62023CJ0462
WYROK TRYBUNAŁU (szósta izba)
z dnia 3 kwietnia 2025 r. (
*1
)
Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Ochrona konsumentów – Dyrektywa 2009/54/WE – Artykuł 8 ust. 2 – Zakaz wprowadzania do obrotu pod wieloma określeniami handlowymi naturalnej wody mineralnej i wody źródlanej pochodzącej z tego samego źródła – Artykuł 7 ust. 2 lit. b) – Artykuł 9 ust. 4 lit. c) – Wymogi w zakresie etykietowania – Obowiązkowe informacje – Nazwa źródła – Nieprawidłowa transpozycja
W sprawie C‑462/23
mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 258 TFUE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną w dniu 24 lipca 2023 r.,
Komisja Europejska, którą reprezentowały N. Nikolova oraz B. Rous Demiri, w charakterze pełnomocników,
strona skarżąca,
przeciwko
Republice Bułgarii, którą reprezentowali T. Mitova, S. Ruseva oraz R. Stoyanov, w charakterze pełnomocników,
strona pozwana,
TRYBUNAŁ (szósta izba),
w składzie: T. von Danwitz, wiceprezes Trybunału, pełniący obowiązki prezesa szóstej izby, A. Kumin i I. Ziemele (sprawozdawczyni), sędziowie,
rzecznik generalny: J. Kokott,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznik generalnej, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Komisja Europejska wnosi w skardze do Trybunału o stwierdzenie, że:
–
nie zakazując wprowadzania do obrotu pod wieloma określeniami handlowymi naturalnej wody mineralnej i wody źródlanej pochodzącej z tego samego źródła,
–
nie nakładając obowiązku umieszczania nazwy źródła na etykietach naturalnych wód mineralnych i wód źródlanych, oraz
–
zezwalając na stosowanie terminu „woda źródlana” w odniesieniu do wody, która nie spełnia wymogów w tym zakresie,
Republika Bułgarii uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 8 ust. 2, art. 7 ust. 2 lit. b) i art. 9 ust. 4 lit. c) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/54/WE z dnia 18 czerwca 2009 r. w sprawie wydobywania i wprowadzania do obrotu naturalnych wód mineralnych (Dz.U. 2009, L 164, s. 45).
Ramy prawne
Prawo Unii
2
Zgodnie z motywami 5, 7 i 9 dyrektywy 2009/54:
„(5)
Podstawowymi celami wszelkich norm dotyczących wód mineralnych powinny być ochrona zdrowia konsumentów, zapobieganie wprowadzaniu konsumentów w błąd i zapewnienie uczciwego handlu.
[…]
(7)
Należy podjąć starania w celu zapewnienia, aby naturalne wody mineralne utrzymywały w obrocie określone cechy, które były podstawą uznania tych wód za naturalne wody mineralne. […]
[…]
(9)
Włączenie deklaracji o składzie analitycznym naturalnych wód mineralnych powinno być obowiązkowe w celu zagwarantowania, iż konsumenci są o tym poinformowani”.
3
Artykuł 1 ust. 1 tej dyrektywy stanowi:
„Niniejsza dyrektywa dotyczy wód wydobywanych z ziemi państwa członkowskiego i uznanych przez właściwe organy tego państwa członkowskiego za naturalne wody mineralne, odpowiadające wymogom załącznika I sekcja I”.
4
Artykuł 7 ust. 2 wspomnianej dyrektywy stanowi:
„Etykiety naturalnych wód mineralnych muszą również zawierać następujące informacje:
[…]
b) miejsca, gdzie odbywa się wydobycie ze źródła oraz jego nazwa;
[…]”.
5
Artykuł 8 tej dyrektywy ma następujące brzmienie:
„1.   Nazwa lokalizacji, osady lub miejscowości może znaleźć się na druku określenia handlowego pod warunkiem że odnosi się do naturalnej wody mineralnej, która jest wydobywana ze źródła w miejscu wskazanym przez to określenie handlowe i pod warunkiem że nie wprowadza przez to w błąd co do miejsca wydobywania ze źródła.
2.   Zabrania się wprowadzenia do obrotu pod wieloma określeniami handlowymi naturalnej wody mineralnej pochodzącej z jednego i tego samego źródła.
3.   Jeżeli etykiety lub napisy umieszczone na pojemnikach, w których naturalne wody mineralne oferowane są do sprzedaży, zawierają określenie handlowe różne od nazwy źródła lub wydobywania, to określenie tego miejsca wydobywania lub nazwa źródła musi być naniesiona czcionką, której wysokość i szerokość stanowi co najmniej 1,5 wysokości i szerokości największej czcionki użytej w tym określeniu handlowym.
Akapit pierwszy ma zastosowanie, z niezbędnymi zmianami i w takim samym celu w zakresie wagi nazwy źródła lub miejsca wydobywania, w odniesieniu do określenia handlowego używanego w reklamie naturalnych wód mineralnych w każdej jej formie”.
6
Artykuł 9 dyrektywy 2009/54 w ust. 4 stanowi:
„Wyrazy »woda źródlana« są zastrzeżone dla wody, która jest przeznaczona do spożycia przez ludzi w swym stanie naturalnym, oraz butelkowanej u źródła, która:
[…]
c)
spełnia warunki etykietowania zgodnie z art. 7 ust. 2 lit. b) i c) oraz art. 8;
[…]”.
7
W załączniku I do tej dyrektywy zawarto część I, zatytułowaną „Definicja”, która w pkt 1 stanowi:
„»Naturalna woda mineralna« oznacza wodę bezpieczną dla zdrowia pod względem mikrobiologicznym, w rozumieniu art. 5, pochodzącą ze złoża podziemnego lub poziomu wodonośnego i wydobywaną z tych źródeł jednym lub kilkoma ujęciami naturalnymi lub wierconymi.
[…]”.
Prawo bułgarskie
Rozporządzenie z 2004 r.
8
Artykuł 22 ust. 3 Naredba za iziskvaniyata kam butiliranite naturalni mineralni, izvorni i trapezni vodi, prednaznacheni za piteyni tseli (rozporządzenia w sprawie wymogów dotyczących butelkowanej naturalnej wody mineralnej i wody stołowej do spożycia, DV nr 68 z dnia 3 sierpnia 2004 r.) (zwanego dalej „rozporządzeniem z 2004 r.”) ma następujące brzmienie:
„Z zastrzeżeniem przepisów [Naredba za iziskvaniyata za etiketiraneto i predstavyaneto na hranite (rozporządzenia w sprawie wymogów w zakresie etykietowania i prezentacji środków spożywczych, DV nr 62 z dnia 28 lipca 2000 r.)] […], etykiety opakowań przeznaczonych do sprzedaży naturalnych wód mineralnych zawierają również następujące obowiązkowe informacje:
1)
nazwę ujęcia wody i wskazanie poziomu wodonośnego wody mineralnej zgodnie z zaświadczeniem, o którym mowa w art. 5;
2)
nazwę miejsca butelkowania naturalnej wody mineralnej; […]”.
9
Artykuł 23 tego rozporządzenia stanowi:
„1.   Określenie handlowe (handlowy znak towarowy) naturalnej wody mineralnej może zawierać nazwę miejscowości lub osady związaną z umiejscowieniem ujęcia wody i z poziomem wodonośnym, pod warunkiem że nie wprowadza to w błąd co do miejsca wydobywania wody z ujęcia.
2.   Zabrania się wprowadzania do obrotu pod wieloma określeniami handlowymi naturalnej wody mineralnej wydobywanej z tego samego ujęcia”.
10
Artykuł 26 ust. 3 wspomnianego rozporządzenia przewiduje, że zgodnie z rozporządzeniem w sprawie wymogów w zakresie etykietowania i prezentacji środków spożywczych etykiety opakowań przeznaczonych do sprzedaży wody źródlanej zawierają również obowiązkowe informacje dotyczące nazwy ujęcia wody zgodnie z wydanym zezwoleniem na pozyskiwanie wody, a także nazwy miejsca, w którym woda źródlana jest butelkowana.
11
Zgodnie z art. 26 ust. 4 tego rozporządzenia:
„Etykietowanie wód źródlanych podlega również wymogom określonym w art. 23 i 24”.
12
Paragraf 1 pkt 4 przepisów uzupełniających do rozporządzenia z 2004 r. definiuje pojęcie „ujęcia wody” w następujący sposób:
„»ujęcie wody«: obiekt dla wód podziemnych przeznaczony do pozyskiwania wody i obejmujący instalacje powierzchniowe. Różne rodzaje ujęć wód podziemnych są wymienione w art. 89 ust. 1 [Naredba nr 1 ot 2007 g. za prouchvane, polzvane i opazvane na podzemnite vodi (rozporządzenia nr 1 z 2007 r. w sprawie rozpoznawania, wykorzystywania i ochrony wód podziemnych, DV nr 87 z dnia 30 października 2007 r., zwanego dalej »rozporządzeniem nr 1 z 2007 r.«)]”.
13
Paragraf 1 pkt 5 tych przepisów uzupełniających definiuje pojęcie „poziomu wodonośnego wód mineralnych” w następujący sposób:
„»Poziom wodonośny wód mineralnych« oznacza część wód podziemnych składającą się z wód mineralnych”.
Rozporządzenie nr 1 z 2007 r.
14
Artykuł 89 ust. 1 rozporządzenia nr 1 z 2007 r. stanowi:
„Obiekty dla wód podziemnych, zgodnie z ich rozmieszczeniem w części wód podziemnych, są następujące:
1)
wertykalne:
a)
miejsca ujmowania wiercone;
b)
miejsca ujmowania kopane;
c)
miejsca ujmowania kombinowane (kopane i wiercone);
2)
horyzontalne:
a)
dreny;
b)
galerie;
3)
miejsca ujmowania z poziomymi drenami promieniującymi;
4)
pobory ze źródeł;
5)
obiekty o szczególnej koncepcji:
a)
wiercenia nachylone;
b)
miejsca ujmowania kombinowane (kopane i wiercone) z kilkoma nachylonymi wierceniami z dna miejsca ujmowania kopanego;
c)
wiercenia wielokomorowe”.
Ustawa o wodach
15
Paragraf 1 przepisów uzupełniających Zakon za vodite (ustawy o wodach, DV nr 67 z dnia 27 lipca 1999 r.) stanowi w pkt 61 i 98:
„61. »Część wód podziemnych« oznacza odrębną objętość wód podziemnych w obrębie jednej lub kilku warstw wodonośnych charakteryzującą się określonym stanem wód podziemnych.
[…]
98. »Poziom wodonośny wód mineralnych« oznacza część wód podziemnych lub jej część zawierającą wody mineralne o jednolitym składzie i właściwościach chemicznych”.
Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
16
W dniu 2 lipca 2020 r. Komisja skierowała do Republiki Bułgarii wezwanie do usunięcia uchybienia z dwóch następujących powodów: po pierwsze, zezwalając na wprowadzanie do obrotu pod wieloma określeniami handlowymi naturalnej wody mineralnej i wody źródlanej pochodzącej z tego samego źródła, przepisy tego państwa członkowskiego nie spełniają wymogów określonych w art. 8 ust. 2 dyrektywy 2009/54, a po drugie, nie nakładając obowiązku umieszczenia nazwy źródła na etykiecie wspomnianej wody, przepisy te nie spełniają wymogów określonych w art. 7 ust. 2 lit. b) i art. 9 ust. 4 lit. c) tej dyrektywy.
17
Republika Bułgarii odpowiedziała pismem z dnia 29 września 2020 r., w którym zobowiązała się do poinformowania Komisji do dnia 30 października 2020 r. o środkach mających na celu prawidłową transpozycję dyrektywy 2009/54. W dniu 24 listopada 2020 r. organy bułgarskie przedłożyły Komisji projekt rozporządzenia w sprawie wymogów dotyczących naturalnych wód mineralnych, źródlanych i stołowych butelkowanych do spożycia.
18
Po zbadaniu zgłoszonych środków Komisja skierowała w dniu 23 września 2021 r. do Republiki Bułgarii uzasadnioną opinię, przewidując termin doprowadzenia do zgodności ustawodawstwa bułgarskiego wyznaczony na dwa miesiące od dnia otrzymania tej opinii. Zarzuciła ona w niej wspomnianemu państwu członkowskiemu uchybienie zobowiązaniom wynikającym z art. 8 ust. 2, art. 7 ust. 2 lit. b) i art. 9 ust. 4 lit. c) dyrektywy 2009/54 ze względu na brak prawidłowej transpozycji tej dyrektywy do prawa bułgarskiego, a w szczególności pojęcia „źródła”, zgodnie z jego wykładnią dokonaną w wyroku z dnia 24 czerwca 2015 r., Hotel Sava Rogaška (C‑207/14, zwanym dalej wyrokiem Hotel Sava Rogaška, EU:C:2015:414).
19
Po przedłużeniu terminu na udzielenie odpowiedzi do dnia 21 stycznia 2022 r. w dniu 17 stycznia 2022 r. Republika Bułgarii przekazała Komisji swoje stanowisko w sprawie uzasadnionej opinii i przedłożyła zmieniony projekt rozporządzenia w sprawie wymogów dotyczących wód mineralnych, źródlanych i stołowych butelkowanych do spożycia. W ramach późniejszej wymiany informacji, po tym, jak Komisja poinformowała to państwo członkowskie, że planowane środki są niewystarczające, Republika Bułgarii zobowiązała się w szczególności do zmiany ustawodawstwa dotyczącego środków spożywczych.
20
Ze względu na brak przyjęcia przez to państwo członkowskie dodatkowych środków w celu prawidłowej transpozycji dyrektywy 2009/54, w dniu 24 lipca 2023 r. Komisja wniosła niniejszą skargę.
W przedmiocie skargi
21
Na poparcie skargi Komisja podnosi dwa zarzuty szczegółowe dotyczące naruszenia, po pierwsze, art. 8 ust. 2 dyrektywy 2009/54 oraz, po drugie, art. 7 ust. 2 lit. b) i art. 9 ust. 4 lit. c) tej dyrektywy.
W przedmiocie dopuszczalności
22
Chociaż Republika Bułgarii nie podniosła zarzutu niedopuszczalności skargi w niniejszej sprawie, podnosi ona jednak, że w toku postępowania poprzedzającego wniesienie skargi przekazała Komisji, zgodnie z zasadą lojalnej współpracy, szereg projektów mających na celu zmianę obowiązujących przepisów krajowych, które powtarzały samo brzmienie dyrektywy 2009/54, zgodnie z jego wykładnią dokonaną w wyroku Hotel Sava Rogaška, ponieważ wszystkie te środki zostały uznane za niewystarczające. Zdaniem tego państwa członkowskiego okoliczność ta świadczy w rzeczywistości o trudnościach wynikających z braku definicji podstawowych pojęć użytych w dyrektywie 2009/54, z których niektóre są ponadto niespójne z pojęciami o podobnym znaczeniu użytymi w innych aktach prawa Unii.
23
W tym kontekście wspomniane państwo członkowskie, które twierdzi, że było jedynym, do którego zwrócono się o zdefiniowanie w prawie krajowym tych pojęć, i to bez uzyskania precyzyjnych wskazówek co do ich treści, podkreśla rolę odgrywaną przez Komisję jako instytucję posiadającą prawo inicjatywy prawodawczej, a mianowicie przyjęcia środków mających na celu doprecyzowanie prawa Unii, gdy konieczna jest aktualizacja istniejących ram prawnych. To samo państwo członkowskie wskazuje, że w niniejszym przypadku przyjęcie nowych przepisów krajowych zostało odroczone właśnie w oczekiwaniu na zgodę tej instytucji na planowane podejście. Tymczasem trzy miesiące po przekazaniu jej ostatnich informacji przez to państwo Komisja wniosła niniejszą skargę, nie przeprowadziwszy żadnej dodatkowej konsultacji.
24
W tym względzie w zakresie, w jakim argumenty Republiki Bułgarii należy rozumieć jako odnoszące się do domniemanego naruszenia przez Komisję obowiązku lojalnej współpracy poprzez wniesienie niniejszej skargi, należy stwierdzić, że poza faktem, iż Komisja nie jest uprawniona do ostatecznego określenia, poprzez stanowiska, które przyjmuje w ramach postępowania poprzedzającego wniesienie skargi, praw i obowiązków państwa członkowskiego lub do udzielenia mu gwarancji co do zgodności określonego zachowania z prawem Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 20 marca 2003 r., Komisja/Niemcy, C‑135/01, EU:C:2003:171, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo), z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi wynika, że w niniejszej sprawie Republika Bułgarii nie wskazała, w każdym razie, w toku tego postępowania trudności z wykładnią pojęć użytych w dyrektywie 2009/54, na które powołano się w ramach niniejszej skargi.
25
Nie można zatem twierdzić, że Komisja postawiła to państwo członkowskie w niepewności co do zakresu jego obowiązków lub że uniemożliwiła mu zakończenie zarzucanego naruszenia (zob. podobnie wyrok z dnia 20 marca 2003 r., Komisja/Niemcy, C‑135/01, EU:C:2003:171, pkt 23).
26
Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału to do Komisji należy ocena celowości wszczęcia postępowania przeciwko państwu członkowskiemu, określenie przepisów, które państwo to naruszyło, oraz wybór momentu wszczęcia przeciwko niemu postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, przy czym względy, które zdecydowały o podjęciu takiego wyboru, nie mogą mieć wpływu na dopuszczalność skargi. W tym znaczeniu wyłącznie do Komisji należy ocena stosowności wniesienia i podtrzymania skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, przy czym Trybunał jest zobowiązany do zbadania, czy zarzucane uchybienie istnieje, czy też nie, a nie należy do niego orzekanie w przedmiocie wykonywania przez Komisję przysługujących jej uprawnień dyskrecjonalnych [zob. podobnie wyrok z dnia 25 marca 2021 r., Komisja/Węgry (Podatek akcyzowy od papierosów), C‑856/19, EU:C:2021:253, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo].
27
Wynika z tego, że twierdzenia Republiki Bułgarii nie mogą podważyć dopuszczalności niniejszej skargi.
Co do istoty
W przedmiocie pierwszego zarzutu szczegółowego, opartego na naruszeniu art. 8 ust. 2 dyrektywy 2009/54
– Argumentacja stron
28
Komisja podnosi, że art. 8 ust. 2 dyrektywy 2009/54 w związku z jej art. 9 ust. 4 lit. c) zakazuje wprowadzania do obrotu pod wieloma określeniami handlowymi naturalnych wód mineralnych i wód źródlanych pochodzących z tego samego źródła w rozumieniu wykładni dokonanej przez Trybunał w wyroku Hotel Sava Rogaška, a mianowicie naturalnych wód mineralnych i wód źródlanych, które pochodzą z jednego i tego samego złoża podziemnego lub poziomu wodonośnego i które, we wszystkich ujęciach naturalnych lub wierconych tych wód, mają identyczne cechy.
29
Tymczasem zakaz ustanowiony w art. 23 ust. 2 i art. 26 ust. 4 rozporządzenia z 2004 r., które transponują ten przepis do bułgarskiego porządku prawnego, ma inny zakres, ponieważ nie odnosi się on do „źródła”, lecz do „ujęcia wody” zdefiniowanego w § 1 pkt 4 przepisów uzupełniających rozporządzenia z 2004 r. i w art. 89 ust. 1 rozporządzenia nr 1 z 2007 r. Zakaz ten obejmuje zatem, zgodnie z art. 23 ust. 2 i art. 26 ust. 4 rozporządzenia z 2004 r., wprowadzanie do obrotu pod wieloma określeniami handlowymi naturalnej wody mineralnej lub wody źródlanej wydobywanej z tego samego „obiektu dla wód podziemnych przeznaczonego do pozyskiwania wody”. W tych okolicznościach, ze względu na sam swój charakter, rozpatrywane uregulowanie krajowe uznaje każde ujęcie wody za odrębne źródło i, w konsekwencji, wody pochodzące z tego samego źródła mogą być objęte różnymi określeniami handlowymi.
30
Republika Bułgarii podnosi, że dyrektywa 2009/54 nie definiuje pojęcia „źródła”, które zdaniem tego państwa członkowskiego nie zostało również zdefiniowane w orzecznictwie Trybunału, co nie pozwala na ustalenie, któremu dokładnie odpowiada część wód podziemnych, którą należy zakwalifikować jako „źródło” do celów tej dyrektywy. Wynika z tego, że państwa członkowskie mają swobodę nie tylko w zakresie definiowania tego pojęcia w prawie krajowym, lecz również w zakresie stosowania istniejących przepisów krajowych, aby osiągnąć cele określone we wspomnianej dyrektywie.
31
Republika Bułgarii podkreśla w tych ramach, że w języku bułgarskim „źródło wody” jest równoznaczne właśnie ze źródłem dysponującym urządzeniem pozwalającym na wydobywanie z tego źródła, z którego wydobywa się naturalną wodę mineralną lub wodę źródlaną wychodzącą z jednego lub wielu źródeł naturalnych lub wierconych. W ten sposób dostarczenie informacji na temat tak rozumianego „źródła wody” pozwoliłoby konsumentom na zidentyfikowanie z największą dokładnością pochodzenia danej wody i odróżnienie naturalnej wody mineralnej od innej naturalnej wody mineralnej w zależności od miejsca wydobywania ze źródła.
32
W związku z tym art. 23 i 26 rozporządzenia z 2004 r. pozwalają na osiągnięcie zarówno celu dyrektywy 2009/54 jako całości, jak i szczególnego celu realizowanego przez art. 8 tej dyrektywy. Ponadto zakaz zawarty w tych artykułach odzwierciedla przesłankę, zgodnie z którą naturalna woda mineralna musi posiadać cechy identyczne we wszystkich ujęciach tej wody, aby można było ją uznać za pochodzącą z tego samego źródła. W tym względzie wzięto pod uwagę okoliczność, że w Bułgarii wody pochodzące z tego samego złoża lub poziomu wodonośnego, które opuszczają powierzchnię poprzez wiele różnych ujęć, naturalnych lub wierconych, mają – ze względu na odległość pomiędzy nimi – różne cechy, przy czym Komisja nie wykazała zresztą, że stosowanie tych przepisów krajowych naruszyłoby cele dyrektywy 2009/54.
– Ocena Trybunału
33
W art. 8 ust. 2 dyrektywy 2009/54 przewidziano, że zabrania się wprowadzenia do obrotu pod wieloma określeniami handlowymi naturalnej wody mineralnej pochodzącej z tego samego źródła.
34
Co się tyczy w pierwszej kolejności podnoszonego nieuwzględnienia zakresu pojęcia „źródła”, o którym mowa w tym przepisie, należy na wstępie przypomnieć, że w pkt 45 wyroku Hotel Sava Rogaška Trybunał orzekł, iż pojęcie „naturalnej wody mineralnej pochodzącej z jednego i tego samego źródła” zawarte we wspomnianym art. 8 ust. 2 oznacza naturalną wodę mineralną wydobywaną z jednego lub z wielu ujęć naturalnych lub wierconych, która pochodzi z jednego i tego samego złoża podziemnego lub z jednego i tego samego poziomu wodonośnego, jeśli w świetle kryteriów wskazanych w załączniku I do wspomnianej dyrektywy we wszystkich tych ujęciach naturalnych lub wierconych woda ta posiada identyczne właściwości, które pozostają stałe w granicach naturalnych fluktuacji.
35
Aby dojść do tego wniosku, Trybunał wyraźnie uznał, że pojęcia „źródła” nie można utożsamiać z pojęciem „miejsca ujmowania”, ponieważ brzmienie definicji naturalnej wody mineralnej zawartej w części I pkt 1 akapit pierwszy załącznika I do dyrektywy 2009/54 uściśla wyraźnie, że woda może być wydobywana ze źródła „jednym lub kilkoma ujęciami naturalnymi lub wierconymi”. Trybunał orzekł zatem, że na uznanie, czy chodzi o naturalną wodę mineralną „pochodzącą z jednego i tego samego źródła” w rozumieniu art. 8 ust. 2 dyrektywy 2009/54, nie ma wpływu okoliczność, że jest ona wydobywana z jednego miejsca ujmowania czy też z wielu miejsc ujmowania (wyrok Hotel Sava Rogaška, pkt 30).
36
Trybunał wskazał, że wykładnia ta znajduje nie tylko potwierdzenie w ogólnej systematyce dyrektywy 2009/54, której całościowa analiza świadczy o dominującej roli, jaką przy stosowaniu tej dyrektywy przypisano właściwościom naturalnych wód mineralnych, lecz że wykładnia ta jest jedyną wykładnią mogącą zagwarantować realizację celów zamierzonych przez tę dyrektywę, biorąc pod uwagę brzmienie motywów 5, 7 i 9 wspomnianej dyrektywy. Otóż ze względu na to, że określenie handlowe naturalnej wody mineralnej jest koniecznie związane z właściwościami tej wody, konsumenci zostaliby wprowadzeni w błąd i nie mogliby dokonać świadomego wyboru w odniesieniu do ewentualnych właściwości naturalnej wody mineralnej w zakresie ochrony zdrowia, gdyby możliwa była sprzedaż – pod różnymi określeniami handlowymi – naturalnych wód mineralnych o takim samym pochodzeniu i posiadających takie same właściwości (zob. podobnie wyrok Hotel Sava Rogaška, pkt 36, 39–41).
37
W niniejszej sprawie z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi wynika, że art. 8 ust. 2 dyrektywy 2009/54 został transponowany do prawa bułgarskiego w art. 23 ust. 2 rozporządzenia z 2004 r., który zakazuje wprowadzania do obrotu pod wieloma określeniami handlowymi naturalnej wody mineralnej wydobywanej z tego samego „ujęcia wody”, które to pojęcie zdefiniowano z kolei w § 1 pkt 4 przepisów uzupełniających do tego rozporządzenia jako „obiekt dla wód podziemnych przeznaczony do pozyskiwania wody i obejmujący instalacje powierzchniowe”, objęty zakresem art. 89 ust. 1 rozporządzenia nr 1 z 2007 r.
38
Mając na względzie ich brzmienie, należy stwierdzić, że te przepisy krajowe, ograniczające się do zakazania sprzedaży pod wieloma określeniami handlowymi jedynie naturalnych wód mineralnych wydobywanych z tego samego ujęcia, są sprzeczne z brzmieniem art. 8 ust. 2 dyrektywy 2009/54, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez Trybunał w wyroku Hotel Sava Rogaška, w którym wykluczono wyraźnie, w pkt 30 tego wyroku, wszelką równoważność między pojęciami „źródła” i „ujęcia”.
39
Wspomniane przepisy krajowe naruszają również cele tej dyrektywy, o których mowa w jej motywie 5. Jak bowiem zauważa Komisja, w zakresie, w jakim przepisy te przewidują, że każdy „obiekt […] przeznaczony do pozyskiwania wody” stanowi odrębne źródło, woda eksploatowana z tych obiektów może zostać opisana za pomocą odrębnych określeń handlowych, podczas gdy nie jest wykluczone, że woda pochodząca z tych różnych ujęć będzie faktycznie wodą o tym samym pochodzeniu i posiadającą te same właściwości. Tymczasem, jak Trybunał wyraźnie orzekł w pkt 41 wyroku Hotel Sava Rogaška, taka możliwość może wprowadzać w błąd konsumentów, którzy nie będą już w stanie dokonać świadomego wyboru na podstawie ewentualnych właściwości naturalnej wody mineralnej w zakresie ochrony zdrowia.
40
Co się tyczy argumentacji Republiki Bułgarii dotyczącej podnoszonych szczególnych cech geologicznych i hydrologicznych tego państwa oraz niewystarczających dowodów przedstawionych przez Komisję, należy podkreślić, że niniejszy zarzut szczegółowy dotyczy sposobu, w jaki dyrektywa 2009/54 została transponowana do prawa bułgarskiego, a nie konkretnego rezultatu stosowania uregulowania transponującego. W celu wykazania, że transpozycja tej dyrektywy jest niewystarczająca lub nieodpowiednia, nie jest zatem konieczne wykazanie rzeczywistych skutków uregulowania krajowego przyjętego w celu tej transpozycji, ponieważ to same przepisy tego uregulowania wskazują na niewystarczający lub nieprawidłowy charakter transpozycji [zob. analogicznie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Komisja/Słowacja (Kwalifikacje zawodowe), C‑773/22, EU:C:2024:645, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo].
41
Co się tyczy argumentacji streszczonej w pkt 22 i 23 niniejszego wyroku, mając na uwadze samo brzmienie przepisów art. 8 ust. 2 dyrektywy 2009/54 w związku z definicją „naturalnej wody mineralnej” zawartą w części I pkt 1 akapit pierwszy załącznika I do tej dyrektywy, Republika Bułgarii nie może powoływać się na podnoszony brak definicji pojęć użytych w tej dyrektywie w celu uzasadnienia swojego uchybienia zobowiązaniom. Jest tak, tym bardziej że – jak przypomniano w pkt 34–36 niniejszego wyroku – Trybunał miał już okazję wyjaśnić wykładnię tych przepisów w wyroku Hotel Sava Rogaška, który został zresztą ogłoszony ponad sześć lat przed upływem terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii.
42
W konsekwencji należy uwzględnić pierwszy zarzut szczegółowy podniesiony przez Komisję w zakresie, w jakim dotyczy on braku zakazu wprowadzania do obrotu pod wieloma określeniami handlowymi naturalnej wody mineralnej pochodzącej z tego samego źródła.
43
W drugiej kolejności w zakresie, w jakim ten zarzut szczegółowy dotyczy również braku zakazu wprowadzania do obrotu pod wieloma określeniami handlowymi wody źródlanej pochodzącej z tego samego źródła, należy zauważyć, że zgodnie z art. 9 ust. 4 lit. c) dyrektywy 2009/54 zakaz ustanowiony w art. 8 ust. 2 tej dyrektywy ma zastosowanie również do wprowadzania do obrotu tej kategorii wód butelkowanych.
44
Tymczasem, ponieważ zasada ta, jak wynika z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi, została transponowana do prawa bułgarskiego w art. 26 ust. 4 rozporządzenia z 2004 r., zgodnie z którym „[e]tykietowanie wód źródlanych podlega również wymogom określonym w art. 23 i 24”, biorąc pod uwagę zakres art. 23 ust. 2 tego rozporządzenia, przypomniany w pkt 37 niniejszego wyroku, oraz ze względów analogicznych do tych, które zostały przedstawione w powyższych rozważaniach, ten pierwszy zarzut szczegółowy – w zakresie, w jakim odnosi się do wprowadzania do obrotu tego rodzaju wód – również należy uwzględnić.
W przedmiocie drugiego zarzutu szczegółowego, dotyczącego naruszenia art. 7 ust. 2 lit. b) i art. 9 ust. 4 lit. c) dyrektywy 2009/54
– Argumentacja stron
45
Komisja podnosi, że obowiązkowe przepisy w dziedzinie etykietowania naturalnych wód mineralnych i wód źródlanych zawarte w art. 22 i 26 rozporządzenia z 2004 r. nie przewidują obowiązku umieszczenia nazwy źródła na etykiecie tych produktów.
46
W tym względzie Komisja podnosi w pierwszej kolejności, że art. 22 ust. 3 pkt 1 tego rozporządzenia, który transponuje art. 7 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2009/54 do bułgarskiego porządku prawnego, wymaga, aby etykieta opakowania naturalnego wody mineralnej zawierała „nazwę ujęcia wody i wskazanie poziomu wodonośnego wody mineralnej zgodnie z zaświadczeniem, o którym mowa w art. 5”. Tymczasem ani obowiązek wskazania „ujęcia wody”, który, zgodnie z § 1 pkt 4 przepisów uzupełniających do rozporządzenia z 2004 r., jest zdefiniowany jako „obiekt dla wód podziemnych przeznaczony do pozyskiwania wody”, ani obowiązek wskazania „poziomu wodonośnego wód mineralnych”, który z kolei, zgodnie z § 1 pkt 5 tych przepisów uzupełniających, został zdefiniowany jako „część wód podziemnych składająca się z wód mineralnych”, nie może spełniać wymogu określonego w art. 7 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2009/54.
47
W drugiej kolejności, zdaniem Komisji, zważywszy, że bułgarskie przepisy krajowe nie przewidują wymogów w zakresie etykietowania zgodnych z art. 7 ust. 2 lit. b) i art. 8 tej dyrektywy, przepisy te zezwalają – z naruszeniem art. 9 ust. 4 lit. c) wspomnianej dyrektywy, transponowanego do bułgarskiego porządku prawnego w art. 26 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia z 2004 r. – na wprowadzanie do obrotu jako „woda źródlana” wody nieodpowiadającej wymogom tych artykułów.
48
Republika Bułgarii utrzymuje, że wprowadzając do prawa krajowego art. 22 ust. 3 pkt 1 i art. 26 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia z 2004 r., uznała ona, iż w celu poinformowania konsumentów wystarczy wskazać źródło wody, rozumiane jako źródło wraz z urządzeniem umożliwiającym jej wydobywanie, na etykietach naturalnych wód mineralnych i wód źródlanych. Jak wynika bowiem z pkt 33 wyroku Hotel Sava Rogaška, nazwa źródła i nazwa miejsca jego eksploatacji mogą być używane w tym celu w sposób autonomiczny. W każdym razie z wykazu naturalnych wód mineralnych uznanych przez państwa członkowskie (Dz.U. 2013, C 315, s. 1), czyli z części zawierającej wykaz naturalnych wód mineralnych uznanych przez Republikę Bułgarii, wynika, że rubryki „Nazwa źródła” i „Miejsce wydobywania” zawierają te same nazwy, w związku z czym wskazanie jednego z nich zapewnia informowanie konsumentów.
– Ocena Trybunału
49
Co się tyczy w pierwszej kolejności wymogu etykietowania wynikającego z art. 7 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2009/54, z samego brzmienia tego przepisu wynika, że etykiety naturalnych wód mineralnych muszą zawierać, jako obowiązkowe informacje, miejsce, gdzie odbywa się wydobycie ze źródła, oraz jego nazwę.
50
W tym kontekście należy przypomnieć, że Trybunał orzekł już, iż pojęcia „źródła” naturalnej wody mineralnej w rozumieniu tej dyrektywy nie można utożsamiać ani z pojęciem „złoża podziemnego lub poziomu wodonośnego”, ponieważ brzmienie definicji naturalnej wody mineralnej zawartej w części I pkt 1 akapit pierwszy załącznika I do wspomnianej dyrektywy wyraźnie rozróżnia te dwa pojęcia, ani – jak wskazano w pkt 35 niniejszego wyroku – z pojęciem „miejsca ujmowania”, przy czym to samo brzmienie wyraźnie wskazuje, że woda może być wydobywana ze źródła „jednym lub kilkoma ujęciami naturalnymi lub wierconymi” (zob. podobnie wyrok Hotel Sava Rogaška, pkt 29, 30).
51
Jak wynika z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi, art. 22 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia z 2004 r. w związku z § 1 pkt 4 i 5 przepisów uzupełniających do tego rozporządzenia, który transponuje do prawa bułgarskiego art. 7 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2009/54, nakładając jednocześnie obowiązek umieszczenia na etykiecie opakowań naturalnych wód mineralnych nazwy „ujęcia wody”, rozumianego jako „obiekt […] przeznaczony do pozyskiwania wody” i, odpowiednio, wskazania „poziomu wodonośnego wód mineralnych”, rozumianego, ze swej strony, zasadniczo jako „część wód podziemnych składająca się z wód mineralnych”, nie przewiduje natomiast, że etykieta tych produktów powinna zawierać „nazwę źródła”.
52
Ponieważ zaś to ostatnie pojęcie ma, jak wynika z pkt 50 niniejszego wyroku, zakres siłą rzeczy odmienny od zakresu pojęcia „ujęcia wody” i „poziomu wodonośnego”, należy stwierdzić, że Republika Bułgarii dokonała nieprawidłowej transpozycji art. 7 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2009/54.
53
Argumenty wysunięte przez to państwo członkowskie nie mogą podważyć tej oceny.
54
Po pierwsze bowiem, wbrew temu, co twierdzi Republika Bułgarii, z użycia wyrazu „lub” w pkt 33 wyroku Hotel Sava Rogaška nie można wywnioskować, że w celu spełnienia wymogów określonych w art. 7 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2009/54 wystarczy wskazać na etykietach naturalnych wód mineralnych albo miejsce, gdzie odbywa się wydobycie ze źródła, albo nazwę tego źródła.
55
Jest prawdą, że w pkt 33 wyroku Hotel Sava Rogaška Trybunał orzekł, iż art. 8 dyrektywy 2009/54 jako całość ma na celu zagwarantowanie, że w każdym wypadku podczas zakupu wody nazwa źródła naturalnej wody mineralnej lub wskazanie miejsca jej wydobywania pozwoli konsumentowi na niedwuznaczne zidentyfikowanie pochodzenia rozpatrywanej wody oraz, dzięki tej nazwie lub temu wskazaniu, odróżnienie danej naturalnej wody mineralnej od każdej innej naturalnej wody mineralnej. Jednakże taka identyfikacja może być zapewniona we wszystkich przypadkach jedynie wtedy, gdy obie te informacje – pozwalające w sposób alternatywny lub łączny na jednoznaczne określenie tego pochodzenia – znajdują się na etykiecie.
56
W każdym razie z samego brzmienia pkt 33 tego wyroku wynika, że uściślenie zawarte w tym punkcie odnosi się nie do art. 7 ust. 2 lit. b) tej dyrektywy, lecz do jej art. 8. Nie podważa ono zatem w żaden sposób jasnego brzmienia tego art. 7 ust. 2 lit. b), ponieważ Trybunał wskazał zresztą wyraźnie w pkt 34 wspomnianego wyroku, że znaczenie roli przyznanej nazwie źródła i miejscu, gdzie odbywa się wydobycie ze źródła, przy identyfikacji naturalnej wody mineralnej wynika również z tego ostatniego przepisu, który przewiduje, że etykiety naturalnych wód mineralnych muszą zawierać wskazanie miejsca, gdzie odbywa się wydobycie ze źródła, oraz nazwę tego źródła.
57
Po drugie, co się tyczy argumentacji Republiki Bułgarii opartej na tym, że nazwa źródła i nazwa miejsca, gdzie odbywa się wydobycie ze źródła, są w praktyce identyczne w tym państwie członkowskim, w związku z czym konsumenci są wystarczająco poinformowani, jeżeli na odnośnych etykietach widnieje tylko jedna z tych informacji, należy zauważyć, że taka identyczność, przy założeniu, że zostanie wykazana, nie może w żadnym razie zwolnić państwa członkowskiego ze szczególnego obowiązku, który na nim ciąży na mocy art. 7 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2009/54, polegającego na określeniu w prawie krajowym obowiązku umieszczenia nazwy źródła na etykiecie danych produktów. Tak więc nawet przy założeniu, że we wspomnianym państwie członkowskim nie istnieje obecnie rzeczywiste rozróżnienie między nazwą źródła wody a nazwą miejsca, gdzie odbywa się wydobycie ze źródła, to jednak państwo to musi dokonać odpowiedniej transpozycji art. 7 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2009/54.
58
W tym kontekście należy podkreślić, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepisy dyrektywy powinny być wdrażane z niepodważalną mocą wiążącą, ze szczegółowością, precyzją i jasnością wymaganą dla spełnienia wymogu pewności prawa [wyrok z dnia 20 czerwca 2024 r., Komisja/Bułgaria (Ochrona specjalnych obszarów ochrony), C‑85/22, EU:C:2024:535, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo], w celu zagwarantowania, by wszystkie podmioty prawa w Unii wiedziały o swoich prawach i obowiązkach we wszystkich okolicznościach (zob. podobnie wyrok z dnia 27 października 2011 r., Komisja/Polska, C‑362/10, EU:C:2011:703, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo).
59
W drugiej kolejności Komisja podnosi zasadniczo, że sporne uregulowanie krajowe zezwala na używanie terminu „woda źródlana” w odniesieniu do wody, która nie spełnia wymogów w tej dziedzinie. W tym względzie należy przypomnieć, że art. 9 ust. 4 lit. c) dyrektywy 2009/54 przewiduje, iż termin „woda źródlana” jest zastrzeżony dla wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi w jej naturalnym stanie i butelkowanej u źródła, która spełnia wymogi w zakresie etykietowania określone w art. 7 ust. 2 lit. b) i c) oraz w art. 8 tej dyrektywy. Z brzmienia tego art. 9 ust. 4 lit. c) wynika zatem, że wymogi dotyczące etykietowania naturalnych wód mineralnych, określone w szczególności w art. 7 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2009/54, mają zastosowanie również do wód źródlanych, które, w braku spełnienia tych wymogów, nie mogą być wprowadzane do obrotu jako takie.
60
Z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi wynika, że art. 26 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia z 2004 r., który transponuje ten przepis do prawa bułgarskiego, ogranicza się, ze swej strony, do nałożenia obowiązku, aby etykieta wód źródlanych zawierała nazwę „ujęcia wody”, czyli, zgodnie z § 1 pkt 4 przepisów uzupełniających do tego rozporządzenia „obiektu […] przeznaczonego do pozyskiwania wody”, nie zawierając żadnego odniesienia do obowiązku wskazania w nim „nazwy źródła”, podczas gdy, jak wskazano w pkt 52 niniejszego wyroku, pojęcia te nie pokrywają się.
61
W tych okolicznościach należy uznać, że – jak twierdzi Komisja – Republika Bułgarii zezwala na wprowadzanie do obrotu, jako wód źródlanych, wód, które nie spełniają wymogów w zakresie etykietowania, do których odsyła art. 9 ust. 4 lit. c) dyrektywy 2009/54, mimo że artykuł ten nie zawiera żadnej możliwości odstępstwa od tych wymogów.
62
Z powyższego wynika, że drugi zarzut szczegółowy należy uwzględnić.
63
W świetle ogółu powyższych rozważań należy stwierdzić, że:
–
nie zakazując wprowadzania do obrotu pod wieloma określeniami handlowymi naturalnej wody mineralnej i wody źródlanej pochodzącej z tego samego źródła,
–
nie nakładając obowiązku umieszczania nazwy źródła na etykietach naturalnych wód mineralnych i wód źródlanych, oraz
–
zezwalając na stosowanie terminu „woda źródlana” w odniesieniu do wody, która nie spełnia wymogów w tym zakresie,
Republika Bułgarii uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 8 ust. 2, art. 7 ust. 2 lit. b) i art. 9 ust. 4 lit. c) dyrektywy 2009/54.
W przedmiocie kosztów
64
Zgodnie z art. 138 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Republiki Bułgarii kosztami postępowania, a Republika Bułgarii przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania.
Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:
1)
–
Nie zakazując wprowadzania do obrotu pod wieloma określeniami handlowymi naturalnej wody mineralnej i wody źródlanej pochodzącej z tego samego źródła,
–
nie nakładając obowiązku umieszczania nazwy źródła na etykietach naturalnych wód mineralnych i wód źródlanych, oraz
–
zezwalając na stosowanie terminu „woda źródlana” w odniesieniu do wody, która nie spełnia wymogów w tym zakresie,
Republika Bułgarii uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 8 ust. 2, art. 7 ust. 2 lit. b) i art. 9 ust. 4 lit. c) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/54/WE z dnia 18 czerwca 2009 r. w sprawie wydobywania i wprowadzania do obrotu naturalnych wód mineralnych.
2)
Republika Bułgarii zostaje obciążona kosztami postępowania.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: bułgarski.