62017CJ0663_RES
Gevoegde zaken C‑663/17 P, C‑665/17 P en C‑669/17 P
Europese Centrale Bank (ECB) e.a.
tegen
Trasta Komercbanka AS e.a.
Arrest van het Hof (Grote kamer) van 5 november 2019
„Hogere voorziening – Ontvankelijkheid – Vertegenwoordiging van een partij voor het Hof – Aan de advocaat verleende volmacht – Herroeping van de volmacht door de vereffenaar van de verzoekende vennootschap – Voortzetting van de procedure door het bestuur van de verzoekende vennootschap – Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Artikel 47 – Recht op een doeltreffende voorziening in rechte – Verordening (EU) nr. 1024/2013 – Prudentieel toezicht op kredietinstellingen – Besluit tot intrekking van de vergunning van een kredietinstelling – Beroep tot nietigverklaring bij het Gerecht van de Europese Unie – Ontvankelijkheid – Rechtstreekse geraaktheid van de aandeelhouders van de vennootschap waarvan de vergunning is ingetrokken”
Gerechtelijke procedure – Vertegenwoordiging van de partijen – Beroep door een privaatrechtelijke rechtspersoon – Aan de advocaat verleende volmacht – Kredietinstelling die wordt vereffend naar aanleiding van een besluit tot intrekking van haar vergunning door de Europese Centrale Bank – Herroeping van de volmacht van de advocaat door de vereffenaar van deze instelling – Voortzetting van het door het voormalige bestuur van deze instelling ingesteld beroep tot nietigverklaring van dit besluit tot intrekking van de vergunning – Vereffenaar die een belangenconflict heeft – Fundamenteel recht van de kredietinstelling op effectieve rechterlijke bescherming – Ontvankelijkheid van het beroep
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 47)
(zie punten 57, 59‑62, 69‑79)
Beroep tot nietigverklaring – Natuurlijke of rechtspersonen – Handelingen die hen rechtstreeks en individueel raken – Rechtstreekse geraaktheid – Criteria – Besluit tot intrekking van de vergunning van een kredietinstelling – Bepaling of dit besluit rechtstreekse gevolgen heeft voor de rechtspositie van de aandeelhouders van deze instelling – Geen aantasting van het recht van de aandeelhouders om dividenden uitgekeerd te krijgen en deel te nemen aan het bestuur van deze kredietinstelling – Niet rechtstreeks geraakt – Niet-ontvankelijkheid
(Art. 263, vierde alinea, VWEU)
(zie punten 102‑115)
Samenvatting
De verantwoordelijkheid voor de herroeping van de volmacht die is verleend aan de advocaat van een kredietinstelling die na een besluit van de ECB tot intrekking van haar vergunning in vereffening is, en die ertoe strekt bij de Unierechter beroep in te stellen tegen dat besluit, kan niet worden opgedragen aan een vereffenaar die een belangenconflict heeft, zonder dat afbreuk wordt gedaan aan het fundamentele recht van die instelling op een doeltreffende voorziening in rechte zoals die wordt gewaarborgd door het Unierecht
In het arrest ECB/Trasta Komercbanka e.a. (gevoegde zaken C‑663/17 P, C‑665/17 P en C‑669/17 P) van 5 november 2019 heeft het Hof (Grote kamer) een beschikking van het Gerecht (
1
) vernietigd. In die beschikking had het Gerecht geoordeeld dat, aangezien de verzoekende vennootschap niet meer vertegenwoordigd werd door een daartoe rechtsgeldig gemachtigde advocaat in de zin van het Reglement voor de procesvoering (
2
), er niet behoefde te worden beslist op haar beroep tot nietigverklaring van het besluit van de Europese Centrale Bank (ECB) tot intrekking van haar vergunning (
3
), en had het voorts de door de ECB opgeworpen exceptie van niet-ontvankelijkheid gedeeltelijk verworpen, voor zover die zag op het beroep dat was ingesteld door de overige verzoekers, namelijk een aantal aandeelhouders van deze vennootschap.
De verzoekende vennootschap, Trasta Komercbanka, is een Letse kredietinstelling die financiële diensten verstrekt op grond van een vergunning die haar is verleend door de financiële en kapitaalmarktcommissie (hierna: „FKMC”). Na een voorstel van de FKMC tot intrekking van de vergunning van de verzoekende vennootschap te hebben ontvangen en na deze laatste om haar mening te hebben gevraagd, heeft de ECB op 3 maart 2016 het litigieuze besluit vastgesteld. (
4
) Op 14 maart 2016 nam de bevoegde Letse rechter op verzoek van de FKMC de beslissing om met betrekking tot de verzoekende vennootschap een liquidatieprocedure te openen, en werd er een vereffenaar benoemd. In een niet voor hoger beroep vatbare beslissing heeft deze rechter ook het verzoek van deze kredietinstelling afgewezen om de vertegenwoordigingsbevoegdheid van haar bestuur in stand te laten, hetgeen gevraagd werd om bij de administratieve raad voor toetsing van de ECB (
5
) een verzoek om toetsing in te dienen en bij de Unierechter beroep in te stellen tegen het litigieuze besluit. Op 17 maart 2016 werden in het Publicatieblad van de Republiek Letland de opening van de op de verzoekende vennootschap betrekking hebbende liquidatieprocedure en de vervanging van het bestuur van deze kredietinstelling openbaar gemaakt. Diezelfde dag heeft de vereffenaar besloten om alle door de verzoekende vennootschap verleende volmachten te herroepen. Op 21 maart 2016 heeft een notaris in het Publicatieblad de herroeping van alle vóór 17 maart 2016 verleende volmachten bekendgemaakt. Na de afwijzing van haar verzoek om toetsing van het litigieuze besluit hebben de verzoekende vennootschap en een aantal van haar aandeelhouders op 13 mei 2016 beroep tot nietigverklaring van het litigieuze besluit ingesteld bij het Gerecht. De ECB heeft een exceptie van niet-ontvankelijkheid tegen dit beroep opgeworpen.
Met betrekking tot de door de verzoekende vennootschap ingestelde hogere voorziening in zaak C‑669/17 P heeft het Hof geoordeeld dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat de toepassing van het Letse recht niet leidde tot schending van het recht van deze vennootschap op effectieve rechterlijke bescherming, en door hieruit af te leiden dat de advocaat die namens de verzoekende vennootschap beroep had ingesteld bij het Gerecht, niet meer beschikte over een rechtsgeldige, door een daartoe bevoegde persoon verleende volmacht om namens die vennootschap in rechte op te treden, aangezien zijn volmacht door de vereffenaar was herroepen. In dit verband heeft het Hof gewezen op de banden tussen de FKMC en de vereffenaar, die een vertrouwensrelatie hebben, alsmede op de rol die de FKMC heeft gespeeld bij het vaststellen van het litigieuze besluit. Deze aspecten, in combinatie met de omstandigheid dat de FKMC kan verzoeken om de vereffenaar te ontheffen van zijn taak indien hij haar vertrouwen niet meer geniet, hebben tot gevolg dat de vereffenaar een belangenconflict heeft en dat de verantwoordelijkheid voor de mogelijke herroeping van de aan de advocaat van de verzoekende vennootschap verleende volmacht om bij de Unierechter beroep in te stellen tegen dat besluit niet aan de vereffenaar kan worden opgedragen zonder dat afbreuk wordt gedaan aan het recht van deze vennootschap op een doeltreffende voorziening in rechte in de zin van artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Aangezien de door de verzoekende vennootschap ingestelde hogere voorziening zowel ontvankelijk als gegrond is, heeft het Hof deze zaak terugverwezen naar het Gerecht, zodat het inhoudelijk kan beslissen op het beroep van Trasta Komercbanka. Met betrekking tot de hogere voorzieningen die respectievelijk door de ECB en de Commissie zijn ingesteld in de zaken C‑663/17 P en C‑665/17 P, heeft het Hof geoordeeld dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat de aandeelhouders van de verzoekende vennootschap rechtstreeks door het litigieuze besluit zijn geraakt. Door de voorkeur te geven aan een onjuist criterium inzake de „intensiteit” van de gevolgen van het litigieuze besluit, is het Gerecht immers niet, zoals het had moeten doen, nagegaan of dit besluit rechtstreekse gevolgen had voor de rechtspositie van de aandeelhouders van de verzoekende vennootschap. Voorts heeft het Gerecht ten onrechte niet gekeken naar de rechtsgevolgen, maar wel naar de economische gevolgen van het litigieuze besluit voor de situatie van de aandeelhouders van deze vennootschap. Het recht van de aandeelhouders om dividenden uitgekeerd te krijgen en deel te nemen aan het bestuur van de naar Lets recht opgerichte verzoekende vennootschap is door het litigieuze besluit niet rechtstreeks aangetast, aangezien de vereffening van Trasta Komercbanca het gevolg is van een rechterlijke beslissing die is genomen op grond van een bepaling van het Letse recht die niet voorkomt in het Unierecht. Het Hof heeft derhalve geoordeeld dat de aandeelhouders van deze vennootschap door het litigieuze besluit niet rechtstreeks zijn geraakt in de zin van artikel 263, vierde alinea, VWEU, zodat de door de ECB opgeworpen exceptie van niet-ontvankelijkheid, voor zover zij betrekking heeft op het beroep van deze aandeelhouders, moet worden toegewezen, zodat dit beroep niet-ontvankelijk moet worden verklaard.
(
1
)	Beschikking van 12 september 2017, Fursin e.a./ECB (T‑247/16, niet gepubliceerd, EU:T:2017:623).
(
2
)	Artikel 51, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht bepaalt dat advocaten zijn gehouden om, wanneer zij een privaatrechtelijke rechtspersoon vertegenwoordigen, ter griffie een door deze rechtspersoon verleende machtiging neer te leggen.
(
3
)	Besluit ECB/SSM/2016 – 529900WIP0INFDAWTJ81/1 WOANCA-2016‑0005 van de Europese Centrale Bank van 3 maart 2016 tot intrekking van de vergunning van Trasta Komercbanka. Deze vergunning behelst een banklicentie. De term „vergunning” wordt gebruikt in verordening (EU) nr. 1024/2013 van de Raad van 15 oktober 2013 waarbij aan de Europese Centrale Bank specifieke taken worden opgedragen betreffende het beleid inzake het prudentieel toezicht op kredietinstellingen (PB 2013, L 287, blz. 63).
(
4
)	Het litigieuze besluit werd vastgesteld op grond van artikel 4, lid 1, onder a), en artikel 14, lid 5, van verordening nr. 1024/2013.
(
5
)	Deze raad is geregeld in artikel 24 van verordening nr. 1024/2013.