62022CJ0516_RES
Υπόθεση C‑516/22
Ευρωπαϊκή Επιτροπή
κατά
Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας
Απόφαση του Δικαστηρίου (πέμπτο τμήμα) της 14ης Μαρτίου 2024
«Παράβαση κράτους μέλους – Ερήμην διαδικασία – Συμφωνία αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας – Άρθρο 127, παράγραφος 1 – Μεταβατική περίοδος – Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου – Απόφαση του Supreme Court of the United Kingdom (Ανωτάτου Δικαστηρίου του Ηνωμένου Βασιλείου) – Εκτέλεση διαιτητικής απόφασης που επιδικάζει αποζημίωση – Απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με την οποία η καταβολή της αποζημίωσης χαρακτηρίζεται κρατική ενίσχυση ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά – Άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ – Καλόπιστη συνεργασία – Υποχρέωση αναστολής της διαδικασίας – Άρθρο 351, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ – Διεθνής σύμβαση μεταξύ κρατών μελών και τρίτων χωρών συναφθείσα πριν από την ημερομηνία προσχώρησής τους στην Ένωση – Συμφωνία διά την ρύθμισιν των σχετιζομένων προς τας επενδύσεις διαφορών μεταξύ Κρατών και υπηκόων άλλων Κρατών (ICSID) – Εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης – Άρθρο 267 ΣΛΕΕ – Εθνικό δικαστήριο που αποφαίνεται σε τελευταίο βαθμό – Υποχρέωση υποβολής στο Δικαστήριο αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως – Άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ – Αναστολή της χορήγησης ενίσχυσης»
Προσφυγή λόγω παραβάσεως – Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου – Προσφυγή κατά κράτους μέλους το οποίο αποχώρησε από την Ευρωπαϊκή Ένωση – Συμφωνία αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου – Άρθρο 87 – Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου να επιλαμβάνεται προσφυγών λόγω παραβάσεως κράτους μέλους κατά του Ηνωμένου Βασιλείου οι οποίες ασκούνται μετά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου – Προϋποθέσεις – Προβαλλόμενη παράβαση προγενέστερη της λήξης της μεταβατικής περιόδου – Προσφυγή η οποία ασκείται εντός περιορισμένου χρονικού διαστήματος
(Συμφωνία για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας, άρθρα 2, στοιχείο εʹ, 87 § 1, 126, 127 και 185· άρθρο 258 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 50, 51, 53)
Διεθνείς συμφωνίες – Συμφωνίες των κρατών μελών – Συμφωνίες προγενέστερες της προσχώρησης κράτους μέλους στην Ένωση – Απαγορεύεται να θίγονται τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τις εν λόγω συμφωνίες – Προϋποθέσεις – Ύπαρξη υποχρεώσεων των οποίων την τήρηση δικαιούνται να απαιτήσουν τρίτα κράτη – Αρμοδιότητα του δικαστή της Ένωσης να αποφανθεί επί της υπάρξεως τέτοιων υποχρεώσεων – Υποχρέωση κράτους μέλους να εκτελέσει διαιτητική απόφαση – Εσφαλμένη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης εκ μέρους εθνικού δικαστηρίου – Παράβαση
(Συμφωνία για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας, άρθρο 127 § 1· άρθρα 258 και 351, εδ. 1, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 59-65, 68-87, 119-128, διατακτ. 1)
Κράτη μέλη – Υποχρεώσεις – Υποχρέωση ειλικρινούς συνεργασίας – Εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης – Υποχρεώσεις των εθνικών δικαστηρίων – Υποχρέωση εθνικού δικαστηρίου να αναστείλει τη διαδικασία σε περίπτωση κινδύνου συγκρούσεως μεταξύ της αποφάσεώς του και των αποφάσεων των θεσμικών οργάνων της Ένωσης – Παράλειψη αναστολής – Παράβαση
(Συμφωνία για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας, άρθρο 127 § 1· άρθρο 4 § 3 ΣΕΕ· άρθρο 258 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 94-98, 104, 116, 117, διατακτ. 1)
Προδικαστικά ερωτήματα – Παραπομπή ζητήματος στο Δικαστήριο – Ζητήματα ερμηνείας – Υποχρέωση υποβολής προδικαστικού ερωτήματος – Περιεχόμενο – Υποχρέωση προδικαστικής παραπομπής σε περίπτωση εύλογης αμφιβολίας – Εθνικό δικαστήριο που κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει εύλογη αμφιβολία – Κίνδυνος εσφαλμένης ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης από δικαστήριο του οποίου η απόφαση δεν υπόκειται σε ένδικα μέσα του εσωτερικού δικαίου – Παράβαση
(Συμφωνία για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας, άρθρο 127 § 1· άρθρα 258 και 267, εδ. 1 και 3, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 141-144, 146-154, διατακτ. 1)
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Αρμοδιότητες της Επιτροπής και αρμοδιότητες των εθνικών δικαστηρίων – Ρόλος των εθνικών δικαστηρίων – Υποχρέωση των εθνικών δικαστηρίων να απέχουν από την έκδοση αποφάσεων που συγκρούονται με απόφαση της Επιτροπής – Μη τήρηση της εν λόγω υποχρεώσεως από εθνικό δικαστήριο – Παράβαση
(Συμφωνία για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας, άρθρο 127 § 1· άρθρο 4 § 3 ΣΕΕ· άρθρα 108 § 3 και 258 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 159-165, 168-171, διατακτ. 1)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο, επιληφθέν προσφυγής λόγω παραβάσεως κράτους μέλους, κρίνει, με απόφαση εκδοθείσα ερήμην ελλείψει υποβολής υπομνήματος αντικρούσεως, ότι το Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας, με απόφαση που εξέδωσε το Supreme Court of the United Kingdom (Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου), παρέβη τις υποχρεώσεις που υπείχε κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου κατόπιν της έναρξης ισχύος της Συμφωνίας για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (
1
).
Το Δικαστήριο αποφαίνεται επί του καινοφανούς ζητήματος αν η εκτέλεση από κράτος μέλος διαιτητικής αποφάσεως εκδοθείσας έναντι άλλου κράτους μέλους δυνάμει των διατάξεων της Συμφωνίας διά την ρύθμισιν των σχετιζομένων προς τας επενδύσεις διαφορών μεταξύ Κρατών και υπηκόων άλλων Κρατών (
2
), η οποία συνήφθη από την πλειονότητα των συμβαλλομένων σε αυτή κρατών μελών πριν από την προσχώρησή τους στην Ένωση και συνιστά, επομένως, για αυτά προγενέστερη διεθνή σύμβαση, κατά την έννοια του άρθρου 351, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, συνεπάγεται ότι τα εν λόγω κράτη μέλη υπέχουν «υποχρεώσεις» έναντι των τρίτων χωρών που έχουν συνάψει την εν λόγω Συμφωνία, με αποτέλεσμα οι τρίτες αυτές χώρες να αντλούν από τη Συμφωνία συνακόλουθα «δικαιώματα» τα οποία «θίγονται» από τις Συνθήκες.
Η Συμφωνία ICSID τέθηκε σε ισχύ ως προς το Ηνωμένο Βασίλειο και ως προς τη Ρουμανία πριν από την προσχώρησή τους στην Ένωση. Προβλέπει ότι κάθε συμβαλλόμενο κράτος αναγνωρίζει κάθε διαιτητική απόφαση που εκδίδεται δυνάμει της εν λόγω Συμφωνίας ως υποχρεωτική και διασφαλίζει την εκτέλεση των επιβαλλόμενων από τη διαιτητική απόφαση χρηματικών υποχρεώσεων στο έδαφός του ως εάν επρόκειτο για οριστική απόφαση δικαστηρίου που λειτουργεί στο έδαφός του (
3
). Το 2002 το Βασίλειο της Σουηδίας και η Ρουμανία συνήψαν μια διμερή επενδυτική συμφωνία (
4
), η οποία προβλέπει ότι κάθε συμβαλλόμενο μέρος διασφαλίζει ανά πάσα στιγμή δίκαιη και ισότιμη μεταχείριση των επενδύσεων που πραγματοποιούνται από επενδυτές του άλλου συμβαλλόμενου μέρους και δεν εμποδίζει με αυθαίρετα μέτρα ή με μέτρα που εισάγουν διακρίσεις τη διοίκηση, τη διαχείριση, τη διατήρηση, τη χρήση, την εκμετάλλευση ή τη διάθεση των εν λόγω επενδύσεων από τους ως άνω επενδυτές (
5
).
Ενόψει της προσχώρησής της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ρουμανία κατήργησε ένα περιφερειακό καθεστώς επενδυτικών ενισχύσεων με τη μορφή φορολογικών κινήτρων. Οι φερόμενοι ως ζημιωθέντες Σουηδοί επενδυτές επέτυχαν την έκδοση από διαιτητικό δικαστήριο, συσταθέν βάσει της Συμφωνίας ICSID, διαιτητικής αποφάσεως με την οποία η Ρουμανία υποχρεώθηκε να τους καταβάλει, ως αποζημίωση, το ποσό των 178 εκατομμυρίων ευρώ και επιδίωξαν την αναγνώριση και την εκτέλεση της διαιτητικής αυτής αποφάσεως, μεταξύ άλλων, στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αφού κάλεσε τη Ρουμανία να αναστείλει την εκτέλεση της εν λόγω διαιτητικής αποφάσεως, για τον λόγο ότι μια τέτοια πράξη θα συνιστούσε παράνομη κρατική ενίσχυση, εξέδωσε, το 2014, απόφαση περί κινήσεως επίσημης διαδικασίας έρευνας (στο εξής: απόφαση περί κινήσεως διαδικασίας) (
6
). Το 2015 η Επιτροπή εξέδωσε νέα απόφαση, με την οποία, αφού διαπίστωσε ότι το άρθρο 351 ΣΛΕΕ δεν είχε εφαρμογή στην προκειμένη περίπτωση, δεδομένου ότι η ΔΕΣ αποτελεί συμφωνία που συνήφθη μεταξύ δύο κρατών μελών της Ένωσης, με συνέπεια καμία τρίτη χώρα που είχε συνάψει τη Συμφωνία ICSID να μην αποτελεί αντικείμενο της επίμαχης διαδικασίας, έκρινε ότι η καταβολή της αποζημιώσεως που επιδικάστηκε με τη διαιτητική απόφαση συνιστούσε «κρατική ενίσχυση» ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά (
7
) την οποία η Ρουμανία υποχρεούται ιδίως να μην καταβάλει (στο εξής: τελική απόφαση).
Το 2019 το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την τελική απόφαση (
8
), με το σκεπτικό, κατ’ ουσίαν, ότι η Επιτροπή δεν είχε αρμοδιότητα ratione temporis για την έκδοσή της δυνάμει του άρθρου 108 ΣΛΕΕ (στο εξής: απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου). Κατά της ανωτέρω αποφάσεως ασκήθηκε αίτηση αναιρέσεως ενώπιον του Δικαστηρίου. Πριν το Δικαστήριο αποφανθεί επί της ως άνω αιτήσεως αναιρέσεως, το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου διέταξε, στις 19 Φεβρουαρίου 2020, στην υπόθεση Micula v Romania (στο εξής: επίμαχη απόφαση), την εκτέλεση της διαιτητικής αποφάσεως. Με την απόφαση Επιτροπή κατά European Food κ.λπ. (
9
), το Δικαστήριο αναίρεσε την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου και ανέπεμψε την υπόθεση ενώπιον του τελευταίου.
Κατά το πέρας της προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασίας που κινήθηκε τον Δεκέμβριο του 2020, η Επιτροπή άσκησε, δυνάμει του άρθρου 258 ΣΛΕΕ, προσφυγή λόγω παραβάσεως με αίτημα να διαπιστωθεί ότι το Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας, με την επίμαχη απόφαση, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το δίκαιο της Ένωσης.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατ’ αρχάς, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, δυνάμει της Συμφωνίας αποχώρησης (
10
), είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί των προσφυγών λόγω παραβάσεως κράτους μέλους κατά τη διάρκεια της τετραετίας μετά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου, η οποία έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2020 (στο εξής: μεταβατική περίοδος), εφόσον κρίνει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο παρέβη, πριν από τη λήξη της εν λόγω μεταβατικής περιόδου, υποχρέωση που υπέχει από τις Συνθήκες. Εν προκειμένω, δεδομένου ότι η προσαπτόμενη παράβαση απορρέει από την επίμαχη απόφαση, η οποία εκδόθηκε κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, και ότι η υπό κρίση προσφυγή ασκήθηκε από την Επιτροπή κατά τη διάρκεια της τετραετίας μετά τη λήξη της μεταβατικής αυτής περιόδου, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να επιληφθεί της εν λόγω προσφυγής.
Εν συνεχεία, το Δικαστήριο εξετάζει και δέχεται τις τέσσερις αιτιάσεις που προέβαλε η Επιτροπή προς στήριξη της προσφυγής της λόγω παραβάσεως κράτους μέλους. Προς τούτο, το Δικαστήριο επισημαίνει κατ’ αρχάς ότι, έστω και αν η παράβαση που προσάπτεται στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι μεταγενέστερη της αποχώρησής του από την Ένωση, πλην όμως προγενέστερη της λήξης της μεταβατικής περιόδου, το Ηνωμένο Βασίλειο πρέπει να θεωρηθεί ως «κράτος μέλος» και ότι, εξάλλου, το δίκαιο της Ένωσης είχε εφαρμογή στο Ηνωμένο Βασίλειο κατά τη διάρκεια της μεταβατικής αυτής περιόδου.
i) Επί της αιτιάσεως η οποία αφορά παράβαση του άρθρου 351 ΣΛΕΕ
Το Δικαστήριο διαπιστώνει, κατά πρώτον, ότι δεν αμφισβητείται ότι η Συμφωνία ICSID, η οποία δεν αποτελεί μέρος του δικαίου της Ένωσης, είναι πολυμερής συνθήκη την οποία συνήψε το Ηνωμένο Βασίλειο, πριν από την προσχώρησή του στην Ένωση, τόσο με κράτη μέλη όσο και με τρίτες χώρες, και ότι, ως εκ τούτου, η διεθνής αυτή σύμβαση είναι δυνατό να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 351 ΣΛΕΕ, το οποίο προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις που απορρέουν από συμβάσεις που συνήφθησαν πριν από την προσχώρηση δεν θίγονται από το δίκαιο της Ένωσης.
Εντούτοις, το γεγονός και μόνον ότι ένα κράτος μέλος έχει συνάψει προγενέστερη διεθνή σύμβαση με τρίτες χώρες δεν αρκεί για να προκαλέσει την εφαρμογή της διατάξεως αυτής. Η επίκληση τέτοιων διεθνών συμβάσεων στις σχέσεις μεταξύ κρατών μελών είναι δυνατή μόνον όταν οι εν λόγω τρίτες χώρες αντλούν από τις συμβάσεις αυτές δικαιώματα των οποίων την τήρηση εκ μέρους του οικείου κράτους μέλους μπορούν να απαιτήσουν.
Το Δικαστήριο εξετάζει, κατά δεύτερον, αν η Συμφωνία ICSID επιβάλλει στο Ηνωμένο Βασίλειο υποχρεώσεις τις οποίες αυτό υπέχει έναντι τρίτων χωρών και τις οποίες οι χώρες αυτές έχουν δικαίωμα να επικαλεστούν έναντι του Ηνωμένου Βασιλείου. Συναφώς, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι διαιτητικό δικαστήριο το οποίο συγκροτήθηκε στο πλαίσιο της Συμφωνίας ICSID, κατ’ εφαρμογήν της ρήτρας διαιτησίας η οποία προβλεπόταν στη ΔΕΣ που είχε συναφθεί μεταξύ του Βασιλείου της Σουηδίας και της Ρουμανίας πριν από την προσχώρηση της τελευταίας στην Ένωση, υποχρέωσε τη Ρουμανία να καταβάλει αποζημίωση στους Σουηδούς επενδυτές. Ωστόσο, η ΔΕΣ πρέπει, από την προσχώρηση της Ρουμανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, να θεωρηθεί ως συνθήκη η οποία αφορά δύο κράτη μέλη.
Εν προκειμένω, η διαφορά που υποβλήθηκε στην κρίση του Ανωτάτου Δικαστηρίου του Ηνωμένου Βασιλείου αφορούσε την προβαλλόμενη υποχρέωση του Ηνωμένου Βασιλείου, έναντι του Βασιλείου της Σουηδίας και των υπηκόων του, να συμμορφωθεί προς τις διατάξεις της Συμφωνίας ICSID και, συνακόλουθα, το προβαλλόμενο δικαίωμα των τελευταίων να απαιτήσουν από το Ηνωμένο Βασίλειο την τήρηση των εν λόγω διατάξεων.
Αντιθέτως, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι μια τρίτη χώρα δεν έχει δικαίωμα να απαιτήσει από το Ηνωμένο Βασίλειο, βάσει της Συμφωνίας ICSID, την εκτέλεση της διαιτητικής αποφάσεως. Πράγματι, η διεθνής αυτή σύμβαση, παρά τον πολυμερή χαρακτήρα της, έχει ως αντικείμενο τη ρύθμιση των διμερών σχέσεων μεταξύ των συμβαλλομένων μερών κατά τρόπο ανάλογο προς μια διμερή συνθήκη. Συναφώς, το Δικαστήριο παρατηρεί ότι το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου περιορίζεται, κατ’ ουσίαν, να επισημάνει ότι οι τρίτες χώρες που συνήψαν τη Συμφωνία ICSID θα μπορούσαν να έχουν συμφέρον να τηρήσει ένα κράτος μέλος, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, τις υποχρεώσεις του έναντι άλλου κράτους μέλους προβαίνοντας στην εκτέλεση διαιτητικής αποφάσεως. Ωστόσο, ένα τέτοιο αμιγώς πραγματικό συμφέρον δεν είναι δυνατό να εξομοιωθεί με «δικαίωμα», κατά την έννοια του άρθρου 351 ΣΛΕΕ, ικανό να δικαιολογήσει την εφαρμογή της εν λόγω διατάξεως.
Εντούτοις, το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου, στην επίμαχη απόφαση, παραλείπει να εξετάσει το θεμελιώδες ζήτημα κατά πόσον τρίτη χώρα μπορεί να επικαλεστεί τη διεθνή ευθύνη του Ηνωμένου Βασιλείου λόγω παραβάσεως των υποχρεώσεων που υπέχει από την εν λόγω Συμφωνία στο πλαίσιο της εκτέλεσης διαιτητικής αποφάσεως εκδοθείσας κατά το πέρας διαδικασίας σχετικής με διαφορά μεταξύ των κρατών μελών.
Το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι το άρθρο 351 ΣΛΕΕ αποτελεί κανόνα ο οποίος μπορεί να επιτρέπει παρεκκλίσεις από την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένου του πρωτογενούς δικαίου. Επομένως, η διάταξη αυτή είναι ικανή να έχει σημαντικό αντίκτυπο στην έννομη τάξη της Ένωσης, δεδομένου ότι επιτρέπει παρεκκλίσεις από την αρχή της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης. Στο πλαίσιο αυτό, αν γίνονταν δεκτά τα συμπεράσματα της επίμαχης απόφασης, όλα τα κράτη μέλη που συνήψαν τη Συμφωνία ICSID πριν από την προσχώρησή τους στην Ένωση θα μπορούσαν, στηριζόμενα στο εν λόγω άρθρο, να είναι σε θέση να εξαιρούν διαφορές σχετικές με το δίκαιο της Ένωσης από το δικαιοδοτικό σύστημα της Ένωσης, αναθέτοντας τις διαφορές αυτές στα διαιτητικά δικαστήρια. Ωστόσο, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι το σύστημα των ενδίκων βοηθημάτων το οποίο προβλέπουν οι Συνθήκες αντικατέστησε τις διαδικασίες διαιτησίας που θεσπίστηκαν μεταξύ των κρατών μελών. Επομένως, το άρθρο 351 ΣΛΕΕ πρέπει να ερμηνεύεται στενά, προκειμένου να μην καθίστανται άνευ περιεχομένου οι γενικοί κανόνες τους οποίους θεσπίζουν οι Συνθήκες της Ένωσης.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου όφειλε, πριν να αποφανθεί, να εξετάσει διεξοδικώς αν τυχόν η εν λόγω υποχρέωση συνεπάγεται δικαιώματα τα οποία τρίτες χώρες θα μπορούσαν να επικαλεστούν έναντι των εν λόγω κρατών μελών. Πλην όμως, μια τέτοια διεξοδική εξέταση απουσιάζει από την επίμαχη απόφαση, με συνέπεια ότι το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου ερμήνευσε και εφάρμοσε εσφαλμένως την ανωτέρω διάταξη, αποδίδοντάς της ευρύ περιεχόμενο, σκοπός και αποτέλεσμα του οποίου είναι να αποκλείσει σκοπίμως την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης στο σύνολό του. Μια τέτοια ερμηνεία, η οποία έχει ως αποτέλεσμα να μην εφαρμόζεται η αρχή της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης, η οποία αποτελεί ένα από τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του, είναι ικανή να διακυβεύσει τη συνοχή, την πλήρη αποτελεσματικότητα και την αυτονομία του δικαίου της Ένωσης, καθώς και, εν τέλει, τον ιδιάζοντα χαρακτήρα του δικαίου που θεσπίζουν οι Συνθήκες. Ως εκ τούτου, το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου έθιξε σοβαρά την έννομη τάξη της Ένωσης.
ii) Επί της αιτιάσεως η οποία αφορά παράβαση του άρθρου 4 ΣΕΕ
Κατά πρώτον, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, όταν η επίλυση της διαφοράς εξαρτάται από το κύρος αποφάσεως της Επιτροπής, από την υποχρέωση ειλικρινούς συνεργασίας, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 4 ΣΕΕ, απορρέει το καθήκον του εθνικού δικαστηρίου να αναστείλει τη διαδικασία, έως ότου εκδοθεί από τα δικαιοδοτικά όργανα της Ένωσης αμετάκλητη απόφαση επί της προσφυγής ακυρώσεως, εκτός εάν το εθνικό δικαστήριο θεωρεί ότι δικαιολογείται, υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες, η υποβολή προδικαστικού ερωτήματος στο Δικαστήριο ως προς το κύρος της αποφάσεως της Επιτροπής.
Εν προκειμένω, οι εκκρεμείς ενώπιον των θεσμικών οργάνων της Ένωσης και του Ανωτάτου Δικαστηρίου του Ηνωμένου Βασιλείου διαδικασίες αφορούσαν το ίδιο ζήτημα, ήταν σχετικές με την ερμηνεία των ίδιων διατάξεων και αφορούσαν το κύρος ή τα αποτελέσματα των αποφάσεων τις οποίες εξέδωσε η Επιτροπή. Επομένως, κατά την ημερομηνία κατά την οποία το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου εξέδωσε την επίμαχη απόφαση, το ζήτημα της επιρροής που ασκεί το άρθρο 351 ΣΛΕΕ επί της εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης είχε αποτελέσει αντικείμενο προσωρινής εξέτασης από την Επιτροπή και μπορούσε ακόμη να εκτιμηθεί από τον δικαστή της Ένωσης. Υπό τις συνθήκες αυτές, υπήρχε κίνδυνος εκδόσεως αντιφατικών αποφάσεων. Εξάλλου, ο κίνδυνος αυτός υλοποιήθηκε, δεδομένου ότι η απόφαση περί κινήσεως διαδικασίας, όπως και η τελική απόφαση, η νομιμότητα της οποίας αποτελούσε αντικείμενο αιτήσεως αναιρέσεως κατά την ημερομηνία εκδόσεως της επίμαχης αποφάσεως, είχε καταλήξει στο ακριβώς αντίθετο συμπέρασμα απ’ ό,τι η επίμαχη απόφαση.
Κατά δεύτερον, το Δικαστήριο εκτιμά ότι το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από κανέναν από τους λόγους που εξέθεσε το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου προκειμένου να αποκλείσει την εφαρμογή της αρχής της καλόπιστης συνεργασίας.
Όσον αφορά τον λόγο σύμφωνα με τον οποίο τα ζητήματα σχετικά με την ύπαρξη και την έκταση των υποχρεώσεων που απορρέουν από προγενέστερες διεθνείς συμβάσεις δεν υπάγονται μόνο στην αρμοδιότητα των δικαιοδοτικών οργάνων της Ένωσης, ή ακόμη και εκφεύγουν της αρμοδιότητάς τους, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι η υποχρέωση καλόπιστης συνεργασίας την οποία υπέχουν τα εθνικά δικαστήρια προϋποθέτει ότι το ίδιο ζήτημα ενδέχεται να εμπίπτει στη συντρέχουσα αρμοδιότητα των δικαιοδοτικών οργάνων της Ένωσης και των εθνικών δικαστηρίων, με αποτέλεσμα να υπάρχει κίνδυνος εκδόσεως αντιφατικών αποφάσεων.
Ωστόσο, το ζήτημα που είχε υποβληθεί, εν προκειμένω, τόσο στην κρίση του Ανωτάτου Δικαστηρίου του Ηνωμένου Βασιλείου όσο και στην κρίση της Επιτροπής καθώς και των δικαιοδοτικών οργάνων της Ένωσης αφορούσε το περιεχόμενο του άρθρου 351 ΣΛΕΕ, το οποίο αποτελεί διάταξη του δικαίου της Ένωσης. Συνεπώς, η οριστική ερμηνεία του εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου. Το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι το ως άνω άρθρο ουδόλως παραπέμπει στο δίκαιο των κρατών μελών ή στο διεθνές δίκαιο και, ως εκ τούτου, οι εκφράσεις που περιλαμβάνονται σε αυτό πρέπει να εκλαμβάνονται ως αυτοτελείς έννοιες του δικαίου της Ένωσης. Επομένως, τα δικαιοδοτικά όργανα της Ένωσης είναι αρμόδια να κρίνουν αν η Συμφωνία ICSID επιβάλλει υποχρεώσεις των οποίων την τήρηση δικαιούται να απαιτήσει τρίτη χώρα και αν τα εν λόγω δικαιώματα και υποχρεώσεις θίγονται από τις Συνθήκες της Ένωσης. Τούτο συμβαίνει, στο πλαίσιο προσφυγής ακυρώσεως, προσφυγής λόγω παραβάσεως κράτους μέλους ή ακόμη και στην περίπτωση αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως. Στην τελευταία αυτή περίπτωση, η αρμοδιότητα του εθνικού δικαστηρίου δεν στερεί από το Δικαστήριο οποιαδήποτε αρμοδιότητα εξέτασης των ίδιων αυτών ζητημάτων. Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο όταν η εφαρμογή του άρθρου 351 ΣΛΕΕ σε μια τέτοια διεθνή σύμβαση είναι ικανή να έχει καθοριστική επιρροή στην έκβαση παράλληλης προσφυγής ακυρώσεως με την οποία ζητείται η ακύρωση τελικής αποφάσεως της Επιτροπής.
Πράγματι, εφόσον ο δικαστής της Ένωσης καλείται να αποφανθεί επί του κύρους πράξεως του δικαίου της Ένωσης, συνάδει με την κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του δικαστή της Ένωσης το να είναι το Δικαστήριο το μόνο αρμόδιο να ερμηνεύσει την κρίσιμη προγενέστερη διεθνή σύμβαση προκειμένου να κρίνει κατά πόσον το άρθρο 351 ΣΛΕΕ κωλύει την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης με την εν λόγω πράξη, δεδομένου ότι το Δικαστήριο είναι αποκλειστικώς αρμόδιο να διαπιστώσει την έλλειψη κύρους πράξεως της Ένωσης.
iii) Επί της αιτιάσεως η οποία αφορά παράβαση του άρθρου 267 ΣΛΕΕ
Το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, πρώτον, το ζήτημα του περιεχομένου του άρθρου 351 ΣΛΕΕ, υπό τις περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως, αποτελεί καινοφανές ζήτημα στη νομολογία του Δικαστηρίου και ότι το περιεχόμενο της φράσεως «θίγονται από τις Συνθήκες», η οποία περιλαμβάνεται στο ίδιο άρθρο, δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί από το Δικαστήριο. Tο εν λόγω άρθρο όμως δύναται να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην έννομη τάξη της Ένωσης.
Δεύτερον, με την απόφαση περί κινήσεως διαδικασίας και με την τελική απόφαση, η Επιτροπή υιοθέτησε μια ερμηνεία του άρθρου 351 ΣΛΕΕ αντίθετη προς εκείνη την οποία υιοθέτησε το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου με την επίμαχη απόφαση. Εξάλλου, η ορθότητα της ερμηνείας αυτής αμφισβητήθηκε από τους επενδυτές προς στήριξη της προσφυγής τους ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου με αίτημα την ακύρωση της τελικής αποφάσεως. Επομένως, λαμβανομένης υπόψη της αιτήσεως αναιρέσεως που ασκήθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου κατά της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου, το ζήτημα των συνεπειών του άρθρου 351 ΣΛΕΕ στην εκτέλεση της διαιτητικής αποφάσεως εξακολουθεί να εκκρεμεί ενώπιον των δικαιοδοτικών οργάνων της Ένωσης.
Τρίτον, τόσο το High Court of England and Wales (ανώτερο δικαστήριο Αγγλίας και Ουαλίας) όσο και το Court of Appeal (εφετείο), στα οποία είχαν προηγουμένως προσφύγει οι επενδυτές, είχαν αρνηθεί να αποφανθούν επί του ζητήματος της εφαρμογής του άρθρου 351 ΣΛΕΕ, για τον λόγο ότι υπήρχε κίνδυνος εκδόσεως αντιφατικών αποφάσεων.
Τέταρτον, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι το Nacka tingsrätt (πρωτοδικείο Nacka, Σουηδία) είχε κρίνει ότι το άρθρο 351 ΣΛΕΕ δεν είχε εφαρμογή στην εκτέλεση της διαιτητικής αποφάσεως και, ως εκ τούτου, είχε αρνηθεί να εκτελέσει τη διαιτητική αυτή απόφαση στη Σουηδία.
Πέμπτον, κατά το χρονικό σημείο της εκδόσεως της αποφάσεως του Ανωτάτου Δικαστηρίου του Ηνωμένου Βασιλείου, το ζήτημα της εκτελέσεως της διαιτητικής αποφάσεως εκκρεμούσε ενώπιον των βελγικών δικαστηρίων.
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω διαπιστώσεων, το Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, στην προκειμένη περίπτωση, υπήρχαν επαρκή στοιχεία ικανά να δημιουργήσουν αμφιβολίες ως προς την ερμηνεία του άρθρου 351 ΣΛΕΕ. Οι αμφιβολίες αυτές, λαμβανομένων υπόψη των συνεπειών της εν λόγω διατάξεως επί ενός εκ των ουσιωδών χαρακτηριστικών του δικαίου της Ένωσης και του κινδύνου εκδόσεως αντιφατικών αποφάσεων εντός της Ένωσης, θα έπρεπε να οδηγήσουν το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου στο συμπέρασμα ότι η ερμηνεία της εν λόγω διατάξεως δεν είναι τόσο προφανής ώστε να μην καταλείπει περιθώριο για καμία εύλογη αμφιβολία.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο κρίνει ότι Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου όφειλε, ως εθνικό δικαστήριο του οποίου οι αποφάσεις δεν υπόκεινται σε ένδικα μέσα του εσωτερικού δικαίου, να υποβάλει ερώτημα στο Δικαστήριο βάσει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου 351 ΣΛΕΕ, προκειμένου να αποτραπεί ο κίνδυνος εσφαλμένης ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης, στην οποία κατέληξε πράγματι το εν λόγω δικαστήριο με την επίμαχη απόφαση.
iv) Επί της αιτιάσεως η οποία αφορά παράβαση του άρθρου 108 ΣΛΕΕ
Το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η επίμαχη απόφαση απαιτεί από τη Ρουμανία να καταβάλει την επιδικασθείσα με τη διαιτητική αυτή απόφαση αποζημίωση, κατά παράβαση της προβλεπόμενης στο άρθρο 108 ΣΛΕΕ υποχρεώσεως να μην εφαρμόσει σχέδιο ενίσχυσης πριν η Επιτροπή καταλήξει σε τελική απόφαση. Κατά συνέπεια, η Ρουμανία βρίσκεται αντιμέτωπη με αντιφατικές αποφάσεις όσον αφορά την εκτέλεση της εν λόγω διαιτητικής αποφάσεως. Επομένως, η επίμαχη απόφαση ενέχει παράβαση της εν λόγω διατάξεως καθόσον διατάσσει άλλο κράτος μέλος να την παραβεί.
Συναφώς, ουδεμία επιρροή ασκεί το γεγονός ότι το προαναφερθέν άρθρο προβλέπει υποχρέωση σε βάρος του «ενδιαφερόμενου κράτους μέλους», ήτοι, εν προκειμένω, της Ρουμανίας. Πράγματι, η υποχρέωση καλόπιστης συνεργασίας επέβαλλε στα εθνικά δικαστήρια του Ηνωμένου Βασιλείου να διευκολύνουν την εκ μέρους της Ρουμανίας τήρηση των υποχρεώσεων που υπέχει από το άρθρο 108 ΣΛΕΕ, διότι άλλως η εν λόγω διάταξη θα στερούνταν πρακτικής αποτελεσματικότητας.
(
1
)	Συμφωνία για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (στο εξής: Συμφωνία αποχώρησης), η οποία υιοθετήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2019, εγκρίθηκε εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (ΕΚΑΕ) με την απόφαση (ΕΕ) 2020/135 του Συμβουλίου, της 30ής Ιανουαρίου 2020 (ΕΕ 2020, L 29, σ. 1), και τέθηκε σε ισχύ την 1η Φεβρουαρίου 2020.
(
2
)	Συμφωνία διά την ρύθμισιν των σχετιζομένων προς τας επενδύσεις διαφορών μεταξύ Κρατών και υπηκόων άλλων Κρατών, η οποία συνήφθη στην Ουάσιγκτον στις 18 Μαρτίου 1965 (στο εξής: Συμφωνία ICSID).
(
3
)	Άρθρο 54, παράγραφος 1, της Συμφωνίας ICSID.
(
4
)	Διμερής επενδυτική συμφωνία, συναφθείσα στις 29 Μαΐου 2002 μεταξύ της Κυβέρνησης του Βασιλείου της Σουηδίας και της Ρουμανικής Κυβέρνησης σχετικά με την προώθηση και την αμοιβαία προστασία των επενδύσεων (στο εξής: ΔΕΣ), η οποία τέθηκε σε ισχύ την 1η Απριλίου 2003.
(
5
)	Άρθρο 2, παράγραφος 3, της ΔΕΣ.
(
6
)	Δυνάμει του άρθρου 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ.
(
7
)	Βλ. το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
(
8
)	Απόφαση της 18ης Ιουνίου 2019, European Food κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑624/15, T‑694/15 και T‑704/15, EU:T:2019:423)·
(
9
)	Απόφαση της 25ης Ιανουαρίου 2022, Επιτροπή κατά European Food κ.λπ. (C‑638/19 P, EU:C:2022:50).
(
10
)	Άρθρο 87, παράγραφος 1, της Συμφωνίας αποχώρησης.