62019CJ0265_RES
Sprawa C‑265/19
Recorded Artists Actors Performers Ltd
przeciwko
Attorney General i in.
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez High Court (Irlandia)]
Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 8 września 2020 r.
Odesłanie prejudycjalne – Własność intelektualna – Prawa pokrewne – Dyrektywa 2006/115/WE – Artykuł 8 ust. 2 – Korzystanie z fonogramów w Unii – Prawo wykonawców do godziwego wynagrodzenia dzielonego z producentami fonogramów – Stosowanie do obywateli państw trzecich – Traktat o artystycznych wykonaniach i fonogramach – Artykuły 4 i 15 – Zastrzeżenia zgłoszone przez państwa trzecie – Ograniczenia prawa do godziwego wynagrodzenia mogące wynikać z tych zastrzeżeń dla obywateli państw trzecich w obrębie Unii wskutek działania zasady wzajemności – Artykuł 17 ust. 2 i art. 52 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Prawo podstawowe do ochrony własności intelektualnej – Wymóg, zgodnie z którym wszelkie ograniczenia prawa podstawowego muszą być przewidziane ustawą, szanować istotę tego prawa oraz być proporcjonalne – Podział kompetencji między Unią a jej państwami członkowskimi w odniesieniu do wprowadzania takich ograniczeń – Podział kompetencji w kontekście stosunków z państwami trzecimi – Artykuł 3 ust. 2 TFUE – Wyłączna kompetencja Unii
Zbliżanie ustawodawstw – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Dyrektywa 2006/115 – Korzystanie z fonogramów w Unii – Prawo wykonawców do jednorazowego godziwego wynagrodzenia dzielonego z producentami fonogramów – Stosowanie wyłącznie do obywateli państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego – Niedopuszczalność
[Traktat Światowej Organizacji Własności Intelektualnej o artystycznych wykonaniach i fonogramach, art. 15 ust. 1; dyrektywa 2006/115 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 8 ust. 2]
(zob. pkt 54–61, 68, 75; pkt 1 sentencji)
Zbliżanie ustawodawstw – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Dyrektywa 2006/115 – Korzystanie z fonogramów w Unii – Prawo wykonawców do jednorazowego godziwego wynagrodzenia dzielonego z producentami fonogramów – Stosowanie do obywateli państw trzecich – Stosowanie do obywateli umawiających się stron traktatu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej o artystycznych wykonaniach i fonogramach – Traktowanie narodowe
[Traktat Światowej Organizacji Własności Intelektualnej o artystycznych wykonaniach i fonogramach, art. 4 ust. 1, art. 15 ust. 1; dyrektywa 2006/115 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 8 ust. 2]
(zob. pkt 62–67)
Zbliżanie ustawodawstw – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Dyrektywa 2006/115 – Korzystanie z fonogramów w Unii – Prawo wykonawców do jednorazowego godziwego wynagrodzenia dzielonego z producentami fonogramów – Zastrzeżenia zgłoszone przez państwa trzecie – Zasada wzajemności – Konieczność zapewnienia sprawiedliwych warunków handlu nagraniami muzycznymi – Cel interesu ogólnego – Ograniczenie prawa do jednorazowego godziwego wynagrodzenia – Warunki – Wyłączna kompetencja Unii
[Traktat Światowej Organizacji Własności Intelektualnej o artystycznych wykonaniach i fonogramach, art. 15 ust. 1, 3; art. 3 ust. 2 TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 17 ust. 2, art. 52 ust. 1; dyrektywa 2006/115 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 8 ust. 2]
(zob. pkt 78–91; pkt 2 sentencji)
Zbliżanie ustawodawstw – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Dyrektywa 2006/115 – Korzystanie z fonogramów w Unii – Prawo wykonawców do jednorazowego godziwego wynagrodzenia dzielonego z producentami fonogramów – Podział wynagrodzenia między producenta a wykonawcę – Wynagrodzenie samego producenta z pominięciem artysty – Niedopuszczalność
(dyrektywa 2006/115 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 8 ust. 2)
(zob. pkt 93–96; pkt 3 sentencji)
Streszczenie
Spółka Recorded Artists Actors Performers Ltd (RAAP) jest organizacją zbiorowego zarządzania prawami wykonawców, zaś spółka Phonographic Performance (Ireland) Ltd (PPI) jest organizacją zbiorowego zarządzania prawami producentów fonogramów. Wspomniane organizacje zawarły umowę określającą zasady podziału pomiędzy wykonawców opłat licencyjnych należnych w Irlandii z tytułu publicznego odtwarzania w barach i innych miejscach publicznych lub z tytułu nadawania nagrań muzycznych, odprowadzonych przez użytkowników na rzecz PPI, oraz zasady, na jakich PPI przekazuje część tych opłat w tym celu RAAP. Strony spierają się co do treści postanowień tej umowy dotyczących opłat licencyjnych pozyskanych przez PPI w związku z odtwarzaniem nagrań muzycznych wykonywanych przez artystów niebędących ani obywatelami, ani rezydentami państwa członkowskiego Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG). W tym względzie RAAP uważa, że wszystkie należne opłaty licencyjne podlegają podziałowi między producenta fonogramu a wykonawcę. Gdyby przyjąć stanowisko RAAP, wykonawcy z państw trzecich otrzymywaliby wynagrodzenie w Irlandii w każdym przypadku, podczas gdy, według PPI, która opiera się w tym względzie na przepisach prawa irlandzkiego, nie powinno tak być, gdyż irlandzcy wykonawcy nie otrzymują godziwego wynagrodzenia w państwach trzecich.
W wyroku z dnia 8 września 2020 r., Recorded Artists Actors Performers (C‑265/19), Trybunał, zasiadający w składzie wielkiej izby, orzekł, że w przypadku korzystania z fonogramów w Unii dyrektywa 2006/115 (
1
) stoi na przeszkodzie możliwości pozbawienia przez państwo członkowskie artystów będących obywatelami państw spoza EOG prawa do jednorazowego godziwego wynagrodzenia. Trybunał wyjaśnił też, że zastrzeżenia zgłoszone przez państwa trzecie na podstawie traktatu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) o artystycznych wykonaniach i fonogramach (WPPT) (
2
) jako takie nie ograniczają prawa tych artystów do jednorazowego godziwego wynagrodzenia w Unii. Chociaż takie ograniczenia mogłyby zostać wprowadzone przez prawodawcę Unii, pod warunkiem że byłyby one zgodne z prawem własności intelektualnej, które podlega ochronie na gruncie art. 17 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”), dyrektywa 2006/115 takowych nie zawiera, a w związku z tym stoi na przeszkodzie możliwości ograniczenia tego prawa przez państwo członkowskie względem wykonawców i producentów pochodzących z państw trzecich. Trybunał podkreślił, że wspomniana dyrektywa stoi też na przeszkodzie temu, by całe wynagrodzenie przypadało tylko producentowi danego fonogramu i nie było dzielone z wykonawcą, który miał udział w jego realizacji.
Trybunał wskazał w pierwszej kolejności, że ponieważ prawo do jednorazowego godziwego wynagrodzenia zapewnia stosowanie w prawie Unii art. 15 ust. 1 WPPT (
3
), nie może być ono zastrzeżone przez ustawodawcę krajowego tylko dla obywateli państw członkowskich EOG.
W tym względzie Trybunał orzekł, że art. 8 ust. 2 dyrektywy 2006/115, który ustanawia prawo o charakterze kompensacyjnym należące do kategorii praw pokrewnych, wprowadza obowiązek zapewnienia godziwego wynagrodzenia, które ma być dzielone między producenta fonogramu a wykonawcę. Obowiązek ten powstaje z chwilą skorzystania z fonogramu lub jego powielenia w Unii. Tymczasem dyrektywa nie wprowadza żadnego warunku, zgodnie z którym wykonawca lub producent fonogramu powinni posiadać obywatelstwo państwa członkowskiego EOG, ani też innego warunku powiązania z jego terytorium, takiego jak miejsce zamieszkania, pobytu czy wykonania pracy twórczej lub artystycznej.
Przeciwnie, zdaniem Trybunału z kontekstu i celów dyrektywy 2006/115, jak również z zasady pierwszeństwa umów międzynarodowych zawartych przez Unię wynika, że art. 8 ust. 2 tej dyrektywy należy w miarę możliwości interpretować w sposób zgodny z WPPT. Trybunał podkreślił w tym względzie, że wspomniana umowa międzynarodowa stanowi integralną część porządku prawnego Unii i zasadniczo zobowiązuje Unię i jej państwa członkowskie do zapewnienia prawa do jednorazowego godziwego wynagrodzenia także obywatelom innych umawiających się stron WPPT. Obowiązek ten wynika z art. 15 ust. 1 WPPT, jak również z zasady objęcia ochroną prawa narodowego przewidzianej w art. 4 WPPT i art. 4 konwencji rzymskiej (
4
).
W drugiej kolejności Trybunał wyjaśnił, że zastrzeżenia zgłoszone przez państwa trzecie na podstawie art. 15 ust. 3 WPPT nie prowadzą jako takie do ograniczenia w Unii prawa do jednorazowego godziwego wynagrodzenia względem obywateli tych państw trzecich. Trybunał przyznał wprawdzie, że w świetle ustanowionej w konwencji wiedeńskiej (
5
) zasady wzajemności Unia i jej państwa członkowskie nie są zobowiązane przyznawać prawa do jednorazowego godziwego wynagrodzenia w sposób nieograniczony. W ocenie Trybunału konieczność zapewnienia sprawiedliwych warunków wymiany handlowej nagraniami muzycznymi może uzasadniać ograniczenie prawa do jednorazowego godziwego wynagrodzenia.
Niezależnie od powyższego omawiane prawo pokrewne stanowi jedno z praw własności intelektualnej i jako takie podlega ochronie na gruncie art. 17 ust. 2 karty. W konsekwencji zgodnie z art. 52 ust. 1 karty wszelkie ograniczenia w korzystaniu z tego prawa muszą być przewidziane ustawą oraz być jasne i precyzyjne. Zdaniem Trybunału samo istnienie zastrzeżenia na podstawie WPPT nie spełnia tego wymogu. Z tego względu o wprowadzeniu takiego ograniczenia może zdecydować tylko prawodawca Unii, który posiada wyłączną kompetencję zewnętrzną w tym zakresie.
W trzeciej kolejności Trybunał orzekł, że już z samej treści art. 8 ust. 2 dyrektywy 2006/115 wynika, iż wykonawcom i producentom fonogramów przysługuje prawo do jednorazowego godziwego wynagrodzenia, które podlega „podziałowi” między nich. Z tego względu wspomniany przepis stoi na przeszkodzie możliwości pozbawienia przez państwo członkowskie wykonawcy prawa do jednorazowego godziwego wynagrodzenia.
(
1
)	Dyrektywa 2006/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz.U. 2006, L 376, s. 28).
(
2
)	Zgodnie z art. 15 ust. 3 WPPT.
(
3
)	Artykuł 15 ust. 1 WPPT stanowi, że wykonawcom i producentom fonogramów przysługuje prawo do jednorazowego godziwego wynagrodzenia za korzystanie z fonogramów opublikowanych w celach zarobkowych poprzez nadawanie lub jakiekolwiek publiczne komunikowanie.
(
4
)	Międzynarodowa konwencja o ochronie wykonawców, producentów fonogramów oraz organizacji nadawczych, sporządzona w Rzymie w dniu 26 października 1961 r.
(
5
)	Konwencja wiedeńska o prawie traktatów z dnia 23 maja 1969 r. (Recueil des traités des Nations unies, t. 1155, s. 331).