61994CJ0335_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-335/94,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Amtsgericht Recklinghausen (Γερμανία) προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της ένδικης προσφυγής που άσκησαν κατά διοικητικού προστίμου ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου οι
Hans Walter Mrozek,
Bernhard Jaeger,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 4, σημείο 6, του κανονισμού (ΕΟΚ) 3820/85 του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1985, για την εναρμόνιση ορισμένων κοινωνικών διατάξεων στον τομέα των οδικών μεταφορών (EE L 370, σ. 1),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
συγκείμενο από τους D. A. O. Edward, πρόεδρο τμήματος, P. Jann (εισηγητή) και L. Sevon, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: P. Leger
γραμματέας: H. von Holstein, βοηθός γραμματέας,
λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
* η Αυστριακή Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον Wolf Okresek, Ministerialrat στο Bundeskanzleramt * Verfassungsdienst,
* η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπούμενη από τη Lindsey Nicoll, του Treasury Solicitor' s Department, επικουρούμενη από τον Nicholas Paines, barrister,
* η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Goetz zur Hausen, νομικό σύμβουλο,
έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις της Κυβερνήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπουμένης από τον Nicholas Green, barrister, και της Επιτροπής, εκπροσωπουμένης από τον Goetz zur Hausen, κατά τη συνεδρίαση της 30ής Νοεμβρίου 1995,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 25ης Ιανουαρίου 1996,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με διάταξη της 31ης Οκτωβρίου 1994, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 28 Δεκεμβρίου 1994, το Amtsgericht Recklinghausen υπέβαλε, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, δύο προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 4, σημείο 6, του κανονισμού (ΕΟΚ) 3820/85 του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1985, για την εναρμόνιση ορισμένων κοινωνικών διατάξεων στον τομέα των οδικών μεταφορών (EE L 370, σ. 1, στο εξής: κανονισμός).
2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο ένδικης προσφυγής ασκηθείσας κατά διοικητικού προστίμου που επιβλήθηκε στους Mrozek και Jaeger, οι οποίοι κατηγορούνται ότι παρέβησαν τη γερμανική κανονιστική ρύθμιση περί του χρόνου εργασίας των οδηγών.
3 Ο κανονισμός προβλέπει, στα τμήματα IV και V, τη διάρκεια του χρόνου οδηγήσεως και αναπαύσεως. Ωστόσο, σύμφωνα με το άρθρο 4:
"Ο παρών κανονισμός δεν εφαρμόζεται επί των μεταφορών που εκτελούνται από:
(...)
6) οχήματα που χρησιμοποιούνται από τις υπηρεσίες αποχετεύσεων, αντιπλημμυρικής προστασίας, υδρεύσεως, αερίου, ηλεκτρισμού, οδοποιίας, αποκομιδής απορριμμάτων, τηλεγράφου, τηλεφώνου, ταχυδρομικών αποστολών, ραδιοφωνίας, τηλεόρασης και ανίχνευσης των πομπών ή δεκτών τηλεόρασης ή ραδιοφώνου
(...)"
4 Ο Mrozek και ο Jaeger κατέχουν θέσεις προϊσταμένων στην εταιρία Rethmann Entsorgungswirtschaft (στο εξής: Rethmann) στο Marl (Γερμανία) και είναι υπεύθυνοι για την ανά ομάδες κατανομή της εργασίας των διαφόρων οδηγών της επιχειρήσεως καθώς και για τον καθορισμό των δρομολογίων. Η Staatliches Gewerbeaufsichtsamt Recklinghausen (υπηρεσία επιθεωρήσεως εργασίας) επέβαλε στους ανωτέρω διοικητικά πρόστιμα, για τον λόγο ότι δεν είχαν οργανώσει τα ωράρια των οδηγών σύμφωνα με την Ausfuehrungsverordnung zur Arbeitszeitordnung (κανονιστική πράξη εκδοθείσα για την εφαρμογή της ρυθμίσεως περί χρόνου εργασίας).
5 Οι εν λόγω μεταφορές αφορούσαν, αφενός, ειδικά οικιακά απορρίμματα, όπως ηλεκτρικές στήλες και χημικά προϊόντα, και, αφετέρου, βιομηχανικά απόβλητα. Όσον αφορά τα οικιακά απορρίμματα, η Rethmann έχει συνάψει με ορισμένους δήμους ή ενώσεις δήμων ή κοινοτήτων μακροπρόθεσμες συμβάσεις αποκομιδής των απορριμμάτων. Η εταιρία πραγματοποιεί όχι μόνο την περισυλλογή των απορριμμάτων, θέτοντας στη διάθεση των κατοίκων, σε καθορισμένες ημερομηνίες, δοχεία απορριμμάτων, αλλά και τη διαλογή τους και την οριστική εναπόθεσή τους.
6 Με την προσφυγή που άσκησαν ενώπιον του Amtsgericht Recklinghausen κατά των προστίμων αυτών, ο Mrozek και ο Jaeger ισχυρίστηκαν ότι οι μεταφορές πραγματοποιούνταν από "οχήματα που χρησιμοποιούνται από τις υπηρεσίες αποκομιδής απορριμμάτων", κατά την έννοια του άρθρου 4, σημείο 6, του κανονισμού, οπότε εξαιρούνταν από τις υποχρεώσεις που επιβάλλει ο κανονισμός αυτός. Επιπλέον, υποστήριξαν ότι η προβλεπόμενη από την κοινοτική κανονιστική ρύθμιση εξαίρεση αφαιρεί συγχρόνως τη δυνατότητα από το εθνικό δίκαιο να θεσπίζει κανόνες περί του χρόνου οδηγήσεως.
7 Κατόπιν αυτού, το Amtsgericht Recklinghausen αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
"1) Ποιος είναι ο ορισμός της εννοίας 'αποκομιδή απορριμμάτων' του άρθρου 4, σημείο 6, του κανονισμού (ΕΟΚ) 3820/85;
α) Αφορά η έννοια αυτή αποκλειστικά την αποκομιδή οικιακών απορριμμάτων ή, αντιθέτως, και τη μεταφορά αποβλήτων εμπορικών ή βιομηχανικών επιχειρήσεων;
β) Όσον αφορά τα οικιακά απορρίμματα:
αα) Καλύπτονται από την εξαίρεση του άρθρου 4, σημείο 6, του κανονισμού (ΕΟΚ) 3820/85 και ορισμένα ειδικά απορρίμματα προερχόμενα από την κατανάλωση των νοικοκυριών, όπως ηλεκτρικές στήλες, χρώματα, διαλύτες κ.λπ.;
ββ) Ισχύει η εξαίρεση αποκλειστικά για τις μεταφορές μικρής διάρκειας στο εσωτερικό ενός δήμου ή μιας κοινότητας, και ιδίως για τη μεταφορά από πόρτα σε πόρτα, ή καλύπτει και τις μεταλύτερης διάρκειας μεταφορές, όπως για παράδειγμα τις μεταφορές προς χώρους απορρίψεως που βρίσκονται πέρα από τα όρια του δήμου ή της κοινότητας;
γγ) Ισχύει για τη μεταφορά η ευεργετική διάταξη του άρθρου 4, σημείο 6, του κανονισμού ακόμη και όταν η αποκομιδή των απορριμμάτων πραγματοποιείται από ιδιωτικές επιχειρήσεις κατ' εντολή του δήμου ή της κοινότητας;
γ) Στην περίπτωση όπου στο πεδίο εφαρμογής της διατάξεως αυτής περιλαμβάνονται και οι μεταφορές βιομηχανικών αποβλήτων:
αα) Αυτό σημαίνει ότι περιλαμβάνεται και η μεταφορά παντός είδους βιομηχανικών αποβλήτων;
ββ) Καλύπτονται, στην περίπτωση αυτή, από το άρθρο 4, σημείο 6, του κανονισμού και οι μεταφορές σε σχετικά μεγάλες αποστάσεις, για παράδειγμα οι μεταφορές προς τους χώρους απορρίψεως;
δ) Καλύπτονται από το άρθρο 4, σημείο 6, τα δρομολόγια των οχημάτων χωρίς φορτίο, για παράδειγμα κατά την επιστροφή τους από τους χώρους απορρίψεως;
ε) Εμπίπτουν στη διάταξη αυτή και τα δρομολόγια που εκτελούνται για την προετοιμασία των μεταφορών, για παράδειγμα τα δρομολόγια που εκτελούνται μεταξύ των διαφόρων εγκαταστάσεων μιας επιχειρήσεως με σκοπό την αμοιβαία αντικατάσταση των οχημάτων ή των ημιρυμουλκουμένων;
2) Ποια είναι η σχέση μεταξύ του εισάγοντος παρέκκλιση καθεστώτος του άρθρου 4, σημείο 6, του κανονισμού (ΕΟΚ) 3820/85 και των εθνικών ρυθμίσεων περί χρόνου οδηγήσεως;
α) Στην περίπτωση όπου ένα δρομολόγιο εμπίπτει στο εισάγον παρέκκλιση καθεστώς του άρθρου 4, σημείο 6, του κανονισμού ΕΟΚ, είναι παρ' όλ' αυτά δυνατόν να επιβάλλεται με εθνικές διατάξεις περιορισμός του χρόνου οδηγήσεως;
β) Ή πρέπει να θεωρηθεί ότι δεν έχουν εφαρμογή σε τέτοιες μεταφορές οι εθνικές κανονιστικές διατάξεις, όπως η Arbeitszeitordnung (γερμανική ρύθμιση περί χρόνου εργασίας) ή η Ausfuehrungsverordnung zur Arbeitszeitordnung (γερμανική κανονιστική πράξη εκδοθείσα προς εφαρμογή της εν λόγω ρυθμίσεως);"
Επί του πρώτου ερωτήματος
8 Με το ερώτημα αυτό το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ' ουσίαν έναν ορισμό της εννοίας "οχήματα που χρησιμοποιούνται από την υπηρεσία αποκομιδής απορριμμάτων", που περιλαμβάνεται στο άρθρο 4, σημείο 6, του κανονισμού.
9 Κατ' αρχάς, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι το άρθρο 4 του κανονισμού απαριθμεί ορισμένες κατηγορίες μεταφορών οι οποίες εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού. Επομένως, το άρθρο 4, δεδομένου ότι συνιστά παρέκκλιση από το γενικό καθεστώς, δεν μπορεί να ερμηνεύεται κατά τρόπον ώστε τα αποτελέσματά του να εκτείνονται πέραν του μέτρου που είναι αναγκαίο για να διασφαλιστεί η προστασία των συμφερόντων τα οποία σκοπεί να κατοχυρώσει. Επιπλέον, το περιεχόμενο των παρεκκλίσεων που προβλέπει το άρθρο αυτό πρέπει να προσδιορίζεται με γνώμονα τους σκοπούς που επιδιώκει ο κανονισμός (βλ. απόφαση της 25ης Ιουνίου 1992, C-116/91, British Gas, Συλλογή 1992, σ. Ι-4071, σκέψη 12).
10 Όσον αφορά τα συμφέροντα των οποίων την προστασία σκοπεί να διασφαλίσει το άρθρο 4, σημείο 6, του κανονισμού, πρέπει να σημειωθεί ότι οι εξαιρέσεις που προβλέπει η διάταξη αυτή στηρίζονται στη φύση των υπηρεσιών για τις οποίες χρησιμοποιούνται τα οχήματα. Συναφώς, από την περιεχόμενη στο άρθρο 4, σημείο 6, του κανονισμού απαρίθμηση προκύπτει ότι όλες οι υπηρεσίες που διαλαμβάνονται στη διάταξη αυτή συνιστούν γενικές υπηρεσίες δημοσίου συμφέροντος (προπαρατεθείσα απόφαση British Gas, σκέψη 13).
11 Όπως προκύπτει από την πρώτη αιτιολογική σκέψη του, ο κανονισμός αποσκοπεί στην εναρμόνιση των όρων ανταγωνισμού και στη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και της οδικής ασφάλειας.
12 Ενόψει των στόχων αυτών, ιδίως του στόχου που αφορά τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας, η έννοια "αποκομιδή απορριμμάτων" πρέπει να ερμηνεύεται ως αφορώσα μόνον την περισυλλογή των απορριμμάτων από τον χώρο όπου έχουν αποτεθεί. Τα οχήματα που χρησιμοποιούνται προς τούτο διανύουν περιορισμένες αποστάσεις σε σύντομο χρόνο, δεδομένου ότι η μεταφορά απλώς εξυπηρετεί την αποκομιδή. Η μεταφορά απορριμμάτων που δεν εμφανίζει τα χαρακτηριστικά αυτά δεν μπορεί να εμπίπτει στην εξαίρεση. Στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να εκτιμά αν η συγκεκριμένη περίπτωση που υποβάλλεται στην κρίση του εμφανίζει τα χαρακτηριστικά αυτά.
13 Επί πλέον, δεδομένου ότι οι υπηρεσίες που απαριθμούνται στο άρθρο 4, σημείο 6, είναι γενικού συμφέροντος, στην έννοια των απορριμμάτων τα οποία μπορεί να αφορά η αποκομιδή περιλαμβάνονται τόσο τα οικιακά απορρίμματα και τα απόβλητα από εμπορικές δραστηριότητες, όσο και τα ειδικής φύσεως απόβλητα, εφόσον η αποκομιδή τους εξυπηρετεί το γενικό συμφέρον. Η ερμηνεία αυτή είναι επίσης σύμφωνη προς τον σκοπό της εναρμονίσεως των όρων του ανταγωνισμού, χωρίς ωστόσο να εμποδίζει την εφαρμογή ειδικότερων διατάξεων που αφορούν συγκεκριμένες κατηγορίες απορριμμάτων, όπως είναι το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο δ', του κανονισμού, που έχει εφαρμογή στις μεταφορές απορριμμάτων από σφάγια ζώων.
14 Εντός των ορίων που καθορίστηκαν προηγουμένως, εμπίπτουν επίσης στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, σημείο 6, του κανονισμού τα δρομολόγια των οχημάτων χωρίς φορτίο και οι μετακινήσεις τους που εξυπηρετούν την προετοιμασία των μεταφορών.
15 Τέλος, για να ισχύει η σχετική εξαίρεση για τα εν λόγω οχήματα δεν απαιτείται αυτά να χρησιμοποιούνται απευθείας από τις δημόσιες αρχές. Ο κανονισμός 3820/85 αποσκοπεί στο να καταστήσει λιγότερο αυστηρές τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΟΚ) 543/69 του Συμβουλίου, της 25ης Μαρτίου 1969, περί εναρμονίσεως ορισμένων κοινωνικών διατάξεων που αφορούν τις οδικές μεταφορές (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/001, σ. 47). Σε αντίθεση με τη διάταξη την οποία αντικαθιστά, ήτοι το άρθρο 4, σημείο 4, του κανονισμού 543/69, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2827/77 του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 1977, περί τροποποιήσεως του κανονισμού (ΕΟΚ) 543/69 (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/002, σ. 213), το άρθρο 4, σημείο 6, του κανονισμού 3820/85 δεν μνημονεύει πλέον τα "οχήματα που χρησιμοποιούνται από άλλες δημόσιες αρχές για δημόσιες υπηρεσίες". Η τροποποίηση αυτή του κειμένου έχει ως αποτέλεσμα ότι η σχετική εξαίρεση μπορεί να ισχύει τόσο υπέρ των δημοσίων αρχών όσο και υπέρ των ιδιωτικών επιχειρήσεων που παρέχουν υπηρεσία δημοσίου συμφέροντος, υπό τον έλεγχο των αρχών αυτών.
16 Επομένως, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι ο όρος "οχήματα που χρησιμοποιούνται από τις υπηρεσίες αποκομιδής απορριμμάτων", που περιλαμβάνεται στο άρθρο 4, σημείο 6, του κανονισμού, έχει την έννοια ότι αφορά τα οχήματα τα οποία χρησιμοποιούνται για την περισυλλογή κάθε είδους απορριμμάτων για τα οποία δεν υφίσταται ειδικότερη ρύθμιση, καθώς και για τη μεταφορά τους σε κοντινές αποστάσεις, στο πλαίσιο της παροχής μιας γενικής υπηρεσίας δημοσίου συμφέροντος απευθείας από τις δημόσιες αρχές ή από ιδιωτικές επιχειρήσεις υπό τον έλεγχο των αρχών αυτών.
Επί του δευτέρου ερωτήματος
17 Με το ερώτημα αυτό το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν οι εθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις περί ωρών οδηγήσεως μπορούν να έχουν εφαρμογή στους τομείς που εξαιρούνται του πεδίου εφαρμογής της κοινοτικής ρυθμίσεως, όπως είναι οι τομείς που προβλέπονται στο άρθρο 4, σημείο 6, του κανονισμού.
18 Διαπιστώνεται ότι το άρθρο 4 του κανονισμού εξαιρεί της κοινοτικής ρυθμίσεως γενικά ορισμένες μεταφορές. Για τις μεταφορές αυτές, ο κανονισμός δεν αποσκοπεί σε εναρμόνιση των κοινωνικών διατάξεων, οπότε τα κράτη μέλη έχουν διατηρήσει την εξουσία ρυθμίσεως των μεταφορών αυτών.
19 Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από τη δέκατη τέταρτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού, η οποία προβλέπει ότι η ρύθμιση αυτή δεν μπορεί να θίξει τις εθνικές ρυθμίσεις που υποχρεώνουν τον οδηγό να οδηγεί το όχημα μόνο για όσο διάστημα έχει τη δυνατότητα να το κάνει με πλήρη ασφάλεια.
20 Επομένως, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, στους τομείς που δεν εμπίπτουν στον κανονισμό, τα κράτη μέλη παραμένουν αρμόδια να θεσπίζουν ρυθμίσεις περί ωρών οδηγήσεως.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
21 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Αυστριακή Κυβέρνηση και η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με διάταξη της 31ης Οκτωβρίου 1994 το Amtsgericht Recklinghausen, αποφαίνεται:
1) Ο όρος "οχήματα που χρησιμοποιούνται από τις υπηρεσίες αποκομιδής απορριμμάτων", που περιλαμβάνεται στο άρθρο 4, σημείο 6, του κανονισμού (ΕΟΚ) 3820/85 του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1985, για την εναρμόνιση ορισμένων κοινωνικών διατάξεων στον τομέα των οδικών μεταφορών, έχει την έννοια ότι αφορά τα οχήματα τα οποία χρησιμοποιούνται για την περισυλλογή κάθε είδους απορριμμάτων για τα οποία δεν υφίσταται ειδικότερη ρύθμιση, καθώς και για τη μεταφορά τους σε κοντινές αποστάσεις, στο πλαίσιο της παροχής μιας γενικής υπηρεσίας δημοσίου συμφέροντος απευθείας από τις δημόσιες αρχές ή από ιδιωτικές επιχειρήσεις υπό τον έλεγχο των αρχών αυτών.
2) Στους τομείς που δεν εμπίπτουν στον κανονισμό 3820/85, τα κράτη μέλη παραμένουν αρμόδια να θεσπίζουν ρυθμίσεις περί ωρών οδηγήσεως.