61995CJ0077_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-77/95,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Hanseatisches Oberlandesgericht in Bremen (Γερμανία) προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Bruna-Alessandra Zuechner
και
Handelskrankenkasse (Ersatzkasse) Bremen,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία, αφενός, της οδηγίας 79/7/EOK του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/003, σ. 160), και, αφετέρου, των αρχών του κοινοτικού δικαίου που διέπουν την αστική ευθύνη του Δημοσίου,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους L. Sevon, πρόεδρο τμήματος, προεδρεύοντα του πέμπτου τμήματος (εισηγητή), C. Gulmann, D. A. O. Edward, J.-P. Puissochet και P. Jann, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: D. Ruiz-Jarabo Colomer
γραμματέας: H. A. Ruehl, κύριος υπάλληλος διοικήσεως,
λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
* η Β.-Α. Zuechner, εκπροσωπούμενη από τον σύζυγό της Gerhard Zuechner,
* το Handelskrankenkasse (Ersatzkasse) Bremen, εκπροσωπούμενο από τον Werner Schmalenberg, δικηγόρο Βρέμης,
* η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον Ernst Roeder, Ministerialrat στο ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομίας, και τον Bernd Kloke, Oberregierungsrat στο ίδιο υπουργείο,
* η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπούμενη από τη Lindsey Nicoll, του Treasury Solicitor' s Department, επικουρούμενη από την Dinah Rose, barrister,
* η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τη Marie Wolfcarius, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, και τον Horstpeter Kreppel, δημόσιο υπάλληλο κράτους μέλους αποσπασμένο στην υπηρεσία αυτή, επικουρούμενους από τον Klaus Bertelsmann, δικηγόρο Αμβούργου,
έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις της Β.-Α. Zuechner, εκπροσωπουμένης από τον Gerhard Zuechner, του Handelskrankenkasse (Ersatzkasse) Bremen, εκπροσωπούμενου από τον Wolfgang Liening, δικηγόρο Βρέμης, της Γερμανικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπουμένης από τον Bernd Kloke, της Κυβερνήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπουμένης από την Dinah Rose, και της Επιτροπής, εκπροσωπουμένης από τη Marie Wolfcarius και τον Peter Hillenkamp, νομικό σύμβουλο, επικουρούμενους από την Ursula Rust, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Βρέμης, κατά τη συνεδρίαση της 4ης Ιουλίου 1996,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 11ης Ιουλίου 1996,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με διάταξη της 14ης Φεβρουαρίου 1995, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 15 Μαρτίου 1995, το Hanseatisches Oberlandesgericht in Bremen υπέβαλε, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, πέντε προδικαστικά ερωτήματα αφορώντα την ερμηνεία, αφενός, της οδηγίας 79/7/EOK του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/003, σ. 160, στο εξής: οδηγία), και, αφετέρου, των αρχών του κοινοτικού δικαίου που διέπουν την αστική ευθύνη του Δημοσίου.
2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαδικασίας αφορώσας αίτηση παροχής του ευεργετήματος πενίας την οποία η Β.-Α. Zuechner υπέβαλε κατά του ταμείου υγείας στο οποίο ήταν ασφαλισμένος ο σύζυγός της, λόγω του ότι το ταμείο αρνήθηκε να την αποζημιώσει για τη θεραπευτική περίθαλψη που παρέχει στον σύζυγό της.
3 Απo τον φάκελο της υποθέσεως της κύριας δίκης προκύπτει ότι ο Zuechner, ο οποίος ασκούσε στο παρελθόν επαγγελματική δραστηριότητα, κατέστη παραπληγικός κατόπιν ατυχήματος. Λόγω της καταστάσεώς του έχει ανάγκη συνδρομής τρίτου προσώπου, τόσο για την περίθαλψη με θεραπευτικό σκοπό όσο και για τη γενική περίθαλψη και την κατ' οίκον αρωγή κατά την έννοια του Sozialgesetzbuch V (SGB V * βιβλίο V του γερμανικού κώδικα κοινωνικής ασφαλίσεως). Η σύζυγός του παρέχει την περίθαλψη αυτή στο σύνολό της.
4 Το ταμείο υγείας του Zuechner χρηματοδοτεί τη γενική περίθαλψη και την κατ' οίκον αρωγή. Αντιθέτως, όσον αφορά την περίθαλψη με θεραπευτικό σκοπό, αντιτάσσει το άρθρο 37, παράγραφος 3, του Sozialgesetzbuch V, σύμφωνα με το οποίο: "Η περίθαλψη κατ' οίκον οφείλεται μόνον εφόσον η αναγκαία συνδρομή και αρωγή δεν μπορούν να παρασχεθούν από τρίτο πρόσωπο που συγκατοικεί με τον ασθενή."
5 Η Β.-Α. Zuechner φρονεί ότι η διάταξη αυτή είναι αντίθετη προς την οδηγία. Λόγω ανεπάρκειας πόρων, ζήτησε από το Landgericht Bremen να της παράσχει το ευεργέτημα πενίας, προκειμένου να ασκήσει εν συνεχεία αγωγή αποζημιώσεως κατά του ταμείου υγείας. Η αίτηση αυτή απορρίφθηκε με απόφαση της 20ής Ιανουαρίου 1994, κατά της οποίας η Β.-Α. Zuechner άσκησε έφεση ενώπιον του Oberlandesgericht in Bremen. Με μια πρώτη διάταξη της 30ής Ιουνίου 1994, το Oberlandesgericht, χωρίς να αποφανθεί επί του ζητήματος αν η αιτούσα της κύριας δίκης ανήκει στον "ενεργό πληθυσμό" κατά την έννοια της οδηγίας, έκρινε ότι η νομοθετική διάταξη δεν ενείχε διακρίσεις. Δεδομένου ότι η αγωγή την οποία προετίθετο να ασκήσει δεν είχε αρκετές πιθανότητες ευδοκιμήσεως, η μία από τις προϋποθέσεις χορηγήσεως του ευεργετήματος πενίας δεν επληρούτο, οπότε το Oberlandesgericht απέρριψε την έφεση.
6 Κατόπιν υποβολής άτυπης αιτήσεως θεραπείας (remonstration), το Oberlandesgericht ακύρωσε τη διάταξή του της 30ής Ιουνίου 1994 και, με νέα διάταξη της 14ης Φεβρουαρίου 1995, υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα ερωτήματα, τα οποία θα του παράσχουν τη δυνατότητα ναρίνει αν η αγωγή που προτίθεται να ασκήσει η Β.-Α. Zuechner έχει αρκετές πιθανότητες ευδοκιμήσεως:
"1) Ανήκει η αιτούσα, ως σύζυγος ασφαλισμένου που έχει ανάγκη περιθάλψεως, στον ενεργό πληθυσμό κατά την έννοια του άρθρου 2 της οδηγίας;
2) Έχει το άρθρο 37, παράγραφος 3, του SGB V, μολονότι δεν κάνει διάκριση ανάλογα με το φύλο, ως συνέπεια ότι η αιτούσα υφίσταται ως γυναίκα δυσμενή διάκριση υπό την έννοια της οδηγίας;
3) Έχει η αιτούσα, η οποία δεν είναι ασφαλισμένη στο καθού, απευθείας αξιώσεις έναντι του καθού ή απευθείας αξιώσεις έχει μόνον ο σύζυγός της ως ασφαλισμένος;
4) Έχει ευθύνη το ίδιο το καθού ως κρατικός οργανισμός (αναπληρωματικό ασφαλιστικό ταμείο * Ersatzkasse) ή ευθύνεται κάποιος άλλος αντί αυτού;
5) Υφίσταται, κατά το κοινοτικό δίκαιο, ευθύνη του Δημοσίου, ανεξάρτητα από την ύπαρξη υπαιτιότητας, ή η ευθύνη του Δημοσίου μπορεί να θεμελιωθεί μόνο στις διατάξεις του άρθρου 839 του BGΒ (γερμανικού Αστικού Κώδικα) σε συνδυασμό με το άρθρο 34 του GG (Γερμανικού Συντάγματος);"
7 Με το πρώτο ερώτημά του, το Oberlandesgericht ερωτά αν η έκφραση "ενεργός πληθυσμός", κατά την έννοια του άρθρου 2 της οδηγίας, έχει την έννοια ότι περιλαμβάνει ένα πρόσωπο όπως η αιτούσα της κύριας δίκης, υπό την ιδιότητά της ως συζύγου ασφαλισμένου ο οποίος έχει ανάγκη περιθάλψεως. Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει το πλαίσιο του ερωτήματός του εκθέτοντας ότι, κατά τη γνώμη του, η Β.-Α. Zuechner δεν ανήκει στον ενεργό πληθυσμό κατά την έννοια του άρθρου 2 της οδηγίας, αλλ' ότι μπορεί να δοθεί στην έκφραση αυτή ευρύτερη ερμηνεία, δεδομένου ότι η αιτούσα της κύριας δίκης παρέχει στον ανάπηρο σύζυγό της πολύ ευρύτερες φροντίδες από εκείνες που συνήθως παρέχονται στα πλαίσια του γάμου.
8 Κατά το άρθρο 2, η οδηγία έχει εφαρμογή "επί του ενεργού πληθυσμού, περιλαμβανομένων και των ανεξάρτητα εργαζομένων, των εργαζομένων των οποίων η δραστηριότητα έχει διακοπεί λόγω ασθενείας, ατυχήματος ή μη ηθελημένης ανεργίας και επί των προσώπων που αναζητούν εργασία, καθώς και επί των συνταξιούχων και των αναπήρων εργαζομένων".
9 Τόσο με τις γραπτές παρατηρήσεις της όσο και με όσα δήλωσε κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, η αιτούσα της κύριας δίκης δεν αμφισβητεί ότι δεν ασκούσε επαγγελματική δραστηριότητα κατά τον χρόνο που ο σύζυγός της υπέστη το ατύχημα. Υποστηρίζει ωστόσο ότι ανήκει στον ενεργό πληθυσμό κατά την έννοια του άρθρου 2 της οδηγίας, εφόσον παρέχει περίθαλψη για την οποία χρειάστηκε να εκπαιδευθεί, περίθαλψη η οποία, εκ της φύσεως και του μεγέθους της, εξομοιώνεται προς επαγγελματική δραστηριότητα και η οποία, εάν δεν παρείχετο από την ίδια, θα έπρεπε να παρασχεθεί είτε από πρόσωπο παρέχον περίθαλψη έναντι αμοιβής είτε από νοσηλευτικό ίδρυμα. Η Επιτροπή υποστηρίζει την επιχειρηματολογία αυτή.
10 Το καθού της κύριας δίκης, καθώς και η Γερμανική Κυβέρνηση και η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου φρονούν αντιθέτως ότι η Β.-Α. Zuechner δεν ανήκει στον ενεργό πληθυσμό κατά την έννοια του άρθρου 2 της οδηγίας, καθόσον πριν από την παροχή της περιθάλψεως δεν ασκούσε καμία επαγγελματική δραστηριότητα. Περαιτέρω, κατά την Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, δεν είναι δυνατόν να περιληφθεί ένα περιθάλπον πρόσωπο στον ενεργό πληθυσμό, κατά την έννοια της οδηγίας, αποκλειστικά και μόνο λόγω του μεγέθους της παρεχομένης περιθάλψεως.
11 Συναφώς, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι η έκφραση "ενεργός πληθυσμός", κατά την έννοια του άρθρου 2 της οδηγίας, είναι πολύ ευρύς και περιλαμβάνει τα πρόσωπα που εργάζονται, που αναζητούν εργασία ή των οποίων η δραστηριότητα ή η αναζήτηση εργασίας έχει διακοπεί λόγω ενός από τους κινδύνους που διαλαμβάνονται στο άρθρο 3 της οδηγίας. Το Δικαστήριο έχει εξάλλου κρίνει ότι ένα πρόσωπο εξακολουθεί να ανήκει στον ενεργό πληθυσμό ακόμη και όταν η επέλευση ενός από τους κινδύνους που απαριθμούνται στο άρθρο 3 αφορούσε έναν ανιόντα και το ανάγκασε να διακόψει την επαγγελματική του δραστηριότητα (απόφαση της 24ης Ιουνίου 1986, 150/85, Drake, Συλλογή 1986, σ. 1995), όταν ο κίνδυνος επέρχεται κατά τη διάρκεια περιόδου αναζητήσεως εργασίας η οποία έπεται αμέσως μιας περιόδου επαγγελματικής αδρανείας (απόφαση της 11ης Ιουλίου 1991, C-31/90, Johnson, Συλλογή 1991, σ. I-3723) ή ακόμη και όταν η ασκούμενη εργασία θεωρείται ως ήσσονος σημασίας διότι περιορίζεται σε λιγότερο από δεκαπέντε ώρες εβδομαδιαίως, ο δε αντίστοιχος μισθός δεν υπερβαίνει το ένα έβδομο του μέσου μηνιαίου μισθού (απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 1995, C-317/93, Nolte, Συλλογή 1995, σ. I-4625, και C-444/93, Megner και Scheffel, Συλλογή 1995, σ. I-4741).
12 Αντιθέτως, η οδηγία δεν έχει εφαρμογή σε πρόσωπα που δεν ασκούν δραστηριότητα ή δεν αναζητούν εργασία ούτε σε πρόσωπα των οποίων η δραστηριότητα ή η αναζήτηση εργασίας δεν διεκόπη λόγω επελεύσεως ενός από τους κινδύνους που διαλαμβάνονται στο άρθρο 3 της οδηγίας (βλ. αποφάσεις της 27ης Ιουνίου 1989, 48/88, 106/88 και 107/88, Achterberg-te Riele κ.λπ., Συλλογή 1989, σ. 1963, σκέψη 13, και προπαρατεθείσα απόφαση Johnson, σκέψη 20). Το Δικαστήριο έκρινε έτσι ότι ένα πρόσωπο το οποίο εγκατέλειψε την επαγγελματική του δραστηριότητα για να ασχοληθεί με την εκπαίδευση του τέκνου του δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας (προπαρατεθείσα απόφαση Johnson, σκέψη 19).
13 Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η έννοια της "δραστηριότητας", την οποία προϋποθέτει η έκφραση "ενεργός πληθυσμός" του άρθρου 2 της οδηγίας, δεν μπορεί να ερμηνευθεί παρά ως σημαίνουσα τουλάχιστον οικονομική δραστηριότητα, δηλαδή δραστηριότητα ασκούμενη έναντι αμοιβής υπό ευρεία έννοια.
14 Συγκεκριμένα, πρέπει να αναγνωριστεί ότι ένα πρόσωπο μπορεί να αναγκαστεί να προσφύγει στις υπηρεσίες τρίτων όταν δεν είναι ή δεν είναι πλέον σε θέση να εκτελέσει μόνο του ορισμένη δραστηριότητα, είτε πρόκειται για την εκπαίδευση των τέκνων, τις οικιακές εργασίες, τη διαχείριση της ιδιωτικής του περιουσίας είτε πρόκειται για τις απλές κινήσεις της καθημερινής ζωής. Στην πλειονότητά τους, οι δραστηριότητες αυτές απαιτούν ορισμένη ικανότητα, είναι αρκετά σημαντικές και πρέπει να εκτελούνται από τρίτο πρόσωπο έναντι αμοιβής αν δεν αναλαμβάνει την εκτέλεσή του, εθελοντικά, ένα άλλο πρόσωπο, μέλος ή όχι της οικογενείας.
15 Επομένως, η ερμηνεία αποσκοπούσα να περιλάβει στην έννοια του ενεργού πληθυσμού το μέλος μιας οικογένειας που ασκεί μια δραστηριότητα χωρίς ανταμοιβή προς όφελος άλλου μέλους της οικογενείας, για τον λόγο ότι η δραστηριότητα αυτή απαιτεί ορισμένη ικανότητα, είναι ορισμένης φύσεως ή είναι αρκετά σημαντική ή, ακόμη, θα έπρεπε να εκτελείται από τρίτο πρόσωπο έναντι αμοιβής αν το μέλος της οικογένειας δεν την ασκούσε, θα είχε ως αποτέλεσμα να διευρύνει το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας απεριορίστως, ενώ ο σκοπός του άρθρου 2 έγκειται ακριβώς στην οριοθέτηση του πεδίου αυτού.
16 Επομένως, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 2 της οδηγίας έχει την έννοια ότι δεν αφορά ένα πρόσωπο το οποίο ασκεί μη αμειβόμενη δραστηριότητα συνιστάμενη στη φροντίδα του ανάπηρου συζύγου του, όσο σημαντική και αν είναι η δραστηριότητα αυτή και η απαιτούμενη για την άσκησή της ικανότητα, εφόσον το εν λόγω πρόσωπο, για να ασκήσει τη δραστηριότητα αυτή, ούτε εγκατέλειψε επαγγελματική δραστηριότητα ούτε διέκοψε την αναζήτηση εργασίας.
17 Ενόψει της απαντήσεως που δόθηκε στο πρώτο ερώτημα, παρέλκει η απάντηση στα λοιπά ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
18 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Γερμανική Κυβέρνηση και η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε το Hanseatisches Oberlandesgericht in Bremen με διάταξη της 14ης Φεβρουαρίου 1995, αποφαίνεται:
Το άρθρο 2 της οδηγίας 79/7/EOK του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως, έχει την έννοια ότι δεν αφορά ένα πρόσωπο το οποίο ασκεί μη αμειβόμενη δραστηριότητα συνιστάμενη στη φροντίδα του ανάπηρου συζύγου του, όσο σημαντική και αν είναι η δραστηριότητα αυτή και η απαιτούμενη για την άσκησή της ικανότητα, εφόσον το εν λόγω πρόσωπο, για να ασκήσει τη δραστηριότητα αυτή, ούτε εγκατέλειψε επαγγελματική δραστηριότητα ούτε διέκοψε την αναζήτηση εργασίας.