62020TJ0371_RES
Συνεκδικασθείσες υποθέσεις T‑371/20 και T‑554/20
Pollinis France
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (έκτο πενταμελές τμήμα) της 14ης Σεπτεμβρίου 2022
«Πρόσβαση στα έγγραφα – Κανονισμός (ΕΚ) 1049/2001 – Μόνιμη επιτροπή φυτών, ζώων, τροφίμων και ζωοτροφών – Έγγραφο καθοδήγησης της EFSA όσον αφορά την αξιολόγηση της επικινδυνότητας των φυτοπροστατευτικών προϊόντων για τις μέλισσες – Επιμέρους θέσεις των κρατών μελών – Άρνηση παροχής προσβάσεως – Άρθρο 4, παράγραφος 3, του κανονισμού 1049/2001 – Εξαίρεση σχετική με την προστασία της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων»
Θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα προσβάσεως του κοινού στα έγγραφα – Κανονισμός 1049/2001 – Εξαιρέσεις από το δικαίωμα προσβάσεως στα έγγραφα – Προστασία της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων – Προϋποθέσεις – Συγκεκριμένη, ουσιώδης και σοβαρή υπονόμευση της εν λόγω διαδικασίας
(Κανονισμός 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 4 § 3, εδ. 1)
(βλ. σκέψεις 40-42, 116, 117, 135)
Θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα προσβάσεως του κοινού στα έγγραφα – Κανονισμός 1049/2001 – Εξαιρέσεις από το δικαίωμα προσβάσεως στα έγγραφα – Προστασία της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων – Προστασία των εγγράφων που καταρτίστηκαν στο πλαίσιο ήδη περατωθείσας διαδικασίας – Περιεχόμενο
(Κανονισμός 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 4 § 3, εδ. 1 και 2)
(βλ. σκέψεις 56-60)
Θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα προσβάσεως του κοινού στα έγγραφα – Κανονισμός 1049/2001 – Εξαιρέσεις από το δικαίωμα προσβάσεως στα έγγραφα – Προστασία της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων – Περιεχόμενο – Έγγραφα σχετικά με τις εργασίες των επιτροπών επιτροπολογίας – Πρόσβαση σε έγγραφα που εκθέτουν τις θέσεις των επιμέρους κρατών μελών – Επιτρεπτό – Όρια
(Κανονισμοί του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 1049/2001, άρθρο 4 § 3, εδ. 1, και 182/2011, αιτιολογική σκέψη 19 και άρθρο 9 §§ 1 και 2)
(βλ. σκέψεις 93-107)
Σύνοψη
Η προσφεύγουσα, ήτοι η Pollinis France, είναι γαλλική μη κυβερνητική οργάνωση δραστηριοποιούμενη στην προστασία του περιβάλλοντος, η οποία έχει ως σκοπό την προστασία των αγριομελισσών και των μελιφόρων μελισσών και την προώθηση της αειφόρου γεωργίας, συμβάλλοντας στην προστασία των επικονιαστών.
Στις 27 Ιανουαρίου και στις 8 Απριλίου 2020 η προσφεύγουσα υπέβαλε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή δύο αιτήσεις προσβάσεως (
1
) σε ορισμένα έγγραφα σχετικά με το κατευθυντήριο έγγραφο της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) για την αξιολόγηση της επικινδυνότητας των φυτοπροστατευτικών προϊόντων για τις μέλισσες, το οποίο η εν λόγω Αρχή είχε εκδώσει στις 27 Ιουνίου 2013 (στο εξής: έγγραφο καθοδήγησης του 2013 για τις μέλισσες).
Με δύο αποφάσεις της 19ης Ιουνίου 2020 και της 21ης Ιουλίου 2020 (
2
), η Επιτροπή αρνήθηκε στην προσφεύγουσα την πρόσβαση σε ορισμένα έγγραφα και της επέτρεψε μερική πρόσβαση σε ορισμένα άλλα, σχετικά με το έγγραφο καθοδήγησης του 2013 για τις μέλισσες (στο εξής: προσβαλλόμενες αποφάσεις). Οι αρνήσεις παροχής προσβάσεως βασίζονταν στην εξαίρεση για λόγους προστασίας της ιδιωτικής ζωής και της ακεραιότητας του ατόμου (
3
) και στην εξαίρεση για λόγους προστασίας της εν εξελίξει διαδικασίας λήψεως αποφάσεων, οι οποίες αμφότερες προβλέπονται στον κανονισμό 1049/2001 (
4
).
Η προσφεύγουσα άσκησε δύο προσφυγές ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου με αίτημα την ακύρωση των προσβαλλόμενων αποφάσεων.
Με την απόφαση που εξέδωσε πενταμελές τμήμα του Γενικού Δικαστηρίου, ακυρώνονται οι εν λόγω αποφάσεις καθόσον δεν επιτρέπουν την πρόσβαση στα ζητηθέντα έγγραφα με επίκληση της εξαιρέσεως σχετικά με την προστασία της εν εξελίξει διαδικασίας λήψεως αποφάσεων. Επί τη ευκαιρία, το Γενικό Δικαστήριο αποφαίνεται επί του χαρακτηρισμού μιας διαδικασίας λήψεως αποφάσεων ως εν εξελίξει ή ως περατωθείσας, καθώς και επί της προσβάσεως σε έγγραφα στα οποία εκτίθενται οι επιμέρους θέσεις των κρατών μελών που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο επιτροπών επιτροπολογίας.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Πριν από την επί της ουσίας εξέταση των προσφυγών, το Γενικό Δικαστήριο αποσαφηνίζει κατ’ αρχάς το αντικείμενο της προσφυγής με την οποία ζητείται η ακύρωση της αποφάσεως της Επιτροπής της 19ης Ιουνίου 2020.
Εν προκειμένω, η εν λόγω απόφαση αντικατέστησε τη σιωπηρή απορριπτική απόφαση, απαντώντας ρητώς στην επιβεβαιωτική αίτηση που είχε υποβάλει η προσφεύγουσα στις 25 Μαρτίου 2020. Η προσφεύγουσα κατέθεσε υπόμνημα προσαρμογής της προσφυγής (
5
), με το οποίο ζήτησε να θεωρηθεί στο εξής ότι με την προσφυγή ζητείται η ακύρωση της ρητής αυτής αποφάσεως.
Το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι το υπόμνημα προσαρμογής δεν πρέπει να αντικαθιστά την προσφυγή στο σύνολό της, αλλά πρέπει να περιέχει τα κατόπιν προσαρμογής αιτήματα και, εφόσον παρίσταται ανάγκη, τους κατόπιν προσαρμογής ισχυρισμούς, καθώς και τα αποδεικτικά στοιχεία και τις προτάσεις αποδεικτικών μέσων που συνδέονται με την προσαρμογή των αιτημάτων (
6
). Εν προκειμένω, το υπόμνημα προσαρμογής συμπλήρωνε το δικόγραφο της προσφυγής, και τούτο αποτελούσε κοινή αντίληψη των διαδίκων. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι αντικείμενο της εν λόγω προσφυγής είναι η ακύρωση της αποφάσεως της Επιτροπής της 19ης Ιουνίου 2020.
Επί της ουσίας, το Γενικό Δικαστήριο εξετάζει, πρώτον, κατά πόσον η Επιτροπή εφάρμοσε ορθώς την εξαίρεση που αφορά την προστασία της εν εξελίξει διαδικασίας λήψεως αποφάσεων. Συναφώς, διαπιστώνει ότι η διαδικασία λήψεως αποφάσεων με την οποία συνδέονται τα ζητηθέντα έγγραφα δεν μπορούσε να θεωρηθεί ότι βρισκόταν εν εξελίξει κατά τον χρόνο εκδόσεως των προσβαλλόμενων αποφάσεων. Συγκεκριμένα, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατά τον χρόνο εκείνο, δεν υπήρχε καμία διαδικασία λήψεως αποφάσεων που να αποσκοπεί στην εφαρμογή του εγγράφου καθοδήγησης του 2013 για τις μέλισσες και ότι, αντιθέτως, η Επιτροπή είχε εμμέσως πλην σαφώς αποφασίσει να μην εφαρμόσει πλέον το κατευθυντήριο έγγραφο του 2013 για τις μέλισσες, και μάλιστα είχε ζητήσει ρητώς από την EFSA την αναθεώρησή του. Η αναθεώρηση αυτή, η οποία εξακολουθούσε να εκκρεμεί κατά τον χρόνο εκδόσεως των προσβαλλόμενων αποφάσεων, είχε ως αποτέλεσμα να μην είναι δυνατόν να προσδιοριστεί το περιεχόμενο του τυχόν αναθεωρημένου εγγράφου, η μορφή της ενδεχόμενης θεσπίσεώς του και η διαδικασία που θα μπορούσε να ακολουθηθεί προς τον σκοπό αυτόν, και ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η διαδικασία λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής στερούνταν αντικειμένου κατά τον χρόνο εκδόσεως των προσβαλλόμενων αποφάσεων.
Εξάλλου, το Γενικό Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι, όπως προκύπτει, η αναθεώρηση είχε εξετασθεί λαμβανομένης υπόψη της αδυναμίας θεσπίσεως του εγγράφου καθοδήγησης του 2013 για τις μέλισσες, και προκειμένου να καταστεί δυνατή η ταχεία αποδοχή ενός «αναθεωρημένου εγγράφου καθοδήγησης για τις μέλισσες».
Επομένως, κατά το Γενικό Δικαστήριο, η διαδικασία λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής σχετικά με το έγγραφο καθοδήγησης του 2013 για τις μέλισσες είχε περατωθεί κατά τον χρόνο εκδόσεως των προσβαλλόμενων αποφάσεων και, κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν μπορούσε να βασίσει εγκύρως τις προσβαλλόμενες αποφάσεις στην εξαίρεση που αποσκοπεί στην προστασία της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων του θεσμικού οργάνου σχετικά με θέμα για το οποίο το θεσμικό όργανο δεν έχει ακόμη λάβει απόφαση.
Δεύτερον, εάν υποτεθεί ότι η εν λόγω εξαίρεση τυγχάνει εφαρμογής, το Γενικό Δικαστήριο εξετάζει την αιτιολογία που παρέθεσε η Επιτροπή στις προσβαλλόμενες αποφάσεις. Συναφώς, στον βαθμό που η Επιτροπή επισήμανε στις προσβαλλόμενες αποφάσεις ότι ορισμένες διατάξεις των πρότυπων διαδικαστικών κανόνων (
7
) αποκλείουν ρητώς τις επιμέρους θέσεις των κρατών μελών από την πρόσβαση του κοινού, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι οι επιτροπές υπόκεινται στους ίδιους κανόνες με την Επιτροπή όσον αφορά την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα, ήτοι σε εκείνους που ορίζονται στον κανονισμό 1049/2001, και ότι δεν υφίστανται ειδικοί κανόνες για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα που αφορούν τις εργασίες των επιτροπών (
8
). Ως εκ τούτου, οι διατάξεις των πρότυπων διαδικαστικών κανόνων τις οποίες επικαλείται η Επιτροπή στις προσβαλλόμενες αποφάσεις δεν μπορούν να επιτρέψουν την προστασία των επιμέρους θέσεων των κρατών μελών καθ’ υπέρβαση όσων προβλέπει ο κανονισμός 1049/2001 (
9
).
Επιπλέον, όπως προκύπτει από τη νομολογία (
10
), η νομοθεσία της Ένωσης όσον αφορά την πρόσβαση στα έγγραφα δεν δικαιολογεί την κατ’ αρχήν άρνηση του θεσμικού οργάνου να επιτρέψει την πρόσβαση σε έγγραφα που αφορούν τις διαβουλεύσεις του λόγω του ότι περιέχουν πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τη θέση που έλαβαν οι αντιπρόσωποι των κρατών μελών. Επομένως, όσον αφορά την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα που συνέχονται με τις εργασίες των επιτροπών επιτροπολογίας, η Επιτροπή δεν μπορεί να θεωρεί ότι το σχετικό νομικό πλαίσιο αποκλείει, κατ’ αρχήν, την πρόσβαση του κοινού στις επιμέρους θέσεις των κρατών μελών.
Επιπροσθέτως, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι οι διατάξεις των πρότυπων διαδικαστικών κανόνων τις οποίες επικαλείται η Επιτροπή στις προσβαλλόμενες αποφάσεις δεν μπορούν να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι αποκλείουν, κατόπιν σχετικής αιτήσεως, την πρόσβαση του κοινού στις επιμέρους θέσεις των κρατών μελών. Όπως διευκρινίζει το Γενικό Δικαστήριο, το γεγονός ότι, κατά τους πρότυπους διαδικαστικούς κανόνες, στα συνοπτικά πρακτικά των εργασιών των επιτροπών δεν γίνεται μνεία των επιμέρους θέσεων των κρατών μελών δεν ασκεί επιρροή στο ζήτημα της προσβάσεως στα έγγραφα και δεν μπορεί, επομένως, να θίξει την πρόσβαση του κοινού, κατόπιν σχετικού αιτήματος, στα έγγραφα στα οποία καταγράφονται οι εν λόγω επιμέρους θέσεις.
Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, αντιθέτως προς όσα υποστήριξε η Επιτροπή στις προσβαλλόμενες αποφάσεις, οι διαδικασίες επιτροπολογίας, και ιδίως οι πρότυποι διαδικαστικοί κανόνες, δεν επιβάλλουν, αυτές καθεαυτές, να αποκλείεται η πρόσβαση σε έγγραφα στα οποία παρουσιάζονται οι επιμέρους θέσεις των κρατών μελών προς προστασία της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων της οικείας επιτροπής (
11
), πράγμα που, ωστόσο, ουδόλως εμποδίζει την Επιτροπή, σε δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις, να αρνηθεί την πρόσβαση σε έγγραφα στα οποία παρουσιάζονται οι επιμέρους θέσεις των κρατών μελών στο πλαίσιο της εν λόγω επιτροπής, όταν η δημοσιοποίησή τους ενδέχεται να θίξει κατά τρόπο συγκεκριμένο τα συμφέροντα που προστατεύονται από τις εξαιρέσεις του άρθρου 4 του κανονισμού 1049/2001 (
12
).
Το Γενικό Δικαστήριο, αφού εξέτασε τους λοιπούς λόγους που προέβαλε η Επιτροπή στις προσβαλλόμενες αποφάσεις, διαπιστώνει ότι από τους λόγους αυτούς δεν δύναται να τεκμηριωθεί τέτοια προσβολή και, κατά συνέπεια, να δικαιολογηθεί η επίκληση της εξαιρέσεως του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1049/2001, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η διάταξη αυτή είναι εν προκειμένω εφαρμοστέα.
Κατόπιν των ανωτέρω, το Γενικό Δικαστήριο αποφαίνεται ότι η Επιτροπή, καθόσον αρνήθηκε με τις προσβαλλόμενες αποφάσεις να δημοσιοποιήσει τα ζητηθέντα έγγραφα για τον λόγο ότι η δημοσιοποίηση αυτή θα συνιστούσε σοβαρή προσβολή της εν εξελίξει διαδικασίας λήψεως αποφάσεων, παρέβη το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1049/2001.
(
1
)	Δυνάμει του κανονισμού (ΕΚ) 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2001, για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής (ΕΕ 2001, L 145, σ. 43), και του κανονισμού (ΕΚ) 1367/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Σεπτεμβρίου 2006, για την εφαρμογή στα όργανα και τους οργανισμούς της Κοινότητας των διατάξεων της σύμβασης του Århus σχετικά με την πρόσβαση στις πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα (ΕΕ 2006, L 264, σ. 13).
(
2
)	Αποφάσεις της Επιτροπής C(2020) 4231 final, της 19ης Ιουνίου 2020, και C(2020) 5120 final, της 21ης Ιουλίου 2020.
(
3
)	Άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 1049/2001.
(
4
)	Άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1049/2001.
(
5
)	Κατά το άρθρο 86, παράγραφοι 1 και 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, όταν μια πράξη της οποίας ζητείται η ακύρωση αντικαθίσταται από άλλη πράξη έχουσα το ίδιο αντικείμενο, ο προσφεύγων μπορεί, πριν από την περάτωση της προφορικής διαδικασίας ή πριν από την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου να αποφανθεί επί της διαφοράς χωρίς διεξαγωγή προφορικής διαδικασίας, να προσαρμόσει την προσφυγή του προκειμένου να ληφθεί υπόψη το νέο αυτό στοιχείο, η προσαρμογή δε αυτή της προσφυγής γίνεται με χωριστό δικόγραφο και εντός της προβλεπόμενης στο άρθρο 263, έκτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, προθεσμίας εντός της οποίας μπορεί να ζητηθεί η ακύρωση της πράξεως που δικαιολογεί την προσαρμογή της προσφυγής.
(
6
)	Άρθρο 86, παράγραφος 4, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου.
(
7
)	Πρότυποι διαδικαστικοί κανόνες για τις επιτροπές (ΕΕ 2011, C 206, σ. 11, στο εξής: πρότυποι διαδικαστικοί κανόνες), που θεσπίστηκαν από την Επιτροπή.
(
8
)	Βλ. αιτιολογική σκέψη 19 και άρθρο 9, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΕ) 182/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Φεβρουαρίου 2011, για τη θέσπιση κανόνων και γενικών αρχών σχετικά με τους τρόπους ελέγχου από τα κράτη μέλη της άσκησης των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων από την Επιτροπή (ΕΕ 2011, L 55, σ. 13).
(
9
)	Άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1049/2001.
(
10
)	Πρβλ. απόφαση της 10ης Οκτωβρίου 2001, British American Tobacco International (Investments) κατά Επιτροπής (T‑111/00, EU:T:2001:250, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία.
(
11
)	Κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1049/2001.
(
12
)	Άρθρο 4 του κανονισμού 1049/2001.