62019CC0811
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
M. BOBEK
van 4 maart 2021 (
1
)
Gevoegde zaken C‑811/19 en C‑840/19
Ministerul Public – Parchetul de pe lângă Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie – Direcţia Naţională Anticorupţie
tegen
FQ,
GP,
HO,
IN
andere partij:
JM
[verzoek van de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie (hoogste rechterlijke instantie, Roemenië) om een prejudiciële beslissing]
en
Ministerul Public – Parchetul de pe lângă Înalta Curte de Casație și Justiție – Direcția Națională Anticorupție
tegen
NC
[verzoek van de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie (hoogste rechterlijke instantie, Roemenië) om een prejudiciële beslissing]
„Prejudiciële verwijzing – Bescherming van de financiële belangen van de Europese Unie – Artikel 325, lid 1, VWEU – Strafproces inzake corruptie – Projecten die gedeeltelijk zijn gefinancierd uit subsidies van de Unie – Nationale wettelijke regeling tot vaststelling van een specialisatievereiste voor rechtsprekende formaties in corruptiezaken – Arrest van een grondwettelijk hof op grond waarvan rechterlijke beslissingen van niet-gespecialiseerde kamers opnieuw moeten worden beoordeeld in eerste aanleg – Recht op een gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld – Artikel 47, tweede alinea, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Rechterlijke onafhankelijkheid – Artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU – Voorrang van Unierecht – Tuchtprocedure tegen rechters”
I. Inleiding
1.
Is een arrest van een nationaal grondwettelijk hof waarbij wordt vastgesteld dat de nationale hoogste rechterlijke instantie haar wettelijke verplichting tot vorming van gespecialiseerde kamers voor de berechting van corruptiemisdrijven in eerste aanleg niet is nagekomen, met als gevolg dat reeds afgedane corruptiezaken over het beheer van subsidies van de Unie opnieuw moet worden beoordeeld, verenigbaar met het Unierecht?
2.
Dat is in essentie de kwestie die in de onderhavige zaken aan het Hof wordt voorgelegd. De verwijzende rechter beoogt ten aanzien van de feiten vast te stellen of artikel 325, lid 1, VWEU en het beginsel van rechterlijke onafhankelijkheid dat is neergelegd in artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en in artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”) zich verzetten tegen de vaststelling van een dergelijke grondwettelijke beslissing. Deze zaken doen ook de vraag rijzen of artikel 47, tweede alinea, van het Handvest een vereiste omtrent de specialisatie van rechters inhoudt.
3.
Een aantal van de in de onderhavige zaken aan de orde zijnde kwesties is reeds behandeld in de parallelle gevoegde zaken C‑357/19 en C‑547/19, Euro Box Promotion e.a., in het kader waarvan ik vandaag afzonderlijk conclusie neem. (
2
) De onderhavige zaken hebben ook een aantal kenmerken gemeen met (vele) andere verzoeken om een prejudiciële beslissing die verschillende Roemeense rechters in de loop van 2019 bij het Hof hebben ingediend en waarvoor ik eerder in de zaken Asociaţia „Forumul Judecătorilor din România” e.a. hoofdconclusie heb genomen. (
3
) Voor zover de door de onderhavige zaken aan de orde gestelde kwesties reeds in die conclusies zijn behandeld, zal ik mij baseren op de analyse die ik daarin reeds heb uitgevoerd.
II. Toepasselijke bepalingen
A.
Unierecht
1. PIF-Overeenkomst
4.
De relevante bepalingen van de Overeenkomst, opgesteld op grond van artikel K.3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen (hierna: „PIF-Overeenkomst”) (
4
) zijn weergegeven in de punten 4 en 5 van mijn conclusie in de zaken Euro Box Promotion.
B.
Roemeens recht
1. Wetboek van strafvordering
5.
In artikel 281 (met als opschrift „Absolute nietigheden”), lid 1, onder a), van Lege nr. 135/2010 privind Codul de procedură penală (wet nr. 135/2010 houdende het wetboek van strafvordering; hierna: „wetboek van strafvordering”) wordt schending van de regels met betrekking tot de samenstelling van rechtsprekende formaties aangemerkt als een van de gronden „[die steeds leiden] tot nietigheid”.
6.
Artikel 421 (met als opschrift „Mogelijkheden bij uitspraak in hoger beroep”), punt 2, onder b), van het wetboek van strafvordering luidt als volgt:
„Rechters die uitspraak doen in hoger beroep geven een van de volgende beslissingen:
[…]
b)
vernietiging van het in eerste aanleg gewezen vonnis en terugverwijzing van de zaak naar de rechter wiens beslissing op verzoek van een van de partijen is vernietigd op grond dat de procedure voor die rechter was gevoerd in afwezigheid van die partij, die ofwel niet rechtsgeldig was opgeroepen, dan wel, ondanks rechtsgeldig te zijn opgeroepen, niet in staat was te verschijnen noch de rechter van die onmogelijkheid in kennis te stellen. De zaak wordt ook terugverwezen naar de rechter wiens beslissing is vernietigd in gevallen van absolute nietigheid, tenzij het gaat om een geval van onbevoegdheid, in welk geval de zaak wordt verwezen naar de bevoegde rechter.”
7.
Artikel 426, lid 1, artikel 428, lid 1, en artikel 432, lid 1, van het wetboek van strafvordering zijn weergegeven in de punten 12 tot en met 14 van mijn conclusie in de zaken Euro Box Promotion.
2. Wetboek van strafrecht
8.
De artikelen 154 en 155 van Lege nr. 286/2009 privind Codul penal (wet nr. 286/2009 houdende het wetboek van strafrecht) van 17 juli 2009, zoals nadien gewijzigd en aangevuld (hierna: „wetboek van strafrecht”), die de relevante bepalingen inzake de regeling van verjaringstermijnen inhouden, zijn weergegeven in de punten 15 en 16 van mijn conclusie in de zaken Euro Box Promotion.
3. Wet nr. 78/2000
9.
Overeenkomstig artikel 5, lid 1, van Lege nr. 78/2000 pentru prevenirea, descoperirea şi sancţionarea faptelor de corupţie (wet nr. 78/2000 ter voorkoming, opsporing en bestrijding van corruptie; hierna: „wet nr. 78/2000”) zijn „[v]oor de toepassing van deze wet […] de in de artikelen 289 tot en met 292 van het wetboek van strafrecht genoemde misdrijven corruptiemisdrijven, ook wanneer deze zijn begaan door de in artikel 308 van het wetboek van strafrecht bedoelde personen”.
10.
Artikel 29 van wet nr. 78/2000, zoals gewijzigd bij wet nr. 161/2003, luidt dat „[v]oor de behandeling in eerste aanleg van de in deze wet bedoelde misdrijven […] gespecialiseerde kamers [worden] gevormd”.
4. Wet nr. 304/2004
11.
Artikel 19, lid 3, van Lege nr. 304/2004 privind organizarea judiciară (wet nr. 304/2004 betreffende de rechterlijke organisatie; hierna: „wet nr. 304/2004”) (
5
) bepaalt dat „[a]an het begin van elk jaar […] het gerechtsbestuur van de Înaltă Curte de Casație și Justiție [(hoogste rechterlijke instantie, Roemenië)] […] goedkeuring [kan] verlenen aan de vorming van gespecialiseerde kamers binnen de sectoren van de Înaltă Curte de Casație și Justiție”.
5. Wet nr. 303/2004
12.
Overeenkomstig artikel 99, onder ș), van Lege nr. 303/2004 privind statutul judecătorilor și procurorilor (wet nr. 303/2004 betreffende het statuut van rechters en openbaar aanklagers; hierna: „wet nr. 303/2004”) (
6
) vormt de „niet-eerbiediging van beslissingen van de Curte Constituțională [(grondwettelijk hof, Roemenië)] […] een tuchtrechtelijk vergrijp”.
III. Feiten, nationale procedure en prejudiciële vragen
A.
Zaak C‑811/19
13.
Bij uitspraak van 8 februari 2018 van een kamer van drie rechters die deel uitmaken van de sector straf van de Înaltă Curte de Casație și Justiție zijn verdachten in eerste aanleg veroordeeld tot gevangenisstraffen van twee tot acht jaar wegens onder meer corruptie (ongeoorloofde beïnvloeding), witwassen, valsheid in geschrifte en met corruptie gelijkgestelde misdrijven.
14.
De tegen verdachten ingebrachte beschuldigingen houden verband met een aanbestedingsprocedure die in 2009 was ingeleid door SC Compania de Apă Olt SA voor de toekenning van drie overheidsopdrachten voor het herstel en de uitbreiding van de waterleiding en het rioleringssysteem op meerdere locaties. De overheidsopdrachten maakten deel uit van een project dat hoofdzakelijk (namelijk voor 82 %) was gefinancierd uit subsidies van de Unie in het kader van het sectorale operationele programma „Milieu”. Met betrekking tot het corruptiemisdrijf is onder meer verklaard dat eerste verdachte, die voorheen het ambt van burgemeester, senator en minister had bekleed, een door de bestuurder van een vennootschap gedane toezegging tot betaling van een bedrag ten belope van 20 % van de totale waarde van de drie betrokken overheidsopdrachten had aanvaard. Hij had aldus feitelijk een bedrag van in totaal 6200000 Roemeense leu (RON) (ongeveer 1500000 EUR) ontvangen in ruil voor het uitoefenen van invloed op de leden van de aanbestedingscommissie van SC Compania de Apă Olt SA, op functionarissen van de Consiliu Național pentru Soluționarea Contestațiilor (nationale raad voor de behandeling van bezwaarschriften) en op rechters van een Curte de Apel (rechter in tweede aanleg, Roemenië).
15.
Vier van de vijf verdachten („appellanten” in het hoofdgeding) en het minister Public – Parchet de pe lângă Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie – Direcţie Naţională Anticorupţie (openbaar ministerie – parket van de hoogste rechterlijke instantie – nationaal directoraat voor corruptiebestrijding, Roemenië; hierna: „minister Public”) hebben tegen de uitspraak van 8 februari 2018 hoger beroep ingesteld bij een kamer van vijf rechters die deel uitmaken van de sector straf van de Înaltă Curte de Casație și Justiție.
16.
Terwijl het hoger beroep in behandeling was, heeft de Curte Constituțională arrest nr. 417 van 3 juli 2019 (hierna: „arrest nr. 417/2019”) gewezen. (
7
) Bij dat arrest, gewezen op een door de voorzitter van de kamer van afgevaardigden ingediend verzoek, heeft de Curte Constituțională vastgesteld dat er sprake was van een juridisch conflict van constitutionele aard tussen het parlement en de Înaltă Curte de Casație și Justiție, omdat die laatste instantie in strijd met artikel 29, lid 1, van wet nr. 78/2000 geen gespecialiseerde kamers had gevormd voor de behandeling in eerste aanleg van corruptiemisdrijven.
17.
De Curte Constituțională heeft vastgesteld dat het feit dat een beslissing in een bepaalde zaak door een niet-gespecialiseerde kamer wordt gewezen, overeenkomstig artikel 281, lid 1, onder a), van het wetboek van strafvordering leidt tot nietigheid van de beslissing. Volgens die bepaling wordt schending van de regels betreffende de samenstelling van rechtsprekende formaties uitdrukkelijk met nietigheid van de beslissing gesanctioneerd. Daarom dienden zaken die vóór 23 januari 2019 (de dag waarop de gespecialiseerde kamers zijn ingesteld) in eerste aanleg waren beslecht door een uit drie rechters bestaande kamer van de Înaltă Curte de Casație și Justiție, in overeenstemming met artikel 421, lid 2, onder b), van het wetboek van strafvordering opnieuw in eerste aanleg te worden beoordeeld door gespecialiseerde kamers, voor zover de uitspraak niet onherroepelijk was geworden.
18.
Na bekendmaking van arrest nr. 417/2019 hebben appellanten verzocht vast te stellen dat dit arrest bindend is en gevolgen heeft ten aanzien van de bestreden uitspraak in het hoofdgeding. Zij voeren aan dat die uitspraak op grond van arrest nr. 417/2019 nietig is. De uit drie rechters samengestelde kamer die deze uitspraak in eerste aanleg had gewezen, was niet gespecialiseerd in corruptiemisdrijven.
19.
Volgens de verwijzende rechter is het door de Curte Constituțională gewezen arrest nr. 417/2019, dat vernietiging meebrengt van de uitspraken die gedurende een bepaalde periode in eerste aanleg zijn gewezen door uit drie rechters samengestelde kamers van de sector straf van de Înaltă Curte de Casație și Justiție, in strijd met het beginsel van doeltreffendheid van strafrechtelijke sancties voor ernstige onwettige activiteiten waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad. De reden daarvoor is dat in de eerste plaats de schijn van straffeloosheid wordt gecreëerd en in de tweede plaats een systemisch risico ontstaat van straffeloosheid door verjaring, gelet op de complexiteit en de duur van de procedures tot na de nieuwe behandeling een definitieve beslissing wordt vastgesteld.
20.
Bovendien verzet het Unierechtelijke beginsel van rechterlijke onafhankelijkheid zich er volgens de verwijzende rechter tegen dat een rechtsprekend orgaan dat geen deel uitmaakt van de rechterlijke macht procedurele maatregelen vaststelt die vereisen dat een aantal zaken opnieuw in eerste aanleg wordt behandeld, waarbij de tenlastelegging zonder gegronde redenen opnieuw ter discussie wordt gesteld. Het feit dat in de samenstelling van de kamers van de sector straf van de Înaltă Curte de Casație și Justiție rechters zijn opgenomen die zijn gespecialiseerd in strafzaken kan niet worden beschouwd als schending van het recht op een eerlijk proces, noch van het recht op toegang tot de rechter. Bijgevolg verzet het Unierecht zich er volgens de verwijzende rechter tegen dat bindende rechtsgevolgen worden verbonden aan een beslissing van een rechtsprekend orgaan als de Curte Constituțională volgens welke de nationale rechter niet bevoegd is om te beoordelen of het voorrangsbeginsel van toepassing is.
21.
In die omstandigheden heeft de Înaltă Curte de Casație și Justiție de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1)
Moeten artikel 19, lid 1, [VEU], artikel 325, lid 1, [VWEU], artikel 58 van richtlijn (EU) 2015/849 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2015 inzake de voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld of terrorismefinanciering, tot wijziging van verordening (EU) nr. 648/2012 van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van richtlijn 2005/60/EG van het Europees Parlement en de Raad en richtlijn 2006/70/EG van de Commissie [(PB 2015, L 141, blz. 73)], [en] artikel 4 van richtlijn (EU) 2017/1371 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juli 2017 betreffende de strafrechtelijke bestrijding van fraude die de financiële belangen van de Unie schaadt [(PB 2017, L 198, blz. 29)], aldus worden uitgelegd dat zij in de weg staan aan een beslissing van een orgaan dat geen deel uitmaakt van de rechterlijke macht, [de Curte Constituțională], waarbij wordt geoordeeld over een procedurele exceptie inzake de onwettige samenstelling van de rechtsprekende formatie in het licht van het beginsel van specialisatie van rechters van de Înaltă Curte de Casație și Justiție (dat niet in de Roemeense grondwet is opgenomen), en waarbij een rechterlijke instantie wordt gedwongen om zaken in hoger (devolutief) beroep voor een nieuwe beslissing naar de in eerste aanleg bevoegde rechter van die instantie terug te verwijzen?
2)
Moeten artikel 2 [VEU] en artikel 47, tweede alinea, van [het Handvest] aldus worden uitgelegd dat zij eraan in de weg staan dat een orgaan dat geen deel uitmaakt van de rechterlijke macht vaststelt dat de rechtsprekende formatie van een kamer van de Înaltă Curte de Casație și Justiție (welke formatie is samengesteld uit rechters in functie die bij hun bevordering naar de sector straf van die instantie onder andere beschikten over de voor bevordering vereiste specialisatie) onwettig is samengesteld?
3)
Moet het beginsel van voorrang van het Unierecht aldus worden uitgelegd dat de nationale rechter een beslissing van de Curte Constituțională buiten toepassing kan laten waarin uitlegging wordt gegeven aan een rechtsregel die van lagere rang is dan de grondwet, betrekking heeft op de organisatie van de Înaltă Curte de Casație și Justiție, is opgenomen in de nationale wet betreffende de voorkoming, opsporing en bestrijding van corruptie, en gedurende 16 jaar consequent op dezelfde wijze is uitgelegd door een rechterlijke instantie?
4)
Omvat het beginsel van vrije toegang tot de rechter overeenkomstig artikel 47 van [het Handvest] de specialisatie van rechters en de vorming van gespecialiseerde kamers bij een hooggerechtshof?”
B.
Zaak C‑840/19
22.
Bij uitspraak van 26 mei 2017 is een voormalig minister en parlementslid veroordeeld tot een gevangenisstraf van vier jaar wegens corruptie waarmee subsidies van de Unie waren gemoeid. Deze uitspraak is gewezen door een kamer van drie rechters in de Înaltă Curte de Casație și Justiție.
23.
Verdachte had toegezegd om bij de burgemeester van de stad Iași (Roemenië) te interveniëren namens een derde, die thans in het hoofdgeding optreedt als getuige à charge. Verdachte moest de burgemeester overhalen om met de vennootschap van die derde een overeenkomst inzake een project voor het beheer van wegvervoer te ondertekenen en ook zorgen voor een ongehinderde uitvoering van die overeenkomst, in ruil waarvoor hij een commissie van 5 % van de waarde van die overeenkomst zou ontvangen. De overeenkomst in kwestie had een geschatte waarde van 69614309 RON (exclusief btw) en werd gefinancierd uit subsidies van de Unie in het kader van een regionaal operationeel ontwikkelingsprogramma. Feitelijk is aan verdachte een bedrag van 3400000 RON betaald. Bij die uitspraak werd eveneens 303118 RON (ongeveer 68000 EUR) en 30000 EUR van verdachte verbeurdverklaard.
24.
In eerste instantie hadden verdachte („appellant” in het hoofdgeding) en het minister Public tegen die uitspraak hoger beroep ingesteld bij de kamer van vijf rechters in de sector straf van de Înaltă Curte de Casație și Justiție. Bij arrest van 28 juni 2018 heeft die kamer het door appellant ingestelde hoger beroep gedeeltelijk toegewezen en de maatregel tot verbeurdverklaring van het bedrag van 30000 EUR nietig verklaard, doch de veroordeling tot vier jaar gevangenisstraf gehandhaafd.
25.
Nadat dit arrest onherroepelijk was geworden, is arrest nr. 685/2018 van de Curte Constituțională bekendgemaakt. (
8
) Bij laatstgenoemd arrest heeft die rechter vastgesteld dat er sprake was van een grondwettelijk geschil tussen het parlement en de Înaltă Curte de Casație și Justiție, wegens het feit dat slechts vier van de vijf leden van de kamer van vijf rechters door loting waren aangewezen. Wat de gevolgen van die vaststelling betreft, heeft de Curte Constituțională verklaard dat arrest nr. 685/2018 ook van toepassing is op definitieve beslissingen, zolang de termijn voor het instellen van bijzondere rechtsmiddelen voor partijen nog niet is verstreken.
26.
Na de bekendmaking van arrest nr. 685/2018 van de Curte Constituțională heeft zowel appellant als het minister Public een buitengewoon beroep tot vernietiging van het arrest van 28 juni 2018 ingesteld.
27.
Bij arresten van respectievelijk 25 februari 2019 en 20 mei 2019 heeft de uit vijf rechters bestaande kamer van de Înaltă Curte de Casație și Justiție, ter uitvoering van arrest nr. 685/2018 van de Curte Constituțională, de beroepen tot vernietiging toegewezen. Die kamer heeft het arrest van 28 juni 2018 volledig vernietigd en een nieuwe behandeling gelast van de hogere beroepen die appellant en het minister Public hadden ingesteld tegen de uitspraak van 26 mei 2017.
28.
Tijdens de nieuwe behandeling van die hogere beroepen heeft de Curte Constituțională arrest nr. 417/2019 gewezen. Na de bekendmaking van dat arrest heeft appellant verzocht om vaststelling dat dit bindend is en gevolgen heeft voor de uitspraak van 26 mei 2017, aangezien de kamer van drie rechters die het had uitgesproken niet gespecialiseerd was in corruptiemisdrijven.
29.
In die omstandigheden heeft de Înaltă Curte de Casație și Justiție de behandeling van de zaak geschorst en het Hof van Justitie verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1)
Moeten artikel 19, lid 1, [VEU], artikel 325, lid 1, [VWEU] en artikel 4 van [richtlijn 2017/1371], vastgesteld op grond van artikel 83, lid 2, [VWEU], aldus worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen een beslissing van een orgaan dat geen deel uitmaakt van de rechterlijke macht, [de Curte Constituțională], waarbij wordt bepaald dat de in de loop van een vastgestelde periode afgedane corruptiezaken die zich in de fase van hoger beroep bevinden voor een nieuwe behandeling dienen te worden terugverwezen op grond van het feit dat bij de Înaltă Curte de Casație și Justiție geen in corruptie gespecialiseerde rechtsprekende formaties zijn gevormd, ook al is de specialisatie van de rechters in rechtsprekende formaties wel in die beslissing erkend?
2)
Moeten artikel 2 [VEU] en artikel 47[, tweede alinea,] van [het Handvest] aldus worden uitgelegd dat zij eraan in de weg staan dat een orgaan buiten de rechterlijke macht vaststelt dat de rechtsprekende formatie van een kamer van de hoogste rechterlijke instantie (welke formatie is samengesteld uit rechters in functie die bij hun bevordering onder meer beschikten over de voor bevordering naar de hoogste rechterlijke instantie vereiste specialisatie) onwettig is samengesteld?
3)
Moet de voorrang van het Unierecht aldus worden uitgelegd dat een nationale rechter een volgens het nationaal recht bindende beslissing van de constitutionele rechter, uitgesproken in een zaak betreffende een grondwettelijk geschil, buiten toepassing mag laten?”
C.
Procedure bij het Hof
30.
De verwijzende rechter heeft zowel in zaak C‑811/19 als in zaak C‑840/19 verzocht om toepassing van de versnelde procedure krachtens artikel 105, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof van Justitie. Bij beslissingen van 28 november 2019 en 16 december 2019 heeft de president van het Hof toestemming verleend om met betrekking tot respectievelijk zaak C‑811/19 en zaak C‑840/19 de versnelde procedure toe te passen. Bij beslissing van de president van het Hof van 26 februari 2020 zijn die zaken gevoegd voor de mondelinge behandeling en het arrest.
31.
In zaak C‑811/19 hebben de volgende partijen schriftelijke opmerkingen ingediend: eerste appellant, het minister Public, de Poolse en de Roemeense regering, alsook de Europese Commissie.
32.
In zaak C‑840/19 hebben de volgende partijen schriftelijke opmerkingen ingediend: appellant, het minister Public, de Roemeense en de Poolse regering, alsook de Commissie.
33.
Eerste appellant in zaak C‑811/19, appellant in zaak C‑840/19, het minister Public, de Roemeense regering en de Commissie hebben geantwoord op de vragen die het Hof hun ter schriftelijke beantwoording had voorgelegd.
IV. Analyse
34.
De onderhavige conclusie is opgebouwd als volgt. Ten eerste zal ik ingaan op de door de betrokkenen aangevoerde bezwaren tegen de ontvankelijkheid van de prejudiciële vragen (A). Ten tweede zal ik kort het Unierechtelijke kader uiteenzetten met aanwijzing van de relevante, op de onderhavige zaken toepasselijke Unierechtelijke bepalingen (B). Ten derde zal ik de aan het Hof voorgelegde prejudiciële vragen ten gronde beoordelen (C).
A.
Ontvankelijkheid van de prejudiciële vragen
1. Zaak C‑811/19
35.
De Poolse regering voert aan dat de in zaak C‑811/19 voorgelegde vragen niet ontvankelijk zijn. Volgens die regering verzoekt de verwijzende rechter niet om uitlegging van het Unierecht, maar vraagt hij in werkelijkheid om een beslissing van een nationale rechter inhoudelijk te toetsen. In het kader van de prejudiciële procedure staat het niet aan het Hof om de inhoud van door nationale rechters gewezen beslissingen te toetsen en daarbij te beoordelen of nationale rechters de beslissingen van andere nationale rechters moeten volgen. Bovendien betoogt die regering dat het antwoord van het Hof op de prejudiciële vragen niet noodzakelijk is om het hoofdgeding te beslechten. Het hoofdgeding ziet op een louter interne situatie die geen invloed heeft op gebieden waarop de Unie bevoegd is. Voorts is het Handvest enkel van toepassing wanneer lidstaten Unierecht ten uitvoer brengen, hetgeen in casu niet het geval is.
36.
Mijns inziens kunnen de bezwaren van de Poolse regering niet worden aanvaard.
37.
Ten eerste zien de argumenten die zijn ontleend aan de onbevoegdheid van de Unie op het gebied van de rechterlijke organisatie, op de rechtsmacht van het Hof en niet op de ontvankelijkheid van een verzoek om een prejudiciële beslissing. In ieder geval heeft de Unie inderdaad geen rechtstreekse wetgevingsbevoegdheid op het gebied van de algemene rechterlijke organisatie. Het is evenwel ook duidelijk dat de lidstaten bij het opstellen van hun regels en het hanteren van praktijken die gevolgen hebben voor de nationale toepassing en handhaving van het Unierecht, onder meer moeten voldoen aan de vereisten van artikel 2 en artikel 19, lid 1, VEU, artikel 325, lid 1, VWEU, en artikel 47 van het Handvest. Die logica is niet gebonden aan een bepaald gebied. Zoals steeds zijn de grenzen die de Unie aan de standaard nationale procedurele autonomie stelt, afhankelijk van de uitwerking. Het kan daarbij gaan om eender welk aspect van nationale structuren of procedures waarmee het Unierecht in nationaalrechtelijk verband wordt gehandhaafd.
38.
Derhalve volstaat het erop te wijzen dat bij het verzoek om een prejudiciële beslissing specifiek wordt verzocht om de uitlegging van de werkingssfeer van het Unierecht, met name van artikel 2 en artikel 19, lid 1, VEU, artikel 325, lid 1, VWEU, de richtlijnen 2015/849 en 2017/1371, alsook artikel 47 van het Handvest, zodat het Hof bevoegd is om op dat verzoek in zijn geheel te antwoorden. (
9
)
39.
Wat ten tweede de vraag betreft of het antwoord van het Hof voor de uitspraak van de verwijzende rechter in het hoofdgeding noodzakelijk is in de zin van artikel 267 VWEU (
10
), dient te worden opgemerkt dat alle prejudiciële vragen in zaak C‑811/19 zijn voorgelegd in het kader van de beoordeling van bij de verwijzende rechter aanhangige hogere beroepen. Uit de verduidelijkingen van die rechter volgt dat zijn beslissing om de uitspraak in eerste aanleg al dan niet te vernietigen en de zaken met het oog op een nieuwe beoordeling in eerste aanleg naar een kamer van drie rechters terug te verwijzen, afhangt van de antwoorden van het Hof op de prejudiciële vragen. Die vragen zijn juist bedoeld om te achterhalen of het arrest van de Curte Constituțională op grond waarvan de zaken opnieuw moeten worden beoordeeld, verenigbaar is met andere Unierechtelijke bepalingen die ter uitlegging worden voorgelegd (eerste, tweede en derde vraag), en of een dergelijk arrest buiten toepassing kan worden gelaten op basis van het beginsel van voorrang van het Unierecht (vierde vraag).
40.
In het licht van de voorgaande overwegingen voldoen de prejudiciële vragen aan het „noodzakelijkheidsvereiste” als bedoeld in artikel 267 VWEU. Derhalve zijn zij ontvankelijk.
2. Zaak C‑840/19
41.
Wat de ontvankelijkheid van de prejudiciële vragen in zaak C‑840/19 betreft, zijn de opmerkingen van de Poolse regering in wezen identiek aan die in zaak C‑811/19.
42.
Appellant stelt dat een prejudiciële beslissing als bedoeld in artikel 267 VWEU niet „noodzakelijk” is. De Înaltă Curte de Casație și Justiție wordt louter verzocht uitspraak te doen over een procedurele kwestie, door met name te verklaren dat het bestreden arrest absoluut nietig is. Voor die kwestie is een prejudiciële beslissing van het Hof niet vereist. Bovendien betoogt appellant dat met de tweede vraag geen probleem aan de orde wordt gesteld dat verband houdt met de uitlegging van in het hoofdgeding toepasselijk Unierecht. Gelijkaardige argumenten worden naar voren gebracht met betrekking tot de derde vraag.
43.
Voorts voert appellant ook aan dat de feiten in de verwijzingsbeslissing onjuist zijn weergegeven doordat elementen van buiten het betrokken dossier in het hoofdgeding zijn toegevoegd om, ter verzekering van de ontvankelijkheid van het verzoek om een prejudiciële beslissing, een verband te kunnen leggen met de financiële belangen van de Unie. Noch de tenlastelegging tegen hem, noch zijn veroordeling in eerste aanleg ziet specifiek op een corruptiemisdrijf in het kader van overheidsopdrachten die zijn gefinancierd uit subsidies van de Unie. De door de verwijzende rechter gebruikte informatie is afkomstig van een andere strafzaak, waarbij appellant geen partij is. In het verlengde daarvan voert appellant met betrekking tot de eerste vraag aan dat de verwijzende rechter ontoereikende informatie over de toepasselijke nationale bepalingen heeft verstrekt. Bovendien is de informatie over de Curte Constituțională en zijn arrest nr. 417/2019 volgens hem onvolledig en gedeeltelijk onjuist.
44.
Mijns inziens kan geen enkel van de ter betwisting van de ontvankelijkheid aangedragen argumenten slagen.
45.
Ten eerste gelden de hierboven in de punten 37 tot en met 40 van de onderhavige conclusie opgenomen overwegingen, die zowel zien op de bevoegdheid van het Hof als op de „noodzakelijkheid” van de antwoorden van het Hof voor de toepassing van artikel 267 VWEU in zaak C‑811/19, eveneens ten aanzien van nagenoeg dezelfde argumenten die in zaak C‑840/40 zijn aangevoerd.
46.
Ten tweede kunnen de door appellant aangevoerde aanvullende argumenten inzake de ontvankelijkheid van de vragen evenmin worden aanvaard.
47.
Wat de eerste reeks argumenten betreft, dient in herinnering te worden gebracht dat de procedure van artikel 267 VWEU berust op een duidelijke afbakening van de taken van de nationale rechterlijke instanties en van het Hof. De verwijzende rechter is bij uitsluiting bevoegd om de feiten van het hoofdgeding vast te stellen en te beoordelen, alsook het nationale recht uit te leggen en toe te passen. Het staat niet aan het Hof om de juistheid na te gaan van het door de nationale rechter onder zijn eigen verantwoordelijkheid vastgestelde wettelijke en feitelijke kader. (
11
) Wat voorts het aan het ontbreken van een verband tussen de onderhavige zaak en de financiële belangen van de Unie ontleende argument betreft, dient te worden opgemerkt dat de eerste vraag er juist toe strekt te achterhalen of artikel 325, lid 1, VWEU op een situatie als die van het hoofdgeding van toepassing is.
48.
Derhalve zijn de prejudiciële vragen in zaak C‑840/19 ontvankelijk.
B.
Toepasselijke bepalingen van het Unierecht
49.
Met de verschillende prejudiciële vragen die in de gevoegde zaken aan dit Hof zijn voorgelegd, wenst de Înaltă Curte de Casație și Justiție in wezen te vernemen op welke manier artikel 2 en artikel 19, lid 1, VEU, artikel 47 van het Handvest, artikel 325, lid 1, VWEU, en de richtlijnen 2015/849 en 2017/1371 dienen te worden uitgelegd. Om te beginnen zal ik onderzoeken welke van die Unierechtelijke bepalingen in het kader van het onderhavige geding relevant zijn.
1. Artikel 2 en artikel 19, lid 1, VEU
50.
Zoals uiteengezet in mijn conclusie in de zaken AFJR (
12
) en in mijn conclusie in de zaken Euro Box Promotion (
13
), vindt artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU bij de huidige stand van de rechtspraak van het Hof toepassing ten aanzien van een nationale instantie die kan worden aangezocht om als rechter te oordelen over vraagstukken die de toepassing of de uitlegging van het Unierecht betreffen. (
14
) Het lijdt weinig twijfel dat de Înaltă Curte de Casație și Justiție, het rechtsprekend orgaan waarvan de onafhankelijkheid door het in de onderhavige zaak aan de orde zijnde arrest van de Curte Constituțională mogelijk wordt aangetast, een nationaal rechtsprekend orgaan is dat wordt aangezocht om als rechter te oordelen over vraagstukken betreffende de toepassing of de uitlegging van het Unierecht.
51.
Wat voorts de in de tweede vraag van zowel zaak C‑811/19 als zaak C‑840/19 opgenomen verwijzing naar artikel 2 VEU betreft, lijkt er geen noodzaak te bestaan om die bepaling voor die zaken afzonderlijk te onderzoeken. De rechtsstaat, een van de waarden waarop de Unie berust, wordt bewaakt door de waarborg van het recht op daadwerkelijke rechtsbescherming en het grondrecht op een eerlijk proces, waarvan een van de essentiële onlosmakelijke bestanddelen dan weer het beginsel van rechterlijke onafhankelijkheid is. (
15
) In artikel 47 van het Handvest en artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, komt die dimensie van de in artikel 2 VEU vastgestelde waarde van de rechtsstaat meer in detail tot uitdrukking. (
16
)
2. MST-beschikking (en het Handvest)
52.
Net als in de zaken Euro Box Promotion e.a. (C‑357/19 en C‑547/19), worden in de twee verwijzingsbeslissingen in de onderhavige zaken geen specifieke vragen gesteld met betrekking tot beschikking 2006/928/EG van de Commissie van 13 december 2006 tot vaststelling van een mechanisme voor samenwerking en toetsing van de vooruitgang in Roemenië ten aanzien van specifieke ijkpunten op het gebied van de hervorming van het justitiële stelsel en de bestrijding van corruptie (hierna: „MST-beschikking”) (
17
). Die beschikking ligt nochtans ten grondslag aan alle eerdere zaken die in het kader van de eerste groep (de zaken AFJR en de parallelle zaak Statul Român – Ministerul Finanţelor Publice (
18
)) zijn behandeld. Daarnaast is zij ook ingeroepen in een andere zaak die deel uitmaakt van een tweede groep, namelijk in zaak C‑379/19, DNA – Serviciul Teritorial Oradea, waarin ik vandaag parallel conclusie neem.
53.
Behalve eerste appellant in zaak C‑811/19 zijn alle betrokken partijen die op de door het Hof ter schriftelijke beantwoording voorgelegde vragen hebben geantwoord het erover eens dat de MST-beschikking, met name gelet op ijkpunten nr. 1 en nr. 3 van de bijlage bij die beschikking, van toepassing is op de kwesties die in de onderhavige zaken zijn gerezen met betrekking tot de bestrijding van corruptie, de rechtsstaat en de waarborg van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht.
54.
Om de door mij in mijn conclusie in de zaken Euro Box Promotion uitvoerig uiteengezette redenen (
19
) – die ook onverkort gelden voor de onderhavige zaken –, waaronder het feit dat de litigieuze nationale regeling het arrest van een nationaal grondwettelijk hof betreft, is de MST-beschikking eveneens van toepassing op de onderhavige zaken. Artikel 47 van het Handvest is ook van toepassing, aangezien die bepaling door de MST-beschikking toepasselijk wordt op grond van artikel 51, lid 1, van het Handvest.
3. Artikel 325, lid 1, VWEU (en het Handvest)
55.
Overeenkomstig artikel 325, lid 1, VWEU bestrijden de lidstaten fraude en alle andere onwettige activiteiten waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad, met maatregelen die afschrikkend moeten werken en in de lidstaten een doeltreffende bescherming moeten bieden. De toepasselijkheid van artikel 325, lid 1, VWEU veronderstelt derhalve het bestaan van fraude of andere onwettige activiteiten waardoor de financiële belangen van de Unie dreigen te worden geschaad. De vraag rijst dan ook of dit in casu, gelet op de omstandigheden die aan de onderhavige zaken ten grondslag liggen, het geval is.
56.
Mijns inziens dient die vraag bevestigend te worden beantwoord. Ten eerste is artikel 325, lid 1, VWEU van toepassing op corruptiemisdrijven in verband met projecten
die zijn gefinancierd
uit subsidies van de Unie (a). Ten tweede is het daarbij zonder belang dat de tenlastelegging tegen appellanten in het hoofdgeding geen betrekking heeft op misdrijven waarvoor uitdrukkelijk naar de financiële belangen van de Unie wordt verwezen (b).
a) Artikel 325 VWEU (evenals de PIF-Overeenkomst) is van toepassing op corruptie in verband met subsidies van de Unie
57.
In zijn antwoorden op de vragen van het Hof voert eerste appellant in zaak C‑811/19 aan dat artikel 325, lid 1, VWEU in zijn geval niet van toepassing is. Niet alle corruptiemisdrijven in verband met projecten die met subsidies van de Unie zijn gefinancierd schaden de financiële belangen van de Unie. Artikel 325, lid 1, VWEU vereist enkel dat strafrechtelijke sancties worden opgelegd in gevallen van ernstige fraude die onder de PIF-Overeenkomst vallen. Voorts verklaart eerste appellant dat er niet is aangevoerd dat de regels inzake de toekenning van subsidies of inzake overheidsopdrachten direct of indirect zouden zijn geschonden bij de gunning van de opdrachten in verband waarmee hij is veroordeeld voor machtsmisbruik. Bovendien zijn volgens hem de PIF-Overeenkomst en de bijbehorende protocollen niet van toepassing omdat zijn zaak geen grensoverschrijdend element bevat en hij evenmin is aangeklaagd voor passieve corruptie als bedoeld in het eerste protocol bij de PIF-Overeenkomst, noch voor het witwassen van geld in verband met ernstige fraude als bedoeld in de PIF-Overeenkomst zelf.
58.
Appellant in zaak C‑840/19, de Roemeense regering, het minister Public en de Commissie hebben in hun antwoorden op de vragen van het Hof aangevoerd dat artikel 325, lid 1, VWEU, en met name de zinsnede „andere onwettige activiteiten”, corruptiemisdrijven in verband met uit subsidies van de Unie gefinancierde projecten of opdrachten omvat.
59.
Ik ben het daar volledig mee eens. Om de redenen die ik uitvoerig heb toegelicht in mijn conclusie in de zaken Euro Box Promotion (
20
), kunnen onder de in artikel 325, lid 1, VWEU opgenomen zinsnede „andere onwettige activiteiten” eender welke corruptiemisdrijven in verband met de besteding van subsidies van de Unie vallen.
60.
De door eerste appellant in zaak C‑811/19 aangedragen aanvullende argumenten blijken daarbij irrelevant. Ten eerste kan nergens steun gevonden worden voor zijn verklaring dat enkel gevallen van ernstige fraude als bedoeld in de PIF-Overeenkomst binnen de werkingssfeer van artikel 325, lid 1, VWEU zouden vallen. Integendeel: de in artikel 325, lid 1, VWEU opgenomen zinsnede „alle andere onwettige activiteiten” vormt juist een bevestiging van de ruimere werkingssfeer van die bepaling. (
21
)
61.
Ten tweede houdt de zinsnede „alle andere onwettige activiteiten” op het gebied van corruptie met het beheer of de gunning van uit subsidies van de Unie gefinancierde projecten niet in dat er sprake moet zijn van een aanvullende inbreuk op de Unierechtelijke regels inzake de toekenning van subsidies van de Unie of overheidsopdrachten. Zoals de verwijzende rechter in beide verwijzingsbeslissingen verduidelijkt, hebben eerste appellant in zaak C‑811/19 en appellant in zaak C‑840/19, door hun optreden dat tot de misdrijven in kwestie heeft geleid, een aanzienlijk percentage van de waarde van de (grotendeels) uit subsidies van de Unie gefinancierde overheidsprojecten ontvangen. Tegen die achtergrond schaden de corruptiemisdrijven in kwestie dan ook de financiële belangen van de Unie, doordat deze misdrijven leiden tot een ernstige verstoring van de rechtmatige gunning van uit subsidies van de Unie gefinancierde projecten, en dus tot een ernstige verstoring van de correcte toekenning en aanwending van dergelijke subsidies.
62.
Ten derde is voor de toepassing van artikel 325, lid 1, VWEU geen grensoverschrijdend verband vereist. Ten vierde staat het aan de nationale rechter om na te gaan of de misdrijven in kwestie onder een van de specifieke bepalingen van de PIF-Overeenkomst en het bijbehorende protocol (in verband met corruptiemisdrijven) vallen. Ongeacht de toepasselijkheid van die instrumenten zijn de misdrijven in kwestie, met name het machtsmisbruik met betrekking tot de gunning van een uit subsidies van de Unie gefinancierde overheidsopdracht, als zodanig gedekt door de zinsnede „andere onwettige activiteiten” van artikel 325, lid 1, VWEU, en vallen die misdrijven alleen al daarom binnen de werkingssfeer van het Unierecht.
b) Verband tussen de tenlastelegging en de financiële belangen van de Unie
63.
Eerste appellant in zaak C‑811/19 en appellant in zaak C‑840/19 hebben in hun schriftelijke antwoorden op de vragen van het Hof gesteld dat volgens artikel 325, lid 1, VWEU het verband tussen de misdrijven en de financiële belangen van de Unie uitdrukkelijk moet voortvloeien uit de omschrijving van het misdrijf. Eerste appellant in zaak C‑811/19 stelt dat de rechten van de verdediging enkel op die manier kunnen worden gewaarborgd. Appellant in zaak C‑840/19 betoogt dat noch de tenlastelegging, noch de tegen hem gedane uitspraken specifiek verwijzen naar fraude met uit subsidies van de Unie gefinancierde projecten. Ofschoon in de Roemeense rechtsorde sprake is van specifieke misdrijven die verband houden met de financiële belangen van de Unie, is appellant niet aangeklaagd voor die misdrijven. (
22
)
64.
Ik ben het niet eens met dat standpunt.
65.
Ten eerste kan de draagwijdte van artikel 325, lid 1, VWEU niet worden beperkt tot de daadwerkelijke bestraffing van de in de nationale rechtsorde ingevoerde specifieke misdrijven die uitdrukkelijk verwijzen naar de financiële belangen van de Unie of zelfs naar subsidies van de Unie. Op die manier zou de draagwijdte van die bepaling van primair Unierecht afhankelijk worden van de manier waarop specifieke misdrijven in het nationale recht worden omschreven.
66.
Zoals de Commissie, de Roemeense regering en het minister Public terecht hebben aangegeven, mag de vraag of de financiële belangen van de Unie al dan niet zijn geschaad, niet afhangen van de uitdrukkelijke omschrijving van een bepaald strafbaar feit in het nationale recht. Zij moet worden beoordeeld in het licht van het ruimere feitenkader. Zoals de Roemeense regering aanvoert, zijn nationale financiële belangen en de financiële belangen van de Unie namelijk vaak met elkaar verbonden. In het nationale recht kan de manier waarop algemene en specifiek met de financiële belangen van de Unie verband houdende strafbare feiten zich tot elkaar verhouden, niet duidelijk worden afgebakend zodra de subsidies door dezelfde instantie worden beheerd en met elkaar verweven raken in diverse projecten van cofinanciering.
67.
Wat ten tweede de verplichting tot eerbiediging van de rechten van de verdediging betreft, zie ik niet in op welke manier de mogelijke toepassing van artikel 325, lid 1, VWEU (per definitie) een schending van het recht van verdediging zou inhouden.
68.
Ten derde en ten slotte dien ik erop te wijzen dat de vaststelling van de toepasselijkheid van artikel 325, lid 1, VWEU, en mogelijk ook die van artikel 2, lid 1, van de PIF-Overeenkomst, en uiteindelijk die van artikel 2, lid 1, van het protocol bij de PIF-Overeenkomst, rechtstreeks tot gevolg heeft dat het Handvest van toepassing is. Aangezien met de sancties en strafvervolging waarvan de beklaagden in het hoofdgeding het voorwerp zijn of zijn geweest uitvoering wordt gegeven aan artikel 325, lid 1, VWEU en, onder voorbehoud van door de nationale rechter te verrichten verificaties, aan de PIF-Overeenkomst en het bijbehorend protocol, is het Handvest immers van toepassing op grond van artikel 51, lid 1, ervan. (
23
)
4. Richtlijnen 2015/849 en 2017/1371
69.
Zowel in zaak C‑811/19 als in zaak C‑840/19 wordt in de eerste vraag verwezen naar artikel 4 van richtlijn 2017/1371 als potentieel toepasselijke Unierechtelijke bepaling. In zaak C‑811/19 verwijst de eerste vraag daarnaast ook naar artikel 58 van richtlijn 2015/849.
70.
In hun antwoorden op de vragen van het Hof hebben de betrokken partijen uiteenlopende standpunten ingenomen met betrekking tot de toepassing van de richtlijnen 2015/849 en 2017/1371. Zoals de Roemeense regering opmerkt, blijkt uit de aan het Hof overgelegde informatie evenwel dat de feiten die tot de vervolging in het hoofdgeding hebben geleid, dateren van vóór de inwerkingtreding van beide richtlijnen. Derhalve moet daaruit voor beide zaken worden afgeleid dat geen van beide richtlijnen op de omstandigheden van het hoofdgeding van toepassing is.
5. Tussenconclusie
71.
Samenvattend vormen de MST-beschikking en artikel 325, lid 1, VWEU, samen met artikel 47, tweede alinea, van het Handvest, alsook – onder voorbehoud van de verificaties door de nationale rechter – de PIF-Overeenkomst en het bijbehorend protocol, relevante bepalingen voor zowel zaak C‑811/19 als zaak C‑840/19.
72.
Artikel 19, lid 1, tweede alinea, en artikel 2 VEU zijn ook op de onderhavige zaken van toepassing. Het valt evenwel moeilijk in te zien op welke manier die bepalingen, in vergelijking met de hierboven aangehaalde meer specifieke bepalingen, de onderhavige zaken inhoudelijk aanvullen of verder verduidelijken. (
24
) Derhalve dient artikel 47, tweede alinea, van het Handvest als het relevante rechtskader te worden beschouwd, aangezien zowel de MST-beschikking als artikel 325, lid 1, VWEU het Handvest toepasselijk maakt.
C.
Beoordeling
73.
Voor de behandeling van de in de onderhavige zaken voorgelegde prejudiciële vragen zal ik eerst kort de nationaalrechtelijke context uiteenzetten (1). Ten tweede zal ik ingaan op de in de zaken C‑811/19 en C‑840/19 geformuleerde tweede vraag en op de in zaak C‑811/19 geformuleerde vierde vraag, die zien op de uitlegging van artikel 47 van het Handvest. Ik zal met name bekijken of die bepaling de specialisatie van rechters vereist (2). Ten derde zal ik vanuit voornamelijk het oogpunt van artikel 325, lid 1, VWEU (3) de eerste vraag in beide zaken onderzoeken, alvorens kort stil te staan bij het beginsel van rechterlijke onafhankelijkheid (4). Ik zal afsluiten met het beginsel van voorrang van het Unierecht, waarmee ik dus antwoord op de derde vraag in beide zaken (5).
1. Nationaalrechtelijke context
74.
Artikel 29 van wet nr. 78/2000, zoals gewijzigd bij wet nr. 161/2003, luidt dat voor de berechting in eerste aanleg van de in die wet bedoelde corruptiemisdrijven gespecialiseerde kamers worden gevormd. De Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie heeft die formaties blijkbaar pas ingesteld bij door het gerechtsbestuur van die rechterlijke instantie genomen beslissing nr. 14 van 23 januari 2019 (hierna: „beslissing nr. 14/2019”).
75.
Volgens de verwijzende rechter in zaak C‑840/19 volgt uit de rechtspraak van de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie met betrekking tot de samenstelling van rechtsprekende formaties die in eerste aanleg oordelen over in wet nr. 78/2000 opgenomen strafbare feiten, dat alle rechters van de sector straf in de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie in eerste aanleg alle zaken mogen behandelen die binnen de bevoegdheid van die rechterlijke instantie vallen. (
25
) Bijgevolg, en op basis van zijn uitlegging van artikel 19, lid 3, van wet nr. 304/2004 en artikel 29 van wet nr. 78/2000, en tevens gelet op de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM), heeft de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie op het specialisatievereiste gebaseerde verzoeken inzake de onwettige samenstelling van kamers van drie rechters ongegrond verklaard. Derhalve was er geen reden om de sanctie van absolute nietigheid toe te passen.
76.
Bij beslissing nr. 14/2019 heeft het gerechtsbestuur van de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie verklaard dat alle binnen die rechterlijke instantie bestaande rechtsprekende formaties in strafzaken, in corruptiemisdrijven gespecialiseerde kamers zijn, zodat alle uit drie rechters bestaande kamers van de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie verder functioneren als gespecialiseerde kamers overeenkomstig artikel 29, lid 1, van wet nr. 78/2000.
77.
Naar aanleiding van een door de voorzitter van de kamer van afgevaardigden ingediend verzoek heeft de Curte Constituțională bij arrest nr. 417/2019 vastgesteld dat er sprake was van een grondwettelijk geschil tussen het parlement en de Înaltă Curte de Casație și Justiție. Aan de basis van dat geschil lag het feit dat die laatste rechterlijke instantie geen gespecialiseerde kamers had gevormd voor de berechting in eerste aanleg van corruptiemisdrijven, hetgeen in strijd was met artikel 29, lid 1, van wet nr. 78/2000, zoals gewijzigd bij wet nr. 161/2003. Door te weigeren gespecialiseerde kamers te vormen, is de Înaltă Curte de Casație și Justiție in strijd met de vereisten van de rechtsstaat en de getrouwheid aan de grondwet voorbijgegaan aan zijn verplichting tot naleving van de wet en heeft hij afbreuk gedaan aan de institutionele rol van het Roemeens parlement als wetgevende macht. De Curte Constituțională heeft ook verklaard dat die weigering in strijd was met de bepalingen van de Roemeense grondwet inzake het recht op een eerlijk proces, dat deel uitmaakt van het recht op een gerecht dat bij wet is ingesteld. (
26
)
78.
In het dictum van arrest nr. 417/2019 is verklaard dat de bij de Înaltă Curte de Casație și Justiție aanhangige zaken die vóór beslissing nr. 14/2019 van het gerechtsbestuur van de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie in eerste aanleg zijn beslecht en waarin geen definitieve uitspraak is gedaan, overeenkomstig artikel 421, lid 2, onder b), van het wetboek van strafvordering opnieuw moesten worden beoordeeld door gespecialiseerde kamers die in overeenstemming met artikel 29, lid 1, van wet nr. 78/2000 zijn samengesteld.
79.
De Curte Constituțională heeft verklaard dat de behandeling door een niet-gespecialiseerde kamer van een zaak waarvoor een gespecialiseerde kamer bevoegd is, leidt tot absolute nietigheid van de uitspraak. Volgens artikel 281, lid 1, onder a), van het wetboek van strafvordering heeft schending van de regels inzake de samenstelling van rechtsprekende formaties absolute nietigheid tot gevolg. (
27
)
80.
Voorts heeft de Curte Constituțională opgemerkt dat de specialisatie van de rechters van de Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie met betrekking tot corruptiemisdrijven nergens in de wet was bepaald en dat moest worden vastgesteld wat de specialisatie was van rechters of ten minste van sommigen van hen. De mogelijkheid dat alle rechters, gelet op hun opleiding en expertise, als gespecialiseerde rechters konden worden aangemerkt kon niet worden uitgesloten, doch dat punt moest volgens de Curte Constituțională worden aangetoond. Alle rechters van de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie kunnen dus weliswaar worden geacht gespecialiseerd te zijn op het gebied van misdrijven als bedoeld in wet nr. 78/2000 en vanwege hun vereiste beroepsbekwaamheid in aanmerking komen om in gespecialiseerde kamers te zetelen, maar dat houdt daarom nog niet in dat alle uit die rechters samengestelde kamers bevoegd zijn om die misdrijven te berechten. Het feit dat alle rechters gespecialiseerd zijn, houdt enkel in dat bij het installeren van die kamers kan worden gekozen uit al die rechters.
81.
Wat betreft de situatie van na de door het gerechtsbestuur van de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie vastgestelde beslissing nr. 14/2019, heeft de Curte Constituțională er evenwel op gewezen dat er, ondanks het gebrek aan transparantie bij de vaststelling van de specialisatie van kamers als gevolg van die beslissing, na die beslissing niet langer sprake was van schending van de grondwet. Voor de periode na beslissing nr. 14/2019 was de doelstelling van de wet dus bereikt en was er niet langer sprake van een schending. (
28
)
82.
Het procedurele gevolg van het door de Curte Constituțională gewezen arrest nr. 417/2019 is dat alle corruptiezaken die in de periode tussen de inwerkingtreding van de specialisatieregel van wet nr. 78/2000 (in 2003) en de vaststelling van beslissing nr. 14/2019 (in 2019) door uit drie rechters bestaande kamers van de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie zijn beslecht in eerste aanleg en die niet onherroepelijk zijn geworden, opnieuw in eerste aanleg moeten worden beoordeeld. Na beslissing nr. 14/2019, waarbij is bepaald dat alle strafkamers van de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie in corruptie gespecialiseerde kamers zijn, zouden alle uit drie rechters bestaande kamers van de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie na arrest nr. 417/2019 van de Curte Constituțională evenwel verder werken als gespecialiseerde kamers overeenkomstig artikel 29, lid 1, van wet nr. 78/2000.
83.
Kortom, ervan uitgaande dat ik de nationale context juist heb begrepen, is de kern van het probleem klaarblijkelijk het ontbreken van een formele aanwijzing. Zodra de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie echter formeel had bepaald dat al zijn strafkamers in corruptie gespecialiseerde kamers waren, werden dezelfde kamers in juist dezelfde samenstelling geacht wettig te zijn samengesteld.
2. Specialisatie van rechters en het recht op een gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld
84.
Met zijn vierde vraag wenst de verwijzende rechter in zaak C‑811/19 te vernemen of artikel 47 van het Handvest een specialisatie van rechters en de vorming van gespecialiseerde kamers bij een hooggerechtshof als de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie vereist. De strekking van de tweede vraag in de zaken C‑811/19 en C‑840/19 is in wezen of artikel 47, tweede alinea, van het Handvest aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen arrest nr. 417/2019 van de Curte Constituțională.
85.
Die vragen bevatten twee verschillende lagen. Ten eerste is het de vraag of de specialisatie van rechters behoort tot de (autonome) norm van artikel 47 van het Handvest, waarvan de niet-inachtneming leidt tot onverenigbaarheid met het Unierecht. Ten tweede is het de vraag of artikel 47 van het Handvest zich verzet tegen een onwettigverklaring die berust op het feit dat niet was voldaan aan een bepaling van nationaal recht op grond waarvan rechters zich moeten specialiseren, waardoor aldus mogelijk kwesties aan de orde worden gesteld die verband houden met het recht op een nationale omschrijving van een „gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld”?
86.
Mijns inziens dient op die vragen tweemaal ontkennend te worden geantwoord. Ter verduidelijking van de reden waarom, dient allereerst te worden geanalyseerd wat de uit artikel 47, tweede alinea, van het Handvest voortvloeiende norm precies inhoudt (a). Vervolgens zal ik beoordelen of die bepaling aldus dient te worden uitgelegd dat zij zich verzet tegen het litigieuze arrest van de Curte Constituțională (b).
a) Unierechtelijke norm
87.
Ten eerste bestaat er mijns inziens geen Unierechtelijk vereiste van specialisatie van rechters of rechtsprekende formaties dat kan worden geacht te zijn vervat in artikel 47 van het Handvest, of het nu gaat om corruptiezaken, er een verband is met de bescherming van de financiële belangen van de Unie, dan wel overigens op andere Unierechtelijke gebieden.
88.
Uiteraard moet worden benadrukt dat bewezen juridische deskundigheid en kwalificaties een onderdeel vormen van de noodzakelijke voorwaarden voor rechterlijke benoemingen. Zo niet, zouden er problemen kunnen ontstaan met rechterlijke onpartijdigheid en onafhankelijkheid. Het klopt dat een onbekwame rechter technisch gesproken nog steeds onafhankelijk kan zijn, soms zelfs opvallend onafhankelijk. Evenwel is het nog steeds redelijk om ervan uit te gaan dat onbekwame rechters voor de bescherming en handhaving van de rechterlijke onafhankelijkheid op lange termijn niet ideaal zijn.
89.
Op nationaal niveau lijkt een opvallende verscheidenheid aan rechterlijke specialisaties te bestaan. In een aantal lidstaten wordt inderdaad een hoge mate van specialisatie van rechters aangehangen. In andere lidstaten is dat niet het geval. Bovendien kunnen de regels binnen dezelfde rechtsorde verschillen: vaak vermindert de kans op specialisatie naarmate de zaak door hogere rechters wordt behandeld. Nochtans wordt in bepaalde rechtssystemen inderdaad een hoge mate van specialisatie van rechters behouden, zelfs tot op het niveau van het hooggerechtshof.
90.
Dezelfde verscheidenheid valt eveneens af te lezen uit de rechtspraak, of veeleer uit de stilte over het onderwerp van specialisatie van rechters, of het nu gaat om artikel 47 van het Handvest dan wel om artikel 6 van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM). Op de vraag naar een bron voor het argument dat er een rechtsbeginsel inzake specialisatie van rechters bestaat, heeft appellant in zaak C‑840/19, in zijn antwoorden op de vragen van het Hof, een door het EHRM gewezen arrest inzake een andere kwestie aangehaald (
29
), samen met een aantal van internationale organen afkomstige niet-bindende documenten waarin specialisatie van rechters in bepaalde omstandigheden als nuttig en wenselijk wordt voorgestaan en aangemoedigd. (
30
) Die documenten vormen evenwel allesbehalve elementen die het argument kunnen staven dat rechterlijke kamers gespecialiseerd moeten zijn en dat anders de in artikel 47 van het Handvest (of artikel 6 EVRM) opgenomen vereisten worden geschonden.
91.
Ten tweede heeft die kwestie nog een dimensie: het recht op een „gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld” overeenkomstig artikel 47 van het Handvest. Hoewel het vereiste van specialisatie van rechtsprekende formaties niet onder het door artikel 47 van het Handvest toegekende beschermingsniveau valt, kan het immers deel uitmaken van het recht op een „gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld” wanneer het in nationale regels is vastgelegd.
92.
De voornaamste aspecten van het Unierechtelijke beschermingsniveau dat uit artikel 47, tweede alinea, van het Handvest voortvloeit, zijn uiteengezet in de punten 136 tot en met 143 van mijn conclusie in de zaken Euro Box Promotion. Ik zal hier enkel wijzen op twee essentiële aspecten.
93.
In de eerste plaats wordt het recht op een „gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld” noodzakelijkerwijze bepaald op basis van nationaal recht. Derhalve kunnen nationale regels inderdaad relevant worden doordat ernaar wordt verwezen.
94.
In de tweede plaats leidt vanuit Unierechtelijk oogpunt en in nauwe samenhang met de benadering van het EHRM in dat verband, niet elke schending van nationale regels inzake de samenstelling van rechtsprekende formaties automatisch tot een schending van artikel 47 van het Handvest. Zoals blijkt uit het arrest in de zaak Simpson, kunnen onregelmatigheden immers schending van artikel 47, tweede alinea, eerste volzin, van het Handvest opleveren, „met name wanneer die onregelmatigheid door haar aard en ernst het reële risico doet ontstaan dat andere onderdelen van de overheid, in het bijzonder de uitvoerende macht, een onbehoorlijke discretionaire bevoegdheid kunnen uitoefenen die afbreuk doet aan de integriteit van het resultaat van het benoemingsproces en aldus bij de justitiabelen legitieme twijfel oproept over de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de betrokken rechter of rechters […]”. Het Hof heeft erop gewezen dat dit het geval is „wanneer fundamentele regels in het geding zijn die een integrerend deel vormen van de instelling en werking van dat gerechtelijke systeem”. (
31
)
b) Analyse
95.
Zoals hierboven is geconstateerd en ook door de Roemeense regering, het minister Public en de Commissie is aangevoerd, valt het specialisatievereiste ten eerste niet per definitie onder de norm van artikel 47 van het Handvest. De idee dat er een beginsel van specialisatie van rechters zou bestaan dat behoort tot de norm van artikel 47 van het Handvest, kan derhalve als ongegrond worden beschouwd.
96.
Ten tweede voert eerste appellant in zaak C‑811/19, in zijn antwoord op de vragen van het Hof, evenwel aan dat, gelet op het feit dat het recht op een „gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld” naar het nationale recht verwijst, artikel 47, tweede alinea, van het Handvest, dat dient te voldoen aan de minimumnorm van artikel 6 EVRM, geen norm kan opleggen die steunt op andere criteria dan de garanties op nationaal niveau. Voorts voert die appellant aan dat bij arrest nr. 417/2019 is vastgesteld dat de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie de wettelijke bepalingen met betrekking tot het specialisatievereiste overduidelijk had geschonden.
97.
Mijns inziens kan dat argument niet worden aanvaard.
98.
Door de autonome en onafhankelijke invulling van artikel 47 van het Handvest, dat overeenkomstig artikel 52, lid 3, van het Handvest inderdaad dezelfde of een ruimere bescherming moet bieden dan de corresponderende bepalingen van het EVRM, wordt juist afgeweken van een zuiver automatische en formele beoordeling. Niet elke formele schending van eender welke (nationale) regel die mogelijk ziet op een aspect van rechterlijke organisatie, houdt een schending van artikel 47 van het Handvest in.
99.
Zoals opgemerkt door de Roemeense regering, het minister Public en de Commissie, houdt de schending van de in de onderhavige zaak aan de orde zijnde regeling geen schending in op grond van artikel 47 van het Handvest.
100.
In de eerste plaats lijkt het specialisatievereiste uitermate formeel van aard te zijn. Zoals opgemerkt door het minister Public, zijn alle kamers van de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie naar aanleiding van beslissing nr. 14/2019 van zijn gerechtsbestuur van de ene op de andere dag gespecialiseerde kamers geworden. Bij arrest nr. 417/2019 heeft de Curte Constituțională bevestigd dat die uitkomst voldoet aan de nationale grondwettelijke vereisten. Zoals opgemerkt door de Commissie, houdt dat in dat de puur formele aanwijzing van kamers als gespecialiseerde kamers, zonder enige inhoudelijke wijziging, wordt geacht te volstaan ter voldoening aan de grondwettelijke vereisten, waaronder de uit de constitutioneel verankerde grondrechten voortvloeiende vereisten.
101.
In de tweede plaats komt die regeling blijkbaar neer op een vrij beperkte uitzondering die enkel wordt toegepast op specifieke rechtsgebieden en op de procedure in eerste aanleg.
102.
In de derde plaats ben ik het eens met de Commissie dat andere aanvullende elementen, zoals onzekerheid over de uitlegging van de toepasselijke wettelijke regeling en het feit dat geen sprake was van een doelbewuste schending, erop wijzen dat de schending niet „overduidelijk” van aard is.
103.
Alle bovenstaande overwegingen vormen tevens nuttige illustraties van wat het specialisatievereiste voor nationale rechterlijke instanties in werkelijkheid inhoudt: het draait inderdaad voornamelijk om hun interne beheer en werkefficiëntie. Uiteraard zijn er aan de pertinente en opzettelijke schending van dergelijke regelingen, als die vooraf en stevig in de nationale rechtsorde zijn verankerd, juridische gevolgen verbonden. (
32
) Evenwel vormt het vereiste van de specialisatie van rechters als zodanig, voor de toepassing van de uit artikel 47, tweede alinea, van het Handvest voortvloeiende norm, geen basisregel van het gerechtelijke systeem waarin steeds moet zijn voorzien om te voldoen aan de vereisten van artikel 47 van het Handvest.
104.
Ten slotte rijst er nog een andere essentiële vraag met betrekking tot artikel 47 van het Handvest. Nu is vastgesteld dat die bepaling geen specialisatie van rechters vereist en de daarin vastgelegde autonome norm van wat onder een bij wet ingesteld gerecht moet worden verstaan derhalve niet is geschonden, rest nog de vraag of die bepaling zich verzet tegen het feit dat een nationaal grondwettelijk hof een dergelijke schending vaststelt op grond van constitutioneel beschermde grondrechten of andere waarden.
105.
Om de redenen die in de punten 145 tot en met 156 van mijn conclusie in de zaken Euro Box Promotion reeds uitvoerig zijn uiteengezet, dient op die vraag ontkennend te worden geantwoord: artikel 47 van het Handvest verzet zich niet tegen een dergelijke vaststelling.
106.
Wat juridische kwesties en situaties betreft die onder het Unierecht vallen, maar er niet volledig door worden bepaald, dient erop te worden gewezen dat het Hof weliswaar heeft vastgesteld dat artikel 47 van het Handvest met name wordt geschonden wanneer onregelmatigheden door hun ernst het reële risico doen ontstaan dat discretionaire bevoegdheid niet naar behoren wordt uitgeoefend, waardoor legitieme twijfel rijst over de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van rechters (
33
), maar dat dit er niet aan in de weg staat dat een nationaal grondwettelijk hof vaststelt dat het grondwettelijke recht op een eerlijk proces is geschonden uit hoofde van een andere, strengere nationale norm. In kwesties en in situaties die niet volledig door het Unierecht worden bepaald, vormt het Handvest overeenkomstig artikel 53 ervan de ondergrens (minimum), doch niet de bovengrens (maximum). Derhalve zou een nationale rechter een strengere nationale norm kunnen aanhangen en toepassen.
107.
Het staat aan de bevoegde nationale autoriteiten om een dergelijke nationale grondwettelijke norm vast te leggen, uiteraard voor zover daarvan sprake is. De Roemeense regering en het minister Public hebben aangevoerd dat het specialisatievereiste niet behoort tot de nationale norm die geldt voor het recht op effectieve rechterlijke bescherming. Ik neem akte van dat standpunt, maar verder kan dit Hof niet gaan. Ik herhaal nog maar eens dat aan de nationale rechters en actoren is om de nationale grondwettelijke norm vast te leggen. Dat houdt evenwel niet automatisch in dat eender welk argument dat als een kwestie van strengere nationale normen wordt aangedragen, uiteindelijk als een voldoende rechtvaardiging zal worden beschouwd onder het Unierecht. Op die kwestie zal ik ingaan in het volgende deel.
c) Tussenconclusie
108.
In het licht van het voorgaande geef ik het Hof in overweging om op de tweede vraag in de zaken C‑811/19 en C‑840/19 en op de vierde vraag in zaak C‑811/19 te antwoorden dat artikel 47 van het Handvest aldus moet worden uitgelegd dat het geen verplichting tot specialisatie van rechtsprekende formaties omvat. Artikel 47, tweede alinea, van het Handvest staat evenwel niet in de weg aan een arrest van een nationaal grondwettelijk hof waarbij wordt verklaard dat, uit hoofde van een concrete en redelijke nationale norm inzake de bescherming van het recht op effectieve rechterlijke bescherming en in het licht van de door deze rechter aan de nationale toepasselijke bepalingen gegeven uitlegging, een rechtsprekende formatie onwettig is samengesteld op grond dat niet is voldaan aan een bij een nationale wet vastgesteld vereiste van gespecialiseerde rechtsprekende formaties.
3. Bescherming van de financiële belangen van de Unie
109.
In de onderhavige zaken worden twee aanvullende kwesties aan de orde gesteld: ten eerste de uitlegging van artikel 325, lid 1, VWEU, in samenhang met het door de Curte Constituțională gewezen arrest nr. 417/2019 en de gevolgen van dat arrest, en ten tweede de uitlegging van artikel 19, lid 1, en artikel 2 VEU, alsook van artikel 47 van het Handvest, in samenhang met diezelfde grondwettelijke beslissing. In het onderhavige deel zal ik de iets specifiekere vraagstukken behandelen die verband houden met de mogelijke impact van de in het geding zijnde grondwettelijke beslissing op de bescherming van de financiële belangen van de Unie.
110.
Met de uit hoofde van artikel 325, lid 1, VWEU aan de orde gestelde specifieke kwesties geeft de verwijzende rechter aan dat de door de Curte Constituțională vereiste nieuwe beoordeling er in de twee betrokken zaken aan in de weg kan staan dat doeltreffende en afschrikkende sancties worden opgelegd in gevallen waarin sprake is van activiteiten waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad. Gelet op de complexiteit en de duur van de procedures totdat na de hervatting van het geding in eerste aanleg opnieuw een definitieve uitspraak is gedaan, bestaat het gevaar van verjaring van strafrechtelijke aansprakelijkheid. Als gevolg van de naar nationaal recht verplichte toepassing van arrest nr. 417/2019 van de Curte Constituțională, wordt het geding in eerste aanleg hervat, waardoor er binnen hetzelfde geding twee uitspraken zijn in eerste aanleg en drie uitspraken in het stadium van hoger beroep. De verwijzende rechter uit zijn bezorgdheid met name onder verwijzing naar de omstandigheden van het hoofdgeding in zaak C‑840/19, waarin ongeveer vier jaar geleden een strafprocedure is ingeleid en het gewoon hoger beroep na toelating van het buitengewoon beroep tot vernietiging (als gevolg van de toepassing van arrest nr. 685/2018 van de Curte Constituțională) reeds opnieuw ter beoordeling is voorgelegd.
111.
In de punten 173 tot en met 184 van de conclusie in de zaken Euro Box Promotion zet ik uitvoerig uiteen met welke overwegingen rekening moet worden gehouden bij de toetsing van de normatieve verenigbaarheid van nationale voorschriften en praktijken met artikel 325, lid 1, VWEU. Zoals dat het geval is op eender welk ander gebied van het Unierecht, moet het ten eerste nog steeds gaan om de toetsing van de verenigbaarheid van normen. Die analyse mag niet verworden tot een enigszins subjectieve en potentieel willekeurige studie van geselecteerde statistieken over het aantal veroordelingen en vrijspraken, waarover een nationale rechter normaal gesproken niet beschikt. Ten tweede wordt in het kader van die toetsing zelf de eerbiediging van de rechtsstaat en de grondrechten reeds in aanmerking genomen bij de uitlegging van de omvang van de uit artikel 325, lid 1, VWEU voortvloeiende verplichtingen. Ten derde kunnen redelijke en concrete bezwaren van nationaal grondwettelijke aard, met inbegrip van een eventueel hoger niveau van bescherming van de aldus opgevatte nationale grondrechten, wellicht deel uitmaken van de afweging.
112.
Kort gezegd moet de leidraad op dit rechtsgebied worden gezocht in de logica en de globale aanpak gehanteerd in de arresten in de zaken M.A.S. en M.B., Scialdone en Dzivev e.a. (
34
), en niet die in de arresten in de zaken Taricco e.a. en Kolev e.a. (
35
).
113.
Tot de elementen die in aanmerking moeten worden genomen bij de beoordeling of nationale regelingen aan de vereisten van artikel 325, lid 1, VWEU voldoen, behoren aldus onder meer: ten eerste de normatieve en systematische beoordeling van de inhoud van de betrokken regeling; ten tweede de doelstelling en de nationale context ervan; ten derde de redelijkerwijs merkbare of verwachte praktische gevolgen die voortvloeien uit de uitlegging of de praktijk bij de toepassing van een dergelijke regeling (dus los van een statistische raming van het aantal gevallen waar het daadwerkelijk of potentieel om gaat), en ten vierde de grondrechten en de rechtsstaat die deel uitmaken van het interne evenwicht bij de uitlegging van de materiële vereisten van artikel 325, lid 1, VWEU. Eventuele nationale bezwaren die in dat verband worden ingeroepen, moeten evenwel uitdrukking geven aan een redelijke en concrete bezorgdheid om een hogere graad van bescherming van rechten te waarborgen. Bovendien moet de potentiële invloed ervan op de door artikel 325, lid 1, VWEU beschermde belangen evenredig zijn.
114.
Mijns inziens voldoet de nationale beslissing die in de onderhavige zaken aan de orde is, niet aan die vereisten. Kort gezegd: een blijkens nationaal recht vereiste aanwijzing die veeleer van ondergeschikt belang en puur formeel van aard is, heeft een totaal onevenredige invloed op de beschermde belangen van de Unie.
115.
Ten eerste levert arrest nr. 417/2019 wat de abstracte en systematische beoordeling van de inhoud ervan betreft prima facie geen specifieke problemen op. Met dat arrest wordt geen nieuw rechtsmiddel in het leven geroepen en wordt blijkbaar evenmin het bestaande rechtskader omzeild. Zoals opgemerkt door appellant in zaak C‑840/19, verplicht dat arrest tot toepassing van bepalingen van het wetboek van strafvordering op grond waarvan zaken, met name in geval van schending van de regels betreffende de samenstelling van een rechtsprekende formatie, met het oog op een nieuwe beoordeling aan een appelrechter moeten worden voorgelegd. (
36
)
116.
Wat ten tweede de doelstelling en de nationale context van arrest nr. 417/2019 betreft, stel ik vast dat het Hof niet beschikt over aanwijzingen op grond van objectieve elementen, het contextuele kader of praktische gevolgen, dat het betrokken arrest tot doel had om de rechtsinstrumenten voor de bestrijding van corruptie te omzeilen of te ondermijnen, dan wel om afbreuk te doen aan de bescherming van de financiële belangen van de Unie.
117.
Mijns inziens kan niet tot een andere slotsom worden gekomen louter op grond van het in de verwijzingsbeslissingen opgenomen feit dat het verzoek dat tot arrest nr. 417/2019 heeft geleid, was ingediend door de voorzitter van de kamer van afgevaardigden, tegen wie destijds een strafrechtelijk onderzoek in verband met misdrijven in de zin van wet nr. 78/2000 liep en wiens rechtszaak in hoger beroep aanhangig was bij de uit vijf rechters bestaande kamer van de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie. Zoals meermaals in de context van de onderhavige zaken is benadrukt, kan geen enkele rechterlijke instantie, en al zeker het Hof niet, te werk gaan op basis van insinuaties en veronderstellingen. (
37
)
118.
Ten derde kan overeenkomstig de door de Commissie en het minister Public aangevoerde argumenten inderdaad ernstige bezorgdheid worden geuit met betrekking tot het hierboven aangehaalde derde element, dat verband houdt met de over het algemeen tastbare of verwachte praktische gevolgen van het betrokken arrest. Anders dan het arrest van de Curte Constituțională in de zaken Euro Box Promotion e.a. (C‑357/19 en C‑547/19), en in lijn met de door de Commissie aangevoerde argumenten, blijkt arrest nr. 417/2019 op grond van een beoordeling vanuit verschillende invalshoeken tamelijk verstrekkende gevolgen te hebben.
119.
Zoals de Commissie heeft opgemerkt, blijken de gevolgen van arrest nr. 417/2019 niet beperkt te zijn tot een relatief korte periode: arrest nr. 417/2019 vereist een nieuwe beoordeling in eerste aanleg van alle zaken die in hoger beroep aanhangig zijn en waarvan het vonnis in eerste aanleg is gewezen tussen 21 april 2003 (de datum waarop het specialisatievereiste bij de wijzigingen van wet nr. 78/2000 is ingevoerd) en 22 januari 2019 (de datum waarop het gerechtsbestuur van de Înaltă Curte de Casație și Justiție heeft verklaard dat alle kamers als gespecialiseerde kamers moeten worden beschouwd). Die periode bestrijkt in totaal 16 jaar. De Commissie wijst er terecht op dat de redelijkerwijs verwachte gevolgen van dat arrest, gelet op de algemene complexiteit van zaken betreffende corruptiemisdrijven die zijn begaan door personen die onder de rechtsmacht van de Înaltă Curte de Casație și Justiție vallen (personen die een openbaar ambt bekleden of hooggeplaatste staatsambtenaren), en de waarschijnlijkheid dat hoger beroep wordt ingesteld, heel groot zijn.
120.
Voorts moet daaraan zeker worden toegevoegd dat arrest nr. 417/2019 zowel ratione materiae als ratione personae voornamelijk gevolgen zal teweegbrengen binnen een toepassingsgebied dat bijzonder zorgwekkend is vanuit het oogpunt van de bescherming van de financiële belangen van de Unie. Zoals door de Commissie is aangevoerd, heeft dat arrest immers uitsluitend een weerslag op corruptiezaken waarin de beklaagden onder de rechtsmacht in eerste aanleg van de Înaltă Curte de Casație și Justiție vallen, zodat het vereiste van een nieuwe beoordeling gevolgen zal hebben voor alle zaken die zien op corruptiemisdrijven die door bekleders van hoge openbare ambten zijn begaan.
121.
Ofschoon de toepassing van arrest nr. 417/2019 niet leidt tot de stopzetting van de strafprocedure, klopt het inderdaad dat het gevaar van verjaring van de strafvervolging als gevolg van die toepassing vrij prangend wordt. Voorts heeft de Commissie eveneens terecht aangevoerd dat, zelfs rekening houdend met het feit dat de artikelen 154 en 155 van het wetboek van strafrecht geen verjaringsregels bevatten die als zodanig als problematisch kunnen worden beschouwd, de toepassing van arrest nr. 417/2019 ertoe leidt dat zaken die reeds aanhangig zijn in hoger (devolutief) beroep niet alleen maar opnieuw moeten worden beoordeeld in die aanleg, maar opnieuw van voren af. Dat houdt in dat alle stadia van de procedure opnieuw moeten worden doorlopen, waardoor de kans op verjaring aanzienlijk toeneemt.
122.
Ten vierde is, althans in mijn ogen, in de onderhavige zaken met name de onderlinge afweging tussen de belangen van de Unie en de op het spel staande nationale belangen essentieel, evenals de (on)evenredige uitkomst op het gebied van de procedurele gevolgen van die evenwichtsoefening.
123.
Eens te meer kan erop worden gewezen dat, volgens vaste rechtspraak, wanneer de lidstaten door het Unierecht een zekere beoordelingsmarge wordt gelaten, het hun nationale autoriteiten en rechterlijke instanties blijft vrijstaan de nationale grondrechtenbescherming toe te passen, mits daardoor het beschermingsniveau van het Handvest en de voorrang, eenheid en werking van het recht van de Unie niet in het gedrang komen. (
38
) Voorts is hierboven in de onderhavige conclusie aangegeven dat een bepaalde nationale grondwettelijke norm inderdaad kan inhouden dat rechters zich moeten specialiseren, ongeacht of deze de vorm aanneemt van een onafhankelijke nationale norm dan wel is ingebed als een nationale regeling van wat uiteindelijk zal neerkomen op een gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld (of op een eerlijk proces, een bij wet aangewezen rechter, of eender welke andere noemer waaronder een dergelijke regeling op grond van de nationale grondwettelijke regels zou kunnen worden gerangschikt). (
39
)
124.
Zoals ik in mijn conclusie in de zaken Euro Box Promotion heb benadrukt (
40
), dient een dergelijke nationale norm evenwel redelijk en concreet te zijn om op goede gronden te kunnen worden ingeroepen als gerechtvaardigd nationaal belang in de context van artikel 325, lid 1, VWEU, en trouwens ook als norm die een hoger beschermingsniveau biedt dan het Handvest. De nationale regeling dient uitdrukking te geven aan een reële zorg die redelijkerwijze zal bijdragen tot de bescherming van nationale grondrechten en waarden, en binnen de Unie zal kunnen worden erkend (in beginsel, maar niet per definitie wat de omvang en specifieke formulering ervan betreft) als een waarde die is gebaseerd op de rechtsstaat, de democratie en de menselijke waardigheid.
125.
In de onderhavige zaken is voorts redelijk bepalend dat, zelfs wanneer bij de afweging krachtens artikel 325, lid 1, VWEU op goede gronden met een dergelijke nationale norm rekening mag worden gehouden, de uitkomst van die afweging evenredig moet zijn. De gerechtvaardigde belangen van de Unie (doeltreffende bescherming van de financiële belangen van de Unie) moeten met andere woorden op een redelijke manier worden afgewogen tegen de gerechtvaardigde waarden en normen die in de nationale rechtsorde zijn opgenomen. Wanneer laatstgenoemde belangen daadwerkelijk worden erkend, mogen zij de belangen van de Unie niet doorkruisen op een manier die verder gaat dan nodig is om die nationale belangen te ondersteunen.
126.
In de context van de onderhavige zaken voert zowel eerste appellant in zaak C‑811/19 als appellant in zaak C‑840/19 aan dat artikel 325, lid 1, VWEU niet tot gevolg mag hebben dat arresten van een grondwettelijk hof die uitdrukking geven aan regels van nationaal recht die op grondwettelijk niveau zijn vastgesteld met het doel het grondrecht op een eerlijk proces op een doeltreffende manier te waarborgen, buiten toepassing worden gelaten.
127.
Het minister Public, de Roemeense regering en de Commissie hebben evenwel twijfels geuit over de oprechtheid van de op grondrechten gebaseerde motivering van arrest nr. 417/2019. De puur formele benadering van het specialisatievereiste in dat arrest leidt in de praktijk tot de slotsom dat zaken die opnieuw worden beoordeeld door precies dezelfde kamers moeilijk kunnen worden geacht aanleiding te geven tot een tastbare schending van het nationale recht.
128.
Ik deel die twijfels.
129.
Ten eerste blijf ik versteld staan van de idee dat een nationale specialisatienorm voor rechters die puur formeel van aard is en louter bestaat in de mechanische aanwijzing van precies dezelfde kamers en rechters, als wezenlijk zou moeten worden beschouwd. Het is moeilijk in te zien op welke manier dat vereiste bijdraagt tot een hoger niveau van (effectieve) rechterlijke bescherming.
130.
Ten tweede ben ik eveneens verbaasd over de graad van „superspecialisatie” die kennelijk naar nationaal recht is vereist. Ik kan mij inbeelden dat rechters zich specialiseren in bepaalde rechtsgebieden (zoals strafrecht, belastingrecht, familierecht, intellectuele-eigendomsrecht enz.). (
41
) Ik kan eveneens begrijpen waarom specialisatie de vorm kan aannemen van aan bepaalde rechters voorbehouden bijzondere bevoegdheden voor een specifiek soort misdrijf en/of ten aanzien van een bepaald type verdachte. (
42
) Het is evenwel werkelijk ongebruikelijk om vast te stellen dat er is voorzien in een specialisatievereiste voor (criminele) corruptie dat in het licht van de strekking of complexiteit ervan een verdergaande specialisatie (of expertise) zou vereisen dan die voor de benoeming van een (gespecialiseerde) strafrechter bij een nationaal hooggerechtshof.
131.
Misschien kan er evenwel worden geargumenteerd dat de strengere nationale norm die door arrest nr. 417/2019 wordt gewaarborgd, niet ligt besloten in het specialisatievereiste als zodanig, maar in een strikte invulling van het begrip „gerecht dat bij wet is ingesteld”. Op die manier is de kwestie van wie „gespecialiseerd” is in criminele corruptie geen kwestie van specialisatie als zodanig, maar veeleer de aanduiding van de groep rechters waaruit feitelijk kan worden geput voor de samenstelling van de kamers van eerste aanleg, waardoor het een kwestie van wettige samenstelling van de rechtsprekende formatie wordt. Als dat inderdaad het geval is, zal de discussie onvermijdelijk worden teruggevoerd tot de kwestie of het grondrecht op effectieve rechterlijke bescherming wordt geschonden door elke schending van eender welke regel, zelfs een puur formele regeling zonder gevolgen voor en materiële invloed op de rechten van de verdediging en het recht op een eerlijk proces. (
43
)
132.
Afgezien van de kwestie van de definiëring van de nationale norm en van de doelstelling die ermee wordt nagestreefd, blijft de kwestie van de evenredige uitkomst van de waardenafweging in het kader van de uitlegging van artikel 325, lid 1, VWEU bestaan. Op dat punt schiet de betrokken nationale regeling vrij duidelijk tekort. Simpel gesteld: moet worden aanvaard dat een vrij betwistbaar nationaal vereiste, dat op een louter formele (om niet te zeggen formalistische) manier wordt toegepast en waarvan de bijdrage tot de effectieve individuele bescherming van individuele rechten niet zo duidelijk is, er in potentie toe leidt dat zaken van de voorbije 16 jaar waarin al uitspraak is gedaan opnieuw worden geopend?
133.
Een dergelijk uitlegging door nationale rechters zou die nationaalrechtelijke elementen mijns inziens onverenigbaar maken met de vereisten van artikel 325, lid 1, VWEU.
a) Tussenconclusie
134.
Op grond van de overwegingen hierboven dient op de eerste vraag in de zaken C‑811/19 en C‑840/19, voor zover zij zien op artikel 325, lid 1, VWEU, te worden geantwoord dat die bepaling aldus moet worden uitgelegd dat een door een nationaal grondwettelijk hof gewezen arrest waarbij de samenstelling van rechtsprekende formaties van een nationaal hooggerechtshof die in eerste aanleg corruptiemisdrijven berechten, onwettig wordt verklaard op grond dat die formaties niet gespecialiseerd zijn in corruptie, ofschoon ten aanzien van de rechters die er deel van uitmaken is erkend dat zij de vereiste specialisatie hebben, indruist tegen die bepaling wanneer een dergelijke vaststelling kan leiden tot een systemisch risico van straffeloosheid met betrekking tot strafbare feiten waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad.
4. Beginsel van rechterlijke onafhankelijkheid
135.
De eerste vraag in de zaken C‑811/19 en C‑840/19, voor zover zij verwijst naar artikel 19, lid 1, VEU, en de tweede vraag in de zaken C‑811/19 en C‑840/19 strekken ertoe te vernemen of artikel 2 en artikel 19, lid 1, VEU en artikel 47, tweede alinea, van het Handvest aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich ertegen verzetten dat de Curte Constituțională, die wordt omschreven als „een orgaan dat geen deel uitmaakt van de rechterlijke macht”, een beslissing wijst als arrest nr. 417/2019. Wat die dimensie (of dat niveau van discussie) betreft, zien de aldus geformuleerde vragen voornamelijk op de institutionele opzet en taken van de Curte Constituțională, en op de gevolgen van zijn beslissing voor zaken die door de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie zijn beslecht.
136.
Ofschoon de onderhavige vragen op een ander arrest van de Curte Constituțională zijn gericht, overlappen zij, wat de bredere, institutionele dimensie ervan betreft, de vragen die reeds in de conclusie in de zaken Euro Box Promotion zijn behandeld. Zoals toegelicht in die conclusie, ben ik de mening toegedaan dat het niet de taak van dit Hof is om in abstracto in te gaan op institutionele keuzen van een lidstaat met betrekking tot de samenstelling of bevoegdheden van een nationaal grondwettelijk hof, zolang niets erop wijst dat een dergelijke instelling niet langer op een structurele manier voldoet aan de vereisten van een onafhankelijke rechter in de zin van de autonome Unierechtelijke uitlegging van dat begrip. (
44
)
137.
Anders dan de nationale grondwettelijke beslissing die in de zaken Euro Box Promotion e.a. (C‑357/19 en C‑547/19) aan de orde is, heeft in de onderhavige zaak arrest nr. 417/2019 van de Curte Constituțională bovendien geleid tot nationaalrechtelijke elementen die, althans in mijn ogen, niet voldoen aan de vereisten van artikel 325, lid 1, VWEU.
138.
Tegen die dubbele achtergrond ben ik van mening dat het niet nodig is om de vragen die de verwijzende rechter in het kader van de onderhavige zaken heeft voorgelegd, opnieuw te onderzoeken.
5. Beginsel van voorrang
139.
Met zijn derde vraag in de zaken C‑811/19 en C‑840/19 wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of een nationale rechter arrest nr. 417/2019 van de Curte Constituțională buiten toepassing kan laten op grond van het beginsel van voorrang van het Unierecht. Die vraag lijkt ook ten dele te zijn ingegeven door het feit dat overeenkomstig artikel 99, onder ș), van wet nr. 303/2004 de niet-eerbiediging door een rechter van een beslissing van de Curte Constituțională een tuchtrechtelijk vergrijp vormt.
140.
Ik heb die kwesties reeds uitvoerig besproken in mijn parallelle conclusie in de zaken Euro Box Promotion e.a. (gevoegde zaken C‑357/19 en C‑547/19), waarin ik tot de slotsom kom dat een nationale rechter krachtens het Unierecht (een anders bindend) rechtsoordeel van een hogere rechter inderdaad niet hoeft te volgen, wanneer hij van oordeel is dat die juridische uitlegging in strijd is met het Unierecht. Bovendien moet vanuit het oogpunt van het Unierecht dan ook hetzelfde gelden voor een potentiële nationale sanctie die wegens een dergelijke houding wordt opgelegd: wanneer die houding vanuit het oogpunt van het Unierecht is toegestaan, mag om die reden geen sanctie worden opgelegd. (
45
)
141.
Derhalve dient de derde vraag in de zaken C‑811/19 en C‑840/19 bevestigend te worden beantwoord: het voorrangsbeginsel moet aldus worden uitgelegd dat een nationale rechter een arrest van een nationaal grondwettelijk hof, dat naar nationaal recht bindend is, buiten toepassing mag laten wanneer de verwijzende rechter dat nodig acht om te voldoen aan de verplichtingen die voortvloeien uit rechtstreeks werkende bepalingen van het Unierecht.
142.
In plaats van een conclusie zijn nog twee punten het vermelden waard. Ten eerste heeft artikel 325, lid 1, VWEU inderdaad rechtstreekse werking. (
46
) Ten tweede is het uiteraard zo dat een nationale rechter die mogelijkerwijze nationaal recht en nationale regels wegens de onverenigbaarheid ervan met rechtstreeks werkende Unierechtelijke regels buiten toepassing laat, handelt binnen het kader van het Unierecht. Derhalve moet hij de Unierechtelijke normen voor de door het Handvest gewaarborgde grondrechten eerbiedigen, ook tegen de achtergrond van de gevolgen van het feit dat nationale onverenigbare regels buiten toepassing worden gelaten. (
47
)
V. Conclusie
143.
Ik geef het Hof in overweging de door de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie voorgelegde prejudiciële vragen te beantwoorden als volgt:
–
De tweede vraag in de zaken C‑811/19 en C‑840/19 en de vierde vraag in zaak C‑811/19 dienen als volgt te worden beantwoord:
„Artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie moet aldus worden uitgelegd dat het geen verplichting tot specialisatie van rechtsprekende formaties omvat. Artikel 47, tweede alinea, van het Handvest van de grondrechten staat evenwel niet in de weg aan een arrest van een nationaal grondwettelijk hof waarbij wordt verklaard dat, uit hoofde van een concrete en redelijke nationale norm inzake de bescherming van het recht op effectieve rechterlijke bescherming en in het licht van de door deze rechter aan de nationale toepasselijke bepalingen gegeven uitlegging, een rechtsprekende formatie onwettig is samengesteld op grond dat er niet is voldaan aan een bij een nationale wet vastgesteld vereiste van gespecialiseerde rechtsprekende formaties.”
–
De eerste vraag in de zaken C‑811/19 en C‑840/19 dient als volgt te worden beantwoord:
„Artikel 325, lid 1, VWEU moet aldus worden uitgelegd dat een door een nationaal grondwettelijk hof gewezen arrest waarbij de samenstelling van rechtsprekende formaties van een nationaal hooggerechtshof die in eerste aanleg corruptiemisdrijven berechten, onwettig wordt verklaard op grond dat die formaties niet gespecialiseerd zijn in corruptie, ofschoon ten aanzien van de rechters die er deel van uitmaken is erkend dat zij de vereiste specialisatie hebben, indruist tegen die bepaling wanneer een dergelijke vaststelling kan leiden tot een systemisch risico van straffeloosheid met betrekking tot strafbare feiten waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad.”
–
De derde vraag in de zaken C‑811/19 en C‑840/19 dient als volgt te worden beantwoord:
„Het voorrangsbeginsel moet aldus worden uitgelegd dat een nationale rechter een arrest van een nationaal grondwettelijk hof, dat naar nationaal recht bindend is, buiten toepassing mag laten wanneer de verwijzende rechter dat nodig acht om te voldoen aan de verplichtingen die voortvloeien uit rechtstreeks werkende bepalingen van het Unierecht.”
(
1
)	Oorspronkelijke taal: Engels.
(
2
)	Hierna: „conclusie in de zaken Euro Box Promotion”.
(
3
)	Gevoegde zaken C‑83/19, C‑127/19 en C‑195/19, zaak C‑291/19 en zaak C‑355/19, EU:C:2020:746; hierna: „conclusie in de zaken AFJR”. Zie ook mijn conclusie van diezelfde dag in de zaak Statul Român – Ministerul Finanţelor Publice (C‑397/19, EU:C:2020:747).
(
4
)	PB 1995, C 316, blz. 49.
(
5
)	Monitorul Oficial al României, deel I, nr. 827 van 13 september 2005.
(
6
)	Monitorul Oficial al României, deel I, nr. 826 van 13 september 2005.
(
7
)	Monitorul Oficial al României, deel I, nr. 825 van 10 oktober 2019.
(
8
)	Zie de punten 127‑129 van mijn conclusie in de zaken Euro Box Promotion.
(
9
)	Zie in die zin arresten van 7 maart 2017, X en X (C‑638/16 PPU, EU:C:2017:173, punt 37); 26 september 2018, Belastingdienst/Toeslagen (Schorsende werking van het hoger beroep) (C‑175/17, EU:C:2018:776, punt 24); 19 november 2019, A. K. e.a. (Onafhankelijkheid van de tuchtkamer van de Sąd Najwyższy) (C‑585/18, C‑624/18 en C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 74), en 9 juli 2020, Land Hessen (C‑272/19, EU:C:2020:535, punten 40 en 41).
(
10
)	Ook in de zin van arrest van 26 maart 2020, Miasto Łowicz en Prokurator Generalny (C‑558/18 en C‑563/18, EU:C:2020:234, punten 45‑51).
(
11
)	Zie bijvoorbeeld arrest van 5 december 2013, TVI (C‑618/11, C‑637/11 en C‑659/11, EU:C:2013:789, punt 21 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
12
)	Punten 204‑211 van mijn conclusie in de zaken AFJR.
(
13
)	Punt 71 van mijn conclusie in de zaken Euro Box Promotion.
(
14
)	Arresten van 27 februari 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses (C‑64/16, EU:C:2018:117, punt 29); 24 juni 2019, Commissie/Polen (Onafhankelijkheid van de Sąd Najwyższy) (C‑619/18, EU:C:2019:531, punt 50); 19 november 2019, A. K. e.a. (Onafhankelijkheid van de tuchtkamer van de Sąd Najwyższy) (C‑585/18, C‑624/18 en C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 82), en 26 maart 2020, Miasto Łowicz en Prokurator Generalny (C‑558/18 en C‑563/18, EU:C:2020:234, punt 33).
(
15
)	Zie in die zin arresten van 24 juni 2019, Commissie/Polen (Onafhankelijkheid van de Sąd Najwyższy) (C‑619/18, EU:C:2019:531, punt 58 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 19 november 2019, A. K. e.a. (Onafhankelijkheid van de tuchtkamer van de Sąd Najwyższy) (C‑585/18, C‑624/18 en C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 120).
(
16
)	Zie in die zin arresten van 24 juni 2019, Commissie/Polen (Onafhankelijkheid van de Sąd Najwyższy) (C‑619/18, EU:C:2019:531, punt 47 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 19 november 2019, A. K. e.a. (Onafhankelijkheid van de tuchtkamer van de Sąd Najwyższy) (C‑585/18, C‑624/18 en C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 167).
(
17
)	PB 2006, L 354, blz. 56. Zie de punten 214‑224 van mijn conclusie in de zaken AFJR.
(
18
)	Zie mijn conclusie in die zaak (C‑397/19, EU:C:2020:747).
(
19
)	Punten 75‑85.
(
20
)	Punten 91‑100.
(
21
)	Zie inzake de ruime draagwijdte van die bepaling arrest van 2 mei 2018, Scialdone (C‑574/15, EU:C:2018:295, punt 45). Zie ook mijn conclusie in die zaak (EU:C:2017:553, punten 68 en 69).
(
22
)	Zie in dezelfde geest de door die partij aangevoerde argumenten inzake de ontvankelijkheid van de prejudiciële vragen, weergegeven in punt 43 van de onderhavige conclusie.
(
23
)	Arrest van 26 februari 2013, Åkerberg Fransson (C‑617/10, EU:C:2013:105, punt 27).
(
24
)	Zie ook de punten 185‑225 van mijn conclusie in de zaken AFJR en punt 117 van mijn conclusie in de zaken Euro Box Promotion.
(
25
)	Onder verwijzing naar de arresten van 12 december 2013, 30 januari 2014 en 27 mei 2019, die zijn gewezen in strafzaken door uit vijf rechters bestaande kamers van de Înaltă Curte de Casaţie şi Justiţie.
(
26
)	Punten 161, 162 en 167 van arrest nr. 417/2019.
(
27
)	Punten 138 en 139 van arrest nr. 417/2019.
(
28
)	Punt 146 van arrest nr. 417/2019.
(
29
)	Appellant beroept zich op het arrest van het EHRM van 3 mei 2007, Bochan tegen Oekraïne (CE:ECHR:2007:0503JUD000757702, § 71). Bij dat arrest heeft het EHRM de kwalificaties van rechters evenwel in aanmerking genomen als criterium voor de toewijzing van zaken aan een rechter. Dat arrest houdt op geen enkele manier in dat specialisatie in het kader van artikel 6 EVRM als een vereiste moet worden beschouwd.
(
30
)	Die appellant verwijst naar het verslag van de Commissie van Venetië over de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht [CDL-AD (2010) 004] van 16 maart 2010, punten 80 en 81, en maakt ook melding van advies nr. 1 (2001) van de Adviesraad van Europese rechters van 23 november 2001 [CCJE (2001) OP nr. 1] en van het evaluatieverslag van de Groep van Staten tegen Corruptie (Greco) van 14 oktober 2005 over Roemenië, aanbeveling iii (met daarin de aanbeveling om met het oog op een efficiënte behandeling van corruptiezaken de capaciteit van de openbaar ministeries en rechters via specialisatie en opleiding te vergroten), alsook het Greco-nalevingsverslag van 7 december 2007, punt 23, waarin de Greco de initiatieven voor meer middelen en specialisatie van officiers van justitie en rechters toejuicht.
(
31
)	Arrest van 26 maart 2020, Heroverweging Simpson en HG/Raad en Commissie (C‑542/18 RX-II en C‑543/18 RX-II, EU:C:2020:232, punt 75). Cursivering van mij.
(
32
)	Ik wens dit punt heel duidelijk te benadrukken: het bovenstaande wil niet zeggen dat de kwestie van de specialisatie van rechters bij daadwerkelijke verankering in het nationale recht juridisch irrelevant is. Dat kan zeker het geval zijn in situaties gaande van de correcte toewijzing van zaken tot mogelijk misbruik van discretionaire bevoegdheid bij die toewijzing door de president van een rechtbank die sommige rechters „beloont” door aan hen plots, zonder hun voorafgaande toestemming, zaken toe te wijzen die volledig buiten hun specialisatie en deskundigheid vallen.
(
33
)	Arrest van 26 maart 2020, Heroverweging Simpson en HG/Raad en Commissie (C‑542/18 RX-II en C‑543/18 RX-II, EU:C:2020:232, punt 75). Cursivering van mij.
(
34
)	Arresten van 5 december 2017, M.A.S. en M.B. (C‑42/17, EU:C:2017:936); 2 mei 2018, Scialdone (C‑574/15, EU:C:2018:295), en 17 januari 2019, Dzivev e.a. (C‑310/16, EU:C:2019:30).
(
35
)	Arresten van 8 september 2015, Taricco e.a. (C‑105/14, EU:C:2015:555), en 5 juni 2018, Kolev e.a. (C‑612/15, EU:C:2018:392).
(
36
)	Artikel 421, lid 2, onder b), en artikel 281, lid 1, onder a), van het wetboek van strafvordering.
(
37
)	Zie in dat verband de punten 243‑248 van mijn conclusie in de zaken AFJR en de punten 227‑229 van mijn conclusie in de zaken Euro Box Promotion. Zoals dat geldt voor gelijk welk ander feit, dienen elementen die verband houden met mogelijk ambtsmisbruik te worden vastgesteld door de nationale autoriteiten.
(
38
)	Zie in die zin arresten van 26 februari 2013, Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, punt 60), en 26 februari 2013, Åkerberg Fransson (C‑617/10, EU:C:2013:105, punt 29).
(
39
)	Zie hierboven de punten 103‑107 van de onderhavige conclusie.
(
40
)	Zie de punten 149, 194 en 195 van mijn conclusie in de zaken Euro Box Promotion.
(
41
)	Zie punt 5 van advies nr. 15 (2012) van de Adviesraad van Europese rechters over de specialisatie van rechters [CCJE(2012) 4] van 13 november 2012].
(
42
)	Zie bijvoorbeeld Europese Commissie voor Efficiëntie in Justitie (Cepej), „European judicial systems. Efficiency and quality of justice”, CEPEJ Studies, nr. 26, 2018, blz. 198 e.v.
(
43
)	Reeds behandeld hierboven in de punten 95‑103 van de onderhavige conclusie.
(
44
)	Zie de punten 198‑229 van mijn conclusie in de zaken Euro Box Promotion.
(
45
)	Punten 235‑245 van mijn conclusie in de zaken Euro Box Promotion.
(
46
)	Zie arrest van 5 december 2017, M.A.S. en M.B. (C‑42/17, EU:C:2017:936, punt 39).
(
47
)	Zie hierboven de punten 111‑113 van de onderhavige conclusie, alsook de punten 174‑176 van mijn conclusie in de zaken Euro Box Promotion.