62023CJ0016_RES
Kawża C‑16/23
FA.RO. di YK & C. Sas
vs
Agenzia delle Dogane e dei Monopoli
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale Amministrativo Regionale della Liguria)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) tas-17 ta’ Ottubru 2024
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Servizzi fis-suq intern – Direttiva 2006/123/KE – Skema ta’ awtorizzazzjoni – Artikolu 10 – Kundizzjonijiet għall-għoti ta’ awtorizzazzjoni – Bejgħ ta’ prodotti tat-tabakk – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-għoti ta’ awtorizzazzjoni għall-istabbilimenti ta’ punt ta’ bejgħ ta’ prodotti tat-tabakk għall-osservanza ta’ kundizzjonijiet – Kundizzjonijiet relatati mad-distanza u mal-popolazzjoni – Protezzjoni tas-saħħa pubblika kontra t-tipjip”
Libertà ta’ stabbiliment – Libertà li jiġu pprovduti servizzi – Servizzi fis-suq intern – Direttiva 2006/123 – Kamp ta’ applikazzjoni – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tirriżerva l-kummerċjalizzazzjoni bl-imnut tal-prodotti tat-tabakk immanifatturati lil distributuri awtorizzati – Inklużjoni
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2006/123, premessi 2, 5 u 8, Artikoli 1(1) u (3), u 2(1) u (2), u l-punt 1 tal-Artikolu 4)
(ara l-punt 55, 56, u 58 sa 62)
Libertà ta’ stabbiliment – Servizzi fis-suq intern – Direttiva 2006/123 – Skema ta’ awtorizzazzjoni – Kunċett – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-kummerċjalizzazzjoni bl-imnut tal-prodotti tat-tabakk immanifatturati għal proċedura ta’ għoti ta’ punt ta’ bejgħ – Inklużjoni – Verifika mill-qorti tar-rinviju
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2006/123, il-punt 6 tal-Artikolu 4)
(ara l-punti 67, 70 u 71)
Libertà ta’ stabbiliment – Servizzi fis-suq intern – Direttiva 2006/123 – Skema ta’ awtorizzazzjoni – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-għoti ta’ awtorizzazzjoni ta’ punt ta’ bejgħ ta’ prodotti tat-tabakk għall-osservanza ta’ kundizzjonijiet relatati mad-distanza u mal-popolazzjoni, mingħajr il-possibbiltà li jittieħdu inkunsiderazzjoni żidiet perijodiċi fin-numru ta’ konsumaturi – Ammissibbiltà – Kundizzjonijiet – Osservanza tal-kundizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 10(2)
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2006/123, premessi 7 u 66, il-punt 8 tal-Artikolu 4, l-Artikoli 9(1) u 10(1) u (2), u l-punt 5 tal-Artikolu 14)
(ara l-punti 77 sa 79, 81 sa 86, 89 sa 92, 94 sa 98, 100, 101, 103 sa 106, 108, 112 u 113 u d-dispożittiv)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari fil-kuntest tal-istabbiliment ta’ punt ta’ bejgħ ta’ prodotti tat-tabakk immanifatturati, il-Qorti tal-Ġustizzja tat deċiżjoni dwar il-kompatibbiltà mad-Direttiva 2006/123 (
1
) tal-leġiżlazzjoni Taljana applikabbli għall-bejgħ bl-imnut ta’ dawn il-prodotti, sa fejn din il-leġiżlazzjoni kienet tuża kriterji restrittivi, ibbażati fuq id-distanza ġeografika u d-densità tal-popolazzjoni, sabiex tawtorizza tali stabbiliment.
Wara r-revoka tal-liċenzja li kienet tippermettilha tbigħ bl-imnut prodotti tat-tabakk, FA.RO. talbet lill-Agenzia delle Dogane e dei Monopoli (l-Aġenzija tad-Dwana u tal-Monopolji, l-Italja, iktar ’il quddiem l-“ADM”) l-istabbiliment ta’ punt ġdid ta’ bejgħ ta’ prodotti tat-tabakk immanifatturati fl-istabbiliment tagħha ta’ ristorazzjoni u ta’ provvista ta’ xorb.
L-ADM ċaħdet din it-talba minħabba li l-kundizzjonijiet relatati mad-distanza ġeografika minima bejn il-fornituri u mad-demografija, previsti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, ma kinux sodisfatti.
FA.RO. għalhekk ippreżentat rikors quddiem it-Tribunale amministrativo regionale per la Liguria (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali tal-Liguria, l-Italja), li kienet il-qorti tar-rinviju. Din il-kumpannija sostniet b’mod partikolari li, minħabba l-livell għoli ta’ turiżmu f’ċerti perijodi, l-istabbiliment ta’ punt ta’ bejgħ ġdid fl-istabbiliment tagħha ma jwassalx għal daqs eċċessiv tal-offerta meta mqabbel mad-domanda, li kien meqjus li kellu effett dannuż.
Il-qorti tar-rinviju għalhekk ressqet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja l-kwistjoni dwar jekk id-Direttiva 2006/123, essenzjalment, kinitx tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li kienet tissuġġetta l-għoti ta’ awtorizzazzjoni għall-punti tal-bejgħ ta’ prodotti tat-tabakk għall-osservanza ta’ kundizzjonijiet relatati mad-distanza ġeografika minima bejn il-fornituri u mad-demografija, mingħajr il-possibbiltà li l-awtorità pubblika kompetenti tieħu inkunsiderazzjoni, minflok dawn il-kundizzjonijiet, żidiet perijodiċi fin-numru ta’ konsumaturi.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li leġiżlazzjoni li tirriżerva l-bejgħ bl-imnut tal-prodotti tat-tabakk immanifatturati lil distributuri awtorizzati mill-awtorità pubblika taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2006/123. F’dan il-każ, il-leġiżlazzjoni ma kinitx taqa’ taħt il-kunċett ta’ monopolju, li ma huwiex inkluż fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva (
2
), peress li l-Istat ma kienx jiżgura din l-attività ta’ kummerċ, li kienet għadha suġġetta għall-kompetizzjoni u ma kinitx tingħata lil operatur wieħed, u peress li l-amministrazzjoni ma setgħetx barra minn hekk tindaħal fid-deċiżjonijiet kummerċjali tal-proprjetarji ta’ punti ta’ bejgħ u tad-detenturi ta’ liċenzji.
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja nnotat li l-organizzazzjoni tal-bejgħ bl-imnut tal-prodotti tat-tabakk immanifatturat taqa’ taħt il-kunċett ta’ “skema ta’ awtorizzazzjoni” fis-sens tal-punt 6 tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 2006/123, u dan sa fejn, f’dan il-każ, fil-kuntest tal-iskema stabbilita mil-leġiżlazzjoni nazzjonali kkonċernata, fornitur ta’ servizzi kellu l-obbligu li jieħu passi quddiem awtorità kompetenti sabiex jikseb att formali li jippermettilu jaċċedi għal din l-attività.
Għaldaqstant, il-kundizzjonijiet restrittivi relatati mad-distanza u mad-demografija previsti minn din l-iskema ta’ awtorizzazzjoni kellhom josservaw id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 10(2)(a) sa (g) tal-imsemmija Direttiva 2006/123.
Għalhekk, l-ewwel nett, dawn kellhom ikunu nondiskriminatorji, li donnu li kien il-każ hawnhekk.
It-tieni nett, dawn kellhom ikunu ġġustifikati minn raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali. Din ir-raġuni tista’ tikkonsisti fil-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem kontra r-riskji ġġenerati mill-prodotti tat-tabakk immanifatturati. Min-naħa l-oħra, kunsiderazzjonijiet ta’ natura purament ekonomika ma jistgħux jikkostitwixxu raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali. Fil-fatt, skema ta’ awtorizzazzjoni ma tistax tinvolvi rekwiżiti pprojbiti sa fejn il-punt 5 tal-Artikolu 14 tad-Direttiva 2006/123 jipprevedi l-projbizzjoni li l-għoti ta’ awtorizzazzjoni jkun suġġett għall-prova tal-eżistenza ta’ ħtieġa ekonomika jew ta’ talba fis-suq. Issa, f’dan il-każ, il-kriterji stabbiliti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali relatati mad-distanza u mal-popolazzjoni residenti setgħu, bla ħsara għall-verifika mill-qorti tar-rinviju, jiġu kklassifikati bħala test ekonomiku jekk dawn kellhom l-għan li jiżguraw dħul suffiċjenti għall-bejjiegħa ta’ prodotti tat-tabakk immanifatturati jew li jimmassimizzaw il-ġbir tat-taxxi fuq il-konsumaturi ta’ dawn il-prodotti, peress li dawn kienu intiżi, b’mod partikolari, sabiex jevitaw, minn naħa, il-proliferazzjoni tal-punti ta’ bejgħ fil-postijiet fejn id-domanda tkun diġà ssodisfatta mill-punti ta’ bejgħ eżistenti u, min-naħa l-oħra, li numru żgħir wisq ta’ punti ta’ bejgħ iħalli parti mid-domanda mhux sodisfatta. Min-naħa l-oħra, fil-każ fejn l-imsemmija kriterji ma jkollhomx għan ta’ natura ekonomika u fil-każ fejn dawn kienu oġġettivament iġġustifikati minn raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali, bħall-protezzjoni tas-saħħa pubblika, billi jevitaw li jinkoraġġixxu l-konsum permezz ta’ offerta ikbar u billi jkollhom effett dissważiv fuq id-domanda, dawn ma jkunux jaqgħu taħt din il-projbizzjoni.
It-tielet nett, il-kundizzjonijiet relatati mad-distanza u mad-demografija kellhom ikunu xierqa sabiex jiggarantixxu, b’mod koerenti u sistematiku, it-twettiq tal-għan imfittex u ma kellhomx imorru lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex dan jintlaħaq.
F’dan ir-rigward, kien jidher, qabel kollox, li dawn il-kundizzjonijiet kellhom l-effett li jistabbilixxu kontroll tal-offerta tat-tabakk, li kellu jippermetti li jiġi evitat li jiġi inkoraġġut il-konsum tiegħu, u b’dan il-mod kellhom jikkontribwixxu sabiex jintlaħaq l-għan ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika. Barra minn hekk, l-offerta kkontrollata tal-prodotti tat-tabakk manifatturati legali kellha tikkontribwixxi biex jitnaqqas l-użu ta’ prodotti ta’ kuntrabandu li jistgħu jistimulaw il-konsum minħabba l-prezzijiet irħas jew li jistgħu jirrappreżentaw riskji addizzjonali għas-saħħa tal-konsumaturi.
Madankollu, sabiex jintlaħaq b’mod koerenti u sistematiku l-għan tal-protezzjoni tas-saħħa pubblika, dan il-mekkaniżmu ta’ kontroll tal-offerta tat-tabakk, li kellu jippermetti li tiġi ggarantita l-aċċessibbiltà u d-disponibbiltà tal-prodotti tat-tabakk immanifatturati, kellu jkollu wkoll effetti dissważivi fuq id-domanda għal dawn il-prodotti. Barra minn hekk, sabiex l-effett utli tagħha fir-rigward tal-għan ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika jiġi ssalvagwardjat, kellu jiġi vverifikat li l-applikazzjoni tal-kundizzjonijiet relatati mad-distanza u mad-demografija kienet suffiċjenti sabiex tiddiswadi l-konsum tal-prodotti tat-tabakk immanifatturati, mingħajr ma twassal għal żieda fl-offerta illegali ta’ dawn il-prodotti. Għal dawn ir-raġunijiet, kienet il-qorti tar-rinviju li kellha tivverifika jekk l-installazzjoni tad-distributuri awtomatiċi, hekk kif kienet iddefinita mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, kinitx tikkostitwixxi mezz ta’ bejgħ tal-prodotti tat-tabakk immanifatturati alternattiv għall-bejgħ permezz ta’ punti ta’ bejgħ ordinarji jew speċjali, jew permezz ta’ liċenzji, li kellhom josservaw l-istess kundizzjonijiet relatati mad-distanza u mad-demografija, u ma kellhiex twassal sabiex tiżdied l-offerta ta’ dawn il-prodotti.
Wara dan il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-Istati Membri għandhom marġni ta’ evalwazzjoni sabiex jiddeċiedu dwar il-livell ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika li huma jkunu jixtiequ jimplimentaw u dwar il-metodi sabiex dan jintlaħaq. Għalhekk ma huwiex indispensabbli li l-miżura restrittiva stabbilita mill-awtoritajiet ta’ Stat Membru tkun tikkorrispondi għal kunċett kondiviż mill-Istati Membri kollha. Konsegwentement, il-fatt li l-KQKT (
3
) ma tipprevedix kundizzjonijiet relatati mad-distanza u mad-demografija bħala miżura intiża għat-tnaqqis il-konsum tat-tabakk ma kellu jkollu ebda effett fuq l-evalwazzjoni tan-neċessità tas-sistema inkwistjoni fil-kawża prinċipali sabiex jintlaħaq l-għan ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika.
Fid-dawl ta’ dan il-marġni ta’ evalwazzjoni, meta Stat Membru jqis li huwa utli li jintroduċi miżuri intiżi li jikkontrollaw l-offerta ta’ prodotti tat-tabakk immanifatturati, dan l-Istat Membru jista’ leġittimament iqis li żieda perijodika fin-numru ta’ konsumaturi ma tikkostitwixxix fattur li għandu jittieħed inkunsiderazzjoni. Fil-fatt, teħid inkunsiderazzjoni ta’ tali żieda perijodika jmur kontra l-għan imfittex ta’ limitazzjoni tal-offerta intiża sabiex tiddiswadi l-konsum.
Ir-raba’ nett, kien jidher li l-kundizzjonijiet relatati mad-distanza u mad-demografija kienu bbażati, f’dan il-każ, fuq informazzjoni oġġettiva, kienu magħrufa minn qabel u ma setgħux, bħala prinċipju, jagħtu lok għal diffikultajiet ta’ interpretazzjoni jew ta’ applikazzjoni. B’dan premess, skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali, anki jekk il-kundizzjonijiet relatati mad-distanza u mad-demografija jkunu ssodisfatti, il-punti tal-bejgħ ordinarji kienu jiġu stabbiliti, b’mod partikolari, fil-mument meta l-amministrazzjoni tqis li dan kellu jkun utli u xieraq fl-interess tas-servizz. Issa, peress li dan l-aħħar kunċett kien iddefinit f’termini ġenerali, huwa seta’ jqiegħed f’dubju n-natura ċara, mhux ambigwa, oġġettiva u trasparenti tal-kriterji li kienu jirregolaw l-eżerċizzju tas-setgħa ta’ evalwazzjoni tal-amministrazzjoni, fatt li kellu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
(
1
)	Direttiva 2006/123/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-12 ta’ Diċembru 2006 dwar is-servizzi fis-suq intern (ĠU 2006, L 376, p. 36).
(
2
)	L-Artikolu 1(3) ta’ din id-direttiva.
(
3
)	Konvenzjoni Qafas tal-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa dwar il-Kontroll tat-Tabakk, iffirmata f’Genève fl-21 ta’ Mejju 2003.