62024CJ0007
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Id-Disa’ Awla)
12 ta’ Ġunju 2025 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Sigurtà soċjali – Ħaddiema migranti – Kordinazzjoni tas-sistemi ta’ sigurtà soċjali – Regolament (KE) Nru 883/2004 – Artikolu 85(1) – Benefiċċji dovuti bis-saħħa tal-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru fir-rigward ta’ danni li seħħew fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor – Dritt għal azzjoni legali tal-istituzzjonijiet debituri kontra t-terz responsabbli – Drittijiet tal-vittma – Surroga – Limiti”
Fil-Kawża C‑7/24,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mir-Retten i Svendborg (il-Qorti ta’ Svendborg, id-Danimarka), permezz ta’ deċiżjoni tat‑2 ta’ Jannar 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fl‑4 ta’ Jannar 2024, fil-proċedura
Deutsche Rentenversicherung Nord,
BG Verkehr
vs
Gjensidige Forsikring, sussidjarja Daniża ta’ Gjensidige Forsikring ASA, in-Norveġja, bħala rappreżentanti ta’ Marius Pedersen A/S,
Gjensidige Forsikring, sussidjarja Daniża ta’ Gjensidige Forsikring ASA, in-Norveġja,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Id-Disa’ Awla),
komposta minn N. Jääskinen, President tal-Awla, A. Arabadjiev (Relatur) u R. Frendo, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: R. Norkus,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tas‑26 ta’ Marzu 2025,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal Deutsche Rentenversicherung Nord u BG Verkehr, minn T. Birch, advokat,
–
għal Gjensidige Forsikring, sussidjarja Daniża ta’ Gjensidige Forsikring ASA, in-Norveġja, bħala rappreżentanti ta’ Marius Pedersen A/S, u Gjensidige Forsikring, sussidjarja Daniża ta’ Gjensidige Forsikring ASA, in-Norveġja, minn H. Saugmandsgaard Øe, advokat,
–
għall-Gvern Ċek, minn J. Benešová, M. Smolek u J. Vláčil, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn M.-L. Ehlers Defontaine u B.-R. Killmann, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 85(1) tar-Regolament (KE) Nru 883/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑29 ta’ April 2004 dwar il-kordinazzjoni ta’ sistemi ta’ sigurtà soċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 5, p. 72).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn, minn naħa, Deutsche Rentenversicherung Nord (iktar ’il quddiem “DRV‑N”) u BG Verkehr (iktar ’il quddiem “BG‑V”) u, min-naħa l-oħra, Gjensidige Forsikring (iktar ’il quddiem “GF”), sussidjarja Daniża ta’ Gjensidige Forsikring ASA, in-Norveġja, li qiegħda taġixxi bħala rappreżentanta ta’ Marius Pedersen A/S (iktar ’il quddiem “MP”) u f’isimha stess, dwar azzjoni ta’ rkupru fir-rigward ta’ benefiċċji mħallsa lill-armla ta’ ċittadin Ġermaniż li miet wara inċident fuq il-post tax-xogħol li seħħ fid-Danimarka.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3
L-Artikolu 85(1) tar-Regolament Nru 883/2004 jipprovdi:
“Jekk persuna tirċievi benefiċċji taħt il-leġislazzjoni ta’ Stat Membru wieħed dwar korriment ikkawżat minn fatti li ġraw fi Stat Membru ieħor, kwalunkwe drittijiet li jista’ jkollha l-istituzzjoni responsabbli biex tagħti benefiċċji fir-rigward ta’ persuna terza responsabbli biex tagħti kumpens għall-korriment għandhom ikunu regolati b’dawn ir-regoli:
(a)
meta l-istituzzjoni responsabbli biex tagħti benefiċji hija, taħt il-leġislazzjoni applikata minnha, issurrogata għad-drittijiet li l-benefiċjarju għandu kontra persuna terza, din is-surroga għandha tkun rikonoxxuta minn kull Stat Membru;
(b)
meta l-istituzzjoni responsabbli biex tagħti benefiċċji jkollha dritt dirett kontra persuna terza, kull Stat Membru għandu jirrikonoxxi dawn id-drittijiet”.
Id‑dritt Daniż
4
Skont l-Artikolu 1(1) tal-erstatningsansvarslov (il-Liġi dwar ir-Responsabbiltà Ċivili) tal‑24 ta’ Awwissu 2018:
“Kull persuna responsabbli għal dannu fiżiku għandha tħallas kumpens għat-telf ta’ dħul, għall-ispejjeż mediċi u għal telf ieħor li jirriżulta mid-dannu, kif ukoll kumpens għad-dannu morali”.
5
L-Artikolu 13(1) ta’ din il-liġi jipprevedi:
“Il-kumpens għat-telf ta’ sostenn tal-familja tal-konjuġi jew tal-konkubin jammonta għal 30 % tal-kumpens li l-mejjet kien jirċievi f’każ ta’ inkapaċità professjonali totali […]. Madankollu, il-kumpens għandu jkun ta’ mill-inqas 644000 [krona Daniża (DKK) (madwar EUR 83720)], ħlief f’ċirkustanzi partikolari.”
6
L-Artikolu 17(1) tal-imsemmija liġi jipprovdi:
“Il-benefiċċji pprovduti taħt il-leġiżlazzjoni soċjali, b’mod partikolari l-allowances ta’ kuljum, l-għajnuna għall-persuni morda, il-pensjonijiet previsti mil-leġiżlazzjoni soċjali fil-qasam tal-pensjonijiet kif ukoll il-benefiċċji mħallsa skont il-liġi dwar il-kopertura tal-inċidenti fuq il-post tax-xogħol ma jistgħux jagħtu lok għal azzjoni ta’ rkupru kontra l-awtur ta’ dannu li jkun ta lok għar-responsabbiltà tiegħu. […]”
7
L-Artikolu 26a(1) tal-istess liġi jipprevedi:
“Kull persuna li, deliberatament jew b’negliġenza gravi, tikkawża l-mewt ta’ persuna oħra tista’ tiġi kkundannata tħallas kumpens lis-superstiti li kellhom relazzjoni partikolarment mill-qrib mal-mejjet.”
8
Skont l-Artikolu 19(1) tal-arbejdsskadesikringslov (il-Liġi dwar l-assigurazzjoni kontra l-inċidenti fuq il-post tax-xogħol) tad‑19 ta’ Awwissu 2022:
“Jekk inċident fuq il-post tax-xogħol ikun wassal għall-mewt, il-konjuġi superstiti jkollu dritt għal ammont tranżitorju ta’ [DKK] 191000 [(madwar EUR 28830)] (valur 2024) jekk iċ-ċelebrazzjoni taż-żwieġ tippreċedi l-inċident fuq il-post tax-xogħol u l-koabitazzjoni kienet effettiva fil-mument tal-mewt tal-vittma. L-ammont għandu jiġi rregolarizzat konformement mal-Artikolu 25”.
9
L-Artikolu 20(1) ta’ din il-liġi huwa fformulat kif ġej:
“Kull persuna li għandha dritt għal ammont tranżitorju skont l-Artikolu 19(1) sa (3) u li tilfet sostenn tal-familja wara l-mewt tal-persuna li ġarrbet inċident jew li l-mezzi ta’ sussistenza tagħha nbidlu b’xi mod ieħor wara l-mewt, għandha dritt għal kumpens f’dan ir-rigward. L-allowance għandha tiġi ddeterminata skont id-daqs tas-sostenn u l-kapaċità tas-superstiti li jmantni lilu nnifsu, filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-età, l-istat ta’ saħħa, l-edukazzjoni, l-impjieg kif ukoll id-dipendenza u s-sitwazzjoni finanzjarja tiegħu”.
10
L-Artikolu 77(1) tal-imsemmija liġi jistipula:
“Il-benefiċċji previsti mil-liġi ma jistgħux iservu ta’ bażi għal azzjoni ta’ rkupru kontra l-awtur ta’ dannu li jkun ta lok għar-responsabbiltà tiegħu fir-rigward tal-persuni li ġarrbu inċident jew tas-superstiti tagħhom […]. Id-drittijiet tal-persuni li ġarrbu inċident jew tas-superstiti tagħhom kontra l-persuna responsabbli għad-dannu għandhom jitnaqqsu sa fejn il-benefiċċji jkunu tħallsu lilhom jew ikunu dovuti lilhom skont din il-liġi. […]”
Id‑dritt Ġermaniż
11
L-Artikolu 46 tas-Sozialgesetzbuch, Sechstes Buch (VI) – Gesetzliche Rentenversicherung (il-Ktieb VI tal-Kodiċi tas-Sigurtà Soċjali – Skema legali tal-assigurazzjoni għall-irtirar, iktar ’il quddiem is-“SGB VI”) jipprevedi l-għoti lir-romol ta’ pensjoni tar-romol meta l-konjuġi li miet kien assigurat matul il-perijodu minimu ġeneralment meħtieġ.
12
L-Artikolu 116 tas-Sozialgesetzbuch, Zehntes Buch (X) – Sozialverwaltungsverfahren und Sozialdatenschutz (il-Ktieb X tal-Kodiċi tas-Sigurtà Soċjali – Proċedura amministrattiva fil-qasam soċjali u l-protezzjoni tad-data soċjali, iktar ’il quddiem is-“SGB X”) jagħti lill-istituzzjonijiet tas-sigurtà soċjali dritt ta’ surroga fid-drittijiet eventwali tal-benefiċjarji fir-rigward tat-terzi responsabbli għall-benefiċċji li l-istituzzjonijiet kienu obbligati jagħtu wara d-dannu subit.
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
13
Fil‑15 ta’ Lulju 2015, ċittadin Ġermaniż, li kien jaħdem bħala xufier tal-esportazzjoni għal kumpannija Ġermaniża, weġġa’ f’inċident li seħħ waqt li kien qiegħed jgħin fit-tagħbija tal-merkanzija fuq it-trakk tiegħu f’wieħed mill-indirizzi kummerċjali ta’ MP fid-Danimarka. Dawn il-korrimenti wasslu għall-mewt tiegħu ftit wara.
14
MP irrikonoxxa r-responsabbiltà ċivili tiegħu fir-rigward ta’ din il-mewt. GF, assiguratur ta’ din il-kumpannija abbażi tar-responsabbiltà ċivili, ħallas lill-armla tal-ħaddiem mejjet, fuq talba tal-avukat tagħha, kumpens għat-telf tas-sostenn tal-familja, ikkalkolat konformement mad-dritt Daniż.
15
Barra minn hekk, DRV‑N u BG‑V, li magħhom il-mejjet kien assigurat bħala ħaddiem Ġermaniż, ħallsu pensjoni tar-romol lill-armla tiegħu, konformement mal-Artikolu 46 tas-SGB VI.
16
Peress li l-Artikolu 116 tas-SGB X jipprevedi dritt ta’ surroga fid-drittijiet tal-armla tal-ħaddiem mejjet fil-konfront tat-terz responsabbli fir-rigward tal-pensjoni hekk imħallsa, DRV‑N u BG‑V talbu r-rimbors ta’ din il-pensjoni mingħand MP u GF.
17
MP u GF irrifjutaw li jilqgħu din it-talba, għar-raġuni li din ma kinitx fondata fid-dawl tad-dritt Daniż. Fil-fatt, minn naħa, id-dritt għal pensjoni tar-romol skont il-leġiżlazzjoni Ġermaniża, li titħallas indipendentement mir-raġuni tal-mewt, ma jikkorrispondix għad-dritt għal allowance għal telf ta’ sostenn tal-familja previst mil-leġiżlazzjoni Daniża. Min-naħa l-oħra, peress li GF kienet diġà ħallset dan il-kumpens lill-armla tal-ħaddiem mejjet, hija ma tista’ titlob ebda kumpens ieħor skont id-dritt Daniż.
18
Fis‑6 u fit‑12 ta’ Lulju 2018, DRV‑N u BG‑V rispettivament adixxew lir-Retten i Svendborg (il-Qorti ta’ Svendborg, id-Danimarka), li hija l-qorti tar-rinviju, b’azzjoni ta’ rkupru kontra MP u GF, sabiex dawn il-kumpanniji jiġu rrikonoxxuti bħala debituri tal-benefiċċji mħallsa lill-armla tal-ħaddiem mejjet.
19
Filwaqt li jammettu li l-kumpens għat-telf ta’ sostenn tal-familja mħallas lill-armla tal-ħaddiem mejjet ġie kkalkolat konformement mad-dritt Daniż u li din l-armla ma tista’ titlob ebda kumpens ieħor skont dan id-dritt, DRV‑N u BG‑V iqisu li dan il-kumpens ma tħallasx b’effett liberatorju sa fejn MP u GF ma kinux in bona fide fir-rigward tal-azzjoni ta’ rkupru ta’ DRV‑N u ta’ BG‑V.
20
Barra minn hekk, huma jsostnu li l-kundizzjonijiet u l-portata tad-drittijiet li fihom huma jiġu ssurrogati għandhom jiġu ddeterminati konformement mad-dritt Ġermaniż. Anki jekk il-portata tat-talba tagħhom fil-konfront ta’ MP u ta’ GF kellha tiġi ddeterminata konformement mad-dritt Daniż, l-Artikolu 85(1) tar-Regolament Nru 883/2004 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-benefiċċji soċjali li huma ħallsu lill-armla tal-ħaddiem mejjet ma hemmx għalfejn ikunu identiċi jew paragunabbli, fir-rigward tan-natura tagħhom, għall-benefiċċji previsti mid-dritt Daniż sabiex ikunu jistgħu jiġu kkumpensati. Fil-fatt, din id-dispożizzjoni ma għandhiex l-għan li teskludi r-rikors ta’ istituzzjoni tas-sigurtà soċjali debitriċi kontra l-awtur tad-dannu minħabba assenza ta’ identiċità bejn il-benefiċċji li jistgħu jintalbu skont il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru li fih hija stabbilita l-istituzzjoni tas-sigurtà soċjali debitriċi u l-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru li fih seħħ id-dannu, rispettivament.
21
Il-qorti tar-rinviju tirrileva li, fit-tilwima fil-kawża prinċipali, tqum, qabelxejn, il-kwistjoni dwar liema mil-leġiżlazzjonijiet nazzjonali inkwistjoni tiddetermina l-portata tad-drittijiet li fihom istituzzjoni tas-sigurtà soċjali debitriċi hija ssurrogata. Sussegwentement, dik il-qorti tistaqsi jekk azzjoni ta’ rkupru tippreżupponix li l-benefiċċji soċjali li huwa mitlub ir-rimbors tagħhom għandhom, min-natura tagħhom, natura paragunabbli għal dik tal-benefiċċji li l-vittma tad-dannu tista’ titlob skont id-dritt tal-Istat Membru li fih seħħ id-dannu. Fl-aħħar nett, hija tistaqsi dwar it-tifsira li għandha tingħata lill-kliem “min-natura tagħhom” użat mill-Højesteret (il-Qorti Suprema, id-Danimarka) fil-ġurisprudenza tagħha dwar il-qasam inkwistjoni.
22
Id-dritt Daniż ippreċiża b’mod eżawrjenti n-natura tad-diversi tipi ta’ kumpens li l-vittma ta’ dannu fiżiku jew is-superstiti tagħha jistgħu jitolbu, bħall-kumpens għat-telf ta’ dħul professjonali, il-pretium doloris, il-bidla permanenti tas-saħħa, l-uġigħ u d-dannu morali, il-korrimenti permanenti, l-inkapaċità professjonali, it-telf ta’ sostenn tal-familja, l-ammont tranżitorju fil-każ ta’ mewt u l-kumpens għal delitt ċivili. Il-biċċa l-kbira ta’ dawn it-tipi ta’ kumpens huma limitati.
23
Barra minn hekk, l-Artikolu 77 tal-Liġi dwar l-assigurazzjoni kontra l-inċidenti fuq il-post tax-xogħol jipprevedi li l-kumpens ikkalkolat konformement mal-Liġi dwar ir-responsabbiltà ċivili huwa sussidjarju fil-konfront tal-kumpens li l-vittma jew is-superstiti jistgħu jitolbu skont il-Liġi dwar l-assigurazzjoni kontra l-inċidenti fuq il-post tax-xogħol u li l-kumpens għall-inċidenti fuq il-post tax-xogħol ma jistax iservi ta’ bażi għal azzjoni ta’ rkupru kontra l-awtur ta’ dannu debitur ta’ obbligu ta’ kumpens.
24
La l-Liġi dwar ir-responsabbiltà ċivili u lanqas il-Liġi dwar l-assigurazzjoni kontra l-inċidenti fuq il-post tax-xogħol ma jipprevedu, għas-superstiti, dritt għal pensjoni tar-romol tal-istess natura bħal dik tad-dritt previst fis-SGB VI u skont il-modalitajiet li jirriżultaw minnha. Għalhekk ma huwiex possibbli li tiġi stabbilita mill-bidu identiċità bejn it-talbiet għal kumpens ta’ DRV‑N u ta’ BG‑V u l-kumpens imsemmi mil-Liġi dwar ir-responsabbiltà ċivili u l-Liġi dwar l-assigurazzjoni kontra l-inċidenti fuq il-post tax-xogħol.
25
Il-qorti tar-rinviju tqis għalhekk li mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ma jsegwix b’mod ċar jekk ir-regoli sostantivi tal-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru li fih seħħ id-dannu jistgħux jillimitaw l-azzjoni ta’ rkupru tal-istituzzjoni tas-sigurtà soċjali debitriċi fil-każ fejn il-benefiċċji tas-sigurtà soċjali li huwa mitlub il-kumpens tagħhom ma humiex identiċi jew, tal-inqas, ma humiex paragunabbli, min-natura tagħhom, mal-kreditu li l-vittma tad-dannu tista’ titlob il-kumpens tiegħu skont dawn ir-regoli sostantivi.
26
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-Retten i Svendborg (il-Qorti ta’ Svendborg) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u tagħmel id-domandi preliminari segwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“L-Artikolu 85(1) tar-Regolament [Nru 883/2004], għandu jiġi interpretat fis-sens li, sabiex l-istituzzjoni debitriċi jkollha dritt ta’ rkupru skont din id-dispożizzjoni għandu jkun hemm bażi legali fl-Istat Membru fejn ikun seħħ id-dannu għat-tip ta’ danni jew kumpens li fir-rigward tiegħu jiġi invokat id-dritt ta’ rkupru, jew benefiċċju ekwivalenti, bħala konsegwenza tal-avveniment li l-parti li tkun wettqet id-dannu hija responsabbli għalih skont id-dritt tal-post fejn seħħ id-dannu?”
Fuq id-domanda preliminari
27
Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 85(1) tar-Regolament Nru 883/2004 għandux jiġi interpretat fis-sens li, meta persuna tibbenefika, skont il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru fejn hija ddomiċiljata, minn pensjoni tar-romol wara l-mewt tal-konjuġi tagħha wara inċident fuq il-post tax-xogħol li seħħ fi Stat Membru ieħor, u l-leġiżlazzjoni tal-ewwel Stat Membru tipprevedi, favur l-istituzzjoni debitriċi ta’ din il-pensjoni, dritt ta’ surroga fil-konfront tat-terz responsabbli għall-kumpens għad-dannu li jirriżulta minn dan l-inċident fuq il-post tax-xogħol, l-azzjoni ta’ rkupru ta’ din l-istituzzjoni debitriċi hija suġġetta għall-eżistenza, fit-tieni Stat Membru, ta’ bażi legali li tippermetti l-kisba ta’ tali pensjoni jew ta’ benefiċċju ekwivalenti.
28
L-Artikolu 85(1) tar-Regolament Nru 883/2004 huwa intiż sabiex jippermetti lil istituzzjoni tas-sigurtà soċjali ta’ Stat Membru li tkun ħallset benefiċċji tas-sigurtà soċjali wara dannu li seħħ fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, teżerċita kontra t-terz responsabbli għad-dannu r-rimedji previsti mid-dritt li hija tapplika, kemm jekk dan jirrigwarda r-rimedju tas-surroga kif ukoll tal-azzjoni diretta. Id-dritt hekk mogħti lill-istituzzjonijiet nazzjonali tas-sigurtà soċjali jikkostitwixxi l-komplement loġiku u ekwu tal-estensjoni tal-obbligi tal-imsemmija istituzzjonijiet fit-territorju kollu tal-Unjoni, estensjoni li tirriżulta mid-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑2 ta’ Ġunju 1994, DAK (C‑428/92, EU:C:1994:222, punt 16).
29
Din id-dispożizzjoni hija għalhekk analizzata bħala regola ta’ kunflitt ta’ liġijiet li timponi fuq il-qorti nazzjonali adita b’azzjoni għad-danni kontra l-awtur tad-dannu li tapplika d-dritt tal-Istat Membru li taħtu taqa’ l-istituzzjoni debitriċi mhux biss sabiex tiddetermina jekk dik l-istituzzjoni hijiex issurrogata legalment fid-drittijiet tal-vittma jew tal-aventi kawża tagħha, iżda wkoll sabiex tiddetermina n-natura u l-portata tal-krediti li l-istituzzjoni debitriċi tkun issurrogata fihom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Settembru 1999, Kordel et, C‑397/96, EU:C:1999:432, punt 22).
30
Fil-fatt, jekk il-qorti nazzjonali kellha tapplika d-dritt tal-Istat Membru li fit-territorju tiegħu seħħ id-dannu sabiex tiddetermina l-portata tad-dritt għal azzjoni legali tal-istituzzjoni debitriċi, hija tista’ titwassal sabiex iċċaħħad l-Artikolu 85(1) tar-Regolament Nru 883/2004 mill-effett utli kollu tiegħu jew ta’ parti minnu. Dan ikun il-każ, b’mod partikolari, jekk il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru li fit-territorju tiegħu jkun seħħ id-dannu kienet tipprevedi li s-surroga legali jew l-azzjoni diretta ma tkoprix ċerti tipi ta’ krediti li l-istituzzjoni debitriċi tista’ tinvoka, permezz tas-surroga jew tal-azzjoni diretta, fl-Istat Membru li taħtu hija taqa’ (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑2 ta’ Ġunju 1994, DAK (C‑428/92, EU:C:1994:222, punt 19).
31
Minn dan jirriżulta li dispożizzjonijiet bħal dawk tal-Artikolu 17(1) tal-Liġi dwar ir-responsabbiltà ċivili, li jirrigwardaw id-drittijiet għal azzjoni legali tal-istituzzjonijiet tas-sigurtà soċjali Daniżi kontra terzi responsabbli għall-kumpens għad-danni li jkunu wasslu għall-ħlas ta’ benefiċċji tas-sigurtà soċjali, ma jistgħux jiġu applikati sabiex jiġi ddeterminat jekk u sa fejn istituzzjoni debitriċi ta’ Stat Membru ieħor minbarra r-Renju tad-Danimarka għandha dritt għal azzjoni legali kontra l-awtur ta’ dannu li seħħ fit-territorju Daniż fejn japplikaw dawn id-dispożizzjonijiet. Għaldaqstant, tali dispożizzjonijiet ma jipprekludux azzjoni legali ta’ istituzzjoni debitriċi ta’ Stat Membru li ma huwiex dak li fih huma applikabbli (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑2 ta’ Ġunju 1994, DAK (C‑428/92, EU:C:1994:222, punt 22).
32
Madankollu, l-Artikolu 85(1) tar-Regolament Nru 883/2004 huwa intiż biss li jiżgura li d-dritt ta’ azzjoni li tista’ tibbenefika minnu l-istituzzjoni debitriċi skont il-leġiżlazzjoni li hija tapplika jkun irrikonoxxut mill-Istati Membri l-oħra. Dan ma għandux l-għan li jbiddel ir-regoli applikabbli sabiex jiġi ddeterminat jekk u sa fejn għandha tiġi stabbilita r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tat-terz awtur tad-dannu. Ir-responsabbiltà tat-terz tibqa’ suġġetta għar-regoli sostantivi li normalment għandha tapplika l-qorti nazzjonali adita mill-vittma jew mill-aventi kawża tagħha, jiġifieri, bħala prinċipju, għal-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru li fit-territorju tiegħu seħħ id-dannu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Settembru 1999, Kordel et, C‑397/96, EU:C:1999:432, punt 15).
33
Minn dan isegwi li d-drittijiet li l-vittma jew l-aventi kawża tagħha għandhom kontra l-awtur tad-dannu kif ukoll il-kundizzjonijiet għall-ftuħ tal-azzjoni għal kumpens quddiem il-qrati tal-Istat Membru li fit-territorju tiegħu seħħ id-dannu huma ddeterminati skont id-dritt ta’ dan l-Istat, inklużi r-regoli tad-dritt internazzjonali privat li huma applikabbli (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Settembru 1999, Kordel et, C‑397/96, EU:C:1999:432, punt 16).
34
Huwa biss fid-drittijiet hekk iddeterminati li l-istituzzjoni debitriċi tista’ tiġi ssurrogata. Fil-fatt, tali surroga ma jistax ikollha l-konsegwenza li toħloq, fil-konfront tal-benefiċjarju tal-benefiċċji, drittijiet addizzjonali fil-konfront ta’ terz (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Settembru 1999, Kordel et, C‑397/96, EU:C:1999:432, punt 17).
35
Barra minn hekk, id-dritt ta’ surroga jkopri biss, fost it-tipi ta’ kumpens irrikonoxxuti lill-vittma jew lill-aventi kawża tagħha mil-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru li fit-territorju tiegħu seħħ id-dannu, dawk li jikkorrispondu għall-benefiċċji mħallsa mill-istituzzjoni debitriċi, bl-esklużjoni tal-kumpens mogħti għal dannu morali jew skont elementi oħra ta’ dannu personali (sentenza tas‑16 ta’ Frar 1977, Töpfer et, 72/76, EU:C:1977:27, punt 19).
36
F’dan il-każ, mill-ġurisprudenza mfakkra fil-punti 28 sa 35 ta’ din is-sentenza jirriżulta, l-ewwel, li l-eżistenza u l-portata tas-surroga fid-drittijiet tal-armla tal-ħaddiem mejjet, li jgawdu minnhom DRV‑N u BG‑V skont l-Artikolu 116 tas-SGB X skont il-benefiċċji li dawn tal-aħħar jagħtuha skont l-Artikolu 46 tas-SGB VI, huma ddeterminati mid-dritt Ġermaniż u li, kuntrarjament għal dak li jallegaw MP u GF, l-Artikolu 17(1) tal-Liġi dwar ir-Responsabbiltà Ċivili ma jistax jostakola l-azzjoni ta’ rkupru ta’ DRV‑N u BG‑V ibbażata fuq dawn id-drittijiet surrogati.
37
It-tieni, min-naħa l-oħra, din is-surroga ma tistax toħloq, la għall-armla tal-ħaddiem mejjet u lanqas għad-DRV‑N jew għal BG‑V, drittijiet addizzjonali għal dawk mogħtija lill-armla mid-dritt Daniż.
38
F’dan ir-rigward, bħalma jsegwi mid-deċiżjoni tar-rinviju, id-dritt Daniż ma jirrikonoxxix dritt għal pensjoni tar-romol bħal dak stabbilit mid-dritt Ġermaniż. Min-naħa l-oħra, dan id-dritt jipprovdi, qabelxejn, fl-Artikolu 13(1) tal-Liġi dwar ir-responsabbiltà ċivili u fl-Artikolu 20 tal-Liġi dwar l-assigurazzjoni kontra l-inċidenti fuq il-post tax-xogħol, li kumpens għat-telf ta’ sostenn tal-familja huwa dovut lill-konjuġi superstiti, li diġà tħallas minn GF lill-armla tal-ħaddiem mejjet. Sussegwentement, l-Artikolu 26a(1) tal-Liġi dwar ir-responsabbiltà ċivili jipprevedi kumpens għad-dannu morali mġarrab minn superstiti li kellhom relazzjoni partikolarment mill-qrib mal-mejjet. Fl-aħħar, l-Artikolu 19(1) tal-Liġi dwar l-assigurazzjoni kontra l-inċidenti fuq il-post tax-xogħol jipprevedi, taħt ċerti kundizzjonijiet, l-għoti ta’ allowance tranżitorja lill-konjuġi superstiti.
39
Għandu jiġi rrilevat, minn naħa, li mid-deċiżjoni tar-rinviju ma jsegwix b’mod ċar jekk il-kumpens għad-dannu morali subit kienx, f’dan il-każ, dovut lill-armla tal-ħaddiem mejjet u lanqas jekk tħallasx minn GF. Barra minn hekk, għalkemm il-qorti tar-rinviju indikat f’dik id-deċiżjoni li, skont l-Arbejdsmarkedets Erhvervssikring i Danemak (l-assigurazzjoni professjonali tas-suq tax-xogħol fid-Danimarka), l-inċident fl-oriġini tat-tilwima fil-kawża prinċipali ma kienx jagħti, għall-benefiċċju ta’ din l-armla, dritt għal benefiċċji skont il-Liġi dwar l-assigurazzjoni kontra l-inċidenti fuq il-post tax-xogħol, bħall-kumpens tranżitorju u l-kumpens għat-telf tas-sostenn tal-familja, previsti fl-Artikolu 19(1) u fl-Artikolu 20 ta’ din il-liġi, rispettivament, xorta jibqa’ l-fatt li din l-evalwazzjoni għandha natura definittiva u teskludi, għaldaqstant, ir-rilevanza ta’ dan il-kumpens fil-kuntest tat-tilwima fil-kawża prinċipali.
40
Min-naħa l-oħra, sa fejn GF diġà ħallas wieħed jew, skont il-każ, diversi minn dawn l-allowances lill-armla tal-ħaddiem mejjet, hija biss il-qorti tar-rinviju li għandha tiddetermina jekk tali ħlasijiet kellhomx, skont id-dritt nazzjonali applikabbli, effett liberatorju għal MP u GF fir-rigward tat-talbiet imressqa minn DRV‑N u BG‑V fil-kuntest tal-azzjoni għal rimedju tagħhom.
41
It-tielet, fir-rigward tal-punt dwar jekk il-kumpens għal telf ta’ sostenn tal-familja, previst mid-dritt Daniż u mħallas minn GF lill-armla tal-ħaddiem mejjet, jikkorrispondix, fis-sens tal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 35 ta’ din is-sentenza, għall-pensjoni tar-romol imħallsa minn DRV‑N u BG‑V, għandu jitfakkar li r-Regolament Nru 883/2004 ma jistabbilixxix sistema komuni ta’ sigurtà soċjali u li, fl-assenza ta’ armonizzazzjoni fil-livell tal-Unjoni f’dan il-qasam, huwa kull Stat Membru li għandu jiddetermina fil-leġiżlazzjoni tiegħu, b’mod partikolari, il-kundizzjonijiet li jagħtu dritt għal benefiċċji soċjali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑11 ta’ April 2024, Sozialministeriumservice, C‑116/23, EU:C:2024:292, punt 61 u l-ġurisprudenza ċċitata).
42
Konsegwentement, bħalma jsostnu ġustament il-Gvern Ċek u l-Kummissjoni Ewropea, il-benefiċċji mħallsa wara avveniment li jiskatta, bħal inċident fuq il-post tax-xogħol, jistgħu jvarjaw b’mod kunsiderevoli minn Stat Membru għal ieħor u rekwiżiti stretti wisq fir-rigward tal-korrispondenza meħtieġa bejn il-benefiċċji previsti mid-drittijiet tad-diversi Stati Membri inkwistjoni jistgħu jċaħħdu lill-Artikolu 85(1) tar-Regolament Nru 883/2004 mill-effett utli tiegħu.
43
Għaldaqstant, għandu jiġi kkunsidrat li d-dritt ta’ surroga previst mil-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru għal benefiċċju mħallas skont din l-istess leġiżlazzjoni, fis-sens tal-Artikolu 85(1) tar-Regolament Nru 883/2004, jista’ jiġi estiż għal benefiċċju previst mil-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru li fit-territorju tiegħu seħħew il-fatti li wasslu għal avveniment li jiskatta, bħal inċident fuq il-post tax-xogħol, meta t-tnejn li huma huma suffiċjentement paragunabbli fir-rigward tal-għanijiet u tal-iskopijiet rispettivi tagħhom.
44
F’dan il-każ, jidher li l-benefiċċji Daniżi u Ġermaniżi jingħataw wara l-mewt tas-sostenn tal-familja u huma intiżi, it-tnejn li huma, sabiex jikkumpensaw lis-superstiti fil-qrib għal, b’mod partikolari, il-lucrum cessans marbut mal-waqfien tad-dħul tal-mejjet.
45
Barra minn hekk, skont il-qorti tar-rinviju, l-Artikolu 77(1) tal-Liġi dwar l-assigurazzjoni kontra l-inċidenti fuq il-post tax-xogħol jipprevedi, b’mod partikolari, li d-drittijiet tas-superstiti tal-persuni li jkunu ġarrbu inċident fil-konfront tal-persuna responsabbli għad-dannu għandhom jitnaqqsu sa fejn il-benefiċċji jkunu tħallsu lilhom jew ikunu dovuti lilhom skont din il-liġi. Minn dan jirriżulta li l-għan u l-iskopijiet tal-kumpens għal telf ta’ sostenn tal-familja jistgħu jitqiesu li jikkorrispondu, skont il-leġiżlazzjoni Daniża, għal dawk tal-benefiċċji soċjali pprovduti skont din il-leġiżlazzjoni wara inċident fuq il-post tax-xogħol.
46
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jitqies li, bla ħsara għal verifika mill-qorti tar-rinviju, iż-żewġ benefiċċji inkwistjoni fil-kawża prinċipali huma, fir-rigward tal-għanijiet u tal-iskopijiet tagħhom, suffiċjentement paragunabbli sabiex id-dritt ta’ surroga previst fl-Artikolu 116 tas-SGB X u msemmi fl-Artikolu 85(1) tar-Regolament Nru 883/2004 ikun jista’ jiġi estiż għall-allowance għal telf ta’ sostenn tal-familja, fil-limiti tal-limiti massimi previsti mil-leġiżlazzjoni Daniża.
47
Ir-raba’, fir-rigward tal-allowance tranżitorja prevista mid-dritt Daniż u tal-kumpens intiż sabiex jikkumpensa d-dannu morali mġarrab, li kienu s-suġġett ta’ dibattitu bejn il-partijiet matul is-seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, huwa biżżejjed li jiġi rrilevat, minn naħa, li l-proċess ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja ma jinkludix l-elementi neċessarji sabiex tkun tista’ tipprovdi lill-qorti tar-rinviju indikazzjonijiet utli dwar in-natura suffiċjentement paragunabbli jew le tal-għan u tal-iskop tal-allowance tranżitorja ma’ dawk tal-benefiċċji mħallsa minn DRV‑N u BG‑V lill-armla tal-ħaddiem mejjet. Min-naħa l-oħra, mill-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 35 ta’ din is-sentenza jirriżulta li l-għan u l-għanijiet ta’ kumpens intiż sabiex jiġi kkumpensat id-dannu morali mġarrab ma jistgħux jitqiesu li huma suffiċjentement paragunabbli ma’ dawk tal-pensjoni tar-romol imħallsa f’dan il-każ minn DRV‑N u BG‑V.
48
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l-Artikolu 85(1) tar-Regolament Nru 883/2004 għandu jiġi interpretat fis-sens li, meta persuna tibbenefika, skont il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru fejn hija ddomiċiljata, minn pensjoni tar-romol wara l-mewt tal-konjuġi tagħha wara inċident fuq il-post tax-xogħol li seħħ fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, u meta l-leġiżlazzjoni tal-ewwel Stat Membru tipprevedi, favur l-istituzzjoni debitriċi ta’ din il-pensjoni, dritt ta’ surroga fir-rigward tat-terz responsabbli għall-kumpens għad-dannu li jirriżulta minn dan l-inċident fuq il-post tax-xogħol, l-azzjoni ta’ rkupru ta’ dik l-istituzzjoni debitriċi ma hijiex suġġetta għall-eżistenza, fit-tieni Stat Membru, ta’ bażi legali li tippermetti l-kisba ta’ tali pensjoni jew ta’ benefiċċju ekwivalenti, inkwantu huwa biżżejjed li l-benefiċċji previsti wara avveniment li jiskatta, bħal inċident fuq il-post tax-xogħol, mil-leġiżlazzjonijiet tal-Istati Membri kkonċernati jkunu suffiċjentement paragunabbli fir-rigward tal-għan tagħhom u tal-iskopijiet rispettivi tagħhom sabiex id-dritt ta’ surroga previst mil-leġiżlazzjoni tal-ewwel Stat Membru u msemmi f’dan l-Artikolu 85(1) ikun jista’ jiġi estiż għall-benefiċċju previst mit-tieni Stat Membru.
Fuq l-ispejjeż
49
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Id-Disa’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 85(1) tar-Regolament (KE) Nru 883/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑29 ta’ April 2004 dwar il-kordinazzjoni ta’ sistemi ta’ sigurtà soċjali,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
meta persuna tibbenefika, skont il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru fejn hija ddomiċiljata, minn pensjoni tar-romol wara l-mewt tal-konjuġi tagħha wara inċident fuq il-post tax-xogħol li seħħ fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, u meta l-leġiżlazzjoni tal-ewwel Stat Membru tipprevedi, favur l-istituzzjoni debitriċi ta’ din il-pensjoni, dritt ta’ surroga fir-rigward tat-terz responsabbli għall-kumpens għad-dannu li jirriżulta minn dan l-inċident fuq il-post tax-xogħol, l-azzjoni ta’ rkupru ta’ dik l-istituzzjoni debitriċi ma hijiex suġġetta għall-eżistenza, fit-tieni Stat Membru, ta’ bażi legali li tippermetti l-kisba ta’ tali pensjoni jew ta’ benefiċċju ekwivalenti, inkwantu huwa biżżejjed li l-benefiċċji previsti wara avveniment li jiskatta, bħal inċident fuq il-post tax-xogħol, mil-leġiżlazzjonijiet tal-Istati Membri kkonċernati jkunu suffiċjentement paragunabbli fir-rigward tal-għan tagħhom u tal-iskopijiet rispettivi tagħhom sabiex id-dritt ta’ surroga previst mil-leġiżlazzjoni tal-ewwel Stat Membru u msemmi f’dan l-Artikolu 85(1) ikun jista’ jiġi estiż għall-benefiċċju previst mit-tieni Stat Membru.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: id-Daniż.