CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
T. ĆAPETA
van 27 maart 2025 (1)
Zaak C‑97/23 P
WhatsApp Ireland Ltd
tegen
Europees Comité voor gegevensbescherming (EDPB)
„ Hogere voorziening – Bescherming van persoonsgegevens – Verordening (EU) 2016/679 – Artikel 65 – Coherentiemechanisme – Geschillenbeslechting door het Europees Comité voor gegevensbescherming – Beroep tot nietigverklaring – Artikel 263, eerste alinea, VWEU – Begrip ‚voor beroep vatbare handeling’ – Artikel 263, vierde alinea, VWEU – Begrip ‚Rechtstreekse geraaktheid’ – Begrippen ‚voorbereidende handeling’ en ‚tussentijdse handeling’ – ‚Niet-tegenwerpbaarheid’ van een besluit aan een natuurlijke of rechtspersoon – Beoordelingsbevoegdheid van het orgaan dat dit besluit uitvoert ”
I.      Inleiding
1.        De onderhavige hogere voorziening betreft de steeds terugkerende vraag naar de uitlegging en de toepassing van de voorwaarden voor de ontvankelijkheid van een beroep tot nietigverklaring dat is ingesteld door verzoekers die natuurlijke of rechtspersonen zijn. Meer bepaald gaat het in deze zaak om de begrippen „voor beroep vatbare handeling” voor de toepassing van artikel 263, eerste alinea, VWEU en „rechtstreekse geraaktheid” in de zin van artikel 263, vierde alinea, VWEU.
2.        Deze kwestie doet zich voor in het kader van het coherentiemechanisme waarin is voorzien in verordening (EU) 2016/679(2). Dit mechanisme omvat een samengestelde procedure waarin nationale toezichthoudende autoriteiten en het Europees Comité voor gegevensbescherming (hierna: „EDPB”) deelnemen.
3.        Bij de bestreden beschikking heeft het Gerecht een beroep niet-ontvankelijk verklaard dat door WhatsApp Ireland Ltd (hierna: „WhatsApp” of „rekwirante”) was ingesteld tegen bindend besluit 1/2021 (hierna: „litigieus besluit”)(3), een in het kader van dit mechanisme door het EDPB vastgesteld besluit.(4) Dit heeft tot de onderhavige hogere voorziening geleid.(5)
4.        Afgezien van de hogere voorziening in deze specifieke zaak, heeft het Hof van Justitie ook de gelegenheid om meer in het algemeen uit te leggen hoe de regels voor de ontvankelijkheid van beroepen tot nietigverklaring moeten worden toegepast op samengestelde procedures.
II.    Voorgeschiedenis
5.        De onderhavige zaak vindt haar oorsprong in het bij de AVG ingevoerde coherentiemechanisme. Meer in het bijzonder gaat het om het in artikel 65 AVG neergelegde onderdeel van dit mechanisme, waarbij het EDPB de bevoegdheid is verleend om bindende besluiten vast te stellen ter beslechting van bepaalde soorten geschillen die tussen de nationale toezichthoudende autoriteiten kunnen ontstaan wanneer zij de regels van de AVG handhaven.
6.        Het coherentiemechanisme is een van de vele „samengestelde administratieve procedures” die in het afgeleide Unierecht zijn vastgelegd.(6)
7.        Dit begrip duidt op procedures waarin de besluitvorming in meerdere stappen plaatsvindt en waarbij zowel instellingen of organen van de Unie als nationale instellingen of organen betrokken zijn.(7)
8.        Een van de rechtsvragen die zich bij deze procedures voordoen, is de vraag hoe moet worden bepaald welke van de in de loop van die procedure door diverse actoren vastgestelde handelingen „voor beroep vatbare handelingen” zijn, en vervolgens voor welke rechterlijke instanties dergelijke handelingen moeten worden aangevochten.(8)
9.        Dit is de context van de onderhavige hogere voorziening. Rekwirante is van mening dat het Gerecht ten onrechte heeft geoordeeld dat het litigieuze besluit, dat in het kader van het coherentiemechanisme is vastgesteld, geen handeling is die voor de Unierechter kan worden aangevochten.
A.      Coherentiemechanisme van de AVG
10.      Verschillende toezichthoudende autoriteiten van de lidstaten zijn op hun respectieve grondgebieden belast met het toezicht op en de handhaving van de naleving van de regels van de AVG.(9)
11.      Om tegen te gaan dat een dergelijk „gedecentraliseerd” stelsel tot een gefragmenteerde bescherming van gegevens in de Unie leidt, voorziet de AVG in samenwerking tussen de nationale toezichthoudende autoriteiten.(10)
12.      Wanneer gegevensverwerkingsactiviteiten een grensoverschrijdende dimensie hebben, moet de autoriteit die verantwoordelijk is voor de betrokken verwerker of verwerkingsverantwoordelijke – de leidende toezichthoudende autoriteit – haar ontwerpbesluit tot handhaving van de regels van de AVG ten aanzien van de onder haar bevoegdheid vallende verwerker of verwerkingsverantwoordelijke verspreiden onder de betrokken toezichthoudende autoriteiten van andere lidstaten.
13.      Indien deze andere autoriteiten instemmen met de uitlegging van de AVG en de handhavingsmaatregelen die de leidende toezichthoudende autoriteit voorstelt, kan deze laatste haar definitieve besluit vaststellen, dat bindend is voor de betrokken verwerkingsverantwoordelijke of verwerker.
14.      Indien deze andere toezichthoudende autoriteiten echter relevante en gemotiveerde bezwaren hebben geuit die de leidende toezichthoudende autoriteit afwijst dan wel irrelevant of ongemotiveerd acht, moet de leidende toezichthoudende autoriteit de kwestie voor besluit voorleggen aan het EDPB.(11)
15.      Het EDPB doet uitspraak in het geschil tussen de betrokken nationale toezichthoudende autoriteiten en beslecht die individuele zaak door middel van een bindend besluit.(12)
16.      Volgens artikel 65, lid 2, AVG is dit besluit gericht tot en bindend voor de leidende toezichthoudende autoriteit en alle andere betrokken toezichthoudende autoriteiten.(13) Het besluit wordt ook bekendgemaakt op de website van het EDPB.(14)
17.      De leidende toezichthoudende autoriteit moet haar definitieve besluit binnen de voorgeschreven termijnen(15) en op basis van dit bindende besluit van het EDPB vaststellen(16), waarna het ter kennis wordt gebracht van de betrokken verwerkingsverantwoordelijke of verwerker.
B.      Gebeurtenissen die tot de onderhavige zaak hebben geleid
18.      WhatsApp is een bedrijf dat diensten voor bellen en het uitwisselen van berichten via het internet aanbiedt (hierna: „berichtendienst”).
19.      Om bij dit bedrijf een account aan te maken voor het gebruik van deze berichtendienst, moet een gebruiker akkoord gaan met zijn gebruiksvoorwaarden en zijn privacybeleid.(17)
20.      Op 24 mei 2018 heeft WhatsApp haar privacybeleid gewijzigd om rekening te houden met de bij de AVG ingevoerde wijzigingen. Dit beleid zou vanaf 25 mei 2018 van toepassing zijn.(18) Bestaande gebruikers kregen de keuze om deze wijzigingen te accepteren of de berichtendienst van rekwirante niet langer te gebruiken.
21.      Vervolgens heeft de Data Protection Commission (toezichthoudende autoriteit op het gebied van bescherming van persoonsgegevens van natuurlijke personen, Ierland; hierna: „Ierse toezichthoudende autoriteit”) een aantal klachten van individuele betrokkenen ontvangen over de gegevensverwerkingsactiviteiten van rekwirante.(19)
22.      In december 2018 heeft de Ierse toezichthoudende autoriteit, na een voorlopige beoordeling van de klachten, een onderzoek ingesteld naar de vraag of WhatsApp had voldaan aan de transparantieverplichtingen uit hoofde van de AVG die krachtens de artikelen 12 tot en met 14 van deze verordening op dit bedrijf rusten met betrekking tot het verstrekken van informatie aan zowel gebruikers als niet-gebruikers van haar berichtendienst, alsmede met betrekking tot de transparantie van die informatie.(20)
23.      Aangezien de berichtendienst van WhatsApp grensoverschrijdende verwerking binnen de gehele Unie met zich meebrengt, heeft de Ierse toezichthoudende autoriteit, overeenkomstig haar verplichtingen uit hoofde van de AVG, haar ontwerpbesluit verspreid onder de andere betrokken nationale toezichthoudende autoriteiten.(21)
24.      In reactie daarop heeft de Ierse toezichthoudende autoriteit bezwaren ontvangen van de toezichthoudende autoriteiten van Duitsland (op federaal niveau), Hongarije, Nederland, Polen, Frankrijk, Italië, Portugal en de Duitse deelstaat Baden-Württemberg.(22) Daarnaast heeft zij een aantal opmerkingen over dit ontwerpbesluit ontvangen, van de toezichthoudende autoriteiten van Oostenrijk, Nederland, Denemarken, Polen, België, Frankrijk en de Duitse deelstaat Hamburg.(23)
25.      Aangezien een aantal toezichthoudende autoriteiten relevante en gemotiveerde bezwaren tegen het ontwerpbesluit had geuit waarmee de Ierse toezichthoudende autoriteit het niet eens was, heeft zij de bezwaren ter beslechting voorgelegd aan het EDPB.(24)
26.      Op 28 juli 2021 heeft het EDPB het litigieuze besluit vastgesteld en het vervolgens ter kennis gebracht van de Ierse en de andere betrokken toezichthoudende autoriteiten.(25)
27.      In het litigieuze besluit geeft het EDPB de Ierse toezichthoudende autoriteit de aanwijzing om een aantal vaststellingen in het ontwerpbesluit te wijzigen en de daarin voorgestelde geldboeten te verhogen.
28.      In wezen houdt het litigieuze besluit in dat de Ierse toezichthoudende autoriteit moet vaststellen dat „lossy hashed data”(26) persoonsgegevens zijn in de zin van artikel 4, punt 1), AVG(27) en dat rekwirante de transparantieregels van artikel 5, lid 1, onder a), artikel 13, lid 1, onder d), en lid 2, onder e), en artikel 14 AVG niet heeft nageleefd.(28)
29.      Wat procedurele vaststellingen en geldboeten betreft, houdt het litigieuze besluit in dat de nalevingstermijn van rekwirante moet worden verkort van zes maanden tot drie maanden, dat de Ierse toezichthoudende autoriteit het criterium voor de hoogte van de geldboeten verkeerd heeft uitgelegd, en dat de bedragen van de door die autoriteit voorgenomen geldboeten moeten worden verhoogd.(29)
30.      Op basis van deze aanwijzingen heeft de Ierse toezichthoudende autoriteit haar ontwerpbesluit gewijzigd en heeft zij op 20 augustus 2021 het definitieve nationale besluit vastgesteld.(30)
31.      Op 1 november 2021 heeft rekwirante bij het Gerecht beroep tot nietigverklaring van het litigieuze besluit ingesteld.
32.      Op 7 december 2022 heeft het Gerecht de bestreden beschikking gegeven, waarbij het beroep van rekwirante niet-ontvankelijk is verklaard.
33.      Bij die beschikking heeft het Gerecht in wezen geoordeeld dat het litigieuze besluit geen voor beroep vatbare handeling is voor de toepassing van artikel 263, eerste alinea, VWEU en dat rekwirante niet rechtstreeks door dit besluit wordt geraakt in de zin van artikel 263, vierde alinea, VWEU.
34.      De bestreden beschikking is als volgt opgebouwd:
–        In punt 40 stelt het Gerecht vast dat het litigieuze besluit rekwirante individueel raakt.
–        In de punten 42 tot en met 49 gaat het Gerecht in op de vraag of het litigieuze besluit een voor beroep vatbare handeling is in de zin van artikel 263, eerste alinea, VWEU, en komt het tot de slotsom dat dit niet het geval is.
–        In de punten 50 tot en met 65 onderzoekt het Gerecht of het litigieuze besluit rekwirante rechtstreeks raakt in de zin van artikel 263, vierde alinea, VWEU. Het komt tot de slotsom dat het de rechtspositie van rekwirante niet rechtstreeks aantast en het de Ierse toezichthoudende autoriteit een beoordelingsmarge heeft gelaten, zodat niet is voldaan aan de voorwaarden voor rechtstreekse geraaktheid.
–        In de punten 66 tot en met 71 leidt het Gerecht hieruit af dat het beroep tot nietigverklaring van rekwirante niet-ontvankelijk is en zet het bovendien uiteen hoe zijn oordeel strookt met de logica van het bij de Verdragen in het leven geroepen stelsel van rechtsmiddelen.
C.      Procedure bij het Hof
35.      Met haar hogere voorziening van 17 februari 2023 verzoekt rekwirante het Hof de bestreden beschikking te vernietigen, het beroep ontvankelijk te verklaren, de zaak terug te verwijzen naar het Gerecht voor een uitspraak ten gronde, en het EDPB te verwijzen in de kosten.
36.      De Duitse regering heeft geïntervenieerd aan de zijde van het EDPB.
37.      Op 26 november 2024 heeft een terechtzitting plaatsgevonden, waarop rekwirante en het EDPB pleidooi hebben gehouden.
III. Analyse
38.      Ter ondersteuning van haar hogere voorziening voert rekwirante twee middelen aan. Met het eerste middel van haar hogere voorziening verwijt zij het Gerecht een onjuiste uitlegging van het begrip „voor beroep vatbare handeling”, zoals dat voortvloeit uit artikel 263, eerste alinea, VWEU, en van het begrip „rechtstreekse geraaktheid”, zoals dat is vervat in artikel 263, vierde alinea, VWEU. Deze onjuiste opvatting heeft in casu geleid tot een onjuiste toepassing van artikel 263 VWEU, waardoor het Gerecht het litigieuze besluit ten onrechte heeft aangemerkt als een handeling waartegen rekwirante niet kan opkomen. Met het tweede middel van haar hogere voorziening verwijt rekwirante het Gerecht een onjuiste uitlegging en toepassing van artikel 65, lid 1, AVG ten aanzien van het litigieuze besluit.
39.      In deze conclusie zal ik het Hof in overweging geven te oordelen dat het Gerecht de krachtens artikel 263, eerste en vierde alinea, VWEU vereiste analyse onjuist heeft toegepast op het coherentiemechanisme waarin de AVG voorziet. Dit betekent dat het eerste middel van de hogere voorziening moet worden aanvaard en de bestreden beschikking moet worden vernietigd. Het tweede middel van de hogere voorziening hoeft bijgevolg niet te worden behandeld.
40.      Buiten de directe context van de onderhavige hogere voorziening wil ik er echter op wijzen dat deze zaak ook een vraag opwerpt die meer horizontaal van aard is, namelijk de vraag welke onderzoeksstappen moeten worden gevolgd om de ontvankelijkheid te bepalen van een beroep tot nietigverklaring van een handeling die in het kader van een samengestelde procedure is vastgesteld.
41.      Samengestelde procedures verschillen aanmerkelijk van elkaar, aangezien zij elk specifiek zijn ontworpen in het kader van de afgeleide handeling van de Unie waarbij zij zijn ingevoerd, om te beantwoorden aan een specifiek doel op een bepaald gebied van bestuurlijke besluitvorming op grond van het Unierecht.
42.      Bij een onjuiste opvatting van de onderzoeksstappen voor de beoordeling van de ontvankelijkheid van door natuurlijke of rechtspersonen ingestelde beroepen tot nietigverklaring van handelingen die in het kader van dergelijke procedures zijn vastgesteld, bestaat het gevaar dat het Gerecht dergelijke personen opnieuw op ongerechtvaardigde wijze de toegang tot de Unierechter ontzegt in toekomstige zaken die betrekking hebben op verschillende soorten samengestelde procedures.
43.      De in artikel 263 VWEU neergelegde voorwaarden blijven echter dezelfde, ondanks deze verschillende structuren. De algemene regels inzake de ontvankelijkheid van door natuurlijke of rechtspersonen ingestelde beroepen tegen handelingen die in het kader van een samengestelde procedure zijn vastgesteld, moeten dan ook op dezelfde wijze – volgens dezelfde onderzoeksstappen – op al deze samengestelde procedures worden toegepast, met inachtneming van de bijzonderheden van elke procedure.
44.      In mijn analyse zal ik trachten aan te tonen dat het Gerecht, geïnspireerd door de bijzonderheden van het coherentiemechanisme van de AVG, bij zijn beoordeling van de in artikel 263 VWEU neergelegde ontvankelijkheidsvoorwaarden bepaalde onnodige (en misleidende) onderzoeksstappen heeft ingevoerd. Bijvoorbeeld de vraag of het litigieuze besluit in deze procedure een tussenhandeling is, leidt mijns inziens af van de relevante vraag of dat besluit een definitieve en bindende handeling is – de enige juiste vraag in het kader van het op grond van artikel 263, eerste alinea, VWEU te verrichten onderzoek. Ook het onderzoek of het litigieuze besluit rechtstreeks aan rekwirante kan worden tegengeworpen, leidt af van de analytische vraag of dit besluit op zich de rechtspositie van rekwirante aantast, zoals artikel 263, vierde alinea, VWEU vereist.
45.      Bij de motivering van zijn oordeel over de (niet-)ontvankelijkheid in een specifieke zaak verwijst het Hof vaak naar de bijzonderheden van de samengestelde procedure die in de desbetreffende zaak aan de orde is, en onderscheidt het deze bijzonderheden niet zelden van de kenmerken van een andere procedure waarin het tot een andere conclusie is gekomen.(31) Dergelijke verklaringen van het Hof kunnen niet worden veralgemeend en mechanisch worden toegepast op nieuwe zaken.(32)
46.      Het Gerecht heeft zich in zijn analyse gebaseerd op een aantal arresten van het Hof, met name op de arresten IBM(33) en Deutsche Post(34).
47.      Ik zal het Hof in overweging geven om op een aantal van deze arresten terug te komen en te verduidelijken dat bepaalde daarin opgenomen vaststellingen niet tot doel hadden de voorwaarden van het VWEU aan te vullen. Die vaststellingen waren veeleer bedoeld ter precisering van de toepassing van de Verdragsregels op de specifieke situaties die aan die zaken ten grondslag lagen. Wanneer uitspraken die het Hof in eerdere zaken heeft gedaan zonder meer worden overgenomen in latere arresten die uit andere omstandigheden voortkomen, kan dit het Gerecht – zoals in casu is gebeurd – tot een onjuiste conclusie brengen over de ontvankelijkheid van een beroep tot nietigverklaring.
48.      De onderhavige zaak biedt het Hof derhalve de mogelijkheid om nog eens uiteen te zetten welke onderzoeksstappen noodzakelijk en toereikend zijn om vast te stellen of een particulier een rechtstreeks beroep tot nietigverklaring kan instellen.
49.      In dit verband is het mijns inziens van belang dat het Hof duidelijk twee afzonderlijke analytische stappen onderscheidt bij de toetsing van de voorwaarden voor ontvankelijkheid op grond van artikel 263 VWEU: eerst moet worden nagegaan of een handeling een voor beroep vatbare handeling is in de zin van artikel 263, eerste alinea, VWEU, en vervolgens moet, wanneer die handeling vatbaar is voor beroep, op grond van artikel 263, vierde alinea, VWEU worden nagegaan of een bepaalde verzoekende partij – een natuurlijke of rechtspersoon – het recht heeft om die handeling aan te vechten.
50.      Gelet op een en ander is mijn analyse als volgt opgebouwd. Ik begin met de prealabele kwestie dat de onderhavige vordering niet te laat is ingesteld (A). Vervolgens zal ik de hogere voorziening ten gronde onderzoeken en uiteenzetten waarom ik van mening ben dat het Hof de bestreden beschikking moet vernietigen. Overeenkomstig de opbouw van het eerste middel van de hogere voorziening zal ik allereerst uiteenzetten dat het Gerecht de voorwaarden voor de vaststelling of het litigieuze besluit een voor beroep vatbare handeling is, heeft verward met de voorwaarden voor de vaststelling dat rekwirante rechtstreeks wordt geraakt. Op basis hiervan zal ik vaststellen dat het Gerecht mijns inziens ten onrechte heeft geoordeeld dat het litigieuze besluit geen voor beroep vatbare handeling is (B). Vervolgens zal ik uitleggen dat het Gerecht ook blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat het litigieuze besluit rekwirante niet rechtstreeks raakt (C). Ten slotte zal ik aantonen dat, anders dan het Gerecht heeft geoordeeld, de logica van het stelsel van rechtsmiddelen zoals dat in de Verdragen is opgezet en door het Hof is uitgelegd, vereist dat over de geldigheid van het litigieuze besluit wordt beslist in het kader van een rechtstreeks beroep bij de Unierechter (D).
A.      Zaak niet te laat aangebracht
51.      In zijn memorie van antwoord betoogt het EDPB dat het beroep van rekwirante te laat is ingesteld.(35) Het EDPB verwijst naar een brief in het dossier van het Hof van 16 augustus 2021, waaruit blijkt dat de Ierse toezichthoudende autoriteit rekwirante reeds op 13 augustus 2021 in kennis heeft gesteld van de „relevante inhoud” van het litigieuze besluit, vóór de bekendmaking ervan door het EDPB op zijn website. Dienovereenkomstig betoogt het EDPB dat de termijn om een beroep tot nietigverklaring in te stellen „uiterlijk op 25 oktober 2021” zou zijn verstreken, dat wil zeggen vóór 1 november 2021, de datum waarop het verzoekschrift bij het Gerecht is neergelegd.
52.      Dit argument moet naar ik meen worden verworpen.
53.      Uit de rechtspraak blijkt duidelijk dat de verwijzing in de zesde alinea van artikel 263 VWEU naar de datum waarop van de handeling kennis is gekregen, subsidiair is ten opzichte van de criteria van bekendmaking of kennisgeving van die handeling.(36)
54.      In casu is het litigieuze besluit niet ter kennis gebracht van rekwirante. Het EDPB is enkel verplicht om zijn besluit rechtstreeks ter kennis te brengen van de Ierse leidende toezichthoudende autoriteit en de betrokken nationale toezichthoudende autoriteiten.(37)
55.      Derhalve moet worden nagegaan of het litigieuze besluit is bekendgemaakt in de zin van artikel 263, zesde alinea, VWEU.
56.      Artikel 263 VWEU verbindt geen specifieke voorwaarden aan de handeling tot bekendmaking.
57.      Aangezien het Hof er echter de voorkeur aan heeft gegeven om de door de Verdragen voorgeschreven termijnen aldus uit te leggen dat elke ongerechtvaardigde beperking van het recht op een doeltreffende voorziening in rechte moet worden vermeden(38), moet het begrip „bekendmaking” ruim worden opgevat.(39)
58.      In dit verband heeft het Hof reeds de gelegenheid gehad om te oordelen dat de bekendmaking op een website, wanneer dit door het afgeleide Unierecht is voorgeschreven, voldoet aan het in artikel 263, zesde alinea, VWEU neergelegde vereiste van „bekendmaking”.(40)
59.      In casu is de bekendmaking van bindende besluiten van het EDPB, zoals het litigieuze besluit, voorgeschreven bij artikel 65, lid 5, derde volzin, AVG.
60.      Aangezien rekwirante het litigieuze besluit heeft aangevochten binnen de termijnen die gelden vanaf de datum van bekendmaking ervan op de website van het EDPB (2 september 2021), is het feit dat zij ook vóór de verplichte bekendmaking ervan kennis heeft kunnen hebben van de materiële inhoud van dat besluit, irrelevant voor de ontvankelijkheid van het onderhavige beroep tot nietigverklaring.(41)
61.      Gelet op het voorgaande hoeft niet te worden bepaald op welk tijdstip rekwirante precies kennis heeft genomen van de inhoud van het litigieuze besluit.
62.      Ik geef het Hof derhalve in overweging om het argument van het EDPB dat het beroep bij het Gerecht te laat is ingesteld, af te wijzen.
B.      Het litigieuze besluit is een voor beroep vatbare handeling
1.      Twee vragen die analytisch moeten worden gescheiden
63.      Met haar eerste en tweede argument van het eerste middel van de hogere voorziening betoogt rekwirante dat, anders dan het Gerecht stelt, niet hoeft te worden nagegaan of een handeling een aanmerkelijke wijziging in de rechtspositie van rekwirante teweegbrengt om te kunnen vaststellen of die handeling een voor beroep vatbare handeling is.
64.      Ik ben het met rekwirante eens. De vraag of een handeling een voor beroep vatbare handeling is, verschilt van de vraag of een bepaalde verzoeker – een natuurlijke of rechtspersoon – überhaupt tegen die handeling kan opkomen, mits het een voor beroep vatbare handeling is.
65.      De vraag of een handeling een voor beroep vatbare handeling is, houdt verband met de analyse uit hoofde van artikel 263, eerste alinea, VWEU. Zij vereist een andere, afzonderlijke onderzoeksmethode, waarin andere vragen worden gesteld dan die welke relevant zijn om (met het oog op artikel 263, vierde alinea, VWEU) te bepalen of een handeling de rechtspositie van de verzoekende partij aantast.
66.      Deze conclusie volgt uit de tekst, de opbouw en de ontstaansgeschiedenis van artikel 263 VWEU (a) en is niet in strijd met de rechtspraak van het Hof (b).
a)      Tekst, opbouw en ontstaansgeschiedenis van artikel 263 VWEU
67.      De beoordeling van de vraag of het litigieuze besluit het soort handeling is dat door de Unierechter op geldigheid kan worden getoetst, moet om verschillende redenen worden onderscheiden van de vraag of deze handeling de rechtspositie van rekwirante aantast.
68.      In de eerste plaats is in artikel 263, eerste alinea, VWEU bepaald welk soort handeling bij de Unierechter kan worden aangevochten. Bij die vaststelling wordt niet in aanmerking genomen welke persoon het beroep instelt.
69.      Het antwoord op de vraag of een handeling een voor beroep vatbare handeling is, moet dus hetzelfde luiden, ongeacht of het beroep tot nietigverklaring is ingesteld door een geprivilegieerde (zoals opgesomd in artikel 263, tweede alinea, VWEU), een semi-geprivilegieerde (zoals opgesomd in artikel 263, derde alinea, VWEU) of een niet-geprivilegieerde (zoals opgesomd in artikel 263, vierde alinea, VWEU) verzoeker.
70.      In de tweede plaats moet, om te kunnen vaststellen of een handeling vatbaar is voor beroep, worden beoordeeld of die handeling bindende rechtsgevolgen kan hebben ten aanzien van een derde.(42) Dit hoeft niet de partij te zijn die het betrokken beroep tot nietigverklaring heeft ingesteld.
71.      Zoals ik hierna zal toelichten, volgt dit vereiste uit de huidige bewoordingen van artikel 263, eerste alinea, VWEU, die na verschillende wijzigingen is ontstaan, en uit de rechtspraak van het Hof, die een grote invloed heeft gehad op de totstandkoming van deze wijzigingen.
72.      In zijn huidige versie noemt artikel 263, eerste alinea, VWEU als voor beroep vatbare handelingen i) wetgevingshandelingen, ii) handelingen van de Raad, de Commissie en de Europese Centrale Bank, voor zover het geen aanbevelingen of adviezen betreft, en iii) handelingen van het Europees Parlement en de Europese Raad, alsmede handelingen van de organen of instanties van de Unie waarmee rechtsgevolgen ten aanzien van derden worden beoogd.
73.      Het oorspronkelijke EEG-Verdrag somde de voor beroep vatbare handelingen niet op, maar definieerde deze slechts in negatieve zin, als „handelingen van de Raad en van de Commissie, voor zover het geen aanbevelingen of adviezen betreft”.(43)
74.      Aangezien het VWEU bepaalt dat aanbevelingen en adviezen niet verbindend zijn(44), heeft het Hof vastgesteld dat alle handelingen (van de instellingen van de Unie en andere organen) die beogen rechtsgevolg teweeg te brengen, voor beroep vatbare handelingen zijn, ongeacht de vorm of benaming.(45)
75.      Als een handeling geen bindende rechtsgevolgen heeft, is het beroep niet-ontvankelijk, ongeacht of het is ingesteld door geprivilegieerde of niet-geprivilegieerde verzoekers.(46)
76.      De vervolgvraag – of de handeling rekwirantes rechtspositie aantast in de zin van artikel 263, vierde alinea, VWEU – hoeft dus niet te worden beantwoord.(47)
77.      Uit de rechtspraak en de bewoordingen van artikel 263, eerste alinea, VWEU blijkt dat een handeling juridisch bindend is wanneer daarmee rechtsgevolgen ten aanzien van derden worden beoogd. Wat houdt dit in?
78.      Om te worden geacht bindende rechtsgevolgen ten aanzien van derden te hebben, moet een handeling rechtsgevolgen sorteren buiten de instelling die of het orgaan dat haar heeft vastgesteld. Een handeling die enkel „intern” verplichtingen schept, dat wil zeggen voor de instelling die de handeling zelf heeft vastgesteld, maar niet „extern”, dat wil zeggen voor derden, is geen voor beroep vatbare handeling.(48)
79.      De derde voor wie de handeling juridisch bindende werking heeft, hoeft niet altijd de verzoekende partij te zijn.(49)
80.      Voorts heeft het Hof gepreciseerd dat een handeling slechts gevolgen heeft buiten de instelling indien de instelling die de handeling heeft vastgesteld daarmee zijn definitieve standpunt heeft bepaald.(50)
81.      Een standpunt is definitief indien de instelling die of het orgaan dat de handeling heeft vastgesteld, het niet meer kan wijzigen; met andere woorden, de instelling of het orgaan kan de uit die handeling voortvloeiende rechtsgevolgen slechts voorkomen door de handeling in te trekken.(51) Indien de definitieve handeling niet door haar opsteller wordt ingetrokken, kunnen haar rechtsgevolgen uitsluitend teniet worden gedaan door ongeldigverklaring ervan in een gerechtelijke procedure.
82.      Een en ander betekent voor de onderhavige zaak het volgende: om te beslissen of het litigieuze besluit een voor beroep vatbare handeling is, was het noodzakelijk en toereikend geweest dat het Gerecht vaststelde dat het litigieuze besluit het definitieve standpunt van het EDPB vertegenwoordigde en dat dit besluit een verplichting oplegde aan iemand buiten dat orgaan – in casu de Ierse toezichthoudende autoriteit.
83.      Voor die toets hoefde niet te worden nagegaan of deze handeling ook de rechtspositie van rekwirante aanmerkelijk wijzigt. Deze laatste vraag betreft de rechtstreekse geraaktheid en niet de hoedanigheid van een voor beroep vatbare handeling.(52)
84.      Zou uit de rechtspraak waarop het Gerecht zich heeft beroepen een andere conclusie moeten worden getrokken?
b)      Rechtspraak die de twee voorwaarden lijkt samen te voegen
85.      In punt 41 van de bestreden beschikking heeft het Gerecht uiteengezet dat moet worden onderzocht „of het [litigieuze] besluit rechtsgevolgen heeft die de rechtspositie van WhatsApp aanmerkelijk wijzigen, en of het haar rechtstreeks raakt in de zin van artikel 263, vierde alinea, VWEU”.(53)
86.      De conclusie van het Gerecht dat afzonderlijk moet worden nagegaan of, enerzijds, het litigieuze besluit de rechtspositie van WhatsApp aanmerkelijk wijzigt, en, anderzijds, dit besluit dit bedrijf rechtstreeks raakt, lijkt te zijn gebaseerd op de door het Gerecht aangehaalde rechtspraak, namelijk de arresten in de zaken IBM en Deutsche Post.(54)
87.      Ik kom dan ook op deze arresten terug.
88.      In punt 9 van het arrest in de zaak IBM heeft het Hof verklaard dat „als handelingen of besluiten die vatbaar zijn voor beroep tot nietigverklaring in de zin van artikel 173, te beschouwen [zijn] maatregelen die bindende rechtsgevolgen in het leven roepen, welke de belangen van de verzoeker kunnen aantasten doordat zij diens rechtspositie aanmerkelijk wijzigen”.(55)
89.      Deze bewoordingen, die in een groot aantal latere arresten door zowel het Hof(56) als het Gerecht(57) zijn herhaald, zijn aldus uitgelegd – en kunnen ook in de toekomst aldus worden uitgelegd – dat, om te kunnen bepalen of een handeling een voor beroep vatbare handeling is in de zin van artikel 263, eerste alinea, VWEU, ook moet worden nagegaan of de rechtspositie van een verzoeker wordt aangetast.(58) Ook het Gerecht lijkt punt 9 van het arrest in de zaak IBM  aldus te hebben opgevat (zie punt 86 van deze conclusie).
90.      Dit is volgens mij geen juiste (of nuttige) uitlegging van dat punt.
91.      Mijns inziens heeft het Hof in punt 9 van het arrest in de zaak IBM – in één zin – alle voorwaarden omschreven waaraan moet worden voldaan opdat een niet-geprivilegieerde verzoeker toegang tot de Unierechter krijgt, namelijk enerzijds de voorwaarden van artikel 263, eerste alinea, VWEU en anderzijds de voorwaarden van artikel 263, vierde alinea, VWEU.
92.      Met deze zin maakt het Hof de vraag naar de gevolgen van de handeling voor de verzoekende partij geen onderdeel van de beoordeling of aan de voorwaarden van artikel 263, eerste alinea, VWEU is voldaan. Een handeling kan immers in het algemeen nog steeds als een voor beroep vatbare handeling worden beschouwd, wanneer zij in een concreet geval niet kan worden aangevochten door een bepaalde niet-geprivilegieerde verzoeker, omdat zij geen aanmerkelijke wijziging teweegbrengt in de rechtspositie van die verzoeker.
93.      De verwarring die mogelijk is ontstaan door de herhaaldelijk gebruikte bewoordingen uit het arrest in de zaak IBM heeft het Hof mijns inziens in de volgende punten van het arrest in de zaak Deutsche Post getracht weg te nemen:
„36      Uit vaste rechtspraak betreffende door de lidstaten of de instellingen ingestelde beroepen tot nietigverklaring blijkt dat als voor beroep vatbare handelingen in de zin van artikel 263 VWEU worden aangemerkt alle door de instellingen vastgestelde bepalingen, ongeacht de vorm, die tot doel hebben dwingende rechtsgevolgen tot stand te brengen […].
37      Aangaande het beroep tot nietigverklaring dat door een natuurlijke persoon of rechtspersoon tegen een handeling van een instelling wordt ingesteld, heeft het Hof bij herhaling geoordeeld dat dit beroep enkel openstaat indien de handeling bindende rechtsgevolgen in het leven roept die de belangen van de verzoeker aantasten doordat zij diens rechtspositie aanmerkelijk wijzigen […].[(59)]
38      Daarbij moet evenwel worden benadrukt dat de in het vorige punt vermelde rechtspraak is ontwikkeld in het kader van beroepen die door natuurlijke of rechtspersonen bij de rechter van de Unie worden ingesteld tegen handelingen die tot hen zijn gericht. Wanneer – zoals in de zaak die tot de beschikking Deutsche Post/Commissie heeft geleid[(60)] – door een niet-geprivilegieerde verzoekende partij beroep tot nietigverklaring tegen een niet tot haar gerichte handeling wordt ingesteld, valt het vereiste dat de bindende rechtsgevolgen van de bestreden maatregel de belangen van de verzoekende partij aantasten doordat zij haar rechtspositie aanmerkelijk wijzigen, samen met de in artikel 263, vierde alinea, VWEU gestelde voorwaarden.”
94.      Naar mijn mening heeft het Hof in het arrest in de zaak Deutsche Post willen verduidelijken dat punt 9 van zijn arrest in de zaak IBM betrekking heeft op een situatie waarin de betwiste handeling tot een niet-geprivilegieerde verzoekende partij is gericht. Voor het antwoord op de vraag of een handeling bindende rechtsgevolgen ten aanzien van derden in het leven roept, moet in een dergelijke situatie immers altijd worden beoordeeld of die handeling gevolgen heeft voor de verzoeker, tot wie de handeling is gericht. In deze situatie valt de vraag of een handeling bindende rechtsgevolgen heeft, samen met de vraag of zij de rechtspositie van de verzoeker wijzigt.
95.      Wanneer de betrokken handeling echter niet tot de niet-geprivilegieerde verzoeker is gericht, gaat de vraag of die handeling een aanmerkelijke wijziging in zijn rechtspositie teweegbrengt, over de rechtstreekse geraaktheid, die moet worden beoordeeld op grond van artikel 263, vierde alinea, VWEU – en niet op grond van artikel 263, eerste alinea, VWEU.
96.      De vaak onjuist aangehaalde formulering dat de vraag of de handeling rechtsgevolgen sorteert die een aanmerkelijke wijziging teweegbrengen, „samenvalt” met het vereiste van rechtstreekse geraaktheid in artikel 263, vierde alinea, VWEU, geeft in feite uitdrukking aan de opvatting van het Hof dat de rechtstreekse geraaktheid los van en aanvullend op de vraag of de handeling bindende rechtsgevolgen sorteert, moet worden onderzocht.
97.      In zijn recentere rechtspraak gaat het Hof na het aanhalen van punt 38 van het arrest in de zaak Deutsche Post in het algemeen over tot het onderzoek of de betrokken handeling de niet-geprivilegieerde verzoeker, tot wie de betwiste handeling niet is gericht, rechtstreeks raakt.(61)
98.      Bijgevolg mag het arrest in de zaak IBM, zoals dat in het arrest in de zaak  Deutsche Post is toegelicht, met betrekking tot situaties waarin een handeling tot een andere persoon dan de verzoekende partij is gericht niet worden gelezen als een samensmelting van de vereisten van de eerste en vierde alinea van artikel 263, VWEU.
99.      In een dergelijke situatie, dat wil zeggen wanneer de handeling tot iemand anders dan de verzoeker is gericht, staat het vereiste dat de handeling juridisch bindend is, los van het vereiste dat deze handeling een aanmerkelijke wijziging in de rechtspositie van de verzoeker teweegbrengt.
100. De ontvankelijkheid van het door een verzoeker ingestelde beroep kan in deze gevallen niet worden bepaald door enkel te beoordelen of de betrokken handeling bindende rechtsgevolgen sorteert voor degene tot wie zij gericht is of voor iemand anders; het Gerecht moet ook nagaan of de betrokken handeling de rechtspositie van de verzoeker aantast. Dit volgt uit de aanvullende ontvankelijkheidsvoorwaarde van artikel 263, vierde alinea, VWEU.
101. In zijn arrest in de zaak Deutsche Post heeft het Hof juist deze methode gevolgd en heeft het, in twee afzonderlijke stappen, eerst vastgesteld dat de handeling juridisch bindend was en pas daarna dat zij de niet-geprivilegieerde verzoeker rechtstreeks raakte. Voorts is van belang dat het Hof het in het onderdeel van de analyse betreffende de vraag of de handeling juridisch bindend was, niet relevant heeft geacht om te bepalen of die handeling voorbereidend was in het kader van de meeromvattende procedure waarbinnen zij was vastgesteld.(62) Volgens het Hof ging het er bij deze analyse om dat het besluit autonome rechtsgevolgen had, zodat beroep tot nietigverklaring tegen die handeling kon worden ingesteld.(63) Pas na te hebben vastgesteld dat het Gerecht blijk had gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat de bestreden handeling niet juridisch bindend was, aangezien het een voorbereidende handeling was(64), is het Hof overgegaan tot de tweede stap van de analyse, waarin het heeft vastgesteld dat die handeling ook de betrokken niet-geprivilegieerde rekwirante, in die zaak Deutsche Post AG, rechtstreeks en individueel raakte.(65)
102. Mijns inziens is het doel van de drie in punt 93 van deze conclusie aangehaalde punten van het arrest in de zaak Deutsche Post dus juist om de verwarring die door het arrest in de zaak IBM kon zijn ontstaan, weg te nemen en een onderscheid te maken tussen de analyse van het juridisch bindende karakter van de betwiste handeling en de analyse van de vraag of deze handeling de rechtspositie van de verzoekende partij aantast.
103. In casu heeft het Gerecht geen onderscheid gemaakt tussen deze twee onderzoeksstappen. Door te oordelen dat het litigieuze besluit op zich de rechtspositie van rekwirante niet aantast, is het Gerecht ten onrechte tot de slotsom gekomen dat het litigieuze besluit geen voor beroep vatbare handeling is. Het heeft zich in het kader van deze analyse niet gericht op de vraag of het litigieuze besluit juridisch bindende werking heeft ten aanzien van derden. Het heeft zich veeleer gericht op de vraag of die handeling vanuit het oogpunt van rekwirante als tussenhandeling moet worden beschouwd.(66) Hiermee heeft het Gerecht op een soortgelijke wijze blijk gegeven van een onjuiste opvatting als in zijn beschikking in de zaak Deutsche Post/Commissie(67) van vele jaren eerder, die het Hof bij zijn arrest in de zaak Deutsche Post heeft vernietigd.
104. Naar mijn mening is de vraag of een handeling „voorbereidend” of „tussentijds” is, overbodig en maakt zij het onderzoek in het kader van de eerste en vierde alinea van artikel 263, VWEU onnodig ingewikkeld. Zoals uit de onderhavige zaak blijkt, kan een dogmatisch beroep op deze begrippen in feite tot een onjuiste conclusie leiden met betrekking tot de ontvankelijkheid van een beroep tot nietigverklaring. Thans zal ik op deze kwestie ingaan.
2.      Overbodige vragen of een handeling „voorbereidend” of „tussentijds” is en of zij „tegenwerpbaar” is
105. In punt 42 van de bestreden beschikking heeft het Gerecht het voor zijn beoordeling van de ontvankelijkheid van belang geacht dat het litigieuze besluit (i) een „voorbereidende” of „tussen‑” handeling vormt in een procedure die moet worden afgesloten met een definitief besluit van een nationale toezichthoudende autoriteit, en (ii) niet rechtstreeks aan rekwirante kan worden tegengeworpen.
106. Geen van deze twee elementen – het „voorbereidende” of „tussentijdse” karakter van de handeling, of de rechtstreekse tegenwerpbaarheid ervan aan rekwirante – is vanuit analytisch oogpunt relevant voor het antwoord op de vraag of deze handeling een voor beroep vatbare handeling is voor de toepassing van artikel 263, eerste alinea, VWEU.
107. Deze elementen zijn evenmin relevant voor de toetsing of die handeling rekwirante rechtstreeks raakt in de zin van artikel 263, vierde alinea, VWEU (waarop ik in onderdeel C van deze conclusie zal ingaan).
108. Ook de vraag of de betrokken handeling „definitief” is, dat wil zeggen of zij een bepaalde samengestelde procedure afsluit, dan wel of er nog een „andere” handeling van dezelfde of van een andere instelling moet volgen, doet niet ter zake voor de bepaling of de betrokken handeling vatbaar is voor beroep. Zoals ik in punt 78 van deze conclusie heb uiteengezet, is de juiste vraag om na te gaan of een handeling kan worden aangevochten immers of de betrokken handeling autonome rechtsgevolgen sorteert – die zij alleen kan sorteren indien zij een definitieve of eindhandeling is vanuit het oogpunt van de instelling die of het orgaan dat de handeling heeft vastgesteld.
109. In de bestreden beschikking heeft het Gerecht zich gebaseerd op punt 10 van het arrest in de zaak IBM om te concluderen dat er een beginsel bestaat volgens hetwelk tussentijdse maatregelen geen voor beroep vatbare handelingen zijn.(68) Na dit beginsel te hebben vastgesteld, heeft het Gerecht uiteengezet dat de mogelijkheid om een tussentijdse maatregel aan te vechten een uitzondering vormt, die bestaat wanneer een deze handeling autonome rechtsgevolgen heeft.(69)
110. In punt 10 van zijn arrest in de zaak IBM heeft het Hof echter vastgesteld dat handelingen „in beginsel slechts voor beroep vatbare handelingen zijn wanneer het maatregelen betreft die aan het einde van die procedure het standpunt van de Commissie of de Raad definitief vastleggen”.(70) Het Hof heeft dan ook gepreciseerd dat de beoordeling of een handeling vatbaar is voor beroep, zich moet toespitsen op de vraag of de betrokken handeling, bezien vanuit het oogpunt van de instelling, het definitieve standpunt van die instelling tot uitdrukking brengt.
111. Uit het arrest in de zaak IBM  blijkt dus niet dat er een beginsel bestaat volgens hetwelk tussentijdse handelingen niet vatbaar zijn voor beroep.
112. Bovendien betrof het arrest in de zaak IBM  niet eens een samengestelde procedure, maar een procedure die uitsluitend door de Commissie werd gevoerd. In het kader van die procedure heeft het Hof, na de relevantie van verschillende fasen van de interne procedure van de Commissie te hebben beoordeeld, geconcludeerd dat de brief waartegen in die zaak werd opgekomen, geen definitief standpunt van die instelling tot uitdrukking bracht.(71)
113. Het begrip „tussentijds” of „voorbereidend” kan dus uitsluitend relevant zijn indien het in de interne procedure van een instelling of orgaan wordt gebruikt tegenover het begrip „definitief” of „eind-”.(72)
114. Indien een handeling louter op grond van haar plaats in de samengestelde procedure, waarin vanuit het oogpunt van de verzoekende partij een andere handeling zal bestaan die tot haar zal zijn gericht, als „tussenhandeling” en dus als niet voor beroep vatbaar zou worden opgevat, zou een betrokkene nooit de mogelijkheid hebben om op te komen tegen de eigenlijke handeling die zijn rechtspositie aantast en hem dus rechtstreeks raakt. Dit zou in strijd zijn met artikel 263, vierde alinea, VWEU.
115. Zoals in casu toegepast leidt de gerichtheid van het Gerecht op het „tussentijdse” of „voorbereidende” karakter van het litigieuze besluit af van de enige vraag die in het kader van artikel 263, eerste alinea, VWEU relevant is, namelijk of het standpunt van het EDPB, zoals dat in het litigieuze besluit naar voren is gebracht, het definitieve standpunt van dit orgaan is, dat wil zeggen een standpunt dat bindend is voor derden, ongeacht of nog een andere handeling zal volgen ter „afsluiting” van de procedure waarin het coherentiemechanisme van de AVG voorziet.
116. In casu is het litigieuze besluit een handeling van het EDPB. Bij dit besluit neemt dit orgaan zijn definitieve standpunt in over de vragen of, ten eerste, de door rekwirante gebruikte „lossy hashed data” „persoonsgegevens” zijn in de zin van de AVG, en, ten tweede, of rekwirante de transparantieregels van de AVG heeft geschonden. Beide definitieve vaststellingen hebben als rechtsgevolg dat de Ierse toezichthoudende autoriteit, in haar rol als leidende toezichthoudende autoriteit, verplicht is om haar ontwerpbesluit te wijzigen (dat wil zeggen het besluit waarin zij eerder juist had voorgesteld om tot de tegenovergestelde conclusie te komen). Met het litigieuze besluit verplicht het EDPB deze autoriteit tevens om de toepasselijke nalevingstermijn te verkorten en geeft het bindende aanwijzingen over de wijze waarop de betrokken geldboeten moeten worden berekend. Dit laatste zal resulteren in een verhoging van die geldboeten ten opzichte van de geldboeten die de Ierse toezichthoudende autoriteit wilde opleggen. Vanuit het oogpunt van het EDPB zijn deze vaststellingen definitief, in die zin dat zij het definitieve standpunt van dit orgaan vastleggen ten aanzien van de eraan voorgelegde kwesties. Zij scheppen derhalve een verplichting(73) voor de Ierse toezichthoudende autoriteiten, die alleen teniet kan gaan indien het EDPB zijn besluit intrekt, of indien de Unierechter dit besluit nietig verklaart.
117. Aangezien dit besluit definitief is en bindende rechtsgevolgen sorteert buiten het orgaan dat het heeft vastgesteld, namelijk ten aanzien van de Ierse toezichthoudende autoriteit, had het Gerecht tot de slotsom moeten komen dat het litigieuze besluit voldoet aan de in artikel 263, eerste alinea, VWEU neergelegde voorwaarden en dus moet worden aangemerkt als een voor beroep vatbare handeling.
118. Het tweede overbodige element dat het Gerecht in zijn analyse heeft geïntroduceerd, is de rechtstreekse tegenwerpbaarheid van het besluit van het EDPB aan WhatsApp.
119. Hier kan ik kort over zijn: aangezien de vatbaarheid van een handeling voor beroep niet afhangt van de vraag of en, zo ja, hoe deze handeling de rechtspositie van een verzoekende partij wijzigt, kan de rechtstreekse tegenwerpbaarheid van het litigieuze besluit aan WhatsApp niet relevant zijn voor de analyse op grond van artikel 263, eerste alinea, VWEU. Bovendien is de rechtstreekse tegenwerpbaarheid aan die partij, zoals ik hierna zal uiteenzetten, evenmin relevant als criterium om te beoordelen of het besluit van het EDPB dit bedrijf rechtstreeks raakt.
3.      Tussenconclusie
120. De aanvechtbaarheid van een handeling van een instelling of een orgaan van de Unie bij de Unierechter in de zin van artikel 263, eerste alinea, VWEU moet worden getoetst door na te gaan of die handeling het definitieve standpunt van die instelling of dat orgaan tot uitdrukking brengt, dat bindende rechtsgevolgen sorteert ten aanzien van een persoon buiten die instelling of dat orgaan.
121. Het is voor de aanvechtbaarheid van de handeling bij de Unierechter niet van belang of de derde jegens wie de handeling bindende rechtsgevolgen heeft, dezelfde persoon is als degene die het beroep tot nietigverklaring heeft ingesteld.
122. De vraag of de persoon die beroep heeft ingesteld tegen een voor beroep vatbare handeling, in staat is om die handeling aan te vechten, wordt beantwoord in artikel 263, vierde alinea, VWEU en niet in artikel 263, eerste alinea, VWEU.
123. Het feit dat die handeling een „tussenstap” in een samengestelde procedure vormt, is niet van belang voor de vaststelling of een handeling vatbaar is voor beroep.
124. Door zich te richten op het feit dat het litigieuze besluit binnen het coherentiemechanisme van de AVG niet het definitieve besluit is, in plaats van te beoordelen of dit besluit het onherroepelijke of definitieve besluit van het EDPB is dat bindende rechtsgevolgen sorteert voor de Ierse toezichthoudende autoriteit, heeft het Gerecht in de bestreden beschikking de voorwaarden van artikel 263, eerste alinea, VWEU onjuist beoordeeld.
125. Ik geef het Hof dan ook in overweging om de eerste twee argumenten van het eerste middel van de hogere voorziening te aanvaarden.
C.      Rekwirante wordt rechtstreeks geraakt door het litigieuze besluit
126. Met haar derde en haar vierde argument van het eerste middel van de hogere voorziening betoogt rekwirante dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat zij niet rechtstreeks wordt geraakt door het litigieuze besluit.
127. Volgens rekwirante heeft het Gerecht weliswaar juist geformuleerd dat volgens de rechtspraak van het Hof aan twee voorwaarden moet zijn voldaan om vast te stellen dat een handeling een natuurlijke of rechtspersoon tot wie zij niet is gericht, rechtstreeks raakt(74), maar heeft het Gerecht deze rechtspraak onjuist toegepast.
128. Volgens de door het Gerecht aangehaalde rechtspraak „wordt een natuurlijke of rechtspersoon door de handeling waartegen beroep is ingesteld slechts ‚rechtstreeks geraakt’ als aan twee cumulatieve criteria is voldaan: deze maatregel heeft rechtstreeks gevolgen voor zijn rechtspositie en laat aan degenen tot wie hij is gericht en die met de uitvoering ervan zijn belast, geen enkele beoordelingsbevoegdheid, omdat de uitvoering zuiver automatisch en alleen op grond van de Unieregeling gebeurt, zonder dat daarvoor nadere regels moeten worden gesteld”.(75)
129. De „cumulatieve” toepasselijkheid van deze twee criteria volgt uit rechtspraak waarin de betwiste handeling uitvoeringsmaatregelen noodzakelijk maakte.(76)
130. In een dergelijke situatie kan de betwiste handeling de rechtspositie van de verzoekende partij enkel rechtstreeks aantasten indien het uitvoerende orgaan niet de keuze heeft of en, zo ja, hoe het die handeling uitvoert.(77)
131. In casu is sprake van een dergelijke situatie. Het litigieuze besluit, dat rekwirante betreft, is gericht tot de Ierse toezichthoudende autoriteit en niet tot rekwirante. Het verplicht de Ierse autoriteit om bij de vaststelling van het definitieve besluit, dat tot rekwirante is gericht, haar ontwerpbesluit zodanig te wijzigen dat zij uitvoering geeft aan de vaststellingen in het litigieuze besluit. De vraag of de Ierse toezichthoudende autoriteit na de vaststelling van het litigieuze besluit door het EDPB nog over een beoordelingsmarge beschikte, is bijgevolg relevant om te bepalen of rekwirante rechtstreeks wordt geraakt.
132. Rekwirante betoogt in dit verband dat het Gerecht artikel 263, vierde alinea, VWEU in twee opzichten onjuist heeft uitgelegd. In de eerste plaats heeft het Gerecht bij de beoordeling van de eerste voorwaarde voor rechtstreekse geraaktheid de criteria „tegenwerpbaarheid” en „laatste stap in de procedure” toegepast, terwijl deze geen van beide ter zake doen voor de vaststelling van rechtstreekse geraaktheid. In de tweede plaats heeft het Gerecht bij de beoordeling van de tweede voorwaarde voor rechtstreekse geraaktheid het criterium „beoordelingsbevoegdheid” onjuist toegepast op het litigieuze besluit.
133. Ik ben het op beide punten met rekwirante eens.
1.      Tegenwerpbaarheid van het litigieuze besluit aan rekwirante
134. De eerste onjuiste uitlegging die rekwirante het Gerecht verwijt, is dat het in punt 52 van de bestreden beschikking heeft geoordeeld dat niet is voldaan aan de voorwaarde dat het litigieuze besluit de rechtspositie van WhatsApp rechtstreeks aantast, omdat die handeling haar niet kan worden tegengeworpen.
135. De voorwaarde van „tegenwerpbaarheid” komt niet voor in de tekst van artikel 263, vierde alinea, VWEU en vloeit evenmin voort uit de rechtspraak van het Hof.
136. Daar zijn goede redenen voor. In de meeste situaties waarin een uitvoeringsmaatregel vereist is, hetzij op het niveau van de Unie, hetzij op nationaal niveau, kan het ten uitvoer gelegde Uniebesluit zelf niet worden tegengeworpen aan natuurlijke of rechtspersonen, zelfs al is die handeling tot deze personen gericht. Een uitvoeringsmaatregel is vaak juist vereist omdat de betrokken Uniemaatregel op zichzelf de verzoeker niet kan „bereiken”. In deze situaties kan alleen de uitvoeringsmaatregel worden tegengeworpen aan een natuurlijke of rechtspersoon.
137. Indien de „rechtstreekse tegenwerpbaarheid” van een maatregel aan een natuurlijke of rechtspersoon een voorwaarde voor rechtstreekse geraaktheid zou zijn, zou zich vrijwel nooit een situatie voordoen waarin niet-geprivilegieerde verzoekers kunnen opkomen tegen een handeling van de Unie die uitvoeringsmaatregelen vereist.
138. In feite doet het voor de rechtstreekse geraaktheid niet ter zake of alleen de betrokken uitvoeringsmaatregel tegenwerpbaar is aan een natuurlijke of rechtspersoon en niet de handeling waarvan de geldigheid door die persoon voor de Unierechter wordt betwist. Indien de uitvoeringsmaatregel louter een afspiegeling is van de handeling waartegen beroep is ingesteld, omdat het uitvoerende orgaan niet de keuze had of en, zo ja, hoe het zijn besluit moest opstellen, is het duidelijk dat de betwiste handeling de werkelijke oorzaak is van de aantasting van de rechtspositie van de verzoeker.
139. In casu betekent dit dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door de tegenwerpbaarheid van het litigieuze besluit aan rekwirante in aanmerking te nemen als een relevant element voor de beoordeling of rekwirante door dit besluit rechtstreeks wordt geraakt.
2.      De litigieuze handeling is niet de laatste stap in de procedure waarin het coherentiemechanisme voorziet
140. In hetzelfde punt 52 van de bestreden beschikking heeft het Gerecht geoordeeld dat het litigieuze besluit rekwirante niet rechtstreeks raakt, omdat het niet de laatste stap is in de procedure waarin het coherentiemechanisme van de AVG voorziet, maar veeleer uitvoeringsmaatregelen op nationaal niveau vereist.
141. Uit de voorgaande bespreking volgt reeds dat een persoon ook rechtstreeks door een handeling kan worden geraakt wanneer die handeling uitvoeringsmaatregelen met zich meebrengt.(78)
142. Indien rechtstreekse geraaktheid niet mogelijk zou zijn wanneer een betwiste handeling uitvoeringsmaatregelen met zich meebrengt, zou de tweede voorwaarde voor rechtstreekse geraaktheid in de rechtspraak van het Hof (zie punt 128 van deze conclusie) die het Gerecht in de bestreden beschikking als toepasselijk recht noemt(79), onbegrijpelijk zijn.
143. Bovendien gaat deze uitlegging voorbij aan het onderscheid tussen de voorwaarde dat een regelgevingshandeling geen uitvoeringsmaatregelen met zich meebrengt en de voorwaarde van rechtstreekse geraaktheid, die beide moeten zijn vervuld opdat een niet-geprivilegieerde verzoeker op grond van artikel 263, vierde alinea, VWEU procesbevoegdheid verkrijgt.(80)
144. Het Gerecht heeft dus blijk gegeven van een onjuiste opvatting door te oordelen dat het feit dat de Ierse toezichthoudende autoriteit in het kader van het coherentiemechanisme een besluit ter uitvoering van het litigieuze besluit moet vaststellen, een relevant criterium is voor de beoordeling of laatstgenoemd besluit rekwirante rechtstreeks raakt.
145. Het Gerecht heeft getracht een onderscheid te maken tussen de onderhavige situatie en situaties op het gebied van staatssteun waarin de Commissie vaststelt dat steun onverenigbaar is met de interne markt en de lidstaat die de steun heeft verleend gelast de betrokken steun terug te vorderen.(81) In dergelijke situaties heeft het Hof geoordeeld dat de begunstigden van steun rechtstreeks worden geraakt door een relevant besluit van de Commissie, ook wanneer dat besluit door de betrokken lidstaat ten uitvoer moest worden gelegd en slechts op basis van die uitvoeringsmaatregelen ten uitvoer kon worden gelegd.(82)
146. Ik ben het met rekwirante eens dat het Gerecht zich ten onrechte op deze zaken heeft gebaseerd om de onderhavige situatie daarvan te onderscheiden en vast te stellen dat het litigieuze besluit WhatsApp niet rechtstreeks raakt.(83)
147. Uit deze zaken kunnen juist veeleer argumenten worden afgeleid voor de vaststelling dat het litigieuze besluit WhatsApp wel rechtstreeks raakt. Dit besluit is de oorzaak van de wijziging van de rechtspositie van rekwirante, ongeacht het feit dat de Ierse toezichthoudende autoriteit een „uitvoeringsbesluit” dient vast te stellen. In wezen is dit dus juist de logica die het Hof heeft gevolgd in de door het Gerecht in punt 64 van de bestreden beschikking aangehaalde rechtspraak.
148. Evenzo ben ik van mening dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat het litigieuze besluit niet gelijksoortig was aan besluiten van de Commissie waarbij terugvordering van steun werd gelast, aangezien het litigieuze besluit niet de afronding van de betrokken nationale administratieve procedure vormde.(84) Voor zover zij betrekking heeft op de kwesties waarover het EDPB bij het litigieuze besluit heeft beslist, is de procedure van het coherentiemechanisme echter in feite afgerond, aangezien de Ierse toezichthoudende autoriteit de bevindingen van het litigieuze besluit niet kan wijzigen. Het feit dat deze autoriteit zich daarnaast wellicht moet uitspreken over bepaalde aanvullende kwesties die niet door het litigieuze besluit worden bestreken, doet niet af aan het „definitieve karakter” van de bevindingen van het litigieuze besluit met betrekking tot de kwesties die het heeft beslecht.
149. Gelet op het voorgaande lijkt het mij duidelijk dat het litigieuze besluit de rechtspositie van rekwirante aantast, aangezien daarin, ten eerste, is vastgesteld dat in haar „lossy hashing”-procedure persoonsgegevens worden verwerkt en, ten tweede, dat de handelswijze van dit bedrijf in strijd is met bepaalde transparantieregels die de AVG aan verwerkingsverantwoordelijken oplegt.
150. Deze vaststelling alleen al schept voor rekwirante de wettelijke verplichting om haar handelswijze te wijzigen. Bovendien vormt zij de rechtsgrondslag voor het opleggen van hogere geldboeten aan rekwirante door de Ierse toezichthoudende autoriteit. Zonder het litigieuze besluit zou deze autoriteit dit niet kunnen doen. De enige reden waarom zij deze vaststellingen in haar tot rekwirante gerichte definitieve besluit heeft opgenomen, was dat zij daartoe krachtens het litigieuze besluit verplicht was. Mijns inziens toont dit heel duidelijk aan dat de werkelijke reden voor de wijziging van de rechtspositie van rekwirante het litigieuze besluit is en niet, zoals het Gerecht ten onrechte heeft geoordeeld, het besluit van de Ierse toezichthoudende autoriteit.
3.      Beoordelingsbevoegdheid van de Ierse toezichthoudende autoriteit
151. Indien een handeling waartegen beroep tot nietigverklaring is ingesteld uitvoeringsmaatregelen vereist, wordt zij slechts geacht de verzoeker rechtstreeks te raken indien het orgaan dat deze uitvoeringsmaatregelen vaststelt, over geen enkele beoordelingsmarge beschikt en de bevindingen van het betwiste besluit dus juist zonder meer moet toepassen.
152. In casu zou dit betekenen dat WhatsApp rechtstreeks door het litigieuze besluit wordt geraakt indien de Ierse toezichthoudende autoriteit over geen enkele beoordelingsmarge beschikt met betrekking tot de vraag of en, zo ja, hoe dit besluit moet worden uitgevoerd.
153. In de bestreden beschikking heeft het Gerecht vastgesteld dat de Ierse toezichthoudende autoriteit over een beoordelingsmarge beschikte en dat rekwirante bijgevolg niet rechtstreeks werd geraakt door het litigieuze besluit, maar enkel door het definitieve besluit van die autoriteit.(85)
154. Ik ben het met rekwirante eens dat het Gerecht ook hier een onjuiste beoordeling heeft gemaakt.
155. In de eerste plaats moest de bevinding van het EDPB dat „lossy hashing” een verwerking van persoonsgegevens vormt en dat rekwirante als verwerkingsverantwoordelijke haar verplichtingen uit hoofde van de artikelen 5, 13, en 14 AVG heeft geschonden, worden omgezet in het definitieve besluit van de Ierse toezichthoudende autoriteit, waarbij deze laatste geen beoordelingsmarge is gelaten om tot een tegenovergestelde conclusie te komen.
156. In de tweede plaats heeft het litigieuze besluit de Ierse toezichthoudende autoriteit een onvoorwaardelijke verplichting opgelegd om de geldboeten te verhogen en de in het besluit van het EDPB vermelde berekeningsmethoden te gebruiken, ook al werd de definitieve berekening en oplegging van het bedrag van die geldboeten overgelaten aan de Ierse toezichthoudende autoriteit. Dit betekent dat deze autoriteit, in haar hoedanigheid van „uitvoerend orgaan”, geen enkele beoordelingsmarge had om de aanvankelijke geldboeten te handhaven of te verlagen.(86)
157. Wat deze aspecten van het litigieuze besluit betreft, had de Ierse toezichthoudende autoriteit dus geen beoordelingsmarge met betrekking tot de vraag of en, zo ja, hoe ten aanzien van rekwirante moest worden besloten.
158. Hieruit volgt dat het Gerecht ten onrechte heeft geoordeeld dat de Ierse toezichthoudende autoriteit met betrekking tot deze aspecten over een beoordelingsmarge beschikte.(87)
159. Overeenkomstig artikel 65, lid 1, onder a), AVG beslist het EDPB alleen over toepassingsaspecten van de AVG waartegen andere toezichthoudende autoriteiten bezwaar hebben gemaakt en die de deelnemende toezichthoudende autoriteiten niet onderling konden regelen. De Ierse toezichthoudende autoriteit heeft dus nog steeds de bevoegdheid om naar eigen goeddunken te beslissen over kwesties die niet aan het EDPB zijn voorgelegd, maar die niettemin deel uitmaken van het definitieve nationale besluit.(88)
160. Is dit relevant voor de vaststelling of het litigieuze besluit rekwirante rechtstreeks raakt?
161. Het Gerecht heeft in de bestreden beschikking geoordeeld dat de beperkte draagwijdte van het litigieuze besluit van belang was omdat het definitieve besluit van de Ierse toezichthoudende autoriteit een geheel vormde en de aspecten waarover de Ierse toezichthoudende autoriteit naar eigen goeddunken kon beslissen niet kunnen worden losgekoppeld van de aspecten waarover zij dit niet kon.(89)
162. Ook op dit punt ben ik het eens met rekwirante dat dit element niet van belang is voor de vraag of het litigieuze besluit deze partij rechtstreeks raakt.
163. Voor de beoordeling van de vraag van de rechtstreekse geraaktheid moet worden uitgegaan van de inhoud van de litigieuze handeling.(90) Het volstaat in dit verband dat de inhoud van het litigieuze besluit, die de rechtspositie van rekwirante aantast, de Ierse toezichthoudende autoriteit op deze punten geen enkele beoordelingsmarge liet, ook al zijn in haar definitieve besluit ook andere kwesties behandeld.
164. Zoals ik in het volgende onderdeel van deze conclusie zal toelichten, zou rekwirante, indien zij het litigieuze besluit niet voor het Gerecht had aangevochten, de mogelijkheid hebben verloren om de ongeldigheid van dat besluit aan te voeren in het kader van de betwisting van het definitieve besluit van de Ierse toezichthoudende autoriteit voor de bevoegde Ierse rechterlijke instanties.
165. Zoals rekwirante ter terechtzitting heeft uiteengezet, is er inderdaad een dergelijke procedure aanhangig bij de Ierse rechter. In die zaak verzoekt rekwirante om ongeldigverklaring van het definitieve besluit van de Ierse toezichthoudende autoriteit, met inbegrip van de aspecten die in het litigieuze besluit niet zijn behandeld. Rekwirante heeft echter tegelijkertijd bij het Gerecht beroep ingesteld tegen het besluit van het EDPB, ter vrijwaring van haar recht om de ongeldigheid in te roepen van de onderdelen van het besluit van de Ierse toezichthoudende autoriteit ten aanzien waarvan deze autoriteit geen enkele beoordelingsbevoegdheid kon uitoefenen.
166. Dit betekent dat het Gerecht ook ten onrechte heeft geoordeeld dat het litigieuze besluit rekwirante niet rechtstreeks raakt omdat de Ierse toezichthoudende autoriteit bij de „uitvoering” van het litigieuze besluit over een beoordelingsmarge beschikte aangezien het definitieve nationale besluit ook aspecten bevatte die niet door het litigieuze besluit werden bestreken.
4.      Tussenconclusie
167. Het Gerecht heeft de voorwaarden voor de beoordeling van het bestaan van rechtstreekse geraaktheid in de zin van artikel 263, vierde alinea, VWEU onjuist toegepast.
168. In de eerste plaats heeft het zijn beoordeling gebaseerd op onbestaande voorwaarden, volgens welke de litigieuze handeling i) rechtstreeks aan rekwirante moet kunnen worden tegengeworpen in het kader van een procedure tot nietigverklaring en ii) geen uitvoeringsmaatregelen met zich meebrengt.
169. In de tweede plaats heeft het Gerecht ten onrechte geoordeeld dat het litigieuze besluit de uitvoerende autoriteit, in casu de Ierse toezichthoudende autoriteit, een beoordelingsmarge liet.
170. Ten slotte heeft het Gerecht blijk gegeven van een onjuiste opvatting door te oordelen dat het feit dat het definitieve besluit van de Ierse toezichthoudende autoriteit onderdelen bevatte die niet onder het litigieuze besluit vielen, relevant was voor de vraag of het litigieuze besluit deze autoriteit wel of geen beoordelingsmarge liet.
171. Ik geef het Hof dan ook in overweging om het derde en het vierde argument van het eerste middel van de hogere voorziening te aanvaarden.
D.      Logica van het stelsel van rechtsmiddelen van de Unie vereist ontvankelijkheid van het onderhavige beroep
172. Met haar vijfde argument van het eerste middel van de hogere voorziening betoogt rekwirante dat het Gerecht de procedurele vereisten van het stelsel van rechtsmiddelen van de Unie onjuist heeft uitgelegd.
173. Het Gerecht heeft in de bestreden beschikking geoordeeld dat, volgens de procedure van het coherentiemechanisme, beroepen in rechte tegen het definitieve besluit van de nationale toezichthoudende autoriteit moeten worden ingesteld bij de bevoegde nationale rechterlijke instantie. Volgens het Gerecht pleit de logica van het volledige stelsel van rechtsmiddelen ervoor dat de nationale rechter het geschikte forum is(91); die zou vervolgens een prejudiciële procedure bij het Hof inleiden met betrekking tot de geldigheid van het onderdeel van het nationale besluit dat door het betrokken besluit van het EDPB is voorgeschreven.
174. Het standpunt van het Gerecht dat beroepen door één enkele rechterlijke instantie moeten worden behandeld, heeft een zekere overtuigingskracht. De door het Gerecht voorgestelde oplossing zou immers het huidige procedurele ongemak verhelpen dat een verzoekende partij die al haar Unierechtelijke rechten daadwerkelijk wil beschermen, in feite twee afzonderlijke beroepen moet instellen: één bij het Gerecht en één bij een nationale rechterlijke instantie. Dit is inderdaad niet de meest efficiënte manier om iemands rechten te beschermen.
175. In casu heeft rekwirante precies dit gedaan: zij heeft twee beroepen ingesteld, één bij het Gerecht en één bij de bevoegde Ierse rechterlijke instanties. Het stelsel van rechterlijke bescherming van de Unie voorziet echter, althans in de huidige opzet ervan, niet in een andere oplossing, zoals ik zal toelichten.
1.      Verband tussen rechtstreekse en indirecte beroepen tegen een handeling van de Unie
176. In de eerste plaats zijn de nationale rechterlijke instanties, zoals bekend, niet bevoegd om handelingen van de instellingen en andere organen van de Unie ongeldig te verklaren. Derhalve moeten zij, indien zij van mening zijn dat een handeling van de Unie ongeldig is, de prejudiciële procedure bij het Hof inleiden en van het Hof een bevestiging van die ongeldigheid verkrijgen.(92)
177. In de tweede plaats kan een nationale rechter de geldigheid van een handeling van de Unie niet in twijfel trekken indien de partij die zich op die ongeldigheid beroept, aan de in artikel 263, vierde alinea, VWEU gestelde voorwaarden voor procesbevoegdheid voldoet maar die handeling niet binnen de in artikel 263, zesde alinea, VWEU gestelde termijn voor de Unierechter heeft aangevochten. Dit volgt uit het arrest in de zaak TWD Textilwerke Deggendorf(93) en is in latere arresten bevestigd, onder meer in het arrest in de zaak Georgsmarienhütte e.a.(94), dat door partijen in de onderhavige procedure is besproken.
178. In laatstgenoemd arrest heeft het Hof geoordeeld dat „[w]anneer buiten twijfel staat dat een justitiabele die voornemens is een Uniehandeling aan te vechten, procesbevoegdheid heeft uit hoofde van artikel 263, vierde alinea, VWEU, […] hij […] gehouden [is] gebruik te maken van de in deze bepaling neergelegde beroepsgang door bij het Gerecht beroep in te stellen”.(95) Indien een persoon die daartoe de mogelijkheid had, niet binnen de in artikel 263, zesde alinea, VWEU gestelde termijn beroep tot nietigverklaring heeft ingesteld, kan de nationale rechter een door deze persoon opgeworpen exceptie van ongeldigheid van een handeling van de Unie niet aanvaarden, maar moet deze rechter de betwiste handeling ten aanzien van die persoon als definitief beschouwen.(96) Indien het Hof in een dergelijke situatie in het kader van een prejudiciële verwijzing door de nationale rechter zou worden aangezocht, zou het die verwijzing niet-ontvankelijk moeten verklaren, aangezien het anders zou antwoorden op een vraag zonder dat het antwoord door de verwijzende rechter kan worden gebruikt.
179. Een recent voorbeeld dat betrekking heeft op samengestelde procedures is het arrest in de zaak Iccrea Banca(97). In dat arrest heeft het Hof de prejudiciële verwijzing van de Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (bestuursrechter in eerste aanleg Latium, Italië), waarbij een bank, Iccrea Banca, de berekening van het bedrag van haar bijdrage aan het gemeenschappelijk afwikkelingsfonds betwistte, deels niet-ontvankelijk verklaard. Het Hof stelde vast dat die bank rechtstreeks en individueel werd geraakt door een besluit van de GAR – op basis waarvan het bedrag van die bijdragen was vastgesteld –, maar dat zij tegen dat besluit geen beroep tot nietigverklaring had ingesteld bij het Gerecht.(98) Zodoende kon Iccrea Banca indirect, voor de nationale rechter, geen exceptie van ongeldigheid meer opwerpen tegen het besluit van de afwikkelingsraad en moest het Hof het beroep op dat punt niet-ontvankelijk verklaren.
180. Wanneer deze rechtspraak wordt toegepast op de onderhavige situatie, waarin WhatsApp bevoegd was om voor het Gerecht tegen het litigieuze besluit op te komen, wordt duidelijk dat de ongeldigheid van het besluit van het EDPB niet voor de nationale rechter zou kunnen worden opgeworpen indien WhatsApp niet had getracht dit besluit binnen de in artikel 263, zesde alinea, VWEU gestelde termijn ook rechtstreeks bij het Gerecht aan te vechten.(99)
181. Hieruit volgt dat, aangezien, ten eerste, rekwirante rechtstreeks door het litigieuze besluit wordt geraakt en, ten tweede, zoals het Gerecht zelf heeft vastgesteld, het litigieuze besluit rekwirante individueel raakt(100), het beroep tegen het litigieuze besluit moet worden ingesteld bij de Unierechter en niet bij de nationale rechterlijke instanties.
182. Overweging 143 AVG bevestigt dat de juiste weg voor de rechterlijke toetsing in een situatie als de onderhavige bestaat in een beroep tot nietigverklaring bij het Gerecht.(101) Deze overweging is, zoals het EDPB terecht aanvoert, niet bindend, maar beschrijft niettemin de gevolgen van de toepassing van de bindende Verdragsregels inzake de organisatie van gerechtelijke procedures.
183. Tot slot wil ik aan de voorgaande argumenten toevoegen dat een rechtstreeks beroep bij het Gerecht, waarbij het orgaan dat het betwiste besluit heeft vastgesteld partij is, mijns inziens de geschiktere rechtsweg is om een beslissing te verkrijgen over de geldigheid van dat besluit. Voor de nationale rechter zou de rol van dit orgaan in de procedure immers afhangen van de toepasselijke nationale procedureregels, waardoor het mogelijk geen toegang zou hebben tot het debat over zijn eigen handeling.(102)
2.      Andere procedurele kwesties
184. Het Gerecht heeft in de bestreden beschikking tevens zijn bezorgdheid geuit dat op het niveau van de Unie en op nationaal niveau uiteenlopende beslissingen kunnen worden gegeven, als mogelijk gevolg van overlappende gerechtelijke procedures.(103)
185. Deze kwestie is niet nieuw. Zoals het Hof in zijn arrest in de zaak Masterfoods en HB heeft toegelicht, mag de nationale rechter, wanneer de geldigheid van een Uniehandeling zowel voor hem als voor de Unierechter wordt betwist, ingevolge het beginsel van loyale samenwerking geen beslissing geven die in conflict kan komen met een bestaande of een toekomstige beslissing van de Unierechter.(104) Wanneer bij het Gerecht een beroep tot nietigverklaring aanhangig is en in het kader van een parallelle vordering in een nationale procedure een geldigheidsvraag wordt opgeworpen, kan het, gelet op de bevoegdheidsverdeling tussen de Unierechter en de nationale rechterlijke instanties, dus nodig zijn dat de nationale rechter de behandeling van de zaak schorst.(105) In casu lijkt de bevoegde Ierse rechter aldus te hebben beslist.(106)
186. Indien de nationale rechter bij het Hof een prejudiciële procedure in gang heeft gezet terwijl bij het Gerecht een beroep tot nietigverklaring aanhangig is, kan het Hof, op grond van artikel 54 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie en krachtens het beginsel van een goede rechtsbedeling zijn eigen procedure schorsen ten behoeve van dat bij het Gerecht ingestelde beroep.(107)
3.      Tussenconclusie
187. Uit de logica van het bij de Verdragen ingevoerde stelsel van rechterlijke bescherming volgt niet dat het door rekwirante bij het Gerecht ingestelde beroep tot nietigverklaring niet-ontvankelijk is.
188. Ik geef het Hof derhalve in overweging om ook het vijfde argument van het eerste middel van de hogere voorziening te aanvaarden.
189. Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging om het eerste middel van de hogere voorziening van rekwirante toe te wijzen.
E.      Gevolgen
190. Overeenkomstig artikel 61 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie kan het Hof zelf de zaak afdoen wanneer deze in staat van wijzen is.
191. In casu is aan deze voorwaarde voldaan voor wat betreft de ontvankelijkheid van het bij het Gerecht ingestelde rechtstreekse beroep.
192. In de eerste plaats vormt het litigieuze besluit een voor beroep vatbare handeling in de zin van artikel 263, eerste alinea, VWEU. In de tweede plaats wordt rekwirante rechtstreeks geraakt door dit besluit in de zin van artikel 263, vierde alinea, VWEU. In de derde plaats wordt rekwirante individueel geraakt door het litigieuze besluit, zoals het Gerecht zelf in de bestreden beschikking heeft vastgesteld.(108) Hieruit volgt dat is voldaan aan de voorwaarden van artikel 263, eerste en vierde alinea, VWEU. Het beroep is dus ontvankelijk.
193. Evenwel heeft het Gerecht de gegrondheid van het bij hem ingestelde beroep niet onderzocht en vereist de vaststelling daarvan een gedetailleerde juridische en feitelijke beoordeling, zodat de zaak niet in staat van wijzen is in de zin dat het Hof zich niet kan uitspreken over de gegrondheid van het beroep van rekwirante.
194. Bijgevolg moet de zaak worden terugverwezen naar het Gerecht en dient de beslissing omtrent de kosten te worden aangehouden.
IV.    Conclusie
195. Ik geef het Hof in overweging om:
–        de beschikking van 7 december 2022, Whatsapp Ireland/EDPB (T‑709/21, EU:T:2022:783), te vernietigen;
–        het beroep tot nietigverklaring van rekwirante ontvankelijk te verklaren;
–        de zaak terug te verwijzen naar het Gerecht voor afdoening ten gronde, en
–        de beslissing omtrent de kosten aan te houden.
1      Oorspronkelijke taal: Engels.
2      Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (PB 2016, L 119, blz. 1; hierna: „AVG”), artikelen 63 en 65.
3      Bindend besluit 1/2021 over het geschil dat is ontstaan over het ontwerpbesluit van de Ierse toezichthoudende autoriteit betreffende WhatsApp Ireland op grond van artikel 65, lid 1, onder a), van de AVG (hierna: „litigieus besluit”), te vinden op https://www.edpb.europa.eu/our-work-tools/our-documents/binding-decision-board-art-65/binding-decision-12021-dispute-arisen_nl.
4      Beschikking van 7 december 2022, Whatsapp Ireland/EDPB (T‑709/21, EU:T:2022:783; hierna: „bestreden beschikking”).
5      Ten tijde van het opstellen van deze conclusie zijn door verwerkers, verwerkingsverantwoordelijken en nationale toezichthoudende autoriteiten bij het Gerecht zeven andere zaken aanhangig gemaakt tegen bindende besluiten die het EDPB in het kader van het coherentiemechanisme heeft vastgesteld. Zie de zaken T‑682/22, Meta Platforms Ireland/EDPB; T‑70/23, Data Protection Commission/EDPB; T‑84/23, Data Protection Commission/EDPB; T‑128/23, Meta Platforms Ireland/EDPB; T‑129/23, Meta Platforms Ireland/EDPB; T‑111/23, Data Protection Commission/EDPB, en T‑153/23, WhatsApp Ireland/EDPB. Drie andere eveneens aanhangige zaken zijn gericht tegen besluiten van het EDPB die niet in het kader van het coherentiemechanisme zijn genomen; zie de zaken T‑325/23, Meta Platforms Ireland/EDPB; T‑1030/23, Tiktok Technology/EDPB, en T‑8/24, Meta Platforms Ireland/EDPB.
6      Zie over de indeling van deze procedures Eliantonio, M., „Access to justice in composite procedures for the implementation of EU Law: The story so far”, in Van Creynenbreugel, P., en Wildemeersch, J. (red.), Questions choisies de droit européen des affaires / Selected Issues in European Business Law: 60 ans d’études juridiques européennes à Liège / 60 years of European legal studies at Liège, Bruylant, 2023, blz. 189‑221.
7      Hofmann, H.C.H., legt uit dat „samengestelde procedures uit meerdere stappen bestaan, met inbreng van administratieve actoren uit verschillende rechtsgebieden, die ofwel verticaal samenwerken – instellingen en organen van de Unie met instellingen en organen van de lidstaten –, ofwel horizontaal – verschillende instellingen en organen van de lidstaten –, ofwel in driehoeksprocedures, waarbij verschillende instellingen en organen van de lidstaten en de Unie betrokken zijn”; zie Hofmann, H.C.H., „Composite decision making procedures in EU administrative law”, in Hofmann, H.C.H., en Türk, A.H., Legal Challenges in EU Administrative Law, Edward Elgar, Cheltenham (2009), blz. 136.
8      Zie voor een recent overzicht van de theoretische en praktische kwesties rond samengestelde procedures Bastos, F.B., Judging Composite Decision-Making: The Transformation of European Administrative Law, Hart Publishing, Oxford, 2024.
9      Artikel 55, lid 1, AVG bepaalt dat „[e]lke toezichthoudende autoriteit […] de competentie [heeft] op het grondgebied van haar lidstaat de taken uit te voeren die haar overeenkomstig deze verordening zijn opgedragen en de bevoegdheden uit te oefenen die haar overeenkomstig deze verordening zijn toegekend”.
10      Zie in die zin de overwegingen 9, 10 en 13 van de AVG.
11      Zie artikel 60, lid 4, AVG.
12      In dit opzicht verschilt de rol van het EDPB van die van zijn voorganger, de „Groep gegevensbescherming artikel 29”, die was opgericht krachtens artikel 29, lid 1, van richtlijn 95/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van 24 oktober 1995 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (PB 1995, L 281, blz. 31) en die slechts een adviserende status had.
13      Zie ook overweging 136 van deze verordening.
14      Artikel 65, lid 5, AVG.
15      Artikel 65, lid 6, AVG bepaalt dat een dergelijk nationaal besluit uiterlijk binnen één maand na de kennisgeving van het bindende besluit door het EDPB aan de toezichthoudende autoriteit moet worden vastgesteld.
16      Indien een nationale toezichthoudende autoriteit het niet eens is met een bindend besluit van het EDPB, kan zij de geldigheid ervan voor het Gerecht aanvechten. Zie de aanhangige zaken T‑70/23, Data Protection Commission/EDPB; T‑84/23, Data Protection Commission/EDPB, en T‑111/23, Data Protection Commission/EDPB.
17      Het privacybeleid is bedoeld om te voldoen aan de transparantieregels van rekwirante uit hoofde van de artikelen 12‑14 AVG, en mogelijk uit hoofde van artikel 8 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Zie, in het algemeen, Groep gegevensbescherming artikel 29, richtsnoeren inzake transparantie overeenkomstig verordening (EU) 2016/679, vastgesteld op 29 november 2017 (WP260).
18      Zie artikel 99, lid 2, AVG.
19      Zie Data Protection Commission, Decision of the Data Protection Commission made pursuant to Section 111 of the Data Protection Act, 2018 and Articles 60 and 65 of the General Data Protection Regulation, 2021 (IN-18‑12‑2) (hierna: „definitief national besluit”), beschikbaar op: https://www.dataprotection.ie/sites/default/files/uploads/2022‑03/Full_decision_WhatsApp_Ireland-August_2021.pdf.
20      Zie het definitieve nationale besluit, punt 4.
21      Zie bestreden beschikking, punt 4. Zie ook het definitieve nationale besluit, punt 23.
22      Zie bestreden beschikking, punt 5. Zie ook het definitieve nationale besluit, punt 23.
23      Zie bestreden beschikking, punt 5. Zie ook het definitieve nationale besluit, punt 24.
24      Zie bestreden beschikking, punt 5. Zie ook het definitieve nationale besluit, punt 25.
25      Definitief nationaal besluit, punt 25.
26      Ik begrijp dat de „lossy hashing”-procedure van rekwirante in wezen een versleutelingstechniek is om telefoonnummers van gebruikers en niet-gebruikers van haar berichtendienst om te zetten in numerieke codes. Rekwirante deelde de numerieke codes vervolgens met derden. In tegenstelling tot hetgeen de Ierse toezichthoudende autoriteit in het ontwerpbesluit had voorgesteld, was het EDPB van mening dat, aangezien rekwirante de betrokkenen ook op basis van deze „gehashte” codes kon herkennen en dus weer kon identificeren, de gehashte gegevens persoonsgegevens waren in de zin van de AVG. Zie in die zin het litigieuze besluit, punten 141‑157.
27      Zie in die zin de bestreden beschikking, punt 11 en het litigieuze besluit, punten 427 en 428.
28      Zie in die zin de bestreden beschikking, punt 11 en het litigieuze besluit, punten 426 en 428.
29      Zie in die zin de bestreden beschikking, punt 11 en het litigieuze besluit, punten 429 en 430.
30      Zie in dit verband de bestreden beschikking, punt 9.
31      Zo heeft het Hof in zijn arrest van 18 juni 2024, Commissie/GAR (C‑551/22 P, EU:C:2024:520) (hierna: „arrest in de zaak Commissie/GAR”), bijvoorbeeld uiteengezet dat de vaststellingen in het arrest van 6 mei 2021, ABLV Bank e.a./ECB (C‑551/19 P en C‑552/19 P, EU:C:2021:369), niet automatisch konden worden toegepast op de situatie die in die zaak aan de orde was. In laatstgenoemd arrest heeft het Hof geoordeeld dat een besluit van de Europese Centrale Bank dat een bank faalt of waarschijnlijk zal falen, geen voor beroep vatbare handeling is, aangezien het de Gemeenschappelijke Afwikkelingsraad (hierna: „GAR”) niet bindt, zodat een beroep tot nietigverklaring van de door de GAR vastgestelde handeling moet worden ingesteld. Dit betekent echter niet dat een door de GAR in de afwikkelingsprocedure vastgestelde handeling altijd een voor beroep vatbare handeling is. Wanneer de handeling van dit orgaan in een andere fase van de afwikkelingsprocedure is vastgesteld, vormt zij geen voor beroep vatbare handeling indien zij geen bindende rechtsgevolgen heeft voor de Europese Commissie, die in het kader van die samengestelde procedure bevoegd is om een definitief besluit vast te stellen.
32      Het Hof moet soms dus uitleggen waarom de in zijn eerdere arresten gedane vaststellingen niet kunnen worden toegepast op het betrokken arrest. Zie in dit verband het arrest in de zaak Commissie/GAR, punt 92.
33      Arrest van 11 november 1981, IBM/Commissie (60/81, EU:C:1981:264, punt 9) (hierna: „arrest in de zaak IBM”).
34      Arrest van 13 oktober 2011, Deutsche Post en Duitsland/Commissie (C‑463/10 P en C‑475/10 P, EU:C:2011:656) (hierna: „arrest in de zaak Deutsche Post”).
35      Volgens vaste rechtspraak vormen vraagstukken over de ontvankelijkheid van een beroep tot nietigverklaring vragen van openbare orde die op elk moment kunnen worden opgeworpen, ook zonder dat een incidentele hogere voorziening is ingesteld op grond van artikel 176, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof; zie onder meer arresten van 2 september 2021, Ja zum Nürburgring/Commissie (C‑647/19 P, EU:C:2021:666, punten 52 en 53 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 21 september 2023, China Chamber of Commerce for Import and Export of Machinery and Electronic Products e.a./Commissie (C‑478/21 P, EU:C:2023:685, punten 42 en 43 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
36      Zie onder meer arresten van 10 maart 1998, Duitsland/Raad (C‑122/95, EU:C:1998:94, punt 35), en 26 september 2024, WEPA Hygieneprodukte e.a./Commissie (C‑795/21 P en C‑796/21 P, EU:C:2024:807, punten 63 en 73).
37      Zie artikel 65, lid 5, eerste volzin, AVG.
38      Zie in die zin arresten van 5 april 1979, Orlandi/Commissie (117/78, EU:C:1979:109, punt 11), en 26 september 2013, PPG en SNF/ECHA (C‑625/11 P, EU:C:2013:594, punt 33).
39      Zie onder meer arrest van 26 september 2024, WEPA Hygieneprodukte e.a./Commissie (C‑795/21 P en C‑796/21 P, EU:C:2024:807, punten 68‑71).
40      Zie naar analogie arrest van 26 september 2013, PPG en SNF/ECHA (C‑625/11 P, EU:C:2013:594, punten 29‑33), waarin het Hof een lijst van stoffen die enkel op de website van het Europees Agentschap voor chemische stoffen was gepubliceerd, niettemin als een bekendgemaakt besluit heeft aangemerkt.
41      Zie in die zin onder meer arresten van 26 september 2024, Covestro Deutschland en Duitsland/Commissie (C‑790/21 P en C‑791/21 P, EU:C:2024:792, punt 82), en 26 september 2024, WEPA Hygieneprodukte e.a./Commissie (C‑795/21 P en C‑796/21 P, EU:C:2024:807, punten 72 en 73). In dit laatste arrest wordt uiteengezet dat, in het belang van de rechtszekerheid, de beroepstermijn objectief en met zekerheid moet worden vastgesteld ten aanzien van alle belanghebbenden aan wie van dat besluit geen kennis is gegeven, ongeacht of de verzoekende partij reeds eerder kennis heeft kunnen nemen van de handeling.
42      Zie over het mogelijke praktische verschil tussen de vaststelling of een handeling vatbaar is voor beroep op basis van de bindende rechtsgevolgen ervan dan wel louter op basis van de rechtsgevolgen ervan de conclusie van advocaat-generaal Bobek in de zaak België/Commissie (C‑16/16 P, EU:C:2017:959, vanaf punt 59).
43      Zie artikel 173 EEG-Verdrag (cursivering van mij). Overigens voorzag artikel 33 van het Verdrag van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal in een positieve opsomming van voor beroep vatbare handelingen, waarin „beschikkingen” en „aanbevelingen” werden vermeld. Volgens artikel 14 daarvan waren deze handelingen rechtens verbindend. In de vroege rechtspraak van het Hof, die zijn latere rechtspraak heeft beïnvloed, werd derhalve het „bindende” karakter van een handeling onderzocht, om uit te maken of die handeling het voorwerp kon zijn van een beroep tot nietigverklaring. Zie bijvoorbeeld arresten van 16 juli 1956, Belgische steenkool-federatie/Hoge Autoriteit (8/55, EU:C:1956:7, blz. 256); 10 december 1957, Société des usines à tubes de la Sarre/Hoge Autoriteit (1/57 en 14/57, EU:C:1957:13, punt 114), en 15 maart 1967, Cimenteries CBR/Commissie van de EEG (8/66-11/66, EU:C:1967:7, blz. 91).
44      Zo worden aanbevelingen en adviezen thans gedefinieerd in artikel 288 VWEU, maar in artikel 189 EEG werd dezelfde definitie gegeven.
45      In arrest van 31 maart 1971, Commissie/Raad (22/70, EU:C:1971:32, punt 39), heeft het Hof verwezen naar bepalingen die beogen „rechtsgevolg” teweeg te brengen. In zijn latere rechtspraak is echter sprake van bepalingen die beogen „bindende” rechtsgevolgen teweeg te brengen. Zie bijvoorbeeld arrest van 12 juli 2022, Nord Stream 2/Parlement en Raad (C‑348/20 P, EU:C:2022:548, punt 62 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
46      Zie met betrekking tot geprivilegieerde verzoekende partijen bijvoorbeeld beschikking van 17 mei 1989, Italië/Commissie (151/88, EU:C:1989:201, punten 22 en 23), en arrest van 25 oktober 2017, Slowakije/Commissie (C‑593/15 P en C‑594/15 P, EU:C:2017:800, punten 63‑65).
47      Wanneer het beroep wordt ingesteld door een geprivilegieerde verzoeker, doet deze vraag hoe dan ook niet ter zake. Toch moet het Hof, zoals ik heb uiteengezet, ook voor geprivilegieerde verzoekers bepalen of de litigieuze handeling juridisch bindend is. Evenwel heeft het Hof in twee beslissingen – en bij mijn weten daarna nooit meer – het beroep van de geprivilegieerde verzoeker (in beide gevallen de Nederlandse regering) niet-ontvankelijk verklaard op grond dat het besluit van de Commissie, waarvan de nietigverklaring was gevorderd, voor de verzoeker geen bindende rechtsgevolgen had. Zie in dit verband arrest van 5 oktober 1999, Nederland/Commissie (C‑308/95, EU:C:1999:477, punten 26 en 29), en beschikking van 28 januari 2004, Nederland/Commissie (C‑164/02, EU:C:2004:54, punten 18 en 22). Zie voor een kritische beschouwing over deze twee arresten de conclusie van advocaat-generaal Jacobs in de zaak Italië/Commissie (C‑301/03, EU:C:2005:550, punten 52 en 53).
48      Zie in dit verband, met betrekking tot de rechtspraak inzake interne instructies en richtsnoeren, Lenaerts, K., Gutman, K. en Nowak, J.T., EU Procedural Law, 2e druk, Oxford European Union Law Library, Oxford, 2023, blz. 286, punten 7.21‑7.22.
49      Dit volgt duidelijk uit de rechtspraak inzake staatssteun waarin een besluit waarbij de Commissie bestaande steun onverenigbaar met de interne markt verklaart en de lidstaat gelast die steun terug te vorderen, alleen voor die lidstaat juridisch bindend is, maar ook door de begunstigde van die steun kan worden aangevochten. Zie bijvoorbeeld arrest van 19 oktober 2000, Italië en Sardegna Lines/Commissie (C‑15/98 en C‑105/99, EU:C:2000:570, punten 31‑37).
50      Zie in dit verband het arrest in de zaak IBM, punt 10, en het arrest van 26 januari 2010, Internationaler Hilfsfonds/Commissie (C‑362/08 P, EU:C:2010:40, punt 58).
51      Zie in dit verband de conclusie van advocaat-generaal Roemer in de gevoegde zaken Cimenteries CBR/Commissie van de EEG (8/66-11/66, EU:C:1967:2, blz. 127‑128).
52      Zie dienaangaande, meest recent, arrest van 13 februari 2025, Swissgrid/Commissie (C‑121/23 P, EU:C:2025:83, punt 46), waarin is toegelicht dat wanneer de verzoekende partij geen adressaat van de bestreden handeling is, „slechts [hoeft] te worden aangetoond dat die handeling ertoe strekt bindende rechtsgevolgen teweeg te brengen jegens met name de adressaten ervan”, aangezien in dat stadium, „niet [hoeft] te worden nagegaan of die rechtsgevolgen de belangen van rekwirante kunnen aantasten doordat zij haar rechtspositie aanmerkelijk wijzigen”, welk onderzoek immers wordt verricht in het stadium van het onderzoek van de in artikel 263, vierde alinea, VWEU gestelde voorwaarde.
53      Cursivering van mij.
54      Zie punten 38 en 39 van de bestreden beschikking. Het Gerecht baseert zich, behalve op het arrest in de zaak IBM, ook op arrest van 18 november 2010, NDSHT/Commissie (C‑322/09 P, EU:C:2010:701, punt 45), waarin wordt verwezen naar andere zaken die ook verwijzen naar punt 9 van het arrest in de zaak IBM.
55      Cursivering van mij.
56      Zie bijvoorbeeld, onder meer, arresten van 31 maart 1998, Frankrijk e.a./Commissie (C‑68/94 en C‑30/95, EU:C:1998:148, punt 62); 17 juli 2008, Athinaïki Techniki/Commissie (C‑521/06 P, EU:C:2008:422, punt 29), en 26 januari 2010, Internationaler Hilfsfonds/Commissie (C‑362/08 P, EU:C:2010:40, punt 51), en het arrest in de zaak Commissie/GAR, punt 65.
57      Zie onder meer beschikking van 3 juli 2007, Commune de Champagne e.a./Raad en Commissie (T‑212/02, EU:T:2007:194, punten 86 en 88), en arresten van 26 november 2018, Shindler e.a./Raad (T‑458/17, EU:T:2018:838, punt 30), en 10 maart 2021, ViaSat/Commissie (T‑245/17, EU:T:2021:128, punt 68).
58      Zie bijvoorbeeld de conclusie van advocaat-generaal Sharpston in de zaak Reynolds Tobacco e.a./Commissie (C‑131/03 P, EU:C:2006:228, punten 102 en 103), waarin zij benadrukt dat het Hof het vereiste dat een handeling bindend is voor de betrokken verzoeker lijkt te hebben toegevoegd aan het vereiste dat de handeling algemeen bindend is.
59      Verwijzingen naar de rechtspraak zijn weggelaten.
60      Beschikking van 14 juli 2010, Deutsche Post/Commissie (T‑570/08, EU:T:2010:311).
61      Zie bijvoorbeeld arrest van 21 december 2021, Algebris (UK) en Anchorage Capital Group/GAR (C‑934/19 P, EU:C:2021:1042, punt 87 e.v.).
62      Zie in die zin arrest in de zaak Deutsche Post, punten 40‑47.
63      Arrest in de zaak Deutsche Post, punt 54.
64      Arrest in de zaak Deutsche Post, punt 63.
65      Arrest in de zaak Deutsche Post, punten 66‑75.
66      Bestreden beschikking, punten 42‑49.
67      Beschikking van 14 juli 2010, Deutsche Post/Commissie (T‑570/08, EU:T:2010:311).
68      Zie in die zin punten 43 en 44 van de bestreden beschikking (waarin ten eerste wordt vastgesteld dat tussentijdse maatregelen in beginsel geen voor beroep vatbare handelingen zijn, en vervolgens dat „[d]e uitzonderingen op [dit] beginsel […] gevallen [betreffen] waarin de tussentijdse maatregel autonome rechtsgevolgen heeft”).
69      Bestreden beschikking, punt 44.
70      Arrest in de zaak IBM, punt 10, cursivering van mij.
71      Hetzelfde geldt voor de vaststelling van het Hof in punt 52 van arrest van 26 januari 2010, Internationaler Hilfsfonds/Commissie (C‑362/08 P, EU:C:2010:40), waarop het Gerecht zich in punt 43 van de bestreden beschikking eveneens heeft gebaseerd.
72      Hoewel het Hof in de beschrijving van de context van een bepaalde zaak spreekt van een „voorbereidende” handeling in het kader van een complexe procedure, sluit het niet uit dat een dergelijke handeling kan worden aangevochten indien is vastgesteld dat zij binnen die procedure autonome rechtsgevolgen in het leven roept. Zie bijvoorbeeld arrest in de zaak Commissie/GAR, punt 93, waarin wordt uiteengezet dat „[i]n een dergelijke complexe procedure […] geen beroep tot nietigverklaring [kan] worden ingesteld tegen handelingen die zijn vastgesteld in de voorbereidende fasen van de vaststelling van de definitieve handeling, wanneer zij geen autonome rechtsgevolgen in het leven roepen” (cursivering van mij).
73      Zoals ik heb uitgelegd, heeft een besluit van het EDPB dat in het kader van de toepassing van het coherentiemechanisme is vastgesteld, op grond van artikel 65, lid 1, AVG bindende gevolgen voor de bevoegde nationale toezichthoudende autoriteiten.
74      Bestreden beschikking, punt 51.
75      Zie arrest van 12 juli 2022, Nord Stream 2/Parlement en Raad (C‑348/20 P, EU:C:2022:548, punt 43 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
76      De eerste zaak waarin naar het „cumulatieve” karakter van deze criteria wordt verwezen, is volgens mij het arrest van 10 september 2009, Commissie/Ente per le Ville Vesuviane en Ente per le Ville Vesuviane/Commissie (C‑445/07 P en C‑455/07 P, EU:C:2009:529, punt 45), waarin het ging om financiële bijstand uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, die door de tussenkomst van nationale autoriteiten was toegekend.
77      Een situatie waarin een handeling van de Unie een aanvullende uitvoeringsmaatregel vereist om de verzoeker te „bereiken”, komt in de praktijk het vaakst voor. Dit is echter niet de enige situatie waarin een handeling een natuurlijke of rechtspersoon rechtstreeks kan raken. Sommige handelingen tasten de rechtspositie van een betrokkene aan zonder dat een uitvoeringsmaatregel noodzakelijk is. Dit geldt voor handelingen van algemene strekking, zoals verordeningen. Zie in dit verband bijvoorbeeld de situatie die aan de orde was in arrest van 1 april 2004, Commissie/Jégo-Quéré (C‑263/02 P, EU:C:2004:210). In de omstandigheden van die zaak werd het verplichte gebruik van minimummaaswijdten om de vangst van jonge heek te verminderen, rechtstreeks opgelegd aan verzoeksters visserijbedrijf, zonder dat uitvoeringsmaatregelen nodig waren. Sinds de laatste wijziging van artikel 263, vierde alinea, VWEU, die voortvloeit uit het Verdrag van Lissabon, kan ook beroep tot nietigverklaring worden ingesteld tegen regelgevingshandelingen die geen uitvoeringsmaatregelen vereisen, zonder dat individuele geraaktheid hoeft te worden aangetoond. Niettemin moet de verzoeker nog steeds aantonen dat hij door de betwiste maatregel rechtstreeks wordt geraakt. Voor een dergelijk bewijs hoeft het tweede, „cumulatieve” criterium uit de rechtspraak – dat van de uitvoeringsmaatregelen – niet te worden toegepast, aangezien er in een dergelijke situatie geen uitvoeringsmaatregelen zijn die als „brug” tussen de betwiste maatregel en de verzoeker fungeren.
78      Zie voor een recente bevestiging met betrekking tot richtlijnen, die altijd uitvoeringsmaatregelen met zich brengen, arrest van 12 juli 2022, Nord Stream 2/Parlement en Raad (C‑348/20 P, EU:C:2022:548, punt 70).
79      Zie bestreden beschikking, punt 51.
80      Zie arrest van 12 juli 2022, Nord Stream 2/Parlement en Raad (C‑348/20 P, EU:C:2022:548, punten 71‑74).
81      Bestreden beschikking, punt 64.
82      Zie bijvoorbeeld arresten van 19 oktober 2000, Italië en Sardegna Lines/Commissie (C‑15/98 en C‑105/99, EU:C:2000:570, punten 31 en 34), en 29 april 2004, Italië/Commissie (C‑298/00 P, EU:C:2004:240, punt 39).
83      Hetzelfde geldt voor de door het Gerecht in punt 65 van de bestreden beschikking aangehaalde rechtspraak, die betrekking had op een tot een lidstaat gericht besluit van de Commissie waarbij die lidstaat werd gelast bepaalde aan een onderneming toegekende financiering van de Unie terug te brengen tot een lager bedrag. Het Hof was van oordeel dat een onderneming die zich in een dergelijke positie bevindt, rechtstreeks wordt geraakt door het besluit van de Commissie, ondanks de noodzaak van uitvoeringsmaatregelen door een lidstaat.
84      Punt 64 van de bestreden beschikking.
85      Punt 53 van de bestreden beschikking.
86      Rewirante betwist ook de bevoegdheid van het EDPB om zich uit te spreken over de berekeningsmethode of het bedrag van de geldboeten, op grond dat de AVG het aan de nationale toezichthoudende autoriteit overlaat om deze overeenkomstig de regels van het nationale recht vast te stellen. Deze laatste grief moet ten gronde worden beoordeeld; het Hof kan zich in het kader van de onderhavige hogere voorziening niet over deze vraag uitspreken.
87      Zie punten 57‑59 van de bestreden beschikking. Het feit dat het EDPB geen standpunt heeft ingenomen over de vraag of WhatsApp als verwerkingsverantwoordelijke of verwerker handelde ten aanzien van de persoonsgegevens die in het kader van de „lossy hashing”-procedure werden verwerkt, doet niet af aan het feit dat de Ierse toezichthoudende autoriteit gebonden is aan de bevinding van het EDPB dat die procedure een verwerking van persoonsgegevens vormt.
88      In de punten 55 en 56 van de bestreden beschikking noemt het Gerecht de kwesties waarover het EDPB heeft beslist en die waarover de Ierse toezichthoudende autoriteit in haar definitieve nationale besluit aanvullend heeft beslist.
89      Zie bestreden beschikking, punt 60.
90      Zie onder meer arrest van 3 juni 2021, Hongarije/Parlement (C‑650/18, EU:C:2021:426, punt 38 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en het arrest in de zaak Commissie/GAR, punt 65 en aldaar aangehaalde rechtspraak.
91      Het Gerecht baseert zich in dit verband op het arrest van 25 juli 2002, Unión de Pequeños Agricultores/Raad (C‑50/00 P, EU:C:2002:462, punt 40); zie ook de bestreden beschikking, punt 68.
92      Zie arrest van 22 oktober 1987, Foto-Frost/Hauptzollamt Lübeck-Ost (314/85, EU:C:1987:452, punt 17).
93      Arrest van 9 maart 1994, (C‑188/92, EU:C:1994:90, punt 26).
94      Arrest van 25 juli 2018 (C‑135/16, EU:C:2018:582, punt 17 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
95      Arrest van 25 juli 2018, Georgsmarienhütte e.a. (C‑135/16, EU:C:2018:582, punt 18).
96      Zie in die zin bijvoorbeeld arrest van 10 maart 2021, Von Aschenbach & Voss (C‑708/19, EU:C:2021:190, punten 33 en 49).
97      Arrest van 3 december 2019, Iccrea Banca (C‑414/18, EU:C:2019:1036; hierna: „arrest in de zaak Iccrea Banca”).
98      Arrest in de zaak Iccrea Banca, punten 72 en 74.
99      Dit voorstel is uiteraard enkel geldig indien „buiten kijf” staat dat WhatsApp inderdaad procesbevoegdheid had voor de Unierechter. Als WhatsApp daarentegen niet de procesbevoegdheid voor het Gerecht had om de geldigheid van het litigieuze besluit aan te vechten, zoals die rechter stelt, mag dit bedrijf er toch niet van worden weerhouden om een exceptie van ongeldigheid voor de nationale rechter op te werpen.
100      Zie bestreden beschikking, punt 40.
101      Het relevante gedeelte van overweging 143 AVG luidt als volgt: „Wanneer de verwerkingsverantwoordelijke, de verwerker of de klager rechtstreeks en individueel wordt geraakt door besluiten van het Comité, kan hij binnen twee maanden na de bekendmaking ervan op de website van het Comité een beroep tot nietigverklaring van deze besluiten instellen overeenkomstig artikel 263 VWEU.”
102      Zie in dit verband de conclusie van advocaat-generaal Campos Sánchez-Bordona in de zaak Georgsmarienhütte e.a. (C‑135/16, EU:C:2018:120, punt 43). Zie ook deargumenten in de conclusie van advocaat-generaal Jacobs in de zaak Unión de Pequeños Agricultores/Raad (C‑50/00 P, EU:C:2002:197, punt 40 e.v.), die nog altijd relevant zijn.
103      Zie bestreden beschikking, punt 70.
104      Zie arrest van 14 december 2000, Masterfoods en HB (C‑344/98, EU:C:2000:689, punt 39 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
105      Zie arresten van 14 december 2000, Masterfoods en HB (C‑344/98, EU:C:2000:689, punt 57), en 25 juli 2018, Georgsmarienhütte e.a. (C‑135/16, EU:C:2018:582, punt 24 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
106      Zie de zaak Meta Platforms Ireland Ltd/Data Protection Commission (approved) [2024] IEHC 264 van 10 mei 2024, waarin in punt 49 wordt opgemerkt dat „het beroep in rechte en de rechterlijke toetsingsprocedure […] in hun geheel [zullen] worden opgeschort in afwachting van de uitkomst van de WhatsApp-procedure die thans bij het HvJ-EU aanhangig is.”
107      Zie arrest van 25 juli 2018, Georgsmarienhütte e.a. (C‑135/16, EU:C:2018:582, punt 25).
108      Bestreden beschikking, punt 40.