Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SZPUNAR
ippreżentati fl‑10 ta’ Lulju 2025 (1)
Kawża C‑797/23
Meta Platforms Ireland Limited
vs
Autorità per le Garanzie nelle Comunicazioni,
fil-preżenza ta’
Federazione Italiana Editori Giornali (FIEG),
Società italiana degli autori ed editori (SIAE),
Gedi Gruppo Editoriale SpA
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali tal-Lazio, l-Italja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Proprjetà intellettwali – Drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati – Direttiva (UE) 2019/790 – Artikolu 15 – Protezzjoni tal-pubblikazzjonijiet tal-istampa fir-rigward tal-użi online – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-ħlas ta’ kumpens ġust – Obbligi imposti fuq il-fornituri ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni – Setgħat mogħtija lil awtorità amministrattiva indipendenti – Ibbilanċjar tad-drittijiet fundamentali – Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Artikolu 17(2) – Dritt fundamentali għall-protezzjoni tal-proprjetà intellettwali – Artikolu 16 – Libertà ta’ intrapriża – Artikolu 11 – Libertà tal-espressjoni u tal-informazzjoni”
Introduzzjoni
1.        Fost is-setturi tal-ekonomija affettwati mir-rivoluzzjoni diġitali u l-iżvilupp tal-internet – u ftit huma dawk li ma humiex affettwati – is-settur tal-midja, b’mod iktar partikolari dak tal-istampa, jokkupa post prominenti. Fil-fatt, dan is-settur jinsab għaddej minn taqlib kbir. Dan it-taqlib joriġina, fl-ewwel lok, minn bidla fid-drawwiet tal-utenti, li mhux biss qegħdin jissostitwixxu l-midja stampata b’aċċess online magħmul minn kontenut, iżda wkoll jiddiversifikaw is-sorsi ta’ dan il-kontenut, peress li l-għażla tagħhom hija kważi mingħajr limitu fl-ambjent diġitali. Fit-tieni lok, dan huwa kkawżat mill-fatt li feġġew servizzi ta’ analiżi tal-istampa, spiss offruti minn pjattaformi online kbar. Dawn is-servizzi joħolqu “effett ta’ sostituzzjoni”, billi jippermettu lill-utenti jsiru jafu, għalkemm b’mod superfiċjali, il-kontenut ġurnalistiku mingħajr ma jaċċessaw is-sorsi oriġinali, jiġifieri s-siti tal-ġurnali u tal-perjodiċi. Fit-tielet lok, dan jirrigwarda l-kompetizzjoni eżerċitata fil-konfront tal-midja tradizzjonali mill-mezzi l-ġodda ta’ distribuzzjoni tal-informazzjoni magħmula possibbli permezz tal-internet, b’mod partikolari l-“midja soċjali”.
2.        Dan it-taqlib wassal għal tnaqqis drastiku fid-dħul tal-pubblikaturi tal-istampa, li ma għadhomx jifilħu jġarrbu l-ispejjeż relatati mal-mudell ekonomiku tradizzjonali tagħhom. Dan it-tnaqqis huwa dovut kemm għall-kollass fil-bejgħ ta’ kopji stampati tal-ġurnali u tal-perjodiċi kif ukoll għat-telf tad-dħul mir-reklamar, b’dan is-sehem issa jinqabad, b’mod partikolari, mill-pjattaformi online l-kbar.
3.        Madankollu, il-konsegwenzi tal-kriżi tal-midja tradizzjonali ma humiex biss ekonomiċi. Il-midja taqdi rwol fundamentali fil-funzjonament tas-soċjetajiet demokratiċi: hija kemm is-sors ewlieni ta’ informazzjoni ta’ min joqgħod fuqha għall-pubbliku ġenerali kif ukoll l-iktar għodda effettiva biex jiġi żgurat l-iskrutinju tal-imġiba tal-atturi fil-ħajja politika permezz tal-opinjoni pubblika. Billi tiddgħajjef u tiġi sostitwita b’atturi ġodda, li l-kwalità tal-informazzjoni tagħhom tvarja, jinħolqu ħafna problemi serji għas-soċjetà u l-politika.
4.        Għal din ir-raġuni, ittieħdu inizjattivi ta’ intervent leġiżlattiv favur il-pubblikaturi tal-istampa f’pajjiżi terzi (2), iżda wkoll f’xi Stati Membri, b’mod speċifiku fil-Ġermanja u fi Spanja. Madankollu, dawn il-miżuri tal-aħħar ma laħqux l-aspettattivi tagħhom minħabba problemi marbuta kemm mal-legalità tagħhom kif ukoll mal-ineffettività tagħhom (3).
5.        Is-sitwazzjoni tal-pubblikaturi tal-istampa fil-konfront tal-pjattaformi online ma hijiex, fil-fatt, sempliċi daqskemm tidher mal-ewwel daqqa t’għajn. Filwaqt li dawn il-pjattaformi jagħmlu ħsara lill-interessi tal-pubblikaturi, b’mod partikolari permezz tal-“effett ta’ sostituzzjoni” u l-kompetizzjoni li joħolqu, dawn jipproduċu wkoll “effett ta’ espansjoni” pożittiv billi jattiraw udjenza ġdida. Madankollu, jirriżulta li d-drawwiet tal-utenti nbidlu sal-punt li parti sinjifikattiva ħafna minnhom illum jaċċessaw il-kontenut ġurnalistiku biss permezz ta’ pjattaformi differenti. Għalhekk, il-pubblikaturi huma fil-biċċa l-kbira dipendenti fuq dawn il-pjattaformi biex jiksbu klijenti ġodda, u dan jagħmel il-preżenza tal-kontenut tagħhom fuqhom indispensabbli. Min-naħa l-oħra, l-oppost ma huwiex minnu: il-preżenza ta’ dan il-kontenut ma hijiex kruċjali għall-pjattaformi online. Għalhekk, il-pubblikaturi jinsabu f’pożizzjoni vulnerabbli fil-konfront ta’ dawn il-pjattaformi, bil-konsegwenza li t-tentattivi biex tiġi rrimedjata s-sitwazzjoni permezz tal-għoti ta’ drittijiet tal-proprjetà intellettwali ġodda lil dawn il-pubblikaturi ma jkunux effettivi biżżejjed. Barra minn hekk, il-pubblikaturi tal-istampa ma humiex kollha affettwati bl-istess mod: filwaqt li l-ismijiet il-kbar huma affettwati iktar mill-effett ta’ sostituzzjoni, il-pubblikaturi ż-żgħar, b’mod partikolari dawk lokali, jibbenefikaw pjuttost mill-effett ta’ espansjoni, billi jilħqu udjenza li ma kinux ikunu jistgħu jilħqu b’mezzi tradizzjonali.
6.        Għalhekk ma huwiex sorprendenti li d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li huma s-suġġett ta’ din il-kawża, li jistabbilixxu dritt ta’ proprjetà intellettwali ġdid għall-pubblikaturi, kienu s-suġġett ta’ kritika qawwija, kemm matul il-proċedura tal-adozzjoni tagħhom kif ukoll wara d-dħul fis-seħħ tagħhom (4). Is-sitwazzjoni ġiet ipparagunata wkoll ma’ dik tal-famuża ħrafa ta’ Hans Christian Andersen “Il-Ħwejjeġ il-Ġodda tal-Imperatur” (5).
7.        Meta saret it-traspożizzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni inkwistjoni, ċerti Stati Membri madankollu ħadu miżuri, bħall-miżuri Taljani inkwistjoni fil-kawża prinċipali, bl-għan li jsaħħu l-pożizzjoni tan-negozjar tal-pubblikaturi tal-istampa u b’hekk tassew ilibbsu l-ħwejjeġ lill-imperatur. Il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja issa huwa li tiddefinixxi l-limiti imposti mid-dritt tal-Unjoni li dawn il-miżuri ma għandhomx jaqbżu.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
8.        L-Artikolu 15 tad-Direttiva (UE) 2019/790 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑17 ta’ April 2019 dwar id-drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati fis-Suq Uniku Diġitali u li temenda d-Direttivi 96/9/KE u 2001/29/KE (6) jipprovdi, b’mod partikolari:
“1.      L-Istati Membri għandhom jipprovdu lill-pubblikaturi ta’ pubblikazzjonijiet tal-istampa stabbiliti fi Stat Membru bid-drittijiet previsti mill-Artikolu 2 u l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2001/29/KE [(7)] dwar l-użu online tal-pubblikazzjonijiet stampati tagħhom min-naħa ta’ fornituri ta’ servizz tas-soċjetà tal-informazzjoni.
Id-drittijiet previsti fl-ewwel subparagrafu m’għandhomx japplikaw għall-użi privati jew mhux kummerċjali ta’ pubblikazzjonijiet tal-istampa minn utenti individwali.
Il-protezzjoni mogħtija taħt l-ewwel subparagrafu m’għandhiex tapplika għal atti ta’ hyperlinking.
[…]
4.      Id-drittijiet previsti fil-paragrafu 1 għandhom jiskadu sentejn wara li l-pubblikazzjoni tal-istampa tkun ġiet ippubblikata. Dak it-terminu għandu jiġi kkalkulat mill‑1 ta’ Jannar tas-sena ta’ wara d-data li fiha ġiet ippubblikata dik il-pubblikazzjoni.
[…]”
Id-dritt Taljan
9.        L-Artikolu 43 bis tal-legge n. 633 – Protezione del diritto d’autore e di altri diritti connessi al suo esercizio (il-Liġi Nru 633 dwar il-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Awtur u Drittijiet Oħra Marbuta mal-Eżerċizzju Tagħhom), tat‑22 ta’ April 1941 (8), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 633/1941”), tipprevedi, b’mod partikolari:
“1.      Il-pubblikaturi ta’ pubblikazzjonijiet tal-istampa, individwalment, f’assoċjazzjoni jew f’konsorzju, għandhom jingħataw, għall-użu online tal-pubblikazzjonijiet tal-istampa tagħhom mill-fornituri ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni […], inklużi l-kumpanniji ta’ monitoraġġ tal-midja u ta’ analiżi tal-istampa, id-drittijiet esklużivi ta’ riproduzzjoni u ta’ komunikazzjoni msemmija fl-Artikoli 13 u 16.
[…]
6.      Id-drittijiet previsti fil-paragrafu 1 ma għandhomx japplikaw għall-użu, privat jew mhux kummerċjali, ta’ pubblikazzjonijiet tal-istampa minn utenti individwali, la għall-atti ta’ hyperlinking u lanqas għall-użu ta’ kliem iżolat jew siltiet qosra ħafna ta’ pubblikazzjoni tal-istampa.
[…]
8.      Għall-użu online tal-pubblikazzjonijiet tal-istampa, il-fornituri ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni għandhom iħallsu kumpens ġust lill-entitajiet imsemmija fil-paragrafu 1. Fi żmien sittin jum mid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ din id-dispożizzjoni, l-Autorità per le Garanzie nelle Comunicazioni [(l-Awtorità Regolatorja fil-Komunikazzjonijiet, l-Italja) (iktar ’il quddiem l-“AGCOM”)] għandha tadotta regolament sabiex tiddefinixxi l-punti ta’ riferiment għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-kumpens ġust imsemmi fl-ewwel sentenza, filwaqt li tieħu inkunsiderazzjoni, fost oħrajn, in-numru ta’ konsultazzjonijiet online tal-artikolu, is-snin ta’ attività u l-importanza fis-suq tal-pubblikaturi msemmija fil-paragrafu 3, u n-numru ta’ ġurnalisti impjegati, kif ukoll l-ispejjeż imġarrba għall-investimenti teknoloġiċi u infrastrutturali miż-żewġ partijiet, u l-benefiċċji ekonomiċi li jirriżultaw, għaż-żewġ partijiet, mill-pubblikazzjoni f’termini ta’ viżibbiltà u dħul mir-reklamar.
9.      In-negozjati, bl-għan li jiġi konkluż il-kuntratt għall-użu tad-drittijiet imsemmija fil-paragrafu 1, bejn il-fornituri ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni, inklużi l-kumpanniji ta’ monitoraġġ tal-midja u ta’ analiżi tal-istampa, u l-pubblikaturi msemmija fil-paragrafu 3, għandhom jitwettqu wkoll b’kont meħud tal-kriterji ddefiniti mir-regolament imsemmi fil-paragrafu 8. Matul in-negozjati, il-fornituri tas-servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni ma għandhomx jillimitaw il-viżibbiltà tal-kontenut tal-pubblikaturi fir-riżultati tat-tiftix. Il-limitazzjoni mhux iġġustifikata ta’ dan il-kontenut fl-istadju tan-negozjati tista’ tiġi evalwata fil-kuntest tal-verifika tal-osservanza tal-obbligu ta’ bona fide previst fl-Artikolu 1337 tal-Kodiċi Ċivili.
10.      Bla ħsara għad-dritt li tiġi adita l-qorti ordinarja msemmija fil-paragrafu 11, jekk ma jiġi konkluż ebda ftehim dwar l-ammont tal-kumpens fi żmien tletin jum mit-talba għall-ftuħ tan-negozjati minn waħda mill-partijiet ikkonċernati, kwalunkwe waħda mill-partijiet tista’ tikkuntattja lill-[AGCOM] għad-determinazzjoni tal-kumpens ġust, billi tispjega fit-talba tagħha l-proposta ekonomika tagħha. Fi żmien sittin jum mit-talba tal-parti kkonċernata, inkluż meta parti, minkejja li tkun ġiet debitament imsejħa, ma tkunx ippreżentat ruħha, l-[AGCOM] għandha tindika, abbażi tal-kriterji stabbiliti mir-regolament imsemmi fil-paragrafu 8, liema mill-proposti ekonomiċi fformulati hija konformi mal-imsemmija kriterji jew, jekk hija tqis li ebda waħda mill-proposti ma hija konformi, hija għandha tindika ex officio l-ammont tal-kumpens ġust.
11.      Meta, wara d-determinazzjoni tal-kumpens ġust mill-[AGCOM], il-partijiet ma jirnexxilhomx jikkonkludu l-kuntratt, kull waħda minnhom tista’ tadixxi lill-awla tal-qorti ordinarja speċjalizzata fil-qasam tal-impriżi […], inkluż sabiex tippreżenta r-rikors imsemmi fl-Artikolu 9 tal-Liġi Nru 192 tat‑18 ta’ Ġunju 1998.
12.      Il-fornituri ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni, fosthom il-kumpanniji ta’ monitoraġġ tal-midja u ta’ analiżi tal-istampa, huma obbligati jqiegħdu għad-dispożizzjoni, fuq talba tal-parti kkonċernata, inkluż permezz tal-organi ta’ ġestjoni kollettiva jew tal-entitajiet ta’ ġestjoni indipendenti […], jekk ikollhom mandat, jew tal-[AGCOM], id-data neċessarja sabiex jiġi ddeterminat l-ammont tal-kumpens ġust. L-osservanza tal-obbligu stabbilit fl-ewwel sentenza ma teżentax lill-pubblikaturi msemmija fil-paragrafu 3 milli josservaw il-kunfidenzjalità tal-informazzjoni kummerċjali, industrijali u finanzjarja li dwarha jkunu saru jafu. L-[AGCOM] għandha tiżgura l-osservanza tal-obbligu ta’ informazzjoni impost fuq il-fornituri ta’ servizzi. F’każ ta’ nuqqas ta’ komunikazzjoni ta’ din id-data fi żmien tletin jum mit-talba msemmija fl-ewwel sentenza, l-Awtorità għandha timponi sanzjoni pekunjarja amministrattiva fuq it-trasgressur, sa wieħed fil-mija tad-dħul mill-bejgħ miksub fl-aħħar sena finanzjarja mitmuma qabel il-komunikazzjoni tal-kontestazzjoni […]
[…]
14.      Id-drittijiet previsti f’dan l-artikolu jiskadu sentejn wara l-pubblikazzjoni tax-xogħol ġurnalistiku […]”
10.      Id-delibera n. 3/23/CONS (id-Deċiżjoni Nru 3/32/CONS), adottata mill-AGCOM fid‑19 ta’ Jannar 2023, li l-Anness A tagħha jinkludi r-regolamento in materia di individuazione dei criteri di riferimento per la determinazione dell’equo compenso per l’utilizzo online di pubblicazioni di carattere giornalistico di cui all’articolo 43-bis della Legge 22 aprile 1941, n. 633 (ir-Regolament li Jiddefinixxi l-Kriterji ta’ Riferiment għall-Finijiet tad-Determinazzjoni tal-Kumpens Ġust għall-Użu Online ta’ Pubblikazzjonijiet tal-Istampa Msemmi fl-Artikolu 43 bis tal-Liġi Nru 633/1941):
–        tistabbilixxi l-kriterji sabiex jiġi ddeterminat l-ammont tal-kumpens ġust, li jinkludu d-definizzjoni ta’ bażi ta’ kalkolu bbażata fuq id-dħul mir-reklamar tal-fornituri ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni mill-użu online tal-pubblikazzjonijiet tal-istampa tal-pubblikatur, wara li jitnaqqas id-dħul tal-pubblikatur li jirriżulta mir-ridirezzjoni tat-traffiku lejn is-sit internet tiegħu (Artikolu 4);
–        tiffissa rata sa 70 % li għandha tiġi applikata għall-ammont bażiku sabiex jiġi ddeterminat l-ammont tal-kumpens ġust, billi tibbaża ruħha fuq numru ta’ kriterji addizzjonali ddefiniti fl-Artikolu 4(2) tagħha;
–        tispeċifika l-obbligi ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni tad-data, tiddefinixxi s-setgħat ta’ spezzjoni tal-AGCOM u tipprevedi l-applikabbiltà ta’ sanzjoni pekunjarja amministrattiva kontra t-trasgressur sa 1 % tad-dħul mill-bejgħ magħmul fis-suq nazzjonali matul l-aħħar sena finanzjarja magħluqa qabel il-komunikazzjoni tal-kontestazzjoni (Artikolu 5);
–        tirregola l-proċedura sabiex l-AGCOM tintalab tiddetermina l-ammont tal-kumpens ġust u d-dispożizzjonijiet relatati magħha, bil-possibbiltà li l-AGCOM tiddeċiedi dan l-ammont b’mod unilaterali (Artikoli 8 sa 12).
Il-kawża prinċipali, il-proċedura u d-domandi preliminari
11.      Il-kumpannija Meta Platforms Ireland Limited (iktar ’il quddiem “Meta”), stabbilita fl-Irlanda, tipprovdi servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni, b’mod partikolari bħala l-operatur tan-network soċjali online Facebook.
12.      Permezz ta’ rikors ippreżentat quddiem il-qorti tar-rinviju, it-Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali tal-Lazio, l-Italja), Meta ppreżentat rikors intiż għall-annullament tad-Deċiżjoni Nru 3/23/CONS kif ukoll tal-annessi tagħha.
13.      Insostenn tar-rikors tagħha, Meta ssostni b’mod partikolari li l-Artikolu 43 bis tal-Liġi Nru 633/1941 u d-deċiżjoni kontenzjuża jmorru kontra l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790, li ma jistabbilixxix drittijiet ta’ remunerazzjoni iżda drittijiet ta’ natura esklużiva. Barra minn hekk, minħabba l-obbligi imposti fuq il-fornituri ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni, il-limitazzjonijiet sinjifikattivi tal-libertà kuntrattwali tal-operaturi ekonomiċi kif ukoll ir-rwol u s-setgħat fdati lill-AGCOM, din il-leġiżlazzjoni tmur ukoll kontra l-libertà ta’ intrapriża, iggarantita fl-Artikolu 16 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), u, b’mod partikolari, kontra l-prinċipju ta’ kompetizzjoni libera. Meta tenfasizza, quddiem il-qorti tar-rinviju, l-assenza ta’ proporzjonalità u ta’ adegwatezza tal-miżuri adottati mil-leġiżlatur Taljan li jostakolaw jew, tal-inqas, irendu sinjifikattivament inqas attraenti, fl-Italja, il-provvista ta’ servizzi minn kumpanniji stabbiliti fi Stati Membri oħra.
14.      Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li t-Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali tal-Lazio) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      L-Artikolu 15 [tad-Direttiva (UE) 2019/790] jista’ jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi l-introduzzjoni ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali, bħal dawk previsti fl-Artikolu 43 [bis] [tal-Liġi Nru 633/1941] u dawk li jinsabu [fid-Deċiżjoni Nru 3/23/CONS tal-AGCOM] – fil-punt fejn dawn:
a)      jimponu fuq il-[fornituri tas-servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni (iktar ’il quddiem l-“ISSPs”)] obbligi ta’ remunerazzjoni (kumpens ġust), flimkien mad-drittijiet esklużivi msemmija fl-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790, favur il-pubblikaturi;
b)      jimponi obbligi fuq dawn l-ISSP:
–        li jibdew negozjati mal-pubblikaturi,
–        li jipprovdu lill-pubblikaturi stess u lill-[AGCOM] l-informazzjoni meħtieġa sabiex jiddeterminaw il-kumpens ġust, u
–        li ma jillimitawx il-viżibbiltà tal-kontenut tal-pubblikatur fir-riżultati tat-tiftix fl-istennija tat-tmiem tan-negozjati;
c)      jagħtu lill-[AGCOM]:
–        setgħa ta’ sorveljanza [superviżjoni] u sanzjoni,
–        is-setgħa li jiġu ddefiniti l-kriterji ta’ riferiment għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-kumpens ġust,
–        is-setgħa li jiġi ddeterminat, f’każ ta’ assenza ta’ ftehim bejn il-partijiet, l-ammont eżatt tal-kumpens ġust?
2)      L-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790 jipprekludi dispożizzjonijiet nazzjonali, bħal dawk imsemmija fl-ewwel domanda, li jimponu fuq l-ISSP obbligu li jiżvelaw data suġġetta għall-kontroll [superviżjoni] mill-[AGCOM] innifisha u li n-nuqqas ta’ konformità tagħha jwassal għall-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet amministrattivi?
3)      Il-prinċipji […] ta’ libertà tal-impriża, imsemmija fl-Artikoli 16 u 52 tal-[Karta], ta’ kompetizzjoni ħielsa, imsemmija fl-Artikolu 109 TFUE, u ta’ proporzjonalità, imsemmija fl-Artikolu 52 tal-[Karta], jipprekludu dispożizzjonijiet nazzjonali, bħal dawk imsemmija iktar ’il fuq, li:
a)      jintroduċu drittijiet għal remunerazzjoni, minbarra d-drittijiet esklużivi previsti fl-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790, li l-implimentazzjoni tagħhom hija akkumpanjata mill-imsemmija konfigurazzjoni ta’ obbligu, fuq l-ISSP, li jinbdew negozjati mal-pubblikaturi, obbligu li tiġi pprovduta lill-pubblikaturi u/jew lill-[AGCOM] l-informazzjoni meħtieġa sabiex jiġi ddeterminat kumpens ġust, kif ukoll obbligu li ma jkunx hemm restrizzjoni tal-viżibilità tal-kontenut tal-pubblikatur fir-riżultati tat-tiftix fl-istennija ta’ dawn in-negozjati;
b)      jagħtu lill-[AGCOM]:
–        setgħa ta’ sorveljanza [superviżjoni] u ta’ sanzjoni,
–        is-setgħa li jiġu ddefiniti l-kriterji ta’ riferiment għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-kumpens ġust,
–        is-setgħa li jiġi ddeterminat, f’każ ta’ assenza ta’ ftehim bejn il-partijiet, is-somma eżatta tal-kumpens ġust?”
15.      It-talba għal deċiżjoni preliminari waslet il-Qorti tal-Ġustizzja fil‑21 ta’ Diċembru 2023. Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub minn Meta, mill-Federazione Italiana Editori Giornali (iktar ’il quddiem il-“FIEG”), mill-Gvern Taljan, Belġjan, Daniż u Franċiż kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. Meta, il-FIEG, is-Società italiana degli autori ed editori (SIAE, is-Soċjetà Taljana tal-Awturi u tal-Pubblikaturi), Gedi Gruppo Editoriale SpA, il-Gvern Taljan, Franċiż u Pollakk, kif ukoll il-Kummissjoni, ipparteċipaw fis-seduta li saret fl‑10 ta’ Frar 2025.
Analiżi
16.      Il-qorti tar-rinviju tagħmel tliet domandi preliminari f’din il-kawża. L-ewwel żewġ domandi, li ser nanalizzahom flimkien, jirrigwardaw il-kompatibbiltà mal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790 ta’ diversi miżuri adottati mil-leġiżlatur Taljan u li jikkonċernaw in-natura tar-remunerazzjoni dovuta lill-pubblikaturi tal-istampa, l-obbligi imposti fuq l-ISSPs li jużaw pubblikazzjonijiet tal-istampa, kif ukoll is-setgħat tal-AGCOM. It-tielet domanda tikkonċerna l-kompatibbiltà ta’ dawn il-miżuri mal-Artikoli 16 u 52 tal-Karta kif ukoll mal-Artikolu 109 TFUE.
17.      Bħala rimarka preliminari dwar il-kwistjonijiet kollha mqajma, nosserva li kemm il-kawża prinċipali kif ukoll it-talba għal deċiżjoni preliminari u l-osservazzjonijiet ippreżentati f’din il-proċedura juru nuqqas ta’ qbil profond bejn il-partijiet ikkonċernati dwar l-interpretazzjoni li għandha tingħata lid-dispożizzjonijiet tad-dritt Taljan inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Dan in-nuqqas ta’ qbil huwa bejn, minn naħa, Meta, li l-interpretazzjoni tagħha tidher li hija kondiviża mill-qorti tar-rinviju, u, min-naħa l-oħra, il-Gvern Taljan, l-organizzazzjonijiet tal-pubblikaturi intervenjenti, kif ukoll, skont l-informazzjoni pprovduta mill-Kummissjoni, l-AGCOM. Dan jirrigwarda, minn naħa, in-natura tar-remunerazzjoni tal-pubblikaturi tal-istampa prevista minn dawn id-dispożizzjonijiet u, min-naħa l-oħra, in-natura vinkolanti tal-obbligi imposti fuq l-ISSPs kif ukoll is-setgħat mogħtija lill-AGCOM. Fil-kuntest tal-proċedura għal deċiżjoni preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ biss tiddefinixxi l-kundizzjonijiet li taħthom l-imsemmija dispożizzjonijiet jistgħu jitqiesu li huma konformi mad-dritt tal-Unjoni, peress li l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt intern taqa’ taħt il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-qrati nazzjonali. Ser nenfasizza dan il-prinċipju f’dawn il-konklużjonijiet filwaqt li nfakkar lill-qorti tar-rinviju dwar l-obbligu li għandha kull qorti ta’ Stat Membru li tinterpreta d-dritt nazzjonali tagħha, sa fejn ikun possibbli, b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni.
Fuq l-ewwel u t-tieni domanda preliminari
18.      Permezz tal-ewwel żewġ domandi preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tfittex li tivverifika l-kompatibbiltà mal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790: 1) tal-obbligu ta’ kumpens ġust tal-pubblikaturi tal-istampa allegatament impost fuq l-ISSPs (il-punt (a) tal-ewwel domanda), 2) ta’ obbligi l-oħra imposti fuq l-ISSPs (il-punt (b) tal-ewwel domanda) u 3) tas-setgħat tal-AGCOM fil-proċess tan-negozjati bejn l-ISSPs u l-pubblikaturi tal-istampa (il-punt (c) tal-ewwel domanda u t-tieni domanda). Qabel ma nibda l-analiżi ta’ dawn l-aspetti differenti, nixtieq nagħmel xi rimarki ġenerali dwar l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790.
Fuq l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790
19.      Fl-ewwel lok, fir-rigward tan-natura tad-drittijiet mogħtija lill-pubblikaturi tal-istampa fl-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790, l-ewwel subparagrafu tal-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu jsemmi d-“drittijiet previsti mill-Artikolu 2 u l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva [2001/29]”. Infakkar li dawn l-aħħar dispożizzjonijiet jagħtu, rispettivament, id-dritt esklużiv li tiġi awtorizzata jew ipprojbita kull forma ta’ riproduzzjoni tal-oġġett protett (id-dritt ta’ riproduzzjoni) u d-dritt esklużiv li jitqiegħdu għad-dispożizzjoni tal-pubbliku oġġetti protetti b’mod li kulħadd ikun jista’ jkollu aċċess għalih minn post u f’ħin magħżul individwalment minnu (id-dritt ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni tal-pubbliku).
20.      Skont Meta, din il-formulazzjoni tal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790, li tagħmel riferiment għad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2001/29, timplika li d-drittijiet tal-pubblikaturi tal-istampa għandhom eżattament l-istess natura bħad-drittijiet relatati koperti minn din id-direttiva, jiġifieri drittijiet esklużivi li jippermettu lid-detenturi jipprojbixxu jew jawtorizzaw, possibbilment b’kumpens, l-użu tal-oġġetti protetti, lil persuni li jixtiequ jużawhom, abbażi tal-libertà kuntrattwali taż-żewġ partijiet u mingħajr ebda intervent mill-awtoritajiet pubbliċi.
21.      Madankollu, ma iniex persważ li l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790 għandu jiġi interpretat b’dan il-mod. Fil-fatt, kieku l-għan tal-leġiżlatur tal-Unjoni kien sempliċement li joħloq drittijiet ġodda relatati mad-drittijiet tal-awtur favur il-pubblikaturi tal-istampa, kien ikun biżżejjed għalih li jwessa’ l-listi tad-detenturi li jinsabu fl-Artikolu 2 u fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2001/29, u li possibbilment jadatta t-tul tal-protezzjoni tad-drittijiet esklużivi hekk stabbiliti fid-Direttiva 2006/116/KE (9). Madankollu, fil-fehma tiegħi, l-għan ta’ dan l-Artikolu 15 ma huwiex limitat għal dan.
22.      Fil-fatt, id-Direttiva 2019/790 għandha l-għan, kif jirriżulta, b’mod partikolari, mill-premessa 3 tagħha, li tissupplimenta d-drittijiet tal-awtur tal-Unjoni fuq diversi punti distinti, bl-għan li jiġu solvuti problemi partikolari marbuta, b’mod partikolari, mal-iżviluppi teknoloġiċi u ekonomiċi rapidi fl-ambjent diġitali. F’dak li jirrigwarda, b’mod iktar partikolari, ir-raġunijiet għall-adozzjoni tal-Artikolu 15 ta’ din id-direttiva, dawn huma esposti, b’mod partikolari, fil-premessi 54 u 55 tagħha, li jipprovdu li l-ewwel tħassib tal-leġiżlatur tal-Unjoni kien li jirrimedja d-diffikultajiet imsemmija fl-introduzzjoni ta’ dawn il-konklużjonijiet.
23.      Huwa ċertament minnu li, għal dan l-għan, dan il-leġiżlatur għażel li jagħti lill-pubblikaturi tal-istampa drittijiet esklużivi ta’ riproduzzjoni u ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni tal-pubbliku u li, skont il-premessa 57 tad-Direttiva 2019/790, dawn id-drittijiet għandu “jkollhom l-istess kamp ta’ applikazzjoni bħad-drittijiet [rispettivi] previsti fid-Direttiva [2001/29]”. Din l-aħħar affermazzjoni hija madankollu kontradetta mill-formulazzjoni stess tal-Artikolu 15 ta’ din id-direttiva.
24.      Fil-fatt, filwaqt li d-dritt ta’ riproduzzjoni, fis-sens tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2001/29, jikkonċerna r-“riproduzzjoni diretta jew indiretta, temporanja jew permanenti b’kull mezz u f’kull forma, kollha jew parti” tal-oġġett protett u filwaqt li d-dritt ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni tal-pubbliku, fis-sens tal-Artikolu 3(2) ta’ din id-direttiva, jinkludi kull att ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni tal-pubbliku tal-oġġett protett b’mod li kulħadd ikun jista’ jkollu aċċess għalih mill-post u fil-mument li jagħżel individwalment, id-drittijiet tal-pubblikaturi tal-istampa, previsti fl-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790, għandhom portata ħafna iktar limitata. Għalhekk, dawn id-drittijiet jikkonċernaw biss l-użu online tal-pubblikazzjonijiet tal-pubblikaturi tal-istampa mill-ISSPs. Esklużi b’mod espliċitu huma l-użi magħmula minn utenti individwali ta’ dawn is-servizzi fuq bażi privata jew mhux kummerċjali, kif ukoll “atti ta’ hyperlinking” (10). Barra minn hekk, id-drittijiet tal-pubblikaturi tal-istampa ma japplikawx għall-użu ta’ kliem iżolat jew siltiet qosra ħafna mill-pubblikazzjonijiet tagħhom, limitazzjoni li ma tidhirx li tapplika għal drittijiet oħra relatati mad-drittijiet tal-awtur (11). Min-naħa l-oħra, l-eċċezzjonijiet u l-limitazzjonijiet kollha applikabbli bis-saħħa tal-Artikolu 5 tad-Direttiva 2001/29 japplikaw ukoll għad-drittijiet tal-pubblikaturi tal-istampa. Fl-aħħar nett, it-tul tal-protezzjoni ta’ dawn id-drittijiet, li huwa ta’ sentejn, huwa ferm iqsar minn dak ta’ drittijiet relatati oħra, li bħala prinċipju huma protetti għal ħamsin sena (12).
25.      Għalhekk, id-drittijiet tal-pubblikaturi tal-istampa ma għandhomx in-natura ġenerali tad-drittijiet tal-awtur jew ta’ drittijiet relatati oħra, iżda huma mmirati lejn il-kisba tal-għan tal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790. Madankollu, dan l-għan ma jippermettix sempliċement lill-pubblikaturi tal-istampa jopponu l-użu tal-pubblikazzjonijiet tagħhom mill-ISSPs mingħajr korrispettiv finanzjarju, peress li dan kien ikun potenzjalment iktar ta’ detriment għall-pubblikaturi milli għall-ISSPs, iżda jistabbilixxi l-kundizzjonijiet li fihom dawn il-pubblikazzjonijiet huma effettivament użati, filwaqt li jippermetti lill-pubblikaturi jirċievu sehem ġust mid-dħul miksub mill-ISSPs minn dan l-użu. Konsegwentement, għalkemm dawn id-drittijiet jibqgħu, essenzjalment, drittijiet esklużivi u preventivi li jawtorizzaw jew jipprojbixxu, jiena tal-fehma li l-Istati Membri għandu jkollhom, fl-implimentazzjoni tagħhom, marġni ta’ evalwazzjoni wiesa’ li jippermettilhom jieħdu inkunsiderazzjoni l-għan tal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790, bid-diffikultajiet kollha marbuta mal-implimentazzjoni tiegħu, u jipprevedu miżuri li jmorru lil hinn minn dak li huwa normalment previst għall-implimentazzjoni tad-drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati, b’mod partikolari mid-Direttiva 2004/48/KE (13).
26.      Fit-tieni lok, jidhirli li huwa utli li nippreċiża xi punti fir-rigward tal-applikabbiltà tal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790 għal ISSPs bħal Meta, jiġifieri għall-fornituri tas-servizzi msejħa “midja soċjali”. Tabilħaqq, id-dibattitu dwar dan is-suġġett, b’konsegwenza ta’ mistoqsija magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja lill-parteċipanti fis-seduta, jidhirli li żvela ċertu nuqqas ta’ fehim. Issa, għalkemm huwa minnu, kif tenfasizza l-Kummissjoni, li l-proċedura fil-kawża prinċipali ma tikkonċernax każ ta’ applikazzjoni konkreta tad-dispożizzjonijiet tad-dritt Taljan adottati għall-implimentazzjoni tal-Artikolu 15 ta’ din id-direttiva, iżda l-istħarriġ astratt tal-legalità tagħhom, jidhirli li dawn il-preċiżazzjonijiet jippermettu li jinftiehmu aħjar il-portata ta’ dan l-artikolu kif ukoll il-kwistjonijiet marbuta mal-implimentazzjoni tiegħu.
27.      Għalhekk, ċertament huwa ċar li s-servizz ta’ network soċjali bħal Facebook, offrut minn Meta, jissodisfa d-definizzjoni ta’ “servizz tas-soċjetà tal-informazzjoni”, mogħtija fil-punt 5 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2019/790, moqri flimkien mal-Artikolu 1(1)(b) tad-Direttiva (UE) 2015/1535 (14). Madankollu, il-mudell operattiv ta’ dan is-servizz huwa bbażat fuq il-kontenut imtella’ mill-utenti. Issa, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 15(1) tad-Direttiva 2019/790 jeskludi mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-drittijiet tal-pubblikaturi tal-istampa l-użu tal-pubblikazzjonijiet tagħhom mill-utenti tas-servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni b’mod privat jew mhux kummerċjali. F’dan il-kuntest tqum il-kwistjoni dwar sa fejn l-użu tal-pubblikazzjonijiet tal-istampa fil-kuntest ta’ network soċjali għandu jitqies li huwa kopert mid-drittijiet previsti fl-Artikolu 15 ta’ din id-direttiva.
28.      L-utenti ta’ network soċjali jistgħu jikkondividu pubblikazzjonijiet tal-istampa fuq il-kontijiet tagħhom. Meta dan isir b’mod privat (jiġifieri meta l-kontenut ikun viżibbli biss għal ċirku limitat ta’ destinatarji li jistgħu jitqiesu li huma privati) jew mhux kummerċjali (jiġifieri mingħajr rabta ma’ attività lukrattiva tal-utent inkwistjoni), dawn l-atti ma jaqgħux taħt id-drittijiet esklużivi tal-pubblikaturi tal-istampa, bis-saħħa tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 15(1) tad-Direttiva 2019/790.
29.      Madankollu, kif enfasizzaw diversi parteċipanti fis-seduta, in-network Facebook ma huwiex limitat għal ambjent passiv ta’ kondiviżjoni ta’ kontenut bejn utenti. Bl-għajnuna ta’ algoritmi sofistikati, huwa joffri lill-utenti kontenut konkret abbażi tal-oqsma ta’ interessi preżunti tagħhom, mingħajr ma dawn l-utenti jkunu wettqu tfittxija dwar dan il-kontenut jew mingħajr ma jkun ġie offrut lilhom minn utenti oħra. Facebook għalhekk huwa tassew fornitur ta’ kontenut awtonomu, li l-karatteristika speċifika tiegħu hija li l-kontenut la jinħoloq u lanqas jinxtara minnu: dan jittella’ mill-utenti u Facebook imbagħad huwa responsabbli biex joffri dan il-kontenut lill-utenti. Tali użu ma jistax, fil-fehma tiegħi, jiġi attribwit lill-utenti, iżda għandu jitqies li jitwettaq minn Meta inkwantu ISSP u, konsegwentement, sa fejn jikkonċerna pubblikazzjonijiet tal-istampa, bħala li jaqa’ taħt id-drittijiet esklużivi tal-pubblikaturi.
30.      Min-naħa l-oħra, meta l-pubblikaturi tal-istampa jikkondividu huma stess il-pubblikazzjonijiet tagħhom fuq network soċjali bħal Facebook, huma ma jistgħu jippretendu ebda kumpens abbażi tad-drittijiet previsti fl-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790, inkluż għall-użu sussegwenti ta’ dawn il-pubblikazzjonijiet min-network soċjali fil-kuntest previst fil-kundizzjonijiet ta’ provvista tas-servizz inkwistjoni. Dan jirriżulta min-natura ta’ dawn id-drittijiet bħala drittijiet esklużivi. Fil-fatt, peress li d-detentur innifsu ta’ tali dritt ikun qiegħed għad-dispożizzjoni tal-pubbliku l-oġġett protett fuq network soċjali jew kwalunkwe servizz ieħor tas-soċjetà tal-informazzjoni huwa fil-fatt għandu jitqies li jkun ta l-awtorizzazzjoni tiegħu għall-użu ta’ dan l-oġġett konformement mal-kundizzjonijiet tal-provvista tas-servizz inkwistjoni (15).
Fuq id-dritt għal kumpens ġust
31.      Permezz tal-punt (a) tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790 jipprekludix li l-pubblikaturi tal-istampa jingħataw id-dritt għal “kumpens ġust” li jingħadd mad-dritt esklużiv stabbilit f’dan l-artikolu, jew jissostitwixxih. Fil-fatt, Meta ssostni, fir-rikors tagħha fil-kawża prinċipali kif ukoll fl-osservazzjonijiet tagħha f’dan il-każ, li tali dritt ġie stabbilit mid-dispożizzjonijiet tad-dritt Taljan adottati sabiex jiġi traspost dan l-artikolu. Il-qorti tar-rinviju tidher li taqbel ma’ din il-fehma. Min-naħa l-oħra, il-Gvern Taljan isostni li din l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni hija żbaljata, peress li l-“kumpens ġust” inkwistjoni huwa biss ir-riżultat tan-negozjati bejn il-pubblikaturi tal-istampa u l-ISSPs dwar l-użu tal-pubblikazzjonijiet tal-istampa minn dawn tal-aħħar.
32.      Huwa minnu li l-użu tat-terminu “kumpens ġust”, fl-Artikolu 43‑bis(8) tal-Liġi Nru 633/1941, ma huwiex xieraq, sa fejn dan it-terminu jevoka mhux dritt esklużiv ta’ natura preventiva, bħal dawk stabbiliti fl-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790, iżda dritt sempliċi għal remunerazzjoni jew kumpens, mingħajr il-possibbiltà li d-detentur joġġezzjona għall-użu tal-oġġett protett (16). Madankollu, issa hija ġurisprudenza stabbilita li d-detenturi ta’ dritt esklużiv ta’ natura preventiva, irrispettivament minn jekk dan jaqax taħt id-drittijiet tal-awtur jew taħt id-drittijiet relatati, ma jistgħux jiġu mċaħħda, lanqas b’korrispettiv finanzjarju, mid-dritt li jagħtu, jew le, l-awtorizzazzjoni tagħhom qabel kwalunkwe użu tal-oġġetti protetti, suġġett għall-eċċezzjonijiet u l-limitazzjonijiet għal dan id-dritt previsti mid-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt tal-Unjoni (17). Filwaqt li t-termini ta’ din l-awtorizzazzjoni jistgħu jiġu aġġustati, inkluż permezz ta’ ġestjoni kollettiva tad-drittijiet jew tal-preżunzjonijiet (konfutabbli), il-prinċipju tal-kunsens minn qabel jippersisti (18). Għalhekk, sa fejn id-drittijiet tal-pubblikaturi tal-istampa, previsti fl-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790, huma drittijiet esklużivi ta’ natura preventiva, it-trasformazzjoni ta’ dawn id-drittijiet fi dritt sempliċi li jinkiseb kumpens ġust għall-użu tal-pubblikazzjonijiet tal-pubblikaturi mill-ISSPs, mingħajr il-possibbiltà għall-pubblikaturi li jopponu tali użu, tkun kuntrarja għal din id-dispożizzjoni.
33.      Barra minn hekk, bħal dispożizzjonijiet oħra tad-dritt tal-Unjoni li jistabbilixxu drittijiet relatati mad-drittijiet tal-awtur, l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790 għandu, fil-fehma tiegħi, jiġi interpretat bħala miżura ta’ armonizzazzjoni kompleta tal-kontenut materjali tad-drittijiet mogħtija fih (19). Għaldaqstant, ma huwiex possibbli għall-Istati Membri li jipprevedu d-dritt għal kumpens ġust addizzjonali għal dawn id-drittijiet. B’mod partikolari, l-ISSPs ma jistgħux ikunu obbligati jħallsu tali kumpens meta ma jużawx pubblikazzjonijiet tal-istampa protetti taħt din id-dispożizzjoni.
34.      Fl-aħħar nett, il-premessa 82 tad-Direttiva 2019/790 tiddikjara li ebda dispożizzjoni tagħha ma għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi lid-detenturi tad-drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati milli jawtorizzaw l-użu, mingħajr ħlas, tax-xogħlijiet tagħhom jew ta’ materjal ieħor protett. Jekk jitqies li dan jikkonċerna wkoll id-drittijiet previsti fl-Artikolu 15 ta’ din id-direttiva, dan l-artikolu jkollu jiġi interpretat fis-sens li l-pubblikaturi tal-istampa huma liberi li jagħtu liċenzji għall-użu tal-pubblikazzjonijiet tagħhom mingħajr ma jeżiġu kumpens pekunjarju. Dan huwa inerenti għan-natura stess ta’ dritt esklużiv, li ma jinkludix dritt inaljenabbli għal remunerazzjoni.
35.      Madankollu, huwa fid-dawl tad-dispożizzjonijiet kollha tal-Artikolu 43 bis tal-Liġi Nru 633/1941, kif ukoll tad-dispożizzjonijiet ta’ implementazzjoni, li għandu jinqara l-paragrafu 8 ta’ dan l-artikolu. Issa, fir-rigward tas-sistema stabbilita minn dawn id-dispożizzjonijiet, jidher li l-awtorizzazzjoni minn qabel mill-pubblikaturi tal-istampa hija meħtieġa għall-użu tal-pubblikazzjonijiet tagħhom mill-ISSPs, peress li din l-awtorizzazzjoni għandha tingħata fi tmiem in-negozjati liberi, anki jekk assistiti, bejn il-partijiet. Barra minn hekk, l-imsemmi artikolu ma jidhirx li jipprekludi, b’mod partikolari, li l-pubblikaturi jirrifjutaw li jagħtu l-awtorizzazzjoni tagħhom, u lanqas li jagħtuha mingħajr ħlas. Fir-rigward tal-obbligu tal-ISSPs li jikkonkludu kuntratt mal-pubblikaturi tal-istampa, dan jidher li huwa marbut mal-użu effettiv tal-pubblikazzjonijiet tal-istampa mill-ISSPs jew, tal-inqas, mal-intenzjoni ta’ tali użu. Għaldaqstant, ma hijiex kwistjoni ta’ ħlas mingħajr użu.
36.      Għalhekk, mill-qari tad-dispożizzjonijiet Taljani inkwistjoni jidher li t-terminu “kumpens ġust” jindika, kif isostni l-Gvern Taljan, ir-remunerazzjoni li l-pubblikaturi tal-istampa jistgħu jiksbu mill-ISSPs għall-użu tal-pubblikazzjonijiet tagħhom koperti mid-drittijiet protetti skont l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790. Fil-fatt, il-leġiżlatur Taljan telaq mill-prinċipju li din ir-remunerazzjoni għandha tkun ġusta.
37.      Fi kwalunkwe każ, l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix dispożizzjonijiet interni ta’ Stat Membru li jipprevedu d-dritt, għall-pubblikaturi tal-istampa, li jiksbu remunerazzjoni ġusta bħala korrispettiv tal-awtorizzazzjoni tagħhom għall-użu tal-pubblikazzjonijiet tagħhom mill-ISSPs, bil-kundizzjoni li dawn id-dispożizzjonijiet, minn naħa, ma jċaħħdux lill-pubblikaturi mill-possibbiltà li jirrifjutaw li jagħtu l-awtorizzazzjoni tagħhom jew li jagħtuha mingħajr ħlas, u, min-naħa l-oħra, ma jimponu ebda ħlas, fuq l-ISSPs, mingħajr rabta ma’ użu effettiv jew previst tal-pubblikazzjonijiet tal-istampa. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk dawn il-kundizzjonijiet humiex issodisfatti, billi tieħu inkunsiderazzjoni l-obbligu li għandha kull qorti ta’ Stat Membru li tinterpreta d-dritt nazzjonali tagħha, sa fejn ikun possibbli, b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni.
Fuq l-obbligi tal-ISSPs
38.      Permezz tal-punt (b) tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790 għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li l-ISSPs ikollhom l-obbligu li jibdew negozjati mal-pubblikaturi, li jipprovdu l-informazzjoni neċessarja għad-determinazzjoni tar-remunerazzjoni dovuta u li ma jillimitawx il-viżibbiltà tal-kontenut tal-pubblikaturi matul il-perijodu tan-negozjati. Id-dubji tal-qorti tar-rinviju jirrigwardaw il-fatt li l-leġiżlatur Taljan mar lil hinn mill-kontenut normattiv ta’ din id-dispożizzjoni u li introduċa mekkaniżmi ta’ intervent pubbliku f’qasam li, fil-fehma tagħha, għandu jkun irregolat mis-sempliċi rieda tal-partijiet ikkonċernati espressa matul negozjati liberi.
39.      Madankollu, ma jidhirlix li dan huwa biżżejjed sabiex jiġi konkluż li l-leġiżlazzjoni Taljana hija inkompatibbli mal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790.
40.      Fil-fatt, għalkemm, kif diġà semmejt, id-dispożizzjonijiet tad-drittijiet tal-awtur tal-Unjoni li jistabbilixxu drittijiet protetti, bħall-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790, għandhom jitqiesu li jikkostitwixxu miżura ta’ armonizzazzjoni kompleta tal-kontenut materjali ta’ dawn id-drittijiet (20), dan ma japplikax għall-miżuri ta’ implimentazzjoni tal-imsemmija drittijiet. Fil-fatt, id-direttivi jorbtu lill-Istati Membri f’dak li jirrigwarda r-riżultat li għandu jintlaħaq, filwaqt li jħallulhom l-għażla tal-forma u tal-metodi.
41.      Jekk l-Istati Membri jqisu li dan huwa neċessarju, huma għandhom għalhekk il-possibbiltà li jorganizzaw l-eżerċizzju tad-drittijiet esklużivi b’mod li jiżguraw l-effikaċja tagħhom. Dan huwa l-każ, b’mod partikolari, tad-drittijiet stabbiliti fl-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790, li l-għan tagħhom huwa li jiddeterminaw il-kundizzjonijiet li jippermettu lill-pubblikaturi tal-istampa jiksbu remunerazzjoni għall-użi online tal-pubblikazzjonijiet tagħhom (21). Minħabba l-iżbilanċ sinjifikattiv fis-suq bejn dawn il-pubblikaturi u l-ISSPs, l-Istati Membri huma intitolati jadottaw miżuri biex jirrimedjaw dan billi jimponu, b’mod partikolari, obbligi konkreti fuq il-fornituri fir-rigward  tat-tkomplija tan-negozjati bil-ħsieb li tinkiseb l-awtorizzazzjoni għall-użu dawn il-pubblikazzjonijiet.
42.      Tali obbligi addizzjonali għalhekk ma jmorrux kontra l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790, sakemm dawn ma jaffettwawx, b’mod partikolari, in-natura tad-drittijiet stabbiliti f’din id-dispożizzjoni bħala drittijiet esklużivi ta’ natura preventiva. Ma jidhirlix li l-obbligi imposti fuq l-ISSPs, imsemmija fil-punt (b) tal-ewwel domanda, imorru kontra din il-kundizzjoni.
43.      Għalhekk, l-obbligu li jinbdew negozjati mal-pubblikaturi tal-istampa, li, skont Meta, jirriżulta mill-qari tal-Artikolu 43 bis(8) sa (10) tal-Liġi Nru 633/1941, jidher li japplika biss fil-każ ta’ użu effettiv jew previst tal-pubblikazzjonijiet tal-istampa minn ISSP. Sa fejn l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790 jagħti lill-pubblikaturi drittijiet esklużivi għal tali użi, huwa naturali li l-ISSPs għandhom jiksbu l-awtorizzazzjoni minn qabel tal-pubblikaturi, li l-modalitajiet tal-għoti tagħhom għandhom jiġu nnegozjati bejn il-persuni kkonċernati.
44.      Min-naħa l-oħra, din id-dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali ma tistax tiġi interpretata konformement mal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790, fis-sens li tobbliga lill-ISSPs jinnegozjaw l-awtorizzazzjoni tal-pubblikaturi tal-istampa għal użi li l-ISSPs ma jipprevedux jew li jużaw il-pubblikazzjonijiet tal-pubblikaturi meta ma jkunux jixtiequ jagħmlu dan.
45.      Tali obbligu ma jidhirx, b’mod partikolari, li jirriżulta mill-projbizzjoni għall-ISSPs, matul in-negozjati inkwistjoni, li jaħbu l-pubblikazzjonijiet tal-pubblikaturi tal-istampa fir-riżultati ta’ tiftix. Fil-fatt, fl-ewwel lok, jekk tkun kwistjoni ta’ pubblikazzjonijiet li jidhru fir-riżultati tat-tiftix, jista’ jiġi preżunt li dawn jintużaw skont il-kundizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790. Fit-tieni lok, peress li din il-projbizzjoni tapplika fil-kuntest tan-negozjati bejn il-fornituri u l-pubblikaturi, dawn in-negozjati jidhru li jikkostitwixxu l-avveniment preċedenti l-iskattar ta’ din il-projbizzjoni. Għaldaqstant, ma hijiex kwistjoni ta’ obbligu ġenerali għall-ISSPs li jużaw il-pubblikazzjonijiet tal-istampa b’mod li jaqa’ taħt id-drittijiet esklużivi stabbiliti f’dan l-artikolu.
46.      Għalhekk, din il-projbizzjoni tidher li hija intiża biss sabiex tipprevjeni kull aġir abbużiv tal-ISSPs li, minħabba l-pożizzjoni dominanti tagħhom fis-suq, jistgħu jipprovaw jeżerċitaw pressjoni fuq il-pubblikaturi jew jaħbu l-valur ekonomiku li jirrappreżenta għalihom l-użu tal-pubblikazzjonijiet tal-istampa.
47.      Fl-aħħar nett, l-obbligu li tiġi żvelata ċerta informazzjoni biċ-ċar għandu l-għan li jirrimedja l-iżbilanċ, f’dan ir-rigward, bejn il-pubblikaturi tal-istampa u l-ISSPs. Fil-fatt, l-ISSPs biss għandhom informazzjoni li tippermetti li ssir evalwazzjoni tal-valur ekonomiku tal-użu online tal-pubblikazzjonijiet tal-istampa. Issa, f’suq fejn l-interazzjoni pura tal-offerta u tad-domanda ma tistax twettaq ir-rwol tagħha, minħabba s-sitwazzjoni ta’ kważi monopolju tal-ISSPs l-iktar importanti u d-dipendenza tal-pubblikaturi fuq dawn il-fornituri, it-trasparenza dwar l-aċċess għal din l-informazzjoni tidher indispensabbli sabiex tiġi ggarantita n-natura ekwa tan-negozjati dwar l-awtorizzazzjoni tal-pubblikaturi għall-użu tal-pubblikazzjonijiet tagħhom.
48.      Min-naħa l-oħra, tali obbligu b’ebda mod ma huwa inkompatibbli man-natura esklużiva u preventiva tad-drittijiet mogħtija lill-pubblikaturi tal-istampa fl-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790. Fil-fatt, il-fatt li d-detenturi jkunu liberi li jawtorizzaw l-użu tal-oġġetti protetti tagħhom u li l-utenti potenzjali jkunu liberi li jitolbu tali awtorizzazzjoni ma jipprekludix lil-leġiżlatur milli jadotta miżuri sabiex jiżgura n-natura ekwa tan-negozjati, ladarba l-partijiet ikkonċernati jiddeċiedu li jibdewhom.
49.      Bħala konklużjoni, l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix id-diversi obbligi imposti fuq l-ISSPs mid-dispożizzjonijiet Taljani inkwistjoni fil-kawża prinċipali, bla ħsara għall-osservanza tal-kundizzjonijiet imsemmija fil-punt 37 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
Fuq is-setgħat tal-AGCOM
50.      Permezz tal-punt (c) tal-ewwel domanda tagħha, kif ukoll tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790 għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi dispożizzjonijiet nazzjonali li, fil-kuntest tan-negozjati intiżi għall-għoti, mill-pubblikaturi tal-istampa, tal-awtorizzazzjoni għall-użu tal-pubblikazzjonijiet tagħhom mill-ISSPs, jagħtu lil entità pubblika bħall-AGCOM ċerti kompetenzi, jiġifieri s-setgħa ta’ superviżjoni u ta’ sanzjoni, dik li tiddefinixxi l-kriterji ta’ riferiment għall-finijiet tad-determinazzjoni tar-remunerazzjoni dovuta mill-ISSPs lill-pubblikaturi, dik li tiddetermina l-ammont eżatt ta’ tali kumpens fil-każ ta’ assenza ta’ ftehim bejn il-partijiet u, fl-aħħar nett, dik li tissanzjona n-nuqqas ta’ osservanza minn ISSP tal-obbligu ta’ żvelar ta’ informazzjoni.
51.      Bħal fil-kuntest tal-kwistjoni tal-obbligi imposti fuq l-ISSPs, il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar il-kompatibbiltà ta’ tali setgħa ta’ ndħil ta’ entità pubblika mal-prinċipju ta’ negozjati liberi bejn il-partijiet li jirriżulta, fil-fehma tagħha, min-natura esklużiva u preventiva tad-drittijiet mogħtija lill-pubblikaturi tal-istampa fl-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790.
52.      Mill-ġdid, ma naħsibx li tali setgħa ta’ ndħil tista’ titqies li tmur kontra din id-dispożizzjoni. Fil-fatt, b’mod ġenerali, minħabba l-marġni ta’ manuvra wiesa’ li huma għandhom fit-traspożizzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ direttiva, bħall-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790, l-Istati Membri jistgħu jipprevedu miżuri ta’ intervent pubbliku dwar in-negozjati għall-għoti tal-awtorizzazzjonijiet għall-użu, sakemm dan l-intervent ma jċaħħadx lill-partijiet mil-libertà li jitolbu, li jagħtu u li jiddeterminaw il-kundizzjonijiet għall-għoti ta’ dawn l-awtorizzazzjonijiet. Konsegwentement, id-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, sabiex ikunu konformi ma’ dan l-artikolu, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jagħtu lill-awtorità pubblika – f’dan il-każ, l-AGCOM – mhux kompetenzi vinkolanti f’dak li jirrigwarda l-konklużjoni tal-kuntratt u t-termini tiegħu, iżda biss kompetenzi biex jassistu lill-partijiet u, possibbilment, jissorveljaw l-osservanza minnhom tal-obbligi imposti fuqhom.
53.      B’mod iktar partikolari, il-kriterji stabbiliti mill-AGCOM sabiex jiġi ddeterminat l-ammont tar-remunerazzjoni li għandhom iħallsu l-ISSPs, kif ukoll l-ammont li jista’ jiġi ddeterminat ex officio minn din l-awtorità fl-assenza ta’ ftehim bejn il-partijiet, ma jidhirlix li huma vinkolanti għalihom li jibqgħu liberi li jikkonkludu, jew le, il-kuntratt abbażi ta’ dawn il-proposti jew li jiffissaw ammont differenti għal din ir-remunerazzjoni. Tali intervent pubbliku, limitat għal miżuri ta’ assistenza lill-partijiet, jidhirli li huwa ġġustifikat, peress li dawn huma drittijiet ġodda maħluqa, li l-valur tagħhom fis-suq għalhekk għadu ma huwiex iddeterminat sew, u peress li huwa suq li fih teżisti relazzjoni ta’ dominanza u ta’ dipendenza bejn l-atturi. Barra minn hekk, sa fejn il-partijiet jibqgħu liberi li jiddeterminaw b’mod definittiv it-termini tar-relazzjonijiet tagħhom, dan l-intervent ma jidhirlix li huwa inkompatibbli man-natura esklużiva u preventiva tad-drittijiet mogħtija lill-pubblikaturi tal-istampa fl-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790.
54.      Fir-rigward tas-setgħa ta’ superviżjoni u ta’ sanzjoni tal-AGCOM fid-dawl tal-osservanza tal-obbligu ta’ żvelar ta’ informazzjoni impost fuq l-ISSPs, infakkar (22) li, fil-fehma tiegħi, dan l-obbligu huwa konformi mal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790. Konsegwentement, setgħa ta’ superviżjoni tal-osservanza ta’ dan l-obbligu minn awtorità pubblika, flimkien ma’ sanzjonijiet possibbli fil-każ tan-nuqqas ta’ osservanza tiegħu, ma tistax titqies li tmur kontra din id-dispożizzjoni, suġġett għall-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità.
55.      Għalhekk, l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790 għandu jiġi interpretat fis-sens li, bħal fil-każ tal-obbligi imposti fuq l-ISSPs, huwa ma jipprekludix is-setgħat tal-AGCOM previsti mid-dispożizzjonijiet Taljani inkwistjoni fil-kawża prinċipali, peress li dawn ma jċaħħdux lill-partijiet ikkonċernati mil-libertà li jitolbu u jagħtu awtorizzazzjoni għall-użu online ta’ pubblikazzjonijiet tal-istampa kif ukoll li jiddeterminaw l-ammont ta’ remunerazzjoni possibbli abbażi ta’ din l-awtorizzazzjoni.
Osservazzjonijiet finali dwar l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790 u risposta għad-domandi
56.      Jidhirli li huma meħtieġa żewġ rimarki sabiex titlesta l-analiżi tal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790.
57.      Minn naħa, nosserva li, bis-saħħa tal-Artikolu 43 bis(11) tal-Liġi Nru 633/1941, meta l-partijiet ma jirnexxilhomx jilħqu ftehim lanqas dwar l-ammont tar-remunerazzjoni ddeterminat mill-AGCOM, kull waħda minnhom tista’ tippreżenta rikors ġudizzjarju. Peress li din il-kwistjoni ma tqajmitx mill-qorti tar-rinviju, is-suġġett ta’ tali rikors ma huwiex għalkollox ċar. Huwa minnu li din id-dispożizzjoni tirrigwarda rikors speċifiku tad-dritt Taljan li, skont il-gvern ta’ dan l-Istat Membru, jippermetti biss li jiġi kkonstatat abbuż minn waħda mill-partijiet tad-dipendenza ekonomika tal-parti l-oħra. Madankollu, din l-indikazzjoni hija ppreċeduta mill-kelma “inkluż” (23), li tista’ tissuġġerixxi li rikorsi b’għanijiet oħra huma wkoll possibbli.
58.      Issa, fil-fehma tiegħi, ikun problematiku jekk waħda mill-partijiet ikkonċernati, b’mod partikolari ISSP, tkun tista’ ġġiegħel, ġudizzjarjament, lill-parti l-oħra tikkonkludi kuntratt u tagħti l-awtorizzazzjoni tagħha sabiex tuża pubblikazzjonijiet tal-istampa. Fil-fatt, tali possibbiltà tmur kontra n-natura esklużiva tad-drittijiet mogħtija lill-pubblikaturi tal-istampa fl-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790. Sabiex ikun konformi ma’ din id-dispożizzjoni, id-dritt intern ta’ Stat Membru għandu għalhekk jiġi interpretat fis-sens li jeskludi tali possibbiltà.
59.      Min-naħa l-oħra, Meta ssostni fl-osservazzjonijiet tagħha li l-miżuri meħuda mil-leġiżlatur Taljan għall-implimentazzjoni tal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790 huma tant differenti mill-formulazzjoni ta’ dan l-artikolu, kif ukoll mill-miżuri meħuda għal dan l-għan minn Stati Membri oħra, li jwasslu għal frammentazzjoni tas-suq intern fir-rigward tad-drittijiet tal-pubblikaturi tal-istampa, u b’hekk jipperikolaw l-għan ta’ armonizzazzjoni mfittex mil-leġiżlatur tal-Unjoni.
60.      Madankollu jidhirli li ċerta frammentazzjoni tas-suq intern hija inerenti għad-drittijiet tal-awtur u għad-drittijiet relatati, fi kwalunkwe każ fl-istadju attwali tal-iżvilupp tad-dritt tal-Unjoni f’dan il-qasam. Fil-fatt, l-għoti ta’ liċenzji għall-użu tal-oġġetti protetti normalment isir għal Stat Membru partikolari u l-ġestjoni kollettiva ta’ dawn id-drittijiet hija organizzata fuq bażi nazzjonali. Għalhekk, l-armonizzazzjoni f’dan il-qasam tikkonċerna prinċipalment il-kontenut tad-drittijiet protetti (24), filwaqt li t-termini tal-użu ta’ dawn id-drittijiet jibqgħu rregolati mis-sistemi legali nazzjonali u jistgħu għalhekk ivarjaw minn Stat Membru għal ieħor.
61.      Id-drittijiet tal-pubblikaturi tal-istampa, imsemmija fl-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790, ma humiex eċċezzjoni hawnhekk. L-awtorizzazzjonijiet għall-użu ta’ pubblikazzjonijiet tal-istampa għandhom jiġu nnegozjati u miksuba skont ir-regoli fis-seħħ f’kull Stat Membru, li neċessarjament ikunu differenti minn dawk ta’ Stati Membri oħra. Madankollu, ma naħsibx li dan jippreġudika l-għan ta’ armonizzazzjoni previst f’dan l-artikolu, li jikkonċerna l-kontenut tad-drittijiet tal-pubblikaturi. Barra minn hekk, sa fejn naf jien, ir-Repubblika Taljana ma hijiex l-uniku Stat Membru li adotta regoli li jmorru lil hinn mis-sempliċi affermazzjoni tad-drittijiet esklużivi favur il-pubblikaturi tal-istampa (25).
62.      Għalhekk nipproponi li r-risposta għall-ewwel u għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix id-dispożizzjonijiet interni ta’ Stat Membru li
–        jipprevedu, għall-pubblikaturi tal-istampa, id-dritt li jiksbu remunerazzjoni ġusta b’korrispettiv tal-awtorizzazzjoni għall-użu tal-pubblikazzjonijiet tagħhom mill-ISSPs,
–        jimponu fuq l-ISSPs li jixtiequ jużaw tali pubblikazzjonijiet ċerti obbligi fir-rigward tan-negozjati mal-imsemmija pubblikaturi, ta’ żvelar ta’ informazzjoni u ta’ bona fide matul in-negozjati,
–        jagħtu lil entità pubblika s-setgħa ta’ regolamentazzjoni, superviżjoni u sanzjoni, inkluża l-possibbiltà li tipproponi kriterji għad-determinazzjoni tar-remunerazzjoni dovuta lill-pubblikaturi jew l-ammont ta’ din ir-remunerazzjoni,
dment li dawn id-dispożizzjonijiet ma jċaħħdux lill-pubblikaturi mill-possibbiltà li jirrifjutaw li jagħtu tali awtorizzazzjoni jew li jagħtuha mingħajr ħlas, li ma jimponu ebda ħlas fuq l-ISSPs li ma jkunx relatat ma’ użu effettiv jew previst ta’ tali pubblikazzjonijiet, u li ma jillimitawx b’mod vinkolanti l-libertà kuntrattwali tal-partijiet. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk dawn il-kundizzjonijiet humiex issodisfatti, billi tieħu inkunsiderazzjoni l-obbligu li għandha kull qorti ta’ Stat Membru li tinterpreta d-dritt nazzjonali tagħha, sa fejn ikun possibbli, b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni.
Fuq it-tielet domanda preliminari
63.      Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikoli 16 u 52 tal-Karta, kif ukoll “[i]l-prinċipj[u] [...] ta’ kompetizzjoni ħielsa, imsemm[i] fl-Artikolu 109 TFUE” għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu dispożizzjonijiet nazzjonali, kif deskritti fil-punt 62 ta’ dawn il-konklużjonijiet, adottati għat-traspożizzjoni tal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2019/790.
64.      Qabel kollox, għandu jiġi osservat li l-Artikolu 109 TFUE ma jinkludix tali prinċipju, peress li jikkonċerna l-kompetenzi tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni sabiex jadottaw miżuri ta’ implimentazzjoni tal-Artikoli 107 u 108 TFUE, dwar l-għajnuna mill-Istat. Min-naħa l-oħra, fil-motivi tad-deċiżjoni tagħha, il-qorti tar-rinviju ssemmi, b’mod partikolari, l-Artikolu 119 TFUE bħala sors ta’ dan il-prinċipju. Meta tirreferi wkoll, fl-osservazzjonijiet tagħha, għal din l-aħħar dispożizzjoni. Madankollu, għalkemm huwa minnu li l-Artikolu 119 TFUE jsemmi, darbtejn, “ekonomija tas-suq miftuħ b’kompetizzjoni libera”, dan jinsab fil-parti introduttiva tat-Titolu VIII, intitolat “Politika ekonomika u monetarja” tat-Trattat FUE, u jirrigwarda l-mod kif l-Istati Membri għandhom jikkoordinaw il-politiki ekonomiċi tagħhom. Għaldaqstant, dan l-artikolu ma huwiex rilevanti għall-istħarriġ tal-miżuri meħuda mill-Istati Membri sabiex jittrasponu dispożizzjonijiet ta’ armonizzazzjoni f’qasam bħad-drittijiet tal-awtur.
65.      Peress li la l-Artikolu 119 TFUE u, wisq inqas, l-Artikolu 109 TFUE ma huma rilevanti għall-finijiet tal-istħarriġ tal-konformità tad-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ser nillimita l-analiżi tat-tielet domanda biss għad-dispożizzjonijiet tal-Karta.
66.      L-Artikolu 16 tal-Karta jipprovdi li “[l]-libertà ta’ intrapriża skond il-liġi ta’ l-Unjoni u l-liġijiet u l-prattiċi nazzjonali hija rikonoxxuta” (26). Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha l-okkażjoni tosserva li, fid-dawl tal-formulazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, li hija differenti minn dik tal-libertajiet fundamentali l-oħra minquxa fit-Titolu II tal-Karta filwaqt li hija qrib dik ta’ ċerti dispożizzjonijiet tat-Titolu IV tagħha, il-libertà ta’ intrapriża tista’ tiġi ssuġġettata għal firxa wiesgħa ta’ interventi mill-awtoritajiet pubbliċi li jistgħu jistabbilixxu, fl-interess ġenerali, limitazzjonijiet għall-eżerċizzju tal-attività ekonomika u għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fir-rigward tal-funzjoni tagħha fis-soċjetà. Din iċ-ċirkustanza hija b’mod partikolari riflessa fil-mod ta’ kif għandu jiġi implementat il-prinċipju ta’ proporzjonalità skont l-Artikolu 52(1) tal-Karta (27). Barra minn hekk, għandu jiġi żgurat bilanċ ġust bejn il-libertà ta’ intrapriża u drittijiet fundamentali oħra, b’mod partikolari l-protezzjoni tal-proprjetà intellettwali, minquxa fl-Artikolu 17(2) tal-Karta (28).
67.      Fir-rigward tal-kontenut tal-libertà ta’ intrapriża, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li din tinkludi, b’mod partikolari, il-libertà li tiġi eżerċitata attività ekonomika jew kummerċjali, il-libertà kuntrattwali u l-kompetizzjoni libera (29).
68.      Għalhekk, il-limitazzjonijiet tal-libertà ta’ intrapriża introdotti bi skop ta’ interess ġenerali jistgħu jitqiesu li huma kuntrarji għal din il-libertà biss b’mod eċċezzjonali, jiġifieri meta jkunu manifestament sproporzjonati jew jippreġudikaw is-sustanza tagħha (30).
69.      Fil-fehma tiegħi, dan ma huwiex il-każ għall-miżuri nazzjonali inkwistjoni f’din il-kawża, kif deskritti fil-punt 62 ta’ dawn il-konklużjonijiet, peress li jissodisfaw il-kundizzjonijiet elenkati hemmhekk. Dawn il-miżuri ttieħdu bi skop ta’ interess ġenerali, irrikonoxxut mil-leġiżlatur tal-Unjoni meta ġiet adottata d-Direttiva 2019/790, li tissaħħaħ il-pożizzjoni tal-pubblikaturi tal-istampa, atturi importanti f’kull soċjetà demokratika, fil-konfront tal-ISSPs. Sa fejn id-dispożizzjonijiet Taljani ma jimponux fuq il-persuni kkonċernati l-ħtieġa li jikkonkludu relazzjonijiet kummerċjali taħt kundizzjonijiet iddeterminati b’mod vinkolanti, ma narax kif dawn jippreġudikaw is-sustanza tal-libertà li tiġi eżerċitata attività ekonomika jew dik tal-libertà kuntrattwali. Id-diversi obbligi imposti fuq l-ISSPs kif ukoll is-setgħat li għandha l-AGCOM lanqas ma jidhirli li huma manifestament sproporzjonati fid-dawl tad-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom il-pubblikaturi tal-istampa sabiex jiġbru d-dħul dovut għall-użu tal-pubblikazzjonijiet tagħhom online.
70.      Fir-rigward tal-kompetizzjoni libera, element tal-libertà ta’ intrapriża li għalih jirreferu Meta u l-qorti tar-rinviju, għandu jiġi osservat li din tinkludi, b’mod partikolari, il-projbizzjoni tal-abbuż minn pożizzjoni dominanti fis-suq, stabbilita fid-dritt tal-Unjoni fl-Artikolu 102 TFUE. Issa, l-ISSPs għandhom rwol doppju fil-konfront tal-pubblikaturi tal-istampa: huma fl-istess ħin kemm il-fornituri tagħhom, fir-rigward tad-diversi servizzi ta’ komunikazzjoni online, kif ukoll il-kompetituri tagħhom, kemm fis-suq tax-xandir tal-informazzjoni kif ukoll f’dak tar-reklamar. F’din il-kwalità doppja, l-ISSPs huma għalhekk partikolarment suxxettibbli li jabbużaw mill-pożizzjoni dominanti potenzjali tagħhom fi swieq differenti li fihom huma attivi wkoll il-pubblikaturi tal-istampa. Għalhekk, il-miżuri intiżi għat-tisħiħ tas-setgħa ta’ negozjar tal-pubblikaturi ma għandhomx jitqiesu li jippreġudikaw il-kompetizzjoni libera, iżda li jiffavorixxuha.
71.      Konsegwentement, jiena tal-fehma li l-Artikolu 16 tal-Karta kif ukoll l-Artikolu 52 tagħha, li sempliċement jikkonferma l-possibbiltà, inerenti għal-libertà ta’ intrapriża, li jiġu previsti limitazzjonijiet għad-drittijiet minquxa fil-Karta, għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux dispożizzjonijiet nazzjonali, kif deskritti fil-punt 62 ta’ dawn il-konklużjonijiet, suġġett għall-kundizzjonijiet elenkati fih.
Konklużjoni
72.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi preliminari magħmula mit-Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali tal-Lazio, l-Italja):
L-Artikolu 15 tad-Direttiva (UE) 2019/790 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑17 ta’ April 2019 dwar id-drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati fis-Suq Uniku Diġitali u li temenda d-Direttivi 96/9/KE u 2001/29/KE, u l-Artikoli 16 u 52 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
ma jipprekludux dispożizzjonijiet interni ta’ Stat Membru li
–        jipprevedu għall-pubblikaturi tal-istampa, id-dritt li jiksbu remunerazzjoni ġusta b’korrispettiv għall-użu tal-pubblikazzjonijiet tagħhom mill-fornituri tas-servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni;
–        jimponu fuq il-fornituri tas-servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni li jixtiequ jużaw tali pubblikazzjonijiet ċerti obbligi fir-rigward tan-negozjati mal-pubblikaturi, ta’ żvelar tal-informazzjoni u ta’ bona fide matul in-negozjati,
–        jagħtu lil entità pubblika s-setgħa ta’ regolamentazzjoni, superviżjoni u sanzjoni, inkluża l-possibbiltà li tipproponi kriterji għad-determinazzjoni tar-remunerazzjoni dovuta lill-pubblikaturi jew l-ammont ta’ din ir-remunerazzjoni,
dment li dawn id-dispożizzjonijiet ma jċaħħdux lill-pubblikaturi tal-istampa mill-possibbiltà li jirrifjutaw li jagħtu tali awtorizzazzjoni jew li jagħtuha mingħajr ħlas, li ma jimponu ebda ħlas fuq il-fornituri tas-servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni li ma jkunx relatat ma’ użu effettiv jew previst ta’ tali pubblikazzjonijiet, u li ma jillimitawx b’mod vinkolanti l-libertà kuntrattwali tal-partijiet.
1      Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
2      L-eżempju tan-News Media Bargaining Code Awstraljan spiss jissemma bħala riferiment.
3      Ara, inter alia, Rosati, E., “Neighbouring Rights for Publishers: are National and (possible) EU Initiatives Lawful?”, International review of intellectual property and competition law, 2016, vol. 47(5), p. 569. Barra minn hekk, id-dispożizzjonijiet Ġermaniżi kienu s-suġġett ta’ proċedura ġudizzjarja minħabba li ma ġewx innotifikati bħala regoli dwar is-servizzi (ara s-sentenza tat‑12 ta’ Settembru 2019, VG Media, C‑299/17, EU:C:2019:716). Min-naħa l-oħra, il-pubblikaturi Spanjoli ġew suġġetti għal rikatt mill-operatur tal-ikbar magna tat-tiftix fuq l-internet, li waqaf jinkludi l-pubblikazzjonijiet tagħhom fis-servizz ta’ aggregazzjoni tiegħu.
4      Ara, b’mod partikolari, IVIR Institute for Information Law, Academics Against Press Publishers’ Right, Ittra Miftuħa tal‑24 ta’ April 2018 (https://www.ivir.nl/academics-against-press-publishers-right); Geiger, C., Bulayenko, O., Frosio, G. F., “The Introduction of a Neighboring Right for Press Publishers at EU Level: the Unneeded (and Unwanted) Reform”, European Intellectual Property Review, 2017, vol. 39(4), p. 202; Colangelo, G., Torti, V., “Copyright, Online News Publishing and Aggregators: a Law and Economics Analysis of the EU Reform”, International Journal of Law and Information Technology, 2019, vol. 27(1), p. 75; Sganga, C., Contardi, M., “When Harmonisation Leads to Fragmentation (and Potential Invalidity Claims): Snapshots from the Implementation of the New Press Publishers’ Right”, European Intellectual Property Review, 2022, vol. 44(8), p. 472, kif ukoll, reċentement, Balasingham, B., Kozak, M., Ruiz Palacios, T. A., “Fair P(l)ay in the Digital Arena – In Search of a Balanced Relationship Between Press Publishers and Digital News Aggregators”, International Review of Intellectual Property and Competition Law, is‑6 ta’ Mejju 2025.
5      Furgał, U., “The Emperor Has No Clothes: How the Press Publishers’ Right Implementation Exposes Its Shortcomings”, GRUR International, 2023, vol. 72(7), p. 650.
6      ĠU 2019, L 130, p. 92.
7      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Mejju 2001 dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerti aspetti ta’ drittijiet ta’ l-awtur u drittijiet relatati fis-soċjetà ta’ l-informazzjoni (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 1, p. 230).
8      GURI Nru 166 tas‑16 ta’ Lulju 1941.
9      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2006 dwar il-perjodu ta’ protezzjoni ta’ drittijiet ta’ l-awtur u ta’ ċerti drittijiet relatati (ĠU 2006, L 372, p. 12).
10      Mingħajr ma huwa ppreċiżat jekk dawn humiex ukoll hyperlinks li, skont is-sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2016, GS Media (C‑160/15, EU:C:2016:644), jikkostitwixxu atti ta’ komunikazzjoni lill-pubbliku, fis-sens tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2001/29.
11      Ara s-sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2019, Pelham et (C‑476/17, EU:C:2019:624, punt 1 tad-dispożittiv).
12      Artikolu 3 tad-Direttiva 2006/116.
13      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑29 ta’ April 2004 fuq l-infurzar tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 2, p. 32).
14      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑9 ta’ Settembru 2015 li tistabbilixxi proċedura għall-għoti ta’ informazzjoni fil-qasam tar-regolamenti tekniċi u tar-regoli dwar is-servizzi tas-Soċjetà tal-Informatika (ĠU 2015, L 241, p. 1).
15      Ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑16 ta’ Novembru 2016, Soulier u Doke (C‑301/15, EU:C:2016:878, punti 35 et seq.).
16      Skont ċerti awturi tad-duttrina, dan l-“iżvolġiment terminoloġiku” huwa spjegat mill-assoċjazzjoni magħmula mal-kumpens abbażi tal-eċċezzjoni għall-ikkupjar privat. Ara Sganga, C., Contardi, M., “The new Italian Press Publishers’ Right: Creative, Fairness-oriented … and Invalid?”, Journal of Intellectual Property Law & Practice, 2022, Nru 5, p. 421 sa 428. Fil-fatt, il-“kumpens ġust” jissemma fl-Artikolu 16 tad-Direttiva 2019/790, li jipprevedi li l-pubblikaturi tal-istampa għandhom id-dritt li jirċievu parti minn dan il-kumpens imħallas għax-xogħlijiet li tagħhom dawn il-pubblikaturi jkunu kisbu d-drittijiet ta’ użu.
17      Ara, l-iktar reċenti, is-sentenza tas‑6 ta’ Marzu 2025, ONB et (C‑575/23, EU:C:2025:141, punti 105 u 105 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
18      Ara s-sentenza tal‑14 ta’ Novembru 2019, Spedidam (C‑484/18, EU:C:2019:970, punti 42 u 43).
19      Ara, b’analoġija, is-sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2019, Pelham et (C‑476/17, EU:C:2019:624, punt 5 tad-dispożittiv).
20      Sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2019, Pelham et (C‑476/17, EU:C:2019:624, punt 5 tad-dispożittiv).
21      Ara l-punt 25 ta’dawn il-konklużjonijiet.
22      Ara l-punti 47 u 48 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
23      Infakkar li, skont din id-dispożizzjoni “[m]eta, wara d-determinazzjoni tal-kumpens ġust mill-[AGCOM], il-partijiet ma jirnexxilhomx jikkonkludu l-kuntratt, kull waħda minnhom tista’ tadixxi lill-awla tal-qorti ordinarja speċjalizzata fil-qasam tal-impriżi […], inkluż sabiex tippreżenta r-rikors imsemmi fl-Artikolu 9 tal-Liġi Nru 192 tat‑18 ta’ Ġunju 1998”.
24      Kif ukoll, sa ċertu punt, il-protezzjoni tagħhom u l-ġestjoni kollettiva tagħhom.
25      Ittieħdu miżuri f’dan is-sens, b’mod partikolari fil-Belġju, fi Franza u fi Spanja (ara: Furgał, U., op.cit.).
26      Enfasi miżjuda minni.
27      Sentenza tat‑22 ta’ Jannar 2013, Sky Österreich (C‑283/11, EU:C:2013:28, punti 45 sa 47).
28      Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal‑15 ta’ Settembru 2016, Mc Fadden (C‑484/14, EU:C:2016:689, punti 81 sa 83).
29      Sentenza tat‑2 ta’ Ġunju 2022, Skeyes (C‑353/20, EU:C:2022:423, punt 48).
30      Ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2016, AGET Iraklis (C‑201/15, EU:C:2016:972, punti 82 sa 88).