61984CJ0216_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση 216/84,
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τους D . Jacob και C . Durand, μέλη της νομικής της υπηρεσίας, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Γ . Κρεμλή, μέλος της νομικής της υπηρεσίας, κτίριο Jean Monnet, Kirchberg,
προσφεύγουσα,
κατά
Γαλλικής Δημοκρατίας, εκπροσωπούμενης από τους F . Renouard, R . de Gouttes και B . Botte, καθώς και την E . Belliard, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο τη γαλλική πρεσβεία,
καθής,
που έχει ως αντικείμενο να αναγνωριστεί ότι η Γαλλική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ επειδή απαγόρευσε την εισαγωγή και πώληση υποκαταστάτων γάλακτος σε σκόνη και συμπυκνωμένου γάλακτος, υπό οποιαδήποτε ονομασία,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
συγκείμενο από τους Mackenzie Stuart, πρόεδρο, J . C . Moitinho de Almeida, πρόεδρο τμήματος, U . Everling, K . Bahlmann, Y . Galmot, Κ . Κακούρη και T . F . O' Higgins, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας : Sir Gordon Slynn
γραμματέας : D . Louterman, υπάλληλος διοικήσεως
έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 18ης Μαρτίου 1986 και της 14ης Ιανουαρίου 1988,
αφού άκουσε το γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τις συνεδριάσεις της 17ης Απριλίου 1986 και της 14ης Ιανουαρίου 1988,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 21 Αυγούστου 1984, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ, προσφυγή με την οποία ζητεί να αναγνωριστεί ότι η Γαλλική Δημοκρατία, απαγορεύοντας την εισαγωγή και πώληση υποκαταστάτων γάλακτος σε σκόνη και συμπυκνωμένου γάλακτος, υπό οποιαδήποτε ονομασία, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ .
2 Η απαγόρευση κατά της οποίας βάλλει η Επιτροπή απορρέει από το άρθρο 1 του νόμου της 29ης Ιουνίου 1934 περί προστασίας των γαλακτοκομικών προϊόντων ( JORF της 1.7.1934 ).
3 Κατά τη διάρκεια της προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασίας και προς στήριξη της προσφυγής της, η Επιτροπή διατύπωσε, κατ' ουσία, την άποψη ότι η εν λόγω διάταξη συνεπάγεται απόλυτη απαγόρευση εμπορίας και εισαγωγής στη Γαλλία κάθε προϊόντος που θα μπορούσε να υποκαταστήσει το γάλα σε σκόνη και το συμπυκνωμένο γάλα, παρασκευαζόμενο από άλλα προϊόντα πλην γάλακτος, οποιαδήποτε και αν είναι η εμπορική ονομασία του προϊόντος αυτού . Καίτοι η απόλυτη αυτή απαγόρευση εφαρμόζεται αδιακρίτως τόσο στα εγχώρια όσο και στα εισαγόμενα προϊόντα, δεν δικαιολογείται ούτε από έναν από τους λόγους που προβλέπει το άρθρο 36 της Συνθήκης ούτε από κάποια άλλη επιτακτική ανάγκη .
4 Η γαλλική κυβέρνηση υπερασπίζεται το επίδικο μέτρο ισχυριζόμενη ότι είναι απαραίτητο για λόγους που αναφέρονται τόσο στην προστασία των καταναλωτών όσο και στην προστασία της ανθρώπινης υγείας και ότι είναι σύμφωνο προς τους στόχους της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα των γαλακτοκομικών προϊόντων . Εξάλλου, η γαλλική κυβέρνηση επικαλείται την κατά τη γνώμη της αναδρομική ισχύ του άρθρου 5 του κανονισμού 1898/87 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουλίου 1987, του σχετικού με την προστασία της ονομασίας του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων κατά τη διάθεσή τους στο εμπόριο ( ΕΕ L 182, σ . 36 ).
5 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσεται διεξοδικώς το κανονιστικό πλαίσιο της διαφοράς, τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως, τα σχετικά, ιδίως, με την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας, καθώς και τα επιχειρήματα των διαδίκων . Τα στοιχεία αυτά του φακέλου δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για να σχηματίσει κρίση το Δικαστήριο .
6 Πρέπει, καταρχάς, να τονιστεί ότι, ελλείψει κοινών ή εναρμονισμένων κανόνων περί παραγωγής και εμπορίας των υποκαταστάτων γάλακτος, εναπόκειται στα κράτη μέλη να ρυθμίζουν, το καθένα στην επικράτειά του, οτιδήποτε έχει σχέση με τη σύνθεση, την παραγωγή και την εμπορία των εν λόγω προϊόντων .
7 Ωστόσο, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, από τα άρθρα 30 και επόμενα της Συνθήκης ΕΟΚ προκύπτει ότι η εφαρμογή εθνικής κανονιστικής ρυθμίσεως επί προϊόντων εισαγομένων από άλλα κράτη μέλη συμβιβάζεται με την εν λόγω Συνθήκη μόνο εφόσον επιβάλλεται από έναν από τους λόγους γενικού συμφέροντος που απαριθμούνται στο άρθρο 36, όπως η αποτελεσματική προστασία της υγείας των προσώπων, ή από επιτακτικές ανάγκες που αφορούν, ιδίως, την προστασία των καταναλωτών . Προκύπτει, επίσης, ότι τα κράτη μέλη δεν μπορούν να επικαλούνται αυτούς τους λόγους γενικού συμφέροντος ή τις επιτακτικές ανάγκες, προκειμένου να δικαιολογήσουν μέτρο που περιορίζει την εισαγωγή, παρά μόνο όταν ο ίδιος στόχος δεν μπορεί να επιτευχθεί με άλλο μέτρο λιγότερο περιοριστικό από απόψεως ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων .
8 Πρέπει, συνεπώς, να εξεταστούν διαδοχικώς, βάσει της νομολογίας αυτής, οι διάφοροι λόγοι που προέβαλε η γαλλική κυβέρνηση προκειμένου να δικαιολογήσει την πλήρη απαγόρευση της εμπορίας των εν λόγω προϊόντων .
Ως προς την προστασία των καταναλωτών
9 Σε ό,τι αφορά το λόγο που αναφέρεται στην προστασία των καταναλωτών, η γαλλική κυβέρνηση προβάλλει, κατ' ουσία, τρία χωριστά επιχειρήματα : πρώτον, το πρόβλημα της ενημερώσεως των καταναλωτών για το ότι τους προτείνεται η κατανάλωση υποκαταστάτων γάλακτος, δεύτερον, ο κίνδυνος συγχύσεως των καταναλωτών ως προς τις ιδιότητες του εν λόγω προϊόντος και, τρίτον, η δυνατότητα των υποκαταστάτων γάλακτος να εκτοπίσουν προοδευτικώς τα γαλακτοκομικά προϊόντα, λόγω της χαμηλότερης τιμής τους, στερώντας έτσι από τους καταναλωτές τη δυνατότητα επιλογής .
10 Σχετικώς, πρέπει, πρώτον, να παρατηρηθεί ότι μπορεί να είναι δικαιολογημένη η επιθυμία της γαλλικής κυβερνήσεως να μεριμνήσει για τη σωστή ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με τα προϊόντα που καταναλώνουν . Στην παρούσα περίπτωση, ωστόσο, η ενημέρωση αυτή μπορεί να διασφαλιστεί ιδίως με την κατάλληλη επισήμανση σχετικά με τη φύση, τα συστατικά και τα χαρακτηριστικά του προσφερόμενου προϊόντος . 'Οπως ορθώς παρατήρησε η Επιτροπή, η ενημέρωση αυτή μπορεί επίσης να πραγματοποιηθεί και στην περίπτωση κατά την οποία τα προϊόντα πωλούνται με αυτόματες μηχανές πωλήσεως ποτών, καθώς και, καταρχήν, στους χώρους ομαδικής εστιάσεως . Καίτοι η πλήρης και λεπτομερής ενημέρωση των καταναλωτών ως προς τη χρησιμοποίηση υποκαταστάτων γάλακτος στους χώρους ομαδικής εστιάσεως παρουσιάζει ορισμένες δυσχέρειες, πρέπει να παρατηρηθεί ότι παρόμοια πλήρης και λεπτομερής ενημέρωση δεν υπάρχει επίσης ως προς τα υπόλοιπα συστατικά των τροφών και των γευμάτων που προσφέρονται στους χώρους αυτούς . Δεν συντρέχει κανένας ειδικός λόγος για την πληρέστερη ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με τα υποκατάστατα γάλακτος .
11 Ως προς το πρόβλημα της παραπλανητικής ενημερώσεως των καταναλωτών, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ( απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 1980, Fietje, 27/80, Rec . 1980, σ . 3839 ) ότι μπορούν να ληφθούν τα εθνικά μέτρα που απαιτούνται για τη διασφάλιση των ορθών ονομασιών των προϊόντων, προς αποφυγή κάθε συγχύσεως των καταναλωτών και προς διασφάλιση της ευθύτητας των εμπορικών συναλλαγών, χωρίς να θίγεται η αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων που θεσπίζουν τα άρθρα και 30 και επόμενα της Συνθήκης . Το κοινοτικό δίκαιο δεν εμποδίζει, κατά συνέπεια, τη λήψη εθνικού μέτρου που διασφαλίζει την ορθή ενημέρωση των καταναλωτών και την αποφυγή κάθε συγχύσεως . Ωστόσο, το επίδικο μέτρο βαίνει πέραν μιας τέτοιας διασφαλίσεως .
12 'Οσον αφορά τον κίνδυνο εκτοπίσεως των γαλακτοκομικών προϊόντων από τα υποκατάστατά τους, λόγω της χαμηλότερης τιμής τους, αρκεί να παρατηρηθεί ότι τα κράτη μέλη δεν μπορούν να προβάλουν μια επιτακτική ανάγκη, όπως η προστασία των καταναλωτών, προκειμένου να εξαιρέσουν ένα προϊόν από τον ανταγωνισμό των τιμών, με πρόσχημα τα οικονομικά προβλήματα που θα δημιουργούσε η κατάργηση των εμποδίων στο ενδοκοινοτικό εμπόριο . Απαγορεύοντας την εμπορία των υποκαταστάτων γάλακτος, η εν λόγω διάταξη δεν διασφαλίζει ούτε την ελευθερία επιλογής του καταναλωτή . Αντιθέτως, μόνο η δυνατότητα εισαγωγής αυτών των υποκαταστάτων παρέχει στους καταναλωτές την πραγματική δυνατότητα επιλογής μεταξύ των "λευκαντικών" ουσιών και των γαλακτοκομικών προϊόντων .
13 Συνεπώς, η απόλυτη απαγόρευση εισαγωγής και εμπορίας υποκαταστάτων γάλακτος δεν είναι απαραίτητη για την προστασία των καταναλωτών και, επομένως, ο πρώτος ισχυρισμός της γαλλικής κυβερνήσεως πρέπει να απορριφθεί .
Ως προς την προστασία της υγείας
14 Η γαλλική κυβέρνηση στηρίζεται, σχετικώς, σε δύο στοιχεία, το πρώτο από τα οποία αφορά τη θρεπτική αξία, ενώ το δεύτερο υπαινίσσεται τις βλαπτικές συνέπειες των υποκαταστάτων γάλακτος για ορισμένες ομάδες του πληθυσμού .
15 Ως προς το πρώτο επιχείρημα, πρέπει να τονιστεί ότι τα κράτη μέλη δεν μπορούν να επικαλούνται λόγους δημόσιας υγείας για να απαγορεύουν την εισαγωγή προϊόντος, με την αιτιολογία ότι το προϊόν αυτό έχει κατώτερη θρεπτική αξία ή μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε λιπαρές ουσίες από άλλο προϊόν που κυκλοφορεί ήδη στη σχετική αγορά . Πράγματι, είναι προφανές ότι οι επιλογές των καταναλωτών της Κοινότητας στον τομέα των τροφίμων είναι τέτοιες ώστε το γεγονός και μόνο ότι ένα εισαγόμενο προϊόν έχει κατώτερη θρεπτική αξία δεν συνεπάγεται πραγματικό κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία . Εξάλλου, όπως υπογράμμισε η Επιτροπή, χωρίς η γαλλική κυβέρνηση να την αντικρούσει, υπάρχουν στη γαλλική αγορά προϊόντα τα οποία, επίσης, έχουν μειωμένη θρεπτική αξία ή αποτελούνται, κατ' ουσία, από τις ίδιες λιπαρές ουσίες με τα υποκατάστατα γάλακτος, χωρίς ωστόσο να απαγορεύεται η εμπορία τους . Συνεπώς, το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό .
16 Ως προς τις βλαπτικές συνέπειες των υποκαταστάτων γάλακτος για ορισμένες ομάδες του πληθυσμού, ορθώς υπογράμμισε η Επιτροπή ότι, αφενός μεν, τα γαλακτοκομικά προϊόντα παρουσιάζουν επίσης ορισμένους κινδύνους για ομάδες προσώπων που υποφέρουν από ορισμένες ασθένειες, αφετέρου δε, ότι υπάρχει προφανώς διάσταση απόψεων μεταξύ των ειδικών ως προς τους πραγματικούς και δυνητικούς κινδύνους που παρουσιάζουν για την ανθρώπινη υγεία οι λιπαρές ουσίες ζωικής προελεύσεως ή οι λιπαρές ουσίες φυτικής προελεύσεως . Πρέπει, σχετικώς, να τονιστεί ότι η κατάλληλη επισήμανση που ενημερώνει τους καταναλωτές για τη φύση, τα συστατικά και τα χαρακτηριστικά των υποκαταστάτων γάλακτος θα παρείχε τη δυνατότητα στα πρόσωπα που θα μπορούσαν ενδεχομένως να έχουν προβλήματα με τις λιπαρές ουσίες φυτικής προελεύσεως ή με τα άλλα συστατικά των υποκαταστάτων γάλακτος να αποφασίσουν μόνα τους αν θα τα χρησιμοποιήσουν ή όχι .
17 Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, η απόλυτη απαγόρευση εισαγωγής υποκαταστάτων γάλακτος για λόγους προστασίας της ανθρώπινης υγείας δεν δικαιολογείται .
Ως προς το αν το επίδικο μέτρο συμφωνεί με τους στόχους της κοινοτικής πολιτικής στο σχετικό τομέα
18 Ως προς το επιχείρημα της γαλλικής κυβερνήσεως ότι η απαγόρευση εμπορίας στη Γαλλία των υποκαταστάτων γάλακτος είναι σύμφωνη προς την κοινή γεωργική πολιτική, επιβάλλεται, καταρχάς, η διαπίστωση ότι τα γαλακτοκομικά προϊόντα υπόκεινται σε κοινή οργάνωση αγοράς, σκοπός της οποίας είναι η σταθεροποίηση της αγοράς γαλακτοκομικών προϊόντων με τη χρησιμοποίηση, ιδίως, μέτρων παρεμβάσεως . 'Οπως προκύπτει από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, εφόσον η Κοινότητα έχει ιδρύσει σε ορισμένο τομέα κοινή οργάνωση αγοράς, τα κράτη μέλη είναι υποχρεωμένα να απέχουν από τη λήψη κάθε μονομερούς μέτρου που εμπίπτει, εκ του λόγου αυτού, στην αρμοδιότητα της Κοινότητας . Εναπόκειται, συνεπώς, στην Κοινότητα, και όχι στα κράτη μέλη, η αναζήτηση λύσεως στο πρόβλημα αυτό στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής .
19 Πρέπει σχετικώς να προστεθεί ότι εθνικά μέτρα, έστω και αν στηρίζουν μια κοινή πολιτική της Κοινότητας, δεν μπορούν να αντιστρατεύονται μια από τις θεμελιώδεις αρχές της Κοινότητας, στην παρούσα δε περίπτωση την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, αν δεν δικαιολογούνται από λόγους που αναγνωρίζει το κοινοτικό δίκαιο .
20 Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι το επίδικο μέτρο εμπίπτει στην απαγόρευση του άρθρου 30 της Συνθήκης ΕΟΚ, χωρίς να δικαιολογείται ούτε από επιτακτική ανάγκη ούτε από έναν από τους λόγους που απαριθμούνται στο άρθρο 36 της Συνθήκης .
Ως προς τη δικαιολογία του επιδίκου μέτρου βάσει του άρθρου 5 του κανονισμού 1898/87
21 Η γαλλική κυβέρνηση προβαίνει, επίσης, σε ερμηνεία του άρθρου 5 του κανονισμού 1898/87, κατά το οποίο τα κράτη μέλη μπορούν, για ορισμένη περίοδο, "τηρώντας τους γενικούς κανόνες της Συνθήκης, να διατηρήσουν τους εθνικούς τους κανόνες που περιορίζουν την παρασκευή και διάθεση στο εμπόριο, στο έδαφός τους, προϊόντων που δεν πληρούν τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 2 του εν λόγω κανονισμού", υπό την έννοια ότι οι επίδικες διατάξεις της γαλλικής νομοθεσίας μπορούν, εν πάση περιπτώσει, να εξακολουθούν να εφαρμόζονται .
22 Το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό . Χωρίς μάλιστα να χρειάζεται να εξεταστεί το ζήτημα αν η εν λόγω διάταξη έχει πράγματι αναδρομική ισχύ, αρκεί να διαπιστωθεί ότι η διάταξη αυτή δεν δικαιολογεί τη διατήρηση εθνικής κανονιστικής ρυθμίσεως παρά μόνο υπό την προϋπόθεση της τηρήσεως των γενικών κανόνων της Συνθήκης ΕΟΚ . 'Οπως, όμως, τόνισε το Δικαστήριο πιο πάνω, η εν λόγω κανονιστική ρύθμιση αντιβαίνει στο άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ και, κατά συνέπεια, δεν συγκεντρώνει τις προϋποθέσεις του άρθρου 5 του κανονισμού 1898/87 .
23 Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η παράβαση έχει αποδειχθεί . Πρέπει, κατά συνέπεια, να αναγνωριστεί ότι η Γαλλική Δημοκρατία, απαγορεύοντας την εισαγωγή υποκαταστάτων γάλακτος σε σκόνη και συμπυκνωμένου γάλακτος, υπό οποιαδήποτε ονομασία, καθώς και την πώληση των εισαγόμενων αυτών προϊόντων, παρέβη υποχρέωση που υπέχει από το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ .
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
24 Σύμφωνα με το άρθρο 69, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, αν υπάρχει σχετικό αίτημα . Επειδή η καθής ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα .
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
αποφασίζει :
1 ) Η Γαλλική Δημοκρατία, απαγορεύοντας την εισαγωγή υποκαταστάτων γάλακτος σε σκόνη και συμπυκνωμένου γάλακτος, υπό οποιαδήποτε ονομασία, καθώς και την πώληση των εισαγόμενων αυτών προϊόντων, παρέβη υποχρέωση που υπέχει από το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ .
2 ) Καταδικάζει τη Γαλλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα .