62023CJ0391
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ένατο τμήμα)
της 16ης Οκτωβρίου 2025 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Άρθρο 191, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ – Πολιτική της Ένωσης στον τομέα του περιβάλλοντος – Κανονισμός (ΕΕ) 2021/1119 – Στόχος κλιματικής ουδετερότητας της Ένωσης – Οδηγία (ΕΕ) 2019/944 – Κοινοί κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας – Εθνική ρύθμιση η οποία επιβαρύνει τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές με την καταβολή φόρου εισοδήματος – Απαλλαγή υπέρ των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα και βιομάζα»
Στην υπόθεση C‑391/23,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Curtea de Apel Bucureşti (εφετείο Βουκουρεστίου, Ρουμανία) με απόφαση της 7ης Φεβρουαρίου 2023, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 27 Ιουνίου 2023, στο πλαίσιο της δίκης
Brăila Winds SRL
κατά
Direcția Generală Regională a Finanțelor Publice București – Administrația Fiscală pentru Contribuabili Mijlocii București,
Ministerul Finanţelor,
Preşedintele Agenţiei Naţionale de Administrare Fiscală,
Agenţia Naţională de Administrare Fiscală,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (ένατο τμήμα),
συγκείμενο από τους M. Condinanzi, πρόεδρο τμήματος, I. Jarukaitis (εισηγητή), πρόεδρο του τετάρτου τμήματος, και N. Jääskinen, δικαστή,
γενικός εισαγγελέας: Α. Ράντος
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η Brăila Winds SRL, εκπροσωπούμενη από τους C.‑A. Bîrsan, E.‑D. Gramaticescu και A.‑C. Lăcureanu, avocați,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον Η. Γεωργιόπουλο και τις L. Nicolae και K. Talabér-Ritz,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία των άρθρων 49, 56, 107 και 108, καθώς και του άρθρου 191, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, του άρθρου 17 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την τροποποίηση της οδηγίας 2012/27/ΕΕ (ΕΕ 2019, L 158, σ. 125), καθώς και του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1119 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Ιουνίου 2021, για τη θέσπιση πλαισίου με στόχο την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας και για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 401/2009 και (ΕΕ) 2018/1999 («ευρωπαϊκό νομοθέτημα για το κλίμα») (ΕΕ 2021, L 243, σ. 1).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Brăila Winds SRL, εταιρίας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από αιολική ενέργεια, και της Direcția Generală Regională a Finanțelor Publice București – Administrația Fiscală pentru Contribuabili Mijlocii București (περιφερειακής γενικής διεύθυνσης δημοσίων οικονομικών Βουκουρεστίου – φορολογική διοίκηση μεσαίων φορολογουμένων Βουκουρεστίου, Ρουμανία), του Ministerul Finanțelor (Υπουργείου Οικονομικών, Ρουμανία), του Preşedintele Agenţiei Naţionale de Administrare Fiscală (προέδρου της εθνικής υπηρεσίας φορολογικής διοίκησης, Ρουμανία) και της Agenția Națională de Administrare Fiscală (εθνικής υπηρεσίας φορολογικής διοίκησης, Ρουμανία) (στο εξής: ANAF), σχετικά με φόρο που καλείται να καταβάλει η Brăila, ανερχόμενο στο 80 % των εισοδημάτων της τα οποία απορρέουν από τη διαφορά μεταξύ της μηνιαίας μέσης τιμής πώλησης της ηλεκτρικής ενέργειάς της και της τιμής που καθορίζεται από τον εθνικό νομοθέτη.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η Συνθήκη ΛΕΕ
3
Το άρθρο 191, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ έχει ως εξής:
«Η πολιτική της Ένωσης στον τομέα του περιβάλλοντος αποβλέπει σε υψηλό επίπεδο προστασίας και λαμβάνει υπόψη την ποικιλομορφία των καταστάσεων στις διάφορες περιοχές της [Ευρωπαϊκής] Ένωσης. Στηρίζεται στις αρχές της προφύλαξης και της προληπτικής δράσης, της επανόρθωσης των καταστροφών του περιβάλλοντος, κατά προτεραιότητα στην πηγή, καθώς και στην αρχή “ο ρυπαίνων πληρώνει”.
Στο πλαίσιο αυτό, τα μέτρα εναρμόνισης που ανταποκρίνονται σε ανάγκες προστασίας του περιβάλλοντος περιλαμβάνουν, όπου ενδείκνυται, ρήτρα διασφάλισης που εξουσιοδοτεί τα κράτη μέλη να λαμβάνουν, για μη οικονομικούς περιβαλλοντικούς λόγους, προσωρινά μέτρα υποκείμενα σε διαδικασία ελέγχου της Ένωσης.»
Η οδηγία 2019/944
4
Το άρθρο 1, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 2019/944, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο», έχει ως εξής:
«Η παρούσα οδηγία θεσπίζει κοινούς κανόνες που αφορούν την παραγωγή, τη μεταφορά, τη διανομή, την αποθήκευση και την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και την προστασία των καταναλωτών, με στόχο τη δημιουργία πραγματικά ολοκληρωμένων, ανταγωνιστικών, επικεντρωμένων στον καταναλωτή, ευέλικτων, δίκαιων και διαφανών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας στην Ένωση.
Με την αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων μιας ολοκληρωμένης αγοράς, η παρούσα οδηγία έχει στόχο να διασφαλίσει οικονομικά προσιτές, διαφανείς τιμές και κόστος ενέργειας για τους καταναλωτές, υψηλό βαθμό ασφάλειας του εφοδιασμού και την ομαλή μετάβαση σε ένα ενεργειακό σύστημα χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών. […]»
5
Το άρθρο 9 της οδηγίας αυτής, το οποίο φέρει τον τίτλο «Υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας», ορίζει στις παραγράφους 1 και 2 τα ακόλουθα:
«1.   Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν, βάσει της θεσμικής τους οργάνωσης και τηρώντας δεόντως την αρχή της επικουρικότητας, ότι, με την επιφύλαξη της παραγράφου 2, οι επιχειρήσεις ηλεκτρικής ενέργειας λειτουργούν σύμφωνα με τις αρχές της παρούσας οδηγίας, με σκοπό την επίτευξη ανταγωνιστικής, ασφαλούς και περιβαλλοντικώς βιώσιμης αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, και δεν κάνουν διακρίσεις μεταξύ των εν λόγω επιχειρήσεων όσον αφορά τα δικαιώματα ή τις υποχρεώσεις τους.
2.   Τηρώντας πλήρως τις οικείες διατάξεις της ΣΛΕΕ, και ιδίως το άρθρο 106, τα κράτη μέλη μπορούν να επιβάλλουν στις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της ηλεκτρικής ενεργείας, χάριν του γενικού οικονομικού συμφέροντος, υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας οι οποίες μπορεί να αφορούν την ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένης της ασφάλειας του εφοδιασμού, την τακτική παροχή, την ποιότητα και τις τιμές παροχής, καθώς και την προστασία του περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένης της ενεργειακής απόδοσης, της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και της προστασίας του κλίματος. Οι υποχρεώσεις αυτές πρέπει να ορίζονται σαφώς, να είναι διαφανείς, αμερόληπτες και επαληθεύσιμες και να διασφαλίζουν την ισότιμη πρόσβαση των επιχειρήσεων ηλεκτρικής ενέργειας της Ένωσης στους εθνικούς καταναλωτές. Οι υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας οι οποίες αφορούν τον καθορισμό των τιμών για την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις που καθορίζονται στο άρθρο 5 της παρούσας οδηγίας.»
6
Το άρθρο 58 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Γενικοί στόχοι των ρυθμιστικών αρχών», προβλέπει τα εξής:
«Κατά την εκτέλεση των ρυθμιστικών καθηκόντων που προσδιορίζονται στην παρούσα οδηγία, οι ρυθμιστικές αρχές λαμβάνουν όλα τα εύλογα μέτρα προς επίτευξη των κατωτέρω στόχων εντός του πλαισίου των καθηκόντων και εξουσιών τους που καθορίζονται στο άρθρο 59, διαβουλευόμενες στενά με άλλες σχετικές εθνικές αρχές, συμπεριλαμβανομένων των αρχών ανταγωνισμού και των αρχών, μεταξύ άλλων και των ρυθμιστικών αρχών, γειτονικών χωρών, όπως επίσης και τρίτων χωρών, κατά περίπτωση, και με την επιφύλαξη των αρμοδιοτήτων τους:
α)
προώθηση, σε στενή συνεργασία με τις ρυθμιστικές αρχές των λοιπών κρατών μελών και την [Ευρωπαϊκή] Επιτροπή και τον [Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας], ανταγωνιστικής, ευέλικτης, ασφαλούς και περιβαλλοντικά βιώσιμης εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας εντός της Ένωσης, και αποτελεσματικό άνοιγμα της αγοράς για όλους τους πελάτες και τους προμηθευτές στην Ένωση και εξασφαλίζοντας κατάλληλες συνθήκες για την αποτελεσματική και αξιόπιστη λειτουργία των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας λαμβάνοντας υπόψη μακροπρόθεσμους στόχους·
[…]
γ)
κατάργηση των περιορισμών στο εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης κατάλληλης διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς για την κάλυψη της ζήτησης και την ενίσχυση της ολοκλήρωσης των εθνικών αγορών η οποία ενδέχεται να διευκολύνει τις ροές ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την Ένωση·
[…]».
Ο κανονισμός 2021/1119
7
Το άρθρο 1 του κανονισμού 2021/1119, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής», ορίζει τα εξής:
«Ο παρών κανονισμός θεσπίζει πλαίσιο για τη σταδιακή και μη αναστρέψιμη μείωση των ανθρωπογενών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από πηγές και την ενίσχυση των απορροφήσεων από καταβόθρες που ρυθμίζονται από το δίκαιο της Ένωσης.
Ο παρών κανονισμός ορίζει δεσμευτικό στόχο για κλιματική ουδετερότητα στην Ένωση έως το 2050, με σκοπό την επίτευξη του μακροπρόθεσμου στόχου θερμοκρασίας που ορίζεται στο άρθρο 2 παράγραφος 1 στοιχείο α) της [συμφωνίας του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή, κυρωθείσας από την Ένωση με την απόφαση (ΕΕ) 2016/1841 του Συμβουλίου, της 5ης Οκτωβρίου 2016, για τη σύναψη, εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της συμφωνίας του Παρισιού που εγκρίθηκε στο πλαίσιο της σύμβασης-πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (ΕΕ 2016, L 282, σ. 1)] και θεσπίζει ένα πλαίσιο για την επίτευξη προόδου στον παγκόσμιο στόχο προσαρμογής που ορίζεται στο άρθρο 7 της συμφωνίας του Παρισιού. Ο παρών κανονισμός καθορίζει επίσης έναν δεσμευτικό ενωσιακό στόχο για καθαρή εγχώρια μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2030.
[…]»
8
Το άρθρο 2 του κανονισμού αυτού φέρει τον τίτλο «Στόχος για κλιματική ουδετερότητα» και ορίζει τα εξής:
«1.   Οι εκπομπές και οι απορροφήσεις των αερίων του θερμοκηπίου που ρυθμίζονται από το ενωσιακό δίκαιο, σε ολόκληρη την Ένωση, θα έχουν ισοσκελιστεί εντός της Ένωσης το αργότερο έως το 2050, έτσι ώστε οι καθαρές εκπομπές να είναι μηδενικές έως το έτος εκείνο, και η Ένωση θα επιδιώξει την επίτευξη αρνητικών εκπομπών στη συνέχεια.
2.   Τα αρμόδια θεσμικά όργανα της Ένωσης και τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο, αντίστοιχα, ώστε να καταστεί δυνατή η συλλογική επίτευξη του στόχου για κλιματική ουδετερότητα που ορίζεται στην παράγραφο 1, λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία της προώθησης τόσο της δικαιοσύνης και της αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών όσο και της οικονομικής αποδοτικότητας στην επίτευξη αυτού του στόχου.»
9
Το άρθρο 5 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Τα αρμόδια θεσμικά όργανα της Ένωσης και τα κράτη μέλη διασφαλίζουν διαρκή πρόοδο στη βελτίωση της προσαρμοστικής ικανότητας, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και τη μείωση της ευπάθειας στην κλιματική αλλαγή, σύμφωνα με το άρθρο 7 της συμφωνίας του Παρισιού.»
10
Το άρθρο 7 του ίδιου κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αξιολόγηση εθνικών μέτρων», έχει ως εξής:
«1.   Έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2023 και στη συνέχεια κάθε πέντε έτη, η Επιτροπή αξιολογεί τα εξής:
α)
κατά πόσον τα εθνικά μέτρα που χαρακτηρίζονται, με βάση τα ενοποιημένα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα, τις εθνικές μακροπρόθεσμες στρατηγικές και τις διετείς εκθέσεις προόδου που υποβάλλονται σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/1999 [του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της Δράσης για το Κλίμα, για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 663/2009 και (ΕΚ) αριθ. 715/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, των οδηγιών 94/22/ΕΚ, 98/70/ΕΚ, 2009/31/ΕΚ, 2009/73/ΕΚ, 2010/31/ΕΕ, 2012/27/ΕΕ και 2013/30/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, των οδηγιών 2009/119/ΕΚ και (ΕΕ) 2015/652 του Συμβουλίου και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 525/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ 2018, L 328, σ. 1)], ως συναφή για την επίτευξη του στόχου για κλιματική ουδετερότητα που ορίζεται στο άρθρο 2 παράγραφος 1 του παρόντος κανονισμού, είναι συνεπή με τον εν λόγω στόχο·
β)
κατά πόσον τα σχετικά εθνικά μέτρα συνάδουν με τη διασφάλιση προόδου ως προς την προσαρμογή, όπως αναφέρεται στο άρθρο 5, λαμβανομένων υπόψη των εθνικών στρατηγικών για την προσαρμογή που αναφέρονται στο άρθρο 5 παράγραφος 4.
[…]
2.   Σε περίπτωση που η Επιτροπή διαπιστώσει, αφού έχει λάβει δεόντως υπόψη τη συλλογική πρόοδο που αξιολογείται σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 1, ότι τα μέτρα ενός κράτους μέλους δεν συνάδουν με τον στόχο για κλιματική ουδετερότητα που ορίζεται στο άρθρο 2 παράγραφος 1 ή δεν συνάδουν με τη διασφάλιση προόδου ως προς την προσαρμογή όπως αναφέρεται στο άρθρο 5, μπορεί να εκδίδει συστάσεις προς το εν λόγω κράτος μέλος. Η Επιτροπή δημοσιοποιεί κάθε τέτοια σύσταση.
3.   Όταν εκδίδονται συστάσεις σύμφωνα με την παράγραφο 2, εφαρμόζονται οι ακόλουθες αρχές:
α)
το οικείο κράτος μέλος, εντός έξι μηνών από την παραλαβή των συστάσεων, κοινοποιεί στην Επιτροπή τον τρόπο με τον οποίο σκοπεύει να λάβει δεόντως υπόψη τις συστάσεις με πνεύμα αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών και της Ένωσης και μεταξύ των κρατών μελών·
β)
μετά την υποβολή της κοινοποίησης που αναφέρεται στο στοιχείο α) της παρούσας παραγράφου, το οικείο κράτος μέλος περιγράφει, στην επόμενη ενοποιημένη έκθεση προόδου για την ενέργεια και το κλίμα που υποβάλλει σύμφωνα με το άρθρο 17 του κανονισμού [2018/1999] κατά το έτος που ακολουθεί το έτος έκδοσης των συστάσεων, πώς έχει λάβει δεόντως υπόψη τις συστάσεις· εάν το οικείο κράτος μέλος αποφασίσει να μη λάβει υπόψη τις συστάσεις ή ένα ουσιώδες μέρος αυτών, το εν λόγω κράτος μέλος γνωστοποιεί το σκεπτικό του στην Επιτροπή·
[…]»
Η οδηγία 2008/118/ΕΚ
11
Το άρθρο 1 της οδηγίας 2008/118/ΕΚ του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, σχετικά με το γενικό καθεστώς των ειδικών φόρων κατανάλωσης και για την κατάργηση της οδηγίας 92/12/ΕΟΚ (ΕΕ 2008, L 9, σ. 12), όριζε τα εξής:
«1.   Η παρούσα οδηγία θεσπίζει το γενικό καθεστώς των ειδικών φόρων κατανάλωσης που επιβάλλονται άμεσα ή έμμεσα στην κατανάλωση των κάτωθι προϊόντων (εφεξής “προϊόντα υποκείμενα σε ειδικό φόρο κατανάλωσης”):
α)
ενεργειακά προϊόντα και ηλεκτρική ενέργεια που εμπίπτουν στην οδηγία 2003/96/ΕΚ [του Συμβουλίου, της 27ης Οκτωβρίου 2003, σχετικά με την αναδιάρθρωση του κοινοτικού πλαισίου φορολογίας των ενεργειακών προϊόντων και της ηλεκτρικής ενέργειας (ΕΕ 2003, L 283, σ. 51)]·
[…]
2.   Τα κράτη μέλη μπορούν, για ειδικούς σκοπούς, να επιβάλλουν πρόσθετους έμμεσους φόρους στα υποκείμενα σε ειδικό φόρο κατανάλωσης προϊόντα, υπό τον όρο ότι οι φόροι αυτοί είναι σύμφωνοι με τους κοινοτικούς κανόνες φορολόγησης που ισχύουν για τον ειδικό φόρο κατανάλωσης ή τον φόρο προστιθέμενης αξίας [(ΦΠΑ)], όσον αφορά τον καθορισμό της φορολογικής βάσης, τον υπολογισμό, το απαιτητό και τον έλεγχο του φόρου, εξαιρουμένων των διατάξεων περί απαλλαγών.
[…]»
Η οδηγία 2003/96
12
Το άρθρο 1 της οδηγίας 2003/96 έχει ως εξής:
«Τα κράτη μέλη επιβάλλουν φορολογία στα ενεργειακά προϊόντα και την ηλεκτρική ενέργεια σύμφωνα με την παρούσα οδηγία.»
13
Το άρθρο 4 της οδηγίας προβλέπει τα ακόλουθα:
«1.   Τα επίπεδα φορολογίας που επιβάλλουν τα κράτη μέλη στα ενεργειακά προϊόντα και στην ηλεκτρική ενέργεια τα οποία αναφέρονται στο άρθρο 2 δεν μπορούν να είναι χαμηλότερα από τα ελάχιστα επίπεδα φορολογίας που προβλέπονται στην παρούσα οδηγία.
2.   Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ως “επίπεδο φορολογίας” νοείται το σύνολο των εισπραττόμενων επιβαρύνσεων από όλους τους έμμεσους φόρους (εξαιρουμένου του ΦΠΑ) που υπολογίζονται άμεσα ή έμμεσα για την ποσότητα ενεργειακών προϊόντων και ηλεκτρικής ενέργειας κατά τη στιγμή της παράδοσης προς κατανάλωση.»
Το ρουμανικό δίκαιο
14
Το άρθρο II του Legea nr. 259/2021 pentru aprobarea Ordonanței de urgență a Guvernului nr. 118/2021 privind stabilirea unei scheme de compensare pentru consumul de energie electrică și gaze naturale pentru sezonul rece 2021-2022, precum și pentru completarea Ordonanței Guvernului nr. 27/1996 privind acordarea de facilități persoanelor care domicile liază sau lucrează în unele localități din Munții Apuseni și în Rezervația Biosferei «Delta Dunării» (νόμου 259/2021 για την έγκριση της πράξης νομοθετικού περιεχομένου αριθ. 118/2021 σχετικά με τη θέσπιση καθεστώτος επιδοτήσεων για την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου για την ψυχρή περίοδο 2021/2022, καθώς και για τη συμπλήρωση του κυβερνητικού διατάγματος αριθ. 27/1996 σχετικά με τη χορήγηση διευκολύνσεων στα πρόσωπα που κατοικούν ή εργάζονται σε ορισμένες περιοχές των ορέων Apuseni και στο απόθεμα βιόσφαιρας του Δέλτα του Δούναβη), της 29ης Οκτωβρίου 2021 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 1036 της 29ης Οκτωβρίου 2021), όπως τροποποιήθηκε με την ordonanța de urgență a Guvernului nr. 11/2022 privind modificarea și completarea Legii nr. 259/2021 (πράξη νομοθετικού περιεχομένου αριθ. 11/2022, για την τροποποίηση και τη συμπλήρωση του νόμου 259/2021), της 16ης Φεβρουαρίου 2022 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 163 της 17ης Φεβρουαρίου 2022) (στο εξής: νόμος 259/2021), ορίζει τα εξής:
«1. Κατά την περίοδο εφαρμογής των διατάξεων της [πράξης νομοθετικού περιεχομένου αριθ. 118/2021], όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε με τον παρόντα νόμο, τα πρόσθετα έσοδα των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας που προκύπτουν από τη διαφορά μεταξύ της μέσης μηνιαίας τιμής πώλησης της ηλεκτρικής ενέργειας και της τιμής των [450 ρουμανικών λέι (RON) (περίπου 89 ευρώ) ανά μεγαβατώρα (MWh)] φορολογούνται με συντελεστή 80 %.
2. Οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα, συμπεριλαμβανομένης της συμπαραγωγής, εξαιρούνται από τις διατάξεις της παραγράφου 1.
21. Ο φόρος που προβλέπεται στην παράγραφο 1 δηλώνεται και καταβάλλεται μηνιαίως από τους παραγωγούς ενέργειας, εξαιρουμένων των παραγωγών της παραγράφου 2, μέχρι και τις 25 του μηνός για τον οποίο οφείλεται ο φόρος. Ο φόρος αυτός καταβάλλεται στον κρατικό προϋπολογισμό, σε χωριστό λογαριασμό δημοσιονομικών εσόδων.
22. Κατά παρέκκλιση από την παράγραφο 21, ο κατά την παράγραφο 1 φόρος που οφείλεται για την περίοδο από την 1η Νοεμβρίου έως τις 31 Δεκεμβρίου 2021 δηλώνεται και καταβάλλεται το αργότερο στις 25 Ιανουαρίου 2022.»
15
Το άρθρο III, παράγραφος 3, της πράξης νομοθετικού περιεχομένου αριθ. 11/2022, για την τροποποίηση και τη συμπλήρωση του νόμου 259/2021, προβλέπει τα εξής:
«Οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας από βιομάζα απαλλάσσονται από τις διατάξεις του άρθρου II, παράγραφος 1, του νόμου 259/2021 […], αρχής γενομένης από τα πρόσθετα έσοδα που αποκτήθηκαν μετά την 1η Ιανουαρίου 2022.»
16
Το άρθρο I του ordinul președintelui ANAF nr. 64/2022 privind aplicarea prevederilor articolului II din [Legea nr. 259/2021], precum și privind modificarea și completarea Ordinului președintelui [ANAF] nr. 587/2016 pentru aprobarea modelului și conținutului formarelor utilizate pentru declararea impozitelor și η taxelor cu regim de stabilu prin auto-impunere sau reținere la sursă (κανονιστική απόφαση του προέδρου της ANAF αριθ. 64/2022, σχετικά με την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου II του [νόμου 259/2021], περί τροποποίησης και συμπλήρωσης της αποφάσεως του προέδρου της [ANAF] αριθ. 587/2016 για την έγκριση του υποδείγματος και του περιεχομένου των εντύπων που χρησιμοποιούνται για τη δήλωση των φόρων και επιβαρύνσεων υπό καθεστώς αντιστροφής της επιβαρύνσεως ή παρακρατήσεως φόρου στην πηγή), της 18ης Ιανουαρίου 2022 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 55 της 19ης Ιανουαρίου 2022) (στο εξής: κανονιστική απόφαση 64/2022), ορίζει τα εξής:
«Ο φόρος επί των πρόσθετων εισοδημάτων των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας υπολογίζεται για την περίοδο από την 1η Νοεμβρίου 2021 έως τις 31 Μαρτίου 2022.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
17
Η προσφεύγουσα της κύριας δίκης, Brăila Winds, είναι θυγατρική του ομίλου Engie στη Ρουμανία. Παράγει ηλεκτρική ενέργεια μέσω μονάδας παραγωγής αιολικής ενέργειας που βρίσκεται στον νομό Brăila (Ρουμανία).
18
Με το άρθρο II του νόμου 259/2021 θεσπίστηκε, από 1ης Νοεμβρίου 2021, φόρος με συντελεστή 80 % επί των εισοδημάτων των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας τα οποία απορρέουν από τη διαφορά μεταξύ της μηνιαίας μέσης τιμής πώλησης της ηλεκτρικής ενέργειάς της και της τιμής των 450 RON ανά Mwh που προβλέπεται στην παράγραφο 1 του εν λόγω άρθρου ΙΙ. Εντούτοις, οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα, συμπεριλαμβανομένης της συμπαραγωγής, και, από 1ης Ιανουαρίου 2022, οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας από βιομάζα απαλλάσσονται από τον φόρο αυτόν.
19
Το κείμενο του νόμου 259/2021, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, διαμορφώθηκε από διάφορες τροποποιήσεις τις οποίες επέφεραν, κατά τα έτη 2021 και 2022, πράξεις νομοθετικού περιεχομένου σχετικά με τον τρόπο καταβολής του φόρου αυτού. Επιπλέον, στις 19 Ιανουαρίου 2022 τέθηκε σε ισχύ η κανονιστική απόφαση 64/2022, η οποία παρέχει διευκρινίσεις σχετικά με τη δήλωση και την καταβολή του εν λόγω φόρου, καθώς και σχετικά με το έντυπο που πρέπει να χρησιμοποιηθεί προς τούτο.
20
Κατ’ εφαρμογήν του εν λόγω νόμου και της εν λόγω κανονιστικής αποφάσεως, η προσφεύγουσα της κύριας δίκης, ως παραγωγός ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, υπέβαλε φορολογικές δηλώσεις καθώς και διορθωτικές δηλώσεις και κατέβαλε, σύμφωνα με τις διορθωτικές δηλώσεις, συνολικό φόρο ύψους 11643217 RON (περίπου 2356926,52 ευρώ) για την περίοδο από τον Νοέμβριο του 2021 έως τον Μάρτιο του 2022.
21
Στη συνέχεια, η προσφεύγουσα της κύριας δίκης υπέβαλε ενώπιον της ANAF, αφενός, διοικητική προσφυγή με την οποία ζήτησε την ακύρωση της κανονιστικής αποφάσεως 64/2022 και, αφετέρου, διοικητική προσφυγή κατά των φορολογικών δηλώσεων βάσει των οποίων είχε καταβάλει τον επίμαχο φόρο. Οι δύο αυτές διοικητικές προσφυγές απορρίφθηκαν με δύο αποφάσεις της εν λόγω υπηρεσίας της 16ης Μαρτίου και της 23ης Μαρτίου 2022 αντιστοίχως. Όσον αφορά την ακύρωση της κανονιστικής αποφάσεως 64/2022, η ANAF έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι η απόφαση αυτή έθετε σε εφαρμογή τον φόρο που θεσπίστηκε με τον νόμο 259/2021 και ότι, ως εκ τούτου, οι κανονιστικές αυτές διατάξεις δεν μπορούσαν να προσβληθούν με διοικητική προσφυγή.
22
Στις 27 Απριλίου 2022 η προσφεύγουσα της κύριας δίκης άσκησε ένδικη προσφυγή ενώπιον του Curtea de Apel București (εφετείου Βουκουρεστίου, Ρουμανία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, με την οποία αμφισβητεί τη νομιμότητα της κανονιστικής αποφάσεως 64/2022, καθώς και των φορολογικών δηλώσεων που καταρτίστηκαν βάσει αυτής, υποστηρίζοντας ότι ο φόρος που θεσπίστηκε με το άρθρο II του νόμου 259/2021 είναι και αυτός παράνομος. Συναφώς, υποστηρίζει ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου ότι ο φόρος αυτός εισάγει δυσμενή διάκριση εις βάρος των παραγωγών ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και αντιβαίνει στην αρχή της δίκαιης κατανομής της φορολογικής επιβάρυνσης, στην αρχή της αποτροπής της διπλής φορολογίας, καθώς και στην αρχή της μη αναδρομικότητας και της προβλεψιμότητας του φόρου, από τις οποίες απορρέουν οι αρχές της φορολογικής ουδετερότητας, της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης. Η προσφεύγουσα υποστηρίζει επίσης ότι ο φόρος αυτός συνιστά παράνομη κρατική ενίσχυση χορηγούμενη στους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα, συμπεριλαμβανομένης της συμπαραγωγής, και στους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από βιομάζα, κατά παράβαση του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, ότι δημιουργεί εμπόδια στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, κατά παράβαση των άρθρων 49 και 56 ΣΛΕΕ, και ότι αντιβαίνει στους στόχους της Ένωσης για την κλιματική ουδετερότητα έως το 2050, καθώς και στην ευρωπαϊκή πολιτική φορολόγησης της ενέργειας και στην οδηγία 2019/944. Η ANAF ζητεί την απόρριψη της προσφυγής αυτής υποστηρίζοντας ότι οι προσβαλλόμενες εθνικές πράξεις είναι σύμφωνες με τις νομοθετικές διατάξεις βάσει των οποίων εκδόθηκαν και οι οποίες ίσχυαν κατά τον χρόνο εκείνο.
23
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η απάντηση σε ορισμένα ερωτήματα είναι αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί. Συγκεκριμένα, με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν ο νόμος 259/2021, ο οποίος έχει ως αποτέλεσμα την υπερφορολόγηση των εισοδημάτων ορισμένων παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας, μπορεί να χαρακτηριστεί ως «κρατική ενίσχυση» υπέρ των μη φορολογούμενων παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία, δυνάμει του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ, θα έπρεπε να έχει κοινοποιηθεί στην Επιτροπή, όπως υποστηρίζει η προσφεύγουσα ενώπιόν του. Το δικαστήριο αυτό διερωτάται, ιδίως, επί του ζητήματος αν έχει εφαρμογή το κριτήριο του επιλεκτικού πλεονεκτήματος, λαμβανομένου υπόψη του ότι ο νόμος αυτός δεν είχε εφαρμογή σε ορισμένες κατηγορίες παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας.
24
Το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο αφορά τα ενδεχόμενα αποτελέσματα του νόμου 259/2021 επί της ελευθερίας εγκατάστασης και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, στο μέτρο που θα μπορούσε να αποτρέψει τον όμιλο Engie από το να συνεχίσει να ασκεί δραστηριότητες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην επικράτεια της Ρουμανίας λόγω του υψηλού ποσού του φόρου που θεσπίστηκε με τον εν λόγω νόμο. Το διασυνοριακό στοιχείο συνίσταται, εν προκειμένω, στο γεγονός ότι η Brăila Winds αποτελεί μέρος του ομίλου αυτού, του οποίου η έδρα βρίσκεται στο Παρίσι (Γαλλία). Μολονότι το ερώτημα αυτό αφορά την ερμηνεία τόσο του άρθρου 49 ΣΛΕΕ όσο και του άρθρου 56 ΣΛΕΕ, το αιτούν δικαστήριο δέχεται ότι η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών έχει επικουρικό χαρακτήρα σε σχέση με την ελευθερία εγκαταστάσεως, αλλά επισημαίνει ότι η προσφεύγουσα της κύριας δίκης επικαλείται αμφότερες τις ελευθερίες αυτές. Επιπλέον, μολονότι ο επίμαχος στην κύρια δίκη φόρος εφαρμόζεται κατά τρόπο που δεν εισάγει διακρίσεις μεταξύ των εγκατεστημένων στην ημεδαπή και των εγκατεστημένων στην αλλοδαπή παραγωγών, εντούτοις, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι το γεγονός αυτό δεν αρκεί αφ’ εαυτού για να γίνει δεκτό ότι ο νόμος 259/2021 δεν αντιβαίνει στις εν λόγω διατάξεις της Συνθήκης ΛΕΕ. Ειδικότερα, τίθεται, εν προκειμένω, το ζήτημα αν μια τέτοια ρύθμιση μπορεί να δικαιολογηθεί από επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος και αν είναι σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας.
25
Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν ο φόρος που θεσπίστηκε με τον νόμο 259/2021 μπορεί να χαρακτηριστεί ως μέτρο ισοδύναμο με καθορισμό της τιμής πώλησης ή ως περιορισμός της ελευθερίας καθορισμού της τιμής πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας, που αντιβαίνει στις διατάξεις της οδηγίας 2019/944 και, ειδικότερα, στο άρθρο 58, στοιχείο γʹ, το οποίο αφορά την υποχρέωση της εθνικής ρυθμιστικής αρχής να άρει τα εμπόδια στο εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των κρατών μελών, σε συνδυασμό με το άρθρο 9 της οδηγίας αυτής, στο μέτρο που το εν λόγω άρθρο έχει άμεσο αποτέλεσμα. Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι η προσφεύγουσα της κύριας δίκης υποστηρίζει ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική νομοθεσία νοθεύει τον ελεύθερο ανταγωνισμό στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, προκαλώντας πρόσθετες δαπάνες για ορισμένους παραγωγούς, μειώνοντας την ασφάλεια του εφοδιασμού και εμποδίζοντας τη διαμόρφωση των τιμών σε συνάρτηση με την αλληλεπίδραση μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Επομένως, πρέπει να κριθεί αν η νομοθεσία αυτή συμβιβάζεται με το εν λόγω άρθρο 9, στο μέτρο που υποστηρίζεται, ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, ότι δεν είναι ούτε κατάλληλη για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού ούτε ανάλογη προς αυτόν.
26
Με το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν οι αρχές της προφύλαξης, της προληπτικής δράσης και της επανόρθωσης των καταστροφών του περιβάλλοντος, κατά προτεραιότητα στην πηγή, καθώς και η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», τις οποίες καθιερώνει το άρθρο 191, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ και τις οποίες επικαλείται ενώπιόν του η προσφεύγουσα της κύριας δίκης, έχουν άμεσο αποτέλεσμα και αν παραβιάζονται με την επιβολή φόρου στους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, εξαιρουμένων των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα. Επιπλέον, επισημαίνει ότι η προσφεύγουσα της κύριας δίκης υποστηρίζει επίσης ότι ο φόρος αυτός αντιβαίνει στην οδηγία 2003/96 και στους στόχους της Ένωσης όσον αφορά την κλιματική ουδετερότητα.
27
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Curtea de Apel București (εφετείο Βουκουρεστίου) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχουν οι διατάξεις των άρθρων 107 και 108 ΣΛΕΕ την έννοια ότι εθνική ρύθμιση, όπως αυτή που θεσπίστηκε με τον νόμο 259/2021, με την οποία επιβάλλεται φόρος μόνο σε ορισμένους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας συνιστά κρατική ενίσχυση η οποία χορηγείται στα απαλλασσόμενα από τον φόρο πρόσωπα και ως προς την οποία υφίσταται υποχρέωση κοινοποίησης; Εισάγει η εν λόγω ρύθμιση διακρίσεις, εάν εφαρμόζεται μόνο σε ορισμένους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων των παραγωγών που χρησιμοποιούν ανανεώσιμες πηγές ενέργειας;
2)
Έχουν οι διατάξεις των άρθρων 49 και 56 ΣΛΕΕ και του άρθρου 17 του [Χάρτη] την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση, όπως αυτή που θεσπίστηκε με τον νόμο 259/2021, με την οποία επιβάλλεται υψηλή φορολογία μόνο σε ορισμένους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας (συμπεριλαμβανομένων των παραγωγών που χρησιμοποιούν ανανεώσιμες πηγές), ενώ άλλες κατηγορίες παραγωγών απαλλάσσονται;
3)
Αντιτίθεται η οδηγία [2019/944] σε εθνική ρύθμιση, όπως αυτή που θεσπίστηκε με τον νόμο 259/2021, η οποία θα μπορούσε να ισοδυναμεί με καθορισμό της τιμής πώλησης/περιορισμό της ελευθερίας καθορισμού της τιμής πώλησης;
4)
Αντιτίθενται οι διατάξεις του άρθρου 191, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ σχετικά με τις αρχές της προφύλαξης, της προληπτικής δράσης και της αποκατάστασης της ρύπανσης στην πηγή, καθώς και με την αρχή “ο ρυπαίνων πληρώνει”, σε εθνική ρύθμιση, όπως αυτή που θεσπίστηκε με τον νόμο 259/2021; Υπονομεύει τούτο τους ευρωπαϊκούς στόχους για την κλιματική ουδετερότητα έως το 2050 και την πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη φορολόγηση της ενέργειας;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου και επί του παραδεκτού
28
Υπενθυμίζεται κατ’ αρχάς ότι, κατά πάγια νομολογία, η διαδικασία του άρθρου 267 ΣΛΕΕ αποτελεί μέσο συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων, χάρη στο οποίο το μεν παρέχει στα δε τα στοιχεία ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης που τους είναι αναγκαία για την επίλυση των διαφορών επί των οποίων καλούνται να αποφανθούν (βλ. διάταξη της 26ης Ιανουαρίου 1990, Falciola, C‑286/88, EU:C:1990:33, σκέψη 7). Ο δικαιολογητικός λόγος της προδικαστικής παραπομπής δεν έγκειται στη διατύπωση συμβουλευτικών γνωμών επί γενικών ή υποθετικών ζητημάτων, αλλά στην ανάγκη αποτελεσματικής επίλυσης μιας ένδικης διαφοράς (βλ. αποφάσεις της 16ης Δεκεμβρίου 1981, Foglia, 244/80, EU:C:1981:302, σκέψη 18, και της 26ης Μαρτίου 2020, Miasto Łowicz και Prokurator Generalny, C‑558/18 και C‑563/18, EU:C:2020:234, σκέψη 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
29
Στο πλαίσιο μιας τέτοιας διαδικασίας προδικαστικής παραπομπής, πρέπει, επομένως, να υφίσταται μεταξύ της εν λόγω διαφοράς και των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης των οποίων ζητείται η ερμηνεία τέτοιος σύνδεσμος, ώστε η ερμηνεία αυτή να ανταποκρίνεται σε αντικειμενική ανάγκη για την απόφαση την οποία πρέπει να εκδώσει το αιτούν δικαστήριο (απόφαση της 26ης Μαρτίου 2020, Miasto Łowicz και Prokurator Generalny, C‑558/18 και C‑563/18, EU:C:2020:234, σκέψη 48 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
30
Λόγω της ανάγκης να δοθεί χρήσιμη για τον εθνικό δικαστή ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, είναι απαραίτητο να προσδιορίσει αυτός το πραγματικό και κανονιστικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται τα ερωτήματα που υποβάλλει ή, τουλάχιστον, να εξηγήσει τις πραγματικές περιστάσεις στις οποίες στηρίζονται τα ερωτήματα αυτά (βλ. απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 1993, Telemarsicabruzzo κ.λπ., C‑320/90 έως C‑322/90, EU:C:1993:26, σκέψη 6). Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι είναι απαραίτητο ο εθνικός δικαστής να παρέχει ορισμένες τουλάχιστον εξηγήσεις για τους λόγους για τους οποίους επέλεξε τις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης των οποίων ζητεί την ερμηνεία και για τη σχέση που κατά τη γνώμη του υφίσταται μεταξύ των διατάξεων αυτών και της εθνικής νομοθεσίας η οποία έχει εφαρμογή επί της διαφοράς (βλ. διάταξη της 28ης Ιουνίου 2000, Laguillaumie, C‑116/00, EU:C:2000:350, σκέψη 16, και απόφαση της 12ης Σεπτεμβρίου 2024, Syndyk Masy Upadłości A, C‑709/22, EU:C:2024:741, σκέψη 70).
31
Συναφώς, πρέπει επίσης να υπογραμμιστεί ότι οι πληροφορίες οι οποίες περιλαμβάνονται στις αποφάσεις περί παραπομπής πρέπει να παρέχουν τη δυνατότητα, αφενός, στο Δικαστήριο να δώσει χρήσιμες απαντήσεις στα ερωτήματα που υποβάλλει το εθνικό δικαστήριο και, αφετέρου, στις κυβερνήσεις των κρατών μελών καθώς και στα λοιπά ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν παρατηρήσεις ασκώντας το δικαίωμα που τους απονέμει το άρθρο 23 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Δικαστήριο οφείλει να μεριμνά για τη διασφάλιση του δικαιώματος αυτού, λαμβανομένου υπόψη ότι, βάσει της προαναφερθείσας διάταξης, μόνον οι αποφάσεις περί παραπομπής κοινοποιούνται στους ενδιαφερομένους (πρβλ. διάταξη της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, Irish Ferries, C‑570/19 REC, EU:C:2021:664, σκέψη 134 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
32
Οι σωρευτικές αυτές απαιτήσεις σχετικά με το περιεχόμενο αποφάσεως περί παραπομπής μνημονεύονται ρητώς στο άρθρο 94 του Κανονισμού Διαδικασίας, το οποίο οφείλει να γνωρίζει και να τηρεί σχολαστικώς το αιτούν δικαστήριο στο πλαίσιο της συνεργασίας που καθιερώνει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ. Επιπλέον, οι απαιτήσεις αυτές υπενθυμίζονται στα σημεία 13, 15 και 16 των Συστάσεων προς τα εθνικά δικαστήρια, σχετικών με την υποβολή προδικαστικών ερωτημάτων (ΕΕ C, C/2024/6008) [πρβλ. απόφαση της 12ης Σεπτεμβρίου 2024, Presidenza del Consiglio dei ministri κ.λπ. (Αποζημίωση επί θητεία δικαστικών λειτουργών), C‑548/22, EU:C:2024:730, σκέψη 29].
33
Συναφώς, όσον αφορά, κατά πρώτον, το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, με το οποίο το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν τα άρθρα 107 και 108 ΣΛΕΕ έχουν την έννοια ότι εθνική ρύθμιση δυνάμει της οποίας μόνον ορισμένοι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας υπόκεινται σε φόρο επί των εισοδημάτων που υπερβαίνουν ορισμένο ποσό συνιστά κρατική ενίσχυση χορηγούμενη στους παραγωγούς που απαλλάσσονται από τον φόρο αυτόν, ως προς την οποία υπάρχει υποχρέωση κοινοποιήσεως, επισημαίνεται ότι, κατά πάγια νομολογία, ο χαρακτηρισμός εθνικού μέτρου ως «κρατικής ενίσχυσης», κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, απαιτεί να πληρούνται όλες οι ακόλουθες προϋποθέσεις. Πρώτον, πρέπει να πρόκειται για κρατική παρέμβαση ή παρέμβαση μέσω κρατικών πόρων. Δεύτερον, η παρέμβαση αυτή πρέπει να μπορεί να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Τρίτον, πρέπει να παρέχει επιλεκτικό πλεονέκτημα στον δικαιούχο. Τέταρτον, πρέπει να νοθεύει ή να απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό (απόφαση της 26ης Απριλίου 2018, ANGED, C‑233/16, EU:C:2018:280, σκέψη 37 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
34
Προκειμένου να εκτιμηθεί, ειδικότερα, αν το οικείο εθνικό μέτρο παρέχει επιλεκτικό πλεονέκτημα στους δικαιούχους του, πρέπει να εξετάζεται αν, στο πλαίσιο δεδομένου νομικού καθεστώτος, το μέτρο είναι ικανό να ευνοήσει «ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους παραγωγής» έναντι άλλων που τελούν, από πλευράς του επιδιωκόμενου με το εν λόγω καθεστώς σκοπού, σε συγκρίσιμη πραγματική και νομική κατάσταση και υφίστανται, ως εκ τούτου, διαφορετική μεταχείριση, η οποία μπορεί κατ’ ουσίαν να χαρακτηριστεί ως εισάγουσα δυσμενείς διακρίσεις (αποφάσεις της 16ης Μαρτίου 2017, Identi, C‑493/15, EU:C:2017:219, σκέψη 26, και της 5ης Δεκεμβρίου 2023, Λουξεμβούργο κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑451/21 P και C‑454/21 P, EU:C:2023:948, σκέψη 106 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Επιπλέον, ο καθορισμός του πλαισίου αναφοράς έχει αυξημένη σπουδαιότητα στις περιπτώσεις φορολογικών μέτρων, δεδομένου ότι η ύπαρξη οικονομικού πλεονεκτήματος, κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, μπορεί να διαπιστωθεί μόνο σε σχέση με τη λεγόμενη «κανονική» φορολόγηση (απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2019, UNESA κ.λπ., C‑105/18 έως C‑113/18, EU:C:2019:935, σκέψη 62).
35
Εν προκειμένω, όμως, το αιτούν δικαστήριο δεν παρέσχε καμία εξήγηση ως προς τους λόγους για τους οποίους εκτιμά ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική νομοθεσία μπορεί να μη συμβιβάζεται με τις διατάξεις του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. Επιπροσθέτως, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν περιέχει τα αναγκαία στοιχεία προκειμένου να κριθεί αν το φορολογικό καθεστώς που θεσπίζεται με τη νομοθεσία αυτή μπορεί να συνιστά «κρατική ενίσχυση», κατά την έννοια των εν λόγω διατάξεων. Ειδικότερα, δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί το επίμαχο στην κύρια δίκη σύστημα αναφοράς, ήτοι ποια είναι η «κανονική» φορολογία των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας, ο σκοπός, η φύση και η διάρθρωση του συστήματος αυτού, η συγκρισιμότητα μεταξύ των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας που υπόκεινται στον οικείο φόρο και των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας που απαλλάσσονται από τον φόρο αυτόν ούτε, ενδεχομένως, η τυχόν δικαιολόγηση της διαφορετικής μεταχείρισής τους.
36
Ως εκ τούτου, δεδομένου ότι το Δικαστήριο δεν έχει στη διάθεσή του τα αναγκαία στοιχεία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, διαπιστώνεται ότι το ερώτημα αυτό είναι απαράδεκτο.
37
Όσον αφορά, κατά δεύτερον, το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το οποίο αφορά την ερμηνεία των άρθρων 49 και 56 ΣΛΕΕ καθώς και του άρθρου 17 του Χάρτη, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι, στο πλαίσιο του ερωτήματος αυτού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση εισάγει έμμεση δυσμενή διάκριση, αντίθετη προς τα άρθρα 49 και 56 ΣΛΕΕ, στο μέτρο που αφορά πρόσωπα, όπως η προσφεύγουσα της κύριας δίκης, που ανήκουν σε όμιλο του οποίου η μητρική εταιρία εδρεύει σε άλλο κράτος μέλος. Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η ρύθμιση αυτή θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα να αποθαρρύνει τον εν λόγω όμιλο από το να συνεχίσει να ασκεί δραστηριότητες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές εντός της Ρουμανίας.
38
Επισημαίνεται όμως, πρώτον, ότι, εν προκειμένω, η εγκατεστημένη σε άλλο κράτος μέλος μητρική εταιρία του εν λόγω ομίλου δεν είναι διάδικος στη διαφορά της κύριας δίκης και ότι το αιτούν δικαστήριο δεν εξηγεί τους λόγους για τους οποίους, στο πλαίσιο της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί και η οποία αφορά τη νομιμότητα της φορολογίας που επιβλήθηκε μόνο στην προσφεύγουσα της κύριας δίκης, η οποία είναι θυγατρική της μητρικής αυτής εταιρίας, θα μπορούσε να κληθεί να εκτιμήσει τις συνέπειες της φορολογήσεως αυτής επί της εν λόγω μητρικής εταιρίας και, κατά περίπτωση, να συναγάγει τυχόν συνέπειες.
39
Κατά συνέπεια, στο μέτρο που το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα θα μπορούσε να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αφορά περίπτωση που δεν αντιστοιχεί στην πραγματική κατάσταση της διαφοράς της κύριας δίκης, ήτοι την ύπαρξη ενδεχόμενων περιορισμών στις ελευθερίες των άρθρων 49 και 56 ΣΛΕΕ τους οποίους είναι δυνατόν να υποστεί η μητρική εταιρία της προσφεύγουσας της κύριας δίκης, διαπιστώνεται ότι το ερώτημα αυτό είναι υποθετικό και, ως εκ τούτου, απαράδεκτο για τον λόγο αυτόν (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 5ης Ιουνίου 2025, Elektrorazpredelitelni mrezhi Zapad, C‑310/24, EU:C:2025:406, σκέψη 44).
40
Όσον αφορά, δεύτερον, την ύπαρξη ενδεχόμενου περιορισμού των προαναφερθεισών ελευθεριών τον οποίο θα μπορούσε να υποστεί η ίδια η προσφεύγουσα της κύριας δίκης, υπενθυμίζεται ότι αποστολή του Δικαστηρίου στο πλαίσιο διαδικασίας προδικαστικής παραπομπής είναι να επικουρεί το αιτούν δικαστήριο στην επίλυση της συγκεκριμένης διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιόν του, όπερ προϋποθέτει ότι αποδεικνύεται ότι οι ελευθερίες που επικαλείται το αιτούν δικαστήριο έχουν εφαρμογή στη διαφορά αυτή. Πλην όμως, οι διατάξεις της Συνθήκης ΛΕΕ περί ελευθερίας εγκαταστάσεως και περί ελεύθερης παροχής υπηρεσιών δεν έχουν εφαρμογή στις καταστάσεις των οποίων όλα τα στοιχεία περιορίζονται στο εσωτερικό ενός και μόνου κράτους μέλους (πρβλ. αποφάσεις της 15ης Νοεμβρίου 2016, Ullens de Schooten, C‑268/15, EU:C:2016:874, σκέψεις 47 και 49, και της 2ας Μαρτίου 2023, Bursa Română de Mărfuri, C‑394/21, EU:C:2023:146, σκέψη 48).
41
Επιπλέον, όταν το Δικαστήριο επιλαμβάνεται υποθέσεως κατόπιν προδικαστικής παραπομπής από εθνικό δικαστήριο στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς που αφορά τέτοια κατάσταση και εφόσον η μόνη ένδειξη που του έχει παράσχει το αιτούν δικαστήριο είναι ότι η επίμαχη εθνική ρύθμιση εφαρμόζεται αδιακρίτως στους υπηκόους του οικείου κράτους μέλους και στους υπηκόους άλλων κρατών μελών, δεν μπορεί να κρίνει ότι η αίτηση προδικαστικής ερμηνείας των σχετικών με τις θεμελιώδεις ελευθερίες διατάξεων της Συνθήκης ΛΕΕ είναι αναγκαία προκειμένου το εθνικό δικαστήριο να επιλύσει την εκκρεμή ενώπιόν του διαφορά. Πράγματι, τα συγκεκριμένα στοιχεία βάσει των οποίων μπορεί να θεμελιωθεί σχέση μεταξύ του αντικειμένου ή των περιστάσεων ένδικης διαφοράς της οποίας όλα τα στοιχεία περιορίζονται στο εσωτερικό του οικείου κράτους μέλους και των άρθρων 49 και 56 ΣΛΕΕ πρέπει να προκύπτουν από την απόφαση περί παραπομπής, προκειμένου να παρασχεθεί στο Δικαστήριο η δυνατότητα να εντοπίσει κάποιο συνδετικό στοιχείο της διαφοράς αυτής με τις εν λόγω διατάξεις του δικαίου της Ένωσης (πρβλ. απόφαση της 15ης Νοεμβρίου 2016, Ullens de Schooten, C‑268/15, EU:C:2016:874, σκέψεις 54 και 55).
42
Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής δεν προκύπτουν τέτοια συγκεκριμένα στοιχεία, δεδομένου ότι το αιτούν δικαστήριο περιορίζεται να επισημάνει ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση εφαρμόζεται αδιακρίτως τόσο στους ημεδαπούς όσο και στους υπηκόους των άλλων κρατών μελών. Απλώς και μόνον το γεγονός ότι η προσφεύγουσα της κύριας δίκης είναι θυγατρική μητρικής εταιρίας εγκατεστημένης σε διαφορετικό κράτος μέλος από τη Ρουμανία αποτελεί ανεπαρκή ένδειξη ως προς την ενδεχόμενη ύπαρξη του συνδέσμου περί του οποίου γίνεται λόγος στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας αποφάσεως.
43
Τέλος, τρίτον, όσον αφορά το άρθρο 17 του Χάρτη, το οποίο κατοχυρώνει το δικαίωμα κυριότητας, υπενθυμίζεται ότι, δυνάμει του άρθρου 51, παράγραφος 1, του Χάρτη, οι διατάξεις του απευθύνονται στα κράτη μέλη μόνον όταν αυτά εφαρμόζουν το δίκαιο της Ένωσης. Συνεπώς, προκειμένου να κριθεί αν εθνικό μέτρο εμπίπτει στην «εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης», κατά την έννοια του άρθρου 51, παράγραφος 1, του Χάρτη, πρέπει να εξακριβωθεί, μεταξύ άλλων στοιχείων, το αν η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση σκοπεί στην εφαρμογή διάταξης του δικαίου της Ένωσης, ο χαρακτήρας της ρύθμισης και το αν αυτή επιδιώκει την επίτευξη σκοπών διαφορετικών από τους επιδιωκόμενους από το δίκαιο της Ένωσης, ακόμη και αν είναι ικανή να επηρεάζει εμμέσως το δίκαιο αυτό, καθώς και το αν υφίσταται ειδική σχετική ρύθμιση του δικαίου της Ένωσης ή ρύθμιση ικανή να το επηρεάσει (πρβλ. απόφαση της 5ης Μαΐου 2022, BPC Lux 2 κ.λπ., C‑83/20, EU:C:2022:346, σκέψεις 25 έως 27 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
44
Εντούτοις, εν προκειμένω, η απόφαση περί παραπομπής δεν περιέχει κανένα στοιχείο από το οποίο να μπορεί να συναχθεί ότι η υπόθεση της κύριας δίκης αφορά εθνική ρύθμιση η οποία θέτει σε εφαρμογή το δίκαιο της Ένωσης, κατά την έννοια του άρθρου 51, παράγραφος 1, του Χάρτη. Επομένως, το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί της ερμηνείας του άρθρου 17 του Χάρτη.
45
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτο στο σύνολό του.
Επί της ουσίας
Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
46
Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν η οδηγία 2019/944 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία επιβάλλει σε παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές φόρο επί των εισοδημάτων από την πώληση της ηλεκτρικής ενέργειάς τους σε τιμή που υπερβαίνει ορισμένη τιμή καθοριζόμενη από τη ρύθμιση αυτήν.
47
Συναφώς, η οδηγία 2019/944 θεσπίζει, σύμφωνα με το άρθρο 1 αυτής, κοινούς κανόνες που αφορούν την παραγωγή, τη μεταφορά, τη διανομή, την αποθήκευση και την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και διατάξεις για την προστασία των καταναλωτών, με σκοπό τη δημιουργία πραγματικά ολοκληρωμένων, ανταγωνιστικών, επικεντρωμένων στον καταναλωτή, ευέλικτων, δίκαιων και διαφανών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας στην Ένωση. Επιπλέον, έχει μεταξύ άλλων ως σκοπό να διασφαλίσει οικονομικά προσιτές και διαφανείς τιμές και κόστος ενέργειας για τους καταναλωτές.
48
Το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας προβλέπει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι επιχειρήσεις ηλεκτρικής ενέργειας λειτουργούν σύμφωνα με τις αρχές της εν λόγω οδηγίας, με σκοπό την επίτευξη ανταγωνιστικής, ασφαλούς και περιβαλλοντικώς βιώσιμης αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, και δεν πρέπει να προβαίνουν σε διακρίσεις μεταξύ των εν λόγω επιχειρήσεων όσον αφορά τα δικαιώματα ή τις υποχρεώσεις τους. Το άρθρο 58 της οδηγίας, το οποίο απαριθμεί τους γενικούς σκοπούς που πρέπει να επιδιώκει η ρυθμιστική αρχή, προβλέπει στο στοιχείο γʹ ότι η αρχή αυτή οφείλει να λάβει όλα τα εύλογα μέτρα για την κατάργηση των περιορισμών στο εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ κρατών μελών, μεταξύ άλλων με την ανάπτυξη κατάλληλης διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς για την κάλυψη της ζήτησης και την ενίσχυση της ολοκλήρωσης των εθνικών αγορών.
49
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν εθνική ρύθμιση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, η οποία επιβάλλει σε ορισμένους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας φόρο επί των εισοδημάτων από την πώληση της ηλεκτρικής ενέργειάς τους σε τιμή που υπερβαίνει ορισμένη τιμή καθοριζόμενη από τη ρύθμιση αυτή, αντιβαίνει στην οδηγία 2019/944, ως μέτρο ισοδύναμο με καθορισμό της τιμής πώλησης της ηλεκτρικής ενέργειας ή με περιορισμό της ελευθερίας καθορισμού της τιμής αυτής, λόγω του ότι μπορεί ενδεχομένως να επηρεάσει τον καθορισμό της εν λόγω τιμής.
50
Η προσφεύγουσα της κύριας δίκης υποστηρίζει ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου ότι το επίμαχο στην κύρια δίκη φορολογικό καθεστώς νοθεύει τον ελεύθερο ανταγωνισμό στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, προκαλώντας πρόσθετες δαπάνες για ορισμένους παραγωγούς, μειώνοντας την ασφάλεια του εφοδιασμού και εμποδίζοντας τη διαμόρφωση των τιμών σε συνάρτηση με την αλληλεπίδραση μεταξύ προσφοράς και ζήτησης.
51
Επισημαίνεται όμως ότι από τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με την οδηγία 2009/72/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενεργείας και για την κατάργηση της οδηγίας 2003/54/ΕΚ (ΕΕ 2009, L 211, σ. 55), η οποία αντικαταστάθηκε από την οδηγία 2019/944, προκύπτει ότι η πρώτη αυτή οδηγία δεν αποσκοπούσε στην προσέγγιση των φορολογικών καθεστώτων των κρατών μελών στον σχετικό τομέα και ότι η αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων την οποία προέβλεπε δεν είχε εφαρμογή επί ρύθμισης κράτους μέλους η οποία θεσπίζει φόρο επί της παραγωγής και της διοχέτευσης ηλεκτρικής ενέργειας στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας εντός του κράτους αυτού (πρβλ. απόφαση της 3ης Μαρτίου 2021, Promociones Oliva Park, C‑220/19, EU:C:2021:163, σκέψη 78 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
52
Εν προκειμένω, υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, προκύπτει ότι οι επίμαχες διατάξεις του νόμου 259/2021 θεσπίζουν φόρο ο οποίος επιδιώκει, τουλάχιστον εν μέρει, δημοσιονομικό σκοπό και δεν αποσκοπούν στη ρύθμιση της προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας ούτε στη διασφάλιση της προστασίας των καταναλωτών ή του ελεύθερου ανταγωνισμού.
53
Επιπλέον και εν πάση περιπτώσει, οι επίμαχες διατάξεις του νόμου 259/2021 δεν φαίνεται να συνιστούν μέτρο ισοδύναμο με «μέτρο καθορισμού της τιμής πώλησης» της ηλεκτρικής ενέργειας ή με περιορισμό της ελευθερίας των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας να καθορίζουν τις τιμές πώλησής τους, δεδομένου ότι το ενδεχόμενο αποτέλεσμα του επίμαχου στην κύρια δίκη φόρου επί των τιμών πώλησης είναι τουλάχιστον απομακρυσμένο και αβέβαιο, δεδομένου ότι ο φόρος αυτός περιορίζεται, κατ’ ουσίαν, στη μείωση των κερδών που οι παραγωγοί αυτοί μπορούν να αποκομίσουν από τις πωλήσεις τους.
54
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η οδηγία 2019/944 έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία επιβάλλει σε παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές φόρο επί των εισοδημάτων από την πώληση της ηλεκτρικής ενέργειάς τους σε τιμή που υπερβαίνει ορισμένη τιμή καθοριζόμενη από τη ρύθμιση αυτήν.
Επί του τετάρτου προδικαστικού ερωτήματος
55
Εισαγωγικώς, υπενθυμίζεται ότι, όπως προκύπτει και από τη σκέψη 28 της παρούσας αποφάσεως, κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο της διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου την οποία θεσπίζει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, εναπόκειται στο Δικαστήριο να δώσει στο εθνικό δικαστήριο χρήσιμη απάντηση η οποία να του παρέχει τη δυνατότητα να επιλύσει τη διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο μπορεί να αναδιατυπώσει, εφόσον είναι αναγκαίο, το προδικαστικό ερώτημα που του έχει υποβληθεί (απόφαση της 30ής Απριλίου 2025, Inspektorat kam Visshia sadeben savet, C‑313/23, C‑316/23 και C‑332/23, EU:C:2025:303, σκέψη 65 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
56
Εν προκειμένω, με την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως το αιτούν δικαστήριο αναφέρεται, όσον αφορά το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, στη συμβατότητα εθνικής ρύθμισης, όπως ο νόμος 259/2021, μεταξύ άλλων με τους «στόχους κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050» και με την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, της 11ης Δεκεμβρίου 2019, η οποία φέρει τον τίτλο «Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία» [COM(2019) 640 final]. Η συμφωνία αυτή όμως αποτελεί απλώς μια ανακοίνωση της Επιτροπής χωρίς δεσμευτικό αποτέλεσμα [πρβλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Λιθουανία κ.λπ. κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (Δέσμη μέτρων για την κινητικότητα), C‑541/20 έως C‑555/20, EU:C:2024:818, σκέψη 432].
57
Ωστόσο, η επιδίωξη του στόχου της κλιματικής ουδετερότητας έχει ανατεθεί συλλογικά στην Ένωση και στα κράτη μέλη με τον κανονισμό 2021/1119, του οποίου το άρθρο 2, παράγραφος 1, προβλέπει ότι η κλιματική ουδετερότητα πρέπει να επιτευχθεί σε επίπεδο Ένωσης έως το 2050 το αργότερο.
58
Επομένως, πρέπει να θεωρηθεί ότι, με το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 191, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ και ο κανονισμός 2021/1119 αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία επιβάλλει στους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές φόρο επί των εισοδημάτων από την πώληση της ηλεκτρικής ενέργειάς τους σε τιμή που υπερβαίνει ορισμένη τιμή καθοριζόμενη από τη ρύθμιση αυτή, αλλά απαλλάσσει από τον φόρο τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα.
59
Όσον αφορά, κατά πρώτον, το άρθρο 191, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, υπενθυμίζεται ότι η διάταξη αυτή ορίζει ότι η πολιτική της Ένωσης στον τομέα του περιβάλλοντος αποβλέπει σε υψηλό επίπεδο προστασίας και λαμβάνει υπόψη την ποικιλομορφία των καταστάσεων στις διάφορες περιοχές της Ένωσης. Η πολιτική αυτή στηρίζεται στις αρχές της προφύλαξης και της προληπτικής δράσης, της επανόρθωσης των καταστροφών του περιβάλλοντος, κατά προτεραιότητα στην πηγή, καθώς και στην αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει». Στο πλαίσιο αυτό, τα μέτρα εναρμόνισης που ανταποκρίνονται σε ανάγκες προστασίας του περιβάλλοντος περιλαμβάνουν, όπου ενδείκνυται, ρήτρα διασφάλισης που εξουσιοδοτεί τα κράτη μέλη να λαμβάνουν, για μη οικονομικούς περιβαλλοντικούς λόγους, προσωρινά μέτρα υποκείμενα σε διαδικασία ελέγχου της Ένωσης.
60
Το αιτούν δικαστήριο ερωτά, ειδικότερα, αν οι αρχές που θέτει η εν λόγω διάταξη έχουν άμεσο αποτέλεσμα και, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, αν φόρος όπως ο επίμαχος στην κύρια δίκη αντιβαίνει στις αρχές αυτές.
61
Συναφώς, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το άρθρο 191, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ περιορίζεται στον προσδιορισμό των γενικών σκοπών της Ένωσης στον τομέα του περιβάλλοντος, στο μέτρο που το άρθρο 192 ΣΛΕΕ αναθέτει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία αποφασίζουν με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία, να προσδιορίζουν τη δράση που πρέπει να αναληφθεί προς επίτευξη των σκοπών αυτών. Κατά συνέπεια, δεδομένου ότι το άρθρο 191, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, το οποίο καθιερώνει, μεταξύ άλλων, την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», απευθύνεται στον νομοθέτη της Ένωσης, δεν μπορεί να γίνει επίκλησή της από ιδιώτες προς στήριξη αιτήματος περί μη εφαρμογής εθνικής ρύθμισης, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, σε κατάσταση η οποία δεν διέπεται από καμία ρύθμιση της Ένωσης θεσπισθείσα βάσει του άρθρου 192 ΣΛΕΕ (πρβλ. αποφάσεις της 4ης Μαρτίου 2015, Fipa Group κ.λπ., C‑534/13, EU:C:2015:140, σκέψεις 39 και 40, και της 13ης Ιουλίου 2017, Túrkevei Tejtermelő Kft., C‑129/16, EU:C:2017:547, σκέψεις 36 και 37).
62
Δεδομένου ότι ο νομοθέτης της Ένωσης δεν εξέδωσε, βάσει του άρθρου 192 ΣΛΕΕ, καμία πράξη ικανή να οριοθετήσει την εκ μέρους των κρατών μελών θέσπιση φόρου όπως εκείνος που θεσπίστηκε με τον νόμο 259/2021, διαπιστώνεται ότι το άρθρο 191, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ δεν έχει εφαρμογή στη διαφορά της κύριας δίκης και, ως εκ τούτου, παρέλκει η εξέταση του τετάρτου προδικαστικού ερωτήματος υπό το πρίσμα της τελευταίας αυτής διάταξης.
63
Όσον αφορά, κατά δεύτερον, τους στόχους κλιματικής ουδετερότητας που έχει θέσει η Ένωση και, ειδικότερα, τον κανονισμό 2021/1119, ο οποίος καθορίζει τους εν λόγω στόχους που πρέπει να επιτευχθούν έως το 2050, επισημαίνεται ότι ο κανονισμός αυτός αποσκοπεί μεταξύ άλλων, σύμφωνα με το άρθρο 1 αυτού, στη θέσπιση πλαισίου για τη σταδιακή και μη αναστρέψιμη μείωση των ανθρωπογενών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και στον καθορισμό δεσμευτικού στόχου κλιματικής ουδετερότητας σε επίπεδο Ένωσης.
64
Το άρθρο 2, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού προβλέπει, επιπλέον, ότι τα κράτη μέλη υποχρεούνται να λάβουν τα αναγκαία μέτρα σε εθνικό επίπεδο προκειμένου να καταστεί δυνατή η συλλογική επίτευξη του στόχου της κλιματικής ουδετερότητας. Δυνάμει του άρθρου 5, παράγραφος 1, του κανονισμού, τα αρμόδια θεσμικά όργανα της Ένωσης και τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν διαρκή πρόοδο στη βελτίωση της προσαρμοστικής ικανότητας, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και τη μείωση της ευπάθειας στην κλιματική αλλαγή. Κατά το άρθρο 7 του κανονισμού 2021/1119, η Επιτροπή πρέπει να αξιολογεί τακτικά αν τα οικεία εθνικά μέτρα είναι συνεπή, με βάση τα ενοποιημένα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα, τις εθνικές μακροπρόθεσμες στρατηγικές και τις διετείς εκθέσεις προόδου. Εάν το εν λόγω θεσμικό όργανο διαπιστώσει ότι τα μέτρα που έχει λάβει ένα κράτος μέλος δεν συνάδουν με τον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας ή δεν διασφαλίζουν πρόοδο ως προς την προσαρμογή κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 5, μπορεί να εκδίδει συστάσεις προς το οικείο κράτος μέλος, βάσει των οποίων το κράτος μέλος υποχρεούται να κοινοποιήσει στην Επιτροπή τον τρόπο με τον οποίο σκοπεύει να τις λάβει δεόντως υπόψη και, κατά τη διάρκεια του επόμενου έτους, τον τρόπο με τον οποίο τις έλαβε υπόψη, ή, σε περίπτωση που αποφασίσει να μη δώσει συνέχεια στις συστάσεις ή σε ουσιώδες μέρος αυτών, να γνωστοποιήσει το σκεπτικό του στο εν λόγω θεσμικό όργανο.
65
Επομένως, τόσο από το γράμμα των διατάξεων του κανονισμού 2021/1119, ιδίως δε από τα άρθρα του 2, 5 και 7, όσο και από τον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας τον οποίο επιδιώκει ο κανονισμός, προκύπτει ότι αυτός απλώς υποχρεώνει τα κράτη μέλη να θεσπίσουν συνολική στρατηγική για την επίτευξη του εν λόγω στόχου.
66
Πράγματι, όπως υπογράμμισε η Επιτροπή με τις γραπτές παρατηρήσεις της, συγκεκριμένο μέτρο που θεσπίζεται από κράτος μέλος πρέπει να εκτιμάται, προς τούτο, λαμβανομένων υπόψη όλων των περιστάσεων της κατάστασης στην οποία εντάσσεται και όλων των μέτρων που έχει λάβει το οικείο κράτος μέλος προκειμένου να συμβάλει στην επίτευξη του στόχου της κλιματικής ουδετερότητας σε επίπεδο Ένωσης. Πλην όμως, ρύθμιση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη δεν φαίνεται ικανή αφ’ εαυτής να έχει καθοριστική επιρροή στην επίτευξη ενός τέτοιου σκοπού ούτε να έχει ως αποτέλεσμα ότι το κράτος μέλος που τη θέσπισε παραβαίνει κατ’ αυτόν τον τρόπο την υποχρέωση να λάβει τα αναγκαία μέτρα για την επίτευξη του κοινού αυτού στόχου, λαμβανομένου υπόψη, ειδικότερα, του γεγονότος ότι η εφαρμογή της ρύθμισης αυτής είναι χρονικά περιορισμένη και δεν φαίνεται να μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την εκπομπή αερίων θερμοκηπίου.
67
Κατά συνέπεια, στο τέταρτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι ο κανονισμός 2021/1119 δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία επιβάλλει στους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές φόρο επί των εισοδημάτων που προέρχονται από την πώληση της ηλεκτρικής ενέργειάς τους σε τιμή που υπερβαίνει ορισμένη τιμή καθοριζόμενη από την εν λόγω ρύθμιση, αλλά απαλλάσσει από τον φόρο τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα.
Επί των δικαστικών εξόδων
68
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (ένατο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Η οδηγία (ΕΕ) 2019/944 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την τροποποίηση της οδηγίας 2012/27/ΕΕ,
έχει την έννοια ότι:
δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία επιβάλλει στους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές φόρο επί των εισοδημάτων από την πώληση της ηλεκτρικής ενέργειάς τους σε τιμή που υπερβαίνει ορισμένη τιμή καθοριζόμενη από τη ρύθμιση αυτήν.
2)
Ο κανονισμός (ΕΕ) 2021/1119 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Ιουνίου 2021, για τη θέσπιση πλαισίου με στόχο την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας και για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 401/2009 και (ΕΕ) 2018/1999 («ευρωπαϊκό νομοθέτημα για το κλίμα»),
έχει την έννοια ότι:
δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία επιβάλλει στους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές φόρο επί των εισοδημάτων που προέρχονται από την πώληση της ηλεκτρικής ενέργειάς τους σε τιμή που υπερβαίνει ορισμένη τιμή καθοριζόμενη από την εν λόγω ρύθμιση, αλλά απαλλάσσει από τον φόρο τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ρουμανική.