Instantie: Hoge Raad 
Datum uitspraak: 26-02-2016 
Datum publicatie: 26-02-2016 
Zaaknummer(s): 14/04451 
Rechters: Mrs. E.J. Numann, G. Snijders, G. de Groot, M.V. Polak, T.H. Tanja-van den 
Broek 
Bijzondere 
kenmerken: 
Cassatie 
Rechtsgebieden: Civiel recht 
Formele relaties: Conclusie: ECLI:NL:PHR:2015:2278 , Gevolgd 
In cassatie op : ECLI:NL:GHARL:2014:4249 , (Gedeeltelijke) vernietiging 
met verwijzen 
Inhoudsindicatie: Internationaal privaatrecht. Internationale bevoegdheid bij vorderingen uit 
onrechtmatige daad en productaansprakelijkheid (art. 5, onder 3, EEX- 
Verordening). Uitleg van het begrip ‘plaats waar het schadebrengende feit 
zich heeft voorgedaan’; onderscheid tussen ‘Handlungsort’ en ‘Erfolgsort’. 
Miskenning van vaste rechtspraak HvJEU. 
Vindplaatsen: Rechtspraak.nl 
RvdW 2016/331 
Memo: - 
(zoals zichtbaar op Rechtspraak.nl) 
26 februari 2016 
Eerste Kamer 
14/04451 
LZ/EE 
Hoge Raad der Nederlanden 
Arrest 
in de zaak van: 
REAAL SCHADEVERZEKERINGEN N.V., 
gevestigd te Zoetermeer, 
EISERES tot cassatie, verweerster in het voorwaardelijk incidenteel cassatieberoep, 
advocaat: mr. K. Teuben, 
t e g e n 
1. de vennootschap naar Duits recht SAME DEUTZ-FAHR DEUTSCHLAND GMBH, 
gevestigd te Lauingen, Duitsland, 
ECLI:NL:HR:2016:346 
Uitspraak 
pagina 1 van 6Pi - Print uitspraak 
23 -3-2016 http://pi.rechtspraak.minjus.nl/
3.1 
-
-
-
-
-
2. [verweerster 2], 
gevestigd te [vestigingsplaats], Duitsland, 
VERWEERSTERS in cassatie, eiseressen in het voorwaardelijk incidenteel cassatieberoep, 
advocaat: mr. M.E. Bruning. 
Eiseres zal hierna ook worden aangeduid als Reaal en verweersters als Same Deutz en [verweerster 2] en 
verweersters gezamenlijk als Same Deutz c.s. 
Voor het verloop van het geding in feitelijke instanties verwijst de Hoge Raad naar de navolgende stukken: 
a. de vonnissen in de zaak 90093/HA ZA 11-663 van de rechtbank Assen van 27 juni 2012 en 8 augustus 
2012; 
b. de arresten in de zaken 200.113.738/01 en 200.112.913/01 van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 
van 9 juli 2013 en 27 mei 2014. 
De arresten van het hof zijn aan dit arrest gehecht. 
Tegen het arrest van het hof van 27 mei 2014 heeft Reaal beroep in cassatie ingesteld. Same Deutz c.s. 
hebben voorwaardelijk incidenteel cassatieberoep ingesteld. De cassatiedagvaarding en de conclusie van 
antwoord tevens houdende voorwaardelijk incidenteel cassatieberoep zijn aan dit arrest gehecht en maken 
daarvan deel uit. 
Partijen hebben over en weer geconcludeerd tot verwerping van het beroep. 
De zaak is voor partijen toegelicht door hun advocaten en voor Reaal mede door mr. K.J.O. Jansen. 
De conclusie van de Advocaat-Generaal P. Vlas strekt tot vernietiging van het arrest van het hof Arnhem- 
Leeuwarden van 27 mei 2014 en tot bekrachtiging van het vonnis van de rechtbank Assen, thans 
rechtbank Noord-Nederland, van 27 juni 2012, en tot terugverwijzing naar die rechtbank. 
De advocaat van Same Deutz c.s. heeft bij brief van 11 december 2015 op die conclusie gereageerd. 
In cassatie kan van het volgende worden uitgegaan. 
i) In januari 2007 heeft Westo Prefab Beton Systemen (hierna: Westo) een nieuwe tractor gekocht 
bij [verweerster 2]. 
ii) De tractor is geproduceerd door Same Deutz. 
iii) Westo heeft bij Reaal een aansprakelijkheidsverzekering voor de tractor afgesloten. 
iv) In november 2007 heeft [verweerster 2] de versnellingsbak van de tractor gerepareerd. Deze 
werkzaamheden vielen onder de door Same Deutz verstrekte fabrieksgarantie. 
Na de reparatie heeft Westo de tractor weer in gebruik genomen. 
v) Op 5 december 2007 werd de tractor door een medewerker van Westo gebruikt voor het vervoer 
van materiaal van de Nederlandse vestiging van Westo naar de Duitse vestiging BBE. Deze vestigingen 
liggen ongeveer drie kilometer van elkaar vandaan. Onderweg diende, nog in Coevorden (Nederland), 
een spoorwegovergang te worden overgestoken. Tijdens het oversteken sloeg de motor van de tractor 
af, waardoor het achterste deel van de door de tractor getrokken dieplader met materiaal op het spoor 
bleef staan. De bestuurder kon de tractor niet meer aan de praat krijgen. Een passagierstrein die 
enige tijd later de spoorwegovergang naderde, kon niet op tijd remmen en is met de dieplader in 
1 Het geding in feitelijke instanties 
2 Het geding in cassatie 
3 Uitgangspunten in cassatie 
pagina 2 van 6Pi - Print uitspraak 
23 -3-2016 http://pi.rechtspraak.minjus.nl/
-
-
3.2.1 
3.2.2 
3.2.3 
3.2.4 
3.2.5 
3.2.6 
botsing gekomen. Het voorste treinstel is ontspoord en het achterste treinstel gekanteld. Bij die 
aanrijding raakten de trein en de spoorwegbeveiliging beschadigd. 
vi) NS en Prorail hebben hun vorderingen op de partijen die aansprakelijk zijn voor de schade als 
gevolg van de aanrijding, overgedragen aan Reaal, tegen betaling door Reaal van een bedrag gelijk 
aan de vorderingen van NS en ProRail. 
vii) Reaal heeft [verweerster 2] en Same Deutz aansprakelijk gesteld voor de geleden schade. 
[verweerster 2] en Same Deutz hebben deze aansprakelijkheid niet erkend. 
Reaal heeft gevorderd dat [verweerster 2] en Same Deutz hoofdelijk worden veroordeeld tot 
vergoeding van de schade. Reaal heeft aan haar vordering tegen [verweerster 2] art. 6:170 BW 
ten grondslag gelegd, en haar vordering tegen Same Deutz gegrond op art. 6:171 BW, subsidiair 
op productaansprakelijkheid. 
Reaal heeft gesteld dat het schadebrengende feit (de aanrijding tussen de trein en de tractor) 
zich in Coevorden heeft voorgedaan, met als gevolg dat de Nederlandse rechter (destijds de 
rechtbank Assen, thans de rechtbank Noord-Nederland) internationale bevoegdheid toekomt 
krachtens art. 5, aanhef en onder 3, van Verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad van 22 
december 2000 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging 
van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (hierna: EEX-Vo). 
Zowel [verweerster 2] als Same Deutz heeft een bevoegdheidsincident opgeworpen en 
aangevoerd dat niet de Nederlandse, maar de Duitse rechter bevoegd is om van de vorderingen 
van Reaal kennis te nemen. 
De rechtbank heeft de incidentele vorderingen tot onbevoegdverklaring van Same Deutz c.s. 
afgewezen, en de zaak naar de rol verwezen voor conclusie van antwoord in de hoofdzaak. 
Bij afzonderlijk vonnis heeft de rechtbank bepaald dat tussentijds hoger beroep kan worden 
ingesteld van haar vonnis waarbij de incidentele vorderingen tot onbevoegdverklaring zijn 
afgewezen. 
Het hof heeft het vonnis waarbij de incidentele vorderingen tot onbevoegdverklaring zijn 
afgewezen, vernietigd en, opnieuw rechtdoende, bepaald dat de rechtbank Assen, thans de 
rechtbank Noord-Nederland, onbevoegd is van de vorderingen van Reaal kennis te nemen. Voor 
zover in cassatie van belang kan het oordeel van het hof worden samengevat als hierna in 
3.2.5-3.2.6 weergegeven. 
Reaal kan ervoor kiezen om op grond van de door haar met Westo gesloten 
verzekeringsovereenkomst de schade van Westo, bestaande in de vorderingen van NS en Prorail 
op Westo, uit te keren. Eventuele vorderingen tot schadevergoeding van Westo op derden gaan 
dan bij wege van subrogatie op Reaal over. Indien Reaal voor deze mogelijkheid kiest, treedt zij 
in de rechten van Westo jegens Same Deutz c.s., welke rechten voortvloeien uit de contractuele 
relatie tussen Westo en [verweerster 2]. Reaal kan ook ervoor kiezen om met NS en Prorail 
overeen te komen dat zij hun schade zal vergoeden, waar tegenover NS en Prorail hun 
vorderingen op Same Deutz c.s. aan Reaal overdragen. In dat geval treedt Reaal in de rechten 
van NS en Prorail jegens Same Deutz c.s., die geen contractueel, maar een delictueel karakter 
hebben. (rov. 2.5) 
Reaal heeft de door haar tegen Same Deutz c.s. ingestelde vorderingen gebaseerd op de rechten 
die zij heeft verkregen uit de cessie-overeenkomsten met NS en Prorail. Zij heeft derhalve 
geopteerd voor de tweede hiervoor onderscheiden route van schadeverhaal, die van de 
vordering van NS en Prorail uit onrechtmatige daad. (rov. 2.6) 
Het hof volgt Same Deutz c.s. niet in hun betoog dat Reaal onder de vlag van de onrechtmatige 
daad een vordering met de lading van een contract instelt (rov. 2.7). De vorderingen van Reaal 
hebben niet alleen formeel, maar ook materieel het karakter van een vordering uit 
onrechtmatige daad (rov. 2.8). 
In HvJEU 16 juli 2009, zaak C-189/08, ECLI:EU:C:2009:475, NJ 2011/349 (Zuid- 
Chemie/Philippo’s) is uitgesproken dat het begrip ‘plaats waar het schadebrengende feit zich 
heeft voorgedaan’ als bedoeld in art. 5, aanhef en onder 3, EEX-Vo in een situatie van 
pagina 3 van 6Pi - Print uitspraak 
23 -3-2016 http://pi.rechtspraak.minjus.nl/
4.1 
4.2.1 
4.2.2 
4.2.3 
4.3 
productaansprakelijkheid duidt op ‘de plaats waar de initiële schade is ingetreden bij het normale 
gebruik van het product voor het doel waarvoor het bestemd is’ (rov. 2.11). 
Evenwel volgt uit het arrest HvJEU 16 januari 2014, zaak C-45/13, ECLI:EU:C:2014:7, NJ 
2014/365 (Kainz/Pantherwerke) dat in geval van aansprakelijkheid voor een gebrekkig product 
de plaats waar het schadeveroorzakende feit zich heeft voorgedaan, de plaats is waar zich het 
feit heeft voorgedaan dat het product zelf heeft beschadigd, en dat dit feit in beginsel plaatsvindt 
daar waar het betrokken product is vervaardigd (rov. 2.12). 
Uit het arrest in de zaak Kainz/Pantherwerke volgt in elk geval dat, voor zover de vordering van 
Reaal is gebaseerd op productaansprakelijkheid, de Nederlandse rechter niet bevoegd is van de 
vordering kennis te nemen, nu de tractor door Same Deutz in Duitsland is vervaardigd. Dit is 
niet anders voor zover de vordering is gebaseerd op de aansprakelijkheid van [verweerster 2] en 
Same Deutz (op grond van art. 6:170 BW respectievelijk art. 6:171 BW) voor de door een 
monteur van [verweerster 2] bij [verweerster 2] in Duitsland verrichte gebrekkige reparatie. 
(rov. 2.13) 
De slotsom is dat de rechter van de vestiging van Same Deutz bij uitsluiting bevoegd is van de 
vorderingen van Reaal kennis te nemen (rov. 2.14). 
Onderdeel 1a klaagt dat het hof in de hiervoor in 3.2.6 weergegeven rov. 2.11-2.14 is uitgegaan van 
een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat de Nederlandse rechter geen internationale 
bevoegdheid toekomt op grond van art. 5, aanhef en onder 3, EEX-Vo. Bij een vordering uit 
onrechtmatige daad evenals bij een vordering op grond van productaansprakelijkheid is zowel de 
rechter van het Erfolgsort  als de rechter van het Handlungsort  bevoegd om van de vordering kennis te 
nemen. Nu vaststaat dat de aanrijding tussen de trein en de tractor zich in Nederland heeft 
voorgedaan en de schade van NS en ProRail derhalve in Nederland is ingetreden, is de Nederlandse 
rechter, als rechter van het Erfolgsort , bevoegd van de vorderingen van Reaal tegen Same Deutz c.s. 
kennis te nemen, aldus de klacht. 
Op grond van art. 5, aanhef en onder 3, EEX-Vo is ten aanzien van verbintenissen uit 
onrechtmatige daad bevoegd het gerecht van de plaats waar het schadebrengende feit zich heeft 
voorgedaan of zich kan voordoen. Voor zover in cassatie van belang volgt uit de rechtspraak van 
het HvJEU dat deze bepaling als volgt moet worden uitgelegd. 
Indien de plaats waar zich het feit heeft voorgedaan dat tot aansprakelijkheid uit onrechtmatige 
daad kan leiden, en de plaats waar als gevolg van dat feit schade is ontstaan, niet samenvallen, 
moet de in art. 5, aanhef en onder 3, EEX-Vo bedoelde ‘plaats waar het schadebrengende feit 
zich heeft voorgedaan’ aldus worden verstaan dat daaronder is begrepen zowel de in een lidstaat 
gelegen plaats van de schadeveroorzakende gebeurtenis (het ‘Handlungsort’) als de in een 
andere lidstaat gelegen plaats waar de schade is ingetreden (het ‘Erfolgsort’). Hieruit volgt dat 
de verweerder ter keuze van de eiser kan worden opgeroepen voor de rechter hetzij van de 
plaats waar de schade is ingetreden, hetzij van de plaats van de veroorzakende gebeurtenis die 
aan de schade ten grondslag ligt. (Vgl. HvJEU 30 november 1976, zaak 21/76, 
ECLI:EU:C:1976:166, NJ 1977/494 (Bier/Mines de potasse d’Alsace)) 
Indien de vordering uit onrechtmatige daad berust op aansprakelijkheid voor een gebrekkig 
product, moet als de plaats waar de schade is ingetreden (het ‘Erfolgsort’) worden aangemerkt 
de plaats waar de initiële schade is ingetreden bij het normale gebruik van het product voor het 
doel waarvoor het is bestemd (vgl. HvJEU 16 juli 2009, zaak C-189/08, ECLI:EU:C:2009:475, NJ 
2011/349 (Zuid-Chemie/Philippo’s)), en moet als de plaats van de schadeveroorzakende 
gebeurtenis (het ‘Handlungsort’) worden aangemerkt de plaats waar het betrokken product is 
vervaardigd (vgl. HvJEU 16 januari 2014, zaak C-45/13, ECLI:EU:C:2014:7, NJ 2014/365 
(Kainz/Pantherwerke)). 
4 Beoordeling van het middel in het principale beroep
pagina 4 van 6Pi - Print uitspraak 
23 -3-2016 http://pi.rechtspraak.minjus.nl/
4.4 
5.1 
5.2 
Uit het vorenstaande volgt dat het hof heeft miskend dat de mogelijkheid dat in het onderhavige geval 
de plaats van de schadeveroorzakende gebeurtenis (het ‘Handlungsort’) in Duitsland is gelegen – ter 
plaatse waar de tractor door Same Deutz is vervaardigd – niet eraan afdoet dat de plaats waar de 
schade van NS en Prorail is ingetreden (het ‘Erfolgsort’) is gelegen in Coevorden – ter plaatse van de 
aanrijding tussen de trein en de tractor – en dat Reaal ervoor kan kiezen om Same Deutz c.s. op te 
roepen voor de rechter van laatstgenoemde plaats. Die rechter komt op grond van art. 5, aanhef en 
onder 3, EEX-Vo bevoegdheid toe, zowel voor de vordering van Reaal uit hoofde van onrechtmatige 
daad als voor haar vordering uit hoofde van productaansprakelijkheid. Het hof heeft dan ook ten 
onrechte beslist dat de rechtbank Assen, thans de rechtbank Noord-Nederland, onbevoegd is om van 
de vorderingen van Reaal kennis te nemen. 
De klacht van onderdeel 1a is derhalve gegrond. De overige klachten behoeven geen behandeling. 
Nu blijkens het hiervoor onder 4 overwogene het middel in het principale beroep doel treft, is de 
voorwaarde waaronder het incidentele beroep is ingesteld, vervuld, zodat het daarin voorgestelde 
middel moet worden onderzocht. 
Het middel komt met rechts- en motiveringsklachten op tegen het hiervoor in 3.2.5 weergegeven 
oordeel van het hof dat – kort gezegd – de door Reaal tegen Same Deutz c.s. ingestelde vorderingen 
zijn gebaseerd op onrechtmatige daad. 
Deze klachten kunnen niet tot cassatie leiden. Dit behoeft, gezien art. 81 lid 1 RO, geen nadere 
motivering nu die klachten niet nopen tot beantwoording van rechtsvragen in het belang van de 
rechtseenheid of de rechtsontwikkeling. 
De Hoge Raad kan zelf de zaak afdoen door te beslissen als hierna vermeld. 
De Hoge Raad: 
in het principale beroep: 
vernietigt het arrest van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden van 27 mei 2014; 
bekrachtigt het vonnis van de rechtbank Assen van 27 juni 2012; 
verwijst het geding naar de rechtbank Noord-Nederland ter verdere behandeling en beslissing; 
veroordeelt Same Deutz c.s. in de kosten van de procedure, tot op deze uitspraak aan de zijde van Reaal 
begroot: 
- in hoger beroep op € 2.226,--; 
- in cassatie op € 6.554,70 aan verschotten en € 2.600,-- voor salaris; 
in het incidentele beroep: 
verwerpt het beroep; 
veroordeelt Same Deutz c.s. in de kosten van het geding in cassatie, tot op deze uitspraak aan de zijde 
van Reaal begroot op € 68,07 aan verschotten en € 2.200,-- voor salaris. 
5 Beoordeling van het middel in het incidentele beroep 
6 Afdoening 
7 Beslissing 
pagina 5 van 6Pi - Print uitspraak 
23 -3-2016 http://pi.rechtspraak.minjus.nl/
Dit arrest is gewezen door de vice-president E.J. Numann als voorzitter en de raadsheren G. Snijders, G. 
de Groot, M.V. Polak en T.H. Tanja-van den Broek, en in het openbaar uitgesproken door de raadsheer G. 
de Groot op 26 februari 2016.
pagina 6 van 6Pi - Print uitspraak 
23 -3-2016 http://pi.rechtspraak.minjus.nl/