de verkoop van PME in de Unie, om rekening te houden met de marktwaarde van het verschil in fysieke eigenschappen.
(247)
Om de berekening op verzoek van degenen die deze opmerkingen hebben ingediend te verduidelijken, bedroeg de bovenstaande prijsbijstelling 100 tot 130 EUR per metrische ton. Tevens ter verduidelijking: de 55 % van alle verkopen van de bedrijfstak van de Unie die door deze vergelijking worden bestreken, omvatten zowel PME als FAME0.
(248)
De nationale prijsonderbiedingsmarge die met deze methode werd vastgesteld, bedroeg 7,4 %.”
44
Lezing van de bestreden verordening wijst uit dat de Commissie, wat de verkopen van de bedrijfstak van de Unie betreft, de vergelijking van de eerste berekeningsmethode heeft uitgebreid tot FAME0, naast PME. De prijzen van FAME0 zijn daartoe naar beneden bijgesteld tot het niveau van de verkoop van PME, om rekening te houden met de marktwaarde van het verschil in fysieke eigenschappen.
45
Verzoeksters verwijten de Commissie dat zij geen rekening heeft gehouden met het feit dat de Indonesische biodiesel een middel is voor de productie van biodiesel met CFPP 0 en niet kan worden gebruikt in bepaalde koude regio’s van de Unie wegens de hoge CFPP ervan. Tot staving van hun betoog beroepen zij zich op verslagen van het WTO-panel, en met name op het verslag van het panel „EU – Biodiesel (Indonesië)”, dat in punt 7.158 heeft gewezen op „de complexiteit van de concurrentieverhoudingen tussen PME en gemengde biodiesel met CFPP 0, aangezien de Indonesische PME een productiemiddel voor gemengde biodiesel is, met inbegrip van de gemengde biodiesel met CFPP 0”.
46
In dit verband moet eraan worden herinnerd dat het Gerecht volgens de rechtspraak bij zijn beoordeling van de rechtmatigheid van de bestreden verordening niet is gebonden aan de uitlegging door die instantie van de Overeenkomst inzake subsidies en compenserende maatregelen (PB 1994, L 336, blz. 156; hierna: „SCM-overeenkomst”), die is opgenomen in bijlage 1A bij de Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) (zie in die zin en naar analogie arresten van 1 maart 2005, Van Parys, C‑377/02, EU:C:2005:121, punt 54; 10 april 2019, Jindal Saw en Jindal Saw Italia/Commissie, T‑300/16, EU:T:2019:235, punt 103, en 19 mei 2021, China Chamber of Commerce for Import and Export of Machinery and Electronic Products e.a./Commissie, T‑254/18, hogere voorziening ingesteld, EU:T:2021:278, punt 419).
47
Het Hof benadrukt echter ook dat het algemene internationaalrechtelijke beginsel van de naleving van verdragsrechtelijke verplichtingen (pacta sunt servanda) – dat is neergelegd in artikel 26 van het Verdrag van Wenen van 23 mei 1969 inzake het verdragenrecht (United Nations Treaty Series, deel 1155, blz. 331) – impliceert dat de Unierechter bij de uitlegging en de toepassing van de SCM-overeenkomst rekening moet houden met de uitlegging die het orgaan voor geschillenbeslechting van de WTO heeft gegeven aan de verschillende bepalingen van die overeenkomst (zie naar analogie arrest van 20 januari 2022, Commissie/Hubei Xinyegang Special Tube, C‑891/19 P, EU:C:2022:38, punt 32, en conclusie van advocaat-generaal Pitruzzella in de zaak Commissie/Hubei Xinyegang Special Tube, C‑891/19 P, EU:C:2021:533, punt 24, die het Hof in de betreffende zaak heeft overgenomen). Niets staat er dus aan in de weg dat het Gerecht hieraan refereert wanneer het erom gaat bepalingen van de basisverordening die overeenkomen met bepalingen uit de SCM‑overeenkomst uit te leggen (arrest van 10 april 2019, Jindal Saw en Jindal Saw Italia/Commissie, T‑300/16, EU:T:2019:235, punt 103).
48
In elk geval heeft de Commissie om te beginnen in de overwegingen 251 en 252 van de bestreden verordening terecht gewezen op de wijziging in de structuur van de bedrijfstak van de Unie, die thans ook PME produceert. De marktsituatie is dus gewijzigd ten opzichte van de situatie die aanleiding gaf tot de in punt 45 hierboven uiteengezette analyse in het verslag van het panel „EU – Biodiesel (Indonesië)”.
49
Vervolgens blijkt uit overweging 246 van de bestreden verordening, anders dan verzoeksters stellen, dat de Commissie daadwerkelijk rekening heeft gehouden met de marktwaarde van de verschillen in fysieke eigenschappen, door voor de vergelijking de verkoopprijs van FAME0 in de Unie aan te passen. Bovendien wordt de door de Commissie aangepaste prijs van FAME0 door verzoeksters niet betwist. Integendeel, zij gebruiken deze aanpassing als uitgangspunt om hun eigen berekening van de prijsonderbieding voor alle verkopen van biodiesel in de Unie voor te stellen.
50
Ten slotte heeft de Commissie in overweging 254 van de bestreden verordening ook vastgesteld dat ingevoerde Indonesische PME als „input” werd gebruikt en met andere biodiesels werd vermengd om bijvoorbeeld FAME0 te produceren, en daaraan toegevoegd dat „[d]e hoeveelheid ingevoerde PME [werd] […] bepaald door de prijs van deze invoer en de fysieke eigenschappen ervan, waardoor de prijs van ingevoerde PME ook een prijsdruk [uitoefende] op mengsels”. De Commissie voegde daaraan toe dat „PME […] een van de goedkoopste soorten biodiesel [was] die [konden] worden gebruikt in mengsels zoals FAME0 en FAME + 5, die in de loop van het jaar in een aanzienlijk deel van de markt van de Unie [konden] worden gebruikt” en dat „[d]e invoer van PME […] dus rechtstreeks [concurreerde] met andere, in de EU geproduceerde soorten biodiesel, die anders in grotere hoeveelheden zouden worden gemengd om hetzelfde mengresultaat te bereiken”. Voorts heeft de Commissie in overweging 297 van de voorlopige verordening uiteengezet dat FAME0 vaak tot 20 % PME bevatte.
51
Het blijkt dus dat de Commissie in haar analyse naar behoren rekening heeft gehouden met zowel het gebruik van de producten als hun concurrentieverhouding.
52
Verzoeksters tonen derhalve niet aan dat de prijsonderbieding die uit de tweede methode voortvloeit, kennelijk onjuist is.
– Derde berekeningsmethode
53
In overweging 256 van de bestreden verordening staat te lezen dat volgens de derde berekeningsmethode van de prijsonderbieding „de invoer van biodiesel uit geheel Indonesië [werd] vergeleken met alle verkopen van biodiesel van de in de steekproef opgenomen producenten in de Unie” en dat „[d]e nationale prijsonderbiedingsmarge die met deze methode werd vastgesteld, […] 17,1 % [bedroeg]”.
54
De Commissie heeft in overweging 270 van de bestreden verordening verduidelijkt dat bij deze berekening de Indonesische PME met CFPP13 werd vergeleken met de totale verkoop van de productie van de bedrijfstak van de Unie in de Unie, die ook PME omvatte, en dat er geen onderbouwd en gekwantificeerd verzoek tot aanpassing was ingediend.
55
Verzoeksters betogen dat deze berekeningsmethode volledig voorbijgaat aan het verschil in CFPP tussen biodiesel uit Indonesië en de biodiesel die door de producenten van de Unie wordt verkocht, en benadrukken het belang dat de beroepsinstantie en het WTO-panel hechten aan de nodige aanpassingen om een deugdelijke prijsvergelijking te garanderen.
56
Dienaangaande zij eraan herinnerd dat de door deze organen gegeven uitlegging van de SCM-overeenkomst het Gerecht overeenkomstig de in de punten 46 en 47 hierboven aangehaalde rechtspraak niet kan binden bij zijn beoordeling van de geldigheid van de bestreden verordening, ook al moet de Unierechter er wel rekening mee houden.
57
Overigens heeft het WTO-panel aangegeven dat „de vergeleken prijzen bij vergelijkbare producten en transacties [moesten] horen, teneinde een betrouwbare aanwijzing te geven van het bestaan en de omvang van een prijsonderbieding van de invoer met dumping of gesubsidieerde invoer ten opzichte van de prijs van het soortgelijke nationale product. Op basis van die aanwijzing [zou] vervolgens kunnen worden beoordeeld of er een causaal verband bestaat tussen de bedoelde invoer en de schade aan de nationale bedrijfstak”. Het panel voegde daaraan toe dat „de discretionaire bevoegdheid van de autoriteit bovendien [werd] ingeperkt door de algemene verplichting […] om het bestaan van schade vast te stellen op grond van positief bewijsmateriaal en een objectief onderzoek” en dat „[e]en vergelijking van onvergelijkbare prijzen naar onze mening niet zou voldoen aan het voorschrift dat de met het onderzoek belaste autoriteit een ‚objectief onderzoek’ van ‚positief bewijsmateriaal’ verricht”. Het panel benadrukt dat de verkoopprijs in een gegeven transactie door verschillende factoren wordt bepaald en dat bijgevolg de vergelijkbaarheid van de prijzen moet worden gewaarborgd met betrekking tot de verschillende kenmerken van de producten en transacties die worden vergeleken. De fysieke kenmerken van het product vormen dus een belangrijke factor om de prijs te bepalen, en als de met het onderzoek belaste autoriteit „prijzen vergelijkt op basis van een ‚mandje’ producten of verkopen, moet deze zich ervan vergewissen dat de vergeleken groepen producten of transacties voldoende gelijksoortig zijn om redelijkerwijs te kunnen stellen dat ieder prijsverschil het resultaat is van een ‚prijsonderbieding’ en niet louter van een verschil in de samenstelling van de vergeleken mandjes”, waarbij moet worden toegelicht dat „de autoriteit in geval van afwijkingen aanpassingen moet doen, om rekening te houden met de relevante verschillen in de fysieke of andere eigenschappen van het product” [verslag van het WTO-panel „China – Anti-dumping and countervailing duty measures on broiler products from the United States” (China – Antidumping- en compenserende maatregelen tegen vleeskippen uit de Verenigde Staten), vastgesteld op 2 augustus 2013 (WT/DS 427/R, punten 7.475, 7.476, 7.480 en 7.483)].
58
Vast staat dat de Commissie bij de derde methode voor de berekening van de prijsonderbieding geen aanpassingen heeft gedaan. Derhalve moet worden onderzocht of de vergelijking tussen de prijs van het betrokken product en de prijs van het soortgelijke product van de bedrijfstak van de Unie billijk is in de zin van de in punt 29 hierboven aangehaalde rechtspraak en of de Commissie de grenzen van haar beoordelingsbevoegdheid niet heeft overschreden bij de analyse van de prijsonderbieding, die volgens de in punt 31 hierboven aangehaalde rechtspraak de beoordeling van ingewikkelde economische situaties impliceert.
59
In dat verband moet worden opgemerkt dat de Commissie in haar verweerschrift heeft verklaard dat het soortgelijke product van de bedrijfstak van de Unie dat voor deze vergelijking in aanmerking is genomen, een CFPP had dat varieerde tussen -20 °C en 10 °C. Zij is van mening dat er tussen de prijs en het CFPP geen correlatie bestaat volgens welke een verschil in graden leidt tot een wijziging van de prijs in euro per ton. Hoewel de Commissie de marktwaarde van de verschillen in fysieke eigenschappen tussen de verkopen van FAME0 in de Unie en de invoer van PME uit Indonesië heeft kunnen schatten en de prijs van de verkopen van FAME0 in de Unie dienovereenkomstig heeft kunnen aanpassen, stelt zij dat zij geen redelijke benadering heeft gevonden om aanpassingen aan te brengen met betrekking tot andere soorten biodiesel, zoals biodiesel op basis van PME en biodiesel met een CFPP van -14 °C.
60
Tussen partijen staat vast dat gedurende de zomermaanden en in de warmste regio’s biodiesels met een hoger CFPP mogen worden verkocht, terwijl gedurende de wintermaanden en in de koudere regio’s biodiesels met een lager CFPP vereist zijn. De hoeveelheid PME die in een mengsel wordt gebruikt, hangt dus af van het seizoen en van de geografische locatie in Europa.
61
Zo heeft de Commissie vastgesteld dat de markt voor biodiesel zeer complex is. Zij is het niet eens met verzoeksters’ analyse dat de hoogte van het CFPP in alle gevallen invloed heeft op de prijzen. Het CFPP is namelijk van invloed op de prijzen wanneer, afhankelijk van het seizoen en de geografische ligging, biodiesels met verschillende CFPP’s op deze markt met elkaar concurreren. Biodiesel met een CFPP van 13 °C concurreert bijvoorbeeld in verschillende regio’s van Zuid-Europa het hele jaar door met biodiesel met een CFPP van 10 °C. Die concurrentie leidt echter niet automatisch tot een prijsverschil. Zo benadrukt de Commissie dat de verkoop van PME van de Unie met een CFPP van 10 °C kon worden vergeleken met de invoer van Indonesische PME met een CFPP van 13 °C zonder dat een aanpassing noodzakelijk was om rekening te houden met eventuele verschillen in CFPP. In bepaalde klimatologische omstandigheden daarentegen, bijvoorbeeld in de winter, concurreert biodiesel met een CFPP van 13 °C in het noorden van Europa niet met biodiesel die een CFPP van -10 °C heeft, ongeacht het prijsverschil, omdat biodiesel met een CFPP van 13 °C niet onder deze winterse omstandigheden kan worden gebruikt. De Commissie leidt hieruit af dat een aanpassing van de prijs op basis van de waargenomen marktwaarde weliswaar noodzakelijk werd geacht voor FAME0, het meest verkochte product van de producenten van de Unie, maar dat dit niet geldt voor andere soorten biodiesel met een laag CFPP, die vanuit prijsoogpunt niet noodzakelijk rechtstreeks met de biodiesel met een hoger CFPP concurreren.
62
Uit de door de Commissie verstrekte uitleg blijkt dat het besluit om geen prijsaanpassingen door te voeren in de derde berekeningsmethode gebaseerd was op objectieve elementen, namelijk de complexiteit van de concurrentieverhoudingen tussen biodiesels met verschillende CFPP’s, het verschil in marktvoorwaarden voor biodiesels met verschillende CFPP’s en het ontbreken van een directe correlatie tussen CFPP en prijs. Deze factoren kunnen een plausibele grondslag vormen voor de gevolgtrekkingen van de Commissie, die in casu haar ruime beoordelingsmarge bij de vaststelling van de precieze methode voor de analyse van de prijsonderbieding niet heeft overschreden.
63
In die context hebben verzoeksters niet aangetoond dat de gevraagde correctie noodzakelijk was om de prijs van het betrokken product en de prijs van het soortgelijke product van de bedrijfstak van de Unie te kunnen vergelijken, zoals door de rechtspraak wordt geëist (zie in die zin en naar analogie arrest van 16 februari 2012, Raad en Commissie/Interpipe Niko Tube en Interpipe NTRP, C‑191/09 P en C‑200/09 P, EU:C:2012:78, punt 58).
64
Aan deze conclusie kan niet worden afgedaan door de alternatieve berekening van de prijsonderbieding die verzoeksters in repliek hebben voorgesteld. Op basis van de door de Commissie in haar verweerschrift verstrekte informatie stellen verzoeksters een berekening van de prijsonderbieding voor die, door toepassing van een ratio van 10 of 13 EUR per ton (dat wil zeggen hetzelfde verschil per eenheid als door de Commissie is vastgesteld tussen de prijzen van biodiesel met een CFPP van 0 °C en die van biodiesel met een CFPP van 10 °C) om rekening te houden met elke graad verschil in CFPP, resulteert in een gemiddelde prijsonderbieding van slechts -0,27 %.
65
Zoals verzoeksters ter terechtzitting hebben toegegeven, is deze berekeningsmethode gebaseerd op het vermoeden dat de prijsaanpassing tussen het product met een CFPP van 0 °C en het door de Commissie in de tweede vergelijkingsmethode gebruikte product met een CFPP van 10 °C als grondslag kan dienen voor correcties voor elke graad verschil tussen CFPP’s. Zoals de Commissie in dupliek echter terecht opmerkt, leggen verzoeksters niet uit op welke basis het verschil tussen het CFPP van 0 °C en het CFPP van 10 °C gedeeld door tien representatief zou zijn voor een prijsverschil per graad. Een dergelijk vermoeden kan namelijk niet worden aanvaard voor de tussen -20 °C en 10 °C variërende CFPP’s die in de door verzoeksters voorgestelde berekening zijn opgenomen zonder dat zij de relevantie van hun benadering toelichten.
66
Verzoeksters betogen voorts, ten eerste, dat bij de Commissie met redenen omklede verzoeken om correcties waren ingediend, en ten tweede, dat het uitblijven van verdere berekeningen te wijten was aan het feit dat de Commissie verzoeksters daartoe niet de nodige informatie had verstrekt. Verzoeksters voeren in hun stukken evenwel geen schending aan van hun rechten van verdediging als gevolg van het ontbreken van informatie.
67
Wat het eerste punt van verzoeksters betreft, blijkt uit de documenten die zij aanvoeren dat hun aanpassingsvoorstel, evenals dat van de Indonesische overheid, betrekking had op de eerste methode voor de berekening van de prijsonderbieding en op de vergelijking tussen PME met een CFPP van 13 °C en PME met een CFPP van 10 °C. Deze voorstellen hadden dus geen betrekking op de derde berekeningsmethode en verzoeksters verklaren niet waarom zij in deze context relevant zijn.
68
Wat het tweede door verzoeksters aangevoerde punt betreft, staat tussen partijen vast dat de Commissie in de loop van het onderzoek niet de omzetten van de bedrijfstak van de Unie per CFPP openbaar had gemaakt, ondanks dat verzoeksters daarom hadden gevraagd.
69
In dat verband zij erop gewezen dat de voorlopige verordening reeds informatie bevatte over de omzet van de bedrijfstak van de Unie per CFPP. Volgens de overwegingen 295 en 296 van de voorlopige verordening en overweging 247 van de bestreden verordening heeft 20 % van de verkopen in de Unie een CFPP van 10 °C en 35 % van de verkopen in de Unie een CFPP van 0 °C (het totaal van de tweede methode, namelijk 55 %, minus het aandeel dat overeenkomt met een CFPP van 10 °C, ofwel 20 %). Uit deze informatie bleek reeds dat de verkopen in de Unie, met uitzondering van die met een CFPP van 10 °C en van 0 °C, ongeveer 45 % bedroegen. Bovendien kan uit de uitleg in overweging 247 van de bestreden verordening en overweging 295 van de voorlopige verordening worden afgeleid dat een groot deel van deze 45 % betrekking heeft op negatieve CFPP’s, zoals verzoeksters in het verzoekschrift overigens opmerken. Verzoeksters beschikten dus over informatie die hen in staat stelde de berekeningen van de Commissie te begrijpen en op basis daarvan alternatieven voor die berekeningen voor te stellen. Hun betoog moet derhalve worden afgewezen.
70
Gesteld al dat verzoeksters’ kritiek op de derde methode wordt aanvaard op grond dat de Commissie ten onrechte heeft nagelaten de aanpassingen te verrichten die de verschillen tussen de producten meebrachten, dan nog heeft de Commissie terecht vastgesteld dat er sprake was van prijsonderbieding, zoals aangetoond door de eerste en de tweede methode, waarvan de resultaten niet zijn betwist. Gelet op een en ander moeten verzoeksters’ argumenten, en dus het eerste onderdeel van het eerste middel in zijn geheel, hoe dan ook worden afgewezen.
Tweede onderdeel van het eerste middel: geen vaststelling van prijsonderbieding voor het product van de bedrijfstak van de Unie in zijn geheel en onterechte veronderstelling van druk op de prijzen
71
In het kader van het tweede onderdeel, dat twee grieven omvat, betogen verzoeksters in hun eerste grief dat de Commissie geen prijsonderbieding heeft vastgesteld voor het product van de bedrijfstak van de Unie in zijn geheel. In hun tweede grief voeren zij aan dat de invoer van biodiesel uit Indonesië geen druk uitoefent op de marktprijs van de Unie.
– Vaststelling van de prijsonderbieding voor het product in zijn geheel
72
Opgemerkt zij dat uit artikel 1 van de basisverordening („Beginselen”), dat in lid 1 ziet op „een product waarvan het in de Unie in het vrije verkeer brengen schade veroorzaakt”, volgt dat het antisubsidieonderzoek betrekking heeft op een specifiek product. Dit „betrokken product” wordt door de instellingen van de Unie gedefinieerd bij de inleiding van dit onderzoek. Zo definieert artikel 2, onder c), van deze verordening een „soortgelijk product” als een product dat identiek is, hetgeen wil zeggen een product dat in ieder opzicht gelijk aan het betrokken product is of, bij gebreke van een dergelijk product, een ander product dat, hoewel het niet in ieder opzicht gelijk is, kenmerken vertoont die sterk op die van het betrokken product gelijken.
73
De gevolgen van de gesubsidieerde invoer voor de prijzen van soortgelijke producten in de Unie, gevolgen die aanwezig moeten zijn om de schade te kunnen vaststellen op grond van artikel 8, lid 1, onder a), van de basisverordening, worden bepaald op basis van het „betrokken product”. Om deze gevolgen vast te stellen wordt in artikel 8, lid 2, van deze verordening onder meer bepaald dat moet worden nagegaan „of er door de invoer met subsidie aanzienlijke prijsonderbieding is ten opzichte van de prijzen van een soortgelijk product van de bedrijfstak van de Unie”.
74
Het is op basis van de definitie van „betrokken product”, waarnaar het begrip „soortgelijk product” verwijst, zoals bij de inleiding van het onderzoek is voorgesteld door de instellingen van de Unie, dat de prijsonderbieding wordt berekend (zie in die zin en naar analogie arrest van 5 april 2017, Changshu City Standard Parts Factory en Ningbo Jinding Fastener/Raad, C‑376/15 P en C‑377/15 P, EU:C:2017:269, punt 57).
75
Volgens de rechtspraak schrijft de basisverordening op zich niet voor dat het begrip „betrokken product” noodzakelijkerwijs slaat op een product dat als een homogeen geheel wordt opgevat en uit gelijksoortige producten is samengesteld (zie naar analogie arrest van 17 maart 2016, Portmeirion Group, C‑232/14, EU:C:2016:180, punt 42). De definitie van „betrokken product” bij de opening van het onderzoek verbiedt de instellingen van de Unie niet om dit product onder te verdelen in afzonderlijke soorten of modellen en om zich per soort of model te baseren op vergelijkingen tussen de prijs van het product op de markt van de Unie en de invoerprijs (zie in die zin en naar analogie arrest van 5 april 2017, Changshu City Standard Parts Factory en Ningbo Jinding Fastener/Raad, C‑376/15 P en C‑377/15 P, EU:C:2017:269, punt 59).
76
Verzoeksters betogen dat uit analoge toepassing van de lessen die zijn getrokken uit het arrest van 5 april 2017, Changshu City Standard Parts Factory en Ningbo Jinding Fastener/Raad (C‑376/15 P en C‑377/15 P, EU:C:2017:269, punt 60), kan worden afgeleid dat de Commissie gehouden is om een prijsonderbieding vast te stellen voor het „betrokken product” als geheel.
77
De lessen uit het arrest van 5 april 2017, Changshu City Standard Parts Factory en Ningbo Jinding Fastener/Raad (C‑376/15 P en C‑377/15 P, EU:C:2017:269), inzake de uitlegging van artikel 2, lid 11, van verordening (EU) 2016/1036 van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2016 betreffende beschermende maatregelen tegen invoer met dumping uit landen die geen lid zijn van de Europese Unie (PB 2016, L 176, blz. 21) kunnen evenwel niet worden toegepast op de analyse van de gevolgen van invoer met dumping op de prijzen van de bedrijfstak van de Unie zoals bepaald in artikel 3, leden 2 en 3, van deze verordening, waarvan het equivalent in de antisubsidiebasisverordening te vinden is in artikel 8, leden 1 en 2. Gewezen zij namelijk op een fundamenteel verschil tussen de vaststelling van de dumpingmarge en de analyse – met het oog op de vaststelling van schade – van de gevolgen die de invoer met dumping heeft voor de prijzen van de bedrijfstak van de Unie, een verschil dat verband houdt met het feit dat die analyse geen vergelijking van de verkopen van een en dezelfde onderneming impliceert – zoals het geval is bij de vaststelling van de dumpingmarge, die wordt berekend op basis van de gegevens van de betrokken producent-exporteur – maar een vergelijking van de verkopen van verschillende ondernemingen, te weten de in de steekproef opgenomen producenten-exporteurs en de in de steekproef opgenomen ondernemingen die behoren tot de bedrijfstak van de Unie (arrest van 20 januari 2022, Commissie/Hubei Xinyegang Special Tube, C‑891/19 P, EU:C:2022:38, punten 150‑159, en de conclusie van advocaat-generaal Pitruzzella in de zaak Commissie/Hubei Xinyegang Special Tube, C‑891/19 P, EU:C:2021:533, punten 136‑139, die het Hof in de betreffende zaak heeft overgenomen). Dezelfde conclusie geldt mutatis mutandis voor de vaststelling van de prijsonderbieding op grond van de antisubsidiebasisverordening. De lessen uit het arrest van 5 april 2017, Changshu City Standard Parts Factory en Ningbo Jinding Fastener/Raad (C‑376/15 P en C‑377/15 P, EU:C:2017:269), kunnen dus niet worden toegepast in het onderhavige geding.
78
In casu verwijst overweging 27 van de bestreden verordening voor de omschrijving van het betrokken product naar de overwegingen 31 tot en met 37 van de voorlopige verordening (zie de punten 9‑11 hierboven).
79
Verzoeksters betogen dat de Commissie volgens de eerste berekeningsmethode prijsonderbieding heeft vastgesteld voor slechts 20 % van de totale verkoop van de in de steekproef opgenomen producenten in de Unie. Bovendien vertoont de analyse van de prijsonderbieding in het kader van de tweede berekeningsmethode leemten, aangezien zij geen rekening houdt met de grote complexiteit van de concurrentieverhouding tussen deze producten en slechts 55 % van de totale verkoop van de in de steekproef opgenomen producenten in de Unie dekt, terwijl de derde methode geen zin heeft. Door deze aanpak ontstaat de mogelijkheid dat prijsonderbieding voor een klein percentage van de verkopen van de bedrijfstak van de Unie wordt geëxtrapoleerd naar de rest van de verkopen van de bedrijfstak van de Unie.
80
Vastgesteld moet worden dat dit betoog van verzoeksters uitgaat van de veronderstelling dat de derde methode voor de berekening van de prijsonderbieding, waarbij de invoer van biodiesel uit Indonesië wordt vergeleken met de totale biodieselverkoop van de in de steekproef opgenomen producenten in de Unie, onjuist is en dat de analyse van de prijsonderbieding in de tweede berekeningsmethode, die leemten zou vertonen, slechts 55 % van de totale verkoop van de in de steekproef opgenomen producenten in de Unie dekt. Deze argumenten van verzoeksters zijn echter afgewezen door de primaire redenering van het Gerecht bij het onderzoek van het eerste onderdeel van het eerste middel. Vastgesteld moet namelijk worden dat de Commissie de prijsonderbieding eerst voor 20 %, vervolgens voor 55 % en uiteindelijk voor alle verkopen van de producenten in de Unie heeft berekend. Zoals de Commissie terecht benadrukt, is er dus geen sprake geweest van extrapolatie op basis van de vaststellingen bij 20 % van de verkopen in de Unie.
81
Deze grief moet dus worden afgewezen. Gesteld al dat de Commissie zich ten onrechte heeft gebaseerd op de derde methode voor de berekening van de prijsonderbieding, dan nog kan verzoeksters’ betoog niet slagen. Het gebruik van twee andere methoden heeft de Commissie namelijk in staat gesteld het belang van de prijsonderbieding voor 55 % van de verkopen van de producenten in de Unie te beoordelen, dat wil zeggen een meerderheid van de verkopen, die representatief is voor de situatie op de gehele markt. Verzoeksters, die niet hebben kunnen aantonen dat deze analyse kennelijk onjuist was, kunnen dus niet op goede gronden stellen dat de berekening van de prijsonderbieding kennelijk onjuist is doordat zij het resultaat is van een onrechtmatige extrapolatie van te fragmentarische gegevens of van een klein percentage van de verkopen.
– Druk op de prijzen
82
Verzoeksters stellen dat de Commissie ten onrechte ervan is uitgegaan dat de invoer van biodiesel uit Indonesië de prijzen onder druk had kunnen zetten, aangezien PME slechts 20 % van de biodiesel met een CFPP van 0 °C vertegenwoordigt en tussen 35 % en 45 % van de op de markt van de Unie verkochte biodiesel een CFPP van minder dan nul heeft. Bovendien kan op basis van tabel 2 van de bestreden verordening worden vastgesteld dat slechts 13 % van de kostendaling in de periode na het onderzoek aan de klanten is doorberekend, en dat de invoer uit Indonesië de verkoopprijzen in de Unie dus niet onder druk heeft gezet. Uit de analyse van de gegevens in tabel 2 van de bestreden verordening en tabel 11 van de voorlopige verordening blijkt dat de winstmarge van de producenten in de Unie is gestegen van -1,8 % naar 0,4 %.
83
Vooraf zij opgemerkt dat artikel 8, lid 1, onder a), van de basisverordening geen beoordeling vereist van de gevolgen van een prijsonderbieding als zodanig op de prijzen in de Unie [zie in die zin en naar analogie arrest van 12 december 2014, Crown Equipment (Suzhou) en Crown Gabelstapler/Raad, T‑643/11, EU:T:2014:1076, punt 174 (niet gepubliceerd)], maar van de meer algemene gevolgen van de invoer met subsidie voor de prijzen van soortgelijke producten in de Unie.
84
In elk geval heeft de Commissie op basis van de gegevens in tabel 11 in overweging 325 van de voorlopige verordening, in overweging 328 van de voorlopige verordening opgemerkt dat een prijsonderbieding van circa 10 % voor een aanzienlijke neerwaartse druk op de prijzen had gezorgd, zodat de bedrijfstak van de Unie niet kon profiteren van de dalende kosten in het onderzoektijdvak, omdat zij deze kostendaling volledig moest doorgeven aan haar afnemers om te voorkomen dat zij nog meer marktaandeel zou verliezen.
85
In dat verband moet rekening worden gehouden met de gegevens van tabel 2 in overweging 325 van de bestreden verordening en van tabel 11 in overweging 325 van de voorlopige verordening:
Bedrijfstak van de Unie (vóór, gedurende en na het onderzoektijdvak)
2015
2016
2017
Onderzoektijdvak
Oktober 2018 tot en met juni 2019
Gemiddelde verkoopprijs per eenheid in de Unie op de totale markt (in EUR/ton)
715
765
832
794
790
Productiekosten per eenheid (in EUR/ton)
728
767
827
791
760
86
Uit deze gegevens blijkt dat de verkoopprijs in de Unie gedurende en na het onderzoektijdvak hoger was dan de productiekosten. Dat sluit echter niet uit dat de Indonesische invoer de prijzen onder druk heeft gezet. Uit deze gegevens blijkt immers ook dat de daling van de productiekosten (met 4,35 % tussen 2017 en het onderzoektijdvak) weliswaar een verlies ten opzichte van de kosten heeft vermeden, maar dat de prijzen van de bedrijfstak van de Unie sterker zijn gedaald (met 4,56 % tussen 2017 en het onderzoektijdvak), hetgeen bevestigt wat de Commissie in overweging 399 van de bestreden verordening heeft vastgesteld, namelijk dat de bedrijfstak van de Unie niet kon profiteren van de dalende kosten in het onderzoektijdvak. Voorts zij erop gewezen dat de gegevens in de tabellen waarnaar in punt 85 hierboven wordt verwezen, betrekking hebben op alle verkopen in de Unie en niet slechts op een percentage van die verkopen, zoals verzoeksters stellen.
87
Aangezien deze gegevens de conclusies van de Commissie kunnen schragen, moet worden geoordeeld dat zij in casu geen kennelijke beoordelingsfout heeft gemaakt in de zin van de in punt 25 hierboven aangehaalde rechtspraak.
88
Gelet op een en ander moet deze grief, en dus het eerste middel in zijn geheel, worden afgewezen.
Tweede middel: de bestreden verordening schendt in haar analyse van het causale verband artikel 8, lid 5, van de basisverordening
89
In het kader van het tweede middel betogen verzoeksters dat de Commissie haar analyse van het causale verband tussen de invoer met beweerde subsidie en de schade voor de bedrijfstak van de Unie heeft gebaseerd op een onjuiste conclusie met betrekking tot de prijsonderbieding. De schending van artikel 8, leden 1 en 2, van de basisverordening door de Commissie bij de vaststelling van de prijsonderbieding leidt dus tot schending van artikel 8, lid 5, van deze verordening.
90
Dienaangaande volstaat de opmerking dat het tweede middel is gebaseerd op de veronderstelling dat het eerste middel, ontleend aan schending van artikel 8, leden 1 en 2, van de basisverordening bij de berekening van de prijsonderbieding, zou worden aanvaard. Aangezien dit gehele middel is afgewezen, kan de Commissie niet worden verweten dat zij rekening heeft gehouden met de in de bestreden verordening vastgestelde prijsonderbieding bij de beoordeling van de gevolgen ervan voor de bedrijfstak van de Unie.
91
Het tweede middel moet dus worden afgewezen.
Derde middel: de Commissie heeft een kennelijke beoordelingsfout gemaakt door te concluderen dat er sprake was van een subsidie in de vorm van levering van CPO tegen een minder dan toereikende beloning
92
Het derde middel bestaat uit drie onderdelen, die door de Commissie, ondersteund door de EBB, worden betwist.
Eerste onderdeel van het derde middel: schending van artikel 3, punt 1, onder a), iv), van de basisverordening en kennelijk onjuiste beoordeling doordat de Commissie tot de slotsom is gekomen dat de Indonesische overheid de leveranciers van CPO de taak had toevertrouwd om hun producten tegen een minder dan toereikende beloning te leveren, of hen daarmee had belast
93
In het kader van het eerste onderdeel betogen verzoeksters dat de Commissie ten onrechte heeft geconcludeerd dat de Indonesische overheid de leveranciers van CPO de taak had toevertrouwd om hun producten tegen een minder dan toereikende beloning te leveren, of hen daarmee had belast, ten eerste door middel van uitvoerbeperkingen en ten tweede door middel van een transparante „prijsbepaling” door PTPN, een producent van CPO die voor 100 % in handen was van de Indonesische overheid.
94
Om te beginnen zij eraan herinnerd dat artikel 3 van de basisverordening bepaalt dat een subsidie wordt geacht aanwezig te zijn indien is voldaan aan de voorwaarden van de punten 1 en 2 ervan, te weten dat er sprake is van een „financiële bijdrage” door de overheid in het land van oorsprong dan wel in dat van uitvoer en dat daarbij een „voordeel” wordt toegekend.
95
De ruime beoordelingsbevoegdheid op het gebied van handelsbeschermingsmaatregelen waarover de instellingen van de Unie volgens de rechtspraak beschikken (zie punt 24 hierboven) strekt zich ook uit tot de vaststelling of er een financiële bijdrage aanwezig is in de zin van artikel 3, punt 1, van de basisverordening (zie in die zin arrest van 11 oktober 2012, Novatex/Raad, T‑556/10, niet gepubliceerd, EU:T:2012:537, punten 34 en 35).
96
Volgens artikel 3, punt 1, onder a), iv), van de basisverordening is er sprake van een „financiële bijdrage” indien de overheid „aan een particulier lichaam een of meer van de onder i), ii) en iii) genoemde soorten functies toevertrouwt of dat lichaam daarmee belast, welke functies zij normaal zelf zou vervullen en de praktijk in werkelijkheid niet afwijkt van praktijken die overheidsinstanties plegen te volgen”.
97
De begrippen „toevertrouwen” of „belasten” worden niet gedefinieerd in de basisverordening.
98
Volgens vaste rechtspraak moeten de betekenis en de draagwijdte van de begrippen waarvoor in het recht van de Unie geen definitie wordt gegeven, worden bepaald in overeenstemming met de in de omgangstaal gebruikelijke betekenis ervan, met inachtneming van de context waarin zij worden gebruikt en de door de regeling waarvan zij deel uitmaken beoogde doelstellingen (zie in die zin arresten van 3 september 2014, Deckmyn en Vrijheidsfonds, C‑201/13, EU:C:2014:2132, punt 19, en 5 april 2017, Changshu City Standard Parts Factory en Ningbo Jinding Fastener/Raad, C‑376/15 P en C‑377/15 P, EU:C:2017:269, punt 52).
99
In dat verband dient erop te worden gewezen dat artikel 3 van de basisverordening tot doel heeft een definitie te geven van het begrip „subsidie” waartegen een compenserend recht kan worden ingesteld.
100
Meer in het bijzonder heeft artikel 3, punt 1, onder a), van de basisverordening tot doel het begrip „financiële bijdrage” aldus te definiëren dat maatregelen van de overheid die niet onder een van de in deze bepaling genoemde categorieën vallen, daarvan worden uitgesloten. Vanuit dat oogpunt somt artikel 3, punt 1, onder a), i) tot en met iii), van de basisverordening concrete situaties op die moeten worden geacht een financiële bijdrage van de overheid te omvatten, te weten een al dan niet rechtstreekse overdracht van middelen, het afstand doen van overheidsinkomsten en de levering of aankoop van goederen, terwijl artikel 3, punt 1, onder a), iv), van de basisverordening bepaalt dat het feit dat de overheid aan een particulier lichaam een of meer van de onder i), ii) en iii) genoemde soorten functies toevertrouwt of dat lichaam daarmee belast, gelijkstaat aan het leveren, door die overheid, van een financiële bijdrage in de zin van artikel 3, punt 1, onder a), van de basisverordening (arrest van 10 april 2019, Jindal Saw en Jindal Saw Italia/Commissie, T‑300/16, EU:T:2019:235, punt 106).
101
In deze context is artikel 3, punt 1, onder a), iv), tweede streepje, van de basisverordening in wezen een antiontwijkingsbepaling, waarmee wordt beoogd te waarborgen dat de overheid van een derde land zich niet kan onttrekken aan de regels met betrekking tot subsidies door maatregelen vast te stellen die, naar het voorkomt, strikt genomen niet onder de werkingssfeer van artikel 3, punt 1, onder a), i) tot en met iii), van deze verordening vallen, maar de facto gelijkwaardige gevolgen hebben (arrest van 10 april 2019, Jindal Saw en Jindal Saw Italia/Commissie, T‑300/16, EU:T:2019:235, punt 107). Dat is ook de uitlegging door de beroepsinstantie van de WTO van artikel 1.1, onder a), punt 1, onder iv), van de SCM-overeenkomst, waarvan de inhoud vergelijkbaar is met die van artikel 3, punt 1, onder a), iv), van de basisverordening [zie verslag van de beroepsinstantie van de WTO getiteld: „United States – Countervailing Duty Investigation on Dynamic Random Access Memory Semiconductors (DRAMS) from Korea” (Verenigde Staten – Onderzoek naar compenserende rechten op halfgeleiders voor werkgeheugen), vastgesteld op 27 juni 2005 (WT/DS 296/AB/R, punt 113)].
102
De in de omgangstaal gebruikelijke betekenis van het woord „toevertrouwen” is „bekleden met een functie of ambt, aanstellen, delegeren, opdragen”. Zo heeft de rechtspraak dit begrip, teneinde een volledig nuttig effect van artikel 3, punt 1, onder a), iv), tweede streepje, van de basisverordening te verzekeren, uitgelegd als „elk overheidshandelen […] dat erop neerkomt dat een particulier lichaam direct of indirect met de verantwoordelijkheid voor een van de soorten functies zoals bedoeld in artikel 3, punt 1, onder a), i) tot en met iii), van deze verordening wordt belast” (arrest van 10 april 2019, Jindal Saw en Jindal Saw Italia/Commissie, T‑300/16, EU:T:2019:235, punt 108). Hieruit volgt dat de term „belasten” die in de omgangstaal gewoonlijk „toewijzen, opdragen, opleggen” betekent, alle handelingen van de overheid omvat die rechtstreeks of indirect bestaan in het uitoefenen van hun bevoegdheden ten aanzien van een particulier lichaam, opdat dit lichaam een functie als bedoeld in artikel 3, punt 1, onder a), i) tot en met iii), van de basisverordening vervult.
103
Bovendien blijkt duidelijk uit het nevenschikkend voegwoord „of” tussen „toevertrouwen” en „belasten”, dat een alternatief aanduidt, dat deze twee handelingen onafhankelijk van elkaar, maar ook samen, kunnen plaatsvinden. Bovendien blijkt uit artikel 3, punt 1, onder a), iv), tweede streepje, van de basisverordening, waarin geen beperkingen worden gesteld aan de aard of het voorwerp van de handeling „toevertrouwen” of „belasten”, en uit de in punt 102 hierboven aangehaalde rechtspraak, waarin rekening wordt gehouden met „elk overheidshandelen”, dat een dergelijk handelen niet noodzakelijkerwijs het gevolg behoeft te zijn van een opzichzelfstaande handeling of maatregel, maar ook het resultaat kan zijn van het gecombineerde effect van verschillende maatregelen.
104
In het licht van deze overwegingen moet de gevolgtrekking van de Commissie worden onderzocht dat de Indonesische overheid met maatregelen als een uitvoerbelasting en een uitvoerheffing en de feitelijke controle van de binnenlandse prijzen van CPO via PTPN, heeft getracht van de producenten van CPO de levering van dit product op de Indonesische markt tegen een minder dan toereikende beloning te verkrijgen.
– Uitvoerbelasting en uitvoerheffing
105
In het kader van de eerste grief betogen verzoeksters dat de Commissie ten onrechte tot de slotsom is gekomen dat de in het onderzoektijdvak op 0 gestelde uitvoerbelasting en de sinds december 2018 geschorste uitvoerheffing tot gevolg hadden dat het de leveranciers van CPO „werd toevertrouwd” of zij ermee werden belast hun producten tegen een minder dan toereikende beloning te leveren. Bovendien hebben deze maatregelen niet tot doel de prijzen van CPO laag te houden om de bedrijfstak voor biodiesel te ondersteunen. Dat is slechts een bijkomend effect van de maatregelen, die voornamelijk tot doel hadden de prijsstabiliteit van bakolie te waarborgen en het palmolieplantagefonds te financieren.
106
Blijkens de overwegingen 113 tot en met 117 van de voorlopige verordening legde de Indonesische overheid in casu een uitvoerbelasting en een uitvoerheffing op CPO op.
107
Volgens de overwegingen 87 en 88 van de voorlopige verordening was de uitvoerbelasting ingesteld in 1994 en bestond zij, in de versie van 2016, in een progressief tarief voor CPO en andere producten, waaronder biodiesel (waarvan het tarief stelselmatig lager was dan het tarief voor CPO). De Indonesische exporteurs betaalden een belasting die verband hield met de referentieprijs van de Indonesische overheid voor de uitvoer van CPO. Wanneer de door de Indonesische overheid vastgestelde referentieprijs bij uitvoer steeg, werden dus ook de uitvoerrechten hoger. Wanneer de referentieprijs lager was dan 750 Amerikaanse dollar (USD) per ton, bedroeg de toepasselijke uitvoerbelasting 0 %. Tijdens het onderzoektijdvak bleef de prijs van CPO onder de drempel van 750 USD per ton, zodat er geen uitvoerbelasting verschuldigd was.
108
Volgens overweging 89 van de voorlopige verordening had de Indonesische overheid in 2015 ook een uitvoerheffing op CPO en downstreamproducten ingesteld. Tijdens het onderzoektijdvak werd deze heffing vastgesteld op 50 USD per ton voor CPO en op 20 USD per ton voor biodiesel.
109
Om het bestaan van een financiële bijdrage vast te stellen heeft de Commissie in de voorlopige verordening, waarvan de gevolgtrekkingen door de bestreden verordening worden bevestigd (in de overwegingen 102‑161), een analyse verricht die is gebaseerd op de relevante rechtspraak van de WTO.
110
Op basis van deze analyse heeft de Commissie zich in de overwegingen 111 tot en met 157 van de voorlopige verordening op het standpunt gesteld dat de Indonesische overheid het de producenten van CPO „toevertrouwde” of hen ermee „belastte” om hun producten tegen een minder dan toereikende beloning aan de nationale gebruikers te leveren, om in Indonesië een binnenlandse markt met kunstmatig lage prijzen te creëren. Vervolgens heeft de Commissie in overweging 160 van deze verordening opgemerkt dat alle Indonesische producenten van CPO als particuliere lichamen moesten worden beschouwd, en in de overwegingen 162 en 169 van die verordening aangegeven dat deze ondernemingen CPO op de binnenlandse markt hadden geleverd tegen een minder dan toereikende beloning. Tot slot heeft de Commissie in overweging 170 van die verordening vastgesteld dat de levering van CPO van Indonesisch grondgebied aan de Indonesische biodieselindustrie een functie was die de overheid normaal zelf zou vervullen. In dezelfde overweging stelde de Commissie zich namelijk op het standpunt dat het vaststellen van de wettelijke voorwaarden voor de levering van grondstoffen van een land aan ondernemingen uit dat land door de regering van de betreffende staat, onder die functie viel.
111
Met de betrokken analyse heeft de Commissie vastgesteld, zoals blijkt uit overweging 134 van de bestreden verordening, dat de Indonesische overheid via de uitvoerbelasting en uitvoerheffing, zoals in de overwegingen 103, 146 en 157 van de bestreden verordening is benadrukt, samen met andere maatregelen, had getracht de producenten van CPO ertoe te bewegen om dat product op de Indonesische markt tegen een minder dan toereikende beloning te leveren. Deze overheid had immers een stelsel van uitvoerbeperkingen ingesteld dat de uitvoer van CPO commercieel onaantrekkelijk maakte.
112
Dat de Indonesische overheid een dergelijk stelsel heeft opgezet en ingevoerd, blijkt uit verschillende door de Commissie in de bestreden verordening en in de voorlopige verordening vermelde elementen, die verzoeksters niet ter discussie hebben gesteld.
113
Zo is in overweging 116 van de voorlopige verordening opgemerkt dat de Indonesische overheid het stelsel van uitvoerbelastingen rechtstreeks had gekoppeld aan de internationale prijzen voor CPO en niet aan andere factoren (zoals productieniveaus of gevolgen voor het milieu) met de bedoeling om de door de producenten-exporteurs betaalde prijzen te beïnvloeden. Uit tabel 1 in deze overweging blijkt dat de Indonesische overheid de internationale prijsontwikkeling volgde en de hoogte van de uitvoerbelastingen aan de hand daarvan bijstelde, met als resultaat dat de uitvoer minder winstgevend werd.
114
De Commissie heeft in overweging 119 van de voorlopige verordening ook opgemerkt dat het Indonesische directoraat-generaal Douane en Accijnzen in 2015 publiekelijk had verklaard dat de uitvoerrechten tot doel hadden de beschikbaarheid van grondstoffen te waarborgen en de groei van de nationale downstreambedrijfstak voor palmolie, waarvan de productie van biodiesel een integraal onderdeel is, te bevorderen.
115
Wat de uitvoerheffing betreft, heeft de Commissie in overweging 117 van de voorlopige verordening benadrukt dat de invoering ervan in 2015 samenviel met een periode waarin de Indonesische prijzen vrijwel identiek waren aan de wereldmarktprijzen, en de producenten van biodiesel in staat had gesteld CPO te kopen tegen lagere prijzen dan normaal. Bovendien heeft de Commissie in overweging 114 van de bestreden verordening uitgelegd dat met deze heffing het palmolieplantagefonds werd gefinancierd en via subsidies de facto uitsluitend de bedrijfstak voor biodiesel werd gesteund.
116
In de overwegingen 128 en 129 van de bestreden verordening worden ook twee persartikelen genoemd die dateren van na het onderzoektijdvak en die de conclusies van de Commissie over dit tijdvak bevestigen. Zo voorspelde de secretaris-generaal van de Indonesian Palm Oil Association (Indonesische palmolievereniging) in een artikel van 19 december 2018 dat de uitvoer van CPO zou kunnen stijgen zodra de uitvoerheffing zou zijn teruggebracht tot nul. In een artikel van 6 december 2018 meende een onafhankelijke analist dat het opheffen van de uitvoerheffing het concurrentievermogen van de Indonesische exporteurs van palmolie zou vergroten door besparingen, waarvan het grootste deel waarschijnlijk via hogere binnenlandse CPO-prijzen aan de Indonesische boeren ten goede zou komen.
117
Op basis van deze overwegingen kon de Commissie in overweging 118 van de bestreden verordening op goede gronden concluderen dat „het algehele systeem van uitvoerbeperkingen dat de Indonesische overheid heeft ingevoerd, is bedoeld ter ondersteuning van de bedrijfstak voor biodiesel door de binnenlandse prijzen van [CPO] kunstmatig laag te houden”.
118
Wat dit betreft betogen verzoeksters in de eerste plaats onder verwijzing naar de rechtspraak van de WTO dat deze uitvoerbeperkingen niet binnen de werkingssfeer van artikel 3, punt 1, onder a), van de basisverordening vielen, aangezien zij tot doel hadden de lokale vraag en de stabiliteit van de bakolieprijzen (wat de uitvoerbelasting betreft) te verzekeren en het palmolieplantagefonds te financieren (wat de uitvoerheffing betreft), en aangezien de eventuele invloed op de CPO-prijzen slechts een secundair effect van die regeling was. De Indonesische overheid heeft slechts een stimulerende rol gespeeld door eenvoudigweg haar activiteit van belastingheffing uit te oefenen.
119
Wat om te beginnen verzoeksters’ argument betreft dat de Indonesische overheid geen actievere rol heeft gespeeld dan enkel stimulerend optreden, moet worden vastgesteld dat de Indonesische overheid, door de betrokken uitvoerbeperkingen vast te stellen in een concrete context waarin, ten eerste, de uitvoerbelasting was gekoppeld aan de internationale CPO-prijzen en met die prijzen steeg, en ten tweede, de uitvoerheffing was ingevoerd gedurende een periode waarin de Indonesische prijzen vrijwel identiek waren aan de wereldprijzen, de handelingsvrijheid van deze bedrijven de facto heeft beknot door inperking van hun mogelijkheden om te bepalen op welke markt zij hun producten zouden verkopen (zie in die zin arrest van 10 april 2019, Jindal Saw en Jindal Saw Italia/Commissie, T‑300/16, EU:T:2019:235, punt 124).
120
Vervolgens kan verzoeksters’ argument dat de Indonesische overheid louter haar activiteit van belastingheffing heeft uitgeoefend en deze activiteit slechts een secundaire invloed op de CPO-prijzen kon hebben, niet slagen. Zoals uit de punten 111 tot en met 116 hierboven blijkt, zijn de betrokken uitvoerbeperkingen samen met andere maatregelen ingesteld om de levering van CPO op de Indonesische markt tegen een minder dan toereikende prijs te verzekeren en waren zij zelfs aangepast aan de internationale prijzen om dit resultaat te bereiken. Het feit dat de betrokken wettelijke regeling dit doel niet uitdrukkelijk vermeldt, doet daar niets aan af.
121
Tot slot moeten verzoeksters’ argumenten die zij ontlenen aan de rechtspraak van het orgaan voor geschillenbeslechting van de WTO, met name het verslag van het panel van dat orgaan „United States – Measures Treating Exports Restraints as Subsidies” (Verenigde Staten – Maatregelen waarbij uitvoerbeperkingen als subsidies worden behandeld), aangenomen op 23 augustus 2001 (WT/DS 194/R), worden afgewezen. Onverminderd de in de punten 46 en 47 hierboven aangehaalde rechtspraak betrof die zaak namelijk de wetgeving van de Verenigde Staten inzake compenserende rechten die, volgens Canada, een regelgevende handeling van de overheid waarmee de uitvoer van een goed werd beperkt (een uitvoerbeperking dus) gelijkstelde met een „financiële bijdrage” in de zin van artikel 1.1, onder a), punt 1), van de SCM‑overeenkomst, waarbij het de vraag was of deze wetgeving in overeenstemming was met deze overeenkomst. Dat geschil had derhalve geen betrekking op specifieke uitvoerbeperkingen die deel uitmaken van een reeks maatregelen met dezelfde doelstelling en die worden onderzocht in het licht van verklaringen van het Indonesische directoraat-generaal Douane en Accijnzen over de doelstelling om de levering van het betreffende product op de binnenlandse markt te waarborgen teneinde een bepaalde bedrijfstak te steunen, zoals in punt 114 hierboven is opgemerkt (zie in die zin arrest van 10 april 2019, Jindal Saw en Jindal Saw Italia/Commissie, T‑300/16, EU:T:2019:235, punt 134).
122
In de tweede plaats voeren verzoeksters aan dat de uitvoerbeperkingen de leveranciers van CPO niet de mogelijkheid hebben ontnomen om een rationele keuze te maken en hun uitvoercapaciteit niet hebben aangetast, aangezien meer dan 70 % van de Indonesische CPO werd uitgevoerd.
123
Dat argument kan niet worden aanvaard. Het feit dat 70 % van de Indonesische CPO werd uitgevoerd, betekent namelijk niet dat de CPO-producenten vrijelijk een rationele keuze konden maken om hun product uit te voeren en daarvoor een toereikende beloning te ontvangen. Integendeel, zoals de Commissie terecht opmerkt, hebben de CPO-producenten eerst aan de binnenlandse vraag voldaan, die volgens de in overweging 153 van de bestreden verordening bedoelde openbare bronnen overeenkwam met 30 % van de productie, om pas daarna over te gaan tot uitvoer. Daaruit blijkt dat deze producenten niet trachtten om een groter deel van hun productie uit te voeren wanneer de prijzen hoger waren, aangezien de potentiële extra winst bij uitvoer werd beperkt door de door de Indonesische overheid opgelegde uitvoerbeperkingen.
124
In de derde plaats betogen verzoeksters dat de uitvoerbelasting, die in het onderzoektijdvak op 0 was gesteld, en de sinds december 2018 geschorste uitvoerheffing het niet mogelijk maakten het de leveranciers van CPO toe te vertrouwen of hen ermee te belasten hun producten tegen een minder dan toereikende beloning te leveren.
125
Zoals in de punten 106 en 113 hierboven is opgemerkt, had de Indonesische overheid het stelsel van uitvoerbelastingen rechtstreeks gekoppeld aan de internationale prijzen van CPO. Hieruit volgt dat het feit dat de uitvoerbelasting tijdens het onderzoektijdvak nul bedroeg, te wijten was aan de bijzondere omstandigheden van de markt, zoals overweging 113 van de bestreden verordening benadrukt. Het lage niveau van de internationale prijzen volstond op zich namelijk om de producenten van CPO ertoe aan te zetten bij voorrang aan de binnenlandse vraag te voldoen. Zoals de Commissie terecht benadrukt, zou de Indonesische overheid deze belasting hebben afgeschaft indien zij voornemens was deze belasting niet langer te innen.
126
Wat de uitvoerheffing betreft, staat vast dat deze tijdens het onderzoektijdvak werd geheven en was vastgesteld op 50 USD per ton voor CPO en 20 USD per ton voor biodiesel. Het feit dat deze heffing na het onderzoektijdvak, namelijk in december 2018, is geschorst, zoals verzoeksters stellen, is niet relevant voor de geldigheid van de conclusies die de Commissie in de bestreden verordening voor die periode heeft getrokken.
127
In de vierde plaats voeren verzoeksters aan dat de Commissie ook artikel 15, lid 1, tweede alinea, van de basisverordening heeft geschonden, door compenserende maatregelen in te stellen hoewel de uitvoerbelasting en uitvoerheffing waren „ingetrokken” of de betrokken exporteurs ten tijde van de vaststelling van de antisubsidiemaatregelen geen voordeel meer verschaften in de zin van dit artikel.
128
In dat verband zij eraan herinnerd dat artikel 15, lid 1, tweede alinea, van de basisverordening bepaalt dat geen compenserende maatregelen worden genomen als de subsidies zijn ingetrokken of als de exporteurs hierdoor niet langer een voordeel verkrijgen.
129
Uit de bewoordingen van dit artikel blijkt dat het argument van verzoeksters is gebaseerd op een onjuiste uitlegging ervan. Zelfs al waren de uitvoerbelasting en de uitvoerheffing „ingetrokken”, zoals verzoeksters stellen, dan nog betekent dat namelijk niets meer dan het verdwijnen van een van de instrumenten waarover de Indonesische overheid beschikte om CPO tegen een minder dan toereikende beloning te leveren, samen met de vaststelling van de prijzen door PTPN en de toekenning van subsidies aan de producenten van CPO. Het verdwijnen van de heffing impliceert dus niet de intrekking van de subsidie, die naast de levering van CPO tegen een minder dan toereikende beloning (overwegingen 102‑187 van de bestreden verordening), de vorm aannam van een rechtstreekse overdracht van middelen via het palmolieplantagefonds (overwegingen 28‑101 van de bestreden verordening) en een vrijstelling van invoerrechten op in bonded zones (vrijhandelszones) ingevoerde machines (overwegingen 188‑193 van de bestreden verordening). Evenmin kan worden aangenomen dat deze subsidies de betrokken exporteurs niet langer een voordeel verschaften, aangezien dat voordeel niet afhangt van de hoogte van de uitvoerrechten, maar van de afschrikkende werking ervan en van het feit dat het de CPO-producenten door een reeks maatregelen, waaronder de uitvoerbeperkingen, werd „toevertrouwd” om CPO tegen een minder dan toereikende prijs te leveren of zij daarmee werden belast.
130
Bijgevolg moet de eerste grief worden afgewezen.
– Vaststelling van de prijzen door PTPN
131
Met hun tweede grief betogen verzoeksters dat de Commissie artikel 3, punt 1, onder a), iv), van de basisverordening heeft geschonden en een kennelijke beoordelingsfout heeft gemaakt door te concluderen dat de Indonesische overheid door middel van een transparante „vaststelling van de prijzen” door PTPN de leveranciers van CPO een functie had toevertrouwd of hen ermee had belast.
132
Om te beginnen zij eraan herinnerd dat de Commissie, zoals blijkt uit de overwegingen 91 tot en met 99 en 126 van de voorlopige verordening en uit de overwegingen 120 en 123 van de bestreden verordening, gelet op het gebrek aan medewerking van de CPO-leveranciers en van PTPN, artikel 28, lid 1, van de basisverordening heeft toegepast en zich voor haar conclusies heeft gebaseerd op de beschikbare gegevens.
133
Volgens de rechtspraak staat artikel 28 van de basisverordening de instellingen van de Unie toe om af te gaan op de beschikbare gegevens teneinde de doeltreffendheid van de beschermende handelsmaatregelen van de Unie niet in het gedrang te brengen, telkens wanneer de instellingen geen of gebrekkige medewerking krijgen in een onderzoek (zie in die zin en naar analogie arrest van 26 januari 2017, Maxcom/City Cycle Industries, C‑248/15 P, C‑254/15 P en C‑260/15 P, EU:C:2017:62, punt 67), zonder dat zij evenwel verplicht zijn om van de beste beschikbare gegevens gebruik te maken (arrest van 11 september 2014, Gold East Paper en Gold Huasheng Paper/Raad, T‑444/11, EU:T:2014:773, punt 94). Hieruit volgt dat de Commissie overeenkomstig de in punt 24 hierboven aangehaalde rechtspraak ook beschikt over de ruime beoordelingsbevoegdheid inzake handelsbeschermende maatregelen wanneer het gaat om de toepassing van artikel 28 van de basisverordening.
134
In de eerste plaats verwijten verzoeksters de Commissie dat zij een kennelijke beoordelingsfout heeft gemaakt door te concluderen dat PTPN haar prijzen van CPO kunstmatig laag vaststelde. Zij stellen dat PTPN niet haar eigen prijzen vaststelde omdat, ten eerste, deze prijzen via dagelijkse veilingen werden vastgesteld en, ten tweede, de binnenlandse markt werd gekenmerkt door een aanzienlijke koopkracht van de afnemers van CPO.
135
Dienaangaande blijkt uit de overwegingen 128 tot en met 131 van de voorlopige verordening dat PTPN een groep van ondernemingen is die volledig in handen is van de overheid en onder toezicht daarvan staat, en die verschillende grondstoffen produceert, waaronder CPO.
136
In de overwegingen 132 en 133 van de voorlopige verordening wordt uiteengezet dat PTPN dagelijks veilingen organiseerde om haar CPO te verkopen, hetgeen tussen partijen vaststaat. Alvorens de dagelijkse aanbestedingsprocedure uit te schrijven, bepaalde PTPN een „prijsvoorstelling” voor die dag, maar zij was niet verplicht de aanbiedingen beneden deze „prijsvoorstelling” af te wijzen.
137
De Commissie heeft op basis van verschillende beschikbare gegevens geconcludeerd dat PTPN haar prijzen van CPO op een kunstmatig laag niveau vaststelde. Ten eerste blijkt uit overweging 151 van de bestreden verordening dat de Indonesische overheid invloed had op de besluiten van PTPN met betrekking tot het prijsbeleid. Wanneer de voor de aankoop van CPO geboden prijs lager was dan de voor de betreffende dag vastgestelde „prijsvoorstelling”, kon de raad van bestuur van PTPN, waar alleen de Indonesische overheid vertegenwoordigd was, besluiten het aanbod te aanvaarden, hetgeen regelmatig gebeurde. Ten tweede blijkt uit overweging 125 van de bestreden verordening en overweging 135 van de voorlopige verordening dat uit de beschikbare informatie was gebleken dat PTPN de laatste jaren verlies had geleden door de aanwijzingen van de Indonesische overheid op te volgen. Ten derde heeft de Commissie, zoals blijkt uit de overwegingen 122 tot en met 124 van de bestreden verordening, geen enkel bewijs kunnen verkrijgen dat de „prijsvoorstelling” een marktprijs weergaf die voortkwam uit een concurrerend aanbestedingsproces. Integendeel, de binnenlandse prijs van CPO lag onder alle internationale referentieprijzen.
138
Op basis van het voorgaande moet worden vastgesteld dat de Commissie geen kennelijke beoordelingsfout heeft gemaakt door op basis van de beschikbare gegevens tot de slotsom te komen dat PTPN niet handelde als een rationele marktdeelnemer en de prijs van CPO onder de referentieprijs vaststelde.
139
Wat betreft verzoeksters’ argument inzake het gebrek aan evenwicht op de markt, moet worden opgemerkt dat de markt inderdaad uit balans is, ten voordele van de kopers van CPO, die grote ondernemingen zijn met een „compenserende afnemersmacht”. De Commissie heeft dat in overweging 146 van de voorlopige verordening toegegeven. Deze omstandigheid kan echter niet afdoen aan de conclusie dat de Indonesische overheid via PTPN een prijsvaststellingsmechanisme had kunnen toepassen. Zoals de Commissie in dezelfde overweging heeft opgemerkt zonder te zijn weersproken, was een ander kenmerk van de markt van CPO, aan de aanbodzijde, de versnippering ervan tussen een groot aantal kleine ondernemingen, met name individuele landbouwers. Zodra PTPN een prijs voor de dag had vastgesteld, was het in een dergelijke context voor de leveranciers van CPO met elk een klein marktaandeel zeer moeilijk om hogere verkoopprijzen vast te stellen voor afnemers met een aanzienlijke koopkracht. Verzoeksters’ stelling dat de marktstructuur PTPN belette de prijzen vast te stellen, moet derhalve worden afgewezen. Integendeel, het blijkt dat deze marktstructuur een factor was die PTPN juist in staat stelde de prijzen van CPO vast te stellen.
140
Ook verzoeksters’ verwijt dat de Commissie haar motiveringsplicht niet is nagekomen, moet worden afgewezen.
141
Volgens vaste rechtspraak vormt een ontbrekende of ontoereikende motivering namelijk een middel betreffende schending van wezenlijke vormvoorschriften, dat als zodanig verschilt van het middel inzake verkeerde motivering van de beslissing, dat moet worden getoetst bij het onderzoek van de gegrondheid van die beslissing [arresten van 19 juni 2009, Qualcomm/Commissie, T‑48/04, EU:T:2009:212, punt 175, en 18 oktober 2016, Crown Equipment (Suzhou) en Crown Gabelstapler/Raad, T‑351/13, niet gepubliceerd, EU:T:2016:616, punt 110]. De door artikel 296, tweede alinea, VWEU vereiste motivering moet de redenering van de instelling die de handeling heeft verricht, duidelijk en ondubbelzinnig tot uitdrukking doen komen, zodat de belanghebbenden kennis kunnen nemen van de rechtvaardigingsgronden van de genomen maatregel en de bevoegde rechter zijn toezicht kan uitoefenen [zie naar analogie arresten van 30 september 2003, Eurocoton e.a./Raad, C‑76/01 P, EU:C:2003:511, punt 88, en 12 december 2014, Crown Equipment (Suzhou) en Crown Gabelstapler/Raad, T‑643/11, EU:T:2014:1076, punt 129 (niet gepubliceerd)].
142
In casu wordt in de in de punten 135 tot en met 139 hierboven geanalyseerde overwegingen van de bestreden verordening en van de voorlopige verordening duidelijk uiteengezet waarom de Commissie van mening was dat PTPN niet handelde als een rationele marktdeelnemer en de prijs van CPO op een lager niveau vaststelde dan de referentieprijzen. Dankzij deze toelichtingen konden verzoeksters kennisnemen van de rechtvaardigingsgronden van de genomen maatregel, zodat zij voor hun rechten konden opkomen, en kon de Unierechter zijn toezicht uitoefenen, zoals blijkt uit de punten 134 en volgende hierboven.
143
In de tweede plaats betogen verzoeksters dat de Commissie ten onrechte tot de conclusie was gekomen dat de Indonesische overheid, door op transparante wijze de dagelijkse prijzen voor CPO bekend te maken, het de andere leveranciers van CPO „heeft toevertrouwd” of hen daarmee „heeft belast” om hun producten op de binnenlandse markt te leveren tegen een minder dan toereikende beloning. De prijzen van de onafhankelijke leveranciers van CPO worden bepaald door de feitelijke omstandigheden van het geval, de structuur van de markt en de uitoefening van de beslissingsvrijheid van de marktdeelnemers. Het gedrag van de CPO-leveranciers is een „louter onverwacht gevolg” van de transparantie van PTPN.
144
Uit overweging 160 van de bestreden verordening blijkt dat het „toevertrouwen” of „belasten” in casu bestaat in het feit dat de Indonesische overheid door middel van PTPN op de Indonesische markt als prijszetter optrad en dat alle onafhankelijke leveranciers van CPO die prijsaanduidingen volgden. Om te beginnen heeft de Commissie blijkens de punten 135 tot en met 137 hierboven immers vastgesteld, zonder dat verzoeksters haar daarin op goede gronden tegenspreken, dat PTPN haar prijzen voor CPO op een kunstmatig laag niveau vaststelde. Vervolgens heeft de Commissie in de overwegingen 140 en 141 van de voorlopige verordening vastgesteld dat PTPN het resultaat van de dagelijkse inschrijving altijd op de dag zelf om 15.30 uur op haar onlineplatform publiceerde, onder vermelding van de exacte gunningsprijs per eenheid voor CPO, en dat de dagelijkse onderhandelingen tussen andere CPO-leveranciers dan PTPN en CPO-afnemers, waarbij de startprijs de door PTPN vastgestelde dagprijs was, gewoonlijk plaatsvonden nadat de resultaten van de PTPN-inschrijvingen bekend waren. De dagelijkse prijs van CPO op de binnenlandse markt weerspiegelde nauwkeurig de gunningsprijs van de door PTPN georganiseerde dagelijkse veilingen en bovendien was de eenheidsprijs die door de producenten-exporteurs aan niet aan de staat toebehorende producenten van CPO werd betaald, tijdens het onderzoektijdvak steeds gelijk aan of lager dan de prijs van PTPN op dezelfde dag. Ten slotte vonden deze feiten plaats in een context waarin de Indonesische overheid maatregelen had vastgesteld waardoor de mogelijkheden van leveranciers om hun CPO uit te voeren werden beperkt, zoals blijkt uit overweging 138 van de bestreden verordening.
145
In deze context heeft de Commissie geen kennelijke beoordelingsfout gemaakt door te oordelen dat de Indonesische overheid de leveranciers van CPO een functie had toevertrouwd of hen ermee had belast, door middel van een transparante „vaststelling van de prijzen” door PTPN in de zin van de in de punten 101 tot en met 103 hierboven aangehaalde rechtspraak.
146
Om deze redenen kunnen de argumenten van verzoeksters niet worden aanvaard, zodat het eerste onderdeel van het derde middel in zijn geheel moet worden afgewezen.
Tweede onderdeel van het derde middel: schending van artikel 3, punt 1, onder b), van de basisverordening en kennelijk onjuiste beoordeling doordat de Commissie tot de conclusie is gekomen dat de Indonesische overheid inkomens- of prijzensteun had verleend
147
De Commissie is van mening dat het tweede onderdeel van het derde middel moet worden afgewezen, aangezien verzoeksters in het verzoekschrift verwijzen naar de inkomens- of prijzensteun voor de „leveranciers van CPO”, terwijl de conclusies van de Commissie betrekking hebben op steun aan de biodieselproducenten. De Commissie betoogt tevens dat de toelichtingen die verzoeksters dienaangaande in repliek hebben gegeven, niet-ontvankelijk zijn in de zin van artikel 84, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht.
148
In dit verband moet worden opgemerkt dat het verzoekschrift volgens artikel 76, onder d), van het Reglement voor de procesvoering het voorwerp van het geschil moet bevatten en een summiere uiteenzetting van de middelen, en dat de aanduidingen duidelijk en nauwkeurig moeten zijn teneinde de verweerder in staat te stellen om zijn argumentatie voor te bereiden en de Unierechter om zijn toezicht uit te oefenen (arrest van 3 mei 2018, Sigma Orionis/Commissie, T‑48/16, EU:T:2018:245, punt 54). Gelet op de argumenten die de Commissie in haar verweerschrift en in dupliek heeft aangevoerd, heeft de Commissie duidelijk de kritiek van verzoeksters op de bestreden verordening kunnen begrijpen. Bovendien blijken de wezenlijke elementen, feitelijk en rechtens, waarop dit onderdeel is gebaseerd, coherent en begrijpelijk uit de tekst van het verzoekschrift zelf, ondanks de vermelding in het opschrift van dit onderdeel dat inkomens- of prijzensteun wordt verleend aan „leveranciers van CPO” en ondanks een onjuiste verwijzing naar overweging 172 van de voorlopige verordening, die in werkelijkheid betrekking heeft op het bestaan van een financiële bijdrage uit hoofde van artikel 3, punt 1, onder a), iv), van de basisverordening (zie in die zin arrest van 3 juli 2018, Transtec/Commissie, T‑616/15, EU:T:2018:399, punt 46). Het verzoekschrift voldoet dus aan de vereisten van artikel 76, onder d), van het Reglement voor de procesvoering.
149
Daarenboven bepaalt artikel 84 van het Reglement voor de procesvoering dat in de loop van het geding geen nieuwe middelen mogen worden voorgedragen, tenzij zij steunen op gegevens, hetzij rechtens of feitelijk, waarvan eerst in de loop van de behandeling is gebleken. Volgens de rechtspraak moet een middel dat een uitwerking is van een eerder in het verzoekschrift rechtstreeks of stilzwijgend opgeworpen middel en dat daarmee nauw verband houdt, ontvankelijk worden verklaard. Hetzelfde geldt voor een tot staving van een middel aangevoerd argument (arrest van 19 maart 2013, In ’t Veld/Commissie, T‑301/10, EU:T:2013:135, punt 97).
150
Het tweede onderdeel van het derde middel, betreffende de gevolgtrekkingen van de Commissie met betrekking tot de inkomens- of prijzensteun, is reeds aangevoerd in het verzoekschrift. De toelichting die verzoeksters in repliek in antwoord op de stellingen van het verweerschrift hebben gegeven, vormen een loutere uitwerking van dit onderdeel, die dus ontvankelijk moet worden geacht.
151
Verzoeksters betogen dat de Commissie het begrip „inkomens- of prijzensteun” in de zin van artikel 3, punt 1, onder b), van de basisverordening in strijd met de WTO-rechtspraak te ruim heeft uitgelegd. Dit begrip omvat enkel de rechtstreekse tussenkomst van de overheid op de markt met het oog op de vaststelling van de prijs van een product op een bepaald niveau. Maatregelen die slechts een indirect effect op de markt hebben, zoals in casu de uitvoerbeperkingen en de mededeling van de prijzen door PTPN, vallen daar niet onder. De andere door de Commissie in aanmerking genomen maatregelen komen evenmin neer op inkomens- of prijzensteun.
152
Dienaangaande moet worden geconstateerd dat verzoeksters in dit onderdeel niet betwisten dat de Indonesische regering een reeks maatregelen had ingevoerd, die de Commissie in de overwegingen 188 tot en met 190 van de voorlopige verordening heeft vermeld en waarvan de conclusies in overweging 169 van de bestreden verordening zijn bevestigd, maar opkomen tegen de kwalificatie daarvan als „inkomens- of prijzensteun” in de zin van artikel 3, punt 1, onder b), van de basisverordening.
153
Aangezien dit begrip niet is gedefinieerd in de basisverordening, moet het overeenkomstig de in punt 98 hierboven aangehaalde rechtspraak worden uitgelegd in overeenstemming met de in de omgangstaal gebruikelijke betekenis ervan, met inachtneming van de context waarin het wordt gebruikt en de door de regeling waarvan het deel uitmaakt beoogde doelstellingen.
154
Artikel 3 van de basisverordening definieert het begrip „subsidie” die de instelling van een compenserend recht rechtvaardigt. Meer in het bijzonder bepaalt artikel 3, punt 1, onder a), van deze verordening dat subsidie wordt geacht aanwezig te zijn indien er sprake is van een „financiële bijdrage”, „of”, onder b), indien er sprake is van „enige vorm van inkomens- of prijzensteun in de zin van artikel XVI van de GATT 1994”. Hieruit blijkt dat artikel 3, punt 1, onder b), van de basisverordening tot doel heeft een alternatieve vorm van subsidie te definiëren ten opzichte van de onder a) bedoelde vorm, zoals duidelijk blijkt uit het gebruik van het nevenschikkende voegwoord „of”, dat een alternatief aanduidt, om de reikwijdte van deze bepaling te verruimen.
155
Deze bepaling wordt gebruikt in het kader van de vaststelling van een subsidie en verwijst voor de uitlegging ervan uitdrukkelijk naar artikel XVI van de GATT, waaruit blijkt dat de Uniewetgever zijn handelingsvrijheid bij de toepassing van de WTO-regels zelf heeft willen beperken (zie in die zin arrest van 16 juli 2015, Commissie/Rusal Armenal, C‑21/14 P, EU:C:2015:494, punten 40 en 41 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Dat artikel verwijst naar „enige subsidie, daaronder begrepen elke vorm van bescherming van inkomen of steun aan prijzen, welke rechtstreeks of middellijk vermeerdering van de uitvoer van een product uit haar gebied of vermindering van de invoer van een product in haar gebied ten gevolge heeft”. Hieruit volgt dat „bescherming van inkomen of steun aan prijzen” in de zin van deze bepaling een vorm van subsidie is en dat deze bepaling is toegespitst op de gevolgen van deze subsidie voor de in- en uitvoer.
156
Volgens zijn gebruikelijke betekenis in de omgangstaal staat het begrip „steun” voor hulp, ondersteuning, bescherming of bijstand en de handeling „steunen” betekent onderhouden of dragen dan wel helpen, ondersteunen, aanmoedigen, bijstaan. Uit de bewoordingen van artikel 3, punt 1, onder b), van de basisverordening en uit artikel XVI van de GATT volgt dat een dergelijke maatregel welke vorm dan ook of „elke vorm” kan hebben, een formulering die de verschijningsvorm, het voorkomen, de samenstelling of de handelwijze openlaat. Het begrip „bescherming van inkomen of steun aan prijzen” moet dus zo worden uitgelegd dat het elke overheidsmaatregel omvat die rechtstreeks of middellijk strekt tot handhaving van de stabiliteit van de inkomens of de prijzen, dan wel tot verhoging ervan. De verwijzing in artikel 3, punt 1, onder b), van de basisverordening naar artikel XVI van de GATT impliceert dat ook de gevolgen van deze maatregelen voor de in- en uitvoer in aanmerking moeten worden genomen.
157
In de voorlopige verordening, waarvan de conclusies worden bevestigd in overweging 169 van de bestreden verordening, heeft de Commissie om aan te tonen dat er sprake was van bescherming van inkomen of steun aan prijzen aangegeven dat de Indonesische overheid blijkens een reeks maatregelen, te weten een stelsel van uitvoerbeperkingen voor CPO, de facto vaststelling van de binnenlandse CPO-marktprijzen op een kunstmatig laag niveau en rechtstreekse subsidies aan de producenten van CPO om hen ertoe aan te zetten de doelstellingen van de overheid na te leven, begrepen in de bredere context van het stimuleren van de ontwikkeling van de bedrijfstak voor biodiesel, bijvoorbeeld door middel van bijmengvereisten en het opzetten van het palmolieplantagefonds ten behoeve van de producenten van biodiesel, de intentie had om op de markt in te grijpen met het oog op een bepaald resultaat, namelijk dat biodieselproducenten zouden profiteren van kunstmatig lage prijzen voor de ingekochte CPO, de grondstof die ongeveer 90 % van hun productiekosten uitmaakt.
158
De Commissie is in overweging 191 van de voorlopige verordening tot de slotsom gekomen dat de maatregelen van de Indonesische overheid een bijdrage aan de door de producenten van biodiesel ontvangen inkomsten hebben geleverd, door hen toegang te verschaffen tot hun belangrijkste grondstof en grootste kostenfactor, tegen een prijs die onder de wereldmarktprijs ligt, wat zich vervolgens heeft vertaald in kunstmatig hogere winsten, voornamelijk resulterende uit de uitvoer naar derde markten. De Commissie heeft ook vastgesteld dat de uitvoer van biodiesel in 2018 sterk was gestegen, zoals blijkt uit tabel 2 in overweging 192 van de voorlopige verordening. Deze analyse is in haar geheel bevestigd door de bestreden verordening (zie overweging 169 van de bestreden verordening).
159
Uit deze bevindingen volgt, gelet op de uiteenzetting in de punten 154 tot en met 156 hierboven, dat de Commissie artikel 3, punt 1, onder b), van de basisverordening niet heeft geschonden en geen kennelijke beoordelingsfout heeft gemaakt toen zij concludeerde dat de door de Indonesische overheid ten uitvoer gelegde maatregelen als inkomens- of prijzensteun aan biodieselproducenten konden worden gekwalificeerd.
160
Met inachtneming van de in de punten 46 en 47 hierboven aangehaalde rechtspraak kan aan deze conclusie niet worden afgedaan door de overwegingen in het door verzoeksters aangevoerde verslag van het WTO-panel met de titel „China – Countervailing and Anti-Dumping Duties on Grain Oriented Flat-Rolled Electrical Steel from the United States” (China – Compenserende en antidumpingrechten op gewalst elektrostaal met georiënteerde korrel uit de Verenigde Staten), vastgesteld op 15 juni 2012 (WT/DS 414/R). In die zaak heeft het panel geoordeeld dat de zinsnede „enigerlei vorm van […] prijzensteun” in artikel 1.1, onder a), punt 2, van de SCM-overeenkomst niet ruim genoeg was om overeenkomsten tot vrijwillige beperking van de invoer van staal in de Verenigde Staten te omvatten, die een bijkomend effect van willekeurig belang op de prijzen konden hebben. Dit geschil had dus geen betrekking op een reeks maatregelen met hetzelfde doel en van dezelfde aard als in de bestreden verordening zijn onderzocht, met name specifieke uitvoerbeperkingen en de facto vaststelling van de prijzen via een onderneming die voor 100 % in handen is van de Indonesische overheid.
161
Het tweede onderdeel van het derde middel moet dus worden afgewezen.
Derde onderdeel van het derde middel: schending van artikel 3, punt 2, en artikel 6, onder d), van de basisverordening, en kennelijk onjuiste beoordeling doordat de Commissie heeft geconcludeerd dat aan Indonesische producenten een voordeel was verleend
162
In het derde onderdeel van het derde middel betogen verzoeksters dat de Commissie, door het bestaan van een voordeel vast te stellen en voor de berekening van dat voordeel onjuiste referentieprijzen te hanteren, artikel 3, punt 2, en artikel 6, onder d), van de basisverordening heeft geschonden.
163
In dit verband zij opgemerkt dat in artikel 3 van de basisverordening is bepaald dat er sprake is van een subsidie indien de overheid een „financiële bijdrage” levert of „inkomens- of prijzensteun” biedt en indien daardoor een „voordeel” wordt toegekend. De artikelen 6 en 7 van deze verordening verduidelijken de wijze van berekening van het „voordeel” voor de ontvanger. Aangaande een financiële bijdrage of inkomens- of prijzensteun bestaande in de levering van goederen door de overheid wordt in artikel 6, onder d), van de basisverordening in wezen bepaald dat deze levering een voordeel toekent indien deze tegen een minder dan toereikende beloning geschiedt (zie in die zin arrest van 10 april 2019, Jindal Saw en Jindal Saw Italia/Commissie, T‑300/16, EU:T:2019:235, punten 195 en 196).
164
Artikel 6 van deze verordening bevat regels om, afhankelijk van het soort maatregel, te bepalen of deze als een „voordeel voor de ontvanger” kan worden beschouwd. Volgens deze regels is er sprake van een voordeel indien de ontvanger daadwerkelijk een financiële bijdrage heeft ontvangen die hem in staat stelt gunstiger voorwaarden te verkrijgen dan die waartoe hij op de markt toegang zou hebben. Wat in het bijzonder de levering van goederen betreft, bepaalt artikel 6, onder d), van de basisverordening dat er slechts een voordeel bestaat indien „de levering tegen een minder dan toereikende beloning […] geschiedt” en „[d]e toereikendheid van de beloning is vastgesteld door een vergelijking te maken met de heersende marktvoorwaarden voor het betreffende product, respectievelijk de betrokken diensten in het land van levering of van aankoop (waaronder prijs, kwaliteit, beschikbaarheid, verhandelbaarheid, vervoer en andere aan- of verkoopvoorwaarden)”. Uit deze bewoordingen blijkt dat voor de vaststelling van het „voordeel” een vergelijking moet worden gemaakt en dat er bij die vergelijking, gelet op het doel ervan, namelijk de toereikendheid te beoordelen van de prijs die werd betaald in – in beginsel – het land van levering ten opzichte van normale marktomstandigheden, rekening moet worden gehouden met alle kostenbestanddelen die de ontvangst van het door de overheid geleverde goed voor de ontvanger met zich meebrengt. Daarom blijkt uit deze bepaling dat het, voor zover mogelijk, met de door de Commissie gebruikte methode voor de berekening van het voordeel mogelijk moet zijn om het daadwerkelijk aan de ontvanger verschafte voordeel zo goed mogelijk weer te geven (zie in die zin arrest van 10 april 2019, Jindal Saw en Jindal Saw Italia/Commissie, T‑300/16, EU:T:2019:235, punten 208‑210).
165
In casu volgt uit de overwegingen 170 en 171 van de bestreden verordening dat de Commissie een voordeel heeft vastgesteld door de in de Indonesische uitvoerstatistieken opgenomen f.o.b.-prijzen (free on board, vrij aan boord) van CPO bij de uitvoer van Indonesië naar de rest van de wereld als benchmark te gebruiken, en dat zij het voordeel voor de ontvanger heeft beoordeeld als de som van de verschillen tussen de op de binnenlandse markt voor CPO betaalde prijzen en de per maand van het onderzoektijdvak berekende referentieprijs van CPO. Meer specifiek heeft de Commissie volgens de overwegingen 199 tot en met 201 van de voorlopige verordening het maandelijks gemiddelde van de Indonesische f.o.b.-prijzen bij uitvoer naar de rest van de wereld in het onderzoektijdvak berekend, en dat vergeleken met de door de Indonesische producenten van biodiesel betaalde binnenlandse prijs van CPO. De Commissie was van mening dat het totale bedrag van het verschil overeenkwam met de „besparing” die door de Indonesische producenten van biodiesel die CPO aankopen op de Indonesische markt, is verkregen ten opzichte van de prijs die zij zonder de verstoringen zouden hebben betaald, en dat dit bedrag overeenkwam met het in het onderzoektijdvak door die producenten van de Indonesische overheid verkregen voordeel.
166
Uit deze overwegingen volgt ten eerste dat het argument van verzoeksters dat de Commissie ten onrechte de internationale prijzen als referentieprijs heeft gebruikt, is gebaseerd op een onjuiste lezing van de voorlopige verordening en de bestreden verordening en moet worden afgewezen. Uit overweging 198 van de voorlopige verordening en uit overweging 182 van de bestreden verordening blijkt immers duidelijk dat de Commissie niet de internationale prijzen als referentieprijs heeft gebruikt, maar de Indonesische f.o.b.-prijzen bij uitvoer naar de rest van de wereld.
167
Ten tweede zijn de argumenten waarmee verzoeksters de onjuistheid willen aantonen van de conclusie van de Commissie dat de prijzen van CPO op de Indonesische markt waren verstoord door de tussenkomst van de Indonesische overheid, reeds afgewezen in het kader van het eerste onderdeel van dit middel. Bijgevolg heeft de Commissie geen kennelijke beoordelingsfout gemaakt door te oordelen dat voor de berekening van het voordeel dat aan de begunstigde werd verleend door de levering van goederen tegen een minder dan toereikende beloning, een geschikte referentieprijs moest worden vastgesteld.
168
Ten derde blijkt uit overweging 198 van de voorlopige verordening dat de Commissie van mening was dat de f.o.b.-prijzen van CPO voor de uitvoer van Indonesië naar de rest van de wereld een passend referentiepunt waren, aangezien zij waren ingesteld volgens de beginselen van de vrije markt, de heersende marktvoorwaarden in Indonesië weerspiegelden en niet waren verstoord door tussenkomst van de overheid, en daarmee de dichtst mogelijke benadering waren van een niet-verstoorde binnenlandse prijs in Indonesië zonder ingrijpen door de Indonesische overheid. Tegen deze analyse voeren verzoeksters aan dat, gesteld al dat de prijzen van CPO op de Indonesische markt verstoord zouden zijn, de f.o.b.-prijs bij uitvoer geen geldige referentieprijs is, aangezien deze prijs zelf door de uitvoerbeperkingen wordt verstoord. Ter terechtzitting hebben verzoeksters dit argument gestaafd door te benadrukken dat een prijs die de uitvoerheffing van 50 USD per ton omvat, die per definitie enkel voor het uitgevoerde product wordt betaald, niet als referentieprijs kan worden gebruikt voor een niet-verstoorde prijs op de binnenlandse markt. De Commissie heeft in het verweerschrift zelf toegegeven dat het verschil tussen de binnenlandse prijzen van CPO en de uitvoerprijzen van CPO min of meer overeenkwam met het bedrag van de uitvoerheffing.
169
Dit argument moet worden afgewezen. Om te beginnen impliceert het feit dat de f.o.b.-prijs van CPO voor uitvoer uit Indonesië de effecten van de uitvoerheffing omvat, zoals de Commissie in de overwegingen 173 en 181 van de bestreden verordening stelt, niet noodzakelijkerwijs dat deze prijs verstoord is. Integendeel, aangezien de prijs van CPO op de binnenlandse markt minder geschikt was wegens een reeks maatregelen, waaronder de uitvoerbelasting en de uitvoerheffing en de vaststelling van de prijzen door PTPN, kwam de prijs van CPO bij uitvoer na betaling van de uitvoerheffing, zoals de Commissie terecht opmerkt, overeen met de prijs die de verkopers voor export aanboden en die de kopers bereid waren op de internationale markt te betalen.
170
Vervolgens heeft de Commissie in overweging 173 van de bestreden verordening uiteengezet dat het uitgangspunt van verzoeksters’ argumenten was dat de binnenlandse prijzen van CPO niet kunstmatig laag waren, maar dat de uitvoerprijzen te hoog waren wegens de uitvoerheffing. Het staat immers vast dat het argument van verzoeksters is gebaseerd op een vergelijking tussen de prijs op de binnenlandse markt en de f.o.b.-prijs bij uitvoer. De Commissie heeft evenwel, zonder blijk te geven van een kennelijk onjuiste beoordeling, aangetoond dat CPO tegen een kunstmatig lage prijs aan de biodieselproducent werd verkocht als resultaat van een geheel van maatregelen van de Indonesische overheid, waarvan de uitvoerheffing slechts een onderdeel was. Hieruit volgt dat verzoeksters’ argumentatie op een onjuiste premisse berust.
171
Ten slotte is de uitvoerheffing weliswaar een van de maatregelen die tot gevolg hebben dat de leveranciers van CPO ertoe worden aangezet om op de binnenlandse markt tegen minder dan toereikende prijzen te verkopen, maar de Indonesische f.o.b.-uitvoerprijs is om die reden niet ongeschikt als referentieprijs voor de berekening van het voordeel.
172
Bijgevolg heeft de Commissie geen kennelijke beoordelingsfout gemaakt door te oordelen dat deze prijs overeenkomstig de regel van artikel 6, onder d), van de basisverordening en de in punt 164 hierboven aangehaalde rechtspraak een zo goed mogelijke weerspiegeling vormde van het daadwerkelijk aan de begunstigde verleende voordeel.
173
Gelet op een en ander moet het derde onderdeel, en dus het derde middel in zijn geheel, worden afgewezen.
Vierde middel: de Commissie heeft een kennelijke beoordelingsfout gemaakt en artikel 3, punt 1, onder a), i), en punt 2, van de basisverordening geschonden door te concluderen dat er sprake was van een subsidie in de vorm van een rechtstreekse overdracht van middelen
174
Het vierde middel bestaat uit twee onderdelen, die door de Commissie, ondersteund door de EBB, worden betwist.
Eerste onderdeel van het vierde middel: schending van artikel 3, punt 1, onder a), i), van de basisverordening en kennelijk onjuiste beoordeling doordat de Commissie de door het palmolieplantagefonds verrichte betalingen als subsidies heeft gekwalificeerd
175
In het eerste onderdeel voeren verzoeksters aan dat de betalingen door het palmolieplantagefonds geen rechtstreekse overdracht van middelen in de vorm van subsidie, maar een betaling voor de aankoop van biodiesel vormen.
176
Artikel 3, punt 1, onder a), i), van de basisverordening bepaalt dat „de overheid in het land van oorsprong of in dat van uitvoer een financiële bijdrage levert” wanneer „een overheidspraktijk rechtstreekse overdracht van middelen (bijvoorbeeld schenkingen, leningen, kapitaalinbreng) […] inhoudt”.
177
Artikel 3 van de basisverordening heeft tot doel een definitie te geven van het begrip „subsidie” die de instelling van een compenserend recht rechtvaardigt, en van het begrip „financiële bijdrage”, zodat maatregelen van de overheid die niet tot een van de in deze bepaling genoemde categorieën behoren (zie de punten 99 en 100 hierboven), daarvan worden uitgesloten.
178
Uit artikel 3, punt 1, onder a), i), van de basisverordening, en met name uit de formulering „een overheidspraktijk”, blijkt dat de rechtstreekse overdracht van middelen moet kunnen worden toegerekend aan de overheid. In deze bepaling wordt echter niet gespecificeerd wat de oorsprong van de overgemaakte middelen is. Zo omvat het begrip „financiële bijdrage” in punt 1, onder a), i), van dit artikel een „overheidspraktijk” die een rechtstreekse overdracht van middelen inhoudt, zonder dat daarbij eisen worden gesteld met betrekking tot de herkomst van die middelen. Dat de herkomst van de middelen niet van invloed is op de kwalificatie van een overheidspraktijk als „financiële bijdrage van de overheid”, blijkt duidelijk in het in artikel 3, punt 1, onder a), iv), tweede streepje, bedoelde geval, waarin de overheid aan een particulier lichaam bepaalde functies toevertrouwt, zoals de rechtstreekse overdracht van middelen, of dat lichaam daarmee belast, zonder aan te geven wat de herkomst van de gebruikte middelen moet zijn. Uit deze bepalingen volgt dat het begrip „financiële bijdrage van de overheid” alle geldmiddelen omvat die de overheid daadwerkelijk kan gebruiken. Bovendien moet bij de beoordeling of een rechtstreekse overdracht van middelen de instelling van een compenserend recht kan rechtvaardigen, in aanmerking worden genomen of een tegenprestatie dan wel een daaraan gelijkwaardige prestatie door de ontvangende onderneming ontbreekt.
179
In casu volgt uit de overwegingen 30 tot en met 33 van de bestreden verordening en is onbetwist dat het palmolieplantagefonds een overheidsinstantie is. Deze instantie wordt gebruikt om de aankoop van biodiesel door de door de staat aangewezen entiteiten te steunen en heeft aan een agentschap, het beheersbureau van het fonds (hierna: „beheersbureau”), de inning toevertrouwd van de uitvoerheffingen op de producten op basis van palmolie waaruit het fonds wordt gefinancierd (overwegingen 41‑43 van de voorlopige verordening).
180
Volgens de overwegingen 45 tot en met 50 van de voorlopige verordening (en overweging 37 van de bestreden verordening) was de procedure, die door de Commissie als een „rechtstreekse overdracht van middelen” werd omschreven, als volgt ingericht:
„(45)
Meer in het bijzonder bepaalt artikel 9, lid 1, van presidentieel decreet 26/2016 dat ‚[d]e directeur-generaal van [het directoraat-generaal Nieuwe energie, hernieuwbare energie en energiebesparingen] de Petrofuel-entiteit aanwijst die wordt belast met de aankoop van biodiesel als bedoeld in artikel 4 in het kader van financiering door het beheersbureau […], met inachtneming van het beleid van de stuurgroep van het beheersbureau […]’, en bepaalt artikel 9, lid 8, dat ‚[d]e directeur-generaal van [het directoraat-generaal Nieuwe energie, hernieuwbare energie en energiebesparingen] op basis van de machtiging van de minister als bedoeld in lid 7, namens de minister bepaalt: a) welke producenten van biodiesel zich zullen gaan bezighouden met de aankoop van biodiesel; b) welke hoeveelheid biodiesel aan iedere producent van biodiesel zal worden toegewezen’. […]
(46)
De producenten van biodiesel die voor deelname aan de gunning hebben gekozen en uit hoofde van dit decreet een quotum toegewezen hebben gekregen, zijn verplicht de maandelijkse hoeveelheid biodiesel aan de zogenoemde Petrofuel-entiteit te verkopen. Tot dusver heeft de Indonesische overheid de volgende ondernemingen als Petrofuel-entiteit aangewezen:
a)
PT Pertamina (‚Pertamina’), een olie- en gasmaatschappij van de staat, en
b)
PT AKR Corporindo Tbk (‚AKR’), een particuliere olie- en gasmaatschappij.
(47)
Het palmolieplantagefonds voorziet in een specifiek betalingsmechanisme waarbij Pertamina (en AKR voor bepaalde kleine hoeveelheden) de producenten van biodiesel de referentieprijs voor diesel betaalt (in plaats van de werkelijke prijs voor biodiesel, die tijdens het onderzoektijdvak hoger zou zijn geweest), terwijl het verschil tussen deze referentieprijs voor diesel en de referentieprijs voor biodiesel door het beheersbureau uit het palmolieplantagefonds aan de producenten van biodiesel wordt betaald.
(48)
De referentieprijs voor diesel en biodiesel wordt […] als volgt door de minister van Energie en Minerale Hulpbronnen vastgesteld:
a)
de referentieprijs voor diesel wordt gebaseerd op de door Platts Singapore opgegeven olieprijzen […] en de productiekosten van diesel in Indonesië;
b)
[…] de referentieprijs voor biodiesel [wordt] gebaseerd op de binnenlandse prijs voor [CPO], vermeerderd met transformatiekosten […].
(49)
Meer in het bijzonder brengt iedere producent van biodiesel – waaronder alle producenten-exporteurs – de hoeveelheid biodiesel die de koper uit hoofde van de bijmengverplichting moet gebruiken [(deze verplichting rust voor een aantal toepassingen zoals openbaar vervoer op de marktdeelnemers, om ten minste 20 % biodiesel bij de minerale diesel te mengen)], aan Pertamina (of AKR, naargelang het geval) in rekening en betaalt Pertamina (of AKR) de producent de referentieprijs voor diesel voor die periode. […]
(50)
Om terugbetaling van het prijsverschil tussen de door Pertamina en AKR betaalde prijs (gebaseerd op de referentieprijs voor diesel) en de referentieprijs voor biodiesel te verkrijgen, moet de producent van biodiesel vervolgens voor dezelfde hoeveelheid een extra factuur naar het beheersbureau sturen, tezamen met een lijst van documenten. Nadat het beheersbureau deze factuur heeft ontvangen en inhoudelijk heeft gecontroleerd, moet het de betreffende producent van biodiesel het verschil betalen tussen de referentieprijs voor diesel (betaald door Pertamina of AKR, naargelang het geval) en de voor die periode geldende referentieprijs voor biodiesel.”
181
In de eerste plaats betogen verzoeksters dat de Commissie de betalingen van het palmolieplantagefonds ten onrechte heeft gekwalificeerd als rechtstreekse overdracht van middelen in de vorm van subsidie en niet als betalingen die zijn verricht als tegenprestatie voor de verkoop van biodiesel aan PT Pertamina (hierna: „Pertamina”), aangezien Pertamina ook een overheidsinstantie was, en zij in elk geval deel uitmaakte van de Indonesische Staat en hoe dan ook samen met het beheersbureau deel uitmaakte van één enkele economische eenheid.
182
In dit verband moet ten eerste worden opgemerkt dat uit overweging 46 van de voorlopige verordening blijkt dat Pertamina toebehoort aan de Indonesische Staat. Afgezien van het feit dat Pertamina en het beheersbureau eigendom zijn van de Indonesische Staat, voeren verzoeksters evenwel geen enkel feitelijk of juridisch gegeven aan ter ondersteuning van hun stelling dat deze entiteiten volgens de rechtspraak waarop zij zich beroepen (arrest van 16 februari 2012, Raad en Commissie/Interpipe Niko Tube en Interpipe NTRP, C‑191/09 P en C‑200/09 P, EU:C:2012:78, punten 52‑55), deel uitmaken van een groep die uit juridisch zelfstandige vennootschappen bestaat, die op deze wijze activiteiten verricht die in andere gevallen worden verricht door een organisatie die ook juridisch een eenheid vormt. Integendeel, het staat vast dat een particuliere onderneming die niet met de staat is verbonden, PT AKR Corporindo Tbk (hierna: „AKR”), dezelfde functies uitoefent als Pertamina.
183
Ten tweede, gesteld al dat Pertamina, anders dan de Commissie in de overwegingen 48 en 49 van de bestreden verordening heeft geconcludeerd, een overheidsinstantie is, dan nog gaat het om een entiteit die losstaat van het palmolieplantagefonds en het beheersbureau, en wijst niets erop dat Pertamina handelde als een en dezelfde koper van biodiesel als het beheersbureau en de Indonesische overheid via „gecombineerde acties” van verschillende overheidsinstanties, zoals verzoeksters stellen. Zoals de Commissie terecht opmerkt, was Pertamina namelijk geen bureau dat door de overheid was belast met de uitvoering van slechts bepaalde functies, maar een olie- en gasmaatschappij die dezelfde functies uitoefende als AKR, een particuliere olie- en gasmaatschappij, zoals blijkt uit overweging 46 van de voorlopige verordening en uit overweging 55 van de bestreden verordening, hetgeen door verzoeksters niet is betwist. Het ter terechtzitting aangevoerde argument van verzoeksters dat uit de door de Commissie overgelegde stukken blijkt dat Pertamina en AKR door de Indonesische regering zijn aangewezen om biodiesel te leveren, kan aan deze conclusie niet afdoen.
184
Gelet op een en ander moet worden opgemerkt dat zelfs indien verzoeksters’ stelling dat Pertamina een overheidsinstantie was, juist was, een dergelijke vergissing van de Commissie slechts de nietigverklaring van de bestreden verordening zou rechtvaardigen indien de rechtmatigheid ervan daardoor kon worden aangetast omdat haar gehele onderzoek naar het bestaan van een subsidie ongeldig werd (zie in die zin en naar analogie arrest van 25 oktober 2011, Transnational Company Kazchrome en ENRC Marketing/Raad, T‑192/08, EU:T:2011:619, punt 119), hetgeen hier niet het geval is.
185
In de tweede plaats voeren verzoeksters een reeks argumenten aan om aan te tonen dat, indien het Gerecht van oordeel is dat Pertamina geen overheidsinstantie is en geen economische eenheid vormt met de Indonesische overheid, moet worden geoordeeld dat haar door de Indonesische overheid de taak is „toevertrouwd” of dat zij ermee is „belast” om biodiesel te kopen in de zin van artikel 3, punt 1, onder a), iv), van de basisverordening.
186
In dat verband moet worden vastgesteld dat de Commissie niet de betaling van de referentieprijs voor diesel door Pertamina als tegenprestatie voor de aankoop van biodiesel als „rechtstreekse overdracht van middelen” heeft beschouwd, maar de betaling door het beheersbureau, een overheidsinstantie, van het verschil tussen de referentieprijs voor diesel en de referentieprijs voor biodiesel die voor de betrokken periode aan de betrokken producent van biodiesel is vastgesteld. Daarom is artikel 3, punt 1, onder a), iv), van de basisverordening, dat betrekking heeft op het gedrag van particuliere lichamen (zie punt 96 hierboven), niet van toepassing.
187
In de derde plaats betogen verzoeksters dat er een contractuele verhouding bestond tussen hen en het palmolieplantagefonds, waarbij de betaling door dit fonds afhankelijk werd gesteld van de levering van biodiesel aan Pertamina. Het gaat om een aankoop, waarvoor de entiteit die de goederen betaalt niet het bezit ervan hoeft te verwerven.
188
Op dit punt heeft de Commissie in overweging 38 van de bestreden verordening geconcludeerd dat „de betalingen van het palmolieplantagefonds ten gunste van de biodieselproducenten niet kunnen worden gekwalificeerd als betalingen uit hoofde van een koopovereenkomst tussen de Indonesische overheid en de biodieselproducenten, maar dat deze een rechtstreekse overdracht van middelen inhouden”.
189
Uit de feitelijke context van de zaak, zoals deze is weergegeven in de overwegingen 45 tot en met 50 van de voorlopige verordening alsook in overweging 37 van de bestreden verordening (zie punt 180 hierboven), en die door verzoeksters niet wordt betwist, blijkt dat het beheersbureau in de context van het door presidentieel decreet 26/2016 opgezette stelsel niet betrokken was bij de transactie tussen enerzijds de biodieselproducenten en anderzijds Pertamina en AKR. Het was namelijk de directeur-generaal van het directoraat-generaal Nieuwe energie, hernieuwbare energie en energiebesparing die ten eerste de entiteiten aanwees waaraan de aankoop van biodiesel werd toevertrouwd (overeenkomstig het door de stuurgroep van het beheersbureau vastgestelde beleid) en ten tweede, namens de minister, de biodieselproducenten aanwees die zich bezig zouden houden met de aankoop van biodiesel en de hoeveelheid biodiesel aan iedere producent toewees. De referentieprijs voor zowel diesel als biodiesel werd vastgesteld door de minister van Energie en Minerale Hulpbronnen. Vervolgens factureerde elke producent aan Pertamina of AKR de hoeveelheid biodiesel die deze ondernemingen op grond van de bijmengverplichting moesten gebruiken, en betaalden zij de producent de referentieprijs voor de diesel. Pas na afloop van deze transactie zonden de biodieselproducenten aan het beheersbureau een aanvullende factuur voor dezelfde hoeveelheid biodiesel om betaling te verkrijgen van het verschil tussen de referentieprijs voor diesel en de referentieprijs voor biodiesel, vergezeld van een kopie van het besluit van het directoraat-generaal Nieuwe energie, hernieuwbare energie en energiebesparing, waaruit bleek dat zij mochten deelnemen aan de aanbestedingen voor biodiesel en waarin de respectieve quota voor biodiesel waren vermeld, een kopie van de koopovereenkomst voor biodiesel met Pertamina of AKR, de door Pertamina of AKR en de betrokken biodieselproducent ondertekende verklaring met het stempel van de Indonesische overheid, dat de gegevens bevatte over de leveringsplaats, het volume en het soort biodiesel en de hoogte van de vervoerskosten, alsook een kopie van de overeenkomst tussen het beheersbureau en de betrokken biodieselproducent.
190
Bovendien heeft de Commissie in de overwegingen 67 en 69 van de bestreden verordening eveneens geoordeeld, zonder daarin door verzoeksters te worden tegengesproken, dat de referentieprijs voor biodiesel die aan de onafhankelijke leveranciers werd betaald geen weergave vormde van het aanbod en de vraag onder normale marktvoorwaarden, zonder tussenkomst van de overheid, en dat het door de Indonesische overheid berekende bedrag van de omzettingskosten in de formule voor de berekening van de referentieprijs voor biodiesel veel te hoog was. De Commissie heeft in overweging 68 van de bestreden verordening uit deze situatie afgeleid dat de biodieselprijzen in Indonesië zonder deze betalingen lager zouden zijn. Aangezien de betalingen van het beheersbureau aan de biodieselproducenten worden berekend op basis van een referentieprijs voor biodiesel die niet het resultaat is van normale marktvoorwaarden, kunnen zij niet worden beschouwd als een prijssupplement waarop de producenten recht hebben in ruil voor hun leveringen aan Pertamina of AKR.
191
Op basis van deze feitelijke gegevens heeft de Commissie, zonder een kennelijke beoordelingsfout te begaan, gelet op de ruime beoordelingsmarge waarover zij beschikt om te bepalen of er sprake is van een financiële bijdrage in de zin van artikel 3, punt 1, van de basisverordening en overeenkomstig de in punt 95 hierboven aangehaalde rechtspraak, in overweging 37 van de bestreden verordening geoordeeld dat het door het palmolieplantagefonds betaalde geld „geen onderdeel van een contract onder bezwarende titel [was] (zoals de aankoop van biodiesel door de overheid in ruil voor een bedrag)”. Uit de weergave van de feiten blijkt immers niet dat het palmolieplantagefonds een rol speelde in de transactie tussen de producenten van biodiesel en de „Petrofuel-entiteiten”, Pertamina en AKR, noch dat dit fonds een tegenprestatie ontving voor de betalingen die het verrichtte. Uit de aard van de transactie kan dus niet worden opgemaakt dat de door dit fonds verrichte betalingen deel uitmaakten van een regeling van wederzijdse verplichtingen.
192
In deze context is verzoeksters’ argument dat het begrip voorwaardelijke subsidie restrictief moet worden uitgelegd, niet ter zake dienend.
193
Bijgevolg moet het eerste onderdeel van het vierde middel in zijn geheel worden afgewezen.
Tweede onderdeel van het vierde middel: schending van artikel 3, punt 2, van de basisverordening en kennelijk onjuiste beoordeling door de Commissie bij de conclusie dat er sprake was van een voordeel
194
In het tweede onderdeel betwisten verzoeksters de conclusie van de Commissie dat de door het palmolieplantagefonds verrichte betalingen een voordeel vormen.
195
In hun eerste grief betogen verzoeksters dat de Commissie zich op een kennelijk onjuist nulscenario heeft gebaseerd toen zij tot de conclusie kwam dat de biodieselproducenten hun product zonder het palmolieplantagefonds en de betalingen ervan niet op de Indonesische markt hadden kunnen verkopen en de biodieselprijzen lager zouden zijn. Het palmolieplantagefonds en de bijmengingsverplichting zijn twee afzonderlijke juridische instrumenten met verschillende doelstellingen. Zonder het eerste zou het tweede nog steeds bestaan en zouden de mengers biodiesel moeten kopen om aan de bijmengverplichting te voldoen.
196
Zoals in punt 163 hierboven in herinnering is gebracht, bepaalt artikel 3 van de basisverordening dat een subsidie wordt geacht aanwezig te zijn wanneer er sprake is van een „financiële bijdrage” van de overheid en indien daarbij een „voordeel” wordt toegekend. De artikelen 6 en 7 van deze verordening bepalen nader hoe het „voordeel” wordt berekend. Volgens de rechtspraak wordt de begunstigde een voordeel toegekend wanneer hij zich in een gunstiger situatie bevindt dan zonder de subsidieregeling het geval zou zijn geweest. Bovendien volgt uit artikel 3, punten 1 en 2, van de basisverordening dat enkel wanneer een financiële bijdrage van de overheid een producent-exporteur daadwerkelijk een voordeel toekent, deze producent/exporteur geacht wordt een subsidie te ontvangen (zie in die zin arrest van 10 april 2019, Jindal Saw en Jindal Saw Italia/Commissie, T‑300/16, EU:T:2019:235, punten 195 en 210).
197
In casu heeft de Commissie zich in overweging 65 van de bestreden verordening op het standpunt gesteld dat het juiste nulscenario niet was dat de mengers bij ontbreken van het palmolieplantagefonds de referentieprijs voor biodiesel zouden betalen. Volgens de Commissie hadden mengers zonder de bijmengverplichting, het palmolieplantagefonds en de bijbehorende betalingen geen belang om biodiesel te kopen en ontvingen biodieselproducenten niet de toeslag die overeenkomt met het verschil tussen de referentieprijs van diesel en de door de Indonesische regering vastgestelde referentieprijs van biodiesel. De Commissie heeft eveneens geoordeeld, zoals in punt 190 hierboven is aangegeven, dat de referentieprijs voor biodiesel die aan onafhankelijke leveranciers werd betaald, veel te hoog was.
198
Uit de voorlopige verordening blijkt dat de bijmengverplichting is ingevoerd bij decreet 12/2015 van de minister van Energie en Minerale Hulpbronnen (overweging 189). Eveneens in 2015 is bij presidentieel decreet 61/2015 het subsidiefonds voor biodiesel opgericht, dat onderdeel is van het palmolieplantagefonds (overweging 40), en werd het beheersbureau belast met de inning van de uitvoerheffingen op palmolieproducten die de middelen van het palmolieplantagefonds vormden (overwegingen 41 en 42). Bij dezelfde bepaling (artikel 1, lid 4, van presidentieel decreet 61/2015) heeft de Indonesische overheid het beheersbureau het recht verleend om de op CPO en zijn derivaten ingestelde uitvoerheffingen en -belastingen te gebruiken, en de verplichting opgelegd om biodiesel aan te kopen en te gebruiken (overweging 60). De middelen om aan de biodieselproducenten het verschil tussen de referentieprijs van diesel en die van biodiesel te betalen, waren afkomstig van de aldus aan het beheersbureau toegewezen middelen.
199
Het blijkt dat de tenuitvoerlegging van de mengverplichting in het door de Indonesische overheid opgezette stelsel afhankelijk was van de financiering door het beheersbureau. Het betreft een ingewikkelde regeling die door de Indonesische overheid is ingevoerd om de aankoop van biodiesel door de door de overheidsinstanties aangewezen entiteiten te ondersteunen, zoals blijkt uit de presidentiële decreten 24/2016 en 26/2016 (overweging 44 van de voorlopige verordening). Het scenario van de bijmengverplichting zonder de financiering door het beheersbureau is dus louter hypothetisch en de Commissie kan niet worden verweten dat zij haar analyse daarop niet heeft gebaseerd.
200
Bijgevolg heeft de Commissie, zonder blijk te geven van een kennelijk onjuiste beoordeling in de zin van de in de punten 24 en 25 hierboven aangehaalde rechtspraak, die ook van toepassing is op de vaststelling van een aan de subsidieontvanger toegekend voordeel, de regeling als een geheel beschouwd en heeft zij in overweging 71 van de bestreden verordening geconcludeerd dat de biodieselproducenten zich dankzij het bestaan ervan in een betere positie bevonden en dat dit hun derhalve een voordeel toekende.
201
Bovendien hebben verzoeksters niet de vaststelling van de Commissie betwist dat het bedrag van de omzettingskosten in die regeling in het kader van de formule om de referentieprijs voor biodiesel te bepalen, veel te hoog was (punt 197 hierboven). Zoals de Commissie terecht opmerkt, weerspiegelt de referentieprijs van biodiesel die door het beheersbureau in aanmerking werd genomen om het bedrag van zijn betalingen aan biodieselproducenten vast te stellen, dus niet de prijs die onder marktomstandigheden zou gelden. Zonder een kennelijke fout te begaan kon de Commissie daaruit afleiden dat de begunstigden dankzij deze financiële bijdrage van de overheid beter af waren dan zonder deze bijdrage, zelfs in het door verzoeksters voorgestelde nulscenario.
202
Derhalve moet de eerste grief van verzoeksters worden afgewezen.
203
In hun tweede grief betogen verzoeksters dat, gesteld al dat een voordeel is toegekend, dat voordeel volledig is doorberekend aan de mengers, Pertamina en AKR. Volgens verzoeksters was de regeling inzake het palmolieplantagefonds bedoeld om de mengers te steunen bij de aankoop van biodiesel en om hen voor dat product een lagere dan de marktreferentieprijs te garanderen, maar niet om biodieselproducenten te bevoordelen.
204
In dat verband moet worden vastgesteld dat verzoeksters’ argumenten waarmee zij betwisten dat er sprake was van een financiële bijdrage die hun een voordeel verschafte, zijn verworpen (punten 181‑192 en 195‑201 hierboven). Ook staat vast dat de betrokken betalingen, die overeenkomen met het verschil tussen de referentieprijs van diesel en die van biodiesel, door het beheersbureau zijn verricht aan de producenten van biodiesel, waaronder verzoeksters. Verzoeksters hebben onvoldoende gegevens verstrekt waaruit zou blijken dat een deel van deze bedragen of van het voordeel dat zij uit de betaling ervan hebben verkregen, aan AKR en Pertamina is overgedragen. Dergelijk bewijs is echter vereist om vast te stellen dat een instelling van de Unie een kennelijke beoordelingsfout heeft begaan die de nietigverklaring van een handeling rechtvaardigt (zie in die zin arrest van 11 september 2014, Gold East Paper en Gold Huasheng Paper/Raad, T‑444/11, EU:T:2014:773, punt 62). Het feit dat de door de Indonesische regering ingevoerde regeling ook aan AKR en Pertamina ten goede is gekomen, betekent niet dat het aan de begunstigden toegekende voordeel aan deze ondernemingen is doorgegeven. Bovendien sluit deze omstandigheid, ook al zouden de mengers gunstige aankoopcondities hebben genoten door biodiesel te kopen tegen de referentieprijs voor diesel en niet tegen die voor biodiesel, niet uit dat de producenten van biodiesel in het kader van dezelfde regeling een ander voordeel hebben genoten, dat voortvloeide uit de betalingen door het beheersbureau.
205
Gelet op een en ander moet de tweede grief, en dus het tweede onderdeel van het vierde middel in zijn geheel, worden afgewezen.
206
Aangezien alle in het kader van het vierde middel aangevoerde argumenten zijn afgewezen, moet dit middel worden afgewezen.
Vijfde middel: schending van artikel 7 van de basisverordening en kennelijk onjuiste beoordeling door de Commissie bij de berekening van het bedrag van het door de regeling van het palmolieplantagefonds toegekende voordeel
207
Het betoog van verzoeksters in het kader van het vijfde middel kan worden onderverdeeld in twee grieven. De eerste grief betreft de kennelijke beoordelingsfout die de Commissie zou hebben begaan bij de berekening van het door de regeling van het palmolieplantagefonds toegekende voordeel, door de aan het palmolieplantagefonds betaalde uitvoerheffingen en de vervoerskosten niet af te trekken van het subsidiebedrag. De tweede grief betreft de kennelijke beoordelingsfout die de Commissie bij dezelfde berekening zou hebben gemaakt door de betalingen van het palmolieplantagefonds over de totale biodieselomzet te verdelen.
208
De Commissie, ondersteund door de EBB, betwist dit middel.
Geen aftrek van de uitvoerheffingen en de vervoerskosten van het bedrag van de subsidie
209
Artikel 7, lid 1, van de basisverordening luidt als volgt:
„[…]
Bij de vaststelling van [de] hoogte van de [tot compenserende maatregelen aanleiding gevende] subsidie mogen de volgende elementen van de totale subsidie worden afgetrokken:
a)
kosten van de aanvraag of andere kosten die noodzakelijk waren om voor de subsidie in aanmerking te komen of om deze te verkrijgen;
b)
uitvoerbelastingen, rechten of andere heffingen op de uitvoer van het product naar de Unie die specifiek ten doel hebben de subsidie te compenseren.
Wanneer een belanghebbende aftrek van kosten aanvraagt, moet hij bewijzen dat zijn aanvraag gerechtvaardigd is.”
210
Om te beginnen moet worden benadrukt dat uit artikel 7, lid 1, van de basisverordening, en met name uit de formulering „mogen […] worden afgetrokken”, duidelijk blijkt dat de Commissie over een ruime beoordelingsbevoegdheid beschikt bij de toepassing van deze bepaling, overeenkomstig de in punt 24 hierboven aangehaalde rechtspraak. Om deze elementen af te trekken van het bedrag van de tot compenserende maatregelen aanleiding gevende subsidie, moet de belanghebbende aantonen dat zijn aanvraag tot aftrek gerechtvaardigd is. Zodra dit is bewezen, moet de Commissie de aangevraagde aftrek toepassen.
211
In de eerste plaats betogen verzoeksters dat de Commissie de aan het palmolieplantagefonds betaalde uitvoerheffingen had moeten aftrekken van het bedrag van de tot compenserende maatregelen aanleiding gevende subsidie, aangezien deze heffingen verschillen van de gebruikelijke belastingen en verband houden met de biodieselindustrie doordat zij deel uitmaken van haar waardeketen.
212
Vastgesteld moet worden dat verzoeksters geen bewijs hebben overgelegd, overeenkomstig de bewijslast die op hen rust krachtens artikel 7, lid 1, laatste alinea, van de basisverordening en de in punt 204 hierboven aangehaalde rechtspraak, op grond waarvan kan worden vastgesteld dat de betrokken uitvoerheffingen specifiek bedoeld waren om de subsidie te compenseren. Integendeel, uit overweging 89 van de voorlopige verordening blijkt duidelijk dat de uitvoerheffing niet alleen betrekking heeft op biodiesel, maar op „[CPO] en de downstreamproducten”, waaronder biodiesel, en verzoeksters hebben dat niet betwist. Verzoeksters leggen niet uit hoe een uitvoerheffing op verschillende producten specifiek bedoeld is om de subsidie op een van die producten te compenseren. Voorts is het feit dat met deze heffingen het palmolieplantagefonds wordt gefinancierd en dat zij in de waardeketen van de biodiesel terechtkomen, niet voldoende om aan te tonen dat zij specifiek waren bedoeld om de subsidie te compenseren en dat de Commissie derhalve de draagwijdte van artikel 7, lid 1, onder a), van de basisverordening verkeerd heeft toegepast of een kennelijke fout in haar analyse heeft begaan.
213
Dit argument van verzoeksters moet dus worden afgewezen.
214
In de tweede plaats betogen verzoeksters dat de vervoerskosten noodzakelijk waren, in de zin van artikel 7, lid 1, onder a), van de basisverordening, om de biodiesel te kunnen leveren en aldus de betaling uit het palmolieplantagefonds te kunnen ontvangen, en dat zij moesten worden afgetrokken van het tot compenserende maatregelen aanleiding gevende subsidiebedrag. De Commissie heeft zich ten onrechte gebaseerd op haar mededeling inzake de berekening van de omvang van de subsidie bij antisubsidieonderzoeken (PB 1998, C 394, blz. 6; hierna:„richtsnoeren voor de berekening van de omvang van de subsidie”), een niet-bindend document, om de vervoerskosten niet af te trekken als niet-verplichte kosten die aan particuliere ondernemingen werden betaald.
215
In dit verband zij erop gewezen dat de richtsnoeren een instrument vormen om, met inachtneming van de rechtsregels van hogere rang, de criteria te omschrijven die de Commissie voornemens is te hanteren bij het gebruik van haar beoordelingsvrijheid inzake de berekening van het bedrag van tot compenserende maatregelen aanleiding gevende subsidies (zie in die zin en naar analogie arrest van 15 maart 2006, Daiichi Pharmaceutical/Commissie, T‑26/02, EU:T:2006:75, punt 49). Hieruit volgt dat de Commissie bij de vaststelling van richtsnoeren niet mag afwijken van de regel van hogere rang waarvan zij de toepassingscriteria vaststelt.
216
Door gedragsregels vast te stellen die externe gevolgen beogen, zoals de richtsnoeren, die marktdeelnemers betreffen, en via de publicatie ervan te doen weten dat zij die voortaan zal toepassen op de desbetreffende gevallen, beperkt de betrokken instelling volgens de rechtspraak de uitoefening van haar beoordelingsbevoegdheid. Zij kan niet van die regels afwijken zonder dat hieraan in voorkomend geval een sanctie wordt verbonden wegens schending van algemene rechtsbeginselen als het gelijkheids‑ of het vertrouwensbeginsel. Het is dus niet uitgesloten dat dergelijke gedragsregels met een algemene strekking onder bepaalde voorwaarden en naargelang van hun inhoud rechtsgevolgen kunnen sorteren (zie naar analogie arrest van 28 juni 2005, Dansk Rørindustri e.a./Commissie, C‑189/02 P, C‑202/02 P, C‑205/02 P–C‑208/02 P en C‑213/02 P, EU:C:2005:408, punten 210 en 211).
217
De richtsnoeren voor de berekening van de omvang van de subsidie bepalen onder het opschrift „G. Op de subsidie in mindering te brengen bedragen” dat „[d]e enige vergoedingen of kosten die normaliter mogen worden afgetrokken, [die] zijn […] welke in het onderzoektijdvak rechtstreeks aan de overheid werden betaald”, dat „moet worden aangetoond dat de betaling van dit bedrag een absolute voorwaarde is voor het verkrijgen van de subsidie” en dat „[b]etalingen aan particuliere partijen, bijvoorbeeld advocaten of accountants, in het kader van de aanvraagprocedure […] derhalve niet aftrekbaar [zijn]”.
218
Deze verduidelijkingen zijn in overeenstemming met de regel van hogere rang die zij beogen te verduidelijken. Ten eerste voldoet de precisering dat moet worden aangetoond dat de aftrekbare vergoedingen en kosten „een absolute voorwaarde [zijn] voor het verkrijgen van de subsidie”, aan de voorwaarde van artikel 7, lid 1, onder a), van de basisverordening, namelijk dat de aftrekbare vergoedingen en kosten „noodzakelijk” moeten zijn geweest om voor de subsidie in aanmerking te komen. Ten tweede is de precisering dat „[d]e enige vergoedingen of kosten die normaliter mogen worden afgetrokken, [die] zijn […] welke in het onderzoektijdvak rechtstreeks aan de overheid werden betaald” eveneens verenigbaar met deze bepaling. Gelet op de ruime beoordelingsbevoegdheid waarover de Commissie ter zake beschikt, heeft zij, overeenkomstig de in punt 24 hierboven aangehaalde rechtspraak, anders dan verzoeksters stellen, de aftrekbare vergoedingen en kosten niet ten onrechte beperkt door in de richtsnoeren te preciseren dat de „[k]osten van de aanvraag of andere kosten die noodzakelijk waren om voor de subsidie in aanmerking te komen” in artikel 7, lid 1, onder a), van de basisverordening de kosten waren die „in het onderzoektijdvak rechtstreeks aan de overheid werden betaald”.
219
Derhalve heeft de Commissie in de overwegingen 87 tot en met 92 van de bestreden verordening terecht de richtsnoeren voor de berekening van de omvang van de subsidie toegepast op de aanvraag tot aftrek van de vervoerskosten.
220
In casu voeren verzoeksters namelijk ten eerste niet aan dat de vervoerskosten voor de levering van biodiesel tijdens het onderzoektijdvak rechtstreeks aan de Indonesische overheid zijn betaald. Ten tweede kan hun argument dat de betalingen uit het palmolieplantagefonds afhankelijk waren van de levering van biodiesel en dat de vervoerskosten dus „noodzakelijk waren om voor de subsidie in aanmerking te komen” in de zin van artikel 7, lid 1, onder a), van de basisverordening, niet worden aanvaard. In feite hielden deze kosten uitsluitend verband met de uitvoering van de verkoopovereenkomst tussen verzoeksters en Pertamina of AKR. Het feit dat biodieselproducenten, om betalingen van het beheersbureau te ontvangen, bij hun factuur een reeks bewijsstukken moesten voegen, waaronder informatie over de plaats van levering, de hoeveelheid en de soort geleverde biodiesel en het bedrag van de vervoerskosten, betekent niet dat deze kosten „een absolute voorwaarde [waren] voor het verkrijgen van de subsidie” in de zin van de richtsnoeren voor de berekening van de omvang van de subsidie, en doet niets af aan deze conclusie.
221
Bijgevolg moeten deze argumenten worden afgewezen.
Verdeling van het subsidiebedrag over de totale biodieselomzet
222
Artikel 7, lid 2, van de basisverordening bepaalt: „Wanneer de subsidie niet wordt verleend op basis van gefabriceerde, geproduceerde, uitgevoerde of vervoerde hoeveelheden, wordt de hoogte van de subsidie waartegen compenserende maatregelen kunnen worden genomen, vastgesteld door de waarde van de totale subsidie om te slaan, naargelang van het geval, over het niveau van de productie, de afzet of de uitvoer van de betrokken producten in het onderzoektijdvak voor subsidiëring”.
223
Uit de bepalingen onder het opschrift „b) Passende grondslag voor de toerekening van de subsidie” onder „F. Onderzoektijdvak voor de berekening van de subsidie – eenmalig of gespreid in de tijd” van de richtsnoeren voor de berekening van de hoogte van de subsidie, volgt dat „ii) [v]oor andere dan uitvoersubsidies […] normaliter de totale verkoop (binnenland plus uitvoer) tot grondslag [wordt] genomen, aangezien dergelijke subsidies zowel de verkoop op de binnenlandse markt als de uitvoer ten goede komen”.
224
In casu heeft de Commissie in overweging 81 van de voorlopige verordening, bevestigd in overweging 100 van de bestreden verordening, de subsidies omgeslagen over de totale omzet uit de verkoop van biodiesel door de producenten-exporteurs in het onderzoektijdvak, met inbegrip van de binnenlandse verkoop en de verkoop voor uitvoer.
225
Verzoeksters betogen dat de Commissie een kennelijke fout heeft gemaakt door het bedrag van de door het palmolieplantagefonds ontvangen betalingen om te slaan over hun totale omzet van biodiesel. Volgens hen hadden deze bedragen enkel mogen worden omgeslagen over de verkoop van biodiesel op de Indonesische markt, de enige die de ontvangst van betalingen door het palmolieplantagefonds rechtvaardigt.
226
Aangezien ten eerste de subsidies evenwel niet werden toegekend op basis van de gefabriceerde, geproduceerde, uitgevoerde of vervoerde hoeveelheden, heeft de Commissie, door de subsidiebedragen om te slaan over de totale omzet uit het betrokken product (namelijk biodiesel) tijdens het onderzoektijdvak, voldaan aan artikel 7, lid 2, van de basisverordening. Ten tweede, en aangezien de betrokken subsidies in casu geen exportsubsidies zijn, heeft de Commissie overeenkomstig de richtsnoeren voor de berekening van de omvang van de subsidie gehandeld door de totale (binnenlandse en export)verkopen van dit product als noemer te gebruiken. Zoals de Commissie terecht benadrukt, beperkten de betalingen uit het palmolieplantagefonds niet hun effecten op de Indonesische markt, maar vormden zij steun aan de biodieselproducenten en konden zij hun ook een voordeel bij de export verschaffen. Het door verzoeksters in hun schrifturen en ter terechtzitting aangevoerde argument dat het voordeel over alle verkopen moest worden verdeeld indien het beginsel dat geld een vervangbaar goed is, werd toegepast, doet niets af aan die conclusie maar bevestigt deze eerder. Dat argument komt er immers op neer dat wordt aanvaard dat de omslag op een ruimere basis moet geschieden dan alleen de verkoop van biodiesel op de binnenlandse markt.
227
Hieruit volgt dat de benadering waarbij rekening wordt gehouden met de totale omzet van biodiesel passend en derhalve niet kennelijk onjuist is.
228
Voorts betogen verzoeksters dat de Commissie haar motiveringsplicht heeft geschonden door in de bestreden verordening niet te antwoorden op hun argument dat het subsidiebedrag over hun totale omzet had moeten worden omgeslagen.
229
Volgens vaste rechtspraak is de Commissie niet verplicht haar standpunt te bepalen ten aanzien van alle argumenten die de belanghebbenden hebben aangevoerd, maar kan zij volstaan met een uiteenzetting van de feiten en overwegingen rechtens die in het bestek van haar besluit van wezenlijk belang zijn (arrest van 6 maart 2003, Westdeutsche Landesbank Girozentrale en Land Nordrhein-Westfalen/Commissie, T‑228/99 en T‑233/99, EU:T:2003:57, punt 280). De Commissie is dus niet gehouden om in de motivering van de voorlopige of definitieve verordening in te gaan op alle punten, feitelijk en rechtens, die door de belanghebbenden in de loop van de administratieve procedure zijn aangevoerd (zie naar analogie arrest van 25 oktober 2011, Transnational Company Kazchrome en ENRC Marketing/Raad, T‑192/08, EU:T:2011:619, punt 256 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Bovendien hoeft de Commissie in de verordening waarbij een definitief compenserend recht wordt ingesteld, niet specifiek te motiveren waarom geen rekening is gehouden met de verschillende argumenten die de partijen tijdens de administratieve procedure naar voren hebben gebracht. Het is voldoende dat deze verordening een duidelijke rechtvaardiging bevat van de voornaamste elementen in haar analyse, zolang hiermee duidelijk kan worden gemaakt om welke redenen de Commissie de desbetreffende argumenten die de partijen tijdens de administratieve procedure hebben aangevoerd, van de hand heeft gewezen (zie naar analogie arrest van 1 juni 2017, Changmao Biochemical Engineering/Raad, T‑442/12, EU:T:2017:372, punt 90).
230
Wanneer de betrokkenen in een antisubsidiezaak er tijdens de administratieve procedure evenwel op aandringen om antwoorden of verduidelijkingen te krijgen over de wezenlijke berekeningswijzen van de instellingen, moet worden geoordeeld dat de instellingen hun beslissing op zodanige wijze moeten motiveren dat de belanghebbenden in staat zijn de aldus gemaakte berekeningen te begrijpen (zie naar analogie arrest van 11 juli 2017, Viraj Profiles/Raad, T‑67/14, niet gepubliceerd, EU:T:2017:481, punt 127). Bovendien moet de motivering van een handeling in de handeling zelf voorkomen en kan zij, behalve in uitzonderlijke omstandigheden, niet blijken uit schriftelijke of mondelinge toelichtingen die worden gegeven nadat tegen het besluit al beroep bij de Unierechter is ingesteld (arrest van 1 juni 2017, Changmao Biochemical Engineering/Raad, T‑442/12, EU:T:2017:372, punt 91).
231
In casu staat vast dat een van de verzoeksters in de administratieve procedure subsidiair heeft betoogd dat het subsidiebedrag moet worden omgeslagen over haar totale omzet, die zowel biodiesel als andere producten omvat, en dat de bestreden verordening niet uitdrukkelijk op dit argument ingaat. Uit overweging 81 van de voorlopige verordening, waarvan de analyse door de bestreden verordening is bevestigd, blijkt echter duidelijk dat de omslag heeft plaatsgevonden overeenkomstig artikel 7, lid 2, van de basisverordening, waarin wordt bepaald dat de waarde van de totale subsidie moet worden omgeslagen over het niveau van de productie, de afzet of de uitvoer van het betrokken product, in casu biodiesel.
232
Deze rechtvaardiging blijkt licht te kunnen werpen op de redenen waarom de Commissie de argumenten die de partijen in dat verband tijdens de administratieve procedure hebben aangevoerd, overeenkomstig de in punt 229 hierboven aangehaalde rechtspraak van de hand heeft gewezen.
233
Bovendien volgt de methode die is gebruikt om het subsidiebedrag om te slaan rechtens genoegzaam uit overweging 100 van de bestreden verordening en uit overweging 81 van de voorlopige verordening, waardoor verzoeksters de motivering van de genomen maatregel konden kennen om hun rechten te verdedigen en de Unierechter zijn toezicht kon uitoefenen, zoals blijkt uit de punten 225 en volgende hierboven. Bijgevolg moet dit argument overeenkomstig de in punt 141 hierboven aangehaalde rechtspraak worden afgewezen.
234
Derhalve moet de grief inzake niet-nakoming van de motiveringsplicht worden afgewezen.
235
Aangezien alle in het kader van het vijfde middel aangevoerde grieven zijn afgewezen, moet dit middel worden afgewezen.
Zesde middel: schending van artikel 8, leden 1 en 8, van de basisverordening bij de vaststelling van een dreiging van aanmerkelijke schade
236
Als zesde middel betogen verzoeksters dat de Commissie artikel 8, leden 1 en 8, van de basisverordening heeft geschonden door vast te stellen dat aanmerkelijke schade dreigde, zonder een aantal in artikel 8, lid 8, van de basisverordening genoemde factoren te onderzoeken en zonder rekening te houden met alle overgelegde bewijzen.
237
In casu is de Commissie in de overwegingen 319 en 320 van de bestreden verordening tot de slotsom gekomen dat de bedrijfstak van de Unie tijdens het onderzoektijdvak geen aanmerkelijke schade had geleden, ook al was die bedrijfstak niet gezond. Zij was evenwel van mening dat er in casu wel een dreiging van aanmerkelijke schade voor die bedrijfstak bestond.
238
Om te beginnen zij er in dat verband aan herinnerd dat in artikel 2, onder d), van de basisverordening onder „schade” onder meer aanmerkelijke schade voor de bedrijfstak van de Unie of dreiging van aanmerkelijke schade voor de bedrijfstak van de Unie wordt verstaan en dat dit artikel voor de uitlegging van dit begrip verwijst naar artikel 8.
239
Artikel 8, lid 1, van deze verordening regelt de schadevaststelling. Dat houdt een objectief onderzoek in van zowel de omvang van de invoer van gesubsidieerde producten en de gevolgen daarvan voor de prijzen van soortgelijke producten in de Unie, als de uit deze invoer voortvloeiende neerslag op de bedrijfstak van de Unie.
240
Artikel 8, lid 8, van de basisverordening regelt de „vaststelling van dreiging van aanmerkelijke schade”. Verduidelijkt wordt dat deze vaststelling op feiten en niet louter op beweringen, gissingen of vage mogelijkheden moet berusten, en dat de verandering van omstandigheden waardoor een situatie zou ontstaan waarin de subsidie schade zou veroorzaken, duidelijk te voorzien en ophanden moet zijn. Hieruit volgt dat de vaststelling van dreigende schade duidelijk moet blijken uit de feiten van het concrete geval. Ook blijkt daaruit dat de schade waarop de dreiging betrekking heeft, op korte termijn moet worden veroorzaakt (zie naar analogie arrest van 29 januari 2014, Hubei Xinyegang Steel/Raad, T‑528/09, EU:T:2014:35, punt 54).
241
Deze bepaling bevat een niet-limitatieve opsomming van de factoren die in aanmerking moeten worden genomen ten behoeve van de vaststelling van dreigende schade (zie naar analogie conclusie van advocaat-generaal Mengozzi in de gevoegde zaken ArcelorMittal Tubular Products Ostrava e.a./Raad en Raad/Hubei Xinyegang Steel, C‑186/14 P en C‑193/14 P, EU:C:2015:767, punt 44), namelijk factoren als:
„a) de aard van de betrokken subsidie(s) en de waarschijnlijke gevolgen daarvan voor de handel;
b) een aanzienlijke mate van toeneming van de invoer met subsidie op de markt van de Unie die erop wijst dat deze invoer waarschijnlijk nog aanzienlijk zal toenemen;
c) er is voldoende vrij beschikbare capaciteit bij de exporteur of een in de nabije toekomst aanmerkelijke toeneming van die capaciteit, welke erop wijst dat de uitvoer met subsidie naar de Unie waarschijnlijk nog aanzienlijk zal toenemen, waarbij rekening moet worden gehouden met de beschikbaarheid van andere exportmarkten die de bijkomende, voor uitvoer beschikbare hoeveelheden kunnen absorberen;
d) of de producten worden ingevoerd tegen prijzen die in aanzienlijke mate druk op de prijzen zouden uitoefenen of die prijsverhogingen die anders zouden zijn geschied, zouden verhinderen en die de vraag naar meer invoer vermoedelijk nog zouden doen toenemen;
e) de bestaande voorraden van het product waarop het onderzoek betrekking heeft.”
242
In artikel 8, lid 8, van de basisverordening is bovendien bepaald dat geen van deze factoren doorslaggevend is, maar dat alle in overweging genomen factoren tezamen tot de conclusie moeten leiden dat er op korte termijn nog uitvoer met subsidie zal geschieden en dat er aanmerkelijke schade zal optreden, tenzij beschermingsmaatregelen worden genomen.
243
Bovendien heeft het Hof reeds gepreciseerd dat het bestaan van dreigende schade, net als het bestaan van schade, moet worden aangetoond op de datum van vaststelling van de antisubsidiemaatregel, gelet op de situatie van de bedrijfstak van de Unie op die datum. De instellingen van de Unie kunnen namelijk alleen uit het oogpunt van deze situatie bepalen of de toename in de nabije toekomst van invoer met subsidie aanmerkelijke schade zal veroorzaken voor deze bedrijfstak indien geen enkele maatregel ter bescherming van de handel wordt genomen. De instellingen van de Unie mogen echter in bepaalde omstandigheden de gegevens daterend van na een onderzoektijdvak in aanmerking nemen (zie naar analogie arrest van 4 februari 2021, eurocylinder systems, C‑324/19, EU:C:2021:94, punten 40 en 41).
244
Dienaangaande zij eraan herinnerd dat de instellingen van de Unie volgens de in punt 24 hierboven aangehaalde rechtspraak op het gebied van de gemeenschappelijke handelspolitiek, en meer in het bijzonder op het gebied van handelsbeschermingsmaatregelen, over een ruime beoordelingsbevoegdheid beschikken wegens de ingewikkeldheid van de economische, politieke en juridische situaties die zij moeten onderzoeken. In dit verband dient te worden geoordeeld dat voor het onderzoek naar dreigende schade ingewikkelde economische situaties moeten worden onderzocht en dat bij het rechterlijk toezicht op deze beoordeling derhalve alleen dient te worden nagegaan of de procedureregels in acht zijn genomen, of de feiten op grond waarvan de betwiste keuze is gemaakt, juist zijn vastgesteld en of er geen sprake is van een kennelijk onjuiste beoordeling van deze feiten dan wel van misbruik van bevoegdheid. Dit beperkte rechterlijk toezicht betekent niet dat de Unierechter de uitlegging door de instellingen van economische gegevens niet mag toetsen (zie naar analogie arrest van 29 januari 2014, Hubei Xinyegang Steel/Raad, T‑528/09, EU:T:2014:35, punt 53). In het bijzonder dient het Gerecht niet alleen de materiële juistheid van het aangevoerde bewijs en de betrouwbaarheid en de samenhang daarvan te controleren, het moet ook nagaan of die elementen het relevante feitenkader voor de beoordeling van een complexe toestand vormen en de daaruit getrokken conclusies kunnen schragen (zie naar analogie arrest van 18 oktober 2018, Gul Ahmed Textile Mills/Raad, C‑100/17 P, EU:C:2018:842, punt 64).
245
Bovendien blijft de conclusie van de Commissie met betrekking tot de situatie van de bedrijfstak van de Unie, die is vastgesteld in het kader van het onderzoek naar aanmerkelijke schade voor een bedrijfstak van de Unie in de zin van artikel 8, lid 4, van de basisverordening, in beginsel relevant in het kader van het onderzoek naar dreigende aanmerkelijke schade voor deze bedrijfstak in de zin van artikel 8, lid 8, van die verordening (zie naar analogie arrest van 4 februari 2021, eurocylinder systems, C‑324/19, EU:C:2021:94, punt 42).
246
In het licht van deze beginselen moet worden onderzocht of de Commissie artikel 8, leden 1 en 8, heeft geschonden door in overweging 405 van de bestreden verordening tot de slotsom te komen dat de invoer uit Indonesië tijdens het onderzoektijdvak dreiging van aanmerkelijke schade voor de bedrijfstak van de Unie vormde.
Situatie van de bedrijfstak van de Unie
247
Om tot de conclusie te komen dat de bedrijfstak van de Unie tijdens het onderzoektijdvak niet gezond was, heeft de Commissie in de overwegingen 309 tot en met 340 van de voorlopige verordening verschillende micro-economische en macro-economische indicatoren in aanmerking genomen en deze analyse bevestigd in de overwegingen 279 tot en met 317 van de bestreden verordening, waarin zij in de overwegingen 321 tot en met 341 ook economische indicatoren van na het onderzoektijdvak heeft onderzocht.
248
Zonder de juistheid van de door de Commissie gebruikte gegevens aan te vechten stellen verzoeksters dat de Commissie in het licht van de micro-economische en macro-economische indicatoren die blijk geven van bepaalde positieve tendensen, ten onrechte stelt dat de bedrijfstak van de Unie zich in een precaire situatie bevond.
249
In de eerste plaats stellen verzoeksters, ten eerste wat de macro-economische indicatoren betreft, dat de productie in de Unie, de productiecapaciteit en de bezettingsgraad gedurende het onderzoektijdvak zijn gestegen.
250
In dat verband moet worden opgemerkt dat uit tabel 3 in overweging 268 van de voorlopige verordening blijkt dat de productie van de Unie, na een stijging tussen 2015 en 2017, tussen 2017 en het onderzoektijdvak nagenoeg stabiel is gebleven (een stijging van 13071053 tot 13140582 ton bij een stabiele index van 111), terwijl het verbruik in de Unie aanzienlijk is gestegen, zoals blijkt uit tabel 4 in overweging 271 van de voorlopige verordening (van 14202128 tot 15634102 ton, een stijging met 10,08 %). Hieruit blijkt dat de productie in de Unie de stijging van het verbruik in de Unie, dus van de vraag, niet heeft gevolgd. Voorts blijkt uit tabel 8 in overweging 309 van de voorlopige verordening dat de productiecapaciteit van de Unie tussen 2017 en het onderzoektijdvak licht is gestegen (van 16594853 ton tot 17031230 ton), terwijl de bezettingsgraad, na in 2015, 2016 en 2017 te zijn gestegen, tussen 2017 en het eind van het onderzoektijdvak licht is gedaald.
251
Op basis van deze gegevens heeft de Commissie in overweging 310 van de voorlopige verordening vastgesteld dat de stijging van de productiecapaciteit aanzienlijk lager was dan de groei van de vraag, omdat de bedrijfstak van de Unie, met name in het onderzoektijdvak, als gevolg van de aanzienlijke toename van de invoer met subsidiëring slechts in zeer beperkte mate van de groei van de markt kon profiteren.
252
Aangezien deze bevinding overeenstemt met de geanalyseerde gegevens en van dien aard is dat zij de conclusie ondersteunt dat de bedrijfstak van de Unie zich in een precaire situatie bevond, moet het eerste argument van verzoeksters worden afgewezen.
253
Ten tweede betogen verzoeksters dat het verkoopvolume is toegenomen.
254
Uit tabel 9 in overweging 314 van de voorlopige verordening blijkt echter duidelijk dat de omvang van de verkoop in de Unie tussen 2015 en 2017 weliswaar is toegenomen, maar dat deze verkoop tussen 2017 en het onderzoektijdvak is gedaald, een periode die samenvalt met de afschaffing van de rechten op de invoer uit Indonesië. Dit argument van verzoeksters moet derhalve worden afgewezen, zoals de Commissie in overweging 317 van de voorlopige verordening heeft opgemerkt.
255
Ten derde stellen verzoeksters dat de bedrijfstak van de Unie een groot marktaandeel heeft behouden, tussen 81 % en 95 %.
256
Er zij echter op gewezen dat uit tabel 9 in overweging 314 van de voorlopige verordening blijkt dat het marktaandeel van de bedrijfstak van de Unie tussen 2017 en het onderzoektijdvak aanzienlijk is gedaald (van 91,6 % tot 81,5 %). De Commissie zet in overweging 317 van die verordening uiteen, zonder op dit punt door verzoeksters te worden tegengesproken, dat deze daling is te verklaren door de afschaffing van de rechten op de invoer uit Indonesië, waardoor de marktsituatie in maart 2018, tijdens het onderzoektijdvak, is gewijzigd. Gelet op deze gegevens moet dit argument van verzoeksters worden afgewezen.
257
Ten vierde voeren verzoeksters aan dat de werkgelegenheid en de productiviteit zich positief ontwikkelen.
258
Volgens tabel 10 in overweging 319 van de voorlopige verordening is het aantal werknemers van de bedrijfstak van de Unie tussen 2015 en het onderzoektijdvak namelijk licht gestegen (met 78 werknemers). De productiviteit is tussen 2017 en het onderzoektijdvak echter gedaald (van 4782 ton per werknemer tot 4625 ton per werknemer). Hieruit volgt dat de lichte stijging van het aantal werknemers op zichzelf niet volstaat om de op grond van alle macro-economische indicatoren getrokken conclusies van de Commissie te ontkrachten. Volgens de rechtspraak moet het onderzoek van de instellingen weliswaar tot de vaststelling leiden dat de dreiging van schade aanmerkelijk is, maar wordt niet geëist dat alle relevante economische factoren en indicatoren wijzen op een negatieve trend (zie in die zin en naar analogie arrest van 23 april 2018, Shanxi Taigang Stainless Steel/Commissie, T‑675/15, niet gepubliceerd, EU:T:2018:209, punt 93 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
259
Hieruit volgt dat deze argumenten van verzoeksters moeten worden afgewezen.
260
Wat in de tweede plaats de micro-economische indicatoren betreft, betogen verzoeksters ten eerste dat de verkoopprijzen in de Unie zijn gestegen.
261
Er zij echter op gewezen dat tabel 11 in overweging 325 van de voorlopige verordening laat zien dat de prijzen, na te zijn gestegen tussen 2015 en 2017 toen er rechten werden geheven op de invoer uit Indonesië, tussen 2017 en het onderzoektijdvak zijn gedaald van 832 EUR per ton tot 794 EUR per ton. Dit argument van verzoeksters moet derhalve worden afgewezen.
262
Ten tweede voeren verzoeksters aan dat de productiekosten sinds 2017 zijn gedaald.
263
Volgens tabel 11 in overweging 325 van de voorlopige verordening zijn de productiekosten tussen 2017 en het onderzoektijdvak namelijk gedaald van 827 EUR per ton tot 791 EUR per ton. Uit het geheel van de gegevens in deze tabel, met name de daling van de verkoopprijs, volgt echter dat de bedrijfstak van de Unie niet van deze kostendaling kon profiteren, aangezien hij de volledige kostendaling moest doorgeven aan zijn afnemers, zoals de Commissie in overweging 328 van de voorlopige verordening terecht opmerkt. Dit argument van verzoeksters moet derhalve worden afgewezen.
264
Ten derde betogen verzoeksters dat de kasstroom, de winstgevendheid van de verkopen en het rendement van de investeringen positief zijn geëvolueerd.
265
Dienaangaande moet worden vastgesteld dat uit tabel 14 in overweging 334 van de voorlopige verordening blijkt dat de kasstroom tussen 2015 en 2017 is gestegen (met een sterke stijging tussen 2016 en 2017) en vervolgens tot het niveau van 2016 is teruggelopen. Anders dan verzoeksters stellen, kan daaruit dus geen positieve ontwikkeling worden afgeleid.
266
Het rendement van de investeringen is tussen 2015 en 2016 aanzienlijk gestegen en daarna relatief stabiel gebleven (18 % in 2016, 16 % in 2017 en 17 % tijdens het onderzoektijdvak). Deze stabilisatie van het rendement van de investeringen alsook de stabilisatie van de winstgevendheid van de verkoop in de Unie aan niet-verbonden afnemers op 0,8 % in 2017 en tijdens het onderzoektijdvak, een percentage dat laag blijft, doen echter niets af aan de conclusies van de Commissie over de situatie van de bedrijfstak van de Unie op basis van alle relevante elementen in dit verband.
267
Wat de gegevens van na het onderzoek betreft, betogen verzoeksters dat deze gegevens niet representatief zijn en niet kunnen worden gebruikt om daaruit geldige conclusies te trekken.
268
In dat verband zij eraan herinnerd dat de machtiging om in bepaalde omstandigheden de gegevens daterend van na een onderzoektijdvak in aanmerking te nemen, gerechtvaardigd is in het kader van onderzoeken die niet de vaststelling van schade als voorwerp hebben, maar de vaststelling dat schade dreigt, wat uit de aard der zaak een prospectieve analyse vereist. Deze gegevens kunnen dus worden gebruikt om de prognoses in de verordening van de Commissie tot instelling van een voorlopig compenserend recht te bevestigen of te ontkrachten en om, in het eerste geval, een definitief compenserend recht in te stellen. Het gebruik dat de instellingen van de Unie maken van gegevens die dateren van na het onderzoektijdvak blijft echter onderworpen aan de toetsing door de Unierechter (zie naar analogie arrest van 4 februari 2021, eurocylinder systems, C‑324/19, EU:C:2021:94, punt 41).
269
In casu heeft de Commissie in de overwegingen 321 tot en met 341 van de bestreden verordening de gegevens betreffende de periode van oktober 2018 tot en met juni 2019 onderzocht (hierna: „periode na het onderzoektijdvak”) en is zij tot de slotsom gekomen dat de economische situatie van de bedrijfstak van de Unie in de periode na het onderzoektijdvak verder was verslechterd.
270
Verzoeksters verwijten de Commissie dat zij niet-representatieve gegevens heeft gebruikt, ten eerste omdat in de bestreden verordening wordt vermeld dat de gegevens voor vier van de negen maanden na het onderzoektijdvak waren vertekend wegens de uitzonderlijke omstandigheden die een producent ondervond, en ten tweede wordt in overweging 322 van de bestreden verordening vastgesteld dat „de cijfers van het onderzoektijdvak […] niet rechtstreeks vergelijkbaar [zijn] met de cijfers voor de periode na het [onderzoektijdvak]”.
271
Deze stellingen van verzoeksters zijn ongegrond. De Commissie heeft namelijk zorgvuldig de omstandigheden aangegeven die het mogelijk maakten de representativiteit van de gegevens voor de periode na het onderzoektijdvak te relativeren of de relevantie ervan te rechtvaardigen. Ten eerste heeft zij in overweging 331 van de bestreden verordening uiteengezet dat de hogere winsten in de winter van 2018‑2019 uitzonderlijk waren, aangezien zij werden geregistreerd door één in de steekproef opgenomen onderneming die kon profiteren van een tijdelijke onzekere aanbodsituatie in haar regio, waardoor zij haar prijzen en daarmee haar winst in deze periode kon verhogen. Ten tweede heeft de Commissie in overweging 322 van die verordening benadrukt dat de cijfers van het onderzoektijdvak niet rechtstreeks vergelijkbaar waren met de cijfers voor de periode na het onderzoektijdvak. Zo merkte zij op dat bepaalde macro-economische indicatoren vanwege de voor het onderzoek vastgestelde termijnen alleen konden worden geanalyseerd voor de in de steekproef opgenomen producenten in de Unie. Bovendien heeft zij de twaalf maanden van het onderzoektijdvak vergeleken met de negen maanden van de periode na het onderzoektijdvak, omdat er nog geen gegevens voor de twaalf maanden na het onderzoektijdvak beschikbaar waren.
272
Hieruit volgt dat deze gegevens kunnen worden gebruikt om de prognoses in de verordening van de Commissie tot instelling van een voorlopig compenserend recht te bevestigen of te weerleggen, zodat overeenkomstig de in punt 268 hierboven genoemde rechtspraak een definitief compenserend recht kan worden ingesteld.
273
Gelet op het voorgaande dienen de argumenten van verzoeksters te worden afgewezen, zonder dat het nodig is uitspraak te doen over de door de Commissie impliciet opgeworpen ontvankelijkheidskwestie dat deze argumenten voor het eerst in repliek zijn aangevoerd (zie in die zin arrest van 5 april 2017, Frankrijk/Commissie, T‑344/15, EU:T:2017:250, punt 92).
Aard van de betrokken subsidies en mogelijke commerciële gevolgen ervan
274
Verzoeksters betogen dat de Commissie geen rekening heeft gehouden met het door henzelf en andere partijen verstrekte bewijsmateriaal betreffende de aard en de gevolgen van de betrokken subsidies. Uit dit materiaal blijkt ten eerste dat de gestelde levering van CPO tegen een minder dan toereikende beloning geen commerciële gevolgen meer sorteerde, aangezien de uitvoerbelasting en uitvoerheffing in december 2018 niet meer golden, en ten tweede dat de betalingen op grond van het programma van het palmolieplantagefonds tussen september en december 2018 tot nul waren gedaald alvorens vanaf januari 2019 op een lager niveau te worden voortgezet, en evenmin commerciële gevolgen meer sorteerden op de uitvoeractiviteiten van de Indonesische biodieselproducenten. Bovendien moest elk door het palmolieplantagefonds verkregen voordeel uitsluitend worden omgeslagen over de verkoop van biodiesel op de binnenlandse markt.
275
In dit verband zij eraan herinnerd dat de argumenten waarmee verzoeksters opkomen tegen de conclusies van de Commissie inzake de prijsonderbieding, de levering van CPO tegen een minder dan toereikende beloning en het bestaan van een subsidie in de vorm van een rechtstreekse overdracht van middelen door het palmolieplantagefonds, in het kader van respectievelijk het eerste, het derde en het vierde middel zijn afgewezen. De argumenten betreffende de omslag van het subsidiebedrag over de totale biodieselomzet zijn in het kader van het vijfde middel afgewezen.
276
In die omstandigheden kunnen de door verzoeksters aangevoerde feiten betreffende de nulstelling van de uitvoerbelasting, de schorsing van de uitvoerheffing vanaf december 2018 en de schommelingen van de betalingen op grond van het programma van het palmolieplantagefonds, die alle betrekking hebben op de periode na het onderzoektijdvak, niet afdoen aan de conclusie van de Commissie dat de Indonesische overheid door middel van een reeks maatregelen de binnenlandse markt van CPO in Indonesië heeft verstoord en de prijs van dit product kunstmatig laag heeft gehouden, in het voordeel van de downstreambedrijfstak voor biodiesel (zie de overwegingen 80, 162, 172, 190 en 203 van de voorlopige verordening).
277
De Commissie heeft dus geen kennelijke beoordelingsfout gemaakt door in overweging 343 van de bestreden verordening, net als in overweging 349 van de voorlopige verordening, vast te stellen dat de betrokken subsidies van dien aard waren dat de uitvoer van Indonesische biodiesel op een prijsniveau werd gehouden dat een nog negatiever effect op de bedrijfstak van de Unie had, waardoor in overweging 351 van de bestreden verordening de beoordeling in overweging 350 van de voorlopige verordening werd bevestigd dat de door de Indonesische overheid genomen maatregelen de economische situatie van de bedrijfstak van de Unie nadelig beïnvloedden.
Stijgingspercentage van de gesubsidieerde invoer
278
Verzoeksters stellen dat uit de gegevens betreffende de periode na het onderzoektijdvak geen stijging van de invoer van Indonesische biodiesel op de markt van de Unie blijkt en dat het bijgevolg weinig waarschijnlijk is dat een dergelijke stijging zich in de toekomst zal voordoen.
279
Vastgesteld moet echter worden dat uit tabel 4 in overweging 353 van de bestreden verordening blijkt dat de invoer uit Indonesië in de drie kwartalen van de periode na het onderzoektijdvak (581078 ton) groter was dan in de vier kwartalen van het onderzoektijdvak (516068 ton). De juistheid van deze gegevens wordt door verzoeksters niet betwist. Verzoeksters’ argument dat het kwartaalvolume van de invoer in de periode na het onderzoektijdvak lager was dan de omvang van de invoer in het derde kwartaal van 2018, doet niets af aan de conclusies van de Commissie met betrekking tot het stijgingspercentage van de invoer. Zoals de Commissie in overweging 355 van de bestreden verordening terecht benadrukt, zijn de eerste drie kwartalen na het onderzoektijdvak namelijk niet rechtstreeks vergelijkbaar met de laatste drie kwartalen van het onderzoektijdvak, gelet op seizoensgebonden schommelingen, en kan de hoge stand in 2018 van 263678 ton in het derde kwartaal niet worden vergeleken met het resultaat van het derde kwartaal van 2019, aangezien de instelling van voorlopige rechten de invoer in dat kwartaal heeft beïnvloed.
280
Bijgevolg moet verzoeksters’ betoog dat uit de gegevens betreffende de periode na het onderzoektijdvak niet blijkt dat de invoer is toegenomen, worden afgewezen.
281
Verzoeksters voeren ook aan dat de vaststelling van richtlijn (EU) 2018/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen (PB 2018, L 328, blz. 82) de invoer van PME beperkt.
282
Wat dat betreft moet worden vastgesteld dat deze richtlijn na het onderzoektijdvak is vastgesteld en dat de omzettingstermijn overeenkomstig artikel 36, lid 1, ervan pas op 30 juni 2021 is afgelopen. Voorts bepaalt artikel 26, lid 2, van die richtlijn dat de beperking van de invoer van „biobrandstoffen[, vloeibare biomassa en biomassabrandstoffen die worden geproduceerd uit voedsel- en voedergewassen] met een risico van hoge indirecte veranderingen in landgebruik waarbij een belangrijke uitbreiding van het productiegebied naar land met hoge koolstofvoorraden waar te nemen valt” overeenkomstig de tweede alinea van die bepaling vanaf 31 december 2023 geleidelijk zal plaatsvinden. Derhalve heeft de Commissie geen kennelijke beoordelingsfout gemaakt door zich in overweging 360 van de bestreden verordening op het standpunt te stellen dat het effect van deze richtlijn niet kan worden voorspeld en dat zij „geen betrekking [had] op de huidige analyse van de dreiging van schade van de invoer uit Indonesië voor de bedrijfstak in de Unie in de nabije toekomst”.
283
De argumenten van verzoeksters moeten dus worden afgewezen.
Voldoende en vrij beschikbare capaciteit van de exporteur
284
Wat de vrij beschikbare productiecapaciteit van de Indonesische exporteurs betreft, betogen verzoeksters dat de Commissie tegenstrijdige informatie heeft ontvangen van de Indonesische overheid en van de EBB, en ervoor heeft gekozen zich te baseren op de door de EBB ontvangen informatie en op het Amerikaanse GAIN-report uit Jakarta van 2019 over Indonesische biobrandstoffen. Onder deze omstandigheden had de Commissie moeten concluderen dat het beschikbare bewijsmateriaal in dit opzicht niet overtuigend was.
285
Dienaangaande zij eraan herinnerd dat het Gerecht volgens de in punt 244 hierboven aangehaalde rechtspraak niet alleen de materiële juistheid van het aangevoerde bewijs en de betrouwbaarheid en de samenhang daarvan dient te controleren, het moet ook nagaan of die elementen het relevante feitenkader voor de beoordeling van een complexe toestand vormen en de daaruit getrokken conclusies kunnen schragen.
286
In dat verband moet worden geoordeeld dat de instellingen, wanneer zij een gevaar van dreiging van aanmerkelijke schade voor de bedrijfstak van de Unie beoordelen, gelet op de productie- en exportcapaciteit in het exportland, niet alleen rekening moeten houden met andere exportmarkten, maar ook met een eventuele ontwikkeling van het verbruik in het exportland zelf (zie in die zin en naar analogie arrest van 29 januari 2014, Hubei Xinyegang Steel/Raad, T‑528/09, EU:T:2014:35, punt 81).
287
In casu betwisten verzoeksters niet de vaststellingen van de Commissie in de overwegingen 353 en 354 van de voorlopige verordening, die zijn gebaseerd op informatie van de Indonesische overheid dat de productiecapaciteit van de Indonesische producenten van biodiesel ongeveer 300 % groter is dan de binnenlandse vraag en de reserveproductiecapaciteit van de Indonesische producenten tijdens het onderzoektijdvak op ongeveer 40 % van het verbruik in de Unie wordt geraamd. Zij betwisten evenmin de vaststelling van de Commissie in overweging 373 van de bestreden verordening dat de Indonesische biodieselproductiecapaciteit volgens het Amerikaanse GAIN-report uit Jakarta van 2019 naar verwachting zou stijgen van 11,5 miljard liter in 2019 tot 13 miljard liter in 2021.
288
Verzoeksters betogen dat de Indonesische overheid informatie heeft verstrekt waaruit voor 2019 een verwachte benutting van de capaciteit van 85 % bleek. Bij lezing van de argumenten van de Indonesische overheid van 6 september 2019, waarnaar verzoeksters verwijzen, blijkt dat de bezettingsgraad van 85 % voor 2019 het resultaat is van een extrapolatie van de beschikbare gegevens over de periode van januari tot en met mei 2019 en betrekking heeft op het productiedeel dat voor de interne en voor de externe vraag wordt gebruikt. Verzoeksters leggen niet precies uit hoe deze gegevens afbreuk doen aan de conclusies van de Commissie. Bovendien bleef zelfs in het door verzoeksters beschreven geval 15 % van de productiecapaciteit in 2019 onbenut.
289
Verzoeksters betogen tevens dat de Indonesische overheid informatie heeft verstrekt om aan te tonen dat Indonesië in 2020 overging van een verplicht mengsel „B20”, dat wil zeggen een mengsel van biodiesel en minerale diesel dat 20 % biodiesel bevat, naar een verplicht mengsel „B30”, dat 30 % biodiesel bevat, hetgeen de vrij beschikbare capaciteit van de Indonesische producenten geheel absorbeerde. De Commissie koos dus ten onrechte de kant van de EBB, die betoogde dat de invoering van de B20-bijmengverplichting tot problemen had geleid en dat de overgang van de B20- naar de B30-bijmengverplichting tot soortgelijke problemen zou kunnen leiden.
290
Meer bepaald betogen verzoeksters dat uit het Amerikaanse GAIN-report uit Jakarta van 2019 blijkt dat de B20-bijmengverplichting pas in september 2018 is uitgebreid tot de vervoersector die niet onder de openbaredienstverplichtingen viel, hetgeen heeft geleid tot een stijging van het lokale biodieselverbruik met 54 % in 2019, en dat het bijmengpercentage sinds 2017 exponentieel is gestegen (van 8,2 % in 2017 naar 12,7 % in 2018, tot 19,9 % in 2019). In dat verslag opgenomen verklaringen geven aan dat de uitvoering van de B30-bijmengverplichting was voorzien voor 2020.
291
Uit de overwegingen 374 tot en met 376 van de bestreden verordening blijkt dat de Commissie nota heeft genomen van de opmerkingen van de Indonesische overheid betreffende de overgang van de B20-bijmengverplichting naar de B30-bijmengverplichting.
292
De Commissie heeft in overweging 382 van de bestreden verordening opgemerkt dat volgens het Amerikaanse GAIN-report uit Jakarta van 2019 aan de B20-verplichting – een bindende doelstelling voor 2016 – mogelijk pas voor het eerst in 2019 zou worden voldaan, dat wil zeggen drie jaar na de gestelde termijn. Verzoeksters erkennen in hun schrifturen de juistheid van deze informatie.
293
Uit overweging 376 van de bestreden verordening blijkt tevens dat de Commissie de door de Indonesische regering verstrekte gegevens heeft bestudeerd in samenhang met de door de EBB verstrekte gegevens in haar opmerkingen van 29 april 2019, dat de Indonesische marktdeelnemers bij de invoering van de B20-bijmengverplichting moeilijkheden ondervonden wat betreft distributie, beschikbaarheid van opslag- en menginfrastructuur en dat het doel van die verplichting veeleer was om de invoer van minerale diesel te verlagen dan om de uitvoer van biodiesel naar andere markten te verlagen. In overweging 377 van de bestreden verordening heeft de Commissie ook rekening gehouden met de door de EBB verstrekte informatie waaruit bleek dat de uitvoering van de B30-verplichting een tijd zou gaan duren.
294
Wat de mogelijkheid betreft om de bijmengingspercentages in één jaar tot 30 % te verhogen heeft de Commissie in overweging 383 van de bestreden verordening het standpunt ingenomen dat een verhoging van 19,9 % tot 30 %, gelet op de stijging van de bijmengingspercentages sinds 2011, uiterst ambitieus leek.
295
Wat dat betreft moet met verzoeksters worden geconstateerd (zie punt 290 hierboven) dat de grootste stijging van het bijmengingspercentage heeft plaatsgevonden van 2018 tot 2019, namelijk van 12,7 % naar 19,9 %. Deze stijging met 7,2 procentpunten was echter veel minder dan de 10 procentpunten die nodig zijn om in één jaar aan de B30-bijmengverplichting te voldoen.
296
Gelet op het voorgaande heeft de Commissie voldaan aan haar verplichting om alle relevante gegevens van het geval zorgvuldig en onpartijdig te onderzoeken (zie in die zin en naar analogie arrest van 10 maart 2009, Interpipe Niko Tube en Interpipe NTRP/Raad, T‑249/06, EU:T:2009:62, punt 53). De Commissie heeft zonder een kennelijke beoordelingsfout te begaan in overweging 384 van de bestreden verordening geoordeeld dat het onwaarschijnlijk is dat er in de nabije toekomst aan een B30-bijmengverplichting zal worden voldaan en dat deze de reservecapaciteit in Indonesië in de nabije toekomst aanzienlijk zal aantasten.
297
Verzoeksters hebben onvoldoende bewijs aangedragen om de beoordeling van de feiten in de bestreden verordening betreffende de bijmengingsverplichting in twijfel te trekken. Aangezien dat bewijs vereist was om vast te stellen dat een instelling van de Unie een kennelijke beoordelingsfout heeft begaan die de nietigverklaring van een handeling rechtvaardigt (zie in die zin arrest van 11 september 2014, Gold East Paper en Gold Huasheng Paper/Raad, T‑444/11, EU:T:2014:773, punt 62), volstaan deze omstandigheden om verzoeksters’ betoog af te wijzen.
Hoogte van de prijzen van de gesubsidieerde invoer
298
Verzoeksters betogen dat de Commissie, wat het prijsniveau van de gesubsidieerde invoer betreft, enkel heeft verwezen naar haar bevindingen inzake prijsonderbieding, die niet voldoen aan de vereisten van artikel 8, leden 1 en 2, van de basisverordening, zoals in het kader van het eerste middel is aangetoond. Bovendien oefent de invoer uit Indonesië geen druk uit op de prijzen in de Unie.
299
In dit verband zij eraan herinnerd dat de argumenten die verzoeksters in het kader van hun eerste middel hebben aangevoerd om aan te tonen dat de Commissie artikel 8, leden 1 en 2, van de basisverordening heeft geschonden bij de vaststelling van de prijsonderbieding en dat de Commissie ten onrechte ervan is uitgegaan dat de invoer van biodiesel uit Indonesië druk op de prijzen van de Unie had uitgeoefend, in hun geheel zijn afgewezen. Bovendien blijkt uit tabel 7 in overweging 283 van de voorlopige verordening, en is door verzoeksters niet betwist, dat de prijs bij invoer van biodiesel uit Indonesië in het onderzoektijdvak 671 EUR per ton bedroeg, terwijl de gemiddelde verkoopprijs per eenheid in de Unie tussen 2017 en het onderzoektijdvak is gedaald van 832 EUR per ton naar 794 EUR per ton, zoals blijkt uit tabel 11 in overweging 325 van de voorlopige verordening.
300
Bijgevolg moeten deze argumenten van verzoeksters en daarmee het zesde middel worden afgewezen.
Zevende middel: schending van verzoeksters’ rechten van verdediging
301
Met hun zevende middel betogen verzoeksters dat bepaalde informatie hun pas in de bestreden verordening is meegedeeld, waardoor zij niet de mogelijkheid hebben gehad om daarover opmerkingen te maken. Volgens verzoeksters kan niet worden uitgesloten dat de procedure tot een ander resultaat zou hebben geleid indien zij zich over deze punten hadden kunnen uitspreken.
302
Om te beginnen blijkt uit vaste rechtspraak dat de eerbiediging van het recht van verweer in iedere procedure die tot een voor de belanghebbende bezwarend besluit kan leiden, een grondbeginsel van Unierecht vormt dat zelfs bij het ontbreken van enige regeling inzake de procedure in acht moet worden genomen (zie arrest van 1 oktober 2009, Foshan Shunde Yongjian Housewares & Hardware/Raad, C‑141/08 P, EU:C:2009:598, punt 83 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
303
Volgens dit beginsel moeten de belanghebbende ondernemingen tijdens de administratieve procedure in staat zijn gesteld om zinvol hun standpunt kenbaar te maken over het bestaan en de relevantie van de gestelde feiten en omstandigheden en over het bewijsmateriaal dat de Commissie heeft gebruikt tot staving van de door haar gestelde aanwezigheid van een subsidiepraktijk en van de daaruit voortvloeiende schade (zie naar analogie arresten van 16 februari 2012, Raad en Commissie/Interpipe Niko Tube en Interpipe NTRP, C‑191/09 P en C‑200/09 P, EU:C:2012:78, punt 76, en 28 oktober 2004, Shanghai Teraoka Electronic/Raad, T‑35/01, EU:T:2004:317, punt 289 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
304
Hoewel de eerbiediging van de rechten van de verdediging van kapitaal belang is in antisubsidieonderzoeksprocedures (zie naar analogie arrest van 16 februari 2012, Raad en Commissie/Interpipe Niko Tube en Interpipe NTRP, C‑191/09 P en C‑200/09 P, EU:C:2012:78, punt 77 en aldaar aangehaalde rechtspraak), kan een onregelmatigheid met betrekking tot de eerbiediging van deze rechten enkel tot de nietigverklaring van een verordening tot instelling van een compenserend recht leiden indien de mogelijkheid bestaat dat als gevolg van deze onregelmatigheid de administratieve procedure tot een ander resultaat had kunnen leiden, en dus dat aan de rechten van verdediging van de betrokken partij daadwerkelijk afbreuk is gedaan (zie arrest van 10 april 2019, Jindal Saw en Jindal Saw Italia/Commissie, T‑300/16, EU:T:2019:235, punt 77 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
305
Volgens de rechtspraak kan de verzoekende partij niet worden verplicht aan te tonen dat het besluit van de Commissie anders zou hebben geluid, maar alleen dat zulks niet helemaal was uitgesloten aangezien deze partijen zich zonder de procedurele onregelmatigheid beter hadden kunnen verdedigen en dus dat daadwerkelijk afbreuk is gedaan aan de rechten van de verdediging (zie in die zin en naar analogie arrest van 16 februari 2012, Raad en Commissie/Interpipe Niko Tube en Interpipe NTRP, C‑191/09 P en C‑200/09 P, EU:C:2012:78, punten 78 en 79).
306
In het licht van deze beginselen moet worden onderzocht of verzoeksters’ recht van verweer tijdens de onderzoeksprocedure zijn geschonden.
307
In de eerste plaats verwijten verzoeksters de Commissie dat zij in de overwegingen 230 tot en met 233 van de bestreden verordening nieuwe vaststellingen heeft gedaan met betrekking tot de geringe gevoeligheid van de biodieselvraag voor de prijsschommelingen op de biodieselmarkt in de Unie, waarbij zij stelde dat een lage prijs van biodiesel geen stijging van het verbruik met zich bracht en dat prijsconcurrentie dus een nulsomspel was, ongeacht de gebruikte grondstoffen.
308
Dit argument moet worden afgewezen. Met de vaststellingen in de overwegingen 230 tot en met 233 van de bestreden verordening heeft de Commissie de strekking verduidelijkt van de uitleg die zij eerst heeft gegeven in overweging 289 van de voorlopige verordening, namelijk dat „de eindafnemer die biodiesel koopt, in de meeste gevallen niet op de hoogte is van de grondstof die bij de productie is gebruikt en dat die informatie voor hem ook niet van belang is, maar dat hij een product nodig heeft dat aan een bepaald maximaal CFPP-niveau voldoet”, vervolgens in overweging 299 van die verordening, te weten dat „de invoer van PME uit Indonesië tegen gesubsidieerde prijzen een prijsverlaging van de meeste op de markt van de Unie verkochte mengsels tot gevolg zou hebben” en tot slot in overweging 328 van die verordening, namelijk dat „een prijsonderbieding van circa 10 % [zorgt] voor een aanzienlijke neerwaartse druk op de prijzen”. Verzoeksters kunnen dus niet stellen dat de overwegingen 230 tot en met 233 van de bestreden verordening nieuwe gegevens bevatten die de tot dan toe door de Commissie verrichte analyse wijzigden en waarover zij opmerkingen hadden moeten kunnen maken.
309
In de tweede plaats verwijten verzoeksters de Commissie dat zij in de overwegingen 251 tot en met 254 van de bestreden verordening nieuwe vaststellingen heeft gedaan met betrekking tot de wijzigingen die zich sinds het vorige onderzoek op de markt van de Unie hebben voorgedaan en met het feit dat de PME-invoer concurreerde met andere soorten biodiesel.
310
Dit argument moet worden afgewezen. Het kan verzoeksters niet ontgaan zijn dat de bedrijfstak van de Unie thans PME produceert. Deze bevinding is namelijk uiteengezet in de overwegingen 292 tot en met 294 van de voorlopige verordening. De Commissie kan derhalve niet worden verweten dat zij de rechten van verdediging van verzoeksters heeft geschonden door hen niet in kennis te stellen van het feit dat de bedrijfstak van de Unie PME produceerde.
311
Derhalve heeft de Commissie in de voorlopige verordening, gedurende de administratieve procedure die met de vaststelling van de definitieve verordening wordt afgerond (zie in die zin en naar analogie arrest van 21 november 2002, Kundan en Tata/Raad, T‑88/98, EU:T:2002:280, punt 131), haar standpunt kenbaar gemaakt over de door verzoeksters in de punten 307 en 309 hierboven uiteengezette gegevens. Hieruit volgt dat verzoeksters reeds in het stadium waarin de voorlopige verordening is meegedeeld de mogelijkheid hadden om hun standpunt over deze punten kenbaar te maken.
312
Gelet op het voorgaande moet het zevende middel worden afgewezen en moet het beroep bijgevolg in zijn geheel worden verworpen.
Kosten
313
Volgens artikel 134, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering wordt de in het ongelijk gestelde partij verwezen in de kosten, voor zover dit is gevorderd. Aangezien verzoeksters in het ongelijk zijn gesteld, dienen zij overeenkomstig de vordering van de Commissie en de EBB te worden verwezen in hun eigen kosten en in die van de Commissie en de EBB.
HET GERECHT (Vierde kamer – uitgebreid),
rechtdoende, verklaart:
1)
Het beroep wordt verworpen.
2)
PT Pelita Agung Agrindustri en PT Permata Hijau Palm Oleo worden verwezen in de kosten.
Gervasoni
Madise
Nihoul
Frendo
Martín y Pérez de Nanclares
Uitgesproken ter openbare terechtzitting te Luxemburg op 14 december 2022.
ondertekeningen
Inhoud
Voorgeschiedenis van het geding
Conclusies van partijen
In rechte
Eerste middel: schending van artikel 8, leden 1 en 2, van de basisverordening bij de vaststelling van de prijsonderbieding
Eerste onderdeel van het eerste middel: bij de vaststelling van de prijsonderbieding is niet met alle relevante gegevens rekening gehouden
– Eerste berekeningsmethode
– Tweede berekeningsmethode
– Derde berekeningsmethode
Tweede onderdeel van het eerste middel: geen vaststelling van prijsonderbieding voor het product van de bedrijfstak van de Unie in zijn geheel en onterechte veronderstelling van druk op de prijzen
– Vaststelling van de prijsonderbieding voor het product in zijn geheel
– Druk op de prijzen
Tweede middel: de bestreden verordening schendt in haar analyse van het causale verband artikel 8, lid 5, van de basisverordening
Derde middel: de Commissie heeft een kennelijke beoordelingsfout gemaakt door te concluderen dat er sprake was van een subsidie in de vorm van levering van CPO tegen een minder dan toereikende beloning
Eerste onderdeel van het derde middel: schending van artikel 3, punt 1, onder a), iv), van de basisverordening en kennelijk onjuiste beoordeling doordat de Commissie tot de slotsom is gekomen dat de Indonesische overheid de leveranciers van CPO de taak had toevertrouwd om hun producten tegen een minder dan toereikende beloning te leveren, of hen daarmee had belast
– Uitvoerbelasting en uitvoerheffing
– Vaststelling van de prijzen door PTPN
Tweede onderdeel van het derde middel: schending van artikel 3, punt 1, onder b), van de basisverordening en kennelijk onjuiste beoordeling doordat de Commissie tot de conclusie is gekomen dat de Indonesische overheid inkomens- of prijzensteun had verleend
Derde onderdeel van het derde middel: schending van artikel 3, punt 2, en artikel 6, onder d), van de basisverordening, en kennelijk onjuiste beoordeling doordat de Commissie heeft geconcludeerd dat aan Indonesische producenten een voordeel was verleend
Vierde middel: de Commissie heeft een kennelijke beoordelingsfout gemaakt en artikel 3, punt 1, onder a), i), en punt 2, van de basisverordening geschonden door te concluderen dat er sprake was van een subsidie in de vorm van een rechtstreekse overdracht van middelen
Eerste onderdeel van het vierde middel: schending van artikel 3, punt 1, onder a), i), van de basisverordening en kennelijk onjuiste beoordeling doordat de Commissie de door het palmolieplantagefonds verrichte betalingen als subsidies heeft gekwalificeerd
Tweede onderdeel van het vierde middel: schending van artikel 3, punt 2, van de basisverordening en kennelijk onjuiste beoordeling door de Commissie bij de conclusie dat er sprake was van een voordeel
Vijfde middel: schending van artikel 7 van de basisverordening en kennelijk onjuiste beoordeling door de Commissie bij de berekening van het bedrag van het door de regeling van het palmolieplantagefonds toegekende voordeel
Geen aftrek van de uitvoerheffingen en de vervoerskosten van het bedrag van de subsidie
Verdeling van het subsidiebedrag over de totale biodieselomzet
Zesde middel: schending van artikel 8, leden 1 en 8, van de basisverordening bij de vaststelling van een dreiging van aanmerkelijke schade
Situatie van de bedrijfstak van de Unie
Aard van de betrokken subsidies en mogelijke commerciële gevolgen ervan
Stijgingspercentage van de gesubsidieerde invoer
Voldoende en vrij beschikbare capaciteit van de exporteur
Hoogte van de prijzen van de gesubsidieerde invoer
Zevende middel: schending van verzoeksters’ rechten van verdediging
Kosten
(
*1
)	Procestaal: Engels