62024CJ0080
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
z dnia 9 października 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Umowy o kredyt konsumencki – Dyrektywa 2008/48/WE – Artykuł 22 ust. 2 – Bezwzględnie wiążący charakter tej dyrektywy – Cesja wierzytelności konsumenta względem banku dokonana przez niego na rzecz osoby trzeciej – Dyrektywa 93/13/EWG – Artykuł 6 ust. 1 – Artykuł 7 ust. 1 – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Badanie przez sąd krajowy z urzędu nieuczciwego charakteru warunków umowy cesji wierzytelności niestanowiącej przedmiotu sporu przed tym sądem
W sprawie C‑80/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Sąd Rejonowy dla Warszawy‑Śródmieścia w Warszawie (Polska) postanowieniem z dnia 22 stycznia 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 1 lutego 2024 r., w postępowaniu:
Zwrotybankowe.pl sp. z o.o.
przeciwko
Powszechnej Kasie Oszczędności Bank Polski S.A.,
TRYBUNAŁ (czwarta izba),
w składzie: I. Jarukaitis, prezes izby, K. Lenaerts, prezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego czwartej izby, M. Condinanzi, N. Jääskinen, i R. Frendo (sprawozdawczyni), sędziowie,
rzecznik generalny: L. Medina,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Zwrotybankowe.pl sp. z o.o. – A. Tomaszewska, radca prawny,
–
w imieniu Powszechnej Kasy Oszczędności Bank Polski S.A. – A. Kuzawińska, M. Malciak oraz W.J. Wandzel, adwokaci,
–
w imieniu rządu polskiego – B. Majczyna, w charakterze pełnomocnika,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – P. Kienapfel oraz U. Małecka, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzeczniczki generalnej na posiedzeniu w dniu 30 kwietnia 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 22 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz.U. 2008, L 133, s. 66) oraz art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Zwrotybankowe.pl sp. z o.o., spółką z ograniczoną odpowiedzialnością prawa polskiego, a bankiem Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S.A. (zwanym dalej „spółką PKO Bank Polski”) w przedmiocie wierzytelności konsumenta wobec tego banku, którego cesjonariuszem jest powód w postępowaniu głównym.
Ramy prawne
Prawo Unii
Dyrektywa 93/13
3
Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 stanowi:
„Państwa członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców [przedsiębiorców] z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków”.
4
Artykuł 7 ust. 1 tej dyrektywy ma następujące brzmienie:
„Zarówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów [konkurujących przedsiębiorców] państwa członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców [przedsiębiorców] z konsumentami”.
Dyrektywa 2008/48
5
Artykuł 22 dyrektywy 2008/48, zatytułowany „Harmonizacja i bezwzględnie wiążący charakter niniejszej dyrektywy”, stanowi w ust. 2:
„Państwa członkowskie zapewniają, by konsumenci nie mogli zrzekać się praw przyznanych im na mocy przepisów prawa krajowego wprowadzających w życie niniejszą dyrektywę lub do niej się odnoszących”.
6
Zgodnie z art. 23 wspomnianej dyrektywy, zatytułowanym „Sankcje”:
„Państwa członkowskie ustanawiają przepisy dotyczące sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z niniejszą dyrektywą i podejmują wszelkie niezbędne działania w celu zapewnienia stosowania tych sankcji. Przewidziane sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”.
Prawo polskie
7
Ustawą o kredycie konsumenckim z dnia 12 maja 2011 r. (Dz.U. nr 126, poz. 715 ze zm.), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwaną dalej „ustawą o kredycie konsumenckim”), dokonano transpozycji dyrektywy 2008/48 do polskiego porządku prawnego.
8
Artykuł 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim stanowi:
„W przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1–8, 10, 11, 14–17, art. 31–33, art. 33a i art. 36a–36c [niniejszej ustawy] konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie”.
9
Artykuł 509 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r., nr 16, poz. 93 ze zm.), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, stanowi:
„Wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
10
W ramach powództwa spółka Zwrotybankowe.pl wystąpiła do Sądu Rejonowego dla Warszawy‑Śródmieścia w Warszawie – który jest sądem odsyłającym – z żądaniem zasądzenia od spółki PKO Bank Polski na swoją rzecz kwotę 4537,45 PLN (około 1050 EUR), wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie i kosztami sądowymi.
11
Spółka Zwrotybankowe.pl wytoczyła to powództwo na podstawie umowy cesji zawartej z konsumentem (zwanej dalej „umową cesji”), na mocy której konsument przeniósł na nią prawo do dochodzenia wszelkich wierzytelności pieniężnych, które mógł podnosić względem spółki PKO Bank Polski. Wierzytelność będąca przedmiotem postępowania głównego wynika z zastosowania sankcji przewidzianej w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim – który to przepis wprowadza w życie art. 23 dyrektywy 2008/48 – za naruszenie przez spółkę PKO Bank Polski obowiązków informacyjnych ciążących na niej na mocy tej ustawy. W umowie tej zawarto postanowienie, że w zamian za będącą jej przedmiotem cesję konsument ów otrzyma 50 % kwoty wierzytelności głównej odzyskanej od tego banku.
12
Spółka PKO Bank Polski wnosi o oddalenie rzeczonego powództwa, podnosząc, że spółce Zwrotybankowe.pl nie przysługuje w stosunku do niej czynna legitymacja procesowa, ponieważ charakter wierzytelności, której odzyskanie jest dochodzone, stoi na przeszkodzie temu, aby mogła ona zostać przeniesiona w drodze cesji na osobę trzecią. Co do istoty spółka PKO Bank Polski utrzymuje, że w każdym razie nie naruszyła obowiązków informacyjnych ciążących na niej w ramach umowy o kredyt zawartej ze wspomnianym konsumentem.
13
W tym kontekście sąd odsyłający zastanawia się w pierwszej kolejności nad wykładnią, jaką należy nadać zakazowi wprowadzonemu w art. 22 ust. 2 dyrektywy 2008/48, zgodnie z którym konsument nie może zrzec się praw przyznanych mu na mocy odpowiednich przepisów prawa krajowego. Sąd ten zastanawia się, czy ów zakaz ma zastosowanie również do przewidzianej w uregulowaniu krajowym możliwości przeniesienia przez konsumenta jego praw na osobę trzecią, która będzie dochodzić ich we własnym imieniu i która następnie otrzyma wynagrodzenie w wysokości 50 % otrzymanych kwot i zwróci konsumentowi pozostałe 50 %.
14
W tym względzie sąd odsyłający uważa, że należy przyjąć szeroką wykładnię pojęcia zrzeczenia się, o którym mowa w art. 22 ust. 2 dyrektywy 2008/48, tak aby obejmowała ona również taką sytuację. Głównym celem tej dyrektywy jest bowiem ochrona danego konsumenta przed nieuczciwymi warunkami w umowach kredytu, a nie stworzenie źródła wzbogacenia dla osób trzecich, które nie są stronami zawartej umowy kredytu.
15
W drugiej kolejności, na wypadek gdyby ta szeroka wykładnia nie została przyjęta, sąd odsyłający ma wątpliwości co do tego, czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy, w ramach ciążącego na nim obowiązku zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru warunku umownego, jest również zobowiązany do zbadania z urzędu warunków umowy cesji zawartej między konsumentem będącym cedentem a jego cesjonariuszem, jeżeli umowa ta stanowi podstawę prawną powództwa, w drodze którego ów cesjonariusz dochodzi roszczeń tego konsumenta wobec kredytodawcy.
16
W tym względzie sąd odsyłający wskazuje, że stwierdzenie w niniejszej sprawie nieuczciwego charakteru warunków umowy cesji mogłoby pociągać za sobą jej nieważność od samego początku, w związku z czym spółka Zwrotybankowe.pl zostałaby pozbawiona legitymacji procesowej czynnej, a w konsekwencji powództwo w postępowaniu głównym zostałoby oddalone.
17
Sąd ten podkreśla negatywne konsekwencje, jakie niosłoby to dla danego konsumenta, który w takich okolicznościach nie otrzymałby nawet tej części wierzytelności żądanej od kredytodawcy, która została określona w umowie cesji. Ponadto kontrola nieuczciwego charakteru warunku umowy cesji miałaby miejsce pod nieobecność tego konsumenta i bez możliwości zapewnienia mu, z powodów związanych z krajowymi przepisami proceduralnymi, udziału w postępowaniu i wyrażenia swojego stanowiska w tej kwestii.
18
W tym kontekście Sąd Rejonowy dla Warszawy‑Śródmieścia w Warszawie postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 22 ust. 2 dyrektywy [2008/48] należy rozumieć w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisom prawa krajowego, które umożliwiają konsumentowi zbycie uprawnień przyznanych mu na mocy przepisów prawa krajowego wprowadzających w życie dyrektywę na rzecz podmiotu trzeciego niebędącego konsumentem?
2)
Czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy [93/13] należy interpretować w ten sposób, że obowiązek sądu zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru warunku umownego dotyczy również warunku umowy cesji wierzytelności zawartej pomiędzy konsumentem a podmiotem trzecim, jeśli w postępowaniu przed sądem podmiot trzeci powołuje się na tę umowę jako podstawę swojej legitymacji w występowaniu przeciwko przedsiębiorcy będącemu pierwotnym kontrahentem konsumenta?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
19
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy art. 22 ust. 2 dyrektywy 2008/48 stoi na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które zezwala konsumentowi na dokonanie na rzecz osoby trzeciej niebędącej konsumentem cesji wierzytelności wynikającej z naruszenia prawa przyznanego mu na mocy przepisów krajowych wprowadzających w życie tę dyrektywę.
20
Tytułem wstępu należy przypomnieć, że okoliczność, iż spór w postępowaniu głównym toczy się wyłącznie między przedsiębiorcami, nie stanowi przeszkody dla stosowania dyrektywy 2008/48 ani dyrektywy 93/13, ponieważ zakres stosowania tych dyrektyw zależy nie od tożsamości stron sporu, lecz od statusu stron umowy kredytu będącej przedmiotem postępowania głównego (zob. podobnie wyroki: z dnia 11 września 2019 r., Lexitor, C‑383/18, EU:C:2019:702, pkt 20; z dnia 18 listopada 2020 r., DelayFix, C‑519/19, EU:C:2020:933, pkt 53, 54).
21
W niniejszej sprawie wierzytelność będąca przedmiotem postępowania głównego wynika z umowy kredytu zawartej między konsumentem a spółką PKO Bank Polski i została nabyta przez Zwrotybankowe.pl na podstawie umowy cesji, w związku z czym obie te dyrektywy mają zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym.
22
Ponadto należy przypomnieć, że dyrektywa 2008/48 została przyjęta w dwojakim celu, polegającym na zapewnieniu wszystkim konsumentom w Unii Europejskiej wysokiego i równoważnego poziomu ochrony interesów oraz na ułatwieniu wykształcenia dobrze funkcjonującego wewnętrznego rynku kredytów konsumenckich (wyroki: z dnia 5 września 2019 r., Pohotovosť, C‑331/18, EU:C:2019:665, pkt 41; a także z dnia 26 marca 2020 r., Mikrokasa i Revenue Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty, C‑779/18, EU:C:2020:236, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo). W szczególności w art. 22 ust. 2 tej dyrektywy zagwarantowano wysoki poziom ochrony konsumentów, zakazując im zrzekania się praw przyznanych im na mocy tej dyrektywy.
23
Sąd odsyłający uważa, że pojęcie zrzekania się zawarte w tym przepisie należy interpretować szeroko, tak aby obejmowało ono cesję praw wywodzonych przez danego konsumenta z dyrektywy 2008/48, a tym samym mogło stać na przeszkodzie takiemu przeniesieniu, nawet jeśli jest ono dopuszczalne w prawie krajowym.
24
Na wstępie należy zauważyć, że brzmienie art. 22 ust. 2 dyrektywy 2008/48 nie pozwala na wyjaśnienie, co należy rozumieć przez zrzekanie się praw przyznanych konsumentom na mocy prawa krajowego wprowadzającego w życie tę dyrektywę. Przepis ten należy zatem przeanalizować w świetle jego kontekstu oraz celów uregulowań, których część on stanowi, przypomnianych w pkt 22 niniejszego wyroku [zob. podobnie wyrok z dnia 26 kwietnia 2022 r., Landespolizeidirektion Steiermark (Maksymalny okres kontroli granicznej na granicach wewnętrznych), C‑368/20 i C‑369/20, EU:C:2022:298, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo].
25
W tym względzie Trybunał miał już okazję wypowiedzieć się w przedmiocie wykładni przepisu prawa Unii mającego na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony słabszej stronie umowy w przypadku cesji praw tej strony na spółkę handlową. W sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 29 lutego 2024 r., Eventmedia Soluciones (C‑11/23, EU:C:2024:194), Trybunał zbadał bowiem w istocie, czy art. 15 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U. 2004, L 46, s. 1) pozwala na ustanowienie klauzuli zakazującej przeniesienia praw przysługujących pasażerowi wobec obsługującego przewoźnika lotniczego, w szczególności prawa do odszkodowania. Ów art. 15, zatytułowany „Niedopuszczalność wyłączeń”, stanowi w ust. 1, że nie można ograniczyć ani uchylić się od odpowiedzialności w stosunku do pasażerów wynikającej z tego rozporządzenia, szczególnie w drodze klauzuli wyłączającej lub ograniczającej zawartej w umowie przewozu.
26
Trybunał orzekł w tym względzie, że w świetle celu polegającego na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony pasażerów linii lotniczych i dla zapewnienia skuteczności prawa pasażerów linii lotniczych do odszkodowania za niedopuszczalne w rozumieniu art. 15 rozporządzenia nr 261/2004 należy uznać nie tylko wyłączenia lub ograniczenia, które dotyczą bezpośrednio tego prawa jako takiego, lecz również te, które ograniczają na niekorzyść wspomnianych pasażerów sposób korzystania z tego prawa w stosunku do mających zastosowanie przepisów prawnych (zob. podobnie wyrok z dnia 29 lutego 2024 r., Eventmedia Soluciones, C‑11/23, EU:C:2024:194, pkt 43).
27
Aby bowiem zapewnić wysoki poziom ochrony pasażerów linii lotniczych i umożliwić im skuteczne wykonywanie przysługujących im praw, należy zagwarantować pasażerowi linii lotniczych doświadczającemu odwołanie lotu swobodę wyboru najskuteczniejszego sposobu obrony jego prawa – w szczególności poprzez umożliwienie mu podjęcia decyzji o bezpośrednim zwróceniu się do obsługującego przewoźnika lotniczego, o skierowaniu sprawy do właściwych sądów lub, jeżeli jest to przewidziane we właściwym prawie krajowym, o przeniesieniu swojej wierzytelności na osobę trzecią, aby oszczędzić mu trudności i kosztów, które mogą zniechęcić go do podejmowania wobec tego przewoźnika działań, gdy chodzi o niewielkie kwoty (wyrok z dnia 29 lutego 2024 r., Eventmedia Soluciones, C‑11/23, EU:C:2024:194, pkt 44).
28
Trybunał stwierdził zatem, że cel polegający na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony pasażerów lotniczych stoi na przeszkodzie zawarciu w umowie przewozu warunku zakazującego przeniesienia praw, które wywodzą oni z rozporządzenia nr 261/2004 (zob. podobnie wyrok z dnia 29 lutego 2024 r., Eventmedia Soluciones, C‑11/23, EU:C:2024:194, pkt 46).
29
Wynika z tego analogicznie, że cel polegający na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony konsumentów stoi na przeszkodzie zamierzonej przez sąd odsyłający szerokiej wykładni pojęcia zrzeczenia się zawartego w art. 22 ust. 2 dyrektywy 2008/48, która to wykładnia prowadziłaby do zakazania również przenoszenia praw, które konsumenci wywodzą z tej dyrektywy. Takie zbycie praw stanowi bowiem jedną z możliwości prawnych przewidzianych tytułem ewentualnym w krajowym porządku prawnym w celu umożliwienia konsumentom obrony ich praw poprzez oszczędzenie im trudności i kosztów mogących zniechęcić ich do podejmowania osobistych działań wobec danego przedsiębiorcy.
30
W świetle całości powyższych rozważań na pytanie pierwsze trzeba udzielić odpowiedzi, że art. 22 ust. 2 dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, iż nie stoi on na przeszkodzie przepisom prawa krajowego umożliwiającym konsumentowi zbycie na rzecz osoby trzeciej, która nie jest konsumentem, wierzytelności opartej na naruszeniu prawa przyznanego mu na mocy przepisów prawa krajowego wprowadzających w życie tę dyrektywę.
W przedmiocie pytania drugiego
31
Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy może, a nawet powinien, zbadać z urzędu nieuczciwy charakter warunku zawartego w umowie cesji wierzytelności zawartej przez konsumenta, jeżeli zawisły przed tym sądem spór między spółką będącą cesjonariuszem a przedsiębiorcą dotyczy nie tej umowy cesji, lecz wierzytelności konsumenta wobec tego przedsiębiorcy.
32
Z postanowienia odsyłającego wynika, że spór w postępowaniu głównym dotyczy wierzytelności wynikającej z umowy o kredyt zawartej między spółką PKO Bank Polski a konsumentem, względem którego spółka Zwrotybankowe.pl jest cesjonariuszem. Umowa cesji nie jest zatem przedmiotem tego sporu, a wspomniany konsument nie jest stroną wszczętego przez tę spółkę postępowania.
33
Po zapoznaniu się z umową cesji, z której spółka Zwrotybankowe.pl wywodzi swoją czynną legitymację procesową, sąd odsyłający w celu uzasadnienia drugiego pytania prejudycjalnego przywołuje orzecznictwo Trybunału zobowiązujące sąd krajowy do zbadania z urzędu potencjalnie nieuczciwego charakteru warunku umownego, w sytuacji gdy sąd ten dysponuje niezbędnymi w tym celu elementami stanu prawnego i faktycznego.
34
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału sąd krajowy jest zobowiązany do zbadania z urzędu, gdy znane mu są niezbędne ku temu okoliczności faktyczne i prawne, czy dane warunki umowy wchodzące w zakres stosowania dyrektywy 93/13 mają nieuczciwy charakter, i do tego, by dokonawszy takiego badania, zniwelować brak równowagi między konsumentem a przedsiębiorcą (zob. podobnie wyrok z dnia 11 marca 2020 r., Lintner, C‑511/17, EU:C:2020:188, pkt 26).
35
Zatem Trybunał również podkreślił przede wszystkim, że badanie z urzędu, które sąd krajowy rozpatrujący sprawę jest zobowiązany przeprowadzić na mocy dyrektywy 93/13, ogranicza się do warunków umowy, których nieuczciwy charakter można stwierdzić na podstawie okoliczności prawnych i faktycznych zawartych w aktach sprawy, jakimi dysponuje ów sąd krajowy (zob. podobnie wyrok z dnia 11 marca 2020 r., Lintner, C‑511/17, EU:C:2020:188, pkt 27).
36
Następnie Trybunał wyjaśnił, że wspomniany sąd krajowy jest zobowiązany zarządzić z urzędu środki dowodowe, o ile elementy stanu prawnego i faktycznego zawarte już w rzeczonych aktach budzą poważne wątpliwości co do nieuczciwego charakteru pewnych warunków umowy, które, choć nie zostały zaskarżone przez konsumenta, są związane z przedmiotem sporu, i o ile w konsekwencji przeprowadzenie badania z urzędu, do którego sąd ów jest zobowiązany, wymaga podjęcia takich środków dowodowych (wyrok z dnia 11 marca 2020 r., Lintner, C‑511/17, EU:C:2020:188, pkt 38). W braku skutecznej kontroli potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków danej umowy nie można bowiem zagwarantować poszanowania praw przyznanych przez dyrektywę 93/13 (wyrok z dnia 7 listopada 2019 r., Profi Credit Polska, C‑419/18 i C‑483/18, EU:C:2019:930, pkt 66 i przytoczone tam orzecznictwo).
37
Wreszcie Trybunał orzekł jednak, że to właśnie w granicach przedmiotu rozpatrywanego sporu sąd krajowy powinien zbadać z urzędu warunek umowy w aspekcie ochrony, która powinna zostać przyznana konsumentowi na mocy dyrektywy 93/13, aby uniknąć oddalenia roszczeń konsumenta w drodze orzeczenia, które nabędzie, w stosownym wypadku, moc rzeczy osądzonej, chociaż roszczenia te mogłyby zostać uwzględnione, gdyby konsument nie zaniechał, przez niewiedzę, podniesienia nieuczciwego charakteru tego warunku (zob. podobnie wyrok z dnia 11 marca 2020 r., Lintner, C‑511/17, EU:C:2020:188, pkt 32).
38
Z rozważań przedstawionych w pkt 34–37 niniejszego wyroku wynika, że obowiązek zbadania przez sąd krajowy z urzędu warunku umownego obowiązuje w odniesieniu do warunków, które – mimo że nie zostały zakwestionowane przez danego konsumenta – znajdują się w umowie będącej przedmiotem sporu, oraz że kontrola ta jest uzasadniona wymogiem ochrony, jaką należy przyznać temu konsumentowi na mocy dyrektywy 93/13.
39
Tymczasem z postanowienia odsyłającego wynika, że spółka Zwrotybankowe.pl wnosi o zasądzenie od spółki PKO Bank Polski – jako konsekwencji podnoszonego naruszenia obowiązków informacyjnych przewidzianych w dyrektywie 2008/48 przy zawieraniu przez konsumenta umowy o kredyt z tym bankiem – spłaty wierzytelności wynikającej z tej umowy. W odpowiedzi na pozew spółka PKO Bank Polski twierdzi w szczególności, że zgodnie z art. 22 ust. 2 dyrektywy 2008/48 taka wierzytelność, z której powód w postępowaniu głównym wywodzi swoją czynną legitymację procesową, nie mogła być przedmiotem umowy cesji.
40
Wynika z tego, że warunek umowny wskazany przez sąd odsyłający w pytaniu prejudycjalnym nie mieści się w granicach przedmiotu sporu zawisłego przed tym sądem, do którego w związku z tym nie można zwracać się o zbadanie owego warunku z urzędu w ramach ochrony, jaką należy przyznać temu konsumentowi na mocy dyrektywy 93/13, zgodnie z orzecznictwem przytoczonym w pkt 37 niniejszego wyroku.
41
Ponadto, co się tyczy powództwa wytoczonego przez spółkę będącą cesjonariuszem wierzytelności konsumenta przeciwko jego kontrahentowi będącemu przedsiębiorcą, należy stwierdzić, że – jak zauważyła rzeczniczka generalna w pkt 32 opinii – spór między dwoma przedsiębiorcami nie charakteryzuje się brakiem równowagi, jaki istnieje w ramach powództwa między konsumentem a jego kontrahentem będącym przedsiębiorcą (zob. podobnie wyrok z dnia 11 kwietnia 2024 r., Air Europa Líneas Aéreas, C‑173/23, EU:C:2024:295, pkt 38).
42
Jak bowiem wskazano w pkt 34 niniejszego wyroku, Trybunał podkreślił już, że to ze względu na nierówność istniejącą między konsumentem a przedsiębiorcą sąd krajowy jest zobowiązany do zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru warunku umownego objętego zakresem stosowania dyrektywy 93/13, a następnie do zniwelowania takiej nierównowagi.
43
Wynika z tego, że w odróżnieniu od sytuacji, o której mowa w orzecznictwie przytoczonym w pkt 34 niniejszego wyroku, w celu zapewnienia skuteczności systemu ochrony konsumenta zamierzonego przez dyrektywę 93/13 nie jest konieczne, aby sąd krajowy rozpatrujący spór pomiędzy dwoma przedsiębiorcami, takimi jak spółka będąca cesjonariuszem praw konsumenta i przedsiębiorca będący jego kontrahentem, badał z urzędu potencjalnie nieuczciwy charakter warunku znajdującego się w umowie zawartej przez konsumenta (wyrok z dnia 11 kwietnia 2024 r., Air Europa Líneas Aéreas, C‑173/23, EU:C:2024:295, pkt 39).
44
Ponadto, jak wskazuje sąd odsyłający, w niniejszej sprawie stwierdzenie nieuczciwego charakteru jednego lub kilku warunków zawartych w umowie cesji mogłoby skutkować – w przypadku gdyby umowa nie mogła dalej obowiązywać bez tych warunków – brakiem czynnej legitymacji procesowej będącego stroną tej umowy cesjonariusza, a mianowicie spółki Zwrotybankowe.pl, a zatem brakiem jakiegokolwiek odszkodowania na rzecz konsumenta będącego cedentem w ramach postępowania zawisłego przed tym sądem. Taka sytuacja mogłaby zaszkodzić skutecznej ochronie konsumenta, ponieważ zostałby on pozbawiony, przynajmniej w najbliższym czasie, części wierzytelności, którą miał nadzieję uzyskać za pośrednictwem umowy cesji, nie mając nawet możliwości bycia wysłuchanym w tym względzie, ponieważ nie jest on stroną w postępowaniu głównym.
45
Wynika z tego, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie ustanawiają wymogu, aby sąd krajowy badał z urzędu potencjalnie nieuczciwy charakter warunku znajdującego się w umowie cesji wierzytelności zawartej między konsumentem a cesjonariuszem praw tego ostatniego, jeżeli zawisły przed tym sądem spór dotyczy nie tej umowy cesji, lecz wierzytelności tego konsumenta wobec banku, który zawarł z nim umowę o kredyt.
46
W tych okolicznościach wyłącznie do sądu krajowego należy ocena, czy i w jakim zakresie jego prawo krajowe pozwala mu na sprawdzenie – a nawet nakłada na niego obowiązek sprawdzenia – czy spółce Zwrotybankowe.pl przysługuje czynna legitymacja procesowa, w szczególności poprzez zbadanie treści umowy, która może przyznawać jej czynną legitymację procesową, lecz która nie jest przedmiotem zawisłego przed tym sądem sporu. Jednakże jeśli zasada skuteczności prawa Unii ma być przestrzegana, to stosowanie krajowego przepisu proceduralnego nie może uniemożliwiać lub nadmiernie utrudniać wykonywania praw przyznanych w szczególności przez dyrektywę 93/13 (zob. podobnie wyrok z dnia 17 maja 2022 r., SPV Project 1503 i in., C‑693/19 i C‑831/19, EU:C:2022:395, pkt 60). Sąd krajowy powinien zatem czuwać nad tym, aby przepis ów nie pociągał za sobą szkodliwych konsekwencji dla danego konsumenta, jeżeli konsument ten nie miał możliwości przedstawienia swoich argumentów w ramach kontradyktoryjnej debaty (zob. podobnie wyrok z dnia 11 kwietnia 2024 r., Air Europa Líneas Aéreas, C‑173/23, EU:C:2024:295, pkt 44).
47
W świetle całości powyższych rozważań na pytanie drugie trzeba odpowiedzieć, iż art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy nie ma obowiązku zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru warunku umowy cesji wierzytelności zawartej przez konsumenta, jeżeli zawisły przed tym sądem spór między spółką będącą cesjonariuszem a przedsiębiorcą dotyczy nie tej umowy cesji, lecz wierzytelności konsumenta wobec tego przedsiębiorcy.
W przedmiocie kosztów
48
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
1)
Artykuł 22 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG
należy interpretować w ten sposób, że:
nie stoi on na przeszkodzie przepisom prawa krajowego umożliwiającym konsumentowi zbycie na rzecz osoby trzeciej, która nie jest konsumentem, wierzytelności opartej na naruszeniu prawa przyznanego mu na mocy przepisów prawa krajowego wprowadzających w życie tę dyrektywę.
2)
Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
należy interpretować w ten sposób, że:
sąd krajowy nie ma obowiązku zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru warunku umowy cesji wierzytelności zawartej przez konsumenta, jeżeli zawisły przed tym sądem spór między spółką będącą cesjonariuszem a przedsiębiorcą dotyczy nie tej umowy cesji, lecz wierzytelności konsumenta wobec tego przedsiębiorcy.
Jarukaitis
Lenaerts
Condinanzi
Jääskinen
Frendo
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 9 października 2025 r.
Sekretarz
A. Calot Escobar
Prezes izby
I. Jarukaitis
(
*1
)	Język postępowania: polski.