62006CC0311
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
POIARES MADURO
ppreżentati fit-28 ta’ Frar 2008 (
1
)
Kawża C-311/06
Consiglio Nazionale degli Ingegneri
vs
Ministero della Giustizia
u
Marco Cavallera
“Rikonoxximent ta’ diplomi — Direttiva 89/48/KEE — Approvazzjoni ta’ kwalifika — Inġinier”
1.
B’dan ir-rinviju, il-Qorti tal-Ġustizzja, li quddiemha tressqet talba għal deċiżjoni preliminari, hija mitluba tiddeċiedi dwar l-interpretazzjoni li għandha tingħata lid-Direttiva tal-Kunsill Nru 89/48/KEE, tal-21 ta’ Diċembru 1988, dwar sistema ġenerali għar-rikonoxximent ta’ diplomi ta’ edukazzjoni ogħla mogħtija mal-kompletar tal-edukazzjoni u t-taħriġ professjonali ta’ mill-inqas tliet snin (
2
). B’mod iktar preċiż, il-qorti tar-rinviju fis-sustanza tistaqsi jekk fid-dawl tal-għanijiet tad-direttiva huwiex permess li ċittadin Komunitarju, li kkompleta t-taħriġ akkademiku tiegħu kollu fil-pajjiż tal-oriġni tiegħu, l-Italja, u li, permezz ta’ approvazzjoni tat-titolu Taljan tiegħu fi Spanja, kiseb diploma li tippermettilu jibda jeżerċita l-professjoni ta’ inġinier mekkaniku f’dan il-pajjiż, jista’ jibbenefika mir-rikonoxximent reċiproku tad-diploma Spanjola tiegħu fl-Italja sabiex jeżerċita din il-professjoni fl-Istat tal-oriġni tiegħu minkejja li huwa la żvolġa taħriġ akkademiku fi Spanja u lanqas kiseb esperjenza professjonali f’dan l-Istat.
I — Il-kuntest fattwali u ġuridiku tal-kawża prinċipali
2.
M. Cavallera, ta’ ċittadinanza Taljana, fid-9 ta’ Marzu 1999 kiseb diploma ta’ inġinier mekkaniku mill-Università ta’ Turin (l-Italja) (“laurea in ingegneria meccanica”) mogħtija mal-kompletar ta’ kors ta’ studju ta’ tliet snin. Sussegwentement, huwa applika lill-Ministerio de Educación y Ciencia (Ministeru ta’ l-Edukazzjoni u tax-Xjenzi) sabiex it-titolu akkademiku tiegħu jiġi approvat. Peress li fis- l-approvazzjoni kienet ġiet mogħtija, M. Cavallera kien ġie simultanjament irreġistrat mal-Kulleġġ tal-Inġiniera ta’ Katalunja li jippermettilu jeżerċita l-professjoni ta’ inġinier fi Spanja.
3.
Fil-fatt, sad-dħul fis-seħħ tad-digriet Irjali Spanjol Nru 285/2004 (
3
), matul ix-xahar ta’ Settembru 2004, il-proċedura ta’ approvazzjoni tad-diplomi universitarji barranin kienet irregolata fi Spanja bid-Digriet Irjali Nru 86/1987. Skont l-Artikolu 1 tad-Digriet Nru 86/1987 (
4
) l-approvazzjoni hija suġġetta għar-rikonoxximent fi Spanja tal-validità uffiċjali, għall-finijiet akkademiċi, tad-diplomi ta’ edukazzjoni ogħla akkwistati barra mill-pajjiż. Skont l-Artikolu 2 ta’ l-imsemmi digriet, din l-approvazzjoni tista’ tkun suġġetta għall-ħtieġa li wieħed joqgħod għal eżamijiet supplementari meta t-taħriġ ivverifikat mid-diploma mhuwiex ekwivalenti għal dak attestat mid-diploma Spanjola.
4.
Din il-proċedura hija differenti mill-proċedura tar-rikonoxximent tal-kwalifiki professjonali stabbilita bid-digriet Irjali Nru 1665/1991 li jittrasponi d-Direttiva 89/48 fl-ordinament ġuridiku Spanjol. Peress li M. Cavallera ma kellux diploma fl-Italja li tippermettilu jaċċedi għall-professjoni ta’ inġinier mekkaniku f’dan l-Istat, iżda sempliċiment titolu akkademiku mogħti wara taħriġ universitarju ta’ tliet snin, kienet tapplika għalih biss il-proċedura ta’ approvazzjoni. Għaldaqstant huwa bis-saħħa tad-digriet Irjali Nru 86/1987 li huwa kiseb deċiżjoni ta’ approvazzjoni ta’ l-istudju akkademiku tiegħu li turi l-ekwivalenza tat-taħriġ universitarju Taljan mat-taħriġ universitarju Spanjol.
5.
Fil-fatt, sabiex jibbenefika minn titolu ta’ rikonoxximent mogħti abbażi tad-direttiva, huwa jrid ikun qabel irnexxielu jgħaddi mill-eżami tal-Istat Taljan li, skont id-Digriet Irjali Nru 2537 tal-25 ta’ Ottubru 1925 (
5
) u d-Digriet tal-President tar-Repubblika (DPR) Nru 328 tal- (
6
), jikkundizzjona l-bidu tal-professjoni ta’ inġinier mekkaniku fl-Italja.
6.
Madankollu, id-deċiżjoni ta’ approvazzjoni mogħtija fi Spanja hija biżżejjed f’dan l-Istat sabiex tiġi eżerċitata l-imsemmija professjoni fl-istess pajjiż. B’kuntrast ma’ l-Italja, Spanja ma teħtieġx li wieħed ikun għadda minn eżami tal-Istat. Il-bidu għal-professjoni ta’ inġinier mekkaniku fi Spanja huwa suġġett biss għall-pussess ta’ diploma universitarja uffiċjali kif ukoll għas-sħubija mal-korp professjonali tal-inġiniera. L-istess bħal fl-Italja, din ir-reġistrazzjoni mal-korp professjonali tikkostitwixxi sempliċi prassi amministrattiva. Peress li skont id-dritt Spanjol l-approvazzjoni għandha l-effett li tagħti lid-diploma barranija, mill-mument li fih din tingħata u li fih il-verifika korrispondenti tinħareġ, l-istess effetti fit-territorju nazzjonali kollu bħad-diploma jew grad akkademiku Spanjol li ġie approvat bħala ekwivalenti, skont il-leġiżlazzjoni fis-seħħ, M. Cavallera seta’ jikseb ir-reġistrazzjoni tiegħu fil-Kulleġġ tal-Inġiniera ta’ Katalunja li tippermettilu jeżerċita l-professjoni ta’ inġinier mekkaniku fi Spanja.
7.
Peress li minn dak iż-żmien M. Cavallera kellu diploma ta’ inġinier mekkaniku Spanjola, fis-6 ta’ Marzu 2002 huwa talab lill-awtoritajiet Taljani kompetenti sabiex jiġi rikonoxxut dan it-titolu fl-Italja sabiex, għall-ewwel darba, huwa jkun jista’ jeżerċita l-professjoni ta’ inġinier mekkaniku fl-Italja.
8.
B’digriet tat-23 ta’ Ottubru 2002, il-Ministru tal-Ġustizzja Taljan laqa’ t-talba tiegħu billi rrikonoxxa l-validità tat-titolu Spanjol ta’ M. Cavallera għall-finijiet tar-reġistrazzjoni tiegħu fir-Reġistru tal-Korp tal-Inġiniera ta’ Alessandria.
9.
Il-Consiglio nazionale degli Ingegneri (Kunsill Nazzjonali tal-Inġiniera), li huwa r-rikorrent fil-kawża prinċipali, ikkontesta d-digriet Ministerjali ta’ rikonoxximent tat-titolu Spanjol quddiem it-Tribunale amministrativo regionale del Lazio (TAR Lazio). Huwa jsostni li l-awtoritajiet Taljani ma setgħux jagħtu dan it-titolu lil M. Cavallera abbażi tad-direttiva inkwantu, skont id-dritt nazzjonali, l-eżerċizzju tal-professjoni ta’ inġinier jeħtieġ, għajr id-diploma akkademika li fuqha seta’ jibbaża ruħu M. Cavallera, li huwa jkun għadda mill-eżami tal-Istat.
10.
It-TAR Lazio ċaħad ir-rikors billi kkunsidra li l-Ministeru tal-Ġustizzja ma’ kienx wettaq żball ta’ liġi. Madankollu, il-Consiglio di Stato (Kunsill ta’ l-Istat) li quddiemu tressaq l-appell minn din is-sentenza huwa tal-fehma li d-direttiva ma tapplikax għas-sitwazzjoni ta’ M. Cavallera peress li dan tal-aħħar ma kien kiseb ebda diploma fi Spanja, fis-sens ta’ l-Artikolu 1(1) tad-direttiva.
11.
L-Artikolu 1 tad-direttiva jipprovdi:
“Għall-iskopijiet ta’ din id-Direttiva id-definizzjonijiet li ġejjin għandhom japplikaw:
a)
diploma: kull diploma, ċertifikat jew prova oħra ta’ kwalifiki formali jew kull sett ta’ dawn id-diplomi, ċertifikati jew provi oħrajn:
—
li ngħatat minn awtorità kompetenti fi Stat Membru, maħtur skond il-liġijiet, ir-regolamenti jew id-disposizzjonijiet amministrattivi proprji;
—
li turi li t-titolari ikun ikkompleta b’ suċċess kors post-sekondarju ta’ mill-inqas tliet snin, jew ta’ dewmien ekwivalenti part-time, f’università jew stabbiliment ta’ edukazzjoni ogħla jew stabbiliment ieħor ta’ livell simili u, meta approprjat, li huwa jkun ikkompleta b’ suċċess it-taħriġ professjonali meħtieġ minbarra il-kors post-sekondarju, u
—
li turi li t-titolari jkollu l-kwalifiki professjonali meħtieġa għall-bidu jew it-twettiq ta’ professjoni regolata f’ dak l-Istat Membru,
sakemm l-edukazzjoni u t-taħriġ ivverifikati mid-diploma, iċ-ċertifikat jew provi oħrajn ta’ kwalifiki formali jkunu ġew irċevuti prinċipalment fil-Komunità, jew it-titolari tagħhom ikollu tliet snin esperjenza professjonali iċċertifikata mill-Istat Membru li rrikonoxxa diploma, ċertifikat jew prova oħra ta’ kwalifiki formali ta’ pajjiż terz.
[…]
b)
Stat Membru ospitanti: Kull Stat Membru li fih ċittadin ta’ Stat Membru japplika sabiex iwettaq professjoni soġġetta għar-regolament f’ dak l-Istat Membru, ta’ xort’oħra mill-Istat li fih huwa akkwista d-diploma tiegħu jew beda għall-ewwel darba l-professjoni inkwistjoni;
[…]”
12.
L-ewwel paragrafu ta’ l-Artikolu 2 tad-Direttiva 89/48 jipprovdi:
“Din id-Direttiva għandha tapplika għal kull ċittadin ta’ Stat Membru li jixtieq iwettaq professjoni regolata fi Stat Membru ospitanti bħala persuna li taħdem għal rasha jew bħala persuna impjegata.”
13.
L-ewwel paragrafu ta’ l-Artikolu 3 tad-direttiva jipprovdi:
“Meta, fi Stat Membru ospitanti, il-bidu jew it-twettiq ta’ professjoni regolata huwa soġġett għall-pussess ta’ diploma, l-awtorità kompetenti ma tistax, fuq il-bażi ta’ kwalifiki inadegwati, tirrifjuta li tawtorizza ċittadin ta’ Stat Membru milli jibda jew iwettaq dik il-professjoni bl-istess kondizzjonijiet li japplikaw għaċ-ċittadini proprji stess […]”.
14.
Minħabba dubji fir-rigward tal-interpretazzjoni li għandha tingħata lid-dritt Komunitarju u b’mod iktar speċifiku lid-Direttiva 89/48, il-Consiglio di Stato, skont l-Artikolu 234 KE, iddeċieda li jissospendi l-proċeduri u li jagħmel is-segwenti domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1)
Id-Direttiva 89/48/KEE tapplika fil-każ ta’ ċittadin Taljan li: a) kiseb fl-Italja diploma ta’ inġinier mogħtija mal-ikkompletar ta’ studji ta’ perijodu ta’ tliet snin; b) kiseb ir-rikonoxximent ta’ dan it-titolu Taljan bħala li huwa ekwivalenti għat-titolu Spanjol korrispondenti; ċ) kiseb ir-reġistrazzjoni fir-Reġistru Spanjol ta’ l-Inġiniera, iżda qatt ma eżerċita din il-professjoni fi Spanja; d) talab li jinkiteb fir-Reġistru tal-Inġiniera fl-Italja fuq il-bażi tat-titolu ta’ approvazzjoni Spanjol?
2)
Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda, ir-regola nazzjonali (Artikolu 1 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 115 ta’ l-1992[ (
7
)]), li ma tippermettix ir-rikonoxximent fl-Italja ta’ titolu li kien ġie maħruġ minn Stat Membru u li min-naħa tiegħu huwa r-riżultat esklużiv tar-rikonoxximent ta’ titolu Taljan preċedenti, hija kompatibbli mad-Direttiva 89/48/KEE?”
II — Analiżi ġuridika
15.
Il-kwistjoni prinċipali li tqum f’din il-kawża hija għaldaqstant li jiġi stabbilit sa fejn ċittadin Komunitarju jista’ jinvoka d-dispożizzjonijiet tad-direttiva fl-Istat Membru tal-oriġni tiegħu, għall-finijiet tar-rikonoxximent ta’ diploma li tirriżulta minn sempliċi approvazzjoni ta’ kors universitarju ta’ tliet snin segwit fl-Istat Membru tal-oriġni tiegħu, mingħajr ma l-emigrant ikun wettaq taħriġ akkademiku jew professjonali supplementari fl-Istat Membru ta’ ħruġ tad-diploma.
16.
Din il-kawża twassalna biex inqisu suċċessivament il-kamp ta’ applikazzjoni tad-direttiva u l-invokabbiltà tagħha minn ċittadin li jkun f’sitwazzjoni bħal dik li wasslet għad-domandi preliminari magħmula.
A — Fuq l-applikabbiltà tad-direttiva in kwistjoni
17.
Id-Direttiva 89/48 tistabbilixxi sistema ġenerali għar-rikonoxximent tad- diplomi, u b’mod iktar preċiż, tal-kwalifiki professjonali bejn l-Istati Membri bbażata fuq il-priniċpju tar-rikonoxximent reċiproku. Skont l-Artikolu 2 tad-direttiva, din tapplika għal “kull ċittadin ta’ Stat Membru li jixtieq iwettaq professjoni regolata fi Stat Membru ospitanti…”. L-Istat Membru ospitanti huwa definit fl-Artikolu 1(b) tad-direttiva bħala li jfisser “[k]ull Stat Membru li fih ċittadin ta’ Stat Membru japplika sabiex iwettaq professjoni soġġetta għar-regolament f’dak l-Istat Membru, ta’ xort’oħra mill-Istat li fih huwa akkwista d-diploma tiegħu jew beda għall-ewwel darba l-professjoni inkwistjoni”. F’dan il-każ, dawn il-kundizzjonijiet għandhom jitqiesu bħala sodisfatti inkwantu M. Cavallera huwa tassew ċittadin Komunitarju li għandu diploma, maħruġa minn Spanja, li tippermettilu jibda l-professjoni ta’ inġinier f’dan l-Istat u li fir-rigward tagħha huwa talab ir-rikonoxximent fl-Italja, Stat Membru ospitanti minn fejn huwa fl-istess ħin joriġina.
18.
Ġie rrilevat, minn diversi Stati Membri, li dawn il-kundizzjonijiet ma kinux sodisfatti fuq il-qari ta’ ċerti verżjonijiet lingwistiċi tad-direttiva li, fid-dispożizzjonijiet imsemmijin, kif ukoll fl-ewwel paragrafu ta l-Artikolu 3 u l-inċiż (a) ta’ l-ewwel paragrafu ta l-istess Artikolu 3, jirreferu għal ċittadin ta’ Stat Membru li huwiex l-Istat Membru ospitanti (
8
). L-interpretazzjoni litterali ta’ dawn il-varjanti għandha madankollu tiġi skartata fid-dawl tal-għan segwit mid-direttiva. Il-Qorti tal-Ġustizzja mill-ewwel ippreċiżat li l-moviment liberu tal-ħaddiema u l-libertà tal-istabbiliment jikkostitwixxu libertajiet fundamentali, li ma jkunux pjenament imwettqa jekk l-Istati Membri jkunu jistgħu jiċħdu l-benfiċċju tad-dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju lil dawk iċ-ċittadini tagħhom li għamlu użu mill-fakultajiet previsti minn dan id-dritt u li kisbu kwalifiki professjonali fi Stat Membru għajr dak li tiegħu huma għandhom iċ-ċittadinanza (
9
). Għaldaqstant id-direttiva tista’ tiġi invokata minn ċittadin ta’ Stat fl-Istat Membru proprju tiegħu. Dawn id-differenzi fil-verżjonijiet lingwistiċi fir-realtà għandhom jiġu interpretati bħala li jfakkru l-ħtieġa ta’ element ta’ estranjetà għall-finijiet tal-applikazzjoni tad-dritt Komunitarju. Peress illi M. Cavallera għandu diploma Spanjola li qiegħed japplika għar-rikonoxximent tagħha fl-Italja, jista’ jiġi meqjus li s-sitwazzjoni tiegħu tippreżenta b’mod ċar rabta mad-dritt Komunitarju, b’mod li, fil-fehma tiegħi, l-artikoli iċċitati iktar ’il fuq waħedhom ma jippermettux li l-fatti ta’ dan il-każ jiġu esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-direttiva.
19.
B’din il-preċiżazzjoni magħmula, jeħtieġ ukoll li t-titolu li jibbaża ruħu fuqu M. Cavallera jissodisfa d-definizzjoni ta’ “diploma” kif ippreċiżata mid-Direttiva 89/48 sabiex din tkun tista’ tiġi applikata. Skont l-Artikolu 1(a) tad-direttiva, tliet kundizzjonijiet kumulattivi għandhom ikunu sodisfatti sabiex it-titolu u/jew it-taħriġ professjonali li tagħhom ikun qiegħed jintalab ir-rikonoxximent ikunu jistgħu jiġu meqjusin bħala diploma.
20.
Fl-ewwel lok, id-diploma għandha tkun maħruġa mill-awtorità kompetenti ta’ Stat Membru. F’dan il-każ, din il-kundizzjoni għandha tiġi meqjusa bħala sodisfatta peress li d-diploma kienet inħarġet mill-Ministeru tal-Edukazzjoni u tax-Xjenza Spanjol li, skont il-leġiżlazzjoni Spanjola, huwa awtorizzat biex joħroġ id-diplomi ta’ inġinier tekniku industrijali. Fit-tieni lok, id-diploma għandha turi li t-titolari tagħha kkompleta b’suċċess “kors postsekondarju ta’ mill-inqas tliet snin, jew ta’ dewmien ekwivalenti part-time, f’università jew stabbiliment ta’ edukazzjoni ogħla jew stabbiliment ieħor ta’ livell simili u, meta approprjat, li huwa jkun ikkompleta b’ suċċess it-taħriġ professjonali meħtieġ minbarra il-kors post-sekondarju” (
10
). Fit-tielet lok, id-diploma għandha tagħti aċċess għal professjoni fil-pajjiż tal-oriġni. Dan ifisser li d-diploma għandha tippermetti t-twettiq effettiv ta’ professjoni fl-Istat li jkun ħariġha. Bla ħsara għat-twettiq tat-tieni kundizzjoni, dan ir-rekwiżit tal-aħħar għandu jiġi meqjus ukoll bħala sodisfatt. Fil-fatt, id-diploma Spanjola li fuqha jibbaża ruħu l-konvenut tawtorizzah jeżerċita l-professjoni ta’ inġinier mekkaniku fl-Istat ta’ ħruġ tad-diploma, f’dan il-każ Spanja.
21.
B’hekk, id-diverġenzi prinċipali ta’ interpretazzjoni ta’ l-Artikolu 1(a) tad-direttiva jikkristallizzaw ruħhom sostanzjalment fuq it-tieni kundizzjoni li timplika li d-diploma kienet mogħtija mal-kompletar ta’ kors postsekondarju ta’ mill-inqas tliet snin.
22.
Dawk li jikkontestaw l-applikazzjoni tad-direttiva għal dan il-każ jibbażaw ruħhom essenzjalment fuq dan il-punt biex jiċħdu l-kwalifika ta’ diploma lit-titolu miksub mill-konvenut fi Spanja. Insostenn tal-argumenti tagħhom, huma jsostnu fis-sustanza li l-applikazzjoni għal rikonoxximent magħmula minn M. Cavallera lill-awtoritajiet Taljani mhijiex ibbażata fuq diploma miksuba fil-kuntest ta’ taħriġ akkademiku jew professjonali Spanjol, iżda sempliċiment, fuq deċiżjoni ta’ approvazzjoni mogħtija minn Spanja li turi l-ekwivalenza tat-titolu akkademiku Taljan mat-titolu akkademiku Spanjol. Din l-approvazzjoni waħedha għaldaqstant kellha bħala konsegwenza li tagħti lill-konvenut l-aċċess għall-professjoni ta’ inġinier fi Spanja.
23.
Fil-fatt huwa stabbilit b’mod ċar li l-konvenut la studja u lanqas ħadem fi Spanja b’mod li huwa ma segwa, b’mod iktar preċiż, ebda taħriġ ta’ natura professjonali jew akkademika f’dan l-Istat. Għaldaqstant, id-diploma ta’ inġinier mekkaniku akkwistata fi Spanja tirriżulta minn “sempliċi” approvazzjoni tat-titolu universitarju/akkademiku Taljan mat-titolu ta’ Ingeniero Tecnico Industrial, Especialidad en Mécanica. Fi kliem ieħor id-diploma Spanjola tirriżulta minn trasformazzjoni, permezz ta’ proċedura amministrattiva ta’ approvazzjoni, tat-titolu akkademiku Taljan tiegħu f’titolu ta’ kompetenza professjonali Spanjol.
24.
Għaldaqstant kollox jiddependi mill-interpretazzjoni li wieħed jagħti lit-terminu “diploma” ikkontemplat fid-direttiva. Skont interpretazzjoni stretta, id-deċiżjoni ta’ approvazzjoni ma tistax tiġi mxebbħa ma’ diploma fis-sens tad-direttiva, b’mod li din id-deċiżjoni ma tistax tagħti lok għal proċedura ta’ rikonoxximent reċiproku abbażi tas-sistema ġenerali stabbilita mid-direttiva. Għall-kuntrarju, skont interpretazzjoni wiesgħa, tali deċiżjoni tista’ tiġi meqjusa bħala diploma fis-sens tal-imsemmija direttiva. Kieku kellha tiġi adottata din l-ipoteżi, xorta waħda neċessarjament tqum, fid-dawl tal-prinċipju Komunitarju ta’ projbizzjoni ta’ prattiċi abbużivi, il-kwistjoni tal-invokabbiltà minn M. Cavallera tad-drittijiet mogħtija mid-direttiva.
25.
Minn issa għandu jiġi jaċċett li l-għażla ta’ interpretazzjoni stretta jew wiesgħa tad-direttiva tagħti żewġ għażliet tal-istess valur lill-Qorti tal-Ġustizzja peress illi l-interpretazzjoni wiesa’ hija akkumpanjata minn applikazzjoni tal-prinċipju ta’ projbizzjoni ta’ prattiċi abbużivi. Kif ser jintwera, dawn l-approċċi jirrappreżentaw żewġ metodi li jistgħu indifferement jiġu meqjusa mill-qorti Komunitarja sabiex tasal għal riżultat identiku. Il-preferenza tiegħi tmur madankollu għal interpretazzjoni wiesgħa ta’ dan it-test, u b’mod iktar preċiż tal-kunċett ta’ “diploma”. Din l-għażla toffri, mhux biss il-vantaġġ li tiġi ppriżervata s-setgħa diskrezzjonali tal-Istati Membri dwar il-kundizzjonijiet ta’ bidu u ta’ twettiq tal-professjonijiet koperti mid-direttiva, imma fuq kollox, kif ser jiġi żviluppat iktar ’il quddiem, din tevita li jiġu esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-direttiva sitwazzjonijiet li jaqgħu perfettament taħt l-għan ta’ moviment liberu.
26.
Insostenn tal-interpretazzjoni restrittiva tal-kunċett ta’ diploma, li teskludi li deċiżjoni ta’ approvazzjoni, bħal dik deskritta hawn fuq, tiġi mqabbla ma’ diploma, il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, tirreferi għat-tnax-il premessa tad-Direttiva 2005/36/KE (
11
) li issa tissostitwixxi d-Direttiva 89/48. L-imsemmija premessa teskludi mill-kamp ta’ applikazzjoni tagħha: “[…] ir-rikonoxximent minn Stati Membri ta’ deċiżjonijiet dwar rikonoxximent adottati minn Stati Membri oħra bi qbil ma’ din id-Direttiva […] sabiex jiksbu fl-Istat Membru ta’ oriġini tagħhom drittijiet differenti minn dawk mogħtija mill-kwalifika professjonali miksuba f’dak l-Istat Membru, sakemm ma jipprovdux evidenza li kisbu kwalifiki professjonali oħra fl-Istat Membru ospitanti.”
27.
Dan l-argument mhuwiex konvinċenti. L-ewwel nett, id-deċiżjoni li jibbaża ruħu fuqha M. Cavallera mhijiex “deċiżjoni dwar rikonoxximent” ibbażata fuq id-direttiva, imma deċiżjoni ta’ approvazzjoni mogħtija skont id-dritt nazzjonali. Fil-fatt, id-diploma Taljana, mhijiex “diploma” fis-sens ta’ l-Artikolu 1(a) tad-direttiva. Din hija preċiżament il-problema f’din il-kawża, peress li t-titolu akkwistat minn M. Cavallera fl-Italja, għalkemm kien mogħti mal-kompletar ta’ kors ta’ studju ta’ tliet snin, ma jippermettix però l-bidu tal-professjoni ta’ inġinier fl-Italja. F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-tielet rekwiżit, sabiex it-titolu jkun ikkwalifikat bħala “diploma” fis-sens tad-direttiva, huwa nieqes. Barra minn hekk, l-approvazzjoni u wara r-reġistrazzjoni mal-Korp ta’ l-Inġiniera fi Spanja seħħet biss abbażi tad-dritt nazzjonali u mhux abbażi tad-Direttiva 89/48.
28.
Wara, hemm ċerta kuntradizzjoni li l-Premessa 12 tad-Direttiva 2005/36 tiġi mqajma għall-finijiet ta’ interpretazzjoni sabiex jiġi stabbilit jekk id-deċiżjoni inkwistjoni tissodisfax id-definizzjoni ta’ “diploma” fis-sens tad-Direttiva 89/48. Fil-fatt, il-metodu huwa rilevanti biss jekk u sa fejn wieħed jippreżupponi diġà li d-deċiżjoni ta’ approvazzjoni ma tikkostitwixxix diploma hekk kif definita mid-Direttiva 89/48, jiġifieri jekk wieħed diġà għażel interpretazzjoni restrittiva tad-diploma. F’dawn iċ-ċirkustanzi, dan jammonta li tintuża interpretazzjoni tal-kunċett ta’ diploma sabiex tinstilet l-interpretazzjoni li għandha tingħata lill-kunċett imsemmi. Id-dimostrazzjoni ta’ tali raġunament jidhirli li tippreżenta ċerti lakuni.
29.
Għall-kuntrarju, tali interpretazzjoni restrittiva tista’ tkun iġġustifikata iktar fid-dawl tal-ewwel u l-ħames premessa tad-direttiva li minnhom, essenzjalment, jirriżulta li titolu ta’ kompetenza professjonali ma jistax jiġi mxebbah ma’ diploma mingħajr ma jkunu ġew akkwistati, totalment jew parzjalment, kwalifiki fl-Istat Membru ta’ ħruġ tad-diploma.
30.
Barra minn hekk, din il-pożizzjoni tidher li hija kkonfermata mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Fis-sentenza Kraus, iċċitata iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja, b’mod partikolari, kienet ikkunsidrat li ċ-ċittadin ta’ Stat Membru seta’ jibbaża ruħu fl-imsemmi Stat fuq diploma akkwistata fi Stat Membru ieħor jekk u biss jekk dan id-dokument “jipprova, l-pussess ta’ kwalifika supplementari [fir-rigward tat-taħriġ li jkun sar fl-Istat membru ta’ l-oriġni] u, għaldaqstant, jikkonferma l-kapaċità tat-titolari tiegħu li jokkupa kariga partikolari […]” (
12
).
31.
Minn dan jista’ jiġi konkluż, f’dan il-każ, li mill-inqas parti mit-taħriġ akkademiku jrid ikun sar fi Spanja jew li t-taħriġ professjonali kien ġie miksub f’dan l-Istat sabiex id-direttiva tkun applikabbli. Kif intwera u kif issostni l-Kummissjoni, M. Cavallera ma għamel jew kiseb ebda kwalifika jew kompetenza speċifika f’dan l-Istat, sakemm ma jiġix meqjus li l-akkwist ta’ titolu ta’ kompetenza professjonali unikament permezz tal-approvazzjoni huwa ekwivalenti għall-akkwist ta’ tali kwalifika professjonali.
32.
Madankollu, din l-għażla dwar l-interpretazzjoni li għandha tingħata ġġib magħha r-riskju li jiġu esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-direttiva sitwazzjonijiet li fir-realtà jikkorrispondu perfettament għall-għanijiet tal-moviment liberu. Is-sistema ġenerali għar-rikonoxximent tad-diplomi, fil-fatt, għandha tkun tista’ tapplika għal deċiżjoni ta’ approvazzjoni meta din tkun ingħatat minn Stat Membru li fih tkun ġiet akkwistata kompetenza professjonali li tirriżulta b’mod partikolari mit-twettiq tal-professjoni fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru. Fil-fatt, f’dawn iċ-ċirkustanzi, l-approvazzjoni li turi kwalifiki akkademiċi taċ-ċittadin u l-esperjenza professjonali akkwistata fit-territorju ta’ dan l-Istat għandhom jippermettu lill-istess ċittadin iwettaq il-professjoni tiegħu fi Stat Membru ieħor bis-saħħa ta’ rikonoxximent reċiproku tal-kwalifiki professjonali tiegħu mwettaq abbażi tad-direttiva (
13
). Fi kliem ieħor, fil-fehma tiegħi, deċiżjoni ta’ approvazzjoni għandha tkun tista’ tikkorrispondi, f’ċerti ċirkustanzi, mal- kwalifika ta’ diploma sabiex ma jkunux imxekklin l-għanijiet imfittxija mid-direttiva. Madankollu l-interpretazzjoni restrittiva tista’ twassal għal esklużjoni sistematika ta’ dawn is-sitwazzjonijiet mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-direttiva.
33.
Iktar minn hekk, peress li r-rikonoxximent reċiproku tad-diplomi huwa bbażat fuq il-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka, interpretazzjoni tad-direttiva b’mod restrittiv iżżejjed jista’ jippreġudika dawn il-prinċipji. Għal dan il-għan, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret konsistentement li “[i]d-direttiva 89/94 m’għandhiex bħala għan, bil-kontra tad-direttivi settorjali li jikkonċernaw professjonijiet speċifiċi, li tarmonizza l-kundizzjonijiet ta’ aċċess jew ta’ eżerċizzju tad-diversi professjonijiet li fir-rigward tagħhom hija tapplika. L-Istat Membri jibqgħu kompetenti sabiex jiddefinixxu l-imsemmija kundizzjonijiet fil-limiti imposti mid-dritt Komunitarju.” (
14
)
34.
Taħt dan l-aspett, Spanja għandha tiġi meqjusa bħala libera li tistabbilixxi l-aċċess għall-professjoni ta’ inġinier fi Spanja kemm abbażi ta’ deċiżjoni ta’ approvazzjoni ta’ taħriġ imwettaq fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, kif ukoll abbażi ta’ diploma mogħtija mal-kompletar tat-taħriġ tagħha stess, inkwantu l-uniku rekwiżit stabbilit mid-direttiva jikkonsisti fil-ħtieġa li t-titolu juri “li t-titolari ikun ikkompleta b’ suċċess kors post-sekondarju ta’ mill-inqas tliet snin […] li juri li t-titolari jkollu l-kwalifiki professjonali meħtieġa għall-bidu jew it-twettiq ta’ professjoni regolata f’ dak l-Istat Membru” (
15
).
35.
Mal-qari ta’ dan l-Artikolu, ftit li xejn jimporta b’liema mod jew proċeduri tkun ingħatat id-diploma u f’liema territorju jkun ġie mwettaq it-taħriġ sakemm dan ikun sar prinċipalment fit-territorju Komunitarju (
16
). B’hekk l-interpretazzjoni wiesgħa tad-direttiva tiggarantixxi l-osservanza tal-marġni ta’ diskrezzjoni rriżervata għall-Istati Membri dwar il-kwalifika ta’ “diploma”. Inkwantu Spanja tqis li M. Cavallera għandu l-kompetenzi professjonali suffiċjenti u meħtieġa biex jeżerċita fit-territorju tiegħu, jidher diffiċli li tiġi miċħuda l-kwalità ta’ “diploma” lit-titolu maħruġ minn Spanja lil M. Cavallera (
17
).
36.
Sabiex wieħed ikun konvint minn dan, huwa biżżejjed li jiġi mfakkar għal darba oħra li l-ewwel paragrafu ta’ l-Artikolu 3(a) tad-Direttiva 89/48 jipprojbixxi wkoll lill-Istati Membri milli jirrifjutaw lil ċittadin milli jibda professjoni jekk huwa “għandu d-diploma meħtieġa fi Stat Membru ieħor għall-bidu jew it-twettiq tal-professjoni inkwistjoni fit-territorju tiegħu”.
37.
Għal dawn ir-raġunijiet kollha, jidhirli li d-direttiva għandha tiġi meqjusa bħala li tapplika għal dan il-każ. Madankollu, l-applikabbiltà tagħha m’għandhiex tiġi mħallta mal-invokabbiltà tagħha. Fil-fatt, kif diġà ġie enfasizzat, l-ispeċifiċità taċ-ċirkustanzi fattwali ta’ din il-kawża, li jimmanifestaw ruħhom b’mod partikolari b’konfużjoni bejn l-Istat tal-oriġni u l-Istat ospitanti, iwasslu sabiex tiġi approfondita l-analiżi dwar il-qasam tal-invokabbiltà tad-direttiva, u b’mod iktar preċiż, dwar dak tal-abbuż tad-dritt.
B — L-invokabbiltà tad-direttiva
38.
Id-dritt għar-rikonoxximent reċiproku tad-diplomi fit-territorju Komunitarju huwa dritt li huwa inerenti għall-moviment liberu tal-persuni garantit mit-Trattat KE. L-applikazzjoni għal rikonoxximent fl-Istat ospitanti ta’ diploma akkwistata fi Stat Membru ieħor għat-twettiq ta’ professjoni ma tikkostitwixxix fiha nnifisha abbuż tad-dritt Komunitarju. Madankollu, “il-faċilitajiet maħluqa mit-Trattat, ma jistgħux ikollhom l-effett li jippermettu lill-persuni li jibbenefikaw minnhom jevitaw abbużivament l-applikazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali u li jimpedixxu lill-Istati Membri milli jieħdu l-miżuri neċessarji biex jimpedixxu dawn l-abbużi.” (
18
)
39.
Meta l-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-kompatibbiltà mad-dritt Komunitarju tar-regola interna (Artikolu 1 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 115 ta’ l-1992) li tirrifjuta r-rikonoxximent fl-Italja ta’ titolu li nħareġ minn Stat Membru u li, min-naħa tiegħu, huwa r-riżultat esklużiv tal-approvazzjoni ta’ titolu miksub preċedentement fl-Italja, hija taffronta inċidentement din il-problema.
40.
Jekk Stat Membru, insostenn ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali restrittiva, jixtieq jibbaża ruħu fuq tali prinċipju, huwa għandu wkoll, fin-nuqqas ta’ kull ġustifikazzjoni bbażata fuq raġunijiet imperattivi ta’ interess pubbliku, jiżgura ruħu li l-fatt ikkontemplat mis-sitwazzjoni inkwistjoni jissodisfa tassew il-kundizzjonijiet ta’ prattika abbużiva kif definita mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Dan jeħtieġ eżami in concreto ta’ kull sitwazzjoni partikolari għall-finijiet li jiġi vverifikat jekk il-kundizzjonijiet tal-prattika abbużiva humiex sodisfatti.
41.
Għalkemm hija l-qorti nazzjonali li għandha tivverifika jekk l-elementi li jikkostitwixxu prattika abbużiva humiex preżenti fil-kawża prinċipali, il-Qorti tal-Ġustizzja, hija u tiddeċiedi fuq rinviju preliminari tista’ madankollu, tagħmel xi preċiżazzjonijiet intiżi sabiex jiggwidaw lill-qorti nazzjonali fl-interpretazzjoni tagħha (
19
). Peress li l-Qorti tal-Ġustizzja għad ma kellhiex okkażjoni tintervjeni fuq din il-kwistjoni fil-kuntest tas-sistema ġenerali għar-rikonoxximent tad-diplomi, jidhirli li huwa importanti li jingħataw xi indikazzjonijiet li jikkonċernaw l-implementazzjoni, f’dan il-qasam partikolari, tal-kriterji ġenrali li jikkaratterizzaw prattika abbużiva.
42.
Abbażi ta’ dawn il-preċiżazzjonijiet, ikun għalhekk iktar faċli li jiġu pprovduti lill-qorti nazzjonali l-elementi li jippermettulha tiddetermina l-kompatibbilità tal-leġiżlazzjoni nazzjonali restrittiva mad-dritt Komunitarju.
1. L-identifikazzjoni ta’ prattika abbużiva fil-kuntest tas-sistema ġenerali għar-rikonoxximent reċiproku tad-diplomi
43.
Fid-dritt Komunitarju jeżisti prinċipju ta’ projbizzjoni ta’ prattiċi abbużivi li skondu “[iċ-ċittadini] ma jistgħux jinvokaw in-normi Komunitarji b’mod abużiv jew frodulenti.” (
20
) Il-kontenut ta’ dan il-prinċipju huwa issa relattivament ippreċiżat tajjeb mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (
21
).
44.
L-abbuż jippreżupponi l-eżistenza ta’ żewġ kriterji, li huma intrinsikament marbutin u bbażati, t-tnejn li huma, fuq elementi oġġettivi (
22
). Sabiex wieħed ikun jista’ jikkonkludi li teżisti prattika abbużiva, jeħtieġ, minn banda, li jirriżulta mill-elementi oġġettivi kollha li, minkejja l-osservanza formali tal-kundizzjonijiet previsti mil-leġiżlazzjoni komunitarja, l-għan imfittex minn dik il-leġiżlazzjoni ma jkunx intlaħaq u, mill-banda l-oħra, li minn dawn l-elementi jirriżulta li l-għan essenzjali tal-operazzjoni li tkun seħħet huwa li jinkiseb xi benefiċċju riżultanti mil-leġiżlazzjoni Komunitarja billi jinħolqu b’mod artifiċjali l-kundizzjonijiet rikjesti għall-ksib tiegħu (
23
).
45.
L-ewwel nett, fir-rigward tal-ewwel kriterju dwar l-eżistenza ta’ kuntradizzjoni bejn ir-riżultat milħuq u l-għan imfittex mid-dispożizzjoni Komunitarja, jeħtieġ li jiġi eżaminat jekk ir-rikonoxximent tad-diploma Spanjola fl-Italja jwassalx għall-ksib ta’ benefiċċju li jmur kontra l-għan imfittex mis-sistema ġenerali għar-rikonoxximent tad-diplomi.
46.
Din l-ewwel fażi fl-identifikazzjoni ta’ prattika abbużiva timplika li ssir distinzjoni preċiża bejn l-għanijiet imfittxija mid-direttiva. Ir-rikonoxximent reċiproku, qabel xejn, huwa intiż li jiffaċilita l-moviment liberu tal-persuni fit-territorju Komunitarju billi jiffavorixxi l-libertà ta’ stabbiliment, il-libertà li jiġu pprovduti servizzi u l-moviment liberu tal-ħaddiema.
47.
Fir-realtà, dan l-għan jinvolvi tliet aspetti. L-ewwel nett jimplika li ċittadin ikkwalifikat jista’ jeżerita l-professjoni tiegħu fi Stat Membru ieħor, minkejja d-differenzi fil-leġiżlazzjoni bejn l-Istat Membru tal-oriġni u l-Istat Membru ospitanti (
24
). Huwa jippreżupponi wkoll li ċittadin jista’ jagħżel l-Istat Membru li fih huwa jrid jakkwista il-kwalifiki professjonali tiegħu (
25
). Fl-aħħar nett, huwa intiż sabiex jippermetti lill-istituzzjonjiet edukattivi ta’ Stat Membru li jipprovdu s-servizzi tagħhom lil ċittadini ta’ Stati Membri oħra u anki li joffru l-istess servizzi fit-territorju ta’ Stati membri oħra (
26
). Fi kliem ieħor, is-sistema għar-rikonoxximent tad-diplomi tapplika għaċ-ċittadin li jkun jixtieq “jeżerċita professjoni, għal rasu jew bħala impjegat, fi Stat Membru ieħor li ma jkunx dak li fih huwa jkun akkwista l-kwalifiki professjonali [tiegħu]” (
27
), għal dak li jkun jixtieq “jakkwista kwalifiki professjonali fi Stat Membru li ma jkunx dak [li tiegħu huwa għandu n-nazzjonalità]” (
28
), jew ukoll għal dak li jkun jixtieq “[jkkwista] fi Stat Membru ieħor kwalifika universitarja supplementari għat-taħriġ bażiku tiegħu ” (
29
).
48.
Għaldaqstant id-Direttiva 89/48 u d-direttivi settorjali li jakkompanjawha huma intiżi b’mod espliċitu sabiex jiffaċilitaw l-eżerċizzju effettiv tal-moviment liberu tal-persuni. Għaldaqstant ir-rikonoxximent tad-diplomi huwa marbut mill-qrib mal-eżerċizzju effettiv tal-libertajiet rikonoxxuti mit-Trattat sabiex jippromwovu “l-interpenetrazzjoni ekonomika u soċjali ġewwa l-Komunità” (
30
) f’dan il-qasam. Din hija r-raġuni għaliex ċittadin ta’ Stat Membru li la ħadem, la studja u lanqas kiseb diploma mal-kompletar ta’ taħriġ fi Stat Membru, li mhuwiex l-Istat tal-oriġni tiegħu, ma jistax jinvoka d-drittijiet mogħtija mid-Direttiva 89/48 (
31
).
49.
Konsegwentement, din l-interpenetrazzjoni ekonomika u soċjali mixtieqa permezz tas-sistema għar-rikonoxximent tad-diplomi tippreżupponi, tal-inqas, li wieħed ikollu taħriġ, kollu jew parti minnu, fit-territorju tal-Istat Membru fejn tingħata d-diploma jew fejn jingħata t-taħriġ jew ukoll, b’mod iktar ġenerali, l-akkwist ta’ esperjenza akkademika jew professjonali li tkun marbuta, ratione materiae jew minħabba t-territorju, ma’ l-Istat Membru fejn tingħata d-diploma li tagħha tkun intalab ir-rikonoxximent fi Stat Membru ieħor.
50.
Għaldaqstant, il-fatt li t-taħriġ li wassal sabiex tinkiseb id-diploma li tagħha jkun qiegħed jintalab ir-rikonoxximent twettaq fit-territorju ta’ l-Istat Membru li fih wieħed jixtieq jibbaża ruħu fuq din id-diploma, ma jistax jiġi meqjus bħala kuntrarju għall-għanijiet imfittxija mill-moviment liberu tal-persuni, peress illi l-imsemmi taħriġ huwa marbut ma’ Stat Membru ieħor partikolarment minħabba li dan huwa pprovdut fil-kuntest tas-sistema edukattiva ta’ dan l-Istat. F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-eżerċizzju tad-dritt għall-moviment liberu għandu jitqies bħala effettiv inkwantu ċ-ċittadin Komunitarju seta’ jibbenefika minn aċċess għal taħriġ akkademiku u/jew professjonali pprovdut fil-kuntest ta’ sistema ta’ Stat Membru ieħor għajr l-Istat ta’ l-oriġni tiegħu (
32
). Hekk kif tali fatt jissodisfa perfettament l-għan tal-libertà li jiġu pprovduti s-servizzi inkwantu ma tkunx ostakolata l-provvista ta’ servizz edukattiv minn istituzzjoni ta’ Stat Membru fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor. Fil-fatt, id-Direttiva 89/48 timmira, fiż-żmien, għall-istabbiliment ta’ suq Ewropew tax-xogħol, li ma jistax jitwettaq mingħajr il-ħolqien ta’ suq edukattiv fuq il-livell Ewropew.
51.
Bl-istess mod, il-fatt li ċittadin Komunitarju ried jieħu vantaġġ minn aċċess iktar vantaġġjuż għal professjoni fi Stat Membru ieħor għajr dak li fih huwa żvolġa l-istudji tiegħu, fih innifsu, jikkorrispondi preċiżament għall-għanijiet Komunitarji.
52.
Mill-banda l-oħra, meta ċittadin jixtieq jibbaża ruħu fl-Istat Membru A fejn huwa żvolġa t-taħriġ akkademiku kollu tiegħu, li ma jippermettilux jibda l-professjoni magħżula fl-imsemmi Stat, jew jibbaża ruħu fi Stat Membru ieħor C, fuq diploma miksuba fi Stat Membru B li tippermettilu tali bidu f’dan l-Istat, iżda mingħajr ma jkun akkwista ebda esperjenza professjonali jew akkademika marbuta mal-Istat Membru li ħariġlu l-imsemmija diploma, fi kliem ieħor, mingħajr la ma studja fil-kuntest tat-taħriġ ipprovdut minnu u lanqas ħadem fl-imsemmi Stat B, wieħed jista’ raġonevolment jiddubita mill-eżistenza ta’ eżerċizzju effettiv tal-moviment liberu inkwantu ma seħħet ebda attività fl-Istat Membru ospitanti. Fil-qosor, l-interpenetrazzjoni ekonomika u soċjali abbażi tal-moviment liberu tal-ħaddiema hija ineżistenti.
53.
Ir-riżultat li jasal għalih l-imsemmi ċittadin abbażi tad-direttiva, filwaqt li jissodisfa l-kundizzjonijiet formali għall-applikazzjoni tagħha, ma jikkorrispondix la għat-twettiq ta’ professjoni bħala persuna li taħdem għal rasha jew persuna impjegata fi Stat Membru ieħor għajr dak fejn huwa akkwista l-kwalifiki professjonali tiegħu, la għall-akkwist ta’ kwalifiki professjonali fi Stat Membru għajr dak li tiegħu huwa għandu ċ-ċittadinanza, u lanqas għall-akkwist fi Stat Membru iħeor jew taħt is-superviżjoni tiegħu, ta’ kwalifika universitarja supplimentari għat-taħriġ bażiku tiegħu. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-benefiċċju tar-rikonoxximent reċiproku jippermetti lill-persuna tibda fl-Istat tal-oriġni tagħha professjoni li għaliha hija m’għandhiex, fid-dawl tad-dritt nazzjonali applikabbli, il-kwalifiki professjonali meħtieġa. L-għaxar premessa tad-direttiva tindika b’mod espliċitu li s-sistema ġenerali għar-rikonoxximent stabbilita “la hi maħsuba biex temenda r-regoli, inklużi dawk li jirrigwardaw l-etika professjonali applikabbli għal kull persuna li twettaq professjoni fit-territorju ta’ Stat Membru u lanqas biex teskludi l-migranti mill-applikazzjoni ta’ dawk ir-regoli”. F’dan il-każ, u minkejja l-osservanza formali tal-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni tad-dritt Komunitarju, ir-riżultat miskub ikun manifestament kontra l-għan imfittex mid-direttiva.
54.
Il-kuntrast apparenti bejn ir-riżultat miksub u l-għanijiet imfittxija mis-sistema ġenerali għar-rikonoxximent tad-diplomi ma jistax madankollu waħdu jikkaratterizza prattika abbużiva. Fil-fatt, ikun meħtieġ ukoll li l-benefiċċju miksub permezz tad-dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju ma jistax ikun oġġettivament iġġustifikat b’ ebda kunsiderazzjoni oħra ħlief dik li jiġu evitati d-dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni nazzjonali għall-bidu ta’ professjoni fi Stat Membru mingħajr ma jkunu sodisfatti l-kundizzjonijiet.
55.
Għall-evalwazzjoni ta’ din il-kundizzjoni, wieħed jista’ “[j]ieħu in kunsiderazzjoni l-karattru purament artifiċjali ta’ dawn it-tranżazzjonijiet” (
33
), f’dan il-każ id-deċiżjonijiet ta’ approvazzjoni u ta’ rikonoxximent, sabiex jiġi stabbilit jekk, fid-dawl tad-diversi għanijiet imsemmija, dawn jistgħux jiġu meqjusa bħala li għandhom ġustifikazzjoni oħra għajr l-interess biss li jiġu evitati l-leġiżlazzjonijiet nazzjonali applikabbli.
56.
F’dan il-każ, fin-nuqqas ta’ kull kull eżerċizzju effettiv tal-moviment liberu, l-iskema użata tidher probabbilment artifiċjali. Iktar milli jiffavorixxi l-interpenetrazzjoni ekonomika u soċjali, ir-riżultat miksub itendi li jippermetti lil ċittadin Komunitarju jibda professjoni fl-Istat Membru tal-oriġni tiegħu mingħajr ma jkun kiseb il-kwalifiki meħtieġa skont ir-rekwiżiti tad-dritt ta’ dan l-Istat Membru u mingħajr ma kien meħtieġ li jakkwista kompetenzi professjonali u/jew akkademiċi fil-kuntest ta’ sistema użata minn Stat Membru ieħor. Dan iwassal sabiex jinkisbu vantaġġi Komunitarji f’sitwazzjoni fattwali li hija fir-realtà purament interna, iżda li ġiet impoġġija b’mod artifiċjali fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt Komunitarju.
57.
Għaldaqstant it-twettiq ta’ professjoni rregolata fi Stat Membru mingħajr ma jkunu sodisfatti l-kundizzjonijiet previsti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli, billi tiġi użata diploma miksuba fi Stat Membru ieħor fejn ebda kwalifika professjonali ma ġiet akkwistata kemm permezz tal-iżvolġiment ta’ taħriġ akkademiku supplimentari fil-kuntest tas-sistema edukattiva ta’ dan l-Istat Membru kif ukoll bl-akkwist ta’ esperjenza professjonali li hija marbuta mal-imsemmi l-Istat Membru, għandu jitqies bħala benefiċċju li jmur kontra d-dispożizzjonijiet tad-direttiva meta ebda ġustifikazzjoni oħra marbuta mal-għan tal-moviment liberu ma tista’ tiġi invokata.
58.
Jekk il-qorti nazzjonali tasal għall-konklużjoni li M. Cavallera abbuża mid-dritt Komunitarju, hija jkollha tikkonkludi li huwa impossibbli għalih jinvoka d-dispożizzjonijiet tad-direttiva, minkejja li t-titolu tiegħu kien jissodisfa l-kundizzjonijiet formali sabiex jiġi kkwalifikat bħala diploma fis-sens ta’ din tal-aħħar. Madankollu, din il-konklużjoni mhijiex biżżejjed waħedha sabiex il-leġiżlazzjoni interna intiża sabiex jiġi ristrett ir-rikonoxximent tad-diplomi tiġi ddikjarata konformi mad-dritt Komunitarju sabiex din tiġi applikata għal dan il-każ.
2. Il-kundizzjonijiet tal-konformità tal-leġiżlazzjoni restrittiva Taljana kontra l-prattiċi abbużivi
59.
Din it-tieni fażi tar-raġunament hija marbuta mill-qrib ma’ l-ewwel waħda. Hija l-qorti nazzjonali li għandha tevalwa jekk ir-restrizzjoni fuq ir-rikonoxximent reċiproku tad-diplomi prevista mil-leġiżlazzjoni Taljana tistax tkun “[i]ġġustifikata minn motivi ta’ ġlieda kontra l-iskemi purament artifiċjali u, skond il-każ, jekk hijiex proporzjonali fir-rigward ta’ dan il-għan.” (
34
)
60.
Fid-dawl tal-għanijiet deskritti qabel, sabiex restrizzjoni fuq ir-rikonoxximent tad-diplomi tkun tista’ tkun “[i]ġġustifikata minħabba motivi ta’ ġlieda kontra prattiċi abużivi, l-għan speċifiku ta’ tali restrizzjoni għandu jkun li jostakola aġir li jikkonsisti fil-ħolqien ta’ skemi purament artifiċjali, nieqsa mir-realtà ekonomika” (
35
), jiġifieri skemi li juru li fl-ebda mument ma kien hemm eżerċizzju effettiv tal-libertajiet ta’ moviment. Għaldaqstant dawn l-iskemi juru li t-tranżazzjonijiet kellhom bħala għan esklużiv li jevitaw l-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali dwar il-bidu tal-professjoni.
61.
F’dan il-każ, il-leġiżlazzjoni Taljana li tirrifjuta r-rikonoxximent “ta’ titolu li ġie maħruġ minn Stat membru u li min-naħa tiegħu huwa r-riżultat esklużiv tar-rikonoxximent ta’ titolu Taljan preċedenti” tista’ verament tikkontribwixxi għal dan il-għan.
62.
Madankollu, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni għandha tkun ukoll proporzjonata mal-għan imfittex, din m’għandhiex tmur lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex dan jintlaħaq. F’dan il-każ, kollox jiddependi mill-interpretazzjoni ta’ l-espressjoni “riżultat esklużiv”. Kif ġie indikat, jekk iċ-ċittadin jista’ jiġġustifika l-akkwist ta’ kompetenzi professjonali fit-territorju tal-Istat Membru ta’ ħruġ tad-diploma, huwa għandu jkun jista’ jibbaża ruħu fuqha fl-Istat tal-oriġni tiegħu permezz ta’ rikonoxximent reċiproku tad-diplomi.
63.
Għaldaqstant hija l-qorti nazzjonali li għandha tivverifika li b’ “riżultat esklużiv” il-leġiżlatur Taljan ma jeskludix tali sitwazzjonijiet u jillimita ruħu li jikkontempla s-sitwazzjoni fejn ċittadin ta’ Stat Membru ma jistax juri fl-Istat Membru ta’ ħruġ tad-diploma ebda esperjenza professjonali jew akkademika supplementari fir-rigward ta’ dik li huwa kien diġà inizjalment kiseb fl-Italja. Mill-banda l-oħra, l-applikazzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni għandha tiġi eskluża meta l-applikazzjoni għal rikonoxximent tista’ tiġi ġġustifikata b’wieħed mill-għanijiet ta’ moviment liberu kif ġew ippreċiżati fil-punt 47 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
64.
Għaldaqstant, leġiżlazzjoni nazzjonali tista’ tirrestrinġi r-rikonoxximent reċiproku tad-diplomi meta l-kundizzjonijiet formali ta’ tali rikonoxximent huma sodisfatti jekk u biss jekk din hija ġġustifikata minn motivi ta’ ġlieda kontra l-prattiċi abbużivi kkaratterizzati b’mod partikolari minn skemi artifiċjali u bil-kundizzjoni li din hija proporzjonata għal dan il-għan speċifiku.
III — Konklużjoni
65.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja twieġeb għad-domandi preliminari magħmula bil-mod segwenti:
“1)
Deċiżjoni ta’ approvazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali tikkostitwixxi diploma fis-sens ta’ l-Artikolu 1(a) tad-Direttiva tal-Kunsill 89/48/KEE, tal-21 ta’ Diċembru 1988, dwar sistema ġenerali għar-rikonoxximent ta’ diplomi ta’ edukazzjoni ogħla mogħtija mal-kompletar ta’ l-edukazzjoni u t-taħriġ professjonali ta’ mill-inqas tliet snin, meta din din tissodisfa l-kundizzjonijiet oġġettivi stabbiliti minn din id-dispożizzjoni.
2)
Madankollu, id-Direttiva 89/48 għandha tiġi interpretata fis-sens li din ma tistax tiġi invokata insostenn ta’ applikazzjoni għal rikonoxximent ta’ diploma meta din tal-aħħar tikkostitwixxi prattika abbużiva.
Minn banda, il-konstatazzjoni tal-eżistenza ta’ tali prattika teħtieġ li l-applikazzjoni għal rikonoxximent jkollha bħala riżultat, minkejja l-applikazzjoni formali tal-kundizzjonijiet previsti mid-dispożizzjonijiet rilevanti tad-Direttiva 89/48, il-kisba ta’ benefiċċju li l-għoti tiegħu jkun kuntrarju għall-għan ikkontemplat minn dawn id-dispożizzjonijiet. Mill-banda l-oħra, mill-elementi oġġettivi kollha għandu jirriżulta wkoll li t-tranżazzjonijiet inkwistjoni għandhom bħala għan essenzjali l-ksib ta’ dan il-benefiċċju.
Għandu jitqies bħala benefiċċju li jmur kontra d-dispożizzjonijiet rilevanti tad-Direttiva 89/48, it-twettiq ta’ professjoni rregolata fi Stat Membru, mingħajr ma jiġu sodisfatti l-kundizzjonijiet previsti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli, billi tiġi użata diploma miksuba fi Stat Membru ieħor fejn ma kienet akkwistata ebda kwalifika professjonali jew permezz ta’ l-iżvolġiment ta’ taħriġ akkademiku supplimentari fil-kuntest tas-sistema edukattiva ta’ dan l-Istat Membru, jew permezz tal-akkwist ta’ esperjenza professjonali li hija marbuta ma’ dan l-Istat Membru, meta ma tista’ tiġi invokata ebda ġustifikazzjoni oħra marbuta mal-għan tal-moviment liberu.
3)
Leġiżlazzjoni nazzjonali tista’ tirrestrinġi r-rikonoxximent reċiproku tad-diplomi meta l-kundizzjonijiet formali ta’ tali rikonoxximent huma sodisfatti jekk u biss jekk din hija ġġustifikata minn motivi ta’ ġlieda kontra l-prattiċi abbużivi kkaratterizzati, b’mod partikolari, minn skemi artifiċjali u bil-kundizzjoni li din hija proporzjonata għal dan il-għan speċifiku.”
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	ĠU 1989 L 19, p. 16.
(
3
)	Digriet Irjali tal-20 ta’ Frar 2004, BOE tal-.
(
4
)	Digriet Irjali tas-16 ta’ Jannar 1987, BOE tat-.
(
5
)	Digriet Irjali Nru 2537 tat-23 ta’ Ottubru 1925, li japprova l-leġiżlazzjoni dwar il-professjonijiet ta’ inġinier u perit, GURI Nru 37 tal-.
(
6
)	Digriet tal-President tar-Repubblika Nru 328 tal-5 ta’ Ġunju 2001, li jemenda u jikkompleta l-leġiżlazzjoni dwar il-kundizzjonijiet ta’ ammissjoni għall-eżami tal-Istat u l-provi meħtieġa għat-twettieq ta’ ċerti professjonijiet, kif ukoll il-leġiżlazzjoni dwar il-korpi professjonali kkonċernati, Suppliment ordinarju mal-GURI Nru 190 tas-17 ta’ Awissu 2001.
(
7
)	Digriet tas-27 ta’ Jannar 1992 (GURI Nru 40, tat-, p. 6).
(
8
)	Ara l-verżjonij Taljana u Ungeriża tal-Artikolu 1(b) tad-Direttiva 89/48, il-verżjoni Ġermaniża u Ungeriża tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 89/48 u kif ukoll il-verżjoni Spanjola, Taljan u Slovena tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 89/48.
(
9
)	B’mod partikolari ara s-sentenzi tas-7 ta’ Frar 1979, Knoors (115/78, Ġabra p. 399, punt 20) u tal-, Kraus (C-19/92, Ġabra p. I-1663, punt 16).
(
10
)	It-tieni inċiż ta’ l-Artikolu 1(a) tad-Direttiva 89/48.
(
11
)	Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill Nru 2005/36/KE dwar ir-rikonoxximent ta’ kwalifiki professjonali (ĠU L 255, p. 22).
(
12
)	Punt 19 (enfasi tiegħi), u s-sentenza tad-9 ta’ Settembru 2003, Burbaud (C-285/01, Ġabra p. I-8219, punti 50 u 52).
(
13
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Kraus, iċċitata iktar ’il fuq (punti 15 sa 18).
(
14
)	Sentenza tas-7 ta’ Settembru 2006, Price (C-149/05, Ġabra p. I-7691, punt 54).
(
15
)	L-ewwel paragrafu ta’ l-Artikolu 1(a) tad-Direttiva 89/48.
(
16
)	Ara, f’dan is-sens, il-punti 34 sa 39 tal-konklużjonijiet ippreżentati mill-Avukat Ġenerali Bot fid-19 ta’ April 2007 fil-kawża Il-Kummissjoni vs Il-Greċja (C-274/05, li għadha pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja).
(
17
)	Barra minn hekk għandu jiġi enfasizzat li l-proċedura ta’ approvazzjoni mhijiex awtomatika u l-kwalifiki tal-applikant huma vverifikati b’mod preċiż: ara l-Artikoli 4 et seq tad-Digriet Irjali Nru 86/1987, tas-16 ta’ Jannar 1987, BOE tat-, applikabbli fiż-żmien tal-fatti.
(
18
)	Ara s-sentenzi Knoors, iċċitata iktar ’il fuq (punt 25) u Bouchoucha (C-61/89, Ġabra p. I-3551, punt 14); tas-7 ta’ Lulju 1992, Singh (C-370/90, Ġabra p. I-4265, punt 24); tad-, Centros (C-212/97, Ġabra p. I-1459, punt 24); tal-, X u Y (C-436/00, Ġabra p. I-10829, punti 41 u 45), u tat-, Inspire Art (C-167/01, Ġabra p. I-10155, punt 136).
(
19
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal-21 ta’ Frar 2006, Halifax et (C-255/02, Ġabra p. I-1609, punti 76 u 77).
(
20
)	Sentenzi tat-12 ta’ Mejju 1998, Kefalas et (C-367/96, Ġabra p. I-2843, punt 20); tat-, Diamantis (C-373/97, Ġabra p. I-1705, punt 33); Halifax et, iċċitata iktar ’il fuq (punt 68), u tat-, Cadbury Schweppes u Cadbury Schweppes Overseas, (C-196/04, Ġabra p. I-7995, punt 35).
(
21
)	Sabiex jiġu mfakkra l-iżviluppi tal-ġurisprudenza fil-qasam ta’ l-abbuż tad-dritt, wieħed jista’ jirreferi għall-punt 62 tal-konklużjonijiet tiegħi ppreżentati fil-kawża Halifax et, iċċitata iktar ’il fuq.
(
22
)	Ara, dwar l-importanza li tintwera l-eżistenza ta’ prattika abbużiva bbażata fuq elementi oġġettivi mingħajr mhuwa meħtieġ li wieħed ifittex l-intenzjoni min-naħa tal-preżunt awtur tagħha, il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Halifax et, iċċitata iktar ’il fuq (punti 70 u 71).
(
23
)	Ara s-sentenzi tal-14 ta’ Diċembru 2000, Emsland-Stärke, (C-110/99, Ġabra p. I-11569, punti 52 u 53) u, fl-istess sens, Centros, iċċitata iktar ’il fuq (punt 24), Halifax et, iċċitata iktar ’il fuq (punti 74 u 75), u Cadbury Schweppes u Cadbury Schweppes Overseas, iċċitata iktar ’il fuq (punt 64).
(
24
)	Ara, b’mod iktar speċifiku dwar il-libertà ta’ stabbiliment: is-sentenzi iċċitati iktar ’il fuq, Centros (punt 25), X u Y (punt 42) u Cadbury Schweppes u Cadbury Schweppes Overseas (punti 41 u 42).
(
25
)	Dan l-għan għandu jiġi mxebbah mal-Artikolu 3(1)(q) KE u mat-tieni inċiż ta’ l-Artikolu 149(2) KE li jirrigwardaw il-mobbiltà tal-għalliema u l-istudenti. Ara wkoll is-sentenzi tal-11 ta’ Lulju 2002, D’Hoop (C-224/98, Ġabra p. I-6191, punti 30 sa 32) u tas-, Il-Kummissjoni vs L-Awstrija (C-147/03, Ġabra p. I-5969, punt 44).
(
26
)	Ara l-punt 39 tal-konklużjonijiet ippreżentati mill-Avukat Ġenerali Bot fil-kawża Il-Kummissjoni vs Il-Greċja, iċċitata iktar ’il fuq.
(
27
)	Sentenza tat-2 ta’ Lulju 1998, Kapasakalis et (C-225/95, C-226/95 u C-227/95, Ġabra p. I-4239, punt 18).
(
28
)	Kraus, iċċitata iktar ’il fuq (punt 16).
(
29
)	Ibidem (punt 17).
(
30
)	Sentenza Cadbury Schweppes u Cadbury Schweppes Overseas, iċċitata iktar ’il fuq (punt 53).
(
31
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza Kapasakalis et__ iċċitata iktar ’il fuq (punt 22).
(
32
)	Ara l-punt 39 tal-konklużjonijiet ippreżentati mill-Avukat Ġenerali Bot fil-kawża Il-Kummissjoni vs Il-Greċja, iċċitata iktar ’il fuq.
(
33
)	Sentenza Halifax et, iċċitata iktar ’il fuq (punt 81).
(
34
)	Sentenza Cadbury Schweppes u Cadbury Schweppes Overseas, iċċitata iktar ’il fuq (punt 57).
(
35
)	Ibid (punt 55).