62009CC0201_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
1. Is-suġġett ta’ din il-kawża huwa appell ippreżentat minn ArcelorMittal Luxembourg SA (2) (C‑201/09 P) u appell ippreżentat mill-Kummissjoni Ewropea (C‑216/09 P), li fil-kuntest tiegħu ArcelorMittal Belval & Differdange SA (3) u ArcelorMittal International SA (4) ppreżentaw appell inċidentali. Dawn l-appelli saru mis-sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza (li issa saret il-“Qorti Ġenerali”) tal-31 ta’ Marzu 2009, ArcelorMittal Luxembourg et vs Il-Kummissjoni (5) .
2. Din il-kawża toriġina mid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni, tat-8 ta’ Novembru 2006, dwar proċedura ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 65 tat-Trattat KEFA dwar il-ftehim u prattiki miftiehma li jimplikaw lil produtturi Ewropej tat-travi (Każ COMP/F/38.907 – Travi tal-azzar). B’din id-deċiżjoni, il-Kummissjoni kkonstatat li dawn l-impriżi, li jappartjenu lill-istess u unika impriża, kisru, mill-1 ta’ Lulju 1988 sas-16 ta’ Jannar 1991, l-Artikolu 65(1) tal-KEFA billi ffissaw il-prezzijiet filwaqt li attribwew kwoti u billi skambjaw informazzjoni fuq is-suq Komunitarju tat-travi (6) . Għal dan il-Kummissjoni kkundannat in solidum lil ARBED, TradeARBED u ProfilARBED għall-ħlas ta’ multa ta’ EUR 10 miljuni.
3. Bis-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali annullat id-deċiżjoni kkontestata fir-rigward ta’ TradeARBED u ProfilARBED.
4. L-ewwel nett, għandu jiġi indikat li dawn l-appelli jqajmu ċerti kwistjonijiet identiċi, jew li huma marbutin mill-qrib, għal dawk li hemm fil-kuntest ta’ appell ippreżentat mis-sentenza tal-1 ta’ Lulju 2009, ThyssenKrupp Stainless vs Il-Kummissjoni (7), li bħalissa hija pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja (ThyssenKrupp Nirosta vs Il-Kummissjoni, C‑352/09 P), li fir-rigward tagħha jiena ser nippreżenta wkoll konklużjonijiet.
5. L-ewwel kwistjoni tikkonċerna l-interpretazzjoni tar-regoli dwar il-preskrizzjoni tal-proċedimenti u, b’mod partikolari, is-sospensjoni tagħha. Hija kwistjoni li jiġi stabbilit jekk, meta jiġi ppreżentat rikors quddiem qorti tal-Unjoni, is-sospensjoni tal-preskrizzjoni għandhiex effett relattiv, jiġifieri li din ma tapplikax ħlief fir-rigward tal-impriża rikorrenti (argument sostnut mill-Qorti Ġenerali fis-sentenza appellata), jew erga omnes, f’liema każ is-sospensjoni tal-preskrizzjoni matul il-proċedura tgħodd fir-rigward tal-impriżi kollha li pparteċipaw fil-ksur, kemm jekk ippreżentaw rikors jew le (argument sostnut mill-Kummissjoni).
6. It-tieni kwistjoni tikkonċerna l-validità tal-bażi ġuridika tad-deċiżjoni kkontestata. Fil-fatt, meta t-Trattat KEFA skada fit-23 ta’ Lulju 2002, il-Kummissjoni bbażat ruħha fuq id-dispożizzjonijiet tar-Regolament (KE) Nru 1/2003 (8) biex tikkonstata u tissanzjona l-ksur tal-Artikolu 65(1) KEFA.
7. It-tielet kwistjoni tikkonċerna l-imputabbiltà tal-ksur imwettaq minn TradeARBED. Fil-fatt, il-Kummissjoni l-ewwel imputat ir-responsabbiltà għal dan l-aġir lil ARBED wara li wriet li din tal-aħħar kienet effettivament eżerċitat influwenza determinanti fuq l-aġir tas-sussidjarja tagħha. Imbagħad, il-Kummissjoni imputat ir-responsabbiltà tal-ksur li ARBED kienet tqieset li wettqet lil ProfilARBED, peress li din tal-aħħar kienet is-suċċessur ekonomiku tal-ewwel waħda fil-qasam tal-produzzjoni tat-travi. Għalhekk, il-Kummissjoni applikat suċċessivament iż-żewġ eċċezzjonijiet għall-prinċipju tar-responsabbiltà personali li l-Qorti tal-Ġustizzja tittollera meta jkun hemm grupp ta’ kumpanniji.
8. Għal dak li jikkonċerna lil ARBED, għal darba oħra l-Qorti tal-Ġustizzja qiegħda tiġi mistoqsija fuq in-natura u l-portata tal-preżunzjoni li kumpannija parent li għandha 100 % tal-kapital tas-sussidjarja tagħha teżerċitax effettivament influwenza determinati fuq l-aġir tagħha u, għaldaqstant, għandhiex tirrispondi għall-aġir antikompetittiv tas-sussidjarja tagħha.
9. Fir-rigward tal-implikazzjoni ta’ ProfilARBED, il-kwistjoni hija jekk kienx meħtieġ, jew anki possibbli, li ssir deroga għal darba oħra mill-prinċipju tar-responsabbiltà personali meta ġiet imputata bir-responsabbiltà tal-aġir antikompetittiv ta’ ARBED u, minħabba dan, dak ta’ TradeARBED.
I – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dispożizzjonijiet tat-Trattat KEFA
10. L-Artikolu 65 jgħid:
“1.	Huma pprojbiti l-ftehim kollha bejn impriżi, id-deċiżjonijiet kollha ta’ assoċjazzjonijiet ta’ impriżi u l-prattiki miftiehma kollha li, direttament jew indirettament, jista’ jkollhom bħala effett il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni fi ħdan is-suq komuni, u b’mod partikolari dawk li jinvolvu:
a) l-iffissar tal-prezzijiet;
b) ir-restrizzjoni jew il-kontroll tal-produzzjoni, tal-iżvilupp tekniku jew tal-investimenti;
c) it-tqassim tas-swieq, tal-prodotti, tal-klijenti jew tal-sorsi ta’ provvista.
[…]
4.	Il-ftehim jew deċiżjonijiet ipprojbiti mill-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu jkunu awtomatikament nulli u ma jistgħux jiġu invokati quddiem ebda qorti tal-Istati Membri.
Il-Kummissjoni għandha kompetenza esklużiva, bla ħsara għad-dritt li tittieħed azzjoni quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, biex tiddeċiedi jekk l-imsemmija ftehim jew deċiżjonijiet humiex konformi mad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu.
5.	Il-Kummissjoni tista’ timponi fuq l-impriżi li jkunu kkonkludew ftehim li huwa null ipso jure, jew li jkunu applikaw jew ippruvaw japplikaw, permezz ta’ arbitraġġ, penali, bojkott jew b’xi mezz ieħor, ftehim jew deċiżjoni li huma nulli ipso jure
jew ftehim li l-approvazzjoni tiegħu tkun ġiet irrifjutata jew irrevokata, jew li jkunu kisbu awtorizzazzjoni permezz ta’ informazzjoni li jkunu jafu li hija falza jew qarrieqa, jew li jwettqu prattiki li jmorru kontra d-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 1, multi jew pagamenti ta’ penalità li ma jistgħux jeċċedu d-doppju tad-dħul mill-bejgħ magħmul fuq il-prodotti li kienu s-suġġett tal-ftehim, tad-deċiżjoni jew tal-prattika li jmorru kontra d-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu, bla ħsara, jekk dan l-għan jikkonsisti fir-restrizzjoni tal-produzzjoni, tal-iżvilupp tekniku jew tal-investimenti, dan il-massimu jista’ jiżdied sa 10 % tad-dħul mill-bejgħ annwali tal-impriżi inkwistjoni għal dak li jirrigwarda l-multi, u sa 20 % tad-dħul mill-bejgħ ta’ kuljum għal dak li jirrigwarda l-pagamenti ta’ penalità” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
11. Skont l-Artikolu 97 KEFA, it-Trattat KEFA skada fit-23 ta’ Lulju 2002.
B – Id-dispożizzjonijiet tat-Trattat KE
12. L-Artikolu 305(1) KE, li tħassar wara d-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Lisbona, kien jgħid:
“Id-disposizzjonijiet ta’ dan it-Trattat m’għandhomx jolqtu l-dawk tat-Trattat li stabilixxa il-Komunità Ewropea tal-Faħam u l-Azzar, b’mod partikolari għal dak li għandu x’jaqsam mad-drittijiet u l-obbligi ta’ l-Istati Membri, is-setgħat ta’ l-istituzzjonijiet ta’ dik il-Komunità, u r-regoli stipulati minn dak it-Trattat għall-funzjonament tas-suq komuni tal-faħam u ta’ l-azzar.”
C – Ir-Regolament (KE) Nru 1/2003
13. Ir-Regolament Nru 1/2003, nixtieq infakkar, jirrigwarda l-implementazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli 81 KE u 82 KE.
14. L-Artikolu 7(1) ta’ dan ir-regolament jgħid dan li ġej:
“Fejn il-Kummissjoni, taggixxi fuq ilment jew fuq l-inizjattiva proprja tagħha, issib li hemm ksur ta’ l-Artikolu 81 [KE] jew ta’ l-Artikolu 82 [KE] tat-Trattat, tista’ b’deċiżjoni tirrikjedi l-impriża u l-assoċjazzjoni tal-impriża konċernata li itemm dan il-ksur […] Jekk il-Kummissjoni għandha interessi leġittimi li tagħmel hekk, hija tista issib li kien hemm xi ksur li sar fil-passat.”
15. Bis-saħħa tal-Artikolu 23(2)(a) ta’ dan ir-regolament, il-Kummissjoni tista’, permezz ta’ deċiżjoni, timponi multi fuq l-impriża u l-assoċjazzjonijiet tal-impriżi meta, jew b’intenzjoni jew b’negliġenza jiksru d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 81 KE jew l-Artikolu 82 KE.
16. L-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003 jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet li jirrigwardaw il-preskrizzjoni tal-proċeduri.
17. Dawn ir-regoli huma sostanzjalment identiċi għal dawk fid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni Nru 715/78/KEFA, tas-6 ta’ April 1978, dwar il-perijodi ta’ preskrizzjoni fir-rigward tal-proċedimenti u tal-infurzar ta’ sanzjonijiet skont it-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea tal-Faħam u tal-Azzar (9) .
18. Bl-applikazzjoni tal-Artikolu 1(1) u (2) tad-Deċiżjoni Nru 715/78 u tal-Artikolu 25(1) u (2) tar-Regolament Nru 1/2003, il-preskrizzjoni tal-proċeduri tiġi akkwistata meta l-Kummissjoni ma tkunx imponiet multa jew sanzjoni f’terminu ta’ ħames snin li jibda jiddekorri mill-jum meta jkun waqaf il-ksur.
19. Madankollu, bis-saħħa tal-Artikolu 2(1) u (2) tad-Deċiżjoni Nru 715/78 u tal-Artikolu 25(3) u (4) tar-Regolament Nru 1/2003, din il-preskrizzjoni tista’ tiġi interrotta b’kull att tal-Kummissjoni li huwa intiż għall-investigazzjoni jew għall-proċeduri kontra l-ksur. Fost dawn l-atti hemm it-talbiet għal informazzjoni, il-mandati għall-ispezzjoni, il-ftuħ ta’ proċedura jew in-notifika ta’ dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet. Din l-interruzzjoni tapplika fir-rigward tal-impriżi kollha li pparteċipaw fil-ksur.
20. L-Artikolu 2(3) tad-Deċiżjoni Nru 715/78 u l-Artikolu 25(5) tar-Regolament Nru 1/2003 jistabbilixxu terminu. Dawn jipprovdu li l-preskrizzjoni tibda tiddekorri mill-ġdid wara kull interruzzjoni. Madankollu, il-preskrizzjoni tinkiseb mhux iktar tard mill-jum meta terminu ekwivalenti għad-doppju tat-terminu ta’ preskrizzjoni jasal biex jiskadi mingħajr ma l-Kummissjoni tkun imponiet multa jew penali. Dan it-terminu jiġi mtawwal bil-perijodu li matulu l-preskrizzjoni tkun ġiet sospiża.
21. Fl-aħħar nett, l-Artikolu 3 tad-Deċiżjoni Nru 715/78 u l-Artikolu 25(6) tar-Regolament Nru 1/2003 jippreċiżaw li l-preskrizzjoni dwar il-proċeduri hija sospiża sakemm id-deċiżjoni tal-Kummissjoni tkun is-suġġett ta’ proċedura pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
II – Il-kuntest fattwali
22. Il-fatti, kif jirriżultaw mill-punti 16 sa 37 tas-sentenza appellata jistgħu jinġabru fil-qosor kif ser jingħad.
23. ARBED kienet attiva fil-manifattura ta’ prodotti tal-azzar. TradeARBED kienet ikkostitwita bħala sussidjarja f’100 % minn ARBED u bħala attività kellha d-distribuzzjoni ta’ prodotti tal-azzar immanifatturati minn din tal-aħħar. ProfilARBED, min-naħa tagħha, ġiet ikkostitwita fis-27 ta’ Novembru 1992, bħala sussidjarja f’100 % minn ARBED, biex minn dik id-data tieħu ħsieb l-attivitajiet ekonomiċi u industrijali ta’ din tal-aħħar fis-settur tat-travi.
24. Fl-1991, il-Kummissjoni, minħabba deċiżjonijiet adottati taħt l-Artikolu 47 KEFA, għamlet verifiki fl-uffiċċji ta’ diversi impriżi, fosthom TradeARBED. Fis-6 ta’ Mejju 1992, hija bagħtet dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet lill-impriżi kkonċernati, fosthom TradeARBED, imma mhux lil ARBED. TradeARBED ipparteċipat ukoll f’seduta li saret mill-11 sal-14 ta’ Jannar 1993.
25. Bid-Deċiżjoni 94/215/KEFA (10), il-Kummissjoni kkonstatat il-parteċipazzjoni ta’ 17-il impriza tal-azzar Ewropej, fosthom TradeARBED, f’sensiela ta’ ftehim, deċiżjonijiet u ta’ prattiki miftiehma għall-iffissar tal-prezzijiet, tat-tqassim tas-swieq u tal-iskambju tal-informazzjoni kunfidenzjali fis-suq Komunitarju tat-travi, bejn l-1 ta’ Lulju 1988 u l-31 ta’ Diċembru 1990, u dan bi ksur tal-Artikolu 65(1) KEFA. Għaldaqstant, il-Kummissjoni imponiet multa fuq kull waħda mill-impriżi li pparteċipaw fil-ksur, fosthom ARBED, li ġiet ikkundannata tħallas multa ta’ ECUS 11 200 000.
26. Fit-8 ta’ April 1994, ARBED ippreżentat rikors għall-annullament ta’ din id-deċiżjoni.
27. B’sentenza tal-11 ta’ Marzu 1999, ARBED vs Il-Kummissjoni (11), il-Qorti Ġenerali fil-biċċa l-kbira ċaħdet ir-rikors filwaqt li naqqset l-ammont tal-multa għal EUR 10 miljuni.
28. B’sentenza tat-2 ta’ Ottubru 2003, ARBED vs Il-Kummissjoni (12), il-Qorti tal-Ġustizzja ħassret din is-sentenza tal-Qorti Ġenerali kif ukoll id-deċiżjoni inizjali sa fejn ikkonċernat lil ARBED, minħabba ksur tad-drittijiet tad-difiża tagħha.
29. Wara dan l-annullament, il-Kummissjoni ddeċidiet li tibda proċedura ġdida fir-rigward tal-aġir antikompetittiv li kien is-suġġett tad-deċiżjoni inizjali. Fit-8 ta’ Marzu 2006, hija bagħtet lil ARBED, lil TradeARBED kif ukoll lil ProfilARBED dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet fejn informathom bl-intenzjoni tagħha li tadotta deċiżjoni li żżommhom responsabbli in solidum
tal-ksur inkwistjoni, li għaliha huma wieġbu fl-20 ta’ April 2006.
30. Fit-8 ta’ Novembru 2006, il-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni kkontestata li fl-Artikoli 1 u 2 tipprovdi li:
“ Artikolu 1
L-impriża komposta minn [ARBED, minn TradeARBED u minn ProfilARBED] ipparteċipat, bi ksur tal-Artikolu 65(1) [KEFA] f’serje ta’ ftehim u ta’ prattiki miftiehma li kellhom bħala għan u bħala effett l-iffissar tal-prezzijiet, li jassenjaw kwoti u l-iskambju, fuq skala kbira, ta’ informazzjoni fis-suq Komunitarju tat-travi. Il-parteċipazzjoni tal-impriża hekk komposta f’dan il-ksur ġiet stabbilita mill-1 ta’ Lulju 1988 sas-16 ta’ Jannar 1991.
Artikolu 2
“Multa ta’ EUR 10 miljuni għandha tiġi imposta fuq [ARBED, fuq TradeARBED u fuq ProfilARBED] in solidum għall-ksur imsemmi fl-Artikolu 1”. [traduzzjoni mhux uffiċjali]
III – Ir-rikors quddiem il-Qorti Ġenerali u s-sentenza appellata
31. B’rikors ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fis-27 ta’ Diċembru 2006, ARBED, TradeARBED u ProfilARBED ippreżentaw kawża kontra d-deċiżjoni kkontestata, fuq il-bażi tal-Artikoli 33 KEFA u 36 KEFA u, kif ukoll tal-Artikoli 229 KE u 230 KE.
32. Dawn l-impriżi ressqu erba’ motivi.
33. Il-Qorti Ġenerali ċaħdet l-ewwel motiv li permezz tiegħu dawn l-impriżi sostnew li d-deċiżjoni kkontestata kienet nieqsa minn bażi legali u li l-Kummissjoni kienet wettqet abbuż ta’ poter. Hija ddeċidiet li l-Artikoli 7(1) u 23(2) tar-Regolament Nru 1/2003 għandhom jiġu intepretati fis-sens li jippermettu lill-Kummissjoni tikkonstata u tissanzjona, wara t-23 ta’ Lulju 2002, l-akkordji bejn impriżi magħmulin fis-setturi rilevanti tal-kamp ta’ applikazzjoni tat-Trattat KEFA ratione materiae u ratione temporis. F’dan ir-rigward, il-Qorti Ġenerali fakkret li t-Trattati Komunitarji istitwixxew ordinament ġuridiku uniku u li t-Trattati KEFA u KE jsegwu għan komuni, jiġifieri ż-żamma ta’ sistema ta’ kompetizzjoni libera. Qalet ukoll li, skont prinċipju komuni għas-sistemi ġuridiċi tal-Istati Membri, għandha tiġi żgurata l-kontinwità tal-istrutturi legali fil-każ ta’ bidla tal-leġiżlazzjoni ħlief fejn hemm espressjoni ta’ rieda kuntrarja min-naħa tal-leġiżlatur tal-Unjoni.
34. Il-Qorti Ġenerali ċaħdet ukoll it-tieni motiv ibbażat fuq il-ksur tar-regoli dwar l-imputabbiltà tal-ksur. B’mod partikolari, iddeċidiet li l-analiżi tal-Kummissjoni li imputat lil ARBED kif ukoll lis-suċċessur ekonomiku tagħha, ProfilARBED, ir-responsabbiltà tal-ksur imwettaq minn TradeARBED ma kien fiha l-ebda żball ta’ liġi u li l-provi kienu jikkonfermaw kemm l-influwenza determinanti ta’ ARBED fuq l-aġir ta’ TradeARBED kif ukoll l-użu effettiv ta’ dan il-poter.
35. Fir-rigward tat-tielet motiv ibbażat fuq il-ksur ta’ regoli fuq il-preskrizzjoni tal-proċeduri, il-Qorti Ġenerali ċaħdet dan il-ksur allegat fil-konfront ta’ ARBED billi qieset li d-deċiżjoni kkontestata kienet ingħatat, minħabba s-sospensjoni tat-terminu matul l-ewwel proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali u l-Qorti tal-Ġustizzja, fit-terminu ta’ preskrizzjoni kemm ta’ ħames snin kif ukoll ta’ għaxar snin. Iżda, billi dik is-sospensjoni kellha biss effett inter partes u mhux erga omnes, il-Qorti Ġenerali ddeċediet li, fir-rigward ta’ ProfilARBED u ta’ TradeARBED, it-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ għaxar snin kien għadda u, għaldaqstant, annullat id-deċiżjoni kkontestata fir-rigward tagħhom.
36. Fl-aħħar nett, il-Qorti Ġenerali ċaħdet ir-raba’ motiv ibbażat fuq il-ksur tad-drittijiet tad-difiża ta’ ARBED. Hija kkunsidrat li ARBED baqgħet ma stabbilixxietx kif it-tul tal-proċedura amministrattiva seta’ kkawża preġudizzju għall-eżerċizzju tad-drittijiet tad-difiża tagħha.
37. Bis-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali b’hekk annullat id-deċiżjoni kkontestata għal dak li jirrigwarda ProfilARBED u TradeARBED u ċaħdet il-kumplament tar-rikors bħala infondat.
IV – Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
38. ARBED u l-Kummissjoni ppreżentaw appell mis-sentenza appellata permezz ta’ att depożitat fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja rispettivament fit-8 u l-15 ta’ Ġunju 2009. Fil-kuntest tar-risposta tagħhom għall-appell ippreżentat mill-Kummissjoni, ProfilARBED u TradeARBED ippreżentaw appell inċidentali.
39. B’digriet tal-10 ta’ Settembru 2009, il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja ddeċieda li jgħaqqad dawn il-kawżi għall-finijiet tal-proċedura orali u tas-sentenza.
V – L-osservazzjonijiet preliminari
40. L-eżami ta’ dawn l-appelli jeħtieġ, qabelxejn, li tiġi mfakkra n-natura tal-proċedura tal-implementazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni.
41. Għalkemm din il-proċedura ma hijiex strettament ta’ natura kriminali, hija madankollu għandha natura kważi kriminali. Fil-fatt, il-multi taħt l-Artikolu 23 tar-Regolament Nru 1/2003 huma, min-natura u l-importanza tagħhom, paragunabbli ma’ sanzjoni kriminali u l-Kummissjoni, minħabba l-funzjonijiet tagħha li tagħmel inkjesta, investigazzjoni u tieħu deċiżjoni, tintervjeni qabelxejn b’mod ripressiv fil-konfront tal-impriżi. Fil-fehma tiegħi, din il-proċedura tirrigwarda “akkuża kriminali” fis-sens tal-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (13) u għalhekk għandha tipprovdi garanziji stabbiliti minn dan l-aspett kriminali ta’ din id-dispożizzjoni (14) .
42. Din il-pożizzjoni tinkwadra sew fil-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. Din issostni tliet kriterji biex jiġi ddeterminat jekk akkuża hijiex ta’ natura kriminali, jiġifieri d-deskrizzjoni legali ta’ ksur taħt id-dritt domestiku, in-natura ripressiva u dissważiva tas-sanzjoni kif ukoll il-grad ta’ severità tas-sanzjoni li, a priori, tkun suġġetta għaliha l-persuna kkonċernata (15) . L-ewwel kriterju għandu biss valur formali u relattiv u t-tnejn l-oħrajn huma alternattivi (16) . Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem adottat dan ir-raġunament għal diversi sanzjonijiet amministrattivi (17), u fosthom hemm is-sanzjonijiet imposti mill-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni (18) . Fil-fatt, meta jitqies l-għan tad-dritt tal-kompetizzjoni (il-protezzjoni tal-ordni pubbliku ekonomiku), in-natura tas-sanzjonijiet (l-effett kemm preventiv u punittiv, mingħajr ebda idea ta’ kumpens għal ħsara) u l-importanza tagħhom (piena ta’ flus f’ammont għoli), dawn il-proċeduri għandhom jiġu suġġetti, skont il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, għall-garanziji stabbiliti fl-Artikolu 6 tal-KEDB.
43. Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tagħna ssegwi l-istess approċċ. Filwaqt li rrilevat in-natura speċifika tal-każ tal-kompetizzjoni, tapplika l-prinċipji bażiċi tal-liġi kriminali u tal-garanzji fundamentali stabbiliti fl-Artikolu 6 tal-KEDB. Għalhekk, fis-sentenza Il-Kummissjoni vs Anic Partecipazioni (19), il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat l-applikabbiltà tal-prinċipju tar-responsabbiltà personali għar-regoli tal-kompetizzjoni (20) . Imbagħad fis-sentenza Hüls vs Il-Kummissjoni (21), il-Qorti tal-Ġustizzja għamlet riferiment għall-prinċipju tal-preżunzjoni tal-innoċenza ggarantit mill-Artikolu 6(2) tal-KEDB. F’dik il-kawża, il-qorti tal-Unjoni kkunsidrat li, minħabba n-natura tal-ksur inkwistjoni kif ukoll tan-natura u l-grad ta’ severità tas-sanzjonijiet marbutin miegħu, il-prinċipju tal-innoċenza għandu japplika għall-proċeduri li jirrigwardaw ksur tar-regoli ta’ kompetizzjoni applikabbli għall-impriżi li jistgħu jwasslu għall-impożizzjoni ta’ multi jew penalitajiet (22) .
44. Fl-aħħar nett, għandu jiġi mfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja, fil-punt 81 tas-sentenza Van Landewyck et vs Il-Kummissjoni (23), indikat li, għalkemm ma setgħetx tiġi deskritta bħala “qorti” fis-sens tal-Artikolu 6 tal-KEDB, il-Kummissjoni kienet obbligata tirrispetta l-garanziji proċedurali stabbiliti mid-dritt tal-Unjoni. Ma jidhirlix li jista’ jiġi kkontestat li l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (24) fiha, b’mod partikolari, il-garanziji proċedurali inkwistjoni u li dawn ovvjament jorbtu lill-Kummissjoni.
45. Dawn l-elementi juru b’mod evidenti li fil-kuntest tal-eżami ta’ dawn is-setgħat, għandha tingħata attenzjoni partikolari għall-osservanza tal-garanziji fundamentali rikonoxxuti fl-Artikoli 47 sa 49 tal-Karta kif ukoll tal-Artikolu 6 tal-KEDB.
VI – Fuq l-appell ippreżentat mill-Kummissjoni (C‑216/09 P)
46. Nibda l-analiżi ta’ din il-kawża bl-eżami tal-appell ippreżentat mill-Kummissjoni. Fil-fatt, dan, billi jirrigwarda aggravju uniku dwar l-interpretazzjoni tar-regoli tal-preskrizzjoni, jikkundizzjona l-eżami tal-appell inċidentali ppreżentat minn ProfilARBED u TradeARBED.
47. Bl-appell tagħha, il-Kummissjoni ssostni li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi fil-kuntest tal-interpretazzjoni tar-regoli dwar is-sospensjoni tal-preskrizzjoni, taħt l-Artikolu 3 tad-Deċiżjoni Nru 715/78 u tal-Artikolu 25(6) tar-Regolament Nru 1/2003.
48. Fil-fatt, fis-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li s-sospensjoni tal-preskrizzjoni stabbilita f’dawn id-dispożizzjonijiet tgħodd biss fir-rigward tal-impriża rikorrenti, jiġifieri ARBED. Għaldaqstant, il-Qorti Ġenerali kkonkludiet li l-fatti kienu ġew preskritti fir-rigward ta’ ProfilARBED u ta’ TradeARBED.
A – It-talbiet tal-partijiet
49. Il-Kummissjoni stiednet lill-Qorti tal-Ġustizzja biex tħassar is-sentenza appellata sa fejn annullat il-multi imposti mill-Kummissjoni fir-rigward ta’ ProfilARBED u ta’ TradeARBED, u biex tiċħad ir-rikors ippreżentat minn dawn l-impriżi u tikkundannahom għall-ispejjeż.
50. Fir-risposta tagħhom għall-appell, ProfilARBED u TradeARBED jitolbu lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkonferma s-sentenza appellata sa fejn tannulla l-multi li ġew imposti fuqhom mill-Kummissjoni. Barra minn hekk, huma ppreżentaw appell inċidentali fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja effettivament tagħti raġun lill-Kummissjoni.
B – Fuq l-aggravju uniku bbażat fuq l-interpretazzjoni żbaljata tar-regola dwar is-sospensjoni tal-preskrizzjoni
51. Il-kwistjoni tirrigwarda dwar jekk, meta rikors jiġi ppreżentat quddiem qorti tal-Unjoni, is-sospensjoni tal-preskrizzjoni għandhiex effett relattiv, jiġifieri hija tgħodd biss fir-rigward tal-impriża rikorrenti (argument sostnut mill-Qorti Ġenerali u difiża minn ProfilARBED u TradeARBED), jew erga omnes, f’liema każ is-sospensjoni tal-preskrizzjoni matul il-proċedura tgħodd fir-rigward tal-impriżi kollha li pparteċipaw fil-ksur, kemm jekk ippreżentaw rikors jew le (argument sostnut mill-Kummissjoni). Kuntrarjament għal dak espressament stabbilit għall-interruzzjoni tal-preskrizzjoni, l-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni Nru 715/78 u l-Artikolu 25(6) tar-Regolament Nru 1/2003 ma jgħidu xejn fuq dan il-punt.
52. Din il-kwistjoni hija identika ma’ dik li hemm fil-kuntest tal-kawża ThyssenKrupp Nirosta vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, li fiha, infakkar, qed nippreżenta wkoll konklużjonijiet. Il-Qorti tal-Ġustizzja għandha, għall-ewwel darba, tiddeċiedi fuq dan il-punt.
1. Is-sentenza appellata
53. Fis-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li s-sospensjoni tal-preskrizzjoni għandha tkun suġġetta għal interpretazzjoni restrittiva sa fejn din tikkostitwixxi eċċezzjoni għall-prinċipju tal-preskrizzjoni ta’ ħames snin. Barra minn hekk, hija rrilevat li ma kienx iktar meħtieġ li jingħata effett erga omnes lil din is-sospensjoni, għaliex is-sospensjoni tikkonċerna, minnha nfisha, ipoteżi li fiha l-Kummissjoni diġà adottat deċiżjoni. Fl-aħħar nett, il-Qorti Ġenerali rrilevat li, skont is-sentenza Il-Kummissjoni vs AssiDomän Kraft Products et (25), il-proċeduri ġudizzjarji għandhom effett relattiv li jipprekludi, bħala prinċipju, li rikors ippreżentat minn impriża kontra deċiżjoni jkollu effett fuq is-sitwazzjoni ta’ destinatarji oħrajn ta’ din id-deċiżjoni.
2. L-argumenti prinċipali tal-partijiet
54. Il-Kummissjoni tikkunsidra li l-Qorti Ġenerali tibbaża ruħha fuq intepretazzjoni litterali żbaljata u eċċessivament restrittiva tal-Artikoli 2(3) u 3 tad-Deċiżjoni Nru 715/78. Din l-interpretazzjoni tmur kontra mhux biss l-approċċ teleoloġiku li ħadet il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il-Kummissjoni (26), imma anki l-approċċ in rem
li jidher li ħa l-Kunsill tal-Unjoni Ewropea fil-kuntest tax-xogħol preparatorju tar-Regolament Nru 2988/74 (27) .
55. Barra minn hekk, il-Kummissjoni tikkontesta r-riferiment għas-sentenza Il-Kummissjoni vs AssiDöman Kraft Products et, iċċitata iktar ’il fuq, li fiha l-qorti kkonfermat l-effett relattiv ta’ sentenza ta’ annullament. Il-loġika ta’ din is-sentenza ma tapplikax għat-tipi ta’ deċiżjonijiet, bħal dawk ta’ inkjesta, fejn il-kontestazzjoni tinterrompi jew tissospendi l-preskrizzjoni.
56. Kuntrarjament għad-deċiżjonijiet finali, l-annullament ta’ dawn il-miżuri jista’ jkollu effett fuq il-kapaċità tal-Kummissjoni li tkompli l-proċedura fir-rigward tal-impriżi kollha implikati fil-ksur, anki jekk huma formalment indirizzati biss lejn impriża waħda. Għalhekk, l-applikazzjoni ta’ dik is-sentenza għas-sospensjoni tal-preskrizzjoni tippreġudika t-twettiq korrett tad-dritt tal-kompetizzjoni, filwaqt li interpretazzjoni li żżomm l-effett erga omnes hija ta’ natura li tissalvagwardja l-effett utli tiegħu.
57. Il-Kummissjoni tippreċiża li s-sentenza appellata tobbligaha, meta kumpannija tkun ikkontestat miżura ta’ inkjesta indirizzata lilha, li tkompli l-inkjesta tagħha fil-konfront ta’ impriżi oħrajn implikati u tuża, fid-deċiżjoni finali tagħha, dokumenti li l-legalità tagħhom tkun inċerta, taħt piena ta’ annullament tad-deċiżjoni finali. Fil-fatt, billi l-preskrizzjoni tkun qed tiddekorri fir-rigward tal-impriżi oħrajn, hija ma tkunx tista’ tistenna l-eżitu tal-proċedura ġudizzjarja fir-rigward tal-miżura ta’ inkjesta.
58. Barra minn hekk, il-Kummissjoni tikkunsidra li s-sentenza appellata tiffaċilita l-evitar tal-ħlas ta’ multa. Fil-fatt, l-impriża li fil-konfront tagħha tkun sospiża l-preskrizzjoni tista’ tkun is-suġġett ta’ ristrutturar jew ta’ trasferiment tal-beni tagħha lil kumpannija oħra biex b’hekk grupp ikun jista’ jevita l-ħlas ta’ multa.
59. ProfilARBED u TradeARBED jikkunsidraw li d-differenza tal-kliem bejn żewġ artikoli li jiġu wara xulxin fi ħdan l-istess deċiżjoni ma jistgħux jiġu interpretati mod ieħor ħlief li jirriflettu deċiżjoni volontarja u kuxjenti tal-leġiżlatur li jiddifferenzja l-effetti tal-interruzzjoni u tas-sospensjoni tal-preskrizzjoni.
60. L-għanijiet tar-regoli ta’ preskrizzjoni huma intiżi biex jiggarantixxu lill-Kummissjoni d-dritt mhux li tissanzjona, imma li tipproteġi, bl-applikazzjoni tal-prinċipju ġenerali taċ-ċertezza legali, lill-partijiet kontra dawn is-sanzjonijiet ladarba jkun għadda ċertu terminu. Għaldaqstant, sa fejn dawn jidderogaw minn prinċipju ġenerali ta’ dritt, l-interruzzjoni u s-sospensjoni tal-preskrizzjoni għandhom, kif kienet enfasizzat il-Qorti Ġenerali, jiġu interpretati b’mod restrittiv u għalhekk f’sens favorevoli għall-impriża.
61. F’dan ir-rigward, ProfilARBED u TradeARBED jissottomettu li d-deċiżjoni inizjali kienet tolqot biss lil ARBED u jiddeduċu li din ma hijiex att kontestabbli fil-konfront tagħhom. Minn dan jirriżulta li, mingħajr ma jkun hemm il-ħtieġa li tingħata deċiżjoni fuq in-natura erga omnes tal-Artikolu 3 tad-Deċiżjoni Nru 715/78 u tal-Artikolu 25(6) tar-Regolament Nru 1/2003, il-kundizzjonijiet għal applikazzjoni tas-sospensjoni tal-preskrizzjoni fir-rigward tagħhom ma humiex sodisfatti.
62. Anki jekk wieħed jassumi li d-deċiżjoni inizjali setgħet kienet att kontestabbli fil-konfront tagħhom, ProfilARBED u TradeARBED jikkunsidraw li l-effett inter partes tal-proċeduri ġudizzjarji jmur kontra li r-rikors ippreżentat minn ARBED jolqot is-sitwazzjoni tagħhom. Barra minn hekk, ProfilARBED u TradeARBED jikkunsidraw li l-miżuri investigattivi huma atti preparatorji li ma jistgħux jiġu kkontestati u għalhekk ma tqumx il-kwistjoni tas-sospensjoni. Anki jekk wieħed jassumi li kien hemm miżuri investigattivi kontestabbli, rikors bħal dak ma jkollux l-effett li tiġi interrotta l-proċedura ta’ inkjesta. F’kull mument il-Kummissjoni jkollha l-possibbiltà li tirranġa l-iżbalji proċedurali. Għaldaqstant, anki f’din l-ipoteżi, xejn ma jiġġustifika effett erga omnes tar-regoli ta’ sospensjoni.
63. Billi dan jirrigwarda l-allegata possibbiltà li jiġi evitat il-ħlas tal-multa, ProfilARBED u TradeARBED jirreferu għall-ġurisprudenza dwar l-imputabbiltà tal-prattiki antikompetittivi li jippermettu li tiġi ttrasferita minn impriża għal oħra r-responsabbiltà tal-ksur, inklużi d-drittijiet marbutin mal-preskrizzjoni.
64. Fl-aħħar nett, ProfilARBED u TradeARBED jirrilevaw li r-Regolament Nru 2988/74 ma japplikax f’din il-kawża u jikkunsidraw li, bl-applikazzjoni tal-prinċipju taċ-ċertezza legali, ix-xogħol preparatorju tiegħu ma jistax jiġi invokat għaliex dan ma kien is-suġġett tal-ebda pubblikazzjoni u ma jissemmiex fit-test tar-Regolament Nru 2988/74.
3. L-evalwazzjoni tiegħi
65. Qabel ma ngħaddi għall-eżami tal-uniku aggravju, jeħtieġ li jsiru ċerti osservazzjonijiet preliminari fuq in-natura u l-portata tar-regoli ta’ preskrizzjoni fil-kuntest tal-kawżi tal-kompetizzjoni.
a) Il-kunsiderazzjonijiet preliminari
66. Il-preskrizzjoni tal-proċeduri tikkostitwixxi prinċipju universali u fundamentali tad-dritt tagħna. Tista’ tiġi ddefinita bħala kawża ta’ estinzjoni tal-azzjoni pubblika minħabba li jkun għadda perijodu ta’ żmien wara l-jum li jkun sar il-ksur. Din tapplika, fil-prinċipju, għall-ksur kollu, anki dak l-iktar gravi, bl-unika eċċezzjoni tar-reati kontra l-umanità, li skont l-eżiġenzi internazzjonali ġew iddikjarati li ma humiex suġġetti għall-preskrizzjoni. Meta jiskadi t-terminu tal-preskrizzjoni, l-azzjoni pubblika hija estinta u l-ebda proċedura oħra ma hija possibbli kontra l-parteċipanti fil-ksur.
67. Il-preskrizzjoni għandha tendenza li tistabbilixxi l-paċi soċjali u tirrispondi għal xewqa komuni ta’ ċertezza legali. Fis-sentenza tagħha tal-24 ta’ Settembru 2002, Falck u Acciaierie di Bolzano vs Il-Kummissjoni (28), il-Qorti tal-Ġustizzja qalet hekk, rigward il-preskrizzjoni, “l-eżiġenza fundamentali taċ-ċertezza legali timpedixxi lill-Kummissjoni milli ddewwem b’mod indefinit l-eżerċizzju tas-setgħat tagħha”, u, biex taqdi l-funzjonijiet tagħha, għandu jiġi ffissat bil-quddiem terminu ta’ preskrizzjoni (29) . Jinġiebu diversi ġustifikazzjonijiet klassiċi għall-preskrizzjoni. L-ewwel nett, biż-żmien, ir-ripressjoni titlef il-ġustifikazzjoni tagħha minħabba li l-inkwiet ikkawżat lill-ordni pubbliku bil-ksur jgħib progressivament. Imbagħad, fi spirtu iktar protettiv tal-interessi tal-persuni u tal-impriżi inkwistjoni, il-provi tal-ksur huma iktar diffiċli li jiġu ppriżervati jew li jiġu stabbiliti wara ċertu żmien. Fl-aħħar nett u fuq kollox, il-preskrizzjoni tippermetti li tiġi ssanzjonata l-inerzja, in-nuqqas jew it-traskuraġni tal-awtoritajiet fdati bil-proċeduri u tiffavorixxi li l-awturi tal-ksur jiġu ġġudikati fi żmien raġonevoli.
68. Għal dak li jirrigwarda l-ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni, il-preskrizzjoni tagħlaq f’terminu ta’ ħames snin li jibda jiddekorri mill-jum meta l-ksur ikun spiċċa, u dan bis-saħħa tal-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni Nru 715/78 u tal-Artikolu 25(1) u (2) tar-Regolament Nru 1/2003. Minkejja dan, skont l-Artikolu 2(1) ta’ din id-deċiżjoni u tal-Artikolu 25(3) ta’ dan ir-regolament, din il-preskrizzjoni tista’ tiġi interrotta minn kwalunkwe att tal-Kummissjoni fir-rigward tal-investigazzjoni jew il-proċedura kontra l-ksur. Din l-interruzzjoni xxejjen retroattivament it-terminu li jkun għadda diġà u timmarka l-bidu tad-dekorrenza ta’ terminu ġdid. Barra minn hekk, taħt l-Artikolu 2(2) ta’ din id-deċiżjoni u tal-Artikolu 25(4) ta’ dan ir-regolament, dik l-interruzzjoni tgħodd fir-rigward tal-impriżi kollha “li pparteċipaw fil-ksur”.
69. Barra minn hekk, bis-saħħa tal-Artikolu 3 tad-Deċiżjoni Nru 715/78 u tal-Artikolu 25(6) tar-Regolament Nru 1/2003, il-preskrizzjoni tista’ tiġi sospiża meta tkun għaddejja proċedura ġudizzjarja. F’dan il-każ, it-terminu ta’ preskrizzjoni jieqaf milli jgħaddi temporanjament.
70. Fl-aħħar nett, il-leġiżlatur tal-Unjoni stabbilixxa fl-Artikolu 2(3) ta’ din id-deċiżjoni u fl-Artikolu 25(5) ta’ dan ir-regolament li l-preskrizzjoni tagħlaq f’terminu massimu ta’ għaxar snin mingħajr ma l-Kummissjoni tkun imponiet multa. Iżda hemm miżjud li dan it-terminu jiġi mtawwal bil-perijodu li fih il-preskrizzjoni tkun ġiet sospiża.
b) Fuq l-effett relattiv jew assolut tas-sospensjoni tal-preskrizzjoni
71. Kif issostni l-Kummissjoni u għall-istess raġunijiet bħal dawk esposti fil-kuntest tal-kawża ThyssenKrupp Nirosta vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, naħseb li s-sospensjoni tal-preskrizzjoni matul il-proċedura ġudizzjarja għandha tgħodd fir-rigward tal-impriżi kollha li pparteċipaw fil-ksur, kemm jekk ippreżentaw rikors jew le.
72. Għalhekk ma naqbilx mal-pożizzjoni li adottat il-Qorti Ġenerali fis-sentenza appellata, u dan għal tliet raġunijiet.
73. L-ewwel nett, din il-pożizzjoni ma tikkunsidrax in-natura oġġettiva tal-preskrizzjoni. Fil-fatt, il-preskrizzjoni hija marbuta unikament mal-fatti. Hija għandha natura reali li hija indipendenti mill-persuni inkwistjoni. Għalhekk, meta l-azzjoni li l-Kummissjoni tista’ twettaq tiġi estinta bl-effett tal-preskrizzjoni, din l-estinzjoni tikkonċerna t-totalità tal-fatti inkwistjoni u tibbenefika lill-parteċipanti kollha.
74. Għal dak li jirrigwarda l-interruzzjoni tal-preskrizzjoni, dan jirriżulta ċar ħafna mill-Artikolu 2(2) tad-Deċiżjoni Nru 715/78 u mill-Artikolu 25(4) tar-Regolament Nru 1/2003 billi hemm indikat li l-interruzzjoni tal-preskrizzjoni tgħodd fir-rigward tal-impriżi u l-assoċjazzjonijiet ta’ impriżi kollha li pparteċipaw fil-ksur. It-test tal-Artikolu 3 ta’ din id-deċiżjoni u tal-Artikolu 25(6) ta’ dan ir-regolament dwar is-sospensjoni tal-preskrizzjoni huwa iktar ġenerali u ma jippreċiżax dan il-punt. Minkejja dan, fis-silenzju tat-testi, naħseb li l-effetti li jġibu l-interruzzjoni u s-sospensjoni tal-preskrizzjoni għandhom ikunu identiċi. It-tnejn jikkostitwixxu eċċezzjonijiet għall-preskrizzjoni. Billi din hija oġġettiva, l-interruzzjoni u s-sospensjoni għandhom għalhekk japplikaw it-tnejn għall-fatti stess. Dan juri iktar kemm qegħdin fil-kuntest ta’ ksur kumpless, kontinwu u fuq kollox kollettiv.
75. It-tieni nett, is-soluzzjoni offruta mill-Qorti Ġenerali twassal għal effett pervers. L-effett relattiv tas-sospensjoni jista’, effettivament, iwassal biex il-Kummissjoni ma tkunx tista’ tieħu azzjonijiet fir-rigward ta’ impriża li tkun ġiet eskluża b’mod żbaljat, għaliex din l-azzjoni setgħet ġiet preskritta.
76. It-tielet nett, meta tiġi applikata għal din il-kawża, din is-soluzzjoni hija kritikabbli meta wieħed jitlaq mill-premessa li ARBED, billi teżerċita poter ta’ tmexxija fir-rigward ta’ TradeARBED, tifforma magħha unità ekonomika waħda u identika fid-dritt, u għaldaqstant, tirrispondi għall-ksur li twettaq din tal-aħħar. Issa skont il-Qorti Ġenerali, il-fatti huma preskritti fir-rigward ta’ TradeARBED, li effettivament wettqet il-ksur, imma mhux fir-rigward tal-kumpannija li suppost tirrispondi għalih, jiġifieri ARBED.
77. Għalhekk ma nara l-ebda raġuni li tiġi introdotta distinzjoni li jidhirli li hija artifiċjali bejn l-effetti ta’ waħda u ta’ oħra fir-rigward tal-impriżi li pparteċipaw fil-ksur.
78. Għaldaqstant, jiena tal-fehma li l-Artikolu 3 tad-Deċiżjoni Nru 715/78 u l-Artikolu 25(6) tar-Regolament Nru 1/2003 għandhom jiġu interpretati fis-sens li s-sospensjoni tal-preskrizzjoni matul il-proċedura ġudizzjarja għandha tgħodd fir-rigward tal-impriżi kollha li pparteċipaw fil-ksur, kemm jekk ippreżentaw rikors jew le.
79. Applikat għal din il-kwistjoni, dan ifisser li l-preskrizzjoni qatt ma għalqet għal TradeARBED, li jidhirli li huwa iktar koerenti fir-rigward tar-regoli ta’ imputabbiltà li applikajt fil-każ preżenti. Dan iffisser ukoll li l-fatti ma kinux preskritti fir-rigward ta’ ProfilARBED, bil-kundizzjoni madankollu li din l-impriża tista’ effettivament tiġi kkunsidrata bħala li “pparteċipa[t] fil-ksur” (30) .
80. Għaldaqstant, nikkunsidra li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta ddeċidiet li s-sospensjoni tal-preskrizzjoni kienet tapplika biss fir-rigward tal-impriża li ppreżentat rikors għal annullament, jiġifieri, ARBED.
81. Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, nistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja li tiddeċiedi li l-aggravju uniku dwar l-interpretazzjoni żbaljata tar-regola fuq is-sospensjoni tal-preskrizzjoni huwa fondat.
c) Il-konklużjoni
82. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tilqa’ l-appell ippreżentat mill-Kummissjoni fil-kawża C‑216/09 P u tannulla s-sentenza appellata billi l-Qorti Ġenerali ddeċidiet li s-sospensjoni tal-preskrizzjoni ma kinitx tgħodd fir-rigward ta’ ARBED.
83. B’mod konformi mal-atti ppreżentati mill-partijiet, nistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja tgħaqqad flimkien l-appell inċidentali ppreżentat minn ProfilARBED u TradeARBED fil-kawża C‑216/09 P ma’ dak ippreżentat prinċipalment minn ARBED fil-kawża C‑201/09 P.
VII – Fuq l-appelli prinċipali ppreżentati minn ARBED (C‑201/09 P) kif ukoll dawk inċidentali minn ProfilARBED u TradeARBED (C‑216/09 P)
84. Bl-appell rispettiv tagħhom, ARBED, ProfilARBED u TradeARBED (iktar ’il quddiem, il-“grupp ARBED”) jitolbu li l-Qorti tal-Ġustizzja tannulla s-sentenza appellata u tikkundanna lill-Kummissjoni tħallas l-ispejjeż taż-żewġ istanzi.
85. Fir-risposta tagħha għall-appell ippreżentat minn ARBED u fir-replika tagħha għall-appell inċidentali ppreżentat minn ProfilARBED u TradeARBED, il-Kummissjoni tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja tiċħad dawn l-appelli u tikkundanna l-grupp ARBED għall-ispejjeż.
86. Il-grupp ARBED iqajjem erba’ aggravji sostanzjalment identiċi (31) . Dawn huma rispettivament dwar in-nuqqas ta’ bażi legali tad-deċiżjoni kkontestata, il-fatt li ġew injorati r-regoli li jirrigwardaw l-imputabbiltà tal-prattiki antikompetittivi fil-kuntest ta’ grupp ta’ kumpanniji, interpretazzjoni żbaljata tar-regoli ta’ preskrizzjoni u fl-aħħar nett, żbalji ta’ liġi fl-evalwazzjoni tal-ksur tad-drittijiet tad-difiża tagħhom.
A – Fuq l-ewwel aggravju bbażat fuq in-nuqqas ta’ bażi legali tad-deċiżjoni kkontestata
87. Essenzjalment, il-grupp ARBED isostni li l-Kummissjoni tilfet, minħabba l-iskadenza tat-Trattat KEFA fit-23 ta’ Lulju 2002, il-kompetenza tagħha biex tissanzjona ksur tal-Artikolu 65 KEFA u ma hemm l-ebda test li jagħti poter lil din l-istituzzjoni li tapplika din id-dispożizzjoni.
1. L-argumenti prinċipali tal-partij iet
88. L-ewwel aggravju jinqasam fi tliet partijiet ibbażat fuq il-ksur, l-ewwel nett, tal-Artikolu 97 KEFA, it-tieni nett, tar-Regolament Nru 1/2003 u, it-tielet nett, tal-obbligu ta’ motivazzjoni.
a) Fuq l-ewwel parti dwar il-ksur tal-Artikolu 97 KEFA
89. Il-grupp ARBED isostni li l-Artikolu 97 KEFA jistabbilixxi l-iskadenza tat-Trattat KEFA għat-23 ta’ Lulju 2002 u li d-deċiżjoni kkontestata, ibbażata fuq l-Artikolu 65 KEFA, ittieħdet fit-8 ta’ Novembru 2006. Meta ddeċidiet, ġustament, li l-proċeduri kontra l-prattiki inkwistjoni ttieħdu abbażi tal-Artikolu 65 KEFA, il-Qorti Ġenerali kisret l-Artikolu 97 KEFA u ma wiġbitx għall-argumenti tiegħu dwar in-nuqqas ta’ bażi legali.
90. Skont il-grupp ARBED, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta kkunsidrat li t-Trattati Komunitarji stabbilixxew ordinament ġuridiku uniku. Skont l-Artikolu 305(1) KE, it-Trattat KEFA jikkostitwixxi sistema speċifika li jidderoga mir-regoli ta’ natura ġenerali stabbiliti mit-Trattat KE u s-suċċessjoni tal-qafas ġuridiku tat-Trattat KE għal dak tat-Trattat KEFA wassal, mill-24 ta’ Lulju 2002, għal modifika tal-bażijiet legali, tal-proċeduri u tar-regoli tal-bażi applikabbli. L-obbligu għall-istituzzjonijiet li jinterpretaw it-Trattati differenti b’mod koerenti ma setax jiġi moqdi ħlief fl-osservanza tal-limiti li t-Trattati stess jiffissaw u għalhekk ma jistax iwassal lill-istituzzjonijiet illi jżommu dispożizzjoni ta’ Trattat li tistabbilixxi l-iskadenza tiegħu fit-23 ta’ Lulju 2002 lil hinn minn dik id-data.
91. Is-sentenzi Klomp (32) u Lucchini (33), li fuqhom tistrieħ il-Qorti Ġenerali biex issostni r-raġunament tagħha, ma jimmodifikawx din il-konklużjoni. Fil-fatt, l-ewwel sentenza kienet tirrigwarda modifika għad-dritt Komunitarju primarju magħmula permezz tat-Trattat li jgħaqqad, u mhux bl-iskadenza ta’ trattat, u t-tieni waħda kienet tirrigwarda deċiżjoni adottata skont it-Trattat KEFA qabel l-iskadenza tiegħu, u mhux wara.
92. Il-Kummissjoni tikkontesta dawn l-argumenti. Hija tinsisti, b’mod partikolari, fuq in-natura uniformi tal-ordinament ġuridiku maħluq mit-Trattati KE, KEFA u Euratom. Dan l-ordinament ġuridiku huwa kkaratterizzat minn għanijiet komuni, partijiet komuni, regoli u proċeduri komuni kif ukoll istituzzjonijiet komuni. B’mod partikolari, l-Artikoli 65 KEFA u 81 KE jistabbilixxu t-tnejn kompetenza tal-Kummissjoni taħt il-kontroll tal-Qorti tal-Ġustizzja. Hija tissottometti wkoll li, skont il-ġurisprudenza, id-dispożizzjonijiet tat-Trattati KEFA u KE huma parti integrali mid-dritt Komunitarju li fl-applikazzjoni tiegħu għandhom jiġu evitati inkoerenzi u li t-Trattati KEFA u Euratom għandhom jiġu interpretati fuq il-bażi ta’ prinċipji komuni, b’riferiment għat-Trattat KE. Fil-fatt, fil-ġurisprudenza tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet ikkunsidrat ir-regoli materjali li jipprojbixxu l-akkordji fit-Trattati KEFA u KE bħala li huma essenzjalment ekwivalenti u applikat il-ġurisprudenza dwar l-Artikolu 81 KE għall-Artikolu 65(1) KEFA.
93. Fir-rigward tal-Artikolu 305(1) KE, il-qrati tal-Unjoni dejjem ikkunsidraw, minn naħa, li t-Trattat KEFA jikkostitwixxi lex specialis
fi ħdan l-ordinament ġuridiku uniformi fil-qasam speċifiku tiegħu u, min-naħa l-oħra li, sa fejn il-kwistjonijiet ma humiex is-suġġett ta’ dispożizzjonijiet tat-Trattat KEFA, it-Trattat KE jista’ japplika, bħala lex generalis, għal prodotti li jirrigwardaw it-Trattat KEFA. Għalhekk, billi t-Trattat KE kien disponibbli bħala sistema sussidjarja matul kemm damet il-validità tat-Trattat KEFA, dan jgħaddi, mal-iskadenza tat-Trattat KEFA, “għall-ewwel livell” anki f’dan il-qasam speċifiku. B’mod partikolari, id-dritt tal-akkordji, il-projbizzjonijiet u s-sanzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 65 KEFA huma assorbiti mingħajr interruzzjoni minn dawk stabbiliti fl-Artikolu 81 KE.
94. Il-Kummissjoni tikkunsidra li, jekk it-Trattat KEFA skada mingħajr ma kienet prevista sistema tranżitorja għall-kwistjonijiet fuq l-akkordji, ma setax jiġi konkluż li l-Istati Membri riedu jeskludu l-akkordji magħmulin matul il-validità tat-Trattat KEFA mill-applikabbiltà tal-Artikolu 65 KEFA għas-sempliċi raġuni li ma kinux jiġu skoperti jew mistħarrġa ħlief wara li jiskadi. Fil-fatt, fil-każ ta’ tranżizzjoni bbażata fuq id-dritt primarju, sistema tranżitorja leġiżlattiva ma tkunx meħtieġa meta, b’mod konformi mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, ikun biżżejjed li wieħed jirrikorri għall-prinċipji ta’ interpretazzjoni ġeneralment rikonoxxuti biex tiġi ddeterminata l-applikabbiltà ratione temporis tad-dispożizzjonijiet, billi wieħed jikkunsidra l-għan tagħhom u l-kuntest tagħhom.
95. Skont dawn ir-regoli, fil-fehma tal-Kummissjoni, meta l-fatti huma milquta minn projbizzjoni japplika fil-konfront tagħhom id-dritt sostantiv fis-seħħ fil-mument tal-ksur. Il-fatt li l-Artikolu 65(1) KEFA jipprevali fuq l-Artikolu 81 KE meta l-aġir inkriminat jikkostitwixxi bl-istess mod ksur tal-Artikolu 81 KE jsostni l-argument għal setgħa ripressiva mhux interrotta tal-Kummissjoni. Din tal-aħħar tikkunsidra li s-sanzjonijiet li jistgħu jingħataw illum jirrigwardaw l-Artikoli 81 KE u 23 tar-Regolament Nru 1/2003 billi l-prinċipju tal- lex mitior għandu qabelxejn jiġi kkunsidrat, fid-dawl tal-Artikolu 65(5) KEFA.
96. Il-Kummissjoni tenfasizza li n-nuqqas ta’ kompetenza biex jiġu istitwiti proċeduri u jiġu imposti sanzjonijiet jipprivaw l-Artikolu 65(1) KEFA, dispożizzjoni fundamentali tad-dritt Komunitarju u indispensabbli biex jitwettqu l-kompiti tal-Komunità, mill-effett utli tiegħu filwaqt li tingħata amnestija mhux ġustifikata għall-aġir illeċitu li jkun seħħ u li kien ipprojbit fiż-żmien meta t-Trattat KEFA kien fis-seħħ. Anki l-Istati Membri jkunu pprojbiti milli jistitwixxu proċeduri. Barra minn hekk, ostakolu bħal dak jikser il-prinċipju fundmentali li, wara l-proċedura ġudizzjarja, il-proċedura għandha tkompli mill-punt minn fejn ikun twettaq l-iżball proċedurali. Issa, skont il-Kummissjoni, ma hemm xejn biex wieħed jaħseb li l-Istati Membri kienu xtaqu dawn l-amnestiji u interruzzjoni fil-kontinwità f’qasam fejn il-politika komuni kienet dejjem prevista.
b) Fuq it-tieni parti dwar il-ksur tar-Regolament Nru 1/2003
97. Il-grupp ARBED jikkunsidra li, meta bbażat il-kompetenza tal-Kummissjoni fuq ir-Regolament Nru 1/2003, il-Qorti Ġenerali wettqet użu ħażin ta’ poter u ma weġbitx għall-argumenti tiegħu. Huwa jsostni li dan ir-regolament kien ġie adottat wara li t-Trattat KEFA kien skada u jikkunsidra li, fir-rigward tal-Artikolu 4 tiegħu u n-nuqqas ta’ kull referenza fit-Trattat KEFA, huwa jagħti lill-Kummissjoni s-setgħa li tikkonstata biss il-ksur tal-Artikoli 81 KE u 82 KE.
98. Jekk wieħed jassumi wkoll li r-Regolament Nru 1/2003 jagħti lill-Kummissjoni l-kompetenza li jiġi ssanzjonat il-ksur tal-Artikolu 65(1) KEFA, dan kieku jikser it-Trattat KEFA billi, meħud mill-perspettiva tat-Trattat KE biss, dan ikun ifisser emenda lit-Trattat KEFA. Fil-fatt, jirriżulta mill-ġurisprudenza li l-interpretazzjoni koerenti tad-dispożizzjonijiet tad-dritt sostantiv tat-Trattati differenti ma għandha l-ebda effett fuq il-kompetenzi attribwiti lill-istituzzjonijiet differenti mit-Trattati differenti, billi l-istituzzjonijiet huma kompetenti, fil-kuntest ta’ kull Trattat, li jeżerċitaw biss is-setgħat li ġew attribwiti lilhom minn dak it-Trattat.
99. Skont il-grupp ARBED, l-approċċ tal-Qorti Ġenerali jispiċċa biex, minn naħa, jagħti lill-Kunsill is-setgħa li jiddeċiedi liema awtoritajiet huma kompetenti biex jimplementaw l-Artikolu 65 KEFA, meta l-awturi tat-Trattat KEFA jkunu eżerċitaw dik il-kompetenza, u, min-naħa l-oħra, biex jimmodifikaw in-natura tal-kompetenza rrikonoxxuta lill-Kummissjoni bit-Trattat KEFA billi din hija esklużiva skont l-Artikolu 65 KEFA, meta din tikkonkorri ma’ dik tal-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni u tal-qrati nazzjonali fir-Regolament Nru 1/2003.
100. L-interpretazzjoni li tat il-Qorti Ġenerali dwar l-applikazzjoni tal-liġi fiż-żmien, għalhekk, tippreġudika l-identità ġuridika proprja ta’ kull trattat u tal-ġerarkija tar-regoli. Barra minn hekk, il-Qorti Ġenerali tagħmel konfużjoni bejn regola proċedurali, regola sostanzjali u attribuzzjoni ta’ kompetenza. Jirriżulta mill-ġurisprudenza, minn naħa, li l-kwistjoni tal-kompetenza ta’ istituzzjoni tiġi qabel il-kwistjoni li wieħed ikun jaf liema regoli sostanzjali u proċedurali japplikaw u, min-naħa l-oħra, li l-bażi legali li tagħti s-setgħa lill-istituzzjoni Komunitarja li tadotta att għandha tkun fis-seħħ fil-mument tal-adozzjoni tagħha.
101. Il-Kummissjoni tikkunsidra li hija ġustament ibbażat id-deċiżjoni kkontestata fuq l-Artikolu 65(1) KEFA billi l-ksur kien sar matul il-validità tiegħu u dan it-trattat kien jipprevali fuq it-Trattat KE. Barra minn hekk, billi din l-istess dispożizzjoni kienet tipprovdi għal projbizzjoni fil-mument tal-ksur u billi l-Artikolu 81 KE jipprovdi għall-istess projbizzjoni, il-prinċipju nulla poena sine lege
ma ġiex miksur.
102. Hija tippreċiża li, fil-kuntest tal-ordinament ġuridiku uniformi u bis-saħħa ta’ trasferiment ta’ setgħat mingħajr nuqqas ta’ kontinwità wara l-iskadenza tat-Trattat KEFA, il-kompetenza biex jiġi ssanzjonat il-ksur u l-proċedura applikabbli jaqgħu taħt l-Artikolu 81 KE u l-Artikolu 23 tar-Regolament Nru 1/2003. Dan l-aħħar artikolu japplika għall-ksur imwettaq, matul il-validità tat-Trattat KEFA, kemm għall-Artikolu 81 KE, bħala lex generalis applikabbli sussidjarjament, kif ukoll għall-Artikolu 65 KEFA bħala lex specialis
b’kontenut ekwivalenti. Fil-fatt, ir-riferiment fl-Artikolu 23 tar-Regolament Nru 1/2003 għall-Artikolu 81 KE jinkludi wkoll, minħabba r-relazzjoni ta’ speċjalità, l-Artikolu 65 tat-Trattat KEFA.
103. Barra minn hekk, fil-fehma tal-Kummissjoni dan l-approċċ jikkonforma mal-prinċipju li r-regoli proċedurali fis-seħħ bħalissa japplikaw għall-każijiet pendenti. Skont dan il-prinċipju, il-proċedura ta’ konstatazzjoni u ta’ sanzjoni ta’ ksur fil-qasam tal-azzar hija rregolata, minn mindu skada t-Trattat KEFA, mid-dritt sekondarju tat-Trattat KE mingħajr ma dan jaffettwa l-applikazzjoni, għall-kazijiet pendenti, tal-projbizzjoni materjali stabbilita fl-Artikolu 65(1) KEFA.
104. Il-Kummissjoni tirreferi, b’mod partikolari, għas-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-7 ta’ Settembru 1999, De Haan (34), u tal-Qorti Ġenerali tad-19 ta’ Settembru 2006, Lucchini vs Il-Kummissjoni (35), biex issostni li hija tista’ u għandha tikkombina r-regoli proċedurali applikabbli bħalissa mad-dritt sostantiv fis-seħħ fil-mument tal-ksur.
105. Fl-aħħar nett, fil-kumpless ta’ dawn iċ-ċirkustanzi, il-Kummissjoni tikkunsidra li l-Istati Membri ma għandhomx bżonn li jiddelegawlha espressament il-kompetenza biex tistitwixxi proċeduri kontra ksur imwettaq fil-qasam tat-Trattat KEFA wara t-23 ta’ Lulju 2002 u xejn ma jġiegħel lil wieħed x’jaħseb li huma kienu kuntrarji għal dan. Hija tenfasizza li l-konsegwenzi tal-iskadenza tat-Trattat KEFA kienu s-suġġett ta’ diskussjonijiet intensivi matul iktar minn għaxar snin fi ħdan il-Kunsill, il-Parlament Ewropew u l-Kummissjoni, u li dispożizzjonijiet tranżitorji ġew introdotti meta nħass il-bżonn tagħhom.
c) Fuq it-tielet parti dwar il-vjolazzjoni tal-obbligu ta’ motivazzjoni
106. Il-grupp ARBED isostni li l-kunsiderazzjoni tal-Qorti Ġenerali dwar il-validità tal-bażi legali hija vvizzjata minn nuqqas ta’ motivazzjoni. Huwa jikkunsidra li l-Qorti Ġenerali ma wiġbitx għall-argumenti mqajma fil-kuntest ta’ rikors għal annullament.
2. L-evalwazzjoni tiegħi
a) Fuq l-ewwel u t-tieni partijiet, ibbażati rispettivament fuq il-ksur tal-Artikolu 97 KEFA u dak tar-Regolament Nru 1/2003
107. Għandhom jiġu eżaminati flimkien l-ewwel żewġ partijiet tal-ewwel aggravju. Fil-fatt, b’dawn iż-żewġ partijiet, il-grupp ARBED essenzjalment jistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja biex tiddeċiedi jekk il-Kummissjoni, wara li skada t-Trattat KEFA, setgħetx tikkonstata u tissanzjona ksur tal-Artikolu 65(1) KEFA billi bbażat il-kompetenza tagħha fuq id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1/2003 li, wieħed għandu jiftakar, jikkostitwixxi r-regolament ta’ implementazzjoni tal-Artikolu 81 KE.
108. Essenzjalment, din il-kwistjoni hija identika għal dik fil-kuntest tal-appell ippreżentat kontra s-sentenza ThyssenKrupp Stainless vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, bħalissa pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja (C‑352/09 P), fejn ser nippreżenta l-konklużjonijiet tiegħi.
109. F’din il-kawża, bħal dik ta’ ThyssenKrupp Nirosta vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, il-Kummissjoni użat taħlita ta’ dritt sostantiv u tad-dritt proċedurali dderivat mit-Trattati KEFA u KE (36) biex tikkundanna ksur tal-Artikolu 65(1) KEFA wara li skada t-Trattat KEFA. Il-Kummissjoni bbażat ruħha fuq l-Artikolu 7(1) tar-Regolament Nru 1/2003 biex tikkonstata l-ksur. Barra minn hekk, biex tiġi imposta l-multa fuq l-impriżi inkwistjoni, hija bbażat ruħha fuq l-Artikolu 23(2) ta’ dan ir-Regolament. Minkejja dan, f’kull waħda minn dawn iż-żewġ kawżi, il-Kummissjoni kkalkulat l-ammont ta’ din il-multa b’riferiment mhux għall-metodu tal-kalkolu li hemm f’din l-aħħar dispożizzjoni, imma għall-metodu stabbilit fl-Artikolu 65(5) KEFA u dan bl-applikazzjoni tal- lex mitior (37) .
110. Sa fejn din it-taħlita ġiet użata bl-istess mod mill-Kummissjoni fiż-żewġ kawżi u sa fejn il-Qorti Ġenerali għamlet eżami tal-legalità sostanzjalment identiku, ser nadotta l-istess raġunament bħal dak propost fil-konklużjonijiet ippreżentati fil-kawża ThyssenKrupp Nirosta vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq.
111. Il-Kummissjoni adottat dik it-taħlita billi ma teżisti l-ebda dispożizzjoni tranżitorja li tippermettilha tikkonstata u tikkundanna ksur tal-Artikolu 65(1) KEFA wara li jiskadi t-Trattat KEFA. Għaldaqstant, jekk hija ma jirnexxilhiex tadotta deċiżjoni qabel ma jiskadi dak it-trattat, minħabba l-iskoperta tardiva tal-aġir illeċitu antikompetittiv jew, kif inhu l-każ f’din il-kawża, l-annullament tal-ewwel deċiżjoni, l-ebda test ma jippermettilha tiżgura r-rispett tad-drittijiet u tal-obbligi li ġejjin minn din id-dispożizzjoni.
112. Sussegwentement, l-ebda wieħed miż-żewġ regolamenti ta’ implementazzjoni tar-regoli Komunitarji tal-kompetizzjoni ma jittratta sitwazzjonijiet li seħħew meta t-Trattat KEFA kien fis-seħħ, kemm jekk huwa r-Regolament Nru 17 tal-Kunsill, tas-6 ta’ Frar 1962 (38), jew ir-Regolament Nru 1/2003. Hija biss il-komunikazzjoni tal-Kummissjoni fuq ċerti aspetti tat-trattament tal-kwistjonijiet ta’ kompetizzjoni li rriżultaw mill-iskadenza tat-Trattat KEFA (39) li tirreferi għal sitwazzjoni bħal din. Fil-fatt, il-punt 31 ta’ din il-komunikazzjoni jistabbilixxi dan li ġej:
“Jekk, meta tapplika r-regoli Komunitarji tal-kompetizzjoni għall-ftehim, il-Kummissjoni tikkonstata ksur f’qasam li jaqa’ taħt it-Trattat KEFA, id-dritt sostantiv applikabbli huwa, indipendentement mid-data ta’ applikazzjoni, dak fis-seħħ fil-mument tal-fatti li jikkostitwixxu l-ksur. F’kull każ, fuq livell proċedurali, id-dritt applikabbli wara l-iskadenza tat-Trattat KEFA ser ikun id-dritt KE […]” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
113. Minħabba din il-lakuna, il-Kummissjoni adottat l-ewwel soluzzjoni li l-Qorti Ġenerali rrifjutat fis-sentenzi tal-25 ta’ Ottubru 2007, SP vs Il-Kummissjoni (40), Riva Acciaio vs Il-Kummissjoni (T‑45/03), Feralpi Siderurgica vs Il-Kummissjoni (T‑77/03), u Ferriere Nord vs Il-Kummissjoni (T‑94/03). F’kull waħda minn dawn is-sentenzi, il-Kummissjoni kienet ibbażat esklużivament il-kompetenza tagħha fuq id-dispożizzjonijiet tat-Trattat KEFA, u dan minkejja li kien skada. Għalhekk, fid-deċiżjoni adottata fis-17 ta’ Diċembru 2002 fir-rigward ta’ Ferriere Nord SpA, il-Kummissjoni bbażat ruħha, biex tikkonstata ksur tal-Artikolu 65(1) KEFA, fuq l-Artikolu 65(4) KEFA u, biex timponi multa fuq l-impriża, fuq l-Artikolu 65(5) KEFA.
114. Il-Qorti Ġenerali annullat dawn id-deċiżjonijiet kollha minħabba nuqqas ta’ kompetenza. B’mod partikolari, fakkret li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (41), id-dispożizzjoni li tikkostitwixxi l-bażi legali ta’ att u tippermetti lill-istituzzjoni Komunitarja li tadotta l-att inkwistjoni għandha tkun fis-seħħ fil-mument tal-adozzjoni tiegħu.
115. Il-Kummissjoni ma ppreżentat appell fl-ebda waħda minn dawn il-kawżi.
116. F’din il-kawża, il-Kummissjoni tippreżenta għalhekk, flimkien mal-kawża ThyssenKrupp Nirosta vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, soluzzjoni ġdida, billi tibbaża d-deċiżjoni tagħha fuq taħlita ta’ dritt sostantiv mit-Trattat KEFA u tad-dritt proċedurali mit-Trattat KE, fis-seħħ fil-mument tal-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata.
117. Fis-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali kkonfermat il-legalità ta’ din it-taħlita billi qagħdet fuq interpretazzjoni teleoloġika tar-regoli istitwiti mil-leġiżlatur tal-Unjoni. Biex tirrikonoxxi lill-Kummissjoni s-setgħa li tadotta deċiżjoni bħal dik, il-Qorti Ġenerali artikolat ir-raġunament tagħha fi tliet stadji, bħal fis-sentenza ThyssenKrupp Stainless vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq. L-ewwel nett, fil-punti 57 u 58 tas-sentenza appellata, fakkret in-natura u l-portata tat-Trattat KEFA fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni. Imbagħad, fil-punti 59 sa 64 ta’ dik is-sentenza, il-Qorti Ġenerali bbażat ruħha fuq il-koerenza u l-identità tal-għanijiet li ż-żewġ Trattati jixtiequ jilħqu billi applikat ir-regoli ta’ interpretazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja. Fl-aħħar nett, fil-punti 65 sa 68 ta’ dik is-sentenza, il-Qorti Ġenerali vverifikat li l-Kummissjoni kienet aġixxiet b’osservanza tal-prinċipju ta’ legalità u, b’mod partikolari, il-prinċipji li jirregolaw l-applikazzjoni tal-liġi fiż-żmien.
118. F’dawn il-konklużjonijiet, ser insostni, bħall-Qorti Ġenerali, il-validità ta’ din il-bażi legali u ser insegwi l-linji tar-raġunament tagħha.
119. Fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, it-Trattat KEFA jikkostitwixxi sistema speċifika għas-setturi tal-azzar u l-faħam, li tidderoga mir-regoli ġenerali stabbiliti fil-qafas tat-Trattat KE. Ir-relazzjoni bejn iż-żewġ trattati kienet irregolata mill-Artikolu 305 KE. Din id-dispożizzjoni kellha l-effett li teskludi l-applikazzjoni tat-Trattat KE u tad-dritt sekondarju tiegħu għall-merkanzija tas-settur tal-azzar u tal-faħam meta l-kwistjonijiet imqajmin kienu s-suġġett ta’ regoli speċifiċi stabbiliti fil-kuntest tat-Trattat KEFA (42) .
120. Minkejja dan, fin-nuqqas ta’ dispożizzjonijiet speċifiċi, it-Trattat KE u d-dispożizzjonijiet meħudin għall-implementazzjoni tiegħu japplikaw għall-prodotti rilevanti ta’ din il-komunità settorjali (43) u, wara li din spiċċat fit-23 ta’ Lulju 2002, il-kamp ta’ applikazzjoni ġenerali tat-Trattat KE estenda għas-setturi li inizjalment kienu rregolati mit-Trattat KEFA.
121. Din is-suċċessjoni tal-kuntest ġuridiku tat-Trattat KE għal dak tat-Trattat KEFA tidħol fil-kuntest ta’ unità “funzjonali” bejn iż-żewġ Komunitajiet (44) . Il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet kmieni ħafna l-eżistenza ta’ ordinament ġuridiku uniku (45) . Hija aċċettat ukoll l-eżistenza ta’ ordinament ġuridiku kontinwu li fih, ħlief fejn il-leġiżlatur tal-Unjoni esprima ruħu b’mod kuntrarju, il-kontinwità tal-istrutturi ġuridiċi kellha tiġi żgurata fil-każ ta’ bidla ta’ leġiżlazzjoni (46) .
122. Is-sentenzi Busseni (47) u Lucchini, iċċitati iktar ’il fuq, juru l-mod kif il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonċepixxi din l-unità funzjonali bejn iż-żewġ trattati. Dawn iż-żewġ kawżi jikkonċernaw il-kompetenza tal-Qorti tal-Ġustizzja biex tiddeċiedi fil-kuntest ta’ talba għal deċiżjoni preliminari fl-interpretazzjoni tar-regoli tat-Trattat KEFA.
123. Fl-ewwel kawża kien hemm sitwazzjoni fejn din il-kompetenza ma kinitx espressament prevista fl-Artikolu 41 KEFA, kuntrarjament għat-test tal-Artikolu 234 KE. Biex timla din il-lakuna, il-Qorti tal-Ġustizzja marret lil hinn mid-differenzi testwali li kienu jeżistu bejn iż-żewġ dispożizzjonijiet u bbażat ruħha fuq l-għanijiet komuni li dawn tal-aħħar jipprovaw jilħqu kif ukoll mill-għan u l-koerenza tat-Trattati. Għalhekk hija indikat li “huwa kuntrarju għal dan l-għan li din il-koerenza li, fir-rigward ta’ regoli ġejjin mit-Trattati KE u KEEA, is-sens u l-portata tagħhom għandhom jiġu ffissati fl-aħħar mill-aħħar mill-Qorti tal-Ġustizzja, filwaqt li, meta r-regoli inkwistjoni jkunu marbutin mat-Trattat KEFA, din il-kompetenza tibqa’ responsabbiltà unika ta’ diversi qrati nazzjonali, fejn l-interpretazzjonijiet jistgħu jkunu differenti, u li l-Qorti tal-Ġustizzja ma tkunx tista’ tiżgura interpretazzjoni uniformi ta’ dawn ir-regoli [ (48) ] ” (49) .
124. Sussegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja applikat dan ir-raġunament fil-kawża Lucchini, iċċitata iktar ’il fuq. Din kienet tirrigwarda s-sitwazzjoni fejn, minħabba l-iskadenza tat-Trattat KEFA, il-Qorti tal-Ġustizzja tilfet il-kompetenza tagħha biex tiddeċiedi fuq domandi preliminari dwar l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni ta’ dak it-Trattat. Il-Qorti tal-Ġustizzja, filwaqt li aċċettat li l-Artikolu 41 KEFA effettivament ma kienx applikabbli, ikkunsidrat li mhux biss imur kontra l-għan u l-koerenza tat-Trattati, imma huwa wkoll inkonċiljabbli mal-kontinwità tal-ordinament ġuridiku Komunitarju li l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex kompetenza tiżgura interpretazzjoni uniformi tar-regoli marbutin mat-Trattat KEFA li jkomplu jipproduċu effetti wara li dan tal-aħħar jkun skada (50) .
125. Huwa fuq il-bażi ta’ din il-ġurisprudenza li l-Qorti Ġenerali, fil-fehma tiegħi, irrikonoxxiet li l-Kummissjoni kienet kompetenti. Lil hinn mid-differenzi testwali li jeżistu bejn l-Artikoli 65(1) KEFA u 81 KE, il-Qorti Ġenerali enfasizzat li ż-żewġ dispożizzjonijiet huma interpretati bl-istess mod mill-qrati tal-Unjoni u hemm għanijiet identiċi (51) .
126. L-abbozzar tal-Artikoli 65(1) KEFA u 81(1) KE huwa biżżejjed biex jistabbilixxi li l-Istati Membri riedu jżommu l-istess regoli u l-istess kamp ta’ intervent tal-Komunitajiet. Għalkemm huma differenti fil-kliem tagħhom, dawn id-dispożizzjonijiet it-tnejn jesprimu l-istess ħtiġijiet, dik li jitwaqqaf suq komuni li fih ikun hemm kompetizzjoni b’saħħitha u effettiva u għal dan il-għan tiġi stabbilita projbizzjoni ta’ ftehim li għandu għan jew effett li joħloq distorsjoni fl-iżvolġiment normali tal-kompetizzjoni. Kif osservat il-Qorti Ġenerali, l-għan li jkun hemm kompetizzjoni mingħajr distorsjoni fis-setturi tal-azzar u tal-faħam ma ġiex interrott mill-fatt li t-Trattat KEFA skada, billi dan sempliċement kompla fil-qafas tat-Trattat KE. Barra minn hekk, l-Artikoli 65(1) KEFA u 81(1) KE jipproteġu l-istess interessi ġuridiċi. Fuq il-livell ta’ mezzi ta’ azzjoni, dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet jistrieħu fuq premessi simili (52) u l-implementazzjoni tagħhom tirrigwarda l-istess awtorità, jiġifieri l-Kummissjoni.
127. F’dawn il-kundizzjonijiet u bla ħsara għall-osservanza tal-prinċipji li jirregolaw l-applikazzjoni tal-liġi ratione temporis, jidhirli li l-Qorti Ġenerali setgħet tikkonkludi ġustament li l-kontinwità tal-ordinament ġuridiku Komunitarju u tal-għanijiet fl-operazzjoni tiegħu kienu jeħtieġu li l-Komunità Ewropea, billi ssuċċediet lill-Komunità Ewropea tal-Faħam u l-Azzar, tiżgura, fir-rigward tas-sitwazzjonijiet li nħolqu meta t-Trattat KEFA kien fis-seħħ, l-osservanza tad-drittijiet u l-obbligi imposti f’dan ir-rigward fuq l-Istati Membri u fuq l-individwi (53) . Għalhekk jidhirli li l-aċċettazzjoni li wara li jiskadi t-Trattat KEFA l-Komunità ma jkollhiex natura bħal dik tmur kontra l-għan u l-koerenza tat-Trattati kif riedhom il-leġiżlatur tal-Unjoni u ma hijiex rikonċiljabbli mal-kontinwità tal-ordinament ġuridiku Komunitarju rrikonoxxut mill-Qorti tal-Ġustizzja.
128. Din l-interpretazzjoni ma tistax tinftiehem evidentement ħlief li l-Komunità, irrappreżentata f’dan il-każ mill-Kummissjoni, taġixxi fl-osservanza tal-prinċipji ġenerali li jirregolaw l-applikazzjoni tal-liġi fiż-żmien (54) . Dawn il-prinċipji, li fakkret il-Qorti Ġenerali fil-punt 65 tas-sentenza appellata, huma dawn li ġejjin.
129. Għal dak li jikkonċerna r-regoli proċedurali, dawn għandhom japplikaw għall-kawżi kollha pendenti fil-mument li jidħlu fis-seħħ. Fi kliem ieħor, il-Kummissjoni għandha tagħmel proċedura kontra l-ksur taħt it-Trattat KEFA fil-forma u skont il-proċedura preskritti mid-dispożizzjonijiet fis-seħħ fid-data tad-deċiżjoni tagħha, jiġifieri dawk previsti fil-kuntest tar-Regolament Nru 1/2003.
130. Iżda, dan ma huwiex il-każ tar-regoli sostantivi. Dawn ma humiex retroattivi, ħlief fejn dan jingħad espressament mil-leġiżlatur tal-Unjoni (55) . Dik ir-regola tippermetti li tiġi ggarantita ċ-ċertezza legali tal-individwi li għandhom sempliċement ikunu jistgħu jafu l-limiti tal-libertà individwali tagħhom mingħajr ma jiġu mbagħad sorpriżi fil-previżjonijiet tagħhom minn liġi retroattiva.
131. Regola bħal dik toħroġ mill-prinċipju tal-legalità tad-delitti u l-pieni taħt l-Artikolu 49(1) tal-Karta kif ukoll mill-Artikolu 7(1) tal-KEDB.
132. L-Artikolu 49(1) tal-Karta jippreċiża li:
“L-ebda persuna m’għandha tiġi kkundannata għal xi att jew ommissjoni li, fiż-żmien meta sar jew saret, ma kienx jew ma kenitx reat skond il-liġi nazzjonali jew il-liġi internazzjonali. Lanqas m’għandha tingħata piena akbar minn dik li kienet applikabbli fiż-żmien meta twettaq ir-reat. Jekk wara li twettaq ir-reat, il-liġi tipprovdi għal piena inqas, dik il-piena għandha tkun applikabbli.”
133. L-analiżi li għamlet il-Qorti Ġenerali fil-punt 68 tas-sentenza appellata jidhirli li tikkonforma perfettament ma’ dan il-prinċipju. Fil-fatt, l-Artikolu 65(1) KEFA, li jiddefinixxi l-ksur, jikkostitwixxi r-regola sostantiva applikabbli u effettivament applikata mill-Kummissjoni. Id-deċiżjoni kkontestata tikkonċerna sitwazzjoni ġuridika li seħħet qabel l-iskadenza tat-Trattat KEFA għaliex din ġrat bejn l-1 ta’ Lulju 1988 u s-16 ta’ Jannar 1991. Barra minn hekk, wara li titqies in-natura tiegħu ta’ lex specialis, it-Trattat KEFA u r-regoli meħudin għall-applikazzjoni tiegħu kienu dawk biss applikabbli għal dan it-tip ta’ sitwazzjonijiet, li seħħew qabel ma skada. Fl-aħħar nett, kif indikat il-Qorti Ġenerali, il-leġiżlatur tal-Unjoni mkien ma stabbilixxa applikazzjoni retroattiva tal-Artikolu 81 KE wara l-iskadenza tat-Trattat KEFA.
134. Meta adottat id-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni għamlet sew li kkundannat azzjoni li, fil-mument li twettqet, kienet tikkostitwixxi ksur. Meta dan il-ksur sar bejn l-1 ta’ Lulju 1988 u s-16 ta’ Jannar 1991, din ġiet iddefinita b’ċarezza u preċiżjoni fl-Artikolu 65(1) KEFA. Barra minn hekk, dan il-ksur kien punibbli b’sanzjoni ddefinita b’mod ċar fl-Artikolu 65(5) KEFA. Għalhekk, l-impriżi kienu jafu perfettament bil-konsegwenzi tal-azzjonijiet tagħhom, kemm fil-kuntest tal-ewwel proċedura li wasslet għall-adozzjoni tad-deċiżjoni inizjali kif ukoll fil-kuntest ta’ din il-proċedura.
135. Issa, għal dak li jirrigwarda r-regoli proċedurali, nafu li, fil-kuntest tal-implementazzjoni tal-Artikolu 81 KE, id-dispożizzjonijiet li jippermettu lill-Kummissjoni tadotta deċiżjoni ta’ kundanna u li tissanzjona l-impriżi li wettqu ksur tal-Artikolu 81 KE huma rispettivament, mid-dħul fis-seħħ, l-1 ta’ Mejju 2004, tar-Regolament Nru 1/2003, l-Artikoli 7(1) u 23(2) ta’ dan ir-regolament. Billi qieset li dawn id-dispożizzjonijiet kienu jikkostitwixxu regoli proċedurali, il-Qorti Ġenerali kkonfermat l-applikazzjoni immedjata tagħhom.
136. Huwa fuq dan l-aħħar punt li ma naqbilx mal-analiżi tal-Qorti Ġenerali. Fil-fatt, l-Artikolu 23(2) tar-Regolament Nru 1/2003 ma jippermettix biss lill-Kummissjoni li timponi multa. Huwa jiffissa wkoll l-ammont tagħha. F’dawn il-kundizzjonijiet, jidhirli li din id-dispożizzjoni tikkostitwixxi regola tad-dritt sostantiv.
137. Għaldaqstant, kif jirriżulta b’mod ċar mill-punt 475 tal-motivi tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni bbażat ruħha fuq dik id-dispożizzjoni biex ikollha setgħa ta’ sanzjoni fir-rigward tal-grupp ARBED. Għal dak li jirrigwarda l-ammont tal-multa, il-Kummissjoni, bis-saħħa tal-prinċipju tal- lex mitior li jidher fl-Artikolu 49(1) tal-Karta, ikkalkulat dan bħala konformi mal-Artikolu 65(5) KEFA sabiex il-grupp ARBED jibbenefika mis-sanzjoni l-iktar ħafifa.
138. Fid-dawl ta’ dak li ntqal, jidhirli li l-Qorti Ġenerali ma wettqitx żball ta’ liġi meta ddeċidiet li l-Kummissjoni setgħet, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni, tibbaża ruħha fuq l-Artikoli 7(1) u 23(2) tar-Regolament Nru 1/2003 biex tikkonstata u tissanzjona l-akkordji mwettqa fis-settur rilevanti tal-kamp ta’ applikazzjoni tat-Trattat KEFA.
139. Madankollu, għandi nissottometti li, kuntrarjament għal dak li tgħid il-Qorti Ġenerali fil-punt 64 tas-sentenza appellata, il-Kummissjoni setgħet taġixxi hekk mhux wara t-23 ta’ Lulju 2002, data meta t-Trattat KEFA skada, imma mill-1 ta’ Mejju 2004, data meta r-Regolament Nru 1/2003 daħal fis-seħħ.
140. Madankollu, dan l-iżball, li sar ukoll fis-sentenza ThyssenKrupp Stainless vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, ma għandu l-ebda konsegwenza għall-eżitu tal-kawża.
141. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tiċħad l-ewwel żewġ partijiet tal-ewwel aggravju bħala infondati.
b) Fuq it-tielet parti tal-ewwel aggravju bbażat fuq in-nuqqas ta’ motivazzjoni tas-sentenza appellata
142. L-obbligu li s-sentenzi jkunu mmotivati jirriżulta mill-Artikolu 36 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, applikabbli għall-Qorti Ġenerali bis-saħħa tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 53 ta’ dan l-Istatut, u tal-Artikolu 81 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali.
143. Skont ġurisprudenza stabbilita, il-motivazzjoni ta’ sentenza għandha turi b’mod ċar u inekwivoku r-raġunament tal-Qorti Ġenerali sabiex il-persuni kkonċernati jkunu jafu l-ġustifikazzjonijiet tad-deċiżjoni meħuda u biex il-Qorti tal-Ġustizzja tkun tista’ teżerċita l-istħarriġ ġudizzjarju tagħha (56) . Fir-rigward ta’ rikors ibbażat fuq l-Artikolu 230 KE, l-eżiġenza ta’ motivazzjoni timplika li l-Qorti Ġenerali teżamina l-motivi ta’ annullament invokati mir-rikorrent u tesponi r-raġunijiet li wasslu għaċ-ċaħda tal-motiv jew għall-annullament tal-att ikkontestat.
144. Madankollu l-Qorti tal-Ġustizzja għamlet limiti fuq dan l-obbligu li jitwieġbu l-motivi invokati fis-sentenza Connolly vs Il-Kummissjoni (57) . Hija kkunsidrat li l-motivazzjoni ta’ sentenza għandha tiġi kkunsidrata fir-rigward taċ-ċirkustanzi tal-każ (58) u ma huwiex meħtieġ li l-Qorti Ġenerali tirrispondi “fid-dettall għal kull argument invokat mill-appellant, b’mod partikolari jekk dan l-argument ma kienx ta’ natura suffiċjentement ċara u preċiża u ma kienx ibbażat fuq provi ddettaljati” (59) .
145. Fir-rigward ta’ dawn l-elementi, naħseb li l-Qorti Ġenerali wieġbet biżżejjed fid-dritt għall-argumenti mqajma mill-grupp ARBED. Spjegat b’mod korrett ir-raġunijiet għaliex kkunsidrat li l-approċċ tal-Kummissjoni kellu jiġi vvalidat. Dan ippermetta mhux biss lill-grupp ARBED li jikkritika punti speċifiċi tal-analiżi tagħha, imma biex il-Qorti tal-Ġustizzja tkun tista’ wkoll teżerċita l-istħarriġ ġudizzjarju tagħha, dan kif jirriżulta mill-iżviluppi preċedenti.
146. F’dan il-kuntest, jiena tal-fehma li l-motivazzjoni tal-Qorti Ġenerali esposta fil-punti 56 sa 69 tas-sentenza appellata ma tista’ tkun suġġetta għall-ebda kritika u nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tiċħad it-tielet parti tal-ewwel motiv bħala infondat.
c) Il-konklużjoni
147. Fid-dawl ta’ dawn l-elementi kollha, nikkunsidra li l-ewwel aggravju bbażat fuq in-nuqqas ta’ bażi legali tad-deċiżjoni kkontestata, imqajma fil-kuntest tal-appell ippreżentat minn ARBED (C‑201/09 P) kif ukoll fl-appell inċidentali ppreżentat minn TradeARBED u ProfilARBED (C‑216/09 P) ma huwiex fondat u għandu jiġi miċħud.
B – Fuq it-tieni aggravju bbażat fuq il-ksur, mill-Qorti Ġenerali, tar-regoli fuq l-imputabbiltà ta’ prattiki antikompetittivi fi grupp ta’ kumpanniji
148. Bit-tieni aggravju, ARBED u ProfilARBED joġġezzjonaw li jinżammu responsabbli għall-ksur imwettaq mill-kumpannija sussidjarja TradeARBED.
149. Dan l-aggravju huwa kompost minn tliet partijiet ibbażati fuq, l-ewwel nett, ksur tal-prinċipji tal-awtonomija ġuridika ta’ persuna legali, tal-libertà tal-impriża u tar-responsabbiltà personali, it-tieni nett, applikazzjoni żbaljata tal-ġurisprudenza dwar kundizzjonijiet li fihom ksur imwettaq minn sussidjarja jista’ jiġi imputat lill-kumpannija parent u, it-tielet nett, żbalji ta’ liġi mwettqa fil-konstatazzjoni tal-eżerċizzju effettiv ta’ influwenza determinanti ta’ ARBED fuq TradeARBED.
150. L-argumenti mqajma fil-kuntest ta’ dan l-aggravju, għalkemm huma kważi identiċi taħt iż-żewġ appelli, għandhom għanijiet differenti skont ARBED u ProfilARBED. Għaldaqstant, hemm bżonn li ssir distinzjoni fis-sitwazzjoni rispettiva ta’ dawn l-impriżi fil-kuntest tal-eżami ta’ dawn l-argumenti.
1. L-argumenti prinċipali tal-partijiet
a) Fuq l-eċċezzjoni tal-inammissibbiltà mqajma mill-Kummissjoni fil-Kawża C‑201/09 P
151. Fl-atti tagħha, il-Kummissjoni ssostni li t-tieni aggravju, kif invokat minn ARBED, huwa inammissibbli. Fil-fatt, din trid tpoġġi fid-dubju l-imputabbiltà tal-ksur lil ProfilARBED peress li din tal-aħħar ma hijiex parti fil-proċedura fil-kawża C‑201/09 P.
152. Fi kwalunkwe każ, il-Kummissjoni ssostni li dan l-aggravju ma huwiex effettiv. ARBED tixtieq tpoġġi fid-dubju l-applikazzjoni, f’din il-kawża, tal-preżunzjoni tal-istħarriġ effettiv magħmul mill-ġurisprudenza. Hija ma kkritikatx il-punti 96 sa 98 tas-sentenza appellata, li fiha l-Qorti Ġenerali kienet ikkonstatat li l-Kummissjoni ppruvat l-eżerċizzju effettiv ta’ influwenza determinanti tal-kumpannija parent fuq is-sussidjarja b’elementi oħrajn.
b) Fuq l-ewwel parti, ibbażata fuq ksur tal-prinċipji tal-awtonomija ġuridika tal-persuna legali, tal-libertà tal-impriża u tar-responsabbiltà personali.
153. Insostenn tal-ewwel parti tat-tieni aggravju, il-grupp ARBED iqajjem tlett ilmenti.
154. Bl-ewwel ilment, il-grupp ARBED isostni li l-Qorti Ġenerali, f’din il-kawża, applikat ħażin il-kunċett ta’ impriża żviluppat fid-dritt tal-kompetizzjoni. Jekk, skont dan il-kunċett, l-impriżi separati ġuridikament jistgħu jikkostitwixxu unità ekonomika waħda u identika, il-Kummissjoni kienet tuża biss dak il-kunċett biex tiġi eskluża l-applikazzjoni tal-Artikolu 81 KE għall-ftehim fost il-gruppi u dak tas-sistema tal-konċentrazzjonijiet għall-akkwisti fost il-gruppi.
155. Fit-tieni lment, il-grupp ARBED isostni li, meta r-responsabbiltà tal-ksur imwettaq minn TradeARBED ġiet imputata lil ARBED kif ukoll lil ProfilARBED, il-Qorti Ġenerali kisret il-prinċipju tal-awtonomija ġuridika tal-persuna legali u, b’mod partikolari, tas-sussidjarja ta’ grupp ta’ kumpanniji. Bis-saħħa ta’ dan il-prinċipju, sussidjarja, billi tikkostitwixxi personalità ġuridika distinta, għandha l-kapaċità sħiħa ġuridika u għandha, għaldaqstant, tirrispondi għal aġir illeċitu, anki jekk din hija kkontrollata 100 % mill-kumpannija parent. Dan il-prinċipju jikkostitwixxi wieħed mill-pedamenti tad-dritt tal-kumpanniji.
156. Bl-istess mod, il-grupp ARBED sostna, matul is-seduta, li l-Qorti Ġenerali kienet kisret il-prinċipju tal-libertà tal-impriża stabbilit fl-Artikolu 16 tal-Karta (60) billi imputat lill-grupp kollu ta’ kumpanniji bl-aġir illeċitu mwettaq minn waħda biss mill-kumpanniji ta’ dan il-grupp. Il-Qorti Ġenerali ma kkunsidratx id-dritt li għandha kull persuna li teżerċita attività ekonomika fil-kuntest ta’ entità ġuridika li għandha personalità ġuridika tagħha u li r-responsabbiltà tagħha hija limitata għall-atti stess ta’ din il-kumpannija.
157. B’dan il-fatt, il-Qorti Ġenerali kisret ukoll il-prinċipju tal-individwalità tal-pieni.
158. Bit-tielet ilment, ARBED u ProfilARBED ikkritikaw l-analiżi tal-Qorti Ġenerali li imputatilhom b’mod simultanju l-ksur imwettaq mit-tielet impriża tal-grupp, jiġifieri TradeARBED. Fil-fatt, dan ir-raġunament introduċa differenza fit-trattament mhux ġustifikat għad-detriment ta’ ProfilARBED għaliex din ma jkollhiex il-possibbiltà, kuntrarjament għall-kumpannija parent, li taqleb il-preżunzjoni li hija teżerċita influwenza determinati. Skont ARBED u ProfilARBED, din l-inkoerenza hija assimilabbli ma’ nuqqas ta’ motivazzjoni.
159. Il-Kummissjoni tikkontesta dawn l-argumenti. L-ewwel nett tfakkar xi jkopri, fid-dritt tal-kompetizzjoni, il-kunċett ta’ impriża, u sussegwentement tagħti l-iżviluppi fit-tul fil-ġurisprudenza dwar l-imputabbiltà tal-prattiki antikompetittivi fil-qafas ta’ grupp ta’ kumpanniji (61) .
160. Barra minn hekk, hija ssostni li l-prinċipju tal-awtonomija ġuridika tal-persuna legali, li hija ma tarax l-eżistenza tagħha fil-ġurisprudenza Komunitarja, għandu diversi eċċezzjonijiet (pereżempju, il-każ ta’ suċċessjonijiet ekonomiċi bejn impriżi). Hija ssostni, madankollu, li dan il-prinċipju jista’ jkun meħtieġ biex jiġi ddeterminat id-destinatarju ta’ deċiżjoni ta’ kundanna jew il-persuna ġuridika li għandha tirrispondi għall-ksur.
c) Fuq it-tieni parti, ibbażata fuq applikazzjoni żbaljata tal-ġurisprudenza li tirrigwarda l-kundizzjonijiet li fihom ksur imwettaq minn kumpannija sussidjarja jista’ jiġi imputat lill-kumpannija parent tagħha
161. Insostenn tat-tieni parti tat-tieni aggravju, il-grupp ARBED jikkritika r-raġunament tal-Qorti Ġenerali, li jidher fil-punti 89 u 90 tas-sentenza appellata, li kumpannija parent li għandha 100 % tal-kapital tas-sussidjarja tagħha hija preżunta li teżerċita influwenza determinati fuq l-aġir ta’ din tal-aħħar u għandha, konsegwentement, tirrispondi għall-aġir antikompetittiv li din tista’ tadotta. Il-grupp ARBED iqajjem żewġ ilmenti f’dan ir-rigward.
162. Bl-ewwel ilment, jikkunsidra li l-Qorti Ġenerali kisret il-“prinċipji ġenerali tad-dritt”. Il-grupp ARBED jirreferi, l-ewwel nett, għall-prinċipju tal-awtonomija tal-persuna legali invokat fil-kuntest tal-ewwel parti. Imbagħad jirreferi għall-prinċipju tal-individwalità tal-pieni b’riferiment għas-sentenza tal-4 ta’ Lulju 2006, Hoek Loos vs Il-Kummissjoni (62) . F’din is-sentenza, il-Qorti Ġenerali kienet iddeċidiet li l-osservanza ta’ dan il-prinċipju jeżiġi li l-Kummissjoni turi li l-ilmenti speċifiċi jistgħu jiġu indirizzati għal kull waħda mill-impriżi destinatarji tad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet (63) .
163. Fit-tieni lment, il-grupp ARBED isostni li s-sentenzi li tirreferi għalihom il-Qorti Ġenerali ma jippermettux li din il-konklużjoni tiġi sostnuta.
164. Minn naħa, is-sentenza tal-25 ta’ Ottubru 1983, AEG-Telefunken vs Il-Kummissjoni (64), ma hijiex rilevanti għaliex f’dik il-kawża l-Qorti tal-Ġustizzja kienet obbligata tiddeċiedi mhux fuq il-possibbiltà li kumpannija parent tiġi imputata bi ksur imwettaq mis-sussidjarja tagħha, imma fuq il-prova tal-parteċipazzjoni tal-kumpannija parent fi ksur. Barra minn hekk, f’dik il-kawża, il-kumpannija sussidjarja u l-kumpannija parent kellhom l-istess korpi statutorji, kuntrarjament għas-sitwazzjoni f’din il-kawża.
165. Min-naħa l-oħra, fis-sentenza tas-16 ta’ Novembru 2000, Stora Kopparbergs Bergslags vs Il-Kummissjoni (65), il-Qorti tal-Ġustizzja qatt ma kkonfermat li kontroll ta’ 100 % ta’ kumpannija kien biżżejjed biex kumpannija parent tiġi kkunsidrata bħala responsabbli għall-aġir tas-sussidjarja tagħha. Kuntrarjament għal din il-kawża, il-kumpannija parent kienet aċċettat, matul il-proċedura amministrattiva, li tassumi r-responsabbiltà għall-aġir tas-sussidjarja tagħha. Barra minn hekk, fid-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tat lok għal dik is-sentenza, il-Kummissjoni kienet adottat approċċ li tindirizza d-deċiżjoni lill-kumpannija parent meta kien hemm provi ċari tal-parteċipazzjoni ta’ din il-kumpannija parent fil-ksur.
166. Il-Kummissjoni tikkontesta, b’mod partikolari, l-interpretazzjoni mill-grupp ARBED taż-żewġ sentenzi ċċitati iktar ’il fuq.
d) Fuq it-tielet parti, ibbażata fuq l-iżbalji ta’ liġi mwettqa fil-konstatazzjoni tal-eżerċizzju effettiv ta’ influwenza determinanti ta’ ARBED fuq TradeARBED
167. Il-grupp ARBED jikkritika l-punt 96 tas-sentenza appellata li fiha l-Qorti Ġenerali indikat li l-provi pprovduti mill-Kummissjoni kienu jikkonfermaw “mhux il-parteċipazzjoni materjali effettiva ta’ ARBED fil-ksur inkwistjoni, iżda l-influwenza determinanti tagħha fuq l-aġir ta’ TradeARBED u l-użu effettiv ta’ din is-setgħa”.
168. L-ewwel nett, huwa jikkunsidra li l-Qorti Ġenerali ddeċidiet b’mod żbaljat li kien hemm preżunzjoni ta’ parteċipazzjoni espressament imwarrba mill-Kummissjoni. Hija ssostitwixxiet b’hekk, mingħajr ma kellha kompetenza, il-kunsiderazzjoni tagħha għal dik tal-Kummissjoni u kisret il-prinċipju tal-awtorità tar- res judicata li kellha d-deċiżjoni inizjali u d-deċiżjoni kkontestata. Fil-fatt, f’dawn id-deċiżjonijiet, hija kienet irrikonoxxiet li din l-influwenza ma kinitx ġiet użata b’mod li ARBED tista’ tiġi kkunsidrata bħala li pparteċipat fil-ksur. Għaldaqstant, kienet x’kienet l-influwenza determinanti eżerċitata minn ARBED fuq is-sussidjarja tagħha, dan l-eżerċizzju ma kien jinkludi l-ebda istruzzjoni dwar il-ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni.
169. It-tieni nett, il-grupp ARBED ifakkar li, skont is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq AEG-Telefunken vs Il-Kummissjoni u Stora Kopparbergs Bergslags vs Il-Kummissjoni, ir-responsabbiltà tal-kumpannija parent hija bbażata fuq il-parteċipazzjoni effettiva tagħhom fil-ksur.
170. Il-Kummissjoni tikkontesta dawn l-argumenti.
2. L-evalwazzjoni tiegħi fuq it-tieni aggravju kif invokat minn ARBED (C‑201/09 P)
171. Għal dak li jirrigwarda ARBED, il-kwistjoni hija jekk, bħala kumpannija parent ta’ TradeARBED, hija setgħetx leġittimament tinżamm responsabbli għall-aġir illeċitu ta’ din tal-aħħar. Fil-fatt, fis-sentenza appellata, wara li kkonstatat li ARBED kellha 100 % tal-kapital ta’ TradeARBED, il-Qorti Ġenerali ppreżumiet li l-kumpannija parent kienet teżerċita influwenza determinati fuq l-aġir tas-sussidjarja tagħha b’mod li t-tnejn setgħu jiġu kkunsidrati bħala li jikkostitwixxu impriża waħda fis-sens tal-Artikolu 65(1) KEFA u għalhekk li jistgħu jinżammu responsabbli in solidum għall-aġir ilmentat fil-konfront tagħhom, billi l-azzjonijiet imwettqa minn TradeARBED kienu, għaldaqstant, imputabbli lil ARBED (66) .
a) Fuq l-ammissibbiltà tat-tieni aggravju
172. Kif tissottometti l-Kummissjoni, dan l-aggravju għandu jiġi miċħud bħala inammissibbli fejn jikkonċerna lil ProfilARBED, billi din ma hijiex parti fil-proċedura fil-Kawża C‑201/09 P. Fil-fehma tiegħi din l-inammissibbiltà hija limitata għat-tielet ilment tal-ewwel parti tat-tieni aggravju, fejn ARBED tinvoka differenza ta’ trattament mhux ġustifikat fil-konfront ta’ ProfilARBED.
173. Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tiddeċiedi li t-tielet ilment tal-ewwel parti tat-tieni aggravju huwa inammissibbli.
b) Fuq l-ewwel parti, ibbażata fuq ksur tal-prinċipji tal-awtonomija ġuridika tal-persuna legali, tal-libertà tal-impriża u tar-responsabbiltà personali
i) Fuq l-ewwel ilment, ibbażat fuq applikazzjoni żbaljata tal-kunċett ta’ impriża
174. Dan l-ilment jirrigwarda r-raġunament li l-Qorti Ġenerali adottat fil-punti 87 u 88 tas-sentenza appellata:
“87 F’dan ir-rigward, għandu qabel kollox jiġi mfakkar li l-kunċett ta’ impriża fis-sens tal-Artikolu 81 KE jinkludi entitajiet ekonomiċi li kull waħda minnhom tikkostitwixxi organizzazzjoni unitarja ta’ elementi personali, materjali u immaterjali li fit-tul ikollhom għan ekonomiku partikolari, liema organizzazzjoni tista’ tikkontribwixxi għat-twettiq ta’ ksur previst minn din id-dispożizzjoni […]
88 Għalhekk ma hijiex relazzjoni ta’ istigazzjoni, fir-rigward tal-ksur, bejn il-kumpannija parent u s-sussidjarja tagħha u iktar ukoll ma hijiex implikazzjoni tal-kumpannija parent fil-imsemmi ksur, iżda l-fatt li dawn kienu jikkostitwixxu impriża unika fis-sens imsemmi iktar ’il fuq, li jawtorizza lill-Kummissjoni tindirizza deċiżjoni li timponi multi fuq il-kumpannija parent ta’ grupp ta’ kumpanniji. Fil-fatt, id-dritt Komunitarju tal-kompetizzjoni jirrikonoxxi l-fatt li diversi kumpanniji li jifformaw parti mill-istess grupp jikkostitwixxu entità ekonomika, u għaldaqstant impriża fis-sens tal-Artikoli 81 KE u 82 KE, jekk il-kumpanniji kkonċernati ma jiddeterminawx b’mod awtonomu l-aġir tagħhom fis-suq […]”
175. Il-kunċett ta’ impriża fid-dritt tal-kompetizzjoni huwa kunċett awtonomu tad-dritt tal-Unjoni. Dan il-kunċett jinftiehem bħala li jindika unità ekonomika mill-aspett tal-għan tal-ftehim inkwistjoni anki jekk, mill-aspett ġuridiku, din l-unità hija kkostitwita minn diversi persuni, fiżiċi jew ġuridiċi. Din il-karatteristika hija għalhekk indipendenti mill-metodu ta’ organizzazzjoni, mill-metodu ta’ finanzjament kif ukoll mill-forma ġuridika ta’ din l-unità u l-eżistenza tagħha tista’ tiġi dedotta minn firxa ta’ elementi li jikkorroboraw dan kollu (67) .
176. Fil-kuntest ta’ grupp ta’ kumpanniji, huwa għalhekk stabbilit li s-separazzjoni formali li tirriżulta mill-personalità ġuridika distinta ta’ kumpannija parent u tas-sussidjarji tagħha ma hijiex determinanti. Il-kriterju deċiżiv huwa l-eżistenza ta’ aġir unitarju ta’ dawn il-kumpanniji fis-suq (68) .
177. Fil-punti 87 u 88 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali sostniet definizzjoni tal-kunċett ta’ impriża li ma hijiex ħlief dik li tirriżulta minn ġurisprudenza stabbilita u abbundanti, li ARBED donnha (volontarjament) tinjora fil-kuntest tal-ewwel ilment tagħhom.
178. Din l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ impriża għandha l-konsegwenza li teskludi l-applikazzjoni tal-Artikolu 101(1) TFUE mill-ftehim konkluż bejn sussidjarja u l-kumpannija parent tagħha għaliex dak ma jkunx ftehim “bejn impriżi” (69) . Madankollu, kuntrarjament għal dak li ssostni ARBED insostenn tal-ewwel il ment, din ma hijiex l-unika konsegwenza. Din għandha wkoll sens invers. Għalhekk, ġie aċċettat minn żmien ilu, mis-sentenza tal-21 ta’ Frar 1973, Europemballage u Continental Can vs Il-Kummissjoni (70), li l-aġir ta’ sussidjarja jista’ jiġi imputat lill-kumpannija parent meta din is-sussidjarja ma tiddeterminax b’mod awtonomu l-aġir tagħha fis-suq, imma tapplika essenzjalment l-istruzzjonijiet li jingħatawlha mill-kumpannija parent wara li jitqiesu, b’mod partikolari, ir-rabtiet ekonomiċi, organizzattivi u ġuridiċi li jgħaqqdu dawn iż-żewġ entitajiet ġuridiċi (71) . F’dawn il-kundizzjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra li l-kumpannija parent u s-sussidjarja tagħha jagħmlu parti mill-istess unità ekonomika u, għaldaqstant, jifformaw impriża waħda (72) .
179. Għalhekk nikkunsidra li l-ewwel ilment dwar l-applikazzjoni żbaljata tal-kunċett ta’ impriża fid-dritt tal-kompetizzjoni ma huwiex fondat.
ii) Fuq it-tieni lment, ibbażat, essenzjalment, fuq il-ksur tal-prinċipju tar-responsabbiltà personali.
180. Meta tqajjem il-prinċipji tal-awtonomija ġuridika tal-persuni legali u tal-libertà tal-impriża, ARBED tiddefendi l-idea li TradeARBED, billi għandha personalità ġuridika separata, għandha tkun unikament responsabbli għall-aġir illeċitu tagħha. Hija tikkunsidra li, billi ma pparteċipatx fil-ksur ma għandhiex tirrispondi għalih. Għal din ir-raġuni ARBED tgħid li hemm ksur tal-prinċipju tal-individwalità tal-pieni u tas-sanzjonijiet. Għaldaqstant, ser neżamina dan l-ilment mill-angolu tal-prinċipju tar-responsabbiltà personali billi nfakkar in-natura u l-portata tiegħu.
181. Il-prinċipju tar-responsabbiltà personali jikkostitwixxi garanzija fundamentali ġej mid-dritt ripressiv li jillimita l-eżerċizzju tal- jus puniendi tal-poteri pubbliċi. Bis-saħħa ta’ dan il-prinċipju, fatt punibbli ma jistax jiġi imputat ħlief lill-awtur tiegħu stess u, bis-saħħa tal-prinċipju tal-individwalità tal-pieni, piena ma tistax tiġi imposta fuq persuna oħra għajr dik ħatja.
182. Il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat l-applikabbiltà tal-prinċipju tar-responsabbiltà personali fil-każ ta’ ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni, minħabba n-natura tal-ksur kif ukoll in-natura u l-grad ta’ severità tas-sanzjonijiet relatati miegħu (73) . Għalhekk, meta entità ekonomika tikser ir-regoli tal-kompetizzjoni, hija bħala prinċipju l-persuna fiżika jew il-persuna ġuridika li tuża din l-entità li għandha tirrispondi għall-konsegwenzi tal-azzjonijiet tagħha stess (74) .
183. Madankollu, f’qasam bħal dak tal-kompetizzjoni, l-awtoritajiet li jagħmlu l-proċeduri huma ffaċċjati b’intriċċi li jimmanifestaw ruħhom f’aġir insidjuż li jidħol fi strutturi u organizzazzjonijiet kumplessi. Fil-qafas ta’ grupp ta’ kumpanniji, sussidjarja li ma jkollha l-ebda awtonomija fis-suq tista’ tkun biss “qoxra vojta” u tostor l-identità ta’ min verament qed jistiga l-ftehim antikompetittiv. Barra minn hekk, il-movimenti ta’ ristrutturar, ta’ trasferimenti kif ukoll tat-tibdil ġuridiku jew organizzattiv tal-grupp jistgħu jaħbu movimenti ta’ kapitali li jistgħu jostakolaw l-eżekuzzjoni effettiva tad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni (75) .
184. Biex tiġi żgurata implementazzjoni effikaċi tar-regoli tal-kompetizzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk tqis ir-realtà ekonomika tal-gruppi tal-kumpanniji u dan b’żewġ modi.
185. Għalhekk hija tammetti b’mod strett ħafna li aġir illeċitu antikompetittiv imwettaq minn kumpannija jiġi imputat lil oħra. Hemm żewġ xenarji:
– l-ewwel xenarju huwa dak ta’ kumpannija parent u s-sussidjarja tagħha, bħal f’dan il-każ, bir-relazzjonijiet li jeżistu bejn ARBED u TradeARBED,
– it-tieni xenarju huwa dak ta’ suċċessjoni ekonomika bejn żewġ entitajiet li jappartjenu għall-istess unità ekonomika li tkun, f’dan il-każ, irrappreżentata mir-rabta li teżisti bejn ARBED u ProfilARBED (76) .
186. It-tieni lment jirrigwarda l-ewwel xenarju. Biex tiġi eżaminata l-fondatezza ta’ dan, huwa għalhekk indispensabbli li jiġi vverifikat, minn qabel, jekk il-Qorti Ġenerali rrispettatx il-kundizzjonijiet stabbiliti fil-ġurisprudenza biex tiġi imputata r-responsabbiltà lil ARBED għall-ksur imwettaq mis-sussidjarja tagħha TradeARBED.
187. Ser nipproċedi b’dan l-eżami fil-kuntest tal-kunsiderazzjoni tat-tieni parti tat-tieni aggravju li twassal espressament għal dan il-punt. F’dan ir-rigward ser nuri li l-Qorti Ġenerali applikat tajjeb il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
188. Konsegwentement, ser nipproponilha li tikkonstata li, meta ARBED tiġi imputata bir-responsabbiltà tal-ksur imwettaq mis-sussidjarja TradeARBED, il-Qorti Ġenerali ma kisritx il-prinċipju tar-responsabbiltà personali. It-tieni lment tal-ewwel parti bbażat fuq il-ksur ta’ dan il-prinċipju għandu, għalhekk, jiġi miċħud bħala infondat.
iii) Il-konklużjoni
189. Fid-dawl ta’ dawn l-elementi kollha, ser nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tiċħad l-ewwel parti, ibbażata fuq ksur tal-prinċipji tal-awtonomija ġuridika tal-persuna legali, tal-liberta tal-impriża u tar-responsabbiltà personali, bħala li hija parzjalment inammissibbli u parzjalment infondata.
c) Fuq it-tieni parti, ibbażata fuq applikazzjoni żbaljata tal-ġurisprudenza dwar il-kundizzjonijiet li fihom ksur imwettaq minn sussidjarja jista’ jiġi imputat lill-kumpannija parent
190. Insostenn tat-tieni parti, ARBED sostanzjalment tpoġġi fid-dubju n-natura u l-portata tal-preżunzjoni li biha kumpannija parent li jkollha 100 % tal-kapital tas-sussidjarja tagħha teżerċita effettivament influwenza determinanti fuq l-aġir tagħha u għandha b’hekk tirrispondi għall-aġir antikompetittiv tas-sussidjarja tagħha.
191. F’dan ir-rigward, ARBED tikkritika r-raġunament adottat mill-Qorti Ġenerali fil-punti 89 sa 91 tas-sentenza appellata:
“89 Fil-każ partikolari fejn kumpannija parent tikkontrolla 100 % tal-kapital tas-sussidjarja tagħha li tkun responsabbli għal aġir li jikkostitwixxi ksur, teżisti prezunzjoni konfutabbli li l-imsemmija kumpannija parent effettivament teżerċita influwenza determinanti fuq l-aġir tas-sussidjarja tagħha (sentenza […] AEG-Telefunken vs Il‑Kummissjoni, 107/82, Ġabra p. 3151, punt 50 […]) u li għaldaqstant dawn jikkostitwixxu impriża waħda fis-sens tal-Artikolu [101 TFUE] […]. Għaldaqstant hija l-kumpannija parent li, quddiem il-qorti Komunitarja, tikkontesta deċiżjoni tal-Kummissjoni li timponi fuqha multa minħabba l-aġir tas-sussidjarja tagħha, li għandha ddawwar din il-preżunzjoni billi tipproduċi provi li jistgħu juru l-awtonomija tas-sussidjarja ([…] sentenza Stora Kopparbergs Bergslags vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punt 29).
90. F’dan ir-rigward, huwa minnu li, kif isostnu r-rikorrenti, fil-punti 28 u 29 tas-sentenza Stora Kopparbergs Bergslags vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, minbarra l-pussess ta’ 100 % tal-kapital tas-sussidjarja, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret ċirkustanzi oħra bħan-nuqqas ta’ kontestazzjoni, mill-kumpannija parent, tal-influwenza li din eżerċitat fuq il-politika kummerċjali tas-sussidjarja tagħha u r-rappreżentazzjoni komuni taż-żewġ kumpanniji matul il-proċedura amministrattiva. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja semmiet l-imsemmija ċirkustanzi biss sabiex tesponi l-elementi kollha li fuqhom il-Qorti Ġenerali kienet ibbażat ir-raġunament tagħha sabiex tikkonkludi li dan ma kienx ibbażat biss fuq il-fatt li l-kumpannija parent kellha l-pussess tal-kapital kollu tas-sussidjarja. Għaldaqstant, il-fatt li l-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat l-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali f’din il-kawża ma jistax iwassal sabiex jinbidel il-prinċipju stabbilit fil-punt 50 tas-sentenza AEG‑Telefunken vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq […].
91 F’dawn iċ-ċirkustanzi, huwa biżżejjed li l-Kummissjoni turi li l-kapital kollu ta’ sussidjarja huwa miżmum mill-kumpannija parent tagħha sabiex tiġi stabbilita l-preżunzjoni li din tal-aħħar teżerċita influwenza determinanti fuq l-aġir tas-sussidjarja fis-suq. Sussegwentement, il-Kummissjoni tkun f’pożizzjoni li tikkunsidra lill-kumpannija parent responsabbli in solidum
għall-ħlas tal-multi imposti fuq is-sussidjarja tagħha, anki jekk jiġi kkonstatat li din il-kumpannija parent ma tkunx ipparteċipat direttament fil-ftehim, ħlief jekk din il-kumpannija tipproduċi prova li s-sussidjarja tagħha taġixxi b’mod awtonomu fis-suq […]”
192. Għalkemm bħala prinċipju naħseb li l-portata u l-applikazzjoni ta’ din il-preżunzjoni jibqgħu diskutibbli, nikkunsidra, minkejja dan, li l-analiżi adottata f’dan ir-rigward mill-Qorti Ġenerali ma hija vvizzjata bl-ebda żball ta’ liġi.
193. Fl-ewwel lok, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li, qabelxejn, twarrab l-argument ibbażat fuq l-interpretazzjoni żbaljata tas-sentenza AEG-Telefunken vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq. Fil-fatt, kif issostni l-Kummissjoni, ARBED adottat interpetazzjoni manifestament inkorretta ta’ din id-deċiżjoni ġudizzjarja. F’dik il-kawża, bħal f’dan il-każ, ma twettaq l-ebda att mill-kumpannija parent u kienet kwistjoni jekk il-kumpannija parent setgħetx tinżamm responsabbli għall-aġir illeċitu tas-sussidjarji tagħha.
194. Fit-tieni lok, għandu jingħad li s-sentenza Akzo Nobel et vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, tikkonferma l-prinċipju li l-Kummissjoni ġustament imputat lill-kumpannija parent l-aġir ta’ ksur ta’ sussidjarja meta ġie stabbilit li tal-ewwel kellha t-totalità tal-kapital tat-tieni.
195. Dan il-prinċipju huwa bbażat fuq il-preżunzjoni li kumpannija parent li jkollha 100 % tal-kapital tas-sussidjarja tagħha teżerċita effettivament influwenza determinati fuq l-aġir tagħha. Għalhekk huwa preżunt li s-sussidjarja ma tiddeterminax b’mod awtonomu l-aġir tagħha fis-suq u tapplika l-istruzzjonijiet li jingħatawlha mill-kumpannija parent. Għalhekk il-kumpannija parent u s-sussidjarja huma kkunsidrati bħala li jikkostitwixxu unità ekonomika waħda u identika u, għaldaqstant, bħala li tifforma “impriża” waħda fis-sens tad-dritt tal-kompetizzjoni, li jippermetti lill-Kummissjoni li tindirizza deċiżjoni li timponi l-multi fuq il-kumpannija parent, mingħajr ma jkun hemm il-ħtieġa li jiġi stabbilit l-involviment personali ta’ din tal-aħħar fil-ksur.
196. Il-Qorti tal-Ġustizzja tfakkar li din hija preżunzjoni sempliċi billi l-kumpannija parent kienet obbligata ġġib provi biżżejjed ta’ natura li juru li s-sussidjarja tagħha aġixxiet b’mod awtonomu fis-suq. Jekk il-preżunzjoni ma tinqalibx, l-Kummissjoni imbagħad tista’ żżomm lill-kumpannija parent responsabbli in solidum
għall-ħlas tal-multa imposta fuq is-sussidjarja tagħha.
197. Fl-aħħar nett, il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonferma li l-Kummissjoni hija obbligata biss tipprova li t-totalità tal-kapital ta’ sussidjarja tkun miżmuma mill-kumpannija parent tagħha biex tassumi li din tal-aħħar teżerċita influwenza determinanti fuq il-politika kummerċjali ta’ din is-sussidjarja. Ma hemm l-ebda eżiġenza oħra li torbot lill-Kummissjoni.
198. Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja waqqfet id-diverġenzi fl-interpretazzjoni li kienet qajmet is-sentenza Stora Kopparbergs Bergslags vs Il-Kummissjoni, iċċitati iktar ’il fuq, u li tirrepeti wkoll ARBED insostenn tal-ilment tagħha. Fil-konklużjonijiet li saru għal dik is-sentenza, l-Avukat Ġenerali Mischo kien tal-fehma li sehem ta’ 100 % tal-kapital ma kienx biżżejjed, fih innifsu, biex tiġi stabbilita r-responsabbiltà tal-kumpannija parent (77) u, f’dik is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet effettivament uriet ċirkustanzi oħrajn li setgħu jippruvaw l-eżerċizzju effettiv ta’ influwenza determinati, apparti s-sehem ta’ 100 % tal-kapital tas-sussidjarja (78) .
199. Wara s-sentenza Stora Koppargers Bergslags vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, qamet il-mistoqsija jekk is-sehem ta’ 100 % tal-kapital ta’ sussidjarja kienx biżżejjed biex jistabbilixxi preżunzjoni ta’ appartenenza għall-istess “impriża” jew kienx meħtieġ, kif apparentement taħsibha ARBED, f’din il-kawża, li jiġu prodotti elementi supplimentari, bħal dawk imqajma fil-kuntest tal-kawża li tat lok għal dik is-sentenza.
200. Fis-sentenza Akzo Nobel et vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja neħħiet din l-inċertezza u ddeċidiet li ċ-ċirkustanzi l-oħrajn li jistgħu jippruvaw l-eżerċizzju effettiv ta’ influwenza determinati “[ġew] indikat[i] [mill-Qorti tal-Ġustizzja] […] biss bl-għan li tesponi l-elementi kollha li fuqhom il-Qorti Ġenerali kienet ibbażat ir-raġunament tagħha u mhux sabiex tissuġġetta l-implementazzjoni tal-preżunzjoni […] għall-produzzjoni ta’ indizji supplimentari fir-rigward tal-fatt li l-kumpannija parent effettivament eżerċitat influwenza” (79) .
201. Għalhekk il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonferma l-interpretazzjoni li l-Qorti Ġenerali għamlet fis-sentenza Stora Kopparbergs Bergslags vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, fil-punt 90 tas-sentenza appellata.
202. Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, l-analiżi li adottat il-Qorti Ġenerali fil-punti 89 sa 91 tas-sentenza appellata diffiċilment tista’ tiġi kkritikata.
203. Din l-analiżi iktar u iktar ma tistax tiġi kkritikata billi l-Qorti Ġenerali ma llimitatx ruħha li tapplika l-preżunzjoni dwar is-sehem mill-kumpannija parent tat-totalità tal-kapital tas-sussidjarja tagħha biex tibbaża r-responsabbiltà ta’ARBED. Hija, fil-punti 96 sa 98 tas-sentenza appellata, irrilevat ukoll l-eżistenza ta’ indizji supplimentari li jippruvaw li TradeARBED ma kinitx tiddetermina b’mod awtonomu l-aġir tagħha fis-suq Komunitarju tat-travi (80) .
204. Jiena naqbel perfettament ma’ dan l-approċċ. Fil-fatt, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja effettivament qatgħet il-kwistjoni fil-punt 61 tas-sentenza Akzo Nobel et vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, nibqa’ madankollu konvint li r-responsabbiltà tal-kumpannija parent ma tistax tiġi stabbilita fuq il-bażi biss ta’ preżunzjoni fuq is-sehem fil-kapital. Jekk is-sehem ta’ 100 % tal-kapital huwa biżżejjed, fil-fatt, biex tiġi stabbilita l-eżistenza tar-rabta tal-grupp, ma naħsibx li fiha nfisha tista’ tassumi l-eżerċizzju effettiv ta’ poter ta’ tmexxija li jikkostitwixxi kompliċità fit-twettiq tal-ksur. Fil-fehma tiegħi jeħtieġ li l-Kummissjoni tipproduċi provi oħrajn li jistgħu juru n-nuqqas ta’ awtonomija tas-sussidjarja u biex jiġu mħarsa d-drittijiet fundamentali rikonoxxuti lill-impriżi.
205. B’mod partikolari għandi f’moħħi r-rispett tad-drittijiet tad-difiża u tal-osservanza tal-prinċipju tal-preżunzjoni tal-innoċenza stabbiliti fl-Artikoli 47 u 48 tal-Karta. Il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat repetutament li d-drittijiet fundamentali, iggarantiti wkoll fl-Artikolu 6 tal-KEDB, għandhom jiġu rrispettati fil-proċeduri kollha li jirrigwardaw ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni li jistgħu jwasslu għal sanzjonijiet bħal multi jew pieni anki jekk il-proċedura jkollha natura amministrattiva. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja bbażat ruħha espressament fuq in-natura tal-ksur inkwistjoni kif ukoll fuq in-natura u l-grad ta’ severità tas-sanzjonijiet marbutin magħhom (81) . Nafu wkoll li l-osservanza ta’ dawn il-garanziji għandha importanza iktar u iktar fundamentali meta qegħdin fil-kuntest ta’ proċedura ta’ natura kważi kriminali, li fiha l-Kummissjoni teżerċita funzjonijiet ta’ investigazzjoni, ta’ istruttorja u ta’ deċiżjoni u għandha f’dan ir-rigward setgħa diskrezzjonali kbira (82) .
206. Il-preżunzjoni tar-responsabbiltà tibqa’ essenzjalment eċċezzjoni għall-prinċipju tal-preżunzjoni tal-innoċenza. Fil-fatt, bis-saħħa ta’ dan il-prinċipju, l-oneru tal-prova jaqa’ fuq l-awtoritajiet li jistitwixxu l-proċeduri u d-dubju jmur favur l-akkużat. Il-preżunzjoni ta’ responsabbiltà inkwistjoni tiffaċilita konsiderevolment l-oneru tal-prova li jaqa’ fuq il-Kummissjoni u tobbliga lill-kumpanniji parent li jressqu provi biżżejjed biex jaqilbu din il-preżunzjoni. Din il-bidla fl-oneru tal-prova taffettwa bla dubju d-drittijiet tad-difiża tal-impriżi.
207. Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem taċċetta bdil fl-oneru tal-prova dwar il-preżunzjonijiet ta’ responsabbiltà. Fis-sentenza Salabiaku vs Franza, iċċitata iktar ’il fuq (83), hija kkunsidrat li l-prinċipju tal-preżunzjoni tal-innoċenza ggarantit fl-Artikolu 6(2) tal-KEDB ma jipprekludix preżunzjoni ta’ responsabbiltà fil-fatt jew fid-dritt jekk din tkun inkwadrata “f’limiti raġonevoli billi jikkunsidraw il‑gravità tal‑kwistjoni u jirrispettaw id‑drittijiet tad‑difiża”.
208. Fis-sentenza Janosevic vs L-Isvezja, iċċitata iktar ’il fuq, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem eżaminat il-proporzjonalità ta’ preżunzjoni ta’ responsabbiltà fi ħdan il-leġiżlazzjoni fiskali Svediża. Din il-leġiżlazzjoni kienet tistabbilixxi li d-dikjarazzjonijiet żbaljati skoperti matul proċess ta’ tassazzjoni kienu dovuti għal att mhux skużabbli imputabbli lill-persuna taxxabbli u ma kienx manifestament irraġonevoli li tiġi imposta taxxa addizzjonali biex tissanzjona dan l-att. Is-sistema fiskali Svediża kienet għalhekk tiffunzjona fuq il-bażi ta’ preżunzjoni ta’ responsabbiltà fejn kienet il-persuna taxxabbli li kellha tikkontradixxiha (84) .
209. Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ikkunsidrat li din il-preżunzjoni baqgħet ristretta f’limiti raġonevoli sa fejn il-preżunzjoni kienet konfutabbli (ir-regoli applikabbli fis-suġġett kienu jipprevedu ċerti mezzi ta’ difiża bbażati fuq elementi suġġettivi) u fejn sistema effikaċi ta’ tassazzjoni kienet importanti għad-difiża tal-interessi finanzjarji tal-Istat. Din żiedet tgħid li din il-konklużjoni kienet tfisser, ġeneralment, li “l-qrati f’kull każ jagħmlu kunsiderazzjoni bilanċjata u mhux restrittiva żżejjed biex isir magħruf jekk jeżistux motivi għall-annullament jew biex tinħafer it-taxxa addizzjonali” (85) .
210. Fid-dawl ta’ din il-ġurisprudenza wieħed, għalhekk, għandu joqgħod attent għal mod kif tiġi implementata l-preżunzjoni inkwistjoni. Jekk din hija ġġustifikata min-neċessità li tiġi żgurata implementazzjoni effettiva tar-regoli tal-kompetizzjoni, inqis, madankollu, li l-applikazzjoni tagħha llum taqbeż is-sempliċi “każ speċifiku fejn kumpannija parent tkun 100 % proprjetarja tal-kapital tas-sussidjarja tagħha”, imsemmi fis-sentenza Akzo Nobel et vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (86) . Fil-fatt, fis-sentenza General Química et vs Il-Kummissjoni (87), din il-preżunzjoni hija applikata fil-kuntest ta’ grupp f’parteċipazzjoni piramidali, fejn is-sottosussidjarja li pparteċipat fil-ksur kienet ikkontrollata minn sussidjarja li hija stess kienet tappartjeni f’100 % lill-kumpannija parent. Imbagħad fis-sentenzi Arkema vs Il-Kummissjoni (88) u Elf Aquitaine vs Il-Kummissjoni (89), dik il-preżunzjoni hija applikata meta l-kumpannija parent tkun proprjetarja f’98 % tas-sussidjarja tagħha.
211. Kif jista’ wieħed jiżgura li l-preżunzjoni inkwistjoni qiegħda fil-“limiti raġonevoli”?
212. Din għandha tkun konfutabbli. Rajna li l-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat dan il-prinċipju fis-sentenza Akzo Nobel et
vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, filwaqt li enfasizzat li din il-preżunzjoni tista’ tinqaleb meta jintwera, fir-rigward tal-irbit ekonomiku, ġuridiku u organizzattiv, li s-sussidjarja taġixxi b’mod awtonomu fis-suq u ma tikkostitwixxix mal-kumpannija parent unità ekonomika waħda (90) . Issa, lil hinn minn din l-affermazzjoni ta’ prinċipju, jidher li dik il-preżunzjoni hija diffiċli ħafna li tiġi kontradetta (91) . Fil-fatt, fil-kuntest ta’ grupp ta’ kumpanniji, kif jista’ wieħed jipprova n-nuqqas ta’ influwenza tal-kumpannija parent fuq il-prattiki kummerċjali ta’ sussidjarja ħlief, kif għamlet hawn il-Kummissjoni, li wieħed ifittex fil-kuntest tat-twettiq tal-ksur ilmentat elementi oġġettivi li jirrendu l-preżunzjoni inkwistjoni verosimili.
213. Naħseb li l-preżunjoni inkwistjoni għandha, f’kull każ, tiġi kkorroborata b’elementi oħrajn ta’ fatt li jippruvaw l-eżerċizzju ta’ influwenza determinanti tal-kumpannija parent fuq is-sussidjarja tagħha (92) . Dan jippermetti li jiġi evitat approċċ li, b’mod awtomatiku, jibbaża r-responsabbiltà tal-kumpanniji parent fuq il-bażi biss ta’ proprjetà ta’ kapital. Dan jinkoraġġixxi lill-awtoritjiet li jagħmlu l-proċeduri li, f’kull każ, jagħmlu evalwazzjoni bilanċjata tar-rabtiet ekonomiċi, ġuridiċi u organizzattivi li jgħaqqdu l-kumpannija parent mas-sussidjarja tagħha. Fil-każ ta’ sussidjarja li tkun proprjetà f’100 %, l-oneru tal-prova li jkun fuq il-Kummissjoni għandu effettivament ikun inqas tqil minn dak li jkollha fil-każ ta’ sussidjarja li tkun proprjetà f’70 %, imma ma għandux ikun ineżistenti.
214. F’din il-kawża, kif diġà indikajt, il-Kummissjoni u l-Qorti Ġenerali effettivament ippruvaw jikkorroboraw il-preżunzjoni tal-kontroll ta’ TradeARBED permezz ta’ elementi oħrajn (93) .
215. F’dawn il-kundizzjonijiet, naħseb li l-Qorti Ġenerali ma wettqet l-ebda żball ta’ liġi meta imputat lil ARBED ir-responsabbiltà tal-ksur imwettaq minn TradeARBED. Għaldaqstant nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tiċħad bħala infondata t-tieni parti, ibbażata fuq applikazzjoni żbaljata tal-ġurisprudenza dwar il-kundizzjonijiet li fihom il-ksur imwettaq minn sussidjarja jista’ jiġi imputat lill-kumpannija parent tagħha.
d) Fuq it-tielet parti, ibbażata fuq żbalji ta’ liġi mwettqa fil-konstatazzjoni tal-eżerċizzju effettiv ta’ influwenza determinanti ta’ ARBED fuq TradeARBED
216. Insostenn tat-tielet parti, infakkar li ARBED tikkritika l-punt 96 tas-sentenza appellata li fiha l-Qorti Ġenerali indikat li l-provi pprovduti mill-Kummissjoni jikkonfermaw “mhux il-parteċipazzjoni materjali effettiva ta’ ARBED fil-ksur inkwistjoni, iżda l-influwenza determinanti tagħha fuq l-aġir ta’ TradeARBED u l-użu effettiv ta’ din is-setgħa”. Hija tikkunsidra li l-Qorti Ġenerali ddeċidiet ħażin li kien hemm preżunzjoni ta’ parteċipazzjoni espressament imwarrba mill-Kummissjoni u għalhekk issostitwixxiet, ’il barra mill-kompetenza tagħha, l-evalwazzjoni tagħha għal dik tal-Kummissjoni. Hija ssostni wkoll li dan kiser il-prinċipju tar- res judicata
li kellha d-deċiżjoni inizjali u d-deċiżjoni kkontestata. Fl-aħħar nett, ARBED tfakkar li, skont is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq AEG-Telefunken vs Il-Kummissjoni u Stora Kopparbergs Bergslags vs Il-Kummissjoni, ir-responsabbiltà tal-kumpanniji parent hija bbażata fuq il-parteċipazzjoni effettiva tagħhom fil-ksur.
217. L-ewwel nett, għandu jiġi osservat li l-argumenti mqajma minn ARBED jistrieħu fuq interpretazzjoni inkorretta tal-konsegwenzi marbutin mal-imputabbiltà ta’ prattika antikompetittiva. Fil-fatt, jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li għaliha rreferiet il-Qorti Ġenerali fil-punti 104 u 116 tas-sentenza appellata, li kumpannija trid tkun wettqet hija stess il-ksur meta jiġi imputat fil-konfront tagħha l-aġir illeċitu antikompetittiv ta’ suġġett tad-dritt ieħor (94) .
218. Għaldaqstant il-Qorti Ġenerali ma wettqet l-ebda żball ta’ liġi u ma qabżitx il-limiti tal-kompetenza tagħha meta kkunsidrat li ARBED ipparteċipat fil-ksur fid-dawl tal-influwenza determinanti li hija teżerċita fuq TradeARBED.
219. Sussegwentement, għal dak li jikkonċerna l-ilment ta’ ksur tal-prinċipju tar- res judicata, dan jidhirli li huwa inammissibbli għall-istess raġunijiet li diġà esponejt fil-kuntest tal-eżami tiegħi tal-ewwel aggravju. Fil-fatt, kif qalet il-Kummissjoni, dan l-ilment ġie miċħud mill-Qorti Ġenerali bħala inapplikabbli fil-punt 102 tas-sentenza appellata.
220. Fl-aħħar nett, jista’ jiġi miċħud l-ilment ta’ ARBED ibbażat fuq is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq AEG-Telefunken vs Il-Kummissjoni u Stora Kopparbergs Bergslags vs Il-Kummissjoni. Kif jiena indikajt u kif sostniet il-Kummissjoni, ARBED tibbaża ruħha fuq interpretazzjoni inkorretta ta’ dawk is-sentenzi.
221. Jiena tal-fehma li t-tielet parti tista’ għalhekk tiġi miċħuda bħala parzjalment inammissibbli u parzjalment infondata.
e) Il-konklużjoni
222. Fid-dawl ta’ dawn l-elementi kollha, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tiċħad it-tieni aggravju, ibbażat fuq il-ksur, mill-Qorti Ġenerali, tar-regoli dwar l-imputabbiltà tal-prattiki antikompetittivi fi grupp ta’ kumpanniji, bħala parzjalment inammissibbli u parzjalment infondat.
3. L-evalwazzjoni tiegħi tat-tieni aggravju kif imqajjem minn ProfilARBED (C‑216/09 P)
223. Il-kwistjoni li jqajjem it-tieni aggravju hija dwar jekk ProfilARBED setgħetx, billi wirtet l-attivitajiet ekonomiċi u industrijali ta’ ARBED fis-settur tat-travi, tiġi imputata b’dan il-mod bir-responsabbiltà tal-aġir antikompetittiv ta’ ARBED u ta’ TradeARBED.
a) Fuq l-ewwel parti, ibbażata fuq ksur tal-prinċipji tal-awtonomija ġuridika tal-persuna legali, tal-libertà tal-impriża u tar-responsabbiltà personali
224. Fil-fehma tiegħi l-eżami tal-ewwel parti jqajjem diffikultajiet partikolari fir-rigward ta’ ProfilARBED. Jekk l-ewwel ilment li jpoġġi fid-dubju l-mod kif il-Qorti Ġenerali applikat il-kunċett ta’ “impriża” jista’ jiġi miċħud għall-istess motivi bħal dawk esposti fil-qafas tal-appell ippreżentat minn ARBED, fil-fehma tiegħi t-tieni u t-tielet ilmenti jeħtieġu konklużjoni differenti fir-rigward ta’ ProfilARBED.
225. Fil-fatt nafu li ProfilARBED ġiet ikkostitwita, bħala sussidjarja 100 % ta’ ARBED, fis-27 ta’ Novembru 1992, jiġifieri sena wara li spiċċa l-ksur. Għaldaqstant, minħabba d-data tal-kostituzzjoni tagħha, huwa materjalment impossibbli li tiġi kkunsidrata li pparteċipat fil-fatti ta’ ksur fis-sens tal-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata.
226. Issa, din hija l-konklużjoni li waslet għaliha l-Qorti Ġenerali meta fil-punt 113 tas-sentenza appellata bbażat ruħha fuq il-“kunċett fundamentali
ta’ unità ekonomika” (95) u, fil-punti 109 u 110 ta’ dik is-sentenza, fuq il-ġurisprudenza dwar il-kriterju tal-kontinwità ekonomika.
227. Issa, jekk il-kunċett ta’ unità ekonomika huwa effettivament importanti biex tiġi żgurata implementazzjoni effikaċi tar-regoli tal-kompetizzjoni, jibqa’ l-fatt li l-użu ta’ dan il-kunċett għandu jiggarantixxi r-rispett tad-drittijiet u l-osservanza tal-prinċipji li jirregolaw l-imputabbiltà tal-aġir illeċitu antikompetittiv u ma għandux jirrendi bla sens il-prinċipju tar-responsabbiltà personali.
228. Fil-fatt, ma ninsewx li din hija kwistjoni ta’ sanzjoni u li l-prinċipju tar-responsabbiltà personali jikkostitwixxi prinċipju fundamentali tad-dritt tagħna li jassumi l-adozzjoni ta’ aġir individwali punibbli. Għaldaqstant, il-kunċett tal-unità ekonomika ma jistax jiġġustifika derogi għal dan il-prinċipju ħlief jekk dawn ikollhom natura eċċezzjonali u huma meħtieġa biex jiżguraw l-effettività tar-regoli tal-kompetizzjoni.
229. Fost id-derogi li aċċettat il-Qorti tal-Ġustizzja hemm dik li fiha teżisti suċċessjoni ekonomika bejn żewġ entitajiet li jappartjenu għall-istess grupp ta’ kumpanniji. Għalhekk il-Kummissjoni tista’ timputa r-responsabbiltà ta’ ksur mhux lill-awtur tiegħu, imma lill-impriża li lilha jkunu ġew ittrasferiti l-attivitajiet ekonomiċi kkonċernati bl-akkordju, peress li dawn iż-żewġ entitajiet jappartjenu lill-istess unità ekonomika. L-għan ta’ din ir-regola huwa, kif irrilevat il-Qorti Ġenerali fil-punt 110 tas-sentenza appellata, li jiġu evitati manuvri frawdolenti ġewwa grupp ta’ kumpanniji li jridu jevitaw il-ħlas tal-multa.
230. F’din il-kawża, ma hemm l-ebda element li juri li t-twaqqif ta’ ProfilARBED u t-trasferiment favuriha tal-attività ekonomika tat-travi huma r-riżultat ta’ manuvra bħal dik. Fil-fatt, minkejja t-trasferiment tal-attivitajiet tagħha, ARBED kompliet teżisti ġuridikament u ekonomikament. Jekk hija ma teżerċitax iżjed attivitajiet sinjifikattivi fis-suq tat-travi hija, minkejja dan, għandha dħul mill-bejgħ pożittiv u għandha, fl-assi tagħha, l-proprjetà ta’ TradeARBED u ProfilARBED. Barra minn hekk, sakemm ma jintweriex il-kuntrarju, ARBED żammet il-poter tat-tmexxija tal-grupp ARBED billi teżerċita influwenza determinanti fuq ProfilARBED u TradeARBED. Għalhekk, huwa l-ewwel nett permezz tal-kumpannija parent li s-sanzjoni ser ikollha effett dissważiv u preventiv. Il-ħlas tal-multa għandu jwassal lil ARBED biex tirranġa l-aġir tagħha fis-suq u teżerċita missjoni ta’ sorveljanza fir-rigward tal-aġir tas-sussidjarji tagħha.
231. Minħabba dawn l-elementi, u partikolarment fid-dawl tad-data tat-twaqqif ta’ ProfilARBED, naħseb li ma kien hemm l-ebda bażi legali biex il-Qorti Ġenerali timputa lil ProfilARBED ir-responsabbiltà tal-aġir illeċitu antikompetittiv imwettaq minn ARBED u TradeArbed u li tiġi kkunsidrata li kkontribwixxiet għat-twettiq tiegħu, fis-sens tal-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata.
232. Madankollu, dan ma għandux jipprekludi lill-Kummissjoni milli timplika lil ProfilARBED fil-kwistjoni għall-finijiet tal-ħlas tal-multa.
233. Fil-fatt, kif indikajt, ProfilARBED baqgħet sussidjarja miżmuma 100 % minn ARBED. Barra minn hekk, ġew ittrasferiti lilha attivitajiet industrijali li l-valur fis-suq jirriżulta, tal-inqas parzjalment, mill-ftehim antikompetittiv li fihom ipparteċipaw ARBED u TradeARBED. Għaldaqstant, naħseb li ProfilARBED ma setgħetx ma tkunx taf bl-oriġini parzjalment frawdolenti tal-assi li hija wirtet billi hija nħolqot minn ARBED, ftit wara t-twettiq tal-ksur, bħala sussidjarja 100 %. F’dawn il-kundizzjonijiet, jiena tal-fehma li s-sitwazzjoni tagħha tista’ tiġi assimilata ma’ dik fejn hemm “riċettatur” fid-dritt kriminali nazzjonali. Jidhirli li dan biss jiġġustifika lill-Kummissjoni, fl-applikazzjoni tar-regoli applikabbli normalment u tradizzjonalment fir-rigward tas-sanzjonijiet kriminali, bid-dritt, fl-Artikolu 2 tad-deċiżjoni kkontestata, li timplikaha fil-ħlas tal-multa u, jekk ikun il-każ, jekk hija twettaq ksur ieħor, li tikkunsidraha bħala reċidiva.
234. Fid-dawl ta’ dawn l-elementi kollha, naħseb li l-Qorti Ġenerali kisret il-prinċipju tar-responsabbiltà personali meta qieset li l-Kummissjoni kellha dritt timputa lil ProfilARBED ir-responsabbiltà ta’ aġir ta’ ksur ta’ ARBED u ta’ TradeARBED u tikkunsidraha bħala li kienet ipparteċipat fil-fatti ta’ ksur fis-sens tal-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata.
235. Għaldaqstant, nikkunsidra li t-tieni lment ibbażat fuq il-ksur tal-prinċipju tar-responsabbiltà personali huwa fondat.
b) Il-konklużjoni
236. Fid-dawl ta’ dawn l-elementi kollha u mingħajr ma hemm il-ħtieġa li jiġi eżaminat t-tielet ilment tal-ewwel parti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tilqa’ t-tieni aggravju, ibbażat fuq il-ksur, mill-Qorti Ġenerali, tar-regoli dwar l-imputabbiltà tal-prattiki antikompetittivi fi grupp ta’ kumpanniji, sa fejn dan tqajjem fil-kuntest tal-appell inċidentali ppreżentat minn ProfilARBED (C‑216/09 P).
C – Fuq it-tielet aggravju, ibbażat fuq interpretazzjoni żbaljata tar-regoli ta’ preskrizzjoni
237. It-tielet aggravju, imqajjem mill-grupp ARBED, ser jiġi eżaminat biss bħala mqajjem minn ARBED, billi t-tieni aggravju diġà ġie milqugħ sa fejn tqajjem minn ProfilARBED u TradeARBED.
238. ARBED tikkritika r-raġunament tal-Qorti Ġenerali li l-interruzzjoni tal-preskrizzjoni setgħet titqajjem kontriha, billi hija “pparteċipat fil-ksur” fis-sens tal-Artikolu 2(1) tad-Deċiżjoni Nru 715/78 u tal-Artikolu 25(4) tar-Regolament Nru 1/2003.
1. Is-sentenza appellata
239. Fil-punt 143 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali l-ewwel nett indikat li “‘impriża li pparteċipat fil-ksur’, għandu fil-fatt jinftiehem, fis-sens ta’ [l-Artikolu 2(1) tad-Deċiżjoni Nru 715/78 u tal-Artikolu 25(4) tar-Regolament Nru 1/2003], kull impriża identifikata bħala tali f’deċiżjoni tal-Kummissjoni li tippenalizza ksur”. F’dan ir-rigward, tirreferi għas-sentenza Compagnie maritime belge vs Il-Kummissjoni (96) .
240. Sussegwentement, hija osservat dan li ġej:
“145 […] minn dawn id-dispożizzjonijiet jirriżulta li l-preskrizzjoni hija interrotta mhux biss fir-rigward tal-impriżi li kienu s-suġġett ta’ investigazzjoni jew proċeduri, iżda wkoll fir-rigward ta’ dawk li, minkejja li pparteċipaw fil-ksur, għadhom mhumiex magħrufa lill-Kummissjoni u, għaldaqstant, ma kienu suġġetti għal ebda investigazzjoni jew li mhumiex destinatarji ta’ att proċedurali. Hekk kif tosserva wkoll ġustament il-Kummissjoni, l-espressjoni ‘li pparteċipat fil-ksur’ timplika fatt oġġettiv, jiġifieri l-parteċipazzjoni fil-ksur, li huwa distint minn element suġġettiv u partikolari bħall-identifikazzjoni ta’ tali impriża matul il-proċedura amministrattiva. B’hekk, jista’ jkun li impriża pparteċipat fil-ksur mingħajr ma l-Kummissjoni tkun taf dwar dan meta hija tadotta l-att li jinterrompi l-preskrizzjoni.
146 F’kull każ, għandu jiġi deċiż li, f’dan il-każ, ARBED ‘ipparteċipat fil-ksur’, peress illi, skont [is-sentenza Metsä-Serla et vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq] l-aġir li jikkostitwixxi ksur ta’ TradeARBED jista’ jiġi attribwit lilha, b’mod li titqies li wettqet hija stess dan il-ksur.”
2. L-argumenti prinċipali tal-partijiet
241. Permezz tal-ewwel ilment, ARBED tgħid li hija ma ġietx identifikata bħala impriża li “pparteċipa[t] fil-ksur” fid-deċiżjoni kkontestata u s-sitwazzjoni tagħha hija fundamentalment differenti minn dik tal-impriża kkonċernata fil-kawża Compagnie maritime belge vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq. Imbagħad, il-Qorti Ġenerali baqgħet ma stabbilietx li hija effettivament “pparteċipat fil-ksur” u l-imputabbiltà fil-konfront tagħha tal-ksur imwettaq minn TradeARBED ma tippermettix li wieħed jasal għal din il-konklużjoni. Fil-fatt, ARBED tirreferi għall-punt 100 tas-sentenza appellata li fiha l-Qorti Ġenerali ddistingwiet, minn naħa, l-imputabbiltà lill-kumpannija parent tal-ksur imwettaq minnha, flimkien mas-sussidjarja tagħha, minħabba l-parteċipazzjoni effettiva tagħha f’dan il-ksur u, min-naħa l-oħra, l-imputabbiltà lill-kumpannija parent tar-responsabbiltà tal-ksur imwettaq mill-unika sussidjarja tagħha minħabba l-influwenza determinanti li hija eżerċitat fuq din tal-aħħar.
242. Permezz tat-tieni lment, ARBED issostni li r-raġunament tal-Qorti Ġenerali għandu kontradizzjoni fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet li adottat fil-punt 100 tas-sentenza appellata.
243. Permezz tat-tielet ilment, hija tikkunsidra li l-Qorti Ġenerali kisret ukoll il-prinċipju ta’ awtorità ta’ res judicata
billi d-deċiżjoni inizjali kienet ikkonstatat li TradeARBED biss kienet ipparteċipat fil-ksur.
244. Il-Kummissjoni tiċħad dawn l-argumenti. B’mod partikolari, hija tispjega li ARBED għal darb’oħra tibbaża r-raġunament tagħha fuq distinzjoni żbaljata bejn “parteċipazzjoni” fi ksur u l-imputabbiltà tagħha. Il-Kummissjoni ssostni li l-argument dwar il-ksur tal-prinċipju ta’ awtorità ta’ res judicata huwa inammissibbli.
3. L-evalwazzjoni tiegħi
a) Fuq l-ewwel ilment, ibbażat fuq kwalifikazzjoni żbaljata ta’ impriża li “pparteċipa[t] fil-ksur” fis-sens tar-regoli ta’ preskrizzjoni
245. Kuntrarjament għal dak li ssostni ARBED, naħseb li l-Qorti Ġenerali setgħet legalment tiddeskriviha bħala impriża li “pparteċipa[t] fil-ksur” fis-sens tal-Artikolu 2(2) tad-Deċiżjoni Nru 715/78 u tal-Artikolu 25(4) tar-Regolament Nru 1/2003 u jitqajmu kontriha atti li jinterrompu l-preskrizzjoni.
246. Nagħtiha raġun mhux minħabba l-kunsiderazzjonijiet li l-Qorti Ġenerali għamlet fil-punt 143 tas-sentenza appellata, li jien xejn ma naqbel magħhom (97), imma fid-dawl tal-motivi li esponiet fil-punti sussegwenti li minnhom infushom huma biżżejjed biex isostnu l-konklużjoni tagħha.
247. Fil-fatt, kif irrilevat il-Qorti Ġenerali fil-punt 145 tas-sentenza appellata, l-espressjoni “li pparteċipat fil-ksur” tinvolvi fatt oġġettiv, jiġifieri l-parteċipazzjoni fil-ksur. Issa, kif urejt, ARBED ġiet imputata bir-responsabbiltà tal-aġir illeċitu antikompetittiv imwettaq minn TradeARBED minħabba l-influwenza determinanti li hija eżerċitat fuq din l-impriza fil-mument tat-twettiq tal-ksur. Huwa preżunt ukoll li ARBED ikkontribwixxiet għat-twettiq tal-ksur. Bis-saħħa ta’ ġurisprudenza stabbilita li l-Qorti Ġenerali tfakkar fil-punti 104 u 116 tas-sentenza appellata, hija stess suppost wettqet il-ksur (98) .
248. L-argument ta’ ARBED huwa għalhekk ibbażat fuq interpretazzjoni inkoretta tal-konsegwenzi marbutin mal-imputabbiltà ta’ prattika antikompetittiva u, għaldaqstant, nipproponi li dan l-argument jiġi miċħud bħala infondat.
b) Fuq it-tieni lment, ibbażat fuq in-natura kontradittorja tar-raġunament tal-Qorti Ġenerali
249. ARBED tirreferi speċifikament għall-punt 100 tas-sentenza appellata li, kif jindika l-użu tal-kliem “[g]ħall-bqija”, jikkostitwixxi motiv sussidjarju. Għaldaqstant dan l-ilment għandu jiġi miċħud bħala inammissibbli.
c) Fuq it-tielet ilment, ibbażat fuq ksur tal-prinċipju tar- res judicata
250. Jiena nipproponi wkoll li t-tielet ilment jiġi miċħud bħala inammissibbli. Fil-fatt, dan l-ilment kien ġie miċħud mill-Qorti Ġenerali bħala inapplikabbli fil-punt 102 tas-sentenza appellata. Ninnota, f’dan ir-rigward, li r-riferiment għall-prinċipju tar- res judicata fil-konfront ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni ma huwiex rilevanti u wisq inqas peress li din id-deċiżjoni kienet ġiet annullata mill-qorti tal-Unjoni.
d) Il-konklużjoni
251. Fid-dawl ta’ dawn l-elementi kollha, nikkunsidra li t-tielet aggravju, ibbażat fuq interpretazzjoni żbaljata tar-regoli tal-preskrizzjoni, imqajjem minn ARBED fil-kuntest tal-appell tagħha, jista’ jiġi miċħud bħala parzjalment inammissibbli u parzjalment infondat (99) .
D – Fuq ir-raba’ aggravju, ibbażat fuq żbalji ta’ liġi fl-evalwazzjoni tal-ksur tad-drittijiet tad-difiża ta’ ARBED
252. ARBED essenzjalment tilmenta li l-Qorti Ġenerali wettqet żbalji ta’ liġi meta evalwat l-eżistenza ta’ ksur tad-drittijiet tad-difiża tagħha minħabba d-dewmien eċċessiv tal-proċedura. Hija sostniet li l-provi meħtieġa biex tinqaleb il-preżunzjoni tal-influwenza determinanti u li setgħet kienet għad-dispożizzjoni tagħha fil-waqt tat-twettiq tal-ksur ma kinux għadhom jeżistu wara sittax-il sena ta’ proċedura.
1. Is-sentenza appellata
253. Il-kritika ta’ ARBED hija intiża lejn il-punti 168 sa 171 tas-sentenza appellata:
“168 […] f’dan il-każ, ARBED baqgħet ma stabbilietx kif it-tul ta’ żmien tal-proċedura amministrattiva, partikolarment twil huwa veru, jekk tittieħed inkunsiderazzjoni wkoll il-proċedura ġudizzjarja għall-annullament tad-deċiżjoni inizjali, seta’ ppreġudika l-eżistenza tad-drittijiet tad-difiża tagħha u, b’mod iktar partikolari, il-possibbiltà tagħha li ‘tikkonfuta l-preżunzjoni ta’ responsabbiltà bbażata fuq l-eżistenza ta’ rabtiet kapitali bejn il-kumpannija li pparteċipat waħedha fil-ksur [hija stess], invokata għall-ewwel darba wara sittax-il sena ta’ proċeduri’. F’dan ir-rigward, ARBED ħadet l-inizjattiva biss sabiex tallega li ‘l-elementi ta’ prova li setgħu kienu għad-dispożizzjoni [tagħha] fl-1990 ma baqgħux jeżistu wara li għadda dan iż-żmien kollu’.
169 Barra minn hekk, bil-kontra ta’ dak li ssostni ARBED, il-preżunzjoni ta’ responsabbiltà inkwistjoni ma ġietx invokata ‘għall-ewwel darba wara sittax-il sena ta’ proċeduri’ [traduzzjoni mhux uffiċjali], iżda fl-istadju tad-deċiżjoni inizjali, adottata fi Frar 1994 (ara l-premessa 322 tagħha u l-punt 101 iktar ’il fuq).
170 Minkejja dan, ARBED ma tatx prova, u lanqas ma allegat, matul l-ewwel kawża quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza, li s-sussidjarja tagħha TradeARBED kienet iddeterminat il-politika kummerċjali tagħha b’mod awtonomu b’mod li ma tikkostitwixxix, magħha, entità ekonomika u, għaldaqstant, impriża waħda fis-sens tal-Artikolu 65 KEFA (ara l-punt 94 iktar ’il fuq) […].
171 Fl-aħħar nett, din il-preżunzjoni sempliċi ta’ responsabbiltà, li l-prinċipju tagħha ilu jissemma sa mill-1983 mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza AEG‑Telefunken vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, ġiet kunsiderevolment sostnuta, f’dan il-każ, mill-provi addizjonali li diġà ġew invokati mill-Kummissjoni fid-deċiżjoni inizjali […] u milqugħa mill-Qorti tal-Prim’Istanza fis-sentenza tal-11 ta’ Marzu 1999, ARBED vs Il-Kummissjoni […]”
2. L-argumenti prinċipali tal-partijiet
254. L-ewwel nett, ARBED tikkunsidra li l-Qorti Ġenerali, fil-punt 168 tas-sentenza appellata, ma wiġbitx biżżejjed fid-dritt għall-motiv li hija qajmet, li jwassal biex is-sentenza appellata tkun nieqsa minn motivazzjoni. Skont hi, il-Qorti Ġenerali ma tistax sempliċement tirrispondi li hija ARBED li għandha turi li l-provi dwar in-natura reali tar-relazzjonijiet li kien hemm mas-sussidjarja tagħha ma baqgħux jeżistu billi “l-prova ta’ tali fatt negattiv huwa impossibbli”.
255. It-tieni nett, il-Qorti Ġenerali fil-punt 169 tas-sentenza appellata, adottat interpretazzjoni żbaljata tad-deċiżjoni inizjali, għaliex ma ttrattatx il-kwistjoni tal-imputabbiltà lil ARBED tal-ksur magħmul mis-sussidjarja tagħha.
256. It-tielet nett, il-Qorti Ġenerali kisret il-prinċipju tar- res judicata meta bbażat l-evalwazzjoni tagħha fuq id-deċiżjoni inizjali li, sa fejn din tikkonċerna lil ARBED, kienet ġiet annullata mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tagħha tat-2 ta’ Ottubru 2003, ARBED vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq.
3. L-evalwazzjoni tiegħi
257. Ir-rispett tad-drittijiet tad-difiża huwa prinċipju fundamentali tad-dritt tal-Unjoni stabbilit fl-Artikolu 48 tal-Karta. Skont ġurisprudenza stabbilita sew, l-osservanza ta’ dan il-prinċipju għandha importanza primarja fil-kuntest tal-iżvolġiment tal-proċedura amministrattiva mmexxija mill-Kummissjoni għal dak li jikkonċerna l-ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni (100) .
258. Ir-rispett tad-drittijiet tad-difiża jeżiġi li l-impriża kkonċernata tkun f’pożizzjoni, matul il-proċedura amministrattiva, li ssemma’ l-fehma tagħha fuq ir-realtà u r-rilevanza tal-fatti li l-Kummissjoni tallega kontriha (101) . Il-kontenut ta’ dawn id-drittijiet ġie ppreċiżat kontinwament fil-ġurisprudenza, u s-sentenza Technische Unie vs Il-Kummissjoni (102), li fuqha tibbaża ruħha l-Qorti Ġenerali fis-sentenza appellata, tipprovdi sostenn ieħor għall-argument.
a) Fuq l-ewwel ilment, ibbażat fuq nuqqas ta’ motivazzjoni
259. Sabiex tiġi eżaminata l-fondatezza tal-ewwel ilment, jeħtieġ li wieħed jerġa’ jgħarbel ir-raġunament li adottat il-Qorti Ġenerali.
260. Fil-punt 166 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali fakkret fil-ġurisprudenza applikabbli u, b’mod partikolari, il-kontribuzzjoni tas-sentenza Technische Unie vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq.
261. Fil-kawża li wasslet għal din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja effettivament eżaminat il-konsegwenzi fuq ir-rispett tad-drittijiet tad-difiża tad-dewmien eċċessiv tal-proċedura amministrattiva u, b’mod partikolari, il-fażi tal-investigazzjoni (103) . Bħala prinċipju, f’dan l-istadju, id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet ma tkunx għadha ntbagħtet u d-drittijiet tad-difiża jkunu għadhom ma ġewx eżerċitati formalment. Kif irrilevat il-Qorti tal-Ġustizzja, id-dewmien eċċessiv tal-fażi ta’ investigazzjoni jista’ jostakola li jiġu stabbiliti provi li jirribattu l-eżistenza ta’ aġir ta’ natura li jwassal għar-responsabbiltà tal-impriżi kkonċernati (104) u għalhekk jikkomprometti irrimedjabbilment il-possibbiltajiet futuri tad-difiża tal-impriżi kkonċernati fil-kuntest tat-tieni fażi tal-proċedura, jiġifieri wara li tintbagħat id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet. Għalhekk il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-evalwazzjoni tas-sors tad-dgħufija eventwali tal-effettività tad-drittijiet tad-difiża testendi għall-proċedura kollha b’riferiment għat-tul totali tagħha (105) .
262. Minkejja dan, kif tfakkar il-Qorti Ġenerali fil-punt 167 tas-sentenza appellata, l-oneru tal-prova f’dan ir-rigward qiegħed fuq il-persuna kkonċernata (106) .
263. Huwa fil-punt 168 tas-sentenza appellata li l-Qorti Ġenerali eżaminat sussegwentement il-fondatezza tal-argument imqajjem minn ARBED.
264. Fil-bidu, hija osservat li l-proċedura mibdija kontra ARBED kienet partikolarment twila. Fil-fatt, infakkar li d-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet kienet ġiet indirizzata lil ARBED fit-8 ta’ Marzu 2006, filwaqt li l-Kummissjoni għamlet l-ewwel verifiki tagħha fl-1991, jiġifieri ħmistax-il sena qabel. Minkejja dan, it-tul ta’ din il-fażi amministrattiva għandu jieħu inkunsiderazzjoni l-proċedura ġudizzjarja magħmula fil-qrati tal-Unjoni li damet madwar disa’ snin u ħames xhur.
265. Imbagħad, il-Qorti Ġenerali eżaminat jekk ARBED werietx effettivament li tul bħal dak kienx affettwa l-possibbiltajiet li hija kellha li tiddefendi ruħha. Hija rrilevat, f’dan ir-rigward, li ARBED allegat li “l-elementi ta’ prova li setgħu kienu għad-dispożizzjoni [tagħha] fl-1990 ma baqgħux jeżistu wara li għadda dan iż-żmien kollu”.
266. Din il-motivazzjoni hija qasira. Il-Qorti Ġenerali ma tgħidx, fid-dawl ta’ ġurisprudenza stabbilita, li l-impriża kkonċernata għandha tressaq provi dettaljati u konvinċenti u ma tistax tikkuntenta b’argument astratt u impreċiż (107) . Minkejja dan, din il-motivazzjoni jidhirli li hija biżżejjed wara li tiġi kkunsidrata n-natura partikolarment astratta u ġenerali tal-affermazzjoni ta’ ARBED. Fil-fatt, din l-impriża ma tistax validament issostni li hija rrispondiet bħala tali għall-eżiġenzi tal-“oneru tal-prova” billi indikat li “l-elementi ta’ prova […] ma baqgħux jeżistu wara li għadda dan iż-żmien kollu”.
267. Għaldaqstant naħseb li l-konklużjoni tal-Qorti Ġenerali li hemm fil-punt 168 tas-sentenza appellata ma ssofri mill-ebda nuqqas ta’ motivazzjoni. Għalhekk nipproponi li l-ewwel ilment jiġi miċħud bħala infondat.
b) Fuq it-tieni u t-tielet ilmenti, ibbażati fuq interpretazzjoni żbaljata tad-deċiżjoni inizjali u fuq ksur tal-prinċipju tar- res judicata.
268. Il-kritika fformulata minn ARBED hija, fil-fehma tiegħi, għalkollox fondata.
269. Minn naħa, il-Qorti Ġenerali adottat interpretazzjoni inkorretta tad-deċiżjoni inizjali. Kuntrarjament għal dak li ssostni, il-preżunzjoni ta’ responsabbiltà ma tqajmitx fl-istadju tad-deċiżjoni inizjali għaliex, kif irrilevat hija stess fil-punt 95 tas-sentenza tal-11 ta’ Marzu 1999, ARBED vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, “huwa ċar li, fl-ebda mument matul il-proċedura amministrattiva ma l-Kummissjoni formalment avżat lil [ARBED] bl-intenzjoni tagħha li timputalha r-responsabbiltà ta’ aġir ta’ TradeARBED”. Bl-istess mod id-deċiżjoni inizjali ma tagħmel l-ebda riferiment għal dan.
270. Min-naħa l-oħra, il-Qorti Ġenerali bbażat l-evalwazzjoni tagħha fuq proċedura u fuq deċiżjoni li kienet is-suġġett ta’ annullament deċiż mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tat-2 ta’ Ottubru 2003, ARBED vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (108) . Meta aġixxiet b’dan il-mod, il-Qorti Ġenerali injorat il-konsegwenzi marbutin ma’ sentenza ta’ annullament (109) u, bl-istess mod kisret il-prinċipju tal-awtorità tar- res judicata (110) .
271. Minkejja dan, għalkemm dawn l-ilmenti jidhru li huma perfettament fondati, ma humiex ta’ natura li jwasslu għall-annullament tas-sentenza appellata. Fil-fatt, dawn l-ilmenti huma diretti kontra motivi żejda tas-sentenza appellata. Il-kunsiderazzjonijiet li adottat il-Qorti Ġenerali fil-punt 168 tas-sentenza appellata huma fil-fatt biżżejjed biex jagħtu bażi għall-konklużjoni tagħha, kif jidher mill-użu tagħha tal-kliem “[b]arra minn hekk” fil-punt 169 tas-sentenza appellata. Għaldaqstant, dawn l-ilmenti għandhom jiġu miċħuda bħala mhux applikabbli.
4. Il-konklużjoni
272. Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tiċħad ir-raba’ aggravju, ibbażat fuq żbalji ta’ liġi fl-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali dwar il-ksur tad-drittijiet tad-difiża ta’ ARBED, bħala infondat.
273. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha, jiena tal-opinjoni li l-appell ippreżentat minn ARBED fil-kawża C‑201/09 P għandu jiġi miċħud bħala parzjalment inammissibbli u parzjalment infondat.
VIII – Fuq il-konklużjonijiet li jirriżultaw mill-eżami tal-appelli ppreżentati fil-Kawżi C‑201/09 P u C‑216/09 P
274. Fl-ewwel lok, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tiċħad l-appell ippreżentat minn ARBED fil-Kawża C‑201/09 P, bħala parzjalment inammissibbli u parzjalment infondat.
275. Fit-tieni lok, fir-rigward tal-appell inċidentali ppreżentat minn ProfilARBED u TradeARBED fil-Kawża C‑216/09 P, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tannulla s-sentenza appellata sa fejn il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li l-Kummissjoni kellha dritt timputa lil ProfilARBED ir-responsabbiltà ta’ aġir antikompetittiv ta’ ARBED u ta’ ProfilARBED.
276. Fit-tielet lok, fir-rigward tal-appell ippreżentat mill-Kummissjoni fil-Kawża C‑216/09 P, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tannulla s-sentenza appellata sa fejn il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li s-sospensjoni tal-preskrizzjoni kellha tgħodd biss fir-rigward ta’ ARBED. Fil-fatt nikkunsidra li s-sospensjoni tal-preskrizzjoni għandha tgħodd fir-rigward tal-impriżi kollha li kienu pparteċipaw fil-ksur. Għaldaqstant għandha tkun applikabbli fil-konfront ta’ TradeARBED, billi ProfilARBED ma tistax, fil-fehma tiegħi, tiġi kkunsidrata bħala tali.
277. Fil-każ ta’ annullament tas-sentenza appellata, l-Artikolu 61 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja jistabbilixxi li din tista’ tirrinvija l-kwistjoni quddiem il-Qorti Ġenerali biex din tiddeċidiha, jew inkella l-Qorti tal-Ġustizzja stess tista’ tiddeċiedi definittivament il-kawża, meta din tkun fi stat li tiġi deċiża.
IX – Fuq id-deċiżjoni tal-kawża
278. Il-kwistjoni f’din il-kawża tikkonċerna l-proċeduri mibdija mill-Kummissjoni minħabba l-ksur imwettaq minn TradeARBED bejn l-1 ta’ Lulju 1988 u s-16 ta’ Jannar 1991.
279. Id-deċiżjoni kkontestata għandha l-għan li timputa lil ARBED kif ukoll lil ProfilARBED ir-responsabbiltà ta’ dan l-aġir illeċitu antikompetittiv u timponilhom multa in solidum
ma’ TradeARBED.
A – Għal dak li jirrigwarda ProfilARBED
280. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet li jiena adottajt fil-punti 224 sa 235 ta’ dawn il-konklużjonijiet, jiena tal-fehma li d-deċiżjoni kkontestata għandha tiġi annullata sa fejn tikkonċerna ProfilARBED.
B – Għal dak li jirrigwarda TradeARBED
281. Quddiem il-Qorti Ġenerali, TradeARBED qajmet tliet motivi għal annullament.
282. Fir-rigward tal-ewwel motiv ta’ annullament, ibbażat fuq in-nuqqas ta’ bażi ġuridika tad-deċiżjoni kkontestata, dan, ġustament, ġie miċħud mill-Qorti Ġenerali bħala infondat.
283. Għal dak li jirrigwarda t-tieni motiv ta’ annullament ibbażat fuq il-ksur tar-regoli tal-preskrizzjoni tal-proċeduri, il-kwistjoni deċiżiva fir-rigward ta’ TradeARBED hija jekk il-preżentata tar-rikors quddiem il-qorti tal-Unjoni ssospendietx fil-konfront tagħha dan it-terminu ta’ preskrizzjoni. Diġà indikajt li l-Qorti Ġenerali, fil-kuntest tal-evalwazzjoni ta’ dan il-motiv, wettqet żball tad-dritt meta ddeċidiet li s-sospensjoni tal-preskrizzjoni ma kinitx tgħodd fir-rigward ta’ TradeARBED.
284. Għar-raġunijiet li semmejt fil-punti 71 sa 81 ta’ dawn il-konklużjonijiet, nikkunsidra li l-preskrizzjoni fil-konfront ta’ TradeARBED ġiet sospiża ġustament.
285. Issa għandhom jiġu eżaminati l-konsegwenzi ta’ din il-konstatazzjoni fuq it-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin. Mill-adozzjoni tad-deċiżjoni iniżjali (111) fis-16 ta’ Frar 1994, it-terminu tal-preskrizzjoni ddekorra sal-preżentazzjoni tal-ewwel rikors quddiem il-Qorti Ġenerali fit-8 ta’ April 1994, jiġifieri għal seba’ ġimgħat. Imbagħad ġie sospiż sal-11 ta’ Marzu 1999, data li fiha l-Qorti Ġenerali tat is-sentenza ARBED vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, jiġifieri għal madwar ħames snin. Dan reġa’ ddekorra sal-11 ta’ Mejju 1999, data meta ARBED ippreżentat appell quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, jiġifieri għal xahrejn. It-terminu tal-preskrizzjoni reġa’ ġie sospiż sat-2 ta’ Ottubru 2003, data meta l-Qorti tal-Ġustizzja tat is-sentenza ARBED vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, jiġifieri għal erba’ snin u ħames xhur. Dan iddekorra mill-ġdid għal madwar sentejn u erba’ xhur san-noifika tad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet ġdida lill-grupp ARBED fit-8 ta’ Marzu 2006 li kien l-att li interrompa l-preskrizzjoni. Għaldaqstant, id-deċiżjoni kkontestata, tat-8 ta’ Novembru 2006, ġiet adottata fit-terminu tal-preskrizzjoni ta’ ħames snin.
286. Fir-rigward tat-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ għaxar snin, li jibda jiddekorri mid-data meta spiċċa l-ksur, jiġifieri s-17 ta’ Jannar 1991, dan għandu jiġi estiż bil-perijodu li matulu l-proċedura kienet ġiet sospiża, jiġifieri għal madwar disa’ snin u ħames xhur. Id-deċiżjoni kkontestata, fit-8 ta’ Novembru 2006, li kkundannat lil TradeARBED għall-ħlas tal-multa, kienet, għalhekk, ġiet adottata f’dan it-terminu.
287. It-tieni motiv ta’ annullament, ibbażat fuq il-ksur tar-regoli tal-preskrizzjoni tal-proċeduri, għandu, għaldaqstant, jiġi miċħud bħala infondat kif invokat minn TradeARBED.
288. Għal dak li jirrigwarda t-tielet motiv ta’ annullament, ibbażat fuq il-ksur tad-drittijiet tad-difiża, il-Qorti Ġenerali ma eżaminatx dan il-motiv sa fejn kien jikkonċerna lil TradeARBED.
289. L-argumenti mqajma minn TradeARBED huma miġbura fil-qosor fil-punti 162 u 163 tas-sentenza appellata. Huma identiċi għal dawk imqajma minn ARBED u huma intiżi għall-annullament tad-deċiżjoni kkontestata jew, tal-inqas, dak tal-Artikolu 2 ta’ din id-deċiżjoni. Meta tibbaża ruħha fuq is-sentenza Technische Unie vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, TradeARBED issostni li, minħabba d-dewmien partikolarment fit-tul tal-proċedura, il-provi li jistgħu juru li ARBED ma kinitx teżerċita influwenza determinanti fir-rigward tagħha ma baqgħux jeżistu.
290. Il-Qorti Ġenerali eżaminat il-fondatezza tat-tielet motiv, kif imqajjem minn ARBED, fil-punti 165 sa 172 tas-sentenza appellata. Għall-istess raġunijiet li hija invokat fil-punt 168 ta’ dik is-sentenza, naħseb li dan il-motiv għandu jiġi miċħud bħala infondat. Bħal ARBED, TradeARBED ma turix kif id-dewmien tal-proċedura amministrattiva seta’ ppreġudika l-eżerċizzju tad-drittijiet tad-difiża tagħha.
291. Fid-dawl ta’ dawn l-elementi kollha, ir-rikors għal annullament ippreżentat minn TradeARBED fir-rigward tad-deċiżjoni kkontestata għandu jiġi miċħud.
X – Fuq l-ispejjeż
292. Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 122 tar-Regoli tal-Proċedura, meta appell ikun fondat u l-Qorti tal-Ġustizzja taqta’ hija stess il-kawża definittivament, hija għandha tiddeċiedi dwar l-ispejjeż.
293. Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 69(2) tar-Regoli tal-Proċedura, li huwa applikabbli għall-proċedura tal-appell bis-saħħa tal-Artikolu 118 ta’ dawn ir-regoli, il-parti li titlef għandha tbati l-ispejjeż jekk dawn ikunu ġew mitluba.
294. Madankollu, skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 69(3) tar-Regoli tal-Proċedura, jekk il-partijiet ikunu telliefa rispettivament fuq kap jew iktar tat-talbiet tagħhom jew għal raġunijiet eċċezzjonali, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tiddeċiedi li taqsam l-ispejjeż jew tiddeċiedi li kull parti tbati l-ispejjeż tagħha.
295. Fil-Kawża C‑201/09 P, ARBED tilfet it-talbiet kollha tagħha. Għaldaqstant nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tordna lil din l-impriża tbati l-ispejjeż tagħha kif ukoll l-ispejjeż sostnuti mill-Kummissjoni.
296. Fil-Kawża C‑216/09 P, il-Kummissjoni tilfet fir-rigward tal-aggravju bbażat fuq il-ksur tar-regoli dwar l-imputabbiltà tal-prattiki antikompetittivi fir-rigward ta’ ProfilARBED. Bl-istess mod, ProfilARBED u TradeARBED tilfu fir-rigward tal-aggravju bbażat fuq interpretazzjoni żbaljata tar-regola dwar is-sospensjoni tal-preskrizzjoni. Għaldaqstant, il-partijiet għandhom ibatu l-ispejjeż rispettivi tagħhom.
XI – Konklużjoni
297. Fir-rigward tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tiddeċiedi bil-mod li ġej:
“1) Is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-31 ta’ Marzu 2009, ArcelorMittal Luxembourg et vs Il-Kummissjoni (T‑405/06), hija annullata sa fejn il-Qorti Ġenerali ddeċidiet:
– li l-Kummissjoni Ewropea kienet intitolata timputa lil ArcelorMittal Belval & Differdange SA, ir-responsabbiltà tal-aġir antikompetittiv lil ArcelorMittal Luxembourg SA u lil ArcelorMittal International SA, u
– li s-sospensjoni tal-preskrizzjoni skont l-Artikolu 3 tad-Deċiżjoni Nru 715/78/KEFA tal-Kummissjoni, tas-6 ta’ April 1978, dwar il-perijodi ta’ preskrizzjoni fir-rigward tal-prosekuzzjonijiet u tal-infurzar ta’ sanzjonijiet skont it-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea tal-Faħam u tal-Azzar u tal-Artikolu 25(6) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003, tas-16 Diċembru 2002, fuq l-implementazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli 81 u 82 tat-Trattat, ma tgħoddx fir-rigward ta’ ArcelorMittal International SA.
2) L-appell ippreżentat minn ArcelorMittal Luxembourg SA fil-kawża C‑201/09 P huwa miċħud bħala parzjalment inammissibbli u parzjalment infondat.
3) L-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni, tat-8 ta’ Novembru 2006, dwar proċedura skont l-Artikolu 65 tat-Trattat KEFA dwar il-ftehim u prattiki miftiehma li jimplikaw lil produtturi Ewropej tat-travi (Każ COMP/F/38.907 – Travi tal-azzar) huwa annullat sa fejn jikkonċerna lil ArcelorMittal Belval & Differdange SA.
4) Ir-rikors għal annullament ippreżentat minn ArcelorMittal International SA kontra din id-deċiżjoni huwa miċħud bħala infondat.
5) Fil-Kawża C‑201/09 P, ArcelorMittal Luxembourg SA għandha tbati l-ispejjeż tagħha kif ukoll dawk sostnuti mill-Kummissjoni.
6) Fil-Kawża C‑216/09 P, ArcelorMittal Belval & Differdange SA, ArcelorMittal International SA u l-Kummissjoni Ewropea għandhom ibatu l-ispejjeż rispettivi tagħhom.”
(1) .
(2)  –	Li kienet Arcelor Luxembourg SA, iktar ’il quddiem, “ARBED”.
(3)  –	Li kienet Arcelor Profil Luxembourg SA, iktar ’il quddiem, “ProfilARBED”.
(4)  –	Li kienet Arcelor International SA, iktar ’il quddiem, “TradeARBED”.
(5)  –	T‑405/06, Ġabra p. II‑771, iktar ’il quddiem, is-“sentenza appellata”.
(6)  –	Din id-deċiżjoni kienet is-suġġett ta’ pubblikazzjoni fil-qosor fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea (ĠU 2008, C 235, p. 4, iktar ’il quddiem, id-“deċiżjoni kkontestata”).
(7)  –	T‑24/07, Ġabra p. II‑2309.
(8)  – Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003, tas-16 Diċembru 2002, fuq l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli 81 u 82 tat-Trattat (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2, p. 205).
(9)  –	ĠU L 94, p. 22. Dawn ir-regoli joriġinaw fir-Regolament (KEE) Nru 2988/74 tal-Kunsill, tas-26 ta’ Novembru 1974, li jikkonċerna l-perjodi ta’ limitazzjoni fil-proċedimenti u l-infurzar tas-sanzjonijiet taħt ir-regoli tal-Komunità Ekonomika Ewropea dwar it-trasport u l-kompetizzjoni (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 1, p. 61), li ma japplikax f’din il-kawża.
(10)  –	Deċiżjoni tas-16 ta’ Frar 1994 dwar proċedura skont l-Artikolu 65 tat-Trattat KEFA dwar ftehim u prattiki miftiehma li jimplikaw produtturi Ewropej ta’ travi (ĠU L 116, p. 1, iktar ’il quddiem, id-“deċiżjoni inizjali”).
(11)  –	T‑137/94, Ġabra p. II‑303.
(12)  –	C‑176/99 P, Ġabra p. I‑10687.
(13)  –	Konvenzjoni ffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem, il-“KEDB”).
(14)  – Fuq din il-kwistjoni, ara l-kawżi pendenti bħalissa quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja KME Germany et
vs Il-Kummissjoni (C‑272/09 P) kif ukoll Internationale Fruchtimport Gesellschaft Weichert vs Il-Kummissjoni (C‑73/10 P).
(15)  –	Ara l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, sentenza Engel et
vs Il-Pajjiżi l-Baxxi tat-8 ta’ Ġunju 1976, Serje A Nru 22, § 82. Għal spjegazzjoni tal-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem għal dak li jirrigwarda l-applikazzjoni ta’ dawn il-kriterji, ara l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, sentenza Jussila vs Il-Finlandja tat-23 ta’ Novembru 2006, § 29 sa 39.
(16)  –	Ara l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, sentenza Ezeh u Connors vs Ir-Renju Unit tad-9 ta’ Ottubru 2003, Ġabra ta’ Sentenzi u Deċiżjonijiet 2003-X, § 86.
(17)  –	Pereżempju, fir-rigward ta’ kontravenzjoni amministrattiva imposta wara inċident tat-traffiku, ara l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, sentenza Öztürk vs Il-Ġermanja tal-21 ta’ Frar 1984, Serje A Nru 73; fir-rigward ta’ sanzjoni imposta minħabba ksur doganali, ara l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, sentenza Salabiaku vs Franza tas-7 ta’ Ottubru 1988, Serje A Nru 141-A; fir-rigward ta’ sanzjoni imposta mill-kunsill tas-swieq finanzjarji Franċiż, ara l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, deċiżjoni Didier vs Franza tas-27 ta’ Awwissu 2002, Ġabra ta’ Sentenzi u Deċiżjonijiet
2002-VII; fir-rigward ta’ żieda fit-taxxa imposta fil-kuntest ta’ proċedura ta’ aġġustament fit-taxxa, ara l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, sentenza Jussila vs Il-Finlandja, iċċitata iktar ’il fuq, u, fir-rigward ta’ twiddiba imposta mill-Kummissjoni Bankarja Franċiża, ara l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, sentenza Dubus S.A. vs Franza tal-11 ta’ Ġunju 2009.
(18)  –	F’dan ir-rigward, ara l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, deċiżjonijiet Melchers and Co. vs Il-Ġermanja tad-9 ta’ Frar 1990; Société Stenuit vs Franza tat-30 ta’ Mejju 1991, u Lilly vs Franza tat-3 ta’ Diċembru 2002. Ara wkoll il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Jussila vs Finlandja, § 43 u Dubus S.A. vs Franza, § 35, kif ukoll, għal interpretazzjoni iżolata, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, sentenza OOO Neste et
vs Ir-Russja tat-3 ta’ Ġunju 2004.
(19)  –	Sentenza ta’ 8 ta’ Lulju 1999 (C‑49/92 P, Ġabra p. I‑4125).
(20)  –	Punt 78. Din il-ġurisprudenza ġiet ikkonfermata (ara s-sentenza tal-10 ta’ Settembru 2009, Akzo Nobel et
vs Il-Kummissjoni, C‑97/08 P, Ġabra p. I‑8237, punt 77).
(21)  –	Sentenza tat-8 ta’ Lulju 1999 (C‑199/92 P, Ġabra p. I‑4287).
(22)  –	Punt 150.
(23)  –	Sentenza tad-29 ta’ Ottubru 1980 (209/78 sa 215/78 u 218/78, Ġabra p. 3125).
(24)  –	ĠU 2010, C 83, p. 389, iktar ’il quddiem, il-“Karta”.
(25)  –	Sentenza tal-14 ta’ Settembru 1999 (C‑310/97 P, Ġabra p. I‑5363).
(26)  –	Sentenza tal-15 ta’ Ottubru 2002 (C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P sa C‑252/99 P u C‑254/99 P, Ġabra p. I‑8375, punt 144). Il-Kummissjoni tirreferi wkoll għas-sentenza tal-24 ta’ Ġunju 2004, Handlbauer (C‑278/02, Ġabra p. I‑6171, punt 40).
(27)  –	Infakkar li dan huwa regolament dwar il-preskrizzjoni fir-rigward ta’ proċeduri u ta’ eżekuzzjoni fl-oqsma tad-dritt tat-trasport u tal-kompetizzjoni tal-Komunità Ekonomika Ewropea (ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 9).
(28)  –	C‑74/00 P u C‑75/00 P, Ġabra p. I‑7869.
(29)  –	Punti 139 u 140. Ara wkoll is-sentenza tat-2 ta’ Ottubru 2003, International Power et vs NALOO (C‑172/01 P, C‑175/01 P, C‑176/01 P u C‑180/01 P, Ġabra p. I‑11421, punti 106 u 107).
(30)  –	Ara l-iżvolġiment tiegħi fil-punti 224 sa 235 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(31)  –	Ara l-punti 58, 83, 117 u 133 tal-appell inċidentali ppreżentat minn ProfilARBED u TradeARBED fil-kuntest tar-risposta tagħhom għall-appell ippreżentat mill-Kummissjoni (C‑216/09 P).
(32)  –	Sentenza tal-25 ta’ Frar 1969 (23/68, Ġabra p. 43).
(33)  –	Sentenza tat-18 ta’ Lulju 2007 (C‑119/05, Ġabra p. I‑6199).
(34)  –	C‑61/98, Ġabra p. I‑5003, punti 14 u 48.
(35)  –	T‑166/01, Ġabra p. II‑2875, punt 142.
(36)  –	Il-Kummissjoni aġixxiet bl-istess mod f’deċiżjoni li tirrigwarda l-għoti ta’ għajnuna mill-Istat [ara s-sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-12 ta’ Settembru 2007, González y Díez vs Il-Kummissjoni (T‑25/04, Ġabra p. II‑3121)].
(37)  –	Ara l-punti 473 sa 479 tal-motivi tad-deċiżjoni kkontestata.
(38)  –	L-ewwel regolament li jimplementa l-Artikoli [81] u [82] tat-Trattat (ĠU 1962, 13, p. 204).
(39)  –	ĠU 2002, C 152, p. 5.
(40)  –	T‑27/03, T‑46/03, T‑58/03, T‑79/03, T‑80/03, T‑97/03 u T‑98/03, Ġabra p. II‑4331.
(41)  –	Ara s-sentenza tal-4 ta’ April 2000, Il-Kummissjoni vs Il-Kunsill (C‑269/97, Ġabra p. I‑2257), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-“atti Komunitarji għandhom jiġu adottati skont ir-regoli tat-Trattat fis-seħħ fil-mument tal-adozzjoni tagħhom” (punt 45).
(42)  –	Ara s-sentenza tat-22 ta’ April 2008, Il-Kummissjoni vs Salzgitter (C‑408/04 P, Ġabra p. I‑2767, punt 88 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(43)  –	Ara s-sentenza tat-2 ta’ Mejju 1996, Hopkins et
(C‑18/94, Ġabra p. I‑2281, punt 14 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
(44)  –	Sentenza tal-15 ta Lulju 1960, Campolongo vs L-Awtorità Għolja (27/59 u 39/59, Ġabra p. 795, 824).
(45)  –	Ara l-Opinjoni 1/91, tal-14 ta’ Diċembru 1991 (Ġabra p. I‑6079, punt 21).
(46)  –	Sentenza Klomp, iċċitata iktar ’il fuq (punt 13).
(47)  –	Sentenza tat-22 ta’ Frar 1990 (C‑221/88, Ġabra p. I‑495, punti 8 sa 16).
(48)  –	L-enfasi hija tiegħi.
(49)  –	Sentenza Busseni, iċċitata iktar ’il fuq (punt 16).
(50)  –	Sentenza Lucchini, iċċitata iktar ’il fuq (punt 41).
(51)  –	Punt 61 tas-sentenza appellata.
(52)  –	F’dan ir-rigward huwa interessanti li wieħed jinnota li, skont il-linji gwida stabbiliti fl-1998 mil-leġiżlatur tal-Unjoni, il-kalkolu tal-multa imposta fuq impriża li tikser l-Artikolu 65(1) KEFA jew l-Artikolu 81(1) KE huwa bbażat fuq il-kriterji stabbiliti fil-kuntest tat-Trattat KE, jiġifieri l-gravità u t-tul tal-ksur [ara l-Linji Gwida għall-kalkolu tal-multi imposti skont l-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17 u tal-Artikolu 65(5) tat-Trattat KEFA (ĠU 1998, C 9, p. 3)].
(53)  – Punt 63 tas-sentenza appellata.
(54)  –	Ara s-sentenza tal-14 ta’ Frar 2008, Varec (C‑450/06, Ġabra p. I‑581), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li r-regoli proċedurali huma ġeneralment meqjusa applikabbli għall-kawżi kollha li jkunu pendenti meta dawn jidħlu fis-seħħ, bil-kontra tar-regoli sostantivi li ġeneralment jiġu interpretati li ma japplikawx, bħala prinċipju, għal sitwazzjonijiet li ġraw qabel id-dħul fis-seħħ tagħhom (punt 27).
(55)  –	Bħala eċċezzjoni għal din ir-regola, il-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra li r-regoli sostantivi jistgħu jirrigwardaw sitwazzjonijiet li jkunu seħħew qabel id-dħul fis-seħħ tagħhom meta l-eżami tat-termini tagħhom, tal-għanijiet tagħhom jew tas-sinjifikat tagħhom jippermetti li jiġi attribwit effett bħal dak (sentenza Varec, iċċitata iktar ’il fuq).
(56)  –	Sentenza tal-14 ta’ Ottubru 2010, Deutsche Telekom vs Il-Kummissjoni (C‑280/08 P, Ġabra p. I‑0000, punti 130 sa 137). Ara wkoll is-sentenza tal-14 ta’ Mejju 1998, Il-Kunsill vs de Nil u Impens (C‑259/96 P, Ġabra p. I‑2915, punti 32 sa 34), u tas-17 ta’ Mejju 2001, IECC vs Il-Kummissjoni (C‑449/98 P, Ġabra p. I‑3875, punt 70), kif ukoll id-digrieti tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-19 ta’ Lulju 1995, Il-Kummissjoni vs Atlantic Container Line et
[C‑149/95 P(R), Ġabra p. I‑2165, punt 58]; tal-14 ta’ Ottubru 1996, SCK U FNK vs Il-Kummissjoni [C‑268/96 P(R), Ġabra p. I‑4971, punt 52], u tal-25 ta’ Ġunju 1998, Antilles Olandiżi vs Il-Kunsill [C‑159/98 P(R), Ġabra p. I‑4147, punt 70].
(57)  –	Sentenza tas-6 ta’ Marzu 2001 (C‑274/99 P, Ġabra p. I‑1611).
(58)  –	Punt 120.
(59)  –	Punt 121. Ara wkoll is-sentenza tal-11 ta’ Settembru 2003, Il-Belġju vs Il-Kummissjoni (C‑197/99 P, Ġabra p. I‑8461, punt 81).
(60)  –	Din id-dispożizzjoni tistabbilixxi li “[l]-libertà ta’ l-intrapriża skond il-liġi ta’ l-Unjoni u l-liġijiet u l-prattiċi nazzjonali hija rikonoxxuta”. Din tkopri diversi libertajiet bħal dik li tiġi eżerċitata attività ekonomika u kummerċjali kif ukoll il-libertà tal-kompetizzjoni.
(61)  –	Ara l-punti 57 sa 89 tar-risposta tal-Kummissjoni fil-Kawża C‑201/09 P u l-punti 52 sa 80 tar-replika tagħha fil-kawża C‑216/09 P.
(62)  –	T‑304/02, Ġabra p. II‑1887.
(63)  –	Punt 118.
(64)  –	107/82, Ġabra p. 3151.
(65)  –	C‑286/98 P, Ġabra p. I‑9925.
(66)  –	Punt 99 tas-sentenza appellata.
(67)  –	Ara s-sentenzi tat-12 ta’ Lulju 1984, Hydrotherm Gerätebau (170/83, Ġabra p. 2999, punt 11), u tal-1 ta’ Lulju 2010, Knauf Gips vs Il-Kummissjoni (C‑407/08 P, Ġabra p. I‑6375, punti 64 u 65 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
(68)  –	Sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-12 ta’ Jannar 1995, Viho vs Il-Kummissjoni (T‑102/92, Ġabra p. II‑17, punt 50).
(69)  –	Ara s-sentenza tal-14 ta’ Lulju 1972, Imperial Chemical Industries vs Il-Kummissjoni (48/69, Ġabra p. 619, punt 134).
(70)  –	6/72, Ġabra p. 215.
(71)  –	Punt 15. Ara, ukoll, is-sentenza Akzo Nobel et
vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punt 58).
(72)  –	Sentenza Akzo Nobel et
vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punt 59).
(73)  –	Sentenza Il-Kummissjoni vs Anic Partecipazioni, iċċitata iktar ’il fuq (punt 78). Ara, ukoll, is-sentenza tal-11 ta’ Diċembru 2007, ETI et (C‑280/06, Ġabra p. I‑10893, punt 39 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(74)  –	Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenzi tas-16 ta’ Novembru 2000, KNP BT vs Il-Kummissjoni (C‑248/98 P, Ġabra p. I‑9641, punt 71); Cascades vs Il-Kummissjoni (C‑279/98 P, Ġabra p. I‑9693, punt 78); Stora Kopparbergs Bergslags vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punt 37); SCA Holding vs Il-Kummissjoni (C‑297/98 P, Ġabra p. I‑10101, punt 25), kif ukoll ETI et, iċċitata iktar ’il fuq (punt 39 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(75)  –	Fil-fatt, f’sitwazzjoni bħal din, il-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra li jiġi kompromess l-għan li jitrażżan l-aġir li jmur kontra r-regoli tal-kompetizzjoni u li jiġi prekluż li jerġa’ jsir permezz ta’ sanzjonijiet dissważivi (ara s-sentenza ETI et, iċċitata iktar ’il fuq, punt 41 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
(76)  –	ProfilARBED hija wkoll sussidjarja f’100 % ta’ ARBED.
(77)  –	Punt 40.
(78)  –	Punti 28 u 29.
(79)  –	Punt 62.
(80)  –	F’dan il-każ, jirriżulta mill-punti 97 u 98 tas-sentenza appellata, li ma ġiex ikkontestat fil-kuntest tal-appell fil-Kawża C‑201/09 P, li:
1) TradeARBED kienet kumpannija li tbiegħ li kienet tiddistribwixxi l-prodotti tal-industrija tal-azzar, u b’mod partikolari t-travi, immanifatturati minn ARBED, billi tintervjeni kemm bħala aġent, f’liema każ il-bejgħ kien iffatturat direttament minn ARBED lill-klijent, kif ukoll bħala aġent bil-kummissjoni, f’liema każ il-bejgħ kien jiġi ffatturat lill-klijent minn TradeARBED, f’isem ARBED, fejn imbagħad TradeARBED, fiż-żewġ każijiet, tirċievi kommissjoni fuq il-prodott tal-bejgħ;
2) tul il-proċedura amministrattiva li tat lok għad-deċiżjoni inizjali, ARBED jew TradeARBED, skont il-każ, kienu wieġbu mingħajr distinzjoni għat-talbiet għal informazzjoni indirizzati mill-Kummissjoni lil TradeARBED, u
3) ARBED kienet saħansitra spontanjament ikkunsidrat lilha nfisha bħala destinatarja tad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet formalment innotifikata lil TradeARBED, u kienet inkarigat avukat sabiex jiddefendi l-interessi tagħha.
(81)  –	Ara, għal dak li jirrigwarda r-rispett tad-drittijiet tad-difiża, is-sentenza tat-3 ta’ Settembru 2009, Papierfabrik August Koehler et
vs Il-Kummissjoni (C‑322/07 P, C‑327/07 P u C‑338/07 P, Ġabra p. I‑7191, punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata), u, għal dak li jirrigwarda l-prinċipju tal-preżunzjoni tal-innoċenza, is-sentenza Hüls vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punti 149 u 150).
(82)  –	Sentenza tal-21 ta’ Novembru 1991, Technische Universität München (C‑269/90, Ġabra p. I‑5469, punt 14).
(83)  –	Punt 28. Ara, ukoll, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, sentenza Janosevic vs L-Isvezja, tat-23 ta’ Lulju 2002, Ġabra tas-Sentenzi u d-Deċiżjonijiet
2002-VII, fejn il-Qorti enfasizzat li l-Istati Kontraenti għandhom isibu bilanċ bejn l-importanza tal-każ inkwistjoni u d-drittijiet tad-difiża. Fi kliem ieħor, il-mezzi użati għandhom ikunu raġonevolment proporzjonati għal għan leġittimu (§ 101).
(84)  –	§ 100.
(85)  –	§ 104.
(86)  –	Punt 60.
(87)  –	Sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-18 ta’ Diċembru 2008 (T‑85/06), fejn l-appell bħalissa għadu pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja (C‑90/09 P).
(88)  –	Sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-30 ta’ Settembru 2009 (T‑168/05, Ġabra p. II‑0180). Din is-sentenza bħalissa għadha pendenti f’appell quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja (C‑520/09 P).
(89)  –	Sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-30 ta’ Settembru 2009 (T‑174/05, Ġabra p. II‑0183). Din is-sentenza bħalissa għadha pendenti f’appell quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja (C‑521/09 P).
(90)  –	Punt 65.
(91)  –	Ara, b’mod partikolari, l-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali fis-sentenza Elf Aquitaine vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, dwar il-provi differenti miġjuba, f’dan ir-rigward, minn Elf Aquitaine SA (punti 160 sa 174).
(92)  –	Għalhekk jiena naqbel mal-konklużjonijiet magħmula mill-Avukat Ġenerali Mischo fis-sentenza Stora Kopparbergs Bergslags vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq. Diversi sentenzi tal-Qorti Ġenerali ngħataw fl-istess sens. Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-15 ta’ Settembru 2005, DaimlerChrysler vs Il-Kummissjoni (T‑325/01, Ġabra p. II‑3319, punt 218), u tas-26 ta’ April 2007, Bolloré vs Il-Kummissjoni (T‑109/02, T‑118/02, T‑122/02, T‑125/02, T‑126/02, T‑128/02, T‑129/02, T‑132/02 et T‑136/02, Ġabra p. II‑947, punt 132 u l-ġurisprudenza ċċitata). Il-Kummissjoni ħadet ħsieb ukoll, f’ċertu numru ta’ deċiżjonijiet, li tikkorrobora din il-preżunzjoni ma’ elementi oħrajn, bħar-rwol attiv tal-kumpannija parent fil-proċedura amministrattiva [Deċiżjoni 94/601/KE tal-Kummissjoni, tat-13 ta’ Lulju 1994, dwar proċedura skont l-Artikolu 85 tat-Trattat KE (IV/C/33.833 – Kartun) (ĠU L 243, p. 1)]; l-identità tad-diretturi bejn il-kumpannija parent u s-sussidjarja tagħha [Deċiżjoni 2003/25/KE tal-Kummissjoni, tal-11 ta’ Diċembru 2001, taħt proċedura miftuħa skont l-Artikolu 81 tat-Trattat KE – Każ COMP/E-1/37.919 (ex 37.391) – Spejjeż bankarji għall-kambju tal-valuta taż-żona tal-euro – Il-Ġermanja (ĠU 2003, L 15, p. 1), u d-Deċiżjoni 2004/337/KE tal-Kummissjoni, tat-20 ta’ Diċembru 2001, dwar proċedura skont l-Artikolu 81 tat-Trattat KE u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE – Każ COMP/E-1/36.212 – Karta mingħajr karbon (ĠU 2004, L 115, p. 1)]; il-preżenza ta’ wieħed mill-membri tas-servizzi legali tal-kumpannija parent waqt verifiki li għamlet il-Kummissjoni fil-fondi tas-sussidjarja [Deċiżjoni 2003/355/KE tal-Kummissjoni, tad-9 ta’ April 2003, li temenda d-Deċiżjoni 2003/207/KE dwar proċedura skont l-Artikolu 81 KE (Każ COMP/E-3/36.700 – Gass mediku u industrijali) (ĠU L 123, p. 49)]; il-koordinazzjoni tal-bord tad-diretturi u tal-amministrazzjoni tal-kumpannija parent ma’ dawn iż-żewġ kumpanniji sussidjarji [Deċiżjoni 2004/421/KE tal-Kummissjoni, tal-16 ta’ Diċembru 2003, dwar proċedura skont l-Artikolu 81 tat-Trattat KE u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE fil-konfront ta’ Wieland Werke AG, Outokumpu Copper Products OY, Outokumpu Oyj, KM Europa Metal AG, Tréfimétaux SA u ta’ Europa Metalli SpA (Każ C.38.240 – Tubi industrijali) (ĠU 2004, L 125, p. 50)], u l-parteċipazzjoni parallela ta’ diversi sussidjarji fl-akkordju [Deċiżjoni 2006/895/KE tal-Kummissjoni, tas-26 ta’ Mejju 2004, dwar proċedura skont l-Artikolu 81 tat-Trattat KE kontra The Topps Company Inc, Topps Europe Limited, Topps International Limited, Topps UK Limited U Topps Italia SRL (Każ COMP/C-3/37.980 – Souris/Topps) (ĠU 2006, L 353, p. 5)].
(93)  –	Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 80.
(94)  –	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas-16 ta’ Novembru 2000, Metsä-Serla et
vs Il-Kummissjoni (C‑294/98 P, Ġabra p. I‑10065, punt 28).
(95)  –	Enfasi tiegħi.
(96)  –	Sentenza tal-1 ta’ Lulju 2008 (T‑276/04, Ġabra p. II‑1277).
(97)  –	Infakkar li, f’dak il-punt, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li b’impriża li “pparteċipat fil-ksur” dan ifisser l-impriżi kollha li huma identifikati bħala tali fid-deċiżjoni finali tal-Kummissjoni.
Jiena ma naqbilx ma’ din il-fehma għar-raġunijiet li l-Qorti Ġenerali stess esponiet fil-punt 145 tas-sentenza appellata, jiġifieri li d-deskrizzjoni ta’ impriża “li pparteċipat fil-ksur” tinvolvi fatt oġġettiv, il-parteċipazzjoni fil-ksur, li huwa differenti minn element iktar soġġettiv u kontinġenti bħall-identifikazzjoni ta’ impriża matul il-proċedura amministrattiva. Għalhekk, il-Qorti Ġenerali tirrikonoxxi li impriża setgħet ipparteċipat fil-ksur mingħajr ma l-Kummissjoni kienet taf meta hija tadotta att li jinterrompi l-preskrizzjoni. Issa, sitwazzjoni bħal dik ma tistax tiġi eskluża meta l-Kummissjoni tadotta deċiżjoni finali.
(98)  –	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza Metsä-Serla et
vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punt 28).
(99)  –	Jekk nikkunsidraw li, fid-dawl tal-aggravju mqajjem minn ARBED, il-Qorti Ġenerali ma wettqet l-ebda żball ta’ liġi meta qajmet fil-konfront tagħha atti li jinterrompu l-preskrizzjoni, minkejja dan għandna nammettu li hemm ċerti riżervi għall-mod kif ikkalkulat it-termini tal-preskrizzjoni fir-rigward ta’ ARBED fil-punti 148 u 149 tas-sentenza appellata. Fil-fatt, naħseb li l-Qorti Ġenerali ma ħaditx debitament inkunsiderazzjoni l-effetti tal-annullament tad-deċiżjoni inizjali fir-rigward ta’ ARBED. Minkejja dan, din il-kwistjoni ma kinitx is-suġġett ta’ dibattitu kontradittorju bejn il-partijiet, u għalhekk ser nagħmel biss osservazzjoni marbuta mal-kawża ThyssenKrupp Nirosta vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punti 198 sa 212 tal-konklużjonijiet tiegħi f’din il-kawża). Fil-fatt nibda mill-prinċipju stabbilit fit-testi u fil-ġurisprudenza. F’dan ir-rigward, nirreferi, minn naħa, għat-test tal-Artikolu 264(1) TFUE li jistabbilixxi li, “[j]ekk l-azzjoni tkun fondata, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiddikjara d-deċiżjoni in kwistjoni bħala nulla” u, min-naħa l-oħra, għas-sentenzi tal-31 ta’ Marzu 1971, Il-Kummissjoni vs Il-Kunsill (22/70, Ġabra p. 263, punti 59 u 60); tas-26 ta’ April 1988, Asteris et vs Il-Kummissjoni (97/86, 99/86, 193/86 u 215/86, Ġabra p. 2181, punt 30), u tas-26 ta’ April 1994, Roquette Frères (C‑228/92, Ġabra p. I‑1445, punt 17), li bis-saħħa tagħhom sentenza ta’ annullament timplika l-għejbien retroattiv tal-att inkwistjoni kif ukoll it-tħassir tal-effett tiegħu. Kif affermat il-Qorti tal-Ġustizzja, dan ifisser li l-partijiet għandhom jitpoġġew lura fl-istess stat li kienu fih qabel l-att annullat. Minħabba dawn il-prinċipji u għar-raġunijiet li ser nesponi fil-konklużjonijiet tiegħi li tajt fil-kawża msemmija, jidhirli li l-annullament ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni wara l-proċedura ġudizzjarja għandha tagħmel lis-sospensjoni tal-preskrizzjoni, bħad-deċiżjoni fiha nfisha, ineżistenti retroattivament.
(100)  –	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat-8 ta’ Frar 2007, Groupe Danone vs Il-Kummissjoni (C‑3/06 P, Ġabra p. I‑1331, punt 68 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(101)  –	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza Aalborg Portland et
vs Il-Kummissjoni (C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P u C‑219/00 P, Ġabra p. I‑123, punt 66 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(102)  –	Sentenza tal-21 ta’ Settembru 2006 (C‑113/04 P, Ġabra p. I‑8831, punt 55).
(103)  –	L-osservanza ta’ terminu raġonevoli fit-tmexxija ta’ proċedura amministrattiva fuq kwistjoni ta’ kompetizzjoni tikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni. L-osservanza ta’ dan il-prinċipju tobbliga, l-ewwel nett, lill-Kummissjoni fil-fażi amministrattiva tal-proċedura, u dan f’konformità mal-Artikolu 41(1) tal-Karta (dritt għal amministrazzjoni tajba) [ara, f’dan r-rigward, is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-22 ta’ Ottubru 1997, SCK u FNK vs Il-Kummissjoni (T‑213/95 u T‑18/96, Ġabra p. II‑1739, punti 55 u 56 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata]. Tobbliga wkoll lill-qorti tal-Unjoni li tistħarreġ il-legalità tad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni bis-saħħa tal-Artikolu 47(2) tal-Karta. F’dan ir-rigward, ara s-sentenzi tas-17 ta’ Diċembru 1998, Baustahlgewebe vs Il-Kummissjoni (C‑185/95 P, Ġabra p. I‑8417), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja introduċiet id-dritt ta’ deċiżjoni fi żmien raġonevoli fil-kuntest ta’ proċeduri ta’ kompetizzjoni, u tas-16 ta’ Lulju 2009, Der Grüne Punkt – Duales System Deutschland vs Il-Kummissjoni (C‑385/07 P, Ġabra p. I‑6155), fejn ikkunsidrat li n-nuqqas ta’ osservanza ta’ dan l-obbligu jista’ jagħti lok għal talba ta’ kumpens bis-saħħa ta’ rikors ippreżentat kontra l-Komunità fil-kuntest tal-Artikolu 268 TFUE u t-tieni paragrafu tal-Artikolu 340 TFUE.
(104)  –	F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja tosserva, fil-punt 54 tas-sentenza Technische Unie vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, li, “iktar ma jgħaddi żmien bejn miżura ta’ investigazzjoni […] u d-dikjarazzjoni ta’ l-oġġezzjonijiet, iktar ikun hemm il-probabbiltà li eventwali provi ġustifikattivi rigward il-ksur allegat f’din id-dikjarazzjoni ma jkunux iktar jistgħu jinġabru jew jinġabru biss b’diffikultà, b’mod partikolari għal dak li jikkonċerna x-xhieda tad-difiża, b’mod partikolari minħabba l-bidliet li jistgħu jseħħu fil-kompożizzjoni tal-korpi amministrattivi ta’ l-impriżi kkonċernati u l-movimenti li jolqtu l-persunal l-ieħor ta’ dawn l-impriżi”.
(105)  –	Ibidem
(punt 55).
(106)  –	Ibidem
(punt 61).
(107)  –	Sentenza Technische Unie vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punti 64 sa 70). Ara wkoll is-sentenza tal-21 ta’ Settembru 2006, Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied vs Il-Kummissjoni (C‑105/04 P, Ġabra p. I‑8725, punti 56 sa 60).
(108)  –	Infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja annullat id-deċiżjoni inizjali fejn kienet tikkonċerna lil ARBED, minħabba ksur tad-drittijiet tad-difiża tagħha. Il-Qorti Ġenerali ssemmi dan espressament fil-punt 148 tas-sentenza appellata.
(109)  –	F’dan ir-rigward, ara t-testi u l-ġurisprudenza msemmija fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 99.
(110)  –	Fis-sentenza tad-29 ta’ Ġunju 2010, Il-Kummissjoni vs Il-Lussemburgu (C‑526/08, Ġabra p. I‑6151), il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret fl-importanza fundamentali li għandu, kemm fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni kif ukoll fl-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali, il-prinċipju tal-osservanza tal-awtorità tar- res judicata (punt 26 u l-ġurisprudenza ċċitata). Dan il-prinċipju huwa l-espressjoni tal-prinċipju fundamentali taċ-ċertezza legali [ara, f’dan ir-rigward, sentenza tal-1 ta’ Ġunju 1999, Eco Swiss (C‑126/97, Ġabra p. I‑3055, punt 46), u l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, sentenza Brumărescu vs Ir-Rumanija tat-28 ta’ Ottubru 1999, Ġabra tas-sentenzi u deċiżjonijiet
1999-VII, fejn il-qorti Ewropea tafferma mingħajr tlaqliq li ċ-ċertezza legali teżiġi li “s-soluzzjoni mogħtija b’mod definittiv f’kull kawża mill-qrati ma titpoġġiex fid-dubju” (punt 61)].
(111)  –	Din ma ġietx annullata fil-konfront ta’ TradeARBED.