62024CJ0221
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
z dnia 23 października 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Środowisko naturalne – Odpady – Rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 – Artykuł 24 ust. 2 – Przemieszczanie – Odbiór w przypadku, gdy przemieszczanie jest nielegalne – Odbiór odpadów przez właściwy organ wysyłki – Obowiązek lub możliwość odzysku lub unieszkodliwienia odpadów przez ten organ pomimo sprzeciwu pierwotnego nadawcy – Artykuł 17 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Prawo własności – Ważność
W sprawach połączonych C‑221/24 i C‑222/24
mających za przedmiot dwa wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Svea hovrätt, Mark- och miljööverdomstolen (sąd apelacyjny w Sztokholmie, wydział ds. nieruchomości i środowiska, Szwecja) postanowieniami z dnia 12 marca 2024 r., które wpłynęły do Trybunału w dniu 22 marca 2024 r., w postępowaniach:
Naturvårdsverket
przeciwko
UQ (C‑221/24),
IC (C‑222/24),
TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
w składzie: F. Biltgen, prezes izby, T. von Danwitz, wiceprezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego pierwszej izby, I. Ziemele, A. Kumin i S. Gervasoni (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: T. Ćapeta,
sekretarz: C. Strömholm, administratorka,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 27 lutego 2025 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Naturvårdsverket – Y. Lindén i L. Vogel, miljöjurister,
–
w imieniu Parlamentu Europejskiego – A. Ahlvin, W.D. Kuzmienko i A. Neergaard, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Rady Unii Europejskiej – J. Himmanen i A. Maceroni, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – M. Björkland i T.S. Bohr, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzeczniczki generalnej na posiedzeniu w dniu 22 maja 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. c) i d) rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów (Dz.U. 2006, L 190, s. 1) oraz ważności art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. c) tego rozporządzenia w świetle prawa własności wyrażonego w art. 17 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
2
Wnioski te złożono w ramach dwóch sporów między Naturvårdsverket (agencją ochrony środowiska, Szwecja) (zwaną dalej „agencją”) a UQ (sprawa C‑221/24) i IC (sprawa C‑222/24) w przedmiocie unieszkodliwienia przez agencję odpadów zawartych w kontenerach wysyłanych przez UQ i IC.
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
3
Preambuła Konwencji o kontroli transgranicznego przemieszczania i usuwania odpadów niebezpiecznych, podpisanej w Bazylei w dniu 22 marca 1989 r. i przyjętej w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 93/98/EWG z dnia 1 lutego 1993 r. (Dz.U. 1993, L 39, s. 1) (zwanej dalej „konwencją bazylejską”), przewiduje, że transgraniczne przemieszczanie odpadów niebezpiecznych i innych odpadów powinno być dozwolone tylko wtedy, gdy transport i docelowe usunięcie takich odpadów są bezpieczne dla środowiska.
4
Artykuł 9 konwencji bazylejskiej, zatytułowany „Ruch nielegalny”, stanowi w ust. 2:
„W przypadku transgranicznego przemieszczania odpadów niebezpiecznych lub innych odpadów uznanego za ruch nielegalny zaistniały w wyniku postępowania eksportera lub wytwórcy państwo eksportujące zapewni, że dane odpady zostaną:
a)
zabrane z powrotem przez eksportera lub wytwórcę lub – jeżeli to konieczne, własnymi siłami państwa – do państwa eksportującego, lub w przypadku niewykonalności,
b)
usunięte w inny sposób, zgodnie z postanowieniami niniejszej konwencji,
w ciągu 30 dni od daty poinformowania państwa eksportującego o ruchu nielegalnym, lub w innym terminie uzgodnionym przez państwa zainteresowane; zainteresowane strony nie będą sprzeciwiać się, utrudniać lub przeciwdziałać powrotowi tych odpadów do państwa eksportującego”.
Prawo Unii
Karta
5
Artykuł 17 Karty, zatytułowany „Prawo własności”, stanowi w ust. 1:
„Każdy ma prawo do władania, używania, rozporządzania i przekazania w drodze spadku mienia nabytego zgodnie z prawem. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym, w przypadkach i na warunkach przewidzianych w ustawie, za słusznym odszkodowaniem za jej utratę wypłaconym we właściwym terminie. Korzystanie z mienia może podlegać regulacji ustawowej w zakresie, w jakim jest to konieczne ze względu na interes ogólny”.
6
Artykuł 52 Karty, zatytułowany „Zakres i wykładnia praw i zasad”, stanowi w ust. 1:
„Wszelkie ograniczenia w korzystaniu z praw i wolności uznanych w niniejszej Karcie muszą być przewidziane ustawą i szanować istotę tych praw i wolności. Z zastrzeżeniem zasady proporcjonalności, ograniczenia mogą być wprowadzone wyłącznie wtedy, gdy są konieczne i rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię [Europejską] lub potrzebom ochrony praw i wolności innych osób”.
Dyrektywa 2008/98/WE
7
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy (Dz.U. 2008, L 312, s. 3) (zwana dalej „dyrektywą 2008/98”), do której odsyła rozporządzenie nr 1013/2006, zmienione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady nr 660/2014 z dnia 15 maja 2014 r. (Dz.U. 2014, L 189, s. 135), ustanawia ramy prawne dla przetwarzania odpadów w Unii.
8
Jak wynika z motywu 6 dyrektywy 2008/98, „[g]łównym celem każdej polityki w dziedzinie odpadów powinno być zmniejszenie negatywnych skutków wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi dla zdrowia ludzkiego i środowiska”.
9
Artykuł 3 owej dyrektywy, zatytułowany „Definicje”, ma następujące brzmienie:
„Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
1)
»odpady« oznaczają każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć, lub do których pozbycia został zobowiązany;
[…]”.
10
Artykuł 15 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Odpowiedzialność za gospodarowanie odpadami”, stanowi w ust. 1 i 2:
„1.   Państwa członkowskie stosują niezbędne środki w celu zapewnienia, by każdy pierwotny wytwórca odpadów lub inny posiadacz odpadów dokonywał przetwarzania odpadów samodzielnie lub zlecał przetwarzanie dealerowi, zakładowi lub przedsiębiorstwu wykonującemu czynności przetwarzania odpadów lub zlecił zorganizowanie przetwarzania prywatnemu lub publicznemu podmiotowi zajmującemu się zbieraniem odpadów zgodnie z art. 4 i 13.
2.   W przypadku gdy odpady są przemieszczane w celu ich wstępnego przetworzenia od pierwotnego wytwórcy lub posiadacza do jednej z osób fizycznych lub prawnych, o których mowa w ust. 1, co do zasady nie następuje zwolnienie z odpowiedzialności za przeprowadzenie ostatecznego procesu odzysku lub unieszkodliwienia.
[…]”.
11
Zgodnie z art. 16 ust. 1 rzeczonej dyrektywy „[p]aństwa członkowskie stosują właściwe środki, […] aby ustanowić zintegrowaną i wystarczającą sieć instalacji do unieszkodliwiania odpadów […]”.
Rozporządzenie nr 1013/2006
12
Jak wynika z motywu 1 rozporządzenia nr 1013/2006, jego głównym i najważniejszym celem i przedmiotem jest ochrona środowiska. Ponadto, zgodnie z jego motywami 3, 7 i 8:
„(3)
Decyzja [93/98] dotyczyła zawarcia, w imieniu Wspólnoty, [konwencji bazylejskiej], której Wspólnota [Europejska] jest stroną od 1994 r. Przyjmując [rozporządzenie Rady (EWG) nr 259/93 z dnia 1 lutego 1993 r. w sprawie nadzoru i kontroli przesyłania odpadów w obrębie, do Wspólnoty Europejskiej oraz poza jej obszar (Dz.U. 1993, L 30, s. 1)] Rada [Unii Europejskiej] ustanowiła przepisy dotyczące ograniczania i kontroli […] [transgranicznego] przemieszczania [odpadów], między innymi w celu dostosowania istniejącego wspólnotowego systemu nadzoru i kontroli przemieszczania odpadów do wymogów konwencji bazylejskiej.
[…]
(7)
Istotne jest zorganizowanie i uregulowanie nadzoru i kontroli przemieszczania odpadów w sposób, który uwzględnia potrzebę zachowania, ochrony i poprawy jakości środowiska i zdrowia ludzi oraz który sprzyja bardziej jednolitemu stosowaniu tego rozporządzenia na całym obszarze Wspólnoty.
(8)
Istotne jest również uwzględnienie wymogu określonego w art. 4 ust. 2 lit. d) konwencji bazylejskiej stanowiącego, że przemieszczanie odpadów niebezpiecznych będzie ograniczone do minimum zgodnego z bezpieczną dla środowiska i skuteczną gospodarką takimi odpadami”.
13
Artykuł 1 tego rozporządzenia, zatytułowany „Zakres stosowania”, przewiduje w ust. 1:
„Niniejsze rozporządzenie określa procedury i systemy kontroli w zakresie przemieszczania odpadów […]”.
14
Artykuł 2 wspomnianego rozporządzenia definiuje w pkt 34 pojęcie „przemieszczania” jako zasadniczo „transport odpadów przeznaczonych do odzysku lub unieszkodliwienia” między kilkoma państwami lub w obrębie tego samego państwa.
15
Artykuł 3 rzeczonego rozporządzenia ustanawia „[o]gólne przepisy proceduralne” tego przemieszczania, przewidując w szczególności procedurę zgłoszenia takiego przemieszczania, której zakres został określony w art. 4 akapit drugi pkt 6 owego rozporządzenia jako obejmujący „przemieszczanie odpadów od pierwszego miejsca wysyłki, w tym ich […] odzysk albo unieszkodliwianie”.
16
Artykuł 24 rozporządzenia nr 1013/2006, zatytułowany „Odbiór w przypadku, gdy przemieszczanie jest nielegalne”, stanowi w ust. 1 i 2:
„1.   Jeżeli właściwy organ ujawnił przemieszczanie, które uważa za nielegalne, niezwłocznie powiadamia o tym pozostałe zainteresowane właściwe organy.
2.   Jeżeli odpowiedzialność za nielegalne przemieszczanie ponosi zgłaszający, właściwy organ wysyłki zapewnia, że przedmiotowe odpady zostaną:
a)
odebrane przez podmiot, który faktycznie dokonał zgłoszenia; lub, jeżeli nie dokonano zgłoszenia,
b)
odebrane przez podmiot zobowiązany do dokonania zgłoszenia; lub, jeżeli jest to niewykonalne,
c)
odebrane przez właściwy organ wysyłki albo przez osobę fizyczną lub prawną działającą w jego imieniu; lub, jeżeli to niewykonalne,
d)
poddane odzyskowi lub unieszkodliwieniu w inny sposób w państwie przeznaczenia lub wysyłki przez właściwy organ wysyłki albo przez osobę fizyczną lub prawną działającą w jego imieniu; lub, jeżeli jest to niewykonalne,
e)
poddane odzyskowi lub unieszkodliwieniu w inny sposób w innym państwie przez właściwy organ wysyłki albo przez osobę fizyczną lub prawną działającą w jego imieniu, jeżeli wszystkie zainteresowane właściwe organy wyrażą na to zgodę.
Powyższy obowiązek odbioru, odzysku lub unieszkodliwienia jest realizowany w terminie 30 dni od dnia, w którym zainteresowany właściwy organ wysyłki dowiedział się lub został powiadomiony na piśmie przez właściwe organy miejsca przeznaczenia lub tranzytu o nielegalnym przemieszczaniu oraz o przyczynach jego zaistnienia, lub w innym terminie uzgodnionym przez zainteresowane właściwe organy. Podstawą powyższego zgłoszenia mogą być informacje przekazane właściwym organom miejsca przeznaczenia lub tranzytu między innymi przez inne właściwe organy.
W przypadku odbioru określonego w lit. a), b) i c) należy sporządzić nowe zgłoszenie, chyba że właściwe organy zgodnie uznają za wystarczający uzasadniony wniosek początkowego właściwego organu wysyłki.
Nowe zgłoszenie sporządza podmiot lub organ określony w lit. a), b), c) według określonego tam porządku.
Żaden właściwy organ nie może zgłosić sprzeciwu wobec odbioru odpadów pochodzących z nielegalnego przemieszczania. […]”.
17
Artykuł 25 tego rozporządzenia, zatytułowany „Koszty zwrotu w przypadku, gdy przemieszczanie jest nielegalne”, stanowi w ust. 1:
„Koszty wynikające z odbioru odpadów pochodzących z nielegalnego przemieszczania, obejmujące koszty ich transportu, odzysku lub unieszkodliwienia zgodnie z art. 24 ust. 2 oraz, od dnia, w którym właściwy organ wysyłki uzyskał informację o tym, że przemieszczanie jest nielegalne, także koszty składowania zgodnie z art. 24 ust. 7, są ponoszone przez:
a)
podmiot, który faktycznie dokonał zgłoszenia, określony według kolejności przewidzianej w art. 2 pkt 15; lub, jeżeli nie dokonano zgłoszenia,
b)
podmiot zobowiązany do dokonania zgłoszenia lub odpowiednio inne osoby fizyczne lub prawne; lub, jeżeli jest to niewykonalne,
c)
właściwy organ wysyłki”.
Postępowania główne i pytania prejudycjalne
Sprawa C‑221/24
18
W dniu 26 sierpnia 2022 r. agencja, która jest właściwym organem odpowiedzialnym za wykonanie rozporządzenia nr 1013/2006 w Szwecji, poinformowała władze belgijskie, że kontener, co do którego istniało podejrzenie, że zawierał odpady, w szczególności dwa pojazdy, opony i produkty elektroniczne, opuścił Szwecję w drodze do Kamerunu przez Belgię, i zwróciła się do tych władz o zatrzymanie owego kontenera.
19
W dniu 17 października 2022 r. agencja poinformowała nadawcę, mianowicie UQ, że kontener powinien zostać odesłany do Szwecji, jako że zawierał odpady, i zapytała się go, czy zamierzał zapewnić to odesłanie, czy też agencja powinna zająć się tym na koszt UQ. UQ zakwestionował okoliczność, że kontener zawierał odpady, i zwrócił się do agencji o zorganizowanie powrotu kontenera do Szwecji, wskazując, że nie ma pewności, czy jest w stanie spełnić wymogi dotyczące samodzielnego odbioru kontenera.
20
W dniu 14 grudnia 2022 r. agencja podjęła decyzję o zorganizowaniu powrotu kontenera do Szwecji. Decyzja ta była uzasadniona okolicznością, że zdaniem agencji kontener zawierał odpady, w tym odpady niebezpieczne. Agencja wyjaśniła też w swojej decyzji, że nie było możliwe, aby UQ odebrał lub przetworzył odpady, ponieważ UQ nie skorzystał z przyznanej mu możliwości odbioru zawartości kontenera i nie przedstawił dowodów na to, że byłby w stanie przetworzyć odpady w sposób racjonalny ekologicznie.
21
W celu zapewnienia powrotu kontenera do Szwecji agencja zgodnie z art. 24 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1013/2006 sporządziła zgłoszenie, w którym agencję wskazano jako zgłaszającego i jako podmiot odpowiedzialny za przemieszczenie. Jako odbiorcę odpadów wskazano autoryzowaną instalację do odbioru odpadów w Szwecji i uściślono, że odpady te zostaną przemieszczone w celu poddania ich odzyskowi. Zgłoszenie zostało zatwierdzone przez właściwy organ belgijski.
22
Zawartość kontenera została następnie przewieziona z powrotem do Szwecji do instalacji wskazanej w zgłoszeniu i była tam przechowywana. Owa zawartość kontenera została również sprawdzona przez Länsstyrelsen i Norrbottens län (organ nadzorczy, rada okręgu Norrbotten, Szwecja), który uznał, że składały się na nią odpady zmieszane, z których część stanowiły odpady niebezpieczne. Organ nadzorczy zgodził się z oceną władz belgijskich i agencji, że sprawa dotyczyła nielegalnego przemieszczania odpadów i że odpady te powinny zostać unieszkodliwione w sposób racjonalny ekologicznie.
23
UQ wniósł skargę na decyzję agencji do Nacka tingsrätt, mark- och miljödomstolen (sądu ds. nieruchomości i środowiska w Nacka, Szwecja), który stwierdził jej częściową nieważność w zakresie, w jakim przewidywała ona przetworzenie zawartości kontenera przez agencję. Sąd ten wskazał, że decyzję agencji można rozumieć jedynie w ten sposób, iż należące do UQ mienie zostałoby mu odebrane i poddane odzyskowi, oraz stwierdził, że w zakresie, w jakim decyzja ta dotyczy poddania wspomnianego mienia odzyskowi, narusza ona podstawowe prawo do ochrony własności na podstawie między innymi europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”), wobec czego dla procedowania w ten sposób wymagana jest wyraźna podstawa prawna. Tymczasem nic w brzmieniu przepisów rozporządzenia nr 1013/2006 nie pozwalało agencji na podjęcie decyzji, że należące do UQ mienie, które agencja zakwalifikowała jako „odpady”, powinno zostać poddane odzyskowi po jego powrocie do Szwecji wbrew woli UQ.
24
Agencja wniosła apelację od tego wyroku do Svea hovrätt, Mark- och miljööverdomstolen (sądu apelacyjnego w Sztokholmie, wydziału ds. nieruchomości i środowiska, Szwecja), który jest sądem odsyłającym w sprawie C‑221/24.
Sprawa C‑222/24
25
Kontekst i krajowe postępowanie sądowe w tej sprawie są bardzo zbliżone do kontekstu i postępowania w sprawie C‑221/24.
26
W dniu 25 listopada 2021 r. władze niemieckie skontrolowały zawartość kontenera znajdującego się w drodze ze Szwecji do Konga. Według władz niemieckich kontener zawierał odpady, między innymi pojazd, meble, odzież i zabawki.
27
Władze niemieckie zawiesiły wysyłkę tego kontenera ze względu na podejrzenie nielegalnego przemieszczania odpadów. Władze te zwróciły się ponadto do agencji, jako właściwego organu w Szwecji, o zapewnienie, że zawartość kontenera zostanie odesłana do Szwecji i przetworzona w sposób racjonalny ekologicznie.
28
Zgodziwszy się z analizą władz niemieckich, agencja skontaktowała się z nadawcą, mianowicie IC, i dała mu możliwość samodzielnego zorganizowania powrotu zawartości kontenera do Szwecji. IC poinformował agencję, że nie dysponuje środkami na sfinansowanie przemieszczenia zawartości kontenera z Niemiec do Szwecji, i zwrócił się do agencji o pomoc w tym zakresie.
29
Uznawszy, że zamiary IC co do zawartości kontenera nie były jasne, agencja zdecydowała, że owa zawartość powinna zostać odesłana do Szwecji w celu zapewnienia jej przetworzenia w sposób racjonalny ekologicznie.
30
IC wniósł skargę na decyzję agencji do Nacka tingsrätt, mark- och miljödomstolen (sądu ds. nieruchomości i środowiska w Nacka), który stwierdził jej nieważność w zakresie, w jakim przewidywała ona poddanie zawartości kontenera odzyskowi, z tych samych powodów co powody, o których mowa w pkt 23 niniejszego wyroku w odniesieniu do sprawy C‑221/24.
31
Agencja wniosła apelację od tego wyroku do Svea hovrätt, Mark- och miljööverdomstolen (sądu apelacyjnego w Sztokholmie, wydziału ds. nieruchomości i środowiska), który jest też sądem odsyłającym w sprawie C‑222/24.
32
Na poparcie swojej apelacji wniesionej w każdej z dwóch spraw rozpatrywanych przez sąd odsyłający agencja podnosi, że gdyby art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. c) rozporządzenia nr 1013/2006 należało interpretować w ten sposób, iż nie zezwala on organowi wysyłki na odzysk odpadów w państwie wysyłki, w przypadku gdy uznaje się, że eksporter nie jest w stanie przetworzyć odpadów we właściwy sposób po ich odebraniu, to art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. d) tego rozporządzenia stanowiłby wówczas właściwą podstawę prawną w tym zakresie. UQ i IC kwestionują zakwalifikowanie zawartości kontenerów jako „odpadów”. UQ dodaje, że nigdy nie wyraził zgody na poddanie przedmiotowych odpadów odzyskowi. IC sprzeciwia się konieczności poddania odpadów odzyskowi i pragnie je odzyskać, aby ponownie wysłać je do Afryki w celach humanitarnych.
33
Sąd odsyłający w każdej z tych dwóch spraw ma wątpliwości co do sposobu, w jaki należy interpretować art. 24 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1013/2006 w sytuacji, w której właściwy organ wysyłki, po pierwsze, odebrał odpady będące przedmiotem nielegalnego przemieszczania na podstawie lit. c) tego przepisu, a po drugie, dokonał zgłoszenia, które zgodnie z ust. 2 akapity trzeci i czwarty powinno poprzedzać ten odbiór. W związku z tym sąd ten uważa, że nasuwa się pytanie, czy w takiej sytuacji ów organ można uznać za „posiadacza odpadów” i czy może on lub czy powinien na mocy tego rozporządzenia poddać odpady odzyskowi lub je unieszkodliwić, mimo że pierwotny nadawca sprzeciwia się temu. Ponadto w przypadku odpowiedzi twierdzącej sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy taka wykładnia wspomnianego przepisu, który nie przewiduje możliwości pozbawienia właściciela odpadów jego prawa własności w następstwie rzeczonego odbioru, jest zgodna z ochroną tego prawa wyrażonego w art. 17 Karty.
34
W tych okolicznościach Svea hovrätt, Mark- och miljööverdomstolen (sąd apelacyjny w Sztokholmie, wydział ds. nieruchomości i środowiska) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi, sformułowanymi w identyczny sposób w sprawach C‑221/24 i C‑222/24:
„1)
Czy odbiór na podstawie art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. c) rozporządzenia [nr 1013/2006] obejmuje wymóg czy możliwość poddania odzyskowi lub unieszkodliwienia odpadów przez organ wysyłki po ich odebraniu, w przypadku gdy dla przemieszczenia powrotnego sporządzono dokument zgłoszenia i dokument przesyłania określający sposób postępowania z odpadami w kraju przeznaczenia?
2)
W jakich okolicznościach art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. d) [rozporządzenia nr 1013/2006] może być zastosowany przez organ wysyłki w celu poddania odzyskowi lub unieszkodliwienia w państwie wysyłki odpadów pochodzących z nielegalnego przemieszczania odpadów? W jaki sposób [art. 24 ust. 2 akapit pierwszy] lit. d) odnosi się do [art. 24 ust. 2 akapit pierwszy] lit. c), na przykład czy odbiór i odzysk/unieszkodliwienie mogą być dokonane zgodnie z lit. c) i d) łącznie, czy też zastosowanie jednej litery wymaga, aby procedura na mocy bezpośrednio poprzedzającej litery nie była możliwa?
3)
Jeżeli art. 24 ust. 2 rozporządzenia [nr 1013/2006] można interpretować w ten sposób, że po odbiorze organ wysyłki posiada ostateczne uprawnienia do rozporządzania odpadami, nawet jeżeli pierwotny nadawca chce je otrzymać z powrotem, to czy taka wykładnia jest zgodna z ochroną własności na podstawie art. 17 [Karty] i art. 1 Protokołu dodatkowego do [EKPC]?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego
35
Poprzez pytania pierwsze i drugie, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy art. 24 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1013/2006 należy interpretować w ten sposób, że z jednej strony lit. c) i d) tego przepisu stosuje się alternatywnie, a z drugiej strony lit. c) rzeczonego przepisu nakłada na właściwy organ państwa wysyłki, w przypadku wykrycia przez niego przemieszczenia, które uważa za nielegalne, obowiązek poddania odzyskowi lub unieszkodliwieniu odpadów odebranych w następstwie takiego przemieszczenia.
36
Artykuł 24 rozporządzenia nr 1013/2006 reguluje, jak wynika z jego tytułu „Odbiór w przypadku, gdy przemieszczanie jest nielegalne”, odbiór odpadów, gdy są one przedmiotem nielegalnego przemieszczania na mocy tego rozporządzenia. Dotyczy to w szczególności sytuacji zaistniałej w sporach w postępowaniach głównych, w której przemieszczenia dokonano z naruszeniem art. 36 wspomnianego rozporządzenia, zakazującego wywozu niektórych odpadów do państw trzecich, takich jak Kamerun i Kongo, i bez zgłoszenia go wszystkim zainteresowanym właściwym organom.
37
Artykuł 24 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1013/2006 wskazuje, w kolejności określonej odpowiednio w lit. a)–c) tego przepisu, organy oraz osoby fizyczne lub prawne, które są kolejno zobowiązane do odbioru odpadów w przypadku nielegalnego przemieszczania, to znaczy najpierw podmiot, który dokonał zgłoszenia przemieszczenia, zwany „podmiotem, który faktycznie dokonał zgłoszenia”, następnie podmiot, który powinien był dokonać tego zgłoszenia, lecz tego nie uczynił, zwany „podmiotem zobowiązanym do dokonania zgłoszenia”, i wreszcie właściwy organ wysyłki lub jego przedstawiciela. Kolejność ta wynika z wyrażeń łączących zawartych, odpowiednio, w lit. a) i b) art. 24 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1013/2006, a mianowicie „lub, jeżeli nie dokonano zgłoszenia” oraz „lub, jeżeli jest to niewykonalne” (zob. analogicznie wyrok z dnia 16 lutego 2006 r., Pedersen, C‑215/04, EU:C:2006:108, pkt 16). Kolejność ta znajduje potwierdzenie w art. 24 ust. 2 akapity trzeci i czwarty wspomnianego rozporządzenia, który przewiduje, że w przypadku odbioru w rozumieniu akapitu pierwszego lit. a)–c) dokonuje się nowego zgłoszenia w kolejności wskazanej w tych przepisach.
38
Ponieważ wyrażenie łączące „lub, jeżeli to niewykonalne” znajduje się również na końcu art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. c) rozporządzenia nr 1013/2006, wynika z tego, że poddanie odnośnych odpadów odzyskowi lub unieszkodliwieniu, przewidzianym w art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. d), może nastąpić jedynie w przypadku braku odbioru odpadów przez organ wysyłki na podstawie lit. c) tego przepisu.
39
Jak zauważyła bowiem zasadniczo rzeczniczka generalna w pkt 36 i 37 opinii, art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. a)–c) rozporządzenia nr 1013/2006 z jednej strony oraz lit. d) i e) tego przepisu z drugiej strony dotyczą odmiennych sytuacji. Otóż owe lit. a)–c) dotyczą sytuacji, w których odnośne odpady opuściły państwo wysyłki, co implikuje „odesłanie” lub „zwrócenie” do tego państwa. Natomiast wspomniane lit. d) i e) dotyczą sytuacji, w których odpady nigdy nie opuściły państwa wysyłki lub dotarły już do państwa przeznaczenia, lub znajdują się w innym państwie, lecz nie mogą zostać przetransportowane z powrotem do państwa wysyłki. W tych ostatnich przypadkach odnośne odpady muszą być poddane odzyskowi lub unieszkodliwieniu w państwie, w którym się znajdują, niezależnie od tego, czy chodzi o państwo wysyłki, państwo przeznaczenia, czy też inne państwo.
40
Wniosek ten znajduje potwierdzenie w art. 24 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1013/2006, zasadniczo wprowadzającym obowiązek dokonania nowego zgłoszenia, które zgodnie z art. 4 tego rozporządzenia jest obowiązkowe dla każdego przemieszczenia, a tym samym dla każdego przewozu odpadów, wyłącznie w przypadkach, o których mowa w art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. a)–c) tego rozporządzenia, a nie w przypadkach przewidzianych w jego art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. d) i e).
41
Z powyższego wynika, że z jednej strony lit. c) i d) art. 24 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1013/2006 mogą być stosowane jedynie alternatywnie, ponieważ lit. d) ma zastosowanie w przypadku braku możliwości zastosowania lit. c), a z drugiej strony hipoteza, o której mowa w tej lit. d), odpowiada hipotezie, w której odnośne odpady znajdują się na terytorium państwa przeznaczenia lub wysyłki, wobec czego mogą być tam poddane odzyskowi lub unieszkodliwieniu przez właściwy organ wysyłki lub upoważniony przez niego podmiot.
42
Wynika z tego również, że w sytuacjach takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym, w których – zgodnie z informacjami przekazanymi przez sąd odsyłający – odpady: opuściły państwo wysyłki, są przedmiotem nielegalnego tranzytu w państwie członkowskim i nie zostały odebrane przez ich nadawców, zastosowanie znajduje art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. c) rozporządzenia nr 1013/2006.
43
Podkreślając, że ten ostatni przepis nie precyzuje wyraźnie, w przeciwieństwie do art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. d) tego rozporządzenia, czy odpady są poddawane odzyskowi lub unieszkodliwieniu, sąd odsyłający zastanawia się nad konsekwencjami wynikającymi z odbioru odpadów, których przemieszczanie jest uznawane przez agencję za nielegalne na podstawie lit. c) tego przepisu, a w szczególności, czy to odebranie koniecznie pociąga za sobą ich odzysk lub unieszkodliwienie.
44
W pierwszej kolejności, jak zauważyła zasadniczo rzeczniczka generalna w pkt 49 opinii, w odróżnieniu od wersji art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. d) rozporządzenia nr 1013/2006 w szczególności w językach hiszpańskim („valorizados o eliminados de forma alternativa”), francuskim („valorisés ou éliminés d’une autre manière”) i włoskim („recuperati o smaltiti in modo alternativo”), w wersjach tego przepisu w językach niemieckim („auf andere Weise verwertet oder beseitigt werden”) i angielskim („alterly recovered or disposed of”) wyrażenie „w inny sposób” może być rozumiane jako odnoszące się do odzysku lub unieszkodliwiania odpadów w drodze procesu, który nie wiąże się z ich uprzednim odbiorem. Przepis ten oznaczałby zatem, że odzysk i unieszkodliwianie odpadów muszą zawsze mieć miejsce po odbiorze odpadów, ale ewentualnie mogą mieć miejsce bez uprzedniego odbioru odpadów, jeżeli ich odbiór okaże się niewykonalny.
45
Tymczasem zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w przypadku wystąpienia rozbieżności między różnymi wersjami językowymi tekstu prawa Unii dany przepis należy interpretować z uwzględnieniem ogólnej systematyki i celu uregulowania, którego przepis ten jest częścią (wyrok z dnia 15 kwietnia 2010 r., Heinrich Heine, C‑511/08, EU:C:2010:189, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).
46
W związku z tym w drugiej kolejności należy przypomnieć, że na mocy decyzji 93/98 Wspólnota stała się stroną konwencji bazylejskiej, w związku z czym konwencja ta stanowi integralną część porządku prawnego Unii od 1994 r. (wyrok z dnia 21 stycznia 2025 r., Conti 11. Container Schiffahrt II, C‑188/23, EU:C:2025:26, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
47
Jak wskazano w motywie 3 rozporządzenia nr 1013/2006, przyjmując rozporządzenie nr 259/93, które zostało uchylone i zastąpione rozporządzeniem nr 1013/2006, prawodawca Unii ustanowił przepisy mające na celu ograniczenie i kontrolę przemieszczania odpadów, między innymi w celu dostosowania istniejącego wspólnotowego systemu nadzoru i kontroli przemieszczania odpadów do wymogów konwencji bazylejskiej.
48
W tym kontekście art. 9 ust. 2 konwencji bazylejskiej wymienia, odpowiednio w lit. a) i b), przypadek zabrania z powrotem odpadów lub, w przypadku niewykonalności, przypadek ich usunięcia „w inny sposób”. Takie sformułowanie sugeruje – podobnie jak wersje językowe niemiecka i angielska art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. d) rozporządzenia nr 1013/2006, i jak wskazują zasadniczo pkt 101 i 102 wytycznych dotyczących wdrożenia postanowień konwencji bazylejskiej dotyczących nielegalnego ruchu (art. 9 ust. 2–4) – że obowiązek odbioru implikuje sam w sobie poddanie odnośnych odpadów unieszkodliwieniu i że jeżeli jest to niewykonalne, mogą one zostać unieszkodliwione „w inny sposób”. W konsekwencji unieszkodliwianie lub odzysk wydają się celem, który ma zostać osiągnięty w następstwie stwierdzenia nielegalnego przemieszczania odpadów, czy to w następstwie odbioru odpadów, czy też „w inny sposób”, jeżeli taki odbiór okazuje się niewykonalny.
49
Ponadto w świetle realizowanego przez rozporządzenie nr 1013/2006 celu w postaci ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego, określonego w motywach 1 i 7 owego rozporządzenia (zob. podobnie wyroki: z dnia 8 września 2009 r., Komisja/Parlament i Rada, C‑411/06, EU:C:2009:518, pkt 62; z dnia 28 maja 2020 r., Interseroh, C‑654/18, EU:C:2020:398, pkt 51), a także związanego z nim racjonalnego ekologicznie gospodarowania odpadami, zdefiniowanego w art. 2 pkt 8 tego rozporządzenia, z art. 2 pkt 34 i art. 3 wspomnianego rozporządzenia, ustanawiającego ramy proceduralne dla wszelkich przemieszczeń odpadów, wynika, że przemieszczanie odpadów, zarówno zgodne z prawem, jak i nielegalne, odbywa się wyłącznie w celu poddania ich odzyskowi lub unieszkodliwieniu.
50
Dlatego też formularz zgłoszenia zawarty w załączniku IA do rozporządzenia nr 1013/2006 – które to zgłoszenie, jak przypomniano w pkt 40 niniejszego wyroku, jest co do zasady obowiązkowe w przypadku odbioru odpadów na podstawie art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. c) rozporządzenia nr 1013/2006 – zawiera rubrykę wymagającą od zgłaszającego zaznaczenia pola „unieszkodliwianie” lub „odzysk”, co zakłada, że owo unieszkodliwianie lub ów odzysk muszą nastąpić po tym odbiorze.
51
Podobnie z brzmienia art. 25 ust. 1 rozporządzenia nr 1013/2006, dotyczącego kosztów odbioru w przypadku nielegalnego przemieszczania, wynika, że koszty te obejmują między innymi koszty związane z ich odzyskiem lub unieszkodliwianiem zgodnie z art. 24 ust. 2 tego rozporządzenia, co również oznacza, że odbiór obejmuje odzysk lub unieszkodliwianie.
52
Wniosek ten znajduje zresztą potwierdzenie w art. 15 dyrektywy 2008/98, do którego odsyła rozporządzenie nr 1013/2006 i który przewiduje odpowiedzialność za gospodarowanie odpadami, w szczególności ciążący na wytwórcy lub posiadaczu odpadów obowiązek przetwarzania odpadów samodzielnie lub zlecenia ich przetwarzania, a więc za pełny proces odzysku lub unieszkodliwiania. Artykuł 16 dyrektywy 2008/98 przewiduje ponadto, że państwa członkowskie tworzą specjalne instalacje, które są w stanie unieszkodliwiać odpady, również wtedy, gdy pochodzą one z państw trzecich lub są przewożone do nich.
53
W trzeciej kolejności taka wykładnia art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. c) rozporządzenia nr 1013/2006 narzuca się w świetle głównego celu realizowanego przez to rozporządzenie, a mianowicie ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego, a także w świetle racjonalnego ekologicznie gospodarowania odpadami, z którym to celem się ono wiąże, przypomnianych w pkt 49 niniejszego wyroku.
54
Gdyby bowiem po przetransportowaniu z powrotem nielegalnie przemieszczonych odpadów właściwy organ przekazał je ich właścicielowi, który – jak ma to miejsce w sprawach w postępowaniach głównych – może chcieć je odzyskać, rezygnując jednocześnie z samodzielnego zorganizowania ich powrotu, istniałoby ryzyko, że zostaną one ponownie przemieszczone w sposób nielegalny, a w każdym razie nie zostaną przetworzone, co zagroziłoby temu celowi w postaci racjonalnego ekologicznie gospodarowania odpadami, jak również wymogowi ograniczenia ich przemieszczania do minimum zgodnego z taką bezpieczną dla środowiska i skuteczną gospodarką odpadami, ustanowionemu w art. 4 ust. 2 lit. d) konwencji bazylejskiej i przypomnianemu w motywie 8 rozporządzenia nr 1013/2006.
55
Wreszcie można zauważyć, że art. 25 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie przemieszczania odpadów, zmiany rozporządzeń (UE) nr 1257/2013 i (UE) 2020/1056 oraz uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 (Dz.U. L, 2024/1157), który ma zastąpić art. 24 rozporządzenia nr 1013/2006 od dnia 21 maja 2026 r., obecnie wyraźnie stanowi w ust. 2, że odbiór odpadów przez jeden z organów lub jedną z osób prawnych lub fizycznych, o których mowa w lit. a)–c) tego przepisu, odbywa się „w celu zorganizowania ich unieszkodliwienia lub odzysku”.
56
W świetle powyższych rozważań na pytania pierwsze i drugie należy odpowiedzieć, że art. 24 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1013/2006 należy interpretować w ten sposób, iż z jednej strony lit. c) i d) tego przepisu stosuje się alternatywnie, przy czym lit. d) ma zastosowanie w przypadku braku możliwości zastosowania lit. c), a z drugiej strony lit. c) rzeczonego przepisu nakłada na właściwy organ państwa wysyłki, w przypadku wykrycia przez niego przemieszczenia, które uważa za nielegalne, obowiązek poddania odzyskowi lub unieszkodliwieniu odpadów odebranych w następstwie takiego przemieszczenia.
W przedmiocie pytania trzeciego
57
Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy w zakresie, w jakim art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. c) rozporządzenia nr 1013/2006 wymaga poddania odzyskowi lub unieszkodliwieniu odpadów odebranych przez właściwy organ państwa wysyłki pomimo sprzeciwu pierwotnego nadawcy, przepis ten jest ważny z punktu widzenia ochrony prawa własności wyrażonego w art. 17 ust. 1 Karty.
58
Zgodnie z art. 52 ust. 3 Karty w zakresie, w jakim zawiera ona prawa, które odpowiadają prawom zagwarantowanym w EKPC, ich znaczenie i zakres są takie same jak znaczenie i zakres praw przyznanych przez tę konwencję. To postanowienie nie stanowi jednak przeszkody, aby prawo Unii przyznawało szerszą ochronę. Wynika z tego, że do celów wykładni art. 17 ust. 1 Karty należy uwzględnić orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące art. 1 pierwszego protokołu dodatkowego do EKPC, w którym potwierdzono ochronę prawa własności (zob. podobnie wyrok z dnia 10 września 2024 r., Neves 77 Solutions, C‑351/22, EU:C:2024:723, pkt 80 i przytoczone tam orzecznictwo).
59
Artykuł 17 ust. 1 Karty zawiera trzy oddzielne normy. Pierwsza z nich, wyrażona w zdaniu pierwszym tego postanowienia, ma charakter ogólny i konkretyzuje zasadę poszanowania własności. Druga, zawarta w zdaniu drugim wspomnianego postanowienia, dotyczy pozbawienia własności i uzależnia je od spełnienia określonych warunków. Jeśli chodzi o trzecią z tych norm, zawartą w zdaniu trzecim tego samego postanowienia, przyznaje ona państwom uprawnienia w szczególności do regulowania korzystania z mienia w zakresie niezbędnym dla interesu ogólnego. Normy te nie są jednak pozbawione związku między sobą. Normy druga i trzecia dotyczą bowiem szczególnych przykładów naruszenia prawa własności i powinny być interpretowane w świetle zasady wyrażonej w pierwszej z tych norm (zob. podobnie wyrok z dnia 10 lipca 2025 r., INTERZERO i in., C‑254/23, EU:C:2025:569, pkt 144 i przytoczone tam orzecznictwo).
60
Należy ponadto przypomnieć, że zaistnienie pozbawienia własności zakłada, iż doszło do formalnego pozbawienia posiadania lub wywłaszczenia lub że sporna sytuacja była równoznaczna z faktycznym wywłaszczeniem (wyrok z dnia 5 maja 2022 r., BPC Lux 2 i in., C‑83/20, EU:C:2022:346, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).
61
W niniejszej sprawie z samego brzmienia art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. c) rozporządzenia nr 1013/2006 wynika, że rozpatrywany środek, a mianowicie odbiór przez właściwy organ państwa wysyłki odpadów, które są przedmiotem nielegalnego przemieszczania, w celu ich odzysku lub unieszkodliwienia, stosuje się pomocniczo, ponieważ organ ten podejmuje działanie jedynie wtedy, gdy za nielegalne przemieszczanie odpadów odpowiedzialność ponosi zgłaszający, niezależnie od tego, czy jest on właścicielem odpadów, czy też został przez niego upoważniony do dokonania przemieszczenia, a ten ostatni nie odebrał tych odpadów ani, a fortiori, nie wykazał swojej woli ani zdolności do zarządzania nimi w sposób racjonalny ekologicznie lub może ponownie podjąć próbę ich nielegalnego przemieszczenia.
62
W tych okolicznościach, mając na uwadze pomocniczy charakter interwencji właściwego organu, nie można uznać, że dokonany przez właściwy organ odbiór odpadów będących przedmiotem nielegalnego przemieszczenia stanowi „pozbawienie własności” w rozumieniu art. 17 ust. 1 Karty. Artykuł 24 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1013/2006 przyznaje bowiem pierwszeństwo w zakresie odbioru odpadów zgłaszającemu.
63
Nie zmienia to jednak faktu, że środek taki stanowi ograniczenie w wykonywaniu prawa własności, wchodzące w zakres regulacji korzystania z mienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 zdanie trzecie Karty, zważywszy, iż odpady te muszą być przeznaczone do odzysku lub unieszkodliwienia.
64
W tym względzie należy przypomnieć, że zagwarantowane w art. 17 ust. 1 Karty prawo własności nie jest prerogatywą absolutną i że korzystanie z niego może podlegać, na warunkach przewidzianych w art. 52 ust. 1 Karty, ograniczeniom uzasadnionym celami interesu ogólnego, do których realizacji dąży Unia (zob. podobnie wyrok z dnia 10 lipca 2025 r., INTERZERO i in., C‑254/23, EU:C:2025:569, pkt 108 i przytoczone tam orzecznictwo).
65
W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie przewidziany w art. 52 ust. 1 Karty wymóg, zgodnie z którym ograniczenia w korzystaniu z prawa własności muszą „być przewidziane ustawą”, jest spełniony, ponieważ z odpowiedzi na dwa pierwsze pytania wynika, że art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. c) rozporządzenia nr 1013/2006 należy interpretować w ten sposób, iż zobowiązuje on właściwy organ wysyłki do poddania odebranych odpadów odzyskowi lub unieszkodliwieniu, co może ograniczać prawo własności ich właścicieli. O ile bowiem akt, który pozwala na ingerencję w korzystanie z praw podstawowych, musi sam określać zakres ograniczenia wykonywania danego prawa, o tyle Trybunał może w razie potrzeby doprecyzować w drodze wykładni konkretny zakres ograniczenia z punktu widzenia zarówno samego brzmienia rozpatrywanych przepisów Unii, jak i ich ogólnej systematyki oraz celów, którym służą (zob. podobnie wyrok z dnia 21 czerwca 2022 r., Ligue des droits humains, C‑817/19, EU:C:2022:491, pkt 114 i przytoczone tam orzecznictwo).
66
W drugiej kolejności z utrwalonego orzecznictwa wynika, że ochrona środowiska i zdrowia ludzkiego jest jednym z celów interesu ogólnego, które mogą uzasadniać ograniczenia prawa własności (zob. podobnie wyroki: z dnia 9 marca 2010 r., ERG i in., C‑379/08 i C‑380/08, EU:C:2010:127, pkt 81 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 10 lipca 2025 r., INTERZERO i in., C‑254/23, EU:C:2025:569, pkt 152 i przytoczone tam orzecznictwo). Tymczasem, jak przypomniano w pkt 49 niniejszego wyroku, głównym celem rozporządzenia nr 1013/2006 jest ochrona środowiska i zdrowia ludzkiego. Artykuł 175 WE (obecnie art. 192 TFUE), który stanowi podstawę prawną rozporządzenia nr 1013/2006, odsyła bowiem do celów określonych w art. 174 WE (obecnie art. 191 TFUE), który stanowi, że polityka Unii w dziedzinie środowiska naturalnego przyczynia się w szczególności do zachowania, ochrony i poprawy jakości środowiska naturalnego oraz do ochrony zdrowia ludzkiego i że polityka ta stawia sobie za cel wysoki poziom ochrony.
67
W trzeciej kolejności, co się tyczy proporcjonalnego charakteru skutków, jakie pociąga za sobą odbiór będących przedmiotem nielegalnego przemieszczania odpadów na podstawie art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. c) rozporządzenia nr 1013/2006, należy przypomnieć, że zasada proporcjonalności wymaga, by akty instytucji Unii były odpowiednie do realizacji zgodnych z prawem celów zamierzonych przez dane uregulowanie i nie wykraczały poza to, co odpowiednie i konieczne do realizacji tych celów, przy czym tam, gdzie istnieje możliwość wyboru spośród większej liczby odpowiednich środków, należy stosować te najmniej dotkliwe, a wynikające z tego niedogodności nie mogą być nadmierne w stosunku do zamierzonych celów (zob. podobnie wyroki: z dnia 6 września 2017 r., Słowacja i Węgry/Rada, C‑643/15 i C‑647/15, EU:C:2017:631, pkt 206 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 10 lipca 2025 r., INTERZERO i in., C‑254/23, EU:C:2025:569, pkt 109).
68
W tym względzie należy stwierdzić, że odbiór odpadów przez właściwy organ państwa wysyłki w celu ich odzysku lub unieszkodliwienia w następstwie nielegalnego przemieszczania, w zakresie, w jakim gwarantuje on przetworzenie tych odpadów, jest odpowiedni do ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego.
69
Natomiast mniej restrykcyjny środek, taki jak ten przywołany na rozprawie przed Trybunałem i polegający na powierzeniu odpadów, po ich odebraniu przez organ wysyłki, podmiotowi zobowiązanemu do dokonania zgłoszenia lub podmiotowi, który faktycznie dokonał zgłoszenia, aby podmioty te same poddały odpady odzyskowi lub unieszkodliwieniu w razie potrzeby pod kontrolą organu wysyłki, nie stanowiłby środka odpowiedniego do ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego. W istocie brak woli zgłaszających lub ich niezdolność do odbioru odpadów, stwierdzone przez sąd krajowy, jak również nielegalny charakter omawianych przemieszczeń budzą poważne wątpliwości co do woli lub zdolności zgłaszających do odzysku lub unieszkodliwienia tych odpadów, wobec czego przywołany na rozprawie mniej restrykcyjny środek nie gwarantowałby ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego.
70
Ponadto spowodowane niedogodności, czyli w niniejszym przypadku ograniczenia prawa własności, nie są nieproporcjonalne do celu w postaci ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego.
71
W tym względzie, po pierwsze, zgodnie z orzecznictwem Trybunału ochrona zdrowia ludzkiego ma nadrzędne znaczenie w stosunku do względów ekonomicznych, w związku z czym może uzasadniać nawet znaczące negatywne skutki gospodarcze dla niektórych podmiotów gospodarczych (zob. podobnie wyrok z dnia 16 grudnia 2008 r., Arcelor Atlantique et Lorraine i in., C‑127/07, EU:C:2008:728, pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo). Podobnie zgodnie z art. 35 Karty przy określaniu i realizowaniu wszystkich polityk i działań Unii zapewnia się wysoki poziom ochrony zdrowia ludzkiego, a zgodnie z art. 37 Karty wysoki poziom ochrony środowiska i poprawa jego jakości muszą być zintegrowane z politykami Unii i zapewnione zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju.
72
Po drugie, odnośne ograniczenia mają granice i są kontrolowane.
73
Jak wskazano bowiem w pkt 62 niniejszego wyroku, art. 24 ust. 2 rozporządzenia nr 1013/2006 nie wymaga, by właściciel odpadów, niezależnie od tego, czy jest zgłaszającym na podstawie tego przepisu czy też nie, utracił wszystkie swoje prawa do tych odpadów ani by został ich faktycznie całkowicie pozbawiony.
74
Ponadto należy przypomnieć, że na podstawie prawa do skutecznej ochrony sądowej podejmowane przez organ wysyłki decyzje o poddaniu odebranych odpadów odzyskowi lub unieszkodliwieniu podlegają zaskarżeniu (zob. podobnie wyrok ETPC z dnia 28 czerwca 2018 r. w sprawie G.I.E.M.S.R.L. i in. przeciwko Włochom, CE:ECHR:2018:0628JUD000182806, § 302 i przytoczone tam orzecznictwo; wyrok z dnia 10 września 2024 r., Neves 77 Solutions, C‑351/22, EU:C:2024:723, pkt 95, 96 i przytoczone tam orzecznictwo). Sprawy w postępowaniach głównych świadczą zresztą o istnieniu kontroli sądowej, której przedmiotem są rozpatrywane ograniczenia prawa własności, co pozwala na zakwestionowanie tych ograniczeń poprzez podniesienie w stosownym przypadku zarzutu nieprawidłowości, w tym w odniesieniu do kwalifikacji jako „odpadu”, lub zarzutu dotyczącego arbitralnego lub nierozsądnego zachowania. Do celów tej kontroli sądowej owe decyzje o odzysku lub unieszkodliwieniu odpadów muszą być ponadto uzasadnione, przy czym w niniejszym przypadku uzasadniono je niezdolnością UQ i IC do zapewnienia, że odpady zostaną odebrane i przetworzone. Takie uzasadnienie oznacza, że właściwy organ powinien upewnić się co do naruszenia przez zgłaszającego przepisów w dwóch aspektach, zarówno w zakresie transportu odpadów, jak i ich przetwarzania, co zakłada wymianę informacji z tym zgłaszającym, która rzeczywiście miała miejsce w sprawach w postępowaniach głównych i która może w stosownym przypadku umożliwić mu odzyskanie odnośnych odpadów, jeżeli wykaże on swoją zdolność do ich przetworzenia.
75
W konsekwencji wykładnia art. 24 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1013/2006, wynikająca z odpowiedzi udzielonej na pytania pierwsze i drugie, pozwala zagwarantować wysoki poziom ochrony środowiska i zdrowia ludzi, który to cel jest również realizowany przez Kartę, wobec czego wykładnia ta jest zgodna z art. 17 ust. 1 Karty.
76
W świetle całości powyższych rozważań należy stwierdzić, że analiza pytania trzeciego nie wykazała niczego, co mogłoby wpłynąć na ważność art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. c) rozporządzenia nr 1013/2006.
W przedmiocie kosztów
77
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
1)
Artykuł 24 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów
należy interpretować w ten sposób, że:
z jednej strony lit. c) i d) tego przepisu stosuje się alternatywnie, przy czym lit. d) ma zastosowanie w przypadku braku możliwości zastosowania lit. c), a z drugiej strony lit. c) rzeczonego przepisu nakłada na właściwy organ państwa wysyłki, w przypadku wykrycia przez niego przemieszczenia, które uważa za nielegalne, obowiązek poddania odzyskowi lub unieszkodliwieniu odpadów odebranych w następstwie takiego przemieszczenia.
2)
Analiza pytania trzeciego nie wykazała niczego, co mogłoby wpłynąć na ważność art. 24 ust. 2 akapit pierwszy lit. c) rozporządzenia nr 1013/2006.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: szwedzki.