62022CJ0608
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τρίτο τμήμα)
της 4ης Οκτωβρίου 2024 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης – Κοινή πολιτική στον τομέα του ασύλου – Οδηγία 2011/95/ΕΕ – Απαιτήσεις για την αναγνώριση των υπηκόων τρίτων χωρών ως δικαιούχων του καθεστώτος πρόσφυγα – Άρθρο 2, στοιχεία δʹ και εʹ – Έννοια της “πράξης δίωξης” – Απαιτούμενος βαθμός σοβαρότητας – Άρθρο 9 – Αρκούντως σοβαρή σώρευση μέτρων που εισάγουν διακρίσεις εις βάρος των γυναικών – Άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ – Μορφές των πράξεων δίωξης – Άρθρο 9, παράγραφος 2 – Αξιολόγηση των αιτήσεων διεθνούς προστασίας – Άρθρο 4, παράγραφος 3 – Υποχρέωση αξιολόγησης σε εξατομικευμένη βάση – Περιεχόμενο»
Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑608/22 και C‑609/22,
με αντικείμενο αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Verwaltungsgerichtshof (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, Αυστρία) με αποφάσεις της 14ης Σεπτεμβρίου 2022, οι οποίες περιήλθαν στο Δικαστήριο στις 22 Σεπτεμβρίου 2022, στο πλαίσιο των δικών
AH (C‑608/22),
FN (C‑609/22)
κατά
Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
συγκείμενο από τους K. Jürimäe, πρόεδρο τμήματος, K. Lenaerts, Πρόεδρο του Δικαστηρίου, ασκούντα καθήκοντα δικαστή του τρίτου τμήματος, N. Piçarra (εισηγητή), N. Jääskinen και M. Gavalec, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: J. Richard de la Tour
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η AH, εκπροσωπούμενη από την N. Lorenz, Rechtsanwältin,
–
η FN, εκπροσωπούμενη από την S. Moschitz-Kumar, Rechtsanwältin,
–
η Αυστριακή Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον A. Posch, την J. Schmoll και τον M. Kopetzki,
–
η Βελγική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις M. Jacobs, A. Van Baelen και M. Van Regemorter,
–
η Ισπανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις A. Gavela Llopis και A. Pérez-Zurita Gutiérrez,
–
η Γαλλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τους B. Fodda και J. Illouz,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την A. Azéma, την J. Hottiaux και τον H. Leupold,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 9ης Νοεμβρίου 2023,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Οι αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως έχουν ως αντικείμενο την ερμηνεία του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ και βʹ, της οδηγίας 2011/95/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με τις απαιτήσεις για την αναγνώριση των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως δικαιούχων διεθνούς προστασίας, για ένα ενιαίο καθεστώς για τους πρόσφυγες ή για τα άτομα που δικαιούνται επικουρική προστασία και για το περιεχόμενο της παρεχόμενης προστασίας (ΕΕ 2011, L 337, σ. 9).
2
Οι αιτήσεις αυτές υποβλήθηκαν στο πλαίσιο ένδικων διαφορών μεταξύ, αντιστοίχως, της AH και της FN, αφενός, και της Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας για θέματα Αλλοδαπών και Ασύλου, Αυστρία), αφετέρου, σχετικά με τη νομιμότητα των αποφάσεων της τελευταίας με τις οποίες απορρίφθηκαν οι αιτήσεις των πρώτων για αναγνώριση του καθεστώτος πρόσφυγα.
Το νομικό πλαίσιο
Το διεθνές δίκαιο
Η Σύμβαση της Γενεύης
3
Κατά το άρθρο 1, τμήμα Α, σημείο 2, της Σύμβασης περί του καθεστώτος των προσφύγων, η οποία υπεγράφη στη Γενεύη στις 28 Ιουλίου 1951 [Recueil des traités des Nations unies, τόμος 189, σ. 150, αριθ. 2545 (1954)], τέθηκε σε ισχύ στις 22 Απριλίου 1954 και συμπληρώθηκε με το Πρωτόκολλο περί του καθεστώτος των προσφύγων, το οποίο συνήφθη στη Νέα Υόρκη στις 31 Ιανουαρίου 1967 και τέθηκε σε ισχύ στις 4 Οκτωβρίου 1967 (στο εξής: Σύμβαση της Γενεύης):
«Εν τη εννοία της παρούσης συμβάσεως ο όρος “πρόσφυξ” εφαρμόζεται επί [π]αντός προσώπου όπερ συνεπεία […] δικαιολογημένου φόβου διώξεως λόγω φυλής, θρησκείας, εθνικότητος, κοινωνικής τάξεως ή πολιτικών πεποιθήσεων ευρίσκεται εκτός της χώρας της οποίας έχει την υπηκοότητα και δεν δύναται ή, λόγω του φόβου τούτου, δεν επιθυμεί να απολαύη της προστασίας της χώρας ταύτης, […]».
Η CEDAW
4
Κατά το άρθρο 1 της Σύμβασης για την εξάλειψη όλων των μορφών διακρίσεως κατά των γυναικών (στο εξής: CEDAW), η οποία εγκρίθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών στις 18 Δεκεμβρίου 1979, τέθηκε σε ισχύ στις 3 Σεπτεμβρίου 1981 (Recueil des traités des Nations unies, τόμος 1249, αριθ. I‑20378, σ. 13) και στην οποία όλα τα κράτη μέλη είναι συμβαλλόμενα μέρη:
«Για τους σκοπούς της παρούσας Συμβάσεως ο όρος “διακρίσεις κατά των γυναικών” αφορά κάθε διαχωρισμό, εξαίρεση ή περιορισμό που βασίζεται στο φύλο και που έχει σαν αποτέλεσμα ή σκοπό να διακυβεύσει ή να καταστρέψει τη με βάση την ισότητα ανδρών και γυναικών αναγνώριση, απόλαυση ή άσκηση από τις γυναίκες, ανεξαρτήτως της οικογενειακής τους κατάστασης, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θεμελιωδών ελευθεριών στον πολιτικό, οικονομικό, κοινωνικό, πολιτιστικό και αστικό τομέα ή σε κάθε άλλο τομέα.»
5
Το άρθρο 3 της ως άνω Σύμβασης προβλέπει ότι τα κράτη που είναι συμβαλλόμενα μέρη της λαμβάνουν σε όλους τους τομείς, ιδίως στον πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό και πολιτιστικό τομέα, όλα τα κατάλληλα μέτρα, συμπεριλαμβανομένων και νομοθετικών διατάξεων, για να εξασφαλίσουν την πλήρη ανάπτυξη και την πρόοδο των γυναικών, ώστε να τους εξασφαλίσουν την άσκηση και την απόλαυση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών σε βάση ισότητας με τους άνδρες.
6
Δυνάμει του άρθρου 5 της εν λόγω Σύμβασης, τα κράτη που είναι συμβαλλόμενα μέρη της λαμβάνουν όλα τα κατάλληλα μέτρα ώστε, μεταξύ άλλων, να τροποποιήσουν τα σχέδια και τα πρότυπα κοινωνικοπολιτιστικής συμπεριφοράς του άνδρα και της γυναίκας με σκοπό να φθάσουν στην εξάλειψη των προκαταλήψεων και των εθιμικών ή κάθε άλλου τύπου συνηθειών που βασίζονται στην ιδέα της κατωτερότητας ή της ανωτερότητας του ενός ή του άλλου φύλου ή στην ιδέα ενός στερεότυπου ρόλου των ανδρών και των γυναικών.
7
Σύμφωνα με τα άρθρα 7, 10 και 16 της ίδιας Σύμβασης, τα κράτη που είναι συμβαλλόμενα μέρη της λαμβάνουν όλα τα κατάλληλα μέτρα για να εξαλείψουν τις διακρίσεις κατά των γυναικών στην πολιτική και δημόσια ζωή της χώρας, όσον αφορά την εκπαίδευση, καθώς και σε όλα τα ζητήματα που αφορούν τον γάμο και τις οικογενειακές σχέσεις.
Η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης
8
Σύμφωνα με το άρθρο 1, η Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας, η οποία συνήφθη στην Κωνσταντινούπολη στις 11 Μαΐου 2011, υπεγράφη από την Ευρωπαϊκή Ένωση στις 13 Ιουνίου 2017, εγκρίθηκε εξ ονόματός της με την απόφαση (ΕΕ) 2023/1076 του Συμβουλίου, της 1ης Ιουνίου 2023 (ΕΕ 2023, L 143 I, σ. 4) (στο εξής: Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης), και άρχισε να ισχύει, ως προς την Ένωση, την 1η Οκτωβρίου 2023, αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, τόσο στην προστασία των γυναικών από κάθε μορφή βίας και στην πρόληψη, δίωξη και εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας όσο και στη συνεισφορά στην εξάλειψη όλων των μορφών διάκρισης κατά των γυναικών και στην προώθηση της ουσιαστικής ισότητας ανάμεσα σε γυναίκες και άνδρες, περιλαμβανομένης της χειραφέτησης των γυναικών.
9
Το άρθρο 3 της Σύμβασης αυτής διευκρινίζει ότι, για τους σκοπούς της εφαρμογής της, ως «βία κατά των γυναικών» νοείται η παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και μια μορφή διάκρισης κατά των γυναικών και ως τέτοια νοούνται όλες οι πράξεις βίας με βάση το φύλο που έχουν ή ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα σωματική, σεξουαλική, ψυχολογική ή οικονομική βλάβη ή πόνο για τις γυναίκες, περιλαμβανομένων των απειλών για τέτοιες πράξεις, του εξαναγκασμού ή της αυθαίρετης στέρησης της ελευθερίας, είτε στον δημόσιο ή τον ιδιωτικό βίο.
10
Το άρθρο 4, παράγραφος 2, της εν λόγω Σύμβασης ορίζει τα ακόλουθα:
«Τα Μέρη καταδικάζουν όλες τις μορφές διάκρισης κατά των γυναικών και λαμβάνουν, χωρίς καθυστέρηση, τα απαραίτητα νομοθετικά και άλλα μέτρα για να τις αποτρέψουν, συγκεκριμένα:
–
ενσωματώνοντας στο εθνικό τους σύνταγμα ή άλλη κατάλληλη νομοθεσία την αρχή της ισότητας ανάμεσα σε γυναίκες και άνδρες και διασφαλίζοντας την πρακτική εφαρμογή της αρχής αυτής,
–
απαγορεύοντας τις διακρίσεις κατά των γυναικών, περιλαμβάνοντας και τη χρήση κυρώσεων, όπου χρειάζεται,
–
καταργώντας νόμους και πρακτικές που μεροληπτούν κατά των γυναικών.»
11
Το άρθρο 60, παράγραφος 1, της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης έχει ως εξής:
«Τα Μέρη θα λάβουν τα απαραίτητα νομοθετικά ή άλλα μέτρα για να διασφαλίσουν ότι η βία κατά γυναικών με βάση το φύλο μπορεί να αναγνωριστεί ως μορφή διωγμού στο πλαίσιο της ερμηνείας του Άρθρου 1, Α (2) της [Σύμβασης της Γενεύης] και ως μορφή σοβαρής βλάβης που επιζητά συμπληρωματική/βοηθητική προστασία.»
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 2011/95
12
Οι αιτιολογικές σκέψεις 4 και 16 της οδηγίας 2011/95 αναφέρουν τα ακόλουθα:
«(4)
Η σύμβαση της Γενεύης και το σχετικό πρωτόκολλο αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο του διεθνούς νομικού καθεστώτος για την προστασία των προσφύγων.
[…]
(16)
Η παρούσα οδηγία σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και συνάδει με τις αρχές που αναγνωρίζονται, ιδίως, στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης [(στο εξής: Χάρτης)]. Ειδικότερα, η παρούσα οδηγία σκοπεί να διασφαλίσει τον πλήρη σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και του δικαιώματος ασύλου των αιτούντων άσυλο και των μελών της οικογένειάς τους που τους συνοδεύουν και να προωθήσει την εφαρμογή των άρθρων 1, 7, 11, 14, 15, 16, 18, 21, 24, 34 και 35 του Χάρτη και θα πρέπει επομένως να εφαρμοστεί αναλόγως.»
13
Το άρθρο 2 της οδηγίας αυτής, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», έχει ως εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, νοούνται ως:
[…]
δ)
“πρόσφυγας”, ο υπήκοος τρίτης χώρας ο οποίος, συνεπεία βάσιμου φόβου δίωξης λόγω φυλής, θρησκείας, ιθαγένειας, πολιτικών πεποιθήσεων ή ιδιότητας μέλους ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας, ευρίσκεται εκτός της χώρας της ιθαγένειάς του και δεν είναι σε θέση ή, λόγω του φόβου αυτού, δεν επιθυμεί να θέσει εαυτόν υπό την προστασία της εν λόγω χώρας ή ο ανιθαγενής ο οποίος, ευρισκόμενος εκτός της χώρας της προηγούμενης συνήθους διαμονής του για τους ίδιους προαναφερθέντες λόγους, δεν είναι σε θέση ή, λόγω του φόβου αυτού, δεν επιθυμεί να επιστρέψει σε αυτήν και στον οποίο δεν έχει εφαρμογή το άρθρο 12·
ε)
“καθεστώς πρόσφυγα”, η εκ μέρους κράτους μέλους αναγνώριση υπηκόου τρίτης χώρας ή ανιθαγενούς ως πρόσφυγα·
[…]
η)
“αίτηση παροχής διεθνούς προστασίας”, η αίτηση παροχής προστασίας από κράτος μέλος που υποβάλλει υπήκοος τρίτης χώρας ή ανιθαγενής, ο οποίος μπορεί να θεωρηθεί ότι αιτείται καθεστώς πρόσφυγα ή καθεστώς επικουρικής προστασίας και ο οποίος δεν αιτείται ρητώς να του παρασχεθεί άλλη μορφή προστασίας, μη εμπίπτουσα στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας, δυναμένη να ζητηθεί αυτοτελώς·
θ)
“αιτών”, ο υπήκοος τρίτης χώρας ή ο ανιθαγενής που έχει υποβάλει αίτηση διεθνούς προστασίας για την οποία δεν έχει ακόμη ληφθεί [απρόσβλητη] απόφαση·
[…]
ιδ)
“χώρα καταγωγής”, η χώρα ή οι χώρες της ιθαγένειας ή, για τους ανιθαγενείς, της προηγούμενης συνήθους διαμονής.»
14
Το άρθρο 4 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αξιολόγηση των γεγονότων και περιστάσεων», ορίζει τα εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη μπορούν να κρίνουν ότι εναπόκειται στον αιτούντα να υποβάλει το συντομότερο δυνατόν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται για την τεκμηρίωση της αίτησης διεθνούς προστασίας. Αποτελεί καθήκον των κρατών μελών να αξιολογούν, σε συνεργασία με τον αιτούντα, τα συναφή στοιχεία της αίτησής του.
[...]
3.   Η αξιολόγηση της αίτησης διεθνούς προστασίας θα πρέπει να γίνεται σε εξατομικευμένη βάση και να περιλαμβάνει τη συνεκτίμηση:
α)
όλων των συναφών στοιχείων που σχετίζονται με τη χώρα καταγωγής κατά τον χρόνο λήψης απόφασης σχετικά με την αίτηση, συμπεριλαμβανομένων των νόμων και των κανονισμών στη χώρα καταγωγής και του τρόπου εφαρμογής τους·
β)
των συναφών δηλώσεων και εγγράφων που υπέβαλε ο αιτών, συμπεριλαμβανομένων στοιχείων σχετικά με το εάν ο αιτών έχει ήδη ή ενδέχεται να υποστεί δίωξη ή σοβαρή βλάβη·
γ)
της ατομικής κατάστασης και των προσωπικών περιστάσεων του αιτούντος, συμπεριλαμβανομένων παραγόντων όπως το προσωπικό ιστορικό, το φύλο και η ηλικία, ούτως ώστε να εκτιμηθεί εάν, βάσει των προσωπικών περιστάσεων του αιτούντος, οι πράξεις στις οποίες έχει ήδη ή θα μπορούσε να εκτεθεί ισοδυναμούν με δίωξη ή σοβαρή βλάβη·
[…]».
15
Κατά το άρθρο 6 της ίδιας οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Υπεύθυνοι δίωξης ή σοβαρής βλάβης»:
«Στους υπεύθυνους δίωξης ή σοβαρής βλάβης συμπεριλαμβάνονται:
α)
το κράτος·
β)
ομάδες ή οργανώσεις που ελέγχουν το κράτος ή σημαντικό μέρος του εδάφους του κράτους·
γ)
μη κρατικοί υπεύθυνοι, εάν μπορεί να καταδειχθεί ότι οι υπεύθυνοι που αναφέρονται υπό στοιχεία α) και β), περιλαμβανομένων των διεθνών οργανισμών, δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να παράσχουν προστασία κατά της δίωξης ή της σοβαρής βλάβης, όπως ορίζεται με το άρθρο 7.»
16
Το κεφάλαιο III της οδηγίας 2011/95, το οποίο επιγράφεται «Αναγνώριση προσώπου ως πρόσφυγα», περιλαμβάνει το άρθρο 9, το οποίο επιγράφεται «Πράξεις δίωξης» και ορίζει τα εξής:
«1.   Μία πράξη για να θεωρηθεί ως πράξη δίωξης κατά την έννοια του άρθρου 1Α της σύμβασης της Γενεύης πρέπει:
α)
να είναι αρκούντως σοβαρή λόγω της φύσης ή της επανάληψής της ώστε να συνιστά σοβαρή παραβίαση βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ειδικά των δικαιωμάτων από τα οποία δεν χωρεί παρέκκλιση βάσει του άρθρου 15 παράγραφος 2 της ευρωπαϊκής σύμβασης για την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών[, η οποία υπεγράφη στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950 (στο εξής: ΕΣΔΑ)]· ή
β)
να αποτελεί σώρευση διαφόρων μέτρων συμπεριλαμβανομένων παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η οποία να είναι αρκούντως σοβαρή ούτως ώστε να θίγεται ένα άτομο κατά τρόπο αντίστοιχο με τον αναφερόμενο στο στοιχείο α).
2.   Οι πράξεις που μπορούν να χαρακτηρισθούν ως πράξεις δίωξης σύμφωνα με την παράγραφο 1 μπορούν μεταξύ άλλων να έχουν τη μορφή:
α)
πράξεων σωματικής ή ψυχικής βίας, συμπεριλαμβανομένων πράξεων σεξουαλικής βίας·
β)
νομικών, διοικητικών, αστυνομικών ή/και δικαστικών μέτρων, τα οποία εισάγουν διακρίσεις αφεαυτά ή εφαρμόζονται κατά τρόπο μεροληπτικό·
γ)
ποινικής δίωξης ή επιβολής ποινής η οποία είναι δυσανάλογη ή μεροληπτική·
[…]
στ)
πράξεων που στοχεύουν το φύλο ή τα παιδιά.
3.   Σύμφωνα με το άρθρο 2 στοιχείο δ) πρέπει να υπάρχει συσχετισμός μεταξύ των λόγων που αναφέρονται στο άρθρο 10 και των πράξεων δίωξης όπως ορίζονται στην παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου ή της έλλειψης προστασίας κατά των πράξεων αυτών.»
17
Το άρθρο 10 της οδηγίας αυτής, το οποίο φέρει τον τίτλο «Λόγοι δίωξης», προβλέπει στην παράγραφο 1, στοιχείο δʹ, τα εξής:
«Κατά την αξιολόγηση των λόγων της δίωξης, τα κράτη μέλη λαμβάνουν υπόψη τα ακόλουθα στοιχεία:
[…]
δ)
η ομάδα θεωρείται ως ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα όταν, μεταξύ άλλων:
–
τα μέλη της ομάδας αυτής έχουν κοινά εγγενή χαρακτηριστικά ή κοινό ιστορικό παρελθόν το οποίο δεν μπορεί να μεταβληθεί ή έχουν από κοινού χαρακτηριστικά ή πεποιθήσεις τόσο θεμελιώδους σημασίας για την ταυτότητα ή τη συνείδηση ώστε ένα πρόσωπο να μην πρέπει να αναγκάζεται να τις αποκηρύξει και
–
η ομάδα έχει ιδιαίτερη ταυτότητα στην οικεία χώρα, διότι γίνεται αντιληπτή ως διαφορετική ομάδα από τον περιβάλλοντα κοινωνικό χώρο.
[…]»
Η οδηγία 2013/32/ΕΕ
18
Το άρθρο 10 της οδηγίας 2013/32/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με κοινές διαδικασίες για τη χορήγηση και ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας (ΕΕ 2013, L 180, σ. 60, και διορθωτικό ΕΕ 2021, L 313, σ. 74), το οποίο φέρει τον τίτλο «Προϋποθέσεις για την εξέταση των αιτήσεων», προβλέπει στην παράγραφο 3 τα εξής:
«Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι αποφάσεις της αποφαινόμενης αρχής επί των αιτήσεων διεθνούς προστασίας να λαμβάνονται μετά τη δέουσα εξέταση. Για το σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε:
α)
οι αιτήσεις να εξετάζονται και οι αποφάσεις να λαμβάνονται σε ατομική βάση, αντικειμενικά και αμερόληπτα·
β)
να λαμβάνονται ακριβή και ενημερωμένα στοιχεία από διάφορες πηγές, όπως η [Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο (ΕΥΥΑ)] και [η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους πρόσφυγες (UNHCR)], και τις σχετικές διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως προς τη γενική κατάσταση στις χώρες καταγωγής των αιτούντων […] και να προβλέπεται ότι το προσωπικό που είναι υπεύθυνο για την εξέταση των αιτήσεων και τη λήψη των αποφάσεων έχει πρόσβαση στις εν λόγω πληροφορίες·
[…]
δ)
το προσωπικό που εξετάζει αιτήσεις και λαμβάνει αποφάσεις να μπορεί να ζητήσει συμβουλές, εφόσον είναι αναγκαίο, από εμπειρογνώμονες επί ειδικών ζητημάτων, π.χ. επί ιατρικών, πολιτιστικών ή θρησκευτικών ζητημάτων ή ζητημάτων που άπτονται των παιδιών ή του φύλου.»
Οι διαφορές των κύριων δικών και τα προδικαστικά ερωτήματα
19
Η AH είναι Αφγανή υπήκοος γεννηθείσα το 1995. Αφού ο πατέρας της επιδίωξε να την πωλήσει, η ίδια διέφυγε με τη μητέρα της στο Ιράν. Μετά από μια περίοδο διαμονής στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της οποίας παντρεύτηκε, εισήλθε στην Αυστρία το 2015 και υπέβαλε αίτηση διεθνούς προστασίας στο εν λόγω κράτος μέλος, όπου κατοικούσε ο σύζυγός της.
20
Η FN είναι Αφγανή υπήκοος γεννηθείσα το 2007, η οποία δεν έχει ζήσει ποτέ στο Αφγανιστάν. Το 2020 υπέβαλε αίτηση διεθνούς προστασίας στην Αυστρία. Ο αδελφός της, ο οποίος επίσης κατάγεται από το Αφγανιστάν, απήλαυε ήδη επικουρικής προστασίας στο εν λόγω κράτος μέλος. Στην αίτησή της υποστήριξε ότι διέφυγε από το Ιράν, όπου ζούσε με τη μητέρα της και τις δύο αδελφές της, ότι καμία εξ αυτών δεν διέθετε άδεια διαμονής, όπερ δεν της επέτρεπε να φοιτήσει σε σχολείο και εμπόδιζε τη μητέρα τους να εργαστεί, και ότι θέλει να ζει ελεύθερη και να έχει τα ίδια δικαιώματα με τους άνδρες.
21
Με αποφάσεις της 26ης Μαρτίου 2018 και της 14ης Οκτωβρίου 2020, η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία για θέματα Αλλοδαπών και Ασύλου έκρινε, αντιστοίχως, ότι οι ισχυρισμοί της AH δεν ήταν αξιόπιστοι και ότι η FN δεν ήταν εκτεθειμένη σε πραγματικό κίνδυνο δίωξης στο Αφγανιστάν, και αρνήθηκε να τους αναγνωρίσει το καθεστώς πρόσφυγα, κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/95. Ωστόσο, χορήγησε στις AH και FN το καθεστώς επικουρικής προστασίας, για τον λόγο, κατ’ ουσίαν, ότι, ελλείψει κοινωνικής στήριξης στο Αφγανιστάν, θα αντιμετώπιζαν δυσκολίες οικονομικής και κοινωνικής φύσεως, εάν επέστρεφαν στη χώρα αυτή.
22
Η AH και η FN άσκησαν, έκαστη, προσφυγή κατά των αποφάσεων αυτών ενώπιον του Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου, Αυστρία), υποστηρίζοντας ιδίως, αφενός, ότι είχαν υιοθετήσει δυτικές αξίες και έναν τρόπο ζωής κατά τα δυτικά πρότυπα και, αφετέρου, ότι, μετά την κατάληψη της εξουσίας από τους Ταλιμπάν το καλοκαίρι του 2021, η κατάσταση στο Αφγανιστάν άλλαξε τόσο, ώστε οι γυναίκες να είναι πλέον εκτεθειμένες σε εκτεταμένες διώξεις.
23
Το ανωτέρω δικαστήριο απέρριψε τις προσφυγές ως αβάσιμες, κρίνοντας, μεταξύ άλλων, ότι, λαμβανομένων υπόψη των συνθηκών διαβίωσης της AH και της FN στην Αυστρία, αυτές δεν είχαν υιοθετήσει έναν «δυτικό» τρόπο ζωής που να έχει καταστεί τόσο ουσιώδες συστατικό στοιχείο της ταυτότητάς τους ώστε να τους είναι αδύνατο να τον αποκηρύξουν προκειμένου να αποφύγουν απειλές δίωξης στη χώρα καταγωγής τους.
24
Η AH και η FN άσκησαν, έκαστη, αναίρεση ενώπιον του Verwaltungsgerichtshof (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου, Αυστρία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, προβάλλοντας εκ νέου ότι η κατάσταση των γυναικών υπό το νέο καθεστώς των Ταλιμπάν δικαιολογούσε, αφ’ εαυτής, να τους αναγνωριστεί το καθεστώς πρόσφυγα.
25
Συναφώς, το ανωτέρω δικαστήριο επισημαίνει ότι οι γυναίκες υπήκοοι του Αφγανιστάν ανήκουν σε «ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα», κατά την έννοια του άρθρου 10, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2011/95, και ότι υπάρχει συσχετισμός μεταξύ του λόγου δίωξης που μνημονεύεται στη διάταξη αυτή και των «πράξεων δίωξης» στις οποίες ενδέχεται να εκτεθούν οι γυναίκες αυτές, όπως απαιτεί το άρθρο 9, παράγραφος 3, της οδηγίας.
26
Το εν λόγω δικαστήριο υπενθυμίζει ότι κατά την περίοδο του καθεστώτος των Ταλιμπάν που είχε εγκαθιδρυθεί από το 1996 έως το 2001, έκρινε ότι η κατάσταση των γυναικών στο Αφγανιστάν έπρεπε, στο σύνολό της, να χαρακτηριστεί ως αρκούντως σοβαρή ώστε να θεωρηθεί ότι τα μέτρα που εισήγαν διακρίσεις εις βάρος τους συνιστούσαν, αυτά καθεαυτά, δίωξη κατά την έννοια της Σύμβασης της Γενεύης. Ως εκ τούτου, κατά την περίοδο εκείνη, αναγνωριζόταν σε αιτούσα διεθνή προστασία το καθεστώς πρόσφυγα απλώς και μόνον λόγω του γεγονότος ότι ήταν γυναίκα από το Αφγανιστάν.
27
Το ίδιο δικαστήριο αναφέρει ότι μετά την πτώση του ανωτέρω καθεστώτος των Ταλιμπάν, μετέβαλε τη νομολογία του, υπό την έννοια ότι το καθεστώς πρόσφυγα μπορούσε να χορηγηθεί μόνο σε γυναίκες που κινδύνευαν να διωχθούν λόγω της υιοθέτησης ενός «τρόπου ζωής κατά τα δυτικά πρότυπα» ο οποίος είχε καταστεί τόσο ουσιώδες στοιχείο της ταυτότητάς τους ώστε δεν ήταν δυνατόν να απαιτηθεί από αυτές να τον αποκηρύξουν προκειμένου να διαφύγουν την απειλή δίωξης, η δε σχετική εκτίμηση έπρεπε να βασίζεται στην εξέταση των συγκεκριμένων περιστάσεων της εκάστοτε υπόθεσης. Εκτιμά, ωστόσο, ότι τα μέτρα που έλαβαν οι Ταλιμπάν κατά των γυναικών αφότου επέστρεψαν στην εξουσία, και τα οποία μπορεί να συνίστανται σε διακρίσεις, σεξουαλική βία ή θανάτωση, είναι παρόμοιας κλίμακας με εκείνα που εφάρμοζε το προηγούμενου καθεστώς.
28
Στο νέο αυτό πλαίσιο, το αιτούν δικαστήριο επιχειρεί, πρώτον, να εξακριβώσει αν τα μέτρα που έλαβαν οι Ταλιμπάν έναντι των γυναικών είναι τόσο σοβαρά ώστε να μπορούν να χαρακτηριστούν ως «πράξη δίωξης» κατά την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/95. Επισημαίνει ότι τα μέτρα αυτά, εξεταζόμενα μεμονωμένα, δεν συνιστούν, βεβαίως, σοβαρή παραβίαση βασικών δικαιωμάτων, ειδικά εκείνων από τα οποία δεν χωρεί παρέκκλιση βάσει του άρθρου 15, παράγραφος 2, της ΕΣΔΑ, και, ως εκ τούτου, δεν εμπίπτουν στο άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας. Διερωτάται ωστόσο αν τα εν λόγω μέτρα εξεταζόμενα στο σύνολό τους, είναι αρκούντως σοβαρά, κατά την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας.
29
Δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν μπορεί να χορηγηθεί σε μια γυναίκα από το Αφγανιστάν το καθεστώς πρόσφυγα, κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2011/95, χωρίς να εξεταστεί σε εξατομικευμένη βάση η κατάστασή της.
30
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Verwaltungsgerichtshof (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Πρέπει η σώρευση μέτρων τα οποία επιβάλλονται, προωθούνται ή γίνονται ανεκτά σε ένα κράτος από φορέα που ασκεί de facto κυβερνητική εξουσία και συνίστανται ιδίως στο ότι οι γυναίκες:
–
στερούνται της δυνατότητας να αναλαμβάνουν πολιτικές θέσεις και να μετέχουν σε πολιτικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων,
–
δεν διαθέτουν νομικά μέσα προκειμένου να τυγχάνουν προστασίας έναντι της έμφυλης και της ενδοοικογενειακής βίας,
–
εκτίθενται γενικώς στον κίνδυνο καταναγκαστικών γάμων και, μολονότι οι γάμοι αυτοί έχουν απαγορευθεί από τον φορέα που ασκεί de facto κυβερνητική εξουσία, εντούτοις οι γυναίκες δεν προστατεύονται αποτελεσματικά από αυτούς, ενίοτε δε οι εν λόγω γάμοι τελούνται με τη συμμετοχή προσώπων που διαθέτουν de facto κρατική εξουσία, εν γνώσει τους ότι πρόκειται για καταναγκαστικούς γάμους,
–
δεν επιτρέπεται να ασκούν επαγγελματική δραστηριότητα ή επιτρέπεται να την ασκούν σε περιορισμένο βαθμό μόνον, κυρίως κατ’ οίκον,
–
αντιμετωπίζουν δυσχέρειες όσον αφορά την πρόσβαση σε μονάδες υγειονομικής περίθαλψης,
–
στερούνται, πλήρως ή σε μεγάλο βαθμό, την πρόσβαση στην εκπαίδευση (για παράδειγμα, τα κορίτσια έχουν πρόσβαση μόνο στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση),
–
δεν επιτρέπεται να παραμένουν ή να κυκλοφορούν σε δημόσιους χώρους χωρίς τη συνοδεία άνδρα (με τον οποίο συνδέονται με ορισμένο δεσμό συγγένειας), τουλάχιστον σε περίπτωση απομάκρυνσης σε συγκεκριμένη απόσταση από τον τόπο κατοικίας τους,
–
είναι υποχρεωμένες να σκεπάζουν πλήρως το σώμα τους δημοσίως και να καλύπτουν το πρόσωπό τους,
–
δεν επιτρέπεται να ασκούν αθλητική δραστηριότητα,
να θεωρείται ως αρκούντως σοβαρή, κατά την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας [2011/95], ούτως ώστε να θίγεται μια γυναίκα κατά τρόπο αντίστοιχο με τον αναφερόμενο στο στοιχείο αʹ του άρθρου 9, παράγραφος 1, της οδηγίας;
2)
Αρκεί, για την αναγνώριση του καθεστώτος [πρόσφυγα], το γεγονός ότι μια γυναίκα θίγεται από τα ανωτέρω μέτρα στη χώρα καταγωγής της αποκλειστικά λόγω του φύλου της ή μήπως, προκειμένου να εκτιμηθεί αν μια γυναίκα θίγεται από τα μέτρα –εξεταζόμενα σωρευτικά– κατά την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας [2011/95], είναι αναγκαίο να εξετάζεται η ατομική κατάστασή της;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
31
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν, κατ’ ορθή ερμηνεία του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95, εμπίπτει στην έννοια της «πράξης δίωξης» η σώρευση μέτρων τα οποία εισάγουν διακρίσεις εις βάρος των γυναικών και λαμβάνονται ή γίνονται ανεκτά από έναν «υπεύθυνο δίωξης», κατά την έννοια του άρθρου 6 της οδηγίας αυτής, και τα οποία συνίστανται ιδίως στη στέρηση κάθε νομικής προστασίας των γυναικών από την έμφυλη και ενδοοικογενειακή βία και τον καταναγκαστικό γάμο, στην υποχρέωσή τους να καλύπτουν πλήρως το σώμα και το πρόσωπό τους, στον περιορισμό της πρόσβασής τους στην υγειονομική περίθαλψη καθώς και της ελευθερίας μετακίνησής τους, στην απαγόρευση να ασκούν επαγγελματική δραστηριότητα ή στον περιορισμό της άσκησης τέτοιας δραστηριότητας, στην απαγόρευση πρόσβασης στην εκπαίδευση και την άσκηση αθλητικής δραστηριότητας και στον αποκλεισμό τους από την πολιτική ζωή.
32
Πρώτον, το άρθρο 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2011/95, το οποίο επαναλαμβάνει το γράμμα του άρθρου 1, τμήμα Α, σημείο 2, της Σύμβασης της Γενεύης, ορίζει ως «πρόσφυγα» τον υπήκοο τρίτης χώρας ο οποίος, συνεπεία βάσιμου φόβου δίωξης λόγω φυλής, θρησκείας, ιθαγένειας, πολιτικών πεποιθήσεων ή ιδιότητας μέλους ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας, ευρίσκεται εκτός της χώρας της ιθαγένειάς του και δεν είναι σε θέση ή, λόγω του φόβου αυτού, δεν επιθυμεί να θέσει εαυτόν υπό την προστασία της εν λόγω χώρας. Το άρθρο 2, στοιχείο εʹ, της οδηγίας ορίζει ως «καθεστώς πρόσφυγα» την εκ μέρους κράτους μέλους αναγνώριση υπηκόου τρίτης χώρας ή ανιθαγενούς ως πρόσφυγα.
33
Οι διατάξεις της οδηγίας 2011/95 πρέπει να ερμηνεύονται όχι μόνον υπό το πρίσμα της όλης οικονομίας και του σκοπού της, αλλά και τηρουμένων της Σύμβασης της Γενεύης –η οποία, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 4 της οδηγίας, αποτελεί «τον ακρογωνιαίο λίθο του διεθνούς νομικού καθεστώτος για την προστασία των προσφύγων»– και των κατά το άρθρο 78, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ λοιπών συναφών συμβάσεων. Στις συμβάσεις αυτές συγκαταλέγονται, μεταξύ άλλων, η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης και η CEDAW [αποφάσεις της 16ης Ιανουαρίου 2024, Intervyuirasht organ na DAB pri MS (Γυναίκες θύματα ενδοοικογενειακής βίας), C‑621/21, EU:C:2024:47, σκέψεις 37 και 44 έως 47, και της 11ης Ιουνίου 2024, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Γυναίκες οι οποίες ταυτίζονται με την αξία της ισότητας των φύλων), C‑646/21, EU:C:2024:487, σκέψη 36].
34
Όπως επιβεβαιώνουν τα άρθρα 1 και 3 καθώς και το άρθρο 4, παράγραφος 2, της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, η ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, ότι όλες οι γυναίκες έχουν το δικαίωμα να προφυλάσσονται από κάθε μορφής βία που σχετίζεται με το φύλο, το δικαίωμα να μην εξαναγκάζονται σε γάμο, καθώς και το δικαίωμα να προσχωρούν ή να μην προσχωρούν σε ένα θρήσκευμα, να έχουν τις δικές τους πολιτικές πεποιθήσεις και να τις εκδηλώνουν και να προβαίνουν οι ίδιες ελεύθερα στις επιλογές που αφορούν τη ζωή τους, ιδίως σε θέματα εκπαίδευσης, επαγγελματικής σταδιοδρομίας ή δραστηριοτήτων στον δημόσιο βίο. Το ίδιο ισχύει και για τα άρθρα 3, 5, 7, 10 και 16 της CEDAW [απόφαση της 11ης Ιουνίου 2024, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Γυναίκες οι οποίες ταυτίζονται με την αξία της ισότητας των φύλων), C‑646/21, EU:C:2024:487, σκέψη 37].
35
Επιπλέον, το άρθρο 60, παράγραφος 1, της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης ορίζει ότι η βία κατά των γυναικών με βάση το φύλο, η οποία, σύμφωνα με το άρθρο 3 της εν λόγω Σύμβασης, νοείται ως παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ως μια μορφή διάκρισης κατά των γυναικών, πρέπει να αναγνωρίζεται ως μορφή δίωξης, κατά την έννοια του άρθρου 1, τμήμα Α, σημείο 2, της Σύμβασης της Γενεύης [απόφαση της 11ης Ιουνίου 2024, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Γυναίκες οι οποίες ταυτίζονται με την αξία της ισότητας των φύλων), C‑646/21, EU:C:2024:487, σκέψη 55].
36
Οι διατάξεις της οδηγίας 2011/95 πρέπει επίσης να ερμηνεύονται, όπως αναφέρει η αιτιολογική της σκέψη 16, τηρουμένων των δικαιωμάτων τα οποία αναγνωρίζονται στον Χάρτη και την εφαρμογή των οποίων σκοπεί να προωθήσει η οδηγία αυτή και λαμβανομένου υπόψη ότι το άρθρο 21, παράγραφος 1, του Χάρτη απαγορεύει κάθε διάκριση ιδίως λόγω φύλου [πρβλ. αποφάσεις της 13ης Ιανουαρίου 2021, Bundesrepublik Deutschland (Καθεστώς πρόσφυγα ενός ανιθαγενούς παλαιστινιακής καταγωγής), C‑507/19, EU:C:2021:3, σκέψη 39, της 9ης Νοεμβρίου 2023, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Έννοια της σοβαρής βλάβης), C‑125/22, EU:C:2023:843, σκέψη 60, και της 11ης Ιουνίου 2024, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Γυναίκες οι οποίες ταυτίζονται με την αξία της ισότητας των φύλων), C‑646/21, EU:C:2024:487, σκέψη 38].
37
Δεύτερον, το άρθρο 9 της οδηγίας 2011/95 ορίζει τα στοιχεία βάσει των οποίων μια πράξη μπορεί να θεωρηθεί ότι συνιστά δίωξη, κατά την έννοια του άρθρου 1, τμήμα A, της Σύμβασης της Γενεύης. Το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας διευκρινίζει ότι η σχετική πράξη πρέπει να είναι αρκούντως σοβαρή λόγω της φύσης ή της επανάληψής της ώστε να συνιστά σοβαρή παραβίαση βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ειδικά εκείνων από τα οποία δεν χωρεί παρέκκλιση, βάσει του άρθρου 15, παράγραφος 2, της ΕΣΔΑ, δηλαδή του δικαιώματος στη ζωή (άρθρο 2), του δικαιώματος του προσώπου να μην υποβάλλεται σε βασανιστήρια και σε απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση ή τιμωρία (άρθρο 3), σε δουλεία (άρθρο 4, παράγραφος 1) ή σε οποιαδήποτε καταδίκη άνευ νόμου (άρθρο 7).
38
Η χρήση, στο άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της εν λόγω οδηγίας, του επιρρήματος «ειδικά» υποδηλώνει ότι η παραπομπή στο άρθρο 15, παράγραφος 2, της ΕΣΔΑ είναι ενδεικτική και αποσαφηνίζει τον βαθμό σοβαρότητας που απαιτείται για να μπορεί μια πράξη να χαρακτηριστεί ως «πράξη δίωξης», κατά την έννοια του άρθρου 1, τμήμα Α, της Σύμβασης της Γενεύης (πρβλ. απόφαση της 5ης Σεπτεμβρίου 2012, Y και Z, C‑71/11 και C‑99/11, EU:C:2012:518, σκέψη 57).
39
Βάσει του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95, το οποίο μνημονεύει το αιτούν δικαστήριο, μπορεί επίσης να χαρακτηριστεί ως «πράξη δίωξης» η σώρευση διαφόρων μέτρων, συμπεριλαμβανομένων παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η οποία «είναι αρκούντως σοβαρή» ούτως ώστε να θίγεται ένα άτομο κατά τρόπο «αντίστοιχο» με τον αναφερόμενο στο άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας.
40
Από τις ανωτέρω διατάξεις προκύπτει ότι για να συνιστά μια παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων δίωξη, κατά την έννοια του άρθρου 1, τμήμα Α, της Σύμβασης της Γενεύης, η παραβίαση αυτή πρέπει να είναι σοβαρή σε ορισμένο τουλάχιστον βαθμό [απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 2020, Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (Στρατιωτική θητεία και άσυλο), C‑238/19, EU:C:2020:945, σκέψη 22 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία]. Ο εν λόγω βαθμός σοβαρότητας είναι παρόμοιος για καθεμιά από τις περιπτώσεις που μνημονεύονται στο άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ και βʹ, της οδηγίας 2011/95.
41
Όσον αφορά συγκεκριμένα το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας αυτής, πρέπει ιδίως να θεωρηθεί ότι υφίσταται τέτοιος βαθμός σοβαρότητας όταν, εξεταζόμενες στο σύνολό τους, πλείονες παραβιάσεις δικαιωμάτων που δεν συνιστούν κατ’ ανάγκην δικαιώματα από τα οποία δεν χωρεί παρέκκλιση, σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 2, της ΕΣΔΑ, υπονομεύουν τον πλήρη σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ο οποίος κατοχυρώνεται στο άρθρο 1 του Χάρτη και τον οποίο η οδηγία 2011/95 ρητώς επιδιώκει να διασφαλίσει, όπως προκύπτει από την αιτιολογική της σκέψη 16.
42
Εν προκειμένω, όπως υπογραμμίζει, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 54 των προτάσεών του, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, ανεξαρτήτως της καταστολής στην οποία εκτίθενται οι γυναίκες στο Αφγανιστάν σε περίπτωση μη τήρησης των κανόνων τους οποίους έχει θεσπίσει το καθεστώς των Ταλιμπάν –και οι οποίοι δύνανται αφ’ εαυτών να συνιστούν πράξεις δίωξης, κατά την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/95–, τα εισάγοντα δυσμενείς διακρίσεις μέτρα που αναφέρει το αιτούν δικαστήριο έχουν τον απαιτούμενο βαθμό σοβαρότητας, τόσο λόγω της έντασης και της σωρευτικής τους επίδρασης όσο και λόγω των συνεπειών που συνεπάγονται για τη θιγόμενη γυναίκα.
43
Αφενός, ορισμένα από τα ανωτέρω μέτρα πρέπει να χαρακτηριστούν αφ’ εαυτών ως «πράξη δίωξης», κατά την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2011/95. Τούτο ισχύει ιδίως για τον καταναγκαστικό γάμο, ο οποίος μπορεί να εξομοιωθεί με μορφή δουλείας, απαγορευόμενης από το άρθρο 4 της ΕΣΔΑ, και για την έλλειψη προστασίας από την έμφυλη και την ενδοοικογενειακή βία, η οποία συνιστά μορφή απάνθρωπης και εξευτελιστικής μεταχείρισης, απαγορευόμενης από το άρθρο 3 της ΕΣΔΑ.
44
Αφετέρου, ακόμη και αν υποτεθεί ότι, εξεταζόμενα μεμονωμένα, τα μέτρα που εισάγουν διακρίσεις εις βάρος των γυναικών και τα οποία περιορίζουν την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη, στην πολιτική ζωή και στην εκπαίδευση καθώς και την άσκηση επαγγελματικής ή αθλητικής δραστηριότητας ή τα οποία εμποδίζουν την ελευθερία μετακίνησης ή, ακόμη, θίγουν την ελευθερία ένδυσης δεν συνιστούν αρκούντως σοβαρή παραβίαση βασικού δικαιώματος, κατά την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2011/95, τα μέτρα αυτά, εξεταζόμενα στο σύνολό τους, πλήττουν τις γυναίκες κατά τέτοιο τρόπο ώστε να έχουν τον βαθμό σοβαρότητας που απαιτείται για να συνιστούν πράξεις δίωξης, κατά την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας. Πράγματι, όπως επισημαίνει, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 56 έως 58 των προτάσεών του, λόγω της σωρευτικής επίδρασής τους και της σκόπιμης και συστηματικής εφαρμογής τους, τα μέτρα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα την κατάφωρη και μετ’ επιμονής άρνηση των συνδεόμενων με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια θεμελιωδών δικαιωμάτων των γυναικών του Αφγανιστάν, λόγω του φύλου τους. Τα ανωτέρω μέτρα καταδεικνύουν την εγκαθίδρυση μιας κοινωνικής οργάνωσης βασισμένης σε καθεστώς διαχωρισμού και καταπίεσης εντός του οποίου οι γυναίκες αποκλείονται από την κοινωνία των πολιτών και στερούνται του δικαιώματος σε μια αξιοπρεπή καθημερινή ζωή στη χώρα καταγωγής τους.
45
Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από το άρθρο 9, παράγραφος 2, της οδηγίας 2011/95, το οποίο περιέχει ενδεικτικό κατάλογο πράξεων δίωξης, κατά την έννοια της παραγράφου 1 του άρθρου 9 της οδηγίας, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται, ιδίως στα στοιχεία αʹ έως γʹ και στʹ της παραγράφου αυτής, οι πράξεις σωματικής ή ψυχικής βίας, συμπεριλαμβανομένων πράξεων σεξουαλικής βίας, τα νομικά, διοικητικά, αστυνομικά ή/και δικαστικά μέτρα τα οποία εισάγουν διακρίσεις αφ’ εαυτών ή εφαρμόζονται κατά τρόπο μεροληπτικό, η ποινική δίωξη ή επιβολή ποινής η οποία είναι δυσανάλογη ή μεροληπτική καθώς και οι πράξεις που στοχεύουν το φύλο.
46
Κατόπιν όλων των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, κατά το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95, ορθώς ερμηνευόμενο, εμπίπτει στην έννοια της «πράξης δίωξης» η σώρευση μέτρων τα οποία εισάγουν διακρίσεις εις βάρος των γυναικών και λαμβάνονται ή γίνονται ανεκτά από έναν «υπεύθυνο δίωξης», κατά την έννοια του άρθρου 6 της οδηγίας, και τα οποία συνίστανται ιδίως στη στέρηση κάθε νομικής προστασίας των γυναικών από την έμφυλη και ενδοοικογενειακή βία και τον καταναγκαστικό γάμο, στην υποχρέωσή τους να καλύπτουν πλήρως το σώμα και το πρόσωπό τους, στον περιορισμό της πρόσβασής τους στην υγειονομική περίθαλψη καθώς και της ελευθερίας μετακίνησής τους, στην απαγόρευση να ασκούν επαγγελματική δραστηριότητα ή στον περιορισμό της άσκησης τέτοιας δραστηριότητας, στην απαγόρευση πρόσβασης στην εκπαίδευση και την άσκηση αθλητικής δραστηριότητας και στον αποκλεισμό τους από την πολιτική ζωή, δεδομένου ότι τα μέτρα αυτά, λόγω της σωρευτικής επίδρασής τους, υπονομεύουν τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, όπως αυτός κατοχυρώνεται στο άρθρο 1 του Χάρτη.
Επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος
47
Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 4, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95 έχει την έννοια ότι υποχρεώνει την αρμόδια εθνική αρχή, προκειμένου να κρίνει αν, λαμβανομένων υπόψη των συνθηκών που επικρατούν στη χώρα καταγωγής μιας γυναίκας κατά τον χρόνο εξέτασης της αίτησής της για διεθνή προστασία, τα μέτρα τα οποία εισάγουν διακρίσεις και στα οποία εκτέθηκε ή κινδυνεύει να εκτεθεί η γυναίκα στη χώρα αυτή συνιστούν πράξεις δίωξης, κατά την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 1, της οδηγίας, να συνεκτιμήσει, στο πλαίσιο της εξατομικευμένης αξιολόγησης της εν λόγω αίτησης, κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας, συγκεκριμένα στοιχεία της προσωπικής της κατάστασης πέραν εκείνων που αφορούν το φύλο ή την ιθαγένειά της.
48
Κατά το άρθρο 4 της οδηγίας 2011/95, κάθε αίτηση διεθνούς προστασίας πρέπει, κατ’ αρχήν, να αξιολογείται σε εξατομικευμένη βάση [βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 7ης Νοεμβρίου 2013, X κ.λπ., C‑199/12 έως C‑201/12, EU:C:2013:720, σκέψη 73, της 25ης Ιανουαρίου 2018, F, C‑473/16, EU:C:2018:36, σκέψη 41, και της 19ης Νοεμβρίου 2020, Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (Στρατιωτική θητεία και άσυλο), C‑238/19, EU:C:2020:945, σκέψη 23].
49
Σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 3, της οδηγίας αυτής, η εξατομικευμένη εκτίμηση, από τις αρμόδιες εθνικές αρχές, της βασιμότητας του φόβου δίωξης που εκφράζει ο αιτών πρέπει να γίνεται κατά περίπτωση, με προσοχή και σύνεση, και να στηρίζεται μόνο σε συγκεκριμένη αξιολόγηση των γεγονότων και των περιστάσεων, προκειμένου να διερευνηθεί αν οι στοιχειοθετημένες περιστάσεις συνιστούν ή όχι τέτοια απειλή ώστε ο ενδιαφερόμενος να έχει βάσιμο φόβο, λαμβανομένων υπόψη των ατομικών περιστάσεών του, ότι θα υποστεί πράγματι πράξεις δίωξης εάν υποχρεωθεί να επιστρέψει στη χώρα καταγωγής του [πρβλ. αποφάσεις της 16ης Ιανουαρίου 2024, Intervyuirasht organ na DAB pri MS (Γυναίκες θύματα ενδοοικογενειακής βίας), C‑621/21, EU:C:2024:47, σκέψη 60, και της 11ης Ιουνίου 2024, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Γυναίκες οι οποίες ταυτίζονται με την αξία της ισότητας των φύλων), C‑646/21, EU:C:2024:487, σκέψη 59].
50
Η ανωτέρω διάταξη απαριθμεί τα στοιχεία που πρέπει να λαμβάνουν υπόψη οι αρμόδιες εθνικές αρχές κατά την εξατομικευμένη εξέταση μιας αίτησης διεθνούς προστασίας. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται τα συναφή στοιχεία που σχετίζονται με τη χώρα καταγωγής κατά τον χρόνο λήψης απόφασης σχετικά με την αίτηση διεθνούς προστασίας, η ατομική κατάσταση και οι προσωπικές περιστάσεις του αιτούντος, συμπεριλαμβανομένων παραγόντων όπως το προσωπικό ιστορικό, το φύλο και η ηλικία.
51
Μολονότι το άρθρο 4 της οδηγίας 2011/95 έχει, βεβαίως, εφαρμογή σε όλες τις αιτήσεις διεθνούς προστασίας, ανεξαρτήτως των λόγων δίωξης των οποίων γίνεται επίκληση προς στήριξη των αιτήσεων αυτών, εντούτοις οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να προσαρμόζουν τον τρόπο με τον οποίο εκτιμούν τις δηλώσεις και τα έγγραφα ή τις άλλες αποδείξεις ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε χωριστής κατηγορίας αίτησης διεθνούς προστασίας, τηρουμένων των δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται από τον Χάρτη (αποφάσεις της 2ας Δεκεμβρίου 2014, Α κ.λπ, C‑148/13 έως C‑150/13, EU:C:2014:2406, σκέψη 54, και της 25ης Ιανουαρίου 2018, F, C‑473/16, EU:C:2018:36, σκέψη 36).
52
Επιπλέον, το άρθρο 10, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2013/32 επιβάλλει στα κράτη μέλη να μεριμνούν ώστε, αφενός, οι αποφάσεις επί των αιτήσεων διεθνούς προστασίας να λαμβάνονται μετά από δέουσα εξέταση στο πλαίσιο της οποίας έχουν συλλεγεί ακριβή και ενημερωμένα στοιχεία από διάφορες πηγές, όπως είναι ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο (EUAA), ο οποίος διαδέχθηκε την ΕΥΥΑ, και η UNHCR καθώς και οι αρμόδιες για τα ανθρώπινα δικαιώματα διεθνείς οργανώσεις, ως προς τη γενική κατάσταση στις χώρες καταγωγής των αιτούντων. Αφετέρου, η διάταξη αυτή απαιτεί να έχει πρόσβαση στα εν λόγω στοιχεία το προσωπικό που είναι επιφορτισμένο με την εξέταση των ανωτέρω αιτήσεων και τη λήψη των αποφάσεων επ’ αυτών [απόφαση της 11ης Ιουνίου 2024, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Γυναίκες οι οποίες ταυτίζονται με την αξία της ισότητας των φύλων), C‑646/21, EU:C:2024:487, σκέψη 60].
53
Προς τούτο, όπως προκύπτει από το σημείο 36, στοιχείο x, των κατευθυντήριων οδηγιών της UNHCR για τη διεθνή προστασία αριθ. 1, σχετικά με τη δίωξη λόγω φύλου στα πλαίσια ερμηνείας του άρθρου 1, τμήμα Α, σημείο 2, της Σύμβασης της Γενεύης, οι αρμόδιες εθνικές αρχές οφείλουν να συλλέγουν τις πληροφορίες οι οποίες είναι κρίσιμες για την εξέταση των υποβαλλόμενων από γυναίκες αιτημάτων και αφορούν τη χώρα καταγωγής και ειδικότερα τη θέση της γυναίκας ενώπιον του νόμου, τα πολιτικά δικαιώματα των γυναικών, τα οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματά τους, τα πολιτισμικά και κοινωνικά ήθη της χώρας και τις συνέπειες της παραβίασής τους, την επικράτηση παρόμοιων επιζήμιων παραδοσιακών πρακτικών, τη συχνότητα και τους τύπους της βίας που ασκείται σε βάρος των γυναικών, την προστασία που τους παρέχεται, την τιμωρία που προβλέπεται για τους αυτουργούς της βίας και τους κινδύνους που μπορεί να αντιμετωπίσει μια γυναίκα όταν επιστρέψει στη χώρα καταγωγής της μετά την υποβολή του αιτήματος [αποφάσεις της 16ης Ιανουαρίου 2024, Intervyuirasht organ na DAB pri MS (Γυναίκες θύματα ενδοοικογενειακής βίας), C‑621/21, EU:C:2024:47, σκέψη 61, και της 11ης Ιουνίου 2024, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Γυναίκες οι οποίες ταυτίζονται με την αξία της ισότητας των φύλων), C‑646/21, EU:C:2024:487, σκέψη 61].
54
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η ίδια η απαίτηση περί εξατομικευμένης αξιολόγησης της αίτησης διεθνούς προστασίας συνεπάγεται ότι οι αρμόδιες εθνικές αρχές οφείλουν να προσαρμόζουν τον τρόπο εκτίμησης των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων ανάλογα με τις περιστάσεις και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε αίτησης.
55
Εξάλλου, πρέπει να υπομνησθεί ότι, σύμφωνα με το άρθρο 3 της οδηγίας 2011/95, τα κράτη μέλη δύνανται να θεσπίζουν ή να διατηρούν σε ισχύ ευνοϊκότερες διατάξεις, οι οποίες συνίστανται, μεταξύ άλλων, στον καθορισμό λιγότερο αυστηρών προϋποθέσεων χορήγησης του καθεστώτος του πρόσφυγα, εφόσον οι εν λόγω διατάξεις δεν θίγουν την όλη οικονομία ή τους σκοπούς της οδηγίας αυτής [πρβλ. αποφάσεις της 4ης Οκτωβρίου 2018, Ahmedbekova, C‑652/16, EU:C:2018:801, σκέψεις 70 και 71, και της 9ης Νοεμβρίου 2021, Bundesrepublik Deutschland (Διατήρηση της οικογενειακής ενότητας), C‑91/20, EU:C:2021:898, σκέψεις 39 και 40].
56
Εν προκειμένω, ο EUAA καταλήγει, στο σημείο 3.15 της έκθεσής του με τίτλο «Country guidance: Afghanistan», του Ιανουαρίου 2023, στο συμπέρασμα ότι, για τις γυναίκες και τα κορίτσια του Αφγανιστάν υφίσταται γενικά, δεδομένων των μέτρων που έχει λάβει το καθεστώς των Ταλιμπάν από το 2021, βάσιμος φόβος ότι θα υποστούν πράξεις δίωξης, κατά την έννοια του άρθρου 9 της οδηγίας 2011/95. Ομοίως, στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης, η UNHCR επισημαίνει, στη δήλωσή της σχετικά με την έννοια της δίωξης λόγω σώρευσης μέτρων δεδομένης της τρέχουσας κατάστασης των γυναικών και των κοριτσιών στο Αφγανιστάν, την οποία εξέδωσε στις 25 Μαΐου 2023, ότι υφίσταται τεκμήριο αναγνώρισης του καθεστώτος πρόσφυγα ως προς τις γυναίκες και τα κορίτσια από το Αφγανιστάν, λαμβανομένων υπόψη των πράξεων δίωξης που τελούνται εις βάρος τους από τους Ταλιμπάν, αποκλειστικά λόγω του φύλου τους.
57
Υπό τις συνθήκες αυτές, όσον αφορά τις αιτήσεις διεθνούς προστασίας που υποβάλλουν γυναίκες υπήκοοι του Αφγανιστάν, οι αρμόδιες εθνικές αρχές μπορούν να θεωρήσουν ότι δεν είναι επί του παρόντος αναγκαίο να διαπιστωθεί, κατά την εξατομικευμένη εξέταση της κατάστασης μιας αιτούσας διεθνή προστασία, ότι αυτή διατρέχει πραγματικό και συγκεκριμένο κίνδυνο να υποστεί πράξεις δίωξης σε περίπτωση επιστροφής στη χώρα καταγωγής της, εφόσον αποδεικνύονται τα στοιχεία που αφορούν την ατομική κατάστασή της, όπως η ιθαγένεια ή το φύλο της.
58
Κατόπιν των προεκτεθέντων, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 4, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95 έχει την έννοια ότι δεν υποχρεώνει την αρμόδια εθνική αρχή, προκειμένου να κρίνει αν, λαμβανομένων υπόψη των συνθηκών που επικρατούν στη χώρα καταγωγής μιας γυναίκας κατά τον χρόνο εξέτασης της αίτησής της για διεθνή προστασία, τα μέτρα τα οποία εισάγουν διακρίσεις και στα οποία εκτέθηκε ή κινδυνεύει να εκτεθεί η γυναίκα στη χώρα αυτή συνιστούν πράξεις δίωξης, κατά την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 1, της οδηγίας, να συνεκτιμήσει, στο πλαίσιο της εξατομικευμένης αξιολόγησης της εν λόγω αίτησης, κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας, συγκεκριμένα στοιχεία της προσωπικής της κατάστασης πέραν εκείνων που αφορούν το φύλο ή την ιθαγένειά της.
Επί των δικαστικών εξόδων
59
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους των κυρίων δικών τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Κατά το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με τις απαιτήσεις για την αναγνώριση των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως δικαιούχων διεθνούς προστασίας, για ένα ενιαίο καθεστώς για τους πρόσφυγες ή για τα άτομα που δικαιούνται επικουρική προστασία και για το περιεχόμενο της παρεχόμενης προστασίας,
ορθώς ερμηνευόμενο:
εμπίπτει στην έννοια της «πράξης δίωξης» η σώρευση μέτρων τα οποία εισάγουν διακρίσεις εις βάρος των γυναικών και λαμβάνονται ή γίνονται ανεκτά από έναν «υπεύθυνο δίωξης», κατά την έννοια του άρθρου 6 της οδηγίας, και τα οποία συνίστανται ιδίως στη στέρηση κάθε νομικής προστασίας των γυναικών από την έμφυλη και ενδοοικογενειακή βία και τον καταναγκαστικό γάμο, στην υποχρέωσή τους να καλύπτουν πλήρως το σώμα και το πρόσωπό τους, στον περιορισμό της πρόσβασής τους στην υγειονομική περίθαλψη καθώς και της ελευθερίας μετακίνησής τους, στην απαγόρευση να ασκούν επαγγελματική δραστηριότητα ή στον περιορισμό της άσκησης τέτοιας δραστηριότητας, στην απαγόρευση πρόσβασης στην εκπαίδευση και την άσκηση αθλητικής δραστηριότητας και στον αποκλεισμό τους από την πολιτική ζωή, δεδομένου ότι τα μέτρα αυτά, λόγω της σωρευτικής επίδρασής τους, υπονομεύουν τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, όπως αυτός κατοχυρώνεται στο άρθρο 1 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
2)
Το άρθρο 4, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95
έχει την έννοια ότι:
δεν υποχρεώνει την αρμόδια εθνική αρχή, προκειμένου να κρίνει αν, λαμβανομένων υπόψη των συνθηκών που επικρατούν στη χώρα καταγωγής μιας γυναίκας κατά τον χρόνο εξέτασης της αίτησής της για διεθνή προστασία, τα μέτρα τα οποία εισάγουν διακρίσεις και στα οποία εκτέθηκε ή κινδυνεύει να εκτεθεί η γυναίκα στη χώρα αυτή συνιστούν πράξεις δίωξης, κατά την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 1, της οδηγίας, να συνεκτιμήσει, στο πλαίσιο της εξατομικευμένης αξιολόγησης της εν λόγω αίτησης, κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας, συγκεκριμένα στοιχεία της προσωπικής της κατάστασης πέραν εκείνων που αφορούν το φύλο ή την ιθαγένειά της.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.