62006CC0300_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
1. Il-Bundesverwaltungsgericht (Qorti Suprema Amministrattiva Federali fil-Ġermanja) talbet lill-Qorti tal-Prim’Istanza, permezz ta’ domanda preliminari, sabiex tinterpreta l-Artikolu 141 KE, għal dak li jirrigwarda r-remunerazzjoni għal sahra maħduma minn ħaddiema part-time, li fil-biċċa l-kbira tagħhom huma nisa.
2. B’mod konkret, hija tistaqsi jekk, b’mod konformi mas-sentenza tas-27 ta’ Mejju 2004, Elsner-Lakeberg(2), id-dispożizzjonijiet nazzjonali li għandhom jiġu applikati joħolqux diskriminazzjoni indiretta, ipprojbita mid-dritt Komunitarju, in kwantu jiddeterminaw il-paga skond il-kategorija professjonali u mhux bi proporzjon mas-salarju ta’ ħaddiem full-time.
I – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dritt Komunitarju
3. Il-prinċipju ta’ paga ugwali għall-irġiel u n-nisa li jagħmlu l-istess xogħol “jifforma parti mis-sisien tal-Komunità”(3) . Din id-dikjarazzjoni hija espressjoni ċara tat-tneħħija ta’ kull diskriminazzjoni fil-qasam tax-xogħol(4) .
4. Dan il-prinċipju ġie rrikonoxxut fl-1957, fl-Artikolu 119 tat-Trattat KE li, wara t-Trattat ta’ Amsterdam(5), sar l-Artikolu 141 KE, li jistabbilixxi li:
“1. Kull Stat Membru għandu jassigura li l-prinċipju ta’ paga ugwali għall-ħaddiema maskili u femminili għal xogħol ugwali jew xogħol ta’ valur ugwali, għandu jkun applikat.
2. Għall-iskop ta’ dan l-Artikolu, ‘paga’ tfisser il-paga jew is-salarju komuni bażiku jew minimu u kwalunkwe remunerazzjoni oħra, sew jekk fi flus jew in natura, li l-ħaddiem jirċievi direttament jew indirettament, għall-impjieg tiegħu, mingħand min iħaddmu.
Paga ugwali mingħajr diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess tfisser:
a) dik il-paga għall-istess xogħol bl-imqieta għandha tkun ikkalkulata fuq il-bażi ta’ l-istess unità ta’ kejl;
b) dik il-paga għal xogħol li jitħallas bil-ħin tkun l-istess għall-istess xogħol.
[…]”
B – Il-leġiżlazzjoni Ġermaniża
5. Skond l-Artikolu 35(2) tal-Landesbeamtengesetz (Liġi dwar is-Servizz Pubbliku fil-Land ta’ Berlin)(6), is-sahra hija awtorizzata biss f’każijiet eċċezzjonali, u, jekk ikun hemm aktar minn ħamsa fix-xahar, għandu jingħata time off in lieu jew, jekk dan ma jkunx possibbli, għandha tingħata remunerazzjoni.
6. Il-Verordnung über die Gewährung von Mehrarbeitsvergütung für Beamte (Regolament dwar ir-Remunerazzjoni għal Sahra Maħduma mill-Uffiċjali Pubbliċi; iktar ’il quddiem il-“MVergV”)(7) fl-Artikolu 4 tiegħu jipprovdi għal remunerazzjoni għal kull siegħa supplimentari bbażata fuq skala skond il-grad tal-ħaddiem; il-punt 1 ta’ l-Artikolu 5(2) jipprovdi wkoll li fir-rigward tat-tagħlim, tliet sigħat huma ekwivalenti għal ħamsa.
II – Il-fatti tal-kawża, il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
7. U. Voß hija impjegata mil-Land ta’ Berlin bħala għalliema. Matul il-perijodu bejn il-15 ta’ Lulju 1999 sad-29 ta’ Mejju 2000, hija ġiet awtorizzata taħdem part-time, jiġifieri għal 23 siegħa ta’ korsijiet fil-ġimgħa minnflok 26 siegħa u nofs ta’ korsijiet mogħtija minn għalliema impjegati full-time.
8. Bejn il-11 ta’ Jannar u t-23 ta’ Mejju 2000, hija tat 27 siegħa supplimentari ta’ korsijiet. Skond il-MVergV, hija kellha tirċievi paga ta’ DEM 1_075.14, iżda hija talbet li tingħata ammont li jikkorrispondi għal dak imħallas lill-għalliema full-time, jiġifieri DEM 1_616.15 .
9. Il-persuna li tħaddem U. Voß ċaħdet it-talba tagħha, iżda hija rebħet il-kawża tagħha quddiem il-Verwaltungsgericht (Qorti Amministrattiva), li, fuq il-bażi ta’ l-Artikolu 141 KE u ta’ l-Artikolu 1 tad-Direttiva 75/117/KEE(8), irrikonoxxiet id-dritt tal-persuna kkonċernata li tirċievi trattament ugwali għal dak ipprovdut lill-uffiċjali tal-grad tagħha fir-rigward tas-sigħat supplimentati maħduma.
10. Sar appell għal reviżjoni per saltum
u l-Bundesverwaltungsgericht (It-Tieni Awla) issospendiet il-proċeduri quddiemha sabiex tistaqsi din id-domanda preliminari:
“L-Artikolu 141 KE jipprojbixxi leġiżlazzjoni nazzjonali li tistabbilixxi l-istess rata ta’ remunerazzjoni għal sahra maħduma minn uffiċjali pubbliċi full-time u minn uffiċjali pubbliċi part-time, filwaqt li din ir-rata hija inqas mir-remunerazzjoni pro rata ta’ uffiċjal pubbliku full-time fir-rigward ta’ l-istess numru ta’ sigħat maħduma fil-ħinijiet normali tax-xogħol, meta l-impjegati part-time huma fil-maġġoranza tagħhom nisa?”
III – Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
11. U. Voß, il-Gvern Ġermaniż u l-Kummissjoni ppreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom fit-terminu stabbilit mill-Artikolu 23 ta’ l-Istatut tal-Qorti tal-Prim’Istanza.
12. U. Voß tallega li l-MVergV toħloq diskriminazzjoni indiretta kontra l-ħaddiema part-time, prinċipalment l-għalliema nisa, in kwantu dawn jirċievu paga inqas minn dik tal-ħaddiema full-time, mingħajr ġustifikazzjoni oġġettiva, peress li, skond il-ġurisprudenza, il-ħin ta’ xogħol supplimentari jippresupponi piż akbar ta’ xogħol għal dawk li ma jaħdmux full-time.
13. Il-Gvern Federali, madankollu, jiċħad li hemm trattament li mhuwiex ugwali, peress li, jekk jiġu kkunsidrati d-diversi elementi tar-remunerazzjoni, jirriżulta li l-paga hija identika għall-impjegati kollha, u dan irrispettivament mit-tip ta’ sigħat imwettqa, skond il-kategorija professjonali.
14. Il-Kummissjoni tagħmel enfasi fuq il-metodu ta’ tqabbil tar-remunerazzjonijiet u ssostni li kontroll effikaċi jeħtieġ evalwazzjoni ta’ kull element tal-paga u li m’għandhiex issir evalwazzjoni globali. Fuq din il-bażi, hija tallega li, fis-sistema Ġermaniża, għall-istess numru ta’ sigħat ta’ xogħol fil-ġimgħa, l-għalliema part-time jirċievu paga inqas minn dik tal-ħaddiema full-time. Hija ssostni li din id-differenza fil-paga tmur kontra l-Artikolu 141 KE jekk toħloq żvantaġġ għan-nisa meta mqabbla ma’ l-irġiel.
15. Meta ngħalqet il-fażi tal-proċedura bil-miktub, ħadd ma talab li ssir seduta, u għaldaqstant, wara l-laqgħa ġenerali tal-5 ta’ Ġunju 2007, il-kawża kienet lesta sabiex isiru dawn il-konklużjonijiet.
IV – Analiżi tad-domanda preliminari
16. Sabiex ir-risposta għad-domanda preliminari tingħata aktar faċilment, l-ewwel għandu jiġi spjegat il-kunċett ta’ projbizzjoni tad-diskriminazzjoni fuq ix-xogħol fil-kuntest Komunitarju, skond ma ġie stabbilit f’konklużjonijiet preċedenti(9) ; sussegwentement, għandhom jiġu spjegati l-karatteristiċi ta’ xogħol part-time, u b’mod partikolari r-remunerazzjoni għal dan it-tip ta’ xogħol; u fl-aħħar tkun tista’ tingħata r-risposta għad-domanda tal-Bundesverwaltungsgericht.
A – L-ugwaljanza bejn il-ħaddiema taż-żewġ sessi fl-Unjoni
17. Id-diskriminazzjoni kontra n-nisa fis-suq tax-xogħol tirriżulta, fil-biċċa l-kbira, mill-fatt li tradizzjonalment, huma kienu jitqiesu bħala aktar dgħajfa u, għaldaqstant, kienu jagħmlu x-xogħol tad-dar(10) . San Tumas ta’ Akwinu kien jemmen li n-natura tilħaq il-qofol tagħha fir-raġel; skond hu, “il-mara hija xi ħaġa difettuża u b’ċerti nuqqasijiet”, u hija “min-natura suġġetta għar-raġel, għaliex ir-raġel min-natura għandu qawwa ta’ ħsieb akbar. Barra minn hekk, l-istat ta’ innoċenza […] ma kienx jeskludi n-nuqqas ta’ ugwaljanza bejn il-bnedmin”(11) . Meta wieħed iqis din l-ideoloġija, m’huwiex sorprendenti li l-liġi medjevali kienet teħtieġ li l-mara jkollha l-kunsens ta’ missierha jew ta’ żewġha biex tkun tista’ tiddisponi minn ġidha, tamministra l-beni tagħha jew tidher quddiem qorti, għalkemm ir-realtà kienet differenti, kif jidher mill-fatt li fl-1270 f’Sachsenspiegel (ġabra ta’ kostumi Ġermaniċi) kien inkiteb dan il-paragrafu: “huwa ċar li n-nisa jaqraw aktar kotba, u għalhekk għandhom ikunu jistgħu jirċevuhom b’wirt”(12) .
18. Miguel de Cervantès tenna din il-karatterizzazzjoni sekulari meta, fil-mument li fih ir-ragħaj jirrakkonta lil Don Quichotte l-ġrajja ta’ Leandra, huwa jsemmi “[…]l-inklinazzjoni naturali tan-nisa, li ħafna drabi, huma boloh u mingħajr sens komun”. Sussegwentement, jitkellem dwar “[…]in-nuqqas ta’ serjetà tan-nisa, l-inkonsistenza tagħhom, il-wiċċ b’ieħor tagħhom, il-wegħdiet qarrieqa tagħhom, il-fidi dgħajfa tagħhom, u fl-aħħar nett, in-nuqqas ta’ ħsieb u tattika li juru fil-mod kif jesprimu l-ħsibijiet tagħhom u dak li jħossu”(13) .
19. Madankollu, bil-mod il-mod bdiet issir kritika, bħal dik ta’ Stuart Mill fl-1869, kontra l-istat ta’ “jasar ċivili” li fih kienu jinsabu n-nisa miżżewġin(14), peress li kienu għadhom legalment inkapaċi, skond il-kodiċijiet ċivili tas-seklu XIX, ispirati mill-kodiċi ta’ Napuljun.
20. Meta nħolqu l-Komunitajiet Ewropej, il-prinċipju ta’ ugwaljanza bejn is-sessi kien nieqes minn ħafna punti importanti. Fil-verżjoni oriġinali tiegħu, it-Trattat ta’ Ruma kien jipprovdi biss għall-ugwaljanza fil-pagi, iżda dan ma waqqafx lil dan il-prinċipju milli jsir wieħed mis-sisien ta’ l-azzjoni Komunitarja, u li jagħti lok għal għadd ta’ regoli(15), fosthom dawk dwar l-ugwaljanza fil-pagi(16), fl-aċċess għall-impjieg, fit-taħriġ u l-promozzjoni professjonali, kif ukoll fil-kundizzjonijiet tax-xogħol(17) jew fir-rigward tas-sigurtà soċjali(18) .
21. Permezz tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea ta’ l-1992(19), din il-politika Komunitarja ta’ ugwaljanza kisbet dimensjoni tagħha stess u awtonoma minn dik ta’ l-ekonomija (ex Artikoli B tat-Trattat UE u 2 tat-Trattat KE).
22. Din it-tendenza kompliet tissaħħaħ bit-Trattat ta’ Amsterdam ta’ l-1997, li jinkariga espressament lill-Komunità sabiex “[...] tippromwovi [...]l-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa [...]” (Artikolu 2), u jżid ma’ l-għanijiet tiegħu l-eliminazzjoni tad-differenzi u l-promozzjoni ta’ l-ugwaljanza (Artikolu 3). Barra minn hekk, fl-Artikolu 119 – li wara Amsterdam sar l-Artikolu 141 tat-Trattat KE – iddaħħlu paragrafi ġodda li jipprovdu, minn naħa, li l-Kunsill għandu jassigura li l-prinċipju ta’ opportunitajiet indaqs u l-prinċ ipju ta’ trattament ugwali jiġu applikati fir-rigward ta’ l-impjiegi u tax-xogħol – inkluż għal dak li jikkonċerna l-pagi – u, min-naħa l-oħra, li Stat Membru jista’ jżomm jew jadotta miżuri ta’ diskriminazzjoni pożittiva li jiffaċilitaw l-eżerċizzju ta’ attività professjonali mis-sess li ma jkunx irrappreżentat biżżejjed jew sabiex jiġu evitati jew ikkumpensati żvantaġġi fil-karriera professjonali.
23. It-Trattat ta’ Nizza ta’ l-2001 jikkonferma l-iżviluppi preċedenti u jimmodifika t-test ta’ l-Artikolu 13 KE, li l-paragrafu 1 tiegħu jawtorizza lill-Kunsill sabiex jieħu “l-azzjoni xierqa biex jiġġieled id-diskriminazzjoni bbażata li tkun ibbażata fuq is-sess […]”.
24. Dawn il-tibdiliet fil-liġi primarja, kif ukoll l-iżviluppi biż-żmien u l-konsolidazzjoni tal-projbizzjoni tad-differenzi bejn il-ħaddiema rġiel u nisa, għenu mhux biss biex jiġu adottati dispożizzjonijiet li joħolqu qafas ġenerali favur it-trattament ugwali fil-qasam ta’ l-impjiegi u tax-xogħol(20), iżda wkoll fir-riforma tad-Direttiva 76/207(21) .
25. Madankollu, din il-firxa ta’ regoli kontra d-diskriminazzjoni ma rnexxilhiex tneħħi din il-mentalità, li ilha teżisti fis-soċjetà għal sekli sħaħ, peress li għalkemm in-numru ta’ nisa fuq is-suq tax-xogħol żdied, ir-rati ta’ impjieg(22) u s-salarji mhumiex ekwivalenti(23) għal dawk ta’ l-irġiel.
26. Din l-informazzjoni turi li biex jintlaħaq bilanċ tabilħaqq ugwali, l-inizjattivi leġiżlattivi mhumiex biżżejjed, peress li l-qagħda tan-nisa fil-qasam tax-xogħol hija affettwata minn twemmin u drawwiet b’għeruq fondi fil-preġudizzji ta’ l-imgħoddi. Jeħtieġ bidla fil-mentalità biex jinħattu s-sisien storiċi ta’ dan in-nuqqas ta’ kunsiderazzjoni lejn in-nisa; din hija biċċa xogħol iebsa, kumplessa u li tieħu ż-żmien, u li teħtieġ l-impenn ta’ kullħadd, inkluż ta’ l-awtoritajiet pubbliċi.
27. Il-Qorti tal-Ġustizzja impenjat ruħha f’dan is-sens u, fil-kuntest tal-ġurisdizzjoni tagħha, tikkontribwixxi sabiex telimina d-diskriminazzjonijiet frekwenti li għadhom jeżistu f’sistemi ġuridiċi avvanzati bħal dawk ta’ l-Unjoni Ewropea u ta’ l-Istati Membri tagħha.
B – Ix-xogħol part-time
1. Evalwazzjoni ġenerali
28. Fil-kuntest Komunitarju, “ħaddiem part- time” huwa “ħaddiem li s-sigħat normali tax-xogħol tiegħu, ikkalkulati fuq bażi ta’ ġimgħa jew bħal medja fuq perijodu ta’ impjieg li jista’ jkun sa sena, huma inqas mis-sigħat normali ta’ xogħol ta’ ħaddiem full-time simili”(24) .
29. Il-kunċett huwa wiesa’ biżżejjed biex jinkludi għadd ta’ relazzjonijiet ta’ xogħol li għandhom għanijiet differenti, b’mod li l-firxa wiesgħa tiegħu tirriżulta mill-użu tiegħu biex jippromwovi dak li huwa magħruf bħala t-“tqassim tax-xogħol”(25), permezz tal-flessibbiltà li huwa joffri(26) .
30. Skond dan il-kunċett, il-ħin ta’ xogħol huwa inqas minn dak li jaħdmu l-maġġoranza tal-ħaddiema għal dak li jirrigwarda s-sigħat ta’ referenza previsti fil-liġijiet u fil-ftehim kollettivi. B’hekk, il-kwalità essenzjali tax-xogħol part-time hija indikata permezz ta’ l-ammont ta’ sigħat, li jistgħu jinkludu wkoll sahra, u huwa għalhekk li l-prattika ta’ saħra fil-kuntest ta’ impjiegi b’inqas sigħat kienet is-suġġett ta’ ħafna kritika(27) .
31. Barra minn hekk, huwa stabbilit li n-nisa jirrikorru għal dan it-tip ta’ xogħol aktar spiss mill-irġiel, peress li jħallilhom il-ħin għal qadjiet oħrajn, b’mod partikolari, ix-xogħol tad-dar(28), għalkemm il-ħin iddedikat lill-familja jiddependi min-numru ta’ membri tal-familja stess, l-età tat-tfal u jekk ikunx hemm persuni dipendenti, mid-drawwiet kulturali u soċjali, mill-mezzi ekonomiċi disponibbli, mill-ambjent fejn il-familja tkun tgħix(29) u minn diversi ċirkustanzi oħrajn.
2. Id-diskriminazzjoni fis-salarji
a) Ideat ġenerali
32. Jeżisti prinċipju fundamentali fir-relazzjonijiet bejn il-kuntratti part-time u dawk full-time: l-ugwaljanza, li tipprojbixxi li l-ħaddiema part-time jiġu ttrattati b’mod inqas favorevoli, sakemm trattament differenti ma jkunx iġġustifikat minn raġunijiet oġġettivi(30) . Il-prinċipju jirriżulta mill-fatt li d-differenzi bejn iż-żewġ tipi ta’ kuntratti jirriżultaw esklużivament min-numru ta’ sigħat ta’ xogħol, peress li d-drittijiet u l-obbligi huma l-istess fir-rigward tal-kumplament.
33. L-ugwaljanza tapplika wkoll fil-qasam tas-salarji(31), peress li r-remunerazzjoni għandha tkun proporzjonali għas-sigħat ta’ xogħol(32) . Madankollu, hemm diversi elementi inklużi fis-salarju, u wħud minnhom mhumiex marbuta mal-ħin tax-xogħol, u għaldaqstant jistgħu ma jittieħdux in kunsiderazzjoni(33) . Huwa għalhekk li l-ugwaljanza ma tfissirx applikazzjoni ta’ paralelliżmu jew uniformità li tista’ twassal għal sitwazzjonijiet assurdi(34) .
34. Il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat id-diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess fir-rigward tal-pagi ta’ ħaddiema part-time nisa meta mqabbla mal-kollegi rġiel tagħhom li jaħdmu full-time(35) .
35. Is-sentenza tal-31 ta’ Marzu 1981, Jenkins(36), kienet tirrigwarda kawża mressqa minn impjegata part-time, li kienet tirċievi salarju fis-siegħa inqas minn dak ta’ kollega li kien jaħdem full-time. Il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li d-differenza fil-ħlas bejn dawn iż-żewġ kategoriji ta’ ħaddiema kienet tmur kontra l-ex Artikolu 119 tat-Trattat, peress li t-tnaqqis fis-salarju ta’ l-impjegati part-time kien dovut għall-fatt li “dan il-grupp ta’ ħaddiema [kien] jikkonsisti, b’mod esklużiv u predominanti, f’persuni tas-sess femminili” (punt 15).
36. Fuq l-istess linji tas-sentenza Jenkins ingħataw, snin wara, is-sentenzi tat-13 ta’ Mejju 1986, Bilka(37), li tistabbilixxi li l-esklużjoni ta’ ħaddiema part-time, l-aktar nisa, mill-iskema ta’ pensjonijiet ta’ impriża kienet tmur kontra d-dritt Komunitarju, sakemm il-miżura ma tkunx ibbażata fuq fatturi oġġettivament iġġustifikati u li ma jkunux relatati ma’ xi tip ta’ diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess; tat-13 ta’ Lulju 1989, Rinner-Kühn(38), li fih, fir-rigward ta’ każ simili, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li l-esklużjoni ta’ dritt għaż-żamma tas-salarju f’każ ta’ mard kienet tikkostitwixxi ksur ta’ dak l-Artikolu; u tas-27 ta’ Ġunju 1990, Kowalska(39), li, f’ċirkustanzi simili, il-Qorti tal-Ġustizzja pprojbixxiet l-esklużjoni tal-benefiċċju għal kumpens temporanju f’każ ta’ terminazzjoni tar-relazzjoni ta’ xogħol.
37. Ġew stabbiliti wkoll inugwaljanzi fir-rigward ta’ ħaddiema part-time, fil-biċċa l-kbira tagħhom nisa, fis-sentenzi tas-7 ta’ Frar 1991, Nimz(40), dwar is-senjorità meħtieġa biex jintlaħaq livell ogħla ta’ remunerazzjoni; u ta’ l-4 ta’ Ġunju 1992, Böttel(41), dwar il-kumpens inqas li l-membri ta’ kumitati ta’ impriża jirċievu għall-parteċipazzjoni tagħhom fi programmi ta’ taħriġ.
38. Aktar reċentement, fis-sentenzi ta’ l-20 ta’ Marzu 2003, Kutz-Bauer(42), u tal-11 ta’ Settembru 2003, Steinicke(43), il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat il-kundizzjonijiet li taħthom l-uffiċjali Ġermaniżi setgħu jibbenefikaw minn xogħol part-time fuq il-bażi ta’ l-età; u f’dik tat-23 ta’ Ottubru 2003, Schönheit u Becker(44), waqt li rreferiet għall-ġurisprudenza ta’ Bilka, hija ddikjarat li leġiżlazzjoni li twassal għal “tnaqqis fl-ammont ta’ pensjoni ta’ uffiċjali li jkunu eżerċitaw il-funzjonijiet tagħhom part-time matul ta’ l-inqas parti mill-karriera tagħhom, meta dik il-kategorija ta’ uffiċjali tinkludi numru kunsiderevolment akbar ta’ nisa minn irġiel” (punt 74) bħala kuntrarja għar-regoli Komunitarji.
b) Il-kriterji ta’ tqabbil
39. Għalkemm is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq isegwu l-istess linja, għandu jingħad li hemm differenzi fir-rigward ta’ l-elementi ta’ evalwazzjoni tad-diskriminazzjoni.
40. Fis-sentenza Helmig et, l-impjegati part-time li kienu jaħdmu sahra talbu li jitħallsu ammont addizzjonali skond ftehim kollettiv dwar is-sahra li taqbeż il-ħin normali tax-xogħol. Fis-sentenza tal-15 ta’ Diċembru 1994(45) ġie stabbilit li “għandu jiġi kkunsidrat li hemm nuqqas ta’ trattament ugwali kull meta r-remunerazzjoni globali mħallsa lill-ħaddiema full-time tkun ogħla minn dik imħallsa lill-ħaddiema part-time, għall-istess numru ta’ sigħat ta’ xogħol fil-kuntest ta’ relazzjoni ta’ impjieg” (punt 26), li ma kienx il-każ fil-kawża prinċipali, fejn għall-istess numru ta’ sigħat ta’ xogħol jew għas-sahra, iż-żewġ kategoriji ta’ impjegati kienu jirċievu l-istess remunerazzjoni (punti 27 sa 29)(46) .
41. Is-sentenza tal-31 ta’ Mejju 1995, Royal Copenhagen(47), ukoll talludi għall-fatt li evalwazzjoni għandha ssir “globalment” (punt 18), minkejja li fil-kuntest ta’ xogħol li jitħallas għal kull biċċa xogħol, differenzi fil-pagi medja bejn in-nisa u l-irġiel “mhumiex biżżejjed sabiex jiġi konkluż li teżisti diskriminazzjoni” (punt 22). Bl-istess mod, is-sentenza tas-6 ta’ Frar 1996, Lewark(48), hija bbażata fuq il-“paga globali” (punt 25) sabiex tikkwalifika bħala trattament differenti ċ-ċaħda li jingħata kumpens lil mara li taħdem part-time għall-parteċipazzjoni tagħha fi programmi ta’ taħriġ meħtieġa għall-attività tal-kumitati tal-persunal ta’ l-impriża, li kienu organizzati barra mill-ħin tax-xogħol tagħha, iżda matul il-ħin tax-xogħol ta’ dawk li jaħdmu full-time, minkejja li dan il-kumpens jingħata lil dawn ta’ l-aħħar (punt 26).
42. Madankollu, is-sentenza tas-17 ta’ Mejju 1990, Barber(49), indikat li trasparenza ġenwina, li tippermetti stħarriġ ġudizzjarju effikaċi tan-nuqqas ta’ ugwaljanza, ma tinkisibx billi jiġu mqabbla l-vantaġġi kollha ta’ natura differenti mogħtija, skond il-każ, lill-ħaddiema rġiel jew nisa, iżda skond jekk il-prinċipju ta’ paga ugwali japplikax għal kull wieħed mill-elementi tal-paga (punt 34).
43. Il-ġurisprudenza Barber ġiet segwita f’sentenzi sussegwenti, bħal dik tat-30 ta’ Marzu 2000, JämO (50), fejn ġie deċiż li kellu jsir tqabbil bejn “is-salarju bażiku fix-xahar tal-majjistri u dak ta’ l-inġiniera kliniċi” (punt 44), jew tas-27 ta’ Mejju 2004, Elsner-Lakeberg, iċċitata iktar ’il fuq, li kienet tirrigwarda liġi li kienet tipprovdi li s-sahra maħduma mill-ħaddiema, full-time jew part-time, kienu jitħallsu biss jekk ix-xogħol supplimentari kien jaqbeż tliet sigħat fil-ġimgħa. F’dik is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li għandhom jiġu mqabbla separatament il-paga fuq il-bażi tal-ħinijiet normali tax-xogħol u dik fuq il-bażi tas-sahra (punt 15), u mbagħad affermat li għalkemm il-paga ta’ dawn ta’ l-aħħar kienet suġġetta għall-istess kundizzjonijiet, kemm fir-rigward tax-xogħol part-time jew full-time, it-“tliet sigħat ta’ sahra kienu jirrappreżentaw piż akbar għall-għalliema part-time milli għal dawk full-time”, u kkonkludiet li kien hemm “nuqqas ta’ trattament ugwali” fil-konfront ta’ dawn ta’ l-ewwel (punt 17)(51) .
44. Għaldaqstant, jiena nara żewġ approċċi fil-ġurisprudenza fir-rigward tal-kriterji li għandhom jintużaw biex jiġi evalwat ksur ta’ l-ugwaljanza fil-pagi: l-ewwel wieħed huwa bbażat fuq evalwazzjoni globali waqt li t-tieni wieħed jikkonsisti f’eżami ta’ kull element. Din l-alternattiva tinsab fil-qofol tad-domanda preliminari tal-Bundesverwaltungsgericht.
45. Nemmen li l-Qorti tal-Ġustizzja stess hija konxja minn dawn il-kriterji, u fil-fatt hija għaqqdithom fis-sentenza tas-26 ta’ Ġunju 2001, Brunnhofer(52), fir-rigward ta’ impjegata tal-bank li ma bbenefikatx minn żieda individwali li kienet ingħatat lil kollega raġel tal-kategorija professjonali tagħha, u li fiha kien meħtieġ li jiġi stabbilit jekk kinux qed iwettqu xogħol simili; il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li “in-nuqqas ta’ ugwaljanza fil-pagi għandu jiġi ddeterminat mhux biss fuq il-bażi ta’ evalwazzjoni globali tal-vantaġġi mogħtija lill-ħaddiema, iżda wkoll fir-rigward ta’ kull element tal-paga kkunsidrat separatament” (l-ewwel inċiż tad-dispożittiv tas-sentenza).
46. Bl-istess għan li jgħaqqad iż-żewġ kriterji, l-Avukat Ġenerali Jacobs, fil-punt 32 tal-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża li tat lok għas-sentenza JämO, hawn fuq iċċitata, afferma li meta għal raġunijiet storiċi jew oħrajn, l-istrutturi tal-pagi jkunu kumplessi, b’mod illi jkun diffiċli jew impossibbli li jiġu identifikati l-elementi partikolari jew il-bażi li fuqha huma mogħtija, jista’ ma jkunx realistiku u għal xejn li jiġu eżaminati l-elementi kollha kostitwenti tal-paga “b’mod separat”, u li għandha ssir “evalwazzjoni globali”(53) .
C – Il-problema mqajma mid-domanda preliminari
47. M’hemm ebda dubju li l-ħlas għal sahra huwa paga, suġġetta għall-prinċipju ta’ ugwaljanza bejn il-ħaddiema rġiel u nisa stabbilit fl-Artikolu 141 KE.
48. Il-ġurisprudenza stabbilixxiet li jkun hemm diskriminazzjoni kuntrarja għal dan il-prinċipju meta jiġu applikati regoli differenti għal sitwazzjonijiet komparabbli jew meta tiġi applikata l-istess regola għal sitwazzjonijiet differenti(54) . Sabiex tiġi evalwata din il-kwistjoni, jeħtieġ li jiġi vverifikat jekk il-miżuri in kwistjoni jipproduċux effetti aktar sfavorevoli fir-rigward ta’ ħaddiema ta’ sess partikolari(55), mingħajr ma wieħed jinsa li l-prinċipju ta’ paga ugwali, bħall-prinċipju ġenerali ta’ nuqqas ta’ diskriminazzjoni li tiegħu huwa espressjoni partikolari, jippresupponi li s-sitwazzjonijiet ikunu komparabbli(56) . Bl-istess mod, ikun hemm diskriminazzjoni indiretta meta, per eżempju, leġiżlazzjoni, waqt li tkun ifformulata b’mod newtrali, fil-fatt tiżvantaġġa perċentwali ferm ogħla ta’ nisa milli rġiel, ħlief jekk dan ikun iġġustifikat fuq il-bażi ta’ fatturi oġġettivi li mhumiex relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess(57) .
49. Il-preżentazzjoni ta’ dawn l-ideat fil-kawża in kwistjoni timplika li għandhom isiru tliet eżerċizzji konsekuttivi qabel ma tkun tista’ ssir evalwazzjoni dwar: fl-ewwel lok, jekk hemmx nuqqas ta’ trattament ugwali bejn il-ħaddiema full-time u l-ħaddiema part-time jew jekk hemmx effetti sfavorevoli fir-rigward ta’ dawn ta’ l-aħħar; fit-tieni lok, jekk dan in-nuqqas ta’ ugwaljanza jirrigwardax perċentwali ferm ogħla ta’ nisa milli rġiel; fl-aħħar, jekk huwiex meħtieġ biex jintlaħaq għan leġittimu u jekk huwiex iġġustifikat fuq il-bażi ta’ fatturi oġġettivi li mhumiex relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess.
1. Il-konstatazzjoni ta’ diskriminazzjoni
a) Id-domanda
50. Għalliem full-time jirċievi remunerazzjoni li tikkorrispondi għal 26 siegħa u nofs ta’ tagħlim fil-ġimgħa. Għalliem ieħor part-time jirċievi ammont proporzjonali għat-23 siegħa fil-ġimgħa li jkun assenjat. Is-sahra titħallas b’mod identiku fiż-żewġ każijiet, skond il-grad tal-persuna kkonċernata, indipendentement mill-ħin individwali tax-xogħol, għalkemm l-ammont huwa inqas minn dak ta’ siegħa normali maħduma minn għalliem impjegat full-time(58) .
51. Skond dan il-metodu ta’ kif tiġi kkalkulata r-remunerazzjoni fis-siegħa, persuna li taħdem sahra bejn il-ħin ta’ xogħol imnaqqas u l-ħin normali tax-xogħol – jiġifieri bejn 23 sa 26 siegħa u nofs fil-ġimgħa – tirċievi, proporzjonalment, inqas flus minn persuna li tadħem ġurnata sħiħa. Għaldaqstant, jekk dik il-persuna taħdem 3 sigħat u nofs aktar mit-23 siegħa kuntrattwali, hija ma tirċevix is-salarju li hija intitolata għalih persuna li tkun marbuta taħdem 26 siegħa u nofs, peress li r-remunerazzjoni għal dawn it-3 sigħat u nofs tvarja fiż-żewġ każijiet(59) .
52. Madankollu, kif issostni korrettament il-Bundesverwaltungsgericht, ebda effett sfavorevoli ma jirriżulta minn tqabbil esklużiv, minn naħa waħda, bejn il-ħlas imnaqqas ta’ l-impjegati part-time meta mqabbel mal-ħlas normali ta’ l-impjegati full-time u, min-naħa l-oħra, bejn il-paga għal sahra mħallsa lil kull grupp.
53. Għaldaqstant, id-dilemma hija bbażata fuq l-għażla tal-kriterju ta’ tqabbil.
b) Soluzzjoni proposta
i) Ideat preliminari
54. Diġà semmejt li, biex tiġi kkonfermata l-eżistenza ta’ ksur tal-prinċipju ta’ paga ugwali, fil-ġurisprudenza, il-Qorti tal-Ġustizzja għamlet evalwazzjoni globali, jew inkella eżami ta’ l-elementi varji.
55. Dawn iż-żewġ kriterji, mhux talli mhumiex kontradittorji, iżda jikkumplimentaw lil xulxin u l-applikazzjoni tagħhom f’kawża tiddependi miċ-ċirkustanzi tal-każ. Lanqas ma tista’ tiġi osservata xi supremazija bejniethom, peress li b’mod ġenerali jsir l-eżami partikolari, u okkażjonalment, l-evalwazzjoni globali.
56. Jekk is-soluzzjoni tiġi indirizzata billi jiġi applikat mekkanikament wieħed minn dawn iż-żewġ kriterji, dan imur kontra l-perspettiva li ppreżentajt meta invokajt il-prinċipju Komunitarju ta’ paga ugwali għall-ħaddiema taż-żewġ sessi, kif ukoll il-karatteristiċi tax-xogħol part-time, u jmur kontra r-regola fundamentali ta’ l-Artikolu 141 KE li l-istess xogħol jistħoqqlu l-istess remunerazzjoni.
57. Barra minn hekk, ir-referenza għall-paga grossa jew għall-elementi kollha tagħha mhijiex preċiża, peress li ċerti elementi mhumiex marbuta mal-ħin tax-xogħol, li, fih innifsu, huwa l-element karatteristiku ta’ kuntratti li jipprevedu ħin ta’ xogħol imnaqqas. Għaldaqstant, għandhom jiġu kkunsidrati wkoll, b’mod globali, ċerti elementi speċifiċi.
58. B’konsegwenza ta’ dan, il-ħidma tal-Qorti tal-Ġustizzja mhux talli m’għandhiex issir b’mod ristrett, iżda meta hija jkollha l-possibbiltà li tuża diversi strumenti, hija għandha tagħżel l-aħjar wieħed fosthom sabiex tilħaq l-għan tar-regola Komunitarja li hija jkollha tinterpreta.
ii) Il-kawża prinċipali
59. Kieku l-prinċipju ta’ ugwaljanza kien jikkonċentra fuq ir-remunerazzjoni tas-sigħat, normali u ta’ sahra, u kieku kien biżżejjed li dawn jiġu mqabbla skond it-tip, ebda ksur ma kien jiġi kkonstatat, peress li konkretament, is-sahra maħduma mill-ħaddiema part-time u mill-ħaddiema full-time titħallas bl-istess mod.
60. Madankollu, kieku kellna nipproċedu b’dan il-mod, ma nkunux qed nikkunsidraw l-effett tar-remunerazzjoni taż-żewġ tipi ta’ xogħol fuq il-paga finali, minkejja li min-natura tagħhom huma identiċi. Barra minn hekk, f’ebda mument ma ġie insinwat li x-xogħol li U. Voß wettqet barra mill-ħin tax-xogħol normali kien differenti minn dak li hija wettqet matul il-ħin tax-xogħol normali jew minn dak iwettaq minn ħaddiem full-time.
61. Għaldaqstant, għandha ssir evalwazzjoni globali u għandhom jiġu evalwati elementi omoġenji, b’mod konformi mal-prinċipju li l-istess xogħol jisħoqqlu l-istess paga.
62. Għaldaqstant ma nistax naqbel ma’ l-osservazzjonijiet tar-rikorrenti u tal-Kummissjoni li jsostnu li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tevalwa jekk, f’dan il-każ, ix-xogħol li sar matul is-sahra mill-persuni impjegati part-time huwiex imħallas inqas tajjeb mix-xogħol li sar matul matul dak il-perijodu mill-ħaddiema full-time.
63. Kull pożizzjoni oħra jkollha l-konsegwenza li tfixkel il-bilanċ tar-relazzjoni bejn il-ħaddiema suġġetti għal dawn il-ħinijiet differenti ta’ xogħol, għad-detriment tal-ħaddiema part-time.
64. B’hekk, id-diskriminazzjoni teżisti biss fil-perijodu bejn it-tmiem rispettiv tal-ħin tax-xogħol, peress li, barra l-ħin normali tax-xogħol, ir-remunerazzjoni għal sahra hija l-istess.
65. Lanqas ma tista’ tintesa l-pożizzjoni tal-persuna li tħaddem li, skond ma qalet il-Kummissjoni, tista’ ċċedi għar-regħba u ġġiegħel lill-impjegati tagħha part-time jaħdmu sahra sabiex tiffranka l-ispejjeż.
2. In-nisa għandhom ikunu kkonċernati
66. Ladarba tiġi stabbilita diskriminazzjoni, kuntrarja għad-dritt Komunitarju, jeħtieġ li l-qorti tar-rinviju tevalwa jekk il-maġġoranza tal-ħaddiema part-time humiex nisa, minkejja li hija diġà kkonstatat minn qabel li dan huwa l-każ(60) .
3. L-eżistenza ta’ ġustifikazzjoni
67. Bħal fil-punt preċedenti, jeħtieġ li l-qorti nazzjonali tivverifika jekk in-nuqqas ta’ trattament ugwali huwiex adattat biex jiggarantixxi t-twettiq ta’ għan leġittimu u jekk għandux jiġi ġġustifikat għal raġunijiet oġġettivi li mhumiex relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess, minkejja li din ir-risposta wkoll ġiet antiċipata(61) .
V – Konklużjoni
68. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, jiena nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domanda preliminari tal-Bundesverwaltungsgericht, b’dan il-mod:
“L-Artikolu 141 KE għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprojbixxi liġi nazzjonali li tistabbilixxi li r-remunerazzjoni għal sahra maħduma minn ħaddiema part-time matul il-perijodu bejn it-tmiem tal-ħin tax-xogħol tagħhom u t-tmiem tal-ħin tax-xogħol tal-ħaddiema full-time huwa inqas minn dak tas-sigħat normali maħduma minn dawn ta’ l-aħħar, meta d-differenza fit-trattament tkun tikkonċerna numru ferm ogħla ta’ nisa milli rġiel, sakemm ma jkunx hemm prova li s-sistema hija meħtieġa biex jitwettaq għan leġittimu u li hija ġġustifikata fuq il-bażi ta’ fatturi oġġettivi li mhumiex relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess.”
(1) .
(2)  –	Kawża C-285/02, Ġabra p. I-5861.
(3)  –	Sentenza tat-8 ta’ April 1976, Defrenne II (43/75, Ġabra p. 455), punt 12.
(4)  –	Quintanilla Navarro, B., Discriminación retributiva. Diferencias salariales por razón de sexo,
Ed. Marcial Pons, Madrid, 1996, p. 63 sa 168.
(5)  –	ĠU C 340, 1997, p. 1.
(6)  –	Edizzjoni ġdida ta’ l-20 ta’ Frar 1979 (GVBl BE, p. 368).
(7)  –	Verżjoni tat-3 ta’ Diċembru 1998 (BGBl I, p. 3494).
(8)  –	Direttiva tal-Kunsill 75/117/KEE, ta’ l-10 ta’ Frar 1975, dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati Membri li għandhom x’jaqsmu ma’ l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ paga ndaqs għall-irġiel u għan-nisa (ĠU L 45, p. 19).
(9)  –	Konklużjonijiet ippreżentati fil-kawża li tat lok għas-sentenza tal-21 ta’ Lulju 2005, Vergani (C-207/04, Ġabra p. I-7453), punti 19 sa 38.
(10)  –	Rodríguez-Piñero u Bravo-Ferrer, M., “La conciliación de la vida familiar y laboral de las personas trabajadoras (I)”, Relaciones Laborales, 1999/II, p. 27.
(11)  –	Summa Theologiae, Parti I, Mistoqsija 92, Dwar il-produzzjoni tan-nisa.
(12)  –	Nikkwota minn A. Rucqoui, “La mujer medieval: fin de un mito”, Cuadernos de Historia 16, Grupo 16, Madrid, 1985.
(13)  –	Cervantes Saavedra, M., Don Quijote de la Mancha, edizzjoni, introduzzjoni u noti ta’ Martín de Riquer, Kapitolu LI ta’ l-Ewwel Parti, Ed. RBA, Barċellona, 1994, p. 597 u 598.
(14)  –	J. Stuart Mill, The subjection of women,
Ed. EDAF, Madrid, 2005.
(15)  –	Għal studju tad-dispożizzjonijiet l-aktar importanti u l-evalwazzjoni tagħhom, ara, b’mod partikolari, T. Pérez del Río, Una aproximación al derecho social comunitario, Ed. Tecnos, Madrid, 2000, p. 87 et seq ; T. Sala Franco, “Igualdad de trato. Despidos colectivos”, f’ El espacio social europeo, Centro de Documentación Europea, Universidad de Valladolid, Ed. Lex Nova, Valladolid, 1991, p. 249 et seq ; jew M.R. Saulle, “Gli interventi comunitari in tema di parità uomo-donna e le azioni positive in favore delle donne”, f’ Lavoro femminile e pari opportunità, Ed. Cacucci, Bari, 1989, p. 60 et seq .
(16)  –	Direttiva 75/117, hawn fuq iċċitata.
(17)  –	Direttiva tal-Kunsill 76/207/KEE, tad-9 ta’ Frar 1976, dwar l-implementazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali għall-irġiel u n-nisa għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-aċċess għall-impjiegi, taħriġ professjonali, promozzjoni, u kondizzjonijiet tax-xogħol (ĠU L 39, p. 40).
(18)  –	Direttiva tal-Kunsill 79/7/KEE, tad-19 ta’ Diċembru 1978, dwar l-implementazzjoni progressiva tal-prinċipju tat-trattament ugwali ta’ l-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ sigurtà soċjali (ĠU L 6, p. 24); u d-Direttiva tal-Kunsill 86/378/KEE, ta’ l-24 ta’ Lulju 1986, dwar l-implementazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali għal irġiel u n-nisa fi skemi tax-xogħol ta’ sigurtà soċjali (ĠU L 225, p. 40), emendata mid-Direttiva tal-Kunsill 96/97/KE, ta’ l-20 ta’ Diċembru 1996 (ĠU L 46, p. 20).
(19)  –	ĠU C 191, 1992, p. 1.
(20)  –	Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE, tas-27 ta’ Novembru 2000 (ĠU L 303, p. 16).
(21)  –	Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2002/73/KE, tat-23 ta’ Settembru 2002, li temenda d-Direttiva ċċitata iktar ’il fuq (ĠU L 269, p. 15).
(22)  –	J. Rivas García, La Europa social, Ed. José María Bosch, Barċellona, 1999, p. 77 sa 80, jippreżenta informazzjoni statistika li turi li fl-1995, ir-rata medja ta’ impjieg kienet ta’ 66,2 % għall-irġiel u 45 % għan-nisa.
(23)  –	Fl-2002, in-nisa Ewropej kellhom salarju li bħala medja kien 18 % inqas minn dak ta’ l-irġiel fis-settur privat u 13 % fis-settur pubbliku (Europeas discriminadas, EL PAÍS, 14 ta’ Ottubru 2002, p. 12).
(24)  –	Klawsola 3(1) tal-Ftehim Qafas dwar xogħol part-time konkluż minn UNICE, minn CEEP u minn ETUC, anness mad-Direttiva tal-Kunsill 97/81/KE, tal-15 ta’ Diċembru 1997 (ĠU L 14, p. 9). Għall-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol (iktar ’il quddiem l-“ ILO ”), l-espressjoni “ħaddiem part-time tfisser persuna impjegata li s-sigħat normali tax-xogħol tagħha, huma inqas mis-sigħat normali ta’ xogħol ta’ ħaddiem full-time li jinsab f'sitwazzjoni simili” [Artikolu 1(a) tal-Konvenzjoni Nru 175 dwar ix-xogħol part-time, ta’ l-24 ta’ Ġunju 1994, li daħlet fis-seħħ fit-28 ta’ Frar 1998].
(25)  –	F. Durán López, “La reducción del tiempo de trabajo: una aproximación al debate europeo”, Revista de Trabajo,
Nru 57 u 58, 1980, p. 52.
(26)  –	L-ewwel paragrafu tal-preambolu, it-tielet u r-raba’ premessi u l-klawsola 1(b) tal-Ftehim Qafas iċċitat iktar ’il fuq.
(27)  –	J. Cabeza Pereiro, u J.F. Losada Arochena, El nuevo régimen legal del trabajo a tiempo parcial,
Ed. Comares, Granada, 1999, p. 43 sa 45, isemmu punti ta’ dutrina, bħan-nuqqas ta’ funzjonalità tas-sahra meta mqabbla mal-karatteristiċi ta’ kuntratt part-time, il-kontradizzjoni bejn l-għan ta’ tqassim tax-xogħol u flessibbiltà, li huwa intrinsiku f’dan it-tip ta’ kuntratt, kif ukoll il-frodi li dan jista’ joħloq. Dawn l-oġġezzjonijiet saru wkoll fl-Istati Membri, b’mod partikolari, fi Spanja, fejn l-Artikolu 12(4)(c) ta’ l-Istatut tal-Ħaddiema [fil-verżjoni inkluża fid-Digriet Liġi Rjali Nru 15/1998 tas-27 ta’ Novembru 1998 (BOE Nru 285, p. 39188 et seq )] jipprojbixxi, b’mod ġenerali, din is-sahra, li hija ssostitwita b’sigħat “kumplimentari”; fi Franza, l-Artikoli L. 212‑4-3 u L. 212-4-4 tal-Kodiċi tax-Xogħol [emendati bil-Liġi Nru 2005‑841, tas-26 ta’ Lulju 2005 (JORF tas-27 ta’ Lulju 2005)], isemmu wkoll “sigħat kumplimentari”; u fl-Italja, l-Artikolu 3 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 61, tal-25 ta’ Frar 2000, li jimplimenta d-Direttiva 97/81/KE li tikkonċerna l-Ftehim Qafas dwar ix-xogħol part-time (GURI Nru 66, ta’ l-20 ta’ Marzu 2000), jimponi ċerti restrizzjonijiet.
(28)  –	S.McRae, El trabajo a tiempo parcial en la Unión Europea: dimensión en función del sexo,
Uffiċċju tal-Publikazzjonijiet tal-Komunitajiet Ewropej, Il-Lussemburgu, 1996, jidentifika l-vantaġġi u l-inkonvenjenzi ta’ dan it-tip ta’ xogħol għan-nisa. W. Grossin, fl-introduzzjoni ta’ l-edizzjoni Spanjola tax-xogħol tiegħu Trabajo y tiempo,
Ed. Nova Terra, Barċellona, 1974, jindika li “il-ħajja tax-xogħol tiddetermina l-ħajja sħiħa tal-ħaddiem”. Fin-nota ta’ osservazzjonijiet tagħha, ir-rikorrenti stess tallega li hija taħdem part-time sabiex tkun tista’ ssib bilanċ bejn il-ħajja tagħha fil-familja u l-ħajja tax-xogħol.
(29)  –	R. Beltrán Felip, “Las mujeres y el trabajo a tiempo parcial en España. Elementos para su análisis”, Cuaderno de Relaciones Laborales,
Nru 17, 2000, p. 145.
(30)  –	Il-klawsola 4(1) tal-Ftehim Qafas, iċċitat iktar ’il fuq, tillimita dan il-prinċipju għall-“kundizzjonijiet ta’ impjieg”.
(31)  –	M.I. Benavente Torres, El trabajo a tiempo parcial,
Ed. Consejo Económico y Social de Andalucía, Sevilja, 2005, p. 333.
(32)  –	L-Artikolu 5 tal-Konvenzjoni Nru 175 ta’ l-ILO jippreċiża li s-salarju għandu jiġi kkalkulat “b’mod proporzjonali għan-numru ta’ sigħat maħduma, skond il-prestazzjoni jew skond kull biċċa xogħol”.
(33)  –	Id-differenza bejniethom hija kkunsidrata fil-punt 10 tar-Rakkomandazzjoni Nru 182 ta’ l-ILO, li ġiet adottata fl-istess jum bħall-Konvenzjoni Nru 175, li tistabbilixxi d-dritt li wieħed jibbenefika “fuq bażi ekwa” minn kumpens finanzjarju li jiżdied mas-salarju.
(34)  –	H. Merino Senovilla, El trabajo a tiempo parcial,
Ed. Lex Nova, Valladolid, 1994, p. 136.
(35)  –	Bl-istess mod, hija ddeċidiet f’oqsma oħrajn relatati max-xogħol part-time. Kif jirriżulta, mill-aktar sentenzi reċenti, bħal dik tat-22 ta’ Novembru 2005, Mangold (C-144/04, Ġabra p. I-9981), dwar il-possibbiltà li jiġu konklużi kuntratti ta’ dan it-tip mingħajr ebda limitu, ta’ l-10 ta’ Marzu 2005, Nikoloudi (C‑196/02, Ġabra p. I-1789), dwar il-kalkolu ta’ l-anzjanità u l-integrazzjoni fil-personal tal-post; u tat-12 ta’ Ottubru 2004, Wippel (C‑313/02, Ġabra p. I‑9483), dwar it-tul ta’ żmien u t-tqassim tal-ħin tax-xogħol.
(36)  –	Kawża 96/80, Ġabra p. 911.
(37)  –	Kawża 170/84, Ġabra p. 1607.
(38)  –	Kawża 171/88, Ġabra p. 2743.
(39)  –	Kawża C-33/89, Ġabra p. I-2591.
(40)  –	Kawża C-184/89, Ġabra p. I-297.
(41)  –	Kawża C-360/90, Ġabra p. I-3589.
(42)  –	Kawża C‑187/00, Ġabra p. I‑2741.
(43)  –	Kawża C-77/02, Ġabra p. I-9027.
(44)  –	Kawża C-4/02 u C-5/02, Ġabra p. I-12575.
(45)  –	Kawżi C-399/92, C-409/92, C-425/92, C-34/93, C-50/93 u C-78/93, Ġabra p. I‑5727.
(46)  –	Effettivament, minn naħa__ “il-ħaddiem part-time li l-kuntratt tiegħu jkun għal tmintax-il siegħa jirċievi […], meta jaħdem id-dsatax-il siegħa, l-istess remunerazzjoni globali bħal dik li jirċievi ħaddiem full-time għal dsatax-il siegħa xogħol” (punt 28), in kwantu s-siegħa supplimentari wara l-ħin tax-xogħol titħallas bħal siegħa normali; min-naħa l-oħra, “il-ħaddiem part-time jibbenefika bl-istess mod mill-istess remunerazzjoni globali bħall-ħaddiem full-time meta jaqbeż il-limitu massimu tal-ħin tax-xogħol normali skond kif stabbilit mill-ftehim kollettivi peress li jibbenefika bl-istess mod minn żieda fil-paga għas-sahra” (punt 29).
(47)  –	Kawża C-400/93, Ġabra p. I-1275.
(48)  –	Kawża C-457/93, Ġabra p. I-243.
(49)  –	Kawża C-262/88, Ġabra p. I-1889.
(50)  –	Kawża C-236/98, Ġabra p. I-2189.
(51)  –	Il-Qorti tal-Ġustizzja talbet lill-qorti tar-rinviju sabiex tiddetermina jekk id-differenza fit-trattament li tinsab fil-leġiżlazzjoni in kwistjoni taffettwax b’mod aktar kunsiderevoli lin-nisa milli lill-irġiel u jekk din id-differenza fit-trattament hijiex relatata ma’ xi għan li huwa għal kollox estranju għal sess minnhom u jekk hijiex meħtieġa sabiex jintlaħaq l-għan in kwistjoni (punt 18).
(52)  –	Kawża C-381/99, Ġabra p. I-4961.
(53)  –	Fil-punt 44 tal-konklużjonijiet tiegħu, l-Avukat Ġenerali Jacobs jgħid ukoll li “ir-regola ġenerali li għandha tiġi applikata għandha tikkunsidra n-numru ta’ sigħat maħduma minn żewġ ħaddiema li l-pagi tagħhom ikunu qed jiġu mqabbla u li differenza f’dan ir-rigward tiġġustifika differenza fil-paga, b’mod illi, biex nieħdu eżempji estremi, mhuwiex diskriminatorju jekk raġel li jaħdem full-time jitħallas id-doppju ta’ mara li tagħmel l-istess xogħol part-time, jew jekk raġel li jaħdem sahra jingħata salarju ogħla minn mara li ma taħdimx sahra”.
(54)
–	Sentenzi ta’ l-14 ta’ Frar 1995, Schumacker (C-279/93, Ġabra p. I-225), punt 30; tat-13 ta’ Frar 1996, Gillespie et
(C‑342/93, Ġabra p. I‑475), punt 16; u tas-27 ta’ Ottubru 1998, Boyle et
(C‑411/96, Ġabra p. I‑6401), punt 39.
(55)
–	Sentenzi tad-9 ta’ Frar 1999, Seymour-Smith u Pérez (C-167/97, Ġabra p. I‑623), punt 58; u Schönheit u Becker, iċċitata iktar ’il fuq, punt 69.
(56)
–	Sentenzi tas-16 ta’ Settembru 1999, Abdoulaye et
(C-218/98, Ġabra p. I‑5723), punt 16; u tad-29 ta’ Novembru 2001, Griesmar (C-366/99, Ġabra p. I-9383), punt 39.
(57)
–	Sentenzi tat-30 ta’ Novembru 1993, Kirsammer-Hack (C‑189/91, Ġabra p. I‑6185), punt 22; tat-2 ta’ Ottubru 1997, Gerster (C-1/95, Ġabra p. I-5253), punt 30, u Kording (C‑100/95, Ġabra p. I-5289), punt 16; tas-17 ta’ Ġunju 1998, Hill u Stapleton (C‑243/95, Ġabra p. I‑3739), punt 34; tat-12 ta’ Lulju 2001, Jippes et
(C‑189/01, Ġabra p. I‑5689), punt 129; tat-12 ta’ Diċembru 2002, Rodríguez Caballero (C‑442/00, Ġabra p. I‑11915), punt 32; u Rinner-Kühn, punt 12; Lewark, punt 31; u Kutz-Bauer, punt 50, iċċitati iktar ’il fuq.
(58)  –	Skond ir-rikorrenti, għall-kuntrarju ta’ dak li jsir normalment, jiġifieri li s-sahra jitħallsu aħjar, il-Gvern Ġermaniż isostni l-kuntrarju (punt 35 ta’ l-osservazzjonijiet tiegħu).
(59)  –	Peress li dan il-fenomenu ma jseħħx meta l-ħin tax-xogħol normali jinqabeż, fil-fatt minn 26 siegħa u nofs ’il quddiem ikun hemm koinċidenza totali.
(60)  –	Skond il-punt 2 tad-digriet tar-rinviju, il-Verwaltungsgericht osservat li fir-rebbiegħa tas-sena 2000, madwar 88 % ta’ l-għalliema part-time impjegati mil-Land ta’ Berlin kienu nisa, informazzjoni hija mtennija fil-punt 19 ta’ l-ordni.
(61)  –	Fil-punt 19 tad-digriet tar-rinviju, huwa ddikjarat li “għaldaqstant ma jidhirx li r-remunerazzjoni inqas tas-sahra hija bbażata fuq fatturi ġġustifikati oġġettivament u li mhumiex relatati ma’ diskriminazzjoni fuq il-bażi tas-sess.”