Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τρίτο τμήμα)
της 12ης Μαρτίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης – Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Κανονισμός (ΕΚ) 4/2009 – Διεθνής δικαιοδοσία σε θέματα υποχρεώσεων διατροφής – Άρθρο 12 – Εκκρεμοδικία – Προσδιορισμός του πρώτου επιληφθέντος δικαστηρίου – Άρθρο 9, στοιχείο αʹ – Έννοια του “ισοδύναμου εγγράφου” με εισαγωγικό έγγραφο
της δίκης – Υποβολή αιτήσεως νομικής αρωγής από δικαιούχο διατροφής ενώπιον δικαστηρίου κράτους μέλους με σκοπό την άσκηση ενδίκου βοηθήματος με αίτημα την τροποποίηση των υποχρεώσεων της οφειλόμενης σε αυτόν διατροφής – Επακόλουθη υποβολή, από τον υπόχρεο διατροφής, αίτησης για την τροποποίηση των υποχρεώσεων διατροφής που υπέχει ενώπιον δικαστηρίου άλλου κράτους μέλους – Μεταγενέστερη άσκηση του ενδίκου βοηθήματος του δικαιούχου διατροφής ενώπιον του πρώτου δικαστηρίου μετά τη χορήγηση νομικής αρωγής
από το δικαστήριο αυτό – Χαρακτηρισμός της αιτήσεως νομικής αρωγής ως “ισοδύναμου εγγράφου” – Προϋποθέσεις »
Στην υπόθεση C‑516/24 [Winderwill] (i),
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Amtsgericht Schleswig (ειρηνοδικείο Schleswig, Γερμανία) με απόφαση της 22ας Ιουλίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 24 Ιουλίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
BC, εκπροσωπούμενος από τη νόμιμη αντιπρόσωπό του,
κατά
LG,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
συγκείμενο από τους K. Λυκούργο, πρόεδρο τμήματος, O. Spineanu-Matei (εισηγήτρια), S. Rodin, N. Piçarra και N. Fenger, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: R. Norkus
γραμματέας: E. Sartori, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 18ης Ιουνίου 2025,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        ο BC, εκπροσωπούμενος από την A. Kröner, Rechtsanwältin,
–        ο LG, εκπροσωπούμενος από την
M. Horn, Rechtsanwältin,
–        η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τους J. Möller, M. Hellmann και A. Sahner,
–        η Τσεχική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την A. Pagáčová, τον M. Smolek και τον J. Vláčil,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την B. Ernst, τον M. Wasmeier και τον W. Wils,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 2ας Οκτωβρίου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 9, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 4/2009 του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2008, για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων και τη συνεργασία σε θέματα υποχρεώσεων διατροφής (ΕΕ 2009, L 7, σ. 1 και διορθωτικά ΕΕ 2016, L 305, σ. 38 και ΕΕ 2017, L 4, σ. 116).
2        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ του BC, ανήλικου τέκνου, και του LG, πατέρα του BC, σχετικά με την τροποποίηση των υποχρεώσεων διατροφής που υπέχει ο LG.
Το νομικό πλαίσιο
Η Σύμβαση του Λουγκάνο II
3        Το άρθρο 27 της Σύμβασης για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, η οποία υπεγράφη στις 30 Οκτωβρίου 2007 (στο εξής: σύμβαση του Λουγκάνο II) και της οποίας η σύναψη εγκρίθηκε εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με την απόφαση 2009/430/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2008 (ΕΕ 2009, L 147, σ. 1), προβλέπει τα εξής:
«1.      Αν έχουν ασκηθεί αγωγές με το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία μεταξύ των ίδιων διαδίκων ενώπιον δικαστηρίων διάφορων δεσμευομένων από την παρούσα σύμβαση κρατών, κάθε δικαστήριο εκτός εκείνου που επελήφθη πρώτο, αναστέλλει αυτεπάγγελτα την διαδικασία του μέχρις ότου διαπιστωθεί η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου που επελήφθη πρώτο.
2.      Όταν διαπιστωθεί η διεθνής δικαιοδοσία του πρώτου επιληφθέντος δικαστηρίου, κάθε δικαστήριο εκτός εκείνου που έχει πρώτο επιληφθεί, οφείλει να διαπιστώσει την έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας του υπέρ του πρώτου δικαστηρίου.»
4        Κατά το άρθρο 30, σημείο 1, της σύμβασης του Λουγκάνο ΙΙ:
«Για τους σκοπούς του παρόντος τμήματος, ένα δικαστήριο λογίζεται ως επιληφθέν:
1.      από την κατάθεση στο δικαστήριο του εισαγωγικού εγγράφου της δίκης ή άλλου ισοδύναμου εγγράφου, υπό την προϋπόθεση ότι ο ενάγων δεν παρέλειψε στη συνέχεια να λάβει τα απαιτούμενα μέτρα για την κοινοποίηση ή την επίδοση του εγγράφου στον εναγόμενο [...]».
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός (ΕΚ) 44/2001
5        Το άρθρο 27 του κανονισμού (ΕΚ) 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 2001, L 12, σ. 1), όριζε τα εξής:
«1.      Αν έχουν ασκηθεί αγωγές με το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία μεταξύ των ίδιων διαδίκων ενώπιον δικαστηρίων διάφορων κρατών μελών, κάθε δικαστήριο εκτός εκείνου που επελήφθη πρώτο, αναστέλλει αυτεπάγγελτα την διαδικασία του μέχρις ότου διαπιστωθεί η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου που επελήφθη πρώτο.
2.      Όταν διαπιστωθεί η διεθνής δικαιοδοσία του πρώτου επιληφθέντος δικαστηρίου, κάθε δικαστήριο εκτός εκείνου που έχει πρώτο επιληφθεί, οφείλει να διαπιστώσει την έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας του υπέρ του πρώτου δικαστηρίου.»
6        Το άρθρο 30, σημείο 1, του κανονισμού είχε ως εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος τμήματος, ένα δικαστήριο λογίζεται ως επιληφθέν:
1.      από την κατάθεση στο δικαστήριο του εισαγωγικού εγγράφου της δίκης ή άλλου ισοδύναμου εγγράφου, υπό την προϋπόθεση ότι ο ενάγων δεν παρέλειψε στη συνέχεια να λάβει τα απαιτούμενα μέτρα για την κοινοποίηση ή την επίδοση του εγγράφου στον εναγόμενο [...]».
Ο κανονισμός 4/2009
7        Οι αιτιολογικές σκέψεις 15 και 36 του κανονισμού 4/2009 έχουν ως εξής:
«(15)      Για να διασφαλισθούν τα συμφέροντα των δικαιούχων διατροφής και να ευνοηθεί η ορθή απονομή της δικαιοσύνης στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα πρέπει να προσαρμοσθούν οι κανόνες οι σχετικοί με τη διεθνή δικαιοδοσία, όπως απορρέουν από τον κανονισμό [44/2001]. [...]
[...]
(36)      Λαμβανομένων υπόψη των εξόδων των διαδικασιών, θα πρέπει να προβλεφθεί ένα πολύ ευνοϊκό καθεστώς νομικής αρωγής, ήτοι η πλήρης ανάληψη των εξόδων των διαδικασιών που αφορούν τις υποχρεώσεις διατροφής για παιδιά ηλικίας κάτω των 21 ετών και κινούνται με τη διαμεσολάβηση των κεντρικών αρχών. Οι ισχύοντες κανόνες για το ευεργέτημα πενίας στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης δυνάμει της οδηγίας 2003/8/ΕΚ [του Συμβουλίου, της 27ης Ιανουαρίου 2003, για βελτίωση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη επί διασυνοριακών διαφορών μέσω της θέσπισης στοιχειωδών κοινών κανόνων σχετικά με το ευεργέτημα πενίας στις διαφορές αυτές (ΕΕ 2003, L 26, σ. 41),] θα πρέπει, συνεπώς, να συμπληρωθούν με ειδικούς κανόνες, δημιουργώντας με τον τρόπο αυτόν ειδικό καθεστώς νομικής αρωγής για τις υποχρεώσεις διατροφής. [...]»
8        Το άρθρο 9 του κανονισμού 4/2009, το οποίο φέρει τον τίτλο «Επιληφθέν δικαστήριο», έχει ως εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κεφαλαίου, ένα δικαστήριο λογίζεται ως επιληφθέν:
α)      από την ημερομηνία κατάθεσης στο δικαστήριο του εισαγωγικού εγγράφου της δίκης ή άλλου ισοδύναμου εγγράφου, υπό την προϋπόθεση ότι ο ενάγων δεν παρέλειψε στη συνέχεια να λάβει τα απαιτούμενα μέτρα για την κοινοποίηση ή την επίδοση του εγγράφου στον εναγόμενο, ή
β)      εάν το έγγραφο πρέπει να κοινοποιηθεί ή να επιδοθεί προτού κατατεθεί στο δικαστήριο, κατά την ημερομηνία που παρελήφθη από την αρχή που είναι υπεύθυνη για την κοινοποίηση ή την επίδοση, υπό την προϋπόθεση ότι ο ενάγων δεν παρέλειψε στη συνέχεια να λάβει τα απαιτούμενα μέτρα για την κατάθεση του εγγράφου στο δικαστήριο.»
9        Το άρθρο 12 του κανονισμού επιγράφεται «Εκκρεμοδικία» και προβλέπει τα εξής:
«1.      Εάν έχουν ασκηθεί αγωγές με το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία μεταξύ των ίδιων διαδίκων ενώπιον δικαστηρίων διάφορων κρατών μελών, κάθε δικαστήριο εκτός εκείνου που επελήφθη πρώτο, αναστέλλει αυτεπαγγέλτως τη διαδικασία του μέχρις ότου διαπιστωθεί η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου που επελήφθη πρώτο.
2.      Όταν διαπιστωθεί η διεθνής δικαιοδοσία του πρώτου επιληφθέντος δικαστηρίου, κάθε δικαστήριο εκτός εκείνου που έχει πρώτο επιληφθεί, πρέπει να διαπιστώσει την έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας του υπέρ του πρώτου δικαστηρίου.»
10      Το άρθρο 44 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο επιγράφεται «Δικαίωμα νομικής αρωγής», ορίζει τα εξής:
«1.      Οι διάδικοι σε διαφορά εμπίπτουσα στον παρόντα κανονισμό έχουν αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη εντός άλλου κράτους μέλους, μεταξύ άλλων στις διαδικασίες εκτέλεσης και άσκησης προσφυγής, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του παρόντος κεφαλαίου.
[...]
2.      Προκειμένου να υπάρχει αυτή η αποτελεσματική πρόσβαση, τα κράτη μέλη παρέχουν τη νομική αρωγή σύμφωνα με το παρόν κεφάλαιο, εκτός εάν εφαρμόζεται η παράγραφος 3.
3.      Στις περιπτώσεις του κεφαλαίου VII, κράτος μέλος δεν υποχρεούται να παράσχει τη νομική αρωγή, εάν και στο βαθμό που οι διαδικασίες του επιτρέπουν στους διαδίκους να ενεργήσουν χωρίς να χρειάζεται η νομική αρωγή, και η κεντρική αρχή παρέχει τις απαιτούμενες υπηρεσίες δωρεάν.
4.      Οι όροι παροχής της νομικής αρωγής δεν είναι αυστηρότεροι εκείνων που ισχύουν για τις αντίστοιχες εσωτερικές υποθέσεις.
[...]»
11      Το άρθρο 46 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Νομική αρωγή για τις αιτήσεις που υποβάλλονται μέσω των κεντρικών αρχών όσον αφορά τη διατροφή τέκνων», έχει ως εξής:
«1.      Το κράτος μέλος στο οποίο υποβάλλεται η αίτηση χορηγεί νομική αρωγή για όλες τις αιτήσεις διατροφής οι οποίες απορρέουν από σχέση γονέα-τέκνου και αφορούν τέκνο ηλικίας κάτω του εικοστού πρώτου έτους, οι οποίες υποβάλλονται από τον δικαιούχο διατροφής δυνάμει του άρθρου 56.
2.      Παρά την παράγραφο 1, η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους στο οποίο υποβάλλεται η αίτηση μπορεί, όσον αφορά άλλες αιτήσεις εκτός από τις αναφερόμενες στο άρθρο 56, παράγραφος 1, στοιχεία α) και β), να αρνηθεί να χορηγήσει νομική αρωγή, εφόσον κρίνει ότι η αίτηση ή η ενδεχόμενη προσφυγή είναι προδήλως αβάσιμες.»
Το γερμανικό δίκαιο
Ο νόμος περί της διαδικασίας σε οικογενειακές διαφορές και υποθέσεις εκούσιας δικαιοδοσίας
12      Το άρθρο 113, παράγραφος 1, του Gesetz über das Verfahren in Familiensachen und in den Angelegenheiten der freiwilligen Gerichtsbarkeit (νόμου περί της διαδικασίας σε οικογενειακές διαφορές και υποθέσεις εκούσιας δικαιοδοσίας), της 17ης Δεκεμβρίου 2008 (BGBl. 2008 I, σ. 2586), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, ορίζει, στην πρώτη περίοδο, ότι ορισμένες διατάξεις του νόμου αυτού δεν εφαρμόζονται στις γαμικές διαφορές και στις οικογενειακές διαφορές αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας. Η δεύτερη περίοδος της διατάξεως αυτής ορίζει ότι, συναφώς, εφαρμόζονται mutatis mutandis οι γενικές διατάξεις του Zivilprozessordnung (κώδικα πολιτικής δικονομίας) καθώς και οι διατάξεις του κώδικα αυτού σχετικά με τη διαδικασία ενώπιον των περιφερειακών δικαστηρίων (Landgerichte).
Ο ZPO
13      Το άρθρο 114, παράγραφος 1, του κώδικα πολιτικής δικονομίας, ως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: ZPO), ορίζει τα εξής:
«Σε διάδικο ο οποίος, εξαιτίας της προσωπικής και οικονομικής του καταστάσεως, αδυνατεί να πληρώσει τα δικαστικά έξοδα ή δύναται να τα πληρώσει μόνον εν μέρει ή με τμηματικές καταβολές παρέχεται, κατόπιν αιτήσεώς του, νομική αρωγή εφόσον η σκοπούμενη προσφυγή στη δικαιοσύνη ή δικαστική υπεράσπιση έχει επαρκείς πιθανότητες ευδοκιμήσεως και δεν έχει καταχρηστικό χαρακτήρα. [...]»
14      Το άρθρο 117 του ΖΡΟ προβλέπει τα ακόλουθα:
«1.      Η αίτηση για τη χορήγηση νομικής αρωγής πρέπει να υποβληθεί ενώπιον του δικαστηρίου που επιλαμβάνεται της διαφοράς· η αίτηση αυτή μπορεί να υποβληθεί με δήλωση στη Γραμματεία. Η αίτηση πρέπει να εκθέτει τα στοιχεία της διαφοράς και να αναφέρει τα αποδεικτικά μέσα. [...]
2.      Η αίτηση συνοδεύεται από δήλωση του διαδίκου σχετικά με την προσωπική και οικονομική του κατάσταση (οικογενειακή κατάσταση, επάγγελμα, περιουσιακά στοιχεία, εισόδημα και βάρη), καθώς και από τα σχετικά δικαιολογητικά. Η δήλωση και τα δικαιολογητικά μπορούν να κοινοποιηθούν στον αντίδικο μόνο με τη σύμφωνη γνώμη του [αιτούντος] διαδίκου, εκτός αν, δυνάμει του αστικού δικαίου, ο αντίδικος έχει δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με το εισόδημα και τα περιουσιακά στοιχεία του αιτούντος. Ο αιτών πρέπει να έχει τη δυνατότητα να υποβάλει τις παρατηρήσεις του πριν από τη διαβίβαση της δήλωσής του στον αντίδικο. Ενημερώνεται για τη διαβίβαση της δήλωσής του.
[...]»
15      Το άρθρο 118, παράγραφος 1, του ZPO, έχει ως εξής:
«Ο αντίδικος πρέπει να έχει τη δυνατότητα να λάβει θέση επί του ζητήματος κατά πόσον θεωρεί ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις για τη χορήγηση νομικής αρωγής, εκτός αν τούτο κρίνεται απρόσφορο για ειδικούς λόγους. Η τοποθέτησή του μπορεί να γίνει με δήλωση που πρωτοκολλάται στη Γραμματεία. Το δικαστήριο μπορεί να καλέσει τους διαδίκους σε ακροαματική διαδικασία, εάν υπάρχει πιθανότητα επίτευξης συμφωνίας· ο συμβιβασμός πρέπει να καταγράφεται από το δικαστήριο σε δικαστικό πρακτικό. [...]»
16      Κατά το άρθρο 167 του ZPO:
«Όταν σκοπός της κοινοποίησης είναι η τήρηση προθεσμίας, η έναρξη νέας προθεσμίας παραγραφής ή η αναστολή της προθεσμίας αυτής σύμφωνα με το άρθρο 204 του Bürgerliches Gesetzbuch [(αστικού κώδικα, RGBl. 1986, σ. 195)], το αποτέλεσμα αυτό επέρχεται από την παραλαβή της αιτήσεως ή της δηλώσεως, όταν αυτή κοινοποιείται αμέσως.»
Ο αστικός κώδικας
17      Το άρθρο 204, παράγραφος 1, σημείο 14, του αστικού κώδικα, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, ορίζει τα εξής:
«Η παραγραφή αναστέλλεται με [...]
14.      την κοινοποίηση της αρχικής αιτήσεως για την παροχή νομικής αρωγής· εάν η αίτηση κοινοποιηθεί αμέσως μετά την κατάθεσή της, η παραγραφή αναστέλλεται από την ημερομηνία καταθέσεως της αιτήσεως.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
18      Ο BC, ο οποίος κατοικεί στη Σουηδία και ήταν ανήλικος κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, είναι υιός του LG, ο οποίος κατοικεί στη Γερμανία.
19      Στις 17 Δεκεμβρίου 2021 ο BC, εκπροσωπούμενος από την Bundesamt für Justiz (Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Δικαιοσύνης, Γερμανία), υπέβαλε ενώπιον του Amtsgericht Schleswig (ειρηνοδικείου Schleswig, Γερμανία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, αίτηση νομικής αρωγής με σκοπό την υποβολή, στη συνέχεια, αίτησης για την τροποποίηση των υποχρεώσεων διατροφής που υπέχει έναντι αυτού ο LG. Επισύναψε σχέδιο αίτησης για την τροποποίηση των εν λόγω υποχρεώσεων, αναφέροντας ότι η αίτηση αυτή επρόκειτο να κατατεθεί σε περίπτωση χορηγήσεως της νομικής αρωγής.
20      Στις 28 Ιανουαρίου 2022, προτού το αιτούν δικαστήριο αποφανθεί επί της αιτήσεως νομικής αρωγής του BC, ο LG προσέφυγε ενώπιον του Eskilstuna tingsrätt (πρωτοδικείου Eskilstuna, Σουηδία) ζητώντας την τροποποίηση των υποχρεώσεων διατροφής που υπέχει έναντι του BC.
21      Αφού έγινε δεκτή η αίτηση
νομικής αρωγής στις 27 Μαΐου 2022, ο BC υπέβαλε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου την προαναφερθείσα στη σκέψη 19 της παρούσας αποφάσεως αίτηση περί τροποποιήσεως. Η αίτηση περί τροποποιήσεως κοινοποιήθηκε στον LG στις 21 Ιουλίου 2022.
22      Στη Σουηδία, το Eskilstuna tingsrätt (πρωτοδικείο Eskilstuna) απέρριψε την αίτηση του LG με την αιτιολογία ότι δεν είχε διεθνή δικαιοδοσία. Το Högsta domstolen (Ανώτατο Δικαστήριο, Σουηδία) εξαφάνισε την απορριπτική αυτή απόφαση και ανέπεμψε την υπόθεση ενώπιον του Eskilstuna tingsrätt (πρωτοδικείου Eskilstuna), το οποίο, με διάταξη της 6ης Μαΐου 2024, ανέστειλε την ενώπιόν του διαδικασία, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 12, παράγραφος 1, του κανονισμού 4/2009.
23      Το αιτούν δικαστήριο εκθέτει, κατ’ ουσίαν, ότι πρέπει να κρίνει αν έχει όντως το ίδιο και όχι το προαναφερθέν σουηδικό δικαστήριο διεθνή δικαιοδοσία να αποφανθεί επί της υπόθεσης της κύριας δίκης ως «δικαστήριο που επελήφθη πρώτο» κατά την έννοια του άρθρου 12 του κανονισμού 4/2009, ερμηνευόμενου σε συνδυασμό με το άρθρο 9, στοιχείο αʹ, του κανονισμού. Τούτο μπορεί να συμβαίνει μόνον εφόσον πρέπει να θεωρηθεί ότι η αίτηση νομικής αρωγής που υπέβαλε ο BC πριν ο LG προσφύγει στο σουηδικό δικαστήριο αποτελεί «ισοδύναμο έγγραφο» με εισαγωγικό έγγραφο της δίκης, κατά την έννοια του άρθρου 9, στοιχείο αʹ. Ωστόσο, η εθνική νομολογία και θεωρία διίστανται ως προς το ζήτημα αυτό.
24      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Amtsgericht Schleswig (ειρηνοδικείο Schleswig) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Συνιστά “ισοδύναμο έγγραφο”, κατά την έννοια του άρθρου 9, στοιχείο αʹ, του κανονισμού [4/2009], αίτηση νομικής αρωγής στην οποία επισυνάπτεται, μόνον ως σχέδιο, αίτηση τροποποιήσεως σε υπόθεση διατροφής που πρόκειται να υποβληθεί τυπικώς σε περίπτωση εγκρίσεως της νομικής αρωγής, με αποτέλεσμα να θεωρείται ότι έχει επιληφθεί εθνικό δικαστήριο και η δικαιοδοσία του είναι θεμελιωμένη;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
25      Με το ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 9, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 4/2009 έχει την έννοια ότι αίτηση νομικής αρωγής κατατεθείσα ενώπιον δικαστηρίου, στην οποία επισυνάπτεται, υπό μορφή σχεδίου, το ένδικο βοήθημα το οποίο ο αιτών προτίθεται, σε περίπτωση χορηγήσεως της ζητηθείσας νομικής αρωγής, να ασκήσει επί της ουσίας της διαφοράς σχετικά με υποχρέωση διατροφής, συνιστά «ισοδύναμο έγγραφο», κατά την έννοια της διατάξεως αυτής.
26      Προκαταρκτικώς, επισημαίνεται, πρώτον, ότι το αιτούν δικαστήριο αναφέρει ότι, στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης μεταξύ του BC και του LG σχετικά με αίτηση τροποποιήσεως των υποχρεώσεων διατροφής που υπέχει ο LG, οφείλει να αποφανθεί επί του ζητήματος της διεθνούς δικαιοδοσίας του υπό περιστάσεις στις οποίες σουηδικό δικαστήριο ανέστειλε, στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του LG και του BC σχετικά με αίτηση τροποποιήσεως των υποχρεώσεων αυτών, την ενώπιόν του διαδικασία κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 12, παράγραφος 1, του κανονισμού 4/2009.
27      Η διάταξη αυτή προβλέπει ότι, εάν έχουν ασκηθεί αγωγές με το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία μεταξύ των ίδιων διαδίκων ενώπιον δικαστηρίων διάφορων κρατών μελών, κάθε δικαστήριο εκτός εκείνου που επελήφθη πρώτο αναστέλλει αυτεπαγγέλτως τη διαδικασία του μέχρις ότου διαπιστωθεί η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου που επελήφθη πρώτο.
28      Εν προκειμένω, από τη διατύπωση και την αιτιολογία του υποβληθέντος ερωτήματος προκύπτει ότι το αιτούν δικαστήριο, ζητώντας να διευκρινιστεί αν το ίδιο ή το σουηδικό δικαστήριο που ανέστειλε τη διαδικασία κατ’ εφαρμογήν της εν λόγω διατάξεως επιλήφθηκε πρώτο, υπό το πρίσμα του κανόνα περί επιληφθέντος δικαστηρίου του άρθρου 9, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 4/2009, εκτιμά ότι υφίσταται εκκρεμοδικία μεταξύ της διαφοράς της κύριας δίκης και της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί το σουηδικό δικαστήριο, δεδομένου ότι πρόκειται για διαφορές μεταξύ των BC και LG σχετικά με το ζήτημα αν οι υποχρεώσεις διατροφής που υπέχει ο LG έναντι του BC πρέπει να τροποποιηθούν.
29      Δεύτερον, υπενθυμίζεται ότι, στο μέτρο που, σε θέματα υποχρεώσεων διατροφής, οι διατάξεις του κανονισμού 4/2009 περί κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας αντικατέστησαν τις διατάξεις του κανονισμού 44/2001, η νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με την ερμηνεία των διατάξεων του τελευταίου αυτού κανονισμού ισχύει και για την ερμηνεία των διατάξεων του κανονισμού 4/2009 όταν οι διατάξεις αυτές μπορούν να θεωρηθούν ως «αντίστοιχες» ή «ισοδύναμες» (πρβλ. αποφάσεις της 18ης Δεκεμβρίου 2014, Sanders και Huber, C‑400/13 και C‑408/13, EU:C:2012:2461, σκέψη 23, και της 6ης Ιουνίου 2024, Geterfer, C‑381/23, EU:C:2012:467, σκέψεις 23 και 24). Το ίδιο ισχύει όσον αφορά τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με την ερμηνεία των ισοδύναμων διατάξεων της Συμβάσεως του Λουγκάνο ΙΙ καθώς και των κανονισμών 44/2001 και 4/2009 (πρβλ. απόφαση της 20ής Δεκεμβρίου 2017, Schlömp, C‑467/16, EU:C:2017:993, σκέψεις 42 και 47).
30      Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το άρθρο 12 του κανονισμού 4/2009 είναι ισοδύναμο με το άρθρο 27 του κανονισμού 44/2001 και το άρθρο 27 της Συμβάσεως του Λουγκάνο ΙΙ (πρβλ. αποφάσεις της 20ής Δεκεμβρίου 2017, Schlömp, C‑467/16, EU:C:2017:993, σκέψεις 44 και 46, και της 6ης Ιουνίου 2024, Geterfer, C‑381/23, EU:C:2024:467, σκέψη 26). Εξάλλου, το άρθρο 9, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 4/2009 είναι σχεδόν ταυτόσημο προς το άρθρο 30, σημείο 1, του κανονισμού 44/2001 και το άρθρο 30, σημείο 1, της Συμβάσεως του Λουγκάνο ΙΙ (πρβλ. απόφαση της 20ής Δεκεμβρίου 2017, Schlömp, C‑467/16, EU:C:2017:993, σκέψεις 45 και 46).
31      Υπό το πρίσμα των προκαταρκτικών αυτών παρατηρήσεων, υπενθυμίζεται ότι ο κανόνας περί εκκρεμοδικίας που προβλέπεται στο άρθρο 12 του κανονισμού 4/2009 αποσκοπεί, προς το συμφέρον της ορθής απονομής της δικαιοσύνης, όπως το συμφέρον αυτό μνημονεύεται, μεταξύ άλλων, στην αιτιολογική σκέψη 15 του κανονισμού, στο να μειωθεί η πιθανότητα διεξαγωγής παράλληλων διαδικασιών ενώπιον δικαστηρίων διαφορετικών κρατών μελών και να αποτραπεί το ενδεχόμενο να εκδοθούν ασυμβίβαστες μεταξύ τους αποφάσεις σε περίπτωση κατά την οποία δικαστήρια πλειόνων κρατών έχουν διεθνή δικαιοδοσία για την εκδίκαση της ίδιας διαφοράς. Ο μηχανισμός για την αντιμετώπιση των περιπτώσεων εκκρεμοδικίας που προβλέπεται στο άρθρο 12 έχει αντικειμενικό και αυτόματο χαρακτήρα, στηρίζεται δε στη χρονολογική σειρά κατά την οποία έχουν επιληφθεί της υπόθεσης τα οικεία δικαστήρια (πρβλ. απόφαση της 6ης Ιουνίου 2024, Geterfer, C‑381/23, EU:C:2024:467, σκέψεις 27 και 29), κατά τρόπον ώστε να θεωρείται ως έχον διεθνή δικαιοδοσία το δικαστήριο ενώπιον του οποίου ήχθη το πρώτον η διαφορά, με πρωτοβουλία ενός εκ των διαδίκων.
32      Στο πλαίσιο αυτό, το άρθρο 9 του κανονισμού 4/2009 ορίζει κατά τρόπο ομοιόμορφο και αυτοτελή την ημερομηνία κατά την οποία ένα δικαστήριο λογίζεται ως επιληφθέν για την εφαρμογή του άρθρου 12 του κανονισμού, προκειμένου να περιορισθεί ο κίνδυνος διεξαγωγής παράλληλων διαδικασιών σε διαφορετικά κράτη μέλη (βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 4ης Μαΐου 2017, HanseYachts, C‑29/16, EU:C:2017:343, σκέψη 29, και της 20ής Δεκεμβρίου 2017, Schlömp, C‑467/16, EU:C:2017:993, σκέψη 50). Το άρθρο 9 αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στην επίλυση των προβλημάτων που οφείλονται στις διαφορετικές ρυθμίσεις που ισχύουν στα κράτη μέλη σχετικά με την ημερομηνία κατά την οποία μια υπόθεση λογίζεται εκκρεμής, λαμβανομένου υπόψη ότι η ημερομηνία αυτή πρέπει να καθορίζεται αυτοτελώς. Εξάλλου, σκοπός του άρθρου 9 είναι ο περιορισμός της ανασφάλειας δικαίου που προκαλείτο λόγω της μεγάλης ποικιλομορφίας των ρυθμίσεων που ίσχυαν στα κράτη μέλη όσον αφορά τον καθορισμό της ημερομηνίας κατά την οποία ένα δικαστήριο λογίζεται επιληφθέν, διά της εφαρμογής ενός ουσιαστικού κανόνα που καθιστά δυνατό τον προσδιορισμό της ημερομηνίας αυτής κατά τρόπο απλό και ομοιόμορφο (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 4ης Μαΐου 2017, HanseYachts, C‑29/16, EU:C:2017:343, σκέψη 30).
33      Δυνάμει του εν λόγω άρθρου 9, στοιχείο αʹ, ένα δικαστήριο επιλαμβάνεται της υπόθεσης από την ημερομηνία κατάθεσης στο δικαστήριο του εισαγωγικού εγγράφου της δίκης ή άλλου ισοδύναμου εγγράφου, υπό την προϋπόθεση ότι ο ενάγων δεν παρέλειψε στη συνέχεια να λάβει τα απαιτούμενα μέτρα για την κοινοποίηση ή την επίδοση του εγγράφου στον εναγόμενο. Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς την ερμηνεία της διατάξεως αυτής και, ειδικότερα, ως προς την ερμηνεία της διαλαμβανόμενης σε αυτήν έννοιας του «ισοδύναμου εγγράφου».
34      Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, οι διατάξεις σχετικά με τους κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας, όπως είναι ο προβλεπόμενος στο άρθρο 9, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 4/2009, δεν πρέπει να ερμηνεύονται ως απλή παραπομπή στο εσωτερικό δίκαιο των κρατών μελών, αλλά κατά τρόπο αυτοτελή, λαμβανομένου υπόψη του γράμματός τους, με γνώμονα τους σκοπούς και το σύστημα του εν λόγω κανονισμού, καθώς και τις γενικές αρχές που απορρέουν από το σύνολο των εθνικών εννόμων τάξεων (πρβλ. απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2014, Sanders και Huber, C‑400/13 και C‑408/13, EU:C:2014:2461, σκέψεις 24 και 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και, κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 7ης Μαΐου 2020, Rina, C‑641/18, EU:C:2020:349, σκέψη 30).
35      Από το γράμμα του άρθρου 9, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 4/2009 προκύπτει ότι η έννοια του «ισοδύναμου εγγράφου» πρέπει να εκτιμάται σε σχέση με την έννοια του «εισαγωγικού εγγράφου της δίκης», διευκρινιζομένου ότι, σύμφωνα με τον ορισμό του στην καθημερινή γλώσσα, ο όρος «ισοδύναμο» δεν σημαίνει ότι το ισοδύναμο έγγραφο πρέπει να είναι πανομοιότυπο με το εισαγωγικό έγγραφο της δίκης, αλλά ότι πρέπει να αποτελεί παρεμφερές έγγραφο που επιτελεί την ίδια λειτουργία.
36      Όσον αφορά τις υποχρεώσεις διατροφής στις οποίες αναφέρεται ο κανονισμός 4/2009, το εισαγωγικό έγγραφο της δίκης έχει ως σκοπό να αχθεί επί της ουσίας η διαφορά ενώπιον δικαστηρίου, στο πλαίσιο κατ’ αρχήν κατ’ αντιμωλία διαδικασίας, μεταξύ ενός ή περισσοτέρων εναγόντων και ενός ή περισσοτέρων εναγομένων. Εξάλλου, από την προϋπόθεση που διαλαμβάνεται στο άρθρο 9, στοιχείο αʹ, in fine, του κανονισμού, κατά την οποία ο ενάγων δεν πρέπει να παρέλειψε, μετά την κατάθεση τόσο του ισοδύναμου εγγράφου όσο και του εισαγωγικού εγγράφου της δίκης, να λάβει τα απαιτούμενα μέτρα για την κοινοποίηση ή την επίδοση του οικείου εγγράφου στον εναγόμενο, προκύπτει ότι η διαφορά πρέπει να έχει αχθεί ενώπιον δικαστηρίου στο πλαίσιο κατ’ αντιμωλία διαδικασίας.
37      Πρέπει επίσης να υπομνησθεί, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 31 της παρούσας αποφάσεως, ότι οι κανόνες περί εκκρεμοδικίας που προβλέπονται στο άρθρο 12 του εν λόγω κανονισμού αποσκοπούν στην τήρηση της χρονολογικής σειράς κατά την οποία τα δικαστήρια επιλαμβάνονται της υποθέσεως και, ως εκ τούτου, στον σεβασμό της επιλογής του έχοντος διεθνή δικαιοδοσία δικαστηρίου στην οποία προέβη ο διάδικος που έλαβε πρώτος την πρωτοβουλία ώστε να αχθεί η επίμαχη διαφορά ενώπιον δικαστηρίου.
38      Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, για τον προσδιορισμό του δικαστηρίου που επελήφθη πρώτο σε περίπτωση εκκρεμοδικίας, η έννοια του «ισοδύναμου εγγράφου» καλύπτει κάθε έγγραφο που συνδέεται στενά με την ουσία της οικείας διαφοράς, έτσι ώστε να μπορεί να θεωρηθεί, κατά τρόπο παρεμφερή με εισαγωγικό έγγραφο της δίκης, ότι η διαφορά ήχθη ενώπιον δικαστηρίου, έστω και εν μέρει ή κατά τρόπο προκαταρκτικό, προκειμένου να καταστεί δυνατή η κατ’ αντιμωλίαν συζήτηση μεταξύ των διαδίκων της εν λόγω διαφοράς.
39      Τούτου λεχθέντος, από το γράμμα του άρθρου 9, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 4/2009 δεν προκύπτει ότι οι έννοιες «ισοδύναμο έγγραφο» και «εισαγωγικό έγγραφο της δίκης» αποκλείουν η μία την άλλη, υπό την έννοια ότι η διάταξη αυτή θα εμπόδιζε σε κάθε περίπτωση τη δυνατότητα χρονικής διαδοχής μεταξύ ισοδύναμου εγγράφου και εισαγωγικού εγγράφου της δίκης. Πράγματι, δεδομένου ότι ο όρος «ισοδύναμο» δεν σημαίνει «ταυτόσημο», δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο ένα ισοδύναμο έγγραφο να προηγείται του εισαγωγικού εγγράφου της δίκης, εφόσον συντρέχουν τα στοιχεία ισοδυναμίας βάσει των οποίων μπορεί να θεωρηθεί, όπως προκύπτει από την προηγούμενη σκέψη της παρούσας αποφάσεως, ότι η διαφορά έχει αχθεί ενώπιον δικαστηρίου, ήτοι εφόσον υφίσταται στενή συνάφεια με την ουσία της υποθέσεως και ύπαρξη κατ’ αντιμωλία διαδικασίας.
40      Συναφώς, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι όταν δύο διαδοχικές διαδικασίες χαρακτηρίζονται, ως προς τη σχέση μεταξύ τους, από αυτοτέλεια ή σαφή διαχωρισμό, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η πρωτοβουλία προκειμένου να αχθεί η διαφορά ενώπιον δικαστηρίου λαμβάνεται κατά την κατάθεση του εγγράφου με το οποίο κινήθηκε η πρώτη από τις διαδικασίες αυτές, οπότε το έγγραφο αυτό δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως «ισοδύναμο έγγραφο», κατά την έννοια του άρθρου 9, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 4/2009 (πρβλ. απόφαση της 4ης Μαΐου 2017, HanseYachts, C‑29/16, EU:C:2017:343, σκέψη 35).
41      Αντιθέτως, όταν δύο διαδοχικές κατ’ αντιμωλία διαδικασίες δεν χαρακτηρίζονται, ως προς τη μεταξύ τους σχέση, από αυτοτέλεια ή σαφή διαχωρισμό, αλλά συνδέονται στενά επί της ουσίας, ο σκοπός που συνίσταται στην τήρηση της χρονολογικής σειράς κατά την οποία επιλήφθηκαν της υποθέσεως τα επίμαχα δικαστήρια και, ως εκ τούτου, στον σεβασμό της επιλογής του έχοντος διεθνή δικαιοδοσία δικαστηρίου στην οποία προέβη ο διάδικος που έλαβε την πρωτοβουλία ώστε να αχθεί ενώπιον δικαστηρίου η διαφορά δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί αν γινόταν δεκτό ότι, μεταξύ των ημερομηνιών κατά τις οποίες ένα και το αυτό δικαστήριο κράτους μέλους επιλαμβάνεται δύο διαδοχικών κατ’ αντιμωλίαν διαδικασιών οι οποίες συνδέονται στενά μεταξύ τους επί της ουσίας, ο εναγόμενος μπορεί, προσφεύγοντας ενώπιον δικαστηρίου άλλου κράτους μέλους, να καταστρατηγήσει την επιλογή αυτή εκμεταλλευόμενος το γεγονός ότι ενημερώθηκε, στο πλαίσιο της πρώτης από τις δύο αυτές διαδικασίες, για τη δεύτερη διαδικασία που πρόκειται να κινηθεί επί της ουσίας.
42      Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο πρέπει να κρίνει αν η αίτηση νομικής αρωγής που υπέβαλε ενώπιόν του ο BC πριν από την άσκηση του ενδίκου βοηθήματος του LG στη Σουηδία μπορεί να χαρακτηριστεί ως «ισοδύναμο έγγραφο», κατά την έννοια του άρθρου 9, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 4/2009, με το εισαγωγικό έγγραφο της δίκης που κατέθεσε ο BC ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μετά την εκ μέρους του δικαστηρίου αυτού χορήγηση της ζητηθείσας νομικής αρωγής και μετά την άσκηση του προαναφερθέντος ενδίκου βοηθήματος από τον LG. Συναφώς, το Δικαστήριο, αποφαινόμενο επί προδικαστικής παραπομπής, μπορεί να παράσχει διευκρινίσεις προκειμένου να καθοδηγήσει το εθνικό δικαστήριο στην απόφασή του (απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2026, bluechip, C‑822/24, EU:C:2026:13, σκέψη 37 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
43      Υπό την επιφύλαξη εξακριβώσεως από το αιτούν δικαστήριο, από τις γραπτές παρατηρήσεις της Γερμανικής Κυβερνήσεως καθώς και από τις απαντήσεις της εν λόγω Κυβερνήσεως κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση προκύπτει, πρώτον, ότι, σύμφωνα με το άρθρο 117 του ZPO, το οποίο εφαρμόζεται mutatis mutandis σε διαδικασία οικογενειακών διαφορών όπως αυτή της κύριας δίκης δυνάμει του άρθρου 113, παράγραφος 1, του νόμου περί της διαδικασίας σε οικογενειακές διαφορές και υποθέσεις εκούσιας δικαιοδοσίας, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, αιτών όπως ο BC μπορεί να ζητήσει να του χορηγηθεί νομική αρωγή από το δικαστήριο της ουσίας εκθέτοντας, μεταξύ άλλων, τα στοιχεία της διαφοράς και τα αποδεικτικά μέσα.
44      Δεύτερον, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι, σύμφωνα με το άρθρο 114, παράγραφος 1, του ZPO, η νομική αρωγή μπορεί να χορηγηθεί σε ασκούντα ένδικο βοήθημα όπως ο BC μόνον αν το ένδικο βοήθημα που προτίθεται να ασκήσει παρουσιάζει επαρκείς πιθανότητες ευδοκιμήσεως και δεν είναι καταχρηστικό, ο αιτών οφείλει, κατ’ αρχήν, να επισυνάψει στην αίτηση
νομικής αρωγής σχέδιο δικογράφου ή να περιλάβει σε αυτή τα ουσιώδη στοιχεία του δικογράφου που προτίθεται να καταθέσει σε περίπτωση χορηγήσεως της ζητηθείσας νομικής αρωγής, ώστε να παρέχεται στο επιληφθέν δικαστήριο η δυνατότητα να εξακριβώσει αν πληρούνται οι προϋποθέσεις για τη χορήγηση της νομικής αρωγής.
45      Τρίτον, από το άρθρο 118, παράγραφος 1, του ZPO προκύπτει ότι ο αντίδικος πρέπει, εκτός αν τούτο κρίνεται απρόσφορο για ειδικούς λόγους, να έχει τη δυνατότητα να λάβει θέση επί του ζητήματος κατά πόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές, πράγμα που συνεπάγεται, όπως επισήμανε η Γερμανική Κυβέρνηση κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι η αίτηση νομικής αρωγής πρέπει να γνωστοποιείται στον αντίδικο από το επιληφθέν δικαστήριο, η δε ενημέρωση αυτή πραγματοποιείται κατά κανόνα υπό τη μορφή απλής γνωστοποιήσεως, με την επιφύλαξη της δυνατότητας του επιληφθέντος δικαστηρίου να προβεί σε κοινοποίηση.
46      Εξάλλου, όπως επισήμανε το αιτούν δικαστήριο στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, από τον συνδυασμό των διατάξεων του άρθρου 204 του αστικού κώδικα, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, και του άρθρου 167 του ZPO προκύπτει ότι η κοινοποίηση αιτήσεως νομικής αρωγής έχει ως αποτέλεσμα την αναστολή της προθεσμίας παραγραφής, τούτο δε από την ημερομηνία καταθέσεως της αιτήσεως στην περίπτωση που η αίτηση κοινοποιήθηκε αμέσως μετά την κατάθεσή της.
47      Από το γερμανικό δίκαιο, όπως εκτίθεται στις σκέψεις 43 έως 46 της παρούσας αποφάσεως, φαίνεται να προκύπτει ότι, εκτός αν συντρέχουν ειδικοί λόγοι περί του αντιθέτου, αίτηση νομικής αρωγής περιλαμβάνουσα, μεταξύ άλλων, τα ουσιώδη στοιχεία του δικογράφου του ενδίκου βοηθήματος που θα ασκηθεί επί της ουσίας σε περίπτωση χορηγήσεως της ζητηθείσας νομικής αρωγής πρέπει να γνωστοποιείται στον αντίδικο, ώστε αυτός να έχει τη δυνατότητα να λάβει θέση επί του ζητήματος κατά πόσον το ένδικο βοήθημα που σχεδιάζεται να ασκηθεί έχει, επί της ουσίας, επαρκείς πιθανότητες ευδοκιμήσεως και δεν είναι καταχρηστικό.
48      Επομένως, στο γερμανικό δικονομικό δίκαιο περί οικογενειακών διαφορών, η διαδικασία χορηγήσεως νομικής αρωγής είναι, κατ’ αρχήν, διαδικασία inter partes η οποία συνδέεται στενά με τη μελλοντική κατ’ αντιμωλία διαδικασία επί της ουσίας, καθόσον παρέχει τη δυνατότητα, αφενός, στον αντίδικο να γνωρίζει τους ισχυρισμούς και τα συνοπτικά επιχειρήματα που ο αιτών νομική αρωγή προτίθεται να προβάλει επί της ουσίας και να λάβει θέση συναφώς και, αφετέρου, στο επιληφθέν δικαστήριο να προβεί σε εκ πρώτης όψεως εξέταση της ουσίας προκειμένου να αποφασίσει αν θα χορηγήσει τη ζητούμενη νομική αρωγή. Ένας τέτοιος στενός σύνδεσμος ενισχύεται εξάλλου από το γεγονός ότι η κοινοποιηθείσα αίτηση νομικής αρωγής έχει ως αποτέλεσμα την αναστολή της προθεσμίας παραγραφής.
49      Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό, υπό την επιφύλαξη εξακριβώσεως, από το αιτούν δικαστήριο, του γερμανικού δικαίου που εκτίθεται στις σκέψεις 43 έως 46 της παρούσας αποφάσεως, ότι, στην εν λόγω έννομη τάξη, αίτηση νομικής αρωγής κατατεθείσα ενώπιον δικαστηρίου θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «ισοδύναμο έγγραφο», κατά την έννοια του άρθρου 9, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 4/2009.
50      Τούτου λεχθέντος, προκειμένου να διαφυλαχθεί, για τους σκοπούς του χαρακτηρισμού αιτήσεως νομικής αρωγής, όπως είναι η επίμαχη στην κύρια δίκη, ως «ισοδύναμου εγγράφου», ο στενός χαρακτήρας του συνδέσμου μεταξύ της διαδικασίας περί νομικής αρωγής και της διαδικασίας επί της ουσίας, πρέπει επιπλέον, πρώτον, να έχει χορηγηθεί η ζητηθείσα νομική αρωγή, δεύτερον, το ένδικο βοήθημα επί της ουσίας της υπόθεσης να έχει ασκηθεί εντός εύλογου χρονικού διαστήματος μετά τη χορήγηση της αρωγής και, τρίτον, το περιεχόμενο του ενδίκου βοηθήματος να αντιστοιχεί κατ’ ουσίαν σε εκείνο που προκύπτει από το σχέδιο ενδίκου βοηθήματος επί της ουσίας της υπόθεσης το οποίο εξέτασε το δικαστήριο κατά τη διαδικασία περί νομικής αρωγής.
51      Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή υπογράμμισε το γεγονός, το οποίο εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει, ότι οι αιτήσεις νομικής αρωγής, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, αποτελούν κατά κανόνα αντικείμενο απλής γνωστοποιήσεως, από το επιληφθέν δικαστήριο, στον αντίδικο και όχι αντικείμενο κοινοποιήσεως ή επιδόσεως. Συναφώς, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, μολονότι το άρθρο 9, στοιχείο αʹ, in fine, του κανονισμού 4/2009 αφορά μόνον τις περιπτώσεις στις οποίες το ισοδύναμο έγγραφο ή το εισαγωγικό έγγραφο της δίκης πρέπει να κοινοποιηθεί ή να επιδοθεί, η υποχρέωση που επιβάλλεται στον ενάγοντα να λάβει τα απαιτούμενα μέτρα για την κοινοποίηση ή την επίδοση του οικείου εγγράφου μπορεί να εφαρμοστεί mutatis mutandis και στην περίπτωση κατά την οποία το έγγραφο αυτό απλώς γνωστοποιείται από το επιληφθέν δικαστήριο. Επομένως, αυτό καθεαυτό το γεγονός ότι μια αίτηση νομικής αρωγής
διαβιβάζεται στον αντίδικο με απλή γνωστοποίηση δεν ασκεί επιρροή στον χαρακτηρισμό μιας τέτοιας αιτήσεως ως «ισοδύναμου εγγράφου».
52      Εντούτοις, όπως παραδέχθηκε η Γερμανική Κυβέρνηση κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η ιδιαιτερότητα αυτή του γερμανικού δικαίου μπορεί να εμποδίσει έναν τέτοιο χαρακτηρισμό στην περίπτωση που αποδειχθεί ότι η γνωστοποίηση της αιτήσεως νομικής αρωγής
δεν παρελήφθη από τον αντίδικο και ότι η διαδικασία περί νομικής αρωγής στερήθηκε τον κατ’ αντιμωλία χαρακτήρα της χωρίς ο αντίδικος να διαθέτει στη συνέχεια τα μέσα για να αντιμετωπίσει την κατάσταση αυτή. Στο αιτούν δικαστήριο απόκειται να εξακριβώσει, εφόσον παρίσταται ανάγκη, την πτυχή αυτή.
53      Τέλος, πρέπει να διευκρινιστεί ότι ο χαρακτηρισμός αιτήσεως νομικής αρωγής, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, ως «ισοδύναμου εγγράφου», κατά την έννοια του άρθρου 9, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 4/2009, λαμβάνει επίσης υπόψη τη σημασία που προσδίδει ο κανονισμός αυτός, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη, στον μηχανισμό νομικής αρωγής ως στοιχείο το οποίο συνδέεται άρρηκτα με τις διαφορές που αφορούν υποχρεώσεις διατροφής και, συγχρόνως, είναι απαραίτητο για τους δικαιούχους διατροφής που δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους για να προβάλουν τα δικαιώματά τους. Τούτο αποτυπώνεται τόσο στο άρθρο 44 όσο και στο άρθρο 46 του κανονισμού 4/2009, υπό το πρίσμα της αιτιολογικής του σκέψης 36.
54      Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 9, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 4/2009 έχει την έννοια ότι αίτηση  νομικής αρωγής κατατεθείσα ενώπιον δικαστηρίου, στην οποία επισυνάπτεται, υπό μορφή σχεδίου, το ένδικο βοήθημα το οποίο ο αιτών προτίθεται, σε περίπτωση χορηγήσεως της ζητηθείσας νομικής αρωγής, να ασκήσει επί της ουσίας της διαφοράς σχετικά με υποχρέωση διατροφής, συνιστά «ισοδύναμο έγγραφο», κατά την έννοια της ως άνω διατάξεως, όταν, κατά τη διάρκεια της οικείας διαδικασίας, ο αντίδικος στον οποίο γνωστοποιείται η αίτηση νομικής αρωγής, συμπεριλαμβανομένου του σχεδίου ενδίκου βοηθήματος επί της ουσίας της διαφοράς, έχει τη δυνατότητα να λάβει θέση επί του ζητήματος κατά πόσον το ένδικο βοήθημα επί της ουσίας της διαφοράς έχει επαρκείς πιθανότητες ευδοκιμήσεως και δεν είναι καταχρηστικό, το δε ένδικο αυτό βοήθημα ασκείται εντός εύλογου χρονικού διαστήματος μετά τη χορήγηση της νομικής αρωγής, με περιεχόμενο που αντιστοιχεί κατ’ ουσίαν σε εκείνο που προκύπτει από το εν λόγω σχέδιο.
Επί των δικαστικών εξόδων
55      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 9, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 4/2009 του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2008, για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων και τη συνεργασία σε θέματα υποχρεώσεων διατροφής,
έχει την έννοια ότι:
αίτηση νομικής αρωγής κατατεθείσα ενώπιον δικαστηρίου, στην οποία επισυνάπτεται, υπό μορφή σχεδίου, το ένδικο βοήθημα το οποίο ο αιτών προτίθεται, σε περίπτωση χορηγήσεως της ζητηθείσας νομικής αρωγής, να ασκήσει επί της ουσίας της διαφοράς σχετικά με υποχρέωση διατροφής, συνιστά «ισοδύναμο έγγραφο», κατά την έννοια της ως άνω διατάξεως, όταν, κατά τη διάρκεια της οικείας διαδικασίας, ο αντίδικος στον οποίο γνωστοποιείται η αίτηση νομικής αρωγής, συμπεριλαμβανομένου του σχεδίου ενδίκου βοηθήματος επί της ουσίας της διαφοράς, έχει τη δυνατότητα να λάβει θέση επί του ζητήματος κατά πόσον το ένδικο βοήθημα επί της ουσίας της διαφοράς έχει επαρκείς πιθανότητες ευδοκιμήσεως και δεν είναι καταχρηστικό, το δε ένδικο αυτό βοήθημα ασκείται εντός εύλογου χρονικού διαστήματος μετά τη χορήγηση της νομικής αρωγής, με περιεχόμενο που αντιστοιχεί κατ’ ουσίαν σε εκείνο που προκύπτει από το εν λόγω σχέδιο.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.
i      Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.