61988CJ0168_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-168/88,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Arbeidsrechtbank της Αμβέρσας (Βέλγιο) προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του παραπέμποντος δικαστηρίου μεταξύ
Theo Dammer
και
1) ASBL Securex, ταμείου οικογενειακών επιδομάτων, Γάνδη,
2) Office national d' allocations familiales pour travailleurs salaries, Βρυξέλλες,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία των άρθρων 12 και 73 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και τις οικογένειές τους που διακινούνται εντός της Κοινότητος (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/001, σ. 73), όπως έχει τροποποιηθεί επανειλημμένως, προκειμένου να προσδιοριστεί το κράτος μέλος που οφείλει να χορηγεί τις οικογενειακές παροχές για τέκνο γονέων εργαζομένων σε δύο διαφορετικά κράτη μέλη εκτός του κράτους κατοικίας,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
συγκείμενο από τους Κ. Ν. Κακούρη, F. A. Schockweiler, προέδρους τμήματος, T. Koopmans, G. F. Mancini και Diez de Velasco, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Darmon
γραμματέας: D. Louterman, κύριος υπάλληλος διοικήσεως
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
- ο υπουργός κοινωνικών υποθέσεων, εκ μέρους της βελγικής κυβερνήσεως,
- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένη από τον πληρεξούσιο της Barents, μέλος της νομικής της υπηρεσίας,
έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 13ης Ιουνίου 1989,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 12ης Ιουλίου 1989,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με απόφαση της 10ης Ιουνίου 1988, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 16 Ιουνίου 1988, το Arbeidsrechtbank (δικαστήριο εργατικών διαφορών) της Αμβέρσας υπέβαλε στο Δικαστήριο, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, δύο προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία διαφόρων διατάξεων των κανονισμών 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και τις οικογένειές τους που διακινούνται εντός της Κοινότητος, και 574/72 του Συμβουλίου, της 21ης Μαρτίου 1972, περί του τρόπου εφαρμογής του κανονισμού 1408/71 (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/001, σ. 138), όπως έχουν τροποποιηθεί επανειλημμένως, προκειμένου να προσδιοριστεί το κράτος μέλος που οφείλει να χορηγεί τις οικογενειακές παροχές για τέκνο γονέων εργαζομένων σε δύο διαφορετικά κράτη μέλη εκτός του κράτους κατοικίας.
2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς σχετικής με την άρνηση των αρμοδίων βελγικών αρχών να χορηγήσουν στον Theo Dammer οικογενειακές παροχές για το τέκνο του.
3 Το ζεύγος Dammer κατοικεί στις Κάτω Χώρες με το τέκνο του, που γεννήθηκε στις 17 Ιουλίου 1985. Ο Dammer εργάζεται ως μισθωτός στο Βέλγιο και η σύζυγός του ασκεί δραστηριότητα της ιδίας φύσεως στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.
4 Ο Dammer υπέβαλε στο ASBL Securex, ταμείο οικογενειακών επιδομάτων, Γάνδη, και στο Office national des allocations familiales pour travailleurs salaries (εθνική υπηρεσία οικογενειακών επιδομάτων μισθωτών), Βρυξέλλες, αίτηση για τη χορήγηση επιδόματος τοκετού, στις 29 Μαΐου 1985, και αίτηση για τη χορήγηση οικογενειακών παροχών, στις 21 Οκτωβρίου 1985. Οι αιτήσεις του απορρίφθηκαν, διότι η σύζυγός του, κατόπιν αιτήσεως που υπέβαλε στις 2 Σεπτεμβρίου 1987 στις γερμανικές αρχές, έλαβε, από τον Μάρτιο του 1987, τα γερμανικά οικογενειακά επιδόματα για το τέκνο της.
5 Το Arbeidsrechtbank της Αμβέρσας, ενώπιον του οποίου ο Dammer άσκησε προσφυγή κατά της προαναφερθείσας άρνησης των βελγικών αρχών, ανεγνώρισε προκαταρκτικώς ότι, δυνάμει του άρθρου 1, στοιχείο κα), περίπτωση ι), του κανονισμού 1408/71, τα επιδόματα τοκετού εξαιρούνται του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού αυτού.
6 Προκειμένου περί των οικογενειακών παροχών, το εθνικό δικαστήριο θεώρησε ότι στο πλαίσιο της εν λόγω διαφοράς ανακύπτει ζήτημα ερμηνείας του κοινοτικού δικαίου και αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία μέχρις ότου το Δικαστήριο αποφανθεί επί των ακολούθων προδικαστικών ερωτημάτων:
"Σε περίπτωση κατά την οποία, δυνάμει του άρθρου 73, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, γονείς εργαζόμενοι ως μισθωτοί σε δύο διαφορετικά κράτη μέλη, στα οποία δεν κατοικούν, μπορούν, ο καθένας χωριστά, να ζητήσουν οικογειακές παροχές για το ίδιο τέκνο:
1. Σημαίνει η φράση του άρθρου 73, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, 'σαν να κατοικούσαν τα μέλη αυτά στο έδαφός του', ότι οι δικαιούχοι οικογενειακών επιδομάτων, εν προκειμένω τα μέλη της οικογενείας γονέων μισθωτών, εφόσον οι γονείς αυτοί πληρούν και οι δύο, ο καθένας χωριστά, τις προϋποθέσεις που καθορίζει η εθνική νομοθεσία του κράτους απασχολήσεως, έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν ποιο από τα δύο κράτη απασχολήσεως θα καταβάλλει τις οικογενειακές παροχές, σαν να διέμεναν στο έδαφός του, και ότι μπορούν έτσι να ζητήσουν τη χορήγηση των οικογενειακών παροχών από το κράτος μέλος που προβλέπει το μεγαλύτερο ποσό;
2. Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα:
α) 'Εχει το άρθρο 12, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, κατά το οποίο δεν επιτρέπεται η λήψη περισσοτέρων παροχών της ιδίας φύσεως που αφορούν την ίδια περίοδο ασφαλίσεως, την έννοια ότι η μη σώρευση των οικογενειακών αυτών παροχών εφαρμόζεται μόνον από της ημερομηνίας ενάρξεως της πραγματικής καταβολής (κατόπιν μεταγενεστέρας αιτήσεως) της παροχής εντός ορισμένου κράτους μέλους;
β) 'Εχει το άρθρο 12, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, του ιδίου κανονισμού την έννοια ότι η μη σώρευση παροχών της ιδίας φύσεως που αφορούν την ίδια περίοδο περιορίζεται στο ποσό της μικρότερης παροχής, εις τρόπον ώστε, σε περίπτωση σωρεύσεως, η διαφορά να πρέπει να καταβάλλεται από το κράτος μέλος που χορηγεί τα μεγαλύτερα οικογενειακά επιδόματα;"
7 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά, η διαδικασία και οι παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
8 Πριν εξεταστούν τα ερωτήματα που υπέβαλε το εθνικό δικαστήριο, διαπιστώνεται καταρχάς ότι η περίπτωση της κυρίας δίκης αποτελεί σαφώς περίπτωση σωρεύσεως παροχών απαγορευόμενη κατά την κοινοτική νομοθεσία.
9 Πράγματι, το άρθρο 12, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 ορίζει τα εξής:
"Απαράδεκτο σωρεύσεως των παροχών
1. Ο παρών κανονισμός δεν δύναται να παρέχει ή να διατηρεί δικαίωμα λήψεως περισσοτέρων παροχών της ιδίας φύσεως που αφορούν την ίδια περίοδο υποχρεωτικής ασφαλίσεως.
..."
10 Από τη διατύπωση της διατάξεως αυτής προκύπτει ότι σώρευση υπάρχει όχι μόνον όταν ένα πρόσωπο δικαιούται συγχρόνως να λαμβάνει δύο διαφορετικές οικογενειακές παροχές, αλλά και όταν δικαιώματα προς λήψη τέτοιων παροχών έχουν δύο διαφορετικά πρόσωπα, εν προκειμένω δύο γονείς, προς όφελος ενός και του αυτού τέκνου.
11 Η ερμηνεία αυτή δικαιολογείται, καταρχάς, από το γράμμα της εν λόγω διατάξεως, που δεν αναφέρεται στο "δικαίωμα ενός εργαζομένου να λάβει", αλλά χρησιμοποιεί τη γενική διατύπωση "δικαίωμα λήψεως".
12 Περαιτέρω, το πνεύμα των διατάξεων του κανονισμού 1408/71 οι οποίες ρυθμίζουν τη σώρευση οικογενειακών παροχών καθώς και οι λύσεις που προβλέπουν οι διατάξεις αυτές σε περίπτωση σωρεύσεως καταδεικνύουν επίσης ότι η εν λόγω διάταξη έχει ως σκοπό να εμποδίσει το ενδεχόμενο να δικαιούνται συγχρόνως δύο παροχών της ιδίας φύσεως τόσο ο άμεσος δικαιούχος οικογενειακής παροχής, δηλαδή ο εργαζόμενος, όσο και οι έμμεσοι δικαιούχοι της, δηλαδή τα μέλη της οικογενείας του εργαζομένου.
13 Εν συνεχεία, πρέπει να αναφερθεί, όσον αφορά τη λύση που πρέπει να δοθεί σε περίπτωση σωρεύσεως, ότι, κατά το άρθρο 76 του ιδίου κανονισμού, το οποίο περιέχει "κανόνες προτεραιότητας σε περίπτωση σωρεύσεως δικαιωμάτων οικογενειακών παροχών ή επιδομάτων δυνάμει των διατάξεων των άρθρων 73 ή 74 και λόγω της ασκήσεως επαγγελματικής δραστηριότητος στη χώρα κατοικίας των μελών της οικογενείας":
"Το δικαίωμα οικογενειακών παροχών ή δικαιωμάτων που οφείλονται κατά τις διατάξεις των άρθρων 73 ή 74 αναστέλλεται, αν λόγω της ασκήσεως επαγγελματικής δραστηριότητος οφείλονται επίσης οικογενειακές παροχές ή επιδόματα δυνάμει της νομοθεσίας του κράτους μέλους, στο έδαφος του οποίου κατοικούν τα μέλη της οικογενείας."
14 Η λύση στην οποία οδηγεί ο περιεχόμενος στη διάταξη αυτή κανόνας της προτεραιότητας του κράτους όπου κατοικεί το μέλος της οικογενείας υπέρ του οποίου χορηγείται η οικογενειακή παροχή, εν προκειμένω το τέκνο, ισχύει όχι μόνον όταν ο ίδιος γονέας ασκεί επαγγελματική δραστηριότητα σε δύο κράτη μελη συγχρόνως, αλλά και όταν και οι δύο γονείς ασκούν συγχρόνως επαγγελματική δραστηριότητα σε διαφορετικά κράτη μέλη.
15 Επομένως, ορθώς το άρθρο 10, παράγραφος 1, στοιχείο α), του προαναφερθέντος εκτελεστικού κανονισμού 574/72, προέβλεπε λύση σε περίπτωση σωρεύσεως δικαιωμάτων προς λήψη παροχών "για το ίδιο μέλος της οικογενείας" και επίσης ορθώς η ίδια διάταξη, όπως έχει τροποποιηθεί ((ήδη άρθρο 10, παράγραφος 1, στοιχείο β), περίπτωση ι) - κανονισμός 1660/85 του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 1985, περί τροποποιήσεως των κανονισμών 1408/71 και 574/72, ΕΕ L 160, σ. 1)), καθιερώνει, σε περίπτωση σωρεύσεως στους δύο γονείς, ακόμα και χωρίς να έχουν τελέσει γάμο, τον κανόνα της προτεραιότητας του κράτους κατοικίας του τέκνου.
16 Από τις προαναφερθείσες διατάξεις προκύπτει ότι η κοινοτική νομοθεσία θεωρεί ως περίπτωση απαγορευομένης σωρεύσεως την περίπτωση κατά την οποία δύο γονείς εργάζονται σε δύο διαφορετικά κράτη μέλη και έχουν, στο κράτος όπου απασχολείται ο καθένας, δικαίωμα προς λήψη οικογενειακών παροχών για το ίδιο μέλος της οικογενείας, ως λύση δε καθιερώνει κανόνα προτεραιότητας μεταξύ των δυο εθνικών νομοθεσιών, σε περίπτωση που το εν λόγω μέλος της οικογενείας κατοικεί σε ένα από τα δύο κράτη απασχολήσεως. Δεν υπάρχει, εντούτοις, στην κοινοτική νομοθεσία διάταξη προβλέπουσα λύση σε περίπτωση που το μέλος της οικογενείας κατοικεί σε τρίτο κράτος μέλος.
17 Λόγω του κενού αυτού της κοινοτικής νομοθεσίας το εθνικό δικαστήριο υποβάλλει τα προδικαστικά ερωτήματα.
18 Με τα ερωτήματα αυτά, το εθνικό δικαστήριο ερωτά, κατ' ουσίαν, τι συνέπεια έχει η απαγόρευση της σωρεύσεως σε περίπτωση που ένας κοινοτικός εργαζόμενος δικαιούται, στο κράτος μέλος όπου απασχολείται, να λαμβάνει οικογενειακές παροχές για τα μέλη της οικογενείας του που κατοικούν σε άλλο κράτος μέλος, ενώ για τα ίδια πρόσωπα καταβάλλονται ήδη οικογενειακές παροχές στον σύζυγό του σε τρίτο κράτος μέλος, όπου ο τελευταίος εργάζεται ως μισθωτός.
19 Καταρχάς, πρέπει να παρατηρηθεί ότι ο κανόνας του άρθρου 76 του κανονισμού 1408/71, κατά τον οποίο το δικαίωμα οικογενειακών παροχών στη χώρα απασχολήσεως αναστέλλεται όταν τέτοιες παροχές οφείλονται επίσης δυνάμει της νομοθεσίας της χώρας όπου κατοικούν τα μέλη της οικογενείας, δεν περιέχει καμία ένδειξη όσον αφορά τη λύση στο πρόβλημα που ανακύπτει εν προκειμένω στο πλαίσιο της κυρίας δίκης. Πράγματι, δεν φαίνεται να επιβάλλεται η εφαρμογή κάποιου κανόνα προτεραιότητας σε περίπτωση σωρεύσεως οικογενειακών παροχών σε δυο χώρες απασχολήσεως, καμία από τις οποίες δεν είναι η χώρα κατοικίας των μελών της οικογενείας.
20 Επομένως, ελλείψει ενδείξεων στις διατάξεις του κανονισμού, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι αρχές που έχει ως βάση το άρθρο 51 της Συνθήκης, στο οποίο στηρίζεται ο κανονισμός 1408/71.
21 Σχετικώς, πρέπει να υπομνηστεί ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, όπως προκύπτει ειδικότερα από την απόφαση της 21ης Οκτωβρίου 1975, Petroni, σκέψη 13 (24/75, Jurispr. 1975, σ. 1149), ο σκοπός των άρθρων 48 έως 51 της Συνθήκης δεν θα επιτυγχανόταν αν, κατόπιν της ασκήσεως του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας που τους παρέχεται, οι εργαζόμενοι έχαναν τα πλεονεκτήματα κοινωνικής ασφαλίσεως τα οποία τους εξασφαλίζει, εν πάση περιπτώσει, η νομοθεσία ενός μόνο κράτους μέλους. Στην απόφαση της 9ης Ιουλίου 1980, Gravina, σκέψη 7 (807/79, Jurispr. 1980, σ. 2205), το Δικαστήριο συνήγαγε απο τη διαπίστωση αυτή ότι η εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας δεν μπορεί να έχει ως συνέπεια τη μείωση των παροχών που χορηγούνται δυνάμει μιας τέτοιας νομοθεσίας.
22 Η νομολογία αυτή έχει την έννοια ότι καμία διάταξη του κανονισμού 1408/71 δεν μπορεί να στερήσει από ένα πρόσωπο δικαίωμα που του παρέχεται δυνάμει της νομοθεσίας κράτους μέλους, ανεξαρτήτως της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου.
23 Με βάση αυτή την ερμηνεία του άρθρου 51 της Συνθήκης, το Δικαστήριο έχει ήδη δεχθεί, στην απόφαση της 12ης Ιουνίου 1980, Laterza, σκέψη 10 (733/79, Jurispr. 1980, σ. 1915), ότι το δικαίωμα προς λήψη οικογενειακών παροχών από το κράτος στο οποίο κατοικεί ο δικαιούχος συντάξεως αναπηρίας δεν συνεπάγεται απώλεια του προγενεστέρου δικαιώματος προς λήψη μεγαλύτερων οικογενειακών παροχών από άλλο κράτος μέλος. Η απόφαση προσθέτει ότι, όταν το ποσό των οικογενειακών παροχών που καταβάλλεται πράγματι εντός του κράτους μέλους κατοικίας είναι μικρότερο από το ποσό των παροχών τις οποίες προβλέπει η νομοθεσία του άλλου κράτους μέλους, ο εργαζόμενος δικαιούται να ζητήσει από τον αρμόδιο φορέα του τελευταίου κράτους την καταβολή συμπληρωματικών παροχών ίσων προς τη διαφορά μεταξύ των δύο ποσών.
24 Το πρόβλημα της σωρεύσεως το οποίο ανακύπτει στην παρούσα υπόθεση πρέπει να λυθεί κατ' ανάλογο τρόπο, σύμφωνα με τον σκοπό του άρθρου 51 της Συνθήκης και τις κατευθύνσεις της νομολογίας του Δικαστηρίου.
25 Επομένως, στα υποβληθέντα ερωτήματα προσήκει η απάντηση ότι τα άρθρα 12 και 73 του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και τις οικογένειές τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, έχουν την έννοια ότι το δικαίωμα ενός εργαζομένου να λαμβάνει οικογενειακές παροχές στο κράτος μέλος όπου απασχολείται για τα μέλη της οικογενείας του που κατοικούν σε άλλο κράτος μέλος, ενώ για τα ίδια πρόσωπα καταβάλλονται ήδη οικογενειακές παροχές στον σύζυγό του σε τρίτο κράτος μέλος, όπου ο τελευταίος εργάζεται ως μισθωτός, μπορεί να ασκείται κατά το μέτρο που το ποσό των οικογενειακών παροχών που καταβάλλεται πράγματι εντός του τρίτου κράτους μέλους είναι μικρότερο από το ποσό των παροχών που προβλέπονται στο πρώτο κράτος μέλος. Στην περίπτωση αυτή, ο εργαζόμενος δικαιούται να ζητήσει από τον αρμόδιο φορέα του πρώτου κράτους την καταβολή συμπληρωματικών παροχών ίσων προς τη διαφορά μεταξύ των δύο ποσών.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
26 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η βελγική κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κυρίας δίκης χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε το Arbeidsrechtbank της Αμβέρσας, με απόφαση της 10ης Ιουνίου 1988, αποφαίνεται:
Τα άρθρα 12 και 73 του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και τις οικογένειές τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, έχουν την έννοια ότι το δικαίωμα ενός εργαζομένου να λαμβάνει οικογενειακές παροχές στο κράτος μέλος όπου απασχολείται για τα μέλη της οικογενείας του που κατοικούν σε άλλο κράτος μέλος, ενώ για τα ίδια πρόσωπα καταβάλλονται ήδη οικογενειακές παροχές στον σύζυγό του σε τρίτο κράτος μέλος, όπου ο τελευταίος εργάζεται ως μισθωτός, μπορεί να ασκείται κατά το μέτρο που το ποσό των οικογενειακών παροχών που καταβάλλεται πράγματι εντός του τρίτου κράτους μέλους είναι μικρότερο από το ποσό των παροχών που προβλέπονται στο πρώτο κράτος μέλος. Στην περίπτωση αυτή, ο εργαζόμενος δικαιούται να ζητήσει από τον αρμόδιο φορέα του πρώτου κράτους την καταβολή συμπληρωματικών παροχών ίσων προς τη διαφορά μεταξύ των δύο ποσών.