61986CC0089_EL
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
++++
Κύριε πρόεδρε,
Κύριοι δικαστές,
1 . Στις υπό κρίση υποθέσεις, οι εταιρίες "Etoile commerciale" και "Comptoir national technique agricole" ( CNTA ) ζητούν :
2 . α ) τη μερική ακύρωση της απόφασης 85/456 της Επιτροπής της 28ης Αυγούστου 1985 ( 1 ) περί της υποβληθείσας από τη Γαλλική Δημοκρατία εκκαθαρίσεως λογαριασμού για τις δαπάνες που χρηματοδοτήθηκαν από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων ( ΕΓΤΠΕ ) για το οικονομικό έτος 1981, καθόσον η απόφαση αυτή δεν αναγνωρίζει ότι πρέπει να αναληφθούν από το εν λόγω ταμείο οι ενισχύσεις που ο γαλλικός οργανισμός παρεμβάσεως κατέβαλε στη CΝΤΑ για τη μεταποίηση σπόρων ηλιοτροπίου
3 . β ) την αποκατάσταση της ζημίας που υπέστησαν οι προσφεύγουσες επειδή, συνεπεία της αποφάσεως αυτής, ο γαλλικός οργανισμός παρεμβάσεως, η "Societe interprofessionelle des oleagineaux" ( SIDO ), αξίωσε την επιστροφή των καταβληθεισών ενισχύσεων
4 . γ ) επικουρικώς, την ακύρωση του κανονισμού 1204/72 της Επιτροπής της 7ης Ιουνίου 1972 ( 2 ) περί λεπτομερειών εφαρμογής του καθεστώτος της ενισχύσεως για τους ελαιούχους σπόρους .
Ι - Περίληψη των πραγματικών περιστατικών
5 . Ο κανονισμός 136/66 του Συμβουλίου, της 22ας Σεπτεμβρίου 1966 ( 3 ) περί δημιουργίας κοινής οργανώσεως στον τομέα των λιπαρών ουσιών, θέσπισε με το άρθρο του 27, παράγραφος 1, κοινοτική ενίσχυση για τους ελαιούχους σπόρους που συγκομίζονται και μεταποιούνται εντός της Κοινότητας, όταν η ενδεικτική τιμή που ισχύει για ένα είδος σπόρων είναι ανώτερη της τιμής της διεθνούς αγοράς .
6 . Κατ' εφαρμογή των διατάξεων του εν λόγω άρθρου, ο κανονισμός 2114/71 του Συμβουλίου, της 28ης Σεπτεμβρίου 1971 ( 4 ) καθόρισε τις αρχές που διέπουν τη χορήγηση ενισχύσεων από το ΕΓΤΠΕ για τη μεταποίηση ελαιούχων σπόρων, προβλέποντας ιδίως τη διενέργεια ελέγχου για τους σπόρους που προορίζονται για τα ελαιουργεία και καθιερώνοντας κοινοτικό πιστοποιητικό σχετικά με τον έλεγχο αυτό .
7 . Οι λεπτομέρειες εφαρμογής του συστήματος ενισχύσεων για τους ελαιούχους σπόρους καθορίστηκαν με τον προαναφερθέντα ήδη κανονισμό 1204/72 . Σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού, ο έλεγχος ασκείται "από της εισόδου των σπόρων στο ελαιουργείο μέχρι της μεταποιήσεώς τους για παραγωγή ελαίου ". Για το σκοπό του ελέγχου αυτού, στο άρθρο 5 του ίδιου κανονισμού ορίζεται ότι το κοινό πιστοποιητικό που καθιερώνεται με το άρθρο 4 του κανονισμού 2114/71 πρέπει ιδίως να περιέχει ένα "μέρος που ονομάζεται Ι.D ., το οποίο πιστοποιεί ότι η εξακριβωθείσα ποσότητα των σπόρων που συνεκομίσθησαν από την Κοινότητα υποβλήθηκε στον έλεγχο" σύμφωνα με το άρθρο 10 του κανονισμού 1204/72 "το μέρος Ι.D . του πιστοποιητικού υποχρεώνει τη μεταποίηση της πιστοποιούμενης ποσότητας εντός προθεσμίας 270 ημερών από της ημερομηνίας παραδόσεώς του ".
8 . Στη Γαλλία, η εφαρμογή του συστήματος ενισχύσεων έχει ανατεθεί στη SΙDΟ .
9 . Τόσο οι γαλλικές αρχές όσο και η SΙDΟ θεώρησαν, σε ορισμένες περιπτώσεις, ότι το γεγονός ότι το κοινοτικό πιστοποιητικό είχε ζητηθεί μετά τη μεταποίηση των σπόρων δεν αποτελούσε εμπόδιο για τη χορήγηση των ενισχύσεων, δεδομένου ότι οποιαδήποτε ενδεχομένως άρνηση θα συνιστούσε υπερβολικό κολασμό για απλά διοικητικής φύσεως σφάλματα . Εντούτοις, η SΙDΟ γνώριζε ότι η Επιτροπή δεν συμμεριζόταν την ερμηνεία αυτή, εφόσον είχε ήδη κρίνει στο πλαίσιο παρόμοιων υποθέσεων, ότι η καταβολή της ενίσχυσης ήταν ασυμβίβαστη προς τους κοινοτικούς κανόνες .
10 . Παρ' όλα αυτά, όταν το Μάιο του 1980 η CΝΤΑ προέβη στη μεταποίηση δύο παρτίδων σπόρων, μη ζητώντας παρά εκ των υστέρων τα πιστοποιητικά ενισχύσεων ( όπως φαίνεται η καθυστέρηση αυτή οφειλόταν στην αποδιοργάνωση των υπηρεσιών της λόγω πυρκαϊάς ), η SΙDΟ δέχτηκε, τον Απρίλιο του 1981, να καταβάλει τις εν λόγω ενισχύσεις, εξαρτώντας όμως την καταβολή αυτή από τη σύσταση ασφάλειας με την οποία θα διασφαλιζόταν η επιστροφή του ποσού ως προς το οποίο η CΝΤΑ "θα καθίστατο ενδεχομένως οφειλέτης όταν το ΕΓΤΠΕ θα έχει αποφανθεί ως προς τη δυνατότητα αναλήψεως από αυτό των προκαταβολικών ενισχύσεων που εγκρίθηκαν ". Η ασφάλεια αυτή, ύψους 8 586 278 γαλλικών φράγκων ( FF ), συστάθηκε, στις 24 Απριλίου 1981, από την εταιρία Etoile commerciale .
11 . Η χρηματοδότηση των ενισχύσεων αυτών από το ΕΓΤΠΕ είχε ως συνέπεια σχετική αλληλογραφία μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και του γαλλικού Υπουργείου Γεωργίας, στο πλαίσιο της οποίας οι πρώτες ενέμειναν στην άποψή τους, όσον αφορά τη μη δυνατότητα αναλήψεως των ενισχύσεων αυτών από το ΕΓΤΠΕ, δεδομένου ότι, σύμφωνα με την κοινοτική ρύθμιση, τα πιστοποιητικά Ι.D . δεν μπορούν πλέον να εκδίδονται μετά τη μεταποίηση των σπόρων, ούτε καν μάλιστα μετά την είσοδό τους στο ελαιουργείο . 'Αλλωστε, η άποψη αυτή προκύπτει ρητώς από τη γενική έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την εκκαθάριση των λογαριασμών του ΕΓΤΠΕ ( τμήμα εγγυήσεων ) για τα οικονομικά έτη 1980 και 1981 . Βάσει ακριβώς της εκθέσεως αυτής, εξέδωσε η Επιτροπή, στις 28 Αυγούστου 1985, την απόφαση 85/456 η οποία κοινοποιήθηκε στη γαλλική κυβέρνηση στις 5 Σεπτεμβρίου 1985 και δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα στις 9 Οκτωβρίου του ίδιου έτους .
12 . Η απόφαση αυτή δεν αναφέρεται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις ή ατομικά σε ορισμένους επιχειρηματίες, από τη γενική όμως έκθεση προκύπτει ότι στο συνολικό ποσό των αναφερόμενων στο παράρτημα Ι της απόφασης αυτής δαπανών, ως προς τις οποίες δεν αναγνωρίστηκε ότι επιβαρύνεται το ΕΓΤΠΕ, περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, και το ποσό των 9 707 410,88 FF το οποίο αντιστοιχεί στις ενισχύσεις για τις παρτίδες σπόρων που λειοτρίβησε η CΝΤΑ .
13 . Η απόφαση αυτή αποτελεί το αντικείμενο προσφυγής ακυρώσεως ( υπόθεση 336/85 ), η οποία εκκρεμεί ήδη ενώπιον του Δικαστηρίου, που ασκήθηκε από τη γαλλική κυβέρνηση, η οποία όμως αφορά αποκλειστικώς το μέρος της απόφασης περί εκκαθαρίσεως λογαριασμών σχετικά με τα προϊόντα αλιείας . Επομένως, η αποδέκτρια της απόφασης κυβέρνηση δεν έθεσε κανένα ζήτημα ως προς την εκκαθάριση των λογαριασμών που αφορούν τις ενισχύσεις για τις οποίες πρόκειται στην υπό κρίση υπόθεση .
14 . Με έγγραφο της 27ης Ιανουαρίου 1986, η SΙDΟ όχλησε την εταιρία Etoile commerciale να καταβάλει το ποσό της ασφάλειας που είχε παρασχεθεί στη CΝΤΑ, αναφερόμενη στην απόφαση της Επιτροπής, της 28ης Αυγούστου 1985, και στην αντίστοιχη γενική έκθεση . Το ποσό της ασφάλειας καταβλήθηκε βάσει εγγράφου της 21ης Φεβρουαρίου 1986 .
15 . Στις 26 και 27 Μαρτίου, η εταιρία Etoile commerciale και η CΝΤΑ άσκησαν τις υπό κρίση προσφυγές .
16 . Η Επιτροπή, με χωριστό δικόγραφο, προέβαλε ένσταση απαραδέκτου, όσον αφορά τις προσφυγές κατά το άρθρο 91, παράγραφος 1, του κανονισμού διαδικασίας .
ΙΙ - Το αίτημα ακυρώσεως της απόφασης 85/456
17 . Α - Θα προβώ, καταρχάς, στην εξέταση της ένστασης απαραδέκτου που προτάθηκε κατά του αιτήματος μερικής ακυρώσεως της απόφασης 85/456 .
18 . Εν προκειμένω, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι όχι μόνο η προσφυγή είναι απαράδεκτη, ως ασκηθείσα με την εκπνοή της προθεσμίας που προβλέπεται με το άρθρο 173, τρίτη παράγραφος, της Συνθήκης ΕΟΚ, αλλά επίσης ότι η απόφαση, αντίθετα προς ό,τι απαιτεί το άρθρο 173, δεύτερη παράγραφος, δεν αφορά τις προσφεύγουσες ούτε άμεσα ούτε ατομικά .
19 . Β - Είναι ευνόητο ότι δεν θα χρειαστεί να εξεταστεί το πρόβλημα της προθεσμίας εντός της οποίας κατατέθηκε η προσφυγή παρά μόνο στην περίπτωση που η επίδικη απόφαση αφορούσε, κατά την έννοια του άρθρου 173, δεύτερη παράγραφος, της Συνθήκης, άμεσα και ατομικά τις προσφεύγουσες .
20 . 'Ομως, όπως θα δούμε, δεν νομίζω ότι αυτό συμβαίνει .
21 . Εντούτοις, στην αντίθετη περίπτωση, θα πρέπει να θεωρηθεί ότι η προσφυγή ασκήθηκε εντός της τασσόμενης προθεσμίας .
22 . Πράγματι, δεδομένου ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν απευθύνεται στις προσφεύγουσες - οι οποίες δεν είναι τυπικά οι αποδέκτες της - δεν τους κοινοποιήθηκε ούτε και έπρεπε να τους κοινοποιηθεί .
23 . Εξάλλου, η ημέρα δημοσιεύσεως της απόφασης δεν μπορεί να θεωρηθεί ως dies a quo της τασσόμενης με το άρθρο 173, τρίτη παράγραφος, προθεσμίας . Πράγματι, οι προσφεύγουσες ποτέ δεν θα μπορούσαν να μάθουν, από τη δημοσίευση και μόνο, αν με την απόφαση περί εκκαθαρίσεως λογαριασμών είχε ή όχι αναγνωριστεί ότι έπρεπε να αναληφθούν τα επίδικα ποσά από το ΕΓΤΠΕ .
24 . 'Ηδη από το κείμενο και μόνο της απόφασης περί εκκαθαρίσεως λογαριασμών καταφαίνεται ότι δεν ήταν δυνατό στις προσφεύγουσες να αντιληφθούν το ακριβές περιεχόμενο της πράξης αυτής .
25 . Αντίθετα, το γεγονός ότι η απόφαση αυτή συνεπάγεται επιπτώσεις για τις προσφεύγουσες προκύπτει από τις σχετικές με την απόφαση περί εκκαθαρίσεως λογαριασμών γενικές εκθέσεις .
26 . Αλλά οι εκθέσεις αυτές κοινοποιήθηκαν μόνο στο κράτος μέλος προς το οποίο απευθύνονταν και όχι στις προσφεύγουσες . Ως εκ τούτου, και εδώ επίσης η ημερομηνία κοινοποιήσεως δεν μπορεί να θεωρηθεί ως σημείο ενάρξεως της προθεσμίας που τάσσεται με το άρθρο 173, τρίτη παράγραφος .
27 . Επομένως, ως δυνατή dies a quo απομένει η ημερομηνία κατά την οποία οι προσφεύγουσες έλαβαν γνώση της πράξεως ή μάλλον του γεγονότος ότι η απόφαση τις έθιγε . 'Ομως, από τη διαδικασία δεν προέκυψε ότι η γνώση αυτή υπήρξε προγενέστερη της ημέρας κατά την οποία η SΙDΟ απέστειλε στην εταιρία Etoile commerciale έγγραφο με το οποίο την καλούσε να καταβάλει το ποσό της ασφάλειας . Η CΝΤΑ, εξάλλου, πληροφορήθηκε το γεγονός αυτό την ίδια μέρα, με έγγραφο που της απηύθυνε η τράπεζά της . Επομένως και στις δύο περιπτώσεις, κρίσιμη ημερομηνία είναι η 4η Φεβρουαρίου 1986 .
28 . Δεδομένου ότι οι προσφυγές ασκήθηκαν εντός των δύο μηνών μετά την ημερομηνία αυτή, πρέπει να θεωρηθεί ότι τηρήθηκε η τασσόμενη προθεσμία .
29 . Γ - Εντούτοις, το άρθρο 173, δεύτερη παράγραφος, της Συνθήκης επιτρέπει στους ιδιώτες να ασκούν προσφυγές μόνο κατά των αποφάσεων που απευθύνονται σ' αυτούς ή οι οποίες, αν και εκδίδονται ως κανονισμοί ή αποφάσεις που απευθύνονται σε άλλο πρόσωπο, τους αφορούν άμεσα και ατομικά .
30 . Τις προϋποθέσεις αυτές ανέλυσα πρόσφατα στις προτάσεις που ανέπτυξα υπό το φως της νομολογίας του Δικαστηρίου, στο πλαίσιο της υπόθεσης 333/85, Mannesmann-Roehrenwerke κατά Συμβουλίου .
31 . Στην υπό κρίση υπόθεση, πρόκειται για μια απόφαση που αποδέκτης της είναι η Γαλλική Δημοκρατία .
32 . Είναι δυνατό, παρ' όλα αυτά, η απόφαση αυτή να θεωρηθεί ότι αφορά "άμεσα και ατομικά" τις προσφεύγουσες;
33 . α ) Κατά τη γνώμη της Επιτροπής, οι αποφάσεις περί εκκαθαρίσεως λογαριασμών αφορούν αποκλειστικά τις σχέσεις της με τα κράτη μέλη ( εν προκειμένω τη Γαλλία ) και, κατά συνέπεια, δεν είναι η δική της απόφαση αλλά η απόφαση του εθνικού οργανισμού παρεμβάσεως αυτή ακριβώς που θίγει άμεσα τα συμφέροντα των επιχειρηματιών .
34 . 'Ομως, η τελευταία αυτή απόφαση δεν μπορεί να προσβληθεί από τους αποδέκτες της παρά μόνο ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων .
35 . Αντίθετα, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η απόφαση της Επιτροπής τις θίγει άμεσα και ατομικά, εφόσον η απόφαση αυτή, καθώς και η γενική έκθεση στην οποία η απόφαση στηρίζεται, αφενός μεν, αφορούν, χωρίς να υφίσταται δυνατότητα συγχύσεως, τις καταβληθείσες στη CΝΤΑ από τη SΙDΟ ενισχύσεις, αφετέρου δε, αποτελούν το νόμιμο έρεισμα για την επιστροφή των ενισχύσεων αυτών, χωρίς να απομένει στην τελευταία από τις εν λόγω εταιρίες το παραμικρό περιθώριο εκτιμήσεως ως προς το αν έπρεπε ή όχι να αξιώσει την επιστροφή των ενισχύσεων .
36 . Οι προσφεύγουσες φρονούν ότι, αν δεν υφίστατο η προσβαλλόμενη απόφαση, δεν θα ήταν υποχρεωμένες να επιστρέψουν το εν λόγω ποσό .
37 . β ) Εντούτοις, μόνο φαινομενικά μπορεί να καταλογιστεί στην απόφαση περί εκκαθαρίσεως λογαριασμών ευθύνη για την υποχρέωση επιστροφής στη SΙDΟ των καταβληθεισών από αυτή ενισχύσεων .
38 . Πράγματι, και ενόψει όλων των στοιχείων, η επιστροφή υπήρξε, τελικά, η αναμφισβήτητη συνέπεια της παράβασης των κοινοτικών κανόνων από τον οργανισμό παρεμβάσεως . Ο εν λόγω οργανισμός είναι αυτός ακριβώς που, καταβάλλοντας τις ενισχύσεις ( και λαμβάνοντας την πρόνοια να ζητήσει προηγουμένως τη σύσταση ασφαλείας ) στις προσφεύγουσες κατά παράβαση των κοινοτικών κανόνων, κατέστησε δυνατό, εκ των υστέρων, το να θεωρήσει η Επιτροπή ότι οι ενισχύσεις αυτές δεν έπρεπε να αναληφθούν από το ΕΓΤΠΕ, η δε SΙDΟ να αναγκαστεί να ζητήσει την επιστροφή των καταβληθέντων ποσών .
39 . 'Οπως ρητώς ορίζει το άρθρο 4 του κανονισμού 729/70 του Συμβουλίου της 21ης Απριλίου 1970 ( 5 ) η απόφαση ως προς τις καταβολές που πρέπει να πραγματοποιούνται σύμφωνα "με τους κοινοτικούς κανόνες και τις εθνικές νομοθεσίες" πρέπει να λαμβάνεται από τους οριζόμενους από τα κράτη μέλη εθνικούς οργανισμούς παρεμβάσεως .
40 . Το Δικαστήριο έχει ήδη σαφώς κρίνει ότι "σύμφωνα με τις γενικές αρχές που αποτελούν τη βάση του θεσμικού συστήματος της Κοινότητας και οι οποίες διέπουν τις σχέσεις μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών, εναπόκειται στα κράτη μέλη, δυνάμει του άρθρου 5 της Συνθήκης, να εξασφαλίσουν στο έδαφός τους την εκτέλεση των κοινοτικών ρυθμίσεων, ιδίως στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής" ( 6 ).
41 . Ολόκληρο το σύστημα της κοινής οργάνωσης των αγορών, όπως αυτό των λιπαρών ουσιών, αποσκοπεί στην ανάληψη της σχετικής ευθύνης από τους εθνικούς οργανισμούς για τις παρεμβάσεις, όπως, παραδείγματος χάρη, η χορήγηση ενισχύσεων με τις οποίες επιδιώκεται η ρύθμιση των γεωργικών αγορών .
42 . Εντούτοις, η χορήγηση των ενισχύσεων αυτών από τους εν λόγω οργανισμούς διέπεται από το κοινοτικό δίκαιο, και ιδίως από το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 729/70, το οποίο περιορίζει τη χρηματοδότηση από το ΕΓΤΠΕ στις παρεμβάσεις "που επιχειρούνται σύμφωνα με τους κοινοτικούς κανόνες ".
43 . Εφόσον στην προκειμένη περίπτωση η SΙDΟ θεώρησε ότι οι εν λόγω καταβολές ήταν σύμφωνες προς τους κοινοτικούς κανόνες, σ' αυτήν εναπόκειται να καταβάλει τις εν λόγω ενισχύσεις, χωρίς να θέσει όρους . Αν με την απόφαση περί εκκαθαρίσεως λογαριασμών αντιτασσόταν στη συνέχεια άρνηση να ληφθούν υπόψη οι ενισχύσεις αυτές, το γαλλικό κράτος θα είχε το δικαίωμα, σύμφωνα με το άρθρο 173 της Συνθήκης, να ζητήσει την ακύρωση της απόφασης αυτής . 'Ομως, το εν λόγω κράτος, καίτοι υποστήριξε ότι η μη καταβολή των ενισχύσεων λόγω απλών διοικητικής φύσεως σφαλμάτων ήταν αντίθετη προς την αρχή της αναλογικότητας, δεν προέβη σχετικά σε καμία ενέργεια αφού έλαβε τα μέτρα του ζητώντας τη σύσταση ασφαλείας, περιορίστηκε, στο πλαίσιο άλλης διαδικασίας, να αμφισβητήσει την απόφαση αυτή, όσον αφορά το σχετικό με τα προϊόντα αλιείας μέρος της .
44 . Βεβαίως η SΙDΟ, ακριβώς επειδή είχε αμφιβολίες ως προς τις προθέσεις της Επιτροπής, ζήτησε τη σύσταση ασφάλειας εξάλλου, δεν είναι βέβαιο ότι, αναγάγοντας την απόφαση της Επιτροπής περί εκκαθαρίσεως λογαριασμών σε διαλυτική αίρεση, ως προς τις χορηγήσεις ενισχύσεων, και μεταθέτοντας, έτσι, στην Επιτροπή την ευθύνη για αποφάσεις που ο ίδιος έπρεπε να λάβει, ο εθνικός οργανισμός συμμορφώθηκε με τη λογική του αποκεντρωμένου συστήματος διαχειρίσεως της κοινής γεωργικής πολιτικής που καθιερώθηκε με τον κανονισμό 729/70 .
45 . Εντούτοις, δεν θα μπορούσε να λεχτεί ότι από την απόφαση της Επιτροπής, με την οποία δεν αναγνωρίστηκαν οι επίδικες ενισχύσεις, απέρρεε για τον εθνικό οργανισμό η υποχρέωση να αξιώσει την επιστροφή τους, χωρίς να διαθέτει, σχετικά, κανένα περιθώριο εκτιμήσεως ( 7 ) αυτό δε ανεξαρτήτως του αν η καταβολή των εν λόγω ενισχύσεων θα γινόταν χωρίς όρους ή από την προϋπόθεση συστάσεως ασφάλειας;
46 . Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν θα μπορούσε να λεχθεί ότι η επιστροφή των ενισχύσεων υπήρξε, στην προκειμένη περίπτωση, άμεση και αναγκαία συνέπεια της απόφασης της Επιτροπής;
47 . Η απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, αρνητική .
48 . Πράγματι, η υποχρέωση των εθνικών διοικητικών αρχών να απαιτούν, χάριν της ομοιόμορφης εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου, την επιστροφή των χωρίς νόμιμη αιτία αντικανονικώς καταβληθέντων ποσών, απορρέει όχι από την απόφαση της Επιτροπής αλλά από το άρθρο 8 του κανονισμού 729/70 .
49 . 'Οπως έχει δεχτεί το Δικαστήριο 7 η υποχρέωση αυτή αποσκοπεί στο να εμποδίζεται η εφαρμογή κάθε διάταξης η οποία θα καθιστούσε πρακτικά αδύνατη την επιστροφή των ποσών αυτών ή θα παρείχε στις εθνικές διοικητικές αρχές, με την επιφύλαξη του οφειλόμενου σεβασμού στην αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων σε σχέση με διαφορές του ίδιου τύπου, αλλά αμιγώς εθνικές ( 8 ) εξουσία εκτιμήσεως ως προς τη σκοπιμότητα του να απαιτηθεί ή όχι η επιστροφή των εν λόγω ποσών .
50 . Εντούτοις, όπως το ίδιο το άρθρο 8, παράγραφος 1, ορίζει, τα καθήκοντα ελέγχου που υπέχουν οι αρμόδιες εθνικές αρχές για την πρόληψη και τον κολασμό των πλημμελειών καθώς και για την ανάκτηση των απωλεσθέντων ποσών ασκούνται "σύμφωνα με τις εθνικές νομοθετικές κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις", δεδομένου ότι το κοινοτικό δίκαιο, στο παρόν στάδιο εξελίξεώς του, δεν περιέχει ειδικές διατάξεις που θα μπορούσαν να υποκαταστήσουν τις εν λόγω διατάξεις .
51 . Αυτό σημαίνει ότι - με την επιφύλαξη των περιορισμών που επιβάλλονται από τις κοινοτικές διατάξεις στις οποίες έχω αναφερθεί - "οι διαφορές περί επιστροφής ποσών που έχουν καταβληθεί χωρίς νόμιμη αιτία βάσει του κοινοτικού δικαίου πρέπει, ελλείψει σχετικών κοινοτικών διατάξεων, να επιλύονται από τα εθνικά δικαστήρια κατ' εφαρμογή του εθνικού τους δικαίου" ( 9 ).
52 . "Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι το άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 729/70 δεν ρυθμίζει τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών παρεμβάσεως και των ενδιαφερομένων επιχειρηματιών και, ιδίως, δεν αποτελεί νομική βάση η οποία επιτρέπει στις εθνικές αρχές να προβαίνουν στην αναζήτηση από τους λήπτες των ενισχύσεων που έχουν καταβληθεί χωρίς νόμιμη αιτία, δεδομένου ότι ως προς τις πράξεις αυτές εφαρμόζεται το εθνικό δίκαιο" ( 10 ) τόσο όσον αφορά τις ουσιαστικές προϋποθέσεις όσο και τους διαδικαστικούς και τυπικούς κανόνες ( 11 ).
53 . Σε περίπτωση που υφίστανται αμφιβολίες ως προς το κύρος ή την ερμηνεία των κοινοτικών κανόνων, τα εθνικά δικαστήρια έχουν στη διάθεσή τους το μηχανισμό του άρθρου 177 της Συνθήκης .
54 . Εξάλλου, όπως έχει δεχτεί το Δικαστήριο με τις αποφάσεις της 7ης Φεβρουαρίου 1979 ( 12 ), δεν αποκλείεται, σε σημαντικό αριθμό περιπτώσεων, η επιστροφή των χωρίς νόμιμη αιτία καταβληθέντων ποσών να έχει καταστεί αδύνατη λόγω αντικειμενικώς εσφαλμένης εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου, συνεπεία ερμηνείας στην οποία προέβησαν καλόπιστα οι εθνικές αρχές . Υπό αυτές τις συνθήκες, τα ποσά που κακώς οι εθνικές αρχές θεώρησαν ότι τους επιτρεπόταν να καταβάλουν εξακολουθούν να τις βαρύνουν, εφόσον η Επιτροπή δεν μπορεί να υποχρεώσει το ΕΓΤΠΕ να αναλάβει τις δαπάνες που διενεργήθηκαν κατά παράβαση των κοινοτικών κανόνων .
55 . Αυτό επιβεβαιώνει το γεγονός ότι ακριβώς οι εθνικοί οργανισμοί παρεμβάσεως είναι υπεύθυνοι για τις αποφάσεις που λαμβάνουν, όσον αφορά το ζήτημα αν πρέπει ή όχι να χορηγηθούν ενισχύσεις .
56 . Η υπό κρίση υπόθεση παρουσιάζει ως μόνη ιδιομορφία το γεγονός ότι οι ενισχύσεις καταβλήθηκαν υπό τον όρο της παροχής τραπεζικής εγγύησης, πράγμα που επέτρεψε στον οργανισμό παρεμβάσεως να τις ανακτήσει, χωρίς να αναγκαστεί να προσφύγει στα εθνικά δικαστήρια . Η ασφάλεια του επέτρεψε να τηρήσει αυτομάτως και ευχερώς την υποχρέωση ανακτήσεως των ενισχύσεων σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία . Αλλά, ταυτόχρονα, δημιούργησε στις προσφεύγουσες την πεπλανημένη πεποίθηση ότι το δικαίωμα για ενισχύσεις εξηρτάτο από απόφαση της Επιτροπής και ότι η SΙDΟ, πριν από την έκδοση μιας τέτοιας απόφασης, δεν μπορούσε να έχει καμία γνώμη ως προς το ζήτημα αυτό .
57 . Κατά την αυστηρή λογική της αντιλήψεως των προσφευγουσών, η απόφαση θα ήταν καταλογιστέα στην Επιτροπή και όχι στον εθνικό οργανισμό παρεμβάσεως, ακόμα κι αν ο τελευταίος είχε από την πρώτη στιγμή αρνηθεί τη χορήγηση των ενισχύσεων αντί να έρχεται αργότερα και να ζητεί την επιστροφή τους . Η απορριπτική αυτή απόφαση θα είχε τότε απλώς μη οριστικό ή προσωρινό χαρακτήρα και δεν θα καθίστατο οριστική παρά μόνο μετά την επικύρωσή της από την απόφαση περί εκκαθαρίσεως των λογαριασμών του ΕΓΤΠΕ .
58 . Μια τέτοια άποψη, εκτός του ότι θα δημιουργούσε απαράδεκτη ανασφάλεια δικαίου, θα εκμηδένιζε και τις γενικές αρχές που αποτελούν το θεμέλιο του θεσμικού συστήματος της Κοινότητας, στο οποίο έχω ήδη αναφερθεί .
59 . Το αντικείμενο μιας απόφασης της Επιτροπής περί εκκαθαρίσεως λογαριασμών για τις δαπάνες που χρηματοδοτήθηκαν από το ΕΓΤΠΕ είναι απλώς, για να επαναλάβω τη φρασεολογία του Δικαστηρίου ( 13 ), "η διαπίστωση και η αναγνώριση ότι οι δαπάνες αυτές έγιναν από τις εθνικές υπηρεσίες σύμφωνα με τις κοινοτικές διατάξεις ". Επομένως, στο πλαίσιο των σχέσεων με τους επιχειρηματίες, οι αποφάσεις αυτές έχουν δηλωτικό και όχι συστατικό χαρακτήρα, εφόσον τα άμεσα αποτελέσματα έναντι αυτών των επιχειρηματιών προκύπτουν από τις αποφάσεις των εθνικών αρχών παρεμβάσεως κατά την άσκηση των ιδίων τους αρμοδιοτήτων .
60 . Η Επιτροπή δεν διαθέτει, γενικά, καμία εξουσία άμεσης παρέμβασης, όσον αφορά το ζήτημα αν μια ενίσχυση πρέπει ή όχι να χορηγηθεί, και δεν έχει, κατά συνέπεια, τη δυνατότητα να επιβάλει στους εθνικούς οργανισμούς τη λήψη συγκεκριμένων ατομικών μέτρων .
61 . Αυτό έχει αναγνωριστεί από το Δικαστήριο με τις αποφάσεις του στις υποθέσεις Sucrimex ( 14 ) και Interagra ( 15 ) οι οποίες αφορούν την παρόμοια περίπτωση των ενισχύσεων στις εξαγωγές .
62 . Στην υπόθεση που κρίθηκε με την απόφαση Krohn ( 16 ) το πρόβλημα ήταν διαφορετικό : στην περίπτωση εκείνη το κοινοτικό δίκαιο παρείχε στην Επιτροπή όχι απλώς ευχέρεια διατυπώσεως γνώμης, αλλά την εξουσία να επιβάλει ορισμένη απόφαση στους εθνικούς οργανισμούς . Δεδομένου ότι η Επιτροπή είχε κάνει χρήση της εξουσίας αυτής για να υποδείξει στον εθνικό οργανισμό παρεμβάσεως ποια απόφαση έπρεπε να λάβει, το Δικαστήριο έκρινε ότι η προσφυγή κατά της αποφάσεως της Επιτροπής ήταν παραδεκτή, εφόσον στην τελευταία αυτή έπρεπε να καταλογιστεί η έλλειψη νομιμότητας που προέβαλε η προσφεύγουσα προς θεμελίωση των αξιώσεών της .
63 . Χορηγώντας, εν προκειμένω, ενισχύσεις υπό προϋποθέσεις αντίθετες προς το κοινοτικό δίκαιο και εξαρτώντας τες, επιπλέον, από έναν όρο - τη σύσταση ασφάλειας - που δεν προβλέπεται από αυτό, η SΙDΟ έκανε εσφαλμένη χρήση της εξουσίας εκτιμήσεως που διαθέτει, πράγμα που ήταν καθοριστικό για την άσκηση της "δεσμευμένης της αρμοδιότητας" να αξιώσει την επιστροφή των ενισχύσεων ( ή την καταβολή της ασφάλειας που είχε συσταθεί για το σκοπό αυτό ).
64 . 'Αλλωστε, οι προσφεύγουσες θα μπορούσαν να είχαν αμφισβητήσει τη νομιμότητα της ασφάλειας που είχε επιβάλει η SΙDΟ ως όρο για τη χορήγηση της ενίσχυσης .
65 . Δεν το έκαναν, προτιμώντας να αποδεχτούν τον όρο αυτό παρά να διατρέξουν τον κίνδυνο να μη τους χορηγηθεί η ενίσχυση που είχαν ζητήσει .
66 . Ενόψει των προηγούμενων, δεν μπορώ να θεωρήσω ότι συντρέχουν οι αναφερόμενες στο άρθρο 173, δεύτερη παράγραφος, της Συνθήκης προϋποθέσεις και, επομένως, μπορώ να καταλήξω στο συμπέρασμα ότι οι προσφυγές είναι απαράδεκτες ως προς το σημείο αυτό .
ΙΙΙ - Τα αιτήματα αποζημιώσεως
67 . Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, "η αγωγή αποζημιώσεως βάσει των άρθρων 178 και 215, δεύτερη παράγραφος, της Συνθήκης θεσπίστηκε ως αυτοτελές ένδικο βοήθημα που επιτελεί ιδιαίτερη λειτουργία στο πλαίσιο του συστήματος παροχής έννομης προστασίας και υπάγεται σε προϋποθέσεις ασκήσεως που έχουν οριστεί έτσι ώστε να υπηρετούν το σκοπό του" ( 17 ).
68 . Εντούτοις η αγωγή αποζημιώσεως δεν αποσκοπεί στο "να παράσχει στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να εξετάσει το κύρος των αποφάσεων των εθνικών οργάνων που είναι επιφορτισμένα με την εφαρμογή ορισμένων μέτρων στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής ή να εκτιμήσει τις χρηματικές συνέπειες της ενδεχομένης ακυρότητος των αποφάσεων αυτών" ( 18 ).
69 . Πράγματι, κατά πάγια επίσης νομολογία "οι συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 178 και 215 της Συνθήκης παρέχουν στο Δικαστήριο μόνο την αρμοδιότητα να διατάσσει την αποκατάσταση της ζημίας που προξενούν τα κοινοτικά όργανα ή οι υπάλληλοί τους κατά την άσκηση των καθηκόντων τους την αποκατάσταση δηλαδή ζημίας που είναι δυνατόν να στοιχειοθετεί εξωσυμβατική ευθύνη της Κοινότητας . Αντιθέτως, η ζημία που προξενείται από τα εθνικά όργανα είναι δυνατόν να στοιχειοθετήσει ευθύνη μόνο αυτών των οργάνων, τα δε εθνικά δικαστήρια παραμένουν μόνα αρμόδια για να εξασφαλίσουν την αποκατάστασή της" ( 19 ).
70 . 'Ομως, στην υπό κρίση υπόθεση, η ανάκτηση των χορηγηθεισών στη CΝΤΑ ενισχύσεων δεν μπορεί να καταλογιστεί στην Επιτροπή αλλά στη SΙDΟ, η οποία δεν έλαβε, εν προκειμένω, καμιά εντολή από την Επιτροπή, αλλά είχε απλώς την υποχρέωση να εξασφαλίσει την εκτέλεση της κοινοτικής ρύθμισης .
71 . Αν η φερόμενη ζημία οφείλεται σε οποιαδήποτε πλημμέλεια, υπεύθυνος είναι ο γαλλικός οργανισμός παρεμβάσεως και όχι η Επιτροπή .
72 . Επομένως, τα υποβληθέντα σύμφωνα με τα άρθρα 178 και 215, δεύτερη παράγραφος, της Συνθήκης αιτήματα αποζημιώσεως είναι απαράδεκτα, διότι το Δικαστήριο είναι αναρμόδιο να αποφανθεί επ' αυτών στα γαλλικά δικαστήρια εναπόκειται, ενδεχομένως, να αποφανθούν σχετικά .
73 . Εξάλλου, φαίνεται ότι εν προκειμένω η προσφυγή των ενδιαφερομένων στα εθνικά δικαιοδοτικά όργανα θα τους εξασφάλιζε αποτελεσματική προστασία, εφόσον έτσι θα ήταν δυνατό να επιτύχουν αποκατάσταση της προβαλλόμενης ζημίας . 'Ετσι, επιβεβαιώνεται και η συμπληρωματική προϋπόθεση που έχει θέσει το Δικαστήριο σχετικά με την υποχρέωση εξαντλήσεως των ενδίκων μέσων του εσωτερικού δικαίου, πράγμα που επιτρέπει την ενσωμάτωση της αγωγής αποζημιώσεως στο "όλο σύστημα της έννομης προστασίας των ιδιωτών που έχει δημιουργηθεί από τη Συνθήκη" ( 20 ).
ΙV - Το αίτημα ακυρώσεως του κανονισμού 1204/72
74 . Επικουρικώς, οι προσφεύγουσες ζητούν την ακύρωση του κανονισμού 1204/72, διότι θεωρούν ότι η προβλεπόμενη με τον κανονισμό αυτό κύρωση της απώλειας των ενισχύσεων για απλή παράλειψη τηρήσεως προθεσμίας είναι αντίθετη προς την αρχή της αναλογικότητας .
75 . Είναι προφανές ότι αν ένα τέτοιο αίτημα ακυρώσεως διατυπωνόταν μέσω της προβλεπόμενης με το άρθρο 173 άμεσης προσφυγής θα ήταν απαράδεκτο .
76 . Εντούτοις, οι προσφεύγουσες, με την απάντησή τους στην ένσταση απαραδέκτου διευκρίνισαν ότι το αίτημά τους ακυρώσεως δεν υποβλήθηκε στο πλαίσιο της προσφυγής κατά την έννοια του άρθρου 173, αλλά ότι αποτελεί ένσταση ελλείψεως νομιμότητας που προβάλλεται δυνάμει του άρθρου 184 της Συνθήκης . 'Ομως, με τη νομολογία του Δικαστηρίου ( 21 ) έχει ήδη γίνει δεκτό ότι "η ευχέρεια προβολής του ανεφαρμόστου ενός κανονισμού, που παρέχει το άρθρο 184 της Συνθήκης, δεν συνιστά αυτοτελές δικαίωμα προσφυγής και δεν δύναται να ασκηθεί παρά μόνον παρεμπιπτόντως . 'Οταν δεν υφίσταται δικαίωμα ασκήσεως κύριας προσφυγής, οι προσφεύγοντες δεν δύνανται να επικαλεστούν το άρθρο 184 ".
77 . Δεδομένου ότι προέτεινα να κηρυχτεί απαράδεκτη η προσφυγή ακυρώσεως της απόφασης περί εκκαθαρίσεως λογαριασμών, το ίδιο θα πρέπει επίσης να δεχτώ και όσον αφορά την ένσταση ελλείψεως νομιμότητας του κανονισμού 1204/72 . Στην αντίθετη περίπτωση, το άρθρο 184 δεν θα παρήγε το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, του να διασφαλίζεται, δηλαδή, για τα αποκλειόμενα εν προκειμένω από το άρθρο 173, δεύτερη παράγραφος, πρόσωπα, η δυνατότητα να επιτυγχάνουν τον έλεγχο της νομιμότητας των κανονιστικών πράξεων μέσω των εκδιδόμενων αποφάσεων προς εφαρμογή των ατομικών πράξεων ( 22 ) αντιθέτως, το εν λόγω άρθρο θα συνεπήγετο το στρεβλό αποτέλεσμα να ανοίξουν οι πόρτες του ελέγχου της νομιμότητας των πράξεων των οργάνων, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι αφορώσες την ουσία ή τις προθεσμίες προϋποθέσεις που απορρέουν από το άρθρο 773 .
78 . Επιπλέον, κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή υποστήριξε - είναι αλήθεια με κάποιο δισταγμό - ότι το απαράδεκτο του αιτήματος ακυρώσεως του κανονισμού 1204/72 δυνατό να προκύπτει από το άρθρο 42, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας, δεδομένου ότι στην προσφυγή το εν λόγω αίτημα είχε υποβληθεί σύμφωνα με το άρθρο 173, ενώ το άρθρο 184 δεν αναφέρθηκε παρά στην απάντηση επί της ενστάσεως απαραδέκτου . Δεν νομίζω όμως ότι έτσι έχουν τα πράγματα . Οι προσφεύγουσες επικαλέστηκαν το άρθρο 173 απλώς για να ζητήσουν την ακύρωση της απόφασης 85/456 . 'Οσον αφορά το αίτημα ακυρώσεως του κανονισμού 1204/72, η προσφυγή δεν περιέχει την παραμικρή αναφορά στο νόμιμό του έρεισμα . Αλλά, στην αντίθετη περίπτωση, δεν θα θεωρούσα ότι προβλήθηκε νέος λόγος ακυρώσεως . Ο λόγος που επικαλέστηκαν οι προσφεύγουσες συνίστατο, όπως ήδη είχε διατυπωθεί στην προσφυγή, στην έλλειψη νομιμότητας του κανονισμού . Στην απάντησή τους επί της ενστάσεως απαραδέκτου οι προσφεύγουσες περιορίστηκαν να διευκρινίσουν ότι ο λόγος αυτός είχε προβληθεί όχι κυρίως αλλά κατ' ένσταση .
V - Συμπέρασμα
79 . Για τους λόγους αυτούς, προτείνω στο Δικαστήριο να κηρύξει τις προσφυγές απαράδεκτες και να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 69, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας .
(*) Μετάφραση από τα πορτογαλικά .
( 1 ) ΕΕ L 267 της 9.10.1985, σ . 24 .
( 2 ) ΕΕ ειδ . έκδ . 03/008, σ . 37 .
( 3 ) ΕΕ ειδ . έκδ . 03/002, σ . 33 .
( 4 ) ΕΕ ειδ . έκδ . 03/007, σ . 56 .
( 5 ) ΕΕ ειδ . έκδ . 03/005, σ . 93 .
( 6 ) Απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 1983, Deutsche Milchkontor κατά Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, συνεκδικασθείσες υποθέσεις 205 και 215/82, Συλλογή 1983, σ . 2633, ιδίως σ . 2665, σκέψη 17 .
( 7 ) Βλέπε την προαναφερθείσα απόφαση Deutsche Milchkontor, σκέψη 22 .
( 8 ) Προαναφερθείσα απόφαση, σκέψη 23 .
( 9 ) Προαναφερθείσα απόφαση, σκέψη 19, καθώς επίσης και η αναφερόμενη στη σκέψη αυτή νομολογία .
( 10 ) Προαναφερθείσα απόφαση, σκέψη 20 .
( 11 ) Προαναφερθείσα απόφαση, σκέψη 36 .
( 12 ) Υπόθεση 11/76, Κάτω Χώρες κατά Επιτροπής, Rec . 1979, σ . 245, ιδίως σσ . 278 και 279 υπόθεση 18/76, Γερμανία κατά Επιτροπής, Rec . 1979, σ . 343, ιδίως σ . 384 .
( 13 ) Απόφαση της 14ης Ιανουαρίου 1981 στην υπόθεση 819/79, Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας κατά Επιτροπής, Συλλογή 1981, σ . 21, ιδίως σ . 34, σκέψη 8 .
( 14 ) Apevarg tgs 27gs Maqtiou 1980 rtgm upeherg 183/79, Rec . 1980, σ . 1299, ιδίως σ . 1309 .
( 15 ) Apevarg tgs 10gs Ioumiou 1982 rtgm upeherg 217/81, uukkocoe 1982, r . 2233, idiys rr . 2247 jai 2248 .
( 16 ) Apevarg tgs 26gs Uebqouaqiou 1986 rtgm upeherg 175/84, uukkocoe 1986, rr . 753 jai 763, rjaxeis 21 ays 23 .
( 17 ) Απόφαση Krohn, προαναφερθείσα, σκέψη 26 .
( 18 ) Απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 1979 στην υπόθεση 12/79, Hans-Otto Wagner κατά Επιτροπής, Rec . 1979, σ . 3657 απόφαση Interagra, προαναφερθείσα, σ . 2248 .
( 19 ) Απόφαση Krohn, προαναφερθείσα, σκέψη 18 .
( 20 ) Απόφαση Krohn, προαναφερθείσα, σκέψη 27 . Η αναφορά των προσφευγουσών κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση στην απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 1981 στην υπόθεση 197/80, Walzmoehle κατά Επιτροπής ( Συλλογή 1981, σ . 3211 ) είναι άσχετη, εφόσον στην υπόθεση αυτή η κατάσταση των διαδίκων ήταν τέτοια, ώστε δεν υφίστατο καμία δυνατότητα προσφυγής στα εθνικά δικαστήρια .
( 21 ) Απόφαση της 16ης Ιουλίου 1981 στην υπόθεση 33/80, Albini κατά Συμβουλίου και Επιτροπής, Συλλογή 1981, σ . 2141, ιδίως σ . 2157 .
( 22 ) Βλέπε απόφαση της 6ης Μαρτίου 1979, Simmenthal κατά Επιτροπής, Rec . 1979, σ . 777, ιδίως σ . 800 .