62020CJ0231_RES
Sprawa C‑231/20
MT
przeciwko
Landespolizeidirektion Steiermark
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Verwaltungsgerichtshof)
Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 14 października 2021 r.
Odesłanie prejudycjalne – Swoboda świadczenia usług – Artykuł 56 TFUE – Gry losowe – Udostępnianie zakazanych loterii – Sankcje – Proporcjonalność – Minimalne grzywny – Kumulacja – Brak górnej granicy – Zastępcza kara pozbawienia wolności – Proporcjonalny udział w kosztach postępowania – Artykuł 49 ust. 3 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
Swoboda świadczenia usług – Ograniczenia – Gry losowe – Przepisy krajowe nakładające sankcje za naruszenie monopolu w dziedzinie gier losowych – Ocena zgodności z prawem sankcji przez sąd krajowy – Ocena zgodności tych sankcji ze swobodą świadczenia usług – Zakres
(art. 56 TFUE)
(zob. pkt 27–29, 33–35, pkt 1 sentencji)
Swoboda świadczenia usług – Ograniczenia – Gry losowe – Udostępnianie zakazanych loterii – Sankcje – Minimalne grzywny i zastępcze kary pozbawienia wolności za każdy niedozwolony automat do gier – Kumulacja grzywien i kar – Brak górnej granicy – Proporcjonalny udział w kosztach postępowania – Dopuszczalność – Warunki – Poszanowanie zasady proporcjonalności – Przestrzeganie prawa dostępu do sądu
(art. 56 TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47, art. 49 ust. 3)
(zob. pkt 39–47, 49–51, 53, 56–58, pkt 2 sentencji)
Streszczenie
W 2016 r. w lokalu położonym w Austrii spółka udostępniała w celach komercyjnych dziesięć automatów do gier, z naruszeniem monopolu w dziedzinie gier losowych. Zgodnie bowiem z austriacką federalną ustawą o grach losowych loterie, na które nie udzielono koncesji lub zezwolenia i które nie są wyłączone z federalnego monopolu na gry losowe, są zakazane. Organizowanie gier losowych na automatach bez wymaganej koncesji podlega karze w postaci grzywny, a dodatkowo zastępczej karze pozbawienia wolności oraz obciążeniu udziałem w kosztach postępowania w wysokości 10% nałożonej kary. Za przestrzeganie przepisów administracyjnych przez osoby prawne odpowiedzialność ponosi zasadniczo ten, kto został wyznaczony do reprezentowania spółki wobec osób trzecich.
W ten oto sposób na przedstawiciela omawianej spółki, który został uznany za winnego tych wykroczeń, nałożono najpierw grzywnę w wysokości 100000 EUR (czyli 10000 EUR za każde wykroczenie) oraz zastępczą karę pozbawienia wolności w wymiarze 30 dni (czyli trzy dni za każde wykroczenie), a oprócz tego obowiązek zapłaty 10000 EUR tytułem udziału w kosztach postępowania. Wskutek odwołań od tej decyzji kary obniżono, odpowiednio, do 40000 EUR, 10 dni i 4000 EUR.
Verwaltungsgerichtshof (trybunał administracyjny, Austria), który musi ocenić zgodność z prawem nowej kary, postanowił zwrócić się do Trybunału z kilkoma pytaniami prejudycjalnymi dotyczącymi rozpatrywania zgodności przepisów krajowych ze swobodą świadczenia usług zapisaną w art. 56 TFUE.
Trybunał objaśnił w wyroku, w szczególności, zakres obowiązku badania przez sądy krajowe, w świetle swobody świadczenia usług, systemu sankcji ustanowionego w dziedzinie gier losowych.
Ocena Trybunału
Na wstępie Trybunał wyjaśnił, że należy zbadać, dla każdego z ograniczeń nałożonych przez ustawodawstwo krajowe w dziedzinie gier losowych oddzielnie, w tym sankcji przewidzianych w tych przepisach, czy jest ono właściwe dla zagwarantowania realizacji celu lub celów, na które powołuje się dane państwo członkowskie, oraz czy nie wykracza poza to, co niezbędne do ich osiągnięcia.
Zatem sąd krajowy rozpatrujący zgodność z prawem sankcji w tej dziedzinie powinien konkretnie ocenić jej zgodność, w świetle konkretnych zasad jej ustalania, ze swobodą świadczenia usług w rozumieniu art. 56 TFUE. Oceny tej należy dokonać, nawet jeśli inne ograniczenia związane z ustanowieniem tego monopolu zostały już uznane za zgodne ze wspomnianym postanowieniem.
Trybunał uznał następnie, w szczególności, że gdy ograniczenia wprowadzone przez państwa członkowskie w odniesieniu do gier losowych odpowiadają nadrzędnym względom interesu ogólnego, są właściwe do zagwarantowania osiągnięcia zamierzonego przez nie celu i nie wykraczają poza to, co jest niezbędne do jego osiągnięcia, nałożenie sankcji wynika z tych samych względów interesu ogólnego co one same. Jednak surowość sankcji powinna być adekwatna do wagi naruszeń, które są nimi zagrożone, oraz pozostawać w zgodzie z zasadą proporcjonalności kar ustanowioną w art. 49 ust. 3 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do nałożenia minimalnej grzywny od każdego niedozwolonego automatu do gier, bez górnego limitu łącznej kwoty nałożonych grzywien, Trybunał stwierdził, że sankcja taka nie wydaje się sama w sobie nieproporcjonalna w świetle wagi rozpatrywanych wykroczeń. Może ona wprawdzie skutkować nałożeniem sankcji pieniężnych w znacznej kwocie, lecz pozwala przeciwdziałać korzyści gospodarczej, jakiej mogłyby przysporzyć podlegające karze wykroczenia. Sąd krajowy powinien jednak upewnić się, że nałożona kwota minimalna oraz łączna kwota nałożonych grzywien nie są nieproporcjonalne w stosunku do tej korzyści.
Odnosząc się w drugiej kolejności do zastępczej kary pozbawienia wolności, Trybunał stwierdził, że ma ona na celu zagwarantowanie, by wykroczenia te można było rzeczywiście ukarać w przypadku niemożności ściągnięcia grzywny, i że nie wydaje się ona sama w sobie nieproporcjonalna w świetle charakteru i wagi rozpatrywanych wykroczeń. Jednak w niniejszym przypadku każdy automat do gier może stanowić podstawę do nałożenia takiej kary, a górna granica wymiaru kar nie jest określona. Tym samym, skoro kumulacja kar może prowadzić do wymierzenia kary pozbawienia wolności o znacznej długości, sąd odsyłający powinien sprawdzić, czy wymiar nałożonej kary nie jest nadmierny w stosunku do wagi stwierdzonych wykroczeń.
W trzeciej kolejności, co się tyczy obciążenia udziałem w kosztach postępowania wynoszącym 10% nałożonych grzywien, Trybunał podkreślił, że pobieranie opłat sądowych przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, ponieważ stanowi źródło finansowania działalności sądów państw członkowskich. Sąd odsyłający powinien jednak upewnić się, żeby ten udział w kosztach nie był nadmierny w stosunku do rzeczywistego kosztu takiego postępowania ani nie naruszał prawa dostępu do sądu ustanowionego w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.