62005CC0429_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
I – Introduzzjoni
1. B’sentenza tas-16 ta’ Novembru 2005, it-Tribunal d’instance de Saintes (Franza) ressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, skond l-Artikolu 234 KE, żewġ domandi preliminari fuq l-interpretazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 87/102/KEE, tat-22 ta’ Dicembru 1986, għall-approssimazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri dwar il-kreditu lill-konsumatur(2) .
2. Essenzjalment, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba, minn naħa, li tiċċara jekk l-Artikoli 11 u 14 tad-Direttiva 87/102 jippermettux li dispożizzjonijiet nazzjonali li, meta jimplementaw din l-istess Direttiva, jistabbilixxu regoli ta’ interdipendenza bejn il-ftehim ta’ kreditu u l-kuntratt ta’ provvista ta’ oġġetti jew servizzi li l-akkwist tagħhom huwa ffinanzjat permezz ta’ dan il-kreditu, jissuġġettaw l-applikazzjoni ta’ dawn ir-regoli għall-aċċenn ta’ l-oġġett jew servizz iffinanzjat fl-ewwel kuntratt; min-naħa l-oħra li tiċċara l-finijiet tad-Direttiva 87/102 u jekk għandux jiġi stabbilit li, skond id-dritt Komunitarju, il-qorti nazzjonali tista’ tapplika ex officio
l-imsemmija dispożizzjonijiet nazzjonali, anki fejn l-imsemmija applikazzjoni ex officio
tkun eskluża mis-sistema legali nazzjonali.
II – Il-kuntest ġuridiku ta’ riferiment
A – Il-leġiżlazzjoni Komunitarja
3. Skond l-Artikolu 1(1) u (2)(ċ) tad-Direttiva 87/102, id-Direttiva 87/102 “tapplika għal ftehim ta’ kreditu” jiġifieri għal dawk il-ftehim kollu li bih “xi kreditur jagħti jew iwiegħed li jagħti lil xi konsumatur xi kreditu fil-forma ta’ ħlas bin-nifs, self jew xi ftehim finanzjarju ieħor bħal dawn”; huma madankollu esklużi l-kuntratti ta’ kreditu msemmija fl- Artikolu 2 ta’ l-istess Direttiva.
4. L-Artikolu 4 tad-Direttiva 87/102, fis-subpararagrafu (1), jipprovdi li l-ftehim ta’ kreditu għandu jsir bil-miktub u, fis-subparagrafu 2(a), jipprovdi li l-ftehim bil-mitkub għandu jinkludi l-indikazzjoni tar-rata perċentwali ta’ ħlas ta’ kull sena. Is-subparagrafu (3) ta’ l-imsemmi Artikoklu jippreċiża li “[b]arra minn dan, il-ftehim miktub għandu jinkludi l-klawżoli l-oħra essenzjali tal-kuntratt” u jindika li “bħala eżempju, l-Anness [I] [tad-]-Direttiva tinstab fih lista tal-klawżoli li l-Istati Membri jistgħu jitolbu li jiddaħħlu fil-ftehim miktub bħala essenzjali.”
5. L-Artikolu 11 tad-Direttiva 87/102 jipprovdi kif ġej:
“1. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-eżiztenza ta’ ftehim ta’ kreditu [ma għandha t]affettwa bl-ebda mod id-drittijiet tal-konsumatur kontra min jipprovdi xi oġġetti jew servizzi mixtrija permezz ta’ ftehim bħal dan f’każijiet meta l-merkanzija jew is-servizzi ma jiġux ipprovduti jew b’xi mod ieħor mhumiex konformi mal-kuntratt tal-provvista.
2. Fejn:
a) biex jixtri xi oġġetti jew jikseb xi servizzi l-konsumatur jidħol f’xi ftehim ta’ kreditu ma’ xi persuna li ma tkunx dik li tipprovdihom;
u
b) min ikun qed jagħti l-kreditu u min jipprovdi l-merkanzija jew is-servizzi għandhom xi ftehim minn qabel li taħtu l-kreditu huwa disponibbli biss minn dik il-persuna li qiegħda tagħti l-kreditu lil min qed jixtri mingħand dik il-persuna li qiegħda tipprovdi għax-xiri tal-merkanzija jew tas-servizzi mingħand dik il-persuna li tipprovdihom; u
ċ) l-konsumatur imsemmi fis-subparagrafu a) jikseb il-kreditu tiegħu skond dak il-ftehim li kien jeżisti minn qabel; u
d) l-merkanzija u s-servizzi li jaqgħu taħt il-ftehim ta’ kreditu m’humiex ipprovduti, jew parti tagħhom biss hija pprovduta, jew mhumiex konformi mal-kuntratt biex jiġu pprovduti; u
e) l-konsumatur ħa r-rimedji tiegħu kontra min jipprovdi iżda ma rnexxielux jikseb is-sodisfazzjon li għandu dritt għalih,
il-konsumatur ikollu d-dritt li jieħu r-rimedji kontra min jagħti l-kreditu. L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu safejn u taħt liema kundizzjonijiet dawn ir-rimedji jistgħu jiġu eżerċitati.
(…)”.
6. Fl-aħħar nett, l-Artikolu 14 tad-Direttiva 87/102 jipprovdi kif ġej:
“1. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-arranġamenti ta’ kreditu ma jidderogawx, bi ħsara għall-konsumatur, mid-dispożizzjonijiet tal-liġi nazzjonali li timplementa jew tikkorrispondi ma’ din id-Direttiva.
2. Barra minn dan l-Istati Membri għandhom jiżguraw li d-dispożizzjonijiet li jadottaw biex jimplementaw din id-Direttiva ma jiġux evitati bħala riżultat tal-mod kif l-arranġamenti jiġu fformulati, b’mod partikolari bil-mezz li bih l-ammont tal-kreditu jitqassam fuq ħafna ftehim”.
B – Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
7. Fis-sistema legali Franċiża, ir-regoli tal-kreditu lill-konsumatur kienu oriġinarjament jinsabu fil-liġi Nru 78-22 ta’ l-10 ta’ Jannar 1978 (3) . Din l-iskema, li tiġi qabel id-Direttiva 87/102, u li wara ġiet ikkompletata b’liġi Nru 89-421 tat-23 ta’ Ġunju 1989 (4), ġiet ikkodifikata, fl-aħħar, fil-Ktieb III, Titlu I, Kapitlu I, tal-Code de la consommation (Kodiċi tal-konsum, iktar ’il quddiem il-“Kodiċi”) li jinsab fil-liġi Nru 93-949 tas-26 ta’ Lulju 1993 (5) u d-digriet (liġi) Nru 97-298 tas-27 ta’ Marzu 1997 (6) .
8. Skond l-Artikolu L. 311-2 tal-Kodiċi, id-dispożizzjonijiet ta’ l-imsemmi Kapitlu I “japplikaw għall-operazzjonijiet ta’ kreditu, inklużi fosthom eventwali garanziji personali konnessi magħhom, mogħtija b’mod ordinarju minn persuni fiżiċi jew ġuridiċi, b’mod oneruż jew mingħajr ħlas” (7) .
9. Skond l-Artikolu L. 311-8 tal-Kodiċi, l-operazzjonaijiet ta’ kreditu msemmija fl-Artikolu L. 311-2 għandhom jiġu konklużi permezz ta’ offerta preliminari li tintbagħat lil min jisssellef, li, skond l-Artikolu L. 311-10, għandu jippreċiża, fost l-elementi l-oħra tal-kreditu, “jekk ikun il-każ, ir-rata globali effettiva tiegħu” (punt 2), tfakkar, fost id-dispożizzjonijiet l-oħra tal-Kodiċi “jekk ikun il-każ, l-Artikoli mill-L. 311-20 sa L. 311-31 u L. 311-13” (punt 3) u fl-aħħar nett tindika, “jekk ikun il-każ, l-oġġett jew servizz iffinanzjat” (punt 4).
10. Skond l-Artikolu L. 313-13 tal-Kodiċi, “[l]-offerta preliminari ta’ kreditu hija stabbilita skond il-kundizzjonijiet previsti mill-Artikoli preċedenti skond wieħed mill-mudelli-tip stabbiliti mill-Kumitat ta’ Regolamentazzjoni Bankarja, wara konsultazzjoni mal-Kunsill Nazzjonali tal-Konsum”. L-Artikolu R. 311-6 tal-Kodiċi jipprovdi min-naħa tiegħu li “[l]-offerta preliminari ta’ kreditu prevista fl-Artikolu L. 311-8 tinkludi l-indikazzjonijiet li jidhru fil-mudell-tip li, fost dawn annessi ma’ dan il-kodiċi, jikkorrispondi għall-operazzjoni ta’ kreditu mressqa”.
11. L-Artikoli minn L. 311-20 sa L. 311-28 tal-Kodiċi jistabbilixxu imbagħad skema speċifika dwar il-“krediti li huma marbuta”, ikkaratterizzati minn ċerta interdipendenza bejn ftehim ta’ kreditu u kuntratt ta’ provvista, li timmanifesta ruħha kemm fil-fażi ta’ konklużjoni kif ukoll fil-fażi ta’ eżekuzzjoni ta’ dawn.
12. B’mod partikolari, l-Artikolu L. 311-20 tal-Kodiċi jipprovdi fost l-oħrajn li, “meta l-offerta preliminari ta’ kreditu ssemmi l-oġġett jew is-servizz iffinanzjat, l-obbligi ta’ min jissellef jidħlu fis-seħħ biss mill-mument tal-kunsinna ta’ l-oġġett jew tal-provvista tas-servizz”.
13. Barra minn hekk, l-ewwel subinċiż ta’ Artikolu L. 311-21, tal-Kodiċi jgħid kif ġej:
“Fil-każ ta’ kontestazzjoni fuq l-eżekuzzjoni tal-kuntratt prinċipali, it-tribunal) jista’, sabiex isolvi l-kontroversja, jissospendi l-eżekuzzjoni tal-ftehim ta’ kreditu. Dan ta’ l-aħħar jiġi xolt jew annullat awtomatikament meta l-ftehim li għalih ġie konkluż jiġi, min-naħa tiegħu, xolt jew annullat b’sentenza”.
14. Fl-aħħar nett, l-Artikolu L. 311-33 tal-Kodiċi, applikabbli għall-operazzjonijiet ta’ kreditu kollha msemmija fl-Artikolu L. 311-2, jissanzjona n-nuqqas ta’ rispett min-naħa ta’ min issellef tal-formalità li hemm fl-Artikoli L. 311-8 sa L. 311-13 bid-dekadenza ta’ l-istess mid-dritt ta’ imgħaxijiet, li għandha bħala konsegwenza l-limitu ta’ l-obbligu ta’ ħlas lura minn min jissellef għall-kapital biss, li għandu jitħallas lura skond it-termini previsti.
III – Fatti, kwistjonijiet preliminari, u żvolġiment tal-proċediment
15. Il-kwistjoni prinċipali hija bejn Max Rampion u Marie-Jeanne Godard in Rampion (iktar ’il quddiem is-“Sinjuri Rampion”), minn naħa, u l-kumpannija Franfinance SA u K par K SAS (iktar ’il quddiem il-“KpK”), min-naħa l-oħra.
16. Skond l-iskrittura privata ffirmata fil-5 ta’ Settembru 2003, wara żjara fid-dar mir-rappreżentant tal-KpK, is-Sinjuri Rampion akkwistaw minn din ta’ l-aħħar, għall-prezz totali ta’ EUR 6 150, xi twieqi, li l-kunsinna u stallazzjoni tagħhom, skond id-dispożizzjonijiet tal-kuntratt ta’ provvista, kellhom isiru f’terminu ta’ bejn 6 u 8 ġimgħat li jibdew jgħoddu mill-qisien meħuda mit-tekniku inkarigat. Fil-kuntratt ta’ provvista kienet tissemma, barra minn hekk, il-possibbiltà li jinkiseb mill-Franfinance kreditu ta’ finanzjament totali ta’ l-akkwist.
17. Fl-istess ġurnata s-Sinjuri Rampion ftehmu ma’ Franfinance kuntratt ta’ ftuħ ta’ kreditu b’dejn massimu awtorizzat iffissat għal EUR 6 150, kuntratt li minnu, madankollu, minkejja li setgħet tiġi dedotta l-identità tal-fornitur KpK, ma kienx jirriżulta t-tip ta’ oġġett jew servizz li l-akkwist tiegħu kien iffinanzjat.
18. Fis-27 ta’ Novembru 2003, il-jum iffissat għall-kunsinna u l-istallazzjoni tat-twieqi, is-Sinjuri Rampion ikkonstataw li l-frejm u l-irfid tiegħu li fuqhom il-KpK kienet ser tagħmel l-istallazzjoni tat-twieqi kienu impestati minn parassiti. Għalhekk, fid-data tal-5 ta’ Jannar 2004, permezz ta’ ittra rreġistrata b’irċevuta li hija waslet, huma ddikjaraw lil KpK li riedu jxolju l-kuntratt ta’ provvista.
19. Peress li ma rċevewx risposta li huma jqisu sodisfaċenti għat-talba ta’ xoljiment tal-kuntratt ta’ provvista, b’atti tad-29 ta’ Ottubru u tat-2 ta’ Novembru 2004 is-sinjuri Rampion ressqu proċedura kontra KpK u Franfinance quddiem it-Tribunal d’instance de Saintes (iktar ’il quddiem it-“Tribunal d’instance”), u talbu li dan il-kuntratt jiġi ddikjarat null, bil-konsegwenti xoljiment tal-ftehim ta’ kreditu, jew, sussidjarjament, illi l-ewwel ftehim jiġi xolt minħabba nuqqas ta’ eżekuzzjoni tal-fornitur.
20. Dwar id-domanda għal nullità tal-kuntratt ta’ provvista, is-Sinjuri Rampion, peress li allegaw li l-klawżola dwar it-terminu tal-kunsinna kienet sempliċiment fakultattiva, sostnew li dan il-kuntratt kien null minħabba nuqqas ta’ indikazzjoni tat-terminu ta’ kunsinna, kif mitluba mill-Artikolu L. 114‑1 tal-Kodiċi.
21. Dwar it-talba għal xoljiment minħabba nuqqas ta’ eżekuzzjoni tal-kuntratt ta’ provvista, is-Sinjuri Rampion allegaw li l-KpK, peress li ma wettqitx verifika ex ante
ta’ kemm jiflaħ il-qafas u peress li ma pprovdietx għas-sostituzzjoni tiegħu, kienet naqset mill-“obbligu li tagħti parir” (“ obligation de conseil” ) impost fuqha.
22. Meta daħlu fil-kawża, kemm il-KpK kif ukoll il-Franfinance talbu ċ-ċaħda tat-talbiet ta’ l-applikanti, peress li allegaw, fil-qosor, li:
– il-frażi “minn sitta sa tmien ġimgħat li jibdew jgħoddu mill-qisien” kienet tissodisfa r-rekwiżiti stabbiliti mill-Artikolu L. 114‑1 tal-Kodiċi;
– il-kreditu ma kienx kuntrattwalment marbut mal-kuntratt ta’ provvista tat-twieqi, peress li, anki jekk jiġi injorat il-fatt li l-ftehim ta’ kreditu konkluż f’din il-kawża kien jikkostitwixxi ftuħ ta’ kreditu, l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi dwar l-interdipendenza bejn kuntratt ta’ provvista u ftehim ta’ kreditu kien suġġett, skond l-Artikolu L. 311‑20 tal-Kodiċi, għal kundizzjoni li l-oġġett mibjugħ fl-offerta preliminari ta’ kreditu jissemma, referenza li, madankollu, kienet nieqsa f’din il-kawża.
23. B’deċiżjoni interlokutorja ta’ l-1 ta’ Ġunju 2005, it-Tribunal d’instance ordna l-ftuħ mill-ġdid tal-fażi istruttorja sabiex jirċievi n-noti ta’ osservazzjonijiet tal-partijiet fuq x'uħud mill-motivi mqajjma ex officio
f’din id-deċiżjoni u meħuda mid-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikoli L. 311‑8 et seq
ta’ l-istess Kodiċi, dwar il-kreditu lill-konsumatur, u ta’ l-Artikoli L. 121‑21 et seq
ta’ l-istess Kodiċi, dwar il-bejgħ fid-dar.
24. Meta waslu n-noti ta’ osservazzjonijiet tal-partijiet, it-Tribunal d’instance, b’sentenza tas-16 ta’ Novembru 2005 (iktar ’il quddiem is-“sentenza tar-rinviju”), qies neċessarju, sabiex ikun hemm soluzzjoni tal-kwistjoni, li jressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja talba għal deċiżjoni preliminari.
25. L-ewwel nett, it-Tribunal d’instance osserva li:
– fid-dritt nazzjonali d-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikolu 11 tad-Direttiva 87/102 huma trasposti permezz ta’ l-Artikoli L.311‑20 u L.311‑21 tal-Kodiċi;
– skond parti mid-dottrina, meta min jissellef ikun jaf li s-self huwa intiż sabiex jiffinanazja l-akkwist ta’ oġġetti jew ta’ servizzi, huwa għandu jippreżenta lil min jissellef offerta ta’ kreditu li torbot is-self għal dan l-akkwist;
– il-Cour de Cassation tagħmel interpretazzjoni litterali ta’ l-Artikolu L. 311‑20 tal-Kodiċi, u tissuġġetta l-applikazzjoni tar-regoli dwar l-interdipendenza bejn ftehim ta’ kreditu u kuntratt ta’ provvista ta’ oġġetti u servizzi fuq ir-referenza fl-offerta ta’ kreditu ta’ l-oġġett jew servizz ffinanzjat;
– f’dan il-każ, anki jekk il-ftehim ta’ kreditu ma jsemmix ir-rabta mal-kuntratt ta’ provvista, rabta bejn iż-żewġ kuntratti tirriżulta, fil-prattika, li hemm, għalkemm hija miċħuda mill-fornitur u minn min issellef, li dawn però ma jurux li s-Sinjuri Rampion kellhom l-intenzjoni li jużaw is-self għal finanzjar ieħor;
– il-konklużjoni ta’ ftuħ ta’ kreditu li mhux marbut minflok self personali li huwa marbut ikollu l-effett li jippermetti lill-min issellef li jaħrab id-drittijiet tal-konsumatur definiti mill-Artikoli L. 311‑20 et seq
tal-Kodiċi u li jaħrab mir-restrizzjonijiet u mill-ispejjeż konnessi ma’ l-interdipendenza bejn kuntratt ta’ kreditu u kuntratt ta’ provvista, kif ukoll li jieħu mgħaxijiet ogħla minn dawk fil-każ ta’ self personali li jorbot, peress li l-livell ta’ użura mhuwiex l-istess.
26. Fit-tieni lok, it-Tribunal d’istance osserva li:
– id-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikoli L. 311‑20 et seq
tal-Kodiċi dwar l-interdipendenza bejn il-ftehim ta’ kreditu u l-kuntratt ta’ provvista ta’ oġġetti jew ta’ servizzi ma ġewx invokati mill-atturi;
– il-ġurisprudenza tal-Cour de Cassation ma tippermettix lill-Imħallef li josserva ex officio
motiv ta’ dritt meħud mill-iskema tal-kreditu lill-konsumatur; hija, fil-fatt, tiddistingwi bejn id-dispożizzjonijiet ta’ “ordni pubbliku ta’ direzzjoni” – adottati fl-interess ġenerali u li jistgħu jiġu osservati ex officio
mill-Imħallef – u dawk ta’ “ordni pubbliku ta’ ħarsien” – adottati fl-interess ta’ kategorija ta’ persuni u li jistgħu jinvokawhom biss persuni li huma parti minn din il-kategorija –, u ssostni li l-iskema tal-kreditu lill-konsumatur hija tat-tieni tip peress li hija stabbilita fl-interess biss tal-konsumaturi (8) ;
– madankollu għandu jiġi mistoqsi jekk il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (9) li tirrikonoxxi lill-qorti s-setgħa li tosserva ex officio
motivi bbażati fuq id-dispożizzjonijiet li jirriżultaw mid-Direttiva 93/13/KEE (10) tistax, kuntrarjament għal dak li ġie deċiż mill-Cour de Cassation (11) u skond kif issuġġerit minn parti mid-duttrina, tiġi estiża għal regoli oħra għall-ħarsien tal-konsumatari, bħal dik fuq il-kreditu lill-konsumatur;
– għal dan il-għan għandha ssir analiżi minn qabel ta’ l-iskop tad-Direttiva 87/102, sabiex jiġi spjegat jekk, fil-ħsieb tal-leġiżlatur Komunitarju, l-iskema tal-kreditu lill-konsumatur saritx biss fl-interess tal-konsumaturi jew jekk għandhiex objettivi usa', relatati ma’ l-organizzazzjoni tas-suq.
27. Għaldaqstant, it-Tribunal d’instance issospenda l-proċediment pendenti quddiemha sabiex iressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1) L-Artikoli 11 u 14 tad-Direttiva (…) 87/102/KEE għandhom jiġu interpretati fis-sens li jippermettu lill-qorti li tapplika r-regoli fuq l-interdipendenza bejn il-ftehim ta’ kreditu u l-kuntratt għal provvista ta’ oġġetti jew ta’ servizzi, iffinanzjat bis-saħħa ta’ dan il-kreditu, meta l-ftehim ta’ kreditu ma jsemmix l-oġġett li l-akkwist tiegħu qed jiġi ffinanzjat jew ġie konkluż fil-forma ta’ ftuħ ta’ kreditu mingħajr ma jissemma l-oġġett iffinanzjat?
2) Id-Direttiva (…) 87/102/KEE għandha għan usa' mis-sempliċi ħarsien tal-konsumatur, li jestendi għall-organizzazzjoni tas-suq li jippermetti lill-qorti li tapplika ex officio
d-dispożizzjonijiet li ġejjin?”
28. B’mod konformi ma ' l-Artikolu 23 tar-Regoli ta’ Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-Franfinance, mill-gvernijiet ta’ l-Awstrija, ta’ Franza, ta’ l-Italja, ta’ Spanja u tal-Ġermanja, kif ukoll mill-Kummissjoni.
29. Fis-seduta, li nżammet fit-8 ta’ Frar 2007, ir-rappreżentanti tal-Franfinance, il-gvern franċiż u l-Kummissjoni għamlu sottomissjonijiet orali.
IV – Analiżi ġuridika
A – Fuq l-ewwel domanda preliminari
1. Kunsiderazzjonijiet preliminari
30. Nosserva qabel xejn li l-ewwel domanda magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja, kif ifformulata mill-Imħallef tar-rinviju, ma tispeċifikax liema huma n-normi fuq l-interdipendenza bejn il-ftehim ta’ kreditu u l-kuntratt ta’ provvista’ ta’ oġġetti u servizzi li dan l-Imħallef japplika eventwalment anki fin-nuqqas ta’ referenza ta’ l-oġġett iffinanzjat fil-ftehim ta’ kreditu, jekk huma dawk li hemm fid-Direttiva stess jew dispożizzjonijiet nazzjonali ta’ implementazzjoni.
31. F’dan ir-rigward huwa importanti li jiġi enfasizzat li, skond il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, din il-kawża – li tikkonċerna kwistjoni bejn individwi – ma tistax tirrigwarda dispożizzjonijiet tad-Direttiva nfisha. Fil-fatt, Direttiva ma tistax, minnha nfisha, toħloq obbligi fuq individwu u għalhekk ma tistax tiġi invokata bħala tali kontra individwu, u għaldaqstant anki dispożizzjoni ċara, preċiża u mingħajr kundizzjoni ta’ Direttiva intiża sabiex tagħti drittijiet jew sabiex timponi obbligi fuq individwi ma tistax tiġi applikata bħala tali fil-kuntest ta’ kawża bejn individwi biss (12) .
32. L-ewwel domanda għandha għalhekk tinftiehem, u hija ammissibbli biss jekk tinftiehem, bħal waħda intiża sabiex tikseb interpretazzjoni ta’ l-Artikoli 11 u 14 tad-Direttiva 87/102 mhux għall-għan ta’ l-applikazzjoni diretta tagħhom f’din il-kawża, iżda sabiex tippermetti lill-Imħallef li jinterpreta u japplika r-regoli ta’ dritt nazzjonali fuq l-l-interdipendenza bejn il-ftehim ta’ kreditu u kuntrattt ta’ provvista b’mod konformi ma’ l-eżiġenzi stabbiliti minn dawn l-istess Artikoli.
33. Fil-fatt, skond ġurisprudenza stabbilita, l-obbligu ta’ l-Istati Membri, li jirriżulta minn Direttiva, li jilħqu r-riżultat previst minnha kif ukoll id-dmir tagħhom, bis-saħħa ta’ l-Artikolu 10 KE, li jieħdu l-miżuri kollha ġenerali jew speċjali li huma xierqa sabiex jassiguraw it-twettiq ta’ dan l-obbligu, jorbot lill-awtoritajiet kollha ta’ l-Istati Membri, inklużi, fil-kuntest tal-kompetenzi tagħhom, l-awtoritajiet ġudizzjarji(13) . Għalhekk, meta tapplika d-dritt nazzjonali, il-qorti nazzjonali għandha tinterpretah, safejn dan ikun possibbli, fid-dawl tat-test u ta’ l-għan tad-Direttiva in kwistjoni sabiex b’hekk tilħaq ir-riżultat intiż mid-Direttiva u, għaldaqstant, tikkonforma ruħha mat-tielet paragrafu ta’ l-Artikolu 249 KE (14) .
34. Ir-regoli tad-dritt nazzjonali fuq l-interdipendenza bejn il-ftehim ta’ kreditu u l-kuntratt ta’ provvista li huma invokati fis-sentenza tar-rinviju huma dawk li jinsabu fl-Artikoli L. 311‑20 u L. 311‑21 tal-Kodiċi. Issa, hija l-istess qorti tar-rinviju li tindika li l-applikazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, kif interpretati mill-Cour de Cassation, tippresupponi li l-oġġett jew is-servizz iffinanzjat ikun imsemmi fil-ftehim ta’ kreditu.
35. Huwa utli għalhekk li jiġi mfakkar li l-obbligu impost fuq il-qorti nazzjonali li tinterpreta l-leġiżlazzjoni nazzjonali fid-dawl tat-test u ta’ l-iskop ta’ Direttiva huma limitat għal “safejn huwa possibbli”, jiġifieri jopera biss fil-każijiet fejn dak li tgħid il-liġi in kwistjoni jħalli marġni għal diversi interpretazzjonijiet. Il-portata ta’ dan l-obbligu mhijiex estiża għall-eżiġenza ta’ interpretazzjoni contra legem
tal-leġiżlazzjoni nazzjonali (15) .
36. Għaldaqstant, għandha tkun il-qorti tar-rinviju li tevalwa jekk l-imsemmija dispożizzjonijiet tal-Kodiċi jistgħux jiġu interpretati wkoll b’mod differenti mill-interpretazzjoni magħmula mill-Cour de Cassation, u mhux b’daqshekk contra legem, u jistgħux jiġu applikati għal każ bħal din il-kawża, fejn huwa paċifiku li l-oġġett iffinanzjat fil-ftehim ta’ kreditu mhuwiex imsemmi (16) .
37. F’dan ir-rigward, huwa barra minn hekk utli li jiġi mfakkar li, skond il-Qorti tal-Ġustizzja, minkejja li l-prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi tad-dritt nazzjonali jikkonċerna prinċipalment iid-dispożizzjonijiet nazzjonali introdotti sabiex jittrasponu d-Direttiva in kwistjoni, dan il-prinċipju mhuwiex madankollu limitat għall-interpretazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet iżda jeżiġi li l-qorti nazzjonali tieħu in kunsiderazzjoni d-dritt nazzjonali kollu sabiex tevalwa safejn dan jista’ jiġi applikat b’tali mod li ma jwassalx għal riżultat kuntrarju għal dak intiż mid-Direttiva.(17) F’dan ir-rigward, jekk id-dritt nazzjonali, permezz ta’ l-applikazzjoni tal-metodi ta’ interpretazzjoni li huwa jirrikonoxxi, jippermetti, f’ċerti ċirkustanzi, li dispożizzjoni tas-sistema legali nazzjonali tiġi interpretata b’tali mod li jkun evitat kunflitt ma’ regola oħra ta’ dritt nazzjonali jew li, għal dan il-għan, tkun limitata l-portata ta’ din id-dispożizzjoni billi tkun applikata biss safejn tkun kompatibbli ma’ l-imsemmija regola, il-qorti għandha l-obbligu li tuża l-istess metodi sabiex tilħaq ir-riżultat intenzjonat mid-Direttiva (18) .
38. Għaldaqstant, filwaqt li l-Artikoli 11 u 14 tad-Direttiva 87/102 ma jistgħux jiġu applikati direttament f’din il-kawża u filwaqt li s-soluzzjoni tal-kawża prinċipali għandha tinstab fil-leġiżlazzjoni nazzjonali, interpretata, safejn huwa possibbli, b’mod konformi mat-test u ma’ l-iskop tad-Direttiva 87/102, l-ewwel domanda preliminari, ammissibbli fid-dawl ta’ interpretazzjoni konformi tad-dritt nazzjonali (19), tista’ tiġi fformulata mill-ġdid fil-kliem li ġej:
jekk l-Artikoli 11 u 14 tad-Direttiva 87/102 jeżiġu li d-dispożizzjonijiet nazzjonali fuq l-interdipendenza bejn il-ftehim ta’ kreditu u l-kuntratt ta’ provvista ta’ oġġetti jew servizzi adottati sabiex jimplementaw l-istess Artikolu 11 jistgħux jiġu applikati anki fin-nuqqas ta’ referenza fil-ftehim ta’ kreditu ta’ l-oġġett jew servizz li l-akkwist tiegħu ġie ffinanzjat.
2. Fuq il-mertu
39. In-noti ta’ osservazzjonijiet magħmula mid-diversi gvernijiet intervenjenti u mill-Kummissjoni huma kollha, essenzjalment, fis-sens ta’ risposta pożittiva għal din id-domanda. Dawn il-partijiet jenfasizzaw li l-Artikolu 11(2) tad-Direttiva 87/102 jissuġġetta d-dritt tal-konsumatur li jiftaħ proċediment kontra l-kreditur għal numru ta’ kundizzjonijiet li ma jinkludux ir-referenza fil-ftehim ta’ kreditu ta’ l-oġġett jew servizz iffinanzjat u li l-Artikolu 14(2) tad-Direttiva stess jikkorobora l-interpretazzjoni li tgħid li l-Artikolu 11(2) ma jawtorizzax lill-Istati Membri li jimponu din il-kundizzjoni, li tippermetti li tiġi evitata l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ ħarsien tal-konsumatur fuq l-interdipendenza bejn ftehim ta’ kreditu u kuntratt ta’ provvista.
40. Il-Franfinance tqiegħed il-problema b’mod differenti. Fil-fehma tagħha, l-ewwel domanda essenzjalment tqajjem il-kwistjoni ta’ l-applikabbiltà għal kuntratt ta’ ftuħ ta’ kreditu bħal dak f’din il-kawża (20) tad-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikolu 11 tad-Direttiva 87/102 dwar l-interdipendenza bejn ftehim ta’ kreditu u kuntratt ta’ provvista. Ir-risposta għandha tkun fin-negattiv, peress li l-imsemmi Artikolu 11 jirrigwarda, bħall-Artikolu 7 ta’ l-istess Direttiva(21), il-krediti biss li huma marbuta, jiġifieri dawk li fihom il-konsumatur jagħmel akkwist wieħed iffinanzjat bi kreditu; din l-ipoteżi għandha tinżamm f’distinzjoni ċara minn dik fejn, fl-okkażjoni ta’ akkwist, il-konsumatur jikseb fir-realtà kreditu li jista’ jiġġedded li jippermettilu li jagħmel iktar akkwisti mill-fornitur jew operaturi oħrajn affiljati miegħu (ftuħ ta’ kreditu inċidentali għal pluralita ta’ akkwsiti). L-użu, fl-Artikolu 11(2)d), tal-kliem “mal-kuntratt biex jiġu pprovduti”, li qiegħed fis-singular, huwa sintomatiku tal-fatt li, skond dan l-Artikolu, ma jistax ikun hemm kreditu li huwa marbut, suġġett għad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu, ħlief meta l-kreditu jservi sabiex jiffinanazja kuntratt wieħed ta’ provvista.
41. In-nuqqas ta’ indikazzjoni ta’ l-oġġett jew servizz iffinanzjat f’kuntratt ta’ ftuħ ta’ kreditu bħal dak f’din il-kawża huwa għal kollox koerenti man-natura ta’ dan il-kuntratt, li jikkorrispondi ma għażla preċiża u ma’ bżonn preċiż tal-konsumatur, li jkun jista’ juża mill-ġdid il-kreditu fil-limiti tas-somom li jkun ħallas lura. Għaldaqstant, kif jirriżulta wkoll mill-Artikolu II tal-kundizzjonijiet li jidhru fuq wara ta’ l-offerta preliminari ta’ kreditu, dan huwa ftuħ ta’ kreditu f’kont kurrenti .
42. Franfinance iżżid li, barra minn hekk, fid-dritt Franċiż ir-referenza għall-oġġett jew servizz iffinanzjat fil-ftehim ta’ kreditu hija kundizzjoni sabiex il-kreditu jkun deskritt bħala marbut u sabiex jiġu applikati għalih ir-regoli ta’ interdipendenza li hemm fl-Artikoli L. 311‑20 u L. 311‑21. Din hija kundizzjoni ffissata mil-leġiżlatur nazzjonali fl-eżerċizzju tad-dritt mogħti lilu mit-tieni subparagrafu ta’ l-Artikolu 11(2), tad-Direttiva 87/102 li jistabbilixxi, b’mod partikolari, “f’liema kundizzjonijiet” id-dritt tal-konsumatur li jieħu azzjoni kontra l-kreditur jista’ jiġi eżerċitat; kundizzjonijiet li jistgħu jiġu ċċensurati mill-Qorti tal-Ġustizzja biss jekk ineħħu s-sustanza tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva; madankollu dan ma jseħħx fil-każ tal-kundizzjoni in kwistjoni.
43. Sabiex tingħata risposta għall-ewwel domanda, nqis li huwa xieraq li nikkunsidra, l-ewwel nett, il-kwistjoni tad-deskrizzjoni tal-ftehim ta’ kreditu ffirmat mis-Sinjuri Rampion u tar-rilevanza ta’ l-Artikolu 14 tad-Direttiva 87/102, u imbagħad il-kwistjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni ta’ l-Artikolu 11 ta’ l-istess Direttiva u fl-aħħar nett ta’ l-interpretazzjoni li għandha tingħata tad-dispożizzjonijiet ta’ l-istess Artikolu 11 dwar l-eżiġenza li ġiet invokata ta’ referenza għall-oġġett jew is-servizz iffinanzjat fil-ftehim ta’ kreditu.
a) In-natura tal-ftehim ta’ kreditu in kwistjoni u l-Artikolu 14 tad-Direttiva 87/102
44. Franfinance tinsisti fuq il-fatt li l-kuntratt li hija kkonkludiet mas-Sinjuri Rampion mhuwiex dwar kreditu li huwa marbut, iżda dwar ftuħ ta’ kreditu, li jikkorrispondi għal wieħed mill-mudelli kuntrattwali tat-tip li hemm fl-Artikoli L. 313‑13 u R. 311‑6 tal-Kodiċi u mhuwiex suġġett għar-regoli fuq l-interdipendenza li hemm fl-Artikolu L. 311‑20 u L. 311‑21 tal-Kodiċi.
45. It-Tribunal d’instance, fis-sentenzi tar-rinviju, jenfasizza li l-KpK u l- Franfinance jibbażaw ruħhom fuq il-forma tal-ftehim ta’ kreditu u fuq id-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikolu L. 311‑20 sabiex jiċħdu kull rabta bejn il-ftehim ta’ kreditu u l-kuntratt ta’ provvista konklużi f’din il-kawża. Il-qorti tar-rinviju, bħala prova li teżisti rabta manifesta bejn iż-żewġ kuntratti, tenfasizza madankollu: li l-ftehim ta’ kreditu ġie ffirmat fl-istess ġurnata tal-kuntratt ta’ provvista, b’limitu massimu li huwa ugwali għall-prezz tal-provvista u użu ta’ l-ammont li jifdal tal-kreditu, wara li jitnaqqas l-ammont tal-bilanċ fil-prezz tal-provvista, biss wara l-ħlas ta’ dan il-bilanċ; li l-offerta ta’ kreditu tindika l-identità tal-fornitur u li fil-kuntratt ta’ provvista jiġi ppreċiżat li Franfinance tieħu, sabiex tittrasferih lil KpK, il-bilanċ ta’ 10 % ta’ l-ammont tax-xiri mill-kont bankarju tas-Sinjuri Rampion. Il-qorti tar-rinviju tosserva wkoll li l-konvenuti ma jurux li l-applikanti kellhom il-ħsieb li jużaw is-self għal finanzjamenti oħra, ladarba l-kapital li ġie missellef kien ġie rikostitwit, almenu in parti, b’effett tal-ħlas lura. Il-qorti tar-rinviju tippreċiża, barra dan, li l-forma mogħtija lill-ftehim ta’ kreditu jippermettilu li jevadi, bi preġudizzju għall-konsumatur, mill-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi fuq l-interdipendenza bejn ftehim ta’ kreditu u kuntratt ta’ provvista u tippermetti l-applikazzjoni ta’ rata ta’ imgħax ogħla.
46. Iktar minn wieħed mill-gvernijiet intervenjenti jenfasizza li ċ-ċirkustanzi tal-każ konkret invokati fil-punt preċedenti juru li hemm konnessjoni ċara bejn iż-żewġ kuntratti ffirmati mis-Sinjuri Rampion minkejja n-nuqqas tar-referenza ta’ l-oġġett jew servizz iffinanzjat fil-ftehim ta’ kreditu.
47. L-imsemmija osservazzjonijiet jġiegħluni nosserva li mhijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tagħmel il-kwalifikazzjoni korretta tal-ftehim ta’ kreditu in kwistjoni. Din il-kwalifika taqa' taħt il-kompetenza tal-qorti nazzjonali u ssir minn din fuq il-bażi tar-regoli relevanti tad-dritt nazzjonali, fosthom dawk dwar is-setgħat tal-qorti. Dawn ta’ l-aħħar għandhom ikunu interpretati mill-qorti nazzjonali, skond id-dmirijiet li huma imposti fuqu skond l-Artikoli 10 KE u 249 KE, b’mod konformi mar-riżultat stabbilit mill-Artikolu 14 tad-Direttiva 87/102, li huwa dak li jiġi evitat li ssir deroga mid-dispożizzjonijiet ta’ dritt nazzjonali li jimplementaw d-Direttiva jew jikkorrispondu magħha, bi preġuddizzju għall-konsumatori (subparagrafu 1), jew li jiġu evitati (subparagrafu 2) permezz ta’ ftehim jew forom kuntrattwali partikolari.
48. B’mod partikolari, id-dispożizzjonijiet nazzjonali dwar is-setgħat tal-qorti għandhom jiġi interpretati, safejn huwa possibbli, fis-sens li huma jippermettu lill-qorti nazzjonali li tikkwalifika mill-ġdid, fuq il-bażi tas-sustanza tal-kuntratt u ta’ l-iskop reali tal-kontraenti, ftuħ ta’ kreditu bħal kreditu li huwa marbut għall-finijiet ta’ l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ ħarsien tal-konsumatur li jinsabu fil-Kodiċi. Min-naħa l-oħra, l-istess Franfinance fin-noti ta’ osservazzjonijiet bil-miktub u l-gvern Franċiż fis-seduta rreferew għal deċiżjonijiet riċenti tal-Cour de Cassation li rrikonoxxew is-setgħa tal-qorti nazzjonali li tikkwalifika mill-ġdid bħala kreditu li jorbot ftehim ta’ kreditu ppreżentat mill-partijiet taħt għamla differenti. Nosserva barra dan li l-istess kontenut litterali ta’ l-ewwel domanda preliminari, kif ifformulata fis-sentenza tar-rinviju, jagħti l-impressjoni li t-Tribunal d’instance ma jeskludix il-possibbiltà li jagħti lill-ftehim ta’ kreditu in kwistjoni kwalifika differenti minn dik ta’ ftuħ ta’ kreditu. In-natura milli jidher superfluwa ta’ l-ipoteżi doppja magħmula fil-parti finali tad-domanda (“meta l-ftehim ta’ kreditu ma jsemmix l-oġġett li l-akkwist tiegħu huwa ffinanzjat jew ġie konkluż fil-forma ta’ faċilità ta’ kreditu mingħajr riferenza għall-oġġett iffinanzjat”) tista’ tiġi spjegata proprju f’dan id-dawl.
49. Il-funzjoni ta’ l-Artikolu 14 tad-Direttiva 87/102 hija dik li tobbliga lill-Istati Membri li jadottaw miżuri kontra aġir kuntrattwali ta’ l-individwi tali li jfixkel ir-riżultati segwiti mid-Direttiva, jiġifieri miżuri li, minn naħa, jagħtu natura obbligatorja lid-dispożizzjonijiet nazzjonali li jimplementaw jew jikkorrispondu mad-dispożizzjonijiet l-oħra tad-Direttiva (subparagrafu 1) u, min-naħa l-oħra, li jiggarantixxu li dawn id-dispożizzjonijiet nazzjonali ma jkunux evitati permezz ta’ manuvri frawdolenti waqt it-tfassil tal-kuntratti (subparagrafu 2). Għaldaqstant dan l-Artikolu għandu l-għan ta’ applikazzjoni effettiva ta’ dawn id-dispożizzjonijiet nazzjonali u ma jidhirlix li huwa rilevanti sabiex ikun hemm rikostruzzjoni tal-kontenut li dawn id-dispożizzjonijiet għandu jkollhom skond id-dispożizzjonijiet l-oħra tad-Direttiva, kontenut li jiddependi biss mill-interpretazzjoni ta’ dawn ta’ l-aħħar.
50. B’dan inqis li l-Artikolu 14 ma jipprojbix li l-Istati Membri jissuġġettaw id-dritt tal-konsumatur li jaġixxi kontra kreditur fil-każ ta’ nuqqas ta’ eżekuzzjoni tal-fornitur għall-kundizzjoni li l-oġġett jew servizz iffinanzjat jkun msemmi fil-ftehim ta’ kreditu. Il-kwistjoni jekk l-Istati Membri għandhomx id-dritt li jissuġġettaw l-applikazzjoni ta’ regoli ta’ interdipendenza bejn il-ftehim ta’ kreditu u l-kuntratt ta’ provvista għal din ir-referenza hija waħda li fir-rigward tagħha l-Artikolu 14 huwa, fil-fehma tiegħi, irrilevanti u minflok għandha tiġi solvuta biss fuq il-bażi ta’ l-Artikolu 11 tad-Direttiva 87/102.
b) Il-ftehim ta’ kreditu in kwistjoni jidħol fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ l-Artikolu 11 tad-Direttiva 87/102?
51. Fil-każ li l-qorti tar-rinviju tikkunsidra li, kif sostnut minn Franfinance, il-ftehim ta’ kreditu in kwistjoni m'għandhux jiġi kkwalifikat mill-ġdid bħala kreditu marbut, iżda jikkostitwixxi ftuħ ġenwin
ta’ kreditu f’kont kurrenti, għandu jiġi vverifikat jekk hijiex fondata l-konstatazzjoni ta’ Franfinance li l-Artikolu 11 tad-Direttiva ma għandu l-ebda rilevanza peress li ma jirrigwardax dan it-tip ta’ kuntratt.
52. Meta nagħmel pass lura, nosserva, flimkien mal-Kummissjoni, li d-definizzjoni ta’ “ftehim ta’ kreditu” fis-sens ta’ l-Artikolu 1(2)c) tad-Direttiva 87/102 hija wiesa' biżżejjed sabiex tinkludi mingħajr dubju ftuħ ta’ kreditu f’kont kurrenti.
53. Barra minn hekk, jirriżulta mill-Anness I tad-Direttiva – li jinkludi lista’ ta’ elementi li l-Istati Membri jistgħu, skond l-Artikolu 4(3) tad-Direttiva, jitolbu l-inklużjoni obbligatorja tagħhom fil-ftehim ta’ kreditu – li l-“arranġamenti [ftehim] ta’ kreditu biex jiffanazjaw il-provvista ta’ oġġetti jew servizzi” (punt 1 ta’ l-Anness) huma biss wieħed mit-tipi ta’ ftehim ta’ kreditu suġġetti għad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva, flimkien mal-“ftehim ta’ kreditu mħaddma b’karti ta’ kreditu” (punt 2), u “ftehim ta’ kreditu mħaddma b’kontijiet kontinwi li mhumiex koperti minn din id-Direttiva b’xi mod ieħor” (punt 3) u l-“ftehim ieħor ta’ kreditu li jaqgħu taħt din id-Direttiva” (punt 4) (22) .
54. Ftuħ ta’ kreditu f’kont kurrenti ma jaħrabx minnu nnifsu mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 87/102.
55. Min-naħa l-oħra, għandi nosserva li fost il-krediti li, skond l-Artikolu 2 (1) tad-Direttiva, huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din ta’ l-aħħar jinsab, fis-subparagrafu e), għalkemm tibqa' l-applikazzjoni għal dan tad-dispożizzjonijiet ta’ Artikolu 6 (23), il-“kreditu f’forma ta’ ħlas minn quddiem fuq kont kurrenti mogħti minn xi istituzzjoni ta’ kreditu jew finanzjarja li mhumiex fuq kontijiet ta’ karta ta’ kreditu” jew, sabiex nuża l-kliem ekwivalenti li jinsab fl-Artikolu 6, il-“kreditu fil-forma ta’ ħlas minn quddiem, [fuq kont korrenti] li ma jkunx fuq kontijiet ta’ karta ta’ kreditu”.
56. Mill-inkartament in kwistjoni ma jistax jingħad faċilment jekk il-kont kurrenti miftuħ minn Franfinance favur is-Sinjuri Rampion kienx kopert b’karta ta’ kreditu. Madankollu, din il-verifika taqa' taħt il-kompetenza tat-Tribunal d’instance, li, filwaqt li kkunsidra fil-paġna 5 tas-sentenza tar-rinviju li l-mudell-tip ta’ kuntratt użat f’din il-kawża minn Franfinance huwa dak ta’ l-“offerta preliminari ta’ faċilità ta’ kreditu aċċessorju għal kuntratti ta’ bejgħ, użat fi dħul mqassam, u akkumpanjat minn karta ta’ kreditu” (24), jidher li jqis li dan il-kont kien effettivament kopert minn karta ta’ kreditu.
57. Issa għandu jiġi mistoqsi, billi tiġi injorata l-kwistjoni dwar il-preżenza ta’ karta ta’ kreditu marbuta mal-ftuħ ta’ kont korrenti minn Franfinance favur is-Sinjuri Rampion, jekk l-Artikolu 11 tad-Direttiva 87/102 jistax jiġi applikat (25) għall-ftuħ ta’ kreditu f’kont korrenti.
58. L-ebda element meħud mill-formulazzjoni ta’ dan l-Artikolu jidher li juri bil-kontra. Ir-riferiment, magħmul minn Franfinance, għall-kliem “mal-kuntratt biex jiġu pprovduti” użat fs-subparagrafu (2)d), huwa għal kollox irrilevanti. Dan il-kliem ma jimplika bl-ebda mod, bħala kundizzjoni għal applikazzoni tar-regola li tinsab fis-subparagrafu (2), li kuntratt wieħed ta’ provvista jkun iffananzjat mill-kuntratt ta’ kreditu. Il-kelma “mal-” torbot grammatikalment il-“kuntratt biex jiġu pprovduti” mhux mal-“ftehim ta’ kreditu”, iżda mal-“merkanzija jew [ma]s-servizzi li jaqgħu taħt” dan ta’ l-aħħar. Min-naħa l-oħra, il-frażi “l-merkanzija u s-servizzi li jaqgħu taħt il-ftehim ta’ kreditu”, li tinsab fl-istess subparagrafu d), m'għandhiex tinftiehem neċessarjament bħala li timplika neċessarjament deskrizzjoni ta’ dawn l-oġġetti jew servizzi fil-kuntratt ta’ kreditu, iżda tista’ u għandha fil-fehma tiegħi tiġi interpretata fis-sens ta’ “oġġetti jew servizzi li l-akkwist tagħhom huwa ffinanzjat mill-ftehim ta’ kreditu”. Nosserva wkoll li l-Artikolu 11(2) a), safejn jirreferi għal kuntratt ta’ kreditu konkluż “biex jixtri xi oġġett jew jikseb xi servizz”, jidher li jinkludi wkoll kuntratti konklużi sabiex ikun hemm diversi akkwisti jew provvisti.
59. Minbarra t-test litterali, ma jistax jiġi ddikjarat li ħarsien tal-konsumatur f’termini ta’ interdipendenza bejn ftehim ta’ kreditu u kuntratt ta’ provvista mhuwiex iġġustifikat fil-każ li l-ftehim ta’ kreditu jkun nieqes minn ġustifikazzjoni fil-każ li l-kuntratt ta’ kreditu jkun irrappreżentat minn ftuħ ta’ kreditu f’kont kurrenti.
60. Skond il-wieħed u għoxrin premessa tad-Direttiva 87/102, intiża sabiex tispjega r-raġuni għad-dħul ta’ l-iskema li tinsab fl-Artikolu 11, “f’dak li għandu x’jaqsam ma’ oġġetti u servizzi li l-konsumatur ikkuntratta biex jixtri fuq kreditu, il-konsumatur għandu, għall-inqas fiċ-ċirkustanzi mfissra hawn taħt, ikollu xi drittijiet rigward min ikun qed jagħti l-kreditu li huma miżjuda mad-drittijiet tiegħu kuntrattwali normali kontrih u kontra min ikun qed jipprovdi l-merkanzija jew is-servizzi”. Dejjem skond l-istess premessa, “[i]ċ-ċirkustanzi msemmija iktar’ il fuq huma dawk fejn min qed jagħti l-kreditu u min qed jipprovdi l-merkanzija jew is-servizzi jkollhom ftehim minn qabel li [skond dan] il-kreditu jsir disponibbli biss minn dik il-persuna li tkun qiegħda tagħti l-kreditu lil min qed jixtri mingħand dik il-persuna li tipprovdi għall-iskop li tippermetti lill-konsumatur li jikseb il-merkanzija jew is-servizzi mingħand dan ta’ l-aħħar”.
61. Għaldaqstant huwa ħarsien addizzjonali tal-konsumatur fil-konfront tal-kreditur li hija persuna differenti mill-fornitur [Artikolu 11( 2) a), fil-każ li “l-merkanzija u s-servizzi li jaqgħu taħt il-ftehim ta’ kreditu mhumiex ipprovduti, jew parti tagħhom biss hija pprovduta, jew mhumiex konformi mal-kuntratt biex jiġu pprovduti” [Artikolu 11(2) d)], u dan il-ħarsien għandu jgħodd “almenu” fejn jeżiti bejn il-fornitur u l-kreditur ftehim minn qabel li għandu l-oġġett deskritt u li fuq il-bażi tiegħu l-konsumatur kiseb il-kreditu [Artikolu 11(2)b) c)]; jibqa' l-fatt li dan il-ħarsien jintervjeni biss wara li “l-konsumatur kien ipproċeda kontra l-fornitur, iżda ma kisibx is-sodisfazzjoni li kellu dritt għalih” [Artikolu 11(2) e)].
62. Dan il-ħarsien addizzjonali tal-konsumatur fil-każ ta’ nuqqas ta’ eżekuzzjoni mill-fornitur, irrapreżentat mid-dritt li jieħu azzjoni kontra l-kreditur, huwa intiż sabiex jikkumpensa għad-dgħjufija tal-ħarsien tal-konsumatur (rigward l-ipoteżi ta’ kreditu mogħti direttament lill-fornitur) li inkella tirriżulta minn din id-“dupplikazzjoni” tal-kontroparti tiegħu li huwa inerenti fl-akkwist ta’ oġġetti jew servizzi permezz ta’ kreditu mogħti minn persuna differenti mill-fornitur; duplikazzjoni li tqiegħed lill-konsumatur fl-impossibbiltà li jsostni n-nuqqas ta’ eżekuzzjoni tal-provvista sabiex ma jħallsx lura l-kreditu.
63. Fil-fatt, huwa għal kollox evidenti li r-riskji ta’ din id-dgħufija tal-ħarsien tal-konsumatur li l-Artikolu 11 huwa intiż li jiffaċċja jeżistu wkoll fil-każ li l-kreditu jkun użat mhux biss għal akkwist wieħed, iżda għal diversi akkwisti.
64. Għaldaqstant inqis li m'hemmx raġuni sabiex jitqies li l-ftuħ ta’ kreditu f’kont kurrenti intiż sabiex jiffinanzja numru mhux stabbilit ta’ oġġetti jew servizzi joħroġ mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ l-Artikolu Artikolu 11 tad-Direttiva 87/102.
65. Dan ma jfissirx li l-ħarsien li għandu jingħata lill-konsumatur skond dan l-Artikolu ma jistax jiġi fformulat b’mod differenti sabiex tittieħed in kunsiderazzjoni n-natura speċifika ta’ dan il-kreditu meta mqabbel mal-kreditu mogħti għal akkwist wieħed.
66. L-Artikolu 11(2) huwa wara kollox strutturat b’mod li jippermetti lill-Istati Membri li jistabbilixxu leġiżlazzjoni ta’ ħarsien adattata għall-karatteristiċi ta’ kull tip ta’ ftehim ta’ kreditu. Fil-fatt, l-Artikolu 11(2) ma jispeċifikax fhiex għandu jikkonsisti dan il-ħarsien addizzjonali tal-konsumatur, jiġifieri liema huwa eżattament l-oġġett tad-“dritt ta’ azzjoni kontra l-kreditur” li għandu jiġi rikonoxxut lill-konsumatur_. Din l-ispeċifikazzjoni titħalla f’idejn l-Istati Membri, u t-tieni subparagrafu jitlob lil dawn ta’ l-aħħar sabiex jistabbilixxu “safejn u taħt liema kundizzjonijiet dawn ir-rimedji jistgħu jiġi eżerċitati”(26) .
67. Diversi forom ta’ ħarsien jistgħu jiġu kkunsidrati f’dan ir-rigward: insemmi per eżempju, il-fatt li jiġi oppost lill-kreditur l-eċċezzjoni ta’ nuqqas ta’ eżekuzzjoni tal-fornitur sabiex jiġi evitat jew sospiż il-ħlas lura tal-kreditu; it-talba ta’ tnaqqis tal-kreditu jew ta’ xoljiment tal-kuntratt ta’ kreditu, b’għoti lura mill-kreditur ta’ ħlas lura li ġà sar; it-talba għal eżekuzzjoni korretta, bi spejjeż għall-kreditur, tal-kuntratt ta’ provvista, jekk għandu bħala suġġett oġġetti funġibbli; u anki t-talba ta’ kumpens għad-danni min-naħa tal-kreditur li jirriżultaw minn nuqqas ta’ eżekuzzjoni tal-fornitur (27) . Fi Franza, l-Artikoli L. 311-20 u L. 311-21 tal-Kodiċi jipprovdu: l-obbligi ta’ min jislef jibdew jgħoddu biss mill-kunsinna ta’ l-oġġett jew provvista tas-servizz, li jidher li jfisser fil-prattika li tiġi opposta kontra l-kreditur l-eċċezzjoni ta’ nuqqas ta’ eżekuzzjoni meta dan ta’ l-aħħar jikkonsisti fin-nuqqas ta’ kunsinna jew ta’ provvista, is-sospensjoni ġudizzjarja ta’ l-eżekuzzjoni tal-fehim ta’ kreditu fil-każ ta’ kontestazzjonijiet marbuta ma’ l-eżekuzzjoni tal-ftehim ta’ provvista, u x-xoljiment jew l-annullament awtomatiku ta’ l-ewwel wieħed minn dawn il-kuntratti fil-każ ta’ xoljiment jew annullament ġudizzjarju tat-tieni wieħed.
68. Jista’ jiġi kkunsidrat li, quddiem in-nuqqas ta’ eżekuzzjoni tal-fornitur ta’ wieħed mill-oġġetti jew servizzi li l-konsumatur jakkwista bi kreditu fiż-żmien billi juża ftuħ ġenwin
f’kont kurrrenti, ir-rimedju li għandu l-konsumatur kontra l-kreditur jista’ jiġi kkonstitwit mill-fatt li jiġi oppost l-imsemmi nuqqas ta’ eżekuzzjoni sabiex jaħrab temporanjament jew b’mod definittiv mill-obbligi li, fil-kuntest tal-kuntratt ta’ kreditu, huma imposti fuq il-konsumatur, f’konnessjoni ma’ dik il-provvista sepċifika, kif ukoll id-dritt ta’ xoljimen t in toto
ta’ dan il-ftehim.
69. Għaldaqstant, ladarba ġie stabbilit li ftehim ta’ ftuħ ta’ kreditu f’kont kurrenti li jidħol fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 87/102 huwa suġġett ukoll għad-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikolu 11 ta’ l-istess Direttiva, hija l-qorti tar-rinviju, meta tiddeċiedi li għandha tikkwalifika bħala tali l-ftehim ta’ kreditu konkluż mis-Sinjuri Rampion f’din il-kawża, li għandha tevalwa b’liema mod id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali intiżi sabiex jimplementaw jew li jikkorrispondu għal dan l-Artikolu jistgħu jiġu applikati anki għal tali kuntratt (28), b’tali mod li ma tasalx għal riżultat kuntrarju għal dak intiż mid-Direttiva.
ċ)	Interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikolu 11 tad-Direttiva u eżiġenza ta’ referenza għall-oġġett jew servizz iffinanzjat fil-ftehim ta’ kreditu.
70. Jibqa' biex jiġi eżaminat jekk l-imsemmi Artikolu 11 jippermettix li dispożizzjoni nazzjonali intiża sabiex tittrasponieh tissuġġetta r-rikonoxximent lill-konsumatur tad-dritt li jieħu azzjoni kontra l-kreditur għall-kundizzjoni li l-oġġett jew servizz iffinanzjat jissemma fil-ftehim ta’ kreditu.
71. F’dan ir-rigward naqbel mal-pożizzjoni meħuda mill-Kummissjoni u mill-gvernijiet intervenjenti: din il-kundizzjoni mhijiex kompatibbli ma’ l-Artikolu 11. Kuntrarjament għal dak li sostniet Franfinance, l-introduzzjoni ta’ tali kundizzjoni mhijiex awtorizzata mit-tieni subparagrafu ta’ l-Artikolu 11( 2). Din id-dispożizzjoni, li tiddelega lill-Istati Membri d-determinazzjoni mhux biss ta’ “sa fejn”, iżda wkoll tal-“kundizzjonijiet” li taħthom id-dritt li jieħu azzjoni kontra min jagħti l-kreditu “jistgħu jiġi eżerċitati”, mhijiex intiża, ovvjament, sabiex tqiegħed fid-dubju l-kundizzjonjiet sabiex ikun hemm dan id-dritt, li t-tieni subparagrafu ta’ l-Artikolu 11 jistabbilixxxi b’mod eżawrjenti; minflok, hija tagħti lill-Istati Membri s-setgħa li jippreċiżaw il-metodi proċedurali ta’ eżerċizzju tad-dritt (29) .
72. Għaldaqstant l-Artikolu 11 tad-Direttiva għandu jiġi interpretat fis-sens li, fejn kon sumatur jikseb minn persuna differenti mill-fornitur kreditu għall-akkwist ta’ oġġetti jew servizzi, bis-saħħa ta’ ftehim preċedenti bejn din il-persuna u l-fornitur li jkollu l-karatteristiċi li jinsabu fl-Artikolu 11(2)b), il-konsumatur, fil-każ ta’ nuqqas, parzjali jew ineżatt, ta’ provvista ta’ l-oġġett jew servizz akkwsitat bi kreditu, għandu d-dritt li jieħu azzjoni kontra l-kreditur, wara li jkun ħa azzjoni inutilment kontra l-fornitur, indipendentement mill-fatt li dan l-oġġett jew servizz ikun issemma fil-ftehim ta’ kreditu.
73. Għandha tkun naturalment il-qorti tar-rinviju li tivverifika sa liema punt id-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt nazzjonali jistgħu jiġu applikati b’tali mod li ma jwasslux għal riżultat kuntrarju għal dak intiż mill-Artikolu 11 tad-Direttiva interpretat b’dan il-mod.
74. Jidhirli, fl-aħħar nett, utli li nippreċiża, fid-dawl tar-referenzi magħmula kemm mill-qorti tar-rinviju kif ukoll minn diversi gvernijiet intervenjenti għall-eżistenza f’din il-kawża ta’ rabta manifesta bejn il-ftehim ta’ kreditu u l-kuntratt ta’ provvista, li l-Artikolu 11 ma jissuġġettax għal din it-tip ta’ ċirkustanza l-eżistenza tad-dritt tal-konsumatur li jieħu azzjoni kontra l-kreditur fil-każ ta’ nuqqas ta’ eżekuzzjoni tal-fornitur. Dak li dan l-Artikolu jeżiġi huwa li dan id-dritt jiġi attribwit lill-konsumatur almenu fejn hemm ftehim minn qabel bejn min qed jagħti l-kreditu u l-fornitur li taħtu l-kreditu huwa disponibbli biss minn dik il-persuna li qiegħda tagħti l-kreditu lil min qed jixtri mingħandha għax-xiri tal-merkanzija jew tas-servizzi mingħand dik il-persuna li tipprovdihom u fejn il-konsumatur jikseb dan il-kreditu skond dan il-ftehim [il-wieħed u għoxrin premessa u l-Artikolu 11(2)b)u c) tad-Direttiva].
75. Nissuġġerixxi għaldaqstant lill-Qorti tal-Ġustizzja li twieġeb kif ġej għall-ewwel domanda preliminari magħmula mit-Tribunal d’instance:
“L-Artikolu 11 tad-Direttiva 87/102 jeżiġi li r-regoli nazzjonali fuq l-interdipendenza bejn il-ftehim ta’ kreditu u l-kuntratt ta’ provvista ta’ oġġetti jew servizzi li jimplementaw jew jikkorrispondu għall-istess Artikolu jistgħu jiġu applikati anki fin-nuqqas ta’ referenza fil- ftehim ta’ kreditu ta’ l-oġġetti jew servizzi li l-akkwist tagħhom ġie ffinanzjat.”
B – Fuq it-tieni domanda preliminari
1. Kunsiderazzjonijiet preliminari u fuq l-ammissibbiltà
76. Jirriżulta biċ-ċar mis-sentenza tar-rinviju li t-Tribunal d’instance jistaqsi fuq il-possibbiltà min-naħa tiegħu li japplika ex officio
mhux id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 87/102 (li, kif imfakkar iktar ’il fuq, ma jistgħux jiġu applikati direttament fil-kuntest ta’ kawża bejn individwi), iżda xi dispożizzjonijiet ta’ dritt nazzjonali li jimplementaw jew jikkorrispondu ma’ dawk tad-Direttiva nfisha.
77. Għalkemm is-sentenza tar-rinviju, fil-parti rilevanti, tfakkar li, matul il-kawża in kwistjoni, it-Tribunal d’instance kien, b’deċiżjoni interlokutorja ta’ l-1 ta’ Ġunju 2005, qajjem ex officio
motivi bbażati fuq Artikoli tal-Kodiċi dwar il-bejgħ fid-dar u fuq l-Artikolu L. 311-10 tal-Kodiċi, inkwantu huwa jimponi bħala obbligatorju l-fatt li jitfakkru fil-ftehim ta’ kreditu d-dispożizzjonijiet dwar l-interdipendenza li jinsabu fl-Artikoli L. 311-20 et seq
tal-Kodiċi, l-istess sentenza tar-rinviju, fil-parti tal-motivi dwar it-tieni domanda preliminari, tikkunsidra min-naħa l-oħra, u biss, l-applikazzjoni eventwali ex officio
ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, li jittrasponu fid-dritt nazzjonali l-Artikoli 11 u 14 tad-Direttiva (30) .
78. Għalhekk, minkejja l-formulazzjoni wiesa' tagħha, it-tieni domanda preliminari għandha fil-fehma tiegħi tiġi interpretata, fid-dawl tal-motivazzjoni tas-sentenza tar-rinviju, bħala waħda li tirreferi għall-applikabbiltà ex officio
mill-qorti nazzjonali tar-regoli fuq l-interdipendenza bejn ftehim ta’ kreditu u kuntratt ta’ provvista msemmija fl-Artikoli L. 311‑20 et seq
tal-Kodiċi, safejn dawn jittrasponu l-Artikolu 11 tad-Direttiva 87/102.
79. Il-qorti tar-rinviju tfakkar li, skond ir-regoli proċedurali tas-sistema legali nazzjonali, kif interpretati mill-Cour de Cassation, huma biss ir-regoli ta’ “ordni pubbliku ta’ direzzjoni”, adottati fl-interess ġenerali, u mhux ukoll ir-regoli ta’ “ordni pubbliku ta’ ħarsien”, adottati fl-interess ta’ kategorija ta’ individwi, li jistgħu jiġu mqajma ex officio
mill-qorti. Il-qorti tar-rinviju tindika li l-ġurisprudenza tal-Cour de Cassation, safejn hija tikkunsidra li l-leġiżlazzjoni tal-kreditu lill-konsumatur ġiet stabbilita fl-interess biss tal-konsumatur u għalhekk m'għandhiex x'taqsam ma’ l-ordni pubbliku ta’ direzzjoni, tipprekludi l-applikazzjoni ex officio
tad-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikoli L. 311‑20 et seq
tal-Kodiċi.
80. Sabiex tivverfika l-mertu ta’ dan il-metodu tal-Cour de Cassation, il-qorti tar-rinviju ssaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk id-Direttiva 87/102 issegwix minflok għanijiet usa' mis-sempliċi ħarsien tal-konsumatur, jiġifieri relatati ma’ l-organizzazjoni tas-suq ta’ kreditu lill-konsumatur. Il-qorti tar-rinviju tidher li tikkunsidra li, fil-każ pożittiv, hija jkollha dritt li tapplika ex officio
id-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikoli L. 311‑20 et seq
tal-Kodiċi inkwantu regoli ta’ ordni pubbliku ta’ direzzjoni.
81. Il-preċiżazzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja, ta’ l-għanijiet tad-Direttiva 87/102 donnha għaldaqstant li ġiet mitluba mill-qorti tar-rinviju essenzjalment għall-finijiet ta’ l-applikazzjoni ta’ kunċetti u ta’ regoli ta’ dritt proċedurali nazzjonali
li jistgħu jwassluha sabiex tapplika ex officio
r-regoli li jinsabu fl-Artikoli L. 311‑20 u L. 311‑21 tal-Kodiċi. Minn din il-perspettiva, din hija għaldaqstant applikazzjoni ex officio
ta’ dawn ir-regoli magħmula b’konformità mad-dritt nazzjonali u mhux bis-saħħa tad-dritt Komunitarju.
82. Minkejja dan, naħseb madankollu li l-Qorti tal-Ġusttizzja għandha tittratta d-domanda preliminari taħt eżami f’perspettiva usa', jiġifieri b’tali mod li tindika lill-qorti tar-rinviju f’liema miżura l-applikazzjoni ex officio
tar-regoli msemmija fil-Kodiċi hija eventwalment awtorizzata bis-saħħa tad-dritt Komunitarju nnifsu, lil 'hinn għaldaqstant mill-applikazzjoni tal-kunċetti u regoli ta’ dritt proċedurali nazzjonali magħmula fid-dawl ta’ l-għanjiet segwiti mid-Direttiva 87/102 .
83. Franfinance tikkontesta madankollu l-ammissibbiltà tat-tieni domanda preliminari, billi tenfasizza l-inutilità tagħha għall-għanjiet tas-soluzzjoni tal-kawża prinċipali. Hija tenfasizza li, kuntrarjament għal dak li jingħad fis-sentenza tar-rinviju, is-Sinjuri Rampion qajmu espliċitament fir-rikors tagħhom il-kwistjoni ta’ l-interdipendenza bejn il-ftehim ta’ kreditu u ta’ provvista ffirmati minnhom, b’mod partikolari billi talbu lill-qorti kompetenti li tiddikjara x-xoljiment ta’ l-ewwel kuntratt “b’effett” mid-dikjarazzjoni ta’ annullament tat-tieni wieħed. Għaldaqstant m'hemmx bżonn li jiġu applikati ex officio
dispożizzjonijiet li ġew invokati mill-atturi.
84. F’dan ir-rigward nosserva li mill-inkartament tal-kawża jirriżulta li s-Sinjuri Rampion talbu x-xoljiment ġudizzjarju tal-ftehim ta’ kreditu li sar ma’ Franfinance “b’effett” mid-dikjarazzjoni ta’ annullament tal-kuntratt ta’ provvista konkluż ma’ KpK illi huma talbu b’mod prinċipali. Madankollu, ma jidhirx li huma kienu espliċitament invokaw, in sostenn tat-talba ta’ xoljiment tal-ftehim ta’ kreditu, l-Artikoli L. 311-20 u L. 311-21 tal-Kodiċi. Għalkemm jidhirli ragjonevoli li nqis, kif tagħmel essenzjalment Franfinance, li dawn l-Artikoli jistgħu jiqiesu bħala invokati mis-Sinjuri Rampion almenu impliċitament, nosserva madankollu li l-qorti tar-rinviju tidher ta’ fehma kuntrarja u li hija din il-qorti u mhux il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tiddeċiedi fuq dan il-punt, peress li din hija kwistjoni ta’ sempliċi dritt proċedurali nazzjonali. Barra minn hekk, ma jidhirx li s-Sinjuri Rampon kienu talbu x-xojiment ġudizzjarju tal-ftehim ta’ kreditu anki bħala effett tax-xoljiment ġudizzjarju tal-kuntratt ta’ provvista mitlub b’mod sussidjarju.
85. Għaldaqstant ma jidhirx b’mod manifest li, kif issostni Franfinance, l-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju mitluba bit-tieni domanda preliminari m'għanhiex x'taqsam ma’ l-effettività jew mas-suġġett tal-kawża prinċipli jew li l-problema mressqa hija ta’ natura ipotetika. Għaldaqstant, l-ammissibbilità ta’ din id-domanda ma tistax tiġi kkontestata.
2. Fuq il-mertu
86. Dwar l-għanijiet tal-leġiżlatur Komunitarju bl-adozzjoni tad-Direttiva 87/102, jirriżulta mill-premessi tagħha li din id-Direttiva kienet intiża sabiex tarmonizza d-differenzi bejn il-leġiżlazzjonijiet ta’ l-Istati Membri fil-qasam tal-kreditu lill-konsumatur bl-għan doppju li tassigura l-ħolqien tas-suq komuni tal-kreditu lill-konsumatur (it-tielet u l-ħames premessa) u li tħares lill-konsumaturi li jiksbu dan il-kreditu (is-sitt, is-seba' u u d-disa' premessa) (31) . Huwa dan li jfakkru, fin-noti ta’ osservazzjonijiet tagħhom fuq it-tieni domanda preliminari, il-Kummissjoni u l-gvern ta’ Franza, ta’ l-Italja u ta’ Spanja.
87. B’mod partikolari, dwar l-ewwl skop, fil-premessi tad-Direttiva huwa enfasizzat li “dawn id-differenzi fil-liġi jwasslu għal distorsjoni tal-kompetizzjoni bejn min jagħti l-kreditu fis-suq komuni” (it-tieni premesa), “jillimitaw l-opportunitajiet li għandu l-konsumatur biex jikseb kreditu fi Stati Membri oħra” u “jaffettwaw il-volum u n-natura tal-kreditu mfittex, kif ukoll ix-xiri ta’ oġġetti u servizzi” (it-tielet premessa), u konsegwement, “għandhom influwenza fuq il-moviment ħieles tal-merkanzija u tas-servizzi li jistgħu jinkisbu mill-konsumaturi bi kreditu” u “għalhekk jaffettwaw direttament it-tħaddim tas-suq komuni” (ir-raba' premessa), filwaqt li “it-twaqqif ta’ suq komuni fil-kreditu tal-konsumatur jibbenefika bl-istess mod lill-konsumaturi, lil min jagħti l-kreditu, lill-manifatturi, lill-bejjiegħa bl-ingrossa u lill-bejjiegħa bl-imnut u lil min jipprovdi s-servizzi” (il-ħames premessa).
88. M'hemmx dubju, għalhekk, li l-armonizzazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali dwar il-kreditu lill-konsumatur segwita mid-Direttiva 87/102 mhijiex intiża biss li tassigura livell minimu ta’ ħarsien tal-konsumaturi f’kull Stat Membru, iżda wkoll u fl-ewwel lok, li tippromwovi, f’dak li jirrigwarda l-kreditu lill-konsumatur, il-ħolqien ta’ kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni iktar omoġenji fit-territorju tal-Komunità, billi jitneħħew il-kawżi leġiżlattivi prinċipali ta’ xkiel jew ta’ distorsjoni tal-kompetizzjoni ħielsa bejn il-kredituri, b’benefiċċji f’termini ta’ effiċjenza ekonomika kemm fis-suq tal-kreditu lill-konsumatur kif ukoll fis-swieq ta’ l-oġġetti u tas-servizzi li jistgħu jinkisbu bi kreditu.
89. Ma jidhirx għalhekk li tista’ tiġi aċċettata l-interpretazzjoni li tgħid li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 87/102, u konsegwentement id-dispożizzjonijiet nazzjonali li jittrasponuhom, huma stabbiliti esklużivament bil-għan ta’ ħarsien tal-konsumaturi.Madankollu, hija f’kull każ il-qorti tar-rinviju u mhux il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tevalwa jekk, fid-dawl ta’ l-għanijiet ippreċiżati tad-Direttiva 87/102, ir-regoli nazzjonali li jittrasponuha, fosthom l-Artikoli L. 311‑20 u L. 311‑21 tal-Kodiċi, għandhom jiġu (kif jidhirli probabbli) kkwalifikati bħala ta’ “ordni pubbliku ta’ direzzjoni” għall-finijiet ta’ l-applikabbiltà tagħhom ex officio fis-sens tad-dritt proċedurali nazzjonali .
90. Barra minn hekk, ma jidhirlix li r-risposta għat-tieni domanda preliminari tista’ tiġi ristretta għall-kunsiderazzjonijiet esposti iktar ’il fuq. Fil-fehma tiegħi, din id-domanda, jekk interpretata fid-dawl tal-motivazzjoni tas-sentenza tar-rinviju, tqajjem il-kwistjoni ta’ l-applikazzjoni ex officio
tar-regoli li jinsabu fl-Artikoli L. 311‑20 u L. 311‑21 tal-Kodiċi f’termini usa'. Meta jistaqsi f’liema miżura s-soluzzjonijiet milqugħa mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenzi Océano Grupo Editorial u Salvat Editores
u Cofidis
jistgħu jiġu trasposti għal-leġiżlazzjoni tal-kreditu lill-konsumatur (32), it-Tribunal d’instance jistieden essenzjalment lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tindika wkoll jekk l-applikazzjoni ex officio
tar-regoli li jinsabu fl-Artikoli L. 311‑20 u L. 311‑21 tal-Kodiċi tistax issir mill-qorti nazzjonali skond id-dritt Komunitarju nki anki meta d-dritt proċedurali nazzjonali jipprekludieh.
91. Għaldaqstant, naqbel mal-konstatazzjoni tal-Kummissjoni li tgħid li sabiex tingħata risposta għat-tieni domanda preliminari, għandu jiġi stabbilit jekk il-ħarsien li d-Direttiva 87/102 hija intiża li tassigura lill-konsumatur jimplika li l-qorti nazzjonali tista’ tapplika ex officio
dispożizzjoni nazzjonali ta’ ħarsien tal-konsumatur li tittrasponi l-Artikolu 11(2) ta’ din l-istess Direttiva (33) .
92. Il-Kummissjoni u l-gvern ta’ l-Italja u ta’ Spanja esprimew ruħhom favur risposta pożittiva għal din il-mistoqsija, u dan, essenzjalment, fuq il-bażi tar-rilevanza anki f’dan il-qasam tar-raġunijiet li wasslu lill-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenzi Océano Grupo Editorial u Salvat Editores
u Cofidis, sabiex tiddeċiedi li ħarsien effettiv tad-drittijiet li d-Direttiva 93/13 kienet intiża li tagħti lill-konsumaturi jeżiġi li l-qorti nazzjonali tista’ tqajjem ex officio
n-natura abbużiva ta’ klawżola kuntrattwali.
93. Din il-pożizzjoni mhijiex aċċettata mill-gvernijiet ta’ l-Awstrija u ta’ Franza. L-ewwel wieħed isostni li huma biss l-Istati Membri li għandhom jistabbilixxu l-metodi ta’ ħarsien ġudizzjali tad-drittijiet li d-Direttiva 87/102 riedet tagħti lill-konsumatur u li, minkejja li huma marbuta li jassiguraw l-effettività ta’ dan il-ħarsien, dan ma jimplikax neċessarjament l-obbligu jew il-possibbiltà tal-qrati nazzonjali li jappikaw ex officio
d-dispożizzjonijiet li jħarsu lill-konsumatur. Anki l-gvern Franċiż ifakkar il-prinċipju ta’ l-awtonomija proċedurali ta’ l-Istati Membri, li huwa kkonfermat speċifikament fil-qasam eżaminat fit-tieni subparagrafu ta’ l-Artikolu 11(2), tad-Direttiva 87/102, u huwa jqis li l-ġurisprudenza tal-Cour de Cassation, li ma tippermettix lill-qorti li tqajjem ex officio
motiv ibbażat fuq ir-regoli fuq l-interdipendenza bejn ftehim ta’ kreditu u kuntratt ta’ provvista, ma tiksirx il-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività li, skond il-ġurisprudenza Komunitarja, jilllimitaw din l-awtonomija proċedurali. B’mod partikolari, mil-lat ta’ l-effettività tal-ħarsien, il-gvern Franċiż jenfasizza li din il-ġurisprudenza ma trendi la eċċessivament diffiċli u lanqas prattikament impossibbli għall-konsumatur li jitlob lill-qorti tikkonstata li jeżistu l-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni ta’ l-imsemmija regoli, konstatazzjoni, li ebda dispożizzjoni tal-Kodiċi ma timponi lill-konsumatur li jitlob fi żmien determinat. Fl-aħħar nett, skond il-gvern Franċiż, is-sentenzi Océano Grupo Editorial u Salvat Editores
u Cofidis mhumiex rilevanti f’din il-kawża, għaliex is-soluzzjonijiet adottati fihom huma bbażati fuq dispożizzjonijiet tad-Direttiva 93/13 li m'għandhomx dispożizzjonijiet ekwivalenti fid-Direttiva 87/102.
94. Min-naħa tiegħi, nibda billi nfakkar li, skond ġurisprudenza stabbilita, huma l-qrati ta’ l-Istati Membri, skond il-prinċipju ta’ kooperazzjoni msemmi fl-Artikolu 10 KE, li għandhom jassiguraw il-protezzjoni legali li tirriżulta, għall-individwi, mill-effett dirett tad-dritt Komunitarju. Fin-nuqqas ta’ leġiżlazzjoni Komunitarja f’dan il-qasam, hija s-sistema legali nazzjonali ta’ kull Stat Membru li għandha tindika l-qrati kompetenti u tirregola l-metodi proċedurali tar-rimedji legali intiżi sabiex jassiguraw il-ħarsien tad-drittijiet li għandhom l-individwi bis-saħħa ta’ l-effett dirett tad-dritt Komunitarju. Madankollu, dawn il-metodi ma jistgħux ikunu inqas favorevoli minn dawk li jikkonċernaw rimedji simili ta’ natura nazzjonali u lanqas ma jistgħu, fil-prattika, jrendu impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mis-sistema legali Komunitarja (34) .
95. Il-prinċipji huma dawk magħrufa ta’ l-“awtonomija proċedurali” ta’ l-Istati Membri u tal-limiti relatati magħhom, irrappreżentati mill-ħarsien tal-kundizzjonijiet ta’ “ekwivalenza” u ta’ “effettività” tal-ħarsien. Dawn il-prinċipji, affermati b’rabta mal-ħarsien ġurisdizzjonali tad-drittijiet li l-individwi jieħdu minn regoli ta’ dritt Komunitarju li għandhom effett dirett, għandhom jiġu kkunsidrati bħala applikabbli, bl-istess mod, b’riferiment għall-ħarsien ġurisdizzjonali tad-drittijiet li l-individwi jieħdu minn regoli nazzjonali li jimplementaw jew li jikkorrispondu għal dispożizzjonijiet ta’ Direttiva Komunitarja. Fil-fatt, fiż-żewġ każijiet, id-drittijiet huma ta’ “oriġini Komunitarja” u jkun għal kollox inkoerenti jekk jiġi ammess li l-limiti ta’ l-awtonomija proċedurali li għandhom l-Istati Membri meta jorganizzaw il-ħarsien ġurisdizzjonali ta’ dawn id-drittijiet jistgħu jkunu inqas stretti meta Direttiva tkun ġiet trasposta fid-dritt nazzjonali milli meta ma tkunx ġiet trasposta.
96. B’mod ġenerali, għandu jiġi deċiż li l-prinċipju ta’ effettività tal-ħarsien huwa osservat meta l-metodi proċedurali tar-rikorsi ġurisdizzjonali intiżi sabiex jiggarantixxu l-ħarsien tad-drittijiet ta’ oriġini Komunitarja joffru lill-individwi possibbiltà adegwata li jsostnu dawn id-drittijiet f’sede ġurisdizzjonali (35) . Termini ta’ dekadenza qosra ħafna jew oneri ta’ prova iebsa wisq, per eżempju, jistgħu jrendu diffiċli żżejjed jew prattikament impossibbli l-eżerċizzju tad-drittijiet fil-kuntest ġurisdizzjonali mill-individwu li huwa intitolat għalihom.
97. Ir-regoli u l-prinċipji ta’ dritt proċedurali nazzjonali dwar is-setgħat ta’ inizjattiva tal-qorti jagħmlu wkoll parti, mingħajr dubju, mill-imsemmija metodi proċedurali. Minkejja li huwa minnu li projbizzjoni għall-qorti nazzjonali li tapplika ex officio
regoli li jagħtu drittijiet ta’ oriġini Komunitarja ma jippreġudikax il-possibbiltà ta’ l-individwu intitolat għad-dritt li jsostni huwa nnifsu dan id-dritt f’sede ġurisdizzjonali, għandu jiġi mfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà kkunsidrat li ħarsien effettiv tad-drittijiet ta’ oriġini Komunitarja jista’, f’ċirkustanzi speċifiċi, jeżiġi l-possibbiltà ta’ intervent ex officio
tal-qorti nazzjonali.
98. Fis-sentenza Peterbroeck (36), fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li d-dritt Komunitarju jipprekludi l-applikazzjoni ta’ regola proċedurali nazzjonali li, f’ċirkustanzi bħal dawk fil-proċediment quddiem il-qorti tar-rinviju, tipprojbixxi lill-Imħallef nazzjonali milli jevalwa ex officio
l-kompatibbiltà ta’ att ta’ dritt nazzjonali ma’ dispożizzjoni Komunitarja, meta din ta’ l-aħħar ma tkunx ġiet invokata mil-individwu f’terminu determinat. Fl-istess sentenza l-Qorti tal-Ġustizzja indikat li “kull każ fejn tqum il-kwistjoni jekk dispożizzjoni proċedurali nazzjonali trendix impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-applikazzjoni tad-dritt Komunitarju għandu jiġi eżaminat billi jittieħed in kunsiderazzjoni r-rwol ta’ din id-dispożizzjoni fil-proċediment kollu, l-iżvolġiment u l-karatteristiċi partikolari tagħha, quddiem id-diversi korpi ġurisdizzjonali nazzjonali” (37) .
99. Fis-sentenza Océano Grupo Editorial u Salvat Editores,
il-Qorti tal-Ġustizzja, għalkemm ma fakkritx espliċitament il-ġurisprudenza tagħha msemmija fil-punt 94 iktar ’il fuq, qieset, rigward klawżola li tagħti ġurisdizzjoni mdaħħla f’kuntratt konkluż bejn konsumatur u professjonist fis-sens tad-Direttiva 93/13, li ħarsien effettiv tal-konsumatur jista’ jinkiseb biss jekk il-qorti nazzjonali kellha l-għażla li tqajjem ex officio
n-natura abbużiva, fis-sens ta’ din id-Direttiva, ta’ tali klawżola (38) . Il-Qorti tal-Ġustizzja waslet għal din il-konklużjoni diġà fuq is-sempliċi bażi tal-kunsiderazzjonijiet li ġejjin, esposti fil-punt 26 ta’ din is-sentenza:
“L-għan segwit mill-Artikolu 6 tad-Direttiva [93/13], li jobbliga lill-Istati Membri li jipprovdu li l-klawżoli abbużivi ma jorbtux lill-konsumaturi, ma jistax jinkiseb jekk dawn ta’ l-aħħar isibu ruħhom obbligati li jeċċepixxu huma stess in-natura abusiva ta’ tali klawżoli. F’kawżi li fihom il-valur huwa spiss limitat, l-ispejjeż ta’ l-avukat jistgħu jkunu ogħla mill-interessi in kwistjoni, fatt li jista’ jiddiswadi lill-konsumatur milli jiddefendi ruħu kontra l-applikazzjoni ta’ klawżola abbużiva. Minkejja li huwa minnu li, f’diversi Stati Membri, ir-Regoli ta’ Proċedura jippermettu lill-individwi li jiddefendu lilhom infushom f’kawżi bħal dawn, jeżisti riskju mhux negliġibbli li, b’mod partikolari minħabba injoranza, il-konsumatur ma jinvokax in-natura abbużiva tal-klawżola li hija opposta lilu”.
100. Għaldaqstant il-Qorti tal-Ġustizzja ddeduċiet il-bżonn li jiġi awtorizzat
intervent ex officio
tal-qorti, sabiex tiġi assigurata l-effettività tal-ħarsien tal-konsumatur intiża mid-Direttiva 93/13, mill-fatt li l-isproporzjon bejn il-valur tal-kawża u l-ispejjeż li għandhom jitħallsu lill-avukat jistgħu jwasslu lill-konsumatur sabiex jastjeni milli jiddefendi d-drittijiet tiegħu f’sede ġudizzjarja jew, fejn huwa intitolat li jagħmel dan mid-dritt nazzjonali, li jiddefendi ruħu waħdu, u għaldaqstant b’mod inadegwat.
101. Tali kunsiderazzjonijiet ġew ripetuti mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza ta’ wara Cofidis (39), bil-għan li tiddikjara li dispożizzjoni proċedurali li tipprojbixxi lill-qorti nazzjonali, ma’ l-iskadenza ta’ terminu ta’ dekadenza, li tqajjem ex officio
jew wara eċċezzjoni mqajma minn konsumatur, in-natura abbużiva ta’ klawżola li l-eżekuzzjoni tagħha tkun mitluba minn professjonist, hija tali li trendi eċċessivament diffiċli, fil-kawżi fejn il-konsumaturi huma konvenuti, l-applikazzjoni tal-ħarsien li d-Direttiva 93/13 hija intiża li tagħtihom (40) .
102. Bħall-Kummissjoni u l-gvern Spanjol, jiena wkoll naħseb li dawn il-kunsiderazzjonijiet huma perfettament validi anki rigward il-ħarsien tad-drittijiet tal-konsumatur li ġejjin mid-Direttiva 87/102. Saħansitra ngħid li huma iktar u iktar validi f’dan it-tieni ambitu, ladarba li, jekk il-konsumatur jakkwista oġġetti jew servizzi bi kreditu, dan huwa normalment għaliex għandu riżorsi finanzjarji pjuttost limitati, raġuni li għaliha r-riskju li l-ispejjeż marbuta ma’ l-assistenza legali jwassluh li jirrinunzja għad-difiża, jew f’kull każ għal difiża adegwata, tad-drittijiet tiegħu f’sede ġurisdizzjonali huwa iktar konkret.
103. Barra minn hekk, ma jidhirlix li tista’ jkollha rilevanza f’sens kuntrarju ċ-ċirkustanza, enfasizzata mill-gvern Franċiż, li fid-Direttiva 87/102 m'hemmx dispożizzjonijiet analogi għal dawk ta’ l-Artikoli 6 u 7 tad-Direttiva 93/13.
104. Dwar l-Artikolu 6 ta’ din id-Direttiva ta’ l-aħħar, li fuqu – huwa minnu – huwa bbażat ir-raġunament magħmul mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-punt 26 tas-sentenza Océano Grupo Editorial u Salvat Editores
(ara punt 99 iktar ’il fuq), ma naħsibx li l-formulazzjoni tiegħu għandu valur determinanti fil-kuntest ta’ dan ir-raġunament, B’mod definittiv, billi jippreskrivi lill-Istati Membri sabiex jipprovdu “li klawżoli inġusti użati f’kuntratt konkluż ma konsumatur minn bejjiegħ jew fornitur għandhom, kif previst fil-liġi nazzjonali tagħhom, ma jkunux jorbtu lill-konsumatur” dan l-Artikolu jiddeskrivi biss is-sustanza tal-ħarsien li d-Direttiva 93/13 biħsiebha toffri lill-konsumatur, fuq il-livell ta’ dritt sostantiv, kontra klawżoli kuntrattwali li ma kinux is-suġġett ta’ negozjazzjoni individwali u li jistgħu jkunu kkwalifikati bħala inġusti fis-sens ta’ din l-istess Direttiva; filwaqt li dan l-imsemmi raġunament tal-Qorti tal-Ġustizzja jiffoka ruħu essenzjalment fuq il-kundizzjonijiet partikolari konnessi man-natura tal-kawża u mal-proċediment meħtieġ sabiex issolviha u għax-xkiel possibbli li huma jirrapreżentaw għal ħarsien effettiv f’qorti tal-pożizzjoni ġuridika sostantiva li l-imsemmija Direttiva riedet tagħti lill-konsumatur.
105. L-Artikolu 11(2) tad-Direttiva 87/102, minkejja li ma jispeċifikax “il-limiti” tad-dritt tal-konsumatur li jieħu azzjoni kontra l-kreditur u ħalla d-determinazzjoni f’idejn l-Istati Membri, jitlob madankollu li dan id-dritt ikun mogħti lill-konsumatur mis-sistemi legali nazzjonali meta jeżistu ċirkustanzi speċifiċi; u s-sistema legali Komuntarja tista’ b’mod ġenerali teżiġi li dan id-dritt – mogħti lill-konsumatur mid-dritt sostantiv nazzjonali, iżda dejjem ta’ oriġini Komunitarja – ikun assigurat mid-dritt proċedurali nazzjonali għal ħarsien effettiv. Madankollu din ta’ l-aħħar tirriskja li tiġi mfixkla, meta jkunx permess intervent ex officio
tal-qorti minn dawk l-istess kundizzjonijiet speċifiċi marbuta man-natura tal-kawża u mal-proċediment meħtieġ sabiex issolviha li l-Qorti tal-Ġustizzja osservat fil-punt 26 tas-sentenza Océano Grupo Editorial u Salvat Editores .
106. F’dak li jirrigwarda l-Artikolu 7 tad-Direttiva 93/13, huwa minnu li l-Qorti tal-Ġustizzja, fil-punti 27 u 28 ta’ din is-sentenza, osservat li l-possibbiltà li titqajjem ex officio
n-natura abbużiva ta’ klawżola kuntrattwali tikkostitiwixxi wkoll mezz adattat sabiex jintlaħaq dan l-għan – li l-Istati Membri għandhom isegwu skond dan l-Artikolu – li jitwaqqaf d-dħul ta’ klawżoli inġusti fil-kuntratti konklużi bejn professjonist u konsumaturi. Madankollu, jidhirli li, fl-istruttura ta’ din is-sentenza, din l-osservazzjoni tikkostitwixxi biss motivazzjoni addizzjonali tas-soluzzjoni adottata mill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-bżonn li jiġi awtorizzat intervent ex officio
tal-qorti; soluzzjoni li, kif diġà enfasizajt, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà waslet għaliha bir-raġunament magħmul fil-punt 26 ta’ l-istess sentenza, ibbażat biss fuq iċ-ċirkustanzi tali li jiddiswadu lill-konsumatur milli jiddefendi b’mod adegwat f’sede ġudizzjarja l-pożizzjoni ġuridika li d-Direttiva 93/13 kienet intima li tagħtih.
107. Taħt aspett ieħor, nosserva mbagħad li l-fatt li l-kawża pendenti quddiem it-Tribunal d’instance ġiet mibdija mis-Sinjuri Rampion u li huma rrappreżentati fiha minn avukat, filwaqt li, fil-kawżi nazzjonali li taw lok għas-sentenzi Océano Grupo Editorial u Salvat Editores u Cofidis,
il-konsumaturi konvenuti ma daħlux bħala parti fil-kawża, ma jiġġustifikax f’din il-kawża konklużjoni differenti, rigward il-bżonn li jiġi awtorizzat intervent ex officio
tal-qorti sabiex ikun hemm ħarsien effettiv tad-drittijiet tal-konsumatur, minn dik aċċettata f’dawn is-sentenzi. Il-problema għandha fil-fatt tiġi solvuta fuq livell ġenerali, jiġifieri fid-dawl tan-natura tal-kawża u tal-karatteristiċi tal-proċediment meħtieġ sabiex tiġi solvuta, billi ma jiġux ikkunsidrati għaldaqstant iċ-ċirkustanzi konkreti ta’ kull proċediment. Min-naħa l-oħra, ma narax kif jista’ jiġi aċċettat li l-istess regola ta’ ħarsien tal-konsumatur tista’ tiġi kkunsidrata bħala applikabbli ex officio
fil-konfront tal-konsumatur u mhux fil-konfront ta’ ieħor sempliċement għaliex l-ewwel wieħed ma ddefendix ruħu f’sede ġudizzjarja bl-assistenza ta’ avukat filwaqt li t-tieni wieħed għamel dan.
108. Nissuġġerixxi għalhekk lill-Qorti tal-Ġustizzja li twieġeb għat-tieni domanda preliminari b’dan il-mod:
“Id-Direttiva 87/102 m'għandhiex l-għan biss li tħares lill-konsumaturi li jiksbu kreditu lill-konsumatur, iżda wkoll u fl-ewwel lok dak li tassigura l-ħolqien ta’ suq komuni tal-kreditu lill-konsumatur.
Ħarsien effettiv tad-drittijiet li l-Artikolu 11 tad-Direttiva 87/102 huwa intiż li jagħti lill-konsumaturi jimplika li l-qorti nazzjonali tista’ tapplika ex officio
r-regoli nazzjonali fuq l-interdipendenza bejn il-ftehim ta’ kreditu u l-kuntratt ta’ provvista ta’ oġġetti jew servizzi li jimplementaw jew jikkorrispondu għal dan l-Artikolu”.
V – Konklużjonijiet
109. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet magħmula iktar ’il fuq, nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja li twieġeb d-domandi preliminari magħmula mit-Tribunal d’instance de Saintes bis-sentenza tas-16 ta’ Novembru 2005 kif ġej:
“1) L-Artikolu 11 tad-Direttiva tal-Kunsill tat-22 ta’ Diċembru 1986, 87/102/KEE, għall-approssimazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri dwar il-kreditu lill-konsumatur jeżiġi li r-regoli nazzjonali fuq l-interdipendenza bejn il-ftehim ta’ kreditu u l-kuntratt ta’ provvista ta’ oġġetti jew servizzi illi jimplementaw jew jikkorrispondu għall-istess Artikolu jistgħu jiġu applikati anki fin-nuqqas ta’ referenza fil-ftehim ta’ kreditu li l-oġġetti jew servizzi li l-akkwist tagħhom huwa ffinanzjat.
2) Id-Direttiva 87/102 ma ssegwix biss l-għan li tħares lill-konsumaturi li jiksbu kreditu lill-konsumaturi, iżda wkoll u fl-ewwel lok dak li jassigura l-ħolqien ta’ suq komuni ta’ kreditu lill-konsumaturi.
Ħarsien effettiv tad-drittijiet li l-Artikolu 11 tad-Direttiva 87/102 huwa intiż li jagħti lill-konsumaturi jimplika li l-qorti nazzjonali tista’ tapplika ex officio
r-regoli nazzjonali fuq l-interdipendenza bejn il-ftehim ta’ kreditu u l-kuntratt ta’ provvista ta’ oġġetti jew servizzi illi jimplementaw jew jikkorrispondu għal dan l-Artikolu”.
(1) .
(2)  –	ĠU 1987, L 42, p. 48. Din id-direttiva ġiet emendata l-ewwel bid-direttiva tal-Kunsill 22 ta’ Frar 1990, 90/88/KEE (ĠU L 61, p. 14), imbagħad bid-direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 16 Frar 1998, 98/7/CE (ĠU L 101, p. 17).
(3)  –	Loi relative à l'information et à la protection des consommateurs dans le domaine de certaines opérations de crédit (liġi dwar l-informazzjoni u l-ħarsien tal-konsumaturi fil-kuntest ta’ operazzjonijiet speċifiċi ta’ kreditu, magħrufa anki bħala “liġi Scrivener”, JORF tal-11 ta’ Jannar 1978, p. 299).
(4)  –	Loi relative à l'information et à la protection des consommateurs ainsi qu’à diverses pratiques commerciales (liġi dwar l'informazzjoni u l-ħarsien tal-konsumaturi kif ukoll dwar diversi prattiki kummerċjali, JORF tad-29 ta’ Ġunju 1989, p. 8047).
(5)  –	Loi instaurant le Code de la consommation – Partie législative (liġi li tistabbilixxi l-Kodiċi tal-konsum – Parti leġiżlattiva) (JORF tas-27 ta’ Lulju 1993, p. 10538).
(6)  –	Décret relatif au Code de la consommation – Partie réglementaire (digiret dwar il-Kodiċi tal-konsum – Parti leġiżlattiva) (JORF tat-3 ta’ April 1997, p. 78).
(7)  –	Bħad-dispożizzjonijiet nazzjonali kollha mfakkra f’dawn il-konklużjonijiet, it-traduzzjoni mhijiex uffiċjali.
(8)  –	B’mod partikolari, Cass. Civ., 10 ta’ Lulju 2002, Bull. I, n. 195, p. 149, illi tindika li l-ksur ta’ l-obbligi stabbiliti fl-Artikoli L. 311‑2, L. 311‑8 u L. 311‑10 tal-Kodiċi, anki dawk ta’ ordni pubbliku, jista’ jkun oppost biss fuq talba tal-persuna li dawn id-dispożizzjonijiet huma intiżi li jħarsu.
(9)  –	Sentenzi 27 ta’ Ġunju 2000, kawżi magħquda minn C‑240/98 sa C‑244/98, Océano Grupo Editorial u Salvat Editores (Ġabra p. I‑4941), u 21 ta’ Novembru 2002, kawża C‑473/00, Cofidis (Ġabra p. I‑10875).
(10)  –	Direttiva tal-Kunsill 93/13 KEE tal-5 ta’ April 1993 dwar klawżoli abbużivi f’kuntratti mal-konsumaturi (ĠU L 95, p. 29).
(11)  –	Cass. Civ., 23 ta’ Novembru 2004, Bull. I, n. 287, p. 241.
(12)  –	Sentenza 5 ta’ Ottubru 2004, kawżi magħquda
minn C-397/01 sa C-403/01, Pfeiffer et. (Ġabra p. I-8835, punti 108 u 109, e l-ġurisprudenza hemm iċċitata).
(13)
-
Ibidem, punt 110.
(14)  –	Ibidem, punt 113.
(15)  –	F’dan is-sens, fost oħrajn, is-sentenza tas-17 ta’ Settembru 1997, kawża C-54/96, Dorsch Consult (Ġabra pag. I-4961, punt 45).
(16)  –	Nippermetti ruħi li nosserva f’dan ir-rigward li l-ebda riferiment espliċitu għar-referenza ta’ l-oġġett jew servizz iffinanzjat fil-ftehim ta’ kreditu ma huwa magħmul mid-dispożizzjoni nazzjonali fuq l-interdipendenza li tidher iktar konkretament f’din il-kawża, jiġifieri dik li tipprovdi għar-riżoluzzjoni jew l-annullament awtomatiku tal-ftehim ta’ kreditu b’effett tax-xoljiment jew ta’ l-annullament b’mod ġudizzjarju tal-kuntratt ta’ provvista (it-tieni subparagrafu ta’ Artikolu L. 311‑21(1), tal-Kodiċi).
(17)
-
Sentenza Pfeiffer et ., iċċitata iktar 'il fuq, punt 115.
(18)  –	Ibidem, punt 116.
(19)  –	Il-Kummissjoni esprimiet ruħha f’dan is-sens fil-punti 18 u 19 tan-nota ta’ osservazzjonijiet tagħha. Infakkar, ukoll, kif il-Qorti tal-Ġustizzja kellha okkażjoni li tippreċiża, li huwa fil-kompetenza tagħha li tiddeċiedi, b’mod preliminari, fuq l-interpetazzjoni ta’ l-atti adottati mill-istituzzjonijiet Komunitarji, indipendentement mill-fatt jekk għandhomx jew le effett dirett (is-sentenza 10 ta’ Lulju 1997, kawża C-261/95, Palmisani, Ġabra p. I‑4025, punt 21).
(20)  –	Il-Franfinance tenfasizza li l-Artikolu II-1 ta’ l-offerta preliminari ta’ kreditu aċċetata mis-Sinjuri Rampion tindika li huma “awtorizzati li jiġbdu mill-kont [tagħhom] Franfinance, fil-limiti ta’ l-ammont ta’ dejn massimu awtorizzat, sabiex jiffanazjaw il-ħlas ta’ l-akkwisti magħmula [minnhom] (…) mingħand [KpK] jew il-kumpanniji sussidjarji tagħha”.
(21)  –	L-Artikolu 7 tad-direttiva 87/102 jipprovdi hekk: “Fil-każ ta’ xi kreditu mogħti għax-xiri ta’ xi oġġetti, l-Istati Membri għandhom jistabbilixxu l-kundizzjonijiet biex jittieħdu lura l-merkanzija, b’mod partikolari jekk il-konsumatur ma jkunx ta l-kunsens tiegħu. Barra minn hekk iridu jiżguraw li meta l-kreditur jerġa’ jieħu lura l-merkanzija l-kont ta’ bejn il-partijiet irid isir b’mod li jiġi żgurat li t-teħid lura ma jinvolvix xi stagħnar mhux iġġustifikat.”
(22)  –	Mhuwiex b’kumbinazzjoni li l-anness in kwistjoni jipprovdi biss fil-punt 1, jiġifieri biss għal “[a]rranġamenti ta’ kreditu biex jiffinanzjaw il-provvista ta’ oġġetti u servizzi partikolari”, għad-deskrizzjoni tal-merkanzija jew servizzi li jaqgħu taħt il-ftehim bħala element li jista’ jiġi preskritt bħal essenzjali.
(23)  –	L-Artikolu 6 jistabbilixxi għal dan it-tip ta’ kuntratti obbligi ta’ informazzjoni imposti fuq l-istituzzjoni ta’ kreditu jew l-istituzzjoni finanzjarja u favur il-konsumatur.
(24)  –	Mudell-tip n. 6 Anness tal-Kodiċi, fil-verżjoni fis-seħħ fiż-żmien tal-fatti. Il-korsiv huwa miżjud.
(25)  –	Bil-kemm huwa l-każ li jiġi speċifikat li ma nirriferix hawn għal applikazzjoni diretta.
(26)  –	Barra minn hekk, il-kwistjoni mqajma mid-domanda għal deċiżjoni preliminari tat-Tribunal d’instance, u għalhekk ma nidħolx fiha f’din il-kawża, jekk l-Artikolu 11(2) tad-direttiva 87/102 huwiex suffiċjentement preċiż u mingħajr kundizzjoni dwar in-natura tad-drittijiet li għandhom jingħataw lill-konsumaturi. Ara f’dan ir-rigward, f’sens affermattiv, il-konklużjonijiet ippreżentati mill-Avukat Ġenerali Lenz fis-7 ta’ Diċembru 1995 tal-kawża C‑192/94, El Corte Inglés, definita bis-sentenza tas-7 ta’ Marzu 1996 (Ġabra p. I‑1281, punti 11‑13), li din tiddeduċi mill-Artikolu 11 tad-direttiva 87/102 “livell minimu preċiż ta’ eżerċizzju tad-(…) drittjiet” li għandu jiġi assigurat lill-konsumatur.
(27)  –	Il-leġiżlazzjoni nazzjonali li testendi l-iktar l-ambitu tal-ħarsien tal-konsumatur kontra l-kreditur tidher li hija dik fis-seħħ fir-Renju Unit. It-taqsima 75 tal-Consumer Credit Act ta’ l-1974 saħansitra tipprovdi, għal kreditu suġġett għall-applikazzjoni ta’ din il-liġi u mogħti lill-konsumatur skond ftehim minn qabel bejn il-kreditur u l-fornitur, li fil-każ ta’ frodi (“ misrepresentation” ) jew ta’ nuqqas ta’ eżekuzzjoni tal-fornitur, il-konsumatur għandu, kontra l-kreditur, azzjoni simili (“ a like claim” ) għal dik li għandu kontra l-fornitur. Ir-responsabbiltà hija in solidum (“ joint and several liability” ) bejn il-kreditur u l-fornitur (mingħajr għalhekk obbligu ta’ eżekuzzjoni preventiva tal-fornitur), li tinkludi wkoll r-responsabbiltà għad-danni li jirriżultaw min-nuqqas ta’ eżekuzzjoni tal-fornitur.
(28)  –	Naħseb per eżempju għal applikazzjoni b’mod simili ta’ l-Artikoli L. 311‑20 u L. 311- 21 tal-Kodiċi, li qegħdin biss għall-“krediti marbuta”.
(29)  –	Dawn il-metodi jistgħu, fil-fehma tiegħi, jinkludu anki l-ispeċifikazzjoni tal-kundizzjoni li tinsab fl-Artikolu 11(2)e) tad-direttiva, jiġifieri ta’ l-inizjattiva preventiva li l-konsumatur għandu l-obbligu li jadotta fil-konfornt tal-fornitur li ma wettaqx l-eżekuzzjoni qabel ma jkun jista’ jeżerċita d-dritt tiegħu kontra l-kreditur; jekk huwiex biżżejjed, per eżempju, att ta’ kostiuzzjoni in mora li baqa mhux maħrub jew jekk hemmx ħtieġa ta’ l-esperiment mingħajr profitt ta’ azzjoni ġudizzjarja.
(30)  –	It-tieni domanda preliminari m'għandhiex, wara kollox, rilevanza għall-għanjiet tas-soluzzjoni tal-kawża a quo
jekk hija tiġi kkunsidrata f’rabta ma’ l-applikazzjoni eventwali ex officio, meqjusa mill-qorti tar-rinviju fid-deċiżjoni preliminari ta’ l-1 ta’ Ġunju 2005, ta’ dispożizzjonijiet tal-Kodiċi fuq il-bejgħ fid-dar – li ma jimplementawx id-direttiva 87/102, iżda d-Direttiva tal-Kunsill ta’ l-20 ta’ Diċembru 1985, biex tħares lill-konsumatur rigward kuntratti nnegozjati barra mill-lok tan-negozju (ĠU L 372, p. 31) – jew ta’ l-Artikolu L. 311‑10, punt 3, tal-Kodiċi, li jistabbilixxi li għandhom jiġu mfakkra fil-ftehim ta’ kreditu r-regoli fuq l-interdipendenza li jinsabu fl-Artikoli L. 311-20 et seq ., mingħajr ma tali eżigenza ssir mid-direttiva 87/102 .
(31)  –	Sentenzi tat-23 ta’ Marzu 2000, kawża C-208/98, Berliner Kindl Brauerei (Ġabra p. I‑1741, punt 20), u l-4 ta’ Marzu 2004, kawża C-264/02, Cofinoga (Ġabra p. I‑2157, punt 25).
(32)  –	Ara punt 26 iktar 'il fuq.
(33)  –	Ara noti ta’ osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni, punt 33.
(34)  –	Ara, b’mod patikolari, is-sentenzi tas-16 ta’ Diċembru 1976, kawża 33/76, Rewe (Ġabra p. 1989, punt 5), u kawża 45/76, Comet (Ġabra p. 2043, punti 12-16); tad-9 Novembru 1983, kawża 199/82, San Giorgio (Ġabra p. 3595, punt 12), u ta’ 14 ta’ Diċembru 1995, C‑312/93, Peterbroeck (Ġabra p. I‑4599, punt 12).
(35)  –	L-Avukat Ġenerali Jacobs, fil-konklużjonijiet tiegħu ppreżentati fil-15 ta’ Ġunju 1995 fil-kawżi C‑430/93 u C‑431/93, Van Schijndel u Van Veen, li taw lok għas- sentenza ta’ l-14 ta’ Diċembru 1995 (Ġabra p. I‑4705, punt 25), qies bħala “suffiċjenti”, għall-għanijiet ta’ ħarsien tal-prinċipju ta’ effettività, “li n-normi proċedurali nazzjonali jagħtu lill-individwu l-possibbiltà li jsostnu d-drittijiet tagħhom”.
(36)  –	Sentenza Peterbroeck, cit., punt 21.
(37)  –	Ibidem, punt 14. L-istess kriterju ta’ analiżi ġie mbagħad imfakkar mill-Qorti tal-Ġustizzja anki fis-sentenza Cofidis, iċċitata iktar 'il fuq., punt 37.
(38)  –	Sentenza Océano Grupo Editorial u Salvat Editores, iċċitata iktar 'il fuq., punt 26.
(39)  –	Sentenza Cofidis, iċċitata iktar il 'fuq., punti 33 u 34.
(40)  –	Ibidem, punt 36.