62021CJ0607_RES
Sprawa C‑607/21
XXX
przeciwko
État belge
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Conseil d’État (Belgia)]
Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 10 kwietnia 2025 r.
Odesłanie prejudycjalne – Obywatelstwo Unii – Dyrektywa 2004/38/WE – Prawo obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Artykuł 3 – Beneficjenci – Artykuł 2 pkt 2 lit. d) – Członek rodziny – Bezpośredni wstępny partnera obywatela Unii pozostający na utrzymaniu tego obywatela Unii lub tego partnera – Ocena przesłanki pozostawania „na utrzymaniu” – Data właściwa dla ustalenia zależności materialnej – Artykuł 10 – Przesłanki wydania karty pobytu – Charakter deklaratoryjny karty pobytu – Złożenie w przyjmującym państwie członkowskim wniosku o wydanie karty pobytu kilka lat po opuszczeniu kraju pochodzenia – Wpływ sytuacji nielegalnego pobytu w rozumieniu uregulowań krajowych na ocenę przesłanki pozostawania „na utrzymaniu”
Obywatelstwo Unii – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Dyrektywa 2004/38 – Beneficjenci – Obywatel państwa trzeciego, będący bezpośrednim wstępnym partnera obywatela Unii, pozostający na utrzymaniu tego obywatela Unii lub tego partnera – Ów obywatel państwa trzeciego dołączający do tego partnera i tego obywatela, mających obywatelstwo Unii, w przyjmującym państwie członkowskim – Przyjmujące państwo członkowskie będące państwem, którego obywatelstwo posiada obywatel, do którego dołączył ów bezpośredni wstępny, lecz nie jego partner – Objęcie zakresem stosowania
[dyrektywa 2004/38 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 2 pkt 2, art. 3 ust. 1, art. 7 ust. 1 lit. a), b), c), art. 7 ust. 2]
(zob. pkt 28–34)
Obywatelstwo Unii – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Dyrektywa 2004/38 – Beneficjenci – Obywatel państwa trzeciego, będący bezpośrednim wstępnym partnera obywatela Unii, pozostający na utrzymaniu tego obywatela Unii lub tego partnera – Przesłanka stosunku zależności – Ocena pod kątem sytuacji tego wstępnego w jego kraju pochodzenia w dniu opuszczenia tego kraju, dokonywana na podstawie dokumentów wydanych przed tym dniem – Upływ kilku lat między dniem przybycia do przyjmującego państwa członkowskiego a dniem złożenia wniosku o wydanie karty pobytu – Ocena pod kątem sytuacji tego wstępnego w przyjmującym państwie członkowskim w dniu złożenia owego wniosku o wydanie karty pobytu
[dyrektywa 2004/38 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 2 pkt 2 lit. d), art. 7 ust. 2, art. 10]
(zob. pkt 35–59; pkt 1 sentencji)
Obywatelstwo Unii – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Dyrektywa 2004/38 – Prawo pobytu pochodne względem praw przysługujących obywatelowi Unii – Beneficjenci – Obywatel państwa trzeciego, będący bezpośrednim wstępnym partnera obywatela Unii, pozostający na utrzymaniu tego obywatela Unii lub tego partnera – Spełnienie przesłanki stosunku zależności wykazane zarówno w dniu jego przybycia do przyjmującego państwa członkowskiego, jak i w dniu złożenia przez niego, kilka lat po przybyciu, wniosku o wydanie karty pobytu – Objęcie zakresem stosowania – Przesłanki – Nielegalny pobyt tego wstępnego w przyjmującym państwie członkowskim w dniu złożenia tego wniosku – Brak wpływu
[dyrektywa 2004/38 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 2 pkt 2 lit. d), art. 7 ust. 2, art. 10]
(zob. pkt 61–66; pkt 2 sentencji)
Streszczenie
Trybunał, do którego zwrócono się w trybie prejudycjalnym w ramach sporu dotyczącego wniosku o wydanie karty pobytu złożonego przez bezpośredniego wstępnego partnera obywatela Unii Europejskiej, udzielił wyjaśnień w przedmiocie oceny przesłanki dotyczącej stosunku zależności między tym bezpośrednim wstępnym a tym obywatelem lub jego partnerem do celów uzyskania pochodnego prawa pobytu na podstawie dyrektywy 2004/38 (
1
).
XXX, obywatelka Maroka, jest matką obywatela belgijskiego mieszkającego w Belgii ze swoją partnerką, N.E.K., będącą obywatelką niderlandzką, która w 2005 r. złożyła formalne oświadczenie o wspólnym zamieszkiwaniu z synem XXX w Belgii.
XXX wjechała na terytorium Belgii w lipcu 2011 r., a we wrześniu 2011 r. złożyła do władz belgijskich wniosek o wydanie karty pobytu jako bezpośrednia wstępna pozostająca na utrzymaniu swojego syna.
Ponieważ wniosek ten został oddalony ze względu na zmianę belgijskiego prawa dotyczącego łączenia rodzin, XXX złożyła w 2015 r. drugi wniosek o wydanie karty pobytu, tym razem jako członek rodziny N.E.K.
Ten nowy wniosek został oddalony ze względu na to, po pierwsze, że XXX nie przedstawiła dowodu na to, że członkowie rodziny, do których dołączyła, posiadali wystarczające zasoby, aby ją utrzymywać, a po drugie, że dokumenty przedstawione w celu wykazania istnienia stosunku zależności między XXX a tymi członkami rodziny były zbyt dawne. Owa decyzja o oddaleniu oraz towarzyszący jej nakaz opuszczenia terytorium belgijskiego zostały utrzymane w mocy przez Conseil du contentieux des étrangers (sąd do spraw cudzoziemców, Belgia).
Trzeci wniosek o wydanie karty pobytu złożony przez XXX w 2017 r. w charakterze członka rodziny partnerki jej syna również został oddalony, ponieważ władze belgijskie uznały, że dokumenty potwierdzające zależność XXX, które pochodziły z lat 2010 i 2011, były zbyt dawne.
W wyroku z sierpnia 2019 r. Conseil du contentieux des étrangers (sąd do spraw cudzoziemców) uznał, że dokumenty przedstawione przez XXX mogłyby służyć wykazaniu istnienia sytuacji zależności finansowej w latach 2010 i 2011, lecz nie pozwalały na wykazanie takiej sytuacji w dniu złożenia przez nią wniosku o wydanie karty pobytu w 2017 r., i utrzymał w mocy tę decyzję odmowną.
Sąd odsyłający, do którego wniesiono skargę kasacyjną od tego wyroku, postanowił zwrócić się do Trybunału z pytaniem o moment właściwy dla dokonania oceny przesłanki dotyczącej stosunku zależności oraz o ewentualny wpływ na tę ocenę nielegalnego pobytu wnioskodawcy na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego.
Ocena Trybunału
Na wstępie Trybunał uściślił, że bezpośrednich wstępnych pozostających na utrzymaniu partnera obywatela Unii, który przebywa w państwie członkowskim, którego obywatelstwa nie posiada, należy uznać, do celów stosowania praw gwarantowanych przez dyrektywę 2004/38, za członków rodziny obywatela Unii, o ile zarejestrowany związek partnerski spełnia kryteria określone w art. 2 pkt 2 lit. b) tej dyrektywy. W niniejszej sprawie, jako że sąd odsyłający wydaje się być przekonany, że oświadczenie o wspólnym zamieszkiwaniu dokonane w 2005 r. jest równoznaczne z zawarciem takiego związku partnerskiego, dyrektywa 2004/38 znajduje zastosowanie. Tak więc, o ile XXX może wykazać, iż pozostaje na utrzymaniu gospodarstwa domowego, do którego dołączyła w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. d) tej dyrektywy, może powoływać się na prawa zagwarantowane w tej dyrektywie, a w szczególności na prawo pobytu przez okres przekraczający trzy miesiące na podstawie art. 7 ust. 2 wspomnianej dyrektywy.
Co do istoty, w pierwszej kolejności Trybunał stwierdził, że na podstawie dyrektywy 2004/38 (
2
), w celu ustalenia, czy bezpośredni wstępny partnera obywatela Unii pozostaje na utrzymaniu tego obywatela Unii lub tego partnera, właściwy organ krajowy powinien uwzględnić zarówno sytuację tego wstępnego w kraju pochodzenia w dniu jego opuszczenia i dołączenia do wspomnianego obywatela Unii w przyjmującym państwie członkowskim, w stosownym przypadku na podstawie dokumentów wydanych przed tą datą, jak i sytuację owego wstępnego w tym państwie członkowskim w dniu złożenia wniosku o wydanie karty pobytu, jeżeli między tymi dwiema datami upłynęło kilka lat.
Aby dojść do tego wniosku, Trybunał zajął się przede wszystkim kwestią daty, w której należy oceniać przesłankę dotyczącą stosunku zależności, o której mowa w art. 2 pkt 2 lit. d) dyrektywy 2004/38. W tym względzie, co się tyczy sytuacji, w której pomiędzy wyjazdem obywatela państwa trzeciego z jego kraju pochodzenia a jego wnioskiem o wydanie karty pobytu upłynęło kilka lat, właściwy organ krajowy powinien, w ramach postępowania administracyjnego przewidzianego w art. 10 dyrektywy 2004/38, wydać wnioskodawcy będącemu obywatelem państwa trzeciego kartę pobytu, po sprawdzeniu, czy spełnia on warunki korzystania z prawa pobytu przez okres przekraczający trzy miesiące (
3
), w szczególności czy jest on objęty zakresem pojęcia „członka rodziny” w rozumieniu tej dyrektywy. Tymczasem w takiej sytuacji, jeżeli właściwy organ krajowy przy rozpatrywaniu wniosku o wydanie karty pobytu nie sprawdził, czy bezpośredni wstępny partnera obywatela Unii, który fizycznie dołączył do niego w przyjmującym państwie członkowskim kilka lat przed złożeniem tego wniosku, pozostaje w chwili jego złożenia na utrzymaniu tego obywatela Unii lub tego partnera (
4
), istnieje ryzyko, że ów wstępny otrzyma kartę pobytu, mimo że nie spełnia przewidzianych przesłanek (
5
) korzystania z prawa pobytu przez okres przekraczający trzy miesiące, a tym samym uzyskania takiej karty pobytu. W konsekwencji przy składaniu wniosku o wydanie karty pobytu obywatel państwa trzeciego powinien wykazać, że posiada status „bezpośredniego wstępnego pozostającego na utrzymaniu” w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. d) dyrektywy 2004/38.
Następnie Trybunał wyjaśnił, że w podobnej sytuacji różnicy kilku lat między przybyciem bezpośredniego wstępnego partnera obywatela Unii do przyjmującego państwa członkowskiego a złożeniem przez niego wniosku o wydanie karty pobytu ów wstępny powinien również dowieść, że pozostaje na utrzymaniu tego obywatela lub tego partnera w chwili przybycia na terytorium danego państwa członkowskiego. Gdyby bowiem kontrola przesłanki związanej ze stosunkiem zależności była ograniczona do weryfikacji sytuacji bezpośredniego wstępnego w przyjmującym państwie członkowskim w dniu złożenia wniosku o wydanie karty pobytu, temu wstępnemu mogłaby zostać wydana taka karta, podczas gdy w dniu fizycznego dołączenia do obywatela Unii nie spełniał on przesłanek koniecznych do skorzystania z prawa pobytu przez okres przekraczający trzy miesiące, co byłoby ponadto sprzeczne z celami realizowanymi przez dyrektywę 2004/38. W szczególności taka ograniczona kontrola, po pierwsze, niosłaby ryzyko rozszerzenia kręgu potencjalnych beneficjentów praw przyznanych przez tę dyrektywę, co byłoby niezgodne z wolą wyrażoną przez prawodawcę Unii, a po drugie, wiązałaby się z ryzykiem obejścia wymogów ustanowionych w tej dyrektywie.
Trybunał dodał, że ryzyko takie nie występuje jednak, gdy dany bezpośredni wstępny wjechał na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego i przebywał w nim początkowo na podstawie autonomicznego lub pochodnego prawa pobytu, które może zostać przyznane w prawie Unii na podstawie przepisu innego niż art. 7 ust. 2 dyrektywy 2004/38, a nawet na podstawie prawa krajowego. W związku z tym w takiej sytuacji wystarczy, aby ów wstępny wykazał, że pozostaje na utrzymaniu obywatela Unii lub jego partnera w tym państwie członkowskim w dniu złożenia wniosku o wydanie mu karty pobytu.
Wreszcie, co się tyczy środka dowodowego dopuszczonego w celu umożliwienia zainteresowanemu wykazania, że posiada on status „bezpośredniego wstępnego pozostającego na utrzymaniu” (
6
), art. 10 ust. 2 lit. d) dyrektywy 2004/38 ogranicza się do uściślenia, że w celu wydania karty pobytu państwa członkowskie powinny zażądać dokumentów potwierdzających spełnienie przesłanek określonych w tym art. 2 pkt 2 lit. d), w tym przesłanki związanej ze stosunkiem zależności. W braku uściśleń odnośnie do środka dowodowego należy uznać, że taki dowód może zostać przedstawiony za pomocą wszelkich odpowiednich ku temu środków. W tym względzie dokumentów wydanych w przeszłości i poświadczających istnienie sytuacji zależności w kraju pochodzenia tego bezpośredniego wstępnego w dniu, w którym fizycznie dołączył do tego obywatela Unii i jego partnera, nie można uznać za zbyt dawne.
W drugiej kolejności Trybunał orzekł, że zgodnie z dyrektywą 2004/38 (
7
) bezpośredni wstępny partnera obywatela Unii, który może wykazać, że pozostaje – zarówno w dniu złożenia wniosku o wydanie karty pobytu, złożonego kilka lat po przybyciu do przyjmującego państwa członkowskiego, jak również w dniu tego przybycia – na utrzymaniu tego obywatela Unii lub tego partnera, przysługuje pochodne względem praw przysługujących temu obywatelowi Unii prawo pobytu przez okres przekraczający trzy miesiące, stwierdzane poprzez wydanie karty pobytu, jeżeli wspomniany obywatel Unii spełnia przesłanki określone w art. 7 tej dyrektywy. Nie można odmówić wspomnianego prawa pobytu z tego względu, że na podstawie uregulowań krajowych ów wstępny w dniu złożenia tego wniosku przebywa na terytorium tego państwa członkowskiego nielegalnie.
W tej kwestii Trybunał zauważył w szczególności, że o ile dyrektywa 2004/38 uzależnia możliwość stosowania jej w odniesieniu do bezpośrednich wstępnych od stosunku zależności, o którym mowa zasadniczo w jej art. 2 pkt 2 lit. d), nie uzależnia ona statusu „członka rodziny” w rozumieniu tego samego przepisu od „legalnego pobytu” w przyjmującym państwie członkowskim.
(
1
)	Dyrektywa 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniająca rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylająca dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (Dz.U. 2004, L 158, s. 77). Dokładniej rzecz ujmując, owa przesłanka dotycząca stosunku zależności jest przewidziana w art. 2 pkt 2 lit. d) dyrektywy 2004/38.
(
2
)	Trybunał oparł się na art. 2 pkt 2 lit. d) dyrektywy 2004/38 w związku z art. 7 ust. 2 i art. 10 tej dyrektywy.
(
3
)	W rozumieniu art. 7 ust. 2 dyrektywy 2004/38.
(
4
)	W rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. d) dyrektywy 2004/38.
(
5
)	Artykuł 7 ust. 2 dyrektywy 2004/38.
(
6
)	W rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. d) dyrektywy 2004/38.
(
7
)	Trybunał oparł się na art. 7 ust. 2 dyrektywy 2004/38 w związku z art. 2 pkt 2 lit. d) i art. 10 tej dyrektywy.