62007CJ0199
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla)
12 ta’ Novembru 2009 (
*1
)
“Nuqqas ta’ Stat li jwettaq obbligu — Kuntratti pubbliċi — Direttiva 93/38/KEE — Avviż ta’ sejħa għal offerti — Twettiq ta’ studju — Kriterji ta’ esklużjoni awtomatika — Kriterji ta’ selezzjoni kwalitattiva u ta’ għoti”
Fil-Kawża C-199/07,
li għandha bħala suġġett rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu taħt l-Artikolu 226 KE, ippreżentat fit-12 ta’ April 2007,
Il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, irrappreżentata minn M. Patakia u D. Kukovec, bħala aġenti, b’indirizz għan-notifika fil-Lussemburgu,
rikorrenti,
vs
Ir-Repubblika Ellenika, irrappreżentata minn D. Tsagkaraki, bħala aġent, assistita minn K. Christodoulou, dikigoros, b’indirizz għan-notifika fil-Lussemburgu,
konvenuta,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla),
komposta minn K. Lenaerts, President tat-Tielet Awla, Aġent President tar-Raba’ Awla, R. Silva de Lapuerta, E. Juhász (Relatur), G. Arestis, u J. Malenovský, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: E. Sharpston,
Reġistratur: L. Hewlett, Amministratur Prinċipali,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal-10 ta’ Lulju 2008,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tad-9 ta’ Lulju 2009,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
Permezz tar-rikors tagħha, il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li, bl-introduzzjoni de facto, għad-detriment tad-ditti ta’ konsulenza barranin, ta’ kriterju supplimentari ta’ esklużjoni awtomatika, lil hinn minn dawk ipprovduti fl-Artikolu 31(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/38/KEE, tal-14 ta’ Ġunju 1993, li tikkoordina l-proċeduri ta’ akkwist pubbliku għal [li tikkordina l-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti minn] entitajiet li joperaw fis-setturi tal-ilma, tal-enerġija, tat-trasport u tat-telekomunikazzjoni (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 2, p. 194) u billi naqset li tagħmel distinzjoni fil-kompetizzjoni inkwistjoni bejn kriterji ta’ selezzjoni kwalitattiva u kriterji ta’ għoti, ir-Repubblika Ellenika naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt il-leġiżlazzjoni Komunitarja dwar il-kuntratti pubbliċi u, speċifikament taħt l-Artikoli 4(2), 31(1) u (2), u 34(1)(a) ta’ din id-direttiva kif interpretati mill-Qorti tal-Ġustizzja, taħt il-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku tal-kwalifiki formali li d-dritt Komunitarju dwar il-kuntratti pubbliċi jirregola kif ukoll taħt l-Artikoli 12 u 49 KE.
Il-kuntest ġuridiku
2
L-Artikolu 2 tad-Direttiva 93/38, fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-mument tal-fatti ta’ din il-kawża, kien jipprovdi:
“1.   Din id-Direttiva għandha tapplika għall-entitajiet kontraenti li:
a)
jkunu awtoritajiet pubbliċi jew intrapriżi pubbliċi u li jeżerċitaw wieħed mix-xogħlijiet li hemm referenza għalihom fil-paragrafu 2;
2.   Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, xogħlijiet relevanti għandhom ikunu:
[…]
ċ)
it-tħaddim ta’ networks li jipprovdu servizz lill-pubbliku fil-qasam tat-trasport bil-ferrovija, sistemi li jaħdmu weħidhom, tramway, trolley bus, karrozzi tal-linja jew kejbil.
[…]”
3
L-Artikolu 14(1)(ċ)(i) tal-istess direttiva kien jipprovdi:
“Din id-Direttiva għandha tapplika għal:
[…]
ċ)
kuntratti mogħtija minn entitajiet kontraenti li jwettqu l-attivitajiet li għalihom issir referenza fl-Annessi III, IV, V u VI (3) (3), sakemm il-valur stmat, nett mill-VAT, ma jkunx inqas minn:
i)
400000 ECU [EUR] fil-każ ta’ kuntratti ta’ provvista u ta’ servizzi;
[…]”
4
Skont l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/38:
“L-entitajiet kontraenti għandhom jiżguraw li ma jkun hemm l-ebda diskriminazzjoni bejn fornituri, kuntratturi jew fornituri ta’ servizzi differenti.”
5
L-Artikolu 31 ta’ din l-istess diretttiva kien ifformulat kif ġej:
“1.   L-entitajiet kontraenti li jagħżlu l-kandidati biex jitfgħu offerta fi proċeduri ristretti jew biex jipparteċipaw fi proċeduri negozjati għandhom jagħmlu dan skond kriterji u regoli oġġettivi li huma jippreskrivu u li huma għandhom jagħmlu disponibbli għal fornituri, kuntratturi jew fornituri ta’ servizz interessati.
2.   Il-kriterji użati jistgħu jinkludu l-kriterji għall-esklużjoni speċifikati fl-Artikolu 23 tad-Direttiva [tal-Kunsill] 71/305/KEE[, tas-26 ta’ Lulju 1971, dwar il-koordinazzjoni tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet (ĠU L 185, p. 5)] u fl-Artikolu 20 tad-Direttiva [tal-Kunsill] 77/62/KEE [, tal-21 ta’ Diċembru 1976, li tikkoordina l-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal provvisti (ĠU L 13, p. 1)].
3.   Il-kriterji jistgħu jkunu bbażati fuq il-bżonn oġġettiv ta’ entità kontraenti li tnaqqas in-numru ta’ kandidati għal livell li jkun iġġustifikat bil-bżonn li jiġu bbilanċjati l-karatteristiċi partikolari tal-proċedura ta’ l-għoti ta’ kuntratt u r-riżorsi meħtieġa biex titlesta. Madankollu, n-numru ta’ kandidati magħżula jrid jikkunsidra l-bżonn li jiżgura kompetizzjoni addattata.”
6
L-Artikolu 23 tad-Direttiva 71/305 u l-Artikolu 20 tad-Direttiva 77/62, redatti b’mod identiku, jistabbilixxu, taħt il-Kapitolu 1 tat-Titolu IV tagħhom, intitolat “Kriterji ta’ selezzjoni kwalittativa” [traduzzjoni mhux uffiċjali], każijiet fejn il-parteċipazzjoni tal-kuntratturi fil-kuntratti setgħet tiġi eskluża. Dawn il-każijiet jikkonċernaw, kemm is-sitwazzjoni personali tal-kuntrattur, jiġifieri l-falliment, l-istralċ, il-waqfien ta’ attivitajiet, l-amministrazzjoni ġudizzjarja jew il-kundanni mogħtija b’sentenza, kif ukoll l-aġir tal-kuntrattur, jiġifieri l-kondotta ħażina professjonali serja, in-nuqqas ta’ twettiq tal-obbligi tiegħu fir-rigward tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali u t-taxxi jew id-dikjarazzjonijiet foloz.
7
Dawn iż-żewġ artikoli ġew riprodotti rispettivament fl-Artikoli 24 u 20 tad-Direttiva tal-Kunsill 93/37/KEE, tal-14 ta’ Ġunju 1993, li tikkonċerna l-koordinament tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti tax-xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 2, p. 163), u d-Direttiva tal-Kunsill 93/36/KEE, tal-14 ta’ Ġunju 1993, li tikkoordina l-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi ta’ provvista [kuntratti pubbliċi għal provvisti] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 2, p. 110), li kkodifikaw id-Direttivi 71/305 u 77/62.
8
L-Artikolu 34(1) tad-Direttiva 93/38 jiddisponi:
“1.   Mingħajr preġudizzju għal-liġijiet, regolamenti jew dispożizzjonijiet amministrattivi nazzjonali dwar ir-rimunerazzjoni ta’ ċerti servizzi, il-kriterji li fuqhom l-entitajiet kontraenti għandhom jibbażaw l-għoti tal-kuntratti għandhom ikunu:
a)
l-offerta l-aktar vantaġġjuża ekonomikament, li tinvolvi diversi kriterji li jiddependu mill-kuntratt ikkonċernat, bħal: il-kunsinna jew id-data li fiha jitlesta, l-ispejjeż kurrenti, il-profitti, l-kwalità, l-estetika u l-karatteristiċi ta’ tħaddim, il-mertu tekniku, is-servizz ta’ wara l-bejgħ u l-assistenza teknika, l-impenn f’dak li għandu x’jaqsam ma’ spare parts, is-sigurtà tal-provvisti u l-prezz; jew,
b)
l-inqas prezz biss.”
9
Fl-aħħar nett, l-Artikolu 2(6) tad-Direttiva tal-Kunsill 92/13/KEE, tal-25 ta’ Frar 1992, li tikkoordina l-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi li jirrelataw għall-applikazzjoni tar-regoli Komunitarji dwar il-proċeduri ta’ akkwist ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tal-ilma, l-enerġija, it-trasport u t-telekomunikazzjoni (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 315), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-mument tal-fatti tal-preżenti kawża, taħt it-titolu “Rekwiżiti għall-proċeduri ta’ reviżjoni”, kienet ifformulata kif ġej:
“L-effetti ta’ l-eżerċizzju tal-poteri msemmija fil-paragrafu 1 dwar kuntratt konkluż sussegwenti għall-għoti tiegħu, għandhom jiġu stabbiliti mil-liġi nazzjonali. Barraminnhekk, minbarra fejn deċiżjoni għandha titwarrab qabel l-għotja tal-kumpens, Stat Membru jista’ jipprovdi li wara l-konklużjoni ta’ kuntratt wara li dan jingħata, il-poteri ta’ l-entità responsabbli għall-proċeduri ta’ reviżjoni għandhom jiġu limitati għall-għotja tal-kumpens lil kull persuna li ssirilha ħsara bi ksur.”
10
L-ifformular tal-imsemmija dispożizzjoni huwa prattikament identiku għal dak tal-Artikolu 2(6) tad-Direttiva tal-Kunsill 89/665/KEE, tal-21 ta’ Diċembru 1989, dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi rigward l-applikazzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti ta’ provvista pubblika u xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal provvisti u għal xogħlijiet] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 246), kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 92/50/KEE, tat-18 ta’ Ġunju 1992 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 322).
L-avviż ta’ sejħa għal offerti kkontestat u l-proċedura prekontenzjuża
11
F’din il-kawża, l-ilmenti tal-Kummissjoni jikkonċernaw ċerti termini u ċerti kundizzjonijiet li jinsabu fl-avviż ta’ sejħa għal offerti maħruġ minn ERGA OSE AE (iktar ’il quddiem “ERGA OSE”), entità pubblika proprjetà tal-organizzazzjoni Griega tal-ferroviji. Dan l-avviż kien jirrigwarda t-twettiq ta’ studju dwar proġetti immobiljarji u elettromekkaniċi fil-kuntest tal-bini ta’ stazzjon tal-ferrovija.
12
L-avviż ta’ sejħa għal offerti kkontestat, innummerat 2003/S 205-185214 u 2003/S 206-186119, ġie ppubblikat fis-16 ta’ Ottubru 2003. It-termini u l-kundizzjonijiet ta’ dan l-avviż kienu bbażati fuq il-leġiżlazzjoni nazzjonali li kienet fis-seħħ f’dak iż-żmien, jiġifieri l-Liġi 716/1977.
13
Għall-finijiet tal-eżami ta’ dan ir-rikors, it-termini rilevanti tal-avviż ta’ sejħa għal offerti kkontestat huma kif ġejjin:
“Taqsima III:Informazzjoni legali, ekonomika, finanzjarja u teknika
[…]
2.1)
Informazzjoni rigward is-sitwazzjoni individwali tal-[…] fornituri tas-servizz u l-formalitajiet neċessarji sabiex tkun evalwata l-kapaċità ekonomika u teknika minima tagħhom:
[…]
2.1.3)
Kapaċità teknika — Evidenza ta’ sostenn meħtieġa: A. L-espressjonijiet ta’ interess jiġu aċċettati jekk jitressqu minn:
a)
Ditti ta’ konsulenza Griegi li jkunu rreġistrati fir-reġistru nazzjonali korrispondenti u għandhom diploma:
[…]
b)
Ditti ta’ konsulenza barranin, ikkostitwiti skont il-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru tal-Unjoni Ewropea jew taż-[Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE)] u li għandhom l-amministrazzjoni ċentrali, il-post prinċipali fejn huma stabbiliti jew is-sede statutorja tagħhom fl-Unjoni Ewropea jew fiż-ŻEE […]. Il-konsulenti barranin irid ikollhom kwalifiki formali u sostantivi għal kull kategorija ta’ studju li jikkorrispondu għal dawk meħtieġa għall-konsulenti Griegi li jkunu rreġistrati fir-reġistru Grieg tal-Konsulenti, u d-ditti ta’ konsulenza jrid ikollhom persunal għal kull kategorija ta’ studju li jikkorrispondi għall-persunal meħtieġ għad-ditti ta’ konsulenza Griegi […]
Qed jiġi enfasizzat li d-ditti ta’ konsulenza u/jew il-konsulenti barranin li ressqu espressjoni ta’ interess fil-proċedura ta’ sejħa għal offerti [ERGA OSE] fis-sitt xhur qabel id-data tal-espressjoni ta’ interess tagħhom f’din il-kompetizzjoni u li ddikjaraw kwalifiki li jikkorrispondu għal kategoriji ta’ diplomi differenti minn dawk li qed jintalbu issa mhux se jiġu aċċettati.
[…]
Taqsima IV: Proċedura
IV. 1) Natura tal-proċedura: miftuħa
[…]
IV. 2) Kriterji ta’ għoti:
L-iktar offerta ekonomikament vantaġġjuża, skont il-kriterji li ġejjin […]:
Filwaqt li jiġi kkunsidrat l-Artikolu 34(1)(a) tad-Direttiva 93/38/KEE, il-kuntratt se jingħata skont il-kriterji li ġejjin:
1.
Esperjenza speċifika u ġenerali, f’xogħol partikolari ta’ disinn fuq proġetti simili jew minn ditti ta’ konsulenza jew minn konsulenti u mill-persunal xjentifiku tagħhom.
2.
Kapaċità reali sabiex jitwettaq studju fit-terminu ppjanat flimkien mal-obbligi rigward it-twettiq ta’ studji oħra u l-persunal xjentifiku u operattiv speċifiku propost biex iwettaq l-istudju inkwistjoni kif ukoll it-tagħmir marbut mal-għan tal-istudju,
b’ordni ta’ priorità: le.
[…]”
14
Skont is-sistema Ellenika, id-diplomi ta’ ditti ta’ konsulenza u ta’ konsulenti huma kkategorizzati skont l-esperjenza kif ukoll l-istudji magħmula u huma rreġistrati f’reġistri skont din l-esperjenza. Id-ditti ta’ konsulenza u l-konsulenti barranin ma humiex obbligati jkunu rreġistrati f’dawn ir-reġistri. Għal kull kuntratt jintalbu kategoriji konkreti ta’ diplomi, skont l-esperjenza meħtieġa għal dan il-kuntratt.
15
Il-Liġi 716/1977 ġiet abrogata u ssostitwita bil-Liġi 3316/2005.
16
Wara lment, fit-28 ta’ Ġunju 2005, il-Kummissjoni bagħtet ittra lill-awtoritajiet Elleniċi kompetenti, fejn enfasizzat li xi wħud mit-termini tal-avviż ta’ sejħa għal offerti inkwistjoni kienu jiksru ċerti dispożizzjonijiet tad-Direttiva 93/38 u l-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni minħabba n-nazzjonalità. L-awtoritajiet Elleniċi rrispondew permezz ta’ ittra tat-22 ta’ Lulju 2005. Wara li eżaminat din ir-risposta, il-Kummissjoni, fit-18 ta’ Ottubru 2005, bagħtet ittra ta’ intimazzjoni lir-Repubblika Ellenika. Iż-żewġ ilmenti li jinsabu f’din l-ittra kienu jikkonċernaw, minn naħa, id-diskriminazzjoni b’detriment għad-ditti ta’ konsulenza u għall-konsulenti barranin minħabba l-ifformular tat-tieni subparagrafu tal-punt 2.1.3(b) tat-Taqsima III tal-avviż ta’ sejħa għal offerti kkontestat, u, min-naħa l-oħra, in-nuqqas ta’ distinzjoni bejn il-kriterji ta’ selezzjoni u ta’ għoti fil-punt 2 tat-Taqsima IV tal-istess avviż.
17
Billi r-risposta tal-awtoritajiet Griegi, tal-14 ta’ Diċembru 2005, għal din l-ittra ta’ intimazzjoni ma kinitx ikkunsidrata sodisfaċenti mill-Kummissjoni, fl-4 ta’ Lulju 2006, din tal-aħħar bagħtet opinjoni motivata lir-Repubblika Ellenika li għaliha din tal-aħħar irrispondiet permezz ta’ ittra tat-30 ta’ Awwissu 2006. Billi ma kinitx konvinta minn din ir-risposta, il-Kummissjoni ddeċidiet li tippreżenta dan ir-rikors.
Fuq ir-rikors
Fuq l-ammissibbiltà
18
Ir-Repubblika Ellenika tqajjem eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà tar-rikors.
19
Hija tosserva, fl-ewwel lok, li l-Liġi 716/1977, li kienet tikkostitwixxi l-bażi tal-avviż ta’ sejħa għal offerti kkontestat, kienet ġiet abrogata b’liġi ġdida qabel l-iskadenza tat-terminu mogħti fl-opinjoni motivata, jiġifieri qabel il-mument li jikkostitwixxi l-limitu ta’ żmien li fuqu hija evalwata l-eżistenza ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. L-avviżi ta’ sejħa għal offerti maħruġa abbażi ta’ din il-liġi l-ġdida ma jinkludux iktar klawżoli bħal dawk ikkontestati f’din il-kawża. Issa, il-proċedura ta’ konstatazzjoni ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu ma hijiex intiża sabiex jiġi stigmatizzat Stat Membru, iżda sabiex dan tal-aħħar ikun jista’ joħloq leġiżlazzjoni konformi mad-dritt Komunitarju, għan li issa huwa milħuq permezz tal-Liġi 3316/2005.
20
Fit-tieni lok, ir-Repubblika Ellenika ssostni, essenzjalment, li l-Artikolu 2(6) tad-Direttiva 92/13 ġie traspost fid-dritt Elleniku permezz tal-Artikolu 4(2) tal-Liġi 2252/1997, li skontu, wara l-konklużjoni tal-kuntratt, dan ma jistax jiġi kkontestat iktar. Għalhekk, l-annullament a posteriori tal-kuntratt konkluż abbażi tal-avviż ta’ sejħa għal offerti kkontestat, li jikkostitwixxi kuntratt instantanju sa fejn dan jikkonċerna l-preparazzjoni ta’ studju, ikun eskluż, u dan b’mod partikolari meta l-għoti ta’ dan il-kuntratt kien ġie kkonfermat minn tliet deċiżjonijiet tal-qorti fuq il-livell nazzjonali, mogħtija fil-kuntest ta’ proċeduri għal miżuri provviżorji. B’hekk ir-Repubblika Ellenika tagħti x’tifhem, fil-fatt, li r-rikors tal-Kummissjoni issa ma għandu ebda skop.
21
Dan l-argument ma jistax jintlaqa’.
22
Fil-fatt, għandu jiġi rrilevat, minn naħa, li, kif jirriżulta kemm mir-rikors kif ukoll mir-risposta tal-Kummissjoni u kif din tal-aħħar ikkonfermat waqt is-seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, ir-rikors ma jirreferix għal traspożizzjoni inkompleta jew inkorretta tad-Direttiva 93/38 fil-liġi nazzjonali lanqas għal prassi amministrattiva stabbilita, ibbażata fuq il-Liġi 716/1977, li ma hijiex konformi ma’ din id-direttiva, iżda jikkonċerna l-applikazzjoni inkonsistenti tagħha fil-proċedura ta’ għoti tal-kuntratt inkwistjoni.
23
Issa, il-Kummissjoni għandha l-kompetenza esklużiva sabiex tiddeċiedi jekk hemmx lok li tinbeda proċedura ta’ konstatazzjoni ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu u minħabba liema aġir jew nuqqas imputabbli lill-Istat Membru kkonċernat din il-proċedura għandha tinbeda. Għalhekk hija tista’ titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu li jikkonsisti f’li ma ntlaħaqx, f’każ speċifiku, ir-riżultat intiż minn direttiva (sentenza tal-10 ta’ April 2003, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, C-20/01 u C-28/01, Ġabra p. I-3609, punt 30 u l-ġurisprudenza ċċitata). Għalhekk l-abrogazzjoni tal-Liġi 716/1977 u l-adozzjoni ta’ liġi ġdida qabel l-iskadenza tat-terminu mogħti fl-opinjoni motivata ma jrendux dan ir-rikors mingħajr skop.
24
Min-naħa l-oħra, għandu jiġi enfasizzat li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-Artikolu 2(6) tad-Direttiva 89/665, li l-kontenut tiegħu huwa identiku għal dak tal-Artikolu 2(6) tad-Direttiva 92/13, ma jistax jaffettwa rikors ippreżentat skont l-Artikolu 226 KE (sentenza tat-18 ta’ Lulju 2007, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, C-503/04, Ġabra p. I-6153, punt 34). Fil-fatt, l-imsemmija direttivi, billi jobbligaw lill-Istati Membri jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex jiżguraw li d-deċiżjonijiet meħuda mill-awtoritajiet kontraenti jistgħu jkunu suġġetti għal rimedji effikaċi, ma jistgħux jiġu kkunsidrati bħala li jirregolaw ukoll ir-relazzjoni bejn l-Istati Membri u l-Komunità u li b’hekk jaffettwaw l-applikazzjoni tal-Artikolu 226 KE (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-15 ta’ Ottubru 2009, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, C-275/08, punti 33 u 35).
25
Fi kwalunkwe każ, il-fatt li, eventwalment, il-kuntratt ikkontestat ma jistax jiġi annullat iktar ma jwassalx sabiex il-proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu ssir mingħajr skop.
26
Barra minn hekk, għandu jiġi kkonstatat li, fid-data tal-iskadenza tat-terminu ta’ xahrejn stabbilit fl-opinjoni motivata, jiġifieri l-4 ta’ Settembru 2006, il-kuntratt inkwistjoni ma kienx eżawrixxa l-effetti kollha tiegħu, filwaqt li tali eżawriment jikkostitwixxi l-kundizzjoni rikjesta mill-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex ir-rikors tal-Kummissjoni jiġi kkunsidrat bħala inammissibbli (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat-2 ta’ Ġunju 2005, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja, C-394/02, Ġabra p. I-4713, punt 18 u ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal-11 ta’ Ottubru 2007, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja, C-237/05, Ġabra p. I-8203, punt 29).
27
Fil-fatt, mill-proċess tal-kawża jirriżulta li l-kuntratt inkwistjoni kien jikkonsisti f’żewġ studji, li kellhom jitwettqu mill-kontraenti. Minkejja l-fatt li, kif tallega r-Repubblika Ellenika, l-ewwel studju kien jikkostitwixxi possibbilment il-premessa għat-tieni wieħed, huwa paċifiku li dawn l-istudji kienu jifformaw ħaġa sħiħa fir-rigward tal-eżekuzzjoni tal-obbligi tal-kontraenti. Issa, skont dak li qalet l-istess Repubblika Ellenika matul is-seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, it-tieni studju ma kienx għadu tlesta u, għalhekk, mogħti lill-awtorità kontraenti fl-4 ta’ Settembru 2006. Għalhekk, f’din id-data, il-kuntratt inkwistjoni ma kienx eżawrixxa l-effetti kollha tiegħu.
28
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandu jiġi konkluż li r-rikors tal-Kummissjoni huwa ammissibbli.
Fuq il-mertu
29
L-ewwel nett, għandu jiġi ppreċiżat li, kif jirriżulta mill-proċess tal-kawża, ERGA OSE hija entità pubblika li l-attività tagħha tinvolvi l-operazzjoni ta’ netwerks ta’ provvista ta’ servizzi pubbliċi fil-qasam tat-trasport bil-ferrovija. Għalhekk hija tikkostitwixxi entità kontraenti fis-sens tal-Artikolu 2(1)(a) u 2(ċ) tad-Direttiva 93/38. Barra minn hekk, il-valur stmat tal-kuntratt li l-avviż ta’ sejħa għal offerti kkontestat jirrigwarda huwa ta’ EUR 3240000 u għaldaqstant jaqbeż kunsiderevolment il-limitu stabbilit fl-Artikolu 14(1)(ċ)(i) tal-istess direttiva. Għalhekk, il-proċedura ta’ għoti tal-kuntratt inkwisjoni taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija direttiva.
30
L-ilmenti mqajma f’dan ir-rikors jirreferu, minn naħa, għall-klawżola li tinstab fit-tieni subparagrafu tal-punt 2.1.3(b) tat-Taqsima III, tal-avviż ta’ sejħa għal offerti kkontestat u, min-naħa l-oħra, fil-punt 2 tat-Taqsima IV tal-imsemmi avviż.
Fuq il-klawżola li tinstab fit-tieni subparagrafu tal-punt 2.1.3(b) tat-Taqsima III tal-avviż ta’ sejħa għal offerti kkontestat.
31
Il-Kummissjoni ssostni li l-klawżola li tinsab fit-tieni subparagrafu tal-punt 2.1.3(b) tat-Taqsima III tal-avviż ta’ sejħa għal offerti kkontestat — li abbażi tagħha d-ditti ta’ konsulenza jew il-konsulenti barranin li kienu esprimew l-interess tagħhom f’kompetizzjonijiet imnedija minn ERGA OSE fis-sitt xhur qabel id-data ta’ espressjoni ta’ interess fil-kompetizzjoni li hija s-suġġett tal-imsemmi avviż, u li kienu ddikjaraw kwalifiki li jikkorrispondu għal kategoriji ta’ diplomi differenti minn dawk li huma meħtieġa għal din il-kompetizzjoni, ma humiex ser ikunu aċċettati — hija kuntrarja għall-Artikolu 31(1) u (2) tal-istess direttiva, sa fejn din tipprovdi raġuni addizzjonali ta’ esklużjoni meta mqabbla ma’ dawk permessi b’mod limitat mid-dritt Komunitarju dwar il-kuntratti pubbliċi. Din l-imsemmija klawżola ddaħħal ukoll diskriminazzjoni kontra d-ditti ta’ konsulenza u l-konsulenti barranin, bi ksur tal-prinċipju ta’ trattament ugwali stabbilit fl-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/38 u li jirriżulta mill-Artikoli 12 KE u 49 KE. Din tikser ukoll il-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku ta’ diplomi, u ta’ provi oħra ta’ kwalifiki formali.
32
L-ewwel nett, għandu jiġi enfasizzat li l-Kummissjoni ma tikkontestax is-sistema Ellenika ta’ klassifikazzjoni tad-diplomi tad-ditti ta’ konsulenza u tal-konsulenti f’kategoriji, skont l-esperjenza tagħhom u l-istudji mwettqa, lanqas li dawn jiġu rreġistrati f’reġistri korrispondenti ma’ din l-esperjenza. Hija lanqas ma tikkontesta li l-Istati Membri huma awtorizzati jitolbu provi ta’ din l-esperjenza, lanqas il-fatt li d-ditti ta’ konsulenza u l-konsulenti barranin ma humiex obbligati jkunu rreġistrati f’dawn ir-reġistri u li huma jistgħu jippruvaw l-esperjenza tagħhom bi kwalunkwe mod.
33
Wara li saret din il-kjarifika preliminari, għandu jiġi rrilevat, fl-ewwel lok, li l-proċedura li l-avviż ta’ sejħa għal offerti kkontestat tikkonċerna kienet proċedura miftuħa. Issa, meta ġiet mistoqsija dwar dan fis-seduta, il-Kummissjoni aċċettat li l-Artikolu 31 tad-Direttiva 93/38 kien iqajjem problema dwar jekk dan kienx applikabbli għal dan it-tip ta’ proċeduri, minħabba l-fatt li, fil-paragrafu 1, dan jirreferi espliċitament għall-proċeduri ristretti u għall-proċeduri negozjati, u mhux għall-proċeduri miftuħa. F’din l-okkażjoni hija ppreċiżat li l-ilment essenzjali tagħha fir-rigward tal-klawżola kkontestata huwa bbażat fuq ksur tal-Artikolu 4(2) tal-imsemmija direttiva.
34
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi kkunsidrat li l-Kummissjoni rrinunzjat għall-ilment tagħha bbażat fuq ksur, mill-imsemmija klawżola, tal-Artikolu 31 tad-Direttiva 93/38.
35
Fit-tieni lok, għandu jiġi kkonstatat li l-imsemmija klawżola, ifformulata bi kliem ċar u mhux ambigwu, għandha tinftiehem fis-sens li, jekk ditta ta’ konsulenza jew konsulent barranin kienu pparteċipaw fi proċedura mnedija mill-istess entità kontraenti, jiġifieri ERGA OSE, matul is-sitt xhur qabel is-sejħa għal offerti ġdida u jekk, fil-kuntest tal-proċedura preċedenti, kienu ddikjaraw kwalifiki li jikkorrispondu ma’ kategoriji ta’ diplomi differenti minn dawk rikjesti mill-proċedura l-ġdida, skont is-sistema Ellenika ta’ klassifikazzjoni ta’ diplomi, huma ma jistgħux jiġu aċċettati sabiex jipparteċipaw f’din il-proċedura l-ġdida.
36
Madankollu, ir-Repubblika Ellenika ssostni li din il-klawżola dejjem ġiet applikata fis-sens li kull operatur interessat, li jkollu dubji dwar il-portata tagħha, seta’ jitlob kjarifiki mill-entità kontraenti kkonċernata u kien awtorizzat iressaq il-prova, bi kwalunkwe mezz xieraq, li huwa kien jissodisfa l-kundizzjonijiet sabiex jipparteċipa fil-proċedura inkwistjoni.
37
Għandu jiġi rrilevat f’dan ir-rigward li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-prinċipju ta’ trattament ugwali jimplika l-prinċipju ta’ trasparenza. Dawn il-prinċipji, li jikkostitwixxu l-bażi tad-direttivi Komunitarji dwar il-kuntratti pubbliċi, b’mod partikolari jfissru li l-offerenti, anki potenzjali, għandhom ikunu ġeneralment fuq livell ta’ ugwaljanza u jkollhom opportunitajiet indaqs fil-formulazzjoni tat-termini tal-applikazzjonijiet tagħhom għal parteċipazzjoni jew tal-offerti tagħhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-12 ta’ Diċembru 2002, Universale-Bau et, C-470/99, Ġabra p. I-11617, punt 93, u tas-16 ta’ Diċembru 2008, Michaniki, C-213/07, Ġabra p. I-9999, punti 44 u 45 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
38
B’mod partikolari, il-partijiet interessati potenzjali jridu jkunu f’pożizzjoni ta’ ugwaljanza fir-rigward tal-portata tal-informazzjoni li tinsab f’avviż ta’ sejħa għal offerti. Ma jkunx konsistenti ma’ dawn il-prinċipji jekk kategorija ta’ dawn il-persuni interessati jkollha tirrikorri għand l-entità kontraenti kkonċernata sabiex tingħata kjarifiki u informazzjoni addizzjonali dwar it-tifsira reali tal-kontenut ta’ avviż ta’ sejħa għal offerti, meta l-formulazzjoni ta’ dan tal-aħħar ma tħalli ebda dubju f’għajnejn persuna raġonevolment prudenti u diliġenti.
39
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li billi l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/38 jipprojbixxi kull diskriminazzjoni fost l-offerenti, huwa jipproteġi wkoll lil dawk li ġew skoraġġuti milli jagħmlu offerti, minħabba li kienu żvantaġġati mill-modalitajiet tal-proċedura segwita minn entità kontraenti (sentenza tal-5 ta’ Ottubru 2000, Il-Kummissjoni vs Franza, C-16/98, Ġabra p. I-8315, punt 109).
40
Ma jistax jiġi kkontestat li l-klawżola kkontestata, minħabba l-formulazzjoni ċara tagħha, jista’ jkollha effett dissważiv għad-ditti ta’ konsulenza u l-konsulenti barranin, kif barra minn hekk kien il-każ f’din il-kawża.
41
Fil-fatt, l-imsemmija klawżola bla dubju ta’ xejn tagħti x’tifhem lil dawn li differenza li jista’ jkun hemm bejn il-kwalifiki ddikjarati fi proċedura preċedenti mnedija mill-istess entità kontraenti u l-kwalifiki meħtieġa għall-proċedura kkonċernata mill-avviż ta’ sejħa għal offerti kkontestat għandha bħala effett awtomatiku li teskludihom milli jipparteċipaw f’dan il-kuntratt.
42
Konsegwentement, kandidat barrani bħal min ressaq l-ilment quddiem il-Kummissjoni ma għandux l-istess opportunitajiet bħall-persuni interessati barranin, minħabba l-ifformular dissważiv mhux ambigwu tal-imsemmija klawżola, u l-ħtieġa, minkejja dan l-ifformular, li jsiru passi addizzjonali sabiex jingħataw kjarifiki fuq il-kundizzjonijiet għall-ammissjoni għall-proċedura tal-kompetizzjoni.
43
B’hekk għandu jiġi kkonstatat li l-mod li bih huwa miktub l-avviż ta’ sejħa għal offerti kkontestat joħloq trattament differenti skont l-Istat Membru ta’ stabbiliment tal-persuna interessata, bi ħsara għal kandidati barranin, trattament differenti li fir-rigward tiegħu r-Repubblika Ellenika ma ressqet ebda ġustifikazzjoni.
44
Fit-tielet lok, għandu jiġi rrilevat li, skont il-premessa 34 tad-Direttiva 93/38, “r-regoli relevanti tal-Komunità dwar ir-rikonoxximent reċiproku ta’ diplomi, ċertifikati jew evidenza oħra ta’ kwalifiki formali japplikaw meta hemm bżonn ta’ evidenza ta’ kwalifika partikolari għall-parteċipazzjoni fi proċedura ta’għoti [ta’ kuntratti] jew ta’ konkors ta’disinn”
45
F’dan il-każ, jirriżulta b’mod ċar mill-kliem tal-klawżola li tinsab fit-tieni subparagrafu tal-punt 2.1.3(b) tat-Taqsima III tal-avviż ta’ sejħa għal offerti kkontestat li kandidati barranin li qabel kienu esprimew interess għal avviżi ta’ sejħa għal offerti oħra mnedija mill-istess entità kontraenti milli jidher ma għandhomx, b’differenza mill-kandidati nazzjonali, l-opportunità li jkunu jistgħu jagħmlu użu quddiem l-imsemmija entità mid-diplomi jew mill-kwalifiki professjonali kollha tagħhom.
46
Min-naħa l-oħra, l-imsemmija klawżola, kif ifformulata, ma tippermettix li jiġi affermat li din l-entità bħala prinċipju tirrifjuta li tieħu inkunsiderazzjoni diplomi jew provi ta’ kwalifiki professjonali maħruġa minn Stat Membru ieħor.
47
Minn dan isegwi li l-ilment tal-Kummissjoni dwar ksur tar-regoli Komunitarji dwar ir-rikonoxximent reċiproku tal-provi ta’ kwalifiki formali huwa infondat.
48
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandu jiġi konkluż li l-klawżola kkontestata ma hijiex konformi mal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/38.
49
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma huwiex neċessarju li jiġu eżaminati l-allegazzjonijiet l-oħra tal-Kummissjoni li jirreferu wkoll għall-konstatazzjoni ta’ tali trattament diskriminatorju.
Fuq il-punt 2 tat-Taqsima IV tal-avviż ta’ sejħa għal offerti kkontestat
50
Il-Kummissjoni ssostni li l-punt 2 tat-Taqsima IV tal-avviż ta’ sejħa għal offerti kkontestat, intitolat “Kriterji għall-għoti”, jagħmel konfużjoni inammissibbli bejn kriterji ta’ selezzjoni kwalitattiva tal-offerenti u kriterji ta’ għoti tal-kuntratt. Hija ssostni li d-Direttiva 93/38 tistabbilixxi sistema simili għal dik stabbilita bid-Direttiva 92/50, li abbażi tagħha għandha ssir distinzjoni bejn żewġ fażijiet tal-proċedura, l-ewwel waħda li tinvolvi l-istabbiliment ta’ kriterji ta’ selezzjoni tal-offerenti u t-tieni waħda li tikkonsisti fl-iffissar ta’ kriterji ta’ għoti tal-kuntratt. B’hekk hemm żewġ stadji separati tal-proċedura ta’ għoti li għandhom għanijiet differenti, minkejja li ma huwiex ipprojbit, skont il-Kummissjoni, li fl-istess ħin ikun hemm kemm kontroll tal-idoneità tal-kandidati kif ukoll l-għoti tal-kuntratt.
51
F’dan ir-rigward, mill-ġurisprudenza jirriżulta li, għalkemm, teoretikament, id-direttivi Komunitarji dwar il-kuntratti pubbliċi ma jeskludux li l-verifika tal-idoneità tal-offerenti u l-għoti tal-kuntratt jistgħu jsiru fl-istess ħin, xorta jibqa’ l-fatt li dawn iż-żewġ proċeduri huma żewġ proċeduri distinti u li huma rregolati minn regoli differenti (ara, b’analoġija, is-sentenzi tal-20 ta’ Settembru 1988, Beentjes, 31/87, Ġabra p. 4635, punti 15 u 16, kif ukoll tal-24 ta’ Jannar 2008, Lianakis et, C-532/06, Ġabra p. I-251, punt 26).
52
L-istħarriġ tal-idoneità tal-offerenti huwa, fil-fatt, imwettaq mill-awtoritajiet kontraenti skont il-kriterji ta’ idoneità ekonomika, finanzjarja u teknika (imsejħa “kriterji għal selezzjoni kwalitattiva ”) imsemmija, f’dan il-każ, fl-Artikoli 30 u 31 tad-Direttiva 93/38 (ara, b’analoġija, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Beentjes, punt 17, u Lianakis et, punt 27).
53
Min-naħa l-oħra, l-għoti tal-kuntratt huwa bbażat fuq il-kriterji elenkati, f’dan il-każ, fl-Artikolu 34(1) ta’ din id-direttiva, jiġifieri jew l-inqas prezz jew l-offerta l-iktar vantaġġuża ekonomikament (ara, b’analoġija, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Beentjes, punt 18, u Lianakis et, punt 28).
54
Issa, għalkemm huwa minnu li, f’dan l-aħħar każ, kif juri wkoll l-użu tal-kelma “bħal”, il-kriterji li jistgħu jintgħażlu mill-awtoritajiet kontraenti ma humiex elenkati b’mod eżawrjenti fl-Artikolu 34(1)(a) tad-Direttiva 93/38, u din id-dispożizzjoni tħalli għaldaqstant f’idejn l-awtoritajiet kontraenti l-għażla tal-kriterji ta’ għoti tal-kuntratti li għandhom jikkunsidraw, xorta jibqa’ l-fatt li din l-għażla għandha tkun limitata għal kriterji intiżi biex jidentifikaw l-offerta l-iktar vantaġġuża ekonomikament (ara, b’analoġija, is-sentenzi Beentjes, iċċitata iktar ’il fuq, punt 19; tat-18 ta’ Ottubru 2001, SIAC Construction, C-19/00, Ġabra p. I-7725, punti 35 u 36; tas-17 ta’ Settembru 2002, Concordia Bus Finland, C-513/99, Ġabra p. I-7213, punti 54 u 59; tad-19 ta’ Ġunju 2003, GAT, C-315/01, Ġabra p. I-6351, punti 63 u 64, kif ukoll Lianakis et, iċċitata iktar ’il fuq, punt 29).
55
Għalhekk, huma esklużi mill-“kriterji għall-għoti” dawk il-kriterji li ma humiex intiżi biex jidentifikaw l-offerta l-iktar vantaġġuża ekonomikament, imma li huma essenzjalment marbuta mal-evalwazzjoni tal-idoneità tal-offerenti biex jeżegwixxu l-kuntratt inkwistjoni (ara, b’analoġija, is-sentenza Lianakis et, iktar ’il fuq, punt 30).
56
F’din il-kawża, il-kriterji kkunsidrati mill-awtorità kontraenti bħala “kriterji ta’ għoti” fil-punt 2 tat-Taqsima IV tal-avviż ta’ sejħa għal offerti kkontestat, jirrigwardaw l-esperjenza u l-idoneità attwali sabiex jiżguraw eżekuzzjoni tajba tal-kuntratt inkwistjoni. Dawn huma kriterji li jirrigwardaw l-idoneità tal-offerenti li jeżegwixxu dan il-kuntratt u għalhekk ma jikkwalifikawx bħala “kriterji għall-għoti”, fis-sens tal-Artikolu 34(1) tad-Direttiva 93/38, li l-awtoritajiet Elleniċi, barra minn hekk, ma kkkontestawx serjament.
57
Fid-dawl ta’ dak premess, għandu jiġi konkluż li l-punt 2 tat-Taqsima IV tal-avviż ta’ sejħa għal offerti kkontestat ma huwiex konformi mal-Artikolu 34(1)(a) tad-Direttiva 93/38.
58
Fid-dawl tal-kunsiderazzjoni kollha preċedenti, għandu jiġi kkonstatat li, minħabba, minn naħa, l-esklużjoni, skont it-tieni subparagrafu tal-punt 2.1.3(b) tat-Taqsima III tal-avviż ta’ sejħa għal offerti kkontestat, tad-ditti ta’ konsulenza u tal-konsulenti barranin li jkunu esprimew l-interess tagħhom f’kompetizzjonijiet imnedija minn ERGA OSE fis-sitt xhur qabel id-data tal-espressjoni ta’ interess fil-kompetizzjoni li hija s-suġġett tal-imsemmi avviż, u li kienu ddikjaraw kwalifiki li jikkorrispondu għal kategoriji ta’ diplomi differenti minn dawk li huma meħtieġa għal din il-kompetizzjoni, u minħabba, min-naħa l-oħra, in-nuqqas ta’ distinzjoni, fil-punt 2 tat-Taqsima IV tal-imsemmi avviż, bejn kriterji ta’ selezzjoni kwalitattiva u kriterji ta’ għoti tal-kuntratt inkwistjoni, ir-Repubblika Ellenika naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikoli 4(2) u 34(1)(a) tad-Direttiva 93/38.
59
Il-kumplament tar-rikors huwa miċħud.
Fuq l-ispejjeż
60
Skont l-Artikolu 69(2) tar-Regoli tal-Proċedura, il-parti li titlef il-kawża għandha tbati l-ispejjeż, jekk dawn ikunu ġew mitluba. Skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 69(3), il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ madankollu tiddeċiedi li taqsam l-ispejjeż jew tiddeċiedi li kull parti tbati l-ispejjeż tagħha jekk il-partijiet ikunu telliefa ripettivament fuq kap jew iktar tat-talbiet tagħhom. Peress li l-Kummissjoni u r-Repubblika Ellenika tilfu parzjalment, hemm lok li jiġu kkundannati jbatu l-ispejjeż tagħhom.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Minħabba, minn naħa, l-esklużjoni, skont it-tieni subparagrafu tal-punt 2.1.3(b) tat-Taqsima III tal-avviż ta’ sejħa għal offerti maħruġ minn ERGA OSE AE fis-16 ta’ Ottubru 2003, innummerat 2003/S 205-185214 u 2003/S 206-186119, tad-ditti ta’ konsulenza u tal-konsulenti barranin li jkunu esprimew l-interess tagħhom f’kompetizzjonijiet imnedija minn ERGA OSE AE fis-sitt xhur qabel id-data tal-espressjoni ta’ interess fil-kompetizzjoni li hija s-suġġett tal-imsemmi avviż, u li kienu ddikjaraw kwalifiki li jikkorrispondu għal kategoriji ta’ diplomi differenti minn dawk li huma meħtieġa għal din il-kompetizzjoni, u minħabba, min-naħa l-oħra, in-nuqqas ta’ distinzjoni, fil-punt 2 tat-Taqsima IV tal-imsemmi avviż, bejn kriterji ta’ selezzjoni kwalitattiva u kriterji ta’ għoti tal-kuntratt inkwistjoni, ir-Repubblika Ellenika naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikoli 4(2) u 34(1)(a), tad-Direttiva tal-Kunsill 93/38/KEE, tal-14 ta’ Ġunju 1993, li tikkoordina l-proċeduri ta’ akkwist pubbliku għal [li tikkordina l-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti minn] entitajiet li joperaw fis-setturi tal-ilma, tal-enerġija, tat-trasport u tat-telekomunikazzjoni.
2)
Il-kumplament tar-rikors huwa miċħud.
3)
Il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej u r-Repubblika Ellenika għandhom ibatu l-ispejjeż rispettivi tagħhom.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Grieg.