62019CC0147
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
TANCHEV
ippreżentati fis-16 ta’ Lulju 2020 (
1
)
Kawża C‑147/19
Atresmedia Corporación de Medios de Comunicación S.A.
vs
Asociación de Gestión de Derechos Intelectuales (AGEDI),
Artistas Intérpretes o Ejecutantes, Sociedad de Gestión de España (AIE)
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema, Spanja)
“Talba għal deċiżjoni preliminari – Dritt ta’ kiri u dritt ta’ self u drittijiet relatati mad-drittijiet tal-awtur fil-qasam tal-proprjetà intellettwali – Komunikazzjoni lill-pubbliku ta’ fonogrammi ppubblikati għal skopijiet kummerċjali – Talba għal kumpens – Ħlas uniku ekwu”
1.
Din it-talba għal deċiżjoni preliminari mit-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema, Spanja) tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 2006/115/KE (
2
) u tal-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 92/100/KEE (
3
) li huwa fformulat b’mod simili (flimkien, id-“Direttiva dwar il-Kiri”). B’mod iktar speċifiku, il-qorti tar-rinviju titlob gwida rigward l-ambitu ta’ din id-dispożizzjoni fil-kuntest tal-“komunikazzjoni lill-pubbliku” ta’ xogħlijiet awdjoviżivi fejn il-fonogrammi ppubblikati pre-eżistenti ġew inkorporati f’dawn ix-xogħlijiet awdjoviżivi.
2.
Il-kawża quddiem il-qorti tar-rinviju tirrigwarda talbiet għal ħlas magħmula minn żewġ soċjetajiet ta’ ġbir għall-artisti u l-produtturi tal-fonogrammi fi Spanja taħt il-leġiżlazzjoni Spanjola li timplimenta d-Direttiva dwar il-Kiri għal dak li jsostnu li huwa l-użu ta’ fonogrammi minn kumpannija tat-televiżjoni għall-komunikazzjoni lill-pubbliku. Il-kumpanija tat-televiżjoni hija tal-fehma li l-“komunikazzjonijiet lill-pubbliku” inkwistjoni ma humiex komunikazzjonijiet ta’ “fonogrammi” jew “riproduzzjonijiet” tagħhom, imma ta’ “xogħlijiet awdjoviżivi” u li l-ħlas mitlub ma huwiex dovut għal dan il-kontenut, anki jekk dawn ix-xogħlijiet awdjoviżivi jinkorporaw fonogrammi pre-eżistenti li ġew ippubblikati għal skopijiet kummerċjali bħala (parti minn) is-soundtracks tagħhom.
3.
Ir-risposta għad-domandi tal-qorti tar-rinviju neċessarjament ser tinvolvi analiżi mhux biss tad-direttivi rilevanti tal-Unjoni, iżda wkoll tad-dispożizzjonijiet tad-dritt internazzjonali, l-iktar rilevanti l-Konvenzjoni Internazzjonali għall-Protezzjoni tal-Artisti, Produtturi tal-Fonogrammi u Organizzazzjonijiet tax-Xandir (“il-Konvenzjoni ta’ Ruma”) (
4
) u t-Trattat tal-WIPO dwar il-Prestazzjonijiet u l-Fonogrammi (iktar ’il quddiem, il-“WPPT”) (
5
).
I. Il-kuntest ġuridiku
A.
Il-Konvenzjoni ta’ Ruma
4.
Il-Konvenzjoni ta’ Ruma saret f’Ruma fis‑26 ta’ Ottubru 1961 (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Ruma”).
5.
Għalkemm il-Konvenzjoni ta’ Ruma ma tagħmilx parti mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, madankollu xorta għandha effetti indiretti fl-Unjoni (
6
).
6.
L-Artikolu 3 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma jipprovdi definizzjonijiet ta’ numru ta’ termini li huma ddefiniti wkoll, għalkemm b’xi varjazzjoni, fil-WPPT, u li huma wżati fid-Direttiva dwar l-Kiri. Għall-finijiet tal-Konvenzjoni, l-artikolu jiddefinixxi t-termini msemmija iktar ’il quddiem kif ġej:
“[…]
(b)
‘fonogramma’ tfisser kull fissazzjoni esklużivament sonora ta’ ħsejjes li joħorġu minn eżekuzzjoni jew minn ħsejjes oħra;
[…]
(d)
‘pubblikazzjoni’ tfisser l-offerta ta’ kopji ta’ fonogramma lill-pubbliku fi kwantità raġonevoli;
(e)
‘riproduzzjoni’ tfisser li tagħmel kopja jew kopji ta’ iffissar;
[…]” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
7.
L-Artikolu 7(1) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma jiddikjara:
“Il-protezzjoni pprovduta għall-artisti b’din il-Konvenzjoni għandha tinkludi l-possibbiltà li tiġi evitata:
[…]
(c)
ir-riproduzzjoni, mingħajr il-kunsens tagħhom, tal-prestazzjoni mhux iffissata tagħhom
(i)
jekk l-iffissar oriġinali nnifsu sar mingħajr il-kunsens tagħhom;
(ii)
jekk ir-riproduzzjoni ssir għal skopijiet differenti minn dawk li għalihom l-atturi taw il-kunsens tagħhom;
(iii)
jekk l-iffissar oriġinali sar skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 15, u r-riproduzzjoni ssir għal skopijiet differenti minn dawk imsemmija f’dawk id-disposizzjonijiet.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
8.
L-Artikolu 12 jistipula li “[m]eta fonogramm ippubblikat għall-finijiet kummerċjali, jew riproduzzjoni ta’ dan il-fonogramm, jintuża direttament għax-xandir jew għal kwalunkwe komunikazzjoni lill-publiku, għandu jitħallas ħlas uniku ekwu mill-utent lill-artisti, jew lill-produtturi tal-fonogrammi jew lilhom it-tnejn.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Il-kunċett ta’ “ħlas uniku ekwu” jinstab kemm fil-WPPT kif ukoll fid-Direttiva dwar il-Kiri.
9.
L-Artikolu 19 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma huwa fformulat kif ġej:
“Minkejja kull ħaġa oħra f’din il-Konvenzjoni, ladarba l-attur ikun ta l-kunsens tiegħu għall-inkorporazzjoni tal-prestazzjoni tiegħu f’fissazzjoni viżwali jew awdjoviżiva, l-Artikolu 7 ma għandu jkollu l-ebda applikazzjoni oħra.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
B.
Il-WPPT
10.
Fl‑20 ta’ Diċembru 1996, il-“WPPT” ġie adottat f’Ġinevra. Il-Kunsill, bid-Deċiżjoni 2000/278/KE tas‑16 ta’ Marzu 2000, (
7
)“approva” il-WPPT u awtorizza d-depożitu tal-istrumenti ta’ konklużjoni. Il-WPPT ġie rratifikat mill-Unjoni fl‑14 ta’ Diċembru 2009 u daħal fis-seħħ fir-rigward tal-Unjoni fl‑14 ta’ Marzu 2010. Il-WPPT għalhekk jifforma parti mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.
11.
L-Artikolu 2 tal-WPPT jipprovdi:
“Għall-finijiet ta’ dan it-Trattat:
[…]
(b)
‘fonogramma’ tfisser l-iffissar ta’ ħsejjes ta’ prestazzjoni jew ta’ ħsejjes oħra, jew ta’ rappreżentazzjoni ta’ ħsejjes, li mhix il-forma ta’ fissazzjoni inkorporata f’xogħol ċinematografiku jew xogħol ieħor awdjoviżiv;
(ċ)
‘iffissar’ tfisser l-inkorporazzjoni ta’ ħsejjes, jew rappreżentazzjonijiet tagħhom, minn fejn jistgħu jinstemgħu, riprodotti jew ikkomunikati minn xi għodda;
[…]
(g)
‘komunikazzjoni lill-pubbliku’ ta’ prestazzjoni jew ta’ fonogramma tfisser trasmissjoni b’kull mezz, minbarra xandir, ta’ ħsejjes ta’ prestazzjoni fissi ġo fonogramma. Għall-iskopijiet ta’ l-Artikolu 15, ‘komunikazzjoni lill-pubbliku’ tinkludi li l-ħsejjes jew rappreżentazzjonijiet tal-ħsejjes fissi ġo fonogramma jkunu jistgħu jinstemgħu mill-pubbliku.”
12.
Il-Konferenza Diplomatika (
8
) adottat numru ta’ “dikjarazzjonijiet maqbula” rigward il-WPPT (
9
). Id-dikjarazzjoni maqbula dwar l-Artikolu 2(b) tipprovdi kif ġej:
“Hu mifhum li t-tifsira ta’ fonogrammi mogħtija fl-Artikolu 2(b) ma tissuġġerix li d-drittijiet tal-fonogrammi huma milqutin b’xi mod jekk ikunu inkorporati f’xogħol ċinematografiku jew xogħol awdjoviżiv ieħor.”
13.
L-Artikolu 15 tad-WPPT, intitolat “Id-Dritt ta’ ħlas għal xandir u komunikazzjoni lill-pubbliku”, huwa fformulat kif ġej:
“(1)   Prestaturi u produtturi ta’ fonogrammi għandhom id-dritt ta’ ħlas xieraq ta’ darba għall-użu dirett jew indirett ta’ fonogrammi ippubblikati għal skopijiet kummerċjali ta’ xandir jew kull komunikazzjoni lill-pubbliku.
(2)   Partijiet kontraenti jistgħu jistabbilixxu fil-leġislazzjoni nazzjonali tagħhom li l-ħlas xieraq ta’ darba se jintalab lill-utent mill-prestatur jew mill-produttur ta’ fonogramma jew mit-tnejn. Partijiet kontraenti jistgħu jgħaddu leġislazzjoni naturali li, fin-nuqqas ta’ ftehim bejn il-prestatur u l-produtturi ta’ fonogramma, tqiegħed termini dwar kif prestaturi u produtturi ta’ fonogrammi jaqsmu l-ħlas uniku ekwu.
[…]”
14.
Il-Konferenza Diplomatika tal‑20 ta’ Diċembru 1996 adottat “Riżoluzzjoni dwar Prestazzjonijiet Awdjoviżivi” [traduzzjoni mhux uffiċjali], li fiha d-Delegazzjonijiet parteċipanti esprimew id-dispjaċir tagħhom li “[il-WPPT] ma jkoprix id-drittijiet ta’ artisti fil-fissazzjonijiet awdjoviżivi tal-prestazzjoni tagħhom” u talbu sabiex, sa mhux iktar tard mill-1998, jittieħdu passi preparatorji bil-ħsieb li jiġi adottat protokoll li jikkonċerna prestazzjonijiet awdjoviżivi. L-ebda protokoll ta’ dan it-tip ma ġie adottat sussegwentement, u l-kwistjoni ma ġietx solvuta taħt l-ambitu tal-WPPT, iżda fl-aħħar ġiet indirizzata fi trattat separat, it-Trattat ta’ Beijing dwar ir-Rappreżentazzjonijiet Awdjoviżivi, adottat fl‑24 ta’ Ġunju 2012.
C.
Direttiva 92/100
15.
Id-Direttiva 92/100 ġiet adottata fid‑19 ta’ Novembru 1992 u, wara li saru diversi emendi f’diversi dispożizzjonijiet tad-direttiva, ġiet issostitwita bid-Direttiva 2006/115 li kkodifikat id-direttiva kif hekk emendata.
16.
L-Artikolu 7 (Dritt tar-riproduzzjoni) tad-Direttiva 92/100 kif adottat oriġinarjament kien jipprovdi:
“1.   L-Istati Membri għandhom jipprovdu d-dritt esklussiv li jawtorizzaw jew jipprevjenu r-riproduzzjoni diretta jew indiretta:
—
għall-artisti, ta’ l-iffissar tal-wirjiet tagħhom,
—
għall-produtturi ta’ fonogrammi, tal-fonogrammi tagħhom,
[…]
2.   Id-dritt tar-riproduzzjoni msemmi fil-paragrafu 1 jista’ jkun trasferit, assenjat jew soġġett għall-għoti ta’ liċenzji kuntrattwali.”
17.
L-Artikolu 8 tad-Direttiva 92/100 baqa’ sostanzjalment l-istess sa mill-adozzjoni tiegħu u huwa riprodott kif jinsab fid-Direttiva 2006/115, fil-punt 20 iktar ’il quddiem.
D.
Id-Direttiva 2001/29
18.
L-Artikolu 7 tad-Direttiva 92/100 ġie emendat u ssostitwit bl-Artikolu 2 (Dritt ta’ riproduzzjoni) tad-Direttiva 2001/29/KE (
10
). Dan jipprovdi:
“L-Istati Membri għandhom jipprovdu għad-dritt esklussiv li jawtorizza jew jipprojbixxi riproduzzjoni diretta jew indiretta, temporanja jew permanenti b’kull mezz u f’kull forma, kollha jew parti:
[…]
(b)
għall-artisti, ta’ l-iffissar tal-wirjiet tagħhom;
(ċ)
għall-produtturi ta’ fonogrammi, tal-fonogrammi tagħhom;
[…]”
E.
Id-Direttiva 2006/115
19.
Id-Direttiva 2006/115 ikkodifikat id-Direttiva 92/100, kif emendata, wara li din tal-aħħar kienet suġġetta għal diversi bidliet. Minkejja li saru emendi, inter alia, għall-Artikolu 7 tad-Direttiva 92/100, li tħassar u ġie ssostitwit bl-Artikolu 2 tad-Direttiva 2001/29, l-Artikolu 8 baqa’ sostanzjalment l-istess mill-oriġini tiegħu fid-Direttiva 92/100.
20.
L-Artikolu 8 (xandir u komunikazzjoni lill-pubbliku) jipprovdi:
“[…]
2.   L-Istati Membri għandhom jipprovdu dritt biex jiżguraw li jitħallas ħlas uniku ekwu mill-utent, jekk jintuża fonogramm ippubblikat għall-finijiet kummerċjali, jew tintuża riproduzzjoni ta’ dan il-fonogramm, għax-xandir b’mezzi mingħajr fili jew għal kull komunikazzjoni lill pubbliku, u biex jiżguraw li dan il-ħlas jitqassam bejn l-artisti u l-produtturi tal-fonogramm relevanti. L-Istati Membri jistgħu, fin-nuqqas ta’ ftehim bejn l-artisti u l-produtturi tal-fonogramm, jistipulaw il-kondizzjonijiet għat-tqassim ta’ dan il-ħlas bejniethom.
[…]”
F.
Id-dritt Spanjol
21.
Skont il-qorti tar-rinviju, l-Artikolu 108(4) u l-Artikolu 116(2) tat-Texto Refundido de la Ley de Propiedad Intelectual (Test riformulat tal-Liġi dwar il-Proprjetà Intellettwali) huma fformulati b’mod identiku. L-ewwel waħda minn dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet tikkonċerna d-drittijiet tal-artisti; it-tieni, dawk tal-produtturi tal-fonogrammi. It-test taż-żewġ dispożizzjonijiet, kif imwassal mill-qorti tar-rinviju, jgħid:
“L-utenti ta’ fonogramma ppubblikata għal skopijiet kummerċjali jew ta’ riproduzzjoni ta’ dik il-fonogramma li tintuża għal kwalunkwe forma ta’ komunikazzjoni lill-pubbliku għandu jkollhom l-obbligu li jħallsu ħlas uniku ekwu lill-artisti u lill-produtturi tal-fonogrammi, li għandhom jaqsmu dan il-ħlas bejniethom. Fin-nuqqas ta’ qbil bejniethom dwar kif għandu jkun maqsum dan il-ħlas, dan għandu jkun f’partijiet ugwali […]”
22.
L-Artikolu 114(1) tal-istess liġi jipprovdi d-definizzjoni li ġejja:
“‘Fonogramma’ tfisser kull fissazzjoni esklużivament sonora ta’ ħsejjes minn prestazzjoni jew minn ħsejjes oħra”.
II. Il-fatti li wasslu għat-tilwima fil-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
23.
It-tilwima fil-kawża prinċipali tirrigwarda azzjonijiet legali mressqa mis-soċjetajiet kollettriċi Asociación de Gestión de Derechos Intelectuales (‘AGEDI’) u Artistas Intérpretes o Ejecutantes, Sociedad de Gestión de España (‘AIE’) kontra Atresmedia Corporación de Medios de Comunicación S.A. (‘Atresmedia’) għall-ħlas ta’ kumpens għal atti li jinvolvu l-komunikazzjoni lill-pubbliku (
11
) ta’ fonogrammi ppubblikati għal skopijiet kummerċjali (jew riproduzzjonijiet tagħhom) imwettqa bejn l‑1 ta’ Ġunju 2003 u l‑31 ta’ Diċembru 2009 minn stazzjonijiet televiżivi operati minn Atresmedia, u għal riproduzzjoni mhux awtorizzata ta’ fonogrammi b’rabta ma’ dawn l-atti ta’ komunikazzjoni lill-pubbliku.
24.
Fid‑29 ta’ Lulju 2010, AGEDI u AIE ppreżentaw rikors kontra Atresmedia quddiem il-Juzgado de lo Mercantil de Madrid (il-Qorti Kummerċjali ta’ Madrid, Spanja) (“il-Juzgado Mercantil”) għall-ħlas ta’ kumpens għall-atti ta’ komunikazzjoni u riproduzzjoni msemmija iktar ’il fuq. Il-Juzgado Mercantil ddeċidiet li ma kien dovut l-ebda kumpens għal atti ta’ komunikazzjoni lill-pubbliku ta’ fonogrammi li kienu ġew inkorporati jew “sinkronizzati” f’xogħlijiet awdjoviżivi jew għar-riproduzzjoni “funzjonali” tagħhom. Dik il-qorti ddikjarat li s-sinkronizzazzjoni ta’ fonogramma pre-eżistenti f’xogħol awdjoviżiv taħt liċenzja mħallsa kienet tagħti lok għal xogħol idderivat ġdid u awtonomu u li d-drittijiet ta’ ħlas għall-komunikazzjoni lill-pubbliku u r-riproduzzjoni funzjonali tal-fonogramma (li l-Juzgado Mercantil hija kkwotata li rreferiet għaliha bħala “xogħol” fid-deċiżjoni tar-rinviju) “jiskadu” fil-ħin tal-ħlas għas-sinkronizzazzjoni. Dik il-qorti pproċediet billi kkundannat lil Atresmedia biex tħallas kumpens għal raġunijiet oħra.
25.
AGEDI u AIE appellaw mis-sentenza tal-Juzgado Mercantil quddiem l-Audiencia Provincial de Madrid (il-Qorti Provinċjali ta’ Madrid, Spanja) (“l-Audencia Provincial”), u talbu li Atresmedia tħallas ukoll kumpens għal atti ta’ komunikazzjoni lill-pubbliku ta’ fonogrammi li kienu ġew “sinkronizzati” f’xogħlijiet awdjoviżivi kkomunikati lill-pubbliku permezz tal-istazzjonijiet televiżivi ta’ Atresmedia. L-Audiencia Provincial laqgħet l-appell u ddikjarat fis-sentenza tagħha:
“Il-fonogramma ma hijiex xogħol […] [Hija] sempliċement mezz li fih l-iffissar ta’ [prestazzjoni partikolari]. […] Konsegwentement, jekk il-fonogramma ma hijiex xogħol, ma tistax tkun suġġetta għal operazzjoni li tinvolvi xi element ta’ trasformazzjoni f’sens legali tekniku jew, b’estensjoni, tagħti lok għal xogħol derivat […] Il-fatt jibqa’ li l-proprjetajiet tal-ħsejjes iffissati fil-fonogramma huma oġġettivament l-istess qabel u wara s-sinkronizzazzjoni... Daqskemm il-[fissazzjoni fonetika li tinsab fix-xogħol awdjoviżiv] hija sempliċement replika tal-ħsejjes iffissati fil-fonogramma sinkronizzata, [din] ma tistax titqies bħala xi ħaġa oħra għajr riproduzzjoni ta’ dik il-fonogramma. Il-komunikazzjoni lill-pubbliku ta’ din ir-riproduzzjoni, bħal dik tal-fonogramma nnifisha, tagħti lok għad-dritt għal ħlas ekwu previst fid-[dispożizzjonijiet Spanjoli rilevanti].”
26.
Abbazi ta’ dan ir-raġunament, l-Audiencia Provincial annullat is-sentenza tal-Juzgado Mercantil u laqgħet it-talba ta’ AGEDI u AIE b’mod sħiħ.
27.
Atresmedia appellat fil-kassazzjoni quddiem it-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema, Spanja), li jirrigwarda biss jekk il-komunikazzjoni ta’ Atresmedia lill-pubbliku ta’ xogħlijiet awdjoviżivi fuq l-istazzjon tat-televiżjoni tagħha tagħtix lill-artisti u l-produtturi tal-fonogrammi rilevanti dritt għal ħlas ekwu skont id-dispożizzjonijiet tal-liġi Spanjola li jimplimentaw l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva dwar il-Kiri, b’mod partikolari l-Artikoli 108(4) u 116(2) tal-Liġi dwar il-Proprjetà Intellettwali.
28.
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li t-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema, Spanja) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel id-domandi preliminari segwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1.
Il-kunċett ta’ ‘riproduzzjoni ta’ fonogramm ippubblikat għal finijiet kummerċjali’ li jinsab fl-Artikolu 8(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 92/100 u tad-Direttiva 2006/115, jinkludi r-riproduzzjoni ta’ fonogramm ippubblikat għal finijiet kummerċjali f’reġistrazzjoni awdjoviżiva li tinkludi l-iffissar ta’ xogħol awdjoviżiv?
2.
Fil-każ li r-risposta għall-ewwel domanda tkun fl-affermattiv, entità ta’ xandir televiżiv li tuża, għal kull tip ta’ komunikazzjoni lill-pubbliku, reġistrazzjoni awdjoviżiva li tinkludi l-iffissar ta’ xogħol ċinematorgrafiku jew awdjoviżiv li fiha huwa ppubblikat fonogamm għal finijiet kummerċjali, għandha l-obbligu tal-ħlas uniku u ekwu previst fl-Artikolu 8(2) ta’ dawn id-direttivi?”
29.
Atresmedia, AGEDI, AIE, il-Gvern Spanjol u l-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. Fis-seduta tat‑30 ta’ Jannar 2020 dawn il-partijiet kollha għamlu sottomissjonijiet orali.
III. Analiżi
A.
Rimarki preliminari
30.
L-ewwel waħda miż-żewġ domandi magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża tfittex kjarifika tal-kunċett ta’ “riproduzzjoni ta’ (
12
) fonogramm ppubblikat għal finijiet kummerċjali” billi din l-espressjoni tintuża fl-Artikolu 8(2) tad-Direttiva dwar il-Kiri. Fit-talba għal deċiżjoni preliminari, il-qorti tar-rinviju tagħmel din id-domanda fir-rigward tal-proċess ta’ “sinkronizzazzjoni” li jseħħ fil-ħin tal-ħolqien tax-xogħol awdjoviżiv. Dan ma huwiex proċess li jidher li Atresmedia qiegħda tieħu sehem fih, fil-kapaċità tagħha bħala trażmettitur ta’ sinjali tat-televiżjoni.
31.
Inkwadrata hekk, id-domanda hija dwar l-att ta’ riproduzzjoni; madankollu, l-Artikolu 8(2) għandu x’jaqsam mal-att li jintuża l-oġġett “fonogramm […] jew […] riproduzzjoni ta’ […] fonogramm” għal “komunikazzjoni lill pubbliku”. Skont il-liġi kif inhi bħalissa, l-Artikolu 2 (dritt ta’ riproduzzjoni) tad-Direttiva 2001/29 jirregola atti ta’ riproduzzjoni. Li l-ewwel domanda tinftiehem b’dan il-mod huwa sostnut kemm mis-sommarju tal-qorti tar-rinviju dwar il-pożizzjoni ta’ Atresmedia (
13
) kif ukoll mis-sommarju tagħha tal-argumenti ppreżentati minn AGEDI u AIE (
14
).
32.
Permezz tat-tieni domanda tagħha, moqrija flimkien mal-ewwel domanda, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk stazzjon tat-televiżjoni li, bħala utent, jikkomunika lill-pubbliku xogħol awdjoviżiv li fih ġie inkorporat fonogramm ippubblikat għal skopijiet kummerċjali, jew riproduzzjoni ta’ tali fonogramm, huwiex suġġett li jħallas il-ħlas uniku ekwu previst fl-Artikolu 8(2) tad-Direttiva dwar il-Kiri. Fit-talba għal deċiżjoni preliminari huwa ċar li s-“sinkronizzazzjoni” tal-fonogrammi inkwistjoni saret wara li kienet ingħatat l-awtorizzazzjoni meħtieġa (
15
). Għaldaqstant, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirriformula d-domandi magħmula u tipprovdi gwida lill-qorti tar-rinviju dwar jekk il-kunċetti ta’ “fonogramma” jew “riproduzzjoni ta’ fonogramma” li jinsabu fl-Artikolu 8(2) tad-Direttiva dwar il-Kiri jinkludux xogħol awdjoviżiv li fonogramma ġiet inkorporata fih – wara li l-awtorizzazzjoni mid-detentur(i) tad-drittijiet rilevanti ta’ fonogramma jiġu miksuba kif meħtieġ skont l-Artikolu 2(c) tad-Direttiva 2001/29 – u gwida dwar jekk l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva dwar il-Kiri jirrikjedix li l-Istati Membri jipprovdu li l-utent għandu jħallas “ħlas uniku ekwu” lid-detentur(i) tad-drittijiet ta’ fonogramma f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali.
33.
Qabel ma nindirizza l-kwistjoni tan-natura tal-kontenut awdjoviżiv li jinkorpora fonogrammi ppubblikati minn qabel, ser nindirizza l-ewwel in-natura tal-att ta’ “sinkronizzazzjoni” imwettaq mill-produttur tal-kontenut awdjoviżiv.
34.
Fil-kawża Pelham (
16
), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, għall-finijiet tal-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2001/29, li d-dritt ta’ riproduzzjoni ta’ produttur ta’ fonogrammi jippermetti, lilu jew lilha, jipprekludu l-użu minn terz ta’ kampjun sonoru, anki jekk qasir ħafna, meħud mill-fonogramma tagħhom għall-finijiet tal-inklużjoni ta’ dan il-kampjun f’fonogramma oħra, sakemm dan il-kampjun ma jkunx inkluż f’din il-fonogramma l-oħra f’forma mibdula u li ma tingħarafx meta tinstema’, u dan għaliex tali teħid ta’ kampjuni huwa att ta’ “riproduzzjoni” f’parti tal-fonogramma li minnha jkun qiegħed jittieħed il-kampjun. Għandu għalhekk isegwi minn ġurisprudenza kostanti li, għall-iskopijiet tad-dritt ta’ riproduzzjoni li issa huwa previst fl-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2001/29, sinkronizzazzjoni (li bħala kwistjoni prattika dejjem tkun timplika riproduzzjoni rikonoxxibbli tal-fonogramma) hija (att ta’) riproduzzjoni.
35.
Għalkemm att ta’ “sinkronizzazzjoni” huwa tabilħaqq “riproduzzjoni” fis-sens tal-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2001/29 u bħala tali jeħtieġ il-kunsens u l-awtorizzazzjoni (
17
) tad-detentur tad-drittijiet rilevanti, jiġifieri, il-produttur tal-fonogramma, ma jsegwix neċessarjament li r-riżultat ta’ dan l-att ta’ riproduzzjoni tal-fonogramma f’interpretazzjoni ikbar u ġdida għandu jkun ikkunsidrat ukoll “riproduzzjoni ta’ fonogramma” għall-finijiet tal-Artikolu 8(2) tad-Direttiva dwar il-Kiri.
B.
L-ambitu tal-Artikolu 8(2) tad-Direttiva dwar il-Kiri
1. Interpretazzjoni tat-termini tad-Direttiva 92/100 - l-istorja leġiżlattiva
36.
Id-Direttiva 92/100 ma pprovdietx definizzjonijiet għal ħafna mit-termini ewlenin li jinsabu fiha. Inħass li kien neċessarju li jiġu ddefiniti t-termini “kiri”, “self” u “film” (
18
), iżda l-maġġoranza tat-termini – bħat-termini “riproduzzjoni” jew “fonogramma” – ma ġewx iddefiniti b’mod espliċitu fid-direttiva. Fil-Memorandum ta’ Spjega għall-proposta oriġinali għad-Direttiva 92/100 (
19
) ġie ċċarat li l-ommissjoni ta’ definizzjonijiet iddettaljati tat-termini msemmija kienet għażla delibera magħmula mill-Kummissjoni u li l-intenzjoni kienet li t-termini tad-Direttiva għandhom jiġu interpretati f’konformità mal-Konvenzjoni ta’ Berna (
20
) u l-Konvenzjoni ta’ Ruma (
21
).
37.
Kif deskritt fil-proposta emendata għad-Direttiva 92/100 (
22
), il-proposta oriġinali kienet limitata għal “forom ta’ piraterija b’rabta ma’ użu materjali” [traduzzjoni mhux uffiċjali], u - f’konformità mal-Green Paper dwar id-Drittijiet tal-Awtur (
23
)- ma kienet tinkludi l-ebda protezzjoni ta’ drittijiet relatati simili għal dik li fl-aħħar ġiet ippromulgata fl-Artikolu 8 tad-Direttiva. Il-proposta emendata segwiet l-Opinjoni tal-Parlament Ewropew fir-rigward ta’ dak li sar l-Artikolu 8 tad-Direttiva dwar il-Kiri u adottat il-proposta tal-Parlament b’bidliet żgħar fil-formulazzjoni tal-Artikolu 6a tal-proposta emendata. Skont il-Memorandum ta’ Spjega, l-Artikolu 6a segwa, fil-biċċa l-kbira, id-dispożizzjonijiet minimi tal-Konvenzjoni ta’ Ruma filwaqt li ħalla lill-Istati Membri jżommu jew jintroduċu protezzjoni aktar wiesgħa (
24
).
38.
Fit-taqsima qasira fil-Memorandum ta’ Spjega dwar l-Artikolu 6a(2) (li sar l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva dwar il-Kiri), huwa ddikjarat li d-dispożizzjoni “fil-prinċipju ġiet implimentata mill-biċċa l-kbira tal-Istati Membri fil-liġi tagħhom; hija dispożizzjoni minima” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Fil-Memorandum ta’ Spjega ma jingħataw l-ebda eżempji ta’ tali liġijiet tal-Istati Membri, u l-proposta oriġinali, għalkemm tinkludi diskussjoni estensiva dwar l-istat tad-dritt dakinhar fl-Istati Membri dwar id-drittijiet tal-awtur kif ukoll dwar id-drittijiet relatati, ma inkludietx dispożizzjoni simili għall-Artikolu 8, u ma jidhirx li tiddiskuti dispożizzjonijiet komparabbli fil-liġijiet tal-Istati Membri. Minħabba n-natura ġeneralment mhux żviluppata ta’ dak iż-żmien, internazzjonalment kif ukoll fl-Istati Membri, ta’ drittijiet relatati, jidher improbabbli li, fl‑1992, il-liġijiet tal-maġġoranza tal-Istati Membri kienu jipprovdu t-tip ta’ drittijiet ekonomiċi li jikkonċernaw “il-komunikazzjonijiet lill-pubbliku” ta’ xogħlijiet awdjoviżivi għal produtturi ta’ fonogrammi u artisti li r-reġistrazzjonijiet tagħhom ġew inklużi f’dawn ix-xogħlijiet awdjoviżivi, li AGEDI u AIE qed isostnu. Jidher ugwalment improbabbli li l-Kummissjoni meta fasslet id-dispożizzjoni l-ġdida bbażata fuq l-Opinjoni tal-Parlament kienet ħasbet biex toħloq dawn id-drittijiet.
39.
L-Artikolu 6a(2), tal-proposta emendata fl-aħħar ġie ppromulgat bħala l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 92/100 b’bidliet minimi u bla konsegwenzi fil-formulazzjoni. Konsegwentement, l-istorja leġiżlattiva tad-dispożizzjoni turi biċ-ċar li l-ambitu tal-protezzjoni offruta mill-Artikolu 8(2) ma kienx maħsub biex jespandi radikalment il-protezzjoni li kienet diġà fis-seħħ dak iż-żmien fil-maġġoranza tal-Istati Membri. Id-dikjarazzjoni fl-għaxar premessa u d-dikjarazzjonijiet espliċiti fil-Memorandum ta’ Spjega għall-proposta oriġinali, kif ukoll il-kummenti rigward l-Artikolu 6a fil-Memorandum ta’ Spjega għall-proposta emendata, jikkonfermaw li t-termini użati fl-Artikolu 8(2) għandhom jiġu interpretati fid-dawl tat-termini simili ddefiniti fil-Konvenzjoni ta’ Ruma.
2. Il-Konvenzjoni ta’ Ruma
40.
L-Artikolu 12 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, intitolat “Użi Sekondarji tal-Fonogrammi” jipprovdi li “meta fonogramma ppubblikata għal finijiet ta’ kummerċ, jew riproduzzjoni ta’ dik il-fonogramma, tintuża direttament għax-xandir jew għal kwalunkwe komunikazzjoni lill-pubbliku, għandu jitħallas ħlas uniku ekwu mill-utent lill-artisti, jew lill-produtturi tal-fonogrammi, jew lilhom t-tnejn.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
41.
Hija din id-dispożizzjoni li pprovdiet l-ispirazzjoni għall-Artikolu 8(2) tad-Direttiva dwar il-Kiri. Għalkemm l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva dwar il-Kiri huwa differenti f’ċerti aspetti mill-Artikolu 12 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma (id-direttiva ma tippermettix riżervi simili għal dawk permessi taħt l-Artikolu 16(1)(a) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, hija teħtieġ ħlas uniku ekwu li għandu jingħata kemm lill-produtturi tal-fonogrammi kif ukoll lill-artisti (
25
), u jkopri kemm użu dirett kif ukoll indirett), il-partijiet l-iktar rilevanti tad-dispożizzjoni għall-finijiet ta’ din il-kawża (“fonogramm ippubblikat għall-finijiet kummerċjali, jew […] riproduzzjoni ta’ dan il-fonogramm”) huma miktuba b’mod identiku fil-Konvenzjoni u d-Direttiva. L-Artikolu 12 wara pprovda l-bażi għall-Artikolu 15 tal-WPPT, li huwa diskuss fit-Taqsima 3, “Il-WPPT”, iktar ’il quddiem.
42.
Għall-finijiet tal-Konvenzjoni ta’ Ruma (u għalhekk preżumibbilment għall-finijiet tad-Direttiva 92/100), it-terminu “fonogramma” huwa ddefinit fl-Artikolu 3(b) tal-Konvenzjoni bħala “kull fissazzjoni esklużivament sonora ta’ ħsejjes li joħorġu minn eżekuzzjoni jew minn ħsejjes oħra”. Huwa ddikjarat espliċitament fil-“Gwida għall-Konvenzjoni ta’ Ruma u għall-Konvenzjoni dwar il-Fonogrammi” [traduzzjoni libera] (
26
) li “l-iffissar għandu jkun esklużivament għall-fonetika (biex jikkwalifika bħala fonogramma). Fissazzjoni ta’ stampi (pereżempju, ċinema) jew ta’ immaġini u ħsejjes (pereżempju, televiżjoni) huma […] esklużi”.
43.
Abbażi ta’ din id-definizzjoni, kwalunkwe fissazzjoni awdjoviżiva tidher li hija eskluża mit-terminu “fonogramma” kif użat fl-Artikolu 12 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, u preżumibbilment mit-terminu “fonogramma” kif użat fl-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 92/100. Bħala konsegwenza, taħt din l-interpretazzjoni la l-Artikolu 12 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, u lanqas l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 92/100 ma jkunu jirrikjedu l-pagament ta’ ħlas uniku ekwu għall-komunikazzjoni lill-pubbliku ta’ fissazzjoni awdjoviżiva, sakemm l-iffissar ma kienx “riproduzzjoni ta’ fonogramma” ppubblikata għal skopijiet kummerċjali.
44.
L-Artikolu 3(e) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma jiddefinixxi “riproduzzjoni” bħala “li tagħmel kopja jew kopji ta’ iffissar”. Fil-kuntest tal-Konvenzjoni ta’ Ruma tal‑1961 u l-iżvilupp teknoloġiku ta’ dak iż-żmien, kopja kienet tinftiehem bħala ħaġa fiżika (
27
). Għalkemm riproduzzjoni ma għandhiex għalfejn tkun neċessarjament kopja identika waħda għal waħda tal-intier tal-materja kkupjata, taħt il-Konvenzjoni ta’ Ruma kwalunkwe interpretazzjoni tat-terminu li tespandi l-kunċett ta’ riproduzzjoni ta’ fonogramma għal xi ħaġa li ma hijiex fiha nnifisha fonogramma tkun tmur kontra l-iskema u l-loġika tal-Konvenzjoni kif ukoll it-tifsira ordinarja mogħtija lill-espressjonijiet “riproduzzjoni” jew “kopja”.
45.
Għalhekk, l-opinjoni tiegħi hija li l-interpretazzjoni tal-Artikolu 8(2) tad-Direttiva dwar il-Kiri fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni ta’ Ruma tappoġġja bil-qawwa l-konklużjoni li l-Artikolu 8(2) ma jirrikjedix li l-Istati Membri jipprovdu dritt għal ħlas ekwu għall-komunikazzjoni lill-pubbliku ta’ xogħol awdjoviżiv li fih ġiet inkorporata fonogramma ppubblikata għal skopijiet kummerċjali (jew partijiet minnu).
3. Il-WPPT
46.
Il-WPPT ġie ffirmat mill-Komunità Ewropea fl‑20 ta’ Diċembru 1996 u “approvat” bid-Deċiżjoni 2000/278. Ġie rratifikat mill-Unjoni fl‑14 ta’ Diċembru 2009 u daħal fis-seħħ fir-rigward tal-Unjoni fl‑14 ta’ Marzu 2010.
47.
Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà indirizzat il-kwistjoni tal-applikabbiltà tal-WPPT fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni. Il-Qorti tal-Ġustizzja sabet f’SCF (
28
) li l-WPPT “[jivvinkola] lill-istituzzjonijiet tal-Unjoni u lill-Istati Membri” billi l-WPPT ġie ffirmat mill-Unjoni u approvat bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 2000/278. Bħala tali, id-dispożizzjonijiet tal-WPPT jiffurmaw parti integrali mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni u għalhekk huma applikabbli fl-Unjoni (
29
).
48.
Skont l-Artikolu 1(1) tal-WPPT, xejn f’dan it-trattat ma jidderoga mill-obbligi li l-Partijiet Kontraenti għandhom bejniethom taħt il-Konvenzjoni ta’ Ruma. Abbażi ta’ dan, f’SCF, il-Qorti tal-Ġustizzja sabet li l-Unjoni, għalkemm ma hijiex parti kontraenti għall-Konvenzjoni ta’ Ruma, hija marbuta “li ma tfixkilx l-obbligi tal-Istati Membri li jirriżultaw minn din il-konvenzjoni” u li f’dan is-sens il-Konvenzjoni ta’ Ruma għandha effetti indiretti fl-Unjoni (
30
). F’din is-sentenza l-Qorti tal-Ġustizzja ma għamlitx riferiment għall-effetti tal-Konvenzjoni ta’ Ruma fuq il-kamp ta’ applikazzjoni u l-kontenut tad-Direttiva dwar il-Kiri permezz tal-użu ta’ termini effettivament iddefiniti b’riferiment għal dik il-konvenzjoni, kif deskritt hawn fuq fil-punti 36 et seq. ta’ dawn il-konklużjonijiet b’rabta mad-diskussjoni tal-istorja leġiżlattiva tad-direttiva.
49.
L-Artikolu 2 tal-WPPT jipprovdi definizzjonijiet ta’ numru ta’ termini ewlenin. Għalhekk, it-terminu “fonogramma” huwa ddefinit bħala “l-iffissar ta’ ħsejjes ta’ prestazzjoni jew ta’ ħsejjes oħra, jew ta’ rappreżentazzjoni ta’ ħsejjes, li mhix il-forma ta’ fissazzjoni inkorporata f’xogħol ċinematografiku jew xogħol ieħor awdjoviżiv”. Din id-definizzjoni tibni fuq u tespandi l-kunċett ta’ “fonogramma” kif iddefinit għall-iskopijiet tal-Konvenzjoni ta’ Ruma b’żewġ modi. Bħala riflessjoni tal-iżviluppi fit-teknoloġija tal-mużika, id-definizzjoni tal-WPPT tkopri wkoll “rappreżentazzjoni[jiet] ta’ ħsejjes” – per eżempju, reġistrazzjonijiet ta’ ħsejjes sintetiċi, bħal sintetizzaturi, li qatt ma ġew iġġenerati bħala ħsejjes attwali qabel ma sar l-iffissar.
50.
Barra minn hekk, id-definizzjoni ta’ “fonogramma” għall-iskopijiet tal-WPPT tkopri wkoll fissazzjonijiet ta’ ħsejjes jew rappreżentazzjonijiet ta’ ħsejjes inkorporati f’fissazzjoni awdjoviżiva li ma tikkwalifikax bħala “xogħol” għal skopijiet ta’ dritt tal-awtur. Din hija bidla sostanzjali.
51.
Id-dikjarazzjoni maqbula dwar l-Artikolu 2(b) tgħid ukoll li “it-tifsira ta’ fonogramma […] ma tissuġġerix li d-drittijiet tal-fonogrammi huma milqutin b’xi mod jekk ikunu (
31
) inkorporati f’xogħol ċinematografiku jew xogħol awdjoviżiv ieħor”.
52.
AGEDI u AIE argumentaw li d-dikjarazzjoni maqbula għandha tinftiehem li tfisser li d-drittijiet tad-detenturi tad-drittijiet tal-fonogramma jibqgħu japplikaw wara l-inkorporazzjoni tal-fonogramma f’xogħol awdjoviżiv daqs li kieku x-xogħol awdjoviżiv kien (ukoll) fonogramma. Fl-opinjoni tiegħi, dan l-argument u l-qari tad-dikjarazzjoni maqbula ma humiex korretti.
53.
Il-loġika u l-iskema tal-Artikoli 2(b) u 15 tal-WPPT kif ukoll in-negozjati li wasslu għall-forma finali ta’ dawn id-dispożizzjonijiet ma jappoġġjawx din l-interpretazzjoni jew il-kunċett kontrointuittiv li fonogramma, waqt li tkun tagħmel parti minn xogħol awdjoviżiv, tkun ukoll fl-istess waqt u hekk inkorporata tikkwalifika bħala “fonogramma”.
54.
Kif deskritt fil-“Gwida għat-Trattati dwar id-Drittijiet tal-Awtur u Drittijiet Relatati Amministrati mill-WIPO” (
32
) [traduzzjoni libera], dokument interpretattiv imfassal mill-WIPO li, mingħajr ma huwa legalment vinkolanti, madankollu jgħin lill-Qorti tal-Ġustizzja biex tinterpreta il-WPPT (
33
), id-dikjarazzjoni maqbula dwar l-Artikolu 2(b) kienet maħsuba biex tafferma mill-ġdid li l-fonogrammi jistgħu jintużaw biss f’xogħlijiet awdjoviżivi fuq il-bażi ta’ arranġamenti kuntrattwali xierqa, b’kunsiderazzjoni xierqa tad-drittijiet tal-produtturi tal-fonogrammi, u li jekk il-fonogrammi jerġgħu jintużaw b’mod indipendenti mix-xogħol awdjoviżiv, dawn għandhom (għal darba oħra) jitqiesu bħala fonogrammi, li jimplika li l-fonogramma kif inkorporata fix-xogħol awdjoviżiv titlef in-natura tagħha bħala fonogramma sakemm tkun parti mill-intier awdjoviżiv (u li hija, skont id-dikjarazzjoni maqbula, terġa’ tikseb dak l-istatus bħala fonogramma jekk terġa’ tkun separata mill-intier awdjoviżiv) (
34
). Ara wkoll id-diskussjoni fil-Kumitat Prinċipali I tal-Konferenza Diplomatika, li ċċarat li s-soundtracks ta’ films meta jinħareġ bħala reġistrazzjonijiet tal-ħoss għandhom jikkwalifikaw bħala fonogrammi (
35
).
55.
Din il-fehma hija sostnuta wkoll mil-letteratura. Ara, pereżempju, “It-Trattati WIPO 1996”, p. 258, l-ewwel u t-tieni parti tan-numru 35 dwar l-Artikolu 2 tal-WPPT, fejn huwa spjegat li: “L-esklużjoni mid-definizzjoni [bħala ‘fonogramma’] tapplika biss meta s-soundtrack tidher flimkien ma’ jew hija konnessa b’xi mod ieħor mal-immaġni. […] Huwa irrilevanti jekk is-soundtrack kinitx inizjalment iddisinjata biex tkun użata […] bħala fonogramma […] L-istess japplika fir-rigward tal-ħin tal-iffissar: huwa irrilevanti jekk is-soundtrack ta’ film tkunx ġejja minn reġistrazzjoni pre-eżistenti jew irreġistrata fl-istess ħin mal-immaġini […] Il-mod ta’ użu - bħala parti inseparabbli ta’ xogħol awdjoviżiv jew separatament bħala sempliċi reġistrazzjoni ta’ ħsejjes - huwa kruċjali.
Fejn, iktar tard, iffissar pre-eżistenti ta’ ħsejjes jew rappreżentazzjonijiet tagħhom ikunu inkorporati f’xogħol awdjoviżiv, dan ma jbiddilx in-natura tiegħu iżda jibqa’ ‘fonogramma’; in-natura tagħha bħala fonogramma tista’ titqies li ġiet sospiża matul l-inkorporazzjoni” [traduzzjoni libera].
56.
Fil-letteratura ħarġu wkoll xi fehmiet oħra. Ara mill-istess awturi, “It-Trattati WIPO dwar id-Drittijiet tal-Awtur” (
36
) [traduzzjoni libera], p. 272, punti 8.2.41 u 8.2.42, fejn jiddiskutu l-fehma li fonogrammi pre-eżistenti jistgħu jżommu n-natura tagħhom bħala tali anki meta inkorporati f’xogħol awdjoviżiv, u p. 489, taqsimiet 9.2.8 u 9.2.9, fejn jiddeskrivu interpretazzjonijiet differenti minn diversi Stati Kontraenti tal-Artikolu 2(ċ) tal-WPPT li ħareġ fil-Konferenza Diplomatika tal-2000 fin-negozjati li eventwalment wasslu għat-Trattat ta’ Beijing (
37
).
57.
Ir-“Riżoluzzjoni dwar Prestazzjonijiet Awdjoviżivi” [traduzzjoni mhux uffiċjali], adottata fl‑20 ta’ Diċembru 1996 mill-Konferenza Diplomatika tal-1996, li fiha d-Delegazzjonijiet parteċipanti esprimew id-dispjaċir tagħhom li “[il-WPPT] ma jkoprix id-drittijiet ta’ artisti fil-fissazzjonijiet awdjoviżivi tal-prestazzjoni tagħhom” tappoġġja wkoll il-fehma li l-Artikolu 15 tal-WPPT ma jipprovdix dritt għal ħlas uniku ekwu għall-komunikazzjonijiet lill-pubbliku ta’ xogħlijiet awdjoviżivi li fihom ġiet inkorporata fonogramma pre-eżistenti.
58.
Għalhekk, il-fehma tiegħi hi li interpretazzjoni tal-Artikolu 8(2) tad-Direttiva dwar il-Kiri fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tal-WPPT u li tfittex li tinterprata d-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva konformement mad-dispożizzjonijiet ta’ dan it-trattat tappoġġa bil-qawwa l-konklużjoni li l-Artikolu 8(2) ma jeħtieġx li l-Istati Membri jipprovdu d-dritt għal ħlas ekwu għall-komunikazzjoni lill-pubbliku ta’ xogħol awdjoviżiv fis-soundtrack li fiha ġiet issinkronizzata fonogramma ppubblikata għal skopijiet kummerċjali (jew partijiet minnha).
4. Re:Sound vs Motion Picture Theatre Associations of Canada
59.
Fil-każ Re:Sound v. Motion Picture Associations of Canada (
38
), is-Supreme Court of Canada (il-Qorti Suprema, il-Kanada) kienet imsejħa biex tinterpreta d-dispożizzjonijiet legali Kanadiżi introdotti biex jikkonformaw mal-obbligi tal-Kanada skont l-Artikolu 12 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma. Għalkemm it-terminoloġija tal-leġiżlazzjoni Kanadiża inkwistjoni kienet sa ċertu punt differenti mit-terminoloġija użata fil-Konvenzjoni ta’ Ruma u d-Direttiva dwar il-Kiri, il-kwistjonijiet quddiem il-qorti Kanadiża kienu jixbhu mill-qrib id-domandi rriferiti sabiex il-Qorti Ġustizzja tiddeċiedi fil-kawża preżenti.
60.
Il-leġiżlazzjoni Kanadiża ddefiniet “irreġistrar tal-ħoss” bħala reġistrazzjoni li tikkonsisti minn ħsejjes, eskluż, madankollu, “kwalunkwe soundtrack ta’ xogħol ċinematografiku meta din takkumpanja x-xogħol ċinematografiku”. Ta’ min jinnota li din id-definizzjoni tidher li tixbah iktar id-definizzjoni ta’ “fonogramma” għall-iskopijiet tal-WPPT milli d-definizzjoni ta’ dan it-terminu għall-finijiet tal-Konvenzjoni ta’ Ruma sa fejn l-iskadenza għal soundtracks tapplika biss fir-rigward ta’ reġistrazzjonijiet tal-ħoss li jakkumpanjaw “xogħlijiet” ċinematografiċi.
61.
Is-Supreme Court (il-Qorti Suprema) Kanadiża ddikjarat unanimament li din id-definizzjoni ta’ “reġistrazzjoni tal-ħoss” kienet timplika li ma għandu jkun hemm l-ebda dritt għal ħlas ekwu meta soundtrack takkumpanja l-istampa taċ-ċinema, iżda li tali ħlas kien dovut jekk is-soundtrack kienet “tindaqq separatament mill-film jew mill-programm [tat-televiżjoni]” u li din l-interpretazzjoni kienet konsistenti mad-definizzjoni ta’ “fonogramma” fl-Artikolu 3 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma peress li l-eċċezzjoni Kanadiża għal “soundtracks” ma pprovdietx esklużjoni għal “prodott[i] esklussivament sonori” (
39
).
62.
Ovvjament, l-analiżi tal-każ hija informattiva, imma ma hijiex determinanti fir-rigward tal-kawża preżenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
5. Paragun tal-kunċett ta’ “riproduzzjoni” fit-tifsira tal-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2001/29 u l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva dwar il-Kiri.
63.
Ikun jidher li huwa loġikament u lingwistikament koerenti li r-riżultat ta’ att ta’ riproduzzjoni jkun ikkunsidrat bħala “riproduzzjoni” tal-oġġett riprodott.
64.
Madankollu, il-proċess ta’ sinkronizzazzjoni kif deskritt mill-qorti tar-rinviju jinvolvi ħafna iktar minn sempliċement riproduzzjoni tal-fonogramma. L-aspett viżiv kollu tax-xogħol awdjo-viżiv irid jiġi prodott - ġeneralment, wieħed jassumi, l-ewwel, - u s-soundtrack li tinkludi (partijiet minn) il-fonogramma jkollha tiġi adattata għall-parti viżiva. Jista’ jkun inkluż diskors, kif ukoll siltiet ta’ awdjo, mużikali jew mhux mużikali, irreġistrati. Dawn is-siltiet l-oħra tal-prodott awdjoviżiv għandhom ikunu ta’ natura oriġinali biżżejjed biex ir-riżultat ikkombinat isir jammonta għall-istatus ta’ “xogħol” awdjoviżiv għal skopijiet ta’ drittjiet tal-awtur biex ma jkunx kopert mill-kunċett ta’ fonogramma kif iddefinit għall-iskopijiet tal-WPPT (
40
).
65.
Meta wieħed iżomm f’moħħu li la d-Direttiva dwar il-Kiri u lanqas id-Direttiva 2001/29 ma jipprovdu ebda definizzjoni tal-espressjoni “fonogramma ppubblikata għal finijiet ta’ kummerċ, jew riproduzzjoni ta’ dik il-fonogramma”, jew tat-termini “fonogramma” u “riproduzzjoni” misjuba f’din l-espressjoni, it-tifsira u l-ambitu ta’ dawn it-termini u din l-espressjoni għandhom jiġu stabbiliti meta wieħed iqis it-tifsira solita tagħhom fil-lingwa ta’ kuljum, filwaqt li jittieħed kont ukoll tal-kuntest li fih iseħħu (
41
). Bħala termini ta’ dispożizzjoni li ma tagħmel l-ebda riferiment espress għad-dritt tal-Istati Membri bl-iskop li tiġi ddeterminata t-tifsira tiegħu, għandhom jingħataw interpretazzjoni awtonoma u uniformi fl-Unjoni kollha, kif meħtieġ mill-ħtieġa għal applikazzjoni uniformi tad-dritt tal-Unjoni u mill-prinċipju tal-ugwaljanza (
42
).
66.
Jekk nibda bil-kuntest li fih jinstabu l-espressjoni u t-termini msemmija iktar ’il fuq, it-terminu “riproduzzjoni” jinstab mhux biss fl-Artikolu 8(2) tad-Direttiva dwar il-Kiri, iżda wkoll fl-Artikolu 7 tad-Direttiva 92/100 u iktar ’il quddiem fl-istess dispożizzjoni jerġa’ jidher bħala parti mill-Artikolu 3 tad-Direttiva 2001/29.
67.
Kif ripetutament iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja, il-kunċetti użati mid-Direttivi 2001/29 u 2006/115 għandhom, minħabba r-rekwiżiti tal-unità u l-koerenza tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, ikollhom l-istess tifsira, sakemm il-leġiżlatur tal-Unjoni ma jkunx esprima intenzjoni differenti f’kuntest leġiżlattiv speċifiku (
43
).
68.
F’dan ir-rigward, huwa importanti li jitqiesu l-iskopijiet differenti u n-natura differenti tal-interessi protetti, minn naħa, mid-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni (u d-dispożizzjonijiet korrispondenti fid-dritt internazzjonali), li jipprovdu lill-artisti u lill-produtturi, rispettivament, bi dritt esklużiv (iżda trasferibbli) li jawtorizzaw jew jipprojbixxu ċerti atti, bħad-dritt tal-produtturi biex jawtorizzaw jew jipprojbixxu r-riproduzzjoni tal-fonogrammi tagħhom, u, min-naħa l-oħra, mid-drittijiet għal ħlas ekwu għal kiri jew self, jew għal xandir jew komunikazzjoni lill-pubbliku, li huma essenzjalment drittijiet ta’ natura ekonomika (
44
).
69.
L-għan tad-drittijiet imsemmija qabel huwa li jipprovdu lill-artisti u l-produtturi tal-fonogrammi bil-mezzi biex jikkontrollaw forom speċifiċi ta’ użu tar-riżultati tal-kontribuzzjonijiet tagħhom, u għalhekk jippermettulhom jinnegozjaw kumpens għal dan l-użu, filwaqt li l-għan tad-drittijiet tal-aħħar huwa li jikkumpensaw lill-artisti jew lill-produtturi għall-użu tal-wirjiet jew l-investimenti tagħhom fil-kuntest ta’ użu li ma jikkontrollawx.
70.
Fir-rigward tal-kunċett ta’ “komunikazzjoni lill-pubbliku” li jinsab fl-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2001/29 kif ukoll fl-Artikolu 8(2) tad-Direttiva dwar il-Kiri, il-Qorti tal-Ġustizzja ripetutament iddeċidiet li dawn id-dispożizzjonijiet, sa ċertu punt, isegwu għanijiet li huma differenti minħabba li l-Artikolu 3 imsemmi iktar ’il fuq jipprovdi lill-awturi dritt li huwa ta’ natura preventiva (
45
). L-istess loġika tapplika fir-rigward tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2001/29, li tipprovdi wkoll lid-detenturi ta’ drittijiet bi dritt preventiv, jiġifieri d-dritt li jawtorizzaw jew jipprojbixxu r-riproduzzjoni.
71.
Barra minn hekk, it-terminu “riproduzzjoni” jista’ jinftiehem jew bħala li jfisser il-proċess ta’ riproduzzjoni ta’ oġġett partikolari, jew ir-riżultat ta’ tali riproduzzjoni. Dak li huwa pprojbit bl-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2001/29 huwa l-att ta’ riproduzzjoni mhux awtorizzat, filwaqt li l-Artikolu 8(2) jitkellem dwar ħlas għal ċerti użi ta’ riproduzzjoni fis-sens ta’ kopja ta’ fonogramma, jiġifieri, l-użu ta’ oġġett. Dawn huma żewġ tifsiriet differenti tal-istess kelma.
72.
F’dan ir-rigward, il-kawża preżenti hija differenti mis-sitwazzjoni analizzata f’Reha Training (
46
), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja fil-punti 31 u 32 ta’ dik is-sentenza ma sabet l-ebda evidenza li l-leġiżlatur tal-Unjoni kellu l-intenzjoni li l-kunċett ta’ “komunikazzjoni lill-pubbliku” ikollu tifsiriet differenti fid-Direttiva 2001/29 u d-Direttiva 2006/115, u fejn id-drittijiet previsti minn dawn iż-żewġ direttivi kienu jiskattaw bl-istess mod (u l-kunċett inkwistjoni kien parti minn dan il-mod ta’ skattar).
73.
B’ħarsa lejn it-tifsira solita ta’ “riproduzzjoni” fil-lingwaġġ ta’ kuljum, jiena nargumenta li l-ebda persuna ordinarja ma tikkunsidra xogħol awdjoviżiv tipiku bħala “riproduzzjoni” ta’ fonogramma li tintuża bħala (parti minn) is-soundtrack ta’ dak ix-xogħol. Għal fini ta’ eżempju biss, ma nixtieqx - u ma nemminx li xi ħadd - jikkunsidra film bħal Death in Venice (
47
) bħala “riproduzzjoni” ta’ (partijiet minn) reġistrazzjoni tal-Ħames Sinfonija ta’ Mahler jew ta’ xi waħda minn dawn il-biċċiet tal-mużika l-oħra li kienu nklużi fis-soundtrack ta’ dan il-film (
48
), jew il-film The Graduate (
49
) bħala “riproduzzjoni” tal-kanzunetta The Sound of Silence ta’ Simon & Garfunkel, fit-tifsira tas-soltu ta’ dan it-terminu fil-lingwa ta’ kuljum.
74.
L-att li tikkopja reġistrazzjoni pre-eżistenti ta’ kanzunetta f’soundtrack ta’ film jista’ jitqies bħala att ta’ riproduzzjoni, għax dan huwa dak li qiegħed isir. Il-kanzunetta hija riprodotta u inkorporata fl-assjem awdjoviżiv. Kif diskuss fil-punti 33 sa 35 tal-konklużjonijiet preżenti, jidher ċar li tali att ta’ riproduzzjoni fit-tifsira tat-terminu kif użat għall-finijiet tad-dritt ta’ riproduzzjoni qiegħed iseħħ meta l-fonogramma tkun issinkronizzata.
75.
Madankollu, il-fatt li l-att ta’ sinkronizzazzjoni ta’ reġistrazzjoni pre-eżistenti huwa att ta’ riproduzzjoni ta’ dik il-fonogramma, ma jagħmilx ix-xogħol awdjoviżiv li jirriżulta (li probabbilment il-kanzunetta tiegħu tagħmel parti żgħira u mhux sinifikanti ħafna) riproduzzjoni tal-kanzunetta. Dan ma tantx ikun jikkorrispondi mat-tifsira tas-soltu ta’ dan it-terminu fil-lingwa ta’ kuljum.
76.
F’Pelham, il-Qorti tal-Ġustizzja intalbet tinterpreta d-“dritt ta’ distribuzzjoni” previst mill-Artikolu 9 tad-Direttiva dwar il-Kiri. Din id-dispożizzjoni tipprovdi, inter alia, lil produtturi ta’ fonogrammi bi dritt esklużiv li jagħmlu l-fonogrammi tagħhom, “inklużi kopji tagħhom”, disponibbli għall-pubbliku b’bejgħ jew mod ieħor. Id-domanda għall-Qorti tal-Ġustizzja kienet dwar jekk fonogramma li kienet tinkludi kampjuni sonori ttrasferiti minn fonogramma oħra (f’dan il-każ, mingħajr il-kunsens mid-detenturi tad-drittijiet fil-kampjun tal-fonogramma) tikkostitwixxix “kopja” tal-fonogramma kkampjunata fis-sens tal-Artikolu 9(1) tad-Direttiva dwar il-Kiri. Il-Qorti tal-Ġustizzja wieġbet fin-negattiv għal din id-domanda. Irraġunat, parzjalment abbażi tal-iskop tad-dritt ta’ distribuzzjoni sa fejn dan jirrelata mal-produtturi tal-fonogrammi (li jagħti lill-produttur, permezz ta’ protezzjoni legali xierqa tad-detenturi tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, il-possibbiltà li jirkupra l-investimenti magħmula, kif ukoll li jiġġieled kontra l-piraterija), parzjalment abbażi tad-dispożizzjoni parallela (għalkemm miktuba b’mod differenti) fl-Artikolu 1(ċ) tal-Konvenzjoni ta’ Ġinevra (
50
), li fonogramma li tinkludi kampjuni sonori minn fonogramma oħra ma tikkostitwixxix “kopja” ta’ dik il-fonogramma, “ma tirriproduċix it-totalità jew parti sostanzjali ta’ din l-istess fonogramma” (
51
).
77.
Infakkar li l-kawża Pelham kienet tikkonċerna sitwazzjoni fejn il-parti rriprodotta jew ikkupjata kienet sostanzjalment iżgħar mill-assjem integrat għaliex parti żgħira biss tal-fonogramma oriġinali kienet irriprodotta. Fil-kawża preżenti, il-fonogramma inkwistjoni tista’ tiġi rriprodotta kollha jew parti minnha fil-proċess ta’ sinkronizzazzjoni. Madankollu, anki jekk il-fonogramma hija rriprodotta fit-totalità fis-sinkronizzazzjoni, ir-rekwiżit li l-prodott awdjoviżiv jikkwalifika bħala “xogħol” ifisser li l-bidliet li saru għall-assjem għandhom jilħqu l-limitu minimu tal-oriġinalità. Ma huwiex għalhekk possibbli li jiġi argumentat li l-fonogramma u x-xogħol awdjoviżiv huma l-istess jew li x-xogħol awdjoviżiv huwa riproduzzjoni jew kopja tal-fonogramma.
78.
F’dan il-kuntest, jiena nargumenta li t-termini “riproduzzjoni” u “kopja”, għalkemm ma humiex identiċi fit-tifsira, huma termini relatati. Fil-fatt, l-Artikolu 3(e) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma jiddefinixxi “riproduzzjoni” bħala “li tagħmel kopja jew kopji ta’ iffissar”. F’dan ir-rigward, is-soluzzjoni proposta, fil-fehma tiegħi, hija wkoll dik li hija l-iktar allinjata mill-qrib mal-ġurisprudenza preċedenti tal-Qorti tal-Ġustizzja.
IV. Konklużjoni
79.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula mit-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema, Spanja) bil-mod li ġej:
“Il-kunċetti ta’ ‘fonogramma’ u ‘riproduzzjoni ta’ fonogramma’, li jinsabu fl-Artikolu 8(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 92/100/KEE tad-19 ta’ Novembru 1992 dwar id-dritt ta’ kiri u dritt ta’ self u dwar ċerti drittijiet relatati mad-drittijiet ta’ l-awtur fil-qasam tal-proprjetà intellettwali u l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 2006/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-12 ta’ Diċembru 2006 dwar id-dritt ta’ kiri u dritt ta’ self u dwar ċerti drittijiet relatati mad-drittijiet ta’ l-awtur fil-qasam tal-proprjetà intellettwali, ma jinkludux xogħol awdjoviżiv b’fonogramma inkorporata fih wara li l-awtorizzazzjoni mid-detentur(i) tad-drittijiet rilevanti fil-fonogramma tkun ġiet miksuba kif meħtieġ skont l-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2001/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta’ Mejju 2001 dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerti aspetti ta’ drittijiet ta’ awtur u drittijiet relatati fis-soċjetà ta’ l-informazzjoni.
Meta x-xogħol ikkomunikat lill-pubbliku huwa xogħol awdjoviżiv bħala tali, dan ma huwiex ‘fonogramma’ fis-sens tal-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 92/100 u l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 2006/115 li hija ‘użata’ jew ikkomunikata lill-pubbliku.
Konsegwentement, l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 92/100 u l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 2006/115 ma jeħtiġux li l-Istati Membri jipprovdu li l-utent għandu jħallas ‘ħlas uniku ekwu’ lid-detentur(i) tad-drittijiet tal-fonogramma inkorporata wara ‘komunikazzjoni lill-pubbliku’ tax-xogħol awdjoviżiv.”
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	Id-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-12 ta’ Diċembru 2006 dwar id-dritt ta’ kiri u dritt ta’ self u dwar ċerti drittijiet relatati mad-drittijiet ta’ l-awtur fil-qasam tal-proprjetà intellettwali (verżjoni kodifikata) (ĠU 2006, L 376, p. 28, id-“Direttiva 2006/115”).
(
3
)	Id-Direttiva tal-Kunsill tad‑19 ta’ Novembru 1992 dwar id-dritt ta’ kiri u dritt ta’ self u dwar ċerti drittijiet relatati mad-drittijiet ta’ l-awtur fil-qasam tal-proprjetà intellettwali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 1, p. 12, id-“Direttiva 92/100”).
(
4
)	Ara l-punt 4 et seq., iktar ’il quddiem.
(
5
)	Ara l-punt 10 et seq., iktar ’il quddiem.
(
6
)	Ara d-diskussjoni fil-punt 48 iktar ’il quddiem.
(
7
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 33, p. 208.
(
8
)	Il-Konferenza Diplomatika dwar Ċerti Kwistjonijiet ta’ Drittijiet tal-Awtur u Drittijiet ta’ Viċinat, li ġiet imlaqqa’ taħt l-awspiċi tal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Proprjetà Intellettwali f’Ġinevra.
(
9
)	Id-“Dikjarazzjonijiet Maqbula dwar it-Trattat tal-WIPO u l-Fonogrammi adottati mill-Konferenza Diplomatika fl-[20 ta’ Diċembru] 1996”.
(
10
)	Id-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Mejju 2001 dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerti aspetti ta’ drittijiet ta’ l-awtur u drittijiet relatati fis-soċjetà ta’ l-informazzjoni (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 1, p. 230, id-“Direttiva 2001/29”).
(
11
)	Ma huwiex immedjatament ċar għaliex it-trażmissjonijiet tat-televiżjoni ma jikkwalifikawx bħala “xandir” minflok “komunikazzjoni lill-pubbliku”. Madankollu, “xandir” kif it-terminu huwa użat fl-Artikolu 8 tad-Direttiva dwar il-Kiri huwa “b’mezzi mingħajr fili”, li jeskludi t-televiżjoni bil-kejbil. Bħala kwistjoni prattika, l-obbligu li jitħallas “ħlas uniku ekwu japplika bl-istess mod għal “xandir” u “komunikazzjoni lill-pubbliku”.
(
12
)	It-test tad-Direttiva dwar il-Kiri jirreferi għal “riproduzzjoni ta’ dan il-fonogramm” (enfasi miżjuda).
(
13
)	Ara l-punt 3 tat-taqsima tat-talba għal deċiżjoni preliminari bl-intestatura “Il-Ħames”.
(
14
)	Ara l-punt 5 tat-taqsima tat-talba għal deċiżjoni preliminari bl-intestatura “Il-Ħames”. Għalhekk jidher li l-qorti tar-rinviju ma hijiex qiegħda titlob gwida dwar jekk Atresmedia nnifisha għamlitx xi “riproduzzjonijiet”, iżda pjuttost dwar jekk il-film jew kontenut awdjoviżiv ieħor li kkomunikat lill-pubbliku jistgħux jitqiesu bħala “riproduzzjonijiet” ta’ fonogrammi. Din il-kwistjoni tirrigwarda l-atti tal-produtturi tal-films jew kontenut awdjoviżiv ieħor u l-mod kif ix-xogħlijiet li jirriżultaw jew il-prodotti “mhux tax-xogħol” għandhom jiġu kkaratterizzati, u mhux għall-atti ta’ kumpannija tat-televiżjoni li jxandru jew jikkomunikaw lill-pubbliku tali xogħlijiet li jirriżultaw jew prodotti mhux tax-xogħol. Nosserva li ma jidhirx li hemm kwistjoni reali dwar jekk it-tixrid tal-kontenut awdjoviżiv varju jikkwalifikax bħala “komunikazzjoni lill-pubbliku” jew jekk il-fonogrammi inkwistjoni ġewx “ippubblikati għal skopijiet kummerċjali” – dan jidher li huwa mifhum.
(
15
)	Ara t-talba għal deċiżjoni preliminari, it-taqsima bl-intestatura “L-ewwel”, punt 3, silta mis-sentenza tal-Juzgado Mercantil de Madrid ([…] sinkronizzazzjoni ta’ fonogramma pre-eżistenti f’xogħol awdjoviżiv taħt liċenzja mħallsa għal dan l-għan […]) u t-taqsima bl-intestatura “Il-Ħames”, punt 2, fl-aħħar (id-deskrizzjoni tal-qorti tar-rinviju tad-dubji interpretattivi tagħha) ([…] ħlas għad-drittijiet relatati fil-fonogramma li jkun sar meta r-riproduzzjoni jew is-sinkronizzazzjoni tagħha fix-xogħol awdjoviżiv kienet awtorizzata).
(
16
)	Sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2019, Pelham et, C‑476/17, EU:C:2019:624, punt 29 u d-dispożittiv, punt 1.
(
17
)	Skont il-qorti tar-rinviju, dan il-kunsens inkiseb kif suppost waqt is-sinkronizzazzjonijiet inkwistjoni.
(
18
)	Iddefiniti fl-Artikoli 1(2), 1(3) u 2(1) tad-Direttiva 92/100, rispettivament. It-tnax-il premessa tad-Direttiva tiddikjara li “huwa meħtieġ li jfisser il-kunċetti ta’ kiri u self għall-finijiet [tad]-Direttiva”.
(
19
)	Proposta għal Direttiva tal-Kunsill dwar id-dritt ta’ kiri, dritt ta’ self, u fuq ċerti drittijiet relatati mad-drittijiet tal-awtur, COM(90) 586 finali - SYN 319, iddatata l-24 ta’ Jannar 1991 (il-proposta oriġinali”).
(
20
)	Il-Konvenzjoni ta’ Berna għall-Protezzjoni ta’ Xogħlijiet Letterarji u Artistiċi tad-9 ta’ Settembru 1886, kif irriveduta l-aħħar f’Pariġi fl-24 ta’ Lulju 1971 u emendata fit-28 ta’ Settembru 1979.
(
21
)	Ara l-proposta oriġinali, it-Tieni Parti, Kapitolu I, it-tielet paragrafu, fit-taqsima dwar l-Artikolu 6 (Dritt ta’ Riproduzzjoni) (p. 56, fil-verżjoni Ingliża) li fir-rigward tas-sidien tad-drittijiet u s-suġġett ta’ dak l-artikolu jirreferi għall-kummenti magħmula fit-Taqsima 2.1, fejn hemm iddikjarat (fir-rigward tal-kiri u dritt tas-self) li “it-termini użati huma fundamentali fil-qasam tad-drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati u t-tifsira tagħhom saret indirettament armonizzata fil-biċċa l-kbira tagħha fil-liġijiet tal-maġġoranza tal-Istati Membri permezz tal-Konvenzjoni ta’ Berna […] u l-Konvenzjoni ta’ Ruma […] Għal għanijiet ta’ din id-direttiva ssir referenza għall-Konvenzjoni ta’ Berna u l-Konvenzjoni ta’ Ruma safejn it-termini li intużaw […] għandhom jiġu interpretati f’konformità ma’ dawn il-Konvenzjonijiet.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
(
22
)	Ara “Proposta emendata għal Direttiva tal-Kunsill dwar id-dritt ta’ kiri u dritt ta’ self u dwar ċerti drittijiet relatati mad-drittijiet tal-awtur fil-qasam tal-proprjetà intellettwali”, COM(92) 159 finali - SYN 319, tal-Kummissjoni, datata 30 ta’ April 1992, (il-“proposta emendata”), Memorandum ta’ Spjega, p. 12 et seq., dwar l-Artikolu 6a tal-proposta emendata.
(
23
)	Green Paper dwar id-drittijiet tal-Awtur u l-Isfida tat-Teknoloġija – Kwistjonijiet ta’ Drittijiet tal-Awtur li Jirrikjedu Azzjoni Immedjata, COM(88) 172 finali, 7 ta’ Ġunju 1988.
(
24
)	Ara l-Memorandum ta’ Spjegazzjoni għall-proposta emendata, p. 12, it-taqsima dwar l-Artikolu 6a.
(
25
)	Ara wkoll il-konklużjonijiet riċenti tiegħi Recorded Artists Actors Performers (C‑265/19, EU:C:2020:512), li tikkonċerna b’mod partikolari l-kompetenza esklużiva tal-Unjoni u l-kompetenza tal-Istati Membri li jiddeterminaw liema artisti ta’ pajjiżi terzi huma intitolati għal ħlas ekwu.
(
26
)	Il-“Guide to the Rome Convention and to the Phonograms Convention” ippubblikata fl‑1981 mill-Organizzazzjoni Dinjija tal-Proprjetà Intellettwali, kummenti għall-punt 3.7 tal-Artikolu 3(b), paġna 22. Ara wkoll il-kummenti għall-Artikolu 3(e), fejn huwa mfakkar fil-punt 3.15 f’paġna 24, li “fonogramma” hija fissazzjoni esklużivament fonetika ta’ ħsejjes, filwaqt li “fissazzjoni” tista’ tkun jew viżiva jew awdjoviżiva u li l-“Konvenzjoni ta’ Ruma tipproteġi biss fonogrammi li huma esklużivament ħsejjes”.
(
27
)	Dan huwa rifless ukoll fil-“Guide to the Rome Convention and to the Phonograms Convention”, li fil-kummenti għall-Artikolu 10 (Dritt ta’ Riproduzzjoni għall-Produtturi tal-Fonogrammi) tfakkar fil-fehim tal-Konferenza Diplomatika li “riproduzzjoni diretta ta’ fonogramma kienet tfisser riproduzzjoni bl-użu tal-matriċi u dik ir-riproduzzjoni “indiretta” kienet bl-użu ta’ reġistrazzjoni ppressata mill-matriċi jew permezz ta’ reġistrazzjoni ta’ programm tar-radju jew tat-TV li fih il-fonogramma.
(
28
)	Sentenza tal-15 ta’ Mejju 2012, SCF Consorzio Fonografici, C‑135/10, EU:C:2012:140, punt 38.
(
29
)	Idem, punt 39 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
30
)	Idem, punt 50.
(
31
)	Il-kelma “ikunu” fid-dikjarazzjoni maqbula tkun tidher li tagħmel riferiment minn perspettiva grammatikali għad-“drittijiet” fil-fonogrammi. Ovvjament dan ma huwiex korrett - il-kelma “ikunu” għandha tinqara biex tfisser “ikunu” u biex tirreferi għall-fonogrammi aktar milli għad-drittijiet. Ara, bl-istess effett, Reinbothe, J. u von Lewinski, S., “The WIPO Treaties 1996 – The WIPO Copyright Treaty and the WIPO Performances and Phonograms Treaty – Commentary and Legal Analysis, punt 36 f’paġna 259. Dan il-qari huwa sostnut mill-verżjoni, ugwalment awtentika, Franċiża tad-dikjarazzjoni maqbula li f’parti pertinenti tgħid hekk: “la définition du phonogramme […] n’implique pas que l’incorporation dans une œuvre cinématographique ou une autre œuvre audiovisuelle ait une quelconque incidence sur les droits sur le phonogramme” fejn huwa mifhum li l-inkorporazzjoni hija tal-fonogramma, mhux tad-drittijiet.
(
32
)	“Guide to the Copyright and Related Rights Treaties Administered by WIPO” u “Glossary of Copyright and Related Rights Terms”, pubblikazzjoni tal-WIPO Nru 891(E).
(
33
)	Ara, bl-istess mod, dwar il-“Guide to the Berne Convention” (Ġinevra, 1978) tal-WIPO, is-sentenza tas‑7 ta’ Diċembru 2006, SGAE, C ‑306/05, EU:C:2006:764, punt 41, u l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott fil-Kawżi magħquda Football Association Premier League and Others, C‑403/08 u C‑429/08, EU:C:2011:43, punt 122.
(
34
)	“Guide to the Copyright and Related Rights Treaties Administered” by WIPO p. 235 fil-PPT-2.8.
(
35
)	Ara dokumenti tal-Konferenza Diplomatika dwar Domandi dwar id-Drittijiet tal-Awtur u Drittijiet ta’ Viċinat, Ġinevra 1996, p. 691, punti 400 u 402.
(
36
)	Reinbothe, J., u von Lewinski, S, “The WIPO Treaties on Copyright” – A Commentary on the WCT, the WPPT, and the BTAP, it-2 edizzjoni.
(
37
)	Ara l-fehmiet tal-Awstralja kif espressi fil-Minuti Sommarji MC I 2000, punt 319 għal fehma simili bħal dik imħaddna f’dawn il-konklużjonijiet; ara, pereżempju, il-fehmiet tal-Komunità Ewropea, favur ċerta libertà ta’ interpretazzjoni, l-istess minuti, il-punt 97, u l-fehmiet tal-Istati Uniti u tal-Ġappun għal fehmiet differenti minn dawk li huma espressi f’dawn il-konklużjonijiet (l-istess minuti, punti 95 u 96, rispettivament).
(
38
)	[2012] 2 SCR 376.
(
39
)	Idem, punti 35, 36, 49, 50 u 52. Għal deċiżjoni differenti, ara Phonographic Performance Co. of Australia Ltd. v. Federation of Australian Commercial Television Stations, (1998), HCA 39, li kienet distinta mis-Supreme Court of Canada (il-Qorti Suprema tal-Kanada) abbażi ta’ differenzi fid-dispożizzjonijiet leġiżlattivi pertinenti. Il-kawża Awstraljana kienet deċiża b’maġġoranza ta’ tliet Imħallfin b’żewġ Imħallfin dissenti. Nirrimarka li s-sentenza Awstraljana donnha ma tagħmilx riferiment għal drittijiet relatati li jikkostitwixxu s-suġġett tal-Artikolu 12 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma.
(
40
)	Il-Kummissjoni, fis-sottomissjonijiet tagħha fis-seduta għamlet riferiment għal vidjows fuq Youtube fejn fonogrammi jkun hemm magħhom stampi tal-kopertura tas-CD bħala eżempji ta’ kontenut viżiv li ma jammontax għal-livell ta’ “xogħlijiet” għal skopijiet ta’ drittijiet tal-awtur u li għalhekk jikkostitwixxu “fonogrammi” għall-iskopijiet tal-WPPT. Jiena naqbel ma’ din id-deskrizzjoni.
(
41
)	Ara s-sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2019, Pelham et, C‑476/17, EU:C:2019:624, punt 28 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
42
)	Ara s-sentenza tas‑6 ta’ Frar 2003, SENA, C‑245/00, EU:C:2003:68, punt 23 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
43
)	Ara s-sentenzi tal‑31 ta’ Mejju 2016, Reha Training, C‑117/15, EU:C:2016:379, punt 28, u tal‑4 ta’ Ottubru 2011, Football Association Premier League et, C‑403/08 u C‑429/08, EU:C:2011:631, punt 188.
(
44
)	Għal diskussjoni tad-dritt għal ħlas meta mqabbel ma’ dritt esklużiv fil-kuntest tal-Artikolu 15 tal-WPPT, ara Reinbothe, J., u von Lewinski, S., The WIPO Treaties on Copyright – A Commentary on the WCT, the WPPT, an the BTAP, it-tieni edizzjoni, p. 394, punt 8.15.17 et seq.
(
45
)	Sentenzi tal‑15 ta’ Marzu 2012, SCF Consorzio Fonografici, C‑135/10, EU:C:2012:140, punti 74 u 75, u tal‑31 ta’ Mejju 2016, Reha Training, C‑117/15, EU:C:2016:379, punti 29 u 30.
(
46
)	Sentenza tal‑31 ta’ Mejju 2016, Reha Training, C‑117/15, EU:C:2016:379.
(
47
)	Il-film dramm tal‑1971 b’Luchino Visconti bħala direttur, u b’manuskritt ibbażat fuq in-novella ta’ Thomas Mann b’titolu simili.
(
48
)	Jekk jitqies li ntużat mużika rrekordjata minn qabel.
(
49
)	Id-dramm-kummiedja romantiku b’Mike Nicholas bħala direttur u li jidher fih Dustin Hoffman.
(
50
)	Il-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tal-Produtturi ta’ Fonogrammi Kontra r-Riproduzzjoni Mhux Awtorizzata tal-Fonogrammi Tagħhom, tad-29 ta’ Ottubru 1971.
(
51
)	Sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2019, Pelham et, C‑476/17, EU:C:2019:624, punt 55.