62020CC0347
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
J. KOKOTT
van 9 september 2021 (
1
)
Zaak C‑347/20
SIA „Zinātnes parks”
tegen
Finanšu ministrija
(verzoek van de Administratīvā rajona tiesa [bestuursrechter in eerste aanleg, Letland] om een prejudiciële beslissing)
„Verzoek om een prejudiciële beslissing – Verordening (EU) nr. 651/2014 – Begrip onderneming in moeilijkheden – Begrip geplaatst aandelenkapitaal – Autonome uitlegging – Richtlijn 2013/34/EU – Irrelevantie van het betrokken nationale recht inzake openbare registers – Vereisten voor het bewijs dat de aanvrager intussen geen onderneming in moeilijkheden meer is – Transparante en niet-discriminerende selectie tussen verschillende aanvragers – Mogelijkheid om te laat ingediende aanvraagdocumenten af te wijzen”
I. Inleiding
1.
Een onderneming in de rechtsvorm van een vennootschap vraagt steun aan bij een EU-fonds in Letland en dient een overeenkomstige steunaanvraag in. Aangezien echter meer dan de helft van het geplaatste aandelenkapitaal door de opgebouwde verliezen is verdwenen, zou de onderneming als „onderneming in moeilijkheden” uitgesloten zijn van steun. Daarom besluiten de aandeelhouders nog vóór de indiening van de aanvraag tot een overeenkomstige kapitaalverhoging. Na deze kapitaalverhoging zou de onderneming niet langer als een onderneming in moeilijkheden worden beschouwd. Volgens het nationale recht moet een kapitaalverhoging in het handelsregister worden ingeschreven om als geldig te worden beschouwd. Deze inschrijving werd echter pas gedaan na het verstrijken van de aanvraagtermijn, maar vóór de afwijzende beslissing.
2.
Met het verzoek om een prejudiciële beslissing wordt thans de vraag gesteld of het nationale recht inzake de openbare registers bepalend is voor de beoordeling van de uitsluitingsgrond van een onderneming in moeilijkheden in de zin van artikel 2, punt 18, van verordening (EU) nr. 651/2014 (
2
), en vanaf welk tijdstip de uitsluitingsgrond van een onderneming in moeilijkheden in de onderhavige situatie niet meer van toepassing is. In dit verband rijst ook de vraag naar het bewijs van een besloten, maar nog niet ingeschreven kapitaalverhoging gedurende de selectieprocedure. De reden hiervoor is dat het nationale recht van Letland niet toestaat dat er na de indiening van de steunaanvraag nog een toelichting kan worden gegeven door de indiening van aanvullende documenten.
II. Toepasselijke bepalingen
A.
Unierecht
1. Verordening nr. 1301/2013
3.
Artikel 3, lid 3, onder d), van verordening (EU) nr. 1301/2013 (hierna: „EFRO-verordening”) (
3
) sluit bepaalde personen uit van steun:
„3.   Het EFRO ondersteunt niet:
d)
ondernemingen in moeilijkheden zoals gedefinieerd in het kader van de voorschriften inzake staatssteun van de Unie;”
2. Verordening nr. 651/2014
4.
Overweging 14 van verordening (EU) nr. 651/2014 (hierna: „groepsvrijstellingsverordening”) luidt:
„(14)
Steun aan ondernemingen in moeilijkheden dient van het toepassingsgebied van deze verordening te worden uitgesloten, omdat dit soort steun dient te worden beoordeeld op grond van de communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden van 1 oktober 2004, als verlengd bij de mededeling van de Commissie over verlenging van de geldigheidsduur van de communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden van 1 oktober 2004, of richtsnoeren die deze vervangen, om te vermijden dat die richtsnoeren worden omzeild; steunregelingen tot herstel van de schade veroorzaakt door bepaalde natuurrampen zijn hiervan uitgezonderd. Met het oog op rechtszekerheid dienen, om te kunnen bepalen of een onderneming voor de toepassing van deze verordening als een onderneming in moeilijkheden wordt beschouwd, duidelijke criteria te worden vastgesteld die geen beoordeling van alle specifieke aspecten van de situatie van een onderneming vergen.”
5.
Artikel 2 („Definities”) van deze verordening bepaalt:
„Voor de toepassing van deze verordening wordt verstaan onder:
[…]
18.
‚onderneming in moeilijkheden’: een onderneming ten aanzien waarvan zich ten minste één van de volgende omstandigheden voordoet:
a)
in het geval van een vennootschap met beperkte aansprakelijkheid […]: wanneer meer dan de helft van haar geplaatste aandelenkapitaal door de opgebouwde verliezen is verdwenen. Dit is het geval wanneer het in mindering brengen van de opgebouwde verliezen op de reserves (en alle andere elementen die doorgaans worden beschouwd als een onderdeel van het eigen vermogen van de onderneming), een negatieve uitkomst oplevert die groter is dan de helft van het geplaatste aandelenkapitaal. Voor de toepassing van deze bepaling worden met ‚vennootschap met beperkte aansprakelijkheid’ met name de in bijlage I bij richtlijn 2013/34/EU bedoelde rechtsvormen van ondernemingen bedoeld en omvat het ‚aandelenkapitaal’ ook het eventuele agio;
[…]
c)
wanneer tegen de onderneming een collectieve insolventieprocedure loopt of de onderneming volgens het nationale recht aan de criteria voldoet om, op verzoek van haar schuldeisers, aan een collectieve insolventieprocedure te worden onderworpen;
[…]”
3. Verordening nr. 1303/2013
6.
Verordening (EU) nr. 1303/2013 (
4
) regelt in artikel 125 de taken van de managementautoriteit in de leden 1 en 3 als volgt:
„1.   De managementautoriteit is ervoor verantwoordelijk dat het operationele programma overeenkomstig het beginsel van goed financieel beheer wordt beheerd.
[…]
3.   Ten aanzien van de selectie van concrete acties moet de managementautoriteit:
a)
passende selectieprocedures en -criteria opstellen en na goedkeuring toepassen, die:
i)
ervoor zorgen dat concrete acties bijdragen tot het verwezenlijken van de specifieke doelstellingen en resultaten van de desbetreffende prioriteit;
ii)
niet-discriminerend en transparant zijn;
[…]
[…]”
4. Richtlijn 2017/1132
7.
Richtlijn (EU) 2017/1132 (
5
) aangaande bepaalde aspecten van het vennootschapsrecht bepaalt in artikel 68 („Kapitaalverhoging krachtens besluit van de algemene vergadering”):
„1.   Elke kapitaalverhoging vindt plaats krachtens een besluit van de algemene vergadering. Dat besluit alsmede de uitvoering van de verhoging van het geplaatste kapitaal moeten op de in de wetgeving van elke lidstaat voorgeschreven wijze openbaar worden gemaakt overeenkomstig artikel 16. […]”
8.
Artikel 14 („Door vennootschappen openbaar te maken akten en gegevens”) van dezelfde richtlijn luidt als volgt:
„De lidstaten nemen de nodige maatregelen opdat de verplichte openbaarmaking door vennootschappen plaatsvindt voor ten minste de volgende akten en gegevens: […]
e)
ten minste eenmaal per jaar het bedrag van het geplaatste kapitaal, indien in de oprichtingsakte of de statuten een maatschappelijk kapitaal wordt vermeld, tenzij een verhoging van het geplaatste kapitaal een wijziging van de statuten vereist;
[…]”
9.
Artikel 16, leden 6 en 7, („Openbaarmaking in het register”) van de richtlijn bepaalt het volgende:
„6.   De akten en gegevens kunnen door de vennootschap niet dan na de in lid 5 bedoelde openbaarmaking aan derden worden tegengeworpen, tenzij de vennootschap aantoont dat deze derden er kennis van droegen.
[…]
7.   […]
Derden kunnen zich bovendien steeds beroepen op akten of gegevens ten aanzien waarvan de formaliteiten van openbaarmaking nog niet zijn vervuld, tenzij het nalaten van de openbaarmaking deze van rechtsgevolgen berooft.”
5. Richtlijn 2013/34
10.
Richtlijn 2013/34/EU (
6
) betreft de harmonisatie van de voorschriften voor jaarlijkse financiële overzichten (hierna: „jaarrekeningenrichtlijn”).
11.
In overweging 9 van deze richtlijn wordt het doel van een financieel overzicht toegelicht:
„De jaarlijkse financiële overzichten dienen conform het voorzichtigheidsbeginsel te worden voorbereid en dienen een getrouw beeld te geven van de activa en de passiva, de financiële positie en de winst of het verlies van de onderneming. […]”
12.
In artikel 4, lid 1, van de jaarrekeningenrichtlijn wordt de inhoud van het financieel overzicht toegelicht:
„1.   De jaarlijkse financiële overzichten vormen een geheel en omvatten voor alle ondernemingen ten minste de balans, de winst-en-verliesrekening en de toelichting bij de financiële overzichten.”
13.
Bijlage III bij de jaarrekeningenrichtlijn heeft betrekking op de horizontaal ingedeelde balans en vermeldt in de eerste subpost van de passiva onder A (Eigen vermogen) het geplaatst kapitaal als volgt:
„I. Geplaatst kapitaal
(Tenzij overeenkomstig het nationale recht het opgevraagde kapitaal onder deze post moet worden opgenomen, in welk geval de bedragen van het geplaatste kapitaal en van het gestorte kapitaal afzonderlijk worden vermeld.)”
B.
Lets recht
14.
De Eiropas Savienības struktūrfondu un Kohēzijas fonda 2014.-2020. gada plānošanas perioda vadības likums (wet inzake het beheer van de structuurfondsen en het cohesiefonds van de Europese Unie voor de programmeringsperiode 2014‑2020) (
7
) regelt het gebruik van de middelen van de Europese Unie in Letland.
15.
Artikel 21, punten 2 en 5, van deze wet, met als opschrift „Selectie van projecten”, bepaalt:
„2.   De contactinstantie selecteert de projecten volgens de selectiemethoden en het dossier betreffende de oproep. Het dossier betreffende de oproep wordt opgesteld en in samenspraak met de verantwoordelijke instantie en de managementautoriteit goedgekeurd door de contactinstantie.
[…]
5.   De indieners moeten hun projecten opstellen en indienen overeenkomstig het bepaalde in het dossier betreffende de oproep.”
16.
Artikel 25 van die wet heeft als opschrift „Goedkeuring, voorwaardelijke goedkeuring of afwijzing van projecten in openbare oproepen tot het indienen van projecten” en bepaalt in de leden 3 en 4, het volgende:
„3.   Het project wordt afgewezen indien zich ten minste één van de volgende omstandigheden voordoet:
[…]
2)
Het project voldoet niet aan de beoordelingscriteria en de correctie van de omissies in de zin van lid 4 van het onderhavige artikel zou het project inhoudelijk wijzigen.
[…]
4.   Het project wordt voorwaardelijk goedgekeurd, als de indiener bepaalde door de contactinstantie gespecificeerde handelingen moet verrichten opdat het project volledig voldoet aan de beoordelingscriteria en naar behoren kan worden uitgevoerd. Dit goedkeuringsbesluit bevat de desbetreffende voorwaarden en de naleving ervan wordt gecontroleerd in het licht van het dossier betreffende de oproep. Indien niet aan alle in dat besluit gestelde voorwaarden is voldaan of er niet binnen de in het besluit gestelde termijn aan is voldaan, wordt het project als afgewezen beschouwd.”
17.
Artikel 30 van deze wet, met als opschrift „Toelichtingen op de projecten”, bepaalt:
„Tussen de indiening van projecten en de goedkeuring, de voorwaardelijke goedkeuring of de afwijzing ervan, is het niet mogelijk om er toelichtingen op te geven.”
18.
De aan de orde zijnde steunmaatregel valt onder de Ministru kabineta 2018. gada 25. septembra noteikumi nr. 612 „Darbības programmas ‚Izaugsme un nodarbinātība’ 3.1.1. specifiskā atbalsta mērķa ‚Sekmēt MVK izveidi un attīstību, īpaši apstrādes rūpniecībā un RIS3 prioritārajās nozarēs’ 3.1.1.5. pasākuma ‚Atbalsts ieguldījumiem ražošanas telpu un infrastruktūras izveidei vai rekonstrukcijai’ otrās projektu iesniegumu atlases kārtas īstenošanas noteikumi” [decreet nr. 612 van de ministerraad van 25 september 2018 houdende uitvoeringsbepalingen voor de tweede fase van de selectie van projecten voor het operationele programma „Groei en werkgelegenheid”, specifieke doelstelling 3.1.1 („Bijdragen aan de groei en ontwikkeling van kmo’s, met name in de be- en verwerkende industrie en de prioritaire RIS3-sectoren”), maatregel 3.1.1.5 („Investeringssteun ter ondersteuning van de bouw of reconstructie van productie-installaties en -infrastructuur”)].
19.
Punt 15 van dit decreet bepaalt:
„Komt niet in aanmerking voor financiering:
[…]
15.3.
een indiener die wordt aangemerkt als onderneming in moeilijkheden in de zin van artikel 2, punt 18, van verordening nr. 651/2014 van de Commissie;
[…]”
20.
De praktische aspecten van de selectie van projecten worden geregeld aan de hand van het door het bureau opgestelde dossier betreffende de oproep en de bijlagen daarbij. (
8
)
21.
Bijlage 5 bij het dossier, met als opschrift „Methoden voor de toepassing van de criteria voor de beoordeling van de projecten”, beschrijft in deel II, punt 6, hoe wordt beoordeeld of de indiener een onderneming (marktdeelnemer) in moeilijkheden is:
„Een ‚gewone positieve’ beoordeling wordt toegekend, wanneer de indiener geen marktdeelnemer in moeilijkheden is. De aanmerking als onderneming in moeilijkheden op het ogenblik waarop de steun wordt toegekend, moet objectief zijn gebaseerd op verifieerbare en betrouwbare gegevens met betrekking tot de indiener en de aan hem gelieerde ondernemingen:
a)
de informatie van de laatste neergelegde jaarrekening wordt geverifieerd;
b)
bij overlegging van een door een beëdigd accountant goedgekeurd tussentijds operationeel verslag wordt op basis van de gegevens in dat verslag bepaald of het om een onderneming in moeilijkheden gaat;
c)
als de indiener verwijst naar openbaar toegankelijke informatie (die kan worden geverifieerd) en melding maakt van een verhoging van het statutaire kapitaal na het laatste geconsolideerde jaarverslag, wordt die informatie in aanmerking genomen, samen met een door een beëdigd accountant goedgekeurd tussentijds operationeel verslag. […]
Een ‚voorwaardelijk positieve’ beoordeling wordt toegekend wanneer de overgelegde informatie onvolledig of onvoldoende specifiek is. De indiener wordt verzocht toelichtingen te geven met betrekking tot de overgelegde informatie. De toelichtingen mogen enkel technische, rekenkundige en redactionele aspecten betreffen. […]
Een ‚negatieve’ beoordeling wordt toegekend wanneer de indiener beantwoordt aan een van de eigenschappen van marktdeelnemers in moeilijkheden of niet voldoet aan de in een voorwaardelijke goedkeuring gestelde voorwaarden, dan wel toch aan die voorwaarde voldoet maar nog steeds de gestelde eisen niet vervult, of niet aan die voorwaarden heeft voldaan binnen de in de voorwaardelijke goedkeuring gestelde termijn.”
22.
In Letland wordt de activiteit van handelsondernemingen geregeld door het Komerclikums (Lets wetboek van koophandel). Artikel 12 van dat wetboek, met als opschrift „Openbaarmaking van registerinschrijvingen”, bepaalt:
„1.   De inschrijvingen in het handelsregister hebben vanaf de openbaarmaking ervan werking jegens derden. […]
2.   Wanneer de in het handelsregister in te schrijven vermeldingen niet zijn ingeschreven, of wel zijn ingeschreven maar niet openbaar zijn gemaakt, kunnen zij niet aan derden worden tegengeworpen door de persoon voor wie zij hadden moeten worden ingeschreven, tenzij die derden reeds op de hoogte waren van die vermeldingen. […]”
23.
Artikel 196 van voornoemd wetboek, met als opschrift „Besluiten tot wijziging van het statutaire kapitaal”, bepaalt:
„1.   Een verhoging of verlaging van het statutaire kapitaal is alleen mogelijk bij besluit van de aandeelhoudersvergadering waarin de wijze van de verhoging of verlaging is vastgesteld.
[…]
3.   Bij goedkeuring van een besluit tot wijziging van het statutaire kapitaal moeten tezelfdertijd de statuten dienovereenkomstig worden gewijzigd.”
24.
Artikel 202 van het wetboek heeft als opschrift „Verzoeken aan het handelsregister betreffende de verhoging van het statutaire kapitaal” en bepaalt in lid 3:
„Het statutaire kapitaal wordt geacht te zijn verhoogd op de datum van inschrijving van het nieuwe kapitaalbedrag in het handelsregister.”
III. Hoofdgeding
25.
Op 15 januari 2019 heeft het Centrālā finanšu un līgumu aģentūra (centraal bureau voor financiën en contracten; hierna: „Bureau”) de tweede fase bekendgemaakt van de openbare oproep tot het indienen van projecten met het oog op steunverlening uit het medefinancieringsprogramma „Groei en werkgelegenheid” van het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO). Gelet op de aangebrachte wijzigingen werd de uiterste datum voor het indienen van projecten vastgesteld op 30 april 2019.
26.
Op 30 april 2019 heeft SIA „Zinātnes parks”, een vennootschap met beperkte aansprakelijkheid (hierna: „verzoekster”), een project ingediend bij het Bureau. Aangezien echter meer dan de helft van het geplaatste aandelenkapitaal door opgebouwde verliezen was verdwenen, zou de onderneming als „onderneming in moeilijkheden” uitgesloten zijn van steun. Samen met de aanvraag heeft verzoekster derhalve een besluit van haar aandeelhoudersvergadering van 29 april 2019 overgelegd, dat strekte tot wijziging van haar statuten en verhoging van haar statutaire kapitaal door storting van een deel van het statutaire kapitaal, vermeerderd met een agio, door een welbepaalde vennoot en binnen een bepaalde termijn.
27.
Tijdens de beoordelingsperiode van het project heeft verzoekster het Bureau meegedeeld dat de verhoging van het statutaire kapitaal op 24 juli 2019 in het handelsregister was ingeschreven. In het kader van de beroepsprocedure heeft zij verder een door een beëdigd accountant goedgekeurd tussentijds operationeel verslag overgelegd.
28.
Bij besluit van het ministerie van Financiën van 4 november 2019 tot beëindiging van de administratieve procedure is verzoeksters project afgewezen op grond dat zij op de indieningsdatum van de aanvraag een „onderneming in moeilijkheden” was in de zin van artikel 2, punt 18, onder a), van de groepsvrijstellingsverordening.
29.
Volgens dat besluit kan het statutaire kapitaal, ondanks het besluit van de aandeelhoudersvergadering van de vennootschap, uit hoofde van artikel 202, lid 3, van het Letse wetboek van koophandel pas als verhoogd worden beschouwd, wanneer de nieuwe aandelen zijn ingeschreven in het handelsregister, en zijn de nieuwe aandelen pas na indiening van het project ingeschreven. De openbare oproep heeft tot doel de mededinging tussen de indieners op voet van gelijkheid te waarborgen, waardoor het nadat de projecten zijn ingediend niet meer mogelijk is om deze nog verder toe te lichten. Om een verbeterde financiële situatie aan te tonen, moet volgens punt 7.17 van het dossier betreffende de oproep samen met het project bovendien niet om het even welk document, maar een door een beëdigd accountant goedgekeurd tussentijds operationeel verslag worden overgelegd, zodat het Bureau een getrouw beeld heeft van de financiële situatie van verzoekster.
30.
Verzoekster heeft daartegen beroep ingesteld bij de verwijzende rechter, waarbij zij aanvoerde dat zij op de indieningsdatum van het project niet kon worden aangemerkt als een onderneming in moeilijkheden, gelet op het besluit van haar aandeelhoudersvergadering, dat samen met het project is overgelegd aan het Bureau. Volgens verzoekster is de ontbrekende informatie op zichzelf niet relevant voor haar financiële situatie en kan deze bijgevolg ook tijdens de beoordelingsperiode van het project worden overgelegd
31.
In het kader van de bij de bestuursrechter aanhangige procedure zijn partijen het erover eens dat verzoekster zou worden aangemerkt als onderneming in moeilijkheden in de zin van artikel 2, punt 18, onder a), van de groepsvrijstellingsverordening, indien de financiële gegevens van haar laatste financiële verslag van het jaar 2018 in aanmerking zouden worden genomen. Ook staat vast dat verzoekster deze omissie heeft gecorrigeerd door middel van de verhoging van haar statutaire kapitaal en de inschrijving van deze wijziging in het handelsregister op 24 juli 2019.
IV. Verzoek om een prejudiciële beslissing en procedure bij het Hof
32.
Bij beslissing van 15 juli 2020 heeft de Administratīvā rajona tiesa (bestuursrechter in eerste aanleg, Letland), waarbij het beroep aanhangig is gemaakt, het Hof de volgende prejudiciële vragen voorgelegd:
„1)
Moet het begrip ‚geplaatst aandelenkapitaal’ zoals vermeld in artikel 2, punt 18, onder a), van verordening nr. 651/2014, gelezen in samenhang met andere bepalingen van Unierecht inzake vennootschapsactiviteiten, aldus worden uitgelegd dat om het geplaatste aandelenkapitaal te bepalen alleen moet worden uitgegaan van de vermeldingen die op de in het nationale recht van elke lidstaat voorgeschreven wijze openbaar zijn gemaakt, met dien verstande dat deze vermeldingen dus pas vanaf dat moment als effectief moeten worden beschouwd?
2)
Moet bij de beoordeling van het begrip ‚onderneming in moeilijkheden’ zoals vermeld in artikel 2, punt 18, van verordening nr. 651/2014 belang worden gehecht aan de eisen die in de procedure voor de selectie van projecten voor Europese fondsen worden gesteld aan de documenten die moeten worden overgelegd om de financiële situatie van de betrokken onderneming aan te tonen?
3)
Indien de tweede vraag bevestigend wordt beantwoord, is dan een nationale wettelijke regeling voor de selectie van projecten die bepaalt dat projecten niet kunnen worden toegelicht na de indiening ervan, verenigbaar met de beginselen van transparantie en non-discriminatie zoals vermeld in artikel 125, lid 3, onder a), punt ii), van verordening nr. 1303/2013?”
33.
In de procedure bij het Hof hebben Letland, Ierland en de Europese Commissie schriftelijke opmerkingen ingediend en hebben zij, evenals verzoekster, deelgenomen aan de terechtzitting op 14 juli 2021.
V. Juridische beoordeling
A.
Prejudiciële vragen
34.
Het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing betreft een afgewezen aanvraag van verzoekster om steun in het kader van het medefinancieringsprogramma „Groei en werkgelegenheid” van het EFRO.
35.
Met zijn drie vragen wenst de verwijzende rechter te vernemen hoe het in artikel 2, punt 18, onder a), van de groepsvrijstellingsverordening gebruikte begrip „onderneming in moeilijkheden” moet worden opgevat onder verwijzing naar „geplaatst aandelenkapitaal” (zie onder B). De achtergrond hiervan is het feit dat de EFRO-verordening in artikel 3, lid 3, onder d), deze ondernemingen uitsluit van steun. In de tweede vraag wordt gevraagd hoe een aanvrager kan bewijzen dat hij geen onderneming in moeilijkheden is. De verwijzende rechter wenst met name te vernemen of het vereiste van bepaalde verslagen in het nationale recht in overeenstemming is met het Unierecht (zie onder C). De derde vraag heeft betrekking op de daaropvolgende selectieprocedure door de managementautoriteit. In dit verband vraagt de verwijzende rechter of de autoriteit latere toelichtingen (inschrijving in het handelsregister en later tussentijds verslag van een beëdigd accountant) na het verstrijken van de aanvraagtermijn, maar vóór de definitieve beslissing als niet ter zake dienend kan afwijzen (zie onder D).
36.
Hoewel deze drie vragen met elkaar verband houden, hebben zij betrekking op verschillende aspecten (uitlegging van het begrip „onderneming in moeilijkheden”, bewijs van dit begrip, uitsluiting van latere bewijzen dat er geen sprake is van een onderneming in moeilijkheden) van de selectieprocedure van een steunontvanger en worden zij derhalve afzonderlijk beantwoord.
B.
Uitlegging van artikel 2, punt 18, onder a), van de groepsvrijstellingsverordening
37.
De voornaamste reden voor de afwijzing van de steunaanvraag is dat het Bureau verzoekster ten tijde van de aanvraag als een „onderneming in moeilijkheden” in de zin van artikel 2, punt 18, onder a), van de groepsvrijstellingsverordening heeft aangemerkt. Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter te vernemen hoe dit begrip moet worden uitgelegd, met name omdat wordt verwezen naar „geplaatst aandelenkapitaal”. Is het geplaatste aandelenkapitaal alleen het geregistreerde aandelenkapitaal volgens het betrokken nationale vennootschapsrecht en recht inzake de openbare registers? Of gaat het om een autonoom uit te leggen begrip van het Unierecht, los van de betrokken nationale bijzonderheden van de betrokken lidstaat?
38.
Deze vraag is van bijzonder belang, omdat de lidstaten in hun vennootschapsrecht verschillende concepten hanteren. Zo bevat de Letse wet een fictie volgens welke de verhoging van het statutaire kapitaal waartoe de aandeelhouders hebben besloten, wordt geacht te hebben plaatsgevonden op de dag waarop het nieuwe kapitaalbedrag in het handelsregister is ingeschreven. Uit de opmerkingen van Ierland blijkt duidelijk dat een dergelijke inschrijving daar niet vereist is om het aandelenkapitaal te wijzigen. In Duitsland daarentegen is een notarieel vastgelegd besluit van de aandeelhouders vereist om de statuten van een GmbH te wijzigen. De wijziging heeft geen rechtsgevolgen, zolang zij niet is ingeschreven in het handelsregister van de statutaire zetel van de vennootschap.
39.
In deze zaak gaat het om een Letse onderneming die op het moment dat zij de steun aanvroeg, niet voldeed aan de vereisten van het Letse recht inzake de openbare registers. Een Ierse vennootschap had aan de vereisten van het Ierse recht kunnen voldoen zonder bewijs van registratie. Een Duitse onderneming zou in elk geval een (Duitse) inschrijving in het handelsregister hebben kunnen overleggen, maar zou voor het overige aan strengere eisen (notarieel vastgelegd besluit van de aandeelhouders) hebben moeten voldoen dan haar Letse concurrent.
40.
Uit deze voorbeelden blijkt reeds dat de kwestie van de uitlegging van de begrippen van een EU-verordening, zoals zo vaak, nauw verband houdt met de vraag of deze autonoom moeten worden uitgelegd, zodat alle vennootschappen in alle lidstaten deze volgens dezelfde normen kunnen naleven, dan wel of een uitlegging waarbij rekening wordt gehouden met het betrokken nationale recht (hetzij van de staat die de steun verstrekt, hetzij van de staat van vestiging van de aanvragende vennootschap) doorslaggevend is.
1. Autonome uitlegging van de groepsvrijstellingsverordening
41.
Het antwoord op deze vraag houdt verband met de bewoordingen alsmede met het doel en de strekking van het begrip „onderneming in moeilijkheden”.
42.
Uitgangspunt is de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie, volgens welke de eenvormige toepassing van het Unierecht en het gelijkheidsbeginsel vereisen dat de bewoordingen van een Unierechtelijke bepaling die voor de vaststelling van de betekenis en de draagwijdte ervan niet uitdrukkelijk verwijst naar het recht van de lidstaten, in de regel in de gehele Unie autonoom en op eenvormige wijze dienen te worden uitgelegd, los van de kwalificaties die de lidstaten eraan hebben gegeven en rekening houdend met de bewoordingen van de betrokken bepaling alsmede met de context ervan en de doelstellingen die worden nagestreefd met de regeling waarvan zij deel uitmaakt. (
9
)
43.
Iets anders kan van toepassing zijn, indien het Unierecht verwijst naar het betrokken nationale recht. Een dergelijke verwijzing ontbreekt hier echter in de bewoordingen van artikel 2, punt 18, onder a), van de groepsvrijstellingsverordening, waarin geenszins wordt verwezen naar het nationale vennootschapsrecht of het recht inzake de openbare registers. Sterker nog: deze bepaling verwijst uitdrukkelijk naar het Unierecht, namelijk naar de jaarrekeningenrichtlijn.
44.
Volgens de bewoordingen is dus niet het aandelenkapitaal van belang dat in het nationale vennootschapsrecht of in het nationale recht inzake de openbare registers (in de staat die de steun verstrekt, of in de staat waar de aanvragende vennootschap haar zetel heeft) op een bepaald tijdstip fictief voor rechtsgeldig wordt gehouden. Advocaat-generaal Campos Sánchez-Bordona spreekt zelfs van het normatieve begrip „onderneming in moeilijkheden”, dat „noodzakelijkerwijs autonoom en specifiek voor het Unierecht is”. (
10
)
45.
Voor een autonome uitlegging pleit ook de vergelijking met de bewoordingen van artikel 2, punt 18, onder c), van de groepsvrijstellingsverordening, waarin uitdrukkelijk wordt verwezen naar de vraag of een onderneming volgens het nationale recht voldoet aan de voorwaarden om op verzoek van haar schuldeisers een insolventieprocedure te openen. (
11
) Aangenomen moet worden dat de Uniewetgever, wanneer hij onder c) uitdrukkelijk naar het nationale recht verwijst, terwijl hij dit bij de beoordeling van het geplaatste aandelenkapitaal onder a) nalaat, dit – anders dan Ierland meent – bewust heeft gedaan.
46.
Voor een autonome uitlegging pleit verder dat in overweging 14 van de groepsvrijstellingsverordening wordt uiteengezet dat de verordening tot doel heeft duidelijke criteria vast te stellen die geen beoordeling van alle specifieke aspecten van de situatie van een onderneming vergen. Het zou zonder gedetailleerd onderzoek voor een managementautoriteit nauwelijks mogelijk zijn om de geldigheid van een kapitaalverhoging te toetsen aan het betrokken nationale recht van het rechtsstelsel dat op de statuten van de vennootschap van toepassing is (dus niet noodzakelijkerwijs alleen het Letse recht). Zoals zowel Ierland als Letland ter terechtzitting heeft betoogd, is niet het recht van de steunverstrekker (in dit geval Letland) bepalend, maar het recht van de statuten van de vennootschap.
47.
Het ontbreken van een verwijzing naar het betrokken nationale recht is ook inhoudelijk overtuigend. In staten die werken met het beginsel van openbaarheid via een officieel register, heeft de registratie immers een andere functie dan het beantwoorden van de vraag of verzoekster een „onderneming in moeilijkheden” is in de zin van de wetgeving inzake staatssteun. Gewoonlijk is de noodzaak van een inschrijving in een staatsregister gericht op registercontrole en openbaarheid. Dit laatste heeft tot gevolg dat de gewijzigde inschrijvingen aan derden kunnen worden tegengeworpen. Het eerste moet ervoor zorgen dat alleen juiste aandeelhoudersbesluiten worden geregistreerd.
48.
Het door Ierland, Letland en ook de Commissie ter terechtzitting bepleite Unierechtelijke concept van een „onderneming in moeilijkheden”, waarbij een eerste voorwaarde (het begrip geplaatst kapitaal) echter met een beroep op de verschillende nationale rechtsstelsels moet worden bepaald, is evenwel niet overtuigend. Indien het Unierecht bepaalde personen (in casu ondernemingen in moeilijkheden) doelbewust uitsluit van steun met middelen van de Unie, kunnen de lidstaten niet vrijelijk via hun nationale recht door middel van het begrip geplaatst aandelenkapitaal bepalen welke personen als ondernemingen in moeilijkheden moeten worden aangemerkt. Dit zou immers betekenen dat het doel van het Unierecht (geen steun voor ondernemingen in moeilijkheden) zou kunnen worden omzeild.
49.
Ik deel niet de bezwaren die met name Ierland ter terechtzitting heeft geuit, namelijk dat een autonome uitlegging van het begrip „onderneming in moeilijkheden” zou kunnen leiden tot een harmonisatie van het vennootschapsrecht via de achterdeur. In casu gaat het er niet om of de procedure voor een geldige kapitaalverhoging in alle lidstaten uniform moet zijn. Zoals alle betrokken partijen eensgezind hebben betoogd, voorziet het Unierecht in feite niet in een regeling ter zake. Het gaat hier „slechts” om de vraag of de toekenning van middelen van de Unie (steun in het kader van het EFRO voor ondernemingen die hiervoor in aanmerking komen) eerder wordt beheerst door het Unierecht of door het nationale recht.
2. Doel en strekking van het begrip „onderneming in moeilijkheden”
50.
Zoals blijkt uit overweging 14 van de groepsvrijstellingsverordening, moet steun aan ondernemingen in moeilijkheden worden beoordeeld op grond van andere richtsnoeren dan steun aan ondernemingen die niet in moeilijkheden verkeren. De achtergrond hiervan is dat de steun bedoeld is om ondernemingen te stimuleren iets te doen, namelijk het gesteunde project uit te voeren. (
12
) In het geval van minder solvabele ondernemingen (dat wil zeggen ondernemingen in moeilijkheden) bestaat echter het risico dat de steun meer zal worden gebruikt om de onderneming zelf te redden dan om het gesteunde project uit te voeren. (
13
) Bij minder solvabele ondernemingen bestaat in ieder geval een groter risico dat het doel van de steun niet wordt bereikt. Daarom moeten minder solvabele ondernemingen in het ergste geval worden gered of geherstructureerd door middel van steun, maar dit moet worden beoordeeld aan de hand van andere criteria en dus andere richtsnoeren.
51.
Daarom wordt in artikel 3, lid 3, onder d), van de EFRO-verordening verwezen naar artikel 2, punt 18, onder a), van de groepsvrijstellingsverordening. Dit is op zijn beurt in de eerste plaats gebaseerd op de feitelijke vermogenspositie. In dit artikel wordt een onderneming in moeilijkheden gedefinieerd als een onderneming waarvan meer dan de helft van het geplaatste aandelenkapitaal door opgebouwde verliezen is verdwenen. Bijgevolg moet de onderneming worden aangemerkt als niet echt solvabel. Het begrip geplaatst aandelenkapitaal moet derhalve worden gelezen in relatie tot de feitelijke economische situatie van een onderneming.
52.
Enerzijds kan de inschrijving in een staatsregister enige tijd in beslag nemen. Anderzijds wordt daardoor slechts openlijk vastgesteld dat het aandelenkapitaal thans is verhoogd. Dit heeft niets te maken met de feitelijke economische situatie van de onderneming. Het is zeer goed mogelijk dat de onderneming de kapitaalverhoging intussen al heeft opgebruikt door nieuwe verliezen. De inschrijving in het register respectievelijk de fictie van rechtsgeldigheid bij inschrijving levert voor de afbakening derhalve weinig op.
53.
Ook een beroep op richtlijn 2017/1132 levert niets op. In artikel 68 daarvan („Kapitaalverhoging krachtens besluit van de algemene vergadering”) is bepaald dat elke kapitaalverhoging plaatsvindt krachtens een besluit van de algemene vergadering. Dat besluit alsmede de uitvoering van de verhoging van het geplaatste kapitaal moeten op de in de wetgeving van elke lidstaat voorgeschreven wijze openbaar worden gemaakt en kunnen pas na openbaarmaking aan derden worden tegengeworpen. Dit is bedoeld – zoals ook de Commissie aanvoert – om derden te beschermen. Deze verplichtingen tot openbaarmaking bevatten echter geen informatie over de feitelijke vermogenspositie.
54.
Bovendien kan de aanvrager geen invloed uitoefenen op het tijdstip van inschrijving in het register. Dit is voor hem in zekere mate een toevallig moment. Artikel 125 van verordening nr. 1303/2013 vereist echter niet-discriminerende en transparante selectiecriteria. Hiermee is moeilijk verenigbaar dat de snelheid of de traagheid van de verwerking van de inschrijving door de betrokken registratierechter binnen één lidstaat, laat staan bij een vergelijking tussen verschillende lidstaten, afhankelijk is van toeval. Het focussen op toevallige gebeurtenissen betekent hier eerder willekeur dan rechtvaardigheid.
3. Beroep op de jaarrekeningenrichtlijn
55.
Het feit dat het begrip geplaatst aandelenkapitaal moet worden gelezen in relatie tot de feitelijke economische situatie van een onderneming, wordt ook bevestigd door de verwijzing in artikel 2, punt 18, onder a), van de groepsvrijstellingsverordening naar de jaarrekeningenrichtlijn.
56.
In het balansrecht wordt het eigen vermogen waarover de onderneming beschikt, gewoonlijk onderverdeeld in verschillende categorieën, die in de regel worden vermeld aan de passiefzijde van een balans. Aangezien ook de boekhoudkundige verwerking van de activa van een onderneming in de afzonderlijke lidstaten verschilde, is er thans de jaarrekeningenrichtlijn die richtsnoeren bevat voor de opstelling van een financieel overzicht. Volgens overweging 9 van deze richtlijn dienen „de jaarlijkse financiële overzichten […] conform het voorzichtigheidsbeginsel te worden voorbereid en […] een getrouw beeld te geven van de activa en de passiva, de financiële positie en de winst of het verlies van de onderneming”. Op grond van artikel 4, lid 1, van de jaarrekeningenrichtlijn is een belangrijk onderdeel van de jaarlijkse financiële overzichten de balans.
57.
In bijlage III bij de jaarrekeningenrichtlijn, die de indeling van een balans bevat, wordt het begrip geplaatst aandelenkapitaal weliswaar niet gebruikt, maar wel het begrip geplaatst kapitaal als eerste subpost van het eigen vermogen aan de passiefzijde. In bijlage III wordt onder post A (zowel bij de activa als bij de passiva) onderscheid gemaakt tussen het deel van het opgevraagde, maar nog niet gestorte geplaatste kapitaal en het deel van het reeds gestorte geplaatste kapitaal.
58.
In deze regelingen – die, zoals gezegd, bedoeld zijn om de feitelijke vermogenspositie van een vennootschap weer te geven – wordt geen onderscheid gemaakt naargelang van de bekendmaking van het geplaatste kapitaal, maar naargelang van de vraag of het reeds gestort is of niet. Dat is begrijpelijk. Het besluit van de aandeelhouders tot verhoging van het aandelenkapitaal is immers in feite niet meer dan een belofte om meer kapitaal in te brengen om de vermogenspositie van de onderneming te verbeteren. Het verhoogde aandelenkapitaal is pas daadwerkelijk beschikbaar, wanneer de betaling is verricht.
59.
Samenvattend moet dus worden vastgesteld dat het door het Unierecht vastgestelde balansrecht een onderscheid maakt tussen het nog te storten geplaatste kapitaal en het reeds gestorte kapitaal. Hiermee geeft het dus een goed beeld van de financiële positie en de winst of het verlies van de onderneming. De openbaarmaking in een register is hiervoor niet relevant.
4. Conclusies
60.
Bijgevolg moet het begrip geplaatst aandelenkapitaal los van het betrokken nationale recht inzake de openbare registers respectievelijk het vennootschapsrecht worden opgevat. Het kan ofwel betrekking hebben op het toegezegde verhoogde aandelenkapitaal (dat wil zeggen het besluit van de aandeelhouders is doorslaggevend), ofwel op de betaling van het toegezegde verhoogde aandelenkapitaal (dat wil zeggen de inbreng van de kapitaalverhoging is doorslaggevend).
61.
Gelet op de bovengenoemde doelstelling om in de wetgeving inzake staatssteun een onderscheid te maken tussen ondernemingen in moeilijkheden en ondernemingen die niet in moeilijkheden verkeren, verdient dit laatste de voorkeur. Het risico dat het doel van de steun niet wordt bereikt als gevolg van de financiële moeilijkheden van een onderneming, is nog steeds aanwezig in het geval van de loutere toezegging van een kapitaalverhoging en wordt pas uitgesloten wanneer de toezegging is nagekomen, dat wil zeggen wanneer het verhoogde kapitaal daadwerkelijk ter beschikking van de onderneming staat. Zoals Letland terecht opmerkt, leidt het besluit van de aandeelhouders tot een kapitaalverhoging „slechts” tot een civielrechtelijke verplichting en is het pas het begin van een verhoging van het geplaatste kapitaal. Dit laatste verklaart ook de afzonderlijke presentatie in de balans (zie hierboven punt 57 e.v.).
62.
Naar mijn mening verwijst het begrip geplaatst aandelenkapitaal in artikel 2, punt 18, onder a), van de groepsvrijstellingsverordening dan ook naar het gestorte geplaatste kapitaal in de zin van bijlage III bij de jaarrekeningenrichtlijn.
63.
Tegelijkertijd zorgt deze uitlegging voor een evenwicht tussen de belangen van de ondernemingen en de steunverstrekkers. Enerzijds worden ondernemingen niet uitgesloten van de steunverlening voor bepaalde projecten door de duur van een inschrijvingsprocedure in een staatsregister waarop zij geen invloed kunnen uitoefenen. Anderzijds kunnen ondernemingen in moeilijkheden niet reeds voor steun in aanmerking komen door de loutere toezegging van een toekomstige kapitaalverhoging, doch alleen wanneer de onderneming daadwerkelijk over het verhoogde kapitaal kan beschikken. Beslissend voor de onderhavige zaak is derhalve of het besluit van de aandeelhoudersvergadering van 29 april daadwerkelijk ten uitvoer is gelegd vóór het verstrijken van de aanvraagtermijn op 30 april. Dit kan alleen worden beoordeeld door de verwijzende rechter.
C.
Bewijs van subsidiabiliteit (geen onderneming in moeilijkheden)
64.
Los hiervan staat de vraag hoe een onderneming moet aantonen dat zij in aanmerking komt voor steun, en wel op zodanige wijze dat de nationale managementautoriteiten dit kunnen controleren.
65.
In dit verband bepaalt de Letse wet dat in beginsel het laatst gepubliceerde definitieve jaarverslag moet worden gecontroleerd (1), tenzij een door een beëdigd accountant goedgekeurd tussentijds operationeel verslag wordt ingediend (2). Als de indiener verwijst naar openbaar toegankelijke informatie (die kan worden geverifieerd) en melding maakt van een verhoging van het statutaire kapitaal na het laatste geconsolideerde jaarverslag, wordt die informatie in aanmerking genomen, samen met een door een beëdigd accountant goedgekeurd tussentijds operationeel verslag (3).
66.
Per saldo vraagt de verwijzende rechter nu of deze documenten relevant zijn en door de nationale managementautoriteiten kunnen worden verlangd, aangezien ten tijde van het indienen van de aanvraag in elk geval een dergelijk tussentijds verslag ontbrak. Dit is pas later in de loop van de procedure ingediend.
67.
Zoals blijkt uit overweging 14 van de groepsvrijstellingsverordening en zoals de Commissie in haar opmerkingen terecht heeft betoogd, is het de bedoeling dat het gemakkelijk te bepalen is of een onderneming voor steun in aanmerking komt. Zo staat er: „Met het oog op rechtszekerheid dienen, om te kunnen bepalen of een onderneming voor de toepassing van deze verordening als een onderneming in moeilijkheden wordt beschouwd, duidelijke criteria te worden vastgesteld die geen beoordeling van alle specifieke aspecten van de situatie van een onderneming vergen.”
68.
Met deze doelstelling moet ook rekening worden gehouden bij de toepassing van artikel 125 van verordening nr. 1303/2013. Volgens deze bepaling zijn de nationale managementautoriteiten ervoor verantwoordelijk dat het operationele programma overeenkomstig het beginsel van goed financieel beheer wordt beheerd. Deze verantwoordelijkheid gaat gepaard met een controle van de voorwaarden van de groepsvrijstellingsverordening. (
14
) Daartoe kan de managementautoriteit bewijsmateriaal verlangen aan de hand waarvan, zelfs zonder beoordeling van alle specifieke aspecten van de situatie van een onderneming, kan worden vastgesteld of meer dan de helft van het geplaatste kapitaal is verdwenen als gevolg van opgebouwde verliezen.
69.
Zoals hierboven reeds is uiteengezet, zijn de jaarrekeningen, met inbegrip van de balansen van een onderneming, hiervoor zeer nuttig. Er bestaat dus geen bezwaar tegen het eerste criterium in het Letse recht.
70.
Aangezien deze documenten steeds alleen aan het einde van een boekjaar worden opgesteld, maar de economische situatie ook in de loop van het jaar kan verbeteren, zijn tussentijdse operationele verslagen die door een onafhankelijke deskundige zijn opgesteld eveneens nuttig. Ook tegen het tweede criterium in het Letse recht bestaat derhalve geen bezwaar.
71.
Ook het derde criterium voor een uitvoerbare beoordeling van de economische situatie van een onderneming is niet bezwaarlijk. Indien de aanvrager verwijst naar openbaar toegankelijke informatie om een kapitaalverhoging in de loop van het jaar aan te tonen, moet rekening worden gehouden met deze informatie en met een overeenkomstig tussentijds operationeel verslag.
72.
Alle genoemde criteria geven uitvoering aan de doelstelling van de groepsvrijstellingsverordening (uitsluiting van ondernemingen in moeilijkheden die op grond van de verordening niet voor steun in aanmerking komen) in het licht van de verantwoordelijkheid van de nationale managementautoriteiten zoals neergelegd in artikel 125 van verordening nr. 1303/2013. Dit is in overeenstemming met het recht van de Unie.
D.
Uitsluiting van latere indiening van documenten na het verstrijken van de termijn
73.
Met zijn derde vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of de uitsluiting van documenten en gegevens die pas na de steunaanvraag zijn ingediend, verenigbaar is met artikel 125, lid 3, onder a), van verordening nr. 1303/2013. Dit vereist dat de managementautoriteiten passende selectieprocedures en -criteria vaststellen en – na goedkeuring – toepassen die garanderen dat de concrete acties bijdragen tot de verwezenlijking van de specifieke doelstellingen en resultaten van de desbetreffende prioriteiten en dat zij niet-discriminerend en transparant zijn.
74.
Zoals de Commissie in haar opmerkingen terecht aanvoert, lijkt het nationale recht de latere indiening van documenten echter niet uit te sluiten. Enerzijds biedt artikel 25 van de wet inzake het beheer van de structuurfondsen ook de mogelijkheid om een project voorwaardelijk goed te keuren. Anderzijds gaat het door het Bureau opgestelde dossier betreffende de oproep ervan uit dat de beslissing of een aanvrager een onderneming in moeilijkheden is, wordt genomen op het moment dat het besluit tot toekenning van de steun wordt genomen. Of artikel 30 van de wet inzake het beheer van de structuurfondsen, dat toelichtingen over projectvoorstellen na de indiening van de aanvraag tot de beslissing niet ontvankelijk verklaart, ook van toepassing is op de beoordeling van de economische situatie van de aanvrager, staat derhalve ter beoordeling van de verwijzende rechter.
75.
Indien wordt aangenomen dat artikel 30 van de wet inzake het beheer van de structuurfondsen de latere indiening van dergelijke documenten uitsluit, rijst de vraag of het Unierecht zich hiertegen verzet. In casu leidt het feit dat het later ingediende tussentijdse verslag niet in aanmerking is genomen, immers tot een uitsluiting van verzoekster van de groep van voor steun in aanmerking komende personen, aangezien zij tot de uitvoering van de kapitaalverhoging als een onderneming in moeilijkheden moest worden beschouwd en dus niet in aanmerking kwam voor steun krachtens de groepsvrijstellingsverordening.
76.
Het feit dat bepaalde steun volgens de groepsvrijstellingsverordening in beginsel toelaatbaar is krachtens het Unierecht, betekent echter niet dat de lidstaten deze steun ook moeten uitbetalen. (
15
) Hetzelfde geldt voor de steun in het kader van het EFRO. Zoals blijkt uit de overwegingen 3 en 4, kunnen bepaalde projecten worden gesteund, maar dat hoeft niet. De lidstaten kunnen dus – zoals de Commissie terecht opmerkt – de uitbetaling afhankelijk stellen van bepaalde aanvullende voorwaarden, zoals de inachtneming van bepaalde termijnen en formaliteiten. Dit omvat ook de mogelijkheid om later ingediende documenten buiten beschouwing te laten.
77.
Aangezien de middelen uit de EU-fondsen niet oneindig zijn, moeten de managementautoriteiten uiteindelijk een selectie maken tussen verschillende aanvragers voor dezelfde middelen. Bij dit selectiebesluit speelt – zoals ook Letland terecht opmerkt – het beginsel van gelijke behandeling een belangrijke rol. Artikel 125, lid 3, onder a), punt ii), van verordening nr. 1303/2013 bepaalt daarom dat de managementautoriteiten passende selectieprocedures en -criteria opstellen die niet-discriminerend en transparant zijn.
78.
Tegen de achtergrond dat de aanvragers van steun in het kader van een EU-fonds in mindere of meerdere mate elkaars concurrenten zijn, is de situatie goed vergelijkbaar met die in het recht inzake overheidsopdrachten. Ook daar moet de managementautoriteit een selectie maken en noodzakelijkerwijs een deel van de aanvragers afwijzen. Het is mogelijk dat de concurrentiesituatie daar sterker is en een bijzonder strikte gelijke behandeling in de procedure vereist. Dit verandert echter niets aan het feit dat beperkte middelen (opdracht of subsidie) door de staat slechts aan sommige aanvragers worden toegekend, met uitsluiting van anderen. Om die reden moet ook daar de selectieprocedure transparant en niet-discriminerend zijn, overeenkomstig artikel 18, lid 1, van richtlijn 2014/24/EU. (
16
)
79.
Een principe van een sluitingsdatum, waarbij alleen rekening wordt gehouden met aanvragen vóór een bepaalde datum die voor iedereen gelijk is, is – zoals de Commissie ter terechtzitting terecht heeft betoogd – transparant en niet-discriminerend. Hetzelfde geldt voor een procedureregel die verbiedt om reeds ingediende aanvragen na het verstrijken van de aanvraagtermijn aan te vullen. Op die manier wordt namelijk alleen het beginsel van de sluitingsdatum gewaarborgd en wordt de betrokken autoriteit ontlast bij het te nemen selectiebesluit. Zij hoeft alleen rekening te houden met de informatie die bij het verstrijken van de termijn is verstrekt, en hoeft daarna geen aanvullende overwegingen meer te maken.
80.
Dit is in overeenstemming met het beginsel van gelijke behandeling. Hiermee wordt voorkomen dat aanvankelijk onjuiste of onvolledige aanvragen binnen de termijn worden ingediend, maar vervolgens worden aangevuld en gecorrigeerd, waardoor de aanvraagtermijn de facto wordt verlengd. Dit zou nadelig zijn voor aanvragers die van meet af aan foutloze en volledige aanvragen hebben ingediend. Voor zover het voor de betrokken aanvragers duidelijk was welke documenten vóór het verstrijken van de aanvraagtermijn moesten worden overgelegd en het voor de aanvrager in beginsel ook mogelijk was deze documenten tot de sluitingsdatum over te leggen, bestaat er geen bezwaar tegen het niet in aanmerking nemen van later ingediende documenten, noch uit het oogpunt van het transparantievereiste, noch uit dat van het gelijkheidsvereiste.
81.
In zoverre heeft het Hof van Justitie in het kader van de uitsluiting van een gegadigde in de gunningsprocedure reeds geoordeeld dat het niet in strijd is met richtlijn 2004/18 dat een inschrijver wordt uitgesloten, omdat hij in zijn inschrijving bepaalde gegevens heeft weggelaten. Inzonderheid kan de aanbestedende dienst, voor zover hij overweegt dat deze omissie geen zuiver formele onregelmatigheid is, deze inschrijver niet toestaan zijn omissie naderhand, na verstrijken van de termijn die is gesteld voor het neerleggen van inschrijvingen, op enigerlei wijze te herstellen. (
17
) Voor het overige kan artikel 51 van deze richtlijn, dat bepaalt dat de aanbestedende dienst kan verlangen dat de ondernemers de uit hoofde van de artikelen 45 tot en met 50 overgelegde verklaringen en bescheiden aanvullen of nader toelichten, niet aldus worden uitgelegd dat deze dienst elke rectificatie kan toestaan voor omissies die volgens de uitdrukkelijke bepalingen van de aanbestedingsdocumenten moeten leiden tot uitsluiting van de inschrijver. (
18
)
82.
Dit idee geldt – naar mijn mening in een enigszins afgezwakte versie – ook voor de keuze tussen verschillende steunaanvragen, althans indien – zoals in dit geval – een oproep tot het indienen van projectvoorstellen openbaar was aangekondigd. Indien uit de procedureregels waarover verzoekster beschikt, duidelijk blijkt dat een door een beëdigd accountant goedgekeurd tussentijds operationeel verslag over de situatie van de onderneming verplicht is voor een aanvrager die volgens de oude jaarrekening als een vennootschap in moeilijkheden wordt beschouwd, dan kan (
19
) de indiening van een dergelijk tussentijds verslag die pas na het verstrijken van de aanvraagtermijn plaatsvindt, als niet ter zake dienend worden beschouwd en kan de aanvraag worden afgewezen. Het Hof van Justitie hoeft hier niet te beslissen of deze zelfs moet worden afgewezen – zoals het geval kan zijn in het recht inzake overheidsopdrachten. (
20
), (
21
)
83.
Uiteindelijk moet de verwijzende rechter echter beoordelen of deze voorwaarde voldoende transparant was voor verzoekster. De formuleringen in bijlage 5 bij het dossier betreffende de oproep wijzen er weliswaar op dat in de situatie van verzoekster een dergelijk tussentijds verslag noodzakelijk was. Maar omdat in dezelfde regeling ook wordt bepaald dat de beoordeling op basis van dit tussentijds verslag zal geschieden wanneer over de toekenning van de steun wordt beslist, zou dit ook zo kunnen worden opgevat dat deze documenten pas tegen die tijd beschikbaar hoeven te zijn.
VI. Conclusie
84.
Gezien het bovenstaande geef ik het Hof in overweging de prejudiciële vragen van de Administratīvā rajona tiesa als volgt te beantwoorden:
„1)
Aan het begrip ‚geplaatst aandelenkapitaal’ in artikel 2, punt 18, onder a), van verordening nr. 651/2014 dient een autonome Unierechtelijke uitlegging te worden gegeven. Het begrip omvat het gestorte geplaatste kapitaal in de zin van bijlage III bij richtlijn 2013/34. Dit staat los van de vraag of krachtens de betrokken nationale wetgeving reeds een inschrijving in het register heeft plaatsgevonden en of deze noodzakelijk is voor de geldigheid van een kapitaalverhoging.
2)
Om deze voorwaarde aan te tonen en om te beoordelen of een onderneming in moeilijkheden verkeert in de zin van artikel 2, punt 18, onder a), van verordening nr. 651/2014, kan de lidstaat verlangen dat het laatst gepubliceerde actuele jaarverslag of een door een beëdigd accountant goedgekeurd tussentijds operationeel verslag wordt overgelegd.
3)
De uitsluiting van documenten en informatie die pas na de steunaanvraag worden ingediend, is verenigbaar met artikel 125, lid 3, onder a), van verordening nr. 1303/2013, als het voor alle aanvragers duidelijk is dat deze documenten samen met de aanvraag moeten worden ingediend en niet naderhand kunnen worden ingediend.”
(
1
)	Oorspronkelijke taal: Duits.
(
2
)	Verordening van de Commissie van 17 juni 2014 waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag met de interne markt verenigbaar worden verklaard (PB 2014, L 187, blz. 1).
(
3
)	Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 betreffende het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling en specifieke bepalingen met betrekking tot de doelstelling „Investeren in groei en werkgelegenheid”, en tot intrekking van verordening (EG) nr. 1080/2006 (PB 2013, L 347, blz. 289).
(
4
)	Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB 2013, L 347, blz. 320).
(
5
)	Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 14 juni 2017 aangaande bepaalde aspecten van het vennootschapsrecht (PB 2017, L 169, blz. 46).
(
6
)	Richtlijn van het Europees Parlement en van de Raad van 26 juni 2013 betreffende de jaarlijkse financiële overzichten, geconsolideerde financiële overzichten en aanverwante verslagen van bepaalde ondernemingsvormen, tot wijziging van richtlijn 2006/43/EG van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG van de Raad (PB 2013, L 182, blz. 19).
(
7
)	Alle Letse wetgevingshandelingen kunnen in hun geldende en eerdere versies worden geraadpleegd op de website https://likumi.lv/.
(
8
)	Het dossier betreffende de oproep en de bijlagen ervan zijn te vinden op https://www.cfla.gov.lv/lv/es-fondi-2014-2020/izsludinatas-atlases/3-1-1-5-k-2 (geraadpleegd op 9 juli 2020).
(
9
)	Arresten van 24 september 2020, NMI Technologietransfer (C‑516/19, EU:C:2020:754, punt 44); 5 februari 2020, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Aanmonstering van zeelieden in de haven van Rotterdam) (C‑341/18, EU:C:2020:76, punt 40 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 15 oktober 2015, Axa Belgium (C‑494/14, EU:C:2015:692, punt 21 en aldaar aangehaalde rechtspraak), alsmede de conclusie van advocaat-generaal Campos Sánchez-Bordona in de zaak Nerea (C‑245/16, EU:C:2017:271, punt 49 e.v.) met betrekking tot het hier relevante begrip.
(
10
)	Conclusie van advocaat-generaal Campos Sánchez-Bordona in zaak Nerea (C‑245/16, EU:C:2017:271, punt 48).
(
11
)	Zie meer in detail arrest van 6 juli 2017, Nerea (C‑245/16, EU:C:2017:521), en conclusie van advocaat-generaal Campos Sánchez-Bordona in de zaak Nerea (C‑245/16, EU:C:2017:271).
(
12
)	Zie met betrekking tot het zogenoemde stimulerende effect meer in het bijzonder arrest van 5 maart 2019, Eesti Pagar (C‑349/17, EU:C:2019:172, punt 55 e.v.).
(
13
)	In deze richting gaat ook de conclusie van advocaat-generaal Campos Sánchez-Bordona in de zaak Nerea (C‑245/16, EU:C:2017:271, punt 67).
(
14
)	Zie ook arrest van 5 maart 2019, Eesti Pagar (C‑349/17, EU:C:2019:172, punt 70).
(
15
)	Zie beschikkingen van 6 mei 2020, Blumar e.a. (C‑415/19–C‑417/19, EU:C:2020:360, punt 23), en 30 mei 2018, Yanchev (C‑481/17, niet gepubliceerd, EU:C:2018:352, punt 22), alsmede conclusie van advocaat-generaal Campos Sánchez-Bordona in de zaak Nerea (C‑245/16, EU:C:2017:271, punt 74).
(
16
)	Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende het plaatsen van overheidsopdrachten en tot intrekking van richtlijn 2004/18/EG (PB 2014, L 94, blz. 65).
(
17
)	Arresten van 2 juni 2016, Pizzo (C‑27/15, EU:C:2016:404, punt 49); 6 november 2014, Cartiera dell’Adda en Cartiera di Cologno (C‑42/13, EU:C:2014:2345, punt 45), en 2 mei 2019, Lavorgna (C‑309/18, EU:C:2019:350, punt 28).
(
18
)	Arrest van 6 november 2014, Cartiera dell’Adda en Cartiera di Cologno (C‑42/13, EU:C:2014:2345, punt 46), in die zin ook arrest van 2 juni 2016, Pizzo (C‑27/15, EU:C:2016:404, punt 50).
(
19
)	In die zin ook arrest van 28 oktober 2020, INAIL (C‑608/19, EU:C:2020:865, punt 46), op grond waarvan de lidstaten niet gehouden zijn om aanvragende ondernemingen toe te staan hun steunaanvraag vóór de verlening van de steun te wijzigen teneinde het de-minimisplafond niet te overschrijden.
(
20
)	Arrest van 6 november 2014, Cartiera dell’Adda en Cartiera di Cologno (C‑42/13, EU:C:2014:2345, punten 45 en 46), in die zin ook arrest van 2 juni 2016, Pizzo (C‑27/15, EU:C:2016:404, punten 49 en 50), maar zie ook arrest van 2 mei 2019Lavorgna (C‑309/18, EU:C:2019:350, punt 31).
(
21
)	In het arrest van 28 oktober 2020, INAIL (C‑608/19, EU:C:2020:865, punt 42) is er sprake van dat de lidstaten de mogelijkheid hebben om aanvragende ondernemingen het recht te verlenen hun steunaanvraag te verlagen.