61987CJ0079_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση 79/87,
η οποία έχει ως αντικείμενο αίτηση του Tribunal de commerce de Bruxelles προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Office belge de l' economie et de l' agriculture ( OBEA )
και
SA Etablissements Soules & Cie",
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του κανονισμού 1974/80 της Επιτροπής, της 22ας Ιουλίου 1980, περί γενικών μέτρων εφαρμογής για την εκτέλεση ορισμένων ενεργειών επισιτιστικής βοήθειας με τη μορφή σιτηρών και ορύζης ( ΕΕ ειδ . έκδ . 03/033, σ . 162 ),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
συγκείμενο από τους G . Bosco, πρόεδρο τμήματος, R . Joliet και F . Schockweiler, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας : J . Mischo
γραμματέας : B . Pastor, υπάλληλος διοικήσεως
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν :
- ο ΟΒΕΑ, εκπροσωπούμενος από τη Monique Fruy, δικηγόρο Βρυξελλών,
- η εταιρία Etablissements Soules, εκπροσωπούμενη από τον Bernard Munier, δικηγόρο Παρισιού,
- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Jean-Claude Seche, σύμβουλο της νομικής της υπηρεσίας,
έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 18ης Νοεμβρίου 1987,
αφού άκουσε το γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 19ης Ιανουαρίου 1988,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με απόφαση της 10ης Μαρτίου 1987, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 18 Μαρτίου 1987, το Εμποροδικείο των Βρυξελλών υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, δύο προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με την ερμηνεία του κανονισμού 1974/80 της Επιτροπής, της 22ας Ιουλίου 1980, περί γενικών μέτρων εφαρμογής για την εκτέλεση ορισμένων ενεργειών επισιτιστικής βοηθείας με τη μορφή σιτηρών και ορύζης ( ΕΕ ειδ . έκδ . 03/033, σ . 162 ).
2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του βελγικού οργανισμού παρεμβάσεως Office belge de l' economie et de l' agriculture ( OBEA ), ενάγοντος, και της εταιρίας Etablissements Soules & Cie, εναγομένης, προς την οποία έγινε η κατακύρωση κατόπιν δημοπρασίας η οποία προκηρύχθηκε με τον κανονισμό 3611/81, της 14ης Δεκεμβρίου 1981 ( ΕΕ L 362, σ . 14 ) της Επιτροπής προκειμένου να ανατεθεί ποσότητα 550 τόνων αλεύρου μαλακού σίτου για παράδοση στο Σουδάν μέσω της Διεθνούς Επιτροπής Ερυθρού Σταυρού .
3 Δεδομένου ότι η προς ην η κατακύρωση επιχείρηση δήλωσε ότι παραιτείται από αυτή λόγω παύσεως πληρωμών του προμηθευτή της, η Επιτροπή θέσπισε ένα νέο κανονισμό για τη διακίνηση της ίδιας ποσότητας αλεύρου μέσω της διαδικασίας "με τη συμφωνία των συμβαλλομένων μερών" (( κανονισμός 1058/82 της Επιτροπής, της 6ης Μαΐου 1982 ( ΕΕ L 123, σ . 18 ) )). Η διαδικασία αυτή ολοκληρώθηκε με τη σύναψη συμβάσεως μεταξύ μιας βελγικής επιχειρήσεως η οποία είχε ήδη υποβάλει προσφορές κατά τη διαδικασία της δημοπρασίας .
4 Ο ΟΒΕΑ, αφού ζήτησε και του υποβλήθηκε η ασφάλεια που είχε συστήσει η εταιρία Soules, ζήτησε από την εταιρία αυτή να του καταβάλει το ποσό των 1 667 050 βελγικών φράγκων ( ΒFR ), το οποίο αντιστοιχεί στη διαφορά μεταξύ της τιμής των 14 479 ΒFR ανά τόνο σίτου, την οποία προσέφερε η εταιρία αυτή τον Ιανουάριο 1982 στο πλαίσιο της προηγούμενης διαδικασίας δημοπρασίας και της υψηλότερης τιμής των 17 510 ΒFR ανά τόνο που προσέφερε για την ίδια παράδοση η βελγική εταιρία στις 5 Μαΐου 1982 κατόπιν της προκηρύξεως υποβολής προσφορών στην οποία προέβη ο ΟΒΕΑ με έγγραφο της 3ης Μαΐου 1982 με το οποίο η προθεσμία για την υποβολή των προσφορών είχε καθοριστεί "το αργότερο την 5η Μαΐου στις 14.30 ".
5 Κατόπιν της αρνήσεως της εταιρίας Soules να καταβάλει αυτό το ποσό, ο ΟΒΕΑ την ενήγαγε ενώπιον του Εμποροδικείου των Βρυξελλών . Ενόψει της σχέσεως που υπάρχει μεταξύ του απαιτούμενου ποσού και της προσφοράς σε υψηλότερη τιμή που έκανε η βελγική εταιρία την 5η Μαΐου 1982 στο πλαίσιο της διαδικασίας "με τη συμφωνία των συμβαλλομένων μερών", η εναγομένη της κύριας δίκης, προκειμένου να επιτύχει την απόρριψη από το Εμποροδικείο του αιτήματος καταβολής αυτού του ποσού, προέβαλε μεταξύ άλλων :
α ) τον παράνομο χαρακτήρα της προσκλήσεως για υποβολή προσφορών που έγινε στις 3 Μαΐου 1982 από τον ΟΒΕΑ, επειδή περιοριζόταν στις δύο επιχειρήσεις που μόνο αυτές είχαν προηγουμένως συμμετάσχει χωρίς επιτυχία στη διαδικασία δημοπρασίας
β ) τον παράνομο χαρακτήρα της ίδιας προσκλήσεως για υποβολή προσφορών, επειδή οι προσφορές υποβλήθηκαν στις 5 Μαΐου κατόπιν αυτής της προσκλήσεως, δηλαδή πριν από την έναρξη ισχύος του κανονισμού 1058/82 της Επιτροπής, της 4ης Μαΐου 1982, με τον οποίο επιφορτίστηκε ο ΟΒΕΑ να κινήσει τη διαδικασία "με τη συμφωνία των συμβαλλομένων μερών ".
6 Το εθνικό δικαστήριο, θεωρώντας ότι η άποψη που υποστηρίζει η εναγομένη θέτει προβλήματα ερμηνείας διατάξεων του κοινοτικού δικαίου, ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα δύο προδικαστικά ερωτήματα :
"1 ) Είχε ο ενάγων δικαίωμα να ζητήσει, με έγγραφο της 3ης Μαΐου 1982, υποβολή προσφοράς από τις εταιρίες UΒΕΜΙ και ΑFΜ, οι οποίες είχαν προηγουμένως συμμετάσχει στη δημοπρασία που προκηρύχθηκε με τον κανονισμό ( ΕΟΚ ) 3611/81;
2 ) Μπορούσε εγκύρως ο ενάγων, να δεχθεί την προσφορά της ΑFΜ, της 5ης Μαΐου 1982, με έγγραφο της 10ης Μαΐου 1982, ενώ ο κανονισμός ( ΕΟΚ ) 1058/82 της 4ης Μαΐου 1982, δυνάμει του οποίου ισχυρίζεται ο ενάγων ότι ενήργησε, προβλέπει στο άρθρο 2 ότι αρχίζει να ισχύει την επομένη ημέρα από τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και ο οποίος κανονισμός δημοσιεύτηκε στην εν λόγω Εφημερίδα στις 6 Μαΐου 1982;
7 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως, καθώς και οι παρατηρήσεις που κατέθεσαν οι διάδικοι και η Επιτροπή . Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνον καθόσον απαιτείται για να σχηματίσει κρίση το Δικαστήριο .
8 Καταρχάς, πρέπει να διευκρινιστεί το περιεχόμενο των υποβληθέντων ερωτημάτων . Από την απόφαση περί παραπομπής συνάγεται ότι το εθνικό δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να του παράσχει στοιχεία ερμηνείας του κοινοτικού δικαίου, ώστε βάσει αυτών να μπορέσει να κρίνει τη νομιμότητα των μέτρων εφαρμογής του κανονισμού της 4ης Μαΐου 1982, όσον αφορά :
α ) το δικαίωμα του ΟΒΕΑ να ζητήσει να προβούν σε προσφορές δύο επιχειρήσεις που είχαν προηγουμένως συμμετάσχει, χωρίς επιτυχία, στη διαδικασία της δημοπρασίας
β ) τη νομιμότητα της προσκλήσεως και της υποβολής προσφορών που έγιναν μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού της 4ης Μαΐου 1982 με τον οποίο επιφορτίστηκε ο ΟΒΕΑ με τη διενέργεια της εν λόγω παραδόσεως .
Επί του πρώτου ερωτήματος
9 'Οσον αφορά το πρώτο ερώτημα, πρέπει να τονιστεί ότι, αφενός, το άρθρο 9 του προαναφερθέντος κανονισμού 1974/80 ορίζει ότι ο οργανισμός παρεμβάσεως που είναι επιφορτισμένος με τη διακίνηση μεριμνά ώστε "να διαγωνισθούν πολλοί προμηθευτές", αφετέρου, καμία διάταξη του βασικού κανονισμού, αλλά ούτε και του κανονισμού που επέτρεψε την κίνηση της διαδικασίας "με τη συμφωνία των συμβαλλομένων μερών", δεν προβλέπει τον αποκλεισμό επιχειρήσεων, οι προσφορές των οποίων δεν έγιναν δεκτές σε προηγούμενη διαδικασία δημοπρασίας που αφορούσε το ίδιο αντικείμενο .
10 Δεδομένου ότι τόσο στην καθημερινή γλώσσα όσο και στη συνήθη νομική ορολογία αναγνωρίζουν ότι η λέξη "πολλοί" σημαίνει "περισσότεροι από έναν", συνάγεται από τα προηγούμενα ότι το άρθρο 9 του κανονισμού 1974/80 της Επιτροπής, της 25ης Ιουλίου 1980, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι δεν απαγορεύει στον οργανισμό που είναι επιφορτισμένος με τη διακίνηση της επισιτιστικής βοήθειας μέσω διαδικασίας "με τη συμφωνία των συμβαλλομένων μερών" να περιορίσει τη συμμετοχή στο διαγωνισμό σε δύο μόνο επιχειρήσεις οι οποίες είχαν προηγουμένως συμμετάσχει, χωρίς επιτυχία, σε μία διαδικασία δημοπρασίας που αφορούσε το ίδιο αντικείμενο .
Επί του δευτέρου ερωτήματος
11 'Οσον αφορά το δεύτερο ερώτημα, πρέπει να υπομνησθεί καταρχάς ότι το άρθρο 7, παράγραφος 4, του κανονισμού 2750/75 του Συμβουλίου, της 29ης Οκτωβρίου 1985, περί καθορισμού των κριτηρίων συγκεντρώσεων των δημητριακών που προορίζονται για επισιτιστική βοήθεια ( ειδ . έκδ . 03/013, σ . 228 ) ορίζει ότι όταν αποφασιστεί καταρχήν μία άμεση κοινοτική ενέργεια, η Επιτροπή "αποφασίζει" ποιο κράτος μέλος ή ποια κράτη μέλη θα επιφορτιστούν με την εκτέλεση . Η παράγραφος 6 του ίδιου άρθρου προβλέπει ότι η Επιτροπή θεσπίζει τις λεπτομέρειες εφαρμογής των άμεσων κοινοτικών ενεργειών που αφορούν τα σιτηρά .
12 Η Επιτροπή, με τον κανονισμό της 1974/80 της 22ας Ιουλίου 1980, θέσπισε τις λεπτομέρειες εφαρμογής του προαναφερθέντος κανονισμού του Συμβουλίου . Ειδικότερα, στο άρθρο 2, αφού ορίζεται ότι ο οργανισμός παρεμβάσεως του κράτους μέλους που έχει οριστεί είναι επιφορτισμένος με την εφαρμογή των διαδικασιών διακινήσεως και προμηθείας του προϊόντος, προβλέπεται ότι η προμήθεια των προϊόντων ανατίθεται μέσω διαγωνισμού . Το δεύτερο εδάφιο της παραγράφου 2 του ίδιου άρθρου ορίζει ότι "εντούτοις, εφόσον σε εξαιρετικές περιπτώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 7 του κανονισμού ΕΟΚ αριθ . 2750/75 και στο άρθρο 1 του κανονισμού ( ΕΟΚ ) αριθ . 696/76 αποφασίστηκε μια από κοινού διαδικασία ((" με τη συμφωνία των συμβαλλομένων μερών ")) εφαρμόζονται οι διατάξεις που αναφέρονται στον τίτλο ΙΙΙ ". Το άρθρο 9 αυτού του τίτλου ορίζει ότι ο οργανισμός παρεμβάσεως, ο προορισμένος γι' αυτόν το σκοπό, αφού μεριμνήσει ώστε να διαγωνισθούν πολλοί προμηθευτές, συνάπτει τη σύμβαση βάσει των λιγότερο επαχθών όρων . Το άρθρο 10 του ίδιου τίτλου ορίζει ότι ορισμένες διατάξεις της διαδικασίας του διαγωνισμού εφαρμόζονται mutatis mutandis και στη διαδικασία "με τη συμφωνία των συμβαλλομένων μερών ". Οι διατάξεις αυτές αφορούν ιδίως την υποβολή των προσφορών, κατά το άρθρο 4, παράγραφος 3, του προαναφερθέντος κανονισμού 1974/80, τις υποχρεώσεις που απαιτούνται από τον προμηθευτή, και οι οποίες οφείλουν να συνοδεύουν την προσφορά, κατά το άρθρο 4, παράγραφος 4, στοιχεία β ), γ ), δ ) και ε ), καθώς και τη σύσταση ασφαλείας, κατά το άρθρο 5 του ίδιου κανονισμού .
13 Από τα προηγούμενα συνάγεται ότι, όταν στις εξαιρετικές περιπτώσεις που αναφέρονται στο άρθρο 7 του προαναφερθέντος κανονισμού 2750/75 και στο άρθρο 1 του προαναφερθέντος κανονισμού 696/76 αποφασίστηκε η εφαρμογή της διαδικασίας "με τη συμφωνία των συμβαλλομένων μερών", επιτρέπεται, προκειμένου να διευκολυνθεί η ταχεία προμήθεια των προϊόντων, να κινηθεί μία πιο ευλύγιστη διαδικασία από αυτή της δημοπρασίας . Ο ευλύγιστος χαρακτήρας αυτής της διαδικασίας συνίσταται ιδίως στη δυνατότητα καθορισμού συντομότερων προθεσμιών για την υποβολή των προσφορών, τη συντόμευση της περιόδου φορτώσεως, καθώς και τη δυνατότητα καθορισμού μικρότερου ποσού της προς σύσταση ασφάλειας από ό,τι στην περίπτωση της δημοπρασίας .
14 Στο πλαίσιο των προηγούμενων σκέψεων πρέπει να εξεταστεί το επιχείρημα που προέβαλε ο ΟΒΕΑ και συμμερίζεται η Επιτροπή ότι η διαδικασία "με τη συμφωνία των συμβαλλομένων μερών" περιλαμβάνει δύο φάσεις : την πρώτη που αποτελεί την προκαταρκτική φάση της συνάψεως της συμβάσεως, κατά τη διάρκεια της οποίας η αρχή δεν αναλαμβάνει καμία δέσμευση, αρχίζει τις διαπραγματεύσεις και λαμβάνει τις προσφορές και τη δεύτερη που είναι η καθαυτή συμβατική φάση κατά την οποία συνάπτεται η σύναψη . Ενόψει του επείγοντος που συνεπάγεται η ταχεία διακίνηση του αλεύρου, ο ΟΒΕΑ δικαιούνταν, προκειμένου να διευκολυνθεί η εκτέλεση της διαδικασίας "με τη συμφωνία των συμβαλλομένων μερών", να αποστείλει πρόσκληση υποβολής προσφορών στις δύο επιχειρήσεις που είχαν υποβάλει προσφορές στην πρώτη δημοπρασία, αυτό δε πριν από τη δημοσίευση και την έναρξη ισχύος του κανονισμού της Επιτροπής . Οι προσκλήσεις αυτές υποβολής εισφορών αποτελούν απλώς προπαρασκευαστικά μέτρα που ο ΟΒΕΑ έχει το δικαίωμα να λαμβάνει, δεδομένου ότι η διαδικασία "με τη συμφωνία των συμβαλλομένων μερών" παρέχει, κατά τα λεγόμενά του, στη δημόσια αρχή, η οποία κάνει χρήση αυτής, την ίδια ελευθερία όπως αυτή που έχουν οι ιδιώτες . Κατά τα λοιπά, ο ενάγων της κύριας δίκης ισχυρίζεται ότι η εξαιρετικά ευλύγιστη διαδικασία "με τη συμφωνία των συμβαλλομένων μερών" είναι απαλλαγμένη από κάθε είδους τυπολατρεία .
15 Το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό .
16 Η διαδικασία "με τη συμφωνία των συμβαλλομένων μερών", θεωρούμενη στο σύνολό της, αποτελείται από διάφορα ουσιώδη στοιχεία που συνδέονται μεταξύ τους . Αρχίζει με την εντολή που δίνεται στον οργανισμό παρεμβάσεως να εφαρμόσει τη διαδικασία, συνεχίζεται με τη φάση της προκηρύξεως υποβολής προσφορών και με την υποβολή των προσφορών οι οποίες πρέπει να συνοδεύονται από την ανάληψη των υποχρεώσεων που απαιτούνται από τον υποβάλλοντα, συμπεριλαμβανομένης και της συστάσεως ασφαλείας, το ύψος της οποίας καθορίζεται με τον κανονισμό με τον οποίο αποφασίζεται η εφαρμογή της διαδικασίας . Η διαδικασία ολοκληρώνεται με την αποδοχή από τον οργανισμό παρεμβάσεως της προσφοράς με τους λιγότερο επαχθείς όρους .
17 Πράγματι, αυτά είναι τα στοιχεία που περιέχονται στον προαναφερθέντα κανονισμό 1058/82 της 4ης Μαΐου 1982, ο οποίος αφορά τη διαδικασία "με τη συμφωνία των συμβαλλομένων μερών" για την οποία πρόκειται στην παρούσα υπόθεση .
18 Από τα ανωτέρω έπεται ότι η διαδικασία "με τη συμφωνία των συμβαλλομένων μερών" πρέπει να διενεργηθεί τηρουμένων των όρων που επιβάλλονται με τα άρθρα 9 και 10 του προαναφερθέντος κανονισμού 1974/80, τα οποία αποτελούν ένα αδιάσπαστο σύνολο κανόνων που διέπει τη νομιμότητα της εφαρμογής της διαδικασίας "με συμφωνία των συμβαλλομένων μερών ".
19 Επομένως, καθόσον ο κανονισμός με τον οποίο επιτρέπεται η εφαρμογή της διαδικασίας "με τη συμφωνία των συμβαλλομένων μερών" και καθορίζεται το ύψος της ασφάλειας δεν έχει τεθεί σε ισχύ, ο οργανισμός που είναι επιφορτισμένος με τη διακίνηση δεν μπορεί ούτε να ζητεί ούτε να λαμβάνει προσφορές που αφορούν τα προς διακίνηση προϊόντα .
20 Ενόψει των προηγουμένων, πρέπει να δοθεί στο δεύτερο ερώτημα που υπέβαλε το εθνικό δικαστήριο η απάντηση ότι ο κανονισμός 1974/80 της Επιτροπής, σε συνδυασμό με τον κανονισμό ( ΕΟΚ ) 2750/75 του Συμβουλίου, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι οι διατάξεις αυτές δεν επιτρέπουν στον οργανισμό που είναι επιφορτισμένος με τη διακίνηση των προϊόντων που προορίζονται για την πραγματοποίηση επισιτιστικής βοήθειας να ζητεί να λαμβάνει προσφορές από επιχειρήσεις που ενδιαφέρονται για την προμήθεια αυτών των προϊόντων, πριν τεθεί σε ισχύ ο κανονισμός της Επιτροπής που επιτρέπει την εφαρμογή της διαδικασίας "με τη συμφωνία των συμβαλλομένων μερών" για τη διακίνηση των προϊόντων αυτών .
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
21 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η οποία κατέθεσε παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται . Δεδομένου ότι η δαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων .
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( πρώτο τμήμα )
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε το Εμποροδικείο των Βρυξελλών, με απόφαση της 10ης Μαρτίου 1987, αποφαίνεται :
1 ) Το άρθρο 9 του κανονισμού 1974/80 της Επιτροπής, της 25ης Ιουλίου 1980, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι δεν απαγορεύει στον οργανισμό που είναι επιφορτισμένος με τη διακίνηση της επισιτιστικής βοήθειας μέσω διαδικασίας "με τη συμφωνία των συμβαλλομένων μερών" να περιορίσει τη συμμετοχή στο διαγωνισμό σε δύο μόνο επιχειρήσεις οι οποίες είχαν προηγουμένως συμμετάσχει, χωρίς επιτυχία, σε μία διαδικασία δημοπρασίας που αφορούσε το ίδιο αντικείμενο .
2 ) Ο κανονισμός 1974/80 της Επιτροπής, σε συνδυασμό με τον κανονισμό ΕΟΚ 2750/75 του Συμβουλίου, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι οι διατάξεις αυτές δεν επιτρέπουν στον οργανισμό που είναι επιφορτισμένος με τη διακίνηση των προϊόντων που προορίζονται για την πραγματοποίηση επισιτιστικής βοήθειας να ζητεί να λαμβάνει προσφορές από επιχειρήσεις που ενδιαφέρονται για την προμήθεια αυτών των προϊόντων, πριν τεθεί σε ισχύ ο κανονισμός της Επιτροπής που επιτρέπει την εφαρμογή της διαδικασίας "με τη συμφωνία των συμβαλλομένων μερών" για τη διακίνηση των προϊόντων αυτών .