61985J0021
ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠ ΑΚΡΟΑΤΗΡΊΟΥ ΣΥΖΉΤΗΣΗ
στην υπόθεση 21/85 (
*1
)
Ι — Πραγματικά περιστατικά και διαδικασία
Το Μάιο του 1981η επιχείρηση Maas, στην οποία είχε κατακυρωθεί, στο πλαίσιο του κανονισμού 588/81 της Επιτροπής, της 4ης Μαρτίου 1981, περί της παραδόσεως μαλακού σίτου στην Αιθιοπία βάσει της επισιτιστικής βοήθειας (ΕΕ L 60, σ. 19), η μεταφορά 5000 τόνων μαλακού σίτου από τα αποθέματα του καθού στην κύρια δίκη, φόρτωσε το εμπόρευμα στα πλοία Polanica και Vingaren, δύο πλοία που ανήκουν στην ανώτερη κατηγορία των μητρώων κατατάξεως, τα οποία όμως έχουν αμφότερα ηλικία άνω των 15 ετών.
Η φόρτωση στο Polanica τελείωσε στις 5 Μαΐου 1981 και στο Vingaren στις 6 Μαΐου 1981.
Το Bundesanstalt für landwirtschaftliche Marktordnung ( Ομοσπονδιακό Ίδρυμα Οργανώσεως Γεωργικών Αγορών ) έκρινε εντούτοις ότι η εγγύηση την οποία είχε συστήσει η επιχείρηση Maas κατέπεσε, επειδή η εν λόγω επιχείρηση δεν είχε τηρήσει την προθεσμία φορτώσεως ( 1 έως 30 Απριλίου 1981 ) η οποία προβλεπόταν από τον κανονισμό 588/81 και είχε επιπλέον χρησιμοποιήσει πολύ παλαιά πλοία και επομένως δεν είχε τηρήσει τους όρους παραδόσεως από τους οποίους το άρθρο 20, παράγραφος 1, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού 1974/80 εξαρτά την αποδέσμευση της εγγύησης, η οποία συνιστάται κατά την υποβολή της προσφοράς.
To Verwaltungsgericht Frankfurt, ενώπιον του οποίου η επιχείρηση Maas άσκησε προσφυγή, αμφιβάλλει σχετικά με το αν αυτή η απόφαση συμβιβάζεται με την αρχή της αναλογικότητας, ιδίως επειδή έκρινε ότι σύμφωνα με τη ρύθμιση που προβλέπεται από το άρθρο 20, παράγραφος 1, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού 1974/80, ο μειοδότης που παραδίδει για παράδειγμα μόνο τη μισή από την κατακυρω-θείσα ποσότητα χάνει μόνο τη μισή εγγύηση, ενώ ο μειοδότης που παραδίδει όλη την κατα-κυρωθείσα ποσότητα χάνει εντούτοις όλη την εγγύηση, εφόσον δεν έχει τηρήσει έναν όρο σχετικά με την προθεσμία φορτώσεως ή με την ηλικία του πλοίου, και αυτό ανεξάρτητα από τη βαρύτητα της παράβασης.
Κατόπιν αυτού, το εθνικό δικαστήριο ανέβαλε με Διάταξη της 15ης Νοεμβρίου 1984 την έκδοση οριστικής αποφάσεως και υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο ερώτημα:
« Συμβιβάζεται με την αρχή της αναλογικότητας το άρθρο 20, παράγραφος 1, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1974/80 της Επιτροπής, της 22ας Ιουλίου 1980, περί γενικών μέτρων εφαρμογής για την εκτέλεση ορισμένων ενεργειών επισιτιστικής βοήθειας με τη μορφή σιτηρών και ορύζης ( Ε Ε ειδ. έκδ. 03/033, σ. 162), καθόσον, σύμφωνα με το άρθρο αυτό, η εγγύηση που συνιστάται βάσει του άρθρου 5 του κανονισμού καταπίπτει πλήρως, αν
πρώτη περίπτωση:
ο μειοδότης παραβεί την υποχρέωση που υπέχει δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 4, στοιχείο δ), και πραγματοποιήσει τη μεταφορά με πλοία τα οποία ανήκουν μεν στην ανώτερη κατηγορία των αναγνωρισμένων μητρώων κατατάξεως, αλλά εντούτοις έχουν ηλικία μεγαλύτερη των 15 ετών;
δεύτερη περίπτωση:
ο μειοδότης παραβεί την υποχρέωση του περί φορτώσεως του εμπορεύματος εντός ορισμένης προθεσμίας [εν προκειμένω της προθεσμίας που προβλέπεται από τον κανονισμό ( ΕΟΚ ) 588/81 της Επιτροπής, της 4ης Μαρτίου 1981, παράρτημα Α, περίπτωση 16: ΕΕ L 60, της 6. 3. 1981 ], φορτώνοντας το εμπόρευμα πέντε έωςέξι ημέρες αργότερα; »
Η Διάταξη περί παραπομπής πρωτοκολλήθηκε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 24 Ιανουαρίου 1985.
Σύμφωνα με το άρθρο 20 του Πρωτοκόλλου περί του Οργανισμού του Δικαστηρίου της ΕΟΚ, κατέθεσαν γραπτές παρατηρήσεις η κυβέρνηση της Ιταλικής Δημοκρατίας, εκπροσωπούμενη από τον Arnaldo Squillante, προϊστάμενο της υπηρεσίας διπλωματικών διαφορών του Υπουργείου Εξωτερικών, επικουρούμενο από τον Oscar Fiumara, avvocato dello Stato, Kat η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από το νομικό της σύμβουλο Dierk Booss.
Μετά από έκθεση του εισηγητή δικαστή και ακρόαση του γενικού εισαγγελέα, το Δικαστήριο αποφάσισε την έναρξη της προφορικής διαδικασίας χωρίς προηγούμενη διεξαγωγή αποδείξεων. Το Δικαστήριο κάλεσε πάντως την Επιτροπή να απαντήσει σε ορισμένα ερωτήματα, η οποία και το έπραξε με έγγραφο της 15ης Ιανουαρίου 1986.
Με απόφαση της 25ης Νοεμβρίου 1985 η οποία ελήφθη κατ' εφαρμογή του άρθρου 95, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού διαδικασίας, το Δικαστήριο αποφάσισε να αναθέσει την εκδίκαση της υπόθεσης στο πρώτο τμήμα.
II — Οι παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο
Η κυβέρνηση της Ιταλικής Δημοκρατίας ισχυρίζεται ότι, σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού 1974/80, οι όροι αποδεσμεύσεως της εγγύησης συμπίπτουν με τους όρους πληρωμής και ότι η πληρωμή, και επομένως και η αποδέσμευση της εγγύησης, πραγματοποιούνται αφού ο μειοδότης εκτελέσει τις υποχρεώσεις του δεόντως, δηλαδή σύμφωνα με τους όρους που προβλέπονται στον κανονισμό περί προκηρύξεως του διαγωνισμού, εν προκειμένω στον κανονισμό 588/81, καθώς και υπό την προϋπόθεση ότι έχει τηρήσει τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 4, παράγραφος 4, στοιχεία β ), γ ), δ ) και ε ), του κανονισμού 1974/80. Δυνάμει μιας γενικής αρχής του ενοχικού δικαίου, η πλημμελής εκπλήρωση της παροχής δικαιολογεί την άρνηση εκπληρώσεως της αντιπαροχής, εκτός εάν η μη εκπλήρωση έχει μικρή μόνο σημασία για τον αντισυμβαλλόμενο. Δεδομένου ότι εν προκειμένω οι μη τηρηθείσες υποχρεώσεις προβλέπονται ειδικώς και επιβάλλονται από τους αναφερθέντες κανονισμούς, πρέπει να θεωρηθεί ότι η μη τήρηση των εν λόγω υποχρεώσεων συνιστά μεγάλης βαρύτητας μη εκπλήρωση υποχρεώσεως.
Κατά την άποψη της ιταλικής κυβερνήσεως, σ' αυτή την περίπτωση δεν πρόκειται καθόλου για το πρόβλημα της αναλογικότητας μιας κύρωσης, αλλά μάλλον για το εύλογο των υποχρεώσεων που έχουν επιβληθεί στο μειοδότη. Πράγματι, αυτό που έχει σημασία δεν είναι η επιτυχής περάτωση της επιχείρησης, δηλαδή η άφιξη του εμπορεύματος στον τόπο προορισμού του, αλλά η επίπτωση της τήρησης των υποχρεώσεων που έχει αναλάβει ο μειοδότης επί της ορθής εκτελέσεως.
Από αυτό προκύπτει ότι αν η μη τήρηση των υποχρεώσεων αυτών συνιστά μεγάλης βαρύτητας μη εκπλήρωση, η εγγύηση πρέπει να καταπέσει.
Το παράλογο αυτής της αυστηρότητας του συστήματος, η οποία προκύπτει από την κατά λέξη ερμηνεία, είναι εν πάση περιπτώσει προφανές, δεδομένου ότι πρέπει να τεθεί το ερώτημα αν οι εν λόγω υποχρεώσεις, όπως έχουν καθοριστεί, είναι εύλογες, εφόσον ληφθεί υπόψη ότι η ηλικία του πλοίου δεν φαίνεται να μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο, σε περίπτωση που η κατάσταση του εν λόγω πλοίου είναι τόσο καλή ώστε να ανήκει στην ανώτερη κατηγορία κατατάξεως και ότι η τήρηση της προθεσμίας δεν μπορεί να εξασφαλίσει ότι το εμπόρευμα θα φτάσει στον αποδέκτη σε ορισμένο χρόνο. Ο καθορισμός τόσο αυστηρών όρων διαγωνισμού δεν συμβιβάζεται κυρίως με την αρχή που εξαγγέλλεται στο άρθρο 4, παράγραφος 4, του κανονισμού 2750/75 του Συμβουλίου, σύμφωνα με το οποίο « οι όροι στην προκήρυξη του διαγωνισμού πρέπει να εγγυώνται ισότητα συμμετοχής και μεταχειρίσεως σε κάθε ενδιαφερόμενο ανεξαρτήτως του τόπου εγκαταστάσεως του εντός της Κοινότητος ». Όμως είναι παγκοίνως γνωστό ότι οι λιμένες της Μεσογείου δεν προσφέρουν, όσον αφορά τα μέσα μεταφοράς και τις προθεσμίες φορτώσεως, τις ίδιες δυνατότητες επιλογής όπως οι λιμένες της Βόρειας Ευρώπης. Επομένως, δεν φαίνεται να υπάρχει λόγος να εξακολουθήσουν να ισχύουν τέτοιοι αυστηροί μεν, πλην όμως παράλογοι, όροι.
Η ιταλική κυβέρνηση προτείνει επομένως να δοθεί ως απάντηση στα υποβληθέντα ερωτήματα ότι η μη τήρηση της υποχρέωσης χρησιμοποίησης πλοίου που έχει ηλικία κάτω των 15 ετών και η μη τήρηση της υποχρέωσης φορτώσεως του εμπορεύματος εντός ορισμένης προθεσμίας δεν μπορούν να αποτελέσουν εμπόδιο στην καταβολή του ποσού της προσφοράς και στην απόδοση της εγγύησης.
Η Επιτροπή αναφέρεται στις παρατηρήσεις της στη διάκριση στην οποία έχει προβεί η νομολογία του Δικαστηρίου μεταξύ της παραβάσεως κυρίων υποχρεώσεων, η τήρηση των οποίων έχει θεμελιώδη σημασία για την καλή λειτουργία ενός κοινοτικού συστήματος, και της παραβάσεως δευτερευουσών υποχρεώσεων.
Στην πρώτη περίπτωση, η κατάπτωση της εγγύησης δεν αντίκειται στην αρχή της αναλογικότητας, ακόμη και αν πρόκειται για ασήμαντη παράβαση. Όμως και οι δύο υποχρεώσεις για τις οποίες πρόκειται στην παρούσα περίπτωση αποτελούν κύριες υποχρεώσεις. Η προθεσμία φορτώσεως καθορίζει πράγματι τους όρους του διαγωνισμού εξίσου όπως και τα άλλα στοιχεία που αναφέρονται στο παράρτημα Α του κανονισμού 588/81 και είναι απαραίτητη για το διαγωνισμό.
Η τήρηση της προθεσμίας αυτής είναι εξάλλου σημαντική για την εξασφάλιση της κανονικής παράδοσης των εμπορευμάτων στο πλαίσιο της επισιτιστικής βοήθειας. Πράγματι, δεν μπορεί να επιτραπεί απόκλιση χωρίς η προκύπτουσα καθυστέρηση να έχει συνέπειες στην ημερομηνία αφίξεως στον τόπο προορισμού του εμπορεύματος.
Επιπλέον, αν επιτρεπόταν απόκλιση, θα παραβιαζόταν η αρχή της ίσης μεταχείρισης όλων των ενδιαφερομένων για το διαγωνισμό, δεδομένου ότι αυτοί που ήδη εκ των προτέρων θα σχεδίαζαν να μην τηρήσουν την προθεσμία φορτώσεως θα μπορούσαν να επιτύχουν πιο ευνοϊκούς όρους από αυτούς που θα είχαν την πρόθεση να την τηρήσουν και θα μπορούσαν επομένως να υποβάλουν συμφερότερες προσφορές από ό,τι αυτοί οι τελευταίοι.
Κατά τη γνώμη της Επιτροπής, πρέπει τέλος να διευκρινιστεί ότι, εν αντιθέσει προς την άποψη του παραπέμποντος δικαστηρίου, η κοινοτική ρύθμιση δεν προβλέπει διαφορετική μεταχείριση για το μειοδότη ο οποίος παραδίδει μόνο ένα μέρος του εμπορεύματος. Ο εν λόγω μειοδότης χάνει επίσης ολόκληρη την εγγύηση που έχει συστήσει, εκτός αν ένα μέρος της ποσότητας δεν παραδόθηκε εξαιτίας του αποδέκτη ή ακόμη αν οι ποσότητες που δεν παραδόθηκαν δεν ξεπερνούν ένα όριο ανοχής 2 °/ο επί του βάρους που πρέπει να παραδοθεί.
Όσον αφορά τον όρο της ηλικίας του πλοίου, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα πλοία που έχουν ηλικία άνω των 15 ετών συνεπάγονται μεγαλύτερο κίνδυνο, όπως επιβεβαιώνεται και από τα υψηλότερα ασφάλιστρα που απαιτούν εν γένει οι ασφαλιστές για τα πλοία αυτά και από την πρακτική ορισμένων κρατών της Μέσης Ανατολής, που υποβάλλουν τα εν λόγω πλοία σε αυστηρότερους ελέγχους όταν πλέουν στα ύδατα τα οποία υπάγονται στην κυριαρχία τους. Στην περίπτωση αυτή επίσης, αν γινόταν δεκτή η δυνατότητα μη τηρήσεως των όρων αυτών, θα παραβιαζόταν η αρχή της ίσης μεταχείρισης, δεδομένου ότι θα ευνοούνταν όσοι θα υπολόγιζαν να χρησιμοποιήσουν παλαιότερα και επομένως φτηνότερα πλοία, οι οποίοι θα μπορούσαν με τον τρόπο αυτό να υποβάλουν συμφερότερες προσφορές.
Τέλος, η Επιτροπή αναφέρει ότι η άδεια χρησιμοποιήσεως πλοίων που έχουν ηλικία άνω των 15 ετών, την οποία παρέχει ο κανονισμός 75/84 στους μειοδότες για την επισιτιστική βοήθεια για το Λεσόθο, αποτελεί απλώς εξαίρεση που προβλέφθηκε για μια συγκεκριμένη περίπτωση και η οποία δικαιολογούνταν από την ανάγκη καθορισμού λιγότερο αυστηρών όρων για μια μεταφορά που ήταν πολύ πιο δύσκολη απ' ό,τι συνήθως, λόγω της γεωγραφικής θέσεως της χώρας αυτής, και επομένως λιγότερο ελκυστική για τους επιχειρηματίες.
III — Απαντήσεις της Επιτροπής στα ερωτήματα που έθεσε το Δικαστήριο
Στην απάντηση της της 15ης Ιανουαρίου 1986 στα ερωτήματα που της είχε θέσει το Δικαστήριο, η Επιτροπή ανέφερε ότι, καθόσον γνώριζε, όλοι οι θαλάσσιοι ασφαλιστές των κρατών μελών απαιτούν συμπληρωματικό ασφάλιστρο για την ασφάλιση πλοίων που έχουν ηλικία άνω των 15 ετών. Επίσης ανέφερε ότι δεν είναι δυνατόν να εκτιμηθεί επακριβώς η αύξηση του κινδύνου για ένα πλοίο που έχει υπερβεί την ηλικία αυτή, αλλ' ότι η πείρα δείχνει ότι σ' αυτά τα πλοία συμβαίνουν περισσότερα ατυχήματα. Εξάλλου ο πλοιοκτήτης που χρησιμοποιεί παλαιά πλοία δείχνει ήδη με αυτό τον τρόπο ότι δεν διαθέτει και άφθονα οικονομικά μέσα, πράγμα που επιτρέπει να υποτεθεί ότι θα περιορίσει επίσης τις αναγκαίες εργασίες συντηρήσεως του πλοίου και, επομένως, να συναχθεί το συμπέρασμα ότι αυξάνει ο κίνδυνος της μεταφοράς.
Η Επιτροπή προσθέτει τέλος ότι, σύμφωνα με τις πληροφορίες της, τα πλοία που έχουν ηλικία άνω των 15 ετών υποβάλλουν σε αυστηρότερους ελέγχους ιδίως η Σαουδική Αραβία και η Ιορδανία.
G. Bosco
εισηγητής δικαστής
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.