62009CC0263_PL
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
I – Wprowadzenie
1. Wnosząca odwołanie, Edwin Co. Ltd., oraz Elio Fiorucci spierają się o to, kto powinien być właścicielem słownego wspólnotowego znaku towarowego ELIO FIORUCCI. E. Fiorucci powołuje się na włoskie przepisy, które jego zdaniem przyznają wyłącznie jemu prawo do zarejestrowania spornego znaku towarowego.
2. E. Fiorucci i wnosząca odwołanie byli pierwotnie stronami postępowania w sprawie unieważnienia i postępowania odwoławczego przed Urzędem Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). W postępowaniu tym E. Fiorucci podniósł przysługujące mu prawo do swojego nazwiska, podlegające zgodnie z prawem włoskim szczególnej ochronie. W istocie spierano się o to, czy taka ochrona występuje oraz czy E. Fiorucci może sprzeciwić się – zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 40/94 z dnia 20 grudnia 1993 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego(2) w związku z włoskim prawem krajowym – temu, aby osoba trzecia była właścicielem słownego wspólnotowego znaku towarowego ELIO FIORUCCI. W postępowaniu przed izbą odwoławczą pogląd prawny E. Fiorucciego nie został uwzględniony.
3. Wyrokiem z dnia 14 maja 2009 r. w sprawie Fiorucci przeciwko OHIM(3) (zwanym dalej „zaskarżonym wyrokiem”) Sąd Pierwszej Instancji stwierdził nieważność spornej w tamtej sprawie decyzji Pierwszej Izby Odwoławczej OHIM „w części dotyczącej błędu w wykładni art. 8 ust. 3 Codice della proprietà industriale (włoskiego kodeksu własności przemysłowej) [zwanego dalej »CPI«]” (pkt 1 sentencji). W zaskarżonym wyroku dokonano kontroli i wykładni tego włoskiego przepisu w związku z art. 52 ust. 2 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 40/94 w zmienionym brzmieniu (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 40/94”).
4. Wnosząca odwołanie podważa ten wyrok i zarzuca Sądowi przede wszystkim dokonanie błędnej wykładni wymienionego włoskiego przepisu.
5. Czy jednak do Trybunału w postępowaniu odwoławczym należy wypowiadanie się w przedmiocie wykładni przepisów krajowych?
II – Ramy prawne
A – Prawo Unii
1. Traktat o Unii Europejskiej (TUE)
6. Artykuł 19 ust. 1 TUE stanowi:
„Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej obejmuje Trybunał Sprawiedliwości, Sąd i sądy wyspecjalizowane. Zapewnia on poszanowanie prawa w wykładni i stosowaniu traktatów.
Państwa członkowskie ustanawiają środki niezbędne do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii”.
2. Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE)
7. Artykuł 256 ust. 1 akapit drugi TFUE stanowi:
„Od orzeczeń wydanych przez Sąd […] przysługuje, na warunkach i w zakresie określonym przez statut, prawo odwołania się do Trybunału Sprawiedliwości, ograniczone do kwestii prawnych”.
8. Artykuł 263 TFUE przewiduje:
„Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej kontroluje legalność aktów ustawodawczych, aktów Rady, Komisji i Europejskiego Banku Centralnego, innych niż zalecenia i opinie, oraz aktów Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej zmierzających do wywarcia skutków prawnych wobec podmiotów trzecich. Kontroluje również legalność aktów organów lub jednostek organizacyjnych Unii, które zmierzają do wywarcia skutków prawnych wobec osób trzecich.
W tym celu Trybunał jest właściwy do orzekania w zakresie skarg wniesionych przez państwo członkowskie, Parlament Europejski, Radę lub Komisję, podnoszących zarzut braku kompetencji, naruszenia istotnych wymogów proceduralnych, naruszenia traktatów lub jakiejkolwiek reguły prawnej związanej z ich stosowaniem lub nadużycia władzy.
[…]”.
3. Statut Trybunału
9. Artykuł 58 akapit pierwszy statutu Trybunału(4) brzmi:
„Odwołanie do Trybunału Sprawiedliwości jest ograniczone do kwestii prawnych. Podstawę odwołania stanowi brak właściwości Sądu, naruszenie procedury w postępowaniu przed Sądem wpływające niekorzystnie na interesy wnoszącego odwołanie oraz naruszenie prawa Unii przez Sąd”.
4. Rozporządzenie nr 40/94
a) Znajdujące zastosowanie brzmienie rozporządzenia nr 40/94
10. Z punktu widzenia prawa materialnego w niniejszej sprawie właściwe jest rozporządzenie nr 40/94 w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania decyzji Izby Odwoławczej.
11. Izba Odwoławcza OHIM powinna oprzeć się na stanie faktycznym i prawnym występującym w chwili wydania jej decyzji(5) . Skarga do Sądu skierowana była zgodnie z art. 63 ust. 1 rozporządzenia nr 40/94(6) przeciwko decyzji Izby Odwoławczej. Jedynie na podstawie stanu prawnego w momencie wydania podważanej decyzji można ocenić, czy wykazuje ona błąd prawny(7) . Sąd oparł się więc w swojej ocenie na brzmieniu rozporządzenia nr 40/94 obowiązującym w chwili wydania decyzji Izby Odwoławczej(8) . To brzmienie jest właściwe także obecnie w postępowaniu odwoławczym.
b) Właściwe przepisy
12. Artykuł 50 ust. 1 rozporządzenia nr 40/94(9) stanowi:
„Wygaśnięcie prawa właściciela wspólnotowego znaku towarowego stwierdza się na podstawie wniosku do Urzędu lub roszczenia wzajemnego w postępowaniu w sprawie naruszenia:
[…]
c) w przypadku gdy w wyniku używania przez właściciela znaku towarowego lub za jego zgodą w odniesieniu do towarów lub usług, dla których ten znak towarowy jest zarejestrowany, znak towarowy może wprowadzić w błąd opinię publiczną [odbiorców], w szczególności w zakresie charakteru, jakości lub pochodzenia geograficznego tych towarów lub usług”.
13. Artykuł 52 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94(10) stanowi:
„Nieważność wspólnotowego znaku towarowego stwierdza się [wspólnotowy znak towarowy unieważnia się] również na podstawie wniosku złożonego do Urzędu lub na podstawie powództwa [roszczenia] wzajemnego w postępowaniu w sprawie naruszenia, w przypadku gdy używanie tego znaku towarowego może zostać zabronione z uwagi na inne, wcześniej nabyte prawo, w szczególności:
a) prawo do nazwy (nazwiska);
b) prawo do wizerunku;
c) prawo autorskie;
d) prawo własności przemysłowej,
na mocy ustawodawstwa wspólnotowego lub prawa krajowego, które zapewniają taką ochronę”.
14. Artykuł 63 rozporządzenia nr 40/94(11) stanowi:
„1. Na decyzje izb odwoławczych w sprawie odwołań mogą być wnoszone skargi do Trybunału Sprawiedliwości.
2. Skarga może być wniesiona na podstawie braku właściwości, naruszenia istotnego wymogu proceduralnego, naruszenia traktatu, niniejszego rozporządzenia lub każdego przepisu prawnego dotyczącego ich stosowania[(12) ] lub nadużycia władzy.
3. Trybunał Sprawiedliwości ma właściwość w sprawie stwierdzenia nieważności lub zmiany zaskarżanej decyzji.
[…]
6. Urząd zobowiązany jest do podjęcia niezbędnych środków w celu zastosowania się do orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości”.
5. Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2868/95 z dnia 13 grudnia 1995 r. wykonujące rozporządzenie Rady (WE) nr 40/94(13) (zwane dalej: „rozporządzeniem wykonawczym”)
15. Przywołane zostały tutaj przepisy rozporządzenia wykonawczego w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania decyzji Wydziału Unieważnień(14) oraz w chwili wydania decyzji Izby Odwoławczej(15) .
16. Zasada 37, zatytułowana „Wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia lub unieważnienie”, stanowi:
„Wniosek do Urzędu o stwierdzenie wygaśnięcia lub unieważnienie […] zawiera:
[…]
b) w przypadku podstaw, na których oparty jest wniosek:
[…]
(iii) w przypadku wniosku na podstawie art. 52 ust. 2 rozporządzenia, dane szczegółowe prawa, na którym oparty jest wniosek o unieważnienie, oraz dane szczegółowe wskazujące[(16) ], że wnioskodawca jest właścicielem wcześniejszego prawa zgodnie z art. 52 ust. 2 rozporządzenia lub że jest on uprawniony na mocy mającego zastosowanie prawa krajowego do dochodzenia tego prawa;
[…]”.
B – Prawo krajowe
17. Zgodnie z art. 8 ust. 3 CPI(17) w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie(18) nazwiska osób, oznaczenia używane w dziedzinach artystycznej, literackiej, naukowej, politycznej lub sportowej, nazwy i skróty imprez oraz organizacji i stowarzyszeń niemających celu zarobkowego, jak również charakteryzujące je symbole – pod warunkiem że są powszechnie znane – mogą być rejestrowane jako znaki towarowe wyłącznie przez uprawnionego lub za jego zgodą tudzież za zgodą podmiotów wymienionych w ust. 1(19) .
III – Okoliczności powstania sporu
18. Sąd opisał okoliczności powstania sporu w następujący sposób:
„1. Skarżący, projektant mody Elio Fiorucci, zdobył we Włoszech w latach siedemdziesiątych pewną popularność. W następstwie trudności finansowych w latach osiemdziesiątych w stosunku do jego spółki Fiorucci SpA wszczęto postępowanie upadłościowe.
2 W dniu 21 grudnia 1990 r. Fiorucci przeniósł w drodze umowy na interwenienta, Edwin Co. Ltd, japoński koncern, całość swego »dorobku twórczego«. Artykuł 1 umowy stanowił:
»Spółka Fiorucci przenosi, sprzedaje i przekazuje na rzecz spółki Edwin […], która ze swej strony nabywa:
– (i) gdziekolwiek zarejestrowane znaki towarowe lub znaki będące przedmiotem zgłoszenia w którejkolwiek części świata oraz wszystkie patenty, wzory ornamentalne i użytkowe, jak również wszystkie inne oznaczenia […] wymienione w […] załącznik[u] do niniejszej umowy […];
– (iv) wszystkie wyłączne prawa do używania nazwy ‘FIORUCCI’, do wytwarzania i sprzedaży na zasadach wyłączności odzieży i innych towarów oznaczonych ‘FIORUCCI’«.
[…]
4 W dniu 23 grudnia 1997 r. interwenient zgłosił w [OHIM] słowny znak towarowy ELIO FIORUCCI […].
5 W dniu 6 kwietnia 1999 r. słowny znak towarowy ELIO FIORUCCI został zarejestrowany przez OHIM […].
6 W dniu 3 lutego 2003 r. skarżący złożył wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia i unieważnienie tego znaku towarowego na podstawie art. 50 ust. 1 lit. c) i art. 52 ust. 2 lit. a) rozporządzenia […] nr 40/94 […], ze zmianami.
7 Decyzją z dnia 23 grudnia 2004 r. Wydział Unieważnień OHIM uwzględnił wniosek o unieważnienie znaku towarowego ELIO FIORUCCI ze względu na naruszenie art. 52 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94 […].
8 Wydział Unieważnień stwierdził, że w tym przypadku znajdował zastosowanie art. 21 ust. 3 Legge marchi (włoskiej ustawy o znakach towarowych) (obecnie art. 8 ust. 3 [CPI]) i unieważnił rejestrację, ponieważ powszechna znajomość nazwiska Elia Fiorucciego została dowiedziona i brakowało […] upoważnienia do zarejestrowania go jako wspólnotowego znaku towarowego […].
9 Interwenient wniósł następnie odwołanie do izby odwoławczej OHIM, wnosząc o oddalenie, poprzez zmianę zaskarżonej decyzji, wniosku o unieważnienie spornego znaku towarowego i utrzymanie prawa z rejestracji w mocy.
10 Decyzją z dnia 6 kwietnia 2006 r. […] Pierwsza Izba Odwoławcza uwzględniła odwołanie interwenienta i uchyliła decyzję Wydziału Unieważnień, stwierdzając, że względna podstawa unieważnienia ustanowiona w art. 52 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94 nie miała zastosowania w niniejszej sprawie, której okoliczności nie stanowiły jednego z przypadków przewidzianych w prawie krajowym (art. 8 ust. 3 [CPI]). Izba Odwoławcza oddaliła również złożony przez skarżącego i oparty na naruszeniu art. 50 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 40/94 wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do spornego znaku towarowego.
11 Izba Odwoławcza wyjaśniła w szczególności, że racją bytu art. 8 ust. 3 [CPI] jest zapobieganie wykorzystywaniu nazwiska osoby znanej do celów handlowych przez osoby trzecie […]. Izba Odwoławcza wskazała, iż w jej przekonaniu nie istniało orzecznictwo dotyczące tego zagadnienia, jednak »najbardziej uznana doktryna włoska« wydawała się potwierdzać, że przepis ten traci rację bytu, gdy ten potencjał handlowy został już wcześniej w dużej mierze wykorzystany. Izba Odwoławcza wskazała, że w kontekście niniejszej sprawy fakt powszechnej znajomości nazwiska Elia Fiorucciego wśród odbiorców włoskich nie mógł być raczej postrzegany jako rezultat pierwotnego wykorzystania w sferze pozahandlowej […].
12 W odniesieniu do wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku złożonego na podstawie art. 50 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 40/94 Izba Odwoławcza sprecyzowała, że […]
13 […] odbiorcy są świadomi często spotykanego zabiegu polegającego na używaniu nazwisk jako znaków handlowych i wiedzą, że nazwiska te nie zawsze odpowiadają konkretnym osobom. Ponadto Izba Odwoławcza wskazała, że skarżący, dokonując przeniesienia praw w 1990 r., zrzekł się wszystkich praw do korzystania związanych zarówno ze znakiem towarowym FIORUCCI, jak i ze znakiem towarowym ELIO FIORUCCI […].
14 […] W kontekście niniejszej sprawy Izba Odwoławcza uznała, że znak towarowy ELIO FIORUCCI, przedstawiając jedynie nazwisko osoby, […] nie wskazuje na określone przymioty jakościowe, a zatem w tym względzie nie może dojść do wprowadzenia odbiorców w błąd”.
IV – Zaskarżony wyrok
19. W swojej skardze E. Fiorucci domagał się zarówno stwierdzenia nieważności decyzji Izby Odwoławczej, jak i stwierdzenia przez Sąd wygaśnięcia prawa do spornego wspólnotowego znaku towarowego lub ewentualnie jego unieważnienia. Zarzuty dotyczyły w tym zakresie naruszenia art. 50 ust. 1 lit. c) i art. 52 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 40/94.
20. Jego skarga została częściowo uwzględniona.
21. Sąd nie uznał przesłanki wygaśnięcia z art. 50 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 40/94 za spełnioną. Nie były spełnione szczególne wymogi dotyczące wprowadzania w błąd w przypadku nazwisk projektantów(20) . Ponadto nie wykazano wprowadzającego w błąd stosowania tego znaku towarowego(21) .
22. W ramach badania art. 52 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 40/94 Sąd wypowiedział się obszernie(22) w przedmiocie wykładni art. 8 ust. 3 CPI i stwierdził w tym względzie między innymi co następuje:
„50 Po pierwsze, należy stwierdzić, że dokonana przez Izbę Odwoławczą wykładnia art. 8 ust. 3 [CPI] nie znajduje potwierdzenia w treści tego przepisu, który odnosi się do nazwisk osób powszechnie znanych, bez dokonywania rozróżnienia, w jakiej sferze zdobyły one popularność.
[…]
53 Po drugie, wbrew temu, co wydaje się twierdzić Izba Odwoławcza […], nawet jeżeli nazwisko osoby powszechnie znanej zostało już wcześniej zarejestrowane lub było faktycznie używane jako znak towarowy, ochrona przyznana w art. 8 ust. 3 [CPI] nie jest w żadnym razie zbyteczna lub pozbawiona sensu.
[…]
55 W konsekwencji nie można wykluczyć, że nazwisko osoby powszechnie znanej, zarejestrowane lub używane jako znak towarowy dla określonych towarów lub usług, będzie mogło być przedmiotem nowej rejestracji dla innych towarów lub usług, niewykazujących żadnych podobieństw z towarami objętymi wcześniejszą rejestracją […].
56 Należy stwierdzić ponadto, że art. 8 ust. 3 [CPI] nie przewiduje do celów swego stosowania żadnej innej przesłanki poza tą wymagającą, by nazwisko danej osoby było powszechnie znane […].
57 Po trzecie, również fragmenty publikacji części doktryny przytoczone w […] zaskarżonej decyzji nie pozwalają na wyciągnięcie wniosku, że przyjęta przez Izbę Odwoławczą w zaskarżonej decyzji wykładnia art. 8 ust. 3 [CPI] jest prawidłowa.
58 Adriano Vanzetti, który wraz z Vincenzem Di Cataldem jest autorem pozycji cytowanej w […] zaskarżonej decyzji, brał udział w rozprawie jako adwokat skarżącego i oświadczył, że przyjęta przez Izbę Odwoławczą teza w żaden sposób nie wynikała z tego, co napisał we wspomnianej pozycji […].
59 Jeżeli chodzi o Marca Ricolfiego […], zdaniem Izby Odwoławczej odnosi się on do sytuacji, gdy »powszechna znajomość [nazwiska danej osoby] wynika z pierwotnego wykorzystania bardzo często w sferze niemającej nic wspólnego z działalnością gospodarczą«, co w żadnym razie nie wyklucza powszechnej znajomości wynikającej z wykorzystania związanego z »działalnością gospodarczą« […].
60 Jedynie Maurizio Ammendola […] wspomniał używanie w »sferze niemającej nic wspólnego z rynkiem«, nie opowiadając się jednak wyraźnie za tym, by na art. 8 ust. 3 [CPI] nie można było się powoływać w celu uzyskania ochrony nazwiska osoby, która stała się powszechnie znana w sferze związanej z rynkiem. Tak czy inaczej w świetle ogółu powyższych rozważań Sąd nie może, wyłącznie w oparciu o stanowisko tego jednego autora, uzależnić stosowania rozpatrywanego przepisu od spełnienia przesłanki, która nie wynika z jego brzmienia.
61 Z powyższego wynika, że Izba Odwoławcza dopuściła się błędu w wykładni art. 8 ust. 3 [CPI]. Konsekwencją tego błędu było nieprawidłowe wykluczenie stosowania tego przepisu w przypadku nazwiska skarżącego, chociaż bezsporne jest, że chodzi tutaj o nazwisko osoby powszechnie znanej.
[…]”.
23. Rozważania te skłoniły wprawdzie Sąd do uchylenia decyzji Izby Odwoławczej w pkt 1 sentencji w zakresie, w jakim zawierała ona błędną pod względem prawa wykładnię art. 8 ust. 3 CPI, jednak nie do unieważnienia spornego znaku towarowego. Izba Odwoławcza nie zbadała mianowicie argumentu, zgodnie z którym także znak towarowy ELIO FIORUCCI został objęty przeniesieniem wszystkich znaków towarowych i oznaczeń. Żądania skarżącego dotyczącego zmiany zaskarżonej decyzji oraz unieważnienia spornego znaku towarowego nie można zdaniem Sądu uwzględnić, gdyż stanowiłoby to wykonywanie funkcji administracyjnych i rozpoznawczych właściwych OHIM i z tego względu byłoby sprzeczne z równowagą instytucjonalną(23) .
V – Odwołanie i wnioski stron
24. W swoim odwołaniu wnosząca odwołanie zwraca się przeciwko zaskarżonemu wyrokowi i domaga się uchylenia pkt 1 sentencji. Pomocniczo opiera wniosek o uchylenie na rzekomym braku uzasadnienia. Wnosi ona, w dalszej kolejności pomocniczo, o nakazanie OHIM przynajmniej zbadania tego argumentu. W jeszcze dalszej kolejności pomocniczo opiera ona swoje żądanie uchylenia na rzekomej odmowie prawa do sądu w postaci naruszenia art. 63 ust. 3 rozporządzenia nr 40/94. Ostatecznie pomocniczo zwraca się o nakazanie OHIM zbadania tego argumentu. Ponadto wnosząca odwołanie żąda zasądzenia od E. Fiorucciego zwrotu wszystkich kosztów poniesionych w pierwszej i drugiej instancji albo w przypadku nieuwzględnienia odwołania – wzajemnego zniesienia kosztów.
25. OHIM wnosi do Trybunału o uchylenie zaskarżonego wyroku i obciążenie E. Fiorucciego kosztami.
26. E. Fiorucci żąda utrzymania w mocy pkt 1, 3 i 4 sentencji zaskarżonego wyroku, zmiany pkt 33–35 tego wyroku oraz zwrotu poniesionych przez niego kosztów postępowania odwoławczego.
27. Wnosząca odwołanie żąda oddalenia wniosku E. Fiorucciego o zmianę wyroku.
VI – Ocena zarzutów odwoławczych
A – Zarzuty pierwszy i drugi: naruszenie art. 52 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 40/94 oraz art. 8 ust. 3 CPI
28. Skoro wymienione przepisy są ze sobą powiązane ze względu na strukturę normatywną art. 52 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94, a argumenty stron postępowania w tym zakresie krzyżują się, wydaje mi się właściwe rozważenie dwóch pierwszych zarzutów łącznie. Pod względem treści argumenty stron postępowania można podzielić w ten sposób, że częściowo podważają one ogólnie zastosowanie art. 52 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 40/94 do niniejszego przypadku, zaś częściowo podnoszą problem wykładni art. 8 CPI w ramach stosowania rozporządzenia nr 40/94.
1. Brak zastosowania art. 52 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 40/94?
29. Należy najpierw rozważyć przedmiotowy zakres stosowania art. 52 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 40/94. Wnosząca odwołanie podnosi mianowicie, że przyznane przez art. 8 CPI uprawnienie do rejestracji chroni czysto majątkowe interesy w odniesieniu do oznaczeń, które stały się znane w dziedzinie pozahandlowej. Artykuł 52 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 40/94 zmierza natomiast do ochrony interesów związanych z prawem do nazwiska w dziedzinie ochrony dóbr osobistych. E. Fiorucci nie wykazał jednak jej zdaniem ich naruszenia.
a) Przedmiotowy zakres stosowania art. 52 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 40/94
30. Zgodnie z art. 52 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94 wniosek o unieważnienie może „w szczególności” być oparty na prawie do nazwy (nazwiska) [lit. a)], ale także na prawie do wizerunku [lit. b)], prawie autorskim [lit. c)], prawie własności przemysłowej [lit. d)] lub na innym wcześniej nabytym prawie, jeśli na mocy ustawodawstwa regulującego jego ochronę używanie podważanego znaku towarowego może zostać zabronione.
31. Tym samym zakres stosowania tego przepisu został pomyślany w sposób możliwie szeroki i otwarty. Wymienione tam wyraźnie, jednak nie wyczerpująco prawa – bez wyjątku – nie mają charakteru prawa znaków towarowych. Oprócz tego ich jedyną wspólną cechą jest to, że przyznają właścicielowi prawa – z różnych względów – możliwość zakazania używania znaku towarowego.
32. Nie można zatem na podstawie brzemienia tego przepisu zakładać jego ograniczenia do zagrożenia interesów właściciela praw związanych z ochroną dóbr osobistych albo jego interesów o charakterze niematerialnym związanych z twórczością, tym bardziej że główny element zarówno prawa autorskiego, jak i prawa własności przemysłowej ma zasadniczo dotyczyć dziedziny materialnej. Językowa i systemowa wykładnia art. 52 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 40/94 przemawia zatem przeciwko restrykcyjnemu rozumieniu tego przepisu.
33. Praktyka orzecznicza izb odwoławczych OHIM potwierdza tę wykładnię. Uwzględniały one wnioski o unieważnienie właśnie na podstawie praw do wizerunku(24) i chronionego prawem autorskim przedstawienia liścia winorośli(25) oraz rozważały zastosowanie art. 52 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94 do tytułu filmu(26), bez odwoływania się do redukcji teleologicznej w rozumieniu proponowanym przez wnoszącą odwołanie.
b) Wniosek częściowy
34. Należy zatem zastosować do niniejszej sprawy art. 52 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94, jeśli okaże się, że prawo wynikające z art. 8 CPI, na które powołuje się E. Fiorucci, rzeczywiście istnieje.
2. Naruszenie art. 52 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 40/94 przez nieprawidłową ocenę art. 8 CPI?
a) Argumenty stron postępowania
35. Wnosząca odwołanie i OHIM prezentują pogląd, że art. 8 CPI został nieprawidłowo zinterpretowany przez Sąd, z czego wynika w konsekwencji naruszenie art. 52 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 40/94.
36. Zdaniem wnoszącej odwołanie art. 8 ust. 3 CPI stał się poprzez odesłanie w art. 52 ust. 2 rozporządze nia nr 40/94 „integralną częścią porządku prawnego Unii Europejskiej”. W jej opinii art. 8 ust. 3 CPI nie przyznaje jednak E. Fiorucciemu, jako noszącemu nazwisko, prawa do zakazania używania znaku towarowego, lecz jedynie prawo pierwszeństwa do rejestracji tego nazwiska jako znaku towarowego. E. Fiorucci zarejestrował już znaki towarowe zawierające element FIORUCCI, między innymi oprócz włoskich znaków towarowych FIORUCCI także nowozelandzki znak towarowy ELIO FIORUCCI. Następnie zbył on na rzecz wnoszącej odwołanie te znaki towarowe za pośrednictwem Fiorucci SpA. E. Fiorucci nie może już zarejestrować dalszych znaków towarowych zawierających element FIORUCCI wbrew woli właścicielki znaków towarowych ze względu na ryzyko pomylenia z chronionymi już znakami towarowymi(27) .
37. Ponadto zdaniem wnoszącej odwołanie art. 8 ust. 3 CPI dotyczy jedynie nazw, które stały się pierwotnie rozpoznawalne poza obrotem handlowym. Wynika to zarówno z włoskiej doktryny prawnej, jak również z wydanych dotychczas orzeczeń dotyczących art. 8 ust. 3 CPI, których przedmiotem były wyłącznie „oznaczenia pozahandlowe”. Niezrozumiałe jest, że Sąd nie rozważył tego orzecznictwa przywołanego także w pierwszej instancji.
38. OHIM zarzuca Sądowi w istocie, że nie zbadał on, w jaki sposób zbycie praw do wszystkich znaków towarowych zawierających element FIORUCCI wpływa na wykładnię art. 8 ust. 3 CPI. Rejestracja tych znaków towarowych nastąpiła za zgodą E. Fiorucciego. W ten sposób wyczerpane zostało jego prawo z art. 8 ust. 3 CPI. Artykuł 52 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 40/94 odsyła do art. 8 ust. 3 CPI. Nieprawidłowa ocena włoskiego przepisu może zatem stanowić naruszenie art. 52 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 40/94.
39. E. Fiorucci występuje przeciwko tym argumentom, uważając je częściowo za niedopuszczalne, ponieważ nie zostały podniesione we wcześniejszych instancjach, częściowo zaś za bezzasadne.
b) Kwestie wymagające wyjaśnienia
40. Skoro art. 8 CPI nie jest normą prawa Unii, lecz przepisem prawa włoskiego, zbadam na wstępie, w jaki sposób należy uwzględnić go przy wykładni art. 52 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94.
41. W drugiej kolejności należy rozważyć kwestię, czy i w jakim zakresie przed sądami Unii może zostać podniesiony zarzut błędnej pod względem prawnym wykładni art. 8 CPI.
i) Struktura normy art. 52 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 40/94 w związku z prawem krajowym: brak asymilacji prawa krajowego przez prawo Unii
– Językowa i systemowa wykładnia tego przepisu
42. Jeśli rozważyć brzmienie art. 52 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94, można zauważyć, że przepis ten w odniesieniu do podstawy prawa do nazwy (nazwiska) stojącego na przeszkodzie używaniu znaku towarowego rozróżnia pomiędzy „ustawodawstw[em] wspólnotow[ym] lub
praw[em] krajow[ym]”(28) . Z tego dwutorowego podejścia przyjętego przez prawodawcę wynika, że przy stosowaniu art. 52 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94 prawo krajowe może być badane jako kwestia wstępna, jeśli chodzi o analizę znaczenia prawa do nazwy (nazwiska) w stosunku do późniejszego znaku towarowego.
43. Okoliczność ta nie przyznaje jednak prawu krajowemu charakteru prawa Unii. W szczególności orzecznictwo, zgodnie z którym prawo międzynarodowe może być integralną częścią prawa Unii, nie znajduje tutaj zastosowania(29) . Samo brzmienie tego przepisu przemawia raczej przeciwko absorpcji prawa krajowego przez prawo Unii oraz za rozróżnieniem tych dwóch materii prawnych. Artykuł 8 CPI zachowuje zatem także w ramach badania kryterium „prawa do nazwy (nazwiska)” swój charakter przepisu prawa krajowego.
– Szczególna pozycja prawa krajowego w świetle rozporządzenia wykonawczego
44. Lektura rozporządzenia wykonawczego potwierdza, że prawo krajowe, do którego odsyła art. 52 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94, nie zostaje wchłonięte przez prawo Unii, lecz stanowi samodzielny, odmienny od prawa Unii kontekst regulacyjny.
45. Wnioskodawca musi mianowicie zgodnie z zasadą 37 przedstawić „dane szczegółowe wskazujące, że wnioskodawca jest właścicielem wcześniejszego prawa zgodnie z art. 52 ust. 2 rozporządzenia lub że jest on uprawniony na mocy mającego zastosowanie prawa krajowego do dochodzenia tego prawa”(30) .
46. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar przedstawienia okoliczności faktycznych i ciężar dowodu w celu wykazania przed OHIM, że sporne prawo, na które się powołuje, pozwala na zakazanie używania późniejszego znaku towarowego(31) .
47. W pierwszej chwili ten podział ciężaru przedstawienia faktów i ciężaru dowodu wydaje się dziwny, zbliża bowiem krajowy stan prawny do przedstawienia okoliczności faktycznych(32) . Przy dokładniejszej analizie okazuje się to jednak spójne i odpowiednie do funkcji prawa krajowego, jeśli w ramach przepisów prawa Unii znajduje się do niego odesłanie.
48. Prawo krajowe i prawo Unii w postępowaniu unijnoprawnym nie mają bowiem tego samego znaczenia, a ich traktowanie wykazuje istotne różnice praktyczne. Różnice te są również wyraźne w praktyce sądowej.
ii) Szczególna pozycja prawa krajowego w praktyce sądowej sądów Unii
– Wstępna uwaga ogólna
49. Sądom Unii powierzone jest zadanie zapewniania „poszanowani[a] prawa w wykładni i stosowaniu traktatów ”(33) (art. 19 TUE). Z założenia wykładnia prawa krajowego nie należy do zakresu ich zadań. Należy ona do sądów państw członkowskich. Jednocześnie przy stosowaniu przepisów prawa Unii, jak w niniejszej sprawie, mogą powstawać kwestie dotyczące treści i wykładni prawa krajowego.
50. Sądy Unii nie dysponują jednak przy tym żadnym szczególnym narzędziem pozwalającym na ustalenie krajowego stanu prawnego w odniesieniu do określonych okoliczności faktycznych. Prawo Unii nie przewiduje zwrócenia się do krajowego sądu najwyższego lub innych organów krajowych o wiążące wyjaśnienie konkretnego krajowego stanu prawnego, co byłoby niejako odpowiednikiem wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
51. Prawo proceduralne Unii tym bardziej nie przewiduje w takim przypadku obowiązkowego zawieszenia postępowania i wezwania stron do zwrócenia się do sądów państw członkowskich o pozyskanie wyjaśnienia stanu prawnego w drodze powództwa o ustalenie. Sądom Unii i tym bardziej innym organom stosującym prawo Unii(34) byłoby na ogół z oczywistych względów praktycznych nieporównywalnie trudniej prawidłowo ustalić znajdujące zastosowanie do określonych okoliczności faktycznych prawo krajowe, niż ocenić dany przypadek pod kątem jego aspektów wynikających z prawa Unii.
52. Co prawda art. 24 ust. 2 statutu(35) umożliwia Trybunałowi ogólnie nakazanie państwom członkowskim, „aby dostarczyły wszelkich informacji, które Trybunał uzna za niezbędne w postępowaniu”, jednak po pierwsze, przepis ten nie jest jednak pomocny w sytuacji, gdy Trybunał jest konfrontowany z prawem krajowym państwa niebędącego członkiem Unii, zaś po drugie, informacja dotycząca na przykład treści krajowych przepisów podatkowych nie jest tożsama z wiążącym sądowym wyjaśnieniem stanu prawnego dla określonych okoliczności faktycznych.
– Prawo krajowe w kontekście art. 52 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94
53. Sądy Unii nie borykają się z tym problemem przynajmniej w interesującym w niniejszej sprawie przypadku art. 52 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94. Zgodnie bowiem z rozporządzeniem wykonawczym do wnioskodawcy należy przedstawienie dowodu na dochodzone przez niego prawo. Ocena przedstawionych przez niego środków dowodowych – i nic więcej(36) – należy zatem do OHIM lub, jeśli postępowanie będzie kontynuowane, do sądów Unii, do których wniesiono sprawę.
54. Wprawdzie w odniesieniu do postępowania sądowego brakuje szczególnego uregulowania, które odpowiadałoby zasadzie 37 rozporządzenia wykonawczego, jednak nic nie przemawia za tym, aby odejść od reguły wynikającej z tego przepisu w postępowaniu sądowym. Jeśli bowiem przedmiot sporu przed izbą odwoławczą i przed sądem jest identyczny(37), musi to dotyczyć w konsekwencji podziału i zakresu ciężaru przedstawienia okoliczności faktycznych i ciężaru dowodu w odniesieniu do stron.
55. Z tego względu prawo krajowe podlegające badaniu jako kwestia wstępna z punktu widzenia organu Unii stosującego prawo opuszcza sferę prawną i zbliża się do sfery faktów podlegających postępowaniu dowodowemu(38) .
56. Z jednej strony dzięki postawieniu prawa krajowego podlegającego badaniu jako kwestia wstępna na płaszczyźnie ciężaru przedstawienia faktów i ciężaru dowodu dotyczącego przedstawienia okoliczności faktycznych(39) prawo Unii pozostaje w zgodzie z klasycznymi zasadami prywatnego prawa międzynarodowego(40) ; z drugiej strony takie rozwiązanie, które wydaje się w sposób dorozumiany w szczególnym przypadku dziedziny prawa znaków towarowych Unii zakorzenione z prawnopozytywnego punktu widzenia w rozporządzeniu wykonawczym, odpowiada także utartej praktyce sądów międzynarodowych i arbitrażowych(41) : zasada iura novit curia dotyczy, jeśli w ogóle, odpowiednich materii prawa międzynarodowego, jednak nie prawa krajowego(42), którego treść należy ewentualnie wykazać poprzez przedstawienie dowodów i ocenić na podstawie argumentacji przedstawionej przez strony, przy czym na sądzie nie spoczywa żaden dalej idący obowiązek wyjaśnienia.
– Wniosek częściowy
57. O ile zatem samo odesłanie w rozporządzeniu nr 40/94 do prawa krajowego nie czyni go jeszcze prawem Unii, o tyle nieprawidłowa ocena prawa krajowego może już jednak w sytuacji, kiedy nabiera ona znaczenia jako kwestia wstępna na płaszczyźnie kryteriów stosowania art. 52 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 40/94, prowadzić do tego, że kryterium takie jak na przykład prawo do nazwy (nazwiska) stojące na przeszkodzie używaniu znaku towarowego, zostanie niesłusznie przyjęte albo odrzucone.
58. Poniżej rozważę kwestię tego, czy taki za rzut może być badany przez Sąd albo przez Trybunał w postępowaniu odwoławczym.
iii) Zarzut naruszenia art. 8 ust. 3 CPI przed sądami Unii
59. Stanowiska przedstawione w pismach wnoszącej odwołanie i E. Fiorucciego odnoszą się w części szczegółowo do różnych podejść interpretacyjnych włoskiej literatury w przedmiocie wymienionego przepisu, które chcą oni odpowiednio zastosować na poparcie swojej własnej pozycji. Nie odniesiono się przy tym do kwestii tego, czy Trybunał w instancji odwoławczej jest w ogóle uprawniony do badania dokonanej przez Sąd w pierwszej instancji oceny prawa krajowego. Na rozprawie wnosząca odwołanie opowiedziała się za możliwością badania w instancji odwoławczej prawa krajowego w pełnym zakresie, o ile przepisy unijne do niego odsyłają. OHIM zdaje się natomiast uważać, że właściwe jest jedynie badanie ograniczone do oczywistych błędów, a mianowicie na podstawie przedstawionych Sądowi środków dowodowych. E. Fiorucci uważa, że instancja odwoławcza musi się ograniczać wyłącznie do badania prawa Unii.
60. Analiza przepisów dotyczących znaków towarowych i procedury wykazuje na wstępie, że kryterium badania przez sądy Unii nie musi koniecznie być jednakowe, jeśli chodzi o kwestię tego, czy stosowanie prawa krajowego może być badane pod kątem błędów prawnych. W postępowaniu w pierwszej instancji przed Sądem oraz w postępowaniu odwoławczym przed Trybunałem obowiązują różne zasady. Uzasadnione jest to okolicznością, że prawo krajowe, przed sądami Unii pozbawione swojego normatywnego charakteru, poniekąd upodobnia się do okoliczności faktycznych przedstawianych przez strony. Z tego względu odpowiednio do traktowania na równi z przedstawionymi okolicznościami faktycznymi podlega ono badaniu w postępowaniu odwoławczym jedynie w ograniczonym zakresie.
– Badanie prawa krajowego przez Sąd w świetle art. 63 rozporządzenia nr 40/94 (obecnie art. 65 rozporządzenia nr 207/2009)
61. Zgodnie z art. 63 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94 skarga do Trybunału Sprawiedliwości przeciwko decyzji izby odwoławczej OHIM „może być wniesiona na podstawie braku właściwości, naruszenia istotnego wymogu proceduralnego, naruszenia traktatu, niniejszego rozporządzenia lub każdego przepisu prawnego dotyczącego ich stosowania lub nadużycia władzy”.
62. Przez pojęcie „Trybunał Sprawiedliwości” jest w tym przepisie rozumiany Trybunał w całości jako organ, a nie jako instancja(43) . Odpowiednio art. 63 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94 należy interpretować w ten sposób, że skarga wniesiona do Sądu
może być oparta między innymi na „naruszeni[u] traktatu, niniejszego rozporządzenia lub każdego przepisu prawnego dotyczącego ich stosowania ”(44) .
63. W pierwszej kolejności należy zbadać, jak należy rozumieć „przepis prawny dotyczący […] stosowania [rozporządzenia nr 40/94]”.
64. Ogólnie ujęte pojęcie przepisu prawnego obejmuje w dosłownym rozumieniu nie tylko przepisy prawa Unii, lecz także przepisy prawa państw członkowskich. W rzeczywistości rozporządzenie nr 40/94 zawiera liczne odesłania do prawa krajowego, w szczególności w sytuacjach, w których jak w niniejszej sprawie wcześniej nabyte prawa kolidują ze wspólnotowym znakiem towarowym(45) .
65. Poprzez przepisy prawne „dotyczące ich stosowania” należy rozumieć ponadto nie tylko przepisy rozporządzenia wykonawczego. Gdyby oprzeć się na wąskim rozumieniu obejmującym jedynie rozporządzenie wykonawcze, odesłania rozporządzenia nr 40/94 do prawa krajowego nie byłyby nim objęte i zostałyby wyłączone spod kontroli dokonywanej przez Sąd. Byłoby to wątpliwe z punktu widzenia zasady skutecznej ochrony prawnej.
66. Inne wersje językowe(46) potwierdzają dokonywaną w sposób sprzyjający ochronie prawnej wykładnię rozporządzenia nr 40/94. Zwraca uwagę okoliczność, że na przykład francuska wersja językowa w art. 63 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94 mówi o „violation du traité, du présent règlement
ou de toute règle de droit relative à leur
application(47) ”. Zaimek dzierżawczy „leur” w liczbie mnogiej wskazuje – i to znacznie wyraźniej niż w niemieckiej wersji językowej – na to, że chodzi zarówno o stosowanie traktatu, jak i rozporządzenia nr 40/94. Ograniczenie pojęcia przepisu prawnego do przepisów rozporządzenia wykonawczego, odnoszącego się wyłącznie do rozporządzenia nr 40/94, natomiast nie do traktatu jako takiego, byłoby w tym kontekście pozbawione sensu(48) . Pojęcie przepisu prawnego obejmuje zatem wszystkie przepisy, których należy przestrzegać przy wykładni i stosowaniu rozporządzenia nr 40/94 i traktatu.
67. Tytułem wniosku częściowego należy zatem stwierdzić, że w każdym razie przed Sądem może zostać podniesiony zarzut błędnej wykładni prawa krajowego, o ile należy je zastosować w ramach stosowania rozporządzenia nr 40/94(49) .
68. W związku z tym zgodnie z art. 63 rozporządzenia nr 40/94 nie można w zasadzie podważyć tego, że w zaskarżonym wyroku(50) podjęto szczegółowe badanie art. 8 ust. 3 CPI w świetle dowodów przedstawionych Izbie Odwoławczej(51) .
69. Nie wyjaśnia to jednak jeszcze miarodajnej dla niniejszego postępowania odwoławczego kwestii tego, czy ocena prawa krajowego, którą przeprowadził Sąd zgodnie z art. 63 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94, do czego był uprawniony, podlega kontroli Trybunału Sprawiedliwości.
iv) Brak możliwości badania prawa krajowego w instancji odwoławczej w odniesieniu do art. 58 statutu Trybunału Sprawiedliwości
70. Artykuł 58 statutu stanowi, że odwołanie do Trybunału Sprawiedliwości jest ograniczone do kwestii prawnych. Podstawę odwołania stanowi wyłącznie brak właściwości Sądu, naruszenie procedury w postępowaniu przed Sądem wpływające niekorzystnie na interesy wnoszącego odwołanie oraz naruszenie prawa Unii przez Sąd.
– Wykładnia językowa
71. Jeśli rozważać art. 58 statutu Trybunału Sprawiedliwości dosłownie, Trybunał nie jest uprawniony do badania zarzutu odwoławczego podnoszącego naruszenie prawa krajowego. Taki zarzut odwoławczy nie podnosiłby mianowicie „naruszenia prawa Unii” przez Sąd, lecz właśnie domniemany błąd przy stosowaniu prawa krajowego.
72. Okoliczność, że art. 52 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94 może wymagać sięgnięcia do prawa krajowego dla oceny ewentualnego znaczenia wcześniej nabytych praw do nazwy (nazwiska) dla późniejszych znaków towarowych, nie czyni jeszcze zastosowanego przy tym prawa krajowego prawem Unii, które może podlegać odwołaniu(52) .
73. Ponadto wniosek ten potwierdzają nie tylko struktura i brzmienie przepisu materialnego, lecz także ogólna analiza przepisów proceduralnych dotyczących skargi i odwołania.
– Wykładnia systemowa
74. Zestawienie art. 58 statutu Trybunału z jednej strony i art. 63 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94 z drugiej strony wskazuje na wstępie na to, że ostatni z wymienionych przepisów przewiduje wyraźnie badanie każdego przepisu prawnego dotyczącego stosowania rozporządzenia nr 40/94 w drodze skargi, podczas gdy statut w odniesieniu do odwołania
stoi wyraźnie na stanowisku węższego pojęcia prawa Unii . Niewątpliwie prawodawca mógł wprowadzić to subtelne rozróżnienie znajdujące się w art. 63 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94 także do art. 58 statutu i właściwość instancji odwoławczej rozciągnąć nie tylko na prawo Unii, lecz także, odpowiednio formułując, na inne „przepisy prawne dotyczące jego stosowania”.
75. Tak się jednak nie stało, inaczej niż to zresztą przewiduje ogólnie w pozostałym zakresie także art. 263 akapit drugi TFUE w przedmiocie skarg wnoszonych w pierwszej instancji. Jeśli porównać art. 263 akapit drugi TFUE z art. 63 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94 z jednej strony oraz z art. 58 statutu z drugiej strony, widać wyraźnie, że w instancji odwoławczej, inaczej niż być może w pierwszej instancji, badanie przepisów niebędących oryginalnie przepisami prawa Unii zasadniczo nie zostało przewidziane.
76. Z art. 256 ust. 1 akapit drugi TFUE także nie wynika inny wniosek. Ustanawia on wprawdzie możliwość „odwołania się ograniczonego do kwestii prawnych”, pod co na pierwszy rzut oka można podciągnąć także kwestie prawne dotyczące prawa krajowego, jednak odwołanie to musi zamykać się „w zakresie określonym przez statut”, co ponownie prowadzi do wyłączenia zarzutu naruszenia prawa krajowego w postępowaniu odwoławczym.
77. Systemowa analiza przepisów dotyczących skargi i odwołania przemawia zatem również zasadniczo za wyłączeniem badania przepisów krajowych w instancji odwoławczej. To również jest spójne, ponieważ krajowe przepisy prawne z punktu widzenia organu Unii stosującego prawo należą do dziedziny kwestii faktycznych, których ocena nie należy do instancji odwoławczej, a w każdym razie o ile nie podniesiono zarzutu oczywistego przeinaczenia przez Sąd treści pism procesowych albo środków dowodowych przedstawionych w pierwszej instancji(53) .
78. W ten sposób domniemane błędy prawne popełnione przy stosowaniu art. 52 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94 mogą być dogłębnie badane także w instancji odwoławczej w odniesieniu do zakresu ochrony „innego wcześniej nabytego prawa”, jeśli to wcześniej nabyte prawo zakorzenione jest w prawie Unii, jednak jedynie w pierwszej instancji w drodze skargi – jeśli dla ochrony innego wcześniej nabytego prawa właściwe jest prawo krajowe.
– Wniosek częściowy
79. Jeśli wziąć za podstawę ten ścisły sposób wykładni, zarzut odwoławczy oparty na naruszeniu art. 8 ust. 3 CPI należy odrzucić jako niedopuszczalny bez rozpatrywania co do istoty. Prawo proceduralne Unii przewiduje przynajmniej w kontekście rozporządzenia w sprawie znaków towarowych, które jest właściwe w niniejszej sprawie, jasno zrównoważony w odniesieniu do zakresu badania, dwuetapowy system środków zaskarżenia: zgodnie z nim zarzut skargi dotyczący prawa krajowego zgodnie z art. 63 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94 jest dopuszczalny, jednak odnoszący się do niego zarzut odwoławczy jest w zasadzie niedopuszczalny.
– Brak przeinaczenia
80. Zbliżenie oceny prawa krajowego do faktów w ramach stosowania art. 52 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94 otwiera jednak ściśle ograniczoną możliwość badania w postępowaniu odwoławczym. Zasadniczo zatem wyłącznie Sąd jest właściwy do dokonania ustalenia oraz oceny odpowiednich okoliczności stanu faktycznego, jak również do oceny dowodów(54) . Występuje jednak kwestia prawna, która może być podniesiona w ramach odwołania w sytuacji, gdy zostaje podniesione, że z pism procesowych w pierwszej instancji w oczywisty sposób wynika, iż ustalenia dokonane w pierwszej instancji są faktycznie błędne(55) albo Sąd przeinaczył przedstawione mu środki dowodowe. Uznano już, że ten ostatni przypadek miał miejsce, gdy ocena przedstawionych dowodów była oczywiście niesłuszna(56), występuje on jednak również w sytuacji, gdy takie przeinaczenie wynika z akt sprawy w oczywisty sposób, bez konieczności dokonywania nowej oceny faktów i dowodów(57) .
81. Takiego zarzutu przeinaczenia nie można skutecznie podnieść wobec zaskarżonego wyroku. Sąd zajął się raczej wyczerpująco brzmieniem spornych przepisów włoskich i dokonał logicznie zrozumiałej oceny przedstawionego Izbie Odwoławczej i jemu samemu materiału dowodowego w postaci włoskiej literatury. Nie ma powodu uważać, że przeinaczone została argumentacja stron albo środki dowodowe.
82. Sąd nie był zobowiązany do dokonania dalszych samodzielnych ustaleń w przedmiocie krajowego stanu prawnego. Przeciwnie, skoro przedmiot sporu w postępowaniu przed Sądem określany jest przez przedmiot sporu przed izbą odwoławczą(58), Sąd musiał poprzestać na dotyczącym sporu materiale przedstawionym przed Izbą Odwoławczą także w odniesieniu do krajowego stanu prawnego. Wynika to po pierwsze z zakwalifikowania prawa krajowego jako kwestii faktycznej podlegającej ciężarowi przedstawienia, a po drugie z tego, że badanie zgodności z prawem decyzji izby odwoławczej może być przeprowadzone jedynie na podstawie dowodów, które były dostępne już izbie odwoławczej(59) .
83. Sąd miał obowiązek prześledzić, czy przeprowadzona w tym zakresie przez Izbę Odwoławczą ocena prawa krajowego była prawidłowa, czy też, przeciwnie, należy stwierdzić naruszenie przepisu prawnego(60) dotyczącego stosowania rozporządzenia nr 40/94. Nie ma znaczenia podnoszony obecnie argument wnoszącej odwołanie, że w pierwszej instancji
powołano się ponadto na różne odpowiednie orzeczenia włoskich sądów, których Sąd nie rozważył. Do Sądu należy bowiem również ocena zgodności z prawem decyzji izby odwoławczej, nie może jednak dokonać oceny dowodów, które zostały przedstawione po raz pierwszy w załączniku do skargi(61) .
v) Rozgraniczenie w odniesieniu do klauzuli arbitrażowej (art. 272 TFUE)
84. W przypadku klauzuli arbitrażowej nie mamy do czynienia z tak subtelnym i rozgałęzionym uregulowaniem, jakim jest współoddziaływanie przepisów dotyczących znaków towarowych i przepisów proceduralnych.
85. Szczególną cechą przypadku klauzuli arbitrażowe j jest okoliczność, że sądy Unii są „właściw[e] do orzekania na mocy klauzuli arbitrażowej umieszczonej w umowie prawa publicznego lub prywatnego, zawartej przez Unię lub w jej imieniu” (art. 272 TFUE), w której z reguły za znajdujące zastosowanie prawo materialne zostaje uznane prawo jednego z państw członkowskich.
86. W niniejszej sprawie nie ma potrzeby rozstrzygania, czy stan prawny w odniesieniu do możliwości badania prawa krajowego w instancji odwoławczej przedstawiałby się inaczej, gdyby na mocy klauzuli arbitrażowej podniesiono przed sądami Unii zarzut naruszenia prawa krajowego.
3. Wniosek w przedmiocie zarzutów pierwszego i drugiego
87. Jako że nie można w instancji odwoławczej podnieść zarzutu ani naruszenia art. 52 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 40/94, ani naruszenia art. 8 CPI, zarzuty pierwszy i drugi należy oddalić.
B – Zarzuty trzeci i czwarty: brak uzasadnienia i odmowa prawa do sądu lub naruszenie art. 63 ust. 3 rozporządzenia nr 40/94
88. Także te dwa zarzuty mogą zostać rozważone łącznie, ponieważ dotyczą one w istocie podziału zadań pomiędzy Sądem a Izbą Odwoławczą, a w szczególności zakresu kompetencji kontrolnych Sądu.
1. Brak uzasadnienia
89. Pomocniczo wnosząca odwołanie powołuje się na rzekomy brak uzasadnienia, ponieważ Sąd nie odniósł się do jej argumentu i wskazanych przez nią dowodów co do tego, że E. Fiorucci udzielił zgody na zgłoszenie znaku towarowego. Jej zdaniem, po pierwsze, udzielenia tej zgody można „domniemywać”, gdyż wniosek o unieważnienie złożono dopiero kilka lat po zgłoszeniu i rejestracji spornego znaku towarowego, a po drugie, Izba Odwoławcza dysponowała wyjaśnieniami jednego z zarządzających pracowników Fiorucci SpA, wobec którego E. Fiorucci wyraził swoją zgodę.
90. Należy na wstępie przypomnieć, że kwestia, czy uzasadnienie wyroku Sądu jest wewnętrznie sprzeczne lub niewystarczające, stanowi kwestię prawną, która jako taka może zostać podniesiona w ramach odwołania(62) .
91. Zgodnie z art. 36 statutu Trybunału Sprawiedliwości, który na mocy art. 53 akapit pierwszy statutu stosuje się odpowiednio do Sądu, wyroki Sądu wymagają uzasadnienia. Przepis ten nie wymienia dalszych wymogów co do szczegółów tego obowiązku uzasadnienia.
92. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem spoczywający na Sądzie obowiązek uzasadnienia nie wymaga, by Sąd przedstawił wywód, w którym wyczerpująco rozpatrzyłby każdy z argumentów wysuniętych przez strony postępowania z osobna, a tym samym przedstawione przez Sąd uzasadnienie może być dorozumiane, jeżeli tylko pozwala zainteresowanym zapoznać się z powodami nieuwzględnienia ich argumentów przez Sąd i zapewnia Trybunałowi wystarczający materiał do sprawowania kontroli (63) .
93. Sąd nie zbadał w pkt 64 i 65 zaskarżonego wyroku argumentu skarżącej dotyczącego znaczenia zgody wyrażonej przez E. Fiorucciego co do istoty, ponieważ Izba Odwoławcza wniosek o unieważnienie oddaliła nie z tego powodu, a Sąd nie mógł zastąpić podanego uzasadnienia swoim własnym.
94. W związku z tym Sąd wywiązał się ze swojego obowiązku uzasadnienia. Nie ma tu znaczenia kwestia tego, czy jego rozważania były słuszne. Nie można zatem stwierdzić braku uzasadnienia.
2. Odmowa prawa do sądu lub naruszenie art. 63 ust. 3 rozporządzenia nr 40/94
95. W dalszej kolejności pomocniczo wnosząca odwołanie opiera swoje żądanie na rzekomej odmowie prawa do sądu. Sąd miał niezgodnie z prawem nie dokonać analizy problematyki nabycia znaku towarowego ELIO FIORUCCI, powołując się na przedmiot sporu przed Izbą Odwoławczą, oraz w sposób błędny pod względem prawa powstrzymać się od ewentualnej zmiany decyzji Izby Odwoławczej na jej korzyść. Tym samym miał zostać naruszony artykuł 63 ust. 3 rozporządzenia nr 40/94.
96. Zdaniem skarżącej ostatecznie pomocniczo należy nakazać OHIM zbadanie tego argumentu.
97. Nie można jednak zarzucać, że w zaskarżonym wyroku w odniesieniu do art. 8 CPI nie zbadano, podnoszonego również przez OHIM, rzekomego znaczenia umownego nabycia znaku towarowego oraz nie dokonano zmiany decyzji Izby Odwoławczej.
98. Artykuł 63 ust. 3 rozporządzenia nr 40/94 umożliwia wprawdzie Sądowi obok uchylenia zasadniczo także zmianę decyzji izby odwoławczej.
99. W niniejszej sprawie nie było jednak ku temu powodu. W obliczu przedmiotu sporu Sąd nie miał raczej możliwości wydania orzeczenia zmieniającego. Ochrona prawna dotycząca znaków towarowych jest trzypoziomowa i ukształtowana w ten sposób, że na płaszczyźnie okoliczności faktycznych izbie odwoławczej przypada centralna rola w zakresie określenia przedmiotu sporu. Z tego względu pkt 64 zaskarżonego wyroku słusznie wskazuje, że Izba Odwoławcza nie oparła się w decydujący sposób na aspekcie nabycia znaku towarowego, zaś wniosek o unieważnienie (a jednocześnie art. 8 CPI) nie został uwzględniony z innych powodów. Do sądów Unii nie należy jednak ponowne, bardziej kompleksowe i obejmujące tę kwestię badanie prawa krajowego, które należy traktować jako okoliczność faktyczną i które w związku z tym stanowi część składową przedmiotu sporu.
100. Nie można dopatrzyć się naruszenia art. 63 ust. 3 rozporządzenia nr 40/94 tak samo jak podnoszonej przez wnoszącą odwołanie odmowy prawa do Sądu.
101. W każdym razie zgodnie z art. 63 ust. 6 rozporządzenia nr 40/94 OHIM jest zobowiązany do podjęcia niezbędnych środków w celu zastosowania się do orzeczeń sądów Unii. W przypadku stwierdzenia nieważności decyzji izby odwoławczej w całości lub w części może to oznaczać, że zgodnie z art. 1d rozporządzenia Komisji (WE) nr 216/96 z dnia 5 lutego 1996 r. ustanawiającego regulamin wewnętrzny izb odwoławczych Urzędu Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego(64) należy dokonać „ponownego rozpatrzenia sprawy przez izby odwoławcze”. Chodzi tutaj o kompleksowe badanie w świetle odpowiedniego wyroku, które OHIM ma przeprowadzić z własnej inicjatywy i niezależnie od wskazówek sądowych(65) .
102. Z tego względu w niniejszej sprawie izba odwoławcza ponownie badająca sprawę powinna na wstępie rozważyć, czy E. Fiorucci rzeczywiście zgodził się na zgłoszenie znaku towarowego. Ta kwestia faktyczna, chociaż nieistotna z punktu widzenia zarzutu dotyczącego uzasadnienia, posiada mianowicie prawdopodobnie znaczenie w odniesieniu do podważanej przez Sąd wykładni art. 8 CPI, a co za tym idzie, nie może pozostać nierozstrzygnięta. Dotyczy to także kwestii tego, w jakim zakresie w umowie cesji dokonano przeniesienia znaków towarowych i oznaczeń na wnoszącą odwołanie.
103. Chociaż podniesione ostatecznie pomocniczo żądanie wnoszącej odwołanie zmierza ku nakazaniu OHIM dokonania tego właśnie badania, nie może ono jednak zostać uwzględnione. Obowiązki badania ciążące na OHIM wynikają bowiem bezpośrednio ze znajdujących zastosowanie przepisów. Sądy Unii nie mogą natomiast dawać OHIM żadnych wskazówek.
3. Wniosek częściowy
104. Wobec powyższego także zarzuty trzeci i czwarty należy oddalić.
C – Wniosek końcowy w przedmiocie odwołania
105. W związku z tym, że żaden z zarzutów wnoszącej odwołanie nie podlega uwzględnieniu, odwołanie należy oddalić w całości.
VII – Wysunięte przez E. Fiorucciego żądanie zmiany pkt 33 i 35 zaskarżonego wyroku
106. E. Fiorucci uważa stwierdzenia zawarte w wymienionych punktach za niesłuszne. Domaga się w tym zakresie pewnego rodzaju „sprostowania wyroku” bez wskazania, jakie wyciąga z tego wnioski co do sentencji orzeczenia.
107. Stanowi to żądanie, które nie jest dopuszczalne w odpowiedzi na odwołanie, ponieważ nie zmierza ono ani do uchylenia przynajmniej w części orzeczenia Sądu, ani do uwzględnienia żądania przedstawionego w pierwszej instancji(66) .
108. Uznanie tego żądania za odwołanie wzajemne nie wchodzi w grę z tych samych powodów(67) .
109. Żądanie E. Fiorucciego należy zatem odrzucić jako niedopuszczalne.
VIII – Koszty
110. Zgodnie z art. 118 regulaminu postępowania przed Trybunałem w związku z jego art. 69 § 3 w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań każdej ze stron oraz w wypadkach szczególnych Trybunał w postępowaniu odwoławczym może postanowić, że koszty zostaną rozdzielone albo że każda ze stron poniesie własne koszty.
111. W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że żądania E. Fiorucciego, poza żądaniem sprostowania wyroku, zostają uwzględnione. Żądania wnoszącej odwołanie natomiast w ogóle nie zostają uwzględnione, poza żądaniem oddalenia wniosku E. Fiorucciego o zmianę wyroku. Żądania OHIM nie zostają w ogóle uwzględnione.
112. W konsekwencji wydaje się właściwe zasądzenie od OHIM i wnoszącej odwołanie pokrycia trzech czwartych kosztów poniesionych przez E. Fiorucciego oraz ich własnych kosztów. E. Fiorucci zostaje w związku z tym obciążony jedną czwartą własnych kosztów.
IX – Wnioski
113. Mając na względzie powyższe rozważania, proponuję Trybunałowi następujące orzeczenie:
1) Odwołanie zostaje oddalone.
2) Przedstawione przez E. Fiorucciego żądanie zmiany wyroku zostaje odrzucone.
3) Wnosząca odwołanie i OHIM pokrywają odpowiednio swoje własne koszty oraz solidarnie trzy czwarte kosztów poniesionych przez E. Fiorucciego.
4) E. Fiorucci pokrywa jedną czwartą własnych kosztów.
(1) .
(2)  –	Dz.U. 1994, L 11, s. 1.
(3)  –	Sprawa T‑165/06, Zb.Orz. s. II‑1375.
(4)  –	Protokół (nr 3) w sprawie Statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (Dz.U. 2008, C 115, s. 210).
(5)  –	Wyrok Trybunału z dnia 13 września 2006 r. w sprawie T‑191/04 MIP Metro przeciwko OHIM – Tesco Stores (METRO), Zb.Orz. s. II‑2855, pkt 36, zgodnie z którym Izba Odwoławcza „nie mo[że] wydać decyzji, która byłaby niezgodna z prawem w chwili orzekania na podstawie dowodów przedstawionych przez strony w ramach toczącego się postępowania”.
(6)  –	Obecnie art. 65 rozporządzenia Rady (WE) nr 207/2009 z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (wersja ujednolicona) (Dz.U. L 78, s. 1).
(7)  –	Wyrok Trybunału z dnia 12 grudnia 2002 r. w sprawie T‑247/01 eCopy przeciwko OHIM (ECOPY), Rec. s. II‑5301, pkt 46, zgodnie z którym „stwierdzenie nieważności lub zmiana decyzji Izby Odwoławczej może nastąpić wyłącznie w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego lub proceduralnego. Ponadto w myśl utrwalonego orzecznictwa zgodność z prawem wspólnotowego aktu prawnego podlega ocenie na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejących w chwili wydania tego aktu”.
(8)  –	Zaskarżony wyrok, pkt 40.
(9)  –	Obecnie art. 51 rozporządzenia nr 207/2009.
(10)  –	Obecnie art. 53 rozporządzenia nr 207/2009.
(11)  –	Obecnie art. 65 rozporządzenia nr 207/2009.
(12)  – Zobacz w tym względzie także wersje językowe w językach urzędowych OHIM, a więc niemiecką („Verletzung des Vertrages, dieser Verordnung oder einer bei ihrer Durchführung anzuwendenden Rechtsnorm”), francuską („violation du traité, du présent règlement ou de toute règle de droit relative à leur application”), włoską („violazione del trattato, del presente regolamento o di qualsiasi regola di diritto relativa alla loro applicazione”), hiszpańską („violación de Tratado, del presente Reglamento o de cualquier norma jurídica relativa a su aplicación”) oraz angielską („infringement of the Treaty, of this Regulation or of any rule of law relating to their application”).
(13)  –	Dz.U. L 303, s. 1.
(14)  –	Zaskarżony wyrok, pkt 6–8.
(15)  –	Zaskarżony wyrok, pkt 10.
(16)  – Zobacz w tym względzie także wersje językowe w językach urzędowych OHIM, a więc wersje językowe rozporządzenia wykonawczego (podkreślenia moje): niemiecką („Angaben, die beweisen, dass der Antragsteller Inhaber eines in Artikel 52 Absatz 2 der Verordnung genannten älteren Rechts ist oder dass er nach einschlägigem nationalen Recht berechtigt ist, dieses Recht geltend zu machen”), francuską („des éléments démontrant
que le demandeur est titulaire de l’un des droits antérieurs énoncés à l’article 52 paragraphe 2 du règlement ou qu’il est habilité, en vertu de la législation nationale applicable, à faire valoir ce droit”), włoską („indicazioni da cui risulti
che il richiedente è titolare di uno dei diritti anteriori di cui all’articolo 52, paragrafo 2 del regolamento oppure che, a norma della legislazione nazionale applicabile, è legittimato a far valere tale diritto”), hiszpańską („los datos que acrediten
que el solicitante es el titular de un derecho anterior a que se refiere el apartado 2 del artículo 52 del Reglamento o que, en virtud de la legislación nacional vigente, está legitimado para reivindicar tal derecho”) oraz angielską („particulars showing
that the applicant is the proprietor of an earlier right as referred to in Article 52 (2) of the Regulation or that he is entitled under the national law applicable to lay claim to that right”).
(17)  –	Decreto Legislativo nr 30 z dnia 10 lutego 2005 r. (opublikowany w Gazzetta Ufficiale
nr 52 z dnia 4 marca 2005 r. – Supplemento Ordinario
nr 28).
(18)  –	Zobacz pkt 42 zaskarżonego wyroku. Przywołane tam brzmienie tego przepisu zostało niedawno zmienione przez decreto legislativo n. 131 z dnia 13 sierpnia 2010 r., który wszedł w życie w dniu 2 września 2010 r., tak że obecnie nie tylko rejestracja, ale i używanie jako znaku towarowego („registrati o usati come marchio”) uzależnione jest od wyrażenia zgody. Ze względów wymienionych w pkt 10 niniejszej opinii nie należy jednak uwzględniać tych niedawnych zmian w niniejszym postępowaniu.
(19)  –	Chodzi tu o określonych krewnych, którzy mogą udzielić wymienionej zgody po śmierci osoby zainteresowanej.
(20)  –	Wyrok Trybunału z dnia 30 marca 2006 r. w sprawie C‑259/04 Emanuel, Zb.Orz. s. I‑3089, pkt 53.
(21)  –	Zaskarżony wyrok, pkt 31–37.
(22)  –	Zaskarżony wyrok, pkt 43–63.
(23)  –	Zaskarżony wyrok, pkt 67.
(24)  –	Decyzja Drugiej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 14 kwietnia 2005 r. w sprawie R 635/2003‑2, pkt 21.
(25)  –	Decyzja Pierwszej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 6 lipca 2005 r. w sprawie R 869/2004‑1, pkt 43.
(26)  –	Decyzja Drugiej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 7 sierpnia 2002 r. w sprawie R 607/2001‑2, pkt 43.
(27)  –	Wnosząca odwołanie odsyła w tym względzie do wyroku Trybunału z dnia 1 marca 2005 r. w sprawie T‑185/03 Fusco przeciwko OHIM – Fusco International (ENZO FUSCO), Zb.Orz. s. II‑715.
(28)  –	Podkreślenie moje.
(29)  –	Wnosząca odwołanie powołuje się na również nieznajdujące zastosowania w niniejszej sprawie orzecznictwo w przedmiocie relacji pomiędzy prawem Unii a umowami międzynarodowymi, na przykład wyroki Trybunału: z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawach połączonych C‑202/08 P i C‑208/08 P American Clothing Associates przeciwko OHIM, Zb.Orz. s. I‑6933; z dnia 4 maja 2010 r. w sprawie C‑533/08 TNT Express Nederland, Zb.Orz. s. I‑4107.
(30)  –	Podkreślenie moje.
(31)  –	Podobnie w odniesieniu do wcześniejszych znaków towarowych w rozumieniu art. 52 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 40/94 wyroki Trybunału: z dnia 12 czerwca 2007 r. w sprawach połączonych od T‑53/04 do T‑56/04, T‑58/04 i T‑59/04 Budějovický Budvar przeciwko OHIM – Anheuser-Busch (BUDWEISER), niepublikowany w Zbiorze, pkt 74; z dnia 11 czerwca 2009 r. w sprawach połączonych T‑114/07 i T‑115/07 Last Minute Network przeciwko OHIM – Last Minute Tour (LAST MINUTE TOUR), Zb.Orz. s. II‑1919, pkt 47.
(32)  –	Zobacz przypis 31. Podobnie w sposób godny uwagi jasna jest decyzja Czwartej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 25 października 2004 r. w sprawie R 790/2001‑4, pkt 17, w której stwierdzono: „[…] It is for the applicant for a declaration of invalidity to furnish proof […] especially as to the national law referred to by the provision which, because the Office is a Community body, amounts to a factual element […]”.
(33)  –	Podkreślenie moje.
(34)  –	OHIM przyznaje otwarcie w kontekście postępowania w sprawie sprzeciwu w podobnych okolicznościach faktycznych: „The Office is not in a position to determine with sufficient accuracy on [its] own motion what the law relating to Article 8 (4) rights is in all the Member States. […] Thus, as regards questions of law, i.e. the rules and norms of the respective national law applicable to the specific case, the Office will generally require the opponent to provide the necessary elements for the Office to take a decision. It is only when such elements have already been previously established by the Office… that such proof will not be necessary. […]”. (według podręcznika OHIM dotyczącego praktyki w zakresie znaków towarowych, dostępnego w internecie pod adresem http://oami.europa.eu/ows/rw/pages/CTM/legalReferences/guidelines/OHIMManual.de.do [pkt 5.4 pod nagłówkiem „Non-registered rights”, stan na dzień 16 września 2009 r.]).
(35)  –	W tym względzie G.C. Rodriguez Iglesias, Le droit interne devant le juge international et communautaire, w: Du droit international au droit de l’intégration, Liber amicorum Pierre Pescatote, Nomos, Baden-Baden 1987, s. 583, 597, w szczególności przypis 43.
(36)  –	Zobacz orzecznictwo przywołane w przypisie 31. Na ocenie „dokumentacji [przedstawionej]”. jako środek dowodowy opiera się także wyrok z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie T‑435/05 Danjaq przeciwko OHIM – Mission Productions (Dr. No), Zb.Orz. s. II‑2097_pkt  pkt 43. Wydaje się, że Trybunał zaprezentował jeszcze dalej idące przekonanie w przedmiocie postępowania w sprawie sprzeciwu w swoim wyroku z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie T‑318/03 Atomic Austria/HABM – Fabricas Agrupadas de Muñecas de Onil (ATOMIC BLITZ), Zb.Orz. s. II‑1319, pkt 33–38: Do OHIM należy wprawdzie ocena „przedstawionych przez strony dowodów”, powinien on jednakże „z urzędu zasięgnąć informacji za pomocą środków, które w tym przypadku uzna za stosowne [na przykład zapytania skierowanego do stron], o prawie krajowym danego państwa członkowskiego”. To podejście jest jednak nie do pogodzenia z zasadą 37 rozporządzenia wykonawczego. Zasada badania stanu faktycznego z urzędu jest bowiem zgodnie z tym przepisem ograniczona poprzez podział ciężaru przedstawienia okoliczności faktycznych i ciężaru dowodu, inaczej podział ten byłby pozbawiony treści.
(37)  –	Zobacz w tym względzie art. 63 ust. 1 rozporządzenia nr 40/94 oraz art. 135 § 4 regulaminu postępowania przed Trybunałem.
(38)  –	H. Chanteloup, La prise en considération du droit national par le juge communautaire, Revue critique de droit international privé
2007, s. 539, stwierdza na początku obrazowo, że prawo krajowe w tym kontekście jest odarte ze swojego normatywnego charakteru i nosi „strój faktu”. Na stronie 559 podkreśla ona bardziej lakonicznie: „Le droit national pris en considération est un fait”.
(39)  –	Podobnie wyraźnie (choć w sposób zbyt daleko idący co do powołania się na rzekomo jednomyślne prawo prywatne międzynarodowe państw członkowskich) podręcznik OHIM dotyczący praktyki w zakresie znaków towarowych (przypis 32), zgodnie z którym prawo państw członkowskich należy traktować jako „an issue of fact, subject to proof by the party alleging such right”.
(40)  –	Zobacz w tym względzie niegdyś przełomowy, obecnie częściowo zdezaktualizowany wyrok w sprawie Lautour francuskiego Cour de Cassation z dnia 25 maja 1948 r., przedrukowany i skomentowany w B. Ancel, Y. Lequette, Les grands arrêts de la jurisprudence francaise de droit international privé, 5e édition, Paris, Dalloz 2006, s. 165, 171: zgodnie z tym wyrokiem strona podnosząca przed sądem roszczenie ponosi ciężar dowodu co do właściwego dla tego roszczenia prawa innego państwa. Również zgodnie z nowszym francuskim orzecznictwem w sprawach Amerford i Itraco, przedrukowanym i skomentowanym w B. Ancel, Y. Lequette, tamże, s. 718, 723 i nast., strony pozostają w pierwszej kolejności, jeśli nie wyłącznie, powołane do ustalenia loi étrangère, którego kontrola ze strony Cour de Cassation w istocie wydaje się ograniczać do przeinaczania treści zagranicznego prawa (dénaturation) i oczywistej pomyłki (erreur manifeste de compréhension). W tym zakresie podejścia tego nie można uogólnić na skalę międzynarodową. Według prawa niemieckiego na przykład do sądu należy ustalenie i zastosowanie z urzędu prawa zagranicznego, które znajduje zastosowanie zgodnie z niemieckim prawem prywatnym międzynarodowym, i to w pełni pod względem treści ustawowej i praktyki orzeczniczej. Z punktu widzenia prawa procesowego prawo zagraniczne traktowane jest jako prawo, a nie jako fakt, chociaż może być przedmiotem postępowania dowodowego (§ 293 Zivilprozessordnung). Jest nadal sporne w literaturze, czy zgodnie z nowym brzmieniem § 545 Zivilprozessordnung może ono również podlegać rewizji (zob. w przedmiocie obecnego stanu tego sporu H. Schack, Internationales Zivilverfahrensrecht, 5. Auflage, München, C.H. Beck 2010, pkt 723–727).
(41)  –	Zobacz w tym względzie C. Santulli, Le statut international de l’ordre juridique étatique, Paris, éditions A. Pedone 2001, s. 271–277. Zacytowano tam w przypisie 561 i nast. szczególnie znaczące orzeczenie Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej z dnia 12 lipca 1929 r. (affaire relative au paiement, en or, des emprunts fédéraux brésiliens émis en France, CIJ Recueil, série A, n° 20/21, s. 93–126, w szczególności s. 124). Zobacz ponadto R. Rivier, La preuve devant les juridictions interétatiques à vocation universelle (CIJ et TIDM), w: H. Ruiz Fabri, J.M. Sorel, La preuve devant les juridictions internationales, Paris, éditions A. Pedone 2007, s. 49–51.
(42)  –	H. Chanteloup (przypis 38) wspomina na stronie 559 orzeczenie Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej z dnia 7 czerwca 1932 r. (affaire relative à certains intérêts allemands en Haute Silésie, CIJ Recueil, série A, n° 7, s. 19), które wyjaśnia, że z punktu widzenia prawa międzynarodowego i Trybunału prawa krajowe są czystymi faktami, wyrazem woli i działalności państw członkowskich.
(43)  –	G. Eisenführ, D. Schennen, Gemeinschaftsmarkenverordnung, 3 Auflage, Köln, Carl Heymanns Verlag 2010, art. 65 pkt 1.
(44)  –	Podkreślenie moje.
(45)  –	Zobacz na przykład w przedmiocie postępowania w sprawie sprzeciwu art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 40/94.
(46)  –	Zobacz przypis 12.
(47)  –	Podkreślenie moje.
(48)  –	Podobnie wypada porównanie pozostałych wersji językowych podanych w przypisie 12.
(49)  –	G. Eisenführ, D. Schennen (przypis 43), art. 65 pkt 16, wskazują na to, że kwestia sądowej kontroli „stosowania stanowiących podstawę przepisów prawa krajowego albo wręcz niepisanych zasad prawnych” nie została dotychczas omówiona.
(50)  –	Tamże pkt 43–63.
(51)  –	W przedmiocie obowiązującego w tym zakresie ograniczenia Sądu do przedmiotu sporu przed izbą odwoławczą zob. pkt 54 niniejszej opinii.
(52)  –	Opisane powyżej w pkt 42 i nast.
(53)  –	Zasadniczo wyroki Trybunału: z dnia 2 marca 1994 r. w sprawie C‑53/92 P Hilti przeciwko Komisji, Rec. s. I‑667, pkt 42; z dnia 1 czerwca 1994 r. w sprawie C‑136/92 P Komisja przeciwko Brazzelli Lualdi i in., Rec. s. I‑1981, pkt 49. Zobacz w szczególności pkt 80–83 niniejszej opinii.
(54)  –	Wyrok Trybunału z dnia 30 czerwca 2005 r. w sprawie C‑286/04 P Eurocermex przeciwko OHIM, Zb.Orz. s. I‑5797, pkt 43.
(55)  –	Wyżej wymieniony w przypisie 53 wyrok w sprawie Komisja przeciwko Brazzelli Lualdi.
(56)  –	Wyrok Trybunału z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie C‑229/05 P PKK i KNK przeciwko Radzie, Zb.Orz. s. I‑439, pkt 37.
(57)  –	Wyrok Trybunału z dnia 6 kwietnia 2006 r. w sprawie C‑551/03 P General Motors przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑3173, pkt 54. Zobacz w przedmiocie tej problematyki B. Wägenbaur, EuGH VerfO, Satzung und Verfahrensordnungen EuGH/EuG, wydawnictwo C.H. Beck, München 2008, art. 58 statutu Trybunału, pkt 8–12.
(58)  –	Zobacz art. 135 § 4 regulaminu postępowania przed Sądem.
(59)  –	Wyrok Sądu z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie T‑399/02 Eurocermex przeciwko OHIM (Kształt butelki piwa), Rec. s. II‑1391, pkt 52; wyrok Trybunału z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie C‑214/05 P Rossi przeciwko OHIM, Zb.Orz. s. I‑7057, pkt 50–53.
(60)  –	Artykuł 63 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94.
(61)  –	Zobacz przypis 59.
(62)  –	Wyrok Trybunału z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie C‑47/07 P Masdar (UK) przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑9761, pkt 76.
(63)  –	Wyrok Trybunału z dnia 20 maja 2010 r. w sprawie C‑583/08 P Gogos przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑4469, pkt 30.
(64)  –	Dz.U. L 28, s. 11.
(65)  –	Wyrok z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie T‑163/98 Procter & Gamble przeciwko OHIM (BABY-DRY), Rec. s. II‑2383, pkt 53.
(66)  –	Artykuł 116 regulaminu postępowania przed Trybunałem.
(67)  –	Artykuł 113 regulaminu postępowania przed Trybunałem.