62020CC0501
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SZPUNAR
ippreżentati fl‑24 ta’ Frar 2022 (
1
)
Kawża C‑501/20
M P A
vs
LC D N M T
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Audiencia Provincial de Barcelona (il-Qorti Provinċjali ta’ Barcelona, Spanja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili – Ġurisdizzjoni, rikonoxximent u eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri – Regolament (KE) Nru 2201/2003 – Artikoli 3, 7, 8 u 14 – Kunċett ta’ ‘residenza abitwali’ – Ġurisdizzjoni, rikonoxximent, eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet u kooperazzjoni fi kwistjonijiet ta’ obbligi ta’ manteniment – Regolament (KE) Nru 4/2009 – Artikoli 3 u 7 – Ċittadini ta’ żewġ Stati Membri differenti li jirrisjedu fi Stat terz bħala aġenti kuntrattwali tal-Unjoni – Determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni – Forum necessitatis – Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea”
I. Introduzzjoni
1.
“Il-prinċipju ta’ prossimità […] huwa eqreb għall-ħajja u dan huwa t-titlu ta’ nobbiltà tiegħu. Huwa jġorr miegħu lezzjoni ta’ modestja billi jgħallimna li l-ebda rieda politika, ebda mħallef, ikunu kemm ikunu puri l-intenzjonijiet tiegħu, ma jista’ jippretendi għal żmien twil li jamministra skont il-liġijiet tiegħu relazzjonijiet ta’ ħajja li qegħdin barra mill-portata tiegħu” (
2
). Għalkemm inkiteb fl-1986, il-kliem ta’ Paul Lagarde ma tilfu xejn mir-rilevanza tagħhom. Fil-fatt, il-prinċipju ta’ prossimità issa jinsab fil-qalba tar-regolamenti tal-Unjoni fi kwistjonijiet matrimonjali u obbligi ta’ manteniment.
2.
B’mod ġenerali, is-sitwazzjoni ta’ ċittadin ta’ Stat Membru assenjat fi Stat Membru ieħor jew Stat terz għal raġunijiet professjonali llum il-ġurnata hija sitwazzjoni komuni. Din is-sitwazzjoni tikkomplika ruħha jekk iċ-ċittadin ikkonċernat jiddeċiedi li jissepara jew jiddivorzja, u iktar u iktar meta l-qorti ta’ Stat Membru adita għandha tiddetermina l-ġurisdizzjoni internazzjonali tagħha fir-rigward mhux biss tax-xoljiment tal-unjoni u tar-responsabbiltà tal-ġenituri tat-tfal minuri, iżda wkoll il-manteniment għalihom kif ukoll it-tgawdija ta’ akkomodazzjoni tal-familja fl-Istat terz. Din hija s-sitwazzjoni f’din il-kawża.
3.
Permezz tad-domandi preliminari tagħha, l-Audiencia Provincial de Barcelona (il-Qorti Provinċjali ta’ Barcelona, Spanja) tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tal-Artikoli 3, 7, 8 u 14 tar-Regolament (KE) Nru 2201/2003 (
3
) u tal-Artikoli 3 u 7 tar-Regolament (KE) Nru 4/2009 (
4
) kif ukoll tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
4.
Dawn id-domandi jwasslu lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tikkunsidra, l-ewwel nett, l-interpretazzjoni tal-Artikoli 3 u 8 tar-Regolament Nru 2201/2003 u tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 4/2009 u, għalhekk, tal-kunċett ta’ “residenza abitwali”, b’mod partikolari meta l-konjuġi jkunu aġenti kuntrattwali tal-Unjoni Ewropea li jeżerċitaw il-funzjonijiet tagħhom fi Stat terz li fih igawdu, skont dak allegat, status diplomatiku. Imbagħad, il-Qorti tal-Ġustizzja trid tiddetermina l-ġurisdizzjoni residwa fi kwistjonijiet ta’ divorzju u responsabbiltà tal-ġenituri fil-każ li l-konvenut ikun ċittadin ta’ Stat Membru u, għalhekk, ikollha l-possibbiltà li teżamina r-relazzjoni bejn l-Artikoli 6, 7 u 14 tar-Regolament Nru 2201/2003. Fl-aħħar nett, il-Qorti tal-Ġustizzja jkollha tippreċiża l-portata tal-forum necessitatis, imsemmi fl-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 4/2009, għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-manteniment tat-tfal, kif ukoll dak tal-Artikolu 47 tal-Karta, għall-finijiet ta’ interpretazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet.
II. Il‑kuntest ġuridiku
A. Id‑dritt internazzjonali
5.
L-Artikolu 31(1) tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna dwar ir-Relazzjonijiet Diplomatiċi, konkluża fi Vjenna fit‑18 ta’ April 1961 (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Vjenna”) (
5
), jipprevedi:
“1.   L-aġent diplomatiku jgawdi immunità mill-ġurisdizzjoni kriminali tal-Istat riċeventi. Igawdi wkoll immunità mill-ġurisdizzjoni ċivili u amministrattiva tiegħu, ħlief fil-każ ta’:
a)
Azzjoni reali li tikkonċerna immobbli privata li tinsab fit-territorju tal-Istat riċeventi, sakemm l-aġent diplomatiku ma jkunx il-proprjetarju tagħha f’isem l-Istat akkreditanti għall-finijiet tal-missjoni;
b)
Azzjoni relatata ma’ suċċessjoni, li fiha l-aġent diplomatiku jidher bħala esekutur, amministratur, werriet jew legatarju, f’kapaċità privata u mhux f’isem l-Istat akkreditanti;
c)
Azzjoni relatata ma’ attività professjonali jew kummerċjali, tkun xi tkun, eżerċitata mill-aġent diplomatiku fl-Istat riċeventi barra mill-funzjonijiet uffiċjali tiegħu.”
6.
Skont l-Artikolu 32(1) tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna:
“L-Istat akkreditanti jista’ jirrinunzja għall-immunità mill-ġurisdizzjoni ta’ aġenti diplomatiċi u persuni li jibbenefikaw mill-immunità taħt l-Artikolu 37.”
B. Id‑dritt tal‑Unjoni
1.
Ir‑Regolament Nru 2201/2003
7.
L-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003, intitolat “Il-ġurisdizzjoni ġenerali”, jipprovdi:
“1.   Fi kwistjonijiet dwar id-divorzju, is-separazzjoni legali jew l-annullament taż-żwieġ, il-ġurisdizzjoni ħa taqa’ taħt il-kompetenza ta’ l-qrati ta’ l-Istat Membru:
a)
f’liema territorju:
–
il-konjuġi huma abitwalment residenti, jew
–
il-konjuġi kienu joqgħodu hemm l-aħħar, peress illi xi ħadd minnhom għadu/għadha residenti hemm, jew
–
il-konvenut huwa abitwalment residenti, jew
–
fil-każ ta’ applikazzjoni konġunta, wieħed jew waħda mill-konjuġi huwa abitwalment residenti, jew
–
L-applikant huwa abitwalment residenti jekk hu jew hija kienu joqgħodu hemm mill-inqas sena mmedjatament qabel ma’ saret l-applikazzjoni, jew
–
L-applikant huwa abitwalment residenti jekk hu jew hija kienu residenti hemm mill-inqas sitt xhur immedjatament qabel saret l-applikazzjoni u jekk wieħed jew waħda minnhom huwa ċittadin ta’ l-Istat Membru in kwistjoni jew, fil-każ tar-Renju Unit u l-Irlanda, għandu jew għandha ‘id-domiċilju’ hemmhekk;
b)
dwar in-nazzjonalità taż-żewg konjuġi jew, fil-każ tar-Renju Unit u l-Irlanda, dwar ‘id-domiċilju’ taz-żewġ konjuġi.
[…]”
8.
Skont l-Artikolu 6 ta’ dan ir-regolament, intitolat “In-natura esklussiva ta’ l-ġurisdizzjoni taħt l-Artikoli 3, 4 u 5”:
“Il-konjuġi li:
a)
huwa/hija abitwalment residenti fit-territorju ta’ Stat Membru; jew
b)
huwa/hija ċittadin ta’ Stat Membru, jew, fil-każ tar-Renju Unit u l-Irlanda, għandu jew għandha ‘id-domiċilju’ fit-territorju f’wieħed minn dawn l-aħħar Stati Membri,
jista’ jiġi mħarrek/imħarrka fi Stat Membru ieħor skond l-Artikoli 3, 4 u 5 biss.”
9.
L-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Il-Ġurisdizzjoni residwa”, jiddikjara, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Fejn l-ebda qorti ta’ Stat Membru ma jkollha ġurisdizzjoni skond l-Artikoli 3, 4 u 5, il-ġurisdizzjoni għandha tiġi ddeterminata, f’kull Stat Membru, skond il-liġijiet ta’ dak l-Istat.”
10.
L-Artikolu 8 tal-istess regolament, intitolat “Il-Ġurisdizzjoni ġenerali”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Il-qrati ta’ Stat Membru għandu jkollhom il-ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet ta’ responsabbilità ta’ l-ġenituri dwar minuri li huma abitwalment residenti f’dak l-Istat Membru fiż-żmien li l-qorti tkun ħadet il-pussess.”
11.
L-Artikolu 14 tar-Regolament Nru 2201/2003, intitolat “Il-Ġurisdizzjoni residwa”, jipprevedi:
“Fejn ebda qorti ta’ xi Stat Membru għandha l-ġurisdizzjoni skond l-Artikolu 8 sa 13, il-ġurisdizzjoni għandha tkun determinata, f’kull Stat Membru, mil-liġijiet ta’ dak l-Istat.”
2.
Ir‑Regolament Nru 4/2009
12.
L-Artikolu 3 tar-Regolament 4/2009, intitolat “Dispożizzjonijiet ġenerali” fih il-kliem li ġej:
“Fi kwistjonijiet relatati ma’ obbligi ta’ manteniment, fl-Istati Membri, il-ġurisdizzjoni għandha tkun f’idejn:
a)
il-qorti tal-post fejn il-konvenut għandu r-residenza abitwali tiegħu, jew
b)
il-qorti tal-post fejn il-kreditur għandu r-residenza abitwali tiegħu, jew
c)
il-qorti li, skont il-liġi tagħha stess, għandha l-ġurisdizzjoni biex twettaq proċedimenti li jikkonċernaw l-istatus ta’ persuna jekk il-kwistjoni relatata ma’ manteniment tkun anċillari għal dawk il-proċedimenti, sakemm dik il-ġurisdizzjoni ma tkunx ibbażata unikament fuq iċ-ċittadinanza ta’ waħda mill-partijiet, jew
d)
il-qorti li, skont il-liġi tagħha stess għandha l-ġurisdizzjoni biex iżżomm proċeduri li jikkonċernaw ir-responsabbiltà ta’ ġenitur jekk il-kwistjoni relatata ma’ manteniment tkun anċillari għal dawk il-proċeduri, sakemm dik il-ġurisdizzjoni ma tkunx ibbażata unikament fuq in-nazzjonalità ta’ waħda mill-partijiet.”
13.
L-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Forum necessitatis”, jipprevedi:
“Jekk l-ebda qorti ta’ Stat Membru ma jkollha ġurisdizzjoni skont l-Artikoli 3, 4, 5 u 6, il-qrati ta’ Stat Membru jistgħu, fuq bażi eċċezzjonali, jisimgħu l-każ jekk il-proċedimenti ma jkunux jistgħu jiġu introdotti jew jitwettqu raġonevolment, jew ikunu impossibbli fi Stat terz li t-tilwima tkun marbuta miegħu mill-qrib.
It-tilwima jrid ikollha rabta suffiċjenti mal-Istat Membru tal-qorti invokata.”
C. Id‑dritt Spanjol
14.
Il-Ley Orgánica 6/1985 del Poder Judicial (il-Liġi Organika 6/1985 dwar is-Setgħa Ġudizzjarja) tal‑1 ta’ Lulju 1985 (
6
), kif emendata bil-Ley Orgánica 7/2015 (il-Liġi Organika 7/2015, li Tirregola l-Ġurisdizzjoni tal-Qrati Spanjoli), tal‑21 ta’ Lulju 2015 (
7
), tipprevedi fl-Artikolu 22c(c) u (d):
“Fin-nuqqas tal-kriterji preċedenti, il-qrati Spanjoli għandhom ġurisdizzjoni:
[…]
c)
Fi kwistjonijiet ta’ relazzjonijiet personali u patrimonjali bejn il-konjuġi, l-annullament taż-żwieġ, is-separazzjoni u d-divorzju u l-modifikazzjonijiet tagħhom, sakemm l-ebda ġurisdizzjoni barranija oħra ma tkun kompetenti, meta ż-żewġ konjuġi jkollhom ir-residenza abitwali tagħhom fi Spanja fid-data tat-tressiq tat-talba, jew meta kellhom l-aħħar residenza abitwali tagħhom fi Spanja u wieħed minnhom [għadu] jirrisjedi hemmhekk, jew meta Spanja tkun ir-residenza abitwali tal-konvenut, jew, fil-każ ta’ talba konġunta, meta wieħed mill-konjuġi joqgħod fi Spanja, jew meta l-konvenut kellu r-residenza abitwali tiegħu fi Spanja għal mill-inqas sena fid-data tat-tressiq tat-talba, jew meta r-rikorrent ikun Spanjol u għandu r-residenza abitwali tiegħu fi Spanja mill-inqas sitt xhur qabel it-tressiq tat-talba, kif ukoll meta ż-żewġ konjuġi għandhom nazzjonalità Spanjola.
d)
Fi kwistjonijiet ta’ filjazzjoni u ta’ relazzjonijiet bejn il-ġenituri u t-tfal, il-protezzjoni tal-minuri u r-responsabbiltà tal-ġenituri, meta l-wild jew il-minuri jkollhom ir-residenza abitwali tagħhom fi Spanja fid-data tat-tressiq tat-talba, jew meta l-applikant ikun Spanjol jew residenti abitwalment fi Spanja jew, fi kwalunkwe każ, għal mill-inqas sitt xhur qabel it-tressiq tat-talba.”
15.
L-Artikolu 22g tal-LOPJ jipprovdi:
“1.   Il-qrati Spanjoli ma għandhomx ġurisdizzjoni f’każijiet fejn il-ġurisdizzjonijiet previsti mil-liġijiet Spanjoli ma jipprovdux għal din il-ġurisdizzjoni.
[…]
3.   […] Il-qrati Spanjoli ma jistgħux jastjenu jew jirrifjutaw il-ġurisdizzjoni tagħhom meta l-każ ikkontestat ikollu rabta ma’ Spanja u l-qrati tal-Istati differenti marbuta mal-kawża jkunu rrifjutaw il-ġurisdizzjoni tagħhom. […]”
16.
Il-Código Civil (il-Kodiċi Ċivili) jindika, fl-Artikolu 40 tiegħu, li d-domiċilju tad-diplomatiċi li jirrisjedu, minħabba l-funzjonijiet tagħhom, barra l-pajjiż, u li jgawdu d-dritt ta’ extraterritorjalità, huwa l-aħħar domiċilju li kellhom fit-territorju Spanjol.
III. Il‑fatti li wasslu għall‑kawża prinċipali, id‑domandi preliminari u l‑proċedura quddiem il‑Qorti tal-Ġustizzja
17.
M P A, ċittadina ta’ nazzjonalità Spanjola, u LC D N M T, ċittadin ta’ nazzjonalità Portugiża, iżżewġu fil‑25 ta’ Awwissu 2010 fl-Ambaxxata Spanjola fil-Guinea-Bissau. Huma għandhom żewġt itfal minuri, imwielda fl‑10 ta’ Ottubru 2007 u fit‑30 ta’ Lulju 2012 f’Manresa (il-Provinċja ta’ Barcelona, Spanja), li għandhom nazzjonalità doppja Spanjola u Portugiża.
18.
Matul il-perijodu bejn Awwissu 2010 u Frar 2015, il-koppja kienet tgħix fil-Guinea-Bissau u mbagħad marret toqgħod f’Lomé (it-Togo). Wara s-separazzjoni de facto tagħhom, f’Lulju 2018, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali baqgħet tirrisjedi fid-dar matrimonjali fit-Togo mat-tfal tagħha filwaqt li żewġha kien joqgħod f’lukanda f’dan il-pajjiż.
19.
Il-konjuġi jaħdmu għall-Kummissjoni Ewropea bħala aġenti kuntrattwali u huma assenjati mad-delegazzjoni tal-Unjoni Ewropea fit-Togo. Il-qorti tar-rinviju tindika li l-aġenti kuntrattwali, aġenti tal-Unjoni fl-Istati Membri tal-Unjoni, għandhom l-istatus ta’ aġenti diplomatiċi tal-Unjoni fil-pajjiż ta’ assenjazzjoni tagħhom biss.
20.
Fis‑6 ta’ Marzu 2019, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ressqet talba għal divorzju quddiem il-Juzgado de Primera Instancia de Manresa (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Manresa, Spanja) li fiha talbet ukoll ix-xoljiment tar-reġim matrimonjali, id-determinazzjoni tar-reġim u l-modalitajiet ta’ eżerċizzju tal-kustodja u r-responsabbiltajiet tal-ġenituri fir-rigward tat-tfal minuri, il-manteniment għal dawn tal-aħħar, kif ukoll it-tgawdija tal-akkomodazzjoni tal-familja f’Lomé. Hija talbet ukoll l-adozzjoni ta’ miżuri provviżorji.
21.
Il-konvenut fil-kawża prinċipali allega li l-Juzgado de Primera Instancia de Manresa (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Manresa) ma kellhiex ġurisdizzjoni internazzjonali. B’digriet tad‑9 ta’ Settembru 2019, din il-qorti ddikjarat li ma kellhiex ġurisdizzjoni biex tisma’ l-proċeduri għar-raġuni li l-partijiet ma kellhomx, skont hi, ir-residenza abitwali tagħhom fi Spanja.
22.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali appellat quddiem il-qorti tar-rinviju. Hija ssostni li hi u żewġha jgawdu status diplomatiku bħala aġenti tal-Unjoni akkreditati fil-pajjiż tal-assenjazzjoni u li dan l-istatus huwa estiż għal tfal minuri. Hija tallega li, skont ir-Regolamenti Nri 2201/2003 u 4/2009, il-ġurisdizzjoni biex jinstemgħu kwistjonijiet ta’ divorzju, ta’ responsabbiltà tal-ġenituri u ta’ manteniment hija ddeterminata fuq il-bażi tar-residenza abitwali. Issa, skont l-Artikolu 40 tal-Kodiċi Ċivili Spanjol, ir-residenza abitwali tagħha ma hijiex, kif isostni l-konjuġi tagħha, il-post tal-assenjazzjoni tagħha bħala aġent kuntrattwali, iżda l-post ta’ residenza tagħha qabel ma kisbet dan l-istatus, jiġifieri Spanja. Hija targumenta wkoll li tgawdi minn immunità diplomatika taħt l-Artikolu 31 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna u li t-talbiet tagħha relatati mad-divorzju, ir-responsabbiltà tal-ġenituri u l-manteniment ma jaqgħux taħt l-eċċezzjonijiet imsemmija f’din id-dispożizzjoni.
23.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali tinvoka wkoll il-forum necessitatis previst mir-Regolament Nru 4/2009 u tispjega s-sitwazzjoni li jinsabu fiha l-qrati Togoliżi. Għal dan il-għan, tipproduċi rapporti mill-Kunsill tad-Drittijiet tal-Bniedem tan-Nazzjonijiet Uniti. Hija tenfasizza li wieħed minn dawn ir-rapporti, iddatat is‑17 ta’ Awwissu 2016, jinnota n-nuqqas ta’ taħriġ xieraq u kontinwu tal-imħallfin u l-persistenza ta’ klima ta’ impunità rigward il-ksur tad-drittijiet tal-bniedem. Rapport ieħor minn dawn, iddatat it‑22 ta’ Awwissu 2016, jinnota t-tħassib tan-Nazzjonijiet Unit dwar l-indipendenza tal-ġudikatura, l-aċċess għall-ġustizzja u l-impunità għall-ksur tad-drittijiet tal-bniedem. Hija tinnota li l-Kumitat għall-Eliminazzjoni tad-Diskriminazzjoni kontra n-Nisa talab lir-Repubblika Togoliża biex tiggarantixxi aċċess effettiv tan-nisa għall-qrati.
24.
Il-konvenut fil-kawża prinċipali isostni, min-naħa tiegħu, li la hu u lanqas martu ma jeżerċitaw funzjoni diplomatika għall-pajjiżi rispettivi tagħhom u li huma jaħdmu fi ħdan id-delegazzjoni tal-Unjoni fit-Togo bħala aġenti kuntrattwali. F’dan ir-rigward, huwa jindika li l-laissez-passer li għandhom ma huwiex passaport diplomatiku, iżda salvakondott jew dokument ta’ ċirkulazzjoni sigura, validu biss fit-territorju ta’ pajjiżi terzi mhux membri tal-Unjoni. Barra minn hekk, iqis li l-leġiżlazzjoni applikabbli ma hijiex il-Konvenzjoni ta’ Vjenna, iżda l-Protokoll (Nru 7) dwar il-Privileġġi u l-Immunitajiet tal-Unjoni Ewropea (
8
). Issa, dan il-protokoll huwa applikabbli biss għal atti mwettqa minn uffiċjali u aġenti tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni fil-kapaċità uffiċjali tagħhom bħala tali uffiċjali u aġenti u ma jippermettix l-applikazzjoni tal-forum necessitatis.
25.
Il-qorti tar-rinviju tikkonstata li, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali, ma teżisti ebda ġurisprudenza dwar il-kunċett ta’ “residenza abitwali” tal-konjuġi, għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-qorti kompetenti fi kwistjonijiet ta’ divorzju. L-istess japplika, skont hi, għall-kunċett ta’ “residenza abitwali” ta’ tfal minuri meta jkun meħtieġ li tiġi stabbilita l-inċidenza, għall-finijiet tad-determinazzjoni tar-residenza abitwali, tal-istatus diplomatiku jew status analogu bħal dak ta’ persuni li jeżerċitaw funzjonijiet bħala aġenti jew persuni li jaħdmu għall-Unjoni u li huma kkollokati fi Stati terzi għall-eżerċizzju ta’ dawn il-funzjonijiet. Skont hi, il-preżenza ta’ tali persuni f’dawn il-pajjiżi għandha bħala kawża u oriġini l-eżerċizzju ta’ funzjonijiet jew xogħlijiet għall-Unjoni.
26.
Huwa f’dawn il-kundizzjonijiet li l-Audiencia Provincial de Barcelona (il-Qorti Provinċjali ta’ Barċellona,), b’sentenza tal‑15 ta’ Settembru 2020, li waslet fir-Reġistru tal-Qorti fis‑6 ta’ Ottubru 2020, iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi għal deċiżjoni preliminari li ġejjin:
“1)
Kif għandu jiġi interpretat il-kunċett ta’ ‘residenza abitwali’, imsemmi fl-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003 u fl-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 4/2009, fil-każ ta’ ċittadini ta’ Stat Membru li, minħabba l-funzjonijiet li jwettqu fil-kapaċità tagħhom bħala membri tal-persunal bil-kuntratt tal-Unjoni Ewropea, jirrisjedu fi Stat terz li fih igawdu l-istatus ta’ membri tal-persunal diplomatiċi tal-Unjoni Ewropea meta r-residenza tagħhom f’dak l-Istat hija marbuta mal-eżerċizzju tal-funzjonijiet tagħhom fis-servizz tal-Unjoni?
2)
Fil-każ li, għall-finijiet tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003 u l-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 4/2009, id-determinazzjoni tar-residenza abitwali tal-konjuġi tiddependi fuq l-istatus tagħhom bħala membri tal-persunal bil-kuntratt tal-Unjoni Ewropea fi Stat terz, x’impatt ikollu dan fuq id-determinazzjoni tar-residenza abitwali tal-ulied minuri fit-tifsira tal-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 2201/2003?
3)
Fil-każ li jkun ikkunsidrat li l-ulied minuri ma għandhomx ir-residenza abitwali tagħhom fl-Istat terz, huwa possibbli li jittieħed kont, għall-iskopijiet li tiġi ddeterminata r-residenza abitwali skont l-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 2201/2003, ir-rabta kkostitwita min-nazzjonalità tal-omm, ir-residenza tagħha fi Spanja qabel iċ-ċelebrazzjoni taż-żwieġ, in-nazzjonalità Spanjola tal-ulied minuri u l-fatt li dawn tal-aħħar twieldu fi Spanja?
4)
Fil-każ li jiġi stabbilit li r-residenza abitwali tal-ġenituri u l-ulied minuri ma hijiex fi Stat Membru u fid-dawl tal-fatt li, taħt ir-Regolament Nru 2201/2003, ma hemm l-ebda Stat Membru ieħor kompetenti sabiex jiddeċiedi fuq it-talbiet, il-fatt li l-konvenut huwa ċittadin ta’ Stat Membru jipprekludi l-applikazzjoni tal-klawżola residwali prevista fl-Artikoli 7 u 14 tar-Regolament Nru 2201/2003?
5)
Fil-każ li jiġi stabbilit li r-residenza abitwali tal-ġenituri u l-ulied minuri ma hijiex fi Stat Membru, kif għandu jiġi interpretat il-forum necessitatis imsemmi fl-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 4/2009 għall-iskop li jiġi ddeterminat il-manteniment tal-ulied minuri? B’mod partikolari, liema huma l-kundizzjonijiet meħtieġa sabiex jitqies li proċedura ma tistax tinbeda jew titmexxa b’mod raġonevoli, jew tkun impossibbli fi Stat terz li miegħu t-tilwima għandha konnessjoni mill-qrib (f’dan il-każ, it-Togo)? Il-parti hija meħtieġa turi li ppreżentat mingħajr suċċess jew għamlet tentattiv li tressaq il-proċeduri f’dak l-Istat? In-nazzjonalità ta’ waħda mill-partijiet fit-tilwima tikkostitwixxi rabta suffiċjenti mal-Istat Membru [tal-qorti adita]?
6)
F’każ bħal dak preżenti, li fih il-konjuġi għandhom rabtiet qawwija mal-Istati Membri (nazzjonalità, residenza preċedenti), ikun kontra l-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea jekk l-applikazzjoni tar-regolamenti ma tindika ebda Stat Membru kompetenti?”
27.
Il-qorti tar-rinviju talbet li din il-kawża tkun suġġetta għall-proċedura ta’ deċiżjoni preliminari urġenti prevista fl-Artikolu 107 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja.
28.
Fid‑19 ta’ Ottubru 2020, ir-Raba’ Awla tal-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fuq proposta tal-Imħallef Relatur, wara li semgħet lill-Avukat Ġenerali, li ma kienx hemm lok li tintlaqa’ din it-talba.
29.
Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-Gvern Spanjol u l-Gvern Ċek, kif ukoll mill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea u mill-Kummissjoni. Il-partijiet fil-kawża prinċipali u dawn l-istess partijiet ħadu sehem fis-seduta li saret fis‑16 ta’ Settembru 2021.
IV. Analiżi
A. Fuq l‑ewwel domanda preliminari
30.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, kif għandu jiġi interpretat il-kunċett ta’ “residenza abitwali”, użat fl-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003 u fl-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 4/2009, meta l-konjuġi jkunu aġenti kuntrattwali tal-Unjoni li jeżerċitaw il-funzjonijiet tagħhom fi Stat terz li fih igawdu, skont dak allegat, status diplomatiku.
31.
Il-qorti tar-rinviju tindika li, fil-fehma tagħha, l-Artikolu 40 tal-Kodiċi Ċivili Spanjol, li fuqu r-rikorrenti fil-kawża prinċipali tibbaża l-ġurisdizzjoni tal-qrati Spanjoli, ma huwiex applikabbli fil-kawża prinċipali peress li d-definizzjoni tal-kunċett – nazzjonali – ta’ “domiċilju” li tingħata hemmhekk tistabbilixxi finzjoni legali tad-dritt Spanjol limitat għal persuni li jeżerċitaw funzjonijiet diplomatiċi. Din il-qorti tindika wkoll li l-evalwazzjoni tar-residenza abitwali tal-konjuġi teħtieġ li jiġu ddeterminati t-tul, in-natura abitwali u l-istabbiltà tar-residenza tagħhom fit-Togo. Għal din ir-raġuni, hija tistaqsi jekk l-istatus ta’ aġenti tal-Unjoni tal-konjuġi jikkostitwixxix element importanti biex jiġi ddeterminat jekk jirrisjedux abitwalment fit-Togo jew le, fis-sens tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003 u tal-Artikolu 3 tar-Regolament 4/2009.
32.
Biex inwieġeb għall-ewwel domanda, ser nittratta fl-ewwel lok il-kunċett ta’ “residenza abitwali” fis-sens tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003 u tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 4/2009, qabel ma neżamina, fit-tieni lok, il-portata tal-istatus ta’ aġenti diplomatiċi tal-Unjoni tal-konjuġi fl-Istat fejn tinsab ir-residenza abitwali tagħhom għall-finijiet tad-determinazzjoni tagħha.
1.
Fuq il‑kunċett ta’ “residenza abitwali”
a)
Fuq il‑kunċett ta’ “residenza abitwali” fis‑sens tal‑Artikolu 3 tar‑Regolament 2201/2003
33.
Mill-premessa 1 tar-Regolament Nru 2201/2003 jirriżulta li dan tal-aħħar jikkontribwixxi għall-ħolqien ta’ spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja li fi ħdanu jiġi żgurat il-moviment liberu tal-persuni. Għal dan il-għan, dan ir-regolament jistabbilixxi b’mod partikolari, fil-Kapitoli II u III tiegħu, regoli dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjonijiet dwar ix-xoljiment tar-rabta matrimonjali, b’dawn ir-regoli ikollhom l-għan li jiżguraw iċ-ċertezza legali (
9
).
34.
L-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003, li jaqa’ taħt il-Kapitolu II tiegħu, jikkostitwixxi s-sinsla tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni internazzjonali previsti minn dan ir-regolament fi kwistjonijiet ta’ divorzju, ta’ separazzjoni legali u ta’ annullament taż-żwieġ. L-Artikolu 3(1)(a) u (b) ta’ dan ir-regolament jipprovdi għal diversi kapijiet ta’ ġurisdizzjoni li bejniethom, kif irrilevat il-Qorti tal-Ġustizzja, “ma hemm l-ebda ġerarkija” (
10
). Il-kunċett ta’ “residenza abitwali” jidher fl-ewwel sitt kapijiet ta’ ġurisdizzjoni previsti fl-Artikolu 3(1)(a) (
11
) tal-istess regolament (
12
). Is-seba’ kriterju, dak “dwar in-nazzjonalità taż-żewg konjuġi jew, fil-każ tar-Renju Unit u l-Irlanda, dwar “id-domiċilju’ taz-żewġ konjuġi”, jidher fl-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 2201/2003. Il-kunċett ta’“residenza abitwali” għalhekk jikkostitwixxi l-pedament tar-regoli tal-ġurisdizzjoni internazzjonali fi kwistjonijiet matrimonjali. Dan il-kunċett jidher ukoll fl-Artikoli 6 u 7 (
13
), kif ukoll fl-Artikolu 8 ta’ dan ir-regolament, li huma wkoll rilevanti għal din il-kawża (
14
).
35.
Madankollu, nirrimarka li l-kunċett ta’ “residenza abitwali”, għalkemm huwa kruċjali sabiex il-qrati kompetenti jkunu jistgħu jiddeċiedu dwar talbiet għal divorzju u dwar kwistjonijiet relatati mar-responsabbiltà tal-ġenituri għat-tfal (
15
), ma huwiex iddefinit fl-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 2201/2003 (
16
). B’hekk, sa fejn il-leġiżlatur tal-Unjoni ma pprovdiex riferiment għal-liġi tal-Istati Membri biex jiddetermina t-tifsira u l-portata tal-kunċett ta’ “residenza abitwali”, fis-sens tal-Artikolu 3(1)(a) ta’ dan ir-regolament, għandu jiġi kkunsidrat li jikkostitwixxi kunċett awtonomu u uniformi tad-dritt tal-Unjoni. Dan l-approċċ huwa sostnut mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar dan ir-regolament fuq l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “residenza abitwali” ta’ wild, fis-sens tal-Artikolu 8 tal-istess regolament (
17
) u, iktar reċentement, dik ta’ “residenza abitwali” ta’ konjuġi, fis-sens tal-Artikolu 3(1)(a) tiegħu (
18
).
36.
Fir-rigward tal-interpretazzjoni ta’ dan il-kunċett awtonomu fil-kuntest speċifiku ta’ din il-kawża, huwa meħtieġ, fid-dawl tas-silenzju tar-Regolament Nru 2201/2003 dwar id-definizzjoni tiegħu, li jitqiesu d-dispożizzjonijiet li jsemmuh u l-għanijiet ta’ dan ir-regolament (
19
). Madankollu, l-ewwel ser insemmi elementi tal-analiżi tal-kliem tal-Artikolu 3(1)(a) ta’ dan ir-regolament billi nirreferi għall-ġurisprudenza rilevanti tal-Qorti tal-Ġustizzja.
1) L‑interpretazzjoni letterali, storika, kuntestwali u teleoloġika tal‑Artikolu 3(1)(a) tar‑Regolament Nru 2201/2003
37.
Fl-ewwel lok, nirrileva li, fis-sentenza IB, il-Qorti tal-Ġustizzja reċentement iddeċidiet, fil-kuntest tad-determinazzjoni tar-residenza abitwali tal-konjuġi, li diversi dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 2201/2003, u b’mod partikolari l-Artikolu 3(1)(a) tagħha jirreferu għat-termini ta’ “residenza abitwali” bl-użu mhux tal-plural iżda tas-singular. Fil-fatt, dan “ir-Regolament Nru 2201/2003 jirreferi għall-qrati tal-Istat Membru ‘tar-residenza abitwali’ ta’ wieħed jew l-oħra mill-konjuġi jew tal-wild, skont il-każ, billi juża sistematikament is-singular, mingħajr ma jipprevedi li l-istess persuna tista’, fl-istess ħin, ikollha diversi residenzi abitwali jew residenza abitwali f’numru ta’ postijiet” (
20
).
38.
Minn dan isegwi, bħala prinċipju, li ma jistax jiġi aċċettat li r-residenza abitwali tal-konjuġi tista’ tkun simultanjament f’żewġ Stati Membri jew, bħal f’dan il-każ, fi Stat Membru u fi Stat terz. Dan l-element ta’ interpretazzjoni, li ser nerġa’ lura fuqu iktar ’il quddiem fl-analiżi tiegħi (
21
), jidhirli li huwa importanti bħala punt ta’ tluq sabiex tiġi ddeterminata r-residenza abitwali tal-konjuġi f’każ bħal dan fil-kawża prinċipali.
39.
Fit-tieni lok, infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet, fil-kuntest tal-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 2201/2003 dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri, b’mod partikolari dik tal-Artikolu 8 tiegħu (
22
), li, minn naħa, l-użu tal-aġġettiv “abitwali” jagħmilha possibbli li jiġi dedott li r-residenza għandha tippreżenta ċertu karattru ta’ stabbiltà jew regolarità u li, min-naħa l-oħra, it-trasferiment minn persuna tar-residenza abitwali tagħha lejn Stat Membru [jew Stat terz] jirrifletti r-rieda ta’ din il-persuna li tistabbilixxi ruħha hemmhekk, bl-intenzjoni li tagħtiha karattru stabbli, iċ-ċentru permanenti jew abitwali tal-interessi tagħha (
23
). B’mod iktar speċifiku, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li huwa importanti li jitfittex, sabiex jiġi ddeterminat il-post tar-residenza abitwali ta’ wild, il-post fejn il-ġenituri tiegħu jkunu preżenti b’mod stabbli u integrati f’ambjent soċjali u familjari. F’dan il-kuntest, l-intenzjoni ta’ stabbiliment f’dan il-post, meta espressa b’miżuri tanġibbli, tista’ titqies ukoll (
24
).
40.
Fit-tielet lok, dawn il-kunsiderazzjonijiet huma kkonfermati mhux biss mir-rapport Borrás (
25
), iżda wkoll mill-għan tal-Artikolu 3(1)(a) tar-Regolament Nru 2201/2003 (
26
). Fil-fatt, ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni stabbiliti f’din id-dispożizzjoni jikkonsistu fl-iżgurar ta’ bilanċ bejn il-mobbiltà tal-persuni fi ħdan l-Unjoni u ċ-ċertezza legali (
27
).
41.
Għaldaqstant, sabiex ir-residenza f’post partikolari titqies bħala “abitwali”, għandu jkollha element oġġettiv (l-“istabbiltà” jew ir-“regolarità”) u element suġġettiv, intenzjonalità (“rieda”). Peress li l-evalwazzjoni mill-qorti tar-rinviju ta’ dawn l-elementi hija fundamentalment fattwali, din il-qorti għandha tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi partikolari kollha tal-kawża inkwistjoni (
28
). Fil-ġurisprudenza tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet sensiela ta’ kriterji sabiex tiġi stabbilita r-residenza abitwali ta’ persuna kkonċernata. Fl-osservazzjonijiet li ġejjin, ser nirreferi biss għal dawk li jidhirli li huma rilevanti għal din il-kawża.
2) L‑element oġġettiv u l‑element suġġettiv
i) L‑istabbiltà jew ir‑regolarità
42.
Fir-rigward tal-element oġġettiv, infakkar li, fost iċ-ċirkustanzi determinanti biex tiġi stabbilita r-residenza abitwali ta’ konjuġi wieħed jew taż-żewġ konjuġi, l-ambjent tal-persuna kkonċernata huwa ta’ importanza partikolari (
29
). Ċertament, l-ambjent tal-adult huwa magħmul minn attivitajiet u interessi, b’mod partikolari professjonali, soċjokulturali, patrimonjali kif ukoll ta’ natura privata u familjari diversa u, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, mhux meħtieġ li dawn ikunu kkonċentrati fit-territorju ta’ Stat Membru wieħed (
30
). Għalkemm is-sistema ta’ distribuzzjoni tal-ġurisdizzjoni stabbilita mir-Regolament Nru 2201/2003 fir-rigward tax-xoljiment tar-rabta matrimonjali ma hijiex intiża li teskludi diversi ġurisdizzjonijiet, madankollu jidhirli li huwa importanti li nenfasizza li, fis-sentenza IB (
31
), il-Qorti tal-Ġustizzja reċentement iddeċiediet li “jekk jiġi aċċettat li konjuġi jista’ fl-istess ħin jirrisjedi abitwalment f’diversi Stati Membri, dan ikun ta’ natura li jippreġudika ċ-ċertezza legali, billi jżid id-diffikultajiet li jiġu ddeterminati minn qabel il-qrati li jistgħu jiddeċiedu dwar ix-xoljiment tar-rabta matrimonjali u billi jirrendi iktar kumpless il-verifika, mill-qorti adita, tal-ġurisdizzjoni tagħha stess”. Fil-fatt, bħall-Avukat Ġenerali Campos Sánchez-Bordona, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li “ir-riskju jkun għalhekk li l-ġurisdizzjoni internazzjonali finalment iddeterminata mhux mill-kriterju tar-‘residenza abitwali’, fis-sens tal-Artikolu 3(1)(a) tar-Regolament Nru 2201/2003, iżda minn kriterju bbażat fuq is-sempliċi residenza ta’ wieħed mill-konjuġi jew tal-ieħor, fatt li jmur kontra dan ir-regolament” (
32
).
43.
Minn dan isegwi, fil-fehma tiegħi, li, filwaqt ma huwiex eskluż li konjuġi wieħed ikollu diversi residenzi sempliċi fl-istess ħin, dan tal-aħħar jista’ jkollu biss, f’mument partikolari, residenza abitwali waħda, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni (
33
).
44.
Barra minn hekk, infakkar li, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, ir-residenza abitwali ta’ persuna tikkorrispondi mal-post fejn jinsab iċ-ċentru ta’ ħajjitha (
34
). B’hekk, jistgħu jiġu kkunsidrati ċirkustanzi relatati mal-impjieg, bħat-tul ta’ żmien tal-kollokament jew il-possibbiltà li jiġi estiż, u b’mod partikolari l-fatt li l-attività professjonali eżerċitata minn din il-persuna f’post partikolari taqa’ fil-kuntest ta’ relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indefinit. Min-naħa l-oħra, ma jistgħux jitqiesu bħala ċirkustanza deċiżiva s-soġġorni li din il-persuna tkun għamlet fit-territorju tal-Istat Membru li minnu toriġina fil-kuntest tal-leave tagħha jew il-perijodi ta’ festi tagħha (
35
).
45.
F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-konjuġi u wliedhom ilhom stabbiliti fit-Togo minn Frar 2015 u, għalhekk, li r-residenza tagħhom f’dan l-Istat għandha ċertu grad ta’ tul, ta’ kontinwità u ta’ permanenza. Fil-fatt, il-preżenza fiżika permanenti tagħhom fit-Togo minbarra l-leave jew il-vaganza tagħhom hija fatt stabbilit mill-qorti tar-rinviju. Jidhirli importanti li nippreċiża li mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, wara s-separazzjoni tagħhom, l-ebda wieħed jew waħda miż-żewġ konjuġi ma mar joqgħod fl-Istat Membru tiegħu.
46.
F’dan ir-rigward, huwa ċertament minnu li s-soġġorn tal-konjuġi fit-Togo huwa marbut direttament mat-twettiq tad-dmirijiet tagħhom bħala aġenti kuntrattwali tal-Unjoni u li dan is-soġġorn jista’ jvarja skont dawn il-funzjonijiet u l-ħtiġijiet tal-Kummissjoni. Madankollu, mill-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni jirriżulta li, skont l-informazzjoni li hija rċeviet mis-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna, il-partijiet fil-kawża prinċipali għandhom kuntratti għal żmien indefinit u ma humiex suġġetti għal rotazzjoni fis-sede ta’ Brussell (
36
).
47.
Għaldaqstant, iċ-ċirkustanza indikata mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali waqt is-seduta għat-trattazzjoni, fejn qalet li hija kienet toqgħod fi Spanja matul il-leave tagħha jew matul il-perijodi tal-festi jew marret f’dan l-Istat Membru biex twelled iż-żewġt itfal tagħha, ma tistax tindika li l-konjuġi, jew għall-inqas ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, kienu abitwalment jirrisjedu f’dan l-Istat Membru fuq bażi stabbli, kontinwa u permanenti.
ii) Ir‑rieda jew l‑intenzjonalità
48.
Fir-rigward tal-element suġġettiv, kif irrilevat il-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, mid-deċiżjoni tar-rinviju ma jirriżultax li l-konjuġi esprimew l-intenzjoni tagħhom li jżommu ċ-ċentru permanenti jew abitwali tal-interessi tagħhom fi Spanja. Bl-eċċezzjoni tan-nazzjonalità tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali u tar-residenza abitwali preċedenti tagħha fi Spanja (
37
), din id-deċiżjoni ma tipprovdi ebda prova li minnha jista’ jiġi konkluż li hemm, fil-kawża prinċipali, kriterju ta’ rabta ieħor possibbli li jippermetti li jiġi kkunsidrat li r-residenza abitwali tal-konjuġi, jew tal-inqas ta’ wieħed minnhom, tinsab f’dan l-Istat Membru.
49.
F’dan ir-rigward, f’sitwazzjoni bħal din inkwistjoni fil-kawża prinċipali, wieħed jista’ possibbilment jistaqsi liema element jieħu preċedenza meta jkun hemm kunflitt bejn l-element oġġettiv (preżenza fiżika, ċentru permanenti ta’ interessi f’post partikolari) u l-element suġġettiv (ir-rieda li wieħed jirritorna fl-Istat Membru tal-oriġini).
50.
F’dan ir-rigward, bi tweġiba għal mistoqsija magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-seduta, il-Kummissjoni spjegat, fir-rigward tal-karigi ta’ delegazzjoni tal-Unjoni, bħal din fit-Togo, li l-preżenza fiżika hija meħtieġa u li dawn il-karigi huma mitluba volontarjament minn dawk li jixtiequ jagħmluhom (
38
). Barra minn hekk, din l-istituzzjoni osservat li, f’dan il-każ, l-intenzjoni tal-konjuġi li jistabbilixxu ruħhom fi Spanja, ladarba tintemm il-missjoni tagħhom fit-Togo, kienet element ipotetiku li ma setax jittieħed inkunsiderazzjoni sabiex tiġi ddeterminata r-residenza abitwali tagħhom.
51.
Jiena nikkondividi din il-pożizzjoni. Fil-fatt, f’ċerti każijiet eċċezzjonali, jista’ jiġi kkunsidrat, meta jitqiesu elementi tanġibbli jew sinjali esterni (
39
), li l-intenzjoni tal-konjuġi jew ta’ wieħed minnhom li joqgħod fi Stat Membru ieħor jew li jirritornaw biex jistabbilixxu ruħhom fl-Istat Membru ta’ oriġini, billi jakkwistaw “residenza abitwali” ġdida u jabbandunaw ir-residenza abitwali preċedenti, tista’ tikkompleta jew tissostitwixxi elementi, bħat-tul, ir-regolarità jew il-kostanza ta’ preżenza fiżika, li normalment jikkaratterizzaw il-kunċett ta’ “residenza abitwali” (
40
). Madankollu, is-sempliċi intenzjoni ta’ ritorn lejn l-Istat ta’ oriġini wara li jkun tlesta soġġorn professjonali fi Stat Membru ieħor jew fi Stat terz bl-ebda mod ma tpoġġi f’dubju r-residenza abitwali attwali tal-persuna kkonċernata. Fi kwalunkwe każ, f’sitwazzjoni bħal din inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ma jeżisti ebda kunflitt bejn l-element oġġettiv u l-element suġġettiv.
52.
Għaldaqstant, fid-dawl ta’ dawn l-elementi kollha, għandu jiġi kkunsidrat, minn naħa, li r-residenza tal-konjuġi fit-territorju tat-Togo hija bħala prinċipju ta’ natura kontinwa u stabbli (
41
) u, min-naħa l-oħra, li l-interessi professjonali, kif ukoll privati u familjari tagħhom jinsabu f’dan l-Istat. Għalkemm inklinat li nikkunsidra li dawn l-elementi jippermettu a priori li wieħed jaħseb li r-residenza abitwali ma tinsabx fi Spanja u li ċ-ċentru tal-ħajja tal-konjuġi jista’ jkun fit-Togo, hija madankollu l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk iċ-ċirkustanzi fattwali kollha speċifiċi għall-każ effettivament jippermettux li jiġi kkunsidrat li l-konjuġi ma għandhomx ir-residenza abitwali tagħhom fi Spanja (
42
).
b)
Fuq il‑kunċett ta’ “residenza abitwali” fis‑sens tal‑Artikolu 3 tar‑Regolament Nru 4/2009
53.
Fil-kuntest ta’ tilwim dwar obbligi ta’ manteniment, il-ġurisdizzjoni internazzjonali tal-qrati hija ddeterminata mir-regoli ta’ ġurisdizzjoni stabbiliti fir-Regolament Nru 4/2009 (
43
). F’dan ir-rigward, għandu jiġi mfakkar li dan ir-regolament jistabbilixxi sistema kompleta ta’ regoli ta’ ġurisdizzjoni internazzjonali li fil-qafas tagħha l-leġiżlatur tal-Unjoni pprovda, fl-Artikolu 3 ta’ dan ir-regolament, sensiela ta’ kriterji alternattivi, li jiddependu b’mod partikolari fuq raġunijiet proċedurali ta’ prossimità (
44
). Għalhekk, dan l-artikolu jipprovdi għall-ġurisdizzjoni tal-qorti (jew qrati) [(a)] tal-post fejn il-konvenut (sew jekk kreditur jew debitur) jew [(b)] tal-post fejn il-kreditur għandu r-residenza abitwali tiegħu.
54.
F’dan il-kuntest, tqum il-mistoqsija jekk l-istess definizzjoni għandhiex tingħata lil dan il-kunċett ta’ “residenza abitwali” fir-Regolament Nru 2201/2003 u fir-Regolament Nru 4/2009.
55.
It-tweġiba jidhirli li hija evidentement affermattiva.
56.
Fil-fatt, bil-ħsieb ta’ applikazzjoni konsistenti u uniformi tad-dritt tal-Unjoni, għandhom jiġu adottati definizzjoni u interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “residenza abitwali”, iggwidati mill-istess prinċipji fil-kuntest ta’ dawn iż-żewġ regolamenti (
45
). Madankollu, din id-definizzjoni tista’ tiġi sfumata għall-bżonnijiet tad-determinazzjoni tar-residenza abitwali f’każijiet konkreti. Infakkar li, peress li l-kunċett ta’ “residenza abitwali” u l-interpretazzjoni tiegħu fil-kuntest tar-Regolament Nru 4/2009 huma, bħal fil-kuntest tar-Regolament Nru 2201/2003, awtonomi, is-sens u l-portata ta’ dan il-kunċett għandhom jiġu ddeterminati fir-rigward tal-kuntest tad-dispożizzjonijiet u tal-għan ta’ dan ir-regolament, b’mod partikolari dak tal-premessa 15 tiegħu. Skont din il-premessa, il-kriterji ta’ ġurisdizzjoni speċifiċi għal tilwim dwar obbligi ta’ manteniment ġew iddeterminati bil-għan li jissodisfaw żewġ għanijiet, jiġifieri li jiġu ppreservati l-interessi tal-kredituri (
46
) u li tiġi promossa l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja (
47
).
57.
Għaldaqstant, l-applikazzjoni tal-kunċett ta’ “residenza abitwali” ddefinit fir-Regolament Nru 2201/2003 fil-kuntest tar-Regolament Nru 4/2009 jidhirli rilevanti, filwaqt li jitqiesu wkoll ir-rabtiet mill-qrib li jeżistu bejn dawn iż-żewġ regolamenti. Fil-fatt, filwaqt li jitqiesu l-partikolaritajiet, tal-għan u tal-kuntest tar-Regolament Nru 4/2009, jidhirli li l-indikazzjonijiet jew fatturi, kemm oġġettivi (l-istabbiltà, ir-regolarità tar-residenza u l-integrazzjoni tal-persuna kkonċernata f’ambjent soċjali u familjari) kif ukoll suġġettivi (l-intenzjoni ta’ din il-persuna li tistabilixxi r-residenza abitwali tagħha f’post partikolari) li jagħmilha possibbli li tiġi ddeterminata, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-każ, ir-residenza abitwali fis-sens tar-Regolament Nru 2201/2003 (
48
), għandhom jiggwidaw wkoll il-qorti tar-rinviju fid-determinazzjoni tar-residenza abitwali tad-debitur, tal-kreditur jew ta’ min jitlob il-manteniment fil-kuntest tar-Regolament Nru 4/2009 (
49
). Fil-fatt, fil-prattika hija l-istess residenza abitwali.
58.
Din l-interpretazzjoni hija kkorroborata mir-rapport ta’ spjegazzjoni dwar il-Protokoll ta’ Den Haag, magħmul minn Andrea Bonomi (
50
), li jindika, fil-punt 37, li r-raġuni li hemm rabta mal-liġi tal-Istat tar-residenza abitwali tal-kreditur “hija li jagħmilha possibbli li jiġu ddeterminati l-eżistenza u l-ammont tal-obbligu ta’ manteniment wara li jitqiesu l-kundizzjonijiet legali u fattwali tal-ambjent soċjali tal-pajjiż fejn il-kreditur jgħix u jwettaq il-parti prinċipali tal-attivitajiet tiegħu” [traduzzjoni libera]. F’dan ir-rigward, dan ir-rapport jindika wkoll, fil-punt 42, li l-“kriterju użat huwa dak tar-residenza abitwali, li jimplika ċerta stabbiltà. Sempliċi residenza ta’ natura temporanja ma hijiex biżżejjed biex tiddetermina l-liġi applikabbli għall-obbligu tal-manteniment” [traduzzjoni libera].
59.
Fid-dawl tal-analiżi tiegħi tal-kunċett ta’ “residenza abitwali”, li minnu jirriżulta li r-residenza abitwali tal-konjuġi ma tidhirx li tinsab fi Stat Membru, għad irid jiġi eżaminat jekk l-istatus tal-aġenti diplomatiċi tal-Unjoni li jgawdu l-konjuġi fit-Togo jistax ikollu impatt fuq ir-residenza abitwali tal-konjuġi f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
2.
Fuq il‑portata tal‑istatus ta’ aġenti diplomatiċi tal‑Unjoni fl‑Istat fejn il‑konjuġi għandhom ir‑residenza abitwali tagħhom għall‑finijiet tal‑applikazzjoni tal‑Artikolu 3 tar‑Regolament Nru 2201/2003
60.
Il-Gvern Spanjol iqis li l-qorti kompetenti sabiex tiddeċiedi fuq id-divorzju, skont ir-Regolament Nru 2201/2003, hija l-qorti tar-residenza abitwali tal-konjuġi. Madankollu, billi bbaża ruħu fuq il-premessa 14 ta’ dan ir-regolament, huwa jikkunsidra li, jekk din il-qorti ma tistax teżerċita l-ġurisdizzjoni tagħha għar-raġuni li l-konjuġi għandhom l-istatus ta’ aġenti diplomatiċi minħabba l-istatus tagħhom ta’ aġenti kuntrattwali tal-Unjoni, din il-kompetenza għandha tiġi ddeterminata mir-regoli fis-seħħ fl-Istat Membru li fih il-persuni kkonċernati ma jgawdux minn dan l-istatus ta’ aġent diplomatiku, skont il-liġi tal-forum, jiġifieri l-Artikolu 40 tal-Kodiċi Ċivili Spanjol. Fil-fatt, dan il-Gvern jippreċiża li, taħt l-Artikolu 31(1) tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna, applikabbli għat-Togo, l-aġenti diplomatiċi jgawdu minn immunità quddiem il-qrati ċivili fl-Istat riċeventi. Għaldaqstant, ir-rikonoxximent ta’ tali status ta’ aġent diplomatiku ma jippermettix li jiġi applikat il-kriterju tar-residenza abitwali tal-konjuġi sabiex tiġi ddeterminata l-ġurisdizzjoni internazzjonali biex tinstema’ t-talba għal divorzju.
61.
Il-Gvern Ċek jillimita ruħu li jsostni li persuna li hija assenjata bħala aġent diplomatiku fi Stat terz iżżomm ir-residenza abitwali tagħha fl-Istat Membru li fih kienet tgħix qabel din l-assenjazzjoni.
62.
Min-naħa l-oħra, il-Kummissjoni tikkunsidra li l-fatt li l-konjuġi għandhom l-istatus ta’ aġenti tal-Unjoni u huma, għal din ir-raġuni, ikkollokati fi Stat terz ma għandux ikun ta’ importanza partikolari fil-kuntest tal-evalwazzjoni tar-residenza abitwali tagħhom. Hija tgħid li, u kuntrarjament għall-pożizzjoni sostnuta mill-Gvern Spanjol, il-premessa 14 tar-Regolament Nru 2201/2003 ma hijiex rilevanti għall-kawża prinċipali. Fil-fatt, peress li l-konjuġi ma jgawdux minn immunità diplomatika fl-ebda Stat Membru, l-istatus diplomatiku tagħhom ma huwiex fattur rilevanti biex jiġi ddeterminat jekk għandhomx, bħala uffiċjali tal-Unjoni, ir-residenza abitwali tagħhom fl-Istat ta’ assenjazzjoni.
63.
Fl-ewwel lok, nirrileva li la mill-interpretazzjoni tal-Artikolu 3(1)(a) tar-Regolament Nru 2201/2003 u lanqas minn dik tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 4/2009 ma jirriżulta li l-istatus professjonali tal-aġenti kuntrattwali tal-Unjoni tal-konjuġi jista’ jkun rilevanti għall-finijiet tad-determinazzjoni tar-residenza abitwali tagħhom.
64.
Fit-tieni lok, nosserva li l-premessa 14 tar-Regolament Nru 2201/2003 jgħid li dan “ir-Regolament għandu jieħu effett mingħajr preġudizzju għall-applikazzjoni ta’ l-liġi internazzjonali pubblika dwar l-immunità diplomatika. Fejn taħt dan ir-Regolament ma tistax tiġi applikata l-ġurisdizzjoni minħabba l-eżistenza ta’ l-immunità diplomatika skond il-liġi nternazzjonali, il-ġurisdizzjoni għandha tiġi applikata skond il-liġi nazzjonali ta’ l-Istat Membru li fih il-persuna kkonċernanta ma tgawdix minn din l-immunità”.
65.
Għandi nenfasizza li din il-premessa tikkonferma li, taħt id-dritt internazzjonali, il-qrati ta’ Stat Membru ma jistgħux jeżerċitaw il-ġurisdizzjoni tagħhom peress li l-persuna kkonċernata tgawdi status diplomatiku f’dan l-Istat Membru. Madankollu, anki fil-każ li din il-persuna jkollha immunità diplomatika, xorta tqum il-mistoqsija dwar kemm l-eżistenza ta’ din l-immunità diplomatika tista’ teskludi l-ġurisdizzjoni tal-qrati Togoliżi. Madankollu, dan ma huwiex il-każ f’din il-kawża.
66.
Wara li dan ġie ppreċiżat, naqbel mal-Kummissjoni li din il-premessa ma hijiex rilevanti għall-kawża prinċipali. Fil-fatt, il-qorti tar-rinviju tindika li l-aġenti kuntrattwali għandhom l-istatus ta’ aġenti diplomatiċi tal-Unjoni fil-pajjiż ta’ assenjazzjoni tagħhom (
51
). Madankollu, huma għandhom l-istatus ta’ aġenti tal-Unjoni fl-Istati Membri tal-Unjoni. Għalhekk, il-konjuġi ma jgawdux minn immunità diplomatika, fis-sens tal-Artikolu 31 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna, fl-ebda Stat Membru. Barra minn hekk, il-Kummissjoni indikat, bi tweġiba għal mistoqsija magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja waqt is-seduta, li l-immunità diplomatika li jgawdu l-konjuġi fit-Togo hija intiża sabiex tipproteġi lill-uffiċjali jew lill-persunal tad-delegazzjoni fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet tagħhom.
3.
Konklużjoni intermedja
67.
Wara li jitqiesu l-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nikkunsidra li l-istatus tal-konjuġi bħala aġenti kuntrattwali tal-Unjoni fi Stat terz ma jikkostitwixxix fattur importanti fid-determinazzjoni tar-residenza abitwali (
52
), kemm jekk fis-sens tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003 jew tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 4/2009.
B. Fuq it‑tieni domanda preliminari
68.
Fid-dawl tal-proposta tiegħi għal risposta għall-ewwel domanda, ma huwiex meħtieġ li tiġi eżaminata t-tieni domanda. Għalhekk, ser nillimita ruħi biex nindika li, ovvjament, l-istatus ta’ konjuġi bħala aġenti kuntrattwali tal-Unjoni fi Stat terz ma għandu ebda effett lanqas fuq id-determinazzjoni tar-residenza abitwali tat-tfal minuri, fis-sens tal-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 2201/2003.
C. Fuq it‑tielet domanda preliminari
69.
Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk huwiex possibbli, għall-finijiet tad-determinazzjoni tar-residenza abitwali tat-tfal, fis-sens tal-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 2201/2003, li jittieħdu inkunsiderazzjoni kriterji bħan-nazzjonalità tal-omm, il-fatt li hija kienet tirrisjedi fi Stat Membru qabel iż-żwieġ tagħha, in-nazzjonalità ta’ tfal minuri kif ukoll it-twelid tagħhom f’dan l-Istat Membru.
70.
Fl-ewwel lok, infakkar li, fir-rigward tar-residenza abitwali tat-tfal f’tilwim dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri, l-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 2201/2003 ma fih l-ebda riferiment espliċitu għad-dritt tal-Istati Membri sabiex jiġu ddeterminati s-sens u l-portata tal-kunċett ta’ “residenza abitwali”; għalhekk, din id-determinazzjoni “għandha tiġi ddeterminata fid-dawl tal-kuntest tad-dispożizzjonijiet u tal-għan tar-Regolament, b’mod partikolari dak li jirriżulta mill-premessa 12 tiegħu, li tgħid li r-regoli rigward ġurisdizzjoni li jistabbilixxi huma magħmula fl-aqwa interessi tal-minuri u b’mod partikolari tal-kriterju ta’ qrubija” (
53
).
71.
Fit-tieni lok, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, ir-residenza abitwali tal-minuri għandha tiġi stabbilita fuq il-bażi ta’ sett ta’ ċirkustanzi fattwali speċifiċi għal kull każ (
54
). F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat sensiela ta’ fatturi li jippermettu lill-qorti nazzjonali tagħmel din id-determinazzjoni.
72.
L-ewwel, il-Qorti tal-Ġustizzja tqis, minn naħa waħda, li d-determinazzjoni tar-residenza abitwali ta’ wild fi Stat Membru partikolari teħtieġ tal-inqas li l-wild kien fiżikament preżenti f’dan l-Istat Membru (
55
) u, min-naħa l-oħra, li għandhom jitqiesu fatturi oħra li x’aktarx juru li din il-preżenza bl-ebda mod ma hi temporanja jew okkażjonali u li tirrifletti ċerta integrazzjoni tal-wild f’ambjent soċjali u familjari (
56
).
73.
Imbagħad, hija tispeċifika li r-residenza abitwali tal-wild, fis-sens tar-Regolament Nru 2201/2003, tikkorrispondi mal-“post fejn jinstab, effettivament, iċ-ċentru ta’ ħajtu” fiż-żmien tal-preżentazzjoni tar-rikors dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward tal-wild, bid-determinazzjoni ta’ dan iċ-ċentru jikkorrispondi mal-qorti adita (
57
). F’dan il-kuntest, fatturi bħat-tul, ir-regolarità, il-kundizzjonijiet u r-raġunijiet tas-soġġorn tal-wild fit-territorju tal-Istat Membru inkwistjoni (jew, bħal f’dan il-każ, ta’ Stat terz) (
58
), il-post u l-kundizzjonijiet tal-edukazzjoni tiegħu, kif ukoll ir-relazzjonijiet familjari u soċjali tal-wild fl-imsemmi Stat Membru (jew f’dan l-Istat terz) jistgħu jiġu kkunsidrati (
59
).
74.
Fl-aħħar, kif fakkart fil-punt 39 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża li huwa importanti li jiġi kkunsidrat, sabiex jiġi ddeterminat il-post tar-residenza abitwali ta’ wild, il-post fejn il-ġenituri tiegħu jkunu preżenti b’tali mod stabbli u huma integrati f’ambjent soċjali u familjari. F’dan il-kuntest, l-intenzjoni ta’ stabbiliment f’dan il-post, meta espressa b’miżuri tanġibbli, tista’ tiġi kkunsidrata wkoll (
60
).
75.
F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li t-tfal twieldu fl-2007 u fl-2012 fi Spanja u li għandhom nazzjonalità doppja Spanjola u Portugiża. Barra minn hekk, il-ġenituri għexu matul il-perijodu bejn Awwissu 2010 u Frar 2015 fil-Guinea-Bissau u mbagħad marru joqogħdu fit-Togo, fejn għadhom joqogħdu sal-lum. Fil-fatt, kif diġà enfasizzajt, il-qorti tar-rinviju tindika b’mod ċar li, wara s-separazzjoni de facto tal-ġenituri, it-tfal ma ċċaqilqux. Għalhekk, il-post fejn jinsab iċ-“ċentru tal-ħajja” ta’ dawn it-tfal minuri ma jidhirx li hu Spanja.
76.
Il-qorti tar-rinviju ma tistax tieħu inkunsiderazzjoni biss kriterji bħan-nazzjonalità Spanjola tal-omm u taż-żewġt itfal minuri, kif ukoll il-fatt li huma twieldu fi Spanja jew li jqattgħu l-vaganzi tagħhom f’dan l-Istat Membru, sabiex jitqies li t-tfal għandhom ir-residenza abitwali tagħhom f’dan l-Istat Membru (
61
).
77.
Għaldaqstant, għandu jiġi kkunsidrat li r-residenza abitwali tat-tfal, fis-sens tal-Artikolu 8(1) tar-Regolament Nru 2201/2003, ma hijiex fi Spanja, li hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa dan filwaqt li tikkunsidra s-sett kollu ta’ ċirkustanzi ta’ fatt partikolari għall-każ.
78.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li t-tielet domanda preliminari tingħata risposta fis-sens li ma huwiex possibbli, għall-finijiet tad-determinazzjoni tar-residenza abitwali tat-tfal, taħt l-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 2201/2003, li jitqiesu biss kriterji bħan-nazzjonalità tal-omm, il-fatt li hija kienet tgħix fi Stat Membru qabel iż-żwieġ tagħha, in-nazzjonalità ta’ tfal minuri kif ukoll it-twelid tagħhom f’dan l-Istat Membru.
D. Fuq ir‑raba’ domanda preliminari
79.
Permezz tar-raba’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk il-fatt li l-konvenut fil-kawża prinċipali huwa ċittadin ta’ Stat Membru jimpedixxix l-applikazzjoni tal-klawżola dwar il-ġurisdizzjoni residwa, prevista fl-Artikoli 7 u 14 tar-Regolament 2201/2003. Dawn id-dubji jirriżultaw mill-fatt li, skont din il-qorti, f’konformità mal-opinjoni ta’ parti mid-duttrina, l-Artikolu 6 ta’ dan ir-regolament jista’ jipprevjeni l-applikazzjoni tal-Artikoli 7 u 14 tiegħu u, għalhekk, dik tal-liġijiet nazzjonali dwar id-determinazzjoni ta’ ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet ta’ divorzju u responsabbiltà tal-ġenituri.
80.
Min-naħa l-oħra, il-Gvern Spanjol isostni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu li l-fatt li missier it-tfal huwa ċittadin ta’ Stat Membru ma jistax jipprevjeni l-applikazzjoni tal-Artikoli 7 u 14 tar-Regolament Nru 2201/2003.
1.
Il‑ġurisdizzjoni residwa fi kwistjonijiet ta’ divorzju: ir‑relazzjoni bejn l‑Artikoli 6 u 7 tar‑Regolament Nru 2201/2003, soluzzjoni doppja ġerarkika
81.
L-Artikolu 7(1) tar-Regolament Nru 2201/2003 jipprovdi li meta “l-ebda qorti ta’ Stat Membru ma jkollha ġurisdizzjoni skond l-Artikoli 3,4 u 5, il-ġurisdizzjoni għandha tiġi ddeterminata, f’kull Stat Membru, skond il-liġijiet ta’ dak l-Istat”. Jekk din id-dispożizzjoni, meħuda waħedha, tidher li tippermetti lill-konjuġi li għandhom ir-residenza abitwali tagħhom barra mill-Unjoni u li għandhom nazzjonalitajiet differenti li jkollhom forum sussidjarju fuq il-bażi tar-regoli nazzjonali ta’ ġurisdizzjoni (
62
), il-kamp ta’ applikazzjoni tagħha huwa madankollu limitat mill-Artikolu 6 ta’ dan l-istess regolament. Fil-fatt, minn qari konġunt tal-Artikoli 6 u 7 ta’ dan ir-regolament jirriżulta li huwa jippermetti l-applikazzjoni tar-regoli nazzjonali ta’ ġurisdizzjoni biss taħt ċerti kundizzjonijiet intiżi sabiex jipproteġu lill-konvenut (
63
).
82.
L-ewwel, skont l-Artikolu 6 tar-Regolament Nru 2201/2003, konjuġi li għandu r-residenza abitwali tiegħu fit-territorju ta’ Stat Membru jew li huwa ċittadin ta’ Stat Membru jew, fil-każ tar-Renju Unit u l-Irlanda, għandu d-“domiċilju” tiegħu fit-territorju ta’ wieħed minn dawk l-Istati Membri, jista’ jitħarrek fil-qrati ta’ Stat Membru ieħor bis-saħħa biss tal-Artikoli 3, 4 u 5 ta’ dan ir-regolament (
64
).
83.
Imbagħad, fir-rigward b’mod partikolari tal-Artikolu 6(b) tar-Regolament Nru 2201/2003, mill-qari testwali ta’ din id-dispożizzjoni jirriżulta li l-għażla magħmula mil-leġiżlatur tal-Unjoni li juża l-kliem “Stat Membru ieħor” timplika li huwa Stat Membru differenti minn dak li tiegħu l-konjuġi huwa ċittadin. Għalhekk, fil-fehma tiegħi għandha tiġi miċħuda interpretazzjoni restrittiva tal-Artikolu 6 ta’ dan ir-regolament, fejn, fil-każ li huma ċittadini ta’ Stat Membru iżda ma jkollhomx ir-residenza abitwali tagħhom fi Stat Membru, il-konjuġi ma jkollhom ebda forum taħt ir-Regolament Nru 2201/2003.
84.
Fil-fatt, tali interpretazzjoni tkun kuntrarja mhux biss għal kull loġika iżda wkoll għall-kliem ċar tal-Artikolu 7(1) tar-Regolament Nru 2201/2003, li l-applikazzjoni tiegħu tiddependi minn jekk qorti ta’ Stat Membru hijiex kompetenti taħt Artikoli 3 sa 5 ta’ dan ir-regolament (
65
). X’kien ikun, f’każ bħal dan, ir-ratio legis ta’ dispożizzjoni li ma tipprovdix forum f’mill-inqas wieħed mill-Istati Membri, li jkollha biss effett ta’ esklużjoni?
85.
Barra minn hekk, tali interpretazzjoni tkun kuntrarja għall-għan tar-Regolament Nru 2201/2003. F’dan ir-rigward, infakkar li l-premessa 1 ta’ dan ir-regolament tirreferi għall-ħolqien ta’ spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja “li [fih] l-moviment liberu tal-persuni huwa assigurat”. Fir-rigward ta’ dan l-għan, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li dan ir-regolament għandu l-għan li jistabbilixxi regoli uniformi ta’ ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet ta’ divorzju sabiex jiġi żgurat il-moviment liberu tal-persuni l-aktar wiesa’ possibbli (
66
). Infakkar, fl-aħħar, li dan l-istess regolament għandu wkoll l-għan li jippromwovi r-rikonoxximent reċiproku tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji (
67
).
86.
L-interpretazzjoni mhux restrittiva li nsostni hija kkonfermata wkoll mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet, fis-sentenza Sundelind Lopez (
68
) tagħha, li konvenut li għandu r-residenza abitwali tiegħu fi Stat Membru jew li huwa ċittadin ta’ Stat Membru ma jistax jitħarrek, fid-dawl tan-natura esklużiva tal-ġurisdizzjonijiet definiti fl-Artikoli 3 sa 5 tar-Regolament Nru 2201/2003, quddiem il-qrati ta’ Stat Membru ieħor ħlief bis-saħħa ta’ dawn l-artikoli u, għalhekk, bl-esklużjoni tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni stabbiliti mid-dritt nazzjonali (
69
).
87.
Fl-aħħar, skont id-duttrina, l-Artikolu 6 tar-Regolament Nru 2201/2003 jimplika li, meta persuna tkun ċittadina ta’ Stat Membru iżda ma jkollhiex ir-residenza abitwali tagħha fi Stat Membru, hija tista’ titħarrek quddiem il-qrati ta’ Stat Membru differenti minn dak li tiegħu huwa ċittadin biss jekk dan l-Istat Membru l-ieħor jista’ jiddikjara li għandu ġurisdizzjoni skont l-Artikolu 3 ta’ dan ir-regolament (
70
). Fil-fatt, ċerti awturi jqisu li l-Artikoli 6 u 7 ta’ dan ir-regolament jistabbilixxu ġerarkija ta’ regoli ta’ ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet ta’ divorzju minn fejn tirriżulta, essenzjalment, soluzzjoni doppja. Minn naħa, jekk wieħed mill-kriterji ta’ ġurisdizzjoni tar-Regolament Nru 2201/2003 jippermetti li tingħata ġurisdizzjoni lill-qorti ta’ Stat Membru, id-dispożizzjoni ta’ dan ir-regolament dwar dan il-kriterju hija mbagħad applikabbli bl-esklużjoni ta’ kwalunkwe regola nazzjonali, irrispettivament mill-fatturi ta’ konnessjoni l-oħra. Min-naħa l-oħra, ir-regoli nazzjonali huma applikabbli fin-nuqqas ta’ ġurisdizzjoni ta’ qorti bis-saħħa ta’ dispożizzjoni ta’ dan ir-regolament, anki jekk ma jorbtux liċ-ċittadini tal-Istati Membri jew lill-persuni ddomiċiljati fit-territorju tal-Istati Membri (
71
).
88.
Issa, f’dan il-każ, il-konjuġi ma jaqsmux in-nazzjonalità ta’ Stat Membru u jidhru li għandhom ir-residenza abitwali tagħhom fi Stat terz. Fi kwalunkwe każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali ma għandhiex ir-residenza abitwali tagħha fil-Portugall u ma hijiex ċittadina Portugiża. Barra minn hekk, kif diġà spjegajt fil-punt 52 ta’ dawn il-konklużjonijiet, kollox jidher li jindika li hija ma għandhiex ir-residenza abitwali tagħha fi Spanja. Għalhekk, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ma tistax, billi tinvoka l-klawżola residwa prevista fl-Artikolu 7(1) tar-Regolament Nru 2201/2003, tiftaħ proċedura ta’ divorzju fi Spanja kontra żewġha, li huwa ta’ nazzjonalità Portugiża, sa fejn l-Artikolu 6 ta’ dan ir-regolament jipprekludi li dan jitħarrek quddiem il-qorti tar-rinviju bis-saħħa tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni residwa previsti fid-dritt Spanjol.
89.
Madankollu, ikun possibbli għar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, kif tissuġġerixxi l-Kummissjoni, li tiftaħ proċedura ta’ divorzju fil-Portugall.
90.
F’dan il-każ, wieħed jista’ jistaqsi x’inhi s-sitwazzjoni ta’ konjuġi jekk ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni tal-Istat Membru tan-nazzjonalità tiegħu ma jipprovdux għal ġurisdizzjoni residwa fir-rigward tar-Regolament Nru 2201/2003. Fil-fatt, f’każ bħal dan, ebda qorti ta’ Stat Membru ma jkollha ġurisdizzjoni taħt dan ir-regolament. Ser niġi lura għal din il-kwistjoni fil-kuntest tal-eżami tiegħi tas-sitt domanda preliminari (
72
).
91.
Għal dawn ir-raġunijiet kollha, nipproponi li nirrispondi din id-domanda li, fir-rigward tat-talba ta’ divorzju, għalkemm il-qorti adita ma tistax tibbaża l-ġurisdizzjoni tagħha fuq l-Artikoli 3 sa 5 tar-Regolament Nru 2201/2003, li hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika dan, l-Artikolu 6 ta’ dan l-istess regolament jipprekludi l-applikazzjoni tal-klawżola dwar il-ġurisdizzjoni residwa, prevista fl-Artikolu 7(1) ta’ dan ir-regolament u, konsegwentement, il-konvenut, ċittadin ta’ Stat Membru, jista’ jitħarrek biss quddiem il-qrati ta’ dan l-Istat Membru (
73
).
2.
Il‑ġurisdizzjoni residwa fil‑qasam tar‑responsabbiltà tal‑ġenituri
92.
L-Artikolu 14 tar-Regolament Nru 2201/2003 jipprevedi li fejn “ebda qorti ta’ xi Stat Membru għandha l-ġurisdizzjoni skond l-Artikolu 8 sa 13, il-ġurisdizzjoni għandha tkun determinata, f’kull Stat Membru, mil-liġijiet ta’ dak l-Istat”.
93.
Fir-rigward tar-relazzjoni bejn l-Artikolu 8 u l-Artikolu 14 tar-Regolament Nru 2201/2003, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-fatt li tilwima mressqa quddiem il-qorti ta’ Stat Membru ma tistax, bħala prinċipju, taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 8(1) ta’ dan ir-regolament, mhux neċessarjament jipprekludi lil din il-qorti milli jkollha ġurisdizzjoni biex tisma’ din it-tilwima f’kapaċità oħra (
74
). Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, dan ir-regolament jistabbilixxi mekkaniżmu li jawtorizza lill-Istati Membri jipproteġu l-interessi tat-tfal anki fil-każ ta’ tilwim li ma jaqax taħt din l-aħħar dispożizzjoni. F’dan il-każ, l-Artikolu 14 tal-istess regolament jispeċifika li l-Istati Membri jistgħu, b’mod residwu, jagħtu ġurisdizzjoni lill-qrati tagħhom bis-saħħa tal-liġijiet nazzjonali tagħhom (
75
).
94.
F’dan il-każ, l-Artikolu 14 tar-Regolament Nru 2201/2003 jawtorizza lill-qorti adita li tapplika r-regoli ta’ ġurisdizzjoni tagħha stess, inklużi dawk li jagħtuha l-ġurisdizzjoni skont in-nazzjonalità tal-wild, sabiex tistabbilixxi l-ġurisdizzjoni tagħha stess, anki jekk il-konvenut huwa ċittadin ta’ Stat Membru ieħor, peress li l-Artikolu 6 ta’ dan ir-regolament japplika biss għal talbiet ta’ divorzju, ta’ separazzjoni legali u ta’ annullament taż-żwieġ (
76
).
95.
Fil-qosor, minn eżami tal-Artikoli 6, 7 u 14 tar-Regolament Nru 2201/2003 jirriżulta li huwa possibbli li l-ġurisdizzjoni internazzjonali f’kwistjonijiet matrimonjali u dawk ta’ responsabbiltà tal-ġenituri tiġi attribwita lil qrati differenti. Ċertament, il-pluralità tal-fora, li hija konsistenti mal-favor divortii li jispira d-dritt tal-biċċa l-kbira tal-Istati Membri, tiffavorixxi l-frammentazzjoni tal-litigazzjoni tad-divorzju. Wieħed jista’ mbagħad jistaqsi jekk l-aħjar interessi tat-tfal ma jkunux kompromessi b’tali frammentazzjoni.
96.
Ma naħsibx li hu hekk. Fir-rigward tat-tfal, il-kriterji stabbiliti fir-Regolament Nru 2201/2003 għal miżuri li jolqtuhom huma differenti mill-kriterji relatati mad-divorzju, bil-konsegwenza li l-ġurisdizzjoni tista’ tikkoinċidi biss bis-saħħa ta’ ċirkustanzi favorevoli jew bil-kunsens tal-konjuġi (
77
). B’hekk, l-Artikolu 12(3) ta’ dan ir-regolament jippermetti lill-konjuġi jevitaw il-frammentazzjoni tal-kawża. Skont din id-dispożizzjoni, il-qrati ta’ Stat Membru għandhom ukoll ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri fi proċeduri għajr dawk imsemmija fl-Artikolu 12(1) ta’ dan ir-regolament, minn naħa, fejn il-wild għandu relazzjoni mill-qrib ma’ dan l-Istat Membru, b’mod partikolari minħabba li wieħed mid-detenturi tar-responsabbiltà tal-ġenituri għandu r-residenza abitwali tiegħu hemmhekk jew minħabba li l-wild huwa ċittadin ta’ dak l-Istat Membru u, min-naħa l-oħra, meta l-ġurisdizzjoni tagħhom tkun ġiet aċċettata espressament jew b’mod ieħor mingħajr ekwivoku mill-partijiet kollha fil-proċedura fid-data meta l-qorti tiġi adita u li tali ġurisdizzjoni hija fl-aħjar interess tal-wild (
78
). Din id-dispożizzjoni għalhekk tippermetti lill-konjuġi jaċċettaw il-ġurisdizzjoni tal-qorti tad-divorzju, sakemm din l-għażla tkun fl-aħjar interess tal-wild (
79
).
97.
Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, nipproponi l-konklużjoni, fir-rigward tar-responsabbiltà tal-ġenituri, jekk il-qorti adita ma għandhiex ġurisdizzjoni taħt l-Artikoli 8 sa 13 tar-Regolament Nru 2201/2003, li hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifikaha, l-Artikolu 14 ta’ dan ir-regolament japplika indipendentement mir-residenza abitwali tat-tfal u min-nazzjonalità tal-konvenut.
E. Fuq il‑ħames domanda preliminari
98.
Permezz tal-ħames domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-portata tal-forum necessitatis imsemmi fl-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 4/2009 għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-manteniment tat-tfal. B’mod iktar speċifiku, din il-qorti tistaqsi liema kriterji jagħmluha possibbli li jiġi ddeterminat li proċedura ma tistax tinbeda jew titmexxa b’mod raġonevoli, jew tkun impossibbli fi Stat terz li miegħu t-tilwima għandha rabta mill-qrib. F’każ bħal dan, il-qorti tar-rinviju trid tivverifika ukoll jekk huwiex meħtieġ li turi li huwa impossibbli li titmexxa l-proċedura f’dan l-Istat terz u jekk in-nazzjonalità ta’ waħda mill-partijiet hijiex biżżejjed sabiex jiġi kkunsidrat li teżisti rabta mill-qrib ma’ dan l-Istat Membru.
99.
Sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, għandha tiġi eżaminata il-portata tal-forum necessitatis imsemmi fl-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 4/2009.
1.
Fuq il‑portata tal‑forum necessitatis imsemmi fl‑Artikolu 7 tar‑Regolament Nru 4/2009
100.
L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 4/2009 jipprevedi, minn naħa, li meta l-ebda qorti ta’ Stat Membru ma jkollha ġurisdizzjoni taħt l-Artikoli 3, 4, 5 u 6 ta’ dan ir-regolament, il-qrati ta’ Stat Membru jistgħu, f’każijiet eċċezzjonali, jisimgħu t-tilwima jekk proċedura ma tistax tiġi raġonevolment mibdija jew immexxija, jew tkun impossibbli fi Stat terz li miegħu t-tilwima għandha konnessjoni mill-qrib u, min-naħa l-oħra, li t-tilwima għandu jkollha konnessjoni suffiċjenti mal-Istat Membru tal-qorti adita.
101.
Għalhekk, sabiex il-forum necessitatis fi kwistjoni ta’ obbligi ta’ manteniment ikun ammissibbli, hemm bżonn li ebda qorti ma għandu jkollha ġurisdizzjoni fi Stat Membru ieħor. Fi kliem ieħor, minħabba n-natura residwa tiegħu (
80
), dan il-forum japplika biss f’każijiet ta’ kunflitt negattiv ta’ ġurisdizzjoni fi ħdan l-Unjoni.
a)
Fuq l‑assenza ta’ ġurisdizzjoni fi Stat Membru bis‑saħħa tal‑Artikoli 3 sa 6 tar‑Regolament Nru 4/2009
102.
Sabiex jiġi ddeterminat jekk l-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 4/2009 huwiex applikabbli, il-qorti għandha tivverifika li ebda wieħed mill-kriterji ta’ ġurisdizzjoni previsti fl-Artikoli 3 sa 6 ta’ dan ir-regolament ma japplika fit-tilwima li biha hija tkun adita.
103.
Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-kriterji ta’ ġurisdizzjoni alternattivi u mhux ġerarkiċi, previsti fl-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 4/2009, il-qorti adita għandha tikkonstata li la r-rikorrenti u lanqas il-konvenut ma għandhom ir-residenza abitwali tagħhom fi Stat Membru. Jekk dan ikun il-każ, il-qorti xorta għandha tivverifika li l-ebda qorti ta’ Stat Membru ma għandha ġurisdizzjoni taħt il-kriterji stabbiliti fl-Artikolu 3(c) u (d) ta’ dan ir-regolament. Fil-fatt, dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet, li jirregolaw il-konċentrazzjoni tal-litigazzjoni, jindikaw li għandhom ġurisdizzjoni biex jiddeċiedu fi kwistjonijiet ta’ obbligi ta’ manteniment il-qorti kompetenti skont il-liġi tal-forum biex tisma’ azzjoni prinċipali dwar l-istatus ta’ persuni fejn it-talba għal manteniment tagħhom hija l-aċċessorju [(c)], jew il-qorti kompetenti skont il-liġi tal-forum meta t-talba tkun aċċessorja għal azzjoni relatata mar-responsabbiltà tal-ġenituri [(d)] (f’dan il-każ għall-benefiċċju tal-wild), sakemm tali ġurisdizzjoni tkun bbażata biss fuq in-nazzjonalità ta’ waħda mill-partijiet.
104.
F’dan ir-rigward, nixtieq infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza A tagħha (
81
), interpretat l-Artikolu 3(c) u (d) tar-Regolament Nru 4/2009, b’mod partikolari, billi ċċarat ir-relazzjoni bejn il-kriterji ta’ ġurisdizzjoni li hemm. Filwaqt li saħqet fuq il-ħtieġa li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-aħjar interessi tat-tfal meta jiġu interpretati r-regoli ta’ ġurisdizzjoni previsti f’din id-dispożizzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li din id-dispożizzjoni għandha tiġi interpretata fis-sens li, meta jiġu aditi żewġ qrati, waħda b’azzjoni li tirrigwarda is-separazzjoni jew ix-xoljiment tar-rabta matrimonjali bejn il-konjuġi li huma ġenituri ta’ wlied minuri, u l-oħra ta’ azzjoni relatata mar-responsabbiltà tal-ġenituri ta’ dawn it-tfal, talba għal obbligu ta’ manteniment favur dawn tal-aħħar “tista’ titqies anċillari biss għall-azzjoni fil-qasam tar-responsabbiltà tal-ġenituri” (
82
).
105.
Issa, il-qorti tar-rinviju tosserva li, jekk jirriżulta li, fiċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali, il-qorti adita ma għandhiex ġurisdizzjoni skont l-Artikoli 8 sa 13 tar-Regolament Nru 2201/2003 u li l-Artikolu 14 ta’ dan tal-aħħar japplika, il-qrati Spanjoli mbagħad ikollhom ġurisdizzjoni biex jiedħu konjizzjoni tal-miżuri fi kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri taħt l-Artikolu 22c(d) tal-LOPJ (
83
), minħabba n-nazzjonalità Spanjola tal-omm (
84
). Madankollu, nosserva li, għalkemm l-azzjoni ta’ manteniment hija marbuta mar-rikors relatat mar-responsabbiltà tal-ġenituri, il-kriterju ta’ ġurisdizzjoni stabbilit fl-Artikolu 3(d) tar-Regolament Nru 4/2009 ma huwiex applikabbli meta l-ġurisdizzjoni taħt il-liġi tal-forum hija bbażata fuq in-nazzjonalità ta’ waħda mill-partijiet (
85
). Għalhekk, minħabba l-kliem ċar ta’ din id-dispożizzjoni (
86
), huwa probabbli, bħala prinċipju, li l-qrati Spanjoli li għandhom ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri taħt il-ġurisdizzjoni residwa tal-Artikolu 14 ta’ dan ir-regolament, min-naħa l-oħra, ma għandhomx ġurisdizzjoni biex jiddeċiedu dwar il-manteniment tat-tfal.
106.
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-Artikoli 4 sa 6 tar-Regolament Nru 4/2009, il-qorti għandha tivverifika wkoll li l-ebda qorti ta’ Stat Membru ma għandha ġurisdizzjoni biex tisma’ t-talba għall-manteniment fir-rigward tal-kriterji tal-ġurisdizzjoni sussidjarji prevista minn dawn l-artikoli. F’dan ir-rigward, ninnota li mid-deċiżjoni tar-rinviju ma jirriżultax li dan huwa l-każ (
87
). Fil-fatt, huwa stabbilit li l-partijiet fil-kawża prinċipali ma għandhomx l-istess nazzjonalità (
88
).
107.
Bħala prinċipju, minn dawn iċ-ċirkustanzi kollha jirriżulta li, f’kawża bħal din fil-proċeduri prinċipali, ebda qorti ta’ Stat Membru ma għandha ġurisdizzjoni biex tisma’ t-talba għall-manteniment. Għalhekk tqum il-mistoqsija jekk, f’każ bħal dan, iż-żewġ kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 4/2009 humiex issodisfatti sabiex il-qorti tar-rinviju tkun tista’ tirrikorri għall-forum necessitatis bħal f’dan il-każ.
b)
Fuq l‑impossibbiltà jew il‑kważi impossibbiltà li jinbdew jew jitmexxew proċeduri fi Stat terz li miegħu t‑tilwima għandha rabta mill‑qrib
108.
L-ewwel nett infakkar li, kif intqal fil-premessa 16 tar-Regolament Nru 4/2009, il-forum necessitatis previst fl-Artikolu 7 tiegħu huwa intiż biex jirrimedja sitwazzjonijiet ta’ ċaħda ta’ ġustizzja fil-każ fejn l-ebda qorti ta’ Stat Membru ma jkollha normalment ġurisdizzjoni.
109.
Il-forum necessitatis għalhekk jippermetti lill-qrati ta’ Stat Membru, f’każijiet eċċezzjonali, li jisimgħu t-tilwima jekk proċedura ma tistax raġonevolment tinbeda jew titmexxa jew tkun impossibbli fi Stat terz li miegħu t-tilwima għandha rabta mill-qrib.
110.
F’dak li jirrigwarda, l-ewwel, ir-rabta mill-qrib bejn il-kawża u l-Istat terz, jidhirli, b’mod ġenerali, li jkun possibbli li tiġi kkunsidrata l-eżistenza ta’ tali rabta jekk il-qorti adita tikkonstata li r-residenza abitwali tal-partijiet tinsab fit-territorju ta’ Stat terz, bħal, f’dan il-każ, it-Togo, u li l-qrati ta’ dan l-Istat irrikonoxxew lilhom innifishom bħala li għandhom ġurisdizzjoni skont il-liġi nazzjonali tagħhom.
111.
Sussegwentement, fir-rigward tal-kundizzjoni dwar l-impossibbiltà li tinbeda jew titmexxa l-kawża quddiem il-qrati tal-Istat terz, li għaliha l-qorti tar-rinviju tagħmel riferiment dirett fid-domanda tagħha, għandu jiġi osservat li l-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 4/2009 jistabbilixxi żewġ kategoriji ta’ ostakoli li jiġġustifikaw ir-rikors għall-forum necessitatis mill-qorti adita.
112.
L-ewwel kategorija tikkonċerna s-sitwazzjoni li fiha proċedura ta’ manteniment tirriżulta impossibbli fi Stat terz (
89
). Din il-kategorija tista’ tinkludi, b’mod partikolari, sitwazzjonijiet fejn il-qorti tal-Istat terz li miegħu t-tilwima għandha konnessjoni mill-qrib tirrifjuta li teżerċita l-ġurisdizzjoni tagħha, fejn il-kundizzjonijiet proċedurali jkunu abbużivi (
90
).
113.
It-tieni kategorija tikkonċerna s-sitwazzjoni li fiha proċedura ma tistax raġonevolment tinbeda jew titmexxa fi Stat terz.
114.
F’dan ir-rigward, il-premessa 16 tar-Regolament Nru 4/2009 tirreferi għal ċerti sitwazzjonijiet meqjusa bħala eċċezzjonali u li jistgħu jiggwidaw l-interpretazzjoni ta’ din il-kundizzjoni. Għalhekk, l-istat ta’ neċessità jista’ jirriżulta minn sitwazzjonijiet serji ħafna, bħal gwerra ċivili, jew meta l-applikant ma jistax raġonevolment ikun mistenni li jibda jew imexxi proċeduri fi Stat terz (
91
). Fl-istess linja, il-qorti adita bit-tilwima tista’ tapplika l-forum necessitatis f’ċerti ċirkustanzi, kif tindika l-Kummissjoni, li fihom l-aċċess għall-ġustizzja jkun imxekkel bla bżonn, b’mod partikolari meta r-rappreżentanza legali tkun għalja żżejjed, meta t-tul tal-proċeduri jkun eċċessivament twil, meta jkun hemm problemi gravi ta’ korruzzjoni fis-sistema ġudizzjarja, jew meta jkun hemm nuqqasijiet fil-garanziji fundamentali ta’ proċess ġust (
92
) jew nuqqasijiet sistemiċi. Kemm jekk proċedurali jew inkella konġunturali, l-eżistenza ta’ impossibbiltà għandha tiġi evalwata mill-qorti adita fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha tal-kawża.
115.
Huwa importanti li jiġi enfasizzat li, sabiex tirrikonċilja n-natura eċċezzjonali tal-applikazzjoni tal-forum necessitatis u l-marġni wiesa’ ta’ diskrezzjoni disponibbli għaliha, il-qorti adita għandha tipproċedi bl-ikbar kawtela. Fil-fatt, il-forum necessitatis jista’ jiġi applikat biss f’sitwazzjonijiet gravi ħafna jew ta’ urġenza li fihom ikun hemm riskju ta’ ċaħda ta’ ġustizzja. F’dan ir-rigward, nixtieq nirrimarka li l-aspettattiva li s-soluzzjoni prevista mill-qorti adita tkun iktar favorevoli minn dik mistennija mill-qorti kompetenti taħt ir-Regolament Nru 4/2009 (
93
) jew li l-idea li jiġu rrimedjati sitwazzjonijiet ta’ ċaħda ta’ ġustizzja marbuta ma’ interpretazzjoni stretta ta’ kapijiet ta’ ġurisdizzjoni ta’ dan ir-regolament ma jistgħu bl-ebda mod jiġġustifikaw l-applikazzjoni tal-forum necessitatis (
94
), li ma huwiex forum alternattiv iżda forum ta’ urgenza.
c)
Fuq l‑eżistenza ta’ rabta suffiċjenti mal‑Istat Membru tal‑qorti adita
116.
Jekk il-qorti adita b’tilwima tqis, bħal f’dan il-każ, li l-kundizzjoni dwar l-impossibbiltà jew il-kważi impossibbiltà li tinbeda jew titmexxa proċedura fi Stat terz li miegħu hija marbuta mill-qrib il-kawża hija ssodisfatta, il-ġurisdizzjoni bbażata fuq il-forum necessitatis tista’, madankollu, tiġi eżerċitata biss jekk it-tilwima jkollha “rabta suffiċjenti” mal-Istat Membru ta’ din il-ġurisdizzjoni. Il-premessa 16 tar-Regolament 4/2009 tispeċifika li r-rabta suffiċjenti meħtieġa taħt l-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament tista’ teżisti meta waħda mill-partijiet ikollha n-nazzjonalità tal-Istat tal-qorti adita (
95
).
117.
F’dan ir-rigward, skont id-duttrina, l-eżistenza ta’ tali “rabta suffiċjenti” tista’ tiġi kkonstatata biss jekk jidher li r-rabtiet bejn it-tilwima u l-Istat Membru li l-qrati tiegħu ġew aditi ma humiex “effimeri jew illużorji” (
96
). Kif diġà indikajt fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża KP (
97
), b’mod ġenerali nikkunsidra li r-regoli ta’ ġurisdizzjoni stabbiliti fir-Regolament Nru 4/2009 huma bbażati fuq il-premessa li teżisti rabta bejn il-manteniment ikkonċernat minn tilwima partikolari u l-Istat li l-qrati tiegħu għandhom ġurisdizzjoni biex jisimgħu din it-tilwima. Għall-inqas, din ir-rabta għandha tkun biżżejjed mill-qrib sabiex iż-żewġ partijiet fl-obbligu tal-manteniment ikunu jistgħu jipprevedu liema huma l-Istati li l-qrati tagħhom jistgħu jieħdu konjizzjoni ta’ tilwim dwar il-manteniment inkwistjoni.
118.
Għandu jiġi rrilevat ukoll li s-suġġett tat-talba għall-manteniment huwa normalment ta’ natura finanzjarja u li, minn perspettiva pragmatika, il-fatt li d-debitur ikollu assi fit-territorju tal-Istat Membru tal-qorti adita jista’ jiġi kkunsidrat bħala prova ta’ rabta li jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni mill-qorti adita fil-kuntest tal-evalwazzjoni tagħha tas-sitwazzjoni, fuq bażi ta’ każ b’każ. Madankollu, huwa utli li jiġi enfasizzat li r-Regolament Nru 4/2009 ma jimmirax biex jistabbilixxi kopertura universali tal-manteniment (
98
).
119.
Fi kwalunkwe każ, nikkunsidra li kull interpretazzjoni tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament għandha ssir fid-dawl tal-Artikoli 24 u 47 tal-Karta.
120.
F’dan ir-rigward, infakkar li, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, l-implimentazzjoni tar-Regolament Nru 4/2009 għandha titwettaq skont l-Artikolu 24(2) tal-Karta fejn fl-atti kollha relatati mat-tfal, kemm jekk imwettqa minn awtoritajiet pubbliċi jew inkella istituzzjonijiet privati, l-aħjar interessi tat-tfal għandhom ikunu kunsiderazzjoni primarja (
99
).
121.
Fir-rigward tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta, nirreferi għall-analiżi li ser nagħmel fil-kuntest tas-sitt domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju.
2.
Applikazzjoni għal din il‑kawża
122.
Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-impossibbiltà jew il-kważi impossibbiltà li tinbeda jew titmexxa proċedura fi Stat terz li miegħu l-kawża għandha rabta mill-qrib, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali tinvoka, filwaqt li tistrieħ fuq diversi rapporti magħmula mill-Kunsill tad-Drittijiet tal-Bniedem tan-Nazzjonijiet Uniti, b’mod partikolari, in-nuqqas ta’ taħriġ xieraq u kontinwu tal-maġistrati, il-ħtieġa ta’ riforma u tisħiħ tas-settur tal-ġustizzja, kif ukoll tħassib dwar l-indipendenza tas-setgħa ġudizzjarja fit-Togo, l-aċċess għall-ġustizzja u l-eżistenza ta’ prattiki diskriminatorji fir-rigward tan-nisa (
100
).
123.
Għalhekk għandu jiġi eżaminat jekk ċirkustanzi, bħal dawk invokati mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, jistgħux jiġu kkunsidrati rilevanti sabiex il-qorti adita tkun tista’ tevalwa jekk il-kundizzjonijiet ta’ rikors għall-forum necessitatis, previsti fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 4/2009, humiex issodisfatti, u, b’mod partikolari, biex jiġi stabbilit jekk proċedura tistax raġonevolment tinbeda jew titmexxa, jew tirriżultax impossibbli fl-Istat terz li miegħu t-tilwima għandha rabta mill-qrib, jiġifieri, f’dan każ, it-Togo.
124.
F’dan ir-rigward, jidhirli li eżami tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 4/2009, kif analizzat fil-punti 100 sa 118 ta’ dawn il-konklużjonijiet, jista’ jiggwida lill-qorti tar-rinviju.
125.
F’dan il-kuntest, għandi nfakkar li għalkemm ċirkustanzi bħal dawn invokati mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jistgħu jitqiesu li huma rilevanti u jiggwidaw lill-qorti adita sabiex tiddetermina jekk humiex kapaċi jiġġustifikaw, taħt l-ewwel paragrafu l-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 4/2009 ir-rikors lejn il-forum necessitatis, l-evalwazzjoni minn din il-qorti tal-kundizzjonijiet meħtieġa minn din id-dispożizzjoni, fid-dawl tal-kriterji msemmija fil-punt 114 ta’ dawn il-konklużjonijiet, għandha tkun ibbażata mhux biss fuq iċ-ċirkustanzi invokati mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali iżda wkoll fuq konstatazzjonijiet ibbażati fuq informazzjoni u data oġġettiva. B’mod partikolari, l-osservazzjoni tal-eżistenza ta’ diffikultajiet relatati ma’ aċċess effettiv tan-nisa għall-qrati jew ta’ prattiki diskriminatorji kontrihom fit-Togo (
101
) tippermetti lil din il-qorti tikkunsidra li hemm riskju ta’ ċaħda ta’ ġustizzja u, konsegwentement, li l-kundizzjonijiet ta’ rikors lejn il-forum necessitatis, stabbiliti fl-Artikolu 7 ta’ dawn ir-regolamenti, jiġu ssodisfatti.
126.
Barra minn hekk, nixtieq infakkar li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali ma hijiex obbligata turi li hija istitwixxiet jew ippruvat tistitwixxi azzjoni f’dan l-Istat mingħajr suċċess. F’dan ir-rigward, naqbel mal-Kummissjoni peress li hija tqis li l-obbligu li l-partijiet jipprovaw jippreżentaw rikors quddiem il-qrati tal-Istat terz għall-iskop biss li jintwera l-istat ta’ ħtieġa li jiġi applikat il-forum necessitatis imur kontra l-għan tar-Regolament Nru 4/2009, li għandu l-iskop, essenzjalment, li jipproteġi lill-kreditur tal-manteniment u li jippromwovi l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja.
127.
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-eżistenza ta’ rabta suffiċjenti mal-Istat Membru tal-qorti adita, fis-sens tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 4/2009, jirriżulta mill-analiżi tiegħi, fil-punti 116 sa 118 ta’ dawn il-konklużjonijiet, li n-nazzjonalità ta’ waħda mill-partijiet tista’ tkun suffiċjenti sabiex tiġi kkonstatata l-eżistenza ta’ tali rabta.
128.
Għaldaqstant, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nikkunsidra li l-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 4/2009 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-istat ta’ neċessità jista’ jirriżulta minn sitwazzjonijiet eċċezzjonali, gravi ħafna jew ta’ urġenza li jagħmluha possibbli li jiġi kkunsidrat li proċedura ma tistax tinbeda jew titmexxa b’mod raġonevoli, jew dan ikun impossibbli fi Stat terz li miegħu t-tilwima għandha konnessjoni mill-qrib. Dawn il-kundizzjonijiet jiġu ssodisfatti, b’mod partikolari, meta l-qorti tal-Istat terz li miegħu t-tilwima għandha konnessjoni mill-qrib tirrifjuta li teżerċita l-ġurisdizzjoni tagħha jew ikun hemm kundizzjonijiet proċedurali abbużivi, meta, minħabba inkwiet ċivili jew diżastri naturali, ikun perikoluż li wieħed imur f’ċerti postijiet u l-attività normali tal-Istat terz ma tistax tiġi eżerċitata u, fl-aħħar, meta l-aċċess għall-ġustizzja jiġi mxekkel bla bżonn, b’mod partikolari meta r-rappreżentanza legali tkun għalja żżejjed, li t-tul tal-proċeduri jkun eċċessivament twil, jew li jkun hemm jew problemi gravi ta’ korruzzjoni fis-sistema ġudizzjarja, jew nuqqasijiet li jikkonċernaw il-garanziji fundamentali ta’ proċess ġust jew nuqqasijiet sistemiċi. Il-partijiet ma humiex obbligati taħt din id-dispożizzjoni li juru bi provi dokumentati l-eżistenza ta’ tali ċirkustanzi.
F. Fuq is‑sitt domanda preliminari
129.
Permezz tas-sitt domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk sitwazzjoni li fiha l-konjuġi għandhom rabtiet mill-qrib ma’ Stati Membri minħabba, b’mod partikolari, in-nazzjonalità tagħhom u r-residenza preċedenti tagħhom, u fejn ebda Stat Membru ma jidher kompetenti, taħt ir-regolamenti applikabbli, tmurx kontra l-Artikolu 47 tal-Karta.
130.
Il-Kunsill iqis, b’mod partikolari, li r-Regolament Nru 2201/2003 ma jmurx kontra l-Artikolu 47 tal-Karta anki jekk, f’sitwazzjoni bħal din inkwistjoni fil-kawża prinċipali, fejn jiġi applikat il-kriterju tar-residenza abitwali previst f’dan ir-regolament, l-ebda qorti ta’ Stat Membru ma jkollha ġurisdizzjoni biex tisma’ proċeduri ta’ divorzju u/jew ta’ responsabbiltà tal-ġenituri mibdija minn konjuġi li huma ċittadini u ex residenti ta’ Stati Membri tal-Unjoni li għandhom ir-residenza abitwali tagħhom fi Stat terz fiż-żmien meta tinbeda l-proċedura. Is-sempliċi fatt li l-qorti kompetenti tinsab fi Stat terz ma jistax iwassal għall-konklużjoni li l-persuni kkonċernati huma mċaħħda mill-benefiċċju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva.
131.
Ma naqbilx ma’ dan l-approċċ.
132.
Fil-fatt, għandi nfakkar li ma nsibx, f’din id-domanda, l-elementi li jippermettu li nikkunsidra li din tikkonċerna l-validità tar-Regolament Nru 2201/2003 u/jew dak tar-Regolament Nru 4/2009. Fi kwalunkwe każ, huwa meħtieġ li jiġu interpretati d-dispożizzjonijiet rilevanti ta’ dawn ir-regolamenti qabel ma tiġi kkunsidrata l-validità tagħhom fir-rigward tal-Artikolu 47 tal-Karta.
133.
Huwa ċert li d-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 2201/2003 u tar-Regolament Nru 4/2009 dwar, minn naħa, il-ġurisdizzjoni residwa, prevista fl-Artikoli 7 u 14 tal-ewwel regolament, u, min-naħa l-oħra, għall-forum necessitatis, previst fl-Artikolu 7 tat-tieni regolament, għandhom jiġu interpretati mill-qorti adita fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta.
134.
Fl-ewwel lok, l-Artikolu 51(1) tal-Karta jipprovdi li d-dispożizzjonijiet tagħha huma indirizzati lill-Istati Membri biss meta dawn ikunu qegħdin jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni (
102
).
135.
Fit-tieni lok, fir-rigward, b’mod partikolari, tar-Regolament Nru 2201/2003, ir-regoli nazzjonali ta’ ġurisdizzjoni huma applikabbli biss jekk ebda qorti ta’ Stat Membru ma tkun kompetenti taħt ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni ta’ dan ir-regolament. Dawn ir-regoli nazzjonali ta’ ġurisdizzjoni huma parti mill-kriterji ta’ ġurisdizzjoni f’kaskata, li jinkludu regoli ta’ ġurisdizzjoni tar-regolamenti tal-Unjoni. F’dan il-każ, l-Istati Membri huma obbligati li jirrispettaw l-Artikolu 47 tal-Karta wkoll f’sitwazzjonijiet li fihom il-qrati tagħhom għandhom ġurisdizzjoni taħt id-dritt nazzjonali biex jisimgħu tilwim li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament (
103
).
136.
F’dan il-każ, b’mod partikolari fir-rigward tal-ġurisdizzjoni residwa u/jew il-forum necessitatis, fid-dawl tal-kliem tal-Artikolu 3(d) tar-Regolament Nru 4/2009, huwa probabbli li l-qrati Spanjoli li għandhom ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri bis-saħħa tal-ġurisdizzjoni residwa tal-Artikolu 14 ta’ dan ir-regolament ma għandhomx ġurisdizzjoni biex jiddeċiedu dwar il-manteniment għat-tfal. F’dan il-każ, huwa possibbli wkoll li, fir-rigward tat-talba għall-manteniment, il-qorti adita tista’, bis-saħħa tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 4/2009 msemmi, tirrikorri għall-forum necessitatis biex tisma’ tali talba, u għalhekk, ma hemmx dubju, mhux biss li dawn l-artikoli għandhom jiġu interpretati fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta, iżda wkoll li, kif indikajt, għandhom jiġu applikati r-regoli ta’ ġurisdizzjoni Spanjoli li jippermettu lill-qorti adita li teżerċita l-ġurisdizzjoni tagħha f’konformità ma’ dan l-artikolu. Għaldaqstant, dawn ir-regoli nazzjonali ta’ ġurisdizzjoni, kif inhu l-każ hawnhekk bl-Artikolu 22c(d) tal-LOPJ, għandhom jiġu interpretati fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta sabiex tiġi evitata ċ-ċaħda tal-ġustizzja.
137.
Fit-tielet lok, il-koordinazzjoni tar-regolamenti inkwistjoni fi kwistjonijiet ta’ divorzju, ta’ responsabbiltà tal-ġenituri jew ta’ manteniment hija, ġeneralment, prevista minn ċerti dispożizzjonijiet, kif spjegajt. Dan huwa l-każ, b’mod partikolari, tal-Artikolu 3(d) tar-Regolament Nru 4/2009. B’hekk, fil-każ li tali koordinazzjoni tfalli minħabba ċirkustanzi partikolari, bħal dawk tal-kawża prinċipali, il-qorti adita jista’ jkollha ġurisdizzjoni fir-rigward tar-responsabbiltà tal-ġenituri, iżda mhux għall-aspetti tat-tilwima li jirrigwardaw il-minuri, u in-nuqqas ta’ ġurisdizzjoni tal-qorti adita tista’ tiġi solvuta billi jiġi applikat il-forum ta’ neċessità “‘b’estensjoni’ ta’ forum (bħala prinċipju) raġonevoli” (
104
).
138.
Għalhekk nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għal din id-domanda li l-Artikoli 7 u 14 tar-Regolament Nru 2201/2003, dwar il-ġurisdizzjoni sussidjarja fi kwistjonijiet ta’ divorzju, ta’ separazzjoni legali u ta’ annullament taż-żwieġ rispettivament, kif ukoll l-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 4/2009, dwar il-forum necessitatis fi kwistjonijiet ta’ obbligi ta’ manteniment, għandhom jiġu interpretati mill-qorti adita fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta. Ir-regoli nazzjonali dwar il-ġurisdizzjoni residwa, inklużi dawk relatati mal-forum necessitatis, għandhom jiġu applikati fid-dawl ta’ dan l-istess artikolu.
V. Konklużjoni
139.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi magħmula mill-Audiencia Provincial de Barcelona (il-Qorti Provinċjali ta’ Barcelona, Spanja) kif ġej:
1)
L-istatus ta’ aġenti kuntrattwali tal-Unjoni Ewropea fi Stat terz ma jikkostitwixxix fattur importanti fid-determinazzjoni tar-residenza abitwali tal-konjuġi, kemm jekk fis-sens tal-Artikolu 3 u 8 tar-Regolament (KE) Nru 2201/2003 tas‑27 ta’ Novembru 2003 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000 jew tal-Artikolu 3 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 4/2009 tat‑18 ta’ Diċembru 2008 dwar il-ġurisdizzjoni, il-liġi applikabbli, ir-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet u l-kooperazzjoni f’materji relatati ma’ obbligi ta’ manteniment.
2)
Ma huwiex possibbli, għall-finijiet tad-determinazzjoni tar-residenza abitwali tat-tfal, fis-sens tal-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 2201/2003, li jittieħdu inkunsiderazzjoni biss kriterji bħan-nazzjonalità tal-omm, il-fatt li hija kienet tirrisjedi fi Stat Membru qabel iż-żwieġ tagħha, in-nazzjonalità ta’ tfal minuri kif ukoll it-twelid tagħhom f’dan l-Istat Membru.
3)
Għalkemm il-qorti adita ma tistax tibbaża l-ġurisdizzjoni tagħha fuq l-Artikoli 3 sa 5 tar-Regolament Nru 2201/2003, l-Artikolu 6 ta’ dan l-istess regolament imbagħad jipprekludi l-applikazzjoni tal-klawżola dwar il-ġurisdizzjoni residwa, prevista fl-Artikolu 7(1) ta’ dan ir-regolament u, konsegwentement, il-konvenut, ċittadin ta’ Stat Membru, jista’ jitħarrek biss quddiem il-qrati ta’ dan l-Istat Membru.
Fir-rigward tar-responsabbiltà tal-ġenituri, jekk il-qorti adita ma għandhiex ġurisdizzjoni taħt l-Artikoli 8 sa 13 tar-Regolament Nru 2201/2003, l-Artikolu 14 ta’ dan ir-regolament japplika indipendentement mir-residenza abitwali tat-tfal u min-nazzjonalità tal-konvenut.
4)
L-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 4/2009 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-istat ta’ neċessità jista’ jirriżulta minn sitwazzjonijiet eċċezzjonali, gravi ħafna jew ta’ urġenza li jagħmluha possibbli li jiġi kkunsidrat li proċedura ma tistax tinbeda jew titmexxa b’mod raġonevoli, jew dan ikun impossibbli fi Stat terz li miegħu t-tilwima għandha konnessjoni mill-qrib. Dawn il-kundizzjonijiet jiġu ssodisfatti, b’mod partikolari, meta l-qorti tal-Istat terz li miegħu t-tilwima għandha konnessjoni mill-qrib tirrifjuta li teżerċita l-ġurisdizzjoni tagħha jew ikun hemm kundizzjonijiet proċedurali abbużivi, meta, minħabba inkwiet ċivili jew diżastri naturali, ikun perikoluż li wieħed imur f’ċerti postijiet u l-attività normali tal-Istat terz ma tistax tiġi eżerċitata u, fl-aħħar, meta l-aċċess għall-ġustizzja jiġi mxekkel bla bżonn, b’mod partikolari meta r-rappreżentanza legali tkun għalja żżejjed, li t-tul tal-proċeduri jkun eċċessivament twil, jew li jkun hemm jew problemi gravi ta’ korruzzjoni fis-sistema ġudizzjarja, jew nuqqasijiet li jikkonċernaw il-garanziji fundamentali ta’ proċess ġust jew nuqqasijiet sistemiċi. Il-partijiet ma humiex obbligati li juru li huma bdew jew ippruvaw jibdew għalxejn proċedura f’dan l-Istat.
5)
L-Artikoli 7 u 14 tar-Regolament Nru 2201/2003, dwar il-ġurisdizzjoni sussidjarja fi kwistjonijiet ta’ divorzju, ta’ separazzjoni legali u ta’ annullament taż-żwieġ rispettivament, kif ukoll l-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 4/2009, dwar il-forum necessitatis fi kwistjonijiet ta’ obbligi ta’ manteniment, għandhom jiġu interpretati mill-qorti adita fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta. Ir-regoli nazzjonali dwar il-ġurisdizzjoni residwa, inklużi dawk relatati mal-forum necessitatis, għandhom jiġu applikati fid-dawl ta’ dan l-istess artikolu.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	Lagarde, P., “Le principe de proximité dans le droit international privé contemporain”, Cours général de droit international privé, vol. 196, Académie de droit international de La Haye, 1986, p. 21 sa 194, b’mod partikolari p. 194.
(
3
)	Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2201/2003 tas‑27 ta’ Novembru 2003 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6., p. 243, rettifika fil-ĠU 2013, L 82, p. 63).
(
4
)	Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 4/2009 tat‑18 ta’ Diċembru 2008 dwar il-ġurisdizzjoni, il-liġi applikabbli, ir-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet u l-kooperazzjoni f’materji relatati ma’ obbligi ta’ manteniment (ĠU 2009, L 7, p. 1, rettifiki fil-ĠU 2011, L 131, p. 26, fil-ĠU 2013, L 8, p. 19, u fil-ĠU 2013, L 281, p. 29).
(
5
)	Nazzjonijiet Uniti, Ġabra tat-Trattati, Vol. 500, p. 95.
(
6
)	BOE Nru 157, tat‑2 ta’ Lulju 1985, p. 20632,
(
7
)	BOE Nru 174, tat‑22 ta’ Lulju 2015, p. 61593, iktar ’il quddiem il-“LOPJ”.
(
8
)	ĠU 2016, C 202, p. 266, iktar ’il quddiem “il-Protokoll dwar il-Privileġġi u l-Immunitajiet”.
(
9
)	Sentenzi tat‑13 ta’ Ottubru 2016, Mikołajczyk (C‑294/15, EU:C:2016:772, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tal‑25 ta’ Novembru 2021, IB (Residenza abitwali tal-konjuġi - Divorzju) (C‑289/20, iktar ’il quddiem is-“sentenza IB, EU:C:2021:955, punt 31).
(
10
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2009, Hadadi (C‑168/08, EU:C:2009:474, punt 48). In-nuqqas ta’ ġerarkija bejn dawn il-kriterji hija li s-sitwazzjoni tista’ tinbidel malajr wara kriżijiet konjugali.
(
11
)	Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li dawn il-kriterji huma kriterji oġġettivi, alternattivi u esklużivi li jissodisfaw il-ħtieġa ta’ leġiżlazzjoni adattata għall-ħtiġijiet speċifiċi ta’ tilwim dwar il-ħall tar-rabta matrimonjali. Sentenza IB, punt 32). Dwar l-għażla tal-kriterji tal-ġurisdizzjoni, Borrás, A. iċċarat li “l-kriterji ta’ ġurisdizzjoni adottati jissodisfaw il-ħtiġijiet oġġettivi u l-interessi tal-partijiet; jikkostitwixxu leġiżlazzjoni flessibbli, adattata għall-mobbiltà tan-nies, li, fl-aħħar mill-aħħar, hija favorevoli għall-persuni kkonċernati mingħajr ma tikkomprometti ċ-ċertezza legali” [traduzzjoni libera], rapport ta’ spjegazzjoni dwar il-konvenzjoni mħejjija fuq il-bażi tal-Artikolu K.3 tat-Trattat tal-Unjoni Ewropea dwar il-ġurisdizzjoni, ir-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’kwistjonijiet matrimonjali, imħejji minn Alegría Borrás professur tad-dritt internazzjonali privat fl-Università ta’ Barċellona (ĠU 1998, C 221, p. 27), iktar ’il quddiem ir-“rapport Borrás”), p. 36, punt 27.
(
12
)	L-ewwel sar-raba’ inċiżi tal-Artikolu 3(1)(a) tar-Regolament Nru 2201/2003 jirreferu espliċitament għall-kriterju tar-residenza abitwali tal-konjuġi u tal-konvenut. Il-ħames u s-sitt inċiż tal-Artikolu 3(1)(a) ta’ dan ir-regolament jawtorizzaw l-applikazzjoni tar-regola ta’ ġurisdizzjoni tal-forum actoris. Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat‑13 ta’ Ottubru 2016, Mikołajczyk (C‑294/15, EU:C:2016:772, punt 41).
(
13
)	Il-kamp ta’ applikazzjoni tat-Taqsima I tar-Regolament 2201/2003, intitolat “Id-divorzju, is-separazzjoni legali u l-annullament taż-żwieġ”, li tidher fil-Kapitolu II tiegħu, huwa ddelimitat, taħt l-Artikoli 6 u 7 ta’ dan ir-regolament, mir-“residenza abitwali” fit-territorju ta’ Stat Membru tal-konjuġi kkonċernat jew min-nazzjonalità tiegħu. Ser nerġa’ lura iktar ’il quddiem għall-implikazzjonijiet ta’ din id-delimitazzjoni għall-kawża prinċipali. Ara l-punti 98 u 129 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
14
)	Il-kunċett ta’ “residenza abitwali” jidher ukoll fl-Artikoli 9 sa 13, 15, 18, 29, 33, 42, 51, 57, 61 u 66 tar-Regolament Nru 2201/2003.
(
15
)	Ara, f’dan is-sens, Borrás, A., “Article 3”, Brussels II bis Regulation, “European Commentaries on Private International Law”, Magnus, U., u Mankowski, P. (edituri), Sellier European Law Publishers, 2012, p. 90, punt 8.
(
16
)	Għandu jiġi ppreċiżat, f’dan ir-rigward, li n-nuqqas ta’ definizzjoni ta’ dan il-kunċett huwa, b’mod ġenerali, ankrat fit-tradizzjoni tal-Konferenza ta’ Den Haag dwar id-Dritt Internazzjonali Privat. Tali definizzjoni “tabilħaqq kienet tirriskja li tfixkel l-interpretazzjoni tal-ħafna konvenzjonijiet oħra li jużaw l-istess kunċett”. Ara, f’dan ir-rigward, Lagarde, P., rapport ta’ spjegazzjoni dwar il-Konvenzjoni tad‑19 ta’ Ottubru 1996 Konvenzjoni fuq il-ġurisdizzjoni, il-liġi applikabbli, rikonoxximent, infurzar u kooperazzjoni dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri u miżuri għall-protezzjoni tat-tfal (test adottat fit-tmintax-il sessjoni tal-Konferenza ta’ Den Haag dwar id-Dritt Internazzjonali Privat., disponibbli bil-Franċiż fuq l-indirizz tal-internet http://www.hcch.net/upload/expl34.pdf) (iktar ‘il quddiem ir-“rapport Lagarde”). Atti u dokumenti tat-Tmintax-il Sessjoni tal-Konferenza ta’ Den Haag dwar id-Dritt Internazzjonali Privat, 1996, Volum II, p. 552, punt 40. Dwar ir-rilevanza tar-rapport Lagarde għall-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 2201/2003, ara, b’mod partikolari, il-premessa 3 ta’ dan ir-regolament. Fir-rigward, b’mod partikolari, tar-Regolament Nru 2201/2003, ara r-rapport Borrás, p. 38, punt 32.
(
17
)	Fir-rigward tal-kunċett ta’ “residenza abitwali” ta’ wild, ara s-sentenzi tat‑2 ta’ April 2009, A (C‑523/07, EU:C:2009:225, punt 31), u tad‑9 ta’ Ottubru 2014, C (C‑376/14 PPU, EU:C:2014:2268, punt 50). Fir-rigward tal-kunċett ta’ “residenza abitwali” ta’ tarbija, ara s-sentenzi tat‑22 ta’ Diċembru 2010, Mercredi (C‑497/10 PPU, EU:C:2010:829, punti 44 sa 46); tat‑8 ta’ Ġunju 2017, OL (C‑111/17 PPU, EU:C:2017:436, punt 40), u tat‑28 ta’ Ġunju 2018, HR (C‑512/17, iktar ’il quddiem is-“sentenza HR, EU:C:2018:513punt 40). Nerġa’ lura għal din il-ġurisprudenza fil-kuntest tal-analiżi tiegħi dwar it-tielet domanda preliminari.
(
18
)	Sentenza IB (punt 38).
(
19
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza IB (punt 39 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
20
)	Sentenza IB (punt 40). Ara, ukoll, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Campos Sánchez-Bordona fil-kawża IB (Residenza abitwali ta’ konjuġi – Divorzju) (C‑289/20, EU:C:2021:561). Ara, f’dan ir-rigward, l-Artikolu 66(a), tar-Regolament Nru 2201/2003.
(
21
)	Ara l-punti 43 u 44 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
22
)	Ara l-punt 69 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Ser niġi lura għal dan l-artikolu aktar tard.
(
23
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑22 ta’ Diċembru 2010, Mercredi (C‑497/10 PPU, EU:C:2010:829, punti 44 u 51), u, iktar reċenti, is-sentenza IB (punt 41).
(
24
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza HR (punti 45 u 46 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
(
25
)	Minn dan ir-rapport jirriżulta li “tqies b’mod partikolari l-fatt li l-Qorti tal-Ġustizzja f’diversi okkażjonijiet, anki jekk mhux fil-qafas tal-[Konvenzjoni tas‑27 ta’ Settembru 1968 dwar il-ġurisdizzjoni u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (iffirmat fis-27 ta’ Settembru 1968) (ĠU 1972, L 299, p. 32, iktar ’il quddiem ‘il-Konvenzjoni ta’ Brussell tal-1968’)], tiddefinixxi r-residenza abitwali bħala “il-post fejn il-persuna kkonċernata stabbilixxiet, bir-rieda li tagħtih karattru stabbli, iċ-ċentru permanenti jew abitwali tal-interessi tagħha, peress li għall-fini tad-determinazzjoni ta’ din ir-residenza, huwa importanti li jitqiesu l-elementi fattwali kollha li jikkostitwixxuha” [traduzzjoni libera] (rapport Borrás, p. 38, punt 32).
(
26
)	Ara l-punt 33 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
27
)	Sentenza IB (punt 44). Ara, ukoll, il-premessa 1 tar-Regolament Nru 2201/2003 kif ukoll ir-rapport Borrás, p. 36, punt 27.
(
28
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza HR (punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
29
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza IB (punt 56).
(
30
)	Sentenzi IB (punt 56), u tat‑13 ta’ Ottubru 2016, Mikołajczyk (C‑294/15, EU:C:2016:772, punt 50 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
31
)	Sentenzi IB (punt 45), u tat‑13 ta’ Ottubru 2016, Mikołajczyk (C‑294/15, EU:C:2016:772, punti 46 u 47 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
(
32
)	Sentenza IB (punt 46). Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Campos Sánchez-Bordona fil-kawża IB (Residenza abitwali tal-konjuġi – Divorzju) (C‑289/20, EU:C:2021:561, punt 94): “[…] kull darba li parti tippreżenta żewġ residenzi jew iktar bħala abitwali, irid jiġi ddeterminat jekk humiex fil-fatt kollha abitwali. Fl-aħħar, jiżdied ir-riskju li residenza ‘sempliċi’ (u mhux dik abitwali tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003) finalment tiddetermina l-ġurisdizzjoni internazzjonali”.
(
33
)	Sentenza IB (punt 51).
(
34
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza HR (punti 44 u 46 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
35
)	Fir-rigward tar-residenza abitwali ta’ tarbija, ara s-sentenza HR (punt 66). B’mod partikolari, ir-rapport Lagarde jenfasizza li l-assenza temporanja tal-minuri mill-post tar-residenza abitwali tiegħu għal raġunijiet ta’ vaganzi, bħala prinċipju, ma tibdilx ir-residenza abitwali tiegħu.
(
36
)	F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni tispjega li l-karigi fid-delegazzjonijiet huma mixtieqa ħafna u li d-deċiżjoni dwar il-kollokament tiġi adottata wara li jitqiesu x-xewqat tal-persuni kkollokati.
(
37
)	Infakkar li mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, matul il-perijodu bejn Awwissu 2010 u Frar 2015, il-konjuġi kienu joqogħdu fil-Guinea-Bissau.
(
38
)	Ara, f’dan ir-rigward, in-nota ta’ qiegħ il-paġna 36 u l-punt 48 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
39
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza HR (punt 46 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
40
)	Ara, fir-rigward tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 3(1)(a), il-ħames u s-sitt inċiż, tar-Regolament Nru 2201/2003, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Campos Sánchez-Bordona fil-kawża IB (Residenza abitwali tal-konjuġi – Divorzju) (C‑289/20, EU:C:2021:561, punt 66).
(
41
)	Dan ma huwiex il-każ ta’ soġġorn li jikkonċerna ċaqliq professjonali, magħmul fi Stat terz minn tobba jew infermiera fil-kuntest ta’ missjonijiet speċifiċi ta’ organizzazzjonijiet umanitarji jew ta’ suldati fil-kuntest ta’ ċerti tipi ta’ missjonijiet.
(
42
)	Ir-Regolament 2201/2003 jagħmilha possibbli biss li jiġi ddeterminat jekk ir-residenza abitwali hijiex jew le fit-territorju ta’ Stat Membru.
(
43
)	L-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 4/2009 jipprovdi li dan “għandu japplika għall-obbligi ta’ manteniment li ġejjin minn relazzjonijiet tal-familja, parentela, żwieġ jew affinità”. Ara wkoll il-premessa 11 ta’ dan ir-regolament.
(
44
)	Għandu jiġi ppreċiżat li r-Regolament Nru 4/2009 ma jissuġġettax l-applikabbiltà tar-regoli tal-ġurisdizzjoni għall-kundizzjoni li l-konvenut għandu jkun iddomiċiljat fi Stat Membru. Ara l-premessa 15 tar-Regolament 4/2009: “[…] Il-fatt li konvenut ikollu r-residenza abitwali tiegħu fi Stat Terz m’għandux jibqa’ fattur għall-esklużjoni ta’ l-applikazzjoni tar-regoli Komunitarji dwar il-kompetenza, u m’għandhiex tibqa’ ssir l-ebda referenza għal-liġi nazzjonali. Għalhekk dan ir-Regolament għandu jiddetermina l-każijiet li fihom qorti ta’ Stat Membru tista’ teżerċita kompetenza sussidjarja.”
(
45
)	Għandu jiġi enfasizzat li, fi kwistjonijiet ta’ divorzju, hija kwistjoni li tiġi ddeterminata r-residenza abitwali tal-konjuġi jew ta’ wieħed minnhom jew tal-konvenut; fi kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri, hija kwistjoni li tiġi ddeterminata r-residenza abitwali tal-ġenituri u/jew tat-tfal u, fi kwistjonijiet ta’ obbligi ta’ manteniment, hija kwistjoni li tiġi ddeterminata r-residenza abitwali tal-kreditur jew tal-konvenut.
(
46
)	Sentenza tat‑18 ta’ Diċembru 2014, Sanders u Huber (C‑400/13 u C‑408/13, EU:C:2014:2461, punti 26 sa 29).
(
47
)	Il-premessi 22, 25, 31, 33, 35 jew 45 tar-Regolament Nru 4/2009 jaffermaw l-għan li jiġi żgurat l-irkupru (rapidu u effiċjenti) ta’ talbiet għall-manteniment f’sitwazzjonijiet transkonfinali u, għalhekk, dak li jiġi ffaċilitat il-moviment liberu tal-persuni fi ħdan l-Unjoni.
(
48
)	Ara l-punt 50 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
49
)	Fir-rigward tal-korrispondenza bejn il-kunċett ta’ “residenza abitwali” fir-Regolament 4/2009 u dak fl-Artikoli 3 (dwar l-adulti) u 7 (dwar it-tfal) tar-Regolament tal-Kunsill (UE) 2019/1111 tal‑25 ta’ Ġunju 2019 dwar il-ġurisdizzjoni, ir-rikonoxximent u l-infurzar ta’ deċiżjonijiet fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri, u dwar sekwestru internazzjonali ta’ minuri (ĠU 2019, L 178, p. 1)__ ara Hess, B., “Towards a Uniform Concept of Habitual Residence in European Procedural and Private International Law?”, Polski Trial Cywilny, Nru 4, 2021, p. 523 sa 542, b’mod partikolari p. 528.
(
50
)	Test adottat mill-wieħed u għoxrin sessjoni tal-Konferenza ta’ Den Haag dwar id-Dritt Internazzjonali Privat, iktar ’il quddiem ir-“rapport Bonomi”.
(
51
)	Ara Wouters, J., u Duquet, S., “The EU and International Diplomatic Law: New Horizons?”, The Hague Journal of Diplomacy, vol. 7, Nru 1, 2012, p. 31 sa 49, b’mod partikolari p. 44. Skont dawn l-awturi, “In-netwerk diplomatiku tal-[Unjoni] huwa suġġett għall-Konvenzjoni ta’ Vjenna permezz ta’ ftehimiet speċifiċi mal-pajjiż ospitanti. Il-biċċa l-kbira tal-istati aċċettaw l-għoti ta’ privileġġi u immunitajiet lid-delegazzjonijiet tal-[Unjoni], lill-persunal tagħhom u lill-proprjetà tagħhom b’dan il-mod. Madankollu, id-dispożizzjonijiet speċifiċi u l-oqfsa legali jistgħu jvarjaw skont il-parti kkonċernata”.
(
52
)	Nippreċiża li hija kwistjoni tar-residenza abitwali ta’ persuni differenti, f’dan il-każ, dik tal-konjuġi, dik tal-missier jew tal-omm u dik tal-kreditur tal-manteniment.
(
53
)	Fir-rigward tal-kunċett ta’ “residenza abitwali” ta’ wild, ara s-sentenzi tat‑2 ta’ April 2009, A (C‑523/07, EU:C:2009:225, punti 34 u 35), u tad‑9 ta’ Ottubru 2014, C (sentenza C‑376/14 PPU, EU:C:2014:2268, punt 50). Fir-rigward tal-kunċett ta’ “residenza abitwali” ta’ tarbija, ara s-sentenzi tat‑22 ta’ Diċembru 2010, Mercredi (C‑497/10 PPU, EU:C:2010:829, punti 44 sa 46); tat‑8 ta’ Ġunju 2017, OL (C‑111/17 PPU, EU:C:2017:436, punt 40), u HR (punt 40).
(
54
)	Ara, b’mod partikolari, f’dan is-sens, is-sentenza HR (punt 41).
(
55
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal‑15 ta’ Frar 2017, W u V (C‑499/15, EU:C:2017:118, punt 61).
(
56
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza HR (punt 41). Fil-fehma tiegħi, l-użu mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-kliem “ċerta integrazzjoni” jindika li ma hemm l-ebda rekwiżit li tali integrazzjoni tkun kompluta jew totali. Ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza IB.
(
57
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza HR (punt 42).
(
58
)	Jekk, bħal f’dan il-każ, dawn il-fatturi huma kkonċentrati fi Stat terz, fil-kuntest tar-Regolament Nru 2201/2003, dan jippermetti lill-qorti tar-rinviju mhux li tiddetermina li r-residenza abitwali tat-tfal hija f’dan l-Istat iżda pjuttost li din ir-residenza abitwali ma tinsabx fi Stat Membru.
(
59
)	Sentenza HR (punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
60
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza HR (punti 45 u 46 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
(
61
)	F’dan ir-rigward, ara, b’mod partikolari, f’dan is-sens, is-sentenza HR (punti 52 sa 54 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
62
)	L-interpretazzjoni sostnuta mill-Gvern Spanjol fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu tidher li hija f’dan is-sens. Ara l-punt 80 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
63
)	Minbarra ftit tibdil ta’ natura essenzjalment formali, ta’ min jinnota li r-Regolament tal-Kunsill 2019/1111 ma bidilx ir-regoli tal-ġurisdizzjoni internazzjonali fi kwistjonijiet matrimonjali. Il-leġiżlatur tal-Unjoni għalhekk żamm is-sistema ta’ ġurisdizzjoni residwa prevista fl-Artikoli 6 u 7 tar-Regolament Nru 2201/2003, li issa tidher fl-Artikolu 6 tar-Regolament 2019/1111. L-Artikolu 104 tar-Regolament 2019/1111 jipprovdi li, bla ħsara għall-Artikolu 100(2) tiegħu, ir-Regolament Nru 2201/2003 huwa mħassar b’effett mill‑1 ta’ Awwissu 2022.
(
64
)	Il-kumplessità tar-relazzjoni bejn l-Artikoli 6 u 7 tar-Regolament Nru 2201/2003 kienet is-suġġett ta’ bosta kritiki fid-duttrina. Ara, b’mod partikolari, Borrás, A., “Article 6”, op. cit., p. 98, punt 2. F’dan ir-rigward, ta’ min jinnota li, fil-proposta għal Regolament tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (KE) Nru 2201/2003 fir-rigward tal-ġurisdizzjoni u li jistabbilixxi regoli dwar il-liġi applikabbli fi kwistjonijiet matrimonjali, KUMM(2006) 399 finali, p. 8.il-Kummissjoni kienet ipproponiet li tħassar l-Artikolu 6: “Il-konsultazzjoni pubblika wriet li din id-dispożizzjoni tista’ toħloq konfużjoni. Barra minn hekk huwa wkoll superfluwu billi Artikoli 3, 4 u 5 jiddeskrivu f’liema ċirkustanzi qorti jkollha kompetenza esklussiva fejn wieħed mill-konjuġi jkun abitwalment residenti fit-territorju ta’ Stat Membru[…]”.
(
65
)	Skont il-Kummissjoni, “L-Artikolu 7 [tar-Regolament Nru 2201/2003] attwalment jirreferi għar-regoli nazzjonali jew ġuriżdizzjoni internazzjonali f’sitwazzjonijiet fejn il-konjuġi ma jkunux residenti abitwali fit-territorju ta’ Stat Membru u ma jkollhomx l-istess nazzjonalità”, ara KUMM(2006) 399 finali, p. 9.
(
66
)	Sentenza tad‑29 ta’ Novembru 2007, Sundelind Lopez (C‑68/07, EU:C:2007:740, punt 26). Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, il-premessi 4 u 8 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1347/2000 tad‑29 ta’ Mejju 2000 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi f’materji matrimonjali u f’materji ta’ responsabbiltà tal-ġenituri għall-ulied taż-żewġ konjuġi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 1, p. 209), fejn id-dispożizzjonijiet tagħhom dwar il-ġurisdizzjoni biex jiġu deċiżi kwistjonijiet relatati mad-divorzju ġew sostanzjalment inkorporati fir-Regolament Nru 2201/2003, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll fil-kuntest tal-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 2201/2003. Ara, f’dan ir-rigward, ukoll, Ní Shúilleabháin, M., Cross-Border Divorce Law. Bruxelles II bis, Oxford Private International Law Series, 2010_p. 30, punt 1.43.
(
67
)	Il-premessa 2 tar-Regolament Nru 2201/2003 għalhekk tenfasizza li dan ir-rikonoxximent reċiproku tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji huwa “bażi għall-ħolqien ta’ żona ġuridika ġenwina”. Ara, ukoll, il-premessa 23 ta’ dan ir-regolament, il-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew ta’ Tampere tal‑15 u s‑16 ta’ Ottubru 1999, punt 34, disponibbli fl-indirizz tal-Internet li ġej: http://www.europarl.europa.eu/summits/tam_fr.htm, kif ukoll id-dokument ta’ ħidma tal-Kummissjoni “Rikonoxximent reċiproku ta’ deċiżjonijiet dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri”, COM(2001) 166 final, p. 3.
(
68
)	Sentenza tad‑29 ta’ Novembru 2007 (C‑68/07, EU:C:2007:740).
(
69
)	Sentenza tad‑29 ta’ Novembru 2007, Sundelind Lopez (C‑68/07, EU:C:2007:740, punt 22).
(
70
)	Ara Ní Shúilleabháin, M., op.cit.__ p. 157, punt 4.33. Ara, ukoll, Kruger, T., u Samyn, L., “Brussels II bis: successes and suggested improvements”, Journal of Private International Law_·2016, p. 1 sa 37, b’mod partikolari p. 8, kif ukoll Campiglio, C., “Conflitti positivi et negativi di giurisdizione in materia matrimoniale”, Rivista di diritto internazionale privato et processuale, Nru 3, 2021, p. 497 sa 532, b’mod partikolari p. 522.
(
71
)	Pataut, É., “Codifier le divorce international: Quelques remarques sur le projet GEDIP”, AUC IURIDICA, nru 66, 2020, p. 95 sa 115, b’mod partikolari p. 103.
(
72
)	Ara l-punt 129 ta’ dawn il-konklużjonijiet. F’dan ir-rigward, ta’ min jinnota li d-duttrina tistaqsi dwar l-opportunità li tinżamm ġurisdizzjoni residwa previsti fir-Regolament Nru 2201/2003 kif ukoll ir-rilevanza tas-sostituzzjoni tagħha b’ġurisdizzjoni “uniformi”. Ara, b’mod partikolari, Bonomi, A., “La compétence internationale en matière de divorce. Quelques suggestions pour une (improbable) révision du règlement Bruxelles II bis”, Revue critique de droit international privé, Vol. 4, Nru 4, 2017, p. 511 sa 534, b’mod partikolari p. 522 et seq., u Pataut, É., loc. cit., p. 104 et seq.
(
73
)	Fil-kawża li tat lok għas-sentenza tad‑29 ta’ Novembru 2007, Sundelind Lopez (C‑68/07, EU:C:2007:740), ir-rikorrenti kienet tgħix fi Stat Membru differenti minn dak li hija kienet ċittadina tiegħu. Min-naħa l-oħra, kif innotat fid-duttrina, sa fejn ċerti Stati Membri ma jirrikonoxxux, fis-sistema legali interna tagħhom, ġurisdizzjoni li tista’ tiġi deskritta bħala “residwa” fir-rigward tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003, tqum il-problema meta wieħed mill-konjuġi jkollu ċ-ċittadinanza ta’ Stat Membru u ż-żewġ konjuġi jirrisjedu fi Stat terz. Ara r-rapport Borrás, punt 47. Ara wkoll Borrás, A., “Article 6 op. cit., p. 102, punt 13.
(
74
)	Sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2018, UD (C‑393/18 PPU, EU:C:2018:835, punt 57).
(
75
)	Sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2018, UD (C-393/18 PPU, EU:C:2018:835, punt 66).
(
76
)	Ara Pataut, É., “Articles 10‑15”, Brussels II bis Regulation, European Commentaries on Private International Law, Magnus, U., u Mankowski, P. (edituri), Sellier European Law Publishers, 2012, Artikolu 14, p. 162, punt 4.
(
77
)	Ara, Bonomi, A., op. cit., b’mod partikolari p. 514.
(
78
)	Fir-rigward tal-Artikolu 12(3) tar-Regolament Nru 2201/2003, xi awturi jqisu li interpretazzjoni flessibbli u wiesgħa ta’ din id-dispożizzjoni tippermetti wkoll li jiġi osservat il-funzjonament tal-Artikolu 15 ta’ dan ir-regolament, li jipprovdi għar-rinviju lill-qorti fl-aħjar pożizzjoni biex tisma’ l-kawża. Ara Pataut, É., “Artikoli 10‑15”, op. cit., p. 157, punt 53. Min-naħa l-oħra, awturi oħra huma ta’ opinjoni kuntrarja. B’mod partikolari, Ancel, B., u Muir Watt, H., iqisu li “l-estensjoni prevista mill-imsemmija dispożizzjoni tirrendi inutli l-mekkaniżmu ta’ trasferiment ta’ ġurisdizzjoni lil qorti f’pożizzjoni aħjar li r-regolament fl-Artikolu 15 tiegħu jieħu mill-Konvenzjoni tal-1996. Taħt dawn il-kundizzjonijiet, huwa iktar raġonevoli li wieħed iżomm ma’ interpretazzjoni minima li tirrikonoxxi fl-Artikolu 12(3) adattament biss tal-Artikolu 3(2) tar-Regolament Brussell II għas-sistema l-ġdida ta’ ġurisdizzjoni u li konsegwentement jammetti biss l-estensjoni tal-ġurisdizzjoni għall-benefiċċju tal-qrati tal-Istat Membru fejn tiġi segwita proċedura ta’ diżunjoni fuq il-bażi ta’ ġurisdizzjoni residwa (l-Artikolu 7 tar-regolament: ġurisdizzjoni li tirriżulta mid-dritt internazzjonali komuni privat)” [traduzzjoni libera] Ancel, B. u Muir Watt, H., “Aliments sans frontières. Le règlement CE no 4/2009 du 18 décembre 2008 relatif à la compétence, la loi applicable, la reconnaissance et l’exécution des décisions et la coopération en matière d’obligations alimentaires”, Revue critique de droit international privé, no 3, 2010, p. 457 sa 484__ b’mod partikolari, p. 588 punt 18.
(
79
)	Sentenzi tat‑12 ta’ Novembru 2014, L (C‑656/13, EU:C:2014:2364, punt 39) u tas‑6 ta’ Ottubru 2015, Matoušková (C‑404/14, EU:C:2015:653, punt 36)_. Min-naħa l-oħra, l-għażla tal-forum mhix permessa fi kwistjonijiet ta’ divorzju.
(
80
)	Ara Franzina, P., “Forum Necessitatis”, Planning the Future of Cross Border Families: A Path Through Coordination Studies in Private International Law, Viarengo, I., u Villata, F.C., (Edituri), Oxford: Hart Publishing, 2020, p. 325 sa 330, b’mod partikolari p. 326.
(
81
)	Sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2015, (C‑184/14, EU:C:2015:479).
(
82
)	Sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2015, A (C‑184/14, EU:C:2015:479, punti 47 u 48).
(
83
)	Fi kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri, il-qrati Spanjoli għandhom ġurisdizzjoni, b’mod partikolari, “meta l-attur ikun Spanjol”.
(
84
)	Skont il-qorti tar-rinviju, bis-saħħa tal-Artikolu 22c(d) tal-LOPJ, il-qrati Spanjoli madankollu ma jkollhomx ġurisdizzjoni fuq id-divorzju.
(
85
)	Anki jekk, kif għidt fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża R ((Kompetenza tar-responsabbiltà tal-ġenituri u tal-obbligu ta’ manteniment) (C‑468/18, EU:C:2019:649, punt 72), il-fatt li t-talba dwar l-obbligu ta’ manteniment hija anċillari għal talba relatata mar-responsabbiltà tal-ġenituri, fis-sens tal-Artikolu 3(d) tar-Regolament Nru 4/2009, ma għandhiex l-effett li teskludi l-ġurisdizzjoni tal-qorti ta’ Stat Membru bbażata fuq l-Artikolu 3(a) jew, fin-nuqqas ta’ dan, fuq l-Artikolu 5 ta’ dan ir-regolament.
(
86
)	“sakemm dik il-ġurisdizzjoni ma tkunx ibbażata unikament fuq in-nazzjonalità ta’ waħda mill-partijiet”.
(
87
)	Mid-digriet tar-rinviju ma jirriżultax la li kien hemm għażla tal-forum bejn il-partijiet fil-kawża prinċipali (Artikolu 4) u lanqas li kien hemm dehra volontarja tal-konvenut għal kwalunkwe raġuni oħra minbarra dik ta’ kontestazzjoni tal-ġurisdizzjoni tal-qorti adita (l-Artikolu 5). Infakkar, madankollu, li bis-saħħa tal-Artikolu 4(3) tar-Regolament Nru 4/2009, l-Artikolu 4 tiegħu ma huwiex applikabbli f’tilwima relatata ma’ obbligu ta’ manteniment fir-rigward ta’ wild taħt it-18-il sena.
(
88
)	L-Artikolu 6 tar-Regolament 4/2009 jipprevedi ġurisdizzjoni sussidjarja bbażata fuq in-nazzjonalità komuni tal-partijiet.
(
89
)	Madankollu, parti mid-duttrina tinnota li ma huwiex ċert li s-sitwazzjoni li fiha l-proċeduri “ma jkunux jistgħu jiġu introdotti jew jitwettqu raġonevolment, jew ikunu impossibbli fi Stat terz” tkopri ostakoli oħra għall-kisba tal-manteniment milli dawk ta’ natura strettament proċedurali. Ancel, B., u Muir Watt, H., op. cit., b’mod partikolari, p. 483.
(
90
)	Speċjalment meta jintalab il-ħlas ta’ garanzija ta’ ammont għoli.
(
91
)	Speċjalment fil-każ ta’ għargħar jew katastrofi naturali oħra.
(
92
)	Pereżempju fil-każ ta’ riskju ta’ ċaħda tal-ġustizzja minħabba l-orjentament sesswali, l-appartenenza għal reliġjon jew razza, jew meta l-qrati kkonċernati jeħtieġu provi inaċċettabbli u diskriminatorji.
(
93
)	Lagarde, P., “Le for de nécessité dans les règlements européens”, Europa als Rechts- und Lebensraum: Liber Amicorum für Christian Kohler zum 75. Geburtstag am 18. Juni 2018, Kohler C., Hess B., Jayme E., Mansel H.-P., edituri, Bielefeld, 2018, p. 255 sa 267, b’mod partikolari p. 262.
(
94
)	F’dan ir-rigward, fi kwistjonijiet ta’ suċċessjoni, ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża RK (Rifjut tal-ġurisdizzjoni) (C‑422/20, EU:C:2021:565, punt 60 u n-nota f’qiegħ il-paġna 35).
(
95
)	Normalment, wieħed mill-ġenituri bħala rappreżentant tal-kreditur iżda wkoll korp pubbliku legalment issurrogat fit-talba għall-manteniment. Ara, is-sentenza tas‑17 ta’ Settembru 2020, Landkreis Harburg (Surroga ta’ organu pubbliku tal-kreditur ta’ manteniment) (C‑540/19, EU:C:2020:732).
(
96
)	Franzina, P., “Forum Necessitatis”, op. cit., p. 327.
(
97
)	Ara l-konklużjonijiet tiegħi għall-kawża KP (C‑83/17, EU:C:2018:46, punt 53).
(
98
)	F’dan ir-rigward, ara, b’mod partikolari, Ancel, B., u Muir Watt, H., op. cit., p. 483.
(
99
)	Sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2015, A (C‑184/14, EU:C:2015:479, punt 46).
(
100
)	Ara l-punt 23 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
101
)	Anki jekk, formalment, l-applikazzjoni għall-manteniment issir mill-kreditur tal-manteniment, din l-applikazzjoni titqies li saret mill-omm (f’rappreżentanza ta’ wliedha). Ara r-rapport tal-Kumitat għall-Eliminazzjoni tad-Diskriminazzjoni kontra n-Nisa, Osservazzjonijiet finali dwar is-sitt u s-seba’ rapport perijodiċi tat-Togo, adottati mill-Kumitat fit-tielet u ħamsin sessjoni tiegħu (l‑1 sad‑19 ta’ Ottubru 2012), p. 3. disponibbli fuq l-indirizz tal-internet: https://tbinternet.ohchr.org/_layouts/15/treatybodyexternal/Download.aspx?symbolno=CEDAW/C/TGO/CO/6-7&Lang=En: “Il-Kumitat huwa mħasseb li n-nisa fil-verità ma għandhomx aċċess għall-ġustizzja u mill-fatturi multipli li huma fl-oriġini ta’ dan l-istat ta’ affarijiet, bħal […] [b’mod partikolari] l-istigmatizzazzjoni tan-nisa li jadixxu l-ġustizzja.” [traduzzjoni libera]
(
102
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas‑7 ta’ Novembru 2019, UNESA et (C‑80/18 sa C‑83/18, EU:C:2019:934, punt 37), kif ukoll id-digriet tal‑15 ta’ Jannar 2020, Corporate Commercial Bank (C‑647/18, mhux ippubblikat, EU:C:2020:13, punt 38).
(
103
)	Ara Szpunar, M., u Pacula, K., “Forum of necessity in family matters within the framework of EU and international law”, Polski Proces Cywilny, 4/2021, p. 563 sa 592, b’mod partikolari p. 584, kif ukoll awturi ċċitati fin-noti ta’ qiegħ il-paġna 99.
(
104
)	Ara, f’dan ir-rigward, Fernández Arroyo, D. P., “Compétence exclusive et compétence exorbitante dans les relations privées internationales”, Recueil des Cours vol. 323, Académie de droit international de La Haye, 2006, p. 11 sa 259, b’mod partikolari p. 75 u 76: “Jidher li l-għan essenzjali tal-forum necessitatis ma huwiex li tingħata ġustifikazzjoni lill-qrati biex jintervjenu f’każijiet fejn ma għandhomx ġurisdizzjoni, iżda li tiġi ggarantita t-tgawdija tad-dritt fundamentali ta’ aċċess għall-ġustizzja.” [traduzzjoni libera]