62006CJ0464
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
z dnia 18 października 2007 r. (
*1
)
„Rolnictwo — System refundacji wywozowych do produktów rolnych — Rozporządzenie (WE) nr 800/1999 — Artykuł 5 — Złożenie zgłoszenia wywozowego — Przesłanie faksem”
W sprawie C-464/06
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Korkein hallinto-oikeus (Finlandia) postanowieniem z dnia 16 listopada 2006 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 20 listopada 2006 r., w postępowaniu wszczętym przez:
Avena Nordic Grain Oy,
TRYBUNAŁ (trzecia izba),
w składzie: A. Rosas, prezes izby, J. Klučka, A. Ó Caoimh (sprawozdawca), P. Lindh i A. Arabadjiev, sędziowie,
rzecznik generalny: V. Trstenjak,
sekretarz: R. Grass,
uwzględniając procedurę pisemną,
rozważywszy uwagi przedstawione:
—
w imieniu Avena Nordic Grain Oy przez K. Viljanen, działającą w charakterze dyrektora,
—
w imieniu rządu fińskiego przez J. Heliskoskiego, działającego w charakterze pełnomocnika,
—
w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez P. Aaltę oraz F. Clotuche-Duvieusart, działających w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999 z dnia 15 kwietnia 1999 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych (Dz.U. L 102, str. 11), zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 90/2001 z dnia 17 stycznia 2001 r. (Dz.U. L 14, str. 22), (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 800/1999”).
2
Wniosek ten został złożony w ramach postępowania wszczętego przez Avena Nordic Grain Oy (zwanego dalej „ANG”) przeciwko decyzji Maa- ja metsätalousministeriö (ministerstwa rolnictwa i leśnictwa, zwanego dalej „ministerstwem”) — organem, który zarządza w Finlandii pomocą finansowaną z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR), w przedmiocie odmowy wypłaty refundacji wywozowej.
Ramy prawne
Uregulowania wspólnotowe
Monitorowanie wywozu produktów rolnych
3
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 386/90 z dnia 12 lutego 1990 r. w sprawie monitorowania wywozu produktów rolnych otrzymujących refundacje lub inne kwoty (Dz.U. L 42, str. 6) stanowi w art. 2 lit. a), że państwa członkowskie przeprowadzają „fizyczne kontrole towarów […] w momencie zakończenia celnych formalności wywozowych, a przed wydaniem zezwolenia na wywóz tych towarów, na podstawie dokumentów przedłożonych jako potwierdzenie informacji zawartych w zgłoszeniu wywozowym”.
4
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2090/2002 z dnia 26 listopada 2002 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (EWG) nr 386/90 w sprawie kontroli bezpośrednich przy wywozie produktów rolnych kwalifikujących się do refundacji (Dz.U. L 322, str. 4) stanowi w art. 5 ust. 1, że „kontrola bezpośrednia” w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia (EWG) nr 386/90 oznacza „sprawdzenie, czy zgłoszenie wywozowe, włącznie z przedstawionymi dokumentami na jego poparcie, odpowiada towarom pod względem ich ilości, rodzaju i cech”.
Szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych
5
Motywy 4, 6 i 63 rozporządzenia nr 800/1999 stanowią:
„(4)
W rozumieniu niniejszego rozporządzenia za dzień wywozu uważa się dzień, w którym organy celne przyjmują dokument, w którym zgłaszający oświadcza wolę dokonania wywozu produktów, w odniesieniu do których wnosi o skorzystanie z refundacji wywozowej; dokument ten ma na celu zwrócenie uwagi, w szczególności uwagi organów celnych, na fakt, że dana operacja jest przeprowadzana z pomocą środków finansowych Wspólnoty, w celu przeprowadzenia przez te organy odpowiednich kontroli; od momentu tego przyjęcia produkty pozostają pod dozorem celnym do czasu ich faktycznego wywozu; data ta służy za podstawę ustalenia ilości, rodzaju i cech wywożonego produktu;
[…]
(6)
W celu właściwego stosowania rozporządzenia Rady (EWG) nr 386/90 z dnia 12 lutego 1990 r. w sprawie monitorowania wywozu produktów rolnych otrzymujących refundacje lub inne kwoty, ostatnio zmienionego rozporządzeniem (WE) nr 163/94 [Dz.U. L 24, str. 2], należy przewidzieć, że sprawdzenie zgodności pomiędzy zgłoszeniem wywozowym a wywożonymi produktami rolnymi następuje w chwili załadunku kontenera, ciężarówki, statku lub innych podobnych środków przewozowych;
[…]
(63)
Reguły wspólnotowe przewidują przyznanie refundacji wywozowych w oparciu o obiektywne kryteria, odnoszące się w szczególności do ilości, rodzaju i cech wywożonego produktu, jak również jego geograficznego miejsca przeznaczenia; w świetle nabytych doświadczeń należy przewidzieć środki mające na celu zwalczanie nieprawidłowości, w szczególności oszustwa na szkodę budżetu wspólnotowego; należy przewidzieć możliwość odzyskiwania kwot nienależnie wypłaconych, jak również sankcje w celu przestrzegania przez eksporterów reguł wspólnotowych”.
6
Artykuł 5 wspomnianego rozporządzenia ma brzmienie następujące:
„1.   »Dzień wywozu« oznacza dzień, w którym organy celne przyjmują zgłoszenie wywozowe stwierdzające, że ma być złożony wniosek o refundację.Data przyjęcia zgłoszenia wywozowego wyznacza:
a)
stosowaną stawkę refundacji, w przypadku gdy refundacja nie została wcześniej wyznaczona;
b)
dostosowania, których należy dokonać w odniesieniu do stawki refundacji, w przypadku gdy została ona wcześniej wyznaczona;
c)
ilość, rodzaj i cechy wywożonego produktu.
3.   Każdy inny dokument mający takie same skutki prawne jak przyjęcie zgłoszenia wywozowego uważa się za równoważny takiemu przyjęciu.
4.   Dokument stosowany w wywozie w celu skorzystania z refundacji zawiera wszystkie konieczne informacje do obliczenia refundacji, w szczególności:
a)
w odniesieniu do produktów:
—
opis, w razie potrzeby uproszczony, produktów zgodnie z nomenklaturą refundacji wywozowych wraz z kodem nomenklatury refundacji oraz, gdy okaże się to konieczne dla obliczenia refundacji, skład danych produktów lub odniesienie do niego,
—
masę netto produktów lub, w razie konieczności, ilość wyrażoną w jednostce miary w celu obliczenia refundacji;
b)
w przypadku towarów stosuje się przepisy rozporządzenia [Komisji] (WE) nr 1222/94 [z dnia 30 maja 1994 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu przyznawania refundacji wywozowych do niektórych produktów rolnych wywożonych jako towary nieobjęte załącznikiem II do traktatu oraz kryteria dla ustalania wysokości sum takich refundacji (Dz.U. L 136, str. 5)].
5.   W chwili przyjęcia zgłoszenia lub dokumentu przewidzianego w ust. 3 produkty objęte są kontrolą celną [dozorem celnym] […] aż do momentu opuszczenia przez te produkty obszaru celnego Wspólnoty.
[…]
7.   Każda osoba dokonująca wywozu produktów, w odniesieniu do których ubiega się o przyznanie refundacji, jest zobowiązana:
a)
złożyć zgłoszenie wywozowe w urzędzie celnym właściwym ze względu na miejsce, w którym produkty mają być załadowane do środków transportu;
b)
powiadomić ten urząd celny przynajmniej 24 godziny przed rozpoczęciem czynności załadunkowych i określić przewidywany czas trwania załadunku […].
[…]
Właściwy urząd celny może zezwolić na czynności załadunkowe po przyjęciu zgłoszenia wywozowego przed upływem terminu określonego w lit. b).
Właściwy urząd celny jest upoważniony do przeprowadzenia kontroli bezpośrednich i zidentyfikowania towarów transportowanych do urzędu celnego wyprowadzenia towarów poza obszar celny Wspólnoty.
[…]”.
Uregulowania krajowe
7
Zgodnie z § 9 ustawy o wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej w administracji [Laki sähköisestä asioinnista viranomaistoiminnassa (13/2003)] i § 18 ustawy o podpisach elektronicznych [Laki sähköisistä allekirjoituksista (14/2003)] postępowanie administracyjne można wszcząć w drodze elektronicznej.
8
Niemniej rozporządzenie ministerstwa w sprawie wdrożenia systemu refundacji wywozowych, gwarancji, licencji wywozowych i przywozowych i świadectwa wcześniejszego ustalenia refundacji do produktów rolnych [maataloustuotteiden vientituki- ja vakuus- sekä tuonti-, vienti- ja ennakkovahvistustodistusjärjestelmän täytäntöönpanosta annettu maa- ja metsätalousministeriön asetus (1363/2002)] przewiduje w § 4 obowiązek przekazania właściwemu urzędowi celnemu, o którym mowa w art. 5 ust. 7 akapit pierwszy lit. a) rozporządzenia nr 800/1999, oryginału zgłoszenia wywozowego.
Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
9
W dniu 14 czerwca 2003 r. ANG dokonało wywozu z portu Vaasa (Finlandia) dwóch partii owsa do Kanady. Z postanowienia odsyłającego wynika, że zgłoszenie wywozowe dotyczące tych partii zostało przesłane właściwemu urzędowi celnemu przed załadunkiem wyłącznie telefaksem i że oryginał tego zgłoszenia został przesłany dopiero po załadunku. Z postanowienia tego wynika również, że nie zostało zakwestionowane, iż oryginał ten odpowiada całkowicie wersji przesłanej telefaksem, że skorzystanie z tego sposobu przekazania dokumentu było wynikiem nieporozumienia między spedytorem zamówionym przez ANG a właściwym urzędem celnym, do którego doszło w trakcie spotkania w sprawie załadunku, że urząd ten miał wystarczające możliwości przeprowadzenia wymaganych kontroli, że dane partie towaru dotarły do portu przeznaczenia i że nic nie wskazuje na to, aby ANG próbowało nadużyć procedury przyznania refundacji lub działać w zamiarze oszustwa.
10
W odpowiedzi na pytanie ministerstwa dotyczące wypłaty refundacji w takich warunkach Komisja Wspólnot Europejskich poinformowała pismami z dnia 23 maja i 30 lipca 2004 r., że jej zdaniem ANG nie ma prawa do otrzymania takiej płatności za operację będącą przedmiotem sporu przed sądem krajowym.
11
Decyzją z dnia 2 września 2004 r. ministerstwo odmówiło zatem wypłaty refundacji wnioskowanej przez ANG dla wspomnianych partii towaru ze względu na to, że urząd celny nie dysponował oryginałem zgłoszenia wywozowego przed potencjalną kontrolą załadunku.
12
ANG wniosło skargę na tę decyzję do Korkein hallinto-oikeus (najwyższy sąd administracyjny). Zdaniem tego sądu z wyroków z dnia 1 października 1998 r. w sprawie C-27/94 Niderlandy przeciwko Komisji, Rec. str. I-5581, i z dnia 6 marca 2001 r. w sprawie C-278/98 Niderlandy przeciwko Komisji, Rec. str. I-1501, wynika, że zgłoszenie wywozowe należy przekazać z góry w oryginale i że zgłoszenie przesłane telefaksem co do zasady nie może być uważane za wystarczające. W przypadku kontroli celnej wykazującej nieprawidłowości dany podmiot mógłby bowiem sporządzić inne zgłoszenie zawierające prawidłowe dane. Niemniej sąd ten zaznacza, że w zawisłej przed nim sprawie zgłoszenie wywozowe przesłane faksem przed załadunkiem jest zgodne z przesłanym później oryginalnym zgłoszeniem wywozowym i że władze krajowe nie mają żadnych podejrzeń co do wystąpienia zachowania noszącego potencjalnie znamiona oszustwa, ponieważ przesłanie telefaksu było wynikiem nieporozumienia, do którego doszło w związku z poradą udzieloną przez właściwy urząd celny. Gdyby zatem omawiana sprawa rozpatrywana była w świetle prawa krajowego, prawdopodobnie nie odmówionoby ANG wypłaty refundacji. Ponadto w postępowaniu przed sądem krajowym możnaby uwzględnić zasady proporcjonalności i dobrej administracji, które należą do podstawowych zasad prawa wspólnotowego.
13
W tych warunkach Korkein hallinto-oikeus postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytanie prejudycjalne:
„Czy art. 5 rozporządzenia Komisji (WE) [nr 800/1999] w związku z zasadą proporcjonalności oraz zasadą dobrej administracji należy interpretować w ten sposób, że właściwy organ krajowy może uwzględnić zgłoszenie wywozowe przesłane telefaksem przed załadunkiem, jeżeli stoi na stanowisku, że nie istnieje jakiekolwiek podejrzenie popełnienia oszustwa, błąd w sposobie przekazania zgłoszenia wywozowego polega na nieporozumieniu powstałym wskutek porady udzielonej przez ten organ oraz gdy organ ten mógł stwierdzić, że podpisany oryginał zgłoszenia wywozowego przekazany w okresie późniejszym odpowiadał całkowicie zgłoszeniu przesłanemu telefaksem?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
14
Sąd krajowy w pytaniu prejudycjalnym zwraca się o odpowiedź, czy art. 5 rozporządzenia nr 800/1999 sprzeciwia się temu, aby właściwe organy celne przyjęły zgłoszenie wywozu produktów rolnych, które zostało przesłane przed ich załadunkiem wyłącznie telefaksem, jeżeli postępowanie to nie wynikało z zamiaru popełnienia oszustwa, sposób przesłania ograniczający się do zwykłego telefaksu spowodowany był błędem popełnionym wskutek porady udzielonej przez te organy, a oryginał zgłoszenia przesłany po załadunku odpowiada dokładnie zgłoszeniu przesłanemu telefaksem.
15
Zgodnie z art. 5 ust. 7 akapit pierwszy lit. a) rozporządzenia nr 800/1999 każdy eksporter produktów rolnych jest zobowiązany do złożenia zgłoszenia wywozowego w odniesieniu do produktów, dla których ubiega się o przyznanie refundacji. Jak wynika z akapitu trzeciego i czwartego tego ustępu, jeżeli zgłoszenie to zostanie przyjęte, właściwe organy celne mogą zezwolić na czynności załadunkowe, przy czym organy te powinny mieć wcześniej możliwość — jak wynika również z motywu 4 i 6 tego rozporządzenia oraz art. 2 rozporządzenia nr 386/90 i art. 5 rozporządzenia nr 2090/2002 — przeprowadzenia kontroli fizycznej danych produktów rolnych w celu potwierdzenia ich zgodności ze wspomnianym zgłoszeniem w chwili załadunku.
16
Zgodnie z art. 5 ust. 4 rozporządzenia nr 800/1999 zgłoszenie wywozowe powinno zawierać wszystkie informacje konieczne do ustalenia prawa do refundacji i obliczenia jej wysokości (zob. podobnie wyroki z dnia 1 grudnia 2005 r. w sprawie C-309/04 Fleisch-Winter, Zb.Orz. str. I-10349, pkt 31, i z dnia 27 kwietnia 2006 r. w sprawie C-27/05 Elfering Export, Zb.Orz. str. I-3681, pkt 26).
17
Ponadto zgodnie z ust. 5 tego artykułu w chwili przyjęcia zgłoszenia przez właściwe organy celne produkty objęte są dozorem celnym aż do momentu opuszczenia przez nie obszaru celnego Wspólnoty.
18
Z powyżej przywołanych przepisów wynika, że chociaż nie wskazują one wyraźnie, w jakiej formie należy złożyć zgłoszenie wywozowe, powinno ono z jednej strony mieć formę pisemną, aby umożliwić w szczególności sprawdzenie, czy informacje podane przez eksportera odpowiadają towarom przeznaczonym do wywozu, i z drugiej strony powinno być złożone zanim towary opuszczą obszar celny Wspólnoty (zob. wyroki z dnia 22 czerwca 1993 r. w sprawie C-54/91 Niemcy przeciwko Komisji, Rec. str. I-3399, pkt 22, i ww. wyrok z dnia 1 października 1998 r. w sprawie Niderlandy przeciwko Komisji, pkt 25).
19
Złożenie zgłoszenia wywozowego, które może stanowić podstawę prawną refundacji (ww. wyrok w sprawie Fleisch-Winter, pkt 41), stanowi tym samym istotną formalność w ramach wprowadzonej w tym zakresie współpracy między eksporterem a właściwymi organami celnymi, dzięki której organom tym udostępniane są wszelkie dane konieczne do przeprowadzenia odpowiednich kontroli fizycznych danych towarów przed ich załadunkiem w celu wykluczenia zgodnie z motywem 63 rozporządzenia nr 800/1999 zagrożenia wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości lub nadużyć w dziedzinie refundacji wywozowych [zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Elfering Export, pkt 31, i w odniesieniu do rozporządzenia Komisji (EWG) nr 3665/87 z dnia 27 listopada 1987 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych (Dz.U. L 351, str. 1) wyrok z dnia 14 kwietnia 2005 r. w sprawie C-385/03 Käserei Champignon Hofmeister, Zb.Orz. str. I-2997, pkt 27 i 28].
20
Jak zaznaczyli zasadniczo wszyscy zainteresowani, którzy przedstawili przed Trybunałem swoje uwagi, okoliczność przesłania zgłoszenia telefaksem implikuje złożenie pisma, które — ponieważ zostało przesłane przed załadunkiem danych towarów i zawiera wszystkie dane konieczne do ich skontrolowania — w żaden sposób nie uniemożliwia właściwym organom celnym przeprowadzenia tej kontroli.
21
Eksporter oczywiście nie będzie w stanie dostosować swojego wniosku o refundację do wyniku ewentualnej kontroli (ww. wyrok w sprawie Käserei Champignon Hofmeister, pkt 28).
22
Orzeczono już, że właściwe organy celne nie mogą przyjąć z mocą wsteczną zgłoszenia wywozowego złożonego po dokonaniu wywozu w celu otrzymania refundacji (zob. podobnie wyrok z dnia 10 stycznia 2002 r. w sprawie C-101/99 British Sugar, Rec. str. I-205, pkt 68 i 73). Nie mogą one również przeprowadzić kontroli na podstawie informacji przesłanej telefaksem zamiast informacji z oryginału deklaracji płatności zaliczki na poczet refundacji, jeżeli niesie to ze sobą zagrożenie nienależnej wypłaty dotacji, ponieważ zainteresowany handlowiec po stwierdzeniu nieprawidłowości w ramach kontroli celnej przeprowadzonej na podstawie tego telefaksu mógłby złożyć inne zgłoszenie zawierające prawidłowe dane (zob. ww. wyrok z dnia 6 marca 2001 r. w sprawie Niderlandy przeciwko Komisji, pkt 70).
23
Niemniej zagrożenie takie jest wykluczone, jeżeli z operacją wywozu nie jest związane oszustwo lub próba oszustwa ze strony eksportera, ponieważ towary objęte zgłoszeniem wywozowym przesłanym telefaksem dotarły do państwa trzeciego będącego krajem przeznaczenia, a oryginał zgłoszenia przesłany po załadunku odpowiada dokładnie zgłoszeniu przesłanemu telefaksem przed załadunkiem.
24
W tych okolicznościach przesłanie zgłoszenia wywozowego telefaksem nie ma rzeczywistego oddziaływania na prawidłowe funkcjonowanie systemu refundacji.
25
Zadaniem sądu krajowego jest zbadanie na podstawie posiadanych akt, czy warunki określone w pkt 23 niniejszego wyroku są spełnione w zawisłej przed nim sprawie.
26
Na pytanie prejudycjalne należy zatem odpowiedzieć, że art. 5 rozporządzenia nr 800/1999 należy interpretować w ten sposób, iż nie stoi on na przeszkodzie temu, aby właściwe organy celne przyjęły zgłoszenie wywozu produktów rolnych przesłane telefaksem przed ich załadunkiem w celu wywozu, jeżeli przesłane w ten sposób zgłoszenie zawiera wszystkie dane konieczne dla przeprowadzenia fizycznej kontroli wywożonych towarów, a dana operacja wywozu nie jest związana z oszustwem lub próbą oszustwa. Ma to miejsce, jeżeli towary objęte zgłoszeniem wywozowym przesłanym telefaksem dotarły do państwa trzeciego będącego krajem przeznaczenia, a przesłany później oryginał zgłoszenia odpowiada dokładnie zgłoszeniu przesłanemu telefaksem. Zadaniem sądu krajowego jest zbadanie na podstawie posiadanych akt, czy warunki te są spełnione w zawisłej przed nim sprawie.
W przedmiocie kosztów
27
Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999 z dnia 15 kwietnia 1999 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, aby właściwe organy celne przyjęły zgłoszenie wywozu produktów rolnych przesłane telefaksem przed ich załadunkiem w celu wywozu, jeżeli przesłane w ten sposób zgłoszenie zawiera wszystkie dane konieczne dla przeprowadzenia fizycznej kontroli wywożonych towarów, a dana operacja wywozu nie jest związana z oszustwem lub próbą oszustwa. Ma to miejsce, jeżeli towary objęte zgłoszeniem wywozowym przesłanym telefaksem dotarły do państwa trzeciego będącego krajem przeznaczenia, a przesłany później oryginał zgłoszenia odpowiada dokładnie zgłoszeniu przesłanemu telefaksem. Zadaniem sądu krajowego jest zbadanie na podstawie posiadanych akt, czy warunki te są spełnione w zawisłej przed nim sprawie.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: fiński.