62021TJ0377_RES
Υπόθεση T-379/21
Eurecna SpA
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (ένατο τμήμα) της 12ης Ιουλίου 2023
«Πρόσβαση στα έγγραφα – Κανονισμός (ΕΚ) 1049/2001 – Τελική έκθεση της έρευνας της OLAF σχετικά με την εκτέλεση συμβάσεως παροχής υπηρεσιών χρηματοδοτούμενης από το ΕΤΑ – Άρνηση παροχής προσβάσεως – Εξαίρεση σχετική με την προστασία της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων – Εξαίρεση που αφορά την προστασία του σκοπού επιθεωρήσεως, έρευνας και οικονομικού ελέγχου – Γενικό τεκμήριο – Υποχρέωση αιτιολογήσεως»
Θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα προσβάσεως του κοινού στα έγγραφα – Κανονισμός 1049/2001 – Εξαιρέσεις από το δικαίωμα προσβάσεως στα έγγραφα – Υποχρέωση του θεσμικού οργάνου να προβεί σε συγκεκριμένη και εξατομικευμένη εξέταση των εγγράφων – Δεν υφίσταται – Δυνατότητα να στηριχθεί η απόρριψη σε γενικά τεκμήρια τα οποία έχουν εφαρμογή επί ορισμένων κατηγοριών εγγράφων – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Περιεχόμενο – Αιτιολογία που περιορίζεται στην επίκληση της οικείας εξαιρέσεως
(Κανονισμός 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 4 § 2)
(βλ. σκέψεις 26-28, 40, 60, 61, 84)
Θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα προσβάσεως του κοινού στα έγγραφα – Κανονισμός 1049/2001 – Εξαιρέσεις από το δικαίωμα προσβάσεως στα έγγραφα – Προστασία του σκοπού επιθεώρησης, έρευνας και οικονομικού ελέγχου – Εφαρμογή σε έγγραφα που σχετίζονται με έρευνα της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) – Γενικό τεκμήριο περί προκλήσεως βλάβης της προστασίας των συμφερόντων που διακυβεύονται σε τέτοια έρευνα λόγω της δημοσιοποιήσεως των επίμαχων εγγράφων – Εφαρμογή μετά την περάτωση των δραστηριοτήτων αυτών – Προϋποθέσεις
(Κανονισμός 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 4 § 2, 3η περίπτωση)
(βλ. σκέψεις 32-36, 43, 50-53, 57)
Θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα προσβάσεως του κοινού στα έγγραφα – Κανονισμός 1049/2001 – Εξαιρέσεις από το δικαίωμα προσβάσεως στα έγγραφα – Προστασία της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων – Προστασία των εγγράφων που καταρτίστηκαν στο πλαίσιο ήδη περατωθείσας διαδικασίας – Περιεχόμενο – Άρνηση προσβάσεως – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Περιεχόμενο
(Κανονισμός 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 4 § 3, εδ. 2)
(βλ. σκέψεις 64-66, 68, 69)
Σύνοψη
Η προσφεύγουσα, ήτοι η Eurecna, είναι εταιρία που δραστηριοποιείται στον τομέα της παροχής υπηρεσιών πληροφορικής. Το 2014, o Σύνδεσμος των υπερποντίων χωρών και εδαφών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (OCTA) υπέγραψε σύμβαση παροχής υπηρεσιών, χρηματοδοτηθείσα από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ), η οποία αποσκοπούσε στην ενίσχυση της βιώσιμης αναπτύξεως και της οικονομικής διαφοροποιήσεως, καθώς και στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των υπερπόντιων χωρών και εδαφών.
Το 2020, κατόπιν αιτήματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ελέγξει τυχόν παρατυπίες κατά την εκτέλεση της ανωτέρω συμβάσεως, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) κίνησε έρευνα.
Με έγγραφο της 4ης Δεκεμβρίου 2020, η OLAF ενημέρωσε την προσφεύγουσα ότι η τελική έκθεση της έρευνας είχε διαβιβαστεί στην εισαγγελία Βενετίας (Ιταλία) και στη Γενική Διεύθυνση Διεθνούς Συνεργασίας και Αναπτύξεως της Επιτροπής. Η έκθεση αυτή συνοδευόταν από συστάσεις σχετικά με επακόλουθα μέτρα που συνεπάγονταν, μεταξύ άλλων, την κίνηση ποινικής έρευνας για απάτη και την ανάκτηση των καταβληθέντων ποσών που κρίθηκαν μη επιλέξιμα λόγω μη χρεώσεως αμοιβών και αδικαιολόγητων δαπανών εκ μέρους της προσφεύγουσας. Το 2021, η προσφεύγουσα ζήτησε πρόσβαση στην τελική έκθεση της OLAF και στα παραρτήματά της. Λίγο μετά την υποβολή της αίτησης αυτής, έλαβε έγγραφο προκαταρκτικής ενημερώσεως από την Επιτροπή, το οποίο την ενημέρωνε για την κίνηση της διαδικασίας ανακτήσεως. Με την από 26 Απριλίου 2021 απόφασή της, η OLAF αρνήθηκε την πρόσβαση στα ζητηθέντα έγγραφα επικαλούμενη την εφαρμογή του γενικού τεκμηρίου εμπιστευτικότητας που έχει αναγνωριστεί στα σχετικά με τις έρευνές της έγγραφα (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση).
Το Γενικό Δικαστήριο, ενώπιον του οποίου ασκήθηκε προσφυγή ακυρώσεως κατά της αποφάσεως αυτής, αναλύει τη σχέση μεταξύ των αρχών που απορρέουν από τη νομολογία σχετικά με την υποχρέωση αιτιολογήσεως και των αρχών που αφορούν το γενικό τεκμήριο εμπιστευτικότητας που έχει αναγνωριστεί στα έγγραφα που σχετίζονται με τις έρευνες της, στο πλαίσιο της εξαιρέσεως σχετικά με την προστασία του σκοπού έρευνας (
1
). Το Γενικό Δικαστήριο, βασιζόμενο στη νομολογία κατά την οποία η προστασία τέτοιου είδους ερευνών εκτείνεται στις επακόλουθες ενέργειες υπό την προϋπόθεση ότι αυτές λαμβάνουν χώρα εντός εύλογης προθεσμίας, επισημαίνει ότι η αιτιολογία αποφάσεως αρνήσεως γνωστοποιήσεως εγγράφου πρέπει να περιλαμβάνει στοιχεία από τα οποία να προκύπτει η συλλογιστική της OLAF όσον αφορά τα χρονικά όρια εφαρμογής αυτού του γενικού τεκμηρίου εμπιστευτικότητας (
2
). Διαπιστώνοντας, εν προκειμένω, ότι η αιτιολογία της προσβαλλομένης αποφάσεως επ’ αυτού είναι ανεπαρκής, το Γενικό Δικαστήριο προβαίνει, ως εκ τούτου, στην ακύρωσή της.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η αιτιολογία της προσβαλλομένης αποφάσεως παρείχε στην προσφεύγουσα τη δυνατότητα να αντιληφθεί ότι η OLAF επικαλούνταν το γενικό τεκμήριο εμπιστευτικότητας προκειμένου να αρνηθεί τη γνωστοποίηση των ζητηθέντων εγγράφων. Συγκεκριμένα, από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι η OLAF έκρινε ότι τα ζητηθέντα έγγραφα ενέπιπταν στην εξαίρεση σχετικά με την προστασία των σκοπών των δραστηριοτήτων επιθεωρήσεως, λόγω της υπάρξεως γενικού τεκμηρίου περί μη προσβάσεως στα σχετικά με τις έρευνές της έγγραφα.
Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι, ελλείψει των αναγκαίων πληροφοριών, η προσφεύγουσα δεν ήταν, αντιθέτως, σε θέση να κατανοήσει τους λόγους για τους οποίους η OLAF, κατά την ημερομηνία εκδόσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως, θεωρούσε ότι τα ζητηθέντα έγγραφα καλύπτονταν από το εν λόγω γενικό τεκμήριο εμπιστευτικότητας.
Πράγματι, μολονότι η προσβαλλόμενη απόφαση αναφέρει ότι τα έγγραφα αυτά αποτελούν μέρος του φακέλου έρευνας της OLAF, η OLAF περιορίζεται, με την απόφαση αυτή, στη διαπίστωση ότι η εν λόγω έρευνα περατώθηκε και ότι η τελική έκθεσή της διαβιβάστηκε στην Επιτροπή και στην εισαγγελία Βενετίας, συνοδευόμενη από συστάσεις σχετικά με ενδεχόμενες επακόλουθες ενέργειες. Εντούτοις, στην αιτιολογία της προσβαλλομένης αποφάσεως δεν μνημονεύεται το γεγονός ότι, πριν από την έκδοσή της, η οποία έλαβε χώρα μετά τη διαβίβαση της εκθέσεως της OLAF, η Επιτροπή απηύθυνε στην προσφεύγουσα έγγραφο προκαταρκτικής ενημερώσεως προκειμένου να ανακτήσει το μεγαλύτερο μέρος των ποσών που είχαν καταβληθεί και κρίθηκαν μη επιλέξιμα. Πλην όμως, κατά το Γενικό Δικαστήριο, η δέσμευση αυτή της Επιτροπής μπορεί να θεωρηθεί ως επακόλουθη ενέργεια μιας εκ των συστάσεων της εκθέσεως της OLAF και, ως εκ τούτου, ως απόφαση περατώνουσα την έρευνα. Λαμβανομένης υπόψη της σιωπής της προσβαλλομένης αποφάσεως επί του ζητήματος αυτού, δύναται να συναχθεί ότι η OLAF θεώρησε ότι, κατά την ημερομηνία εκδόσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως, οι αρχές στις οποίες απευθυνόταν η τελική της έκθεση δεν είχαν ακόμη αποφασίσει, εντός εύλογης προθεσμίας, για τη συνέχεια που έπρεπε να δοθεί στην έκθεση έρευνας.
Στο πλαίσιο αυτό, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι η OLAF όφειλε, στο αιτιολογικό της προσβαλλομένης αποφάσεως, να είχε λάβει θέση επί του ζητήματος αν το χρονικό διάστημα που παρήλθε μεταξύ της ημερομηνίας διαβιβάσεως της εκθέσεώς της στις αποδέκτριες αρχές και της ημερομηνίας εκδόσεως της απόφασης αυτής έπρεπε να θεωρηθεί εύλογο. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, Εντούτοις, τα έγγραφα που αφορούν έρευνα της OLAF η οποία μόλις περατώθηκε καλύπτονται από το γενικό τεκμήριο εμπιστευτικότητας δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 2, τρίτη περίπτωση, του κανονισμού 1049/2001 εφόσον οι αρμόδιες αρχές δεν έχουν ακόμη αποφασίσει για τη συνέχεια που πρέπει να δοθεί στην αντίστοιχη έκθεση έρευνας μόνον υπό την προϋπόθεση ότι, κατά την ημερομηνία εκδόσεως της αρνήσεως γνωστοποιήσεως των εν λόγω εγγράφων, το χρονικό διάστημα που έχει παρέλθει από τη διαβίβαση της εκθέσεως της OLAF στις αρμόδιες αρχές δεν δύναται να θεωρηθεί μη εύλογο (
3
). Εν προκειμένω, μολονότι δύναται να συναχθεί ότι η OLAF έκρινε ότι δεν ήταν μη εύλογο το χρονικό διάστημα που είχε παρέλθει, οι λόγοι της ερμηνείας αυτής δεν προκύπτουν από την αιτιολογία της προσβαλλομένης αποφάσεως.
Τρίτον και τελευταίο, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, λαμβανομένου υπόψη του ελλιπούς χαρακτήρα των στοιχείων της αιτιολογίας που περιέχονται στην προσβαλλόμενη απόφαση, η συγκεκριμένη απόφαση δεν παρέχει στο Γενικό Δικαστήριο τη δυνατότητα να εκτιμήσει το βάσιμο του δεύτερου λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η προσφεύγουσα, κατά τον οποίο η OLAF δεν απέδειξε την ύπαρξη τεκμηρίου εμπιστευτικότητας των ζητηθέντων εγγράφων δυνάμει της εξαιρέσεως σχετικά με την προστασία του σκοπού επιθεωρήσεως, έρευνας και οικονομικού ελέγχου, ούτε, ως εκ τούτου, να ασκήσει τον έλεγχό του νομιμότητας.
Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι δεν υφίσταται ούτε δικαίωμα των θεσμικών οργάνων της Ένωσης να διορθώσουν ενώπιον του δικαστή της Ένωσης τις ανεπαρκώς αιτιολογημένες αποφάσεις τους ούτε υποχρέωση του τελευταίου να λαμβάνει υπόψη, προκειμένου να εκτιμήσει κατά πόσον τηρήθηκε η υποχρέωση αιτιολογήσεως, τις συμπληρωματικές εξηγήσεις τις οποίες παρέχει ο συντάκτης της επίμαχης πράξεως μόλις κατά τη διάρκεια της δίκης. Ένα τέτοιο νομικό καθεστώς θα ενείχε τον κίνδυνο να καταστήσει ασαφή την κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ της Διοικήσεως και του δικαστή της Ένωσης, να αποδυναμώσει τον έλεγχο νομιμότητας και να υπονομεύσει την άσκηση του δικαιώματος προσφυγής (
4
).
Εξάλλου, ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι οι συμπληρωματικές εξηγήσεις που παρέσχε η Επιτροπή κατά τη διάρκεια της δίκης μπορούν να εκληφθούν όχι ως συμπληρωματική αιτιολογία της προσβαλλομένης αποφάσεως, αλλά ως αναγκαίες διευκρινίσεις προκειμένου να γίνει πλήρως κατανοητή η ανάλυση στην οποία στηρίζεται η συλλογιστική της OLAF, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η Επιτροπή ούτε έλαβε θέση επί του ζητήματος αν το έγγραφο προκαταρκτικής ενημερώσεως συνιστούσε επακόλουθη ενέργεια η οποία συνεπαγόταν την περάτωση της έρευνας ούτε, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, εξέθεσε τους λόγους για τους οποίους απλώς και μόνον η κοινοποίηση της εκθέσεως της OLAF στην εισαγγελία Βενετίας είχε ως αποτέλεσμα να εξακολουθήσει η έκθεση αυτή να καλύπτεται από το γενικό τεκμήριο εμπιστευτικότητας. Τέλος, η Επιτροπή δεν έλαβε θέση ούτε επί του ζητήματος αν, κατά την ημερομηνία εκδόσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως, είχε παρέλθει εύλογος χρόνος από τη διαβίβαση των ζητηθέντων εγγράφων στην Επιτροπή και στην εισαγγελία Βενετίας.
(
1
)	Δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 2, περίπτωση 3, του κανονισμού (ΕΚ) 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2001, για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής (ΕΕ 2001, L 145, σ. 43).
(
2
)	Βλ. αποφάσεις της 19ης Δεκεμβρίου 2019, ΕΚΤ κατά Espírito Santo Financial (Portugal) (C-442/18 P, EU:C:2019:1117, σκέψη 55), και της 21ης Οκτωβρίου 2020, ΕΚΤ κατά Estate of Espírito Santo Financial Group (C-396/19 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2020:845, σκέψη 62).
(
3
)	Βλ. απόφαση της 1ης Σεπτεμβρίου 2021, Homoki κατά Επιτροπής (Τ-517/19, μη δημοσιευθείσα, (EU:T:2021:529, σκέψη 63 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
4
)	Βλ. απόφαση της 11ης Ιουνίου 2020, Επιτροπή κατά Di Bernardo (C-114/19 P, EU:C:2020:457, σκέψη 58).