Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (δεύτερο τμήμα)
της 21ης Μαΐου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Κρατικές ενισχύσεις – Καθεστώς ενισχύσεων ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά – Λεπτομερείς κανόνες για την εφαρμογή του άρθρου 108 ΣΛΕΕ – Κανονισμός (ΕΕ) 2015/1589 – Ανάκτηση της ενίσχυσης – Υποχρέωση ανάκτησης – Άρθρο 16, παράγραφος 3 – Άμεση και πραγματική εκτέλεση – Δικονομική αυτονομία που αναγνωρίζεται στα κράτη μέλη – Αναστολή της εθνικής διαδικασίας διοικητικής εκτέλεσης για την είσπραξη φορολογικών οφειλών – Προϋπόθεση περί σύστασης επαρκούς εγγύησης – Συμβατότητα »
Στην υπόθεση C‑545/24,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Tribunal Administrativo e Fiscal do Funchal (πρωτοβάθμιο δικαστήριο διοικητικών και φορολογικών διαφορών Funchal, Πορτογαλία) με απόφαση της 9ης Αυγούστου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 12 Αυγούστου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
Utiledulci – Comércio Internacional e Serviços, Sociedade Unipessoal, Lda. – Zona Franca da Madeira
κατά
Autoridade
Tributária
e
Assuntos
Fiscais
da
Região
Autónoma
da
Madeira,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),
συγκείμενο από τους K. Jürimäe, πρόεδρο τμήματος, K. Lenaerts, Πρόεδρο του Δικαστηρίου, ασκούντα καθήκοντα δικαστή του δευτέρου τμήματος, F. Schalin, Z. Csehi (εισηγητή) και M. Bošnjak, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: A. Biondi
γραμματέας: L. Carrasco Marco, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 1ης Οκτωβρίου 2025,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        η Utiledulci – Comércio Internacional e Serviços, Sociedade Unipessoal, Lda. – Zona Franca da Madeira, εκπροσωπούμενη από τους A. Cantanhede Gonçalves, P. Dewerbe, M. J. Faria, A. M. Gaspar και L. M. Soares Romão, advogados,
–        η Autoridade Tributária e Assuntos Fiscais da Região Autónoma da Madeira, εκπροσωπούμενη από τις M. R. Correia Baroca και A. C. Garcês Rodrigues,
–        η Βελγική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον P. Cottin και την M. Van Regemorter, καθώς και την S. Hamerijck, εμπειρογνώμονα,
–        η Ισπανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την A. Pérez-Zurita Gutiérrez,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους I. Barcew, P. Caro de Sousa και M. Lagrue,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 18ης Δεκεμβρίου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 16, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2015, περί λεπτομερών κανόνων για την εφαρμογή του άρθρου 108 [ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2015, L 248, σ. 9), και του άρθρου 5 της αποφάσεως (ΕΕ) 2022/1414 της Επιτροπής, της 4ης Δεκεμβρίου 2020, σχετικά με το καθεστώς ενισχύσεων SA.21259 (2018/C) (πρώην 2018/NN) που εφάρμοσε η Πορτογαλία για τη Zona Franca da Madeira (ZFM)
– Regime III (ΕΕ 2022, L 217, σ. 49, στο εξής απόφαση της Επιτροπής της 4ης Δεκεμβρίου 2020).
2        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Utiledulci – Comércio Internacional e Serviços, Sociedade Unipessoal, Lda. – Zona Franca da Madeira (στο εξής: Utiledulci) και της Autoridade Tributária e Assuntos Fiscais da Região Autónoma da Madeira (Φορολογικής Αρχής της Αυτόνομης Περιφέρειας της Μαδέρας, Πορτογαλία) (στο εξής: φορολογική αρχή) σχετικά με διαδικασία διοικητικής εκτέλεσης για την είσπραξη φορολογικών οφειλών στρεφόμενη κατά της Utiledulci, με σκοπό την ανάκτηση των κρατικών ενισχύσεων που είχαν χορηγηθεί στην εταιρία αυτή υπό τη μορφή μείωσης του συντελεστή φόρου εισοδήματος.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3        Η αιτιολογική σκέψη 25 του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 έχει ως εξής:
«Στις περιπτώσεις παράνομων ενισχύσεων που δεν είναι συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά, θα πρέπει να αποκαθίσταται αποτελεσματικός ανταγωνισμός. Για τον σκοπό αυτό, είναι αναγκαίο να ανακτάται αμελλητί η ενίσχυση, περιλαμβανομένων και των τόκων. Είναι σκόπιμο η ανάκτηση να πραγματοποιείται σύμφωνα με τις διαδικασίες της εθνικής νομοθεσίας. Η εφαρμογή των διαδικασιών αυτών δεν θα πρέπει να εμποδίζει την αποκατάσταση αποτελεσματικού ανταγωνισμού, εμποδίζοντας την άμεση και αποτελεσματική εκτέλεση της απόφασης της [Ευρωπαϊκής] Επιτροπής. Για την επίτευξη αυτού του αποτελέσματος, τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα που να διασφαλίζουν την αποτελεσματικότητα της απόφασης της Επιτροπής.»
4        Το άρθρο 16 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ανάκτηση της ενίσχυσης», ορίζει στις παραγράφους 1 και 3 τα εξής:
«1.      Σε περίπτωση αρνητικής απόφασης για υπόθεση παράνομων ενισχύσεων, η Επιτροπή αποφασίζει την εκ μέρους του οικείου κράτους μέλους λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων για την ανάκτηση της ενίσχυσης από τον δικαιούχο [...] Η Επιτροπή δεν απαιτεί ανάκτηση της ενίσχυσης εάν αυτό αντίκειται σε κάποια γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης.
[...]
3.      Με την επιφύλαξη απόφασης του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατ’ εφαρμογή του άρθρου 278 της ΣΛΕΕ, η ανάκτηση πραγματοποιείται αμελλητί και σύμφωνα με τις διαδικασίες της εθνικής νομοθεσίας του οικείου κράτους μέλους, εφόσον αυτές επιτρέπουν την άμεση και πραγματική εκτέλεση της απόφασης της Επιτροπής. Για τον σκοπό αυτό και σε περίπτωση κινήσεως διαδικασίας ενώπιον εθνικών δικαστηρίων, τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα που διαθέτουν στα αντίστοιχα νομικά τους συστήματα, συμπεριλαμβανομένων των προσωρινών μέτρων, με την επιφύλαξη της νομοθεσίας της Ένωσης.»
Το πορτογαλικό δίκαιο
Ο γενικός φορολογικός νόμος
5        Το άρθρο 52 του Lei Geral Tributária (γενικού φορολογικού νόμου), ο οποίος εγκρίθηκε με την Decreto-Lei no 398/98 (πράξη νομοθετικού περιεχομένου 398/98), της 17ης Δεκεμβρίου 1998 (Diário da República, I σειρά-A, αριθ. 290, της 17ης Δεκεμβρίου 1998), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, όριζε τα εξής:
«1.      Η είσπραξη φορολογικών οφειλών αναστέλλεται κατά τη διαδικασία διοικητικής εκτέλεσης για φορολογικές οφειλές, σε περίπτωση τμηματικής εξόφλησης ή άσκησης διοικητικής ή ένδικης προσφυγής, ένδικου μέσου και ανακοπής εκτέλεσης με αντικείμενο τον παράνομο ή μη απαιτητό χαρακτήρα της οφειλής που αποτελεί αντικείμενο της εκτέλεσης, όπως επίσης και κατά τις διαδικασίες επίλυσης διαφορών βάσει της [σύμβασης 90/436/ΕΟΚ, της 23ης Ιουλίου 1990, για την εξάλειψη της διπλής φορολογίας σε περίπτωση διορθώσεως των κερδών συνδεδεμένων επιχειρήσεων (ΕΕ 1990, L 225, σ. 10),] διαφόρων κρατών μελών.
2.      Η αναστολή εκτέλεσης κατά την έννοια της προηγούμενης παραγράφου εξαρτάται από τη σύσταση κατάλληλης εγγύησης, κατά τα οριζόμενα στη φορολογική νομοθεσία.
[...]
4.      Η φορολογική αρχή δύναται, έπειτα από αίτηση του καθού η εκτέλεση, να τον απαλλάξει από τη σύσταση εγγύησης, εάν αυτή του προκαλεί ανεπανόρθωτη βλάβη ή σε περίπτωση προφανούς έλλειψης οικονομικών πόρων, γεγονός το οποίο προκύπτει από την ανεπάρκεια των δεκτικών κατασχέσεως περιουσιακών στοιχείων
για την εξόφληση της οφειλής που αποτελεί αντικείμενο της εκτέλεσης, μαζί με τις προσαυξήσεις, εφόσον δεν υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι η ανεπάρκεια ή ανυπαρξία περιουσιακών στοιχείων οφείλεται σε δόλια συμπεριφορά του ενδιαφερομένου.
[...]»
Ο κώδικας φορολογικής δικονομίας
6        Το άρθρο 169 του Código de Procedimento e de Processo Tributário (κώδικα φορολογικής διαδικασίας), ο οποίος εγκρίθηκε με την Decreto-Lei no 433/99 (πράξη νομοθετικού περιεχομένου αριθ. 433/99), της 26ης Οκτωβρίου 1999 (Diário da República, I σειρά-A, αριθ. 255, της 26ης Οκτωβρίου 1999), και άρχισε να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 2000, όπως είχε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, όριζε τα εξής:
«1.      Η εκτέλεση αναστέλλεται μέχρι την επίλυση της διαφοράς, εφόσον έχει ασκηθεί διοικητική ή ένδικη προσφυγή ή ένδικο μέσο που αφορά τη νομιμότητα της οφειλής που αποτελεί αντικείμενο της εκτέλεσης, όπως επίσης και κατά τη διάρκεια των διαδικασιών επίλυσης διαφορών βάσει της [σύμβασης 90/436], υπό την προϋπόθεση ότι έχει συσταθεί εγγύηση σύμφωνα με το άρθρο 195 ή ότι έχει παρασχεθεί εγγύηση σύμφωνα με το άρθρο 199, ή ότι με την κατάσχεση παρέχεται εγγύηση για το σύνολο της οφειλής που αποτελεί αντικείμενο της εκτέλεσης, μαζί με τις προσαυξήσεις, γεγονός το οποίο καταγράφεται στον φάκελο από τον αρμόδιο υπάλληλο.
[...]
13.      Οι φορολογούμενοι ως προς τους οποίους έχει ανασταλεί η διαδικασία διοικητικής εκτέλεσης κατά τα οριζόμενα στο παρόν άρθρο θεωρείται ότι έχουν εξοφλήσει τις φορολογικές οφειλές τους, υπό την επιφύλαξη των διατάξεων περί απαλλαγής από την εγγύηση.
[...]»
7        Το άρθρο 199 του κώδικα διοικητικής δικονομίας, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, όριζε τα εξής:
«1.      Εάν δεν έχει ακόμη συσταθεί εγγύηση, ο καθού η εκτέλεση οφείλει να καταθέσει, μαζί με την αίτησή του, προσήκουσα εγγύηση, με τη μορφή τραπεζικής εγγύησης, προσωπικής εγγύησης, ασφάλισης εγγύησης ή οποιουδήποτε άλλου πρόσφορου μέσου για την εγγύηση της απαίτησης του επισπεύδοντος την εκτέλεση.
2.      Η προσήκουσα εγγύηση περί της οποίας γίνεται μνεία στην ανωτέρω παράγραφο μπορεί επίσης να συνίσταται, κατόπιν αίτησης του καθού η εκτέλεση και με τη σύμφωνη γνώμη της φορολογικής αρχής, σε ενέχυρο ή εκούσια υποθήκη, οπότε εφαρμόζεται mutatis mutandis η διάταξη του άρθρου 195.
[...]»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
8        Στις 4 Δεκεμβρίου 2020 η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση 2022/1414, με την οποία κήρυξε το καθεστώς ενισχύσεων «Zona Franca da Madeira (ZFM) – Régime III» (στο εξής: καθεστώς ΙΙΙ) ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά, στο μέτρο που είχε εφαρμοστεί από την Πορτογαλική Δημοκρατία κατά παράβαση των εγκριτικών αποφάσεων τις οποίες εξέδωσε η Επιτροπή, στις 27 Ιουνίου 2007 και στις 2 Ιουλίου 2013 αντιστοίχως, στην υπόθεση N 421/2006 και στην υπόθεση SA.34160 (2011/N) και, ως εκ τούτου, κατά παράβαση του άρθρου 108,
παράγραφος 3, ΣΛΕΕ.
9        Το άρθρο 5 της αποφάσεως
της Επιτροπής της 4ης Δεκεμβρίου 2020 διευκρίνιζε ότι η ανάκτηση των ασυμβίβαστων με την εσωτερική αγορά ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο του καθεστώτος ΙΙΙ έπρεπε να είναι «άμεση και πραγματική» και ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία ήταν υποχρεωμένη να εκτελέσει την απόφαση αυτή «εντός οκτώ μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησής της». Η εν λόγω προθεσμία έληξε στις 5 Αυγούστου 2021.
10      Βάσει της αποφάσεως αυτής, η φορολογική αρχή κίνησε κατά της Utiledulci διαδικασία διοικητικής εκτέλεσης για την είσπραξη φορολογικών οφειλών με σκοπό την ανάκτηση των κρατικών ενισχύσεων που είχαν χορηγηθεί στην εταιρία αυτή στο πλαίσιο του καθεστώτος III, υπό τη μορφή μείωσης του συντελεστή του φόρου εισοδήματος που ίσχυε για τις λήπτριες εταιρίες.
11      Η πορτογαλική έννομη τάξη δεν προβλέπει κανένα ειδικό καθεστώς το οποίο να διέπει την ανάκτηση των κρατικών ενισχύσεων. Όταν πρόκειται για την ανάκτηση των κρατικών ενισχύσεων, δεν υφίσταται κανένας κανόνας ο οποίος να αποκλείει την εφαρμογή των διαδικαστικών εγγυήσεων που προβλέπει το πορτογαλικό φορολογικό δίκαιο, ιδίως δε εκείνων που αφορούν την αναστολή της διαδικασίας διοικητικής εκτέλεσης για την είσπραξη φορολογικών οφειλών. Υπό τις συνθήκες αυτές, η διοικητική διαδικασία που εφαρμόζεται για την ανάκτηση τέτοιων ενισχύσεων αποτελεί διαδικασία διοικητικής εκτέλεσης για την είσπραξη φορολογικών οφειλών.
12      Οι διατάξεις του πορτογαλικού δικαίου που διέπουν τη διαδικασία διοικητικής εκτέλεσης για την είσπραξη φορολογικών οφειλών προβλέπουν τη δυνατότητα να ζητηθεί η αναστολή της εν λόγω διαδικασίας σε περίπτωση αμφισβήτησης της φορολογικής οφειλής ή άσκησης ανακοπής κατά των πράξεων αναγκαστικής εκτέλεσης καθώς και σε περίπτωση τμηματικής καταβολής, υπό την επιφύλαξη της παροχής προσήκουσας εγγύησης ή οποιουδήποτε άλλου μέσου ικανού να διασφαλίσει την είσπραξη της φορολογικής απαίτησης, ή ακόμη και χωρίς τέτοια εγγύηση όταν ο φορολογούμενος αποδεικνύει ότι δεν είναι σε θέση να την παράσχει.
13      Η Utiledulci ζήτησε να της χορηγηθεί η αναστολή αυτή. Η φορολογική αρχή απέρριψε την εν λόγω αίτηση επικαλούμενη την αρχή της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης. Η Utiledulci προσέβαλε την απορριπτική απόφαση ενώπιον του Tribunal Administrativo e Fiscal do Funchal (πρωτοβάθμιου δικαστηρίου διοικητικών και φορολογικών διαφορών Funchal, Πορτογαλία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο.
14      Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς την ερμηνεία που πρέπει να δοθεί στο άρθρο 16, παράγραφος 3, του κανονισμού 2015/1589 και στο άρθρο 5 της αποφάσεως της Επιτροπής της 4ης Δεκεμβρίου 2020. Εκτιμά, κατ’ ουσίαν, ότι το ζήτημα που πρέπει να επιλυθεί έγκειται στο αν η άμεση και πραγματική εκτέλεση της αποφάσεως αυτής επιβάλλει να μην εφαρμοστούν οι διατάξεις του πορτογαλικού φορολογικού δικαίου σχετικά με την αναστολή της διαδικασίας διοικητικής εκτέλεσης για την είσπραξη φορολογικών οφειλών.
15      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tribunal Administrativo e Fiscal do Funchal (πρωτοβάθμιο δικαστήριο διοικητικών και φορολογικών διαφορών Funchal, Μαδέρα, Πορτογαλία) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Πρέπει να θεωρηθεί ότι ο όρος “άμεση και πραγματική [ανάκτηση]” που περιέχεται στο άρθρο 5 της [αποφάσεως της Επιτροπής της 4ης Δεκεμβρίου 2020] και η φράση “η ανάκτηση πραγματοποιείται αμελλητί και σύμφωνα με τις διαδικασίες της εθνικής νομοθεσίας του οικείου κράτους μέλους, εφόσον αυτές επιτρέπουν την άμεση και πραγματική εκτέλεση της απόφασης της Επιτροπής” που περιέχεται στο άρθρο 16, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΕ) 1589/1589 έχουν την έννοια ότι πρέπει να μένουν ανεφάρμοστες οι διατάξεις του πορτογαλικού δικαίου σχετικά με τις διαδικαστικές εγγυήσεις που προβλέπονται στις διαδικασίες διοικητικής εκτέλεσης για φορολογικές οφειλές, και ειδικότερα οι σχετικές με την αναστολή των εν λόγω διαδικασιών διοικητικής εκτέλεσης, ή, αντιθέτως, έχουν την έννοια ότι η Autoridade Tributária e Assuntos Fiscais da Região Autónoma da Madeira (Φορολογική Αρχή της Αυτόνομης Περιφέρειας της Μαδέρας) εξακολουθεί να υποχρεούται να τηρεί όλες τις διαδικαστικές εγγυήσεις που προβλέπονται στο πορτογαλικό φορολογικό δίκαιο, ανεξαρτήτως του αν πρόκειται για ανάκτηση κρατικών ενισχύσεων που κρίθηκαν παράνομες βάσει της [αποφάσεως της Επιτροπής της 4ης Δεκεμβρίου 2020];»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
16      Υπενθυμίζεται κατ’ αρχάς ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου την οποία καθιερώνει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, στο Δικαστήριο εναπόκειται να δώσει στο αιτούν δικαστήριο χρήσιμη απάντηση η οποία να του παρέχει τη δυνατότητα να επιλύσει τη διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο μπορεί, εφόσον είναι αναγκαίο, να αναδιατυπώσει τα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί (βλ. αποφάσεις της 17ης Ιουλίου
1997, Krüger, C‑334/95, EU:C:1997:378, σκέψεις 22 και 23· της 28ης Νοεμβρίου 2000, Roquette Frères, C‑88/99, EU:C:2000:652, σκέψη 18, και της 3ης Ιουνίου 2025, Kinsa, C‑460/23, EU:C:2025:392, σκέψη 34).
17      Εν προκειμένω, επισημαίνεται ότι οι διατάξεις του πορτογαλικού δικαίου που διέπουν τη διαδικασία διοικητικής εκτέλεσης για την είσπραξη φορολογικών οφειλών, οι οποίες έχουν εφαρμογή όταν η Πορτογαλική Δημοκρατία προβαίνει στην ανάκτηση παράνομης και ασυμβίβαστης με την εσωτερική αγορά κρατικής ενίσχυσης, προβλέπουν τη δυνατότητα να ζητηθεί η αναστολή της διαδικασίας αυτής, μεταξύ άλλων, σε περίπτωση αμφισβήτησης της φορολογικής οφειλής ή άσκησης ανακοπής κατά των πράξεων εκτέλεσης καθώς και σε περίπτωση τμηματικής καταβολής, υπό την επιφύλαξη της παροχής εγγύησης με τη μορφή τραπεζικής εγγύησης, προσωπικής εγγύησης, ασφάλισης εγγύησης, κατάσχεσης, εκούσιας υποθήκης ή οποιουδήποτε άλλου μέσου ικανού να διασφαλίσει την είσπραξη της φορολογικής απαίτησης. Ο φορολογούμενος μπορεί να απαλλαγεί, κατόπιν αιτήματός του, από την υποχρέωση παροχής τέτοιας εγγύησης όταν αυτή του προκαλεί ανεπανόρθωτη βλάβη ή σε περίπτωση προφανούς έλλειψης οικονομικών πόρων.
18      Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 16, παράγραφος 3, του κανονισμού 2015/1589 έχει την έννοια ότι επιβάλλει στις αρμόδιες εθνικές αρχές και στα εθνικά δικαστήρια να μην εφαρμόζουν εθνικές διατάξεις που επιτρέπουν την αναστολή διαδικασίας διοικητικής εκτέλεσης για την είσπραξη φορολογικών οφειλών με σκοπό την ανάκτηση παράνομης και ασυμβίβαστης με την εσωτερική αγορά κρατικής ενίσχυσης, όταν ο λήπτης της ενίσχυσης παρέχει εγγύηση, όπως τραπεζική εγγύηση, προσωπική εγγύηση, ασφάλιση εγγύησης, κατάσχεση, εκούσια υποθήκη ή οποιοδήποτε άλλο μέσο ικανό να διασφαλίσει την είσπραξη της απαίτησης του επισπεύδοντος την εκτέλεση, ή ακόμη και κατόπιν αιτήματος του λήπτη της ενίσχυσης περί απαλλαγής του από την υποχρέωση παροχής τέτοιας εγγύησης.
19      Υπενθυμίζεται συναφώς ότι το άρθρο 16, παράγραφος 3, του κανονισμού 2015/1589 προβλέπει ότι, με την επιφύλαξη διατάξεως του Δικαστηρίου εκδοθείσας κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 278 ΣΛΕΕ, η ανάκτηση κρατικής ενίσχυσης πραγματοποιείται αμελλητί και σύμφωνα με τις διαδικασίες της εθνικής νομοθεσίας του οικείου κράτους μέλους, εφόσον αυτές επιτρέπουν την άμεση και πραγματική εκτέλεση της αποφάσεως της Επιτροπής. Για τον σκοπό αυτόν και σε περίπτωση κινήσεως διαδικασίας ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα που διαθέτουν στα αντίστοιχα νομικά τους συστήματα, συμπεριλαμβανομένων των προσωρινών μέτρων, με την επιφύλαξη της νομοθεσίας της Ένωσης.
20      Η αιτιολογική σκέψη 25 του κανονισμού αυτού διευκρινίζει ότι, στις περιπτώσεις παράνομων ενισχύσεων ασυμβίβαστων με την εσωτερική αγορά, πρέπει να αποκαθίσταται ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός και ότι, προς τούτο, είναι αναγκαίο να ανακτάται η ενίσχυση αμελλητί. Κατά συνέπεια, η εφαρμογή των εθνικών διαδικασιών δεν πρέπει να εμποδίζει την αποκατάσταση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού κωλύοντας την άμεση και πραγματική εκτέλεση της αποφάσεως της Επιτροπής. Για να επιτευχθεί ο σκοπός αυτός, τα κράτη μέλη οφείλουν να λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν την αποτελεσματικότητα της αποφάσεως αυτής.
21      Επομένως, μολονότι η διατύπωση του άρθρου 16, παράγραφος 3, του κανονισμού 2015/1589 απηχεί τις απαιτήσεις της αρχής της αποτελεσματικότητας, προκύπτει εντεύθεν επίσης ότι η εφαρμογή, για τους σκοπούς της ανάκτησης παράνομης ενίσχυσης, του δικαίου του οικείου κράτους μέλους πραγματοποιείται σύμφωνα με την αρχή της δικονομικής αυτονομίας του εν λόγω κράτους μέλους, ελλείψει σχετικών διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, και με σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ιδίως του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων άμυνας (απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, Επιτροπή κατά Γερμανίας,
C‑527/12, EU:C:2014:2193, σκέψη 39).
22      Εντούτοις, η ελευθερία των κρατών μελών ως προς την επιλογή των μέσων ανάκτησης μιας τέτοιας ενίσχυσης είναι περιορισμένη κατά το μέρος που τα μέσα αυτά δεν μπορούν εν τέλει να καθιστούν πρακτικώς αδύνατη την ανάκτηση την οποία επιτάσσει το δίκαιο της Ένωσης. Επομένως, η εφαρμογή των εθνικών διαδικασιών εξαρτάται από την προϋπόθεση οι διαδικασίες αυτές να επιτρέπουν την άμεση και αποτελεσματική εκτέλεση της αποφάσεως της Επιτροπής περί ανάκτησης (πρβλ. αποφάσεις της 5ης Οκτωβρίου 2006, Επιτροπή κατά Γαλλίας,
C‑232/05, EU:C:2006:651, σκέψη 49, και της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, Επιτροπή κατά Γερμανίας,
C‑527/12, EU:C:2014:2193, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
23      Κράτος μέλος το οποίο, δυνάμει αποφάσεως της Επιτροπής, υποχρεούται να ανακτήσει την παράνομη ενίσχυση μπορεί να εκπληρώσει την υποχρέωση αυτή μόνον αν τα μέτρα που λαμβάνει είναι ικανά να αποκαταστήσουν τις κανονικές συνθήκες ανταγωνισμού που νοθεύτηκαν με τη χορήγηση της παράνομης ενίσχυσης (αποφάσεις της 12ης Δεκεμβρίου 2002, Επιτροπή κατά Γερμανίας, C‑209/00, EU:C:2002:747, σκέψη 35, και της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, Επιτροπή κατά Γερμανίας,
C‑527/12, EU:C:2014:2193, σκέψη 42).
24      Πράγματι, σκοπός της ανάκτησης παράνομης κρατικής ενίσχυσης είναι η επαναφορά των πραγμάτων στην κατάσταση που υφίστατο στην εσωτερική αγορά πριν από την καταβολή της ενίσχυσης. Ο σκοπός αυτός επιτυγχάνεται όταν η επίμαχη ενίσχυση, προσαυξημένη ενδεχομένως με τόκους υπερημερίας, επιστραφεί από τον λήπτη της, με άλλα λόγια, από τις επιχειρήσεις που πράγματι τις καρπώθηκαν. Η επιστροφή αυτή συνεπάγεται ότι ο λήπτης της ενίσχυσης χάνει το πλεονέκτημα του οποίου απήλαυε στην αγορά σε σχέση με τους ανταγωνιστές του και τα πράγματα επανέρχονται στην προ της καταβολής της ενίσχυσης κατάσταση (πρβλ. αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Aer Lingus και Ryanair Designated Activity, C‑164/15 P
και C‑165/15 P, EU:C:2016:990, σκέψεις 89 και 90· της 19ης Οκτωβρίου 2023, Ministar na zemedelieto, hranite i gorite, C‑325/22, EU:C:2023:793, σκέψη 47, καθώς και της 29ης Ιουλίου 2024, Koiviston Auto Helsinki κατά Επιτροπής, C‑697/22 P, EU:C:2024:641, σκέψη 79 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
25      Συναφώς, πρέπει ακόμη να διευκρινιστεί, όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 16 και 17 των προτάσεών του, ότι η υποχρέωση την οποία υπέχει το κράτος μέλος που είναι αποδέκτης αποφάσεως της Επιτροπής περί ανάκτησης, δυνάμει του άρθρου 16,
παράγραφος 1, του κανονισμού 2015/1589, να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για να ανακτήσει την οικεία ενίσχυση από τον λήπτη συνιστά υποχρέωση επίτευξης συγκεκριμένου αποτελέσματος [πρβλ. απόφαση της 13ης Νοεμβρίου 2025, Επιτροπή κατά Βουλγαρίας (Ανταλλαγές δασικών εκτάσεων II), C‑632/23, EU:C:2025:890, σκέψη 64]. Επιπλέον, η υποχρέωση αυτή πρέπει να εκπληρωθεί εντός των προθεσμιών που έχει τάξει η Επιτροπή [πρβλ. αποφάσεις της 22ας Δεκεμβρίου 2010, Επιτροπή κατά Ιταλίας, C‑304/09, EU:C:2010:812, σκέψη 32, και της 13ης Νοεμβρίου 2025, Επιτροπή κατά Βουλγαρίας (Ανταλλαγές δασικών εκτάσεων II), C‑632/23, EU:C:2025:890, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
26      Εν κατακλείδι, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 21 των προτάσεών του, η δικονομική αυτονομία που αναγνωρίζεται στα κράτη μέλη όσον αφορά την ανάκτηση παράνομων κρατικών ενισχύσεων οριοθετείται από την ανάγκη διασφάλισης της αποτελεσματικότητας της δράσης των διοικητικών αρχών που είναι επιφορτισμένες με την ανάκτηση αυτή. Επομένως, τόσο τα εθνικά δικαστήρια όσο και οι εθνικές αρχές, υπό τον έλεγχο των εθνικών δικαστηρίων,
οφείλουν να διασφαλίζουν ότι η εφαρμογή αποφάσεως της Επιτροπής με την οποία διατάσσεται η ανάκτηση των ενισχύσεων είναι σύμφωνη προς τον σκοπό που αυτή επιδιώκει, ο οποίος συνίσταται στην πρόληψη κάθε στρέβλωσης της λειτουργίας της αγοράς λόγω της χορηγήσεως επιζήμιων για τον ανταγωνισμό κρατικών ενισχύσεων. Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να επικαλεστεί διατάξεις της εθνικής έννομης τάξης του, έστω και της συνταγματικής, για να δικαιολογήσει τη μη τήρηση των υποχρεώσεων που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης (πρβλ. απόφαση της 6ης Μαΐου 2015, Επιτροπή κατά Γερμανίας, C‑674/13, EU:C:2015:302, σκέψη 59 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
27      Εν προκειμένω, όπως διευκρινίζεται στις σκέψεις 12 και 17 της παρούσας αποφάσεως, οι διατάξεις του πορτογαλικού δικαίου οι οποίες έχουν εφαρμογή όταν η Πορτογαλική Δημοκρατία προβαίνει στην ανάκτηση παράνομης και ασυμβίβαστης με την εσωτερική αγορά κρατικής ενίσχυσης προβλέπουν τη δυνατότητα να ζητηθεί η αναστολή της διαδικασίας, μεταξύ άλλων σε περίπτωση αμφισβήτησης της φορολογικής οφειλής ή άσκησης ανακοπής κατά των πράξεων εκτέλεσης καθώς και σε περίπτωση τμηματικής καταβολής, υπό την επιφύλαξη της παροχής εγγύησης με τη μορφή τραπεζικής εγγύησης, προσωπικής εγγύησης, ασφάλισης εγγύησης, κατάσχεσης, εκούσιας υποθήκης ή οποιουδήποτε άλλου μέσου ικανού να διασφαλίσει την είσπραξη της φορολογικής απαίτησης, ή ακόμη και χωρίς τέτοια εγγύηση όταν ο φορολογούμενος αποδεικνύει ότι αυτή του προκαλεί ανεπανόρθωτη βλάβη ή σε περίπτωση προφανούς έλλειψης οικονομικών πόρων.
28      Επομένως, πρέπει να εξετασθεί εάν προκύπτει ότι η εφαρμογή των διατάξεων αυτών, λαμβανομένου συγχρόνως υπόψη του γενικού πλαισίου του εθνικού δικαίου εντός του οποίου εντάσσονται, δεν συνάδει με την επιταγή περί άμεσης και αποτελεσματικής ανάκτησης της οικείας ενίσχυσης την οποία επιβάλλει το άρθρο 16, παράγραφος 3, του κανονισμού 2015/1589, ερμηνευόμενη υπό το πρίσμα των συμπερασμάτων που απορρέουν από τη νομολογία που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 21 έως 25 της παρούσας αποφάσεως.
29      Συναφώς, επιβάλλεται η υπόμνηση ότι, κατά πρώτον, εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα των προσφυγών που ασκούνται κατ’ αποφάσεως περί ανάκτησης παράνομης ενίσχυσης δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι καθιστά δυνατή την άμεση και αποτελεσματική εκτέλεση απόφασης της Επιτροπής που αποσκοπεί στην ανάκτηση της ενίσχυσης. Αντιθέτως, η παροχή τέτοιου ανασταλτικού αποτελέσματος μπορεί να καθυστερήσει σημαντικά την ανάκτηση της ενίσχυσης και να παρατείνει κατ’ αυτόν τον τρόπο το αδικαιολόγητο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που απορρέει από αυτήν (πρβλ. απόφαση της 5ης Οκτωβρίου 2006, Επιτροπή κατά Γαλλίας,
C‑232/05, EU:C:2006:651, σκέψεις 46, 51 και 52). Συνεπώς, μια τέτοια ρύθμιση, η οποία προβλέπει αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα των προσφυγών που ασκούνται κατά των αποφάσεων περί ανάκτησης παράνομης ενίσχυσης, πρέπει να μείνει ανεφάρμοστη (απόφαση της 5ης Οκτωβρίου 2006, Επιτροπή κατά Γαλλίας,
C‑232/05, EU:C:2006:651, σκέψη 53).
30      Εν προκειμένω, η εθνική διαδικασία διοικητικής εκτέλεσης για την είσπραξη φορολογικών οφειλών χαρακτηρίζεται επίσης, όπως παρατήρησε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 24 των προτάσεών του, από στοιχεία συστηματικής και αυτόματης φύσεως, στο μέτρο που οι πορτογαλικές φορολογικές αρχές δεν διαθέτουν καμία διακριτική ευχέρεια όσον αφορά, τουλάχιστον, την αναστολή της εκτέλεσης, όταν πληρούται η προϋπόθεση σχετικά με την παροχή εγγύησης.
31      Επομένως, πρέπει να διαπιστωθεί ότι ο αυτόματος χαρακτήρας της αναστολής που προβλέπεται από εθνική διαδικασίας εκτέλεσης, όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, είναι ικανή να καθυστερήσει σημαντικά την ανάκτηση παράνομης ενίσχυσης και, κατά τον τρόπο αυτόν, να παρατείνει το αδικαιολόγητο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα το οποίο η ενίσχυση αυτή παρέχει στον λήπτη της, θίγοντας κατά τον τρόπο αυτόν την επιταγή περί άμεσης και αποτελεσματικής ανάκτησης της ενίσχυσης, η οποία επιβάλλεται με το άρθρο 16, παράγραφος 3, του κανονισμού 2015/1589.
32      Πράγματι, όπως παρατήρησε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 26 των προτάσεών του, μέσα όπως η τραπεζική εγγύηση, η προσωπική εγγύηση, η ασφάλιση εγγύησης, η κατάσχεση ή η εκούσια υποθήκη δεν έχουν εκ προοιμίου ως αποτέλεσμα την αφαίρεση της ενίσχυσης από την περιουσία του λήπτη, ώστε αυτός να στερηθεί κατά τον
εν λόγω τρόπο το πλεονέκτημα που συνδέεται με την ενίσχυση. Ούτε οι λογιστικές συνέπειες ούτε τα έξοδα που συνδέονται με την παροχή εγγύησης μπορούν να εξομοιωθούν με την επιστροφή της ληφθείσας ενίσχυσης, όσον αφορά την επίπτωσή τους στην οικονομική κατάσταση του λήπτη. Ο ρητός σκοπός των μέσων αυτών είναι η εγγύηση της απαίτησης του επισπεύδοντος την εκτέλεση κατά τη διάρκεια της αναστολής της διαδικασίας εκτέλεσης, όπερ διαφέρει από τον σκοπό που επιδιώκεται με την ανάκτηση των παράνομων ενισχύσεων.
33      Η κατάσταση θα ήταν διαφορετική μόνον αν η στρέβλωση του ανταγωνισμού εξαλειφόταν πλήρως, για παράδειγμα, μέσω της κατάσχεσης του ποσού της παράνομης ενίσχυσης και των σχετικών τόκων ή της καταβολής των ποσών αυτών σε δεσμευμένο λογαριασμό, όπερ εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει. Πράγματι, σε τέτοιες περιπτώσεις, θα υλοποιούνταν ο σκοπός που επιδιώκεται με την απόφαση της Επιτροπής περί ανάκτησης της παράνομης ενίσχυσης, ήτοι η αποκατάσταση των κανονικών συνθηκών ανταγωνισμού που νοθεύτηκαν με τη χορήγηση της ενίσχυσης.
34      Κατά δεύτερον, όσον αφορά τη δυνατότητα απαλλαγής του καθού η εκτέλεση από την υποχρέωση παροχής εγγύησης, διευκρινίζεται ότι λόγοι αναγόμενοι στην οικονομική ζημία που προκύπτει από την επιστροφή της οικείας ενίσχυσης δεν μπορούν να δικαιολογήσουν καθυστέρηση στη διαδικασία ανάκτησης. Ακόμη και όταν η παρανόμως χορηγηθείσα κρατική ενίσχυση πρέπει να ανακτηθεί από λήπτριες επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν δυσκολίες ή τελούν σε κατάσταση πτώχευσης, τέτοιες δυσκολίες δεν θίγουν την υποχρέωση ανάκτησης της ενίσχυσης (πρβλ. αποφάσεις της 11ης Δεκεμβρίου 2012, Επιτροπή κατά Γαλλίας, C‑610/10, EU:C:2012:781, σκέψη 71, και της 17ης Ιανουαρίου 2018, Επιτροπή κατά Ελλάδας, C‑363/16, EU:C:2018:12, σκέψη 36). Επομένως, το κράτος μέλος υποχρεούται, ανάλογα με την περίπτωση, να προκαλέσει την εκκαθάριση της οικείας εταιρίας, να εγγράψει την απαίτησή του στο παθητικό της ή να λάβει οποιοδήποτε άλλο μέτρο καθιστά δυνατή την επιστροφή της εν λόγω ενίσχυσης (πρβλ. απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 2007, Επιτροπή κατά Ιταλίας, C‑280/05, EU:C:2007:753, σκέψη 28).
35      Κατά τρίτον, όσον αφορά τη δυνατότητα τμηματικής καταβολής των οφειλομένων ποσών, υπογραμμίζεται ότι τέτοιοι τρόποι πληρωμής, όταν επιτρέπονται πέραν της λήξης της προθεσμίας ανάκτησης που έχει τάξει η Επιτροπή, δεν συμβιβάζονται με την υποχρέωση άμεσης εκτέλεσης της ανάκτησης, η οποία αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στη διασφάλιση της πλήρους αποτελεσματικότητας της απόφασης της Επιτροπής περί ανάκτησης, εν προκειμένω της απόφασης της Επιτροπής της 4ης Δεκεμβρίου 2020, και στην επίτευξη λύσης σύμφωνης προς τον σκοπό που επιδιώκει η απόφαση αυτή, ήτοι να διασφαλιστεί ότι ο δικαιούχος της ενίσχυσης δεν έχει, έστω και προσωρινά, στη διάθεσή του τα κεφάλαια που αντιστοιχούν στην ήδη επιστραφείσα ενίσχυση (πρβλ. απόφαση της 20ής Μαΐου 2010, Scott και Kimberly Clark,
C‑210/09, EU:C:2010:294, σκέψη 29).
36      Τέλος, υπενθυμίζεται ότι από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η κατάργηση παράνομης ενίσχυσης μέσω της ανάκτησής της αποτελεί τη λογική συνέπεια της διαπίστωσης του παράνομου χαρακτήρα της. Κατά συνέπεια, η ανάκτηση παρανόμως χορηγηθείσας κρατικής ενίσχυσης με σκοπό την επαναφορά των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση δεν μπορεί, κατ’ αρχήν, να θεωρηθεί ως μέτρο δυσανάλογο προς τους σκοπούς των διατάξεων της Συνθήκης στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων. Το μέτρο ανάκτησης της παράνομης κρατικής ενίσχυσης αντιβαίνει στην αρχή της αναλογικότητας μόνον αν το ποσό που πρέπει να επιστρέψει ο δικαιούχος της υπερβαίνει το αναπροσαρμοσμένο ποσό της ενίσχυσης την οποία έλαβε (πρβλ. αποφάσεις της 21ης Μαρτίου 1990, Βέλγιο κατά Επιτροπής, C‑142/87, EU:C:1990:125, σκέψη 66, και της 29ης Ιουλίου 2024, Koiviston Auto Helsinki κατά Επιτροπής, C‑697/22 P, EU:C:2024:641, σκέψεις 79 και 80).
37      Επομένως, εθνική ρύθμιση όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, η οποία προβλέπει αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα της τμηματικής καταβολής ή των προσφυγών που ασκούνται κατ’ αποφάσεως περί ανάκτησης παράνομης ενίσχυσης φαίνεται, υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το επιληφθέν εθνικό δικαστήριο, να μη συμβιβάζεται προς τους σκοπούς της κατάργησης των παράνομων ενισχύσεων που κρίθηκαν ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά και προς την απαίτηση να διασφαλίζεται η άμεση και αποτελεσματική εκτέλεση των αποφάσεων που διατάσσουν την ανάκτησή τους. Συνεπώς, όπως μνημονεύθηκε στη σκέψη 29 της παρούσας αποφάσεως, τέτοιες εθνικές διατάξεις πρέπει να μένουν ανεφάρμοστες.
38      Κατόπιν όλων των ανωτέρω σκέψεων, στο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 16, παράγραφος 3, του κανονισμού 2015/1589 έχει την έννοια ότι επιβάλλει στις αρμόδιες εθνικές αρχές και στα εθνικά δικαστήρια να μην εφαρμόζουν εθνικές διατάξεις που επιτρέπουν την αναστολή διαδικασίας διοικητικής εκτέλεσης για την είσπραξη φορολογικών οφειλών με σκοπό την ανάκτηση παράνομης και ασυμβίβαστης με την εσωτερική αγορά κρατικής ενίσχυσης, όταν ο λήπτης της ενίσχυσης παρέχει εγγύηση, όπως τραπεζική εγγύηση, προσωπική εγγύηση, ασφάλιση εγγύησης, κατάσχεση, εκούσια υποθήκη ή οποιοδήποτε άλλο μέσο ικανό να διασφαλίσει την είσπραξη της απαίτησης του επισπεύδοντος την εκτέλεση, ή ακόμη και κατόπιν αιτήματος του λήπτη της ενίσχυσης περί απαλλαγής του από την υποχρέωση παροχής τέτοιας εγγύησης, εκτός αν η παροχή της εγγύησης στερεί από τον λήπτη το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που συνδέεται με την ενίσχυση.
Επί των δικαστικών εξόδων
39      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 16, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2015, περί λεπτομερών κανόνων για την εφαρμογή του άρθρου 108 [ΣΛΕΕ],
έχει την έννοια ότι:
επιβάλλει στις αρμόδιες εθνικές αρχές και στα εθνικά δικαστήρια να μην εφαρμόζουν εθνικές διατάξεις που επιτρέπουν την αναστολή διαδικασίας διοικητικής εκτέλεσης για την είσπραξη φορολογικών οφειλών με σκοπό την ανάκτηση παράνομης και ασυμβίβαστης με την εσωτερική αγορά κρατικής ενίσχυσης, όταν ο λήπτης της ενίσχυσης παρέχει εγγύηση, όπως τραπεζική εγγύηση, προσωπική εγγύηση, ασφάλιση εγγύησης, κατάσχεση, εκούσια υποθήκη ή οποιοδήποτε άλλο μέσο ικανό να διασφαλίσει την είσπραξη της απαίτησης του επισπεύδοντος την εκτέλεση, ή ακόμη και κατόπιν αιτήματος του λήπτη της ενίσχυσης περί απαλλαγής του από την υποχρέωση παροχής τέτοιας εγγύησης, εκτός αν η παροχή της εγγύησης στερεί από τον λήπτη το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που συνδέεται με την ενίσχυση.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η πορτογαλική.