62002CC0225_PL
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
I – Wprowadzenie
1. Skarżąca z postępowania przed sądem krajowym, García Blanco, pobierała w przeszłości w Hiszpanii specjalny rodzaj zasiłku dla bezrobotnych. W tym okresie instytucja zarządzająca systemem ubezpieczeń od bezrobocia opłacała w jej imieniu składki na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne. Po osiągnięciu wielu 65 lat R. García Blanco wniosła o przyznanie jej emerytury. Spór w postępowaniu przed sądem krajowym dotyczył tego, czy składki opłacane tytułem ubezpieczenia emerytalnego w czasie pobierania specjalnego zasiłku dla bezrobotnych należy uwzględniać przy ustaleniu okresu składkowego wymaganego w przypadku emerytury, ewentualnie, czy w przypadku ich nieuwzględnienia zachodzi dyskryminacja pracowników migrujących ze względu na przynależność ich państwową.
2. W tych okolicznościach Juzgado de lo Social nr 3 w Orense (zwany dalej „sądem krajowym”) zadał Trybunałowi Sprawiedliwości dwa pytania dotyczące wykładni rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin, przemieszczających się we Wspólnocie (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1408/71”)(2) . Pod względem treści, pytania te odpowiadają pytaniom w sprawie C‑306/03 (Salgado Alonso)(3) .
3. W czasie, gdy toczyło się postępowanie przed Trybunałem, Garcíi Blanco została przyznana emerytura, tak że obecnie pozostaje jedynie zagadnienie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
II – Ramy prawne
A – Uregulowania wspólnotowe
4. Ramy prawne w zakresie prawa wspólnotowego w niniejszym przypadku są określone przez rozporządzenie nr 1408/71. Artykuł 1 lit. r) tego rozporządzenia definiuje określenie okresy ubezpieczenia w sposób następujący:
„okresy składkowe lub okresy zatrudnienia albo prowadzenia działalności na własny rachunek, jak je określa lub uznaje za okresy ubezpieczenia ustawodawstwo, w ramach którego zostały ukończone lub uznane za ukończone, jak również wszelkie okresy zrównane, o ile są uznane przez dane ustawodawstwo za równorzędne z okresami ubezpieczenia; okresy spełnione w ramach specjalnego systemu dla urzędników służby cywilnej traktuje się również jako okresy ubezpieczenia;”.
5. Artykuł 3 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 stanowi:
„Z zastrzeżeniem przepisów szczególnych, zawartych w niniejszym rozporządzeniu osoby zamieszkujące na terytorium jednego z Państw Członkowskich, do których stosują się przepisy niniejszego rozporządzenia podlegają obowiązkom i korzystają z praw wynikających z ustawodawstwa każdego Państwa Członkowskiego na tych samych warunkach, co obywatele tego Państwa”.
6. Artykuł 45 ust. 1 rozporządzenia 1408/71 odnośnie do uwzględniania okresów ubezpieczenia lub zamieszkania stanowi:
„Jeżeli ustawodawstwo Państwa Członkowskiego uzależnia nabycie, zachowanie lub odzyskanie prawa do świadczeń, na podstawie systemu niebędącego systemem specjalnym w rozumieniu ust. 2 lub 3, od ukończenia okresów ubezpieczenia lub zamieszkania, właściwa instytucja tego Państwa Członkowskiego uwzględnia, w razie potrzeby, okresy ubezpieczenia lub zamieszkania ukończone zgodnie z ustawodawstwem innego Państwa Członkowskiego, w ramach systemu powszechnego lub specjalnego, obejmującego pracowników najemnych lub osoby prowadzące działalność na własny rachunek. W tym celu uwzględnia się te okresy jak okresy ukończone zgodnie z ustawodawstwem stosowanym przez tę instytucję”.
7. Artykuł 46 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 stanowi:
„Jeżeli warunki wymagane przez ustawodawstwo Państwa Członkowskiego do prawa do świadczeń są spełnione dopiero po zastosowaniu art. 45 i/lub art. 40 ust. 3, stosuje się następujące zasady:
a) instytucja właściwa ustala teoretyczną wysokość świadczenia, o które zainteresowany mógłby się ubiegać, gdyby wszystkie okresy ubezpieczenia i/lub zamieszkania ukończone z uwzględnieniem ustawodawstw Państw Członkowskich, którym podlegał pracownik najemny lub osoba prowadząca działalność na własny rachunek, zostały ukończone w danym Państwie Członkowskim z uwzględnieniem ustawodawstwa, które stosuje ona w dniu przyznania świadczenia. Jeżeli zgodnie z tym ustawodawstwem, wysokość świadczenia jest niezależna od długości ukończonych okresów, kwota ta zostaje uznana za kwotę teoretyczną, określoną w niniejszej literze;
b) instytucja właściwa ustala następnie rzeczywistą wysokość świadczenia na podstawie kwoty teoretycznej, określonej w poprzedniej literze, proporcjonalnie do długości okresów ubezpieczenia lub zamieszkania, ukończonych przed wystąpieniem ryzyka zgodnie ze stosowanym przez tę instytucję ustawodawstwem, w stosunku do całkowitej długości okresów ubezpieczenia i zamieszkania, ukończonych przed wystąpieniem ryzyka z uwzględnieniem ustawodawstwa wszystkich zainteresowanych Państw Członkowskich”.
8. W odniesieniu do okresów ubezpieczenia lub zamieszkania krótszych niż rok, art. 48 rozporządzenia nr 1408/71 stanowi co następuje:
„1. Nie naruszając art. 46 ust. 2, instytucja Państwa Członkowskiego nie jest zobowiązana do przyznawania świadczeń z tytułu okresów ukończonych z uwzględnieniem stosowanego przez nią ustawodawstwa, które podlegają uwzględnieniu w momencie realizacji ryzyka, jeżeli:
długość tych okresów jest krótsza niż jeden rok,
oraz
przy uwzględnieniu jedynie tych okresów nie zostało nabyte prawo do świadczeń na podstawie tego ustawodawstwa.
2. Instytucja właściwa każdego z zainteresowanych Państw Członkowskich uwzględnia okresy kreślone w ust. 1, do celów stosowania przepisów art. 46 ust. 2 z wyjątkiem lit. b).
3. W przypadku, gdy stosowanie ust. 1 spowodowałoby zwolnienie ze zobowiązań wszystkich instytucji zainteresowanych Państw Członkowskich, świadczenia są przyznawane wyłącznie na podstawie ustawodawstwa ostatniego z tych państw, którego warunki są spełnione, tak jak gdyby wszystkie okresy ubezpieczenia lub zamieszkania, ukończone i uwzględnione zgodnie z art. 45 ust. 1–4, zostały ukończone z uwzględnieniem ustawodawstwa tego państwa”.
B – Uregulowania krajowe
9. Nowe brzmienie powszechnej ustawy o ubezpieczeniu społecznym ( Texto Refundido de la Ley General de la Seguridad Social (4), zwanej dalej „TRLGSS”) przewiduje w art. 161 ust. 1 lit. b), że aby nabyć prawo do emerytury należy ukończyć dwa różne okresy składkowe:
– powszechny okres składkowy co najmniej piętnastu lat
i
– specjalny okres składkowy dwóch lat przypadających na okres piętnastu lat bezpośrednio poprzedzających zdarzenie powodujące powstanie prawa do świadczenia.
10. Już przed osiągnięciem ustawowego wieku emerytalnego bezrobotnym, którzy przekroczyli pięćdziesiąty drugi rok życia, zostaje przyznana zgodnie z art. 215 ust. 1 pkt 3 TRLGSS, szczególna forma zasiłku dla bezrobotnych ( subsidio por desempleo,
zwanego dalej „specjalnym zasiłkiem dla bezrobotnych”). Warunkiem przyznania tego świadczenia jest m. in., aby zainteresowany mógł wykazać przynajmniej sześć lat opłacania składki na ubezpieczenie od bezrobocia, a poza tym spełniał wszystkie warunki przyznania emerytury, z wyjątkiem wieku emerytalnego.
11. Zgodnie z art. 218 ust. 2 TRLGSS instytucja zarządzająca systemem ubezpieczeń od bezrobocia ( Organismo Gestor del Seguro de Desempleo ) dodatkowo obok wypłaty specjalnego zasiłku dla bezrobotnych, opłaca w imieniu pobierającego, za każdy miesiąc kalendarzowy, w którym ten był uprawniony do zasiłku, również składki emerytalne w ramach ubezpieczenia społecznego.
12. Wpływ składek na ubezpieczenie emerytalne opłacanych w imieniu pobierającego specjalny zasiłek dla bezrobotnych zostaje ograniczony dwudziestym ósmym przepisem dodatkowym TRLGSS(5) w następujący sposób:
„Zgodnie z przepisami art. 218 ust. 2 [TRLGSS] składki na ubezpieczenie emerytalne opłacane przez instytucję zarządzającą są uwzględniane przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury oraz mnożnika, jaki się do niej stosuje. Ważności i skutków prawnych tych składek nie można w żadnym wypadku podnosić w celu wykazania minimalnego okresu składkowego wymaganego przez art. 161 ust. 1 lit. b) [TRLGSS], który to okres minimalny ubezpieczony musi wykazać, zgodnie z art. 215 ust. 1 pkt 3, celem otrzymania zasiłku dla osób [bezrobotnych] którzy przekroczyli pięćdziesiąty drugi rok życia”.
13. Jednak w praktyce administracyjnej, składki na ubezpieczenie emerytalne opłacane przez INEM w imieniu pobierającego specjalny zasiłek dla bezrobotnych, są uwzględniane w związku z art. 48 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71; wynika to ze wspólnej instrukcji administracyjnej INSS i INEM z roku 1999(6) .
III – Stan faktyczny i postępowanie
Okoliczności powstania sporu
14. Rosa García Blanco, urodzona w dniu 9 października 1935 r. i zmarła w dniu 14 maja 2002 r.(7), była w latach 1966 – 1984 zatrudniona jako pracownik w Niemczech. Tam przez okres składkowy odpowiadający 209 miesiącom (ponad 17 lat) odprowadzała składki na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne w Niemczech.
15. Od dnia 1 czerwca 1984 r. do dnia 2 grudnia 1984 r. na podstawie niemiecko‑hiszpańskiego porozumienia R. García Blanco pobierała zależne od składek świadczenie z obowiązkowego ubezpieczenia od bezrobocia, które wypłacała jej instytucja zarządzająca systemem ubezpieczeń od bezrobocia ( Instituto Nacional de Empleo, zwana dalej „INEM”). W tym czasie INEM opłacał w imieniu R. Garcíi Blanco składki na wszelkiego rodzaju obowiązkowe ubezpieczenia społeczne w Hiszpanii (w tym na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne), z czego wynika okres składkowy 185 dni (ok. sześć miesięcy).
16. Od roku 1989 R. García Blanco pobierała specjalny zasiłek dla bezrobotnych, którzy przekroczyli pięćdziesiąty drugi rok życia. W związku z tym, w okresie 4 080 dni (ponad 11 lat) w jej imieniu INEM opłacał składki na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne w Hiszpanii, zgodnie z art. 218 ust. 2 TRLGSS.
17. Ponadto jak wynika z akt sprawy, od dnia 1 grudnia 1989 r. R. García Blanco otrzymała rentę rodzinną, z powodu śmierci matki, z którą przedtem zamieszkiwała.
Wniosek o emeryturę
18. Po osiągnięciu wieku 65 lat, R. García Blanco wniosła w 2000 r. o emeryturę z hiszpańskiego systemu ubezpieczeń społecznych. Decyzją z dnia 27 kwietnia 2001 r. hiszpański krajowy instytut ubezpieczeń społecznych ( Instituto Nacional de la Seguridad Social, zwany dalej „INSS”) oddalił ten wniosek. W uzasadnieniu decyzji INSS podniósł, że R. García Blanco nie miała minimalnego okresu składkowego w Hiszpanii. Zdaniem INSS, zgodnie z dwudziestym ósmym przepisem dodatkowym TRLGSS, okres 4 080 dni, w którym INEM w imieniu R. Garcíi Blanco, jako pobierającej specjalny zasiłek dla bezrobotnych, opłacał składki tytułem ubezpieczenia emerytalnego, nie może być uwzględniony. Okres pozostałych 185 dni, podczas którego opłacano w jej imieniu, jako pobierającej zależne od składek świadczenie z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia od bezrobocia w Hiszpanii, składki na ubezpieczenie społeczne, także nie może, zgodnie z art. 48 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71, zostać wzięty pod uwagę ponieważ okres ten jest krótszy niż rok.
19. Ze względu na tę decyzję odmowną, R. García Blanco szukała ochrony prawnej przed sądem krajowym. R. García Blanco zaskarżyła INSS oraz Tesorería General de la Seguridad Social (zwany dalej „TGSS”), co do istoty argumentując, że należy uwzględnić na jej rzecz nie tylko jej pierwotny okres składkowy w Hiszpanii w wysokości 185 dni, lecz również składki opłacane w jej imieniu przez INEM na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne w czasie pobierania specjalnego zasiłku dla bezrobotnych, co w sumie prowadzi do 4 265 dni składkowych w Hiszpanii (ponad 11 lat i 8 miesięcy).
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
20. Postanowieniem z dnia 30 marca 2002 r. Juzgado de lo Social nr 3 w Orense postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1) Czy art. 12 i art. 39 do 42 WE (dawniej art. 6 i art. 48 do 52 Traktatu WE) oraz art. 45 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. stoją na przeszkodzie przepisom prawa krajowego, na podstawie których składki opłacane w imieniu pracownika przez instytucję zarządzając ą ubezpieczeniem od bezrobocia tytułem ubezpieczenia emerytalnego za okres, w którym pracownik ten pobierał zasiłek dla bezrobotnych, nie mogą zostać uwzględnione przy obliczaniu okresów minimalnych ustanowionych w prawie krajowym, warunkujących nabycie prawa do emerytury w sytuacji, gdy ze względu na trwałe bezrobocie, które owe zasiłki mają rekompensować, pracownik ten nie jest w stanie udowodnić opłacania innych składek na ubezpieczenie, niż składki, które ustawa każe pominąć, wskutek czego uregulowanie to dotyka wyłączenie pracowników, którzy skorzystali z prawa swobodnego przepływu, gdyż nie będą oni mogli otrzymać emerytury krajowej, mimo że zgodnie z art. 45 wymienionego rozporządzenia okresy te należałoby uznać za udowodnione?
2) Czy art. 12 i art. 39 do 42 WE (dawniej art. 6 i art. 48 do 52 Traktatu WE) oraz art. 48 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 stoją na przeszkodzie przepisom prawa krajowego, na podstawie których składki opłacane w imieniu pracownika przez instytucję zarządzającą ubezpieczeniem od bezrobocia tytułem ubezpieczenia emerytalnego za okres, w którym pracownik ten pobierał zasiłek dla bezrobotnych nie mogą zostać uwzględnione w sposób pozwalający uznać, że „całkowita długość okresów ubezpieczenia lub zamieszkania ukończonych zgodnie z ustawodawstwem tego Państwa Członkowskiego wynosi rok”, w sytuacji, gdy ze względu na trwałe bezrobocie, które owe zasiłki mają rekompensować, pracownik ten nie jest w stanie udowodnić opłacania innych składek na ubezpieczenie, niż składki, które ustawa każe pominąć, wskutek czego uregulowanie to dotyka wyłączenie pracowników, którzy skorzystali z prawa swobodnego przepływu, gdyż nie będą oni mogli otrzymać emerytury krajowej, mimo że zgodnie z art. 48 ust. 1 wymienionego rozporządzenia krajowa instytucja zarządzająca nie jest zwolniona z obowiązku przyznania świadczenia krajowego?”.
Postępowanie od chwili złożenia wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
21. Pismem z dnia 8 kwietnia 2003 r. INSS poinformował Trybunał, że decyzją z dnia 3 kwietnia 2003 r. przyznano, zmarłej w międzyczasie, R. Garcíi Blanco emeryturę, o którą wystąpiła. Ponadto w decyzji tej zawarte było wezwanie do dokonania wyboru między tą emeryturą, a rentą rodzinną, którą przyznano jej wcześniej(8), ponieważ obu tych świadczeń nie można kumulować, tzn. nie mogą być wypłacane równocześnie. Tego wyboru dokonała niezwłocznie na rzecz renty rodzinnej Dolores García Blanco, jako córka i następca prawny ubezpieczonej.
22. W tych okolicznościach, sekretarz Trybunału zwrócił się do sądu krajowego z prośbą o wyjaśnienie, czy ten wycofuje swój wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Pismem z dnia 11 kwietnia 2003 r. sąd krajowy odpowiedział, że podtrzymuje swój wniosek, w szczególności z tego względu, że orzeczenie Trybunału może znaleźć zastosowanie w innych zawisłych przed tym sądem sprawach.
23. Pismami z dnia 7 lipca 2003 r. oraz z dnia 18 września 2003 r. sekretariat Trybunału ponownie zwrócił się do sądu krajowego z pytaniem, czy spór w sprawie głównej nadal jest przed nim zawisły. Podkreślił, że Trybunał jest właściwy w sprawie wniosku prejudycjalnego jedynie w ramach postępowania toczącego się przed sądem krajowym. Sekretariat Trybunału przypomniał sądowi krajowemu, że ten ma możliwość złożenia do Trybunału wniosku o udzielenie odpowiedzi na te same pytania w trybie prejudycjalnym w ramach innego zawisłego przed nim sporu. W odpowiedzi z dnia 7 października 2003 r. sąd krajowy potwierdził jednak, że spór w sprawie głównej nadal jest przed nim zawisły; w szczególności skarżąca nie wycofała skargi, a pozwani formalnie nie uchylili swojej pierwotnej decyzji o odmowie przyznania emerytury, co stanowi przedmiot sporu w postępowaniu głównym.
24. W postępowaniu przed Trybunałem uwagi na piśmie i uwagi ustne przedstawili R. García Blanco, Komisja, jak również, wspólnie ‑ INSS i TGSS. Rząd niemiecki zgłosił w postępowaniu swe uwagi na piśmie, zaś rząd hiszpański ustnie.
IV – Ocena
25. Przebieg postępowania budzi wątpliwości_czy Trybunał może udzielić odpowiedzi na pytania przedłożone mu w trybie prejudycjalnym.
26.
Do kompetencji sądu krajowego, przed którym zawisł spór i który ma ten spór rozstrzygnąć, należy ocena, czy w celu wydania rozstrzygnięcia i przy uwzględnieniu specyfiki rozpoznawanej sprawy, zachodzi potrzeba wydania orzeczenia prejudycjalnego, jak również ocena zasadności pytań postawionych Trybunałowi. W przypadku, gdy postawione pytania dotyczą wykładni prawa wspólnotowego, Trybunał jest zasadniczo zobowiązany do wydania orzeczenia. Odmowa udzielenia odpowiedzi na pytanie prejudycjalne postawione przez sąd krajowy jest możliwa, gdy wnioskowana wykładnia prawa wspólnotowego albo ocena obowiązywania przepisu prawa wspólnotowego w sposób oczywisty nie pozostaje w żadnym związku z rzeczywistością lub przedmiotem sporu przed sądem krajowym, kiedy problem ma charakter hipotetyczny lub gdy Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego albo prawnego, które są konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi na pytania, które zostały mu przedstawione(9) .
27. Trybunał jednakże również orzekł, że w szczególnych przypadkach do Trybunału należy zbadanie okoliczności sprawy, w których sąd krajowy zwrócił się do niego(10) . Natomiast duch współpracy, w którym prowadzone powinno być postępowanie w trybie prejudycjalnym wymaga, aby sąd krajowy ze swej strony wziął pod uwagę zadanie Trybunału, jakim jest współuczestnictwo w wymiarze sprawiedliwości Państw Członkowskich, nie zaś wydawanie opinii w kwestiach generalnych lub hipotetycznych(11) .
A – Pierwotna dopuszczalność wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
28. Pierwotnie wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym powołuje się w szczególności na fakt, że R. García Blanco w momencie wystąpienia z wnioskiem wykazała w sposób oczywisty tylko jeden z dwóch okresów składkowych, zgodnie z art. 161 ust. 1 lit. b) TRLGSS. Ukończone przez nią w Niemczech okresy ubezpieczenia przekraczające 17 lat, które zgodnie z art. 45 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 należy uwzględnić, wliczały się wprawdzie do powszechnego okresu składkowego piętnastu lat, jednak zgodnie z otrzymanymi informacjami, R. García Blanco zdawała się nie wypełniać specjalnego okresu składkowego dwóch lat przypadających na okres piętnastu lat bezpośrednio poprzedzających zdarzenie powodujące powstanie prawa do świadczenia. Chcąc wykazać ten specjalny okres składkowy R. García Blanco musiała więc sięgnąć do opłacanych przez INEM w jej imieniu składek tytułem ubezpieczenia emerytalnego w czasie pobierania specjalnego zasiłku dla bezrobotnych. Na przeszkodzie temu stoi jednak dwudziesty ósmy przepis dodatkowy TRLGSS, zgodnie z którym taki okres składkowy może skutkować jedynie podwyższeniem wysokości świadczenia, nie powoduje zaś powstania prawa do świadczenia.
29. Kiedy zostały postawione pytania prejudycjalne, istotne znaczenie w sporze wynikającym ze sprawy głównej, miało jeszcze zagadnienie, czy art. 45 i art. 48 rozporządzenia nr 1408/71, jak również art. 39 do 42 WE stoją na przeszkodzie dwudziestemu ósmemu przepisowi dodatkowemu TRLGSS. Zatem wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym do tego momentu był niewątpliwie dopuszczalny.
B – Umorzenie postępowania w sprawie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
30. Jednak jak okazało się na etapie procedury pisemnej i na rozprawie, tymczasem wynikły następujące zmiany dotyczące stanu faktycznego w postępowaniu przed sądem krajowym: po pierwsze R. Garcíi Blanco została przyznana emerytura, o którą wystąpiła. Po drugie zaś, jej następca prawny zadecydował o nieskorzystaniu z przyznanej już emerytury, lecz zamiast tego, zadecydował o pobieraniu wyższej renty rodzinnej.
31. Każda z obu przedstawionych wyżej zmian stanu faktycznego wyłącza, z chwilą ich wystąpienia, zasadność rozstrzygnięcia pytań prejudycjalnych. Po pierwsze bowiem, wraz z przyznaniem w międzyczasie emerytury zostało wyjaśnione, że między stronami nie istnieje już spór dotyczący uzyskania okresów składkowych. Po drugie zaś, skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym, wraz z dokonaniem wyboru na rzecz renty rodzinnej wykazała, że nie jest już zainteresowana pobieraniem emerytury, o którą pierwotnie wnosiła.
32. Również ewentualne zaległości płatnicze nie wydają się być sporne miedzy stronami postępowania przed sądem krajowym. Podczas rozprawy przed Trybunałem pozwani, na uwagę w tym przedmiocie ze strony przedstawiciela skarżącej, potwierdzili, że po osiągnięciu wieku 65 lat, R. Garcíi Blanco została przyznana emerytura i z tego względu nie istnieje spór dotyczący zaległości płatniczych.
33. Jeśli więc nawet, jak powtarza sąd krajowy, spór wynikający ze sprawy głównej nadal (formalnie) jest przed nim zawisły a wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie został wycofany, to w każdym razie poruszone w obu pytaniach prejudycjalnych zagadnienia prawa wspólnotowego mają jedynie charakter hipotetyczny. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym stał się zatem bezprzedmiotowy.
34. O ile ponownie zajdzie konieczność udzielenia odpowiedzi na takie same pytania w ramach innego postępowania, sąd krajowy ma możliwość wszczęcia nowego postępowania w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Jednak w niniejszej sprawie odpowiedź na pytania prejudycjalne nie przyczyniłaby się do rozwiązania sporu wynikającego ze sprawy głównej, lecz byłaby jedynie opinią dotyczącą prawa wspólnotowego, do wydania której Trybunał w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 234 WE nie jest właściwy.
C – Skutki dla postępowania w trybie prejudycjalnym
35. Trybunał zajmuje się zatem dość rzadkim przypadkiem wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, który wprawdzie pierwotnie był dopuszczalny, lecz jednak na skutek zmiany okoliczności faktycznych stał się w trakcie postepowania bezprzedmiotowy.
36. Pierwszym możliwym rozwiązaniem mogłoby być dla Trybunału wykreślenie sprawy z rejestru z urzędu(12) . Takie wykreślenie przewidziane jest w regulaminie Trybunału(13) w art. 77 i art. 78, w przypadku zawarcia przez strony ugody pozasądowej oraz w przypadku cofnięcia skargi. Jeśli chciałoby się zastosować, przynajmniej w głównych zarysach, powyższe przepisy w niniejszej sprawie, należałoby w każdym razie uwzględnić charakter postępowania w trybie prejudycjalnym, zgodnie z art. 103 § 1 regulaminu, które jest narzędziem współpracy Trybunału i sądów Państw Członkowskich. Przewidziane w art. 77 i art. 78 regulaminu porównywalne oświadczenie w przedmiocie rezygnacji musiałoby zostać złożone przez sąd krajowy, jako inicjatora wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Jednak w niniejszej sprawie sąd krajowy nigdy nie oświadczył wobec Trybunału, że wycofuje złożony przez siebie wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym albo że zawisły przed nim spór, wynikający ze sprawy głównej stał się bezprzedmiotowy. Przeciwnie, sąd krajowy odpowiadając na pytania, potwierdzał, że podtrzymuje swój wniosek. Z tego względu wykreślenie sprawy z rejestru, w przeciwieństwie do rozwiązań przewidzianych w art. 77 i art. 78 regulaminu, nie byłoby w żadnym razie jedynie technicznym skutkiem wcześniejszego oświadczenia złożonego wobec Trybunału.
37. Po drugie należałoby również rozważyć uznanie przez Trybunał wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym za niedopuszczalny, ewentualnie uznanie się przez Trybunał za niewłaściwy(14) . Powyższe rozwiązanie jednak w niedostatecznym stopniu odpowiada zmianom stanu faktycznego, jakie nastąpiły po zwróceniu się z pytaniami: pytania prejudycjalne nie były niedopuszczalne od początku, dopiero po złożeniu wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym stały się bezprzedmiotowe, co powinno znaleźć wyraz w rozstrzygnięciu Trybunału.
38. Z tego powodu, wydaje się, że godne polecenia jest trzecie rozwiązanie. Trybunał powinien orzec, że nie jest już konieczne udzielanie odpowiedzi na pytania zawarte we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym . Trybunał postąpił już w ten sposób w sprawie Djabali(15), która wykazuje wyraźne podobieństwa do stanu faktycznego sprawy z postępowania przed sądem krajowym. Również w tej sprawie właściwa instytucja krajowa najpierw odmówiła przyznania skarżącej świadczenia społecznego, a następnie przyznała je po wniesieniu skargi i wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym przez sąd krajowy.
39. Trybunał orzekając, że nie ma jest już konieczne udzielanie odpowiedzi na pytania zawarte we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, daje do zrozumienia, że pytania prejudycjalne nie były niedopuszczalne od początku, jednak ze względu na zmiany, które zaszły w czasie postępowania, Trybunał stał się niewłaściwy do udzielenia na nie odpowiedzi.
V – Wnioski
40. Na podstawie powyżej przedstawionych rozważań proponuję Trybunałowi rozstrzygnąć w trybie prejudycjalnym pytania Juzgado de lo Social nr. 3 de Orense następująco:
„Nie jest już konieczne udzielanie odpowiedzi na pytania zawarte we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym”.
(1) .
(2) 	Dz.U. L 149, str. 2. Artykuły 90 i 91 rozporządzenia nr 883/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. L 166, str. 1, sprostowane w Dz.U. L 200, str. 1) przewidują uchylenie i zastąpienie rozporządzenia nr 1408/71. Jednak ze względu na okres, jakiego dotyczy spór w niniejszej sprawie, właściwym pozostaje rozporządzenie nr 1408/71, którego mające zastosowanie w niniejszej sprawie brzmienie art. 1 lit. r) wynika z rozporządzenia Rady (WE) nr 1606/98 z dnia 29 czerwca 1998 r. (Dz.U. L 209, str. 1), wszystkie inne cytowane przepisy rozporządzenia nr 1408/71 podane są w brzmieniu zmienionym i zaktualizowanym przez rozporządzenie Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r. (Dz.U. 1997, L 28, str. 1).
(3) 	Zobacz moją opinię z dnia dzisiejszego w sprawie C‑306/03 (Zb.Orz. str. I‑0000).
(4) 	W brzmieniu nadanym przez Real Decreto Legislativo (dekret królewski z mocą ustawy) 1/1994 z dnia 20 czerwca 2004 r. ( Boletín Oficial del Estado
[BOE.] nr 154 z dnia 29 czerwca 2004 r.), zmieniony ustawą nr 50/1998 z dnia 30 grudnia 1998 r. (BOE. z dnia 30 grudnia 1998 r., która weszła w życie w dniu 1 stycznia 1999 r.).
(5) 	Wprowadzony dwudziestym pierwszym przepisem dodatkowym ustawy nr 50/1998 (powołanej w przypisie 4).
(6) 	Pismo nr 3/99 z dnia 16 kwietnia 1999 r. (Circular conjunta sobre modificación de los criterios de reconocimiento del subsidio por desempleo establecido en el artículo 215.1.3 del TRLGSS para mayores de 52 años, que afectan a trabajadores emigrantes retornados de la Unión Europea/Espacio Económico Europeo); trzecie polecenie służbowe zawarte w tym piśmie stanowi: „Las cotizaciones efectuadas por el INEM durante la percepción del subsidio para mayores de 52 años por la contingencia de jubilación […] deberán tenerse en cuenta, a efectos de lo dispuesto en el artículo 48.1 del Reglamento CEE 1408/71 cuando el interesado solicite la pensión contributiva de jubilación española que le corresponda”.
(7) 	 Według informacji przedstawionych przez jej przedstawiciela na rozprawie.
(8) 	Zobacz w tym przedmiocie pkt 17 niniejszej opinii.
(9) 	Zobacz tylko wyroki z dnia 15 grudnia 1995 r. w sprawie C‑415/93 Bosman, Rec. str. I‑4921, pkt 59, z dnia 13 marca 2001 r. w sprawie C‑379/98 PreussenElektra, Rec. str I‑2099, pkt 38, z dnia 10 grudnia 2002 r. w sprawie C‑153/00 Der Weduwe, Rec. str. I‑11319, pkt 31, z dnia 4 grudnia 2003 r. w sprawie C‑448/01 EVN AG i Wienstrom, Rec. str. I‑0000, pkt 74 oraz z dnia 25 marca 2004 r. w sprawach połączonych C‑480/00, C‑481/00, C‑482/00, C‑484/00, C‑489/00, C‑490/00, C‑491/00, C‑497/00, C‑498/00 i C‑499/00 Ribaldi, Rec. str. I‑0000, pkt 72.
(10) 	Wyroki w sprawach: PreussenElektra, pkt 39 oraz EVN AG i Wienstrom, pkt 75, oba powołane w przypisie 9.
(11) 	Wyroki w sprawach: Bosman, pkt 60, Der Weduwe, pkt 32 i EVN AG i Wienstrom, pkt 75, powołane w przypisie 9.
(12) 	 W ten sposób rzecznik generalny Jacobs w pkt 23 swojej opinii przedstawionej w dniu 15 maja 1997 r. w sprawie C‑314/96 Djabali, Rec. str. I‑1149, I‑1151.
(13) 	Regulamin Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich z dnia 19 czerwca 1991 r. (Dz.U. L 176, str. 7 sprostowanie w Dz.U. 1992, L 383; ostatnio zmieniony uchwałą z dnia 19 kwietnia 2004 r. Dz.U. L 132, str. 2).
(14) 	 Za uznaniem niewłaściwości wypowiada się np. rzecznik generalny Tizzano w pkt 59 swojej opinii przedstawionej w dniu 25 marca 2004 r. w sprawie C‑315/02 Lenz, Rec. str. I‑0000.
(15) 	Wyrok z dnia 12 marca 1998 r. w sprawie C‑314/96 Djabali, Rec. str. I‑1149.