61992CJ0272_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-272/92,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Arbeitsgericht Passau (Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας) προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Maria Chiara Spotti
και
Freistaat Bayern,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 48, παράγραφος 2, της Συνθήκης ΕΟΚ,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
συγκείμενο από τους Ο. Due, Πρόεδρο, G. F. Mancini, J. C. Motihno de Almeida και D. A. O. Edward, προέδρους τμήματος, R. Joliet, F. A. Schockweiler, F. Grevisse, M. Zuleeg και J. L. Murray, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: F. G. Jacobs
γραμματέας: J.-G. Giraud, γραμματέας,
λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
* η ενάγουσα της κύριας δίκης, εκπροσωπούμενη από την Annette Kaehler, δικηγόρο Φραγκφούρτης επί του Main,
* η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον Ernst Roeder, Ministerialrat στο Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομίας,
* η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Δημήτριο Γκουλούση, νομικό σύμβουλο, και τον Roberto Hayder, εκπρόσωπο της Νομικής Υπηρεσίας,
έχοντας υπόψη την έκθεση τoυ εισηγητή δικαστή,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 12ης Μαΐου 1993,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με διάταξη της 27ης Μαΐου 1972, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 15 Ιουνίου 1992, το Arbeitsgericht Passau υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, δύο προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 48, παράγραφος 2, της Συνθήκης ΕΟΚ.
2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της Maria Chiara Spotti και του Freistaat Bayern.
3 Η Spotti εργάστηκε ως λέκτωρ ξένης γλώσσας στο Πανεπιστήμιο του Passau από 1 Νοεμβρίου 1986 μέχρι 31 Ιουλίου 1991, βάσει δύο συμβάσεων εργασίας, από τις οποίες η πρώτη, με ημερομηνία 22 Οκτωβρίου 1986, αφορούσε την περίοδο από 1 Νοεμβρίου 1986 μέχρι 31 Οκτωβρίου 1987, και η δεύτερη, με ημερομηνία 22 Σεπτεμβρίου 1987, αφορούσε την περίοδο από 1 Νοεμβρίου 1987 μέχρι 31 Ιουλίου 1991.
4 Για τον περιορισμό του χρόνου της σχέσεως εργασίας, το άρθρο 1, δεύτερο εδάφιο, της τελευταίας συμβάσεως έδινε την ακόλουθη εξήγηση:
"(...) Διασφάλιση συνεχών πολιτιστικών ανταλλαγών, αποφυγή της αποξενώσεως από τη χώρα καταγωγής προς διασφάλιση μιας διδασκαλίας που να ανταποκρίνεται στα σύγχρονα δεδομένα, συνυπολογισμός της περιόδου παραμονής εκτός της χώρας καταγωγής από 1ης Νοεμβρίου 1986 (ετήσια) στην προβλεπόμενη από τον νόμο ανώτατη διάρκεια απασχολήσεως. Απασχόληση για τη διδασκαλία ξένων γλωσσών, κατά το άρθρο 57b, παράγραφος 3, του HRG".
5 Mετά την άρνηση του πανεπιστημίου να παρατείνει τη σχέση εργασίας πέραν της 31ης Ιουλίου 1991, η Spotti υπέβαλε σχετική αίτηση στο πλαίσιο της προ της ασκήσεως της αγωγής διαδικασίας που προβλέπει το άρθρο 22 του Gesetz zur Ausfuehrung des Gerichtsverfassungsgesetzes (εισαγωγικού νόμου του νόμου περί οργανώσεως δικαστηρίων). Μετά την απόρριψη της αιτήσεώς της, η Spotti προσέφυγε στο Arbeitsgericht Passau ζητώντας να αναγνωριστεί ότι η σύμβαση εργασίας της ήταν αορίστου χρόνου.
6 Κρίνοντας ότι υπάρχουν σοβαρές αμφιβολίες ως προς το κατά πόσον η γερμανική κανονιστική ρύθμιση περί συμβάσεων εργασίας των λεκτόρων ξένης γλώσσας συμβιβάζεται με το άρθρο 48, παράγραφος 2, της Συνθήκης, το Arbeitsgericht Passau αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα ερωτήματα:
"1) Συμβιβάζεται με το άρθρο 48, παράγραφος 2, της Συνθήκης ΕΟΚ διάταξη νόμου κράτους μέλους που θεσπίζει ειδική ρύθμιση περιορίζουσα τη διάρκεια των συμβάσεων λεκτόρων ξένων γλωσσών [άρθρα 57b, παράγραφος 3, και 57c, παράγραφος 2, του Hochschulrahmengesetz (νόμου-πλαισίου περί ανωτάτων σχολών)], σε συνδυασμό με το άρθρο 27, παράγραφος 3, του Bayerische Hochschullehrergesetz (βαυαρικού νόμου περί διδακτικού προσωπικού των ανωτάτων σχολών), ενώ για το υπόλοιπο διδακτικό προσωπικό ειδικών καθηκόντων δεν προβλέπεται περιορισμός της χρονικής διάρκειας της συμβάσεως;
2) Πρέπει, εν πάση περιπτώσει, να θεωρείται ότι δεν υφίσταται ασυμβίβαστο με τη Συνθήκη όταν ειδικοί αντικειμενικοί λόγοι δικαιολογούν τον περιορισμό αυτόν, ιδίως λόγοι που αφορούν τη διασφάλιση διδασκαλίας προσαρμοσμένης στα σύχρονα δεδομένα;"
7 Τα προαναφερθέντα άρθρα 57b και 57c του Hochschulrahmengesetz (νόμου-πλαίσιο για την ανώτατη εκπαίδευση, στο εξής: HRG) προστέθηκαν με τον Gesetz ueber befristete Arbeitsvertraege mit wissenschaftlichem Personal am Hochschulen und Forschungseinrichtungen (νόμου περί συμβάσεων εργασίας ορισμένου χρόνου του προσωπικού διδασκαλίας και έρευνας των ιδρυμάτων ανωτάτης εκπαιδεύσεως και έρευνας) της 14ης Ιουνίου 1985.
8 Το άρθρο 57b, παράγραφος 1, ορίζει ότι στις περιπτώσεις του άρθρου 57a η σύναψη συμβάσεων εργασίας ορισμένου χρόνου πρέπει να δικαιολογείται από αντικειμενικό λόγο. Ακολούθως, στην παράγραφο 2 απαριθμούνται διάφοροι αντικειμενικοί λόγοι δυνάμενοι να προβληθούν κατά την πρόσληψη προσώπων στα οποία ανατίθενται καθήκοντα διδασκαλίας και έρευνας, πρόσωπα στα οποία αναφέρεται το άρθρο 53, ή καθήκοντα ιατρικού χαρακτήρα, στα οποία αναφέρεται το άρθρο 54: (1) σύμβαση που αποβλέπει στην εκπαίδευση του ενδιαφερομένου, (2) αμοιβή από κονδύλια του προϋπολογισμού που προορίζονται για χρηματοδότηση δραστηριότητας ορισμένου χρόνου, (3) πρόσληψη που αποβλέπει στην προσωρινή εισφορά ή απόκτηση γνώσεων ή ειδικής πείρας στην ερευνητική εργασία ή σε δραστηριότητα έχουσα καλλιτεχνικό χαρακτήρα, (4) αμοιβή από εξωτερική χρηματοδότηση ή (5) αρχική πρόσληψη με την ιδιότητα του συνεργάτη στον οποίο ανατίθενται καθήκοντα διδασκαλίας και έρευνας.
9 Το άρθρο 57b, παράγραφος 3, προβλέπει ότι:
"συντρέχει αντικειμενικός λόγος που δικαιολογεί τη σύναψη εργασίας ορισμένου χρόνου με διδάσκοντα ο οποίος έχει ως μητρική γλώσσα μια ξένη γλώσσα όταν, ιδίως, η θέση στην οποία αυτός τοποθετείται αφορά τη διδασκαλία ξένης γλώσσας (Lector)".
10 Kατά το άρθρο 57c, παράγραφος 2, του ιδίου νόμου, οι εν λόγω συμβάσεις ορισμένου χρόνου μπορούν να συνάπτονται για πενταετή περίοδο, κατ' ανώτατο όριο, το οποίο ισχύει επίσης στην περίπτωση συνάψεως με τον ίδιο λέκτορα και το ίδιο πανεπιστήμιο περισσοτέρων της μιας συμβάσεων.
11 Όσον αφορά το άρθρο 27, παράγραφος 3, του Bayerische Hochschullehrergesetz (βαυαρικού νόμου περί υπηρεσιακής καταστάσεως των καθηγητών ανωτάτης εκπαιδεύσεως, στο εξής: BayHSchLG), σ' αυτό ορίζεται ότι:
"Οι διδάσκοντες στους οποίους ανατίθενται ειδικά καθήκοντα διορίζονται μόνιμοι διδάσκοντες με τον βαθμό του καθηγητή δευτεροβάθμιας εκπαιδεύσεως στην ανωτάτη εκπαίδευση ή με τον βαθμό του διδάσκοντος ειδικό μάθημα.
Οι διδάσκοντες στους οποίους ανατίθενται ειδικά καθήκοντα μπορούν να προσλαμβάνονται ως μη μόνιμοι υπάλληλοι, με συμβάσεις ορισμένης διάρκειας, ιδίως:
1) όταν δεν πληρούν τους γενικούς όρους για την πρόσληψη μονίμων υπαλλήλων,
2) όταν κατέχουν θέση λέκτορα.
Οι λέκτορες δεν μπορούν να απασχοληθούν για περίοδο υπερβαίνουσα τα πέντε έτη."
12 Στην έκθεση ακροατηρίου αναπτύσσονται λεπτομερώς τα πραγματικά περιστατικά και το κανονιστικό πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
13 Με τα προδικαστικά ερωτήματα το εθνικό δικαστήριο ερωτά, πρώτον, αν το άρθρο 48, παράγραφος 2, της Συνθήκης αποκλείει την εφαρμογή διατάξεως της εθνικής νομοθεσίας κατά την οποία οι θέσεις του λέκτορα ξένης γλώσσας πρέπει ή μπορούν να καλύπτονται με συμβάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου, ενώ για το λοιπό διδακτικό προσωπικό ειδικών καθηκόντων η σύναψη τέτοιων συμβάσεων πρέπει να δικαιολογείται, κατά περίπτωση, από αντικειμενικούς λόγους.
14 Στην απόφασή του της 30ής Μαΐου 1989, 33/88, Allue (Συλλογή 1989, σ. 1591), το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι το άρθρο 48, παράγραφος 2, της Συνθήκης αποκλείει την εφαρμογή διατάξεως της εθνικής νομοθεσίας περιορίζουσας τη διάρκεια της σχέσεως εργασίας μεταξύ πανεπιστημίων και λεκτόρων ξένης γλώσσας, εφόσον δεν υφίσταται, καταρχήν, ανάλογο όριο για τους λοιπούς εργαζομένους.
15 Η Γερμανική Κυβέρνηση θεωρεί ότι η νομολογία αυτή δεν μπορεί να εφαρμοστεί όταν, όπως στην παρούσα υπόθεση, η εθνική νομοθεσία προβλέπει τη δυνατότητα προσλήψεως με σύμβαση ορισμένου χρόνου όχι μόνο λεκτόρων ξένης γλώσσας, αλλά και άλλων κατηγοριών προσωπικού.
16 Πρέπει σχετικώς να τονιστεί ότι, για τις άλλες κατηγορίες προσωπικού που αναφέρει η Γερμανική Κυβέρνηση, δηλαδή τους επιστημονικούς ερευνητές, τα πρόσωπα στα οποία έχουν ανατεθεί καθήκοντα ιατρικού χαρακτήρα, το λοιπό διδακτικό προσωπικό ειδικών καθηκόντων και τα βοηθητικά πρόσωπα διδασκαλίας και έρευνας, δεν επιτρέπεται η σύναψη συμβάσεως ορισμένου χρόνου παρά μόνον όταν δικαιολογείται από αντικειμενικό λόγο. Κατά το αιτούν δικαστήριο, όταν η σχετική κανονιστική ρύθμιση δεν ορίζει τους λόγους που μπορούν να προβληθούν, το κύρος της συμβάσεως προϋποθέτει, καταρχήν, ότι εξετάζεται κατά περίπτωση αν οι ιδιομορφίες της συγκεκριμένης σχέσεως εργασίας δικαιολογούν αυτόν τον περιορισμό ενόψει των αρχών που απορρέουν από τη νομολογία.
17 Αντιθέτως, για τους λέκτορες ξένης γλώσσας, το άρθρο 57b, παράγραφος 3, του HRG προβλέπει τη δυνατότητα περιορισμού της διάρκειας των συμβάσεων αποκλειστικώς βάσει της φύσεως της δραστηριότητάς τους, το δε προαναφερθέν άρθρο 27, παράγραφος 3, του BayHSchLG ορίζει ότι οι συμβάσεις εργασίας των λεκτόρων ξένης γλώσσας είναι πάντοτε ορισμένου χρόνου.
18 Δεδομένου ότι η μεγάλη πλειοψηφία των λεκτόρων ξένης γλώσσας είναι αλλοδαπής ιθαγένειας, η διαφορετική αυτή μεταχείριση μπορεί να τους θέσει σε δυσμενέστερη θέση σε σχέση με τους Γερμανούς υπηκόους και, κατά συνέπεια, συνιστά έμμεση δυσμενή διάκριση απαγορευόμενη από το άρθρο 48, παράγραφος 2, της Συνθήκης εκτός αν δικαιολογείται από αντικειμενικούς λόγους.
19 Εξάλλου, το εθνικό δικαστήριο θέτει το ερώτημα αν η κανονιστική αυτή ρύθμιση δικαιολογείται ως αναγκαία για την εξασφάλιση διδασκαλίας προσαρμοσμένης στα σύγχρονα δεδομένα. Επικαλείται σχετικώς τη νομολογία του Bundesarbeitsgericht τη σχετική με τη νομοθεσία που ίσχυε πριν από τη θέσπιση του προαναφερθέντος νόμου της 14ης Ιουνίου 1985, κατά την οποία η ανάγκη αυτή συνιστά αντικειμενικό λόγο επιτρέποντα τη σύναψη συμβάσεων ορισμένου χρόνου για τις θέσεις λεκτόρων.
20 Επιβάλλεται σχετικώς να τονιστεί ότι, όπως υπογράμμισε το Δικαστήριο στην προαναφερθείσα απόφαση της 30ής Μαΐου 1989, Allue, σκέψη 14, η ανάγκη διασφαλίσεως διδασκαλίας προσαρμοσμένης στα σύγχρονα δεδομένα δεν δικαιολογεί τον περιορισμό της διάρκειας των συμβάσεων εργασίας λεκτόρων ξένης γλώσσας. Πράγματι, ο κίνδυνος να απολέσει ο λέκτορας την επαφή με τη μητρική γλώσσα είναι περιορισμένος, ενόψει της εντατικοποιήσεως των πολιτιστικών ανταλλαγών και των δυνατότητων επικοινωνίας, τα δε πανεπιστήμια έχουν, εν πάση περιπτώσει, τη δυνατότητα ελέγχου του επιπέδου των γνώσεων των λεκτόρων.
21 Συνεπώς, στα ερωτήματα που υπέβαλε το εθνικό δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 48, παράγραφος 2, της Συνθήκης αποκλείει την εφαρμογή διατάξεως της εθνικής νομοθεσίας κατά την οποία οι θέσεις λέκτορα ξένης γλώσσας πρέπει ή μπορεί να καλύπτονται με συμβάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου, ενώ για τους λοιπούς διδάσκοντες ειδικών καθηκόντων η σύναψη τέτοιων συμβάσεων πρέπει να δικαιολογείται, κατά περίπτωση, από αντικειμενικό λόγο.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
22 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Γερμανική Κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με διάταξη της 27ης Μαΐου 1992 το Arbeitsgericht Passau, αποφαίνεται:
Το άρθρο 48, παράγραφος 2, της Συνθήκης ΕΟΚ αποκλείει την εφαρμογή διατάξεως της εθνικής νομοθεσίας κατά την οποία οι θέσεις λέκτορα ξένης γλώσσας πρέπει ή μπορεί να καλύπτονται με συμβάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου, ενώ για τους λοιπούς διδάσκοντες ειδικών καθηκόντων η σύναψη τέτοιων συμβάσεων πρέπει να δικαιολογείται, κατά περίπτωση, από αντικειμενικό λόγο.