62023CJ0798_RES
Υπόθεση C‑798/23 [Abbottly] (
i
)
Minister for Justice
κατά
SH
[αίτηση προδικαστικής αποφάσεως του Supreme Court (Ιρλανδία)]
Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 9ης Οκτωβρίου 2025
«Προδικαστική παραπομπή – Αστυνομική και δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ – Άρθρο 4α, παράγραφος 1 – Διαδικασία παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών – Ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης – Προϋποθέσεις εκτέλεσης – Λόγοι προαιρετικής μη εκτέλεσης – Υποχρεωτική εκτέλεση – Εξαιρέσεις – Έννοια της “δίκης που οδήγησε στην έκδοση της απόφασης” – Παρεπόμενη ποινή αστυνομικής επιτήρησης – Μη τήρηση των όρων που επιβλήθηκαν για τη θέση υπό αστυνομική επιτήρηση – Απόφαση η οποία μετατρέπει την αστυνομική επιτήρηση σε στερητική της ελευθερίας ποινή – Ποινή που επιβλήθηκε ερήμην»
Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση-πλαίσιο για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών – Λόγοι προαιρετικής μη εκτελέσεως του ευρωπαϊκού εντάλματος συλλήψεως – Ένταλμα εκδοθέν για την εκτέλεση ποινής επιβληθείσας ερήμην – Μη αυτοπρόσωπη εμφάνιση του ενδιαφερομένου στη δίκη – Έννοια της δίκης που οδήγησε σε έκδοση της απόφασης – Έννοια της απόφασης – Απόφαση για τη μετατροπή ποινής αστυνομικής επιτήρησης σε στερητική της ελευθερίας ποινή βάσει μιας σταθερής αναλογίας – Εμπίπτει
(Απόφαση-πλαίσιο 2002/584 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299, άρθρο 4α § 1)
(βλ. σκέψεις 36, 44-51, 54 και διατακτ.)
Σύνοψη
Στο πλαίσιο διαδικασίας για την εκτέλεση ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης (στο εξής: επίμαχο ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης) εκδοθέντος κατά φυσικού προσώπου, με σκοπό την εκτέλεση στερητικής της ελευθερίας ποινής επιβληθείσας κατόπιν μετατροπής παρεπόμενης ποινής αστυνομικής επιτήρησης, το Δικαστήριο ερμήνευσε την έννοια της «δίκης που οδήγησε στην έκδοση της απόφασης» του άρθρου 4α, παράγραφος 1, της απόφασης‑πλαισίου 2002/584 (
1
).
Ο ενδιαφερόμενος, SH, καταδικάστηκε το 2014 από τα λεττονικά δικαστήρια για δύο ποινικά αδικήματα. Το 2015, κατόπιν συγχώνευσης των ανωτέρω ποινών, καθορίστηκε συνολική στερητική της ελευθερίας ποινή τεσσάρων ετών και εννέα μηνών, συνοδευόμενη από παρεπόμενη ποινή θέσης υπό αστυνομική επιτήρηση επί τριετία, η οποία θα άρχιζε από τη στιγμή που θα είχε ολοκληρωθεί η έκτιση της στερητικής της ελευθερίας ποινής από τον SH.
Δεδομένου ότι ο SH δεν συμμορφώθηκε με την υποχρέωση που του είχε επιβληθεί στο πλαίσιο της αστυνομικής επιτήρησης να παρουσιαστεί στο αστυνομικό τμήμα εντός τριών εργάσιμων ημερών από την αποφυλάκισή του, κρίθηκε ένοχος για τη διάπραξη διοικητικής παράβασης και καταδικάστηκε στην καταβολή δύο προστίμων.
Στις 19 Αυγούστου 2020, κατόπιν αιτήσεως του αρμόδιου αστυνομικού τμήματος της Λεττονίας, το αρμόδιο λεττονικό δικαστήριο εξέδωσε απόφαση με την οποία διέταξε να μετατραπεί το τμήμα της παρεπόμενης ποινής αστυνομικής επιτήρησης του SH που δεν είχε ακόμη εκτιθεί, ήτοι χρονικό διάστημα δύο ετών και δύο ημερών, σε στερητική της ελευθερίας ποινή ενός έτους και μίας ημέρας, σύμφωνα με τη δυνατότητα που προβλέπει το λεττονικό ποινικό δίκαιο (
2
). Η απόφαση αυτή εκδόθηκε κατόπιν ακροαματικής διαδικασίας στην οποία ο SH δεν παρέστη, δεδομένου ότι δεν παρέλαβε την κλήση προς εμφάνιση που του είχε αποσταλεί. O SH δεν άσκησε έφεση κατά της απόφασης αυτής.
Στη συνέχεια, το αρμόδιο λεττονικό δικαστήριο εξέδωσε ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης εις βάρος του SH με σκοπό την εκτέλεση της στερητικής της ελευθερίας ποινής που του επιβλήθηκε στις 19 Αυγούστου 2020.
Ο Minister for Justice and Equality (Υπουργός Δικαιοσύνης και Ισότητας, Ιρλανδία) ζήτησε από τις αρμόδιες ιρλανδικές δικαστικές αρχές την παράδοση του SH στη Δημοκρατία της Λεττονίας δυνάμει του επίμαχου ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης. Μετά την απόρριψη της αίτησης σε πρώτο βαθμό και στη συνέχεια κατ’ έφεση, βάσει της διάταξης με την οποία μεταφέρθηκε στο ιρλανδικό δίκαιο το άρθρο 4α, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2002/584 (
3
), ο Υπουργός Δικαιοσύνης και Ισότητας άσκησε αναίρεση ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, του Supreme Court (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Ιρλανδία).
Κατά το αιτούν δικαστήριο, η επίμαχη απόφαση μπορεί να εξομοιωθεί με την ανάκληση της αναστολής εκτέλεσης ποινής η οποία, σύμφωνα με όσα έκρινε το Δικαστήριο με την απόφαση Ardic (
4
), δεν εμπίπτει στο άρθρο 4α, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2002/584. Από την ως άνω απόφαση του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η έννοια της «απόφασης», κατά τη διάταξη αυτή, δεν περιλαμβάνει απόφαση σχετική με την εκτέλεση ή την εφαρμογή προηγουμένως επιβληθείσας στερητικής της ελευθερίας ποινής, όπως η ανάκληση της αναστολής εκτέλεσης ποινής, εκτός εάν η απόφαση αυτή έχει ως αντικείμενο ή ως συνέπεια τη μεταβολή της φύσεως ή του ύψους της εν λόγω ποινής και η αρχή που την εξέδωσε είχε, συναφώς, περιθώριο εκτιμήσεως.
Εν προκειμένω, δεδομένου ότι δεν εκδόθηκε νέα δικαστική απόφαση που να μεταβάλλει τη φύση ή το ύψος της προηγουμένως επιβληθείσας στερητικής της ελευθερίας ποινής από το λεττονικό δικαστήριο που εξέδωσε το επίμαχο ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι δεν συντρέχει λόγος να αρνηθεί την παράδοση του SH. Συγκεκριμένα, σε περίπτωση παραβίασης των όρων της αστυνομικής επιτήρησης, η διάρκεια της στέρησης της ελευθερίας που μπορεί να επιβληθεί καθορίζεται βάσει αριθμητικού υπολογισμού που προβλέπει το λεττονικό δίκαιο. Επομένως, η απόφαση περί μετατροπής της παρεπόμενης ποινής αστυνομικής επιτήρησης σε στερητική της ελευθερίας ποινή θα μπορούσε να προσομοιάζει με απόφαση σχετική με την εκτέλεση ή την εφαρμογή προηγουμένως επιβληθείσας στερητικής της ελευθερίας ποινής, με αποτέλεσμα να μην εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4α, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2002/584.
Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες στο μέτρο που, μολονότι η προοπτική επιβολής νέας ποινής φυλάκισης ενυπήρχε στις ποινές που επιβλήθηκαν προηγουμένως στον SH και συγχωνεύθηκαν το 2015, η ποινή που επιβλήθηκε στις 19 Αυγούστου 2020 δεν επέβαλε απλώς στον SH την υποχρέωση να εκτίσει τις αρχικώς επιβληθείσες στερητικές της ελευθερίας ποινές.
Στο πλαίσιο αυτό, το Ανώτατο Δικαστήριο διερωτάται αν εμπίπτει στην έννοια της «δίκης που οδήγησε στην έκδοση της απόφασης», κατά το άρθρο 4α, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, μια διαδικασία κατά το πέρας της οποίας εθνικό δικαστήριο μπορεί να διατάξει, λόγω παραβίασης των όρων που συνοδεύουν την επιβολή ποινής αστυνομικής επιτήρησης η οποία έχει προηγουμένως επιβληθεί στον ενδιαφερόμενο ως ποινή παρεπόμενη μιας στερητικής της ελευθερίας ποινής, τη μετατροπή του τμήματος της παρεπόμενης αυτής ποινής που δεν έχει εκτιθεί σε στερητική της ελευθερίας ποινή.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι το άρθρο 4α, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2002/584 περιορίζει τη δυνατότητα άρνησης εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, απαριθμώντας εξαντλητικώς, στα στοιχεία αʹ έως δʹ της εν λόγω διάταξης, τις περιπτώσεις στις οποίες δεν χωρεί άρνηση αναγνωρίσεως και εκτελέσεως αποφάσεως εκδοθείσας κατόπιν δίκης στην οποία ο ενδιαφερόμενος δεν παρέστη αυτοπροσώπως.
Πράγματι, σε όλες τις περιπτώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 4α, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ έως δʹ, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, η εκτέλεση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης δεν θίγει τα δικαιώματα πραγματικής προσφυγής και δίκαιης δίκης ούτε τα δικαιώματα άμυνας του ενδιαφερομένου.
Προτού εξακριβώσει αν συντρέχει κάποια από τις ως άνω περιπτώσεις, η δικαστική αρχή εκτέλεσης πρέπει να διαπιστώσει κατά πόσον αντιμετωπίζει περίπτωση στην οποία ο εκζητούμενος δεν εμφανίστηκε αυτοπροσώπως στη «δίκη που οδήγησε στην έκδοση της απόφασης», κατά την έννοια του άρθρου 4α, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2002/584.
Κατά πάγια νομολογία, η έκφραση αυτή της επίμαχης διάταξης πρέπει να νοείται ως αναφερόμενη στη δίκη η οποία κατέληξε στην έκδοση τελεσίδικης καταδικαστικής απόφασης σε βάρος του προσώπου του οποίου ζητείται η παράδοση στο πλαίσιο της εκτέλεσης ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης (
5
).
Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι απόφαση σχετική με την εκτέλεση ή την εφαρμογή προηγουμένως επιβληθείσας στερητικής της ελευθερίας ποινής δεν συνιστά «απόφαση», κατά την έννοια του άρθρου 4α, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, εκτός εάν η απόφαση αυτή θίγει την κρίση επί της ενοχής ή έχει ως αντικείμενο ή ως συνέπεια τη μεταβολή της φύσεως ή του ύψους της εν λόγω ποινής και η αρχή που την εξέδωσε είχε, συναφώς, περιθώριο εκτιμήσεως (
6
).
Εν προκειμένω, η βάση για την έκδοση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης ήταν η απόφαση μετατροπής της παρεπόμενης ποινής της αστυνομικής επιτήρησης σε στερητική της ελευθερίας ποινή. Δεδομένου ότι το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν μια τέτοια απόφαση μπορεί να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4α, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, στο μέτρο που δεν έχει ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τη μεταβολή της φύσεως και/ή του ύψους της ποινής που είχε προηγουμένως επιβληθεί στον εκζητούμενο και εφόσον η αρχή που την εξέδωσε δεν διέθετε, συναφώς, περιθώριο εκτιμήσεως, το Δικαστήριο εξέτασε αν η επίμαχη απόφαση μπορεί να χαρακτηριστεί ως «απόφαση σχετική με την εκτέλεση ή την εφαρμογή προηγουμένως επιβληθείσας στερητικής της ελευθερίας ποινής», κατά την έννοια της νομολογίας, με αποτέλεσμα να μη συνιστά «απόφαση» κατά την έννοια του άρθρου 4α, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2002/584.
Συναφώς, το Δικαστήριο επισήμανε ότι το λεττονικό δίκαιο φαίνεται να διακρίνει μεταξύ απόφασης που επιβάλλει στερητική της ελευθερίας ποινή και απόφασης για τη θέση υπό αστυνομική επιτήρηση, δεδομένου ότι η τελευταία αυτή απόφαση συνιστά, ως εκ της φύσεώς της, πάντοτε παρεπόμενη ποινή σε σχέση με μια στερητική της ελευθερίας ποινή.
Επιπλέον, το λεττονικό δίκαιο δεν φαίνεται να προβλέπει μηχανισμό αυτόματης μετατροπής μιας ποινής αστυνομικής επιτήρησης σε στερητική της ελευθερίας ποινή εάν ο ενδιαφερόμενος παραβιάζει τους όρους της εν λόγω επιτήρησης, δεδομένου ότι το δικαστήριο διαθέτει συναφώς εξουσία εκτιμήσεως.
Επιπλέον, η στερητική της ελευθερίας ποινή που ενδέχεται να επιβληθεί λόγω παραβίασης των όρων της παρεπόμενης ποινής δεν αποσκοπεί στην τιμωρία του αρχικού ποινικού αδικήματος για το οποίο επιβλήθηκε, ως παρεπόμενη ποινή, η ποινή της αστυνομικής επιτήρησης, αλλά των συγκεκριμένων παραβιάσεων των όρων που συνοδεύουν την τελευταία αυτή ποινή.
Κατά συνέπεια, μια απόφαση η οποία επιβάλλει στερητική της ελευθερίας ποινή αντί της παρεπόμενης ποινής της αστυνομικής επιτήρησης δεν συνιστά απόφαση σχετική με την εκτέλεση ή την εφαρμογή προηγουμένως επιβληθείσας στερητικής της ελευθερίας ποινής, αλλά πρέπει να θεωρηθεί ως απόφαση η οποία επιβάλλει νέα στερητική της ελευθερίας ποινή, της οποίας η φύση είναι διαφορετική από την αρχικώς επιβληθείσα.
Μια τέτοια απόφαση πρέπει να χαρακτηριστεί ως «απόφαση», κατά την έννοια του άρθρου 4α, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, και η διαδικασία μετά το πέρας της οποίας εκδόθηκε πρέπει να θεωρηθεί ότι εμπίπτει στην έννοια της «δίκης που οδήγησε στην έκδοση της απόφασης», κατά τη διάταξη αυτή.
Το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι αυτό που έχει σημασία για τον χαρακτηρισμό μιας διαδικασίας ως «δίκης που οδήγησε στην έκδοση της απόφασης», κατά την έννοια του άρθρου 4α, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, είναι ότι η διαδικασία μετατροπής ποινής μπορεί να οδηγήσει σε στέρηση της ελευθερίας η οποία, μολονότι μπορούσε να προβλεφθεί σε περίπτωση παραβίασης των όρων της ποινής της αστυνομικής επιτήρησης, δεν συνδέεται, αυτή καθεαυτήν, με την αρχική καταδικαστική απόφαση και προϋποθέτει, συνεπώς, την έκδοση νέας καταδικαστικής απόφασης η οποία αντικαθιστά την πρώτη.
(
i
)	Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
(
1
)	Απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών (ΕΕ 2002, L 190, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009 (ΕΕ 2009, L 81, σ. 24) (στο εξής: απόφαση-πλαίσιο 2002/584).
(
2
)	Σε περίπτωση έκδοσης δύο καταδικαστικών αποφάσεων εντός διαστήματος ενός έτους λόγω παραβίασης των όρων θέσης υπό αστυνομική επιτήρηση, το λεττονικό ποινικό δίκαιο προβλέπει τη δυνατότητα του αρμόδιου εθνικού δικαστηρίου να μετατρέψει την παρεπόμενη ποινή της αστυνομικής επιτήρησης σε στερητική της ελευθερίας ποινή ορισμένης διάρκειας βάσει μιας σταθερής αναλογίας, σύμφωνα με την οποία αντιστοιχεί μια ημέρα φυλάκισης σε δύο ημέρες αστυνομικής επιτήρησης που απομένουν προς έκτιση.
(
3
)	Το άρθρο αυτό προβλέπει ότι η δικαστική αρχή εκτέλεσης δύναται να αρνηθεί την εκτέλεση ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης που έχει εκδοθεί με σκοπό την εκτέλεση στερητικής της ελευθερίας ποινής ή στερητικού της ελευθερίας μέτρου ασφαλείας, εάν το πρόσωπο δεν εμφανίστηκε αυτοπροσώπως στη δίκη που οδήγησε στην έκδοση της απόφασης, εξαιρουμένων των περιπτώσεων που προβλέπονται στην παράγραφο 1, στοιχεία αʹ έως δʹ, του άρθρου αυτού.
(
4
)	Απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 2017, Ardic (C‑571/17 PPU, EU:C:2017:1026).
(
5
)	Πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Ερήμην καταδίκη) (C‑396/22, EU:C:2023:1029, σκέψεις 26 και 27 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
6
)	Αποφάσεις της 22ας Δεκεμβρίου 2017, Ardic (C‑571/17 PPU, EU:C:2017:1026, σκέψεις 77 και 88), και της 23ης Μαρτίου 2023, Minister for Justice and Equality (Άρση της αναστολής) (C‑514/21 και C‑515/21, EU:C:2023:235, σκέψη 53).