62020CJ0604
ARREST VAN HET HOF (Derde kamer)
20 oktober 2022 (
*1
)
„Prejudiciële verwijzing – Justitiële samenwerking in burgerlijke zaken – Verordening (EU) nr. 1215/2012 – Artikel 6 – Verweerder die geen woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat – Artikel 17 – Bevoegdheid voor consumentenovereenkomsten – Begrip ‚beroepsactiviteiten’ – Artikel 21 – Bevoegdheid voor individuele verbintenissen uit arbeidsovereenkomst – Begrip ‚werkgever’ – Band van ondergeschiktheid – Verordening (EG) nr. 593/2008 – Toepasselijk recht – Artikel 6 – Individuele arbeidsovereenkomst – Patronaatsverklaring gesloten tussen de werknemer en een derde vennootschap die garant staat voor de op de werkgever rustende verbintenissen jegens die werknemer”
In zaak C‑604/20,
betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door het Bundesarbeitsgericht (hoogste federale rechter in arbeidszaken, Duitsland) bij beslissing van 24 juni 2020, ingekomen bij het Hof op 16 november 2020, in de procedure
ROI Land Investments Ltd
tegen
FD,
wijst
HET HOF (Derde kamer),
samengesteld als volgt: K. Jürimäe, kamerpresident, M. Safjan (rapporteur), N. Piçarra, N. Jääskinen en M. Gavalec, rechters,
advocaat-generaal: J. Richard de la Tour,
griffier: A. Calot Escobar,
gezien de stukken,
gelet op de opmerkingen van:
–
FD, vertegenwoordigd door N. von Kirchbach, Rechtsanwältin,
–
de Europese Commissie, vertegenwoordigd door M. Heller, M. Wilderspin en W. Wils als gemachtigden,
gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 28 april 2022,
het navolgende
Arrest
1
Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 6, lid 1, artikel 17, lid 1, en artikel 21, lid 1, onder b), i), en lid 2, van verordening (EU) nr. 1215/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2012 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PB 2012, L 351, blz. 1, met rectificatie in PB 2017, L 104, blz. 28) alsmede van artikel 6, lid 1, van verordening (EG) nr. 593/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 17 juni 2008 inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (Rome I) (PB 2008, L 177, blz. 6, met rectificatie in PB 2019, L 230, blz. 11; hierna: „Rome I-verordening”).
2
Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen ROI Land Investments Ltd (hierna: „ROI Land”) en FD over de weigering van ROI Land, die krachtens een patronaatsverklaring jegens FD verantwoordelijk is voor de nakoming van de verbintenissen uit een tussen FD en een dochteronderneming van deze vennootschap gesloten arbeidsovereenkomst, om de uit deze overeenkomst voortvloeiende schuldvorderingen te betalen.
Toepasselijke bepalingen
Verordening nr. 1215/2012
3
In de overwegingen 4, 14, 15 en 18 van verordening nr. 1215/2012 wordt het volgende verklaard:
„(4)
Sommige verschillen in de nationale regels inzake de rechterlijke bevoegdheid en de erkenning van beslissingen bemoeilijken de goede werking van de interne markt. Bepalingen die de eenvormigheid van de regels inzake jurisdictiegeschillen in burgerlijke en handelszaken mogelijk maken alsook zorgen voor een snelle en eenvoudige erkenning en tenuitvoerlegging van in een lidstaat gegeven beslissing, zijn onontbeerlijk.
[…]
(14)
Ten aanzien van verweerders die geen woonplaats hebben op het grondgebied van een lidstaat, gelden als regel de nationale bevoegdheidsregels die worden toegepast op het grondgebied van de lidstaat van het gerecht waarbij de zaak is aangebracht.
Met het oog op de bescherming van consumenten en werknemers, en teneinde de bevoegdheid van de gerechten van de lidstaten in gevallen waarin deze exclusieve bevoegdheid hebben, zeker te stellen en de autonomie van de partijen te eerbiedigen, dienen bepaalde bevoegdheidsregels in deze verordening te gelden, ongeacht de woonplaats van de verweerder.
(15)
De bevoegdheidsregels moeten in hoge mate voorspelbaar zijn, waarbij als beginsel geldt dat de bevoegdheid in het algemeen gegrond wordt op de woonplaats van de verweerder. De bevoegdheid moet altijd op die grond kunnen worden gevestigd, behalve in een gering aantal duidelijk omschreven gevallen waarin het voorwerp van het geschil of de autonomie van de partijen een ander aanknopingspunt wettigt. Voor rechtspersonen moet de woonplaats autonoom worden bepaald om de gemeenschappelijke regels doorzichtiger te maken en jurisdictiegeschillen te voorkomen.
[…]
(18)
In het geval van verzekerings-, consumenten‑ en arbeidsovereenkomsten moet de zwakke partij worden beschermd door bevoegdheidsregels die gunstiger zijn voor haar belangen dan de algemene regels.”
4
Artikel 4 van deze verordening luidt:
„1.   Onverminderd deze verordening worden zij die woonplaats hebben op het grondgebied van een lidstaat, ongeacht hun nationaliteit, opgeroepen voor de gerechten van die lidstaat.
2.   Voor degenen die niet de nationaliteit bezitten van de lidstaat waar zij woonplaats hebben, gelden de regels voor de rechterlijke bevoegdheid die op de eigen onderdanen van die lidstaat van toepassing zijn.”
5
Artikel 6 van deze verordening bepaalt:
„1.   Indien de verweerder geen woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat, wordt de bevoegdheid in elke lidstaat geregeld door de wetgeving van die lidstaat, onverminderd artikel 18, lid 1, artikel 21, lid 2, en de artikelen 24 en 25.
2.   Tegen een dergelijke verweerder kan eenieder, ongeacht zijn nationaliteit, die op het grondgebied van een lidstaat woonplaats heeft, zich aldaar op gelijke voet met de onderdanen van die staat, beroepen op de aldaar geldende nationale bevoegdheidsregels […]”.
6
Artikel 17, lid 1, onder c), van diezelfde verordening, dat deel uitmaakt van afdeling 4 („Bevoegdheid voor door consumenten gesloten overeenkomsten”) van hoofdstuk II, bepaalt:
„Voor overeenkomsten gesloten door een persoon, de consument, voor een gebruik dat als niet bedrijfs‑ of beroepsmatig kan worden beschouwd, wordt de bevoegdheid geregeld door deze afdeling, onverminderd artikel 6 en artikel 7, punt 5, wanneer:
[…]
c)
[…] de overeenkomst is gesloten met een persoon die commerciële of beroepsactiviteiten ontplooit in de lidstaat waar de consument woonplaats heeft, of dergelijke activiteiten met ongeacht welke middelen richt op die lidstaat, of op meerdere staten met inbegrip van die lidstaat, en de overeenkomst onder die activiteiten valt.”
7
Artikel 18 van verordening nr. 1215/2012, dat is opgenomen in dezelfde afdeling 4, bepaalt in lid 1:
„De rechtsvordering die door een consument wordt ingesteld tegen de wederpartij bij de overeenkomst, kan worden gebracht hetzij voor de gerechten van de lidstaat op het grondgebied waarvan die partij woonplaats heeft, hetzij, ongeacht de woonplaats van de wederpartij, voor het gerecht van de plaats waar de consument woonplaats heeft.”
8
Afdeling 5, met als opschrift „Bevoegdheid voor individuele verbintenissen uit arbeidsovereenkomst”, van hoofdstuk II van deze verordening bevat onder meer de artikelen 20 en 21. Artikel 20 luidt:
„1.   Voor individuele verbintenissen uit arbeidsovereenkomst wordt de bevoegdheid geregeld door deze afdeling, onverminderd artikel 6, artikel 7, punt 5, en in het geval van een tegen de werkgever ingestelde vordering, artikel 8, punt 1.
2.   Wanneer een werknemer een individuele arbeidsovereenkomst aangaat met een werkgever die geen woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat, maar in een lidstaat een filiaal, agentschap of andere vestiging heeft, wordt de werkgever voor geschillen betreffende de exploitatie daarvan geacht zijn woonplaats te hebben op het grondgebied van die lidstaat.”
9
Artikel 21 van deze verordening is als volgt verwoord:
„1.   De werkgever met woonplaats op het grondgebied van een lidstaat kan voor de volgende gerechten worden opgeroepen:
[…]
b)
in een andere lidstaat:
i)
voor het gerecht van de plaats waar of van waaruit de werknemer gewoonlijk werkt of voor het gerecht van de laatste plaats waar of van waaruit hij gewoonlijk heeft gewerkt, of
ii)
wanneer de werknemer niet in eenzelfde land gewoonlijk werkt of heeft gewerkt, voor het gerecht van de plaats waar zich de vestiging bevindt of bevond die de werknemer in dienst heeft genomen.
2.   Een werkgever die geen woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat kan in overeenstemming met lid 1, onder b), wordt opgeroepen voor het gerecht van een lidstaat.”
10
Artikel 63, lid 1, van deze verordening luidt:
„Voor de toepassing van deze verordening hebben vennootschappen en rechtspersonen woonplaats op de plaats van:
a)
hun statutaire zetel,
b)
hun hoofdbestuur, of
c)
hun hoofdvestiging.”
11
Artikel 80 van verordening nr. 1215/2012 luidt:
„Verordening (EG) nr. 44/2001 [van de Raad van 22 december 2000 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PB 2001, L 12, blz. 1)] wordt bij deze verordening ingetrokken. Verwijzingen naar de ingetrokken verordening gelden als verwijzingen naar de onderhavige verordening en worden gelezen volgens de concordantietabel in bijlage III.”
Rome I-verordening
12
In overweging 7 van de Rome I-verordening wordt verklaard:
„Het materiële toepassingsgebied en de bepalingen van deze verordening moeten stroken met [verordening nr. 44/2001] en verordening (EG) nr. 864/2007 van het Europees Parlement en de Raad van 11 juli 2007 betreffende het recht dat van toepassing is op niet-contractuele verbintenissen (Rome II) [(PB 2007, L 199, blz. 40)].”
13
Artikel 6 van deze verordening, betreffende „[c]onsumentenovereenkomsten”, bepaalt in lid 1:
„Onverminderd de artikelen 5 en 7 wordt de overeenkomst gesloten door een natuurlijke persoon voor een gebruik dat als niet bedrijfs‑ of beroepsmatig kan worden beschouwd (‚de consument’) met een andere persoon die handelt in de uitoefening van zijn bedrijf of beroep (‚de verkoper’) beheerst door het recht van het land waar de consument zijn gewone verblijfplaats heeft, op voorwaarde dat:
a)
de verkoper zijn commerciële of beroepsactiviteiten ontplooit in het land waar de consument zijn gewone verblijfplaats heeft, of
b)
dergelijke activiteiten met ongeacht welke middelen richt op dat land of op verscheidene landen, met inbegrip van dat land,
en de overeenkomst onder die activiteiten valt.”
Hoofdgeding en prejudiciële vragen
14
ROI Land is een in Canada gevestigde vastgoedmaatschappij.
15
FD, die in Duitsland woont, was sinds september 2015 voor ROI Land werkzaam als „Deputy Vice President Investors Relations” (afgevaardigd vicevoorzitter voor de betrekkingen met investeerders). Nadat FD en ROI Land hadden besloten hun contractuele verhouding „over te brengen” naar een nieuw op te richten Zwitserse vennootschap, zijn zij in november 2015 overeengekomen om de tussen hen bestaande arbeidsovereenkomst met terugwerkende kracht te beëindigen.
16
Op 14 januari 2016 is de vennootschap R Swiss AG opgericht naar Zwitsers recht. ROI Land is de moedermaatschappij van deze nieuwe structuur.
17
Op 12 februari 2016 heeft FD met R Swiss een schriftelijke arbeidsovereenkomst (hierna: „betrokken arbeidsovereenkomst”) gesloten waarbij FD als directeur is aangeworven en hem een aanstellingspremie van 170000 Amerikaanse dollar (USD) (ongeveer 153000 EUR) alsmede – bovenop andere vergoedingen – een maandloon van 42500 USD (ongeveer 38000 EUR) worden toegekend. Met ROI Land is ook een leenovereenkomst (loan agreement) overeengekomen, geantidateerd op 1 oktober 2015, waarbij aan FD een bedrag van 170000 USD (ongeveer 153000 EUR) wordt geleend. Bedoeling van deze overeenkomst was om de bezoldiging die aan FD voor de duur van 4 maanden uit hoofde van de arbeidsovereenkomst verschuldigd was, om te zetten in een aan ROI Land terug te betalen lening, waarbij het bedrag aan FD in de vorm van een aanstellingspremie door R Swiss moest worden betaald op basis van het Zwitserse belastingrecht.
18
Diezelfde dag hebben FD en ROI Land een overeenkomst gesloten waarbij ROI Land rechtstreeks jegens FD verantwoordelijk was voor nakoming van de verbintenissen uit de met R Swiss gesloten arbeidsovereenkomst (hierna: „patronaatsverklaring”). Deze overeenkomst bevatte de volgende bepalingen:
„Artikel 1
[ROI Land] heeft voor de distributie binnen Europa een dochteronderneming, [R Swiss], opgericht. De directeur is de leidinggevende bestuurder van deze onderneming. Hiervan uitgaande verklaart [ROI Land] het volgende:
Artikel 2
[ROI Land] heeft de algehele verantwoordelijkheid voor de nakoming van de verplichtingen met betrekking tot de overeenkomsten van [R Swiss] op grond van de samenwerking tussen de directeur van [ROI Land] en [R Swiss].”
19
Op 11 juli 2016 is FD door R Swiss ontslagen. FD heeft zijn ontslag aangevochten bij het Arbeitsgericht Stuttgart (arbeidsrechter in eerste aanleg Stuttgart, Duitsland), binnen het bevoegdheidsgebied waarvan de plaats waar FD gewoonlijk werkte, te weten Stuttgart (Duitsland), viel. Deze rechter heeft de nietigheid van de betrokken arbeidsovereenkomst vastgesteld bij definitief geworden vonnis van 2 november 2016. Hij heeft bovendien R Swiss veroordeeld tot betaling aan FD van het bedrag van 255000 USD (ongeveer 230000 EUR) als aanstellingspremie, alsmede van het bedrag van 212500 USD (ongeveer 191000 EUR) als bezoldiging voor april tot augustus 2016. R Swiss heeft zich niet neergelegd bij dit vonnis. Begin maart 2017 is krachtens het Zwitsers recht een faillissementsprocedure tegen R Swiss ingesteld, maar deze procedure is geschorst wegens onvoldoende activa.
20
Daarop heeft FD nogmaals beroep ingesteld bij de Duitse rechterlijke instanties, die volgens hem bevoegd zijn althans uit hoofde van de bijzondere bevoegdheid voor consumentenovereenkomsten. Met dat beroep beoogde hij veroordeling van ROI Land tot met name betaling van alle bedragen die R Swiss hem verschuldigd was overeenkomstig het vonnis van het Arbeitsgericht Stuttgart van 2 november 2016, alsmede tot betaling van een bedrag van 595000 USD (ongeveer 536000 EUR) zijnde de maandelijkse bezoldiging die R Swiss hem had moeten uitkeren voor de periode van september 2016 tot november 2017. Ter ondersteuning van zijn beroep heeft FD zich beroepen op de patronaatsverklaring.
21
Het Arbeitsgericht Stuttgart heeft dat beroep niet-ontvankelijk verklaard op grond dat het niet internationaal bevoegd was om van de zaak kennis te nemen. Na hoger beroep ingesteld door FD, heeft het Landesarbeitsgericht Baden-Württemberg (arbeidsrechter in tweede aanleg Baden-Württemberg, Duitsland) het vonnis van het Arbeitsgericht Stuttgart herzien en het hoger beroep gegrond verklaard, en daarbij bevestigd dat de Duitse rechterlijke instanties bevoegd zijn. ROI Land heeft beroep tot Revision ingesteld bij de verwijzende rechter, het Bundesarbeitsgericht (hoogste federale rechter in arbeidszaken, Duitsland). Deze rechter vraagt zich af of de Duitse rechterlijke instanties wel bevoegd zijn om uitspraak te doen op het beroep van FD en, zo ja, welk recht toepasselijk is op de rechtsverhouding tussen de partijen in het hoofdgeding.
22
Met betrekking tot deze rechtsverhouding benadrukt de verwijzende rechter dat de patronaatsverklaring een eenzijdige verbintenis vormt waarop FD zich kan beroepen zonder dat vooraf hoeft te worden vastgesteld dat R Swiss in gebreke blijft, dat ROI Land de rechten en plichten van R Swiss als werkgever bij de betrokken arbeidsovereenkomst niet heeft overgenomen en dat zonder de patronaatsverklaring geen arbeidsovereenkomst zou zijn gesloten tussen FD en R Swiss.
23
Tegen deze achtergrond heeft het Bundesarbeitsgericht de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vragen gesteld:
„1)
Moet artikel 6, lid 1, junctis artikel 21, lid 1, onder b), i), en artikel 21, lid 2, van [verordening nr. 1215/2012] aldus worden uitgelegd dat een werknemer een rechtspersoon die niet zijn werkgever is en die geen woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat in de zin van artikel 63, lid 1, van verordening nr. 1215/2012, maar die op grond van een patronaatsverklaring jegens de werknemer rechtstreeks aansprakelijk is voor vorderingen uit een individuele arbeidsovereenkomst, moet oproepen voor het gerecht van de plaats waar of van waaruit de werknemer op grond van de arbeidsverhouding met de derde zijn arbeid gewoonlijk verricht of voor het laatst heeft verricht, wanneer de arbeidsovereenkomst met deze derde zonder de patronaatsverklaring niet tot stand zou zijn gekomen?
2)
Moet artikel 6, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 aldus worden uitgelegd dat het voorbehoud met betrekking tot artikel 21, lid 2, van die verordening, de toepassing uitsluit van een volgens het nationale recht van de lidstaat geldende bevoegdheidsregeling, op grond waarvan de werknemer de mogelijkheid heeft om een rechtspersoon die, onder de in de eerste prejudiciële vraag beschreven omstandigheden, voor vorderingen uit een individuele arbeidsovereenkomst met een derde jegens hem rechtstreeks aansprakelijk is, als ‚rechtsopvolger’ van de werkgever op te roepen voor het gerecht van de plaats waar de werknemer gewoonlijk werkt, wanneer er geen sprake is van een dergelijke bevoegdheid op grond van artikel 21, lid 2, juncto lid 1, onder b), i), van verordening nr. 1215/2012?
3)
Indien de eerste vraag ontkennend en de tweede vraag bevestigend wordt beantwoord:
a)
Moet artikel 17, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 aldus worden uitgelegd dat onder het begrip ‚beroepsactiviteiten’ de uitoefening van werkzaamheden in loondienst valt?
b)
Zo ja, moet artikel 17, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 aldus worden uitgelegd dat een patronaatsverklaring, op grond waarvan een rechtspersoon rechtstreeks aansprakelijk is voor vorderingen van een werknemer uit een individuele arbeidsovereenkomst met een derde, een overeenkomst betreft die de werknemer heeft gesloten voor een gebruik dat als beroepsmatig kan worden beschouwd?
4)
Indien uit het antwoord op de voorgaande vragen blijkt dat de verwijzende rechter internationaal bevoegd is tot beslechting van het geding:
a)
Moet artikel 6, lid 1, van de [Rome I-verordening] aldus worden uitgelegd dat onder het begrip ‚beroepsactiviteiten’ de uitoefening van werkzaamheden in loondienst valt?
b)
Zo ja, moet artikel 6, lid 1, van de Rome I-verordening aldus worden uitgelegd dat een patronaatsverklaring, op grond waarvan een rechtspersoon jegens een werknemer rechtstreeks aansprakelijk is voor vorderingen uit een individuele arbeidsovereenkomst met een derde, een overeenkomst betreft die de werknemer heeft gesloten voor een gebruik dat als beroepsmatig kan worden beschouwd?”
Beantwoording van de prejudiciële vragen
Eerste vraag
24
Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 21, lid 1, onder b), i), en lid 2, van verordening nr. 1215/2012 aldus moet worden uitgelegd dat een werknemer een persoon die al dan niet woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat, met wie hij niet door een formele arbeidsovereenkomst is verbonden, maar die op grond van een patronaatsverklaring zonder welke de arbeidsovereenkomst met een derde niet tot stand zou zijn gekomen, jegens die werknemer rechtstreeks verantwoordelijk is voor de nakoming van de verbintenissen van deze derde, kan oproepen voor het gerecht van de laatste plaats waar of van waaruit hij gewoonlijk werkte.
25
In dat verband zij eraan herinnerd dat voor geschillen in verband met arbeidsovereenkomsten afdeling 5 van hoofdstuk II van verordening nr. 1215/2012, waartoe artikel 21 behoort, een reeks regels geeft die, zoals volgt uit overweging 18 van die verordening, tot doel hebben de zwakkere contractpartij te beschermen door bevoegdheidsregels die gunstiger zijn voor de belangen van die partij (zie in die zin arrest van 21 juni 2018, Petronas Lubricants Italy, C‑1/17, EU:C:2018:478, punt 23 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
26
Artikel 21 van verordening nr. 1215/2012 bepaalt, in lid 2, dat een werkgever die geen woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat, in overeenstemming met lid 1, onder b), van dat artikel kan worden opgeroepen voor het gerecht van een lidstaat.
27
Datzelfde artikel bepaalt in lid 1, onder b), i), dat een werkgever kan worden opgeroepen voor het gerecht van de plaats waar of van waaruit de werknemer gewoonlijk werkt of voor het gerecht van de laatste plaats waar of van waaruit hij gewoonlijk heeft gewerkt.
28
In dit verband blijkt uit de rechtspraak van het Hof betreffende artikel 19, punt 2, van verordening nr. 44/2001 dat de rechtsbegrippen in deze bepaling autonoom moeten worden uitgelegd teneinde de uniforme toepassing van de bevoegdheidsregels van deze verordening in alle lidstaten te verzekeren (zie in die zin arrest van 14 september 2017, Nogueira e.a., C‑168/16 en C‑169/16, EU:C:2017:688, punten 47 en 48).
29
In die context zij eraan herinnerd dat, aangezien verordening nr. 44/2001 is ingetrokken bij en vervangen door verordening nr. 1215/2012 overeenkomstig artikel 80 ervan, de uitlegging die het Hof heeft gegeven van de bepalingen van eerstgenoemde verordening, ook geldt voor verordening nr. 1215/2012 wanneer deze bepalingen als „gelijkwaardig” kunnen worden beschouwd (zie in die zin arrest van 29 juli 2019, Tibor-Trans, C‑451/18, EU:C:2019:635, punt 23 en aldaar aangehaalde rechtspraak), temeer daar dat artikel 80 verduidelijkt dat „[v]erwijzingen naar [verordening nr. 44/2001] gelden als verwijzingen naar [verordening nr. 1215/2012] en worden gelezen volgens de concordantietabel in bijlage III [bij laatstgenoemde verordening]”. Volgens deze bijlage komt artikel 21, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 overeen met artikel 19, punt 2, van verordening nr. 44/2001. Bijgevolg moet artikel 21, lid 1, van verordening nr. 1215/2012, net als artikel 19, punt 2, van verordening nr. 44/2001, autonoom worden uitgelegd.
30
Wat artikel 21 van verordening nr. 1215/2012 betreft, moet worden gepreciseerd dat, zoals blijkt uit de punten 26 en 27 van het onderhavige arrest, deze bepaling de bevoegdheidsregels vastlegt voor de gerechten die kennisnemen van geschillen „inzake individuele verbintenissen uit arbeidsovereenkomst” tussen een werknemer en zijn werkgever. De toepassing van deze regels veronderstelt dus dat tussen de werknemer en zijn werkgever een arbeidsverhouding bestaat.
31
Volgens de rechtspraak van het Hof is het hoofdkenmerk van een dergelijke verhouding, die wordt omschreven aan de hand van objectieve criteria, gelegen in de omstandigheid dat een persoon gedurende bepaalde tijd voor een ander onder diens gezag prestaties verricht tegen beloning (zie in die zin arrest van 11 april 2019, Bosworth en Hurley, C‑603/17, EU:C:2019:310, punt 25 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
32
Hieruit volgt dat, hoewel het ontbreken van een formele overeenkomst niet belet dat er een arbeidsverhouding bestaat, deze arbeidsverhouding niettemin veronderstelt dat er een band van ondergeschiktheid bestaat tussen de werknemer en zijn werkgever, en dat in elk bijzonder geval aan de hand van alle gegevens en alle omstandigheden die de verhoudingen tussen partijen kenmerken, moet worden nagegaan of van een dergelijke band sprake is (zie in die zin arrest van 11 april 2019, Bosworth en Hurley, C‑603/17, EU:C:2019:310, punten 26 en 27 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
33
In deze context kan de omstandigheid dat een vennootschap, zoals ROI Land in het hoofdgeding, enkel een patronaatsverklaring met een werknemer heeft gesloten, niet volstaan om van meet af aan uit te sluiten dat er tussen deze werknemer en deze vennootschap een band van ondergeschiktheid bestaat.
34
Tegen de achtergrond van al deze overwegingen dient de verwijzende rechter, die daartoe als enige bevoegd is, de relevante feitelijke verificaties te verrichten en te beoordelen of, in de omstandigheden van dat geding, tussen FD en ROI Land een arbeidsverhouding, met als kenmerk een band van ondergeschiktheid, bestaat.
35
Voor deze beoordeling zijn met name relevant de omstandigheden die hebben geleid tot de sluiting van de patronaatsverklaring tussen FD en ROI Land en van de betrokken arbeidsovereenkomst tussen FD en R Swiss, zoals het feit dat FD, alvorens de betrokken arbeidsovereenkomst te sluiten, gebonden was door een andere arbeidsovereenkomst met ROI Land en dat de betrokken arbeidsovereenkomst niet tot stand zou zijn gekomen indien ROI Land zich niet jegens FD had verbonden bij wege van de patronaatsverklaring, of ook het feit dat deze patronaatsverklaring juist ertoe strekt de betaling van de loonvorderingen van FD te waarborgen. Hetzelfde geldt voor de omstandigheid dat de sluiting van deze overeenkomsten niets heeft gewijzigd aan de aard van de activiteiten die FD heeft verricht eerst voor ROI Land en vervolgens voor R Swiss, die volledig in handen is van ROI Land.
36
Gelet op een en ander moet op de eerste vraag worden geantwoord dat artikel 21, lid 1, onder b), i), en lid 2, van verordening nr. 1215/2012 aldus moet worden uitgelegd dat een werknemer een persoon die al dan niet woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat, met wie hij niet door een formele arbeidsovereenkomst is verbonden, maar die op grond van een patronaatsverklaring zonder welke de arbeidsovereenkomst met een derde niet tot stand zou zijn gekomen, jegens die werknemer rechtstreeks verantwoordelijk is voor de nakoming van de verbintenissen van die derde, kan oproepen voor het gerecht van de laatste plaats waar of van waaruit hij gewoonlijk werkte, op voorwaarde dat er tussen die persoon en de werknemer een band van ondergeschiktheid bestaat.
Tweede vraag
37
Met zijn tweede vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 6, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 aldus moet worden uitgelegd dat het voorbehoud met betrekking tot de toepassing van artikel 21, lid 2, van deze verordening uitsluit dat een gerecht van een lidstaat zich op de regeling van deze lidstaat inzake de rechterlijke bevoegdheid baseert, ook al is deze regeling gunstiger voor de werknemer.
38
Artikel 6, lid 1, van deze verordening bepaalt dat indien de verweerder geen woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat, de bevoegdheid in elke lidstaat wordt geregeld door de wetgeving van die lidstaat, onverminderd artikel 18, lid 1, artikel 21, lid 2, en de artikelen 24 en 25 van diezelfde verordening.
39
Artikel 21, lid 2, van verordening nr. 1215/2012 maakt het mogelijk, zoals in herinnering is gebracht in punt 26 van het onderhavige arrest, om een werkgever die geen woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat, op te roepen voor de gerechten van een lidstaat, overeenkomstig artikel 21, lid 1, onder b), van verordening nr. 1215/2012.
40
Dienaangaande zij opgemerkt dat artikel 21 van deze verordening deel uitmaakt van afdeling 5 van hoofdstuk II, betreffende de bevoegdheid voor individuele verbintenissen uit arbeidsovereenkomsten, die volgens de rechtspraak van het Hof niet alleen specifiek maar ook uitputtend is (zie in die zin arrest van 22 mei 2008, Glaxosmithkline en Laboratoires Glaxosmithkline, C‑462/06, EU:C:2008:299, punt 18).
41
Hieruit volgt dat elk geschil betreffende een individuele arbeidsovereenkomst moet worden aangebracht bij het gerecht dat de bevoegdheidsregels van afdeling 5 van hoofdstuk II van deze verordening aanwijzen, en bovendien dat deze bevoegdheidsregels slechts door andere bevoegdheidsregels van dezelfde verordening kunnen worden gewijzigd of aangevuld voor zover een bepaling van die afdeling 5 zelf uitdrukkelijk daarnaar verwijst (zie in die zin arrest van 22 mei 2008, Glaxosmithkline en Laboratoires Glaxosmithkline, C‑462/06, EU:C:2008:299, punt 19).
42
Aangaande de onderlinge samenhang tussen het nationale recht en de bevoegdheidsregels van verordening nr. 1215/2012, zoals die blijkt uit artikel 6, lid 1, ervan, dient te worden opgemerkt dat op grond van deze bepaling in beginsel de nationale bevoegdheidsregels van toepassing zijn indien de verweerder geen woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat. Het gebruik van het voorzetsel „onverminderd” sluit uit dat het nationale recht van toepassing is in de gevallen die vallen onder de opgesomde bepalingen. Zoals de advocaat-generaal in punt 83 van zijn conclusie heeft opgemerkt, gaat het hier om een uitputtende lijst van uitzonderingen op het beginsel van toepassing van de nationale bevoegdheidsregels.
43
Deze lezing vindt steun in de doelstelling van verordening nr. 1215/2012. Zoals blijkt uit overweging 14, eerste alinea, van deze verordening, gelden ten aanzien van de verweerder, indien hij geen woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat, immers in beginsel de nationale bevoegdheidsregels die worden toegepast op het grondgebied van de lidstaat van het gerecht waarbij de zaak is aangebracht.
44
In de tweede alinea van deze overweging wordt evenwel verklaard dat met het oog op de bescherming van consumenten en werknemers en teneinde de bevoegdheid van de gerechten van de lidstaten in gevallen waarin deze exclusieve bevoegdheid hebben, zeker te stellen en de autonomie van de partijen te eerbiedigen, bepaalde bevoegdheidsregels in deze verordening dienen te gelden ongeacht de woonplaats van de verweerder. Dat is met betrekking tot de regels ter bescherming van de werknemers het geval voor de bepalingen van hoofdstuk II, afdeling 5, van deze verordening, op grond waarvan bevoegdheidsregels van toepassing zijn ook al heeft de verweerder geen woonplaats op het grondgebied van een lidstaat.
45
Hieruit volgt dat wanneer de bevoegdheid van de gerechten van een lidstaat niet voortvloeit uit een specifieke bepaling van verordening nr. 1215/2012 als bedoeld in artikel 6, lid 1, ervan, zoals artikel 21 ervan, de lidstaten overeenkomstig artikel 6, lid 1, van deze verordening vrij blijven om hun nationale regeling toe te passen teneinde de rechterlijke bevoegdheid vast te stellen.
46
Wanneer daarentegen de bevoegdheid van de gerechten van een lidstaat daadwerkelijk voortvloeit uit een dergelijke specifieke bepaling, primeert de toepassing van deze laatste bepaling op de nationale regels tot vaststelling van de bevoegdheid, ook al zijn die gunstiger voor de werknemers (zie in die zin arrest van 25 februari 2021, Markt24, C‑804/19, EU:C:2021:134, punt 34).
47
Zoals de advocaat-generaal in punt 86 van zijn conclusie heeft opgemerkt, is deze uitlegging in lijn met de in overweging 4 van verordening nr. 1215/2012 uiteengezette doelstelling om eenvormigheid van de regels inzake jurisdictiegeschillen te creëren, alsook met het in overweging 15 van deze verordening vastgelegde vereiste van voorspelbaarheid van de bevoegdheidsregels.
48
Gelet op een en ander dient op de tweede vraag te worden geantwoord dat artikel 6, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 aldus moet worden uitgelegd dat het voorbehoud betreffende de toepassing van artikel 21, lid 2, van deze verordening uitsluit dat een gerecht van een lidstaat zich baseert op de regels van deze lidstaat betreffende de rechterlijke bevoegdheid wanneer is voldaan aan de voorwaarden voor toepassing van dat artikel 21, lid 2, ook al zijn die regels gunstiger voor de werknemer. Wanneer daarentegen noch aan de toepassingsvoorwaarden van dat artikel 21, lid 2, noch aan de toepassingsvoorwaarden van enige andere van de in artikel 6, lid 1, van deze verordening opgesomde bepalingen is voldaan, is een dergelijk gerecht overeenkomstig die laatste bepaling vrij om die regels tot vaststelling van de rechterlijke bevoegdheid toe te passen.
Derde en vierde vraag
49
Vooraf zij verduidelijkt dat een antwoord op de derde en de vierde vraag voor de verwijzende rechter slechts bruikbaar is ingeval hij na de door hem te verrichten verificaties tot de slotsom komt dat er tussen FD en ROI Land geen arbeidsverhouding bestaat, zodat de situatie van FD niet onder artikel 21 van verordening nr. 1215/2012 valt.
50
Bovendien moeten volgens overweging 7 van de Rome I-verordening de materiële werkingssfeer en de bepalingen van die verordening stroken met verordening nr. 44/2001. Aangezien verordening nr. 44/2001 is ingetrokken bij en vervangen door verordening nr. 1215/2012, geldt de doelstelling om de verordeningen met elkaar te laten stroken ook voor verordening nr. 1215/2012 (arrest van 10 februari 2022, Sharewood Switzerland, C‑595/20, EU:C:2022:86, punt 34 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
51
De derde en de vierde vraag kunnen dus gezamenlijk worden onderzocht.
52
Met die vragen wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 17, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 en artikel 6, lid 1, van de Rome I-verordening aldus moeten worden uitgelegd dat het begrip „beroepsactiviteiten” niet alleen op zelfstandige activiteiten maar ook op werkzaamheden in loondienst ziet en, ingeval deze vraag bevestigend wordt beantwoord, of – wanneer in het kader van werkzaamheden in loondienst een akkoord is gesloten tussen de werknemer en een derde die niet de in de arbeidsovereenkomst genoemde werkgever is, krachtens hetwelk deze derde jegens de werknemer rechtstreeks aansprakelijk is voor de nakoming van de uit de arbeidsovereenkomst voor deze werkgever voortvloeiende verbintenissen – dit akkoord een los en onafhankelijk van elke beroepsmatige activiteit of doelstelling gesloten overeenkomst vormt.
53
Aangaande het eerste onderdeel van de derde en de vierde vraag, namelijk of werkzaamheden in loondienst onder het begrip „beroepsactiviteiten” in de zin van artikel 17, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 en artikel 6, lid 1, van de Rome I-verordening vallen, zij opgemerkt dat volgens vaste rechtspraak van het Hof onder de in deze verordeningen opgenomen bijzondere regeling ter bescherming van de consument die als de zwakke partij wordt beschouwd, enkel overeenkomsten vallen die, los en onafhankelijk van enige beroepsmatige activiteit of doelstelling, uitsluitend worden gesloten om te voorzien in de consumptiebehoeften van een persoon als particulier, terwijl deze bescherming in geval van overeenkomsten met een beroepsmatig doel niet gerechtvaardigd is (zie in die zin arrest van 10 december 2020, Personal Exchange International, C‑774/19, EU:C:2020:1015, punt 30 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
54
Bijgevolg volgt geen enkel onderscheid naargelang de beroepsactiviteiten zelfstandige activiteiten dan wel werkzaamheden in loondienst zijn, uit deze rechtspraak, volgens welke enkel moet worden nagegaan of de overeenkomst is gesloten los en onafhankelijk van elke beroepsmatige activiteit of doelstelling.
55
Derhalve dient te worden vastgesteld dat werkzaamheden in loondienst onder het begrip „beroepsactiviteiten” in de zin van artikel 17, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 en artikel 6, lid 1, van de Rome I-verordening vallen.
56
Aangaande het tweede onderdeel van deze vragen – betreffende de kwalificatie van een patronaatsverklaring als die welke is gesloten tussen FD en ROI Land – blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat in casu de patronaatsverklaring onlosmakelijk verbonden is met de door FD uitgeoefende beroepsactiviteiten, aangezien FD de betrokken arbeidsovereenkomst niet zonder de patronaatsverklaring zou hebben ondertekend.
57
Gelet op het onlosmakelijke verband tussen de patronaatsverklaring en de betrokken arbeidsovereenkomst, kan niet worden geoordeeld, zoals de advocaat-generaal in punt 105 van zijn conclusie heeft opgemerkt, dat deze arbeidsovereenkomst werd gesloten los en onafhankelijk van elke beroepsmatige activiteit of doelstelling.
58
Gelet op een en ander dient op de derde en de vierde vraag te worden geantwoord dat artikel 17, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 en artikel 6, lid 1, van de Rome I-verordening aldus moeten worden uitgelegd dat het begrip „beroepsactiviteiten” niet alleen op zelfstandige activiteiten maar ook op werkzaamheden in loondienst ziet. Bovendien vormt een akkoord tussen de werknemer en een derde die niet de in de arbeidsovereenkomst genoemde werkgever is, krachtens hetwelk deze derde jegens de werknemer rechtstreeks aansprakelijk is voor de nakoming van de uit de arbeidsovereenkomst voor deze werkgever voortvloeiende verbintenissen, voor de toepassing van deze bepalingen geen overeenkomst die wordt gesloten los en onafhankelijk van elke beroepsmatige activiteit of doelstelling.
Kosten
59
Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof (Derde kamer) verklaart voor recht:
1)
Artikel 21, lid 1, onder b), i), en lid 2, van verordening (EU) nr. 1215/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2012 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken
moet aldus worden uitgelegd dat:
een werknemer een persoon die al dan niet woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat, met wie hij niet door een formele arbeidsovereenkomst is verbonden, maar die op grond van een patronaatsverklaring zonder welke de arbeidsovereenkomst met een derde niet tot stand zou zijn gekomen, jegens die werknemer rechtstreeks verantwoordelijk is voor de nakoming van de verbintenissen van die derde, kan oproepen voor het gerecht van de laatste plaats waar of van waaruit hij gewoonlijk werkte, op voorwaarde dat er tussen die persoon en de werknemer een band van ondergeschiktheid bestaat.
2)
Artikel 6, lid 1, van verordening nr. 1215/2012
moet aldus worden uitgelegd dat:
het voorbehoud betreffende de toepassing van artikel 21, lid 2, van deze verordening uitsluit dat een gerecht van een lidstaat zich baseert op de regels van deze lidstaat betreffende de rechterlijke bevoegdheid wanneer is voldaan aan de voorwaarden voor toepassing van dat artikel 21, lid 2, ook al zijn die regels gunstiger voor de werknemer. Wanneer daarentegen noch aan de toepassingsvoorwaarden van dat artikel 21, lid 2, noch aan de toepassingsvoorwaarden van enige andere van de in artikel 6, lid 1, van deze verordening opgesomde bepalingen is voldaan, is een dergelijk gerecht overeenkomstig die laatste bepaling vrij om die regels tot vaststelling van de rechterlijke bevoegdheid toe te passen.
3)
Artikel 17, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 en artikel 6, lid 1, van verordening (EG) nr. 593/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 17 juni 2008 inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (Rome I)
moeten aldus worden uitgelegd dat:
het begrip „beroepsactiviteiten” niet alleen op zelfstandige activiteiten maar ook op werkzaamheden in loondienst ziet. Bovendien vormt een akkoord tussen de werknemer en een derde die niet de in de arbeidsovereenkomst genoemde werkgever is, krachtens hetwelk deze derde jegens de werknemer rechtstreeks aansprakelijk is voor de nakoming van de uit de arbeidsovereenkomst voor deze werkgever voortvloeiende verbintenissen, voor de toepassing van deze bepalingen geen overeenkomst die wordt gesloten los en onafhankelijk van elke beroepsmatige activiteit of doelstelling.
ondertekeningen
(
*1
)	Procestaal: Duits.