61981C0261
ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΟῦ ΓΕΝΙΚΟΟ ΕΊΣΑΓΓΕΛΈΩΣ
GERHARD REISCHL
ΠΟΫ ΆΝΕΠΤΫΧΘΗΣΑΝ ΣΤΊΣ 21 ΣΕΠΤΕΜΒΡΊΟΥ 1982 (
1
)
Κύριε πρόεορε,
Κύριοι οικαοτες,
Τά πραγματικά περιστατικά τῆς παρούσης υποθέσεως, πού υπεβλήθη στό Δικαστήριο πρός ἔκδοση προδικαστικής ἀποφάσεως ὡς πρός τήν ἑρμηνεία τοῦ ἄρθρου 30 τῆς συνθήκης ΕΟΚ, δύνανται να συνοψισθοῦν ὡς έξης:
Μέ σύμβαση πωλήσεως τῆς 23ης Ἰουλίου 1980, ἡ γερμανική ἐπιχείρηση Walter Rau Lebensmittelwerke, Hilter, ενάγουσα στην κυρία δίκη, ἀνέλαβε τήν υποχρέωση νά προμηθεύσει στή βελγική επιχείρηση De Smedt PvbA, Zemst, εναγομένη στην κυρία δίκη, 15000 χγρ. φυτικής μαργαρίνης Deli σέ δοχεία σχήματος κολούρου κώνου τῶν 500 γραμ. στην τιμή τῶν 290 γερμανικῶν μάρκων (DM) ἀνά 100 χγρ.
Ἐπειδή, κατά τό χρόνο συνάψεως τῆς συμβάσεως, τό βελγικό δίκαιο επέτρεπε τήν εμπορία τῆς ἐν λόγω μαργαρίνης μόνο σέ συσκευασία σχήματος κύβου, ἡ πωλήτρια ἐγγυήθη μέ σχετικό ὅρο πού περιελήφθη στή σύμβαση ὅτι ἡ εμπορία τῆς μαργαρίνης πού ἐπρομήθευε ἐπετρέπετο βάσει τῶν διατάξεων τῆς συνθήκης ΕΟΚ περί ελεύθερης κυκλοφορίας τῶν ἐμπορευμάτων, καθώς καί τῶν συναφών ἀποφάσεων τοῦ Δικαστηρίου τῶν Εὐρωπαϊκών Κοινοτήτων. Οἱ συμβαλλόμενοι συμφώνησαν επίσης ὅτι ή παραλαβή καί πληρωμή τοῦ εμπορεύματος θά ἐπραγματοποιοῦντο μόνο εφόσον ήταν δυνατή ἡ εμπορία του στό Βέλγιο σέ δοχεία σχήματος κολούρου κώνου.
Μετά τή σύναψη τῆς συμβάσεως, οἱ σχετικές βελγικές διατάξεις ἀντικατεστάθησαν ἀπό τό άρθρο 8 τοῦ βασιλικού διατάγματος, τῆς 2ας Όκτωβρίου 1980, περί παρασκευής καί θέσεως σέ κυκλοφορία τῆς μαργαρίνης καί τῶν βρωσίμων λιπών. Τό ἐν λόγω άρθρο ἔχει ὡς ἑξῆς:
«Ἀπαγορεύεται ἡ διάθεση στό λιανικό ἐμπόριο τῆς σύνθετης μαργαρίνης καί τοῦ συνθέτου βρωσίμου λίπους, πού δέν τήκονται πλήρως σέ 20 βαθμούς Κελσίου, ὅταν ἡ μάζα ἡ ἡ εξωτερική συσκευασία τῶν μεμονωμένων τεμαχίων δέν ἔχει σχήμα κύβου. Ή παρούσα διάταξη δέν ἐφαρμόζεται στά προϊόντα, τῶν ὁποίων τό καθαρό βάρος εἶναι κατώτερο τῶν 50 γραμ. ἡ ἀνώτερο τῶν 2 χγρ.»
Ἀφοῦ ζήτησε νά πληροφορηθεί σχετικώς ἀπό τό ἁρμόδιο βελγικό υπουργείο καί ἔλαβε τήν ἀπάντηση ὅτι στό Βέλγιο ἀπηγο-ρεύετο ἡ εμπορία μαργαρίνης συσκευασμένης σέ δοχεία σχήματος κολούρου κώνου, ἡ ἀγοράστρια κατήγγειλε γιά τό λόγο αυτό τή σύμβαση. Ἡ πωλήτρια ήγειρε τότε ἀγωγή περί εκπληρώσεως τῆς συμβάσεως ενώπιον τοῦ Landgericht Ἀμβούργου.
Μέ διάταξη τῆς 16ης Σεπτεμβρίου 1981, τό πέμπτο τμήμα πολιτικών υποθέσεων τοῦ Landgericht Ἀμβούργου ἀνέβαλε τήν ἔκδοση ὁριστικής ἀποφάσεως καί υπέβαλε στό Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή τοῦ άρθρου 177 τῆς συνθήκης ΕΟΚ, προς έκδοση προδικαστικής ἀποφάσεως τό ἀκόλουθο ερώτημα:
«Πρόκειται γιά ένα ἀπαγορευμένο μέτρο ἀποτελέσματος ισοδυνάμου μέ ποσοτικό περιορισμό ἐπί τῶν εἰσαγωγῶν κατά τήν έννοια τοῦ ἄρθρου 30 τῆς συνθήκης περί ιδρύσεως τῶν Εὐρωπαϊκών Κοινοτήτων, ὅταν, ὅπως ὁρίζεται στό άρθρο 8 τοῦ βελγικού βασιλικού διατάγματος, τῆς 2ας Όκτωβρίου 1980, περί παραγωγής καί θέσεως σέ κυκλοφορία μαργαρίνης καί βρωσίμων λιπών, ἀπαγορεύεται νά τεθούν σέ κυκλοφορία μαργαρίνη ἡ βρώσιμα λίπη, ἐφ' ὅσον ἡ μάζα ἡ ἡ εξωτερική συσκευασία τῶν μεμονωμένων τεμαχίων δέν παρουσιάζεται σέ σχήμα κύβου, αυτό δέ έχει ὡς συνέπεια, ὅτι ἡ μαργαρίνη πού συσκευάζεται σέ ένα άλλο κράτος μέλος, σύμφωνα μέ τίς ἐκεῖ εθνικές διατάξεις, σέ διαφορετικό σχήμα ἀπό τό περιγραφόμενο ἀνωτέρω, πρέπει νά συσκευασθεί σέ σχήμα κύβου εἰδικά γιά την εἰσαγωγή στό Βασίλειο τοῦ Βελγίου;»
Ή γνώμη μου ἐπί τοῦ ἐν λόγω ερωτήματος εἶναι ἡ ἀκόλουθη:
Ι — Ἐπί τοῦ παραδεκτοῦ τῆς αιτήσεως εκδόσεως προδικαστικής ἀποφάσεως
Ή βελγική κυβέρνηση, πού κατέθεσε παρατηρήσεις ἐπί τῆς αιτήσεως, θεωρεί ὅτι, ενόψει τῆς ἀποφάσεως τοῦ Δικαστηρίου στην υπόθεση Foglia κατά Novello 1, ή αίτηση εἶναι απαράδεκτη, επειδή ἡ ἀγωγή στην κυρία δίκη δέν άφορα ἀληθή νομική διαφορά. Κατ' αυτή, τόν πλασματικό χαρακτήρα τῆς ἀγωγής ἀποδεικνύει συγκεκριμένα τό γεγονός ὅτι κατά τῆς εναγομένης εταιρίας καί τοῦ διαχειριστοῦ της εκκρεμεί ποινική δίκη γιά παράβαση των βελγικῶν διατάξεων περί συσκευασίας τῆς μαργαρίνης, επειδή διέθετε στό εμπόριο τά προϊόντα τῆς ἐναγούσης στην κυρία δίκη. Χωρίς νά ἀποκλείεται εντελώς ὁ ισχυρισμός αυτός (έκτος τῶν άλλων καί επειδή ή Ἐπιτροπή κίνησε κατόπιν ενεργειῶν τῆς ἐναγούσης στην κυρία δίκη, τή διαδικασία λόγω παραβάσεως τῆς συνθήκης ἀπό τήν ἀρχική βελγική ρύθμιση περί συσκευασίας, ἀπό τήν ὁποία ὅμως στή συνέχεια παραιτήθη μετά ἀπό τροποποίηση τῶν ἐν λόγω διατάξεων) συμφωνῶ μέ τήν άποψη τῆς Ἐπιτροπῆς καί τῆς ἐναγούσης στην κυρία δίκη ὅτι ἡ ἀγωγή πού εκκρεμεί ενώπιον τοῦ αἰτοῦντος δικαστηρίου διαφέρει ουσιωδώς ὡς πρός τά πραγματικά περιστατικά, μέ τά όποια ἠσχολήθη τό Δικαστήριο στην υπόθεση Foglia κατά Novello (
2
). Ὡς γνωστόν ἡ ιδιομορφία τῆς υποθέσεως αυτής συνίστατο στό γεγονός ὅτι οἱ διάδικοι στην κυρία δίκη επεδίωκαν ἀπλώς, ὅπως ἐπείσθη τό Δικαστήριο, νά επιτύχουν τήν ἀκύρωση τῶν διατάξεων άλλου κράτους μέλους μέσω αγωγής πού ἠσκήθη ενώπιον ἐθνικοῦ δικαστηρίου ἀπό Ιδιώτη κατά ἰδιώτου, οἱ όποιοι συμφωνούσαν ὡς πρός τό επιδιωκόμενο ἀποτέλεσμα καί οἱ όποιοι εἶχαν περιλάβει στή σύμβαση τους σχετική ρήτρα προκειμένου νά ωθήσουν τό εθνικό δικαστήριο νά ἀποφανθεῖ ἐπί τοῦ θέματος. Λόγω τοῦ πλασματικού χαρακτήρα τοῦ τεχνάσματος αὐτοῦ, τό Δικαστήριο έκρινε ἑαυτό ἀναρμόδιο νά ἀποφανθεί ἐπί τοῦ υποβληθέντος ερωτήματος.
Ύστερα ἀπό μιά δεύτερη αίτηση τοῦ ιδίου ἐθνικοῦ δικαστηρίου, στην υπόθεση Foglia κατά Novello (
3
) διευκρινίσθη ὅτι τό άρθρο 177 δέν ἀναθέτει στό Δικαστήριο τό καθήκον νά διατυπώνει συμβουλευτικές γνώμες ἐπί γενικών ἤ υποθετικών ζητημάτων, ἀλλά νά συμβάλει στην ἀπονομή τῆς δικαιοσύνης εντός τῶν κρατών μελών. Δέν εἶναι συνεπώς ἁρμόδιο νά άπαντᾶ σέ ερωτήματα περί ἑρμηνείας πού τοῦ υποβάλλονται στό πλαίσιο τεχνητών διαδικασιών μέ τίς όποιες οἱ διάδικοι επιδιώκουν νά ἀγάγουν τό Δικαστήριο στό νά λάβει θέση ἐπί ὁρισμένων προβλημάτων τοῦ κοινοτικού δικαίου, ἡ διευκρίνιση τῶν οποίων δέν εἶναι αντικειμενικώς απαραίτητη γιά τήν ἀπόφαση ἐπί τῆς διαφοράς.
Ἀντιστρόφως, στην ὑπόθεση Foglia κατά Novello 1, τό Δικαστήριο ἀνεγνώρισε ρητά ὅτι ἡ ἀποστολή του συνίσταται στην παροχή σέ ὅλα τά δικαστήρια τῆς Κοινότητος τῶν ἑρμηνευτικών στοιχείων τοῦ κοινοτικοῦ δικαίου πού τους εἶναι ἀναγκαία, γιά τήν ἔκδοση ἀποφάσεως ἐπί ἀληθινών διαφορών πού εκκρεμοῦν ενώπιόν τους (σκέψη 11 τῆς ἀποφάσεως). Ἐπιπλέον, ὅπως τό Δικαστήριο διευκρίνισε στην υπόθεση Foglia κατά Novello (
4
) ὁ βαθμός δικαστικής προστασίας δέν πρέπει νά εξαρτάται ἀπό τό ἄν κάποιο ἐρώτημα ἀνέκυψε σέ δίκη μεταξύ ιδιωτῶν ἤ σέ δίκη, στην ὁποία διάδικος εἶναι τό κράτος, ἡ νομοθεσία τοῦ ὁποίου τίθεται ὑπό ἀμφισβήτηση.
Όπως ἐτονίσθη στην υπόθεση Foglia κατά Novello 1 εναπόκειται κατ' ἀρχήν στό παραπέμπον δικαστήριο νά εκτιμήσει, σέ σχέση μέ τά πραγματικά περιστατικά τῆς υποθέσεως, ἄν, προκειμένου νά ἀποφανθεί χρειάζεται νά δοθεί ἀπάντηση σέ ἕνα ερώτημα μέσω τῆς προδικαστικής διαδικασίας. Ἀν στά πλαίσια ἐκκρεμοῦς δίκης μεταξύ ιδιωτών υποβάλλονται προδικαστικά ἐρωτήματα πού έχουν ὡς σκοπό νά παράσχουν στον εθνικό δικαστή τή δυνατότητα νά εκτιμήσει ἄν ἡ νομοθεσία ἑνός άλλου κράτους μέλους συμβιβάζεται μέ τό κοινοτικό δίκαιο, τότε, ὅπως συνάγεται ἀπό αυτή τήν ἀπόφαση, τόσο τό παραπέμπον δικαστήριο ὅσο καί τό παρόν Δικαστήριο ὀφείλουν νά λάβουν ειδική μέριμνα, ὥστε νά μή χρησιμοποιηθεί ἀπό τους διαδίκους ἡ διαδικασία τοῦ ἄρθρου 177 γιά σκοπούς άλλους ἀπό αυτούς πού προβλέπονται ἀπό τή συνθήκη ΕΟΚ.
Πάντως, στην προκειμένη υπόθεση βάσει τῶν ἐν λόγω κριτηρίων δέν διαπιστούται παρόμοια καταστρατήγηση διαδικασίας. Μετά τήν ἀπόφαση στην υπόθεση Cassis de Dijon (
5
), δέν ήταν τελείως άτοπο ἐκ μέρους τῶν διαδίκων στην κυρία δίκη, νά εκκινήσουν ἀπό τήν υπόθεση ὅτι οἱ βελγικές ἀρχές δέν θά παρεμπόδιζαν τήν εἰσαγωγή μαργαρίνης πού συσκευάσθη σύμφωνα μέ τή γερμανική νομοθεσία. Ἐτσι κατανοείται καί τό ὅτι ἐξήρτησαν τήν εκπλήρωση τῶν συμβατικών υποχρεώσεων τους περί παραλαβής καί πληρωμής τῶν εμπορευμάτων ἀπό τόν ὅρο τῆς δυνατότητος διαθέσεως τους στό ἐμπόριο στή βελγική ἀγορά.
Ἐπειδή οἱ ὅροί αὐτοί δέν ἐξεπληρώθησαν ἀνέκυψε «ἀληθινή διαφορά» κατά τήν ὁποία οἱ ἀντίδικοι σαφώς δέν συμφωνούν ὡς πρός τό ἐπιδιωκόμενο ἀποτέλεσμα, σέ ἀντίθεση πρός ὅ,τι συνέβη στην υπόθεση Foglia κατά Novello (
6
). Συνεπώς, ὅπως τό παραπέμπον αἰτοῦν δικαστήριο κατέστησε σαφές, ἀπαιτείται νά δοθεί ἀπάντηση στό ἐρώτημα ὡς πρός τήν ἑρμηνεία τοῦ άρθρου 30 τῆς συνθήκης ΕΟΚ, ώστε νά επιλυθεί ή διαφορά. **Ἀρα ἡ αίτηση πρέπει νά γίνει παραδεκτή.
ΙΙ — Ἐπί τῆς ουσίας
Τό παραπέμπον δικαστήριο επιθυμεί νά πληροφορηθεί, ώστε νά δυνηθεί νά ἀποφασίσει ἄν οἱ βελγικές διατάξεις συμβιβάζονται πρός τίς διατάξεις τοῦ κοινοτικού δικαίου, ἄν ἡ διάταξη τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ προαναφερθέντος βασιλικοῦ διατάγματος τῆς 2ας Όκτωβρίου 1980, πού ἀπαγορεύει τή λιανική πώληση μαργαρίνης καθαροῦ βάρους ἀνώτερου τῶν 50 γραμ. καί κατώτερου τῶν 2 χγρ., ὅταν ὁ ὄγκος ἡ ἡ ἐξωτερική συσκευασία τῶν μεμονωμένων τεμαχίων δέν ἔχει σχήμα κύβου, συνιστᾶ μέτρα ἀποτελέσματος ισοδυνάμου μέ ποσοτικό περιορισμό ἐπί τῶν εισαγωγῶν κατά τήν ἔννοια τοῦ ἄρθρου 30 τῆς συνθήκης ΕΟΚ.
1.
Γιά νά δοθεῖ ἀπάντηση στό ἐρώτημα, πρέπει νά ὑπομνησθεῖ ὅτι, κατά παγία νομολογία τοῦ Δικαστηρίου (
7
), ἐλλείψει κοινοτικῆς ρυθμίσεως τῆς παράγωγης καί τῆς θέσεως σέ κυκλοφορία ενός ἐμπορεύματος, εναπόκειται κατ' ἀρχήν στά κράτη μέλη νά ρυθμίζουν, τό καθένα στό έδαφός του ὁτιδήποτε ἀφορᾶ τήν παραγωγή καί τή διάθεση στό εμπόριο τοῦ προϊόντος αὐτοῦ (πρέπει δέ ἐδῶ νά συμπεριληφθούν καί οἱ διατάξεις περί συσκευασίας) ὑπό τόν ὅρο ὅτι δέν ἔχουν ήδη θεσπισθεί κοινοτικά μέτρα γιά τήν προσέγγιση τῶν συναφών εθνικῶν διατάξεων.
Πάντως, ὅπως τό Δικαστήριο κατέστησε σαφές μέ παγία νομολογία ήδη ἀπό τῆς ἀποφάσεώς του στην υπόθεση Dassonville (
8
), οἱ ἐν λόγω κανονιστικές ρυθμίσεις δέν πρέπει νά θέτουν εμπόδια, ἀμέσως ή ἐμμέσως, πραγματικῶς ἡ δυνητικῶς, στό ενδοκοινοτικό εμπόριο.
Τό επόμενο θέμα πού πρέπει νά εξετασθεί εἶναι κατά πόσον παρόμοια εμπόδια στό ενδοκοινοτικό εμπόριο δικαιολογούνται ἀπό τά έννομα ἀγαθά πού ἀπαριθμούνται στό άρθρο 36 τῆς συνθήκης ΕΟΚ ἡ ἀπό επιτακτικές ἀνάγκες, ἀναφερόμενες στην εντιμότητα τῶν συναλλαγών καί προστασία τῶν καταναλωτών.
2.
Ή εναγομένη στην κυρία δίκη καί ή βελγική κυβέρνηση συμφωνούν ουσιαστικά στό ὅτι γιά διαφόρους λόγους οἱ επίδικες βελγικές διατάξεις δέν δύνανται νά θεωρηθούν ὡς μέτρο ἀποτελέσματος Ισοδυνάμου μέ ποσοτικό περιορισμό ἐπί τῶν εισαγωγών κατά τήν έννοια τοῦ ἄρθρου 30 τῆς συνθήκης ΕΟΚ. Κατά τήν άποψη τους, είναι ἀδύνατο νά εφαρμοσθεί ἡ νομολογία τοῦ Δικαστηρίου, ὅπως συνάγεται, έκτός τῶν άλλων, καί ἀπό τίς ἀποφάσεις του στίς υποθέσεις Cassis de Dijon (
9
) καί Gilti (
10
), καθώς καί ἀπό άλλες υποθέσεις, στην προκειμένη υπόθεση, επειδή στίς υποθέσεις εκείνες ἦταν ἀδύνατη ἡ εἰσαγωγή καί εμπορία τῶν προϊόντων για τά όποια επρόκειτο, επειδή δέν ἀνταπεκρίνοντο ποιοτικώς πρός τίς ἀπαιτήσεις τῆς νομοθεσίας τοῦ κράτους εισαγωγής. Στην παρούσα, ὅμως, υπόθεση γιά τήν εἰσαγωγή στό Βέλγιο τῆς μαργαρίνης πρέπει νά πληρούνται ἁπλώς οἱ ὅροι περί εξωτερικής συσκευασίας τοῦ εμπορεύματος πού, ἐξ άλλου, εἶναι παρόμοιοι μέ τους ισχύοντες στην Όμοσπονδιακή Δημοκρατία τῆς Γερμανίας. Τέλος, υποστηρίζεται ὅτι ἡ ἐν λόγω διάταξη δέν ἀπαγορεύει τελείως τήν εἰσαγωγή καί εμπορία τῆς μαργαρίνης, ἀλλ' ἁπλώς θεσπίζει λεπτομερώς τους όρους σχετικά μέ τή διάθεση τῆς στό λιανικό ἐμπόριο.
Συμφωνώ μέ τήν ενάγουσα στην κυρία δίκη καί τήν Ἐπιτροπή ὅτι τό ἐν λόγω επιχείρημα στερείται ερείσματος. Πρώτον, ὅπως πολύ πρόσφατα τό Δικαστήριο εἶχε τήν ευκαιρία νά τονίσει καί πάλι μέ τήν του στην υπόθεση Blesgen (
11
), ὁποιοσδήποτε περιορισμός στό εμπόριο δυνατόν κατ' ἀρχήν νά συνιστᾶ μέτρο ἀποτελέσματος ισοδυνάμου κατά τήν έννοια τοῦ ἄρθρου 30 τῆς συνθήκης ΕΟΚ, έστω καί ἄν δέν ἀφορᾶ εὐθέως τή διέλευση τοῦ ἐν λόγω προϊόντος ἀπό τά σύνορα.
Τό Δικαστήριο όχι μόνον ἐπεβεβαίωσε ὅτι παρόμοιες διατάξεις πού ἀφορούν τήν ποιότητα ὁρισμένων εμπορευμάτων δυνατόν νά συνιστούν μέτρα πού ἀπαγορεύονται, ἀλλα ὅπως συνάγεται ἀπό τίς ἀποφάσεις του, μεταξύ άλλων στίς υποθέσεις Sekt-Weinbrand (
12
), συνθετικού ὄξους καί ὄξους ἀπό οἶνο (
13
), καθώς καί Fietje (
14
), ἐπεξέ-τεινε τό πεδίο ἐφαρμογής τοῦ ἄρθρου 30 καί στίς διατάξεις πού ρυθμίζουν ἀποκλειστικά ζητήματα ἐμφανίσεως, δηλαδή εξωτερικής συσκευασίας.**Ἀν πάντως, ὅπως τονίζεται στην υπόθεση Fietje (
14
), ὁρισμένες διατάξεις σχετικά μέ τίς ἐτικέττες εἶναι δυνατόν νά παρεμποδίζουν τίς συναλλαγές, αυτό ισχύει κατά μείζονα λόγο γιά τίς διατάξεις πού προδιαγράφουν συγκεκριμένη συσκευασία, επειδή, ἄν οἱ διατάξεις αυτές δέν συμφωνούν μέ τίς ἀντίστοιχες διατάξεις άλλων κρατών μελών, συνεπάγονται ἐν πάση περιπτώσει πρόσθετες δαπάνες καί επιπλέον ἔξοδα γιά τους παραγωγούς τῶν κρατών αυτών, πού ἐπιθυμοῦν νά διαθέσουν τά προϊόντα τους στην ἐν λόγω ἀγορά.
Ἀπό τήν άποψη αυτή έχει σημασία ὅτι κατά τό άρθρο 2, παράγραφος 1, τοῦ γερμανικού νόμου περί μαργαρίνης (Gesetz über Margarine, Halbfette Margarine und Kunstspeisefett (νόμος περί μαργαρίνης, μαργαρίνης εμπλουτισμένης μέ λίπη καί βρώσιμες ἀπομιμήσεις χοιρείου λίπους), ὅπως ἐτροποποιήθη καί ἐδημοσιεύθη στίς 11 Ἰουλίου 1975, Bundesgesetzblat Ι, σ. 1841) επιτρέπεται ἡ πώληση τῆς μαργαρίνης μόνον ὅταν ἡ συσκευασία τῆς ἔχει τετράγωνη βάση ἡ εἶναι σχήματος κο-λούρου κώνου. Μᾶς παρεσχέθη ἡ πληροφορία ὅτι στην Ὁμοσπονδιακή Δημοκρατία τῆς Γερμανίας εἰδικά ἡ μαργαρίνη ἀνώτερης ποιότητος συνηθίζεται νά διατίθεται στό εμπόριο κυρίως μέ τή δεύτερη ἀπό τίς ὡς άνω συσκευασίες πού συνίσταται βασικά σέ ένα είδος δοχείου κωνικού σχήματος.
**Ἄρα, ὁ γερμανός παραγωγός πού συσκευάζει καί διαθέτει νόμιμα τήν παραγωγή του κατά τόν προαναφερθέντα τρόπο συναντά εμπόδια στη διάθεση τοῦ εμπορεύματός του στή βελγική λιανική ἀγορά, ἄν δέν προτίθεται νά υποβληθεί σέ μιά πολυδάπανη προσαρμογή τῆς παραγωγής του.
Γιά τό λόγο αυτό, οἱ επίδικες διατάξεις ἀκόμη καί ἄν δέν εμποδίζουν ἀπολύτως τίς εισαγωγές, τείνουν νά παρεμποδίζουν τίς ενδοκοινοτικές συναλλαγές πραγματικῶς καί εμμέσως καί πρέπει συνεπώς νά θεωρη-θοῦν, σύμφωνα μέ τή νομολογία τοῦ Δικαστηρίου, ὅτι συνιστούν μέτρο αποτελέσματος ισοδυνάμου μέ ποσοτικό περιορισμό ἐπί τῶν εισαγωγών κατά τήν ἔννοια τοῦ ἄρθρου 30 τῆς συνθήκης ΕΟΚ.
Σέ ἀντίθεση μέ τήν άποψη πού υποστηρίζουν ἡ εναγομένη στην κυρία δίκη καί ή βελγική κυβέρνηση, στην προκειμένη περίπτωση εἶναι τελείως ἀδιάφορο τό γεγονός ὅτι οἱ ἐν λόγω διατάξεις ἀφορούν μόνον τή λιανική πώληση τῆς μαργαρίνης σέ πακέττα βάρους 50 γραμ. μέχρι 2 χγρ. εφόσον ἡ εισαγομένη ἀπό άλλα κράτη μέλη μαργαρίνη, ἡ συσκευασία τῆς ὁποίας δέν έχει τό ἀπαιτούμενο σχήμα κύβου, ἀποκλείεται ούτως ἡ άλλως νά φθάσει στόν τελικό καταναλωτή.
3.
Ἀπομένει πρός εξέταση, λοιπόν, μόνον τό ἄν δέν συνιστοῦν οἱ επίδικες διατάξεις ἀπαγορευμένα μέτρα ἀποτελέσματος ἰσοδυνάμου μέ ποσοστικούς περιορισμούς ἐπί τῶν εισαγωγών, επειδή, ὄπως έκρινε τό Δικαστήριο στην υπόθεση Gilli (
15
), «... δύνανται νά δικαιολογησουν ὡς ἀναγκαῖες γιά τήν ικανοποίηση επιτακτικών ἀπαιτήσεων πού ἀναφέρονται κυρίως στην προστασία τῆς δημοσίας υγείας, στην εντιμότητα τῶν εμπορικών συναλλαγῶν καί στην προστασία τῶν καταναλωτών» (
16
).
Ἐπειδή κανείς ἀπό τους διαδίκους στην παρούσα δίκη δέν υπεστήριξε ὅτι ἡ μαργα-ρίνη εἶναι βλαβερή γιά τήν υγεία, δέν συντρέχει περίπτωση νά εξετασθεί ἄν τό σχήμα τῆς συσκευασίας δικαιολογείται γιά λόγους προστασίας τῆς δημοσίας υγείας πού ἀναφέρει ρητά τό άρθρο 36 τῆς συνθήκης ΕΟΚ.
Ἀντιθέτως, ὅμως, τίθεται τό ἐρώτημα κατά πόσον δικαιολογείται ἡ διάταξη, σύμφωνα μέ τήν ὁποία ἡ μαργαρίνη πρέπει νά διατίθεται σέ σχήμα κύβου, γιά λόγους προστασίας τοῦ καταναλωτή, ώστε νά προλαμβάνεται ὁ κίνδυνος συγχύσεως μέ τό βούτυρο, ὅπως υποστηρίζουν ἡ εναγομένη στην κυρία δίκη καί ἡ βελγική κυβέρνηση. Ἐπειδή ἡ ἀποφυγή παρομοίου κινδύνου συνιστᾶ καθ' ὅλα νόμιμο μέλημα δημοσίου χαρακτήρα παρέλκει στην προκειμένη δίκη ή εξέταση τοῦ ζητήματος τοῦ ποῖος φέρει τό βάρος τῆς ἀποδείξεως, ζήτημα πού ήγειρε ἡ βελγική κυβέρνηση επικαλούμενη τήν υπόθεση Nisin (
17
). Τό κρίσιμο ἐρώτημα συνίσταται ἁπλῶς, στό ἄν ενδείκνυται, ἐν ὀνόματι τῆς προστασίας τοῦ καταναλωτοῦ, νά επιβάλλεται συγκεκριμένο σχήμα γιά τήν μαργαρίνη ἡ ἄν ὁ σκοπός αυτός δύναται κάλλιστα νά επιτευχθεί καί μέ άλλα μέσα πού ἔχουν μικρότερη επίπτωση στίς εμπορικές διακρατικές συναλλαγές.
Όπως διευκρινίσθη μέ τίς ἀποφάσεις στίς υποθέσεις Cassis de Dijon (
18
), Keldermann (
19
) καί ὄξος συνθετικό καί ὄξος ἀπό οίνο πού μόλις προαναφέρθησαν, ἡ ἀπάντηση πρέπει νά εἶναι καταφατική, δεδομένου ὅτι σέ ὅλες τίς περιπτώσεις κατά τίς όποιες τά κράτη μέλη εισαγωγῆς ἐθέσπισαν γιά λόγους προστασίας τῶν καταναλωτών ὁρισμένες διατάξεις περί ποιότητας, τό Δικαστήριο έκρινε ὅτι τό νόμιμο συμφέρον δύναται νά προστατευθεί καί μέ λιγότερο δραστικά μέτρα, ὅπως, ἐπί παραδείγματι, μέ επικόλληση τῆς κατάλληλης ἐτικέττας.
Όποιαδήποτε άλλη λύση εἶναι ἀδύνατη ἄν ὁ επιδιωκόμενος μέ τίς περί συσκευασίας διατάξεις σκοπός ἐξασφαλίζεται εξίσου καί μέ επικόλληση τῆς κατάλληλης ἐτικέττας. Ή ένδειξη πού τίθεται μέ επαρκώς μεγάλους χαρακτήρες στό εξωτερικό περίβλημα τῆς μαργαρίνης καί ἐπισημαίνει ὅτι πρόκειται γιά «μαργαρίνη», εἶναι εύλογο ὅτι ἀρκεῖ γιά νά ἀποτρέψει οἱανδήποτε πλάνη τοῦ ἀγοραστοῦ ὡς πρός τό περιεχόμενο τῆς συσκευασίας. Συγκρινομένη μέ τήν ἀπαγόρευση σχετικά μέ τά σχήματα συσκευασίας πού επιτρέπονται στά λοιπά κράτη μέλη, ή ἀπαίτηση αυτή περί ἐπισημάνσεως συνιστᾶ ἀναμφιβόλως τή λιγότερο περιοριστική, επειδή δέν συνεπάγεται κατ' αυτόν τόν τρόπο καμμία Ιδιαίτερη πολυδάπανη μηχανή συσκευασίας. Συνεπώς, ὅπως ὀρθά ὑπεγράμμισαν ἡ ενάγουσα στην κυρία δίκη καί ἡ Ἐπιτροπή, γιά την προστασία τοῦ καταναλωτοῦ ἀπό τόν κίνδυνο συγχύσεως, δέν εἶναι ἀναγκαίο ένα κράτος μέλος νά προσφεύγει σέ μέσα πού ἀπαγορεύουν συγκεκριμένα σχήματα συσκευασίας που ισχύουν σέ άλλα κράτη μέλη.
Ὡς πρός τό τελευταίο ἐπιχείρημα τῆς βελγικής κυβερνήσεως, ἄς λεχθεί ὅτι ὅταν μιά εθνική διάταξη ἀπαγορεύεται ἀπό τό κοινοτικό δίκαιο, επειδή θεωρείται ὡς συγκεκαλυμμένος περιορισμός τοῦ εμπορίου μεταξύ τῶν κρατών μελών, δέν δύναται νά θεωρηθεί ὅτι δικαιολογείται ούτε ἀπό λόγους εθνικών παραδόσεων.
Τέλος, κατ' ἐμέ δέν δύναται νά γίνει δεκτή ή άποψη τῆς εναγομένης στην κυρία δίκη πού φαίνεται ὅτι προσπαθεί νά συναγάγει ἀπό τή νομολογία τοῦ Δικαστηρίου καί ιδίως ἀπό τήν απόφαση στην υπόθεση Fietje (
20
) καθώς καί στην υπόθεση Frans-Nederlandse Maatschappij voor Biologische Producten BV (
21
) ὅτι τά κράτη μέλη διαθέτουν ένα περιθώριο διακριτικής ευχέρειας στό θέμα τῆς επιλογής τῶν πρός θέσπιση μέσων γιά τήν διαφύλαξη τῶν στόχων πού υφίστανται χάριν τοῦ γενικού συμφέροντος. Κατ' ὀρθότερα γνώμη, ὅμως, οἱ ἐν λόγω ἀποφάσεις δέν δύνανται νά εκφράζουν παρά τήν ἀρχή τῆς ἀναλογικότητος πού περιέχεται στό κοινοτικό δίκαιο.
ΙΙΙ — Συμπερασματικῶς, λοιπόν, προτείνω νά δοθεί ἡ ἀκόλουθη ἀπάντηση στό υποβληθέν ερώτημα:
Οἱ διατάξεις κράτους μέλους πού ἀπαγορεύουν τήν πώληση μαργαρίνης στό λιανικό εμπόριο ὅταν ἡ μάζα ἤ ἡ εξωτερική συσκευασία τῶν μεμονωμένων τεμαχίων δέν έχουν σχήμα κύβου, θεωρείται ὅτι εμπίπτουν στόν ὅρο «μέτρο ἀποτελέσματος ισοδυνάμου μέ ποσοτικό περιορισμό» κατά τήν ἔννοια τοῦ ἄρθρου 30 της συνθήκης ΕΟΚ, ἐφόσον μέ τήν ἀπαγόρευση παρεμποδίζεται ἡ πώληση μαργαρίνης πού έχει συσκευασθεί κατά νόμιμο τρόπο σέ άλλο κράτος μέλος.
(
1
)	Μετάφραση ἀπό τά γερμανικά.
(
2
)	Ἀπόφαση τῆς 11ης Μαρτίου 1980 στήν υπόθεση 104/79, Pasquale Foglia κατά Mariella Novello, Slg. 1980, σ. 745.
(
3
)	Ἀπόφαση τῆς 16ης Δεκεμβρίου 1981 στην ὑπόθεση 244/80, Pasquale Foglia κατά Mariella Novello, Συλλογή 1981, σ. 3045.
(
4
)	Ἀπόφαση τῆς 16ης Δεκεμβρίου 1981 στην ὑπόθεση 244/80, Pasquale Foglia κατά Mariella Novello, Συλλογή 1981, σ. 3045.
(
5
)	Ἀπόφαση τῆς 20ης Φεβρουαρίου 1979 στην υπόθεση 120/78, Rewe-Zentral AG κατά Bundesmonopolverwaltung für Branntwein, Slg. 1979, σ. 649.
(
6
)	Ἀπόφαση τῆς 11ης Μαρτίου 1980 στην υπόθεση 104/79, Pasquale Foglia κατά Mariella Novello, Slg. 1980, σ. 745.
(
7
)	Πρβλ.
Ἀπόφαση τῆς 7ης Ἀπριλίου 1981 στην υπόθεση 132/80, NV United Foods καί PVBA Aug. Van den Abeele κατά Βελγικού Δημοσίου, Συλλογή 1981, σ. 995.
Ἀπόφαση τῆς 17ης Ἰουνίου 1981 στην ὑπόθεση 113/80, Επιτροπή κατά Ἰρλανδίας, Συλλογή 1981, σ. 1625.
Ἀπόφαση τῆς 17ης Δεκεμβρίου 1981 στην ὑπόθεση 272/80, ποινική δίκη κατά Fransἀπόφαση Nederlandse Maatschappij voor Biologische Producten BV, Συλλογή 1981, σ. 3277.
(
8
)	Ἀπόφαση τῆς 11ης Ἰουλίου 1974 στήν υπόθεση 8/74, Procureur du Roi κατά Benoît καί Gustave Dassonville, Slg. 1974, σ. 837.
(
9
)	Ἀπόφαση τῆς 20ης Φεβρουαρίου 1979 στήν υπόθεση 120/78, Rewe-Zentral AG κατά Bundesmonopolverwaltung für Branntwein, Sig. 1979, σ. 649.
(
10
)	Ἀπόφαση τῆς 26ης Ἰουνίου 1980 στην υπόθεση 788/79, ποινική δίκη κατά Herbert Gilli καί Paul Andres, Slg. 1980, σ. 2071.
(
11
)	Ἀπόφαση τῆς 31ης Μαρτίου 1982 στήν ὑπόθεση 75/81, Joseph Η. Τ. Blesgen κατά Βελγικοῦ Δημοσίου, Συλλογή 1982, σ. 1211.
(
12
)	Ἀπόφαση τῆς 20ης Φεβρουαρίου 1975 στην υπόθεση 12/74, Ἐπιτροπή κατά Όμοσπονδιακής Δημοκρατίας τῆς Γερμανίας, Slg. 1975, σ. 181.
(
13
)	Ἀπόφαση τῆς 9ης Δεκεμβρίου 1981 στήν υπόθεση 193/80, Ἐπιτροπή κατά Ἰταλικής Δημοκρατίας, Συλλογή 1981, σ. 3019.
(
14
)	Ἀπόφαση τῆς 16ης Δεκεμβρίου 1980 στην υπόθεση 27/80, ποινική δίκη κατά Anton Adriaan Fietje, Slg. 1980, σ. 3839.
(
15
)	Ἀπόφαση τῆς 26ης Ἰουνίου 1980 στην υπόθεση 788/79, ποινική δίκη κατά Herbert Gilli καί Paul Andres, Slg. 1980, σ. 2071.
(
16
)	Παρόμοια διατύπωση ἀπαντᾶται στήν ἀπόφαση Cassis de Dijon (op.cit) πρβλ. ἐπίσης τήν ἀπόφαση τῆς 19ης Φεβρουαρίου 1981 στην υπόθεση 130/80, ποινική διαδικασία κατά Fabriek voor Hoogwaardige Voedingsprodukten Kelderman BV, Συλλογή 1981, σ. 527.
(
17
)	Ἀπόφαση τῆς 5ης Φεβρουαρίου 1981 στην υπόθεση 53/80, ποινική δίκη κατά Koninklijke Kaasfabńek Eyssen BV, Συλλογή 1981, σ. 409.
(
18
)	Ἀπόφαση τῆς 20ής Φεβρουαρίου 1979 στην ὑπόθεση 120/78, Rewe-Zentral AG κατά Bundesmonopolverwaltung für Brannὅwein, Sig. 1979, σ. 649.
(
19
)	Ἀπόφαση τῆς 9ης Δεκεμβρίου 1981 στην υπόθεση 193/80, Ἐπιτροπή κατά Ἰταλικής Δημοκρατίας, Συλλογή 1981, σ. 3019.
(
20
)	Ἀπόφαση τῆς 16ης Δεκεμβρίου 1980 στην ὑπόδεση 27/80, ποινική δίκη κατά Anton Adriann Fietje, Slg. 1980, σ. 3839.
(
21
)	Πρβλ.
Ἀπόφαση τῆς 7ης Ἀπριλίου 1981 στήν υπόθεση 132/80, NV United Foods καί PVBA Aug. Van den Abeele κατά Βελγικού Δημοσίου, Συλλογή 1981, σ. 995.
Ἀπόφαση τῆς 17ης Ἰουνίου 1981 στην υπόθεση 113/80, Ἐπιτροπή κατά Ἰρλανδίας, Συλλογή 1981, σ. 1625.
Ἀπόφαση τῆς 17ης Δεκεμβρίου 1981 στην υπόθεση 272/80, ποινική δίκη κατά Frans-Nederlandse Maatschappij voor Biologische Producten BV, Συλλογή, 1981, σ. 3277.