62024CJ0114_RES
Υπόθεση C‑114/24 P
Global Nanotechnologies AE Σχεδιασμού-Ανάπτυξης-Παρασκευής και Εμπορίας Υλικών Νανοτεχνολογίας (Glonatech)
κατά
Ευρωπαϊκού Εκτελεστικού Οργανισμού Έρευνας
Απόφαση του Δικαστηρίου (τέταρτο τμήμα) της 3ης Ιουλίου 2023
«Αίτηση αναιρέσεως – Ρήτρα διαιτησίας – Έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (2007-2013) – Έργο SANAD – Δαπάνες προσωπικού – Επιλέξιμες δαπάνες – Αίτηση είσπραξης – Χρεωστικό σημείωμα – Άρθρο 41 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αρχή της χρηστής διοίκησης – Υποκατάσταση αιτιολογίας – Άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων – Δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας – Βάρος αποδείξεως – Αναλογικότητα»
Ένδικη διαδικασία – Άσκηση αγωγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου βάσει ρήτρας διαιτησίας – Λόγοι – Παραβίαση της αρχής της χρηστής διοίκησης – Αρμοδιότητα του δικαστή της Ένωσης να εξετάσει ενδεχόμενες παραβάσεις του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και παραβιάσεις των γενικών αρχών του δικαίου της Ένωσης
(Άρθρο 272 ΣΛΕΕ· Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 41)
(βλ. σκέψεις 45-47)
Προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Χρηματοδοτική συνδρομή της Ένωσης – Υποχρέωση του δικαιούχου να τηρεί τους όρους χορήγησης της συνδρομής – Έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (2007-2013) – Συμφωνία επιχορήγησης – Κατ’ αποκοπήν χρηματοδότηση – Διενέργεια εκ των υστέρων ελέγχων στο πλαίσιο οικονομικού ελέγχου – Επιτρέπεται
(Κανονισμός 2018/1046 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 181 και 183)
(βλ. σκέψεις 74, 75, 77)
Αίτηση αναιρέσεως – Λόγοι – Εσφαλμένη εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών – Απαράδεκτο – Έλεγχος από το Δικαστήριο της ερμηνείας συμβατικής διάταξης – Αποκλείεται
(Άρθρο 256 § 1 ΣΛΕΕ· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 58, εδ. 1· Κανονισμός Διαδικασίας του Δικαστηρίου, άρθρο 169)
(βλ. σκέψη 84)
Αίτηση αναιρέσεως – Λόγοι – Έλεγχος από το Δικαστήριο της εκτίμησης κανόνων του εθνικού δικαίου τους οποίους επικαλείται διάδικος – Αποκλείεται, πλην της περίπτωσης παραμόρφωσής τους
(Άρθρο 256 § 1, εδ. 2, ΣΛΕΕ· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 58, εδ. 1)
(βλ. σκέψεις 85, 86)
Προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Χρηματοδοτική συνδρομή της Ένωσης – Υποχρέωση του δικαιούχου να τηρεί τους όρους χορήγησης της συνδρομής – Χρηματοδότηση η οποία αφορά μόνο δαπάνες που όντως πραγματοποιήθηκαν – Δικαιολόγηση του υποστατού των δηλωθεισών δαπανών – Δεν χωρεί – Μη επιλέξιμες δαπάνες – Ορθή τεχνική εκτέλεση των έργων τα οποία αφορά η χρηματοδοτική συνδρομή της Ένωσης – Δεν ασκεί επιρροή
(Άρθρο 317 ΣΛΕΕ· κανονισμός 966/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 121)
(βλ. σκέψεις 97, 99)
Αίτηση αναιρέσεως – Λόγοι – Εσφαλμένη εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων – Απαράδεκτο – Έλεγχος από το Δικαστήριο της εκτίμησης των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων – Αποκλείεται, πλην της περίπτωσης παραμόρφωσής τους – Παράβαση των κανόνων περί αποδείξεως – Παραδεκτό
(Άρθρο 256 ΣΛΕΕ· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 58, εδ. 1· Κανονισμός Διαδικασίας του Δικαστηρίου, άρθρο 168 § 1, στοιχείο δʹ)
(βλ. σκέψεις 107-109)
Σύνοψη
Απορρίπτοντας την αίτηση αναιρέσεως σχετικά με συμφωνία επιχορήγησης η οποία περιέχει ρήτρα διαιτησίας, το Δικαστήριο επιβεβαιώνει την πάγια νομολογία του κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολουθεί να υπόκειται, στο πλαίσιο της εκτέλεσης σύμβασης, στις υποχρεώσεις που υπέχει από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης) και από τις γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης και, ως εκ τούτου, ο δικαστής της Ένωσης μπορεί να κληθεί να ελέγξει ενδεχόμενη παράβαση του άρθρου 41 του Χάρτη σε διαφορά η οποία, όπως εν προκειμένω, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 272 ΣΛΕΕ.
Η αναιρεσείουσα είναι εταιρία ελληνικού δικαίου η οποία δραστηριοποιείται στον τομέα των νανοτεχνολογιών. Στις 20 Δεκεμβρίου 2012 συνήψε με τον Ευρωπαϊκό Εκτελεστικό Οργανισμό Έρευνας (REA) συμφωνία επιχορήγησης για την εκτέλεση του έργου SANAD (στο εξής: συμφωνία επιχορήγησης). Η συμφωνία αυτή προέβλεπε μέγιστη χρηματοδοτική συνεισφορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το έργο αυτό, το οποίο επρόκειτο να υλοποιηθεί εντός περιόδου 48 μηνών, από 1ης Ιανουαρίου 2013, επιμεριζομένης σε δύο περιόδους αναφοράς 24 μηνών. Τον Ιανουάριο του 2013 τέσσερις άλλοι μετέχοντες στο έργο SANAD προσχώρησαν ως δικαιούχοι στη συμφωνία επιχορήγησης. Το έργο ολοκληρώθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 2016.
Στο πλαίσιο της τελικής καταβολής της συνεισφοράς της Ένωσης για το έργο, ο REA ενημέρωσε την αναιρεσείουσα, με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 8ης Οκτωβρίου 2018, για ορισμένες αποκλίσεις και ελλείψεις στα προσκομισθέντα από αυτή δικαιολογητικά έγγραφα. Επιπλέον, στις 21 Αυγούστου 2019 την ενημέρωσε για την κίνηση οικονομικού ελέγχου που θα κάλυπτε ολόκληρη την περίοδο εκτέλεσης της συμφωνίας επιχορήγησης και υπέδειξε έναν λεπτομερή κατάλογο στοιχείων και εγγράφων που έπρεπε να τεθούν στη διάθεσή του για τους σκοπούς του εν λόγω ελέγχου, ο οποίος διενεργήθηκε μεταξύ της 22ας και της 24ης Οκτωβρίου 2019.
Στις 22 Ιουλίου 2020 απεστάλη στην αναιρεσείουσα σχέδιο έκθεσης οικονομικού ελέγχου με τα αποτελέσματα του οικονομικού ελέγχου από το οποίο προέκυπτε ότι ορισμένες κατηγορίες δαπανών του έργου έπρεπε να θεωρηθούν μη επιλέξιμες δυνάμει των διατάξεων της συμφωνίας επιχορήγησης. Η αναιρεσείουσα αμφισβήτησε τα συμπεράσματα αυτά στις 23 Σεπτεμβρίου 2020. Στις 30 Μαρτίου 2021 ο REA ενημέρωσε την αναιρεσείουσα ότι εξακολουθούσαν να ισχύουν τα συμπεράσματα του σχεδίου έκθεσης οικονομικού ελέγχου, αναφέροντας παράλληλα ότι η αναιρεσείουσα είχε ζητήσει την καταβολή ποσού καθ’ υπέρβαση των όρων της συμφωνίας επιχορήγησης. Την ενημέρωσε επίσης ότι επρόκειτο να υλοποιηθούν οι αναφερόμενες στην έκθεση αυτή προσαρμογές, συμπεριλαμβανομένων του εντάλματος είσπραξης των καθ’ υπέρβαση καταβληθέντων ποσών και του υπολογισμού της αποζημίωσης δυνάμει των γενικών όρων της συμφωνίας επιχορήγησης. Στις 22 Απριλίου 2021 ο REA εξέδωσε την έκθεση αξιολόγησης της επίδοσης σχετικά με τη δεύτερη περίοδο αναφοράς του έργου SANAD. Στις 5 Μαΐου 2021 ο REA απέστειλε στην αναιρεσείουσα προκαταρκτική ενημερωτική επιστολή με την οποία την ενημέρωσε ότι είχε εγκρίνει την τελική έκθεση οικονομικού ελέγχου και ότι επρόκειτο να προβεί στην ανάκτηση των δαπανών σύμφωνα με το αποτέλεσμα του οικονομικού ελέγχου, καλώντας την συγχρόνως να υποβάλει, εντός προθεσμίας δύο μηνών, τυχόν αντιρρήσεις. Η αναιρεσείουσα υπέβαλε δύο φορές αντιρρήσεις, με τον REA να απαντά σχετικώς.
Στην τελευταία απάντησή του, της 22ας Δεκεμβρίου 2021, με την οποία εξήγησε ότι τα επιχειρήματα της αναιρεσείουσας δεν ήταν ικανά να μεταβάλουν τα συμπεράσματα της τελικής έκθεσης οικονομικού ελέγχου, ο REA επισύναψε το υπ’ αριθ. 3242113938 χρεωστικό σημείωμα, αξιώνοντας από όλους τους μετέχοντες την καταβολή ορισμένου ποσού για το έργο SANAD. Στις 22 Ιουνίου 2022 η αναιρεσείουσα ενημέρωσε τον REA σχετικά με την επικαιροποίηση της κατανομής του συνολικού ποσού της απαίτησης που έπρεπε να ανακτηθεί από καθέναν από αυτούς. Τέλος, στις 29 Σεπτεμβρίου 2022 ο REA απέστειλε στην αναιρεσείουσα, αφενός, το υπ’ αριθ. 3234220185 πιστωτικό σημείωμα ακυρώνοντας το υπ’ αριθ. 3242113938 χρεωστικό σημείωμα, αφού έλαβε υπόψη την πρότασή της περί κατανομής της απαίτησης μεταξύ των διαφόρων μετεχόντων στο έργο SANAD, και, αφετέρου, το νέο χρεωστικό σημείωμα που αφορούσε ειδικά την απαίτησή του έναντι αυτής.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Πρώτον, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι η αρχή της χρηστής διοίκησης συνεπάγεται την υποχρέωση του αρμόδιου θεσμικού οργάνου να ερευνά, με επιμέλεια και αμεροληψία, όλα τα κρίσιμα στοιχεία της συγκεκριμένης περίπτωσης. Ως εκ τούτου, όταν τα θεσμικά και λοιπά όργανα ή οι οργανισμοί της Ένωσης ενεργούν στο πλαίσιο της εκτέλεσης σύμβασης της οποίας έχουν συνομολογήσει τις ρήτρες, η κατάσταση αυτή εμπίπτει στο δίκαιο της Ένωσης και, επομένως, στο πεδίο εφαρμογής του Χάρτη, κατά την έννοια του άρθρου 51 αυτού. Επιπλέον, το Δικαστήριο υπενθυμίζει τη νομολογία του κατά την οποία, όταν τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οι οργανισμοί της Ένωσης εκτελούν σύμβαση, εξακολουθούν να υπόκεινται στις υποχρεώσεις που υπέχουν από τον Χάρτη και από τις γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης. Κατά συνέπεια, σε περίπτωση που το εφαρμοστέο επί της σχετικής σύμβασης δίκαιο δεν διασφαλίζει τις ίδιες εγγυήσεις με εκείνες τις οποίες παρέχουν ο Χάρτης και οι γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης, τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οι οργανισμοί της Ένωσης δεν απαλλάσσονται από την υποχρέωση διασφαλίσεως των εγγυήσεων αυτών έναντι των αντισυμβαλλομένων τους (
1
). Επιπλέον, το Δικαστήριο υπενθυμίζει την πάγια νομολογία του κατά την οποία, εάν οι διάδικοι αποφασίσουν, μέσω ρήτρας διαιτησίας στη μεταξύ τους σύμβαση, να αναγνωρίσουν στον δικαστή της Ένωσης αρμοδιότητα να αποφαίνεται επί διαφορών σχετικών με την ως άνω σύμβαση, ο εν λόγω δικαστής θα είναι αρμόδιος να εξετάσει ενδεχόμενες παραβάσεις του Χάρτη και παραβιάσεις των γενικών αρχών του δικαίου της Ένωσης, ανεξάρτητα από το εφαρμοστέο δίκαιο που προβλέπει η σύμβαση.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο αποκλείοντας τη δυνατότητα του δικαστή της Ένωσης να ελέγξει εάν υπήρξε παραβίαση της κατοχυρούμενης στο άρθρο 41 του Χάρτη αρχής της χρηστής διοίκησης στο πλαίσιο διαφοράς η οποία, όπως εν προκειμένω, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 272 ΣΛΕΕ.
Εντούτοις, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατά πάγια νομολογία του, εάν το σκεπτικό απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου ενέχει παραβίαση του δικαίου της Ένωσης, αλλά το διατακτικό της είναι ορθό για άλλους νομικούς λόγους, η παραβίαση αυτή δεν μπορεί να επιφέρει την αναίρεση της οικείας απόφασης, πρέπει δε να γίνει αντικατάσταση αιτιολογίας και να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως (
2
). Επομένως, πρέπει να εξακριβωθεί εάν η απόρριψη της αιτίασης περί προσβολής του κατοχυρούμενου στο άρθρο 41 του Χάρτη δικαιώματος χρηστής διοίκησης είναι ορθή για νομικούς λόγους διαφορετικούς από εκείνους που ενέχουν την πλάνη που διαπιστώθηκε στην απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου.
Συναφώς, αφενός, ο αρμόδιος διατάκτης ελέγχει, το αργότερο πριν από την πληρωμή του υπολοίπου, μεταξύ άλλων την εκπλήρωση των όρων που αποδεσμεύουν την πληρωμή με κατ’ αποκοπή ποσά, μοναδιαίες δαπάνες ή με ενιαίο συντελεστή, συμπεριλαμβανομένης, όπου απαιτείται, της επίτευξης απόδοσης και/ή αποτελεσμάτων, σύμφωνα με το άρθρο 183, παράγραφος 1, του δημοσιονομικού κανονισμού του 2018 (
3
). Η ανωτέρω διάταξη διευκρινίζει ότι η εκπλήρωση των όρων αυτών μπορεί επίσης να αποτελέσει αντικείμενο εκ των υστέρων ελέγχων και, επομένως, αναγνωρίζει ρητώς το δικαίωμα του αρμόδιου διατάκτη να επαληθεύσει την εκπλήρωση των όρων που αποδεσμεύουν την πληρωμή και να μειώσει το ποσό της επιχορήγησης σε περίπτωση που οι εν λόγω όροι δεν πληρούνται ή σε περίπτωση παρατυπίας, απάτης ή αθέτησης άλλων υποχρεώσεων. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι, σύμφωνα με τη συμφωνία επιχορήγησης που συνήφθη μεταξύ των διαδίκων, ο REA ή η Επιτροπή μπορούν, ανά πάσα στιγμή κατά την εκτέλεση του έργου και εντός πενταετίας από την ολοκλήρωσή του, να ζητήσουν τη διενέργεια οικονομικών ελέγχων σχετικά με την ορθή εκτέλεση της συμφωνίας αυτής.
Αφετέρου, η συμφωνία επιχορήγησης προβλέπει την υποχρέωση του δικαιούχου της χρηματοδότησης να διατηρεί επί πενταετία από την ολοκλήρωση του έργου τα πρωτότυπα ή, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, επικυρωμένα αντίγραφα, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών αντιγράφων, όλων των εγγράφων που αφορούν τη συμφωνία επιχορήγησης.
Το Δικαστήριο παρατηρεί ότι, σύμφωνα με τις διαπιστώσεις του Γενικού Δικαστηρίου, το έργο SANAD ολοκληρώθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 2016 και ότι ο REA ενημέρωσε την αναιρεσείουσα στις 21 Αυγούστου 2019 για την κίνηση διαδικασίας οικονομικού ελέγχου, αφού είχε προηγουμένως αποστείλει μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στις 8 Οκτωβρίου 2018, με το οποίο είχε ήδη επισημάνει, στο πλαίσιο της τελικής πληρωμής της συνεισφοράς της Ένωσης για το έργο SANAD και, συνεπώς, πριν από την πληρωμή του υπολοίπου, την ύπαρξη ορισμένων αποκλίσεων και ελλείψεων στα προσκομισθέντα από την αναιρεσείουσα δικαιολογητικά. Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι, σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας επιχορήγησης, οι οικονομικοί έλεγχοι μπορούσαν να διενεργηθούν από το προσωπικό του REA ή της Επιτροπής και διαπίστωσε ότι, παρά τον ισχυρισμό της αναιρεσείουσας ότι το προσωπικό αυτό δεν ήταν αμερόληπτο, η τελευταία δεν είχε προσκομίσει το παραμικρό αποδεικτικό στοιχείο ως προς το σημείο αυτό.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο εκτιμά ότι ο επίμαχος έλεγχος δεν διενεργήθηκε ούτε καθυστερημένα ούτε κατά τρόπο αντίθετο προς την αρχή της αμεροληψίας. Επομένως, προκύπτει ότι, παρά την πλάνη περί το δίκαιο που διαπιστώθηκε στην απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου, το επιχείρημα της αναιρεσείουσας περί προσβολής του δικαιώματος χρηστής διοίκησης, το οποίο προβλέπεται στο άρθρο 41 του Χάρτη, δεν ήταν βάσιμο και έπρεπε, ως εκ τούτου, να απορριφθεί από το Γενικό Δικαστήριο.
Δεύτερον, η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία διαφόρων διατάξεων της συμφωνίας επιχορήγησης και των άρθρων 1161 έως 1163 του βελγικού αστικού κώδικα. Επί του σημείου αυτού, το Δικαστήριο υπενθυμίζει την πάγια νομολογία του κατά την οποία δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι αποτελεί ερμηνεία δικαίου η εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εξέταση συμβατικού όρου, όπως οι διατάξεις της συμφωνίας επιχορήγησης, και ότι, ως εκ τούτου, το Δικαστήριο δεν μπορεί να ελέγξει αναιρετικώς την εξέταση αυτή, διότι άλλως θα υποκαθιστούσε το Γενικό Δικαστήριο στην αρμοδιότητά του προς διαπίστωση των πραγματικών περιστατικών. Το συμπέρασμα αυτό ισχύει επίσης όσον αφορά το επιχείρημα της αναιρεσείουσας ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να ερμηνεύσει υπέρ αυτής την έλλειψη σαφήνειας της συμφωνίας επιχορήγησης, σύμφωνα με το άρθρο 1162 του βελγικού αστικού κώδικα. Πράγματι, η προσέγγιση αυτή ισοδυναμεί στην πραγματικότητα με αμφισβήτηση της εκτίμησης στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο ότι η διατύπωση των συμβατικών όρων ήταν σαφής και μη διφορούμενη.
Επιπλέον, το Δικαστήριο έχει επίσης κρίνει ότι, όσον αφορά την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου ερμηνεία του εθνικού δικαίου που εφαρμόζεται στις συμβάσεις τις οποίες συνάπτουν τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οργανισμοί της Ένωσης, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο, κατ’ αναίρεση, να ελέγξει μόνον εάν υπήρξε παραμόρφωση του δικαίου αυτού, η οποία πρέπει να προκύπτει προδήλως από τα στοιχεία της δικογραφίας, χωρίς να απαιτείται εκ νέου εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων.
Εν προκειμένω, η αναιρεσείουσα δεν ισχυρίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη λόγω παραμορφώσεως των διατάξεων του βελγικού αστικού κώδικα. Η αναιρεσείουσα δεν μπορεί βασίμως να υποστηρίξει ούτε ότι, υπό το πρίσμα των γενικών όρων της συμφωνίας επιχορήγησης, το Γενικό Δικαστήριο παρέβη τις διατάξεις του δημοσιονομικού κανονισμού του 2018, οι οποίες κατισχύουν, κατά την άποψή της, των διατάξεων της συμφωνίας αυτής. Πράγματι, προκύπτει ότι οι όροι της συμφωνίας επιχορήγησης που προβλέπουν υποχρέωση να διατηρούνται τα έγγραφα σχετικά με την επιχορήγηση και να τίθενται στη διάθεση του REA ή της Επιτροπής σε περίπτωση οικονομικού ελέγχου είναι σύμφωνοι με τις διατάξεις του δημοσιονομικού κανονισμού του 2018, ο οποίος επιτρέπει τη διενέργεια εκ των υστέρων ελέγχων στο πλαίσιο οικονομικού ελέγχου, ακόμη και σε περίπτωση κατ’ αποκοπήν χρηματοδότησης.
Τέλος, όσον αφορά το επιχείρημα ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν αιτιολόγησε επαρκώς κατά νόμον την εκ μέρους του ερμηνεία της συμφωνίας επιχορήγησης, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι η ερμηνεία του Γενικού Δικαστηρίου προκύπτει από την εμπεριστατωμένη ανάλυση των ρητρών της συμφωνίας αυτής που πραγματοποιήθηκε στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση. Συνεπώς, το Γενικό Δικαστήριο αιτιολόγησε τη σχετική εκτίμησή του.
Εν κατακλείδι, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι ορθώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι το γεγονός ότι το έργο SANAD είχε ολοκληρωθεί επιτυχώς δεν μπορούσε να θέσει υπό αμφισβήτηση την πραγματοποίηση του οικονομικού ελέγχου ή τους όρους πραγματοποίησής του από τον REA. Πράγματι, δεν αρκεί το επίμαχο έργο να έχει εκτελεστεί ορθώς από τεχνικής απόψεως και κατά τρόπο σύμφωνο προς τα προβλεπόμενα στη συμφωνία επιχορήγησης προκειμένου η αναιρεσείουσα να δικαιούται τις προβλεπόμενες χρηματοδοτικές συνδρομές. Απαιτείται επίσης η αναιρεσείουσα να έχει εκπληρώσει προσηκόντως τις υποχρεώσεις που υπέχει από την εν λόγω συμφωνία, ώστε να μπορεί ο REA να εξακριβώσει, ιδίως στο πλαίσιο οικονομικού ελέγχου, ότι οι δηλωθείσες δαπάνες ήταν επιλέξιμες και δικαιολογημένες (
4
). Προς τούτο, είναι σημαντικό, μεταξύ άλλων, ο δικαιούχος να είναι σε θέση να αποδείξει ότι οι δηλωθείσες δαπάνες πραγματοποιήθηκαν όντως για την εκτέλεση του οικείου έργου.
Κατά συνέπεια, σύμφωνα με το Δικαστήριο, σε περίπτωση παράβασης των οικονομικών υποχρεώσεων που προβλέπονται στη συμφωνία επιχορήγησης, ο δικαιούχος της χρηματοδοτικής συνδρομής χάνει το δικαίωμα καταβολής των επιχορηγήσεων και, ως εκ τούτου, ο αντισυμβαλλόμενος της αναιρεσείουσας υποχρεούται να λάβει όλα τα κατάλληλα προς τούτο μέτρα (
5
), συμπεριλαμβανομένης της πλήρους ή μερικής ανάκτησης της επιχορήγησης, ανεξαρτήτως του αν το έργο SANAD εκτελέστηκε ορθώς από τεχνικής απόψεως.
Επομένως, ο δικαιούχος της επιχορήγησης αποκτά οριστικό δικαίωμα για την καταβολή της χρηματοδοτικής συνεισφοράς της Ένωσης μόνον εφόσον πληρούται το σύνολο των όρων στους οποίους υπόκειται η χορήγηση της επιχορήγησης. Ο δικαιούχος επιχορήγησης δεν αρκεί να αποδείξει ότι ένα έργο έχει υλοποιηθεί προκειμένου να δικαιολογηθεί η χορήγηση συγκεκριμένης επιχορήγησης. Συγκεκριμένα, σ’ αυτόν εναπόκειται να αποδείξει ότι οι δηλωθείσες δαπάνες πραγματοποιήθηκαν σύμφωνα με τους όρους που προβλέπονται στη συμφωνία επιχορήγησης για την καταβολή των οικείων επιχορηγήσεων.
(
1
)	Αποφάσεις της 16ης Ιουλίου 2020, Inclusion Alliance for Europe κατά Επιτροπής (378/16 P, EU:C:2020:575, σκέψη 82), και ADR Center κατά Επιτροπής (584/17 P, EU:C:2020:576, σκέψη 86).
(
2
)	Απόφαση της 19ης Σεπτεμβρίου 2024, Coppo Gavazzi κ.λπ. κατά Κοινοβουλίου (C‑725/20 P, EU:C:2024:766, σκέψη 114 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
3
)	Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2018/1046 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιουλίου 2018, σχετικά με τους δημοσιονομικούς κανόνες που εφαρμόζονται στον γενικό προϋπολογισμό της Ένωσης, την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1296/2013, (ΕΕ) αριθ. 1301/2013, (ΕΕ) αριθ. 1303/2013, (ΕΕ) αριθ. 1304/2013, (ΕΕ) αριθ. 1309/2013, (ΕΕ) αριθ. 1316/2013, (ΕΕ) αριθ. 223/2014, (ΕΕ) αριθ. 283/2014 και της απόφασης αριθ. 541/2014/ΕΕ και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 966/2012 (ΕΕ 2018, L 193, σ. 1, στο εξής: δημοσιονομικός κανονισμός του 2018).
(
4
)	Κατά το άρθρο II.21 των γενικών όρων της ίδιας συμφωνίας.
(
5
)	Δυνάμει του άρθρου II.21, παράγραφος 6, των γενικών όρων της συμφωνίας αυτής.