62021CC0522
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SZPUNAR
ippreżentati fis‑27 ta’ Ottubru 2022 (
1
)
Kawża C‑522/21
MS
vs
Saatgut-Treuhandverwaltungs GmbH
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Pfälzisches Oberlandesgericht Zweibrücken (il-Qorti Reġjonali Superjuri Palatina ta’ Zweibrücken, il-Ġermanja)]
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Proprjetà intellettwali – Drittijiet ta’ varjetajiet ta’ pjanti – Regolament (KE) Nru 2100/94 – Deroga prevista fl-Artikolu 14(3) – Artikolu 94(2) – Ksur tal-liġi – Dritt għal kumpens – Regolament (KE) Nru 1768/95 – Artikolu 18(2) – Kumpens għad-dannu – Ammont fil-forma ta’ somma f’daqqa kkalkolata fuq il-bażi ta’ erba’ darbiet it-tariffa tal-liċenzja – Kompetenza tal-Kummissjoni – Evalwazzjoni tal-validità”
I. Introduzzjoni
1.
Dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari huwa parti minn kawża bejn grupp ta’ detenturi tad-dritt ta’ varjetà ta’ pjanti u bidwi dwar il-kalkolu tal-ammont tad-dannu mġarrab wara l-kultivazzjoni illegali minn dan tal-aħħar ta’ waħda mill-varjetajiet protetti.
2.
Il-qorti tar-rinviju titlob l-evalwazzjoni tal-validità tal-Artikolu 18(2) tar-Regolament (KE) Nru 1768/95 (
2
) (iktar ’il quddiem id-“dispożizzjoni kontenzjuża”), li tistabbilixxi ammont minimu fil-forma ta’ somma f’daqqa għad-danni, fid-dawl tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 94(2) tar-Regolament (KE) Nru 2100/94 (
3
).
3.
Sa fejn id-dubji ta’ din il-qorti jirriżultaw mill-interpretazzjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja tat lil din id-dispożizzjoni tar-Regolament Nru 2100/94, din il-kawża tagħti l-possibbiltà lill-Qorti tal-Ġustizzja li terġa’ tikkunsidra l-interpretazzjoni tal-imsemmija dispożizzjoni.
II. Il‑kuntest ġuridiku
A. Id‑dritt tal‑Unjoni
1.
Ir‑Regolament Nru 2100/94
4.
L-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 2100/94, intitolat “Drittijiet tad-detentur ta’ dritt tal-Komunità tal-varjetajiet ta’ pjanti u atti pprojbiti”, jipprevedi, fil-paragrafi 1 sa 3 tiegħu:
“1.   Dritt tal-Komunità tal-varjetajiet ta’ pjanti għandu jkollu l-effett li d-detentur jew id-detenturi ta’ dritt tal-Komunità tal-varjetajiet ta’ pjanti, hawnhekk iżjed ’il quddiem imsejjaħ ‘id-detentur’, ikollu d-dritt li jagħmel l-atti stabbiliti fil-paragrafu 2.
2.   Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikolu 15 u 16, l-atti li ġejjin dwar kostitwenti tal-varjetajiet, jew materjal maħsud tal-varjetajiet protetti, hawnhekk iżjed ’il quddiem imsejjaħ ‘il-materjal’, għandu jeħtieġ l-awtorizzazzjoni tad-detentur:
(a)
produzzjoni jew riproduzzjoni (moltiplikazzjoni);
[…]
Id-detentur jista’ jqiegħed fis-suq l-awtorizzazzjoni tiegħu suġġett għal kondizzjonijiet u limitazzjonijiet.
3.   Id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 2 għandhom japplikaw dwar materjal maħsud biss jekk dan kien akkwistat permezz ta’ l-użu awtorizzat ta’ kostitwenti tal-varjetajiet protetti, u sakemm id-detentur kellu opportunità raġonevoli li jeżerċita id-dritt tiegħu dwar l-imsemmija kostitwenti ta’ varjetajiet.”
5.
L-Artikolu 14 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Deroga mid-dritt tal-Komunità tal-varjetajiet ta’ pjanti”, huwa fformulat kif ġej:
“1.   Minkejja l-Artikolu 13(2), u għall-għanijiet tal-ħarsien tal-produzzjoni agrikola, il-bdiewa huma awtorizzati li jużaw għal għanijiet ta’ propagazzjoni fl-għalqa, fuq l-art tagħhom il-prodott tal-ħsad li jkunu akkwistaw permezz taż-żergħa, fuq l-art tagħhom, materjal ta’ propagazzjoni ta’ varjetajiet minbarra varjetajiet mħallta jew sintetiċi, li jkunu skoperti minn dritt tal-Komunità tal-varjetajiet ta’ pjanti.
2.   Id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 1 għandhom ikunu applikabbli biss għal speċi ta’ pjanti agrikoli ta’:
[…]
(b)
ċereali:
[…]
Hordeum vulgare L. – Xgħir
[…]
3.   Kondizzjonijiet biex jagħtu effett lid-deroga li għaliha jipprovdi l-paragrafu 1 u biex jitħarsu l-interessi leġittimi ta’ dak li jkabbar u tal-bidwi, għandhom ikunu stabbiliti, qabel id-dħul fis-seħħ ta’ dan ir-Regolament, fl-implimentazzjoni tar-regoli bis-saħħa ta’ l-Artikolu 114, fuq il-bażi tal-kriterji li ġejjin:
–
m’għandu jkun hemm l-ebda restrizzjoni kwantitattiva tal-livell ta’ l-art tal-bidwi sal-limitu meħtieġ għall-ħtiġijiet ta’ l-art,
–
il-prodott tal-ħsad jista’ jiġi proċessat għaż-żergħa, jew mill-bidwi nnifsu jew permezz ta’ servizzi mogħtija lilu, bla preġudizzju għal xi restrizzjonijiet li l-Istati Membri jistgħu jistabbilixxu dwar l-organizzazzjoni ta’ l-ipproċessar ta’ l-imsemmi prodott tal-ħsad, b’mod partikolari sabiex tiġi assigurata l-identità tal-prodott imdaħħal għall-ipproċessar b’dak li jirriżulta mill-ipproċessar,
–
bdiewa zgħar ma jkunux meħtieġa li jagħmlu xi ħlas lid-detentur; ikunu konsidrati bħala bdiewa żgħar dawk li:
[…]
–
bdiewa oħrajn ikunu meħtieġa li jħallsu ħlas xieraq lid-detentur, li għandu jkun sensibilment aktar baxx mill-ammont li jitħallas għall-produzzjoni liċenzjata ta’ materjal ta’ propagazzjoni ta’ l-istess varjetajiet fl-istess qasam [iktar ’il quddiem il- ‘produzzjoni liċenzjata’]; il-livell attwali ta’ dan il-ħlas xieraq jista’ jkun suġġett għall-varjazzjoni matul iż-żmien, meta jittieħed akkont tal-limitu li jista’ jsir użu mid-deroga pprovduta fil-paragrafu 1 dwar il-varjetajiet ikkonċernati,
–
is-sorveljar ta’ l-aderenza mad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu jew mad-dispożizzjonijiet adottati bis-saħħa ta’ dan l-Artikolu għandhom ikunu ir-risponsabbiltà esklużiva tad-detenturi; fl-organizzazzjoni ta’ dak is-sorveljar jistgħu ma jipprovdux għall-għajnuna minn korpi uffiċjali,
–
it-tagħrif relevanti għandu jkun ipprovdut lid-detenturi fuq talba tagħhom, minn bdiewa u dawk li jipprovdu s-servizzi ta’ l-ipproċessar; it-tagħrif relevanti jista’ ugwalment jiġi pprovdut minn korpi uffiċjali involuti fis-sorveljar ta’ produzzjoni agrikola, jekk dak it-tagħrif ikun ġie miksub bil-mezz tat-tagħmil orninarju [ordinarju] ta’ xogħolhom, mingħajr piżijiet jew spejjeż addizzjonali. Dawn id-dispożizzjonijiet huma bla preġudizzju, dwar id-dettalji personali, għall-legislazzjoni tal-Komunità u nazzjonali dwar il-protezzjoni ta’ individwi fir-rigward ta’ l-ipproċessar u ċaqliq ħieles ta’ dettalji personali.”
6.
L-Artikolu 94 tal-imsemmi regolament, intitolat “Ksur tal-liġi”, jipprevedi:
“1.   Kull min:
(a)
jafftwa xi wieħed mill-atti stabbiliti fl-Artikolu 13(2) mingħajr ma jkun intitolat biex jagħmel dan, dwar varjetà li għaliha ikun ingħata dritt tal-Komunità tal-varjetajiet ta’ pjanti; jew
[…]
jista’ jiġi mħarrek mid-detentur biex jordna t-tneħħija ta’ dak il-ksur tal-liġi jew biex iħallas kumpens raġonevoli jew it-tnejn.
2.   Kull min jaġixxi intenzjonalment jew b’mod traskurat għandu b’żieda jkun suġġett li jikkumpensa lid-detentur għal kull ħsara li tirriżulta minn dak l-att in kwistjoni. Fil-każi ta’ negliġenza ħafifa, dawk il-pretensjonijiet jistgħu jitnaqqsu skond il-grad ta’ dik in-negliġenza ħafifa, b’dan iżda mhux sal-limitu li jkunu anqas mill-vantaġġ mirbuħ minnhom mill-persuna li jkun għamel dak il-ksur.”
2.
Ir‑Regolament Nru 1768/95
7.
Ir-Regolament Nru 1768/95 ġie adottat abbażi tal-Artikolu 114 tar-Regolament Nru 2100/94.
8.
L-Artikolu 18 ta’ dan l-ewwel regolament, intitolat “Pretensjonijiet speċjali skond il-liġi ċivili”, jipprevedi, fil-paragrafu 2 tiegħu:
“Jekk din il-persuna ripetutament u intenzjonalment ma ħarsitx l-obbligu tagħha skond l-Artikolu 14(3)[,] ir-raba’ inċiż[,] tar-Regolament [Nru 2100/94], f’waħda jew iktar varjetajiet ta’ l-istess detentur, l-obbligu ta’ kumpens lid-detentur għall kull ħsara oħra li tista’ ssir skond l-Artikolu 94(2) tar-Regolament [Nru 2100/94] għandu jkopri mill-inqas somma waħda li tkun kalkolata fuq il-bażi ta’ medja moltiplikata għal erbgħa darbiet, ta’ l-ammont li jitħallas għall-produzzjoni liċenzjata […], bla ħsara għall-ħlas ta’ kumpens għal xi dannu ikbar.”
III. Il‑fatti li wasslu għall‑kawża prinċipali, id‑domanda preliminari u l‑proċedura quddiem il‑Qorti tal-Ġustizzja
9.
Il-kumpannija Saatgut‑Treuhandverwaltungs GmbH (iktar ’il quddiem “STV”) hija assoċjazzjoni ta’ detenturi ta’ dritt ta’ varjetà ta’ pjanti, li ġiet inkarigata mill-membri tagħha li tiddefendi d-drittijiet tagħhom u, b’mod partikolari, tinvoka f’isimha stess id-drittijiet għal informazzjoni kif ukoll id-drittijiet għal ħlas.
10.
MS, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali, huwa bidwi li ġie mfittex, fl-ewwel istanza, minn STV, sabiex tinkiseb, b’mod partikolari, informazzjoni dwar il-kultivazzjoni illegali tal-varjetà tax-xgħir tax-xitwa “KWS Meridian”, protetta taħt id-dritt tal-Unjoni, li dan tal-aħħar wettaq matul l-erba’ staġuni ta’ kummerċjalizzazzjoni 2012/2013 sa 2015/2016.
11.
Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali pprovda għall-ewwel darba, matul il-proċedura bejnu u STV, iċ-ċifri relatati mal-operazzjonijiet tal-għażla ta’ din iż-żerriegħa relatati ma’ dawn l-erba’ staġuni, li kienu 24.5, 26, 34 u 45.4 qnatar, rispettivament.
12.
Wara s-sentenza mogħtija fl-ewwel istanza, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali ħallas, a posteriori, l-ammont medju miġbur għall-produzzjoni liċenzjata li kien dovut għall-istaġun ta’ kummerċjalizzazzjoni 2015/2016 li kien jikkorrispondi għall-kumpens raġonevoli, skont l-Artikolu 94(1) tar-Regolament Nru 2100/94 (
4
).
13.
STV talbet il-ħlas ta’ kumpens addizzjonali għad-danni, sa erba’ darbiet l-ammont medju rċevut għall-produzzjoni liċenzjata, għall-istaġuni ta’ kummerċjalizzazzjoni 2013/2014, 2014/2015 u 2015/2016 (
5
), skont il-kumpens previst fl-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94, moqri flimkien mad-dispożizzjoni kontenzjuża, filwaqt li naqqset l-ammont tat-tariffa tal-liċenzja “sempliċi” għall-produzzjoni ta’ materjal riproduttiv tal-varjetà protetta, imħallas a posteriori mir-rikorrent fil-kawża prinċipali.
14.
Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali kkontesta d-dritt ta’ STV għal tali ħlas. F’dan ir-rigward, huwa sostna li d-dannu li l-aġir mhux awtorizzat ikkawża lil STV kien ġie kkumpensat bil-ħlas tat-tariffa tal-liċenzja “sempliċi”, minflok bl-ammont dovut għall-kultivazzjoni, f’konformità mal-Artikolu 5(5) tar-Regolament Nru 1768/95. Huwa sostna wkoll li l-impożizzjoni ta’ danni punittivi ġenerali u addizzjonali ma kinitx konformi mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
15.
Permezz ta’ sentenza tal‑4 ta’ Diċembru 2020, il-Landgericht Kaiserslautern (il-Qorti Reġjonali ta’ Kaiserslautern, il-Ġermanja) laqgħet (
6
), essenzjalment, it-talba ta’ STV, billi rreferiet għat-“termini ċari” tad-dispożizzjoni kontenzjuża.
16.
Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali appella minn din is-sentenza quddiem il-Pfälzisches Oberlandesgericht Zweibrücken (il-Qorti Reġjonali Superjuri Palatina ta’ Zweibrücken, il-Ġermanja). Fil-fehma tiegħu, id-dispożizzjoni kontenzjuża ma hijiex konformi mal-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94 u għandha tiġi invalidata. Fil-fatt, din it-tieni dispożizzjoni ma tistax tinftiehem fis-sens li tawtorizza l-għoti lid-detentur ta’ kumpens għad-danni punittivi fil-forma ta’ somma f’daqqa, f’dan il-każ dak ta’ erba’ darbiet l-ammont tat-tariffa tal-liċenzja, iżda fis-sens li d-danni għandhom jikkorrispondu mill-iktar qrib possibbli mad-dannu effettivament imġarrab mid-detentur u li rriżulta b’ċertezza mill-ksur tad-dritt tiegħu.
17.
STV issostni li d-dispożizzjoni kontenzjuża ma tiksirx ir-rekwiżiti tal-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94 u hija konformi mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Fid-dawl tal-ksur intenzjonat u repetut tad-drittijiet mogħtija lilha fil-kwalità tagħha ta’ detentur, l-iffissar ta’ kumpens minimu fil-forma ta’ somma f’daqqa sa erba’ darbiet it-tariffa tal-liċenzja “sempliċi” jikkostitwixxi, fil-fehma tagħha, kumpens ġust u raġonevoli.
18.
Il-qorti tar-rinviju tqis li d-deċiżjoni tagħha tiddependi esklużivament fuq il-validità tad-dispożizzjoni kontenzjuża. Hija tosserva li din id-dispożizzjoni, li permezz tagħha l-Kummissjoni Ewropea stabbilixxiet kumpens minimu fil-forma ta’ somma f’daqqa sa erba’ darbiet it-tariffa tal-liċenzja, jista’ jkun li tikser l-ewwel sentenza tal-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94 u tista’ tkun suxxettibbli għall-annullament minħabba dan.
19.
Il-qorti tar-rinviju tirrileva li l-Artikolu 94(1) tar-Regolament Nru 2100/94 huwa intiż sabiex jikkumpensa l-vantaġġ miksub mill-awtur tal-ksur, jiġifieri l-bidwi li ma jibbenefikax mid-deroga mid-dritt tal-Unjoni ta’ varjetajiet ta’ pjanti, fis-sens tal-Artikolu 14 ta’ dan ir-regolament, billi jipprevedi kumpens raġonevoli, li jikkorrispondi għal ammont sal-ammont tat-tariffa tal-liċenzja “sempliċi”. F’dan il-kuntest, l-ewwel sentenza tal-Artikolu 94(2) tal-imsemmi regolament jista’ jkun li trid tiġi interpretata fis-sens li d-detentur jista’ jkollu dritt għall-kumpens addizzjonali għad-dannu, fil-każ ta’ ksur intenzjonat jew b’negliġenza, biss jekk ikun jista’ juri b’mod konkret li seħħ tali dannu.
20.
Skont il-qorti tar-rinviju, il-ġurisprudenza tal-Qorti tissuġġerixxi li l-ġeneralizzazzjoni tal-prinċipju ta’ kumpens minimu ma hijiex konformi mal-ewwel sentenza tal-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94 (
7
). Hija tfakkar li regolament ta’ implimentazzjoni adottat skont awtorizzazzjoni li tinsab f’regolament bażiku ma jistax jidderoga mid-dispożizzjonijiet ta’ dan tal-aħħar li fuqu huwa bbażat u jista’ jiġi annullat fil-każ tal-kuntrarju (
8
).
21.
Huwa f’dan il-kuntest li l-Pfälzisches Oberlandesgericht Zweibrücken (il-Qorti Reġjonali Superjuri Palatina ta’ Zweibrücken), permezz ta’ deċiżjoni tat‑18 ta’ Awwissu 2021, li waslet fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fl‑24 ta’ Awwissu 2021, iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“[Id-dispożizzjoni kontenzjuża], sa fejn [t]ipprovdi li livell minimu ta’ kumpens ekwivalenti għall-kwadruplu tat-tariffa tal-liċenzja jista’ jintalab taħt il-kundizzjonijiet imsemmija fih, [hija] kompatibbli mar-[Regolament Nru 2100/94], b’mod partikolari mal-ewwel sentenza tal-Artikolu 94(2) tiegħu?”
22.
Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-partijiet fil-kawża prinċipali u mill-Kummissjoni. Dawn l-istess partijiet kif ukoll il-Kummissjoni nstemgħu wkoll l-osservazzjonijiet orali tagħhom waqt is-seduta għas-sottomissjonijiet orali li saret fl‑14 ta’ Lulju 2022.
IV. Analiżi
23.
Qabel ma tiġi eżaminata l-validità tad-dispożizzjoni kontenzjuża, għandha tiġi vverifikata l-ammissibbiltà tad-domanda preliminari.
A. Fuq l‑ammissibbiltà
24.
Il-Kummissjoni, qabel ma tindirizza l-analiżi tal-mertu, tindika fl-osservazzjonijiet tagħha, mingħajr madankollu ma ssostni b’mod espliċitu li t-talba għal deċiżjoni preliminari hija inammissibbli, li ċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali, kif stabbiliti fid-deċiżjoni tar-rinviju, ma humiex daqstant ċari. Hija tindika li għandha dubji dwar il-kwistjoni jekk, f’dan il-każ, il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 14(1) tar-Regolament Nru 2100/94, b’mod partikolari dik dwar l-użu tal-prodott tal-ħsad ta’ varjetà protetta għall-għanijiet tal-ħarsien tal-produzzjoni agrikola, għal finijiet ta’ propagazzjoni, fl-għalqa, fl-art tiegħu stess, kinux issodisfatti matul l-istaġuni ta’ kummerċjalizzazzjoni 2013/2014 sa 2015/2016, meta r-rikorrent fil-kawża prinċipali kkultiva l-varjetà protetta inkwistjoni. Il-Kummissjoni tindika li jekk dan ma huwiex il-każ, id-domanda preliminari għall-evalwazzjoni tal-validità tad-dispożizzjoni inkwistjoni ma tkunx deċiżiva għas-soluzzjoni tat-tilwima. Hija tenfasizza madankollu li din il-kwistjoni tista’ tiġi evalwata biss mill-qorti tar-rinviju, li għandha tistabbilixxi l-fatti rilevanti kollha.
25.
Fl-ewwel lok, irrid infakkar li minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li peress li l-qorti tar-rinviju hija l-unika waħda li għandha l-ġurisdizzjoni sabiex tikkonstata u tevalwa l-fatti tal-kawża li hija adita biha, il-Qorti tal-Ġustizzja bħala prinċipju trid tillimita l-eżami tagħha għall-elementi tal-evalwazzjoni li l-qorti tar-rinviju ddeċidiet li tissottomettilha u b’hekk tillimita ruħha għas-sitwazzjoni li din il-qorti tqis bħala stabbilita u ma tistax tkun marbuta bl-ipoteżijiet imqajma minn waħda mill-partijiet fil-kawża prinċipali (
9
).
26.
Fit-tieni lok, infakkar ukoll li huwa stabbilit li t-talbiet għal deċiżjoni preliminari relatati mad-dritt tal-Unjoni jgawdu minn preżunzjoni ta’ rilevanza (
10
). Il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirrifjuta li tagħti deċiżjoni dwar domanda preliminari magħmula minn qorti nazzjonali biss meta jkun evidenti li l-interpretazzjoni ta’ regola tal-Unjoni mitluba ma għandha ebda konnessjoni mal-fatti jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex għad-dispożizzjoni tagħha l-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli d-domandi li sarulha (
11
).
27.
Issa, dan ma huwiex il-każ f’din il-kawża.
28.
Fil-fatt, nirrileva, fl-ewwel lok, li għalkemm ċertament huwa minnu li l-qorti tar-rinviju ma indikatx ir-raġunijiet għalfejn l-Artikolu 14(1) u (3) tar-Regolament Nru 2100/94 huwa applikabbli għall-kawża prinċipali, madankollu la r-rikorrent fil-kawża prinċipali u lanqas STV ma jikkontestaw li din id-dispożizzjoni u, fil-prinċipju, id-dispożizzjoni kontenzjuża, japplikaw f’dan il-każ.
29.
Fit-tieni lok, nirrimarka li mill-formulazzjoni tad-domanda preliminari jista’ jiġi dedott li l-qorti tar-rinviju għandha dubji mhux dwar l-applikazzjoni tad-dispożizzjoni kontenzjuża, iżda biss dwar il-konformità tagħha mar-Regolament Nru 2100/94 u, b’mod partikolari, mal-ewwel sentenza tal-Artikolu 94(2) tiegħu.
30.
F’dan ir-rigward, ninnota li STV tippreċiża li ma huwiex ikkontestat li r-rikorrent fil-kawża prinċipali uża mill-ġdid fl-art tiegħu stess materjal ta’ propagazzjoni tal-varjetà tax-xgħir tax-xitwa “KWS Meridian”, li pproduċa huwa stess, mingħajr ma ssodisfa l-kundizzjonijiet meħtieġa għall-kultivazzjoni, b’mod partikolari fl-istaġuni ta’ kummerċjalizzazzjoni 2013/2014 sa 2015/2016.
31.
Għalhekk inqis li l-ammissibbiltà ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari ma hijiex f’dubju.
B. Fuq il‑mertu
32.
Sabiex nipproponi risposta għad-domanda preliminari magħmula mill-qorti tar-rinviju, fl-ewwel lok, ser niċċara r-rabta bejn il-prinċipju li l-awtorizzazzjoni tad-detentur tad-dritt tal-Unjoni ta’ varjetà ta’ pjanti hija meħtieġa, fir-rigward tal-kostitwenti tal-varjetajiet jew tal-materjal tal-ħsad tal-varjetà protetta, b’mod partikolari, għall-produzzjoni jew għar-riproduzzjoni (multiplikazzjoni), u għad-deroga minn din l-awtorizzazzjoni, u, fit-tieni lok, fid-dawl ta’ din ir-rabta, ser nipproċedi għall-istħarriġ tal-validità proprju tad-dispożizzjoni kontenzjuża.
1.
Kunsiderazzjonijiet ġenerali dwar ir‑rabta bejn l‑awtorizzazzjoni tad‑detentur tad‑dritt tal‑Unjoni ta’ varjetà ta’ pjanti u d‑deroga minn din l‑awtorizzazzjoni
33.
Nirrileva li, skont l-Artikolu 13(2(a) tar-Regolament Nru 2100/94, l-awtorizzazzjoni tad-detentur tad-dritt tal-Unjoni ta’ varjetà ta’ pjanti hija meħtieġa, fir-rigward tal-kostitwenti tal-varjetajiet jew il-materjal tal-ħsad tal-varjetà protetta, b’mod partikolari għall-produzzjoni jew għar-riproduzzjoni (multiplikazzjoni) (
12
).
34.
Fl-assenza ta’ tali awtorizzazzjoni, l-Artikolu 94(1)(a) tar-Regolament Nru 2100/94 jipprevedi l-possibbiltà, għad-detentur, li jressaq b’mod partikolari azzjoni intiża għall-ħlas ta’ kumpens raġonevoli kontra l-persuna li tkun wettqet, mingħajr ma tkun ġiet awtorizzata, tali produzzjoni jew riproduzzjoni (multiplikazzjoni). Barra minn hekk, jekk din tal-aħħar tkun naqset milli tikseb l-awtorizzazzjoni meħtieġa intenzjonalment jew b’negliġenza, id-detentur jibbenefika wkoll minn dritt għal kumpens għad-dannu mġarrab, f’konformità mal-Artikolu 94(2) ta’ dan ir-regolament (
13
).
35.
Madankollu, sabiex tiġi mħarsa l-produzzjoni agrikola, l-Artikolu 14(1) tar-Regolament Nru 2100/94 jipprevedi deroga mid-dritt tal-Unjoni ta’ varjetajiet ta’ pjanti, li spiss tissejjaħ il-“privileġġ tal-bdiewa” (
14
). Din id-dispożizzjoni tawtorizza lill-bdiewa jużaw, għal għanijiet ta’ propagazzjoni fl-għalqa, fuq l-art tagħhom il-prodott tal-ħsad li jkunu akkwistaw permezz taż-żergħa, fuq l-art tagħhom, ta’ materjal ta’ propagazzjoni ta’ varjetà protetta inkluża fil-lista ta’ speċi ta’ pjanti agrikoli elenkati fl-Artikolu 14(2) ta’ dan ir-regolament fosthom, bħal f’dan il-każ, iċ-ċereali “Hordeum vulgare L. – Xgħir”.
36.
Sabiex niċċara r-rabta bejn il-prinċipju tal-awtorizzazzjoni tad-detentur u l-kundizzjonijiet tad-deroga minn dan il-prinċipju, ser neżamina, minn naħa, il-kundizzjonijiet li jrid jissodisfa l-bidwi sabiex ikun jista’ jibbenefika mid-deroga prevista fl-Artikolu 14(3) tar-Regolament Nru 2100/94, b’mod partikolari dik dwar il-pagament tal-“ħlas xieraq” u dwar x’jiddistingwih mill-“kumpens raġonevoli”, previst fl-Artikolu 94(1) ta’ dan ir-regolament. Min-naħa l-oħra, ser niddeskrivi l-modalitajiet ta’ implimentazzjoni tal-kundizzjonijiet li jippermettu li jingħata effett lid-deroga prevista fl-Artikolu 14(1) tar-Regolament Nru 2100/94, stabbiliti bir-Regolament Nru 1768/95.
a)
Fuq il‑kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 14(3) tar‑Regolament Nru 2100/94
37.
Id-deroga mid-dritt tal-Unjoni ta’ varjetajiet ta’ pjanti hija suġġetta għall-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 13(3) tar-Regolament Nru 2100/94 (
15
). Għaldaqstant, il-privileġġ tal-bdiewa ma japplikax jekk il-bidwi ma josservax dawn il-kundizzjonijiet. Dawn huma “stabbiliti […] fl-implimentazzjoni [tar-Regolament Nru 1768/95] bis-saħħa ta’ l-Artikolu 114” tar-Regolament Nru 2100/94, abbażi ta’ serje ta’ kriterji stabbiliti fl-Artikolu 14(3) ta’ dan ir-regolament, li jippermettu, minn naħa, li jingħata effett lill-imsemmija deroga u, min-naħa l-oħra, li jitħarsu l-interessi leġittimi ta’ dak li jkabbar u tal-bidwi (
16
).
38.
Fost dawn il-kriterji hemm, fir-raba’ inċiż tal-Artikolu 14(3) tar-Regolament Nru 2100/94, l-obbligu tal-bdiewa li jħallsu lid-detentur ħlas xieraq li, skont din id-dispożizzjoni, “għandu jkun sensibilment aktar baxx mill-ammont li jitħallas għall-produzzjoni liċenzjata”.
39.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja kienet diġà ddeċidiet li bidwi li ma jkunx ħallas lid-detentur ħlas xieraq, meta juża l‑prodott tal-ħsad miksub miż-żergħa ta’ materjal ta’ propagazzjoni ta’ varjetà protetta (
17
), ma jistax jinvoka l-Artikolu 14(1) tar-Regolament Nru 2100/94 u, għalhekk, għandu jitqies li jwettaq, mingħajr awtorizzazzjoni, wieħed mill-atti msemmija fl-Artikolu 13(2) ta’ dan ir‑regolament (
18
). Dan jimplika li huwa ma jistax igawdi mill-privileġġ tal-bdiewa u jrid, fi kliem sempliċi, “jerġa’ jibda mill-bidu”. Fi kliem ieħor, jekk, waqt it-tiżrigħ, il-kriterji stabbiliti fl-Artikolu 14(3) tal-imsemmi regolament ma jiġux osservati, id-deroga ma tapplikax u t-tiżrigħ ikun jikkostitwixxi ksur tad-drittijiet mogħtija lid-detentur mill-Artikolu 13(2) tal-istess regolament.
40.
F’dan il-każ, il-bidwi huwa suġġett għall-applikazzjoni tal-Artikolu 94 tar-Regolament Nru 2100/94 (
19
). Huwa jista’ jiġi mħarrek mid-detentur biex jiġi ordnat l-waqfien ta’ dak il-ksur tal-liġi jew il-ħlas ta’ kumpens raġonevoli jew it-tnejn. F’każ li jaġixxi intenzjonalment jew b’mod negliġenti, il-bidwi huwa obbligat, barra minn hekk, jikkumpensa lid-detentur għal kull ħsara mġarrba (
20
).
41.
Jidhirli li huwa xieraq li hawnhekk nirrileva d-differenza bejn il-kunċett ta’ “ħlas xieraq”, li jinsab fir-raba’ inċiż tal-Artikolu 14(3) tar-Regolament Nru 2100/94, u dak ta’ “kumpens raġonevoli” li jinsab fl-Artikolu 94(1) ta’ dan ir-regolament. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà enfasizzat li, minkejja s-similarità bejn it-termini użati f’dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet, dawn ma jkoprux l-istess kunċett (
21
). Għalhekk, filwaqt li l-kunċett ta’ “ħlas xieraq” imsemmi fir-raba’ inċiż tal-Artikolu 14(3) tar-Regolament Nru 2100/94, moqri flimkien mal-Artikolu 5(5) tar-Regolament Nru 1768/95, għandu l-għan li jistabbilixxi bilanċ bejn l-interessi leġittimi reċiproċi tal-bdiewa u tad-detenturi tad-drittijiet ta’ varjetajiet ta’ pjanti, il-kunċett ta’ “kumpens raġonevoli” msemmi fl-Artikolu 94(1) ta’ dan ir-regolament, li l-formulazzjoni tiegħu ma tagħmilx distinzjoni skont il-kwalità tal-awtur tal-ksur, huwa intiż speċifikament għall-ħlas ta’ kumpens raġonevoli fil-kuntest ta’ azzjoni għal ksur (
22
).
42.
Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, minn dan jirriżulta li t-tariffa għat-tiżrigħ awtorizzat, fis-sens tal-Artikolu 14 tar-Regolament Nru 2100/94, ma tistax tiġi aċċettata bħala bażi għall-kalkolu tal‑“kumpens raġonevoli” previst fl-Artikolu 94(1) ta’ dan ir-regolament (
23
). Fil-fatt, l-ebda interpretazzjoni oħra ma tista’ tiggarantixxi l-għan tal-imsemmi regolament, u lanqas l-effett utli tiegħu (
24
). Ser nerġa’ lura għal dan il-punt iktar ’il quddiem, għaliex huwa importanti ħafna fl-eżami tad-domanda preliminari (
25
).
b)
Fuq il‑modalitajiet ta’ implimentazzjoni tal‑kundizzjonijiet li jippermettu li jingħata effett lill‑privileġġ tal‑bdiewa: ir‑Regolament Nru 1768/95
43.
Infakkar li r-regolament imsemmi fl-Artikolu 114 tar-Regolament Nru 2100/94 huwa r-Regolament Nru1768/95 (
26
). F’konformità mal-Artikolu 1 tiegħu, ir-Regolament Nru 1768/95 jistabbilixxi l-modalitajiet ta’ implimentazzjoni tal-kundizzjonijiet biex jingħata effett lid-deroga prevista fl-Artikolu 14(1) tar-Regolament Nru 2100/94 (
27
).
44.
Ir-regolament Nru 1768/95 jipprevedi b’mod partikolari, minn naħa, ir-regoli li jagħmluha possibbli li jiġi ddeterminat il-livell tal-ħlas xieraq (Artikolu 5 ta’ dan ir-regolament) (
28
) u, min-naħa l-oħra, il-mument li fih jinħoloq l-obbligu individwali li jitħallas lid-detentur, skont ir-raba’ inċiż tal-Artikolu 14(3) tar-Regolament Nru 2100/94, jiġifieri meta l-bidwi effettivament juża l-prodott tal-ħsad għall-finijiet ta’ propagazzjoni fl-għalqa (Artikolu 6 tar-Regolament Nru 1768/95).
45.
Ir-Regolament Nru 1768/95 jipprevedi wkoll, fl-Artikolu 18 tiegħu, il-pretensjonijiet speċjali skont il-liġi ċivili f’każ ta’ nuqqas ta’ osservanza tal-kundizzjonijiet tal-privileġġ tal-bdiewa.
46.
Id-dispożizzjoni kontenzjuża għalhekk tipprovdi li, f’każ ta’ ksur repetut u intenzjonali tal-obbligu li jitħallas il-ħlas xieraq, previst fir-raba’ inċiż tal-Artikolu 14(3) tar-Regolament Nru 2100/94, f’dak li jirrigwarda varjetà waħda jew iktar tal-istess detentur, il-kumpens għad-dannu mġarrab mid-detentur, fis-sens tal-Artikolu 94(2) ta’ dak ir-regolament għandu jirrappreżenta mill-inqas ammont fil-forma ta’ somma f’daqqa kkalkolat fuq il-bażi ta’ erba’ darbiet l-ammont medju miġbur għall-produzzjoni liċenzjata, mingħajr preġudizzju għall-ħlas ta’ kumpens għal xi dannu ikbar.
47.
Hija għalhekk din id-dispożizzjoni li hija s-suġġett tad-domanda għall-evalwazzjoni tal-validità magħmula mill-qorti tar-rinviju u li ser neżamina fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet ġenerali.
2.
L‑istħarriġ tal‑validità
48.
Permezz tad-domanda unika tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-dispożizzjoni kontenzjuża hijiex invalida fid-dawl tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94, sa fejn tipprevedi, f’każ ta’ ksur repetut u intenzjonali tal-obbligu li jitħallas il-“ħlas xieraq”, skont ir-raba’ inċiż tal-Artikolu 14(3) ta’ dan ir-regolament, kumpens minimu għad-dannu mġarrab mid-detentur sa erba’ darbiet l-ammont medju miġbur għall-produzzjoni liċenzjata.
49.
Fil-kuntest ta’ dan l-istħarriġ, ser nindika, qabelxejn, ir-raġunijiet li għalihom għandhom jiġu miċħuda l-argumenti tar-rikorrent fil-kawża prinċipali dwar l-assenza ta’ kompetenza tal-Kummissjoni li tadotta d-dispożizzjoni kontenzjuża. Sussegwentement, ser nanalizza, fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-kontenut normattiv tal-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94, li fir-rigward tiegħu l-qorti tar-rinviju għamlet id-domanda għall-evalwazzjoni tal-validità tad-dispożizzjoni kontenzjuża. Fl-aħħar nett, ser nislet it-tagħlim utli sabiex nirrispondiha.
a)
Fuq il‑kompetenza tal‑Kummissjoni li tadotta d‑dispożizzjoni kontenzjuża
50.
Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali jsostni li l-Kummissjoni ma kinitx kompetenti li tadotta d-dispożizzjoni kontenzjuża u, għaldaqstant, li tiddetermina l-kumpens raġonevoli li għandu jitħallas skont l-Artikolu 94 tar-Regolament Nru 2100/94.
51.
Jiena ma naqbilx ma’ dan l-approċċ.
52.
Infakkar li l-evalwazzjoni tal-validità ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja għandha ssir fil-kuntest tad-domanda preliminari li saritilha (
29
).
53.
F’dan il-każ, id-domanda tikkonċerna l-konformità tad-dispożizzjoni kontenzjuża fid-dawl, b’mod partikolari, tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94. Konsegwentement, billi jikkontesta l-kompetenza tal-Kummissjoni li tadotta d-dispożizzjoni kontenzjuża, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali jipprova jwessa’ l-kamp ta’ applikazzjoni tad-domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju (
30
).
54.
Huwa ċar, barra minn hekk, li l-istħarriġ tal-validità tad-dispożizzjoni kontenzjuża li l-qorti tar-rinviju qiegħda titlob mingħand il-Qorti tal-Ġustizzja jrid isir fid-dawl tal-karattru u l-għan ta’ dak l-att, li l-bażi ġuridika tiegħu hija, kif indikajt fil-punt 7 ta’ dawn il-konklużjonijiet, l-Artikolu 14(3) tar-Regolament Nru 2100/94 (
31
). F’dan ir-rigward, l-Artikolu 114 tar-Regolament Nru 2100/94, moqri flimkien mal-Artikolu 14(3) tal-istess regolament, jagħti s-setgħa lill-Kummissjoni li tistabbilixxi l-modalitajiet ta’ implimentazzjoni tad-deroga prevista f’dik id-dispożizzjoni (
32
).
55.
Minn dan isegwi li l-Kummissjoni hija awtorizzata tadotta, abbażi ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, regolament ta’ implimentazzjoni, bħar-Regolament Nru 1768/95, intiż sabiex jistabbilixxi l-kundizzjonijiet li jippermettu li jingħata effett lid-deroga prevista fl-Artikolu 14(1) tar-Regolament Nru 2100/94 u jħares l-interessi leġittimi ta’ dak li jkabbar u tal-bidwi. F’dan ir-rigward, fir-rigward tal-għan u tal-motivazzjoni tar-Regolament Nru 1768/95, mit-tieni, mit-tielet, mill-għaxar u mill-ħdax-il premessa tiegħu jirriżulta li dan ir-regolament huwa intiż sabiex jistabbilixxi tali kundizzjonijiet kif ukoll jispeċifika, minn naħa, ir-rabta bejn id-dritt tad-detentur u d-drittijiet li jirriżultaw mid-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 14 tar-Regolament Nru 2100/94 u, min-naħa l-oħra, ir-rabta bejn l-awtorizzazzjoni mogħtija lill-bidwi u l-użu ta’ dik l-awtorizzazzjoni.
56.
Barra minn hekk, sa fejn ir-Regolament Nru 1768/95 huwa intiż li jippreċiża l-kriterji stabbiliti fl-Artikolu 14(3) tar-Regolament Nru 2100/94, li jippermettu li jingħata effett lid-deroga inkwistjoni u li jiġu mħarsa l-interessi leġittimi ta’ dak li jkabbar u tal-bidwi, għandu jiġi ddeterminat ukoll jekk, kif titlob il-qorti tar-rinviju, il-Kummissjoni, billi pprevediet, fid-dispożizzjoni kontenzjuża, kumpens minimu għad-dannu mġarrab mid-detentur sa erba’ darbiet l-ammont medju miġbur għall-produzzjoni liċenzjata, kisritx il-kontenut tad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 2100/94, kif interpretat il-Qorti tal-Ġustizzja.
57.
Sabiex isir dan, jidhirli li huwa neċessarju li nfakkar fil-qosor il-ġurisprudenza rilevanti dwar l-Artikolu 94 tar-Regolament Nru 2100/94.
b)
Fuq il‑ġurisprudenza dwar l‑Artikolu 94 tar‑Regolament Nru 2100/94: is-sentenza Hansson
58.
Jidhirli li s-sentenza Hansson (
33
) tikkostitwixxi preċedent li fuqu l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tibbaża ruħha b’mod utli sabiex tirrispondi għad-domanda preliminari. Fil-kawża li tat lok għal din is-sentenza, il-qorti tar-rinviju xtaqet, essenzjalment, tkun taf il-prinċipji li jirregolaw l-iffissar u l-kalkolu tal-ammont tal-kumpens dovut skont l-Artikolu 94 tar-Regolament Nru 2100/94.
1) In‑natura tal‑kumpens
59.
Fir-rigward tan-natura tal-kumpens dovut skont l-Artikolu 94 tar-Regolament Nru 2100/94, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat, fl-ewwel lok, li mill-formulazzjoni tal-Artikolu 94(2) ta’ dan ir-regolament jirriżulta li din id-dispożizzjoni hija intiża esklużivament għall-kumpens għad-dannu mġarrab mid-detentur ta’ dritt tal-Unjoni ta’ varjetà ta’ pjanti minħabba att ta’ ksur ta’ din il-varjetà (
34
).
60.
Fil-fatt, minn naħa, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li l-Artikolu 94(1) tar-Regolament Nru 2100/94 għandu l-għan li jikkumpensa finanzjarjament il-vantaġġ li jikseb l-awtur tal-ksur, b’dan il-vantaġġ jikkorrispondi mat-tariffa li huwa ma ħallasx (
35
). F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat li din id-dispożizzjoni ma tipprevedix kumpens għal danni ħlief dawk relatati man-nuqqas tal-ħlas ta’ kumpens raġonevoli fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni (
36
). Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94 jikkonċerna d-dannu li l-awtur tal-ksur “b’żieda” huwa obbligat li jikkumpensa lid-detentur fil-każ ta’ ksur imwettaq “intenzjonalment jew b’mod traskurat” (
37
).
61.
Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, minn dan jirriżulta li l-Artikolu 94 tar-Regolament Nru 2100/94 jistabbilixxi dritt għal kumpens favur id-detentur tad-dritt tal-Unjoni ta’ varjetà ta’ pjanti “li huwa, mhux biss sħiħ, iżda bbażat, barra minn hekk, fuq bażi
oġġettiva, jiġifieri jkopri biss id-dannu li jirriżulta, min-naħa tiegħu, milll-att ta’ ksur” (
38
). Għaldaqstant, hija affermat, fuq il-bażi tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe (
39
), li din id-dispożizzjoni ma tistax tiġi interpretata sabiex isservi ta’ bażi legali, għall-benefiċċju ta’ dan id-detentur, għall-kundanna tal-awtur tal-ksur għal danni ta’ natura punittiva, iffissati fil-forma ta’ somma f’daqqa. Hija żiedet li, għall-kuntrarju, il-portata tal-kumpens dovut skont l-imsemmija dispożizzjoni għandha tirrifletti b’mod preċiż, sa fejn ikun possibbli, id-danni reali u ċerti sostnuti mid-detentur tal-varjetà ta’ pjanti minħabba l-ksur (
40
).
62.
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat, b’riferiment għall-premessi 17 u 26 tad-Direttiva 2004/48 (
41
), kif ukoll għall-Artikolu 13(1) tagħha (
42
), li tali interpretazzjoni hija konformi mal-għanijiet ta’ din id-direttiva, li tistabbilixxi standard minimu għar-rispett tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali b’mod ġenerali (
43
).
2) Il‑modalitajiet tal‑iffissar tal‑kumpens: il‑portata tal‑kumpens
63.
Fir-rigward tal-portata tal-kumpens, fis-sens tal-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li hija r-responsabbiltà tad-detentur tad-dritt ta’ varjetà suġġetta għal ksur li jipproduċi l-provi li juru li d-dannu li ġarrab jeċċedi l-elementi koperti mill-kumpens raġonevoli previst fl-Artikolu 91(1) ta’ dan ir-regolament (
44
). F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddefinixxiet l-ammont ta’ dan il-kumpens billi enfasizzat li l-ammont tat-tariffa normali dovuta għall-produzzjoni liċenzjata ma jistax iservi bħala bażi għall-evalwazzjoni ta’ dan id-dannu. Fil-fatt, tali tariffa tippermetti l-kalkolu tal-kumpens raġonevoli previst fl-Artikolu 94(1) tal-imsemmi regolament u ma għandhiex neċessarjament rabta mad-dannu li jibqa’ mhux ikkumpensat u li l-kumpens tiegħu huwa previst fl-Artikolu 94(2) tal-istess regolament (
45
).
64.
Fi kwalunkwe każ, il-Qorti tal-Ġustizzja tfakkar, minn naħa, li ċ-ċirkustanzi li ġġustifikaw żieda tat-tariffa normali dovuta għall-produzzjoni liċenzjata għall-kalkolu tal-kumpens raġonevoli ma jistgħux jiġu mgħoddija mill-ġdid bħala l-kumpens previst fl-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94 (
46
). Min-naħa l-oħra, qieset li hija l-qorti nazzjonali li għandha tevalwa sa fejn id-danni allegati mid-detentur tal-varjetà suġġetta għal ksur jistgħu jiġu pprovati bi preċiżjoni jew jekk hemmx lok li jsir l-iffissar ta’ somma f’daqqa, li tirrifletti bl-aħjar mod ir-realtà ta’ dawn id-danni (
47
).
c)
Fuq il‑kontestazzjoni tal‑validità tad‑dispożizzjoni kontenzjuża, fid‑dawl tal‑Artikolu 94(2) tar‑Regolament Nru 2100/94, kif interpretat mill‑Qorti tal‑Ġustizzja
65.
Il-Qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk, fuq il-livell tad-dannu, ġeneralizzazzjoni fil-prinċipju tal-ammont minimu fiss sa erba’ darbiet it-tariffa għal-liċenzja, previst fid-dispożizzjoni kontenzjuża, hijiex konformi mal-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94, kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja.
1) L‑argumenti mqajma mir‑rikorrent fil-kawża prinċipali, STV u l-Kummissjoni
66.
Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali jsostni li d-dispożizzjoni kontenzjuża, tal-inqas it-tieni parti tagħha, hija nulla u tista’ titwarrab jew tiġi annullata, filwaqt li jinżamm intatt il-bqija tar-Regolament Nru 1768/95. Huwa jżid jgħid li l-ewwel parti ta’ din id-dispożizzjoni tillimita l-obbligu li jitħallas kumpens għad-dannu, previst fl-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94, f’każ ta’ ksur ta’ “waħda jew iktar varjetajiet ta’ l-istess detentur”. Tali restrizzjoni tal-portata u tal-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni ma tinsabx fil-kliem tal-imsemmija dispożizzjoni u ma tirriżultax mill-kontenut tagħha, b’tali mod li l-ewwel parti hija wkoll illegali u għandha tiġi annullata.
67.
STV issostni li d-dispożizzjoni kontenzjuża ġiet validament adottata mill-Kummissjoni, b’osservanza tal-għanijiet u tal-linji gwida tar-Regolament Nru 2100/94, u ma tistax tiġi ddikjarata invalida. Huwa wkoll paċifiku li r-rikorrent fil-kawża prinċipali aġixxa, intenzjonalment, mingħajr l-awtorizzazzjoni tad-detentur ta’ dritt tal-Unjoni ta’ varjetà ta’ pjanti. Għaldaqstant, il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 94(2) u fl-Artikolu 14(3) tar-Regolament Nru 2100/94, moqrija flimkien mad-dispożizzjoni kontenzjuża, huma ssodisfatti b’mod inkontestabbli.
68.
Il-Kummissjoni, min-naħa tagħha, issostni li d-dispożizzjoni kontenzjuża hija konformi mar-rekwiżiti tar-Regolament Nru 2100/94 sa fejn, fil-kundizzjonijiet stabbiliti f’din id-dispożizzjoni, jista’ jintalab kumpens minimu sa erba’ darbiet it-tariffa tal-liċenzja.
69.
B’mod iktar preċiż, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, il-Kummissjoni tiġġustifika l-applikazzjoni tal-ammont minimu fil-forma ta’ somma f’daqqa, previst fid-dispożizzjoni kontenzjuża, għar-raġuni li, meta ż-żrigħ ta’ varjetà protetta ma jkunx kopert mill-privileġġ tal-bdiewa, jiġifieri f’każ ta’ żrigħ illegali, il-fatt li ma jitħallasx il-kumpens raġonevoli, bit-tnaqqis tat-tariffa tal-liċenzja ordinarja, jikkostitwixxi “użu abbużiv” ta’ dan il-privileġġ, li jagħti mhux biss dritt għal ħlas ta’ din it-tariffa skont l-Artikolu 94(1) tar-Regolament Nru 2100/94, iżda wkoll dritt għal kumpens għad-dannu mġarrab, skont l-Artikolu 94(2) ta’ dan ir-regolament. Skont il-Kummissjoni, dan il-kumpens, meta l-abbuż ikun repetut u intenzjonali, għandu għalhekk jiġi impost, skont l-ammont minimu stabbilit fid-dispożizzjoni kontenzjuża (
48
).
70.
Skont il-Kummissjoni, peress li l-Artikolu 14 tar-Regolament Nru 2100/94, dwar il-privileġġ tal-bdiewa, jirregola l-bilanċ kumpless tal-interessi bejn id-detenturi ta’ drittijiet ta’ varjetajiet ta’ pjanti u l-bdiewa, ikun xieraq li n-nuqqas minn bidwi, li jibbenefika minn dan il-privileġġ iżda li jonqos b’mod repetut u intenzjonali milli josserva l-obbligu li jħallas ħlas xieraq, li jkun inqas mit-tariffa normali (ir-raba’ inċiż tal-Artikolu 14(3) ta’ dan ir-regolament) jiġi ppenalizzat b’mod iktar sever minn “sempliċi” każ ta’ att suġġett għal awtorizzazzjoni mwettaq, intenzjonalment jew b’negliġenza, mingħajr awtorizzazzjoni (l-Artikolu 94(2) tal-imsemmi regolament) (
49
). Fil-fatt, l-ammont minimu kontenzjuż fil-forma ta’ somma f’daqqa jikkorrispondi għal approċċ standard għad-danni minimi ġeneralment imġarrba mid-detenturi ta’ drittijiet ta’ varjetajiet protetti.
71.
F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni invokat, waqt is-seduta, is-sentenza Stowarzyszenie Oławska Telewizja Kablowa (
50
), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Artikolu 13 tad-Direttiva 2004/48 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li d-detentur ta’ dritt ta’ proprjetà intellettwali miksur jista’ jitlob lill-persuna li tkun kisret dan id-dritt kumpens għad-dannu li jkun ġarrab, billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-elementi kollha xierqa ta’ dan il-każ, jew, mingħajr ma d-detentur ikollu għalfejn juri l-eżistenza ta’ dannu, il-ħlas ta’ somma li tikkorrispondi għad-doppju tal-ħlas xieraq li kien ikun dovut taħt awtorizzazzjoni għall-użu tax-xogħol inkwistjoni.
72.
Barra minn hekk, il-Kummissjoni sostniet, waqt is-seduta, li l-kumplessità tal-għan intiż li jiggarantixxi l-bilanċ bejn l-interessi tad-detenturi tad-dritt tal-varjetà ta’ pjanti protetta u dawk tal-bdiewa tirrigwarda, b’mod partikolari, il-fatt li ż-żrigħ illegali jseħħ fl-art tal-bidwi, jikkomplika l-kontroll mid-detenturi tal-użu tal-varjetajiet protetti. F’dawn iċ-ċirkustanzi, hija sostniet li l-miżuri għandhom ikunu ta’ inċentiv suffiċjenti sabiex jiġi evitat, b’mod partikolari, li jiġu ffavoriti l-bdiewa li jevitaw l-obbligu li jħallsu l-ħlas xieraq li huma għandhom iħallsu lid-detentur, skont ir-raba’ inċiż tal-Artikolu 14(3) tar-Regolament Nru 2100/94, meta mqabbla ma’ dawk li jissodisfaw dan l-obbligu. U dan iktar u iktar peress li, fil-fehma tagħha, skont il-ħames inċiż tal-Artikolu 14(3) ta’ dan ir-regolament, id-detenturi huma l-uniċi entitajiet responsabbli għall-kontroll u għas-sorveljanza tal-użu tal-varjetajiet protetti fil-kuntest tat-tiżrigħ awtorizzat u huma, għaldaqstant, dipendenti fuq il-bona fide u l-kooperazzjoni tal-bdiewa kkonċernati.
2) Evalwazzjoni
73.
Fl-ewwel lok, għandhom jiġu miċħuda l-argumenti dwar ir-rilevanza tal-ammont minimu fil-forma ta’ somma f’daqqa inkwistjoni, u dan għar-raġunijiet li ġejjin.
74.
Infakkar li d-dispożizzjoni kontenzjuża tipprevedi li l-kumpens għad-dannu mġarrab mid-detentur, fis-sens tal-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94, għandu jirrappreżenta mill-inqas ammont fil-forma ta’ somma f’daqqa li għandu jiġi kkalkolat abbażi ta’ erba’ darbiet l-ammont medju miġbur għall-produzzjoni liċenzjata, mingħajr preġudizzju għall-kumpens għal xi dannu ieħor ikbar.
75.
Fil-fatt, meta l-bidwi josserva l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 14(3) tar-Regolament Nru 2100/94 u, b’mod partikolari, iħallas il-ħlas xieraq għal staġun ta’ kummerċjalizzazzjoni, huwa jħallas, essenzjalment, 50 % tat-tariffa dovuta għall-produzzjoni liċenzjata (
51
), filwaqt li, meta ma josservahomx (
52
), u jekk id-dispożizzjoni kontenzjuża tiġi applikata (
53
), huwa jħallas, essenzjalment, ammont minimu fil-forma ta’ somma f’daqqa li jammonta għal 400 % tat-tariffa dovuta għal din il-produzzjoni liċenzjata, jiġifieri erba’ darbiet ta’ 100 % tal-ammont medju miġbur, jiġifieri ammont ekwivalenti, essenzjalment, għal tmien darbiet il-ħlas xieraq mitlub mill-Artikolu 14(3) tar-Regolament Nru 2100/94, għal kull staġun ta’ kummerċjalizzazzjoni inkwistjoni (
54
).
76.
Huwa ċertament minnu li din is-somma f’daqqa minima tista’ tiġi ġġustifikata “teknikament”, skont il-loġika tal-Kummissjoni (
55
), mill-fatt li t-tariffa dovuta għaż-żrigħ awtorizzat, meta l-bidwi jgawdi mid-deroga prevista fl-Artikolu 14(1) tar-Regolament Nru 2100/94, ma tistax tintuża bħala bażi għall-kalkolu tal-kumpens raġonevoli, previst fl-Artikolu 94(1) ta’ dan ir-regolament (
56
) u li, għaldaqstant, il-bidwi huwa obbligat, fil-każ ta’ żrigħ illegali, li jħallas 100 % tat-tariffa dovuta għall-produzzjoni liċenzjata bħala l-kumpens raġonevoli previst f’din id-dispożizzjoni.
77.
Madankollu, il-kontenut tal-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94 u t-tagħlim mislut mis-sentenza Hansson iwassluni sabiex nikkunsidra li tali ammont minimu fil-forma ta’ somma f’daqqa ma huwiex konformi mat-test ta’ din id-dispożizzjoni.
78.
L-ewwel, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat, fis-sentenza Hansson, li l-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94 huwa intiż li jikkumpensa d-dannu mġarrab mid-detentur ta’ dritt ta’ varjetà ta’ pjanti li kien il-vittma ta’ ksur (
57
) u kkaratterizzat dan il-kumpens bħala “kumpens sħiħ u oġġettiv għad-dannu”. Hija indikat li, sabiex jikseb tali kumpens, id-detentur tad-dritt tal-varjetà suġġetta għal ksur għandu jipproduċi l-provi li juru li “d-dannu [tiegħu] jeċċedi l-elementi koperti mill-kumpens raġonevoli previst [fl-Artikolu 94(1) ta’ dan ir-regolament]” (
58
).
79.
It-tieni, mis-sentenza Hansson (
59
) jirriżulta li hija l-qorti adita li għandha tevalwa jekk id-danni invokati mid-detentur tad-dritt li jkun il-vittma tal-ksur jistgħux jiġu pprovati “bi preċiżjoni” jew jekk huwiex neċessarju li “jsir l-iffissar ta’ somma f’daqqa”. Għalhekk, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tqis ammissibbli, f’din is-sentenza, il-possibbiltà li l-qorti adita tiffissa l-ammont tal-kumpens għad-danni fil-forma ta’ somma f’daqqa, skont l-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94, huwa ċar, fil-fehma tiegħi, li din id-deċiżjoni trid tittieħed minn din tal-aħħar u, fi kwalunkwe każ, li dan il-kumpens “għand[u] [j]irrifletti b’mod preċiż, sa fejn ikun possibbli, id-danni reali u ċerti sostnuti mid-detentur tal-varjetà ta’ pjanti minħabba l-ksur” (
60
). Konsegwentement, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, l-Artikolu 94 ta’ dan ir-regolament jeħtieġ li jiġi interpretat fis-sens li“d-dritt għal kumpens li huwa jirrikonoxxi lid-detentur ta’ varjetà ta’ pjanta protetta suġġetta għal ksur jestendi għad-dannu kollu sostnut minn dan tal-aħħar, mingħajr ma’ dan l-artikolu jista’ jservi bħala bażi għall-impożizzjoni ta’ suppliment b’rata fissa għall-ksur” (
61
).
80.
Għall-kuntrarju, kif indikat il-Kummissjoni stess fit-tweġiba tagħha għal mistoqsija magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja, meta d-dispożizzjoni kontenzjuża tiġi applikata, id-detentur li jkun vittma tal-ksur ma għandux għalfejn jipprova l-portata preċiża tad-dannu mġarrab iżda għandu jipprova biss il-ksur, repetut u intenzjonali, tad-drittijiet tiegħu. Madankollu, kif diġà indikajt, dan id-detentur irid jipprova li d-dannu tiegħu jeċċedi dak li huwa kopert mill-kumpens raġonevoli, filwaqt li l-evalwazzjoni tal-portata preċiża tad-dannu mġarrab jew l-iffissar possibbli tal-ammont fil-forma ta’ somma f’daqqa għandhom jitħallew f’idejn il-qorti adita (
62
).
81.
Għaldaqstant, ma huwiex konformi mal-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94, kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja, minn naħa, li jintuża l-ammont tat-tariffa normali dovut għall-produzzjoni liċenzjata, jiġifieri 100 % ta’ din it-tariffa, bħala bażi sabiex jiġi evalwat id-dannu mġarrab mid-detentur tad-dritt ta’ varjetà ta’ pjanti, billi jiġi mmultiplikat b’erba’ dan l-ammont, kif jirriżulta mid-dispożizzjoni kontenzjuża, peress li tali tariffa hija intiża għall-kalkolu tal-kumpens raġonevoli, previst fl-Artikolu 94(1) ta’ dan ir-regolament, mingħajr ma neċessarjament ikun hemm rabta mad-dannu mġarrab mid-detentur, li għalih huwa previst il-kumpens fl-Artikolu 94(2) tal-imsemmi regolament (
63
).
82.
Min-naħa l-oħra, infakkar li, fis-sentenza Hansson, il-Qorti tal-Ġustizzja warrbet il-possibbiltà li l-Artikolu 94 tar-Regolament Nru 2100/94 jista’ jiġi interpretat “sabiex iservi ta’ bażi legali, għall-benefiċċju ta’ dan id-detentur, għall-kundanna tal-awtur tal-ksur għal danni ta’ natura punittiva, iffissati b’rata fissa” (
64
). F’dan ir-rigward, hija żiedet li l-portata tal-kumpens dovut skont din id-dispożizzjoni għandha tirrifletti “b’mod preċiż, sa fejn ikun possibbli, id-danni reali u ċerti sostnuti mid-detentur tal-varjetà ta’ pjanti minħabba l-ksur” (
65
).
83.
Għaldaqstant, ikun ukoll kuntrarju għall-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94, kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja, li tiġi stabbilita preżunzjoni, ibbażata fuq id-dispożizzjoni kontenzjuża, li teżiġi li l-ammont tal-kumpens tad-detentur ikun mill-inqas erba’ darbiet l-ammont medju miġbur għall-produzzjoni liċenzjata. Għall-kuntrarju ta’ dak li ssostni l-Kummissjoni, tali preżunzjoni twassal sabiex jingħata kumpens għad-danni ta’ natura punittiva sa fejn din l-ewwel dispożizzjoni hija intiża sabiex tikkumpensa “lid-detentur għal kull ħsara li tirriżulta minn dak l-att in kwistjoni” u unikament għal dak id-dannu mġarrab. F’dan ir-rigward, inqis li l-Kummissjoni ma tistax tingħata raġun meta tallega, kif għamlet waqt is-seduta, li din id-dispożizzjoni tikkorrispondi għal approċċ standard tipiku tad-dannu minimu ġeneralment imġarrab mid-detenturi (
66
).
84.
Fit-tieni lok, mill-użu tal-avverbju “mill-inqas”, użat fid-dispożizzjoni kontenzjuża, nikkonkludi li l-qorti, fl-evalwazzjoni tagħha tad-danni invokati mid-detentur tal-varjetà suġġetta għal ksur, u f’każ li tiffissa ammont fil-forma ta’ somma f’daqqa, hija obbligata li tikkalkola l-kumpens għad-dannu mġarrab abbażi tal-preżunzjoni, stabbilita mill-Kummissjoni fir-Regolament Nru 1768/95, li l-kumpens għandu jkun, mill-inqas, erba’ darbiet it-tariffa tal-liċenzja (
67
). Barra minn hekk, bi tweġiba għal mistoqsija magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja dwar dan il-punt, il-Kummissjoni rrikonoxxiet li, anki jekk id-dannu reali jkun jista’ jiġi stabbilit faċilment u jiġi pprovat li huwa inqas mill-ammont minimu fil-forma ta’ somma f’daqqa stabbilit fid-dispożizzjoni kontenzjuża, il-qorti adita tista’, f’każ ta’ ksur repetut u intenzjonali tal-obbligi li jirriżultaw mid-dispożizzjoni kontenzjuża, iżżid dak l-ammont, iżda fl-ebda każ ma tista’ tnaqqsu, minħabba l-formulazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni.
85.
Dan jimplika li, anki jekk id-dannu invokat mid-detentur li jkun vittma tal-ksur ikun jista’ jiġi pprovat “bi preċiżjoni”, il-qorti adita għandha tipproċedi għall-“iffissar ta’ somma f’daqqa” għalkemm tali ffissar fil-forma ta’ somma f’daqqa ma jkunx neċessarju. Barra minn hekk, jekk dan id-dannu ma jkunx jista’ jiġi pprovat bi preċiżjoni, jekk il-qorti tiddeċiedi li tiffissa ammont fil-forma ta’ somma f’daqqa, dan ma jistax ikun inqas mill-ammont minimu fil-forma ta’ somma f’daqqa previst fid-dispożizzjoni kontenzjuża (
68
). Huwa evidenti li tali limitazzjoni tal-marġni ta’ diskrezzjoni tal-qorti adita tmur kontra mhux biss l-ewwel sentenza tal-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94, kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja (
69
), iżda wkoll il-prinċipju ta’ proporzjonalità. Għalkemm, de lege ferenda, il-Kummissjoni tista’ tipprevedi ammont minimu fil-forma ta’ somma f’daqqa f’dak li jikkonċerna t-tariffa tal-liċenzja, id-dispożizzjoni li tipprevedi dan għandha tippermetti lill-konvenut jikkontesta dan l-ammont minimu fil-forma ta’ somma f’daqqa, li ma għandhiex tiġi imposta b’mod vinkolanti fuq il-qorti adita.
86.
Fit-tielet u l-aħħar lok, inqis li l-argumenti fondati fuq is-sentenza Stowarzyszenie Oławska Telewizja Kablowa (
70
) ma humiex rilevanti fir-rigward tal-eżami tad-domanda dwar il-validità inkwistjoni f’dan il-każ. Fil-fatt, jidhirli li l-fatti tal-kawża prinċipali huma nettament differenti minn dawk tal-kawża li tat lok għal din is-sentenza.
87.
Minn naħa, sa fejn id-Direttiva 2004/48 tħalli ċertu marġni ta’ diskrezzjoni lill-Istati Membri għat-traspożizzjoni tagħha u tikkonċerna mhux biss id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali tal-varjetajiet tal-pjanti iżda wkoll id-drittijiet kollha tal-proprjetà intellettwali, inklużi d-drittijiet tal-proprjetà industrijali (
71
), il-kontravvenzjonijiet u l-ksur possibbli ta’ dawn id-drittijiet jistgħu jkunu diversi u numerużi. Għaldaqstant, kif enfasizza l-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe (
72
), anki jekk din id-direttiva tista’, skont iċ-ċirkustanzi, tikkostitwixxi element rilevanti fil-kuntest li għandu jittieħed inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 2100/94, huwa importanti madankollu li jiġi evitat li jinħolqu, taħt il-pretest ta’ interpretazzjoni kuntestwali ta’ dan ir-regolament, drittijiet direttament applikabbli li ma humiex stabbiliti f’dan ir-regolament billi jinsiltu mill-imsemmija direttiva.
88.
Min-naħa l-oħra, u saħansitra iktar importanti, il-kawża li tat lok għas-sentenza Stowarzyszenie Oławska Telewizja Kablowa (
73
) kienet tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2004/48, filwaqt li, f’dan il-każ, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba tistħarreġ il-kwistjoni tal-evalwazzjoni tal-validità ta’ dispożizzjoni tar-Regolament Nru 1768/95, jiġifieri d-dispożizzjoni kontenzjuża, li hija regola ta’ implimentazzjoni u għalhekk għandha tkun konformi mar-Regolament Nru 2100/94 u, b’mod partikolari, mal-Artikolu 94(2) tiegħu.
89.
Minn dan isegwi li l-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94 ma jippermettix l-iffissar tal-ammont minimu fil-forma ta’ somma f’daqqa previst fid-dispożizzjoni kontenzjuża. Fil-fatt, il-kontenut tad-dispożizzjoni kontenzjuża jmur lil hinn minn dak tal-Artikolu 94(2) ta’ dan ir-regolament. Barra minn hekk, kif jirriżulta mill-punti preċedenti, l-argumenti mressqa minn STV u mill-Kummissjoni ma humiex ta’ natura li jinvalidaw l-interpretazzjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja tat lil din l-imsemmija dispożizzjoni fis-sentenza Hansson.
90.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, inqis li l-ġeneralizzazzjoni tal-prinċipju ta’ ammont minimu fil-forma ta’ somma f’daqqa tal-kumpens sal-ammont ta’ erba’ darbiet tat-tariffa tal-liċenzja, previst fid-dispożizzjoni kontenzjuża, ma hijiex konformi mal-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94, kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja, u dan anki jekk, kif isostnu STV u l-Kummissjoni, id-dispożizzjoni kontenzjuża tapplika biss fil-każ ta’ ksur repetut u intenzjonali tal-obbligu li jitħallas il-ħlas xieraq, previst fir-raba’ inċiż tal-Artikolu 14(3) ta’ dan ir-regolament.
91.
Għaldaqstant, meta adottat id-dispożizzjoni inkwistjoni, il-Kummissjoni eċċediet il-limiti tal-kompetenza tagħha, fid-dawl, b’mod partikolari, tal-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94.
V. Konklużjoni
92.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha iktar ’il fuq, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tirrispondi kif ġej għad-domanda preliminari magħmula mill-Pfälzisches Oberlandesgericht Zweibrücken (il-Qorti Reġjonali Superjuri Palatina ta’ Zweibrücken, il-Ġermanja):
L-Artikolu 18(2) tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1768/95 tal‑24 ta’ Lulju 1995 li jimplimenta regoli dwar l-eżenzjoni agrikola prevista fl-Artikolu 14(3) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2100/94 huwa invalidu, fid-dawl tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 94(2) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2100/94 dwar drittijiet Komunitarji rigward varjetajiet ta’ pjanti tas‑27 ta’ Lulju 1994 dwar drittijiet ta’ varjetajiet ta’ pjanti fil-Komunità, sa fejn din id-dispożizzjoni tipprevedi, fil-każ ta’ ksur repetut u intenzjonali tal-obbligu li jitħallas il-ħlas xieraq, skont ir-raba’ inċiż tal-Artikolu 14(3) tar-Regolament Nru 2100/94, kumpens minimu għad-dannu mġarrab mid-detentur li jikkorrispondi għal erba’ darbiet l-ammont medju miġbur għall-produzzjoni liċenzjata tal-istess varjetà fl-istess qasam.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	Regolament tal-Kummissjoni tal‑24 ta’ Lulju 1995 li jimplimenta regoli dwar l-eżenzjoni agrikola prevista fl-Artikolu 14(3) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2100/94 dwar drittijiet Komunitarji rigward varjetajiet ta’ pjanti (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 3, Vol. 18, p. 63).
(
3
)	Regolament tal-Kunsill tas‑27 ta’ Lulju 1994 dwar drittijiet ta’ varjetajiet ta’ pjanti fil-Komunità (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 3, Vol. 16, p. 390).
(
4
)	Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li peress li t-tariffa tal-liċenzja ordinarja kienet tammonta għal EUR 11.95 għal kull qantar, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali ħallas lil STV is-somma ta’ EUR 537.75 (EUR 11.95 x 45 qantar).
(
5
)	Jiġifieri, għal dawn l-ewwel żewġ staġuni ta’ kummerċjalizzazzjoni, rispettivament, is-somom ta’ EUR 932.10 u EUR 1 218.90, li jikkorrispondu għal erba’ darbiet it-tariffa tal-liċenzja “ġenerali”, wara li titnaqqas it-tariffa tal-liċenzja “sempliċi” mħallsa a posteriori li kienet tammonta għal EUR 310.70 (EUR 11.95 x 26 qantar) u EUR 406.30 (EUR 11.95 x 34 qantar)], jiġifieri ammont totali ta’ EUR 2151 u, għat-tielet staġun, ammont ta’ EUR 1 613.25, li jikkorrispondi għal erba’ darbiet it-tariffa tal-liċenzja “ġenerali”, wara li titnaqqas it-tariffa tal-liċenzja “sempliċi”.
(
6
)	Bl-eċċezzjoni ta’ ammont ta’ EUR 0.25.
(
7
)	Sentenza tal‑5 ta’ Lulju 2012, Geistbeck (C‑509/10, iktar ’il quddiem is-“sentenza Geistbeck”, EU:C:2012:416, punt 39), u tad‑9 ta’ Ġunju 2016, Hansson (C‑481/14, iktar ’il quddiem is-“sentenza Hansson”, EU:C:2016:419, punti 32 sa 34).
(
8
)	Ara s-sentenza tat‑2 ta’ Marzu 1999, Spanja vs Il‑Kummissjoni (C‑179/97, EU:C:1999:109).
(
9
)	Sentenza tat‑2 ta’ April 2020, Coty Germany (C‑567/18, EU:C:2020:267, punt 22 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
10
)	Fil-kuntest tal-kwistjoni tal-validità, ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Ġunju 2007, Ordre des barreaux francophones et germanophone et (C‑305/05, EU:C:2007:383, punt 18).
(
11
)	Sentenza tal‑10 ta’ Diċembru 2018, Wightman et (C‑621/18, EU:C:2018:999, punt 27 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
12
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal‑25 ta’ Ġunju 2015, Saatgut-Treuhandverwaltung (C‑242/14, EU:C:2015:422, punt 20 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
13
)	F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà indikat in-natura oġġettiva ta’ din id-dispożizzjoni, billi ppreċiżat li l-paragun tal-formulazzjoni tagħha ma’ dik tal-Artikolu 94(1) ta’ dan ir-regolament juri li “fil-paragrafu 1 kwalunkwe element suġġettiv huwa nieqes”, ara s-sentenza tal‑20 ta’ Ottubru 2011, Greenstar-Kanzi Europe, C‑140/10, EU:C:2011:677, punt 48).
(
14
)	Is-sbatax-il premessa tar-Regolament Nru 2100/94 tipprevedi li “l-eżerċizzju tad-drittijiet [tal-Unjoni] fil-varjetà tal-pjanti għandu jkun suġġett għar-restrizzjonijiet stabbiliti fid-dispożizzjonijiet adottati fl-interess pubbliku”. Skont il-premessa 18 ta’ dan ir-regolament, “din tinkludi t-tħaris tal-produzzjoni agrikola, billi dak il-għan jeħtieġ awtorizzazzjoni għall-bdiewa biex jużaw il-prodott tal-ħsad għall-propagazzjoni taħt ċerti kondizzjonijiet”.
(
15
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal‑25 ta’ Ġunju 2015, Saatgut-Treuhandverwaltung (C‑242/14, EU:C:2015:422, punt 20 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
16
)	Dawn il-kriterji jikkonċernaw, b’mod partikolari, l-assenza ta’ restrizzjoni kwantitattiva tal-privileġġ tal-bdiewa (l-ewwel inċiż tal-Artikolu 14(3)); il-possibbiltà ta’ preparazzjoni, mill-bidwi nnifsu, tal-prodott tal-ħsad għaż-żergħa (it-tieni inċiż tal-Artikolu 14(3)); l-esklużjoni tal-“bdiewa żgħar” mill-obbligu impost fuq il-bdiewa li jħallsu ħlas xieraq lid-detentur (it-tielet inċiż tal-Artikolu 14(3)); ir-responsabbiltà esklużiva tad-detenturi li jissorveljaw l-applikazzjoni tal-imsemmi privileġġ (il-ħames inċiż tal-Artikolu 14(3)), kif ukoll l-obbligi ta’ informazzjoni tal-bdiewa fir-rigward tad-detentur (is-sitt inċiż tal-Artikolu 14(3)).
(
17
)	Għaldaqstant, dan huwa ħsad illegali jew, fi kliem ieħor, tiżrigħ illegali.
(
18
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑10 ta’ April 2003, Schulin (C‑305/00, EU:C:2003:218, punt 71); Geistbeck (punt 23), u tal‑25 ta’ Ġunju 2015, Saatgut-Treuhandverwaltung (C‑242/14, EU:C:2015:422, punt 22).
(
19
)	Ara l-punti 33 et seq. ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
20
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑10 ta’ April 2003, Schulin (C‑305/00, EU:C:2003:218, punt 71); Geistbeck (punti 23 u 25), u tal‑25 ta’ Ġunju 2015, Saatgut-Treuhandverwaltung (C‑242/14, EU:C:2015:422, punt 22).
(
21
)	Sentenza Geistbeck (punt 28). L-użu tal-istess kliem, b’mod partikolari fil-verżjoni bil-lingwa Franċiża, huwa, f’dan ir-rigward, qarrieqi. Fil-fatt, “dan ma kienx il-każ fil-verżjonijiet lingwistiċi oħra, b’mod partikolari fil-verżjonijiet bil-lingwi Ġermaniża u Ingliża”.
(
22
)	Sentenza Geistbeck (punti 30 u 31).
(
23
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Geistbeck (punt 32). Ejja nieħdu eżempju fittizju: jekk it-tariffa għat-tiżrigħ awtorizzat hija ta’ EUR 10, allura l-“ħlas xieraq” li għandu jitħallas mill-bidwi, skont l-Artikolu 14(1) tar-Regolament Nru 2100/94, ikun ta’ EUR 5. Għall-kuntrarju, f’dan l-istess każ, jekk il-kundizzjonijiet tal-Artikolu 14(3) ta’ dan ir-regolament ma jiġux osservati, dan il-bidwi ma jistax jibbenefika mill-“privileġġ” tiegħu u jkollu jħallas il-“kumpens raġonevoli”, skont l-Artikolu 94(1) ta’ dan ir-regolament, li għalhekk ikun ta’ EUR 10.
(
24
)	Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Jääskinen fil-kawża Geistbeck (C‑509/10, EU:C:2012:187, punt 58).
(
25
)	Ara l-punti 81 u 82 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
26
)	Ara l-punt 37 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
27
)	Ara l-punt 35 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
28
)	Ir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 2605/98 tat‑3 ta’ Diċembru 1998 li jemenda r-Regolament Nru 1768/95 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 3, Vol. 24, p. 162) żied, b’mod partikolari, il-paragrafu 5 għall-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 1768/95. Skont dan il-paragrafu (5): “Meta fil-każ tal-paragrafu 2 xi ftehim li għalih jirriferi l-paragrafu 4 ma jkunx japplika, il-ħlas li għandu jsir għandu jkun ta’ 50 % tal-ammont imħallas għall-produzzjoni liċenzjata tal-materjal ta’ propagazzjoni kif speċifikat fil-paragrafu 2.”
(
29
)	Sentenza tat‑28 ta’ Ottubru 1982, Dorca Marina et (50/82 sa 58/82, EU:C:1982:378, punt 13).
(
30
)	Mill-kunsiderazzjonijiet ġenerali li għadni kif ifformulajt fir-rigward tar-rabta bejn il-prinċipju tal-awtorizzazzjoni tad-detentur u l-privileġġ tal-bdiewa jirriżulta b’mod ċar li l-argumenti tar-rikorrent fil-kawża prinċipali f’dan ir-rigward ma humiex fondati. Ara l-punti 33 et seq. ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
31
)	Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2021, Renesola UK (C‑209/20, EU:C:2021:400, punti 31
et seq.)
(
32
)	Ara, f’dan ir-rigward, il-punti 37 sa 46 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
33
)	Infakkar li l-kawża li tat lok għal din is-sentenza kienet bejn J. Hansson, detentur ta’ drittijiet tal-Unjoni ta’ varjetà ta’ pjanti li jirrigwarda varjetà partikolari ta’ margeriti, u l-kumpannija Jungpflanzen, li kienet ilha tikkultiva u tiddistribwixxi din il-varjetà ta’ fjura taħt denominazzjoni differenti għal seba’ snin, dwar il-kumpens għad-dannu li dan tal-ewwel kien ġarrab minħabba d-distribuzzjoni mhux awtorizzata tal-varjetà kkonċernata.
(
34
)	Sentenza Hansson (punt 30).
(
35
)	Sentenza Hansson (punt 31). Dan l-ammont jammonta, essenzjalment, għal 100 % tad-drittijiet stabbiliti fil-liċenzji tal-produzzjoni taż-żrieragħ iċċertifikati. Fl-eżempju mogħti fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 23 ta’ dawn il-konklużjonijiet, dan ikun il-ħlas ta’ ammont ta’ EUR 10.
(
36
)	Kif diġà esponejt fil-punt 41 ta’ dawn il-konklużjonijiet, għandha ssir distinzjoni bejn dan il-kunċett ta’ “kumpens raġonevoli” u dak ta’ “ħlas xieraq” skont l-Artikolu 14(3) tar-Regolament Nru 2100/94. Ara wkoll, f’dan ir-rigward, il-punt 42 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
37
)	Sentenza Hansson (punti 31 u 32).
(
38
)	Sentenza Hansson (punt 33). Enfasi miżjuda minni. Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe fil-kawża Hansson (C‑481/14, EU:C:2016:73, punt 30), u tal-Avukat Ġenerali Jääskinen fil-kawża Geistbeck (C‑509/10, EU:C:2012:187, punt 40).
(
39
)	Ara l-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Hansson (C‑481/14, EU:C:2016:73, punt 34): “L-użu tal-kliem ‘jikkumpensa lid-detentur għal kull ħsara li tirriżulta’ jidhirli fil-fatt, li jeskludi kwalunkwe interpretazzjoni li l-imsemmija dispożizzjoni għandha għan ‘punittiv’ li jikkonsisti fl-għoti, lid-detentur, ta’ kumpens li jeċċedi l-ammont li huwa meħtieġ sabiex jagħmel tajjeb għad-dannu mġarrab.”
(
40
)	Sentenza Hansson (punti 34 u 35). Fil-konklużjonijiet tiegħu f’din il-kawża (C‑481/14, EU:C:2016:73, punt 35), l-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe ippreċiża li “hemm dispożizzjonijiet oħra tar-Regolament Nru 2100/94, li jippermettu l-impożizzjoni fuq il-persuna li wettqet il-ksur ta’ obbligi li huma sovraposti fuq il-kumpens ta’ dan id-dannu. L-għan punittiv jista’ għalhekk jintlaħaq permezz ta’ sanzjonijiet
ta’ natura penali li jaqgħu, skont l-Artikolu 107 tal-imsemmi regolament, taħt id-dritt intern tal-Istati Membri fl-assenza ta’ armonizzazzjoni fil-livell tal-Unjoni Ewropea.” Enfasi miżjuda minni.
(
41
)	Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑29 ta’ April 2004 fuq l-infurzar tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 2, p. 32). Il-premessa 17 ta’ din id-direttiva tistabbilixxi “[i]l-miżuri, il-proċeduri u r-rimedji għal din id-Direttiva għandhom ikunu determinati għal kull każ b’manjiera li jiġi kkunsidrati l-karatteristiċi speċifiċi ta’ dak il-każ, li jinkludu il-karatteristiċi speċifiċi ta’ kull dritt ta’ proprjetà intellettwali u, fejn hu xieraq, il-karattru intenzjonali jew mhux intenzjonali tal-kontravvenzjoni”. Il-premessa 26 tal-imsemmija direttiva tistabbilixxi “[b]l-għan li jsir kumpens għall-preġudizzju soffret riżultat tal-kontravvenzjoni kommessa mill-kontravventur li daħal f’attività b’mod konxju jew b’raġunijiet validi li suppost kien jaf, li din twassal għal din il-kontravvenzjoni, l-ammont ta’ ħsara konċessa lid-detentur tad-drittijiet għandha tikkunsidra l-aspetti xierqa kollha, bħal telf ta’ qligħ tad-detentur tad-drittijiet jew profitti mhux ġusti magħmula mill-kontravventur u, fejn hu xieraq, xi preġudizzju morali kkawżat lid-detentur tad-drittijiet. Bħala alternattiva, per eżempju fejn huwa diffiċli biex jiġi determinat l-ammont ta’ preġudizzju attwali soffert, l-ammont ta’ ħsara tista’ tiġi minn elementi bħalma huma royalties u ħlasijiet li ikunu jridu jitħallsu kieku l-kontravventur talab awtoriżazzjoni biex uża d-dritt tal-proprjetà intellettwali in kwestjoni. L-għan huwa li ma tiġix introdotta obbligazzjoni biex tipprovdi għall-ħsara punitiva imma biex tħalli għall-kumpens ibbażat fuq kriterji oġġettivi waqt li tikkunsidra l-ispejjeż maħluqa lid-detentur tad-drittijiet, bħal spejjeż ta’ identifikazzjoni u riċerka.”
(
42
)	Fir-rigward ta’ din id-direttiva, infakkar li, b’risposta għal domanda preliminari dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 13 tagħha, intitolat “Id-danni”, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-imsemmija direttiva tapplika, f’konformità mal-Artikolu 2(1) tagħha, mingħajr preġudizzju għall-mezzi li huma previsti jew li jistgħu jiġu previsti, fost oħrajn, fil-leġiżlazzjoni nazzjonali, sakemm dawk il-mezzi jkunu iktar favorevoli għad-detenturi tad-drittijiet. Ara s-sentenza tal‑25 ta’ Jannar 2017, Stowarzyszenie Oławska Telewizja Kablowa (C‑367/15, EU:C:2017:36, punt 22). Ser nerġa’ niġi għal din is-sentenza fil-punti 86 sa 88 ta’ dawn il-konklużjonijiet. L-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2004/48 jistabbilixxi li: “L-Istati Membri għandhom jassiguraw li l-awtoritajiet ġudizzjarji kompetenti, fuq l-applikazzjoni tal-parti li sarulha d-danni, jordnaw lill-kontravventur li kien jaf jew b’raġunijiet validi li suppost kien jaf, daħal f’attività li tikkontravjeni, biex iħallas id-danni lid-detentur tad-dritt skond il-preġudizzju attwali soffert minnu/minnha riżultat tal-kontravvenzjoni. Meta l-awtoritajiet ġudizzjarji jiffissaw id-danni: (a) Għandhom jikkunsidraw l-aspetti xierqa kollha, bħall-konsegwenzi negattivi ekonomiċi, li jinkludu qliegħ mitluf, li l-parti li sarulha d-danni, xi profitti inġusti li saru mill-kontravventur u, f’każijiet xierqa, elementi barra fatturi ekonomiċi, bħall-preġudizzju morali ikkawżat lid-detentur tad-dritt bil-kontravvenzjoni, jew (b) bħala alternattiva għall-(a), huma jistgħu, f’każijiet xierqa, jistabbilixxu d-danni bħala somma waħda fuq bażi ta’ l-elementi bħal għall-inqas l-ammont ta’ royalties jew ħlasijiet li kieku riedu jitħallsu jekk il-kontravventur talab l-awtoriżazzjoni biex juża’ id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali in kwestjoni.”
(
43
)	Sentenza Hansson (punti 36 sa 40).
(
44
)	Sentenza Hansson (punti 33 sa 43 u 56).
(
45
)	Sentenza Hansson (punt 57).
(
46
)	Sentenza Hansson (punt 58).
(
47
)	Ara s-sentenza Hansson (punt 59).
(
48
)	Il-Kummissjoni sostniet, waqt is-seduta, li tali ammont minimu fil-forma ta’ somma f’daqqa ta’ kumpens għad-danni jippermetti wkoll lill-bidwi jikkalkola l-ammont tal-kumpens dovut f’każ ta’ nuqqas repetut u intenzjonali min-naħa tiegħu, u b’hekk jikkontribwixxi għaċ-ċertezza legali kemm għall-bidwi kif ukoll għad-detentur tad-dritt tal-varjetà protetta.
(
49
)	Min-naħa tagħha, STV issostni li d-dispożizzjoni kontenzjuża “sservi sabiex tistabbilixxi mill-ġdid il-bilanċ” bejn l-interessi tad-detenturi tad-drittijiet tal-varjetajiet tal-pjanti u dawk tal-bdiewa billi tieħu inkunsiderazzjoni l-iżvantaġġi tal-ewwel meta mqabbla mal-privileġġ ta’ tiżrigħ tat-tieni. Madankollu, jidhirli li huwa importanti li jitfakkar li huwa l-ħlas xieraq, imsemmi fir-raba’ inċiż tal-Artikolu 14(3) tar-Regolament Nru 2100/94, li għandu l-għan li jistabbilixxi tali bilanċ. Id-dispożizzjoni kontenzjuża, min-naħa tagħha, tipprevedi l-kumpens għall kull dannu mġarrab mid-detentur skont l-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94 jekk, għal diversi drabi u intenzjonalment, il-bidwi kkonċernat ma jkunx issodisfa l-obbligu tiegħu skont ir-raba’ inċiż tal-Artikolu 14(3) tar-Regolament Nru 2100/94.
(
50
)	Sentenza tal‑25 ta’ Jannar 2017 (C‑367/15, EU:C:2017:36, punti 23, 25, 26 u 31). Ara, għal opinjoni kuntrarja, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Sharpston fil-kawża Stowarzyszenie Oławska Telewizja Kablowa (C‑367/15, EU:C:2016:900). Ara wkoll, in-nota ta’ qiegħ il-paġna 42 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Infakkar li, f’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li, għalkemm ir-rimbors ta’ dannu kkalkolat abbażi tad-doppju tar-royalty ipotetika jkun b’mod ċar u kunsiderevoli ikbar mid-dannu realment imġarrab b’tali mod li talba f’dan is-sens tista’ tikkostitwixxi abbuż ta’ dritt, madankollu, mill-osservazzjonijiet magħmula mill-Gvern ikkonċernat matul is-seduta jirriżulta li, skont il-leġiżlazzjoni applikabbli fil-kawża prinċipali, il-qorti nazzjonali, f’tali każ, ma tkunx marbuta mit-talba tad-detentur tad-dritt li sofra dannu.
(
51
)	Jiġifieri 50 % tad-drittijiet stabbiliti fil-liċenzji tal-produzzjoni taż-żrieragħ iċċertifikati.
(
52
)	Sentenza Hansson (punt 57).
(
53
)	Jiġifieri jekk, “il-persuna ripetutament u intenzjonalment ma ħarsitx l-obbligu tagħha skond l-Artikolu 14(3)[,] ir-raba’ inċiż tar-Regolament [Nru 2100/94]”.
(
54
)	Għandu jiġi rrilevat li, bi tweġiba għal mistoqsija magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja waqt is-seduta, il-Kummissjoni indikat li r-raġuni li tat lok għall-introduzzjoni, fid-dispożizzjoni kontenzjuża, ta’ tali ammont fil-forma ta’ somma f’daqqa ma tirriżultax b’mod ċar mid-dokumenti ta’ tħejjija ta’ dan ir-regolament.
(
55
)	Ara l-punti 39 sa 42 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
56
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Geistbeck (punt 32).
(
57
)	Sentenzi Hansson (punt 46) u Geistbeck (punt 36).
(
58
)	Sentenza Hansson (punti 33 sa 43 u 56). Enfasi miżjuda minni.
(
59
)	Punt 59.
(
60
)	Sentenza Hansson (punt 35). Enfasi miżjud minni.
(
61
)	Lanqas speċifikament għall-ħlas lura tal-qligħ u tal-vantaġġi miksuba mill-awtur tal-ksur. Sentenza Hansson (punt 43).
(
62
)	Ara, f’dan ir-rigward, il-punti 63 u 64 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Għandu jiġi rrilevat li l-Kummissjoni osservat, waqt is-seduta, li meta d-detentur tad-dritt ikun jista’ jipprova l-portata preċiża tad-dannu mġarrab, id-dispożizzjoni kontenzjuża ma tippermettix lill-qorti adita tnaqqas l-ammont fil-forma ta’ somma f’daqqa previst f’din id-dispożizzjoni.
(
63
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Hansson (punt 57).
(
64
)	Sentenza Hansson (punt 34). Kif fakkar l-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe fil-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Hansson (C‑481/14, EU:C:2016:73, punt 35, nota ta’ qiegħ il-paġna 9), fl‑2013, il-Kummissjoni kienet ipproponiet emenda tar-Regolament Nru 2100/94 b’mod li jobbliga lill-Istati Membri jadottaw sanzjonijiet penali effettivi, proporzjonati u dissważivi (proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-produzzjoni u d-disponibbiltà fis-suq ta’ materjal riproduttiv tal-pjanti, tas‑6 ta’ Mejju 2013 (COM (2013) 262 finali, p. 98)). Din il-proposta kienet ġiet miċħuda permezz tar-riżoluzzjoni leġiżlattiva tal-Parlament Ewropew tal‑11 ta’ Marzu 2014 (T7‑0185/2014), u sussegwentement irtirata mill-Kummissjoni (ĠU 2015, C 80, p. 20).
(
65
)	Sentenza Hansson (punt 35).
(
66
)	Ara, f’dan ir-rigward, il-punt 70 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
67
)	F’dan ir-rigward, infakkar li t-tieni sentenza tal-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94 tipprevedi li, fil-każ ta’ negliġenza ħafifa, dawk il-pretensjonijiet jistgħu jitnaqqsu skont il-grad ta’ dik in-negliġenza ħafifa, b’dan iżda mhux sal-limitu li jkun inqas mill-vantaġġ mirbuħ minnhom mill-persuna li tkun għamlet dak il-ksur. Għall-kuntrarju, minn din id-dispożizzjoni jista’ jiġi dedott li hemm bżonn ta’ dispożizzjoni speċifika f’dan ir-regolament sabiex tippermetti l-adozzjoni ta’ dispożizzjoni, bħad-dispożizzjoni kontenzjuża, li tipprevedi żieda ta’ dan id-dritt għal kumpens lil hinn mid-dannu mġarrab.
(
68
)	Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 67 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Infakkar, b’mod partikolari, li t-tieni sentenza tal-Artikolu 94(2) tar-Regolament Nru 2100/94 tipprevedi l-possibbiltà li jitnaqqas l-ammont tad-dritt għal kumpens għad-dannu mġarrab mid-detentur f’każ ta’ ksur ħafif, mingħajr madankollu ma dan l-ammont ikun inqas mill-vantaġġ mirbuħ mill-awtur tal-ksur minħabba dak il-ksur.
(
69
)	Sentenza Hansson (punt 59).
(
70
)	Sentenza tal‑25 ta’ Jannar 2017 (C‑367/15, EU:C:2017:36).
(
71
)	Ara, f’dan ir-rigward, l-Artikolu 1 tad-Direttiva 2004/48.
(
72
)	Ara l-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Hansson (C‑481/14, EU:C:2016:73, punt 52).
(
73
)	Sentenza tal‑25 ta’ Jannar 2017 (C‑367/15, EU:C:2017:36).