62021CO0313
BESCHIKKING VAN HET HOF (Achtste kamer)
22 december 2022 (
*1
)
„Hogere voorziening – Artikel 182 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof – Openbare dienst – Pensioen – Statuut van de ambtenaren van de Europese Unie – Artikel 20 van bijlage VIII – Toekenning van een overlevingspensioen – Overlevende echtgenoot van een voormalig ambtenaar die een invaliditeitsuitkering genoot – Huwelijk gesloten nadat de ambtenaar in het genot van een invaliditeitsuitkering was gesteld – Voorwaarde dat het huwelijk op de datum van overlijden van de ambtenaar ten minste vijf jaar heeft geduurd – Artikel 19 van bijlage VIII – Huwelijk gesloten voordat de ambtenaar in het genot van een invaliditeitsuitkering was gesteld – Ontbreken van de voorwaarde betreffende de minimumduur van het huwelijk – Exceptie van onwettigheid van artikel 20 van bijlage VIII – Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Artikel 20 – Beginsel van gelijke behandeling – Artikel 21, lid 1 – Non-discriminatiebeginsel – Artikel 52, lid 1 – Geen willekeurige of kennelijk ongeschikte differentiatie ten aanzien van het door de wetgever van de Europese Unie nagestreefde doel”
In de gevoegde zaken C‑313/21 P en C‑314/21 P,
betreffende twee hogere voorzieningen krachtens artikel 56 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie, ingesteld op 19 mei 2021,
Raad van de Europese Unie, vertegenwoordigd door M. Alver en M. Bauer als gemachtigden,
rekwirant in zaak C‑313/21 P,
andere partijen in de procedure:
FI,
verzoeker in eerste aanleg,
Europese Commissie, vertegenwoordigd door T. S. Bohr en B. Mongin als gemachtigden,
verweerster in eerste aanleg,
Europees Parlement,
interveniënt in eerste aanleg,
en
Europese Commissie, vertegenwoordigd door T. S. Bohr en B. Mongin als gemachtigden,
rekwirante in zaak C‑314/21 P,
andere partijen in de procedure:
FI,
verzoeker in eerste aanleg,
Europees Parlement,
Raad van de Europese Unie, vertegenwoordigd door M. Alver en M. Bauer als gemachtigden,
interveniënten in eerste aanleg,
geeft
HET HOF (Achtste kamer),
samengesteld als volgt: M. Safjan (rapporteur), kamerpresident, N. Piçarra en N. Jääskinen, rechters,
advocaat-generaal: A. Rantos,
griffier: A. Calot Escobar,
gelet op de beslissing, de advocaat-generaal gehoord, om overeenkomstig artikel 182 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof uitspraak te doen bij met redenen omklede beschikking,
de navolgende
Beschikking
1
Met hun hogere voorzieningen verzoeken de Raad van de Europese Unie (C‑313/21 P) en de Europese Commissie (C‑314/21 P) om vernietiging van het arrest van het Gerecht van de Europese Unie van 10 maart 2021, FI/Commissie (T‑694/19, niet gepubliceerd; hierna: „bestreden arrest”), houdende nietigverklaring van de besluiten van de Commissie van 8 maart 2019 en 1 april 2019 tot afwijzing van het verzoek om toekenning van een overlevingspensioen aan FI (hierna: „litigieuze besluiten”).
Toepasselijke bepalingen
2
Artikel 1 quinquies van het Statuut van de ambtenaren van de Europese Unie (hierna: „Statuut”) luidt als volgt:
„1.   Voor de toepassing van dit Statuut is iedere vorm van discriminatie op grond van geslacht, ras, huidskleur, etnische of sociale afkomst, genetische kenmerken, taal, politieke, filosofische, godsdienstige of andere overtuiging, het behoren tot een nationale minderheid, eigendom, geboorte, handicap, leeftijd, of seksuele geaardheid verboden.
Voor de toepassing van dit Statuut zijn de voor het huwelijk geldende bepalingen eveneens van toepassing op andere samenlevingsvormen dan het huwelijk, mits is voldaan aan de voorwaarden van artikel 1, lid 2, onder c), van bijlage VII.
2.   Het beginsel van gelijke behandeling belet niet dat de instellingen van de Europese Unie, om volledige gelijkheid van mannen en vrouwen in het beroepsleven in de praktijk te verzekeren – hetgeen een fundamenteel beginsel is dat bij de toepassing van dit Statuut in al zijn aspecten in acht moet worden genomen –, maatregelen handhaven of aannemen waarbij specifieke voordelen worden ingesteld om de uitoefening van een beroepsactiviteit door het ondervertegenwoordigde geslacht te vergemakkelijken of om nadelen in de beroepsloopbaan te voorkomen of te compenseren.
[…]
5.   Indien onder dit Statuut vallende personen die zich door niet-toepassing te hunnen aanzien van het hierboven genoemde beginsel van gelijke behandeling benadeeld achten, feiten aanbrengen op grond waarvan kan worden aangenomen dat directe of indirecte discriminatie heeft plaatsgevonden, moet de instelling het bewijs leveren dat het beginsel van gelijke behandeling niet is geschonden. Deze bepaling is niet van toepassing in het kader van tuchtprocedures.
6.   Iedere beperking ten aanzien van de naleving van het non-discriminatiebeginsel en het proportionaliteitsbeginsel moet op objectieve en redelijke wijze gemotiveerd zijn en moet beantwoorden aan legitieme doelstellingen van algemeen belang in het kader van het personeelsbeleid. Met name de vaststelling van een verplichte pensioenleeftijd en van een minimale pensioengerechtigde leeftijd kunnen door dergelijke doelstellingen worden gerechtvaardigd.”
3
Artikel 35 van het Statuut bepaalt:
„De stand waarin de ambtenaar zich bevindt is:
a)
actieve dienst,
b)
detachering,
c)
verlof om redenen van persoonlijke aard,
d)
ter beschikking,
e)
verlof wegens militaire dienst,
f)
ouderschapsverlof en verlof om gezinsredenen,
g)
verlof in het belang van de dienst.”
4
Artikel 47 van het Statuut schrijft voor:
„De dienst eindigt door:
a)
ontslag op verzoek,
b)
ontslag ambtshalve,
c)
ontheffing van het ambt om redenen van dienstbelang,
d)
ontslag wegens onvoldoende geschiktheid voor het ambt,
e)
tuchtrechtelijk ontslag,
f)
pensionering,
g)
overlijden.”
5
Artikel 52, eerste en tweede alinea, van het Statuut bepaalt:
„Onverminderd het in artikel 50 bepaalde wordt de ambtenaar gepensioneerd:
a)
hetzij ambtshalve op de laatste dag van de maand waarin hij de 66-jarige leeftijd bereikt;
b)
hetzij op zijn verzoek op de laatste dag van de in dit verzoek genoemde maand, wanneer hij de pensioengerechtigde leeftijd heeft bereikt of wanneer hij tussen de 58 jaar oud en de pensioengerechtigde leeftijd is en voldoet aan de voorwaarden voor toekenning van een onmiddellijk ingaand pensioen overeenkomstig artikel 9 van bijlage VIII. Artikel 48, tweede alinea, tweede zin, is van overeenkomstige toepassing.
De ambtenaar kan echter op eigen verzoek en op voorwaarde dat het tot aanstelling bevoegde gezag van oordeel is dat het verzoek in het belang van de dienst is, doorwerken tot de leeftijd van 67 jaar, of in uitzonderlijk geval tot de leeftijd van 70 jaar, in welk geval hij automatisch op de laatste dag van de maand waarin hij die leeftijd bereikt, op pensioen zal worden gesteld.”
6
Artikel 53 van het Statuut luidt als volgt:
„De ambtenaar van wie de invaliditeitscommissie heeft vastgesteld dat hij voldoet aan de voorwaarden, genoemd in artikel 78, wordt ambtshalve gepensioneerd op de laatste dag van de maand waarin bij besluit van het tot aanstelling bevoegde gezag de definitieve arbeidsongeschiktheid van de ambtenaar is vastgesteld.”
7
Artikel 78, eerste alinea, van het Statuut schrijft voor:
„Overeenkomstig de artikelen 13 tot en met 16 van bijlage VIII heeft de ambtenaar recht op een invaliditeitsuitkering wanneer hij blijvend invalide wordt, en deze invaliditeit als volledig wordt beschouwd, waardoor het hem niet mogelijk is werkzaamheden te verrichten die met een ambt van zijn functiegroep overeenkomen.”
8
Artikel 1, lid 2, onder c), van bijlage VII bij het Statuut bepaalt:
„De volgende ambtenaren hebben recht op de kostwinnerstoelage:
[…]
c)
de ambtenaar die een geregistreerd partnerschap buiten het huwelijk heeft gesloten, op voorwaarde dat:
i)
een officieel document wordt overgelegd dat door een lidstaat van de Europese Unie of een bevoegde autoriteit van een lidstaat als zodanig is erkend en waaruit het geregistreerde partnerschap blijkt,
ii)
geen van de partners gehuwd is of een ander partnerschap buiten het huwelijk heeft gesloten,
iii)
geen van de volgende verwantschapsbetrekkingen tussen de partners bestaat: ouder en kind, grootouder en kleinkind, broer en zuster, tante of oom en neef of nicht, schoonzoon of schoondochter,
iv)
de partners in een lidstaat geen toegang hebben tot het burgerlijk huwelijk; in de zin van dit punt worden partners geacht toegang tot het burgerlijk huwelijk te hebben wanneer zij aan alle voorwaarden voldoen die in de wetgeving van een lidstaat voor het aangaan van een huwelijk zijn vastgesteld,
[…]”
9
Bijlage VIII bij het Statuut, betreffende de „nadere uitwerking van de pensioenregeling”, bevat onder meer hoofdstuk 4, met als opschrift „Overlevingspensioen”, dat de artikelen 17 tot met 29 van die bijlage omvat. Artikel 17 luidt als volgt:
„De overlevende echtgenoot van een ambtenaar die is overleden toen hij zich in een van de in artikel 35 van het Statuut genoemde standen bevond, verkrijgt, indien het huwelijk ten minste een jaar heeft geduurd en behoudens het bij artikel 1, lid 1, en artikel 22 bepaalde, een overlevingspensioen ten bedrage van 60 % van het ouderdomspensioen dat aan de ambtenaar zou zijn uitbetaald, indien hij, ongeacht zijn diensttijd of leeftijd, op het tijdstip van zijn overlijden daarop aanspraak had kunnen maken.
De voorwaarde betreffende de duur van het huwelijk geldt niet indien uit het huwelijk of uit een vorig huwelijk van de ambtenaar één of meer kinderen zijn geboren, voor zover de overlevende echtgenoot in de behoeften van deze kinderen voorziet of heeft voorzien, of indien het overlijden van de ambtenaar te wijten is aan een gebrek of ziekte, opgedaan ter gelegenheid van het verrichten van zijn werkzaamheden, dan wel aan een ongeval.”
10
Artikel 18 van bijlage VIII bij het Statuut bepaalt:
„De overlevende echtgenoot van een gewezen ambtenaar die ouderdomspensioen genoot, heeft, indien het huwelijk voor de beëindiging van de dienst is gesloten en ten minste een jaar heeft geduurd, behoudens het in artikel 22 van deze bijlage bepaalde, recht op een omgezet overlevingspensioen ten bedrage van 60 % van het ouderdomspensioen dat de echtgenoot op de dag van zijn overlijden genoot. Het minimum van het omgezette overlevingspensioen bedraagt 35 % van het laatste basissalaris; het bedrag van het omgezette overlevingspensioen kan evenwel in geen geval hoger zijn dan het bedrag van het ouderdomspensioen dat de echtgenoot op de dag van overlijden genoot.
De voorwaarde betreffende de duur van het huwelijk geldt niet indien uit een huwelijk, door de ambtenaar gesloten vóór beëindiging van de dienst, één of meer kinderen zijn geboren, voor zover de overlevende echtgenoot in de behoeften van deze kinderen voorziet of heeft voorzien.”
11
Artikel 19 van bijlage VIII bij het Statuut luidt:
„De overlevende echtgenoot van een gewezen ambtenaar die recht had op een invaliditeitsuitkering, heeft, indien het echtpaar gehuwd was op het tijdstip waarop het recht op deze uitkering is ontstaan en behoudens het bij artikel 22 van deze bijlage bepaalde, recht op een omgezet overlevingspensioen ten bedrage van 60 % van het invaliditeitspensioen dat de functionaris op de dag van zijn overlijden genoot.
Het minimum van het omgezette overlevingspensioen bedraagt 35 % van het laatste basissalaris; het bedrag van het omgezette overlevingspensioen kan evenwel in geen geval hoger zijn dan het bedrag van de invaliditeitsuitkering dat de echtgenoot op de dag van zijn overlijden genoot.”
12
Artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut schrijft voor:
„De in de artikelen 17 bis, 18, 18 bis en 19 genoemde voorwaarde betreffende het tijdstip van het huwelijk geldt niet indien dit huwelijk ten minste vijf jaar heeft geduurd, zelfs niet wanneer het is aangegaan na beëindiging van de dienst.”
13
Artikel 27 van bijlage VIII bij het Statuut luidt als volgt:
„De gescheiden echtgenoot van een ambtenaar of gewezen ambtenaar heeft recht op het overlevingspensioen overeenkomstig dit hoofdstuk, mits hij/zij bij het overlijden van de gewezen echtgenoot aantoont voor eigen rekening ten laste van deze gewezen echtgenoot recht te hebben op een alimentatie welke was vastgesteld bij rechterlijke uitspraak of door een officieel geregistreerde en ten uitvoer gelegde overeenkomst tussen de gewezen echtgenoten.
Het overlevingspensioen mag evenwel niet meer bedragen dan de op het ogenblik van het overlijden van de vroegere echtgenoot uitgekeerde alimentatie nadat deze uitkering is geactualiseerd op de wijze bedoeld in artikel 82 van het [S]tatuut.
De gescheiden echtgenoot verliest zijn recht op overlevingspensioen indien hij vóór het overlijden van de gewezen echtgenoot is hertrouwd. Hertrouwt hij na dat overlijden, dan is artikel 26 van toepassing.”
Voorgeschiedenis van de gedingen en litigieuze besluiten
14
Vanaf 2001 heeft FI ongehuwd samengeleefd met een ambtenaar van een instelling van de Unie, die in 2005 ambtshalve is gepensioneerd wegens invaliditeit en in het genot van een invaliditeitsuitkering is gesteld.
15
Op 12 mei 2014 zijn FI en deze ambtenaar in het huwelijk getreden. Laatstgenoemde is overleden op 25 januari 2019, dus minder dan vijf jaar na de datum van sluiting van het huwelijk.
16
In zijn hoedanigheid van overlevende echtgenoot van een voormalig ambtenaar van de Unie heef FI op grond van hoofdstuk 4 van bijlage VIII bij het Statuut een verzoek ingediend tot toekenning van een overlevingspensioen.
17
Bij de litigieuze besluiten heeft het Bureau voor het beheer en de afwikkeling van de individuele rechten (PMO) van de Commissie het verzoek van PI afgewezen op grond dat het niet voldeed aan de voorwaarden van artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut om aanspraak te kunnen maken op een overlevingspensioen, aangezien zijn huwelijk met de overleden ambtenaar, dat na haar uitdiensttreding is aangegaan, minder dan vijf jaar heeft geduurd.
18
Het door FI tegen deze besluiten ingediende bezwaar is afgewezen.
Beroep in eerste aanleg en bestreden arrest
19
Bij verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 9 oktober 2019, heeft FI beroep ingesteld tot nietigverklaring van de litigieuze besluiten.
20
Het Europees Parlement en de Raad zijn toegelaten tot interventie aan de zijde van de Commissie.
21
Ter ondersteuning van zijn beroep heeft FI drie middelen aangevoerd, waarvan het eerste in wezen is ontleend aan de onwettigheid van artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut in het licht van het beginsel van gelijke behandeling.
22
Ten aanzien van dit eerste middel heeft het Gerecht geoordeeld dat de door artikel 19 van bijlage VIII bij het Statuut bestreken situatie, namelijk die van de overlevende echtgenoot van een voormalig ambtenaar die een invaliditeitsuitkering genoot en die vóór zijn pensionering wegens invaliditeit in het huwelijk was getreden, voor de toekenning van een overlevingspensioen vergelijkbaar was met de situatie als bedoeld in artikel 20 van die bijlage, namelijk die van de overlevende echtgenoot van een voormalig ambtenaar die recht had op een invaliditeitsuitkering en die het huwelijk was aangegaan na zijn pensionering wegens invaliditeit. Vervolgens heeft het Gerecht geoordeeld dat er sprake was van een verschillende behandeling van vergelijkbare situaties naargelang van de datum van sluiting van het huwelijk, doordat het overlevingspensioen overeenkomstig artikel 19 van bijlage VIII bij het Statuut zonder voorwaarde van een minimumduur van het huwelijk aan de overlevende echtgenoot wordt toegekend, terwijl de toekenning van dit overlevingspensioen overeenkomstig artikel 20 van die bijlage gebonden is aan de voorwaarde dat het huwelijk ten minste vijf jaar heeft geduurd. Het Gerecht heeft daaraan toegevoegd dat een dergelijk verschil in behandeling de overlevende echtgenoot van een voormalig ambtenaar, die is gehuwd na de pensionering van laatstgenoemde wegens invaliditeit, benadeelt ten opzichte van de overlevende echtgenoot van een voormalig ambtenaar, die het huwelijk is aangegaan vóór diens pensionering wegens invaliditeit.
23
Na te hebben aangegeven dat het bij artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut ingevoerde verschil in behandeling bij wet was gesteld in de zin van artikel 52, lid 1, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”), is het Gerecht nagegaan of het vermelde verschil in behandeling kon worden gerechtvaardigd door een doel van algemeen belang en of het evenredig was aan het nagestreefde doel, met name in het licht van de in punt 48 van het bestreden arrest in herinnering gebrachte rechtspraak.
24
In dit verband is het juist dat het Gerecht met betrekking tot het nagestreefde algemeen belang van fraudebestrijding heeft erkend dat de voorwaarde dat het huwelijk voor een minimumduur is aangegaan om aanspraak te kunnen maken op een overlevingspensioen, ervoor kan zorgen dat dit huwelijk niet uitsluitend is ingegeven door andere overwegingen dan het voornemen om samen te leven, zoals zuiver financiële overwegingen of overwegingen in verband met het verkrijgen van een verblijfsrecht. Niettemin heeft het Gerecht geconcludeerd dat niet redelijkerwijs kan worden aangenomen dat de in artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut gestelde voorwaarde betreffende de minimumduur van het huwelijk van vijf jaar – die ontbreekt in artikel 19 van bijlage VIII bij het Statuut en die, ongeacht de aangedragen objectieve bewijzen, geen uitzondering toestaat op basis waarvan de afwezigheid van fraude kan worden aangetoond – noodzakelijk zou kunnen zijn voor de verwezenlijking van de beoogde fraudebestrijding.
25
Het Gerecht is tot de conclusie gekomen dat artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut in strijd is met het beginsel van gelijke behandeling. In die omstandigheden heeft het de door FI opgeworpen exceptie van onwettigheid toegewezen en de litigieuze besluiten nietig verklaard.
Conclusies van partijen in hogere voorziening en procedure bij het Hof
26
Met zijn hogere voorziening in zaak C‑313/21 P verzoekt de Raad het Hof:
–
de hogere voorziening toe te wijzen en het bestreden arrest te vernietigen;
–
de zaak af te doen en het beroep in eerste aanleg ongegrond te verklaren, en
–
FI te verwijzen in de kosten van het beroep in eerste aanleg en van de hogere voorziening.
27
Met haar hogere voorziening in zaak C‑314/21 P verzoekt de Commissie het Hof:
–
het bestreden arrest te vernietigen;
–
het beroep in eerste aanleg te verwerpen, en
–
FI te verwijzen in de kosten van het beroep in eerste aanleg en van de hogere voorziening.
28
Bij beslissing van de president van het Hof van 30 juni 2021 is de behandeling van de onderhavige zaken geschorst in afwachting van de uitspraak van het arrest in de gevoegde zaken C‑116/21 P tot en met C‑118/21 P, C‑138/21 P en C‑139/21 P. Na de uitspraak van het arrest van 14 juli 2022, Commissie/VW e.a. (C‑116/21 P–C‑118/21 P, C‑138/21 P en C‑139/21 P, EU:C:2022:557), is de procedure in de onderhavige zaken hervat bij beslissing van de president van het Hof van 19 juli 2022.
29
Overeenkomstig artikel 54, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof heeft de president van het Hof op 30 juni 2021 beslist om de zaken C‑313/21 P en C‑314/21 P te voegen voor de schriftelijke en de mondelinge behandeling en voor het arrest.
Hogere voorzieningen
Toepassing van artikel 182 van het Reglement voor de procesvoering
30
Krachtens artikel 182 van het Reglement voor de procesvoering kan het Hof, wanneer het reeds uitspraak heeft gedaan over een of meerdere rechtsvragen die identiek zijn aan die welke in de middelen van de principale of de incidentele hogere voorziening worden opgeworpen, en het de hogere voorziening kennelijk gegrond acht, op voorstel van de rechter-rapporteur, partijen en de advocaat-generaal gehoord, beslissen de hogere voorziening bij met redenen omklede beschikking kennelijk gegrond te verklaren onder verwijzing naar de relevante rechtspraak.
31
De Commissie verklaart geen bezwaar te hebben tegen de toepassing van dit artikel.
32
De Raad en FI hebben niet gereageerd op de uitnodiging van het Hof om zich over deze kwestie uit te spreken.
33
In de onderhavige zaken moet worden vastgesteld dat de in hogere voorziening aangevoerde middelen rechtsvragen opwerpen die identiek zijn aan die waarover het Hof zich heeft uitgesproken in het arrest van 14 juli 2022, Commissie/VW e.a. (C‑116/21 P–C‑118/21 P, C‑138/21 P en C‑139/21 P, EU:C:2022:557). Bijgevolg moet artikel 182 van het Reglement voor de procesvoering in de onderhavige zaken worden toegepast.
Ten gronde
34
Ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑313/21 P voert de Raad drie middelen aan. Het eerste middel is ontleend aan onjuiste rechtsopvattingen met betrekking tot het bestaan van een verschil in behandeling, het tweede aan onjuiste rechtsopvattingen betreffende de omvang van de rechterlijke toetsing door het Gerecht van de door de Uniewetgever gemaakte keuzes en het derde aan onjuiste rechtsopvattingen betreffende de rechtvaardiging van het verschil in behandeling.
35
De Commissie van haar kant voert drie middelen aan ter ondersteuning van haar hogere voorziening in zaak C‑314/21 P. Het eerste middel is ontleend aan een onjuiste rechtsopvatting met betrekking tot de criteria voor de toetsing van de wettigheid van de door de Uniewetgever gemaakte keuzes en aan schending van de motiveringsplicht, het tweede aan een onjuiste rechtsopvatting bij de uitlegging van het non-discriminatiebeginsel en het derde aan een onjuiste rechtsopvatting bij de uitlegging van artikel 52, lid 1, van het Handvest en aan meerdere schendingen van de motiveringsplicht.
Eerste middel in zaak C‑313/21 P en derde onderdeel van het eerste middel en tweede middel in zaak C‑314/21 P
– Argumenten van partijen
36
Met deze middelen en dit onderdeel betogen de Raad en de Commissie dat het Gerecht in het bestreden arrest blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting bij de uitlegging van het gelijkheids- en non-discriminatiebeginsel en dat het ten onrechte heeft geconcludeerd dat de situaties als bedoeld in de artikelen 19 en 20 van bijlage VIII bij het Statuut vergelijkbaar zijn, zodat er sprake is van een verschil in behandeling vanwege de toepassing van verschillende regelingen op vergelijkbare situaties.
37
Beide instellingen zijn van mening dat het Gerecht in de punten 57 en 58 van het bestreden arrest blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat alleen de datum waarop het huwelijk is gesloten, doorslaggevend is voor de toepassing van artikel 19 of artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut en dat de onder die bepalingen vallende situaties bijgevolg vergelijkbaar zijn. Mocht het Gerecht echter rekening hebben gehouden met alle kenmerkende elementen van die situaties, dan had het moeten vaststellen dat er een wezenlijk en objectief verschil bestaat tussen ambtenaren in actieve dienst en ambtenaren die een invaliditeitsuitkering ontvangen en niet langer in dienst zijn van een instelling van de Unie. Dit verschil vloeit voort uit de respectieve rechtspositie van die ambtenaren, met name wat betreft de professionele rechten en plichten die eerstgenoemden, anders dan laatstgenoemden, op grond van de statutaire bepalingen gedurende de volledige dienstperiode moeten nakomen.
38
Zowel de Raad als de Commissie wijst in het bijzonder op het feit dat ambtenaren in actieve dienst, in tegenstelling tot voormalige ambtenaren die niet langer verplicht zijn te werken, aan de pensioenregeling moeten bijdragen, een hoger basissalaris ontvangen dan het ouderdomspensioen dat hun zal worden toegekend wanneer zij met pensioen zullen gaan, verplicht zijn in hun standplaats te wonen en recht hebben op de ontheemdingstoelage, toelagen voor verblijf in het buitenland en reiskostenvergoedingen. Uit die overwegingen blijkt dat de situatie van een voormalige ambtenaar die een huwelijk aangaat na zijn pensionering wegens invaliditeit, anders dan bij een ambtenaar die huwt terwijl hij nog in actieve dienst is, niet noodzakelijkerwijs vereist dat de overlevende echtgenoot een vervangend inkomen ontvangt middels toekenning van het overlevingspensioen.
39
Voorts is de Commissie van mening dat de situatie van ambtenaren die vallen onder artikel 19 en die van ambtenaren die vallen onder artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut verschillend zijn vanuit persoonlijk oogpunt. Ten eerste hebben ambtenaren die een invaliditeitsuitkering ontvangen over het algemeen een kortere levensverwachting dan ambtenaren die een dergelijke uitkering niet ontvangen, wat noodzakelijkerwijs bijdraagt aan een groter frauderisico en zodoende aan een verklaring voor het hier aan de orde zijnde verschil in behandeling. Ten tweede betoogt de Commissie dat het risico van fraude of misbruik kleiner is wanneer de overlevende echtgenoot een huwelijk met een ambtenaar is aangegaan vóór diens pensionering wegens invaliditeit en deze persoon vervolgens tijdens de gehele duur van het huwelijk tot aan zijn overlijden heeft bijgestaan, terwijl het in geval van een huwelijk dat met een voormalige ambtenaar wordt gesloten na diens pensionering wegens invaliditeit, beslist niet onredelijk is om te eisen dat het huwelijk vijf jaar duurt teneinde de solidariteit en wederzijdse steun tussen de echtgenoten objectief te kunnen vaststellen.
40
De Raad en de Commissie voegen daaraan toe dat het Gerecht in punt 55 van het bestreden arrest ten onrechte heeft geweigerd om conclusies te trekken uit punt 33 van zijn arrest van 17 juni 1993, Arauxo-Dumay/Commissie (T‑65/92, EU:T:1993:47), waarin het had gewezen op het bestaan van een verschil tussen de situaties die door respectievelijk artikel 19 en artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut worden geregeld. De aan dat arrest ten grondslag liggende logica kan immers op het onderhavige geval worden toegepast, ondanks de omstandigheid dat hier andere feiten aan de orde zijn.
41
Bovendien voert de Commissie aan dat het Gerecht in de in punt 56 van het bestreden arrest gemaakte analyse ten onrechte is voorbijgegaan aan het doel van de in artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut genoemde minimumduur van het huwelijk. Zoals volgt uit de punten 87 en 88 van het arrest van 19 december 2019, HK/Commissie (C‑460/18 P, EU:C:2019:1119), wordt hiermee namelijk beoogd te voorkomen dat het huwelijk wordt gesloten met het oog op een erfovereenkomst en bijgevolg alleen wordt aangegaan teneinde een overlevingspensioen te ontvangen, zonder dat dit huwelijk op een reële of duurzame relatie tussen de betrokken personen is gestoeld. Zodoende heeft het Gerecht geen rekening gehouden met het criterium volgens hetwelk bij de beoordeling van de vergelijkbaarheid van situaties alle kenmerkende elementen daarvan in acht moeten worden genomen, alsook het geheel van rechtsregels die van toepassing zijn op de te vergelijken situaties. Met name heeft het Gerecht, door in datzelfde punt van het bestreden arrest te oordelen dat een na de toekenning van een invaliditeitsuitkering gesloten huwelijk de vermogensrechtelijke situatie van de overlevende echtgenoot niet wezenlijk verandert ten opzichte van de situatie als bedoeld in artikel 19 van bijlage VIII bij het Statuut, niet alleen nagelaten die overweging te motiveren, maar is het ook voorbijgegaan aan het risico dat een dergelijk huwelijk het voorwendsel vormt voor het sluiten van erfovereenkomsten. Het valt immers niet te ontkennen dat, gelet op de situatie van de ambtenaar die het huwelijk na een dergelijke toekenning aangaat, het risico van fraude en misbruik groter is dan in de situatie waarin de ambtenaar het huwelijk vóór die toekenning sluit.
– Beoordeling door het Hof
42
Vooraf zij herinnerd aan de vaste rechtspraak van het Hof volgens welke de in artikel 20 van het Handvest verankerde gelijkheid voor de wet een algemeen rechtsbeginsel van de Unie is dat verlangt dat vergelijkbare situaties niet verschillend en verschillende situaties niet gelijk worden behandeld, tenzij een dergelijke behandeling objectief gerechtvaardigd is (arrest van 14 juli 2022, Commissie/VW e.a., C‑116/21 P–C‑118/21 P, C‑138/21 P en C‑139/21 P, EU:C:2022:557, punt 95 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
43
Het vereiste dat de situaties vergelijkbaar moeten zijn om uit te maken of er sprake is van schending van het beginsel van gelijke behandeling, moet worden beoordeeld aan de hand van alle elementen die hen kenmerken, met name tegen de achtergrond van het voorwerp en het doel van de handeling waarbij het betrokken onderscheid wordt ingevoerd, met dien verstande dat daartoe rekening moet worden gehouden met de beginselen en doelstellingen van het gebied waaronder deze handeling valt. Voor zover de situaties niet vergelijkbaar zijn, schendt een verschillende behandeling van de betrokken situaties niet de in artikel 20 van het Handvest verankerde gelijkheid voor de wet (arrest van 14 juli 2022, Commissie/VW e.a., C‑116/21 P–C‑118/21 P, C‑138/21 P en C‑139/21 P, EU:C:2022:557, punt 96 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
44
Tegen de achtergrond van deze rechtspraak moeten het betoog van de Raad en van de Commissie worden onderzocht, volgens welk betoog het Gerecht in het bestreden arrest ten onrechte heeft geconcludeerd dat de situaties als bedoeld in de artikelen 19 en 20 van bijlage VIII bij het Statuut vergelijkbaar zijn en dat er sprake is van een verschillende behandeling van vergelijkbare situaties naargelang van de datum van sluiting van het huwelijk.
45
In dit verband zij opgemerkt dat het Gerecht in de punten 50, 51 en 54 van het bestreden arrest heeft vastgesteld dat de artikelen 19 en 20 van bijlage VIII bij het Statuut, voor zover is voldaan aan de in de laatstgenoemde bepaling gestelde voorwaarde betreffende de minimumduur van het huwelijk, beogen om een overlevingspensioen aan de overlevende echtgenoot toe te kennen op de enkele grond van de juridische aard van de banden tussen die echtgenoot en de overleden echtgenoot. Het Gerecht heeft eveneens aangegeven dat die bepalingen tot doel hebben om de overlevende echtgenoot een vervangend inkomen toe te kennen ter gedeeltelijke compensatie van het inkomensverlies van de overleden echtgenoot, te weten een voormalig ambtenaar die vóór zijn overlijden niet langer in actieve dienst was.
46
Bijgevolg heeft het Gerecht in wezen vastgesteld dat deze beide bepalingen van bijlage VIII bij het Statuut in het licht van de in punt 43 van deze beschikking aangehaalde rechtspraak, waarnaar het Gerecht zelf in punt 44 van het bestreden arrest heeft verwezen, grotendeels hetzelfde voorwerp en hetzelfde doel hebben. Volgens het Gerecht heeft het hoofdkenmerk van de betrokken overlevingspensioenen betrekking op de juridische aard van de banden tussen de overlevende echtgenoot, als persoon aan wie die bepalingen een recht toekennen, en de overleden voormalige ambtenaar. Het Gerecht wijst er ook op dat, zoals duidelijk blijkt uit punt 52 van het bestreden arrest, het enige onderscheid bij de toepassing van de artikelen 19 en 20 van bijlage VIII bij het Statuut daarin gelegen is of het huwelijk is aangegaan vóór dan wel na het tijdstip waarop het recht van de ambtenaar op de invaliditeitsuitkering is ontstaan, aangezien in artikel 20 van die bijlage – anders dan in artikel 19 ervan – een voorwaarde betreffende de minimumduur van het huwelijk wordt gesteld.
47
In die omstandigheden heeft het Gerecht, zonder blijk te geven van een onjuiste rechtsopvatting, in punt 57 van het bestreden arrest kunnen oordelen dat de situaties als bedoeld in de artikelen 19 en 20 van bijlage VIII bij het Statuut vergelijkbaar zijn en heeft het voorts in de punten 52 en 58 van het bestreden arrest tot de conclusie kunnen komen dat de in deze bepalingen bedoelde situaties alleen verschillend zijn ten aanzien van de verhouding tussen het tijdstip van sluiting van het huwelijk en het tijdstip waarop het recht van de ambtenaar op de invaliditeitsuitkering is ontstaan.
48
De Raad en de Commissie voeren echter in de eerste plaats aan dat de in de artikelen 19 en 20 van bijlage VIII bij het Statuut bedoelde situaties zich juist wezenlijk en objectief van elkaar onderscheiden door het feit dat de ambtenaar op de datum van sluiting van het huwelijk in het kader van de eerste bepaling werkzaam is bij een instelling van de Unie, terwijl hij bij de tweede bepaling vanwege zijn pensionering wegens invaliditeit en zijn recht op invaliditeitsuitkering in de onmogelijkheid verkeert om zijn functie te verrichten. Bijgevolg heeft het Gerecht bij zijn beoordeling van de vergelijkbaarheid van die situaties verzuimd voldoende rekening te houden met dat kenmerkende element.
49
Zoals het Gerecht terecht heeft aangegeven in punt 53 van het bestreden arrest, verschilt de juridische aard van de banden tussen de overlevende echtgenoot en de overleden ambtenaar echter niet naargelang de ambtenaar op de datum van sluiting van het huwelijk zijn werkzaamheden al dan niet verrichtte en ook niet naargelang van het bedrag van de betaalde of nog te betalen bijdragen aan de pensioenregeling van de Unie. Evenmin is, zoals het Gerecht heeft vastgesteld in punt 56 van het bestreden arrest, de omstandigheid dat de overleden ambtenaar vóór of na het ontstaan van zijn recht op een invaliditeitsuitkering is gehuwd, van dien aard dat de vermogensrechtelijke situatie van de overlevende echtgenoot, waartoe het recht op een overlevingspensioen als vervangend inkomen behoort, wezenlijk wordt gewijzigd.
50
De datum van sluiting van het huwelijk wordt immers alleen bepaald door de wil van de toekomstige echtgenoten. Die beslissing berust op een vrijwillige keuze van de ambtenaar op grond van meerdere overwegingen die niet noodzakelijkerwijs en ook niet uitsluitend impliceren dat er rekening wordt gehouden met omstandigheden die samenhangen met het al dan niet verrichten van werkzaamheden. Anders dan de Raad en de Commissie betogen, kan de omstandigheid dat deze ambtenaar op die datum al dan niet wegens invaliditeit is gepensioneerd en derhalve al dan niet in de mogelijkheid verkeert om zijn werkzaamheden te verrichten, bijgevolg niet van doorslaggevende invloed zijn bij de beoordeling van de vergelijkbaarheid van de betrokken situaties in het licht van de in punt 43 van deze beschikking genoemde criteria en met name ten aanzien van het voorwerp en het doel van de artikelen 19 en 20 van bijlage VIII bij het Statuut, zoals is in herinnering gebracht in punt 45 van deze beschikking. In dit verband berust de redenering van het Gerecht, zoals weergegeven in het voorgaande punt van deze beschikking, in wezen op dat voorwerp en doel alsook op het in punt 46 van deze beschikking genoemde hoofdkenmerk van het recht op een overlevingspensioen.
51
Het is juist dat, zoals ook uit punt 46 van deze beschikking volgt, het feit dat de ambtenaar op de datum van sluiting van het huwelijk al dan niet in aanmerking komt voor een invaliditeitsuitkering en bijgevolg al dan niet in de mogelijkheid verkeert zijn werkzaamheden te verrichten, gevolgen heeft voor de voorwaarde betreffende de minimumduur van het huwelijk. Terwijl deze voorwaarde niet geldt als het huwelijk wordt gesloten wanneer de ambtenaar nog niet in aanmerking komt voor een invaliditeitsuitkering en bijgevolg nog in actieve dienst is, moet het huwelijk ten minste vijf jaar hebben geduurd in het geval dat de ambtenaar het huwelijk aangaat nadat zijn recht op een dergelijke uitkering is ontstaan en bijgevolg niet langer in de mogelijkheid verkeert om zijn werkzaamheden te verrichten.
52
Zoals echter volgt uit de punten 49 en 50 van deze beschikking, is het verrichten van werkzaamheden noch de datum van sluiting van het huwelijk van enige relevantie voor de vergelijkbaarheid van de situaties, aangezien deze aspecten niet rechtstreeks in verband staan met het voorwerp, het doel en het hoofdkenmerk van het recht op een overlevingspensioen als bedoeld in de artikelen 19 en 20 van bijlage VIII bij het Statuut.
53
Om die reden moet naar analogie worden aangenomen dat, zoals het Hof met betrekking tot het in artikel 17 van bijlage VIII bij het Statuut bedoelde overlevingspensioen heeft aangegeven in punt 70 van het arrest van 19 december 2019, HK/Commissie (C‑460/18 P, EU:C:2019:1119), de toekenning van het overlevingspensioen in beginsel „alleen” afhangt van de juridische aard van de banden die de betrokken persoon met de overleden ambtenaar verbinden, ook al heeft het Hof in punt 89 van dat arrest erkend dat de minimumduur van het huwelijk ook een voorwaarde vormt opdat de overlevende echtgenoot aanspraak kan maken op het overlevingspensioen.
54
De juridische aard van de banden tussen de echtgenoten ligt immers ten grondslag aan de overlevingspensioenregeling voor ambtenaren van de Unie, aangezien deze voorwaarde voor toekenning geldt voor alle overlevingspensioenen als bedoeld in de artikelen 17 tot en met 20 en in artikel 27 van bijlage VIII bij het Statuut. De voorwaarde betreffende de minimumduur van het huwelijk is accessoir aan de voorwaarde betreffende de juridische aard van de banden tussen de echtgenoten, aangezien zij alleen beoogt de precieze duur te bepalen van de periode gedurende welke de juridische band moet hebben bestaan voor de toekenning van het overlevingspensioen. Die accessoire voorwaarde is bovendien niet overgenomen in sommige overlevingspensioenregelingen, zoals die welke zijn bedoeld in de artikelen 19 en 27 van bijlage VIII bij het Statuut.
55
Bijgevolg heeft het Gerecht in zijn motivering in de punten 51 en 53 van het bestreden arrest terecht gewezen op het belang van de juridische band tussen de echtgenoten als hoofdkenmerk van de overlevingspensioenregeling van de Unie en geconcludeerd dat de toekenning van een invaliditeitsuitkering of het verrichten van werkzaamheden geen gevolgen heeft voor die band.
56
In de tweede plaats betogen de Raad en de Commissie dat de situatie van een voormalig ambtenaar die na de toekenning van een invaliditeitsuitkering in het huwelijk treedt en bijgevolg in de onmogelijkheid verkeert om zijn werkzaamheden te verrichten, anders dan bij een ambtenaar die huwt terwijl hij nog in actieve dienst is, niet noodzakelijkerwijs vereist dat aan de overlevende echtgenoot een vervangend inkomen wordt toegekend. In dit verband hoeft slechts in herinnering te worden gebracht dat, zoals het Gerecht terecht heeft opgemerkt in punt 56 van het bestreden arrest onder verwijzing naar punt 69 van het arrest van 19 december 2019, HK/Commissie (C‑460/18 P, EU:C:2019:1119), voor het recht op het overlevingspensioen geen voorwaarden in verband met middelen of vermogen gelden die inhouden dat de overlevende echtgenoot niet in staat is om in zijn levensonderhoud te voorzien en dus voordien financieel afhankelijk was van de overledene.
57
In de derde plaats voert de Commissie aan dat het Gerecht geen rekening heeft gehouden met het doel van de in artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut gestelde voorwaarde betreffende de minimumduur van het huwelijk, een voorwaarde die niet wordt gesteld in artikel 19 van die bijlage. Zoals volgt uit punt 89 van het arrest van 19 december 2019, HK/Commissie (C‑460/18 P, EU:C:2019:1119), bestaat dat doel erin te voorkomen dat er frauduleuze of onrechtmatige erfovereenkomsten worden gesloten, waarbij dat risico van misbruik of fraude op persoonlijk niveau het onderscheid maakt tussen de door die twee artikelen bestreken situaties. In dit verband volstaat het op te merken dat dit aspect niet relevant is voor de vergelijkbaarheid van de situaties. Dit argument heeft immers betrekking op de rechtvaardiging van de vereiste minimumduur van het huwelijk, zodat het pas bij de evenredigheidsbeoordeling van het eventueel vastgestelde verschil in behandeling een rol kan spelen.
58
Uit de voorgaande overwegingen volgt dat, anders dan de Raad en de Commissie aanvoeren, de conclusies waartoe het Gerecht in de punten 57 en 58 van het bestreden arrest is gekomen, geen blijk geven van een onjuiste rechtsopvatting.
59
In die omstandigheden moet het argument van de Raad en de Commissie dat het Gerecht in punt 55 van het bestreden arrest ten onrechte heeft geweigerd om conclusies te trekken uit punt 33 van het arrest van 17 juni 1993, Arauxo-Dumay/Commissie (T‑65/92, EU:T:1993:47), als niet ter zake dienend worden afgewezen. Zelfs al zou dat argument gegrond zijn, dan nog zijn de conclusies van het Gerecht met betrekking tot de vergelijkbaarheid van de situaties, los van de overwegingen in punt 55 van het bestreden arrest, in voldoende mate gebaseerd op de in de punten 50 tot en met 54 en in punt 56 van dat arrest vervatte motivering.
60
Hieruit volgt dat het eerste middel in zaak C‑313/21 P alsook het derde onderdeel van het eerste middel en het tweede middel in zaak C‑314/21 P ongegrond moeten worden verklaard.
Tweede middel in zaak C‑313/21 P en eerste twee onderdelen van het eerste middel in zaak C‑314/21 P
– Argumenten van partijen
61
Met dit middel en deze onderdelen verwijten de Raad en de Commissie het Gerecht in wezen dat het in het bestreden arrest blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting met betrekking tot de omvang van de rechterlijke toetsing.
62
Deze beide instellingen voeren aan dat het Gerecht in de tweede volzin van punt 48 van het bestreden arrest rechtspraak van de Unie heeft toegepast die is ontwikkeld in de volstrekt andere context van beslissingen die op het gebied van personeelsbeleid worden genomen in situaties waarin de wetgever over meerdere mogelijkheden beschikt. Zo heeft het Gerecht met name in punt 80 van het bestreden arrest ten onrechte geconcludeerd dat de keuze van de wetgever met betrekking tot de in artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut vastgestelde minimumduur van het huwelijk ronduit „onredelijk” is. Hierdoor heeft het Gerecht een toetsing verricht die verder gaat dan het „kennelijk ongeschikte of ontoereikende” karakter van de betrokken bepaling ten opzichte van de door de bevoegde instellingen nagestreefde doelstelling, namelijk in casu het voorkomen van misbruik van recht en van fraude. Daarmee heeft het Gerecht zijn eigen beoordeling in de plaats gesteld van die van de Uniewetgever en derhalve de grenzen van het wettigheidstoezicht overschreden.
63
Voorts betoogt de Commissie dat het Gerecht, hoewel het stelt zijn beoordeling van de wettigheid van artikel 20 van bijlage VIII te hebben gebaseerd op de artikelen 20 en 21 van het Handvest, afgeweken is van de rechtspraak van het Hof volgens welke de beoordeling van de rechtmatigheid van een handeling van de Unie ten aanzien van de grondrechten in ieder geval niet mag berusten op een betoog inzake de gevolgen van deze handeling in een specifiek geval. In punt 77 van het bestreden arrest heeft het Gerecht zich namelijk beroepen op de bijzonderheden van de feiten in de onderhavige zaak om artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut onwettig te verklaren.
– Beoordeling door het Hof
64
Er zij opgemerkt dat het Gerecht in de punten 46 tot en met 48 van het bestreden arrest verwezen heeft naar de in artikel 52, lid 1, van het Handvest genoemde vereisten alsook naar de rechtspraak die van toepassing is op de evenredigheidstoetsing van een verschil in behandeling. Vervolgens heeft het in punt 49 van het bestreden arrest geoordeeld dat, mocht er sprake zijn van vergelijkbaarheid van de situaties die respectievelijk door de artikelen 19 en 20 van bijlage VIII bij het Statuut worden bestreken, het in dat geval zou moeten nagaan of het niet onredelijk is dat de Uniewetgever van mening is dat het ingevoerde verschil in behandeling passend en noodzakelijk kan zijn voor het bereiken van de doelstelling van algemeen belang die wordt beoogd met de in artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut neergelegde voorwaarde betreffende de minimumduur van het huwelijk. Na te hebben geconcludeerd dat de situaties vergelijkbaar zijn, heeft het deze analyse verricht vanaf punt 62 van het bestreden arrest.
65
Zoals de Raad en de Commissie aanvoeren, volgt uit de rechtspraak van het Hof dat in het geval van statutaire regels als de regels die in casu aan de orde zijn en gelet op de ruime discretionaire bevoegdheid waarover de Uniewetgever ter zake beschikt, het gelijkheidsbeginsel slechts wordt geschonden wanneer de wetgever een onderscheid maakt dat willekeurig is of kennelijk niet toereikend is om het doel van de betrokken regelgeving te bereiken (arrest van 14 juli 2022, Commissie/VW e.a., C‑116/21 P–C‑118/21 P, C‑138/21 P en C‑139/21 P, EU:C:2022:557, punt 127 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
66
Deze rechtspraak is van toepassing in het kader van de toetsing van het in artikel 52, lid 1, van het Handvest neergelegde evenredigheidsvereiste (arrest van 14 juli 2022, Commissie/VW e.a., C‑116/21 P–C‑118/21 P, C‑138/21 P en C‑139/21 P, EU:C:2022:557, punt 128).
67
In de onderhavige zaak heeft het Gerecht in punt 49 van het bestreden arrest verklaard dat diende te worden nagegaan of het niet onredelijk is dat de Uniewetgever het ingevoerde verschil in behandeling passend en noodzakelijk acht voor het bereiken van de doelstelling van algemeen belang die wordt beoogd met de in artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut neergelegde voorwaarde betreffende de minimumduur van het huwelijk.
68
Overeenkomstig de in de punten 65 en 66 van deze beschikking in herinnering gebrachte rechtspraak had het zich echter moeten beperken tot de toetsing of het in deze bepaling gemaakte onderscheid, gelezen in samenhang met artikel 19 van die bijlage, niet willekeurig of kennelijk ongeschikt moet worden geacht in het licht van de nagestreefde doelstelling van algemeen belang. Door het evenredigheidsvereiste op onjuiste wijze te toetsen, heeft het Gerecht de omvang van zijn rechterlijk toezicht onjuist beoordeeld en derhalve blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting. Zonder die fout zou het Gerecht immers een andere redenering hebben gevolgd en zou het eventueel tot andere conclusies zijn gekomen dan die welke het in de punten 80, 81 en 83 van het bestreden arrest heeft getrokken.
69
Die onjuiste beoordeling van de omvang van het rechterlijk toezicht is ook naar voren gekomen in punt 67 van het bestreden arrest. Vanaf dat punt is het Gerecht immers nagegaan of de in artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut neergelegde voorwaarde dat het huwelijk ten minste vijf jaar heeft geduurd, afzonderlijk genomen en los van artikel 19 van die bijlage, evenredig is in het licht van artikel 52, lid 1, van het Handvest, in die zin dat zij kennelijk niet verder gaat dan nodig is voor de door de Uniewetgever nagestreefde doelstelling. Zoals volgt uit punt 66 van deze beschikking, had het Gerecht zich echter ook in het kader van die bepaling van het Handvest moeten beperken tot de toetsing of het in casu vastgestelde onderscheid, namelijk het feit dat de voorwaarde betreffende de minimumduur van het huwelijk wordt gesteld in de situaties die door artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut worden bestreken en daarentegen niet geldt in de situaties die onder artikel 19 van die bijlage vallen, hoewel die situaties over het geheel genomen vergelijkbaar zijn, moet worden geacht willekeurig of kennelijk ongeschikt te zijn in het licht van het gemeenschappelijke doel dat de Uniewetgever met die beide bepalingen nastreeft.
70
In die omstandigheden moeten, zonder dat de overige door de Raad en de Commissie aangevoerde argumenten behoeven te worden onderzocht, het tweede middel van de hogere voorziening in zaak C‑313/21 P alsook het tweede onderdeel van het eerste middel van de hogere voorziening in zaak C‑341/21 P worden toegewezen.
71
Derhalve moeten, zonder dat het derde middel in zaak C‑313/21 P noch het eerste onderdeel van het eerste middel en het derde middel in zaak C‑314/21 P behoeven te worden onderzocht, de hogere voorzieningen worden toegewezen en het bestreden arrest worden vernietigd.
Beroep bij het Gerecht
72
Overeenkomstig artikel 61, eerste alinea, tweede volzin, van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie kan het Hof in geval van vernietiging van de beslissing van het Gerecht de zaak zelf afdoen wanneer deze in staat van wijzen is.
73
In casu moet, met name gelet op het feit dat het beroep tot nietigverklaring in zaak T‑694/19 is gebaseerd op middelen waarover voor het Gerecht de standpunten zijn uitgewisseld en waarvan het onderzoek niet vereist dat enige extra maatregel tot organisatie van de procesgang of van instructie van het dossier wordt vastgesteld, worden geoordeeld dat dit beroep in staat van wijzen is en moet worden afgedaan.
74
Ter ondersteuning van zijn beroep bij het Gerecht heeft FI vier middelen aangevoerd, waarvan het eerste is ontleend aan de onwettigheid van artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut, het tweede aan een onjuiste rechtsopvatting bij de toepassing van de artikelen 18 en 20 van die bijlage, het derde aan een onjuiste uitlegging van het begrip „echtgenoot” zoals dat wordt gebruikt in de overlevingspensioenregeling van de Unie en het vierde aan een kennelijke beoordelingsfout doordat er geen rekening is gehouden met de bijzondere situatie van FI.
Eerste middel, ontleend aan de onwettigheid van artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut
75
Met zijn eerste middel betoogt FI dat artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut in strijd is met de beginselen van gelijke behandeling en non-discriminatie op grond van leeftijd, de aard van het juridisch verband van samenleven en handicap.
Eerste onderdeel van het eerste middel, ontleend aan schending van het beginsel van gelijke behandeling
76
Met dit onderdeel voert FI aan dat artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut in strijd is met het beginsel van gelijke behandeling, dat met name is neergelegd in artikel 20 van het Handvest en artikel 1 quinquies van het Statuut, doordat het de betaling van een overlevingspensioen aan de overlevende echtgenoot uitsluit wanneer het na de toekenning van een invaliditeitsuitkering aan de andere echtgenoot gesloten huwelijk minder dan vijf jaar heeft geduurd, terwijl die voorwaarde betreffende de minimumduur van het huwelijk overeenkomstig artikel 19 van bijlage VIII bij het Statuut niet geldt wanneer het huwelijk vóór die toekenning is gesloten. Derhalve is dat artikel onwettig, aldus FI.
77
De Commissie, daarin gesteund door het Parlement en de Raad, betwist dit betoog.
78
Er zij aan herinnerd dat artikel 52, lid 1, van het Handvest bepaalt dat beperkingen op de uitoefening van de in dat Handvest erkende rechten en vrijheden bij wet moeten worden gesteld en de wezenlijke inhoud van die rechten en vrijheden moeten eerbiedigen. Met inachtneming van het evenredigheidsbeginsel kunnen alleen beperkingen worden gesteld indien zij noodzakelijk zijn en daadwerkelijk aan door de Unie erkende doelstellingen van algemeen belang of aan de eisen van de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen beantwoorden.
79
Verder is het gelijkheidsbeginsel een in artikel 20 van het Handvest neergelegd algemeen beginsel van Unierecht waarvan het in artikel 21, lid 1, van het Handvest neergelegde non-discriminatiebeginsel een bijzondere uitdrukking vormt. Die beide beginselen worden tevens in herinnering gebracht in artikel 1 quinquies van het Statuut (arrest van 14 juli 2022, Commissie/VW e.a., C‑116/21 P–C‑118/21 P, C‑138/21 P en C‑139/21 P, EU:C:2022:557, punt 140 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
80
Zoals reeds aangegeven in punt 42 van deze beschikking, impliceert het algemene beginsel van gelijke behandeling voor de wetgever van de Unie overeenkomstig de vereisten van artikel 52, lid 1, van het Handvest dat vergelijkbare situaties niet verschillend en verschillende situaties niet gelijk worden behandeld, tenzij een dergelijke behandeling objectief gerechtvaardigd is. Een verschil in behandeling is gerechtvaardigd indien het berust op een objectief en redelijk criterium, dat wil zeggen wanneer het verband houdt met een door de betrokken wetgeving nagestreefd wettelijk toelaatbaar doel, en dit verschil in verhouding staat tot het met de betrokken behandeling nagestreefde doel (arrest van 14 juli 2022, Commissie/VW e.a., C‑116/21 P–C‑118/21 P, C‑138/21 P en C‑139/21 P, EU:C:2022:557, punt 142 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
81
Zoals in punt 43 van deze beschikking is uiteengezet, moet het vereiste dat de situaties vergelijkbaar zijn om uit te maken of er sprake is van schending van het beginsel van gelijke behandeling, worden beoordeeld aan de hand van alle elementen die hen kenmerken, met name tegen de achtergrond van het voorwerp en het doel van de handeling waarbij het betrokken onderscheid wordt ingevoerd, met dien verstande dat daartoe rekening moet worden gehouden met de beginselen en doelstellingen van het gebied waaronder deze handeling valt. Voor zover de situaties niet vergelijkbaar zijn, schendt een verschillende behandeling van de betrokken situaties niet de in artikel 20 van het Handvest verankerde gelijkheid voor de wet.
82
Bovendien zij herinnerd aan de in punt 65 van deze beschikking aangehaalde rechtspraak van het Hof volgens welke in het geval van statutaire regels als de regels die in casu aan de orde zijn en gelet op de ruime discretionaire bevoegdheid waarover de Uniewetgever ter zake beschikt, het gelijkheidsbeginsel slechts wordt geschonden wanneer de wetgever een onderscheid maakt dat willekeurig of kennelijk ongeschikt is om het doel van de betrokken regelgeving te bereiken.
83
Het is tegen de achtergrond van deze rechtspraak en de vereisten van artikel 52, lid 1, van het Handvest dat de door FI opgeworpen exceptie van onwettigheid van artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut ten aanzien van het in artikel 20 van het Handvest verankerde en in artikel 1 quinquies van het Statuut genoemde beginsel van gelijke behandeling moet worden onderzocht.
84
Wat in de eerste plaats de vergelijkbaarheid van de in de artikelen 19 en 20 van bijlage VIII bij het Statuut bedoelde situaties betreft, moet om de in de punten 45 tot en met 60 van deze beschikking genoemde redenen worden vastgesteld dat die situaties vergelijkbaar zijn.
85
In de tweede plaats moet worden vastgesteld dat de Uniewetgever, door in artikel 19 van bijlage VIII bij het Statuut – anders dan in artikel 20 van die bijlage – geen voorwaarde te stellen met betrekking tot de minimumduur van het huwelijk, vergelijkbare situaties verschillend heeft behandeld.
86
In de derde plaats moet worden onderzocht of dit verschil in behandeling strookt met artikel 20 van het Handvest doordat is voldaan aan de in artikel 52, lid 1, ervan genoemde en in punt 78 van deze beschikking in herinnering gebrachte criteria.
87
Ten eerste staat vast dat dit verschil in behandeling bij wet is gesteld in de zin van artikel 52, lid 1, van het Handvest, aangezien het voortvloeit uit artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut, gelezen in samenhang met artikel 19 van die bijlage. Terwijl laatstgenoemd artikel geen voorwaarde stelt inzake de minimumduur van het huwelijk, voorziet artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut in een precies gekwantificeerde voorwaarde betreffende de minimumduur van het huwelijk, waarmee de reikwijdte van de beperking van de uitoefening van het recht op gelijke behandeling wordt afgebakend (zie met betrekking tot de reikwijdte van het vereiste dat iedere beperking op de uitoefening van de grondrechten bij wet moet worden gesteld, arrest van 26 april 2022, Polen/Parlement en Raad, C‑401/19, EU:C:2022:297, punt 64 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
88
Ten tweede eerbiedigt de beperking van de overlevingspensioenregeling die het hier aan de orde zijnde verschil in behandeling met zich meebrengt, de wezenlijke inhoud van het beginsel van gelijke behandeling overeenkomstig artikel 52, lid 1, van het Handvest. Die beperking doet immers geen afbreuk aan dat beginsel als zodanig, aangezien zij slechts betrekking heeft op de beperkte kwestie van de voorwaarde betreffende de minimumduur van het huwelijk waaraan de overlevende echtgenoten van overleden ambtenaren of overleden voormalige ambtenaren al dan niet moeten voldoen om in aanmerking te kunnen komen voor een overlevingspensioen, zonder dat de onder artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut vallende echtgenoten – net als die welke vallen onder artikel 19 van die bijlage – verstoken zijn van de mogelijkheid om een dergelijk pensioen te ontvangen.
89
Ten derde beantwoordt die beperking aan een doelstelling van algemeen belang in de zin van artikel 52, lid 1, van het Handvest, namelijk de bestrijding van fraude en misbruik van recht, waarvan het verbod een algemeen beginsel van Unierecht vormt dat justitiabelen dienen na te leven (zie in die zin arrest van 6 februari 2018, Altun e.a., C‑359/16, EU:C:2018:63, punt 49). Het Hof heeft immers reeds geoordeeld dat de voorwaarde dat het huwelijk een bepaalde tijd heeft geduurd opdat de overlevende echtgenoot aanspraak kan maken op het overlevingspensioen, tot doel heeft zich ervan te verzekeren dat de relatie tussen de betrokken personen reëel en duurzaam was (zie in die zin arrest van 19 december 2019, HK/Commissie, C‑460/18 P, EU:C:2019:1119, punt 89). Het betreft een uniform criterium dat zonder onderscheid van toepassing is op alle onder artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut vallende overlevende echtgenoten en dat niet bedoeld is om een vermoeden van misbruik of fraude door overlevende echtgenoten te doen ontstaan, maar om het plegen van dergelijk misbruik of dergelijke fraude te voorkomen.
90
Wat ten vierde de evenredigheidstoetsing betreft, moet, zoals in de punten 65 en 82 van deze beschikking in herinnering is gebracht, bij de toetsing van de rechtmatigheid van een bepaling van Unierecht aan het beginsel van gelijke behandeling en vanwege de ruime discretionaire bevoegdheid waarover de Uniewetgever ter zake van statutaire regels beschikt, worden nagegaan of artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut, door te vereisen dat de overlevende echtgenoot ten minste vijf jaar gehuwd is geweest met een ambtenaar nadat diens recht op een invaliditeitsuitkering is ontstaan, terwijl artikel 19 van die bijlage een dergelijke voorwaarde niet stelt wanneer het huwelijk met een ambtenaar vóór het ontstaan van dat recht is gesloten, een differentiatie invoert die willekeurig of kennelijk ongeschikt is ten aanzien van de in het voorgaande punt van deze beschikking genoemde doelstelling van algemeen belang.
91
Zoals de Commissie, daarin gesteund door het Parlement en de Raad, in wezen heeft aangegeven in haar schrifturen, is het willekeurig noch kennelijk ongeschikt dat artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut vereist dat het huwelijk voor een minimumduur wordt aangegaan, terwijl een dergelijke voorwaarde met betrekking tot de duur niet wordt gesteld in artikel 19 van die bijlage. In de in artikel 20 bedoelde situatie, die wordt gekenmerkt door het feit dat het huwelijk wordt aangegaan nadat het recht van de ambtenaar op een invaliditeitsuitkering is ontstaan, kan er immers sprake zijn van een grotere prikkel tot misbruik of fraude. Dit is zo vanwege de mogelijke staat van zwakte en afhankelijkheid van de ambtenaar. Het gaat immers om een ambtenaar die zo ernstig ziek is geworden dat hij is erkend als invalide en die bijgevolg in de onmogelijkheid verkeert om zijn werkzaamheden te verrichten in de zin van artikel 78, eerste alinea, van het Statuut. Daarnaast zijn er ook financiële gevolgen die uit deze invaliditeitsstatus kunnen voortvloeien en die de echtgenoot van de ambtenaar ertoe kunnen aanzetten het huwelijk aan te gaan in de hoop dat, afhankelijk van de ziekte waaraan deze ambtenaar lijdt, diens levensverwachting aanzienlijk lager dan gemiddeld zal zijn, zodat die echtgenoot op vroege leeftijd en gedurende een mogelijk zeer lange periode een overlevingspensioen kan ontvangen.
92
Zoals blijkt uit de schrifturen van de Commissie en het Parlement, vindt het feit dat artikel 19 van bijlage VIII bij het Statuut, anders dan artikel 20 van die bijlage, geen voorwaarde stelt met betrekking tot de minimumduur van het huwelijk, daarentegen zijn verklaring in de omstandigheid dat de pensionering wegens invaliditeit van een ambtenaar van de Unie voor reeds gehuwde partners meestal een onvoorzienbare gebeurtenis is die een radicale verandering in de situatie van dit echtpaar teweegbrengt, waardoor het risico van misbruik of fraude verwaarloosbaar lijkt. Om die reden heeft de Uniewetgever die voorwaarde buiten beschouwing willen laten, zoals hij die ook buiten beschouwing heeft gelaten in het kader van artikel 17, tweede alinea, en artikel 18, tweede alinea, van bijlage VIII bij het Statuut teneinde rekening te houden met situaties waarin het overlijden van de ambtenaar te wijten is aan een gebrek of ziekte, opgedaan ter gelegenheid van het verrichten van zijn werkzaamheden, dan wel aan een ongeval, en waarin de overlevende echtgenoot voorziet of heeft voorzien in de behoeften van de kinderen die zijn geboren uit een huwelijk dat vóór beëindiging van de actieve dienst door de ambtenaar is gesloten.
93
In die omstandigheden moet worden aangenomen dat de Uniewetgever, door in artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut als voorwaarde te stellen dat het huwelijk ten minste vijf jaar heeft geduurd, terwijl in de door artikel 19 van die bijlage bestreken situaties geen minimumduur van het huwelijk is vereist, in het kader van de hem toekomende ruime discretionaire bevoegdheid geen willekeurig of kennelijk ongeschikt onderscheid heeft aangebracht.
94
Uit het voorgaande volgt dat het bij artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut ingevoerde verschil in behandeling in overeenstemming is met artikel 20 van het Handvest en dat het eerste onderdeel van het eerste middel derhalve ongegrond moet worden verklaard.
Tweede onderdeel van het eerste middel, ontleend aan schending van het beginsel van non-discriminatie op grond van leeftijd
95
FI stelt schending van het in artikel 21, lid 1, van het Handvest verankerde en in artikel 1 quinquies, lid 1, van het Statuut genoemde beginsel van non-discriminatie op grond van leeftijd, aangezien artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut betrekking heeft op oudere ambtenaren, die na hun pensionering in het huwelijk treden, terwijl artikel 19 van die bijlage van toepassing is in het geval van een huwelijk dat is gesloten voordat het recht van de ambtenaar op een invaliditeitsuitkering is ontstaan, en derhalve betrekking heeft op ambtenaren die nog in actieve dienst en bijgevolg veel jonger zijn. Door, zoals in artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut het geval is, een bepaalde minimumduur voor het huwelijk te vereisen in situaties waarin het huwelijk is gesloten nadat de overleden ambtenaar uit dienst is getreden, worden de onder deze bepaling vallende echtparen dan ook gediscrimineerd op grond van hun leeftijd.
96
De Commissie, daarin gesteund door het Parlement en de Raad, betwist dit betoog.
97
Dienaangaande zij vastgesteld dat, zoals de Commissie in haar verweerschrift voor het Gerecht heeft aangegeven, het tweede onderdeel van het eerste middel van FI op een onjuiste aanname berust.
98
Zoals volgt uit punt 47 van deze beschikking, zijn de door de artikelen 19 en 20 van bijlage VIII bij het Statuut bestreken situaties immers alleen verschillend waar het gaat om de verhouding tussen het tijdstip van sluiting van het huwelijk én het tijdstip waarop het recht van die ambtenaar op de invaliditeitsuitkering is ontstaan. Het gaat dus niet om het tijdstip waarop de ambtenaar wegens pensionering uit dienst is getreden.
99
Het recht van de ambtenaar op een invaliditeitsuitkering staat los van zijn leeftijd, aangezien ambtenaren van alle leeftijden voor een dergelijke uitkering in aanmerking kunnen komen.
100
Dit geldt ook wanneer de ambtenaar, zoals in casu is gebeurd, op grond van artikel 53 van het Statuut ambtshalve wordt gepensioneerd op hetzelfde tijdstip dat hij invalide wordt verklaard en in het genot van een invaliditeitsuitkering wordt gesteld. In een dergelijk geval is de pensionering immers niet gebaseerd op de in artikel 52 van het Statuut bedoelde pensioengerechtigde leeftijd, maar uitsluitend op de datum waarop het recht op de uitkering is ontstaan, welke datum, zoals in het vorige punt in herinnering is gebracht, op elke leeftijd kan liggen.
101
Uit het voorgaande volgt dat de beweerde schending van de gelijke behandeling waarop FI zich beroept, niet berust op leeftijd in de zin van artikel 21, lid 1, van het Handvest en artikel 1 quinquies, lid 1, van het Statuut en dat artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut bijgevolg niet als onwettig kan worden beschouwd wegens discriminatie op grond van leeftijd. Derhalve moet het tweede onderdeel van het eerste middel ongegrond worden verklaard.
Derde onderdeel van het eerste middel, ontleend aan schending van het beginsel van non-discriminatie op grond van de aard van het juridisch verband van samenleven
102
In het kader van dit onderdeel betoogt FI ten eerste dat hij wordt gediscrimineerd op grond van zijn burgerlijke staat wegens het in artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut gemaakte onderscheid tussen gehuwde partners en samenlevende partners, aangezien de feitelijke, reële en concrete dagelijkse situatie van deze categorieën partners strikt genomen dezelfde is.
103
Ten tweede herinnert FI eraan dat de werkingssfeer van het Statuut middels artikel 1 quinquies, lid 1, tweede alinea, van het Statuut juncto artikel 1, lid 2, onder c), van bijlage VII bij het Statuut is uitgebreid tot andere samenlevingsvormen dan het burgerlijk huwelijk, namelijk bepaalde geregistreerde partnerschappen buiten het huwelijk. In die omstandigheden moet het non-discriminatiebeginsel worden uitgelegd in overeenstemming met de veranderende sociale zeden en moet artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut worden toegepast op alle niet-gehuwde partners die zich in een vergelijkbare situatie bevinden en bijgevolg op dezelfde wijze moeten worden behandeld.
104
De Commissie, daarin gesteund door het Parlement en de Raad, betwist dit betoog.
105
In dit verband volstaat het eraan te herinneren dat het Hof reeds heeft geoordeeld dat feitelijk samenwonenden zich ten aanzien van het overlevingspensioen niet in een situatie bevinden die vergelijkbaar is met die van gehuwde personen of van partners die een geregistreerd partnerschap hebben gesloten in de zin van artikel 1 quinquies, lid 1, tweede alinea, van het Statuut, om voor de toepassing van artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut in aanmerking te komen, en dat deze bepaling bijgevolg niet in strijd is met het algemene beginsel van gelijke behandeling en het non-discriminatiebeginsel. Overigens stelt FI hoe dan ook niet dat de feitelijke samenwoning in zijn nationale recht verplichtingen van dezelfde aard als die van het huwelijk in het leven roept (zie naar analogie arrest van 19 december 2019, HK/Commissie, C‑460/18 P, EU:C:2019:1119, punten 80, 84 en 85).
106
Bovendien is het om dezelfde redenen als die welke zijn uiteengezet in de punten 91 tot en met 94 van de beschikking van 22 december 2022, Commissie/KM en Raad/KM (C‑341/21 P en C‑357/21 P), zo dat samenwonende partners die, net als FI en zijn echtgenote vóór hun huwelijk, in hun lidstaat de mogelijkheid hebben om te huwen, zich niet in een situatie bevinden die vergelijkbaar is met die van partners van hetzelfde geslacht die een geregistreerd partnerschap buiten het huwelijk hebben gesloten, maar die niet kunnen huwen, waaruit volgt dat artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut niet als onwettig kan worden beschouwd wegens schending van het beginsel van non-discriminatie op grond van seksuele geaardheid.
107
Met betrekking tot de ruime uitlegging die volgens FI in het licht van de veranderende sociale zeden moet worden gegeven aan het beginsel van non-discriminatie en aan artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut, in die zin dat laatstgenoemde bepaling zich moet uitstrekken tot alle niet-gehuwde partners, samenlevende partners daaronder begrepen, volstaat het erop te wijzen dat de huidige situatie in de lidstaten van de Unie nog altijd wordt gekenmerkt door een algemeen ontbreken van gelijkstelling tussen het huwelijk enerzijds en andere vormen van tussen partners bestaande wettelijke en feitelijke verbintenissen anderzijds. Aangezien de Uniewetgever het overlevingspensioen alleen heeft willen toekennen aan gehuwde personen en aan personen die een geregistreerd partnerschap hebben gesloten in de zin van artikel 1 quinquies, lid 1, tweede alinea, van het Statuut, is het niet aan de Unierechter om het Statuut aldus uit te leggen dat andere wettelijke of feitelijke vormen van partnerschap moeten worden gelijkgesteld met het huwelijk of met dergelijke partnerschappen. Het kan daarentegen slechts aan de wetgever staan om, in voorkomend geval, wijzigingsmaatregelen in die zin vast te stellen (zie naar analogie arrest van 31 mei 2001, D en Zweden/Raad, C‑122/99 P en C‑125/99 P, EU:C:2001:304, punten 37, 38 en 50).
108
Uit het voorgaande volgt dat het derde onderdeel van het eerste middel ongegrond moet worden verklaard.
Vierde onderdeel van het eerste middel, ontleend aan schending van het beginsel van non-discriminatie op grond van handicap
109
Met dit onderdeel, zoals dat ook nader is toegelicht in de opmerkingen van FI over de memories in interventie van het Parlement en de Raad en in zijn antwoord van 23 november 2020 op de schriftelijk te beantwoorden vragen van het Gerecht, betoogt FI dat de respectievelijk onder de artikelen 19 en 20 van bijlage VIII bij het Statuut vallende overlevende echtgenoten zich in dezelfde situatie bevinden, aangezien zij een gehandicapte ambtenaar hebben bijgestaan die op het tijdstip van zijn overlijden een invaliditeitsuitkering ontving, en dat het laatstgenoemde artikel in strijd is met het beginsel van non-discriminatie op grond van handicap, doordat het overlevende echtgenoten zoals FI het genot van een overlevingspensioen ontzegt op de enkele grond dat zij met die ambtenaar zijn gehuwd na het ontstaan van diens recht op een invaliditeitsuitkering.
110
Voorts stelt FI dat hij het slachtoffer is van discriminatie „door associatie” vanwege de handicap van zijn overleden echtgenote en beroept hij zich in dit verband op het arrest van 17 juli 2008, Coleman (C‑303/06, EU:C:2008:415). FI heeft immers dagelijks en voltijds gezorgd voor een persoon met een handicap, alsof het paar vanaf de eerste dag van hun samenleven was gehuwd, en daarbij dezelfde toewijding aan de dag gelegd als de overlevende echtgenoten als bedoeld in artikel 19 van bijlage VIII bij het Statuut. In dit verband wijst FI erop dat de handicap van zijn echtgenote de feitelijke oorzaak van hun late huwelijk is geweest, aangezien die handicap voorrang had op andere overwegingen in verband met de juridische status van het paar.
111
De Commissie, daarin gesteund door het Parlement en de Raad, betwist dit betoog.
112
Er zij aan herinnerd dat volgens de rechtspraak van het Hof elke vorm van discriminatie op grond van handicap in de zin van artikel 21, lid 1, van het Handvest en artikel 1 quinquies, lid 1, van het Statuut veronderstelt dat een persoon in vergelijkbare situaties een ongunstiger behandeling of een bijzonder nadeel ondervindt of heeft ondervonden op grond van de handicap waaraan die persoon of een lid van zijn gezin lijdt (zie in die zin en naar analogie arresten van 17 juli 2008, Coleman, C‑303/06, EU:C:2008:415, punt 56, en 26 januari 2021, Szpital Kliniczny im. dra J. Babińskiego Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Krakowie, C‑16/19, EU:C:2021:64, punt 29).
113
Zelfs al zou de ziekte die geleid heeft tot de pensionering van de echtgenote van FI wegens invaliditeit en tot het ontstaan van haar recht op een invaliditeitsuitkering kunnen worden aangemerkt als handicap, dan nog is de beweerde schending van de gelijke behandeling waarvan FI stelt het slachtoffer te zijn, geenszins gebaseerd op die handicap.
114
Zoals de Commissie heeft uiteengezet in haar schrifturen voor het Gerecht, houdt haar weigering tot toekenning van een overlevingspensioen aan FI immers geen verband met de handicap van diens echtgenote, maar met het feit dat het paar besloten heeft om te blijven samenleven en pas na het ontstaan van het recht van die echtgenote op een invaliditeitsuitkering een huwelijk is aangegaan, dat op het tijdstip van haar overlijden minder dan vijf jaar heeft geduurd.
115
Wat betreft de invloed die de gestelde handicap van de echtgenote van FI kan hebben gehad op de beslissing van het paar om laat te huwen, volstaat het erop te wijzen dat, zoals in punt 50 van deze beschikking is aangegeven, de datum van sluiting van het huwelijk alleen wordt bepaald door de wil van de toekomstige echtgenoten en dat hun beslissing berust op een vrijwillige keuze op grond van meerdere overwegingen die niet noodzakelijkerwijs en ook niet uitsluitend impliceren dat er rekening wordt gehouden met de omstandigheden die zien op de handicap van één van beiden. Dit zou alleen anders kunnen zijn in uitzonderlijke omstandigheden, zoals de onmogelijkheid voor de gehandicapte persoon om zijn wil om te trouwen kenbaar te maken, maar dergelijke omstandigheden zijn in deze zaak niet aangevoerd door FI.
116
Bijgevolg moet het vierde onderdeel van het eerste middel en daarmee het eerste middel in zijn geheel, waarmee is aangevoerd dat artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut onwettig is gelet op de beginselen van gelijke behandeling en non-discriminatie, ongegrond worden verklaard.
Tweede en derde middel, respectievelijk ontleend aan een onjuiste rechtsopvatting bij de toepassing van de artikelen 18 en 20 van bijlage VIII bij het Statuut en aan een onjuiste uitlegging van het begrip „echtgenoot” in de zin van de bij het Statuut ingestelde regeling voor het overlevingspensioen
117
Met deze twee middelen, die tezamen moeten worden behandeld, betoogt FI dat de artikelen van het Statuut betreffende de regeling voor het overlevingspensioen, waaronder de artikelen 18 en 20 van bijlage VIII bij het Statuut, aldus moeten worden uitgelegd dat zij zien op het samenleven als paar, ongeacht of er sprake is van een wettelijke dan wel feitelijke verbintenis. In het bijzonder moeten dezelfde rechten worden toegekend aan personen die, zonder gehuwd te zijn of een geregistreerd partnerschap buiten het huwelijk te hebben gesloten in de zin van artikel 1 quinquies, lid 1, tweede alinea, van het Statuut, gedurende de door artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut vereiste periode van vijf jaar hebben samengeleefd met een intussen overleden ambtenaar van de Unie.
118
Bovendien vindt de gelijkstelling van het begrip „echtgenoten” met alle vormen van wettelijke en ook feitelijke verbintenissen haar rechtvaardiging in de maatschappelijke ontwikkelingen van de afgelopen jaren, die veel lidstaten ertoe hebben gebracht om het huwelijk op één lijn te stellen met andere vormen van verbintenissen of het huwelijksstelsel op zijn minst dichter te brengen bij andere samenlevingsregelingen, zodat het thans niet langer mogelijk is om het begrip „paar” uitsluitend te beperken tot een op het burgerlijk huwelijk gegronde relatie. FI voegt daaraan toe dat ook de Uniewetgever hierin is meegegaan door het Statuut zodanig te wijzigen dat ongehuwde partners van ambtenaren in het kader van de regeling inzake de ziektekostenverzekering voor ambtenaren van de Unie thans met echtgenoten zijn gelijkgesteld.
119
De Commissie, daarin gesteund door het Parlement en de Raad, betwist dit betoog.
120
Vooraf zij erop gewezen dat FI zich in zijn tweede middel weliswaar beroept op een onjuiste rechtsopvatting bij de toepassing van de artikelen 18 en 20 van bijlage VIII bij het Statuut, maar dat zowel uit de logische opbouw van zijn verzoekschrift als uit de door FI verstrekte toelichtingen in zijn antwoord van 23 november 2020 op de schriftelijk te beantwoorden vragen van het Gerecht blijkt dat FI ook artikel 19 van die bijlage in zijn betoog heeft willen betrekken, aangezien de artikelen 18 tot en met 20 van de genoemde bijlage een geheel van regels vormen die onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. Daar de instellingen in hun schrifturen er eveneens van zijn uitgegaan dat het tweede middel van FI ook op artikel 19 van bijlage VIII bij het Statuut betrekking heeft, moet worden aangenomen dat FI met dat middel de Commissie verwijt dat zij artikel 20 van die bijlage, gelezen in samenhang met de artikelen 18 en 19 ervan, onjuist heeft toegepast.
121
Ten gronde moeten, om soortgelijke redenen als die welke zijn uiteengezet in de punten 105 tot en met 107 van deze beschikking, het tweede en het derde middel ongegrond worden verklaard, waarbij met betrekking tot het argument van FI inzake de gelijkstelling van de ongehuwde partner van een ambtenaar met de echtgenoot waar het gaat om de regeling inzake de ziektekostenverzekering van de ambtenaren van de Unie, kan worden volstaan met de vaststelling dat die tot een specifiek onderdeel van het Statuut beperkte gelijkstelling enkel voortkomt uit de wil van de wetgever en – bij gebreke van uitdrukkelijke wijzigingen door de wetgever elders in het Statuut – niet kan worden ingeroepen ter onderbouwing dat er sprake is van een algehele veralgemening in de rest van het Statuut.
Vierde middel, ontleend aan een kennelijke beoordelingsfout van de Commissie doordat er geen rekening is gehouden met de bijzondere situatie van FI
122
FI wijst erop dat zij tot aan het overlijden van zijn echtgenote in 2019 aanvankelijk ongehuwd samenleefden alvorens een echtelijke relatie aan te gaan die bijna – namelijk op ongeveer drie maanden na – vijf jaar heeft geduurd. FI geeft aan dat hij tijdens de gehele duur van hun samenleven voor zijn echtgenote heeft gezorgd. Na in dergelijke omstandigheden aan haar zijde te hebben geleefd, lijkt het hoogst onbillijk om hem de toekenning van een overlevingspensioen te weigeren op grond dat hij minder dan vier maanden tekortkomt om te voldoen aan de in artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut gestelde voorwaarde dat het huwelijk ten minste vijf jaar heeft geduurd. Door te weigeren heeft de Commissie een kennelijke beoordelingsfout gemaakt.
123
Zonder de door FI genoemde feiten tegen te spreken, betwist de Commissie dit betoog, daarin gesteund door het Parlement en de Raad.
124
Er zij aan herinnerd dat, zoals aangegeven in punt 89 van deze beschikking, de in artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut gestelde voorwaarde dat het huwelijk ten minste vijf jaar heeft geduurd, een uniform criterium is dat zonder onderscheid van toepassing is op alle onder die bepaling vallende overlevende echtgenoten en dat niet bedoeld is om een vermoeden van misbruik of fraude door overlevende echtgenoten te doen ontstaan, maar om het plegen van dergelijk misbruik of dergelijke fraude te voorkomen.
125
Ook zij erop gewezen dat, onverminderd de door de Uniewetgever uitdrukkelijk voorziene bijzondere gevallen, het Unierecht geen algemeen rechtsbeginsel kent volgens hetwelk een geldende bepaling van het Unierecht niet mag worden toegepast wanneer die bepaling voor de betrokkene een hardheid meebrengt die de Uniewetgever zeker zou hebben trachten te vermijden indien hij bij de vaststelling van de bepaling aan dat geval had gedacht (arrest van 26 mei 2016, Ezernieki, C‑273/15, EU:C:2016:364, punt 56 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
126
Bovendien heeft het Hof reeds geoordeeld dat, zelfs al leidt de instelling van een algemene en abstracte regeling in grensgevallen noodzakelijkerwijze tot onvoorzienbare bezwaren, de wetgever niet kan worden verweten zijn toevlucht te hebben genomen tot een indeling in categorieën indien deze – zoals in de punten 78 tot en met 116 van deze beschikking is geoordeeld met betrekking tot artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut – gelet op het nagestreefde doel niet neerkomt op een daadwerkelijke discriminatie (arrest van 15 april 2010, Gualtieri/Commissie, C‑485/08 P, EU:C:2010:188, punt 81 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
127
In die omstandigheden kan de Commissie niet worden verweten dat zij een kennelijke beoordelingsfout heeft gemaakt door FI de toekenning van een overlevingspensioen te weigeren op grond dat niet was voldaan aan de in artikel 20 van bijlage VIII bij het Statuut gestelde voorwaarde dat het huwelijk ten minste vijf jaar heeft geduurd.
128
Hieruit volgt dat het vierde middel ongegrond moet worden verklaard en dat het beroep van FI bijgevolg in zijn geheel dient te worden verworpen.
Kosten
129
Volgens artikel 184, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering beslist het Hof over de proceskosten wanneer de hogere voorziening gegrond is en het Hof de zaak zelf afdoet.
130
Volgens artikel 138, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering, dat ingevolge artikel 184, lid 1, ervan van toepassing is op de procedure in hogere voorziening, wordt de in het ongelijk gestelde partij verwezen in de kosten, voor zover dit is gevorderd.
131
Aangezien FI na toewijzing van de hogere voorzieningen in het ongelijk is gesteld en respectievelijk de Raad en de Commissie hebben gevorderd dat FI in de kosten wordt verwezen, dient hij te worden verwezen in zijn eigen kosten, alsmede in de kosten die deze beide instellingen hebben gemaakt, zowel in de procedure in eerste aanleg als in de onderhavige hogere voorzieningen.
132
Het Parlement heeft niet aan de procedure in hogere voorziening deelgenomen, maar is in eerste aanleg tussengekomen voor het Gerecht. Ingevolge de vernietiging van het bestreden arrest en de afdoening van zaak T‑694/19 bij deze beschikking, dient overeenkomstig artikel 137 juncto artikel 184, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering opnieuw te worden beslist ten aanzien van de kosten van deze instelling in eerste aanleg.
133
Dienaangaande bepaalt artikel 140, lid 1, van dat Reglement dat de lidstaten en de instellingen die in het geding hebben geïntervenieerd, hun eigen kosten dragen. Het Parlement zal dan ook de kosten dragen die het in eerste aanleg heeft gemaakt.
Het Hof (Achtste kamer) beschikt:
1)
Het arrest van het Gerecht van de Europese Unie van 10 maart 2021, FI/Commissie (T‑694/19, niet gepubliceerd, EU:T:2021:122), wordt vernietigd.
2)
Het beroep van FI in zaak T‑694/19 wordt verworpen.
3)
FI wordt verwezen in zijn eigen kosten, alsmede in de kosten die de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie hebben gemaakt in zaak T‑694/19 en in de zaken C‑313/21 P en C‑314/21 P.
4)
Het Europees Parlement draagt zijn eigen kosten in zaak T‑694/19.
ondertekeningen
(
*1
)	Procestaal: Frans.