Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
z dnia 7 maja 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Polityka azylowa – Status osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej – Dyrektywa 2011/95/UE – Artykuł 26 – Dostęp do zatrudnienia – Artykuł 29 – Opieka społeczna – Równość traktowania – Środek z zakresu opieki społecznej i dostępu do zatrudnienia – Warunek zamieszkiwania przez co najmniej dziesięć lat, a przez dwa ostatnie lata w sposób nieprzerwany – Dyskryminacja pośrednia
W sprawie C‑747/22
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez
Tribunale ordinario di Bergamo (sąd powszechny w Bergamo, Włochy) postanowieniem z dnia 15 listopada 2022 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu
7 grudnia 2022 r., w postępowaniu:
KH
przeciwko
Istituto nazionale della previdenza sociale (INPS),
TRYBUNAŁ (wielka izba),
w składzie: K. Lenaerts, prezes, T. von Danwitz, wiceprezes, F. Biltgen, K. Jürimäe, I. Jarukaitis (sprawozdawca), I. Ziemele, J. Passer i O. Spineanu-Matei, prezesi izb, S. Rodin, E. Regan, D. Gratsias, M. Gavalec, Z. Csehi, N. Fenger i R. Frendo, sędziowie,
rzecznik generalny:
N. Emiliou,
sekretarz: C. Di Bella, administrator,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 17 czerwca 2025 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–        w imieniu KH – A. Guariso, G. Maggi i I. Traina, avvocati,
–        w imieniu Istituto nazionale della previdenza sociale (INPS) – M. Boccia Neri, M. Sferrazza i V. Stumpo, avvocati,
–        w imieniu rządu włoskiego – S. Fiorentino i G. Palmieri, w charakterze pełnomocników, których wspierali
M. Cherubini i P. Gentili, avvocati dello Stato,
–        w imieniu Komisji Europejskiej – A. Azéma, M. Debieuvre i E. Montaguti, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 30 października 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 26 i 29 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (Dz.U. 2011, L 337, s. 9).
2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy KH, beneficjentem statusu osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej we Włoszech, a Istituto nazionale della previdenza sociale (INPS) (krajowym instytutem zabezpieczenia społecznego, Włochy) w przedmiocie decyzji tego ostatniego o cofnięciu przyznanego KH „zasiłku z tytułu obywatelstwa”.
Ramy prawne
Prawo Unii
3        Motywy 12, 41, 42 i 45 dyrektywy 2011/95 brzmią następująco:
„(12)      Głównym celem niniejszej dyrektywy jest po pierwsze to, by państwa członkowskie stosowały wspólne kryteria identyfikacji osób rzeczywiście potrzebujących ochrony międzynarodowej, a po drugie, by osoby takie miały dostęp do minimalnego poziomu świadczeń we wszystkich państwach członkowskich.
[…]
(41)      Aby beneficjenci ochrony międzynarodowej mogli skuteczniej korzystać z praw i świadczeń określonych w niniejszej dyrektywie, konieczne jest uwzględnienie ich specyficznych potrzeb i szczególnych trudności integracyjnych, którym muszą sprostać. Takie uwzględnienie zasadniczo nie powinno prowadzić do traktowania korzystniejszego niż przewidziane dla własnych obywateli, bez uszczerbku dla możliwości wprowadzenia lub utrzymania przez państwa członkowskie bardziej korzystnych norm.
(42)      W tym względzie niezbędne są starania służące przede wszystkim rozwiązaniu problemów, które beneficjentom ochrony międzynarodowej uniemożliwiają faktyczny dostęp do związanych z zatrudnieniem możliwości kształcenia i szkolenia zawodowego, a które są związane między innymi z ograniczeniami finansowymi.
[…]
(45)      W szczególności w celu uniknięcia trudności socjalnych celowe jest, aby w kontekście pomocy socjalnej beneficjentom ochrony międzynarodowej zapewnić odpowiednią opiekę społeczną i środki utrzymania bez dyskryminacji. […] Możliwość ograniczenia takiej pomocy do świadczeń podstawowych należy rozumieć tak, by obejmowały one przynajmniej zapewnienie minimalnego dochodu, pomoc w przypadku choroby oraz pomoc dla kobiet w ciąży i osób wychowujących dzieci, w takim zakresie, w jakim świadczenia takie przyznawane są obywatelom danego państwa członkowskiego zgodnie z prawem krajowym”.
4        Artykuł 1 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Cel”, stanowi:
„Celem niniejszej dyrektywy jest określenie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony”.
5        Artykuł 2 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Definicje”, stanowi:
„Na użytek niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
a)      »ochrona międzynarodowa« oznacza status uchodźcy lub status osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej określony w lit. e) i g);
b)      »beneficjent ochrony międzynarodowej«
oznacza osobę, której nadano status uchodźcy lub status osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej określony w lit. e) i g);
[…]
f)      »osoba kwalifikująca się do otrzymania ochrony uzupełniającej« oznacza obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, który nie kwalifikuje się do uznania go za uchodźcę, lecz co do którego wykazano zasadnie, że jeśli wróci do swojego kraju pochodzenia, a w przypadku bezpaństwowca – do państwa swojego dawnego miejsca zwykłego pobytu, może mu rzeczywiście grozić poważna krzywda określona w art. 15, i do którego nie ma zastosowania art. 17 ust. 1 i 2 oraz który nie może lub ze względu na takie ryzyko nie chce korzystać z ochrony tego państwa;
[…]
m)      »zezwolenie na pobyt« oznacza zezwolenie lub upoważnienie wydane przez organy państwa członkowskiego w formie przewidzianej prawem tego państwa i pozwalające obywatelowi państwa trzeciego lub bezpaństwowcowi na przebywanie na jego terytorium;
[…]”.
6        Artykuł 26 tej dyrektywy, zatytułowany „Dostęp do zatrudnienia”, głosi:
„1.      Niezwłocznie po udzieleniu ochrony międzynarodowej państwa członkowskie upoważniają jej beneficjentów do podejmowania zatrudnienia lub działalności na własny rachunek zgodnie z przepisami ogólnie mającymi zastosowanie do danego zawodu oraz do służby publicznej.
2.      Państwa członkowskie zapewniają, aby udogodnienia, takie jak zapewnienie osobom dorosłym możliwości kształcenia związanego z zatrudnieniem, szkolenie zawodowe, w tym szkolenie podnoszące kwalifikacje, staże zawodowe oraz usługi doradcze świadczone przez urzędy pracy były oferowane beneficjentom ochrony międzynarodowej na takich samych warunkach co własnym obywatelom.
3.      Państwa członkowskie dążą do ułatwienia beneficjentom ochrony międzynarodowej pełnego dostępu do działań, o których mowa w ust. 2.
[…]”.
7        Artykuł 29 dyrektywy 2011/95, zatytułowany „Opieka społeczna”, ma następujące brzmienie:
„1.      Państwa członkowskie zapewniają, aby beneficjenci ochrony międzynarodowej otrzymali w państwie członkowskim, które im udzieliło takiej ochrony, niezbędną pomoc społeczną, równoważną pomocy zapewnianej obywatelom tego państwa członkowskiego.
2.      W drodze odstępstwa od zasady ogólnej określonej w ust. 1 państwa członkowskie mogą ograniczyć pomoc socjalną przyznawaną osobom korzystającym z ochrony uzupełniającej do podstawowych świadczeń, które w takim przypadku są przyznawane na takim samym poziomie i na podstawie takich samych kryteriów kwalifikujących, co własnym obywatelom”.
Prawo włoskie
8        Artykuł 1
decreto-legge n. 4 – Disposizioni urgenti in materia di reddito di cittadinanza e di pensioni (dekretu z mocą ustawy nr 4 dotyczącego mających pilny charakter przepisów w sprawie zasiłku z tytułu obywatelstwa i emerytur) z dnia 28 stycznia 2019 r. (GURI nr 23 z dnia 28 stycznia 2019 r.), przekształconego w ustawę w drodze legge n. 26 (ustawy nr 26) z dnia 28 marca 2019 r. (GURI nr 75 z dnia 29 marca 2019 r.) (zwanego dalej „dekretem z mocą ustawy nr 4/2019”), stanowi w ust. 1:
„Od kwietnia 2019 r. zasiłek z tytułu obywatelstwa stanowi podstawowy środek aktywnej polityki pracy w celu zagwarantowania prawa do zatrudnienia, zwalczania ubóstwa, nierówności i wykluczenia społecznego, a także promowania prawa do informacji, kształcenia, szkolenia i kultury poprzez politykę mającą na celu wsparcie ekonomiczne i integrację społeczną osób zagrożonych wykluczeniem ze społeczeństwa i ze świata pracy.
[Zasiłek z tytułu obywatelstwa] stanowi podstawowy poziom świadczeń w granicach dostępnych zasobów”.
9        Artykuł 2 tego dekretu z mocą ustawy, zatytułowany „Beneficjenci”, określa warunki dostępu do zasiłku z tytułu obywatelstwa. Warunki te dotyczą, z jednej strony, obywatelstwa, miejsca zamieszkiwania i pobytu wnioskodawcy, a z drugiej strony, w szczególności dochodów, majątku i korzystania z dóbr trwałych jego gospodarstwa domowego. Co się tyczy tych pierwszych warunków, art. 2 ust. 1 stanowi:
„[Zasiłek z tytułu obywatelstwa] przyznaje się gospodarstwom domowym, które w momencie składania wniosku i przez cały okres wypłaty świadczenia spełniają kumulatywnie następujące warunki:
a)      w odniesieniu do warunków obywatelstwa, miejsca zamieszkania i pobytu wnioskujący o świadczenie musi kumulatywnie:
1)      posiadać obywatelstwo włoskie, obywatelstwo państwa członkowskiego Unii [Europejskiej] lub być członkiem jego rodziny, który posiada prawo pobytu lub prawo stałego pobytu, lub być obywatelem państwa trzeciego posiadającym zezwolenie na pobyt [w Unii dla rezydentów] długoterminowych;
2)      zamieszkiwać we Włoszech od co najmniej 10 lat, a przez dwa ostatnie lata, uwzględniane w chwili składania wniosku i przez cały okres pobierania świadczenia w sposób nieprzerwany.
[…]”.
10      Artykuł 3 rzeczonego dekretu z mocą ustawy, zatytułowany „Korzyść ekonomiczna”, stanowi:
„1.      Korzyść ekonomiczna z [zasiłku z tytułu obywatelstwa] w ujęciu rocznym składa się z dwóch następujących składników:
a)      składnik mający na celu uzupełnienie dochodu rodziny […];
b)      składnik mający na celu uzupełnienie dochodu gospodarstw domowych korzystających z wynajmowanych mieszkań, równy kwocie rocznego czynszu dzierżawnego przewidzianego w umowie najmu do wysokości 3360 EUR rocznie.
[…]
6.      [Zasiłek z tytułu obywatelstwa] jest przyznawany na okres, przez który beneficjent spełnia warunki określone w art. 2, a w każdym razie na nieprzerwany okres nieprzekraczający 18 miesięcy.
[Zasiłek z tytułu obywatelstwa] może zostać przedłużony […]”.
11      Artykuł 4 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 4/2019 przewiduje, że przyznanie „zasiłku z tytułu obywatelstwa” jest uzależnione w szczególności od udziału w zindywidualizowanym programie służącym integracji zawodowej, obejmującym działania związane z przekwalifikowaniem zawodowym, kontynuację kształcenia, a także inne zobowiązania określone przez służby właściwe w zakresie integracji zawodowej i społecznej.
12      Artykuł 7 tego dekretu z mocą ustawy, zatytułowany „Sankcje”, przewiduje w ust. 4, że „[j]eżeli organ administracji wypłacający świadczenia stwierdzi, że oświadczenia i informacje przedstawione na poparcie wniosku nie odpowiadają rzeczywistości […], organ ten orzeka o natychmiastowym cofnięciu świadczenia pomocy z mocą wsteczną. W wyniku cofnięcia świadczenia beneficjent jest zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranych kwot”.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
13      Skarżący w postępowaniu głównym przybył do Włoch w 2011 r. i uzyskał tam status osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej. Z tego tytułu posiada on zezwolenie na pobyt i od 2013 r. stale zamieszkuje na terytorium Włoch. Ponieważ oświadczył on, że spełnia warunek zamieszkiwania we Włoszech przez co najmniej dziesięć lat (zwany dalej „warunkiem zamieszkiwania”), o którym mowa w art. 2 ust. 1 lit. a) pkt 2 dekretu z mocą ustawy nr 4/2019, przyznano mu przewidziany w tym dekrecie z mocą ustawy „zasiłek z tytułu obywatelstwa”.
14      W wyniku kontroli INPS stwierdził w piśmie z dnia 13 października 2021 r., że skarżący w postępowaniu głównym nie spełnia owego warunku, cofnął wypłacanie „zasiłku z tytułu obywatelstwa”, zażądał zwrotu kwot nienależnie wypłaconych z tego tytułu i odmówił przyznania mu tego świadczenia na przyszłość.
15      Skarżący w postępowaniu głównym wniósł do Tribunale ordinario di Bergamo (sądu powszechnego w Bergamo, Włochy), który jest sądem odsyłającym, skargę o stwierdzenie przez ten sąd dyskryminacyjnego charakteru cofnięcia „zasiłku z tytułu obywatelstwa” przez INPS, a w konsekwencji o uznanie jego prawa do „zasiłku z tytułu obywatelstwa” za okres od grudnia 2020 r. do kwietnia 2021 r., oraz zasądził od INPS zapłatę kwoty należnej z tytułu tego świadczenia w wysokości przyznanej skarżącemu w postępowaniu głównym w chwili cofnięcia, a także za okres po tym cofnięciu i aż do zakończenia okresu 18 miesięcy przewidzianego w art. 3 ust. 6 dekretu z mocą ustawy nr 4/2019.
16      Skarżący w postępowaniu głównym wniósł w tym względzie o niestosowanie wobec niego warunku zamieszkiwania ze względu na to, że warunek ten jest sprzeczny z art. 26 i 29 dyrektywy 2011/95, które przewidują równe traktowanie obywateli krajowych i beneficjentów ochrony międzynarodowej w zakresie dostępu do zatrudnienia i świadczeń z zakresu pomocy społecznej, oraz że stanowi on dyskryminację pośrednią ze względu na przynależność państwową. Z tego względu, a także zważywszy, że sporządzony przez INPS formularz nie pozwala na złożenie wniosku o przyznanie „zasiłku z tytułu obywatelstwa” bez potwierdzenia, że warunek ten został spełniony, złożenie fałszywego oświadczenia dotyczącego tego warunku nie miałoby wpływu na przyznanie „zasiłku z tytułu obywatelstwa”.
17      INPS kwestionuje zasadność żądań skarżącego w postępowaniu głównym, podnosząc, że „zasiłek z tytułu obywatelstwa” nie stanowi świadczenia z zakresu pomocy społecznej lub opieki społecznej, o których mowa w art. 26 i 29 dyrektywy 2011/95, ponieważ, jak orzekł Corte costituzionale (trybunał konstytucyjny, Włochy), zasiłek ten nie jest środkiem z zakresu polityki społecznej mającym na celu zaspokojenie podstawowych potrzeb jednostki, lecz realizuje różne i bardziej złożone cele aktywnej polityki zatrudnienia i integracji społecznej.
18      Sąd odsyłający uważa, że w celu rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym konieczne jest zwrócenie się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, ponieważ gdyby Trybunał stwierdził, że warunek zamieszkiwania jest sprzeczny z prawem Unii, przepis przewidujący ten warunek należałoby pominąć, a żądania skarżącego w postępowaniu głównym należałoby uwzględnić.
19      Sąd ten wskazuje ponadto, że „zasiłek z tytułu obywatelstwa” należy do kategorii „świadczeń z zakresu pomocy społecznej” w rozumieniu art. 29 dyrektywy 2011/95, ponieważ jest on finansowany z zasobów pochodzących z ogólnego opodatkowania, jest wypłacany przez INPS oraz przyznawany w przypadku zasobów niewystarczających do zaspokojenia podstawowych potrzeb, o czym świadczą w szczególności liczne odniesienia w dekrecie z mocą ustawy nr 4/2019 do „ubóstwa” i „wykluczenia społecznego”, a pułap dochodów dla ubiegania się o jego przyznanie jest szczególnie niski. Wspomniany sąd zauważa również, że zgodnie z praktyką INPS beneficjenci ochrony międzynarodowej kwalifikują się również do „zasiłku z tytułu obywatelstwa”, nawet jeśli nie zostali oni wyraźnie wymienieni w art. 2 lit. a) pkt 1 dekretu z mocą ustawy nr 4/2019.
20      Ponadto sąd ten uważa, że biorąc pod uwagę złożony charakter „zasiłku z tytułu obywatelstwa”, należy również zbadać jego zgodność z art. 26 dyrektywy 2011/95, dotyczącym równego traktowania w dziedzinie dostępu do zatrudnienia. W tym względzie sąd odsyłający uważa, że niektóre rodzaje działalności przewidziane w uregulowaniach krajowych rozpatrywanych w postępowaniu głównym na rzecz beneficjentów „zasiłku z tytułu obywatelstwa” wchodzą w zakres pojęcia „usług doradztwa” w rozumieniu tego art. 26. W szczególności uregulowania te ustanawiają zindywidualizowany program służący integracji zawodowej, obejmujący działalność w zakresie przekwalifikowania zawodowego, kontynuację kształcenia oraz inne zobowiązania ciążące na beneficjentach tego zasiłku. Przewidują one również obowiązek poddania się przez tych beneficjentów rozmowom w zakresie predyspozycji psychologicznych i wszelkim ewentualnym egzaminom kwalifikacyjnym w celu zatrudnienia, zgodnie z zaleceniem właściwych służb, a także obowiązek przyjmowania ofert zatrudnienia przesyłanych przez Centro per l’impiego (urząd pracy, Włochy).
21      Sąd odsyłający wskazuje, że warunek zamieszkiwania ma zastosowanie bez rozróżnienia do wszystkich osób ubiegających się o „zasiłek z tytułu obywatelstwa”. Warunek ten ma jednak charakter neutralny jedynie pozornie, ponieważ jego spełnienie jest trudniejsze w przypadku cudzoziemca niż w przypadku obywatela włoskiego. Jest tak w szczególności w przypadku osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, które z założenia są obywatelami państw trzecich, w których mieszkali co najmniej przez część swojego życia. Odsetek osób, które nie zamieszkiwały we Włoszech w latach 2010–2020, wynosi bowiem jedynie 0,48 % w przypadku obywateli włoskich, a 56 % w przypadku osób korzystających z ochrony międzynarodowej w tym państwie członkowskim.
22      Co się tyczy ewentualnego uzasadnienia warunku zamieszkiwania, sąd odsyłający wskazuje, że celem tego warunku jest „zakorzenienie terytorialne”.
Tymczasem zdaniem tego sądu, po pierwsze, ponieważ celem „zasiłku z tytułu obywatelstwa” jest integracja jego beneficjentów, ten sam cel nie może być warunkiem jego uzyskania. Po drugie, warunek ten może zostać spełniony poprzez udowodnienie częściowych okresów obecności danego wnioskodawcy na terytorium Włoch, co w konsekwencji w żaden sposób nie może wykazać jego „zakorzenienia terytorialnego” ani wiarygodnej prognozy dotyczącej jego przyszłej obecności na tym terytorium. Ponadto wspomniany sąd stwierdza, że aby móc skorzystać z „zasiłku z tytułu obywatelstwa”, wnioskodawca musi w każdym razie mieć stałe miejsce zamieszkania na terytorium Włoch co najmniej przez okres wypłacania tego świadczenia. Co więcej, wymagane jest, aby pełnoletni członkowie gospodarstwa domowego, do którego należy ten wnioskodawca, pozostawali w natychmiastowej gotowości do odbycia szkoleń oraz reagowania na oferty pracy, a także aby wnioskodawca brał udział w zindywidualizowanym programie służącym integracji zawodowej i integracji społecznej.
23      W każdym razie, zdaniem sądu odsyłającego, wspomniany warunek zamieszkiwania jest nieproporcjonalny i nadmierny, w szczególności w świetle wyroków z dnia 27 marca 1985 r., Scrivner i Cole (122/84, EU:C:1985:145), a także z dnia 10 listopada 1992 r., Komisja/Belgia (C‑326/90, EU:C:1992:419), dotyczących warunku zamieszkiwania przez pięć lat wymaganego do przyznania w szczególności świadczenia na pokrycie minimalnych kosztów utrzymania (minimex). Ponadto, jak wynika z orzecznictwa Trybunału, ustanowienie kryterium opartego na długoterminowym zamieszkiwaniu stanowi dyskryminację pośrednią na niekorzyść cudzoziemców, która jest zakazana, jeżeli nie jest oparta na obiektywnych względach niezależnych od przynależności państwowej zainteresowanych osób lub nie jest proporcjonalna do zamierzonego celu.
24      Co więcej, zdaniem tego sądu, warunek zamieszkiwania ma charakter nadmiernie wykluczający, ponieważ nie uwzględnia innych możliwych łączników z Republiką Włoską osób ubiegających się o „zasiłek z tytułu obywatelstwa”, takich jak wpis do rejestru ludności, istnienie umowy najmu na czas określony lub stosunku pracy, bądź też odbycie szkoleń przed złożeniem wniosku o ten zasiłek, wpis dzieci do szkoły lub powód związany z łączeniem rodzin w tym państwie członkowskim.
25      W tych okolicznościach Tribunale ordinario di Bergamo (sąd powszechny w Bergamo) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„Czy art. 26 i 29 dyrektywy 2011/95 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, takim jak zawarte w art. 2 ust. 1 lit. a) [dekretu z mocą ustawy nr 4/2019], który, w celu uzyskania dostępu do świadczenia służącego walce z ubóstwem i wsparciu w dostępie do zatrudnienia i integracji społecznej, takiego jak »zasiłek z tytułu obywatelstwa«, przewiduje wymóg zamieszkiwania przez 10 lat w państwie włoskim, oprócz wymogu dwóch nieprzerwanych lat zamieszkiwania poprzedzających złożenie wniosku?”.
Postępowanie przed Trybunałem
26      Zgodnie z art. 16 akapit trzeci statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej Republika Włoska wniosła o rozpoznanie niniejszych spraw w składzie wielkiej izby, co zostało zaakceptowane przez Trybunał w dniu 13 maja 2025 r.
27      Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 10 lipca 2023 r. postępowanie w niniejszej sprawie zostało zawieszone do czasu wydania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawach połączonych C‑112/22 i C‑223/22. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wznowione w dniu 5 sierpnia 2024 r. po ogłoszeniu wyroku z dnia 29 lipca 2024 r., CU i ND (Pomoc społeczna
–
Dyskryminacja pośrednia) (C‑112/22 i C‑223/22, EU:C:2024:636).
W przedmiocie właściwości Trybunału
28      Rząd włoski podnosi, że Trybunał nie jest właściwy do udzielenia odpowiedzi na zadane pytanie, ponieważ przepisy krajowe mające zastosowanie w postępowaniu głównym dotyczą świadczenia przewidzianego przez uregulowania krajowe wynikające z wykonywania wyłącznych kompetencji państw członkowskich. Rozpatrywany w postępowaniu głównym „zasiłek z tytułu obywatelstwa” nie jest środkiem z zakresu pomocy społecznej, którego celem jest jedynie zapewnienie zainteresowanym osobom określonego poziomu dochodów, lecz stanowi złożony środek mający przede wszystkim na celu wspieranie integracji społecznej i reintegracji zainteresowanych osób na rynku pracy.
29      W tym względzie należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni prawa Unii, w szczególności art. 26 i 29 dyrektywy 2011/95, co w sposób oczywisty należy do właściwości Trybunału [zob. analogicznie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., CU i ND (Pomoc społeczna
–
Dyskryminacja pośrednia), C‑112/22 i C‑223/22, EU:C:2024:636, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo].
30      Ponadto w zakresie, w jakim poprzez ten zarzut braku właściwości rząd włoski podnosi, że rozpatrywany w postępowaniu głównym „zasiłek z tytułu obywatelstwa” nie jest objęty zakresem stosowania wspomnianych art. 26 i 29, należy stwierdzić, że taki zarzut nie może podważyć właściwości Trybunału do udzielenia odpowiedzi na zadane pytanie. Zastosowanie i zakres art. 26 i 29 dyrektywy 2011/95 należy bowiem ustalić w ramach badania tego pytania co do istoty [zob. podobnie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., CU i ND (Pomoc społeczna – Dyskryminacja pośrednia), C‑112/22 i C‑223/22, EU:C:2024:636, pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo].
31      Wynika z tego, że Trybunał jest właściwy do orzekania w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
32      Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 26 i 29 dyrektywy 2011/95 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które uzależniają stosowanie do obywateli państw trzecich korzystających ze statusu osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej
krajowego środka zwalczania ubóstwa oraz wspierania dostępu do zatrudnienia i integracji społecznej od warunku, mającego zastosowanie również do obywateli tego państwa członkowskiego, polegającego na zamieszkiwaniu we wspomnianym państwie członkowskim przez co najmniej dziesięć lat, w tym przez dwa ostatnie lata w sposób nieprzerwany.
W przedmiocie zakresu stosowania art. 26 i 29 dyrektywy 2011/95
33      INPS i rząd włoski utrzymują, że środek taki jak „zasiłek z tytułu obywatelstwa” nie jest objęty zakresem stosowania art. 26 i 29 dyrektywy 2011/95. Podnoszą oni, że „zasiłek z tytułu obywatelstwa” nie jest jedynie świadczeniem z zakresu pomocy społecznej, które ma na celu zaradzenie sytuacji potrzeby finansowej, lecz szerszym zindywidualizowanym środkiem, który wpisuje się w szersze ramy obejmujące zarówno wsparcie dla gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem, jak i zobowiązania podjęte przez te gospodarstwa domowe w celu realizacji konkretnych celów, tak aby pomóc im w osiągnięciu samowystarczalności. Twierdzą oni w szczególności, że świadczenie to jest uzależnione od zadeklarowania przez pełnoletnich członków gospodarstwa domowego natychmiastowej gotowości do podjęcia pracy, a także od podpisania „porozumienia dotyczącego zatrudnienia” z urzędem pracy. Wnioskują z tego, że „zasiłek z tytułu obywatelstwa” jest przede wszystkim środkiem służącym reintegracji zawodowej i integracji społecznej, a jego złożony charakter został dodatkowo potwierdzony przez Corte costituzionale (trybunał konstytucyjny).
34      W tym względzie, co się tyczy w pierwszej kolejności art. 26 dyrektywy 2011/95, zatytułowanego „Dostęp do zatrudnienia”, przewiduje on w ust. 2, że państwa członkowskie zapewniają, aby udogodnienia, takie jak zapewnienie osobom dorosłym możliwości kształcenia związanego z zatrudnieniem, szkolenie zawodowe, w tym szkolenie podnoszące kwalifikacje, staże zawodowe oraz usługi doradcze świadczone przez urzędy pracy były oferowane beneficjentom ochrony międzynarodowej, w tym zgodnie z art. 2 lit. f) tej dyrektywy beneficjentom statusu osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej, na takich samych warunkach jak własnym obywatelom. Jak wynika z użycia w większości wersji językowych art. 26 ust. 2 sformułowania „takie jak”, wyliczenie tych działań nie ma charakteru wyczerpującego, lecz jedynie przykładowy, a przepis ten obejmuje również inne usługi doradcze i kształcenie związane z zatrudnieniem i integracją zawodową. Ponadto art. 26 ust. 3 stanowi, że państwa członkowskie dążą do ułatwienia tym beneficjentom pełnego dostępu do owych działań,
35      Obowiązki przewidziane w art. 26 ust. 2 i 3 dyrektywy 2011/95 mają zatem na celu zagwarantowanie skuteczności (effet utile) zasady wyrażonej w ust. 1 tego artykułu, zgodnie z którą państwa członkowskie upoważniają beneficjentów ochrony międzynarodowej do podejmowania zatrudnienia lub działalności na własny rachunek bezpośrednio po przyznaniu tej ochrony. W tym celu na podstawie tych ust. 2 i 3 państwa członkowskie są nie tylko zobowiązane do oferowania beneficjentom ochrony międzynarodowej, na takich samych warunkach co własnym obywatelom, usług doradczych i kształcenia związanych z zatrudnieniem i integracją zawodową, takich jak te, o których mowa we wspomnianym ust. 2, ale powinny również dążyć do ułatwienia im pełnego dostępu do tych działań, co może obejmować w szczególności podjęcie inicjatyw zmierzających do usunięcia przeszkód, które mogą utrudniać ten dostęp.
36      Jak bowiem wynika w szczególności z motywów 41 i 42 dyrektywy 2011/95, konieczne jest uwzględnienie specyficznych potrzeb i szczególnych trudności integracyjnych beneficjentów ochrony międzynarodowej, a w konsekwencji podjęcie starań służących rozwiązaniu problemów, które uniemożliwiają im faktyczny dostęp do związanych z zatrudnieniem możliwości kształcenia i szkolenia zawodowego.
37      W niniejszej sprawie, jak wskazał sąd odsyłający, art. 4 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 4/2019 przewiduje, że przyznanie „zasiłku z tytułu obywatelstwa” jest uzależnione w szczególności od udziału w zindywidualizowanym programie służącym integracji zawodowej i integracji społecznej, obejmującym działania związane z przekwalifikowaniem zawodowym, kontynuację kształcenia, a także inne zobowiązania określone przez właściwe służby. Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 34–36 opinii, po pierwsze, działania wymienione w tym przepisie pokrywają się zatem w znacznym stopniu z działaniami wymienionymi w art. 26 ust. 2 dyrektywy 2011/95. Po drugie, z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający, art. 4 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 4/2019 realizuje ten sam cel co art. 26 ust. 2 dyrektywy 2011/95, a mianowicie cel polegający na ułatwieniu integracji zainteresowanych osób na rynku pracy.
38      W tym względzie, o ile w motywie 42 dyrektywy 2011/95 wyraźnie podkreślono, że należy podjąć starania służące rozwiązaniu problemów, między innymi o charakterze finansowym, które uniemożliwiają beneficjentom ochrony międzynarodowej faktyczny dostęp do związanych z zatrudnieniem możliwości kształcenia i szkolenia zawodowego, o tyle art. 1 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 4/2019 przewiduje, że „zasiłek z tytułu obywatelstwa” stanowi podstawowy środek aktywnej polityki zatrudnienia mający w szczególności na celu zagwarantowanie prawa do zatrudnienia za pomocą polityk mających na celu zapewnienie wsparcia gospodarczego osobom narażonym na ryzyko wykluczenia ze społeczeństwa oraz ze świata pracy. Wynika z tego, z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający, że ów dekret z mocą ustawy uznaje zidentyfikowaną w tej dyrektywie konieczność przyznania pewnej formy wsparcia finansowego zainteresowanym osobom, które w przeciwnym razie mogłyby nie mieć możliwości uczestniczenia w szkoleniach i korzystania z usług doradczych, których są adresatami.
39      W drugiej kolejności, co się tyczy dyrektywy 2011/95, jej art. 29 przewiduje, że państwa członkowskie zapewniają, aby beneficjenci ochrony międzynarodowej otrzymali w państwie członkowskim, które im udzieliło takiej ochrony, niezbędną pomoc społeczną, równoważną pomocy zapewnianej obywatelom tego państwa członkowskiego.
40      W tym względzie Trybunał miał już okazję orzec, że pojęcie świadczeń „z zakresu pomocy społecznej” obejmuje wszelkie systemy pomocy ustanowione przez organy publiczne, czy to na szczeblu krajowym, regionalnym, czy lokalnym, do których może zwrócić się osoba nieposiadająca zasobów wystarczających do zaspokojenia podstawowych potrzeb swoich i swojej rodziny (wyrok z dnia 28 października 2021 r., ASGI i in., C‑462/20, EU:C:2021:894, pkt 34).
41      Otóż należy zauważyć, że zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 4/2019 „zasiłek z tytułu obywatelstwa” odpowiada właśnie podstawowemu poziomowi świadczeń w granicach dostępnych środków, w szczególności w celu zwalczania ubóstwa i wykluczenia społecznego. Jak zauważył sąd odsyłający, świadczenie to stanowi środek pomocy, którego jednym z zasadniczych celów jest „zwalczanie ubóstwa”, w szczególności poprzez uzupełnienie dochodów beneficjentów, aby umożliwić im zaspokojenie podstawowych potrzeb. Ponadto, jak wskazał również sąd odsyłający, środek ten jest finansowany z zasobów pochodzących z ogólnego opodatkowania, jest wypłacany przez INPS oraz przyznawany wnioskodawcom, którzy nie posiadają wystarczających zasobów w zakresie dochodów i majątku.
42      Jednakże rząd włoski utrzymuje, że „zasiłek z tytułu obywatelstwa” nie stanowi „świadczenia podstawowego” w rozumieniu art. 29 ust. 2 dyrektywy 2011/95, w związku z czym w istocie, w odniesieniu do tego środka krajowego, beneficjentów statusu osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej nie należy traktować na równi z obywatelami włoskimi.
43      W tym względzie prawdą jest, że zgodnie z art. 29 ust. 2 dyrektywy 2011/95 państwa członkowskie mogą ograniczyć pomoc społeczną przyznawaną beneficjentom statusu osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej do podstawowych świadczeń. Jednakże, po pierwsze, należy zauważyć, że ten ust. 2 ustanawia odstępstwo od ogólnej zasady przewidzianej w ust. 1 tego artykułu, a zatem powinien być interpretowany w sposób ścisły (wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r., Kapper, C‑476/01, EU:C:2004:261, pkt 72). Ponadto te podstawowe świadczenia obejmują co najmniej, zgodnie z motywem 45 tej dyrektywy, zapewnienie pomocy w szczególności w formie minimalnego dochodu. Tymczasem, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 53 opinii i z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać sąd odsyłający, z preambuły dekretu z mocą ustawy nr 4/2019 wynika, że celem rozpatrywanego środka jest zapewnienie minimum egzystencji.
44      Po drugie, w każdym razie z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, nie wynika, że Republika Włoska wyraziła zamiar skorzystania z odstępstwa od zasady równego traktowania przewidzianego we wspomnianym ust. 2 i ograniczenia równego traktowania beneficjentów statusu osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej wyłącznie do podstawowych świadczeń [zob. analogicznie wyroki: z dnia 24 kwietnia 2012 r., Kamberaj, C‑571/10, EU:C:2012:233, pkt 87, 88; a także z dnia 29 lipca 2024 r., CU i ND (Pomoc społeczna
–
Dyskryminacja pośrednia) (C‑112/22 i C‑223/22, EU:C:2024:636, pkt 42].
45      Z całości powyższych rozważań wynika, że „zasiłek z tytułu obywatelstwa” przewidziany w rozpatrywanych w postępowaniu głównym uregulowaniach włoskich
– który stanowi świadczenie o charakterze złożonym, ponieważ jest on, po pierwsze, środkiem obejmującym działania i usługi, o których mowa w art. 26 dyrektywy 2011/95, a po drugie, świadczeniem z zakresu pomocy społecznej w rozumieniu art. 29 tej dyrektywy – jest objęty zakresem stosowania tych artykułów, czego zbadanie należy jednak do sądu odsyłającego z uwzględnieniem rozważań przedstawionych w pkt 34–44 niniejszego wyroku.
46      Stwierdzenia tego nie podważa argumentacja rządu włoskiego i INPS przypomniana w pkt 33 niniejszego wyroku i oparta w istocie na tym złożonym charakterze i wieloelementowej strukturze „zasiłku z tytułu obywatelstwa”.
47      Jak bowiem zauważył również rzecznik generalny w pkt 56–80 opinii, złożony charakter i wieloelementowa struktura „zasiłku z tytułu obywatelstwa” nie mogą skutkować wyłączeniem go z zakresu stosowania art. 26 i 29 dyrektywy 2011/95. Po pierwsze, nic w brzmieniu tych artykułów ani w systematyce tej dyrektywy nie wskazuje na to, że wspomniane artykuły nie mają zastosowania do środków realizujących podwójny cel, odpowiadający celom, jakie realizują oba te artykuły. Po drugie i przede wszystkim, wyłączenie środka krajowego takiego jak „zasiłek z tytułu obywatelstwa” z zakresu stosowania dyrektywy 2011/95 ze względu na to, że środek ten realizuje taki podwójny cel, byłoby oczywiście sprzeczne z celem art. 26 i 29 tej dyrektywy.
W przedmiocie zgodności warunku zamieszkiwania takiego jak rozpatrywany w postępowaniu głównym z art. 26 i 29 dyrektywy 2011/95
48      Co się tyczy zgodności warunku zamieszkiwania, takiego jak ten wymagany na podstawie art. 2 ust. 1 lit. a) pkt 2 dekretu z mocą ustawy nr 4/2019, w celu przyznania „zasiłku z tytułu obywatelstwa”, z art. 26 i 29 dyrektywy 2011/95, należy przypomnieć, że te ostatnie artykuły przewidują równe traktowanie beneficjentów ochrony międzynarodowej i obywateli państwa członkowskiego, które udzieliło im tej ochrony.
49      Wspomniane art. 26 i 29 stanowią zatem wyraz zasady równego traktowania ustanowionej w art. 20 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, która jest ogólną zasadą prawa Unii. Zasada ta wymaga, by porównywalne sytuacje nie były traktowane w odmienny sposób, a sytuacje odmienne nie były traktowane jednakowo, chyba że takie traktowanie jest uzasadnione w sposób obiektywny [wyrok z dnia 8 marca 2022 r., Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Bezpośrednia skuteczność) (C‑205/20, EU:C:2022:168, pkt 54].
50      Wspomniana zasada zakazuje nie tylko jawnej dyskryminacji, ale również wszelkich ukrytych form takiej dyskryminacji, które, opierając się na pozornie neutralnych kryteriach rozróżnienia, powodują de facto te same skutki dyskryminacyjne [zob. podobnie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., CU i ND (Pomoc społeczna
–
Dyskryminacja pośrednia) (C‑112/22 i C‑223/22, EU:C:2024:636, pkt 48]. W tym względzie Trybunał orzekł już, że za pośrednio dyskryminujące należy uznać wymogi prawa krajowego, które choć stosowane niezależnie od przynależności państwowej, dotykają przede wszystkim lub w znacznej większości obywateli innych państw, a także wymogi stosowane bez rozróżnienia, które łatwiej mogą zostać spełnione przez obywateli krajowych niż przez obywateli innych państw lub też które mogą działać w szczególności na niekorzyść tych ostatnich (zob. analogicznie wyrok z dnia 5 grudnia 2019 r., Bocero Torrico i Bode, C‑398/18 i C‑428/18, EU:C:2019:1050, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).
51      W niniejszej sprawie bezsporne jest, że rozpatrywany w postępowaniu głównym warunek zamieszkiwania ma zastosowanie w identyczny sposób zarówno do beneficjentów ochrony międzynarodowej, jak i do obywateli włoskich.
52      Jednakże w kontekście sprawy dotyczącej tych samych uregulowań krajowych co rozpatrywane w postępowaniu głównym Trybunał zauważył już, że taki warunek zamieszkiwania, po pierwsze, dotyczy głównie obywateli innych państw, do których należą w szczególności beneficjenci ochrony międzynarodowej, a po drugie, że odmienne traktowanie tych ostatnich i obywateli krajowych wynikające z faktu, że uregulowania krajowe przewidują taki warunek, stanowi dyskryminację pośrednią [zob. podobnie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., CU i ND (Pomoc społeczna
–
Dyskryminacja pośrednia) (C‑112/22 i C‑223/22, EU:C:2024:636, pkt 50, 52].
53      Ponadto bez znaczenia pozostaje to, że sporny w postępowaniach głównych środek jest w danym przypadku niekorzystny zarówno dla obywateli krajowych, którzy nie są w stanie spełnić takiego warunku, jak i dla beneficjentów ochrony międzynarodowej. Dany środek można bowiem zakwalifikować jako pośrednio dyskryminujący, nawet jeśli nie jest konieczne, by skutkował on uprzywilejowaniem wszystkich obywateli krajowych lub stawianiem w niekorzystnym położeniu jedynie obywateli państw trzecich [zob. podobnie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., CU i ND (Pomoc społeczna
–
Dyskryminacja pośrednia) (C‑112/22 i C‑223/22, EU:C:2024:636, pkt 51].
54      Taka dyskryminacja jest co do zasady zakazana, chyba że jest obiektywnie uzasadniona. Aby była uzasadniona, powinna być ona właściwa do realizacji uzasadnionego celu i nie może wykraczać poza to, co jest konieczne do jego osiągnięcia [wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., CU i ND (Pomoc społeczna
–Dyskryminacja pośrednia) (C‑112/22 i C‑223/22, EU:C:2024:636, pkt 53].
55      Rząd włoski wskazuje w swoich uwagach na piśmie, że w zakresie, w jakim „zasiłek z tytułu obywatelstwa” jest korzyścią gospodarczą, której przyznanie jest uzależnione od uczestnictwa pełnoletnich członków danego gospodarstwa domowego w zindywidualizowanym programie służącym integracji zawodowej i integracji społecznej na podstawie specyficznych umów, przyznanie tej korzyści wiąże się z bardzo złożonym procesem integracji społecznej i zawodowej zarówno pod względem administracyjnym, jak i gospodarczym.
56      W tym ostatnim względzie rząd ten utrzymuje, że środek taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym zakłada uruchomienie znacznych zasobów gospodarczych. Taki środek wykracza poza zwykłą pomoc finansową przyznawaną gospodarstwom domowym znajdującym się w potrzebie, ponieważ wiąże się on z dodatkowymi kosztami. Rozsądne jest zatem, aby ustawodawca krajowy ograniczył dostęp do wspomnianego środka wyłącznie do osób, które są mocno zakorzenione we wspólnocie krajowej i które można uznać za jej stałych członków. W związku z tym zdaniem tego rządu ustawodawca krajowy należycie ograniczył dostęp do tego zasiłku do beneficjentów ochrony międzynarodowej, którzy na stałe zamieszkują we Włoszech i są tam dobrze zintegrowani.
57      Tymczasem należy przypomnieć, że przyznanie danej osobie świadczeń społecznych pociąga za sobą dla instytucji zobowiązanej do udzielania tych świadczeń obciążenie bez względu na to, czy osoba ta jest beneficjentem ochrony międzynarodowej, czy też jest obywatelem danego państwa członkowskiego. W tym względzie nie można zatem stwierdzić odmienności sytuacji tych dwóch kategorii osób (zob. podobnie wyroki: z dnia 1 marca 2016 r., Alo i Osso, C‑443/14 i C‑444/14, EU:C:2016:127, pkt 55; a także z dnia 21 listopada 2018 r., Ayubi, C‑713/17, EU:C:2018:929, pkt 34).
58      Ponadto, jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 92 opinii, uwzględnienie argumentu, zgodnie z którym ustawodawca krajowy ma prawo, biorąc pod uwagę koszty administracyjne i ekonomiczne danego środka, ograniczyć dostęp do niego wyłącznie do beneficjentów ochrony międzynarodowej, którzy na stałe zamieszkują w danym państwie członkowskim i są tam dobrze zintegrowane, oznaczałoby wprowadzenie odstępstwa od zasad ustanowionych w art. 26 i 29 dyrektywy 2011/95, które nie zostało przewidziane przez prawodawcę Unii.
59      Trybunał orzekł już zaś, że skoro prawa przyznane w rozdziale VII dyrektywy 2011/95, w którym zamieszczone
są jej art. 26 i 29, są konsekwencją przyznania statusu uchodźcy, a nie wydania zezwolenia na pobyt, można je ograniczać wyłącznie z poszanowaniem warunków ustanowionych w tym rozdziale, a zatem państwa członkowskie nie mają prawa wprowadzać dodatkowych, nieprzewidzianych w nim ograniczeń.
Ponieważ art. 26 i 29 dotyczą wszystkich beneficjentów ochrony międzynarodowej, a zatem również beneficjentów ochrony uzupełniającej, nie uzależniają one przyznania praw, jakie są względem nich uznane, od długości ich pobytu w danym państwie członkowskim lub okresu ważności posiadanego przez nich zezwolenia na pobyt (zob. podobnie wyrok z dnia 21 listopada 2018 r., Ayubi, C‑713/17, EU:C:2018:929, pkt 27, 28).
60      Ponadto, jak wskazał w istocie rzecznik generalny w pkt 101 i 102 opinii, status beneficjentów ochrony międzynarodowej nie ma charakteru stałego, ponieważ dane państwo członkowskie powinno w rzeczywistości, w przypadku gdy dana osoba przestaje być uchodźcą lub nie może już korzystać ze statusu osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej, cofnąć, pozbawić tego statusu lub odmówić przedłużenia ważności tego statusu, co może prowadzić do cofnięcia zezwolenia na pobyt i powrotu danej osoby do państwa pochodzenia. Wynika z tego, że nałożenie na beneficjentów ochrony międzynarodowej obowiązku wykazania, że są oni mocno zakorzenieni w danym państwie członkowskim lub udowodnienia istnienia rzeczywistego i wystarczającego związku z porządkiem prawnym tego państwa członkowskiego, jako warunku stosowania art. 26 i 29 dyrektywy 2011/95, jest sprzeczne z celami tej dyrektywy, w tym z celem zapewnienia tym beneficjentom minimalnego poziomu świadczeń we wszystkich państwach członkowskich, zgodnie z jej motywem 12.
61      Wynika z tego, że warunek zamieszkiwania przez co najmniej dziesięć lat, w tym przez dwa ostatnie lata w sposób nieprzerwany, taki jak ten, od którego uzależnione jest przyznanie „zasiłku z tytułu obywatelstwa”, stanowi dyskryminację pośrednią na niekorzyść beneficjentów statusu osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej, która nie wydaje się obiektywnie uzasadniona.
62      W świetle całości powyższych rozważań odpowiedź na zadane pytanie powinna brzmieć następująco: art. 26 i 29 dyrektywy 2011/95 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które uzależniają stosowanie do obywateli państw trzecich korzystających ze statusu osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej
krajowego środka zwalczania ubóstwa oraz wspierania dostępu do zatrudnienia i integracji społecznej od warunku, mającego zastosowanie również do obywateli tego państwa członkowskiego, polegającego na zamieszkiwaniu we wspomnianym państwie członkowskim przez co najmniej 10 lat, w tym przez dwa ostatnie lata w sposób nieprzerwany.
W przedmiocie kosztów
63      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
Artykuły 26 i 29 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony
należy interpretować w ten sposób, że:
stoją one na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które uzależniają stosowanie do obywateli państw trzecich korzystających ze statusu osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej do krajowego środka zwalczania ubóstwa oraz wspierania dostępu do zatrudnienia i integracji społecznej od warunku, mającego zastosowanie również do obywateli tego państwa członkowskiego, polegającego na zamieszkiwaniu we wspomnianym państwie członkowskim przez co najmniej 10 lat, w tym przez dwa ostatnie lata w sposób nieprzerwany.
Podpisy
*      Język postępowania: włoski.