62021CJ0237_RES
Kawża C‑247/21
S.M.
vs
Generalstaatsanwaltschaft München
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Oberlandesgericht München)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) tat‑22 ta’ Diċembru 2022
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ċittadinanza tal-Unjoni Ewropea – Artikoli 18 u 21 TFUE – Talba indirizzata lil Stat Membru minn Stat terz, intiża għall-estradizzjoni ta’ ċittadin tal-Unjoni, ċittadin ta’ Stat Membru ieħor, li eżerċita d-dritt tiegħu ta’ moviment liberu fl-ewwel wieħed minn dawn l-Istati Membri – Talba mressqa għall-finijiet ta’ eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija – Projbizzjoni ta’ estradizzjoni applikata biss għaċ-ċittadini nazzjonali – Restrizzjoni għall-moviment liberu – Ġustifikazzjoni bbażata fuq il-prevenzjoni tal-impunità – Proporzjonalità”
Ċittadinanza tal-Unjoni – Dispożizzjonijiet tat-Trattat – Kamp ta’ applikazzjoni ratione personae – Ċittadin ta’ Stat Membru li għandu wkoll in-nazzjonalità ta’ Stat terz – Inklużjoni
(Artikoli 18 u 21 TFUE)
(ara l-punt 31)
Ċittadinanza tal-Unjoni – Dritt ta’ moviment liberu u ta’ residenza libera fit-territorju tal-Istati Membri – Talba indirizzata lil Stat Membru minn Stat terz intiża għall-estradizzjoni ta’ ċittadin tal-Unjoni, ċittadin ta’ Stat Membru ieħor li eżerċita d-dritt tiegħu ta’ moviment liberu fl-ewwel Stat Membru – Talba għal estradizzjoni għall-finijiet tal-eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija – Projbizzjoni ta’ estradizzjoni applikata biss għaċ-ċittadini nazzjonali tal-Istat Membru rikjest – Restrizzjoni fuq il-moviment ħieles taċ-ċittadini tal-Unjoni li jirrisjedu b’mod permanenti fl-Istat Membru rikjest – Ġustifikazzjoni bbażata fuq il-prevenzjoni tal-impunità – Proporzjonalità – Stat Membru rikjest li jippermetti li piena mogħtija barra l-pajjiż tiġi skontata fit-territorju tiegħu – Obbligu li tiġi żgurata liċ-ċittadini tal-Unjoni li jirrisjedu b’mod permanenti fit-territorju tagħha l-possibbiltà li jiskontaw il-piena tagħhom fit-territorju tagħha taħt l-istess kundizzjonijiet bħaċ-ċittadini tagħha stess
(Artikoli 18 u 21 TFUE)
(ara l-punti 33-36, 39-42)
Ċittadinanza tal-Unjoni – Dritt ta’ moviment liberu u ta’ residenza libera fit-territorju tal-Istati Membri – Talba indirizzata lil Stat Membru minn Stat terz intiża għall-estradizzjoni ta’ ċittadin tal-Unjoni, ċittadin ta’ Stat Membru ieħor li eżerċita d-dritt tiegħu ta’ moviment liberu fl-ewwel Stat Membru – Talba għal estradizzjoni għall-finijiet tal-eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija – Stat Membru rikjest li jipprojbixxi l-estradizzjoni taċ-ċittadini tiegħu stess għall-finijiet tal-eżekuzzjoni ta’ piena u li jippermetti li tali piena mogħtija barra mill-pajjiż tiġi skontata fit-territorju tiegħu – Nuqqas possibbli ta’ konformità ta’ rifjut ta’ estradizzjoni mal-obbligi li għandu l-Istat Membru rikjest skont il-Konvenzjoni Ewropea dwar l-Estradizzjoni – Dritt awtomatiku u assolut għall-persuna rikjesta li ma tiġix estradita barra mill-Unjoni Ewropea – Assenza
(Artikoli 18 u 21 TFUE)
(ara l-punt 47)
Ċittadinanza tal-Unjoni – Dritt ta’ moviment liberu u ta’ residenza libera fit-territorju tal-Istati Membri – Talba indirizzata lil Stat Membru minn Stat terz intiża għall-estradizzjoni ta’ ċittadin tal-Unjoni, ċittadin ta’ Stat Membru ieħor li eżerċita d-dritt tiegħu ta’ moviment liberu fl-ewwel Stat Membru – Talba għal estradizzjoni għall-finijiet tal-eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija – Stat Membru rikjest li jipprojbixxi l-estradizzjoni taċ-ċittadini tiegħu stess għall-finijiet tal-eżekuzzjoni ta’ piena u li jippermetti li tali piena mogħtija barra mill-pajjiż tiġi skontata fit-territorju tiegħu, suġġett għall-kunsens tal-Istat terz – Obbligu ta’ dan l-Istat Membru li jfittex b’mod attiv dan il-kunsens bl-użu tal-mekkaniżmi ta’ kooperazzjoni u ta’ assistenza fil-qasam kriminali disponibbli
(Artikoli 18 u 21 TFUE)
(ara l-punti 48-50, 56 u d-dispożittiv)
Ċittadinanza tal-Unjoni – Dritt ta’ moviment liberu u ta’ residenza libera fit-territorju tal-Istati Membri – Talba indirizzata lil Stat Membru minn Stat terz intiża għall-estradizzjoni ta’ ċittadin tal-Unjoni, ċittadin ta’ Stat Membru ieħor li eżerċita d-dritt tiegħu ta’ moviment liberu fl-ewwel Stat Membru – Talba ta’ estradizzjoni għall-finijiet tal-eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija – Stat Membru rikjest li jipprojbixxi l-estradizzjoni taċ-ċittadini tiegħu stess għall-finijiet tal-eżekuzzjoni ta’ piena u li jippermetti li tali piena mogħtija barra mill-pajjiż tiġi skontata fit-territorju tiegħu, suġġett għall-kunsens tal-Istat terz – Dritt, għall-Istat Membru rikjest li jwettaq estradizzjoni ta’ ċittadin tal-Unjoni residenti b’mod permanenti fit-territorju tiegħu fl-assenza tal-kunsens tal-Istat terz – Kundizzjoni – Obbligu ta’ verifika tal-garanziji previsti fl-Artikolu 19 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea
(Artikoli 18 u 21 TFUE; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 19)
(ara l-punti 53-55, 56 u d-dispożittiv)
Sunt
S.M., ta’ nazzjonalità Kroata, tal-Bosnja-Ħerzegovina, u dik Serba, ilu jgħix fil-Ġermanja mill‑2017 u ilu jaħdem hemmhekk mill‑2020. F’Novembru 2020, l-awtoritajiet tal-Bosnja-Ħerzegovina talbu lir-Repubblika Federali tal-Ġermanja sabiex testradixxi lil S.M., għall-finijiet tal-eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija mogħtija fil-konfront tiegħu minn qorti tal-Bosnja-Ħerzegovina.
Il-Generalstaatsanwaltschaft München (l-Uffiċċju tal-Prosekutur Ġenerali ta’ München, il-Ġermanja) talab, billi rrefera għas-sentenza Raugeviciusus (
1
), li l-estradizzjoni ta’ S.M. tiġi ddikjarata inammissibbli.
Skont l-Oberlandesgericht München (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ München, il-Ġermanja), li hija l-qorti tar-rinviju, il-fondatezza ta’ din it-talba tiddependi fuq jekk l-Artikoli 18 u 21 TFUE għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprevedu n-nuqqas ta’ estradizzjoni ta’ ċittadin tal-Unjoni Ewropea anki jekk, fid-dawl tat-trattati internazzjonali, l-Istat Membru rikjest (
2
) huwa obbligat li jwettaq l-estradizzjoni tiegħu.
Din il-kwistjoni ma ngħatatx risposta fis-sentenza Raugevicius, peress li, fil-kawża li wasslet għal din is-sentenza, l-Istat Membru rikjest kien, fir-rigward tat-trattati internazzjonali applikabbli, awtorizzat li ma jestradixxix iċ-ċittadin Litwan inkwistjoni barra mill-Unjoni. Min-naħa l-oħra, f’din il-kawża, il-Ġermanja hija marbuta, fir-rigward tal-Bosnja-Ħerzegovina, li testradixxi lil S.M., skont il-Konvenzjoni Ewropea dwar l-Estradizzjoni, iffirmata f’Pariġi fit‑13 ta’ Diċembru 1957. Fil-fatt, skont l-Artikolu 1 ta’ din il-konvenzjoni, il-Ġermanja u l-Bosnja-Ħerzegovina huma reċiprokament obbligati li jikkonsenjaw il-persuni mfittxija mill-awtoritajiet ġudizzjarji tal-Istat rikjedenti għall-finijiet tal-eżekuzzjoni ta’ piena. F’dan ir-rigward, id-dikjarazzjoni magħmula mill-Ġermanja skont l-Artikolu 6 tal-imsemmija konvenzjoni, dwar il-protezzjoni mill-estradizzjoni taċ-“ċittadini” tagħha, tillimita din l-aħħar kelma biss għall-persuni li għandhom in-nazzjonalità Ġermaniża.
B’hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ma indirizzatx fis-sentenza Raugevicius il-kwistjoni dwar jekk il-ħtieġa li jiġu kkunsidrati miżuri inqas restrittivi mill-estradizzjoni tistax timplika li l-Istat Membru rikjest jikser l-obbligi tiegħu li jirriżultaw mid-dritt internazzjonali.
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi għaldastant lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tal-Artikoli 18 u 21 TFUE. Hija tistaqsi, essenzjalment, jekk dawn l-artikoli jipprekludux li Stat Membru, fil-preżenza ta’ talba għal estradizzjoni mressqa minn Stat terz għall-finijiet tal-eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija ta’ ċittadin ta’ Stat Membru ieħor li jirrisjedi b’mod permanenti fl-ewwel Stat Membru, li d-dritt nazzjonali tiegħu jipprojbixxi biss l-estradizzjoni taċ-ċittadini tiegħu stess barra mill-Unjoni u jipprevedi l-possibbiltà li din il-piena tiġi eżegwita fit-territorju tiegħu bil-kundizzjoni li l-Istat terz jagħti l-kunsens tiegħu, iwettaq l-estradizzjoni ta’ dan iċ-ċittadin tal-Unjoni, skont l-obbligi li għandu b’applikazzjoni ta’ konvenzjoni internazzjonali, peress li ma jistax effettivament ikun responsabbli tal-eżekuzzjoni ta’ din il-piena fl-assenza ta’ tali kunsens.
Fis-sentenza tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi li l-Artikoli 18 u 21 TFUE għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
–
huma jimponu fuq l-Istat Membru rikjest, f’ċirkustanzi bħal dawn, li jfittex b’mod attiv il-kunsens tal-Istat terz, awtur tat-talba għal estradizzjoni, sabiex il-piena taċ-ċittadin ta’ Stat Membru ieħor, li jirrisjedi b’mod permanenti fl-Istat Membru rikjest, tiġi eżegwita fit-territorju ta’ dan tal-aħħar, billi jintużaw il-mekkaniżmi kollha ta’ kooperazzjoni u ta’ assistenza fil-qasam kriminali li huwa għandu fil-kuntest tar-relazzjonijiet tiegħu ma’ dan l-Istat terz;
–
fin-nuqqas ta’ tali kunsens, huma ma jipprekludux li, f’tali ċirkustanzi, l-Istat Membru rikjest iwettaq l-estradizzjoni ta’ dan iċ-ċittadin tal-Unjoni, konformement mal-obbligi tiegħu skont konvenzjoni internazzjonali, sakemm din l-estradizzjoni ma tippreġudikax id-drittijiet iggarantiti mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (
3
).
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja tfakkar li, fis-sentenza Raugevicius, li, bħall-kawża prinċipali, kienet tikkonċerna talba għal estradizzjoni ġejja minn Stat terz li ma kkonkludiex ftehim ta’ estradizzjoni mal-Unjoni, hija ddeċidiet li, għalkemm, fl-assenza ta’ regoli tad-dritt tal-Unjoni li jirregolaw l-estradizzjoni taċ-ċittadini tal-Istati Membri lejn Stati terzi, l-Istati Membri għandhom is-setgħa li jadottaw tali regoli, din il-kompetenza għandha tiġi eżerċitata b’osservanza tad-dritt tal-Unjoni, u b’mod partikolari tal-Artikolu 18 u l-Artikolu 21(1) TFUE.
Bħala ċittadin Kroat li jirrisjedi legalment fil-Ġermanja, S. M. għandu d-dritt, fil-kwalità tiegħu ta’ ċittadin tal-Unjoni, li jinvoka l-Artikolu 21(1) TFUE u jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tat-Trattati, fis-sens tal-Artikolu 18 TFUE. Il-fatt li jkollu wkoll in-nazzjonalità tal-pajjiż terz, awtur tat-talba għal estradizzjoni, ma jistax jipprekludih milli jinvoka d-drittijiet u l-libertajiet mogħtija mill-istatus ta’ ċittadin tal-Unjoni, b’mod partikolari dawk iggarantiti mill-Artikoli 18 u 21 TFUE.
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja tirrileva li r-regoli ta’ Stat Membru dwar l-estradizzjoni li jintroduċu, bħal fil-kawża prinċipali, trattament differenti skont jekk il-persuna rikjesta għandhiex in-nazzjonalità ta’ dan l-Istat Membru jew dik ta’ Stat Membru ieħor, jistgħu jaffettwaw il-libertà ta’ moviment u ta’ residenza taċ-ċittadini ta’ Stati Membri oħra li jirrisjedu legalment fit-territorju tal-Istat rikjest, sa fejn iwasslu sabiex ma jingħatawx il-protezzjoni mill-estradizzjoni rriżervata għaċ-ċittadini ta’ dan l-aħħar Stat Membru.
Għaldaqstant, f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali, l-inugwaljanza fit-trattament li tikkonsisti f’li tiġi permessa l-estradizzjoni ta’ ċittadin ta’ Stat Membru li ma huwiex l-Istat Membru rikjest tikkostitwixxi restrizzjoni għal-libertà ċċitata iktar ’il fuq, li tista’ tiġi ġġustifikata biss jekk tkun ibbażata fuq kunsiderazzjonijiet oġġettivi u tkun proporzjonata mal-għan leġittimament imfittex mid-dritt nazzjonali.
L-għan leġittimu li jiġi evitat ir-riskju ta’ impunità tal-persuni li jkunu wettqu reat jippermetti li tiġi ġġustifikata miżura restrittiva tal-libertà prevista fl-Artikolu 21 TFUE, bil-kundizzjoni li din il-miżura tkun neċessarja għall-protezzjoni tal-interessi li hija intiża li tiggarantixxi u li dawn l-għanijiet ma jkunux jistgħu jintlaħqu permezz ta’ miżuri inqas restrittivi.
Issa, fil-każ ta’ talba għal estradizzjoni għall-finijiet tal-eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija, il-possibbiltà, meta din tkun teżisti fid-dritt tal-Istat Membru rikjest, li l-piena li l-eżekuzzjoni tagħha tkun is-suġġett tat-talba għal estradizzjoni tiġi eżegwita fit-territorju tal-Istat Membru rikjest tikkostitwixxi miżura alternattiva għall-estradizzjoni, li hija inqas ta’ preġudizzju għall-eżerċizzju tad-dritt għall-moviment liberu u għar-residenza ta’ ċittadin tal-Unjoni li jkollu r-residenza permanenti tiegħu f’dan l-Istat Membru. Għaldaqstant, skont l-Artikoli 18 u 21 TFUE, tali ċittadin ta’ Stat Membru ieħor, residenti permanenti tal-Istat Membru rikjest, għandu jkun jista’ jiskonta l-piena tiegħu fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru bl-istess kundizzjonijiet bħaċ-ċittadini ta’ dan tal-aħħar.
Fit-tielet lok, il-Qorti tal-Ġustizzja tenfasizza madankollu li l-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza Raugevicius ma stabbilixxietx dritt awtomatiku u assolut, għaċ-ċittadini tal-Unjoni, li ma jiġux estraditi barra mill-Unjoni. Il-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża wkoll li, meta regola nazzjonali tintroduċi, bħal fil-kawża prinċipali, differenza fit-trattament bejn iċ-ċittadini tal-Istat Membru rikjest u ċ-ċittadini tal-Unjoni li jirrisjedu hemmhekk b’mod permanenti billi tipprojbixxi biss l-estradizzjoni ta’ dawk tal-ewwel, dan l-Istat Membru huwa obbligat ifittex b’mod attiv l-eżistenza ta’ miżura alternattiva għall-estradizzjoni, li hija inqas ta’ preġudizzju għall-eżerċizzju tad-drittijiet u tal-libertajiet li tali ċittadini tal-Unjoni jisiltu mill-Artikoli 18 u 21 TFUE, meta dawn ikunu suġġetti għal talba għal estradizzjoni maħruġa minn Stat terz.
B’hekk, meta l-applikazzjoni ta’ tali miżura alternattiva għall-estradizzjoni tkun tikkonsisti fil-fatt li ċ-ċittadini tal-Unjoni li jirrisjedu b’mod permanenti fl-Istat Membru rikjest ikunu jistgħu jiskontaw il-piena tagħhom f’dan l-Istat Membru bl-istess kundizzjonijiet bħaċ-ċittadini tiegħu, iżda li din l-applikazzjoni hija suġġetta għall-kunsens tal-Istat terz awtur tat-talba għal estradizzjoni, l-Artikoli 18 u 21 TFUE jimponu fuq l-Istat Membru rikjest li jfittex b’mod attiv il-kunsens ta’ dan l-Istat terz, billi juża l-mekkaniżmi kollha ta’ kooperazzjoni u ta’ assistenza fil-qasam kriminali li huwa għandu fil-kuntest tal-imsemmi Stat terz.
Jekk dan l-Istat terz jagħti l-kunsens tiegħu sabiex il-piena tiġi eżegwita fit-territorju tal-Istat Membru rikjest, dan tal-aħħar ikun f’pożizzjoni li jippermetti liċ-ċittadin tal-Unjoni li jkun is-suġġett tat-talba għal estradizzjoni u li jirrisjedi b’mod permanenti fit-territorju tiegħu jiskonta hemmhekk il-piena li ġiet imposta fuqu fl-Istat terz, awtur tat-talba għal estradizzjoni, u jiżgura trattament identiku għal dak irriżervat għaċ-ċittadini tiegħu stess.
F’każ bħal dan, l-applikazzjoni ta’ din il-miżura alternattiva għall-estradizzjoni tista’ wkoll tippermetti lill-Istat Membru rikjest li jeżerċita l-kompetenzi tiegħu konformement mal-obbligi taħt konvenzjoni li jorbtuh ma’ dan l-Istat terz. Fil-fatt, il-kunsens ta’ dan l-Istat terz għall-eżekuzzjoni, fl-Istat Membru rikjest, tal-piena kollha imsemmija fit-talba għal estradizzjoni, jista’ jirrendi superfluwu l-eżekuzzjoni ta’ din it-talba.
Jekk, min-naħa l-oħra, il-kunsens ta’ dan l-Istat terz ma jinkisibx, il-miżura alternattiva għall-estradizzjoni rikjesta mill-Artikoli 18 u 21 TFUE ma tkunx tista’ tiġi applikata. F’dan il-każ, dan l-Istat Membru jista’ jwettaq l-estradizzjoni tal-persuna kkonċernata, konformement mal-obbligi tiegħu li jirriżultaw mill-Konvenzjoni Ewropea dwar l-Estradizzjoni, peress li r-rifjut ta’ tali estradizzjoni ma jippermettix li jiġi evitat ir-riskju ta’ impunità ta’ din il-persuna.
F’każ bħal dan, peress li l-estradizzjoni tal-persuna kkonċernata tikkostitwixxi, fid-dawl ta’ dan l-għan, miżura neċessarja u proporzjonata, ir-restrizzjoni għad-dritt ta’ moviment u ta’ residenza li tirriżulta mill-estradizzjoni għall-finijiet ta’ eżekuzzjoni ta’ piena hija ġġustifikata. Madankollu, l-Istat Membru rikjest għandu jivverifika li din l-estradizzjoni ma tippreġudikax il-protezzjoni li joffri l-Artikolu 19(2) tal-Karta kontra kull riskju serju li jiġi suġġett fl-Istat terz, awtur tat-talba għal estradizzjoni, għall-piena tal-mewt, għat-tortura jew għal pieni jew trattamenti oħra inumani jew degradanti.
(
1
)	Fis-sentenza tat‑13 ta’ Novembru 2018, Raugevicius (C‑247/17, EU:C:2018:898, iktar ’il quddiem is-“sentenza Raugevicius”), il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat l-Artikolu 18 TFUE (li jinkludi l-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni skont in-nazzjonalità) u l-Artikolu 21 TFUE (li jiggarantixxi, fil-paragrafu 1 tiegħu, id-dritt ta’ moviment u ta’ residenza libera fit-territorju tal-Istati Membri) fis-sens li, fil-preżenza ta’ talba għal estradizzjoni, magħmula minn pajjiż terz, ta’ ċittadin tal-Unjoni li jkun eżerċita d-dritt tiegħu ta’ moviment liberu, għall-finijiet tal-eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija, l-Istat Membru rikjest, li d-dritt nazzjonali tiegħu jipprojbixxi l-estradizzjoni taċ-ċittadini tiegħu stess barra mill-Unjoni għall-finijiet tal-eżekuzzjoni ta’ piena u jipprevedi l-possibbiltà li tali piena mogħtija barra mill-pajjiż tiġi skontata fit-territorju tiegħu, għandu l-obbligu li jiżgura li dan iċ-ċittadin tal-Unjoni, fil-mument li dan iċ-ċittadin jirrisjedi b’mod permanenti fit-territorju tiegħu, jirċievi trattament identiku għal dak mogħti liċ-ċittadini tiegħu fil-qasam tal-estradizzjoni (punt 50 u d-dispożittiv).
(
2
)	L-Istat Membru li jirċievi talba għall-estradizzjoni.
(
3
)	Iktar ’il quddiem il-“Karta”.