62008CC0507_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
1. Permezz ta’ rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu ppreżentat skont l-Artikolu 108(2) TFUE, il-Kummissjoni tilmenta li r-Repubblika Slovakka ma rkupratx għajnuna mill-Istat li l-Kummissjoni qieset li kienet inkompatibbli mas-suq komuni u li ħadet il-forma ta’ kanċellament ta’ dejn fiskali favur il-kumpannija Frucona Košice a.s. (iktar ’il quddiem “Frucona”) fil-kuntest ta’ ftehim mal-kredituri approvat b’deċiżjoni ġudizzjarja li saret res judicata . Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja reġgħet għandha quddiemha d-diffikultà dwar sa fejn jestendi l-obbligu li għandhom l-Istati Membri li jirkupraw l-għajnuna li tkun ġiet iddikjarata illegali mill-Kummissjoni. B’mod iktar speċifiku, f’dan il-każ hemm il-kwistjoni dwar jekk huwiex possibbli li n-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu jiġi ġġustifikat minħabba l-eżistenza ta’ deċiżjonijiet ġudizzjarji nazzjonali li jkunu res judicata, li jrendu impossibbli l-irkupru tal-għajnuna taħt il-liġi nazzjonali.
I – Il-fatti
2. Permezz tad-Deċiżjoni tas-7 ta’ Ġunju 2006 dwar l-għajnuna mill-Istat C 25/05 (ex NN 21/05) li ġiet implementata mir-Repubblika Slovakka għal Frucona (2), il-Kummissjoni kkonstatat li l-miżuri adottati mir-Repubblika Slovakka favur Frucona kienu jikkostitwixxu għajnuna mill-Istat li hija inkompatibbli mas-suq komuni.
3. Minn dik id-deċiżjoni jirriżulta b’mod ċar li Frucona, li hija impriża li topera fis-settur tal-produzzjoni tal-ispirti, likuri, xorb mhux alkoħoliku, frott u ħaxix fil-laned, u ħall, irċeviet għajnuna mill-Istat li tikkonsisti fil-kanċellament ta’ dejn fiskali fl-ammont ta’ SKK 416 515 990 (EUR 11-il miljun) min-naħa tal-uffiċċju tat-taxxa lokali ta’ Košice fil-kuntest ta’ “ftehim” konkluż minn dik l-impriża mal-kredituri tagħha skont il-proċedura stabbilita fil-Liġi 328/91 fuq il-falliment u l-ftehim mal-kredituri li, l-istess bħall-proċedura tal-falliment, hija intiża li tirregola s-sitwazzjoni finanzjarja ta’ kumpanniji midjuna. L-għan ta’ dik il-proċedura, mibdija mill-kumpannija midjuna, huwa li jintlaħaq ftehim mal-kredituri fejn il-kumpannija tħallas parti mid-dejn tagħha inkambju għall-kanċellament tal-bqija tad-dejn. Il-ftehim irid dejjem jiġi approvat mill-qorti li tkun qiegħda tikkontrolla l-proċedura.
4. Fit-8 ta’ Marzu 2004, Frucona ppreżentat quddiem il-Krajský súd de Košice, il-qorti kompetenti reġjonali, il-ftehim propost li kien jirrigwarda diversi djun, inkluż dejn fiskali li jirrigwarda dazju fuq l-akoħol. Il-proċedura tal-ftehim ġiet awtorizzata minn dik il-qorti, bl-approvazzjoni tal-uffiċċju tat-taxxa, fl-14 ta’ Lulju 2004. L-awtorizzazzjoni tal-qorti reġjonali ġiet ikkonfermata sussegwentement min-Najvyšší súd tar-Repubblika (3) permezz ta’ deċiżjoni tal-25 ta’ Ottubru 2004.
5. Skont il-ftehim, Frucona kellha tħallas lura 35 % mid-dejn fi żmien xahar, mentri l-kredituri kellhom jaħfru l-65 % li jibqa’. Id-dejn fiskali ta’ Frucona tela’ għal total ta’ SKK 640 793 831 (EUR 16.86 miljun). Skont il-ftehim, l-uffiċċju tat-taxxa kellu dritt jirkupra SKK 224 277 841 (EUR 5.86 miljun), bir-riżultat li t-taxxa kkanċellata kienet tammonta għal SKK 416 515 990 (EUR 11-il miljun). Għandu jiġi nnutat li malli Frucona ħallset l-ammonti miftiehma, hija kompliet bin-negozju tagħha.
6. Wara li l-Kummissjoni eżaminat il-kanċellament tat-taxxa inkwistjoni, hija kkonkludiet li (a) l-uffiċċju tat-taxxa kien f’pożizzjoni legali u finanzjarja iktar favorevoli mill-kredituri privati, u (b) ir-Repubblika Slovakka kienet ikkonċediet il-kanċellament tat-taxxa lil Frucona, b’mod illegali. B’mod iktar speċifiku, fid-deċiżjoni tagħha tas-7 ta’ Ġunju 2006, il-Kummissjoni sostniet:
“Artikolu 1
L-għajnuna mill-Istat li r-Repubblika Slovakka allokat lil [Frucona], fl-ammont ta’ [SKK] 416 515 990, hija inkompatibbli mas-suq komuni.
Artikolu 2
1. Ir-Repubblika Slovakka għandha tieħu l-miżuri neċessarji kollha sabiex tirkupra mingħand il-benefiċjarja li ġiet allokata lilha illegalment kif imsemmi fl-Artikolu 1.
2. L-irkupru għandu jsir mingħajr dewmien u skont il-proċeduri stabbiliti taħt id-dritt nazzjonali sa fejn dawn jippermettu l-eżekuzzjoni immedjata u effettiva ta’ din id-deċiżjoni.
3. L-ammont li għandu jiġi rkuprat għandu jkollu imgħax b’effett mid-data li fiha ngħata lil Frucona Košice a.s. sad-data meta dan jiġi fil-fatt irkuprat.
4. L-imgħax għandu jiġi kkalkolat skont id-dispożizzjonijiet stabbiliti fil-Kapitolu V tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 794/2004, tal-21 ta’ April 2004, li jimplementa r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 659/1999 [...] Ir-rata tal-imgħax għandha tiġi kkalkolata b’mod kompost matul il-perijodu kollu msemmi fis-subparagrafu (3).
Artikolu 3
Ir-Repubblika Slovakka għandha tinforma lill-Kummissjoni bil-miżuri li jkunu ttieħdu sabiex teżegwixxi din id-deċiżjoni u dan fi żmien xahrejn min-notifika tagħha. Hija għandha tipprovdi informazzjoni permezz tal-kwestjonarju fl-Anness I ta’ din id-deċiżjoni”[traduzzjoni mhux uffiċjali].
7. Fit-12 ta’ Jannar 2007, Frucona ressqet kawża quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza (li issa saret il-Qorti Ġenerali) fejn talbet l-annullament tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni, iżda ma talbitx għal miżuri provviżorji. Ir-Repubblika Slovakka, min-naħa tagħha, ma ressqet ebda kawża. Is-sentenza f’dawk il-proċeduri, li għalihom inżammet seduta f’Diċembru 2009, għadha ma ngħatatx.
8. Għal dak li jirrigwarda l-miżuri ta’ eżekuzzjoni adottati mir-Repubblika Slovakka, fl-4 ta’ Lulju 2006, l-uffiċċju tat-taxxa talab lil Frucona tħallas lura l-għajnuna illegali flimkien mal-imgħax fi żmien tmint ijiem. Peress li Frucona naqset milli tikkonforma ruħha ma’ dik it-talba, l-uffiċċju tat-taxxa ressaq kawża quddiem il-Qorti tad-Distrett ta’ Košice II fil-21 ta’ Lulju 2006.
9. Permezz ta’ sentenza tal-11 ta’ Ġunju 2007, il-Qorti tad-distrett ta’ Košice II ċaħdet il-kawża ppreżentata mill-uffiċċju tat-taxxa abbażi tal-fatt li Frucona ma kinitx obbligata tħallas l-għajnuna lura. Il-qorti ddeċidiet li: (a) id-dejn ta’ Frucona mal-awtoritajiet fiskali kien spiċċa ex lege
meta l-ammont dovut kien tħallas taħt il-kundizzjonijiet stabbiliti fil-ftehim mal-kredituri; (b) minkejja li l-Kummissjoni kienet eżiġiet li r-Repubblika Slovakka tieħu l-miżuri neċessarji kollha sabiex tirkupra l-għajnuna, dan ma tax id-dritt lill-awtoritajiet fiskali jitolbu lil benefiċjarja tħallasha lura; u (ċ) ma jistax jiġi aċċettat li l-benefiċjarja tal-għajnuna tkun meħtieġa direttament mil-liġi tħallasha lura, peress li l-Artikolu 26(1) tal-Liġi 231/1999 Rec. jippresupponi li l-benefiċjarja tkun taf li hija tkun ingħatat l-għajnuna u, minħabba li l-awtoritajiet fiskali jkunu aġixxew fil-limiti tal-liġi, il-benefiċjarja ma tistax tkun taf li hija ngħatat għajnuna illegali.
10. Id-deċiżjoni tal-Qorti tad-Distrett kienet ikkonfermata b’sentenza tal-Qorti Reġjonali ta’ Košice fil-21 ta’ April  2008, fejn, minbarra li qablet mar-raġunament tal-qorti inferjuri, il-Qorti Reġjonali osservat li: (a) id-deċiżjoni li tikkonċerna l-ftehim mal-kredituri ma tistax tiġi mistħarrġa peress li kienet res judicata ; (b) il-Kummissjoni naqset milli tosserva d-dispożizzjonijiet tal-liġi nazzjonali li jsolvu l-kunflitt bejn proċeduri li jirrigwardaw il-ftehim u oħrajn ta’ eżekuzzjoni; u (ċ) il-prinċipju ta’ indipendenza tal-ġudikatura jsostni, inter alia, il-prinċipju li l-evalwazzjoni tal-fatti ma tistax tiġi riveduta; li b’konformità ma’ dan il-qrati nazzjonali – abbażi ta’ provi ta’ perizja li l-Kummissjoni, allegatament, ma kellhiex għad-dispożizzjoni tagħha – ikkonkludew li l-ammont tal-kreditu tal-awtoritajiet fiskali stabbilit fil-ftehim bejn il-kredituri kien proporzjonat.
11. B’ittra tat-2 ta’ Lulju 2008, l-awtoritajiet fiskali staqsew lill-Konsulent Legali tal-Istat tar-Repubblika Slovakka biex jippreżenta appell straordinarju. Fir-rikors tagħha, il-Kummissjoni tgħid li ma għandhiex informazzjoni iktar dettaljata fuq il-kwistjoni.
12. Matul il-proċeduri, il-Kummissjoni insistiet ripetutament fuq l-eżekuzzjoni immedjata u effettiva tad-deċiżjoni tagħha, u lmentat li l-awtoritajiet Slovakki, minflok ipproċedew bl-eżekuzzjoni tagħha mill-ewwel taħt id-dritt nazzjonali, iddeċidew li l-kwistjoni kellha tiġi ppreżentata quddiem korp ġudizzjarju.
13. Bi tweġiba għal dan, l-awtoritajiet Slovakki essenzjalment ippreżentaw żewġ argumenti prinċipali: (A) Il-proċeduri ġudizzjarji kienu indispensabbli biex tiġi rkuprata l-għajnuna peress li d-dritt Slovakk ma jipprovdix bażi legali biex jiġi rkuprat dejn dovut lill-awtoritajiet fiskali li jkun ġie kkanċellat fil-kuntest ta’ ftehim mal-kredituri, u għaldaqstant kien hemm bżonn ta’ strument li jippermetti l-eżekuzzjoni ta’ dan. Taħt id-dritt Slovakk, deċiżjoni amministrattiva ta’ uffiċċju tat-taxxa ma tistax “tannulla” deċiżjoni tal-qorti responsabbli mill-kontroll tal-ftehim ta’ Frucona mal-kredituri tagħha. (B) Id-deċiżjoni tal-Kummissjoni ma kinitx torbot direttament lil Frucona, iżda peress li kienet indirizzata lir-Repubblika Slovakka, hija kienet teħtieġ li din tal-aħħar tieħu l-miżuri neċessarji kollha biex tirkupra l-għajnuna mogħtija illegalment. Għaldaqstant, peress li d-deċiżjoni tal-Kummissjoni kienet deċiżjoni amministrattiva “barranija”, hija ma ħolqitx obbligu fuq Frucona biex tħallas l-għajnuna lura, u għaldaqstant id-deċiżjoni tal-Kummissjoni ma setgħetx tiġi nfurzata fuq livell nazzjonali.
14. Wara d-diversi skambji ta’ korrispondenza u noti ta’ tfakkir wara l-iskadenza tat-terminu ta’ xahrejn previst mid-deċiżjoni għall-komunikazzjoni tal-miżuri meħuda u intenzjonati għall-eżekuzzjoni tagħha, il-Kummissjoni, peress li qieset li r-Repubblika Slovakka kienet għadha ma pproċedietx għall-eżekuzzjoni immedjata u effettiva tad-deċiżjoni, iddeċidiet li tippreżenta dan ir-rikors.
II – L-argumenti tal-partijiet
15. Il-Kummissjoni tibda billi tfakkar il-ġurisprudenza fejn jingħad li t-tneħħija ta’ għajnuna illegali permezz tal-irkupru tal-ammont ta’ dik l-għajnuna hija l-konsegwenza loġika tal-konstatazzjoni tal-illegalità tagħha (sentenzi Il-Belġju vs Il-Kummissjoni (4) u L-Italja vs Il-Kummissjoni (5) ). Il-Kummissjoni tibbaża ruħha wkoll fuq il-ġurisprudenza fejn jingħad li l-obbligu tal-Istati Membri fir-rigward tal-kanċellament tal-għajnuna li l-Kummissjoni tkun ikkunsidrat li hija inkompatibbli mas-suq komuni huwa intiż li jwassal għall-i status quo ante, u dan peress li sakemm il-benefiċjarju tal-għajnuna jkun għadu ma ħallashiex lura, huwa jibbenefika minn vantaġġ indebitu (sentenza Il-Kummissjoni vs Franza (6) ).
16. Filwaqt li tinvoka l-Artikolu 288 TFUE, il-Kummissjoni tenfasizza n-natura vinkolanti tad-deċiżjoni u l-konsegwenzi tagħha li jolqtu lill-Istat Membru destinatarju tagħha (sentenza Il-Kummissjoni vs Spanja (7) ) u tenfasizza li minkejja li għaddew iktar minn 29 xahar minn meta l-awtoritajiet Slovakki rċevew id-deċiżjoni, l-għajnuna mogħtija lil Frucona għadha ma ġietx irkuprata, bil-konsegwenza li Frucona għadha tibbenefika minn vantaġġ li d-deċiżjoni kienet speċifikament intiża li tneħħi.
17. Konsegwentement, il-Kummissjoni ssostni li r-Repubblika Slovakka naqset milli twettaq l-obbligi li hija għandha taħt id-deċiżjoni u taħt l-Artikolu 14(3) tar-Regolament (KE) Nru 659/1999, u li mhuwiex biżżejjed li, kif isostnu l-awtoritajiet nazzjonali, huma ħadu l-miżuri kollha xierqa biex jiżguraw l-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni, u dan peress li dak li hu meħtieġ hu li l-metodi użati għandhom iwasslu għall-eżekuzzjoni immedjata u effettiva tagħha. Fi kwalunkwe każ, l-applikazzjoni tal-proċeduri nazzjonali għall-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni hija suġġetta għall-kundizzjoni li dawn jippermettu l-eżekuzzjoni immedjata u effettiva tal-istess deċiżjoni (sentenzi Il-Kummissjoni vs Franza, punt 49, u Il-Kummissjoni vs Il-Greċja (8) ).
18. Il-Kummissjoni tosserva li peress li ma hemm ebda deċiżjoni tal-Qorti Ġenerali li tordna s-sospensjoni tad-deċiżjoni kkontestata skont l-Artikolu 278 TFUE (li ma seħħitx minħabba li la Frucona u lanqas l-awtoritajiet Slovakki ma talbu tali miżura), ir-rikors għal annullament li jinsab pendenti quddiem dik il-Qorti ma jaffettwax l-infurzabbiltà tad-deċiżjoni li ma ġietx implementata. Il-Kummissjoni ssostni li, f’dan il-każ, ir-raġunijiet mogħtija mill-qrati nazzjonali jostakolaw l-eżekuzzjoni effettiva u immedjata tad-deċiżjoni u l-Kummissjoni tikkritika b’mod partikolari l-argument li Frucona ma setgħetx tkun taf li l-kanċellament ta’ parti mid-dejn tagħha kien jammonta għal għajnuna mill-Istat peress li, apparti l-fatt li l-injoranza tal-liġi hija irrelevanti fil-kuntest tal-għajnuna mill-Istat (sentenza Il-Ġermanja vs Il-Kummissjoni (9) ) il-verżjoni tal-Liġi 231/1999 li kienet fis-seħħ fiż-żmien tal-fatti, li fuqha bbażaw ruħhom l-awtoritajiet Slovakki, tittratta l-għoti ta’ tnaqqis tat-taxxa bl-istess mod bħallikieku kien tip ta’ għajnuna mill-Istat indiretta.
19. Il-Kummissjoni lanqas ma taċċetta l-argument li d-dejn fiskali kien spiċċa ex lege, peress li bil-fatt li dawk l-awtoritajiet ċaħdu li jeżisti d-dejn, ċaħdu wkoll l-effett dirett tad-deċiżjoni, u għaldaqstant naqsu milli jieħdu inkunsiderazzjoni l-ġurisprudenza stabbilita (sentenzi Carmine Capolongo vs Azienda Agricole Maya (10) u Steinike & Weinling vs Ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja (11) ).
20. Il-Kummissjoni ssostni wkoll li huwa irrilevanti li l-qrati nazzjonali, fl-eżerċizzju tal-indipendenza tagħhom, qiesu ċerti provi ta’ perizja b’mod li, bħala l-uniċi qrati li għandhom kompetenza li jevalwaw il-fatti, wassluhom biex jikkonkludu li l-ammont tad-dejn fiskali milqut bil-ftehim mal-kredituri kien proporzjonat. Il-Kummissjoni ssostni, mill-banda l-oħra, li wara li għajnuna mill-Istat tinsab li hija illegali, ir-rwol tal-awtoritajiet nazzjonali huwa limitat għall-implementazzjoni tad-deċiżjoni li twassal għal dik il-konstatazzjoni, mingħajr ebda diskrezzjoni oħra (sentenza Alcan Deutschland (12), punt 34).
21. Barra minn hekk, il-Kummissjoni ma taqbilx li l-forza ta’ res judicata
li jiksbu d-deċiżjonijiet ġudizzjarji li ngħataw f’dan il-każ hija raġuni li għandha tittieħed inkunsiderazzjoni u li tista’ tiġġustifika l-ksur inkwistjoni; f’dan ir-rigward, il-Kummissjoni tiċċita l-ġurisprudenza stabbilita fis-sentenza Lucchini (13) u tosserva li l-awtoritajiet ġudizzjarji Slovakki lanqas biss ikkummentaw fuq din il-ġurisprudenza.
22. Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni ssostni li l-prinċipju ta’ ekwivalenza ma ġiex osservat f’dan il-każ, peress li d-deċiżjoni tagħha ma bbenefikatx mill-infurzabbiltà li, jista’ jitqies, hija karatteristika tal-atti tal-awtoritajiet fiskali Slovakki. Għaldaqstant, l-effett tal-proċedura biex tinkiseb awtorizzazzjoni għall-eżekuzzjoni permezz tal-qorti kien li d-deċiżjoni ma setgħetx tiġi eżegwità bl-istess mod bħad-deċiżjonijiet nazzjonali.
23. Fid-difiża tagħha, ir-Repubblika Slovakka ssostni li, b’kuntrast ma’ dak li sostniet il-Kummissjoni, mill-interpretazzjoni litterali tal-Artikolu 2(1) u (2) tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni, b’mod speċifiku mill-użu tal-kelma “vymáhanie” (“récuperation” fil-verżjoni Franċiża) minflok “vymoženie” (“recouvrement” fil-verżjoni Franċiża), ma jirriżultax li r-Repubblika Slovakka kienet effettivament meħtieġa tirkupra l-għajnuna fit-terminu stabbilit; mill-banda l-oħra, hija kienet meħtieġa sempliċement tieħu l-miżuri neċessarji kollha biex tirkupraha, ħaġa li fil-fatt għamlet billi applikat il-proċeduri fiskali u ġudizzjarji xierqa, inkluż talba għal appell straordinarju li ntbagħtet mill-uffiċċju tat-taxxa lill-Konsulent Legali tal-Istat fit-2 ta’ Lulju 2008, li tidher li turi li dan tal-aħħar kien qiegħed jaħdem fuq dak l-appell fid-data li fiha ġiet ippreżentata r-risposta tar-Repubblika Slovakka fir-reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja (fit-8 ta’ Jannar 2009).
24. Ir-Repubblika Slovakka ssostni li f’dan il-każ jeżistu fatturi li jagħmluh differenti ħafna mill-każijiet tas-soltu li jirrigwardaw l-għajnuna mill-Istat. L-ewwel nett, l-għajnuna ngħatat abbażi ta’ deċiżjoni ta’ awtorità ġudizzjarja, u mhux amministrattiva, liema deċiżjoni saret res judicata ; dan jipprekludi l-applikazzjoni tal-ġurisprudenza stabbilita fis-sentenza Lucchini, sentenza li, fi kwalunkwe każ, ingħatat wara li r-Repubblika Slovakka ħadet l-ewwel passi biex tirkupra l-għajnuna. Fit-tieni lok, peress li skont id-deċiżjoni, il-korp amministrattiv li jkun ta l-għajnuna huwa responsabbli mill-irkupru tagħha, ma huwiex possibbli li jiġi kkonstatat (u d-dritt tal-Unjoni Ewropea ma jagħmilx dan) li dan il-korp għandu jannulla deċiżjoni ġudizzjarja finali. Lanqas ma jkun xieraq li dan isir meta sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tkun trid tiġi applikata b’effett retroattiv (ħlief għal każijiet fejn ikunu sodisfatti l-kundizzjonijiet eċċezzjonali biex jiġi skartat prinċipju daqstant importanti għaċ-ċertezza legali daqs kemm hija l-intanġibbiltà ta’ sentenza finali; Kühne u Heitz (14), u Kapferer (15) ), b’mod li l-Kummissjoni tixtieq tagħti effetti lid-deċiżjoni tagħha li, fil-prinċipju, lanqas ma għandhom is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja.
25. Għaldaqstant, fil-fehma tar-Repubblika Slovakka, ma kienx possibbli li tintuża proċedura differenti minn dik li ntużat, jiġifieri, il-ftuħ ta’ proċeduri kontra Frucona. Dak il-metodu ta’ rkupru ma jikkostitwixxix ksur tal-prinċipju ta’ ekwivalenza: skont ir-Repubblika Slovakka, dak l-argument mhux biss huwa bbażat fuq asserzjonijiet ġenerali u impreċiżi, iżda għandu jiġi miċħud ukoll peress li l-irkupru tal-għajnuna għandu jkun kompatibbli mal-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali tal-Istati Membri. Fl-aħħar nett, id-deċiżjoni ma tistax tikkostitwixxi strument li jippermetti l-eżekuzzjoni minħabba li (a) hija indirizzata lil Stat Membru u mhux lil individwu; (b) ma torbotx lill-benefiċjarju tal-għajnuna imma lill-Istat li taha; u (ċ) hija nieqsa mill-preċiżjoni meħtieġa biex tkun strument li tippermetti l-eżekuzzjoni. Barra minn hekk, l-awtoritajiet Slovakki josservaw li l-għan tal-prinċipju ta’ ekwivalenza huwa l-protezzjoni tad-drittijiet tal-individwi iktar milli l-obbligi tal-Istati Membri fil-konfront tal-Kummissjoni.
26. Fir-risposta tagħha, il-Kummissjoni ċaħdet l-argument li tressaq mill-awtoritajiet Slovakki dwar l-interpretazzjoni litterali tad-deċiżjoni, u argumentat li ma hemmx dubju li kien id-dmir tagħhom li jiżguraw l-irkupru tal-għajnuna fit-terminu indikat, sakemm ma kienx hemm ċirkustanzi eċċezzjonali li jagħmlu dan impossibbli u li, fi kwalunkwe każ, ma ġewx invokati mill-Gvern Slovakk.
27. Il-Kummissjoni tirrikonoxxi li, fin-nuqqas ta’ dispożizzjonijiet Komunitarji dwar il-proċedura tal-irkupru tal-għajnuna, huma l-Istati Membri li għandhom jistabbilixxu l-metodu għall-irkupru, dejjem b’mod li l-għajnuna tiġi effettivament irkuprata u, naturalment, biex jiżguraw li d-dispożizzjonijiet nazzjonali jiġu applikati b’mod li l-irkupru mitlub mid-dritt Komunitarju ma jsirx impossibbli fil-prattika. Barra minn hekk, il-Kummissjoni ssostni li hija ma kellha ebda intenzjoni li tiddetta lill-awtoritajiet Slovakki l-mod li bih għandha tiġi rkuprata l-għajnuna; b’mod partikolari, hija ma qalitx li l-uffiċċju tat-taxxa għandu jħassar deċiżjoni ta’ qorti
u, minflok, issuġġeriet sempliċement li l-awtorità kompetenti għandha, bħala waħda mill-proċeduri possibbli, tirtira l-għoti tal-għajnuna.
28. Il-Kummissjoni tibbaża ruħha fuq il-prinċipju tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni Ewropea u l-ġurisprudenza stabbilita fis-sentenza Lucchini (li, filwaqt li hija limitata biex tinterpreta d-dritt li kien fis-seħħ dak iż-żmien, u minkejja l-asserzjonijiet tal-awtoritajiet Slovakki, tapplika perfettament għal dan il-każ) insostenn tal-argument tagħha li dan il-prinċipju jeħtieġ li tiġi skartata kull miżura li timpedixxi l-eżekuzzjoni effettiva u immedjata tad-deċiżjoni. Għal dawn ir-raġunijiet, mhux xieraq li ssir eċċezzjoni għal meta l-miżura inkwistjoni tkun deċiżjoni ġudizzjarja li saret finali; fi kwalunkwe każ, l-importanza tal-prinċipju tar- res judicata
trid tiġi kkwalifikata b’riferiment għall-kuntest li fih tingħata d-deċiżjoni, b’mod partikolari b’riferiment għall‑grad ta’ influwenza li l-partijiet jeżerċitaw fuq is-suġġett tal-proċeduri. F’dan il-każ preżenti, l-influwenza kienet minima, peress li l-każ involva l-kompetenzi tal-Komunità li l-qrati nazzjonali ma kellhomx triq oħra ħlief li josservawhom u jimplementawhom. Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni ssostni li s-suespost ma jippreġudikax il-fatt li d-dritt Slovakk jipprovdi għal sitwazzjonijiet fejn il-prinċipju tar- res judicata
jista’ ma jiġix applikat (Artikolu 228 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili).
29. Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni tikkontesta l-fatt li f’dan il-każ il-prinċipju ta’ ekwivalenza ġie osservat, u ċaħdet l-asserzjoni tar-Repubblika Slovakka li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-prinċipju huwa l-protezzjoni tad-drittijiet tal-individwi, u dan peress li, speċifikament fir-rigward ta’ każ ta’ għajnuna mill-Istat, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet b’mod differenti fis-sentenza Deutsche Milchkontrol (16) u Alcan Deutschland, iċċitata iktar ’il fuq fil-punt 24. Barra minn hekk, il-Kummissjoni ssostni li l-invokazzjoni tad-dritt fiskali Slovakk hija biżżejjed biex turi li d-deċiżjoni inkwistjoni ngħatat trattament inqas favorevoli.
30. Fil-kontroreplika, l-awtoritajiet Slovakki jirrepetu l-asserzjoni tagħhom li, skont il-verżjoni awtentika tad-deċiżjoni, huma għamlu dak kollu possibbli biex jirkupraw l-għajnuna. L-awtoritajiet Slovakki jerġgħu jinsistu li huwa impossibbli li tiġi skartata l-eżistenza ta’ deċiżjoni ġudizzjarja finali. Fl-aħħar nett, huma jsostnu li qatt ma ppruvaw jibbażaw ruħhom fuq dak il-fatt biex juru li kien impossibbli li huma jirkurpaw l-għajnuna jew biex jevitaw l-obbligu li huma għandhom biex jirkuprawha, iżda għamlu hekk biss biex juru d-diffikultajiet inerenti għall-proċess tal-irkupru tal-għajnuna f’perijodu ta’ xahrejn.
III – Il-kuntest ġuridiku
31. Il-premessa 13 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 659/1999, tat-22 ta’ Marzu 1999, li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu 93 tat-Trattat tal-KE (17) tipprovdi li:
“Billi f’każijiet ta’ għajnuna llegali li m’hijiex kompatibbli mas-suq komuni, għandha terġa titqajjem kompetizzjoni effettiva; billi għal dan il-għan huwa meħtieġ li l-għajnuna, li tinkludi l-imgħax, għandha tinġieb lura mingħajr dewmien; billi huwa xieraq li r-radd lura jsir f’konformità mal-proċeduri tal-liġi nazzjonali; billi l-applikazzjoni ta’ dawk il-proċeduri m’għandhomx, billi jipprevjenu l-esekuzzjoni immedjata u effettiva tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni, timpedixxi l-qawmien mill-ġdid tal-kompetizzjoni effettiva; billi sabiex jinkiseb dan ir-riżultat, Stati Membri għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa sabiex jassiguraw l-effettività tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni”.
32. L-Artikolu 14(3) tar-Regolament Nru 659/1999:
“Mingħajr preġudizzju għall-ebda ordni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej skond l-Artikolu 185 tat-Trattat, ir-rkupru għandu jsir mingħajr dewmien u f'konformità mal-proċeduri tal-liġi nazzjonali ta’ l-Istat Membru kkonċernat, sakemm jippermettu għall-esekuzzjoni mmedjata u effettiva tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni. Għal dan l-effett u fl-eventwalità ta’ proċedura quddiem il-qrati nazzjonali, l-Istati Membri kkonċernati għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa li huma disponibbli fis-sistemi legali rispettivi tagħhom, li jinkludu miżuri proviżjonali, mingħajr preġudizzju għall-liġi tal-Komunità”.
33. L-Artikolu 23 tar-Regolament Nru 659/1999:
“1. Fejn l-Istat Membru kkonċernat ma jikkonformax mad-deċiżjonijiet kondizzjonali jew negattivi, b’mod partikolari fil-każijiet imsemmija fl-Artikolu 14, il-Kummissjoni tista’ tirreferi l-argument lill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej direttament f’konformità ma’ l-Artikolu 93(2) tat-Trattat.
2. Jekk il-Kummissjoni tikkonsidra li l-Istat Membru kkonċernat ma ħarisx sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej, il-Kummissjoni tista’ tfittex l-argument f'konformità ma’ l-Artikolu 171 tat-Trattat”.
IV – Evalwazzjoni
34. Il-fatt li d-deċiżjoni, li n-nuqqas ta’ eżekuzzjoni tagħha huwa s-suġġett ta’ dawn il-proċeduri, hija s-suġġett ta’ kawża li għadha pendenti quddiem il-Qorti Ġenerali (Kawża T-11/07), li ma adottat ebda miżuri provviżorji, ma jipprekludix lill-Qorti tal-Ġustizzja milli tagħti deċiżjoni fuq dak il-ksur mingħajr ma jkollha toqgħod tistenna s-sentenza tal-Qorti Ġenerali (sentenza Il-Kummissjoni vs Franza, C-232/05, punt 60).
35. L-unika kwistjoni li trid tiġi eżaminata f’dawn il-proċeduri hija l-komportament tal-awtoritajiet Slovakki fir-rigward tad-deċiżjoni tas-7 ta’ Ġunju 2006 dwar l-għajnuna mill-Istat C 25/05, u dan peress li l-Kummissjoni tilmenta li r-Repubblika Slovakka naqset milli twettaq l-obbligu tagħha li timplementa dik id-deċiżjoni kif stabbilit fl-Artikolu  288  TFUE u fl-Artikolu 14(3) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 659/1999, tat-22 ta’ Marzu 1999. Għaldaqstant, skont il-ġurisprudenza stabbilita, mhux meħtieġ li tiġi kkunsidrata l-kwistjoni tal-validità ta’ dik id-deċiżjoni (18), inkwantu, fil-fehma tiegħi, dik il-validità hija rekwiżit essenzjali għat-tnissil tal-obbligu tal-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni, liema obbligu huwa proprju l-uniku suġġett ta’ dawn il-proċeduri.
36. L-ewwel punt li jrid jiġi ttrattat huwa l-identifikazzjoni tal-obbligu li ma twettaqx. Ir-Repubblika Slovakka ssostni li, fid-dawl tal-kliem tad-deċiżjoni, hija ma kinitx speċifikatament obbligata li tirkupra l-għajnuna f’kull każ, iżda biss li tipprova tirkupraha. Anki kieku kellu jiġi aċċettat li l-verżjoni Slovakka tad-deċiżjoni tista’ twassal għal din l-interpretazzjoni (19), jibqa’ l-fatt li, fid-dawl tal-leġiżlazzjoni applikabbli u tal-ġurisprudenza stabbilita fuq il-materja, l-awtoritajiet Slovakki ma kinux jafu x’kien meħtieġ minnhom. Konsegwentement, il-kwistjoni li trid tiġi eżaminata issa mhijiex dwar jekk kien jew ma kienx twettaq l-obbligu li jsir dak kollu neċessarju biex tiġi rkuprata l-għajnuna, iżda dwar jekk l-għajnuna ġietx fil-fatt irkuprata, peress li dan kien l-obbligu li ġie impost. Din hija differenti mill-kwistjoni fejn l-Istat jista’ jiġi eżentat mir-responsabbiltà fil-każ li l-għajnuna illegali ma tiġix eventwalment irkuprata meta l-Istat ikkonċernat ikun ħa l-miżuri kollha neċessarji biex jirkupraha u wara li jiġi ppruvat li kien assolutament impossibbli li d-deċiżjoni tiġi eżegwita (ara, inter alia, is-sentenza Il-Kummissjoni vs Spanja, punti 45 sa 47); madankollu, huwa ċar li l-obbligu prinċipali minn dejjem kien dak li tiġi rkuprata l-għajnuna u mhux biss li jiġu adottati miżuri biex jintlaħaq dak l-għan. Fi ftit kliem, dan hu obbligu tipiku li jimponi li jintlaħaq riżultat partikolari, jiġifieri, li jiġi stabbilit mill-ġdid il-bilanċ fil-kundizzjonijiet tas-suq li jkunu ġew milquta bl-għajnuna illegali mogħtija lil wieħed mill-operaturi fis-suq (sentenza Il-Kummissjoni vs Franza, punt 47). Fi kwalunkwe każ, kif ser nuri iktar ’il quddiem, l-għan imfittex mhuwiex xi ħaġa li trid tintlaħaq akkost ta’ kollox, b’mod partikolari billi jiġu ssagrifikati prinċipji li huma inerenti għal Stat li fih hemm l-istat tad-dritt u li, bħala tali, ġew adottati mill-Unjoni Ewropea bħala prinċipji fundamentali.
37. Fuq kollox, huwa ċar li l-obbligu rilevanti ma twettaqx, u dan peress li fil-fatt l-għajnuna ma ġietx irkuprata. F’dan l-istadju, jeħtieġ li jiġi eżaminat jekk il-ksur jistax jiġi ġġustifikat jew le, iżda ma huwiex xieraq li tittieħed inkunsiderazzjoni l-osservazzjoni tar-Repubblika Slovakka dwar kemm kien qasir it-terminu mogħti biex tiġi rkuprata l-għajnuna. Dan l-ilment, l-istess bħall-ilmenti l-oħra kollha li jikkonċernaw is-suġġett tad-deċiżjoni, kellu jitressaq, jekk kien il-każ, kontra d-deċiżjoni nfisha fi proċeduri ad hoc
li jikkontestaw id-deċiżjoni pjuttost milli matul il-proċess ta’ implementazzjoni. Iktar minn hekk, l-awtoritajiet Slovakki, sa ċertu punt, daħlu f’kontradizzjoni meta sostnew, minn naħa waħda, li ċ-ċirkustanzi tal-każ għamluha impossibbli li tiġi rkuprata l-għajnuna u, min-naħa l-oħra, li sempliċement kien hemm diffikultajiet serji (li jiġġustifikaw il-bżonn ta’ terminu itwal). Fi kwalunkwe każ, il-fatt deċiżiv huwa, kif issostni l-Kummissjoni, li l-kawża preżenti ġiet ippreżentata 29 xahar wara li l-awtoritajiet Slovakki rċevew id-deċiżjoni u wara diversi talbiet min-naħa tal-Kummissjoni.
38. Skont ġurisprudenza stabbilita, meta ma jkunux jeżistu dispożizzjonijiet Komunitarji fuq il-proċedura għall-irkupru tal-għajnuna mogħtija illegalment mill-awtoritajiet nazzjonali kkonċernati, huma d-dispożizzjonijiet proċedurali rilevanti tad-dritt nazzjonali li, fil-prinċipju, jridu jiġu applikati (il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali; ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza Il-Kummissjoni vs Spanja, punt 22), u dawk id-dispożizzjonijiet iridu dejjem jiġu interpretati mill-awtoritajiet nazzjonali, inklużi l-awtoritajiet ġudizzjarji, b’tali mod li l-applikazzjoni tagħhom tikkontribbwixxi għall-implementazzjoni tad-dritt tal-Unjoni Ewropea (sentenza Lucchini, punt 60). Din ir-regola tinsab fl-Artikolu 14(3) tar-Regolament Nru 659/1999, li jirreferi għall-“proċeduri tal-liġi nazzjonali ta’ l-Istat Membru kkonċernat” salv dejjem il-kundizzjoni li dawk il-proċeduri “jippermettu għall-esekuzzjoni mmedjata u effettiva tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni”. Madankollu, għandu jiġi nnutat mill-ewwel li, skont l-Artikolu 14(1), l-irkupru tal-għajnuna jista’ ma jkunx meħtieġ “jekk dan ikun kuntrarju għal prinċipju ġenerali tal-liġi tal-Komunità”.
39. Kif rajna diġà, ir-riżultat tal-proċedura nazzjonali segwita mill-awtoritajiet Slovakki huwa li, sal-lum, l-għajnuna illegali għadha ma ġietx irkuprata. Ir-Repubblika Slovakka ċertament ma teskludix il-possibbiltà li l-għajnuna tiġi eventwalment irkuprata; fil-fatt, fis-seduta hija sostniet li huwa possibbli li tinfetaħ kawża għal stħarriġ ġudizzjarju taħt l-Artikolu 228(1) tal-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili, liema possibbiltà ser tiġi ttrattata iktar ’il quddiem u li tista’ twassal għall-annullament tad-deċiżjoni ġudizzjarja finali li sal-lum ipprekludiet l-irkupru tal-għajnuna kkonċernata. Madankollu, anki f’dak il-każ, ir-Repubblika Slovakka xorta waħda tkun wettqet ksur li għandu jiġi sanzjonat, u dan peress li l-obbligu li hija għandha twettaq f’dawn il-proċeduri huwa li teżegwixxi d-dispożizzjonijiet tad-deċiżjoni tas-7 ta’ Ġunju 2006 f’terminu speċifiku.
40. Fil-fehma tiegħi, il-kwistjoni sostantiva li jqajjem dan il-każ ma hijiex tant dwar jekk il-proċeduri nazzjonali mibdija mir-Repubblika Slovakka kinux xierqa biex tiġi rkuprata l-għajnuna li ngħataw b’mod illegali, iżda dwar jekk, għal darba oħra, l-eżistenza ta’ deċiżjoni ġudizzjarja nazzjonali li hija res judicata tikkostitwixxix raġuni suffiċjenti biex jiġi skartat, sempliċiment, l-obbligu nnifsu li jinbdew xi proċeduri. Dan minħabba li, fil-prinċipju, il-prinċipju tar- res judicata jfisser, b’mod speċifiku, li kwalunkwe tentattiv biex jiġi mistħarreġ is-suġġett ta’ deċiżjoni finali huwa inutli, jew, tal-inqas, straordinarjament diffiċli, u wkoll, li huwa inkompatibbli, fil-prinċipju, man-natura vinkolanti tat-termini li s-soltu jingħataw lill-Istati Membri għall-irkupru effettiv tal-għajnuna li tkun ġiet iddikjarata illegali.
41. Dan ifisser li l-fatt li, f’dan il-każ, hemm deċiżjoni ġudizzjarja finali jwassal biex tiġi kkontestata l-preżunzjoni li ġeneralment hija l-punt tat-tluq fil-proċeduri għan-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu: li l-miżuri u d-dispożizzjonijiet nazzjonali li jipprekludu t-twettiq tal-obbligu jistgħu jiġu skartati sempliċiment billi tiġi segwita l-proċedura rilevanti. Peress li r-Repubblika Slovakka invokat l-eżistenza ta’ sentenza finali li, għalkemm ma teskludix b’mod assolut il-possibbiltà li tiġi rkuprata l-għajnuna mogħtija illegalment, tagħmilha straordinarjament diffiċli li jintlaħaq dak l-għan, u peress li l-Kummissjoni kkontestat f’dan ir-rigward billi sostniet li l-prinċipju tar- res judicata
ma jistax jintuża bħala difiża effettiva kontra l-obbligu li jiġu eżegwiti b’mod sħiħ u fit-terminu d-dispożizzjonijiet tad-deċiżjoni, huwa ċar li l-kwistjoni legali sostantiva tikkonċerna, għal darba oħra, il-kwistjoni tal-importanza tal-forza tar- res judicata
biex tiġi definita r-responsabbiltà tal-Istati Membri f’dak li jirrigwarda l-obbligi tagħhom lejn l-Unjoni Ewropea. Għaldaqstant, essenzjalment, il-kwistjoni twassal, fl-aħħar mill-aħħar, għall-eżerċizzju biex jiġu definiti r-regoli dwar ir-relazzjoni bejn id-dritt nazzjonali u dak Komunitarju.
42. Għaldaqstant, il-possibbiltajiet f’dan il-każ huma dawn li ġejjin. Jekk, min-naħa l-waħda, il-prinċipju tar- res judicata ma jittiħidx bħala fattur determinanti għall-kwalità tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji finali li jiġġustifika li dawn jingħataw trattament speċifiku differenti minn dak li jingħata lil miżuri u dispożizzjonijiet nazzjonali oħra, wieħed ikollu jasal għall-konklużjoni li dan il-każ irid jiġi deċiż billi tiġi applikata l-ġurisprudenza magħrufa sew fuq il-ksur imwettaq mill-awtoritajiet amministrattivi u leġiżlattivi tal-Istati Membri. Jekk, mill-banda l-oħra, il-prinċipju tar- res judicata
jitqies li huwa fattur li għandu jingħata kunsiderazzjoni speċjali sabiex tiġi stabbilita r-responsabbiltà tal-Istat, ikun imbagħad irid jiġi stabbilit sa fejn dan għandu jkun hekk. Jista’ jagħti l-każ li l-prinċipju msemmi jasal biex jiġġustifika l-ksur kompletament, jew, b’mod inqas radikali, biex jippermetti li jingħad li, filwaqt li l-obbligu jibqa’ tal-Istat, l-istess Stat jista’ jipprova juża proċeduri biex ixejjen il-forza ta’ res judicata
li, minħabba l-kumplessità tagħhom, jeħtieġu perijodi itwal mis-soltu.
43. Għaldaqstant, dan il-każ jipprovdi okkażjoni biex tiġi kkjarifikata, minn aspett partikolari, id-definizzjoni tar-regoli fuq ir-relazzjoni bejn id-dritt tal-Unjoni Ewropea u s-sistemi legali tal-Istati Membri. Filwaqt li l-prinċipju tas-supremazija għandu bażi soda biżżejjed, kemm fih innifsu u kif ukoll fil-loġika tal-effetti tiegħu (20), sar inqas progress f’dak li jirrigwarda l-portata ta’ dan il-prinċipju meta l-awtorità involuta f’kunflitt potenzjali bejn id-dritt nazzjonali u dak Komunitarju tkun il-ġudikatura ta’ Stat Membru.
44. Naturalment, il-ġudikatura hija parti integrali mill-Istat Membru għall-finijiet tar-responsabbiltà tal-Istat lejn iċ-ċittadini tiegħu meta jkun hemm ksur tad-drittijiet individwali mogħtija mid-dritt tal-Unjoni Ewropea (ara, inter alia, is-sentenza Köbler (21) ), u lejn l-Unjoni nnifisha taħt l-Artikolu 258 TFUE (sentenza Il-Kummissjoni vs L-Italja (22) ), b’mod li, skont il-loġika ta’ dawn il-prinċipji strutturali, deċiżjoni ġudizzjarja, anki jekk finali (kif tikkonferma s-sentenza Il-Kummissjoni vs Spanja (23) ) ma tista’ qatt tieħu preċedenza fuq miżura, dispożizzjoni jew att Komunitarju u lanqas, skont il-każ, jistgħu jkollhom preċedenza liġi jew dispożizzjoni kostituzzjonali.
45. Madankollu, is-sempliċità ta’ din id-dikjarazzjoni tista’ tiżgwida għal diversi raġunijiet. L-ewwel waħda hi li, mill-aspett funzjonali, il-ġudikatura ta’ Stat Membru hija wkoll ġudikatura tal-Unjoni Ewropea; għaldaqstant, ir-relazzjoni sostnuta minn dawk il-prinċipji ma tapplikax fir-rigward ta’ sistemi leġiżlattivi u awtoritattivi separati u distinti iżda fir-rigward ta’ awtorità li l-atti tagħha jwasslu għal unità fid-dispożizzjonijiet ta’ dawk is-sistemi konkorrenti. It-tieni raġuni, li hija iktar importanti, hija li l-qrati, minħabba l-indipendenza istituzzjonali u funzjonali tagħhom, huma ħielsa minn kwalunkwe ndħil jew influwenza mill-gvernijiet; fi kliem ieħor, minn dawk li jirrappreżentaw l-Istat fir-relazzjonijiet tiegħu mal-Unjoni Ewropea u li għandhom impenn dirett magħha f’dak li jirrigwarda l-adozzjoni ta’ miżuri nazzjonali xierqa biex jiġi żgurat it-twettiq sħiħ tal-obbligi Komunitarji tagħhom. Dak l-impenn, li jista’ jinvolvi wkoll indirettament lil-leġiżlatura minħabba li s-sistemi parlamentari demokratiċi tal-Istati Membri jiżguraw dejjem li x-xewqat tal-gvern ikunu l-istess bħal dawk tal-maġġoranza tal-leġiżlatura, huwa, fil-prinċipju, kompletament separat mir-rieda tal-ġudikanti u tal-qrati. L-aħħar raġuni hija li l-prinċipju taċ-ċertezza legali u r-rekwiżit li l-liġi trid tkun identifikata b’mod ċar, li għalihom huwa intiż il-prinċipju tar- res judicata, iktar milli estranji għad-dritt tal-Unjoni Ewropea, huma tnejn mill-prinċipji fundamentali u irrevokabbli tiegħu.
46. Għalkemm is-sentenza Lucchini, li ser nittratta dalwaqt, setgħet twassal għal interpretazzjoni differenti, jibqa’ l-fatt li l-Qorti tal-Ġustizzja dejjem qieset l-osservanza tal-prinċipju tar- res judicata
bħala prinċipju li huwa karatteristiku ta’ Stat li fih hemm l-istat tad-dritt, li, għal din ir-raġuni, ġie adottat mill-Unjoni Ewropea bħala komunità ta’ Stati bbażata fuq il-prinċipji essenzjali għall-istat tad-dritt. Is-sentenza reċenti Fallimento Olimpiclub (24) hija eżempju tajjeb ta’ dan fejn, fil-punt 22 (li jiċċita s-sentenza Köbler, iċċitata iktar ’il fuq, punt 38, u s-sentenza Kapferer, iċċitata iktar ’il fuq, punt 20), il-Qorti tal-Ġustizzja tenfasizza “l-importanza li għandu l-prinċipju ta’ res judicata, kemm fis-sistema legali Komunitarja kif ukoll fis-sistemi legali nazzjonali” u tiddikjara li “sabiex jiġu ggarantiti kemm l-istabbiltà tal-liġi u tar-relazzjonijiet ġuridiċi kif ukoll l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, huwa essenzjali li ma jkunx possibbli li jitqajmu dubji dwar deċiżjonijiet ġudizzjarji li jkunu saru definittivi wara li jkunu ntużaw il-mezzi kollha disponibbli għal appell jew wara li jkun skada t-terminu previst għal appell sabiex dawn is-sentenzi ma jistgħux jiġu kkontestati iktar”.
47. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja waslet biex taċċetta li, fil-prinċipju, l-Istati Membri ma humiex meħtieġa jiskartaw deċiżjonijiet ġudizzjarji finali, anki jekk b’dan il-mod jista’ jsir rimedju għal ksur tad-dritt tal-Unjoni Ewropea (ara s-sentenzi Eco Swiss (25) u Kapferer). Għaldaqstant, biex jirrimedjaw ksur, l-Istati Membri jridu jużaw proċeduri domestiċi stabbiliti fid-dritt nazzjonali biex ikunu jistgħu jistħarrġu sentenzi finali (sentenza Kühne & Heitz). Fl-aħħar nett, meta dan ma jkunx possibbli, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreferiet li tqis id-deċiżjoni ġudizzjarja finali bħala rekwiżit biex ikun hemm att illegali li jista’ jwassal għar-responsabbiltà tal-Istat, iktar milli tikser il-prinċipju tar- res judicata . Madankollu, anki dan mhux nieqes mid-dubji, u dan peress li l-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li “[g]ħal dak li jirrigwarda l-ispeċifiċità tal-kariga ġudizzjarja kif ukoll ir-rekwiżiti leġittimi taċ-ċertezza legali, ir-responsabbiltà ta’ l-Istat f’każ simili ċertament mhijiex illimitata” u “ma tirriżultax ħlief fil-każ eċċezzjonali fejn qorti nazzjonali ta’ l-aħħar istanza tkun kisret b’mod manifest id-dritt applikabbli” (sentenza Traghetti del Mediterraneo (26) ). Fi ftit kliem, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreferiet il-kumpens kundizzjonali mill-istabbiliment mill-ġdid akkost ta’ kollox tas-sitwazzjoni tad-dritt Komunitarju ta’ qabel ma seħħ il-ksur permezz tal-annullament tad-deċiżjoni finali.
48. Dak li għadni kif esponejt huwa l-konsegwenza ta’ meta ċ-ċertezza legali tiġi ttrattata bħala wieħed mill-prinċipji ġenerali rikonoxxuti mid-dritt tal-Unjoni Ewropea (ara, pereżempju, is-sentenza Kempter (27) ) u li, bħala tali, hija inkluża fil-limiti stabbiliti fl-Artikolu 14(1) tar-Regolament Nru 659/1999 għall-obbligu tal-irkupru, min-naħa tal-Kummissjoni, tal-għajnuna mogħtija mill-Istat. Kif osservajt diġà, dan ma jirrigwardax il-ġurisprudenza li l-prinċipji tagħha kienu ġew riveduti fis-sentenza Lucchini. Kif osserva l-Avukat Ġenerali Geelhoed fil-konklużjonijiet tiegħu ppreżentati fil-kawża Lucchini (punt 16), din kienet “kawża partikolari ħafna” (28) minħabba ċ-ċirkustanzi legali u fattwali kollha tagħha. Ovvjament, dan intqal minħabba li d-deċiżjoni ġudizzjarja finali inkwistjoni ngħatat wara l-att Komunitarju li l-istess deċiżjoni kienet kisret u dan b’kuntrast ma’ każijiet preċedenti li kellha quddiemha l-Qorti tal-Ġustizzja. Għaldaqstant, il-każ ma kienx jikkonċerna att jew miżura Komunitarja li l-eżekuzzjoni tagħhom kienet prekluża taħt id-dritt nazzjonali minħabba li kien hemm deċiżjoni nazzjonali finali li kienet teżisti minn qabel, iżda bil-kontra kien jikkonċerna, fil-fatt, mill-banda l-oħra, deċiżjoni tal-Kummissjoni li, filwaqt li kienet adottata f’qasam li jaqa’ taħt il-kompetenza esklużiva tal-Unjoni Ewropea, kienet ikkonfrontata b’sentenza finali mogħtija sussegwentement minn qorti li ma kellhiex ġurisdizzjoni. F’dawk iċ-ċirkustanzi, il-kunflitt li qam ma kienx bejn iċ-ċertezza u d-definizzjoni ċara tal-prinċipju tar- res judicata, mill-banda l-waħda, u s-supremazija u l-effettività tad-dritt Komunitarju mill-banda l-oħra; fil-fatt, il-kunflitt kien bejn, minn naħa, iċ-ċertezza u d-definizzjoni ċara tar-relazzjoni bejn id-dritt tal-Unjoni Ewropea u d-dritt tal-Istati Membri, u min-naħa l-oħra, it-tentattiv illegali biex deċiżjoni nazzjonali tiġi kkonsolidata fid-dritt nazzjonali meta ma kienx hemm ġurisdizzjoni biex isir dan. Hija din ir-raġuni għalfejn il-Qorti tal-Ġustizzja kkonċentrat l-analiżi tagħha fuq it-tqassim tas-setgħat bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri, u evitat ħafna milli teżamina l-każ mill-aspett tar- res judicata .
49. Madankollu, biex wieħed jinsisti fuq din l-aħħar interpretazzjoni, irid jiġi aċċettat, essenzjalment u strettament, li s-sentenza finali li wasslet għas-sentenza Lucchini kienet parti minn proċedura li kienet strettament taqbeż il-limiti formali ta’ proċeduri nazzjonali. Fil-fatt, jista’ jingħad li peress li l-proċedura kienet tikkonċerna kamp li l-kompetenza esklużiva fuqu hija tal-Unjoni Ewropea, kwalunkwe deċiżjoni tal-qrati li affettwat l-implementazzjoni tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni kienet tifforma parti mill-proċedura li kienet, mil-lat funzjonali, proċedura Komunitarja. Għaldaqstant, jista’ jingħad li l-qorti nazzjonali, li adottat dawk id-deċiżjonijiet, kienet awtorizzata tagħmel hekk biss fil-kwalità tagħha ta’ qorti tal-Unjoni, u għaldaqstant, b’osservanza sħiħa tad-dritt Komunitarju. Fl-aħħar nett jingħad li hija din ir-raġuni għaliex dawn id-deċiżjonijiet ma setgħu qatt, legalment, iwasslu għal sentenza bħal dik li, f’dak il-każ, kienet f’kunflitt daqshekk ċar mad-deċiżjoni tal-Kummissjoni. Fil-kuntest ta’ dawk il-proċeduri, li kienu proċeduralment nazzjonali iżda f’termini ta’ funzjoni u sostantivament kienu proċeduri Komunitarji, kien għalhekk possibbli li tingħata sentenza li, mill-aspett tad-dritt nazzjonali, kienet ċertament finali iżda li, fil-kuntest sostantiv ta’ proċeduri Komunitarji, ma kellha ebda effett legali. F’dak il-każ u f’każijiet simili, għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha dejjem l-aħħar kelma (definittiva u finali) (ara, għal darba oħra, is-sentenza Il-Kummissjoni vs Spanja, C-154/08).
50. Ċertament, Stat Membru destinatarju ta’ deċiżjoni li tobbligah jirkupra għajnuna illegali huwa marbut, bis-saħħa tal-Artikolu 288 TFUE, li jieħu l-miżuri kollha neċessarji biex jiżgura l-eżekuzzjoni ta’ l-imsemmija deċiżjoni sabiex tiġi rkuprata mingħajr dewmien l-għajnuna mogħtija b’mod illegali (ara, inter alia, is-sentenza Il-Kummissjoni vs Franza, punti 42 sa 43). Madankollu, ħlief għal każijiet eċċezzjonali bħal dak li ġie deskritt iktar ’il fuq, dak l-obbligu ma jistax jiġi estiż tant li jissagrifika l-prinċipju taċ-ċertezza legali u r-rekwiżit li l-liġi trid tkun definita b’mod ċar, li huma garantiti bil-prinċipju tar- res judicata, ħlief permezz ta’ proċeduri stabbiliti bil-formalitajiet u kundizzjonijiet tad-dritt proċedurali tas-soltu li jkunu konformi, għaldaqstant, mar-rekwiżit li l-liġi trid tkun definita b’mod ċar, mal-prinċipju taċ-ċertezza legali u mal-prinċipju ta’ prevedibbiltà, li kollha kemm huma qegħdin fil-bażi tan-natura inkontestabbli tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji finali. Fi kliem ieħor, l-Unjoni Ewropea qatt ma setgħet tgħid li l-irkupru tal-għajnuna illegali jista’ jsir minn Stat Membru billi dan jikser id-dispożizzjonijiet proċedurali kkonċernati tiegħu, peress li f’dak il-każ, huwa jkun irid jikser prinċipju li huwa fundamentali għall-Istat li fih hemm l-istat tad-dritt. L-Unjoni Ewropea qatt ma skartat ċerti valuri u prinċipji li jifformaw parti mit-tradizzjonijiet kostituzzjonali komuni għall-Istati Membri u li, għaldaqstant, ġew adottati mill-Unjoni. Kif ser naraw iktar ’il quddiem, dan huwa differenti mill-każ fejn l-Unjoni tobbliga lill-Istati Membri jiżguraw li, f’ċerti sitwazzjonijiet, id-dispożizzjonijiet proċedurali tagħhom ikunu jippermettu li deċiżjoni li tmur kontra d-dritt Komunitarju tiġi riveduta, anki meta dik id-deċiżjoni tkun saret finali. Fi kliem ieħor, il-liġijiet proċedurali tagħhom iridu jipprovdu mezzi biex tali deċiżjoni tiġi annullata skont il-liġi, u qatt biex ikun hemm ksur ad casum .
51. Lura għal dan il-każ preżenti, jagħmel sens li l-Istati Membri jkunu obbligati jaslu għar- riżultat
fejn l-għajnuna tiġi rkuprata, għalkemm mingħajr ma jiġu ssagrifikati l-garanziji fundamentali tal- proċedura
li trid tintuża biex jintlaħaq dak l-għan. Fil-prinċipju, lanqas l-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri ma għandha tiġi ssagrifikata, dejjem jekk, f’kull każ, id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali jiġu applikati b’mod li ma jrendux l-irkupru tal-għajnuna impossibbli fil-prattika (sentenza Alcan Deutschland, iċċitata iktar ’il fuq, punt 24) u l-atti u l-miżuri Komunitarji jingħataw trattament ugwali għal dak stabbilit għal atti u miżuri nazzjonali (Fallimento Olimpiclub, iċċitata iktar ’il fuq, punt 24).
52. F’dan ir-rigward, jiena tal-fehma li l-obbligu tal-Istati Membri li jaslu għar-riżultat li jirkupraw l-għajnuna mogħtija illegalment jimplika neċessarjament u impliċitament, u fl-aħħar mill-aħħar, l-obbligu li jorganizzaw id-dispożizzjonijiet proċedurali tagħhom b’mod li jrendu dak ir-riżultat possibbli b’mod ġenerali, u mingħajr il-ħtieġa li jiġu kkontestati l-prinċipji li huma karatteristika tal-Istat li fih hemm l-istat tad-dritt. Fi kliem iktar dirett, f’każijiet bħal dak li għandha quddiemha l-Qorti tal-Ġustizzja, l-Istati Membri għandhom idaħħlu fil-leġiżlazzjoni tagħhom, fost id-dispożizzjonijiet li s-soltu jiddaħħlu fis-sistemi legali rispettivi tagħhom għall-annullament tar- res judicata, dispożizzjoni li tikkonċerna n-natura illegali, taħt id-dritt Komunitarju, ta’ atti jew deċiżjonijiet ġudizzjarji li jkunu saru finali.
53. Qabel xejn, irid jingħad li din hija t-tendenza ċara li tidher f’numru ta’ Stati li fid-dawl tax-xewqa li josservaw l-impenji tagħhom taħt id-dritt internazzjonali, ħadu miżuri, skont iċ-ċirkustanzi, sabiex jimplementaw u jattwaw id-deċiżjonijiet ġudizzjarji internazzjonali fuq livell nazzjonali, minkejja l-eżistenza ta’ sentenzi ta’ qrati nazzjonali li jkunu saru res judicata . Wieħed jista’ jsemmi, bħala eżempju, is-sentenza tal-Corte di Cassazione (Qorti ta’ Kassazzjoni) Taljana tat-3 ta’ Ottubru 2006 (Somogyi), li ordnat il-ftuħ mill-ġdid ta’ proċeduri kriminali deċiżi b’sentenza finali, u dan sabiex timplementa deċiżjoni tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. Eżempju ieħor, li kien jikkonċerna wkoll il-Konvenzjoni ta’ Ruma, huwa l-approċċ meħud mill-Qorti Kostituzzjonali Spanjola fis-sentenza tagħha tas-16 ta’ Diċembru  1991 (Bultó), li ppermettiet, b’mod eċċezzjonali, l-użu ta’ recurso de amparo (rikors fuq drittijiet fundamentali) bħala mezz kif jiġu eżegwiti ċerti sentenzi tal-Qorti ta’ Strasburgu fuq livell nazzjonali u dan sakemm il-leġiżlatur jiddeċiedi fuq ir-riforma proċedurali meħtieġa biex jiżgura li, f’ċerti sitwazzjonijiet, tali eżekuzzjoni tkun tista’ tinkiseb quddiem il-qrati ordinarji.
54. Madankollu, bl-istess raġunament li jien ipproponejt sa issa, ċerti sistemi legali, bħalma hija, b’mod partikolari dik Slovakka, irrikorrew għar-riforma leġiżlattiva tal-proċeduri ġudizzjarji tagħhom. Għaldaqstant, ir-riforma reċenti tal-15 ta’ Ottubru 2008 daħħlet il-paragrafu (e) fl-Artikolu 228(1) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili tar-Repubblika Slovakka, li bis-saħħa tiegħu deċiżjoni ġudizzjarja finali tista’ tiġi riveduta jekk “tkun inkompatibbli ma’ xi deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea jew ta’ xi korp ieħor tal-Unjoni Ewropea”. Dispożizzjoni simili fir-rigward tad-deċiżjonijiet tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ġiet adottata bir-riforma tal-1 ta’ Settembru 2005. Din hija soluzzjoni perfettament korretta inkwantu twassal biex jiġu osservati l-impenji internazzjonali tal-Istati u l-garanziji proċedurali tal-legalità inerenti għal Stat li fih hemm l-istat tad-dritt.
55. Minn dak il-lat, jista’ jingħad li r-Repubblika Slovakka għamlet sforz sostanzjali biex twettaq l-obbligi tagħha bħala Stat Membru billi toħloq relazzjoni strutturali bejn is-sistema legali tagħha u r-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni Ewropea fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat. F’dak li jirrigwarda l-futur, teżisti issa proċedura sodisfaċenti għall-eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni f’dan il-qasam, li telimina d-diffikultà li sal-lum kienu joħolqu d-deċiżjonijiet ġudizzjarji li jkunu res judicata .
56. Il-konklużjoni ma tistax ħlief tkun differenti jekk, kif jixraq f’dan l-istadju, jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi tal-każ preżenti u jiġi eżaminat l-aġir tal-awtoritajiet Slovakki intiż li jwassal għall-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni tas-7 ta’ Ġunju 2006. Jiena nirrepeti li l-fatt inkonfutabbli, li ma ġiex ikkontestat mir-Repubblika Slovakka, huwa li sal-lum ma kienx possibbli li tiġi rkuprata l-għajnuna mogħtija illegalment lil Frucona. Id-dewmien li rriżulta jwassal inevitabbilment għall-konklużjoni li l-ksur inkwistjoni f’dawn il-proċeduri huwa fatt inkontestabbli. Fir-rigward ta’ dan il-fatt, imkien ma ġie argumentat bħala ġustifikazzjoni li huwa impossibbli li l-għajnuna tiġi rkuprata minħabba li teżisti deċiżjoni ġudizzjarja finali; fil-fatt, l-awtoritajiet Slovakki invokaw biss id-diffikultajiet inerenti fl-irkupru tal-għajnuna mingħajr ma sostnew, f’xi mument, li l-irkupru huwa impossibbli.
57. Anki kieku jiġi aċċettat li r-regoli fuq il-ftehim mal-kredituri jfissru li, taħt id-dritt Slovakk, id-dejn fiskali li ġie kkanċellat, li bħala tali kien ġie meqjus mill-Kummissjoni bħala għajnuna illegali, ma kienx għadu jeżisti iktar wara li l-ftehim kien ġie kkonfermat ġudizzjarjament, jibqa’ l-fatt li, fid-dawl tal-pożizzjoni adottata mir-rappreżentanti tal-awtoritajiet Slovakki fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom u waqt is-seduta, kienu jeżistu numru ta’ rimedji proċedurali li kieku ġew applikati b’mod diliġenti kienu x’aktarx iwasslu għall-irkupru tal-għajnuna illegali fi żmien raġonevoli.
58. Għaldaqstant, anki jekk id-deċiżjonijiet ġudizzjarji kkonċernati huma res judicata, ma jistax jiġi eskluż li dawn ma kinux jibqgħu jkunu ta’ ostakolu għall-irkupru tal-għajnuna kieku, b’kuntrast mat-talbiet għall-irkupru preċedenti, din it-talba invokat, bħala l- causa petendi
speċifika tagħha, il-fatt li d-deċiżjoni tal-Kummissjoni imponiet l-irkupru tal-għajnuna, u dan peress li l-Artikolu 26 tal-Liġi 231/1999 fuq l-għajnuna mill-Istat jipprovdi li “d-donatur irid jitlob il-ħlas lura tal-għajnuna illegali mingħand il-benefiċjarju abbażi ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni”. Lanqas ma jista’ jiġi eskluż li, anki qabel ir-riforma tal-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili fl-2008, imsemmija iktar ’il fuq, dan il-każ seta’ jaqa’ taħt il-motiv ta’ reviżjoni stabbilit fl-Artikolu 228(1)(a) tal-Kodiċi, li jistabbilixxi bħala motiv biex jerġgħu jinfetħu l-proċeduri fil-qorti, l-eżistenza ta’ “fatti, deċiżjonijiet jew provi” li ma setgħux jintużaw fil-proċeduri inizjali u li setgħu kienu deċiżivi fir-rigward tar-riżultat tagħhom. Fl-aħħar nett, ċertament ma jistax jiġi eskluż li r-riforma tal-2008, li daħħlet motiv ta’ reviżjoni speċifiku li jirrigwarda d-deċiżjonijiet tal-Unjoni Ewropea, setgħet tkun utli biex tiġi rkuprata l-għajnuna malli hija daħlet fis-seħħ. Fil-fatt, il-Konsulent Legali tal-Istat tar-Repubblika Slovakka jidher ukoll li kkunsidra dan l-approwċ bħala risposta għat-talba li kienet oriġinat mingħand l-awtoritajiet fiskali sabiex jitlob li s-sentenza finali tiġi riveduta.
V – Sunt
59. Mill-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti jidher ċar li, għalkemm ir-Repubblika Slovakka wettqet numru ta’ riformi leġiżlattivi li, meqjusin flimkien, ser jippermettu li fil-futur ikun hemm implementazzjoni xierqa tad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni f’każijiet bħal dan, fiċ-ċirkustanzi ta’ dan il-każ u għar-raġunijiet mogħtija iktar ’il fuq, ir-Repubblika Slovakka naqset milli twettaq l-obbligu tagħha li timplementa d-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tas-7 ta’ Ġunju 2006.
VI – Konklużjoni
60. Fid-dawl tal-kunsiderazzjoniijet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex:
1) Tiddikjara li, peress li naqset milli teżegwixxi d-Deċiżjoni tal-Kummissjoni, tas-7 ta’ Ġunju 2006, fuq l-għajnuna mill-Istat C 25/05 (ex NN 21/05) mogħtija mir-Repubblika Slovakka favur Frucona Košice a.s., ir-Repubblika Slovakka naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 288(4) TFUE u taħt l-Artikolu 2 ta’ din id-deċiżjoni.
2) Tikkundanna lir-Repubblika Slovakka għall-ispejjeż.
(1) .
(2) – Notifikata bin-numru C (2006) 2082, u ppubblikata fil-ĠU L 112, p. 14.
(3) – Il-Qorti Suprema tar-Repubblika Slovakka għal kwistjonijiet ċivili.
(4) – Sentenza tal-20 ta’ Marzu 1990, C-142/87, Ġabra p. I-959, punt 66.
(5) – Sentenza tal-21 ta’ Marzu 1991, C-305/89, Ġabra p. I-1603, punt 41.
(6) – Sentenza tal-5 ta’ Ottubru 2006, C-232/05, Ġabra p. I-10071, punt 47.
(7) – Sentenza tas-26 ta’ Ġunju 2003, C-404/00, Ġabra p. I-6695, punt 21.
(8) – Sentenza tat-12 ta’ Mejju 2005, C-415/03, Ġabra p. I-3875, punti 35 u 44.
(9) – Sentenza tal-20 ta’ Settembru 1990, C-5/89, Ġabra p. I-3437, punt 14.
(10) – Sentenza tad-9 ta’ Ġunju 1973, 77/72, Ġabra p. 611.
(11) – Sentenza tat-22 ta’ Marzu 1977, 78/76, Ġabra p. 595.
(12) – Sentenza tal-20 ta’ Marzu 1997, C-24/95, Ġabra p. I-01595, punt 34.
(13) – Sentenza tat-18 ta’ Lulju 2007, C-119/95, Ġabra p. I-6199, punt 63.
(14) – Sentenza tat-13 ta’ Jannar 2004, C-453/00, Ġabra p. I-837, punt 28.
(15) – Sentenza tas-16 ta’ Marzu 2006, C-234/04, Ġabra p. I-2585, punti 20 u 21.
(16) – Sentenza tal-21 ta’ Settembru 1983, 205/82, Ġabra p. 2633.
(17) – Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol 1, p. 339 sa 347.
(18) – Il-Qorti tal-Ġustizzja qalet ripetutament li l-Istat Membru kkonċernat ma jistax jibbaża ruħu fuq l-illegalità ta’ deċiżjoni bħala difiża għal rikors għan-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu bbażat fuq in-nuqqas ta’ eżekuzzjoni ta’ dik id-deċiżjoni (ara, inter alia, is-sentenza Il-Kummissjoni vs Spanja, C-196/07, Ġabra I-0041, punt 34), sakemm id-difetti kkonċernati jkunu tant serji li d-deċiżjoni tista’ titqies bħala miżura mhux eżistenti (sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Greċja, Ġabra p. I-3611, punt 16).
(19) – Għalkemm, kif sostniet il-Kummissjoni fir-risposta tagħha (paragrafu 10), dan id-dubju ma jqumx jekk jittieħdu inkunsiderazzjoni l-verżjonijiet tad-deċiżjoni fil-lingwi l-oħra (pereżempju, bl-Ingliż : “to recover the aid”; bil-Franċiż: “récupérer l´aide”; bil-Ġermaniż: “Beihilfe zurückzufordern”). Id-dispożizzjonijiet tad-deċiżjoni jridu jiġu interpretati f’dan il-kuntest plurilingwu (ara, inter alia, is-sentenza tas-17 ta’ Lulju 1997, Ferriere Nord vs Il-Kummissjoni, C-219/95 P, Ġabra p. I-4411, punt 15).
(20) – Fi proċess twil li beda b’deċiżjonijiet emblematiċi bħalma huma s-sentenzi tal-15 ta’ Lulju 1964, Costa vs Enel (6/64, Ġabra p. 1141) u tad-9 ta’ Marzu 1978, Simmenthal (106/77, Ġabra p. 629). Minn dakinhar ’il quddiem, f’każ ta’ kunflitt, ġie deċiż li d-dritt tal-Unjoni Ewropea jipprevali fuq id-dritt tal-Istati Membri, li ma jistgħux jinvokaw lanqas l-ogħla dispożizzjonijiet fis-sistema tagħhom.
(21) – Sentenza C- 224/01, Ġabra p. I-10239.
(22) – Sentenza C-129/00, Ġabra p. I-14637, punt 29.
(23) – Sentenza C-154/08, Ġabra p. I-187.
(24) – Sentenza C-2/08, Ġabra p. I-7501.
(25) – Sentenza C-126/97, Ġabra p. I-3055.
(26) – Sentenza C-173/03, Ġabra p. I-5177, punt 32.
(27) – Sentenza C-2/06, Ġabra p. I-411, punt 37.
(28) – Tal-istess fehma huma diversi kittieba akkademiċi, fosthom, C.F. Germelmann, EWS, 9/2007, p. 392; C. Kremer, EuZW, 23/2007, p. 726. Barra minn hekk, il-fehma dominanti hija li l-Qorti tal-Ġustizzja, iktar milli iddistakkat ruħha mill-ġurisprudenza preċedenti f’dik is-sentenza, hija bniet fuq ir-raġunament tal-ġurisprudenza tradizzjonali; ara pereżempju, G. Peroni, Diritto del commercio internazionale, 22.1, 2008, p. 221; A. Biondi, Common Market Law Review, 2008, p. 1459; E. Fontana, Diritto del commercio internazionale, 22.1, 2008, p. 193.