62022CC0303
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
της 7ης Σεπτεμβρίου 2023 (
1
)
Υπόθεση C‑303/22
CROSS Zlín a.s.
κατά
Úřad pro ochranu hospodářské soutěže,
παρισταμένου του:
Statutární město Brno
[αίτηση του Krajský soud v Brně(περιφερειακού δικαστηρίου του Brno, Τσεχική Δημοκρατία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Προσφυγές σχετικά με συμβάσεις κρατικών προμηθειών και δημόσιων έργων – Οδηγία 89/665/ΕΟΚ – Υποχρέωση των κρατών μελών να παρέχουν μηχανισμούς προσφυγής – Πρόσβαση σε προσφυγές – Σύναψη της σύμβασης πριν από την άσκηση προσφυγής – Αποτελεσματικότητα της απόφασης – Προσωρινό μέτρο αναστολής των αποτελεσμάτων της σύμβασης»
1.
Δικαστήριο της Τσεχικής Δημοκρατίας ερωτά το Δικαστήριο σχετικά με τη συμβατότητα του εθνικού συστήματος προσφυγών στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων με την οδηγία 89/665/ΕΟΚ (
2
) και με το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
2.
Το εν λόγω δικαστήριο αμφισβητεί, ιδίως, τη συμμόρφωση με την οδηγία 89/665 και το άρθρο 47 του Χάρτη των εσωτερικών κανόνων που επιτρέπουν τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων πριν αποφανθεί δικαστήριο που εκδικάζει την προσφυγή που ασκήθηκε από προσφέροντα με την οποία αμφισβητείται ο αποκλεισμός του από τη διαδικασία και η ανάθεση της σύμβασης σε έναν από τους ανταγωνιστές του.
I. Το νομικό πλαίσιο
Α.
Το δίκαιο της Ένωσης. Η οδηγία 89/665 (
3
)
3.
Το άρθρο 1 («Πεδίο εφαρμογής και διαθεσιμότητα των διαδικασιών προσφυγής») ορίζει τα εξής:
«1.   Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται στις συμβάσεις οι οποίες αναφέρονται στην οδηγία 2014/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου[, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με τις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων και την κατάργηση της οδηγίας 2004/18/ΕΚ (ΕΕ 2014, L 94, σ. 65)], εκτός εάν οι εν λόγω συμβάσεις εξαιρούνται κατ’ εφαρμογή των άρθρων 7, 8, 9, 10, 11, 12, 15, 16, 17 και 37 της εν λόγω οδηγίας.
[…]
Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε, όσον αφορά τις συμβάσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας [2014/24] […], οι αποφάσεις που λαμβάνουν οι αναθέτουσες αρχές να υπόκεινται στην άσκηση αποτελεσματικών και, ιδίως, όσο το δυνατόν ταχύτερων αναθεωρήσεων, υπό τις προϋποθέσεις που θέτουν τα άρθρα 2 έως 2στ της παρούσας οδηγίας, λόγω του ότι οι αποφάσεις αυτές παραβιάζουν την ενωσιακή νομοθεσία περί διαδικασιών σύναψης δημοσίων συμβάσεων ή τους εθνικούς κανόνες μεταφοράς της εν λόγω νομοθεσίας.
[…]
3.   Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι διαδικασίες προσφυγής να είναι διαθέσιμες, σύμφωνα με τους κανόνες που είναι δυνατό να θεσπίζουν τα κράτη μέλη, τουλάχιστον σε οιοδήποτε πρόσωπο έχει ή είχε συμφέρον να του ανατεθεί συγκεκριμένη σύμβαση και το οποίο υπέστη ή ενδέχεται να υποστεί ζημία από εικαζόμενη παράβαση.»
4.
Το άρθρο 2 («Απαιτήσεις για τις διαδικασίες προσφυγής») ορίζει τα εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα μέτρα που λαμβάνονται όσον αφορά τις διαδικασίες προσφυγής που ορίζει το άρθρο 1 να προβλέπουν τις αναγκαίες εξουσίες προκειμένου:
α)
να λαμβάνονται, το συντομότερο δυνατόν και με τη διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων, προσωρινά μέτρα για να επανορθωθεί η εικαζόμενη παράβαση ή να αποτραπεί η περαιτέρω ζημία των θιγομένων συμφερόντων, συμπεριλαμβανομένων μέτρων που αναστέλλουν ή επιτρέπουν την αναστολή της διαδικασίας ανάθεσης δημόσιας σύμβασης ή της εκτέλεσης οιασδήποτε απόφασης λαμβάνουν οι αναθέτουσες αρχές·
β)
να ακυρώσουν ή να διασφαλίσουν την ακύρωση των παράνομων αποφάσεων, και ιδίως να καταργούν τις τεχνικές, οικονομικές και χρηματοδοτικές προδιαγραφές που εισάγουν διακρίσεις και περιλαμβάνονται στα έγγραφα με τα οποία καλούνται οι ενδιαφερόμενοι να συμμετάσχουν στο διαγωνισμό, στις συγγραφές υποχρεώσεων ή σε οποιοδήποτε άλλο έγγραφο που έχει σχέση με τη διαδικασία σύναψης της συγκεκριμένης σύμβασης·
γ)
να επιδικάζουν αποζημίωση στα ζημιωθέντα από την παράβαση πρόσωπα.
2.   Οι εξουσίες που προβλέπονται με την παράγραφο 1 και με τα άρθρα 2δ και 2ε μπορούν να ανατίθενται σε ξεχωριστά όργανα υπεύθυνα για διαφορετικές πτυχές των διαδικασιών προσφυγής.
3.   Όταν πρωτοβάθμιο όργανο, ανεξάρτητο από την αναθέτουσα αρχή, εξετάζει προσφυγή κατά αποφάσεως σχετικά με την ανάθεση σύμβασης, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι η αναθέτουσα αρχή δεν μπορεί να συνάψει τη σύμβαση πριν αποφασίσει το όργανο προσφυγής την εφαρμογή προσωρινών μέτρων ή επί της προσφυγής. Η αναστολή δεν λήγει πριν από την εκπνοή της ανασταλτικής προθεσμίας του άρθρου 2α, παράγραφος 2 και του άρθρου 2δ, παράγραφοι 4 και 5.
4.   Με εξαίρεση τις περιπτώσεις της παραγράφου 3 και του άρθρου 1 παράγραφος 5, οι διαδικασίες προσφυγής δεν χρειάζεται απαραιτήτως να έχουν αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα επί των διαδικασιών σύναψης των συμβάσεων τις οποίες αφορούν.
5.   Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ότι το αρμόδιο για τις διαδικασίες προσφυγής όργανο μπορεί να συνυπολογίσει τις πιθανές συνέπειες των προσωρινών μέτρων για όλα τα συμφέροντα που ενδέχεται να ζημιωθούν, καθώς και το δημόσιο συμφέρον, και να αποφασίσει να μην προβεί στη χορήγηση τέτοιων μέτρων, αν οι αρνητικές τους συνέπειες είναι περισσότερες από τα οφέλη τους.
[…]
6.   Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ότι, όταν ζητείται αποζημίωση για το λόγο ότι απόφαση ελήφθη παρανόμως, πρέπει πρώτα να ακυρώνεται η προσβαλλόμενη απόφαση από αρμόδιο προς τούτο όργανο.
7.   Με εξαίρεση τις περιπτώσεις των άρθρων 2δ έως 2στ, τα αποτελέσματα της άσκησης των εξουσιών που προβλέπει η παράγραφος 1 του παρόντος άρθρου σε σύμβαση που συνάπτεται μετά την ανάθεσή της, καθορίζονται από το εθνικό δίκαιο.
Επιπλέον, εκτός από την περίπτωση κατά την οποία μια απόφαση πρέπει να ακυρωθεί προτού χορηγηθεί αποζημίωση, τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ότι, αφού συναφθεί σύμβαση σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 5, την παράγραφο 3 του παρόντος άρθρου ή τα άρθρα 2α έως 2 στ, οι εξουσίες του υπεύθυνου για τις διαδικασίες προσφυγής οργάνου περιορίζονται στην επιδίκαση αποζημίωσης σε οιονδήποτε υπέστη ζημία λόγω παράβασης.
[…]
9.   Όταν τα υπεύθυνα για τις διαδικασίες προσφυγής όργανα δεν είναι δικαστικά, οι αποφάσεις τους πρέπει πάντα να αιτιολογούνται γραπτώς. Στην περίπτωση αυτή, πρέπει επίσης να θεσπίζονται διατάξεις που να εγγυώνται την ύπαρξη διαδικασιών με τις οποίες κάθε μέτρο του οργάνου προσφυγής που εικάζεται ότι είναι παράνομο, ή κάθε εικαζόμενη παράλειψή του κατά την άσκηση των εξουσιών που του έχουν ανατεθεί, να μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο δικαστικής προσφυγής ή προσφυγής ενώπιον άλλου οργάνου, το οποίο θεωρείται δικαιοδοτικό κατά την έννοια του άρθρου 234 της συνθήκης και είναι ανεξάρτητο και από την αναθέτουσα αρχή και από το όργανο προσφυγής.
[…]»
5.
Το άρθρο 2α («Ανασταλτική προθεσμία») ορίζει τα εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα κατά το άρθρο 1 παράγραφος 3 πρόσωπα να έχουν στη διάθεσή τους επαρκή χρόνο που εξασφαλίζει αποτελεσματικές προσφυγές κατά των αποφάσεων για την ανάθεση σύμβασης που λαμβάνονται από τις αναθέτουσες αρχές, με τη θέσπιση των αναγκαίων διατάξεων που πληρούν τις ελάχιστες προϋποθέσεις κατά την παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου και το άρθρο 2γ.
2.   Δεν επιτρέπεται να συναφθεί σύμβαση κατόπιν αποφάσεως για την ανάθεση σύμβασης που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας [2014/24] […] πριν από την εκπνοή προθεσμίας τουλάχιστον 10 ημερολογιακών ημερών από την επομένη της ημερομηνίας κατά την οποία απεστάλη η απόφαση ανάθεσης στους ενδιαφερόμενους προσφέροντες και υποψηφίους, εφόσον χρησιμοποιούνται φαξ ή ηλεκτρονικά μέσα ή, εφόσον χρησιμοποιούνται άλλα μέσα επικοινωνίας, πριν από την εκπνοή προθεσμίας τουλάχιστον 15 ημερολογιακών ημερών από την επομένη της ημερομηνίας κατά την οποία απεστάλη η απόφαση ανάθεσης στους ενδιαφερόμενους προσφέροντες και υποψηφίους ή τουλάχιστον 10 ημερολογιακών ημερών από την επομένη της ημερομηνίας παραλαβής της απόφασης ανάθεσης.
Οι προσφέροντες θεωρούνται ως ενδιαφερόμενοι εφόσον δεν έχουν αποκλεισθεί ακόμη οριστικά. Ο αποκλεισμός είναι οριστικός εφόσον έχει κοινοποιηθεί στους ενδιαφερομένους προσφέροντες και έχει θεωρηθεί νόμιμος από ανεξάρτητο όργανο προσφυγής ή, εάν δεν μπορεί πλέον να ασκηθεί προσφυγή.
Οι υποψήφιοι θεωρούνται ως ενδιαφερόμενοι αν η αναθέτουσα αρχή δεν έχει παράσχει πληροφορίες σχετικά με την απόρριψη της αίτησής τους πριν από την κοινοποίηση της απόφασης ανάθεσης στους ενδιαφερόμενους προσφέροντες.
[…]»
Β.
Το δίκαιο της Τσεχικής Δημοκρατίας
1. Zákon č. 134/2016 Sb., o zadávání veřejných zakázek (νόμος 134/2016 περί σύναψης δημοσίων συμβάσεων)
6.
Κατά το άρθρο 246, παράγραφος 1:
«Η αναθέτουσα αρχή δεν μπορεί να συνάψει σύμβαση με τον ανάδοχο: […]
d)
εντός των εξήντα ημερών από την ημερομηνία κίνησης της διαδικασίας ελέγχου των πράξεων της αναθέτουσας αρχής, εφόσον η διοικητική προσφυγή υποβλήθηκε εμπρόθεσμα· η αναθέτουσα αρχή μπορεί όμως να συνάψει τη σύμβαση πριν από τη λήξη της εν λόγω προθεσμίας, εάν η [Úřad pro ochranu hospodářské soutěže (αρχή ανταγωνισμού, στο εξής: ÚOHS)] απορρίψει τη διοικητική προσφυγή ή αν περατώθηκε η διαδικασία επί της διοικητικής προσφυγής και η εκδοθείσα απόφαση είναι οριστική».
7.
Κατά το άρθρο 257, στοιχείο j:
«Η ÚOHS περατώνει την κινηθείσα διαδικασία με διάταξη, εφόσον
[…]
j) κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας η αναθέτουσα αρχή συνήψε σύμβαση για την εκτέλεση του αντικειμένου της υπό εξέταση δημόσιας σύμβασης
[…]».
2. Zákon č. 500/2004 Sb., správní řád (νόμος 500/2004 περί κώδικα διοικητικής διαδικασίας)
8.
Το άρθρο 61 προβλέπει τα εξής:
«1.   Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, η διοικητική αρχή μπορεί, αυτεπαγγέλτως ή κατόπιν αίτησης ενός εκ των μερών, πριν από την περάτωση της διαδικασίας, να εκδώσει απόφαση για τη λήψη προσωρινών μέτρων, εφόσον τούτο κρίνεται απαραίτητο για την προσωρινή ρύθμιση της κατάστασης μεταξύ των μερών. […] Ως προσωρινό μέτρο μπορεί να επιβληθεί στα μέρη ή σε άλλο πρόσωπο η απαγόρευση εκτέλεσης κάποιας πράξης, η αποχή από πράξη ή η ανοχή πράξης, καθώς και η κατάσχεση κινητών, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως αποδεικτικά στοιχεία ή να αποτελέσουν αντικείμενο εκτέλεσης.
[…]
3.   Η διοικητική αρχή αίρει αμελλητί το προσωρινό μέτρο με απόφαση μόλις εκλείψει ο λόγος για τον οποίο ελήφθη. Αν τούτο δεν συμβεί, το προσωρινό μέτρο παύει να ισχύει κατά την ημέρα όπου η απόφαση στην υπό κρίση υπόθεση καθίσταται εκτελεστή ή παράγει άλλα έννομα αποτελέσματα.
[…]»
3. Zákon č. 150/2002 Sb., správní řád (νόμος 150/2002 περί κώδικα διοικητικής δικονομίας)
9.
Το άρθρο 38 ορίζει τα εξής:
«1.   Εφόσον έχει ασκηθεί προσφυγή και κρίνεται απαραίτητη η προσωρινή ρύθμιση της κατάστασης των διαδίκων λόγω επαπειλούμενης σοβαρής βλάβης, το δικαστήριο μπορεί κατόπιν αίτησης να διατάξει τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων, με τα οποία επιβάλει στους διαδίκους την εκτέλεση, την αποχή ή την ανοχή πράξης. Για τους ίδιους λόγους, το δικαστήριο μπορεί επίσης να επιβάλει τέτοια υποχρέωση σε τρίτο όταν τούτο ευλόγως απαιτείται από αυτόν.
[…]»
10.
Το άρθρο 72, παράγραφος 1, προβλέπει τα εξής:
«Η προσφυγή μπορεί να ασκηθεί εντός δύο μηνών από την επίδοση αντιγράφου της απόφασης στον καθού ή με άλλους προβλεπόμενους στον νόμο τρόπους, εκτός εάν προβλέπεται εκ του νόμου διαφορετική προθεσμία.»
11.
Κατά το άρθρο 78:
«(1)   Εφόσον η προσφυγή είναι βάσιμη, το δικαστήριο ακυρώνει την απόφαση λόγω παράβασης του νόμου ή λόγω διαδικαστικών πλημμελειών. Το δικαστήριο ακυρώνει την προσβαλλόμενη απόφαση λόγω παράβασης του νόμου και στην περίπτωση που κρίνει ότι η διοικητική αρχή έχει υπερβεί τα νόμιμα όρια της διακριτικής της ευχέρειας ή ενεργήσει κατά κατάχρηση αυτής.
[…]
(4)   Περαιτέρω με την ακύρωση της απόφασης το δικαστήριο κρίνει παράλληλα ότι η υπόθεση αναπέμπεται στην καθής διοικητική αρχή για περαιτέρω εξέταση.»
II. Τα πραγματικά περιστατικά, η ένδικη διαφορά και το προδικαστικό ερώτημα
12.
Στις 27 Σεπτεμβρίου 2019 ο Statutární město Brno (Δήμος του Brno, Τσεχική Δημοκρατία) προκήρυξε διαγωνισμό για τη σύναψη δημόσιας σύμβασης, σχετικά με την επέκταση των λειτουργιών του κέντρου ελέγχου κυκλοφορίας του συστήματος φωτεινής σηματοδότησης (
4
).
13.
Οι εταιρίες CROSS Zlín, a.s. (στο εξής: CROSS) και Siemens Mobility, s.r.o., συμμετείχαν στη διαδικασία, υποβάλλοντας η καθεμία τη δική της προσφορά.
14.
Στις 6 Απριλίου 2020 η αναθέτουσα αρχή απέκλεισε την CROSS από τη διαδικασία λόγω μη τήρησης της συγγραφής υποχρεώσεων.
15.
Στις 7 Απριλίου 2020 η αναθέτουσα αρχή επέλεξε τη Siemens Mobility ως ανάδοχο.
16.
Η CROSS υπέβαλε ένσταση ενώπιον της ίδιας της αναθέτουσας αρχής κατά της απόφασης της 6ης Απριλίου 2020, η οποία απερρίφθη με απόφαση της αναθέτουσας αρχής της 4ης Μαΐου 2020.
17.
Η CROSS υπέβαλε διοικητική προσφυγή ενώπιον της ÚOHS κατά της απόφασης της 4ης Μαΐου 2020, ζητώντας την ακύρωση της απόφασης περί αποκλεισμού της και περί της επιλογής της Siemens Mobility ως αναδόχου.
18.
Στις 3 Ιουλίου 2020 η ÚOHS έλαβε αυτεπάγγελτα το προσωρινό μέτρο της απαγόρευσης στην αναθέτουσα αρχή να συνάψει τη σύμβαση έως την οριστική περάτωση της διαδικασίας επί της διοικητικής προσφυγής.
19.
Στις 5 Αυγούστου 2020 η ÚOHS απέρριψε τη διοικητική προσφυγή της CROSS.
20.
Η CROSS άσκησε ενώπιον του προέδρου της ÚOHS ένσταση κατά της απόφασης της 5ης Αυγούστου 2020.
21.
Στις 9 Νοεμβρίου 2020 ο πρόεδρος της ÚOHS απέρριψε την ένσταση. Η απόφασή του κατέστη οριστική (
5
) (στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας) στις 13 Νοεμβρίου 2020.
22.
Στις 18 Νοεμβρίου 2020 η αναθέτουσα αρχή συνήψε δημόσια σύμβαση με τη Siemens Mobility.
23.
Στις 13 Ιανουαρίου 2021 η CROSS άσκησε προσφυγή κατά της απόφασης του προέδρου της καθής, της 9ης Νοεμβρίου 2020, ενώπιον του Krajský soud v Brně (περιφερειακού δικαστηρίου του Brno).
24.
Η CROSS ζήτησε από το δικαστήριο να δοθεί ανασταλτικό αποτέλεσμα στην προσφυγή και να ληφθεί ασφαλιστικό μέτρο με το οποίο θα απαγορευόταν στην αναθέτουσα αρχή να συνάψει δημόσια σύμβαση.
25.
Στις 11 Φεβρουαρίου 2021 το Krajský soud v Brně (περιφερειακό δικαστήριο του Brno) απέρριψε τα αιτήματα της CROSS, για τους ακόλουθους λόγους:
–
Εφόσον η σύμβαση έχει ήδη συναφθεί, η απαγόρευση στην αναθέτουσα αρχή να συνάψει σύμβαση καθίσταται άνευ αντικειμένου.
–
Ακόμα και αν ακυρωνόταν η προσβαλλόμενη απόφαση, η συνέπεια θα ήταν η αναπομπή της υπόθεσης ενώπιον της ÚOHS η οποία θα περάτωνε τη διαδικασία.
–
Δεν ήταν δυνατόν ούτε να απαγορευθεί στην αναθέτουσα αρχή να εκτελέσει τη σύμβαση αυτή, διότι δεν υφίστατο νομικό κώλυμα που να εμποδίζει τη σύναψη της σύμβασης κατά τον χρόνο της υπογραφής της, ήτοι μετά την οριστική απόφαση του προέδρου της ÚOHS.
26.
Στις 28 Μαρτίου 2022 το Krajský soud v Brně (περιφερειακό δικαστήριο του Brno) άκουσε τους μετέχοντες στη διαδικασία σχετικά με τη σκοπιμότητα υποβολής αίτησης προδικαστικής αποφάσεως, λόγω των αμφιβολιών σχετικά με τη συμβατότητα των εθνικών κανόνων με την οδηγία 89/665 και με το άρθρο 47 του Χάρτη.
27.
Κατά τη γνώμη του, οι συγκεκριμένοι εθνικοί κανόνες, που παρέχουν τη δυνατότητα σύναψης δημόσιας σύμβασης αμέσως μόλις η απόφαση του προέδρου της ÚOHS καταστεί οριστική (στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας), ενδέχεται να αντιτίθενται στο άρθρο 2, παράγραφος 3, και στο άρθρο 2α, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/665, δεδομένου ότι δεν εγγυώνται αποτελεσματική ένδικη προστασία στους προσφέροντες που αποκλείονται από τη διαδικασία διαγωνισμού.
28.
Το Krajský soud v Brně (περιφερειακό δικαστήριο του Brno), κατόπιν ακρόασης των μετεχόντων στη διαδικασία, αποφάσισε να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχουν τα άρθρα 2, παράγραφος 3, και 2α, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/665/ΕΟΚ, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη […], την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική νομοθεσία, όπως η τσεχική, η οποία παρέχει στις αναθέτουσες αρχές τη δυνατότητα σύναψης δημόσιας σύμβασης πριν από την άσκηση προσφυγής ενώπιον αρμοδίου δικαστηρίου για την εξέταση της νομιμότητας απόφασης περί αποκλεισμού ορισμένου προσφέροντος, η οποία εκδόθηκε σε δεύτερο βαθμό από την [ÚOHS];»
III. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
29.
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως πρωτοκολλήθηκε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 9 Μαΐου 2022.
30.
Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν η ÚOHS, η Τσεχική και η Κυπριακή Κυβέρνηση καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Όλοι οι ανωτέρω, καθώς και η CROSS, παρέστησαν στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η οποία διεξήχθη στις 25 Μαΐου 2023.
IV. Εκτίμηση
Α.
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
1. Μη δικαιοδοτικός χαρακτήρας της ÚOHS
31.
Σύμφωνα με τη διάταξη περί παραπομπής, ακόμα και αν η τσεχική νομοθεσία χαρακτηρίζει την ÚOHS ως «όργανο προσφυγής» κατά την έννοια της οδηγίας 89/665/ΕΟΚ, εντούτοις, η αρχή αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο που έχει συσταθεί νομίμως, κατά την έννοια του άρθρου 47 του Χάρτη και της σκέψης 73 της απόφασης της 21ης Δεκεμβρίου 2021, Randstad Italia (
6
).
32.
Το Δικαστήριο δεσμεύεται από το εθνικό νομικό πλαίσιο όπως αυτό περιγράφεται από το αιτούν δικαστήριο, το οποίο είναι ο αυθεντικός ερμηνευτής του εθνικού δικαίου (
7
). Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό αυτό που το ίδιο το δικαστήριο υποστηρίζει σχετικά με τη νομική φύση της ÚOHS.
33.
Πράγματι, η ÚOHS δεν ισχυρίστηκε στις γραπτές παρατηρήσεις της ενώπιον του Δικαστηρίου ότι έχει δικαιοδοτικό χαρακτήρα (
8
), αλλά απλώς την ιδιότητα του «αρμόδιου για τις διαδικασίες προσφυγής οργάνου», κατά την έννοια του άρθρου 2 της οδηγίας 89/665.
2. Αντικείμενο του ένδικου βοηθήματος της CROSS
34.
Παρά τις αμφιβολίες που εξέφρασε η Επιτροπή (
9
), το ένδικο βοήθημα της CROSS στρεφόταν επίσης κατά της ανάθεσης της σύμβασης στη Siemens Mobility. Τούτο προκύπτει από τη διάταξη περί παραπομπής (
10
).
35.
Η περίσταση αυτή συνάδει με το περιεχόμενο του προδικαστικού ερωτήματος, με το οποίο ζητείται από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει το άρθρο 2, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665, δηλαδή τον κανόνα που διέπει τα ανασταλτικά αποτελέσματα των «προσφυγών κατά απόφασης σχετικά με την ανάθεση σύμβασης».
Β.
Ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665
36.
Έναντι των αποφάσεων των αναθετουσών αρχών (εφόσον πρόκειται, προφανώς, για συμβάσεις εμπίπτουσες στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2014/24), τα κράτη μέλη οφείλουν να διασφαλίζουν ότι οι ενδιαφερόμενοι έχουν στη διάθεσή τους κατάλληλους μηχανισμούς προσφυγής προκειμένου να διαπιστώνεται, με ταχύτητα και αποτελεσματικότητα, εάν αυτές οι αποφάσεις έχουν παραβεί το δίκαιο της Ένωσης στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων ή τους εθνικούς κανόνες που το μεταφέρουν στις αντίστοιχες έννομες τάξεις τους. Αυτός είναι, σε τελική ανάλυση, ο σκοπός της οδηγίας 89/665.
37.
Το άρθρο 1, παράγραφος 5, της εν λόγω οδηγίας επιτρέπει στα κράτη μέλη να απαιτήσουν από τον ενδιαφερόμενο να ασκήσει κατ’ αρχάς προσφυγή στην ίδια την αναθέτουσα αρχή.
38.
Συνεπώς, η δικονομική αυτονομία των κρατών μελών περιλαμβάνει κατ’ αρχάς την –προαιρετική– άσκηση προσφυγής (διοικητικής ένστασης) (
11
) ενώπιον της αναθέτουσας αρχής. Η άσκησή της συνεπάγεται την αναστολή της δυνατότητας σύναψης της σύμβασης, όπως συνέβη στην προκειμένη περίπτωση.
39.
Εκτός από την εν λόγω διοικητική ένσταση ενώπιον της αναθέτουσας αρχής, η οδηγία 89/665 προβλέπει πραγματικές προσφυγές, οι οποίες ασκούνται ενώπιον των «αρμόδιων για τις διαδικασίες προσφυγής οργάνων». Το άρθρο 2 αναφέρεται σε αυτά τα όργανα και αναγνωρίζει ότι μπορεί να είναι «δικαστικά» ή να μην είναι σύμφωνα με την παράγραφο 9 αυτού (η οποία προβλέπει το εφαρμοστέο καθεστώς για την περίπτωση που δεν είναι δικαστικά) (
12
).
40.
Συγκεκριμένα, το άρθρο 2, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665 ορίζει ότι «πρωτοβάθμιο όργανο, ανεξάρτητο από την αναθέτουσα αρχή», εξετάζει προσφυγή κατά απόφασης σχετικά με την ανάθεση σύμβασης. Όπως θα εξηγήσω παρακάτω, η εν λόγω διάταξη δεν απαιτεί ούτε απαγορεύει να είναι δικαστικό το πρωτοβάθμιο όργανο.
1. Έννοια του «πρωτοβάθμιου οργάνου, ανεξάρτητου από την αναθέτουσα αρχή»
41.
Η έννοια που χρησιμοποιείται στο άρθρο 2, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665 είναι ευρεία (
13
). Αυτή μπορεί να περιλαμβάνει:
–
Μη δικαστικά όργανα στα οποία έχει ανατεθεί ο διοικητικός έλεγχος (επανεξέταση) των αποφάσεων της αναθέτουσας αρχής (
14
).
–
Δικαστήρια στα οποία οι δικονομικοί κανόνες του κράτους μέλους παρέχουν την αρμοδιότητα, σε πρώτο βαθμό, να επιλαμβάνονται απευθείας των προσφυγών κατά των αποφάσεων της αναθέτουσας αρχής αναφορικά με τις οποίες δεν έχει εξεταστεί η αντίστοιχη προσφυγή ενώπιον διοικητικών οργάνων. Εξ ορισμού, αυτά τα δικαστήρια είναι ανεξάρτητα από την αναθέτουσα αρχή.
42.
Η έμφαση στην διατύπωση του άρθρου 2, παράγραφος 3, δίδεται στη φράση «πρωτοβάθμιο όργανο» (και, ενδεχομένως, στην ανεξαρτησία του από την αναθέτουσα αρχή), αλλά όχι, επαναλαμβάνω, στο αν το εν λόγω όργανο είναι δικαστικό.
43.
Ως εκ τούτου, ένα δικαστήριο μπορεί, εάν προβλέπεται από την εθνική νομοθεσία (γεγονός που δεν φαίνεται να ισχύει στην περίπτωση της Τσεχικής Δημοκρατίας), να ενεργήσει ως πρωτοβάθμιο όργανο δυνάμει του άρθρου 2, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665.
2. Ανασταλτικά αποτελέσματα προσφυγών ενώπιον πρωτοβάθμιων οργάνων
44.
Το δίκαιο του κράτους μέλους πρέπει να διασφαλίζει, σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665, ότι η αναθέτουσα αρχή δεν θα συνάψει τη σύμβαση πριν αποφανθεί το όργανο προσφυγής επί του αιτήματος λήψης προσωρινών μέτρων ή επί της προσφυγής. Η αναστολή δεν λήγει πριν από την εκπνοή της προθεσμίας που προβλέπεται από άλλες διατάξεις της οδηγίας 89/665 (
15
).
45.
Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665, η αυτόματη ανασταλτική προθεσμία ισχύει μόνον εφόσον το πρωτοβάθμιο όργανο (στην προκειμένη περίπτωση, η ÚOHS) δεν αποφανθεί επί της αίτησης προσωρινών μέτρων ή επί της προσφυγής.
46.
Με την επιφύλαξη της περίπτωσης του άρθρου 2, παράγραφος 3 (και του άρθρου 1, παράγραφος 5), η οδηγία 89/665 δεν απαιτεί οι υπόλοιπες διαδικασίες προσφυγής να έχουν απαραιτήτως αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα. Τούτο προβλέπεται στο άρθρο 2, παράγραφος 4.
47.
Επομένως, το αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα εφαρμόζεται σε προσφυγές που το άρθρο 2, παράγραφος 3, χαρακτηρίζει ως προσφυγές ενώπιον πρωτοβάθμιου οργάνου. Το εν λόγω χαρακτηριστικό (και η ανεξαρτησία από την αναθέτουσα αρχή) είναι καθοριστικό για να τεθεί σε εφαρμογή η προσωρινή απαγόρευση σύναψης της σύμβασης.
48.
Εμμένω στη γνώμη μου ότι η οδηγία 89/665 δεν επεκτείνει κατ’ ανάγκη το αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα σε μεταγενέστερες δικαστικές προσφυγές που ασκούνται κατά της απόφασης του πρωτοβάθμιου οργάνου, εάν αυτό είναι διοικητικό. Ως προς αυτές τις δικαστικές προσφυγές, εφαρμόζεται η γενική διάταξη του άρθρου 2, παράγραφος 4, της οδηγίας 89/665.
49.
Θα αναλύσω αργότερα εάν το άρθρο 47 του Χάρτη απαιτεί για τις εν λόγω δικαστικές προσφυγές (μετά την έκδοση της απόφασης του «πρωτοβάθμιου οργάνου») την ίδια ανασταλτική ισχύ με αυτή που προβλέπει το άρθρο 2, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665.
3. Διαφορετικά όργανα προσφυγής, σύμφωνα με το τσεχικό δίκαιο, και ανασταλτικά αποτελέσματα των ασκούμενων ενώπιόν τους προσφυγών
50.
Από τα στοιχεία που προσκομίσθηκαν στο Δικαστήριο μπορεί να συναχθεί ότι στην Τσεχική Δημοκρατία οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ασκήσουν τα ακόλουθα ένδικα βοηθήματα (κατά την ευρεία έννοια του όρου) κατά των αποφάσεων για την ανάθεση σύμβασης:
–
Πρώτη ένσταση ενώπιον της ίδιας της αναθέτουσας αρχής. Στην προκειμένη περίπτωση, η CROSS άσκησε αυτή την ένσταση ενώπιον του Statutární město Brno (Δήμου του Brno) ο οποίος ενεργούσε ως αναθέτουσα αρχή. Ως εκ τούτου, το άρθρο 1, παράγραφος 5, της οδηγίας 89/665 έχει εφαρμογή εν προκειμένω και η αναθέτουσα αρχή δεν συνήψε τη σύμβαση όσο αυτή εκκρεμούσε.
–
Μεταγενέστερη προσφυγή κατά της απόφασης ανάθεσης, που ασκήθηκε ενώπιον της ÚOHS, η οποία ενεργεί ως «πρωτοβάθμιο όργανο, ανεξάρτητο από την αναθέτουσα αρχή». Το άρθρο 2, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665 εφαρμόζεται στην παρούσα προσφυγή, η οποία δεν είναι δικαστική. Για τον λόγο αυτό, η ÚOHS απαγόρευσε προσωρινά στην αναθέτουσα αρχή να συνάψει τη σύμβαση.
–
Τελική προσφυγή, ενώπιον των διοικητικών δικαστηρίων, όπως αυτή που ήδη ασκήθηκε εν προκειμένω. Στο πλαίσιο αυτής δεν αναπτύσσονται κατ’ ανάγκη και αυτόματα τα ανασταλτικά αποτελέσματα που προβλέπονται στο άρθρο 2, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665, εάν έχει προηγηθεί «διοικητική διαδικασία» ενώπιον της ÚOHS.
51.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, κατ’ αρχήν, δεν υφίσταται κανένα εμπόδιο, με βάση την οδηγία 89/665, για τη σύναψη της σύμβασης πριν ή κατά την εκδίκαση της δικαστικής προσφυγής, όταν η εν λόγω τελική προσφυγή προηγείται εκείνης ενώπιον της ÚOHS.
Γ.
Αποτελεσματικές δικαστικές προσφυγές. Άρθρο 2, παράγραφος 9, της οδηγίας 89/665 και άρθρο 47 του Χάρτη
52.
Όσον αφορά την οδηγία 89/665, το Δικαστήριο έκρινε ότι «[…] το δικαίωμα αποτελεσματικής ένδικης προστασίας και προσβάσεως σε αμερόληπτο δικαστήριο, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 47, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, του Χάρτη, είναι κρίσιμο, ειδικότερα, όταν τα κράτη μέλη καθορίζουν, σύμφωνα με την ως άνω υποχρέωση, τους δικονομικούς κανόνες που διέπουν τα ένδικα βοηθήματα με τα οποία εξασφαλίζεται η προστασία των δικαιωμάτων που απονέμονται από το δίκαιο της Ένωσης στους θιγόμενους από αποφάσεις των αναθετουσών αρχών υποψηφίους και προσφέροντες» (
16
).
53.
Το άρθρο 1 της οδηγίας 89/665 υποχρεώνει τα κράτη μέλη να λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε οι αποφάσεις που λαμβάνουν οι αναθέτουσες αρχές να υπόκεινται στην άσκηση αποτελεσματικών αναθεωρήσεων, υπό τις προϋποθέσεις που θέτουν στα άρθρα 2 έως 2στ της εν λόγω οδηγίας.
54.
Η επιταγή περί αποτελεσματικότητας επεκτείνεται, ευλόγως, στις ασκούμενες ενώπιον των δικαστηρίων προσφυγές, τις οποίες διέπει το άρθρο 47 του Χάρτη. Από αυτή την επιταγή απορρέουν συνέπειες που αφορούν τις διαδικασίες ασφαλιστικών μέτρων στο πλαίσιο των εν λόγω προσφυγών.
55.
Το άρθρο 2, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665 προβλέπει, όπως ήδη επισήμανα, ανασταλτικό αποτέλεσμα για τις προσφυγές ενώπιον των πρωτοβάθμιων οργάνων. Ωστόσο, η αναστολή δεν επεκτείνεται αυτόματα σε μεταγενέστερες δικαστικές προσφυγές κατά της απόφασης του πρωτοβάθμιου (διοικητικού) οργάνου. Αυτές διέπονται από το άρθρο 2, παράγραφος 4, της οδηγίας 89/665.
56.
Ωστόσο, πρέπει να υπομνησθεί η νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με την προσωρινή προστασία που απαιτείται σε διαδικασίες κατά τις οποίες διευθετούνται δικαιώματα που απορρέουν από κανόνες της Ένωσης:
–
Κατά γενικό κανόνα, «ο εθνικός δικαστής ο οποίος έχει επιληφθεί διαφοράς διεπόμενης από το δίκαιο της Ένωσης πρέπει να μπορεί να διατάξει προσωρινά μέτρα για να διασφαλίσει την πλήρη αποτελεσματικότητα της δικαστικής απόφασης που πρόκειται να εκδοθεί σχετικά με την ύπαρξη των δικαιωμάτων των οποίων γίνεται επίκληση βάσει του δικαίου της Ένωσης» (
17
).
–
«Η αρχή της αποτελεσματικής ένδικης προστασίας των απονεμομένων στους πολίτες από το κοινοτικό δίκαιο δικαιωμάτων έχει την έννοια ότι αυτή απαιτεί, στο πλαίσιο της εννόμου τάξεως κράτους μέλους, να είναι δυνατή η λήψη προσωρινών μέτρων, έως ότου το αρμόδιο δικαστήριο αποφανθεί επί της συμφωνίας εθνικών διατάξεων με το κοινοτικό δίκαιο, όταν η λήψη τέτοιων μέτρων είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της πλήρους αποτελεσματικότητας της εκδοθησομένης δικαστικής αποφάσεως όσον αφορά την ύπαρξη τέτοιων δικαιωμάτων» (
18
).
57.
Σύμφωνα με τον σκοπό της οδηγίας 2007/66 να «εξασφαλίσει την πλήρη τήρηση του δικαιώματος πραγματικής επανόρθωσης […], σύμφωνα με το πρώτο και το δεύτερο εδάφιο του άρθρου 47 του χάρτη» (
19
), το Δικαστήριο συνδέει αυτές τις εγγυήσεις με τη διασφάλιση της προστασίας των δικαιωμάτων που απονέμονται από το δίκαιο της Ένωσης στους θιγόμενους από αποφάσεις των αναθετουσών αρχών υποψηφίους και προσφέροντες (
20
). Για τον λόγο αυτό, έκρινε ότι πρέπει να παρέχεται στους ενδιαφερόμενους η «δυνατότητα να ασκήσουν προσφυγή, ζητώντας ιδίως τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων» πριν από τη σύναψη της σύμβασης (
21
).
58.
Εάν, όπως συμβαίνει εν προκειμένω, τα αρμόδια για τις διαδικασίες προσφυγής όργανα δεν είναι δικαστικά (δηλαδή δεν αποτελούν μέρος του συστήματος ένδικης προστασίας με τη στενή έννοια του όρου), η νομολογία που μόλις παρέθεσα απαιτεί τη δυνατότητα πρόσβασης σε δικαστήριο που θα κρίνει τις αποφάσεις τους.
59.
Τούτο επιβεβαιώνεται από το άρθρο 2, παράγραφος 9, της οδηγίας 89/665 στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων: όταν τα κράτη μέλη επιλέγουν τη διοικητική διάρθρωση των οργάνων προσφυγής, οι αποφάσεις αυτών των οργάνων πρέπει να μπορούν «να αποτελέσ[ουν] αντικείμενο δικαστικής προσφυγής […]».
60.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, το άρθρο 2, παράγραφος 9, της οδηγίας 89/665 απαιτεί να υπάρχει η δυνατότητα ένδικης προστασίας με δικαστική προσφυγή ως μέσο αμφισβήτησης «κάθε μέτρο[υ] του οργάνου προσφυγής που εικάζεται ότι είναι παράνομο, ή κάθε εικαζόμενη[ς] παράλειψή[ς] του κατά την άσκηση των εξουσιών που του έχουν ανατεθεί».
61.
Ωστόσο, ο εν λόγω δικαστικός έλεγχος πρέπει να περιλαμβάνει τη δυνατότητα λήψης προσωρινών μέτρων (ή επανεξέτασης αυτών που έχουν ήδη ληφθεί σε προηγούμενο βαθμό) από το δικαστήριο ώστε να διορθώνεται η παράνομη συμπεριφορά της αναθέτουσας αρχής και να μην καθίσταται μη αναστρέψιμη η παράβαση του οργάνου προσφυγής (
22
). Μόνο κατ’ αυτόν τον τρόπο θα είναι αποτελεσματική η δικαστική προστασία που διασφαλίζεται από το άρθρο 47 του Χάρτη.
62.
Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να γίνει κατανοητό το ενδεχόμενο (άρθρο 2, παράγραφος 7, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 89/665) περιορισμού της διευθέτησης από το δικαστήριο στην επιδίκαση αποζημίωσης στην οποία θα αναφερθώ στη συνέχεια.
63.
Τυχόν μεμονωμένη ανάγνωση του άρθρου 2, παράγραφος 7, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 89/665 θα μπορούσε να οδηγήσει στον ισχυρισμό (όπως υποστήριξε ένας από τους μετέχοντες στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση) ότι τα κράτη μέλη έχουν την εξουσία να προβλέπουν, άνευ όρων, ότι η αντιμετώπιση της παρανομίας περιορίζεται μόνο στη σχετική αποζημίωση.
64.
Φρονώ, ωστόσο, ότι η γνώμη αυτή δεν είναι ορθή και ότι μόνο μια κοινή θεώρηση των παραγράφων 7 και 9 του άρθρου 2 της οδηγίας 89/665 διασφαλίζει το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας. Οποιαδήποτε εικαζόμενη παράβαση ή παράνομο μέτρο που λαμβάνεται από μη δικαστικό πρωτοβάθμιο όργανο προσφυγής πρέπει να υπόκειται σε δικαστικό έλεγχο, με τη στενή του όρου έννοια, από δικαστήριο που έχει τη δυνατότητα να εκδώσει απόφαση για τη λήψη προσωρινών μέτρων προτού αποφανθεί εάν αρκεί μόνο η αποζημίωση έναντι της ακύρωσης της σύμβασης.
65.
Προφανώς, η ύπαρξη αυτής της δυνατότητας δεν συνεπάγεται ότι το ασφαλιστικό μέτρο πρέπει να λαμβάνεται σε όλες τις περιπτώσεις ανεξαιρέτως: αντίθετα, εναπόκειται στο δικαστήριο να κρίνει, αφού εκτιμήσει τα συγκρουόμενα συμφέροντα, εάν υφίσταται κίνδυνος από την καθυστέρηση και εάν η νομική θέση του προσώπου που ζητά το μέτρο φαίνεται, εκ πρώτης όψεως, βάσιμη. Επαναλαμβάνω ότι το ζήτημα είναι εάν το δικαστήριο έχει πλήρη αρμοδιότητα να αποφασίσει σχετικά με το ασφαλιστικό μέτρο.
66.
Κατά τη γνώμη μου, δεν συντρέχουν λόγοι εξαίρεσης από την εν λόγω προσωρινή προστασία των περιπτώσεων κατά τις οποίες η σύμβαση έχει συναφθεί πριν από την άσκηση της δικαστικής προσφυγής. Ασφαλώς, στην περίπτωση αυτή, το δικαστήριο δεν μπορεί να αναστείλει ήδη εκτελεσθείσες πράξεις, αλλά έχει στη διάθεσή του άλλου είδους μέτρα, για παράδειγμα, την προσωρινή αναστολή των αποτελεσμάτων της ήδη υπογραφείσας σύμβασης.
67.
Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Τσεχική Κυβέρνηση και η ÚOHS υποστήριξαν ότι ενδεχομένως η παροχή αυτής της δυνατότητας να συνεπάγεται ότι θίγεται το δημόσιο συμφέρον, το οποίο είναι συνυφασμένο με τις ταχείες και αποτελεσματικές διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων, δεδομένου ότι οι δικαστικές διαδικασίες είναι συνήθως αργές και η καθυστέρηση μη βιώσιμη.
68.
Φρονώ ότι αυτή η αντίρρηση δεν είναι ανυπέρβλητη:
–
Αφενός, ο αντίκτυπος της καθυστέρησης λόγω της δικαστικής παρέμβασης δεν επεκτείνεται σε ολόκληρη τη δικαστική διαδικασία, αλλά στη σύντομη περίοδο εντός της οποίας το δικαστήριο πρέπει να λάβει ή να απορρίψει το ασφαλιστικό μέτρο (
23
). Ο συνήθως εκτελεστικός χαρακτήρας των προσβαλλόμενων αποφάσεων σημαίνει ότι η παράταση περιορίζεται στον χρόνο που απαιτείται για να λάβει το δικαστήριο απόφαση λήψης προσωρινών μέτρων (
24
).
–
Αφετέρου, οι πρακτικές δυσκολίες που επισημάνθηκαν βασίστηκαν στη σύγκριση μεταξύ του προσωπικού της ÚOHS και εκείνου των τσεχικών διοικητικών δικαστηρίων. Στην περίπτωση αυτή, η λήψη κατάλληλων διαδικαστικών μέτρων για την αποφυγή καθυστερήσεων εναπόκειται στο κράτος που ενδιαφέρεται να καταστήσει τις διαδικασίες ταχύτερες στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων. Η εν λόγω περίσταση δεν είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί για τη διατύπωση ερμηνείας της οδηγίας με τρόπο που αποδυναμώνει τη δικαστική προστασία που κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη.
69.
Η λύση που προτείνω είναι εφικτή στην τσεχική έννομη τάξη αφού, όπως αναγνωρίστηκε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, το άρθρο 38 του νόμου 150/2002 επιτρέπει τη λήψη «ασφαλιστικών μέτρων, με τα οποία επιβάλει στους διαδίκους την εκτέλεση, την αποχή ή την ανοχή πράξης». Η αρχή δεν απαγορεύει, αυτή καθ’ εαυτήν, την αναστολή των αποτελεσμάτων της ήδη συναφθείσας σύμβασης.
70.
Συμφωνώ με την Επιτροπή (
25
) ότι αυτή η δυνατότητα πρέπει να χρησιμοποιηθεί με σύνεση και τυχόν καταχρηστικά ή επιπόλαια αιτήματα προσωρινής προστασίας πρέπει να απορρίπτονται. Εκτιμώ ότι το δικαστήριο πρέπει να απαιτήσει αυστηρά, εκτός από τη διαπίστωση του periculum in mora, νομικό έρεισμα από το οποίο προκύπτει πιθανότητα ευδοκίμησης της ουσιαστικής αξίωσης (fumus boni iuris).
71.
Επιπλέον, το δικαστήριο που πρέπει να αποφασίσει επί της αίτησης προσωρινής προστασίας πρέπει να σταθμίσει προσεκτικά εάν υφίστανται επιτακτικοί λόγοι γενικού συμφέροντος (που δεν μπορούν απλώς να ταυτιστούν με τα οικονομικά συμφέροντα που συνδέονται άμεσα με τη σύμβαση) (
26
) για τους οποίους απαιτείται η προσωρινή διατήρηση της ισχύος ήδη συναφθείσας σύμβασης.
72.
Με βάση τα προεκτεθέντα, ο μηχανισμός αυτόματης αναστολής που προβλέπεται στο άρθρο 2, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665 δεν εκτείνεται στη διαδικασία ενώπιον των δικαστηρίων. Φρονώ ότι δεν είναι αναγκαία η επιβολή αυτής της αρχής και, ακολούθως, η παράταση των αποτελεσμάτων της αυτόματης αναστολής πέραν των προβλεπόμενων από τον νομοθέτη ορίων. Απλώς, σε περίπτωση που το ανεξάρτητο όργανο προσφυγής δεν είναι δικαστικό, το άρθρο 47 του Χάρτη ορίζει ότι το δικαστήριο πρέπει να διατηρεί πλήρεις εξουσίες ώστε να αποφαίνεται επί του ασφαλιστικού μέτρο σύμφωνα με τους κανόνες του εθνικού δικαίου.
73.
Στην περίπτωση αυτή, δύο είναι τα ενδεχόμενα:
–
Ότι η σύμβαση μεταξύ της αναθέτουσας αρχής και του αναδόχου δεν έχει υπογραφεί. Η απόφαση επί του προσωρινού μέτρου θα εστιάζει στην προσωρινή αναστολή της δυνατότητας σύναψης της σύμβασης.
–
Εάν η σύμβαση έχει υπογραφεί, η απόφαση επί του προσωρινού μέτρου μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία των αποτελεσμάτων της σύμβασης, τα οποία το δικαστήριο έχει την εξουσία να αναστείλει.
Δ.
Αποτελεσματικότητα των αποφάσεων με τις οποίες ακυρώνεται η σύμβαση
74.
Τα ανωτέρω αρκούν για να απαντηθεί το ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665.
75.
Ωστόσο, στην αίτηση προδικαστικής απόφασης που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο διατυπώνονται ορισμένες αμφιβολίες που, παρότι σχετίζονται με τα ασφαλιστικά μέτρα, βαίνουν πέραν του πεδίου εφαρμογής αυτών και αφορούν περισσότερο την αποτελεσματικότητα της απόφασης με την οποία περατώνεται η διαδικασία. Συναφώς, υποστηρίζεται ότι:
–
Εάν η απόφαση της ÚOHS ακυρωθεί από το δικαστήριο, η υπόθεση θα αναπεμφθεί σε αυτήν για περαιτέρω εξέταση. Ωστόσο, εάν η σύμβαση έχει ήδη συναφθεί, η ÚOHS δεν θα εξετάσει ξανά την προσφυγή κατά της πράξης της αναθέτουσας αρχής, αλλά θα περατώσει τη διαδικασία.
–
Ως εκ τούτου, δεδομένου ότι η σύμβαση έχει ήδη συναφθεί, η προσφυγή έχει ήδη εξετασθεί και η σχετική απόφαση έχει εκδοθεί, ενδέχεται να μην υπάρχει δυνατότητα ανάθεσης της σύμβασης στον αποκλεισμένο προσφέροντα, παρότι οι αξιώσεις του έγιναν δεκτές στο δικαστήριο.
–
Στην περίπτωση αυτή, ο προσφεύγων που εξασφάλισε την κήρυξη ακυρότητας του διαγωνισμού από το δικαστήριο επιτρέπεται μόνο να ζητήσει, στο πλαίσιο της πολιτικής δικονομίας, αποζημίωση λόγω της παράνομης πράξης της αναθέτουσας αρχής (
27
).
76.
Θα εξετάσω αυτές τις αμφιβολίες χάριν πληρότητας, αν και δεν είμαι πεπεισμένος ότι είναι απολύτως αναγκαίο για την παροχή λυσιτελούς απάντησης στο ερώτημα που συνοψίζει το αιτούν δικαστήριο στο τέλος της αίτησής του για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως.
77.
Όπως υποστήριξα σε άλλες περιπτώσεις (
28
), η λογική του συστήματος προσφυγών κατά των αποφάσεων μιας αρχής (όπως η ÚOHS) οι οποίες υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο συνεπάγεται, κατ’ αρχήν, ότι, εφόσον αυτές ακυρωθούν από το αρμόδιο δικαστήριο, η ακύρωσή τους επεκτείνεται και στα αποτελέσματα που έχουν παραγάγει, καθώς αυτά στερούνται πλέον του νομικού θεμελίου επί του οποίου αναπτύχθηκαν.
78.
Με άλλα λόγια, η απόφαση που ακυρώνει την ανάθεση δημόσιας σύμβασης θα πρέπει να έχει ως συνέπεια, κατ’ αρχήν, την απαγόρευση της ισχύος της σύμβασης. Η ακύρωση της ανάθεσης έχει αναδρομική ισχύ (ex tunc), ήτοι ισχύει από τη στιγμή που γίνεται η εν λόγω ανάθεση. Εξάλλου, τούτο είναι το γενικό κριτήριο που περιλαμβάνεται στην οδηγία 89/665, κατόπιν της τροποποίησής της το 2007, για συμβάσεις που συνεπάγονται τις σοβαρότερες παραβάσεις της εν λόγω οδηγίας (
29
).
79.
Ωστόσο, αυτό το γενικό κριτήριο επιδέχεται εξαιρέσεις, όπως προβλέπεται και στην οδηγία 89/665 (ιδίως για δημόσιες συμβάσεις που έχουν ήδη συναφθεί) λόγω των μειονεκτημάτων που συνδέονται με την κήρυξη του ανενεργού (
30
). Στην περίπτωση άλλων παραβάσεων τυπικών απαιτήσεων, τα κράτη μέλη ενδέχεται «να θεωρήσουν ότι η αρχή του ανενεργού δεν είναι κατάλληλη. Στις περιπτώσεις αυτές, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διαθέτουν την ευελιξία να προβλέπουν εναλλακτικές κυρώσεις» (
31
).
80.
Κατόπιν τροποποίησής της από την οδηγία 2007/66, η οδηγία 89/665 επιτρέπει (αιτιολογικές σκέψεις 21 (
32
) και 22 (
33
) της οδηγίας 2007/66 και άρθρα 2δ και 2ε της τροποποιημένης οδηγίας 89/665), στην περίπτωση συμβάσεων οι οποίες πρέπει, κατ’ αρχήν, να κηρυχθούν ανενεργές, λόγω του παράνομου χαρακτήρα τους, να «αναγνωρι[στούν] ορισμένα ή και όλα τα χρονικά τ[ου]ς αποτελέσματα», ήτοι να διατηρηθούν τα αποτελέσματα της σύμβασης, υπό την επιφύλαξη της επιβολής των αναλογουσών κυρώσεων και της επιδίκασης αποζημίωσης.
81.
Επομένως, η οδηγία 89/665 προβλέπει το ενδεχόμενο η προσφυγή ακύρωσης να στρέφεται κατά σύμβασης που έχει ήδη συναφθεί χωρίς ωστόσο να εφαρμόζει πλήρως όλες τις συνέπειες της ακυρότητάς της.
82.
Στο πλαίσιο αυτό, η οδηγία 89/665 προβλέπει διάφορες λύσεις ανάλογα με τις επίμαχες περιπτώσεις:
–
Ο γενικός κανόνας (άρθρο 2, παράγραφος 7) είναι ότι, «με εξαίρεση τις περιπτώσεις των άρθρων 2δ έως 2στ, τα αποτελέσματα της άσκησης των εξουσιών που προβλέπει η παράγραφος 1 του παρόντος άρθρου σε σύμβαση που συνάπτεται μετά την ανάθεσή της καθορίζονται από το εθνικό δίκαιο».
–
Το άρθρο 2δ, παράγραφος 2, επιβεβαιώνει ότι «οι συνέπειες της κήρυξης του ανενεργού των συμβάσεων προσδιορίζονται από το εθνικό δίκαιο». Ακολούθως, «το εθνικό δίκαιο μπορεί να προβλέπει την αναδρομική ακύρωση όλων των συμβατικών υποχρεώσεων ή να περιορίζει την εμβέλεια της ακύρωσης στις υποχρεώσεις εκείνες που δεν έχουν εκπληρωθεί ακόμη» (
34
).
–
Το άρθρο 2δ, παράγραφος 3, επιτρέπει επίσης στα κράτη μέλη να προβλέπουν ότι «το ανεξάρτητο από την αναθέτουσα αρχή όργανο προσφυγής δεν μπορεί να κηρύξει ανενεργή μια σύμβαση, παρά το γεγονός ότι η ανάθεσή της έχει γίνει παράνομα για τους λόγους που μνημονεύονται στην παράγραφο 1, αν […] διαπιστώσει, εφόσον έχει εξετάσει όλες τις σχετικές πτυχές, ότι επιτακτικοί λόγοι γενικού συμφέροντος επιβάλλουν τη διατήρηση των αποτελεσμάτων της σύμβασης […]».
–
Το άρθρο 2ε, παράγραφος 1, ορίζει ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις (
35
), «τα κράτη μέλη προβλέπουν ότι η σύμβαση καθίσταται ανενεργή σύμφωνα με το άρθρο 2δ παράγραφοι 1 έως 3, ή εναλλακτικές κυρώσεις».
–
Η ίδια αρχή ορίζει ότι «τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ότι το ανεξάρτητο από την αναθέτουσα αρχή όργανο προσφυγής αποφασίζει, αφού εξετάσει όλες τις σχετικές πτυχές, αν η σύμβαση πρέπει να κηρυχθεί ανενεργή ή αν θα πρέπει να επιβληθούν εναλλακτικές κυρώσεις».
83.
Από το σύνολο των διατάξεων μπορεί να συναχθεί ότι, σύμφωνα με την οδηγία 89/665, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι εθνικές ρυθμίσεις μπορούν να προβλέπουν ότι η απόφαση περί ακύρωσης της ανάθεσης δημόσιας σύμβασης: α) είτε έχει αναδρομικά αποτελέσματα και, ως εκ τούτου, επηρεάζει αναδρομικά όλες τις συμβατικές υποχρεώσεις· β) είτε δεν οδηγεί αναπόφευκτα στη στέρηση της αποτελεσματικότητας της σύμβασης.
84.
Αυτές οι διατάξεις της οδηγίας 89/665 επιδιώκουν ισορροπία μεταξύ των συνήθων συνεπειών μιας ακυρωτικής απόφασης και της διασφάλισης άλλων δημοσίων συμφερόντων συνυφασμένων με την παροχή των υπηρεσιών που αποτελούν αντικείμενο της σύμβασης. Στον συγκεκριμένο τομέα, όπως και σε άλλους, το εθνικό δίκαιο μπορεί να επιτρέπει τη στέρηση του «φυσικού» αποτελέσματος της ακυρωτικής απόφασης, η οποία αντικαθίσταται από την υποχρέωση αποζημίωσης ή άλλα εναλλακτικά μέτρα.
85.
Οι προαναφερθείσες διατάξεις της οδηγίας 89/665 (και οι εθνικές ρυθμίσεις στις οποίες έχουν ενσωματωθεί) δεν αντιτίθενται στο άρθρο 47 του Χάρτη (
36
), εφόσον η δικαστική προστασία που δικαιούται κάθε προσφέρων παρέχει δυνατότητα αποζημίωσης για τις ζημιές που έχουν προκληθεί, σε περίπτωση που η ανάθεση της σύμβασης που ήταν δυσμενής ακυρωθεί εκ των υστέρων.
86.
Το δικαίωμα που κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη δεν επιβάλλει όμοια λύση στα προβλήματα που ενδεχομένως ανακύπτουν σε σχέση με τα αποτελέσματα των ακυρωτικών αποφάσεων των διοικητικών πράξεων (ή συμβάσεων). Από το άρθρο 47 μπορεί να συναχθεί, βεβαίως, ο γενικός κανόνας στον οποίον έχω αναφερθεί, όμως, ο ίδιος αυτός κανόνας δεν αποκλείει τη δυνατότητα εφαρμογής των ανωτέρω σημειωθεισών εξαιρέσεων (
37
).
87.
Ωστόσο, οι συμβάσεις εξακολουθούν να είναι ανενεργές, όταν εθνικό δικαστήριο κράτους μέλους (το οποίο έχει θεσπίσει σχετική ρύθμιση στη νομοθεσία του) εκδώσει απόφαση με την οποία κηρύσσεται άκυρη η ανάθεση σύμβασης και ορίζονται οι σχετικές συνέπειες με αναδρομική ισχύ.
88.
Στην προκειμένη περίπτωση, οι ανωτέρω σκέψεις ενδέχεται να έχουν ιδιαίτερο αντίκτυπο όταν, μετά τη σύναψη της σύμβασης, το δικαστήριο που είναι αρμόδιο να κρίνει τις αποφάσεις της ÚOHS δεν λάβει κανένα ασφαλιστικό μέτρο. Σε αυτήν την περίπτωση, εάν η απόφαση που περατώνει τη διαδικασία επί της διοικητικής προσφυγής ακυρώσει την απόφαση της ÚOHS (καθώς και τη σχετική σύμβαση) και, σύμφωνα με τις εθνικές ρυθμίσεις, απαιτείται η αναπομπή της υπόθεσης στην ίδια αρχή για περαιτέρω εξέταση, η ÚOHS θα πρέπει να εκτιμήσει, σύμφωνα με το άρθρο 2δ της οδηγίας 89/665, ποιες συνέπειες προκύπτουν από την κήρυξη του ανενεργού της σύμβασης.
V. Πρόταση
89.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα του Krajský soud v Brně (περιφερειακού δικαστηρίου Brno, Τσεχική Δημοκρατία) ως εξής:
«Το άρθρο 2, παράγραφοι 3 και 9, και το άρθρο 2α, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/665/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1989, για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων περί της εφαρμογής των διαδικασιών προσφυγής στον τομέα της σύναψης συμβάσεων κρατικών προμηθειών και δημοσίων έργων, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
έχουν την έννοια ότι:
δεν αντιτίθενται σε εθνική νομοθεσία δυνάμει της οποίας, κατόπιν εξάντλησης της διαδικασίας ενώπιον ανεξάρτητου (μη δικαστικού) οργάνου προσφυγής, η αναθέτουσα αρχή μπορεί να συνάψει δημόσια σύμβαση πριν από την άσκηση διοικητικής προσφυγής ενώπιον του αρμοδίου δικαστηρίου για την εξέταση της νομιμότητας απόφασης περί αποκλεισμού ορισμένου προσφέροντος ή περί σύναψης της προαναφερθείσας σύμβασης, υπό την προϋπόθεση ότι στο πλαίσιο της εν λόγω διοικητικής προσφυγής το δικαστήριο που πρέπει να επιληφθεί αυτής έχει τη δυνατότητα λήψης προσωρινών μέτρων που συνίστανται, κατά περίπτωση, σε αναστολή των αποτελεσμάτων της ήδη υπογραφείσας σύμβασης.»
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.
(
2
)	Οδηγία του Συμβουλίου της 21ης Δεκεμβρίου 1989 για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων περί της εφαρμογής των διαδικασιών προσφυγής στον τομέα της σύναψης συμβάσεων κρατικών προμηθειών και δημοσίων έργων (ΕΕ 1989, L 395, σ. 33).
(
3
)	Το κείμενο μεταγράφεται όπως προκύπτει από την οδηγία 2007/66/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2007, για την τροποποίηση των οδηγιών 89/665/ΕΟΚ και 92/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου όσον αφορά τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών προσφυγής στον τομέα της σύναψης δημόσιων συμβάσεων (ΕΕ 2007, L 335, σ. 31), καθώς και από την οδηγία 2014/23/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με την ανάθεση των συμβάσεων παραχώρησης (ΕΕ 2014, L 94, σ. 1).
(
4
)	Η προκήρυξη δημοσιεύτηκε στο Věstník veřejných zakázek (επίσημο δελτίο δημοσίων συμβάσεων) με αριθ. Z2019 034002 και στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με αριθ. 2019/S 190 461538. Η εκτιμώμενη αξία της δημόσιας σύμβασης ήταν 13805000 τσεχικές κορόνες (CZK) (περίπου 566000 ευρώ), μη συμπεριλαμβανομένου του φόρου προστιθέμενης αξίας.
(
5
)	Ως οριστικό χαρακτήρα «στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας» αντιλαμβάνομαι την εξάντληση των μέσων αυτής της οδού, δηλαδή ότι δεν είναι δυνατή καμία περαιτέρω ένσταση ενώπιον της διοίκησης.
(
6
)	Υπόθεση C‑497/20 (EU:C:2021:1037). Στο εξής: απόφαση Randstad Italia.
(
7
)	Επιπλέον, στις διαδικασίες του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, οι οποίες στηρίζονται σε σαφή διαχωρισμό των καθηκόντων των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου, ο εθνικός δικαστής είναι ο μόνος αρμόδιος να διαπιστώσει και να εκτιμήσει τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης καθώς και να ερμηνεύσει και να εφαρμόσει το εθνικό δίκαιο [απόφαση της 26ης Απριλίου 2017, Farkas, C‑564/15, EU:C:2017:302, σκέψη 37].
(
8
)	Στο σημείο 22 των εν λόγω παρατηρήσεων, δέχεται ως αδιαμφισβήτητο «το γεγονός ότι [η ÚOHS], η οποία ανήκει στην εκτελεστική εξουσία, δεν είναι δικαστήριο». Στο σημείο 35 επαναλαμβάνει ότι «[…] δεν είναι δικαστήριο, αλλά κεντρική αρχή, όπως προβλέπεται από την οδηγία 89/665».
(
9
)	Σημείο 12 των γραπτών παρατηρήσεών της.
(
10
)	Διάταξη περί παραπομπής, σκέψη 2: «Η CROSS προσέφυγε […] ενώπιον [της ÚOHS] κατά των πράξεων της αναθέτουσας αρχής και ζήτησε την ακύρωση της απόφασης περί αποκλεισμού της και της επιλογής της εταιρίας Siemens Mobility ως αναδόχου». Η υπογράμμιση δική μου.
(
11
)	Φρονώ ότι είναι προτιμότερο να χρησιμοποιείται ο όρος «διοικητική ένσταση» σε αυτό το πλαίσιο. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για αίτημα επανεξέτασης της απόφασης.
(
12
)	Οι αποφάσεις των οργάνων προσφυγής που δεν είναι δικαστικά πρέπει πάντα να αιτιολογούνται γραπτώς και μπορεί να ασκηθεί κατά αυτών «δικαστική[…] προσφυγή[…] ή προσφυγή[…] ενώπιον άλλου οργάνου, το οποίο θεωρείται δικαιοδοτικό κατά την έννοια του άρθρου [267 ΣΛΕΕ]».
(
13
)	Οι διάφορες γλωσσικές αποδόσεις συμπίπτουν ως προς αυτό το ευρύ περιεχόμενο: «Stelle in erster Instanz» στα γερμανικά· «body of first instance» στα αγγλικά· «instances de premier ressort» στα γαλλικά· «organo di prima istanza» στα ιταλικά.
(
14
)	Προφανώς πρέπει να είναι όργανα εκτός της αναθέτουσας αρχής. Μπορεί να είναι ανεξάρτητες αρχές, όπως η αρχή ανταγωνισμού.
(
15
)	Το καθεστώς της προθεσμίας αναστολής ρυθμίζεται λεπτομερώς στο άρθρο 2α.
(
16
)	Απόφαση Randstad Italia, σκέψη 49, και εκεί μνημονευόμενη απόφαση της 7ης Σεπτεμβρίου 2021, Klaipėdos regiono atliekų tvarkymo centras (C‑927/19, EU:C:2021:700, σκέψη 128). Η υπογράμμιση δική μου.
(
17
)	Απόφαση της 14ης Μαΐου 2020, Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság (C‑924/19 PPU και C‑925/19 PPU, EU:C:2020:367, σκέψη 297), και μνημονευόμενες αποφάσεις της 19ης Ιουνίου 1990, Factortame κ.λπ. (C‑213/89, EU:C:1990:257, σκέψη 21), και της 15ης Ιανουαρίου 2013, Križan κ.λπ. (C‑416/10, EU:C:2013:8, σκέψη 107).
(
18
)	Απόφαση της 13ης Μαρτίου 2007, Unibet (C‑432/05, EU:C:2007:163, σκέψη 77 και διατακτικό, σημείο 2).
(
19
)	Αιτιολογική σκέψη 36 της οδηγίας 2007/66.
(
20
)	Απόφαση Randstad Italia (σκέψη 49) και εκεί μνημονευόμενη απόφαση της 7ης Σεπτεμβρίου 2021, Klaipėdos regiono atliekų tvarkymo centras (C‑927/19, EU:C:2021:700, σκέψη 128).
(
21
)	Διάταξη της 23ης Απριλίου 2015, Comisión/Vanbreda Risk & Benefits [C‑35/15 P(R), EU:C:2015:275, σκέψη 29], και εκεί μνημονευόμενη απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, Fastweb (C‑19/13, EU:C:2014:2194, σκέψη 60). H υπογράμμιση δική μου.
(
22
)	Ένας από τους σκοπούς της οδηγίας 2007/66 είναι, ακριβώς, να αντιμετωπίσει το ενδεχόμενο «οι αναθέτουσες αρχές και οι αναθέτοντες φορείς, που επιθυμούν να καταστήσουν αμετάκλητες τις συνέπειες της αμφισβητούμενης απόφασης για ανάθεση, να επισπεύδουν την υπογραφή της σύμβασης» (αιτιολογική σκέψη 4).
(
23
)	Στην Τσεχική Δημοκρατία, η προσφυγή ενώπιον διοικητικού δικαστηρίου μπορεί να ασκηθεί εντός δύο μηνών από την επίδοση της διοικητικής απόφασης που εξέδωσε η καθής αρχή σε δεύτερο βαθμό (άρθρο 72, παράγραφος 1, του νόμου 150/2002). Μπορεί να περιλαμβάνει την αίτηση για τη λήψη του ασφαλιστικού μέτρου της απαγόρευσης στην αναθέτουσα αρχή να συνάψει τη σύμβαση όσο διαρκεί η διαδικασία ενώπιον του δικαστηρίου. Δεν επιτρέπεται η υποβολή αίτησης λήψης ασφαλιστικών μέτρων πριν από την άσκηση προσφυγής (άρθρο 38 του νόμου 150/2002).
(
24
)	Σύμφωνα με τη διάταξη περί παραπομπής (άρθρο 18), το δικαστήριο οφείλει να αποφανθεί επί της αίτησης λήψης ασφαλιστικών μέτρων εντός τριάντα ημερών από την υποβολή της.
(
25
)	Σημεία 17 και 18 των γραπτών παρατηρήσεων της Επιτροπής.
(
26
)	Κατά τη γνώμη μου, δεν υπάρχει πρόβλημα στη μεταφορά, τηρουμένων των αναλογιών, κατά το στάδιο των προσωρινών μέτρων ενώπιον των δικαστηρίων, των διατάξεων του άρθρου 2δ, της οδηγίας 89/665 σχετικά με την ύπαρξη επιτακτικών λόγων γενικού συμφέροντος και οικονομικών συμφερόντων ως κριτηρίων για την κήρυξη των συμβάσεων ως ανενεργών.
(
27
)	Σύμφωνα με τον zákon č. 99/1963 Sb., občanský soudní řád (νόμο 99/1963 περί κώδικα πολιτικής δικονομίας). Κατά το αιτούν δικαστήριο, αυτού του είδους τα αιτήματα δεν γίνονται συνήθως δεκτά.
(
28
)	Προτάσεις μου στην υπόθεση Polkomtel (C‑231/15, EU:C:2016:440, σημείο 64).
(
29
)	Αυτό ισχύει για τις συμβάσεις που προκύπτουν από «παράνομη απευθείας ανάθεση» (αιτιολογική σκέψη 13 της οδηγίας 2007/66) ή για τις συμβάσεις οι οποίες «συνάπτονται κατά παραβίαση της ανασταλτικής προθεσμίας ή της αυτόματης αναστολής» (αιτιολογική σκέψη 18 της οδηγίας 2007/66). Στις περιπτώσεις αυτές, «ο επιδιωκόμενος στόχος όταν τα κράτη μέλη θεσπίζουν τους κανόνες βάσει των οποίων θεωρείται ανενεργή μια σύμβαση, είναι η παύση της άσκησης και εκτέλεσης των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των συμβαλλομένων δυνάμει της σύμβασης» (αιτιολογική σκέψη 21 της οδηγίας 2007/66).
(
30
)	Απόφαση της 26ης Νοεμβρίου 2015, MedEval (C‑166/14, EU:C:2015:779, σκέψη 40: «η κήρυξη του ανενεργού συμβάσεως που έχει συναφθεί κατόπιν διαδικασίας δημόσιου διαγωνισμού […] συνιστά ουσιώδη επέμβαση του επιλαμβανόμενου διοικητικού ή δικαιοδοτικού οργάνου στις συμβατικές σχέσεις μεταξύ ιδιωτών και κρατικών φορέων. Ειδικότερα, η απόφαση αυτή μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα και οικονομικές απώλειες όχι μόνο στον ανάδοχο του οικείου έργου ή υπηρεσίας, αλλά επίσης στην αναθέτουσα αρχή και, ως εκ τούτου, στο κοινό, τελικό αποδέκτη των έργων ή υπηρεσιών που αποτελούν αντικείμενο της επίμαχης δημόσιας συμβάσεως. Όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 25 και 27 της οδηγίας 2007/66, ο νομοθέτης της Ένωσης έχει προσδώσει στην επιταγή περί ασφάλειας δικαίου μεγαλύτερη σημασία όσον αφορά τις προσφυγές με αίτημα την κήρυξη του ανενεργού συμβάσεως απ’ ό,τι όσον αφορά τις αγωγές αποζημιώσεως».
(
31
)	Αιτιολογική σκέψη 19 της οδηγίας 2007/66.
(
32
)
(
33
)	«Τα κράτη μέλη δύνανται να παρέχουν στο όργανο που είναι υπεύθυνο για τις διαδικασίες προσφυγής τη δυνατότητα να μη θέτει υπό αμφισβήτηση τη σύμβαση ή να αναγνωρίζει ορισμένα ή και όλα τα χρονικά της αποτελέσματα, εφόσον οι εξαιρετικές περιστάσεις της συγκεκριμένης υπόθεσης επιβάλλουν το σεβασμό ορισμένων επιτακτικών λόγων που συνδέονται με το γενικό συμφέρον […]». Η υπογράμμιση δική μου.
(
34
)	Στην τελευταία περίπτωση, τα κράτη μέλη προβλέπουν την εφαρμογή άλλων κυρώσεων, κατά την έννοια του άρθρου 2ε, παράγραφος 2.
(
35
)	Σε περίπτωση παράβασης του άρθρου 1, παράγραφος 5, του άρθρου 2, παράγραφος 3, ή του άρθρου 2α, παράγραφος 2, η οποία δεν καλύπτεται από το άρθρο 2δ, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ.
(
36
)	Στην απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, Fastweb (C‑19/13, EU:C:2014:2194, σκέψη 64), το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι «το άρθρο 2δ, παράγραφος 4, της οδηγίας 89/665, κατά το μέρος που προβλέπει τη διατήρηση των αποτελεσμάτων της συμβάσεως, δεν είναι αντίθετο προς τις απαιτήσεις που απορρέουν από το άρθρο 47 του Χάρτη».
(
37
)	Παραπέμπω στα σημεία 61 έως 70 των προτάσεών μου στην υπόθεση Polkomtel (C‑231/15, EU:C:2016:440).