SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA9 ta' Marzu 1978 (*)"Nuqqas ta' applikazzjoni minn qorti nazzjonali ta' liġi konfliġġenti mad-dritt Komunitarju"Fil-kawża C-106/77_li
għandha bħala suġġett talba mressqa quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja,
skond l-Artikolu 177 tat-Trattat KEE, mill-Pretore di Susa (l-Italja) u
intiża sabiex tikseb, fil-kawża pendenti quddiem dik il-qorti bejnAmministrazione delle Finanze dello StatovsSimmenthal SpA, li għandha l-uffiċċju rreġistrat tagħha f'Monza_deċiżjoni
preliminari dwar l-interpretazzjoni ta' l-Artikolu 189 tat-Trattat KEE
u, b'mod partikolari, dwar l-effetti ta' l-applikabbiltà diretta
tad-dritt Komunitarju fil-każ ta' kunflitt ma' dispożizzjonijiet
tal-liġi nazzjonali_IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA_komposta
minn H. Kutscher, President, M. Sørensen u G. Bosco, Presidenti ta'
Awla, A. M. Donner, P. Pescatore, A. J. Mackenzie Stuart u A. O'Keeffe,
Imħallfin_Avukat Ġenerali: G. Reischl_Reġistratur: A. Van Houtte_tagħti l-preżentiSentenza Motivi tas-sentenza1        B'digriet
tat-28 ta' Lulju 1977, li wasal fil-Qorti tal-Ġustizzja fid-29 ta'
Awwissu 1977, il-Pretore ta' Susa ressaq, abbażi ta' l-Artikolu 177
tat-Trattat KEE, żewg domandi preliminari dwar il-prinċipju ta'
l-applikabbiltà diretta tad-dritt Komunitarju, kif stabbilit fl-Artikolu
189 tat-Trattat, bil-għan li jiġu determinati l-effetti ta' dan
il-prinċipju fil-każ ta' konflitt bejn regola tad-dritt Komunitarju u
dispożizzjoni tal-liġi nazzjonali adottata sussegwentement. 2        Għandu
jiġi mfakkar li fi stadju preċedenti tal-kawża, il-Pretore ressaq
quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja domandi preliminari intiżi sabiex
jippermettulu jevalwa l-kompatibbiltà, mat-Trattat u ma' ċerti
dispożizzjonijiet ta' regolamenti – b'mod partikolari r-Regolament
tal-Kunsill (KEE) Nru 805/68 tas-27 ta' Ġunju 1968 dwar
l-organizzazzjoni komuni tas-swieq fis-settur taċ-ċanga u l-vitella (ĠU
Nru L 148, p. 24), ta' tariffi sanitarji imposti fuq l-importazzjoni
taċ-ċanga skond it-"test uniku" tal-liġijiet sanitarji Taljani, li
r-rata tagħhom ġiet stabbilita l-aħħar darba permezz ta' l-iskala
annessa mal-Liġi Nru 1239 tat-30 ta' Diċembru 1970 (Gazzetta Ufficiale
Nru 26 ta' l-1 ta' Frar 1971).3        Wara
li kkunsidra r-risposti mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza
tagħha tal-15 ta' Diċembru 1976 fil-kawża 35/76 (Ġabra p. 1871),
il-Pretore, li ddeċieda li l-ġbir tat-tariffi in kwistjoni huwa
inkompatibbli mad-dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju, ordna
lill-Amministrazione delle Finanze dello Stato trodd lura t-tariffi li
nġabru indebitament, flimkien ma' l-interessi.4        L-Amministrazione delle Finanze dello Stato appellat kontra din l-ordni.5        Il-Pretore
ħa in kunsiderazzjoni l-argumenti mressqa mill-partijiet waqt
il-proċeduri ta' dan l-appell u ddeċieda li l-kwistjoni li kellu
quddiemu kienet tinvolvi kunflitt bejn ċerti regoli Komunitarji u liġi
nazzjonali adottata sussegwentement, jiġifieri l-Liġi Nru 1239/70.6        Huwa
fakkar li, skond ġurisprudenza reċenti tal-Qorti Kostituzzjonali
Taljana (Sentenzi 232/75 u 205/75, Digriet 206/76), sabiex tali
kwistjoni tiġi riżolta, il-kwistjoni ta' l-illeġittimità kostituzzjonali
tal-liġi kkontestata fir-rigward ta' l-Artikolu 11 tal-Kostituzzjoni
għandha tiġi rriferita lill-Qorti Kostituzzjonali nfisha.7        Fid-dawl,
minn naħa, tal-ġurisprudenza stabbilita sewwa tal-Qorti tal-Ġustizzja
dwar l-applikabbiltà tad-dritt Komunitarju fis-sistemi legali ta'
l-Istati Membri u, min-naħa l-oħra, ta' l-inkonvenjenti li jistgħu
jirriżultaw minn sitwazzjonijiet fejn il-qorti, minflok ma tiddikjara,
taħt l-awtorità tagħha stess, li liġi li tfixkel l-effett sħiħ tad-dritt
Komunitarju mhijiex applikabbli, ikollha tqajjem kwistjoni ta'
kostituzzjonalità, il-Pretore ressaq lill-Qorti tal-Ġustizzja żewġ
domandi li jaqraw kif ġej:a)      Billi
skond l-Artikolu 189 tat-Trattat KEE u l-ġurisprudenza tal-Qorti
tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej, id-dispożizzjonijiet Komunitarji
li huma direttament applikabbli għandhom, minkejja kwalunkwe regola jew
prassi interna ta' l-Istati Membri, ikollhom l-effett sħiħ u komplet
tagħhom fis-sistemi legali ta' l-Istati Membri u jiġu applikati fihom
b'mod uniformi, u dan ukoll sabiex jiġu mħarsa d-drittijiet legali
suġġettivi mogħtija lill-individwi, isegwi minn dan il-fatt li l-portata
tar-regoli in kwistjoni għandha tiġi interpretata fis-sens li kull
dispożizzjoni nazzjonali sussegwenti li tikkonfliġġi ma' dawn l-istess
regoli Komunitarji għandha titqies inapplikabbli ipso jure
mingħajr ma jkun meħtieġ li wieħed jistenna li titneħħa mil-leġiżlatur
nazzjonali nnifsu (tħassir) jew minn organi kostituzzjonali oħra
(dikjarazzjoni ta' anti-kostituzzjonalità), b'mod partikolari jekk
wieħed jikkunsidra, fir-rigward tat-tieni ipoteżi, li, billi l-liġi
nazzjonali tibqa' pjenament applikabbli sakemm isseħħ id-dikjarazzjoni
in kwistjoni, ir-regoli Komunitarji ma jistax ikollhom effett u,
għaldaqstant, l-applikazzjoni sħiħa, kompleta u uniformi tagħhom ma
tkunx garantita u d-drittijiet suġġettivi mogħtija lill-individwi ma
jkunux imħarsa?b)      B'relazzjoni
mad-domanda preċedenti, fil-każ li d-dritt Komunitarju jaċċetta li
l-ħarsien tad-drittijiet suġġettivi li joħorġu minn dispożizzjonijiet
Komuntarji li huma "direttament applikabbli" jista' jiġi sospiż sakemm
titħassar, mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti, kull miżura
nazzjonali li tista' tikkonfliġġi ma' dawn ir-regoli Komunitarji, dan
it-tħassir għandu f'kull każ ikollu effett retroattiv sħiħ u komplet
b'mod li jiġi evitat kull preġudizzju għad-drittijiet suġġettivi? Fuq ir-referenza lill-Qorti tal-Ġustizzja8        Fl-osservazzjonijiet
orali tiegħu, l-aġent tal-Gvern Taljan ġibed l-attenzjoni tal-Qorti
tal-Ġustizzja għas-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali Nru 163/77 tat-22
ta' Diċembru 1977, mogħtija wara li l-qrati ta' Milan u Ruma qajmu
kwistjonijiet ta' kostituzzjonalità, u li ddikjarat li ċerti
dispożizzjonijiet tal-Liġi Nru 1239 tat-30 ta' Diċembru 1970, fosthom
dawk li jikkonċernaw il-kawża pendenti quddiem il-Pretore di Susa, kienu
anti kostituzzjonali.9        Billi
d-dispożizzjonijiet ikkontestati ġew imħassra bis-saħħa
tad-dikjarazzjoni ta' anti kostituzzjonalità, id-domandi mressqa
mill-Pretore tilfu kull rilevanza, b'mod li m'għadx kien hemm lok li
jingħataw risposta.10      F'dan
ir-rigward, għandu jiġi mfakkar li, skond prassi stabbilita tagħha,
il-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra li talba għal deċiżjoni preliminari
taħt l-Artikolu 177 tkun validament imressqa sakemm din it-talba ma
tkunx ġiet irtirata mill-qorti li tagħmilha, jew revokata, fuq appell,
minn qorti superjuri.11      Is-sentenza
invokata ma jistax ikollha tali effett, billi din ingħatat fil-kuntest
ta' proċeduri li m'għandhom ebda rabta mal-kawża li tat lok
għar-referenza lill-Qorti tal-Ġustizzja u li l-effett tagħha
fil-konfront ta' terzi ma jistax jiġi evalwat mill-Qorti tal-Ġustizzja.12      Għaldaqstant, l-oġġezzjoni preliminari mqajma mill-Gvern Taljan għandha tiġi miċħuda. Fuq il-mertu13      L-ewwel
domanda hija essenzjalment intiża sabiex jiġi speċifikat x'inhuma
l-konsegwenzi ta' l-applikabbiltà diretta ta' dispożizzjoni tad-dritt
Komunitarju fil-każ ta' inkompatibbiltà ma' dispożizzjoni leġiżlattiva
sussegwenti ta' Stat Membru.14      Ikkunsidrata
minn dan l-aspett, l-applikabbiltà diretta tfisser li r-regoli
tad-dritt Komunitarju għandhom jiġu applikati b'mod sħiħ u uniformi
fl-Istati Membri kollha mid-data li fiha jidħlu fis-seħħ u matul
il-perijodu ta' validità tagħhom kollu.15      Għaldaqstant,
dawn id-dispożizzjonijiet jikkostitwixxu sors dirett ta' drittijiet u
obbligi għal kull min huwa kkonċernat, kemm jekk Stati Membri kemm jekk
individwi, li jkunu partijiet f'relazzjonijiet ġuridiċi rregolati
bid-dritt Komunitarju.16      Dan
l-effett jikkonċerna wkoll kull qorti li, bħala organu ta' Stat Membru,
għandha l-funzjoni li, fil-kawżi li jaqgħu fil-ġurisdizzjoni tagħha,
tħares id-drittijiet mogħtija mid-dritt Komunitarju lill-individwi.17      Barra
minn hekk, skond il-prinċipju tas-supremazija tad-dritt Komunitarju,
id-dispożizzjonijiet tat-Trattat u l-atti ta' l-istituzzjonijiet li huma
direttament applikabbli għandhom l-effett, fir-relazzjoni tagħhom
mad-dritt intern ta' l-Istati Membri, mhux biss li jagħmlu inapplikabbli
ipso jure, bil-fatt biss tad-dħul tagħhom fis-seħħ, kull
dispożizzjoni konfliġġenti tal-leġiżlazzjoni nazzjonali eżistenti, iżda
wkoll – safejn dawn id-dispożizzjonijiet u atti jifformaw parti
integrali ta', u jieħdu preċedenza fuq, l-ordni ġuridiku applikabbli
fit-territorju ta' kull wieħed mill-Istati Membri – li jipprekludu
l-adozzjoni valida ta' atti leġiżlattivi nazzjonali ġodda safejn dawn
ikunu inkompatibbli ma' regoli Komunitarji.18      Fil-fatt,
ir-rikonoxximent ta' kwalunkwe effett legali ta' atti leġiżlattivi
nazzjonali li jidħlu fuq il-qasam li fih il-Komunità teżerċita
l-kompetenza leġiżlattiva tagħha, jew li b'xi mod ieħor ikunu
inkompatibbli mad-dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju, jammonta
għaċ-ċaħda, għaldaqshekk, tan-natura effettiva ta' obbligi assunti
inkundizzjonatament u irrevokabbilment mill-Istati Membri taħt
it-Trattat, u għaldaqstant jipperikola l-istess sisien tal-Komunità.19      L-istess
konklużjoni toħroġ mill-istruttura ta' Artikolu 177 tat-Trattat, li
jipprovdi li kull qorti nazzjonali tista' tagħmel referenza lill-Qorti
tal-Ġustizzja, kull meta jidhrilha li deċiżjoni preliminari dwar punt
ta' interpretazzjoni jew ta' validità li jikkonċerna d-dritt Komunitarju
hija neċessarja sabiex tkun tista' tagħti deċiżjoni.20      L-effett
utli ta' din id-dispożizzjoni jiddgħajjef li kieku l-qorti kellha
tinżamm milli tapplika immedjatament id-dritt Komunitarju skond
id-deċiżjoni jew il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.21      Jirriżulta
mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti li kull qorti nazzjonali għandha
l-obbligu li, fil-kawżi li jaqgħu fil-ġurisdizzjoni tagħha, tapplika
d-dritt Komunitarju fl-integralità tiegħu u tħares id-drittijiet li
d-dritt Komunitarju jagħti lill-individwi, billi twarrab kull
dispożizzjoni tal-liġi nazzjonali li tkun konfliġġenti ma' dan id-dritt,
kemm jekk din id-dispożizzjoni tkun ġiet adottata qabel ir-regola
Komunitarja, kif ukoll jekk tkun ġiet adottata warajha.22      Għaldaqstant,
kull dispożizzjoni ta' sistema legali nazzjonali jew kull prassi,
amministrattiva jew ġudizzjarja, li jkollha l-effett li tnaqqas
l-effettività tad-dritt Komunitarju bil-fatt li ċċaħħad lill-qorti li
tkun kompetenti biex tapplika dan id-dritt, mis-setgħa li tagħmel,
fil-mument innifsu meta dan jiġi applikat, dak kollu li jkun neċessarju
biex twarrab id-dispożizzjonijiet leġiżlattivi nazzjonali li jistgħu
jxekklu l-effettività sħiħa tar-regoli Komunitarji, hija inkompatibbli
mar-rekwiżiti inerenti għall-istess natura tad-dritt Komunitarju.23      Dan
ikun il-każ li kieku, fl-ipoteżi ta' kunflitt bejn dispożizzjoni
tad-dritt Komunitarju u liġi nazzjonali sussegwenti, ir-riżoluzzjoni ta'
dan il-kunflitt kienet irriżervata lil awtorità li għandha s-setgħa
diskrezzjonali tagħha u li mhijiex il-qorti li għandha kompetenza biex
tapplika d-dritt Komunitarju, anki kieku tali ostaklu għall-effettività
sħiħa ta' dan id-dritt kien biss temporanju.24      Għaldaqstant,
ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-qorti nazzjonali li,
fl-ambitu kompetenza tagħha, ikollha l-inkarigu li tapplika
d-dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju, għandha l-obbligu li
tassigura l-effett sħiħ ta' dawn ir-regoli billi, jekk ikun il-każ, ex officio
ma tapplikax kull dispożizzjoni konfliġġenti tal-leġiżlazzjoni
nazzjonali, anki jekk adottata sussegwentement, mingħajr ma jkollha
għalfejn titlob jew tistenna t-tneħħija minn qabel ta' din
id-dispożizzjoni permezz ta' miżuri leġiżlattivi jew ta' xi proċedura
kostituzzjonali oħra.25      Permezz
tat-tieni domanda, qiegħed jiġi essenzjalment mistoqsi – fil-każ li
jiġi aċċettat li l-ħarsien ta' drittijiet mogħtija mid-dispożizzjonijiet
Komunitarji jista' jiġi sospiż sal-mument tat-tneħħija effettiva,
mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti, ta' miżuri nazzjonali li
jistgħu jkunu konfliġġenti – jekk din it-tneħħija għandhiex f'kull każ
ikollha effett retroattiv sħiħ u komplet, b'mod li jiġi evitat kull
preġudizzju għad-drittijiet in kwistjoni.26      Mir-risposta
mogħtija għall-ewwel domanda jirriżulta li l-qorti nazzjonali għandha
l-obbligu li tassigura l-ħarsien tad-drittijiet mogħtija
mid-dispożizzjonijiet ta' l-ordinament ġuridiku Komunitarju mingħajr ma
jkollha għalfejn titlob jew tistenna t-tneħħija effettiva,
mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti għal dan il-għan, ta' miżuri
nazzjonali li jistgħu xekklu l-applikazzjoni diretta u immedjata
tar-regoli Komunitarji.27      Għaldaqstant, jidher li t-tieni domanda m'għandha l-ebda skop. Fuq l-ispejjeż28      L-ispejjeż
sostnuti mill-Gvern tar-Repubblika Taljana u mill-Kummissjoni
tal-Komunitajiet Ewropej, li ppreżentaw osservazzjonijiet lill-Qorti
tal-Ġustizzja, ma jistgħux jitħallsu lura.29      Peress
li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali,
in-natura ta' kwistjoni mqajma quddiem il-Pretore di Susa, huwa
l-Pretore di Susa li għandu jiddeċiedi fuq l-ispejjeż.Għal dawn il-motivi, IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA_b'risposta
għad-domandi li tressqu quddiemha mill-Pretore di Susa, permezz
tad-digriet tat-28 ta' Lulju 1977, taqta' u tiddeċiedi:1)      Il-qorti
nazzjonali li, fl-ambitu tal-ġurisdizzjoni tagħha, ikollha l-inkarigu
li tapplika d-dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju, għandha l-obbligu
li tassigura l-effett sħiħ ta' dawn ir-regoli billi, jekk ikun il-każ, ex officio
ma tapplikax kull dispożizzjoni konfliġġenti tal-leġiżlazzjoni
nazzjonali, anki jekk adottata sussegwentement, mingħajr ma jkollha
għalfejn titlob jew tistenna t-tneħħija minn qabel ta' din
id-dispożizzjoni permezz ta' miżuri leġiżlattivi jew ta' xi proċedura
kostituzzjonali oħra.Kutscher SørensenBoscoDonner             Pescatore      Mackenzie Stuart             O’KeeffeMogħtija fil-Qorti bil-miftuħ fil-Lussemburgu fid-9 ta' Marzu 1978.A. Van Houtte H. KutsherReġistratur       President* Lingwa tal-kawża: it-Taljan.