62001CC0294_EL
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
1. Η παρούσα αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία τριών κοινοτικών οδηγιών:
─ της οδηγίας 92/46/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 16ης Ιουνίου 1992, για τη θέσπιση των υγειονομικών κανόνων για την παραγωγή και την εμπορία νωπού γάλακτος, θερμικά επεξεργασμένου γάλακτος και προϊόντων με βάση το γάλα (2), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 94/71/ΕΚ του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 1994
(3) (στο εξής: οδηγία 92/46),
─ της οδηγίας 79/112/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1978, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την επισήμανση και την παρουσίαση των τροφίμων που προορίζονται για τον τελικό καταναλωτή καθώς επίσης και τη διαφήμισή τους (4), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 89/395/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1989
(5) (στο εξής: οδηγία 79/112), και
─ της οδηγίας 89/396/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1989, σχετικά με τις ενδείξεις ή τα σήματα που επιτρέπουν την αναγνώριση της παρτίδας στην οποία ανήκει ένα τρόφιμο (6) .
2. Το Tribunale civile di Bologna (Ιταλία) ερωτά αν η συνδυασμένη εφαρμογή των τριών αυτών οδηγιών απαγορεύει την εκ μέρους των ιταλικών αρχών επιβολή χρονικού ορίου τεσσάρων ημερών για τη συντήρηση του γάλακτος που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία.
Ι ─ Το νομικό πλαίσιο
Α ─ Το κοινοτικό νομικό πλαίσιο
3. Η οδηγία 92/46 θεσπίζει υγειονομικούς κανόνες για την παραγωγή και την εμπορία νωπού γάλακτος, θερμικά επεξεργασμένου γάλακτος και προϊόντων με βάση το γάλα. Η εν λόγω οδηγία θεσπίστηκε βάσει του άρθρου 43 της Συνθήκης ΕΟΚ (νυν άρθρου 43 της Συνθήκης ΕΚ που κατέστη, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο 37 ΕΚ) και αποβλέπει στο να εξασφαλίσει την ορθολογική ανάπτυξη του γαλακτοκομικού τομέα
(7), να διασφαλίσει την προστασία της δημόσιας υγείας
(8) και να συμβάλει στην υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς (9) .
4. Κατά το άρθρο 5 της οδηγίας αυτής, τα κράτη μέλη οφείλουν να μεριμνούν ώστε η εμπορία θερμικά επεξεργασμένου γάλακτος προς πόσιν να επιτρέπεται μόνον εφόσον αυτό ανταποκρίνεται σε ορισμένες απαιτήσεις που απαριθμούνται, μεταξύ άλλων, στο παράρτημα Γ της οδηγίας 92/46.
5. Το κεφάλαιο Ι του παραρτήματος Γ αφορά τις απαιτήσεις για την παρασκευή θερμικά επεξεργασμένου γάλακτος. Το σημείο του Α, παράγραφος 4, στοιχείο α΄, περίπτωση ii, έχει ως εξής:
" Το παστεριωμένο γάλα πρέπει [...] να παρουσιάζει αρνητική αντίδραση στη δοκιμασία φωσφατάσης και θετική αντίδραση στη δοκιμασία υπεροξειδάσης. Ωστόσο, επιτρέπεται η παραγωγή παστεριωμένου γάλακτος με αρνητική αντίδραση στη δοκιμασία υπεροξειδάσης, υπό την προϋπόθεση ότι η ετικέτα του γάλακτος φέρει ένδειξη όπως
" υψηλής παστερίωσης"
" .
6. Στο κεφάλαιο ΙΙΙ του παραρτήματος Γ ορίζονται οι κανόνες σχετικά με την πρώτη και τη δεύτερη συσκευασία του προϊόντος. Βάσει του σημείου του 5, από τη συσκευασία του θερμικά επεξεργασμένου γάλακτος πρέπει να προκύπτει η φύση της θερμικής επεξεργασίας, η ημερομηνία της τελευταίας θερμικής επεξεργασίας και, για το παστεριωμένο γάλα, η θερμοκρασία στην οποία πρέπει να αποθηκεύεται το προϊόν.
7. Το κεφάλαιο IV, B, του παραρτήματος Γ θέτει ορισμένες προϋποθέσεις όσον αφορά την επισήμανση. Προβλέπει ότι, υπό την επιφύλαξη των διατάξεων της οδηγίας 79/112, στην επισήμανση πρέπει να εμφαίνεται σαφώς η τελική ημερομηνία αναλώσεως ή η ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας για τα προϊόντα στα οποία είναι δυνατό να αναπτυχθούν μικρόβια.
8. Η οδηγία 79/112 θέτει κανόνες σχετικούς με την επισήμανση και την παρουσίαση των τροφίμων που προορίζονται για τον τελικό καταναλωτή. Θεσπίστηκε βάσει του άρθρου 100 της Συνθήκης ΕΟΚ (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρου 100 της Συνθήκης ΕΚ που κατέστη άρθρο 94 ΕΚ) και σκοπός της είναι να καταργήσει τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων που απορρέουν από τις διαφορές μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών στον τομέα αυτό και να συμβάλει, κατ ' αυτόν τον τρόπο, στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς (10) .
9. Το άρθρο 3, παράγραφος 1, σημείο 4, της οδηγίας αυτής προβλέπει ότι η επισήμανση των τροφίμων πρέπει υποχρεωτικώς να περιλαμβάνει την
" ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας"
ή, στην περίπτωση των τροφίμων που είναι εξαιρετικά αλλοιώσιμα, την
" τελική ημερομηνία αναλώσεως" .
10. Τα άρθρα 9 και 9α της οδηγίας 79/112 προβλέπουν ότι η ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας ενός τροφίμου είναι η ημερομηνία μέχρι την οποία το τρόφιμο αυτό διατηρεί τις ιδιότητές του σε κατάλληλες συνθήκες συντηρήσεως. Η ημερομηνία αυτή δηλώνεται με την ένδειξη
" ανάλωση κατά προτίμηση πριν από..."
ή
" ανάλωση κατά προτίμηση πριν από το τέλος ..." .
11. Αντιθέτως, η ημερομηνία λήξεως ενός τροφίμου πρέπει να δηλώνεται με την ένδειξη
" ανάλωση πριν από..."
και πρέπει να περιλαμβάνει την ημέρα, τον μήνα και, ενδεχομένως, το έτος. Τα στοιχεία αυτά πρέπει να συνοδεύονται από την περιγραφή των ενδεδειγμένων συνθηκών συντηρήσεως.
12. Η οδηγία 89/396 θεσπίζει κανόνες σχετικούς με τις ενδείξεις ή τα σήματα που επιτρέπουν την αναγνώριση της παρτίδας στην οποία ανήκει ένα τρόφιμο. Η εν λόγω οδηγία θεσπίστηκε βάσει του άρθρου 100 Α της Συνθήκης ΕΟΚ (νυν άρθρου 100 Α της Συνθήκης ΕΚ που κατέστη, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο 95 ΕΚ) και αποβλέπει στο να εξασφαλίσει καλύτερη ενημέρωση σχετικά με την ταυτότητα των προϊόντων, ιδίως στις περιπτώσεις που τα τρόφιμα παρουσιάζουν κίνδυνο για την υγεία του καταναλωτή (11) .
Β ─ Το εθνικό νομικό πλαίσιο
13. Μέχρι το 1997, ο νόμος 169 της 3ης Μαΐου 1989
(12), που φέρει τον τίτλο
" Disciplina del trattamento e della commercializzazione del latte alimentare vaccino"
(κανόνες για την επεξεργασία και την εμπορία του νωπού αγελαδινού γάλακτος), αποτελούσε το βασικό κείμενο που διείπε την επεξεργασία και την εμπορία στην Ιταλία του αγελαδινού γάλακτος προς πόσιν.
14. Ο νόμος αυτός ορίζει τα χαρακτηριστικά του
" παστεριωμένου γάλακτος"
και του
" νωπού παστεριωμένου γάλακτος" . Επιπλέον, το άρθρο του 5, παράγραφος 3, προβλέπει ότι στη συσκευασία πρέπει να αναγράφεται η κατηγορία του γάλακτος βάσει των ως άνω ορισμών καθώς και η ημερομηνία λήξεως. Η ίδια διάταξη διευκρινίζει ότι το χρονικό διάστημα εντός του οποίου πρέπει να καταλανωθεί το γάλα δεν μπορεί να υπερβαίνει τις τέσσερις ημέρες από την ημερομηνία συσκευασίας του.
15. Αντιθέτως, ο νόμος 169/89 δεν περιέχει καμία ειδική διάταξη όσον αφορά το γάλα που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία. Κατά τη διάταξη περί παραπομπής (13), αυτό το είδος γάλακτος λαμβάνεται με μια ειδική μέθοδο παστεριώσεως (μέθοδος με έγχυση ατμού), με την οποία διασφαλίζεται η συντήρησή του για 15 έως 20 ημέρες μετά την ημερομηνία συσκευασίας του. Από τεχνικής απόψεως, το γάλα που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία είναι το γάλα που παρουσιάζει αρνητική αντίδραση στη δοκιμασία υπεροξειδάσης.
16. Στο ιταλικό δίκαιο, το γάλα που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία ρυθμίζεται μόνο με το διάταγμα του Προέδρου της Δημοκρατίας αριθ. 54, της 14ης Ιανουαρίου 1997 (14), με το οποίο μεταφέρθηκαν στην εσωτερική έννομη τάξη οι οδηγίες 92/46 και 92/47/ΕΟΚ (15) .
17. Το διάταγμα 54/97 προβλέπει, σε συμφωνία με το παράρτημα Γ, κεφάλαιο 1, της οδηγίας 92/46, ότι το παστεριωμένο γάλα πρέπει να παρουσιάζει θετική αντίδραση στη δοκιμασία υπεροξειδάσης και ότι η παραγωγή παστεριωμένου γάλακτος με αρνητική αντίδραση στη δοκιμασία υπεροξειδάσης επιτρέπεται υπό την προϋπόθεση ότι η ετικέτα του γάλακτος φέρει ένδειξη όπως
" υψηλής παστερίωσης" .
ΙΙ ─ Τα πραγματικά περιστατικά και η διαδικασία
18. Η εταιρία Granarolo SpA
(16) εδρεύει στην Μπολόνια (Ιταλία). Διαθέτει στο εμπόριο της Ιταλίας, με την ονομασία
" Più Giorno", γάλα παστεριωμένο σε υψηλή θερμοκρασία το οποίο παράγεται για λογαριασμό της στη Γερμανία.
19. Με απόφαση της 11ης Φεβρουαρίου 2000, η Comune di Bologna επέβαλε στην Granarolo πρόστιμο ύψους 1 119,16 ευρώ (2 167 000 ITL) λόγω παραβάσεως του άρθρου 5, παράγραφος 3, του νόμου 169/89. Οι ιταλικές αρχές διαπίστωσαν ότι στη συσκευασία του γάλακτος
" Più Giorno"
αναγραφόταν χρονικό όριο αναλώσεως οκτώ ημερών και όχι τεσσάρων ημερών, όπως προβλέπει ο εν λόγω νόμος.
20. Η Granarolo άσκησε προσφυγή κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του Tribunale civile di Bologna. Υποστήριξε ότι η επίδικη απόφαση δεν ήταν συμβατή με τις οδηγίες 92/46, 79/112 και 89/396.
21. Με τη διάταξη περί παραπομπής, το Tribunale civile di Bologna εξηγεί ότι οι ιταλικές αρχές ερμήνευσαν τη νομοθεσία υπό την έννοια ότι το γάλα που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία εμπίπτει στον ορισμό του νόμου 169/89 για το
" παστεριωμένο γάλα" . Επομένως, οι ιταλικές αρχές ευλόγως επέβαλαν το προβλεπόμενο από τον νόμο 169/89 χρονικό όριο των τεσσάρων ημερών για τη συντήρηση του παστεριωμένου σε υψηλή θερμοκρασία γάλακτος που εισάγει η Granarolo.
22. Το Tribunale civile di Bologna επιθυμεί να εξεταστεί αν η ερμηνεία των ιταλικών αρχών συνάδει προς το κοινοτικό δίκαιο.
ΙΙΙ ─ Το προδικαστικό ερώτημα
23. Ως εκ τούτου, αποφάσισε να αναστείλει την έκδοση αποφάσεως και να υποβάλει στο Δικαστήριο προδικαστικό ερώτημα προκειμένου να καθοριστεί:
" αν η εφαρμογή της οδηγίας 92/46 [...] (που μεταφέρθηκε στο ιταλικό δίκαιο με το διάταγμα 54/97), σε συνδυασμό με τις οδηγίες 89/395 και 89/396 [...] (που μεταφέρθηκαν στο ιταλικό δίκαιο με το νομοθετικό διάταγμα 109 της 27ης Ιανουαρίου 1992), περιορίζεται από το περιεχόμενο εθνικής κανονιστικής ρυθμίσεως (συγκεκριμένα, του άρθρου 5, παράγραφος 3, σε συνδυασμό με το άρθρο 3 του νόμου 169/89) σύμφωνα με την οποία επιβάλλεται (με βάση την ερμηνεία που της αποδίδεται εν προκειμένω), για την ανάλωση του παστεριωμένου σε υψηλή θερμοκρασία γάλακτος (κατηγορία που προβλέπεται και ρυθμίζεται με την οδηγία 92/46 και με το διάταγμα 54/97), χρονικό όριο τεσσάρων ημερών από την ημερομηνία συσκευασίας του" .
IV ─ Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
24. Από τη δικογραφία
(17) προκύπτει ότι, βάσει των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, η Granarolo μετέφερε τον τόπο παραγωγής των προϊόντων της στην Ιταλία. Κατά την επ ' ακροατηρίου συζήτηση εξήγησε ότι ναι μεν το γάλα
" Più Giorno"
παραγόταν πλέον στην Ιταλία, αλλά οι ιταλικές αρχές εξακολουθούσαν να της επιβάλουν κυρώσεις (πρόστιμα και κατασχέσεις) για τον λόγο ότι η επισήμανση των προϊόντων δεν ήταν σύμφωνη με τον νόμο 169/89.
25. Επομένως, η Granarolo αναζητά μια προσέγγιση που να παρέχει λύση για το σύνολο των δυσχερειών αυτών. Αφενός, επιθυμεί να μπορεί να διαθέτει στο εμπόριο τα προϊόντα της που παρασκευάζονται στη Γερμανία με χρονικό όριο αναλώσεως ανώτερο από τέσσερις ημέρες. Αφετέρου, επιθυμεί να μπορεί να διαθέτει στο εμπόριο και τα προϊόντα της που παράγονται στην Ιταλία με χρονικό όριο αναλώσεως ανώτερο από τέσσερις ημέρες. Συνεπώς, η Granarolo επιζητά λύση που να ισχύει όχι μόνο για τις διασυνοριακές καταστάσεις (όπως η διαφορά της κύριας δίκης) αλλά επίσης, και κυρίως, για τις αμιγώς εγχώριες καταστάσεις.
26. Για τον λόγο αυτό, η Granarolo δεν βάλλει κατά του νόμου 169/89 σε σχέση με τα άρθρα 28 ΕΚ και 30 ΕΚ. Υποστηρίζει ότι το άρθρο 5, παράγραφος 3, του νόμου αυτού είναι αντίθετο προς τις οδηγίες 92/46, 79/112 και 89/396.
27. Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών, θα εξετάσω κατ ' αρχάς το προδικαστικό ερώτημα ως προς τις οδηγίες 92/46 και 79/112 (σημείο V κατωτέρω). Ακολούθως, θα εκθέσω τους λόγους για τους οποίους φρονώ ότι η διαφορά πρέπει επίσης να εξεταστεί ως προς τα άρθρα 28 ΕΚ και 30 ΕΚ (σημείο VI κατωτέρω).
V ─ Επί των οδηγιών 92/46 και 79/112
28. Με το ερώτημά του, το Tribunale civile di Bologna ερωτά αν οι οδηγίες 92/46 και 79/112 απαγορεύουν την εκ μέρους των αρχών ενός κράτους μέλους εφαρμογή, για το γάλα που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία, εθνικής κανονιστικής ρυθμίσεως που προβλέπει χρονικό όριο αναλώσεως τεσσάρων ημερών από την ημερομηνία συσκευασίας του προϊόντος (18) .
29. Για να δοθεί απάντηση στο ερώτημα αυτό, πρέπει, σύμφωνα με τις μεθόδους ερμηνείας που λαμβάνει υπόψη το Δικαστήριο (19), να εξεταστούν διαδοχικά το κείμενο, η οικονομία καθώς και οι στόχοι των εν λόγω οδηγιών.
Α ─ Το κείμενο των οδηγιών 92/46 και 79/112
30. Όσον αφορά το κείμενο των οδηγιών 92/46 και 79/112, δεν αμφισβητείται ότι αυτές δεν περιέχουν καμία διάταξη που να καθορίζει την ημερομηνία λήξεως του παστεριωμένου γάλακτος ή άλλων προϊόντων με βάση το γάλα. Δεν αμφισβητείται επίσης ότι οι οδηγίες αυτές δεν περιέχουν καμία διάταξη που να προβλέπει τον τρόπο καθορισμού της ημερομηνίας λήξεως των γαλακτοκομικών προϊόντων ή των τροφίμων.
31. Υπό τις συνθήκες αυτές, η κατά λέξη ερμηνεία των οδηγιών 92/46 και 79/112 δεν μπορεί να έχει ως συνέπεια την απαγόρευση επιβολής χρονικού ορίου αναλώσεως τεσσάρων ημερών για το γάλα που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία.
32. Σε αντίθεση προς την Granarolo και τη Γερμανική Κυβέρνηση, θεωρώ ότι η ερμηνεία αυτή επιβεβαιώνεται από τη γενική οικονομία των οδηγιών 92/46 και 79/112.
Β ─ Η οικονομία των οδηγιών 92/46 και 79/112
33. Ανέφερα ήδη ότι η οδηγία 92/46 θεσπίζει τους υγειονομικούς κανόνες σχετικά με την παραγωγή του γάλακτος και των προϊόντων με βάση το γάλα.
34. Οι απαιτήσεις που θέτει καλύπτουν όλα τα στάδια της παραγωγής νωπού γάλακτος, θερμικά επεξεργασμένου γάλακτος και προϊόντων με βάση το γάλα. Η οδηγία 92/46 ορίζει, κατ ' αρχάς, τους όρους παραλαβής του νωπού γάλακτος στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας ή μεταποιήσεως του γάλακτος (20) . Οι όροι αυτοί αφορούν την υγεία των ζώων, την υγιεινή των εγκαταστάσεων και του προσωπικού τους καθώς και την υγιεινή του αρμέγματος, της συλλογής και της μεταφοράς του νωπού γάλακτος προς τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας ή μεταποιήσεως.
35. Ακολούθως, η οδηγία 92/46 καθορίζει τους όρους εγκρίσεως των εγκαταστάσεων επεξεργασίας ή μεταποιήσεως καθώς και τους κανόνες υγιεινής των χώρων, του υλικού και του προσωπικού των εγκαταστάσεων αυτών (21) . Στη συνέχεια θέτει προδιαγραφές για την παρασκευή του θερμικά επεξεργασμένου γάλακτος και των προϊόντων με βάση το γάλα
(22) καθώς και προδιαγραφές για την πρώτη και τη δεύτερη συσκευασία και την επισήμανση των προϊόντων (23) . Τέλος, καθορίζει τις συνθήκες αποθηκεύσεως και μεταφοράς των προϊόντων
(24) και περιέχει διατάξεις για θέματα υγειονομικού ελέγχου και εποπτείας (25) .
36. Η οδηγία 92/46 διέπει, κατ ' αυτόν τον τρόπο, όλα τα στάδια της διαδικασίας παραγωγής γάλακτος, αρχής γενομένης από την υγεία των ζώων μέχρι τη μεταφορά των προϊόντων προς τα διάφορα σημεία πωλήσεως.
37. Αντιθέτως, η οδηγία 92/46 ουδόλως ρυθμίζει τα μεταγενέστερα της παραγωγής και της διαθέσεως στο εμπόριο στάδια. Δεν θέτει ουδεμία απαίτηση όσον αφορά την εμπορία και την κατανάλωσή τους.
38. Η ημερομηνία λήξεως των προϊόντων, όμως, αφορά ακριβώς στάδιο μεταγενέστερο της παραγωγής τους. Ακόμη και αν αυτή η ημερομηνία είναι καθορισμένη, σε συνάρτηση ιδίως με τον τρόπο παρασκευής του προϊόντος (26), εντούτοις εμπίπτει στις συνθήκες υπό τις οποίες το εν λόγω προϊόν μπορεί (ή πρέπει) να καταναλωθεί αφότου παρασκευαστεί και διατεθεί στην αγορά.
39. Υπό τις συνθήκες αυτές, ο καθορισμός της ημερομηνίας λήξεως του θερμικά επεξεργασμένου γάλακτος δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 92/46.
40. Η ίδια διαπίστωση επιβάλλεται όσον αφορά την οδηγία 79/112.
41. Ανέφερα ήδη ότι η οδηγία αυτή θέτει τις επιταγές σχετικά με την επισήμανση και την παρουσίαση των τροφίμων που προορίζονται για τον τελικό καταναλωτή.
42. Δεν αμφισβητείται, εντούτοις, ότι η οδηγία 79/112 περιέχει απλώς τυπικούς κανόνες. Καθιερώνει τους τρόπους επισημάνσεως (27), τον κατάλογο των υποχρεωτικών ενδείξεων (28), καθώς και, εφόσον χρειάζεται, τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αναγράφονται οι ενδείξεις αυτές (29) . Αντιθέτως, δεν περιέχει κανέναν ουσιαστικό κανόνα σχετικό με το περιεχόμενο των ενδείξεων (30) .
43. Όσον αφορά, για παράδειγμα, τον κατάλογο των συστατικών, η οδηγία 79/112 προβλέπει ότι η επισήμανση των τροφίμων πρέπει υποχρεωτικώς να περιλαμβάνει
" τον κατάλογο των συστατικών" (31) . Διευκρινίζει τις περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να παραληφθεί η ένδειξη αυτή (32), την έννοια του
" συστατικού" (33), καθώς και τον τρόπο αναφοράς των συστατικών (34) . Αντιθέτως, η οδηγία 79/112 δεν καθορίζει τα συστατικά που πρέπει να περιλαμβάνονται στη σύνθεση των τροφίμων (35) .
44. Ομοίως, το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/112 προβλέπει ότι η επισήμανση πρέπει υποχρεωτικώς να περιλαμβάνει την
" ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας"
του τροφίμου ή, στην περίπτωση εξαιρετικά αλλοιώσιμων τροφίμων, την
" τελική ημερομηνία αναλώσεως" . Τα άρθρα 9 και 9α διευκρινίζουν την έννοια της
" ημερομηνίας ελάχιστης διατηρησιμότητας"
καθώς και τον τρόπο διατυπώσεως της ενδείξεως αυτής. Αντιθέτως η οδηγία 79/112 ουδόλως προσδιορίζει το ουσιαστικό περιεχόμενο της ημερομηνίας αυτής. Δεν περιέχει κανέναν κανόνα που να παρέχει τη δυνατότητα να καθοριστεί, άμεσα ή έμμεσα, η ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας των τροφίμων.
45. Από τα διάφορα αυτά στοιχεία προκύπτει ότι ο καθορισμός της ημερομηνίας λήξεως δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των οδηγιών 92/46 και 79/112.
46. Θεωρώ, όπως και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (36), ότι ο αποκλεισμός αυτός είναι ηθελημένος. Συγκεκριμένα, από ορισμένα στοιχεία μπορεί να προκύψει ότι ο κοινοτικός νομοθέτης παρέλειψε σκοπίμως να αποφανθεί επί του ζητήματος της ημερομηνίας λήξεως των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο των οδηγιών 92/46 και 79/112.
47. Αφενός, ήταν ουσιαστικά αδύνατο να καθοριστεί τελική ημερομηνία λήξεως των τροφίμων στο πλαίσιο της οδηγίας 79/112. Συγκεκριμένα, κατά την τρίτη αιτιολογική της σκέψη, η οδηγία αυτή θεσπίζει
" κανόν[ες] [...] γενικού και οριζόντιου χαρακτήρα, που θα εφαρμόζονται στο σύνολο των τροφίμων που διατίθενται στο εμπόριο" . Επομένως, είναι αδιανόητο να μπορεί ο νομοθέτης να καθορίσει χρονικό όριο αναλώσεως για το σύνολο των τροφίμων που διατίθενται στο εμπόριο στα κράτη μέλη.
48. Αφετέρου, μπορεί να σημειωθεί ότι η οδηγία 92/46 περιέχει εξαιρετικά λεπτομερείς διατάξεις σε διάφορους τομείς. Προβλέπει, για παράδειγμα, ότι
" τα άτομα που ασχολούνται με το άρμεγμα πρέπει να πλένουν τα χέρια τους αμέσως πριν το άρμεγμα και να τα διατηρούν όσο το δυνατόν καθαρά καθ ' όλη τη διάρκεια του αρμέγματος" (37), ή ότι
" το νωπό γάλα βουβαλίδας που προορίζεται για την παρασκευή προϊόντων με βάση το γάλα πρέπει να [έχει] περιεκτικότητα σε μικρόβια στους 30 o  C (ανά ml) < 1 000 000 [αριθμός που ισοδυναμεί με τον] γεωμετρικό μέσο όρο που διαπιστώνεται σε περίοδο δύο μηνών με δύο τουλάχιστον δειγματοληψίες μηνιαίως" (38), ή ακόμη ότι
" τα βυτία, οι κάδοι και τα άλλα δοχεία που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά του παστεριωμένου γάλακτος πρέπει [...] να πλένονται, να καθαρίζονται και να απολυμαίνονται αμέσως μετά από κάθε χρήση και, εφόσον χρειάζεται, πριν από κάθε νέα χρήση" (39) .
49. Δεδομένου του βαθμού ακριβείας των απαιτήσεων αυτών, είναι προφανές ότι, αν ο νομοθέτης ήθελε να καθορίσει ημερομηνία λήξεως για το νωπό γάλα, το θερμικά επεξεργασμένο γάλα ή τα προϊόντα με βάση το γάλα, θα φρόντιζε να θεσπίσει ρητές διατάξεις με την οδηγία 92/46 (40) .
50. Τέλος, όπως τονίζει και η Επιτροπή (41), η ημερομηνία λήξεως ενός προϊόντος καθορίζεται γενικώς όχι μόνο σε συνάρτηση με αντικειμενικά στοιχεία (όπως η ποιότητα των πρώτων υλών, η μέθοδος παρασκευής ή τα χαρακτηριστικά της συσκευασίας) αλλά και σε συνάρτηση με υποκειμενικά στοιχεία (όπως οι κλιματολογικές συνθήκες, οι συνθήκες συντηρήσεως του προϊόντος, καθώς και οι συνήθειες και οι προσδοκίες των καταναλωτών).
51. Επομένως, η ημερομηνία λήξεως δεν πρέπει υποχρεωτικώς να συμπίπτει με την αντικειμενική διατηρησιμότητα που έχει το προϊόν βάσει της μεθόδου παρασκευής του. Οι αρμόδιες αρχές μπορούν να αποφασίσουν να αλλάξουν την ημερομηνία αυτή ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εδάφους τους ή της περιοχής τους. Επομένως, η ημερομηνία λήξεως του ίδιου τροφίμου μπορεί να διαφέρει από ένα κράτος μέλος σε άλλο ή ακόμη και από μια περιφέρεια σε άλλη.
52. Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των στοιχείων αυτών, θεωρώ ότι ο καθορισμός της ημερομηνίας λήξεως των προϊόντων αποτελεί ζήτημα που δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των οδηγιών 92/46 και 79/112. Άλλως ειπείν, οι δύο αυτές οδηγίες δεν έχουν ως αντικείμενο να ρυθμίσουν την ημερομηνία λήξεως των τροφίμων.
Γ ─ Οι στόχοι των οδηγιών 92/46 και 79/112
53. Κατά την επ ' ακροατηρίου συζήτηση, η Granarolo αναγνώρισε ρητά ότι η οδηγία 92/46 δεν περιέχει κανένα στοιχείο που να παρέχει τη δυνατότητα καθορισμού της ημερομηνίας λήξεως του γάλακτος που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία.
54. Εντούτοις, παρά τη διαπίστωση αυτή, η Granarolo υποστήριξε ότι η οδηγία 92/46 ερχόταν σε αντίθεση με την εφαρμογή του νόμου 169/89 στο γάλα που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία.
55. Η Granarolo θεωρεί ότι η ερμηνεία των ιταλικών αρχών
" θίγει [...] αναπόφευκτα την αποτελεσματικότητα και την πλήρη εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου"
στην ιταλική έννομη τάξη (42) . Κατά την άποψή της, το να παρέχει η οδηγία 92/46 στις επιχειρήσεις τη δυνατότητα να παράγουν νέα κατηγορία γάλακτος (ήτοι το γάλα που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία) είναι άχρηστο αν, σε εθνικό επίπεδο, ένα κράτος μέλος μπορεί να εξακολουθήσει να εφαρμόζει νομοθεσία που επιβάλλει τη διάθεση του γάλακτος αυτού στο εμπόριο με χρονικό όριο αναλώσεως τεσσάρων ημερών. Η Granarolo προσθέτει ότι ο νόμος 169/89 έχει ως αποτέλεσμα να αποτρέψει τις ιταλικές και αλλοδαπές επιχειρήσεις από τις επενδύσεις που είναι αναγκαίες στην Ιταλία προκειμένου να παραγάγουν το προβλεπόμενο στην οδηγία 92/46 γάλα που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία.
56. Προσωπικώς θεωρώ ότι η άποψη αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
57. Όπως τόνισε η Επιτροπή, σκοπός της οδηγίας 92/46 δεν είναι να παράσχει στις επιχειρήσεις τη δυνατότητα να παραγάγουν μια καινούρια κατηγορία γάλακτος. Ούτε έχει ως σκοπό να προωθήσει τη διάθεση στο εμπόριο των διαφόρων κρατών μελών του γάλακτος που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία ή να παροτρύνει τις οικονομικές επενδύσεις στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα.
58. Η οδηγία 92/46 έχει ως κύριο σκοπό να εξασφαλίσει υψηλό επίπεδο προστασίας της δημόσιας υγείας (43) . Θεσπίζει τους κανόνες που εξασφαλίζουν ότι τα προϊόντα που διατίθενται στο εμπόριο των διαφόρων κρατών μελών είναι σύμφωνα με όλες τις απαιτήσεις από υγειονομικής απόψεως αλλά και από απόψεως ποιότητας και ασφάλειας των τροφίμων. Συναφώς, η οδηγία 92/46 περιορίζεται να αναφέρει τις προϋποθέσεις που απαιτούνται προκειμένου το γάλα που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία να μπορεί νομίμως να διατεθεί στην αγορά.
59. Κατόπιν τούτου, αληθεύει ότι η οδηγία 92/46 έχει ως δευτερεύοντα σκοπό τη σταδιακή υλοποίηση μιας εσωτερικής αγοράς (44) . Αποβλέπει στο να διασφαλίσει την ελεύθερη κυκλοφορία των προϊόντων που παρασκευάζονται σύμφωνα με τους υγειονομικούς κανόνες που θεσπίζει.
60. Ωστόσο, θεωρώ ότι ο σκοπός αυτός και μόνον δεν αρκεί για να αποκλείσει την εφαρμογή του νόμου 169/89 ως προς το γάλα που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία (45) .
61. Συγκεκριμένα, από τις προηγούμενες εκτιμήσεις
(46) προκύπτει σαφώς ότι η οδηγία 92/46, όπως και η οδηγία 79/112, δεν ρυθμίζει τον τρόπο καθορισμού της ημερομηνίας λήξεως των προϊόντων. Η ημερομηνία λήξεως δεν εμπίπτει στο πλαίσιο της εναρμονίσεως που πραγματοποιείται με τις εν λόγω οδηγίες. Συνεπώς, στο παρόν στάδιο εξελίξεως του κοινοτικού δικαίου, τα κράτη μέλη εξακολουθούν να είναι αρμόδια για τη θέσπιση μέτρων σχετικών με τον καθορισμό της ημερομηνίας λήξεως των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της οδηγίας 92/46, υπό την επιφύλαξη των γενικών διατάξεων της Συνθήκης και, μεταξύ άλλων, των άρθρων 28 ΕΚ και 30 ΕΚ.
VI ─ Επί των άρθρων 28 ΕΚ και 30 ΕΚ
62. Συναφώς, φρονώ ότι τα άρθρα 28 ΕΚ και 30 ΕΚ είναι λυσιτελή για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης.
63. Συγκεκριμένα, δεν αμφισβητείται ότι, εν προκειμένω, οι ιταλικές αρχές απαγόρευσαν την εμπορία προϊόντων που παρασκευάζονται νομίμως σε άλλο κράτος μέλος, ήτοι στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. Επομένως, στη διαφορά της κύριας δίκης τυγχάνουν εφαρμογής οι διατάξεις της Συνθήκης σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων. Επιπλέον, η ερμηνεία των διατάξεων α υτών μπορεί να οδηγήσει το αιτούν δικαστήριο να διαπιστώσει τον παράνομο χαρακτήρα του προστίμου που επιβλήθηκε στην Granarolo (47) .
64. Συνεπώς, σύμφωνα με πάγια νομολογία (48), προτείνω στο Δικαστήριο να προβεί σε ερμηνεία των άρθρων 28 ΕΚ και 30 ΕΚ.
65. Επί της ουσίας υπενθυμίζω ότι, μετά την έκδοση της αποφάσεως Keck και Mithouard (49), το Δικαστήριο διακρίνει τα εθνικά μέτρα που αφορούν τα χαρακτηριστικά των προϊόντων από τα μέτρα που αφορούν τους τρόπους πωλήσεως.
66. Όσον αφορά την πρώτη κατηγορία μέτρων, το Δικαστήριο θεωρεί ότι, ελλείψει εναρμονίσεως των νομοθεσιών, το άρθρο 28 ΕΚ απαγορεύει τα εμπόδια στο ενδοκοινοτικό εμπόριο που απορρέουν από την εφαρμογή κανόνων που αφορούν τους όρους στους οποίους πρέπει να ανταποκρίνονται τα εμπορεύματα αυτά (όπως αυτοί που αφορούν, για παράδειγμα, την παρουσίαση, την επισήμανση και τη συσκευασία τους) σε εμπορεύματα προερχόμενα από άλλα κράτη μέλη, όπου αυτά νομίμως παρασκευάζονται και διατίθενται στο εμπόριο, ακόμη και αν οι κανόνες αυτοί εφαρμόζονται αδιακρίτως σε εγχώρια και εισαγόμενα προϊόντα (50) .
67. Αντιθέτως, όσον αφορά τη δεύτερη κατηγορία εθνικών μέτρων, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η εφαρμογή εθνικών διατάξεων οι οποίες περιορίζουν ή απαγορεύουν ορισμένες μορφές πωλήσεως σε προϊόντα προερχόμενα από άλλα κράτη μέλη δεν συνιστά εμπόδιο κατά την έννοια της νομολογίας Dassonville (51), εφόσον οι διατάξεις αυτές ισχύουν για όλες τις επιχειρήσεις που ασκούν τη δραστηριότητά τους στην εθνική επικράτεια και εφόσον επηρεάζουν κατά τον ίδιο τρόπο τη διάθεση στο εμπόριο τόσο των εγχωρίων όσο και των προερχομένων από άλλα κράτη μέλη προϊόντων (52) .
68. Εν προκειμένω, ο νόμος 169/89 ανήκει στην πρώτη κατηγορία μέτρων. Το άρθρο του 5, παράγραφος 3, αφορά τις ενδείξεις που πρέπει να αναγράφονται στη συσκευασία του παστεριωμένου γάλακτος, ήτοι τα χαρακτηριστικά που ρητώς μνημονεύονται στην προπαρατεθείσα απόφαση Keck και Mithouard (παρουσίαση και επισήμανση του προϊόντος). Επομένως, η επίδικη διάταξη δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως
" τρόπος πωλήσεως"
υπό την έννοια της προπαρατεθείσας νομολογίας.
69. Δεν αμφισβητείται, επίσης, ότι ο νόμος 169/89 εφαρμόζεται αδιακρίτως σε εγχώρια και εισαγόμενα προϊόντα. Κατά την επ ' ακροατηρίου συζήτηση, η Granarolo εξήγησε ότι, μετά τη μεταφορά του τόπου παραγωγής της στην Ιταλία, οι ιταλικές αρχές συνέχισαν να εφαρμόζουν τα ίδια μέτρα απαγορεύσεως (πρόστιμα και κατασχέσεις) που εφάρμοζαν και στο γάλα που είχε παραχθεί στη Γερμανία.
70. Εντούτοις, μολονότι εφαρμόζεται αδιακρίτως στο γάλα που παράχθηκε στην Ιταλία και στο γάλα που παράχθηκε στη Γερμανία, ο νόμος 169/89 είναι ικανός να παρεμποδίσει την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων. Συγκεκριμένα, το μέτρο αυτό έχει ως συνέπεια την υποχρέωση των εισαγωγέων να προβούν σε διαφορετική παρουσίαση των προϊόντων τους ανάλογα με τον τόπο εμπορίας τους και, κατά συνέπεια, να επιβαρυνθούν με πρόσθετα έξοδα συσκευασίας. Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου (53) ένα τέτοιο μέτρο εμπίπτει, συνεπώς, στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 28 ΕΚ.
71. Στο στάδιο αυτό απομένει να εξεταστεί αν η εφαρμογή του νόμου 169/89 μπορεί να δικαιολογηθεί για λόγους που ανάγονται στην προστασία της δημόσιας υγείας (54) .
72. Κατά πάγια νομολογία (55), το Δικαστήριο θεωρεί ότι στις εθνικές αρχές εναπόκειται να αποδεικνύουν, σε κάθε περίπτωση, ότι η εκάστοτε ρύθμιση είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της προστασίας της υγείας των καταναλωτών και ότι είναι ανάλογη προς τον επιδιωκόμενο σκοπό.
73. Εν προκειμένω, η Ιταλική Κυβέρνηση δεν προέβαλε κανένα στοιχείο από το οποίο να συνάγεται ότι η εφαρμογή του νόμου 169/89 στο γάλα που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία είναι σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας. Αντιθέτως, από άλλα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτει ότι μια τέτοια εφαρμογή βαίνει πέραν του αναγκαίου για τη διασφάλιση της προστασίας της δημόσιας υγείας.
74. Με τη διάταξη περί παραπομπής, το Tribunale civile di Bologna τονίζει ότι, από τεχνικής απόψεως, το κύριο χαρακτηριστικό του γάλακτος που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία έγκειται στο ότι διατηρείται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σε σχέση με το νωπό παστεριωμένο γάλα και με το παραδοσιακό παστεριωμένο γάλα. Κατά το αιτούν δικαστήριο, η μέθοδος παστεριώσεως που χρησιμοποιείται για την παραγωγή του γάλακτος που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία παρέχει εγγυήσεις ως προς τη διατήρησή του για διάστημα 15 έως 20 ημερών από την ημερομηνία συσκευασίας του (56) . Περαιτέρω, το αιτούν δικαστήριο προσθέτει ότι η εφαρμογή του προβλεπόμενου από τον νόμο 169/89 χρονικού ορίου αναλώσεως των τεσσάρων ημερών
" στερείται σημασίας για το γάλα που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία, για το οποίο υπάρχουν πλέον νέες τεχνολογίες που εγγυώνται τη διατήρησή του επί μακρότερο διάστημα" (57) .
75. Στο μέτρο που κανένας από τους παρεμβαίνοντες δεν αμφισβήτησε τα στοιχεία αυτά, φρονώ ότι το Δικαστήριο μπορεί να συμπεράνει ότι η επιταγή του άρθρου 5, παράγραφος 3, του νόμου 169/89 είναι δυσανάλογη σε σχέση με τον επιδιωκόμενο σκοπό. Επομένως, προτείνω στο Δικαστήριο να διαπιστώσει ότι τα άρθρα 28 ΕΚ και 30 ΕΚ απαγορεύουν την εφαρμογή του νόμου 169/89 στο παστεριωμένο σε υψηλή θερμοκρασία γάλα που εισάγει η Granarolo από τη Γερμανία.
VII ─ Τελικές παρατηρήσεις
76. Δεν αμφισβητείται ότι η ανωτέρω πρόταση δεν αποτελεί λύση για το σύνολο των δυσχερειών που αντιμετωπίζει η Granarolo.
77. Συγκεκριμένα, το άρθρο 28 ΕΚ έχει ως αντικείμενο να εξαλείψει τα εμπόδια κατά την εισαγωγή εμπορευμάτων και όχι να διασφαλίσει ότι τα εγχώρια εμπορεύματα απολαύουν της ιδίας μεταχειρίσεως όπως τα εισαγόμενα εμπορεύματα (58) . Επομένως, η λύση που προτείνω έχει απλώς ως αποτέλεσμα την απαγόρευση εφαρμογής του νόμου 169/89 στο προερχόμενο από άλλα κράτη μέλη γάλα που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία. Αντιθέτως, οι ιταλικές αρχές μπορούν να εξακολουθήσουν να επιβάλλουν χρονικό όριο αναλώσεως τεσσάρων ημερών στο παραγόμενο σε ιταλικό έδαφος γάλα που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία.
78. Όπως τόνισε η Granarolo, η λύση αυτή οδηγεί σε
" αντίστροφη διάκριση"
εφόσον, κατόπιν της εκδόσεως της αποφάσεως του Δικαστηρίου, τα εγχώρια προϊόντα θα αντιμετωπιστούν λιγότερο ευνοϊκά σε σχέση με τα εισαγόμενα.
79. Είναι γνωστό ότι, κατά πάγια νομολογία (59), το Δικαστήριο θεωρεί ότι η αντίστροφη διάκριση δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου. Επομένως, το Δικαστήριο δεν είναι ─κατά την άποψή του─ αρμόδιο να παρέμβει σ ' αυτού του είδους τις καταστάσεις (60) .
80. Πρέπει πάντως να σημειωθεί ότι, λόγω της θέσεως του Δικαστηρίου, οι εθνικές αρχές προσπαθούν να εξεύρουν άλλες λύσεις. Ορισμένες καθιέρωσαν την αρχή (νομοθετικώς ή νομολογιακώς) κατά την οποία τα εγχώρια προϊόντα ή οι ημεδαποί πρέπει να τυγχάνουν της ίδιας μεταχειρίσεως με αυτή της οποίας τυγχάνουν, κατ ' εφαρμογήν του κοινοτικού δικαίου, τα προϊόντα άλλων κρατών μελών ή οι αλλοδαποί.
81. Το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ιταλίας καθιέρωσε αυτή ακριβώς την αρχή με την απόφασή του αριθ. 443, της 30ής Δεκεμβρίου 1997 (61) .
82. Συγκεκριμένα, με την απόφαση 3 Glocken κ.λπ. (62), το Δικαστήριο έκρινε ότι τα άρθρα 28 ΕΚ και 30 ΕΚ αντίκεινται σε ιταλική νομοθεσία σχετική με τα ιταλικά ζυμαρικά η οποία απαγόρευε την εμπορία των ζυμαρικών που προέρχονται από μαλακό σίτο ή από μείγμα μαλακού και σκληρού σίτου. Κατά τη νομολογία, το Δικαστήριο φρόντισε να διευκρινίσει ότι
" το σημείο που αμφισβητείται είναι αν ο νόμος περί ζυμαρικών ισχύει και για τα εισαγόμενα προϊόντα και αν το κοινοτικό δίκαιο δεν υποχρεώνει τον εθνικό νομοθέτη να καταργήσει τον νόμο όσον αφορά τους παραγωγούς ζυμαρικών που είναι εγκατεστημένοι στο ιταλικό έδαφος" (63) . Πάντως, με την απόφασή του της 30ής Δεκεμβρίου 1997, το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ιταλίας έκρινε ότι μια τέτοια αντίστροφη διάκριση, μεταξύ ημεδαπών και κοινοτικών παραγωγών, δεν μπορεί να γίνει δεκτή, καθότι δεν λαμβάνεται υπόψη η προβλεπόμενη στο άρθρο 3 του Ιταλικού Συντάγματος αρχή της ίσης μεταχειρίσεως (64) .
83. Επομένως, είναι χρήσιμο για το αιτούν δικαστήριο να επαληθεύσει αν η αρχή που καθιέρωσε το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ιταλίας μπορεί να ισχύσει στην παρούσα υπόθεση. Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, το Tribunale civile di Bologna μπορεί να εφαρμόσει τη λύση που στηρίζεται στα άρθρα 28 ΕΚ και 30 ΕΚ στο παστεριωμένο σε υψηλή θερμοκρασία γάλα που παράγει η Granarolo στο ιταλικό έδαφος.
VΙΙΙ ─ Πρόταση
84. Επομένως, κατόπιν των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Tribunale civile di Bologna ως εξής:
" 1) Η οδηγία 92/46/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 16ης Ιουνίου 1992, για τη θέσπιση των υγειονομικών κανόνων για την παραγωγή και την εμπορία νωπού γάλακτος, θερμικά επεξεργασμένου γάλακτος και προϊόντων με βάση το γάλα, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 94/71/ΕΚ του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 1994, καθώς και η οδηγία 79/112/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1978, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την επισήμανση και την παρουσίαση των τροφίμων που προορίζονται για τον τελικό καταναλωτή καθώς επίσης και τη διαφήμισή τους, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 89/395/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1989, δεν απαγορεύουν την εκ μέρους των αρχών ενός κράτους μέλους εφαρμογή, στο γάλα που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία, εθνικής κανονιστικής ρυθμίσεως που προβλέπει χρονικό όριο αναλώσεως τεσσάρων ημερών από την ημερομηνία συσκευασίας του προϊόντος.
2) Αντιθέτως, τα άρθρα 28 ΕΚ και 30 ΕΚ απαγορεύουν την εφαρμογή τέτοιας κανονιστικής ρυθμίσεως στο προερχόμενο από άλλα κράτη μέλη γάλα που παστεριώνεται σε υψηλή θερμοκρασία, εφόσον είναι αποδεδειγμένο ότι η μέθοδος που χρησιμοποιείται για την παρασκευή του γάλακτος αυτού εγγυάται τη συντήρηση του προϊόντος για 15 έως 20 ημέρες από τη συσκευασία του.
"
(1) .
(2) ΕΕ L 268, σ. 1.
(3) ΕΕ L 368, σ. 33.
(4) ΕΕ ειδ. έκδ. 03/024, σ. 33.
(5) ΕΕ L 186, σ. 17.
(6) ΕΕ L 186, σ. 21.
(7) Δεύτερη αιτιολογική σκέψη.
(8) Τέταρτη αιτιολογική σκέψη.
(9) Πέμπτη και έβδομη αιτιολογική σκέψη.
(10) Πρώτη και δεύτερη αιτιολογική σκέψη.
(11) Τρίτη αιτιολογική σκέψη.
(12) GURI 180, της 11ης Μαΐου 1989, σ. 1996 (στο εξής: νόμος 169/89).
(13) Σελίδες 5 έως 7. Βλ., επίσης, γραπτές παρατηρήσεις της προσφεύγουσας της κύριας δίκης, σημείο 2, στοιχείο α΄.
(14) GURI 59, της 12ης Μαρτίου 1997, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 54, σ. 1200 (στο εξής: διάταγμα 54/97).
(15) Οδηγία του Συμβουλίου, της 16ης Ιουνίου 1992, για τη θέσπιση των υγειονομικών κανόνων για την παραγωγή και την εμπορία νωπού γάλακτος, θερμικά επεξεργασμένου γάλακτος και προϊόντων με βάση το γάλα (ΕΕ L 268, σ. 33).
(16) Στο εξής: Granarolo.
(17) Βλ. διάταξη περί παραπομπής (σ. 10)· γραπτές παρατηρήσεις της Granarolo (σ. 13 και 14)· αίτηση για επίσπευση της προφορικής διαδικασίας που κατέθεσε η Granarolo στις 18 Ιουνίου 2002 (σ. 2), και γραπτές παρατηρήσεις της Granarolo.
(18) Μολονότι μνημονεύεται στη διάταξη περί παραπομπής, η οδηγία 89/396 δεν ασκεί επιρροή ως προς την απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα. Συγκεκριμένα, η μοναδική διάταξη που περιέχει σε σχέση με την ημερομηνία λήξεως των τροφίμων είναι το άρθρο της 5, το οποίο προβλέπει ότι,
" όταν στην ετικέτα αναγράφεται η ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας ή η τελευταία ημερομηνία ανάλωσης, το τρόφιμο μπορεί να μη συνοδεύεται από την ένδειξη που παρέχει τη δυνατότητα εντοπισμού της παρτίδας στην οποία ανήκει ένα τρόφιμο, υπό την προϋπόθεση ότι η ημερομηνία αυτή συμπεριλαμβάνει ένδειξη, σαφή και κατά σειρά, τουλάχιστον της ημέρας και του μήνα" . Εκτός από το άρθρο αυτό, η οδηγία 89/396 δεν περιέχει ουδεμία διάταξη που να ρυθμίζει, άμεσα ή έμμεσα, την ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας των γαλακτοκομικών προϊόντων. Επομένως, θα περιοριστώ στην εξέταση των οδηγιών 92/46 και 79/112.
(19) Βλ., ως πρόσφατο παράδειγμα πάγιας νομολογίας, απόφαση της 10ης Δεκεμβρίου 2002, C-491/01, British American Tobacco (Investements) και Imperial Tobacco (που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 203).
(20) Βλ. παράρτημα Α.
(21) Βλ. παράρτημα Β.
(22) Βλ. παράρτημα Γ, κεφάλαια Ι και ΙΙ.
(23) Όπ.π., κεφάλαια ΙΙΙ και IV.
(24) Όπ.π., κεφάλαιο V.
(25) Όπ.π., κεφάλαιο VΙ.
(26) Βλ. σημείο 49 των ανά χείρας προτάσεων.
(27) Άρθρο 2.
(28) Άρθρα 3 έως 14.
(29) Όπ.π.
(30) Βλ., υπ ' αυτή την έννοια, απόφαση της 13ης Ιουνίου 1996, C-144/95, Maurin (Συλλογή 1996, σ. I-2909, σκέψεις 10 και 11), καθώς και τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα La Pergola στην υπόθεση αυτή (σημείο 4).
(31) Άρθρο 3, παράγραφος 1, σημείο 2.
(32) Άρθρο 6, παράγραφος 2.
(33) Άρθρο 6, παράγραφος 4.
(34) Άρθρα 6, παράγραφοι 5 έως 8, 7 και 8.
(35) Το ζήτημα αυτό μπορεί ενδεχομένως να αποτελέσει αντικείμενο τομεακής οδηγίας σχετικά με το εν λόγω τρόφιμο [βλ., για παράδειγμα, οδηγία 79/639/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 24ης Ιουλίου 1979, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με τις μαρμελάδες, τους ζελέδες και τις μαρμελάδες εσπεριδοειδών καθώς και την κρέμα κάστανου (ΕΕ ειδ. έκδ. 13/008, σ. 184)].
(36) Βλ. τις γραπτές της παρατηρήσεις (σημείο 63).
(37) Παράρτημα Α, κεφάλαιο ΙΙΙ, Γ, σημείο 1, στοιχείο β΄, πρώτο εδάφιο.
(38) Παράρτημα Α, κεφάλαιο IV, Β, σημείο 1.
(39) Παράρτημα Γ, κεφάλαιο V, σημείο 2, τρίτη περίπτωση.
(40) Βλ., υπ ' αυτή την έννοια, απόφαση της 9ης Ιανουαρίου 2003, C-257/00, Givane κ.λπ. (που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 52).
(41) Βλ. τις γραπτές της παρατηρήσεις (σημείο 59).
(42) Βλ. τις γραπτές τις παρατηρήσεις (σ. 10).
(43) Τέταρτη αιτιολογική σκέψη.
(44) Πέμπτη και έβδομη αιτιολογική σκέψη.
(45) Βλ., κατ ' αναλογία, αποφάσεις της 16ης Ιανουαρίου 2003, C-12/00, Επιτροπή κατά Ισπανίας (που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψεις 51 έως 70), και C-14/00, Επιτροπή κατά Ιταλίας (που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψεις 43 έως 67).
(46) Βλ. σημεία 29 έως 51 των ανά χείρας προτάσεων.
(47) Βλ. σημεία 65 έως 75 των ανά χείρας προτάσεων.
(48) Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 20ής Μαρτίου 1986, 35/85, Tissier (Συλλογή 1986, σ. 1207, σκέψη 9), της 18ης Νοεμβρίου 1999, C-107/98, Teckal (Συλλογή 1999, σ. I-8121, σκέψη 39), και της 16ης Ιανουαρίου 2003, C-265/01, Pansard κ.λπ. (που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 19).
(49) Απόφαση της 24ης Νοεμβρίου 1993 (C-267/91 και C-268/91, Συλλογή 1993, σ. Ι-6097).
(50) Όπ.π. (σκέψη 15).
(51) Απόφαση της 11ης Ιουλίου 1974 (8/74, Συλλογή τόμος 1974, σ. 411).
(52) Προπαρατεθείσα απόφαση Keck και Mithouard (σκέψη 16).
(53) Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 6ης Ιουλίου 1995, C-470/93, Mars (Συλλογή 1995, σ. Ι-1923, σκέψεις 11 έως 14).
(54) Αυτός είναι πράγματι ο λόγος που στηρίζει την απαίτηση του άρθρου 5, παράγραφος 3, του νόμου αυτού (βλ. διάταξη περί παραπομπής, σ. 5).
(55) Βλ., για παράδειγμα, αποφάσεις της 30ής Νοεμβρίου 1983, 227/82, Van Bennekom (Συλλογή 1983, σ. 3883, σκέψεις 39 και 40), και της 14ης Ιουλίου 1994, C-17/93, Van Der Veldt (Συλλογή 1994, σ. I-3537, σκέψη 15).
(56) Βλ. διάταξη περί παραπομπής (σ. 6 και 7).
(57) Όπ.π. (σ. 5 και 6).
(58) Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 23ης Οκτωβρίου 1986, 355/85, Cognet (Συλλογή 1986, σ. 3231, σκέψη 10), της 13ης Νοεμβρίου 1986, 80/85 και 159/85, Edah (Συλλογή 1986, σ. 3359, σκέψη 18), και της 18ης Φεβρουαρίου 1987, 98/86, Mathot (Συλλογή 1987, σ. 809, σκέψη 7).
(59) Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 13ης Μαρτίου 1979, 86/78, Peureux (Συλλογή τόμος 1979/1, σ. 481), προπαρατεθείσες αποφάσεις Cognet (σκέψεις 10 έως 12), Edah (σκέψη 23), και Mathot (σκέψη 12).
(60) Για την αντίθετη άποψη βλ. το εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο του Poiares Maduro, M.,
" The Scope of European Remedies: The Case of Purely Internal Situations and Reverse Discrimination", στο
The Future of Remedies in Europe, Hart Publishing, USA, 2000 (σ. 117).
(61) Rivista di diritto internazionale, 1998 (σ. 530).
(62) Απόφαση της 14ης Ιουλίου 1988 (407/85, Συλλογή 1988, σ. 4233).
(63) Όπ.π. (σκέψη 25).
(64) Επί της αποφάσεως αυτής, βλ., επίσης, Della Chà, A.,
" Challenge of internal rules on grounds of reverse discrimination: an open issue", στο
Diritto del commercio internazionale, 2002 (σ. 145, 161).