ARREST VAN HET HOF (Tweede kamer)
4 september 2025 (*)
„ Prejudiciële verwijzing – Prejudiciële spoedprocedure – Immigratiebeleid – Terugkeer van onderdanen van derde landen die illegaal in een lidstaat verblijven – Richtlijn 2008/115/EG – Uitvoering van een definitief geworden terugkeerbesluit – Artikel 5 – Beginsel van non-refoulement – Belang van het kind – Familie- en gezinsleven – Artikel 15 – Inbewaringstelling met het oog op verwijdering – Toetsing van de naleving van de voorwaarden voor de rechtmatigheid – Verplichting van de nationale rechter om toe te zien op de eerbiediging van het beginsel van non-refoulement en van de andere in artikel 5 van richtlijn 2008/115 genoemde belangen – Ambtshalve toetsing – Artikelen 6 en 7, artikel 19, lid 2, artikel 24, lid 2, en artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie ”
In zaak C‑313/25 PPU [Adrar] (i),
betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door de rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (Nederland), bij beslissing van 6 mei 2025, ingekomen bij het Hof op 6 mei 2025, in de procedure
GB
tegen
Minister van Asiel en Migratie,
wijst
HET HOF (Tweede kamer),
samengesteld als volgt: K. Jürimäe (rapporteur), kamerpresident, K. Lenaerts, president van het Hof, waarnemend rechter van de Tweede kamer, M. Gavalec, Z. Csehi en F. Schalin, rechters,
advocaat-generaal: D. Spielmann,
griffier: A. Lamote, administrateur,
gezien de stukken en na de terechtzitting op 1 juli 2025,
gelet op de opmerkingen van:
–        GB, vertegenwoordigd door N. den Ouden en A. Hol, advocaten,
–        de Nederlandse regering, vertegenwoordigd door M.H.S. Gijzen en J. Langer als gemachtigden,
–        de Europese Commissie, vertegenwoordigd door A. Baeckelmans, A. Katsimerou en F. van Schaik als gemachtigden,
gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 1 augustus 2025,
het navolgende
Arrest
1        Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 5, artikel 13, leden 1 en 2, en artikel 15 van richtlijn 2008/115/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 2008 over gemeenschappelijke normen en procedures in de lidstaten voor de terugkeer van onderdanen van derde landen die illegaal op hun grondgebied verblijven (PB 2008, L 348, blz. 98), gelezen in samenhang met de artikelen 6 en 7, artikel 19, lid 2, artikel 24, lid 2 en artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”).
2        Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen GB, een Algerijns staatsburger, en de Minister van Asiel en Migratie (Nederland) (hierna: „minister”) over het besluit van deze laatste om GB in bewaring te stellen met het oog op zijn verwijdering naar Algerije.
Toepasselijke bepalingen
Internationaal recht
3        Artikel 33 van het op 28 juli 1951 te Genève ondertekende Verdrag betreffende de status van vluchtelingen [United Nations Treaty Series, deel 189, blz. 150, nr. 2545 (1954)], zoals gewijzigd bij het Protocol betreffende de status van vluchtelingen, gesloten te New York op 31 januari 1967, bepaalt:
„1.      Geen van de Verdragsluitende Staten zal, op welke wijze ook, een vluchteling uitzetten of terugleiden naar de grenzen van een grondgebied waar zijn leven of vrijheid bedreigd zou worden op grond van zijn ras, godsdienst, nationaliteit, het behoren tot een bepaalde sociale groep of zijn politieke overtuiging.
2.      Op de voordelen van deze bepaling kan evenwel geen aanspraak worden gemaakt door een vluchteling ten aanzien van wie er ernstige redenen bestaan hem te beschouwen als een gevaar voor de veiligheid van het land waar hij zich bevindt, of die, bij gewijsde veroordeeld wegens een bijzonder ernstig misdrijf, een gevaar oplevert voor de gemeenschap van dat land.”
Unierecht
4        De overwegingen 2, 4, 8, 16, 22 en 24 van richtlijn 2008/115 luiden als volgt:
„(2)      De Europese Raad van Brussel van 4 en 5 november 2004 heeft erop aangedrongen, op basis van gemeenschappelijke normen een doeltreffend verwijderings- en terugkeerbeleid te ontwikkelen, zodat mensen op een humane manier, met volledige eerbiediging van hun grondrechten en waardigheid, teruggezonden kunnen worden.
[...]
(4)      Om in het kader van een gedegen migratiebeleid een doeltreffend terugkeerbeleid te kunnen voeren, moeten duidelijke, transparante en billijke regels worden vastgesteld.
[...]
(8)      Het wordt als legitiem erkend dat de lidstaten onderdanen van derde landen die illegaal op hun grondgebied verblijven, verplichten terug te keren, mits er billijke en efficiënte asielstelsels zijn, die het beginsel van non-refoulement volledig respecteren.
[...]
(16)      Inbewaringstelling met het oog op verwijdering moet worden beperkt en, uit het oogpunt van de gebruikte middelen en nagestreefde doelstellingen, aan het evenredigheidsbeginsel worden onderworpen. Inbewaringstelling is alleen gerechtvaardigd om de terugkeer voor te bereiden of de verwijdering uit te voeren en indien minder dwingende middelen niet afdoende zouden zijn.
[...]
(22)      Overeenkomstig het [op 20 november 1989 door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties goedgekeurde Internationaal Verdrag inzake de rechten van het kind] dienen de lidstaten bij de uitvoering van deze richtlijn het belang van het kind voorop te stellen. Overeenkomstig het [op 4 november 1950 te Rome ondertekende] Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden dienen de lidstaten bij de uitvoering van deze richtlijn de eerbiediging van het gezinsleven voorop te stellen.
[...]
(24)      In deze richtlijn worden de grondrechten en de beginselen in acht genomen die met name in het [Handvest] worden erkend.”
5        Artikel 3 van deze richtlijn, met als opschrift „Definities”, bepaalt in de punten 4 en 5:
„Voor de toepassing van deze richtlijn wordt verstaan onder:
[...]
4.      ‚terugkeerbesluit’: de administratieve of rechterlijke beslissing of handeling waarbij wordt vastgesteld dat het verblijf van een onderdaan van een derde land illegaal is of dit illegaal wordt verklaard en een terugkeerverplichting wordt opgelegd of vastgesteld;
5.      ‚verwijdering’: de tenuitvoerlegging van de terugkeerverplichting, d.w.z. de fysieke verwijdering uit de lidstaat.”
6        Artikel 5 van die richtlijn heeft als opschrift „Non-refoulement, belang van het kind, familie- en gezinsleven en gezondheidstoestand” en luidt:
„Bij de tenuitvoerlegging van deze richtlijn houden de lidstaten rekening met:
a)      het belang van het kind;
b)      het familie- en gezinsleven;
c)      de gezondheidstoestand van de betrokken onderdaan van een derde land,
en eerbiedigen zij het beginsel van non-refoulement.”
7        Artikel 9 („Uitstel van verwijdering”) van diezelfde richtlijn bepaalt in lid 1, onder a):
„De lidstaten stellen de verwijdering uit:
a)      ingeval deze in strijd zou zijn met het beginsel van non-refoulement, [...]”.
8        Artikel 12 van richtlijn 2008/115 heeft als opschrift „Vorm” en luidt in lid 1, eerste alinea, als volgt:
„Het terugkeerbesluit en, in voorkomend geval, het besluit betreffende het inreisverbod en het besluit inzake verwijdering worden schriftelijk uitgevaardigd en vermelden de feitelijke en de rechtsgronden, alsook informatie over de rechtsmiddelen die openstaan.”
9        Artikel 13 van deze richtlijn, met als opschrift „Rechtsmiddelen”, bepaalt in de leden 1 en 2:
„1.      Aan de betrokken onderdaan van een derde land wordt een doeltreffend rechtsmiddel van beroep of bezwaar toegekend, dat hij bij een bevoegde rechterlijke of administratieve autoriteit of bij een onpartijdig samengestelde bevoegde instantie waarvan de onafhankelijkheid is gewaarborgd, kan aanwenden tegen de in artikel 12, lid 1, bedoelde besluiten in het kader van terugkeer.
2.      De in lid 1 bedoelde autoriteit of instantie is bevoegd om de in artikel 12, lid 1, bedoelde besluiten in het kader van terugkeer te herzien en kan eveneens de uitvoering ervan tijdelijk opschorten, tenzij op grond van de nationale wetgeving reeds een tijdelijke opschorting van toepassing is.”
10      Artikel 15 („Bewaring”) van die richtlijn is als volgt verwoord:
„1.      Tenzij in een bepaald geval andere afdoende maar minder dwingende maatregelen doeltreffend kunnen worden toegepast, kunnen de lidstaten de onderdaan van een derde land jegens wie een terugkeerprocedure loopt alleen in bewaring houden om zijn terugkeer voor te bereiden en/of om de verwijderingsprocedure uit te voeren, met name indien:
a)      er risico op onderduiken bestaat, of
b)      de betrokken onderdaan van een derde land de voorbereiding van de terugkeer of de verwijderingsprocedure ontwijkt of belemmert.
De bewaring is zo kort mogelijk en duurt niet langer dan de voortvarend uitgevoerde voorbereiding van de verwijdering.
2.      De inbewaringstelling wordt door een administratieve of rechterlijke autoriteit gelast.
De inbewaringstelling wordt schriftelijk gelast met opgave van de feitelijke en juridische gronden.
Indien de inbewaringstelling door een administratieve autoriteit is gelast:
a)      voorzien de lidstaten erin dat een spoedige rechterlijke toetsing van de rechtmatigheid van de bewaring zo spoedig mogelijk na de aanvang ervan plaatsvindt;
b)      of bieden de lidstaten de betrokken onderdaan van een derde land het recht voorziening te vragen bij het gerecht zodat de rechtmatigheid van de bewaring aan een spoedige rechterlijke toetsing wordt onderworpen, die zo spoedig mogelijk na het instellen van deze procedure tot een beslissing leidt. De lidstaten stellen de betrokken onderdaan van een derde land onmiddellijk van die mogelijkheid in kennis.
De betrokken onderdaan van een derde land wordt, als zijn bewaring niet rechtmatig is, onmiddellijk vrijgelaten.
3.      In ieder geval wordt de inbewaringstelling met redelijke tussenpozen op verzoek van de onderdaan van een derde land of ambtshalve getoetst. In het geval van een lange periode van bewaring wordt de toetsing aan controle door een rechterlijke autoriteit onderworpen.
4.      Indien blijkt dat er omwille van juridische of andere overwegingen geen redelijk vooruitzicht op verwijdering meer is, of dat de in lid 1 bedoelde omstandigheden zich niet meer voordoen, is de bewaring niet langer gerechtvaardigd en wordt de betrokkene onmiddellijk vrijgelaten.
5.      De bewaring wordt gehandhaafd zolang de in lid 1 bedoelde omstandigheden zich voordoen en zij noodzakelijk is om een geslaagde verwijdering te garanderen. Iedere lidstaat stelt een maximale bewaringsduur vast die niet meer dan zes maanden mag bedragen.
6.      De lidstaten kunnen de in lid 5 bedoelde termijn overeenkomstig de nationale wetgeving slechts in beperkte mate en ten hoogste met nog eens twaalf maanden verlengen indien de verwijdering, alle redelijke inspanningen ten spijt, wellicht meer tijd zal vergen, omdat:
a)      de betrokken onderdaan van een derde land niet meewerkt, of
b)      de nodige documentatie uit derde landen op zich laat wachten.”
Nederlands recht
11      Artikel 59, lid 1, onder a), van de Wet tot algehele herziening van de Vreemdelingenwet van 23 november 2000 (Stb. 2000, 495), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie, bepaalt:
„Indien het belang van de openbare orde of de nationale veiligheid zulks vordert kan, met het oog op de uitzetting, door [de minister] in bewaring worden gesteld de vreemdeling die [...] geen rechtmatig verblijf heeft.”
Hoofdgeding en prejudiciële vragen
12      Op 11 september 2024 heeft GB, een Algerijns staatsburger, in Nederland een verzoek om internationale bescherming ingediend. Hij is niet verschenen op de hoorzitting betreffende het onderzoek van de redenen voor zijn verzoek.
13      Bij beschikking van 7 oktober 2024 heeft de minister dit verzoek dan ook zonder onderzoek ten gronde afgewezen. Deze beschikking geldt tevens als terugkeerbesluit (hierna: „terugkeerbesluit”). Aangezien GB geen beroep heeft ingesteld, is dat besluit definitief geworden.
14      Op 26 maart 2025 hebben de Franse autoriteiten GB aan Nederland overgedragen overeenkomstig verordening (EU) nr. 604/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 tot vaststelling van de criteria en instrumenten om te bepalen welke lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling van een verzoek om internationale bescherming dat door een onderdaan van een derde land of een staatloze bij een van de lidstaten wordt ingediend (PB 2013, L 180, blz. 31).
15      Op dezelfde dag heeft GB in Nederland een volgend verzoek om internationale bescherming ingediend, waardoor de uitvoering van het terugkeerbesluit werd opgeschort. Na GB te hebben gehoord over de redenen voor zijn verzoek, heeft de minister hem op 7 april 2025 in kennis gesteld van zijn voornemen om het verzoek kennelijk ongegrond te verklaren. Op 9 april 2025 heeft GB zijn verzoek ingetrokken. De opschorting van het terugkeerbesluit is daardoor van rechtswege beëindigd.
16      Op 10 april 2025 heeft de minister GB in bewaring gesteld krachtens artikel 15 van richtlijn 2008/115 om zijn terugkeer naar Algerije voor te bereiden en/of om de verwijderingsprocedure uit te voeren, ter uitvoering van het terugkeerbesluit. Voordat GB in bewaring is gesteld, heeft hij verklaard dat hij vreesde aan onmenselijke of vernederende behandelingen of aan bestraffingen te worden onderworpen indien hij naar Algerije terugkeerde en ook dat hij de vader was van een op 18 september 2024 in Frankrijk geboren kind waarvoor hij zorg wenste te dragen, ook al had hij geen relatie meer met de moeder van dat kind, een Algerijnse met een Franse verblijfsvergunning.
17      Op 16 april 2025 heeft GB tegen zijn inbewaringstelling beroep ingesteld bij de rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (Nederland), de verwijzende rechter.
18      Deze rechter vraagt zich af of hij krachtens het Unierecht bij de toetsing van de naleving van de voorwaarden voor de rechtmatigheid van de inbewaringstelling moet beoordelen of het beginsel van non-refoulement en de andere in artikel 5 van richtlijn 2008/115 genoemde belangen – met name het familie- en gezinsleven en het belang van het kind – zich verzetten tegen GB’s verwijdering naar Algerije ter uitvoering van het terugkeerbesluit. Naar Nederlands recht is die rechter immers niet bevoegd om deze beoordeling te verrichten.
19      In de eerste plaats is deze rechter van oordeel dat hij de enige rechterlijke autoriteit is die kan beoordelen of GB’s verwijdering naar Algerije verenigbaar is met het beginsel van non-refoulement en de andere in artikel 5 van richtlijn 2008/115 genoemde belangen.
20      Op geen enkel moment in de procedure werd immers nagegaan of dit beginsel en deze belangen in de weg stonden aan GB’s verwijdering.
21      Om te beginnen werd een dergelijke beoordeling niet verricht bij de vaststelling van het terugkeerbesluit, aangezien GB niet was verschenen op de hoorzitting betreffende het onderzoek van de redenen voor zijn verzoek om internationale bescherming. GB heeft geen beroep ingesteld tegen dat besluit, zodat het besluit definitief is geworden zonder dat het beginsel van non-refoulement en de andere in artikel 5 van richtlijn 2008/115 genoemde belangen zijn onderzocht.
22      Vervolgens is die beoordeling ook niet verricht toen GB in bewaring was gesteld met het oog op zijn verwijdering, ook al had de belanghebbende in essentie aangevoerd dat er sprake was van een aanzienlijke wijziging van omstandigheden door erop te wijzen dat hij, ten eerste, het risico loopt op door artikel 4 van het Handvest verboden behandelingen indien hij naar Algerije terugkeert en, ten tweede, vader was geworden van een in Frankrijk geboren kind waarvoor hij zorg wenst te dragen.
23      Ten slotte kunnen het beginsel van non-refoulement en de andere in artikel 5 van richtlijn 2008/115 genoemde belangen evenmin in een later stadium van de procedure worden beoordeeld. Ten eerste wordt in de nationale rechtspraktijk namelijk niet vereist dat er voor de uitvoering van een terugkeerbesluit een nieuwe – administratieve of rechterlijke – handeling wordt vastgesteld, waarbij een dergelijke beoordeling kan worden verricht. Ten tweede voorziet het Nederlandse recht niet in een zelfstandig rechtsmiddel tegen de uitvoering van een terugkeerbesluit. GB kan alleen bezwaar indienen tegen een voorgenomen en geplande feitelijke verwijdering zodra hij in kennis is gesteld van de datum en het tijdstip van die verwijdering. Een dergelijk bezwaar kan evenwel alleen betrekking hebben op de wijze waarop het terugkeerbesluit wordt uitgevoerd en leidt niet tot een beoordeling van het beginsel van non-refoulement en van de andere in artikel 5 van richtlijn 2008/115 genoemde belangen.
24      In de tweede plaats is de verwijzende rechter van oordeel dat het Unierecht hem verplicht om een geactualiseerde beoordeling te verrichten van het beginsel van non-refoulement en de andere in artikel 5 van richtlijn 2008/115 genoemde belangen, teneinde GB een doeltreffende voorziening in rechte, het recht op vrijheid alsmede de eerbiediging van dat beginsel en die belangen te waarborgen.
25      In dit verband benadrukt deze rechter ten eerste dat artikel 5 van deze richtlijn de bevoegde nationale autoriteit verplicht om in alle fasen van de terugkeerprocedure het beginsel van non-refoulement te eerbiedigen. De inbewaringstelling van een onderdaan van een derde land met het oog op zijn verwijdering leidt tot de tenuitvoerlegging van die richtlijn en vormt dus ook een fase van de terugkeerprocedure.
26      Ten tweede heeft de Uniewetgever in artikel 9, lid 1, onder a), van richtlijn 2008/115 bepaald dat de verwijdering moet worden uitgesteld ingeval deze in strijd zou zijn met het beginsel van non-refoulement. Een eerder terugkeerbesluit en een uitstel van verwijdering kunnen dus naast elkaar bestaan, zodat het bestaan van een – zelfs definitief geworden – terugkeerbesluit niet mag verhinderen dat wordt getoetst of de verwijdering, ter uitvoering van dat besluit, verenigbaar is met het beginsel van non-refoulement. Het verbod op refoulement is overigens absoluut.
27      De in artikel 7 en artikel 24, lid 2, van het Handvest neergelegde grondrechten zijn daarentegen geen absolute rechten. Uit de rechtspraak van het Hof blijkt echter dat deze rechten ook in de weg kunnen staan aan de vaststelling van een terugkeerbesluit. Op soortgelijke wijze zouden deze rechten zich volgens de verwijzende rechter kunnen verzetten tegen de verwijdering van een derdelander ter uitvoering van een dergelijk besluit.
28      Ten derde vereist het recht van de betrokken derdelander op een doeltreffende voorziening in rechte tevens dat de rechter die dient te toetsen of de voorwaarden voor de rechtmatigheid van de inbewaringstelling met het oog op verwijdering ter uitvoering van een terugkeerbesluit zijn nageleefd, kan nagaan of het beginsel van non-refoulement en de andere in artikel 5 van richtlijn 2008/115 genoemde belangen zich verzetten tegen de verwijdering.
29      Ten vierde is inbewaringstelling met het oog op verwijdering niet gerechtvaardigd en dient zij niet meer het doel ervan indien verwijdering niet kan plaatsvinden wegens het beginsel van non-refoulement of de andere in artikel 5 van die richtlijn genoemde belangen. In een dergelijk geval dient de betrokkene overeenkomstig artikel 15, lid 4, van die richtlijn onmiddellijk te worden vrijgelaten. Alvorens de betrokken onderdaan van een derde land in bewaring te stellen met het oog op zijn verwijdering, moet dus worden nagegaan of verwijdering is toegestaan.
30      In deze omstandigheden heeft de rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond, de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1)      Dienen artikelen 5, 13, leden 1 en 2, en 15 van richtlijn 2008/115, gelezen in samenhang met artikelen 6, 19, lid 2, en 47 van het [Handvest] aldus te worden uitgelegd dat een rechterlijke autoriteit bij de toetsing of de uit het Unierecht voortvloeiende voorwaarden voor de rechtmatigheid van de bewaring van een derdelander zijn nageleefd, verplicht is om zich, zo nodig ambtshalve, ervan te vergewissen dat het beginsel van non-refoulement zich niet verzet tegen de uitvoering van het terugkeerbesluit dat eerder is vastgesteld en ter fine van welke uitvoering de derdelander in bewaring is gesteld?
2)      Dienen artikelen 5, 13, leden 1 en 2, en 15 van richtlijn 2008/115, gelezen in samenhang met artikelen 6, 7, 24, lid 2, en 47 van het [Handvest] aldus te worden uitgelegd dat een rechterlijke autoriteit bij de toetsing of de uit het Unierecht voortvloeiende voorwaarden voor de rechtmatigheid van de bewaring van een derdelander zijn nageleefd, verplicht is om zich, zo nodig ambtshalve, ervan te vergewissen dat de in artikel 5 van richtlijn 2008/115 genoemde belangen zich niet verzetten tegen de uitvoering van het terugkeerbesluit dat eerder is vastgesteld en ter fine van welke uitvoering de derdelander in bewaring is gesteld?”
Verzoek om toepassing van de prejudiciële spoedprocedure
31      De verwijzende rechter heeft verzocht om toepassing van de prejudiciële spoedprocedure zoals bedoeld in artikel 23 bis van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie en artikel 107 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof.
32      Uit deze bepalingen volgt dat voor de toepassing van deze procedure twee cumulatieve voorwaarden gelden. Ten eerste moeten in de prejudiciële verwijzing uitleggingsvragen aan de orde zijn op het gebied van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht, waarop titel V van het derde deel van het VWEU betrekking heeft. Ten tweede moeten de omstandigheden van het hoofdgeding, zoals beschreven door de verwijzende rechter, wijzen op spoedeisendheid.
33      Wat de eerste voorwaarde betreft, moet worden opgemerkt dat het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing betrekking heeft op de uitlegging van richtlijn 2008/115, die behoort tot de gebieden bedoeld in titel V van het derde deel van het VWEU, die ziet op de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht. Bijgevolg kan dit verzoek volgens de prejudiciële spoedprocedure worden behandeld.
34      Wat de tweede voorwaarde betreft, die betrekking heeft op de spoedeisendheid, moet eraan worden herinnerd dat volgens de rechtspraak van het Hof aan deze voorwaarde met name is voldaan wanneer de betrokkene in het hoofdgeding thans zijn vrijheid is ontnomen en het van de beslechting van dat geding afhangt of zijn bewaring wordt voortgezet, met dien verstande dat de situatie van de betrokkene moet worden beoordeeld zoals die zich voordoet op het tijdstip van het onderzoek van het verzoek om de prejudiciële verwijzing volgens de spoedprocedure te behandelen (arresten van 4 oktober 2024, Bouskoura, C‑387/24 PPU, EU:C:2024:868, punt 33 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 19 juni 2025, Kamekris, C‑219/25 PPU, EU:C:2025:456, punt 26 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
35      In casu komt ten eerste uit de verwijzingsbeslissing naar voren dat GB op 10 april 2025 in bewaring werd gesteld met het oog op zijn verwijdering naar Algerije, zodat hem thans zijn vrijheid is ontnomen.
36      Ten tweede wenst de verwijzende rechter met zijn vragen te vernemen of hij krachtens het Unierecht in het kader van de voorwaarden voor de rechtmatigheid van de inbewaringstelling moet beoordelen of het beginsel van non-refoulement en de andere in artikel 5 van richtlijn 2008/115 genoemde belangen zich verzetten tegen GB’s verwijdering naar Algerije, in welk geval de verwijzende rechter de bewaring van GB moet beëindigen.
37      In die omstandigheden heeft de Tweede kamer van het Hof, op voorstel van de rechter-rapporteur, de advocaat-generaal gehoord, op 21 mei 2025 besloten om het verzoek van de verwijzende rechter om de onderhavige prejudiciële verwijzing volgens de prejudiciële spoedprocedure te behandelen, in te willigen.
Beantwoording van de prejudiciële vragen
Opmerkingen vooraf
38      Volgens vaste rechtspraak is de procedure van artikel 267 VWEU een instrument van samenwerking tussen het Hof en de nationale rechters, dat het Hof in staat stelt de nationale rechters de elementen voor uitlegging van het Unierecht te verschaffen die zij nodig hebben om uitspraak te kunnen doen in de bij hen aanhangige gedingen [zie beschikking van 26 januari 1990, Falciola, C‑286/88, EU:C:1990:33, punt 7, en arrest van 15 april 2021, Belgische Staat (Gegevens die dateren van na het overdrachtsbesluit), C‑194/19, EU:C:2021:270, punt 21].
39      Volgens eveneens vaste rechtspraak is het in het kader van deze procedure van samenwerking de taak van het Hof om de verwijzende rechter een nuttig antwoord te geven aan de hand waarvan deze het bij hem aanhangige geding kan beslechten (zie arrest van 17 juli 1997, Krüger, C‑334/95, EU:C:1997:378, punten 22 en 23). Daartoe dient het Hof zo nodig de hem voorgelegde vraag te herformuleren (zie arresten van 28 november 2000, Roquette Frères, C‑88/99, EU:C:2000:652, punt 18, en 3 juni 2025, Kinsa, C‑460/23, EU:C:2025:392, punt 34).
40      Met zijn vragen verzoekt de verwijzende rechter in essentie om uitlegging van artikel 5, artikel 13, leden 1 en 2, en artikel 15 van richtlijn 2008/115, gelezen in samenhang met verschillende bepalingen van het Handvest.
41      Artikel 13, leden 1 en 2, van richtlijn 2008/115 bepaalt met name dat aan de betrokken onderdaan van een derde land een doeltreffend rechtsmiddel van beroep of bezwaar wordt toegekend dat hij kan aanwenden tegen de in artikel 12, lid 1, van deze richtlijn bedoelde besluiten in het kader van terugkeer, te weten terugkeerbesluiten en, in voorkomend geval, de besluiten betreffende een inreisverbod en de besluiten inzake verwijdering.
42      In casu blijkt evenwel uit de toelichting die door de verwijzende rechter is gegeven dat het hoofdgeding geen betrekking heeft op de rechtmatigheid van een terugkeerbesluit of een ander besluit in het kader van terugkeer in de zin van artikel 13, leden 1 en 2, van richtlijn 2008/115, maar op de rechtmatigheid van de inbewaringstelling van een illegaal verblijvende derdelander met het oog op diens verwijdering ter uitvoering van een definitief geworden terugkeerbesluit.
43      Voor de inbewaringstelling van een illegaal verblijvende onderdaan van een derde land krachtens artikel 15, leden 1 en 2, van richtlijn 2008/115 zijn gemeenschappelijke Unienormen inzake rechterlijke bescherming neergelegd in artikel 15, lid 2, derde alinea, van die richtlijn [zie in die zin arrest van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 82].
44      Bijgevolg is artikel 13, leden 1 en 2, van richtlijn 2008/115 niet relevant voor de beslechting van het hoofdgeding, zodat deze bepaling niet hoeft te worden uitgelegd.
Eerste vraag
45      Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of de artikelen 5 en 15 van richtlijn 2008/115, gelezen in samenhang met artikel 6, artikel 19, lid 2, en artikel 47 van het Handvest, aldus moeten worden uitgelegd dat een nationale rechter die de rechtmatigheid moet toetsen van de inbewaringstelling van een illegaal verblijvende onderdaan van een derde land met het oog op diens verwijdering ter uitvoering van een definitief terugkeerbesluit, verplicht is om – zo nodig ambtshalve – na te gaan of het beginsel van non-refoulement zich verzet tegen die verwijdering.
46      Vooraf moet in herinnering worden geroepen dat het hoofddoel van richtlijn 2008/115 erin is gelegen om een doeltreffend verwijderings- en terugkeerbeleid te ontwikkelen met volledige eerbiediging van de grondrechten en de waardigheid van de betrokkenen, zoals volgt uit de overwegingen 2 en 4 van deze richtlijn [arresten van 19 juni 2018, Gnandi, C‑181/16, EU:C:2018:465, punt 48; 22 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Verwijdering – Medicinale cannabis), C‑69/21, EU:C:2022:913, punt 88, en 17 oktober 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, punt 30].
47      Hieruit volgt dat de lidstaten bij de uitvoering van richtlijn 2008/115, ook wanneer zij bewaringsmaatregelen vaststellen ter voorbereiding van de verwijdering van een illegaal op hun grondgebied verblijvende derdelander, de door het Handvest aan die derdelander toegekende grondrechten moeten eerbiedigen [zie in die zin arrest van 22 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Verwijdering – Medicinale cannabis), C‑69/21, EU:C:2022:913, punt 89].
48      In het licht van deze inleidende opmerkingen moet in de eerste plaats worden benadrukt dat elke bewaring van een onderdaan van een derde land krachtens richtlijn 2008/115 in het kader van een terugkeerprocedure ten gevolge van illegaal verblijf een ernstige inmenging vormt op het in artikel 6 van het Handvest neergelegde recht op vrijheid van de betrokkene [zie in die zin arrest van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 72 en aldaar aangehaalde rechtspraak].
49      Een bewaringsmaatregel bestaat immers in het vasthouden van een persoon op een bepaalde plaats door hem te verplichten permanent op een beperkt en afgesloten terrein te blijven, waardoor hij afgezonderd van de rest van de bevolking wordt vastgehouden en hem zijn bewegingsvrijheid wordt ontnomen [zie in die zin arrest van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 73 en aldaar aangehaalde rechtspraak].
50      Het doel van bewaringsmaatregelen in de zin van richtlijn 2008/115 is niet de vervolging of bestraffing van strafbare feiten, maar de verwezenlijking van de doelstellingen die met deze richtlijn worden nagestreefd op het gebied van terugkeer [zie in die zin arrest van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 74]. De met het oog op verwijdering bevolen bewaring van een illegaal verblijvende derdelander heeft dus alleen tot doel de doeltreffendheid van de terugkeerprocedure te waarborgen en is niet bedoeld als straf (zie in die zin arrest van 10 maart 2022, Landkreis Gifhorn, C‑519/20, EU:C:2022:178, punt 38).
51      Gelet op de ernst van deze inmenging in het in artikel 6 van het Handvest vastgelegde recht op vrijheid en rekening houdend met het belang van dat recht, is de bevoegdheid van de bevoegde nationale autoriteiten om een derdelander in bewaring te stellen strikt afgebakend. Een bewaringsmaatregel kan derhalve alleen worden bevolen of verlengd met inachtneming van algemene en abstracte regels waarin de voorwaarden en de wijze van toepassing ervan zijn vastgelegd [zie in die zin arresten van 10 maart 2022, Landkreis Gifhorn, C‑519/20, EU:C:2022:178, punt 62, en 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 75].
52      De algemene en abstracte regels die middels gemeenschappelijke Unienormen de voorwaarden vastleggen voor de rechtmatigheid van de bewaring van een illegaal verblijvende onderdaan van een derde land in het licht van richtlijn 2008/115, ook uit het oogpunt van artikel 6 van het Handvest, zijn neergelegd in artikel 15 van die richtlijn [zie in die zin arrest van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punten 76 en 77].
53      Artikel 15, lid 1, van die richtlijn bepaalt dat, tenzij in een bepaald geval andere afdoende maar minder dwingende maatregelen doeltreffend kunnen worden toegepast, de lidstaten de onderdaan van een derde land jegens wie een terugkeerprocedure loopt alleen in bewaring houden om zijn terugkeer voor te bereiden en/of om de verwijderingsprocedure uit te voeren, met name indien er risico op onderduiken bestaat of indien deze derdelander de voorbereiding van de terugkeer of de verwijderingsprocedure ontwijkt of belemmert. De bewaring is zo kort mogelijk en duurt niet langer dan de voortvarend uitgevoerde voorbereiding van de verwijdering.
54      Wanneer blijkt dat niet of niet langer is voldaan aan de in artikel 15 van richtlijn 2008/115 vastgestelde voorwaarden voor de rechtmatigheid van de bewaring, moet de betrokkene, zoals de Uniewetgever overigens in artikel 15, lid 2, vierde alinea, en lid 4, van die richtlijn expliciet aangeeft, onmiddellijk worden vrijgelaten [zie in die zin arresten van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 79, en 4 oktober 2024, Bouskoura, C‑387/24 PPU, EU:C:2024:868, punt 44].
55      Aldus wordt de betrokken onderdaan van een derde land overeenkomstig artikel 15, lid 2, vierde alinea, van richtlijn 2008/115 onmiddellijk vrijgelaten als zijn bewaring niet rechtmatig is. Voorts geldt dit overeenkomstig artikel 15, lid 4, van deze richtlijn ook wanneer blijkt dat er wegens juridische of andere overwegingen geen redelijk vooruitzicht op verwijdering meer is, of dat de in artikel 15, lid 1, van die richtlijn bedoelde omstandigheden zich niet meer voordoen.
56      Het oordeel dat er een „redelijk vooruitzicht op verwijdering” in de zin van artikel 15, lid 4, van richtlijn 2008/115 blijft bestaan, vereist dat op het tijdstip dat de rechtmatigheid van de bewaring door de nationale rechter wordt getoetst er, rekening houdend met de termijnen van artikel 15, leden 5 en 6, van die richtlijn, een werkelijk vooruitzicht bestaat dat de verwijdering kan slagen (zie in die zin arresten van 30 november 2009, Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, punt 65, en 5 juni 2014, Mahdi, C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, punt 60) en zonder dat „juridische overwegingen” in de zin van die bepaling zich daartegen verzetten.
57      Bijgevolg moet de bevoegde nationale autoriteit, in het kader van de in artikel 15 van richtlijn 2008/115 vastgestelde voorwaarden voor de rechtmatigheid van de bewaring, met name nagaan of er een redelijk vooruitzicht is op verwijdering van de illegaal verblijvende onderdaan van een derde land dan wel of dergelijke juridische overwegingen zich tegen zijn verwijdering verzetten.
58      In dit verband wordt het begrip „juridische overwegingen” niet gedefinieerd in richtlijn 2008/115. Gelet op de gebruikelijke betekenis ervan, moet worden geoordeeld dat het begrip betrekking heeft op elke rechtsregel die de lidstaten bij de verwijdering van een illegaal verblijvende onderdaan van een derde land in acht moeten nemen.
59      Dit geldt voor artikel 5 van richtlijn 2008/115, dat een algemene regel vormt die de lidstaten in acht moeten nemen bij de tenuitvoerlegging van deze richtlijn. Alle partijen en belanghebbenden die in de onderhavige zaak opmerkingen hebben ingediend, zijn het daar overigens mee eens.
60      Artikel 5 van richtlijn 2008/115 verplicht de bevoegde nationale autoriteit met name om in alle stadia van de terugkeerprocedure het beginsel van non-refoulement te eerbiedigen, dat als grondrecht is gewaarborgd in artikel 18 van het Handvest, gelezen in samenhang met artikel 33 van het Verdrag betreffende de status van vluchtelingen, zoals gewijzigd bij het Protocol betreffende de status van vluchtelingen, alsmede in artikel 19, lid 2, van het Handvest [arresten van 22 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Verwijdering – Medicinale cannabis), C‑69/21, EU:C:2022:913, punt 55, en 17 oktober 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, punt 35].
61      Volgens vaste rechtspraak verbiedt artikel 19, lid 2, van het Handvest, gelezen in samenhang met artikel 4 ervan, in absolute bewoordingen, ongeacht het gedrag van de betrokkene, verwijdering, uitzetting of uitlevering aan een staat waar een ernstig risico bestaat dat deze persoon aan de doodstraf, aan folteringen of aan onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen wordt onderworpen. De lidstaten mogen een vreemdeling dan ook niet verwijderen, uitzetten of uitleveren wanneer er zwaarwegende en op feiten berustende gronden bestaan om aan te nemen dat hij in het land van bestemming een reëel risico zal lopen op door deze twee bepalingen van het Handvest verboden behandelingen (arrest van 17 oktober 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, punt 36 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
62      Wanneer er zwaarwegende en op feiten berustende redenen zijn om aan te nemen dat een illegaal verblijvende derdelander in het land van bestemming zal worden blootgesteld aan een reëel risico op behandelingen die door die bepalingen van het Handvest worden verboden, kan tegen die derdelander geen verwijderingsmaatregel worden uitgevaardigd zolang dat risico voortduurt, zoals overigens uitdrukkelijk is bepaald in artikel 9, lid 1, onder a), van richtlijn 2008/115 [zie in die zin arrest van 22 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Verwijdering – Medicinale cannabis), C‑69/21, EU:C:2022:913, punten 58 en 59].
63      Hetzelfde geldt wanneer tegen de betrokken derdelander een terugkeerbesluit is uitgevaardigd dat deze niet heeft betwist en dat dus definitief is geworden.
64      De bevoegde nationale autoriteit moet namelijk met het beginsel van non-refoulement rekening houden in alle stadia van de procedure, vanaf het moment waarop een terugkeerbesluit wordt vastgesteld tot het moment waarop de uitvoering van dat besluit door de rechter wordt getoetst (zie in die zin arrest van 17 oktober 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, punt 46), ongeacht het gedrag van de betrokken derdelander en met name los van de vraag of hij dat besluit heeft betwist, zoals naar voren komt uit punt 61 van het onderhavige arrest.
65      Bovendien moeten de lidstaten een dergelijke derdelander de mogelijkheid bieden om zich te beroepen op elke wijziging van de omstandigheden die zich na de vaststelling van het terugkeerbesluit heeft voorgedaan en die een aanzienlijke invloed kan hebben op de beoordeling van zijn situatie in het licht van met name artikel 5 van richtlijn 2008/115 (zie in die zin arrest van 17 oktober 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, punt 37 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
66      Hieruit volgt dat wanneer de bevoegde nationale autoriteit een bewaringsmaatregel met het oog op de verwijdering van een illegaal verblijvende derdelander moet gelasten, herzien of verlengen, zij dient na te gaan of het beginsel van non-refoulement zich niet verzet tegen zijn verwijdering.
67      Wat in de tweede plaats het recht van door een lidstaat in bewaring gestelde onderdanen van een derde land op effectieve rechterlijke bescherming betreft, is het vaste rechtspraak dat de lidstaten krachtens artikel 47 van het Handvest moeten zorgen voor effectieve rechterlijke bescherming van de aan het Unierecht ontleende individuele rechten [arrest van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 81].
68      Voor de inbewaringstelling van een illegaal verblijvende onderdaan van een derde land krachtens richtlijn 2008/115 is aan dit recht op effectieve rechterlijke bescherming een concrete invulling gegeven door artikel 15, lid 2, derde alinea, van deze richtlijn, waarin is bepaald dat wanneer de inbewaringstelling is gelast door een administratieve autoriteit, ambtshalve of op verzoek van de betrokkene moet worden voorzien in een spoedige rechterlijke toetsing van de rechtmatigheid van die bewaring [zie in die zin arrest van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punten 82 en 83].
69      Bovendien vereist artikel 15, lid 3, van richtlijn 2008/115 – waarin wordt voorgeschreven dat in het geval van de voortzetting van een bewaringsmaatregel „met redelijke tussenpozen” wordt getoetst of nog steeds is voldaan aan de voorwaarden voor de rechtmatigheid van de bewaring – dat deze toetsing in het geval van een lange periode van bewaring aan controle door een rechterlijke autoriteit wordt onderworpen.
70      Aldus heeft de Uniewetgever gemeenschappelijke procedurele normen vastgesteld die tot doel hebben ervoor te zorgen dat er in elke lidstaat een regeling bestaat die de bevoegde rechterlijke autoriteit in staat stelt om, indien nodig na ambtshalve toetsing, de betrokkene in vrijheid te stellen zodra blijkt dat zijn bewaring niet of niet langer rechtmatig is [arrest van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 86].
71      Wil een dergelijke beschermingsregeling daadwerkelijk de naleving verzekeren van de strikte voorwaarden die gelden voor rechtmatigheid van een bewaringsmaatregel als bedoeld in richtlijn 2008/115, dan moet de bevoegde rechterlijke autoriteit kunnen beslissen over elk relevant feitelijk en juridisch element om de rechtmatigheid te beoordelen. Daartoe moet zij rekening kunnen houden met de feitelijke omstandigheden en de bewijzen die zijn aangevoerd door de administratieve autoriteit die de aanvankelijke bewaring heeft gelast. Zij moet ook rekening kunnen houden met de feiten, bewijzen en opmerkingen die haar eventueel ter kennis zijn gebracht door de betrokkene. Zij moet ook elke andere voor haar beslissing relevante omstandigheid kunnen onderzoeken indien zij dat nodig acht. De bevoegdheden waarover zij bij een toetsing beschikt, kunnen in geen geval beperkt zijn tot louter de omstandigheden die door de administratieve autoriteit zijn aangevoerd [arrest van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 87 en aldaar aangehaalde rechtspraak].
72      Gelet op het belang van het recht op vrijheid, de ernst van de inmenging in dat recht die voortvloeit uit de bewaring van personen om andere redenen dan de vervolging of bestraffing van strafbare feiten en de eis – die duidelijk naar voren komt in de door de Uniewetgever neergelegde gemeenschappelijke normen – om te zorgen voor een hoog niveau van rechtsbescherming waardoor wordt voldaan aan het absolute vereiste om de betreffende persoon in vrijheid te stellen wanneer niet of niet langer aan de voorwaarden voor de rechtmatigheid van de bewaring wordt voldaan, moet de bevoegde rechterlijke autoriteit bovendien rekening houden met alle haar ter kennis gebrachte, met name feitelijke, omstandigheden, zoals aangevuld of verduidelijkt in het kader van door haar naar nationaal recht nodig geachte procedurele maatregelen, en moet zij op basis daarvan, in voorkomend geval, de niet-naleving van een uit het Unierecht voortvloeiende rechtmatigheidsvoorwaarde vaststellen, ook al heeft de betrokkene daar niet op gewezen. Deze verplichting doet niet af aan de verplichting voor de rechterlijke autoriteit, die aldus een dergelijke rechtmatigheidsvoorwaarde ambtshalve aan de orde stelt, om elk van de partijen uit te nodigen om hun mening over deze voorwaarde kenbaar te maken overeenkomstig het beginsel van hoor en wederhoor [arrest van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 88].
73      Om die redenen, en gelet op de in de punten 54 tot en met 66 van het onderhavige arrest genoemde redenen, moet worden geoordeeld dat de rechterlijke autoriteit die bevoegd is om toezicht te houden op de inbewaringstelling of de voortzetting van de bewaring van een illegaal verblijvende onderdaan van een derde land, zich er zo nodig ambtshalve van moet vergewissen dat het beginsel van non-refoulement zich niet verzet tegen de verwijdering van die derdelander. Ingeval zij tot de slotsom komt dat dit beginsel zich verzet tegen de verwijdering, is zij overeenkomstig artikel 15, lid 2, vierde alinea, en lid 4, van richtlijn 2008/115 verplicht die derdelander onmiddellijk in vrijheid te stellen.
74      Uit het voorgaande volgt ook dat een nationale regel of praktijk op grond waarvan de eerbiediging van het beginsel van non-refoulement slechts volledig kan worden onderzocht in het kader van een procedure inzake internationale bescherming, in strijd is met de artikelen 5 en 15 van richtlijn 2008/115, gelezen in samenhang met artikel 19, lid 2, van het Handvest. Deze richtlijn, met inbegrip van artikel 5 ervan, is immers van toepassing op elke illegaal verblijvende derdelander, ongeacht de redenen die aan die situatie ten grondslag liggen (zie in die zin arresten van 3 juni 2021, Westerwaldkreis, C‑546/19, EU:C:2021:432, punt 45, en 17 oktober 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, punten 32 en 40).
75      Anders dan de Nederlandse regering ter terechtzitting voor het Hof heeft betoogd, kan van GB dus niet worden verlangd dat hij een verzoek om internationale bescherming indient teneinde de volledige eerbiediging van het beginsel van non-refoulement als bedoeld in artikel 5 van richtlijn 2008/115, gelezen in samenhang met artikel 19, lid 2, van het Handvest, te kunnen doen gelden (zie naar analogie arrest van 17 oktober 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, punt 41).
76      Gelet op een en ander moet op de eerste vraag worden geantwoord dat de artikelen 5 en 15 van richtlijn 2008/115, gelezen in samenhang met artikel 6, artikel 19, lid 2, en artikel 47 van het Handvest, aldus moeten worden uitgelegd dat een nationale rechter die de rechtmatigheid moet toetsen van de inbewaringstelling van een illegaal verblijvende onderdaan van een derde land met het oog op diens verwijdering ter uitvoering van een definitief terugkeerbesluit, verplicht is om – zo nodig ambtshalve – na te gaan of het beginsel van non-refoulement zich verzet tegen die verwijdering.
Tweede vraag
77      Met zijn tweede vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of de artikelen 5 en 15 van richtlijn 2008/115, gelezen in samenhang met de artikelen 6 en 7, artikel 24, lid 2, en artikel 47 van het Handvest, aldus moeten worden uitgelegd dat een nationale rechter die de rechtmatigheid moet toetsen van de inbewaringstelling van een illegaal verblijvende onderdaan van een derde land met het oog op diens verwijdering ter uitvoering van een definitief terugkeerbesluit, verplicht is om – zo nodig ambtshalve – na te gaan of het belang van het kind en het familie- en gezinsleven, bedoeld in respectievelijk artikel 5, onder a) en b), van deze richtlijn, zich verzetten tegen die verwijdering.
78      In dit verband zij eraan herinnerd dat uit de motivering van het antwoord op de eerste vraag volgt dat de rechterlijke autoriteit die bevoegd is om toezicht te houden op de inbewaringstelling of de voortzetting van de bewaring van een illegaal verblijvende onderdaan van een derde land krachtens artikel 15 van richtlijn 2008/115, zo nodig ambtshalve moet vaststellen dat niet is voldaan aan de in dat artikel 15 gestelde voorwaarden voor de rechtmatigheid van de bewaring. In het kader van deze voorwaarden voor rechtmatigheid dient zij onder meer na te gaan of er nog een redelijk vooruitzicht is op verwijdering van de betrokken derdelander en er geen juridische overwegingen zijn die zich tegen zijn verwijdering verzetten.
79      Artikel 5 van richtlijn 2008/115, dat – zoals in punt 59 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht – een algemene regel vormt die de lidstaten in acht moeten nemen bij de tenuitvoerlegging van deze richtlijn en dat met name onder „juridische overwegingen” in de zin van artikel 15, lid 4, van die richtlijn valt, verplicht de lidstaten om naar behoren rekening te houden met het belang van het kind, het familie- en gezinsleven en de gezondheidstoestand van de betrokken derdelander. Net als met het beginsel van non-refoulement moet met deze belangen in alle stadia van de terugkeerprocedure naar behoren rekening worden gehouden, met name op het moment waarop een terugkeerbesluit, een besluit betreffende een inreisverbod of een verwijderingsmaatregel wordt vastgesteld [zie in die zin arresten van 8 mei 2018, K.A. e.a. (Gezinshereniging in België), C‑82/16, EU:C:2018:308, punt 104; 14 januari 2021, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Terugkeer van een niet-begeleide minderjarige), C‑441/19, EU:C:2021:9, punt 44; 22 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Verwijdering – Medicinale cannabis), C‑69/21, EU:C:2022:913, punt 91, en 27 april 2023, M.D. (Inreisverbod voor Hongarije), C‑528/21, EU:C:2023:341, punten 89‑91], of bij bewaring met het oog op verwijdering.
80      Hieruit volgt dat het aan de bevoegde rechterlijke autoriteit staat om bij het onderzoek van de voorwaarden voor de rechtmatigheid van de bewaring – zo nodig ambtshalve – na te gaan of die belangen zich verzetten tegen, ten eerste, de bewaring als zodanig van de betrokken illegaal verblijvende derdelander en, ten tweede, diens verwijdering ter uitvoering van een definitief terugkeerbesluit.
81      Deze uitlegging vindt steun in de met artikel 5 van richtlijn 2008/115 nagestreefde doelstelling. Zoals wordt bevestigd in de overwegingen 22 en 24 van deze richtlijn, strekt deze bepaling er immers toe om in het kader van de door deze richtlijn vastgestelde terugkeerprocedure te waarborgen dat verschillende grondrechten, waaronder het recht op een familie- en gezinsleven en de grondrechten van het kind, zoals neergelegd in respectievelijk de artikelen 7 en 24 van het Handvest, worden geëerbiedigd. Daaruit volgt dat dit artikel 5, gelet op de daarmee nagestreefde doelstelling, niet restrictief mag worden uitgelegd [zie in die zin arrest van 11 maart 2021, Belgische Staat (Terugkeer van de ouder van een minderjarige), C‑112/20, EU:C:2021:197, punt 35].
82      Anders dan de in artikel 4 van het Handvest verankerde bescherming tegen onmenselijke en vernederende behandeling, zijn de door de artikelen 7 en 24 van het Handvest gewaarborgde rechten evenwel niet absoluut en kunnen zij dus worden beperkt onder de voorwaarden van artikel 52, lid 1, van het Handvest [arrest van 22 februari 2022, Commissaris-Generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (Eenheid van het gezin – Reeds toegekende bescherming), C‑483/20, EU:C:2022:103, punt 36].
83      Daarnaast zij eraan herinnerd dat op de illegaal verblijvende derdelander een plicht tot loyale samenwerking rust die hem gebiedt om de bevoegde nationale autoriteit onverwijld in kennis te stellen van relevante ontwikkelingen in zijn familie- en gezinsleven [zie in die zin arrest van 8 mei 2018, K.A. e.a. (Gezinshereniging in België), C‑82/16, EU:C:2018:308, punten 103‑105].
84      Gelet op een en ander moet op de tweede vraag worden geantwoord dat de artikelen 5 en 15 van richtlijn 2008/115, gelezen in samenhang met de artikelen 6 en 7, artikel 24, lid 2, en artikel 47 van het Handvest, aldus moeten worden uitgelegd dat een nationale rechter die de rechtmatigheid moet toetsen van de inbewaringstelling van een illegaal verblijvende onderdaan van een derde land met het oog op diens verwijdering ter uitvoering van een definitief terugkeerbesluit, verplicht is om – zo nodig ambtshalve – na te gaan of het belang van het kind en het familie- en gezinsleven, bedoeld in respectievelijk artikel 5, onder a) en b), van deze richtlijn, zich verzetten tegen die verwijdering.
Kosten
85      Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof (Tweede kamer) verklaart voor recht:
1)      De artikelen 5 en 15 van richtlijn 2008/115/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 2008 over gemeenschappelijke normen en procedures in de lidstaten voor de terugkeer van onderdanen van derde landen die illegaal op hun grondgebied verblijven, gelezen in samenhang met artikel 6, artikel 19, lid 2, en artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie,
moeten aldus worden uitgelegd dat
een nationale rechter die de rechtmatigheid moet toetsen van de inbewaringstelling van een illegaal verblijvende onderdaan van een derde land met het oog op diens verwijdering ter uitvoering van een definitief terugkeerbesluit, verplicht is om – zo nodig ambtshalve – na te gaan of het beginsel van non-refoulement zich verzet tegen die verwijdering.
2)      De artikelen 5 en 15 van richtlijn 2008/115, gelezen in samenhang met de artikelen 6 en 7, artikel 24, lid 2, en artikel 47 van het Handvest,
moeten aldus worden uitgelegd dat
een nationale rechter die de rechtmatigheid moet toetsen van de inbewaringstelling van een illegaal verblijvende onderdaan van een derde land met het oog op diens verwijdering ter uitvoering van een definitief terugkeerbesluit, verplicht is om – zo nodig ambtshalve – na te gaan of het belang van het kind en het familie- en gezinsleven, bedoeld in respectievelijk artikel 5, onder a) en b), van deze richtlijn, zich verzetten tegen die verwijdering.
Jürimäe
Lenaerts
Gavalec
Csehi
Schalin
Uitgesproken ter openbare terechtzitting te Luxemburg op 4 september 2025.
De griffier
De kamerpresident
A. Calot Escobar
K. Jürimäe
*      Procestaal: Nederlands.
i      Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.