62005CC0291_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
I – Introduzzjoni
1. B’digriet tat-13 ta’ Lulju 2005 ir-Raad van State (l-Olanda), skond l-Artikolu 234 KE, għamel sensiela ta’ domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja fuq l-interpretazzjoni tal-leġiżlazzjoni Komunitarja fuq il-moviment liberu tal-persuni, partikolarment fir-rigward tal-kwistjoni tad-dritt ta’ residenza ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li huwa membru tal-familja ta’ ċittadin ta’ Stat membru.
2. Dawn id-domandi tqajmu fil-kuntest ta’ kawża bejn il-Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie (Ministru Olandiż ta’ l-Immigrazzjoni u l-Integrazzjoni) u s-Sinjorina Rachel Nataly Geradina Eind, ċittadina tas-Suriname u bint ċittadin Olandiż, dwar il-leġittimità ta’ deċiżjoni li biha din it-tifla ġiet miċħuda l-permess li toqgħod fit-territorju ta’ l-Olanda.
II – Kuntest leġiżlattiv
3. Il-leġiżlazzjoni Komunitarja li hija rilevanti għall-finijiet ta’ l-eżami tad-domandi preliminari magħmulin mir-Raad van State hija dik applikabbli qabel id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 2004/38/KE(2) tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill.
4. L-Artikolu 17 KE jipprovdi dan li ġej:
“1. Qed tiġi stabbilita ċ-Ċittadinanza ta’ l-Unjoni. Kull persuna li għandha ċ-ċittadinanza ta’ Stat Membru għandha tkun ċittadina ta’ l-Unjoni. Iċ-Ċittadinanza ta’ l-Unjoni għandha tikkumplimenta u mhux tissostitwixxi ċ-ċittadinanza nazzjonali.
2. Iċ-ċittadini ta’ l-Unjoni għandhom igawdu d-drittijiet mogħtija minn dan it-Trattat u jkunu marbutin bid-dmirijiet imposti minnu.”
Skond l-Artikolu 18(1) KE, “[k]ull ċittadin ta’ l-Unjoni għandu d-dritt li jmur minn post għal ieħor u li joqgħod liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri, salvi l-limitazzjonijiet u l-kondizzjonijiet stabbiliti [fit-]Trattat [KE} u d-dispożizzjonijiet meħuda biex dan jitwettaq”.
5. L-Artikolu 39 KE jiddisponi li:
“1.
Għandu jkun żgurat il-moviment liberu tal-ħaddiema fi ħdan il-Komunità.
2. Dan jimplika l-abolizzjoni ta’ kull diskriminazzjoni minħabba ċittadinanza bejn il-ħaddiema ta’ l-Istati Membri dwar l-impieg, il-paga u l-kundizzjonijiet l-oħra tax-xogħol.
3. Għandu jinkludi d-dritt, bla ħsara għal-limitazzjonijiet gustifkati minħabba ordni pubbliku, sigurta’ pubblika u saħħa pubblika:
(a) li jaċċetta offerti ta’ impieg li jkunu saru,
(b) li jispostja ruħu liberament għal dan l-iskop fit-territorju ta’ l-Istati Membri,
(ċ) li joqgħod f'kull Stat Membru sabiex jaħdem f'impieg skond il-liġijiet, regolamenti u regoli amministrattivi li jirregolaw l-impieg tal-ħaddiema ta’ dak l-Istat,
(d) li jgħix fit-territorju ta’ Stat Membru wara li jkun okkupa impjieg hemmhekk, bil-kondizzjonijiet li l-applikazzjoni tagħhom għandha tkun soġġetta għal regolamenti li għandhom jiġu stabbiliti mill-Kummissjoni.
4. (...)”.
6. Ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 1612/68 tal-15 ta’ Ottubru 1968 dwar il-libertà tal-moviment għall-ħaddiema fi ħdan il-Komunità(3), fl-Artikolu 1 jipprovdi, fir-rigward ta’ l-aċċess għall-impjieg illi:
“1. Kwalunkwe ċittadin ta’ xi Stat Membru, għandu, irrispettivament mill-post fejn jgħix, ikollu d-dritt li jidħol għall-attività bħala persuna mpjegata, u li jwettaq attività tali, fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor skond id-dispożizzjonijiet imniżżlin b' liġi, regolament jew azzjoni amministrattiva li tiggverna l-impjieg taċ-ċittadini ta’ dak l-Istat.
2. Hu għandu, b’mod partikolari, ikollu d-dritt li jidħol għall-impjieg disponibbli fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor bl-istess prijorità ta’ ċittadini ta’ dak l-Istat”.
7. L-Artikolu 10(1) ta’ l-istess Regolament(4) jiddisponi kif ġej fir-rigward tal-familja tal-ħaddiem:
“1. Dawn li ġejjin għandhom, irrispettivament miċ-ċittadinanza tagħhom, ikollhom id-dritt li jinstallaw ruħhom ma' ħaddiem li hu ċittadin ta’ Stat Membru wieħed u li hu mpjegat fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor:
(a) il-mara [il-konjuġi] tiegħu u d-dixxendenti tagħhom li huma taħt l-età ta’ 21 sena jew huma dipendenti;
(b) qraba dipendenti fil-linja axxendenti tal-ħaddiem u l-mara [l-konjuġi] tiegħu.”
8. Id-Direttiva tal-Kunsill Nru 68/360/KEE tal-15 ta’ Ottubru 1968 dwar it-tneħħija ta’ restrizzjonijiet fuq il-moviment u residenza fi ħdan il-Komunità għal ħaddiema ta’ Stati Membri u l-familji taghhom(5), jiddisponi kif ġej:
“L-Artikolu 1
1. L-Istati Membri għandhom, waqt li jaġixxu kif hemm provdut f'din id-Direttiva, ineħħu r-restrizzjonijiet fuq il-moviment u residenza ta’ ċittadini ta’ l-Istati msemmija u ta’ membri tal-familji tagħhom li għalihom japplika r-Regolament (KEE) Nru 1612/68.
(…)
L-Artikolu 3
L-Istati Membri għandhom jippermettu lill-persuni li hemm referenza għalihom fl-Artikolu 1 li jidħlu fit-territorju tagħhom sempliċiment mal-preżentazzjoni ta’ karta ta’ l-identità valida jew passaport validu.
L-ebda visa ta’ dħul jew dokument ekwivalenti m'għandu jintalab ħlief minn membri tal-familja li ma jkunux ċittadini ta’ Stat Membru. L-Istati Membri għandhom jagħtu lil dawk il-persuni kull faċilità sabiex jiksbu kull visa meħtieġa.
L-Artikolu 4
1. L-Istati Membri għandhom jagħtu d-dritt ta’ residenza fit-territorju tagħhom lill-persuni li hemm referenza għalihom f'Artikolu 1 li jistgħu jipproduċu d-dokumenti mniżżla f'paragrafu 3.
(…)
4. Membru tal-familja li ma jkunx ċittadin ta’ Stat Membru għandu jinħariġlu dokument ta’ residenza li għandu jkollu l-istess validità ta’ dak maħruġ lill-ħaddiem li fuqu jkun dipendenti.”
9. L-Artikolu 1 tad-Direttiva tal-Kunsill tat-28 ta’ Ġunju 1990 dwar id-dritt ta’ residenza(6) jiddisponi kif ġej:
“1. L-Istati Membri għandhom jagħtu d-dritt ta’ residenza liċ-ċittadini ta’ Stati Membri li ma jgawdux minn dan id-dritt taħt dispożizzjonijiet oħra tal-liġi tal-Komunità u lill-membri tal-familji tagħhom kif definit fil-paragrafu 2, basta li huma nfushom u l-membri tal-familji tagħhom ikunu koperti b’assigurazzjoni għall-mard fir-rigward tar-riskji kollha fl-Istat Membru ospitanti u li jkollhom riżorsi biżżejjed sabiex jevitaw li jsiru piż fuq is-sistema ta’ l-assistenza soċjali ta’ l-Istat Membru ospitanti matul il-perjodu ta’ residenza tagħhom.
(…)
2. Is-segwenti għandhom, irrispettivament min-nazzjonalità tagħhom, ikollhom id-dritt li jistabbilixxu ruħhom fi Stat Membru ieħor mad-detentur tad-dritt ta’ residenza:
a) il-mara jew ir-raġel tiegħu/tagħha u d-dixxendenti tagħhom li huma dipendenti;
b) qraba dipendenti fil-linja ta’ l-axxendenti tad-detentur tad-dritt ta’ residenza u l-mara jew ir-ragel tiegħu/tagħha.”
III – Fatti u domandi preliminari
10. Fi Frar tas-sena 2000, is-Sur Runaldo Ruben Leonard Eind telaq mill-Olanda fejn huwa ċittadin, lejn ir-Renju Unit, fejn kien jaħdem bħala impjegat u fejn f’Diċembru ta’ l-istess sena ngħaqdet miegħu bintu R. N. G. Eind (imwielda fid-29 ta’ April ta’ l-1989), direttament mis-Suriname, li hija ċittadina tal-pajjiż imsemmi l-aħħar.
11. B'ittra ta’ l-4 ta’ Ġunju 2001 l-awtoritajiet Britanniċi ddikjaraw lis-sur Eind li, skond ir-Regolament Nru 1612/68, huwa kellu d-dritt li joqgħod fir-Renju Unit. B’ittra datata fl-istess ġurnata, R.N.G. Eind ġiet infurmata bil-fatt li anke hija kellha d-dritt ta’ residenza fir-Renju Unit bħala membru tal-familja ta’ ħaddiem tal-Komunità. Is-sur Eind ingħata l-permess ta’ residenza validu b’effett mis-6 ta’ Ġunju 2001 sas-6 ta’ Ġunju, 2006.
12. Fis-17 ta’ Ottubru 2001, is-sur Eind u bintu daħlu l-Olanda. Fid-9 ta’ Novembru 2001, R.N.G. Eind irreġistrat mal-pulizija fejn talbet li tingħata permess ta’ residenza għal żmien determinat sabiex toqgħod ma’ missierha fl-Istat imsemmi.
13. Bid-deċiżjoni tat-2 ta’ Jannar 2002 l-iStaatssecretaris van Justitie (is-Segretarju ta’ l-Istat għall-Ġustizzja) ċaħad it-talba tas-Sinjorina Eind fejn qal illi hija ma kellhiex permess ta’ residenza provviżorju u żied jgħid illi dan il-permess ma setax jiġi konċess lilha abbażi tal-fatt illi hija kienet membru tal-familja ta’ “ċittadin Komunitarju”, jiġifieri, fis-sens tad-dritt nazzjonali, ċittadin ta’ Stat Membru li jkollu d-dritt li, bis-saħħa ta’ Trattat KE, jidħol u jirrisjedi fi Stat Membru ieħor. Fir-rigward ta’ dan l-aħħar punt, fid-deċiżjoni huwa afferma li s-sur Eind ma setax jibqa’ jiġi kkunsidrat bħala “ċittadin Komunitarju” inkwantu, wara illi li huwa qagħad fi Stat Membru ieħor u reġa’ lura l-Olanda, huwa ma kien wettaq l-ebda attività ta’ xogħol reali u effettiva f’dan l-Istat imsemmi l-aħħar u ma kienx ċittadin mhux attiv ekonomikament fis-sens tad-dritt Komunitarju.
14. R.N.G. Eind opponiet id-deċiżjoni msemmija. Fil-21 ta’ Mejju 2002, quddiem il-Kummissjoni Amministrattiva inkarigata sabiex tiddeċiedi dwar l-oppożizzjoni tas-Sinjorina Eind, is-Sur Eind iddikjara illi jirċievi benefiċċju ta’ assistenza soċjali li beda minn meta rritorna l-Olanda u li minn dik l-istess data, għal raġunijiet ta’ mard, ma kellux impjieg u lanqas fittex wieħed. Żied jgħid illi, fis-7 ta’ Mejju 2002, kellu intervista ma’ Banenmarkt (Uffiċċju ta’ l-Impjieg) bil-għan illi jerġa’ jidħol fis-suq tax-xogħol u li kien qed jistenna t-tieni intervista.
15. L-oppożizzjoni kontra d-deċiżjoni tat-2 ta’ Jannar 2002 ippreżentata minn R.N.G. Eind ġiet miċħuda permezz tad-deċiżjoni ta’ l-i Staatssecretaris van Justitie tal-5 ta’ Lulju 2002, fejn fost affarijiet oħra ġie speċifikat illi s-sur Eind ma setax jiġi kkunsidrat bħala mhux attiv ekonomikament fis-sens tal-leġiżlazzjoni Komunitarja inkwantu ma kellux biżżejjed riżorsi personali, imma kien igawdi minn benefiċċju soċjali.
16. Minkejja dan, fl-20 ta’ Ottubru 2004, ir-Rechtbank te’s-Gravenhage (il-Qorti ta’ l-Aja), b’riferenza għas-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja Antonissen(7) u Singh(8), annullat din it-tieni deċiżjoni u rrinvjat il-każ quddiem il- Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie
sabiex l-oppożizzjoni tinstema’ mill-ġdid.
17. Il- Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie
appella kontra s-sentenza tar- Rechtbank te’s-Gravenhage
quddiem ir- Raad van State
(il-Kunsill ta’ l-Istat ta’ l-Olanda), li, b’digriet tat-13 ta’ Lulju 2005 (iktar ’l isfel imsejjaħ: id-“digriet tar-rinviju”) issospenda l-proċedimenti pendenti quddiemu sabiex jagħmel is-segwenti domandi għal deċiżjoni preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“I a) F’każ illi ċittadin ta’ pajjiż terz jiġi kkunsidrat minn Stat Membru li jkun qed jospitah, bħala membru tal-familja ta’ ħaddiem, fis-sens ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament […] Nru 1612, […], u l-validità tal-permess ta’ residenza mogħti lilu minn dan l-Istat Membru ma tkunx għadha skadiet, dan ifisser li l-Istat Membru fejn il-ħaddiem huwa ċittadin, mar-ritorn ta’ l-istess ħaddiem, għal din ir-raġuni biss, ma jistax jiċħad id-dritt tad-dħul u tar-residenza lill-imsemmi ċittadin ta’ pajjiż terz?
I b) F’każ ta’ risposta negattiva għall-ewwel domanda, dan ifisser illi dan l-Istat Membru huwa intitolat jiddeċiedi hu stess jekk, mad-dħul ta’ dak iċ-ċittadin tal-pajjiż terz, humiex sodisfatti l-kundizzjonijiet għad-dħul u residenza tad-dritt nazzjonali, jew ifisser li l-Istat Membru għandu l-ewwel janalizza jekk dan l-istess ċittadin ta’ pajjiż terz, bħala membru tal-familja tal-ħaddiem, jistax jibqa’ jibbenefika mid-drittijiet imnisslin mid-dritt Komunitarju?
II. Għall-finijiet tar-risposta għad-domandi I a) u I b) huwa rilevanti jekk l-imsemmi ċittadin ta’ pajjiż terz, qabel ir-residenza tiegħu fl-Istat Membru ospitanti, ma kienx igawdi mid-dritt ta’ residenza bbażat fuq id-dritt nazzjonali ta’ l-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin il-ħaddiem?
III a) Jekk l-Istat Membru li tiegħu ħaddiem (il-missier) hu ċittadin, mar-ritorn ta’ dan l-istess ħaddiem, huwa awtorizzat li jivverifika jekk għadhomx issodisfati l-kundizzjonijiet imposti mid-dritt Komunitarju sabiex jinħareġ permess ta’ residenza lil membru tal-familja, ċittadin ta’ pajjiż terz, li jkun membru tal-familja tal-missier, li jkun irritorna mill-Istat Membru ospitanti lejn l-Istat li tiegħu huwa jkun ċittadin sabiex ifittex xogħol hemmhekk, għandu dritt ta’ residenza f’dan l-Istat Membru msemmi l-aħħar u, jekk iva, għal kemm żmien?
III b) Dan id-dritt jibqa’ jeżisti anke fil-każ illi l-missier ma jkunx qiegħed jiżvolġi xogħol reali u effettiv f’dak l-Istat Membru u ma jistax jew ma jistax jibqa’ jiġi kkunsidrat bħala li qiegħed ifittex xogħol, fil-kuntest tad-Direttiva […] 90/364/KEE […], fid-dawl tal-fatt illi l-missier ikun qed jirċievi benefiċċju soċjali bis-saħħa taċ-ċittadinanza Olandiża tiegħu?
IV. X’sinjifikat għandu jingħata, sabiex tinsab soluzzjoni għad-domandi preċedenti, għall-fatt li dan iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz huwa membru tal-familja ta’ ċittadin ta’ l-Unjoni, li jkun eżerċita d-dritt mogħti lilu mill-Artikolu 18 [KE] u jirritorna fl-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin?”
IV – Analiżi ġuridika
A – Fuq id-domandi preliminari I u II
18. Id-domandi preliminari I u II huma bbażati fuq il-premessa ddikjarata li s-Sinjorina Eind kisbet permess ta’ residenza fir-Renju Unit li kien ibbażat fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament 1612/68. Id-digriet tar-rinviju, fil-parti li tirrigwarda l-fatti, jindika illi b’ittra ta’ l-4 ta’ Ġunju 2001 R.N.G. Eind kienet ġiet infurmata illi kellha d-dritt ta’ residenza fir-Renju Unit bħala membru tal-familja tas-Sur Eind “fuq l-istess bażi” li fuqha ingħata d-dritt ta’ residenza lis-sur Eind, jiġifieri “skond ir-regolament [Nru. 1612]”(9) .
19. Bid-domanda preliminari I a) il-qorti tar-rinviju, essenzjalment, tixtieq issir taf jekk iż-żamma ta’ dan il-permess, li l-validità tiegħu għadha ma skadietx, tagħtix lit-titulari, li hija ċittadina ta’ pajjiż terz, id-dritt ta’ dħul u ta’ residenza fl-Istat Membru li tiegħu il-missier hu ċittadin u li fih huwa rritorna (iktar ’il quddiem, anki: l-“Istat Membru in kwistjoni”) wara li żvolġa attività bħala impjegat fl-Istat Membru li ħareġ l-imsemmi permess (iktar ’il quddiem l-“Istat Membru ospitanti”).
20. Bid-domanda preliminari I b) il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk, f’każ ta’ risposta negattiva għad-domanda I a), l-awtoritajiet ta’ l-Istat Membru in kwistjoni, fl-eżami tagħhom tat-talba għad-dħul u għar-residenza taċ-ċittadina tal-pajjiż terz, għandhomx, qabel ma jivverifikaw jekk din iċ-ċittadina msemmija tissodisfax il-kundizzjonijiet preskritti mid-dritt nazzjonali għad-dħul u residenza fl-Istat imsemmi, jivverifikaw jekk hija, inkwantu membru tal-familja ta’ ċittadin ta’ dan l-Istat li eżerċita l-libertà tal-moviment tal-ħaddiema, tgawdix mid-dritt ta ’ dħul u ta’ residenza fl-Istat imsemmi bis-saħħa tad-dritt Komunitarju.
21. Bid-domanda preliminari II, il-Qorti qed tiġi mitluba tippreċiża jekk, għall-finijiet tas-soluzzjoni taż-żewġ domandi preliminari preċedenti, huwiex rilevanti l-fatt li ċ-ċittadina tal-pajjiż terz, qabel ma qagħdet fl-Istat Membru ospitanti, ma kinitx gawdiet mid-dritt ta’ residenza f’dan l-Istat Membru abbażi tad-dritt nazzjonali.
22. Il-portata ta’ dawn id-domandi mhijiex daqshekk ċara meta wieħed iħares lejn il-kontenut letterali tagħhom. Dan jispjega d-differenza kbira fil-mod li bih il-Kummissjoni u l-Gvernijiet li ssottomettew l-osservazzjonijiet tagħhom quddiem il-Qorti(10) fehmu, affrontaw u rriżolvew dawn id-domandi. Biex wieħed jifhem aħjar il-portata ta’ dawn id-domandi, jeħtieġ li jiġi enfasizzat li, kif jirriżulta mill-motivi tad-digriet tar-rinviju(11), dawn ġew imqajmin mill-qorti tar-rinviju bl-iskop li tkun tista’ tieħu pożizzjoni fuq l-argument tal-Ministru rikorrent li huwa bbażat fuq is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Akrich(12) .
23. Filwaqt illi tenfasizza li jirriżulta mill-imsemmija sentenza li ċittadin ta’ pajjiż terz, li huwa miżżewweġ ma’ ċittadin ta’ l-Unjoni, għandu jirrisjedi legalment fi Stat Membru sabiex ikun jista’ jinvoka d-dritt ta’ dħul u ta’ residenza fi Stat Membru ieħor bħala membru tal-familja ta’ dak iċ-ċittadin(13), il-qorti tar-rinviju tindika illi, skond il-Ministru rikorrent, R.N.G. Eind, billi ma kinitx irrisjediet legalment fl-Olanda qabel ma daħlet fir-Renju Unit, ma setgħet takkwista ebda dritt ta’ residenza fir-Renju Unit skond l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68(14) .
24. L-istess qorti tippreċiża illi “dan l-argument jimplika illi l-Ministru stess mhuwiex obbligat jirrispetta d-deċiżjoni [ta’ l-awtoritajiet Britanniċi] li tistipula li l-persuna barranija għandha tiġi kkunsidrata bħala membru tal-familja ta’ ċittadin Komunitarju, inkwantu hija, qabel ma daħlet toqgħod fir-Renju Unit, ma gawdietx minn dritt ta’ residenza fl-Olanda bbażat fuq id-dritt nazzjonali u għaldaqstant ma teżisti l-ebda residenza legali fis-sens tas-sentenza Akrich”(15) .
25. Skond il-qorti tar-rinviju, l-argument tal-Ministru rikorrent iqajjem għalhekk “il-kwistjoni dwar is-sinjifikat li għandu jingħata lill-fatt illi, fir-Renju Unit, inħareġ permess ta’ residenza lis-[Sinjorina Eind] fis-sens ta’ l-Artikolu 10 tar-[Regolament Nru 1612/68]” (16) u jfisser, essenzjalment, li d-dritt Komunitarju ma jipprekludix lill-Istat Membru in kwistjoni milli jiddeċiedi b’mod awtonomu jekk il-membru tal-familja taċ-ċittadin tiegħu li jkun eżerċita l-libertà tal-moviment tal-ħaddiema – fejn dan il-membru tal-familja jkun gawda minn residenza fl-Istat Membru ospitanti abbażi tad-dritt Komunitarju – jistax, abbażi tad-dritt Komunitarju, igawdi minn dritt ta’ dħul u ta’ residenza fl-ewwel Stat ukoll(17) .
26. Essenzjalment, fid-dawl tal-kontestazzjoni min-naħa tal-Ministru rikorrent, fir-rigward tal-validità tal-permess ta’ residenza maħruġ fir-Renju Unit lR.N.G. Eind mill-aspett tad-dritt Komunitarju, inkwantu bbażat fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, il-qorti tar-rinviju, bid-domandi preliminari I u II, qed tistaqsi jekk il-ħruġ u ż-żamma fis-seħħ ta’ dan il-permess jorbtux minnhom infushom lill-awtoritajiet Olandiżi biex jippermettu d-dħul u r-residenza tas-Sinjorina Eind fit-territorju Olandiż mar-ritorn ta’ missierha f’pajjiżu u dan anke f’każ li jiġi deċiż li dan il-permess, fid-dawl taċ-ċirkustanza msemmija fid-domanda II u tas-sentenza Akrich, kien ġie rrilaxxat meta l-kundizzjonijiet ta’ l-applikazzjoni ta’ l-Artikolu 10 hawn imsemmi ma kinux issodisfati.
27. F’dan ir-rigward għandu jiġi rilevat mill-ewwel illi jeżistu dubji dwar l-effettività tal-premessa illi titlaq minnha l-qorti tar-rinviju sabiex tagħmel id-domanda preliminari in eżami, u ċioè illi l-permess ta’ residenza maħruġ lil R.N.G. Eind mill-awtoritajiet Britanniċi kien ibbażat fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68.
28. Il-Gvern Britanniku, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, indika illi s-Sinjorina Eind kisbet permess ta’ residenza fir-Renju Unit li huwa bbażat mhux fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, iżda fuq id-dritt Britanniku, b’mod iktar preċiż fuq l- Immigration (European Economic Area) Regulations
Nru 2000/2326 [ir-regolamenti dwar l-imigrazzjoni (Żona Ekonomika Ewropea)], inkwantu membru tal-familja ta’ persuna li kienet tissodisfa l-kundizzjonijiet għar-residenza fir-Renju Unit. Fl-istess osservazzjonijiet bil-miktub u anke fis-seduta l-Gvern imsemmi ppreċiża illi r-rikonoxximent tad-dritt ta’ residenza tas-Sinjorina Eind fir-Renju Unit seħħ abbażi ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali li ma kinux jirriflettu xi obbligu tad-dritt Komunitarju, imma kienu jirriflettu għażla politika ta’ natura diskrezzjonali tal-leġiżlatur nazzjonali(18) . Waqt is-seduta, ir-rappreżentant tal-Gvern Britanniku indika li l-ittra ta’ l-4 ta’ Ġunju 2001 mibgħuta lil R.N.G. Eind mill-awtoritajiet Britanniċi ma tagħmel l-ebda referenza espliċita għar-Regolament Nru 1612/68, iżda pjuttost tirreferi għal-liġi nazzjonali rilevanti.
29. Kieku dawn l-indikazzjonijiet, li jikkuntrastaw ma’ dak li ġie indikat fid-digriet tar-rinviju, kellhom jirriżultaw ikkonfermati, id-domandi preliminari I u II ma jkollhomx skop. Madankollu, hija l-qorti tar-rinviju illi għandha tagħmel aċċertament iktar sħiħ dwar il-bażi legali li fuqha l-awtoritajiet Britanniċi ħarġu l-permess ta’ residenza lis-Sinjorija Eind.
30. Fil-kuntest ta’ dawn il-proċedimenti għal deċiżjoni preliminari, mhemmx alternattiva oħra ħlief li wieħed jibbaża ruħu fuq il-premessa illi telqet minnha l-qorti tar-rinviju, u cioè li dak il-permess ta’ residenza huwa bbażat fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament 1612/68.
31. Issa, permess bħal dan kien jobbliga lill-awtoritajiet Olandiżi sabiex iħallu lil R.N.G. Eind tidħol u toqgħod fit-territorju ta’ l-Olanda jew le?
32. Fil-fehma tiegħi, ir-risposta għal din id-domanda tista’ biss tkun fin-negattiv.
33. Infatti, mhijiex l-eżistenza minnha nfisha ta’ permess ta’ residenza, li jkun għadu ma skadiex u li jkun inħareġ minn Stat Membru ospitanti lil ċittadin ta’ Stat terz inkwantu membru tal-familja ta’ ħaddiem Komunitarju li jkun ittrasferixxa ruħu hemmhekk, li tiggarantixxi lil dan iċ-ċittadin, mar-ritorn tal-ħaddiem fl-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin, id-dritt li jidħol u joqgħod miegħu f’dan l-Istat Membru msemmi l-aħħar.
34. Fi kliem ieħor, mar-ritorn tal-ħaddiem Komunitarju fl-Istat li tiegħu hu ċittandin, l-awtoritajiet ta’ dan l-Istat mhumiex obbligati jikkonċedu permess ta’ residenza liċ-ċittadin tal-pajjiż terz, li jkun membru tal-familja ta’ dak il-ħaddiem, minħabba l-fatt biss
illi fl-Istat ospitanti u li minnu t-tnejn li huma jkunu qed jitilqu, iċ-ċittadin tal-pajjiż terz jkun kiseb permess ta’ residenza bis-saħħa ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 u li dan il-permess jkun għadu ma skadiex.
35. L-effett tal-permess ta’ residenza maħruġ skond l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 huwa kjarament limitat għat-territorju ta’ l-Istat Membru li jkun ħareġ il-permess. L-imsemmi Artikolu jikkontempla d-dritt ta’ ċerti membri tal-familja li “jinstallaw ruħhom ma’ ħaddiem li hu ċittadin ta’ Stat Membru wieħed u li hu mpjegat fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor ”. Dan id-dritt huwa mnissel, minħabba relazzjoni ta’ parentela, mid-dritt tal-ħaddiem Komunitarju li jittrasferixxi ruħu minn Stat Membru għal ieħor sabiex “jidħol għall-attività bħala persuna mpjegata” u “jwettaq attività tali, fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor
skond id-dispożizzjonijiet imniżżlin b’liġi, regolament jew azzjoni amministrattiva li tiggverna l-impjieg taċ-ċittadini ta’ dak l-Istat” (Art. 1(1) tar-Regolament Nru. 1612/68)(19) . In-natura territorjali tal-permess ta’ residenza maħruġ għall-finijiet ta’ riunifkazzjoni familjari tirrifletti għaldaqstant in-natura territorjali tal-permess ta’ residenza maħruġ sabiex jingħata aċċess għal xogħol bħala persuna impjegata(20) .
36. Il-permess ta’ residenza maħruġ minn xi Stat Membru huwa validu għalhekk għat-territorju tiegħu u mhux għall-Komunità kollha.
37. Barra minn hekk, kif enfasizzat il-Qorti tal-Ġustizzja, il-ħruġ ta’ permess ta’ residenza lil ċittadin ta’ pajjiż terz, li jkun membru tal-familja ta’ ċittadin ta’ Stat Membru, m’għandux ikun ikkunsidrat bħala att li jistabbilixxi drittijiet, iżda bħala att intiż sabiex jikkonstata, min-naħa ta’ l-Istat Membru, is-sitwazzjoni individwali ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz fir-rigward tad-dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju(21) . Inżid ngħid illi din il-konstatazzjoni tirrigwarda, iktar preċiżament, is-sitwazzjoni individwali ta’ dik il-persuna fil-konfront tar-regoli tad-dritt Komunitarju f’dak li għandu x’jaqsam mar-residenza fl-Istat Membru li jagħmel din il-konstatazzjoni .
38. Għalhekk jidher ċar illi l-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin mhuwiex ser ikun obbligat li, mar-ritorn ta’ l-istess ħaddiem mill-Istat ospitanti, jirrikonoxxi lill-membru tal-familja ta’ dan il-ħaddiem, li jkun ċittadin ta’ pajjiż terz, id-dritt ta’ dħul u residenza fit-territorju tiegħu minħabba s-sempliċi fatt
illi l-Istat ospitanti jkun ħareġ permess ta’ residenza skond l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68(22) lil dak il-membru tal-familja. Barra minn hekk, ebda regola jew prinċipju ta’ dritt Komunitarju ma jippreskrivu illi, ġaladarba Stat Membru, bis-saħħa ta’ l-Artikolu msemmi, jkun irrikonoxxa d-dritt għal riunifikazzjoni tal-familja bejn il-ħaddiem, ċittadin ta’ Stat Membru ieħor, u membru tal-familja tiegħu, ċittadin ta’ pajjiż terz, dan l-istess dritt għandu jkun rikonoxxut sussegwentement, indipendentement miċ-ċirkustanzi konkreti u biss minħabba l-ewwel rikonoxximent, minn kwalunkwe Stat Membru ieħor fejn iż-żewġ persuni jkollhom l-intenzjoni li jistabbilixxu ruħhom.
39. L-awtoritajiet ta’ l-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin huma, anzi, awtorizzati, jekk mhux obbligati, jevalwaw awtonomament jekk il-membru tal-familja tal-ħaddiem, mar-ritorn tal-ħaddiem fit-territorju ta’ dak l-Istat, għandux dritt ta’ dħul u ta’ residenza fl-imsemmi territorju, abbażi tad-dritt Komunitarju b’mod partikolari abbażi ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68(23) .
40. L-applikabbiltà diretta ta’ dan ir-regolament u l-prinċipju tas-supremazija tad-dritt Komunitarju fuq id-dritt nazzjonali jimplikaw, fil-fehma tiegħi, illi din l-evalwazzjoni għandha neċessarjament tippreċedi l-verifika ta’ l-eżistenza tal-kundizzjonijiet li għalihom id-dritt nazzjonali, barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt Komunitarju, jassoġġetta r-rikonoxximent tad-dritt ta’ dħul u ta’ residenza fit-territorju ta’ l-Istat in kwistjoni. B’dan jidhirli illi rrispondejt id-domanda Ib), magħmula lill-qorti tar-rinviju fl-eventwalità ta’ risposta negattiva għad-domanda Ia).
41. Il-fatt, imsemmi fid-domanda II, li ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz, li huwa membru tal-familja tal-ħaddiem, qabel ma rrisjeda fl-Istat Membru ospitanti, ma jkunx gawda minn dritt ta’ residenza bbażat fuq id-dritt nazzjonali fl-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin, evidentement ma jistax jaffettwa, f’sens kuntrarju, il-konklużjonijiet li wasalt għalihom fil-punti 38 sa 40 hawn fuq. Dan il-fatt jista’ jekk xejn ikun rilevanti bħala element li jeskludi n-natura vinkolanti, fis-sens mogħti fid-domanda I a), tal-permess ta’ residenza skond l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 mogħti mill-Istat ospitanti lill-membru tal-familja tal-ħaddiem. Diġà eskludejt b’mod ġenerali, u għaldaqstant indipendentement mill-fatt in diskussjoni, li dan il-permess jorbot minnu nnifsu lill-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem huwa ċittadin, meta dan jerġa’ lura mill-Istat ospitanti, li jirrikonoxxi favur dan il-membru tal-familja, li huwa ċittadin ta’ pajjiż terz, id-dritt tad-dħul u residenza fit-territorju tiegħu. Għall-finijiet tas-soluzzjoni li għandha tingħata lid-domandi I a) u I b) mhuwiex rilevanti għalhekk il-fatt li ċ-ċittadin tal-pajjiż terz, li huwa membru tal-familja tal-ħaddiem, qabel ma rrisjeda fl-Istat Membru ospitanti, ma jkunx gawda minn dritt ta’ residenza bbażat fuq id-dritt nazzjonali ta’ l-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin.
42. Minkejja dan, in-natura ta’ dan il-fatt u l-osservazzjonijiet li, fid-digriet tar-rinviju, jippreċedu d-domandi I u II, b’mod partikolari r-riferenza għas-sentenza Akrich, irendu opportuni xi kunsiderazzjonijiet oħrajn sabiex jitneħħew id-dubji li l-qorti tar-rinviju jista’ jkollha, lil hinn minn dak li jirriżulta mill-kontenut letterali ta’ dawk id-domandi, fir-rigward tar-rilevanza u l-applikazzjoni tal-prinċipji li jitnisslu minn dik is-sentenza għall-każ in eżami.
43. Fis-sentenza Akrich(24) il-Qorti tal-Ġustizzja, wara li rrilevat li “ir-Regolament Nru 1612/68 jirrigwarda biss il-moviment liberu fi ħdan il-Komunità” u li l-istess regolament “ma fih xejn fir-rigward ta’ l-eżistenza tad-drittijiet ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz, li jkun miżżewweġ ma’ ċittadin ta’ l-Unjoni, relattivi għad-dħul fit-territorju tal-Komunità”, ikkunsidrat li “biex, f’sitwazzjoni bħal dik tal-kawża prinċipali, persuna tkun tista’ tibbenefika mid-drittijiet previsti mill-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz, miżżewweġ ma’ ċittadin ta’ l-Unjoni, għandu jkun qed joqgħod legalment fi Stat Membru fil-mument li fih iseħħ it-trasferiment fl-Istat Membru l-ieħor li fih ikun ser jemigra jew emigra ċ-ċittadin ta’ l-Unjoni”.
44. Peress li t-trasferiment tas-Sinjorina Eind fir-Renju Unit seħħ direttament mill-pajjiż terz li tiegħu hi ċittadina, u mhux minn xi Stat Membru ieħor tal-Komunità, jista’ jitqies, ma’ l-ewwel daqqa t’għajn, li abbażi tas-sentenza Akrich, l-awtoritajiet Britanniċi ma kellhomx joħorġulha permess ta’ residenza bbażat fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68(25) .
45. Minn din il-perspettiva, id-domanda I a), dwar in-natura vinkolanti tal-permess ta’ residenza fuq l-awtoritajiet Olandiżi, tista’ anke tinftiehem bħala intiża sabiex jiġi ddeterminat jekk l-awtoritajiet Olandiżi, minħabba dak il-permess, għandhomx neċessarjament jikkunsidraw li s-Sinjorina Eind, fil-mument meta hija tablet biex tkun tista’ toqgħod fl-Olanda, issodisfat il-kundizzjoni tar-residenza legali preċedenti fi Stat Membru tal-Komunità msemmija fis-sentenza Akrich jew jekk l-istess awtoritajiet, minkejja dan il-permess, humiex mill-banda l-oħra awtorizzati jqisu dik il-kundizzjoni bħala li mhijiex issodisfata, fid-dawl tal-fatt li, peress li s-Sinjorina Eind qabel ma ngħaqdet ma’ missierha fir-Renju Unit ma gawdietx mid-dritt ta’ residenza bbażat fuq id-dritt nazzjonali la fl-Olanda u lanqas f’xi Stat Membru ieħor tal-Komunità, il-kundizzjonijiet għall-ħruġ ta’ dak il-permess ma kinux issodisfati.
46. Madankollu, fis-sentenza riċenti Jia(26) il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat il-portata tas-sentenza Akrich, fejn l-Avukat Ġenerali Geelhoed(27) kien wera l-kunflitt, għall-inqas apparenti, ma’ sentenzi oħrajn kemm preċedenti u kif ukoll sussegwenti fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li d-dritt tad-dħul u residenza fit-territorju ta’ l-Istat Membru taċ-ċittadini ta’ pajjiż terz miżżewġin ma’ ċittadini ta’ Stat Membru jitnissel biss mir-rabta familjari(28) . Fis-sentenza Jia l-Qorti tal-Ġustizzja eskludiet li l-imsemmija kundizzjoni tar-residenza legali preċedenti msemmija fis-sentenza Akrich tapplika b’mod ġenerali(29) . Hija ċċarat infatti li “id-dritt Komunitarju, fid-dawl tas-sentenza Akrich, iċċitata iktar ’il fuq, ma jimponix fuq l-Istati Membri li jissuġġettaw il-ħruġ ta’ permess ta’ residenza lil ċittadin ta’ pajjiż terz, membru tal-familja ta’ ċittadin Komunitarju li jagħmel użu mil-libertà ta’ moviment għall-kundizzjoni li dan il-membru tal-familja, preċedentement, kien residenti legalment fi Stat Membru ieħor.”(30) . Il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat għalhekk li din il-kundizzjoni kienet marbuta strettament mal-kuntest fattwali partikolari li kien jikkaratterizza l-kontroversja li wasslet għas-sentenza Akrich(31) u li ma setgħetx tiġi applikata għall-każ fejn ma jiġix “allegat li l-membru tal-familja in kwistjoni kien residenti illegalment fi Stat Membru u lanqas li kien qed ifittex li jaħrab abużivament mill-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali fil-qasam ta’ l-immigrazzjoni”(32) .
47. B’riferenza għas-sitwazzjoni li hija s-suġġett tal-proċedimenti preliminari preżenti, fejn il-qorti tar-rinviju ma’ semmiet ebda aġir abbużiv min-naħa tal-persuni interessati, għandu jiġi aċċettat li, peress li s-Sinjorina Eind ma kinitx toqgħod illegalment fi Stat Membru qabel ma ngħaqdet ma’ missierha fir-Renju Unit, il-prinċipji li jitnisslu mis-sentenza Akrich ma kinux jimpedixxu lill-awtoritajiet Britanniċi milli joħorġulha permess ta’ residenza bbażat fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68(33) .
48. Bl-istess mod, peress li s-Sinjorina Eind, qabel ma daħlet ma’ missierha fl-Olanda, kienet toqgħod fir-Renju Unit abbażi ta’ permess ta’ residenza maħruġ validament mill-awtoritajiet Britanniċi u, għaldaqstant, ma kinitx residenti illegalment fi Stat Membru, il-prinċipji msemmijin iktar ’il fuq ma kinux jimpedixxu lill-awtoritajiet Olandiżi milli jirrikonoxxu lill-istess Sinjorina Eind, id-dritt tad-dħul u ta’ residenza fl-Olanda skond id-dritt Komunitarju(34) .
49. Multo magis, il-fatt li R.N.G. Eind, qabel ir-residenza tagħha fir-Renju Unit, ma gawdietx mid-dritt ta’ residenza fl-Olanda, kemm jekk ibbażat fuq id-dritt Komunitarju jew fuq id-dritt nazzjonali, ma jistax jikkostitwixxi motiv validu biex jiġi miċħud lilha permess għar-residenza fl-Olanda bbażat fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 jew fuq regoli oħra tad-dritt Komunitarju eventwalment rilevanti.
50.
Għalhekk nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi għad-domandi preliminari I u II li saru mill-qorti tar-rinviju kif ġej:
“I a) Il-fatt li ċittadin ta’ pajjiż terz ikun ġie kkunsidrat minn Stat Membru ospitanti bħala membru tal-familja ta’ ħaddiem, fis-sens ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, u għalhekk, ikun irċieva minn dak l-Istat permess ta’ residenza skond dak l-Artikolu, anke jekk il-validità ta’ dak il-permess tkun għadha ma skadietx, ma jorbotx minnu nnifsu lill-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin, sabiex, malli l-istess ħaddiem jirritorna f’pajjiżu, jirrikonoxxi favur l-imsemmi ċittadin ta’ pajjiż terz, id-dritt tad-dħul u residenza fit-territorju tiegħu.
I b) L-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin huwa obbligat jevalwa jekk iċ-ċittadin tal-pajjiż terz, bħala membru tal-familja tal-ħaddiem, mar-ritorn ta’ l-istess ħaddiem f’pajjiżu, għandux dritt jidħol u joqgħod fit-territorju ta’ dak l-Istat abbażi tad-dritt Komunitarju, qabel ma jivverifika jekk dan id-dritt jistax jiġi rikonoxxut jew le lil dan iċ-ċittadin abbażi tad-dritt nazzjonali li ma jaqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt Komunitarju.
II. Għall-finijiet tas-soluzzjoni tad-domandi I a) u I b) mhuwiex rilevanti l-fatt li l-imsemmi ċittadin tal-pajjiż terz, qabel ma rrisjeda fl-Istat Membru ospitanti, ma jkunx gawda mid-dritt ta’ residenza bbażat fuq id-dritt nazzjonali fl-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin. Dan il-fatt ma jeskludix l-għoti minn dan l-istess Stat ta’ permess ta’ residenza liċ-ċittadin tal-pajjiż terz, ibbażat fuq id-dritt Komunitarju."
B – Fuq id-domandi preliminari III u IV
1. Kunsiderazzjonijiet preliminari
51. Id-domandi mqajmin mill-qorti tar-rinviju fil-kuntest tad-domandi preliminari II u IV saru għall-eventwalità li jiġi kkonstatat – kif fil-fatt, fil-fehma tiegħi, għandu jiġi kkonstatat – li l-awtoritajiet ta’ l-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin huma awtorizzati jevalwaw jekk iċ-ċittadin tal-pajjiż terz, bħala membru tal-familja tal-ħaddiem, mar-ritorn ta’ l-istess ħaddiem f’pajjiżu, għandux dritt ta’ residenza fit-territorju ta’ dak l-Istat abbażi tad-dritt Komunitarju. Dawn id-domandi huma intiżi sabiex jiġi vverifikat jekk humiex issodisfati l-kundizzjonijiet li taħthom jiġi rikonoxxut dan id-dritt fir-rigward ta’ xi ħadd li jsib ruħu fis-sitwazzjoni tas-Sinjorina Eind.
52. Bid-domanda III a) il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk dan id-dritt għandux jiġi rikonoxxut – u jekk iva, sa meta – fil-każ li jkun jista’ jiġi kkonstatat li l-ħaddiem daħal lura fl-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin biex ifittex impjieg hemmhekk.
53. Bid-domanda III b) il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk id-dritt in kwistjoni jistax jeżisti, abbażi ta’ l-Artikolu 1 tad-Direttiva 90/634 u minkejja li l-ħaddiem jirċievi għajnuna soċjali fl-Istat Membru in kwistjoni abbażi taċ-ċittadinanza tiegħu, anke fil-każ fejn il-ħaddiem, wara r-ritorn tiegħu f’pajjiżu, ma jkunx irnexxielu jsib xogħol u ma jkunx jista’ jiġi meqjus iktar bħala li qiegħed ifittex impjieg.
54. Bid-domanda IV qed jiġi mistoqsi, essenzjalment jekk, għall-finijiet tar-rikonoxximent tad-dritt imsemmi, jistax ikun rilevanti l-fatt li l-persuna kkonċernata hija membru tal-familja ta’ ċittadin ta’ l-Unjoni li eżerċita d-dritt ta’ moviment u residenza li jitnissel mill-Artikolu 18 KE u li jirritorna fl-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin.
55. Qabel ma jiġi kkunsidrat il-mertu ta’ dawn id-domandi, jiena nosserva li d-dritt ta’ residenza mogħti mid-dritt Komunitarju lill-membri tal-familja ta’ persuna partikolari li tkun eżerċitat il-libertà tal-moviment tal-persuni, huwa intiż biex ineħħi l-ostaklu li jirriżulta, għall-eżerċizzju ta’ din il-libertà minn dik il-persuna, mill-impossibbiltà li l-membri tal-familja tagħha jakkumpanjawha jew jingħaqdu magħha fl-Istat Membru ospitanti u l-preġudizzju konsegwenti fuq il-ħajja familjari.
Mil-lat pożittiv, l-istess dritt huwa intiż li jippermetti lil dik il-persuna tintegra ruħha aħjar fl-Istat Membru ospitanti, b’mod li jiffavorixxi l-eżerċizzju ta’ dik il-libertà.
56. F’dan is-sens, il-ħames premessa tar-Regolament Nru 1612/68 tindika li “d-dritt għall-libertà tal-moviment, sabiex ikun jista’ jiġi eżerċitat, bi standards oġġettivi, bil-libertà u d-dinjità, jeħtieġ (…) ukoll li ostakoli għall-mobilità tal-ħaddiema għandhom ikunu eliminati, b’mod partikolari fir-rigward tad-dritt tal-ħaddiem li tingħaqad miegħu l-familja tiegħu u l-kondizzjonijiet għall-integrazzjoni ta’ dik il-familja fil-pajjiż li jospitaha”(35) . Il-Qorti tal-Ġustizzja stess kellha okkażjoni tosserva li “l-iskop tar-Regolament Nru 1612/68, jiġifieri l-moviment liberu tal-ħaddiema, jitlob, sabiex dan il-moviment liberu jiġi ggarantit skond il-prinċipji tal-libertà u tad-dinjità, l-aħjar kundizzjonijiet possibbli għall-integrazzjoni tal-familja tal-ħaddiem Komunitarju fi ħdan is-soċjetà ta’ l-Istat Membru ospitanti”(36) . Min-naħa tagħha, il-ħames premessa tad-Direttiva 90/364 tindika li “dan id-dritt jista’ jkun eżerċitat ġenwinament biss jekk dan jingħata wkoll lill-membri tal-familja”.
57. Id-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja kif żgurat mid-dritt Komunitarju fil-kuntest ta’ l-applikazzjoni tar-regoli tat-Trattat KE fuq il-libertà tal-moviment tal-persuni fi ħdan il-Komunità huwa intiż għaldaqstant sabiex jiżgura l-eżerċizzju effettiv ta’ din il-libertà(37), u jippresupponi li teżisti sitwazzjoni fejn jista’ jingħad li din l-istess libertà ġiet eżerċitata.
2. Fuq id-domanda III a): dritt ta’ residenza tal-membru tal-familja skond ir-regoli fuq il-moviment liberu tal-ħaddiema
58. Billi tirreferi għar-ritorn ta’ “ħaddiem” f’pajjiżu u għat-tfittxija min-naħa ta’ l-istess ħaddiem ta’ “xogħol”, id-domanda III a) tirrigwarda l-possibbiltà li ċ-ċittadin tal-pajjiż terz, bħala membru tal-familja tal-ħaddiem li jirritorna fl-Istat ta’ l-oriġini tiegħu, jingħata d-dritt ta’ residenza fit-territorju ta’ dak l-Istat (iktar ’il quddiem imsejjaħ anki: “id-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja”) abbażi tad-dritt Komunitarju fuq il-libertà tal-moviment tal-ħaddiema.
59. Fil-kuntest ta’ din il-leġiżlazzjoni huwa l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 li jistabbilixxi u jirregola d-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja. Għaldaqstant, jeħtieġ l-ewwel nett li jiġi mistoqsi jekk fil-każ in eżami humiex issodisfati l-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni ta’ dan l-Artikolu, inkwantu huwa paċifiku li s-sur Eind ma rritornax fl-Olanda sabiex jaċċeta xi offerta ta’ xogħol effettiva u ma eżerċita ebda attività ta’ xogħol fl-imsemmi Stat fil-perijodu inkluż bejn id-data tar-ritorn tiegħu (17 ta’ Ottubru 2001) u d-data tad-deċiżjoni li ċaħdet l-oġġezzjoni ppreżentata minn bintu kontra r-rifjut li jingħata l-permess ta’ residenza mitlub minnha (5 ta’ Lulju 2002), iżda pero’ jista’ jiġi kkonstatat, kif ġie ipotizzat fid-digriet tar-rinviju, li huwa “rritorna fl-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin biex ifittex impjieg hemmhekk”(38) .
a) Kundizzjonijiet għall-applikazzjoni ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68
60. Kif ġustament ġie osservat mill-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, l -eżistenza tad-dritt għal riunifkazzjoni familjari fis-sens ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, tippresupponi, apparti rabta ta’ parentela determinata ma’ ċittadin tal-Komunità, li dan l-istess ċittadin ikun jista’ jiġi kkunsidrat bħala impjegat għall-finijiet ta’ l-Artikolu 39 KE u ta’ l-Artikolu 1 tar-regolament imsemmi.
61. Għaldaqstant, sabiex R.N.G. Eind ikollha dritt skond l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 li toqgħod l-Olanda ma’ missierha mar-ritorn tiegħu mir-Renju Unit, l-istess Sur Eind, wara li jkun irritorna lejn pajjiżu, għandu jkun jista’ jiġi kkunsidrat bħala impjegat fis-sens ta’ l-Artikolu 39 KE u l-Artikolu 1 tar-Regolament imsemmi, li jkollu dritt joqgħod fl-Olanda fuq din il-bażi .
62. Jeħtieġ l-ewwel nett li jiġi mistoqsi jekk ir-rikonoxximent ta’ din il-kwalità fis-sur Eind huwiex ostakolat mill-fatt li l-imsemmi sur Eind huwa ċittadin ta’ l-Olanda. Tqum allura l-kwistjoni dwar l-applikabbiltà tad-dispożizzjonijiet imsemmijin għas-sitwazzjoni ta’ ħaddiem li jirritorna u jkun bi ħsiebu joqgħod fl-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin.
63. Fil-fatt, l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 1612/68, hekk kif inhu redatt, jirreferi għad-dritt ta’ kull ċittadin ta’ Stat Membru li jidħol għal attività bħala persuna impjegata u li jwettaq tali attività “fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor”(39) (dritt li jimplika ovvjament id-dritt ta’ residenza f’dak l-Istat), ħaġa li tista’ tagħti l-impressjoni li dan l-Artikolu ma jagħtix dritt simili fir-rigward tat-territorju ta’ l-Istat Membru li tiegħu l-persuna kkonċernata hija ċittadina.
64. Bl-istess mod, il-kliem ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru. 1612/68 jista’ jagħi l-impressjoni li jagħti, lil ċerti membri tal-familja tal-ħaddiem, dritt ta’ residenza fi Stat Membru li huwa differenti minn dak li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin.
65. Taħt perspettiva oħra, imbagħad, l-istess kontenut letterali ta’ l-Artikoli 1 u 10 tar-Regolament imsemmi jista’ jagħti l-impressjoni li d-dritt ta’ residenza fi Stat Membru li dawn l-artikoli jikkontemplaw jappartjeni lill-persuna kkonċernata u lill-membri tal-familja tagħha bil-kundizzjoni li din ikollha “impjieg” f'dak l-Istat.
66. L-analiżi tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja turi pero’ li l-portata ta’ dawn l-artikoli tmur lil hinn minn dak li jista’ jiġi dedott mill-kontenut letterali.
i) L-Artikoli 1 u 10 tar-Regolament Nru 1612/68 jistgħu jiġu invokati sabiex jiġi pretiż dritt ta’ residenza fl-Istat Membru li tiegħu l-persuna kkonċernata hi ċittadina?
67. Fil-fehma tiegħi, id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1612/68 jistgħu jiġu invokati mill-persuna kkonċernata, sakemm din tkun “ħaddiem” fis-sens ta’ dan ir-Regolament, anke fil-konfront ta’ l-Istat Membru li tiegħu din il-persuna tkun ċittadina, sabiex jiġi żgurat li hija u l-membri tal-familja tagħha, jkollhom dritt li joqgħodu fit-territorju ta’ dak l-Istat taħt kundizzjonijiet almenu ekwivalenti għal dawk iggarantiti favur tiegħu mid-dritt Komunitarju fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor(40) .
68. Fl-ewwel lok, ebda waħda mid-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikolu 39 KE – li fid-dawl tagħhom għandhom jiġu interpretati d-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1612/68, li ġew adottati, skond l-Artikolu 49 tat-Trattat KEE (li sar l-Artikolu 40 KE), biex jikkjarifikaw dawk id-dispożizzjonijiet(41) – ma tillimita l-portata tal-libertà ta’ moviment tal-ħaddiema għat-territorju ta’ l-Istati Membri li tagħhom il-ħaddiem mhuwiex ċittadin(42) .
69. Fit-tieni lok, abbażi tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, għalkemm id-dispożizzjonijiet tat-Trattat fir-rigward tal-moviment liberu tal-persuni u l-miżuri adottati in eżekuzzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet ma jistgħux jiġu applikati għal attivitajiet li m’għandhom ebda konnessjoni ma’ xi waħda mis-sitwazzjonijiet ikkontemplati mid-dritt Komunitarju u li l-aspetti kollha tagħhom huma limitati fi ħdan Stat Membru wieħed, huwa minnu li r-regoli in kwistjoni japplikaw għal kull ċittadin Komunitarju, indipendentement mil-post ta’ l-oriġini u miċ-ċittadinanza tiegħu, li jkun eżerċita d-dritt tal-libertà tal-moviment tal-ħaddiema u li jkun wettaq attività ta’ xogħol fi Stat Membru ieħor. Il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat għalhekk li l-Artikolu 39 KE u l-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1612/68(43) jistgħu jiġu invokati minn ħaddiem anki fil-konfront ta’ l-Istat Membru li tiegħu huwa jkun ċittadin, meta dan ikun irrisjeda u wettaq attività ta’ xogħol bħala persuna impjegata fi Stat Membru ieħor(44) .
70. B’mod partikolari, għalkemm, bħala regola, ċittadin ta’ Stat Membru jidħol u joqgħod fit-territorju ta’ dak l-Istat bis-saħħa tad-drittijiet inerenti għaċ-ċittadinanza tiegħu u mhux tad-drittijiet mogħtija lilu mid-dritt Komunitarju, dan ma jbiddilx il-fatt li, fil-każ fejn dan iċ-ċittadin ikun mar fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor biex iwettaq attività ta’ xogħol bħala persuna impjegata hemmhekk, fis-sens ta’ l-Artikolu 39 KE, u jirritorna sabiex jistabbilixxi ruħu, biex iwettaq attività ta’ xogħol bħala persuna impjegata jew għal rasha, fit-territorju ta’ l-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin, id-dritt li jidħol u joqgħod f’dan l-Istat imsemmi l-aħħar huwa ggarantit lilu anke mill-Artikolu 39 KE u mill-Artikolu 43 KE, rispettivament. Kif osservat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Singh, “ċittadin ta’ Stat Membru jista’ jkun skoraġġut milli jħalli l-pajjiż ta’ l-oriġini tiegħu biex iwettaq attività ta’ xogħol bħala persuna impjegata jew għal rasu, fis-sens tat-Trattat KEE, fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor jekk, meta jirritorna fl-Istat Membru li tiegħu il-ħaddiem hu ċittadin biex iwettaq attività ta’ xogħol bħala persuna impjegata jew għal rasu, ma jkunx jista’ jgawdi minn faċilitajiet għad-dħul u residenza għall-inqas ekwivalenti għal dawk li, bis-saħħa tat-Trattat KEE jew tad-dritt sekondarju, huwa jkun jista’ jgawdi fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor”(45) .
71. Dawn il-kunsiderazzjonijiet, barra minn hekk, wasslu lill-Qorti tal-Ġustizzja biex fl-istess sentenza Singh, tikkonkludi li l-mara jew ir-raġel ta’ ċittadin/a Komunitarju/a li jkun/tkun eżerċita/t id-drittijiet ta’ moviment u ta’ stabbiliment mogħtija mill-Artikoli 48 u 52 tat-Trattat KEE (li saru l-Artikolu 39 KE u 43 KE) “għandu jkollha/u, meta żewġha jew martu j/tirritorna fil-pajjiż ta’ l-oriġini tiegħu/tagħha, għall-inqas l-istess drittijiet
ta’ dħul u ta’ residenza li jkollha/u skond id-dritt Komunitarju, jekk żewġha jew martu j/tagħżel li j/tidħol u j/toqgħod fi Stat Membru ieħor”(46) .
72. Għaldaqstant, il-fatt li s-Sur Eind huwa ċittadin ta’ l-Olanda u jista’ għaldaqstant igawdi d-dritt ta’ residenza f’dan l-Istat abbażi tad-dritt nazzjonali, waħdu,
ma jirrendix ir-ritorn f’pajjiżu sitwazzjoni purament interna li mhijiex suġġetta għall-applikazzjoni tad-dritt Komunitarju. Għall-finijiet ta’ l-eventwali applikazzjoni ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 għall-każ in eżami, jeħtieġ li jiġi vverifikat, mill-banda l-oħra, jekk dan ir-ritorn lejn pajjiżu jinvolvix l-eżerċizzju tal-libertà tal-moviment tal-ħaddiema ggarantita mill-Artikolu 39 KE u mir-Regolament imsemmi jew le.
ii) L-Artikoli 1 u 10 tar-Regolament Nru 1612/68 jistgħu jiġu invokati anke jekk il-persuna kkonċernata mhijiex impjegata fl-Istat Membru fejn ikun qiegħed jiġi pretiż id-dritt tar-residenza?
73. Skond il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-kunċett ta’ “ħaddiem” fis-sens ta’ l-Artikolu 39 KE u tar-Regolament Nru 1612/68, għandu tifsira Komunitarja speċifika u m’għandux jiġi interpretat b’mod restrittiv. Kull persuna li teżerċita attivitajiet reali u effettivi, bl-esklużjoni ta’ attivitajiet li huma tant minimi li għandhom jiġu kkunsidrati bħala purament marġinali u anċillari għandha titqies bħala “ħaddiem”. Il-karatteristika tar-relazzjoni ta’ impjieg hija, skond din il-ġurisprudenza, il-fatt li persuna twettaq matul ċertu żmien, favur persuna oħra u taħt id-direzzjoni tagħha, servizzi li bħala korrispettiv għalihom hija tirċievi rimunerazzjoni(47) .
74. Dan il-kunċett, barra minn hekk, ikopri mhux biss min jittrasferixxi ruħu fi Stat Membru ieħor biex jaċċetta offerta ta’ xogħol effettiva, imma anki min jagħmel dan biex ifittex impjieg(48) .
75. Kif tfakkar ġustament l-istess qorti tar-rinviju(49), fis-sentenza Antonissen, il-Qorti tal-Ġustizzja fil-fatt ikkunisdrat li “l-Artikolu 48(3) [tat-Trattat KE (li sar l-Artikolu 39(3) KE)] għandu jiġi interpretatat fis-sens li dan jelenka, b’mod mhux eżawrjenti, ċerti drittijiet li minnhom igawdu ċ-ċittadini ta’ l-Istati Membri fil-kuntest tal-moviment liberu tal-ħaddiema” u li “din il-libertà timplika wkoll id-dritt taċ-ċittadini ta’ l-Istati Membri li jiċċaqalqu liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri l-oħra u joqogħdu hemm bl-iskop li jfittxu xogħol hemmhekk ”. Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li “barra minn hekk, din l-interpretazzjoni tat-Trattat taqbel ma' dik tal-leġiżlatur Komunitarju, kif jindikaw id-dispożizzjonijiet adottati biex jiġi implementat il-prinċipju tal-moviment liberu, b’mod partikolari l-Artikoli 1 u 5 tar-Regolament [Nru 1612/68], dispożizzjonijiet li jippresupponu d-dritt taċ-ċittadini Komunitarji li jittrasferixxu ruħhom biex ifittxu xogħol
fi Stat Membru ieħor u, konsegwentement, id-dritt li joqogħdu hemm”(50) .
76. Għalhekk, jekk iċ-ċittadin Komunitarju jista’ jinvoka l-Artikolu 39 KE u l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 1612/68 biex jeżerċita d-dritt li jiċċaqlaq u joqgħod fi Stat Membru ieħor, anke f’dak l-Istat li tiegħu hu ċittadin, biex ifittex impjieg hemmhekk, għad irid jiġi vverifikat jekk il-membri tal-familja tiegħu, li jaqgħu taħt il-kategoriji msemmijin fl-Artikolu 10 tar-Regolament imsemmi, jistgħux jinvokaw l-istess dispożizzjoni biex jippretendu d-dritt li joqogħdu miegħu fl-Istat Membru ospitanti.
77. Il-Gvern Daniż esprima ruħu fin-negattiv f'dan ir-rigward fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu. Dan il-Gvern isostni li ċ-ċittadin Komunitarju li jittrasferixxi ruħu fi Stat Membru ieħor jew jidħol fl-Istat ta’ l-oriġini tiegħu biex ifittex impjieg effettivament ikun qed jeżerċita l-libertà tal-moviment tal-ħaddiema, iżda ma jistax jinvoka, l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 għall-membri tal-familja tiegħu. Huwa josserva li dan l-Artikolu jinsab fit-Titolu II ta’ l-ewwel Parti ta’ dan ir-Regolament u li, kif ippreċiżat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Collins(51), fil-kuntest ta’ dan it-titolu t-terminu “ħaddiem” jindika biss persuna li effettivament għandha impjieg.
78. Huwa minnu li fis-sentenza Collins il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li “l-kunċett ta’ ‛ħaddiem’ mhuwiex użat b’mod uniformi fir-Regolament Nru 1612/68” u li, “għalkemm fit-Titolu II ta’ l-ewwel Parti tar-Regolament imsemmi dan it-terminu jikkonċerna biss dawk il-persuni li daħlu diġà fis-suq tax-xogħol, f'partijiet oħra tar-Regolament imsemmi l-kunċett ta’ ‛ħaddiem’ għandu jinftiehem f'sens iktar wiesa’”(52) . Mill-bqija, it-Titolu II in kwistjoni jirrigwarda l-“Impjieg (…)” u l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet relattivi tidher, għaldaqstant, li tippresupponi li l-“Eliġibilità għall-impjieg”, li tikkostitwixxi min-naħa tagħha s-suġġett li huwa regolat mit-Titolu I, tkun diġà nkisbet(53) .
79. Fil-fehma tiegħi, jeħtieġ ukoll li dan ir-raġunament tal-Qorti tal-Ġustizzja jitqiegħed fil-kuntest tiegħu u jiġi spjegat.
80. Minn banda, dan jidħol fil-kuntest ta’ raġunament intiż essenzjalment sabiex jeskludi li ċ-ċittadin ta’ Stat Membru li jittrasferixxi ruħu biex ifittex impjieg fi Stat Membru ieħor jkun intitolat li, abbażi ta’ l-Artikolu 7(2) tar-Regolament Nru 1612/68, jibbenefika
mill-istess vantaġġi soċjali u fiskali tal-ħaddiema nazzjonali (dak il-każ kien jirrigwarda sussidju għal persuni li jkunu qegħdin ifittxu xogħol). Is-sentenza Collins bl-ebda mod ma tirrigwarda id-dritt tal-membri tal-familja li jakkumpanjaw u jingħaqdu fl-Istat Membru ospitanti ma’ ċittadin Komunitarju li jkun qiegħed ifittex impjieg hemmhekk.
81. Mill-banda l-oħra, jiena nosserva li l-Artikolu 7(4) tar-Regolament Nru 1612/68, li wkoll jinsab fit-Titolu II imsemmi iktar ’il fuq, jiddikjara n-nullità awtomatika tal-klawsoli fil-kuntratti kollettivi jew individwali jew f’regoli kollettivi oħrajn li jikkonċernaw, inter alia, l-“eliġibilità għall-impjieg”, meta dawn jipprovdu u jawtorizzaw kundizzjonijiet diskriminatorji fil-konfront tal-ħaddiema ċittadini ta’ l-Istati Membri l-oħra. Dan juri li fir-realtà l-kwistjoni ta’ l-eliġibilità għall-impjieg mhijiex kompletament estranja għat-titolu II u li d-distinzjoni bejn is-suġġett tat-Titolu I u dak tat-Titolu II mhijiex daqshekk riġida kif tista’ tidher ma’ l-ewwel daqqa t’għajn.
82. Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrilevat li l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 għandu jiġi interpretat “skond il-kuntest u l-iskop ta’ dan ir-Regolament”(54) . Dan ir-regolament huwa wieħed mid-diversi regolamenti maħsubin biex jaġevolaw il-kisba ta’ l-għanijiet ta’ l-Artikolu 39 KE u, għalhekk, inter alia,
għandu jippermetti lill-ħaddiem jiċċaqlaq liberament fi ħdan it-territorju ta’ l-Istati Membri l-oħra u li joqgħod hemmhekk sabiex iwettaq xogħol jew ifittex xogħol. Skond il-Qorti tal-Ġustizzja, “mid-dispożizzjonijiet kollha tiegħu, jirriżulta li, sabiex jiġi ffaċilitat il-moviment tal-membri tal-familja tal-ħaddiema, il-Kunsill ħa in kunsiderazzjoni, fl-ewwel lok, l-importanza li għandu mill-perspettiva umana, għall-ħaddiem, il-fatt li jkollu l-familja tiegħu miegħu u, fit-tieni lok, l-importanza li minn kull perspettiva jidher li għandha l-integrazzjoni tal-ħaddiem u tal-familja fl-Istat Membru ospitanti, mingħajr ebda differenza fit-trattament meta mqabbla maċ-ċittadini nazzjonali”(55) . Il-Qorti tal-Ġustizzja indikat ukoll li, fid-dawl tal-kuntest u ta’ l-iskop tiegħu, l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 ma jistax jiġi interpretat b'mod restrittiv(56) .
83. B’mod iktar ġenerali, il-Qorti tal-Ġustizzja uriet li mir-regolamenti u mid-direttivi tal-Kunsill relattivi għall-moviment liberu tal-ħaddiema impjegati u dawk li jaħdmu għal rashom fi ħdan il-Komunità, jirriżulta li l-leġiżlatur Komunitarju rrikonoxxa l-importanza marbuta ma’ l-iżgurar tal-protezzjoni tal-ħajja familjari taċ-ċittadini ta’ l-Istati Membri sabiex jiġu eliminati l-ostakli għall-eżerċizzju tal-libertajiet fundamentali stabbiliti fit-Trattat(57) .
84. Madankollu, għandu jiġi rikonoxxut li l-impossibbiltà għall-membri tal-familja ta’ persuna li teżerċita d-dritt li tiċċaqlaq u toqgħod fi Stat Membru ieħor biex tfittex xogħol hemmhekk, li jakkumpanjaw u jingħaqdu mal-membru intimu tal-familja tagħhom fit-territorju ta’ dan l-Istat tirriskja li tippreġudika l-effettività ta’ dan id-dritt. Mhuwiex diffiċli li wieħed jaħseb f’sitwazzjoniijiet fejn, fin-nuqqas tar-rikonoxximent tad-dritt tal-membri tal-familja li jakkumpanjaw jew jingħaqdu fl-Istat ospitanti mal-persuna kkonċernata, il-libertà tal-moviment sabiex wieħed ifittex impjieg ma tiġix eżerċitata fil-verità (per eżempju ċittadin li jrabbi tifel ta’ età żgħira waħdu). Għandu jitqies li r-residenza fi Stat Membru ieħor għall-finiijiet tat-tfittxija ta’ xogħol tista’ ddum leġittimament għal perijodu kunsiderevoli ta’ żmien (ara f’dan is-sens il-punti 109 sa 115 iktar ’il quddiem).
85. Wieħed għandu jżomm f’moħħu wkoll il-ħtieġa li, fl-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ xi regolament Komunitarju, jiġu kkunsidrati r-rekwiżiti fir-rigward ta’ l-osservanza tal-prinċipji ġenerali tad-dritt Komunitarju, u senjatament id-drittijiet fundamentali(58) . Fil-każ in eżami jispikka d-dritt għar-rispett tal-ħajja familjari, li huwa protett kemm mill-Artikolu 8 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali ffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem: il-“KEDB”) kif ukoll, fir-rigward tat-tfal minuri, mill-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet tat-Tfal adottata f’New York fl-20 ta’ Novembru 1989.
86. Minn naħa waħda, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà affermat espressament li d-dritt għar-rispett tal-ħajja familjari fis-sens ta’ l-Artikolu 8 tal-KEDB jagħmel parti mid-drittijiet fundamentali li, skond ġurisprudenza stabbilita, kif riaffermata fil-preambolu ta’ l-Att Uniku Ewropew u mill-Artikolu 6(2) UE, huma protetti fl-ordinament ġuridiku Komunitarju(59), u osservat li, minkejja li l-Konvenzjoni Ewropea ma tiggarantixxix bħala dritt fundamentali d-dritt, għal barrani, li jidħol u jirrisjedi fit-territorju ta’ pajjiż partikolari, it-tkeċċija ta’ persuna minn pajjiż fejn jgħixu l-membri intimi tal-familja tiegħu tista’ tikkostitwixxi ksur tad-dritt għar-rispett tal-ħajja tal-familja kif protett mill-Artikolu 8(1) tal-KEDB(60) .
87. Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat ukoll il-ħtieġa li r-Regolament Nru 1612/68 jiġi interpretat fid-dawl tal-ħtieġa tar-rispett tal-ħajja familjari msemmi fl-Artikolu 8 tal-KEDB(61) .
88. Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza Il-Parlament vs Il-Kunsill, irrikonoxxiet li l-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet tat-Tfal hija vinkolanti fil-konfront ta’ kull Stat Membru u hija waħda mill-istrumenti internazzjonali relattivi għall-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali li hija tikkunsidra meta tiġi biex tapplika l-prinċipji ġenerali tad-dritt Komunitarju(62) . F'dan ir-rigward il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li din il-konvenzjoni “tirrikonoxxi wkoll il-prinċipju tar-rispett tal-ħajja tal-familja” u “[h]ija bbażata fuq ir-rikonoxximent, espress fis-sitt premessa tagħha, li t-tifel/tifla, għandu/ha j/titrabba f'ambjent ta’ familja għall-iżvilupp sħiħ u armonjuż tal-personalità tiegħu/tagħha”(63) .
89. L-Artikolu 9(1) ta’ din il-konvenzjoni jipprovdi li l-Istati Kontraenti għandhom jiżguraw li t-tifel/tifla ma j/tkunx mifrud/a mill-ġenituri tiegħu/tagħha kontra r-rieda tagħhom; skond l-Artikolu 10(1), dan l-obbligu jimplika li kull applikazzjoni magħmula minn tifel/tifla jew mill-ġenituri tiegħu/tagħha sabiex jidħlu fi Stat Kontraenti jew sabiex jitilqu minnu għall-finijiet ta’ riunifikazzjoni tal-familja għandha tiġi kkunsidrata mill-Istati Kontraenti b’mod pożittiv, b’umanità u b’ħeffa(64) .
90. Il-fatturi interpretattivi kollha msemmijin hawn fuq iwassluni biex nikkonkludi li, minkejja d-diċitura tiegħu (jiġifieri inkwantu jirriferi għall-membri tal-familja tal-“ħaddiem li hu ċittadin ta’ Stat Membru wieħed u li hu mpjegat
fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor”(65) ) u l-pożizzjoni tiegħu fit-Titolu II ta’ l-ewwel Parti tar-Regolament Nru 1612/68, l-Artikolu 10 ta’ dan ir-Regolament iservi ta’ bażi għad-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja fl-Istat Membru ospitanti mhux biss fil-każ ta’ ċittadin Komunitarju li jkun ittrasferixxa ruħha hemmhekk biex jaċċetta xi offerta ta’ xogħol effettiva, iżda wkoll fil-każ ta’ ċittadin Komunitarju li jkun ittrasferixxa ruħu hemmhekk biex ifittex impjieg.
91. B’mod sussidjarju, fl-ipoteżi fejn jiġi kkonstatat li mhuwiex possibbli li tiġi affermata l-eżistenza tad-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja anke fit-tieni każ abbażi ta’ interpretazzjoni estensiva ta’ l-imsemmi Artikolu 10, jiena tal-fehma li dan huwa possibbli li jsir permezz ta’ l-applikazzjoni b’analoġija ta’ l-imsemmija dispożizzjoni, li r- ratio
tagħha hija perfettament kumpatibbli ma’ l-estensjoni għall-każ tat-tiftix ta’ impjieg tas-soluzzjoni mogħtija mid-dispożizzjoni stess għall-każ ta’ l-eżerċizzju ta’ l-impjieg.
92. Huwa biss b’mod ulterjorment sussidjarju li d-dritt in kwistjoni jista’ jiġi dedott, abbażi tal-prinċipju ta’ l-effettività, mid-dispożizzjonijiet stess – ossia l-Artikolu 39 KE u l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 1612/68 – li jagħtu liċ-ċittadini Komunitarji id-dritt li jiċċaqalqu u jirrisjedu fi Stat Membru bl-iskop li jfittxu impjieg hemmhekk(66) . Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-qasam tal-moviment liberu tal-persuni toffri eżempji simili tad-drittijiet ta’ residenza rikonoxxuti lill-membri tal-familja, fin-nuqqas ta’ dispożizzjoni speċifika li tikkristallizzahom, abbażi tal-prinċipju ta’ l-effettività tad-drittijiet ta’ residenza mogħtija lill-membru intimu tal-familja tagħhom(67) .
93. Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li għall-ewwel parti tad-domanda III a) tista’ tingħata t-tweġiba li ċittadin ta’ pajjiż terz, li huwa membru tal-familja ta’ ħaddiem li jirritorna mill-Istat Membru ospitanti lejn l-Istat li tiegħu hu ċittadin biex ifittex impjieg hemmhekk, għandu d-dritt li jirrisjedi fl-Istat imsemmi l-aħħar.
94. Qabel ma neżminaw it-tieni parti tad-domanda III a), li hija intiża biex jiġi ppreċiżat il-perijodu li matulu jeżisti dan id-dritt, jidhirli li huwa meħtieġ madankollu li jiġi ċċarat punt ta’ importanza kbira li ma tteħidtx in kunsiderazzjoni mill-qorti tar-rinviju meta ġew imfassla d-domandi preliminari(68) .
iii) Id-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja skond l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 jibqa’ jeżisti anke fil-każ meta l-ħaddiem jirritorna f’pajjiżu għal raġuni differenti minn dik li jaħdem jew ifittex xogħol?
95. Kif ġie sostnut, essenzjalment, mill-Kummissjoni, iċ-ċittadin ta’ Stat Membru li jkun eżerċita l-libertà tal-moviment tal-ħaddiema skond l-Artikolu 39 KE u l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 1612/68 biex jaħdem bħala persuna impjegata fi Stat Membru ieħor, jikseb minn dawn id-dispożizzjonijiet id-dritt li jerġa’ jidħol u li joqgħod fl-ewwel Stat anke meta ma jkollux il-ħsieb jew ma jkunx f’pożizzjoni li jaħdem jew ifittex impjieg hemmhekk (69) .
96. Huwa minnu li d-dritt taċ-ċittadin ta’ Stat Membru li jirritorna, flimkien mal-konjuġi tiegħu, fl-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin wara li, fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, ikun ħadem bħala persuna impjegata ġie rikonoxxut mill-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza msemmija iktar ’il fuq Singh, skond l-Artikolu 52 tat-Trattat KEE (li wara sar l-Artikolu 43 KE) u fid-dawl tal-fatt li dan iċ-ċittadin kien qiegħed jirritorna biex jistabbilixxi ruħu fl-Istat ta’ l-oriġini tiegħu biex jaħdem għal rasu.
97. Madankollu, dan ma jfissirx li b’din is-sentenza l-Qorti tal-Ġustizzja ssuġġettat l-eżistenza, fid-dritt Komunitarju, tad-dritt ta’ persuna li tidħol lura u tirrisjedi fl-Istat Membru li tiegħu tkun ċittadina, wara li tkun ħadmet bħala persuna impjegata fi Stat Membru ieħor, għall-eżerċizzju, mad-dħul lura fl-ewwel Stat, ta’ attività ekonomika, kemm jekk bħala persuna impjegata jew għal rasha.
98. Il-Kummissjoni, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, fakkret ġustament li, abbażi tal-ġurispridenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, għalkemm fil-kuntest ta’ l-Artikolu 39 KE u tar-Regolament Nru 1612/68 titqies bħala “ħaddiem” kull persuna li twettaq, matul ċertu żmien, favur persuna oħra u taħt id-direzzjoni tagħha, servizzi li bħala korrispettiv għalihom hija tirċievi rimunerazzjoni u għalkemm, malli din ir-relazzjoni ta’ impjieg tintemm, il-persuna kkonċernata, bħala regola, titlef l-istat ta’ ħaddiem, madankollu dan l-istat jista’ jipproduċi ċerti effetti anke wara t-tmiem tar-relazzjoni ta’ impjieg(70) . Id-drittijiet li minnhom igawdi l-ħaddiem Komunitarju u l-membri tal-familja tiegħu skond ir-Regolament Nru 1612/68, fuq l-istess livell bħall-istat ta’ ħaddiem emigrant, jistgħu jibqgħu jeżistu, f’ċerti ċirkustanzi, anke wara li r-relazzjoni ta’ impjieg tkun intemmet(71) .
99. Fil-fehma tiegħi, fost dawn id-drittijiet hemm ukoll id-dritt tal-ħaddiem emigrant li jerġa’ jidħol lura u joqgħod fl-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin ġaladarba tintemm ir-relazzjoni ta’ impjieg fl-Istat Membru ospitanti.
100. Huwa minnu li dan id-dritt huwa ġeneralment rikonoxxut mid-dritt nazzjonali, inkwantu inerenti għall-istat ta’ ċittadin, anke in kunsiderazzjoni ta’ l-Artikolu 3(2) tal-Protokoll Nru 4 li jikkompleta l-KEDB, iffirmat fi Strasburgu fis-16 ta’ Settembru 1963, li jistabbilixxi li “ħadd ma jista’ jiġi mċaħħad mid-dritt li jidħol fit-territorju ta’ l-Istat li tiegħu hu ċittadin”.
101. Madankollu, għandu jiġi ammess li dan id-dritt jingħata anke mid-dritt Komunitarju, inkwantu meħtieġ biex jassigura l-efettività tad-dispożizzjonijiet li jassiguraw il-libertà tal-moviment tal-ħaddiema. Huwa ċar, infatti, li ċ-ċittadin ta’ Stat Membru jista’ jkun dissważ milli jitlaq il-pajjiż ta’ l-oriġini tiegħu, biex jeżerċita attività ta’ xogħol bħala persuna impjegata fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor jekk ma jkollux iċ-ċertezza li jkun jista’ jirritorna xi darba fl-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin anke indipendentement mill-eżerċizzju ta’ attività ekonomika jew mit-tfittxija ta’ xogħol f’dan l-Istat imsemmi l-aħħar.
102. Ir-ritorn ta’ ħaddiem tal-Komunità mill-Istat Membru ospitanti fl-Istat ta’ l-oriġini tiegħu, anke jekk mhux bl-iskop li jfittex jew jeżerċita impjieg f’dan l-Istat, huwa għalhekk sitwazzjoni li, iktar milli hija purament interna, hija rregolata u żgurata mid-dritt Komunitarju, preċiżament mill-Artikolu 39 KE u mill-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 1612/68.
103. Konsegwentement, kif osservajt fil-punti 76 sa 90 iktar ’il fuq, jekk teżisti r-rabta ta’ parentela mitluba mill-Artikolu 10 ta’ l-istess Regolament, anke l-membri tal-familja ta’ dan il-ħaddiem jistgħu fil-fehma tiegħi, abbażi
ta’ dan l-artikolu u indipendentement mill-fatt jekk il-ħaddiem huwiex se jeżerċita jew ifittix impjieg fl-Istat li tiegħu hu ċittadin jew le, igawdu mid-dritt ta’ residenza fit-territorju ta’ dan l-Istat meta l-istess ħaddiem jirritorna hemmhekk wara li jkun ħadem bħala persuna impjegata fl-Istat ospitanti. Huwa ċar, b’mod partikolari, li d-dritt Komunitarju
tal-ħaddiem li jirritorna fl-Istat ta’ l-oriġini tiegħu ma jkunx effettiv jekk huwa jista’ li jiġi dissważ milli jeżerċitah minħabba ostakli imposti f’dak l-Istat fuq ir-residenza tal-membri intimi tal-familja tiegħu.
104. Lanqas ma jreġġi l-argument kuntrarju għall-argument tiegħi, sostnut mill-Gvernijiet Olandiżi u Daniżi fl-osservazzjonijiet bil-mitkub tagħhom, li l-prospettiva li, meta ċittadin Komunitarju jirritorna lejn l-Istat ta’ l-oriġini tiegħu, ma jkunx jista’ jkompli jgħix flimkien mal-familja tiegħu kif kien jagħmel fl-Istat ospitanti, ma tiskoraġġixxix liċ-ċittadin Komunitarju milli jittrasferixxi ruħu fl-Istat ospitanti biex jaħdem hemmhekk bħala persuna impjegata. B’mod partikolari, ġie enfasizzat mill-Gvern Olandiż il-fatt li s-sur Eind ma setax ikun dissważ milli jeżerċita din il-libertà billi jittrasferixxi ruħu fir-Renju Unit minħabba l-impossibbiltà li t-tifla tiegħu toqgħod miegħu ladarba huwa jirritorna lejn pajjiżu, billi s-Sinjorina Eind f’dak iż-żmien tat-trasferiment diġà ma kellhiex dritt ta’ residenza fl-Olanda.
105. Jidhirli li dan l-effett dissważiv jitnissel sempliċiment mill-prospettiva, għal ċittadin ta’ xi Stat Membru li jkun jixtieq jaċċetta offerta ta’ xogħol fi Stat Membru ieħor, li, mar-ritorn fl-Istat ta’ l-oriġini tiegħu, ma jkunx jista’ jibqa' jgħix(72) mal-membri intimi tal-familja tiegħu, sitwazzjoni li tista’ eventwalment tinħoloq – minħabba żwieġ, filjazzjoni, jew bħal f’dan il-każ, riunifikazzjoni tal-familja – fl-Istat ospitanti.
106. Jekk wieħed jieħu per eżempju l-każ ta’ ħaddiem Komunitarju li jkun ittrasferixxa ruħu fi Stat Membru ieħor biex jaħdem bħala impjegat hemmhekk, li jkun iżżewweġ ċittadina ta’ pajjiż terz li tkun legalment residenti hemmhekk u li magħha jkollu tifel, li la l-Istat ta’ l-oriġini tal-ħaddiem u lanqas l-Istat ospitanti ma jagħtuh iċ-ċittadinanza. Jista’ jingħad serjament lil dan il-ħaddiem, mar-ritorn tiegħu lejn pajjiżu, li m’għandux dritt jiġi akkumpanjat mill-mara u mit-tifel tiegħu, bħala ċittadini ta’ pajjiżi terzi, peress li, fil-mument li huwa ħa d-deċiżjoni li jittrasferixxi ruħu fl-Istat ospitanti, ma kellux ir-rabtiet imsemmijin u għaldaqstant ma setax ikun dissważ milli jittrasferixxi ruħu f’dak l-Istat minħabba l-impossibbiltà ta’ riunifikazzjoni sussegwenti tal-familja fl-Istat ta’ l-oriġini?
b) Konklużjoni fuq l-applikazzjoni ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 f’każ bħal dak in eżami
107. Jiena nsostni li, b’risposta għad-domanda preliminari III a), għandu jiġi kkunsidrat li ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz, li jkun membru tal-familja ta’ ċittadin ta’ Stat Membru li jirritorna f’dak l-Istat wara li jkun ħadem bħala persuna impjegata fi Stat Membru ieħor, għandu d-dritt li jirrisjedi fl-ewwel Stat flimkien mal-membru intimu tal-familja tiegħu skond l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 indipendentement mill-fatt jekk l-istess ċittadin huwiex qed jaħdem jew ifittex impjieg.
108. Kif osservat il-Kummissjoni, dan id-dritt jappartjeni għat-titulari tiegħu mingħajr limiti oħra ta’ żmien ħlief dawk li jistgħu jiġu dedotti mill-kundizzjonijiet fl-Artikolu 10(a) u (b). F'każ, bħal f'dak in eżami, ta’ dixxendent tal-ħaddiem, id-dritt jibqa’ effettiv sa meta t-tifel/tifla j/tagħlaq wieħed u għoxrin sena u, wara dak il-mument, sakemm id-dixxendent jibqa’ dipendenti mill-ħaddiem.
c) Għal kemm żmien jibqa’ jeżisti d-dritt ta’ residenza skond l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 li għandhom il-membri tal-familja ta’ persuna li tkun qiegħda tfittex xogħol?
109. F’każ li l-Qorti tal-Ġustizzja ma taċċettax is-soluzzjoni li spjegajt fil-punt 107 iktar ’il fuq, iżda taċċetta, għall-inqas, li ċittadin ta’ pajjiż terz, li jkun membru tal-familja ta’ ċittadin ta’ Stat Membru li jirritorna lejn pajjiżu mill-Istat Membru ospitanti biex ifittex xogħol hemmhekk, għandu dritt li jirrisjedi fl-ewwel Stat skond l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, jibqa’ neċessarju li jiġi identifikat, sabiex tingħata risposta kompleta għad-domanda preliminari III a), il-perijodu ta’ żmien li matulu dan id-dritt ikun effettiv.
110. Il-Qorti tal-Ġustizzja kellha okkażjoni tosserva li l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 u l-Artikoli 1 u 4 tad-Direttiva 68/360/KEE “jippreskrivu li l-Istati Membri għandhom jirrikonoxxu d-dritt ta’ residenza lill-konjuġi u lit-tfal tal-ħaddiem, li jkun ekwivalenti
għal dak mogħti lill-ħaddiem stess”(73) . B’mod partikolari, l-Artikolu 4(4) ta’ dik id-Direttiva jistabbilixxi li membru tal-familja li ma jkunx ċittadin ta’ Stat Membru għandu jinħariġlu dokument ta’ residenza li għandu jkollu l-istess validità
ta’ dak maħruġ lill-ħaddiem li fuqu jkun dipendenti. Minn dan jirriżulta li l-leġiżlazzjoni Komunitarja tagħti lill-membri tal-familja tal-ħaddiema Komunitarji emigranti d-dritt ta’ residenza “li jkollu l-istess portata bħal dak ta’ dawn il-ħaddiema”(74) .
111. Jeħtieġ li jiġi vverifikat liema huma l-limiti temporali fuq id-dritt ta’ residenza mogħti għall-finijiet tat-tfittxija tax-xogħol mill-Artikolu 39 KE u mill-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 1612/68.
112. Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja diġà eżaminat dan l-aspett. Sa mis-sentenza Antonissen il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li “l-effettività ta’ l-Artikolu 48 [tat-Trattat KEE, li wara sar l-Artikolu 39 KE] tkun garantita jekk il-leġiżlazzjoni Komunitarja, jew, fin-nuqqas ta’ din il-leġiżlazzjoni, il-leġiżlazzjoni ta’ xi Stat Membru, tagħti lill-persuni kkonċernati terminu raġonevoli li jippermettilhom li, fit-territorju ta’ l-Istat Membru kkomċernat, jieħdu konjizzjoni ta’ l-offerti ta’ xogħol li jikkorrispondu mal-kwalifiki professjonali tagħhom u li jieħdu, jekk ikun il-każ, il-miżuri meħtieġa sabiex jintgħażlu”(75) .
113. Fin-nuqqas ta’ dispożizzjoni Komunitarja li tiffissa terminu għar-residenza taċ-ċittadini Komunitarji li jkunu qegħdin ifittxu xogħol fi Stat Membru, l-Istati Membri għandhom għaldaqstant id-dritt li jiffissaw terminu raġonevoli għal dan l-iskop(76) . Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà indikat li terminu ta’ sitt xhur, bħala regola, ma jirriżultax neċessarjament insuffiċjenti, filwaqt li ppreċiżat li, “jekk wara li jiskadi t-terminu in kwistjoni, il-persuna kkonċernata ġġib prova li qiegħda tkompli tfittex xogħol u għandha possibbiltajiet reali li tintgħażel, il-persuna kkonċernata ma tistax madankollu tiġi obbligata tħalli t-territorju ta’ l-Istat Membru ospitanti”(77) . Għaldaqstant, il-leġiżlazzjoni nazzjonali li tobbliga liċ-ċittadini Komunitarji li jkunu qegħdin ifittxu xogħol sabiex iħallu awtomatikament it-territorju nazzjonali wara l-iskadenza tat-terminu impost tmur kontra d-dritt Komunitarju(78) .
114. Il-perijodu li fih jista’ jiġi eżarċitat id-dritt taċ-ċittadin Komunitarju li jirrisjedi fi Stat Membru sabiex ifittex xogħol hemmhekk, fin-nuqqas ta’ dispożizzjoni Komunitarja li tiffissah, huwa għalhekk dak stabbilit minn kull Stat Membru in osservanza ta’ l-eżiġenzi imposti għal dak l-iskop mid-dritt Komunitarju. Għalhekk għandu jkun terminu raġonevoli, li f’kull każ l-iskadenza tiegħu ma tistax tiġi invokata kontra ċittadin Komunitarju li jipprova li qiegħed ikompli jfittex xogħol u għandu possibbiltajiet reali li jintgħażel.
115. Sakemm dan iċ-ċittadin ikollu dritt li jirrisjedi fi Stat Membru sabiex ifittex impjieg hemmhekk, il-membri tal-familja tiegħu li jaqgħu taħt il-kategoriji elenkati fl-Artikolu 10 tar-regolament Nru 1612/68 jkunu jistgħu huma wkoll jinvokaw dan id-dritt ta’ residenza fl-istess Stat bis-saħħa ta’ dak l-Artikolu.
116. Il-leġiżlazzjoni Olandiża, kif tirriżulta mid-digriet tar-rinviju(79), hija kompletament konformi mar-rekwiżiti imposti mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, inkwantu tipprevedi li l-validità tad-dokument ta’ residenza li jingħata lill-persuna barranija li tkun qiegħda tfittex xogħol hija ta’ sitt xhur (terminu li, bħala regola, il-Qorit tal-Ġustizzja tikkunsidrah bħala li huwa raġonevoli) u li dan il-perijodu jiġi, minn żmien għal żmien, ipprorogat bi tliet xhur meta l-persuna barranija turi li tkun għadha qiegħda tfittex xogħol u għandha possibbiltà reali li ssib xogħol.
d) Risposta suġġerita għad-domanda III a)
117. Nissuġġerixxi għalhekk li l-Qorti tal-Ġustizzja twieġeb għad-domanda III a) bil-mod kif ġej:
“Ċittadin ta’ pajjiż terz, li jkun membru tal-familja ta’ ċittadin ta’ Stat Membru, li jirritorna fl-istess Stat Membru wara li jkun ħadem bħala persuna impjegata fi Stat Membru ieħor, għandu d-dritt li jirrisjedi fl-ewwel Stat mal-membru tal-familja tiegħu bis-saħħa ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, dejjem jekk ikun hemm ir-rabta ta’ parentela rikjesta, u dan indipendentement mill-fatt jekk iċ-ċittadin Komunitarju jeżerċitax jew ikunx qed ifittex impjieg hemmhekk. Dan id-dritt jispetta lit-titulari tiegħu mingħajr limiti oħra ta’ żmien ħlief dawk li jistgħu jiġu dedotti mill-kundizzjonijiet ta’ l-Artikolu 10(a) u (b)”.
3. Fuq id-domandi III b) u IV: dritt ta’ dħul u residenza tal-membru tal-familja bis-saħħa ta’ l-Artikolu 18 KE u tad-Direttiva 90/364
118. Ir-risposta li jiena nissuġġerixxi li tingħata għad-domanda preliminari III a) – li minnha jitnissel ir-rikonoxximent tad-dritt tas-Sinjorina Eind li tirrisjedi ma’ missierha fl-Olanda bis-saħħa ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 – tirrendi superfluwa l-analiżi tad-domandi III b) u IV. Għalhekk huwa biss għall-finijiet ta’ kompletezza u fil-qosor li ser nagħmel is-segwenti analiżi.
119. Nibda bl-Artikolu 18 KE, u nsostni li dan, waħdu u meta kkunsidrat għalih, ma jistax iservi ta’ bażi għad-dritt tas-Sinjorina Eind li tirrisjedi ma’ missierha fl-Olanda. Fil-fatt, jiena tal-fehma li għall-inqas għal dak li jirrigwarda l-kundizzjonijiet għar-rikonoxximent ta’ dritt ta’ residenza fi Stat Membru tapplika l-osservazzjoni magħmula fid-dottrina li “paradoss taċ-ċittadinanza Ewropea, fir-rigward tal-libertà tal-moviment tal-persuni, huwa dak li jingħad wisq mingħajr ma jitħalla jsir xejn iktar minn dak li jeżisti diġà”(80) .
120. Anke jekk ninjora l-fatt li s-Sinjorina Eind mhijiex ċittadina ta’ l-Unjoni u jekk nillimita ruħi biex nikkunsidra qabel xejn il-pożizzjoni tas-Sur Eind, li mill-banda l-oħra huwa ċittadin ta’ l-Unjoni, insostni li diġà għandha tiġi eskluża l-possibbiltà li jiġi rikonoxxut favur tiegħu, abbażi biss ta’ l-Artikolu 18 KE, id-dritt ta’ residenza fit-territorju ta’ l-Olanda.
121. Il-paragrafu 1 ta’ dan l-Artikolu veru jirrikonoxxi li “[k]ull ċittadin ta’ l-Unjoni għandu d-dritt li jmur minn post għal ieħor u li joqgħod liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri, salvi l-limitazzjonijiet u l-kondizzjonijiet stabbiliti f’dan it-Trattat u d-disposizzjonijiet meħuda biex dan jitwettaq”. Fil-fehma tiegħi, dan jimplika b’mod ċar li dan id-dritt jeżisti biss meta dawk il-“kondizzjonijiet” ikunu ssodisfati u li l-portata tiegħu hija definita wkoll minn dawk il-“limitazzjonijiet”.
122. Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jidhirli li, essenzjalment, teskludi l-possibbiltà li li jiġi rikonoxxut favur ċittadin ta’ l-Unjoni, abbażi biss
ta’ l-Artikolu 18 KE, id-dritt ta’ residenza fit-territorju ta’ kwalsiasi Stat Membru.
123. Ċertament, fil-ġurisprudenza ma jonqsux affermazzjonijiet li fihom infushom idaħħlu ċerta ambigwità u jistgħu joħolqu xi ftit konfużjoni, fosthom fejn jingħad li “[i]d-dritt ta’ residenza fit-territorju ta’ l-Istati Membri stabbilit fl-Artikolu 18(1) KE [...] huwa rikonoxxut direttament għal kull ċittadin ta’ l-Unjoni permezz ta’ dispożizzjoni ċara u preċiża tat-Trattat [KE]”, li għalhekk jagħmilha possibbli li persuna tinvoka l-Artikolu 18(1) KE “sempliċiment bħala ċittadina ta’ Stat Membru, u għaldaqstant ċittadina ta’ l-Unjoni”(81) . F’dan ir-rigward, fid-dottrina, abbażi ta’ suġġerimenti f’dan is-sens li ġew espressi mill-Avukati Ġenerali tagħha(82), ġie msemmi r-rikonoxximent min-naħa tal-Qorti tal-Ġustizzja ta’ l-effett dirett ta’ din id-dispożizzjoni. Fis-sentenza Baumbast u R, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat b’mod partikolari li “l-applikazzjoni tal-limitazzjonijiet u tal-kundizzjonijiet preskritti fl-Artikolu 18(1) KE għall-finijiet ta’ l-eżerċizzju tad-dritt ta’ residenza hija suġġetta għall-istħarriġ ġudizzjarju”, b’tali mod li “l-eventwali limitazzjonijiet u kundizzjonijiet għal dan id-dritt ma jimpedixxux li d-dispozzjonijiet ta’ l-Artikolu 18(1) KE jagħtu lill-individwi drittijiet suġġettivi li jistgħu jinvokaw quddiem il-qrati u li l-qrati nazzjonali għandhom jipproteġu”(83) .
124. Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u wkoll minn dik il-ġurisprudenza msemmija fil-paragrafu preċedenti, jirriżulta madankollu li d-dritt taċ-ċittadin ta’ l-Unjoni ta’ moviment u residenza fit-territorju ta’ l-Istati Membri, rikonoxxut fl-Artikolu 18 KE, mhuwiex inkondizzjonat, iżda huwa rikonoxxut biss taħt il-kundizzjonijiet previsti fit-Trattat KE u mid-dispożizzjonijiet relattivi li jimplementawh(84), tant li “huma ċ-ċittadini ta’ l-Unjoni Ewropea li għandhom jipprovaw li huma jissodisfaw il-kundizzjonijiet stipulati f’dan ir-rigward mid-dispożizzjonijiet Komunitarji rilevanti”(85) .
125. Fil-fehma tiegħi, ikun aħjar għalhekk li wieħed jitkellem fuq l-effett dirett mhux ta’ l-Artikolu 18(1) KE bħala tali, imma jekk xejn ta’ din id-dispożizzjoni flimkien mad-dispożizzjonijiet l-oħra tat-Trattat KE jew tad-dritt sekondarju li jistabbilixxu l-kundizzjonijiet għall-eżistenza tad-dritt in kwistjoni, liema dritt, fl-istat attwali tad-dritt Komunitarju, ma jistax għalhekk jiġi kkunsidrat bħala li jingħata biss minħabba ċ-ċittadinanza Ewropea.
126. Kif ippreċiżat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Belġju(86) fir-rigward tal-qafas leġiżlattiv li kien jeżisti qabel id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 2004/38, “[i]l-kundizzjonijiet għall-għoti tal-permess għal residenza huma rregolati, f’dak li jirrigwarda l-ħaddiema impjegati, mid-Direttiva 68/360; fir-rigward tal-ħaddiema li jaħdmu għal rashom, mid-Direttiva 73/148; fir-rigward ta’ l-istudenti, mid-Direttiva 93/96; fir-rigward tal-ħaddiema impjegati u persuni li jaħdmu għal rashom li waqqfu l-attività professjonali tagħhom, mid-Direttiva 90/365, u, fir-rigward taċ-ċittadini Komunitarji li ma jibbenefikawx mid-dritt ta’ residenza taħt dispożizzjonijiet Komunitarji oħra, mid-Direttiva 90/364”.
127. Għall-finijiet tal-kawża prinċipali, huma rilevanti, apparti l-leġiżlazzjoni relattiva għall-ħaddiema impjegati li ġiet eżaminata hawn fuq fil-kuntest ta’ l-analiżi tad-domanda preliminari III a), id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 90/364, li lilhom fil-fatt tirrigwarda d-domanda preliminari III b).
128. Id-dritt ta’ residenza li kull Stat Membru għandu jagħti fit-territorju tiegħu liċ-ċittadini ta’ Stat Membru ieħor skond l-ewwel subparagrafu ta’ l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva msemmija jippresupponi li dawn iċ-ċittadini jkunu koperti, huma u l-membri tal-familja tagħhom, b’assigurazzjoni kontra l-mard li tkopri r-riskji kollha fl-Istat Membru ospitanti kif ukoll li jkollhom riżorsi suffiċjenti sabiex jiġi evitat li huma jsiru, matul ir-residenza tagħhom, ta’ piż fuq is-sistema ta’ l-assistenza soċjali ta’ dan l-Istat(87) .
129. Dawn il-kundizzjonijiet, meta jinqraw fid-dawl tar-raba’ premessa ta’ l-imsemmija Direttiva, li tipprovdi li l-benefiċjarji tad-dritt ta’ residenza m’għandhomx isiru ta’ piż mhux raġonevoli fuq il-finanzi pubbliċi ta’ l-Istat Membru ospitanti, huma bbażati fuq l-idea li l-eżerċizzju tad-dritt ta’ residenza taċ-ċittadini ta’ l-Unjoni Ewropea jista’ jkun suġġett għall-interessi leġittimi ta’ l-Istati Membri(88) .
130. Fil-każ in eżami, l-Artikolu 1 tad-Direttiva 90/364 jittieħed in kunsiderazzjoni mill-qorti tar-rinviju bħala bażi legali possibbli għar-rikonoxximent favur R.N.G. Eind, bħala “dixxendenti [...] li h[ija] dipendenti” tat-titulari tad-dritt ta’ residenza fis-sens tal-paragrafu 2 ta’ l-Artikolu 1 imsemmi hawn fuq, ta’ dritt ta’ residenza fl-Olanda li jitnissel minn dak li, fit-teorija, missierha għandu bis-saħħa ta’ l-istess Artikolu.
131. Għaldaqstant, sabiex l-imsemmija dixxendenti tkun tista’ tipprevalixxi ruħha minn dawn id-dispożizzjonijiet għandu jintwera, bi preċiżjoni, li s-sur Eind jista’ jippretendi dritt ta’ residenza fl-Olanda mhux biss skond id-dritt Olandiż u taċ-ċittadinanza tiegħu, imma anki skond l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva msemmija.
132. F’dan ir-rigward nirrileva l-ewwel nett li d-Direttiva 90/364 ma tidhirx li hija intiża biex tagħti drittijiet liċ-ċittadini Komunitarji fil-konfront ta’ l-Istat Membru li tiegħu jkunu ċittadini. Mit-tielet premessa jirriżulta li din id-direttiva hija maħsuba biex tarmonizza d-“dispożizzjonijiet nazzjonali dwar id-dritt ta’ ċittadini ta’ l-Istati Membri li jirrisjedu fi Stat Membru li mhux dak tagħhom”. Hija essenzjalment maħsuba għalhekk sabiex tiffaċilita l-mobbiltà taċ-ċittadini Komunitarji lejn l-Istati Membri li tagħhom huma ma jkunux ċittadini. Dan huwa spjegat mill-fatt li d-dritt ta’ residenza fl-Istat Membru li tiegħu ma jkunux ċittadini, kif diġà fakkart iktar ’il fuq (ara l-punt 100 iktar ’il fuq), huwa ġeneralment rikonoxxut mid-dritt nazzjonali, inter alia
in osservanza ta’ l-obbligi tad-dritt internazzjonali.
133. Madankollu, fid-dawl ta’ l-obbjettiv li d-direttiva, adottata abbażi ta’ l-Artikolu 235 KE, hija intiża biex tilħaq – kif inhu pprovdut fl-Artikolu 3(c) tat-Trattat KE u msemmi fl-ewwel premessa tad-Direttiva stess, u jiġifieri l-abolizzjoni ta’ ostakli għall-moviment liberu tal-persuni bejn l-Istati Membri – kif ukoll fid-dawl tal-ħtieġa li jiġi rrispettat il-prinċipju ġenerali ta’ l-ugwaljanza, jiena nsostni li huwa possibbli li tingħata interpretazzjoni estensiva tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva sabiex tiġi reża applikabbli anke favur persuni – residenti fi Stat Membru li mhuwiex dak li tiegħu huma ċittadini, jew għax ikunu twieldu hemmhekk jew ittrasferew ruħhom hemmhekk – li jkunu jixtiequ jittrasferixxu ruħhom fl-Istat Membru li tiegħu jkunu ċittadini, imma ma jkunux jistgħu jipprevalixxu ruħhom għal dan l-iskop mid-dritt nazzjonali jew minn dispożizzjonijiet oħra tad-dritt Komunitarju.
134. Fil-kuntest ta’ din l-interpretazzjoni estensiva jeħtieġ li jiġi vverifikat jekk is-sur Eind u, per konsegwenza, bintu jissodisfawx il-kundizzjonijiet biex ikollhom dritt li jirrisjedu fl-Olanda skond id-Direttiva 90/364.
135. L-eżistenza tad-dritt ta’ residenza kkontemplat fl-Artikolu 1(1) ta’ din id-Direttiva titlob b’mod partikolari li l-persuni kkonċernati jkolhom “riżorsi biżżejjed sabiex jevitaw li jsiru piż fuq is-sistema ta’ l-assistenza soċjali ta’ l-Istat Membru ospitanti”. Din id-disponibbiltà ta’ riżorsi, inkwantu hija kundizzjoni neċessarja għall-eżistenza tad-dritt ta’ residenza in eżami, loġikament għandha tkun hemm qabel l-eżerċizzju tad-dritt imsemmi. Il-persuna kkonċernata għalhekk, fil-mument meta titlob il-permess ta’ residenza fl-Istat Membru ospitanti, għandha turi li mhux se jkollha bżonn tistrieħ fuq l-għajnuna ekonomika ta’ dan l-Istat sabiex tkun tista’ tgħix hemmhekk. Ir-residenza tagħha, essenzjalment, m’għandhiex tiġġenera piżijiet eċċessivi għall-finanzi ta’ l-Istat fejn tkun tixtieq toqgħod (ara r-raba’ permessa tad-direttiva).
136. Kif il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha okkażjoni tosserva, skond it-termini stess ta’ l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 90/364, “huwa biżżejjed li ċ-ċittadini ta’ l-Istati Membri ‛jkollhom’ ir-riżorsi meħtieġa mingħajr ma din id-dispożizzjoni ma tinkludi l-iċken rekwiżit fir-rigward ta’ l-oriġini ta’ dawn ir-riżorsi”(89) . Għaldaqstant, anke l-assistenza soċjali tista’ in abstracto
tirrappreżenta sors ta’ “riżorsi biżżejjed” fis-sens ta’ l-Artikolu 1 tad-Direttiva 90/364.
137. Fil-fatt, iċ-ċittadin Komunitarju li jirċievi mingħand Stat Membru xi assistenza soċjali li tkun “esportabbli” f’każ li dan jittrasferixxi ruħu fi Stat Membru ieħor, peress li ma tkunx marbuta mal-kundizzjonijiet għar-residenza bla ebda dubju jista’ jistrieħ fuq dik l-assistenza soċjali, fil-konfront ta’ dak l-Istat, għall-finijiet ta’ l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva in kwistjoni, sabiex juri li mhux ser ikollu jistrieħ fuq l-assistenza soċjali ta’ l-Istat ospitanti.
138. Dan iċ-ċittadin għandu fakoltà simili anke fil-konfront ta’ l-Istat tiegħu stess, li jagħtih dik l-assistenza, u li fih huwa jkun jixtieq jittrasferixxi jew jerġa’ jittrasferixxi ruħu. Infatti, jekk id-dritt li wieħed jirċievi din l-assistenza ma tippresupponix ir-residenza taċ-ċittadin f’dak l-Istat, l-istess residenza ma tagħtix lok għal piżijiet oħra fuq is-sistema ta’ assistenza soċjali ta’ l-Istat in kwistjoni, li jkun xorta waħda obbligat jagħti dik l-assistenza anke meta ċ-ċittadin ma joqgħodx fit-territorju tiegħu.
139. Fil-fehma tiegħi, huma għalhekk deċiżivi l-kundizzjonijiet li tagħthom tingħata l-assistenza. Fil-każ in eżami l-Qorti tal-Ġustizzja m’għandhiex informazzjoni preċiża biżżejjed dwar il-kundizzjonijiet għall-għoti ta’ l-assistenza mogħtija mill-awtoritajiet Olandiżi lis-Sur Eind. Ċertament, id-digriet tar-rinviju, apparti li jgħid li s-sur Eind jirċievi l-assistenza in kwistjoni u ilu jirċeviha minn mindu rritorna fl-Olanda(90), jindika li dan “għandu dritt għall-assistenza soċjali minħabba li huwa għandu ċittadinanza Olandiża”(91) . Madankollu, peress li l-qorti tar-rinviju jista’ jkun li ma kkunsidratx ir-rilevanza tal-kundizzjonijiet għall-għoti ta’ l-assistenza għall-finijiet li jinteressawna, mhuwiex eskluż li s-sur Eind kiseb din l-assistenza anke minħabba r-residenza tiegħu fl-Olanda.
140. Kieku kellu jirriżulta li din l-assistenza ta’ l-Istat Olandiż tispetta lis-sur Eind minħabba ċ-ċittadinanza Olandiża tiegħu u indipendentement mill-fatt li joqgħod fl-Olanda, huwa jkun jista’ jistrieħ fuq din l-assistenza biex jinvoka d-dritt ta’ residenza f’dan l-Istat skond id-Direttiva 90/364, u miegħu bintu wkoll. F’każ kuntrarju, ma jkunx jista’ jagħmel dan jekk dik l-assistenza tiġi konċessa lis-sur Eind bħala ċittadin residenti
fl-Olanda, jiġifieri kieku hija dipendenti mill-fatt li jkun residenti f’dak l-Istat.
141. Id-domandi preliminari III b) u IV, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja
ma tqisx superfluwu li dawn jiġu eżaminati, għandhom jiġu mweġbin kif ġej:
“III b) Għall-finijiet ta’ l-applikazzjoni ta’ l-Artikolu 1 tad-Direttiva tal-Kunsill tat-28 ta’ Ġunju 1990, 90/364/KEE dwar id-dritt ta’ residenza, mhuwiex ipprojbit, bħala regola, li, fil-kuntest tal-verifika tad-disponibbiltà ta’ “riżorsi biżżejjed” fis-sens ta’ dan l-Artikolu, tittieħed in kunsiderazzjoni l-assistenza soċjali mogħtija minn xi Stat Membru. F’każ ta’ assistenza mogħtija lil ċittadin tiegħu mill-Istat li fil-konfront tiegħu jkun qiegħed jiġi pretiż id-dritt ta’ residenza skond dak l-Artikolu, din l-assistenza ma tistax tittieħed in kunsiderazzjoni fil-kuntest imsemmi jekk l-għoti ta’ din l-assistenza jippresupponi r-residenza tal-benefiċjarju fit-territorju ta’ dak l-Istat.
IV. L-Artikolu 18(1) KE ma jagħtix liċ-ċittadin ta’ l-Unjoni dritt ta’ dħul u residenza fit-territorju ta’ l-Istati Membri mingħajr l-eżistenza tal-kundizzjonijiet previsti mid-dispożizzjonijiet l-oħra tat-Trattat KE u d-dispożizzjonijiet relattivi li jimplementawh. Il-fatt li ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikun membru tal-familja ta’ persuna li tgawdi l-istat ta’ ċittadin ta’ l-Unjoni ma jbiddilx ir-risposta li għandha tingħata lid-domandi preliminari preċedenti.
V – Konklużjoni
142. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex twieġeb id-domandi preliminari magħmula lilha mir-Raad van State kif ġej:
“I a) Il-fatt li ċittadin ta’ pajjiż terz ikun ġie kkunsidrat minn Stat Membru ospitanti bħala membru tal-familja ta’ ħaddiem, fis-sens ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 1612/68 tal-15 ta’ Ottubru 1968, dwar il-libertà tal-moviment għall-ħaddiema fi ħdan il-Komunità, u għalhekk, ikun irċieva minn dak l-Istat permess ta’ residenza skond dak l-Artikolu, anke jekk il-validità ta’ dak il-permess tkun għadha ma skadietx, ma jorbotx minnu nnifsu lill-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin, sabiex, malli l-istess ħaddiem jirritorna f’pajjiżu, jirrikonoxxi favur l-imsemi ċittadin ta’ pajjiż terz, id-dritt tad-dħul u residenza fit-territorju tiegħu.
I b) L-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin huwa obbligat jevalwa jekk iċ-ċittadin tal-pajjiż terz, bħala membru tal-familja tal-ħaddiem, mar-ritorn ta’ l-istess ħaddiem f'pajjiżu, għandux dritt jidħol u joqgħod fit-territorju ta’ dak l-Istat abbażi tad-dritt Komunitarju, qabel ma jivverifika jekk dan id-dritt jistax jiġi rikonoxxut jew le lil dan iċ-ċittadin abbażi tad-dritt nazzjonali li ma jaqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt Komunitarju.
II) Għall-finijiet tas-soluzzjoni tad-domandi I a) u I b) mhuwiex rilevanti l-fatt li l-imsemmi ċittadin tal-pajjiż terz, qabel ma rrisjeda fl-Istat Membru ospitanti, ma jkunx gawda mid-dritt ta’ residenza bbażat fuq id-dritt nazzjonali fl-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin. Dan il-fatt ma jeskludix l-għoti min-naħa ta’ l-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin ta’ permess ta’ residenza liċ-ċittadin tal-pajjiż terz, ibbażat fuq id-dritt Komunitarju.
III a) Ċittadin ta’ pajjiż terz, li jkun membru tal-familja ta’ ċittadin ta’ Stat Membru, li jirritorna fl-istess Stat Membru wara li jkun ħadem bħala persuna impjegata fi Stat Membru ieħor, għandu d-dritt li jirrisjedi fl-ewwel Stat mal-membru tal-familja tiegħu bis-saħħa ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, dejjem jekk ikun hemm ir-rabta ta’ parentela rikjesta, u dan indipendentement mill-fatt jekk iċ-ċittadin Komunitarju jeżerċitax jew ikunx qed ifittex impjieg hemmhekk. Dan id-dritt jispetta lit-titulari tiegħu mingħajr limiti oħra ta’ żmien ħlief dawk li jistgħu jiġu dedotti mill-kundizzjonijiet ta’ l-Artikolu 10(a) u (b).
III b) Għall-finijiet ta’ l-applikazzjoni ta’ l-Artikolu 1 tad-Direttiva tal-Kunsill tat-28 ta’ Ġunju 1990, 90/364/KEE dwar id-dritt ta’ residenza, mhuwiex ipprojbit, bħala regola, li, fil-kuntest tal-verifika tad-disponibbiltà ta’ “riżorsi biżżejjed” fis-sens ta’ dan l-Artikolu, tittieħed in kunsiderazzjoni l-assistenza soċjali mogħtija minn xi Stat Membru. F’każ ta’ assistenza mogħtija lil ċittadin tiegħu mill-Istat li fil-konfront tiegħu jkun qiegħed jiġi pretiż id-dritt ta’ residenza skond dak l-Artikolu, din l-assistenza ma tistax tittieħed in kunsiderazzjoni fil-kuntest imsemmi jekk l-għoti ta’ din l-assistenza tippresupponi r-residenza tal-benefiċjarju fit-territorju ta’ dak l-Istat.
IV.
L-Artikolu 18(1) KE ma jagħtix liċ-ċittadin ta’ l-Unjoni dritt ta’ dħul u residenza fit-territorju ta’ l-Istati Membri mingħajr l-eżistenza tal-kundizzjonijiet previsti mid-dispożizzjonijiet l-oħra tat-Trattat KE u d-dispożizzjonijiet relattivi li jimplementawh. Il-fatt li ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikun membru tal-familja ta’ persuna li tgawdi l-istat ta’ ċittadin ta’ l-Unjoni ma jbiddilx ir-risposta li għandha tingħata lid-domandi preliminari preċedenti”.
(1) .
(2)  –	Direttiva tad-29 ta’ April 2004, dwar id-drittijiet taċ-ċittadini ta’ l-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom biex jiċċaqalqu u jgħixu liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri, u li temenda r-Regolament (KEE) Nru 1612/68 u li tħassar id-Direttivi 64/221/KEE, 68/360/KEE, 72/194/KEE, 73/148/KEE, 75/34/KEE, 75/35/KEE, 90/364/KEE, 90/365/KEE u 93/96/KEE (ĠU L 158 p. 77).
(3)
–	ĠU L 257, p. 2.
(4)
–	L-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, bħall-Artikolu 11, ġie mħassar mid-Direttiva 2004/38/KE b’effett mit-30 ta’ April 2006.
(5)  –	ĠU L 257, p. 13. Din id-direttiva ġiet imħassra bid-Direttiva 2004/38, b’effett mit-30 ta’ April 2006.
(6)  –	ĠU L 180, p. 26. Anke din id-Direttiva ġiet imħassra mid-Direttiva 2004/38, b’effett mit-30 ta’ April 2006.
(7)  –	Sentenza tas-26 ta’ Frar 1991, C‑292/89 (Ġabra
p. I‑745).
(8)  –	Sentenza tas-7 ta’ Lulju 1992, C‑370/90 (Ġabra
p. I‑4265).
(9)  –	Digriet tar-rinviju, punt 2.4.
(10)  –	Dawn huma l-Gvern Britanniku, tar-Repubblika Ċeka, Daniż, Olandiż u Ġermaniż li ppreżentaw l-osservazzjonijiet bil-miktub, u l-Gvern Grieg li intervjena biss fis-seduta.
(11)  –	Ara l-punti 2.7 sa 2.9 ta’ dan id-digriet.
(12)  –	Sentenza tat-23 ta’ Settembru 2003, C‑109/01 (Ġabra
p. I‑9607).
(13)  –	Digriet tar-rinviju, punt 2.9.2.
(14)  –	Digriet tar-rinviju, punt 2.7.
(15)  –	Digriet tar-rinviju, punt 2.9.3.
(16)  –	Ibidem .
(17)  –	Ibidem .
(18)  –	Il-Gvern Britanniku mmotiva din il-preċiżazzjoni billi rrileva li, kif jirriżulta mis-sentenza Akrich, iċċitata, iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun membru tal-familja ta’ ħaddiem Komunitarju, mill-Artikolu 39 KE u mill-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, jikseb id-dritt li jirrisjedi mal-ħaddiem fl-Istat Membru ospitanti biss jekk dan diġà kien joqgħod legalment fi Stat Membru ieħor tal-Komunità qabel ma ttrasferixxa ruħu fl-ewwel Stat.
(19)  –	L-enfasi hija tiegħi.
(20)  –	Din il-limitazzjoni territorjali tal-permess ta’ residenza toħroġ, direttament jew indirettament, anke minn dispożizzjonijiet Komunitarji oħra. Per eżempju, l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 68/360 jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jagħtu liċ-ċittadini tagħhom u lill-membri tal-familja tagħhom li għalihom japplika r-Regolament Nru 162/68, wara li jipproduċu d-dokumenti rikjesti “id-dritt ta’ residenza fit-territorju tagħhom ". L-Artikolu 11 tar-Regolament Nru 1612/68 jiddisponi li l-konjuġi u t-tfal taċ-ċittadin ta’ Stat Membru li jwettaq attività bħala impjegat jew persuna li taħdem għal rasha, għandu jkollhom id-dritt li “jidħlu għal kwalunkwe attività bħala persuna impjegata fit-territorju kollu ta’ dak l-istess Stat ” (l-enfasi hija tiegħi). Il-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza tat-30 ta’ Marzu 2006, C-10/05, Mattern u Cikotic (Ġabra p. I-3145, punt 24), irrilevat li kif jirriżulta mill-kliem stess ta’ l-Artikolu 11 tar-Regolament, id-dritt ta’ ċittadin ta’ Stat terz, li huwa konjuġi ta’ ċittadin Komunitarju, li jkollu aċċess għas-suq tax-xogħol, jista’ jiġi invokat biss fl-Istat Membru fejn dan iċ-ċittadin Komunitarju jeżerċita attività jew bħala impjegat jew għal rasu.
(21)  –	Sentenza ta’ l-14 ta’ April 2005, Il-Kummissjoni vs Spanja, C‑157/03 (Ġabra
p. I‑2911, punt 28).
(22)  –	L-istess opinjoni ġiet espressa mill-Gvern tar-Repubblika Ċeka u l-Gvern Ġermaniż fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom.
(23)  –	Dan jimplika li dawn l-awtoritajiet jistgħu, per eżempju, jivverifikaw l-effettività tar-rabta ta’ parentela rikjesta.
(24)  –	Iċċitata iktar ’il fuq, punti 49 u 50 [traduzzjoni mhux ufficiali].
(25)  –	Dment li l-permess ta’ residenza in kwistjoni kien verament ibbażat fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 (ara l-paragrafi 27-29 supra ).
(26)  –	Sentenza tad-9 ta’ Jannar 2007, kawża C‑1/05 (li mhux ippubblikata fil-Ġabra).
(27)
–	Konklużjonijiet ippreżentati fis-27 ta’ April 2006 fil-kawża deċiża mis-sentenza Jia ċċitata iktar ’il fuq, punt 28.
(28)
–	Sentenzi tal-25 ta’ Lulju 2002, MRAX, C-459/99 (Ġabra p. I-6591, punt 59) u Il-Kummissjoni vs Spanja, iċċitata iktar ’il fuq, punt 28.
(29)  –	Il-Kummissjoni u l-Gvern tar-Repubblika Ċeka, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom li huma ppreżentaw fil-kuntest ta’ dawn il-proċedimenti qabel ma ngħatat is-sentenza Jia, sostnew huma wkoll li l-kundizzjoni tar-residenza legali preċedenti m’għandhiex tapplika b’mod ġenerali u mhijiex rilevanti għall-każ in eżami. Ir-rappreżentant ta’ R.N.G. Eind esprima ruħu bl-istess mod waqt is-seduta; mill-banda l-oħra, il-Gvern Grieg u
dak Ġermaniż esprimew opinjoni opposta.
(30)  –	Sentenza Jia, iċċitata iktar ’il fuq, punt 33.
(31)  –	Kif ġie mfakkar mill-qorti tar-rinviju fil-punt 2.9.1 tad-digriet tar-rinviju, din il-kwistjoni kienet tirrigwarda s-sitwazzjoni fejn il-konjuġi Marokkin ta’ ċittadin Britanniku kien joqgħ od illegalment
fir-Renju Unit u kien tkeċċa
lejn l-Irlanda, fejn ingħaqad mal-konjuġi, li kienet toqgħod u taħdem hemm, qabel ma t-tnejn li huma rritornaw flimkien fir-Renju Unit, fejn dan il-konjuġi aċċetta impjieg.
(32)  –	Sentenza Jia, iċċitata iktar ’il fuq, punt 31.
(33)  –	Il-Gvern Ġermaniż esprima ruħu espressament bil-kontra ta’ dak li indikajt jien, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu li ppreżenta fil-kuntest ta’ dawn il-proċedimenti, qabel ma ngħatat is-sentenza ċċitata Jia.
(34)  –	Barra minn hekk, anke jekk wieħed jikkunsidra li, għall-kuntrarju ta’ dak li ġie ppreċiżat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Jia, il-kundizzjoni tar-residenza legali preċedenti fi Stat Membru, imsemmija fis-sentenza Akrich, għandha tapplika b’mod ġenerali – bil-konsegwenza li l-awtoritajiet Britanniċi ma kienx ikollhom jagħtu permess ta’ residenza lil R.N.G. Eind ibbażat fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 –, jiena nsostni li r-residenza ta’ l-istess R.N.G. Eind fir-Renju Unit ma tistax tiġi kklassifikata bħala illegali, u dan peress li ġie espressament permess mill-awtoritajiet Britanniċi, għalkemm il-kundizzjonijiet preskritti ma kinux issodisfati.
(35)  –	L-enfasi hija tiegħi. Bl-istess mod, il-premessa 5 tad-Direttiva 2004/38 tindika llum li “[i]d-dritt taċ-ċittadini kollha ta’ l-Unjoni li jiċċaqalu u jgħixu liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri għandu, jekk se jiġi eżerċitat taħt il-kondizzjonijiet objettivi [ oġġettivi ] tal-libertà u d-dinjità, jingħata wkoll lill-membri tal-familja tagħhom, irrispettivament miċ-ċittadinanza” (l-enfasi hija tiegħi).
(36)  –	Sentenzi tat-13 ta’ Novembru 1990, Di Leo, C-308/89 (Ġabra
p. I‑4185, punt 13) u tas-17 ta’ Settembru 2002, Baumbast u R, C‑413/99 (Ġabra
p. I‑7091, punt 50) [traduzzjoni mhux ufficiali].
(37)  –	Id-Direttiva 2004/38 stess tħaddan din l-idea funzjonali tad-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja taċ-ċittadini ta’ l-Unjoni – kif jirriżulta mill-Artikolu 3(1) fejn jingħad “[d]id-Direttiva għandha tapplika għaċ-ċittadini kollha ta’ l-Unjoni li jiċċaqilqu jew li jgħixu fi Stat Membru għajr iċ-ċittadini ta’ l-istess Stat Membru, u għall-membri tal-familja tagħhom kif imfissra fil-punt 2 ta’ l-Artikolu 2 li jakkumpanjawhom jew li jingħaqdu magħhom” -, u għalhekk ir-riunifikazzjoni tal-familja taċ-ċittadini ta’ l-Unjoni li ma jeżerċitawx id-dritt tagħhom ta’ moviment liberu jibqa’ jiġi regolat mid-dritt nazzjonali. Ara, f’dan is-sens, Urbano De Sousa C. “ Le droit des membres de la famille du citoyen de l'Union européenne de circuler et de séjourner sur le territoire des États membres, dans la directive 2004/38/CE ”, f'J.Y. Carlier – E. Guild, L'avenir de la libre circulation des personnes dans l'U.E., Bruylant, Brussell, 2006, p. 103, b’mod partikolari p. 124 u 125. Ara wkoll il-konklużjonijiet ta’ l-Avukat Ġenerali Stix-Hackl tat-13 ta’ Settembru 2001 fil-kawża deċiża mis-sentenza MRAX, iċċitata iktar ’il fuq, punt 30.
(38)  –	Digriet tar-rinviju, punt 2.10.2
(39)  –	L-enfasi hija tiegħi.
(40)  –	Sostanzjalment, il-Gvern tar-Repubblika Ċeka u l-Kummissjoni huma ta’ l-istess fehma.
(41)  –	Ara s-sentenza tat-18 ta’ Mejju 1989, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, 249/86 (Ġabra
p. 1263, punt 8).
(42)  –	L-Artikolu 39(1) KE jiżgura “l-moviment liberu tal-ħaddiem fi ħdan il-Komunità ”. L-Artikolu 39(3) jirreferi, fis-subparagrafu (b), għad-dritt “li jispostja ruħu liberament għal dan l-iskop fit-territorju ta’ l-Istati Membri ”, fis-subparagrafu (ċ), għad-dritt “li joqgħod f'kull Stat Membru ” u, fis-subparagrafu (d), għad-dritt “ li jgħix fit-territorju ta’ Stat Membru
wara li jkun okkupa impjieg hemm” (l-enfasi hija tiegħi).
(43)  –	L-Artikolu 7 tar-regolament Nru 1612/68 jistabbilixxi d-dritt tal-ħaddiem ċittadin ta’ Stat Membru li jiġi ttrattat bl-istess mod bħal dak li bih huma ttrattati l-ħaddiema nazzjonali fit-territorju ta’ l-Istati Membri l-oħra għal dak li jirrigwarda l-kundizzjonijiet ta’ l-impjieg u xogħol.
(44)  –	Sentenza tas-26 ta’ Jannar 1999, Terhoeve, C-18/95 (Ġabra
p. I‑345, punti 26 sa 29, u l-ġurisprudenza ċċitata hemmhekk).
(45)  –	Sentenza Singh, iċċitata iktar ’il fuq, punt 19.
(46)  –	Ibidem, punt 23 [traduzzjoni mhux ufficiali].
(47)  –	Sentenza tat-23 ta’ Marzu 2004, Collins, C-138/02 (Ġabra p. I-2703, punt 26 u l-ġurisprudenza ċċitata hemmhekk).
(48)  –	Ara, f”dan is-sens, is-sentenza tat-12 ta’ Mejju 1998, Martínez Sala, C‑85/96 (Ġabra
p. I‑2691, punt 32), fejn intqal li, fil-kuntest ta’ l-Artikolu 39 KE u tar-Regolament Nru 1612/68 jingħad “persuna li verament tkun qed tfittex im[p]jieg għandha wkoll tiġi kkunsidrata bħala ħaddiem”.
(49)  –	Digriet tar-rinviju, punt 2.10.1.
(50)  –	Sentenza Antonissen, iċċitata iktar ’il fuq, punti 13 u 14 (l-enfasi hija tiegħi) [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Ara wkoll is-sentenza tas-26 ta’ Mejju 1993, Tsiotras, C-171/91 (Ġabra p. I‑2925, punt 8); sentenza ta’ l-20 ta’ Frar 1997, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, C‑344/95 (Ġabra p. I‑1035, punt 15), u Collins, iċċitata iktar ’il fuq, punt 36.
(51)  –	Iċċitata iktar ’il fuq, punt 32.
(52)  –	Ibidem
[traduzzjoni mhux ufficiali].
(53)  –	Ara l-konklużjonijiet ta’ l-Avukat Ġenerali Darmon li ġew ippreżentati fit-8 ta’ Novembru 1990 fil-kawża li ġiet deċiża mis-sentenza Antonissen, iċċitata iktar ’il fuq (punt 7).
(54)  –	Sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, iċċitata iktar ’il fuq, punt 11 [traduzzjoni mhux uffiċjali].
(55)  –	Ibidem
[traduzzjoni mhux uffiċjali].
(56)  –	Sentenza tat-13 ta’ Frar 1985, Diatta,
267/83 (Ġabra p. 567, punt 17).
(57)  –	Sentenzi tal-11 ta’ Lulju 2002, Carpenter, C‑60/00 (Ġabra p. I‑6279, punt 38);
MRAX, iċċitata iktar ’il fuq, punt 53 u Il-Kummissjoni vs Spanja, iċċitata iktar ’il fuq, punt 26.
(58)  –	Ara, ex multis, is-sentenza tas-16 ta’ Lulju 1992, Asociación española de banca privada et,
C‑67/91 (Ġabra
p. I‑4785, punt 30.
(59)  –	Sentenzi Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, iċċitata iktar ’il fuq, punt 10; Carpenter, iċċitata iktar ’il fuq, punt 41; Akrich, iċċitata iktar ’il fuq, punt 58, u tas-27 ta’ Ġunju 2006, Il-Parlament vs Il-Kunsill, C‑540/03 (Ġabra
p. I‑5769, punt 52). Id-dritt għar-rispett tal-ħajja familjari huwa msemmi wkoll fl-Artikolu 7 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali ta’ l-Unjoni Ewropea pproklamata f’Nizza fis-7 ta’ Diċembru 2000 (iktar ’il quddiem: il-“Karta”).
(60)  –	Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Carpenter, punt 42, Akrich, punt 59 u Il-Parlament vs Il-Kunsill, punt 53.
(61)  –	Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, punt 10 u Baumbast u R, punt 72.
(62)  –	Sentenza Il-Parlament vs Il-Kunsill, iċċitata iktar ’il fuq, punt 37.
(63)  –	Ibidem, punt 57.
(64)  –	Ibidem . Min-naħa tagħha, il-Karta tistpula, fl-Artikolu 24(2) l-obbligu ta’ l-awtoritajiet pubbliċi u l-istituzzjonijiet privati li jikkunsidraw qabel kollox, fl-atti kollha relattivi għat-tfal, l-interess suprem tat-tfal u, fl-Artikolu 24(3) id-dritt ta’ kull tifel li jkollu regolarment relazzjonijiet personali u kuntatti diretti maż-żewġ ġenituri tiegħu.
(65)  –	L-enfasi hija tiegħi.
(66)  –	L-għażla li jiġi applikat b’analoġija l-Artikolu 10 tar-regolament Nru 1612/68 jidhirli li huwa iktar xieraq mis-sempliċi riferiment għall-prinċipju ta’ l-effettività ta’ l-Artikolu 39 KE u ta’ l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 1612/68 u dan minħabba n-natura speċifika ta’ l-ewwel dispożizzjoni u l-fatt li dan jillimita kjarament il-grupp tal-membri tal-familja li lilhom jingħatalhom id-dritt ta’ residenza fl-Istat Membru ospitanti.
(67)  –	Fis-sentenza tad-19 ta’ Ottubru 2004, Zhu u Chen, C‑200/02 (Ġabra
p. I‑9925, punti 45‑46), il-Qorti tal-Ġustizzja siltet id-dritt għar-residenza fir-Renju Unit tas-sinjura Chen, ċittadina Ċiniża u l-omm ta’ Catherine, ċittadina Irlandiża, mhux minn xi dispożizzjoni speċifika tad-dritt Komunitajru relattiva għar-riunifikazzjoni tal-familja, imma abbażi tal-prinċipju ta’ l-effettività tad-dispożizzjonijiet (Artikolu 18 KE u 1(1) tad-Direttiva 90/364) li kienu jagħtu lill-bint id-dritt għar-residenza f’dak l-Istat Membru. Il-Qorti tal-Ġustizzja rraġunat b’mod simili fis-sentenza Baumbast u R, iċċitata iktar ’il fuq, punti 73 sa 75, fejn, abbażi ta’ l-effettività, siltet mid-dritt ta’ l-iben li joqgħod, fis-sens ta’ l-Artikolu 12 tar-regolament Nru 1612/68, fl-Istat Membru ospitanti sabiex jirċievi edukazzjoni ġenerali, id-dritt tal-ġenitur affidatarju, indipendentement min-nazzjonalità tiegħu, li joqgħod mat-tifel, u indipendentement mill-fatt li ż-żwieġ tal-ġenituri kien ġie xolt medio tempore
jew li l-ġenitur ċittadin ta’ l-Unjoni Ewropea ma baqax ħaddiem emgirant fl-Istat membru ospitanti.
(68)  –	F’dan ir-rigward għandu jiġi mfakkar li hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tipprovdi lill-qorti nazzjonali bl-elementi kollha għall-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju li jistgħu jkunu utli sabiex tingħata deċiżjoni fil-kawża li hija jkollha quddiemha, kemm jekk din tkun għamlet referenza għalihom fid-domandi tagħha u kemm jekk le (sentenza tas-7 ta’ Settembru 2004, kawża C-456/02, Trojani, Ġabra p. I-7573, punt 38 u l-ġurisprudenza ċċitata hemmhekk).
(69)  –	Il-Gvern tar-Repubblika Ċeka, dak Ġermaniz u dak Britanniku esprimew ruħhom bil-kontra.
(70)  –	Sentenza Martínez Sala, iċċitata iktar ’il fuq, punt 32 u l-ġurisprudenza ċċitata hemmhekk.
(71)  –	Sentenza Baumbast u R, iċċitata iktar ’il fuq, punt 70, u l-ġurisprudenza ċċitata hemmhekk, kif ukoll is-sentenza ta’ l-24 ta’ Settembru 1998, Il-Kummissjoni vs Franza, C‑35/97 (Ġabra
p. I‑5325, punt 41).
(72)  –	Qed nuża t-terminu konvivenza f’sens wiesa’, li ma jirrikjedix bilfors il-koabitazzjoni fl-istess dar. Il-Qorti tal-Ġustizzja ċċarat infatti li “il-membri tal-familja ta’ ħaddiem emigrant, fis-sens ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, mhux neċessarjament iridu jgħixu miegħu biex ikunu intitolati għad-dritt tar-residenza skond din ir-regola’ (sentenza Diatta, iċċitata iktar ’il fuq, punt 22, traduzzjoni mhux uffiċjali).
(73)  –	Sentenza Singh, iċċitata iktar ’il fuq, punt 18 (l-enfasi hija tiegħi) [traduzzjoni mhux uffiċjali].
(74)  –	Sentenza tal-11 ta’ April 2000, Kaba, C‑356/98 (Ġabra
p. I‑2623, punt 23) [traduzzjoni mhux uffiċjali].
(75)  –	Sentenza Antonissen, iċċitata iktar ’il fuq, punt 16. Ara, fl-istess sens, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, Tsiotras, punt 13, u Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, punt 16.
(76)  –	Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, punt 17 u Collins, punt 37.
(77)  –	Sentenza Antonissen, iċċitata iktar ’il fuq, punt 21. Ara wkoll is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, Tsiotras, punt 13; Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, punt 17 u Collins, punt 37.
(78)  –	Sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, iċċitata iktar ’il fuq, punt 18.
(79)  –	Punt 2.3.1.
(80)  –	P. Rodière, Libre circulation des personnes et citoyenneté européenne dans la jurisprudence de la Cour de justice, fir- Revue trimestrielle de droit européen, 2006, Vol. 42 (1), p. 163, b’mod partikolari p. 164.
(81)  –	Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Baumbast u R, punt 84; Trojani, punt 31, u Zhu u Chen, punt 26.
(82)  –	Ara l-konklużjonijiet ta’ l-Avukat Ġenerali La Pergola ppreżentati fl-1 ta’ Lulju 1997 fil-kawża deċiża mis-sentenza Martínez Sala, iċċitata iktar ’il fuq u l-konklużjonijiet ta’ l-Avukat Ġenerali Cosmas, ippreżentati fis-16 ta’ Marzu 1999 fil-kawża C‑378/97, deċiża mis-sentenza tal-21 ta’ Settembru 1999, Wijsenbeek (Ġabra p. I‑6207).
(83)  –	Sentenza Baumbast u R, iċċitata iktar ’il fuq, punt 86 [traduzzjoni mhux uffiċjali].
(84)  –	Sentenzi Kaba, iċċitata iktar ’il fuq, punt 30; Baumbast u R, iċċitata iktar ’il fuq, punt 85; tas-6 ta’ Marzu 2003, Kaba C‑466/00 (Ġabra
p. I‑2219, punto 46); Trojani, iċċitata iktar ’il fuq, punt 32, u Zhu u Chen, iċċitata iktar ’il fuq, punt 26.
(85)  –	Sentenza tat-23 ta’ Marzu 2006, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, C‑408/03 (Ġabra
p. I‑2647, punt 64).
(86)  –	Ibidem, punt 65.
(87)  –	Ibidem, punt 36.
(88)  –	Ibidem, punt 37.
(89)  –	Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, Zhu u Chen, punt 30, u tat-23 ta’ Marzu 2006, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, punt 40.
(90)  –	Punt 2.4.
(91)  –	Punt 2.10.4.