62022CJ0549_RES
(Kawża C‑549/22)
X
vs
Raad van bestuur van de Sociale verzekeringsbank
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa miċ-Centrale Raad van Beroep)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) tad‑29 ta’ Frar 2024
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE‑Alġerija – Sigurtà soċjali tal-ħaddiema migranti Alġerini u s-superstiti tagħhom – Trasferiment ta’ benefiċċji lejn l-Alġerija bir-rati applikati skont il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru debitur – Benefiċċji tas-superstiti – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tapplika l-prinċipju tal-pajjiż ta’ residenza – Klawżola ta’ residenza li tinkludi tnaqqis tal-ammont tal-benefiċċju tas-superstiti għall-benefiċjarji residenti fl-Alġerija”
Ftehimiet internazzjonali – Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE‑Alġerija – Artikolu 68(4) – Effett dirett – Assenza ta’ deċiżjoni meħuda mill-Kunsill tal-Assoċjazzjoni – Nuqqas ta’ rilevanza
(Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE‑Alġerija, Artikolu 68(4))
(ara l-punti 30 sa 36, u d-dispożittiv 1)
Ftehimiet internazzjonali – Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE‑Alġerija – Sigurtà soċjali tal-ħaddiema migranti – Trasferiment liberu tal-pensjonijiet u tal-annwalitajiet ta’ sigurtà soċjali – Kamp ta’ applikazzjoni ratione personae – Benefiċċji tas-superstiti – Superstiti tal-ħaddiema – Inklużjoni – Obbligu ta’ residenza fl-Istat Membru debitur – Assenza
(Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE‑Alġerija, Artikolu 68(4))
(ara l-punti 38, 40 sa 42, u d-dispożittiv 2)
Ftehimiet internazzjonali – Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE‑Alġerija – Sigurtà soċjali tal-ħaddiema migranti – Trasferiment liberu tal-pensjonijiet u tal-annwalitajiet ta’ sigurtà soċjali – Benefiċċji tas-superstiti – Konjuġi superstiti li jirrisjedi fl-Alġerija – Trasferiment tal-benefiċċji bir-rati applikati mil-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru debitur – Tnaqqis tal-ammont ta’ benefiċċju tas-superstiti b’teħid inkunsiderazzjoni tal-għoli tal-ħajja fil-pajjiż ta’ residenza tal-benefiċjarju – Ammissibbiltà – Kundizzjonijiet
(Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE‑Alġerija, Artikolu 68(4))
(ara l-punti 46 sa 49, 51, u d-dispożittiv 3)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mressqa miċ-Centrale Raad van Beroep (il-Qorti tal-Appell tas-Sigurtà Soċjali u tas-Servizz Pubbliku, il-Pajjiżi l-Baxxi, iktar ’il quddiem il-“qorti tar-rinviju”), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Artikolu 68(4) (
1
) tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE-Alġerija (
2
), fil-qasam tad-dritt ta’ trasferiment liberu ta’ benefiċċji tas-sigurtà soċjali, għandu effett dirett u ma jipprekludix it-tnaqqis tal-ammont tal-benefiċċji tas-superstiti minħabba l-fatt li l-benefiċjarji tagħhom jirrisjedu fl-Alġerija, meta dawn ikunu intiżi li jiggarantixxu dħul bażiku kkalkolat skont l-għoli tal-ħajja fl-Istat Membru debitur u meta l-imsemmi tnaqqis josserva s-sustanza tal-imsemmi dritt.
X kienet tirrisjedi fl-Alġerija. Bħala superstiti tal-konjuġi tagħha li ħadem fil-Pajjiżi l-Baxxi u li kien assigurat taħt l-Algemene nabestaandenwet (il-Liġi Ġenerali dwar l-Assigurazzjoni tas-Superstiti, iktar ’il quddiem l-“ANW”) fil-mument tal-mewt tiegħu, hija kellha dritt għal benefiċċju tas-superstiti mill-1 ta’ Jannar 1999. Wara li fl-2018 stabbilixxa mill-ġdid, b’effett retroattiv, il-benefiċċju tas-superstiti ta’ X li huwa kien temm fl‑2012, ir-Raad van bestuur van de Sociale verzekeringsbank (il-Bord tad-Diretturi tal-Bank tas-Sigurtà Soċjali, il-Pajjiżi l-Baxxi) informa lil X li dan il-benefiċċju kien ser jitnaqqas mill‑1 ta’ Jannar 2013 minħabba li kellu jitħallas skont il-prinċipju tal-pajjiż ta’ residenza, jiġifieri, fil-każ ineżami, b’perċentwali li jirrifletti l-livell tal-għoli tal-ħajja fl-Alġerija meta mqabbel mal-għoli tal-ħajja fil-Pajjiżi l-Baxxi (
3
).
Wara li ġew miċħuda diversi azzjonijiet kontra din id-deċiżjoni, X appellat quddiem il-qorti tar-rinviju, li ddeċidiet li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja diversi domandi preliminari dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 68(4) tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE Alġerija sabiex issir taf jekk dan il-ftehim kienx jipprekludi t-tnaqqis, ibbażat fuq il-prinċipju tal-pajjiż ta’ residenza, tal-ammont tal-benefiċċju tas-superstiti ta’ X.
Il‑kunsiderazzjonijiet tal‑Qorti tal‑Ġustizzja
Il-Qorti tal-Ġustizzja rrispondiet, l-ewwel nett, għad-domanda dwar jekk, fid-dawl tal-kliem, tal-għan u tan-natura tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE‑Alġerija, l-Artikolu 68(4) tiegħu għandux effett dirett.
F’dan ir-rigward, hija kkonstatat li din id-dispożizzjoni tistabbilixxi f’termini ċari, preċiżi u inkundizzjonati d-dritt ta’ trasferiment liberu lejn l-Alġerija tal-pensjonijiet u tal-annwalitajiet imsemmija f’din id-dispożizzjoni, u dan bir-rati applikati skont il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru debitur. Għaldaqstant, l-imsemmija dispożizzjoni tinkludi, għall-Istati Membri, obbligu ta’ riżultat ċar u preċiż li jikkonsisti f’li jippermetti lill-persuni kkonċernati jibbenefikaw minn tali trasferiment liberu, obbligu li bħala tali ma huwiex suġġett, fl-eżekuzzjoni jew fl-effetti tiegħu, għall-intervent ta’ xi att ulterjuri.
Għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li dan id-dritt ta’ trasferiment liberu ma huwiex assolut, peress li l-effetti konkreti tiegħu f’kull każ jiddependu mir-“rati applikati skont il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru jew Stati Membri debituri”, dan ma jistax jiġi interpretat bħala li jippermetti lill-Istati Membri jirrestrinġu b’mod diskrezzjonali l-imsemmi dritt għal trasferiment liberu u jċaħħduh mis-sustanza tiegħu. Hija osservat ukoll li l-eżekuzzjoni jew l-effetti tad-dritt previst f’din id-dispożizzjoni ma humiex suġġetti għall-intervent ta’ att ieħor, u b’mod partikolari għall-adozzjoni, mill-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni, tad-dispożizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 70(1) tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE Alġerija, li konsegwentement ma jistax jitqies li jikkundizzjona l-applikazzjoni immedjata ta’ dan id-dritt. Dwar dan is-suġġett, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li l-Artikolu 68(4) tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE‑Alġerija għandu effett dirett, b’tali mod li l-persuni li għalihom tapplika din id-dispożizzjoni għandhom id-dritt li jinvokawha direttament quddiem il-qrati tal-Istati Membri sabiex tiġi eskluża l-applikazzjoni tar-regoli tad-dritt nazzjonali li jmorru kontriha.
Il-Qorti tal-Ġustizzja mbagħad irrispondiet għad-domanda dwar il-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tal-Artikolu 68(4) tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE‑Alġerija.
Filwaqt osservat li l-Artikolu 68(4) isemmi espressament biss “[i]l-ħaddiema”, li jirreferi għall-“ħaddiema ta’ nazzjonalità Alġerina” msemmija fil-paragrafu 1 tal-istess artikolu, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li l-pensjonijiet u l-annwalitajiet tas-superstiti kienu jinsabu fost il-benefiċċji li jistgħu jiġu ttrasferiti liberament lejn l-Alġerija, li l-benefiċjarji tagħhom jistgħu biss, mid-definizzjoni stess, ikunu s-superstiti tal-imsemmija ħaddiema. L-Artikolu 68(4) tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE Alġerija għalhekk jiċċaħħad minn effett utli jekk dawn is-superstiti jiġu esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tiegħu. Hija osservat ukoll li jkun imur kontra l-loġika li fuqha huwa bbażat il-prinċipju stess ta’ rasferiment liberu tal-benefiċċji lejn l-Alġerija jekk ikun meħtieġ li l-benefiċjarju jkun obbligat jirrisjedi fl-Istat Membru debitur, fil-każ ineżami l-Pajjiżi l-Baxxi. F'dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li l-Artikolu 68(4) tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE Alġerija japplika għas-superstiti ta’ ħaddiem li, filwaqt li jkunu jixtiequ jittrasferixxu l-benefiċċju tas-superstiti tagħhom lejn l-Alġerija, ma jkunux huma stess ħaddiema u jkunu jirrisjedu fl-Alġerija.
Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-kompatibbiltà tat-tnaqqis tal-ammont ta’ benefiċċju tas-superstiti minħabba l-fatt li l-benefiċjarju ta’ dan il-benefiċċju jirrisjedi fl-Alġerija mal-Artikolu 68(4) tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE Alġerija, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li din id-dispożizzjoni tipprevedi d-dritt għat-trasferiment liberu tal-benefiċċji inkwistjoni lejn l-Alġerija bir-“rati applikati skont il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru jew Stati Membri debituri”. Għaldaqstant, l-Istat Membru debitur għandu marġni ta’ evalwazzjoni sabiex jistabbilixxi regoli dwar il-kalkolu tal-ammont tal-benefiċċji msemmija fl-imsemmija dispożizzjoni, u dan l-Istat Membru jista’ għalhekk jipprevedi regoli intiżi li jadattaw l-ammont tal-imsemmija benefiċċji fl-okkażjoni ta’ dan it-trasferiment, bħalma hija r-regola bbażata fuq il-prinċipju ta’ pajjiż ta’ residenza.
Il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat madankollu li tali regoli għandhom josservaw is-sustanza tad-dritt ta’ trasferiment liberu tal-benefiċċji, mingħajr ma jċaħħdu lil dan id-dritt mill-effett utli tiegħu, u eżaminat, għal dan l-għan, l-elementi li kienu jikkaratterizzaw il-benefiċċju tas-superstiti inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Hija kkonstatat li l-ammont tiegħu kien stabbilit skont l-għoli tal-ħajja fil-Pajjiżi l-Baxxi u li, konsegwentement, dan il-benefiċċju kien intiż li jiggarantixxi li s-superstiti jkollhom dħul bażiku kkalkolat skont l-għoli tal-ħajja f’dan l-Istat Membru. Għaldaqstant, fil-fehma tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-fatt li l-ammont tal-benefiċċju ttrasferit jiġi adattat sabiex jittieħed inkunsiderazzjoni l-għoli tal-ħajja fl-Alġerija ma kienx jidher li seta’ jċaħħad mis-sustanza tiegħu d-dritt ta’ trasferiment liberu, sakemm id-determinazzjoni tar-rata użata għall-finijiet ta’ dan l-adattament tkun ibbażata fuq elementi oġġettivi, aspett li kellu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
(
1
)	L-Artikolu 68 ta’ dan il-ftehim huwa fformulat kif ġej:
“1. B’riżerva għad-dispożizzjonijiet tal-paragrafi segwenti, il-ħaddiema ta’ nazzjonalità Alġerina u l-membri tal-familja tagħhom li joqogħdu magħhom għandhom jibbenefikaw, fil-qasam tas-sigurtà soċjali, minn trattament ħieles minn kull diskriminazzjoni bbażata fuq in-nazzjonalità meta mqabbla ma’ ċittadini tal-Istati Membri fejn ikunu impjegati. Il-kunċett ‘sigurtà soċjali’ għandu jkopri l-fergħat tas-sigurtà soċjali li jirrigwardaw il-benefiċċji tal-mard u tal-maternità, l-invalidità, il-benefiċċji tax-xjuħija u tas-superstiti, il-benefiċċji tal-inċidenti industrijali u mard ikkaġunat mix-xogħol u l-benefiċċji tal-mewt, tal-qgħad u tal-familja.
Dawn id-dispożizzjonijiet, madankollu, ma għandhomx irendu applikabbli ir-regoli ta’ koordinazzjoni oħra pprovduti fil-leġiżlazzjoni tal-Komunità bbażata fuq l-Artikolu 42 tat-Trattat KE, ħlief skont il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 70 tal-Ftehim.
[…]
4. Il-ħaddiema inkwistjoni għandhom ikunu jistgħu jittrasferixxu liberament lejn l-Alġerija, bir-rati applikati skont il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru jew Stati Membri debituri, kwalunkwe pensjonijiet jew annwalitajiet fir-rigward tax-xjuħija, tal-istatus ta’ superstiti, tal-inċidenti industrijali jew tal-mard ikkaġunat mix-xogħol, ħlief fil-każ ta’ benefiċċji speċjali mhux kontributorji. […]” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
(
2
)	Ftehim Ewro-Mediterranju li jistabbilixxi Assoċjazzjoni bejn il-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha, minn naħa waħda, u r-Repubblika Demokratika tal-Poplu tal-Alġerija, min-naħa l-oħra, approvat f’isem il-Komunità Ewropea permezz tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 2005/690/KE tat‑18 ta’ Lulju 2005 (ĠU 2005, L 265, p. 2, iktar ’il quddiem il-“Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KE‑Alġerija”).
(
3
)	Dan il-perċentwal kien stabbilit skont id-dispożizzjonijiet tar-Regeling woonlandbeginsel in de sociale zekerheid 2012 (ir-Regolament tal-2012 dwar il-Prinċipju tal-Pajjiż ta’ Residenza fis-Sigurtà Soċjali), adottat abbażi tal-Artikolu 17(3) tal-ANW, kif emendata bil-Wet woonlandbeginsel in de sociale zekerheid (il-Liġi dwar il-Prinċipju tal-Pajjiż ta’ Residenza fis-Sigurtà Soċjali). Għall-Alġerija, dan il-perċentwali kien jammonta għal 60 % tal-ammont massimu tal-benefiċċju tas-superstiti mill‑1 ta’ Jannar 2013, u għal 40 % tal-imsemmi ammont massimu mill-1 ta’ Jannar 2016.