62009CC0463_PL
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
I – Wprowadzenie
1. Tribunal Superior de Justicia de Castilla‑La Mancha (zwany dalej: „sądem krajowym”) w swym wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożonym na podstawie art. 234 WE(2), przedłożył Trybunałowi pytanie dotyczące wykładni dyrektywy Rady 2001/23/WE z dnia 12 marca 2001 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub części przedsiębiorstw lub zakładów(3) .
2. Ten wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wiąże się ze sporem prawnym między Marią Socorro Martin (zwaną dalej „powódką w postępowaniu przed sądem krajowym”), dotychczasową pracownicą przedsiębiorstwa sprzątającego CLECE SA (zwanego dalej „CLECE”), a Ayuntamiento de Cobisa (gminą Cobisa) o roszczenia z dotychczasowego stosunku pracy z CLECE. Wnosząc powództwo, broni się ona przed niezgodnym, z jej punktu widzenia, z prawem wypowiedzeniem, powołując się między innymi na prawa zapewniane pracownikom przez dyrektywę 2001/23 w przypadku przejęcia zakładu.
3. W pytaniu prejudycjalnym Trybunał jest przede wszystkim proszony o wyjaśnienie, czy dyrektywa 2001/23 ma zastosowanie do takiego stanu faktycznego, w którym zarząd gminy, zlecający najpierw sprzątanie swoich pomieszczeń prywatnemu przedsiębiorstwu, wypowiedział następnie to zlecenie, by samemu przejąć sprzątanie, zatrudniając w tym celu wyłącznie nowy personel. Od strony prawnej stawiane jest tu pytanie o zakres stosowania tego aktu prawa Unii, przy czym Trybunał będzie musiał się przede wszystkim zająć kwestią, czy konieczny do przejęcia zakładu warunek zachowania jednostki gospodarczej spełniony jest także wówczas, gdy nie przenosi się składników majątkowych zakładu ani nie przejmuje żadnych pracowników, a „przejęcie” jako takie polega raczej wyłącznie na kontynuowaniu funkcji.
II – Ramy prawne
A – Prawo Unii (4)
4. Dyrektywa 2001/23 stanowi ujednolicony tekst dyrektywy Rady 77/187/EWG z dnia 14 lutego 1977 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub części przedsiębiorstw lub zakładów(5), zmienionej dyrektywą Rady 98/50/WE z dnia 29 czerwca 1998 r.(6) .
5. Stosownie do motywu 3 dyrektywy 2001/23 „konieczne jest zapewnienie ochrony pracowników w przypadku zmiany pracodawcy, w szczególności zapewnienie przestrzegania ich praw”.
6. Motyw 8 dyrektywy 2001/23 stanowi:
„Względy pewności prawnej i przejrzystości wymagały, aby pojęcie prawne przejęcia zostało wyjaśnione w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości. Wyjaśnienie to nie zmienia zakresu stosowania dyrektywy 77/187/EWG, interpretowanej przez Trybunał Sprawiedliwości”.
7. Artykuł 1 ust. 1 dyrektywy 2001/23 ma następujące brzmienie:
„a) Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do każdego przypadku przejęcia przedsiębiorstwa, zakładu lub części przedsiębiorstwa, zakładu, przez innego pracodawcę w wyniku prawnego przeniesienia własności lub łączenia.
b) Zgodnie z lit. a) i dalszymi postanowieniami niniejszego artykułu, przejęcie w rozumieniu niniejszej dyrektywy następuje wtedy, kiedy przejmowana jest jednostka gospodarcza, która zachowuje swoją tożsamość, oznaczającą zorganizowane połączenie zasobów, którego celem jest prowadzenie działalności gospodarczej, bez względu na to, czy jest to działalność podstawowa, czy pomocnicza.
c) Niniejszą dyrektywę stosuje się do przedsiębiorstw prywatnych i publicznych, prowadzących działalność gospodarczą, bez względu na to, czy działają dla osiągnięcia zysku, czy nie. Reorganizacja administracyjna organów administracji publicznej lub przeniesienie funkcji administracyjnych między organami administracji publicznej nie stanowi przejęcia w rozumieniu niniejszej dyrektywy”.
8. Artykuł 3 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2001/23 ma następujące brzmienie:
„Prawa i obowiązki zbywającego wynikające z umowy o pracę lub stosunku pracy istniejącego w momencie przejęcia przechodzą w wyniku tego przejęcia na przejmującego”.
9. Artykuł 4 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy stwierdza, jak następuje:
„Przejęcie przedsiębiorstwa, zakładu lub części przedsiębiorstwa lub zakładu nie stanowi samo w sobie podstawy do zwolnienia, czy to przez zbywającego, czy przejmującego. Postanowienie to nie stoi na przeszkodzie zwolnieniom z powodów ekonomicznych, technicznych lub organizacyjnych, powodujących zmiany w stanie zatrudnienia”.
B – Prawo krajowe
1. Przepisy ustawowe
10. Artykuł 44 ust. 1 Ley del Estatuto de los Trabajadores z 24 marca 1995 r. (zwanego dalej „kodeksem pracy”), który ma na celu transpozycję dyrektywy 2001/23, stanowi:
„Przejęcie przedsiębiorstwa, zakładu bądź niezależnej jednostki produkcyjnej tego przedsiębiorstwa nie prowadzi automatycznie do rozwiązania stosunku pracy; nowy pracodawca wstępuje w prawa i obowiązki poprzedniego pracodawcy z tytułu umowy o pracę i zabezpieczenia społecznego, w tym przejmuje zobowiązania emerytalne na warunkach określonych przez właściwe przepisy szczególne, jak również, ogólnie, we wszystkie obowiązki w dziedzinie dodatkowej ochrony socjalnej, jakich podjął się zbywający”.
11. Artykuł 44 ust. 2 kodeksu pracy stanowi, że „[do] celów niniejszego postanowienia […] pod pojęciem przejęcia przedsiębiorstwa […] rozumie się przeniesienie jednostki gospodarczej, zachowującej swoją tożsamość, oznaczającą zorganizowane połączenie zasobów, którego celem jest prowadzenie działalności gospodarczej, bez względu na to, czy jest to działalność podstawowa, czy pomocnicza” – definicja ta odpowiada art. 1 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2001/23.
2. Układ zbiorowy
12. Artykuł 14 Convenio Colectivo de Limpieza de Edificios y Locales de la Provincia de Toledo (układu zbiorowego w sprawie świadczenia usług sprzątania budynków i pomieszczeń w Toledo, opublikowanego w Boletìn Oficial de la Provincia de Toledo nr 269 z dnia 22 listopada 2005 r.), przewiduje:
„Jeżeli przedsiębiorstwo, w którym usługi sprzątania świadczone były przez wykonujące to zlecenie przedsiębiorstwo, przejmuje na siebie wykonanie tych usług, nie jest ono zobowiązane do przejęcia personelu, który był zatrudniony do wykonywania tych usług przez zaangażowane w tym celu przedsiębiorstwo, o ile usługi sprzątania mają być wykonywane przez własnych pracowników tego przedsiębiorstwa. W przeciwnym wypadku danych pracowników należy przejąć, jeśli do wykonywania tych usług sprzątania należałoby zatrudnić nowy personel”.
III – Stan faktyczny, postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
13. Powódka w postępowaniu przed sądem krajowym była zatrudniona w CLECE od 25 marca 2004 r. jako sprzątająca, świadcząca pracę w pomieszczeniach Ayuntamiento de Cobisa (Toledo) na podstawie umowy zawartej przez obie pozwane strony 27 maja 2003 r. o usługach sprzątania w miejskich szkołach i budynkach. Z postanowienia odsyłającego wynika, że w celu wykonania tej pracy nie używano żadnego specjalnego sprzętu.
14. Po przedłużeniu umowy świadczenia usług sprzątania w dniu 9 listopada 2007 r. Ayuntamiento wypowiedział ją CLECE z dniem 31 grudnia 2007 r. W dniu 2 stycznia 2008 r. przedsiębiorstwo to zakomunikowało powódce w postępowaniu przed sądem krajowym, że z dniem 1 stycznia 2008 r. należy do personelu Ayuntamiento, ponieważ ten podmiot wygrał przetarg na świadczenie usług sprzątania w pomieszczeniach Ayuntamiento. Podmiot ten powinien zgodnie z postanowieniami obowiązującego układu zbiorowego w sprawie usług sprzątania budynków i pomieszczeń w Toledo przejąć wszelkie prawa i obowiązki, które regulowały dotychczasowy stosunek pracy.
15. Powódka w postępowaniu przed sądem krajowym pojawiła się w dniu 2 stycznia 2008 r. w swym miejscu pracy w pomieszczeniach Ayuntamiento, gdzie jednak odmówiono jej możliwości podjęcia pracy. CLECE nie zatrudniła jej ponownie w innym miejscu pracy. Z postanowienia odsyłającego wynika również, że w dniu 10 stycznia 2008 r. Ayuntamiento zatrudnił do sprzątania swych pomieszczeń pięć pracownic poprzez utworzone w dniu 21 stycznia 2007 r. pośrednictwo pracy.
16. W sprawie powództwa wniesionego przez powódkę w postępowaniu przed sądem krajowym przeciwko CLECE i Ayuntamiento de Cobisa z tytułu niezgodnego z prawem wypowiedzenia zapadł wyrok Juzgado de lo Social N° 2 de Toledo, w którym stwierdzono, że temu ostatniemu brakuje legitymacji biernej, podczas gdy powództwo przeciwko pozwanej także CLECE zostało uznane za słuszne, zwolnienie z pracy – za niezgodne z prawem, a CLECE została zobowiązana, według swego uznania, albo do zatrudnienia pracownicy na warunkach obowiązujących przed jej zwolnieniem, albo do wypłacenia jej odszkodowania w wysokości 6507,10 EUR oraz – w każdym przypadku – do wypłacenia wynagrodzenia utraconego w okresie trwania postępowania.
17. Wyżej wymienione przedsiębiorstwo zaskarżyło ten wyrok do sądu krajowego w dniu 26 grudnia 2008 r. CLECE wskazywała w nim zasadniczo, że to Ayuntamiento stał się stroną umowy o pracę z powódką w postępowaniu przed sądem krajowym, zgodnie z art. 14 układu zbiorowego w sprawie usług sprzątania budynków i pomieszczeń w Toledo w związku z art. 44 kodeksu pracy i przytoczonym przez nią orzecznictwem.
18. Sąd krajowy daje w swym postanowieniu wyraz wątpliwościom odnośnie do możliwości zastosowania dyrektywy 2001/23 w postępowaniu krajowym. Z tego względu zawiesił on postępowanie i przedłożył Trybunałowi następujące pytanie w celu wydania orzeczenia w trybie prejudycjalnym:
„Czy sytuację, w której gmina przejmuje usługi sprzątania swoich poszczególnych pomieszczeń, które to czynności były wcześniej wykonywane przez zakontraktowane przedsiębiorstwo, i w tym celu zatrudnia nowy personel, należy uznać za objętą zakresem art. 1 ust. 1 lit. a) i b) dyrektywy 2001/23/WE?”.
IV – Postępowanie przed Trybunałem
19. Postanowienie odsyłające, wydane w dniu 20 października 2009 r., wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 25 listopada 2009 r.
20. Uwagi na piśmie w terminie przewidzianym w art. 23 statutu Trybunału przedstawiły rząd Królestwa Hiszpanii oraz Komisja.
21. Ponieważ żaden z uczestników nie wystąpił z wnioskiem o przeprowadzenie procedury ustnej, po zgromadzeniu ogólnym Trybunału, które odbyło się w dniu 31 sierpnia 2010 r., mogła zostać opracowana opinia rzecznika generalnego w tej sprawie.
V – Istotne argumenty stron
22. Rząd hiszpański reprezentuje pogląd, że sytuacja taka jak w postępowaniu przed sądem krajowym należy do zakresu stosowania dyrektywy 2001/23, mimo że dalsze wykonywanie tudzież przejęcie usług sprzątania, ściśle rzecz biorąc, nie może być traktowane na równi z przejęciem w rozumieniu prawa handlowego.
23. Jego zdaniem w postępowaniu przed sądem krajowym Ajuntamiento nie dysponował personelem koniecznym do świadczenia usług sprzątania w swych pomieszczeniach i dlatego musiał zatrudnić nowych pracowników. W takim przypadku powinno było zatem znaleźć zastosowanie orzecznictwo Trybunału, tym bardziej że nie ma wątpliwości, iż odbyło się przeniesienie funkcji z CLECE na Ayuntamiento przy zachowaniu tego samego celu, to jest wykonywania usług sprzątania, że Ayuntamiento cechuje się stabilną i autonomiczną strukturą organizacyjną, mimo iż jego cele wykraczają poza zwykłe usługi sprzątania i są podrzędne w stosunku do głównych zadań związanych z zarządzaniem gminą, a ponadto liczba pracowników cedującego pozostaje ograniczona do własnego personelu.
24. Komisja
natomiast reprezentuje pogląd, że dyrektywa 2001/23 nie znajduje zastosowania do sytuacji, w której Ayuntamiento, który uprzednio powierzył sprzątanie własnych pomieszczeń prywatnemu przedsiębiorstwu, wypowiada umowę i samo kontynuuje zadanie sprzątania, nie przejmując pod względem ilościowym, jak i z uwagi na kompetencje istotnej części pracowników, których pozostawiało do dyspozycji prywatne przedsiębiorstwo w celu realizacji umowy.
25. Według Komisji Trybunał wielokrotnie już bowiem stwierdzał, że przejęcie w sektorze sprzątania może nastąpić, jeśli nowy pracodawca nie tylko kontynuuje usługi sprzątania, lecz przejmuje część pracowników podwykonawcy, o ile przejęcie personelu obejmuje istotną pod względem ilościowym i kwalifikacji część pracowników, których to przedsiębiorstwo zatrudniało do wykonania zlecenia w charakterze podwykonawcy(7) .
26. Komisja wskazuje, że z postanowienia odsyłającego nie wynika dokładnie, czy powódka w postępowaniu przed sądem krajowym była jedyną pracownicą zatrudnianą przez CLECE w pomieszczeniach Ayuntamiento. Ponieważ jednak ta ostatnia zatrudniła pięciu pracowników, by kontynuować prace, które uprzednio wykonywał podwykonawca, jest jej zdaniem możliwe, iż CLECE korzystało z podobnej liczby pracowników. W każdym razie z postanowienia odsyłającego wynika dla Komisji, że żaden z dotychczasowych pracowników nie pozostał nadal zatrudniony i że Ayuntamiento, zamiast tego, do sprzątania swych pomieszczeń zatrudniło poprzez pośrednictwo pracy pięć nowych pracownic. W związku z tym jej zdaniem nie doszło do przeniesienia „jednostki gospodarczej”, tak że nie mamy do czynienia z „przejęciem” w rozumieniu dyrektywy 2001/23.
VI – Ocena prawna
A – Uwagi wstępne
27. Przyjmując dyrektywę 77/187 – poprzedniczkę dyrektywy 2001/23 – po raz pierwszy na płaszczyźnie ponadnarodowej stworzono kompleksowy system ochrony w dziedzinie zabezpieczenia praw pracowników, na których stosunek pracy ma wpływ przejęcie przedsiębiorstwa, zakładu lub części zakładu. Dyrektywa, powodująca częściową harmonizację systemów krajowego indywidualnego prawa pracy, przewiduje w istocie, że prawa i obowiązki zbywającego wynikające z umowy o pracę lub stosunku pracy istniejącego w momencie przejęcia muszą przejść w wyniku tego przejęcia na przejmującego. Realizuje ona tym samym w największym możliwym stopniu cel zapewnienia kontynuacji stosunku pracy z przejmującym w niezmienionej formie, by zapobiec sytuacji, że pracownicy dotknięci przejęciem przedsiębiorstwa znaleźli się w związku z tym w mniej korzystnej sytuacji(8) . Oprócz tej ochrony pracowników, wynikającej z motywów polityki społecznej, celem bazującej na art. 94 WE dyrektywy 77/187 jest zapewnienie funkcjonowania wspólnego rynku, ponieważ według oceny twórcy dyrektywy różny poziom ochrony pracowniczej w przypadku przejęcia przedsiębiorstw lub zakładów w państwach członkowskich może działać jako bariera dla rozwoju handlu.
28. Dyrektywa 77/187 podlegała częstej wykładni ze strony Trybunału. W dużej mierze ze względu na liczne wyroki Trybunału twórca dyrektywy dokonał jej znaczącej nowelizacji poprzez dyrektywę 98/50 i dostosował jej tekst do tego orzecznictwa. Ze względów dotyczących przejrzystości przyjęto ostatecznie dyrektywę 2001/23, stanowiącą ujednoliconą wersję, bez zmiany treści, dyrektywy 77/187. Właśnie z powodu tego konstruktywnego współdziałania ustawodawcy Unii i Trybunału przy kształtowaniu indywidualnego prawa pracy – w ramach ich właściwych kompetencji traktatowych – dotychczasowe orzecznictwo w sprawie poprzedniej dyrektywy okazuje się cenną pomocą dla stosującego prawo, by ustalić sens i cel poszczególnych postanowień dyrektywy 2001/23. Odnosi się to szczególnie do tych postanowień, które ustalają podmiotowy zakres stosowania dyrektywy i o których wykładnię chodzi w niniejszym postępowaniu w trybie prejudycjalnym.
B – Analiza pytania prejudycjalnego
1. Rozważania wstępne
29. Pytanie prejudycjalne ma na celu wyjaśnienie przez Trybunał, czy stan faktyczny stanowiący podstawę postępowania przed sądem krajowym wypełnia przesłanki stanu faktycznego określone w art. 1 lit. a) i b) dyrektywy 2001/23 i czy w związku z tym jest objęty zakresem stosowania tej dyrektywy. Przy dokładniejszej analizie okazuje się, że sąd krajowy w swym pytaniu nie oczekuje niczego innego niż wskazania, czy w postępowaniu przed sądem krajowym nastąpiło „przejęcie zakładu” w rozumieniu dyrektywy. W związku z tym należy przypomnieć, że w myśl stosunku współdziałania, właściwego dla postępowania w trybie prejudycjalnym, z zasady tylko do sędziego krajowego należy sprawdzenie, przy zastosowaniu prawa wspólnotowego i przepisów wykonawczych prawa krajowego, czy w konkretnym przypadku spełnione są warunki przejęcia. W tym sensie Trybunał wskazał więc w swym orzecznictwie(9), że sąd krajowy przy tej analizie powinien uwzględnić wszystkie fakty charakteryzujące daną sprawę i dokonać łącznej oceny jej wszystkich aspektów.
30. Do kompetencji Trybunału należy z kolei wskazanie sędziemu krajowemu, poprzez dokonanie wykładni, wszystkich istotnych kryteriów umożliwiających mu dokonanie tej oceny. Jak pokazuje dotychczasowe orzecznictwo, Trybunałowi oczywiście nie zakazuje się robienia szerszego użytku ze swych kompetencji w zakresie dokonywania wykładni, tak aby udzielić sądowi krajowemu odpowiedzi przydatnej do zakończenia zawisłego przed nim sporu prawnego, polegającego przykładowo na dokonaniu na kanwie konkretnego przypadku wykładni takich właśnie kryteriów i odniesieniu się do poszczególnych aspektów przedłożonego mu stanu faktycznego(10) .
31. Po tych ogólnych wywodach przejdę następnie do właściwego pytania zawartego we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, które odnosi się do możliwości zastosowania dyrektywy 2001/23 w takim stanie faktycznym jak opisany w pytaniu prejudycjalnym.
2. Możliwość zastosowania dyrektywy 2001/23
32. Jak wynika z art. 1 ust. 1 dyrektywy 2001/23, jej zastosowanie podlega trzem warunkom: przejęcie musi być związane ze zmianą pracodawcy, musi ono dotyczyć przedsiębiorstwa, zakładu lub części zakładu i musi ono odbyć się na podstawie umowy(11) .
a) Zmiana pracodawcy odbywająca się na podstawie umowy
i) Funkcja instytucji jako zleceniodawcy
33. Na wstępie należy pokrótce przypomnieć owo orzecznictwo Trybunału, zgodnie z którym przejęcie działalności gospodarczej osoby prawnej prawa prywatnego przez osobę prawną prawa publicznego jest zasadniczo objęte zakresem stosowania dyrektywy 77/187(12) . Taki wniosek należy wyciągnąć, jak potwierdził to niedawno Trybunał w wyroku w sprawie UGT‑FSP(13) z dnia 29 lipca 2010 r., także w odniesieniu do dyrektywy 2001/23.
34. W tym kontekście należy wskazać, że Trybunał uznał dyrektywę 77/187 za możliwą do zastosowania także wówczas, gdy gmina, to jest osoba prawna prawa publicznego, działając w ramach specyficznych norm prawa administracyjnego, przejmuje sama określone zadania, które dotychczas w interesie tej gminy wykonywane były przez stowarzyszenie niemające celu zarobkowego, osobę prawną prawa prywatnego, o ile przenoszona jednostka zachowa swoją tożsamość(14) . Zgodnie z powyższym sama okoliczność, że usługi sprzątania, świadczone dotychczas przez pracowników CLECE na rzecz Ayuntamiento – jako organu władzy publicznej – zostały przejęte przez nią samą, nie stanowi przeszkody dla możliwości zastosowania dyrektywy 2001/23. Ponadto w postępowaniu przed sądem krajowym nie zaistniały także specyficzne okoliczności, opisane w art. 1 ust. 1 lit. c) tej dyrektywy.
ii) Przejęcie na podstawie wypowiedzenia umowy o świadczenie usług sprzątania
35. W odniesieniu do form przejęcia w rozumieniu dyrektywy należy na wstępie stwierdzić, że Trybunał w swym orzecznictwie stosuje szeroką wykładnię pojęcia „przejęcia w wyniku prawnego przeniesienia własności”, stosownie do celu dyrektywy, jakim jest ochrona pracowników w przypadku przejęcia ich przedsiębiorstwa. Zgodnie z powyższymi założeniami rozstrzygnął on, że dyrektywa ma zastosowanie we wszystkich przypadkach, gdy na podstawie umowy zmienia się jednostka odpowiedzialna za działalność przedsiębiorstwa lub osoba prawna, na której ciążą zobowiązania pracodawcy w stosunku do pracowników przedsiębiorstwa(15) .
36. Zgodnie z powyższym Trybunał postanowił także, że zakresem działania dyrektywy objęte są przypadki, w których przedsiębiorstwo w drodze umowy przenosi na inne przedsiębiorstwo odpowiedzialność za przeprowadzenie prac sprzątania, które poprzednio wykonywało samo(16), oraz w których zleceniodawca, który powierzył sprzątanie swoich pomieszczeń pierwszemu przedsiębiorstwu, wypowiada umowę z tym przedsiębiorstwem i zawiera umowę o prowadzenie podobnych prac z drugim przedsiębiorstwem(17) .
37. Większe znaczenie dla oceny prawnej przedmiotowej sprawy ma jednak wyrok w sprawie Hernández Vidal(18), wykazujący liczne podobieństwa do postępowania przed sądem krajowym, w którym Trybunał orzekł, że dyrektywa musi móc mieć zastosowanie, w przypadku gdy przedsiębiorstwo, które zleciło innemu przedsiębiorstwu sprzątanie swych pomieszczeń lub ich części, postanawia wypowiedzieć umowę z tym przedsiębiorstwem, by następnie samo wykonywać te prace. Ponieważ takie same okoliczności występują w sprawie zawisłej przed sądem krajowym, w moim przekonaniu dadzą się tu niewątpliwie zastosować wnioski Trybunału z wymienionego wyżej wyroku. Stąd też terminu „przejęcie w wyniku prawnego przeniesienia własności”, jak zresztą słusznie stwierdził rzecznik generalny L.A. Geelhoed w swej opinii w sprawie Abler i in.(19), nie należy rozumieć w ten sposób, że przejęcie powinno nastąpić wyłącznie „na podstawie” umowy. Jednostronna czynność prawna, jak wypowiedzenie umowy o wykonywaniu usług sprzątania, następuje także w ramach umowy i dlatego może być objęta zakresem działania dyrektywy.
38. Wypowiedzenie przez Ayuntamiento obowiązującej dotychczas umowy z CLECE i przejęcie wykonywanego dotychczas przez jego pracowników sprzątania jest w tym kontekście wystarczające, by przyjąć istnienie „przejęcia w wyniku prawnego przeniesienia własności” w rozumieniu art. 1 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2001/23. Ponieważ zachodzi tu zmiana pracodawcy dokonana na podstawie umowy, spełnione są dwa warunki przewidziane dla przejęcia zakładu.
b) Przejęcie jednostki gospodarczej
i) Pojęcie jednostki gospodarczej
39. Jak stwierdzono na wstępie, celem dyrektywy jest zapewnienie ciągłości stosunków pracy istniejących w obrębie jednostki gospodarczej niezależnie od zmiany właściciela. Tak więc decydującym kryterium przy udzielaniu odpowiedzi na pytanie, czy chodzi o przejęcie w rozumieniu tej dyrektywy, jest to, czy dane przejęcie zapewnia zachowanie tożsamości tej jednostki(20) . Musi zatem chodzić o przejęcie jednostki gospodarczej zorganizowanej w sposób stały, której działalność nie ogranicza się do wykonania określonego zadania(21) . Pojęcie jednostki odnosi się zatem zgodnie z orzecznictwem Trybunału do zorganizowanej zbiorowości osób i składników pozwalających na prowadzenie działalności gospodarczej, która realizuje określony własny cel(22) .
40. W oparciu o wypracowaną przez Trybunał definicję sformułowanie to zostało następnie niemal dosłownie włączone przez dyrektywę 98/50 do art. 1 ust. 1 lit. b) dyrektywy w sprawie przejęcia zakładów, jednak bez powodowania przez to zmiany zakresu stosowania poprzedniej dyrektywy 77/187, stosownie do wykładni dokonanej przez Trybunał(23) . Wyjaśnia to motyw 8 dyrektywy 2001/23. Zgodnie z wymienionym przepisem przejęcie odnosi się do jednostki gospodarczej zachowującej swoją „tożsamość”, oznaczającą „zorganizowane połączenie zasobów, którego celem jest prowadzenie działalności gospodarczej, bez względu na to, czy jest to działalność podstawowa, czy pomocnicza”.
ii) Ogólne kryteria oceny istnienia jednostki gospodarczej
– W przedmiocie kryteriów w szczególności
41. Dla stwierdzenia, czy przesłanki przejęcia jednostki zostały spełnione zgodnie z powyższą definicją prawną, należy wziąć pod rozwagę wszystkie okoliczności faktyczne, które charakteryzują daną sprawę. Trybunał w swym utrwalonym orzecznictwie posługuje się przy tym katalogiem łącznie siedmiu kryteriów oceny. Do istotnych kryteriów zalicza się w szczególności: (1) rodzaj przedsiębiorstwa lub zakładu, o które chodzi; (2) przejęcie lub brak przejęcia składników majątkowych, takich jak budynki i ruchomości; (3) wartość składników niematerialnych [aktywów] w chwili przejęcia; (4) przejęcie lub brak przejęcia większości pracowników przez nowego pracodawcę; (5) przejęcie lub brak przejęcia klientów, a także (6) stopień podobieństwa działalności prowadzonej przed przejęciem i po nim oraz (7) czas trwania ewentualnego zawieszenia tej działalności. Okoliczności te stanowią jednakże tylko pojedyncze elementy oceny, która musi być dokonana całościowo, i stąd nie mogą być one oceniane osobno(24) .
42. Trybunał w swym orzecznictwie wskazał także na konieczność uwzględniania w ocenie istotnych okoliczności, między innymi rodzaju przedsiębiorstwa czy zakładu, o które chodzi. W opinii Trybunału waga poszczególnych kryteriów charakteryzujących fakt przejęcia w rozumieniu dyrektywy różni się z konieczności zależnie od prowadzonej działalności, a nawet od metod produkcji lub eksploatacji, stosowanych w danym przedsiębiorstwie, zakładzie lub w części zakładu. Ponieważ jednostka gospodarcza może działać w określonych sferach, nie posiadając istotnych składników materialnych lub niematerialnych, zachowanie tożsamości takiej jednost ki po jej przejęciu nie może zależeć od przeniesienia tych składników(25) .
43. Ta ostatnia okoliczność ma szczególnie zastosowanie do określonych sektorów, jak działalność gospodarcza w zakresie sprzątania, w których materialne i niematerialne składniki majątkowe, co Trybunał stwierdził w wyroku w sprawie Hernández Vidal i in.(26), występują często tylko w ich najprostszej formie, a głównie chodzi w nich o ludzką siłę roboczą(27) . Z tego właśnie względu Trybunał w odniesieniu do przedsiębiorstwa świadczącego usługi sprzątania orzekł, że zorganizowana zbiorowość wyspecjalizowanych pracowników najemnych, wykonujących na stałe wspólną funkcję może, wobec braku innych zasobów przedsiębiorstwa, stanowić jednostkę gospodarczą.
44. Trybunał w tym wyroku sprowadził swoje orzecznictwo do jednej przekonującej swą klarownością i prostotą formuły. Zgodnie z nią jednostka gospodarcza musi „wprawdzie posiadać wystarczającą strukturę i niezależność, lecz nie musi obejmować koniecznie znacznych materialnych czy niematerialnych składników majątkowych”(28) . Z tego stwierdzenia dadzą się wyciągnąć następujące wnioski, istotne dla oceny prawnej niniejszej sprawy: wprawdzie – w zależności od sektora gospodarki – mogą być uwzględniane ograniczenia w wymogach istnienia materialnych czy niematerialnych składników majątkowych, nie dotyczy to jednak koniecznych wymogów „ustrukturyzowania” i „niezależności” danej jednostki(29) .
45. Tym samym Trybunał sam wychodzi z założenia, że ustanowione przezeń wymienione wyżej siedem kryteriów przejęcia zakładu w żadnym wypadku nie musi być spełnionych kumulatywnie. Przeciwnie, zawsze należy uwzględniać specyfikę konkretnego zakładu i sektora gospodarki, w którym działa. W związku z powyższym dalszy pogłębiony wywód będzie dotyczył tylko kryteriów, które są istotne w kontekście rozpatrywanego pytania prejudycjalnego i których spełnienie wydaje się problematyczne.
46. Należy zatem zastosować te kryteria w sprawie przed sądem krajowym.
47. Istniejąca przed przejęciem jednostka organizacyjna jako taka musi przy tym także po przejęciu istnieć nadal w zasadzie bez zmian. Decydujące jest zatem przede wszystkim to, czy przed przejęciem w ogóle istniała samodzielna jednostka gospodarcza. Przedmiotem analizy w sprawie przed sądem krajowym musi więc być wyłącznie grupa pracowników zatrudniana przez CLECE do celów sprzątania w Ayuntamiento. W tym zakresie, wbrew opinii rządu hiszpańskiego(30), jest zupełnie nieistotne, czy Ayuntamiento jako administracja gminna spełnia wymogi samodzielnej jednostki organizacyjnej.
– Brak przejęcia materialnych i niematerialnych składników majątkowych
Materialne składniki majątkowe
48. Jeśli chodzi o przedłożony tu do oceny przypadek, z akt wynika, iż powódka w postępowaniu przed sądem krajowym była zatrudniona w ramach liczącej około czterech osób załogi sprzątającej(31) na zlecenie Ayuntamiento, przy czym należy zauważyć, że zgodnie z informacją sądu krajowego przy tej pracy nie był używany żaden specjalny sprzęt. Pozwala to sądzić, że ci pracownicy przy wykonywaniu swych czynności zdani byli przede wszystkim na ludzką siłę roboczą, i dlatego w następstwie wypowiedzenia umowy w sprawie usług sprzątania nie nastąpiło przekazanie Ayuntamiento materialnych składników majątkowych, takich jak urządzenia, maszyny czy sprzęt czyszczący(32) .
Niematerialne składniki majątkowe
49. W celu dokonania oceny pytania, czy jednostka gospodarcza została przejęta w rozumieniu dyrektywy, obok materialnych składników majątkowych istotne są także ewentualne składniki niematerialne oddane do dyspozycji przez pierwotnego pracodawcę do celów wykonywania działalności.
50. Z orzecznictwa wynika, że uwzględnienia wymagają określone aspekty, jak tożsamość personelu, ich kierownictwa, organizacji i metod pracy, które w opinii Trybunału decydują o charakterze zakładu lub części zakładu jako jednostki gospodarczej(33) . W odniesieniu do trzech pierwszych aspektów, odnoszących się bez wyjątku do wewnętrznej organizacji przedsiębiorstwa, można już stwierdzić, że nic nie wskazuje na to, by załoga składająca się zaledwie z czterech osób, do której należała powódka w postępowaniu przed sądem krajowym, miała w swym składzie personel kierowniczy, nie mówiąc już o posiadaniu przez nią określonej struktury organizacyjnej.
51. Jak wynika z wyroku w sprawie Klarenberg(34), Trybunał wymaga mianowicie określonego minimum wewnętrznej struktury organizacyjnej przedsiębiorstwa, a mianowicie takiej, że pomiędzy poszczególnymi czynnikami produkcyjnymi muszą być zachowane funkcjonalne więzi współzależności i wzajemnego uzupełniania się, łączące je i sprawiające, iż jako całość służą one wykonywaniu określonej działalności gospodarczej(35) .
52. Sąd krajowy wskazuje w każdym razie, że powódka w postępowaniu przed sądem krajowym świadczyła pracę jako sprzątająca w szkołach miejskich i budynkach gminnych. Należy więc zakładać, że każdy z pracowników pracował zasadniczo niezależnie od innych, przy czym przydzielano mu określone pomieszczenia, które musiał sprzątać w dokładnie określonym czasie. Wątpliwe jest zatem, czy w postępowaniu przed sądem krajowym spełnione są postawione przez Trybunał warunki „ustrukturyzowania” i „niezależności” danej jednostki(36), jeśli praca powódki była co do zasady identyczna z pracą innych pracowników, a współdziałanie między nimi w ramach wspólnoty pracy nie istniało – co mogłoby stanowić punkt wyjścia dla istnienia kompleksowej struktury organizacyjnej.
53. Z drugiej strony nie można abstrahować od tego, że w usługach sprzątania planowanie i organizacja oraz fachowość i wiedza z reguły odgrywają o wiele mniejszą rolę niż w innych zawodach(37) . Przede wszystkim z tego powodu przedsiębiorstwa sprzątające zatrudniają nierzadko także pracowników niewykwalifikowanych. Ten wniosek nie dotyczy oczywiście tych wyspecjalizowanych usług sprzątania, które wymagają specjalistycznego wyposażenia i metod pracy. Istotnymi niematerialnymi składnikami w specjalistycznych usługach sprzątania byłyby na przykład organizacja pracy, kalkulacje, znajomość określonych technologii sprzątania, metody pracy, nabyte sprawności w obchodzeniu się z substancjami szkodliwymi dla zdrowia czy nawet zagrażającymi życiu, by wymienić tylko niektóre z nich.
54. Wobec braku w aktach wskazań przeciwnych należy wyjść z założenia, że Ayuntamiento nie przejął żadnego z wymienionych rodzajów niematerialnych składników majątkowych. Niezależnie od tego nic nie wskazuje na to, by załoga, do której należała powódka w postępowaniu przed sądem krajowym, mogła zostać uznana za ekipę świadczącą wyspecjalizowane usługi sprzątania w powyżej przedstawionym sensie. W tym kontekście należy raczej przyjąć, że do wykonywania tych czynności nie były konieczne żadne szczególne sprawności ani metody pracy. Tym samym nie doszło także do przejęcia niematerialnych składników majątkowych.
– Odgraniczenie pojęcia kontynuacji funkcji
55. Wobec braku przejęcia materialnych oraz niematerialnych składników majątkowych należałoby już na tym etapie przeprowadzanej analizy zasadniczo wykluczyć istnienie jednostki gospodarczej w okolicznościach sprawy przed sądem krajowym. W zakresie, w jakim Ayuntamiento tylko kontynuował zadanie sprzątania, nie przejmując wykonujących tę pracę dotychczas pracowników, w sprawie przed sądem krajowym można byłoby w zasadzie założyć zwykłą „kontynuację funkcji”, której zgodnie z nowszym orzecznictwem Trybunału zasadniczo nie obejmuje zakres stosowania dyrektywy 2001/23(38) .
56. Jak Trybunał słusznie uznał, zakres pojęcia przejęcia przedsiębiorstwa nie jest nieograniczony(39) . Najdalszą granicę tej szerokiej wykładni Trybunał ustanowił w wyroku w sprawie Süzen(40), precyzując, że sama okoliczność, iż usługi świadczone przez starego i nowego zleceniobiorcę są podobne, nie pozwala wyciągać wniosku, że zachodzi przejęcie jednostki gospodarczej. Zdaniem Trybunału jednostki nie można bowiem rozumieć jako samej działalności.
57. To orzecznictwo zostało potwierdzone w wyroku w sprawie Hernández Vidal i in., która – jak już wzmiankowano – wykazuje znaczne podobieństwa do niniejszego sporu prawnego. Stan faktyczny był tam o tyle podobny, że chodziło – podobnie jak w niniejszym postępowaniu przed sądem krajowym – o pytanie, czy przedsiębiorstwo, które wypowiedziało zawartą z przedsiębiorstwem sprzątającym umowę o usługi sprzątania, by samemu sprzątać swoje pomieszczenia, było prawnie zobowiązane na podstawie dyrektywy w sprawie przejęcia przedsiębiorstwa do dalszego zatrudniania pracowników przedsiębiorstwa sprzątającego. W tamtym wyroku Trybunał stwierdził, co następuje:
„Sama okoliczność, że czynności sprzątania wykonywane przez przedsiębiorstwo sprzątające, a następnie dokonywane samodzielnie przez przedsiębiorstwo, do którego należą pomieszczenia, są podobne, nie pozwala jeszcze wnioskować o przejęciu jednostki gospodarczej przez drugie przedsiębiorstwo od pierwszego. Jednostka nie może być bowiem rozumiana jako sama działalność”(41) .
58. Wobec wyraźnego podobieństwa elementów stanu faktycznego orzeczenie to wydaje mi się możliwe do zastosowania w niniejszej sprawie. Kontynuowanie prac sprzątania samo w sobie nie stanowi czynnika decydującego, pozwalającego wnioskować o przejęciu jednostki gospodarczej, lecz zgodnie z orzecznictwem Trybunału tylko jedną z wielu przesłanek.
– Kryterium przejęcia znacznej części załogi
W przedmiocie orzecznictwa Trybunału
59. Kontynuowanie funkcji mogłoby moim zdaniem zostać co najwyżej zanegowane, gdyby sąd krajowy w ramach przewidzianej całościowej oceny okoliczności postępowania doszedł do wniosku, że w niniejszej sprawie spełnione są inne kryteria, decydujące o uznaniu istnienia jednostki gospodarczej.
60. Przeciwko temu mogłoby w tym kontekście już teraz jednak przemawiać to, że najwyraźniej żaden z czterech lub pięciu pracujących dla CLECE pracowników – w tym powódka w postępowaniu przed sądem krajowym – nie został dalej zatrudniony. Okoliczność dalszego zatrudniania jest bowiem, zgodnie z orzecznictwem Trybunału, ważną przesłanką istnienia jednostki gospodarczej. Od wyroku w sprawie Süzen(42) Trybunał stoi na stanowisku, że „o ile w określonych sektorach, które opierają się głównie na ludzkiej sile roboczej, ogół pracowników, których łączą trwale wspólne czynności, stanowi jednostkę gospodarczą, o tyle taka jednostka [może] zachować swą tożsamość po przejęciu, jeśli nowy właściciel przedsiębiorstwa nie tylko prowadzi dalej daną działalność, lecz także przejmie istotną pod względem ilościowym i kwalifikacji część personelu, który jego poprzednik specjalnie przydzielił do tego zadania”. Trybunał uzasadniał swe stanowisko prawne tym, że „w takim przypadku nowy właściciel przedsiębiorstwa [nabywa] zorganizowaną całość czynników, umożliwiającą mu wykonywanie w sposób trwały działalności lub określonych rodzajów działalności przejętego przedsiębiorstwa”.
61. Mimo że to orzecznictwo, jak i poprzednia analiza innych spośród wcześniej wymienionych kryteriów w kontekście sprawy przed sądem krajowym prowadzi do zaprzeczenia istnienia przejęcia jednostki gospodarczej w rozumieniu dyrektywy 2001/23, w dalszym wywodzie chciałabym krótko odnieść się do wypowiedzi Trybunału we wspomnianych wyżej wyrokach. W interesie doprecyzowania tego orzecznictwa Trybunału moje wywody dotyczą zwłaszcza pytania, w jakim stopniu kryterium przejęcia istotnej części pracowników w ogó le pozwala wyciągać wiarygodne wnioski co do tego, czy zachodzi przejęcie zakładu.
Negatywne strony takiego kryterium
62. Na wstępie należy przypomnieć, że w przypadku przejęcia „istotnej części załogi” chodzi zasadniczo o decydujące następstwo prawne dyrektywy 2001/23, względnie – dokładniej biorąc – służących jej transpozycji krajowych aktów prawnych. W ten bowiem właśnie sposób ma zostać zapewniona kontynuacja istniejących stosunków pracy przy przejęciach zakładów, do której dąży ustawodawca Unii(43) . Okoliczność, że Trybunał zdaje się równocześnie nadawać temu następstwu prawnemu rolę przesłanki stanu faktycznego przejęcia zakładu, z tego względu na pierwszy rzut oka wygląda na wątpliwą z punktu widzenia metodologii. Ten sam czynnik nie może bowiem w aspekcie techniki prawotwórczej być równocześnie przesłanką stanu faktycznego i prawnym następstwem dyrektywy 2001/23, bez powodowania nielogicznych skutków – na co wskazywał już krytycznie rzecznik generalny G. Cosmas w swej opinii w sprawie Hernández Vidal i in.(44) . W istocie fakt, że przejęcie znacznej części załogi wskutek przejęcia zakładu następuje tylko wtedy, gdy uprzednio nastąpiło już przejęcie znacznej części pracowników, prowadzi faktycznie do sytuacji błędnego koła(45) i nie może raczej także zostać uznany za intencję twórcy dyrektywy.
63. Zaprezentowany wyżej sposób rozumienia orzecznictwa Trybunału prowadzi także do słusznie wskazanego przez rzecznika generalnego L.A. Geelhoeda(46) w jego opinii niebezpieczeństwa „braku kongruencji między ustawodawstwem i orzecznictwem” oraz stanowi zachętę do nadużyć. Dopóki bowiem ta linia orzecznictwa będzie rozumiana w ten sposób, że między innymi przede wszystkim chodzi o przejęcie „znacznej części załogi”, to możliwość zastosowania dyrektywy będzie w ostateczności pozostawiona faktycznie do wyłącznego uznania nowego pracodawcy. Ten bowiem może obejść uregulowania prawa Unii w sprawie przejęcia zakładu właśnie szczególnie w sektorach cechujących się dużym nakładem pracy w ten sposób, że po prostu nie przejmie pracowników starego pracodawcy. Oczywiste jest, że pozostaje to w sprzeczności z wolą ustawodawcy Unii, by chronić pracowników, w przypadku gdy zmienia się właściciel przedsiębiorstwa i powstają nawet absurdalne motywacje dla przejmującego je pracodawcy do pozbycia się w ten sposób możliwie wielu – jeśli nie wręcz wszystkich – pracowników(47) .
64. W moim przekonaniu przedstawiony wyżej punkt widzenia nie uwzględnia w sposób wystarczający wypowiedzi Trybunału w sprawie tego kryterium i wynika ostatecznie ze skrótowej analizy tego orzecznictwa. Już bowiem z dosłownego brzmienia decydujących fragmentów odnośnych wyroków wynika, że Trybunał za decydujące uznaje właśnie tylko przejęcie „istotnej w sensie ilościowym i kwalifikacji części personelu”. Wynika stąd, że chodzi nie tylko o zwykłe wielkości liczbowe, lecz raczej także i szczególnie o czynniki jakościowe, a zwłaszcza organizacyjne. Odniosę się do tego zaraz w pogłębiony sposób w ramach próby dokonania stosownej wykładni orzecznictwa.
65. Wcześniej jednak należy wskazać, że dyrektywa 2001/23 żadną miarą nie zobowiązuje pracodawcy, by zawsze i za każdą cenę przejmował wszystkich pracowników(48) . Przeciwnie, dyrektywa, poprzez swój zróżnicowany system regulacyjny, uwzględnia zasadę autonomii woli, doniosłą dla systemu prawa Unii. Ta okoliczność musi być stale brana pod uwagę także przy dokonywaniu wykładni tego aktu prawa wtórnego jako jej linia przewodnia i granica zewnętrzna. Zbyt daleko idąca interpretacja pojęcia jednostki gospodarczej, na przykład poprzez wyłączną orientację na liczbę konkretnie przejętych w danym przypadku pracowników, może bowiem prowadzić do nieproporcjonalnego ograniczenia autonomii pracodawcy, jeśli przeszkodzi mu się w kształtowaniu stosunków umownych zgodnie z jego słusznymi interesami. W ten sposób należy też postrzegać krytykę rzecznika generalnego L.A. Geelhoeda(49), który wywiódł przekonująco, że bezwarunkowe zobowiązanie pracodawcy do dalszego zatrudniania dotychczasowych pracowników pozostawałoby w sprzeczności z zasadami wolnej konkurencji, szczególnie w sektorach, w których jakość pracowników stanowi istotny czynnik jakości usługi. Gdyby przykładowo nowy pracodawca chciał do wykonywania określonych czynności pozyskać częściowo nowych pracowników, ponieważ praca dotychczasowych pozostawiała wiele do życzenia, to zbyt szeroka wykładnia pojęcia jednostki gospodarczej mogłaby w określonych okolicznościach przeszkodzić nowemu pracodawcy w zatrudnieniu lepszych pracowników i prowadzić zamiast tego do mało sensownego ekonomicznie uprzywilejowania mniej dobrych pracowników.
66. Już w tym miejscu jako wynik częściowy należy skonstatować, że w świetle powyższych wywodów, a w każdym razie w takich okolicznościach jak występujące w niniejszej sprawie, kryterium przejęcia załogi nie może stać się czynnikiem decydującym. Należy raczej najpierw podjąć próbę rzeczowej interpretacji tego kryterium, by móc je potem odpowiednio uwzględnić w ramach stosownej całościowej oceny.
Próba stosownej interpretacji orzecznictwa
67. Gdyby Trybunał traktował to kryterium jako nadal istotne, to w interesie bezpieczeństwa prawnego byłoby wskazane dokonanie sprecyzowania orzecznictwa Trybunału odnośnie do kryterium przejęcia „znacznej części załogi”. Punktem wyjścia do rozważań są tu sens i cel dyrektywy w sprawie przejęcia zakładów.
68. Przeanalizowanie dyrektywy 2001/23 i będących w jej tle rozważań ustawodawczych wskazuje, iż dalsze wykorzystywanie struktury organizacyjnej przedsiębiorstwa stworzonej przez poprzednika i wynikających stąd korzyści w stosunku do tworzenia własnego zakładu lub części zakładu stanowią istotę i podstawę uzasadnienia przymusowego wejścia nabywcy składników majątkowych we wszystkie istniejące stosunki pracy(50) . Według logiki stanowiącej tło tej regulacji, od nowego właściciela można oczekiwać – jeśli osiąga korzyści z istotnych ekonomicznie wartości zakładu, którymi dysponował stary właściciel – że zatrudni także pracujących przy ich wykorzystaniu ludzi. Ochrona pracowników zapewniana jest znów przez to, że poprzez strategie przejęcia zakładów nie są oddzielani od podstawy swej pracy, to jest tych wartości ekonomicznych(51) .
69. Orzecznictwo dowodzi, że także Trybunał wychodzi z takiego rozumienia dyrektywy, przykładowo wiążąc uznanie przejęcia zakładu z warunkiem, że nabywca stworzy między przejmowanymi czynnikami funkcjonalne więzi, pozwalające mu na prowadzenie tego samego rodzaju działalności gospodarczej(52) .
70. Przejęcie znacznej części pracowników w sensie wymienionego wyżej orzecznictwa samo w sobie niewiele mówi jeszcze o tym, czy ma miejsce taka korzyść dla nabywcy. Korzyść z przejęcia pracowników z reguły będzie się raczej dawała zmierzyć według jakości, to jest ich kwalifikacji i doświadczenia. Z tego przede wszystkim względu Trybunał mówi o tym, że jednostka gospodarcza może zachować swoją tożsamość po dokonaniu jej przejęcia, jeżeli nowy właściciel przedsiębiorstwa przejmie zasadniczą część, „pod względem ilościowym i kwalifikacji ”, personelu, który jego poprzednik specjalnie przydzielił do tego zadania. Kryterium „liczby” przejętych pracowników otrzymuje swoje własne znaczenie wskutek powiązania z kryterium „kwalifikacji” za pomocą spójnika „i”. Oba kryteria cechuje zatem ścisła więź kontekstowa o tyle, że z liczby zatrudnionych pracowników można pośrednio wnioskować o stopniu organizacji. Organizacja natomiast jest wymagana dopiero wtedy, gdy powstaje zapotrzebowanie na podział pracy, co z kolei wymaga specjalizacji, a tym samym kompetencji. To ostatnie jest zasygnalizowane w uzupełnieniu dotyczącym specjalnego przydzielenia tych pracowników do wykonywania określonej czynności („specjalnie przydzielił do tego zadania”). Orientowanie się na liczbę przejętych pracowników według wszelkiego prawdopodobieństwa stanowi zatem następstwo analizy czysto powierzchownej.
71. Przejęciu pracowników można przypisywać działanie na zasadzie przesłanki w zakresie, w jakim określeni pracownicy, na przykład poprzez swoje know‑how, uosabiają składniki niematerialne(53) . Wniosek co do kompetencji tylko na podstawie liczby zatrudnionych względnie przejętych pracowników nie jest jednak oczywisty, czego skutkiem jest to, że kryterium przejęcia zasadniczej części pracowników nie powinno być w żadnym wypadku traktowane jako wyłącznie decydujące, by móc ocenić, czy przejęcie zakładu rzeczywiście nastąpiło(54) .
72. Gdyby jednak mimo wszystko zastosować to orzecznictwo zgodnie z powyższym rozumieniem, to jest w powiązaniu z czynnikiem „kwalifikacji”, to w każdym razie nie da się potwierdzić istnienia jednostki gospodarczej w sprawie przed sądem krajowym, zwłaszcza że, po pierwsze, żaden z dotychczas zatrudnionych pracowników nie został przejęty, a po drugie, że nie ma żadnych przesłanek dla istnienia szczególnych kompetencji załogi w postaci jakichś szczególnych sprawności lub metod pracy(55) .
73. W świetle powyższego w sprawie przed sądem krajowym nie istnieje – ani zgodnie z bezpośrednim zastosowaniem, ani zastosowaną tu zgodną z sensem i celem dyrektywy 2001/23 interpretacją tego orzecznictwa – „jednostka gospodarcza” w rozumieniu art. 1 ust. 1 lit. b) tej dyrektywy, która mogłaby stać się przedmiotem przejęcia.
iii) Wynik częściowy
74. W szczególności nie da się określić materialnych i niematerialnych składników majątkowych koniecznych do wypełniania czynności sprzątania, które mogłyby wskazywać na istnienie jednostki gospodarczej. W związku z tym w sprawie przed sądem krajowym trzeci warunek możliwości zastosowania dyrektywy 2001/23 nie jest spełniony.
c) Prawne znaczenie wymogu zatrudnienia nowego personelu
75. Ocena ta nie zmienia się także, jeżeli wziąć pod uwagę ostatni element pytania prejudycjalnego. Sąd krajowy wyraźnie włączył do pytania o możliwość zastosowania dyrektywy 2001/23 okoliczność, że Ayuntamiento musiał zatrudnić nowych pracowników, by w przyszłości samemu wykonywać prace związane ze sprzątaniem. Ewentualne zapotrzebowanie przedsiębiorstwa na nowych pracowników nie ma jednak znaczenia ani w świetle dyrektywy 2001/23, ani orzecznictwa Trybunału. Ta okoliczność sama w sobie nie jest w stanie usprawiedliwić uznania przejęcia zakładu w rozumieniu dyrektywy. Ponadto sam fakt, że muszą zostać zatrudnieni nowi pracownicy, nie pozwala także na wyciąganie wiążących wniosków co do istnienia innych, wypracowanych przez Trybunał i powyżej już wyczerpująco przeanalizowanych kryteriów. Potrzeba zatrudnienia nowych pracowników może bowiem równie dobrze świadczyć o zwykłym następstwie funkcjonalnym. Ma to zastosowanie tym bardziej, gdy – jak tu – nie zostaje przejęty ani jeden pracownik i poprzez giełdę pośrednictwa pracy znalezieni zostają wyłącznie nowi pracownicy do wykonywania funkcjonalnie tych samych czynności. Właśnie w tym kontekście rząd hiszpański określa sprawę będącą przedmiotem sporu w pełni słusznie jako „transferencia de funciones” (przejęcie funkcji) między CLECE a Ayuntamiento(56) .
76. Wymieniona przez sąd krajowy potrzeba zatrudnienia nowych pracowników stanowi jedynie przesłankę stanu faktycznego krajowej normy prawa hiszpańskiego, a zwłaszcza art. 14 układu zbiorowego. W tym kontekście należy przypomnieć, że zgodnie z art. 8 dyrektywy 2001/23, a także z utrwalonym orzecznictwem Trybunału ustawodawca krajowy ma nadal możliwość ustanawiania przepisów wewnętrznych, wychodzących poza wymogi dyrektywy 2001/23, które pełniej chronią pracownika w przypadkach takich jak ten(57) . Jest to wyrazem będącej celem tej dyrektywy częściowej harmonizacji, która nie zmierza do wprowadzenia jednolitego poziomu ochrony w całej Wspólnocie Europejskiej przy wykorzystaniu takich samych kryteriów, lecz do rozszerzenia ochrony zapewnianej pracownikom w sposób autonomiczny przez prawo poszczególnych państw członkowskich także na przypadki przejęcia przedsiębiorstwa(58) .
77. Z tej możliwości skorzystał ustawodawca hiszpański poprzez przepis art. 14 układu zbiorowego. Zgodnie z nim przedsiębiorstwo podejmujące samo usługi sprzątania, których wykonywanie uprzednio zlecało innemu przedsiębiorstwu, musi w każdym razie przejąć pracowników tego ostatniego, gdy do wykonywania tej usługi sprzątania musiałoby zatrudnić nowych pracowników. Czy i w jakim zakresie przepis art. 14 układu zbiorowego ma jednakże zastosowanie w rozpatrywanym przypadku, muszą zdecydować wyłącznie sądy krajowe, ponieważ to uregulowanie wykracza poza ustalenia dyrektywy 2001/23 i prawo Unii nie dostarcza tu wskazówek.
78. Mimo że art. 14 umowy zbiorowej jest tym samym zupełnie nieistotny dla odpowiedzi na postawione pytanie prejudycjalne, uzupełniająco należy wskazać, że sąd krajowy w swym postanowieniu prejudycjalnym wyraźnie wykluczył możliwość zastosowania art. 14 układu zbiorowego w rozpatrywanym przypadku, wskazując na wyrok hiszpańskiego Tribunal Supremo z dnia 10 grudnia 2008 r.(59) . To stwierdzenie sądu krajowego, jakkolwiek dotyczące tylko prawa krajowego, jest wiążące dla Trybunału.
d) Wniosek
79. W świetle powyższych rozważań dochodzę do wniosku, że dyrektywa 2001/23 nie znajduje zastosowania w takiej sytuacji, jak występująca w postępowaniu przed sądem krajowym.
VII – Wnioski
80. Mając na uwadze powyższe rozważania, proponuję Trybunałowi, by na zadane przez Tribunal Superior de Justicia de Castilla‑La Mancha pytanie prejudycjalne odpowiedział w następujący sposób:
Artykuł 1 ust. 1 dyrektywy Rady 2001/23/WE z dnia 12 marca 2001 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub części przedsiębiorstw lub zakładów należy interpretować w ten sposób, że dyrektywa nie obejmuje sytuacji takich jak występująca w postępowaniu przed sądem krajowym, w której administracja gminna, która uprzednio zlecała prywatnemu przedsiębiorstwu usługę sprzątania swych pomieszczeń, wypowiada następnie tę umowę, by wykonywać prace sprzątania we własnym zakresie, jeżeli administracja gminna nie przejmuje zasadniczej pod względem ilościowym i kwalifikacji części personelu, który przedsiębiorstwo prywatne specjalnie przydzieliło do tego zadania.
(1) .
(2) – Postępowanie o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym uregulowane jest obecnie zgodnie z traktatem lizbońskim, zmieniającym Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, z dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz.U. C 306, s. 1) w art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
(3) – Dz.U. L 82, s. 16.
(4) – W świetle używanych w TWE i TFUE określeń termin „prawo Unii” używany jest jako pojęcie zbiorcze dla prawa wspólnotowego i prawa Unii. W zakresie, w jakim poniżej zostaną wymienione regulacje prawa pierwotnego, przytoczone zostaną przepisy obowiązujące ratione temporis.
(5) – Dz.U. L 61, s. 26.
(6) – Dz.U. L 201, s. 88.
(7) – Wyroki: z dnia 11 marca 1997 r. w sprawie C‑13/95 Süzen, Rec. s. I‑1259, pkt 23; z dnia 10 grudnia 1998 r. w sprawach połączonych C‑127/96, C‑229/96 i C‑74/97 Hernández Vidal i i n., Rec. s. I‑8179, pkt 32; z dnia 24 stycznia 2002 r. w sprawie C‑51/00 Temco, Rec. s. I‑969, pkt 33.
(8) – Zobacz m.in. wyroki z dnia 18 marca 1986 r. w sprawie C‑24/85 Spijkers, Rec. s. 1119, pkt 11, 12; z dnia 11 lipca 1985 r. w sprawie 105/84 Foreningen af Arbejdsledere i Danmark, Rec. s. 2639, pkt 26; z dnia 10 lutego 1988 r. w sprawie 324/86 Daddy’s Dance Hall, Rec. s. 739, pkt 9; z dnia 25 lipca 1991 r. w sprawie C‑362/89 D’Urso i in., Rec. s. I‑4105, pkt 9; z dnia 16 grudnia 1992 r. w sprawach połączonych C‑132/91, C‑138/91 i C‑139/91 Katsikas i in., Rec. s. I‑6577, pkt 21; z dnia 12 listopada 1998 r. w sprawie C‑399/96 Europièces, Rec. s. I‑6965, pkt 37; z dnia 15 grudnia 2005 r. w sprawach połączonych C‑232/04 i C‑233/04 Güney‑Görres i Demir, Zb.Orz. s. I‑11237, pkt 31; z dnia 9 marca 2006 r. w sprawie C‑499/04 Werhof, Zb.Orz. s. I‑2397, pkt 25; z dnia 27 listopada 2008 r. w sprawie C‑396/07 Juuri, Zb.Orz. s. I‑8883, pkt 28; z dnia 12 lutego 2009 r. w sprawie C‑466/07 Klarenberg, Zb.Orz. s. I‑803, pkt 40; z dnia 29 lipca 2010 r. w sprawie C‑151/09 UGT‑FSP, Zb.Orz. s. I‑7591, pkt 40.
(9) – Wyrok z dnia 26 września 2000 r. w sprawie C‑175/99 Mayeur, Rec. s. I‑7755, pkt 52.
(10) – Trybunał nie ogranicza się w ramach realizowania swoich kompetencji do wyliczania kryteriów służących określeniu przejęcia przedsiębiorstwa, lecz dokonuje często wykładni tych kryteriów na podstawie przedłożonych mu informacji dotyczących danej sprawy. Trafnie wskazują na to N. Moizard, Directive transfert et changement de prestataires de services dans la restauration collective, Revue de jurisprudence sociale, 2004, s. 261, i G. Loibner, Betriebsübergang bei Auftrags‑ und Funktionsnachfolge, Zeitschrift für Arbeits‑ und Sozialrecht, 2004, s. 135. Zobacz na przykład wyrok z dnia 20 listopada 2003 r. w sprawie C‑340/01 Abler i in., Rec. s. I‑14023, pkt 36, w którym Trybunał orzekł, że prowadzenie szpitalnej kuchni nie stanowi działalności, która zasadniczo opiera się na ludzkiej sile roboczej.
(11) – Wyżej wymieniony w przypisie 7 wyrok w sprawie Temco, pkt 21.
(12) – Wyżej wymieniony w przypisie 9 wyrok w sprawie Mayeur, pkt 29.
(13) – Zobacz ww. w przypisie 8 wyrok w sprawie UGT‑FSP, pkt 23.
(14) – Wyżej wymieniony w przypisie 9 wyrok w sprawie Mayeur, pkt 57.
(15) – Wyrok z dnia 7 marca 1996 r. w sprawach połączonych C‑171/94 i C‑172/94 Merckx i Neuhuys, Rec. s. I‑1253, pkt 28; ww. w przypisie 7 wyrok w sprawie Hernández Vidal i in., pkt 23.
(16) – Wyrok z dnia 14 kwietnia 1994 r. w sprawie C‑392/92 Schmidt, Rec. s. I‑1311, pkt 14.
(17) – Wyżej wymieniony w przypisie 7 wyrok w sprawie Süzen, pkt 11 i nast.
(18) – Wyżej wymieniony w przypisie 7 wyrok w sprawie Hernández Vidal i in., pkt 25.
(19) – Opinia rzecznika generalnego L.A. Geelhoeda w sprawie Abler i in., w której został wydany ww. w przypisie 10 wyrok, pkt 57
(20) – Zobacz w szczególności ww. w przypisie 8 wyrok w sprawie Spijkers, pkt 11.
(21) – Wyrok z dnia 19 września 1995 r. w sprawie C‑48/94 Rygaard, Rec. s. I ‑2745, pkt 20.
(22) – Wyżej wymieniony w przypisie 7 wyrok w sprawie Süzen, pkt 13.
(23) – Zobacz ww. w przypisie 8 wyrok w sprawie Klarenberg, pkt 40.
(24) – Zobacz między innymi ww. w przypisie 8 wyrok w sprawie Spijkers, pkt 13; ww. w przypisie 7 wyrok w sprawie Süzen, pkt 14; ww. w przypisie 10 wyrok w sprawie Abler i in., pkt 33; ww. w przypisie 8 wyrok w sprawie Güney‑Görres i Demir, pkt 33, 34. Zobacz także w przedmiocie wykładni dyrektywy w sprawie przejęcia zakładów odnośnie do państw EFTA/EOG (odpowiadające nakazowi jednolitości w prawie EOG) orzecznictwo Trybunału EFTA, m.in. wyroki: z dnia 25 września 1996 r. w sprawie E‑2/95 Eidesund, ECR 1, pkt 32; z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie E‑2/96 Ulstein, ECR 65, pkt 28; z dnia 14 marca 1997 r. w sprawie E‑3/96 Ask, ECR 1, pkt 20. Dyrektywa 2001/23 ma zgodnie z nr 32d załącznika XVIII do porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym zastosowanie także do państw EFTA/EOG.
(25) – Wyżej wymienione w przypisie 7 wyroki: w sprawie Süzen, pkt 18; w sprawie Hernández Vidal i in., pkt 31; wyrok z dnia 10 grudnia 1998 r. w sprawach połączonych C‑173/96 i C‑247/96 Hidalgo i in., Rec. s. I‑8237, pkt 31; ww. w przypisie 8 wyrok w sprawie UGT‑FSP, pkt 28.
(26) – Wyżej wymieniony w przypisie 7 wyrok w sprawie Hernández Vidal i in., pkt 27. Zobacz także wyrok z dnia 13 września 2007 r. w sprawie C‑458/05 Jouini i in., Zb.Orz. s. I‑7301, pkt 32; ww. w przypisie 8 wyrok w sprawie UGT‑FSP, pkt 29.
(27) – M. Diller, N. Grzyb, Kurzkommentar zum Urteil in der Rechtssache Abler u.a./Sodexho MM Catering Gesellschaft mbH, Entscheidungen zum Wirtschaftsrecht, 2004, s. 86; G. Loibner, op.cit. w przypisie 10, s. 135, podzielają pogląd Trybunału, że usługi sprzątania stanowią czynność, której cechę szczególną stanowi wkład personelu tudzież ludzka siła robocza.
(28) – Wyżej wymieniony w przypisie 7 wyrok w sprawie Hernández Vidal i in., pkt 27.
(29) – Zobacz ww. w przypisie 26 wyrok w sprawie Jouini i in., pkt 31.
(30) – Zobacz pkt 27 pisma rządu hiszpańskiego.
(31) – Z załączonego do przekazanych Trybunałowi akt wyroku Juzgado de lo social N° 2 de Toledo (sądu ubezpieczeń społecznych nr 2 w Toledo) z dnia 13 maja 2008 r. wynika, że wiele pracownic zatrudnionych było w charakterze sprzątających (tytuł „II. Udowodnione fakty”, pkt 4, s. 2 oryginału wyroku) jednak bez podania ich konkretnej liczby. Z odwołania (Recurso de suplicación) powódki w postępowaniu przed sądem krajowym z dnia 1 lipca 2008 r. przeciwko ww. wyrokowi (s. 8 z 15) wynika z kolei, że CLECE do usług sprzątania w szkołach i pomieszczeniach administracji gminnej dysponowała czterema pracownicami, a zatem niedużą załogą.
(32) – Zobacz ww. w przypisie 8 wyrok w sprawie UGT‑FSP, pkt 31; a także pkt 39 opinii rzecznik generalnej E. Sharpston z dnia 6 maja 2010 r. w tej sprawie. Wskazano w nich trafnie na to, że w zakresie sprzątania jako materialne składniki majątkowe w rachubę wchodzą urządzenia zakładowe, maszyny czy sprzęt czyszczący.
(33) – Zobacz ww. w przypisie 7 wyrok w sprawie Süzen, pkt 15.
(34) – Wyżej wymieniony w przypisie 8 wyrok w sprawie Klarenberg.
(35) – Zobacz ww. w przypisie 8 wyrok w sprawie Klarenberg, pkt 47 przy uwzględnieniu pkt 42–44 opinii rzecznika generalnego P. Mengozziego z dnia 12 lutego 2009 r. w tej sprawie. Zobacz także pkt 56 opinii rzecznik generalnej E. Sharpston z dnia 6 maja 2010 r. w sprawie UGT‑FSP (wyrok ww. wymieniony w przypisie 8). W tym sensie także H.J. Willemsen, Mit oder an: § 613a BGB und der Wertschöpfungsgedanke, Festschrift für Reinhard Richardi zum 70. Geburtstag, München 2007, s. 477, według którego dla tożsamości zakładu lub części zakładu decydująca i nieodzowna jest ich organizacja, tj. celowa współzależność i uzupełnianie się istniejących zasobów przy wykonywaniu określonej działalności gospodarczej. Podobnie także T. Müller‑Bonanni, Betriebsübergang – ja oder nein? – Die aktuelle Rechtsprechung zum Tatbestand des § 613a BGB, Neue Zeitschrift für Arbeitsrecht, Beilage 1/2009, s. 14, który reprezentuje pogląd, że przejęcie zakładu wymaga przejęcia kontekstu funkcjonalnego w sensie ustalonej organizacji pracy. Autor mówi o przejęciu „źródła tworzenia wartości” zakładu przez nabywcę.
(36) – Zobacz pkt 44 powyżej.
(37) – Zobacz ww. w przypisie 19 opinię w sprawie Abler i in., pkt 71. Rzecznik generalny zawarł w niej swoje wrażenie, że czynnik ludzkiej siły roboczej ma w sektorze cateringu szpitalnego mniejsze znaczenie niż w sektorze usług sprzątania i ochrony, a w żadnym wypadku nie stanowi najważniejszego czynnika. Ponadto catering szpitalny różni się jako rodzaj działalności od czynności sprzątania i ochrony pod dwoma względami. Po pierwsze, obok czynnika pracy większe znaczenie mają tam materialne składniki majątkowe. Po drugie, znacznie większą wagę niż przy czynnościach sprzątania i ochrony odgrywają tam fachowość, wiedza, planowanie i organizacja.
(38) – Zobacz ww. w przypisie 7 wyroki: w sprawie Süzen, pkt 15; w sprawie Hernández Vidal i in., pkt 30; ww. w przypisie 25 wyrok w sprawie Hidalgo i in., pkt 30. Analogiczny jest pogląd w piśmiennictwie z zakresu nauk prawnych. Porównaj w tym kontekście m.in. T. Majoros, Auftragnehmerwechsel bei Großküche als Betriebsübergang, Das Recht der Arbeit, 2004, s. 193; D. Jochums, Betriebsübergang: Der EuGH auf Abwegen?, Neue Juristische Wochenschrift, 2005, Heft 36, s. 2585; P. Davies, Taken to the Cleaners? Contracting Out of Services Yet Again, Oxford Journals, Juin 1997, s. 196; H.J. Willemsen, op.cit. w przypisie 35, s. 477; G. Thüsing, Europäisches Arbeitsrecht, München 2008, Randnr. 168, s. 168, która nie uznaje zwykłej kontynuacji funkcji za przejęcie przedsiębiorstwa w rozumieniu dyrektywy 2001/23.
(39) – Porównaj ocenę rzecznika generalnego L.A. Geelhoeda w jego opinii w ww. w przypisie 19 sprawie Abler i in., pkt 61.
(40) – Porównaj wyroki: ww. w przypisie 7 w sprawie Süzen, pkt 15; ww. w przypisie 25 w sprawie Hidalgo i in., pkt 30.
(41) – Por. ww. w przypisie 7 wyrok w sprawie Hernández Vidal i in., pkt 30.
(42) – Zobacz ww. w przypisie 7 wyroki: w sprawie Süzen, pkt 21; w sprawie Hernández Vidal i in., pkt 32; w sprawie Temco, pkt 33; ww. w przypisie 25 wyrok w sprawie Hidalgo i in., pkt 32.
(43) – Zobacz pkt 27 powyżej.
(44) – Zobacz opinię rzecznika generalnego G. Cosmasa z dnia 24 września 1998 r. w sprawach połączonych C‑127/96, C‑229/96 i C‑74/97 Hernández Vidal i in. (wyrok z dnia 10 grudnia 1998 r.), Rec. s. I‑8179, pkt 80. D. Jochums, op.cit. w przypisie 38, s. 2584, i Y. Viala, Le maintien des contrats de travail en cas de transfert d’entreprise en droit allemand, Droit Social, 2/2005, s. 203, także wskazują na to, że przejęcie stosunków pracy stanowi następstwo prawne i dlatego nie może być równocześnie przesłanką stanu faktycznego. Zdaniem G. Loibnera, op.cit. w przypisie 10, s. 136, Trybunał w wyroku w sprawie Abler uniknął rozstrzygnięcia kwestii, czy przejęcie załogi jest przesłanką stanu faktycznego, czy następstwem prawnym przejęcia zakładu, nie przywiązując znaczenia do tego, że ludzka siła robocza nie ma żadnego znaczenia określającego istotę prowadzenia zakładu gastronomicznego, i redukując charakter jednostki gospodarczej do składników inwentarza.
(45) – Zobacz ponownie ww. w przypisie 44 opinię w sprawie Hernández Vidal i in., pkt 80.
(46) – Zobacz ww. w przypisie 19 opinię w sprawie Abler i in., pkt 79.
(47) – K. Riesenhuber, Europäisches Arbeitsrecht, Heidelberg 2009, część 3, § 24, pkt 40, s. 420, słusznie określa kryterium przejęcia znacznej części załogi jako nieodpowiednie, ponieważ w pewnym sensie pozostawia stan przejęcia zakładu do decyzji nabywcy, który w takich przypadkach w sposób sprzeczny z celem ma zachętę do nieprzejmowania żadnego pracownika. Podobnie także P. Davies, op.cit. w przypisie 38, s. 197, który nawet wyraża obawę, że zastosowanie tego kryterium może oddziaływać na niekorzyść pracowników. Tenże w Transfers – The UK Will Have to Make Up Its Own Mind, Industrial Law Journal, Juin 2001, s. 234, wyjaśnia, że nie można wykluczyć, że w przypadkach, w których chodzi o czynności opierające się wyłącznie na sile roboczej, nabywca będzie po prostu starał się uciec od swoich obowiązków wynikających z dyrektywy, niezatrudniając dotychczasowych pracowników. Autor wskazuje na problematyczność tej sytuacji, zwłaszcza że pracownicy przedsiębiorstw sprzątających, którzy nierzadko są zatrudnieni jako pracownicy niewykwalifikowani, wymagają największej ochrony i powinni móc powoływać się na dyrektywę.
(48) – Zobacz ww. w przypisie 19 opinię w sprawie Abler i in., pkt 81.
(49) – Tamże, pkt 81.
(50) – W tym sensie G. Thüsing, op.cit. w przypisie 38, s. 168; J. Willemsen, Erneute Wende im Recht des Betriebsübergangs – ein »Christel Schmidt II«‑Urteil des EuGH, Neue Zeitschrift für Arbeitsrecht, 2009, s. 292; D. Jochums, op.cit. w przypisie 38, s. 2585. D. Jochums rozumie tę regulację w taki sposób, że ekonomiczne korzyści – istniejąca organizacja – usprawiedliwia ingerencję w swobodę przedsiębiorczości nabywcy poprzez wyznaczone następstwa prawne. T. Müller‑Bonanni, op.cit. w przypisie 35, s. 14, wskazuje na to, że przymusowe wejście w stosunki pracy jest wzajemnym świadczeniem za to, że nabywca przejmuje stworzoną przez kogoś innego organizację pracy, oszczędzając sobie tworzenia własnej.
(51) – Analogicznie G.P. Reissner, Anmerkung zum Urteil in der Rechtssache C‑340/01, Carlito Abler u.a./Sodexho MM Catering Gesellschaft mbH, ZESAR, 3/2004, s. 141.
(52) – Zobacz m.in. ww. w przypisie 8 wyrok w sprawie Klarenberg, pkt 48; ww. w przypisie 7 wyroki: w sprawie Hernández Vidal i in., pkt 32; w sprawie Süzen, pkt 21; ww. w przypisie 16 wyrok w sprawie Schmidt, pkt 17; ww. w przypisie 21 wyrok w sprawie Rygaard, pkt 21. Zdaniem G.P. Reissnera, op.cit. w przypisie 51, s. 141, Trybunał zawsze zwraca uwagę na to, czy nowy właściciel dalej korzysta z istotnych wartości ekonomicznych, które były w posiadaniu poprzedniego właściciela, niezależnie od tego, jak wszedł w ich posiadanie.
(53) – W tym sensie najwyraźniej także D. Jochums, op.cit. w przypisie 38, s. 2585. Podobnie także Trybunał EFTA, który przypisuje kryterium ilościowemu tylko oddziaływanie jako wskazówki, w każdym razie tylko o ile zakład charakteryzuje wysoki udział wiedzy fachowej pracowników. Zobacz ww. w przypisie 24 wyroki: w sprawie Eidesund, pkt 43; w sprawie Ulstein, pkt 36; w sprawie Ask, pkt 29 („in cases where a high percentage of the personnel is taken over, and where the business of the first service provider is characterised by a high degree of expertise of its personnel, the employment of that same personnel by the second service provider may support a finding of identity and continuity of the business. If the work to be performed does not require any particular expertise or knowledge, the taking‑over of personnel becomes less indicative of the identity of the undertaking”).
(54) – Zobacz G. Thüsing, op.cit. w przypisie 38, pkt 13, s. 168, w którego opinii przy zachowaniu tożsamości chodzi o pojęcie typologiczne: żadne z tych kryteriów nie jest koniecznym i żadne nie jest wystarczającą cechą przejęcia przedsiębiorstwa.
(55) – Patrz pkt 54 powyżej.
(56) – Zobacz pkt 27 pisma rządu hiszpańskiego.
(57) – Zobacz ww. w przypisie 8 wyrok w sprawie Foreningen af Arbejdsledere i Danmark, pkt 26; wyrok z dnia 6 listopada 2003 r. w sprawie C‑4/01 Martin i in., Rec. s. I‑12859, pkt 41; ww. w przypisie 8 wyrok w sprawie Juuri, pkt 23.
(58) – Patrz pkt 27 powyżej.
(59) – Zobacz s. 5, 6 postanowienia odsyłającego oraz pkt 15, 16 pisma Komisji.