62021CJ0472_RES
Kawża C‑472/21
Monz Handelsgesellschaft lnternational mbH & Co. KG
vs
Büchel GmbH & Co. Fahrzeugtechnik KG
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Bundesgerichtshof)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) tas-16 ta’ Frar 2023
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Proprjetà intellettwali – Disinn – Direttiva 98/71/KE – Artikolu 3(3) u (4) – Kundizzjonijiet għall-kisba tal-protezzjoni ta’ parti komponenti ta’ prodott kumpless – Kunċetti ta’ ‘viżibbiltà’ u ta’ ‘użu normali’ – Viżibbiltà ta’ parti komponenti ta’ prodott kumpless waqt l-użu normali ta’ dan il-prodott mill-utent finali”
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Disinni – Direttiva 98/71 – Kundizzjonijiet għall-protezzjoni – Disinn li jikkostitwixxi parti komponenti ta’ prodott kumpless – Parti komponenti ġdida u li għandha karattru individwali – Parti komponenti li għandha tibqa’ viżibbli waqt l-użu normali tal-prodott – Viżibbiltà tal-parti komponenti – Kriterji ta’ evalwazzjoni
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 98/71, Artikolu 3(3))
(ara l-punti 38 sa 46)
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Disinni – Direttiva 98/71 – Kundizzjonijiet għall-protezzjoni – Disinn li jikkostitwixxi parti komponenti ta’ prodott kumpless – Parti komponenti ġdida u li għandha karattru individwali – Parti komponenti li għandha tibqa’ viżibbli waqt l-użu normali tal-prodott – Użu normali tal-prodott – Kunċett
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 98/71, Artikolu 3(3) u (4))
(ara l-punti 49, 52 sa 55 u d-dispożittiv)
Sunt
Monz, kumpannija rregolata mid-dritt Ġermaniż, hija l-proprjetarja tad-disinn li jirrappreżenta s-sarġ ta’ rota jew ta’ mutur, irreġistrat sa mill-2011 mad-Deutsches Patent- und Markenamt (l-Uffiċċju Ġermaniż tal-Privattivi u tat-Trade Marks, il-Ġermanja, iktar ’il quddiem id-“DPMA”).
Fis‑27 ta’ Lulju 2016, Büchel, kumpannija rregolata mid-dritt Ġermaniż, talbet quddiem id-DPMA l-invalidità tal-imsemmi disinn, billi sostniet li ma kienx jissodisfa l-kundizzjonijiet meħtieġa għall-kisba tal-protezzjoni legali tad-disinni (
1
). Hija sostniet li dan id-disinn applikat għal sarġ ta’ rota, li huwa parti komponenti ta’ prodott kumpless bħal ma hija rota jew mutur, ma jkunx viżibbli fil-każ ta’ użu normali ta’ dan il-prodott.
Id-DPMA ċaħad it-talba għal dikjarazzjoni ta’ invalidità billi qies li, għad-disinn inkwistjoni, ma kien hemm ebda raġuni għalfejn għandu jiġi eskluż mill-protezzjoni legali abbażi ta’ disinni. Huwa qies li l-parti komponenti li fuqha jiġi applikat id-disinn tibqa’ viżibbli fil-każ ta’ użu normali tal-prodott kumpless, li jkopri wkoll iż-żarmar u l-armar tas-sarġ għal raġunijiet minbarra l-manutenzjoni, is-servizz jew it-tiswija.
Wara li tressaq quddiemha rikors kontra din id-deċiżjoni, il-Bundespatentgericht (il-Qorti Federali tal-Privattivi, il-Ġermanja) iddikjarat l-invalidità tad-disinn inkwistjoni għar-raġuni li ma kienx jissodisfa r-rekwiżiti ta’ novità u ta’ karattru individwali. Fil-fehma tagħha, parti komponenti li hija viżibbli biss waqt is-separazzjoni tagħha minn prodott kumpless ma kinitx tissodisfa l-kundizzjoni ta’ viżibbiltà u għaldaqstant ma setgħetx tibbenefika mill-imsemmija protezzjoni legali. Barra minn hekk, dik il-qorti qieset li kien biss il-fatt li wieħed isuq, jirkeb fuq ir-rota jew jinżel minnha li jista’ jitqies li huwa użu normali peress li n-naħa ta’ taħt tas-sarġ ma hijiex viżibbli fil-kuntest ta’ dan l-użu.
Huwa f’dan il-kuntest li l-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja), adita b’appell ippreżentat minn Monz, staqsiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, essenzjalment, minn naħa, jekk ir-rekwiżit tal-viżibbiltà tad-disinni applikati għal prodott jew inkorporati fi prodott li jikkostitwixxi parti komponenti ta’ prodott kumpless kellux jiġi evalwat skont ċerti kundizzjonijiet tal-użu tal-prodott kumpless jew, għall-kuntrarju, skont l-unika possibbiltà oġġettiva li d-disinn applikat jiġi rrikonoxxut fuq il-parti komponenti kif integrata fil-prodott kumpless. Min-naħa l-oħra, hija staqsiet, essenzjalment, liema kienu l-kriterji rilevanti sabiex jiġi kklassifikat l-użu normali ta’ prodott kumpless mill-utent finali.
Permezz tas-sentenza preliminari tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat, minn naħa, ir-rekwiżit ta’ viżibbiltà sabiex disinn applikat għal prodott jew inkorporat fi prodott li jikkostitwixxi parti komponenti ta’ prodott kumpless ikun jista’ jibbenefika mill-protezzjoni legali tad-disinni u, min-naħa l-oħra, il-kriterji rilevanti għall-finijiet tal-evalwazzjoni tal-“użu normali” ta’ dan il-prodott, fis-sens tal-Artikolu 3(3) u (4) tad-Direttiva 98/71.
Il-kunsiderazzjonijiet tal‑Qorti tal‑Ġustizzja
Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ffokat fuq il-kwistjoni tal-viżibbiltà ta’ parti komponenti, ladarba tkun ġiet inkorporata fi prodott kumpless. Qabelxejn, hija fakkret li l-Artikolu 3(3) tad-Direttiva 98/71 jistabbilixxi regola speċjali speċifika għad-disinni applikati għal prodott jew inkorporati fi prodott li jikkostitwixxi parti komponenti ta’ prodott kumpless. Hija enfasizzat, f’dan ir-rigward, li hija d-dehra ta’ prodott jew ta’ parti minn prodott li hija s-suġġett tal-protezzjoni legali tad-disinni.
Fir-rigward tar-rekwiżiti li kellhom jiġu ssodisfatti sabiex id-dehra tal-parti komponenti ta’ prodott kumpless tkun tista’ tiġi protetta bħala disinn, il-Qorti tal-Ġustizzja rreferiet għall-ġurisprudenza preċedenti tagħha li kienet tgħid li din il-parti komponenti għandha tkun viżibbli u ddelimitata minn karatteristiċi li jikkostitwixxu d-dehra partikolari tagħha, li jimplika li l-imsemmija parti komponenti ma tkunx tista’ titħallat kompletament fil-prodott kollu kemm hu. Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li din il-ġurisprudenza, li tidħol fil-kuntest tal-protezzjoni tad-disinni prevista mir-Regolament Nru 6/2002 (
2
), hija applikabbli wkoll għas-sistema ta’ protezzjoni tad-disinni tad-Direttiva 98/71.
Madankollu, sabiex tibbenefika mill-protezzjoni legali tad-disinni, il-parti komponenti, ladarba inkorporata fil-prodott kumpless, għandha tibqa’ viżibbli waqt l-użu normali ta’ dan il-prodott. Għalhekk, evalwazzjoni in abstracto tal-viżibbiltà tal-parti komponenti inkorporata fil-prodott kumpless, mingħajr rabta ma’ xi sitwazzjoni konkreta ta’ użu ta’ dan il-prodott, ma kinitx biżżejjed sabiex tali parti komponenti tkun tista’ tibbenefika minn protezzjoni legali. Madankollu, l-Artikolu 3(3) tad-Direttiva 98/71 ma jeżiġix li parti komponenti inkorporata fi prodott kumpless tibqa’ viżibbli fl-intier tagħha f’kull mument li jintuża l-imsemmi prodott.
Għaldaqstant, il-viżibbiltà ta’ parti inkorporata fi prodott kumpless ma tistax tiġi evalwata biss mill-perspettiva tal-utent finali ta’ dan il-prodott, iżda wkoll mill-perspettiva ta’ osservatur estern.
Sussegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat il-kunċett ta’ “użu normali” ta’ tali prodott mill-utent finali, fis-sens tal-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 98/71. Għal dak li jirrigwarda, minn naħa, il-kwistjoni dwar jekk l-użu normali ta’ prodott kumpless jikkorrispondix għall-użu mixtieq mill-produttur tal-parti komponenti, għal dak mixtieq mill-produttur tal-prodott kumpless jew għall-użu abitwali mill-utent finali, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li din id-dispożizzjoni tkopri l-użu normali tal-prodott kumpless mill-utent finali.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-użu normali jew abitwali ta’ prodott kumpless mill-utent finali jikkorrispondi, bħala regola ġenerali, għal użu konformi mal-użu intenzjonat tal-prodott kumpless mixtieq mill-produttur jew mid-disinjatur tiegħu. Madankollu, il-leġiżlatur tal-Unjoni ried ikopri l-użu abitwali tal-prodott kumpless mill-utent finali, sabiex jeskludi użu ta’ dan il-prodott fi stadji oħra tal-kummerċ u b’hekk jevita evażjoni tal-kundizzjoni ta’ viżibbiltà. Għaldaqstant, l-evalwazzjoni tal-użu normali ta’ prodott kumpless ma tistax tkun ibbażata biss fuq l-intenzjoni tal-produttur tal-parti komponenti jew tal-prodott kumpless.
Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-kwistjoni dwar liema użu ta’ prodott kumpless mill-utent finali jikkostitwixxi “użu normali”, fis-sens tal-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 98/71, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-fatt li din id-dispożizzjoni ma kinitx tippreċiża liema tip ta’ użu tal-prodott kien kopert minn dan il-kunċett u kienet tirreferi, b’mod ġenerali, għall-użu ta’ tali prodott mill-utent finali jargumenta favur interpretazzjoni wiesgħa ta’ dan il-kunċett. F’dan ir-rigward, fid-dawl tal-fatt li, fil-prattika, l-użu ta’ prodott fil-funzjoni prinċipali tiegħu kien jeħtieġ ħafna drabi diversi atti li jistgħu jitwettqu qabel jew wara li l-prodott ikun issodisfa din il-funzjoni prinċipali, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li l-użu normali ta’ prodott kumpless ikopri dawn l-atti kollha, bl-eċċezzjoni ta’ dawk li jkunu espressament esklużi, jiġifieri l-atti relatati mal-manutenzjoni, mas-servizz u mat-tiswija.
Konsegwentement, il-kunċett ta’ “użu normali” għandu jkopri l-atti relatati mal-użu abitwali ta’ prodott kif ukoll atti oħra li jistgħu raġonevolment jitwettqu waqt tali użu u li huma abitwali mill-perspettiva tal-utent finali, inklużi dawk li jistgħu jitwettqu qabel jew wara li l-prodott ikun wettaq il-funzjoni prinċipali tiegħu, bħall-ħażna u t-trasport tiegħu.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li r-rekwiżit tal-viżibbiltà tad-disinni li jiġu applikati għal prodott jew inkorporat fi prodott li jikkostitwixxi parti komponenti minn prodott kumpless għandu jiġi evalwat fid-dawl ta’ sitwazzjoni ta’ użu normali tal-prodott kumpless, b’tali mod li l-parti kkonċernata, ladarba inkorporata f’dan il-prodott, tibqa’ viżibbli waqt tali użu. Għal dan il-għan, il-viżibbiltà ta’ parti komponenti ta’ prodott kumpless waqt l-użu normali tiegħu mill-utent finali għandha tiġi evalwata mill-perspettiva ta’ dan l-utent, kif ukoll minn dik ta’ osservatur estern. Dan l-użu normali għandu jkopri l-atti mwettqa waqt l-użu prinċipali ta’ prodott kumpless, kif ukoll dawk li jkollhom normalment jitwettqu mill-utent finali fil-kuntest ta’ tali użu, bl-eċċezzjoni tal-manutenzjoni, tas-servizz u tat-tiswija.
(
1
)	Fis-sens tal-Artikolu 4 tal-Gesetz über den rechtlichen Schutz von Design (il-Liġi dwar il-Protezzjoni tad-Disinni), tal-24 ta’ Frar 2014 (BGBl. 2014 I, p. 122), li kienet tittrasponi d-Direttiva 98/71/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Ottubru 1998 dwar il-protezzjoni legali ta’ disinji (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 21, p. 120)
(
2
)	Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 6/2002 tat‑12 ta’ Diċembru 2001 dwar id-disinji Komunitarji (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 27, p. 142).