Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
JEAN RICHARD DE LA TOUR
ippreżentati fit-30 ta’ Ottubru 2025 (1)
Kawża C‑571/24
YO,
CT
vs
Bundesrepublik Deutschland,
fil-preżenza ta’
Kreis Bergstraße
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Oberverwaltungsgericht Berlin-Brandenburg (il-Qorti Amministrattiva Superjuri ta’ Berlin-Brandenbourg, il-Ġermanja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja – Politika tal-immigrazzjoni – Direttiva 2003/86/KE – Dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja – Artikolu 10(3)(a) – Riunifikazzjoni tal-familja ta’ refuġjat, li wasal bħala minuri mhux akkumpanjat, mal-qraba ta’ l-ewwel grad fil-linja diretta axxendenti – Minuri mhux akkumpanjat li jkun laħaq l-età maġġorenni f’data qabel l-għoti tal-istatus ta’ refuġjat u qabel l-għoti tas-sentenza tat‑12 ta’ April 2018, A u S (C‑550/16, EU:C:2018:248) – Konsegwenzi li għandhom jinsiltu minn dik is-sentenza fir-rigward tad-data tal-preżentazzjoni ta’ applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja”
I.      Introduzzjoni
1.        Permezz ta’ dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mistiedna tippreċiża l-konsegwenzi li għandhom jinsiltu mis-sentenza tagħha tat‑12 ta’ April 2018, A u S (2), fir-rigward tal-ipproċessar ta’ applikazzjoni għal riunifikazzjoni tal-familja ppreżentata abbażi tal-Artikolu 10(3)(a) tad-Direttiva 2003/86/KE (3) mill-ġenituri ta’ ċittadin żagħżugħ ta’ pajjiż terz (iktar ’il quddiem l-“isponsor”) (4) li, filwaqt li daħal bħala minuri mhux akkumpanjat fit-territorju ta’ Stat Membru, laħaq l-età maġġorenni matul il-proċedura ta’ eżami tal-applikazzjoni tiegħu għal protezzjoni internazzjonali u ngħata l-istatus ta’ refuġjat f’data preċedenti għal dik tal-għoti ta’ dik is-sentenza.
2.        Fl-imsemmija sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ċċarat il-kundizzjonijiet li fihom il-minuri mhux akkumpanjati li jkunu laħqu l-età maġġuri matul din il-proċedura jistgħu jinvokaw il-benefiċċju tad-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja skont id-dispożizzjonijiet iktar favorevoli previsti f’dan l-artikolu. B’mod partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li applikazzjoni għal riunifikazzjoni tal-familja għandha, bħala prinċipju, tiġi ppreżentata f’terminu ta’ tliet xhur mid-data ta’ meta l-“minuri” kkonċernat ikun ingħata l-istatus ta’ refuġjat (5).
3.        Issa, f’din il-kawża, il-“minuri” inkwistjoni kiseb l-istatus ta’ refuġjat f’data ferm preċedenti għal dik tal-għoti tas-sentenza A u S, b’tali mod li dan it-terminu ta’ tliet xhur kien skada fil-mument meta l-ġenituri tiegħu, YO u CT, it-tnejn ċittadini Sirjani li jirrisjedu fit-Turkija, kellhom l-intenzjoni li jinvokaw id-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja previst fl-Artikolu 10(3)(a) tad-Direttiva 2003/86. Dan il-kuntest li minnu tifforma parti din il-kawża, sa fejn il-Konsulat Ġenerali tal-Ġermanja f’Istanbul (it-Turkija) ċaħad it-talba tagħhom minħabba li dan id-dritt kien intemm meta l-wild sar maġġorenni u minħabba li, fi kwalunkwe każ, l-applikazzjoni tagħhom ma kinitx ġiet ippreżentata fl-iqsar żmien possibbli wara l-għoti tal-istatus ta’ refuġjat lil binhom.
4.        L-Oberverwaltungsgericht Berlin-Brandenburg (il-Qorti Amministrattiva Superjuri ta’ Berlin-Brandenburg), li hija l-qorti tar-rinviju, tistaqsi, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk hemmx lok li jsir aġġustament tar-regoli li din tal-aħħar stabbiliet fis-sentenza A u S u, b’mod partikolari, jekk hemmx lok li t-terminu ta’ tliet xhur jibda jiddekorri mid-data tal-għoti ta’ dik is-sentenza jew li dan it-terminu jiżdied. Il-Gvern Ġermaniż jissuġġerixxi, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, li l-preżentazzjoni ta’ applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja tiġi suġġetta għal limitu ta’ età assoluta, li lil hinn minnu dan l-aġġustament ma jkunx iktar possibbli.
5.        F’dawn il-konklużjonijiet, ser nesponi r-raġunijiet li għalihom ma naqbilx mal-idea li, f’sitwazzjoni li tkun daqstant partikolari bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-preżentazzjoni ta’ applikazzjoni għal riunifikazzjoni tal-familja bbażata fuq l-Artikolu 10(3)(a) tad-Direttiva 2003/86 għandha tiġi suġġetta għall-osservanza ta’ terminu fiss ta’ tliet xhur mid-data tal-għoti tas-sentenza A u S. Min-naħa l-oħra, ser nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tuża preżunzjoni u, għalhekk, tadotta terminu ta’ tliet xhur mid-data li fiha l-isponsor huwa preżunt li sar jaf b’din is-sentenza.
II.    Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni
6.        L-Artikolu 1 tad-Direttiva 2003/86 huwa fformulat kif ġej:
“L-għan ta’ din id-Direttiva huwa li jkunu ddeterminati l-kondizzjonijiet għall-eżerċizzju tad-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja minn ċittadini ta’ pajjiżi terzi li joqogħdu legalment fit-territorju ta’ l-Istati Membri.”
7.        Skont l-Artikolu 2(f) ta’ din id-direttiva:
“Għall-għanijiet ta' din id-Direttiva:
[...]
‘minorenni mhux akkompanjat’ tfisser ċittadini ta’ pajjiżi terzi jew persuni bla stat taħt l-età tmintax, li jaslu fit-territorju ta’ l-Istati Membri mhux akkompanjati minn adulti responsabbli bil-liġi jew b’użanza, u sakemm ma jittiħdux effettivament fir-reponsabbiltà ta’ persuna tali, jew minorenni li jibqgħu mhux akkompanjati wara li jkunu daħlu fit-territorju ta’ l-Istati Membri.”
8.        Fi ħdan il-Kapitolu V tal-imsemmija direttiva, intitolat “Riunifikazzjoni tal-familja ta’ refuġjati”, l-Artikolu 10(3)(a) jippreċiża:
“Jekk ir-refuġjat huwa minorenni mhux akkompanjat, l-Istat Membru:
(a)      għandu jawtorizza d-dħul u residenza għall-għanijiet tar-riunifikazzjoni tal-familja tal-qraba ta’ l-ewwel grad tiegħu/tagħha fil-linja diretta axxendenti mingħajr ma japplika l-kondizzjonijiet preskritti fl-Artikolu 4(2)(a). ”
B.      Id‑dritt Ġermaniż
9.        L-Artikolu 36 tal-Gesetz über den Aufenthalt, die Erwerbstätigkeit und die Integration von Ausländern im Bundesgebiet (il-Liġi dwar ir-Residenza, l-Attività Professjonali u l-Integrazzjoni ta’ Ċittadini Barranin fit-Territorju Federali) (6), tat‑30 ta’ Lulju 2004 (7) (iktar ’il quddiem l-“AufenthG”), intitolat “Riunifikazzjoni tal-familja tal-ġenituri u ta’ membri oħra tal-familja”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Il-ġenituri ta’ barrani minuri li għandu permess ta’ residenza skont l-Artikolu 23(4) jew skont l-ewwel alternattiva tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 25(1) jew (2), li għandu karta ta’ residenza permanenti skont l-Artikolu 26(3) jew wara li jingħata permess ta’ residenza skont it-tieni alternattiva tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 25(2), jew li għandu karta ta’ residenza permanenti skont l-Artikolu 26(4), għandu, b’deroga mill-punt 1 tal-Artikolu 5(1) u mill-punt 2 tal-Artikolu 29(1), jinħarġilhom permess ta’ residenza, meta ebda ġenitur li jkollu l-awtorità fuq il-persuna tal-minuri ma jkun jinsab fit-territorju tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja. ”
III. Il-fatti tal-kawżi prinċipali u d-domandi preliminari
10.      L-isponsor huwa ċittadin Sirjan ta’ oriġini Kurda, imwieled fil‑31 ta’ Jannar 1999. Huwa daħal fit-territorju Ġermaniż fis‑6 ta’ Awwissu 2015, meta kellu 16-il sena. Irrappreżentat minn tutur, huwa ppreżenta applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali fit‑3 ta’ Ġunju 2016, meta kellu 17‑il sena u 4 xhur. Huwa ngħata l-istatus ta’ refuġjat permezz ta’ deċiżjoni tal‑15 ta’ Mejju 2017 tal-Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (l-Uffiċċju Federali għall-Migrazzjoni u għar-Refuġjati, il-Ġermanja) meta kellu 18‑il sena u 3 xhur.
11.      Il-ġenituri tal-isponsor ma ppreżentawx applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja fi tmiem il-proċedura ta’ eżami tal-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali, peress li l-isponsor kien ġie informat, diversi drabi, mit-tutur tiegħu, mill-avukat tiegħu, kif ukoll minn diversi awtoritajiet u organizzazzjonijiet kompetenti fil-qasam tal-barranin li, konformement mal-ġurisprudenza tal-Bundesverwaltungsgericht (il-Qorti Amministrattiva Federali, il-Ġermanja), id-dritt tal-ġenituri għar-riunifikazzjoni ma’ wildhom li ngħata l-istatus ta’ refuġjat, skont l-Artikolu 36(1) tal-AufenthG, kien jeżisti biss sad-data li fiha dan tal-aħħar kien laħaq l-età maġġorenni (8). Skont il-qorti tar-rinviju, fid-dawl ta’ din il-ġurisprudenza u tal-prassi deċiżjonali tal-awtoritajiet li rriżultat minnha fiż-żmien tal-fatti fil-kawża prinċipali, l-applikazzjonijiet għal riunifikazzjoni tal-familja bbażati fuq l-Artikolu 10(3)(a) tad-Direttiva 2003/86 ma kellhom ebda prospett ta’ suċċess għar-refuġjati li kienu jinsabu f’tali sitwazzjoni.
12.      Fis-sentenza tagħha A u S, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-parti inizjali tal-Artikolu 2 u l-Artikolu 2(f) tad-Direttiva 2003/86, moqrija flimkien mal-Artikolu 10(3)(a) tagħha, għandhom jiġu interpretati fis-sens li għandu jingħata l-istatus ta’ “minuri”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, ċittadin ta’ pajjiż terz li kellu inqas minn 18‑il sena fil-mument tad-dħul tiegħu fit-territorju ta’ Stat Membru u tal-preżentazzjoni tal-applikazzjoni tiegħu għall-ażil f’dan l-Istat, iżda li, matul il-proċedura ta’ ażil, issir maġġorenni u, sussegwentement, jingħata l-istatus ta’ refuġjat (9). F’tali każ, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, l-applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja għandha tiġi ppreżentata f’“terminu raġonevoli” u l-preżentazzjoni għandha, bħala prinċipju, issir f’terminu ta’ tliet xhur mid-data li minnha l-“minuri” inkwistjoni jingħata l-istatus ta’ refuġjat (10).
13.      Wara li sar jaf b’din is-sentenza u billi bbaża ruħu fuqha, l-isponsor talab, permezz ta’ ittra tal‑24 ta’ April 2018, lill-awtorità kompetenti fil-qasam tal-barranin tal-amministrazzjoni nazzjonali, lill-Ambaxxata tal-Ġermanja fit-Turkija u lill-Konsulta ġenerali tal-Ġermanja f’Istanbul, il-ħruġ ta’ permess ta’ residenza għall-finijiet tar-riunifikazzjoni tal-familja mal-ġenituri tiegħu u ma’
ħutu. Huwa ressaq ukoll talba għal restitutio in integrum b’mod kawtelatorju, f’dak li jirrigwarda t-terminu ta’ tliet xhur li, konformement mas-sentenza A u S, għandu jiġi osservat, bħala prinċipju, f’tali każ. Min-naħa tagħhom, il-ġenituri tiegħu talbu, permezz ta’ ittra tal‑11 ta’ Lulju 2018, mibgħuta lill-Ambaxxata tal-Ġermanja f’Ankara (it-Turkija) u lill-Konsulat ġenerali tal-Ġermanja f’Istanbul, il-ħruġ ta’ viżi għall-finijiet tar-riunifikazzjoni tal-familja. Fl‑20 ta’ Novembru 2018, huma ppreżentaw ruħhom fil-Konsulat ġenerali f’Istanbul sabiex jippreżentaw l-applikazzjoni tagħhom personalment.
14.      Permezz ta’ deċiżjonijiet tal‑10 ta’ April 2019, il-Konsulat ġenerali tal-Ġermanja f’Istanbul ċaħad dawn l-applikazzjonijiet għar-raġuni li l-ġenituri ta’ refuġjat għandhom d-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja biss sakemm dan isir maġġorenni u għar-raġuni li, fi kwalunkwe każ, huma ma kinux ippreżentaw l-applikazzjoni tagħhom fl-iqsar żmien possibbli wara li binhom ingħata l-istatus ta’ refuġjat.
15.      Permezz ta’ sentenza tat‑30 ta’ Marzu 2021, il-Verwaltungsgericht Berlin (il-Qorti Amministrattiva ta’ Berlin, il-Ġermanja) ċaħdet ir-rikors tal-ġenituri tal-isponsor ippreżentat kontra d-deċiżjoni meħuda mill-Konsulat ġenerali tal-Ġermanja f’Istanbul fir-rigward tagħhom. L-ewwel nett, dik il-qorti ddeċidiet li d-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja la seta’ jkun ibbażat fuq l-Artikolu 36(1) tal-AufenthG, li jeżiġi li l-isponsor ikun minuri fid-data tad-deċiżjoni amministrattiva, u lanqas ma seta’
jkun ibbażat fuq l-Artikolu 10(3)(a) tad-Direttiva 2003/86, li jimplika li l-applikazzjoni tagħhom għandha tiġi ppreżentata fit-terminu ta’ tliet xhur mid-data tal-għoti tal-istatus ta’ refuġjat ordnat bis-sentenza A u S. It-tieni nett, hija qieset li ma kien hemm xejn li jiġġustifika estensjoni ta’ dan it-terminu jew differiment tad-data tal-bidu ta’ dekorrenza tiegħu. It-tielet nett, hija ddeċidiet li ma kienx possibbli li jkun hemm restitutio in integrum jew “tolleranza” minħabba forza maġġuri u dan għaliex il-fatt li r-rikorrenti astjenew ruħhom milli jaġixxu fi żmien xieraq minħabba li l-applikazzjoni tagħhom kienet iddestinata li tfalli ma jikkostitwixxix raġuni ammissibbli ta’ impediment.
16.      Fil-kuntest tal-appell tagħhom quddiem l-Oberverwaltungsgericht Berlin Brandenburg (il-Qorti Amministrattiva Superjuri ta’ Berlin-Brandenburg), ir-rikorrenti sostnew li n-nuqqas ta’ osservanza tat-terminu ta’ tliet xhur kif jirriżulta mis-sentenza A u S ma setax jiġi invokat fil-konfront tagħhom sa fejn dan it-terminu seta’ jibda jiddekorri biss mill-mument li fih il-persuni kkonċernati saru jafu bih. Issa, dan ma kienx il-każ f’din il-kawża, peress li r-rikorrenti ma setgħux ikunu jafu, qabel il-pubblikazzjoni ta’ din is-sentenza, li, minkejja l-fatt li binhom kien sar maġġorenni, huma kellhom dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja ma’ dan tal-aħħar. Fil-fatt, il-Bundesverwaltungsgericht (il-Qorti Amministrattiva Federali) kienet sa dak iż-żmien iddeċidiet, bħala l-ogħla qorti fuq livell nazzjonali, li r-riunifikazzjoni tal-familja tal-ġenituri ma’ wild refuġjat, skont l-Artikolu 36(1) tal-AufenthG kienet tippreżupponi, konformement mad-Direttiva 2003/86, li l-wild ikun għadu minuri fid-data tal-preżentazzjoni ta’ applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja. Barra minn hekk, l-osservanza tat-terminu ta’ tliet xhur wara l-għoti tal-istatus ta’ refuġjat għall-preżentazzjoni ta’ tali applikazzjoni ma kinitx meħtieġa preċedentement, peress li kien biss permezz tal-imsemmija sentenza li l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet tali terminu.
17.      Sa fejn ma kinitx truxa għall-argumenti esposti mir-rikorrenti, il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar il-modalitajiet li skonthom dawn tal-aħħar jistgħu jinvokaw id-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja previst fl-Artikolu 10(3)(a) tad-Direttiva 2003/86 wara l-għoti tas-sentenza A u S.
18.      F’dawn iċ-ċirkostanzi, l-Oberverwaltungsgericht Berlin-Brandenburg (il-Qorti Amministrattiva Superjuri ta’ Berlin-Brandebourg) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      It-terminu ta’ tliet xhur mill-għoti tal-istatus ta’ refuġjat li, skont is-sentenza [A u S] għandu jiġi ssodisfatt fir-rigward ta’ applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja ppreżentata abbażi tal-Artikolu 10(3)(a) tad-Direttiva [2003/85] japplika mingħajr bidla fil-każ li l-isponsor kien taħt it-18‑il sena meta daħal fit-territorju tal-Istat Membru u applika għall-ażil f’dan l-Istat iżda laħaq l-età maġġorenni matul il-proċedura ta’ ażil, anki jekk dan it-terminu kien diġà skada meta ngħatat is-sentenza tat‑12 ta’ April 2018 iżda abbażi tal-prassi tal-awtoritajiet amministrattivi dak iż-żmien u tal-ġurisprudenza tal-qorti suprema dwar tali kwistjonijiet f’dan l-Istat Membru, ir-refuġjat maġġorenni ma kellux il-possibbiltà li jippreżenta b’suċċess applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja?
2)      Fil-każ ta’ risposta fin-negattiv għall-ewwel domanda: it-terminu f’tali ċirkustanzi jibda jiddekorri f’data sussegwenti jew japplika allura terminu itwal?”
19.      Osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati mir-rikorrenti, mill-Gvern Ġermaniż u mill-Kummissjoni Ewropea. Dawn il-partijiet u partijiet ikkonċernati pparteċipaw ukoll fis-seduta li nżammet fit‑18 ta’ Settembru 2025, li matulha huma wieġbu wkoll għall-mistoqsijiet għal risposta orali magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja.
IV.    Analiżi
20.      Permezz tad-domandi preliminari tagħha li, fil-fehma tiegħi, għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża l-konsegwenzi li għandhom jinsiltu mis-sentenza A u S fir-rigward tal-ipproċessar ta’ applikazzjoni għal riunifikazzjoni tal-familja ppreżentata abbażi tal-Artikolu 10(3)(a) tad-Direttiva 2003/86 mill-ġenituri ta’ minuri mhux akkumpanjat li sar maġġorenni matul il-proċedura ta’ eżami tal-applikazzjoni tiegħu għal protezzjoni internazzjonali u li jkun ingħata l-istatus ta’ refuġjat f’data ferm qabel dik tal-għoti ta’ dik is-sentenza. B’mod partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mistiedna tiddetermina l-modalitajiet ta’ applikazzjoni tat-terminu għall-preżentazzjoni ta’ tali applikazzjoni għal riunifikazzjoni tal-familja f’din is-sitwazzjoni.
21.      Qabel ma nibda l-eżami ta’ din il-kwistjoni u sabiex il-portata tagħha tiġi ddeterminata preċiżament, jidhirli li huwa essenzjali li jitfakkar il-kuntest li minnu tifforma parti din il-kawża.
22.      Minn naħa, il-Qorti tal-Ġustizzja ma llimitatx ratione temporis l-effetti tas-sentenza A u S (11).
23.      Min-naħa l-oħra, nenfasizza li, b’applikazzjoni ta’ ġurisprudenza stabbilita, sentenza preliminari ma għandhiex valur kostituttiv, iżda valur purament dikjarattiv (12). L-interpretazzjoni pprovduta, fil-kuntest ta’ deċiżjoni preliminari, mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Artikolu 10(3)(a) tad-Direttiva 2003/86 fis-sentenza A u S, li ġiet ikkonfermata fis-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2024, Landeshauptmann von Wien (Riunifikazzjoni tal-familja ma’ minuri refuġjat) (13), iċċarat u ppreċiżat it-tifsira u l-portata ta’ dan l-artikolu, kif għandu jew kellu jiġi mifhum u applikat sa mid-dħul fis-seħħ tiegħu.
24.      F’dan ir-rigward, infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li prassi amministrattiva u ġudizzjarja, bħal dik invokata kontra r-rikorrenti f’dan il-każ, u li tissuġġetta d-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja bbażat fuq l-Artikolu 10(3)(a) tad-Direttiva 2003/86 għad-data li fiha l-minuri kkonċernat ikun ingħata l-istatus ta’ refuġjat, tmur kontra d-dritt tal-Unjoni (14), u dan għal tliet raġunijiet:
–        l-ewwel nett, għaliex tali prassi, sa fejn tissuġġetta d-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja, previst f’din id-dispożizzjoni, fuq kemm l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti jipproċessaw malajr jew bil-mod l-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali, tqiegħed inkwistjoni l-effett utli tal-imsemmija dispożizzjoni;
–        it-tieni nett, peress li din il-prassi, sa fejn tiddiswadi lil dawn l-awtoritajiet milli jipproċessaw bi prijorità l-applikazzjonijiet għal protezzjoni internazzjonali ppreżentati minn minuri mhux akkumpanjati, tmur kontra l-għan li tingħata protezzjoni partikolari lir-refuġjati, b’mod partikolari lill-minuri mhux akkumpanjati, u tikser l-Artikolu 24(2) u (3) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, u
–        it-tielet nett, għaliex l-imsemmija prattika tmur kontra l-prinċipji ta’ ugwaljanza fit-trattament u ta’ ċertezza legali, sa fejn tagħmel assolutament imprevedibbli, għall-minuri kkonċernat, il-fatt dwar jekk huwiex ser jibbenefika mid-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja mal-ġenituri tiegħu.
25.      Din il-kawża hija eżempju tal-konsegwenzi ta’ tali prassi amministrattiva u ġudizzjarja.
26.      Fil-fatt, l-isponsor ippreżenta l-applikazzjoni tiegħu għal protezzjoni internazzjonali meta kellu 17-il sena u 4 xhur, jiġifieri età qrib l-età maġġorenni, fatt li kellu jiġġustifika li l-applikazzjoni tiegħu tiġi eżaminata b’ħeffa. Madankollu, minkejja li l-Istati Membri jiġu regolarment imsejjħa jittrattaw bi prijorità l-applikazzjonijiet għall-protezzjoni internazzjonali ta’ minuri mhux akkumpanjati, u dan sabiex tittieħed inkunsiderazzjoni l-vulnerabbiltà partikolari tagħhom, il-proċedura ta’ eżami tal-applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tawlet għal ħdax-il xahar, jiġifieri terminu li huwa ferm superjuri għat-termini abitwali u li jmur kontra d-dispożizzjonijiet previsti fl-Artikolu 31(3) tad-Direttiva 2013/32/UE (15). Matul din il-proċedura, il-minuri inkwistjoni għalhekk, naturalment, sar maġġorenni u b’riżultat ta’ dan il-ġenituri tiegħu, li kienu residenti fit-Turkija, tilfu d-dritt li jippreżentaw applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja abbażi tal-Artikolu 10(3)(a) tad-Direttiva 2003/86, u dan b’applikazzjoni tal-prassi amministrattiva u ġudizzjarja li kienet applikabbli dak iż-żmien fil-Ġermanja.
27.      Issa, wara l-għoti tas-sentenza A u S li minnha rriżulta li l-prassi amministrattiva u ġudizzjarja inkwistjoni fil-kawża prinċipali kienet inkompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni, il-prinċipju ta’ effettività kien jeżiġi li l-awtoritajiet Ġermaniżi kompetenti jiggarantixxu l-effett sħiħ tad-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja bbażat fuq l-Artikolu 10(3)(a) tad-Direttiva 2003/86 billi ma japplikawx tali prassi għall-finijiet tal-eżami tal-applikazzjoni għal riunifikazzjoni tal-familja ppreżentata mir-rikorrenti (16).
28.      Il-Konsulat ġenerali tal-Ġermanja f’Istanbul għaldaqstant ma setax jiċħad l-applikazzjoni tar-rikorrenti għar-raġuni li tali dritt kien jeżisti biss sakemm binhom isir maġġorenni. Barra minn hekk, huwa ma setax jakkużahom li ma ppreżentawx l-applikazzjoni tagħhom fl-iqsar żmien possibbli wara l-għoti tal-istatus ta’ refuġjat lill-isponsor. Fil-fatt, huwa evidenti li, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni, li seħħet qabel l-għoti tas-sentenza A u S, l-awtoritajiet inkwistjoni ma jistgħux jinvokaw kontra r-rikorrenti l-iskadenza ta’ terminu li la l-prinċipju tiegħu u lanqas it-tul tiegħu ma kienu għadhom ġew formalment stabbiliti fil-mument meta l-awtorità nazzjonali kompetenti tat l-istatus ta’ refuġjat lill-wild tagħhom. L-assenza ta’ terminu ddefinit b’mod ċar għalhekk, fil-fehma tiegħi, jagħmel inammissibbli l-argument li dan it-terminu kien skada (17).
29.      Hija l-qorti tar-rinviju, li quddiemha ġie ppreżentat ir-rikors għall-annullament tad-deċiżjoni ta’ ċaħda tal-Konsulat ġenerali tal-Ġermanja f’Istanbul, li għandha tiggarantixxi l-effett sħiħ tal-Artikolu 10(3)(a) tad-Direttiva 2003/86 għall-finijiet tas-soluzzjoni għat-tilwima pendenti quddiemha. Skont il-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali previst fl-Artikolu 4(3) TUE, dan jimplika li jitħassru l-konsegwenzi illegali li rriżultaw minn tali ksur tad-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, li jiġu rrimedjati d-danni li dan ikkawża lill-persuni kkonċernati (18).
30.      Huwa għal dan il-għan li dik il-qorti tagħmel domandi lill-Qorti tal-Ġustizzja.
31.      F’dan il-każ huwa paċifiku li l-iktar miżura li tista’ tistabbilixxi mill-ġdid, minn tal-inqas b’effett fil-ġejjieni, is-sitwazzjoni legali u fattwali li fiha kienu jsibu ruħhom persuni bħar-rikorrenti li kieku l-prassi amministrattiva u ġudizzjarja inkwistjoni ma kinitx teżisti, tkun li tiġi ammessa l-ammissibbiltà tal-applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja li huma ppreżentaw wara l-għoti tas-sentenza. Madankollu, hekk kif enfasizzat il-Kummissjoni, ma huwiex konċepibbli li r-refuġjati kollha li kienu minuri mhux akkumpanjati meta daħlu fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti, iżda li saru maġġorenni matul il-proċedura ta’ eżami tal-applikazzjoni tagħhom għall-protezzjoni internazzjonali, ikunu awtorizzati jinvokaw il-benefiċċju ta’ din is-sentenza mingħajr ebda limitazzjoni ratione temporis wara l-għoti tagħha. Fil-fatt, fid-dawl tal-mogħdija ineżorabbli taż-żmien, dawn tal-aħħar setgħu jilħqu età suffiċjentement avvanzata li ma tiġġustifikax iktar neċessarjament li jingħatalhom id-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja previst fl-Artikolu 10(3)(a) tad-Direttiva 2003/86.
32.      Konsegwentement, huwa essenzjali li jiġi stabbilit it-terminu li fih tali applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja kellha tiġi ppreżentata, wara d-data tal-għoti tas-sentenza A u S, kif ukoll il-bidu tad-dekorrenza ta’ dan it-terminu.
33.      Il-qorti tar-rinviju, il-Kummissjoni u l-Gvern Ġermaniż jaqblu, essenzjalment, dwar l-istabbiliment ta’ terminu ta’ tliet xhur li jibda jiddekorri mid-data tal-għoti tas-sentenza A u S. Skont il-Gvern Ġermaniż, huwa essenzjali li dan it-terminu jibda jiddekorri mid-data li minnha ż-żagħżugħ maġġorenni seta’ oġġettivament isir jaf bis-sentenza inkwistjoni, u dan sabiex jiġi ggarantit trattament identiku u prevedibbli tal-applikanti kollha. Għalhekk, dan il-gvern jopponi li l-imsemmi terminu jibda jiddekorri mid-data li fiha ż-żagħżugħ maġġorenni seta’ effettivament isir jaf biha, minħabba li tali modalità tmur kontra l-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament u r-rekwiżiti ta’ ċertezza legali. Il-Kummissjoni ma hijiex daqshekk netta peress li tipproponi li jittieħdu inkunsiderazzjoni ċirkustanzi partikolari li fihom id-dewmien fil-preżentazzjoni ta’ applikazzjoni għal riunifikazzjoni tal-familja jista’ jkun “oġġettivament skużabbli”. Ir-rikorrenti min-naħa tagħhom jissuġġerixxu li dan it-terminu ta’ tliet xhur għandu jibda jiddekorri mill-iskadenza ta’ terminu ta’ ġimagħtejn mid-data tal-għoti tal-imsemmija sentenza, terminu li jippermetti li kulħadd isir jaf bl-istess sentenza.
34.      Nenfasizza li huwa paċifiku li, f’sitwazzjoni daqstant partikolari bħal dik inkwistjoni, l-applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja għandha tiġi ppreżentata f’terminu raġonevoli. Ħadd ma jikkontesta dan. Hekk kif ġie deċiż mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza A u S, ikun “inkompatibbli mal-għan tal-Artikolu 10(3)(a) tad-Direttiva 2003/86 il-fatt li refuġjat li kellu l-istatus ta’ minuri mhux akkumpanjat fil-mument tal-applikazzjoni tiegħu iżda li jkun sar maġġorenni matul il-proċedura jkun jista’ jinvoka l-benefiċċju ta’ din id-dispożizzjoni mingħajr ebda limitazzjoni ratione temporis għall-finijiet tar-riunifikazzjoni tal-familja” (19).
35.      Madankollu, l-għażla ta’ terminu ta’ tliet xhur mid-data tal-għoti tas-sentenza A u S, kif jissuġġerixxi b’mod partikolari l-Gvern Ġermaniż, ma jidhirlix li hija raġonevoli. Fil-fatt, għalkemm jidher li din is-soluzzjoni hija ispirata minn dik stabbilita mill-Qorti tal-Ġustizzja f’dik is-sentenza, is-sitwazzjoni li fiha jinsabu r-rikorrenti ma hijiex paragunabbli ma’ dik li fiha kienu jinsabu r-rikorrenti fil-kawża li tat lok għall-imsemmija sentenza.
36.      F’din il-kawża, it-terminu għall-preżentazzjoni tal-applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja, ta’ tliet xhur mid-data tal-għoti tal-istatus ta’ refuġjat, huwa spjegat fid-dawl tal-fatt li l-applikant għal protezzjoni internazzjonali jiġi nnotifikat bid-deċiżjoni li tagħtih l-istatus ta’ refuġjat peress li din hija deċiżjoni individwali. Konformement mal-Artikolu 22 tad-Direttiva 2011/95/UE (20), dan tal-aħħar jiġi informat mill-Istat Membru ospitanti bid-drittijiet u bl-obbligi marbuta mal-istatus tiegħu, li fosthom hemm id-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja rrikonoxxut fl-Artikolu 9(1) tad-Direttiva 2003/86. Konsegwentement, il-persuna kkonċernata hija kompletament informata, f’lingwa li tifhem, dwar il-miżuri li hija għandha tieħu mingħajr dewmien sabiex tinvoka b’mod effettiv id-dritt tagħha għar-riunifikazzjoni tal-familja bbażat fuq l-Artikolu 10(3) (a) ta’ din id-direttiva.
37.      Min-naħa l-oħra, is-sitwazzjoni hija differenti ħafna f’każ bħal dak inkwistjoni. Fil-fatt, is-sentenza A u S la ġiet innotifikata u lanqas ikkomunikata uffiċjalment lill-isponsor jew lill-ġenituri tiegħu, peress li ebda wieħed minnhom ma kien parti fil-proċedura li tat lok għal dik is-sentenza. Mid-dibattiti li saru waqt is-seduta jirriżulta li l-imsemmija sentenza bbenefikat minn ċerta pubbliċità fil-Ġermanja, b’mod partikolari, fi ħdan id-dinja assoċjattiva u huwa minnu li l-isponsor u l-ġenituri tiegħu wrew viġilanza u diliġenza partikolari meta ppreżentaw l-applikazzjonijiet tagħhom għar-riunifikazzjoni tal-familja fit-terminu ta’ tliet xhur mill-għoti tal-istess sentenza. Madankollu, ma naħsibx li l-każ tagħhom jista’ jiġi ġġeneralizzat. Fid-dawl tad-diversità tas-sitwazzjonijiet li wieħed jiltaqa’ magħhom, ma jistax jiġi raġonevolment mistenni li żagħżugħ maġġorenni refuġjat li ma jibbenefikax iktar b’mod obbligatorju minn rappreżentanza u minn teħid ta’ responsabbiltà mit-tutur legali tiegħu u li għalhekk ma jkunx iktar neċessarjament informat u mogħti parir minn persunal ikkwalifikat, li jsir jaf bis-sentenza A u S fil-jum tal-pubblikazzjoni tagħha, li minnha jislet il-konsegwenzi legali u li jibda mingħajr ma jistenna l-passi intiżi sabiex jikseb ir-riunifikazzjoni tal-familja, filwaqt li l-għarfien tal-lingwa u tal-proċeduri tal-Istat Membru ospitanti jista’ jkun pjuttost fraġli.
38.      Dan japplika iktar u iktar fir-rigward ta’ ġenituri li jirrisjedu fil-pajjiż ta’ oriġini jew f’pajjiż terz ieħor.
39.      Il-fatt li dawn iż-żgħażagħ maġġorenni refuġjati jew il-ġenituri tagħhom jiġu suġġetti għall-istess livell ta’ rekwiżit bħal dak mistenni fis-sentenza A u S, billi jintalbu jinvokaw b’mod imperattiv id-drittijiet tagħhom għar-riunifikazzjoni tal-familja f’terminu ta’ tliet xhur mid-data tal-għoti ta’ dik is-sentenza, jidhirli li huwa irraġonevoli fid-dawl tas-sitwazzjoni partikolari ħafna li jinsabu fiha u li tirrendi oġġettivament skużabbli l-preżentazzjoni tardiva tal-applikazzjoni tagħhom.
40.      Madankollu, l-għażla ta’ terminu ta’ tliet xhur mid-data li fiha l-isponsor effettivament sar jaf bis-sentenza A u S lanqas ma jidhirli li hija modalità sodisfaċenti. Qabel kollox, din id-data ma hijiex faċilment identifikabbli mill-awtorità nazzjonali kompetenti, li tirriskja, barra minn hekk, li tkun esposta għal riskji ta’ aġir abbużiv min-naħa tal-persuni kkonċernati. L-imsemmija data tista’, sussegwentement, tkun partikolarment imbiegħda
fiż-żmien, b’tali mod li jkun hemm ir-riskju li tali modalità tikser l-għanijiet tas-sistema prevista fl-Artikolu 10(3)(a) tad-Direttiva 2003/86. Fl-aħħar nett, din il-modalità tkun tikser ir-rekwiżit ta’ ċertezza legali u twassal manifestament għal trattament differenti tal-isponsors sa fejn il-bidu tad-dekorrenza ta’ dan it-terminu jvarja skont iċ-ċirkustanzi individwali. Fuq dan il-punt, naqbel għalhekk mat-tħassib espost mill-Gvern Ġermaniż.
41.      Biex dawn l-intoppi jiġu evitati, nipproponi l-użu ta’ preżunzjoni u li għalhekk dan it-terminu ta’ tliet xhur jibda’ jiddekorri b’effett mid-data li fiha l-isponsor jiġi preżunt li sar jaf bis-sentenza A u S. Fid-dawl tad-diffikultajiet speċifiċi li bihom seta’ kien ikkonfrontat ir-refuġjat żagħżugħ sabiex ikun informat b’mod sħiħ bil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, huwa raġonevoli li jiġi preżunt li huwa seta’ jsir jaf biha wara perijodu ta’ sitt xhur b’effett mid-data tal-għoti ta’ dik is-sentenza (21).
42.      L-użu ta’ tali preżunzjoni jippermetti, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni, li d-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja bbażat fuq l-Artikolu 10(3) (a) tad-Direttiva 2003/86 jiġi invokat b’mod effettiv, filwaqt li jiġi ggarantit li l-għanijiet ta’ din is-sistema ma jinkisrux billi l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet iktar favorevoli li minnhom jibbenefikaw il-minuri mhux akkumpanjati għall-finijiet tar-riunifikazzjoni tal-familja tiġi limitata ratione temporis.
43.      Bl-istabbiliment ta’ din il-preżunzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja tkun qiegħda tapplika fil-konfront tal-isponsors il-prinċipju li jgħid li nuqqas ta’ għarfien tal-liġi ma huwiex skuża, filwaqt li tammetti li dawn tal-aħħar mhux neċessarjament ikollhom għad-dispożizzjoni tagħhom strumenti suffiċjenti sabiex ikunu informati immedjatament u kompletament dwar il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Billi tissimplifika l-oneru tal-prova, din tkun tippermetti li l-awtorità nazzjonali kompetenti tistabbilixxi data li b’effett minnha jibda jiddekorri t-terminu ta’ tliet xhur sabiex tiġi ppreżentata applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja f’din is-sitwazzjoni, u b’hekk tiġi ggarantita ċ-ċertezza legali, u b’mod partikolari l-prevedibbiltà tar-regola, kif ukoll l-ugwaljanza fit-trattament tal-applikanti għar-riunifikazzjoni tal-familja.
44.      Madankollu, fid-dawl tal-importanza tal-interessi inkwistjoni, din il-preżunzjoni ma għandhiex tipprekludi lill-awtorità nazzjonali kompetenti milli tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi kollha speċifiċi ta’ kull każ u, jekk ikun il-każ, milli tiddetermina sa fejn applikazzjoni għal riunifikazzjoni tal-familja, li tkun ġiet ippreżentata wara l-iskadenza ta’ dan il-perijodu, tista’ titqies ammissibbli fid-dawl tan-natura tar-raġunijiet li jispjegaw dan id-dewmien u tad-diliġenza murija mill-isponsor jew mill-membri tal-familja tiegħu.
45.      Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, inqis li applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja ppreżentata
abbażi tal-Artikolu 10(3)(a) tad-Direttiva 2003/86 mill-ġenituri ta’ minuri mhux akkumpanjat, li jsir maġġorenni matul il-proċedura ta’ eżami tal-applikazzjoni tiegħu għal protezzjoni internazzjonali u li jkun ingħata l-istatus ta’ refuġjat f’data preċedenti għal dik tal-għoti tas-sentenza A u S, għandha tiġi ppreżentata fi żmien tliet xhur mid-data li fiha l-isponsor jew il-membri tal-familja tiegħu huma preżunti li saru jafu b’dik is-sentenza, jiġifieri, mill-iskadenza ta’ terminu ta’ sitt xhur mid-data tal-għoti tal-imsemmija sentenza.
46.      Fir-rigward tal-proposta magħmula mill-Gvern Ġermaniż fl-osservazzjonijiet tiegħu, li tgħid li din l-applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja għandha tkun suġġetta għal limitu ta’ età assoluta ta’ 21 sena, b’tali mod li tiġi ggarantita ż-żamma tar-rabta tal-istatus ta’ minuri, naħseb li fil-kuntest ta’ din il-kawża la huwa neċessarju, u lanqas ma huwa opportun, li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi dwar tali proposta.
47.      L-ewwel nett, regola ġenerali li tipprevedi li l-applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja bbażata fuq l-Artikolu 10(3) (a) tad-Direttiva 2003/86 għandha tiġi ppreżentata qabel mar-refuġjat jagħlaq 21 sena taqa’ taħt regola sostantiva tad-dritt tal-Unjoni. Issa, għandu jiġi kkonstatat li, għalkemm il-leġiżlatur tal-Unjoni jipprevedi l-età minima tal-isponsor fl-Artikolu 4(5) ta’ din id-direttiva sabiex jipprevjeni ż-żwiġijiet furzati, huwa ma stabbilixxiex regola ta’ din in-natura fl-Artikolu 10(3)(a) tal-imsemmija direttiva. Għalhekk, fl-assenza ta’ bażi legali u sakemm ma tagħmilx lilha nnifisha leġiżlatur, ma naħsibx li hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tistabbilixxi tali regola. L-Istati Membri lanqas ma għandhom jingħataw il-libertà li jistabbilixxu din ir-regola, peress li d-differenzi fil-leġiżlazzjonijiet nazzjonali dwar it-teħid ta’ responsabbiltà għal din il-kategorija speċifika ta’ refuġjati, ikklassifikata bħala “kategorija ta’ tranżizzjoni”, jirriskjaw li jiksru l-armonizzazzjoni mfittxija mil-leġiżlatur tal-Unjoni (22).
48.      It-tieni nett, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tistabbilixxi limitu ta’ età assoluta ta’ 21 sena fil-kuntest tal-implementazzjoni tal-Artikolu 10(3)(a) tad-Direttiva 2003/86 hija tkun qiegħda
testendi s-suġġett tad-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju. Fil-fatt, meqjusa l-bżonnijiet speċifiċi ta’ protezzjoni li għandhom il-minuri mhux akkumpanjati li jsiru maġġorenni matul il-proċedura ta’ eżami tal-applikazzjoni għall-protezzjoni internazzjonali (23), hemm lok li wieħed jistaqsi liema tkun il-portata ta’ regola standardizzata fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (24). Barra minn hekk, ikun hemm lok li wieħed jistaqsi dwar il-modalitajiet ta’ din ir-regola u, b’mod partikolari, dwar l-età li minnha dan iż-żagħżugħ maġġorenni jista’, bħala prinċipju, jitqies bħala li huwa suffiċjentement awtonomu u kapaċi jissodisfa l-bżonnijiet tiegħu sabiex jgħix waħdu fl-Istat Membru ospitanti. Issa, ikun evidentement xierqa li fil-kuntest ta’ tali riflessjoni jinstemgħu l-leġiżlatur tal-Unjoni u l-Istati Membri.
V.      Konklużjoni
49.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha esposti iktar ’il fuq, nipproponi li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għad-domandi preliminari magħmula mill-Oberverwaltungsgericht Berlin-Brandenburg (il-Qorti Amministrattiva Superjuri ta’ Berlin-Brandebourg, il-Ġermanja), tkun kif ġej:
L-Artikolu 10(3)(a) tad-Direttiva tal-Kunsill 2003/86/KE tat‑22 ta’ Settembru 2003 dwar id-dritt għal riunifikazzjoni tal-familja,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
meta ċittadin ta’ pajjiż terz, li daħal bħala minuri mhux akkumpanjat fit-territorju ta’ Stat Membru, isir maġġorenni matul il-proċedura ta’ eżami tal-applikazzjoni tiegħu għall-protezzjoni internazzjonali u jikseb l-istatus ta’ refuġjat u d-drittijiet marbutin ma dan l-istatus f’data preċedenti għal dik tal-għoti tas-sentenza tat‑12 ta’ April 2018, A u S (C‑550/16, EU:C:2018:248), l-applikazzjoni għar-riunifikazzjoni tal-familja għandha tiġi ppreżentata f’terminu ta’ tliet xhur li jibda jiddekorri mid-data li fiha l-isponsor jew il-membri tal-familja tiegħu huma preżunti li saru jafu b’dik is-sentenza, jiġifieri b’effett mill-iskadenza ta’ terminu ta’ sitt xhur mid-data tal-għoti tal-imsemmija sentenza.
1      Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
2      C‑550/16, iktar ’il quddiem is-“sentenza A u S”, EU:C:2018:248.
3      Direttiva tal-Kunsill 2003/86/KE tat‑22 ta’ Settembru 2003 dwar id-dritt għal riunifikazzjoni tal-familja (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 224).
4      Konformement mal Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2003/86 “sponsor” tfisser “ċittadin ta’ pajjiż terz li joqgħod legalment fi Stat Membru u li japplika jew il-membri tal-familja tiegħu japplikaw għal riunifikazzjoni tal-familja biex jingħaqdu miegħu/magħha”.
5      Ara s-sentenza A u S (punt 61)
6      BGBl. 2004 I, p. 1950.
7      Fil-verżjoni tagħha ppubblikata fil‑25 ta’ Frar 2008 (BGBl. 2008 I, p. 162), kif emendata l-aħħar bl-Artikolu 3 tal-Liġi tat‑8 ta’ Mejju 2024 (BGBl. 2024 I, Nru 152).
8      Il-Qorti tar-rinviju ssemmi s-sentenza tal-Bundesverwaltungsgericht (il-Qorti Amministrattiva Federali), tat‑18 ta’ April 2013, 10 C 9/12, punti 17 et seq.
9      Ara s-sentenza A u S (punt 64 u d-dispożittiv).
10      Ara s-sentenza A u S (punt 61).
11      Ara s-sentenza tas‑6 ta’ Marzu 2007, Meilicke et (C‑292/04, EU:C:2007:132, punti 34 sa 37).
12      Ara s-sentenzi tat‑18 ta’ Novembru 2021, État belge (Taħriġ ta’ piloti) (C‑413/20, EU:C:2021:938, punt 58), u tal‑10 ta’ Marzu 2022, Grossmania (C‑177/20, EU:C:2022:175, punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata).
13      C‑560/20, EU:C:2024:96
14      Ara s-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2024, Landeshauptmann von Wien (Riunifikazzjoni tal-familja ma’ minuri refuġjat) (C‑560/20, EU:C:2024:96, punti 35, 51 u 57).
15      Direttiva 2013/32/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Ġunju 2013 dwar proċeduri komuni għall-għoti u l-irtirar tal-protezzjoni internazzjonali (ĠU 2013, L 180, p. 60) Skont l-Artikolu 31(3) ta’ din id-direttiva, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-proċedura ta’ eżami ta’ applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali tiġi konkluża f’terminu ta’ sitt xhur mis-sottomissjoni tal-applikazzjoni. Ara wkoll il-paragrafu 7(b) ta’ dan l-Artikolu 31.
16      Ara s-sentenzi tad‑9 ta’ Marzu 1978, Simmenthal (106/77, EU:C:1978:49, punt 24); tal‑10 ta’ Marzu 2022, Grossmania (C‑177/20, EU:C:2022:175, punt 64 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll tal‑1 ta’ Awwissu 2025, Alace u Canpelli (C‑758/24 u C‑759/24, EU:C:2025:591, punt 63).
17      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑11 ta’ Settembru 2019, Călin (C‑676/17, EU:C:2019:700, punti 50 sa 57). Jiena naqbel mal-Kummissjoni (punt 31 tal-osservazzjonijiet tagħha).
18      Ara s-sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2022, Boudjlida (C‑177/20, EU:C:2022:175 punt 63 u l-ġurisprudenza ċċitata).
19      Sentenza A u S (punt 61).
20      Direttiva 2011/95/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Diċembru 2011 dwar standards għall-kwalifika ta’ ċittadini nazzjonali ta’ pajjiżi terzi jew persuni mingħajr stat bħala benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali, għal stat uniformi għar-refuġjati jew għal persuni eliġibbli għal protezzjoni sussidjarja, u għall-kontenut tal-protezzjoni mogħtija (ĠU 2011, L 337, p. 9). Dan l-Artikolu 22 jipprevedi li “[l]-Istati Membri għandhom jipprovdu benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali, kemm jista' jkun malajr wara li jkunu ngħataw l-istatus ta’ refuġjat jew l-istatus ta’ protezzjoni sussidjarja, b'aċċess għal informazzjoni, f'lingwa li jifhmu jew li b'mod raġonevoli huma mistennija li jifhmu, dwar id-drittijiet u l-obbligi rigward dak l-istatus”.
21      Nagħmel riferiment għall-kunsiderazzjonijiet li esponejt fil-punt 37 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
22      Ara, f’dan ir-rigward, in-nota sommarja tan-Network Ewropew dwar il-Migrazzjoni tax-xahar ta’ Novembru 2022, intitolata “Tranżizzjoni lejn l-età adulta tal-minuri mhux akkumpanjati”.
23      Skont id-duttrina u skont diversi korpi internazzjonali speċjalizzati, dawn iż-żagħżagħ maġġorenni jaqgħu taħt kategorija speċifika ta’ refuġjati, ikklassifikata bħala “kategorija ta’ tranżizzjoni”. Ara, f’dan ir-rigward, Viterbo H., u Ioffe, Y., “No Refuge from Childhood: How Child Protection Harms Refugees”, European Journal of International Law, European University Institute, Firenza, Vol. 35, no 3, 2024, p. 647 sa 677, b’mod partikolari p. 676. Ara wkoll, UNICEF, “Enfants non accompagnés, Mettre l’enfant au centre”, Novembru 2023; ir-Rakkomandazzjoni CM/Rec (2019)4 tal-Kumitat tal-Ministri tal-Kunsill tal-Ewropa, tal‑24 ta’ April 2019, intitolata “L’aide aux jeunes réfugiés en transition vers l’âge adulte”, kif ukoll il-linji gwida annessi ma’ din ir-rakkomandazzjoni (b’mod partikolari, il-punt 27) u l-gwida prattika tal-imsemmija rakkomandazzjoni, intitolata “Atteindre l’âge de 18 ans en toute confiance”, April 2023 (punt 3.7, p. 39 et seq.); id-dokument tematiku tal-Kummissarju għad-Drittijiet tal-Bniedem tal-Kunsill tal-Ewropa, intitolat “Réaliser le droit au regroupement familial des réfugiés en Europe”, Ġunju 2017, b’mod partikolari r-Rakkomandazzjoni 7 (p. 5), kif ukoll ir-Riżoluzzjoni 1996 (2014) tal-Assemblea Parlamentari tal-Kunsill tal-Ewropa, Kummissjoni għall-Migrazzjoni, ir-Refuġjati u l-Persuni Spostati, tat‑23 ta’ April 2014, intitolata “Enfants migrants: quels droits à 18 ans?”.
24      Ara, fir-rigward tal-approċċ tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar sa fejn wild li sar maġġorenni jkompli jkollu bżonn il-preżenza u l-kura tal-ġenitur tiegħu, is-sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2013, Alarape u Tijani (C‑529/11, EU:C:2013:290, punt 28 u l-ġurisprudenza ċċitata), dwar id-dritt ta’ residenza ta’ ġenitur ta’ wild li sar maġġorenni u li qed ikompli l-istudji tiegħu fl-Istat Membru ospitanti, kif ukoll is-sentenza tat‑30 ta’ Settembru 2020, CPAS de Seraing (C‑402/19, EU:C:2020:759, punt 42), dwar l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn ta’ ġenitur ta’ wild maġġorenni.