Eagrán sealadach
TUAIRIM AN ABHCÓIDE GHINEARÁLTA
RICHARD DE LA TOUR
arna tabhairt an 30 Deireadh Fómhair 2025 (1)
Cás C‑571/24
YO,
CT
v
Bundesrepublik Deutschland,
Páirtí eile sna himeachtaí:
Kreis Bergstraße
(iarraidh ar réamhrialú ó Oberverwaltungsgericht Berlin‑Brandenburg (an Chúirt Riaracháin Uachtarach, Beirlín‑Brandenburg, an Ghearmáin))
(Tarchur chun réamhrialú – Limistéar saoirse, slándála agus ceartais – Beartas inimirce – Treoir 2003/86/CE – Ceart chun athaontú teaghlaigh – Airteagal 10(3)(a) – Athaontú teaghlaigh do dhídeanach a tháinig mar mhionaoiseach neamhthionlactha lena shinsir céadchéime – Mionaoiseach neamhthionlactha a bhain lánaois amach ar dháta sular deonaíodh stádas dídeanaí agus sular tugadh breithiúnas an 12 Aibreán 2018, A agus S (C‑550/16, EU:C:2018:248) – Iarmhairtí atá le baint as an mbreithiúnas sin maidir leis an dáta chun iarratas ar athaontú teaghlaigh a thaisceadh)
I.      Réamhrá
1.        Leis an tarchur chun réamhrialú seo, iarrtar ar an gCúirt soiléiriú a thabhairt maidir leis na hiarmhairtí atá le baint as a breithiúnas dar dáta an 12 Aibreán 2018, A agus S, (2) maidir le próiseáil a dhéanamh ar iarratas ar athaontú teaghlaigh arna thíolacadh ar bhonn Airteagal 10(3)(a) de Threoir 2003/86/CE (3) ag tuismitheoirí de náisiúnach óg ó thríú tír (‘an t‑urraitheoir’) (4) a tháinig isteach i gcríoch Ballstáit mar mhionaoiseach neamhthionlactha agus a bhain lánaois amach le linn an nós imeachta chun scrúdú a dhéanamh ar a iarratas ar chosaint idirnáisiúnta, ar deonaíodh stádas dídeanaí dó sular tugadh an breithiúnas sin.
2.        Sa bhreithiúnas sin, shoiléirigh an Chúirt na coinníollacha faoina bhféadfaidh mionaoisigh neamhthionlactha a bhfuil lánaois bainte amach acu le linn an nós imeachta sin an ceart chun athaontú teaghlaigh a éileamh faoi na forálacha níos fabhraí a leagtar síos san Airteagal sin. Go háirithe, chinn an Chúirt nach mór, i bprionsabal, iarratas ar athaontú teaghlaigh a chur isteach laistigh de 3 mhí ón lá deonaíodh stádas dídeanaí don ‘mhionaoiseach’. (5)
3.        Sa chás seo, fuair an ‘mionaoiseach’ lena mbaineann stádas dídeanaí i bhfad roimh dháta an bhreithiúnais in A agus S, sa chaoi go raibh an tréimhse 3 mhí sin imithe in éag nuair a bhí sé beartaithe ag a thuismitheoirí, YO agus CT, náisiúnaigh de chuid na Siria an bheirt acu a bhfuil cónaí orthu sa Tuirc, an ceart chun athaontú teaghlaigh dá bhforáiltear in Airteagal 10(3)(a) de Threoir 2003/86 a éileamh. Is sa chomhthéacs sin a tháinig an cás seo chun cinn, ós rud é gur dhiúltaigh ard-chonsalacht na Gearmáine in Iostanbúl (an Tuirc) dá n‑iarratas ar an bhforas go raibh an ceart sin imithe in éag ó bhain an leanbh lánaois amach agus ós rud é in aon chaoi nár taisceadh a n‑iarratas a luaithe ab fhéidir tar éis stádas dídeanaí a dheonú dá mac.
4.        Fiafraíonn Oberverwaltungsgericht Berlin‑Brandenburg (an Ard-Chúirt Riaracháin, Beirlín‑Brandenburg, an Ghearmáin), arb í an chúirt a rinne an tarchur í, den Chúirt Bhreithiúnais, go bunúsach, an gá na rialacha a leagtar síos sa bhreithiúnas in A agus S a choigeartú agus, go háirithe, ar cheart go gcuirfí tús leis an tréimhse 3 mhí ar dháta fógartha an bhreithiúnais sin nó an gá síneadh a chur leis an tréimhse sin. Molann Rialtas na Gearmáine, ina bharúlacha i scríbhinn, teorainn aoise absalóideach a chur i bhfeidhm ar iarratas ar athaontú teaghlaigh, nach bhféadfaí a choigeartú ar an gcaoi sin a thuilleadh ina dhiaidh sin.
5.        Sa Tuairim seo, leagfaidh mé amach na cúiseanna nach n‑aontaím leis an smaoineamh, i gcás an‑sonrach mar sin, gur cheart taisceadh iarratais ar athaontú teaghlaigh faoi Airteagal 10(3)(a) de Threoir 2003/86 a chur faoi réir an choinníll go gcomhlíonfar tréimhse shocraithe 3 mhí ó dháta fógartha an bhreithiúnais in A agus S. Os a choinne sin, molfaidh mé don Chúirt toimhde a úsáid agus, dá bhrí sin, go nglacfadh sí tréimhse 3 mhí ón dáta a nglactar leis go bhfuil an t‑urraitheoir ar an eolas faoin mbreithiúnas sin.
II.    An dlí lena mbaineann
A.      Dlí an Aontais
6.        Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 1 de Threoir 2003/86:
‘Is é is cuspóir don Treoir seo na coinníollacha a chinneadh maidir le feidhmiú an chirt chun athaontú teaghlaigh ag náisiúnaigh tríú tír a bhfuil cónaí orthu go dleathach ar chríoch na mBallstát.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
7.        Dar le hAirteagal 2(f) den Treoir sin:
‘Chun críocha na Treorach seo, tá feidhm ag na sainmhínithe seo a leanas:
[...]
(f)      “mionaoiseach neamhthionlactha”: náisiúnaigh tríú tír nó daoine gan stát faoi bhun 18 mbliana d’aois, a shroicheann críoch na mBallstát gan tionlacan duine fásta atá freagrach de réir an dlí nó an ghnáis, fad nach nglactar iad faoi chúram duine dá leithéid, nó mionaoisigh a fhágtar gan tionlacan tar éis dóibh dul isteach i gcríoch na mBallstát.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
8.        I gCaibidil V den Treoir sin, dar teideal ‘Athaontú teaghlaigh dídeanaithe’, sonraítear an méid seo a leanas in Airteagal 10(3)(a):
‘Más mionaoiseach neamhthionlactha é an dídeanaí:
(a)      déanfaidh na Ballstáit iontráil agus cónaí a údarú chun críoch athaontaithe teaghlaigh a shinsir céadchéime gan na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 4(2)(a) a chur i bhfeidhm’.
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
B.      Dlí na Gearmáine
9.        Foráiltear mar seo a leanas le hAirteagal 36(1) den Gesetz über den Aufenthalt, die Erwerbstätigkeit und die Integration von Ausländern im Bundesgebiet (an Dlí maidir le Cónaí, Áitiú agus Lánpháirtiú na Náisiúnach Eachtrach ar Chríoch na Cónaidhme) (6) an 30 Iúil 2004 (7) (‘AufenthG’), dar teideal ‘Athaontú teaghlaigh tuismitheoirí agus ball teaghlaigh eile’:
‘Ní mór cead cónaithe a eisiúint do thuismitheoirí de mhionaoiseach eachtrach a bhfuil cead cónaithe aige nó aici de bhun Airteagal 23(4), Airteagal 25(1) nó (2), an chéad abairt, an chéad rogha mhalartach, nó cárta buanchónaitheora de bhun Airteagal 26(3), nó tar éis cead cónaithe a dheonú de bhun an dara rogha den chéad abairt d’Airteagal 25(2), cárta buanchónaitheora de bhun Airteagal 26(4), de mhaolú ar Airteagal 5(1)(1) agus Airteagal 29(1)(2), i gcás nach bhfuil aon tuismitheoir a bhfuil freagracht aige nó aici as an mionaoiseach i gcríoch Phoblacht Chónaidhme na Gearmáine.’
III. Fíorais na díospóide sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
10.      Is náisiúnach Siriach de bhunadh Coirdíneach é an t‑urraitheoir, a rugadh an 31 Eanáir 1999. Chuaigh sé isteach i gcríoch na Gearmáine an 6 Lúnasa 2015, agus é 16 bliana d’aois. Agus ionadú á dhéanamh air ag caomhnóir, rinne sé iarratas ar chosaint idirnáisiúnta an 3 Meitheamh 2016, agus é 17 mbliana agus 4 mhí d’aois. Deonaíodh stádas dídeanaí dó le cinneadh an 15 Bealtaine 2017 ón Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (Oifig na Cónaidhme um Imirce agus Dídeanaithe, an Ghearmáin) agus é 18 mbliana agus 3 mhí d’aois.
11.      Níor chuir tuismitheoirí an urraitheora iarratas ar athaontú teaghlaigh isteach ag deireadh an nós imeachta chun scrúdú a dhéanamh ar an iarratas ar chosaint idirnáisiúnta, ós rud é gur chuir a chaomhnóir, a dhlíodóir, agus údaráis agus eagraíochtaí éagsúla atá freagrach as náisiúnaigh eachtracha in iúl arís agus arís eile nach mbeadh ceart ag na tuismitheoirí chun athaontú lena leanbh, faoi Airteagal 36(1) de AufenthG, i gcomhréir le cásdlí an Bundesverwaltungsgericht (Cúirt Riaracháin na Cónaidhme, an Ghearmáin), ach go dtí go mbeadh lánaois bainte amach ag an leanbh sin. (8) Dar leis an gcúirt a rinne an tarchur, i bhfianaise an chásdlí sin agus chleachtas cinnteoireachta na n‑údarás a tháinig uaidh ag an uair sin, ní raibh seans ar bith ann go n‑éireoidh le hiarratais ar athaontú teaghlaigh faoi Airteagal 10(3)(a) de Threoir 2003/86 i gcás den sórt sin.
12.      Ina breithiúnas in A agus S, chinn an Chúirt nach mór léiriú a dhéanamh ar Airteagal 2(f) de Threoir 2003/86, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 10(3)(a) di, sa chaoi nach mór ‘mionaoiseach’ de réir bhrí na forála sin a thabhairt ar náisiúnach tríú tír a bhí faoi bhun 18 mbliana d’aois nuair a tháinig sé isteach i gcríoch Bhallstáit agus nuair a taisceadh a iarratas ar thearmann sa Stát sin ach a bhain lánaois amach le linn an nós imeachta tearmainn, a aithnítear ina dhiaidh sin mar dhídeanaí. (9) I gcás den sórt sin, dar leis an gCúirt, ní mór an t‑iarratas ar athaontú teaghlaigh a dhéanamh laistigh de ‘thréimhse réasúnta’ agus ní mór, i bprionsabal, é a chur isteach laistigh de 3 mhí ón dáta a dearbhaíodh go raibh stádas dídeanaí ag an ‘mionaoiseach’. (10)
13.      Tar éis dó a bheith curtha ar an eolas faoin mbreithiúnas sin, agus é ag brath air, chuir an t‑urraitheoir iarratas, i litir dar dáta an 24 Aibreán 2018, chuig údarás an riaracháin náisiúnta atá inniúil as cúrsaí eachtrannach, chuig ambasáid na Gearmáine sa Tuirc agus chuig ard-chonsalacht na Gearmáine in Iostanbúl ar chead cónaithe chun críocha athaontaithe teaghlaigh lena thuismitheoirí agus lena shiblíní. Rinne sé iarratas restitutio in integrum freisin mar bheart réamhchúraim, maidir leis an tréimhse 3 mhí nach mór a urramú faoin mbreithiúnas in A agus S, i bprionsabal, i gcás den sórt sin. I litir dar dáta an 11 Iúil 2018 chuig ambasáid na Gearmáine in Ankara (an Tuirc) agus chuig ard-chonsalacht na Gearmáine in Iostanbúl, d’iarr a thuismitheoirí go n‑eiseofaí víosaí chun críocha athaontaithe teaghlaigh. An 20 Samhain 2018, chuaigh siad i láthair go pearsanta chuig an ard-chonsalacht in Iostanbúl chun a n‑iarratas a thaisceadh.
14.      Le cinntí an 10 Aibreán 2019, dhiúltaigh ard-chonsalacht na Gearmáine in Iostanbúl do na hiarratais sin ar an bhforas nach mbíonn ceart chun athaontú teaghlaigh ag tuismitheoirí dídeanaí ach go dtí go bhfuil lánaois bainte amach ag an dídeanaí sin agus, in aon chaoi, nár thaisc siad a n‑iarratas a luaithe ab féidir tar éis gur deonaíodh stádas dídeanaí dá mac.
15.      Le breithiúnas an 30 Márta 2021, dhíbh Verwaltungsgericht Berlin (an Chúirt Riaracháin, Beirlín, an Ghearmáin) an chaingean a thionscain tuismitheoirí an urraitheora i gcoinne an chinnidh a thug ard-chonsalacht na Gearmáine in Iostanbúl ina leith. Ar an gcéad dul síos, chinn sé nach bhféadfaí an ceart chun athaontú teaghlaigh a bhunú ar Airteagal 36(1) den AufenthG, faoinar gá go mbeadh an t‑urraitheoir ina mhionaoiseach ar dháta an chinnidh riaracháin, ná ar Airteagal 10(3)(a) de Threoir 2003/86, faoinar gá go ndéanfaí a n‑iarratas a thaisceadh laistigh de thréimhse 3 mhí ó dheonú an stádais dídeanaí a fhorordaítear leis an mbreithiúnas in A agus S. Ar an dara dul síos, mheas sé nach raibh aon údar le síneadh a chur leis an tréimhse nó le túsphointe na tréimhse sin a chur siar. Ar an tríú dul síos, chinn sí nach bhféadfadh restitutio in integrum nó ‘lamháltas’ le haghaidh force majeure a bheith ann, ós rud é nach raibh an fíoras gur mhainnigh na hiarratasóirí gníomhú in am trátha ar an bhforas gur chinnte nach n‑-éireodh lena n‑iarratas mar chúis incheadaithe chun cosc a chur orthu gníomhú.
16.      Ina n‑achomharc os comhair Oberverwaltungsgericht Berlin Brandenburg (an Ard-Chúirt Riaracháin, Beirlín‑Brandenburg), mhaígh na hiarratasóirí nach bhféadfaí brath ar an mainneachtain an teorainn ama 3 mhí a eascraíonn as an mbreithiúnas in A agus S a chomhlíonadh a mhéid nach bhféadfaí tús a chur leis an tréimhse sin go dtí go mbeadh na daoine lena mbaineann ar an eolas faoi. Níorbh amhlaidh an cás anseo, maítear, ós rud é nach bhféadfaí go mbeadh a fhios ag na hiarratasóirí, sular foilsíodh an breithiúnas sin, go raibh ceart chun athaontú teaghlaigh acu lena mhac, in ainneoin go raibh lánaois bainte amach aige. Chinn an Bundesverwaltungsgericht (Cúirt Riaracháin na Cónaidhme) roimhe sin, arb é an chúirt is airde ar an leibhéal náisiúnta é, gur glacadh leis mar réamhchoinníoll le hathaontú teaghlaigh faoi Airteagal 36(1) den AufenthG idir tuismitheoirí agus leanbh is dídeanach, i gcomhréir le Treoir 2003/86, go mbeadh an leanbh fós ina mhionaoiseach ar an dáta a cuireadh isteach iarratas ar athaontú teaghlaigh. Ina theannta sin, níor ghá roimhe sin an teorainn ama 3 mhí a chomhlíonadh tar éis stádas dídeanaí a dheonú chun iarratas den sórt sin a thaisceadh, ach bhí sé bunaithe ag an gCúirt Bhreithiúnais go díreach leis an mbreithiúnas sin.
17.      I bhfianaise na n‑argóintí a chuir na hiarratasóirí chun cinn, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur cén chaoi a bhféadfaidís brath ar an gceart chun athaontú teaghlaigh dá dtagraítear in Airteagal 10(3)(a) de Threoir 2003/86 tar éis an bhreithiúnais in A agus S.
18.      Is sna himthosca sin a chinn Oberverwaltungsgericht Berlin‑Brandenburg (an Ard-Chúirt Riaracháin, Beirlín‑Brandenburg) bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘1)      Maidir leis an teorainn ama trí mhí ón stádas dídeanaí a dheonú, ar tréimhse í nach mór, de réir bhreithiúnas [A agus S ], iarratas ar athaontú teaghlaigh arna thíolacadh ar bhonn Airteagal 10(3)(a) de [Threoir 2003/86/CE] a bheith faoina réir i gcás ina raibh an t|-urraitheoir faoi bhun 18 mbliana d’aois tráth a tháinig sé nó sí isteach i gcríoch Bhallstáit agus a iarratas nó a hiarratas ar thearmann á dhéanamh aige nó aici sa Stát sin, ach go bhfuil lánaois bainte amach aige nó aici le linn an nós imeachta tearmainn, an bhfuil feidhm ag an teorainn ama sin, fiú dá mbeadh an tréimhse sin imithe in éag cheana féin tráth [an bhreithiúnais], ach, i gcomhréir le cleachtas na n‑údarás ag an am agus le cásdlí na gcúirteanna is airde sa Bhallstát sin, nach raibh aon fhéidearthacht dhóchúil ann do dhídeanaí a bhfuil lán‑aois bainte amach aige nó aici cheana féin iarratas a dhéanamh ar athaontú teaghlaigh?
2)      Más freagra diúltach a thabharfar ar an gcéad cheist, an gcuirtear tús leis an teorainn ama sin ó dháta níos déanaí i gcás mar sin nó an gcuirtear teorainn ama níos faide i bhfeidhm sna himthosca sin?’
19.      Chuir na hiarratasóirí, Rialtas na Gearmáine agus an Coimisiún Eorpach barúlacha i scríbhinn isteach. Ghlac na páirtithe sin agus na páirtithe leasmhara sin páirt san éisteacht a tionóladh an 18 Meán Fómhair 2025, inar thug siad freagra freisin ar na ceisteanna i gcomhair freagra ó bhéal a chuir an Chúirt Bhreithiúnais.
IV.    Anailís
20.      Leis na ceisteanna a tarchuireadh chun réamhrialú, nach mór a scrúdú lena chéile, dar liom, iarrann an chúirt a rinne an tarchur ar an gCúirt soiléiriú a thabhairt i ndáil leis na hiarmhairtí atá le baint as an mbreithiúnas in A agus S maidir leis an gcaoi a ndéantar próiseáil ar iarratas ar athaontú teaghlaigh arna thíolacadh ar bhonn Airteagal 10(3)(a) de Threoir 2003/86 ag tuismitheoirí de mhionaoisigh neamhthionlactha a bhfuil lánaois bainte amach acu le linn an nós imeachta chun an t‑iarratas ar chosaint idirnáisiúnta a scrúdú agus ar deonaíodh stádas dídeanaí dóibh ar dháta i bhfad sular tugadh an breithiúnas sin. Go háirithe, iarrtar ar an gCúirt na rialacha mionsonraithe a chinneadh maidir le cur i bhfeidhm na tréimhse chun iarratas den sórt sin ar athaontú teaghlaigh a chur isteach sa chás sin.
21.      Sula ndéanfar scrúdú ar an gceist sin agus chun a chinneadh go beacht cén raon feidhme atá léi, feictear dom go bhfuil sé ríthábhachtach comhthéacs an cháis seo a mheabhrú.
22.      Ar thaobh amháin, níor chuir an Chúirt aon teorainn ama le héifeachtaí an bhreithiúnais in A agus S. (11)
23.      Ar an taobh eile, ba mhaith liom a chur in iúl, faoi chásdlí socair, nach nádúr bunaitheach a ghabhann le réamhrialú, ach nádúr dearbhaitheach. (12) Leis an léiriú ar Airteagal 10(3)(a) de Threoir 2003/86 a thug an Chúirt Bhreithiúnais mar réamhrialú sa bhreithiúnas in A agus S, a deimhníodh le breithiúnas an 30 Eanáir 2024, Landeshauptmann von Wien (Athaontú teaghlaigh le dídeanaí mionaoiseach), (13) tugadh soiléirithe agus sonraithe i leith bhrí agus raon feidhme an Airteagail sin, mar ba cheart é a thuiscint agus a chur i bhfeidhm ó tháinig sé i bhfeidhm.
24.      I ndáil leis sin, meabhraím gur chinn an Chúirt maidir le cleachtas riaracháin agus breithiúnach amhail an cleachtas a bhfuiltear ag brath air i gcoinne na n‑iarratasóirí sa chás seo faoina bhfuil an ceart chun athaontú teaghlaigh bunaithe ar Airteagal 10(3)(a) de Threoir 2003/86 coinníollach ar an dáta ar deonaíodh stádas dídeanaí don mhionaoiseach lena mbaineann, contrártha do dhlí an Aontais, (14) ar thrí chúis:
–        ar an gcéad dul síos, ós rud é faoi chleachtas den sórt sin go bhfuil an ceart chun athaontú teaghlaigh dá dtagraítear san fhoráil sin ag brath ar an luas níos mó nó níos lú lena bpléann na húdaráis náisiúnta inniúla leis an iarratas ar chosaint idirnáisiúnta, caitear amhras ar éifeachtacht na forála sin leis an gcleachtas sin;
–        ar an dara dul síos, toisc go bhfuil an cleachtas sin, a mhéid a dhíspreagtar na húdaráis sin leis ó phróiseáil a dhéanamh mar ábhar tosaíochta ar iarratais ar chosaint idirnáisiúnta ó mhionaoisigh neamhthionlactha, bunoscionn leis an gcuspóir cosaint speisialta a dheonú do dhídeanaithe, go háirithe mionaoisigh neamhthionlactha, agus go sáraítear Airteagal 24(2) agus (3) den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh leis, agus
–        ar an tríú dul síos, toisc go bhfuil an cleachtas sin contrártha do phrionsabail na córa comhionainne agus na deimhneachta dlíthiúla, a mhéid a fhágann sé nach féidir leis an mionaoiseach lena mbaineann a thuar ar chor ar bith an bhféadfaidh tairbhe a bhaint as an gceart chun athaontú teaghlaigh lena thuismitheoirí.
25.      Is léiriú é an cás seo ar na hiarmhairtí a ghabhann le cleachtas riaracháin agus breithiúnach den sórt sin.
26.      Thaisc an t‑urraitheoir a iarratas ar chosaint idirnáisiúnta agus é 17 mbliana agus 4 mhí d’aois, is é sin le rá gur bheag nach raibh lánaois bainte amach aige, rud a d’fhág go raibh údar maith lena iarratas a scrúdú go tapa. In ainneoin sin, agus cé go n‑iarrtar go rialta ar na Ballstáit iarratais ar chosaint idirnáisiúnta ó mhionaoisigh neamhthionlactha a phróiseáil mar ábhar tosaíochta, chun an leochaileacht ar leith a ghabhann leo a chur san áireamh, mhair an nós imeachta chun iarratas an urraitheora a scrúdú 11 mhí, tréimhse atá i bhfad níos faide ná mar atá go hiondúil agus atá contrártha leis na forálacha a leagtar síos in Airteagal 31(3) de Threoir 2013/32/AE. (15) Le linn na n‑imeachtaí sin, mar sin, bhain an mionaoiseach lena mbaineann lánaois amach, agus ar an gcaoi sin, chaill a thuismitheoirí an ceart chun iarratas ar athaontú teaghlaigh a chur isteach ar bhonn Airteagal 10(3)(a) de Threoir 2003/86, i gcomhréir leis an gcleachtas riaracháin agus breithiúnach ab infheidhme sa Ghearmáin ag an uair sin.
27.      Tar éis an bhreithiúnais in A agus S, ónar léir go raibh an cleachtas riaracháin agus breithiúnach atá i gceist sna príomhimeachtaí ar neamhréir le dlí an Aontais, ceanglaíodh le prionsabal na héifeachtachta ar údaráis inniúla na Gearmáine lánéifeacht a ráthú don cheart chun athaontú teaghlaigh bunaithe ar Airteagal 10(3)(a) de Threoir 2003/86 trí chleachtas den sórt sin a fhágáil gan feidhm chun críocha scrúdú ar iarratas na n‑iarratasóirí ar athaontú teaghlaigh. (16)
28.      Dá bhrí sin, ní raibh ard-chonsalacht na Gearmáine in Iostanbúl in ann diúltú d’iarratas na n‑iarratasóirí ar an bhforas nach raibh ceart den sórt sin ann ach go dtí gur bhain a mac lánaois amach. Thairis sin, ní raibh sí in ann a chur ina leith an fíoras nár chuir siad a n‑iarratas isteach a luaithe ab fhéidir tar éis stádas dídeanaí a bheith deonaithe don urraitheoir. Is léir, i gcás amhail an cás atá i gceist, a tháinig chun cinn sular tugadh an breithiúnas in A agus S, nach féidir a mhaíomh i gcoinne na n‑iarratasóirí go raibh tréimhse imithe in éag nach raibh a prionsabal ná a fad bunaithe go foirmiúil fós tráth a dheonaigh an t‑údarás inniúil náisiúnta stádas dídeanaí dá leanbh. Dá bhrí sin, in éagmais teorainn ama atá sách sainithe, i mo thuairimse, tá an argóint gur sáraíodh an teorainn ama sin do-ghlactha. (17)
29.      Is faoin gcúirt a rinne an tarchur, a bhfuil na himeachtaí um neamhniú an chinnidh diúltaithe ó ard-chonsalacht na Gearmáine in Iostanbúl os a chomhair, atá sé a áirithiú go bhfuil lánéifeacht le hAirteagal 10(3)(a) de Threoir 2003/86 chun an díospóid atá os a comhair a réiteach. I gcomhréir le prionsabal an chomhair dhílis a leagtar síos in Airteagal 4(3) CAE, is éard a bheadh i gceist leis sin na hiarmhairtí neamhdhleathacha a d’eascair as sárú den sórt sin ar dhlí an Aontais a neamhniú agus, go háirithe, an damáiste a rinneadh do na daoine lena mbaineann leis an sárú sin a shlánú. (18)
30.      Is chun na críche sin atá ceisteanna á gcur ar an gCúirt Bhreithiúnais ag an gcúirt sin.
31.      Sa chás seo, aontaítear gurb é an beart is fearr chun, ar a laghad, an staid dhlíthiúil agus fhíorasach ina mbeadh daoine amhail na hiarratasóirí in éagmais an chleachtais riaracháin agus bhreithiúnaigh atá i gceist a chur ar bun arís, ná glacadh le hinghlacthacht an iarratais ar athaontú teaghlaigh a chuir siad isteach tar éis an bhreithiúnais in A agus S. Mar a chuir an Coimisiún in iúl, áfach, níl sé i gceist cead a thabhairt do gach dídeanaí a raibh stádas mar mhionaoiseach neamhthionlactha acu tráth a n‑iontrála i gcríoch an Bhallstáit óstaigh, a bhain lánaois amach le linn an nós imeachta chun scrúdú a dhéanamh ar a n‑iarratas ar chosaint idirnáisiúnta, brath ar an mbreithiúnas sin gan aon teorainn ama tar éis gur tugadh é. I bhfianaise imeacht ama - nach bhfuil neart air - is féidir go bhfuil aois sách ard bainte amach ag na daoine sin a fhágann nach gá go mbeadh údar leis an gceart chun athaontú teaghlaigh dá dtagraítear in Airteagal 10(3)(a) de Threoir 2003/86 a dheonú dóibh a thuilleadh.
32.      Dá bhrí sin, tá sé fíor-riachtanach an teorainn ama a shocrú faoinar gá iarratas den sórt sin ar athaontú teaghlaigh a chur isteach, tar éis dháta fógartha an bhreithiúnais in A agus S, chomh maith le túsphointe na teorann sin.
33.      Tá an chúirt a rinne an tarchur, an Coimisiún, agus Rialtas na Gearmáine ar aon intinn, go bunúsach, maidir le tréimhse 3 mhí a bhunú ó dháta fógartha an bhreithiúnais in A agus S. Dar le Rialtas na Gearmáine, tá sé ríthábhachtach go gcuirfí tús leis an tréimhse sin ón dáta a d’fhéadfadh an duine fásta óg teacht ar an eolas go hoibiachtúil faoin mbreithiúnas sin, chun a áirithiú go gcaithfear go cothrom agus go hintuartha leis na hiarratasóirí uile. Dá bhrí sin, cuireann an rialtas sin i gcoinne tréimhse a thosnódh ar an dáta a d’fhéadfadh an duine fásta óg teacht ar an eolas faoi go héifeachtach, ar an bhforas go mbeadh nós imeachta den sórt sin contrártha do phrionsabal na córa comhionainne agus do cheanglais na deimhneachta dlíthiúla. Tá seasamh níos caolchúisí ag an gCoimisiún agus molann sé go gcuirfí san áireamh na himthosca ar leith ina bhféadfaí go mbeadh ‘údar oibiachtúil’ leis an moill chun iarratas ar athaontú teaghlaigh a chur isteach. Maidir leis na hiarratasóirí, molann siad tús a chur leis an tréimhse 3 mhí sin ó dhul in éag tréimhse coicíse ó dháta fógartha an bhreithiúnais sin, rud a ligfeadh do gach duine eolas a fháil faoin mbreithiúnas sin.
34.      Ba mhaith liom béim a leagan ar an gcomhthuiscint atá ann, i gcás ar leith amhail an cás seo, nach mór an t‑iarratas ar athaontú teaghlaigh a chur isteach laistigh de thréimhse réasúnach ama. Níl aon duine ag cur ina choinne sin. Mar a chinn an Chúirt in A agus S, bheadh sé ‘ar neamhréir le cuspóir Airteagal 10(3)(a) de Threoir 2003/86 dá bhféadfadh dídeanaí a bhí ina mhionaoiseach neamhthionlactha tráth a iarratais [ar chosaint idirnáisiúnta] ach atá tagtha chun bheith ina dhuine fásta le linn an nós imeachta brath ar an bhforáil sin gan aon teorainn ama chun athaontú teaghlaigh a fháil’. (19) [Aistriúchán neamhoifigiúil]
35.      Mar sin féin, ní léir dom go bhfuil sé réasúnta tréimhse 3 mhí ón dáta a tugadh an breithiúnas in A agus S a úsáid, mar atá molta ag Rialtas na Gearmáine go háirithe. Cé gur cosúil go bhfuil an réiteach sin bunaithe ar an réiteach ar tháinig an Chúirt air sa bhreithiúnas sin, níl an staid ina bhfuil na hiarratasóirí inchomparáide le cás na n‑iarratasóirí sa chás inar tugadh an breithiúnas sin.
36.      Sa chás seo, is féidir an tréimhse chun iarratas ar athaontú teaghlaigh a chur isteach, eadhon 3 mhí ón dáta ar deonaíodh stádas mar dhídeanaí, a mhíniú leis an bhfíoras go dtugtar fógra don iarratasóir ar chosaint idirnáisiúnta faoin gcinneadh lena n‑aithnítear a stádas mar dhídeanaí ós cinneadh aonair é. I gcomhréir le hAirteagal 22 de Threoir 2011/95/AE, (20) ní mór don Bhallstát óstach an t‑iarratasóir sin a chur ar an eolas faoi na cearta agus na hoibleagáidí a ghabhann lena stádas, lena n‑áirítear an ceart chun athaontú teaghlaigh a aithnítear in Airteagal 9(1) de Threoir 2003/86. Dá bhrí sin, tá an duine lena mbaineann curtha go hiomlán ar an eolas, i dteanga atá aige nó aici, faoi na bearta atá le déanamh aige nó aici gan mhoill chun an ceart chun athaontú teaghlaigh a éileamh go héifeachtach ar bhonn Airteagal 10(3)(a) den Treoir sin.
37.      Os a choinne sin, cás an‑difriúil atá i gceist le cás amhail an cás seo. Níor tugadh fógra faoin mbreithiúnas in A agus S agus níor tarraingíodh aird an urraitheora ná a thuismitheoirí air go hoifigiúil, ós rud é nach raibh aon cheann acu mar pháirtí sna himeachtaí ónar eascair an breithiúnas sin. Is léir ón bplé a rinneadh ag an éisteacht gur cuireadh an breithiúnas sin faoi bhráid an phobail go pointe sa Ghearmáin, go háirithe, i réimse na gcomhlachas agus is fíor gur léirigh an t‑urraitheoir agus a thuismitheoirí forairdeall agus dúthracht ar leith agus a n‑iarratais ar athaontú teaghlaigh á gcur isteach acu laistigh de thréimhse 3 mhí ó tugadh an breithiúnas sin. Mar sin féin, ní dóigh liom gur féidir a gcás féin a ghinearálú. I bhfianaise éagsúlacht na gcásanna a bhíonn ag teacht chun cinn, ní fhéadfaí a bheith ag súil leis go réasúnta go mbeadh dídeanaí fásta óg, gan bheith faoi chúram caomhnóir dlíthiúil a dhéanfadh ionadaíocht thar a cheann, b’fhéidir, ar an eolas faoin mbreithiúnas in A agus S ar lá a fhoilsithe, go mbainfeadh sé iarmhairtí dlíthiúla as agus go ndéanfadh sé bearta gan mhoill chun athaontú teaghlaigh a lorg, i gcás go bhféadfadh sé nach mbeadh an‑chur amach aige ar theanga agus ar nósanna imeachta an Bhallstáit óstaigh.
38.      Is fíor an méid sin go háirithe maidir le tuismitheoirí a bhfuil cónaí orthu sa tír thionscnaimh nó i dtríú tír eile.
39.      Dá gcuirfí na dídeanaithe óga sin nó a dtuismitheoirí faoin gceanglas a chuirtear i bhfeidhm leis an mbreithiúnas in A agus S, trína cheangal orthu a gcearta chun athaontú teaghlaigh a éileamh laistigh de 3 mhí ón dáta a thugtar an breithiúnas sin, i bhfianaise na staide ar leith ina bhfuil siad féin, ina mbeadh údar oibiachtúil leis dá gcuirfí iarratas déanach isteach, measaim go mbeadh sé sin mí-réasúnta.
40.      Ní dóigh liom go mbeadh sé sin sásúil mar mhodh ach an oiread, áfach, dá gcuirfí tréimhse 3 mhí i bhfeidhm ón dáta a tháinig an t‑urraitheoir ar an  eolas go héifeachtach faoin mbreithiúnas in A agus S. Sa chéad áit, níl an dáta sin so-aitheanta ag an údarás náisiúnta inniúil, agus tá an baol ann go nglacfadh na daoine lena mbaineann iompar mí-úsáideach ina leith. D’fhéadfaí, ina dhiaidh sin, gurbh fhad go dtí go mbeidh an dáta sin ann, sa chaoi go bhféadfaí go mbeadh an baol ann go dtabharfaí neamhaird ar chuspóirí na rialacha dá bhforáiltear in Airteagal 10(3)(a) de Threoir 2003/86 faoi mhodh den sórt sin. Ar deireadh, leis an modh sin, tugtar neamhaird ar an gceanglas maidir le deimhneacht dhlíthiúil agus is léir go gcaithfí ar bhealaí éagsúla le hurraitheoir a mhéid a athraíonn túsphointe na tréimhse sin de réir na n‑imthosca aonair. Dá réir sin, maidir leis na hábhair imní atá leagtha amach ag Rialtas na Gearmáine, tá siad mar ábhair imní agam féin.
41.      Chun na deacrachtaí sin a sheachaint, molaim úsáid a bhaint as toimhde agus, dá bhrí sin, tús a chur leis an tréimhse 3 mhí sin ón dáta a nglactar leis go raibh an t‑urraitheoir tagtha ar an eolas faoin mbreithiúnas in A agus S. I bhfianaise na ndeacrachtaí sonracha a d’fhéadfadh a bheith ag an dídeanaí óg chun bheith curtha ar an eolas go hiomlán faoi chásdlí na Cúirte, d’fhéadfaí glacadh leis go réasúnta go raibh an dídeanaí óg in ann a bheith ar an eolas faoi ag deireadh tréimhse 6 mhí ó dháta fógartha an bhreithiúnais sin. (21)
42.      Trí úsáid a bhaint as toimhde den sórt sin, is féidir, i gcás amhail an cás atá i gceist, an ceart chun athaontú teaghlaigh faoi Airteagal 10(3) (a) de Threoir 2003/86 a éileamh go héifeachtach, agus é á áirithiú ag an am céanna nach sáraítear cuspóirí na rialacha sin trí theorainn ama a chur le cur i bhfeidhm na bhforálacha níos fabhraí a bhaineann le mionaoisigh neamhthionlactha chun críocha athaontú teaghlaigh.
43.      Tríd an toimhde sin a chur i bhfeidhm, bheadh an Chúirt ag brath i leith urraitheoirí ar an bprionsabal i dtaobh an dlí de ní haon leithscéal an t‑aineolas, cé go nglacfadh sí leis nach gá go mbeadh acmhainní leordhóthanacha acu sin chun bheith curtha ar an eolas go láithreach agus go hiomlán faoi chásdlí na Cúirte. Tríd an dualgas cruthúnais a shimpliú, chuirfí ar chumas na n‑údarás inniúil náisiúnta dáta a shocrú chun tús a chur leis an tréimhse 3 mhí chun iarratas ar athaontú teaghlaigh a chur isteach sa chás sin, agus deimhneacht dhlíthiúil, lena n‑áirítear intuarthacht na rialach, agus cóir chomhionann á n‑áirithiú do na hiarratasóirí ar athaontú teaghlaigh.
44.      Mar sin féin, i bhfianaise thábhacht na leasanna atá i gceist, níor cheart go mbeadh an toimhde sin mar chosc ar an údarás inniúil náisiúnta na himthosca go léir a bhaineann go sonrach le gach cás a chur san áireamh agus, i gcás inarb iomchuí, a chinneadh a mhéid is féidir a mheas go bhfuil iarratas ar athaontú teaghlaigh, a cuireadh isteach ar dhul in éag na tréimhse sin, inghlactha ag féachaint do chineál na gcúiseanna a bhí leis an moill sin agus don dícheall arna léiriú ag an urraitheoir nó ag baill dá theaghlach.
45.      I bhfianaise na mbreithnithe sin, measaim nach mór an t‑iarratas ar athaontú teaghlaigh arna thíolacadh ar bhonn Airteagal 10(3)(a) de Threoir 2003/86 ag tuismitheoirí de mhionaoisigh neamhthionlactha a bhfuil lánaois bainte amach acu le linn an nós imeachta chun an t‑iarratas ar chosaint idirnáisiúnta a scrúdú agus ar deonaíodh stádas dídeanaí dóibh ar dháta sular tugadh an breithiúnas in A agus S
, a chur isteach laistigh de 3 mhí ón dáta a nglactar leis go bhfuil an t‑urraitheoir nó a bhaill teaghlaigh ar an eolas faoin mbreithiúnas sin, is é sin le rá, ó dhul in éag tréimhse 6 mhí ó dháta fógartha an bhreithiúnais sin.
46.      Maidir leis an moladh a rinne Rialtas na Gearmáine ina bharúlacha gur cheart go mbeadh 21 bhliain d’aois mar theorainn aoise absalóideach leis an iarratas ar athaontú teaghlaigh, chun a áirithiú go gcoinneofar an nasc le stádas mar mhionaoiseach, ní dóigh liom gur gá sa chás seo, nó fiú gurb iomchuí, rialú a thabhairt ar thogra den sórt sin.
47.      Ar an gcéad dul síos, riail de dhlí substainteach an Aontais atá i gceist le riail ghinearálta nach mór iarratas ar athaontú teaghlaigh ar bhonn Airteagal 10(3)(a) de Threoir 2003/86 a chur isteach sula mbeidh 21 bhliain d’aois bainte amach ag an dídeanaí. Ní mór a thabhairt faoi deara, cé go ndearna reachtóir an Aontais aois íosta a leagan síos don urraitheoir in Airteagal 4(5) den Treoir sin chun póstaí éigeantais a chosc, nár leag sé síos riail den chineál sin in Airteagal 10(3)(a) den Treoir sin. Dá bhrí sin, in éagmais bunús dlí agus mura bhfuil ról an reachtóra á fheidhmiú aici, ní dóigh liom gur faoin gCúirt atá sé riail den sórt sin a leagan síos. Níor cheart an tsaoirse a thabhairt do na Ballstáit an riail sin a leagan síos ach an oiread, ós rud é go mbeadh baol ann go mbrisfí an comhchuibhiú atá á saothrú ag reachtóir an Aontais leis an éagothromaíocht idir na dlíthe náisiúnta a bhaineann leis an gcaoi a gcaitear leis an gcatagóir shonrach dídeanaithe sin, a aicmítear mar ‘chatagóir trasdula’.(22)
48.      Ar an dara dul síos, dá mbunófaí teorainn aoise absalóideach 21 bhliain i gcomhthéacs chur chun feidhme Airteagal 10(3)(a) de Threoir 2003/86, leathnófaí raon feidhme na gceisteanna arna dtarchur ag an gcúirt náisiúnta. I bhfianaise na riachtanas cosanta speisialta atá ag mionaoisigh neamhthionlactha a bhaineann lánaois amach le linn an nós imeachta chun scrúdú a dhéanamh ar an iarratas ar chosaint idirnáisiúnta, (23) níor mhór raon feidhme rialach caighdeánaithe a mheas i bhfianaise chásdlí na Cúirte.(24) Ina theannta sin, níor mhór measúnú a dhéanamh ar shonraí na rialach sin agus, go háirithe, an aois ónar féidir a mheas, i bprionsabal, go bhfuil an duine fásta óg sin sách neamhspleách agus go bhfuil sé in ann a chuid riachtanas féin a chomhlíonadh maidir le cónaí ina aonar sa Bhallstát óstach. Is léir gur cheart guth reachtóir an Aontais agus na mBallstát ag teastáil i dtaobh an mhachnaimh sin.
V.      Conclúid
49.      I bhfianaise na mbreithnithe go léir roimhe seo, molaim don Chúirt na ceisteanna a tharchuir Oberverwaltungsgericht Berlin‑Brandenburg (an Ard-Chúirt Riaracháin, Beirlín‑Brandenburg, an Ghearmáin) le haghaidh réamhrialú a fhreagairt mar seo a leanas:
Maidir le hAirteagal 10(3)(a) de Threoir 2003/86/CE ón gComhairle an 22 Meán Fómhair 2003, maidir leis an gceart chun athaontú teaghlaigh,
ní mór léiriú a dhéanamh air mar seo a leanas:
i gcás ina bhfuil lánaois bainte amach ag náisiúnach tríú tír, a tháinig isteach i gcríoch Bhallstáit mar mhionaoiseach neamhthionlactha, le linn an nós imeachta chun scrúdú a dhéanamh ar a iarratas ar chosaint idirnáisiúnta agus inar deonaíodh stádas dídeanaí dó nó di agus na cearta a ghabhann leis an stádas sin ar dháta roimh dháta bhreithiúnas an 12 Aibreán 2018, A agus S (C‑550/16, EU:C:2018:248), ní mór an t‑iarratas ar athaontú teaghlaigh a thaisceadh laistigh de 3 mhí ón dáta a thoimhdítear go bhfuil an t‑urraitheoir nó a bhaill teaghlaigh ar an eolas faoin mbreithiúnas sin, is é sin le rá ó dhul in éag tréimhse 6 mhí ón dáta a tugadh an breithiúnas sin.
1      Bunteanga: an Fhraincis.
2      C‑550/16, ‘an breithiúnas in A agus S’, EU:C:2018:248.
3      Treoir ón gComhairle an 22 Meán Fómhair 2003 maidir leis an gceart chun athaontú teaghlaigh (IO 2003 L 251, lch. 12).
4      Faoi Airteagal 2(c) de Threoir 2003/86, is ‘urraitheoir’ é ‘náisiúnach tríú tír a bhfuil cónaí air go dleathach i mBallstát agus a dhéanann iarratas ar athaontú teaghlaigh, nó a ndéanann baill dá theaghlach iarratas chun go n‑athaontófar iad leis’. [Aistriúchán neamhoifigiúil]
5      Féach an breithiúnas in A agus S (mír 61).
6      BGBl. 2004 I, lch. 1950.
7      Sa leagan a foilsíodh an 25 Feabhra 2008 (BGBl. 2008 I, lch. 162), arna leasú go deireanach le hAirteagal 3 de Dhlí an 8 Bealtaine 2024 (BGBl. 2024 I, Uimh. 152).
8      Tagraíonn an chúirt a rinne an tarchur do bhreithiúnas an Bundesverwaltungsgericht (Cúirt Riaracháin na Cónaidhme), an 18 Aibreán 2013, 10 C 9/12, míreanna 17 et seq.
9      Féach an breithiúnas in A agus S (mír 64 agus an chuid oibríochtúil).
10      Féach an breithiúnas in A agus S (mír 61).
11      Féach breithiúnas an 6 Márta 2007, Meilicke agus páirtithe eile (C‑292/04, EU:C:2007:132, míreanna 34 go 37).
12      Féach breithiúnas an 18 Samhain 2021, Stát na Beilge (Oiliúint ar phíolótaí) (C‑413/20, EU:C:2021:938, mír 58), agus an 10 Márta 2022, Grossmania (C‑177/20, EU:C:2022:175, mír 41 agus an cásdlí dá dtagraítear).
13      C‑560/20, EU:C:2024:96.
14      Féach breithiúnas an 30 Eanáir 2024, Landeshauptmann von Wien (Athaontú teaghlaigh le dídeanaí mionaoiseach) (C‑560/20, EU:C:2024:96, míreanna 35, 51 agus 57).
15      Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Meitheamh 2013 maidir leis na nósanna imeachta coiteanna chun cosaint idirnáisiúnta a dheonú agus a tharraingt siar (IO 2013 L 180, lch. 60). Ar bhonn Airteagal 31(3) den Treoir sin, ní mór do na Ballstáit a áirithiú go gcuirfear an nós imeachta chun scrúdú a dhéanamh ar iarratas ar chosaint idirnáisiúnta i gcrích laistigh de 6 mhí ó thaisceadh an iarratais. Féach freisin Airteagal 31(7)(b).
16      Féach breithiúnais an 9 Márta 1978, Simmenthal (106/77, EU:C:1978:49, mír 24); an 10 Márta 2022, Grossmania (C‑177/20, EU:C:2022:175, mír 64 agus an cásdlí dá dtagraítear), agus an 1 Lúnasa 2025, Alace agus Canpelli (C‑758/24 agus C‑759/24, EU:C:2025:591, mír 63).
17      Féach, chuige sin, breithiúnas an 11 Méan Fómhair 2019, Călin (C‑676/17, EU:C:2019:700, míreanna 50 go 57). Tá mé ar aon intinn leis an gCoimisiún (mír 31 den Tuairim).
18      Féach breithiúnas an 10 Márta 2022, Grossmania, C‑177/20, mír 63 agus an cásdlí a luaitear.
19      Breithiúnas A agus S (mír 61).
20      Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 13 Nollaig 2011 maidir le caighdeáin i dtaca le cáiliú náisiúnach tríú tír nó daoine gan stát mar thairbhithe de chosaint idirnáisiúnta, ar mhaithe le stádas aonfhoirmeach do dhídeanaithe nó do dhaoine atá incháilithe le haghaidh cosaint choimhdeach, agus inneachar na cosanta a thugtar (IO 2011 L 337, lch. 9). Foráiltear mar seo a leanas in Airteagal 22 de: ‘Cuirfidh na Ballstáit ar fáil do thairbhithe de chosaint idirnáisiúnta, a luaithe is féidir tar éis stádas dídeanaí nó stádas cosanta coimhdí a bheith deonaithe dóibh, rochtain ar fhaisnéis lena sonraítear, i dteanga atá acu nó a mheastar le réasún a bheith acu, na cearta agus na hoibleagáidí a bhaineann leis an stádas sin’.
21      Féach an méid atá leagtha amach i mír 37 den Tuairim seo.
22      Féach, i ndáil leis sin, nóta coincheapa ó Ghréasán Imirce na hEorpa i mí na Samhna 2022 dar teideal ‘Transition vers l’âge adulte des mineurs non accompagnés’ [‘Mionaoiseach neamhthionlactha ag dul i dtreo na lánaoise’].
23      Dar le litríocht an dlí agus sainchomhlachtaí idirnáisiúnta éagsúla, tagann na daoine fásta óga sin faoi chatagóir shonrach dídeanaithe, dá ngairtear ‘idirchatagóir’. Féach, i ndáil leis sin, Viterbo, H., agus Ioffe, Y., ‘No Refuge from Childhood: How Child Protection Harms Refugees’, European Journal of International Law, European University Institute, Flórans, Iml. 35 Uimh. 3, 2024, lgh. 647-677, go háirithe lch. 676. Féach freisin UNICEF, ‘Enfants non accompagnés, Mettre l’enfant au centre’ [‘Leanaí neamhthionlactha, an leanbh a chur i lár an aonaigh’], Samhain 2023; moladh CM/Rec (2019) 4 ó Choiste Airí Chomhairle na hEorpa an 24 Aibreán 2019, dar teideal ‘L’aide aux jeunes réfugiés en transition vers l’âge adulte’ (‘Tacaíocht do dhídeanaithe óga agus lánaois á baint amach), chomh maith leis na Treoirlínte atá i gceangal leis an moladh sin (go háirithe, pointe 27) agus an treoir phraiticiúil a ghabhann leis an moladh sin, dar teideal ‘Achieving the age of 18 with confidence’ (‘18 mbliana d’aois a bhaint amach go muiníneach’), Aibreán 2023 (mír 3.7, lch. 39 et seq.); páipéar téamach ó Choimisinéir Chomhairle na hEorpa um Chearta an Duine, ‘Réaliser le droit au regroupement familial des réfugiés en Europe’ (‘An ceart chun athaontú teaghlaigh dídeanaithe san Eoraip a bhaint amach’), Meitheamh 2017, go háirithe Moladh 7 (lch. 5), agus Rún 1996 (2014) ó Thionól Parlaiminteach Chomhairle na hEorpa, an Coiste um Imirce, um Dhídeanaithe agus um Dhaoine Easáitithe, an 23 Aibreán 2014, dar teideal ‘Enfants migrants : quels droits à 18 ans ?’ (‘Leanaí imirceacha: cé na cearta a bhíonn ann ag 18 mbliana d’aois?’).
24      Féach, i ndáil le cur chuige na Cúirte Breithiúnais maidir leis a mhéid a bhíonn sé fós riachtanach do leanaí a bhfuil lánaois bainte amach acu go mbeadh a dtuismitheoirí i láthair agus cúram á thabhairt acu, breithiúnas an 8 Bealtaine 2013, Alarape agus Tijani (C-529/11, et al., mír 28 agus an cásdlí dá dtagraítear), a bhaineann le ceart cónaithe tuismitheoirí de leanbh a bhfuil lánaois bainte amach aige agus atá ag saothrú a chuid oideachais sa Bhallstát óstach, agus breithiúnas an 30 Meán Fómhair 2020, CPAS de Seraing (C-402/19, EU:C:2020:759, mír 42), a bhaineann le forfheidhmiú cinnidh chun tuismitheoir linbh fhásta a chur ar ais.