62012CC0209
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SHARPSTON
ippreżentati fil-11 ta’ Lulju 2013 (
1
)
Kawża C‑209/12
Walter Endress
vs
Allianz Lebensversicherungs‑AG
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Bundesgerichtshof (Il-Ġermanja)]
“Assigurazzjoni fuq il-ħajja — Dritt ta’ kanċellament — Perijodu għall-kanċellament — Bidu tad-dekorrenza u tul tal-perijodu — Komunikazzjoni ta’ informazzjoni”
1.
Skont id-dritt tal-Unjoni, persuna assigurata fuq il-ħajja trid tingħata perijodu ta’ bejn erbatax u tletin ġurnata min-notifika tal-konklużjoni tal-kuntratt tagħha (“il-perijodu għall-kanċellament”) (
2
) li matulu tista’ tikkanċellah, u qabel il-konklużjoni tal-kuntratt, trid tiġi informata bil-modalitajiet li jirregolaw l-eżerċizzju tad-dritt ta’ kanċellament. X’jiġri jekk ma tkunx ġiet hekk informata? Tista’ tikkanċella l-kuntratt? Jekk tista’, id-dritt tal-Unjoni jipprekludi miżura nazzjonali li tipprovdi li dak id-dritt jiskadi sena wara l-ħlas tal-ewwel primjum indipendentement minn jekk l-informazzjoni mandatorja dwar id-dritt ta’ kanċellament tkunx saret disponibbli għall-persuna assigurata?
2.
Dawn huma l-kwistjonijiet prinċipali li għandhom jiġu kkunsidrati sabiex tingħata tweġiba għad-domanda rrinvjata f’din il-kawża.
Id-dritt tal-Unjoni
It-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja
3.
It-Tieni Direttiva tal-Kunsill 90/619/KEE (“it-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja”) (
3
) emendat u ssupplimentat id-Direttiva tal-Kunsill 79/267/KEE (“l-Ewwel Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja”) (
4
), li kienet tkopri “l-assigurazzjoni fuq il-ħajja”, li kienet iddefinita bħala “il-klassi ta’ assigurazzjoni li tinkludi, b’mod partikolari, l-assigurazzjoni fuq is-sopravvivenza sa età stipulata biss, l-assigurazzjoni fuq il-mewt biss, l-assigurazzjoni fuq is-sopravvivenza sa età stipulata jew fuq mewt iktar kmieni, l-assigurazzjoni fuq il-ħajja bir-ritorn ta’ primjums, l-assigurazzjoni taż-żwieġ, l-assigurazzjoni tat-twelid” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (
5
).
4.
It-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja kellhom l-għan prinċipali li jistabbilixxu suq intern għall-assigurazzjoni fuq il-ħajja, inkluż il-moviment liberu tas-servizzi tal-assigurazzjoni fuq il-ħajja (
6
).
5.
Skont l-Artikolu 4(1) tat-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja, il-liġi applikabbli, bħala prinċipju, kienet il-liġi tal-Istat Membru tal-impenn għalkemm, f’każ li l-liġi ta’ dak l-Istat kienet tippermetti, il-partijiet setgħu jagħżlu l-liġi ta’ pajjiż ieħor. “L-Istat Membru tal-impenn” kien iddefinit fl-Artikolu 2(e) tagħha bħala “l-Istat Membru fejn il-persuna assigurata [kellha] r-residenza abitwali tagħha jew, jekk il-persuna assigurata [kienet] persuna ġuridika, l-Istat Membru fejn l-istabbiliment ta’ din tal-aħħar, li għalih jirrelata l-kuntratt, [kien] jinsab” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
6.
Kif emendat bl-Artikolu 30 tat-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja, l-Artikolu 15 tat-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja kien ifformulat kif ġej:
“1.   Kull Stat Membru għandu jippreskrivi li persuna assigurata li tikkonkludi kuntratt individwali ta’ assigurazzjoni fuq il-ħajja għandu jkollha perijodu ta’ bejn erbatax u tletin jum minn meta hija kienet informata li l-kuntratt ġie konkluż biex fih tikkanċella l-kuntratt.
L-għoti tan-notifika ta’ kanċellament mill-persuna assigurata għandu jkollha l-effett li tirrilaxxah minn kwalunkwe obbligu futur li jirriżulta mill-kuntratt.
L-effetti legali l-oħra u l-kundizzjonijiet għall-kanċellament għandhom jiġu ddeterminati bil-liġi applikabbli għall-kuntratt kif iddefinita fl-Artikolu 4, b’mod partikolari fir-rigward tal-modalitajiet biex il-persuna assigurata tiġi informata li l-kuntratt ġie konkluż.
2.   L-Istati Membri ma għandhomx għalfejn japplikaw il-paragrafu 1 għal kuntratti li jkunu għal perijodu ta’ sitt xhur jew inqas, u lanqas meta, minħabba l-istatus tal-persuna assigurata jew iċ-ċirkustanzi li fihom il-kuntratt huwa konkluż, il-persuna assigurata ma jkollhiex bżonn din il-protezzjoni speċjali. L-Istati Membri għandhom jispeċifikaw fir-regoli tagħhom meta l-paragrafu 1 ma huwiex applikat.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
It-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja
7.
Skont il-premessa 23 tat-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja,
“[…] f’suq wieħed tal-assigurazzjoni l-konsumatur se jkollu għażla iktar wiesgħa u varjata ta’ kuntratti; […] jekk għandu jiggwadanja b’mod sħiħ minn din id-diversità u minn żieda fil-kompetizzjoni, huwa għandu jiġi pprovdut bi kwalunkwe informazzjoni meħtieġa biex tippermettilu jagħżel il-kuntratt l-iktar adatt għall-bżonnijiet tiegħu; […] dan ir-rekwiżit dwar l-informazzjoni huwa iktar u iktar importanti peress li l-impenji jistgħu jkunu għal perijodi twal ħafna; […] għalhekk id-dispożizzjonijiet minimi għandhom ikunu kkoordinati sabiex il-konsumatur jirċievi informazzjoni ċara u preċiża dwar il-karatteristiċi essenzjali tal-prodotti proposti lilu kif ukoll dwar id-dettalji tal-entitajiet li quddiemhom jistgħu jitressqu l-ilmenti tad-detenturi ta’ poloz, tal-persuni assigurati jew tal-benefiċjarji ta’ kuntratti” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
8.
L-Artikolu 31 jistabbilixxi l-obbligu li tiġi kkomunikata informazzjoni lill-persuna assigurata qabel il-konklużjoni tal-kuntratt:
“1.   Qabel ma jiġi konkluż il-kuntratt ta’ assigurazzjoni, mill-inqas l-informazzjoni elenkata fil-punt A tal-Anness II għandha tiġi kkomunikata lill-persuna assigurata.
2.   Il-persuna assigurata għandha tinżamm informata tul it-terminu tal-kuntratt bi kwalunkwe bidla li tikkonċerna l-informazzjoni elenkata fil-punt B tal-Anness II.
3.   L-Istat Membru tal-impenn jista’ jeħtieġ li impriżi tal-assigurazzjoni jfornu informazzjoni b’żieda ma’ dik elenkata fl-Anness II biss jekk hija neċessarja sabiex il-persuna assigurata tifhem sewwa l-elementi essenzjali tal-impenn.
4.   Ir-regoli dettaljati għall-implementazzjoni ta’ dan l-Artikolu u tal-Anness II għandhom jiġu stabbiliti mill-Istat Membru tal-impenn.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
9.
L-Anness II kien jelenka l-“informazzjoni, li [kellha] tiġi kkomunikata lill-persuna assigurata qabel ma jiġi konkluż il-kuntratt (A) jew matul it-terminu tal-kuntratt (B)”. Dik l-informazzjoni kellha tiġi “ipprovduta b’mod ċar u preċiż, bil-miktub, f’lingwa uffiċjali tal-Istat Membru tal-impenn”. Il-Punt A kien jinkludi tabella: il-kolonna fuq ix-xellug kienet telenka informazzjoni dwar l-impriża tal-assigurazzjoni u l-kolonna fuq il-lemin informazzjoni dwar l-impenn innifsu. F’din tal-aħħar, il-punt 13 kien jelenka, fil-verżjoni Franċiża, “modalités d’exercise du droit de renonciation” u, fil-verżjoni Ingliża, “[a]rrangements for application of the cooling-off period”, jiġifieri l-perijodu li matulu d-dritt ta’ kanċellament seta’ jiġi eżerċitat (
7
). Il-verżjoni bil-Ġermaniż, li kienet titħaddet dwar l-‘Ausübung des Widerrufs[-] und Rücktritt[s]rechts’, kienet tidher li tagħmel riferiment għal aspetti differenti tad-dritt ta’ kanċellament.
Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
10.
L-Artikolu 5a tal-Versicherungsvertragsgesetz (“il-VVG”) fil-verżjoni applikabbli fiż-żmien rilevanti fil-kawża prinċipali (“il-verżjoni oriġinali tal-Artikolu 5a VVG”) kien jipprovdi:
“(1)   Jekk l-assiguratur ma jkunx ikkunsinna l-kundizzjonijiet ġenerali tal-assigurazzjoni lill-persuna assigurata fiż-żmien tal-applikazzjoni jew ikun naqas milli jipprovdi l-informazzjoni lill-konsumatur kif rikjest bl-Artikolu 10a tal-Versicherungsaufsichtsgesetz, [ (
8
) ] il-kuntratt għandu jiġi kkunsidrat li ġie konkluż abbażi tad-dokument tal-polza, il-kundizzjonijiet ġenerali tal-assigurazzjoni u l-informazzjoni addizzjonali lill-konsumatur li hija rilevanti għas-suġġett tal-kuntratt, sakemm il-persuna assigurata ma topponix bil-miktub fi żmien erbatax-il jum mill-kunsinna tad-dokumenti. […]
(2)   Il-perijodu jibda jiddekorri biss minn meta d-dokument tal-polza u d-dokumentazzjoni skont il-paragrafu 1 ikunu disponibbli għalkollox għall-persuna assigurata u l-persuna assigurata tkun ġiet informata bil-miktub, b’forma tipografika ċara, dwar id-dritt ta’ oppożizzjoni, il-bidu tad-dekorrenza tal-perijodu u t-tul tiegħu. Huwa l-assiguratur li għandu jipprova li d-dokumentazzjoni tkun ġiet irċevuta. L-impustar tal-oppożizzjoni fi żmien xieraq huwa suffiċjenti biex jiġi osservat it-terminu. Madankollu, minkejja l-ewwel sentenza, id-dritt ta’ oppożizzjoni jiskadi sena wara l-ħlas tal-ewwel primjum.”
11.
Filwaqt li l-verżjoni oriġinali tal-Artikolu 5a VVG ġiet emendata b’effett mill-31 ta’ Diċembru 2007, jidher li din għadha tapplika għal għadd sinjifikattiv ta’ kuntratti tal-assigurazzjoni konklużi qabel dik id-data.
12.
Il-verżjoni oriġinali tal-Artikolu 5a VVG kienet tuża t-termini bil-Ġermaniż “widerspricht”, “Widerspruchsrecht” u “Widerspruch”. Dawn it-termini huma differenti minn dawk użati fl-Artikolu 15 tat-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja (li kienet tuża it-termini “zurückzutreten”, “zurücktritt” u “Rücktritts”) u fil-frażi “Ausübung des Widerrufs[-] und Rücktritt[s]rechts” fl-Anness II tat-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja.
13.
Għall-iskopijiet ta’ dawn il-konklużjonijiet, se niffoka fuq l-ispjegazzjonijiet mogħtija f’dawn il-proċeduri ta’ kif kienet topera l-verżjoni oriġinali tal-Paragrafu 5a VVG, iktar milli dwar l-isfumaturi possibbli tat-tifsira tat-termini “widerspricht”, “Widerspruchsrecht” u “Widerspruch” skont il-liġi Ġermaniża (
9
).
Il-fatti, il-proċedura u d-domandi rrinvjati
14.
W. Endress fittex li jikkonkludi kuntratt ta’ assigurazzjoni fuq il-ħajja ma’ Allianz Lebensversicherungs-AG (“Allianz”) b’effett mill-1 ta’ Diċembru 1998.
15.
W. Endress irċieva l-kundizzjonijiet ġenerali u nota ta’ spjegazzjoni biss wara li Allianz kienet bagħtitlu l-polza tal-assigurazzjoni. Skont il-konklużjonijiet tal-qorti tal-appell li jorbtu l-Bundesgerichtshof (“il-qorti tar-rinviju”), anki meta aċċettat b’hekk l-offerta ta’ W. Endress, Allianz ma informatx kif suppost lil W. Endress bid-drittijiet tiegħu ggarantiti skont il-verżjoni oriġinali tal-Artikolu 5a VVG. (
10
)
16.
B’riżultat ta’ dan, il-qorti tar-rinviju tistqarr li l-perijodu ta’ erbatax-il jum imsemmi fil-verżjoni oriġinali tal-Artikolu 5a VVG ma bediex jiddekorri.
17.
Skont il-kuntratt, kellu jitħallas primjum annwali għal perijodu ta’ ħames snin. Skont il-kundizzjonijiet ġenerali applikabbli għall-kuntratt, il-valur tar-rimbors mat-terminazzjoni kien limitat għall-valur tal-garanzija f’każ ta’ mewt.
18.
W. Endress ħallas primjums minn Diċembru 1998 sa Diċembru 2002. Jidher li fl-2004 huwa ħallas primjum addizzjonali.
19.
Fl-1 ta’ Ġunju 2007, W. Endress ta avviż ta’ terminazzjoni tal-kuntratt b’effett mill-1 ta’ Settembru 2007. F’Settembru 2007, il-kumpannija tal-assigurazzjoni ħallsitu l-valur tar-rimbors li kien inqas mit-total tal-primjums bl-imgħaxijiet.
20.
B’ittra tal-31 ta’ Marzu 2008 (u għalhekk iktar minn sena wara l-ħlas tal-ewwel primjum), W. Endress eżerċita d-drittijiet tiegħu skont il-verżjoni oriġinali tal-Artikolu 5a VVG. Huwa sostna li l-kuntratt ma kienx konkluż b’mod validu u talab lill-assiguratur iħallsu lura l-primjums kollha bl-imgħaxijiet (wara t-tpaċija tal-valur tar-rimbors). Ma huwiex ċar kif u f’liema mument W. Endress sar konxju jew ġie informat bid-dritt tiegħu skont il-verżjoni oriġinali tal-Artikolu 5a VVG u l-modalitajiet tal-eżerċizzju tiegħu.
21.
Il-qorti tal-ewwel istanza ċaħdet it-talba ta’ W. Endress għal ammont ulterjuri mill-assiguratur. Il-qorti tal-appell ċaħdet l-appell tiegħu minn dik id-deċiżjoni.
22.
W. Endress imbagħad appella fuq punt ta’ liġi lill- Bundesgerichtshof, li tikkunsidra li l-eżitu tal-appell jiddependi fuq jekk ir-regola li skontha d-dritt tal-persuna assigurata skont il-verżjoni oriġinali tal-Artikolu 5a(2) VVG kien jiskadi sena wara l-ħlas tal-ewwel primjum (“ir-regola ta’ sena”) kinitx prekluża bit-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja. F’dawn iċ-ċirkustanzi, dik il-qorti ssospendiet il-proċeduri u rrinvjat id-domanda li ġejja:
“L-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 15(1) tat-[Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja], fid-dawl tal-Artikolu 31(1) tat-[Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja], għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi dispożizzjoni, bħal dik tar-raba’ sentenza tal-Artikolu 5a(2) tal-[VVG kif applikabbli fiż-żmien rilevanti], li tagħti lill-persuna assigurata d-dritt ta’ rinunzja [kanċellament] jew id-dritt ta’ oppożizzjoni għal perijodu ta’ mhux iktar minn sena, li jibda jiddekorri mill-ħlas tal-ewwel primjum ta’ assigurazzjoni, anki jekk dan tal-aħħar ma jkunx ġie informat bid-dritt tiegħu ta’ rinunzja [kanċellament] jew ta’ oppożizzjoni?”
23.
W. Endress, Allianz, il-Gvern Ġermaniż u l-Kummissjoni ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub u għamlu sottomissjonijiet orali waqt is-seduta li saret fl-24 ta’ Jannar 2013.
Evalwazzjoni
Osservazzjonijiet preliminari
24.
Jidher mit-talba għal deċiżjoni preliminari li, quddiem il-qrati Ġermanizi, W. Endress argumenta li r-regola ta’ sena tmur kontra t-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja.
25.
Jien għalhekk se nikkunsidra jekk dispożizzjoni bħall-verżjoni oriġinali tal-Artikolu 5a VVG, li kienet tinkludi r-regola ta’ sena, kinitx prekluża bit-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja u, jekk ma hijiex, imbagħad ngħaddi biex neżamina l-konsegwenzi ta’ dik il-konklużjoni għal din il-kawża.
26.
Filwaqt li l-verżjoni oriġinali tal-Artikolu 5a VVG ma għadhiex iktar fis-seħħ (
11
), għadd konsiderevoli ta’ kuntratti ta’ assigurazzjoni fuq il-ħajja għadhom suġġetti għal dik id-dispożizzjoni. Is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża għalhekk x’aktarx li taffettwa persuni assigurati oħra minbarra W. Endress (
12
). Tista’ wkoll tkun rilevanti għal persuni assigurati li ffirmaw kuntratti ta’ assigurazzjoni fuq il-ħajja bbażati fuq xi dispożizzjoni oħra minbarra l-verżjoni oriġinali tal-Artikolu 5a VVG sa fejn id-dritt li jiġu kkanċellati huwa suġġett għall-istess regola ta’ sena (jew xi regola simili).
27.
Is-sottomissjonijiet li saru f’din il-kawża taw biss deskrizzjoni frammentata tal-liġi Ġermaniża dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja u l-karatteristiċi partikolari tal-formazzjoni u l-kanċellament ta’ kuntratti ta’ assigurazzjoni fuq il-ħajja tat-tip imsemmi fil-verżjoni oriġinali tal-Artikolu 5a VVG.
28.
Skont il-qorti tar-rinviju, dik id-dispożizzjoni kienet tapplika għal kuntratti fformati skont dak li se nsejjaħlu “il-mudell ta’ politika”. Skont dak l-approċċ, it-talba tal-applikant għal assigurazzjoni fuq il-ħajja kienet tikkostitwixxi offerta kuntrattwali u l-aċċettazzjoni ta’ dik l-offerta mill-assiguratur saret effettiva meta ntbagħtu l-polza tal-assigurazzjoni, il-kundizzjonijiet ġenerali tal-assigurazzjoni u nota ta’ spjegazzjoni lill-applikant. Jidher li l-kuntratt kien konkluż biss wara li skada l-perijodu ta’ erbatax-il jum mill-komunikazzjoni ta’ dawn id-dokumenti u sakemm, matul dak il-perijodu, l-applikant ma kienx esprima l-intenzjoni li ma jintrabatx b’dak il-kuntratt. Matul dak il-perijodu, il-kuntratt kien għalhekk, skont il-liġi Ġermaniża, provviżorjament mhux validu. Jekk l-applikant ma kienx irreaġixxa f’dak il-perijodu, il-kuntratt ġie konkluż fid-data li fiha l-applikant irċieva l-polza tal-assigurazzjoni, il-kundizzjonijiet ġenerali u n-nota ta’ spjegazzjoni. Jekk l-assiguratur naqas li jipprovdi dawk id-dokumenti lill-persuna assigurata futura, il-perijodu ta’ erbatax-il jum ma kienx beda. Madankollu, wara li għaddiet sena mill-ħlas tal-ewwel primjum, l-applikant ma setax iktar jesprimi l-intenzjoni tiegħu li ma jintrabatx bil-kuntratt.
29.
Id-domanda tal-qorti tar-rinviju tikkonċerna b’mod partikolari r-raba’ sentenza tal-verżjoni oriġinali tal-Artikolu 5a(2) VVG, li kienet tipprovdi li l-applikant ma setax iktar jesprimi l-intenzjoni tiegħu li ma jintrabatx bil-kuntratt wara l-iskadenza ta’ sena mill-ħlas tal-ewwel primjum – anki jekk, kif tirrileva l-qorti tar-rinviju, l-assiguratur qatt ma kkomunika l-informazzjoni rilevanti (inkluż fir-rigward tad-dritt tal-applikant li jesprimi l-intenzjoni tiegħu li ma jintrabatx bil-kuntratt) u għalhekk il-perijodu ta’ erbatax-il jum qatt ma beda.
30.
Il-qorti tar-rinviju teżamina r-regola ta’ sena fid-dawl tad-dispożizzjonijiet fit-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja li kienu jikkonċernaw, rispettivament, id-dritt ta’ kanċellament wara n-notifika tal-konklużjoni tal-kuntratt u l-obbligu li tiġi kkomunikata ċerta informazzjoni lill-applikant (jiġifieri l-persuna assigurata futura) qabel il-konklużjoni tal-kuntratt.
31.
Ma huwiex ċar għalija jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali rilevanti għandhiex tinftiehem li tikkonċerna d-dritt ta’ kanċellament skont it-tifsira tal-Artikolu 15 tat-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja jew xi dritt differenti ieħor li huwa disponibbli għall-applikant li jixtieq jimpedixxi l-konklużjoni tal-kuntratt ta’ assigurazzjoni fuq il-ħajja u li ma huwiex indirizzat f’dik id-dispożizzjoni.
32.
It-test tal-verżjoni oriġinali tal-Artikolu 5a VVG jindika li s-suġġett ta’ dik id-dispożizzjoni kien il-“Widerspruchsrecht”, filwaqt li l-verżjoni bil-Ġermaniż tal-Artikolu 15 tat-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja tiddeskrivi ċ-ċirkustanzi fejn il-persuna assigurata “zurücktritt” (“tirtira”) u l-verżjoni bil-Ġermaniż tal-Anness II tat-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja tiddefinixxi l-informazzjoni li għandha tiġi kkomunikata qabel il-konklużjoni tal-kuntratt bħala li tinkludi l-“Ausübung des Widerrufs[-] und Rücktritt[s]rechts”. B’kuntrast ma’ dan, fid-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja biex tikkunsidra “Rücktritts- oder Widerspruchsrecht” li tidher li tikkonċerna kemm (parti mid-)dritt kopert bit-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja u d-dritt li huwa s-suġġett tal-verżjoni oriġinali tal-Artikolu 5a VVG.
33.
Sabiex nassisti lill-qorti tar-rinviju, filwaqt li nevita li nieħu pożizzjoni definittiva dwar it-tifsira tal-leġiżlazzjoni Ġermaniża, jien għalhekk se nindirizza ż-żewġ domandi li ġejjin separatament: (i) regola li tgħid li d-dritt ta’ kanċellament ma setax jiġi eżerċitat iktar wara l-iskadenza ta’ sena mill-ħlas tal-ewwel primjum, indipendentement minn jekk l-informazzjoni rikjesta dwar id-dritt ta’ kanċellament kinitx disponibbli għall-persuna assigurata, kienet prekluża bit-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja; u (ii) apparti d-dritt ta’ kanċellament skont it-tifsira tal-Artikolu 15 tat-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja, it-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja kienu jipprekludu l-formazzjoni ta’ kuntratti ta’ assigurazzjoni fuq il-ħajja abbażi tat-termini deskritti f’dispożizzjoni bħall-verżjoni oriġinali tal-Artikolu 5a VVG? L-ewwel domanda hija bbażata fuq il-premessa li dik id-dispożizzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali kienet tikkonċerna d-dritt ta’ kanċellament skont it-tifsira tat-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja; it-tieni domanda tassumi li dak ma kienx il-każ.
Jekk wieħed jassumi li l-verżjoni oriġinali tal-Artikolu 5a VVG kienet tikkonċerna d-dritt ta’ kanċellament: ir-regola ta’ sena kienet prekluża bit-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja?
34.
Skont l-Artikolu 15(1) tat-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja, il-perijodu għall-kanċellament beda bin-notifika lill-persuna assigurata li l-kuntratt kien ġie konkluż. Dak il-bidu tad-dekorrenza kien ibbażat fuq żewġ premessi: l-ewwel, huwa biss kuntratt li ġie konkluż li jista’ jiġi kkanċellat u, it-tieni, il-persuna assigurata ma tistax teżerċita d-dritt ta’ kanċellament sakemm ma tiġix informata dwar dan b’mod xieraq u fil-ħin. Għalhekk, l-Artikolu 31 tat-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja kienet tirrikjedi li l-informazzjoni rilevanti, kif iddefinita fl-Anness II ta’ dik id-direttiva, tiġi kkomunikata lill-applikant qabel il-konklużjoni tal-kuntratt.
35.
Madankollu, l-Artikolu 15 tat-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja ma kienx jipprovdi għall-konsegwenzi ta’ nuqqas li tiġi nnotifikata dik l-informazzjoni, li kienet tinkludi l-modalitajiet tal-eżerċizzju tad-dritt ta’ kanċellament, b’mod xieraq qabel ma l-kuntratt ġie konkluż.
36.
L-Artikolu 31(1) tat-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja bl-istess mod naqas li jiddefinixxi dawk il-konsegwenzi jew li jipprovdi jekk dawn kellhomx ikunu stabbiliti skont il-liġi tal-Istat Membru kompetenti. L-Artikolu 31(4) sempliċement kien jistipula li l-liġi tal-Istat Membru tal-impenn kellha tirregola r-regoli ddettaljati għall-implementazzjoni ta’ dak l-artikolu u tal-Anness II.
37.
F’dan l-isfond, it-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja kienu jipprekludu Stat Membru milli jipprovdi li, f’ċirkustanzi fejn l-informazzjoni rilevanti – inkluża informazzjoni dwar id-dritt ta’ kanċellament – ma ġietx ikkomunikata (b’mod xieraq) lill-persuna assigurata, id-dritt ta’ kanċellament seta’ jiġi eżerċitat biss sa sena wara l-ħlas tal-ewwel primjum?
38.
Jien ma naħsibx li huwa kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tistabbilixxi b’mod eżawrjenti x’inhuma l-konsegwenzi ta’ nuqqas li tiġi kkomunikata l-informazzjoni rikjesta. Huma pjuttost l-Istati Membri li għandhom jimplementaw it-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja (speċifikament, l-Artikolu 31) b’mod li jkun konsistenti mad-dritt tal-Unjoni, u b’mod partikolari mal-prinċipji ta’ ċertezza legali, proporzjonalità u effettività.
39.
Fil-fehma tiegħi, l-Istati Membri ma jistgħux sempliċement ma jistabbilixxu ebda konsegwenza għal nuqqas ta’ komunikazzjoni. Dan ineħħi kwalunkwe inċentiv għall-assiguratur li jikkonforma ruħu mal-obbligu li jikkomunika informazzjoni u jonqos li jipproteġi lix-xerrej prospettiv ta’ assigurazzjoni fuq il-ħajja. Fl-istess ħin, jien ma nikkunsidrax li t-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja kienu jobbligaw lill-Istati Membri li jipprovdu li l-kuntratt ikun invalidu kull fejn l-obbligu li tiġi kkomunikata informazzjoni qabel il-konklużjoni tal-kuntratt ma kienx ġie rrispettat. Tali sanzjoni tista’ ma tkunx dejjem rimedju proporzjonali u effettiv.
40.
Għalhekk, pereżempju, l-assiguratur seta’ naqas li jikkomunika l-informazzjoni kollha elenkata fil-Punt A tal-Anness II tat-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja jew parti sostanzjali minnha. F’dak il-każ, jista’ jkun diffiċli li wieħed jimmaġina kif kuntratt jista’ jiġi konkluż: parti waħda jkun jonqosha l-informazzjoni essenzjali kollha dwar il-kuntratt jew parti konsiderevoli minnha.
41.
Jew jista’ jagħti l-każ li ma ġietx ikkomunikata biss l-informazzjoni dwar id-dritt ta’ kanċellament u l-modalitajiet li jirregolaw l-eżerċizzju tiegħu; u li, f’aspetti oħra, ix-xerrej prospettiv ġie informat kif xieraq. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ix-xerrej ma jkunx konxju biss tal-protezzjoni iktar wiesgħa li jkun intitolat għaliha bid-dritt ta’ kanċellament. Jidher li ma huwiex probabbli li persuna li kienet iddeċidiet li tikkonkludi kuntratt ta’ assigurazzjoni fuq il-ħajja kienet tkun dissważa milli tikkonkludi dak il-kuntratt li kieku kienet taf li kellha protezzjoni iktar wiesgħa mogħtija bid-dritt ta’ kanċellament. Stat Membru jista’ jiddeċiedi li r-rimedju xieraq f’tali ċirkustanzi jkun li jagħti lill-persuna assigurata perijodu ta’ żmien wara l-mument li fih hija ġiet informata b’mod xieraq bid-dritt ta’ kanċellament tagħha, li matulu teżerċita dak id-dritt. Inkella Stat Membru jista’ jiddeċiedi li jagħti lill-persuna assigurata protezzjoni akbar jew jieħu inkunsiderazzjoni l-kwistjoni jekk il-persuna assigurata xtaqitx li l-kuntratt jiġi ddikjarat invalidu (
13
).
42.
Infakkar li, fir-rigward tad-dritt ta’ kanċellament skont id-Direttiva dwar il-bejgħ bieb bieb (
14
), il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat fis-sentenza Heininger li “jekk il-konsumatur ma jkunx konxju tal-eżistenza tad-dritt ta’ kanċellament, huwa ma jkunx jista’ jeżerċita dak id-dritt” (
15
). Dak il-każ kien jinvolvi liġi Ġermaniża li kienet tipprovdi li konsumatur li ma kienx irċieva l-informazzjoni rikjesta seta’ jeżerċita d-dritt ta’ kanċellament sakemm iż-żewġ partijiet ikunu wettqu l-obbligi tagħhom skont il-ftehim, imma ma setax jagħmel dan iktar tard minn sena mid-data li fiha huwa kien iddikjara l-intenzjoni tiegħu li jikkonkludi l-kuntratt. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li raġunijiet ta’ ċertezza legali ma jistgħux jiġġustifikaw ir-restrizzjoni tal-perijodu li matulu jista’ jiġi eżerċitat id-dritt ta’ kanċellament sa fejn dawn jimplikaw limitazzjoni tad-drittijiet espressament mogħtija lill-konsumaturi sabiex jiġu protetti kontra r-riskji li joħorġu mill-fatt li l-istituzzjonijiet ta’ kreditu għażlu li jikkonkludu ftehim barra mil-lok tan-negozju tagħhom (
16
).
43.
Hemm differenzi sinjifikattivi bejn id-Direttiva dwar il-bejgħ bieb bieb u t-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja. Wara li għidt dan, inqis li l-pożizzjoni li ħadet il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Heininger tfisser li d-drittijiet tal-konsumaturi ma għandhomx jiddgħajfu sabiex tingħata ċertezza legali lill-bejjiegħ li jkun naqas li jikkomunika informazzjoni b’mod xieraq u fil-ħin lill-konsumatur li kienet tippermetti lil dan tal-aħħar jeżerċita d-dritt tiegħu ta’ kanċellament fil-perijodu stabbilit mil-leġiżlatur tal-Unjoni. (
17
)
44.
Fil-fehma tiegħi, l-istess kunsiderazzjonijiet għandhom japplikaw għat-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja.
45.
Bħall-konsumatur f’arranġament ta’ bejgħ bieb bieb, il-persuna assigurata hija l-parti l-iktar dgħajfa fir-relazzjoni kuntrattwali mal-assiguratur. Hija għandha tiġi informata bl-implikazzjonijiet ta’ dak il-kuntratt, sabiex tagħmel għażla informata kemm dwar l-assiguratur kif ukoll dwar il-kuntratt, qabel ma tintrabat legalment bil-kuntratt. Bħal fil-każ tad-Direttiva dwar il-bejgħ bieb bieb, it-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja jqiegħdu l-oneru fuq l-assiguratur biex jikkomunika l-informazzjoni neċessarja (
18
). Din il-parti ma għandhiex titħalla tinvoka ċ-ċertezza legali biex tirrimedja sitwazzjoni kkawżata bin-nuqqas tagħha li tikkonforma ruħha mar-rekwiżit tad-dritt tal-Unjoni li tikkomunika lista definita ta’ informazzjoni (
19
).
46.
Inżid ngħid li l-ħlas tal-ewwel primjum jista’ jiġi kkunsidrat bħala prova li l-persuna assigurata kellha l-ħsieb li tintrabat bil-kuntratt abbażi tal-informazzjoni rigward dak il-kuntratt ikkomunikata lilha qabel jew f’dak il-ħin. Madankollu, minħabba n-nuqqas tal-assiguratur, huwa ma kienx ipprovdut bl-informazzjoni kollha li skont id-dritt tal-Unjoni hija kkunsidrata bħala rilevanti għall-konklużjoni tal-kuntratt.
47.
Persuna assigurata li ma ġietx informata bid-dritt ta’ kanċellament tagħha mill-assiguratur tabilħaqq tista’ ssir taf b’dan minn sorsi oħra, imma l-assiguratur xorta waħda naqas li jikkonforma ruħu mal-obbligu impost bit-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja u implementat permezz tal-leġiżlazzjoni nazzjonali. L-assiguratur ma jistax jitħalla jibbaża ruħu fuq dak in-nuqqas (jekk wieħed jassumi li huwa seta’ jipprova li l-persuna assigurata saret taf bid-dritt ta’ kanċellament) sabiex jargumenta li l-perijodu għall-kanċellament ġie fi tmiemu. Huwa biss jekk l-assiguratur jista’ jipprova li huwa kkomunika l-informazzjoni neċessarja kollha li jkun hemm ċertezza legali biżżejjed biex jiddekorri l-perijodu għall-kanċellament u li jasal fi tmiemu.
48.
Madankollu, dan ma jfissirx li l-persuna assigurata ma tistax tikkanċella qabel ma l-assiguratur jikkomunikalha l-informazzjoni, jekk tkun taf jew issir taf bid-dritt ta’ kanċellament tagħha permezz ta’ mezzi oħra. Għal darb’oħra dan ikun jammonta għal sitwazzjoni fejn l-assiguratur jitħalla jieħu vantaġġ min-nuqqas tiegħu li jikkomunika sabiex iċaħħad lill-persuna assigurata mid-dritt tagħha.
49.
Għal dawn ir-raġunijiet, nikkonkludi li l-Artikolu 15 tat-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja u l-Artikolu 31 tat-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja jipprekludu Stat Membru milli jipprovdi li d-dritt ta’ kanċellament ma jkunx jista’ jiġi eżerċitat iktar sena wara l-ħlas tal-ewwel primjum irrispettivament minn jekk l-assiguratur ikunx informa b’mod xieraq u fil-ħin lill-persuna assigurata b’dak id-dritt. Skont regola bħal din, il-perijodu għall-kanċellament jasal fi tmiemu b’riżultat tal-fatt li l-persuna assigurata tkun wettqet l-obbligi kuntrattwali tagħha (billi ħallset il-primjum dovut) u minkejja n-nuqqas tal-assiguratur li jwettaq l-obbligu statutorju tiegħu li jikkomunika informazzjoni lill-persuna assigurata. Tali riżultat ikun wieħed pervers.
50.
Din il-konklużjoni tista’ tkun suffiċjenti biex tassisti lill-qorti tar-rinviju f’din il-kawża. Madankollu se neżamina wkoll fil-qosor jekk l-Artikolu 15(1) tat-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja jipprekludix Stat Membru milli jipprovdi għal perijodu għall-kanċellament li jkun itwal minn erbatax sa tletin jum wara n-notifika tal-konklużjoni tal-kuntratt.
51.
Fil-fehma tiegħi, l-Artikolu 15(1) tat-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja għamilha ċara li l-perijodu għall-kanċellament ma jistax ikun iqsar minn erbatax-il jum li jibdew jiddekorru minn meta il-konklużjoni tal-kuntratt ġiet notifikata. Dan il-perijodu jista’ jkun bejn erbatax u tletin jum. L-Artikolu 15(1) għalhekk stabbilixxa kemm limitu minimu kif ukoll limitu massimu għall-perijodu għall-kanċellament li l-Istati Membri jistgħu jistabbilixxu fil-leġiżlazzjoni tagħhom. Ovvjament il-limitu minimu ddaħħal biex jipprovdi livell minimu ta’ protezzjoni lill-persuna assigurata. Il-limitu massimu jidher loġikament li ddaħħal biex jiżgura ċ-ċertezza legali kemm għall-persuna assigurata kif ukoll għall-assiguratur.
52.
X’kien jiġri jekk l-kuntratt ta’ assigurazzjoni fuq il-ħajja ma ġiex konkluż skont ir-rekwiżiti tat-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja? B’mod partikolari, x’kien jiġri jekk l-informazzjoni msemmija fl-Artikolu 31 tat-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja ġiet ikkomunikata lill-persuna assigurata iktar tard?
53.
F’dik l-eventwalità, għar-raġunijiet li diġà semmejt, il-persuna assigurata għandha tkun tista’ tikkanċella l-kuntratt matul perijodu li jibda jiddekorri wara l-komunikazzjoni tal-informazzjoni rilevanti.
54.
Allura l-persuna assigurata kellha tingħata perijodu għall-kanċellament li kien itwal mil-limitu massimu stabbilit fl-Artikolu 15(1) tat-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja?
55.
Ma naħsibx.
56.
Filwaqt li l-Artikolu 15 tat-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja speċifika l-bidu tad-dekorrenza tal-perijodu għall-kanċellament f’ċirkustanzi bħal dawn (
20
), jiena ma nqisx li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tista’ tipprovdi li l-persuna assigurata għandha dritt tikkanċella l-kuntratt tagħha wara l-iskadenza ta’ perijodu li jkun itwal mil-limitu massimu stabbilit espressament f’dik id-dispożizzjoni.
Jekk wieħed jassumi li l-verżjoni oriġinali tal-Artikolu 5a VVG ma kinitx tikkonċerna d-dritt ta’ kanċellament: il-formazzjoni ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni fuq il-ħajja bbażat fuq dik id-dispożizzjoni kienet prekluża bit-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja?
57.
Jekk il-qorti tar-rinviju tiddeċiedi li d-dritt deskritt fil-verżjoni oriġinali tal-Artikolu 5a VVG kien separat mid-dritt ta’ kanċellament identifikat fl-Artikolu 15 tat-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja, ikun rilevanti li jiġi eżaminat jekk it-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja kinux jipprekludu Stat Membru milli jadotta mudell bħall-mudell ta’ politika għall-formazzjoni ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni fuq il-ħajja. Jekk it-tweġiba tkun “le”, imbagħad id-domanda rrinvjata fil-fatt tkun ipotetika.
58.
Iż-żewġ direttivi (
21
) kienu japplikaw għall-formazzjoni u għall-kanċellament ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni fuq il-ħajja. Id-dispożizzjonijiet rilevanti tagħhom kienu jikkonċernaw ħames stadji differenti: (i) il-formazzjoni tal-kuntratt; (ii) il-konklużjoni tiegħu; (iii) in-notifika tal-konklużjoni tiegħu lill-persuna assigurata; (iv) il-bidu tad-dekorrenza tal-perijodu għall-kanċellazzjoni wara dik in-notifika; u (v) il-kanċellament possibbli tiegħu matul dak il-perijodu.
59.
Fir-rigward tal-istadju (i), l-Artikolu 31(1) tat-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja kien jipprovdi li l-informazzjoni elenkata fil-punt A tal-Anness II ta’ dik id-direttiva kellu jiġi kkomunikat lix-xerrej prospettiv qabel il-konklużjoni tal-kuntratt. B’mod partikolari, sabiex ikun f’qagħda li jieħu deċiżjoni informata, inqis li l-persuna assigurata kellha tiġi informata b’dan qabel l-għażla tagħha ta’ assiguratur u kuntratt partikolari. L-għan ta’ dak l-obbligu li tiġi kkomunikata informazzjoni kien li jippermetti lix-xerrej prospettiv li jagħżel l-iktar kuntratt adatt għall-bżonnijiet tiegħu u li jiġi pprovdut b’“informazzjoni ċara u preċiża dwar il-karatteristiċi esssenzjali tal-prodotti proposti lilu kif ukoll id-dettalji tal-entitajiet li quddiemhom jistgħu jitressqu l-ilmenti tad-detenturi tal-poloz, tal-persuni assigurati jew tal-benefiċjarji ta’ kuntratti” (
22
). Din il-komunikazzjoni kellha tinkludi wkoll informazzjoni dwar il-modalitajiet tal-kanċellament tal-kuntratt (
23
).
60.
Fir-rigward tal-istadji (ii) sa (v), l-Artikolu 15 tat-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja kien jipprovdi li, wara l-konklużjoni tal-kuntratt u n-notifika ta’ dak il-fatt, il-persuna assigurata setgħet tikkanċella l-kuntratt fi żmien perijodu limitat għall-kanċellament. Kuntratt li ma jkunx għadu ġie konkluż, fejn ma kien hemm ebda offerta u aċċettazzjoni li tirriżulta fi ftehim bejn il-partijiet li ser jintrabtu bit-termini speċifiċi tal-kuntratt, evidentement ma jistax jiġi kkanċellat.
61.
Minn dan isegwi li t-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja, meta moqrija flimkien, kienu jirrikjedu li ċerta informazzjoni tiġi kkomunikata lill-persuna assigurata (futura) qabel il-konklużjoni tal-kuntratt u li perijodu għall-kanċellament ta’ bejn erbatax u tletin jum imbagħad ikun disponibbli għalih wara n-notifika ta’ dik il-konklużjoni. Modalitajiet nazzjonali li ma kinux konformi ma’ dawk ir-rekwiżiti kienu għalhekk preklużi b’dawk id-direttivi.
62.
Sa fejn leġiżlazzjoni nazzjonali kienet tippermetti li l-formazzjoni ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni fuq il-ħajja titfassal b’mod li tiġi eskluża l-komunikazzjoni tal-informazzjoni rilevanti b’mod xieraq u fil-ħin kif rikjest skont l-Artikolu 31(1) tat-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja, jidher li din kienet prekluża b’din id-direttiva. L-obbligu li tiġi kkomunikata informazzjoni kien jiġi imminat jekk dik l-informazzjoni kellha tiġi sottomessa biss wara li l-persuna assigurata kienet għamlet l-offerta tagħha u għalhekk kienet għażlet assiguratur u kuntratt.
63.
Jekk il-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru kienet tipprovdi għal perijodu li matulu l-applikant seta’ jopponi l-konklużjoni tal-kuntratt u kienet tipprovdi li matul dak il-perijodu l-kuntratt kien għadu ma ġiex konkluż, dak il-perijodu evidentement ma kienx perijodu għall-kanċellament skont it-tifsira tal-Artikolu 15(1) tat-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja u dan id-dritt ta’ oppożiżżjoni kien jifforma parti mill-istadju (i) (il-formazzjoni tal-kuntratt) iktar milli xi stadju sussegwenti.
64.
F’ċirkustanzi bħal dawn, il-liġi ta’ Stat Membru kellha tipprovdi li, wara l-iskadenza tal-perijodu li matulu l-applikant seta’ jesprimi l-intenzjoni tiegħu li ma jintrabatx bil-kuntratt (l-istadju (ii)), il-persuna assigurata mbagħad kellha tiġi nnotifikata bil-konklużjoni tal-kuntratt (l-istadju (iii)) u li l-persuna assigurata kellha d-dritt li tikkanċella l-kuntratt matul perijodu wara l-konklużjoni tiegħu (l-istadji (iv) u (v)) li kien differenti mill-perijodu li matulu huwa seta’ jopponi l-konklużjoni tal-kuntratt (l-istadju (ii)). Altrimenti, sal-mument meta l-kuntratt kien ġie konkluż, jidher li l-perijodu għall-kanċellament kien diġà skada.
Konsegwenzi
65.
Il-liġi applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali bejn W. Endress u Allianz – it-tnejn li huma partijiet privati – hija l-liġi Ġermaniża. Dik il-liġi trid tiġi interpretata mill-qorti tar-rinviju b’mod li tkun żgurata l-konformità mad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari it-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja li kienu japplikaw meta l-kuntratt kien ġie konkluż. Madankollu f’tilwima bejn żewġ partijiet privati, huwa stabbilit sew li d-direttivi ma jistgħux minnhom infushom joħolqu obbligi fir-rigward ta’ individwu u għaldaqstant ma jistgħux, bħala tali, jiġu invokati kontrih (
24
).
66.
Jien wasalt għall-konklużjoni li l-Artikolu 15 tat-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja u l-Artikolu 31 tat-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja għandhom jiġu interpretati fis-sens li (i) jipprekludu Stat Membru milli jipprovdi li d-dritt ta’ kanċellament ma jistax jiġi eżerċitat iktar sena wara l-ħlas tal-ewwel primjum irrispettivament minn jekk l-assiguratur informax b’mod xieraq u fil-ħin lill-persuna assigurata b’dak id-dritt u (ii) jipprekludu Stat Membru milli jeskludi li ċerta informazzjoni mandatorja trid tiġi kkomunikata lill-persuna assigurata (futura) qabel il-konklużjoni tal-kuntratt u li perijodu għall-kanċellament ta’ bejn erbatax u tletin jum irid ikun disponibbli għalih wara n-notifika ta’ dik il-konklużjoni.
67.
Kull waħda minn dawn il-konklużjonijiet jista’ jkollha implikazzjonijiet konsiderevoli għall-pożizzjoni ta’ W. Endress u tal-assiguratur fil-kawża prinċipali.
68.
X’ser ikunu dawk l-implikazzjonijiet ikun jiddependi b’mod partikolari fuq il-punt sa fejn il-qorti tar-rinviju tista’ tinterpreta l-leġiżlazzjoni Ġermaniża f’konformità mat-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja. F’dan ir-rigward, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-qorti tar-rinviju trid “tieħu in kunsiderazzjoni d-dritt nazzjonali fl-intier tiegħu sabiex tevalwa safejn dan jista’ jiġi applikat b’tali mod li ma jwassalx għal riżultat kuntrarju ghal dak intenzjonat mid-direttiva” (
25
). Dan jimplika li l-qorti tar-rinviju hija meħtieġa li tapplika dawk il-metodi ta’ interpretazzjoni rrikonoxxuti taħt id-dritt nazzjonali li jippermettu, f’ċerti ċirkustanzi, li dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali tiġi interpretata b’tali mod li jiġi evitat kunflitt ma’ regola oħra tad-dritt intern jew li l-portata ta’ dik id-dispożizzjoni tiġi limitata billi tiġi applikata biss sa fejn tkun kompatibbli mar-regola kkonċernata (
26
). Fl-istess ħin, l-obbligu li d-dritt nazzjonali jiġi interpretat b’riferiment għal direttiva “huwa limitat mill-prinċipji ġenerali tad-dritt, b’mod partikolari dawk ta’ ċertezza legali u ta’ non-retroattività” u “ma jistax iservi ta’ bażi għal interpretazzjoni contra legem tad-dritt nazzjonali” (
27
).
69.
Jekk ir-riżultat preskritt mid-direttivi rilevanti ma jistax jinkiseb b’dak il-mod, huwa stabbilit sew ukoll li jista’ jkun meħtieġ li dik il-liġi nazzjonali tiġi mwarrba (
28
) u li, sa fejn ikunu ġew imġarrba danni u dawk id-danni ġew ikkawżati minn nuqqas ta’ twettiq tal-obbligi ta’ Stat Membru, il-qorti tar-rinviju “tiggarantixxi d-dritt tal-konsumaturi li jkunu ġarrbu danni li jiksbu kumpens, skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali dwar ir-responsabbiltà” (
29
).
Effett temporali tad-deċiżjoni
70.
Allianz talbet, li sa fejn il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonkludi li leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik tar-regola ta’ sena hija prekluża bit-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tillimita l-effetti temporali tad-deċiżjoni tagħha (
30
). F’dak il-kuntest, Allianz issostni li iktar minn 108 miljun kuntratt konklużi bejn l-1995 u l-2007, li taħthom tħallsu primjums jammontaw għal total ta’ madwar EUR 400 biljun, jistgħu jkunu affettwati bid-deċiżjoni (
31
). Allianz tistqarr li hija stess ikkonkludiet madwar 9 miljun kuntratt bħal dawn matul dak il-perijodu, u rċeviet primjums ta’ madwar EUR 62 biljun.
71.
Il-limitazzjoni tal-effetti temporali ta’ deċiżjoni hija miżura eċċezzjonali li l-Qorti tal-Ġustizzja ħadet biss (i) “meta kien hemm riskju ta’ riperkussjonijiet ekonomiċi serji dovuti b’mod partikolari għan-numru kbir ta’ relazzjonijiet ġuridiċi kkostitwiti in bona fide fuq il-bażi tal-leġiżlazzjoni kkunsidrata bħala validament fis-seħħ” u (ii) “meta kien jidher li l-individwi u l-awtoritajiet nazzjonali kienu mħeġġa jadottaw aġir [li] ma kienx konformi mad-dritt tal-Unjoni minħabba inċertezza oġġettiva u sinjifikattiva fir-rigward tal-portata tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, inċertezza li għaliha possibbilment ikkontribwixxa l-aġir stess adottat minn Stati Membri oħra jew mill-Kummissjoni Ewropea” (
32
). Konsegwenzi finanzjarji minnhom infushom ma jistgħux jiġġustifikaw din l-azzjoni eċċezzjonali (
33
).
72.
F’din il-kawża, inqis li ma hemmx elementi biżżejjed li jiġġustifikaw li jiġi limitat l-effett temporali tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Ma ġiet prodotta ebda prova quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja tal-probabbiltà li kuntratti ta’ assigurazzjoni fuq il-ħajja li jistgħu jkunu affettwati bid-deċiżjoni tagħha ser jiġu kkanċellati, tal-ispiża ekonomika li tirriżulta għall-assiguratur(i) jew tal-portata ta’ riskju ta’ riperkussjonijiet ekonomiċi serji. Lanqas ma jien konvint li “inċertezza oġġettiva u sinjifikattiva” dwar id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni inkwistjoni wasslu tal-inqas lill-awtoritajiet nazzjonali jew biex iżommu l-mudell ta’ politika jew biex jużaw il-ħlas tal-ewwel primjum bħala l-bidu tad-dekorrenza għall-kalkolu tal-perijodu rilevanti taħt ir-regola ta’ sena.
Konklużjoni
73.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għad-domanda tal-Bundesgerichtshof għandha tkun kif ġej:
L-Artikolu 15(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 90/619/KEE, tat-8 ta’ Novembru 1990, dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, tar-regolamenti u tad-dispożizzjonijiet amministrattivi li jirrigwardaw l-assigurazzjoni diretta fuq il-ħajja, li tistabbilixxi d-dispożizzjonijiet intiżi sabiex jiffaċilitaw l-eżerċizzju effettiv tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi u li temenda d-Direttiva 79/267/KEE, moqri flimkien mal-Artikolu 31 tad-Direttiva tal-Kunsill 92/96/KEE, tal-10 ta’ Novembru 1992, dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, tar-regolamenti u tad-dispożizzjonijiet amministrattivi li jirrigwardaw l-assigurazzjoni diretta fuq il-ħajja u li temenda d-Direttivi 79/267/KEE u 90/619/KEE, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu dispożizzjoni nazzjonali li tagħti lill-persuna assigurata d-dritt li tikkanċella kuntratt ta’ assigurazzjoni fuq il-ħajja għal perijodu ta’ mhux iktar minn sena, li jibda jiddekorri mill-ħlas tal-ewwel primjum ta’ assigurazzjoni, irrispettivament minn jekk il-persuna assigurata ġietx informata b’mod xieraq u fil-ħin.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	Fid-direttiva rilevanti dan jissejjaħ perijodu ta’ “cooling-off”: ara l-punt 9 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
3
)	Direttiva tal-Kunsill 90/619/KEE, tat-8 ta’ Novembru 1990, dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, tar-regolamenti u tad-dispożizzjonijiet amministrattivi li jirrigwardaw l-assigurazzjoni diretta fuq il-ħajja, li tistabbilixxi d-dispożizzjonijiet intiżi sabiex jiffaċilitaw l-eżerċizzju effettiv tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi u li temenda d-Direttiva 79/267/KEE [traduzzjoni mhux uffiċjali] (ĠU 1990 L 330, p. 50). It-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja ġiet emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 92/96/KEE, tal-10 ta’ Novembru 1992, dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, tar-regolamenti u tad-dispożizzjonijiet amministrattivi li jirrigwardaw l-assigurazzjoni diretta fuq il-ħajja u li temenda d-Direttivi 79/267/KEE u 90/619/KEE [traduzzjoni mhux uffiċjali] (ĠU 1992 L 360, p. 1) (“it-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja”). Din tal-aħħar, imbagħad, ġiet ukoll emendata diversi drabi. It-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja tħassret bid-Direttiva 2002/83/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-5 ta’ Novembru 2002, li tikkonċerna l-assigurazzjoni fuq il-ħajja (ĠU 2002 L 345, p. 1) (“id-Direttiva 2002/83”) li, imbagħad, tħassret bid-Direttiva 2009/138/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-25 ta’ Novembru 2009, dwar il-bidu u l-eżerċizzju tan-negozju tal-assigurazzjoni u tar-riassigurazzjoni (Solvibbiltà II) (ĠU 2009 L 335, p. 1). L-Artikoli 35 u 36 tad-Direttiva 2002/83 jikkonċernaw, rispettivament, id-dritt ta’ kanċellament u l-obbligu li tiġi kkomunikata ċerta informazzjoni lill-persuna assignurata. It-termini tagħhom huma simili għal dawk inkwistjoni f’din il-kawża. F’dawn il-konklużjonijiet, jien ser nagħmel riferiment ghat-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja u t-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja flimkien bħala “it-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja”. Peress li ż-żewġ direttivi issa tħassru, jien se nagħmel riferiment għalihom il-ħin kollu fil-passat.
(
4
)	L-Ewwel Direttiva tal-Kunsill 79/267/KEE, tal-5 ta’ Marzu 1979, dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, tar-regolamenti u tad-dispożizzjonijiet amministrattivi dwar il-bidu u l-eżerċizzju tan-negozju tal-assigurazzjoni diretta fuq il-ħajja [traduzzjoni mhux uffiċjali] (ĠU 1979 L 63, p. 1), kif emendata (sussegwentement imħassra bid-Direttiva 2002/83).
(
5
)	L-Artikolu 1(1)(a) tal-Ewwel Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja.
(
6
)	Ara, pereżempju, il-premessa 19 tat-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja.
(
7
)	Ara wkoll, pereżempju, it-test bl-Olandiż (“[w]ijze van uitoefening van het recht van opzegging”) u t-test bl-Ispanjol (“[m]odalidades de ejercicio del derecho de renuncia”).
(
8
)	Il-Liġi dwar is-sorveljanza ta’ kumpanniji tal-assigurazzjoni.
(
9
)	Ara l-punti 28 sa 32 iktar ’il quddiem.
(
10
)	Ara l-punt 10 iktar ’il fuq.
(
11
)	Ara l-punt 11 iktar ’il fuq.
(
12
)	Tabilħaqq, diversi kawżi komparabbli huma attwalment pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja: il-Kawża C‑439/12 Gawelczyk, il-Kawża C‑459/12 Krieger, il-Kawża C‑529/12 Lange u l-Kawża C‑590/12 Merten.
(
13
)	Fil-kuntest tad-Direttiva tal-Kunsill 85/577/KEE, tal-20 ta’ Diċembru 1985, biex tħares lill-konsumatur rigward kuntratti nnegozjati barra mil-lok tan-negozju (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 1, p. 262) (“id-Direttiva dwar il-bejgħ bieb bieb”), ikkompara, pereżempju, mas-sentenza tas-17 ta’ Diċembru 2009, Martín Martín, C-227/08, Ġabra p. I-11939, punti 34 u 35. (Dik id-direttiva se titħassar mit-13 ta’ Ġunju 2014 bid-Direttiva 2011/83/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-25 ta’ Ottubru 2011, dwar drittijiet tal-konsumatur, li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE u d-Direttiva 1999/44/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 85/577/KEE u d-Direttiva 97/7/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (ĠU 2011 L 304, p. 64).
(
14
)	Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 13 iktar ’il fuq. Jien nosserva li, f’dawn id-diversi direttivi, il-leġiżlatur ma adottax approċċ uniformi fir-rigward tal-obbligu li tiġi kkomunikata informazzjoni qabel il-konklużjoni tal-kuntratt u d-dritt ta’ kanċellament; lanqas it-tqassim ta’ kompetenzi bejn l-Unjoni u l-Istati Membri ma hija deskritta f’termini uniformi. Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tinvolvi id-Direttiva dwar il-bejgħ bieb bieb għalhekk ma tistax tiġi trasposta awtomatikament għat-Tieni u t-Tielet Direttivi dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja: għandha ssir distinzjoni bejn elementi speċifiċi għal direttiva partikolari inkwistjoni u elementi li japplikaw b’mod ġenerali.
(
15
)	Sentenza tat-13 ta’ Diċembru 2001, C-481/1999, Ġabra p. I-9945, punt 45; ara wkoll il-punt 60 tal-Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Léger f’dik il-kawża u s-sentenzi tal-10 ta’ April 2008, Hamilton, C-412/06, Ġabra p. I-2383, punt 33, u Martín Martín, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 13 iktar ’il fuq, punti 25 u 26.
(
16
)	Heininger, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 15 iktar ’il fuq, punt 47.
(
17
)	Il-Qorti tal-Ġustizzja adottat raġunament simili f’kawża oħra li kienet tinvolvi d-Direttiva dwar il-bejgħ bieb bieb, fir-rigward tal-konsegwenzi tan-nuqqas li jiġi informat il-konsumatur bid-dritt tiegħu ta’ kanċellament: ara, pereżempju, is-sentenza tal-25 ta’ Ottubru 2005, Schulte, C-350/03, Ġabra p. I-9215, punti 100 u 101.
(
18
)	Ara l-punt 8 iktar ’il fuq.
(
19
)	Bi tweġiba għal domanda li saritlu waqt is-seduta, il-Gvern Germaniż aċċetta li l-mudell tal-politika kien jiffavorixxi lill-assiguratur.
(
20
)	Ara l-punti 34 sa 49 iktar ’il fuq.
(
21
)	L-Artikolu 15 tat-Tieni Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja, kif emendat bit-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja, u l-Artikolu 31 tat-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja.
(
22
)	Il-premessa 23 tat-Tielet Direttiva dwar l-assigurazzjoni fuq il-ħajja.
(
23
)	Ara l-punt 9 iktar ’il fuq.
(
24
)	Sentenza tal-5 ta’ Ottubru 2004, Pfeiffer et, C-397/01 sa C-403/01, Ġabra p. I-8835, punt 108, u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
25
)	Sentenza Pfeiffer et, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 24 iktar ’il fuq, punt 115 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
26
)	Sentenza Pfeiffer et, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 24 iktar ’il fuq, punt 116.
(
27
)	Sentenza tal-4 ta’ Lulju 2006, Adeneler et, C-212/04, Ġabra p. I-6057, punt 110 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
28
)	Sentenza tad-19 ta’ Jannar 2010, Kücükdeveci, C-555/07, Ġabra p. I-365, punt 51 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
29
)	Sentenza tal-14 ta’ Lulju 1994, Faccini Dori, C-91/92, Ġabra p. I-3325, punt 29, u ara wkoll iktar reċenti, pereżempju, is-sentenza Adeneler et, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 27 iktar ’il fuq, punt 112 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
30
)	Ipparaguna, pereżempju, ma’ argument simili mressaq mill-bank fil-kawża li tat lok għas-sentenza Heininger, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 15 iktar ’il fuq, punt 49.
(
31
)	Peress li l-popolazzjoni tal-Ġermanja kienet stmata li kienet 82 miljun fl-2010, insibha ftit diffiċli biex naċċetta l-asserzjoni li iktar minn 108 miljun kuntratt ta’ assigurazzjoni fuq il-ħajja ġew konklużi matul il-perijodu mill-1995 sal-2007.
(
32
)	Sentenza tat-13 ta’ Diċembru 2012, Forposta (li qabel kienet Praxis) u ABC Direct Contact, C‑465/11, punt 45 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
33
)	Sentenza Forposta (li qabel kienet Praxis) u ABC Direct Contact, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 32 iktar ’il fuq, punt 47 u l-ġurisprudenza ċċitata.