62024CJ0458_RES
Zaak C‑458/24 [Daraa] (
i
)
DO
tegen
Bundesrepublik Deutschland
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door het Verwaltungsgericht Sigmaringen)
Arrest van het Hof (Tweede kamer) van 5 maart 2026
„Prejudiciële verwijzing – Asielbeleid – Verordening (EU) nr. 604/2013 – Artikel 3, lid 2 – Artikel 29 – Overdracht van de asielzoeker aan de lidstaat die verantwoordelijk is voor de behandeling van het verzoek om internationale bescherming – Opschorting van de overname en terugname van asielzoekers door de verantwoordelijke lidstaat – Richtlijn (EU) 2013/32 – Artikel 33 – Niet-ontvankelijke verzoeken”
Grenscontroles, asiel en immigratie – Asielbeleid – Criteria en instrumenten om te bepalen welke lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling van een verzoek om internationale bescherming – Verordening nr. 604/2013 – Over- en terugnameprocedures – Termijn waarbinnen de overdracht van de persoon die om internationale bescherming verzoekt, moet plaatsvinden – Consequentie van het niet in acht nemen van die termijn – Overgang van de verantwoordelijkheid voor de behandeling van het verzoek om internationale bescherming op de verzoekende lidstaat – Oorzaken van het niet in acht nemen van de termijn die te wijten zijn aan de betrokken staat of persoon – Geen invloed
(Verordening nr. 604/2013 van het Europees Parlement en de Raad, art. 29, leden 1 en 2)
(zie punten 45‑47, 49‑61)
Grenscontroles, asiel en immigratie – Asielbeleid – Criteria en instrumenten om te bepalen welke lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling van een verzoek om internationale bescherming – Verordening nr. 604/2013 – Over- en terugnameprocedures – Eenzijdige opschorting door de lidstaat die aanvankelijk als verantwoordelijke lidstaat was aangewezen – Geen systeemfouten die resulteren in onmenselijke of vernederende behandelingen – Lidstaat die met het bepalen van de verantwoordelijke lidstaat is belast – Verplichting voor deze lidstaat om de criteria voor het bepalen van de verantwoordelijke lidstaat te onderzoeken en zelf verantwoordelijk te worden – Geen – Personen ten aanzien van wie een overdrachtsbesluit is vastgesteld – Niet-inachtneming van de overdrachtstermijn – Overgang van rechtswege van de verantwoordelijkheid voor de behandeling op de verzoekende lidstaat – Niet-naleving die het gevolg is van de eenzijdige opschorting – Geen invloed
(Verordening nr. 604/2013 van het Europees Parlement en de Raad, art. 3, lid 2, tweede en derde alinea, en art. 29, leden 1 en 2)
(zie punt 66, dictum 1)
Grenscontroles, asiel en immigratie – Asielbeleid – Procedures voor de toekenning en intrekking van internationale bescherming – Richtlijn 2013/32 – Procedure voor de behandeling van een verzoek om internationale bescherming – Verzoek dat door de lidstaten als niet-ontvankelijk kan worden beschouwd – Grond – Andere lidstaat die verantwoordelijk was voor de behandeling en een verzoek om overname of terugname van de verzoeker heeft aanvaard – Ontoelaatbaarheid – Overdrachtsbesluit en besluit om niet over te gaan tot behandeling krachtens verordening nr. 604/2013 – Toelaatbaarheid
(Richtlijn 2013/32 van het Europees Parlement en de Raad, art. 33, lid 1)
(zie punt 73, dictum 3)
Samenvatting
Op verzoek van het Verwaltungsgericht Sigmaringen (bestuursrechter in eerste aanleg Sigmaringen, Duitsland) legt het Hof verordening nr. 604/2013 (
1
) en richtlijn 2013/32 (
2
) uit om de verantwoordelijkheden betreffende de behandeling van verzoeken om internationale bescherming te verduidelijken in een geval waarbij de verantwoordelijke lidstaat de overname van personen die om internationale bescherming verzoeken, heeft opgeschort.
DO, een Syrisch staatsburger, is op 18 april 2023 Duitsland binnengekomen en heeft daar op 26 april van dat jaar asiel aangevraagd. De Italiaanse Republiek is echter aangewezen als de lidstaat die verantwoordelijk is voor de behandeling van dat asielverzoek.
Het Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (federale dienst voor migratie en vluchtelingen, Duitsland) heeft de Italiaanse Republiek verzocht om DO over te nemen, maar heeft hierop geen antwoord gekregen. In overeenstemming met artikel 22, lid 7, van de Dublin III-verordening heeft die dienst dit verzoek dus als aanvaard beschouwd en heeft hij op 18 juli 2023 besloten het asielverzoek van DO niet-ontvankelijk te verklaren.
Op 27 juli 2023 heeft DO tegen dit besluit beroep ingesteld bij het Verwaltungsgericht Sigmaringen, de verwijzende rechter.
Deze rechter merkt op dat uit twee circulaires die de Italiaanse Dublineenheid in december 2022 heeft verspreid, blijkt dat de Italiaanse Republiek voorlopig en behoudens uitzonderingen niet langer zou aanvaarden dat personen die om internationale bescherming verzoeken krachtens de Dublin III-verordening aan Italië zouden worden overgedragen. De Italiaanse Republiek weigert dus elke overname van verzoekers die krachtens deze verordening onder haar verantwoordelijkheid vallen.
Tegen deze achtergrond heeft de verwijzende rechter besloten om aan het Hof meerdere vragen te stellen om in essentie te vernemen of, ten eerste, de verantwoordelijkheid van de behandeling van een verzoek overgaat op de lidstaat die met het bepalen van de verantwoordelijke lidstaat is belast in de bijzondere situatie waarbij een lidstaat die is aangewezen als de verantwoordelijke lidstaat, eenzijdig de overname en terugname van personen die om internationale bescherming verzoeken, heeft opgeschort. Ten tweede vraagt de verwijzende rechter het Hof om te verduidelijken of richtlijn 2013/32 het mogelijk maakt dat een verzoek om internationale bescherming niet-ontvankelijk wordt verklaard op grond dat de verantwoordelijke lidstaat niet bereid is om de persoon die om internationale bescherming verzoekt, over of terug te nemen.
Beoordeling door het Hof
Wat betreft, in de eerste plaats, de verantwoordelijkheid van de behandeling van het verzoek om internationale bescherming brengt het Hof allereerst in herinnering dat de lidstaat die met het bepalen van de verantwoordelijke lidstaat is belast, zelf verantwoordelijk kan worden voor deze behandeling. Dat is het geval wanneer het voor de lidstaat niet mogelijk is om de verzoeker over te dragen aan de verantwoordelijke lidstaat wegens „systeemfouten” in de asielprocedure en de opvangvoorzieningen die „resulteren in onmenselijke of vernederende behandelingen in de zin van artikel 4 van het Handvest [van de grondrechten van de Europese Unie]”, en wanneer hij na onderzoek van de criteria van hoofdstuk III van de Dublin III-verordening vaststelt dat de overdracht van de verzoeker niet kan geschieden aan een op grond van die criteria aangewezen lidstaat of aan de eerste lidstaat waar het verzoek is ingediend.
Het Hof heeft al geoordeeld dat het eenzijdig opschorten van de overname en terugname van personen die om internationale bescherming verzoeken, zoals in deze zaak aan de orde is, op zich niet kan rechtvaardigen dat wordt vastgesteld dat er sprake is van dergelijke systeemfouten die resulteren in onmenselijke of vernederende behandelingen.
In een dergelijk geval hoeft de lidstaat die met het bepalen van de verantwoordelijke lidstaat is belast, niet op basis van artikel 3, lid 2, tweede alinea, van die verordening de criteria van hoofdstuk III van de Dublin III-verordening verder te onderzoeken noch wordt hij op grond van artikel 3, lid 2, derde alinea, van die verordening zelf de verantwoordelijke lidstaat.
Er kan dus niet worden geoordeeld dat artikel 3, lid 2, tweede en derde alinea, van de Dublin III-verordening een ongeschreven toepassingsvoorwaarde bevat volgens welke de verantwoordelijke lidstaat bereid moet zijn om personen die om internationale bescherming verzoeken, over of terug te nemen.
Vervolgens onderzoekt het Hof – nog steeds in de situatie waarin een lidstaat de overname en terugname van personen die om internationale bescherming verzoeken eenzijdig heeft opgeschort – het door de verwijzende rechter opgeworpen risico dat de betrokken persoon die om internationale bescherming verzoekt, ten onrechte de toegang tot de procedure voor internationale bescherming kan worden belemmerd en uiteindelijk geen enkele lidstaat zijn verzoek zal behandelen.
In dit verband brengt het Hof in herinnering dat artikel 29, lid 2, van de Dublin III-verordening bepaalt dat de verantwoordelijkheid van rechtswege overgaat op de verzoekende lidstaat, zonder dat die overgang afhankelijk is gesteld van enige reactie van de verantwoordelijke lidstaat, wanneer de overdracht van de betrokken persoon aan die lidstaat niet plaatsvindt binnen de gestelde termijn, die in beginsel zes maanden bedraagt. Deze bepaling is ruim geformuleerd en beperkt de overgang van de verantwoordelijkheid niet tot specifieke gevallen. Die verantwoordelijkheid gaat dus over ongeacht de redenen waarom de overdracht niet binnen de gestelde termijn heeft plaatsgevonden en ongeacht of dat te wijten is aan de verzoekende lidstaat, de verantwoordelijke lidstaat of de betrokkene. Die verantwoordelijkheid gaat ook over wanneer de overdracht van de betrokkene niet binnen de gestelde overdrachtstermijn heeft kunnen plaatsvinden omdat de overname en terugname eenzijdig is opgeschort door de lidstaat die op grond van de criteria van hoofdstuk III van de Dublin III-verordening als verantwoordelijke lidstaat is aangewezen.
De doelstellingen van de Dublin III-verordening bevestigen deze uitlegging. In dat verband merkt het Hof op dat verzoeken om internationale bescherming, gelet op de doelstelling om snel te bepalen welke lidstaat verantwoordelijk is om een verzoek om internationale bescherming te behandelen en daadwerkelijke toegang tot de procedures voor het verlenen van die bescherming te waarborgen, in voorkomend geval moeten worden behandeld door een andere lidstaat dan de lidstaat die op grond van de in hoofdstuk III van de Dublin III-verordening genoemde criteria als verantwoordelijk was aangewezen, wanneer de overdracht van de verzoeker niet binnen de gestelde overdrachtstermijn plaatsvindt.
In dit verband erkent het Hof dat deze uitleg de verantwoordelijke lidstaat de mogelijkheid biedt om zich na afloop van de overdrachtstermijn louter door een eenzijdige opschorting van de procedures voor overname en terugname van asielaanvragers te onttrekken aan de krachtens de Dublin III-verordening op hem rustende verantwoordelijkheden. Het Hof benadrukt evenwel dat het, zelfs in een dergelijk geval, aan de verzoekende en de verantwoordelijke lidstaat is om overleg te plegen en samen te werken om vóór het verstrijken van de overdrachtstermijn tot een overdracht te komen. De verantwoordelijkheid van laatstgenoemde lidstaat blijft gedurende de overdrachtstermijn volledig behouden, zodat het bij de Dublin III-verordening ingevoerde systeem van criteria voor de bepaling van de verantwoordelijkheid gedurende die termijn wordt gehandhaafd.
De overgang van rechtswege van de verantwoordelijkheid voor de behandeling van het verzoek om internationale bescherming wanneer de overdracht van de betrokkene niet binnen die termijn plaatsvindt, is uiteindelijk de enige manier om te waarborgen dat deze persoon daadwerkelijk toegang heeft tot de asielprocedure.
Tot slot kan een lidstaat de niet-nakoming van de krachtens het Unierecht op hem rustende verplichtingen niet rechtvaardigen door erop te wijzen dat andere lidstaten in gebreke zijn gebleven. Een schending van de Dublin III-verordening door de lidstaat die aanvankelijk als verantwoordelijke lidstaat is aangewezen, kan worden verholpen door de mogelijkheid voor de Europese Commissie en voor elke andere lidstaat om tegen deze lidstaat een beroep wegens niet-nakoming in te stellen.
Wat betreft, in de tweede plaats, de vraag of een verzoek om internationale bescherming niet-ontvankelijk kan worden verklaard omdat de verantwoordelijke lidstaat niet bereid is om de persoon die om internationale bescherming verzoekt, over of terug te nemen, merkt het Hof op dat in artikel 33, lid 2, van richtlijn 2013/32 een exhaustieve opsomming wordt gegeven van de situaties waarin de lidstaten een verzoek om internationale bescherming als niet-ontvankelijk kunnen beschouwen. Op basis hiervan, en rekening houdend met het afwijkende karakter van de in deze opsomming genoemde gronden voor niet-ontvankelijkheid, moet deze bepaling strikt worden uitgelegd en kan die dus niet worden toegepast op een situatie die niet overeenstemt met de bewoordingen ervan.
Artikel 33, lid 1, van richtlijn 2013/32 maakt een duidelijk onderscheid tussen de gevallen waarin een verzoek om internationale bescherming niet in behandeling wordt genomen overeenkomstig de Dublin III-verordening en de gevallen waarin dat verzoek niet-ontvankelijk kan worden verklaard wegens de in artikel 33, lid 2, van die richtlijn uitputtend opgesomde gronden.
Bijgevolg oordeelt het Hof dat het op grond van artikel 33, lid 1, van richtlijn 2013/32 niet mogelijk is om een verzoek om internationale bescherming niet-ontvankelijk te verklaren omdat de verantwoordelijke lidstaat niet bereid is om de persoon die om internationale bescherming verzoekt, over of terug te nemen.
(
i
)	Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.
(
1
)	Verordening (EU) nr. 604/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 tot vaststelling van de criteria en instrumenten om te bepalen welke lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling van een verzoek om internationale bescherming dat door een onderdaan van een derde land of een staatloze bij een van de lidstaten wordt ingediend (PB 2013, L 180, blz. 31) (hierna: „Dublin III-verordening”).
(
2
)	Richtlijn 2013/32/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende gemeenschappelijke procedures voor de toekenning en intrekking van de internationale bescherming (PB 2013, L 180, blz. 60).