62019CJ0342_RES
Υπόθεση C‑342/19 P
Fabio De MasiκαιΓιάνης Βαρουφάκης
κατά
Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας
Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 17ης Δεκεμβρίου 2020
«Αίτηση αναιρέσεως – Πρόσβαση στα έγγραφα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) – Απόφαση 2004/258/ΕΚ – Άρθρο 4, παράγραφος 3 – Εξαιρέσεις – Έγγραφο το οποίο έχει περιέλθει στην ΕΚΤ – Γνωμοδότηση εκ μέρους εξωτερικού παρόχου – Εσωτερική χρήση στο πλαίσιο συσκέψεων και προκαταρκτικών διαβουλεύσεων – Άρνηση παροχής προσβάσεως»
Θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα προσβάσεως του κοινού στα έγγραφα – Απόφαση 2004/258 της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας – Εξαιρέσεις από το δικαίωμα προσβάσεως στα έγγραφα – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Περιεχόμενο
(Άρθρο 296, εδ. 2, ΣΛΕΕ· απόφαση 2004/258 της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις 2011/342 και 2015/529, άρθρο 4)
(βλ. σκέψεις 49-52)
Θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα προσβάσεως του κοινού στα έγγραφα – Απόφαση 2004/258 της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας – Εξαιρέσεις από το δικαίωμα προσβάσεως στα έγγραφα – Περιεχόμενο – Άρνηση παροχής προσβάσεως – Παραδεκτό
(Απόφαση 2004/258 της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις 2011/342 και 2015/529, άρθρο 4 §§ 2, 3 και 5)
(βλ. σκέψεις 60, 62, 64)
Θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα προσβάσεως του κοινού στα έγγραφα – Απόφαση 2004/258 της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας – Εξαιρέσεις από το δικαίωμα προσβάσεως στα έγγραφα – Προστασία των εγγράφων που προορίζονται για εσωτερική χρήση – Προϋποθέσεις – Διαφορά σε σχέση με τον κανονισμό 1049/2001
(Κανονισμός 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 4 § 3· απόφαση 2004/258 της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις 2011/342 και 2015/529, άρθρο 4 § 3, εδ. 1)
(βλ. σκέψεις 67-71, 74, 75)
Σύνοψη
Με απόφαση της 16ης Οκτωβρίου 2017, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) αρνήθηκε στους αναιρεσείοντες, Fabio de Masi και Γιάνη Βαρουφάκη, την παροχή προσβάσεως στο έγγραφο το οποίο φέρει τον τίτλο «Απαντήσεις σε ερωτήσεις σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου 14.4 του πρωτοκόλλου αριθ. 4 για το καταστατικό του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας». Το έγγραφο αυτό περιείχε την απάντηση εξωτερικού νομικού συμβούλου σε αίτημα της ΕΚΤ για παροχή νομικών συμβουλών όσον αφορά τις εξουσίες του διοικητικού συμβουλίου βάσει του εν λόγω άρθρου 14.4. Η ΕΚΤ αρνήθηκε την παροχή προσβάσεως στο επίμαχο έγγραφο βάσει, αφενός, της εξαιρέσεως του άρθρου 4, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση, της αποφάσεως 2004/258 (
1
), σχετικά με την προστασία της παροχής νομικών συμβουλών, και, αφετέρου, της εξαιρέσεως του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, της ίδιας αποφάσεως, σχετικά με την προστασία των εγγράφων για εσωτερική χρήση.
Η προσφυγή την οποία άσκησαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου οι νυν αναιρεσείοντες κατά της ως άνω αποφάσεως της ΕΚΤ απορρίφθηκε ως αβάσιμη (
2
). Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι ορθώς στήριξε η ΕΚΤ την άρνησή της παροχής προσβάσεως στο επίμαχο έγγραφο επί της εξαιρέσεως περί προστασίας των εγγράφων που προορίζονται για εσωτερική χρήση, την οποία προβλέπει το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, της αποφάσεως 2004/258.
Το Δικαστήριο, επιληφθέν αιτήσεως αναιρέσεως των νυν αναιρεσειόντων κατά της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου, επιβεβαιώνει την ανάλυση του Γενικού Δικαστηρίου επί της εφαρμογής εν προκειμένω της εξαιρέσεως αυτής και απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατ’ αρχάς, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, εν προκειμένω, το Γενικό Δικαστήριο δεν παρέβη την υποχρέωσή του αιτιολογήσεως. Επισημαίνει συναφώς ότι, ενώ το άρθρο 4, παράγραφος 3, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1049/2001 (
3
) προϋποθέτει ότι αποδεικνύεται ότι η γνωστοποίηση του εγγράφου θίγει σοβαρά τη διαδικασία λήψεως αποφάσεων του θεσμικού οργάνου, δεν απαιτείται, αντιθέτως, τέτοια απόδειξη στο πλαίσιο της εξαιρέσεως του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, της αποφάσεως 2004/258. Ως εκ τούτου, αποφαίνεται ότι το Γενικό Δικαστήριο ουδόλως ήταν υποχρεωμένο να ελέγξει αν η ΕΚΤ είχε παράσχει εξηγήσεις ως προς τον κίνδυνο σοβαρής παραβάσεως της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων που μπορούσε να συνεπάγεται η πρόσβαση στο επίμαχο έγγραφο. Το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι προϋπόθεση για την άρνηση παροχής προσβάσεως σε έγγραφο βάσει της διατάξεως αυτής είναι μόνο να αποδεικνύεται, αφενός, ότι το εν λόγω έγγραφο προορίζεται ιδίως για εσωτερική χρήση στο πλαίσιο συσκέψεων και προκαταρκτικών διαβουλεύσεων εντός της ΕΚΤ και, αφετέρου, ότι δεν υφίσταται υπέρτερο δημόσιο συμφέρον που να δικαιολογεί τη γνωστοποίηση του εγγράφου αυτού.
Εν συνεχεία, το Δικαστήριο εκτιμά ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν παρέβλεψε το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση, και παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, της αποφάσεως 2004/258. Κατά πρώτον, το γράμμα του εν λόγω άρθρου 4, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση, της συγκεκριμένης αποφάσεως δεν περιέχει καμία ένδειξη δυνάμενη να προσδώσει στην εν λόγω διάταξη τον χαρακτήρα lex specialis υπό το πρίσμα του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, της αποφάσεως αυτής. Κατά δεύτερον, ουδόλως αποκλείεται βάσει του γράμματος του άρθρου 4 της αποφάσεως 2004/258 το ίδιο μέρος εγγράφου να μπορεί να καλύπτεται από οποιαδήποτε εξαίρεση εκ των διαλαμβανομένων στη διάταξη αυτή. Κατά τρίτον, είναι αδιάφορο, για την εφαρμογή της εξαιρέσεως του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, της αποφάσεως 2004/258, το ζήτημα αν το επίμαχο έγγραφο μπορεί να χαρακτηρισθεί και ως «παροχή νομικών συμβουλών», κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση, της αποφάσεως αυτής, διότι ο νομοθέτης της Ένωσης δεν έθεσε ως προϋπόθεση της δυνατότητας επικλήσεως της εξαιρέσεως που προβλέπεται στην πρώτη διάταξη να μη συνιστούν τα διαλαμβανόμενα σε αυτήν έγγραφα «παροχή νομικών συμβουλών», κατά την έννοια της δευτέρας διατάξεως.
Τέλος, το Δικαστήριο επιβεβαιώνει την ερμηνεία του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, της αποφάσεως 2004/258 την οποία προέκρινε το Γενικό Δικαστήριο, επισημαίνοντας ότι η διάταξη αυτή δεν πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι επιφυλάσσει την προστασία την οποία προβλέπει αποκλειστικώς στα έγγραφα που συνδέονται με συγκεκριμένη διαδικασία λήψεως αποφάσεων. Πράγματι, η εν λόγω διάταξη προϋποθέτει απλώς ότι ένα έγγραφο χρησιμοποιείται στο πλαίσιο συσκέψεων και προκαταρκτικών διαβουλεύσεων εντός της ΕΚΤ και έχει ως αποτέλεσμα να καταλαμβάνει, κατά ευρύ τρόπο, τα έγγραφα που συνδέονται με εσωτερικές διαδικασίες της ΕΚΤ. Επιπλέον, το Δικαστήριο παρατηρεί ότι το περιεχόμενο της διατάξεως αυτής διαφέρει από εκείνο του άρθρου 4, παράγραφος 3, του κανονισμού 1049/2001. Αφενός, ο σκοπός προστασίας κατά την πρώτη διάταξη δεν είναι όμοιος με εκείνον της δεύτερης και, αφετέρου, μολονότι η προμνημονευθείσα διάταξη του κανονισμού 1049/2001 εξαρτά την άρνηση παροχής προσβάσεως σε έγγραφο από το γεγονός ότι το συγκεκριμένο έγγραφο σχετίζεται με θέμα επί του οποίου το θεσμικό όργανο δεν έχει ακόμη αποφασίσει, το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, της αποφάσεως 2004/258 δεν περιέχει τέτοια διευκρίνιση, προβλέπει δε συγκεκριμένα ότι η πρόσβαση στο έγγραφο δεν επιτρέπεται ακόμη και κατόπιν της λήψεως της αποφάσεως.
(
1
)	Απόφαση 2004/258/ΕΚ της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, της 4ης Μαρτίου 2004, σχετικά με την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ/2004/3) (ΕΕ 2004, L 80, σ. 42), όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις 2011/342/ΕΕ της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, της 9ης Μαΐου 2011 (ΕΚΤ/2011/6) (ΕΕ 2011, L 158, σ. 37), και (ΕΕ) 2015/529 της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, της 21ης Ιανουαρίου 2015 (ΕΚΤ/2015/1) (ΕΕ 2015, L 84, σ. 64).
(
2
)	Απόφαση της 12ης Μαρτίου 2019, De Masi και Βαρουφάκης κατά ΕΚΤ (T‑798/17, EU:T:2019:154).
(
3
)	Κανονισμός (ΕΚ) 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2001, για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής (ΕΕ 2001, L 145, σ. 43).