62011CC0367
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
CRUZ VILLALÓN
ippreżentati fid-19 ta’ Lulju 2012 (
1
)
Kawża C-367/11
Déborah Prete
vs
Office national de l’emploi
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Cour de cassation (il-Belġju)]
“Moviment liberu tal-ħaddiema — Benefiċċji għaż-żgħażagħ li jfittxu l-ewwel impjieg — Dritt ta’ min ikun qed ifittex xogħol li jirċievi benefiċċji — Għoti tal-benefiċċju suġġett għal kundizzjoni ta’ studju fl-Istat ospitanti għal mhux inqas minn sitt snin — Diskriminazzjoni indiretta — Proporzjonalità”
1.
Il-Cour de cassation Belġjana qed tressaq din it-talba għal deċiżjoni preliminari bl-għan li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti deċiżjoni għal darb’oħra fuq is-sistema Belġjana ta’ benefiċċji soċjali dwar l-ewwel dħul fis-suq tax-xogħol (iktar ’il quddiem l-“allowances tal-istennija”) għaż-żgħażagħ li jkunu qegħdin ifittxu xogħol. Wara s-sentenzi Deak (
2
), Kziber (
3
), Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (
4
), D’Hoop (
5
) u Ioannidis (
6
), l-ordinament ġuridiku Belġjan kien ġie emendat diversi drabi bl-għan li jiġi adattatat suċċessivament mar-rekwiżiti tal-moviment liberu tal-persuni u tal-ħaddiema. Madankollu, l-aħħar emenda għadha tqajjem xi dubji, għaliex hija teżiġi li l-applikanti għall-allowances tal-istennija msemmija jkunu qabel studjaw f’stabbiliment tat-tagħlim Belġjan għal mhux inqas minn sitt snin. Dik il-kundizzjoni ġiet estiża għaċ-ċittadini ta’ Stati Membri oħra li jkunu wettqu l-istudji tagħhom fi Stati oħra barra l-Belġju, bħar-rikorrenti fil-kawża prinċipali.
2.
Din il-kawża ser tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja li tiżviluppa l-ġurisprudenza tagħha dwar il-benefiċċji soċjali b’rabta ma’ min ikun qiegħed ifittex xogħol. Dan il-qasam, li wara s-sentenza Collins (
7
) kien is-suġġett ta’ żvilupp ġurisprudenzjali u leġiżlattiv kontinwu, għadu jeħtieġ xi kjarifiki mill-Qorti tal-Ġustizzja, b’mod partikolari f’dak li jikkonċerna l-eżistenza ta’ rabta bejn min ikun qiegħed ifittex xogħol u l-Istat ospitanti, kwistjoni delikata li tiġġustifika dawn il-konklużjonijiet.
I – Il-kuntest ġuridiku
A – Il-kuntest ġuridiku tal-Unjoni
3.
Skont l-Artikolu 18 KE (Artikolu 21 TFUE), “[k]ull ċittadin ta’ l-Unjoni għandu d-dritt li jmur minn post għal ieħor u li joqgħod liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri, salvi l-limitazzjonijiet u l-kondizzjonijiet stabbiliti fit-Trattati u d-dispożizzjonijiet meħuda sabiex dan jitwettaq”.
4.
L-Artikolu 39 KE (Artikolu 45 TFUE) dwar il-moviment liberu tal-ħaddiema, jipprovdi:
“1.   Għandu jkun żgurat il-moviment liberu tal-ħaddiema fi ħdan il-Komunità.
2.   Dan jimplika l-abolizzjoni ta’ kull diskriminazzjoni minħabba ċittadinanza bejn il-ħaddiema ta’ l-Istati Membri dwar l-impjieg, il-paga u l-kondizzjonijiet l-oħra tax-xogħol.
Għandu jinkludi d-dritt, mingħajr preġudizzju għal-limitazzjonijiet gustifkati minħabba ordni pubbliku, sigurtà pubblika u saħħa pubblika:
a)
li jaċċetta offerti ta’ impjieg li jkunu saru;
b)
li jispostja ruħu liberament għal dan l-għan fit-territorju ta’ l-Istati Membri;
[...]”
5.
Ir-Regolament (KEE) Nru 1612/68 dwar il-libertà tal-moviment għall-ħaddiema fi ħdan il-Komunità (
8
) (reċentement imħassar bir-Regolament 492/11), jipprovdi, fl-Artikolu 3 tiegħu:
“Artikolu 3
“1.   Taħt dan ir-Regolament, dispożizzjonijiet mniżżlin b’liġi, regolament jew azzjoni amministrattiva ta’ xi Stat Membru m’għandhomx japplikaw:
fejn huma jillimitaw applikazzjoni għall-offerti ta’ l-impjieg, jew id-dritt ta’ ċittadini barranin li jidħlu għal u jwettqu xogħol jew jissuġġettaw lil dawn għall-kondizzjonijiet mhux applikabbli fir-rigward ta’ l-istess ċittadini tagħhom;
jew fejn, għalkemm applikabbli irrispettivament miċ-ċittadinanza, l-għan jew l-effett esklussiv jew prinċipali tagħhom hu li jżomm ċittadini ta’ Stati Membri oħra ’l bogħod mill-impjieg offrut.
[...]
Artikolu 7
1.   Ħaddiem ċittadin ta’ xi Stat Membru ma jistax, fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, ikun trattat b’mod differenti minn ħaddiema ċittadini ta’ dak l-Istat Membru minħabba ċ-ċittadinanza tiegħu fir-rigward ta’ kwalunkwe kondizzjoni ta’ l-impjieg u tax-xogħol, partikolarment fir-rigward ta’ rimunerazzjoni, tkeċċija u jekk hu jisfa’ mingħajr xogħol, ingaġġ mill-ġdid jew impjieg mill-ġdid.
2.   Huwa għandu jgawdi l-istess vantaġġi soċjali u ta’ taxxa bħaċ-ċittadini ta’ dak l-Istat Membru.
[...]”
B – Il-kuntest leġiżlattiv nazzjonali
6.
L-Artikolu 36(1) tad-Digriet Irjali, tal-25 ta’ Novembru 1991, dwar ir-regolazzjoni tal-qgħad jipprovdi li, sabiex ikun eliġibbli għall-allowances tal-istennija, il-ħaddiem żagħżugħ għandu jissodisfa l-kundizzjonijiet li ġejjin:
“1o
ma jkunx għadu obbligat jattendi l-iskola;
2o
a)
ikun temm l-istudji tiegħu full-time fil-livell sekondarju ogħla jew it-tielet sena ta’ studju full-time fil-livell ta’ edukazzjoni sekondarja teknika, artistika jew professjonali fi stabbiliment ta’ tagħlim organizzat, iffinanzjat jew irrikonoxxut minn wieħed mill-komunitajiet.
[...]
j)
ikun kiseb jew ċertifikat maħruġ minn waħda minn dawn il-komunitajiet li jistabbilixxi l-ekwivalenza ta’ dawn l-istudji għal ċertifikat ta’ studji msemmija fl-ittra (b) jew ċertifikat li jagħti aċċess għall-edukazzjoni ogħla, bil-kundizzjoni li dan iż-żagħżugħ qabel ikun qatta’ sitt snin ta’ studji fi stabbiliment ta’ edukazzjoni organizzata, rikonoxxuta jew iffinanzjata minn waħda mill-komunitajiet.
[...]”
7.
Il-paragrafu j) iċċitat iktar ’il fuq kien ġie introdott bid-Digriet Irjali tal-11 ta’ Frar 2003, wara s-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża D’Hoop.
II – Il-fatti
8.
D. Prete hija ċittadina Franċiża mwielda fl-1981 u miżżewġa ma’ ċittadin Belġjan mill-2001. B’effett mis-sena li fiha żżewġet, D. Prete bdiet tgħix fil-Belġju flimkien ma’ żewġha u, ftit żmien wara, fl-1 ta’ Frar 2002, hija irreġistrat bħala persuna li qed tfittex xogħol mas-Servizz tax-Xogħol Belġjan.
9.
Mit-3 sat-8 ta’ Ġunju 2002 u fil-5 ta’ Settembru 2002, D. Prete wettqet attività fil-kuntest ta’ kuntratt ta’ xogħol għal żmien determinat.
10.
Fl-1 ta’ Ġunju 2003, D. Prete talbet l-allowances tal-istennija mingħand l-awtoritajiet Belġjani, benefiċċji mogħtija liż-żgħażagħ li jkunu temmew l-istudji tagħhom u li jkunu qegħdin ifittxu l-ewwel impjieg tagħhom. It-talba ġiet miċħuda b’deċiżjoni tal-11 ta’ Settembru 2003, għaliex D. Prete ma kinitx wettqet il-minimu mitlub, skont id-Digriet Irjali tal-25 ta’ Novembru 1991, ta’ sitt snin ta’ studji fil-Belġju.
11.
Fil-fatt, D. Prete kienet wettqet l-istudji sekondarji tagħha fi Franza, fejn kienet kisbet diploma ta’ baċellarat professjonali ta’ segretarja. Għaldaqstant, hija ma kinitx tissodisfa waħda mill-kundizzjonijiet fundamentali stabbiliti mid-Digriet Irjali ċċitat iktar ’il fuq.
12.
D. Prete ppreżentat rikors fil-prim’istanza kontra d-deċiżjoni ta’ ċaħda quddiem it-Tribunal Industrijali ta’ Tournai, li taha raġun. Madankollu, l-amministrazzjoni konvenuta, l-Uffiċċju Nazzjonali tax-Xogħol, appellat is-sentenza ta’ prim’istanza quddiem il-Qorti Industrijali ta’ Mons, li kkonfermat il-fondatezza tad-deċiżjoni amministrattiva ta’ ċaħda, u dan wassal għall-preżentata ta’ appell ta’ kassazzjoni minn D. Prete quddiem il-Cour de Cassation Belġjana, li għamlet din id-domanda preliminari.
III – Id-domanda preliminari magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja
13.
Fil-11 ta’ Lulju 2011, talba għal deċiżjoni preliminari li ġiet mingħand il-Cour de Cassation Belġjana ġiet irreġistrata fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja. Saru ż-żewġ domandi li ġejjin:
“1)
L-Artikoli 12, 17, 18, u sa fejn huwa neċessarju, 39 tat-Trattat li Jistabbilixxi l-Komunità Ewropea, fil-verżjoni kkonsolidata f’Amsterdam fit-2 ta’ Ottubru 1997, jipprekludu dispożizzjoni ta’ liġi nazzjonali li, bħall-ittra (j) tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 36(1) tad-deċiżjoni rjali Belġjana tal-25 ta’ Novembru 1991 dwar ir-regolazzjoni tal-qagħad, tissuġġetta d-dritt għall-allowances ta’ stennija ta’ żagħżugħ, ċittadin tal-Unjoni Ewropea, li ma jkollux il-kwalità ta’ ħaddiem fis-sens tal-Artikolu 39 tat-Trattat, li jkun wettaq l-istudji sekondarji fl-Unjoni Ewropea imma mhux fi stabbiliment ta’ tagħlim organizzat, iffinanzjat jew irrikonoxxut minn wieħed mill-komunitajiet tal-Belġju u li jkun kiseb jew ċertifikat maħruġ minn waħda minn dawn il-komunitajiet li jistabbilixxi l-ekwivalenza ta’ dawn l-istudji għal ċertifikat ta’ studji, maħruġ mill-bord kompetenti ta’ waħda minn dawn il-komunitajiet għall-istudji mwettqa f’dawn l-istabbilimenti ta’ tagħlim Belġjani, jew ċertifikat li jagħti aċċess għall-edukazzjoni ogħla, għall-kundizzjoni li dan iż-żagħżugħ qabel ikun segwa sitt snin ta’ studji fi stabbiliment ta’ tagħlim organizzat, iffinanzjat jew irrikonoxxut minn wieħed mill-komunitajiet tal-Belġju, jekk din il-kundizzjoni tkun esklużiva u assoluta ?
2)
Fil-każ li dan huwa minnu, iċ-ċirkustanzi li ż-żagħżugħ imsemmi fl-ewwel domanda, li ma jkunx segwa sitt snin ta’ studji fi stabbiliment ta’ tagħlim Belġjan, ikun jirrisjedi fil-Belġju mal-konjuġi Belġjana tiegħu u jkun irreġistrat bħala persuna li tfittex ix-xogħol ma’ dipartiment Belġjan tal-impjiegi, jikkostitwixxu elementi li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex tiġi evalwata r-rabta taż-żagħżugħ mas-suq tax-xogħol Belġjan, fid-dawl tal-Artikoli 12, 17, 18 u, jekk ikun il-każ, 39 tat-Trattat? Sa fejn għandu jittieħed inkunsiderazzjoni t-tul ta’ dawn il-perijodi ta’ residenza, ta’ żwieġ u ta’ reġistrazzjoni bħala persuna li tfittex ix-xogħol?”
14.
Ir-rappreżentant ta’ D. Prete, il-Gvern Belġjan u tar-Repubblika Ċeka kif ukoll il-Kummissjoni ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub.
IV – Fuq id-domandi li saru mill-Cour de Cassation
15.
Preliminarjament, ninnota li ż-żewġ domandi li saru mill-qorti tar-rinviju essenzjalment jirreferu għall-istess kwistjoni: il-ksur possibbli ta’ waħda jew iktar mil-libertajiet ta’ moviment. Filwaqt li l-ewwel domanda tirrigwarda l-eżistenza ta’ restrizzjoni, it-tieni tikkonċerna l-ġustifikazzjonijiet possibbli jekk il-leġiżlazzjoni Belġjana effettivament tikkostitwixxi restrizzjoni.
16.
Il-qorti tar-rinviju għandha dubji wkoll dwar il-libertà applikabbli f’dan il-każ. Fl-ewwel domanda tagħha, hija tirreferi għall-Artikoli 12 KE, 17 KE, 18 KE u 39 KE, u tagħmel dan f’termini alternattivi, li jimplika li hija titlob l-għajnuna tagħna sabiex tiddetermina r-regola rilevanti.
17.
Fil-fatt, din il-kawża tikkonċerna persuna Franċiża li qed tfittex xogħol, li tgħix fil-Belġju, miżżewġa lil ċittadin Belġjan, u li titlob allowance tal-istennija prevista għall-persuni li jkunu temmew l-istudji tagħhom u jixtiequ jidħlu fis-suq tax-xogħol Belġjan. Għaldaqstant, jeżistu flimkien diversi profili (student, persuna li qed tfittex xogħol, ħaddiem u fl-aħħar nett konjuġi ta’ ċittadin ta’ Stat Membru), li jistgħu jiġġustifikaw il-koeżistenza ta’ diversi libertajiet.
18.
Billi l-problema ta’ interpretazzjoni mressqa mill-qorti tar-rinviju tressqet b’dan il-mod, ser nibda biex neżamina l-kamp ta’ applikazzjoni ratione temporis u ratione materiae tad-dispożizzjonijiet applikabbli f’dan il-każ. Imbagħad ser nindirizza l-evalwazzjoni tal-ksur possibbli tal-libertà affettwata, f’żewġ stadji: l-ewwel nett, il-kwistjoni jekk hemmx restrizzjoni għal-libertà u, it-tieni nett, l-evalwazzjoni tal-ġustifikazzjoni invokata mir-Renju tal-Belġju, ibbażata fuq l-assenza ta’ rabta bejn ir-rikorrenti u l-Istat ospitanti.
V – Analiżi
A – Il-kamp ta’ applikazzjoni ratione temporis u ratione materiae tad-dispożizzjonijiet applikabbli f’dan il-każ
19.
L-ewwel nett, jeħtieġ li jiġi stabbilit jekk is-sitwazzjoni li tinsab fiha D. Prete hijiex irregolata mid-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, applikabbli wara li daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Diċembru 2009, jew minn dawk li jinsabu fit-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea, illum imħassar.
20.
Skont il-proċess, D. Prete talbet l-allowance tal-istennija fl-1 ta’ Ġunju 2003. Fil-11 ta’ Settembru 2003, l-applikazzjoni tagħha ġiet miċħuda mill-awtoritajiet Belġjani. Għaldaqstant, il-liġi applikabbli għat-talba ta’ D. Prete hija dik li kienet fis-seħħ fl-2003, jiġifieri t-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea. Huma għalhekk id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-att leġiżlattiv li għandhom jiġu interpretati f’din il-proċedura preliminari.
21.
Il-mistoqsija li tqum immedjatament hija dik dwar l-artikoli tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea applikabbli f’dan il-każ. Minn naħa, D. Prete titlob għajnuna intiża sabiex tgħin id-dħul taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol, b’mod li s-sitwazzjoni jista’ jkollha l-kwalifika ta’ persuna li qed tfittex xogħol. Min-naħa l-oħra, jirriżulta mill-proċess li D. Prete kienet ħadmet qabel it-talba għal allowance, għalkemm għal żmien qasir ħafna u definit. Ma’ dan kollu jiżdied il-fatt li D. Prete hija miżżewġa lil ċittadin Belġjan u talbet l-allowance peress li kienet issodisfat il-kundizzjoni li kienet studjat fi stabbiliment ta’ tagħlim, li jista’ jiġġustifika l-applikazzjoni tal-Artikolu 18 KE.
22.
Din ma hijiex l-ewwel darba li l-Qorti tal-Ġustizzja kellha l-opportunità li tevalwa l-kundizzjonijiet tal-għoti tal-allowances tal-istennija Belġjani fid-dawl tal-libertajiet fundamentali. Fis-snin tmenin, il-ġurisprudenza tagħna kienet diġà eżaminat dawn il-benefiċċji, li hija kklassifikat bħala “vantaġġi soċjali” fit-tifsira tal-Artikolu 7(2) tar-Regolament Nru 1612/68 (
9
). Is-sentenza D’Hoop ikkonfermat li dawn il-benefiċċji kienu suġġetti mhux biss għar-Regolament Nru 1612/68, imma wkoll għall-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni minħabba n-nazzjonalità stabbilit fl-Artikolu 12 KE (
10
). Iktar tard, fis-sentenza Collins, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li r-rifjut ta’ allowance ta’ aċċess għas-suq tax-xogħol lil persuna li tfittex ix-xogħol, ċittadina ta’ Stat Membru ieħor, seta’ jiġi evalwat fid-dawl tal-Artikolu 39 KE, dwar il-moviment liberu tal-ħaddiema (
11
). Imbagħad, u fil-każ partikolari tal-allowances tal-istennija Belġjani, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat fil-kawża Ioannidis li “mhuwiex aktar possibbli li mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ l-Artikolu 39(2) KE jiġi eskluż servizz ta’ tip finanzjarju intiż sabiex jiffaċilita l-aċċess għall-impjieg fis-suq tax-xogħol ta’ Stat Membru” (
12
). Għaldaqstant, u peress li D. Prete titlob benefiċċju fil-kwalità tagħha ta’ persuna li qed tfittex xogħol, id-dispożizzjoni prima facie rilevanti hija l-Artikolu 39(2) KE.
23.
Il-fatt li l-benefiċċju huwa suġġett għall-kundizzjoni li l-applikant kien student, jew il-fatt li D. Prete hija miżżewġa lil ċittadin Belġjan ma jiġġustifikax l-evalwazzjoni ta’ dan il-każ fid-dawl tal-moviment liberu tal-persuni. Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, peress li teżisti ċirkustanza li tittrasforma lir-rikorrent f’detentur ta’ libertà ekonomika, bħall-moviment liberu tal-ħaddiema, din tal-aħħar tieħu preċedenza fuq il-moviment liberu tal-persuni stabbilit fl-Artikolu 18 KE.
24.
Għandu jiġi ċċarat punt ieħor ukoll. Fil-fatt, D. Prete wettqet diversi xogħlijiet qabel it-talba għal allowance, anki jekk għal tul qasir ħafna: ġimgħa u ġurnata. Għandu għalhekk jiġi mistoqsi jekk dan jibdilha f’“ħaddiema” u mhux f“persuna li qed tfittex xogħol”, li jkun jiġġustifika interpretazzjoni differenti tad-dispożizzjonijiet applikabbli f’dan il-każ..
25.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja, li, diversi drabi, innutat in-natura awtonoma tal-kunċett ta’ “ħaddiem”, teskludi minn dan il-kunċett l-attivitajiet ta’ natura “marġinali u anċillari” (
13
). Fil-kawża Raulin, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li kien hemm lok li tittieħed inkunsiderazzjoni n-natura irregolari u t-tul limitat tas-servizzi effettivament imwettqa fil-kuntest ta’ kuntratt ta’ xogħol okkażjonali (
14
). Għalkemm għandha fl-aħħar nett tkun il-qorti tar-rinviju li tevalwa, fid-dawl tal-fatti, jekk kienx il-każ ta’ attività purament okkażjonali, il-provi prodotti fil-kuntest ta’ din il-proċedura preliminari huma ċari biżżejjed sabiex jipprovdu risposta lill-qorti tar-rinviju u jiskartaw l-idea li D. Prete kienet “ħaddiema” fis-sens ristrett tat-Trattat KE.
26.
F’dawn iċ-ċirkustanzi u kont meħud tan-natura okkażjonali u għalhekk marġinali u anċillari tal-attività eżerċitata fl-2002 minn D. Prete, inqis li għandu jingħata lilha t-trattament partikolari ta’ persuna li qed tfittex xogħol, bil-konsegwenzi li jirriżultaw minn dan.
B – Fuq l-eżistenza ta restrizzjoni fuq il-moviment liberu tal-ħaddiema fil-każ ta’ persuna li qed tfittex xogħol’
27.
Jeħtieġ li jiġi eżaminat jekk dispożizzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-għoti ta’ allowance tal-istennija għall-kundizzjoni ta’ studju fil-Belġju għal mhux inqas minn sitt snin matul perijodu ta’ tagħlim fi skola primarja jew sekondarja tikkostitwixxix restrizzjoni fuq il-moviment liberu tal-ħaddiema applikata, f’dan il-każ, għal persuna li qed tfittex xogħol.
28.
F’dan l-istadju, il-fatt li D. Prete hija persuna li qed tfittex xogħol u mhux ħaddiema jitlob li jsir eżami partikolari fid-dawl tad-dispożizzjonijiet u tal-ġurisprudenza applikabbli għal din il-kategorija ta’ persuni.
29.
Barra minn hekk, wieħed jista’ jistaqsi jekk ir-Regolament Nru 1612/68, b’mod partikolari l-Artikoli 3 u 7 tiegħu, għandux xi effett fuq din il-proċedura, u għal din il-mistoqsija għandha tingħata tweġiba fin-negattiv. Fil-fatt, it-test iċċitat jiggarantixxi l-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni tal-ħaddiema u tal-membri tal-familja tagħhom fl-aċċess għall-“vantaġġi soċjali” (
15
). Madankollu, il-bażi ta’ din il-garanzija fil-każ ta’ min qed ifittex xogħol ma tinsabx fir-regolament iċċitat iktar ’il fuq, imma direttament fit-Trattat. Qabel is-sentenza Collins, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet teskludi din il-kategorija ta’ persuni mill-aċċess għall-benefiċċji soċjali. Għalkemm dik is-sentenza kienet emendat dan l-approċċ fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat fil-qasam taċ-ċittadinanza, hija ma tatx deċiżjoni speċifika dwar l-impatt ta’ dawn id-dispożizzjonijiet fuq ir-Regolament 1612/68 (
16
). Għaldaqstant, id-dritt invokat minn D. Prete huwa bbażat direttament fuq l-Artikolu 39 KE, interpretat fid-dawl taċ-ċittadinanza tal-Unjoni.
30.
Wara li ġie stabbilit li ninsabu esklużivament fil-paramentri tat-Trattat, jeħtieġ li jitfakkar li l-Artikolu 39(2) KE ċċitat iktar ’il fuq jipprovdi għall-abolizzjoni ta’ kull diskriminazzjoni, ibbażata fuq in-nazzjonalità, bejn il-ħaddiema tal-Istati Membri, f’dak li jikkonċerna l-impjieg, il-paga u l-kundizzjonijiet l-oħra tax-xogħol. Huwa paċifiku li din il-projbizzjoni tkopri wkoll persuni li jkunu qegħdin ifittxu xogħol, u tirreferi għal diskriminazzjonijiet kemm diretti kif ukoll indiretti bbażati fuq in-nazzjonalità (
17
). Wara s-sentenza Collins, li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja bidlet il-linja ġurisprudenzjali tagħha, id-dispożizzjoni tipprojbixxi wkoll kull forma ta’ diskriminazzjoni fl-aċċess għall-benefiċċji ta’ dħul fis-suq tax-xogħol.
31.
F’din il-kawża, l-Artikolu 36(1)(2) tad-Digriet Irjali tal-25 ta’ Novembru 1991, b’mod partikolari l-ittra (j) tiegħu, jipprovdi li, sabiex ikun hemm dritt għall-allowances tal-istennija, jeħtieġ li persuna tkun qabel wettqet mhux inqas minn sitt snin ta’ studji fi stabbiliment ta’ tagħlim organizzat, rikonoxxut jew iffinanzjat minn waħda mill-komunitajiet. Dik il-kundizzjoni tapplika wkoll għal dawk li jfittxu xogħol li jkunu wettqu l-istudji tagħhom fi Stat Membru ieħor u li ċ-ċertifikat tagħhom huwa rikonoxxut fil-Belġju, bħal ma huwa l-każ għal D. Prete.
32.
Fis-sentenza D’Hoop, dwar ċittadin Belġjan li kien wettaq l-istudji tiegħu fi Franza, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet diġà ddikjarat li l-kundizzjoni ta’ studju fi stabbiliment ta’ tagħlim Belġjan “tqiegħed fi żvantaġġ ċerti ċittadini nazzjonali minħabba s-sempliċi fatt li huma kienu eżerċitaw il-libertà ta’ moviment tagħhom sabiex marru jistudjaw fi Stat Membru ieħor” (
18
). Ftit iktar tard, fis-sentenza Ioannidis, b’riferiment dik id-darba għal ċittadin ta’ Stat Membru ieħor li talab allowance tal-istennija bl-għan li jaċċedi għas-suq tax-xogħol Belġjan, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li l-kundizzjoni ta’ studju fi stabbiliment Belġjan “tirriskja li tiżfavorixxi prinċipalment iċ-ċittadini ta’ Stat Membru ieħor” (
19
). Hija segwiet dan ir-raġunament u waslet għall-konklużjoni li “din il-kundizzjoni [ta’ studju fi stabbiliment Belġjan] tista’ tiġi aktar faċilment sodisfatta miċ-ċittadini nazzjonali” (
20
)
33.
Ir-Renju tal-Belġju emenda l-leġiżlazzjoni tiegħu wara s-sentenzi D’Hoop u Ioannidis, imma introduċa l-imsemmija kundizzjoni ta’ sitt snin ta’ studji fi stabbiliment Belġjan, li tkompli tqiegħed liċ-ċittadini Belġjani f’qagħda iktar vantaġġuża minn dik taċ-ċittadini ta’ Stati Membri oħra. Il-kundizzjoni fiha nnifisha kif ukoll iż-żmien twil tagħha jiskoraġġixxu liċ-ċittadini ta’ Stati Membri oħra li jixtiequ jeżerċitaw il-libertà ta’ moviment tagħhom.
34.
Għaldaqstant, fid-dawl tar-raġunijiet esposti, nikkunsidra li l-Artikolu 36(1)(2) tad-Digriet Irjali tal-25 ta’ Novembru 1991, b’mod partikolari l-ittra (j) tiegħu, applikat għal min qed ifittex xogħol li jitlob allowance tal-istennija jikkostitwixxi restrizzjoni fuq il-moviment liberu tal-ħaddiema stabbilit fl-Artikolu 39 KE.
35.
Fadal li jiġi ċċarat il-punt jekk ir-restrizzjoni stabbilita fl-ordinament ġuridiku Belġjan hijiex iġġustifikata fid-dawl tat-Trattat KE, punt li tirreferi għalih it-tieni domanda magħmula mill-Cour de Cassation.
C - Il-ġustifikazzjoni tar-restrizzjoni
36.
Bit-tieni u l-aħħar domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk ċirkustanzi bħat-tul tal-perijodi ta’ residenza ta’ D. Prete fil-Belġju, iż-żwieġ tagħha ma’ ċittadin Belġjan u l-iskrizzjoni tagħha bħala persuna li qed tfittex xogħol mal-amministrazzjoni Belġjana jikkostitwixxux fatturi suffiċjenti sabiex tiġi skartata l-ġustifikazzjoni tar-restrizzjoni fuq il-moviment liberu tal-ħaddiema. Essenzjalment, hija staqsiet lill-Qorti tal-Ġustizzja liema huma l-livelli partikolari ta’ integrazzjoni fl-Istat ospitanti meħtieġa sabiex jiggarantixxu d-dritt li wieħed jirċievi l-allowance tal-istennija.
37.
Kif tindika korrettement il-Kummissjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja rreferiet diversi drabi għall-kundizzjoni ta’ integrazzjoni sabiex jiġi ggarantit id-dritt għall-benefiċċji soċjali ta’ min jeżerċita l-moviment liberu fit-territorju tal-Unjoni, imma għandha ssir distinzjoni bejn kull qasam partikolari li dwaru ngħatat deċiżjoni mill-ġurisprudenza. Hekk, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-istudenti li tinsab fis-sentenzi bħalma huma s-sentenzi Bidar (
21
), Förster (
22
), Morgan u Bucher (
23
) u Il-Kummissjoni vs Il-Pajjiżi Baxxi (
24
) tirreferi għall-integrazzjoni rikjesta mingħand dawk li jeżerċitaw il-libertà ta’ moviment tagħhom sabiex jistudjaw fi Stat Membru ieħor. Loġikament, il-kriterju żviluppat mill-Qorti tal-Ġustizzja f’dawk il-kawżi ma huwiex awtomatikament trasponibbli għal dawk li qegħdin jfittxu xogħol, fejn is-sejħa hija strettament ekonomika u tirreferi għall-għanijiet ta’ libertà ta’ moviment distinta minn dik applikabbli għall-istudenti. Għaldaqstant, jeħtieġ li tiġi stabbilita l-portata tal-ġurisprudenza u jiġu identifikati l-kriterji ta’ integrazzjoni partikolarment applikabbli għal dawk li qegħdin ifittxu xogħol li jitolbu allowance tal-istennija.
38.
Is-sentenza ta’ riferiment hija hawnhekk, kif diġà nnutajt, dik mogħtija fil-kawża Collins (
25
). F’dik il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja mmodifikat il-ġurisprudenza preċedenti tagħha u, mill-fatt tad-dħul fis-seħħ taċ-ċittadinanza tal-Unjoni, hija waslet għall-konklużjoni li benefiċċju ta’ aċċess għas-suq tax-xogħol jifforma parti mill-miżuri nazzjonali suġġetti għall-moviment liberu tal-ħaddiema applikat għal dawk li qegħdin ifittxu xogħol. Fl-imsemmija sentenza hija qieset li kundizzjoni dwar in-nazzjonalità għall-aċċess għal dawk il-benefiċċji tikkostitwixxi ostakolu għall-moviment liberu tal-ħaddiema, u mbagħad żiedet madankollu li din tkun miżura ġġustifikata “jekk tkun ibbażata fuq kunsiderazzjonijiet oġġettivi indipendenti miċ-ċittadinanza tal-persuni kkonċernati u proporzjonali għall-għan leġittimament imfittex mid-dritt nazzjonali” (
26
).
39.
Fost l-għanijiet leġittimament imfittxija mill-Istati, il-Qorti tal-Ġustizzja nnutat, fis-sentenza ċċitata iktar ’il fuq, l-eżistenza ta’ “rabta bejn il-persuni li jitolbu li jibbenefikaw minn tali allowance u s-suq tax-xogħol [tal-Istat ospitanti]” (
27
). Għaldaqstant, il-ġurisprudenza tammetti li Stat ospitanti jeżiġi mingħand dawk li jfittxu x-xogħol li ġejjin minn Stati Membri oħra li juru ċertu grad ta’ integrazzjoni. Din l-integrazzjoni tista’ tkun dik li teżisti bejn min qiegħed ifittex xogħol u s-suq tax-xogħol, imma tista’ tkun ukoll rabta bejn min qiegħed ifittex x-xogħol u s-soċjetà ospitanti, kemm permezz l-eżistenza ta’ rabtiet tal-familja jew affettivi maċ-ċittadini tal-Istat ospitanti, kif ukoll permezz ta’ residenza fit-tul.
40.
Jekk dawn il-kriterji jiġu applikati għall-każ ineżami, nosserva, fl-ewwel lok, li l-miżura inkwistjoni, kundizzjoni ta’ studju fi stabbiliment tat-tagħlim Belġjan għal mhux inqas minn sitt snin, hija miżura “oġġettiva” u “indipendenti miċ-ċittadinanza tal-persuna kkonċernata”. Din hija kundizzjoni leġiżlattiva li, barra minn hekk, u fiha nnifisha, ma tintroduċix distinzjonijiet bejn iċ-ċittadini u dawk li ma humiex ċittadini Belġjani, b’mod li hija tissodisfa l-ewwel mir-rekwiżiti stipulati mill-ġurisprudenza.
41.
Madankollu, l-iktar punt li tqajjem id-domanda huwa dak li jikkonċerna l-proporzjonalità tal-miżura inkwistjoni, li għandu jiġi eżaminat fid-dawl ta’ ġurisprudenza sostanzjali tal-Qorti tal-Ġustizzja.
42.
Kundizzjoni ta’ studji għal mhux inqas minn sitt snin fi stabbiliment tat-tagħlim Belġjan isservi, fil-fatt, bħala kundizzjoni oġġettiva intiża sabiex tiggarantixxi li l-persuna li titlob allowance tal-istennija jkollha rabta suffiċjenti mal-Istat Belġjan. Issa, sabiex miżura tkun proporzjonali mal-għanijiet imfittxija, hija għandha tkun adegwata, neċessarja u proporzjonali fis-sens strett. Għalkemm nasal biex ngħid li l-miżura hija intiża oġġettivament sabiex tiggarantixxi l-integrazzjoni (u għalhekk tissodisfa t-test tan-natura adegwata), in-natura neċessarja u strettament proporzjonali tagħha iktar tqajjem dubji.
43.
Fil-kawża D’Hoop, dwar l-istess allowance bħal dik inkwistjoni f’dan il-każ, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet diġà ċaħdet kundizzjoni ta’ aċċess ibbażata fuq il-post fejn tkun inkisbet id-diploma tat-tmiem l-istudji sekondarji. Il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li tali miżura kellha natura “wisq ġenerali u esklużiva”, peress li “din […] tiffavorixxi indebitament element li mhuwiex neċessarjament rappreżentattiv tal-livell reali u effettiv tar-rabta bejn min jitlob il-benefiċċji sakemm jinstab impjieg u s-suq ġeografiku tax-xogħol, bl-esklużjoni ta’ kull element rappreżentattiv ieħor”.
44.
Ikkunsidrata minn dan l-angolu, kundizzjoni tat-tul tal-istudji fil-Belġju hija ekwivalenti de facto għal kundizzjoni ta’ residenza, għaliex huwa evidenti li wild minuri sejjer jistudja fl-Istat Membru fejn jirrisjedi. Barra minn hekk, il-kundizzjoni tixbah ukoll dawk li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha okkażjoni tevalwa (u tikkundanna) fis-sentenzi D’Hoop u Ioannidis iċċitati iktar ’il fuq, għaliex perijodu ta’ studju ta’ sitt snin huwa twil biżżejjed sabiex fil-maġġoranza l-kbira tal-każijiet jibbenefika lill-istudenti li jtemmu l-istudji tagħhom fl-istabbilimenti ta’ tagħlim Belġjani. Għaldaqstant din hija miżura saħansitra iktar restrittiva minn dik ikkritikata fil-passat mill-Qorti tal-Ġustizzja, peress li din mhux biss timponi de facto rabta ma’ stabbiliment tat-tagħlim Belġjan, imma testendiha għal perijodu manifestament eċċessiv.
45.
Fil-fatt, rabta preċedenti ta’ sitt snin għall-persuni li jfittxu impjieg tikkostitwixxi perijodu twil wisq, saħansitra iktar twil minn dak rikjest mill-persuni li ma jaħdmux, li, kif huwa magħruf, huwa ta’ ħames snin (
28
). Il-Qorti tal-Ġustizzja approvat din ir-rabta temporali għall-istudenti, imma insistiet ukoll fuq il-fatt li din tkun kundizzjoni applikabbli biss għall-persuni li ma jeżerċitawx attività ekonomika (
29
).
46.
Il-każ tal-persuni li qegħdin ifittxu xogħol huwa differenti. Jekk huwa veru li ma humiex individwi attivi ekonomikament fis-sens ristrett, huwa inkontestabbli li, sempliċement minħabba li huma jfittxu impjieg, it-Trattati jagħtihom status paragunabbli għal dak ta’ xi ħadd li jiċċaqlaq minn post għal ieħor fuq il-bażi ta’ kriterji ekonomiċi. Kif diġà osservajt fil-punt 30 ta’ dawn il-konklużjonijiet, wara s-sentenza Collins, il-Qorti tal-Ġustizzja estendiet il-protezzjoni li minnha jgawdu dawk li qegħdin jfittxu xogħol permezz ta’ benefiċċji, u b’hekk evitat li dan il-grupp ikun suġġett għal diskriminazzjoni fl-aċċess għal benefiċċji intiżi sabiex jiffaċilitaw id-dħul tagħhom fis-suq tax-xogħol.
47.
Għaldaqstant, il-kundizzjoni inkwistjoni f’dan il-każ hija wisq ġenerali u tista’ tiġi faċilment sostitwita b’rekwiżiti oħra inqas restrittivi, li jwassalni sabiex nikkonkludi li din hija miżura sproporzjonata. Din l-evalwazzjoni hija kkonfermata mill-eżami taċ-ċirkustanzi konkreti tal-każ.
48.
Kif jirriżulta mid-digriet tar-rinviju, D. Prete ilha tirrisjedi fir-Renju tal-Belġju mill-2001, id-data li fiha żżewġet ma’ ċittadin Belġjan. Sentejn iktar tard, wara li hija inkitbet mas-Servizz tax-Xogħol kompetenti, hija talbet l-allowances tal-istennija. Għalkemm hija għandha l-kwalifiki neċessarji, li kienet ilha residenti legalment fil-Belġju għal sentejn, li għandha rabta matrimonjali ma’ ċittadin Belġjan u li hija iskritta mas-Servizz tax-Xogħol Belġjan, jista’ jingħad li r-rikorrenti ma għandhiex rabta suffiċjenti mas-suq tax-xogħol u mar-realtà soċjali tal-Istat ospitanti? Jekk f’każ bħal dan, il-leġiżlazzjoni Belġjana tikkunsidra li l-integrazzjoni ma hijiex suffiċjenti, jidher raġonevoli li jiġi konkluż, fid-dawl tal-ġustifikazzjoni tagħha, li din hija sistema kuntrarja għall-prinċipju ta’ proporzjonalità.
49.
Barra minn hekk, il-fatt li D. Prete hija miżżewġa ma’ ċittadin Belġjan jintroduċi fattur addizzjonali, innutat korrettement mill-Kummissjoni. Miżura nazzjonali li tirrifjuta l-aċċess għall-allowances tal-istennija lil persuni residenti legalment fil-Belġju wara li huma jkunu żżewġu lil ċittadini ta’ dak il-pajjiż tikkostitwixxi miżura li ma tiħux inkunsiderazzjoni s-sitwazzjoni tal-familja tal-persuna li qed tfittex xogħol. Dawn iċ-ċirkustanzi jistgħu juru rabtiet eżistenti fl-Istat ospitanti u għalkemm, f’ċerti każijiet, huma jistgħu jkunu limitati pereżempju għall-eżistenza ta’ sempliċi rabta personali, f’oħrajn, jekk ma jkunux evalwati kif suppost, jistgħu jikkostitwixxu fatt li jwassal għal ksur tad-dritt fundamentali għall-ħajja privata, rikonoxxut mill-Qorti tal-Ġustizzja speċifikament fil-kuntest tal-moviment liberu tal-persuni (
30
). Huwa ċar li l-kundizzjoni inkwistjoni f’din il-proċedura ma tippermettix la lill-awtoritajiet u lanqas lill-qrati Belġjani li jieħdu dawn iċ-ċirkustanzi inkunsiderazzjoni. Għaldaqstant, fid-dawl tal-impossibbiltà li jiġu evalwati ċirkustanzi persunali bħal dawk imsemmija, nikkunsidra li l-miżura stabbilita fl-Artikolu 36(1)(2)(j) tad-Digriet Irjali tal-25 ta’ Novembru 1991 hija kuntrarja għall-prinċipju ta’ proporzjonalità u għalhekk ma tiġġustifikax restrizzjoni fuq il-moviment liberu tal-ħaddiema.
50.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, jiena nqis li kundizzjoni ta’ studju għal mhux inqas minn sitt snin fi stabbiliment tat-tagħlim Belġjan hija restrizzjoni sproporzjonata, li n-natura ġenerali tagħha tipprekludi li jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi partikolari ta’ kull każ, filwaqt li tiskarta alternattivi inqas restrittivi li jippermettu li jintlaħaq daqstant ieħor tajjeb l-għan imfittex mill-awtoritajiet Belġjani.
VI – Konklużjoni
51.
Fid-dawl tal-argumenti esposti, nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tirrispondi għad-domanda preliminari li saret mill-Cour de Cassation kif ġej:
“L-Artikolu 39 KE għandu jiġi interpretat fis-sens li huwa jipprekludi miżura bħal dik stabbilita bl-Artikolu 36(1)(2)(j) tad-Digriet Irjali tal-25 ta’ Novembru 1991, li tissuġġetta b’mod inkundizzjonat l-għoti tal-allowances tal-istennija lil min qed ifittex xogħol li huwa ċittadin ta’ Stat Membru ieħor għall-fatt li dan qabel ikun segwa studju għal mhux inqas minn sitt snin fi stabbiliment ta’ tagħlim organizzat, rikonoxxut jew iffinanzjat minn waħda mill-komunitajiet tal-Belġju”.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
(
2
)	Sentenza tal-20 ta’ Ġunju 1985, Deak (94/84, Ġabra p. 1873).
(
3
)	Sentenza tal-31 ta’ Jannar 1991, Kziber (C-18/90, Ġabra p. I-199).
(
4
)	Sentenza tat-12 ta’ Settembru 1996, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (C-278/94, Ġabra p. I-4307).
(
5
)	Sentenza tal-11 ta’ Lulju 2002, D’Hoop (C-224/98, Ġabra p. I-6191).
(
6
)	Sentenza tal-15 ta’ Settembru 2005, Ioannidis (C-258/04, Ġabra p. I-8275).
(
7
)	Sentenza tat-23 ta’ Marzu 2004, Collins (C-138/02, Ġabra p. I-2703).
(
8
)	Regolament tal-Kunsill (KEE), tal-15 ta’ Ottubru 1968, dwar il-libertà tal-moviment għall-ħaddiema fi ħdan il-Komunità (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. I, p. 15).
(
9
)	Ara s-sentenza Deak, iċċitata iktar ’il fuq, punt 24.
(
10
)	Ara s-sentenza D’Hoop, iċċitata iktar ’il fuq, punti 27 et seq.
(
11
)	Sentenza Collins, iċċitata iktar ’il fuq, punt 63.
(
12
)	Sentenza Ioannidis, iċċitata iktar ’il fuq, punt 22.
(
13
)	Ara, fost oħrajn, is-sentenzi tat-23 ta’ Marzu 1982, Levin (53/81, Ġabra p. 1035, punt 17); tat-3 ta’ Lulju 1986, Lawrie-Blum (66/85, Ġabra p. 2121, punt 21), u tas-17 ta’ Marzu 2005, Kranemann (C-109/04, Ġabra p. I-2421, punt 12). F’dan ir-rigward, ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Ruiz-Jarabo Colomer ippreżentati fil-kawża Vatsouras u Koupatantze, C-22/08 u C-23/08, Ġabra p. I-4585, punti 23 sa 29.
(
14
)	Sentenza tas-26 ta’ Frar 1992, Raulin (C-357/89, Ġabra p. I-1027, punt 14).
(
15
)	Ara s-sentenza Deak, iċċitata iktar ’il fuq, punt 24.
(
16
)	Sentenza Collins, iċċitata iktar ’il fuq, punti 60 u 61. Il-punt 3 tad-dispożittiv ta’ din is-sentenza wkoll jindika l-portata tagħha, għaliex huwa limitat espressament sabiex ikun ibbażat fuq l-Artikolu 39 KE.
(
17
)	Ara, fost oħrajn, is-sentenzi tat-12 ta’ Frar 1974, Sotgiu (152/73, Ġabra p. 153, punt 11); tal-15 ta’ Marzu 2005, Bidar (C-209/03, Ġabra p. I-2119, punt 51), u Ioannidis, iċċitata iktar ’il fuq, punt 26.
(
18
)	Sentenza D’Hoop, iċċitata iktar ’il fuq, punt 34.
(
19
)	Sentenza Ioannidis, iċċitata iktar ’il fuq, punt 28.
(
20
)	Ibidem.
(
21
)	Sentenza Bidar, iċċitata iktar ’il fuq.
(
22
)	Sentenza tat-18 ta’ Novembru 2008, C-158/07, Ġabra p. I-8507.
(
23
)	Sentenza tat-23 ta’ Ottubru 2007, C-11/06 u C-12/06, Ġabra p. I-9161.
(
24
)	Sentenza tal-14 ta’ Ġunju 2012 (C-542/09)
(
25
)	Sentenza Collins, iċċitata iktar ’il fuq.
(
26
)	Sentenza Collins, iċċitata iktar ’il fuq, punt 66.
(
27
)	Sentenza Collins, iċċitata iktar ’il fuq, punt 71.
(
28
)	Ara l-Artikolu 24 tad-Direttiva 2004/38 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tad-29 ta’ April 2004, dwar id-drittijiet taċ-ċittadini tal-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom biex jiċċaqilqu u jgħixu liberament fit-territorju tal-Istati Membri u li temenda r-Regolament (KEE) Nru 1612/68 u tħassar id-Direttivi 64/221/KEE, 68/360/KEE, 72/194/KEE, 73/148/KEE, 75/34/KEE, 75/35/KEE, 90/364/KEE, 90/365/KEE u 93/96/KEE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 5, Vol. 5, p. 476), kif ukoll is-sentenza li ngħatat fil-kawża Förster, iċċitata iktar ’il fuq.
(
29
)	Sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Pajjiżi Baxxi, iċċitata iktar ’il fuq, punti 60 u 61.
(
30
)	Ara, fost oħrajn, is-sentenza tal-11 ta’ Lulju 2002, Carpenter (C-60/00, Ġabra p. I-6279, punti 41 u 42).