62020CJ0275_RES
Sprawa C‑275/20
Komisja Europejska
przeciwko
Radzie Unii Europejskiej
Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 1 marca 2022 r.
Skarga o stwierdzenie nieważności – Decyzja (UE) 2020/470 – Przedłużenie okresu obowiązywania uprawnienia dotyczącego koprodukcji audiowizualnych przewidzianego w art. 5 Protokołu w sprawie współpracy kulturalnej do Umowy o wolnym handlu między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Korei, z drugiej strony – Proceduralna podstawa prawna – Artykuł 218 ust. 7 TFUE – Procedura i zasada głosowania mające zastosowanie
Akty instytucji – Procedura opracowania – Normy traktatowe – Charakter wiążący – Możliwość ustanowienia przez instytucję wtórnych podstaw prawnych – Brak
(zob. pkt 32)
Umowy międzynarodowe – Umowy zawierane przez Unię – Zmiany – Proceduralna podstawa prawna – Artykuł 218 ust. 7 TFUE – Procedura uproszczona ustanowiona protokołem załączonym do umowy o wolnym handlu – Decyzja Rady upoważniająca Komisję do zatwierdzenia zmiany tej umowy i wprowadzająca surowsze zasady głosowania – Naruszenie art. 218 TFUE – Określenie procedury i zasady głosowania mających zastosowanie
(art. 218 ust. 7, art. 218 ust. 8 akapit pierwszy TFUE; decyzje Rady: 2015/2169, art. 3 ust. 1; 2020/470)
(zob. pkt 33, 37–49, 51)
Skarga o stwierdzenie nieważności – Wyrok stwierdzający nieważność – Skutki – Ograniczenie przez Trybunał – Utrzymanie w mocy skutków zaskarżonego aktu – Uzasadnienie oparte na pewności prawa
(art. 264 akapit drugi TFUE)
(zob. pkt 54–56)
Streszczenie
Decyzja Rady 2020/470 (zwana dalej „zaskarżoną decyzją”) (
1
) przedłużyła do dnia 30 czerwca 2023 r. okres obowiązywania uprawnienia dotyczącego koprodukcji audiowizualnych przewidzianego w Protokole w sprawie współpracy kulturalnej (
2
) do Umowy o wolnym handlu między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Korei, z drugiej strony (
3
).
Ów protokół ustanawia w odniesieniu do tych koprodukcji uprawnienie do korzystania z odpowiednich systemów każdej ze stron na rzecz promowania lokalnych i regionalnych treści kulturowych (zwane dalej „rozpatrywanym uprawnieniem”), którego obowiązywanie, po upływie pierwotnego trzyletniego okresu, zostaje przedłużone na okres trzech lat, a następnie będzie automatycznie przedłużane na kolejne okresy tej samej długości, o ile strona nie wypowie uprawnienia w drodze pisemnego zawiadomienia co najmniej trzy miesiące przed upływem pierwotnego lub każdego kolejnego okresu (
4
).
Zaskarżoną decyzję przyjęto na podstawie art. 3 ust. 1 decyzji 2015/2169 w sprawie zawarcia Umowy o wolnym handlu między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Korei, z drugiej strony (
5
). Zgodnie z tym przepisem Komisja Europejska przekazuje Republice Korei informację o zamiarze Unii dotyczącym nieprzedłużania okresu obowiązywania rozpatrywanego uprawnienia, chyba że Rada Unii, stanowiąc jednomyślnie, zgodzi się na wniosek Komisji w terminie czterech miesięcy przed końcem tego okresu obowiązywania uprawnienia na jego utrzymanie.
Komisja wniosła skargę o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Na poparcie jedynego zarzutu Komisja podniosła, że opierając zaskarżoną decyzję na art. 3 ust. 1 decyzji 2015/2169, Rada w sposób niezgodny z prawem posłużyła się „wtórną podstawą prawną”.
Orzekając w składzie wielkiej izby, Trybunał po raz pierwszy wypowiedział się w przedmiocie procedury i zasady głosowania mających zastosowanie do ustanowionej w art. 218 ust. 7 TFUE (
6
) procedury uproszczonej dotyczącej zmiany umowy zawartej przez Unię. Trybunał stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, uznając, że procedura ustanowiona w art. 3 ust. 1 decyzji 2015/2169 i wprowadzona w życie przez zaskarżoną decyzję nie jest zgodna z art. 218 TFUE w zakresie, w jakim wymaga jednomyślnego głosowania w Radzie, mimo że w celu przyjęcia przepisu wewnętrznego w dziedzinie objętej tą decyzją zastosowanie ma zasada głosowania większością kwalifikowaną.
Ocena Trybunału
Na wstępie Trybunał zauważył, że z motywu 6 decyzji 2015/2169 (
7
) wynika, iż podstawą prawną procedury decyzyjnej przewidzianej w art. 3 ust. 1 tej decyzji jest art. 218 ust. 7 TFUE. Następnie zbadał on kwestię, czy owa procedura decyzyjna, wprowadzona w życie przez zaskarżoną decyzję, wchodzi w zakres stosowania art. 218 ust. 7 TFUE i czy jest ona zgodna z art. 218 TFUE.
W pierwszej kolejności Trybunał zauważył z jednej strony, że z art. 5 ust. 8 lit. a) i b) protokołu wynika, iż strony umowy, i co za tym idzie protokołu, powinny co trzy lata – w następstwie oceny przeprowadzonej przez Komitet ds. Współpracy Kulturalnej – ocenić, czy zamierzają przedłużyć obowiązywanie rozpatrywanego uprawnienia na kolejny trzyletni okres. Artykuł 3 ust. 1 decyzji 2015/2169 przewiduje w tym względzie wewnętrzną procedurę Unii, jako że upoważnia on Komisję do wypowiedzenia rozpatrywanego uprawnienia z upływem każdego trzyletniego okresu lub – jeśli Komisja uzna, iż należy przedłużyć okres obowiązywania tego uprawnienia – do przedłożenia Radzie odpowiedniego wniosku przed upływem każdego okresu. Natomiast brak przedłużenia obowiązywania tego uprawnienia prowadzi do wygaśnięcia ustanowionego przez protokół uprawnienia, którego obowiązywanie jest co do zasady milcząco i automatycznie przedłużane co trzy lata. Procedura ta upoważnia zatem Komisję do przyjmowania decyzji dotyczących zmiany tego protokołu. W konsekwencji art. 3 ust. 1 decyzji 2015/2169 stanowi przyznane Komisji przez Radę przy zawieraniu umowy, i co za tym idzie protokołu, upoważnienie do zatwierdzenia w imieniu Unii „zmian w umowie” w rozumieniu art. 218 ust. 7 TFUE.
Z drugiej strony art. 5 ust. 8 lit. a) i b) protokołu przewiduje procedurę uproszczoną w zakresie, w jakim dla wypowiedzenia rozpatrywanego uprawnienia wystarczy, aby strona umowy uczyniła to w formie pisemnego zawiadomienia dokonanego trzy miesiące przed upływem odnośnego okresu, zważywszy, że w przeciwnym razie obowiązywanie tego uprawnienia zostaje automatycznie przedłużone.
Poza tym można uznać, iż określone w art. 3 ust. 1 decyzji 2015/2169 reguły wdrażają przewidzianą w art. 218 ust. 7 TFUE możliwość dołączenia przez Radę warunków szczegółowych do upoważnienia udzielonego Komisji, ponieważ owo postanowienie decyzji 2015/2169 nakłada na Komisję – jeżeli instytucja ta uzna, iż należy przedłużyć obowiązywanie rozpatrywanego uprawnienia na okres trzech lat – obowiązek przedłożenia Radzie odpowiedniego wniosku cztery miesiące przed końcem bieżącego okresu.
Wynika z tego, że procedura ustanowiona w art. 3 ust. 1 decyzji 2015/2169 i wprowadzona w życie przez zaskarżoną decyzję wchodzi w zakres stosowania art. 218 ust. 7 TFUE, wobec czego decyzji tej nie trzeba było przyjmować zgodnie ze zwykłą procedurą przewidzianą w art. 218 ust. 6 lit. a) TFUE.
W drugiej kolejności Trybunał stwierdził, że art. 218 ust. 7 TFUE nie przewiduje żadnej zasady głosowania w celu przyjęcia przez Radę decyzji, w odniesieniu do których Rada – w ramach upoważnienia, którego udzieliła Komisji na podstawie tego postanowienia – zachowała swoje kompetencje, wobec czego mającą zastosowanie zasadę głosowania należy określić w każdym konkretnym przypadku poprzez odniesienie do art. 218 ust. 8 TFUE (
8
). Z tego postanowienia wynika, że co do zasady Rada stanowi większością kwalifikowaną, zaś jednomyślnie stanowi ona wyłącznie w przypadkach wskazanych w jego akapicie drugim. Pierwszy przypadek, w którym art. 218 ust. 8 akapit drugi TFUE wymaga, by Rada stanowiła jednomyślnie – i który jako jedyny ma znaczenie w niniejszej sprawie – dotyczy sytuacji, gdy umowa odnosi się do dziedziny, w której wymagana jest jednomyślność przy przyjęciu aktu Unii. Ponieważ rozpatrywane uprawnienie nie należy do takiej dziedziny, procedura ustanowiona w art. 3 ust. 1 decyzji 2015/2169 nie jest zgodna z art. 218 TFUE w zakresie, w jakim wymaga ona jednomyślnego głosowania. Zasadą głosowania mającą zastosowanie przy przyjmowaniu decyzji takich jak zaskarżona decyzja powinna być bowiem w tych okolicznościach zasada przewidziana w art. 218 ust. 8 akapit pierwszy TFUE, czyli głosowanie w Radzie większością kwalifikowaną.
W konsekwencji Trybunał stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Ze względów pewności prawa postanowił on jednak utrzymać w mocy skutki tej decyzji do czasu usunięcia stwierdzonych przyczyn nieważności.
(
1
)	Decyzja Rady (UE) 2020/470 z dnia 25 marca 2020 r. dotycząca przedłużenia okresu obowiązywania uprawnienia dotyczącego koprodukcji audiowizualnych przewidzianego w art. 5 Protokołu w sprawie współpracy kulturalnej do Umowy o wolnym handlu między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Korei, z drugiej strony (Dz.U. 2020, L 101, s. 1).
(
2
)	W art. 5 Protokołu w sprawie współpracy kulturalnej (Dz.U. 2011, L 127, s. 1418, zwanego dalej „protokołem”).
(
3
)	Umowa o wolnym handlu między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Korei, z drugiej strony (Dz.U. 2011, L 127, s. 6, zwana dalej „umową”).
(
4
)	Artykuł 5 ust. 8 lit. a) i b) protokołu.
(
5
)	Decyzja Rady (UE) 2015/2169 z dnia 1 października 2015 r. (Dz.U. 2015, L 307, s. 2).
(
6
)	Artykuł 218 ust. 7 TFUE przewiduje, że w drodze odstępstwa od ust. 5, 6 i 9 tego artykułu Rada, zawierając umowę, może upoważnić negocjatora do zatwierdzenia w imieniu Unii zmian w umowie, jeżeli umowa przewiduje, iż owe zmiany powinny być przyjęte zgodnie z procedurą uproszczoną lub przez organ utworzony przez tę umowę. Rada może dołączyć do takiego upoważnienia warunki szczegółowe.
(
7
)	Motyw 6 decyzji 2015/2169 wskazuje, że zgodnie z art. 218 ust. 7 TFUE Rada może upoważnić Komisję do zatwierdzenia pewnych niewielkich zmian wprowadzanych do umowy i że należy upoważnić Komisję do wypowiedzenia rozpatrywanego uprawnienia, chyba że Komisja stwierdzi, iż uprawnienie to powinno być utrzymane, a Rada zatwierdzi tę decyzję zgodnie ze specjalną procedurą wymaganą zarówno ze względu na delikatny charakter tego elementu umowy, jak i na fakt, że umowa ma zostać zawarta przez Unię i jej państwa członkowskie.
(
8
)	Artykuł 218 ust. 8 akapit pierwszy TFUE przewiduje: „Podczas całej procedury Rada stanowi większością kwalifikowaną”. Zgodnie z akapitem drugim: „Rada stanowi jednak jednomyślnie, gdy umowa dotyczy dziedziny, w której do przyjęcia aktu Unii wymagana jest jednomyślność, jak również w przypadku układów o stowarzyszeniu oraz umów, o których mowa w artykule 212, z państwami kandydującymi do przystąpienia. […]”.