62023CJ0143_RES
Zaak C‑143/23
KIenFAtegenVolkswagen Bank GmbHenMercedes-Benz Bank AG
[verzoek om een prejudiciële beslissing ingediend door het Landgericht Ravensburg (Duitsland)]
Arrest van het Hof (Vierde kamer) van 30 oktober 2025
„Prejudiciële verwijzing – Consumentenbescherming – Kredietovereenkomst voor de aankoop van een motorvoertuig – Richtlijn 2008/48/EG – Artikel 10, lid 2, onder l) – Eisen met betrekking tot de informatie die in de overeenkomst moet worden vermeld – Verplichting om de vertragingsrentevoet nauwkeurig aan te geven – Artikel 14, lid 1 – Herroepingsrecht – Begin van de herroepingstermijn ingeval de vertragingsrentevoet niet is vermeld – Misbruik van het herroepingsrecht – Gevolgen van de gebruikmaking van het herroepingsrecht in het kader van een kredietovereenkomst die gelieerd is aan een koopovereenkomst voor een voertuig – Verplichtingen van de consument ten aanzien van de kredietgever – Berekeningsmethode voor de compenserende vergoeding wegens waardevermindering van het gefinancierde goed – Artikel 14, lid 3, onder b) – Betaling van debetrente na herroeping van een kredietovereenkomst die gelieerd is aan een overeenkomst voor de levering van goederen”
Consumentenbescherming – Kredietovereenkomsten voor consumenten – Richtlijn 2008/48 – Eisen inzake de in de overeenkomst te vermelden informatie – Verplichting om de vertragingsrentevoet in de vorm van een concreet percentage te vermelden – Ontbreken van informatie over de vertragingsrentevoet in de overeenkomst en evenmin latere mededeling van deze rentevoet aan de consument – Niet-ingaan van de herroepingstermijn
[Richtlijn 2008/48 van het Europees Parlement en de Raad, overwegingen 7, 9 en 31, en art. 10, lid 2, l), en art. 14, lid 1, tweede alinea, b)]
(zie punten 66‑75, dictum 1)
Consumentenbescherming – Kredietovereenkomsten voor consumenten – Richtlijn 2008/48 – Eisen inzake de in de overeenkomst te vermelden informatie – Verplichting om de vertragingsrentevoet in de vorm van een concreet percentage te vermelden – Ontbreken van informatie over de vertragingsrentevoet in de overeenkomst en evenmin latere mededeling van deze rentevoet aan de consument – Niet-ingaan van de herroepingstermijn – Misbruik van het herroepingsrecht door de consument vanwege zijn handelwijze tussen de sluiting van de overeenkomst en de herroeping – Geen
[Richtlijn 2008/48 van het Europees Parlement en de Raad, art. 10, lid 2, l), en art. 14, lid 1]
(zie punten 78, 79, 82‑85, dictum 2)
Consumentenbescherming – Kredietovereenkomsten voor consumenten – Richtlijn 2008/48 – Herroepingsrecht – Gevolgen van de herroeping van een kredietovereenkomst die gelieerd is aan een koopovereenkomst voor een voertuig – Compenserende vergoeding wegens waardevermindering die de consument bij de teruggave van het voertuig aan de kredietgever verschuldigd is – Berekeningsmethode – Nationale rechtspraak waaruit volgt dat van de verkoopprijs van het voertuig de aankoopprijs moet worden afgetrokken die de handelaar heeft betaald op het tijdstip van de teruggave van het voertuig – Ontoelaatbaarheid – Voorwaarde
[Richtlijn 2008/48 van het Europees Parlement en de Raad, art. 3, n), art. 10, lid 2, l), en art. 14, lid 1]
(zie punten 89‑100, dictum 3)
Consumentenbescherming – Kredietovereenkomsten voor consumenten – Richtlijn 2008/48 – Herroepingsrecht – Gevolgen van de herroeping van een kredietovereenkomst die gelieerd is aan een koopovereenkomst voor een voertuig – Volledige harmonisatie van de regels betreffende de gevolgen ervan – Geen
[Richtlijn 2008/48 van het Europees Parlement en de Raad, overweging 35, art. 2, lid 1, art. 3, n), en art. 14, lid 3, b)]
(zie punten 103‑110, dictum 4)
Consumentenbescherming – Kredietovereenkomsten voor consumenten – Richtlijn 2008/48 – Herroepingsrecht – Gevolgen van de herroeping van een kredietovereenkomst die gelieerd is aan een koopovereenkomst voor een voertuig – Nationale regeling waarin de verplichting van de consument is neergelegd om aan de kredietgever debetrente te betalen voor de periode tussen de uitbetaling van de lening en de teruggave van het voertuig – Toelaatbaarheid
[Richtlijn 2008/48 van het Europees Parlement en de Raad, overweging 8, art. 14, lid 1, en art. 14, lid 3, b)]
(zie punten 113‑119, dictum 5)
Samenvatting
In antwoord op prejudiciële vragen van het Landgericht Ravensburg (rechter in eerste aanleg Ravensburg, Duitsland) spreekt het Hof zich in het kader van richtlijn 2008/48 (
1
) uit over de aanvang van de herroepingstermijn en over de mogelijkheid om de uitoefening van het herroepingsrecht door de consument met betrekking tot een kredietovereenkomst die gelieerd is aan een koopovereenkomst voor een voertuig, als misbruik te kwalificeren. Het Hof onderzoekt voorts de gevolgen van de uitoefening van dit recht en verduidelijkt in het bijzonder welke verplichtingen de consument heeft ten aanzien van de kredietgever.
Overeenkomstig hun verzoeken van 1 maart 2019 en 30 november 2017 hebben KI en FA kredietovereenkomsten gesloten met respectievelijk Mercedes-Benz Bank en Volkswagen Bank (hierna: „betrokken banken”) voor de aankoop van motorvoertuigen voor privégebruik. De autohandelaars bij wie de voertuigen zijn gekocht en aan wie de kredietbedragen rechtstreeks zijn betaald, traden op als kredietbemiddelaars voor de betrokken banken. In geen van beide kredietovereenkomsten was de bij het sluiten van de overeenkomst geldende vertragingsrentevoet in de vorm van een numeriek percentage vermeld.
Nadat KI en FA aanbetalingen en maandelijkse termijnen hadden betaald, hebben zij bij brieven van 31 oktober 2019 en 20 juli 2020 aangegeven dat zij gebruikmaken van hun herroepingsrecht met betrekking tot de kredietovereenkomsten in kwestie. Zij waren immers van mening dat de in het nationale recht opgenomen herroepingstermijn nog niet was ingegaan omdat in die overeenkomsten de vertragingsrentevoet niet in de vorm van een concreet percentage was vermeld.
KI en FA hebben bij de verwijzende rechter beroep ingesteld strekkende tot terugbetaling van de vóór hun herroeping van de betrokken kredietovereenkomsten betaalde maandelijkse termijnen en van de aan de handelaar betaalde aanbetaling, alsmede tot vaststelling dat zij gelet op grond hun herroeping geen bedrag meer verschuldigd zijn uit hoofde van die overeenkomsten, noch wat het geleende kapitaal, noch wat de rente betreft. KI heeft ook betoogd dat hij geen vergoeding verschuldigd is voor de waardevermindering van het aangekochte voertuig.
De verwijzende rechter vraagt zich allereerst af of de kredietgever, wanneer de kredietnemer gebruikmaakt van zijn herroepingsrecht met betrekking tot een kredietovereenkomst die gelieerd is aan een koopovereenkomst voor een voertuig, aanspraak kan maken op een compenserende vergoeding voor de waardevermindering van dat voertuig en, in voorkomend geval, ten belope van welk bedrag. Vervolgens vraagt hij zich af wanneer de herroepingstermijn aanvangt wanneer de bij de sluiting van de betrokken kredietovereenkomsten geldende vertragingsrentevoet niet wordt vermeld. Bovendien twijfelt de verwijzende rechter of het mogelijk is om de uitoefening van het herroepingsrecht door de consument als misbruik te kwalificeren wanneer deze consument het voertuig blijft gebruiken totdat de nationale rechterlijke instanties zich over de geldigheid van de herroeping hebben uitgesproken en hij weigert een compenserende vergoeding te betalen voor de waardevermindering van het voertuig wegens het gebruik ervan. Ten slotte wenst de verwijzende rechter te vernemen of met richtlijn 2008/48 een volledige harmonisatie tot stand is gebracht wat betreft de op de kredietnemer rustende verplichting tot betaling van de debetrente, ook wanneer het gefinancierde krediet gelieerd is aan een koopovereenkomst voor goederen. Indien deze vraag ontkennend wordt beantwoord, vraagt de verwijzende rechter zich af of het verenigbaar is met die richtlijn dat de kredietnemer na herroeping van een kredietovereenkomst die gelieerd is aan een koopovereenkomst voor een voertuig, de in die eerste overeenkomst vastgestelde debetrente moet betalen over het tijdvak tussen de uitbetaling van de lening aan de verkoper van het gefinancierde voertuig en het tijdstip van de teruggave van het voertuig aan de kredietgever of de verkoper.
Beoordeling door het Hof
In de eerste plaats spreekt het Hof zich uit over de aanvang van de herroepingstermijn (
2
) en brengt hierbij in herinnering dat deze termijn pas ingaat op de dag waarop de consument met name de in artikel 10 van richtlijn 2008/48 bedoelde informatie heeft ontvangen (
3
). Ingeval de krachtens artikel 10, lid 2, van deze richtlijn door de kredietgever aan de consument verstrekte informatie onvolledig of onjuist blijkt, gaat die termijn dus enkel in indien de onvolledigheid of de onjuistheid van die informatie niet van dien aard is dat zij het vermogen van de consument om de omvang van de door de betrokken richtlijn verleende rechten en verplichtingen te beoordelen ongunstig beïnvloedt. Een situatie waarin onvolledige of onjuiste informatie wordt verstrekt moet echter worden onderscheiden van een situatie waarin de vereiste informatie ontbreekt.
Wat de vermelding in de kredietovereenkomst van de op het tijdstip van het sluiten ervan geldende vertragingsrentevoet betreft, herinnert het Hof eraan dat de verplichting om deze rentevoet in de vorm van een concreet percentage te vermelden (
4
) de consument in staat stelt kennis te nemen van de gevolgen indien hij betalingsachterstand zou oplopen. De vermelding van die rentevoet in de vorm van een concreet percentage blijkt namelijk onontbeerlijk opdat de consument zich een beeld kan vormen van de draagwijdte van zijn contractuele verbintenis, met name wat betreft de financiële gevolgen die kunnen voortvloeien uit een niet-nakoming van zijn betalingsverplichting of een vertraging in de uitvoering ervan. Deze informatie kan niet alleen van invloed zijn op de beslissing van de consument om het contract te sluiten, maar ook op zijn vermogen om het beheer van de terugbetaling van de aangegane lening te organiseren. Bijgevolg heeft het Hof voor recht verklaard dat de in artikel 14, lid 1, van richtlijn 2008/48 bedoelde herroepingstermijn niet ingaat wanneer in de kredietovereenkomst de op het tijdstip van het sluiten ervan geldende vertragingsrentevoet niet is vermeld in de vorm van een concreet percentage, en dat zolang deze informatie niet naar behoren aan de consument is meegedeeld.
In de tweede plaats onderzoekt het Hof of het feit dat de consument gebruikmaakt van zijn herroepingsrecht, als misbruik kan worden beschouwd. Nadat het Hof in herinnering heeft gebracht dat justitiabelen zich niet door middel van fraude of misbruik kunnen beroepen op het Unierecht, merkt het op dat de kredietgever niet op geldige wijze kan stellen dat, omdat er aanzienlijke tijd is verstreken tussen de sluiting van de overeenkomst en de gebruikmaking van het herroepingsrecht, de consument misbruik heeft gemaakt van dit recht, wanneer een van de in artikel 10, lid 2, van richtlijn 2008/48 bedoelde verplichte vermeldingen niet in de kredietovereenkomst was opgenomen en evenmin achteraf naar behoren is meegedeeld, waarbij niet van belang is of die consument niet op de hoogte was van het bestaan van zijn herroepingsrecht. In die omstandigheden kan een kredietgever zich niet beroepen op misbruik van het herroepingsrecht wanneer in de kredietovereenkomst de op het tijdstip van het sluiten ervan geldende vertragingsrentevoet niet in de vorm van een concreet percentage is vermeld, waarbij deze vermelding deel uitmaakt van die verplichte vermeldingen. In een dergelijk geval is de herroepingstermijn immers niet ingegaan. Bijgevolg oordeelt het Hof dat artikel 14, lid 1, van richtlijn 2008/48 eraan in de weg staat dat de kredietgever zich op geldige wijze kan beroepen op misbruik door de consument van het herroepingsrecht vanwege de handelwijze van de consument tussen de sluiting van de overeenkomst en de uitoefening van het herroepingsrecht, of zelfs na die uitoefening, wanneer de vermelding, in de vorm van een concreet percentage, van de op het tijdstip van het sluiten van die overeenkomst geldende vertragingsrentevoet, niet in de kredietovereenkomst was opgenomen en evenmin achteraf naar behoren is meegedeeld.
In de derde plaats oordeelt het Hof dat artikel 14, lid 1, van richtlijn 2008/48, gelezen in het licht van het doeltreffendheidsbeginsel, zich verzet tegen nationale rechtspraak volgens welke, wanneer de consument gebruikmaakt van het herroepingsrecht met betrekking tot een kredietovereenkomst die gelieerd is aan een koopovereenkomst voor een voertuig, het bedrag van de compenserende vergoeding wegens waardevermindering die deze consument bij de teruggave van het voertuig aan de kredietgever verschuldigd is, wordt berekend door van de verkoopprijs die de handelaar bij de aankoop van het voertuig door die consument in rekening heeft gebracht, de aankoopprijs af te trekken die de handelaar heeft betaald op het tijdstip van de teruggave van dat voertuig, voor zover bij deze berekeningsmethode rekening wordt gehouden met factoren die geen verband houden met het gebruik van dit voertuig door die consument.
Hiertoe benadrukt het Hof dat richtlijn 2008/48 geen bepalingen bevat inzake de gevolgen van de herroeping door de consument van een kredietovereenkomst die gelieerd is aan de overeenkomst tot levering van goederen. Het staat dus aan de lidstaten om de aangelegenheden betreffende de teruggave van het door het krediet gefinancierde goed of enige andere daarmee samenhangende aangelegenheid te regelen, op voorwaarde dat de nationale regeling en de nationale rechtspraak die de gevolgen van de uitoefening van het herroepingsrecht beheersen, geen afbreuk doen aan de doeltreffendheid en effectiviteit van dit recht waardoor de uitoefening van dat recht in de praktijk onmogelijk of uiterst moeilijk wordt gemaakt. Dit zou het geval zijn wanneer het bedrag van een compenserende vergoeding wegens waardevermindering van een goed, die de consument bij de teruggave van het goed aan de kredietgever verschuldigd is, niet in verhouding staat tot de koopprijs van dat goed.
In deze context verklaart het Hof dat de evenredigheid van de compenserende vergoeding die van de consument kan worden gevorderd nadat hij van zijn herroepingsrecht gebruik heeft gemaakt, moet worden beoordeeld aan de hand van een uitvoerige analyse, waarbij rekening wordt gehouden met de gebruikswijze die eigen is aan het goed in kwestie en met de staat van het voertuig op het tijdstip van de teruggave ervan, met name uit het oogpunt van een eventuele mechanische beschadiging of esthetische wijziging als gevolg van dat gebruik. In dit verband kan het enkele feit dat de aldus bepaalde compenserende vergoeding hoog kan zijn in verhouding tot de door de consument betaalde aankoopprijs van het voertuig, als zodanig niet aantonen dat deze vergoeding onevenredig is en dat de berekeningsmethode voor die vergoeding de uitoefening van het herroepingsrecht in de praktijk onmogelijk of uiterst moeilijk maakt. Dit geldt evenwel op voorwaarde dat het bedrag van die vergoeding objectief de werkelijke waardevermindering van dat voertuig weergeeft, waarbij die waardevermindering het gevolg is van het gebruik van het voertuig door de consument en de staat waarin het zich bevindt op het tijdstip van teruggave.
Daarentegen moet worden geoordeeld dat een berekeningsmethode die uitsluitend is gebaseerd op het prijsverschil tussen de aankoop en de wederverkoop van het voertuig en die rekening houdt met factoren die geen verband houden met het gebruik ervan, zoals handelsmarges en kosten van wederverkoop – die eenzijdig door de autohandelaar worden vastgesteld – alsook de belasting over de toegevoegde waarde, het niet mogelijk maakt om de waardevermindering van dat voertuig als gevolg van het gebruik ervan door de consument te beoordelen. Voorts lijkt deze methode, voor zover deze factoren zelfs een rol spelen wanneer het voertuig niet is geregistreerd en gebruikt voor de uitoefening van het herroepingsrecht, deze consument een last op te leggen die uitsluitend voortvloeit uit de uitoefening van zijn herroepingsrecht. In die omstandigheden kan een dergelijke berekeningsmethode voor een compenserende vergoeding wegens de waardevermindering van een goed leiden tot een vergoeding die onevenredig is ten opzichte van de aankoopprijs van dat goed en de uitoefening van het herroepingsrecht in de praktijk onmogelijk of uiterst moeilijk maken.
In de vierde plaats stelt het Hof vast dat richtlijn 2008/48 geen volledige harmonisatie tot stand brengt van de regels betreffende de rechtsgevolgen die kunnen voortvloeien uit de uitoefening door de consument van zijn recht om een kredietovereenkomst te herroepen die gelieerd is aan een koopovereenkomst voor een voertuig. In dit verband brengt het in herinnering dat die richtlijn geen bepalingen bevat over de gevolgen, voor een overeenkomst tot levering van goederen, van de gebruikmaking van dit recht door de consument met betrekking tot een kredietovereenkomst die gelieerd is aan de overeenkomst tot levering van goederen. In het bijzonder zegt richtlijn 2008/48 niets over wat er moet gebeuren met het gefinancierde goed of over eventuele wisselwerkingen tussen de gelieerde kredietovereenkomst en de koopovereenkomst voor het voertuig (
5
). In geen enkele bepaling van die richtlijn wordt namelijk het geval geregeld waarin het herroepingsrecht waarvan de consument gebruikmaakt betrekking heeft op de gelieerde kredietovereenkomst zelf. Bij gebreke van specifieke Unieregeling ter zake zijn de nadere uitvoeringsregels voor de door richtlijn 2008/48 geboden consumentenbescherming op grond van het beginsel van procedurele autonomie van de lidstaten een aangelegenheid van de interne rechtsorde van die staten. Het staat dus aan de lidstaten om, met inachtneming van het gelijkwaardigheids- en het doeltreffendheidsbeginsel, de gevolgen van de uitoefening van dat recht in het kader van een aan een overeenkomst voor de levering van goederen gelieerde kredietovereenkomst nader te omschrijven, met inbegrip van, in voorkomend geval, de verplichting om de op het kapitaal lopende rente te betalen en de regeling van deze verplichting.
In de vijfde en laatste plaats geeft het Hof mee dat artikel 14, lid 1, van richtlijn 2008/48 zich niet verzet tegen een nationale regeling op grond waarvan de consument, na een kredietovereenkomst die gelieerd is aan een koopovereenkomst voor een voertuig te hebben herroepen, de in deze kredietovereenkomst vastgestelde debetrente moet betalen over het tijdvak tussen de uitbetaling van de lening aan de verkoper van het gefinancierde voertuig en het tijdstip van de teruggave van het voertuig aan de kredietgever of de verkoper. Artikel 14, lid 3, onder b), eerste volzin, van richtlijn 2008/48 beoogt namelijk een evenwicht te verzekeren tussen consumentenbescherming en het vrije verkeer van kredietaanbiedingen. In die omstandigheden kan, door de eventueel op de consument rustende verplichting tot betaling van de debetrente die wordt berekend met inachtneming van de daadwerkelijke duur van de terbeschikkingstelling van het krediet, het contractuele evenwicht worden gehandhaafd en worden belet dat een partij door gebruik te maken van haar herroepingsrecht een ongerechtvaardigd voordeel behaalt ten nadele van de andere partij, waardoor een billijke verdeling van de lasten en voordelen die voortvloeien uit de – zij het gedeeltelijke en tijdelijke – uitvoering van de kredietovereenkomst wordt gewaarborgd. Ten eerste heeft de kredietgever namelijk tijdelijk afstand gedaan van het kredietbedrag dat aan de verkoper van het voertuig is betaald ten behoeve van de consument, hetgeen voor hem een immobilisatie van middelen en een financieel risico inhoudt. Ten tweede vormt de op het kapitaal lopende rente geen boete, maar de tegenprestatie voor de toegang tot het krediet, hetgeen in beginsel een transactie tegen betaling is, los van de uitoefening van het herroepingsrecht.
(
1
)	Richtlijn 2008/48/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2008 inzake kredietovereenkomsten voor consumenten en tot intrekking van richtlijn 87/102/EEG van de Raad (PB 2008, L 133, blz. 66).
(
2
)	Zoals bedoeld in artikel 14, lid 1, van richtlijn 2008/48.
(
3
)	Artikel 14, lid 1, tweede alinea, onder b), van richtlijn 2008/48.
(
4
)	Overeenkomstig artikel 10, lid 2, onder l), van richtlijn 2008/48.
(
5
)	Artikel 14, lid 3, onder b), eerste volzin, van richtlijn 2008/48.