62020CJ0315
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (όγδοο τμήμα)
της 11ης Νοεμβρίου 2021 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Περιβάλλον – Κανονισμός (ΕΚ) 1013/2006 – Μεταφορές αποβλήτων – Άρθρο 3, παράγραφος 5, και άρθρο 11, παράγραφος 1, στοιχείο θʹ – Οδηγία 2008/98/ΕΚ – Διαχείριση αποβλήτων – Άρθρο 16 – Αρχές της αυτάρκειας και της εγγύτητας – Απόφαση 2000/532/ΕΚ – Ευρωπαϊκός κατάλογος αποβλήτων (ΕΚΑ) – Σύμμεικτα αστικά απόβλητα τα οποία έχουν υποβληθεί σε μηχανική επεξεργασία η οποία δεν μεταβάλλει τη φύση τους»
Στην υπόθεση C‑315/20,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας, Ιταλία) με απόφαση της 10ης Οκτωβρίου 2019, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 13 Ιουλίου 2020, στο πλαίσιο της δίκης
Regione Veneto
κατά
Plan Eco Srl,
παρισταμένης της:
Futura Srl,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (όγδοο τμήμα),
συγκείμενο από τους J. Passer (εισηγητή), πρόεδρο του εβδόμου τμήματος, προεδρεύοντα του ογδόου τμήματος, L. S. Rossi και N. Wahl, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: A. Ράντος
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την G. Palmieri, επικουρούμενη από τον G. Palatiello, avvocato dello Stato,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την L. Haasbeek καθώς και από τους G. Gattinara και F. Thiran,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 17ης Ιουνίου 2021,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του κανονισμού (ΕΚ) 1013/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 2006, για τις μεταφορές αποβλήτων (ΕΕ 2006, L 190, σ. 1), και της οδηγίας 2008/98/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Νοεμβρίου 2008, για τα απόβλητα και την κατάργηση ορισμένων οδηγιών (ΕΕ 2008, L 312, σ. 3).
2
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Regione Veneto (Περιφέρειας του Βένετο, Ιταλία) και της Plan Eco Srl, σχετικά με τη μεταφορά αποβλήτων μεταξύ κρατών μελών.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός 1013/2006
3
Το άρθρο 2 του κανονισμού 1013/2006, το οποίο επιγράφεται «Ορισμοί», ορίζει τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, νοούνται ως
[…]
19.
“αρμόδια αρχή αποστολής”, η αρμόδια αρχή για την περιοχή από την οποία προγραμματίζεται να εκκινήσει ή εκκινεί η μεταφορά·
20.
“αρμόδια αρχή προορισμού”, η αρμόδια αρχή για την περιοχή προς την οποία προγραμματίζεται να πραγματοποιηθεί ή πραγματοποιείται η μεταφορά, ή στην οποία πραγματοποιείται η φόρτωση των αποβλήτων πριν από την αξιοποίηση ή διάθεση σε περιοχή εκτός της εθνικής δικαιοδοσίας οιασδήποτε χώρας·
[…]».
4
Το άρθρο 3, παράγραφος 5, του κανονισμού ορίζει τα εξής:
«Οι μεταφορές οικιακών σύμμεικτων αστικών αποβλήτων (καταχώριση αποβλήτων 20 03 01), τα οποία συλλέγονται από νοικοκυριά, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων όπου η συλλογή αυτή καλύπτει και απόβλητα από άλλους παραγωγούς, προς εγκαταστάσεις αξιοποίησης ή διάθεσης, εμπίπτουν, σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό, στις ίδιες διατάξεις με τις μεταφορές αποβλήτων προς διάθεση.»
5
Το άρθρο 11 του ίδιου κανονισμού, το οποίο επιγράφεται «Αντιρρήσεις για μεταφορές αποβλήτων που προορίζονται για διάθεση», ορίζει τα εξής:
«1.   Όταν απευθύνεται κοινοποίηση που αφορά προγραμματισμένη μεταφορά αποβλήτων προοριζόμενων για διάθεση, οι αρμόδιες αρχές προορισμού και αποστολής μπορούν, εντός 30 ημερών από την ημερομηνία διαβίβασης της απόδειξης παραλαβής από την αρμόδια αρχή προορισμού, σύμφωνα με το άρθρο 8, να προβάλλουν αιτιολογημένες αντιρρήσεις βάσει ενός ή περισσοτέρων από τους ακόλουθους λόγους και σύμφωνα με τη συνθήκη:
α)
ότι η προγραμματισμένη μεταφορά ή διάθεση δεν είναι σύμφωνη με μέτρα που έχουν ληφθεί για την εφαρμογή των αρχών της εγγύτητας, της κατά προτεραιότητα αξιοποίησης και της αυτάρκειας σε κοινοτικό και εθνικό επίπεδο, σύμφωνα με την οδηγία 2006/12/ΕΚ [του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 2006, περί των στερεών αποβλήτων (ΕΕ 2006, L 114, σ. 9)]· ή
[…]
θ)
ότι πρόκειται για ανάμεικτα αστικά απόβλητα από ιδιωτικά νοικοκυριά (καταχώριση 20 03 01)· ή
[…].
6.   Τα μέτρα τα οποία λαμβάνουν τα κράτη μέλη σύμφωνα με την παράγραφο 1 στοιχείο α) για τη γενική ή μερική απαγόρευση των μεταφορών αποβλήτων ή τη συστηματική διατύπωση αντιρρήσεων για τις μεταφορές αποβλήτων προοριζόμενων για διάθεση, […] κοινοποιούνται αμέσως στην Επιτροπή, η οποία ενημερώνει τα άλλα κράτη μέλη.»
6
Το άρθρο 12 του ίδιου κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντιρρήσεις για μεταφορές αποβλήτων προοριζόμενες για αξιοποίηση», προβλέπει τα εξής:
«1.   Όταν απευθύνεται κοινοποίηση που αφορά προγραμματισμένη μεταφορά αποβλήτων προοριζόμενων για αξιοποίηση, οι αρμόδιες αρχές προορισμού και αποστολής μπορούν, εντός 30 ημερών από την ημερομηνία διαβίβασης της απόδειξης παραλαβής από την αρμόδια αρχή προορισμού, σύμφωνα με το άρθρο 8, να προβάλλουν αιτιολογημένες αντιρρήσεις βάσει ενός ή περισσοτέρων από τους ακόλουθους λόγους και σύμφωνα με τη συνθήκη:
[…]
β)
ότι η προγραμματισμένη μεταφορά ή αξιοποίηση δεν είναι σύμφωνη με την εθνική νομοθεσία σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος, τη δημόσια τάξη, τη δημόσια ασφάλεια ή την προστασία της υγείας όσον αφορά δράσεις που διεξάγονται στη χώρα που προβάλλει αντιρρήσεις· ή
[…]
ζ)
όταν ο λόγος αξιοποιήσιμων προς μη αξιοποιήσιμα απόβλητα, η εκτιμώμενη αξία των υλικών που θα αξιοποιηθούν τελικά ή το κόστος της αξιοποίησης και το κόστος της διάθεσης του μη αξιοποιήσιμου κλάσματος δεν δικαιολογούν την αξιοποίηση από οικονομική ή/και περιβαλλοντική άποψη· […]
[…]».
Η οδηγία 2008/98
7
Η οδηγία 2008/98 κατήργησε την οδηγία 2006/12 από τις 12 Δεκεμβρίου 2010 και προβλέπει, στο άρθρο 41, ότι οι αναφορές στην οδηγία αυτή λογίζονται ως αναφορές στην πρώτη.
8
Η αιτιολογική σκέψη 33 της οδηγίας 2008/98 έχει ως εξής:
«Για τους σκοπούς της εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) 1013/2006 […], τα σύμμεικτα αστικά απόβλητα, που αναφέρονται στο άρθρο 3, παράγραφος 5 του εν λόγω κανονισμού, εξακολουθούν να θεωρούνται ως σύμμεικτα αστικά απόβλητα έστω και εάν έχουν υποβληθεί σε εργασία επεξεργασίας αποβλήτων η οποία δεν έχει μεταβάλει ουσιαστικά τις ιδιότητές τους.»
9
Κατά το άρθρο 16 της οδηγίας 2008/98, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αρχές της αυτάρκειας και της εγγύτητας»:
«1.   Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα, σε συνεργασία με άλλα κράτη μέλη εάν αυτό είναι απαραίτητο ή σκόπιμο, για να δημιουργήσουν ολοκληρωμένο και κατάλληλο δίκτυο εγκαταστάσεων διάθεσης αποβλήτων και εγκαταστάσεων για την ανάκτηση σύμμεικτων αστικών αποβλήτων τα οποία συλλέγονται από νοικοκυριά, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων όπου η συλλογή αυτή καλύπτει και τα σύμμεικτα αστικά απόβλητα από άλλους παραγωγούς, λαμβάνοντας υπόψη τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές.
Κατά παρέκκλιση από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1013/2006, για να προστατεύουν το δίκτυό τους, τα κράτη μέλη μπορούν να περιορίζουν τις εισερχόμενες αποστολές αποβλήτων που προορίζονται για αποτεφρωτήρες ταξινομημένους ως ανάκτηση, εφόσον έχει καταστεί σαφές ότι οι αποστολές αυτές θα είχαν ως συνέπεια τη διάθεση των εθνικών αποβλήτων ή την επεξεργασία τους κατά τρόπο που δεν συνάδει με τα εθνικά σχέδια διαχείρισης αποβλήτων. Τα κράτη μέλη κοινοποιούν την απόφαση αυτή στην Επιτροπή. Τα κράτη μέλη δύνανται επίσης να περιορίσουν τις εξερχόμενες αποστολές αποβλήτων για περιβαλλοντικούς λόγους, όπως ορίζεται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1013/2006.
2.   Το δίκτυο σχεδιάζεται κατά τρόπο που να επιτρέπει στην Κοινότητα, ως σύνολο, να καταστεί αυτάρκης στον τομέα της διάθεσης αποβλήτων και της ανάκτησης των αποβλήτων που αναφέρονται στην παράγραφο 1, και να επιτρέπει στα κράτη μέλη να κινηθούν χωριστά προς τον στόχο αυτόν, λαμβανομένων υπόψη των γεωγραφικών συνθηκών ή της ανάγκης για ειδικευμένες εγκαταστάσεις για ορισμένους τύπους αποβλήτων.
3.   Το δίκτυο επιτρέπει τη διάθεση των αποβλήτων ή την ανάκτηση των αποβλήτων που αναφέρονται στην παράγραφο 1 σε μία από τις πλησιέστερες κατάλληλες εγκαταστάσεις, με τη χρησιμοποίηση των καταλληλότερων μεθόδων και τεχνολογιών έτσι ώστε να εξασφαλίζεται υψηλό επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας.
4.   Οι αρχές της εγγύτητας και της αυτάρκειας δεν συνεπάγονται ότι κάθε κράτος μέλος πρέπει να διαθέτει το πλήρες φάσμα των εγκαταστάσεων τελικής ανάκτησης στο έδαφός του.»
Η απόφαση 2000/532/ΕΚ
10
Η απόφαση 2000/532/ΕΚ της Επιτροπής, της 3ης Μαΐου 2000, για αντικατάσταση της απόφασης 94/3/ΕΚ για τη θέσπιση καταλόγου αποβλήτων σύμφωνα με το άρθρο 1 στοιχείο α) της οδηγίας 75/442/ΕΟΚ του Συμβουλίου για τα απόβλητα και της απόφασης 94/904/ΕΚ του Συμβουλίου για την κατάρτιση καταλόγου επικίνδυνων αποβλήτων κατ’ εφαρμογή του άρθρου 1 παράγραφος 4 της οδηγίας 91/689/ΕΟΚ του Συμβουλίου για τα επικίνδυνα απόβλητα (ΕΕ 2000, L 226, σ. 3), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2014/955/ΕΕ της Επιτροπής, της 18ης Δεκεμβρίου 2014 (ΕΕ 2014, L 370, σ. 44), περιλαμβάνει σε παράρτημα τον κατάλογο αποβλήτων τα οποία αναφέρονται στο άρθρο 7 της οδηγίας 2008/98, με την ονομασία «ευρωπαϊκός κατάλογος αποβλήτων» (στο εξής: ΕΚΑ).
11
Στο κεφάλαιο 19 του ΕΚΑ, το οποίο επιγράφεται «Απόβλητα από τις μονάδες επεξεργασίας αποβλήτων […]», στην ενότητα 19 12, υπό τον τίτλο «απόβλητα από τη μηχανική κατεργασία απόβλητων (π.χ. διαλογή, σύνθλιψη, συμπαγοποίηση, κοκκοποίηση) μη προδιαγραφόμενα άλλως», περιλαμβάνονται οι ακόλουθες καταχωρίσεις:
19 12 11*
άλλα απόβλητα (περιλαμβανομένων μειγμάτων υλικών) από τη μηχανική κατεργασία αποβλήτων που περιέχουν επικίνδυνες ουσίες
19 12 12
άλλα απόβλητα (συμπεριλαμβανομένων των μειγμάτων υλικών) από τη μηχανική κατεργασία αποβλήτων, εκτός εκείνων που αναφέρονται στο 19 12 11
12
Στο κεφάλαιο 20 του ΕΚΑ, το οποίο επιγράφεται «Αστικά απόβλητα (οικιακά απόβλητα και παρόμοια απόβλητα από εμπορικές δραστηριότητες, βιομηχανίες και ιδρύματα), συμπεριλαμβανομένων των χωριστά συλλεγέντων μερών», στην ενότητα 20 03, υπό τον τίτλο «άλλα αστικά απόβλητα», περιλαμβάνεται η καταχώριση 20 03 01: «ανάμεικτα αστικά απόβλητα».
Το ιταλικό δίκαιο
13
Το άρθρο 182bis του decreto legislativo n. 152 – Norme in materia ambientale (νομοθετικού διατάγματος αριθ. 152, περί κανόνων στον τομέα του περιβάλλοντος), της 3ης Απριλίου 2006 (τακτικό συμπλήρωμα στην GURI αριθ. 88, της 14ης Απριλίου 2006, στο εξής: νομοθετικό διάταγμα 152/2006), προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Η διάθεση των αποβλήτων και η ανάκτηση των σύμμεικτων αστικών αποβλήτων πραγματοποιούνται μέσω ενός ολοκληρωμένου και κατάλληλου δικτύου εγκαταστάσεων, λαμβάνοντας υπόψη τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές και τη συνολική σχέση κόστους-οφέλους, προκειμένου:
a)
να επιτευχθεί η αυτάρκεια ως προς τη διάθεση των μη επικίνδυνων αστικών αποβλήτων και των αποβλήτων που προκύπτουν από την επεξεργασία τους στις ενδεδειγμένες γεωγραφικές ζώνες·
b)
να καθίσταται δυνατή η διάθεση των αποβλήτων και η ανάκτηση των σύμμεικτων αστικών αποβλήτων σε μία από τις πλησιέστερες κατάλληλες εγκαταστάσεις των τόπων παραγωγής ή συλλογής, προκειμένου να μειωθούν οι μεταφορές αποβλήτων, λαμβανομένων υπόψη των γεωγραφικών συνθηκών ή της ανάγκης για ειδικευμένες εγκαταστάσεις για ορισμένους τύπους αποβλήτων·
[…]».
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
14
Η εταιρία μεταφορών Plan Eco υπέβαλε στην Περιφέρεια του Βένετο αίτηση για τη χορήγηση της προηγούμενης συγκαταθέσεώς της για τη μεταφορά 2000 τόνων σύμμεικτων αστικών αποβλήτων τα οποία παρήχθησαν στην Ιταλία από τη Futura Srl με προορισμό βιομηχανία τσιμέντου στη Σλοβενία. Τα απόβλητα αυτά είχαν υποβληθεί σε μηχανική επεξεργασία από τη Futura, με σκοπό τη χρήση τους σε μεικτή καύση, και είχαν ταξινομηθεί από αυτήν, μετά την ως άνω επεξεργασία, υπό την καταχώριση 19 12 12 του ΕΚΑ.
15
Με απόφαση της 22ας Απριλίου 2016, η Περιφέρεια του Βένετο προέβαλε αντιρρήσεις για τη μεταφορά, βάσει του δικαίου της Ένωσης, ιδίως του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχεία βʹ και ζʹ, του κανονισμού 1013/2006, και του εθνικού δικαίου. Πρώτον, έκρινε ότι τα επίμαχα απόβλητα διατηρούσαν, κατόπιν της προκαταρκτικής επεξεργασίας που πραγματοποίησε η Futura, την αρχική τους φύση, ήτοι τη φύση τους ως σύμμεικτων αστικών αποβλήτων, στην οποία αντιστοιχεί η καταχώριση 20 03 01 του ΕΚΑ, και ότι η υπαγωγή τους από την εταιρία αυτή στην ενότητα 19 12 του ΕΚΑ, υπό τον τίτλο «απόβλητα από τη μηχανική κατεργασία αποβλήτων (π.χ. διαλογή, σύνθλιψη, συμπαγοποίηση, κοκκοποίηση) μη προδιαγραφόμενα άλλως», καθώς και η υπαγωγή στην καταχώριση 19 12 12 του ΕΚΑ, δεν ήσαν αποφασιστικής σημασίας συναφώς. Δεύτερον, έκρινε ότι το άρθρο 182bis, παράγραφος 1, στοιχείο b, του νομοθετικού διατάγματος 152/2006 –το οποίο εισήχθη στο πλαίσιο της μεταφοράς της οδηγίας 2008/98 στην εσωτερική έννομη τάξη και των αρχών της αυτάρκειας και της εγγύτητας που καθιερώνει το άρθρο 16 της εν λόγω οδηγίας– επέβαλλε την αξιοποίηση των σύμμεικτων αστικών αποβλήτων σε μία από τις πλησιέστερες προς τον τόπο παραγωγής ή συλλογής κατάλληλες εγκαταστάσεις. Τέλος, τρίτον, έκρινε ότι υπήρχε στο έδαφός της δίκτυο εγκαταστάσεως ικανό να ανταποκριθεί στις ανάγκες της Plan Eco και ότι, εν προκειμένω, μια εγκατάσταση της Περιφέρειας του Βένετο είχε δηλώσει ότι ήταν σε θέση να δεχθεί τους επίμαχους 2000 τόνους αποβλήτων της κοινοποιηθείσας μεταφοράς.
16
Η Plan Eco άσκησε προσφυγή κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του Tribunale amministrativo regionale per il Veneto (διοικητικού πρωτοδικείου της Περιφέρειας του Βένετο, Ιταλία), το οποίο, με απόφαση της 15ης Νοεμβρίου 2016, ακύρωσε την εν λόγω απόφαση με το σκεπτικό, μεταξύ άλλων, ότι η μεταφορά στην αλλοδαπή αφορούσε ειδικά απόβλητα τα οποία έπρεπε να ταξινομηθούν υπό τον κωδικό 19 12 12 του ΕΚΑ και ότι, ως εκ τούτου, δεν είχαν εφαρμογή οι προβλεπόμενες για την επεξεργασία των αστικών αποβλήτων αρχές της αυτάρκειας, της εγγύτητας και του εδαφικού περιορισμού.
17
Η Περιφέρεια του Βένετο άσκησε έφεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας, Ιταλία), το οποίο, αφού διαπίστωσε ότι τα επίμαχα απόβλητα είχαν υποβληθεί σε επεξεργασία η οποία δεν μετέβαλε ουσιωδώς τις αρχικές ιδιότητές τους ως αστικών αποβλήτων, αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«Στην περίπτωση που σύμμεικτα αστικά απόβλητα τα οποία δεν περιέχουν επικίνδυνες ουσίες υποβλήθηκαν σε μηχανική επεξεργασία από εγκατάσταση με σκοπό την ανάκτηση ενέργειας (εργασία R1/R12, σύμφωνα με το παράρτημα C του [νομοθετικού διατάγματος 152/2006]) και, στο πέρας αυτής της επεξεργασίας, φαίνεται μεν ότι η επεξεργασία δεν μετέβαλε ουσιωδώς τις αρχικές ιδιότητες των σύμμεικτων αστικών αποβλήτων, πλην όμως αυτά ταξινομούνται [υπό την καταχώριση] 19 12 12 στο σύστημα κατάταξης του ΕΚΑ, ταξινόμηση την οποία δεν αμφισβητούν οι διάδικοι·
προκειμένου να αξιολογηθεί η νομιμότητα των αντιρρήσεων που προέβαλε, επικαλούμενη τις αρχές της οδηγίας 2008/98, η αρμόδια αρχή της χώρας προέλευσης επί της αιτήσεως χορήγησης προηγούμενης συγκατάθεσης για την αποστολή, σε παραγωγική εγκατάσταση άλλης ευρωπαϊκής χώρας, επεξεργασμένων αποβλήτων προοριζόμενων για χρήση σε μεικτή καύση ή, εν πάση περιπτώσει, ως μέσο παραγωγής ενέργειας, και ειδικότερα αντιρρήσεων όπως οι επίμαχες στην υπό κρίση υπόθεση, οι οποίες βασίζονται: στην αρχή της προστασίας της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος (άρθρο 13 της οδηγίας 2008/98)· στις αρχές της αυτάρκειας και της εγγύτητας, που καθιερώνονται στο άρθρο 16, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/98 […]· στην αρχή που καθιερώνεται στο ίδιο άρθρο 16, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, τελευταία περίοδος […]· στην αιτιολογική σκέψη 33 της οδηγίας 2008/98 […],
1)
επηρεάζεται και, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, με ποιον τρόπο και σε ποιον βαθμό, από τον ΕΚΑ (εν προκειμένω, [η καταχώριση] 19 12 12 του [καταλόγου αυτού], όπου χαρακτηρίζονται ως απόβλητα τα προϊόντα των εγκαταστάσεων μηχανικής επεξεργασίας αποβλήτων για εργασίες ανάκτησης R1/R12) και από το σύστημα κατάταξης του ΕΚΑ η νομοθεσία [της Ένωσης] που διέπει τη μεταφορά αποβλήτων τα οποία, πριν από τη μηχανική τους επεξεργασία, ήταν σύμμεικτα αστικά απόβλητα;
2)
Ειδικότερα, σε σχέση με τη μεταφορά αποβλήτων που προκύπτουν από την επεξεργασία σύμμεικτων αστικών αποβλήτων, υπερισχύουν του συστήματος κατάταξης του [ΕΚΑ] οι διατάξεις του άρθρου 16 και η συναφής αιτιολογική σκέψη 33 της οδηγίας 2008/98, οι οποίες αφορούν ρητώς τις μεταφορές αποβλήτων;
3)
Εφόσον το κρίνει σκόπιμο και χρήσιμο, μπορεί το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν ο ως άνω κατάλογος έχει κανονιστικό χαρακτήρα ή συνιστά, αντιθέτως, απλή τεχνική πιστοποίηση προκειμένου να διασφαλίζεται η ομοιόμορφη ιχνηλασιμότητα όλων των αποβλήτων;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
18
Με τα ερωτήματά του, τα οποία πρέπει να εξετασθούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, αν μια αρμόδια αρχή αποστολής μπορεί, βάσει του κανονισμού 1013/2006 και της οδηγίας 2008/98, να αντιταχθεί στη μεταφορά σύμμεικτων αστικών αποβλήτων προοριζομένων για αξιοποίηση τα οποία, κατόπιν μηχανικής επεξεργασίας με σκοπό την ενεργειακή αξιοποίηση, η οποία ωστόσο δεν μετέβαλε ουσιωδώς τις αρχικές ιδιότητές τους, ταξινομήθηκαν υπό την καταχώριση 19 12 12 του ΕΚΑ.
19
Κατά πρώτον, πρέπει να επισημανθεί ότι ο κανονισμός 1013/2006 και η οδηγία 2008/98, σκοπός των οποίων είναι η ελαχιστοποίηση των αρνητικών συνεπειών της παραγωγής και της διαχειρίσεως των αποβλήτων στην ανθρώπινη υγεία και στο περιβάλλον, δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στα σύμμεικτα αστικά απόβλητα.
20
Ως εκ τούτου, το άρθρο 3, παράγραφος 5, του κανονισμού 1013/2006 προβλέπει ότι οι μεταφορές «οικιακών σύμμεικτων αστικών αποβλήτων (καταχώριση αποβλήτων 20 03 01), τα οποία συλλέγονται από νοικοκυριά, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων όπου η συλλογή αυτή καλύπτει και απόβλητα από άλλους παραγωγούς, προς εγκαταστάσεις αξιοποίησης ή διάθεσης», εμπίπτουν, σύμφωνα με τον εν λόγω κανονισμό, στις ίδιες διατάξεις με τις μεταφορές αποβλήτων προς διάθεση.
21
Ως εκ τούτου, το άρθρο 11 του κανονισμού 1013/2006 εφαρμόζεται ακόμη και στην περίπτωση κοινοποιήσεως η οποία αφορά προγραμματισμένη μεταφορά σύμμεικτων αστικών αποβλήτων προοριζόμενων για αξιοποίηση, παρά το γεγονός ότι εφαρμόζεται κατ’ αρχήν, σύμφωνα με τον τίτλο και τη διατύπωσή του, μόνον επί των προοριζόμενων για εργασίες διαθέσεως αποβλήτων (πρβλ. απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 2013, Ragn-Sells, C-292/12, EU:C:2013:820, σκέψεις 53 και 54).
22
Εξάλλου, οι αρμόδιες αρχές προορισμού ή αποστολής μπορούν, σύμφωνα με το άρθρο 11, παράγραφος 1, στοιχείο θʹ, του κανονισμού αυτού, να εναντιωθούν σε μια τέτοια μεταφορά για τον λόγο και μόνον ότι πρόκειται για «ανάμεικτα αστικά απόβλητα από ιδιωτικά νοικοκυριά (καταχώριση 20 03 01)».
23
Συναφώς, από τις προπαρασκευαστικές εργασίες του κανονισμού 1013/2006 προκύπτει ότι ο σκοπός τον οποίο επεδίωκε ο νομοθέτης της Ένωσης με τις διατάξεις αυτές ήταν να περιορίσει τις μεταφορές αποβλήτων προερχομένων από ιδιωτικά νοικοκυριά στο απολύτως αναγκαίο μέτρο και να προβλέψει ότι τα κράτη μέλη θα έπρεπε να αναλάβουν την ευθύνη για αυτά τα ανομοιογενή απόβλητα και να ενθαρρυνθούν να λύσουν με αυτόνομο τρόπο το πρόβλημα των οικιακών αποβλήτων τους, χωρίς να αποκλείεται κάθε συνεργασία με γειτονικές χώρες.
24
Στο ίδιο πνεύμα, το άρθρο 16 της οδηγίας 2008/98 επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να δημιουργήσουν ένα ολοκληρωμένο και κατάλληλο δίκτυο εγκαταστάσεων για την επεξεργασία τόσο των αποβλήτων προς διάθεση όσο και των «σύμμεικτων αστικών αποβλήτων τα οποία συλλέγονται από νοικοκυριά, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων όπου η συλλογή αυτή καλύπτει και τα σύμμεικτα αστικά απόβλητα από άλλους παραγωγούς», λαμβάνοντας υπόψη τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές. Το άρθρο αυτό προβλέπει επίσης ότι τα κράτη μέλη πρέπει να σχεδιάζουν το δίκτυο αυτό κατά τρόπον ώστε, μεταξύ άλλων, να τείνουν χωριστά προς την αυτάρκεια όσον αφορά την επεξεργασία των αποβλήτων αυτών και ώστε να μπορεί η επεξεργασία τους να πραγματοποιηθεί σε μία από τις πλησιέστερες κατάλληλες εγκαταστάσεις του τόπου παραγωγής των αποβλήτων.
25
Το Δικαστήριο έχει κρίνει συναφώς ότι, για τη δημιουργία ενός τέτοιου ολοκληρωμένου δικτύου, τα κράτη μέλη διαθέτουν περιθώριο εκτιμήσεως ως προς την επιλογή της εδαφικής βάσεως την οποία κρίνουν κατάλληλη προκειμένου να επιτύχουν αυτάρκεια σε εθνικό επίπεδο στον τομέα της επεξεργασίας των αποβλήτων περί των οποίων πρόκειται. Εντούτοις, το Δικαστήριο έχει υπογραμμίσει ότι, στο πλαίσιο αυτό, όσον αφορά ειδικότερα τα κατάλληλα μέτρα για την ενθάρρυνση του εξορθολογισμού της συλλογής, της διαλογής και της επεξεργασίας των αποβλήτων, ένα από τα σημαντικότερα μέτρα που πρέπει να λαμβάνουν τα κράτη μέλη, μέσω ιδίως των οργανισμών τοπικής αυτοδιοικήσεως που διαθέτουν συναφείς αρμοδιότητες, είναι η επεξεργασία των αποβλήτων στην πλησιέστερη στον τόπο παραγωγής τους εγκατάσταση, ιδίως των σύμμεικτων αστικών αποβλήτων, ώστε να περιορίζεται κατά το δυνατόν η μεταφορά τους (πρβλ. απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 2013, Ragn-Sells, C‑292/12, EU:C:2013:820, σκέψεις 60 και 61 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
26
Επομένως, σύμφωνα προς το άρθρο 3, παράγραφος 5, και το άρθρο 11, παράγραφος 1, στοιχείο θʹ, του κανονισμού 1013/2006, και προκειμένου να διασφαλισθεί η τήρηση των αρχών της αυτάρκειας και της εγγύτητας οι οποίες κατοχυρώνονται στο άρθρο 16 της οδηγίας 2008/98 και τέθηκαν σε εφαρμογή με τις προαναφερθείσες διατάξεις του κανονισμού 1013/2006, αρχές τις οποίες επικαλείται, στην υπόθεση της κύριας δίκης, η αρμόδια αρχή αποστολής, η τελευταία μπορεί να αντιταχθεί στη μεταφορά σύμμεικτων αστικών αποβλήτων συλλεγέντων από ιδιωτικά νοικοκυριά και προοριζόμενων για αξιοποίηση ή διάθεση.
27
Κατά δεύτερον, τονίζεται ότι κατά την αιτιολογική σκέψη 33 της οδηγίας 2008/98, για τους σκοπούς της εφαρμογής του κανονισμού 1013/2006, τα σύμμεικτα αστικά απόβλητα, περί των οποίων γίνεται λόγος στο άρθρο 3, παράγραφος 5, του εν λόγω κανονισμού, εξακολουθούν να θεωρούνται ως σύμμεικτα αστικά απόβλητα έστω και εάν έχουν υποβληθεί σε επεξεργασία αποβλήτων η οποία δεν έχει μεταβάλει ουσιαστικά τις ιδιότητές τους.
28
Πάντως, κατά πάγια νομολογία, μολονότι οι αιτιολογικές σκέψεις πράξεως της Ένωσης δεν είναι νομικώς δεσμευτικές και δεν μπορούν να αποτελέσουν βάση ούτε για παρέκκλιση από τις διατάξεις της οικείας πράξεως αυτές καθεαυτές ούτε για ερμηνεία των διατάξεων αυτών κατά τρόπο προδήλως αντίθετο προς το γράμμα τους, εντούτοις δύνανται να διευκρινίζουν το περιεχόμενο των διατάξεων της πράξεως αυτής και παρέχουν ερμηνευτικά στοιχεία τα οποία είναι ικανά να αποσαφηνίσουν τη βούληση του συντάκτη της εν λόγω πράξεως (πρβλ. απόφαση της 25ης Μαρτίου 2021, Balgarska Narodna Banka, C‑501/18, EU:C:2021:249, σκέψη 90 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
29
Εν προκειμένω, το άρθρο 3, παράγραφος 5, και το άρθρο 11, παράγραφος 1, στοιχείο θʹ, του κανονισμού 1013/2006, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψεως 33 της οδηγίας 2008/98, συνεπάγονται ότι τα σύμμεικτα αστικά απόβλητα τα οποία ταξινομήθηκαν υπό την καταχώριση 19 12 12 του ΕΚΑ κατόπιν μηχανικής επεξεργασίας με σκοπό την ενεργειακή αξιοποίηση, η οποία, ωστόσο, δεν τροποποίησε ουσιωδώς τις αρχικές ιδιότητές τους, πρέπει να θεωρηθεί ότι εμπίπτουν στα σύμμεικτα αστικά απόβλητα που συλλέγονται από ιδιωτικά νοικοκυριά, περί των οποίων γίνεται λόγος στις ανωτέρω διατάξεις, παρά το γεγονός ότι οι συγκεκριμένες διατάξεις αναφέρουν την καταχώριση 20 03 01 του ΕΚΑ.
30
Πράγματι, όπως υπογράμμισε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 56 των προτάσεών του, το νομικό καθεστώς που εφαρμόζεται στις μεταφορές αποβλήτων εξαρτάται από τον ουσιαστικό χαρακτήρα των αποβλήτων και όχι από την τυπική ταξινόμησή τους βάσει του ΕΚΑ.
31
Επιπλέον, οποιαδήποτε άλλη ερμηνεία θα καθιστούσε δυνατή την εξαίρεση από την εφαρμογή του άρθρου 3, παράγραφος 5, και του άρθρου 11, παράγραφος 1, στοιχείο θʹ, του κανονισμού 1013/2006 και εν τέλει των αρχών της αυτάρκειας και της εγγύτητας, στην τήρηση των οποίων, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 23 της παρούσας αποφάσεως, αποσκοπούν οι διατάξεις αυτές, των σύμμεικτων αστικών αποβλήτων τα οποία, κατόπιν επεξεργασίας, ταξινομήθηκαν υπό καταχώριση του ΕΚΑ διαφορετική από εκείνη που επιφυλάσσεται στα σύμμεικτα αστικά απόβλητα, χωρίς ωστόσο η ουσιαστική φύση τους να έχει μεταβληθεί λόγω της επεξεργασίας αυτής.
32
Στην υπόθεση της κύριας δίκης, δεν αμφισβητείται ότι η μηχανική επεξεργασία των επίμαχων αποβλήτων δεν μετέβαλε ουσιωδώς τις αρχικές ιδιότητες των αποβλήτων αυτών ούτε, κατά συνέπεια, τη φύση τους.
33
Επομένως, για την εφαρμογή του κανονισμού 1013/2006, τα προοριζόμενα για αξιοποίηση σύμμεικτα αστικά απόβλητα τα οποία, κατόπιν μηχανικής επεξεργασίας με σκοπό την ενεργειακή αξιοποίηση, η οποία, ωστόσο, δεν μετέβαλε ουσιωδώς τις αρχικές ιδιότητές τους, ταξινομήθηκαν υπό την καταχώριση 19 12 12 του ΕΚΑ, πρέπει να θεωρηθεί ότι εμπίπτουν στα σύμμεικτα αστικά απόβλητα που προέρχονται από ιδιωτικά νοικοκυριά.
34
Από το σύνολο των ανωτέρω σκέψεων προκύπτει ότι στα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 3, παράγραφος 5, και το άρθρο 11 του κανονισμού 1013/2006 έχουν την έννοια ότι, λαμβανομένων υπόψη των αρχών της αυτάρκειας και της εγγύτητας, η αρμόδια αρχή αποστολής μπορεί, στηριζόμενη, μεταξύ άλλων, στον λόγο του άρθρου 11, παράγραφος 1, στοιχείο θʹ, του κανονισμού αυτού, να αντιταχθεί στη μεταφορά σύμμεικτων αστικών αποβλήτων τα οποία, κατόπιν μηχανικής επεξεργασίας με σκοπό την ενεργειακή αξιοποίηση, η οποία, ωστόσο, δεν μετέβαλε ουσιωδώς τις αρχικές ιδιότητές τους, ταξινομήθηκαν υπό την καταχώριση 19 12 12 του ΕΚΑ.
Επί των δικαστικών εξόδων
35
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (όγδοο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 3, παράγραφος 5, και το άρθρο 11 του κανονισμού (ΕΚ) 1013/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 2006, για τις μεταφορές αποβλήτων, έχουν την έννοια ότι, λαμβανομένων υπόψη των αρχών της αυτάρκειας και της εγγύτητας, η αρμόδια αρχή αποστολής μπορεί, στηριζόμενη, μεταξύ άλλων, στον λόγο του άρθρου 11, παράγραφος 1, στοιχείο θʹ, του κανονισμού αυτού, να αντιταχθεί στη μεταφορά σύμμεικτων αστικών αποβλήτων τα οποία, κατόπιν μηχανικής επεξεργασίας με σκοπό την ενεργειακή αξιοποίηση, η οποία, ωστόσο, δεν μετέβαλε ουσιωδώς τις αρχικές ιδιότητές τους, ταξινομήθηκαν υπό την καταχώριση 19 12 12 του καταλόγου αποβλήτων ο οποίος προβλέπεται στο παράρτημα της αποφάσεως 2000/532/ΕΚ της Επιτροπής, της 3ης Μαΐου 2000, για αντικατάσταση της απόφασης 94/3/ΕΚ για τη θέσπιση καταλόγου αποβλήτων σύμφωνα με το άρθρο 1 στοιχείο α) της οδηγίας 75/442/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της απόφασης 94/904/ΕΚ του Συμβουλίου για την κατάρτιση καταλόγου επικίνδυνων αποβλήτων κατ’ εφαρμογή του άρθρου 1 παράγραφος 4 της οδηγίας 91/689/ΕΟΚ του Συμβουλίου για τα επικίνδυνα απόβλητα, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2014/955/ΕΕ της Επιτροπής, της 18ης Δεκεμβρίου 2014.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.