62024CJ0328_RES
Sprawa C‑328/24 P
Constantin Mincu Pătrașcu Brâncuși
przeciwko
Prokuraturze Europejskiej
Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 16 kwietnia 2026 r.
Odwołanie – Prawo instytucjonalne – Rozporządzenie (UE) 2017/1939 – Prokuratura Europejska – Artykuł 42 ust. 1 – Akty proceduralne Prokuratury Europejskiej, które mają wywoływać skutki prawne wobec osób trzecich – Kontrola sądowa sprawowana przez sądy krajowe – Zarzut niezgodności z prawem – Dopuszczalność – Wyłączna właściwość Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej do kontrolowania zgodności z prawem aktów Unii – Artykuł 86 ust. 2 i 3 TFUE – Wykonywanie funkcji oskarżyciela publicznego przed sądami krajowymi – Uprawnienie prawodawcy Unii do ustanowienia przepisów mających zastosowanie do kontroli sądowej aktów proceduralnych Prokuratury Europejskiej – Niedozwolone odstępstwo od art. 263 TFUE – Brak – Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Prawo do skutecznej ochrony sądowej – Naruszenie – Brak – Brak właściwości Sądu
Odwołanie – Zarzuty – Dopuszczalność – Przesłanki – Przedstawienie argumentów podniesionych także przed Sądem
[art. 256 ust. 1 akapit drugi TFUE; statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 58 akapit pierwszy; regulamin postępowania przed Trybunałem, art. 168 § 1 lit. d), 169 § 2]
(zob. pkt 38–40)
Skarga o stwierdzenie nieważności – Przesłanki dopuszczalności – Właściwość sądu Unii – Bezwzględna przeszkoda procesowa – Zarzut niezgodności z prawem mający na celu wykazanie naruszenia prawa pierwotnego Unii – Akt prawa wtórnego wyłączający właściwość sądu Unii – Spoczywający na sądzie Unii obowiązek zbadania tego zarzutu przed uznaniem się za niewłaściwy w kontekście skargi w postępowaniu głównym
[art. 256 ust. 1 akapit drugi, art. 263 TFUE; rozporządzenie Rady 2017/1939, art. 42]
(zob. pkt 53, 58–61)
Skarga o stwierdzenie nieważności – Właściwość sądu Unii – Skarga na decyzję stałej izby Prokuratury Europejskiej o wniesieniu sprawy dotyczącej skarżącego do sądu – Akt proceduralny Prokuratury Europejskiej – Brak właściwości – Właściwość sądów krajowych – Prawo do skutecznej ochrony sądowej – Naruszenie – Brak
(art. 19 ust. 1, 3 TUE; art. 86, ust. 1–3, art. 263 akapit czwarty, art. 267, 277 TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47, 48; rozporządzenie Rady 2017/1939, motywy 83, 85, 86, motyw 87 akapit pierwszy, motyw 88, art. 10 ust. 2, art. 13 ust. 1, art. 28 ust. 1, art. 30 ust. 5, art. 31 ust. 3, art. 36, art. 37 ust. 2, art. 41, art. 42 ust. 1–3, 8)
(zob. pkt 64–91, 96–100)
Odwołanie – Zarzuty – Nieprawidłowość postępowania – Decyzja o pozostawieniu zarzutu niedopuszczalności do rozstrzygnięcia w wyroku – Swobodna ocena przysługująca Sądowi
[art. 256 TFUE; regulamin postępowania przed Sądem, art. 130 §§ 1, 7]
(zob. pkt 106)
Streszczenie
Trybunał, oddalając wniesione do niego odwołanie, uściślił związek między systemem sądowniczym ustanowionym w traktatach a art. 42 ust. 1 rozporządzenia 2017/1939 (
1
), zgodnie z którym akty proceduralne Prokuratury Europejskiej, które mają wywoływać skutki prawne wobec osób trzecich, podlegają kontroli przez właściwe sądy krajowe.
W następstwie postępowania przygotowawczego Prokuratury Europejskiej jedna z jej stałych izb zdecydowała o skierowaniu sprawy wnoszącego odwołanie do rumuńskiego sądu karnego. Ten ostatni wniósł do Sądu skargę o stwierdzenie nieważności tej decyzji, zawierającą również zarzut niezgodności z prawem art. 42 rozporządzenia 2017/1939. Sąd uznał się za niewłaściwy z tego względu, że kontrola sądowa aktów proceduralnych Prokuratury Europejskiej należy do sądów krajowych.
Ocena Trybunału
Trybunał orzekł, że Sąd naruszył prawo, stwierdzając brak swojej właściwości do rozpoznania skargi skierowanej przeciwko aktowi proceduralnemu Prokuratury Europejskiej w rozumieniu art. 42 ust. 1 rozporządzenia 2017/1939 bez zbadania, czy takiemu stwierdzeniu nie stoi na przeszkodzie prawo pierwotne Unii.
Skoro bowiem kwestia właściwości wchodzi w zakres bezwzględnych przeszkód procesowych, Sąd nie może uznać się za niewłaściwy do rozpoznania skargi bez uprzedniego zbadania zasadności wszystkich podniesionych przed nim argumentów zmierzających właśnie do ustalenia własnej właściwości w tym względzie. W szczególności utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym niedopuszczalność skargi głównej pociąga za sobą niedopuszczalność zarzutu niezgodności z prawem podniesionego na poparcie tej skargi, nie może upoważnić Sądu do tego, by uznał się za niewłaściwy do zbadania w świetle prawa pierwotnego Unii ważności przepisu prawa wtórnego ze względu na to, że jest on niewłaściwy do rozpoznania skargi głównej, jeżeli to właśnie na tym przepisie opiera stwierdzenie braku swojej właściwości. Z orzecznictwa wynika zatem, że w przypadku gdy Sąd rozpatruje zarzut niezgodności z prawem przepisu prawa wtórnego wyłączającego spod wszelkiej kontroli sądowej kwestionowaną przed nim decyzję organu Unii ze względu na niezgodność tego przepisu z art. 263 TFUE, powinien on zbadać, czy ten zarzut niezgodności z prawem jest zasadny, i w stosownym przypadku uznać się za właściwy do kontroli zgodności z prawem tej decyzji na podstawie art. 263 TFUE w celu zapewnienia skutecznej kontroli sądowej.
Jednak Trybunał orzekł, że przyznając sądom krajowym właściwość do przeprowadzania kontroli sądowej aktów proceduralnych Prokuratury Europejskiej, które mają wywoływać skutki prawne wobec osób trzecich, prawodawca Unii nie naruszył jego kompetencji przewidzianych w art. 19 TUE i art. 263 TFUE.
W tym względzie Trybunał wskazał, że podział kompetencji między sądami krajowymi a sądami Unii ustanowiony w art. 42 rozporządzenia 2017/1939 nie stanowi niedozwolonego odstępstwa od wyłącznej właściwości sądów Unii w zakresie kontrolowania zgodności z prawem aktów przyjętych przez organy lub jednostki organizacyjne Unii na podstawie art. 263 TFUE. Poddając kontroli sądowej sądów krajowych wyłącznie akty proceduralne Prokuratury Europejskiej, które mają wywoływać skutki prawne wobec osób trzecich, z wyjątkiem jej decyzji o umorzeniu postępowania, oraz przewidując właściwość Trybunału w innych przypadkach, prawodawca Unii nie przekroczył granic upoważnienia udzielonego mu w art. 86 ust. 3 TFUE do ustanowienia, „zasad sądowej kontroli czynności procesowych” Prokuratury Europejskiej.
Ponadto, biorąc pod uwagę szczególny charakter zadań powierzonych Prokuraturze Europejskiej przez TFUE oraz zakres uprawnień przyznanych w tym traktacie prawodawcy Unii w celu określenia ram instytucjonalnych i proceduralnych, w których Prokuratura Europejska wykonuje te zadania, wyrażenie „zasady kontroli sądowej czynności procesowych [Prokuratury Europejskiej]” należy interpretować w ten sposób, że może ono obejmować nie tylko ustanowienie wymogów i warunków szczególnych dotyczących środków prawnych przeciwko aktom proceduralnym Prokuratury Europejskiej, lecz również, w stosownych przypadkach, ustanowienia szczególnych zasad dotyczących jurysdykcji.
W owych ramach instytucjonalnych i proceduralnych skutki prawne, jakie akty proceduralne Prokuratury Europejskiej wywołują wobec osób trzecich, są w dużej mierze określone w prawie krajowym. Ponadto akty proceduralne Prokuratury Europejskiej stanowią etap postępowania karnego w sprawie, której rozstrzygnięcie należy wyłącznie do właściwości sądów krajowych, którym przysługuje uprawnienie do swobodnej oceny dowodów. W tych okolicznościach właściwość sądów krajowych do przeprowadzenia kontroli tych aktów nie stanowi niedozwolonego odstępstwa od art. 263 TFUE. Ten podział kompetencji znajduje zresztą potwierdzenie w ogólnej systematyce art. 42 rozporządzenia.
Dodatkowo Trybunał przypomniał, że art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej nie może stwarzać kompetencji na rzecz sądów Unii, jeżeli wykluczają to traktaty, ani zmieniać przewidzianego w nich systemu kontroli sądowej, a w szczególności norm dotyczących dopuszczalności skarg bezpośrednich. W każdym razie art. 42 ust. 1 rozporządzenia 2017/1939 respektuje prawo do skutecznej ochrony sądowej.
Po pierwsze, kontrola sądowa aktów proceduralnych, które mają wywoływać skutki prawne wobec osób trzecich, interpretowana w świetle art. 41 rozporządzenia 2017/1939 i jego motywów, umożliwia zapewnienie poszanowania przez Prokuraturę Europejską praw podstawowych. Ponadto państwa członkowskie muszą zapewnić skuteczne środki zaskarżenia.
Po drugie, skoro ustęp 1 art. 42 należy rozpatrywać w świetle ogólnej systematyki tego ostatniego, artykuł ten jest w pełni spójny z kompletnym systemem środków prawnych i procedur służącym zapewnieniu kontroli zgodności z prawem aktów Unii. W szczególności jest on powiązany z ust. 2, zgodnie z którym mechanizm prejudycjalny ma zastosowanie do kontroli sądowej aktów proceduralnych Prokuratury Europejskiej, co gwarantuje w ten sposób, że wszelkie kwestie dotyczące wykładni lub ważności aktów proceduralnych Prokuratury Europejskiej zakwestionowanych przed właściwymi sądami krajowymi, jak również to rozporządzenie, będą mogły być badane przez Trybunał.
(
1
)	Rozporządzenie Rady (UE) 2017/1939 z dnia 12 października 2017 r. wdrażające wzmocnioną współpracę w zakresie ustanowienia Prokuratury Europejskiej (Dz.U. 2017, L 283, s. 1)