62020CC0498
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
ippreżentati fit‑28 ta’ Ottubru 2021 (
1
)
Kawża C‑498/20
ZK, bħala suċċessur ta’ JM, kuratur fil-proċedura ta’ insolvenza ta’ BMA Nederland BV
vs
BMA Braunschweigische Maschinenbauanstalt AG
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mir-rechtbank Midden-Nederland (il-Qorti Distrettwali ta’ Midden-Nederland, il-Pajjiżi l-Baxxi))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari ‐ Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili ‐ Ġurisdizzjoni u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali ‐ Ġurisdizzjoni f’materji mhux kuntrattwali ‐ Talba tal-kuratur fil-proċedura ta’ insolvenza kontra terz fl-interess tal-kredituri ‐ Post fejn seħħ l-avveniment dannuż ‐ Intervent ta’ terz fid-difiża tal-interessi kollettivi”
1.
Il-qorti tar-rinviju għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja sensiela ta’ domandi preliminari li r-risposta tagħhom hija, fil-fehma tagħha, meħtieġa sabiex tiġi deċiża kawża kumplessa li fiha jikkonverġu proċeduri nazzjonali għad-difiża ta’ interessi kollettivi (
2
). Din il-kawża tikkonċerna l-eventwali responsabbiltà mhux kuntrattwali ta’ kumpannija Ġermaniża, invokata mill-kuratur fil-proċedura ta’ insolvenza ta’ waħda mis-sussidjarji (Olandiża) tagħha u minn fondazzjoni bbażata fil-Pajjiżi l-Baxxi.
2.
Fuq istruzzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja, dawn il-konklużjonijiet ser jindirizzaw biss id-domanda preliminari li tikkonċerna l-Artikolu 4 tar-Regolament (KE) Nru 864/2007, dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet mhux kuntrattwali (
3
). Madankollu, minħabba li l-osservazzjonijiet tal-partijiet jirriflettu wkoll nuqqas ta’ qbil dwar il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament, li għandha tiddeċiedi dwaru l-Qorti tal-Ġustizzja, il-konklużjonijiet tiegħi ser jestendu wkoll għal dan.
3.
Għall-kuntrarju, ma iniex ser nindirizza d-domandi preliminari li jikkonċernaw il-ġurisdizzjoni internazzjonali sabiex tiġi identifikata l-qorti msejħa sabiex tiddeċiedi t-tilwima, skont il-post fejn seħħ l-avveniment dannuż u f’każ ta’ intervent minn terzi (
4
).
I. Il-kuntest ġuridiku
A.
Id-dritt tal-Unjoni
1. Ir-Regolament Nru 1215/2012
4.
Skont l-introduzzjoni u l-punt 2 tal-Artikolu 7:
“Persuna domiċiljata fi Stat Membru tista’ tiġi mħarrka fi Stat Membru ieħor:
(2)
fi kwistjonijiet li għandhom x’jaqsmu ma’ tort, delitt jew kważi delitt, fil-qrati tal-post fejn l-avveniment dannuż jkun twettaq jew jista’ jitwettaq”.
5.
Skont l-introduzzjoni u l-punt 2 tal-Artikolu 8:
“Persuna li tkun domiċiljata fi Stat Membru tista’ wkoll tiġi mfittxija bil-qorti:
(2)
bħala parti terza f’azzjoni dwar garanzija jew f’xi proċedimenti oħra dwar terzi partijiet, fil-qorti li quddiemha jitressqu l-proċedimenti oriġinali, sakemm dawn ma kinux ġew mibdija biss bl-objettiv uniku li titneħħa mill-ġurisdizzjoni tal-qorti kompetenti li tismal-każ tagħha”.
2. Ir-Regolament Ruma II
6.
Il-premessa 7 tiddikjara li:
“Il-kamp sostantiv u d-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-Regolament għandhom ikunu konsistenti mar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001 tat‑22 ta’ Diċembru 2000 dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u infurzar ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (‘Brussel I’) u l-istrumenti relattivi għal-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet kuntrattwali”.
7.
Skont il-premessa 16:
“Regoli uniformi għandhom itejbu l-prevedibbiltà tad-deċiżjonijiet tal-qrati u jiżguraw bilanċ raġonevoli bejn l-interessi tal-persuna allegatament responsabbli u dawk tal-persuna li ġarrbet id-dannu. Konnessjoni mal-pajjiż fejn seħħ id-dannu dirett (lex loci damni) toħloq bilanċ ġust bejn l-interessi tal-persuna miżmuma responsabbli u tal-persuna li ġġarrab id-dannu, u tirrifletti wkoll l-approċċ modern tar-responsabbiltà ċivili u l-iżvilupp ta’ sistemi ta’ responsabbiltà oġġettiva.”
8.
Skont il-premessa 17:
“Il-liġi applikabbli għandha tiġi determinata abbażi ta’ fejn iseħħ id-dannu, irrispettivament mill-pajjiż jew pajjiżi fejn jistgħu jseħħu l-konsegwenzi indiretti. Għaldaqstant, f’każijiet ta’ korriment personali jew ta’ dannu lill-proprjetà, il-pajjiż fejn seħħ id-dannu għandu jkun il-pajjiż fejn kien sostnut il-korriment jew fejn sar dannu lill-proprjetà rispettivament.”
9.
L-Artikolu 1(2)(d) jipprevedi li:
“Dawn li ġejjin għandhom ikunu esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-Regolament:
(d)
obbligazzjonijiet mhux kuntrattwali li jirriżultaw mil-liġi dwar il-kumpanniji u dwar korpi oħra, ġuridiċi jew mhux inkorporati, li jirrigwardaw materji bħall-ħolqien, permezz tar-reġistrazzjoni jew b’mod ieħor, il-kapaċità ġuridika, l-organizzazzjoni interna jew l-istralċ ta’ kumpanniji u ta’ korpi oħra ġuridiċi jew mhux inkorporati, ir-responsabbiltà personali ta’ uffiċjali u ta’ membri simili għall-obbligazzjonijiet tal-kumpannija jew tal-korp u r-responsabbiltà personali ta’ awdituri lejn kumpannija jew lejn il-membri tagħha fil-verifiki statutorji ta’ dokumenti ta’ kontabbiltà”.
10.
Skont l-Artikolu 4:
“1.   Sakemm ma jkunx previst mod ieħor f’dan ir-Regolament, il-liġi applikabbli għal obbligazzjoni mhux kuntrattwali li tirriżulta minn delitt jew kważi-delitt ċivili [li tirriżulta minn avveniment dannuż] għandha tkun il-liġi tal-pajjiż fejn iseħħ id-dannu irrispettivament mill-pajjiż fejn seħħ l-avveniment li wassal għad-dannu u irrispettivament mill-pajjiż jew pajjiżi fejn iseħħu l-konsegwenzi indiretti ta’ dak l-avveniment.
2.   Madankollu, fejn kemm l-persuna allegatament responsabbli kif ukoll il-persuna li ssofri d-dannu ikollhom ir-residenza abitwali tagħhom fl-istess pajjiż fil-mument meta jseħħ id-dannu, il-liġi applikabbli għandha tkun il-liġi ta’ dak il-pajjiż.
3.   Fejn ikun jidher ċar miċ-ċirkustanzi kollha tal-każ li d-delitt jew kważi-delitt ċivili [li l-avveniment dannuż] huwa manifestament konness aktar mill-qrib ma’ pajjiż divers minn dak indikat fil-paragrafi 1 jew 2, għandha tapplika l-liġi ta’ dak il-pajjiż l-ieħor. Konnessjoni manifestament aktar mill-qrib ma’ pajjiż ieħor tista’ tkun ibbażata b’mod partikolari fuq relazzjoni pre-eżistenti bejn il-partijiet, bħal kuntratt, li tkun konnessa mill-qrib mad-delitt jew kważi-delitt ċivili [mal-avveniment dannuż] in kwistjoni.”
B.
Id-dritt nazzjonali
11.
Skont l-Artikolu 3:305a(1) tal-Burgerlijk Wetboek (il-Kodiċi Ċivili) (
5
):
“Il-fondazzjonijiet jew l-assoċjazzjonijiet b’kapaċità ġuridika sħiħa jistgħu jeżerċitaw azzjonijiet intiżi għall-protezzjoni ta’ interessi simili ta’ persuni oħra, sakemm jiddefendu dawn l-interessi f’konformità mal-istatuti tagħhom.”
12.
Meta jressaq l-azzjoni Peeters/Gatzen (
6
), il-kuratur fil-proċedura ta’ insolvenza jkun qiegħed jaġixxi fid-difiża tal-interessi tal-kredituri kollha kemm huma. Dak li jinkiseb jiġi inkluż fl-assi tal-insolvenza sabiex jitqassam, skont ir-regoli ta’ insolvenza.
II. Il-fatti u d-domandi preliminari
13.
BMA Nederland BV (iktar ’il quddiem “BMA NL”), kumpannija Olandiża li tispeċjalizza fil-manifattura u l-bejgħ ta’ makkinarju għall-industrija tal-ikel, għandha bħala soċju uniku lil BMA Groep BV (iktar ’il quddiem “BMA Groep”).
14.
BMA Groep huwa, min-naħa tiegħu, 100 % proprjetà tal-kumpannija Ġermaniża BMA Braunschweigische Maschinenbauanstalt AG (iktar ’il quddiem “BMA AG”).
15.
BMA Groep kellu s-setgħa jaħtar u jkeċċi d-diretturi ta’ BMA NL. F’ċerti perijodi, ħaddiema ta’ BMA AG kienu maħtura bħala diretturi statutorji ta’ BMA NL.
16.
Id-deċiżjonijiet u l-azzjonijiet rilevanti tal-korp maniġerjali ta’ BMA NL kellhom jiġu ppreżentati lil BMA Groep, li sussegwentement kien jitlob l-approvazzjoni tagħhom minn BMA AG.
17.
Mill‑2004 sal‑2011, BMA AG tat self lil BMA NL fl-ammont totali ta’ EUR 38 miljun. Il-finanzjament kien ipprovdut permezz ta’ kont bankarju miftuħ minn BMA NL f’Deutsche Bank Nederland BV.
18.
BMA AG ukoll aġixxiet bħala garanti tad-djun ta’ BMA NL u wettqet kontribuzzjonijiet ta’ kapital favuriha.
19.
BMA AG temmet l-għajnuna finanzjarja lil BMA NL fil-bidu tal‑2012. BMA NL, għalhekk, kellha titlob dikjarazzjoni ta’ insolvenza, li seħħet fit‑3 ta’ April 2012. Il-maġġoranza tad-debitu ordinarju rrikonoxxut b’mod provviżorju tappartjeni lil kredituri Ġermaniżi, prinċipalment lil BMA AG innifisha u lil kumpanniji oħra bbażati fil-Ġermanja tal-grupp ta’ BMA AG.
20.
Il-bqija tal-kredituri mhux issodisfatti huma stabbiliti f’diversi pajjiżi, inklużi wħud li ma humiex parti mill-Unjoni Ewropea. L-assi ma humiex biżżejjed biex jissodisfaw fl-intier tagħhom lill-kredituri kollha.
21.
Il-kuratur fil-proċedura ta’ insolvenza ta’ BMA NL ressaq azzjoni Peeters/Gatzen kontra BMA AG quddiem ir-rechtbank Midden-Nederland (il-Qorti Distrettwali ta’ Midden-Nederland, il-Pajjiżi l-Baxxi), favur il-kredituri kollha.
22.
Permezz ta’ digriet tat‑23 ta’ Mejju 2018, l-imsemmija qorti ddikjarat li kellha ġurisdizzjoni sabiex tkun adita bl-azzjoni, skont l-Artikolu 3 tar-Regolament (UE) 2015/848 (
7
).
23.
Fil‑21 ta’ Ġunju 2016, inħolqot Stichting Belangbehartiging Crediteuren BMA Nederland (Fondazzjoni għall-protezzjoni tal-interessi tal-kredituri ta’ BMA Nederland, iktar ’il quddiem il-“Fondazzjoni”), li l-għan tagħha jikkonsisti fil-protezzjoni tal-interessi tal-kredituri ta’ BMA NL li ġarrbu danni mill-azzjonijiet ta’ BMA AG.
24.
Fil‑15 ta’ Awwissu 2018, il-Fondazzjoni ppreżentat, quddiem l-istess qorti tal-ewwel istanza, talba għal intervent fil-proċedura bejn il-kuratur fil-proċedura ta’ insolvenza u BMA AG. Permezz ta’ digriet tat‑30 ta’ Jannar 2019, il-qorti laqgħet din it-talba, billi kkunsidrat li kellha ġurisdizzjoni skont l-introduzzjoni u l-punt 2 tal-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 1215/2012.
25.
Fi Frar 2019, il-Qorti tal-Ġustizzja tat is-sentenza NK (
8
). Fiha, hija ddikjarat li azzjoni Peeters/Gatzen imressqa mill-kuratur fil-proċedura ta’ insolvenza ma taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament ta’ insolvenza, iżda taqa’ f’dak tar-Regolament (KE) Nru 44/2001 (
9
).
26.
Għal din ir-raġuni, BMA AG talbet lill-qorti tar-rinviju sabiex tirrevedi d-digrieti tat‑23 ta’ Mejju 2018 u tat‑30 ta’ Jannar 2019.
27.
Il-qorti tal-ewwel istanza tifhem li ma tistax issostni d-deċiżjoni tagħha tat‑23 ta’ Mejju 2018, iżda tiddubita jekk għandhiex tiddikjara li għandha ġurisdizzjoni abbażi ta’ ġurisdizzjoni fis-sens tar-Regolament Nru 1215/2012.
28.
F’din is-sitwazzjoni, ir-rechtbank Midden-Nederland (il-Qorti Distrettwali ta’ Midden-Nederland) tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja numru ta’ domandi preliminari li minnhom ser nittraskrivi biss ir-raba’ waħda, maqsuma f’erba’ punti:
“a)
L-Artikolu 4(1) tar-[Regolament (KE) Nru 864/2007] għandu jiġi interpretat fis-sens li ‘fejn iseħħ id-dannu’ huwa l-post fejn hija stabbilita l-kumpannija li ma toffrix kumpens għad-dannu subit mill-kredituri tagħha minħabba l-ksur imsemmi iktar ’il fuq tad-dmir ta’ diliġenza?
b)
Iċ-ċirkustanza li l-azzjonijiet ġew ippreżentati minn kuratur skont il-missjoni legali tiegħu ta’ likwidazzjoni tal-assi kif ukoll minn persuna li tiżgura l-protezzjoni kollettiva ta’ interessi (‘collectieve belangenbehartiger’) favur (iżda mhux f’isem) il-kredituri kollha għandha effett fuq id-determinazzjoni ta’ dan il-post?
c)
Iċ-ċirkustanza li parti mill-kredituri għandhom id-domiċilju tagħhom barra mit-territorju tal-Unjoni Ewropea għandha effett fuq id-determinazzjoni ta’ dan il-post?
d)
Iċ-ċirkustanza li bejn il-kumpannija Olandiża ddikjarata f’falliment u l-kumpannija nanna tagħha kienu jeżistu ftehimiet ta’ finanzjament b’għażla tal-ġurisdizzjoni quddiem il-qorti Ġermaniża u li ddikjaraw applikabbli l-liġi Ġermaniża hija ċirkustanza li tagħmel l-allegat delitt ta’ BMA AG manifestament iktar konness ma’ pajjiż ieħor barra l-Pajjiżi l-Baxxi, kif imsemmi fl-Artikolu 4(3) tar-Regolament Ruma II?”
III. Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
29.
Ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari ġie rreġistrat fil-Qorti tal-Ġustizzja fid‑29 ta’ Settembru 2020.
30.
Il-kuratur fil-proċedura ta’ insolvenza, BMA AG, il-Fondazzjoni u l-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet.
31.
Ma ġiex ikkunsidrat li kien meħtieġ li ssir seduta.
IV. Analiżi
32.
Billi dawn il-konklużjonijiet huma limitati għall-interpretazzjoni tal-Artikolu 4 tar-Regolament Ruma II, l-ewwel għandha tiġi eżaminata l-oġġezzjoni tal-Fondazzjoni dwar il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament. Fil-fehma tal-Fondazzjoni, ir-responsabbiltà inkwistjoni hija suġġetta għad-dritt tal-kumpanniji u, għaldaqstant, hija eskluża mir-Regolament Ruma II minħabba l-Artikolu 1(2)(d) tiegħu.
33.
Ir-risposta għal din l-oġġezzjoni teħtieġ li jiġu interpretati l-kunċetti tar-Regolament Ruma II f’konformità mal-kriterji ermenewtiċi normali. Barra minn hekk, il-leġiżlatur indika l-ħtieġa li tiġi ggarantita l-koerenza bejn dan l-istrument, ir-Regolament Nru 1215/2012 u dawk li jikkonċernaw il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali (
10
).
34.
Ir-raġuni tal-koerenza meħtieġa, f’dak li għandu x’jaqsam mar-Regolament Nru 1215/2012, tinsab fin-natura kumplimentari tal-kodifikazzjoni tar-regoli dwar il-kunflitt ta’ liġijiet meta mqabbla ma’ dawk dwar il-ġurisdizzjoni. F’dak li jikkonċerna r-regoli dwar il-kunflitt ta’ liġijiet f’materji kuntrattwali, huwa biżżejjed li nfakkar li r-Regolament Ruma II kien inħoloq bħala “l-estensjoni naturali tal-ħidma li tgħaqqad ir-regoli tad-dritt internazzjonali privat fir-rigward ta’ obbligi, kuntrattwali u mhux kuntrattwali, ta’ natura ċivili jew kummerċjali, fil-livell Komunitarju” (
11
). [traduzzjoni mhux uffiċjali]
35.
Il-koerenza fl-interpretazzjoni ta’ dawn l-istrumenti madankollu ma hijiex imperattiv assolut. Huwa importanti wkoll li tiġi ppreservata l-konsistenza interna ta’ kull wieħed minn dawn l-istrumenti u l-għanijiet tagħhom stess, kif ukoll dawk tar-regola inkwistjoni (
12
).
36.
Ir-Regolament Ruma II iservi sabiex tiġi ddeterminata l-liġi applikabbli, u mhux il-ġurisdizzjoni internazzjonali. Filwaqt li l-post fejn seħħ l-avveniment dannuż u d-diviżjoni tiegħu (permezz ta’ interpretazzjoni) huma dovuti, fir-rigward tal-ġurisdizzjoni, għal raġunijiet relatati mal-produzzjoni tal-provi u mal-organizzazzjoni tajba tal-ġustizzja, fir-Regolament Ruma II il-punt ta’ konnessjoni huwa uniku (
13
) u huwa bbażat fuq ir-raġunijiet speċifiċi stabbiliti fil-premessa 16 tiegħu (
14
).
A.
Il-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Ruma II. Esklużjoni tal-obbligi mhux kuntrattwali li jirriżultaw mid-dritt tal-kumpanniji
1. Deskrizzjoni tal-problema. Il-pożizzjoni tal-partijiet
37.
Skont id-digriet tar-rinviju, (l-allegata) responsabbiltà mhux kuntrattwali ta’ BMA AG ġejja mill-ksur tad-dmir tagħha ta’ diliġenza fir-rigward ta’ terzi. Il-qorti tar-rinviju, li ma għandha l-ebda dubju dwar l-applikabbiltà tar-Regolament Ruma II, tillimita ruħha sabiex tirrifletti dwar id-disparità tas-sottomissjonijiet tal-partijiet tal-kawża dwar din il-kwistjoni (
15
).
38.
Ma jidhirx li, quddiem il-qorti nazzjonali, il-Fondazzjoni qajmet xi eċċezzjoni dwar il-liġi applikabbli. Madankollu, dan għamlitu quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
39.
Skont il-Fondazzjoni, l-azzjoni kontenzjuża hija eskluża mill-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Ruma II, billi hija bbażata fuq ir-responsabbiltà ta’ BMA AG bħala direttur jew azzjonista tal-kumpannija Olandiża insolventi. L-obbligu ta’ diliġenza miksur minn BMA AG għandu jiġi infurzat f’konformità mad-dritt tal-kumpanniji, b’tali mod li r-responsabbiltà taqa’ barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Ruma II (
16
).
40.
Il-kuratur fil-proċedura ta’ insolvenza wkoll jattribwixxi l-oriġini tad-dannu lill-kumpannija Ġermaniża bħala azzjonista (indiretta) tal-kumpannija Olandiża. Madankollu, minn dan huwa ma jikkonkludix li r-Regolament Ruma II ma huwiex applikabbli (
17
).
41.
Għall-kuntrarju, BMA AG issostni li r-responsabbiltà tagħha, jekk ikun hemm, tirriżulta minn att illegali kommess bħala kreditur tal-kumpannija insolventi (
18
).
42.
Fl-aħħar mill-aħħar, hemm kontroversja dwar in-natura tad-dmir ta’ diliġenza tal-kumpannija omm (BMA AG), li pprovdiet appoġġ finanzjarju lis-sussidjarja għal ħafna snin sabiex iżżommha artifiċjalment “ħajja” u li mbagħad irtirat dan l-appoġġ, li wassal għall-insolvenza.
2. Esklużjoni tal-obbligi mhux kuntrattwali li jirriżultaw mid-dritt tal-kumpanniji, tal-assoċjazzjonijiet u ta’ persuni ġuridiċi oħra
43.
Xogħli ma huwiex li nikkummenta dwar l-interpretazzjoni jew il-portata tad-dritt tal-Pajjiżi l-Baxxi, iżda huwa biss li nikkummenta dwar il-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Ruma II, f’dak li jirrigwarda l-esklużjoni prevista fl-Artikolu 1(2)(d).
44.
Ir-Regolament ma joffrix definizzjoni ġenerali tal-kwistjonijiet li jaqgħu taħt id-“dritt tal-kumpanniji”, iżda lanqas ma jagħmel riferiment, f’dan ir-rigward, għall-ordinamenti ġuridiċi tal-Istati Membri. L-interpretazzjoni ta’ dan il-kunċett, għaldaqstant, għandha tkun awtonoma (
19
).
45.
L-esklużjoni ssegwi t-tendenza li kienet tinsab fl-Artikolu 1(2)(e) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma (
20
) u li ġiet ittrasferita fl-Artikolu 1(2)(f) tar-Regolament Ruma I, biż-żieda li tikkonċerna r-responsabbiltà tal-awdituri fil-konfront ta’ kumpannija jew tas-soċji tagħha fir-rigward tal-verifiki statutorji tad-dokumenti ta’ kontabbiltà.
46.
Il-ġustifikazzjoni storika tad-deċiżjoni sabiex il-Konvenzjoni ta’ Ruma ma tiġix estiża għall-kwistjonijiet dwar id-dritt tal-kumpanniji kienet, qabelxejn, ċirkustanzjali: dak iż-żmien kien qiegħed isir xogħol sabiex jiġi armonizzat id-dritt sostantiv tal-kumpanniji fil-livell Komunitarju (
21
). Dan l-għan ma nkisibx għalkollox u, konsegwentement, ma huwiex possibbli li l-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Ruma I (u lanqas tar-Regolament Ruma II) jiġi ddelimitat b’riferiment għal lex societatis li l-portata sostantiva tiegħu ġiet iddefinita mil-leġiżlatur Ewropew għall-Istati Membri kollha.
47.
Ir-Regolament Ruma II jipprovdi punt ta’ sostenn billi jelenka sett ta’ obbligi mhux kuntrattwali li huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu minħabba li jaqgħu taħt id-dritt tal-kumpanniji. Madankollu, u mhux biss għaliex il-lista ma hijiex eżawrjenti, din il-lista ma ssolvix il-problemi kollha (
22
).
48.
Il-klassifikazzjoni tal-obbligi mhux kuntrattwali bħala li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-lex societatis jew tal-lex loci delicti (
23
) tkompli tkun diffiċli, anki meta tali obbligi jikkonċernaw aspetti bħal dawk inklużi f’din il-lista. Dan huwa muri mill-varjetà ta’ soluzzjonijiet adottati fil-prattika tal-Istati Membri (
24
).
49.
Il-Qorti tal-Ġustizzja, fid-deċiżjoni tagħha dwar l-esklużjoni fir-rigward tal-obbligi kuntrattwali, tieħu l-ispjegazzjonijiet tar-Rapport dwar il-Konvenzjoni ta’ Ruma u tenfasizza d-distinzjoni bejn ir-relazzjonijiet jew il-“ħajja” interna ta’ kumpannija (is-suġġett tal-esklużjoni) u r-relazzjonijiet esterni (koperti mir-Regolamenti) (
25
).
50.
L-enfasi tal-Qorti tal-Ġustizzja f’din id-distinzjoni tista’ tiġi estrapolata għall-ewwel waħda mit-tliet kategoriji ta’ kwistjonijiet esklużi li huma elenkati fl-Artikolu 1(2)(d) tar-Regolament Ruma II: il-kostituzzjoni, il-kapaċità legali, il-funzjonament intern u x-xoljiment ta’ kumpanniji. Kollha huma elementi tal-ħajja interna ta’ kumpannija li huma rregolati b’mod esklużiv mid-dritt tal-kumpanniji.
51.
Madankollu, niddubita li l-kriterju ta’ “ħajja interna” huwa biżżejjed sabiex jiġu interpretati u ddelimitati ż-żewġ kategoriji l-oħra esklużi: a) ir-responsabbiltà personali ta’ soċji u tad-diretturi bħala tali għall-obbligi tal-kumpannija jew ta’ persuni ġuridiċi oħra; u b) ir-responsabbiltà personali tal-awdituri fil-konfront ta’ kumpannija jew tas-soċji tagħha fir-rigward tal-verifiki statutorji tad-dokumenti ta’ kontabbiltà.
52.
Fil-fehma tiegħi, il-fatt rilevanti huwa r-rieda leġiżlattiva li jinżammu taħt statut wieħed, il-lex societatis, l-aspetti ta’ natura kuntrattwali jew mhux kuntrattwali li għalihom hemm soluzzjoni speċifika, li tirriżulta mir-rabta bejn tali aspetti u l-funzjonament u l-operat ta’ persuna ġuridika, minn ġewwa (il-“ħajja interna”), jew minn barra (il-“ħajja esterna”).
53.
B’mod partikolari, sa fejn hija kkonċernata r-responsabbiltà personali tas-soċji u tad-diretturi fir-rigward tal-obbligi tal-kumpannija, l-esklużjoni tar-Regolament Ruma II tinftiehem minħabba li l-avveniment korporattiv jinkorpora kwalunkwe kunsiderazzjoni oħra. Jekk regola ta’ responsabbiltà mhux kuntrattwali tkun tant mimlija b’kunsiderazzjonijiet speċifiċi għall-kuntest korporattiv li ma tkunx sinjifikattiva jekk taqa’ barra dan il-kuntest, dan huwa dak li jipprevali għall-iskopijiet ta’ klassifikazzjoni.
54.
Il-Kummissjoni stabbilixxietha hekk fil-proposta tagħha għal Regolament, ippreżentata fl‑2003: “din il-kwistjoni [tar-responsabbiltà personali tas-soċji u tal-korpi fir-rigward tal-obbligi ta’ kumpannija] ma tistax tiġi sseparata mid-dritt tal-kumpanniji […] applikabbli għall-kumpannija […] li fil-qafas tal-operat tagħha hija allegata r-responsabbiltà” (
26
). [traduzzjoni mhux uffiċjali]
55.
Nagħraf li l-implimentazzjoni ta’ dan il-kriterju ma hijiex sempliċi, u dan mhux biss minħabba l-formulazzjoni tar-Regolament Ruma II, iżda wkoll minħabba l-inċertezza nnifisha f’materji korporattivi.
3. Obbligi mhux kuntrattwali li jirriżultaw mir-“responsabbiltà personali tas-soċji u tad-diretturi bħala tali fir-rigward tal-obbligi tal-kumpannija jew ta’ persuni ġuridiċi oħra”
56.
Sabiex jiġi ddeterminat jekk obbligu mhux kuntrattwali huwiex kopert (jew le) mill-Artikolu 1(2)(d) tar-Regolament Ruma II, għandha tiġi eżaminata l-bażi (ratio legis) tal-imputazzjoni ta’ responsabbiltà lil soċji u diretturi sabiex jiġu stabbiliti l-oriġini jew l-irbit tiegħu f’materji ta’ kumpanniji:
–
L-esklużjoni hija possibbli jekk il-liġi testendi r-responsabbiltà mill-kumpannija għad-direttur, jew tattribwixxiha direttament lilu, għal raġunijiet li jirriżultaw mid-dritt tal-kumpanniji.
–
Għall-kuntrarju, il-każijiet ta’ responsabbiltà li tirriżulta mill-ksur tad-dmir ġeneriku neminem laedere ‐ jew minn titolu speċifiku ieħor li ma jkunx fil-qasam korporattiv ‐ jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Ruma II.
57.
Kreditur li lilu l-liġi tikkonferixxi leġittimità sabiex jitlob il-ħlas tad-djun tal-kumpannija fil-konfront ta’ terzi u li, taħt il-protezzjoni tagħha, iressaq talba kontra direttur minħabba l-ksur tad-dmirijiet ta’ lealtà u ta’ diliġenza li dan tal-aħħar għandu lejn il-kumpannija jkun qiegħed, fil-fehma tiegħi, jaġixxi fil-kuntest tad-dritt tal-kumpanniji. Il-liġi applikabbli għar-responsabbiltà tad-direttur ma hijiex ser tiġi ddeterminata f’konformità mar-Regolament Ruma II.
58.
L-ilment ta’ dan l-istess kreditur li jkun ibbażat fuq id-dmir tal-kura ġenerika erga omnes, u li huwa differenti mid-dmir speċifiku ta’ diliġenza li jirriżulta mir-relazzjoni bejn id-direttur u l-kumpannija, fil-fatt jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament (
27
).
59.
Indikazzjoni formali li r-responsabbiltà infurzabbli taqa’ fil-qasam korporattiv ser tkun li l-obbligu u l-azzjoni korrispondenti jkunu rregolati f’korp regolatorju ddedikat għad-dritt tal-kumpanniji, u mhux f’dak ġenerali dwar ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali. Madankollu, din hija sempliċi indikazzjoni li ma tistax tintuża mekkanikament jew awtomatikament.
60.
F’ordinamenti ġuridiċi li fihom is-sistema legali applikabbli tkun formalment l-istess ‐ regola ġenerali dwar ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali f’kull każ ‐, it-twettiq ta’ distinzjoni jirriżulta iktar diffiċli milli fejn ikun hemm dispożizzjonijiet separati. Id-diffikultà ma ssirx impossibbiltà peress li l-ġurisprudenza tkun ċertament stabbilixxiet id-diverġenzi.
61.
Għall-kuntrarju, l-inklużjoni ta’ regola dwar l-azzjoni individwali (għall-kuntrarju ta’ dik “soċjali”) kontra d-direttur f’korp regolatorju ddedikat għall-kumpanniji ma teliminax neċessarjament in-natura tagħha ta’ dispożizzjoni dwar ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali ġenerali: għandu jiġi eżaminat ir-ratio legis tagħha (
28
).
62.
Element distintiv ieħor huwa s-sistema prevista għal kull azzjoni. Kemm l-azzjoni “soċjali” li jressaq kreditur kif ukoll dik individwali għandhom bħala għan finali l-kundanna ta’ korp ta’ tmexxija (jew tat-teħid tad-deċiżjonijiet) tal-kumpannija għad-djun tagħha: madankollu, dak li jkollu jiġi pprovat fil-qorti f’kull każ huwa normalment differenti (
29
), u l-istess jgħodd għad-difiżi li d-direttur jista’ jallega (
30
).
63.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jista’ jiġi ddikjarat, bħala eżempju, li dawn li ġejjin huma kwistjonijiet esklużi mir-Regolament Ruma II:
–
Ir-responsabbiltà tad-direttur li ma jwettaqx dmiru li jitlob ix-xoljiment (jew l-insolvenza) tal-kumpannija, meta jkun legalment xieraq (
31
).
–
L-azzjoni kontra s-soċji talli ma jkunux wettqu l-azzjonijiet meħtieġa sabiex ilestu l-ħolqien ta’ kumpannija b’responsabbiltà limitata (
32
).
–
L-azzjoni kontra l-membri tal-bord tad-diretturi obbligati li jwieġbu għad-djun imġarrba mill-kumpannija, meta ma jiħdux ċerti miżuri formali maħsuba għall-kontroll tas-sitwazzjoni ekonomika ta’ din il-kumpannija, jekk din ma jkollhiex biżżejjed mezzi ekonomiċi. Din ir-responsabbiltà hemm riferiment għaliha fl-Artikolu 18 fil-Kapitolu 25 tal-Aktiebolagslag (l-Att dwar il-Kumpanniji, l-Isvezja), analizzat fis-sentenza ÖFAB.
64.
Mill-banda l-oħra, ikunu inklużi l-azzjonijiet għad-danni li jistgħu jikkorrispondu għas-soċji u għat-terzi għal atti mid-diretturi li jagħmlu ħsara direttament lill-interessi tas-soċji u t-terzi, meta s-sistema tagħhom tkun f’konformità mar-regoli ġenerali dwar ir-responsabbiltà.
65.
Madankollu, għal darba oħra nagħraf li dan il-kriterju delimitanti taż-żewġ kategoriji ta’ responsabbiltajiet ma joffrix iċ-ċarezza mixtieqa, iżda ma nistax insib kriterju ieħor li jipprovdi soluzzjonijiet iktar preċiżi.
66.
Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddeċiedi jekk ir-Regolament Ruma II japplikax għal din il-kawża, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-kawża u ta’ dak li għadni kif esponejt. Fil-każ li tiġi kkonfermata r-risposta fl-affermattiv li tiġi dedotta impliċitament mid-digriet tar-rinviju tagħha, issa ser nindirizza r-raba’ domanda minn dawk magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja, li fiha nnifisha tinkludi erba’ domandi.
B.
Ir-raba’ domanda preliminari
1. Punt a): il-liġi applikabbli għall-obbligu ta’ BMA AG
67.
Skont l-Artikolu 4 tar-Regolament Ruma II, il-liġi applikabbli tkun, bħala prinċipju, dik tal-post fejn seħħ id-dannu, sakemm: i) il-partijiet ma jkunux għażlu liġi oħra (
33
) skont it-tifsira tal-Artikolu 14; jew ii) sakemm ma jkunx hemm waħda miċ-ċirkustanzi fattwali koperti mir-regoli speċjali dwar il-kunflitt ta’ liġijiet fl-Artikoli 5 et seq.
68.
Sabiex jiġi ppreċiżat fejn seħħ id-dannu f’din il-kawża:
–
L-Artikolu 4(1), in fine, jindika l-irrilevanza kemm tal-pajjiż fejn seħħ l-avveniment fl-oriġini tad-dannu, kif ukoll tal-pajjiż fejn jistgħu jimmaterjalizzaw il-konsegwenzi indiretti ta’ dan l-avveniment.
–
Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ċċarat (fir-rigward tal-Artikolu 5(3) tal-Konvenzjoni ta’ Brussell) (
34
) x’jista’ jinftiehem bħala post fejn seħħ id-dannu f’sitwazzjoni fattwali simili għal dik preżenti (
35
).
69.
Fil-fatt, fis-sentenza Dumez France u Tracoba, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li:
–
“[G]ħalkemm huwa minnu […] li l-kunċett ta’ ‘post fejn seħħ l-avveniment dannuż’, imsemmi fl-Artikolu 5(3) tal-Konvenzjoni, jista’ jagħmel riferiment għall-post li fih ikun seħħ id-dannu, huwa wkoll minnu li dan il-kunċett għandu jinftiehem bħala li jagħmel riferiment biss għall-post li fih l-avveniment kawżali li wassal għal responsabbiltà f’materji ta’ delitt jew kważi delitt kellu effetti dannużi fuq il-vittma immedjata tiegħu” (
36
).
–
“Id-dannu allegat mill-kumpanniji omm […] huwa sempliċiment il-konsegwenza medjata tat-telf ekonomiku mġarrab fil-bidu mis-sussidjarji tagħhom, bħala konsegwenza tar-revoka tal-krediti u tat-twaqqif sussegwenti tax-xogħlijiet” (
37
).
–
“[I]d-dannu allegat huwa sempliċiment il-konsegwenza indiretta tad-dannu inizjalment imġarrab minn persuni ġuridiċi oħra, vittmi diretti ta’ dannu li seħħ f’post differenti minn dak li fih kellu impatt fuq il-vittma indiretta” (
38
).
70.
Il-Qorti tal-Ġustizzja qieset, fil-qosor, li l-post fejn seħħ id-dannu, għall-finijiet tal-istabbiliment tal-ġurisdizzjoni internazzjonali, kien dak fejn seħħ (l-ewwel) dannu lil dawk li ġew affettwati direttament.
71.
Bl-istess loġika, jista’ jiġi kkonfermat li, f’din il-kawża, id-dannu huwa esperjenzat, fl-ewwel lok, fl-assi tal-kumpannija falluta u, għall-kredituri ta’ din il-kumpannija, huwa indirett (
39
): ikun dannu mġarrab mill-ewwel parti (il-kumpannija) fuq l-assi tagħha, u li jkollu riperkussjonijiet fuq l-assi ta’ parti oħra jew partijiet oħrajn bħala riżultat tal-insuffiċjenza tal-beni tad-debitur biex ikopri d-djun kollha.
72.
Jiena konxju tad-diffikultà marbuta mal-klassifikazzjoni ta’ dannu bħala “immedjat” jew “medjat”, jew mal-evalwazzjoni ta’ jekk il-vittma hijiex “diretta” jew “indiretta”. Madankollu, dawn l-operazzjonijiet ma humiex imwettqa fl-astratt, iżda f’kuntest u għal skop previst fir-Regolament Ruma II u żviluppat mill-Qorti tal-Ġustizzja.
73.
Fis-sentenza Lazar (
40
), il-Qorti tal-Ġustizzja kellha tiddetermina l-ordinament ġuridiku applikabbli għall-ilment tal-qraba ta’ persuna li mietet f’inċident tat-traffiku li seħħ fi Stat Membru differenti minn dak fejn jirrisjedu r-rikorrenti. Għal dan il-għan:
–
Il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li, skont l-Artikolu 2 tar-Regolament Ruma II, “dannu għandu jkopri kwalunkwe konsegwenza li tirriżulta minn delitt/kważi-delitt ċivili”, u li, skont l-Artikolu 4, “konsegwenzi indiretti” huma d-danni relatati mal-mewt ta’ persuna f’inċident li jkun seħħ fi Stat Membru, u li ġġarrbu mill-qraba li jirrisjedu fi Stat Membru ieħor (
41
).
–
Hija indikat li d-dannu li għandu jittieħed inkunsiderazzjoni sabiex jiġi ddeterminat il-post li fih ikun seħħ, huwa d-dannu dirett.
–
Abbażi tar-raġunament sistematiku (
42
), u bl-għan li tiġi żgurata l-prevedibbiltà fir-rigward tal-liġi applikabbli (
43
), il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li “[…] meta jkun possibbli li jiġi identifikat it-twettiq ta’ dannu dirett […], il-post ta’ dan id-dannu dirett ikun il-punt ta’ rabta rilevanti għad-determinazzjoni tal-liġi applikabbli, indipendentement mill-konsegwenzi indiretti ta’ dan l-inċident” (
44
).
74.
Bil-proġettazzjoni ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq għal din il-kawża, il-qorti tar-rinviju ‐ li għandha loġikament tiċċara dawn il-punti ‐ ser ikollha tapplika l-liġi Olandiża jekk tqis li l-assi tal-kumpannija falluta jinsabu fil-Pajjiżi l-Baxxi (
45
).
2. Punt b): l-azzjoni tal-kuratur fil-proċedura ta’ insolvenza jew tal-Fondazzjoni; rilevanza għad-determinazzjoni tal-post fejn seħħ id-dannu
75.
Il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk id-determinazzjoni tal-liġi applikabbli tistax tiddependi minn jekk l-azzjonijiet ikunux imwettqa: i) minn kuratur fil-proċedura ta’ insolvenza skont il-missjoni legali tiegħu ta’ likwidazzjoni tal-assi; jew ii) minn entità ta’ difiża tal-interessi kollettivi favur (iżda mhux f’isem) il-kredituri kollha.
76.
Ir-raġunament fil-parti preċedenti jfisser li ma huwiex neċessarju li tiġi indirizzata din id-domanda. Il-post fejn seħħ id-dannu jibqa’ l-istess, kemm jekk l-azzjoni titressaq minn kreditur individwali tal-kumpannija insolventi, kif ukoll jekk titressaq mill-kuratur fil-proċedura ta’ insolvenza bl-iskop li jipproteġi l-interessi tal-massa, jew mill-Fondazzjoni fir-rigward ta’ ċerti kredituri (
46
).
77.
Mill-bqija, il-kuratur fil-proċedura ta’ insolvenza (permezz tal-azzjoni Peeters/Gatzen) u l-Fondazzjoni (skont l-Artikolu 3:305a(1) tal-Burgerlijk Wetboek) għandhom ius agendi, u mhux dritt sostantiv proprju li jipprovdi bażi għall-ilment tagħhom (
47
).
78.
Dak li jipprevedi l-ordinament ġuridiku Olandiża, fil-forma tal-azzjoni Peeters/Gatzen jew tal-azzjoni ta’ fondazzjoni bħal dik involuta f’din il-kawża, huwa strument jew mezz proċedurali disponibbli għall-partijiet affettwati. L-użu tiegħu ma jistax jibdel il-konkretezza tar-regoli determinanti tal-liġi applikabbli, li għandhom ikunu prevedibbli għall-awtur tad-dannu u għall-vittma, filwaqt li jittieħdu wkoll inkunsiderazzjoni l-interessi tat-tnejn sabiex jiġu bbilanċjati.
3. Punt c): il-kredituri b’domiċilju fi Stati terzi
79.
Jidher li xi wħud mill-kredituri tal-kumpannija BMA NL għandhom id-domiċilju tagħhom barra mill-Unjoni. Il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk dan il-fattur jistax ikollu impatt fuq id-determinazzjoni tal-post fejn iseħħ id-dannu, fis-sens tal-Artikolu 4(1) tar-Regolament Ruma II.
80.
Bħal fil-każ tad-domanda preċedenti, minħabba ċ-ċirkustanzi tal-każ, ir-risposta għandha tkun fin-negattiv: fejn ikun jinsab id-domiċilju tal-kredituri huwa irrilevanti, peress li d-dannu kkawżat lilhom huwa indirett.
81.
Fi kwalunkwe każ, infakkar li d-domiċilju ‐ fil-verità, ir-residenza abitwali ‐ komuni tal-partijiet (jiġifieri min ikkawża d-dannu u l-vittma diretta) huwa fil-fatt rilevanti għall-iskopijiet tal-Artikolu 4(2), li jipprevali fuq ir-regola tal-Artikolu 4(1).
82.
Li, bħala riżultat tas-sitwazzjoni ta’ din ir-residenza abitwali komuni fi Stat terz, qorti tal-Unjoni jkollha tapplika l-liġi ta’ Stat mhux membru, ma huwiex riżultat stramb jew mhux mixtieq mir-Regolament Ruma II, li għandu natura universali (
48
).
4. Punt d): l-hekk imsejħa klawżola liberatorja
a) Ir-rabta anċillari ma’ relazzjoni li kienet diġà teżisti bejn l-awtur tad-dannu u l-vittma
83.
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk il-preeżistenza ta’ ftehim ta’ finanzjament bejn BMA AG u BMA NL għandhiex xi rilevanza fid-determinazzjoni tal-liġi applikabbli għar-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-ewwel kumpannija fil-konfront tal-kredituri tat-tieni waħda.
84.
Id-domanda tiċċita l-Artikolu 4(3) tar-Regolament Ruma II. Skont din id-dispożizzjoni, jekk, fid-dawl taċ-ċirkustanzi, l-avveniment dannuż “huwa manifestament konness aktar mill-qrib ma’ pajjiż divers minn dak indikat fil-paragrafi 1 jew 2, għandha tapplika l-liġi ta’ dak il-pajjiż l-ieħor”.
85.
L-istess artikolu jżid li rabta manifestament iktar mill-qrib ma’ pajjiż ieħor “tista’ tkun ibbażata b’mod partikolari fuq relazzjoni pre-eżistenti bejn il-partijiet, bħal kuntratt, li tkun konnessa mill-qrib mad-delitt jew kważi-delitt ċivili in kwistjoni”.
86.
L-invokazzjoni ta’ din ir-regola, imsejħa wkoll “klawsola liberatorja” (
49
), u tar-“rabta inċidentali”, jew rabta ma’ kuntratt jew relazzjoni preċedenti, bħala parti integrali tagħha, tissuġġerixxi diversi riflessjonijiet.
87.
Sabiex tiġi applikata l-klawżola liberatorja u tiġi eskluża l-liġi tal-pajjiż fejn iseħħ id-dannu dirett għandu jkun hemm rabta manifestament iktar mill-qrib bejn l-avveniment dannuż (
50
) u pajjiż ieħor, fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha tal-każ (
51
).
88.
Ix-xogħol preliminari juri nuqqas ta’ ftehim dwar liema huma dawn iċ-ċirkustanzi (
52
). L-assenza ta’ limitazzjonijiet twassalni sabiex naħseb li għandhom jiġu kkunsidrati kemm il-kundizzjonijiet tal-partijiet kif ukoll dawk relatati mal-avveniment kawżali jew mad-dannu nnifsu (
53
).
89.
Relazzjoni li kienet diġà teżisti bejn il-partijiet (bħal kuntratt) hija biss waħda minn dawn iċ-ċirkustanzi jew kundizzjonijiet (
54
). Għalkemm jista’ jiġi argumentat li, wara r-riferiment espliċitu għaliha fir-Regolament, hija tikkostitwixxi element b’sinjifikat speċjali, il-fatt jibqa’ li hija tidher bħala sempliċi eżempju. Il-piż tagħha ma huwiex assolut u ma hijiex biżżejjed fiha nnifisha sabiex teskludi l-applikazzjoni tal-liġi tal-post fejn iseħħ id-dannu (jew, jekk ikun il-każ, tar-residenza abitwali komuni għall-attur u l-vittma).
90.
Skont l-Artikolu 4(3), għandu jkun hemm ukoll rabta essenzjali bejn ir-relazzjoni preċedenti inkwistjoni u l-avveniment dannuż. Minħabba tali rabta, huwa ġġustifikat li l-liġi applikabbli għall-illegalità ma tkunx sempliċement liġi differenti minn dik li tirriżulta mill-Artikolu 4(1) u l-Artikolu 4(2), iżda l-istess waħda li tirregola l-kuntratt preċedenti.
91.
B’dan il-mod tiġi ffaċilitata l-ġestjoni ta’ azzjoni (u tal-proċedura sussegwenti) ibbażata simultanjament fuq il-ksur tal-obbligi kuntrattwali u dawk mhux kuntrattwali, fejn ir-responsabbiltà għat-tnejn tkun kumulattiva. Tiġi evitata wkoll in-neċessità li jiġu kklassifikati ċerti aspetti bħala li jappartjenu għal kategorija jew għal oħra.
92.
Dawn il-vantaġġi, madankollu, ma jiġġustifikawx l-applikazzjoni awtomatika tal-liġi tal-kuntratt għar-responsabbiltà mhux kuntrattwali. Fil-kuntest tal-Artikolu 4(3) tar-Regolament Ruma II (
55
), bħalma diġà esponejt, il-qorti għandha l-kompetenza sabiex tevalwa jekk hemmx rabta sinjifikattiva bejn l-obbligu mhux kuntrattwali u l-pajjiż li l-ordinament ġuridiku tiegħu jirregola r-relazzjoni li kienet diġà teżisti (
56
).
93.
Fil-fehma tiegħi, dan il-marġni ta’ diskrezzjoni jagħmel sens, b’mod partikolari fid-dawl tal-fatt li l-liġi applikabbli għall-kuntratt jew għar-relazzjoni li kienet diġà teżisti tista’ ma tkunx ġiet iddeterminata b’mod oġġettiv, iżda tista’ tirriżulta minn għażla magħmula mill-partijiet. Fl-ewwel każ, il-punt ta’ konnessjoni li jwassal għall-ordinament ġuridiku applikabbli jindika rabta territorjali jew ġeografika reali; fit-tieni każ, rabta purament legali, li tkun ġejja mir-rieda tal-partijiet kontraenti.
94.
Għaldaqstant, inqis li l-preeżistenza ta’ ftehim ta’ finanzjament bejn il-kumpanniji BMA AG u BMA NL hija biss ċirkustanza waħda oħra li tista’ tittieħed inkunsiderazzjoni fid-deċiżjoni dwar jekk l-avveniment dannuż (allegatament) imputabbli lil BMA AG jippreżentax rabtiet manifestament iktar mill-qrib ma’ pajjiż differenti mill-Pajjiżi l-Baxxi, fis-sens tal-Artikolu 4(3) tar-Regolament Ruma II.
b) Rabta anċillari u vittmi indiretti
95.
Għalkemm il-qorti tar-rinviju ma tifformulax id-domanda f’dawn it-termini, nifhem li jista’ jkun utli li jiġi kkunsidrat jekk il-valur ta’ kuntratt jew ta’ relazzjoni li kienet diġà teżisti bejn il-partijiet (bħala ċirkustanza waħda oħra fis-sett kollu, skont it-tifsira tal-Artikolu 4(3) tar-Regolament Ruma II) ikunx l-istess meta min iressaq talba għad-danni mġarrba ma jkunx il-parti kontraenti, iżda terz (
57
).
96.
Dan huwa l-każ hawnhekk, fejn hemm, barra minn hekk, għażla ta’ liġi permezz tal-ftehim ta’ finanzjament bejn il-kumpannija omm, li tikkawża (l-allegat) dannu, u s-sussidjarja tagħha, li hija l-vittma diretta.
97.
Fil-fehma tiegħi, hemm argumenti sabiex jiġi difiż il-fatt li r-relazzjoni li kienet diġà teżisti bejn il-partijiet kontraenti tista’ tiġi invokata, għall-iskopijiet rilevanti hawnhekk, minn dawk li ma għandhomx dan l-istatus:
–
Fl-ewwel lok, infakkar li d-dannu “indirett” ma jirriżultax li huwa rilevanti għad-determinazzjoni regolari tal-liġi applikabbli f’konformità mal-Artikolu 4(1) tar-Regolament Ruma II. B’mod konsistenti ma’ dan, il-fatt li r-rikorrenti li huma affettwati indirettament jinsabu barra mir-relazzjoni kuntrattwali (bejn min jikkawża d-dannu u l-vittma immedjata) lanqas ma għandu jaffettwa l-klawżola liberatorja, li hija biss eċċezzjoni għar-regola.
–
Fit-tieni lok, din il-konklużjoni hija spjegata wkoll mid-dipendenza ta’ dannu riflessiv fir-rigward ta’ dannu personali jew finanzjarju li fl-ewwel istanza jaqa’ fuq vittma oħra. Jekk id-dannu li din tal-aħħar tesperjenza jkun marbut ma’ relazzjoni preċedenti, u minnha toħroġ rabta iktar mill-qrib bejn ċertu ordinament ġuridiku u l-avveniment dannuż, ma narahx bħala illoġiku li jiġi applikat l-istess ordinament ġuridiku għad-dannu, li jirriżulta mill-istess avveniment, u li jiġġarrab minn terz.
98.
Nifhem li tali soluzzjoni tista’ twassal għal esitazzjoni meta l-liġi applikabbli għall-kuntratt tkun ġiet magħżula mill-partijiet (
58
) u ma tkunx ġiet iddeterminata b’mod oġġettiv. Madankollu, infakkar li l-estensjoni ta’ tali liġi għall-illegalità ma tirriżultax mir-rieda tal-partijiet kontraenti, iżda mid-deċiżjoni tal-qorti adita bil-kawża, wara li tkun ivverifikat il-kundizzjonijiet tal-Artikolu 4(3). B’dan il-mod, ir-rabta hija iktar qrib waħda oġġettiva.
V. Konklużjoni
99.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għar-raba’ domanda preliminari tar-rechtbank Midden-Nederland (il-Qorti Distrettwali ta’ Midden-Nederland, il-Pajjiżi l-Baxxi) kif ġej:
“1)
L-Artikolu 1(2)(d) tar-Regolament (KE) Nru 864/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Lulju 2007 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet mhux kuntrattwali (Ruma II), għandu jiġi interpretat fis-sens li jeskludi mill-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu l-obbligi mhux kuntrattwali li jirriżultaw mill-ksur tad-dmir ta’ diliġenza tas-soċji jew tad-diretturi meta l-liġi tattribwixxi r-responsabbiltà lejn terzi, li tirriżulta minn dan il-ksur, lil soċji jew diretturi għal raġunijiet proprji tad-dritt tal-kumpanniji. Ir-responsabbiltà li tirriżulta mill-ksur tad-dmir ġenerali ta’ kura ma hijiex eskluża mill-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament.
2)
L-Artikolu 4(1) tar-Regolament Ruma II għandu jiġi interpretat fis-sens li ‘l-post fejn seħħ id-dannu’ huwa dak li fih ikollha d-domiċilju tagħha kumpannija, meta d-dannu mġarrab mill-kredituri tagħha jkun il-konsegwenza medjata ta’ telf ekonomiku inizjalment imġarrab mill-kumpannija nnifisha. Iċ-ċirkustanza li l-azzjonijiet jitressqu minn kuratur fil-proċedura ta’ insolvenza skont il-missjoni legali tiegħu ta’ likwidazzjoni tal-assi, jew minn entità ta’ difiża ta’ interessi kollettivi, favur (iżda mhux f’isem) il-kredituri kollha, ma għandha l-ebda rilevanza għad-determinazzjoni ta’ tali post. Il-fatt li d-domiċilju ta’ wħud mill-kredituri jinsab barra l-Unjoni Ewopea wkoll huwa irrilevanti.
3)
L-Artikolu 4(3) tar-Regolament Ruma II għandu jiġi interpretat fis-sens li relazzjoni li kienet diġà teżisti bejn min jikkawża d-dannu u l-vittma diretta (bħal, pereżempju, ftehim ta’ finanzjament, li għalih il-partijiet ikunu għażlu l-liġi applikabbli) huwa element li għandu jiġi kkunsidrat flimkien mal-bqija taċ-ċirkustanzi, sabiex jiġi stabbilit jekk teżistix, bejn l-avveniment dannuż u pajjiż partikolari, rabta manifestament iktar mill-qrib minn dik bejn dan l-istess avveniment u l-pajjiż li l-liġi tiegħu tkun applikabbli skont l-Artikolu 4(1) jew l-Artikolu 4(2)”.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
(
2
)	Il-kawża prinċipali tinvolvi l-hekk imsejħa “azzjoni Peeters/Gatzen”, imressqa mill-kuratur fil-proċedura ta’ insolvenza, u azzjoni kollettiva minn Stichting jew fondazzjoni. Il-Hoge Raad (il-Qorti Suprema, il-Pajjiżi l-Baxxi), fis-sentenza tal‑14 ta’ Jannar 1983, Peeters/Gatzen, iddikjarat, għall-ewwel darba, li l-kuratur fil-proċedura ta’ insolvenza jista’ jressaq azzjoni għad-danni fil-materji ta’ delitt jew kważi delitt kontra terz li kien ipparteċipa fil-produzzjoni ta’ dannu mġarrab mill-kredituri tal-insolvenza, anki jekk il-persuna ddikjarata insolventi ma jkollhiex tali azzjoni.
(
3
)	Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Lulju 2007 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet mhux kuntrattwali (“Ruma II”) (ĠU 2007, L 199, p. 40, iktar ’il quddiem ir-“Regolament Ruma II”).
(
4
)	Il-qorti tar-rinviju titlob l-interpretazzjoni tal-introduzzjoni u l-punt 2 tal-Artikolu 7, u tal-introduzzjoni u l-punt 2 tal-Artikolu 8 tar-Regolament (UE) Nru 1215/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2012 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali (ĠU 2012, L 351, p. 1).
(
5
)	Fil-verżjoni fis-seħħ fil-mument tal-avvenimenti, qabel l-emenda bil-wet tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering teneinde de afwikkeling van massaschade in een collectieve actie mogelijk te maken (Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie), tal‑20 ta’ Marzu 2019 (Stb. 2019, Nru 130).
(
6
)	Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 2 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
7
)	Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑20 ta’ Mejju 2015 dwar proċedimenti ta’ insolvenza (ĠU 2015, L 141, p. 19, rettifika fil-ĠU 2016, L 349, p. 9, iktar ’il quddiem ir-“Regolament ta’ insolvenza”).
(
8
)	Sentenza tas‑6 ta’ Frar 2019 (C‑535/17, EU:C:2019:96).
(
9
)	Regolament tal-Kunsill tat‑22 ta’ Diċembru 2000 dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 42).
(
10
)	Premessa 7 tar-Regolament Ruma II. Ara wkoll il-premessa 7 tar-Regolament (KE) Nru 593/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑17 ta’ Ġunju 2008 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet kuntrattwali (Ruma I) (ĠU 2008, L 177, p. 6, rettifika fil-ĠU 2009, L 309, p. 87, iktar ’il quddiem ir-“Regolament Ruma I”) u, fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, fost l-oħrajn, is-sentenza tal‑31 ta’ Jannar 2019, Da Silva Martins (C‑149/18, EU:C:2019:84, punt 28).
(
11
)	Proposta tal-Kummissjoni għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi mhux kuntrattwali (“Ruma II”) (COM(2003) 427 final, tat‑22 ta’ Lulju 2003, p. 3).
(
12
)	Sentenzi tas‑16 ta’ Jannar 2014, Kainz (C‑45/13, EU:C:2014:7, punt 20), u tat‑3 ta’ Ottubru 2019, Petruchová (C‑208/18, EU:C:2019:825, punt 63).
(
13
)	Ir-Regolament Ruma II żamm biss il-post fejn seħħ id-dannu bħala kriterju, li huwa wkoll residwu fil-kuntest ta’ sistema li, fil-perspettiva teorika, tiffavorixxi l-għażla maqbula mill-partijiet (ara l-Artikolu 14) u tinkludi soluzzjonijiet iddifferenzjati għal ċertu tilwim (l-Artikoli 5 et seq.).
(
14
)	Fid-dottrina, ara, fost l-oħrajn, von Hein, J., “Article 4 Rome II”, f’Callies, G. P., Rome Regulations, it-tieni edizzjoni, Wolters Kluwer, marg. 5, b’iktar riferimenti, li jenfasizzaw ir-relazzjoni bejn il-possibbiltà li tiġi prevista l-liġi applikabbli u l-iżgurar ta’ responsabbiltà eventwali għal danni li jiġġarrbu fil-futur. Fil-kuntest tal-Artikolu 4 tar-Regolament Ruma II, il-prevedibbiltà (tal-attur dwar il-konsegwenzi tal-azzjonijiet tiegħu u tal-vittma li tesponi l-beni tagħha jew l-integrità tagħha f’post partikolari) tinħoloq b’mod astratt, jiġifieri, b’mod li ma jagħmilx riferiment għall-partijiet f’kawża speċifika: qabbel din id-dispożizzjoni mal-Artikolu 5(1) in fine.
(
15
)	Punti 4.2, 4.3, 5.2, fir-rigward tal-kuratur fil-proċedura ta’ insolvenza u l-Fondazzjoni, u punt 7.3, fir-rigward tal-ispjegazzjoni tat-teżi tal-konvenuta dwar il-“Handlungsort”.
(
16
)	Punti 16 et seq. tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha. Il-Fondazzjoni ssib parallel mas-sentenza tat‑18 ta’ Lulju 2013, ÖFAB (C‑147/12, EU:C:2013:490, iktar ’il quddiem is-“sentenza ÖFAB”). Infakkar li, f’din tal-aħħar, id-domanda preliminari ma kinitx tikkonċerna l-liġi applikabbli iżda l-qorti li kellha ġurisdizzjoni skont ir-Regolament Nru 44/2001. F’dan ir-regolament (u lanqas fir-regolament fis-seħħ bħalissa) ma hemmx dispożizzjoni simili għall-Artikolu 1(2)(d) tar-Regolament Ruma II. F’dik il-kawża, dak li kien ġie diskuss kien il-klassifikazzjoni tar-responsabbiltà tal-konvenuti, jew dik kuntrattwali (f’liema każ kien japplika l-Artikolu 5(1)), jew dik mhux kuntrattwali (f’liema każ kien japplika l-Artikolu 5(3)).
(
17
)	Osservazzjonijiet bil-miktub, punti 1.1, 3.3 et seq., u r-risposta għad-domanda 4(a) f’p. 12.
(
18
)	Punti 49 et seq. tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha. Hija tiċħad il-klassifikazzjoni korporattiva fil-punti 57 u 58 u ma tindirizzax direttament l-applikabbiltà tar-Regolament Ruma II. Hija tenfasizza d-differenzi bejn din il-kawża u dik li wasslet għas-sentenza ÖFAB sabiex teskludi l-inklużjoni tar-responsabbiltà (allegata) tagħha fid-dritt tal-kumpanniji.
(
19
)	Sentenza tal‑10 ta’ Diċembru 2015, Lazar (C‑350/14, EU:C:2015:802, punt 21).
(
20
)	Konvenzjoni dwar il-Liġi Applikabbli għall-Obbligi Kuntrattwali, li nfetħet għall-iffirmar f’Ruma fid‑19 ta’ Ġunju 1980 (ĠU 1980, L 266, p. 1, iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Ruma”).
(
21
)	Rapport dwar il-Konvenzjoni dwar il-Liġi Applikabbli għall-Obbligi Kuntrattwali, imfassal minn Mario Giuliano u Paul Lagarde (ĠU 1980, C 282, p. 1, iktar ’il quddiem ir-“Rapport”), speċjalment p. 12. Ara wkoll is-sentenza tas‑7 ta’ April 2016, KA Finanz (C‑483/14, EU:C:2016:205, punt 52).
(
22
)	L-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe, fil-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Verein für Konsumenteninformation (C‑272/18, EU:C:2019:679, punt 47), isostni li “huwa diffiċli, jew anki impossibbli, li tingħata definizzjoni eżawrjenti ta’ dak li jikkostitwixxi kwistjoni li taqa’ taħt id-dritt tal-kumpanniji u taħt il-lex societatis. […] Barra minn hekk ninnota li, f’ċerti ordinamenti ġuridiċi, ir-regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet jipprevedu lista tal-kwistjonijiet li jaqgħu fil-qasam tal-lex societatis. Madankollu, dawn il-listi jagħtu biss indikazzjoni u jeżistu xi differenzi bejn l-Istati Membri fir-rigward tal-kwistjonijiet li jaqgħu taħt din il-liġi. Affaċċjati b’dawn id-differenzi, mingħajr dubju, irridu niffokaw fuq il-‘qalba’ tal-kwistjonijiet normalment ammessi f’dawn l-Istati”.
(
23
)	Jew, jekk ikun il-każ, il-lex concursus: ara, ukoll dwar ir-responsabbiltà personali tad-diretturi ta’ kumpannija, is-sentenza tal‑10 ta’ Diċembru 2015, Kornhaas (C‑594/14, EU:C:2015:806).
(
24
)	Ara l-istudju ta’ Gerner-Beuerle, C., Mucciarelli, F., Schuster, E. u Siems, M., The Private International Law of Companies in Europe, Hart, Beck, Nomos, 2019, tabella 4.5, skont l-informazzjoni sa Settembru 2018.
(
25
)	Sentenzi tat‑8 ta’ Mejju 2019, Kerr (C‑25/18, EU:C:2019:376, punti 33 u 34), u tat‑3 ta’ Ottubru 2019, Verein für Konsumenteninformation (C‑272/18, EU:C:2019:827, punti 35
et seq.).
(
26
)	Nota ta’ qiegħ il-paġna 11 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Il-formulazzjoni fil-proposta emendata tal‑21 ta’ Frar 2006 ((COM(2006) 83 final), Artikolu 1(2)(d)), hija iktar ċara. It-test finali jsegwi l-Artikolu 1(2)(e) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma.
(
27
)	Ara Alfaro Águila-Real, J., “Administradores frente a accionistas y acreedores: deberes de lealtad para los accionistas y obligaciones pactadas o legales para los acreedores”, f’Bermejo Gutiérrez, N., Martínez Flórez, A. u Recalde Castells, A. (edituri), Las reestructuraciones de las sociedades de capital en crisis, Civitas-Thomson Reuters, paġni 69 et seq. Għal dan l-awtur, fil-każ deskritt fil-punt 57 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-kreditur iressaq l-“azzjoni soċjali” (“derivative action”) li għandha fil-mira r-restawr tal-assi tal-kumpannija, u f’dak deskritt fil-punt 58, l-“azzjoni individwali” (“direct action”), dwar id-dannu finanzjarju nnifsu tagħha. Huwa jżid (paġni 73 u 74) li la d-dmirijiet tad-diretturi u lanqas id-destinatarji tagħhom ma jvarjaw f’sitwazzjoni ta’ kriżi ta’ solvenza tal-kumpannija; madankollu, huwa possibbli li jvarja l-livell ta’ diliġenza meħtieġa mill-kredituri. Huwa jammetti li hemm fehmiet oħra, li huwa jirrifjuta.
(
28
)	Minkejja l-pożizzjoni sistematika tagħha, jista’ jkun li r-regola tkun waħda ta’ riferiment sempliċi għal sistemi oħra ta’ responsabbiltà kuntrattwali jew mhux kuntrattwali.
(
29
)	Għaliex il-kriterju ta’ imputazzjoni (oġġettiv jew suġġettiv) tal-imġiba tad-direttur ivarja.
(
30
)	Dawk li jistgħu jitqajmu jekk l-azzjoni titressaq mill-kumpannija jew mis-soċji, fl-azzjoni “soċjali” u dawk li jistgħu jitressqu kontra kull kreditur, fl-azzjoni individwali.
(
31
)	L-għan ta’ dan l-obbligu speċifiku huwa li jipprevjeni li kumpannija li kellha tiġi xolta jew illikwidata tkompli topera fis-suq.
(
32
)	L-għan tal-istabbiliment ta’ din ir-responsabbiltà huwa li tingħata protezzjoni lil terzi li jintrabtu ma’ entitajiet mhux irreġistrati u tiġi inċentivata r-reġistrazzjoni tal-kumpanniji. B’hekk, fi Spanja, b’mod ġenerali, l-Artikoli 119 u 120 tal-Código de comercio (Real Decreto de 22 de agosto de 1885, por el que se publica el Código de comercio) (il-Kodiċi tal-Kummerċ (id-Digriet Irjali tat‑22 ta’ Awwissu 1885, li jippubblika l-Kodiċi tal-Kummerċ)) jew, fil-Ġermanja, l-Artikolu 11 II tal-Gesetz betreffend die Gesellschaften mit beschränkter Haftung in der im Bundesgesetzblatt Teil III, Gliederungsnummer 4123-1, veröffentlichten bereinigten Fassung, zuletzt geändert durch Artikel 18 des Gesetzes vom 3. Juni 2021 (il-Liġi dwar il-Kumpanniji b’Responsabbiltà Limitata, fil-verżjoni tagħha kif ippubblikata fil-Volum 4123-1 tal-Parti III tal-Gazzetta tal-Liġijiet Federali, kif l-aħħar emendata bl-Artikolu 18 tal-Liġi tat‑3 ta’ Ġunju 2021).
(
33
)	Skont id-digriet tar-rinviju, il-kuntratti bejn BMA AG u BMA NL jinkludu klawżola ta’ għażla favur il-liġi Ġermaniża. Iktar ’il quddiem ser nindirizza l-impatt possibbli tagħha fuq id-determinazzjoni tal-liġi applikabbli għall-ilment tal-kredituri ta’ BMA NL kontra BMA AG.
(
34
)	Konvenzjoni ta’ Brussell tal‑1968 dwar il-Ġurisdizzjoni u l-Eżekuzzjoni tas-Sentenzi f’Materji Ċivili u Kummerċjali (ĠU 1972, L 299, p. 32, test ikkonsolidat fil-ĠU 1998, C 27, p. 1).
(
35
)	Sentenza tal‑11 ta’ Jannar 1990, Dumez France u Tracoba (C‑220/88, EU:C:1990:8, iktar ’il quddiem is-“sentenza Dumez France u Tracoba”). Il-kumpanniji Dumez et fittxew id-danni allegatament imġarrba minħabba l-insolvenza ta’ sussidjarji li jinsabu fi Stat kontraenti differenti. L-insolvenza kienet allegatament ikkawżata mill-abbandun ta’ programm ta’ kostruzzjoni ta’ proprjetà immobbli fil-Ġermanja fuq it-talba tal-iżviluppatur ta’ dan il-programm, abbandun li, min-naħa tiegħu, kien jirriżulta mid-deċiżjoni tal-banek Ġermaniżi li jirrevokaw is-self mogħti lill-iżviluppatur.
(
36
)	Ibidem, punt 20. Mingħajr korsiv fl-oriġinali.
(
37
)	Ibidem, punt 13.
(
38
)	Ibidem, punt 14.
(
39
)	Għaldaqstant, ma huwiex dannu inizjali tal-kredituri, bħalma jsostni l-kuratur fil-proċedura ta’ insolvenza fl-osservazzjonijiet tiegħu, punt 3.18.
(
40
)	Sentenza tal‑10 ta’ Diċembru 2015 (C‑350/14, EU:C:2015:802).
(
41
)	Ibidem, punti 22, 23 u 25.
(
42
)	Ibidem, punti 26 u 27. L-Artikolu 15(f) tar-Regolament Ruma II idaħħal fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-liġi magħżula l-kompitu li jiġu speċifikati l-persuni ‐ possibbilment terzi jew vittmi “indiretti” ‐ intitolati għal kumpens.
(
43
)	Ibidem, punt 29.
(
44
)	Ibidem, punt 25.
(
45
)	Ma ssir l-ebda domanda f’dan ir-rigward. Il-qorti tar-rinviju ma tidhirx li tagħti xi rilevanza lid-differenza bejn “stabbiliment”, “domiċilju” jew “sede” tal-kumpannija għall-iskopijiet ta’ lokalizzazzjoni tal-avveniment dannuż (jew id-dannu, skont kif ikun il-każ) u tad-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni internazzjonali u tal-liġi applikabbli. Il-Kummissjoni, b’riferiment għas-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2015, CDC Hydrogen Peroxide (C‑352/13, EU:C:2015:335, punt 52), tidentifika dan il-post permezz tal-uffiċċju rreġistrat: ara l-punt 34 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha. Fil-konklużjonijiet, ser nerġa’ nuża t-terminoloġija użata mill-qorti tar-rinviju (“domicilio” (domiċilju), skont it-traduzzjoni bl-Ispanjol).
(
46
)	Għalkemm ma jaffettwax dak li ġie espost iktar ’il fuq, għandu jiġi nnotat li l-interessi li jirrappreżentaw (jew jipproteġu) il-kuratur fil-proċedura ta’ insolvenza u l-Fondazzjoni jikkoinċidu biss parzjalment. Fil-każ tal-kuratur, l-interessi huma tal-assi: ladarba jiġu rrestawrati dawn, il-kredituri jiġbru dak li jikkorrispondi lilhom skont ir-regoli nnifishom tal-insolvenza. Il-Fondazzjoni taġixxi, għall-kuntrarju, fl-interess ta’ ċerti kredituri sabiex tikseb, flimkien ma’ ċerti dikjarazzjonijiet, sentenza ta’ ħlas ta’ ammont daqs it-total ta’ kull kreditu individwali, u li jitħallas direttament lil kull kreditur individwali.
(
47
)	L-intervent ta’ dawn il-partijiet ma għandu l-ebda rilevanza fuq ir-regoli dwar il-kunflitt ta’ liġijiet fil-qasam tar-responsabbiltà, iżda jista’ jkun rilevanti l-kuntest speċifiku (ta’ insolvenza) li fih isir l-ilment. Dan huwa ċertament minnu għall-azzjoni Peeters/Gatzen: il-kuntest tal-liġi tal-post fejn seħħ id-dannu jew, għall-inqas, ir-riżultat tal-applikazzjoni tiegħu x’aktarx li jista’ jiġi mibdul mis-soluzzjonijiet tal-lex concursus, bħal dawk li jikkonċernaw it-tqassim tal-prodott tal-likwidazzjoni tal-assi, jew il-prijoritizzazzjoni tal-krediti, sabiex jiġu ppreservati l-għanijiet innifishom tar-regolazzjoni ta’ insolvenza.
(
48
)	Artikolu 3. Tkun kwistjoni differenti jekk, f’tali ċirkustanzi, ikun hemm ġurisdizzjoni fl-Unjoni, b’mod partikolari fil-qafas tar-Regolament Nru 1215/2012, li jeħtieġ li d-domiċilju tal-konvenut ikun fi Stat Membru sabiex jiġi applikat. Madankollu, hemm kriterji ta’ ġurisdizzjoni fit-test li ma humiex suġġetti għal din il-kundizzjoni; u barra minn hekk, l-Istati Membri jistgħu jkunu żammew ġurisdizzjoni residwa.
(
49
)	Premessi 14 u 18 tar-Regolament Ruma II.
(
50
)	L-Artikolu 4 jsemmi l-avveniment dannuż, filwaqt li l-premessa 18 tal-verżjoni Spanjola (b’differenza mill-verżjoni Franċiża, dik Taljana jew dik Ingliża) tuża t-terminu daño (dannu). Fil-fehma tiegħi, minħabba n-natura u l-iskop tal-klawżola, għandu jiġi mifhum li tista’ tiġi applikata meta jkun hemm rabta mill-qrib mal-avveniment dannuż meqjus kollu kemm hu ‐ jiġifieri, bl-elementi u l-konsegwenzi kollha tiegħu. Ma huwiex neċessarju li r-rabta tkun mal-preġudizzju, interpretat f’sens strett.
(
51
)	Il-premessa 18, f’verżjonijiet bħal dik Spanjola u dik Taljana, tindika li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi kollha. Ma nemminx li l-aġġettiv jippermetti interpretazzjoni differenti minn dik ta’ verżjonijiet oħrajn, li jagħmlu allużjoni għaċ-ċirkustanzi kollha (bħalma jagħmel, barra minn hekk, l-Artikolu 4(3) fil-lingwi li stajt nikkonsulta). Il-qorti dejjem għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-elementi indikattivi kollha tar-rabta bejn l-avveniment dannuż u Stat għal evalwazzjoni ġenerali li minnha tkun tista’ toħroġ konklużjoni rilevanti.
(
52
)	Ara, b’mod partikolari, ir-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew dwar il-proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet mhux kuntrattwali tas‑6 ta’ Lulju 2005 (dokument A6-0211/2005, emenda 26), li tissuġġerixxi formulazzjoni għall-Artikolu 4(3) (attwali), li ma kinitx ġiet aċċettata. Lanqas ma rnexxiet il-proposta emendata tar-Regolament tal-Kummissjoni tal‑21 ta’ Frar 2006 (COM(2006) 83 final, Artikolu 4(3)), li kienet tinkorpora fit-test l-aspettattivi tal-partijiet bħala element partikolarment indikattiv tar-rabta ma’ ordinament ġuridiku.
(
53
)	Ara l-punt 51 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Inqis, pereżempju, li l-lokalizzazzjoni tad-dannu indirett tista’ tittieħed inkunsiderazzjoni fost il-fatturi l-oħra, sakemm tiġi osservata l-esklużjoni tagħha bħala punt ta’ konnessjoni konformi mal-Artikolu 4(1). Fi kliem ieħor, din il-lokalizzazzjoni ma tistax, weħidha, tiddetermina l-liġi applikabbli: dan iġib miegħu l-evitar tar-rieda tal-leġiżlatur, li tieħu inkunsiderazzjoni biss id-dannu dirett bħala kriterju ta’ rabta.
(
54
)	Dan huwa ċar mit-test. Ara wkoll il-proposta tal-Kummissjoni tat‑22 ta’ Lulju 2003, imsemmija fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 11 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Barra minn hekk, la r-Regolament u lanqas ix-xogħol preliminari ma jispjegaw kif il-kuntratt, jew ir-relazzjoni li kienet diġà teżisti, joħolqu rabta mill-qrib ma’ pajjiż partikolari.
(
55
)	Ara d-disparità bejn din ir-regola u l-paragrafu 1 tal-Artikoli 10, 11 u 12 tar-Regolament.
(
56
)	Meta l-qorti tqis li teżisti tali rabta, għandha tapplika l-liġi tal-pajjiż korrispondenti.
(
57
)	Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe fil-kawża Verein für Konsumenteninformation (C-191/15, EU:C:2016:388, punt 78): għalkemm f’kuntest differenti, huwa ma jeskludix id-determinazzjoni tal-ordinament ġuridiku applikabbli għall-avveniment dannuż b’kunsiderazzjoni tal-liġi magħżula għal relazzjoni li kienet diġà teżisti bejn partijiet li ma humiex il-konvenut u r-rikorrent attwali. Fi kwalunkwe każ, iżid li “il-fatt li dawn il-kundizzjonijiet ġenerali jipprevedu l-applikabbiltà tad-dritt Lussemburgiż ma jnissilx, fin-nuqqas ta’ kwalunkwe relazzjoni pre-eżistenti kemm bejn il-partijiet fil-kawża kif ukoll bejn il-professjonist u ċerti konsumaturi partikolari, konnessjoni manifestament iktar mill-qrib mal-Lussemburgu fil-kuntest ta’ tali azzjoni”.
(
58
)	Konsegwentement, tista’ tidher li hija imposta fuq partijiet li ma tawx il-kunsens għaliha. Din hija l-fehma ta’ ZK: ara l-punt 3.24 tal-osservazzjonijiet tagħha.