62006CC0456
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
ELEANOR SHARPSTON
przedstawiona w dniu 17 stycznia 2008 r. (
1
)
Sprawa C-456/06
Peek & Cloppenburg KG
przeciwko
Cassina SpA
„Prawo autorskie — Dyrektywa 2001/29/WE — Artykuł 4 ust. 1 — Publiczne rozpowszechnianie oryginału utworu lub jego kopii w drodze sprzedaży lub w inny sposób — Wykorzystanie reprodukcji mebli chronionych prawem autorskim jako umeblowania umieszczonego w punkcie sprzedaży, a także jako dekoracji na wystawie — Brak przeniesienia własności lub posiadania”
1.
W analizowanym postanowieniu odsyłającym przedłożonym przez Bundesgerichtshof (sąd federalny, Niemcy), zwrócono się do Trybunału o wskazówki dotyczące wykładni art. 4 ust. 1 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (zwanej dalej „dyrektywą o prawie autorskim” lub „dyrektywą”) (
2
).
2.
Sprawa dotyczy mebli, które w przedmiotowym czasie nie były chronione prawem autorskim w państwie członkowskim, w którym zostały wyprodukowane oraz nabyte przez Peek & Cloppenburg KG (zwaną dalej „Peek & Cloppenburg”), jednakże przysługiwała im taka ochrona w państwie członkowskim, w którym strona ta udostępniła je do krótkotrwałego korzystania w ogólnodostępnym miejscu do odpoczynku jednego z salonów oraz umieściła je na wystawie innego salonu. Do Trybunału zwrócono się z pytaniem, czy takie wykorzystywanie mebli stanowi „wprowadzenie do obrotu w drodze sprzedaży lub w inny sposób” w rozumieniu art. 4 ust. 1 dyrektywy o prawie autorskim. W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej Trybunałowi przedłożono pytanie, czy korzystanie z tego prawa wprowadzenia do obrotu w okolicznościach niniejszej sprawy jest zgodne z art. 28 WE.
Ramy prawne
Dyrektywa o prawie autorskim
3.
Dyrektywa o prawie autorskim, jak wskazuje jej pełna nazwa, ma na celu harmonizację niektórych aspektów prawa autorskiego oraz praw pokrewnych (
3
), w tym prawa do zezwalania na wprowadzanie do obrotu utworów chronionych lub ich kopii.
4.
Preambuła dyrektywy obejmuje następujące motywy:
„(3)
Planowana harmonizacja przyczyni się do wprowadzenia w życie czterech wolności rynku wewnętrznego i dotyczy zgodności z podstawowymi zasadami prawa, a w szczególności prawa własności, włączając własność intelektualną oraz wolność słowa i interes publiczny.
(4)
Zharmonizowane ramy prawne w zakresie praw autorskich i pokrewnych, poprawiając pewność prawną, a zarazem zapewniając wysoki poziom ochrony własności intelektualnej, sprzyjają poważnym inwestycjom w twórcze i nowatorskie działania, […]
(9)
Wszelka harmonizacja praw autorskich i pokrewnych opiera się na wysokim poziomie ochrony, odkąd prawa te mają zasadnicze znaczenie dla twórczości intelektualnej. Ich ochrona zapewnia utrzymanie i rozwój kreatywności w interesie autorów, artystów, wykonawców, producentów, konsumentów, kultury i gospodarki, jak również szerokiej publiczności. Własność intelektualną uznano więc za integralną część własności.
(10)
Autorzy i artyści wykonawcy, aby móc kontynuować swoją twórczą i artystyczną pracę, muszą otrzymywać stosowne wynagrodzenie za korzystanie z ich utworów, tak samo jak producenci, aby móc finansować tę pracę. Wytworzenie produktów takich jak fonogramy, filmy lub produkty multimedialne oraz takie usługi jak usługi »na żądanie«, wymagają znacznych nakładów inwestycyjnych. Dla zagwarantowania takiego wynagrodzenia i uzyskania zadowalającego przychodu z tych inwestycji konieczna jest właściwa ochrona prawa własności intelektualnej.
(11)
Skuteczny i ścisły system ochrony praw autorskich i pokrewnych jest jednym z głównych sposobów zapewniających powstawanie twórczości kulturalnej w Europie i uzyskanie niezbędnych środków oraz zachowanie niezależności i godności dla twórców i artystów wykonawców.
[…]
(15)
Konferencja Dyplomatyczna, która odbyła się w grudniu 1996 r. pod patronatem Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO), doprowadziła do przyjęcia dwóch nowych traktatów, traktatu WIPO o prawie autorskim i traktatu WIPO o artystycznych wykonaniach i nagraniach, które dotyczą odpowiedniej ochrony autorów i ochrony artystów wykonawców oraz producentów fonogramów. Traktaty te istotnie uaktualniają międzynarodową ochronę praw autorskich oraz pokrewnych, również w odniesieniu do tego, co nazywane jest »agendą cyfrową« i poprawiają środki walki z piractwem w skali ogólnoświatowej. Wspólnota i większość państw członkowskich podpisały już traktaty i obecnie we Wspólnocie i państwach członkowskich trwa procedura ratyfikacyjna. Niniejsza dyrektywa również zmierza do wdrożenia niektórych z tych nowych zobowiązań międzynarodowych.
[…]
(21)
Niniejsza dyrektywa powinna określić zakres czynności objętych prawem do zwielokrotnienia utworu, w odniesieniu do różnych beneficjentów. Należy to określić zgodnie z acquis communautaire. W celu zapewnienia bezpieczeństwa prawnego w obrębie rynku wewnętrznego w sposób szeroki należy określić definicje tych czynności.
[…]
(23)
Niniejsza dyrektywa powinna bardziej zharmonizować obowiązujące prawo autora do publicznego udostępniania utworu. Prawo to należy rozumieć w szerszym znaczeniu, jako obejmujące każde udostępnianie utworu odbiorcom nieznajdującym się w miejscu, z którego przekazywanie pochodzi. Prawo to obejmuje każdą publiczną transmisję lub retransmisję utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, w tym nadawanie programów; prawo to nie powinno obejmować żadnych innych działań.
[…]
(28)
Ochrona prawa autorskiego na mocy niniejszej dyrektywy obejmuje wyłączne prawo do kontrolowania dystrybucji utworu w postaci materialnego nośnika. Pierwsza sprzedaż na obszarze Wspólnoty oryginału utworu lub jego kopii przez podmiot praw autorskich lub za jego zezwoleniem wyczerpuje całkowicie prawo do kontrolowania odsprzedaży tego przedmiotu na obszarze Wspólnoty. Prawo to nie powinno zostać wyczerpane w wyniku sprzedaży oryginału lub jego kopii poza obszarem Wspólnoty przez podmiot praw autorskich lub za jego zezwoleniem. Prawa autora do najmu i użyczenia zostały określone w dyrektywie nr 92/100/EWG. Prawo do rozpowszechniania [wprowadzenia do obrotu] przewidziane w niniejszej dyrektywie nie narusza przepisów w zakresie praw do najmu i użyczenia znajdujących się w rozdziale I wymienionej dyrektywy.
[…]
(60)
Ochrona przewidziana przez niniejszą dyrektywę nie powinna naruszać krajowych lub wspólnotowych przepisów prawnych w innych obszarach, takich jak własność przemysłowa, ochrona danych, usługi związane z dostępem warunkowym, dostępem do dokumentów publicznych oraz zasada chronologii wykorzystywania medialnego, mogących mieć wpływ na ochronę praw autorskich lub pokrewnych”.
5.
Artykuł 4 stanowi, co następuje:
„1.   Państwa członkowskie powinny przewidzieć dla autorów wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania jakiejkolwiek formy publicznego rozpowszechniania [wprowadzenia do obrotu] oryginału swoich utworów lub ich kopii w drodze sprzedaży lub w inny sposób.
2.   Prawo do rozpowszechniania [wprowadzenia do obrotu] na obszarze Wspólnoty oryginału lub kopii danego utworu wyczerpuje się tylko w przypadku pierwszej sprzedaży danego przedmiotu lub innego przeniesienia własności na obszarze Wspólnoty przez podmiot praw autorskich lub za jego zezwoleniem”.
6.
Artykuł 9 stanowi, że dyrektywa nie narusza przepisów dotyczących w szczególności praw do wzorów. Historycznie rzecz ujmując, w niektórych państwach członkowskich prawa takie objęte były zakresem prawa autorskiego, w innych chronione były szczególnym prawem krajowym, natomiast w jeszcze innych nie były w ogóle chronione (
4
).
Konwencje międzynarodowe
7.
Artykuł 4 ust. 1 dyrektywy o prawach autorskich ma podobne brzmienie, jak art. 6 ust. 1 traktatu WIPO (
5
) o prawie autorskim (zwanego dalej „traktatem WIPO”) (
6
). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepisy wspólnotowego prawa wtórnego należy, o ile to możliwe, interpretować w sposób zgodny z umowami międzynarodowymi zawartymi przez Wspólnotę (
7
).
8.
Traktat WIPO wszedł w życie w dniu 6 grudnia 2001 r. Nie został jeszcze ratyfikowany przez Wspólnotę, mimo iż jest ona jego sygnatariuszem (
8
). Niemniej jednak traktat ten jest istotny dla wykładni dyrektywy w sprawie praw autorskich, gdyż motyw 15 preambuły dyrektywy stanowi, że dyrektywa „zmierza do wdrożenia niektórych ze zobowiązań międzynarodowych” wynikających z traktatu WIPO.
9.
Artykuł 6, zatytułowany „Prawo wprowadzania do obrotu”, brzmi następująco:
„1)   Autorom utworów literackich i artystycznych przysługuje wyłączne prawo zezwalania na publiczne udostępnianie oryginału i kopii utworów drogą sprzedaży lub innej formy przeniesienia własności.
2)   Niniejszy traktat nie ogranicza swobody Umawiających się Stron określenia ewentualnych warunków, w których następuje wyczerpanie prawa, o którym mowa w ustępie 1, po dokonanej za zezwoleniem autora pierwszej sprzedaży lub innej formy przeniesienia własności oryginału lub zwielokrotnionego egzemplarza utworu”.
Uregulowania krajowe
10.
Artykuł 4 dyrektywy o prawie autorskim został transponowany do prawa niemieckiego przy pomocy art. 15 i 17 Urheberrechtsgesetz (niemieckiej ustawy o prawie autorskim, zwanej dalej „UrhG”) (
9
).
11.
Artykuł 15 ust. 1 stanowi, że wyłączne prawa przysługujące twórcy obejmują prawo wprowadzania do obrotu zdefiniowane w art. 17.
12.
Artykuł 17 ust. 1 definiuje prawo wprowadzania do obrotu jako prawo „oferowania publiczności lub wprowadzenia na rynek oryginału lub zwielokrotnionych egzemplarzy utworu”.
Okoliczności postępowania przed sądem krajowym
13.
Następujące okoliczności faktyczne wynikają z postanowienia odsyłającego, chyba że wskazano odmienne źródło.
14.
Cassina SpA (zwana dalej „Cassina”), spółka z siedzibą we Włoszech, produkuje meble, w tym zaprojektowane przez Charlesa Edouarda Jeannereta (Le Corbusiera). Postanowienie odsyłające oparte jest na założeniu (
10
), że zgodnie z niemieckim prawem autorskim (
11
) firmie Cassina przysługuje wyłączne prawo do produkcji oraz sprzedaży mebli projektu Le Corbusiera na mocy umowy licencyjnej pomiędzy tą firmą a uprawnionym z tytułu praw autorskich do takich mebli oraz że prawo to odpowiada prawu do wprowadzania do obrotu wynikającemu z art. 17 UrhG.
15.
Peek & Cloppenburg, spółka komandytowa z siedzibą w Niemczech, zajmuje się sprzedażą odzieży w salonach znajdujących się na terenie całych Niemiec. W salonie we Frankfurcie nad Menem zorganizowano ogólnodostępne miejsce do odpoczynku wyposażone w fotele i kanapy oraz zestaw stołowy projektu Le Corbusiera. Umieszczono również fotel na wystawie salonu w Düsseldorfie do celów dekoracyjnych.
16.
Firma Peek & Cloppenburg nabyła wspomniane meble od włoskiego przedsiębiorstwa Dimensione, które je wyprodukowało. Zdaniem Cassiny do niedawna, aby utwór mógł korzystać z ochrony na podstawie włoskiego prawa autorskiego, jego wartość artystyczna musiała być możliwa do odróżnienia od jego charakteru handlowego. Skutkiem tego wzory przemysłowe, takie jak meble projektu Le Corbusiera, nie były chronione prawem autorskim. Zmiana prawa nastąpiła w roku 2001 z uwagi na wprowadzenie w życie dyrektywy 98/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie prawnej ochrony wzorów (
12
), w wyniku którego ochroną objęto utwory wzornictwa przemysłowego posiadające charakter artystyczny lub kreatywny. Przepis przejściowy wyłączył na 10 lat możliwość powoływania się na nowe prawo wobec osoby, która przed wprowadzeniem zmiany, zgodnie z prawem produkowała utwory chronione tym prawem (
13
).
17.
Cassina wszczęła postępowanie przeciwko Peek & Cloppenburg przed Landgericht (sądem okręgowym), domagając się odszkodowania, nakazania zaprzestania naruszeń oraz zamieszczenia informacji dotyczących źródła pochodzenia mebli. Landgericht uwzględnił pozew Cassiny. Obecnie przed Bundesgerichtshof toczy się postępowanie w sprawie rewizji wniesionej przez Peek & Cloppenburg.
18.
Sąd ten zauważa, że (przy założeniu, iż stan faktyczny odpowiada temu, co sąd ten zakłada) rozstrzygnięcie sporu będzie zależeć od tego, czy poprzez umieszczenie mebli w ogólnodostępnych miejscach sprzedaży oraz na wystawach salonów w Niemczech, Peek & Cloppenburg naruszyła przysługujące Cassinie prawo wprowadzania do obrotu. Artykuł 17 ust. 1 UrhG należy interpretować w sposób zgodny z dyrektywą o prawie autorskim. Zatem pytanie brzmi: czy czynności takie stanowią „wprowadzenie do obrotu w drodze sprzedaży lub w inny sposób” w rozumieniu art. 4 ust. 1 tejże dyrektywy. W przypadku odpowiedzi twierdzącej na powyższe pytanie, powstanie kolejne pytanie, czy art. 28 WE i 30 WE ograniczają korzystanie z prawa wprowadzania do obrotu, jeśli mogłoby to prowadzić do podziału rynków krajowych. Podział rynków krajowych państw członkowskich mógłby wynikać z sytuacji, w której produkty artystyczne lub przemysłowe o przeznaczeniu funkcjonalnym mogłyby uzyskać ochronę na gruncie praw autorskich w Niemczech, nawet jeśli mogłyby być produkowane zgodnie z prawem we Włoszech.
Postępowanie przed Trybunałem Sprawiedliwości
19.
W tych okolicznościach Bundesgerichtshof postanowił zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1
a)
Czy w przypadku umożliwienia osobom trzecim korzystania z utworów chronionych prawem autorskim, jeżeli z odstąpieniem korzystania nie jest związane przeniesienie rzeczywistej możności rozporządzania utworami, można mówić o jakiejkolwiek formie wprowadzenia do obrotu w inny sposób [niż w drodze sprzedaży] w rozumieniu art. 4 ust. 1 dyrektywy [o prawie autorskim]?
b)
Czy wprowadzenie do obrotu zgodnie z art. 4 ust. 1 dyrektywy [o prawie autorskim] występuje również, jeżeli utwory chronione prawem autorskim są pokazywane publicznie, bez przyznania osobom trzecim możliwości korzystania z tych utworów?
2)
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej:
Czy w powyższych przypadkach ochrona swobodnego przepływu towarów może stać na przeszkodzie korzystaniu z prawa do rozpowszechniania, jeżeli przedstawiane utwory nie są chronione prawem autorskim w państwie członkowskim, w którym zostały wyprodukowane i wprowadzone do obrotu?”.
20.
Uwagi na piśmie przedłożyły Cassina, Peek & Cloppenburg, rząd polski oraz Komisja, przy czym na rozprawie obecni byli wszyscy wymienieni oprócz rządu polskiego.
Ocena
W przedmiocie pierwszej części pytania pierwszego
21.
Poprzez pierwszą część pytania pierwszego sąd odsyłający zasadniczo zmierza do ustalenia, czy ma miejsce wprowadzanie do obrotu w rozumieniu art. 4 ust. 1 dyrektywy o prawie autorskim, w przypadku gdy meble chronione prawem autorskim (
14
) są udostępnione do krótkotrwałego korzystania osobom trzecim, którym nie przysługuje prawo do rozporządzania nimi.
22.
Pytanie to dotyczy mebli, które zostały publicznie udostępnione w miejscach przeznaczonych do odpoczynku w centrum handlowym, ale które nie były przeznaczone na sprzedaż.
23.
Cassina oraz rząd polski twierdzą, że na pytanie pierwsze sądu odsyłającego należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. Peek & Cloppenburg i Komisja przyjmują pogląd przeciwny.
24.
Cassina oraz rząd polski zajmują odrębne stanowiska przedstawione poniżej:
25.
Po pierwsze, art. 4 ust. 1 dyrektywy o prawie autorskim („jakiejkolwiek formy publicznego rozpowszechniania [wprowadzania do obrotu] […] w drodze sprzedaży lub w inny sposób” (
15
)) jest sformułowany szeroko. Ponadto szerokie brzmienie podyktowane jest celami dyrektywy. Motywy preambuły wykazują, że ma to na celu udzielenie szerokiej ochrony uprawnionym z tytułu praw autorskich (
16
), zapewnienie im stosownego wynagrodzenia (
17
) oraz promowanie pewności prawnej (
18
).
26.
Po drugie, wykładnia taka byłaby zgodna z szeroką koncepcją prawa wprowadzania do obrotu, stosowaną w innych dokumentach dotyczących praw autorskich poprzedzających dyrektywę o prawie autorskim, takich jak dyrektywy w sprawie najmu i użyczenia (
19
), w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych (
20
) oraz w sprawie ochrony prawnej baz danych (
21
).
27.
Po trzecie, Trybunał w wielu sprawach nadał pojęciu „wprowadzanie do obrotu” szerokie brzmienie (
22
).
28.
Wreszcie wąska definicja byłaby sprzeczna z rozporządzeniem Rady nr 1383/2003 (
23
) dotyczącym działań organów celnych skierowanych przeciwko towarom podrabianym. Choć rozporządzenie to dotyczy produktów pochodzących z państw spoza UE, zostałoby ono naruszone, gdyby — z uwagi na wąskie rozumienie „wprowadzania do obrotu” — towary pirackie (zdefiniowane jako towary, które są kopią wykonaną bez zgody posiadacza praw) pochodzące z państw trzecich nie mogły zostać wprowadzone do swobodnego obrotu, bądź ponownie wywiezione, natomiast towary pirackie pochodzące z innych państw członkowskich mogłyby zostać wwiezione bez sankcji.
29.
Powyższe argumenty nie są dla mnie przekonujące.
30.
Zgodnie z tym, co stwierdził Trybunał w wyroku w sprawie SGAE, przepisy prawa wspólnotowego należy, o ile to możliwe, interpretować w zgodzie z prawem międzynarodowym, w szczególności jeśli są to przepisy, które mają właśnie na celu wprowadzenie w życie umowy międzynarodowej zawartej przez Wspólnotę (
24
). Jak wynika z motywu 15 dyrektywy o prawie autorskim, zmierza ona do wdrożenia pewnych zobowiązań międzynarodowych wynikających z traktatu WIPO. Artykuł 6 ust. 1 tegoż traktatu dotyczy prawa wprowadzania do obrotu, które definiuje jako prawo zezwalania na publiczne udostępnianie oryginału i kopii utworów „drogą sprzedaży lub innej formy przeniesienia własności”. Zgadzam się z Peek & Cloppenburg oraz Komisją, że brzmienie to jest jednoznaczne i wyraźnie nie obejmuje udostępniania do czasowego korzystania.
31.
Powyższą wykładnię, jak podnosi Komisja, potwierdza systematyka dyrektywy o prawie autorskim, a w szczególności art. 4 postrzegany jako całość. Artykuł 4 ust. 2 zasadniczo definiuje wyczerpanie prawa wprowadzania do obrotu, wiążąc je z „pierwszą sprzedażą lub innym przeniesieniem własności”. Należy oczekiwać, że zakres wyczerpania winien być zdefiniowany poprzez wskazanie na czynności, które są rodzajowo zbliżone do tych stanowiących wprowadzanie do obrotu. Taką wykładnię sugeruje nawet mocniej brzmienie motywu 28 preambuły dyrektywy.
32.
Nie sądzę, by inne dyrektywy wymienione przez Cassinę mogłoby okazać się w jakikolwiek sposób pomocne. Prawdą jest, że zarówno dyrektywa w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych, jak i dyrektywa w sprawie ochrony prawnej baz danych, odnoszą się do „jakiejkolwiek formy publicznej dystrybucji/publicznego rozpowszechniania w jakiejkolwiek formie” [wprowadzania do obrotu] (
25
) przy definiowaniu wyłącznego prawa przysługującego uprawnionemu. Niemniej jednak, skoro samo wprowadzenie do obrotu nie jest zdefiniowane, argument ten wydaje mi się nieco ogólnikowy. Podobnie dyrektywa w sprawie najmu i użyczenia po prostu odnosi się do „wyłącznego prawa udostępniania [tych] przedmiotów ochrony i ich kopii w drodze sprzedaży lub w inny sposób” (
26
). Nie wydaje się, aby mogła ona przyczynić się do rozwinięcia argumentacji.
33.
Oczywiście faktem jest, że dyrektywa o społeczeństwie informacyjnym zmierza do zapewnienia wysokiego poziomu ochrony własności intelektualnej (
27
). Jednak, moim zdaniem, nadmiernym uproszczeniem byłoby założenie, że wszelkie wątpliwości w zakresie „wprowadzania do obrotu” należy automatycznie rozstrzygać na korzyść uprawnionego. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy — tak jak w niniejszej sprawie — wykładnia taka byłaby sprzeczna z wyraźnymi przepisami traktatu WIPO, który (jak wskazałam) ma istotne znaczenie przy dokonywaniu wykładni dyrektywy o prawie autorskim i stanowiłaby naruszenie swobody przepływu towarów. Należy pamiętać, że dyrektywa zmierza również do wprowadzenia w życie czterech swobód rynku wewnętrznego (
28
).
34.
Choć sąd krajowy przedłożył szczególne pytanie dotyczące reguł swobodnego przepływu towarów, pytanie to kierowane jest wyłącznie przy założeniu, że na pytania pierwsze zostanie udzielona odpowiedź twierdząca. Ja jednak uważam, że reguły te mogą mieć znaczenie na wcześniejszym etapie analizy, a mianowicie przy określaniu, czy na obie części pytania pierwszego należy udzielić takiej odpowiedzi. Jak podnosi Komisja, art. 28 i 30 będą mieć znaczenie dla dokonania właściwej wykładni art. 4 ust. 1 dyrektywy o prawie autorskim w przypadkach — takich jak niniejszy — które dotyczą reprodukcji utworu chronionego prawem autorskim w jednym państwie członkowskim, a w innym nie, gdy możliwość zapobieżenia przez autora wykorzystywaniu tej reprodukcji może wpłynąć na handel międzynarodowy. W tym kontekście pragnę nadmienić, że przed dyrektywą 98/71 (
29
) ochrona prawna wzorów nie była zharmonizowana (
30
) oraz, że postanowienie w niniejszej sprawie oparte jest na przesłance, zgodnie z którą meble nie były chronione ani przez prawo autorskie, ani jako wzory w chwili ich nabycia przez Peek & Cloppenburg.
35.
Dokonywanie wykładni art. 4 ust. 1 dyrektywy w taki sposób, że pojęciem „wprowadzanie do obrotu” zostałoby objęte udostępnianie utworów objętych ochroną do czasowego korzystania, tak aby uprawniony mógł sprzeciwić się takiemu korzystaniu, mogłoby ograniczać swobodny przepływ towarów. Artykuł 30 WE stanowi, że ograniczenie może być uzasadnione, między innymi, względami ochrony własności przemysłowej i handlowej. Niemniej jednak, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem odstępstwo na tej podstawie jest dopuszczalne jedynie w zakresie, w jakim uzasadnione jest przez fakt, iż chroni prawa, które stanowią szczególny przedmiot tej ochrony (
31
).
36.
Zatem szeroka wykładnia art. 4 ust. 1 dyrektywy, za którą opowiedziały się Cassina, jak również rząd polski, byłaby zgodna z art. 30 WE wyłącznie wtedy, gdy wykonywanie prawa wprowadzania do obrotu przyznanego art. 4 ust. 1 zgodnie z tą wykładnią chroniłoby szczególny przedmiot prawa autorskiego. Zgodnie z tym, co podnosi Komisja, Trybunał, dokonując oceny zgodności z prawem odstępstw od swobodnego przepływu towarów w oparciu o ochronę praw autorskich, skupiał się na tym, czy zarzucane naruszenie ma charakter handlowy generujący zysk, którego pozbawia się uprawnionego. Zarzucane naruszenie w przypadkach takich jak niniejszy ma przeciwnie wyraźnie odmienny charakter. Nie jest dla mnie w ogóle oczywiste, czy zezwolenie uprawnionemu w takich okolicznościach na sprzeciwienie się temu, aby osoba, która zgodnie z prawem nabyła towary chronione w innym państwie członkowskim, udostępniła je do czasowego publicznego korzystania, chroni prawa, które stanowią szczególny przedmiot praw autorskich.
37.
Nie zgadzam się również z bardziej ogólnym argumentem Cassiny, zgodnie z którym skoro Trybunał dokonał szerokiej wykładni koncepcji prawa wprowadzania do obrotu w wielu sprawach dotyczących praw autorskich, należałoby dokonać takiej samej wykładni w kontekście art. 4 ust. 1 dyrektywy. Spośród trzech spraw przywołanych przez Cassinę na poparcie tego argumentu (
32
) sprawy Warner Brothers Metronome Video oraz Metronome Music odpowiednio dotyczyły zgodności z art. 30 WE ustawodawstwa krajowego i prawodawstwa wspólnotowego (
33
), które przyznawało (między innymi) autorowi lub producentowi utworu muzycznego lub kinematograficznego wyłączne prawo do zezwalania na najem nagrań takich utworów. Pytanie w szczególności stanowiło to, czy prawo takie było sprzeczne z ogólną zasadą, zgodnie z którą prawo wprowadzania do obrotu wyczerpuje się w przypadku pierwszej sprzedaży. Trybunał skonkludował, że biorąc pod uwagę szczególny charakter odpowiednich rynków nie miało to miejsca. Nie rozumiem, w jaki sposób analiza Trybunału w tym przypadku miałaby pomóc w zdefiniowaniu „wprowadzania do obrotu” w zupełnie odmiennym kontekście. Sprawa FDV dotyczyła kwestii, czy to wyłączne prawo do zezwalania na najem zostało wyczerpane w całej Wspólnocie, gdy posiadacz zezwolił na najem w jedynym państwie członkowskim. Trybunał orzekł, że biorąc pod uwagę szczególny charakter wyłącznego prawa najmu, nie miało to miejsca. Również w tym przypadku nie rozumiem, w jaki sposób to orzeczenie mogłoby pomóc Trybunałowi w niniejszej sprawie.
38.
Cassina twierdzi, że jeśli Trybunał miałby dokonać wykładni wprowadzania do obrotu przyznanego przez art. 4 ust. 1 dyrektywy o prawie autorskim wężej niż zinterpretował prawo wprowadzania do obrotu, o którym mowa w tych sprawach dotyczących własności intelektualnej utworów niematerialnych takich jak muzyka, skutkowałoby to tym, że utworom niematerialnym przysługiwałaby w nieuzasadniony sposób większa ochrona niż wytworom materialnym. Jednakże nawet jeśli by tak było, nie sadzę, aby był to dobry argument przemawiający za szerokim brzmieniem art. 4 ust. 1. Utwory niematerialne nadają się ze swej natury do rozpowszechniania w inny sposób niż wytwory materialne. To właśnie z tego powodu najpierw w orzecznictwie Trybunału, a następnie w uregulowaniach wspólnotowych zawartych w dyrektywie w sprawie najmu i użyczenia przewidziano bardziej rozległą ochronę praw autorskich w przypadku utworów niematerialnych.
39.
Wreszcie mam trudności ze zrozumieniem argumentu Cassiny opartego na rozporządzeniu nr 1383/2003 (
34
). Zgodnie z argumentacją Cassiny ma ono zastosowanie wyłącznie do towarów wprowadzonych na wspólnotowy obszar celny z państw trzecich. Ponadto niniejsza sprawa oparta jest na przesłance, zgodnie z którą przedmiotowe meble nie były pirackie lecz zostały zgodnie z prawem wyprodukowane i nabyte we Włoszech.
40.
W związku z powyższym w odpowiedzi na pierwszą część pytania pierwszego stwierdzam, że w przypadku umożliwienia osobom trzecim czasowego korzystania z mebli chronionych prawem autorskim, o ile osobom tym nie przysługuje prawo do rozporządzania nimi, nie mamy do czynienia z wprowadzaniem do obrotu w rozumieniu art. 4 ust. 1 dyrektywy o prawie autorskim.
W przedmiocie drugiej część pytania pierwszego
41.
Poprzez drugą część analizowanego pytania pierwszego sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy dochodzi do wprowadzenia do obrotu w rozumieniu art. 4 ust. 1 dyrektywy o prawie autorskim, gdy meble chronione prawem autorskim (
35
) są pokazywane publicznie w witrynie salonu, bez przyznawania osobom trzecim możliwości korzystania z nich lub ich nabycia.
42.
Moim zdaniem odpowiedź na to pytanie wynika a fortiori z odpowiedzi, którą zaproponowałam na pierwszą część pytania pierwszego, z przyczyn podanych powyżej.
43.
Uważam zatem, że nie dochodzi do wprowadzenia do obrotu w rozumieniu art. 4 ust. 1 dyrektywy o prawie autorskim, gdy meble chronione prawem autorskim są pokazywane publicznie w witrynie salonu, bez przyznawania osobom trzecim możliwości korzystania z nich lub ich nabycia.
W przedmiocie pytania drugiego
44.
Drugie pytanie główne skierowane zostało przez sąd krajowy na wypadek udzielenia odpowiedzi twierdzącej na obie części pytania pierwszego, a mianowicie, gdy udzielona zostanie odpowiedź, że dochodzi do wprowadzania do obrotu w rozumieniu art. 4 ust. 1 dyrektywy o prawie autorskim w przypadku umożliwienia osobom trzecim czasowego korzystania z mebli chronionych prawem autorskim, jeżeli nie jest z tym związane prawo do rozporządzania nimi lub jeśli meble chronione prawem autorskim są pokazywane publicznie w witrynie salonu, bez przyznawania osobom trzecim możliwości korzystania z nich lub ich nabycia. W takim przypadku sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy ochrona swobodnego przepływu towarów stoi na przeszkodzie korzystaniu z prawa zakazania wprowadzania do obrotu, jeżeli przedstawiane utwory nie są chronione prawem autorskim w państwie członkowskim, w którym zostały wyprodukowane i wprowadzone na rynek.
45.
Nie sądzę, aby którykolwiek z członów pytania pierwszego przedłożonego przez sąd krajowy wymagał udzielenia odpowiedzi twierdzącej. Zatem nie zamierzam zaproponować odpowiedzi na pytanie drugie. Niemniej jednak przedstawię kilka uwag na ten temat.
46.
Z postanowienia odsyłającego wynika, że sąd krajowy obawia się, że w przypadku takim, jaki ma miejsce w niniejszej sprawie, który dotyczy utworów chronionych prawem autorskim w Niemczech, nawet jeśli zostały zgodnie z prawem wyprodukowane we Włoszech bez zgody uprawnionego, wykonywanie w Niemczech prawa do zakazania wprowadzania do obrotu w rozumieniu art. 4 ust. 1 dyrektywy, mogłoby doprowadzić do podziału rynków krajowych. Jeśli miałoby to miejsce, wówczas wykonywanie tego prawa — prima facie sprzecznie z art. 28 WE — nie mogłoby być uzasadnione na gruncie art. 30 WE.
47.
Cassina oraz rząd polski twierdzą, że na pytanie drugie należałoby udzielić odpowiedzi przeczącej. Peek & Cloppenburg oraz Komisja przyjmują pogląd przeciwny.
48.
Cassina twierdzi, że prawo do zakazania w Niemczech korzystania z mebli nabytych zgodnie z prawem we Włoszech nie zakłóca handlu pomiędzy państwami członkowskimi, a nawet jeśli by tak było, byłoby to uzasadnione w świetle art. 30 WE. Należy przyznać, że przepis ten nie może uzasadniać środków, które oznaczają sztuczny podział rynków krajowych. Uprawniony z prawa własności intelektualnej lub przemysłowej nie może zatem powoływać się nań w celu sprzeciwienia się wwozowi towarów zgodnie z prawem wprowadzonych na rynek w innym państwie członkowskim przez uprawnionego lub za jego zgodą. Cassina podnosi, że nie ma to miejsca w niniejszym przypadku, gdyż nie wyraziła ona zgody na wprowadzenie mebli na rynek włoski.
49.
Rząd polski podnosi, że zakres ochrony praw autorskich nie jest zharmonizowany na poziomie wspólnotowym. W braku harmonizacji zakres ochrony stanowi kwestię prawa krajowego.
50.
Żadna z powyższych uwag nie wydaje mi się szczególnie pomocna. Postanowienie w ogólności, a pytanie drugie w szczególności, oparte są na przesłance, zgodnie z którą meble zostały zgodnie z prawem wyprodukowane we Włoszech. Uwagi Cassiny nie odnoszą się zatem do tematu. Argumentacja rządu polskiego wydaje mi się niezrozumiała: nawet jeśli zakres ochrony stanowiłby kwestię prawa krajowego, prawo to musiałoby naturalnie być zgodne z art. 28 WE i 30 WE.
51.
Komisja podnosi, że niewyobrażalne jest, aby prawo wprowadzania do obrotu zdefiniowane w art. 4 ust. 1 należało interpretować w taki sposób, że zasada swobodnego przepływu towarów zakazuje korzystania z tego prawa. Kontynuuje ona swą argumentację, twierdząc, że pytanie drugie zmierza do ustalenia, czy art. 28 WE i 30 WE stoją na przeszkodzie takiej wykładni przepisu prawa krajowego, zgodnie z którą czynności takie jak te, które występują w niniejszej sprawie, stanowią wprowadzenie do obrotu chronione prawem autorskim.
52.
Również ten argument wydaje mi się niezrozumiały. Pytanie drugie w sposób wyraźny zakłada, że przedmiotowe czynności stanowią wprowadzenie do obrotu w rozumieniu art. 4 ust. 1. Jeśli tak jest, wówczas obowiązkowo (ze względu na to, że art. 4 ma charakter bezwzględnie obowiązujący) prawo krajowe wprowadzające w życie ten przepis będzie mieć taki sam skutek. Zatem nie rozumiem, jakie rozróżnienie chce wprowadzić Komisja.
53.
Biorąc pod uwagę powyższą analizę, sądzę, że zarówno art. 4 ust. 1 dyrektywy, jak i prawo krajowe wprowadzające go w życie należy potraktować jednakowo, w przypadku gdy jedno z nich narusza traktatowe zasady swobodnego przepływu towarów, musi mieć to miejsce również w przypadku drugiego. Wyjaśniłem już w kontekście pierwszego członu pytania pierwszego, które zostało przedłożone, dlaczego — moim zdaniem — art. 28 WE i 30 WE nakazują wąskie rozumienie „wprowadzania do obrotu”, o którym mowa w art. 4 ust. 1 (
36
).
54.
Analiza pytania drugiego potwierdza moim zdaniem, że odpowiedź, którą proponuję na pytanie pierwsze, jest właściwa. Zgodnie z tym, co zawarte jest w mojej wcześniejszej analizie dotyczącej pytania pierwszego, w znacznym stopniu akceptuję uwagi przedłożone przez Peek & Cloppenburg (
37
), w myśl których zbyt szeroka wykładnia „wprowadzania do obrotu”, o którym mowa w art. 4 ust. 1 dyrektywy, nie byłaby zgodna ze swobodnym przepływem towarów chronionym przez art. 28 WE oraz nie byłaby uzasadniona zgodnie z art. 30 WE. Odstępstwo byłoby dozwolone na podstawie art. 30 WE tylko, jeśli wykonywanie przedmiotowego prawa wprowadzania do obrotu chroniłoby szczególny przedmiot prawa autorskiego. W niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony: czynności stanowiące przedmiot sporu nie stanowią sprzedaży, odsprzedaży, ani żadnej analogicznej transakcji, lecz po prostu (co najwyżej) czasowego korzystania na potrzeby, dla których zaspokojenia meble zostały zaprojektowane.
55.
Wreszcie pragnę powtórzyć, że okoliczność, iż meble zostały najpierw wprowadzone do obrotu we Wspólnocie bez zgody uprawnionego, nie ma znaczenia w kontekście niniejszej sprawy. W świetle utrwalonego orzecznictwa, zgodnie z tym, co stanowi obecnie prawodawstwo wspólnotowe oraz w braku przepisów wspólnotowych harmonizujących przepisy krajowe, to do państw członkowskich należy ustanowienie warunków oraz szczegółowych zasad ochrony własności literackiej i artystycznej z poszanowaniem właściwych konwencji międzynarodowych (
38
). Tak jak wykazałam powyżej, przed wprowadzeniem w życie dyrektywy 98/71 (
39
) ochrona prawna wzorów nie była zharmonizowana ani też konwencja berneńska nie wymagała takiej ochrony (
40
). Okoliczność, iż w odnośnym okresie ochrona prawna wzorów była różna w Niemczech i we Włoszech, stanowi po prostu konsekwencję takiej sytuacji.
Wnioski
56.
Z przyczyn przytoczonych powyżej uważam, że na pytania przedłożone przez Bundesgerichtshof należy odpowiedzieć w następujący sposób:
Nie dochodzi do „wprowadzenia do obrotu w drodze sprzedaży lub w inny sposób” w rozumieniu art. 4 ust. 1 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, gdy meble objęte ochroną prawa autorskiego są bądź to udostępniane do czasowego korzystania osobom trzecim, którym nie przysługuje prawo do rozporządzania nimi, bądź pokazywane publicznie w witrynie salonu, bez umożliwienia osobom trzecim korzystania z nich lub ich nabycia.
(
1
)	Język oryginału: angielski.
(
2
)	Dz.U. L 167, s. 10.
(
3
)	W kontekście prawa wspólnotowego prawo autorskie („droit d’auteur”) obejmuje prawa wyłączne przysługujące autorom, kompozytorom, artystom itd. Natomiast prawa pokrewne („droits voisins”) obejmują analogiczne prawa przysługujące wykonawcom (muzykom, aktorom itd.) oraz przedsiębiorcom (wydawcom, producentom filmowym itd.)
(
4
)	Na poziomie międzynarodowym Konwencja berneńska o ochronie dzieł literackich i artystycznych z dnia 9 września 1886 r. zezwalała kontrahentom na „ustalenie zakresu stosowania przepisów prawa dotyczących dzieł sztuki użytkowej oraz wzorów i modeli przemysłowych, jak też warunków ochrony tych dzieł, wzorów i modeli” (art. 2 ust. 7). Na poziomie wspólnotowym dyrektywa 98/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 1998 r. w sprawie prawnej ochrony wzorów (Dz.U. L 289, s. 28) wprowadziła częściową harmonizację praw do wzorów.
(
5
)	Światowa Organizacja Własności Intelektualnej (WIPO).
(
6
)	Przyjętego w Genewie w dniu 20 grudnia 1996 r.
(
7
)	Wyrok z dnia 10 września 1996 r. w sprawie C-61/94 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. s. I-3989, pkt 52.
(
8
)	Wydaje się, że ratyfikacja przez Wspólnotę ma mieć miejsce dopiero, gdy po wprowadzeniu w życie dyrektywy o prawie autorskim wszystkie państwa członkowskie ratyfikują traktat WIPO. Wspólnota, a następnie państwa członkowskie wyraziły zamiar równoczesnego złożenia swych dokumentów ratyfikacyjnych na koniec Konferencji dyplomatycznej poświęconej niektórym aspektom praw autorskich oraz praw pokrewnych, która odbyła się w Genewie w dniach 2–20 grudnia 1996 r. Zobacz M. Ficsor, The Law of Copyright and the Internet, 2002, s. 68, pkt 2.41.
(
9
)	Ustawa z dnia 9 września 1965 r. (BGBl, s. 1273) z ostatnimi zmianami wprowadzonymi ustawą z dnia 10 listopada 2006 r. (BGBl. I, s. 2587).
(
10
)	Ostatecznie do weryfikacji przez sąd krajowy.
(
11
)	Cassina twierdzi, a Peek & Cloppenburg temu nie zaprzecza, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem niemieckim meble projektu Le Corbusiera są chronione prawem autorskim.
(
12
)	Wyżej wymienionej w przypisie 4.
(
13
)	Należy odnotować, że Cassina kwestionuje zgodność ustawodawstwa włoskiego z prawem wspólnotowym (oraz w istocie z włoską konstytucją). Jednakże sąd odsyłający przedłożył pytania w oparciu o założenie, że meble stanowiące przedmiot sporu w niniejszej sprawie zostały zgodnie z prawem wyprodukowane i nabyte we Włoszech, a streszczenie włoskiego prawa przez Cassinę wydaje się wyjaśniać, jak do tego doszło.
(
14
)	Moim zdaniem lepiej by było, gdyby odpowiedzi na pytania przedłożone w niniejszej sprawie były sformułowane z uwzględnieniem ich szczególnego kontekstu. Jeśli udzielone zostaną odpowiedzi bardziej ogólne, istnieje ryzyko, że mogłyby one zdeterminować wynik sporów powstałych w różnych okolicznościach, gdzie mają znaczenie inne czynniki niebędące przedmiotem dyskusji przed Trybunałem w niniejszej sprawie. W związku z tym przeformułowałam pytania w węższym kontekście, niż sformułowany przez sąd odsyłający.
(
15
)	Wyróżnienie moje.
(
16
)	Zobacz motywy 9 i 11.
(
17
)	Zobacz motywy 10 i 11.
(
18
)	Motywy 21 i 23.
(
19
)	Dyrektywa Rady 92/100/EWG z dnia 19 listopada 1992 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz.U. L 346, s. 61).
(
20
)	Dyrektywa Rady z dnia 14 maja 1991 r. w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych (Dz.U. L 122, s. 42).
(
21
)	Dyrektywa 96/9/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 marca 1996 r. w sprawie ochrony prawnej baz danych (Dz.U. L 77, s. 20).
(
22
)	Wyroki: z dnia 17 maja 1988 r. w sprawie 158/86 Warner Brothers i Metronome Video, Rec. s. 2605, z dnia 28 kwietnia 1998 r. w sprawie C-200/96 Metronome Musik, Rec. s. I-1953; z dnia 22 września 1998 r. w sprawie C-61/97 Foreningen FDV, Rec. s. I-5171.
(
23
)	Rozporządzenie Rady (WE) z dnia 22 lipca 2003 r. dotyczące działań organów celnych skierowanych przeciwko towarom podejrzanym o naruszenie niektórych praw własności intelektualnej oraz środków podejmowanych w odniesieniu do towarów, co do których stwierdzono, że naruszyły takie prawa (Dz.U. L 196, s. 7).
(
24
)	Wyrok z dnia 7 grudnia 2006 r. w sprawie C-306/05, Zb.Orz. s. I-11519, pkt 35 oraz przytoczone tam orzecznictwo. Zobacz również ww. w przypisie 7 wyrok w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 52.
(
25
)	Artykuł 4 lit. c) oraz art. 5 lit. c) odpowiednio.
(
26
)	Artykuł 9 ust. 1.
(
27
)	Zobacz motywy 4, 9 i 11.
(
28
)	Zobacz motyw 3.
(
29
)	Wyżej wymienioną w przypisie 4.
(
30
)	Zobacz pkt 6 oraz przypis 4 powyżej.
(
31
)	Zobacz przykładowo ww. w przypisie 22 wyrok w sprawie FDV, pkt 13.
(
32
)	Zobacz przypis 22.
(
33
)	Wyżej wymieniona w przypisie 19 dyrektywa w sprawie prawa najmu i użyczenia,
(
34
)	Wyżej wymienione w przypisie 23.
(
35
)	Zobacz przypis 14.
(
36
)	Zobacz pkt 35 i 36 powyżej.
(
37
)	Tytułem ewentualnym, biorąc pod uwagę zaproponowaną przez nich odpowiedź na pytanie pierwsze.
(
38
)	Wyrok z dnia 20 października 1993 r. w sprawach połączonych C-92/92 i C-326/92 Phil Collins, Rec. s. I-5145, pkt 19.
(
39
)	Wyżej wymienionej w przypisie 12.
(
40
)	Zobacz przypis 4.