Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MACIEJ SZPUNAR
της 2ας Οκτωβρίου 2025 (1)
Υπόθεση C‑496/24
Stichting Onderhandelingen Thuiskopievergoeding,
Stichting de Thuiskopie
κατά
HP Nederland BV,
Dell BV,
Stichting Overlegorgaan Blanco Informatiedragers
[αίτηση του Hoge Raad der Nederlanden (Ανώτατο Δικαστήριο των Κάτω Χωρών)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Προσέγγιση των νομοθεσιών – Διανοητική ιδιοκτησία – Δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικά δικαιώματα – Οδηγία 2001/29/ΕΚ – Άρθρο 2 – Δικαίωμα αναπαραγωγής – Άρθρο 3 – Δικαίωμα παρουσίασης στο κοινό – Άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, και παράγραφος 5 – Εξαιρέσεις και περιορισμοί – Αναπαραγωγή για ιδιωτική χρήση – Δίκαιη αποζημίωση – Διαδικτυακή παρουσίαση στο κοινό – Υπηρεσία μετάδοσης συνεχούς ροής (streaming) επί πληρωμή – Αντίγραφο για χρήση εκτός διαδικτύου »
Εισαγωγή
1.        Το δίκαιο της Ένωσης περί πνευματικής ιδιοκτησίας προβλέπει, μεταξύ των πολυάριθμων εξαιρέσεων από τα αποκλειστικά δικαιώματα των δημιουργών, μια εξαίρεση που παρέχει στα φυσικά πρόσωπα τη δυνατότητα να προβαίνουν χωρίς άδεια στην αναπαραγωγή έργων για ιδιωτική χρήση. Προκειμένου να αντισταθμιστεί η απώλεια εσόδων που υφίστανται οι δημιουργοί από την εφαρμογή της εξαίρεσης αυτής λόγω του ότι οι χρήστες δεν χρειάζεται να αποκτήσουν περισσότερα αντίτυπα των έργων, το δίκαιο της Ένωσης προβλέπει την καταβολή αποζημίωσης. Στην πρακτική των κρατών μελών, η αποζημίωση αυτή χρηματοδοτείται συνήθως από το λεγόμενο τέλος ιδιωτικής αντιγραφής που εισπράττεται από τους κατασκευαστές ή τους εισαγωγείς μέσων αποθήκευσης και συσκευών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από φυσικά πρόσωπα για την αναπαραγωγή προστατευόμενων έργων. Εν συνεχεία, το τέλος ιδιωτικής αντιγραφής μετακυλίεται στους αγοραστές των εν λόγω συσκευών και μέσων αποθήκευσης και, επομένως, η τελική οικονομική επιβάρυνση για την αποζημίωση δυνάμει της ως άνω εξαίρεσης βαρύνει, κατ’ αρχήν, εκείνους που δικαιούνται να κάνουν χρήση της. Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι ένα τέτοιο καθεστώς είναι συμβατό με το δίκαιο της Ένωσης (2).
2.        Το τέλος ιδιωτικής αντιγραφής, για του οποίου την είσπραξη και την καταβολή υπό μορφή αποζημίωσης αρμόδιοι είναι οι οριζόμενοι από τα κράτη μέλη οργανισμοί, αποτελεί για τους δημιουργούς σημαντική και σταθερή πηγή εσόδων. Προκύπτει επομένως ο πειρασμός να επεκταθεί το πεδίο εφαρμογής της εν λόγω εξαίρεσης και να αυξηθούν, συνακόλουθα, τα έσοδα από το τέλος ιδιωτικής αντιγραφής, πέραν του πλαισίου που προβλέπει η σχετική νομοθεσία καθώς και πέραν των σκοπών και των δικαιολογητικών λόγων θέσπισής της, στο πνεύμα της παροιμιώδους έκφρασης «τώρα που βρήκαμε παπά, να θάψουμε πέντ’ έξι». Στον πειρασμό αυτό υπέκυψαν, κατά τα φαινόμενα, οι οργανισμοί που είναι επιφορτισμένοι με την είσπραξη του τέλους ιδιωτικής αντιγραφής στις Κάτω Χώρες, θεωρώντας ότι η υπηρεσία διάθεσης αντιγράφων έργων για χρήση εκτός διαδικτύου την οποία παρέχουν
οι πάροχοι υπηρεσιών μετάδοσης συνεχούς ροής κατά παραγγελία (streaming
on demand)
υπόκειται στο τέλος ιδιωτικής αντιγραφής και, ως εκ τούτου, καλύπτεται από την επίμαχη εξαίρεση (3).
3.        Ωστόσο, δεν πρέπει να λησμονείται ότι η αποζημίωση δυνάμει της εξαίρεσης που αφορά την αναπαραγωγή για ιδιωτική χρήση δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Σκοπός της είναι η αντιστάθμιση της απώλειας εσόδων σε περιπτώσεις στις οποίες η εφαρμογή της συγκεκριμένης εξαίρεσης επιτρέπεται και είναι δικαιολογημένη, ή ακόμη και αναγκαία. Αντιθέτως, η αποζημίωση αυτή δεν προορίζεται να υποκαταστήσει τους συνήθεις συμβατικούς μηχανισμούς στην περίπτωση που οι δημιουργοί είναι σε θέση να ασκήσουν τα αποκλειστικά δικαιώματά τους και να αποκομίσουν έτσι έσοδα από την εκμετάλλευση των έργων τους, έστω και αν τα έσοδα αυτά δεν είναι, κατά την άποψή τους, αρκούντως υψηλά. Στην υπό κρίση υπόθεση, το Δικαστήριο θα έχει την ευκαιρία να διευκρινίσει τα όρια της εφαρμογής της εν λόγω εξαίρεσης, υπό το πρίσμα της προγενέστερης νομολογίας του σχετικά με παρόμοιες περιπτώσεις.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
4.        Τα άρθρα 2, 3, 5 και 6 της οδηγίας 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας (4), έχουν ως εξής:
«Άρθρο 2
Τα κράτη μέλη παρέχουν το αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπουν ή να απαγορεύουν, την άμεση ή έμμεση, προσωρινή ή μόνιμη αναπαραγωγή με οποιοδήποτε μέσο και μορφή, εν όλω ή εν μέρει:
α)      στους δημιουργούς, όσον αφορά τα έργα τους·
[…]
Άρθρο 3
1.      Τα κράτη μέλη παρέχουν στους δημιουργούς το αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπουν ή να απαγορεύουν κάθε παρουσίαση στο κοινό των έργων τους, ενσυρμάτως ή ασυρμάτως, καθώς και να καθιστούν προσιτά τα έργα τους στο κοινό κατά τρόπο ώστε οποιοσδήποτε να έχει πρόσβαση σε αυτά όπου και όταν επιλέγει ο ίδιος.
[…]
Άρθρο 5
[…]
2.      Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν εξαιρέσεις ή περιορισμούς από το δικαίωμα αναπαραγωγής που προβλέπεται στο άρθρο 2 στις ακόλουθες περιπτώσεις:
[…]
β)      αναπαραγωγές σε οποιοδήποτε μέσο που πραγματοποιούνται από φυσικό πρόσωπο για ιδιωτική χρήση και για [σκοπούς που δεν είναι άμεσα ή έμμεσα εμπορικοί], υπό τον όρο ότι οι δικαιούχοι λαμβάνουν δίκαιη αποζημίωση που συνεκτιμά την εφαρμογή ή όχι των τεχνολογικών μέτρων του άρθρου 6 στο συγκεκριμένο έργο ή άλλο υλικό,
[…]
5.      Οι εξαιρέσεις και οι περιορισμοί που αναφέρονται στις παραγράφους 1, 2, 3 και 4, εφαρμόζονται μόνο σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις οι οποίες δεν αντίκεινται στην κανονική εκμετάλλευση του έργου ή άλλου προστατευομένου αντικειμένου και δεν θίγουν αδικαιολογήτως τα έννομα συμφέροντα του δικαιούχου.
Άρθρο 6
[…]
3.      Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ως “τεχνολογικά μέτρα” νοείται κάθε τεχνολογία, μηχανισμός ή συστατικό στοιχείο που, με τον συνήθη τρόπο λειτουργίας του, αποσκοπεί στο να εμποδίσει ή να περιορίσει πράξεις, σε σχέση με έργα ή άλλα προστατευόμενα αντικείμενα, μη επιτραπείσες από τον δικαιούχο οποιουδήποτε δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας ή συγγενικού δικαιώματος, όπως ορίζεται από το νόμο [...]. Τα τεχνολογικά μέτρα θεωρούνται “αποτελεσματικά” όταν η χρήση του προστατευόμενου έργου ή άλλου προστατευόμενου αντικειμένου ελέγχεται από τους δικαιούχους μέσω της εφαρμογής διαδικασίας ελέγχου της πρόσβασης ή προστασίας, όπως κρυπτογράφησης, διατάραξης της μετάδοσης ή άλλης μετατροπής του έργου ή άλλου προστατευομένου αντικειμένου, ή προστατευτικού μηχανισμού ελέγχου της αντιγραφής, ο οποίος επιτυγχάνει το στόχο της προστασίας.»
Το ολλανδικό δίκαιο
5.        Η οδηγία 2001/29 μεταφέρθηκε στο ολλανδικό δίκαιο με διατάξεις του Auteurswet 1912 (νόμου του 1912 περί πνευματικής ιδιοκτησίας). Η εξαίρεση της αναπαραγωγής για ιδιωτικούς σκοπούς προβλέπεται στο άρθρο 16c του νόμου αυτού. Η παράγραφος 2 του εν λόγω άρθρου προβλέπει την καταβολή στους δικαιούχους δίκαιης αποζημίωσης η οποία χρηματοδοτείται από το τέλος που εισπράττεται από τους εισαγωγείς και τους κατασκευαστές συσκευών και μέσων αποθήκευσης που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αναπαραγωγή για ιδιωτική χρήση. Σύμφωνα με τα άρθρα 16d και 16e του εν λόγω νόμου, το τέλος ιδιωτικής αναπαραγωγής εισπράττεται από το Stichting de Thuiskopie (στο εξής: SdT), ενώ η βάση υπολογισμού του και το ύψος του καθορίζονται από το Stichting Onderhandelingen thuiskopievergoeding, ίδρυμα ολλανδικού δικαίου (στο εξής: SONT), στο οποίο εκπροσωπούνται οι οργανώσεις των δικαιούχων και οι υπόχρεοι του εν λόγω τέλους. Ο πίνακας τελών που κατάρτισε το SONT για τα έτη 2018 έως 2020 περιελάμβανε, μεταξύ άλλων, ως «πηγή που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη», τις «υπηρεσίες μετάδοσης συνεχούς ροής επί πληρωμή».
Τα πραγματικά περιστατικά, η διαδικασία και τα προδικαστικά ερωτήματα
6.        Οι HP Nederland B.V. και Dell B.V. είναι υπόχρεες του τέλους ιδιωτικής αντιγραφής. Το Stichting Overlegorgaan Blanco Informatiedragers εκπροσωπεί όλους τους υπόχρεους του τέλους ιδιωτικής αντιγραφής. Τα ως άνω νομικά πρόσωπα άσκησαν ενώπιον του rechtbank Den Haag (πρωτοδικείου Χάγης, Κάτω Χώρες) αγωγή κατά των SdT και SONT με αίτημα να αναγνωριστεί ότι το τέλος ιδιωτικής αντιγραφής δεν καλύπτει την υπηρεσία διάθεσης αντιγράφων για χρήση εκτός διαδικτύου (offline streaming copies) η οποία παρέχεται στο πλαίσιο διαδικτυακής υπηρεσίας μετάδοσης συνεχούς ροής μουσικών ή οπτικοακουστικών έργων κατά παραγγελία.
7.        Σύμφωνα με τις πραγματικές διαπιστώσεις του αιτούντος δικαστηρίου, μια τέτοια υπηρεσία συνίσταται στη δυνατότητα συνδρομητή υπηρεσίας μετάδοσης συνεχούς ροής κατά παραγγελία να επιλέξει, από τον κατάλογο των διαθέσιμων έργων, ορισμένα από αυτά για να τα χρησιμοποιεί εκτός διαδικτύου («offline»). Ο πάροχος υπηρεσιών δημιουργεί στην περίπτωση αυτή αντίγραφα των επιλεγμένων έργων σε συγκεκριμένο τμήμα της μνήμης της συσκευής ή των συσκευών του συνδρομητή το οποίο τίθεται στη διάθεση του παρόχου για τον σκοπό αυτό. Το εν λόγω αντίγραφο κρυπτογραφείται κατά τρόπον ώστε ο συνδρομητής να μπορεί να χρησιμοποιεί το έργο, κατά κανόνα, μόνο μέσω της εφαρμογής του παρόχου υπηρεσιών, αλλά να μην είναι σε θέση να το διαθέσει, δηλαδή να μην μπορεί να δημιουργήσει άλλα αντίγραφα, να μεταβάλει την τοποθεσία του αντιγράφου ή να μεταφέρει μόνος του το αντίγραφο σε άλλη συσκευή ή μέσο αποθήκευσης. Μόλις παρέλθει ο χρόνος για τον οποίο διατέθηκε το αντίγραφο και, εν πάση περιπτώσει, όταν παύσει η παροχή της κύριας υπηρεσίας (μετάδοσης συνεχούς ροής), το αντίγραφο αφαιρείται από τη συσκευή. Επιπλέον, ο πάροχος υπηρεσιών μπορεί να το αφαιρέσει στις περιπτώσεις που προβλέπονται στους γενικούς όρους παροχής της υπηρεσίας.
8.        Το rechtbank Den Haag (πρωτοδικείο Χάγης) απέρριψε την αγωγή με απόφαση της 18ης Σεπτεμβρίου 2019. Εντούτοις, η απόφαση αυτή εξαφανίστηκε με απόφαση του gerechtshof Den Haag (εφετείου Χάγης, Κάτω Χώρες) της 22ας Μαρτίου 2022. Συγκεκριμένα, το εφετείο έκρινε ότι, στην περίπτωση υπηρεσίας διάθεσης αντιγράφων για χρήση εκτός διαδικτύου, όπως αυτή που περιγράφηκε στο σημείο 7 ανωτέρω, δεν υφίσταται αναπαραγωγή για ιδιωτική χρήση, κατά την έννοια του άρθρου 16c του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας και του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29. Κατά της απόφασης του εφετείου άσκησαν αναίρεση το SdT και το SONT.
9.        Υπό τις συνθήκες αυτές, το Hoge Raad der Nederlanden (Ανώτατο Δικαστήριο των Κάτω Χωρών) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Μπορεί μια αναπαραγωγή με τα χαρακτηριστικά που περιγράφονται [στο σημείο 7 των παρουσών προτάσεων] (αντίγραφο για χρήση εκτός διαδικτύου προερχόμενο από υπηρεσία μετάδοσης συνεχούς ροής ή “offline streaming copy”), λαμβανομένου επίσης υπόψη του ελέγχου των τριών σταδίων (άρθρο 5, παράγραφος 5, της οδηγίας [2001/29]), να θεωρηθεί ως αναπαραγωγή “από φυσικό πρόσωπο για ιδιωτική χρήση και για [σκοπούς που δεν είναι άμεσα ή έμμεσα εμπορικοί]” κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας [αυτής];
2)      Αντιτίθενται οι σκοποί της οδηγίας [2001/29], συμπεριλαμβανομένων των σκοπών του υψηλού επιπέδου προστασίας του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας, της εύλογης ισορροπίας μεταξύ των συμφερόντων του δικαιούχου και των συμφερόντων του χρήστη και της εναρμονισμένης και τεχνολογικά ουδέτερης εφαρμογής των εξαιρέσεων και περιορισμών από τα κράτη μέλη, σε εθνική ρύθμιση βάσει της οποίας η εξαίρεση για την ιδιωτική αντιγραφή δεν εκτείνεται και στα προερχόμενα από υπηρεσία μετάδοσης συνεχούς ροής
αντίγραφα για χρήση εκτός διαδικτύου;
3)      Έχει σημασία για την απάντηση στο ένα ή και στα δύο προπαρατιθέμενα ερωτήματα, αν οι δικαιούχοι λαμβάνουν αμοιβή ανά αντίγραφο για χρήση εκτός διαδικτύου προερχόμενο από υπηρεσία μετάδοσης συνεχούς ροής ή αμοιβή βασιζόμενη στο πόσες φορές ο χρήστης της υπηρεσίας συνεχούς ροής χρησιμοποιεί ένα τέτοιο αντίγραφο;»
10.      Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως περιήλθε στο Δικαστήριο στις 17 Ιουλίου 2024. Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν οι διάδικοι της κύριας δίκης, η Βελγική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι εν λόγω μετέχοντες στη διαδικασία εκπροσωπήθηκαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 19ης Ιουνίου 2025.
Ανάλυση
11.      Το αιτούν δικαστήριο υπέβαλε τρία προδικαστικά ερωτήματα τα οποία όμως αφορούν την ίδια προβληματική και, ως εκ τούτου, προτείνω να εξεταστούν από κοινού. Το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 έχει την έννοια ότι συνδρομητής διαδικτυακής υπηρεσίας μετάδοσης συνεχούς ροής κατά παραγγελία μέσω της οποίας παρουσιάζονται σε αυτόν προστατευόμενα έργα προβαίνει σε αναπαραγωγή των έργων αυτών για ιδιωτική χρήση, κατά την έννοια της ως άνω διάταξης, όταν του παρέχεται συμπληρωματική υπηρεσία παρουσίασης έργων για χρήση εκτός διαδικτύου η οποία συνίσταται στην αποθήκευση των έργων στη μνήμη της συσκευής του συνδρομητή από τον πάροχο της υπηρεσίας ο οποίος διατηρεί, μέσω τεχνολογικών μέτρων κατά την έννοια του άρθρου 6 της οδηγίας, τον πλήρη έλεγχο της τοποθεσίας, της αντιγραφής και της διαγραφής των έργων αυτών, ενώ ο συνδρομητής μπορεί μόνο να τα χρησιμοποιήσει (να τα ακούσει ή να τα παρακολουθήσει) στη συγκεκριμένη συσκευή κατά τη διάρκεια της περιόδου για την οποία τα έργα τέθηκαν στη διάθεσή του. Θα προτείνω να δοθεί απάντηση στο ερώτημα αυτό μέσω της ερμηνείας του άρθρου 3 της οδηγίας.
12.      Η ανάλυσή μου στηρίζεται στην παραδοχή ότι πληρούνται οι δύο προϋποθέσεις εφαρμογής της εξαίρεσης του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 οι οποίες δεν φαίνεται να αμφισβητούνται στο πλαίσιο της κύριας δίκης, ήτοι ότι ο συνδρομητής είναι φυσικό πρόσωπο και ότι χρησιμοποιεί την επίμαχη υπηρεσία για ιδιωτικούς σκοπούς.
13.      Δεν αμφισβητείται επίσης ότι ο συνδρομητής δεν προβαίνει ο ίδιος σε αναπαραγωγή του έργου, αλλά ότι η αναπαραγωγή αυτή πραγματοποιείται, κατόπιν παραγγελίας του συνδρομητή, από τον πάροχο υπηρεσιών. Ωστόσο, το Δικαστήριο έχει δεχθεί την εφαρμογή της εξαίρεσης του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 σε μια τέτοια περίπτωση, κρίνοντας ότι η φράση «αναπαραγωγές [...] που πραγματοποιούνται από φυσικό πρόσωπο» στη διάταξη αυτή καλύπτει επίσης τη χρήση, από το εν λόγω φυσικό πρόσωπο, των υπηρεσιών τρίτου (5).
14.      Ωστόσο, το φυσικό πρόσωπο μπορεί να επωφεληθεί από την εν λόγω εξαίρεση μόνον υπό την προϋπόθεση ότι έχει προηγουμένως αποκτήσει πρόσβαση στη μορφή του έργου που αποτελεί την πηγή της αναπαραγωγής (6), η δε πρόσβαση αυτή πρέπει να είναι νόμιμη, ήτοι με την άδεια του δικαιούχου (7). Αντιθέτως, όταν η πρόσβαση του φυσικού προσώπου στο έργο προκύπτει μόνο από την πράξη αναπαραγωγής, η αναπαραγωγή δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι πραγματοποιήθηκε από το εν λόγω φυσικό πρόσωπο σύμφωνα με το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29. Ειδικότερα, η αναπαραγωγή αυτή πραγματοποιείται από το πρόσωπο που παρέχει την πρόσβαση στο έργο και –αν γίνεται από απόσταση, με άυλη μορφή και εκτός της ιδιωτικής σφαίρας του προσώπου που παρέχει την πρόσβαση– συνιστά περίπτωση κατά την οποία το έργο καθίσταται προσιτό στο κοινό κατά την έννοια του άρθρου 3 της οδηγίας (8).
15.      Αυτό ακριβώς συμβαίνει στην περίπτωση της υπηρεσίας που περιγράφεται στο σημείο 7 των παρουσών προτάσεων, δεδομένου ότι ο συνδρομητής αποκτά πρόσβαση σε αντίγραφο για χρήση εκτός διαδικτύου (offline streaming copy) κατόπιν της δημιουργίας του αντιγράφου αυτού. Δεν ασκεί επιρροή συναφώς το γεγονός ότι ο συνδρομητής μπορεί, επιπλέον, να έχει πρόσβαση στα ίδια έργα μέσω μετάδοσης συνεχούς ροής, δεδομένου ότι η μετάδοση συνεχούς ροής δεν αποτελεί πηγή της αναπαραγωγής και ότι η πραγματική χρήση της πρόσβασης σε συγκεκριμένα έργα μέσω μετάδοσης συνεχούς ροής δεν αποτελεί προϋπόθεση για την απόκτηση αντιγράφου των έργων αυτών για χρήση εκτός διαδικτύου (9).
16.      Επομένως, δεν με πείθει το επιχείρημα των SdT και SONT ότι η πρόσβαση των συνδρομητών στα έργα μέσω μετάδοσης συνεχούς ροής αρκεί για να θεωρηθεί ότι η διάθεση αντιγράφων για χρήση εκτός διαδικτύου καλύπτεται από την εξαίρεση του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29. Ομολογουμένως, από εμπορικής απόψεως, η υπηρεσία διάθεσης αντιγράφων για χρήση εκτός διαδικτύου είναι παρεπόμενη υπηρεσία που συνδέεται με την κύρια υπηρεσία μετάδοσης συνεχούς ροής, δεδομένου ότι, αφενός, μόνον οι συνδρομητές της κύριας υπηρεσίας μπορούν να κάνουν χρήση της πρώτης και, αφετέρου, και οι δύο υπηρεσίες καλύπτουν τον ίδιο κατάλογο έργων. Εντούτοις, από τεχνικής απόψεως, πρόκειται για χωριστή και ανεξάρτητη υπηρεσία (10). Με άλλα λόγια, πρόκειται για δύο πιθανές οδούς πρόσβασης στα ίδια έργα, που είναι όμως ανεξάρτητες μεταξύ τους και η μία δεν αποτελεί αναπαραγωγή της άλλης. Από την άποψη του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας, οι δύο αυτές υπηρεσίες συνιστούν χωριστές πράξεις εκμετάλλευσης των έργων, κατά μείζονα λόγο διότι οι όροι χρήσης των έργων είναι, στις δύο αυτές περιπτώσεις, ουσιωδώς διαφορετικοί. Πράγματι, για την υπηρεσία μετάδοσης συνεχούς ροής απαιτείται σταθερή πρόσβαση σε αρκούντως γρήγορη σύνδεση στο διαδίκτυο και η υπηρεσία αυτή υπόκειται συχνά σε γεωγραφικούς περιορισμούς (geoblocking). Αντιθέτως, τα δύο αυτά μειονεκτήματα δεν εμφανίζονται στην περίπτωση αντιγράφου για χρήση εκτός διαδικτύου.
17.      Επομένως, η κατάσταση είναι παρόμοια με την επίμαχη στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση VCAST. Η αναπαραγωγή που γίνεται στο πλαίσιο της υπηρεσίας αυτής δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι πραγματοποιείται από φυσικά πρόσωπα (συνδρομητές) κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29, αλλά πρέπει να καταλογιστεί στον πάροχο των υπηρεσιών ο οποίος με αυτόν τον τρόπο παρουσιάζει τα έργα στους συνδρομητές του. Επομένως, η αναπαραγωγή αυτή αποτελεί στοιχείο της πράξης με την οποία τα έργα αυτά καθίστανται προσιτά στο κοινό κατά τρόπο ώστε οποιοσδήποτε να έχει πρόσβαση σε αυτά όπου και όταν επιλέγει ο ίδιος, κατά την έννοια του άρθρου 3 της οδηγίας, πράξη την οποία διενεργεί ο πάροχος υπηρεσιών.
18.      Ως προς το ζήτημα αυτό, είναι αλυσιτελές το επιχείρημα που προέβαλαν το SdT και το SONT, καθώς και η Γαλλική Κυβέρνηση, ότι η δημιουργία αντιγράφου για χρήση εκτός διαδικτύου συνιστά αναπαραγωγή που πραγματοποιείται από φυσικό πρόσωπο κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29, δεδομένου ότι ο συνδρομητής είναι εκείνος που δρομολογεί τη δημιουργία του αντιγράφου. Τα έργα καθίστανται προσιτά στο κοινό κατά τρόπο ώστε οποιοσδήποτε να έχει πρόσβαση σε αυτά όπου και όταν επιλέγει ο ίδιος, κατά την έννοια του άρθρου 3 της οδηγίας, κατόπιν αιτήματος του χρήστη. Επομένως, ο χρήστης πρέπει να δρομολογήσει τη διαδικασία διάθεσης του έργου, διατυπώνοντας το σχετικό αίτημα, το οποίο εν προκειμένω αφορά τη δημιουργία αντιγράφου για χρήση εκτός διαδικτύου. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε διάθεση αντιγράφου έργου κατόπιν αιτήματος του χρήστη αποτελεί αυτομάτως αναπαραγωγή που πραγματοποιείται από φυσικό πρόσωπο για ιδιωτική χρήση κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας. Πράγματι, μια τέτοια ερμηνεία θα καθιστούσε κενό περιεχομένου μεγάλο μέρος των κανόνων του άρθρου 3 της οδηγίας.
19.      Εντούτοις, υπάρχουν δύο ουσιώδεις διαφορές μεταξύ της υπό κρίση υποθέσεως και της υποθέσεως επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση VCAST. Πρώτον, ενώ η επίμαχη στην υπόθεση εκείνη δραστηριότητα ασκούνταν χωρίς την άδεια των δικαιούχων, ουδόλως προκύπτει, εν προκειμένω, τέτοιος παράνομος χαρακτήρας της υπηρεσίας διάθεσης αντιγράφων για χρήση εκτός διαδικτύου. Αφετέρου, σε αντίθεση με την υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση VCAST, δεν πρόκειται, εν προκειμένω, για αρχική και δευτερογενή παρουσίαση που πραγματοποιούνται από δύο διαφορετικά πρόσωπα. Τόσο η παρουσίαση των έργων μέσω μετάδοσης συνεχούς ροής όσο και η διάθεσή τους υπό μορφή αντιγράφων για χρήση εκτός διαδικτύου πραγματοποιούνται από το ίδιο πρόσωπο και έχουν αρχικό χαρακτήρα: τα έργα σε ψηφιακή μορφή μεταδίδονται απευθείας από τον διακομιστή του παρόχου στη συσκευή του συνδρομητή. Επομένως, δεν έχει εφαρμογή εν προκειμένω η νομολογία του Δικαστηρίου κατά την οποία, προκειμένου να συντρέχει περίπτωση παρουσίασης στο κοινό, πρέπει το έργο να παρουσιάζεται σε «νέο κοινό» ή με ειδικό τεχνικό τρόπο (11). Πράγματι, ο κανόνας αυτός έχει εφαρμογή μόνο στην περίπτωση δευτερογενούς παρουσίασης έργων τα οποία έχει προηγουμένως παρουσιάσει στο κοινό τρίτος (12).
20.      Επομένως, συμμερίζομαι την άποψη της Επιτροπής ότι η εξέταση της επίμαχης περίπτωσης στην κύρια δίκη δεν πρέπει να γίνει υπό το πρίσμα του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, αλλά υπό το πρίσμα του άρθρου 3 της οδηγίας 2001/29.
21.      Υπέρ της ερμηνείας αυτής συνηγορεί σειρά πρόσθετων επιχειρημάτων.
22.      Πρώτον, δεν ευσταθεί η άποψη που υποστήριξαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση το SdT και το SONT σύμφωνα με την οποία για την εφαρμογή του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 δεν απαιτείται η απώλεια, εκ μέρους των δικαιούχων των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, του ελέγχου επί της χρήσεως των έργων. Η απώλεια του ελέγχου είναι συμφυής με την εξαίρεση από το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας, δεδομένου ότι η εξαίρεση συνίσταται στο ότι οι χρήστες μπορούν να προβαίνουν σε πράξεις που εμπίπτουν κανονικά στο πεδίο του αποκλειστικού δικαιώματος του δημιουργού χωρίς την άδειά του, πράξεις δηλαδή οι οποίες εκφεύγουν του ελέγχου των δικαιούχων. Η εξαίρεση που προβλέπεται στην εν λόγω διάταξη επιτρέπει στα φυσικά πρόσωπα την αναπαραγωγή έργων για ιδιωτική χρήση. Επομένως, αφενός, η αναπαραγωγή στο πλαίσιο της εξαίρεσης αυτής εκφεύγει, εξ
ορισμού, του ελέγχου των δικαιούχων. Αφετέρου, οι χρήστες πρέπει όμως να έχουν την τεχνική δυνατότητα πραγματοποίησης της αναπαραγωγής αυτής, δηλαδή πρέπει να έχουν (νομίμως, όπως έχει τονίσει το Δικαστήριο) πρόσβαση στο έργο υπό μορφή η οποία να καθιστά δυνατή την αντιγραφή του.
23.      Αυτό, όμως, δεν συμβαίνει εν προκειμένω. Χάρη στα εφαρμοζόμενα τεχνολογικά μέτρα, οι πάροχοι υπηρεσιών μετάδοσης συνεχούς ροής, ενεργώντας για λογαριασμό των δικαιούχων ως κάτοχοι άδειας εκμετάλλευσης των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, διατηρούν τον έλεγχο της αναπαραγωγής των έργων που παρουσιάζονται υπό τη μορφή αντιγράφων για χρήση εκτός διαδικτύου. Πράγματι, τα αντίγραφα αυτά δημιουργούνται από τον πάροχο υπηρεσιών και αποθηκεύονται στη συσκευή του χρήστη υπό σαφώς καθορισμένες και αποτελεσματικά ελεγχόμενες συνθήκες. Επομένως, τα τεχνολογικά μέτρα δεν έχουν ως σκοπό, όπως υποστηρίζουν το SdT και το SONT, καθώς και η Γαλλική Κυβέρνηση, να εμποδίσουν τους χρήστες να υπερβούν τα όρια της εξαίρεσης του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29, αλλά να καταστήσουν αδύνατη για αυτούς τη χρήση της εξαίρεσης αυτής για την αναπαραγωγή των έργων χωρίς την άδεια των δικαιούχων. Επομένως, δεν πρόκειται για περίπτωση εφαρμογής εξαίρεσης από το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας, αλλά για κανονική εκμετάλλευση του δικαιώματος αυτού.
24.      Δεν ευσταθεί επίσης η άποψη των SdT και SONT ότι η συγκατάθεση των δικαιούχων για τη δημιουργία αντιγράφων για χρήση εκτός διαδικτύου δεν παράγει έννομα αποτελέσματα και ότι οι δικαιούχοι δεν μπορούν να εισπράττουν αμοιβή για αυτόν τον λόγο, δεδομένου ότι η δημιουργία των αντιγράφων εμπίπτει στην εξαίρεση του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29, με αποτέλεσμα αυτοί να δικαιούνται τη δίκαιη αποζημίωση που προβλέπει η εν λόγω διάταξη.
25.      Πράγματι, οι ως άνω μετέχοντες στη διαδικασία θεωρούν δεδομένο ότι η δημιουργία αντιγράφου για χρήση εκτός διαδικτύου εμπίπτει στην εν λόγω εξαίρεση και συνάγουν εξ αυτού ότι η εξαίρεση περιορίζει τις δυνατότητες δράσης των δικαιούχων. Στην πραγματικότητα, όμως, συμβαίνει ακριβώς το αντίστροφο: η πηγή από την οποία παράγεται το αντίγραφο για χρήση εκτός διαδικτύου δεν ανήκει στους χρήστες, αλλά σε εκείνον που έχει λάβει άδεια εκμετάλλευσης από τους δικαιούχους, με αποτέλεσμα οι χρήστες να μην μπορούν να πραγματοποιήσουν αναπαραγωγή βάσει της εν λόγω εξαίρεσης και να πρέπει να ζητήσουν την παρουσίαση αντιγράφου από τον κάτοχο άδειας εκμετάλλευσης, ο οποίος μπορεί, για τον λόγο αυτό, να απαιτήσει την καταβολή αμοιβής.
26.      Οι αποφάσεις όμως τις οποίες επικαλούνται το SdT και το SONT (13), δεν αφορούν τον καθορισμό του πεδίου εφαρμογής της εξαίρεσης του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29, αλλά τον τρόπο υπολογισμού της δίκαιης αποζημίωσης που προβλέπει η διάταξη αυτή. Επομένως, οι αποφάσεις αυτές στηρίζονται στη σιωπηρή παραδοχή ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις εφαρμογής της εξαίρεσης και σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο κατέληξε το Δικαστήριο στο συμπέρασμα ότι η τυχόν άδεια των δικαιούχων δεν επηρεάζει το δικαίωμα δίκαιης αποζημίωσης. Όπως επισήμανε το Δικαστήριο, «εάν ο δικαιούχος παράσχει άδεια σε φυσικό πρόσωπο να χρησιμοποιήσει τα [αρχεία που περιέχουν προστατευόμενα έργα], θέτοντάς τα στη διάθεσή του, απλώς και μόνο η δυνατότητα χρησιμοποιήσεως των αρχείων αυτών για τους σκοπούς της αναπαραγωγής των προστατευόμενων έργων δικαιολογεί την επιβολή του τέλους ιδιωτικής αντιγραφής» (14). Αντιθέτως, στην υπό κρίση υπόθεση, πρόκειται για περίπτωση κατά την οποία ο δικαιούχος ή ο κάτοχος άδειας εκμετάλλευσης θέτει στη διάθεση φυσικών προσώπων αρχεία που περιέχουν προστατευόμενα έργα, αλλά τα πρόσωπα αυτά δεν έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν τα αρχεία αυτά για την αναπαραγωγή των έργων και, επομένως, δεν δικαιολογείται η επιβολή του τέλους ιδιωτικής αντιγραφής.
27.      Ειρήσθω εν παρόδω ότι η οδηγία 2001/29 προδήλως δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη τη θέσπιση διατάξεων οι οποίες θα υποχρέωναν τους δικαιούχους να παραιτηθούν από τις τεχνικές διασφαλίσεις σε περίπτωση όπως η εν προκειμένω. Πράγματι, μολονότι το άρθρο 6, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας, σε συνδυασμό με το πρώτο εδάφιο της ίδιας παραγράφου, επιτρέπει στα κράτη μέλη να θεσπίζουν διατάξεις που προστατεύουν το δικαίωμα των χρηστών να επωφελούνται από την εξαίρεση του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας, εντούτοις το τέταρτο εδάφιο της παραγράφου 4 αποκλείει τη δυνατότητα αυτή για τα έργα που διατίθενται στο κοινό κατά τρόπο ώστε αυτό να έχει πρόσβαση στα έργα όπου και όταν θέλει, δηλαδή σε περίπτωση όπως η εν προκειμένω. Επομένως, η θέσπιση από κράτος μέλος εξαίρεσης με πεδίο εφαρμογής όπως αυτό που προτείνουν το SdT και το SONT θα αντέβαινε προς την υποχρέωση προστασίας των τεχνικών διασφαλίσεων την οποία προβλέπει το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας.
28.      Δεύτερον, το άρθρο 5, παράγραφος 5, της οδηγίας 2001/29 επιτάσσει οι εξαιρέσεις από τα αποκλειστικά δικαιώματα που προβλέπει (1) να εφαρμόζονται μόνο σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις, (2) να μην αντίκεινται στην κανονική εκμετάλλευση του έργου και (3) να μη θίγουν αδικαιολογήτως τα έννομα συμφέροντα του δικαιούχου. Πρόκειται για τον λεγόμενο έλεγχο των τριών σταδίων, ο οποίος προβλέπεται σε δεσμευτικό για την Ένωση κανόνα του διεθνούς δικαίου (15).
29.      Η υπαγωγή της υπηρεσίας διάθεσης αντιγράφου για χρήση εκτός διαδικτύου στην εξαίρεση του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας είναι, κατά τη γνώμη μου, αντίθετη προς το δεύτερο σημείο του ελέγχου των τριών σταδίων. Πράγματι, μια τέτοια υπηρεσία συνιστά κανονική εκμετάλλευση του έργου από την οποία οι δικαιούχοι είναι σε θέση να αντλήσουν οικονομικό όφελος, δεδομένου ότι είναι ανεξάρτητη από την παρουσίαση των έργων μέσω μετάδοσης συνεχούς ροής. Αν γινόταν δεκτό ότι ένα τέτοιο αντίγραφο εμπίπτει στην εν λόγω εξαίρεση θα παρεμποδιζόταν η κανονική εκμετάλλευση του έργου, διότι θα δημιουργούνταν σύγχυση στους χρήστες και θα ετίθετο υπό αμφισβήτηση η αναγκαιότητα της είσπραξης, από τους δικαιούχους ή τους κατόχους άδειας εκμετάλλευσης, πρόσθετης αμοιβής για τη διάθεση των αντιγράφων. Επομένως, το άρθρο 5, παράγραφος 5, της οδηγίας 2001/29 αποκλείει την υπαγωγή στην ως άνω εξαίρεση της επίμαχης στην υπό κρίση υπόθεση υπηρεσίας.
30.      Τέλος, τρίτον, το ίδιο το γράμμα του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 φαίνεται να αντιτίθεται στην επιβολή στις υπηρεσίες μετάδοσης συνεχούς ροής του τέλους ιδιωτικής αντιγραφής για την υπηρεσία διάθεσης αντιγράφων για χρήση εκτός διαδικτύου. Ειδικότερα, κατά τη διάταξη αυτή, η προβλεπόμενη εκεί δίκαιη αποζημίωση την οποία σκοπό έχει να χρηματοδοτήσει το τέλος ιδιωτικής αντιγραφής πρέπει να συνεκτιμά την εφαρμογή ή όχι των τεχνολογικών μέτρων του άρθρου 6 της οδηγίας. Ωστόσο, στην περίπτωση των υπηρεσιών παρουσίασης έργων οι οποίες παρέχονται υπό τους όρους που περιγράφονται στο σημείο 7 των παρουσών προτάσεων τα εφαρμοζόμενα τεχνολογικά μέτρα παρέχουν στους δικαιούχους ή στους κατόχους άδειας εκμετάλλευσης τη δυνατότητα να διατηρούν πλήρη έλεγχο επί της αναπαραγωγής των έργων και, επομένως, δεν υφίστανται απώλεια εσόδων λόγω της δημιουργίας από τους χρήστες αντιγράφων για ιδιωτική χρήση. Επομένως, στην περίπτωση αυτή δεν δικαιολογείται η δίκαιη αποζημίωση.
31.      Η ερμηνεία που προτείνω δεν προσκρούει ούτε στους σκοπούς της οδηγίας 2001/29 των οποίων γίνεται μνεία στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, όπως το υψηλό επίπεδο προστασίας του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας, η εύλογη ισορροπία μεταξύ των συμφερόντων των δικαιούχων και των χρηστών και η εναρμονισμένη και τεχνολογικά ουδέτερη εφαρμογή των εξαιρέσεων από τα κράτη μέλη.
32.      Όπως προανέφερα, χάρη στην εφαρμογή τεχνολογικών μέτρων, οι δικαιούχοι ή οι κάτοχοι άδειας εκμετάλλευσης ασκούν πλήρη έλεγχο όσον αφορά τη διάθεση και τη χρήση των αντιγράφων για χρήση εκτός διαδικτύου και είναι σε θέση να αντλήσουν έσοδα από αυτή τη μορφή εκμετάλλευσης των έργων. Η υπαγωγή αυτής της μορφής παρουσίασης του έργου στην εξαίρεση του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 θα ήταν επομένως ευθέως αντίθετη προς τα συμφέροντά τους και, επομένως, προς το επιδιωκόμενο από την οδηγία υψηλό επίπεδο προστασίας του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας.
33.      Επίσης, δεν τίθεται ζήτημα προσβολής των εννόμων συμφερόντων των χρηστών ή διατάραξης της εύλογης ισορροπίας μεταξύ των συμφερόντων τους και εκείνων των δικαιούχων. Η εξαίρεση του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 αποσκοπεί στη νομιμοποίηση πράξεων οι οποίες πραγματοποιούνται από τους χρήστες εντός της ιδιωτικής τους σφαίρας και εκφεύγουν του ελέγχου των δικαιούχων. Η διάθεση, από τον πάροχο υπηρεσίας μετάδοσης συνεχούς ροής, αντιγράφου για χρήση εκτός διαδικτύου λαμβάνει χώρα στο πλαίσιο της σχέσης μεταξύ του παρόχου των υπηρεσιών και του χρήστη και, επομένως, εκτός της ιδιωτικής σφαίρας του χρήστη και υπό τον έλεγχο των δικαιούχων. Επομένως, οι χρήστες δεν έχουν κανένα έννομο συμφέρον για την απόκτηση τέτοιου αντιγράφου στο πλαίσιο της εξαίρεσης από το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας.
34.      Αντιθέτως, όσον αφορά την τεχνολογική ουδετερότητα, σε αντίθεση προς όσα υποστηρίζουν το SdT και το SONT, η κατάσταση της υπηρεσίας μετάδοσης συνεχούς ροής είναι, από τεχνολογικής απόψεως, εντελώς διαφορετική από τις τεχνολογίες τις οποίες επικαλούνται οι εν λόγω μετέχοντες στη διαδικασία, όπως οι δίσκοι CD και DVD ή ακόμη η ραδιοτηλεοπτική μετάδοση.
35.      Στην περίπτωση των δίσκων, ο χρήστης καταβάλλει άπαξ τίμημα έναντι του οποίου λαμβάνει περιορισμένο αριθμό έργων (κατά κανόνα μέχρι είκοσι μουσικά έργα ή ένα οπτικοακουστικό έργο) συνοδευόμενων από τον υλικό φορέα στον οποίο είναι εγγεγραμμένα. Μπορεί να χρησιμοποιεί τα έργα αυτά με οποιονδήποτε τρόπο στην ιδιωτική του σφαίρα, συμπεριλαμβανομένης της αναπαραγωγής τους κατ’ εφαρμογή της εξαίρεσης του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29. Αντιθέτως, η ραδιοτηλεοπτική μετάδοση είναι γραμμική υπηρεσία στο πλαίσιο της οποίας ο ραδιοτηλεοπτικός οργανισμός καθορίζει τα μεταδιδόμενα έργα και το χρονικό σημείο μετάδοσής τους, ενώ οι ακροατές ή οι τηλεθεατές μπορούν ενδεχομένως να τα ακούσουν ή να τα παρακολουθήσουν σε εκείνο το χρονικό σημείο. Μπορούν επίσης να προβαίνουν σε αποθήκευση για ιδιωτική χρήση, αλλά μόνο για τα μεταδιδόμενα έργα και μόνο κατά τον χρόνο της μετάδοσής τους, εφόσον αυτό είναι τεχνικώς εφικτό.
36.      Ωστόσο, η επίμαχη στην υπό κρίση υπόθεση υπηρεσία μετάδοσης συνεχούς ροής κατά παραγγελία είναι μια υπηρεσία που παρέχεται μέσω του διαδικτύου και στο πλαίσιο της οποίας, έναντι ενός σχετικά μικρού κατ’ αποκοπήν τιμήματος (16), οι χρήστες μπορούν να έχουν ανά πάσα στιγμή πρόσβαση σε πολύ μεγάλο αριθμό έργων. Στο πλαίσιο της υπηρεσίας αυτής, δεν υπάρχει δυνατότητα αποθήκευσης του περιεχομένου που παρουσιάζεται μέσω συνεχούς ροής, διότι μια τέτοια δυνατότητα θα καθιστούσε την επιχείρηση οικονομικά μη βιώσιμη, δεδομένου ότι οι αποδέκτες της υπηρεσίας
θα μπορούσαν, εντός σύντομου χρονικού διαστήματος, να δημιουργήσουν αντίγραφα των έργων που τους ενδιαφέρουν και να ακυρώσουν τη συνδρομή τους. Συνεπώς, η υπηρεσία μετάδοσης συνεχούς ροής κατά παραγγελία δεν είναι συγκρίσιμη από λειτουργικής απόψεως με τους δίσκους CD ή DVD, ούτε με τη ραδιοφωνική ή τηλεοπτική μετάδοση. Επίσης, από την άποψη του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας πρόκειται για εντελώς διαφορετικούς τρόπους εκμετάλλευσης των έργων. Επομένως, η αρχή της τεχνολογικής ουδετερότητας δεν επιτάσσει όμοια μεταχείριση της υπηρεσίας μετάδοσης συνεχούς ροής και των δύο ως άνω τεχνολογιών.
37.      Η υπαγωγή της υπηρεσίας διάθεσης αντιγράφων για χρήση εκτός διαδικτύου στην εξαίρεση του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 και στην εκεί προβλεπόμενη δίκαιη αποζημίωση δεν μπορεί να δικαιολογηθεί ούτε από το πρόβλημα, που επισημαίνουν το SdT και το SONT, της πολύ χαμηλής αμοιβής που καταβάλλουν οι κάτοχοι άδειας εκμετάλλευσης στους δικαιούχους για τη διάθεση των αντιγράφων ή, γενικότερα, για την εκμετάλλευση των έργων υπό τη μορφή μετάδοσης συνεχούς ροής κατά παραγγελία. Όπως επισήμανα στην εισαγωγή των παρουσών προτάσεων, η δίκαιη αποζημίωση αποσκοπεί στην αντιστάθμιση
της απώλειας εσόδων που υφίστανται οι δικαιούχοι λόγω της νομιμοποίησης πράξεων των χρηστών στην ιδιωτική τους σφαίρα τις οποίες οι δικαιούχοι δεν ελέγχουν. Αντιθέτως, σκοπός της δεν είναι η αντικατάσταση των συνήθων μηχανισμών εκμετάλλευσης των έργων και της αμοιβής των δικαιούχων για την εκμετάλλευση αυτή. Εάν η αμοιβή αυτή δεν είναι επαρκής, τα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα για την αντιμετώπιση του προβλήματος, σύμφωνα με τα άρθρα 18 επ. της οδηγίας (ΕΕ) 2019/790 (17).
38.      Κατόπιν των ανωτέρω, προτείνω να δοθεί στα προδικαστικά ερωτήματα η απάντηση ότι το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 έχει την έννοια ότι συνδρομητής διαδικτυακής υπηρεσίας μετάδοσης συνεχούς ροής κατά παραγγελία μέσω της οποίας παρουσιάζονται σε αυτόν προστατευόμενα έργα δεν προβαίνει σε αναπαραγωγή των έργων αυτών για δική του χρήση, κατά την έννοια της ως άνω διάταξης, όταν του παρέχεται συμπληρωματική υπηρεσία παρουσίασης έργων για χρήση εκτός διαδικτύου η οποία συνίσταται στην αποθήκευση των έργων στη μνήμη της συσκευής του συνδρομητή από τον πάροχο της υπηρεσίας ο οποίος διατηρεί, μέσω τεχνολογικών μέτρων κατά την έννοια του άρθρου 6 της οδηγίας, τον πλήρη έλεγχο της τοποθεσίας, της αντιγραφής και της διαγραφής των έργων αυτών, ενώ ο συνδρομητής μπορεί μόνο να τα χρησιμοποιήσει (να τα ακούσει ή να τα παρακολουθήσει) στη συγκεκριμένη συσκευή κατά τη διάρκεια της περιόδου για την οποία τα έργα τέθηκαν στη διάθεσή του· το άρθρο 3 της ίδιας οδηγίας έχει την έννοια ότι η εν λόγω
παρουσίαση συνιστά περίπτωση κατά την οποία ο πάροχος υπηρεσιών καθιστά προσιτά τα έργα στο κοινό κατά τρόπο ώστε οποιοσδήποτε να έχει πρόσβαση σε αυτά όπου και όταν επιλέγει ο ίδιος, κατά την έννοια της διάταξης αυτής.
Πρόταση
39.      Κατόπιν των ανωτέρω εκτιμήσεων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Hoge Raad der Nederlanden (Ανώτατο Δικαστήριο των Κάτω Χωρών) ως εξής:
1)      Το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας,
έχει την έννοια ότι:
συνδρομητής διαδικτυακής υπηρεσίας μετάδοσης συνεχούς ροής κατά παραγγελία μέσω της οποίας παρουσιάζονται σε αυτόν προστατευόμενα έργα δεν προβαίνει σε αναπαραγωγή των έργων αυτών για δική του χρήση, κατά την έννοια της ως άνω διάταξης, όταν του παρέχεται συμπληρωματική υπηρεσία παρουσίασης έργων για χρήση εκτός διαδικτύου η οποία συνίσταται στην αποθήκευση των έργων στη μνήμη της συσκευής του συνδρομητή από τον πάροχο της υπηρεσίας ο οποίος διατηρεί, μέσω τεχνολογικών μέτρων κατά την έννοια του άρθρου 6 της οδηγίας, τον πλήρη έλεγχο της τοποθεσίας, της αντιγραφής και της διαγραφής των έργων αυτών, ενώ ο συνδρομητής μπορεί μόνο να τα χρησιμοποιήσει (να τα ακούσει ή να τα παρακολουθήσει) στη συγκεκριμένη συσκευή κατά τη διάρκεια της περιόδου για την οποία τα έργα τέθηκαν στη διάθεσή του.
2)      Το άρθρο 3 της ίδιας οδηγίας
έχει την έννοια ότι:
η παρουσίαση έργων για χρήση εκτός διαδικτύου κατά το σημείο 1 ανωτέρω συνιστά περίπτωση κατά την οποία ο πάροχος υπηρεσιών καθιστά προσιτά τα έργα στο κοινό κατά τρόπο ώστε οποιοσδήποτε να έχει πρόσβαση σε αυτά όπου και όταν επιλέγει ο ίδιος, κατά την έννοια της διάταξης αυτής.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η πολωνική.
2      Βλ. απόφαση της 21ης Οκτωβρίου 2010, Padawan (C‑467/08, EU:C:2010:620, σημείο 2 του διατακτικού).
3      Η υπηρεσία αυτή συνίσταται στην παρουσίαση των έργων μέσω του διαδικτύου κατά τρόπον ώστε τα αποστελλόμενα από τον πάροχο υπηρεσιών πακέτα δεδομένων από τα οποία αποτελείται το αρχείο που περιέχει το έργο να εγγράφονται στη μνήμη cache της συσκευής του αποδέκτη της υπηρεσίας και να αναπαράγονται χωρίς να είναι αναγκαία η αναμονή της αποθήκευσης ολόκληρου του αρχείου, τα πακέτα δε αυτά αντικαθίστανται στη συνέχεια από τα επόμενα πακέτα δεδομένων. Με τον τρόπο αυτό παρέχεται δυνατότητα άμεσης πρόσβασης στο έργο, αλλά απαιτείται συνεχής σύνδεση στο διαδίκτυο (ο χρήστης πρέπει να είναι συνεχώς online).
4      ΕΕ 2001, L 167, σ. 10.
5      Πρβλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 29ης Νοεμβρίου 2017, VCAST (C‑265/16, στο εξής: απόφαση VCAST, EU:C:2017:913, σκέψη 35) (η υπογράμμιση δική μου).
6      Πρβλ. απόφαση VCAST (σκέψη 39).
7      Απόφαση της 10ης Απριλίου 2014, ACI Adam κ.λπ. (C‑435/12, EU:C:2014:254, σκέψη 31).
8      Πρβλ. απόφαση VCAST (σκέψεις 40 έως 52).
9      Συναφώς, δεν ασκεί επιρροή, στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως, το γεγονός ότι υφίστανται τεχνικές δυνατότητες λήψης περιεχομένου το οποίο διατίθεται μέσω μετάδοσης συνεχούς ροής. Πράγματι, η υπό κρίση υπόθεση αφορά υπηρεσία όπως αυτή που περιγράφεται στο σημείο 7 των παρουσών προτάσεων, στο πλαίσιο της οποίας το αντίγραφο του έργου δεν πραγματοποιείται από τον χρήστη μέσω της λήψης της μετάδοσης συνεχούς ροής, αλλά από τον πάροχο υπηρεσιών ο οποίος αναπαράγει το έργο στη συσκευή του χρήστη.
10      Παραδείγματος χάριν, οι όροι παροχής υπηρεσιών του Spotify Premium, που αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα υπηρεσίας μετάδοσης συνεχούς ροής κατά παραγγελίας, προβλέπουν δυνατότητα τηλεφόρτωσης αντιγράφων, για χρήση εκτός διαδικτύου, 10 000 έργων το πολύ σε πέντε συσκευές, με μόνη απαίτηση τη σύνδεση στο διαδίκτυο τουλάχιστον μία φορά ανά 30 ημέρες για την επαλήθευση της ισχύος της συνδρομής. Επομένως, με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται, στην πράξη, πλήρης ανεξαρτησία από την παρουσίαση των έργων μέσω μετάδοσης συνεχούς ροής.
11      Βλ., προσφάτως, απόφαση της 20ής Ιουνίου 2024, GEMA (C‑135/23, EU:C:2024:526, σκέψη 43).
12      Βλ. αποφάσεις της 7ης Δεκεμβρίου 2006, SGAE (C‑306/05, EU:C:2006:764, σκέψεις 40 έως 42), και της 7ης Μαρτίου 2013, ITV Broadcasting κ.λπ. (C‑607/11, EU:C:2013:147, σκέψεις 24 έως 26, 37 και 38).
13      Αποφάσεις της 27ης Ιουνίου 2013, VG Wort κ.λπ. (C‑457/11 έως C‑460/11, EU:C:2013:426), και της 5ης Μαρτίου 2015, Copydan Båndkopi (C‑463/12, EU:C:2015:144).
14      Απόφαση της 5ης Μαρτίου 2015, Copydan Båndkopi (C‑463/12, EU:C:2015:144, σκέψη 64) (η υπογράμμιση δική μου).
15      Βλ. άρθρο 10, παράγραφος 2, της Συνθήκης του Παγκόσμιου Οργανισμού Διανοητικής Ιδιοκτησίας (ΠΟΔΙ) για την πνευματική ιδιοκτησία, που υπεγράφη στη Γενεύη στις 20 Δεκεμβρίου 1996 και εγκρίθηκε εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με την απόφαση 2000/278/ΕΚ του Συμβουλίου, της 16ης Μαρτίου 2000 (ΕΕ 2000, L 89, σ. 6).
16      Παραδείγματος χάριν, στο Λουξεμβούργο μια ατομική μηνιαία συνδρομή στο Spotify Premium κοστίζει σήμερα περίπου 13 ευρώ, ήτοι λιγότερο από τη μέση τιμή ενός CD.
17      Οδηγία (ΕE) 2019/790 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 2019, για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και τα συγγενικά δικαιώματα στην ψηφιακή ενιαία αγορά και την τροποποίηση των οδηγιών 96/9/ΕΚ και 2001/29/ΕΚ (ΕΕ 2019, L 130, σ. 92).