62021CJ0449_RES
Sprawa C‑449/21
Towercast SASU
przeciwko
Autorité de la concurrenceiMinistre chargé de l’économie
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez cour d’appel de Paris)
Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 16 marca 2023 r.
Odesłanie prejudycjalne – Konkurencja – Kontrola koncentracji przedsiębiorstw – Rozporządzenie (WE) nr 139/2004 – Artykuł 21 ust. 1 – Wyłączne zastosowanie tego rozporządzenia do transakcji wchodzących w zakres pojęcia „koncentracji” – Zakres – Koncentracja pozbawiona wymiaru wspólnotowego, której wielkość nie przekracza przewidzianych w prawie państwa członkowskiego progów, powyżej których przeprowadzenie kontroli ex ante jest obowiązkowe, i w przedmiocie której nie skierowano odesłania do Komisji Europejskiej – Kontrola takiej transakcji dokonywana przez organy ochrony konkurencji tego państwa członkowskiego w świetle art. 102 TFUE – Dopuszczalność
Konkurencja – Uregulowania Unii – Stosowanie przez krajowe organy ochrony konkurencji – Badanie koncentracji niemającej wymiaru europejskiego i nieobjętej zakresem stosowania przepisów danego państwa członkowskiego w dziedzinie kontroli koncentracji – Kontrola ex post w świetle art. 102 TFUE – Dopuszczalność
(art. 102 TFUE; rozporządzenie Rady nr 139/2004, art. 21 ust. 1)
(zob. pkt 39, 41, 53; sentencja)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Zakaz – Bezpośrednia skuteczność – Konsekwencje – Możliwość stosowania przez krajowe organy ochrony konkurencji, poprzez stosowanie ich własnych przepisów proceduralnych, art. 102 TFUE w odniesieniu do koncentracji niemającej wymiaru europejskiego
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 44–47, 50, 51)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Pojęcie – Koncentracja niemająca wymiaru europejskiego – Objęcie zakresem stosowania – Przesłanki
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 52)
Streszczenie
Francuski sektor nadawania naziemnej telewizji cyfrowej (NTC), otwarty na konkurencję od momentu rozpoczęcia jego funkcjonowania w 2005 r., podlegał przez cały czas ciągłym związanym z koncentracjami zmianom, w efekcie czego począwszy od 2014 r. w sektorze tym prowadzą działalności jedynie nadawcy Itas, Towercast i Télédiffusion de France (TDF) (
1
). Ta ostatnia spółka posiadała ponadto większość udziałów w rynku zarówno na rynku hurtowym wyższego szczebla, jak i na rynku hurtowym niższego szczebla nadawania drogą radiową NTC, postrzeganych jako rynki o zasięgu krajowym.
W październiku 2016 r. TDF ogłosiła, że przejęła kontrolę nad swoim konkurentem Itas. Transakcja nabycia Itas, której wielkość nie przekracza odpowiednich progów zdefiniowanych w art. 1 rozporządzenia w sprawie koncentracji (
2
) i we francuskim kodeksie handlowym, nie była przedmiotem zgłoszenia ani też badania w ramach uprzedniej kontroli koncentracji przeprowadzanej przez Komisję Europejską lub Autorité de la concurrence (organ ochrony konkurencji, Francja). Transakcja ta nie doprowadziła również do wszczęcia postępowania w sprawie odesłania do Komisji w zastosowaniu art. 22 rozporządzenia w sprawie koncentracji.
W tych właśnie okolicznościach Towercast wniosła do Autorité de la concurrence skargę, w której spółka ta twierdziła, że przejęcie przez TDF kontroli nad Itas stanowiło nadużycie pozycji dominującej, ponieważ utrudniało konkurencję na hurtowych rynkach wyższego i niższego szczebla nadawania NTC poprzez znaczne wzmocnienie pozycji dominującej TDF na tych rynkach.
Decyzją z dnia 16 stycznia 2020 r. Autorité de la concurrence oddalił tę skargę. Przeprowadzając analizę odmienną od tej przyjętej przez jego służby dochodzeniowe, organ ten uznał w istocie, że rozporządzenie w sprawie koncentracji ma zastosowanie wyłącznie do koncentracji takich jak te określone w art. 3 tego rozporządzenia. W sytuacji gdy po stronie danego przedsiębiorstwa nie doszło do mającego znamiona nadużycia zachowania dającego oddzielić się od tej transakcji, koncentracja ta nie podlega już ustanowionemu w art. 102 TFUE zakazowi nadużywania pozycji dominującej.
W dniu 9 marca 2020 r. Towercast zaskarżyła tę decyzję przed Cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu, Francja). Sąd ten zwraca się w istocie do Trybunału z pytaniem, czy krajowy organ ochrony konkurencji może skontrolować a posteriori, w świetle art. 102 TFUE, koncentrację przeprowadzoną przez przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą, jeżeli wielkość tej koncentracji nie przekracza progów uprzedniej kontroli przewidzianych w rozporządzeniu w sprawie koncentracji i w krajowym prawie dotyczącym koncentracji, efektem czego nie była ona przedmiotem przeprowadzanej w tym zakresie kontroli ex ante.
W wydanym dziś wyroku Trybunał udzielił na to pytanie odpowiedzi twierdzącej.
Ocena Trybunału
Zgodnie z art. 21 ust. 1 rozporządzenia w sprawie koncentracji rozporządzenie to jest jedynym mającym zastosowanie do koncentracji określonych w art. 3, w przypadku których rozporządzenie nr 1/2003 (
3
) nie znajduje co do zasady zastosowania.
Aby dostarczyć sądowi odsyłającemu wnioskowanej przezeń wykładni tego przepisu, Trybunał zbadał w pierwszej kolejności treść i genezę rozporządzenia w sprawie koncentracji, a następnie, w drugiej kolejności, cele i ogólną systematykę tego rozporządzenia.
W świetle brzmienia art. 21 ust. 1 rozporządzenia w sprawie koncentracji Trybunał stwierdził przede wszystkim, że przepis ten ma regulować zakres zastosowania tego rozporządzenia w odniesieniu do badania koncentracji w stosunku do zakresu zastosowania innych aktów prawa wtórnego Unii regulujących dziedzinę prawa konkurencji. Natomiast analizując brzmienie tego przepisu, nie można uzyskać odpowiedzi na pytanie, czy postanowienia prawa pierwotnego, a w szczególności art. 102 TFUE, nadal mogą być stosowane w odniesieniu do koncentracji przedsiębiorstw w sytuacji takiej jak ta rozpatrywana w postępowaniu głównym, w której nie przeprowadzono ex ante żadnej kontroli na gruncie prawa koncentracji.
Następnie, ponieważ w art. 21 ust. 1 rozporządzenia w sprawie koncentracji powtórzona została w istocie treść mającego wcześniej zastosowanie art. 22 rozporządzenia nr 4064/89 (
4
), Trybunał w odniesieniu do jego genezy stwierdził, że rozpatrywany przepis odzwierciedla wolę prawodawcy Unii, aby wyjaśnić, że inne rozporządzenia wdrażające prawo konkurencji przestają co do zasady mieć zastosowanie do całokształtu koncentracji, w tym również do koncentracji mających znamiona nadużycia pozycji dominującej.
Uwzględniając powyższe, w ramach przeprowadzonej następnie analizy celów i ogólnej systematyki rozporządzenia w sprawie koncentracji Trybunał zauważył wreszcie, że poprzez art. 21 ust. 1 rozporządzenia w sprawie koncentracji prawodawca Unii zamierzał wyjaśnić, iż rozporządzenie w sprawie koncentracji stanowi jedyny instrument proceduralny mający zastosowanie do przeprowadzanego ex ante i scentralizowanego badania koncentracji, mający na celu umożliwienie skutecznej kontroli nad wszystkimi koncentracjami z punktu widzenia ich wpływu na strukturę konkurencji. W związku z tym rozporządzenie to, bynajmniej nie pozbawiając właściwych organów państw członkowskich możliwości stosowania postanowień traktatu w dziedzinie konkurencji do koncentracji takich jak te określone w art. 3 rozporządzenia w sprawie koncentracji, stanowi część składową zbioru przepisów mającego na celu wdrożenie art. 101 i 102 TFUE oraz ustanowienie systemu kontroli mającego zapewnić niezakłóconą konkurencję w obrębie rynku wewnętrznego Unii.
Z systematyki rozporządzenia w sprawie koncentracji wynika zatem, że chociaż rozporządzenie to wprowadza instytucję kontroli ex ante koncentracji o wymiarze wspólnotowym, nie wyklucza ono jednak przeprowadzania ex post kontroli koncentracji, które nie osiągają progu wymaganego dla przeprowadzenia kontroli ex ante.
W tym względzie Trybunał zauważył, że wykładnia przyjęta przez Autorité de la concurrence sprowadza się ostatecznie do wykluczenia możliwości bezpośredniego zastosowania przepisu prawa pierwotnego ze względu na przyjęcie aktu prawa wtórnego dotyczącego pewnych zachowań przedsiębiorstw na rynku. Artykuł 102 TFUE charakteryzuje się zaś bezpośrednią skutecznością i jego stosowanie nie jest uzależnione od uprzedniego przyjęcia uregulowania proceduralnego, a ponadto ustanowiony w tym postanowieniu zakaz nadużywania pozycji dominującej jest bezwarunkowy, zaś zawarty w tym postanowieniu wykaz praktyk mających znamiona nadużycia nie jest wyczerpujący.
W tych okolicznościach rozporządzenie w sprawie koncentracji nie może stać na przeszkodzie temu, aby koncentracja o wymiarze niewspólnotowym, taka jak ta rozpatrywana w postępowaniu głównym, mogła stać się przedmiotem kontroli przeprowadzanej przez krajowe organy ochrony konkurencji i sądy krajowe z tytułu bezpośredniej skuteczności art. 102 TFUE w zastosowaniu ich własnych przepisów proceduralnych.
Wynika z tego, że art. 102 TFUE może być stosowany do koncentracji, której wielkość nie osiąga progów uprzedniej kontroli przewidzianych, odpowiednio, w rozporządzeniu w sprawie koncentracji i w mającym zastosowanie prawie krajowym, jeżeli spełnione zostały przewidziane w tym postanowieniu przesłanki konieczne do ustalenia, że doszło do nadużycia pozycji dominującej. To do organu rozpatrującego sprawę należy w szczególności zbadanie tego, czy nabywca, który zajmuje pozycję dominującą na danym rynku i przejął kontrolę nad innym przedsiębiorstwem na tym rynku, poprzez to zachowanie znacząco zakłócił konkurencję na tym samym rynku. W tym względzie samo stwierdzenie, że doszło do umocnienia pozycji przedsiębiorstwa, nie wystarcza do zakwalifikowania danego zachowania jako nadużycia, ponieważ należy wykazać, iż osiągnięty w ten sposób stopień dominacji znacząco utrudniłby konkurencję, to znaczy pozwalałby na dalsze trwanie jedynie przedsiębiorstwom zależnym w swym zachowaniu od przedsiębiorstwa dominującego.
(
1
)	Nadawanie we Francji treści audiowizualnych radiową drogą naziemną było objęte zasiedziałym na rynku monopolem państwowym, ostatnio sprawowanym przez TDF. Monopol ten ustał wraz z otwarciem tego sektora na konkurencję w początkach 2004 r.
(
2
)	Rozporządzenie Rady (WE) nr 139/2004 z dnia 20 stycznia 2004 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (Dz.U. 2004, L 24, s. 1) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie koncentracji”).
(
3
)	Rozporządzenie Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 [WE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1).
(
4
)	Rozporządzenie Rady (EWG) nr 4064/89 z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (Dz.U. 1989, L 395, s. 1).