61987CJ0228_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση 228/87,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση της Pretura unificata του Τουρίνου, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας που εκκρεμεί ενώπιον της
Pretura unificata του Τουρίνου
κα τά
αγνώστων,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία της οδηγίας 80/778/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1980, περί της ποιότητας του πόσιμου νερού, και ειδικότερα του άρθρου 10, παράγραφος 1 (ΕΕ ειδ.έκδ. 15/01, σ. 255),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα)
συγκείμενο από τους J. C. Moitinho de Almeida, πρόεδρο τμήματος, U. Everling και Y. Galmot, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: C. O. Lenz
γραμματέας: H. A. Ruehl, κύριος υπάλληλος διοικήσεως
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
- η ιταλική κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον Pier Giorgio Ferri, Avvocato dello Stato,
- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Guido Berardis,
έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση και μετά από την προφορική διαδικασία της 20ής Απριλίου 1988,
αφού άκουσε το γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 31ης Μαΐου 1988
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με Διάταξη της 22ας Ιουλίου 1987, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 27 Ιουλίου 1987, η Pretura unificata του Τουρίνου υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 10, παράγραφος 1, της οδηγίας 80/778 του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1980, περί της ποιότητας του πόσιμου νερού (ΕΕ ειδ.έκδ. 15/01, σ. 255).
2 Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας κατ' αγνώστων που κίνησε ο Pretore του Τουρίνου, όταν πληροφορήθηκε τα αποτελέσματα της αναλύσεως ορισμένων δειγμάτων πόσιμου νερού που είχε λάβει μια τοπική μονάδα κοινωνικής υγιεινής. Στα δείγματα από ορισμένα πηγάδια παρουσιάστηκε ποσότητα ατραζίνης ανώτερη της οριακής τιμής (του συγκεκριμένου συστατικού) του 0,1 μικρογραμμαρίου ανά λίτρο που ορίστηκε για τα παρασιτοκτόνα με την απόφαση του Προέδρου της Κυβερνήσεως της 8ης Φεβρουαρίου 1985 (αναφερόμενη στο εξής ως "αρχική απόφαση"), που εκδόθηκε σε εκτέλεση της ανωτέρω οδηγίας.
3 Από τη δικογραφία προκύπτει ότι, με διάφορες αποφάσεις που απέκλιναν από τις διατάξεις της αρχικής αποφάσεως, ο Υπουργός Υγείας και οι αρμόδιες αρχές της περιφέρειας του Piemonte (Πεδεμοντίου) αύξησαν για την περίοδο συνολικά από 25 Ιουνίου 1986 μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1987 την ανώτατη επιτρεπτή περιεκτικότητα του πόσιμου νερού σε ατραζίνη σε 1 μικρογραμμάριο ανά λίτρο. Με νεότερες αποφάσεις που επρόκειτο να καλύψουν συνολικά την περίοδο από 3 Απριλίου 1987 μέχρι 31 Μαρτίου 1988, ο Υπουργός Υγείας και η περιφέρεια του Piemonte επανέλαβαν κατά γράμμα τις διατάξεις που είχαν θεσπιστεί για την ατραζίνη και καθόρισαν την ανώτατη επιτρεπτή περιεκτικότητα του πόσιμου νερού σε μολινάτη σε 6 μικρογραμμάρια και 3,5 μικρογραμμάρια ανά λίτρο αντίστοιχα.
4 Η εν λόγω ποινική διαδικασία αφορά το αδίκημα της παραλείψεως διοικητικών ενεργειών κατά το άρθρο 328 του ιταλικού ποινικού κώδικα, καθόσον οι διοικητικές αρχές δεναπαγόρευσαν την πόση του νερού που δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις της αρχικής αποφάσεως. Κατά τον Pretore του Τουρίνου, θα αποκλειόταν πάντως η ποινική ευθύνη των διοικητικών αρχών, αν οι παρεκκλίσεις από την αρχική απόφαση που περιέχονται στις προαναφερθείσες αποφάσεις ήταν σύμφωνες προς τις παρεκκλίσεις που επιτρέπει η προαναφερθείσα οδηγία 80/778. Για την επίλυση του ζητήματος αυτού, ο Pretore θεώρησε αναγκαία την υποβολή προς το Δικαστήριο του ερωτήματος "αν η οδηγία 80/778, και ειδικότερα το άρθρο 10, παράγραφος 1, έχει την έννοια ότι επιτρέπει στα κράτη μέλη να θεσπίζουν παρεκκλίσεις υπό τη μορφή και τις συνθήκες υπό τις οποίες εκδόθηκαν οι αποφάσεις του Υπουργού Υγείας και της περιφέρειας του Piemonte".
5 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της κύριας υποθέσεως, οι κρίσιμες εθνικές και κοινοτικές διατάξεις, η εξέλιξη της διαδικασίας καθώς και οι παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω, παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
6 Ενόψει της διατυπώσεως του ερωτήματος που υπέβαλε ο Pretore του Τουρίνου, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι, σύμφωνα με την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, το τελευταίο δεν είναι αρμόδιο, στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, να αποφαίνεται επί του ζητήματος αν μια εθνική διάταξη συμβιβάζεται προς το κοινοτικό δίκαιο (βλέπε, μεταξύ άλλων, απόφαση της 11ης Ιουνίου 1987, Pretore του Salo, 14/86, Συλλογή 1987, σ. 2545).
7 Το Δικαστήριο μπορεί εντούτοις να συναγάγει από τη διατύπωση των ερωτημάτων που υποβάλλει ο εθνικός δικαστής και ενόψει των δεδομένων που του εκθέτει τα στοιχεία που αφορούν την ερμηνεία του κοινοτικού δικαίου, προκειμένου να δώσει στο δικαστή αυτό τη δυνατότητα να επιλύσει το νομικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει.
8 Από τη διατύπωση της Διατάξεως παραπομπής προκύπτει ότι το εθνικό δικαστήριο υποβάλλει κατ' ουσία στο Δικαστήριο ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 10, παράγραφος 1, της οδηγίας και ιδίως ως προς τις προϋποθέσεις από τις οποίες η διάταξη αυτή εξαρτά τη χορήγηση άδειας υπερβάσεως των ανώτατων επιτρεπτών συγκεντρώσεων που αναφέρονται στο παράρτημα Ι.
9 Πρέπει καταρχάς να παρατηρηθεί ότι η οδηγία 80/778 επιβάλλει συγκεκριμένες υποχρεώσεις στα κράτη μέλη, όσον αφορά την ποιότητα του πόσιμου νερού. Πράγματι, το νερό αυτό πρέπει εντός προθεσμίας πέντε ετών από την κοινοποίηση της οδηγίας (άρθρο 19) να ανταποκρίνεται τουλάχιστον στις προδιαγραφές που αναφέρονται στο παράρτημα Ι (άρθρο 7, παράγραφος 6). Προκειμένου να εξασφαλιστεί η τήρηση της υποχρεώσεως αυτής, τα κράτη μέλη πρέπει να πραγματοποιούν τακτικούς ελέγχους σύμφωνα με το παράρτημα ΙΙ, χρησιμοποιώντας τις μεθόδους αναλύσεως που αναφέρονται στο παράρτημα ΙΙΙ (άρθρο 12).
10 Παρεκκλίσεις από την οδηγία επιτρέπονται μόνο υπό τις προβλεπόμενες στα άρθρα 9, 10 και 20 προϋποθέσεις. Οι διατάξεις αυτές πρέπει να ερμηνεύονται στενά.
11 Οι προβλεπόμενες στα άρθρα 9 και 20 παρεκκλίσεις δεν αφορούν τα περιστατικά της υποθέσεως της κύριας δίκης. Πρώτον, οι αποφάσεις δεν στηρίζονται στη φύση και τη μορφολογία του εδάφους στην περιοχή που τροφοδοτεί την υπό εξέταση πηγή, η έκδοσή τους δεν οφείλεται σε εξαιρετικά μετεωρολογικά φαινόμενα και, αντίθετα από ό,τι η παράγραφος 3 του άρθρου 9, οι παρεκκλίσεις αφορούν τοξικές ουσίες (παράρτημα Ι, πίνακας Δ). Εξάλλου, η Ιταλική Δημοκρατία δεν προσέφυγε στη διαδικασία του άρθρου 20, που καθιστά δυνατή την αντιμετώπιση, υπό τον έλεγχο της Επιτροπής και του Συμβουλίου, των δυσχερειών που προκαλούνται από τη μεταφορά της οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο εντός της προθεσμίας του άρθρου 18.
12 Η παράγραφος 1 του άρθρου 10 της οδηγίας 80/778 έχει ως εξής:
"Σε περίπτωση σοβαρών ατυχημάτων, οι αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες μπορούν να επιτρέψουν, για χρονική περίοδο που θα είναι περιορισμένη και μέχρι μια ανώτατη τιμή που θα καθορίσουν, την υπέρβαση των ανώτατων παραδεκτών (επιτρεπτών) συγκεντρώσεων που περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι, στο μέτρο στο οποίο μια τέτοια υπέρβαση δεν θα παρουσίαζε κανένα απαράδεκτο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία και εκεί όπου η τροφοδοσία με πόσιμο νερό δεν μπορεί να εξασφαλιστεί με οποιοδήποτε άλλο τρόπο."
13 Πρέπει να διαπιστωθεί ότι η διάταξη αυτή είναι ελαστικότερη από εκείνη του άρθρου 5, παράγραφος 2, της προτάσεως οδηγίας της Επιτροπής (GU C 214, σ. 2) που δενεπέτρεπε καμία παρέκκλιση ως προς ορισμένους τοξικούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων τα παρασιτοκτόνα και τα συγγενή προϊόντα. Η οδηγία, μολονότι επέτρεψε παρεκκλίσεις ως προς ορισμένους επικίνδυνους για την ανθρώπινη υγεία παράγοντες, έθεσε πάντως αυστηρές προϋποθέσεις.
14 Από το κείμενο του προαναφερθέντος άρθρου 10, παράγραφος 1, στις διάφορες γλώσσες προκύπτει, πρώτον, ότι ο όρος "σοβαρά ατυχήματα" πρέπει να ερμηνεύεται ως κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, στην οποία οι αρμόδιες αρχές αντιμετωπίζουν αιφνιδίως δυσχέρειες ως προς την τροφοδοσία με πόσιμο νερό.
15 Δεύτερον, η υπέρβαση των ανώτατων επιτρεπτών συγκεντρώσεων επιτρέπεται μόνο για περιορισμένο χρονικό διάστημα, ίσο με το διάστημα που απαιτείται κανονικά για την αποκατάσταση της ποιότητας των προσβληθέντων υδάτων.
16 Τρίτον, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η υπέρβαση να μην παρουσιάζει κανένα απαράδεκτο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Στα κράτη μέλη εναπόκειται να κρίνουν, βάσει των γνωστών επιστημονικών δεδομένων, αν υφίσταται τέτοιος κίνδυνος.
17 Τέλος, πρέπει η τροφοδοσία με πόσιμο νερό να μην μπορεί να εξασφαλιστεί με κανέναν άλλο τρόπο. Η ύπαρξη της αδυναμίας αυτής πρέπει να κρίνεται ενόψει των μέσων που διαθέτουν οι δημόσιες αρχές.
18 Πρέπει να παρατηρηθεί στη συνέχεια ότι, κατά το άρθρο 16 της οδηγίας, τα κράτη μέλη μπορούν να θεσπίζουν σχετικά με το πόσιμο νερό διατάξεις αυστηρότερες από τις προβλεπόμενες στην οδηγία, εκτός από μέτρα που παρεμποδίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία των τροφίμων για τα οποία χρησιμοποιήθηκε νερό ανταποκρινόμενο στις προδιαγραφές της οδηγίας. Η πρώτη παράγραφος του άρθρου 10 δεν απαγορεύει επομένως στον εθνικό νομοθέτη να εξαρτά τη χορήγηση άδειας υπερβάσεως των ανώτατων συγκεντρώσεων από αυστηρότερες προϋποθέσεις ή ακόμη και να απαγορεύει την υπέρβαση.
19 Στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να εξακριβώσει αν η εσωτερική ρύθμιση περιλαμβάνει διατάξεις που περιορίζουν τις δυνατότητες παρεκκλίσεως από τις διατάξεις της οδηγίας, τις οποίες προβλέπει η ίδια η οδηγία.
20 Στο ερώτημα που υπέβαλε ο Pretore του Τουρίνου πρέπει, επομένως, να δοθεί η εξής απάντηση:
1)Η άδεια υπερβάσεως των ανώτατων επιτρεπτών συγκεντρώσεων που αναφέρονται στο παράρτημα Ι της οδηγίας 80/778, περί της ποιότητας του πόσιμου νερού, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 10, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, επιτρέπεται να χορηγείται μόνο σε περίπτωση καταστάσεως εκτάκτου ανάγκης στην οποία οι αρμόδιες αρχές αντιμετωπίζουν αιφνιδίως δυσχέρειες ως προς την τροφοδοσία με πόσιμο νερό.
2)Η άδεια αυτή πρέπει να περιορίζεται στο χρονικό διάστημα που απαιτείται κανονικά για την αποκατάσταση της ποιότητας των προσβληθέντων υδάτων, δεν πρέπει να παρουσιάζει κανένα απαράδεκτο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία και δεν χορηγείται παρά μόνον εάν η τροφοδοσία με πόσιμο νερό δεν μπορεί να εξασφαλιστεί με κανέναν άλλο τρόπο.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
21 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και η ιταλική κυβέρνηση, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με Διάταξη της 22ας Ιουλίου 1987 ο Pretore του Τουρίνου, αποφαίνεται:
1)Η άδεια υπερβάσεως των ανώτατων επιτρεπτών συγκεντρώσεων που αναφέρονται στο παράρτημα Ι της οδηγίας 80/778, περί της ποιότητας του πόσιμου νερού, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 10, παράγραφος1, της εν λόγω οδηγίας, επιτρέπεται να χορηγείται μόνο σε περίπτωση καταστάσεως εκτάκτου ανάγκης στην οποία οι αρμόδιες αρχές αντιμετωπίζουν αιφνιδίως δυσχέρειες ως προς την τροφοδοσία με πόσιμο νερό.
2)Η άδεια αυτή πρέπει να περιορίζεται στο χρονικό διάστημα που απαιτείται κανονικά για την αποκατάσταση της ποιότητας των προσβληθέντων υδάτων, δεν πρέπει να παρουσιάζει κανένα απαράδεκτο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία και δεν χορηγείται παρά μόνον εάν η τροφοδοσία με πόσιμο νερό δεν μπορεί να εξασφαλιστεί με κανένα άλλο τρόπο.