62025CJ0313
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (δεύτερο τμήμα)
της 4ης Σεπτεμβρίου 2025 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Επείγουσα προδικαστική διαδικασία – Μεταναστευτική πολιτική – Επιστροφή υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν παράνομα σε κράτος μέλος – Οδηγία 2008/115/ΕΚ – Εκτέλεση απόφασης επιστροφής που έχει καταστεί απρόσβλητη – Άρθρο 5 – Αρχή της μη επαναπροώθησης – Υπέρτερο συμφέρον του παιδιού – Οικογενειακή ζωή – Άρθρο 15 – Κράτηση ενόψει απομάκρυνσης – Έλεγχος της τήρησης των προϋποθέσεων νομιμότητας – Υποχρέωση του εθνικού δικαστή να ελέγχει αν τηρείται η αρχή της μη επαναπροώθησης και αν γίνονται σεβαστά τα λοιπά συμφέροντα που μνημονεύονται στο άρθρο 5 της οδηγίας 2008/115 – Αυτεπάγγελτη εξέταση – Άρθρα 6 και 7, άρθρο 19, παράγραφος 2, άρθρο 24, παράγραφος 2, και άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης»
Στην υπόθεση C‑313/25 PPU [Adrar] (
i
),
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (πρωτοδικείο Χάγης, μεταβατική έδρα Ruremonde, Κάτω Χώρες) με απόφαση της 6ης Μαΐου 2025, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 6 Μαΐου 2025, στο πλαίσιο της δίκης
GB
κατά
Minister van Asiel en Migratie,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),
συγκείμενο από τους K. Jürimäe (εισηγήτρια), πρόεδρο τμήματος, K. Lenaerts, πρόεδρο του Δικαστηρίου, ασκούντα καθήκοντα δικαστή του δευτέρου τμήματος, M. Gavalec, Z. Csehi και F. Schalin, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: D. Spielmann
γραμματέας: A. Lamote, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 1ης Ιουλίου 2025,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
ο GB, εκπροσωπούμενος από τους N. den Ouden και A. Hol, advocaten,
–
η Ολλανδική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την M. H. S. Gijzen και τον J. Langer,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τις A. Baeckelmans, Α. Κατσιμέρου και F. van Schaik,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 1ης Αυγούστου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 5, του άρθρου 13, παράγραφοι 1 και 2, καθώς και του άρθρου 15 της οδηγίας 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, σχετικά με τους κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών (ΕΕ 2008, L 348, σ. 98), σε συνδυασμό με τα άρθρα 6 και 7, το άρθρο 19, παράγραφος 2, το άρθρο 24, παράγραφος 2, και το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ του GB, Αλγερινού υπηκόου, και του Minister van Asiel en Migratie (Υπουργού Ασύλου και Μετανάστευσης, Κάτω Χώρες, στο εξής: Υπουργός) σχετικά με την απόφαση του Υπουργού να θέσει τον GB υπό κράτηση ενόψει της απομάκρυνσής του προς την Αλγερία.
Το νομικό πλαίσιο
Το διεθνές δίκαιο
3
Το άρθρο 33 της Συμβάσεως περί του καθεστώτος των προσφύγων, η οποία υπεγράφη στη Γενεύη στις 28 Ιουλίου 1951 [Recueil des traités des Nations unies, τόμος 189, σ. 150, αριθ. 2545 (1954)], όπως τροποποιήθηκε με το Πρωτόκολλο περί του καθεστώτος των προσφύγων, το οποίο συνήφθη στη Νέα Υόρκη στις 31 Ιανουαρίου 1967 (στο εξής: Σύμβαση της Γενεύης), ορίζει τα εξής:
«1.   Ουδεμία Συμβαλλομένη Χώρα θα απελαύνη ή θα επαναπροωθή, καθ’ οιονδήποτε τρόπον, Πρόσφυγας, εις τα σύνορα εδαφών ένθα η ζωή ή ελευθερία αυτών απειλούνται δια λόγους φυλής, θρησκείας, εθνικότητος, κοινωνικής τάξεως ή πολιτικών πεποιθήσεων.
2.   Το εκ της παρούσης διατάξεως απορρέον ευεργέτημα δεν δύναται πάντως να επικαλήται πρόσφυξ όστις, δια σοβαράς αιτίας, θεωρείται επικίνδυνος εις την ασφάλειαν της χώρας ένθα ευρίσκεται ή όστις, έχων τελεσιδίκως καταδικασθή δι’ ιδιαιτέρως σοβαρόν αδίκημα, αποτελεί κίνδυνον δια την Χώραν.»
Το δίκαιο της Ένωσης
4
Οι αιτιολογικές σκέψεις 2, 4, 8, 16, 22 και 24 της οδηγίας 2008/115 έχουν ως εξής:
«2)
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Βρυξελλών της 4ης και 5ης Νοεμβρίου 2004 ζήτησε την καθιέρωση μιας αποτελεσματικής πολιτικής απομάκρυνσης και επαναπατρισμού, με βάση κοινούς κανόνες, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να επιστρέφουν με ανθρώπινους όρους και με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειάς τους.
[…]
4)
Θα πρέπει να θεσπισθούν σαφείς, διαφανείς και δίκαιοι κανόνες για τη χάραξη μιας αποτελεσματικής πολιτικής περί επιστροφής, απαραίτητο στοιχείο για την καλή διαχείριση της μεταναστευτικής πολιτικής.
[…]
8)
Αναγνωρίζεται ότι είναι νόμιμο τα κράτη μέλη να επιστρέφουν τους παρανόμως διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών, υπό την προϋπόθεση ότι εφαρμόζονται δίκαια και αποτελεσματικά συστήματα ασύλου, τα οποία τηρούν πλήρως την αρχή της μη επαναπροώθησης.
[…]
16)
Η χρήση της κράτησης με σκοπό την απομάκρυνση θα πρέπει να είναι περιορισμένη και να υπόκειται στην αρχή της αναλογικότητας όσον αφορά τα χρησιμοποιούμενα μέσα και τους επιδιωκόμενους στόχους. Η κράτηση δικαιολογείται μόνο για την προετοιμασία της επιστροφής ή για την εκτέλεση της διαδικασίας απομάκρυνσης και εφόσον δεν αρκεί η εφαρμογή λιγότερο αναγκαστικών μέτρων.
[…]
22)
Σύμφωνα με τη [διεθνή σύμβαση για τα δικαιώματα του παιδιού, η οποία υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών στις 20 Νοεμβρίου 1989,] τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν πρωτίστως υπόψη το “συμφέρον του παιδιού” κατά την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προάσπιση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, [η οποία υπεγράφη στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950,] τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν πρωτίστως υπόψη το σεβασμό της οικογενειακής ζωής κατά την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας.
[…]
24)
Η παρούσα οδηγία σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις αρχές που αναγνωρίζονται ιδίως από τον [Χάρτη].»
5
Το άρθρο 3 της οδηγίας επιγράφεται «Ορισμοί» και προβλέπει στα σημεία 4 και 5 τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, νοούνται ως:
[…]
4)
“απόφαση επιστροφής”: διοικητική ή δικαστική απόφαση ή πράξη με την οποία κηρύσσεται ή αναφέρεται ως παράνομη η παραμονή υπηκόου τρίτης χώρας και του επιβάλλεται ή αναφέρεται υποχρέωση επιστροφής,
5)
“απομάκρυνση”: εκτέλεση της υποχρέωσης επιστροφής, και συγκεκριμένα φυσική μεταφορά εκτός του κράτους μέλους·».
6
Το άρθρο 5 της οδηγίας, το οποίο επιγράφεται «Μη επαναπροώθηση, βέλτιστα συμφέροντα του παιδιού, οικογενειακή ζωή και κατάσταση της υγείας», ορίζει τα εξής:
«Κατά την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, τα κράτη μέλη λαμβάνουν δεόντως υπόψη:
α)
τα βέλτιστα συμφέροντα του παιδιού
β)
την οικογενειακή ζωή,
γ)
την κατάσταση της υγείας του συγκεκριμένου υπηκόου τρίτης χώρας,
και τηρούν την αρχή της μη επαναπροώθησης.»
7
Το άρθρο 9 της οδηγίας, το οποίο επιγράφεται «Αναβολή της απομάκρυνσης», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Τα κράτη μέλη αναβάλλουν την απομάκρυνση:
α)
όταν αυτή παραβιάζει την αρχή της μη επαναπροώθησης […]».
8
Το άρθρο 12 της οδηγίας 2008/115, το οποίο επιγράφεται «Μορφή», ορίζει στην παράγραφο 1, πρώτο εδάφιο, τα εξής:
«Οι αποφάσεις επιστροφής και –, εάν έχουν εκδοθεί, – οι αποφάσεις απαγόρευσης εισόδου και οι αποφάσεις απομάκρυνσης εκδίδονται εγγράφως και περιλαμβάνουν τους νομικούς και πραγματικούς λόγους καθώς και πληροφορίες για τα διαθέσιμα ένδικα μέσα.»
9
Το άρθρο 13 της οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «[Μέσα έννομης προστασίας]», προβλέπει στις παραγράφους 1 και 2 τα εξής:
«1.   Στον ενδιαφερόμενο υπήκοο τρίτης χώρας διατίθεται αποτελεσματικό [μέσο έννομης προστασίας] το οποίο του επιτρέπει να προσφεύγει κατά των αποφάσεων που αφορούν την επιστροφή ή να ζητεί την επανεξέτασή τους, όπως αναφέρεται στο άρθρο 12, παράγραφος 1, ενώπιον αρμόδιας δικαστικής ή διοικητικής αρχής ή αρμόδιου οργάνου που απαρτίζεται από μέλη αμερόληπτα και απολαύοντα εχέγγυα ανεξαρτησίας.
2.   Η αρχή ή το όργανο που αναφέρεται στην παράγραφο 1 έχει την εξουσία να επανεξετάζει αποφάσεις που αφορούν την επιστροφή, όπως αναφέρονται στο άρθρο 12, παράγραφος 1, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας προσωρινής αναστολής της επιβολής της εφαρμογής τους, εκτός εάν ισχύει ήδη προσωρινή αναστολή δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας.»
10
Το άρθρο 15 της οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Κράτηση», ορίζει τα εξής:
«1.   Εκτός εάν στη συγκεκριμένη περίπτωση δύνανται να εφαρμοσθούν αποτελεσματικά άλλα επαρκή αλλά λιγότερο αναγκαστικά μέτρα, τα κράτη μέλη μπορούν να θέτουν απλώς υπό κράτηση υπήκοο τρίτης χώρας υποκείμενο σε διαδικασίες επιστροφής, για την προετοιμασία της επιστροφής και/ή τη διεκπεραίωση της διαδικασίας απομάκρυνσης, ιδίως όταν:
α)
υπάρχει κίνδυνος διαφυγής, ή
β)
ο συγκεκριμένος υπήκοος τρίτης χώρας αποφεύγει ή παρεμποδίζει την προετοιμασία της επιστροφής ή τη διαδικασία απομάκρυνσης.
Οιαδήποτε κράτηση έχει τη μικρότερη δυνατή διάρκεια και διατηρείται μόνο καθόσον χρόνο η διαδικασία απομάκρυνσης εξελίσσεται και εκτελείται με τη δέουσα επιμέλεια.
2.   Η κράτηση διατάσσεται από τις διοικητικές ή δικαστικές αρχές.
Η κράτηση διατάσσεται εγγράφως και συνοδεύεται από πραγματική και νομική αιτιολόγηση.
Όταν η διαταγή κράτησης εκδίδεται από διοικητικές αρχές, τα κράτη μέλη:
α)
είτε προβλέπουν την ταχεία δικαστική επανεξέταση της νομιμότητας της κράτησης που αποφασίζεται το συντομότερο δυνατό μετά την έναρξη της κράτησης,
β)
είτε χορηγούν στο συγκεκριμένο υπήκοο τρίτης χώρας το δικαίωμα να κινήσει διαδικασία για την ταχεία δικαστική επανεξέταση της νομιμότητας της κράτησής του που αποφασίζεται το συντομότερο δυνατό μετά την έναρξη της σχετικής διαδικασίας· εν τοιαύτη περιπτώσει, τα κράτη μέλη ενημερώνουν αμέσως τους ενδιαφερομένους υπηκόους τρίτων χωρών σχετικά με τη δυνατότητα διεξαγωγής τέτοιας διαδικασίας.
Ο συγκεκριμένος υπήκοος τρίτης χώρας απολύεται αμέσως εάν η κράτηση δεν είναι νόμιμη.
3.   Εν πάση περιπτώσει, η απόφαση κράτησης επανεξετάζεται ανά εύλογα χρονικά διαστήματα είτε κατ’ αίτηση του συγκεκριμένου υπηκόου τρίτης χώρας είτε αυτεπαγγέλτως. Σε περίπτωση παραταθείσας διάρκειας κράτησης, η επανεξέταση εποπτεύεται από δικαστική αρχή.
4.   Οσάκις καθίσταται πρόδηλο ότι δεν υφίσταται πλέον λογικά προοπτική απομάκρυνσης για νομικούς ή άλλους λόγους ή όταν παύουν να ισχύουν οι όροι της παραγράφου 1, η κράτηση παύει να δικαιολογείται και το συγκεκριμένο πρόσωπο απολύεται αμέσως.
5.   Η κράτηση εξακολουθεί καθ’ όλη τη χρονική περίοδο κατά την οποία πληρούνται οι όροι της παραγράφου 1 και είναι αναγκαία για να διασφαλισθεί η επιτυχής απομάκρυνση. Κάθε κράτος μέλος καθορίζει περιορισμένη περίοδο κράτησης, η οποία δεν μπορεί να υπερβαίνει το εξάμηνο.
6.   Τα κράτη μέλη δεν μπορούν να παρατείνουν το χρονικό διάστημα που αναφέρεται στην παράγραφο 5 παρά μόνο για περιορισμένο χρόνο που δεν υπερβαίνει τους δώδεκα μήνες σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο σε περιπτώσεις κατά τις οποίες, παρ’ όλες τις εύλογες προσπάθειές τους, η επιχείρηση απομάκρυνσης είναι πιθανόν να διαρκέσει περισσότερο επειδή:
α)
ο συγκεκριμένος υπήκοος της τρίτης χώρας αρνείται να συνεργασθεί, ή
β)
καθυστερεί η λήψη αναγκαίων εγγράφων από τρίτες χώρες.»
Το ολλανδικό δίκαιο
11
Το άρθρο 59, παράγραφος 1, στοιχείο a, του wet tot algehele herziening van de Vreemdelingenwet (νόμου περί γενικής αναθεωρήσεως του νόμου περί αλλοδαπών), της 23ης Νοεμβρίου 2000 (Stb. 2000, αριθ. 495), προβλέπει τα εξής:
«Εφόσον το απαιτεί το συμφέρον της δημόσιας τάξης ή της εθνικής ασφάλειας, [ο Υπουργός] δύναται να θέσει υπό κράτηση, ενόψει της απομάκρυνσής του, τον υπήκοο τρίτης χώρας ο οποίος δεν έχει νόμιμη διαμονή στη χώρα.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
12
Στις 11 Σεπτεμβρίου 2024 ο GB, Αλγερινός υπήκοος, υπέβαλε αίτηση διεθνούς προστασίας στις Κάτω Χώρες. Δεν παρέστη κατά την ακρόαση με αντικείμενο την εξέταση των λόγων στους οποίους στηρίχθηκε η αίτησή του.
13
Κατά συνέπεια, με απόφαση της 7ης Οκτωβρίου 2024, ο Υπουργός απέρριψε την αίτηση χωρίς εξέταση επί της ουσίας. Η απόφαση αυτή έχει επίσης ισχύ απόφασης επιστροφής (στο εξής: απόφαση επιστροφής). Δεδομένου ότι ο GB δεν άσκησε ένδικο βοήθημα, η απόφαση επιστροφής κατέστη απρόσβλητη.
14
Στις 26 Μαρτίου 2025 οι γαλλικές αρχές μετέφεραν τον GB στις Κάτω Χώρες κατ’ εφαρμογήν του κανονισμού (ΕΕ) 604/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, για τη θέσπιση των κριτηρίων και μηχανισμών για τον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης διεθνούς προστασίας που υποβάλλεται σε κράτος μέλος από υπήκοο τρίτης χώρας ή από απάτριδα (ΕΕ 2013, L 180, σ. 31).
15
Την ίδια ημέρα ο GB υπέβαλε νέα αίτηση διεθνούς προστασίας στις Κάτω Χώρες, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την αναστολή εκτέλεσης της απόφασης επιστροφής. Αφού άκουσε τον GB επί των λόγων στους οποίους στηρίχθηκε η αίτησή του, ο Υπουργός τον ενημέρωσε στις 7 Απριλίου 2025 ότι πρόκειται να απορρίψει την αίτηση ως προδήλως αβάσιμη. Στις 9 Απριλίου 2025 ο GB ανακάλεσε την αίτηση. Κατά συνέπεια, η αναστολή εκτέλεσης της απόφασης επιστροφής έπαυσε αυτοδικαίως.
16
Στις 10 Απριλίου 2025 ο Υπουργός έθεσε τον GB υπό κράτηση βάσει του άρθρου 15 της οδηγίας 2008/115, για την προετοιμασία της επιστροφής ή τη διεκπεραίωση της διαδικασίας απομάκρυνσης προς την Αλγερία, σε εκτέλεση της απόφασης επιστροφής. Κατά την ακρόαση που έλαβε χώρα πριν τεθεί υπό κράτηση, ο GB δήλωσε, αφενός, ότι φοβόταν ότι, σε περίπτωση επιστροφής του στην Αλγερία, θα υποστεί απάνθρωπες ή εξευτελιστικές ποινές ή μεταχείριση και, αφετέρου, ότι είναι πατέρας ενός παιδιού γεννημένου στη Γαλλία στις 18 Σεπτεμβρίου 2024, του οποίου τη φροντίδα επιθυμούσε να αναλάβει, έστω και αν δεν διατηρούσε πλέον σχέση με τη μητέρα του παιδιού αυτού, η οποία είναι Αλγερινής ιθαγένειας και κάτοχος άδειας διαμονής στη Γαλλία.
17
Στις 16 Απριλίου 2025 ο GB άσκησε προσφυγή κατά του μέτρου κράτησης ενώπιον του rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (πρωτοδικείου Χάγης, μεταβατική έδρα Ruremonde, Κάτω Χώρες), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου.
18
Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν, κατά τον έλεγχο της τήρησης των προϋποθέσεων νομιμότητας της θέσης υπό κράτηση, οφείλει, δυνάμει του δικαίου της Ένωσης, να εκτιμήσει αν η αρχή της μη επαναπροώθησης καθώς και τα λοιπά συμφέροντα που μνημονεύονται στο άρθρο 5 της οδηγίας 2008/115, ιδίως η οικογενειακή ζωή και το υπέρτερο συμφέρον του παιδιού, αντιτίθενται στην απομάκρυνση του GB προς την Αλγερία σε εκτέλεση της απόφασης επιστροφής. Το ολλανδικό δίκαιο δεν παρέχει στο αιτούν δικαστήριο την εξουσία να προβεί σε μια τέτοια εκτίμηση.
19
Ωστόσο, κατά πρώτον, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά είναι η μόνη δικαστική αρχή η οποία δύναται να εκτιμήσει εάν η απομάκρυνση του GB στην Αλγερία είναι συμβατή με την αρχή της μη επαναπροώθησης καθώς και με τα συμφέροντα που μνημονεύονται στο άρθρο 5 της οδηγίας 2008/115.
20
Πράγματι, σε κανένα στάδιο της διαδικασίας δεν εξετάσθηκε κατά πόσον η απομάκρυνση του GB προσκρούει στην αρχή αυτή καθώς και στα ως άνω συμφέροντα.
21
Καταρχάς, δεν διενεργήθηκε τέτοια εκτίμηση κατά την έκδοση της απόφασης επιστροφής, δεδομένου ότι ο GB δεν παραστάθηκε κατά την ακρόαση με αντικείμενο την εξέταση των λόγων στους οποίους στηρίχθηκε η αίτησή του διεθνούς προστασίας. Δεδομένου ότι ο GB δεν άσκησε ένδικο βοήθημα κατά της εν λόγω απόφασης, αυτή κατέστη απρόσβλητη χωρίς να εξεταστεί η αρχή της μη επαναπροώθησης και τα λοιπά συμφέροντα που μνημονεύονται στο άρθρο 5 της οδηγίας 2008/115.
22
Εν συνεχεία, δεν διενεργήθηκε τέτοια εκτίμηση ούτε κατά τη θέση του GB υπό κράτηση ενόψει της απομάκρυνσής του, μολονότι ο ενδιαφερόμενος είχε, κατ’ ουσίαν, επικαλεστεί σημαντική μεταβολή των περιστάσεων, υποστηρίζοντας, αφενός, ότι, σε περίπτωση επιστροφής στην Αλγερία, διατρέχει τον κίνδυνο να υποστεί μεταχείριση απαγορευόμενη από το άρθρο 4 του Χάρτη και επικαλούμενος, αφετέρου, τη γέννηση του παιδιού του στη Γαλλία, του οποίου τη φροντίδα επιθυμεί, όπως δήλωσε, να αναλάβει.
23
Τέλος, η εκτίμηση σχετικά με την αρχή της μη επαναπροώθησης και τα λοιπά συμφέροντα που διαλαμβάνονται στο άρθρο 5 της οδηγίας 2008/115 δεν είναι δυνατόν να διενεργηθεί ούτε σε μεταγενέστερο στάδιο της διαδικασίας. Συγκεκριμένα, αφενός, στην εθνική νομική πρακτική, για την εκτέλεση απόφασης επιστροφής δεν απαιτείται η έκδοση νέας πράξης, είτε διοικητικής είτε δικαστικής, η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει το έναυσμα για να διενεργηθεί τέτοια εκτίμηση. Αφετέρου, το ολλανδικό δίκαιο δεν προβλέπει αυτοτελές ένδικο βοήθημα κατά της εκτέλεσης απόφασης επιστροφής. Ο GB θα μπορούσε μόνο να υποβάλει διοικητική ένσταση κατά σχεδιαζόμενης και προγραμματισμένης πραγματικής απομάκρυνσης, άπαξ και του έχουν γνωστοποιηθεί η ημερομηνία και η ώρα της απομάκρυνσης. Ωστόσο, αντικείμενο της ένστασης αυτής μπορεί να είναι μόνον οι πρακτικές λεπτομέρειες εκτέλεσης της απόφασης επιστροφής, χωρίς δυνατότητα εκτίμησης της αρχής της μη επαναπροώθησης ή των συμφερόντων που μνημονεύονται στο άρθρο 5 της οδηγίας 2008/115.
24
Κατά δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το δίκαιο της Ένωσης του επιβάλλει να προβεί σε επικαιροποιημένη εκτίμηση όσον αφορά την αρχή της μη επαναπροώθησης και τα λοιπά συμφέροντα που μνημονεύονται στο άρθρο 5 της οδηγίας 2008/115, προκειμένου να διασφαλίσει στον GB αποτελεσματική δικαστική προστασία, το δικαίωμά του στην ελευθερία καθώς και τον σεβασμό της αρχής αυτής και των ως άνω συμφερόντων.
25
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο υπογραμμίζει, πρώτον, ότι το άρθρο 5 της οδηγίας υποχρεώνει την αρμόδια εθνική αρχή να τηρεί, σε όλα τα στάδια της διαδικασίας επιστροφής, την αρχή της μη επαναπροώθησης. Η δε κράτηση υπηκόου τρίτης χώρας ενόψει της απομάκρυνσής του συνιστά εφαρμογή της συγκεκριμένης οδηγίας, καθόσον αποτελεί στάδιο της διαδικασίας επιστροφής.
26
Δεύτερον, ο νομοθέτης της Ένωσης προέβλεψε, στο άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2008/115, ότι η απομάκρυνση πρέπει να αναβάλλεται όταν είναι αντίθετη προς την αρχή της μη επαναπροώθησης. Επομένως, η ύπαρξης απόφασης επιστροφής δεν αποκλείει την αναβολή της απομάκρυνσης και, ως εκ τούτου, η ύπαρξη απόφασης επιστροφής η οποία έχει εκδοθεί σε προγενέστερο χρόνο και έχει ενδεχομένως καταστεί απρόσβλητη δεν αποκλείει τον έλεγχο της συμβατότητας της απομάκρυνσης, σε εκτέλεση της εν λόγω απόφασης, προς την αρχή της μη επαναπροώθησης. Εξάλλου, η απαγόρευση της επαναπροώθησης έχει απόλυτο χαρακτήρα.
27
Αντιθέτως, τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στο άρθρο 7 και στο άρθρο 24, παράγραφος 2, του Χάρτη δεν αποτελούν απόλυτα δικαιώματα. Εντούτοις, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι τα δικαιώματα αυτά είναι αντιτάξιμα κατά της έκδοσης απόφασης επιστροφής. Το αιτούν δικαστήριο θεωρεί, κατ’ αναλογίαν, ότι τα δικαιώματα αυτά είναι αντιτάξιμα και κατά της απομάκρυνσης υπηκόου τρίτης χώρας σε εκτέλεση τέτοιας απόφασης.
28
Τρίτον, το δικαίωμα αποτελεσματικής προσφυγής του ενδιαφερόμενου υπηκόου τρίτης χώρας απαιτεί επίσης να έχει ο δικαστής που καλείται να ελέγξει την τήρηση των προϋποθέσεων νομιμότητας της θέσης υπό κράτηση ενόψει απομάκρυνσης, σε εκτέλεση απόφασης επιστροφής, τη δυνατότητα να εξακριβώσει αν η απομάκρυνση προσκρούει στην αρχή της μη επαναπροώθησης και στα λοιπά συμφέροντα που μνημονεύονται στο άρθρο 5 της οδηγίας 2008/115.
29
Τέταρτον, η κράτηση ενόψει απομάκρυνσης δεν θα είναι δικαιολογημένη και δεν θα εξυπηρετεί πλέον τον σκοπό της αν η απομάκρυνση δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί λόγω της αρχής της μη επαναπροώθησης ή των συμφερόντων που μνημονεύονται στο άρθρο 5 της οδηγίας 2008/115. Σε μια τέτοια περίπτωση, σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 4, της οδηγίας, ο ενδιαφερόμενος πρέπει να απολύεται αμέσως. Ως εκ τούτου, πριν ο υπήκοος τρίτης χώρας τεθεί υπό κράτηση ενόψει της απομάκρυνσής του, είναι αναγκαίο να εξακριβωθεί εάν η απομάκρυνση είναι επιτρεπτή.
30
Υπό τις συνθήκες αυτές, το rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (πρωτοδικείο Χάγης, μεταβατική έδρα Ruremonde) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχουν το άρθρο 5, το άρθρο 13, παράγραφοι 1 και 2, και το άρθρο 15 της οδηγίας 2008/115, σε συνδυασμό με το άρθρο 6, το άρθρο 19, παράγραφος 2, και το άρθρο 47 του [Χάρτη], την έννοια ότι, κατά την εξέταση της τήρησης των προϋποθέσεων νομιμότητας της κράτησης υπηκόου τρίτης χώρας που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης, η δικαστική αρχή οφείλει να βεβαιωθεί, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, ότι η αρχή της μη επαναπροώθησης δεν αντιτίθεται στην εκτέλεση προηγουμένως εκδοθείσας απόφασης επιστροφής για την εκτέλεση της οποίας ο εν λόγω υπήκοος τέθηκε υπό κράτηση;
2)
Έχουν το άρθρο 5, το άρθρο 13, παράγραφοι 1 και 2, και το άρθρο 15 της οδηγίας 2008/115, σε συνδυασμό με [τα άρθρα 6 και 7], το άρθρο 24, παράγραφος 2, και το άρθρο 47 του [Χάρτη], την έννοια ότι, κατά την εξέταση της τήρησης των προϋποθέσεων νομιμότητας της κράτησης υπηκόου τρίτης χώρας που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης, η δικαστική αρχή οφείλει να βεβαιωθεί, εν ανάγκη αυτεπαγγέλτως, ότι τα συμφέροντα που μνημονεύονται στο άρθρο 5 της οδηγίας 2008/115 δεν αντιτίθενται στην εκτέλεση προηγουμένως εκδοθείσας απόφασης επιστροφής για την εκτέλεση της οποίας ο εν λόγω υπήκοος τέθηκε υπό κράτηση;»
Επί του αιτήματος εφαρμογής της επείγουσας προδικαστικής διαδικασίας
31
Το αιτούν δικαστήριο ζήτησε την εφαρμογή της επείγουσας προδικαστικής διαδικασίας του άρθρου 23α του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του άρθρου 107 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
32
Από τις ανωτέρω διατάξεις προκύπτει ότι η εφαρμογή της εν λόγω διαδικασίας υπόκειται σε δύο σωρευτικές προϋποθέσεις. Αφενός, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως πρέπει να εγείρει ερμηνευτικά ζητήματα σχετικά με τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, ο οποίος αποτελεί αντικείμενο του τίτλου V του τρίτου μέρους της Συνθήκης ΛΕΕ. Αφετέρου, οι περιστάσεις της διαφοράς της κύριας δίκης, όπως αυτές περιγράφονται από το αιτούν δικαστήριο, πρέπει να χαρακτηρίζονται από την ύπαρξη επείγουσας κατάστασης.
33
Όσον αφορά την πρώτη προϋπόθεση, επισημαίνεται ότι η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία της οδηγίας 2008/115, η οποία εμπίπτει στους τομείς του τίτλου V του τρίτου μέρους της Συνθήκης ΛΕΕ, σχετικά με τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Επομένως, η υπό κρίση αίτηση μπορεί να υπαχθεί στην επείγουσα προδικαστική διαδικασία.
34
Όσον αφορά τη δεύτερη προϋπόθεση, αυτήν του επείγοντος, υπενθυμίζεται ότι η εν λόγω προϋπόθεση πληρούται ιδίως όταν ο ενδιαφερόμενος στην υπόθεση της κύριας δίκης στερείται επί του παρόντος την ελευθερία του και η συνέχιση της κράτησής του εξαρτάται από την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης, διευκρινιζομένου ότι η κατάσταση του προσώπου αυτού πρέπει να εκτιμάται ως έχει κατά τον χρόνο εξέτασης του αιτήματος περί υπαγωγής της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως στην επείγουσα διαδικασία (αποφάσεις της 4ης Οκτωβρίου 2024, Bouskoura, C‑387/24 PPU, EU:C:2024:868, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 19ης Ιουνίου 2025, Kamekris, C‑219/25 PPU, EU:C:2025:456, σκέψη 26 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
35
Εν προκειμένω, πρώτον, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι ο GB τέθηκε υπό κράτηση στις 10 Απριλίου 2025 ενόψει της απομάκρυνσής του προς την Αλγερία, με αποτέλεσμα να στερείται επί του παρόντος την ελευθερία του.
36
Δεύτερον, με τα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί εάν είναι υποχρεωμένο, βάσει του δικαίου της Ένωσης, να εκτιμήσει, υπό το πρίσμα των προϋποθέσεων νομιμότητας της θέσης υπό κράτηση, αν η αρχή της μη επαναπροώθησης και τα λοιπά συμφέροντα που μνημονεύονται στο άρθρο 5 της οδηγίας 2008/115 αντιτίθενται στην απομάκρυνση του GB προς την Αλγερία, οπότε θα πρέπει να θέσει τέρμα στην κράτηση του GB.
37
Υπό τις συνθήκες αυτές, το δεύτερο τμήμα του Δικαστηρίου, κατόπιν προτάσεως του εισηγητή δικαστή και αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, αποφάσισε στις 21 Μαΐου 2025 να κάνει δεκτό το αίτημα του αιτούντος δικαστηρίου περί υπαγωγής της υπό κρίση αίτησης προδικαστικής αποφάσεως στην επείγουσα προδικαστική διαδικασία.
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
38
Κατά πάγια νομολογία, η διαδικασία του άρθρου 267 ΣΛΕΕ αποτελεί μέσο συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων, με την οποία το Δικαστήριο παρέχει στα εθνικά δικαστήρια τα στοιχεία ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης που είναι αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς επί της οποίας καλούνται να αποφανθούν [βλ. διάταξη της 26ης Ιανουαρίου 1990, Falciola, C‑286/88, EU:C:1990:33, σκέψη 7, και απόφαση της 15ης Απριλίου 2021, État belge (Στοιχεία μεταγενέστερα της απόφασης μεταφοράς), C‑194/19, EU:C:2021:270, σκέψη 21].
39
Κατά πάγια επίσης νομολογία, στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας συνεργασίας, εναπόκειται στο Δικαστήριο να δώσει στο αιτούν δικαστήριο χρήσιμη απάντηση που να του παρέχει τη δυνατότητα επίλυσης της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί (βλ. απόφαση της 17ης Ιουλίου 1997, Krüger, C‑334/95, EU:C:1997:378, σκέψεις 22 και 23). Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο μπορεί, εφόσον είναι αναγκαίο, να αναδιατυπώσει το υποβληθέν ερώτημα (βλ. αποφάσεις της 28ης Νοεμβρίου 2000, Roquette Frères, C‑88/99, EU:C:2000:652, σκέψη 18, και της 3ης Ιουνίου 2025, Kinsa, C‑460/23, EU:C:2025:392, σκέψη 34).
40
Με τα ερωτήματά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, ερμηνεία του άρθρου 5, του άρθρου 13, παράγραφοι 1 και 2, καθώς και του άρθρου 15 της οδηγίας 2008/115, σε συνδυασμό με διάφορες διατάξεις του Χάρτη.
41
Το άρθρο 13, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2008/115 προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας πρέπει να διαθέτει αποτελεσματικό μέσο έννομης προστασίας, το οποίο να του παρέχει τη δυνατότητα να προσβάλλει τις κατά το άρθρο 12, παράγραφος 1, της οδηγίας αποφάσεις, ήτοι τις αποφάσεις επιστροφής και, κατά περίπτωση, τις αποφάσεις απαγόρευσης εισόδου καθώς και τις αποφάσεις απομάκρυνσης.
42
Εν προκειμένω, από τις διευκρινίσεις που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο προκύπτει, ωστόσο, ότι η διαφορά της κύριας δίκης δεν έχει ως αντικείμενο τη νομιμότητα απόφασης επιστροφής ή άλλης απόφασης που να αφορά την επιστροφή, κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2008/115, αλλά τη νομιμότητα της κράτησης παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας ενόψει της απομάκρυνσής του κατ’ εκτέλεση απόφασης επιστροφής που έχει καταστεί απρόσβλητη.
43
Όσον αφορά τη θέση υπό κράτηση παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2008/115, στην παράγραφο 2, τρίτο εδάφιο, του άρθρου αυτού περιλαμβάνονται κοινοί κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της ένδικης προστασίας [πρβλ. απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Αυτεπάγγελτη εξέταση της κράτησης), C‑704/20 και C‑39/21, EU:C:2022:858, σκέψη 82].
44
Επομένως, το άρθρο 13, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2008/115 δεν είναι κρίσιμο για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης και, ως εκ τούτου, δεν είναι αναγκαία η ερμηνεία του.
Επί του πρώτου ερωτήματος
45
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν τα άρθρα 5 και 15 της οδηγίας 2008/115, σε συνδυασμό με το άρθρο 6, το άρθρο 19, παράγραφος 2, και το άρθρο 47 του Χάρτη, έχουν την έννοια ότι εθνικό δικαστήριο το οποίο καλείται να ελέγξει τη νομιμότητα της θέσης υπό κράτηση παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας, ενόψει της απομάκρυνσής του σε εκτέλεση απόφασης επιστροφής που έχει καταστεί απρόσβλητη, οφείλει να εξετάσει, ακόμη και αυτεπαγγέλτως, αν η απομάκρυνση αντιβαίνει στην αρχή της μη επαναπροώθησης.
46
Προκαταρκτικώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι ο κύριος σκοπός της οδηγίας 2008/115 συνίσταται, όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές της σκέψεις 2 και 4, στην καθιέρωση αποτελεσματικής πολιτικής περί απομάκρυνσης και επαναπατρισμού με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας των ενδιαφερομένων [αποφάσεις της 19ης Ιουνίου 2018, Gnandi, C‑181/16, EU:C:2018:465, σκέψη 48, της 22ας Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Απομάκρυνση – Θεραπευτική κάνναβη), C‑69/21, EU:C:2022:913, σκέψη 88, και της 17ης Οκτωβρίου 2024, Kinsa, C‑156/23, EU:C:2024:892, σκέψη 30].
47
Επομένως, τα κράτη μέλη, όταν εφαρμόζουν την οδηγία 2008/115, ακόμη και σε περίπτωση που λαμβάνουν εις βάρος παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας μέτρα κράτησης ενόψει απομάκρυνσης, οφείλουν να σέβονται τα θεμελιώδη δικαιώματα που αναγνωρίζονται στον ενδιαφερόμενο από τον Χάρτη [πρβλ. απόφαση της 22ας Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Απομάκρυνση – Θεραπευτική κάνναβη), C‑69/21, EU:C:2022:913, σκέψη 89].
48
Υπό το πρίσμα των προκαταρκτικών αυτών υπομνήσεων, υπογραμμίζεται, πρώτον, ότι κάθε κράτηση υπηκόου τρίτης χώρας δυνάμει της οδηγίας 2008/115, στο πλαίσιο διαδικασίας επιστροφής συνεπεία παράνομης διαμονής, συνιστά σοβαρή επέμβαση στο δικαίωμα του ενδιαφερομένου στην ελευθερία, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 6 του Χάρτη [πρβλ. απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Αυτεπάγγελτη εξέταση της κράτησης), C‑704/20 και C‑39/21, EU:C:2022:858, σκέψη 72 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
49
Πράγματι, το μέτρο κράτησης συνίσταται στον περιορισμό ενός προσώπου σε συγκεκριμένο χώρο και, συγκεκριμένα, στην επιβολή στο πρόσωπο αυτό της υποχρέωσης να παραμένει μονίμως εντός περιορισμένης και κλειστής περιμέτρου, με συνέπεια την απομόνωσή του από τον υπόλοιπο πληθυσμό και τη στέρηση της ελευθερίας μετακίνησης [πρβλ. απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Αυτεπάγγελτη εξέταση της κράτησης), C‑704/20 και C‑39/21, EU:C:2022:858, σκέψη 73 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
50
Σκοπός, όμως, των μέτρων κράτησης, κατά την έννοια της οδηγίας 2008/115, δεν είναι η δίωξη ή η καταστολή ποινικών αδικημάτων, αλλά η επίτευξη των σκοπών που επιδιώκει η οδηγία αυτή όσον αφορά την επιστροφή [πρβλ. απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Αυτεπάγγελτη εξέταση της κράτησης), C‑704/20 και C‑39/21, EU:C:2022:858, σκέψη 74]. Επομένως, η κράτηση του παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας, όταν διατάσσεται ενόψει απομάκρυνσης, έχει ως μόνο σκοπό να διασφαλίσει την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας επιστροφής και δεν έχει τιμωρητικό σκοπό (βλ. απόφαση της 10ης Μαρτίου 2022, Landkreis Gifhorn, C‑519/20, EU:C:2022:178, σκέψη 38).
51
Λαμβανομένης υπόψη της βαρύτητας της συγκεκριμένης επέμβασης στο δικαίωμα στην ελευθερία, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 6 του Χάρτη, καθώς και της σημασίας που έχει το δικαίωμα αυτό, η εξουσία που αναγνωρίζεται στις εθνικές αρμόδιες αρχές να θέτουν υπό κράτηση τους υπηκόους τρίτων χωρών είναι αυστηρά οριοθετημένη. Η κράτηση μπορεί να διαταχθεί ή να παραταθεί μόνον εφόσον τηρούνται γενικοί και αφηρημένοι κανόνες οι οποίοι καθορίζουν τους σχετικούς όρους και προϋποθέσεις [πρβλ. αποφάσεις της 10ης Μαρτίου 2022, Landkreis Gifhorn, C‑519/20, EU:C:2022:178, σκέψη 62, και της 8ης Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Αυτεπάγγελτη εξέταση της κράτησης), C‑704/20 και C‑39/21, EU:C:2022:858, σκέψη 75].
52
Οι γενικοί και αφηρημένοι κανόνες οι οποίοι, εν είδει κοινών προτύπων της Ένωσης, καθορίζουν τις προϋποθέσεις νομιμότητας της κράτησης παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών κατά την έννοια της οδηγίας 2008/115, υπό το πρίσμα επίσης του άρθρου 6 του Χάρτη, διαλαμβάνονται στο άρθρο 15 της οδηγίας 2008/115 [πρβλ. απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Αυτεπάγγελτη εξέταση της κράτησης), C‑704/20 και C‑39/21, EU:C:2022:858, σκέψεις 76 και 77].
53
Το άρθρο 15, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/115 ορίζει ότι, εκτός εάν στη συγκεκριμένη περίπτωση δύνανται να εφαρμοσθούν αποτελεσματικά άλλα επαρκή, αλλά λιγότερο αναγκαστικά, μέτρα, τα κράτη μέλη μπορούν να θέτουν απλώς υπό κράτηση υπήκοο τρίτης χώρας υποκείμενο σε διαδικασίες επιστροφής, για την προετοιμασία της επιστροφής και/ή τη διεκπεραίωση της διαδικασίας απομάκρυνσης, ιδίως όταν υπάρχει κίνδυνος διαφυγής ή όταν ο συγκεκριμένος υπήκοος τρίτης χώρας αποφεύγει ή παρεμποδίζει την προετοιμασία της επιστροφής ή τη διαδικασία απομάκρυνσης. Η κράτηση έχει τη μικρότερη δυνατή διάρκεια και διατηρείται μόνο καθόσον χρόνο η διαδικασία απομάκρυνσης εξελίσσεται και εκτελείται με τη δέουσα επιμέλεια.
54
Εφόσον προκύπτει ότι οι προϋποθέσεις νομιμότητας της κράτησης που καθορίζονται στο άρθρο 15 της οδηγίας 2008/115 δεν πληρούνταν ή δεν πληρούνται πλέον, ο ενδιαφερόμενος πρέπει να αφήνεται αμέσως ελεύθερος, όπως ρητώς εξάλλου ορίζει ο νομοθέτης της Ένωσης στο άρθρο 15, παράγραφος 2, τέταρτο εδάφιο, και παράγραφος 4, της οδηγίας 2008/115 [πρβλ. αποφάσεις της 8ης Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Αυτεπάγγελτη εξέταση της κράτησης), C‑704/20 και C‑39/21, EU:C:2022:858, σκέψη 79, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, Bouskoura, C‑387/24 PPU, EU:C:2024:868, σκέψη 44].
55
Επομένως, αφενός, σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 2, τέταρτο εδάφιο, της οδηγίας 2008/115, ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας απολύεται αμέσως αν η κράτηση δεν είναι νόμιμη. Αφετέρου, το ίδιο ισχύει, σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 4, της οδηγίας, όταν δεν υφίσταται πλέον λογικά προοπτική απομάκρυνσης για νομικούς ή άλλους λόγους ή όταν παύουν να ισχύουν οι όροι της παραγράφου 1 του άρθρου 15.
56
Για να θεωρηθεί ότι «υφίσταται λογικά προοπτική απομάκρυνσης», κατά την έννοια του άρθρου 15, παράγραφος 4, της οδηγίας 2008/115, πρέπει να διαπιστώνεται, κατά την επανεξέταση της νομιμότητας της κράτησης από το εθνικό δικαστήριο, ότι υπάρχει πραγματική προοπτική επιτυχούς απομάκρυνσης χωρίς υπέρβαση των χρονικών ορίων που προβλέπει το άρθρο 15, παράγραφοι 5 και 6, της οδηγίας 2008/115 (πρβλ. αποφάσεις της 30ής Νοεμβρίου 2009, Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, σκέψη 65, και της 5ης Ιουνίου 2014, Mahdi, C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, σκέψη 60) και χωρίς η απομάκρυνση να προσκρούει σε «νομικούς λόγους», κατά την έννοια της διάταξης αυτής.
57
Επομένως, η αρμόδια εθνική αρχή οφείλει, μεταξύ άλλων, να εξακριβώσει, βάσει των όρων νομιμότητας της κράτησης που καθορίζονται στο άρθρο 15 της οδηγίας 2008/115, αν υφίσταται εύλογη προοπτική απομάκρυνσης του συγκεκριμένου παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας ή αν η απομάκρυνσή του προσκρούει σε νομικούς λόγους.
58
Συναφώς, η έννοια των «νομικών λόγων» δεν ορίζεται στην οδηγία 2008/115. Λαμβανομένου υπόψη του συνήθους νοήματός της, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η έννοια αυτή καλύπτει κάθε κανόνα δικαίου τον οποίον τα κράτη μέλη οφείλουν να τηρούν κατά την απομάκρυνση παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας.
59
Όπως συμφωνούν όλοι οι διάδικοι και οι ενδιαφερόμενοι που υπέβαλαν παρατηρήσεις στην υπό κρίση υπόθεση, τέτοιος κανόνας είναι το άρθρο 5 της οδηγίας 2008/115, το οποίο αποτελεί γενικό κανόνα που δεσμεύει τα κράτη μέλη κατά την εφαρμογή της οδηγίας.
60
Ειδικότερα, το άρθρο 5 της οδηγίας 2008/115 υποχρεώνει την αρμόδια εθνική αρχή να τηρεί, σε όλα τα στάδια της διαδικασίας επιστροφής, την αρχή της μη επαναπροώθησης, η οποία κατοχυρώνεται, ως θεμελιώδες δικαίωμα, στο άρθρο 18 του Χάρτη, σε συνδυασμό με το άρθρο 33 της Συμβάσεως περί του καθεστώτος των προσφύγων, όπως τροποποιήθηκε με το πρωτόκολλο περί του καθεστώτος των προσφύγων, καθώς και στο άρθρο 19, παράγραφος 2, του Χάρτη [αποφάσεις της 22ας Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Απομάκρυνση – Θεραπευτική κάνναβη), C‑69/21, EU:C:2022:913, σκέψη 55, και της 17ης Οκτωβρίου 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, σκέψη 35].
61
Κατά πάγια νομολογία, το άρθρο 19, παράγραφος 2, του Χάρτη, σε συνδυασμό με το άρθρο 4, απαγορεύει απολύτως, ανεξαρτήτως της συμπεριφοράς του ενδιαφερομένου, την απομάκρυνση, την απέλαση ή την έκδοση προς κράτος στο οποίο διατρέχει σοβαρό κίνδυνο να του επιβληθεί η ποινή του θανάτου ή να υποστεί βασανιστήρια ή απάνθρωπη ή εξευτελιστική ποινή ή μεταχείριση. Επομένως, τα κράτη μέλη δεν επιτρέπεται να απομακρύνουν, να απελαύνουν ή να εκδίδουν αλλοδαπό σε περίπτωση που συντρέχουν σοβαροί και αποδεδειγμένοι λόγοι για να θεωρηθεί ότι θα διατρέξει στη χώρα προορισμού πραγματικό κίνδυνο να υποστεί μεταχείριση την οποία απαγορεύουν οι δύο αυτές διατάξεις του Χάρτη (απόφαση της 17ης Οκτωβρίου 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, σκέψη 36 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
62
Επομένως, όταν συντρέχουν σοβαροί και αποδεδειγμένοι λόγοι για να θεωρηθεί ότι υπήκοος τρίτης χώρας που διαμένει παρανόμως σε κράτος μέλος θα εκτεθεί σε πραγματικό κίνδυνο να υποστεί μεταχείριση απαγορευόμενη από τις εν λόγω διατάξεις του Χάρτη, δεν μπορεί να ληφθεί σε βάρος του μέτρο απομάκρυνσης ενόσω εξακολουθεί να υφίσταται τέτοιος κίνδυνος, όπως άλλωστε προβλέπει ρητώς το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2008/115 [πρβλ. απόφαση της 22ας Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Απομάκρυνση – Θεραπευτική κάνναβη), C‑69/21, EU:C:2022:913, σκέψεις 58 και 59].
63
Τούτο ισχύει και όταν εις βάρος του συγκεκριμένου υπηκόου τρίτης χώρας έχει εκδοθεί απόφαση επιστροφής την οποία αυτός δεν προσέβαλε και η οποία έχει, ως εκ τούτου, καταστεί απρόσβλητη.
64
Συγκεκριμένα, η αρμόδια εθνική αρχή πρέπει να λαμβάνει υπόψη την αρχή της μη επαναπροώθησης σε όλα τα στάδια της διαδικασίας, από το χρονικό σημείο έκδοσης της απόφασης επιστροφής έως το χρονικό σημείο του δικαστικού ελέγχου της εκτέλεσης της απόφασης αυτής (πρβλ. απόφαση της 17ης Οκτωβρίου 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, σκέψη 46), τούτο δε, όπως προκύπτει από τη σκέψη 61 της παρούσας απόφασης, ανεξαρτήτως της συμπεριφοράς του ενδιαφερόμενου υπηκόου τρίτης χώρας και δη ανεξαρτήτως του αν αυτός προσέβαλε την απόφαση επιστροφής.
65
Επιπλέον, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να παρέχουν στον ως άνω υπήκοο τη δυνατότητα να επικαλεστεί οποιαδήποτε μεταβολή των περιστάσεων η οποία επήλθε μετά την έκδοση της απόφασης επιστροφής και δύναται να έχει ουσιώδη σημασία για την εκτίμηση της κατάστασής του, βάσει ιδίως του άρθρου 5 της οδηγίας 2008/115 (πρβλ. απόφαση της 17ης Οκτωβρίου 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, σκέψη 37 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
66
Επομένως, όταν η αρμόδια εθνική αρχή καλείται να διατάξει, να επανεξετάσει ή να παρατείνει μέτρο κράτησης ενόψει απομάκρυνσης παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας, οφείλει να εξακριβώσει ότι η απομάκρυνσή του δεν προσκρούει στην αρχή της μη επαναπροώθησης.
67
Όσον αφορά, δεύτερον, το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας των υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι έχουν τεθεί υπό κράτηση σε κράτος μέλος, αποτελεί πάγια νομολογία ότι τα κράτη μέλη πρέπει, βάσει του άρθρου 47 του Χάρτη, να διασφαλίζουν την αποτελεσματική δικαστική προστασία των δικαιωμάτων που παρέχονται στους πολίτες βάσει της έννομης τάξης της Ένωσης [απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Αυτεπάγγελτη εξέταση της κράτησης), C‑704/20 και C‑39/21, EU:C:2022:858, σκέψη 81].
68
Έκφανση του δικαιώματος αυτού, σε σχέση με τον παρανόμως διαμένοντα υπήκοο τρίτης χώρας ο οποίος έχει τεθεί υπό κράτηση δυνάμει της οδηγίας 2008/115, αποτελεί το άρθρο 15, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, της οδηγίας, κατά το οποίο, όταν η κράτηση διατάσσεται από διοικητική αρχή, πρέπει να προβλέπεται ταχεία δικαστική επανεξέταση της νομιμότητας της κράτησης, είτε αυτεπαγγέλτως είτε κατόπιν αιτήσεως του ενδιαφερομένου [πρβλ. απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Αυτεπάγγελτη εξέταση της κράτησης), C‑704/20 και C‑39/21, EU:C:2022:858, σκέψεις 82 και 83].
69
Επιπλέον, το άρθρο 15, παράγραφος 3, της οδηγίας 2008/115 –το οποίο επιβάλλει, σε περίπτωση συνέχισης μέτρου κράτησης, περιοδική επανεξέταση «ανά εύλογα χρονικά διαστήματα» προκειμένου να εξακριβωθεί αν εξακολουθούν να πληρούνται οι προϋποθέσεις νομιμότητας της κράτησης– απαιτεί η επανεξέταση αυτή να εποπτεύεται από δικαστική αρχή σε περίπτωση παράτασης της κράτησης.
70
Επομένως, ο νομοθέτης της Ένωσης έχει θεσπίσει κοινούς διαδικαστικούς κανόνες προκειμένου να διασφαλιστεί η ύπαρξη, σε κάθε κράτος μέλος, καθεστώτος το οποίο επιτρέπει στην αρμόδια δικαστική αρχή να αφήνει ελεύθερο τον ενδιαφερόμενο, ακόμη και κατόπιν αυτεπάγγελτης εξέτασης, μόλις προκύψει ότι η κράτησή του δεν είναι ή έχει παύσει να είναι νόμιμη [απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Αυτεπάγγελτη εξέταση της κράτησης), C‑704/20 και C‑39/21, EU:C:2022:858, σκέψη 86].
71
Προκειμένου ένα τέτοιο καθεστώς προστασίας να διασφαλίζει αποτελεσματικά την τήρηση των αυστηρών προϋποθέσεων νομιμότητας που προβλέπονται στην οδηγία 2008/115 όσον αφορά την επιβολή μέτρου κράτησης, η αρμόδια δικαστική αρχή πρέπει να είναι σε θέση να αποφαίνεται επί κάθε κρίσιμου πραγματικού ή νομικού στοιχείου για την εξακρίβωση της νομιμότητας του μέτρου. Προς τούτο, πρέπει να μπορεί να λάβει υπόψη τα πραγματικά στοιχεία και τις αποδείξεις που προβάλλει η διοικητική αρχή που διέταξε την αρχική κράτηση. Πρέπει επίσης να μπορεί να λάβει υπόψη τα πραγματικά περιστατικά, τις αποδείξεις και τις παρατηρήσεις που ενδεχομένως υποβάλλει ο ενδιαφερόμενος. Επιπλέον, πρέπει να είναι σε θέση να ερευνά και κάθε άλλο κρίσιμο για την απόφασή της στοιχείο σε περίπτωση που το κρίνει αναγκαίο. Οι εξουσίες που διαθέτει στο πλαίσιο επανεξέτασης δεν μπορούν, σε καμία περίπτωση, να περιορίζονται μόνο στα στοιχεία που προσκομίστηκαν από τη διοικητική αρχή [απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Αυτεπάγγελτη εξέταση της κράτησης), C‑704/20 και C‑39/21, EU:C:2022:858, σκέψη 87 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
72
Εξάλλου, λαμβανομένης υπόψη της σημασίας του δικαιώματος στην ελευθερία, της βαρύτητας που έχει η επέμβαση στο εν λόγω δικαίωμα η οποία συνίσταται στην κράτηση προσώπων για λόγους μη αφορώντες τη δίωξη ή την καταστολή ποινικών αδικημάτων, καθώς και της απαίτησης για αυξημένο επίπεδο δικαστικής προστασίας, η οποία υπογραμμίζεται από τους κοινούς κανόνες που θέσπισε ο νομοθέτης της Ένωσης και η οποία διασφαλίζει τη συμμόρφωση με την επιτακτική ανάγκη να αφήνεται ελεύθερος ο κρατούμενος όταν δεν συντρέχουν ή έχουν πλέον παύσει να συντρέχουν οι προϋποθέσεις νομιμότητας της κράτησης, η αρμόδια δικαστική αρχή πρέπει να λαμβάνει υπόψη όλα τα στοιχεία που περιήλθαν εις γνώσιν της, και δη τα πραγματικά στοιχεία, όπως αυτά θα συμπληρωθούν και αποσαφηνιστούν στο πλαίσιο των δικονομικών μέτρων τα οποία θα θεωρήσει αναγκαία κατά το εθνικό δίκαιο, και, με βάση τα στοιχεία αυτά, να εντοπίσει μήπως τυχόν δεν έχει τηρηθεί κάποια προβλεπόμενη στο δίκαιο της Ένωσης προϋπόθεση νομιμότητας, ακόμη και αν ο ενδιαφερόμενος δεν την έχει επικαλεστεί. Η ως άνω υποχρέωση δεν θίγει την υποχρέωση που υπέχει η δικαστική αρχή, όταν αποφασίζει να εξετάσει αυτεπαγγέλτως κάποια προϋπόθεση νομιμότητας, να καλεί όλους τους διαδίκους να εκφράσουν τις απόψεις τους επί της συγκεκριμένης προϋποθέσεως, σύμφωνα με την αρχή της εκατέρωθεν ακροάσεως [απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Αυτεπάγγελτη εξέταση της κράτησης), C‑704/20 και C‑39/21, EU:C:2022:858, σκέψη 88].
73
Υπό τις συνθήκες αυτές, και λαμβανομένων υπόψη των λόγων που εκτίθενται στις σκέψεις 54 έως 66 της παρούσας απόφασης, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η δικαστική αρχή που είναι αρμόδια για τον έλεγχο της θέσης υπό κράτηση ή της συνέχισης της κράτησης παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας οφείλει να βεβαιωθεί, ακόμη και αυτεπαγγέλτως, ότι η αρχή της μη επαναπροώθησης δεν αντιτίθεται στην απομάκρυνση του εν λόγω υπηκόου. Εάν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η αρχή της μη επαναπροώθησης αντιτίθεται στην απομάκρυνση, υποχρεούται, σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 2, τέταρτο εδάφιο, και παράγραφος 4, της οδηγίας 2008/115, να τον απολύσει αμέσως.
74
Από τα ανωτέρω προκύπτει επίσης ότι εθνικός κανόνας ή εθνική πρακτική δυνάμει της οποίας πλήρης εξέταση περί της τηρήσεως της αρχής της μη επαναπροώθησης μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο στο πλαίσιο διαδικασίας διεθνούς προστασίας θα αντέβαινε στα άρθρα 5 και 15 της οδηγίας 2008/115, σε συνδυασμό με το άρθρο 19, παράγραφος 2, του Χάρτη. Πράγματι, η οδηγία αυτή, συμπεριλαμβανομένου του άρθρου 5, εφαρμόζεται σε κάθε παρανόμως διαμένοντα υπήκοο τρίτης χώρας, ανεξαρτήτως των λόγων στους οποίους οφείλεται η κατάσταση αυτή (πρβλ. αποφάσεις της 3ης Ιουνίου 2021, Westerwaldkreis, C‑546/19, EU:C:2021:432, σκέψη 45, και της 17ης Οκτωβρίου 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, σκέψεις 32 και 40).
75
Επομένως, αντιθέτως προς τη θέση που εξέφρασε η Ολλανδική Κυβέρνηση κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου, δεν μπορεί να απαιτηθεί από τον GB να υποβάλει αίτηση διεθνούς προστασίας προκειμένου να διασφαλιστεί η πλήρης τήρηση της αρχής της μη επαναπροώθησης που διατυπώνεται στο άρθρο 5 της οδηγίας 2008/115, σε συνδυασμό με το άρθρο 19, παράγραφος 2, του Χάρτη (βλ. απόφαση της 17ης Οκτωβρίου 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, σκέψη 41).
76
Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων λόγων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 5 και 15 της οδηγίας, σε συνδυασμό με το άρθρο 6, το άρθρο 19, παράγραφος 2, και το άρθρο 47 του Χάρτη, έχουν την έννοια ότι εθνικό δικαστήριο το οποίο καλείται να ελέγξει τη νομιμότητα της θέσης υπό κράτηση παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας, ενόψει της απομάκρυνσής του σε εκτέλεση απόφασης επιστροφής που έχει καταστεί απρόσβλητη, οφείλει να εξετάσει, ακόμη και αυτεπαγγέλτως, αν η απομάκρυνση αντιβαίνει στην αρχή της μη επαναπροώθησης.
Επί του δευτέρου ερωτήματος
77
Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν τα άρθρα 5 και 15 της οδηγίας 2008/115, σε συνδυασμό με τα άρθρα 6 και 7, το άρθρο 24, παράγραφος 2, και το άρθρο 47 του Χάρτη, έχουν την έννοια ότι εθνικό δικαστήριο, το οποίο καλείται να ελέγξει τη νομιμότητα της θέσης υπό κράτηση παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας, ενόψει της απομάκρυνσής του σε εκτέλεση απόφασης επιστροφής που έχει καταστεί απρόσβλητη, οφείλει να εξετάσει, ακόμη και αυτεπαγγέλτως, αν η απομάκρυνση προσκρούει σε λόγους που ανάγονται στο υπέρτερο συμφέρον του παιδιού και στην οικογενειακή ζωή, κατά την έννοια του άρθρου 5, στοιχεία αʹ και βʹ, της οδηγίας.
78
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι από την αιτιολογία της απάντησης στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα προκύπτει ότι η δικαστική αρχή που είναι αρμόδια για τον έλεγχο της θέσης υπό κράτηση ή της συνέχισης της κράτησης παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας δυνάμει του άρθρου 15 της οδηγίας 2008/115 πρέπει να εξετάζει, ακόμη και αυτεπαγγέλτως, αν έχουν τηρηθεί οι κατά το άρθρο 15 προϋποθέσεις νομιμότητας της κράτησης. Υπό το πρίσμα των εν λόγω προϋποθέσεων νομιμότητας, το αιτούν δικαστήριο οφείλει, μεταξύ άλλων, να εξακριβώσει αν εξακολουθεί να υφίσταται εύλογη προοπτική απομάκρυνσης του υπηκόου τρίτης χώρας και ότι δεν συντρέχουν νομικοί λόγοι που να αποκλείουν την απομάκρυνσή του.
79
Το άρθρο 5 της οδηγίας 2008/115, το οποίο, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 59 της παρούσας απόφασης, αποτελεί γενικό κανόνα που δεσμεύει τα κράτη μέλη κατά την εφαρμογή της οδηγίας και συγκαταλέγεται, μεταξύ άλλων, στους «νομικούς λόγους», κατά την έννοια του άρθρου 15, παράγραφος 4, της οδηγίας, υποχρεώνει τα κράτη μέλη να λαμβάνουν δεόντως υπόψη το υπέρτερο συμφέρον του παιδιού, την οικογενειακή ζωή και την κατάσταση της υγείας του ενδιαφερομένου υπηκόου τρίτης χώρας. Όπως και η αρχή της μη επαναπροώθησης, τα συμφέροντα αυτά πρέπει να λαμβάνονται δεόντως υπόψη σε όλα τα στάδια της διαδικασίας επιστροφής, και δη κατά τη λήψη απόφασης επιστροφής, απόφασης απαγόρευσης εισόδου ή μέτρου απομάκρυνσης [πρβλ. αποφάσεις της 8ης Μαΐου 2018, K.A. κ.λπ. (Οικογενειακή επανένωση στο Βέλγιο), C‑82/16, EU:C:2018:308, σκέψη 104, της 14ης Ιανουαρίου 2021, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Επιστροφή ασυνόδευτου ανηλίκου), C‑441/19, EU:C:2021:9, σκέψη 44, της 22ας Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Απομάκρυνση – Θεραπευτική κάνναβη), C‑69/21, EU:C:2022:913, σκέψη 44, καθώς και της 27ης Απριλίου 2023, M.D. (Απαγόρευση εισόδου στην Ουγγαρία), C‑528/21, EU:C:2009:341, σκέψεις 89 έως 91].
80
Επομένως, στο πλαίσιο της εξέτασης των προϋποθέσεων νομιμότητας της κράτησης, εναπόκειται στην αρμόδια δικαστική αρχή να εξακριβώσει, ακόμη και αυτεπαγγέλτως, αφενός, αν τα ως άνω συμφέροντα αντίκεινται στην κράτηση αυτή καθεαυτήν του παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας και, αφετέρου, αν τα εν λόγω συμφέροντα αντίκεινται στην απομάκρυνσή του σε εκτέλεση απόφασης επιστροφής που έχει καταστεί απρόσβλητη.
81
Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από τον σκοπό που επιδιώκει το άρθρο 5 της οδηγίας 2008/115. Συγκεκριμένα, όπως επιβεβαιώνεται από τις αιτιολογικές σκέψεις 22 και 24 της οδηγίας, σκοπός του άρθρου αυτού είναι να διασφαλίσει, στο πλαίσιο της διαδικασίας επιστροφής που θεσπίζει η οδηγία, τον σεβασμό διαφόρων θεμελιωδών δικαιωμάτων, μεταξύ των οποίων το δικαίωμα στην οικογενειακή ζωή και τα θεμελιώδη δικαιώματα του παιδιού, όπως αυτά κατοχυρώνονται, αντιστοίχως, στα άρθρα 7 και 24 του Χάρτη. Επομένως, το άρθρο 5, λαμβανομένου υπόψη του σκοπού που επιδιώκει, δεν μπορεί να ερμηνεύεται συσταλτικά [πρβλ. απόφαση της 11ης Μαρτίου 2021, État belge (Επιστροφή του γονέα ενός ανηλίκου), C‑112/20, EU:C:2021:197, σκέψη 35].
82
Τούτου λεχθέντος, σε αντίθεση με την προστασία από κάθε απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 4 του Χάρτη, τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται στα άρθρα 7 και 24 δεν έχουν απόλυτο χαρακτήρα και μπορούν, ως εκ τούτου, να αποτελέσουν αντικείμενο περιορισμών υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη [απόφαση της 22ας Φεβρουαρίου 2022, Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (Οικογενειακή ενότητα – Ήδη χορηγηθείσα προστασία), C‑483/20, EU:C:2022:103, σκέψη 36].
83
Επιπλέον, υπενθυμίζεται ότι ο παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας υπέχει καθήκον καλόπιστης συνεργασίας, βάσει του οποίου οφείλει να ενημερώνει το συντομότερο δυνατόν την αρμόδια εθνική αρχή για κάθε σχετική εξέλιξη της οικογενειακής ζωής του [βλ. απόφαση της 8ης Μαΐου 2018, K.A. κ.λπ. (Οικογενειακή επανένωση στο Βέλγιο), C‑82/16, EU:C:2018:308, σκέψεις 103 έως 105].
84
Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων λόγων, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 5 και 15 της οδηγίας 2008/115, σε συνδυασμό με τα άρθρα 6 και 7, το άρθρο 24, παράγραφος 2, και το άρθρο 47 του Χάρτη, έχουν την έννοια ότι εθνικό δικαστήριο το οποίο καλείται να ελέγξει τη νομιμότητα της θέσης υπό κράτηση παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας, ενόψει της απομάκρυνσής του σε εκτέλεση απόφασης επιστροφής που έχει καταστεί απρόσβλητη, οφείλει να εξετάσει, ακόμη και αυτεπαγγέλτως, αν η απομάκρυνση προσκρούει σε λόγους που ανάγονται στο υπέρτερο συμφέρον του παιδιού και στην οικογενειακή ζωή, κατά την έννοια του άρθρου 5, στοιχεία αʹ και βʹ, της οδηγίας.
Επί των δικαστικών εξόδων
85
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Τα άρθρα 5 και 15 της οδηγίας 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, σχετικά με τους κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών, σε συνδυασμό με το άρθρο 6, το άρθρο 19, παράγραφος 2, και το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
έχουν την έννοια ότι:
εθνικό δικαστήριο το οποίο καλείται να ελέγξει τη νομιμότητα της θέσης υπό κράτηση παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας, ενόψει της απομάκρυνσής του σε εκτέλεση απόφασης επιστροφής που έχει καταστεί απρόσβλητη, οφείλει να εξετάσει, ακόμη και αυτεπαγγέλτως, αν η απομάκρυνση αντιβαίνει στην αρχή της μη επαναπροώθησης.
2)
Τα άρθρα 5 και 15 της οδηγίας 2008/115, σε συνδυασμό με τα άρθρα 6 και 7, το άρθρο 24, παράγραφος 2, και το άρθρο 47 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων,
έχουν την έννοια ότι:
εθνικό δικαστήριο το οποίο καλείται να ελέγξει τη νομιμότητα της θέσης υπό κράτηση παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας, ενόψει της απομάκρυνσής του σε εκτέλεση απόφασης επιστροφής που έχει καταστεί απρόσβλητη, οφείλει να εξετάσει, ακόμη και αυτεπαγγέλτως, αν η απομάκρυνση προσκρούει σε λόγους που ανάγονται στο υπέρτερο συμφέρον του παιδιού και στην οικογενειακή ζωή, κατά την έννοια του άρθρου 5, στοιχεία αʹ και βʹ, της οδηγίας.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.
(
i
)	Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.