Eagrán sealadach
GABREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Naoú Dlísheomra)
7 Nollaig
2023 (*)
(Tarchur chun réamhrialú – Comhshaol – Caomhnú gnáthóg nádúrtha agus fána agus flóra fiáine – Treoir
92/43/CÉ – Airteagal 6(3) – Coincheap ‘plean nó tionscadal’ ar láithreán faoi chosaint – Idirghabháil i bhforaois chun a cosaint ar dhóiteán a áirithiú – An riachtanas measúnú a dhéanamh roimh ré ar impleachtaí na hidirghabhála sin don láithreán lena mbaineann)
I gCás C‑434/22,
IARRAIDH ar réamhrialú faoi Airteagal 267 CFAE ó administratīvā rajona tiesa,
Rigas tiesu nams (an Chúirt Riaracháin Dúiche, Rannán Ríge, an Laitvia), trí bhreith an
30 Meitheamh
2022, a fuarthas ag an gCúirt an
30 Meitheamh
2022, sna himeachtaí
‘Latvijas valsts meži’ AS
v
Dabas aizsardzības pārvalde,
Vides pārraudzības valsts birojs,
idiragraí:
Valsts meža dienests,
Tugann AN CHÚIRT (an Naoú Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas, J.-C. Bonichot (Rapóirtéir), ag feidhmiú mar Uachtarán Dlísheomra, S. Rodin agus L.S. Rossi, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: J. Kokott,
Cláraitheoir: A. Calot Escobar,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
–        ‘Latvijas valsts meži’ AS, ag M. Gūtmanis,
–        Dabas aizsardzības pārvalde, ag A. Svilāns,
–        an Coimisiún Eorpach, ag C. Hermes agus I. Naglis, i gcáil Gníomhairí,
tar éis éisteacht le Tuairim an Abhcóide Ghinearálta ag éisteacht an
13 Iúil 2023,
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1        Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú Airteagal 6(3) de Threoir
92/43/CEE ón gComhairle an
21 Bealtaine
1992 maidir le gnáthóga nádúrtha agus fána agus flora fiáine a chaomhnú (IO 1992 L 206, lch. 7, ‘an Treoir um Ghnáthóga’).
2        Rinneadh an iarraidh seo in imeachtaí idir ‘Latvijas valsts meži’ AS agus Riarachán Réigiúnach Kurzeme den Dabas aizsardzības pārvalde (an tÚdarás um Chosaint an Chomhshaoil, an Laitvia) maidir leis an gcinneadh ó Ard-Stiúrthóir an údaráis sin, dar dáta an
22 Márta
2021, lena gceanglaítear ar an gcuideachta sin bearta éagsúla a cheapfar chun éifeachtaí díobhálacha speisialta a bhaineann le leagan crann a laghdú sa limistéar speisialta caomhnaithe a bhfuil tábhacht Chomhphobail leis (Natura 2000) de Ances purvi un meži (Riasca agus foraoisí de Ance), atá lonnaithe sa Laitvia.
An dlí lena mbaineann
Dlí an Aontais Eorpaigh
An Treoir um Ghnáthóga
3        Sainmhínítear in Airteagal 1(l) den Treoir um Ghnáthóga limistéar caomhantais speisialta mar ‘a bhfuil tábhacht Chomhphobail leis arna ainmniú ag na Ballstáit trí ghníomh reachtach, riaracháin agus/nó conarthach i gcás ina gcuirtear na bearta caomhnaithe is gá i bhfeidhm chun na gnáthóga nádúrtha agus/nó pobail na speiceas a bhfuil an láithreán ainmnithe ina leith a chothabháil nó a athchóiriú, ar stádas caomhantais fabhrach’.
4        Déantar foráil in Airteagal 4(4) den treoir sin maidir le limistéir caomhantais speisialta a ainmniú:
‘A luaithe a ghlacfar láithreán a bhfuil tábhacht Chomhphobail leis i gcomhréir leis an nós imeachta a leagtar síos i mír 2, ainmneoidh an Ballstát lena mbaineann an láithreán sin mar limistéar caomhantais speisialta a luaithe is féidir agus laistigh de shé bliana ar a mhéad, agus tosaíochtaí á mbunú i bhfianaise thábhacht na láithreán chun cineál gnáthóg nádúrtha in Iarscríbhinn I nó speiceas in Iarscríbhinn II a chothabháil nó a athchóiriú ar stádas caomhnaithe fabhrach, agus maidir le comhleanúnachas Natura 2000, agus i bhfianaise na mbaol díghrádaithe nó scriosta óna bhfuil na láithreáin sin i mbaol.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
5        Tá cosaint láithreán Natura 2000 á rialú,
inter alia, le hAirteagal 6 den Treoir sin, lena bhforáiltear:
‘1.      Maidir le limistéir caomhantais speisialta, leagfaidh na Ballstáit síos na bearta caomhnaithe is gá lena n‑áireofar, más gá, pleananna bainistíochta iomchuí arna ndéanamh go sonrach do na láithreáin nó arna gcomhtháthú i bpleananna forbartha eile, agus bearta iomchuí reachtúla, riaracháin nó conarthacha a fhreagraíonn do cheanglais éiceolaíocha na gcineálacha gnáthóige nádúrtha in Iarscríbhinn I agus na speicis in Iarscríbhinn II atá ar na láithreáin.
2.      Déanfaidh na Ballstáit bearta iomchuí chun, sna limistéir caomhantais speisialta, meath ar ghnáthóga nádúrtha agus ar ghnáthóga speiceas a sheachaint, chomh maith le suaitheadh na speiceas, ar sainíodh limistéir ina leith a mhéid a d’fhéadfadh suaitheadh den sórt sin a bheith suntasach i ndáil le cuspóirí na Treorach seo.
3.      Beidh aon phlean nó tionscadal nach bhfuil nasctha go díreach le ná riachtanach do bhainistiú an láithreáin ach ar dóigh go mbeidh tionchar suntasach aige air, ina aonar nó i gcomhar le pleananna nó tionscadail eile, faoi réir measúnú iomchuí ar a impleachtaí don láithreán i bhfianaise chuspóirí caomhantais an láithreáin. I bhfianaise chonclúidí an mheasúnaithe ar na himpleachtaí don láithreán agus faoi réir fhorálacha mhír 4, ní aontóidh na húdaráis náisiúnta inniúla leis an bplean nó leis an tionscadal go dtí go bhfionnfaidh siad nach ndéanfaidh sé dochar do shláine an láithreáin lena mbaineann agus, más iomchuí, tar éis tuairim a fháil ón bpobal i gcoitinne.
4.      Más rud é, in ainneoin measúnú diúltach ar na himpleachtaí don láithreán agus in éagmais réitigh mhalartacha, nach mór mar sin féin plean nó tionscadal a chur i gcrích ar chúiseanna ríthábhachtacha de leas sáraitheach don phobal, lena n‑áirítear cúiseanna de chineál sóisialta nó eacnamaíoch, déanfaidh an Ballstát na bearta cúitimh go léir is gá chun a áirithiú go gcosnófar comhleanúnachas foriomlán Natura 2000. Cuirfidh sé an Coimisiún [Eorpach] ar an eolas faoi na bearta cúitimh a glacadh.
I gcás ina bhfuil gnáthóg nádúrtha tosaíochta agus/nó speiceas tosaíochta ar an láithreán lena mbaineann, ní fhéadfar aon bhreithniú a ardú seachas na breithnithe sin a bhaineann le sláinte an duine nó leis an tsábháilteacht phoiblí, le hiarmhairtí tairbhiúla a bhfuil príomhthábhacht leo don chomhshaol nó, de thoradh tuairim ón gCoimisiún, le cúiseanna ríthábhachtacha eile de leas sáraitheach don phobal.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Treoir MTT
6        Faoi Airteagal 1(2)(a) de Threoir
2011/92/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an
13 Nollaig
2011 maidir le measúnú a dhéanamh ar éifeachtaí tionscadal poiblí agus príobháideach áirithe ar an gcomhshaol (IO 2012 L 26, lch. 1, ‘Treoir MTT’):
‘Chun críocha na Treorach seo, beidh feidhm ag na sainmhínithe seo a leanas:
(a)    ciallaíonn “tionscadal”:
–        oibreacha foirgníochta nó suiteálacha nó scéimeanna eile a chur i gcrích,
–        idirghabhálacha eile sa timpeallacht nádúrtha agus sa tírdhreach lena n‑áirítear iad siúd a bhaineann le heastóscadh acmhainní mianracha’.[
]
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Dlí na Laitvia
An Dlí maidir le Limistéir Chaomhantais Speisialta
7        Rinneadh an Treoir um Ghnáthóga a thrasuí i ndlí na Laitvia leis an likums ‘Par īpaši aizsargājamām dabas teritorijām’ (an Dlí maidir le Limistéir Chaomhantais Speisialta) an 2 Márta
1993 (Latvijas Vēstnesis, 1993,
Uimh. 5).
8        Faoi Airteagal 15 den Dlí sin, dar teideal ‘Rialacha maidir le limistéir chaomhantais a chosaint agus a úsáid’:
‘(1)      Féadfar rialacha lena rialaítear cosaint agus úsáid na limistéar caomhantais a thabhairt isteach chun cosaint limistéar den sórt sin a áirithiú agus chun na luachanna nádúrtha atá iontu a chaomhnú.
(2)      I gcás limistéar caomhantais, tá rialacha ginearálta maidir le cosaint agus úsáid, rialacha aonair maidir le cosaint agus úsáid, agus pleananna maidir le cosaint an dúlra’.
9        Faoi Airteagal 43 den dlí sin, dar teideal ‘Limistéir chaomhantais speisialta a bhfuil tábhacht Chomhphobail leo’:
‘[…]
(4)       ní mór measúnú tionchair timpeallachta a dhéanamh ar aon ghníomhaíocht atá beartaithe nó ar aon doiciméad pleanála (cé is moite de phleananna um chosaint an dúlra do limistéir chaomhantais agus do ghníomhaíochtaí atá beartaithe i bpleananna den sórt sin atá riachtanach chun gnáthóga speiceas faoi chosaint speisialta, gnáthóga speiceas faoi chosaint speisialta
d'úsáid srianta nó biotóip atá faoi chosaint speisialta a bhainistiú nó a athchóiriú, nó chun bonneagair a eagrú chun críocha taighde agus chun turasóireacht dúlra a bhfuil rochtain ag an bpobal air dá bhforáiltear i bpleananna um chosaint an dúlra do limistéir chaomhantais) a bhféadfadh tionchar substaintiúil a bheith acu, ina n‑aonar nó in éineacht le gníomhaíochtaí nó doiciméid phleanála eile atá beartaithe, ar limistéar caomhantais a bhfuil tábhacht Chomhphobail leis (Natura 2000).’ […]’
An Dlí maidir le Sábháilteacht ó Dhóiteán agus Comhrac Dóiteáin
10      Foráiltear leis an gcéad mhír d’Airteagal 101 den Ugunsdrošības un ugunsdzēsības likums (an Dlí maidir le Sábháilteacht ó Dhóiteán agus Comhrac Dóiteáin) an
24 Deireadh Fómhair 2002 (Latvijas Vēstnesis, 2002,
Uimh. 165) go bhfuil sé de dhualgas ar úinéir nó ar shealbhóir foraoise a áirithiú go gcomhlíontar na ceanglais maidir le sábháilteacht ó dhóiteán foraoise.
11      Bunaítear le hAirteagal 12 den Dlí maidir le Sábháilteacht ó Dhóiteán agus Comhrac Dóiteáin go bhfuil Comhairle na nAirí chun na ceanglais a bheidh le comhlíonadh ag daoine nádúrtha nó dlítheanacha a chinneadh chun dóiteáin a chosc agus a mhúchadh go héifeachtach agus a dtionchar a mhaolú, beag beann ar chineál na húinéireachta agus ar shuíomh an réada atá i gceist.
Foraithne Uimh 238
12      Sonraítear in Airteagal 1
den
Ministru kabineta noteikumi Nr.
238 ‘Ugunsdrošības noteikumi’ (Foraithne Uimh. 238 ó Chomhairle na nAirí maidir le dóiteáin a chosc) an
19 Aibreán
2016 (Latvijas Vēstnesis, 2016,
Uimh. 78) (‘Foraithne Uimh. 238’) go leagtar síos leis an bhforaithne sin na ceanglais chun rioscaí a chosc nach mór do dhaoine nádúrtha nó dlítheanacha a chomhlíonadh chun dóiteáin a chosc agus a mhúchadh go héifeachtach agus a dtionchar a mhaolú, beag beann ar chineál na húinéireachta agus ar shuíomh an réada atá i gceist.
13      Sonraítear in Airteagal 2(7)1 den fhoraithne sin gur bonneagair sábháilteachta dóiteáin foraoise iad seo a leanas: cosáin foraoise; tóitbhearnaí; stiallacha mianraithe; bóithre nádúrtha; ‘pointí soláthair uisce’ ag a bhfuil rochtain a úsáidtear chun críoch comhraicthe dóiteáin, agus túir faire dóiteáin.
14      Foráiltear le hAirteagal 417(3) den fhoraithne sin, go ndéanfaidh an duine atá freagrach as an limistéar foraoise lena mbaineann, roimh an 1 Bealtaine gach bliain, aon tearcfhás a d’fhéadfadh bac a chur ar ghluaiseacht feithiclí comhraic dóiteáin a bhaint de chosáin foraoise agus de bhóithre nádúrtha a fhéadfar a úsáid chun críoch comhraic dóiteáin.
15      Foráiltear le hAirteagal 417(4) d’Fhoraithne Uimh. 238 nach mór don duine atá freagrach as limistéar foraoise, roimh an 1 Bealtaine gach bliain, na bóithre agus na bealaí rochtana chuig ‘pointí soláthair uisce’ a úsáidtear chun críoch comhraicthe dóiteáin a sheirbhísiú, agus nach mór dó iad a choimeád ar bun i riocht lena gcumasaítear rochtain d’fheithiclí comhraic dóiteáin.
16      Sonraítear in Airteagal 418 den fhoraithne sin, i gcás ina ndéanann an duine atá freagrach as limistéar foraoise limistéar leanúnach foraoise de níos mó ná 5 000 heicteár a bhainistiú, go bhfuil an duine sin le plean um chosc dóiteáin foraoise a ullmhú agus a chur chun feidhme don limistéar foraoise iomlán sin. Beidh léarscáileanna cartagrafacha den limistéar foraoise sin ag gabháil leis an bplean sin.
Foraithne Uimh 478
17      Foráiltear le hAirteagal 2 den Ministru kabineta noteikumi Nr.
478 Dabas lieguma ‘Ances purvi un meži” individuālie aizsardzības un izmantošanas noteikumi’ (Foraithne Uimh. 478 ó Chomhairle na nAirí lena leagtar síos rialacha sonracha maidir leis an limistéar nádúrtha faoi chosaint a chaomhnú agus a úsáid ‘Riasca agus foraoisí Ance’), an 16 Lúnasa 2017 (Latvijas Vēstnesis, 2017, Uimh. 164) (‘Foraithne Uimh. 478’) go gcruthaítear an limistéar nádúrtha sin chun a áirithiú go gcaomhnófar tírdhreach na logán cósta agus dumhcha ar saintréith an láithreáin iad, agus chun bitóip atá faoi chosaint speisialta agus speicis a bhfuil tábhachtach ag baint leo do Phoblacht na Laitvia agus don Aontas Eorpach a chosaint.
18      Foráiltear le hAirteagal 11 den fhoraithne sin:
‘Toirmiscfear an méid seo a leanas i limistéir foraoise:
[…] 11.2.      crainn thirime a leagan agus crainn leagtha, crainn mharbha nó codanna díobh a bhaint, a bhfuil trastomhas níos mó ná 25 cm acu ag an bpointe is tibhe, más lú ná 20 méadar ciúbach in aghaidh an heicteáir de chlampaí foraoise a dtoirt iomlán, cé is moite de na heisceachtaí seo a leanas:
11.2.1.      crainn chontúirteacha a leagan agus a bhaint, ar choinníoll go bhfágtar clampa na gcrann;
11.2.2.      na gníomhaíochtaí sin a dhéanamh i mbitóip foraoise tosaíochta an Aontais: coillearnach phortaigh (91D0*), coillte seascainn (9080*), foraoisí gláracha ar bhruacha abhann agus tuilemhánna (91E0*), agus seanfhoraoisí bóireacha nó foraoisí bóireacha nádúrtha (9010*), i gcás ina bhfuil toirmeasc ar chrainn thirime a leagan agus crainn leagtha, crainn mharbha nó codanna díobh a bhaint, a bhfuil a dtrastomhas ag an bpointe is tibhe níos mó ná 25 cm. […]’
19      Sonraítear in Airteagal 23.3.3 den fhoraithne sin, ón 1 Feabhra go dtí an 31 Iúil, go gcuirtear cosc ar ghníomhaíochtaí foraoiseachta i limistéar cosantach séasúrach nádúrtha faoi chosaint, cé is moite de bhearta cosanta foraoise agus comhraic dóiteáin.
20      Ina theannta sin, tá an limistéar nádúrtha faoi chosaint ‘Riasca agus foraoisí Ance’ ina ábhar do phlean um chosaint an dúlra freisin (Plean do 2016 go 2028, ‘an plean um chosaint an dúlra’), a formheasadh faoin vides aizsardzības un reģionālās attīstības ministra rīkojums Nr. 105 (Ordú Uimh. 105 ón Aire um Chosaint an Chomhshaoil agus um Fhorbairt Réigiúnach) an 28 Aibreán 2016.
Na díospóidí sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
21      Is limistéar caomhantais speisialta a bhfuil tábhacht Chomhphobail leis (Natura 2000) é an limistéar nádúrtha faoi chosaint lena mbaineann atá lonnaithe i mbardas Ventspils (an Laitvia). Cruthaíodh an limistéar sin lena gcumhdaítear limistéar 9 822 heicteár, chun caomhnú agus bainistiú bitóp agus gnáthóg speiceas neamhchoitianta ainmhithe agus plandaí atá faoi chosaint sa Laitvia agus san Aontas Eorpach a áirithiú, chomh maith le tírdhreach na logán agus na ndumhcha cósta atá tipiciúil don réigiún sin.
22      An 7 agus 14 Eanáir 2021, rinne fostaithe de chuid an Údaráis um Chosaint Comhshaoil de Riarachán Réigiúnach Kurzeme iniúchadh ar an limistéar nádúrtha lena mbaineann agus d’aimsigh siad go raibh an t‑iarratasóir sna príomhimeachtaí tar éis crainn a leagan sa limistéar sin feadh bóithre nádúrtha thar achar de thart ar 17 gciliméadar.
23      Bhí an t‑údarás um chosaint an chomhshaoil den tuairim nach ndearnadh foráil don bheart lena mbaineann sa phlean cosanta ná le Foraithne Uimh. 478 agus gur cheart go mbeadh sé faoi réir nós imeachta, ón tús, chun measúnú a dhéanamh ar a impleachtaí.
24      Le Cinneadh an 15 Eanáir 2021, d’ordaigh an t‑údarás sin don iarratasóir sna príomhimeachtaí éifeachtaí díobhálacha na ngníomhaíochtaí a dhéantar sa limistéar nádúrtha faoi chosaint lena mbaineann a laghdú agus na crainn ghiúise leagtha a raibh a dtrastomhas níos mó ná 25 ceintiméadar ag an bpointe ba thibhe a fhágáil san fhoraois, ionas go bhféadfadh na crainn ghiúise sin, trína ndianscaoileadh, bheith ina substráit a chuideodh le forbairt speiceas feithidí a chosnaítear go speisialta sa limistéar sin, go háirithe an chiaróg fhadadharcach bhuaircíneach (Tragosoma depsarium) agus an chiaróg mhór fhadadharcach (Ergates faber). D’ordaigh an tÚdarás um Chosaint Comhshaoil don iarratasóir sna príomhimeachtaí freisin an méid adhmaid marbh i mbitóp 9010* atá faoi chosaint tosaíochta an Aontais ‘seanfhoraoisí bóireacha nó foraoisí bóireacha nádúrtha’ a athshlánú, ar an bhforas nach raibh sé leordhóthanach.
25      Rinne an t‑iarratasóir sna príomhimeachtaí agóid i gcoinne an chinnidh sin. Mar sin féin, sheas Ard-Stiúrthóir an Údaráis um Chosaint
Comhshaoil leis an gcinneadh sin trí chinneadh an 22 Márta 2021 (‘an cinneadh atá i gceist sna príomhimeachtaí’).
26      Thionscain an t‑iarratasóir sna príomhimeachtaí caingean os comhair administratīvā rajona tiesa, Rīgas tiesu nams (an Chúirt Riaracháin Dúiche, Rannán Ríge, an Laitvia), arb í an chúirt a rinne an tarchur í, ag iarraidh go ndéanfaí an cinneadh atá i gceist sna príomhimeachtaí a chur ar neamhní.
27      D’áitigh sé go gceanglaítear na gníomhaíochtaí ar cuireadh ina leith leis an reachtaíocht náisiúnta is infheidhme maidir leis an riosca a bhaineann le dóiteáin foraoise a chos, a bhaineann le cosáin foraoise agus bóithre nádúrtha a chothabháil, lena n‑áirítear leagan crann ar bhonn ceadanna arna n‑eisiúint ag Valsts meža dienests (an tSeirbhís Náisiúnta Foraoiseachta, an Laitvia), nach bhfuil na gníomhaíochtaí sin faoi réir an nós imeachta measúnaithe dá bhforáiltear in Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga agus go ndearnadh na gníomhaíochtaí sin i gcomhréir leis an bplean um chosaint agus le Foraithne Uimh. 478.
28      Áitíonn an t‑iarratasóir sna príomhimeachtaí freisin go bhfuil drochthionchar ag na bearta arna bhforchur leis an gcinneadh atá i gceist sna príomhimeachtaí ar shábháilteacht ó dhóiteán agus ar chomhraic dóiteáin sa limistéar nádúrtha faoi chosaint lena mbaineann. De réir na cúirte a rinne an tarchur, tháinig an tSeirbhís Náisiúnta Foraoiseachta ar an gcinneadh céanna.
29      Measann an chúirt a rinne an tarchur nach mór di a chinneadh cé acu an bhfuil nó nach bhfuil na gníomhaíochtaí a dhéanann an t‑iarratasóir sna príomhimeachtaí faoi réir an nós imeachta chun measúnú a dhéanamh ar impleachtaí na bpleananna agus na dtionscadal atá beartaithe sna limistéir chaomhantais speisialta a bhfuil tábhacht Chomhphobail leo (Natura 2000), dá bhforáiltear in Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga.
30      Chuige sin, tá an chúirt a rinne an tarchur den tuairim nach mór di a mheas ar dtús cibé acu an ionann na gníomhaíochtaí atá i gceist sna príomhimeachtaí agus ‘plean’ nó ‘tionscadal’ de réir bhrí Airteagal 6(3) den Treoir sin, ós rud é nach mór ach ‘pleananna’ agus ‘tionscadail’ ar dóigh dóibh difear a dhéanamh do limistéar caomhantais speisialta a bheith faoi réir measúnú iomchuí ar a n‑impleachtaí faoin bhforáil sin.
31      Más rud é nach mór an t‑aicmiú sin a ghlacadh i leith na n‑oibreacha lena mbaineann, ardaíonn an chúirt a rinne an tarchur freisin an cheist an bhfuil baint dhíreach ag na hoibreacha sin le bainistiú an limistéir nádúrtha faoi chosaint lena mbaineann nó an bhfuil gá leo, a mhéid atá siad beartaithe chun an limistéar nádúrtha faoi chosaint sin a chaomhnú ó bhaol dóiteáin. Faoi Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga, níl gá le measúnú ar na himpleachtaí don láithreán lena mbaineann do phleananna nó tionscadail a bhfuil baint dhíreach acu le bainistíocht an láithreáin sin nó atá riachtanach do bhainistiú an láithreáin sin.
32      Fiú in éagmais naisc den sórt sin nó in éagmais gá den sórt sin do bhainistiú an láithreáin, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur an bhfuil gá mar sin féin le measúnú ar impleachtaí na ngníomhaíochtaí atá i gceist, cé go gceanglaítear na gníomhaíochtaí sin leis an reachtaíocht náisiúnta is infheidhme maidir le baol dóiteán foraoise a chosc.
33      Sna himthosca sin, chinn administratīvā rajona tiesa, Rigas tiesu nams (an Chúirt Riaracháin Dúiche, Rannán Ríge) bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais i gcomhair réamhrialú:
‘(1)      An n‑áirítear freisin leis an gcoincheap “tionscadal” de réir bhrí Airteagal 1(2)(a) de [Treoir MTT] gníomhaíochtaí a dhéantar i limistéar foraoise d'fhonn a áirithiú go gcoimeádtar an bonneagar chun foraoisí a chosaint ar dhóiteáin sa limistéar sin, i gcomhréir leis na ceanglais a leagtar síos leis na rialacháin maidir le tinte a chosc?
(2)      I gcás go dtugtar freagra dearfach ar an gcéad cheist, an gá gníomhaíochtaí a dhéantar i limistéar foraoiseachta chun bonneagar cosanta dóiteáin foraoise a choimeád sa limistéar sin, de réir cheanglais na rialachán um chosc dóiteáin, a mheas, de réir bhrí Airteagal 6(3) den [Treoir um Ghnáthóga], mar thionscadal atá nasctha go díreach nó riachtanach leis an mbainistiú sin, ionas nach mbeidh na gníomhaíochtaí sin faoi réir an nós imeachta chun measúnú a dhéanamh ar limistéir chaomhantais speisialta a bhfuil tábhacht [Chomhphobail] ag baint leo (Natura 2000)?
(3)      I gcás go dtugtar freagra diúltach ar an dara ceist, an gceanglaítear freisin le hAirteagal 6(3) de [an Treoir um Ghnáthóga] go ndéanfar meastóireacht ar phleananna agus ar thionscadail (gníomhaíochtaí) ar dócha, gan a bheith nasctha go díreach nó riachtanach le bainistiú an limistéir chaomhantais speisialta atá i gceist, go mbeidh tionchar suntasach acu ar limistéir chaomhantais a bhfuil tábhacht [Chomhphobail] ag baint leo (Natura 2000), ach a dhéantar mar sin féin i gcomhréir le rialacháin náisiúnta chun na ceanglais maidir le cosaint agus comhrac dóiteáin foraoise a chomhlíonadh?
(4)      I gcás go dtugtar freagra dearfach ar an tríú ceist, an féidir leanúint le gníomhaíocht den sórt sin agus é a thabhairt chun críche sula gcuirfear an nós imeachta meastóireachta ex-post facto i bhfeidhm do limistéir chaomhantais speisialta a bhfuil tábhacht [Chomhphobail] ag baint leo (Natura 2000)?
(5)      I gcás go dtugtar freagra dearfach ar an tríú ceist, an bhfuil oibleagáid ar na húdaráis inniúla cúiteamh as an damáiste a éileamh agus bearta a ghlacadh chun aon tionchair shuntasacha a leigheas, mura bhfuil measúnú déanta ar shuntasacht an tionchair le linn an phróisis measúnaithe ar limistéir chaomhantais speisialta a bhfuil tábhacht [Chomhphobail] ag baint leo (Natura 2000)?
Breithniú ar na ceisteanna a tharchuirtear
An chéad cheist
34      Lena céad cheist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gcaithfear Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga a léiriú sa chaoi a gciallaíonn go n‑áirítear leis an gcoincheap ‘tionscadal’, de réir bhrí na forála sin, gníomhaíochtaí a dhéantar i limistéar foraoise, atá ainmnithe mar limistéar caomhantais speisialta, chun a áirithiú go ndéanfar bonneagar cosanta dóiteáin foraoise a chothabháil sa limistéar sin, i gcomhréir leis na ceanglais a leagtar síos leis an reachtaíocht náisiúnta is infheidhme maidir le baol dóiteáin foraoise a chosc.
35      Mar réamhphointe, ba cheart a mheabhrú go bhforáiltear leis an bhforáil sin, i limistéir chaomhantais speisialta, de réir bhrí Airteagal 1(l) den Treoir um Ghnáthóga, go ‘[m]beidh aon phlean nó tionscadal nach bhfuil nasctha go díreach le ná riachtanach do bhainistiú an láithreáin ach ar dóigh go mbeidh tionchar suntasach aige air, ina aonar nó i gcomhar le pleananna nó tionscadail eile, faoi réir measúnú iomchuí ar a impleachtaí don láithreán i bhfianaise chuspóirí caomhantais an láithreáin’.
36      Sa chéad áit, ba cheart a thabhairt faoi deara nach bhfuil sainmhíniú sa Treoir um Ghnáthóga ar an gcoincheap ‘tionscadal’. I gcodarsnacht leis sin, foráiltear le hAirteagal 1(2)(a) de Threoir MTT, a ndearna an chúirt a rinne an tarchur tagairt dó go sainráite ina ceist, sainmhíniú ar dá réir a áirítear le “tionscadal”, de réir bhrí na Treorach sin, cur i gcrích oibreacha foirgníochta nó suiteálacha nó scéimeanna eile, chomh maith le hidirghabhálacha eile sa timpeallacht nádúrtha agus sa tírdhreach nádúrtha lena n‑áirítear iad siúd a bhaineann le heastóscadh acmhainní mianracha.
37      Chinn an Chúirt go gcuimsítear leis an gcoincheap ‘tionscadal’, de réir bhrí na Treorach um Ghnáthóga, an coincheap ‘tionscadal’ de réir bhrí Threoir MTT, ionas, má chumhdaítear gníomhaíocht faoi Threoir MTT, nach mór, a fortiori, í a bheith cumhdaithe ag an Treoir um Ghnáthóga (breithiúnas an 9 Meán Fómhair 2020,
Friends of the Irish Environment,
C‑254/19, EU:C:2020:680, mír 29 agus an cásdlí dá dtagraítear).
38      Sa dara háit, is léir ó chásdlí na Cúirte go mbaineann ‘tionscadal’, de réir bhrí Threoir MTT, le hoibreacha nó le hidirghabhálacha a bhaineann le hathruithe ar ghné fhisiciúil an láithreáin lena mbaineann (féach, chuige sin, breithiúnas an
17 Márta
2011,
Brussels Hoofdstedelijk Gewest agus páirtithe eile,
C‑275/09, EU:C:2011:154, mír 24). Sa chás seo, is éard a bhí sna gníomhaíochtaí atá i gceist sna príomhimeachtaí ná crainn a leagan a raibh sé mar aidhm leo cothabháil na mbóithre nádúrtha a thrasnaíonn an limistéar nádúrtha faoi chosaint lena mbaineann a áirithiú. Mar sin, comhlíonann siad critéar substainteach an choincheapa ‘tionscadal’ de réir bhrí Threoir MTT.
39      I gcodarsnacht leis sin, níl aon chritéar dlíthiúil ann lena gcuirtear teorainn leis an gcoincheap sin. Sin an fáth nach bhfuil sé de chumas ag an bhfíoras gur ceanglaíodh na hoibreacha um leagan crann atá i gceist leis an reachtaíocht náisiúnta is infheidhme maidir leis an mbaol dóiteáin foraoise a chosc, nach féidir amhras a chaitheamh ar aicmiú na n‑oibreacha sin mar ‘thionscadal’ de réir bhrí Threoir MTT.
40      Leanann sé ón méid sin thuas gur ‘tionscadal’ de réir bhrí Threoir MTT iad na hoibreacha um leagan crann sin agus, dá réir sin, ‘tionscadal’ de réir bhrí Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga.
41      I bhfianaise na mbreithnithe go léir thuas, is é an freagra ar an gcéad cheist ná nach mór Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga a léiriú sa chaoi a gciallaíonn go n‑áirítear leis an gcoincheap ‘tionscadal’, de réir bhrí na forála sin, gníomhaíochtaí a dhéantar i limistéar foraoise, atá ainmnithe mar limistéar caomhantais speisialta, chun a áirithiú go ndéanfar bonneagar cosanta dóiteáin foraoise a chothabháil sa limistéar sin, i gcomhréir leis na ceanglais a leagtar síos leis an reachtaíocht náisiúnta is infheidhme maidir le baol dóiteáin foraoise a chosc, i gcás ina n‑athraíonn na gníomhaíochtaí sin gné fhisiciúil an láithreáin lena mbaineann.
An dara ceist
42      Lena dara ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga a léiriú sa chaoi a gciallaíonn nach mór nach mór na gníomhaíochtaí a dhéantar i limistéar foraoise, atá ainmnithe mar limistéar caomhantais speisialta, chun cothabháil bhonneagar cosanta ar dhóiteán foraoise a áirithiú sa limistéar sin,
i gcomhréir leis na ceanglais a leagtar síos leis an reachtaíocht náisiúnta is infheidhme maidir le baol dóiteán foraoise a chosc, a mheas mar thionscadal ‘nasctha go díreach le nó riachtanach do bhainistiú an láithreáin’ de réir bhrí na forála sin, agus, dá bhrí sin, ní gá dóibh a bheith faoi réir measúnú ar a n‑impleachtaí don láithreán lena mbaineann.
43      Faoi Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga, más rud é go bhfuil baint dhíreach ag na hoibreacha atá i gceist sna príomhimeachtaí, a rinneadh de réir na reachtaíochta náisiúnta is infheidhme maidir le baol dóiteáin foraoise a chosc, le bainistiú an láithreáin lena mbaineann nó má tá gá leo chuige sin, níor ghá dóibh a bheith faoi réir measúnú ar a n‑impleachtaí don láithreán sin.
44      Sa chéad áit, is léir ó Airteagal 1(l) den Treoir um Ghnáthóga go bhfuil limistéar caomhantais speisialta le hainmniú d'fhonn gnáthóga nó speicis nádúrtha áirithe a choinneáil nó a athbhunú, ag stádas fabhrach caomhantais. Chuige sin, bunóidh na Ballstáit, de bhun Airteagal 6(1) den Treoir um Ghnáthóga, na bearta caomhantais is gá lena n‑áireofar, más gá, pleananna bainistíochta iomchuí arna ndearadh go sonrach do na láithreáin lena mbaineann nó arna gcomhtháthú i bpleananna forbartha eile, agus bearta iomchuí reachtúla, riaracháin nó conarthacha a fhreagraíonn do cheanglais éiceolaíochta na gcineálacha gnáthóg nádúrtha in Iarscríbhinn I a ghabhann leis an Treoir sin agus na speiceas atá in Iarscríbhinn II a ghabhann léi atá ar na láithreáin sin.
45      Leanann sé ón méid sin thuas nach mór na bearta caomhantais dá dtagraítear in Airteagal 6(1) den Treoir um Ghnáthóga a bheith nasctha go díreach le bainistiú an láithreáin lena mbaineann nó a bheith riachtanach dá mbainistiú, de réir bhrí Airteagal 6(3) den Treoir sin.
46      Sa dara háit, mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i mír 37 dá Tuairim, d’fhéadfadh bearta réamhchúraim chun dóiteáin a chosc nó a chomhrac a bheith nasctha le bainistiú láithreáin faoi chosaint nó a bheith riachtanach dá mbainistiú. Ina theannta sin, de réir na hiarrata ar réamhrialú, tá faisnéis indíreach sa phlean cosanta agus i bhForaithne Uimh. 478 araon maidir leis an ngá atá le bearta a ghlacadh chun an baol dóiteáin foraoise ar an láithreán lena mbaineann a chosc.
47      Mar sin féin, níl gach beart atá beartaithe chun limistéar caomhantais speisialta a chosaint ar riosca dóiteán foraoise nasctha go díreach le bainistiú an láithreáin lena mbaineann nó a bheith riachtanach dá bhainistiú. Ní mór na bearta sin a bheith riachtanach freisin chun gnáthóga nó speicis faoi chosaint a choinneáil nó a athbhunú, ag stádas fabhrach caomhantais, agus a bheith comhréireach leis na cuspóirí sin, lena dtoimhdítear go bhfuil siad oiriúnach don limistéar lena mbaineann agus go bhfuil siad de chineál lena gcumasaítear do na cuspóirí sin a bhaint amach.
48      Sa chás seo, maidir leis na hoibreacha um leagan crann atá beartaithe chun bóithre nádúrtha a chothabháil i limistéar cosanta, is gá a mheas cé acu an ndéantar nó nach ndéantar difear leis na hoibreacha sin do chuspóirí caomhantais áirithe agus, más amhlaidh, an dtugtar bonn cirt leis na hoibreacha sin leis an mbaol de dhamáiste don láithreán lena mbaineann sa todhchaí i bhfianaise shaintréithe uile an limistéir sin.
49      Ceanglaítear le meastóireacht den sórt sin measúnú iomchuí ar impleachtaí na mbeart atá beartaithe chun dóiteáin a chosc de bhun Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga.
50      Ní hamhlaidh atá ach amháin má tá na bearta sin san áireamh cheana féin sna bearta sin arna nglacadh de bhun Airteagal 6(1) den Treoir um Ghnáthóga agus a bhfuil nasctha go díreach, mar sin, le bainistiú an láithreáin lena mbaineann nó atá riachtanach dá bhainistiú.
51      I bhfianaise na mbreithnithe go léir thuas, is é an freagra ar an dara ceist ná nach mór Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga a léiriú sa chaoi a gciallaíonn nach féidir a mheas, i gcomhréir leis na ceanglais a leagtar síos leis an reachtaíocht náisiúnta is infheidhme maidir le rioscaí dóiteáin foraoise a chosc, nach féidir gníomhaíochtaí a dhéantar i limistéar foraoise, atá ainmnithe mar limistéar caomhantais speisialta, chun a áirithiú go ndéantar bonneagar cosanta ar dhóiteán foraoise a chothabháil sa limistéar sin, toisc go bhfuil cuspóir den sórt sin acu, go bhfuil baint dhíreach acu le bainistiú an láithreáin lena mbaineann nó go bhfuil gá leis agus, dá bhrí sin, nach féidir iad a dhíolmhú ón measúnú ar a n‑impleachtaí don láithreán sin, ach amháin má tá siad i measc na mbeart caomhnaithe láithreáin a glacadh cheana de bhun Airteagal 6(1) den Treoir sin.
An tríú ceist
52      Lena tríú ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga a léiriú sa chaoi a gciallaíonn go gceanglaítear measúnú ar na pleananna agus ar na tionscadail dá dtagraítear san fhoráil sin, fiú i gcás ina gceanglaítear iad a chur chun feidhme leis an reachtaíocht náisiúnta is infheidhme maidir le rioscaí dóiteáin foraoise a chosc.
53      Sa chéad áit, ba cheart a mheabhrú nach mór d’aon phlean nó tionscadal nach bhfuil nasctha go díreach le bainistiú láithreáin nó nach bhfuil riachtanach dá bhainistiú, ach ar dóigh go mbeidh éifeacht shuntasach aige air, a bheith faoi réir measúnú iomchuí ar a impleachtaí don láithreán sin, agus is éard atá i gceist leis an gceanglas sin ná impleachtaí uile an phlean nó an tionscadail don láithreán sin a shainaithint, a mheasúnú agus a chur san áireamh. Ní mór do phlean nó tionscadal den sórt sin a bheith faoi réir measúnaithe den sórt sin i gcás ina bhfuil dóchúlacht nó riosca ann go mbeidh éifeacht shuntasach aige ar an láithreán lena mbaineann, coinníoll nach mór a mheas, i bhfianaise phrionsabal an réamhchúraim, a bheith comhlíonta i gcás nach féidir dóchúlacht nó riosca éifeachtaí díobhálacha suntasacha ar an láithreán sin a eisiamh ar bhonn an eolais eolaíoch is fearr sa réimse, agus aird ar leith, go háirithe, ar shaintréithe an láithreáin sin agus aird ar dhálaí sonracha comhshaoil an láithreáin sin (féach, chuige sin, breithiúnas an
10 Samhain
2022,
AquaPri,
C‑278/21, EU:C:2022:864, míreanna 49 agus
50 agus an cásdlí dá dtagraítear). Is faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé a mheas an dócha go mbeidh tionchar suntasach ag an tionscadal atá i gceist sna príomhimeachtaí ar an láithreán lena mbaineann, ós rud é, mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i mír 45 dá Tuairim, nach féidir leis an reachtaíocht náisiúnta is infheidhme maidir le cosc ar riosca dóiteáin foraoise plean nó tionscadal a dhíolmhú ó chomhlíonadh cheanglais Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga.
54      É sin ráite, agus sa dara háit, ní mór a chur in iúl nach bhfuil aon chontrárthacht ann idir an oibleagáid faoin dlí náisiúnta bearta áirithe a ghlacadh chun dóiteáin foraoise a chosc agus a chomhrac agus an oibleagáid, a leagtar síos in Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga, na bearta sin a dhéanamh faoi réir measúnú roimh ré ar a n‑impleachtaí don láithreán lena mbaineann, i gcás inar dócha go mbeidh tionchar suntasach acu ar limistéar caomhantais speisialta.
55      Ar an gcéad dul síos, leis an measúnú sin is féidir, ar mhalairt air sin, na rialacha mionsonraithe a shainiú maidir leis na bearta sin a chur chun feidhme is fearr a oireann do choinneáil nó d’athbhunú, ar stádas caomhantais fabhrach, na ngnáthóg nádúrtha nó na speiceas ar lena gcosaint a bunaíodh an limistéar caomhantais speisialta lena mbaineann.
56      Ar an dara dul síos, fiú i gcás ina gcinnfear leis an measúnú go bhfuil tionchar diúltach ag na bearta atá beartaithe ar an láithreán agus nach bhfuil aon réitigh mhalartacha ann, foráiltear le hAirteagal 6(4) den Treoir um Ghnáthóga go bhféadfar na bearta sin a chur chun feidhme, mar sin féin, i gcás ina bhfuil údar maith leo ar chúiseanna ríthábhachtacha de leas sáraitheach don phobal, ar choinníoll go ndéanfaidh an Ballstát na bearta cúitimh go léir is gá chun a áirithiú go ndéantar comhleanúnachas iomlán Natura 2000 a chosaint (féach, chuige sin, breithiúnas an
17 Aibreán
2018,
an Coimisiún v an Pholainn (Foraois Białowieża),
C‑441/17, EU:C:2018:255, mír 190).
57      Sa tríú háit agus ar aon nós, ní mór a mheabhrú gur chinn an Chúirt nach féidir le hAirteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga a údarú do Bhallstát reachtaíocht náisiúnta a achtú lena gceadaítear don oibleagáid maidir le measúnú tionchair timpeallachta do chineálacha áirithe pleananna nó tionscadal chun tairbhe a bhaint as tarscaoileadh ginearálta (breithiúnas an
22 Meitheamh
2022,
an Coimisiún v an tSlóvaic (Cosaint an chapall coille),
C‑661/20, EU:C:2022:496, mír 69 agus an cásdlí dá dtagraítear).
58      Bhainfí an bonn de shláine an láithreáin sin dá gceadófaí do ghníomhaíochtaí áirithe leas a bhaint as tarscaoileadh ginearálta, i gcomhréir leis an reachtaíocht náisiúnta is infheidhme, ón measúnú ar a n‑impleachtaí don láithreán faoi chosaint lena mbaineann.
59      Ina theannta sin, ba cheart a thabhairt faoi deara, sa chás seo, gur léir ón gcomhad a cuireadh faoi bhráid na Cúirte nach bhforáiltear d’fhéidearthacht den sórt sin sa reachtaíocht náisiúnta is infheidhme maidir le baol dóiteán foraoise a chosc.
60      I bhfianaise na mbreithnithe go léir thuas, is é an freagra ar an tríú ceist ná nach mór Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga a léiriú sa chaoi a gciallaíonn go gceanglaítear measúnú ar na pleananna agus ar na tionscadail a chumhdaítear leis an Airteagal sin, fiú i gcás ina gceanglaítear iad a chur chun feidhme leis an reachtaíocht náisiúnta is infheidhme maidir le rioscaí dóiteáin foraoise a chosc.
An ceathrú ceist
61      Lena ceathrú ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga a léiriú sa chaoi a gciallaíonn go bhféadfar leanúint de ghníomhaíochtaí a bhfuil sé mar aidhm leo a áirithiú go ndéanfar bonneagar cosanta dóiteáin foraoise a chothabháil i limistéar foraoise, atá ainmnithe mar limistéar caomhantais speisialta, agus a chur i gcrích sula gcuirfear chun feidhme an nós imeachta chun measúnú a dhéanamh ar a n‑impleachtaí a leagtar síos san fhoráil sin.
62      De réir an dara habairt d’Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga, ‘i bhfianaise chonclúidí an mheasúnaithe ar na himpleachtaí don láithreán agus faoi réir fhorálacha mhír 4, ní aontóidh na húdaráis náisiúnta inniúla leis an bplean nó leis an tionscadal go dtí go bhfionnfaidh siad nach ndéanfaidh sé dochar do shláine an láithreáin lena mbaineann agus, más iomchuí, tar éis tuairim a fháil ón bpobal i gcoitinne’. Mar sin, ní fhéadfar aon phlean ná tionscadal a chur chun feidhme i limistéar caomhantais speisialta sula ndéanfar measúnú ar a impleachtaí don láithreán lena mbaineann.
63      Tá sé deimhnithe ag an gCúirt arís agus arís eile réamhchineál an nós imeachta measúnaithe dá bhforáiltear in Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga (breithiúnais an 7 Meán Fómhair 2004,
Waddenvereniging agus Vogelbeschermingsvereniging,
C‑127/02, EU:C:2004:482, mír 34; an
11 Aibreán
2013,
Sweetman agus páirtithe eile,
C‑258/11, EU:C:2013:220, mír 28; agus an
21 Iúil 2016,
Orleans agus páirtithe eile,
C‑387/15 agus C‑388/15, EU:C:2016:583, mír 43).
64      Mar a shonraigh an tAbhcóide Ginearálta i bpointe
54 dá Tuairim, tá sé ríthábhachtach freisin go ndéanfaí measúnú ar impleachtaí an phlean nó an tionscadail sula gcuirtear chun feidhme é. Ar an gcéad dul síos, ní cheadófaí le measúnú ex post cosc a chur ar éifeachtaí díobhálacha ar stádas caomhantais an láithreáin. Ar an dara dul síos, is minic a bhíonn sé deacair méid na n‑impleachtaí sin a mheas in éagmais fardal roimh ré ar staid tosaigh an láithreáin.
65      Dá réir sin, ní cheadaítear leis an Treoir um Ghnáthóga plean nó tionscadal a chur chun feidhme i limistéar caomhantais speisialta nó,
a fortiori, leanúint ar aghaidh leis agus é a chur i gcrích sula ndéanfar measúnú cuí ar a impleachtaí don láithreán lena mbaineann.
66      Tá feidhm ag an toirmeasc sin maidir le gníomhaíochtaí a dhéantar i limistéar foraoise, arna ainmniú mar limistéar caomhantais speisialta, chun a áirithiú go ndéanfar bonneagar cosanta dóiteáin foraoise a chothabháil sa limistéar sin, i gcás inar tionscadal iad na gníomhaíochtaí sin, de réir bhrí Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga, mar is léir ó fhreagra na Cúirte ar an gcéad cheist.
67      I gcodarsnacht leis sin, níl feidhm ag an toirmeasc sin maidir le gníomhaíochtaí a dhéantar faoi bhearta caomhantais láithreáin arna nglacadh de bhun Airteagal 6(1) den Treoir um Ghnáthóga. Mar a shonraítear i míreanna 52 agus
53 den bhreithiúnas seo, ní mór a mheas, ar an mbonn sin, go bhfuil nasc díreach ag na gníomhaíochtaí sin le bainistiú an láithreáin nó go bhfuil siad riachtanach dá bhainistiú.
68      Dá réir sin, má tá foráil déanta cheana do na gníomhaíochtaí a bhaineann le bonneagar cosanta dóiteáin foraoise a chothabháil trí bhearta caomhantais láithreáin de bhun Airteagal 6(1) den Treoir um Ghnáthóga, ní gá iad a bheith faoi réir an mheasúnaithe dá bhforáiltear in Airteagal 6(3) den Treoir sin.
69      Mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i mír 57 dá Tuairim, is gá freisin an cás a chur san áireamh inar gá na bearta is gá chun an láithreán a chosaint a chur i gcrích láithreach de bharr riosca reatha nó práinne. I gcás den sórt sin, d’fhéadfadh sé nach mbainfí amach cuspóir an nós imeachta maidir le measúnú a dhéanamh ar impleachtaí na mbeart sin don láithreán, eadhon caomhnú an láithreáin, ach, a mhalairt air sin, d’fhéadfadh sé dochar a dhéanamh dó.
70      D’fhéadfadh sé sin a bheith amhlaidh, go háirithe, maidir le bearta éigeandála chun cosaint a dhéanamh ar dhóiteáin foraoise agus iad a chomhrac. Is faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé a mheas an bhféadfaí bonn cirt a thabhairt, ar an mbonn sin, leis na hoibreacha atá i gceist sna príomhimeachtaí a dhéanamh, gan measúnú a dhéanamh roimh ré ar a n‑impleachtaí don limistéar nádúrtha faoi chosaint lena mbaineann.
71      I bhfianaise na mbreithnithe thuas, is é an freagra ar an gceathrú ceist ná nach mór Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga a léiriú sa chaoi a gciallaíonn nach bhféadfar tús a chur le gníomhaíochtaí atá ceaptha chun a áirithiú go ndéanfar bonneagar cosanta dóiteáin foraoise a chothabháil i limistéar foraoise, atá ainmnithe mar limistéar caomhantais speisialta, nó,
a fortiori, nach bhféadfar iad a leanúint ná a chur i gcrích sula gcuirfear i gcrích an nós imeachta chun measúnú a dhéanamh ar a n‑impleachtaí dá bhforáiltear san Airteagal sin, mura n‑áirítear na gníomhaíochtaí sin i measc na mbeart caomhnaithe don láithreán lena mbaineann a glacadh cheana féin de bhun Airteagal 6(1) den Treoir sin nó mura rud é gur gá iad a chur chun feidhme láithreach mar gheall ar riosca iarbhír nó gar-riosca a bheith ann do chaomhnú an láithreáin sin.
An cúigiú ceist
72      Lena cúigiú ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga a léiriú sa chaoi a gciallaíonn go gceanglaítear ar na húdaráis inniúla bearta a ghlacadh chun aon éifeacht shuntasach a bhaineann le hoibreacha a rinneadh gan an measúnú roimh ré dá bhforáiltear san fhoráil sin a leigheas agus chun cúiteamh a éileamh i leith an damáiste a rinne na hoibreacha sin.
73      Mar réamhphointe, is gá breithniú a dhéanamh ar a úsáidí atá an cúigiú ceist, mar a foirmíodh é, chun an díospóid sna príomhimeachtaí a réiteach.
74      De réir an chinnidh a bhí i gceist sna príomhimeachtaí, d’ordaigh Ard-Stiúrthóir an Údaráis um Chosaint Comhshaoil don iarratasóir sna príomhimeachtaí, ar dtús, na crainn ghiúise leagtha a fhágáil in situ le stumpa a raibh trastomhas níos mó ná
25 ceintiméadar aige agus, ar an dara dul síos, chun an méid adhmaid marbh sa bhitóp 9010* atá faoi chosaint tosaíochta ‘seanfhoraoisí bóireacha nó foraoisí bóireacha nádúrtha’ a athshlánú, a mheas sí a bheith ar leibhéal neamhleor.
75      Mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i míreanna 69 agus
72 dá Tuairim, féachtar leis an gcéad urghaire le cosc a chur ar oibreacha arna ndéanamh de shárú ar Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga leanúint ar aghaidh, agus leis an dara hurghaire cuirtear Airteagal 11.2 d’Fhoraithne Uimh. 478 i gcuimhne lena gceanglaítear gan adhmad marbh a bhaint i gcás nach leor a chainníocht.
76      I bhfocail eile, ní cosúil go bhfuil an cinneadh atá i gceist sna príomhimeachtaí beartaithe chun éifeachtaí na n‑oibreacha a rinne an t‑iarratasóir sna príomhimeachtaí a leigheas ná chun a cheangal air cúiteamh a íoc as an damáiste a rinneadh de bharr na n‑oibreacha sin.
77      Mar sin féin, ba cheart a mheabhrú gur faoin gcúirt náisiúnta amháin ar tugadh an díospóid os a comhair, agus nach mór di freagracht a ghlacadh as an gcinneadh breithiúnach atá le déanamh, atá sé measúnú a dhéanamh, i bhfianaise imthosca sonracha an cháis, ar an ngá le réamhrialú ar mhaithe le breithiúnas a thabhairt agus ar ábharthacht na gceisteanna a tharchuireann sí chuig an gCúirt araon a chinneadh.
78      Sa chás seo, is léir ón iarraidh ar réamhrialú go mbaineann an cúigiú ceist, cosúil leis na ceisteanna eile a tharchuirtear, le léiriú Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga agus nach léir nach bhfuil aon úsáid ag baint leis chun an díospóid sna príomhimeachtaí a réiteach. Tá dlínse ag an gCúirt mar sin é a fhreagairt.
79      Sa chéad ait, ba cheart a thabhairt faoi deara nach bhfuil aon fhorálacha sa Treoir um Ghnáthóga, go háirithe Airteagal 6(3) di, a bhaineann leis na hiarmhairtí de shárú ar an oibleagáid measúnú a dhéanamh roimh ré ar impleachtaí plean nó tionscadail (féach, chuige sin, breithiúnas an
29 Iúil 2019,
Inter-Environnement Wallonie and Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen,
C‑411/17, EU:C:2019:622, mír 169).
80      Ní cheanglaítear le hAirteagal 6(2) den treoir sin ach go ndéanfaidh na Ballstáit ‘bearta iomchuí chun, sna limistéir caomhantais speisialta, meath ar ghnáthóga nádúrtha agus ar ghnáthóga speiceas a sheachaint, chomh maith le suaitheadh na speiceas, ar sainíodh limistéir ina leith a mhéid a d’fhéadfadh suaitheadh den sórt sin a bheith suntasach i ndáil le cuspóirí na Treorach [sin]’.
81      Faoi phrionsabal an chomhair dhílis, atá leagtha síos in Airteagal 4(3) CAE, ceanglaítear ar na Ballstáit mar sin féin na hiarmhairtí neamhdhleathacha a bhaineann le sárú ar dhlí an Aontais a chur ar neamhní (breithiúnais an
16 Nollaig
1960,
Humblet v Stát na Beilge, 6/60-IMM, EU:C:1960:48, lch. 1146, agus an 7 Eanáir
2004,
Wells,
C‑201/02, EU:C:2004:12, mír 64). Tá feidhm ag an oibleagáid sin maidir le gach orgán de chuid an Bhallstáit lena mbaineann agus, go háirithe, leis na húdaráis náisiúnta a bhfuil an oibleagáid orthu gach beart is gá a ghlacadh, laistigh dá raon inniúlachta, chun an mhainneachtain measúnú tionchair timpeallachta a dhéanamh a leigheas (féach, chuige sin, breithiúnas an
12 Samhain
2019,
an Coimisiún v Éire (Feirm ghaoithe Dhoire Bhriain),
C‑261/18, EU:C:2019:955, mír 75). Tá feidhm ag an oibleagáid sin freisin maidir le gnóthais ar leis an mBallstát lena mbaineann iad (féach, chuige sin, breithiúnas an
12 Samhain
2019,
an Coimisiún v Éire (Feirm ghaoithe Dharaidh Braoin),
C‑261/18, EU:C:2019:955, mír 91).
82      I gcomhréir leis an bprionsabal sin, ceanglaítear ar an mBallstát lena mbaineann freisin aon dochar a shlánú a rinneadh de bharr mainneachtain measúnú tionchair comhshaoil a dhéanamh ar phlean nó ar thionscadal (breithiúnas an 7 Eanáir
2004,
Wells,
C‑201/02, EU:C:2004:12, mír 66).
83      I gcodarsnacht leis sin, ní féidir le prionsabal an chomhair dhílis, nach bhfuil infheidhme ach amháin maidir leis na Ballstáit agus lena n‑orgán, oibleagáid a chur ar dhaoine aonair damáiste a shlánú, ar damáiste é a rinneadh don chomhshaol i limistéar caomhantais speisialta de bharr oibreacha atá déanta acu gan na hoibreacha sin a bheith faoi réir an mheasúnaithe iomchuí dá bhforáiltear in Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga.
84      Ós rud é nach bhfuil aon fhoráil sa Treoir um Ghnáthóga a bhaineann le cúiteamh as damáiste don chomhshaol agus, in aon chás, nach féidir aon oibleagáid a fhorchur ar dhaoine aonair ar bhonn na Treorach sin amháin, ní féidir leis an oibleagáid damáiste den chineál atá i gceist sna príomhimeachtaí a shlánú teacht chun cinn ach amháin ó dhlí na Laitvia.
85      Ba cheart a chur leis, dá mbeadh oibleagáid den sórt sin leagtha síos i ndlí na Laitvia, ar oibleagáid í don chúirt a rinne an tarchur a fhionnadh, go mbeadh oibleagáid ar na húdaráis náisiúnta inniúla í a chur i bhfeidhm.
86      Dá bhrí sin, ní féidir le hAirteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga, arna léamh i bhfianaise phrionsabal an chomhair dhílis, a cheangal ar na húdaráis inniúla ceangal a chur ar dhaoine aonair damáiste den sórt sin a shlánú.
87      Dá réir sin, ní cheanglaítear leis an bhforáil sin ar an iarratasóir sna príomhimeachtaí an damáiste a rinneadh de bharr na n‑oibreacha a rinne sé a shlánú gan measúnú iomchuí a bheith déanta roimh ré agus dá bhrí sin ní cheadaítear do na húdaráis inniúla a cheangal ar an iarratasóir sin cúiteamh a íoc as an damáiste sin amháin sa chás, a shamhlaigh an tAbhcóide Ginearálta i mír 73 dá Tuairim, i gcás inar cheart déileáil leis mar orgán de chuid an Bhallstáit lena mbaineann. I gcodarsnacht leis sin, más duine aonair príobháideach é, ní féidir leis na húdaráis sin a cheangal air, ar bhonn na forála sin agus phrionsabal an chomhair dhílis, agus ar na boinn sin amháin, an damáiste thuasluaite a shlánú.
88      I bhfianaise na mbreithnithe go léir thuas, is é an freagra ar an gcúigiú ceist nach mór Airteagal 6(3) den Treoir um Ghnáthóga, arna léamh i bhfianaise phrionsabal an chomhair dhílis, a léiriú sa chaoi go gceanglaítear ar an mBallstát lena mbaineann, go háirithe údaráis inniúla an Stáit sin, bearta a ghlacadh chun aon éifeachtaí suntasacha ar an gcomhshaol a leigheas, ar oibreacha iad a dhéantar gan an measúnú iomchuí ar na héifeachtaí sin, dá bhforáiltear san fhoráil sin, tar éis dó a bheith déanta roimh ré agus an damáiste a rinne na hoibreacha sin a shlánú. Ar an taobh eile, ní cheanglaítear ar an mBallstát sin ceangal a chur ar dhaoine aonair cúiteamh a dhéanamh as an damáiste sin i gcás ina bhfuil sé inchurtha ina leith.
Costais
89      Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte náisiúnta, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Naoú Dlísheomra) mar seo a leanas:
1.      Ní mór Airteagal 6(3) de Threoir 92/43/CEE ón gComhairle an 21 Bealtaine 1992 maidir le gnáthóga nádúrtha agus fána agus flora fiáine a chaomhnú
a léiriú sa chaoi go n‑áirítear leis an gcoincheap ‘tionscadal’, de réir bhrí na forála sin, gníomhaíochtaí a dhéantar i limistéar foraoise, atá ainmnithe mar limistéar caomhantais speisialta, chun a áirithiú go ndéanfar bonneagar cosanta dóiteáin foraoise a chothabháil sa limistéar sin, i gcomhréir leis na ceanglais a leagtar síos leis an reachtaíocht náisiúnta is infheidhme maidir le baol dóiteáin foraoise a chosc, i gcás ina n‑athraíonn na gníomhaíochtaí sin gné fhisiciúil an láithreáin lena mbaineann.
2.      Ní mór Airteagal 6(3) de Threoir 92/43
a léiriú sa chaoi is nach féidir a mheas, i gcomhréir leis na ceanglais a leagtar síos leis an reachtaíocht náisiúnta is infheidhme maidir le rioscaí dóiteáin foraoise a chosc, nach féidir gníomhaíochtaí a dhéantar i limistéar foraoise, atá ainmnithe mar limistéar caomhantais speisialta, , chun a áirithiú go ndéantar bonneagar cosanta ar dhóiteán foraoise a chothabháil sa limistéar sin, toisc go bhfuil cuspóir den sórt sin acu, go bhfuil baint dhíreach acu le bainistiú an láithreáin lena mbaineann nó go bhfuil gá leis agus, dá bhrí sin, nach féidir iad a dhíolmhú ón measúnú ar a n‑impleachtaí don láithreán sin, ach amháin má tá siad i measc na mbeart caomhnaithe láithreáin a glacadh cheana de bhun Airteagal 6(1) den Treoir sin.
3.      Ní mór Airteagal 6(3) de Threoir 92/43
a léiriú mar Airteagal a éilíonn measúnú ar na pleananna agus ar na tionscadail dá dtagraítear san fhoráil sin, fiú i gcás ina gceanglaítear iad a chur chun feidhme leis an reachtaíocht náisiúnta is infheidhme maidir le rioscaí dóiteáin foraoise a chosc.
4.      Ní mór Airteagal 6(3) de Threoir 92/43
a léiriú sa chaoi is nach bhféadfar tús a chur le gníomhaíochtaí atá ceaptha chun a áirithiú go ndéanfar bonneagar cosanta dóiteáin foraoise a chothabháil i limistéar foraoise, atá ainmnithe mar limistéar caomhantais speisialta, nó, a fortiori, nach bhféadfar iad a leanúint ná a chur i gcrích sula gcuirfear i gcrích an nós imeachta chun measúnú a dhéanamh ar a n‑impleachtaí dá bhforáiltear san Airteagal sin, mura n‑áirítear na gníomhaíochtaí sin i measc na mbeart caomhnaithe don láithreán lena mbaineann a glacadh cheana féin de bhun Airteagal 6(1) den Treoir sin nó mura rud é gur gá iad a chur chun feidhme láithreach mar gheall ar riosca iarbhír nó gar-riosca a bheith ann do chaomhnú an láithreáin sin.
5.      Ní mór Airteagal 6(3) de Threoir 92/43, arna léamh i bhfianaise phrionsabal an chomhair dhílis,
a léiriú sa chaoi go gceanglaítear ar an mBallstát lena mbaineann, go háirithe údaráis inniúla an Stáit sin, bearta a ghlacadh chun aon éifeachtaí suntasacha ar an gcomhshaol a leigheas, ar oibreacha iad a dhéantar gan an measúnú iomchuí ar na héifeachtaí sin, dá bhforáiltear san fhoráil sin, tar éis dó a bheith déanta roimh ré agus an damáiste a rinne na hoibreacha sin a shlánú. Ar an taobh eile, ní cheanglaítear ar an mBallstát sin ceangal a chur ar dhaoine aonair cúiteamh a dhéanamh as an damáiste sin i gcás ina bhfuil sé inchurtha ina leith.
[Sínithe]
*      Teanga an cháis: an Laitvis.