62022CJ0403
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο τμήμα)
της 26ης Φεβρουαρίου 2026 (
*1
)
«Αίτηση αναιρέσεως – Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Αγορά αερομεταφοράς εμπορευμάτων – Απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με την οποία διαπιστώνεται παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας – Συντονισμός στοιχείων τιμολόγησης των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων (επίναυλος καυσίμων, επίναυλος ασφαλείας και άρνηση καταβολής προμήθειας επί των επιναύλων) – Δικαιώματα άμυνας – Δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο – Επιβαρυντικά και απαλλακτικά αποδεικτικά στοιχεία – Υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων – Εδαφική αρμοδιότητα της Επιτροπής – Ουσιαστικές επιπτώσεις – Ανακοίνωση των αιτιάσεων – Δικαίωμα ακροάσεως – Ενιαία και διαρκής παράβαση – Γεωγραφική έκταση της σύμπραξης – Αμυντικός ισχυρισμός αντλούμενος από τον εξαναγκασμό από το κράτος – Προϋποθέσεις εφαρμογής – Απόδειξη της συμμετοχής σε ενιαία και διαρκή παράβαση – Υπολογισμός του προστίμου – Πλήρης δικαιοδοσία του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Παραμόρφωση στοιχείων»
Στην υπόθεση C‑403/22 P,
με αντικείμενο αίτηση αναιρέσεως δυνάμει του άρθρου 56 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που ασκήθηκε στις 17 Ιουνίου 2022,
SAS Cargo Group A/S, με έδρα το Kastrup (Δανία),
Scandinavian Airlines System Denmark-Norway-Sweden, με έδρα τη Στοκχόλμη (Σουηδία),
SAS AB, με έδρα τη Στοκχόλμη,
εκπροσωπούμενες από τους B. Creve και M. Kofmann, advokater, καθώς και από τους G. Forwood και J. Killick, avocats,
αναιρεσείουσες,
όπου ο έτερος διάδικος είναι η:
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον A. Dawes και την Κ. Ζώη, επικουρούμενους από τον B. Doherty, BL,
καθής πρωτοδίκως,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους I. Jarukaitis (εισηγητή), πρόεδρο του τετάρτου τμήματος, προεδρεύοντα του πέμπτου τμήματος, E. Regan και Δ. Γρατσία, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: Α. Ράντος
γραμματέας: R. Stefanova-Kamisheva, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 19ης Απριλίου 2024,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 5ης Σεπτεμβρίου 2024,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Με την αίτηση αναιρέσεως, η SAS Cargo Group A/S (στο εξής: SAS Cargo), η Scandinavian Airlines System Denmark-Norway-Sweden (στο εξής: SAS Consortium) και η SAS AB (στο εξής από κοινού: SAS Cargo κ.λπ.) ζητούν την αναίρεση της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 30ής Μαρτίου 2022, SAS Cargo Group κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑324/17, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2022:175), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε εν μέρει την προσφυγή τους με αίτημα, κυρίως, την ολική ή μερική ακύρωση της απόφασης C(2017) 1742 final της Επιτροπής, της 17ης Μαρτίου 2017, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας (Υπόθεση AT.39258 – Αερομεταφορές εμπορευμάτων) (στο εξής: επίδικη απόφαση), κατά το μέτρο που τις αφορά, και, επικουρικώς, τη μείωση του ποσού του προστίμου που τους επιβλήθηκε με αυτήν.
Το νομικό πλαίσιο
Η συμφωνία αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας
2
Η συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας σχετικά με τις αεροπορικές μεταφορές, η οποία υπογράφηκε στο Λουξεμβούργο στις 21 Ιουνίου 1999 και εγκρίθηκε εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με την απόφαση 2002/309/ΕΚ, Ευρατόμ του Συμβουλίου και της Επιτροπής, σχετικά με τη συμφωνία επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας, της 4ης Απριλίου 2002, για τη σύναψη επτά συμφωνιών με την Ελβετική Συνομοσπονδία (ΕΕ 2002, L 114, σ. 1, και διορθωτικό ΕΕ 2015, L 210, σ. 38, στο εξής: συμφωνία αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας), τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουνίου 2002. Τα άρθρα 8 και 9 της συμφωνίας αυτής αναλογούν, mutatis mutandis, στα άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ αντιστοίχως.
3
Σύμφωνα με το άρθρο 11 της εν λόγω συμφωνίας:
«1.   Οι διατάξεις των άρθρων 8 και 9 εφαρμόζονται […] από τα κοινοτικά θεσμικά όργανα σύμφωνα με την κοινοτική νομοθεσία όπως ορίζεται στο Παράρτημα της παρούσας συμφωνίας, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη για στενή συνεργασία μεταξύ κοινοτικών θεσμικών οργάνων και ελβετικών αρχών.
2.   Οι ελβετικές αρχές αποφαίνονται, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 8 και 9, κατά πόσον είναι αποδεκτές όλες οι συμφωνίες, οι αποφάσεις και οι συντονισμένες πρακτικές […] σε ό,τι αφορά τα δρομολόγια μεταξύ Ελβετίας και τρίτων χωρών.»
4
Ο κανονισμός (ΕΚ) 1/2003 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα [101] και [102 ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2003, L 1, σ. 1), κατέστη εφαρμοστέος στο πλαίσιο της ίδιας συμφωνίας, με ισχύ από τις 5 Δεκεμβρίου 2007, με την απόφαση 1/2007 της κοινής επιτροπής αεροπορικών μεταφορών Κοινότητας/Ελβετίας που έχει συσταθεί βάσει της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας, της 5ης Δεκεμβρίου 2007, η οποία αντικαθιστά το παράρτημα της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας (ΕΕ 2008, L 34, σ. 19). Κατά την ημερομηνία αυτή, ο ως άνω κανονισμός αντικατέστησε τον κανονισμό (ΕΟΚ) 3975/87 του Συμβουλίου, της 14ης Δεκεμβρίου 1987, σχετικά με τον καθορισμό των λεπτομερειών εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού που ισχύουν για τις επιχειρήσεις στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών (ΕΕ 1987, L 374, σ. 1), ο οποίος περιλαμβανόταν στο παράρτημα της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας από την έναρξη ισχύος της συμφωνίας αυτής.
Η Συνθήκη ΛΕΕ
5
Το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ ορίζει τα εξής:
«Είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά και απαγορεύονται όλες οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, όλες οι αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων και κάθε εναρμονισμένη πρακτική, που δύνανται να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της εσωτερικής αγοράς, και ιδίως εκείνες οι οποίες συνίστανται:
α)
στον άμεσο ή έμμεσο καθορισμό των τιμών αγοράς ή πωλήσεως ή άλλων όρων συναλλαγής
β)
στον περιορισμό ή στον έλεγχο της παραγωγής, της διαθέσεως, της τεχνολογικής αναπτύξεως ή των επενδύσεων,
γ)
στην κατανομή των αγορών ή των πηγών εφοδιασμού,
[…]».
Η Συμφωνία για τον ΕΟΧ
6
Το περιεχόμενο του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, της 2ας Μαΐου 1992 (ΕΕ 1994, L 1, σ. 3, στο εξής: Συμφωνία για τον ΕΟΧ), αντιστοιχεί, mutatis mutandis, στο άρθρο 101 ΣΛΕΕ.
7
Ο κανονισμός 1/2003, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 411/2004 του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2004 (ΕΕ 2004, L 68, σ. 1), ενσωματώθηκε στη Συμφωνία για τον ΕΟΧ, αφενός, με την απόφαση της Μεικτής Επιτροπής του ΕΟX αριθ. 130/2004, της 24ης Σεπτεμβρίου 2004, για την τροποποίηση του παραρτήματος XIV (Ανταγωνισμός), του πρωτοκόλλου 21 (σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού στις επιχειρήσεις) και του πρωτοκόλλου 23 (σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ των αρχών επιτήρησης) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (ΕΕ 2005, L 64, σ. 57), η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 19 Μαΐου 2005, καθώς και, αφετέρου, με την απόφαση της Μεικτής Επιτροπής του ΕΟX αριθ. 40/2005, της 11ης Μαρτίου 2005, για την τροποποίηση του παραρτήματος XIII (Μεταφορές) και του πρωτοκόλλου 21 (σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού στις επιχειρήσεις) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (ΕΕ 2005, L 198, σ. 38), η οποία τέθηκε σε ισχύ την ίδια ημέρα.
Οι κατευθυντήριες γραμμές του 2006
8
Τα σημεία 13, 25, 28, 29 και 37 των κατευθυντήριων γραμμών για τη μέθοδο υπολογισμού των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 23 παράγραφος 2 σημείο α) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003 (ΕΕ 2006, C 210, σ. 2, στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές του 2006) έχουν ως εξής:
«13.
Για τον καθορισμό του βασικού ποσού του προστίμου, η [Ευρωπαϊκή] Επιτροπή θα χρησιμοποιεί την αξία των πωλήσεων των προϊόντων ή υπηρεσιών που πραγματοποιήθηκαν από την επιχείρηση, με τις οποίες η παράβαση σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα, στον σχετικό γεωγραφικό χώρο εντός του [Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ)]. Η Επιτροπή θα χρησιμοποιεί κατά κανόνα τις πωλήσεις της επιχείρησης κατά τη διάρκεια του τελευταίου πλήρους οικονομικού έτους της συμμετοχής της στην παράβαση […]
[…]
25.
Επιπρόσθετα, ανεξαρτήτως της διάρκειας της συμμετοχής μιας επιχείρησης στην παράβαση, η Επιτροπή θα περιλαμβάνει στο βασικό ποσό ένα ποσό που θα κυμαίνεται μεταξύ 15 % και 25 % της αξίας των πωλήσεων, […] προκειμένου να αποτρέπονται οι επιχειρήσεις και από το να εισέρχονται απλώς σε οριζόντιες συμφωνίες καθορισμού των τιμών, κατανομής της αγοράς και περιορισμού της παραγωγής. Η Επιτροπή θα μπορεί επίσης να επιβάλει ένα τέτοιο επιπρόσθετο ποσό και σε περιπτώσεις άλλων παραβάσεων. Για τον καθορισμό του ποσοστού επί της αξίας των πωλήσεων που θα ληφθεί υπόψη σε μια συγκεκριμένη περίπτωση, η Επιτροπή θα λαμβάνει υπόψη της διάφορους παράγοντες […].
[…]
28.
Το βασικό ποσό του προστίμου θα μπορεί να αυξηθεί, όταν η Επιτροπή θα διαπιστώνει την ύπαρξη επιβαρυντικών περιστάσεων, όπως:
–
όταν η επιχείρηση συνεχίζει ή επαναλαμβάνει την ίδια ή παρόμοια παράβαση, μετά τη διαπίστωση από την Επιτροπή ή από εθνική αρχή ανταγωνισμού ότι η εν λόγω επιχείρηση παραβίασε τις διατάξεις των άρθρων [101] ή [102]. Το βασικό ποσό θα προσαυξάνεται έως 100 % για κάθε διαπιστωμένη παράβαση αυτού του είδους·
[…]
29.
Το βασικό ποσό του προστίμου θα μπορεί να μειωθεί όταν η Επιτροπή θα διαπιστώνει την ύπαρξη ελαφρυντικών περιστάσεων, όπως:
[…]
–
όταν η αντιανταγωνιστική συμπεριφορά επετράπη ή ενθαρρύνθηκε από τις δημόσιες αρχές ή με νομοθετικά μέτρα.
[…]
37.
Παρότι οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές παραθέτουν τη γενική μεθοδολογία για τον υπολογισμό των προστίμων, οι ιδιαιτερότητες μίας ορισμένης υπόθεσης ή η ανάγκη διασφάλισης του αποτρεπτικού χαρακτήρα του προστίμου, μπορεί να δικαιολογούν απόκλιση από τη μεθοδολογία αυτή ή από τα όρια που καθορίζονται στο σημείο 21.»
Το ιστορικό της διαφοράς και η επίδικη απόφαση
9
Το ιστορικό της διαφοράς και η επίδικη απόφαση, όπως εκτίθενται στις σκέψεις 1 έως 63 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, μπορούν, για τις ανάγκες της παρούσας διαδικασίας, να συνοψιστούν ως εξής.
10
Οι SAS Cargo κ.λπ. δραστηριοποιούνται στην αγορά των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων. Η SAS Cargo, η οποία παρέχει υπηρεσίες αερομεταφοράς εμπορευμάτων, αποτελεί έμμεση θυγατρική της SAS κατά 100 %. Έως την 1η Ιουνίου 2001, η SAS Cargo δεν αποτελούσε χωριστή νομική οντότητα, αλλά ήταν εμπορική μονάδα της SAS Consortium. Η SAS Consortium ανήκει στην SAS.
11
Στον τομέα των αερομεταφορών εμπορευμάτων, αεροπορικές εταιρίες εξασφαλίζουν την αεροπορική μεταφορά φορτίων (στο εξής: αερομεταφορείς). Κατά κανόνα, οι αερομεταφορείς παρέχουν υπηρεσίες αερομεταφοράς εμπορευμάτων στους διαμεταφορείς, οι οποίοι οργανώνουν τη μεταφορά των φορτίων στο όνομα των αποστολέων. Σε αντάλλαγμα, οι διαμεταφορείς καταβάλλουν στους αερομεταφορείς τιμή η οποία αποτελείται, αφενός, από ναύλους υπολογιζόμενους ανά χιλιόγραμμο και, αφετέρου, από διάφορους επίναυλους.
Η διοικητική διαδικασία
12
Στις 7 Δεκεμβρίου 2005 η Επιτροπή έλαβε, βάσει της ανακοινώσεώς της σχετικά με τη μη επιβολή και τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων (καρτέλ) (ΕΕ 2002, C 45, σ. 3), αίτηση για απαλλαγή από την επιβολή προστίμου, την οποία υπέβαλαν η Deutsche Lufthansa AG (στο εξής: Lufthansa) και δύο εκ των θυγατρικών της, η Lufthansa Cargo AG και η Swiss International Air Lines AG. Σύμφωνα με την αίτηση αυτή, υπήρχαν επαφές αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού μεταξύ διαφόρων αερομεταφορέων, οι οποίες αφορούσαν συστατικά στοιχεία της τιμής των παρεχόμενων υπηρεσιών στην αγορά αερομεταφοράς εμπορευμάτων, ήτοι τη θέσπιση επίναυλου «καυσίμων» και επίναυλου «ασφαλείας», καθώς και την άρνηση των εν λόγω αερομεταφορέων να καταβάλλουν στους διαμεταφορείς προμήθεια επί των επιναύλων (στο εξής: άρνηση καταβολής προμήθειας).
13
Στις 14 και 15 Φεβρουαρίου 2006 η Επιτροπή διενήργησε αιφνίδιους ελέγχους στις εγκαταστάσεις πολλών αερομεταφορέων.
14
Κατόπιν των ελέγχων αυτών, πολλοί αερομεταφορείς, μεταξύ των οποίων η SAS Cargo και η SAS Consortium, υπέβαλαν αίτηση για απαλλαγή από τα πρόστιμα βάσει της ανακοινώσεως σχετικά με τη μη επιβολή και τη μείωση των προστίμων σε υποθέσεις συμπράξεων (καρτέλ), περί της οποίας γίνεται λόγος στη σκέψη 12 της παρούσας απόφασης.
15
Στις 19 Δεκεμβρίου 2007 η Επιτροπή απηύθυνε ανακοίνωση αιτιάσεων σε 27 αερομεταφορείς, μεταξύ των οποίων και στις SAS Cargo κ.λπ., οι οποίοι στη συνέχεια υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις. Πραγματοποιήθηκε ακρόαση από τις 30 Ιουνίου έως τις 4 Ιουλίου 2008.
Η αρχική απόφαση
16
Στις 9 Νοεμβρίου 2010 η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση C(2010) 7694 final σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας (υπόθεση COMP/39258 – αερομεταφορές εμπορευμάτων) (στο εξής: αρχική απόφαση). Η απόφαση αυτή είχε ως αποδέκτες 21 αερομεταφορείς, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονταν οι SAS Cargo κ.λπ.
17
Η εν λόγω απόφαση εξέθετε, στο σκεπτικό της, ότι οι εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς είχαν συντονίσει τη συμπεριφορά τους όσον αφορά την τιμολόγηση για την παροχή υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων, συνεννοούμενοι ως προς τον επίναυλο καυσίμων, τον επίναυλο ασφαλείας και την άρνηση καταβολής προμήθειας, και είχαν, ως εκ τούτου, μετάσχει σε ενιαία και διαρκή παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας, η οποία κάλυπτε το έδαφος του ΕΟΧ και της Ελβετίας.
Οι δικαστικές αποφάσεις της 16ης Δεκεμβρίου 2015
18
Με απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 2015, SAS Cargo κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑56/11, EU:T:2015:990), το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την αρχική απόφαση κατά το μέρος που αφορούσε τις SAS Cargo κ.λπ. Με δώδεκα άλλες αποφάσεις της ίδιας ημέρας, το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε επίσης, εν όλω ή εν μέρει, την ίδια απόφαση κατά το μέρος που αφορούσε δώδεκα άλλους αερομεταφορείς ή ομάδες αερομεταφορέων.
19
Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η αιτιολογία της απόφασης αυτής ενείχε πλημμέλειες.
Η επίδικη απόφαση
20
Στις 20 Μαΐου 2016 η Επιτροπή απηύθυνε στους αερομεταφορείς τους οποίους αφορούσε η αρχική απόφαση και οι οποίοι είχαν ασκήσει προσφυγή κατ’ αυτής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου έγγραφο με το οποίο τους ενημέρωνε για την πρόθεσή της να εκδώσει εκ νέου απόφαση με την οποία θα διαπίστωνε τη συμμετοχή τους σε ενιαία και διαρκή παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας σε όλα τα δρομολόγια που μνημονεύονταν στην αρχική αυτή απόφαση. Τους δόθηκε προθεσμία ενός μηνός για να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους. Όλοι έκαναν χρήση της δυνατότητας αυτής.
21
Στις 17 Μαρτίου 2017 η Επιτροπή εξέδωσε την επίδικη απόφαση, η οποία έχει ως αποδέκτες 19 αερομεταφορείς, στους οποίους συγκαταλέγονταν και οι SAS Cargo κ.λπ.
22
Στην επίδικη απόφαση εκτίθεται ότι οι εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς συντόνισαν τη συμπεριφορά τους όσον αφορά την τιμολόγηση για την παροχή υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων σε παγκόσμια κλίμακα μέσω του επίναυλου καυσίμων, του επίναυλου ασφαλείας και της άρνησης καταβολής προμήθειας (στο εξής: επίδικη σύμπραξη), και ως εκ τούτου διέπραξαν ενιαία και διαρκή παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας.
23
Στο τμήμα 4 της απόφασης αυτής, με τίτλο «Περιγραφή των πραγματικών περιστατικών», η Επιτροπή επισήμανε, μεταξύ άλλων, ότι από την έρευνα αποκαλύφθηκε σύμπραξη παγκόσμιας εμβέλειας βασιζόμενη σε δίκτυο διμερών και πολυμερών επαφών που έλαβαν χώρα μεταξύ των ανταγωνιστών για μεγάλο χρονικό διάστημα, η οποία αφορούσε τη συμπεριφορά που οι τελευταίοι είχαν αποφασίσει, προβλέψει ή σχεδιάσει να υιοθετήσουν σε σχέση με τα διάφορα στοιχεία τιμολόγησης για την παροχή υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων που μνημονεύονται στην προηγούμενη σκέψη. Υπογράμμισε ότι κοινός σκοπός αυτού του δικτύου επαφών ήταν ο συντονισμός της συμπεριφοράς των ανταγωνιστών στον τομέα της τιμολόγησης ή η μείωση της αβεβαιότητας όσον αφορά την τιμολογιακή τους πολιτική. Εν συνεχεία, περιέγραψε τις επαφές που αφορούσαν, αντιστοίχως, τον επίναυλο καυσίμων, τον επίναυλο ασφαλείας και την άρνηση καταβολής προμήθειας και εκτίμησε τις αποδείξεις περί των πραγματικών περιστατικών όσον αφορά, αφενός, την επίδικη σύμπραξη στο σύνολό της και, αφετέρου, καθέναν από τους αποδέκτες της εν λόγω απόφασης.
24
Στο τμήμα 5 της επίδικης απόφασης, με τίτλο «Εφαρμογή των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού», η Επιτροπή εφάρμοσε το άρθρο 101 ΣΛΕΕ στα πραγματικά περιστατικά της εξεταζόμενης περίπτωσης, διευκρινίζοντας ταυτοχρόνως ότι οι παραπομπές στο άρθρο αυτό έπρεπε να ερμηνευθούν επίσης ως παραπομπές στο άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ και στο άρθρο 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας, δεδομένου ότι οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονται mutatis mutandis, εκτός αν ορίζεται άλλως.
25
Συναφώς, όσον αφορά την αρμοδιότητά της, η Επιτροπή εξέτασε τα όρια της χρονικής και εδαφικής αρμοδιότητάς της να διαπιστώσει παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού στη συγκεκριμένη περίπτωση και να επιβάλει σχετικές κυρώσεις.
26
Αφενός, στις αιτιολογικές σκέψεις 822 έως 832 της επίδικης απόφασης, οι οποίες αποτελούν το υποτμήμα 5.2 της απόφασης αυτής, με τίτλο «Αρμοδιότητα της Επιτροπής», η Επιτροπή επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ότι δεν επρόκειτο να εφαρμόσει, κατ’ αρχάς, το άρθρο 101 ΣΛΕΕ στις προγενέστερες της 1ης Μαΐου 2004 συμφωνίες και πρακτικές σχετικά με τα δρομολόγια μεταξύ αερολιμένων ευρισκόμενων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αερολιμένων ευρισκόμενων εκτός του ΕΟΧ (στο εξής: δρομολόγια Ένωσης-τρίτων χωρών), ακολούθως, το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στις προγενέστερες της 19ης Μαΐου 2005 συμφωνίες και πρακτικές σχετικά με τα δρομολόγια Ένωσης-τρίτων χωρών καθώς και τα δρομολόγια μεταξύ αερολιμένων ευρισκόμενων εντός χωρών που είναι συμβαλλόμενα μέρη στη Συμφωνία για τον ΕΟΧ αλλά δεν είναι κράτη μέλη της Ένωσης και αερολιμένων ευρισκόμενων εντός τρίτων χωρών (στο εξής: δρομολόγια εντός του ΕΟΧ πλην των δρομολογίων Ένωσης-τρίτων χωρών) και, τέλος, το άρθρο 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ‑Ελβετίας στις προγενέστερες της 1ης Ιουνίου 2002 συμφωνίες και πρακτικές σχετικά με τα δρομολόγια μεταξύ αερολιμένων ευρισκόμενων εντός της Ένωσης και ελβετικών αερολιμένων (στο εξής: δρομολόγια Ένωσης‑Ελβετίας). Διευκρίνισε, στην αιτιολογική σκέψη 832 της εν λόγω απόφασης, ότι η ίδια απόφαση«ουδόλως είχε την πρόθεση να εκθέσει οποιαδήποτε παράβαση του άρθρου 8 της συμφωνίας [αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας] όσον αφορά τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εμπορευμάτων [μεταξύ] της Ελβετίας [και] τρίτων χωρών».
27
Αφετέρου, στις αιτιολογικές σκέψεις 1036 έως 1046 της επίδικης απόφασης, οι οποίες αποτελούν το υποτμήμα 5.3.8 της απόφασης αυτής, με τίτλο «[Δ]υνατότητα εφαρμογής του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ στα εισερχόμενα δρομολόγια», η Επιτροπή εξέθεσε τους λόγους για τους οποίους απέρριψε τα επιχειρήματα διαφόρων εμπλεκομένων αερομεταφορέων ότι υπερέβη τα όρια της εδαφικής αρμοδιότητάς της υπό το πρίσμα των κανόνων του δημοσίου διεθνούς δικαίου λόγω του ότι διαπίστωσε και επέβαλε κυρώσεις για παράβαση των δύο αυτών διατάξεων στα δρομολόγια με αναχώρηση από τρίτες χώρες και προορισμό τον ΕΟΧ (στο εξής: εισερχόμενα δρομολόγια και, όσον αφορά τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εμπορευμάτων στα δρομολόγια αυτά, υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων).
28
Ειδικότερα, στην αιτιολογική σκέψη 1045 της εν λόγω απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε ότι οι αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού πρακτικές όσον αφορά τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων «μπορούν να έχουν άμεσες, ουσιώδεις και προβλέψιμες επιπτώσεις εντός της Ένωσης και του ΕΟΧ, δεδομένου ότι το αυξημένο κόστος της αεροπορικής μεταφοράς προς τον ΕΟΧ και, επομένως, οι υψηλότερες τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων, ως εκ της φύσεώς τους, μπορούν να έχουν επιπτώσεις στους καταναλωτές εντός του ΕΟΧ». Προσέθεσε δε ότι, εν προκειμένω, οι πρακτικές αυτές μπορούσαν να έχουν τέτοιες επιπτώσεις και στην παροχή υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων από άλλους αερομεταφορείς εντός του ΕΟΧ, μεταξύ των συγκοινωνιακών κόμβων (hubs) εντός του ΕΟΧ που χρησιμοποιούνταν από τους αερομεταφορείς τρίτων χωρών και των αερολιμένων προορισμού των αποστολών αυτών εντός του ΕΟΧ που δεν εξυπηρετούνταν από τον αερομεταφορέα της τρίτης χώρας.
29
Εξάλλου, στην αιτιολογική σκέψη 1046 της ίδιας απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε ότι η επίδικη σύμπραξη είχε «τεθεί σε εφαρμογή σε παγκόσμιο επίπεδο», ότι οι διακανονισμοί σχετικά με τα εισερχόμενα δρομολόγια αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος της ενιαίας και διαρκούς παράβασης του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ και ότι η ομοιόμορφη εφαρμογή των επιναύλων σε παγκόσμια κλίμακα αποτελούσε βασικό στοιχείο της σύμπραξης αυτής.
30
Το υποτμήμα 5.3 της επίδικης απόφασης, σχετικά με την εφαρμογή εν προκειμένω του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας, περιλαμβάνει τις αιτιολογικές σκέψεις 833 έως 1052 της απόφασης. Πρώτον, στην αιτιολογική σκέψη 846 της εν λόγω απόφασης, η Επιτροπή έκρινε ότι οι εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς συντόνισαν τη συμπεριφορά τους ή επηρέασαν την τιμολόγηση, «πράγμα το οποίο [κατέληγε] τελικώς σε καθορισμό τιμών σε σχέση με» τον επίναυλο καυσίμων, τον επίναυλο ασφαλείας και την καταβολή προμήθειας επί των επιναύλων στους διαμεταφορείς. Στην αιτιολογική σκέψη 861 της εν λόγω απόφασης, το θεσμικό αυτό όργανο εκτίμησε ότι το «γενικό σύστημα συντονισμού της συμπεριφοράς όσον αφορά την τιμολόγηση για υπηρεσίες αερομεταφοράς εμπορευμάτων», την ύπαρξη του οποίου αποκάλυψε η έρευνά της, πιστοποιούσε την ύπαρξη «σύνθετης παράβασης αποτελούμενης από διάφορες ενέργειες οι οποίες [μπορούσαν] να χαρακτηριστούν είτε ως συμφωνία είτε ως εναρμονισμένη πρακτική, στο πλαίσιο των οποίων οι ανταγωνιστές [είχα]ν αντικαταστήσει σκοπίμως τους κινδύνους του ανταγωνισμού με μια μεταξύ τους συνεργασία».
31
Δεύτερον, στην αιτιολογική σκέψη 869 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή έκρινε ότι η «επίμαχη συμπεριφορά συνιστ[ούσε] ενιαία και διαρκή παράβαση του άρθρου 101 [ΣΛΕΕ]», διευκρινίζοντας, στις αιτιολογικές σκέψεις 870 έως 902, ότι οι επίμαχοι διακανονισμοί επιδίωκαν ενιαίο σκοπό αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνιστάμενο στην παρεμπόδιση του ανταγωνισμού στον τομέα της αερομεταφοράς εμπορευμάτων εντός του ΕΟΧ, ότι αφορούσαν την παροχή υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων και την τιμολόγησή τους, ότι συνεπάγονταν την εμπλοκή των ίδιων επιχειρήσεων, ότι είχαν ενιαίο και διαρκή χαρακτήρα και ότι εστίαζαν σε τρία σκέλη, ήτοι τον επίναυλο καυσίμων, τον επίναυλο ασφαλείας και την άρνηση καταβολής προμήθειας. Στην αιτιολογική σκέψη 882 της απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε ότι οι SAS Cargo κ.λπ. είχαν εμπλακεί σε δύο από τα τρία σκέλη της ενιαίας παραβάσεως, δηλαδή στα σχετικά με τον επίναυλο καυσίμων και τον επίναυλο ασφαλείας, αλλά ότι «λαμβανομένης υπόψη της εμπλοκής τους στα λοιπά στοιχεία της παραβάσεως, μπορούσαν ευλόγως να προβλέψουν ότι έγιναν ανταλλαγές μεταξύ των μερών στο θέμα ενός τέτοιου πολύπλοκου ζητήματος όπως είναι η καταβολή προμήθειας επί των επιναύλων, και ήταν διατεθειμένες να αναλάβουν στον κίνδυνο».
32
Τρίτον, στην αιτιολογική σκέψη 903 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή εξέθεσε ότι η επίμαχη αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορά είχε ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού τουλάχιστον εντός της Ένωσης, στον ΕΟΧ και στην Ελβετία. Στην αιτιολογική σκέψη 917 της απόφασης, η Επιτροπή προσέθεσε, κατ’ ουσίαν, ότι δεν ήταν, ως εκ τούτου, αναγκαίο να ληφθούν υπόψη οι συγκεκριμένες επιπτώσεις της συμπεριφοράς αυτής.
33
Στις αιτιολογικές σκέψεις 922 έως 971 της ίδιας απόφασης, η Επιτροπή εξέτασε τη συμμαχία WOW, στην οποία μετείχαν κατά τον χρόνο των επίμαχων πραγματικών περιστατικών η Lufthansa, η SAS Cargo, η Singapore Airlines Cargo Pte Ltd και η Japan Airlines International Co. Ltd. (στο εξής: Japan Airlines). Επισήμανε, στην εν λόγω αιτιολογική σκέψη 971, ότι, «λαμβανομένου υπόψη του περιεχομένου της συμφωνίας περί της συμμαχίας WOW και της υλοποιήσεώς της, η Επιτροπή θεωρεί ότι ο συντονισμός των επιναύλων μεταξύ των μελών της [συμμαχίας] WOW πραγματοποιήθηκε εκτός του νομίμου πλαισίου της συμμαχίας, το οποίο δεν τον δικαιολογεί. Τα μέλη γνώριζαν στην πραγματικότητα τον παράνομο χαρακτήρα ενός τέτοιου συντονισμού. Επιπλέον, ήταν ενήμερα ότι ο συντονισμός των επιναύλων αφορούσε πολλούς [αερομεταφορείς] που δεν μετείχαν στη [συμμαχία] WOW. Η Επιτροπή, επομένως, εκτιμά ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που αφορούσαν τις επαφές μεταξύ των μελών της [συμμαχίας] WOW […] αποδεικνύουν τη συμμετοχή τους στην παράβαση [του άρθρου 101 ΣΛΕΕ], όπως αυτή περιγράφεται στην παρούσα απόφαση».
34
Τέταρτον, στις αιτιολογικές σκέψεις 972 έως 1021 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή εξέτασε τις κανονιστικές ρυθμίσεις σε επτά τρίτες χώρες, οι οποίες, όπως υποστήριζαν πολλοί εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς, τους υποχρέωναν να έρχονται σε συνεννόηση όσον αφορά τους επίναυλους, μην επιτρέποντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την εφαρμογή των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού. Η Επιτροπή έκρινε ότι οι αερομεταφορείς αυτοί δεν απέδειξαν ότι ενήργησαν κατόπιν εξαναγκασμού από τις εν λόγω τρίτες χώρες.
35
Πέμπτον, στις αιτιολογικές σκέψεις 1024 έως 1035 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή έκρινε ότι η ενιαία και διαρκής παράβαση μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, μεταξύ των συμβαλλομένων μερών στη Συμφωνία για τον ΕΟΧ και μεταξύ των συμβαλλομένων μερών στη συμφωνία αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας.
36
Το τμήμα 7 της επίδικης απόφασης, με τίτλο «Διάρκεια της παράβασης», περιλαμβάνει τις αιτιολογικές σκέψεις 1146 έως 1169 της απόφασης. Όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 1146, η Επιτροπή έκρινε ότι η επίδικη σύμπραξη άρχισε στις 7 Δεκεμβρίου 1999 και διήρκεσε έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006. Στην ίδια αιτιολογική σκέψη 1146, η Επιτροπή διευκρίνισε ότι η σύμπραξη αυτή είχε παραβεί:
–
το άρθρο 101 ΣΛΕΕ, από τις 7 Δεκεμβρίου 1999 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006, όσον αφορά τις αεροπορικές μεταφορές μεταξύ αερολιμένων εντός της Ένωσης·
–
το άρθρο 101 ΣΛΕΕ, από την 1η Μαΐου 2004 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006, όσον αφορά τις αεροπορικές μεταφορές στα δρομολόγια Ένωσης-τρίτων χωρών·
–
το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ, από τις 7 Δεκεμβρίου 1999 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006, όσον αφορά τις αεροπορικές μεταφορές μεταξύ αερολιμένων εντός του ΕΟΧ·
–
το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ, από τις 19 Μαΐου 2005 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006, όσον αφορά τις αεροπορικές μεταφορές στα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ πλην των δρομολογίων Ένωσης-τρίτων χωρών·
–
το άρθρο 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας, από την 1η Ιουνίου 2002 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006, όσον αφορά τις αεροπορικές μεταφορές στα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας.
37
Στην αιτιολογική σκέψη 1169 της ίδιας απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε ότι η διάρκεια της παράβασης εκτεινόταν, όσον αφορά τις SAS Cargo κ.λπ., από τις 13 Δεκεμβρίου 1999 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006.
38
Στο τμήμα 8 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή εξέτασε τα διορθωτικά μέτρα που έπρεπε να ληφθούν και τα πρόστιμα που έπρεπε να επιβληθούν, παραπέμποντας στις κατευθυντήριες γραμμές του 2006. Εφάρμοσε, μεταξύ άλλων, βάσει του σημείου 37 των κατευθυντήριων γραμμών, μείωση κατά 50 % επί των βασικών ποσών των προστίμων, δεδομένου ότι μέρος των υπηρεσιών που αφορούσαν τα εισερχόμενα δρομολόγια και τα δρομολόγια με αναχώρηση από τον ΕΟΧ και προορισμό τρίτες χώρες, εξαιρουμένων των δρομολογίων Ένωσης-Ελβετίας, είχε παρασχεθεί εκτός του εδάφους που καλύπτεται από τη Συμφωνία για τον ΕΟΧ και, επομένως, μέρος της ζημίας είχε, ενδεχομένως, επέλθει εκτός του εδάφους αυτού. Επιπλέον, κατ’ εφαρμογήν του σημείου 29 των κατευθυντηρίων γραμμών του 2006, η Επιτροπή χορήγησε στους εμπλεκόμενους αερομεταφορείς επιπλέον μείωση των βασικών ποσών των προστίμων κατά 15 %, για τον λόγο ότι ορισμένα κανονιστικά καθεστώτα ενθάρρυναν την επίδικη σύμπραξη.
39
Η Επιτροπή έκρινε επίσης, στις αιτιολογικές σκέψεις 1221, 1223 και 1227 έως 1229 της επίδικης απόφασης, ότι το πρόσθετο ποσό του 16 % της αξίας των πωλήσεων, βάσει του σημείου 25 των κατευθυντήριων γραμμών του 2006, έπρεπε να κατανεμηθεί μεταξύ των SAS Cargo κ.λπ. κατά τρόπο που να αντικατοπτρίζει τη διάρκεια της συμμετοχής καθεμιάς από τις οντότητες αυτές στην ενιαία και διαρκή παράβαση, επέβαλε στις SAS Cargo και SAS Consortium, κατ’ εφαρμογήν του σημείου 28 των κατευθυντήριων γραμμών, προσαύξηση κατά 50 % του βασικού ποσού του προστίμου λόγω υποτροπής και, κατ’ εφαρμογήν του σημείου 29 των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών, χορήγησε στις SAS Cargo κ.λπ. μείωση κατά 10 % του βασικού ποσού του προστίμου, λόγω της περιορισμένης συμμετοχής τους στην ενιαία και διαρκή παράβαση. Επιπλέον, η Επιτροπή προέβη σε μείωση του προστίμου τους κατά 15 %, προκειμένου να λάβει υπόψη τη συμβολή τους στο πλαίσιο της αιτήσεώς τους περί επιεικούς μεταχειρίσεως. Επομένως, το ποσό των προστίμων που επιβλήθηκαν στην SAS, στην SAS Cargo και στην SAS Consortium καθορίστηκε, αντιστοίχως, σε 38250000 ευρώ, 64812500 ευρώ και 14875000 ευρώ.
40
Τα άρθρα 1, 3 και 4 του διατακτικού της επίδικης απόφασης έχουν ως εξής:
«Άρθρο 1
Συντονίζοντας τη συμπεριφορά τους όσον αφορά την τιμολόγηση για την παροχή υπηρεσιών [αερομεταφοράς εμπορευμάτων] σε παγκόσμια κλίμακα σχετικά με τον επίναυλο καυσίμων, τον επίναυλο ασφαλείας και την καταβολή προμήθειας επί των επιναύλων, οι ακόλουθες επιχειρήσεις διέπραξαν την ακόλουθη ενιαία και διαρκή παράβαση του άρθρου 101 [ΣΛΕΕ], του άρθρου 53 της [Συμφωνίας για τον ΕΟΧ] και του άρθρου 8 [της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ‑Ελβετίας] όσον αφορά τα ακόλουθα δρομολόγια και κατά τις ακόλουθες περιόδους.
1)
Οι ακόλουθες επιχειρήσεις παρέβησαν το άρθρο 101 [ΣΛΕΕ] και το άρθρο 53 της [Συμφωνίας για τον ΕΟΧ] όσον αφορά τα δρομολόγια μεταξύ αερολιμένων ευρισκομένων εντός του ΕΟΧ, κατά τις ακόλουθες περιόδους:
[…]
ιε)
[η SAS], από τις 17 Αυγούστου 2001 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006·
ιστ)
[η SAS Cargo], από την 1η Ιουνίου 2001 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006·
ιζ)
[η SAS Consortium], από τις 13 Δεκεμβρίου 1999 έως τις 28 Δεκεμβρίου 2003·
[…]
2)
Οι ακόλουθες επιχειρήσεις παρέβησαν το άρθρο 101 [ΣΛΕΕ] όσον αφορά τα [δρομολόγια Ένωσης-τρίτων χωρών], κατά τις ακόλουθες περιόδους:
[…]
ιε)
[η SAS], από την 1η Μαΐου 2004 ως τις 14 Φεβρουαρίου 2006·
ιστ)
[η SAS Cargo], από την 1η Μαΐου 2004 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006·
[…]
3)
Οι ακόλουθες επιχειρήσεις παρέβησαν το άρθρο 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ όσον αφορά τα [δρομολόγια ΕΟΧ πλην των δρομολογίων Ένωσης-τρίτων χωρών], κατά τις ακόλουθες περιόδους:
[…]
ιε)
[η SAS], από τις 19 Μαΐου 2005 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006·
ιστ)
[η SAS Cargo], από τις 19 Μαΐου 2005 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006·
[…]
4)
Οι ακόλουθες επιχειρήσεις παρέβησαν το άρθρο 8 της [συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας] όσον αφορά τα [δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας], κατά τις ακόλουθες περιόδους:
[…]
ιε)
[η SAS], από την 1η Ιουνίου 2002 ως τις 14 Φεβρουαρίου 2006·
ιστ)
[η SAS Cargo], από την 1η Ιουνίου 2002 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006·
ιζ)
[η SAS Consortium], από την 1η Ιουνίου 2002 ως τις 28 Δεκεμβρίου 2003·
[…]
Άρθρο 3
Επιβάλλονται τα ακόλουθα πρόστιμα για την ενιαία και διαρκή παράβαση περί της οποίας γίνεται λόγος στο άρθρο 1 της παρούσας απόφασης […]:
[…]
ιδ)
[στην SAS Consortium]: 5355000 [ευρώ]·
ιε)
[στις SAS Cargo και SAS Consortium] από κοινού και εις ολόκληρον: 4254250 [ευρώ]·
ιστ)
[στις SAS Cargo κ.λπ.] από κοινού και εις ολόκληρον: 5265750 [ευρώ]·
ιζ)
[στις SAS Cargo και SAS] από κοινού και εις ολόκληρον: 32984250 [ευρώ]·
ιη)
[στην SAS Cargo]: 22308250 [ευρώ]·
[…]
Άρθρο 4
Οι επιχειρήσεις που αναφέρονται στο άρθρο 1 οφείλουν να παύσουν αμέσως την αναφερόμενη στο εν λόγω άρθρο ενιαία και διαρκή παράβαση, εφόσον δεν το έχουν ήδη πράξει.
Δεσμεύονται επίσης να απόσχουν από κάθε πράξη ή συμπεριφορά που έχει το ίδιο ή παρεμφερές αντικείμενο ή αποτέλεσμα.»
Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
41
Με δικόγραφο που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 29 Μαΐου 2017, οι SAS Cargo κ.λπ. άσκησαν προσφυγή ζητώντας από το Γενικό Δικαστήριο να λάβει μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας ή να διεξαγάγει αποδείξεις, υποχρεώνοντας την Επιτροπή να τους παράσχει πρόσβαση στο σύνολο του φακέλου της υποθέσεως ενώπιόν της ή διατάσσοντας οποιοδήποτε άλλο μέτρο κρίνει αναγκαίο το Γενικό Δικαστήριο, να ακυρώσει, εν όλω ή εν μέρει, την επίδικη απόφαση, καθόσον τις αφορά, και, επικουρικώς, να μειώσει το ποσό του προστίμου που τους επιβλήθηκε με την απόφαση αυτή.
42
Προς στήριξη της προσφυγής τους, οι SAS Cargo κ.λπ. προέβαλαν πέντε λόγους ακυρώσεως. Ο πρώτος λόγος ακυρώσεως στηριζόταν σε προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας και παραβίαση της αρχής της ισότητας των όπλων, καθόσον δεν επιτράπηκε στις προσφεύγουσες η πρόσβαση σε επιβαρυντικά και απαλλακτικά αποδεικτικά στοιχεία. Ο δεύτερος λόγος ακυρώσεως στηριζόταν σε προσβολή του δικαιώματος ακροάσεως και σε αναρμοδιότητα της Επιτροπής, αφενός, για την εφαρμογή του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων, και, αφετέρου, για την εφαρμογή του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στις υπηρεσίες αερομεταφοράς εμπορευμάτων που παρέχονται στα δρομολόγια μεταξύ της Ελβετίας και των τριών χωρών μελών του ΕΟΧ που δεν ανήκουν στην Ένωση (στο εξής: δρομολόγια εντός του ΕΟΧ πλην των δρομολογίων Ένωσης-Ελβετίας). Με τον τρίτο λόγο ακυρώσεως οι SAS Cargo κ.λπ. προέβαλαν πλάνη κατά την εκτίμηση των συμπεριφορών στις οποίες αυτές είχαν εμπλακεί οι προσφεύγουσες και του γεγονότος ότι οι εν λόγω συμπεριφορές αποδείκνυαν τη συμμετοχή τους στην ενιαία και διαρκή παράβαση ή την εκ μέρους τους γνώση της παράβασης αυτής. Ο τέταρτος λόγος ακυρώσεως στηριζόταν σε παράβαση του άρθρου 266 ΣΛΕΕ, του άρθρου 296, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ και του άρθρου 17 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), για τον λόγο ότι η επίδικη απόφαση ενείχε εσωτερικές αντιφάσεις. Με τον πέμπτο λόγο ακυρώσεως οι SAS Cargo κ.λπ. προέβαλαν σφάλματα κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου που τους επιβλήθηκε.
43
Προς στήριξη του αιτήματός τους περί τροποποιήσεως του ύψους του προστίμου, οι SAS Cargo κ.λπ. προέβαλαν το σύνολο των επιχειρημάτων που προέβαλαν προς στήριξη του πέμπτου λόγου ακυρώσεως.
44
Με διάταξη της 7ης Ιανουαρίου 2021, το Γενικό Δικαστήριο διέταξε την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας, κρίνοντας ότι οι διάδικοι έπρεπε να κληθούν να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με επιχείρημα επί του οποίου δεν είχαν συζητήσει. Στο πλαίσιο αυτό, το Γενικό Δικαστήριο έθεσε γραπτές ερωτήσεις στην Επιτροπή στις 12 Ιανουαρίου, στις 2 Μαρτίου και στις 12 Απριλίου 2021. Η Επιτροπή απάντησε στην τελευταία αυτή ερώτηση στις 22 Απριλίου 2021 (στο εξής: απάντηση της 22ας Απριλίου 2021). Στις 14 Μαΐου 2021 οι SAS Cargo κ.λπ. υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους επί των απαντήσεων της Επιτροπής στο σύνολο των ως άνω ερωτήσεων. Στις 26 Ιουλίου 2021 το Γενικό Δικαστήριο περάτωσε εκ νέου την προφορική διαδικασία.
45
Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο:
–
ακύρωσε το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο ιεʹ, στοιχείο ιστʹ και στοιχείο ιζʹ, παράγραφος 2, στοιχείο ιεʹ και στοιχείο ιστʹ, παράγραφος 3, στοιχείο ιεʹ και στοιχείο ιστʹ, και παράγραφος 4, στοιχείο ιεʹ, στοιχείο ιστʹ και στοιχείο ιζʹ, της επίδικης απόφασης κατά το μέρος που κρίθηκε ότι οι SAS Cargo κ.λπ. συμμετείχαν στο σκέλος της ενιαίας και διαρκούς παράβασης που αφορά την άρνηση καταβολής προμήθειας·
–
ακύρωσε:
–
αφενός, το άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο ιεʹ και στοιχείο ιστʹ, της επίδικης απόφασης, κατά το μέρος που κρίθηκε ότι υπήρξε παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ στα δρομολόγια με αναχώρηση από την Ταϊλάνδη και προορισμό την Ένωση για το χρονικό διάστημα από τις 20 Ιουλίου 2005 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006, όσον αφορά το σκέλος σχετικά με τον επίναυλο καυσίμων, και
–
αφετέρου, το άρθρο 1, παράγραφος 3, στοιχείο ιεʹ και στοιχείο ιστʹ, της εν λόγω απόφασης, κατά το μέρος που κρίθηκε ότι υπήρξε παράβαση του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στα δρομολόγια με αναχώρηση από την Ταϊλάνδη και προορισμό τον ΕΟΧ για το χρονικό διάστημα από τις 20 Ιουλίου 2005 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006, όσον αφορά το σκέλος σχετικά με τον επίναυλο καυσίμων·
–
ακύρωσε το άρθρο 3, στοιχεία ιδʹ έως ιηʹ, της ίδιας απόφασης·
–
καθόρισε το ύψος του επιβληθέντος προστίμου:
–
για την SAS Consortium σε 7030618 ευρώ·
–
για τις SAS Cargo και SAS Consortium από κοινού και εις ολόκληρον σε 5937909 ευρώ·
–
για τις SAS Cargo κ.λπ. από κοινού και εις ολόκληρον σε 6314572 ευρώ·
–
για τις SAS Cargo και SAS από κοινού και εις ολόκληρον σε 29045427 ευρώ· και
–
για την SAS Cargo σε 21687090 ευρώ·
–
απέρριψε την προσφυγή κατά τα λοιπά,
–
καταδίκασε την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδά της καθώς και στα τρία τέταρτα των δικαστικών εξόδων των SAS Cargo κ.λπ., τις δε τελευταίες στο ένα τέταρτο των δικαστικών εξόδων τους.
46
Το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε, μεταξύ άλλων, εν μέρει τον πρώτο λόγο ακυρώσεως. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη αρνούμενη να παράσχει στις SAS Cargo κ.λπ. πρόσβαση σε ορισμένα χωρία των απαντήσεων στην ανακοίνωση αιτιάσεων που μνημονεύονται στην επίδικη απόφαση. Εντούτοις, έκρινε ότι τούτο δεν ασκούσε επιρροή στη διαπίστωση της Επιτροπής σχετικά με τη δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στις προσαπτόμενες συμπεριφορές που έλαβαν χώρα στο Χονγκ Κονγκ και στην Ιαπωνία.
47
Όσον αφορά τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, στο άρθρο 1, παράγραφος 3, της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή δεν καταλόγισε στις SAS Cargo κ.λπ. ευθύνη για παράβαση του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ πλην των δρομολογίων Ένωσης-Ελβετίας. Διαπίστωσε, ωστόσο, ότι η Επιτροπή είχε παραδεχθεί ότι παρέλειψε να αφαιρέσει από την αξία των πωλήσεων ποσό 262084 ευρώ για πωλήσεις υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων τις οποίες είχαν πραγματοποιήσει οι SAS Cargo κ.λπ. το 2005 στα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ πλην των δρομολογίων Ένωσης-Ελβετίας. Εντούτοις, εκτιμώντας ότι η ως άνω περίσταση αφορούσε αποκλειστικώς και μόνον τα έσοδα που έπρεπε να ληφθούν υπόψη για τον υπολογισμό του βασικού ποσού του προστίμου, απέρριψε τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως.
48
Στο πλαίσιο του τρίτου λόγου ακυρώσεως, τον οποίο δέχθηκε εν μέρει, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, μεταξύ άλλων, ότι το γεγονός ότι ορισμένα αποδεικτικά στοιχεία που ελήφθησαν υπόψη εις βάρος των SAS Cargo κ.λπ. στην επίδικη απόφαση έπρεπε, όπως αυτές υποστήριζαν, να απορριφθούν δεν μπορούσε να θέσει υπό αμφισβήτηση τη δέσμη ενδείξεων που επικαλέστηκε η Επιτροπή για να αποδείξει τη συμμετοχή τους στο σκέλος της ενιαίας και διαρκούς παράβασης σχετικά με τον επίναυλο καυσίμων ούτε στο σκέλος σχετικά με τον επίναυλο ασφαλείας. Διαπίστωσε ωστόσο, όσον αφορά το ισχύον στην Ταϊλάνδη κανονιστικό πλαίσιο, ότι οι SAS Cargo κ.λπ. κατόρθωσαν να αποδείξουν ότι, από τις 20 Ιουλίου 2005, οι αρχές της χώρας αυτής είχαν δημιουργήσει ένα νομικό πλαίσιο το οποίο απέκλειε κάθε δυνατότητα ανταγωνιστικής συμπεριφοράς μεταξύ των αερομεταφορέων όσον αφορά τον καθορισμό του ποσού του επίναυλου καυσίμων που ίσχυε για τις πτήσεις με αναχώρηση από την εν λόγω τρίτη χώρα. Διαπίστωσε επίσης ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη καθόσον τους καταλόγισε ευθύνη για το σκέλος της ενιαίας και διαρκούς παράβασης σχετικά με την άρνηση καταβολής προμήθειας.
49
Στο πλαίσιο του πέμπτου λόγου ακυρώσεως, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε, μεταξύ άλλων, ότι, δεδομένου ότι κακώς η Επιτροπή καταλόγισε στις SAS Cargo κ.λπ. ευθύνη για το σκέλος της ενιαίας και διαρκούς παράβασης σχετικά με την άρνηση καταβολής προμήθειας, το θεσμικό αυτό όργανο είχε υπερεκτιμήσει τον βαθμό της συμμετοχής τους στην ενιαία και διαρκή παράβαση. Κατά συνέπεια, έκρινε ότι η επίδικη απόφαση της Επιτροπής ενείχε έλλειψη νομιμότητας καθόσον δεν χορήγησε στις SAS Cargo κ.λπ., λόγω της περιορισμένης συμμετοχής τους στην ενιαία και διαρκή παράβαση, μείωση του βασικού ποσού του προστίμου ανώτερη του 10 %.
50
Συνεπεία των διαπιστώσεων αυτών, το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την επίδικη απόφαση κατά το μέτρο που αναφέρεται στη σκέψη 45 της παρούσας απόφασης και απέρριψε κατά τα λοιπά τα ακυρωτικά αιτήματα.
51
Όσον αφορά τα αιτήματα περί τροποποιήσεως του ύψους του προστίμου, το Γενικό Δικαστήριο αφαίρεσε από την αξία των πωλήσεων τα έσοδα που πραγματοποιήθηκαν στα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ πλην των δρομολογίων Ένωσης-Ελβετίας, δεδομένου ότι τα δρομολόγια αυτά δεν ενέπιπταν στο πεδίο της ενιαίας και διαρκούς παράβασης.
52
Τούτου δοθέντος, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, λαμβανομένων υπόψη των απαντήσεων της Επιτροπής σε μία από τις γραπτές ερωτήσεις του και προκειμένου να διασφαλιστεί η ίση μεταχείριση των εμπλεκομένων αερομεταφορέων που άσκησαν προσφυγή κατά της επίδικης απόφασης, ότι ήταν σημαντικό να περιληφθεί εκ νέου, στην αξία των πωλήσεων που έπρεπε να ληφθούν υπόψη για τις SAS Cargo κ.λπ., ο κύκλος εργασιών που αυτές είχαν πραγματοποιήσει στα δρομολόγια που εξυπηρετούνται αποκλειστικά στο εσωτερικό, αντιστοίχως, της Δανίας, της Σουηδίας και της Νορβηγίας (στο εξής: εσωτερικά δρομολόγια), κύκλος εργασιών ο οποίος ανερχόταν σε 7991282 ευρώ.
53
Εξάλλου, λαμβανομένου υπόψη ότι δέχθηκε εν μέρει ορισμένους λόγους ακυρώσεως, το Γενικό Δικαστήριο μείωσε τον συντελεστή σοβαρότητας της παράβασης σε σχέση με τον συντελεστή που είχε καθοριστεί με την επίδικη απόφαση, καθόρισε πρόσθετο ποσό ελαφρώς χαμηλότερο από εκείνο στο οποίο είχε καταλήξει η Επιτροπή και εφάρμοσε υψηλότερο συντελεστή μείωσης λόγω της περιορισμένης συμμετοχής των SAS Cargo κ.λπ. στην ενιαία και διαρκή παράβαση σε σχέση με εκείνον που είχε καθορίσει η Επιτροπή. Αντιθέτως, έκρινε ότι ο αποκλεισμός ορισμένων αποδεικτικών στοιχείων δεν δικαιολογούσε πρόσθετη μείωση λόγω περιορισμένης συμμετοχής στην ενιαία και διαρκή παράβαση.
54
Υπολογίζοντας το πρόστιμο βάσει των ανωτέρω στοιχείων, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν στις SAS Cargo κ.λπ. έπρεπε να καθοριστούν στα ποσά που αναφέρονται στη σκέψη 45 της παρούσας απόφασης.
55
Το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή κατά τα λοιπά.
Τα αιτήματα των διαδίκων στην αναιρετική διαδικασία
56
Οι SAS Cargo κ.λπ. ζητούν από το Δικαστήριο:
–
να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, κατά το μέρος που με αυτήν απορρίπτεται η προσφυγή ακυρώσεως των αναιρεσειουσών·
–
να ακυρώσει εν όλω ή εν μέρει την επίδικη απόφαση, στο μέτρο που τις αφορά·
–
να ακυρώσει ή να μειώσει ουσιωδώς το πρόστιμο που τους επιβλήθηκε·
–
επικουρικώς, να αναπέμψει την υπόθεση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και
–
να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα τόσο της αναιρετικής διαδικασίας όσο και της διαδικασίας ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.
57
Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως και να καταδικάσει τις αναιρεσείουσες στα δικαστικά έξοδα·
–
επικουρικώς, σε περίπτωση που γίνει δεκτή η αίτηση αναιρέσεως, να αναπέμψει την υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο και να επιφυλαχθεί ως προς τα δικαστικά έξοδα.
Επί της αιτήσεως αναιρέσεως
58
Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως, οι SAS Cargo κ.λπ. προβάλλουν πέντε λόγους. Ο πρώτος λόγος αναιρέσεως στηρίζεται σε νομικά σφάλματα στα οποία φέρεται να υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο κατά την εκτίμηση της προσβολής των δικαιωμάτων τους άμυνας και του δικαιώματός τους πρόσβασης στον φάκελο. Ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως στηρίζεται σε νομικά σφάλματα όσον αφορά το δικαίωμά τους ακροάσεως σχετικά με την εφαρμογή του κριτηρίου που βασίζεται στις ουσιαστικές επιπτώσεις των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού πρακτικών εντός της Ένωσης (στο εξής: κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων) και με τα εισερχόμενα δρομολόγια. Με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως, οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε νομικά σφάλματα όσον αφορά την εφαρμογή του κριτηρίου αυτού. Ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως στηρίζεται σε νομικά σφάλματα κατά την εκτίμηση της ύπαρξης ενιαίας και διαρκούς παράβασης. Με τον πέμπτο λόγο αναιρέσεως, οι SAS Cargo κ.λπ. προβάλλουν νομικά σφάλματα κατά την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου άσκηση της πλήρους δικαιοδοσίας του.
Επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως, σχετικά με τα δικαιώματα άμυνας και το δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο
59
Ο πρώτος λόγος αναιρέσεως της Επιτροπής διαιρείται σε δύο σκέλη. Με το πρώτο σκέλος, οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο προσέβαλε τα δικαιώματά τους άμυνας και το δικαίωμά τους πρόσβασης στον διοικητικό φάκελο της Επιτροπής, καθόσον δεν επέβαλε κυρώσεις για την άρνηση της τελευταίας να τους παράσχει πρόσβαση σε επιβαρυντικά αποδεικτικά στοιχεία. Με το δεύτερο σκέλος, προβάλλουν τις ίδιες παραβάσεις όσον αφορά την πρόσβαση σε απαλλακτικά αποδεικτικά στοιχεία.
Επί του πρώτου σκέλους, σχετικά με τα επιβαρυντικά αποδεικτικά στοιχεία
– Επιχειρηματολογία των διαδίκων
60
Οι SAS Cargo κ.λπ. επισημαίνουν ότι ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου είχαν υποστηρίξει ότι προσβλήθηκαν τα δικαιώματά τους άμυνας καθόσον η επίδικη απόφαση στηρίζεται σε περιγραφές κανονιστικών πλαισίων και διοικητικών πρακτικών τρίτων χωρών, οι οποίες προέρχονται, μεταξύ άλλων, από τις απαντήσεις άλλων αερομεταφορέων στην ανακοίνωση αιτιάσεων καθώς και από έγγραφα που παραπέμπουν στις απαντήσεις αυτές. Τα έγγραφα αυτά, όμως, δεν τους κοινοποιήθηκαν, ενώ επρόκειτο για επιβαρυντικά αποδεικτικά στοιχεία. Μολονότι, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 104 έως 109, 115 και 124 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε, βεβαίως, την επιχειρηματολογία τους όσον αφορά ορισμένες απαντήσεις στην ανακοίνωση αιτιάσεων, κακώς αρνήθηκε να τους επιτρέψει την πρόσβαση σε άλλες κατηγορίες επιβαρυντικών εγγράφων.
61
Κατά πρώτον, στη σκέψη 110 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον έκρινε ότι η Επιτροπή δεν στηρίχθηκε σε μη γνωστοποιηθέντα έγγραφα σχετικά με τον επίναυλο ασφαλείας στην Ιαπωνία. Συγκεκριμένα, από τις αιτιολογικές σκέψεις 1008 και 1012 της επίδικης απόφασης προκύπτει, αφενός, ότι ορισμένοι μετέχοντες είχαν υποστηρίξει ότι ήταν αναγκαίος ο συντονισμός όσον αφορά τον επίναυλο καυσίμων και όχι τον επίναυλο ασφαλείας και, αφετέρου, ότι άλλοι αερομεταφορείς είχαν υποβάλει στην Επιτροπή αποδεικτικά στοιχεία, καίτοι μη ικανοποιητικά. Επομένως, οι SAS Cargo κ.λπ., οι οποίες είχαν οι ίδιες υποβάλει παρατηρήσεις σχετικά με τον επίναυλο ασφαλείας οι οποίες αποδείκνυαν ότι η εν λόγω αιτιολογική σκέψη 1008 ενείχε σφάλμα, έπρεπε να είχαν αποκτήσει πρόσβαση στις απαντήσεις που έδωσαν οι άλλοι αυτοί αερομεταφορείς στην ανακοίνωση αιτιάσεων, προκειμένου να επαληθεύσουν τις σχετικές διαπιστώσεις της Επιτροπής.
62
Κατά δεύτερον, στις σκέψεις 112 έως 114 της απόφασης αυτής, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι δεν ήταν αναγκαίο να έχουν οι SAS Cargo κ.λπ. πρόσβαση στα έγγραφα που χρησιμοποίησε η Επιτροπή για να αξιολογήσει τα κανονιστικά καθεστώτα της Ιαπωνίας και άλλων τρίτων χωρών, για τον λόγο ότι η επίδικη απόφαση περιοριζόταν στην περιγραφή των εφαρμοστέων διατάξεων και ότι οι πληροφορίες σχετικά με το νομοθετικό πλαίσιο των οικείων τρίτων χωρών ήταν, κατ’ αρχήν, δημόσιες και προσιτές.
63
Πρώτον, το περιεχόμενο του εθνικού δικαίου αποτελεί πραγματικό ζήτημα και πρέπει να αποδεικνύεται με στοιχεία. Ως εκ τούτου, τα συμπεράσματα της Επιτροπής σχετικά με τα κανονιστικά πλαίσια των εν λόγω τρίτων χωρών θα έπρεπε κατ’ ανάγκη να βασίζονται σε έγγραφα του φακέλου, τα οποία όμως δεν είχαν γνωστοποιηθεί. Επιπλέον, πρόκειται για επιβαρυντικά αποδεικτικά στοιχεία, δεδομένου ότι χρησιμοποιήθηκαν κατά των SAS Cargo κ.λπ. Δεύτερον, η απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 27ης Σεπτεμβρίου 2006, Jungbunzlauer κατά Επιτροπής (T‑43/02, EU:T:2006:270), η οποία μνημονεύεται στην εν λόγω σκέψη 114, δεν αφορά το εθνικό δίκαιο, αλλά τη νομολογία του δικαστή της Ένωσης και, επομένως, δεν ασκεί επιρροή. Τρίτον, από κανένα στοιχείο της δικογραφίας δεν προκύπτει ότι το κοινό είχε πρόσβαση στις επίμαχες ρυθμίσεις. Τέταρτον, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 558 έως 661 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η επίδικη απόφαση μνημονεύει επίσης τις διοικητικές απαιτήσεις που ισχύουν στις άλλες τρίτες χώρες των οποίων τα κανονιστικά καθεστώτα εξετάζονται με την απόφαση αυτή. Τα στοιχεία αυτά, όμως, δεν είναι διαθέσιμα στο κοινό.
64
Κατά τρίτον, το Γενικό Δικαστήριο δεν απάντησε στο επιχείρημα των SAS Cargo κ.λπ. ότι η Επιτροπή όφειλε να τους έχει παράσχει πρόσβαση στις απαντήσεις των λοιπών αποδεκτών της ανακοινώσεως αιτιάσεων που αφορούσαν την ιαπωνική νομοθεσία. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το Γενικό Δικαστήριο δεν απάντησε, μεταξύ άλλων, στο επιχείρημά τους σχετικά με την αιτιολογική σκέψη 1011 της επίδικης απόφασης, την οποία ωστόσο έλαβε υπόψη στη σκέψη 103 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Όφειλε, τουλάχιστον, να έχει εκθέσει τους λόγους για τους οποίους δεν έλαβε υπόψη τα επιχειρήματα των SAS Cargo κ.λπ. σχετικά με επιβαρυντικά αποδεικτικά στοιχεία τα οποία θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη μερική ή ολική ακύρωση της επίδικης απόφασης.
65
Κατόπιν των προεκτεθέντων, τα συμπεράσματα που συνήγαγε το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 115 και 124 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης είναι επίσης εσφαλμένα.
66
Η Επιτροπή απαντά ότι το σκέλος αυτό είναι αβάσιμο.
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
67
Το δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο, απόρροια της αρχής του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας, συνεπάγεται ότι η Επιτροπή υποχρεούται να παρέχει στην ενδιαφερόμενη επιχείρηση τη δυνατότητα εξετάσεως όλων των εγγράφων που περιλαμβάνονται στον φάκελο έρευνας και τα οποία ενδέχεται να είναι κρίσιμα για την άμυνά της. Στα έγγραφα αυτά περιλαμβάνονται τόσο τα ενοχοποιητικά όσο και τα απαλλακτικά στοιχεία, με εξαίρεση τα επιχειρηματικά απόρρητα άλλων επιχειρήσεων, τα εσωτερικά έγγραφα της Επιτροπής και άλλες εμπιστευτικές πληροφορίες (απόφαση της 1ης Ιουλίου 2010, Knauf Gips κατά Επιτροπής, C‑407/08 P, EU:C:2010:389, σκέψη 22 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία· πρβλ., επίσης, απόφαση της 14ης Μαΐου 2020, NKT Verwaltung και NKT κατά Επιτροπής (C‑607/18 P, EU:C:2020:385, σκέψη 262).
68
Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η μη κοινοποίηση εγγράφου δεν συνιστά προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας παρά μόνον αν η ενδιαφερόμενη επιχείρηση αποδεικνύει, αφενός, ότι η Επιτροπή στηρίχθηκε στο έγγραφο αυτό προς θεμελίωση της αιτιάσεώς της όσον αφορά την ύπαρξη παραβάσεως και, αφετέρου, ότι η αιτίαση αυτή μπορούσε να αποδειχθεί μόνο με επίκληση του εν λόγω εγγράφου. Αν υπάρχουν άλλα αποδεικτικά έγγραφα τα οποία γνωστοποιήθηκαν στους ενδιαφερομένους κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας και επί των οποίων συγκεκριμένα στηρίχθηκαν τα συμπεράσματα της Επιτροπής, το γεγονός ότι είναι απαράδεκτο ως αποδεικτικό στοιχείο το μη γνωστοποιηθέν ενοχοποιητικό έγγραφο δεν αναιρεί το βάσιμο των αιτιάσεων που διατυπώνονται με την προσβαλλόμενη απόφαση. Συνεπώς, στην ενδιαφερόμενη επιχείρηση εναπόκειται να αποδείξει ότι το αποτέλεσμα στο οποίο κατέληξε η Επιτροπή με την απόφασή της θα ήταν διαφορετικό αν δεν λαμβανόταν υπόψη, ως ενοχοποιητικό αποδεικτικό στοιχείο, ένα μη κοινοποιηθέν έγγραφο επί του οποίου στήριξε η Επιτροπή τις κατηγορίες της κατά της επιχειρήσεως αυτής (απόφαση της 1ης Ιουλίου 2010, Knauf Gips κατά Επιτροπής, C‑407/08 P, EU:C:2010:389, σκέψη 13 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
69
Εν προκειμένω, όσον αφορά, κατά πρώτον, την αιτίαση που βάλλει κατά της σκέψης 110 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, επισημαίνεται, αφενός, ότι, σε αυτήν, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι από το παρατεθέν χωρίο της αιτιολογικής σκέψης 1012 της επίδικης απόφασης, κατά το οποίο «δεν προβάλλεται ότι τα μέρη είχαν την υποχρέωση να συνεννοηθούν όσον αφορά τον επίναυλο ασφαλείας και την καταβολή προμήθειας», δεν προέκυπτε ότι η Επιτροπή στηρίχθηκε σε μη γνωστοποιηθέντα επιβαρυντικά στοιχεία. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι, με τη διαπίστωση αυτή, η Επιτροπή απλώς παρατήρησε ότι κανένα αποδεικτικό στοιχείο από το οποίο να προκύπτει τέτοια υποχρέωση δεν είχε προσκομιστεί σε απάντηση στην ανακοίνωση των αιτιάσεων.
70
Πλην όμως, στο μέτρο που οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι η Επιτροπή προέβαλε μια υποτιθέμενη απουσία ισχυρισμών όσον αφορά την υποχρέωση συνεννόησης σχετικά με τον επίναυλο ασφαλείας ως, αυτή καθεαυτήν, επιβαρυντικό αποδεικτικό στοιχείο, στην πραγματικότητα αμφισβητούν απλώς την ερμηνεία της εν λόγω αιτιολογικής σκέψης 1012 στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.
71
Εντούτοις, κατά το άρθρο 256, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ και το άρθρο 58, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η αίτηση αναιρέσεως περιορίζεται σε νομικά ζητήματα.
72
Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο είναι το μόνο αρμόδιο να προβαίνει στη διαπίστωση και εκτίμηση των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών και να εκτιμά τα αποδεικτικά στοιχεία. Συγκεκριμένα, εφόσον η προσκόμιση των αποδεικτικών στοιχείων ήταν νομότυπη και τηρήθηκαν οι γενικές αρχές του δικαίου και οι δικονομικοί κανόνες που διέπουν τη διεξαγωγή των αποδείξεων και το βάρος αποδείξεως, το Γενικό Δικαστήριο είναι το μόνο αρμόδιο να εκτιμά την αξία που πρέπει να προσδοθεί στα στοιχεία που του έχουν υποβληθεί. Επομένως, η εκτίμηση αυτών των πραγματικών περιστατικών και αποδεικτικών στοιχείων δεν συνιστά, υπό την επιφύλαξη ενδεχόμενης παραμορφώσεώς τους, νομικό ζήτημα υποκείμενο, αυτό καθεαυτό, στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου (αποφάσεις της 28ης Μαΐου 1998, Deere κατά Επιτροπής, C‑7/95 P, EU:C:1998:256, σκέψη 22, και της 18ης Μαρτίου 2021, Pometon κατά Επιτροπής, C‑440/19 P, EU:C:2021:214, σκέψη 50 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
73
Κατά συνέπεια, η αιτίαση αυτή είναι απαράδεκτη, δεδομένου ότι οι SAS Cargo κ.λπ. δεν ισχυρίζονται ότι, στην εν λόγω σκέψη 110 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε την επίδικη απόφαση.
74
Αφετέρου, στο μέτρο που οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι η αιτιολογική σκέψη 1008 της επίδικης απόφασης ενείχε σφάλμα, αρκεί η διαπίστωση ότι η επιχειρηματολογία αυτή βάλλει όχι κατά της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, της οποίας τα αμφισβητούμενα χωρία δεν μνημονεύουν καν την εν λόγω αιτιολογική σκέψη συγκεκριμένα, αλλά κατά της επίδικης απόφασης. Επομένως, η εν λόγω επιχειρηματολογία πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτη (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 29ης Ιουνίου 2023, TUIfly κατά Επιτροπής, C‑763/21 P, EU:C:2023:528, σκέψη 53 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
75
Κατά δεύτερον, επισημαίνεται ότι, όπως αναφέρεται στη σκέψη 111 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο επιδίωξε να απαντήσει, στις σκέψεις 112 έως 114 της απόφασης αυτής, στην επιχειρηματολογία των SAS Cargo κ.λπ. σχετικά με μη γνωστοποιηθέντα έγγραφα επί των οποίων στηρίχθηκε η Επιτροπή, χωρίς τα έγγραφα αυτά να προέρχονται κατ’ ανάγκην από άλλους αερομεταφορείς αποδέκτες της ανακοινώσεως αιτιάσεων. Αναφέρονταν συναφώς στα έγγραφα που χρησίμευσαν στην ανάλυση της ιαπωνικής νομοθεσίας και των συμφωνιών σχετικά με τις αεροπορικές υπηρεσίες (στο εξής: ΣΑΥ) που ίσχυαν σε τρίτες χώρες πλην του Χονγκ Κονγκ και της Ιαπωνίας, οι οποίες μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 998 έως 1001, 1009, 1010 και 1013 έως 1019 της επίδικης απόφασης.
76
Στη σκέψη 112 της απόφασης αυτής, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι οι εν λόγω αιτιολογικές σκέψεις 998 έως 1001, 1009, 1010 και 1013 έως 1019 δεν παρέπεμπαν σε κανένα έγγραφο του φακέλου της έρευνας και ότι η Επιτροπή περιορίστηκε να περιγράψει τις εφαρμοστέες διατάξεις της ιαπωνικής νομοθεσίας και των ΣΑΥ στις οποίες μετείχαν οι οικείες τρίτες χώρες και να διαπιστώσει ότι δεν είχε αποδειχθεί ότι οι διατάξεις αυτές απαιτούσαν από τους αερομεταφορείς την εφαρμογή συντονισμένης τιμολογιακής πολιτικής. Επισήμανε επίσης ότι οι επίμαχες διατάξεις ήταν αυτές στις οποίες παρέπεμπαν ορισμένοι αερομεταφορείς αποδέκτες της ανακοινώσεως αιτιάσεων με την επιχειρηματολογία τους προς απάντηση στην ανακοίνωση αυτή, όπως προέκυπτε από τις αιτιολογικές σκέψεις 1002, 1003 και 1013 της επίδικης απόφασης.
77
Στη σκέψη 113 της ίδιας απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι οι SAS Cargo κ.λπ. δεν εξήγησαν τους λόγους για τους οποίους από τα επίμαχα χωρία της επίδικης απόφασης προέκυπτε η ύπαρξη ενός ή περισσοτέρων μη γνωστοποιηθέντων επιβαρυντικών εγγράφων στα οποία να στηρίχθηκε η Επιτροπή.
78
Στη σκέψη 114 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης προσέθεσε ότι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι οι SAS Cargo κ.λπ. σκόπευαν να προσάψουν στην Επιτροπή ότι δεν τους είχε παράσχει πρόσβαση στο κείμενο των επίμαχων νομικών διατάξεων, το νομικό πλαίσιο που ίσχυε στην Ιαπωνία και στις λοιπές ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες στον τομέα των επιναύλων δεν μπορεί να συνιστά, αυτό καθεαυτό, επιβαρυντικό στοιχείο και ότι, εν πάση περιπτώσει, η πληροφορία αυτή είναι κατ’ αρχήν δημόσια και προσιτή. Το Γενικό Δικαστήριο προσέθεσε επίσης ότι, κατά τα λοιπά, η ανακοίνωση των αιτιάσεων τους παρέσχε τη δυνατότητα να γνωστοποιήσουν λυσιτελώς την άποψή τους επί των επίμαχων νομικών διατάξεων κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας.
79
Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει, κατ’ αρχάς, ότι, στις εν λόγω σκέψεις 112 και 113, το Γενικό Δικαστήριο δεν διαπίστωσε ότι δεν ήταν αναγκαίο οι SAS Cargo κ.λπ. να αποκτήσουν πρόσβαση στα έγγραφα που είχε χρησιμοποιήσει η Επιτροπή για να αξιολογήσει τα κανονιστικά καθεστώτα της Ιαπωνίας και άλλων τρίτων χωρών, όπως υποστηρίζουν οι αναιρεσείουσες με την υπό κρίση αιτίαση, αλλά ότι από τα χωρία της επίδικης απόφασης στα οποία αναφέρονταν δεν προέκυπτε η ύπαρξη μη γνωστοποιηθέντων επιβαρυντικών εγγράφων στα οποία να στηρίχθηκε η Επιτροπή με την απόφαση αυτή. Επομένως, η επίκριση κατά των εν λόγω σκέψεων 112 και 113 πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη, στο μέτρο που στηρίζεται σε αυτή την εσφαλμένη ερμηνεία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
80
Εν συνεχεία, στο μέτρο που οι SAS Cargo κ.λπ. βάλλουν κατά της σκέψης 114 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης υποστηρίζοντας ότι πρόκειται πράγματι για επιβαρυντικά έγγραφα, ότι η νομολογία που μνημονεύεται στην εν λόγω σκέψη 114 δεν ασκεί επιρροή και ότι δεν αποδεικνύεται ο δημόσιος χαρακτήρας των σχετικών ρυθμίσεων, αρκεί η επισήμανση ότι η επιχειρηματολογία αυτή αφορά εκτιμήσεις του Γενικού Δικαστηρίου οι οποίες παρατίθενται επαλλήλως, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 75 έως 78 της παρούσας απόφασης. Ως εκ τούτου, η εν λόγω επιχειρηματολογία πρέπει να απορριφθεί ως αλυσιτελής, σύμφωνα με πάγια νομολογία του Δικαστηρίου κατά την οποία οι αιτιάσεις που στρέφονται κατά επάλληλης αιτιολογίας περιλαμβανόμενης σε απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου δεν μπορούν να επιφέρουν την αναίρεση της απόφασης αυτής και είναι, ως εκ τούτου, αλυσιτελείς (αποφάσεις της 15ης Οκτωβρίου 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P έως C‑252/99 P και C‑254/99 P, EU:C:2002:582, σκέψη 537, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, thyssenkrupp κατά Επιτροπής, C‑581/22 P, EU:C:2024:821, σκέψη 263 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
81
Τέλος, καθόσον οι SAS Cargo κ.λπ. βάλλουν κατά των σκέψεων 558 έως 561 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, αρκεί η επισήμανση ότι, στις σκέψεις αυτές, το Γενικό Δικαστήριο παρέπεμψε σε οδηγία της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας της Ταϊλάνδης περιεχόμενη σε έγγραφο που προσκόμισαν οι SAS Cargo κ.λπ. τόσο κατά τη διοικητική διαδικασία όσο και ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου. Πάντως, οι SAS Cargo κ.λπ. δεν προβάλλουν κανένα νομικό επιχείρημα που να εξηγεί για ποιον λόγο η διαπίστωση αυτή θα μπορούσε να καταδείξει πλάνη περί το δίκαιο διαπραχθείσα από το Γενικό Δικαστήριο κατά την εκτίμηση, στις σκέψεις 103 έως 115 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, της επιχειρηματολογίας που είχαν προβάλει ενώπιόν του οι SAS Cargo κ.λπ. σχετικά με φερόμενα επιβαρυντικά αποδεικτικά στοιχεία.
82
Πάντως, κατά το άρθρο 256, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ, το άρθρο 58, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το άρθρο 168, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, καθώς και το άρθρο 169, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να προσδιορίζει με ακρίβεια τα επίμαχα σημεία της αποφάσεως της οποίας ζητείται η αναίρεση, καθώς και τα νομικά επιχειρήματα που στηρίζουν κατά τρόπο συγκεκριμένο το αίτημα αυτό, άλλως η αίτηση αναιρέσεως ή ο οικείος λόγος αναιρέσεως είναι απαράδεκτα. Συνεπώς, τα στοιχεία της αιτήσεως αναιρέσεως που δεν περιλαμβάνουν καμία επιχειρηματολογία που να αποσκοπεί ειδικά στον προσδιορισμό του νομικού σφάλματος που προσάπτεται στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση δεν πληρούν την απαίτηση αυτή και πρέπει να απορρίπτονται ως απαράδεκτα (απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Ferriere Nord κατά Επιτροπής, C‑31/23 P, EU:C:2024:851, σκέψεις 51 και 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
83
Κατά συνέπεια, η αιτίαση που αφορά τις ως άνω σκέψεις 558 έως 561 είναι απαράδεκτη.
84
Κατά τρίτον, υπενθυμίζεται ότι η υποχρέωση αιτιολογήσεως την οποία υπέχει το Γενικό Δικαστήριο από το άρθρο 36 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε συνδυασμό με το άρθρο 53, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού αυτού, του επιβάλλει την υποχρέωση να εκθέτει με σαφήνεια και χωρίς αμφισημία τη συλλογιστική που ακολούθησε, ώστε να παρέχεται η δυνατότητα στους μεν ενδιαφερομένους να γνωρίζουν τους λόγους για τους οποίους ελήφθη η απόφαση, στο δε Δικαστήριο να ασκήσει τον δικαστικό του έλεγχο (αποφάσεις της 11ης Απριλίου 2013, C‑652/11 P, Mindo κατά Επιτροπής, EU:C:2013:229, σκέψη 29, και της 26ης Σεπτεμβρίου 2024, Covestro Deutschland και Γερμανία κατά Επιτροπής, C‑790/21 P και C‑791/21 P, EU:C:2024:792, σκέψη 113 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
85
Ωστόσο, η ως άνω υποχρέωση δεν συνεπάγεται ότι το Γενικό Δικαστήριο οφείλει να αναφέρεται διεξοδικά σε όλους κατά σειράν τους συλλογισμούς που έχουν διατυπώσει οι διάδικοι. Συνεπώς, η αιτιολογία μπορεί να είναι έμμεση, υπό τον όρον ότι παρέχει στους μεν ενδιαφερομένους τη δυνατότητα να αντιληφθούν το σκεπτικό στο οποίο στηρίχθηκε το Γενικό Δικαστήριο, στο δε Δικαστήριο επαρκή στοιχεία για την άσκηση του εκ μέρους του αναιρετικού ελέγχου (αποφάσεις της 7ης Ιανουαρίου 2004, Aalborg Portland κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P και C‑219/00 P, EU:C:2004:6, σκέψη 372, και της 26ης Σεπτεμβρίου 2024, Covestro Deutschland και Γερμανία κατά Επιτροπής, C‑790/21 P και C‑791/21 P, EU:C:2024:792, σκέψη 114 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
86
Πάντως, από τις σκέψεις 103 έως 109 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο απάντησε στην επιχειρηματολογία των SAS Cargo κ.λπ. κατά την οποία η Επιτροπή όφειλε να τους έχει παράσχει πρόσβαση στις απαντήσεις των λοιπών αποδεκτών της ανακοινώσεως αιτιάσεων που προβλήθηκαν και οι οποίες αφορούν την ιαπωνική νομοθεσία. Όπως επισημαίνεται στην εν λόγω σκέψη 103, η επιχειρηματολογία αυτή αφορούσε, μεταξύ άλλων, την αιτιολογική σκέψη 1011 της επίδικης απόφασης, η οποία αναφέρεται ακριβώς στις απαντήσεις που υπέβαλαν στην ανακοίνωση των αιτιάσεων η Japan Airlines και άλλοι αερομεταφορείς σχετικά με τον επίναυλο καυσίμων για τις πτήσεις με αναχώρηση από την Ιαπωνία. Επομένως, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 84 και 85 της παρούσας απόφασης, δεν αποδείχθηκε η προβαλλόμενη παράβαση της υποχρέωσης αιτιολογήσεως του Γενικού Δικαστηρίου.
87
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτο και εν μέρει αβάσιμο.
Επί του δευτέρου σκέλους, σχετικά με τα απαλλακτικά αποδεικτικά στοιχεία
– Επιχειρηματολογία των διαδίκων
88
Οι SAS Cargo κ.λπ. επισημαίνουν ότι είχαν προβάλει, ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, προσβολή των δικαιωμάτων τους άμυνας, καθόσον η Επιτροπή δεν τους είχε προσκομίσει δυνητικώς απαλλακτικά έγγραφα τα οποία είχε παραλάβει το θεσμικό αυτό όργανο μετά την ανακοίνωση των αιτιάσεων, ιδίως απαντήσεις άλλων αερομεταφορέων στην εν λόγω ανακοίνωση, καθώς και τις παρατηρήσεις άλλων αποδεκτών της ανακοινώσεως αιτιάσεων οι οποίες προσκομίστηκαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου στο πλαίσιο των προσφυγών τους κατά της αρχικής απόφασης. Απορρίπτοντας την επιχειρηματολογία αυτή, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο.
89
Κατά πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο, στη σκέψη 123 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, έκρινε ότι η αρχή που απορρέει από την απόφασή του της 29ης Ιουνίου 1995, Solvay κατά Επιτροπής (T‑30/91, EU:T:1995:115), κατά την οποία δεν εναπόκειται στην Επιτροπή να αποφασίζει μόνη της αν ένα έγγραφο είναι χρήσιμο για την άμυνα, δεν έχει εφαρμογή στα μεταγενέστερα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων αποδεικτικά στοιχεία. Πάντως, η απόφαση την οποία μνημόνευσε συναφώς, ήτοι η απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 16ης Ιουνίου 2011, Heineken Nederland και Heineken κατά Επιτροπής (T‑240/07, EU:T:2011:284), δεν αποκλείει τη χορήγηση πρόσβασης όταν τούτο είναι αναγκαίο για την τήρηση της αρχής της ισότητας των όπλων. Το δικαίωμα χρηστής διοίκησης και το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη που κατοχυρώνονται στα άρθρα 41 και 47 του Χάρτη επιβάλλουν στις διωκτικές αρχές να κοινοποιούν όλα τα κρίσιμα αποδεικτικά στοιχεία που έχουν στην κατοχή τους. Προκειμένου να καθοριστεί αν πρέπει να επιτραπεί η πρόσβαση στα αποδεικτικά στοιχεία, το ουσιώδες ζήτημα δεν είναι πότε περιελήφθησαν στον φάκελο της Επιτροπής, αλλά μόνον αν θα μπορούσαν να είναι χρήσιμα για την άμυνα. Οι αναιρεσείουσες επικαλούνται, συναφώς, το γεγονός ότι στα δικαιώματα που παρέχει ο Χάρτης πρέπει να αναγνωρίζεται η ίδια εμβέλεια με τα αντίστοιχα δικαιώματα που κατοχυρώνονται στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, η οποία υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950 (στο εξής: ΕΣΔΑ). Πάντως, κατά τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, οι διωκτικές αρχές οφείλουν να κοινοποιούν όλα τα κρίσιμα αποδεικτικά στοιχεία που έχουν στην κατοχή τους, τόσο επιβαρυντικά όσο και απαλλακτικά, ακόμη και αν δεν τα θεωρούν λυσιτελή.
90
Κατά δεύτερον, η περιεχόμενη στη σκέψη 117 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης παραπομπή στην απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 12ης Ιουλίου 2011, Hitachi κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑112/07, EU:T:2011:342), δεν ασκεί επιρροή, δεδομένου ότι η απόφαση αυτή αφορά «επιχειρήματα» που προέβαλαν άλλοι αποδέκτες της ανακοινώσεως αιτιάσεων, ενώ οι SAS Cargo κ.λπ. ζήτησαν πρόσβαση στα «δεδομένα» άλλων αερομεταφορέων. Τα αποδεικτικά στοιχεία που απάλλασσαν έναν αερομεταφορέα θα απάλλασσαν πιθανότατα και άλλους αερομεταφορείς, όπως αναγνώρισε η Επιτροπή γνωστοποιώντας ορισμένα αποδεικτικά στοιχεία μετά την ανακοίνωση αυτή.
91
Κατά τρίτον, στις σκέψεις 118 έως 122 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε τα αποδεικτικά στοιχεία και παρέλειψε να απαντήσει στην επιχειρηματολογία τους κρίνοντας ότι δεν είχαν προσκομίσει καμία αρχή αποδείξεως της χρησιμότητας των ζητηθέντων εγγράφων για τη διαδικασία. Εντούτοις, τέτοια στοιχεία αρχής αποδείξεως εκτέθηκαν στο δικόγραφο της προσφυγής και στο υπόμνημα απαντήσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου όσον αφορά τη συμπεριφορά της συμμαχίας WOW, τις πρακτικές σε τρίτες χώρες, τις εσωτερικές εκτιμήσεις άλλων αερομεταφορέων σχετικά με τις SAS Cargo κ.λπ. και τις ανομοιογενείς τοπικές πρακτικές καθώς και τις κάθετες συμφωνίες παροχής χωρητικότητας και τα σχετικά μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, τα οποία αποκαλούνται «Αγαπητοί εταίροι». Τα στοιχεία αυτά, ως επί το πλείστον, δεν εξετάστηκαν από το Γενικό Δικαστήριο.
92
Όσον αφορά, ειδικότερα, τα εν λόγω μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε, στις σκέψεις 476 έως 487 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, την εύλογη εξήγηση των SAS Cargo κ.λπ. ότι τα μηνύματα αυτά είχαν αποσταλεί από τη Lufthansa στις αεροπορικές εταιρίες που ήταν πελάτες της χωρίς να της ζητηθούν και σε μη αμοιβαία βάση, οπότε το Γενικό Δικαστήριο αντιμετώπισε τα εν λόγω μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ως επιβαρυντικά αποδεικτικά στοιχεία. Εντούτοις, στη συναφή υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 30ής Μαρτίου 2022, Latam Airlines Group και Lan Cargo κατά Επιτροπής (T‑344/17, EU:T:2022:185), το Γενικό Δικαστήριο, στη σκέψη 512 της απόφασης αυτής, αντιμετώπισε τα ίδια μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ως απαλλακτικά αποδεικτικά στοιχεία. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, παραβίασε την αρχή κατά την οποία μια δικαστική απόφαση, συμπεριλαμβανομένου του σκεπτικού της, πρέπει να έχει εφαρμογή erga omnes. Πανομοιότυπες αποδείξεις πρέπει να εκτιμώνται κατά τον ίδιο τρόπο, ανεξαρτήτως υποθέσεως.
93
Κατά τέταρτον, όσον αφορά τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισαν μη εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε, στη σκέψη 121 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, σε πλάνη περί το δίκαιο ή, επικουρικώς, παρέλειψε να αιτιολογήσει την απόφασή του κρίνοντας ότι η επιχειρηματολογία των SAS Cargo κ.λπ. στηριζόταν σε «εξαιρετικά γενικές εικασίες». Στην πραγματικότητα, οι αναιρεσείουσες προσκόμισαν συγκεκριμένα αποδεικτικά στοιχεία για το γεγονός ότι οι απαντήσεις της Air Canada και ενός άλλου αερομεταφορέα περιείχαν, καθόσον τις αφορούσαν, απαλλακτικά αποδεικτικά στοιχεία ή, εν ολίγοις, στοιχεία που συνιστούσαν αρχή αποδείξεως ότι τα έγγραφα αυτά ήταν χρήσιμα για την άμυνά τους. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο παραβίασε την αρχή της ισότητας των όπλων και προσέβαλε τα δικαιώματα άμυνας. Οι SAS Cargo κ.λπ. παραπέμπουν, μεταξύ άλλων, στις σκέψεις 477 και 478 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, με τις οποίες το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε σε μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που αντηλλάγησαν μεταξύ της Lufthansa και άλλου αερομεταφορέα ως επιβαρυντικά αποδεικτικά στοιχεία κατά των SAS Cargo κ.λπ. Ωστόσο, στη Lufthansa δεν προσάφθηκαν αιτιάσεις. Επιπλέον, οι SAS Cargo κ.λπ. δεν μπόρεσαν να έχουν πρόσβαση στους αμυντικούς ισχυρισμούς και στα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισε αυτή, πράγμα που υποδηλώνει σαφώς την άρνηση παροχής πρόσβασης στα απαλλακτικά αποδεικτικά στοιχεία. Το Γενικό Δικαστήριο δεν εξήγησε τους λόγους για τους οποίους αυτή η ως άνω αρχή αποδείξεως ήταν ανεπαρκής και δεν αποφάνθηκε επί του συνόλου των προσκομισθέντων στοιχείων που συνιστούσαν αρχή αποδείξεως.
94
Κατά πέμπτον, στη σκέψη 118 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η πρόσβαση σε δυνητικώς απαλλακτικά αποδεικτικά στοιχεία μεταγενέστερα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων θα είχε ως συνέπεια να επωφεληθούν οι SAS Cargo κ.λπ. από τις σημαντικότερες προσπάθειες και πόρους που ενδεχομένως κατέβαλαν οι λοιποί αερομεταφορείς. Οι πόροι ενός προσώπου δεν θα πρέπει να επηρεάζουν τα δικαιώματά του άμυνας. Από τη νομολογία προκύπτει απλώς ότι τα επιχειρήματα που περιλαμβάνονται στις λοιπές απαντήσεις στην ανακοίνωση των αιτιάσεων δεν μπορούν να θεωρηθούν κατά τεκμήριο ως απαλλακτικά.
95
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το σκέλος αυτό είναι εν μέρει απαράδεκτο και εν μέρει αβάσιμο.
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
96
Όσον αφορά την παράλειψη κοινοποίησης εγγράφου που φέρεται να αποτελεί απαλλακτικό αποδεικτικό στοιχείο, κατά πάγια νομολογία, για να αποδείξει ότι προσβλήθηκαν τα δικαιώματα άμυνάς της, η ενδιαφερόμενη επιχείρηση πρέπει να αποδείξει απλώς και μόνον ότι η μη γνωστοποίηση του εν λόγω εγγράφου επηρέασε, σε βάρος της, την εξέλιξη της διαδικασίας και το περιεχόμενο της απόφασης της Επιτροπής. Αρκεί ως εκ τούτου η επιχείρηση να αποδείξει ότι θα μπορούσε να έχει χρησιμοποιήσει τα εν λόγω απαλλακτικά έγγραφα για την άμυνά της, υπό την έννοια ότι, αν είχε τη δυνατότητα να παραπέμψει στα έγγραφα αυτά κατά τη διοικητική διαδικασία, θα ήταν σε θέση να επικαλεστεί στοιχεία τα οποία δεν συμφωνούσαν με τους επαγωγικούς συλλογισμούς που διατύπωσε κατά το στάδιο αυτό η Επιτροπή, και ότι θα μπορούσε, συνεπώς, να έχει επηρεάσει, καθ’ οποιονδήποτε τρόπο, τις εκτιμήσεις που επρόκειτο να διατυπώσει η Επιτροπή με την τυχόν απόφασή της, τουλάχιστον ως προς τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της συμπεριφοράς που της προσάφθηκε και, ως εκ τούτου, ως προς το ύψος του προστίμου. Επομένως, η ενδιαφερόμενη επιχείρηση πρέπει να αποδείξει, αφενός, ότι δεν είχε πρόσβαση σε ορισμένα απαλλακτικά αποδεικτικά στοιχεία και, αφετέρου, ότι θα μπορούσε να τα έχει χρησιμοποιήσει για την άμυνά της (πρβλ. αποφάσεις της 1ης Ιουλίου 2010, Knauf Gips κατά Επιτροπής, C‑407/08 P, EU:C:2010:389, σκέψεις 23 και 24, και της 14ης Μαΐου 2020, NKT Verwaltung και NKT κατά Επιτροπής, C‑607/18 P, EU:C:2020:385, σκέψη 265 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
97
Εν προκειμένω, επισημαίνεται, πρώτον, ότι, όπως υποστηρίζουν οι SAS Cargo κ.λπ., το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, στη σκέψη 123 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι αυτές ματαίως επικαλέστηκαν την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 29ης Ιουνίου 1995, Solvay κατά Επιτροπής (T‑30/91, EU:T:1995:115), δεδομένου ότι το ίδιο είχε ήδη κρίνει, στη σκέψη 254 της απόφασης της 16ης Ιουνίου 2011, Heineken Nederland και Heineken κατά Επιτροπής (T‑240/07, EU:T:2011:284), ότι η εκτίμηση ότι δεν μπορεί να απόκειται μόνο στην Επιτροπή να καθορίζει τα έγγραφα που είναι χρήσιμα για την άμυνα της ενδιαφερόμενης επιχειρήσεως αφορά τα έγγραφα του φακέλου της Επιτροπής και δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής σε απαντήσεις άλλων εμπλεκόμενων μερών στις αιτιάσεις τις οποίες έχει κοινοποιήσει η Επιτροπή.
98
Πάντως, οι SAS Cargo κ.λπ., ισχυριζόμενες ότι κακώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή είχε το δικαίωμα να προβεί σε μια πρώτη εκτίμηση των δυνητικώς απαλλακτικών στοιχείων που περιέχονταν στις απαντήσεις που έδωσαν στην ανακοίνωση αιτιάσεων οι λοιποί μετέχοντες στη σύμπραξη, ζητούν, κατ’ ουσίαν, να τους παρασχεθεί το δικαίωμα πλήρους και αυτόματης πρόσβασης στις απαντήσεις αυτές. Όπως όμως έχει κρίνει το Δικαστήριο, τέτοιο δικαίωμα δεν υφίσταται. Πράγματι, δεδομένου ότι εναπόκειται στην επιχείρηση που επικαλείται προσβολή των δικαιωμάτων της άμυνας να παράσχει μια πρώτη ένδειξη όσον αφορά τη χρησιμότητα για την άμυνά της των μη κοινοποιηθέντων από την Επιτροπή εγγράφων, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι το θεσμικό αυτό όργανο, για τον λόγο και μόνον ότι δεν παρέσχε πλήρη και αυτόματη πρόσβαση στις απαντήσεις που έδωσαν στην ανακοίνωση αιτιάσεων οι λοιποί μετέχοντες στη σύμπραξη, προσέβαλε τα δικαιώματα άμυνας μιας επιχείρησης (πρβλ. αποφάσεις της 28ης Νοεμβρίου 2019, Brugg Kabel και Kabelwerke Brugg κατά Επιτροπής, C‑591/18 P, EU:C:2019:1026, σκέψη 40, και της 14ης Μαΐου 2020, NKT Verwaltung και NKT κατά Επιτροπής, C‑607/18 P, EU:C:2020:385, σκέψεις 259, 260 και 265).
99
Συναφώς, επισημαίνεται ότι η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου την οποία επικαλούνται οι SAS Cargo κ.λπ. δεν καθιερώνει δικαίωμα πλήρους και αυτόματης πρόσβασης στον φάκελο κατά τη διοικητική διαδικασία. Εν πάση περιπτώσει, οι SAS Cargo κ.λπ. δεν εξηγούν με ποιον τρόπο η νομολογία αυτή είναι ικανή να θέσει υπό αμφισβήτηση την προσέγγιση της Επιτροπής η οποία συνίσταται, όσον αφορά έγγραφα που αυτή παραλαμβάνει μετά την ανακοίνωση των αιτιάσεων, ακριβώς στην παροχή πρόσβασης στα εν λόγω έγγραφα όταν αυτά δύνανται να αποτελέσουν νέα αποδεικτικά στοιχεία, είτε επιβαρυντικά είτε απαλλακτικά (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 14ης Μαΐου 2020, NKT Verwaltung και NKT κατά Επιτροπής, C‑607/18 P, EU:C:2020:385, σκέψεις 268 και 269).
100
Επομένως, η πρώτη αιτίαση του υπό κρίση σκέλους είναι αβάσιμη.
101
Κατά δεύτερον, όσον αφορά την αιτίαση που στρέφεται κατά της σκέψης 117 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, παρατηρείται ότι το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε με αυτήν ότι οι SAS Cargo κ.λπ. αρκέστηκαν σε μεγάλο βαθμό στην επίκληση του γεγονότος ότι ορισμένοι εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς ή αποδέκτες της ανακοινώσεως αιτιάσεων, στις απαντήσεις τους στην ανακοίνωση αιτιάσεων ή στις παρατηρήσεις τους ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, προέβαλαν τα ίδια επιχειρήματα με αυτές. Επισήμανε δε ότι οι εκτιμήσεις αυτές δεν ήταν ικανές να στοιχειοθετήσουν την ύπαρξη απαλλακτικών στοιχείων, παραπέμποντας, συναφώς, στις σκέψεις 43 και 44 της απόφασής του της 12ης Ιουλίου 2011, Hitachi κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑112/07, EU:T:2011:342).
102
Πάντως, από τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 96 της παρούσας απόφασης προκύπτει ότι, όταν πρόκειται για μη κοινοποίηση απαλλακτικού εγγράφου, η ενδιαφερόμενη επιχείρηση οφείλει να αποδείξει ότι η παράλειψη γνωστοποίησης του εγγράφου αυτού μπόρεσε να επηρεάσει, σε βάρος της επιχειρήσεως αυτής, την εξέλιξη της διαδικασίας και το περιεχόμενο της απόφασης της Επιτροπής. Ως εκ τούτου, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι, με τους γενικούς ισχυρισμούς που προέβαλαν οι SAS Cargo κ.λπ. ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, όπως αυτοί υπομνήσθηκαν στη σκέψη 117 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, οι SAS Cargo κ.λπ. εκπλήρωσαν την εν λόγω υποχρέωση.
103
Επομένως, η επίκριση που βάλλει κατά της σκέψης 117 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης είναι αβάσιμη.
104
Κατά τρίτον, στο μέτρο που οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι, στις σκέψεις 118 έως 122 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε τα αποδεικτικά στοιχεία και παρέλειψε να απαντήσει στην επιχειρηματολογία τους, επισημαίνεται ότι οι SAS Cargo κ.λπ. επικρίνουν όχι το νομικό κριτήριο που εκτίθεται στην εν λόγω σκέψη 118, και το οποίο υπομνήσθηκε, κατ’ ουσίαν, στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας απόφασης, αλλά την εφαρμογή του από το Γενικό Δικαστήριο.
105
Συναφώς, με τη σκέψη 119 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο παρέπεμψε στα έγγραφα στα οποία στηρίζεται η δήλωση της Επιτροπής σχετικά με τη συμμαχία WOW, η οποία περιλαμβάνεται στην απόφασή της της 4ης Ιουλίου 2005 στην υπόθεση COMP/M.3770 – Lufthansa/Swiss (ΕΕ 2005, C 204, σ. 3) και επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ότι η Επιτροπή δεν στηρίχθηκε σε αυτά στο πλαίσιο της διαδικασίας που κατέληξε στην έκδοση της επίδικης απόφασης. Στη σκέψη 120 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε επίσης τα στοιχεία που υποτίθεται ότι επιβεβαίωναν την ύπαρξη συμφωνιών περί χωρητικότητας μεταξύ της Lufthansa και των αποδεκτών πολλών μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που απέστειλε η ίδια σχετικά με την προσαρμογή του επιπέδου της ως προς τον επίναυλο καυσίμων. Στο πλαίσιο αυτό, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι οι SAS Cargo κ.λπ. είχαν ήδη προβάλει σχετικό επιχείρημα με την απάντησή τους στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, ότι διέθεταν ήδη, από τα στοιχεία που περιλαμβάνονταν στον φάκελο έρευνας, κατάλογο των αερομεταφορέων οι οποίοι ήταν συμβαλλόμενα μέρη σε συμφωνία με τη Lufthansa για την αγορά χωρητικότητας και ότι η Επιτροπή είχε ήδη απορρίψει το επιχείρημά τους στην αιτιολογική σκέψη 797 της επίδικης απόφασης. Εξ αυτού το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε ότι οι SAS Cargo κ.λπ. δεν απέδειξαν ότι η κοινοποίηση των στοιχείων αυτών θα μπορούσε να τους έχει αποβεί χρήσιμη στο πλαίσιο της άμυνάς τους.
106
Στη σκέψη 121 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε επίσης την επιχειρηματολογία των SAS Cargo κ.λπ. σχετικά με τα στοιχεία που είχαν προσκομίσει οι μη εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς, σύμφωνα με την οποία τα στοιχεία αυτά θα μπορούσαν να έχουν προσκομισθεί ως απαλλακτικά στοιχεία, δεδομένου ότι οι επίμαχες επαφές που αντιτάχθηκαν στις SAS Cargo κ.λπ. στο πλαίσιο της επίδικης απόφασης τους αφορούσαν. Έκρινε, συναφώς, ότι οι SAS Cargo κ.λπ. προέβαιναν «σε εξαιρετικά γενικές εικασίες» και ότι, λόγω της γενικότητάς της, η υπόθεση την οποία προέβαλλαν δεν μπορούσε να συνιστά αρκούντως ακριβή ένδειξη ως προς την ύπαρξη απαλλακτικών στοιχείων στις απαντήσεις των εν λόγω αερομεταφορέων. Στη σκέψη 122 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο προσέθεσε ότι το ίδιο ίσχυε και για το επιχείρημα των SAS Cargo κ.λπ. ότι, δεδομένου ότι οι υπάλληλοί τους είχαν μετάσχει «ελάχιστα» στις επίμαχες συμπεριφορές, τα αποδεικτικά στοιχεία που αφορούσαν την πλειονότητα των εν λόγω συμπεριφορών βρίσκονταν στην κατοχή των λοιπών εμπλεκομένων αερομεταφορέων.
107
Επομένως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, με τις επικρίσεις τους κατά των σκέψεων 119 έως 122 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, οι SAS Cargo κ.λπ. επιδιώκουν στην πραγματικότητα να αμφισβητήσουν τις εκτιμήσεις των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων στις οποίες προέβη το Γενικό Δικαστήριο με τις σκέψεις αυτές. Πράγματι, η ενδεχόμενη λυσιτέλεια και η αποδεικτική αξία των φερόμενων απαλλακτικών στοιχείων έχουν προδήλως πραγματικό χαρακτήρα, οπότε δεν υπόκεινται, αυτές καθεαυτές, στον έλεγχο του Δικαστηρίου (απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2012, Heineken Nederland και Heineken κατά Επιτροπής, C‑452/11 P, EU:C:2012:829, σκέψη 28 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Ως εκ τούτου, η αιτίαση αυτή είναι απαράδεκτη.
108
Συναφώς, δεν μπορεί να γίνει δεκτό, όπως υποστηρίζουν και οι SAS Cargo κ.λπ., ότι, στις εν λόγω σκέψεις 119 έως 122, το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε τα αποδεικτικά στοιχεία και παρέλειψε να απαντήσει στην επιχειρηματολογία τους. Αφενός, τέτοιου είδους παραμόρφωση υφίσταται όταν, χωρίς να εξετασθούν νέα αποδεικτικά στοιχεία, προκύπτει ότι η εκτίμηση των προσκομισθέντων αποδεικτικών στοιχείων είναι προδήλως εσφαλμένη ή προδήλως αντίθετη προς το γράμμα τους. Ωστόσο, η παραμόρφωση αυτή πρέπει να προκύπτει προδήλως από τα στοιχεία της δικογραφίας, χωρίς να χρειάζεται εκ νέου εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδείξεων. Εκτός αυτού, ο αναιρεσείων ο οποίος προβάλλει παραμόρφωση αποδεικτικών στοιχείων υποχρεούται να προσδιορίσει επακριβώς τα στοιχεία που, κατ’ αυτόν, παραμόρφωσε το Γενικό Δικαστήριο και να καταδείξει τα σφάλματα ανάλυσης τα οποία, κατά την εκτίμησή του, οδήγησαν το Γενικό Δικαστήριο στην παραμόρφωση αυτή (πρβλ. αποφάσεις της 26ης Σεπτεμβρίου 2024, JCDecaux Street Furniture Belgium κατά Επιτροπής, C‑710/22 P, EU:C:2024:787, σκέψη 63, και της 22ας Μαΐου 2025, Luossavaara-Kiirunavaara κατά Επιτροπής, C‑621/23 P, EU:C:2025:368, σκέψη 108 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
109
Πάντως, η επιχειρηματολογία που εκτίθεται στη σκέψη 91 της παρούσας απόφασης είναι, υπό το πρίσμα των απαιτήσεων αυτών, ανεπαρκής για να αποδείξει τις προβαλλόμενες παραμορφώσεις, δεδομένου ότι οι SAS Cargo κ.λπ. δεν αναφέρουν, μεταξύ άλλων, για ποιον λόγο η εκτίμηση στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση είναι προδήλως εσφαλμένη.
110
Αφετέρου, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 84 και 85 της παρούσας απόφασης, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι το Γενικό Δικαστήριο, απορρίπτοντας, όπως το έπραξε στις σκέψεις 119 έως 122 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, τα επιχειρήματα που της προέβαλαν οι SAS Cargo κ.λπ., παρέβη την υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει.
111
Κατά τέταρτον, αρκεί η επισήμανση ότι, με την επιχειρηματολογία που εκτίθεται στη σκέψη 93 της παρούσας απόφασης, οι SAS Cargo κ.λπ. βάλλουν εκ νέου κατά της σκέψης 121 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, προβάλλοντας επιχειρήματα ανάλογα με τα ήδη απορριφθέντα στις σκέψεις 104 έως 110 της παρούσας απόφασης. Επομένως, η εν λόγω επιχειρηματολογία πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτη και εν μέρει αβάσιμη.
112
Κατά πέμπτον, δεδομένου ότι η επιχειρηματολογία που εκτίθεται στη σκέψη 94 της παρούσας απόφασης αφορά μόνον τη δεύτερη περίοδο της σκέψης 118 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η οποία, όπως προκύπτει από τη φράση «κατά τα λοιπά», συνιστά επάλληλη αιτιολογία, είναι αλυσιτελής, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 80 της παρούσας απόφασης.
113
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτο, εν μέρει αλυσιτελές και εν μέρει αβάσιμο, όπως και, κατά συνέπεια, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως στο σύνολό του.
Επί του δευτέρου λόγου αναιρέσεως, σχετικά με το δικαίωμα ακροάσεως όσον αφορά το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων
114
Ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως των SAS Cargo κ.λπ. διαιρείται σε τρία σκέλη. Με το πρώτο σκέλος, οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε επανειλημμένως σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι το γεγονός ότι η Επιτροπή στηρίχθηκε στο κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων στην επίδικη απόφαση, χωρίς το κριτήριο αυτό να έχει μνημονευθεί στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, δεν συνεπαγόταν προσβολή του δικαιώματός τους ακροάσεως. Με το δεύτερο σκέλος υποστηρίζουν ότι κακώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι τα αποδεικτικά στοιχεία των οποίων έγινε επίκληση στην απόφαση αυτή προς στήριξη της εφαρμογής του εν λόγω κριτηρίου αυτού είχαν ήδη εκτεθεί επαρκώς στην ανακοίνωση αιτιάσεων. Με το τρίτο σκέλος, οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η απάντησή τους στην ανακοίνωση των αιτιάσεων αποδείκνυε ότι τα δικαιώματά τους άμυνας είχαν γίνει σεβαστά.
Επί του πρώτου σκέλους, σχετικά με την ανάγκη παρουσίασης του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων στην ανακοίνωση των αιτιάσεων
– Επιχειρηματολογία των διαδίκων
115
Οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι, στη σκέψη 140 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο διαπιστώνοντας ότι η Επιτροπή, στηριζόμενη στο κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων για να θεμελιώσει την αρμοδιότητά της, δεν προέβαλε νέες αιτιάσεις ούτε τροποποίησε το περιεχόμενο των αιτιάσεων που είχε εκθέσει με την ανακοίνωση των αιτιάσεων. Η νομολογία απαιτεί η ανακοίνωση των αιτιάσεων να περιέχει τα πραγματικά περιστατικά που προσάπτονται στον αποδέκτη της, αλλά και τον χαρακτηρισμό τους. Πάντως, δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε, στην εν λόγω σκέψη 140, ότι η ανακοίνωση αιτιάσεων δεν αναφερόταν στο κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων, δεν μπορούσε να διαπιστώσει, χωρίς να υποπέσει σε πλάνη, ότι το γεγονός ότι το κριτήριο αυτό δεν είχε συζητηθεί ειδικώς κατά τη διοικητική διαδικασία ήταν αδιάφορο και δεν συνεπαγόταν προσβολή των δικαιωμάτων τους άμυνας. Η Επιτροπή όφειλε τουλάχιστον να έχει εκδώσει ανακοίνωση αιτιάσεων συμπληρωματική εκείνης του έτους 2007 και να οργανώσει νέα ακρόαση, δεδομένου ότι είχε επιφέρει σημαντικές διορθώσεις στην ανάλυσή της.
116
Αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Επιτροπή, οι SAS Cargo κ.λπ. προέβαλαν, στο σημείο 34 του δικογράφου της προσφυγής τους ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, επιχείρημα αντλούμενο από εσφαλμένο «χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών», ήτοι το επιχείρημα ότι η ανακοίνωση αιτιάσεων δεν ανέφερε ότι η Επιτροπή είχε την πρόθεση να στηριχθεί στα πραγματικά περιστατικά προκειμένου να αποδείξει «άμεσες, ουσιώδεις ή προβλέψιμες επιπτώσεις» ή να εφαρμόσει το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων. Οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν επίσης ότι το δικόγραφο της αιτήσεώς τους αναιρέσεως δεν πρέπει κατ’ ανάγκη να περιλαμβάνει τους ίδιους όρους με αυτούς του δικογράφου της προσφυγής τους.
117
Η Επιτροπή απαντά ότι το υπό κρίση σκέλος είναι απαράδεκτο, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 170 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. Συγκεκριμένα, ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, οι SAS Cargo κ.λπ. υποστήριξαν όχι ότι η Επιτροπή όφειλε, στην ανακοίνωση αιτιάσεων, να τους παρουσιάσει το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων «υπό τη μορφή χαρακτηρισμού πραγματικών περιστατικών», αλλά μόνον ότι η ανάλυση της Επιτροπής στηριζόταν σε πραγματικές διαπιστώσεις οι οποίες δεν τους είχαν κοινοποιηθεί, ότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων δεν ανέφερε ότι η Επιτροπή σχεδίαζε να στηριχθεί στα πραγματικά περιστατικά που εξειδικεύτηκαν μεταγενέστερα στην αιτιολογική σκέψη 1045 της επίδικης απόφασης και ότι οι ίδιες δεν είχαν τη δυνατότητα να απαντήσουν στους ισχυρισμούς αυτούς. Εν πάση περιπτώσει, το σκέλος αυτό είναι αβάσιμο.
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
118
Κατά το άρθρο 170, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, η αίτηση αναιρέσεως δεν μπορεί να μεταβάλει το αντικείμενο της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου δίκης. Επομένως, η αναιρετική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου περιορίζεται στη εκτίμηση της νομικής λύσης που δόθηκε σε σχέση με τους ισχυρισμούς που προβλήθηκαν πρωτοδίκως. Συνεπώς, οι διάδικοι δεν επιτρέπεται να προβάλουν για πρώτη φορά ενώπιον του Δικαστηρίου λόγο που δεν προέβαλαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, διότι άλλως θα τους παρεχόταν η δυνατότητα να υποβάλουν στην κρίση του Δικαστηρίου, του οποίου η αρμοδιότητα στις αναιρετικές διαδικασίες είναι περιορισμένη, διαφορά με αντικείμενο ευρύτερο της διαφοράς που εκδίκασε το Γενικό Δικαστήριο (αποφάσεις της 14ης Οκτωβρίου 2010, Deutsche Telekom κατά Επιτροπής, C‑280/08 P, EU:C:2010:603, σκέψη 34, και της 2ας Φεβρουαρίου 2023, Ισπανία κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑649/20 P, C‑658/20 P και C‑662/20 P, EU:C:2023:60, σκέψη 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
119
Εντούτοις, ο αναιρεσείων μπορεί παραδεκτώς να ασκήσει αναίρεση προβάλλοντας, ενώπιον του Δικαστηρίου, λόγους και επιχειρήματα που αντλούνται από την ίδια την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και αποσκοπούν στην αμφισβήτηση της νομικής της ορθότητας (αποφάσεις της 29ης Νοεμβρίου 2007, Stadtwerke Schwäbisch Hall κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑176/06 P, EU:C:2007:730, σκέψη 17, και της 2ας Φεβρουαρίου 2023, Ισπανία κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑649/20 P, C‑658/20 P και C‑662/20 P, EU:C:2023:60, σκέψη 30 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
120
Εν προκειμένω, βεβαίως, από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, και ειδικότερα από τη σκέψη 133, δεν προκύπτει ότι οι SAS Cargo κ.λπ. προέβαλαν, ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, αιτίαση σχετική με την έλλειψη νομικού χαρακτηρισμού του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων στην ανακοίνωση των αιτιάσεων. Επιπλέον, δεν ισχυρίζονται ότι το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε, με την απόφαση αυτή, την επιχειρηματολογία που είχαν προβάλει ενώπιόν του.
121
Εντούτοις, όπως υποστηρίζουν στο πλαίσιο του υπό κρίση σκέλους, από το σημείο 34 του δικογράφου της προσφυγής τους προκύπτει ότι, ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, είχαν υποστηρίξει ότι η ανακοίνωση αιτιάσεων δεν ανέφερε ότι η Επιτροπή είχε την πρόθεση να στηριχθεί στις πραγματικές διαπιστώσεις που περιέχονταν σε αυτήν –τις οποίες εξάλλου αμφισβητούσαν–, προκειμένου «να διαπιστωθούν “άμεσες, ουσιώδεις ή προβλέψιμες επιπτώσεις”» ή «να εφαρμοστεί το κριτήριο των επιπτώσεων».
122
Είναι αληθές ότι, ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι αναιρεσείουσες δεν υποστήριξαν ρητώς ότι η Επιτροπή παρέλειψε να προβεί σε νομικό χαρακτηρισμό της βάσης της αρμοδιότητάς της υπό το πρίσμα του διεθνούς δικαίου. Εντούτοις, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε, στη σκέψη 140 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι οι διάδικοι δεν αμφισβητούσαν ότι, σε αντίθεση με την επίδικη απόφαση, η ανακοίνωση των αιτιάσεων δεν αναφερόταν στο κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων και, στη σκέψη 145 της απόφασης αυτής, ότι το γεγονός ότι το κριτήριο αυτό δεν είχε συζητηθεί ειδικώς κατά τη διοικητική διαδικασία ήταν αδιάφορο για την εκτίμηση του σεβασμού των δικαιωμάτων τους άμυνας, δεδομένων των στοιχείων που είχε επισημάνει στις σκέψεις 140 έως 144 της απόφασης αυτής.
123
Υπό τις συνθήκες αυτές, και λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 119 της παρούσας απόφασης, η ένσταση απαραδέκτου που προέβαλε η Επιτροπή πρέπει να απορριφθεί και το υπό κρίση σκέλος πρέπει να εξεταστεί επί της ουσίας.
124
Συναφώς, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας σε κάθε διαδικασία δυνάμενη να καταλήξει στην επιβολή κυρώσεων, ιδίως προστίμων ή χρηματικών ποινών, συνιστά θεμελιώδη αρχή του δικαίου της Ένωσης, η οποία πρέπει να τηρείται πλήρως (πρβλ. αποφάσεις της 13ης Φεβρουαρίου 1979, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, 85/76, EU:C:1979:36, σκέψη 9, και της 16ης Ιουνίου 2022, Quanta Storage κατά Επιτροπής, C‑699/19 P, EU:C:2022:483, σκέψη 61 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
125
Υπό την έννοια αυτή, ο κανονισμός 1/2003 προβλέπει ότι στους εμπλεκομένους αποστέλλεται ανακοίνωση των αιτιάσεων η οποία πρέπει να αναφέρει με σαφήνεια όλα τα ουσιώδη στοιχεία επί των οποίων στηρίζεται η Επιτροπή στο συγκεκριμένο στάδιο της διαδικασίας. Η ανακοίνωση αιτιάσεων αποτελεί τη διαδικαστική εγγύηση περί εφαρμογής της θεμελιώδους αρχής του δικαίου της Ένωσης που απαιτεί τον σεβασμό των δικαιωμάτων άμυνας σε κάθε διαδικασία η οποία μπορεί να καταλήξει στην επιβολή κυρώσεως. Η αρχή αυτή απαιτεί ιδίως ότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων που απευθύνει η Επιτροπή σε επιχείρηση στην οποία προτίθεται να επιβάλει κύρωση λόγω παραβάσεως των κανόνων περί ανταγωνισμού πρέπει να περιλαμβάνει τα ουσιώδη στοιχεία σε βάρος της εν λόγω επιχειρήσεως, όπως τα προσαπτόμενα πραγματικά περιστατικά, τον χαρακτηρισμό που τους αποδίδεται, τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της υποτιθέμενης παραβάσεως, καθώς και τα αποδεικτικά στοιχεία επί των οποίων στηρίζεται η Επιτροπή, ώστε η επιχείρηση αυτή να είναι σε θέση να προβάλει λυσιτελώς τα επιχειρήματά της στο πλαίσιο της κινηθείσας κατ’ αυτής διοικητικής διαδικασίας (πρβλ. αποφάσεις της 29ης Ιουνίου 2006, Showa Denko κατά Επιτροπής, C‑289/04 P, EU:C:2006:431, σκέψη 69, και της 16ης Ιουνίου 2022, Quanta Storage κατά Επιτροπής, C‑699/19 P, EU:C:2022:483, σκέψη 62 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
126
Εν προκειμένω, στη σκέψη 141 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή είχε ήδη αναφέρει, στην ανακοίνωση αιτιάσεων, ότι σκόπευε να διαπιστώσει παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ όσον αφορά τα εισερχόμενα δρομολόγια. Επισήμανε συναφώς ότι, στο σημείο 129 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, η Επιτροπή είχε παρατηρήσει ότι η «παράβαση κάλυπτε τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εμπορευμάτων […] εντός της [Ένωσης]/ΕΟΧ και της Ελβετίας και στα δρομολόγια μεταξύ αερολιμένων της [Ένωσης]/ΕΟΧ και τρίτων χωρών […] και προς τις δύο κατευθύνσεις, σε παγκόσμιο επίπεδο». Επιπλέον, παρατήρησε ότι, στην αιτιολογική σκέψη 1430 της ανακοινώσεως αιτιάσεων, η Επιτροπή είχε επισημάνει ότι «όλες οι αντίθετες προς τον ανταγωνισμό δραστηριότητες στις οποίες εμπλέκεται κάθε συμμετέχων εντάσσονταν σε έναν συνολικό στόχο, ήτοι τη συμφωνία επί των τιμών ή τουλάχιστον την εξάλειψη της αβεβαιότητας ως προς τις τιμές στην αγορά της αερομεταφοράς εμπορευμάτων εντός του ΕΟΧ, συμπεριλαμβανομένων των δρομολογίων μεταξύ των αερολιμένων ευρισκόμενων εντός του ΕΟΧ και των αερολιμένων ευρισκόμενων σε τρίτες χώρες».
127
Στη σκέψη 142 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο προσέθεσε ότι η Επιτροπή είχε επίσης δικαιολογήσει την αρμοδιότητά της να διαπιστώσει παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στα εισερχόμενα δρομολόγια ήδη από το στάδιο της ανακοινώσεως των αιτιάσεων. Συναφώς, διαπίστωσε ότι, στην αιτιολογική σκέψη 1390 της ανακοινώσεως αυτής, η Επιτροπή είχε επισημάνει ότι ήταν «αρμόδια να εφαρμόσει το άρθρο [101 ΣΛΕΕ] στους διακανονισμούς που αφορούν τις αεροπορικές μεταφορές μεταξύ αερολιμένων ευρισκόμενων εντός της [Ένωσης] και αερολιμένων ευρισκόμενων σε τρίτες χώρες που ενδέχεται να έχουν επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών». Επιπλέον, παρατήρησε ότι, στην αιτιολογική σκέψη 1394 της εν λόγω ανακοινώσεως, η Επιτροπή είχε προσθέσει ότι ήταν επίσης «αρμόδια να εφαρμόσει το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ […] στους διακανονισμούς που αφορούν τις αεροπορικές μεταφορές μεταξύ των ευρισκόμενων εντός του [ΕΟΧ] αερολιμένων και των ευρισκόμενων σε τρίτες χώρες αερολιμένων που ενδέχεται να έχουν επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών ή συμβαλλομένων μερών στη Συμφωνία για τον ΕΟΧ ή μεταξύ συμβαλλομένων μερών της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ».
128
Εξάλλου, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε, στη σκέψη 147 της απόφασης αυτής, ότι όλα τα πραγματικά στοιχεία στα οποία στηρίζονται οι αιτιολογικές σκέψεις 1045 και 1046 της επίδικης απόφασης περιλαμβάνονταν στην ανακοίνωση των αιτιάσεων.
129
Επομένως, διαπιστώνοντας, με την επίδικη απόφαση, ότι η επίδικη σύμπραξη κάλυπτε συμπεριφορές συνδεόμενες με πωλήσεις σε χώρες που δεν ανήκουν ούτε στην Ένωση ούτε στον ΕΟΧ, η Επιτροπή δεν στήριξε την απόφαση αυτή σε αιτιάσεις ως προς τις οποίες οι SAS Cargo κ.λπ. δεν είχαν τη δυνατότητα να προβάλουν τα επιχειρήματά τους, κατά παράβαση της υποχρεώσεως που υπενθυμίζεται στη σκέψη 125 της παρούσας απόφασης. Πράγματι, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που παρέθεσε η Επιτροπή στην ανακοίνωση αιτιάσεων, όπως εκτίθενται από το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 141, 142 και 147 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, τα οποία οι SAS Cargo κ.λπ. δεν ισχυρίζονται ότι παραμορφώνουν την ανακοίνωση αυτή, οι SAS Cargo κ.λπ. δεν μπορούσαν να αγνοούν ότι η Επιτροπή τους προσάπτει παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ σε σχέση με τις ίδιες συμπεριφορές.
130
Κατά τα λοιπά, ο χαρακτηρισμός του ακριβούς νομικού κριτηρίου επί του οποίου η Επιτροπή εκτιμά ότι μπορεί να θεμελιώσει τη βάσει του διεθνούς δικαίου αρμοδιότητά της να εφαρμόσει το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ σε αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές που υιοθετήθηκαν εκτός των εδαφών αυτών δεν ασκεί επιρροή στο περιεχόμενο των ουσιωδών στοιχείων επί των οποίων εκτιμά ότι μπορεί να στηρίξει την αρμοδιότητα αυτή και τα οποία προτίθεται να λάβει υπόψη κατά επιχειρήσεως στην οποία σκοπεύει να επιβάλει κυρώσεις για παράβαση των διατάξεων αυτών.
131
Ως εκ τούτου, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η Επιτροπή προσβάλλει τα δικαιώματα άμυνας των επιχειρήσεων στις οποίες απευθύνεται ανακοίνωση αιτιάσεων και, ειδικότερα, το δικαίωμά τους ακροάσεως όσον αφορά τη βάσει του διεθνούς δικαίου αρμοδιότητα της Επιτροπής να επιβάλλει κυρώσεις για αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές που υιοθετήθηκαν εκτός του εδάφους της Ένωσης ή του ΕΟΧ, για τον λόγο και μόνον ότι δεν αναφέρει ρητώς, στην ανακοίνωση αυτή, ότι προτίθεται να στηρίξει την αρμοδιότητά της να επιβάλει κυρώσεις για τέτοιες συμπεριφορές στο «κριτήριο της εφαρμογής» ή ακόμη στο «κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων», ή ακόμη και σε άλλο νομικό κριτήριο το οποίο θα μπορούσε να κρίνει, αναλόγως των περιστάσεων, ικανό να δικαιολογήσει μια τέτοια αρμοδιότητα, εφόσον με την εν λόγω ανακοίνωση επισημαίνει, όπως εν προκειμένω, ότι προτίθεται να επιβάλει κυρώσεις στις αποδέκτριες της ανακοινώσεως επιχειρήσεις για παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ λόγω τέτοιων συμπεριφορών και εφόσον εκθέτει τα ουσιώδη στοιχεία που σκοπεύει να λάβει υπόψη προς τούτο.
132
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας, στις σκέψεις 140 έως 142 και 146 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η Επιτροπή, επικαλούμενη, με την επίδικη απόφαση, το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων προκειμένου να θεμελιώσει την αρμοδιότητά της να διαπιστώσει παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στα εισερχόμενα δρομολόγια και να επιβάλει σχετικές κυρώσεις, δεν καταλόγισε στις SAS Cargo κ.λπ. νέες αιτιάσεις ούτε τροποποίησε το περιεχόμενο εκείνων που είχε λάβει προσωρινώς υπόψη στην ανακοίνωση των αιτιάσεων. Πράγματι, με την ανακοίνωση των αιτιάσεων η Επιτροπή είχε ήδη, αφενός, επισημάνει ότι σκόπευε να επιβάλει στις SAS Cargo κ.λπ. κυρώσεις για τέτοια παράβαση στα δρομολόγια αυτά και, αφετέρου, είχε εκθέσει τα ουσιώδη στοιχεία που δικαιολογούσαν την αρμοδιότητά της προς τούτο.
133
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι το πρώτο σκέλος του δευτέρου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
Επί του δευτέρου σκέλους, σχετικά με το περιεχόμενο της ανακοινώσεως των αιτιάσεων
– Επιχειρηματολογία των διαδίκων
134
Οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι κακώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στις σκέψεις 141 και 142 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων τους είχε παράσχει επαρκείς πληροφορίες σχετικά με το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων και ότι, ως εκ τούτου, είχαν γίνει σεβαστά τα δικαιώματά τους άμυνας. Τα χωρία της ανακοινώσεως αυτής περί των οποίων γίνεται λόγος στις σκέψεις 141 και 142 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης αποτελούν απλές διαπιστώσεις οι οποίες δεν τεκμηριώνονται από αποδεικτικά στοιχεία. Το τμήμα 5.2 της εν λόγω ανακοινώσεως, σχετικά με την αρμοδιότητα της Επιτροπής, δεν μνημονεύει ούτε το κριτήριο αυτό, ούτε τα συστατικά του στοιχεία, ούτε τα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι πληρούνταν εν προκειμένω.
135
Επιπλέον, στη σκέψη 147 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένως κατέληξε ότι τα αποδεικτικά στοιχεία των οποίων έγινε επίκληση στην επίδικη απόφαση προς απόδειξη της πλήρωσης του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων εκτέθηκαν επαρκώς στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις. Επομένως, η προσέγγιση του Γενικού Δικαστηρίου απαίτησε από τις SAS Cargo κ.λπ. να εικάσουν το νομικό κριτήριο που επέλεξε η Επιτροπή και να εξετάσουν, στο σύνολο της ανακοινώσεως αυτής, αν αυτή περιείχε στοιχεία ικανά να τεκμηριώσουν το κριτήριο αυτό. Τα χωρία της ανακοινώσεως των αιτιάσεων που παρατίθενται στην εν λόγω σκέψη 147 δεν περιέχουν καν τα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά.
136
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το υπό κρίση σκέλος είναι αβάσιμο.
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
137
Κατά πρώτον, στο μέτρο που οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι κακώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων περιείχε επαρκή στοιχεία ώστε να τους παράσχει τη δυνατότητα να αντιληφθούν ότι η Επιτροπή σκόπευε να διαπιστώσει παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στα εισερχόμενα δρομολόγια και ότι, κατά συνέπεια, τα δικαιώματά τους άμυνας είχαν γίνει σεβαστά, αρκεί η διαπίστωση ότι η επιχειρηματολογία αυτή δεν διαφέρει, κατ’ ουσίαν, από εκείνη την οποία έχουν ήδη εκθέσει οι SAS Cargo κ.λπ. προς στήριξη του πρώτου σκέλους του υπό κρίση λόγου αναιρέσεως. Κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη για τους ίδιους λόγους με εκείνους που εκτίθενται στις σκέψεις 124 έως 133 της παρούσας απόφασης.
138
Κατά δεύτερον, όσον αφορά την αιτίαση που προβάλλουν οι SAS Cargo κ.λπ. κατά της σκέψης 147 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, επισημαίνεται ότι, στη σκέψη αυτήν, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι αυτές αβασίμως υποστήριζαν ότι η εφαρμογή του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων στις αιτιολογικές σκέψεις 1045 και 1046 της επίδικης απόφασης στηριζόταν σε πραγματικά περιστατικά τα οποία η Επιτροπή δεν είχε λάβει υπόψη στην ανακοίνωση των αιτιάσεων.
139
Συναφώς, επισήμανε ότι όλα τα πραγματικά στοιχεία επί των οποίων στηρίζονται οι αιτιολογικές σκέψεις 1045 και 1046 περιλαμβάνονταν στην ανακοίνωση των αιτιάσεων. Ειδικότερα, το Γενικό Δικαστήριο διευκρίνισε ότι ο λόγος ο οποίος μνημονεύεται στην εν λόγω αιτιολογική σκέψη 1045 της επίδικης απόφασης και αφορά τις επιπτώσεις της επίδικης συμπεριφοράς στους καταναλωτές του ΕΟΧ στηριζόταν στις εκτιμήσεις σχετικά με τη διάρθρωση των τιμών των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων, στον ρόλο του μεσάζοντος που έχουν οι διαμεταφορείς μεταξύ των αερομεταφορέων και των αποστολέων και στη φύση της ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως, εκτιμήσεις οι οποίες περιλαμβάνονταν ήδη στις αιτιολογικές σκέψεις 7, 104, 1396 έως 1411 και 1434 έως 1438 της ανακοινώσεως αιτιάσεων. Επισήμανε επίσης ότι ο λόγος που αφορά τις επιπτώσεις επί του ανταγωνισμού στον τομέα των υπηρεσιών σχετικά με τη διασύνδεση των δρομολογίων, ο οποίος επαναλαμβάνεται στην ίδια αιτιολογική σκέψη 1045, στηριζόταν στις σχετικές με τη λειτουργία του τομέα των αερομεταφορών εμπορευμάτων εκτιμήσεις που διαλαμβάνονται στα σημεία 7, 9, 102 και 105 της ανακοινώσεως αυτής. Όσον αφορά τη γεωγραφική έκταση της επίδικης σύμπραξης και τη συμπερίληψη των υπηρεσιών αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων στην ενιαία και διαρκή παράβαση περί των οποίων γίνεται λόγος στην αιτιολογική σκέψη 1046 της επίδικης απόφασης, αυτές εξετάζονται στις αιτιολογικές σκέψεις 3, 125, 129, 1045, 1390, 1394 και 1430 της ανακοινώσεως αιτιάσεων.
140
Ως εκ τούτου, υποστηρίζοντας ότι κακώς το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα αποδεικτικά στοιχεία των οποίων έγινε επίκληση στην επίδικη απόφαση για να αποδειχθεί ότι πληρούνταν το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων είχαν εκτεθεί επαρκώς στην ανακοίνωση αιτιάσεων και ότι τα επίμαχα χωρία της εν λόγω ανακοινώσεως δεν περιείχαν τα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά, οι SAS Cargo κ.λπ. επιδιώκουν να επιτύχουν την εκ μέρους του Δικαστηρίου νέα εκτίμηση του περιεχομένου της ανακοινώσεως αιτιάσεων, όπως αυτό εκτέθηκε από το Γενικό Δικαστήριο στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, χωρίς καν να επικαλούνται παραμόρφωση. Μια τέτοια νέα εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών δεν εμπίπτει στην αναιρετική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 72 της παρούσας απόφασης.
141
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι το δεύτερο σκέλος του δευτέρου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτο και εν μέρει αβάσιμο.
Επί του τρίτου σκέλους, σχετικά με τις απαντήσεις των SAS Cargo κ.λπ. στην ανακοίνωση των αιτιάσεων
– Επιχειρηματολογία των διαδίκων
142
Οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο κακώς έκρινε, στη σκέψη 143 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι ο σεβασμός των δικαιωμάτων τους άμυνας επιβεβαιώνεται από τις απαντήσεις τους στην ανακοίνωση των αιτιάσεων. Συγκεκριμένα, οι απαντήσεις αυτές δεν μπόρεσαν να καλύψουν τα κενά της εν λόγω ανακοινώσεως σχετικά με το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων. Κατά συνέπεια, η σκέψη 144 της απόφασης αυτής επίσης ενέχει πλάνη, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο έκρινε με αυτήν ότι οι αιτιολογικές σκέψεις 1042 έως 1046 της επίδικης απόφασης απλώς απαντούσαν στα επιχειρήματα των SAS Cargo κ.λπ., οι οποίες δεν είχαν ποτέ αναφερθεί στο τελευταίο αυτό κριτήριο. Μολονότι, βεβαίως, τα επιχειρήματα που εκτίθενται σε ανακοίνωση αιτιάσεων μπορούν να αναθεωρηθούν ή να συμπληρωθούν, δεν επιτρέπεται τροποποίηση των ουσιωδών στοιχείων της προβαλλόμενης παράβασης. Κατά συνέπεια, η σκέψη 145 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, με την οποία το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι το γεγονός ότι δεν συζητήθηκε το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων ήταν αδιάφορο, και η σκέψη 146, με την οποία το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, ως εκ τούτου, τα δικαιώματα άμυνας των SAS Cargo κ.λπ. δεν είχαν προσβληθεί, επίσης ενέχουν πλάνη.
143
Η Επιτροπή απαντά ότι το σκέλος αυτό είναι αβάσιμο.
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
144
Αρκεί η επισήμανση ότι το υπό κρίση σκέλος στηρίζεται στην παραδοχή ότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων είχε κενά λόγω του ότι, με την ανακοίνωση αυτή, η Επιτροπή δεν είχε αναφέρει ρητώς ότι σκόπευε να στηρίξει στο κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων την αρμοδιότητά της να διαπιστώσει παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ και να επιβάλει σχετικές κυρώσεις όσον αφορά τα εισερχόμενα δρομολόγια. Από την ανάλυση όμως του πρώτου σκέλους του υπό κρίση λόγου αναιρέσεως προκύπτει ότι η παραδοχή αυτή είναι εσφαλμένη.
145
Επομένως, το τρίτο σκέλος του δευτέρου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο και, ως εκ τούτου, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτος και εν μέρει αβάσιμος.
Επί του τρίτου λόγου αναιρέσεως, σχετικά με την εφαρμογή του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων
146
Ο τρίτος λόγος αναιρέσεως των SAS Cargo κ.λπ. διαιρείται σε πέντε σκέλη. Με το πρώτο σκέλος, οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ενέχει ανακολουθίες και εσφαλμένη εφαρμογή του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων. Με το δεύτερο σκέλος υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο παρανόμως υποκατέστησε με τη συλλογιστική του εκείνη που εξέθεσε η Επιτροπή στην επίδικη απόφαση. Με το τρίτο σκέλος προβάλλουν παράνομη αντιστροφή του βάρους αποδείξεως. Με το τέταρτο σκέλος υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο εφάρμοσε εσφαλμένο κριτήριο όσον αφορά τον άμεσο χαρακτήρα του αποτελέσματος το οποίο εκτίμησε. Με το πέμπτο σκέλος υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η αρμοδιότητα της Επιτροπής να εφαρμόσει το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στα εισερχόμενα δρομολόγια μπορούσε να θεμελιωθεί βάσει της ενιαίας και διαρκούς παράβασης.
Επί του πρώτου σκέλους, το οποίο αντλείται από ανακολουθίες και σφάλματα κατά την εφαρμογή του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων
– Επιχειρηματολογία των διαδίκων
147
Οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι οι σκέψεις 167 έως 171, 179 έως 181, 197, 198, 203, 221, 222 και 226 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ενέχουν ανακολουθίες και εσφαλμένη εφαρμογή του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων. Όπως επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 161 και 165 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η εφαρμογή του κριτηρίου αυτού απαιτεί από την Επιτροπή να αποδείξει πιθανές, προβλέψιμες, άμεσες και ουσιώδεις επιπτώσεις. Οι αναφορές όμως του Γενικού Δικαστηρίου στις παραβάσεις ως εκ του αντικειμένου και στην απόδειξη των συγκεκριμένων επιπτώσεων, που περιλαμβάνονται στις σκέψεις 167, 170 και 171 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, δεν εξετάζουν το ζήτημα αν η Επιτροπή απέδειξε ότι πληρούνταν οι τέσσερις αυτές προϋποθέσεις. Η έννοια του περιορισμού του ανταγωνισμού «ως εκ του αντικειμένου» είναι άσχετη με τη βάσει του διεθνούς δικαίου αρμοδιότητα της Επιτροπής, εκτός αν γίνει δεκτό ότι δεν είναι ποτέ αναγκαίο να αποδεικνύονται αντίθετα προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματα προκειμένου να θεμελιωθεί μια τέτοια αρμοδιότητα.
148
Το Γενικό Δικαστήριο όφειλε, όσον αφορά τις επιπτώσεις στους καταναλωτές τις οποίες το ίδιο προσδιόρισε –ήτοι, αφενός, την αύξηση της τιμής των υπηρεσιών που αγοράζουν οι εγκατεστημένοι εντός του ΕΟΧ αποστολείς (στο εξής: επίπτωση στους αποστολείς), περί της οποίας γίνεται λόγος στις σκέψεις 179 και 181 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, και, αφετέρου, την αύξηση της τιμής των εμπορευμάτων που αγοράζουν οι τελικοί καταναλωτές εντός του ΕΟΧ (στο εξής: επίπτωση στα εμπορεύματα), για την οποία γίνεται λόγος στις σκέψεις 181 και 226 της απόφασης αυτής–, να έχει εξετάσει αν καθεμία από τις επιπτώσεις αυτές ήταν πιθανή, προβλέψιμη, ουσιώδης και άμεση, δεδομένου ότι η πιθανότητα και η προβλεψιμότητα αποτελούν διαφορετικά κριτήρια, όπως προκύπτει από τη σκέψη 51 της απόφασης της 6ης Σεπτεμβρίου 2017, Intel κατά Επιτροπής (C‑413/14 P, EU:C:2017:632). Το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορούσε βασίμως να τροποποιήσει, κατά την ανάλυσή του, την περιγραφή της επίπτωσης που εξέταζε προκειμένου να ικανοποιήσει ευχερέστερα το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων.
149
Ωστόσο, το Γενικό Δικαστήριο ενήργησε κατ’ αυτόν ακριβώς τον τρόπο. Το Γενικό Δικαστήριο δεν μνημονεύει καν τη λέξη «πιθανός» στις σκέψεις 166 έως 237 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, εξαιρουμένων των σκέψεων 188 και 189 της απόφασης αυτής, με τις οποίες επιβάλλει στις SAS Cargo κ.λπ. να φέρουν το βάρος αποδείξεως. Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο δεν απέδειξε ότι η επίπτωση στους αποστολείς και η επίπτωση στα εμπορεύματα πληρούσαν, αντιστοίχως, τις τρεις λοιπές προϋποθέσεις του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων, αλλά αναφέρθηκε ποικιλοτρόπως στη μία ή στην άλλη από τις επιπτώσεις αυτές και στη μία ή στην άλλη από τις εν λόγω προϋποθέσεις. Οι SAS Cargo κ.λπ. παραπέμπουν, συναφώς, στις σκέψεις 179, 198, 203, 221 και 222 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Η προσέγγιση αυτή μείωσε σημαντικά το βάρος αποδείξεως που φέρει η Επιτροπή, όπως καταδεικνύεται από τη σκέψη 180 της ίδιας απόφασης.
150
Εκτός αυτού, η εν λόγω σκέψη 179 είναι πλημμελής λόγω μη εξετάσεως όλων των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών ή, επικουρικώς, ενέχει έλλειψη αιτιολογίας, με αποτέλεσμα την εσφαλμένη εφαρμογή του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων και την παραβίαση του τεκμηρίου αθωότητας. Το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη ούτε τις αντίθετες αποδείξεις των SAS Cargo κ.λπ. σχετικά με την επίπτωση στους εγκατεστημένους εντός του ΕΟΧ αποστολείς, οι οποίες είναι σπάνιες στα εισερχόμενα δρομολόγια, ούτε το ελάχιστο πρόσθετο κόστος που συνιστούσε το ποσό των επιναύλων για τους εγκατεστημένους εντός του ΕΟΧ αγοραστές, μολονότι τα στοιχεία αυτά αποκλείουν τον ουσιώδη χαρακτήρα της επίπτωσης στους αποστολείς. Επιπλέον, η σκέψη 226 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ενέχει πλάνη, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε σε πραγματικό ισχυρισμό σχετικά με επίπτωση στα εμπορεύματα, ο οποίος είναι αμιγώς υποθετικός και, επομένως, ακατάλληλος να αποδείξει την ύπαρξη ουσιώδους και άμεσης επίπτωσης στους αποστολείς. Δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε σε απλή υπόθεση όσον αφορά τον ουσιώδη χαρακτήρα της επίπτωσης στους αποστολείς, αρκούσε οι SAS Cargo κ.λπ. να προβάλουν μια εξήγηση η οποία να φωτίζει διαφορετικά τα πραγματικά περιστατικά που επικαλέστηκε η Επιτροπή.
151
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το σκέλος αυτό είναι εν μέρει απαράδεκτο και εν μέρει αβάσιμο.
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
152
Προκαταρκτικώς, επισημαίνεται ότι, στη σκέψη 156 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι, στην επίδικη απόφαση, η Επιτροπή στηρίχθηκε, κατ’ ουσίαν, σε τρεις αυτοτελείς λόγους για να κρίνει ότι πληρούνταν εν προκειμένω το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων. Στη σκέψη 157 της απόφασης αυτής, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι οι δύο πρώτοι λόγοι περιλαμβάνονταν στην αιτιολογική σκέψη 1045 της επίδικης απόφασης και ότι αμφότεροι αφορούσαν τις επιπτώσεις του συντονισμού ως προς τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων, θεωρούμενου αυτοτελώς. Συγκεκριμένα, στη σκέψη 157, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι ο πρώτος λόγος συνίστατο στο ότι «το αυξημένο κόστος των αεροπορικών μεταφορών προς τον ΕΟΧ και, επομένως, οι υψηλότερες τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων, ως εκ της φύσεώς τους, [μπορούσαν] να έχουν επιπτώσεις στους καταναλωτές εντός του ΕΟΧ» (στο εξής: επίπτωση στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων) και ότι ο δεύτερος λόγος αφορούσε τις επιπτώσεις του συντονισμού σχετικά με τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων «και στην παροχή υπηρεσιών [αερομεταφοράς εμπορευμάτων] από άλλους αερομεταφορείς εντός του ΕΟΧ, μεταξύ των συγκοινωνιακών κόμβων (hubs) εντός του ΕΟΧ που χρησιμοποιούνται από τους αερομεταφορείς τρίτων χωρών και των αερολιμένων προορισμού των αποστολών αυτών εντός του ΕΟΧ, που δεν εξυπηρετούνται από τον αερομεταφορέα της τρίτης χώρας». Στη σκέψη 158 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι ο τρίτος λόγος περιλαμβανόταν στην αιτιολογική σκέψη 1046 της επίδικης απόφασης και αφορούσε τις επιπτώσεις της ενιαίας και διαρκούς παράβασης θεωρούμενης στο σύνολό της. Στη σκέψη 159 της ίδιας απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε σκόπιμο να εξετάσει τον πρώτο και τον τρίτο από τους λόγους αυτούς, πράγμα που έπραξε αντιστοίχως στις σκέψεις 160 έως 227 και 228 έως 236 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
153
Επομένως, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν οι SAS Cargo κ.λπ., το Γενικό Δικαστήριο, στις σκέψεις της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης κατά των οποίων βάλλουν, δεν επιδίωξε να εξακριβώσει αν πληρούνταν οι προϋποθέσεις που χαρακτηρίζουν την ύπαρξη ουσιαστικών επιπτώσεων τόσο ως προς μια φερόμενη «επίπτωση στους αποστολείς» όσο και ως προς μια φερόμενη «επίπτωση στα εμπορεύματα». Πράγματι, το Δικαστήριο προέβη στην εξακρίβωση αυτή όσον αφορά μόνον την επίπτωση στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων, ως προς την οποία, όπως προκύπτει από τη σκέψη 162 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, οι SAS Cargo κ.λπ. υποστήριζαν ότι δεν συγκαταλεγόταν μεταξύ των επιπτώσεων της επίδικης συμπεριφοράς τις οποίες βασίμως μπορούσε να λάβει υπόψη η Επιτροπή για την εφαρμογή του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων.
154
Επομένως, πρέπει να απορριφθεί εκ προοιμίου η επιχειρηματολογία των SAS Cargo κ.λπ. σύμφωνα με την οποία η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ενέχει ανακολουθίες, καθόσον η επίπτωση βάσει της οποίας το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε αν μπορούσε να θεμελιωθεί η κατά το διεθνές δίκαιο δικαιοδοσία της Επιτροπής υπό το πρίσμα του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων παρουσιάζει διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια της ανάλυσής του, όπως και το επιχείρημα που στηρίζεται στην παραδοχή ότι το Γενικό Δικαστήριο προσδιόρισε δύο επιπτώσεις στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, τις οποία ανέλυσε με διαφορετικό τρόπο, υποπίπτοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο σε πλάνη περί το δίκαιο, αντιστρέφοντας παρανόμως το βάρος αποδείξεως, καθώς και παραβαίνοντας την υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει, δεδομένου ότι τα επιχειρήματα αυτά στηρίζονται σε εσφαλμένη ερμηνεία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
155
Εξάλλου, στο μέτρο που, με το σκέλος αυτό, οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν επίσης, κατά πρώτον, ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο παραπέμποντας στην έννοια του περιορισμού του ανταγωνισμού «ως εκ του αντικειμένου» στις σκέψεις 167, 170 και 171 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ενώ η έννοια αυτή είναι άσχετη με τη βάσει του διεθνούς δικαίου αρμοδιότητα της Επιτροπής, και, ως εκ τούτου, παραλείποντας να ελέγξει αν πληρούνταν εν προκειμένω οι προϋποθέσεις βάσει των οποίων μπορεί να αποδειχθεί η συνδρομή του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων, επισημαίνεται ότι οι σκέψεις αυτές εντάσσονται στην ανάλυση του Γενικού Δικαστηρίου, η οποία περιλαμβάνεται στις σκέψεις 163 έως 185 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, σχετικά με την εκτίμηση της σημασίας της επίπτωσης στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων, που συνιστά, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 152 της παρούσας απόφασης, τον πρώτο από τους τρεις λόγους στους οποίους στηρίχθηκε η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 1045 και 1046 της επίδικης απόφασης για να θεμελιώσει τη διαπίστωσή της ότι πληρούνταν εν προκειμένω το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων.
156
Συναφώς, είναι αληθές ότι, στο πλαίσιο αυτό, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, στη σκέψη 167 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι, «[σ]ε περίπτωση συμπεριφοράς [για την οποία η Επιτροπή έκρινε], όπως εν προκειμένω, […] ότι ήταν αρκούντως επιζήμια για τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά ή εντός του ΕΟΧ, τέτοια που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως περιορισμός του ανταγωνισμού “[ως] εκ του αντικειμένου” κατά την έννοια του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, για την εφαρμογή του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων δεν απαιτείται […] η απόδειξη συγκεκριμένων επιπτώσεων όπως προϋποθέτει ο χαρακτηρισμός μιας συμπεριφοράς ως περιορισμού “[ως] εκ του αποτελέσματος” κατά την έννοια των διατάξεων αυτών».
157
Ομοίως, το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε, στη σκέψη 170 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι, όπως είχε επισημάνει η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 917 της επίδικης απόφασης, δεν απαιτείται να ληφθούν υπόψη οι συγκεκριμένες επιπτώσεις της επίδικης συμπεριφοράς εφόσον αποδειχθεί το επιζήμιο για τον ανταγωνισμό αντικείμενο αυτής.
158
Εξ αυτού συνήγαγε, στη σκέψη 171 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι, αν το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι απαιτείται η απόδειξη των συγκεκριμένων επιπτώσεων της επίδικης συμπεριφοράς ακόμη και στην περίπτωση περιορισμού του ανταγωνισμού «ως εκ του αντικειμένου», τούτο θα σήμαινε ότι η αρμοδιότητα της Επιτροπής να διαπιστώσει και να επιβάλει κυρώσεις για παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ εξαρτάται από προϋπόθεση η οποία δεν βρίσκει έρεισμα στο γράμμα των διατάξεων αυτών.
159
Εντούτοις, από τις ανωτέρω σκέψεις 167, 170 και 171 δεν μπορεί να συναχθεί ότι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι ο χαρακτηρισμός της επίμαχης παράβασης ως παράβασης «ως εκ του αντικειμένου» καθιστούσε περιττή κάθε αξιολόγηση της ενδεχόμενης επέλευσης επιπτώσεων, εντός του ΕΟΧ, βάσει της οποίας θα μπορούσε να θεμελιωθεί η αρμοδιότητα της Επιτροπής να εφαρμόσει το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ σε συμπεριφορές που υιοθετήθηκαν εκτός του ΕΟΧ.
160
Πράγματι, από το σύνολο των σκέψεων 163 έως 181 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι, στις βαλλόμενες σκέψεις της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο επιδίωξε απλώς να εξηγήσει ότι το γεγονός ότι, στην αιτιολογική σκέψη 917 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή ανέφερε ότι δεν προέβαινε σε καμία εκτίμηση των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αποτελεσμάτων των εν λόγω αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού πρακτικών δεν σήμαινε ότι η Επιτροπή, λόγω της φύσεως των πρακτικών αυτών, παρέλειψε να εκτιμήσει εάν αυτές είχαν επίπτωση στον ανταγωνισμό εντός της Ένωσης ή του ΕΟΧ δυνάμενη να θεμελιώσει την αρμοδιότητα της Επιτροπής να εφαρμόσει το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων υπό το πρίσμα του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων.
161
Επιπλέον, όπως υποστηρίζουν οι SAS Cargo κ.λπ. και όπως υπενθύμισε, κατ’ ουσίαν, το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 161 και 165 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, από τη νομολογία προκύπτει ότι το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων μπορεί να δικαιολογήσει την εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού της Ένωσης ή του ΕΟΧ βάσει του δημοσίου διεθνούς δικαίου, εφόσον μπορεί να προβλεφθεί ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά θα προκαλούσε άμεσες και ουσιώδεις επιπτώσεις εντός της Ένωσης ή εντός του ΕΟΧ. Συναφώς, για να πληρούται η προϋπόθεση περί προβλεψιμότητας, αρκεί να ληφθούν υπόψη οι πιθανές επιπτώσεις μιας συμπεριφοράς στον ανταγωνισμό. Επιπλέον, αρκεί η επίμαχη συμπεριφορά να «δύναται» να έχει άμεση επίπτωση εντός της Ένωσης ή του ΕΟΧ για να πληρούται η απαίτηση περί αμεσότητας (πρβλ. απόφαση της 6ης Σεπτεμβρίου 2017, Intel κατά Επιτροπής, C‑413/14 P, EU:C:2017:632, σκέψεις 49, 51 και 52).
162
Όπως, όμως, επισήμανε στη σκέψη 182 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έλεγξε αν η επίπτωση στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων πληρούσε τις προϋποθέσεις αυτές στις σκέψεις 183 έως 227 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, δεδομένου ότι οι σκέψεις 183 έως 200 της απόφασης αυτής αφορούν τον προβλέψιμο χαρακτήρα της επίπτωσης αυτής, οι σκέψεις 201 έως 216 της εν λόγω απόφασης αφορούν τον ουσιώδη χαρακτήρα της και οι σκέψεις 217 έως 226 της ίδιας απόφασης αφορούν τον άμεσο χαρακτήρα της.
163
Από τα ανωτέρω στοιχεία προκύπτει ότι οι SAS Cargo κ.λπ. κακώς προσάπτουν, κατ’ ουσίαν, στο Γενικό Δικαστήριο, αφενός, ότι επικαλέστηκε την έννοια του περιορισμού του ανταγωνισμού «ως εκ του αντικειμένου» προκειμένου να αποδείξει ότι πληρούνταν εν προκειμένω το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων και, αφετέρου, ότι παρέλειψε να εξακριβώσει αν είχε αποδειχθεί ότι η επίπτωση στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων ανταποκρινόταν στις προϋποθέσεις βάσει των οποίων μπορούσε να θεωρηθεί ότι πληρούται το κριτήριο αυτό. Κατά συνέπεια, η σχετική επιχειρηματολογία που εκτίθεται στη σκέψη 147 της παρούσας απόφασης είναι αβάσιμη.
164
Κατά δεύτερον, καθόσον οι SAS Cargo κ.λπ. προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν εξέτασε τον «πιθανό» χαρακτήρα της επίπτωσης στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων, επισημαίνεται ότι, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 161 της παρούσας απόφασης, για να πληρούται η προϋπόθεση περί προβλεψιμότητας, αρκεί να ληφθούν υπόψη οι πιθανές επιπτώσεις μιας συμπεριφοράς στον ανταγωνισμό. Ως εκ τούτου, η απαίτηση σχετικά με την πιθανότητα δεν διακρίνεται από την απαίτηση σχετικά με την προβλεψιμότητα. Όπως όμως διαπιστώθηκε στη σκέψη 162 της παρούσας απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε πράγματι, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, τον προβλέψιμο χαρακτήρα της επίπτωσης στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων. Κατά συνέπεια, η επιχειρηματολογία αυτή στηρίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία της νομολογίας εκ μέρους των SAS Cargo κ.λπ.
165
Κατά τρίτον, στο μέτρο που οι SAS Cargo κ.λπ. βάλλουν κατά της σκέψης 179 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, επισημαίνεται ότι, στη σκέψη αυτή, το Γενικό Δικαστήριο παρατήρησε ότι οι διαμεταφορείς αγοράζουν μεν υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων, πλην όμως προβαίνουν στις αγορές αυτές ιδίως υπό την ιδιότητα του μεσάζοντος, προκειμένου να τις ενοποιήσουν σε ένα σύνολο υπηρεσιών με αντικείμενο, εξ ορισμού, την οργάνωση της ολοκληρωμένης μεταφοράς εμπορευμάτων προς το έδαφος του ΕΟΧ επ’ ονόματι αποστολέων. Προσέθεσε δε ότι από την αιτιολογική σκέψη 70 της επίδικης απόφασης προκύπτει ότι οι τελευταίοι μπορούν, μεταξύ άλλων, να είναι οι αγοραστές ή οι κύριοι των μεταφερομένων εμπορευμάτων και ότι, επομένως, είναι τουλάχιστον πιθανό να είναι εγκατεστημένοι εντός του ΕΟΧ.
166
Επομένως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η εν λόγω σκέψη 179 περιέχει μόνον εκτιμήσεις πραγματικών περιστατικών, οι οποίες, ελλείψει ισχυρισμού περί παραμορφώσεως, δεν υπόκεινται στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 72 της παρούσας απόφασης. Επομένως, η επιχειρηματολογία με την οποία οι SAS Cargo κ.λπ. επιχειρούν να αποδείξουν την πλάνη την οποία φέρεται να ενέχει η εν λόγω σκέψη 179 είναι απαράδεκτη.
167
Εξάλλου, καθόσον οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν επίσης ότι η ίδια σκέψη 179 συνεπάγεται παράβαση, εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου, της υποχρέωσης αιτιολογήσεως που υπέχει, επισημαίνεται ότι, στη σκέψη 178 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε, μεταξύ άλλων, ότι από τις αιτιολογικές σκέψεις 14, 17 και 70 της επίδικης απόφασης καθώς και από τις απαντήσεις των διαδίκων στα μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας που το ίδιο είχε λάβει προέκυπτε ότι οι αερομεταφορείς πωλούν αποκλειστικώς ή σχεδόν αποκλειστικώς τις υπηρεσίες τους αερομεταφοράς εμπορευμάτων σε διαμεταφορείς και ότι, όσον αφορά τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων, το σύνολο σχεδόν των πωλήσεων αυτών πραγματοποιούνταν στο σημείο αναχώρησης των επίμαχων δρομολογίων, εκτός του ΕΟΧ, όπου είναι εγκατεστημένοι οι διαμεταφορείς. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι από το δικόγραφο της προσφυγής των SAS Cargo κ.λπ. προέκυπτε ότι, από την 1η Μαΐου 2004 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006, οι νυν αναιρεσείουσες είχαν πραγματοποιήσει αμελητέο μόνο ποσοστό των πωλήσεών τους σχετικά με υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων σε πελάτες εγκατεστημένους εντός του ΕΟΧ. Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών καθώς και της νομολογίας που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 84 και 85 της παρούσας απόφασης, δεν μπορεί να γίνει δεκτός ο ισχυρισμός των SAS Cargo κ.λπ. ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη τα στοιχεία που του είχαν υποβάλει και παρέβη την υποχρέωσή του να αιτιολογήσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.
168
Επιπλέον, στο μέτρο που, με την αιτίαση αυτή, οι SAS Cargo κ.λπ. αμφισβητούν την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εκτίμηση των στοιχείων αυτών, υπενθυμίζεται ότι η υποχρέωση αιτιολογήσεως αποτελεί ουσιώδη τύπο που πρέπει να διακρίνεται από το ζήτημα του βασίμου της αιτιολογίας, δεδομένου ότι αυτό αφορά την ουσιαστική νομιμότητα της επίδικης πράξεως [αποφάσεις της 2ας Απριλίου 1998, Επιτροπή κατά Sytraval και Brink’s France, C‑367/95 P, EU:C:1998:154, σκέψη 67, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, UPL Europe και Indofil Industries (Netherlands) κατά Επιτροπής, C‑262/23 P, EU:C:2024:862, σκέψη 134 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία]. Επομένως, αμφισβητούν, εκ νέου και απαραδέκτως, τις εκτιμήσεις πραγματικών περιστατικών στις οποίες προέβη το Γενικό Δικαστήριο με την εν λόγω σκέψη 179 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, χωρίς ωστόσο να του προσάπτουν την παραμικρή παραμόρφωση.
169
Το ίδιο ισχύει και για τον ισχυρισμό περί παραβιάσεως του τεκμηρίου αθωότητας. Πράγματι, υπό το πρόσχημα της αιτίασης ότι το Γενικό Δικαστήριο παραβίασε την αρχή αυτή, οι SAS Cargo κ.λπ. επιδιώκουν, στην πραγματικότητα, να επιτύχουν νέα εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων σχετικά με τον ουσιώδη χαρακτήρα της επίπτωσης στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων, χωρίς να επικαλούνται παραμόρφωση των εν λόγω πραγματικών περιστατικών και αποδεικτικών στοιχείων. Επομένως, και ο ισχυρισμός αυτός είναι απαράδεκτος, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 72 της παρούσας απόφασης.
170
Κατά τέταρτον, από το σύνολο των σκέψεων 217 έως 226 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι, στην εν λόγω σκέψη 226, το Γενικό Δικαστήριο περιορίστηκε να εκθέσει τους λόγους για τους οποίους έκρινε εσφαλμένη τη δεύτερη παραδοχή επί της οποίας οι SAS Cargo κ.λπ. στήριζαν το επιχείρημα που προέβαλαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, προκειμένου να αποδείξουν ότι η επίπτωση στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων δεν είχε τον απαιτούμενο άμεσο χαρακτήρα και κατά το οποίο, για να επηρεαστούν οι «καταναλωτές εντός του ΕΟΧ», το πρόσθετο αυτό κόστος έπρεπε να διέλθει «μεγάλη αλυσίδα μεσαζόντων» στους οποίους συγκαταλέγονται οι αποστολείς, οι διαμεταφορείς και οι εισαγωγείς. Συγκεκριμένα, στην εν λόγω σκέψη 226, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι η δεύτερη αυτή παραδοχή ήταν ότι, ακόμη και αν η αναφορά στους «καταναλωτές εντός του ΕΟΧ», η οποία περιέχεται στην αιτιολογική σκέψη 1045 της επίδικης απόφασης, περιλαμβάνει μόνον τους τελικούς καταναλωτές, οι τελικοί καταναλωτές θα μπορούσαν να αποκτήσουν τα εισαγόμενα εμπορεύματα μόνο μετά τη μεσολάβηση «μεγάλης αλυσίδας μεσαζόντων». Συναφώς, έκρινε ότι οι τελικοί καταναλωτές ενδέχεται επίσης να αγοράζουν τα εμπορεύματα αυτά απευθείας από τον αποστολέα.
171
Από τα ανωτέρω στοιχεία προκύπτει ότι, υπό το πρόσχημα ισχυρισμού περί νομικών σφαλμάτων, οι SAS Cargo κ.λπ. επιδιώκουν, στην πραγματικότητα, να επιτύχουν την εκ μέρους του Δικαστηρίου νέα εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων, πράγμα το οποίο εκφεύγει του αναιρετικού ελέγχου του, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 72 της παρούσας απόφασης.
172
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι το πρώτο σκέλος του τρίτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτο και εν μέρει αβάσιμο.
Επί του δευτέρου σκέλους, σχετικά με αντικατάσταση αιτιολογίας
– Επιχειρηματολογία των διαδίκων
173
Οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι, στις σκέψεις 173, 179 έως 181, 185 έως 188, 191, 193, 195, 198, 199, 204, 205, 208 έως 210, 220, 224 έως 226 και 233 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο υποκαθιστώντας με τη δική του συλλογιστική εκείνη της Επιτροπής. Κατά τη νομολογία του δικαστή της Ένωσης, το Γενικό Δικαστήριο δεν επιτρέπεται ούτε να καλύπτει κενά στην αιτιολογία απόφασης της Επιτροπής, ούτε να παραμορφώνει το περιεχόμενο της απόφασης αυτής, ούτε να λαμβάνει υπόψη ή να προσθέτει νέα πραγματικά περιστατικά σε σχέση με εκείνα που περιλαμβάνονται στην εν λόγω απόφαση.
174
Πάντως, πρώτον, η επίπτωση στους αποστολείς δεν περιλαμβάνεται στην επίδικη απόφαση, η οποία, επομένως, παραμορφώθηκε στις σκέψεις 173, 179 έως 181, 225 και 226 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, εν μέρει με την προσκόμιση νέων πραγματικών περιστατικών. Ειδικότερα, στην εν λόγω σκέψη 173, η αιτιολογική σκέψη 1045 της επίδικης απόφασης παρουσιάζεται ως σχετική με την επίπτωση στους αποστολείς και μόνον, ενώ αφορά σαφώς την επίπτωση στα εμπορεύματα. Επιπλέον, προκειμένου να καλυφθούν τα κενά της επίδικης απόφασης, η εν λόγω σκέψη 173 περιέχει ένα νέο πραγματικό περιστατικό, ήτοι το ότι είναι τουλάχιστον πιθανό οι αποστολείς να είναι εγκατεστημένοι εντός του ΕΟΧ. Το νέο αυτό πραγματικό περιστατικό παρέσχε στο Γενικό Δικαστήριο τη δυνατότητα να παραλείψει ένα στάδιο στην αλυσίδα των μεσαζόντων μεταξύ των επιναύλων και των καταναλωτών εντός του ΕΟΧ, καθιστώντας του εφικτό να διαπιστώσει, στις σκέψεις 180 και 181 της απόφασης αυτής, ότι οι διαμεταφορείς μετακύλιαν απευθείας το πρόσθετο κόστος σε οντότητα εγκατεστημένη εντός του ΕΟΧ. Επιπλέον, το εν λόγω νέο πραγματικό περιστατικό χρησιμοποιήθηκε στις σκέψεις 198 και 225 της εν λόγω απόφασης για να αποδειχθεί ότι πληρούνταν οι προϋποθέσεις προβλεψιμότητας και αμεσότητας.
175
Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο εισήγαγε, στη σκέψη 226 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ένα νέο πραγματικό περιστατικό σχετικά με την επίπτωση στα εμπορεύματα, ήτοι ότι οι τελικοί καταναλωτές ενδέχεται επίσης, κατά τη γνώμη του, να αγοράζουν τα εμπορεύματα απευθείας από αποστολέα. Πρόκειται για τη μόνη βάση που του παρέσχε τη δυνατότητα να απορρίψει το επιχείρημα των SAS Cargo κ.λπ. ότι η επίπτωση στα εμπορεύματα δεν ήταν άμεση, τούτο δε παρά το γεγονός ότι το Γενικό Δικαστήριο ουδέποτε κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή είχε αποδείξει την αμεσότητα αυτή. Εξάλλου, ο ορισμός της επίπτωσης στα εμπορεύματα στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση είναι διαφορετικός από εκείνον που έγινε δεκτός με την επίδικη απόφαση, πράγμα που συνιστά νέα αντικατάσταση αιτιολογίας.
176
Τρίτον, το Γενικό Δικαστήριο κακώς κάλυψε, στις σκέψεις 185 έως 187, 193, 196, 204, 205, 209 και 210 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, τα κενά της συλλογιστικής της Επιτροπής συνδυάζοντας αποδεικτικά στοιχεία αντλούμενα από αιτιολογικές σκέψεις μη περιλαμβανόμενες στο τμήμα της επίδικης απόφασης σχετικά με τις ουσιαστικές επιπτώσεις, προκειμένου να αναπτύξει νέα συλλογιστική. Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο δεν προέβη καν σε κριτική εξέταση των εν λόγω αποδεικτικών στοιχείων, όπως προκύπτει από τη σκέψη 209 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η οποία μνημονεύει την αιτιολογική σκέψη 1031 της επίδικης απόφασης, ενώ η διαπίστωση που περιλαμβάνεται σε αυτήν στηρίζεται σε αλυσιτελές αποδεικτικό στοιχείο.
177
Τέταρτον, στη σκέψη 208 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε σε αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με τον ουσιώδη χαρακτήρα της επίπτωσης που ανέλυσε, τα οποία δεν περιλαμβάνονταν στην επίδικη απόφαση. Το Γενικό Δικαστήριο, όμως, δεν μπορεί να στηριχθεί σε λόγο που δεν περιλαμβάνεται στην επίδικη απόφαση, ακόμη και αν τα αποδεικτικά στοιχεία στα οποία στηρίζεται ο λόγος αυτός περιλαμβάνονται στο δικόγραφο της προσφυγής ή στα παραρτήματά του.
178
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το σκέλος αυτό είναι εν μέρει απαράδεκτο και εν μέρει αβάσιμο.
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
179
Από τη νομολογία προκύπτει ότι, ομολογουμένως, η έκταση του κατ’ άρθρο 263 ΣΛΕΕ ελέγχου νομιμότητας καλύπτει όλα τα στοιχεία των αποφάσεων της Επιτροπής οι οποίες αφορούν τις διαδικασίες εφαρμογής των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ, τον εμπεριστατωμένο έλεγχο των οποίων διασφαλίζει το Γενικό Δικαστήριο, τόσο από νομικής όσο και από πραγματικής απόψεως, υπό το πρίσμα των λόγων που προβάλλει ο προσφεύγων και λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των στοιχείων που αυτός υποβάλλει στην κρίση του. Πάντως, στο πλαίσιο του ελέγχου αυτού, τα δικαιοδοτικά όργανα της Ένωσης δεν μπορούν, εν πάση περιπτώσει, να υποκαταστήσουν με τη δική τους αιτιολογία αυτήν του εκδόντος την επίμαχη πράξη (απόφαση της 4ης Ιουλίου 2024, Westfälische Drahtindustrie και Pampus Industriebeteiligungen κατά Επιτροπής, C‑70/23 P, EU:C:2024:580, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
180
Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορεί να συμπληρώσει, με το δικό του σκεπτικό, κενό στην αιτιολόγηση της προσβαλλόμενης πράξης, κατά τρόπον ώστε η εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εξέταση να μη συναρτάται με καμία από τις εκτιμήσεις που περιέχονται στην τελευταία αυτή πράξη (απόφαση της 18ης Ιουλίου 2013, UEFA κατά Επιτροπής, C‑201/11 P, EU:C:2013:519, σκέψη 65 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
181
Εντούτοις, όταν το Γενικό Δικαστήριο περιορίζεται να απαντήσει στην επιχειρηματολογία που προβλήθηκε ενώπιόν του και να διευκρινίσει κατ’ αυτόν τον τρόπο την αιτιολογία της προσβαλλόμενης πράξης, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υποκαθιστά με τη δική του αιτιολογία εκείνη του εκδόντος την πράξη αυτή (πρβλ. αποφάσεις της 12ης Ιουνίου 2014, Deltafina κατά Επιτροπής, C‑578/11 P, EU:C:2014:1742, σκέψη 56, και της 23ης Νοεμβρίου 2023, Ryanair κατά Επιτροπής, C‑209/21 P, EU:C:2023:905, σκέψη 49).
182
Εν προκειμένω, κατά πρώτον, επισημαίνεται ότι η επιχειρηματολογία που εκτίθεται στη σκέψη 174 της παρούσας απόφασης στηρίζεται, τουλάχιστον εν μέρει, στην παραδοχή ότι το Γενικό Δικαστήριο προσδιόρισε, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, δύο διακριτές επιπτώσεις προκειμένου να εξακριβώσει αν η Επιτροπή είχε αποδείξει επαρκώς, με την επίδικη απόφαση, ότι πληρούνταν το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων, μεταξύ των οποίων μια προβαλλόμενη «επίπτωση στους αποστολείς», η οποία φέρεται να μην περιλαμβάνεται στην επίδικη απόφαση. Από το σκεπτικό όμως που εκτίθεται στις σκέψεις 152 και 153 της παρούσας απόφασης προκύπτει ότι η παραδοχή αυτή είναι εσφαλμένη. Ως εκ τούτου, στο μέτρο που η επιχειρηματολογία αυτή στηρίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, είναι αβάσιμη.
183
Κατά τα λοιπά, παρατηρείται ότι, στη σκέψη 173 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι, στην αιτιολογική σκέψη 1045 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι η ενιαία και διαρκής παράβαση, στο μέτρο που αφορούσε τα εισερχόμενα δρομολόγια, μπορούσε να αυξήσει το ποσό των επιναύλων και, συνεπώς, τη συνολική τιμή των υπηρεσιών αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων και ότι οι διαμεταφορείς μετακύλισαν το πρόσθετο αυτό κόστος στους εγκατεστημένους εντός του ΕΟΧ αποστολείς, οι οποίοι έπρεπε να καταβάλουν για τα εμπορεύματα που είχαν αγοράσει υψηλότερη τιμή από εκείνη που θα είχε τιμολογηθεί αν δεν υφίστατο η εν λόγω παράβαση.
184
Στην εν λόγω αιτιολογική σκέψη 1045, η Επιτροπή επισήμανε πράγματι ότι οι αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού πρακτικές στις τρίτες χώρες όσον αφορά την αερομεταφορά εμπορευμάτων προς την Ένωση και τον ΕΟΧ μπορούν να έχουν άμεσες, ουσιώδεις και προβλέψιμες επιπτώσεις εντός της Ένωσης και του ΕΟΧ, δεδομένου ότι το αυξημένο κόστος της αεροπορικής μεταφοράς προς τον ΕΟΧ και, επομένως, οι υψηλότερες τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων, ως εκ της φύσεώς τους, μπορούν να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στους καταναλωτές εντός του ΕΟΧ. Επιπλέον, από τις σκέψεις 178 έως 180 και 196 της απόφασης αυτής, οι οποίες παραπέμπουν, μεταξύ άλλων, στις αιτιολογικές σκέψεις 14, 17, 70 και 1031 της επίδικης απόφασης, προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε βάσει στοιχείων περιλαμβανόμενων στην απόφαση αυτή τον ρόλο των αποστολέων στον καθορισμό της τελικής τιμής των εμπορευμάτων εντός του ΕΟΧ, ο οποίος μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 1045 της επίδικης απόφασης.
185
Κατά δεύτερον, όσον αφορά τον ισχυρισμό περί αντικαταστάσεως αιτιολογίας που αφορά τη σκέψη 226 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ο ισχυρισμός αυτός στηρίζεται σε μια προβαλλόμενη «επίπτωση στα εμπορεύματα» την οποία φέρεται να έλαβε υπόψη το Γενικό Δικαστήριο. Από τις σκέψεις 152 και 153 της παρούσας απόφασης προκύπτει όμως ότι, όπως και η προβαλλόμενη «επίπτωση στους αποστολείς», η παραδοχή αυτή δεν βρίσκει έρεισμα στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.
186
Κατά τρίτον, καθόσον οι SAS Cargo κ.λπ. προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο ότι, στις σκέψεις 185 έως 187, 193, 196, 204, 205, 209 και 210 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, συνεκτίμησε στοιχεία αντλούμενα από αιτιολογικές σκέψεις μη περιλαμβανόμενες το τμήμα της επίδικης απόφασης σχετικά με τη βάσει του διεθνούς δικαίου αρμοδιότητα της Επιτροπής, επισημαίνεται ότι το γεγονός ότι τα στοιχεία που επισημαίνονται στις σκέψεις αυτές δεν προβλήθηκαν ρητώς από την Επιτροπή στο τμήμα της απόφασης αυτής που αφορά τη θεμελίωση της εδαφικής αρμοδιότητάς της δεν είναι ικανό να αποδείξει την ύπαρξη παράνομης αντικατάστασης αιτιολογίας, αφενός, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 180 της παρούσας απόφασης, η οποία απαιτεί απλώς και μόνον η εξέταση του Γενικού Δικαστηρίου να συναρτάται με τις εκτιμήσεις οι οποίες περιέχονται στην πράξη που υπόκειται στον έλεγχό του, και, αφετέρου, δεδομένου ότι, όπως προκύπτει από τις εν λόγω σκέψεις της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η πρώτη περίοδος της αιτιολογικής σκέψης 1045 της επίδικης απόφασης περιείχε, έστω και συνοπτικώς, τα στοιχεία βάσει των οποίων το Γενικό Δικαστήριο μπόρεσε να εξακριβώσει ότι η Επιτροπή είχε δικαιολογήσει την εξωεδαφική αρμοδιότητά της υπό το πρίσμα του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων. Πράγματι, τα στοιχεία αυτά, σε συνδυασμό με τις λοιπές αιτιολογικές σκέψεις της απόφασης αυτής, που μνημονεύονται στις ίδιες σκέψεις της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, κατέστησαν εφικτό στο Γενικό Δικαστήριο να εξακριβώσει ότι η Επιτροπή είχε αποδείξει την ύπαρξη τέτοιων επιπτώσεων.
187
Εκτός αυτού, καθόσον οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν προέβη σε κριτική εξέταση των εν λόγω αποδεικτικών στοιχείων, επιδιώκουν να επιτύχουν την εκ μέρους του Δικαστηρίου νέα εκτίμησή τους, χωρίς ωστόσο να επικαλούνται την παραμικρή παραμόρφωση. Επομένως, και η επιχειρηματολογία αυτή είναι απαράδεκτη, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 72 της παρούσας απόφασης.
188
Κατά τέταρτον, όσον αφορά τις επικρίσεις κατά της σκέψης 208 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, αρκεί η επισήμανση ότι, όπως αναφέρεται στη σκέψη 207 της απόφασης αυτής, η εν λόγω σκέψη 208, η οποία εξάλλου περιέχει μόνον πραγματικές διαπιστώσεις, παρατίθεται επαλλήλως. Κατά συνέπεια, η αιτίαση που αφορά την ως άνω σκέψη 208 πρέπει, εν πάση περιπτώσει, να απορριφθεί ως αλυσιτελής, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 80 της παρούσας απόφασης.
189
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι το δεύτερο σκέλος του τρίτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτο, εν μέρει αλυσιτελές και εν μέρει αβάσιμο.
Επί του τρίτου σκέλους, το οποίο αντλείται από παράνομη αντιστροφή του βάρους αποδείξεως
– Επιχειρηματολογία των διαδίκων
190
Οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι, στις σκέψεις 180, 181, 188 έως 190, 194 έως 199 και 221 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο αντέστρεψε παρανόμως το βάρος αποδείξεως καθόσον απαίτησε από τις SAS Cargo κ.λπ. να αντικρούσουν την ύπαρξη ουσιαστικών επιπτώσεων, χωρίς να εξετάσει κατ’ αρχάς αν η Επιτροπή είχε αποδείξει τέτοιες επιπτώσεις με την επίδικη απόφαση. Το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων εφαρμόζεται μόνο σε επιπτώσεις οι οποίες είναι πιθανές. Πλην όμως, η αιτιολογική σκέψη 1045 της επίδικης απόφασης δεν παρέχει καμία απόδειξη για την ύπαρξη επιπτώσεων και στηρίζεται σε ατεκμηρίωτους ισχυρισμούς. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο, κατ’ αρχάς, στις σκέψεις 180 και 181 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, κρίνοντας ικανοποιητικές τις υποθέσεις αυτές, εν συνεχεία, στις σκέψεις 188 έως 191 της εν λόγω απόφασης, προσάπτοντας στις SAS Cargo κ.λπ. ότι δεν αντέκρουσαν την ύπαρξη επίπτωσης, ενώ δεν είχε ελέγξει αν η Επιτροπή είχε προσκομίσει αρκούντως σημαντικές αποδείξεις για την ίδια επίπτωση, και, τέλος, στις σκέψεις 180, 196, 197, 199 και 219 της ίδιας απόφασης, παραδεχόμενο ότι η Επιτροπή περιορίζεται να υποθέσει ότι υφίσταται μετακύλιση των επιναύλων, απαιτώντας συγχρόνως από τις SAS Cargo κ.λπ., στις σκέψεις 194 και 221 της απόφασης αυτής, να αντικρούσουν την υπόθεση αυτή. Όμως, ουδέποτε μπορεί να θεωρηθεί κατά τεκμήριο ότι υφίσταται μετακύλιση του κόστους. Επιπλέον, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Επιτροπή, το υπό κρίση σκέλος είναι παραδεκτό, καθόσον προσδιορίζει νομικά σφάλματα στα οποία φέρεται να υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο.
191
Η Επιτροπή αντιτείνει ότι οι SAS Cargo κ.λπ. περιορίζονται στην αμφισβήτηση των πραγματικών εκτιμήσεων που περιλαμβάνονται στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση. Εν πάση περιπτώσει, το σκέλος αυτό είναι αβάσιμο.
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
192
Στο μέτρο που το υπό κρίση σκέλος στηρίζεται στη γενική παραδοχή ότι το Γενικό Δικαστήριο απαίτησε από τις SAS Cargo κ.λπ. να αντικρούσουν την ύπαρξη ουσιαστικών επιπτώσεων, χωρίς προηγουμένως να επιχειρήσει να εξακριβώσει αν η Επιτροπή είχε αποδείξει την ύπαρξη τέτοιων επιπτώσεων στην επίδικη απόφαση, υπενθυμίζεται, αφενός, ότι, στις σκέψεις 183 έως 227 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε αν η Επιτροπή είχε αποδείξει επαρκώς ότι η επίπτωση στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων –η οποία, όπως διαπιστώθηκε στη σκέψη 152 της παρούσας απόφασης, συνιστούσε τον πρώτο εκ των τριών λόγων στους οποίους στηρίχθηκε η Επιτροπή, στις αιτιολογικές σκέψεις 1045 και 1046 της επίδικης απόφασης, για να θεμελιώσει την αρμοδιότητά της να διαπιστώσει παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ όσον αφορά τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων και να επιβάλει τις σχετικές κυρώσεις– ανταποκρινόταν στις απαιτούμενες προϋποθέσεις του προβλέψιμου, του ουσιώδους και του άμεσου χαρακτήρα προκειμένου να μπορέσει να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι πληρούνταν το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων.
193
Αφετέρου, από την ανάλυση του δευτέρου σκέλους του υπό κρίση λόγου αναιρέσεως προκύπτει ότι ματαίως οι SAS Cargo κ.λπ. υποστήριξαν επί του ζητήματος αυτού ότι, στις ως άνω σκέψεις της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο υποκατέστησε με τη δική του αιτιολογία εκείνην που παρέθεσε η Επιτροπή στην επίδικη απόφαση, προκειμένου να δικαιολογήσει την αρμοδιότητά της να διαπιστώσει παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για ΕΟΧ και να επιβάλει τις σχετικές κυρώσεις όσον αφορά τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων.
194
Επομένως, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος ο γενικός ισχυρισμός των SAS Cargo κ.λπ. ότι το Γενικό Δικαστήριο αντέστρεψε παρανόμως το βάρος αποδείξεως, αρκούμενο σε υποθέσεις ή τεκμήρια και απαιτώντας από τις SAS Cargo κ.λπ. να αντικρούσουν την ύπαρξη ουσιαστικών επιπτώσεων, χωρίς πρώτα να εξετάσει αν η Επιτροπή τις είχε αποδείξει με την επίδικη απόφαση.
195
Κατά τα λοιπά, στο μέτρο που, με το υπό κρίση σκέλος, οι SAS Cargo κ.λπ. προβάλλουν, κατά πρώτον, παράνομη αντιστροφή του βάρους αποδείξεως στις σκέψεις 180, 181, 191, 196, 197, 199 και 219 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, αρκεί η διαπίστωση ότι, στις σκέψεις αυτές, το Γενικό Δικαστήριο περιορίστηκε στη διατύπωση διαπιστώσεων περί τα πραγματικά περιστατικά, χωρίς να επιρρίψει το βάρος αποδείξεως οποιουδήποτε στοιχείου στις SAS Cargo κ.λπ. Επομένως, ο ισχυρισμός αυτός δεν βρίσκει έρεισμα στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.
196
Κατά δεύτερον, όσον αφορά τις σκέψεις 188 έως 190 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, διαπιστώνεται ότι, βεβαίως, στη σκέψη 189 της απόφασης αυτής, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι οι SAS Cargo κ.λπ. δεν απέδειξαν ότι το φαινόμενο των συγκοινωνούντων δοχείων ήταν πιθανό να συμβεί σε τέτοιον βαθμό ώστε να είναι αδύνατον να προβλεφθεί η επίπτωση στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων. Εντούτοις, της διαπίστωσης αυτής προηγείται, στις σκέψεις 187 και 188 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ανάλυση κατόπιν της οποίας το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε ότι οι εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς μπορούσαν να προβλέψουν ότι ο οριζόντιος καθορισμός του επίναυλου καυσίμων και του επίναυλου ασφαλείας καθώς και η άρνηση καταβολής προμήθειας θα συνεπάγονταν αύξηση της συνολικής τιμής των υπηρεσιών αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων.
197
Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο, μόνον αφού διαπίστωσε ότι η Επιτροπή είχε αποδείξει επαρκώς με την επίδικη απόφαση τον προβλέψιμο χαρακτήρα μιας τέτοιας αύξησης, εξέτασε αν οι SAS Cargo κ.λπ. είχαν προσκομίσει στοιχεία ικανά να ανατρέψουν τη διαπίστωση αυτή. Δεδομένου ότι οι SAS Cargo κ.λπ. προέβαλαν, συναφώς, την ύπαρξη «φαινομένου συγκοινωνούντων δοχείων», το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε, στη σκέψη 190 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι αυτές αρκούνταν σε μια αόριστη παραπομπή στην «οικονομική θεωρία» και σε μια αναφορά στην προφορική δήλωση πραγματογνώμονα κατά την ακρόαση ενώπιον της Επιτροπής, η οποία δεν συνοδευόταν ούτε από τη μελέτη ούτε από τα στοιχεία επί των οποίων βασιζόταν ενώ στηριζόταν σε μεθοδολογία μη συνάδουσα με το περιεχόμενο της ενιαίας και διαρκούς παράβασης, όπως αυτό προσδιορίστηκε στην επίδικη απόφαση, για τους λόγους που εξέθεσε λεπτομερώς στην εν λόγω σκέψη. Επισήμανε επίσης, κατ’ ουσίαν, ότι η δήλωση αυτή αφορούσε άλλους αερομεταφορείς, των οποίων οι μέθοδοι τιμολόγησης ήταν πιο ευέλικτες από εκείνες τις οποίες ανέφεραν ότι χρησιμοποιούσαν οι SAS Cargo κ.λπ.
198
Πάντως, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, στην Επιτροπή απόκειται να επικαλεστεί τα αποδεικτικά στοιχεία που είναι ικανά να αποδείξουν επαρκώς κατά νόμον τη συνδρομή των πραγματικών περιστατικών που στοιχειοθετούν την παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού. Αντιθέτως, απόκειται στην επιχείρηση που προβάλλει αμυντικό ισχυρισμό κατά της διαπιστώσεως μιας τέτοιας παραβάσεως να αποδείξει ότι ο αμυντικός αυτός ισχυρισμός πρέπει να γίνει δεκτός. Ωστόσο, έστω και αν το βάρος αποδείξεως το φέρει, σύμφωνα με τις αρχές αυτές, είτε η Επιτροπή είτε η ενδιαφερόμενη επιχείρηση, τα πραγματικά στοιχεία τα οποία επικαλείται η μία πλευρά μπορεί να είναι ικανά να υποχρεώσουν την άλλη πλευρά να παράσχει μια εξήγηση ή αιτιολογία, ελλείψει της οποίας θα μπορεί να γίνει δεκτό ότι τηρήθηκαν οι κανόνες περί του βάρους απόδειξης (πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, Royal Antwerp Football Club, C‑680/21, EU:C:2023:1010, σκέψη 120 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
199
Στηριζόμενη στους γενικούς κανόνες διεξαγωγής των αποδείξεων, η νομολογία αυτή μπορεί να εφαρμοστεί στην περίπτωση κατά την οποία η Επιτροπή οφείλει να θεμελιώσει την εδαφική αρμοδιότητά της όσον αφορά συμπεριφορές που ανάγονται εκτός του εδάφους της Ένωσης ή του ΕΟΧ.
200
Επομένως, δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο είχε προηγουμένως διαπιστώσει ότι η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς τις περιστάσεις που το ίδιο είχε επισημάνει στις σκέψεις 187 και 188 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι, με τη διαπίστωση στην οποία κατέληξε με τις σκέψεις 189 και 190 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο αντέστρεψε παρανόμως το βάρος αποδείξεως. Επομένως, η αιτίαση που βάλλει κατά της εν λόγω σκέψης 189 είναι αβάσιμη.
201
Κατά τρίτον, στο μέτρο που οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι, στις σκέψεις 194 και 221 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο αντέστρεψε παρανόμως το βάρος αποδείξεως καθόσον απαίτησε από αυτές να αντικρούσουν την ύπαρξη μετακύλισης των επιναύλων σε μεταγενέστερο στάδιο, μολονότι η περίσταση αυτή δεν είχε αποδειχθεί από την Επιτροπή, επισημαίνεται ότι, βεβαίως, στην εν λόγω σκέψη 194, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι οι SAS Cargo κ.λπ. δεν προσκόμισαν κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει ότι οι περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως καθιστούσαν δύσκολη τη μετακύλιση στους αποστολείς, σε μεταγενέστερο στάδιο, του πρόσθετου κόστους το οποίο προέκυπτε από την ενιαία και διαρκή παράβαση όσον αφορά τα εισερχόμενα δρομολόγια. Ομοίως, στην εν λόγω σκέψη 221, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι οι SAS Cargo κ.λπ. δεν αποδείκνυαν, ούτε καν ισχυρίζονταν, ότι οι προβλέψιμες επιπτώσεις του πρόσθετου κόστους στους εγκατεστημένους εντός του ΕΟΧ αποστολείς οφείλονταν σε υπαιτιότητα ή ότι δεν σχετίζονταν με την κανονική λειτουργία της αγοράς.
202
Εντούτοις, αφενός, της εν λόγω σκέψης 194, σχετικά με την προϋπόθεση της προβλεψιμότητας, προηγείται, στη σκέψη 193 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η διαπίστωση ότι από τις αιτιολογικές σκέψεις 14 και 70 της επίδικης απόφασης προκύπτει ότι η τιμή των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων αποτελεί για τους διαμεταφορείς έναν συντελεστή κόστους και ότι πρόκειται για κυμαινόμενο κόστος, του οποίου η αύξηση έχει, κατ’ αρχήν, ως αποτέλεσμα την αύξηση του οριακού κόστους με βάση το οποίο οι διαμεταφορείς καθορίζουν τις δικές τους τιμές.
203
Αφετέρου, πριν από τη σκέψη 221, στις σκέψεις 217, 218 και 220 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, υπενθυμίζονται οι αρχές που διέπουν, κατά το Γενικό Δικαστήριο, την εκτίμηση της προϋπόθεσης της αμεσότητας που απαιτείται για να διαπιστωθεί ότι πληρούται το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων σε συγκεκριμένη περίπτωση. Της ίδιας σκέψης προηγείται επίσης, στη σκέψη 219 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η διαπίστωση ότι, εν προκειμένω, η παρέμβαση των διαμεταφορέων, οι οποίοι αναμενόταν ότι, με πλήρη αυτονομία, θα προέβαιναν σε μετακύλιση του προσθέτου κόστους που όφειλαν να καταβάλουν –έστω και αν μπορούσε να έχει συμβάλει στην επέλευση της επίπτωσης στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων–, δεν ήταν αντιθέτως ικανή αφ’ εαυτής να διασπάσει την αιτιώδη αλληλουχία μεταξύ της επίδικης συμπεριφοράς και της επίπτωσης αυτής και, ως εκ τούτου, να της στερήσει τον άμεσο χαρακτήρα της. Επιπλέον, πρέπει να υπομνησθεί ότι, στις σκέψεις 192 έως 195 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, ιδίως υπό το πρίσμα των στοιχείων που περιέχονται στις αιτιολογικές σκέψεις 14 και 70 της επίδικης απόφασης, ότι η μετακύλιση αυτή από τους διαμεταφορείς είχε αποδειχθεί.
204
Επομένως, μόνον αφού προηγουμένως διαπίστωσε, κατ’ ουσίαν, ότι η Επιτροπή είχε αποδείξει επαρκώς την εν λόγω μετακύλιση, κατέληξε το Γενικό Δικαστήριο εν συνεχεία στο συμπέρασμα ότι οι SAS Cargo κ.λπ. δεν είχαν προσκομίσει στοιχεία ικανά να την αντικρούσουν, είτε στο πλαίσιο της εκτίμησής του σχετικά με τον αντίκτυπο της εν λόγω μετακύλισης στον προβλέψιμο χαρακτήρα της επίπτωσης στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων είτε στο πλαίσιο της εκτίμησης του άμεσου χαρακτήρα της επίπτωσης αυτής.
205
Επομένως, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 198 της παρούσας απόφασης, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ούτε ότι, στις εν λόγω σκέψεις 194 και 221, το Γενικό Δικαστήριο αντέστρεψε παρανόμως το βάρος αποδείξεως.
206
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι το τρίτο σκέλος του τρίτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
Επί του τετάρτου σκέλους, σχετικά με τον άμεσο χαρακτήρα της επίπτωσης στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων
– Επιχειρηματολογία των διαδίκων
207
Οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι, στη σκέψη 222 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εφάρμοσε εσφαλμένο κριτήριο προκειμένου να βεβαιωθεί για τον άμεσο χαρακτήρα της επίπτωσης που εξέτασε, παραλείποντας να εξακριβώσει αν υφίστατο αρκούντως άμεση αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της ζημιογόνου συμπεριφοράς και της προβαλλόμενης ζημίας, όπως επιτάσσει, μεταξύ άλλων, η σκέψη 53 της απόφασης της 18ης Μαρτίου 2010, Trubowest Handel και Makarov κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (C‑419/08 P, EU:C:2010:147). Στις σκέψεις 219 και 221 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε απλώς ότι η επίπτωση ήταν άμεση διότι μπορούσε να προβλεφθεί. Η προϋπόθεση όμως περί προβλεψιμότητας αποτελεί ειδική προϋπόθεση που πρέπει να πληρούται στο πλαίσιο της εφαρμογής του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων και είναι διακριτή από την προϋπόθεση περί αμεσότητας.
208
Επιπλέον, η σκέψη 220 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ενέχει παράνομη αντιστροφή του βάρους αποδείξεως, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο υπαινίσσεται ότι η παρέμβαση ενός τρίτου διακόπτει την αιτιώδη αλληλουχία μόνον αν η παρέμβαση αυτή οφείλεται σε υπαιτιότητα ή δεν σχετίζεται με την κανονική λειτουργία της αγοράς, πράγμα που μεταθέτει στις SAS Cargo κ.λπ. το βάρος να αντικρούσουν τη συνδρομή της εν λόγω προϋπόθεσης περί αμεσότητας. Συναφώς, δεδομένου ότι η αγορά των διαμεταφορέων λειτουργεί υπό συνθήκες σύμπραξης, η «υπαίτια» παρέμβαση θα μπορούσε να έχει αποδειχθεί. Ωστόσο, το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη το στοιχείο αυτό. Στις σκέψεις 224 και 225 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε επίσης στην επίπτωση στους αποστολείς για να αποδείξει τον άμεσο χαρακτήρα της μετακύλισης του πρόσθετου κόστους, ενώ κανένα στοιχείο δεν υποδείκνυε ότι μια γενική επίπτωση στους καταναλωτές εντός του ΕΟΧ ήταν αρκούντως άμεση.
209
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το σκέλος αυτό είναι απαράδεκτο.
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
210
Πρώτον, επισημαίνεται ότι, στη σκέψη 53 της απόφασης της 18ης Μαρτίου 2010, Trubowest Handel και Makarov κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (C‑419/08 P, EU:C:2010:147), την οποία επικαλούνται οι SAS Cargo κ.λπ. προς στήριξη του υπό κρίση σκέλους, το Δικαστήριο υπενθύμισε τη νομολογία του κατά την οποία οι γενικές αρχές του δικαίου που είναι κοινές στα δίκαια των κρατών μελών και στις οποίες παραπέμπει το άρθρο 340, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο επικλήσεως προς στήριξη της υπάρξεως υποχρεώσεως της Ένωσης να αποκαθιστά κάθε βλαπτική συνέπεια, έστω και απομακρυσμένη, της συμπεριφοράς των οργάνων της, δεδομένου ότι η προϋπόθεση σχετικά με την αιτιώδη συνάφεια την οποία θέτει η διάταξη αυτή αφορά την ύπαρξη αρκούντως άμεσης σχέσεως αιτίου προς αιτιατό μεταξύ της συμπεριφοράς των θεσμικών οργάνων και της ζημίας.
211
Εξάλλου, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 161 της παρούσας απόφασης, αρκεί η επίμαχη αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορά να δύναται να έχει άμεση επίπτωση εντός της Ένωσης ή του ΕΟΧ για να πληρούται η απαίτηση περί αμεσότητας, η οποία καθιστά εφικτό, από κοινού με την απαίτηση περί προβλεψιμότητας και περί ουσιώδους χαρακτήρα, να διαπιστωθεί η ύπαρξη ουσιαστικών επιπτώσεων ικανών να θεμελιώσουν την αρμοδιότητα της Επιτροπής να διαπιστώσει αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορές που υιοθετήθηκαν εκτός του εδάφους της Ένωσης ή του ΕΟΧ και να επιβάλει τις σχετικές κυρώσεις.
212
Επομένως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η εν λόγω σκέψη 53, η οποία αφορά τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να στοιχειοθετηθεί εξωσυμβατική ευθύνη της Ένωσης, δεν έχει σχέση με την εν λόγω προϋπόθεση της αμεσότητας. Ως εκ τούτου, ματαίως οι SAS Cargo κ.λπ. επικαλούνται την εν λόγω σκέψη 53 προκειμένου να αποδείξουν την ύπαρξη πλάνης περί το δίκαιο κατά την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου ανάλυση της εν λόγω προϋπόθεσης.
213
Πρέπει επίσης να υπομνησθεί ότι το ζήτημα αν η επίπτωση στις τιμές των εισαγόμενων εμπορευμάτων πληρούσε καθεμιά από τις τρεις προϋποθέσεις που υπομνήσθηκαν στη σκέψη 211 της παρούσας απόφασης αναλύθηκε από το Γενικό Δικαστήριο, χωριστά για κάθε προϋπόθεση, στις σκέψεις 183 έως 227 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Επομένως, ματαίως επίσης υποστηρίζουν οι SAS Cargo κ.λπ., κατ’ ουσίαν, ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο συγχέοντας, στις σκέψεις 219 και 221 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, τις προϋποθέσεις περί προβλεψιμότητας και περί αμεσότητας. Ειδικότερα, ορθώς το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε, στη σκέψη 219 της απόφασης αυτής, αν μπορούσε να προβλεφθεί ότι οι διαμεταφορείς θα μετακύλιαν στους αποστολείς το πρόσθετο κόστος που όφειλαν να καταβάλουν, δεδομένου ότι, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 211 της παρούσας απόφασης, αρκεί η επίμαχη αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορά να δύναται να έχει άμεση επίπτωση εντός της Ένωσης ή του ΕΟΧ για να πληρούται η απαίτηση περί αμεσότητας.
214
Κατά δεύτερον, καθόσον οι SAS Cargo κ.λπ. βάλλουν κατά της σκέψης 220 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης λόγω της εντεύθεν προκύπτουσας αντιστροφής του βάρους αποδείξεως της προϋπόθεσης περί αμεσότητας, η επιχειρηματολογία αυτή δεν διαφέρει, κατ’ ουσίαν, από εκείνην που ήδη εξετάστηκε στις σκέψεις 201 και 203 έως 205 της παρούσας απόφασης. Κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθεί για τους ίδιους λόγους.
215
Κατά τρίτον, καθόσον οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να λάβει υπόψη το γεγονός ότι η αγορά των διαμεταφορέων λειτουργούσε υπό συνθήκες σύμπραξης και ότι κανένα στοιχείο δεν υποδείκνυε ότι μια γενική επίπτωση στους καταναλωτές εντός του ΕΟΧ ήταν αρκούντως άμεση, καλούν, στην πραγματικότητα, το Δικαστήριο να προβεί σε νέα εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων, χωρίς καν να ισχυρίζονται ότι το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε τα εν λόγω πραγματικά περιστατικά και αποδεικτικά στοιχεία. Επομένως, και η επιχειρηματολογία αυτή είναι απαράδεκτη, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 72 της παρούσας απόφασης.
216
Κατά συνέπεια, το τέταρτο σκέλος του τρίτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτο και εν μέρει αβάσιμο.
Επί του πέμπτου σκέλους, σχετικά με τη δυνατότητα θεμελίωσης της βάσει του διεθνούς δικαίου αρμοδιότητας της Επιτροπής στην ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παράβασης
– Επιχειρηματολογία των διαδίκων
217
Οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο στη σκέψη 236 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης καθόσον έκρινε ότι η Επιτροπή μπορούσε να θεωρήσει ότι πληρούνταν το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων λαμβάνοντας υπόψη την ενιαία και διαρκή παράβαση στο σύνολό της. Η έννοια της «ενιαίας και διαρκούς παράβασης» έχει αμιγώς διαδικαστική διάσταση και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί ούτε να διευρύνει το πεδίο εφαρμογής των Συνθηκών ούτε να τροποποιήσει το διεθνές δίκαιο.
218
Κατ’ αρχάς, το Γενικό Δικαστήριο ερμήνευσε εσφαλμένως την αιτιολογική σκέψη 1046 της επίδικης απόφασης, η οποία δεν μνημονεύει τον όρο «επίπτωση» ούτε κάνει λόγο για άμεσες, ουσιώδεις και προβλέψιμες επιπτώσεις. Επομένως, η εν λόγω αιτιολογική σκέψη δεν συνιστά αυτοτελή βάση για τη θεμελίωση της αρμοδιότητας της Επιτροπής.
219
Εν συνεχεία, η σκέψη 235 της απόφασης αυτής ενέχει πλάνη, δεδομένου ότι, όπως ήδη εκτέθηκε, το γεγονός ότι η επίμαχη συμπεριφορά είχε ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού δεν μπορεί να προβληθεί προκειμένου να θεμελιωθεί η αρμοδιότητα της Επιτροπής. Στις σκέψεις 230 και 236 της εν λόγω απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε επίσης σε πλάνη περί το δίκαιο στηριζόμενο στην ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παράβασης προκειμένου να θεμελιώσει την αρμοδιότητα της Επιτροπής. Συγκεκριμένα, η αιτιολογική σκέψη 872 της επίδικης απόφασης διαπιστώνει ότι η ενιαία και διαρκής παράβαση αφορούσε μόνον τον τομέα της αερομεταφοράς εμπορευμάτων «εντός του ΕΟΧ». Πλην όμως, η ενιαία και διαρκής παράβαση δεν μπορεί να περιέχει στοιχεία «εκτός ΕΟΧ» προκειμένου να θεμελιωθεί η αρμοδιότητα της Επιτροπής και συγχρόνως να «περιορίζεται» στον ΕΟΧ.
220
Τέλος, οι σκέψεις 228 και 234 της ίδιας απόφασης ενέχουν πλάνη, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή ήταν αρμόδια να επιβάλει κυρώσεις για συμπεριφορά στα εισερχόμενα δρομολόγια η οποία, εξάλλου, δεν πληρούσε το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων. Η χρήση, για τον σκοπό αυτό, της «θεωρίας της ενιαίας και διαρκούς παράβασης» διευρύνει υπερβολικά τη συλλογιστική που ανέπτυξε το Δικαστήριο με την απόφαση της 6ης Σεπτεμβρίου 2017, Intel κατά Επιτροπής (C‑413/14 P, EU:C:2017:632).
221
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το σκέλος αυτό πρέπει να απορριφθεί.
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
222
Αρκεί η επισήμανση ότι, με το πρώτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως που προέβαλαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, το οποίο εξετάστηκε από το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 128 έως 237 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, οι SAS Cargo κ.λπ. αρκέστηκαν στην αμφισβήτηση της αρμοδιότητας της Επιτροπής να εφαρμόσει το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στην επίδικη συμπεριφορά κατά το μέρος που αφορούσε τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων. Συναφώς, με τη σκέψη 227 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή βασίμως δέχθηκε ότι το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων πληρούνταν όσον αφορά τον συντονισμό σχετικά με τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων θεωρούμενο μεμονωμένα, οπότε είχε αποδειχθεί –στο μέτρο που αμφισβητούνταν– η αρμοδιότητα της Επιτροπής να εφαρμόσει το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στην επίδικη συμπεριφορά. Επομένως ήταν περιττό να εξετάσει το Γενικό Δικαστήριο, στις σκέψεις 228 έως 236 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το ζήτημα αν η Επιτροπή, προκειμένου να θεμελιώσει την αρμοδιότητά της να εφαρμόσει το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ στην επίδικη συμπεριφορά, βασίμως επίσης δέχθηκε, στην αιτιολογική σκέψη 1046 της επίδικης απόφασης, ότι το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων πληρούνταν υπό το πρίσμα των επιπτώσεων της ενιαίας και διαρκούς παράβασης θεωρούμενης στο σύνολό της.
223
Επιπλέον, όπως προκύπτει από την ανάλυση του πρώτου, του δευτέρου, του τρίτου και του τετάρτου σκέλους του υπό κρίση λόγου αναιρέσεως, το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε στα προβαλλόμενα νομικά σφάλματα καθόσον κατέληξε στο συμπέρασμα αυτό στη σκέψη 227 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
224
Υπό τις συνθήκες αυτές, διαπιστώνεται ότι το υπό κρίση σκέλος του υπό κρίση λόγου αναιρέσεως αφορά επάλληλη αιτιολογία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και είναι, κατά συνέπεια, αλυσιτελές, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 80 της παρούσας απόφασης.
225
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι ο τρίτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτος, εν μέρει αλυσιτελής και εν μέρει αβάσιμος.
Επί του τετάρτου λόγου αναιρέσεως, σχετικά με την ενιαία και διαρκή παράβαση
226
Ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως των SAS Cargo κ.λπ. διαιρείται σε τρία σκέλη. Με το πρώτο σκέλος προβάλλουν ανακολουθία μεταξύ του αιτιολογικού και του διατακτικού της επίδικης απόφασης όσον αφορά τη γεωγραφική έκταση της επίμαχης συμπεριφοράς. Το δεύτερο σκέλος αφορά νομικά σφάλματα κατά την εκτίμηση του αμυντικού ισχυρισμού που αντλείται από τον εξαναγκασμό από το κράτος. Με το τρίτο σκέλος, υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε νομικά σφάλματα επικυρώνοντας τη διαπίστωση της Επιτροπής περί χαρακτηρισμού της επίμαχης συμπεριφοράς ως ενιαίας και διαρκούς παράβασης.
Επί του πρώτου σκέλους, το οποίο αντλείται από ανακολουθία της επίδικης απόφασης ως προς τη γεωγραφική έκταση της επίμαχης συμπεριφοράς
– Επιχειρηματολογία των διαδίκων
227
Οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε νομικά σφάλματα απορρίπτοντας την επιχειρηματολογία τους με την οποία υποστήριζαν ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη χαρακτηρίζοντας ως «παγκόσμια» την έκταση της επίμαχης αντίθετης προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφοράς. Ειδικότερα, υφίσταται ανακολουθία μεταξύ του διατακτικού της επίδικης απόφασης, το οποίο διαπιστώνει τέτοια έκταση, και του αιτιολογικού της απόφασης αυτής, το οποίο δέχεται ότι τα δρομολόγια προς και από το Ντουμπάι δεν ενέπιπταν στην επίδικη σύμπραξη. Οι SAS Cargo κ.λπ. υπογραμμίζουν επίσης ότι υποστήριξαν ότι η απόφαση αυτή δεν περιείχε καμία απόδειξη επιλήψιμης συμπεριφοράς στις περισσότερες τρίτες χώρες και ότι η ύπαρξη σύμπραξης παγκόσμιας εμβέλειας δεν μπορεί να συναχθεί κατά παρέκταση από αποδεικτικά στοιχεία που αφορούν μόνον κάποια συγκεκριμένα δρομολόγια.
228
Συναφώς, πρώτον, στις σκέψεις 268 και 269 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η αναφορά, στο άρθρο 1 του διατακτικού της επίδικης απόφασης, σε συντονισμό «σε όλον τον κόσμο» αποτελούσε απλώς «διαπίστωση ορισμένων πραγματικών περιστατικών» και, κατά συνέπεια, ότι το διατακτικό αυτό «δεν επιδέχεται αμφισβήτηση». Συγκεκριμένα, η αναφορά στην «παγκόσμια εμβέλεια» είναι ουσιώδης για την κατανόηση του άρθρου 1 στο σύνολό του, δεδομένου ότι τα δρομολόγια που προσδιορίζονται στις λοιπές παραγράφους του δεν αναφέρονται σε συγκεκριμένες χώρες. Λόγω της αναφοράς αυτής στην «παγκόσμια εμβέλεια», το άρθρο 1, παράγραφοι 2 και 3, της επίδικης απόφασης αφορά κατ’ ανάγκην όλα τα δρομολόγια μεταξύ των αερολιμένων του ΕΟΧ και όλων των τρίτων χωρών που μνημονεύονται εκεί. Κατά συνέπεια, υφίσταται επίσης αντίφαση μεταξύ, αφενός, του διατακτικού αυτού, από το οποίο δεν μπορεί να συναχθεί ότι το Ντουμπάι και η Ταϊλάνδη δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της επίδικης απόφασης, και, αφετέρου, των αιτιολογικών σκέψεων της απόφασης αυτής, ειδικότερα δε της αιτιολογικής σκέψης 1375, κατά την οποία η συμπεριφορά που έλαβε χώρα στο Ντουμπάι δεν αποτελούσε μέρος της σύμπραξης. Η Επιτροπή δεν μπορούσε να άρει την αντίφαση αυτή ενημερώνοντας την προσφεύγουσα σε άλλη υπόθεση, ήτοι σε εκείνη επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 30ής Μαρτίου 2022, Cathay Pacific Airways κατά Επιτροπής (T‑343/17, EU:T:2022:184), ότι το Ντουμπάι εξαιρούνταν πράγματι από το εν λόγω πεδίο εφαρμογής.
229
Δεύτερον, οι σκέψεις 276 και 277 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, με τις οποίες το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι «η εξαίρεση από το πεδίο της επίδικης συμπράξεως συμπεριφοράς που εφαρμόστηκε σε τοπικό επίπεδο δεν αντιφάσκει προς τον παγκόσμιο χαρακτήρα της», ενέχουν αντικατάσταση αιτιολογίας, λογικό σφάλμα και εσωτερικές αντιφάσεις, δεδομένου ότι ο όρος «παγκόσμιος» σημαίνει «παντού στον κόσμο». Η εν λόγω σκέψη 277 αναδεικνύει επίσης μια αντίφαση μεταξύ της αιτιολογίας που παρατίθεται στις αιτιολογικές σκέψεις 889 και 890 της επίδικης απόφασης, αφενός, και της αιτιολογικής σκέψης 1375 της ίδιας απόφασης, αφετέρου. Συγκεκριμένα, η επίμαχη συμπεριφορά δεν μπορεί να εφαρμόζεται «σε όλα τα δρομολόγια» και συγχρόνως να μην αφορά τα δρομολόγια από το Ντουμπάι ή, εν μέρει, να μην περιλαμβάνει την Ταϊλάνδη. Επιχειρώντας να άρει την αντίφαση αυτή, το Γενικό Δικαστήριο προέβη σε παράνομη αντικατάσταση αιτιολογίας, ενώ όφειλε να έχει επισημάνει την αντίφαση και να ακυρώσει συνακόλουθα την εν λόγω απόφαση.
230
Τρίτον, η σκέψη 270 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, στην οποία το Γενικό Δικαστήριο αναφέρει ότι η αναφορά σε παγκόσμια παράβαση στην αιτιολογική σκέψη 1210 της επίδικης απόφασης αποτελεί «απλώς τυπογραφικό σφάλμα», έχει κυριολεκτικά ως συνέπεια την επανασύνταξη της απόφασης αυτής. Συγκεκριμένα, η μόνη εύλογη ερμηνεία του διατακτικού της απόφασης αυτής είναι ότι με την εν λόγω απόφαση διαπιστώθηκε παγκόσμια παράβαση ή, τουλάχιστον, παράβαση σε όλα τα παγκόσμια δρομολόγια που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ένωσης.
231
Τέταρτον, η σκέψη 286 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης παραβιάζει το τεκμήριο αθωότητας και αντιστρέφει το βάρος αποδείξεως, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο έκρινε με αυτήν ότι η απόδειξη συντονισμού σε επτά χώρες ήταν επαρκής για να αποδειχθεί συνολικός συντονισμός. Το διατακτικό της επίδικης απόφασης συνεπάγεται ότι οι αερομεταφορείς είναι υπεύθυνοι για τα δρομολόγια μεταξύ του ΕΟΧ και όλων των τρίτων χωρών. Ωστόσο, ενώ η Επιτροπή δεν κατόρθωσε να προσκομίσει σχετική απόδειξη, το Γενικό Δικαστήριο απαίτησε από τους αερομεταφορείς να αντικρούσουν ότι ορισμένα δρομολόγια ενέπιπταν στην επίδικη σύμπραξη.
232
Πέμπτον, στις σκέψεις 276 έως 278 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο παραβίασε την αρχή του τεκμηρίου αθωότητας, καθόσον έκρινε ότι το Ντουμπάι ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής της επίμαχης σύμπραξης, μολονότι δεν μπορούσε να αγνοεί ότι τούτο δεν ίσχυε, λαμβανομένων υπόψη των ισχυρισμών που προέβαλε ενώπιόν του η Επιτροπή στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 30ής Μαρτίου 2022, Cathay Pacific Airways κατά Επιτροπής (T‑343/17, EU:T:2022:184).
233
Έκτον, το συμπέρασμα που περιλαμβάνεται στη σκέψη 313 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, σχετικά με την ενιαία φύση της παράβασης, ενέχει πλημμέλεια καθόσον στηρίζεται στην εσφαλμένη παραδοχή που εκτίθεται στη σκέψη 311 της απόφασης αυτής, κατά την οποία η επίμαχη συμπεριφορά ήταν παγκόσμιας εμβέλειας.
234
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το σκέλος αυτό είναι εν μέρει απαράδεκτο και εν μέρει αβάσιμο.
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
235
Κατά πρώτον, σημειώνεται ότι, στη σκέψη 268 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι, εν προκειμένω, αντιθέτως προς ό,τι υποστήριζαν οι SAS Cargo κ.λπ., η Επιτροπή δεν είχε διαπιστώσει, στο διατακτικό της επίδικης απόφασης, την ύπαρξη παράβασης παγκόσμιας εμβέλειας. Επισήμανε, συναφώς, ότι η αναφορά στον συντονισμό της συμπεριφοράς των εμπλεκομένων αερομεταφορέων «σχετικά με την τιμολόγηση για την παροχή υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων […] σε όλον τον κόσμο», στην εισαγωγική παράγραφο του άρθρου 1 της απόφασης αυτής, αποτελεί απλώς διαπίστωση ορισμένων πραγματικών περιστατικών τα οποία η Επιτροπή, στις παραγράφους 1 έως 4 του ιδίου άρθρου, χαρακτήρισε ως παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού που ισχύουν στα δρομολόγια για τα οποία έκρινε ότι εμπίπτουν στην αρμοδιότητά της, κατά τις επίμαχες περιόδους, συγκεκριμένα τα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ από τις 7 Δεκεμβρίου 1999 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006, τα δρομολόγια Ένωσης-τρίτων χωρών από την 1η Μαΐου 2004 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006, τα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ πλην των δρομολογίων Ένωσης-τρίτων χωρών από τις 19 Μαΐου 2005 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006 και τα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας από την 1η Ιουνίου 2002 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2006.
236
Το Γενικό Δικαστήριο διευκρίνισε, στη σκέψη 269 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι, καθόσον το διατακτικό της επίδικης απόφασης δεν επιδεχόταν αμφισβήτηση, το ίδιο προσέθετε απλώς και μόνον επαλλήλως ότι η αιτιολογία της επίδικης απόφασης ενίσχυε το συμπέρασμα αυτό, όπως εξέθεσε στη συνέχεια της σκέψης 269 καθώς και στις σκέψεις 270 και 271 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Από την αιτιολογία αυτή, το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε, στην τελευταία αυτή σκέψη, ότι η διαπίστωση ότι υπήρχε συντονισμός των τιμών για την παροχή υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων σε όλον τον κόσμο όχι μόνο δεν αντέφασκε προς την αιτιολογία της επίδικης απόφασης, αλλά αντικατόπτριζε τη θέση που εξέφρασε η Επιτροπή, σε ολόκληρη την επίδικη απόφαση, σχετικά με τη γεωγραφική έκταση της επίδικης σύμπραξης.
237
Συναφώς, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ της έννοιας της «συμπεριφοράς», η οποία αφορά ένα σύνολο πραγματικών στοιχείων, και της έννοιας της «παράβασης», η οποία αφορά τον νομικό χαρακτηρισμό που δόθηκε στις συμπεριφορές αυτές (πρβλ. απόφαση της 16ης Ιουνίου 2022, Quanta Storage κατά Επιτροπής, C‑699/19 P, EU:C:2022:483, σκέψη 70).
238
Εν προκειμένω, από το γράμμα του άρθρου 1 της επίδικης απόφασης, το οποίο οι SAS Cargo κ.λπ. δεν υποστηρίζουν ότι παραμορφώθηκε από το Γενικό Δικαστήριο, προκύπτει σαφώς ότι η Επιτροπή δεν καταλόγισε στις SAS Cargo κ.λπ. την ευθύνη για «παγκόσμια παράβαση», καθόσον η αναφορά στο γεγονός ότι οι αποδέκτες της απόφασης αυτής είχαν «συντονί[σει] τη συμπεριφορά τους όσον αφορά την τιμολόγηση για την παροχή υπηρεσιών [αερομεταφοράς εμπορευμάτων] σε παγκόσμια κλίμακα σχετικά με τον επίναυλο καυσίμων, τον επίναυλο ασφαλείας και την καταβολή προμήθειας επί των επιναύλων» αποτελούσε στην πραγματικότητα απλώς περιγραφή των πραγματικών περιστατικών της επίμαχης αντίθετης προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφοράς, μη συνεπαγόμενη αφ’ εαυτής νομικό χαρακτηρισμό ικανό να αποδείξει την ύπαρξη αντίφασης στο διατακτικό της επίδικης απόφασης.
239
Επιπλέον, από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι, δεδομένου ότι ορθώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή δεν είχε καταλήξει, στο διατακτικό της επίδικης απόφασης, στην ύπαρξη παράβασης παγκόσμιας εμβέλειας, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίσταται αντίφαση μεταξύ, αφενός, της διαπίστωσης μιας τέτοιας παράβασης και, αφετέρου, της αιτιολογίας της επίδικης απόφασης.
240
Εξάλλου, καθόσον οι SAS Cargo κ.λπ. προβάλλουν την ύπαρξη αντίφασης μεταξύ, αφενός, του γεγονότος ότι τα δρομολόγια που προσδιορίζονται στις λοιπές παραγράφους του εν λόγω άρθρου 1 δεν αναφέρονται σε συγκεκριμένες χώρες, οπότε πρέπει να γίνει δεκτό, δεδομένου ότι το διατακτικό αυτό αναφέρεται σε «παγκόσμια σύμπραξη», ότι αφορά όλα τα δρομολόγια μεταξύ των αερολιμένων του ΕΟΧ και όλων των τρίτων χωρών, και, αφετέρου, των αιτιολογικών σκέψεων της απόφασης αυτής από τις οποίες προκύπτει ότι το Ντουμπάι και η Ταϊλάνδη δεν περιλαμβάνονται στην εν λόγω σύμπραξη, αρκεί η επισήμανση ότι από τα εκτεθέντα στις σκέψεις 235 έως 239 της παρούσας απόφασης προκύπτει ότι η επιχειρηματολογία αυτή στηρίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία του περιεχομένου του διατακτικού.
241
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, η επιχειρηματολογία που εκτίθεται στη σκέψη 228 της παρούσας απόφασης είναι αβάσιμη.
242
Κατά δεύτερον, όσον αφορά την επιχειρηματολογία που εκτίθεται στη σκέψη 229 της παρούσας απόφασης, επισημαίνεται, αφενός, ότι η επιχειρηματολογία αυτή είναι απαράδεκτη κατ’ εφαρμογήν της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 82 της απόφασης αυτής, στο μέτρο που, με την επιχειρηματολογία αυτή, οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν απλώς ότι οι σκέψεις 276 και 277 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ενέχουν «αντικατάσταση αιτιολογίας, λογικό σφάλμα και εσωτερικές ανακολουθίες» για τον λόγο ότι «ο όρος “παγκόσμιος” σημαίνει “παντού στον κόσμο”», δεδομένου ότι οι διαπιστώσεις αυτές είναι υπερβολικά αόριστες και γενικές ώστε να καθιστούν δυνατό να αποδειχθεί η ύπαρξη πλάνης περί το δίκαιο στις σκέψεις 276 και 277 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Το ίδιο ισχύει και για την εκτιθέμενη στη σκέψη 232 της παρούσας απόφασης επιχειρηματολογία, στο μέτρο που αφορά, κατ’ ουσίαν, τις ίδιες σκέψεις της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και που με αυτήν οι SAS Cargo κ.λπ. απλώς προβάλλουν εκ νέου παραβίαση του τεκμηρίου αθωότητας.
243
Αφετέρου, καθόσον, με την επιχειρηματολογία αυτή που εκτίθεται στη σκέψη 229 της παρούσας απόφασης, οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι, στην σκέψη 277 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον δεν επισήμανε την πρόδηλη αντιφατική αιτιολογία που εκεί ανέδειξε, επισημαίνεται ότι, στην εν λόγω σκέψη 277, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η Επιτροπή είχε επισημάνει, στην αιτιολογική σκέψη 889 της επίδικης απόφασης, ότι οι επίναυλοι ήταν «μέτρα γενικής εφαρμογής», τα οποία «αποσκοπούσαν στην εφαρμογή τους σε όλα τα δρομολόγια, σε παγκόσμιο επίπεδο», και ότι το ίδιο ίσχυε και για την άρνηση καταβολής προμήθειας, η οποία είχε επίσης «γενικό χαρακτήρα». Ανέφερε επίσης ότι οι επίναυλοι εφαρμόζονταν στο πλαίσιο ενός συστήματος πολλαπλών επιπέδων, κεντρικού και τοπικού, το οποίο περιγράφεται στις αιτιολογικές σκέψεις 107, 1046 και 1300 της επίδικης απόφασης. Εξ αυτού συνήγαγε ότι, υπό τις προϋποθέσεις αυτές, η εξαίρεση από το πεδίο της επίδικης σύμπραξης μιας συμπεριφοράς που εφαρμόστηκε σε τοπικό επίπεδο δεν αντέφασκε προς τον παγκόσμιο χαρακτήρα της.
244
Επομένως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, αφενός, στη σκέψη 277 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο δεν επισήμανε, όπως υποστηρίζουν οι SAS Cargo κ.λπ., ότι η επίμαχη συμπεριφορά εφαρμοζόταν «σε όλα τα δρομολόγια» αλλά συγχρόνως όχι στο Ντουμπάι ή, εν μέρει, στην Ταϊλάνδη και ότι, αφετέρου, η εν λόγω σκέψη 277 δεν αναδεικνύει καμία αντίφαση στην αιτιολογία της επίδικης απόφασης. Πράγματι, περιορίζεται να εκθέσει τη διαφορά μεταξύ, αφενός, της γενικής ισχύος των επίμαχων επιναύλων και, αφετέρου, της δομής σύμφωνα με την οποία συζητήθηκε και εφαρμόστηκε η θέσπισή τους. Κατά συνέπεια, το επιχείρημα των SAS Cargo κ.λπ. που συνοψίζεται στη σκέψη 243 της παρούσας απόφασης στηρίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
245
Κατά τρίτον, αρκεί η επισήμανση ότι, όπως επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 269 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η σκέψη 270 της απόφασης αυτής παρατίθεται επαλλήλως Κατά συνέπεια, η επιχειρηματολογία που εκτίθεται στη σκέψη 230 της παρούσας απόφασης είναι, εν πάση περιπτώσει, αλυσιτελής, κατ’ εφαρμογήν της νομολογίας που μνημονεύεται στη σκέψη 80 της παρούσας απόφασης.
246
Κατά τέταρτον, όσον αφορά την επιχειρηματολογία που εκτίθεται στη σκέψη 231 της παρούσας απόφασης, οι SAS Cargo κ.λπ. προβαίνουν σε προδήλως εσφαλμένη ερμηνεία της σκέψης 286 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, όταν υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι ο συντονισμός σε επτά χώρες αρκούσε για να αποδειχθεί συνολικός συντονισμός. Πράγματι, στην εν λόγω σκέψη 286, το Γενικό Δικαστήριο περιορίστηκε να επισημάνει ότι η Επιτροπή είχε προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία προκειμένου να αποδείξει ότι ο συντονισμός σχετικά με την άρνηση καταβολής προμήθειας είχε λάβει χώρα σε πολλές χώρες ανά τον κόσμο, «μεταξύ των οποίων» περιλαμβάνονταν το Χονγκ Κονγκ, η Ελβετία, η Ιταλία, η Γαλλία, η Ισπανία, η Ινδία και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Κατά τα λοιπά, στο μέτρο που οι SAS Cargo κ.λπ. επιδιώκουν να θέσουν εν αμφιβόλω την εκτίμηση αυτή, αμφισβητούν, στην πραγματικότητα, την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων. Επομένως, η επιχειρηματολογία αυτή είναι, κατά το μέτρο αυτό, απαράδεκτη, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 72 της παρούσας απόφασης.
247
Τέλος, κατά πέμπτον, αρκεί η επισήμανση ότι η έκτη αιτίαση που προβάλλουν οι SAS Cargo κ.λπ. προς στήριξη του υπό κρίση σκέλους στηρίζεται στην παραδοχή ότι αυτές κατόρθωσαν να αποδείξουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η Επιτροπή βασίμως κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι επίναυλοι ήταν μέτρα γενικής εφαρμογής που προορίζονταν να εφαρμοστούν «σε όλα τα δρομολόγια, σε παγκόσμιο επίπεδο» και ότι η άρνηση καταβολής προμήθειας «είχε επίσης γενικό χαρακτήρα». Από την προηγηθείσα ανάλυση προκύπτει ότι οι SAS Cargo κ.λπ. δεν απέδειξαν το βάσιμο της παραδοχής αυτής.
248
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι το πρώτο σκέλος του τετάρτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτο, εν μέρει αλυσιτελές και εν μέρει αβάσιμο.
Επί του δευτέρου σκέλους, που αφορά τον αμυντικό ισχυρισμό που αντλείται από τον εξαναγκασμό από το κράτος
– Επιχειρηματολογία των διαδίκων
249
Οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κατά την εκτίμηση του αμυντικού ισχυρισμού τους που αντλείται από τον εξαναγκασμό από το κράτος. Την πλάνη αυτή ενέχουν οι σκέψεις 500, 501, 509 έως 514, 532, 549, 562 και 564 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Το Γενικό Δικαστήριο απαίτησε από τις SAS Cargo κ.λπ. να αποδείξουν ότι η εθνική νομοθεσία τρίτων χωρών τις υποχρέωνε να υιοθετήσουν την επίμαχη συμπεριφορά. Η νομολογία όμως που παραθέτει συναφώς το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 509 έως 512 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ασκεί επιρροή μόνο στο πλαίσιο των αποφάσεων των κρατών μελών. Συγκεκριμένα, η αρχή της μη επεμβάσεως, η οποία αποτελεί απόρροια της αρχής της κυριαρχικής ισότητας των κρατών, παρέχει στις τρίτες χώρες το δικαίωμα να διεξάγουν τις υποθέσεις τους χωρίς εξωτερική ανάμειξη.
250
Εν προκειμένω, διάφορες ΣΑΥ ή τοπικές κανονιστικές ρυθμίσεις ενθάρρυναν συζητήσεις σχετικά με τους ναύλους μεταξύ αερομεταφορέων που είχαν οριστεί σε συγκεκριμένα δρομολόγια, οπότε η Επιτροπή είχε την υποχρέωση, σύμφωνα με τις εφαρμοστέες αρχές του διεθνούς δικαίου, να επιδεικνύει μετριοπάθεια και αυτοσυγκράτηση κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων της. Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κατά την εκτίμηση του αμυντικού ισχυρισμού που αντλείται από τον εξαναγκασμό από το κράτος. Συγκεκριμένα, η δυνατότητα λυσιτελούς επίκλησης αυτού του αμυντικού ισχυρισμού δεν περιορίζεται στις περιπτώσεις στις οποίες η εθνική νομοθεσία και πρακτική απαιτούν από τους αερομεταφορείς να συζητούν τους ναύλους, αλλά εκτείνεται στις συμπεριφορές που ρυθμίζονται ειδικώς και ενθαρρύνονται από την εθνική νομοθεσία και πρακτική. Την πλάνη αυτή ενέχουν όχι μόνον οι σκέψεις 509 έως 514 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, αλλά και οι εκτιμήσεις σχετικά με τις πρακτικές που υφίστανται σε πλείονες τρίτες χώρες.
251
Επομένως, κατά πρώτον, οι εκτιμήσεις του Γενικού Δικαστηρίου σχετικά με το Χονγκ Κονγκ δεν μπορούν να διατηρηθούν σε ισχύ. Συγκεκριμένα, από τη σκέψη 531 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι οι εθνικές αρχές δεν επιθυμούσαν να λαμβάνουν ατομικές αιτήσεις σχετικές με τη θέσπιση επίναυλου καυσίμων. Επομένως, κατ’ ορθή ερμηνεία, ο αμυντικός ισχυρισμός που αντλείται από τον εξαναγκασμό από το κράτος ήταν βάσιμος, δεδομένου ότι κάθε συλλογική συμπεριφορά στο Χονγκ Κονγκ ενθαρρύνθηκε από τις αρχές αυτές, κατόπιν συμφωνίας με τους πελάτες, και, επομένως, δεν συνιστούσε σύμπραξη αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού. Επομένως, οι σκέψεις 515 έως 532 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης σχετικά με την ευθύνη των αναιρεσειουσών στο Χονγκ Κονγκ ενέχουν πλάνη.
252
Κατά δεύτερον, δεν μπορούν να διατηρηθούν σε ισχύ ούτε οι εκτιμήσεις του Γενικού Δικαστηρίου σχετικά με την Ιαπωνία, οι οποίες περιλαμβάνονται στις σκέψεις 537 έως 540 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, καθώς και οι συνέπειες που συνήγαγε εξ αυτών το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 549 και 550 της απόφασης αυτής. Αφενός, οι ΣΑΥ που συνήφθησαν με την Ιαπωνία προέβλεψαν υποχρέωση συντονισμού των τιμών, συμπεριλαμβανομένων των επιναύλων. Διαπιστώνοντας το αντίθετο στη σκέψη 537 της απόφασης αυτής, το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε το σαφές νόημα της επίμαχης ρήτρας περί τιμολόγησης, η οποία εκτίθεται στο σημείο 140 του δικογράφου της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου. Αν μη τι άλλο, οι συμφωνίες αυτές με την Ιαπωνία ενθάρρυναν τον συντονισμό. Στη σκέψη 538 της εν λόγω απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε επίσης την επιχειρηματολογία των SAS Cargo κ.λπ. Από τα δικόγραφα των τελευταίων ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προκύπτει ότι αυτές επισήμαναν ότι οι περί τιμολόγησης διατάξεις της ΣΑΥ επέτρεπαν γενικές συζητήσεις σχετικά με τους ναύλους μεταξύ πλειόνων αερομεταφορέων που εξυπηρετούσαν διαφορετικές χώρες προορισμού εντός του ΕΟΧ, εξηγώντας, μεταξύ άλλων, ότι η ιαπωνική υπηρεσία πολιτικής αεροπορίας είχε εγκρίνει ίδιο επίπεδο επίναυλου για όλες τις χώρες του ΕΟΧ. Το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε επίσης, στη σκέψη 545 της ίδιας απόφασης, τα επιχειρήματά τους σχετικά με τον επίναυλο καυσίμων. Συγκεκριμένα, επισήμανε ότι η πρωτοβουλία για την υποβολή συλλογικών αιτήσεων σχετικά με τον εν λόγω επίναυλο έπρεπε να αποδοθεί στους αερομεταφορείς και όχι στην εν λόγω ιαπωνική αρχή, ενώ ουδέποτε υπήρξαν συλλογικές αιτήσεις στην Ιαπωνία, αλλά μόνον ατομικές αιτήσεις κατόπιν συντονισμού, όπως πιστοποιούσαν τα αποδεικτικά στοιχεία που επισυνάπτονταν στα δικόγραφα αυτά.
253
Αφετέρου, η σκέψη 543 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης παραμορφώνει αποδεικτικά στοιχεία καθόσον με αυτήν το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι πρόκειται για έγγραφα τα οποία «συνέταξαν οι ίδιες» οι SAS Cargo κ.λπ., ενώ τούτο δεν ισχύει. Ειδικότερα, οι τελευταίες προσκόμισαν, αφενός, απόφαση της International Air Transport Association (στο εξής: IATA) του Μαΐου του 2000, με την οποία καθορίστηκε ενιαίο επίπεδο επίναυλου καυσίμων για όλα τα διεθνή δρομολόγια, και, αφετέρου, ενδοϋπηρεσιακή επικοινωνία της Japan Airlines από την οποία προέκυπτε ότι η ιαπωνική υπηρεσία πολιτικής αεροπορίας είχε θεσπίσει τον μηχανισμό του επίναυλου καυσίμων καθώς και έγγραφο της εταιρίας αυτής που επιβεβαίωνε ότι ο μηχανισμός αυτός είχε ζητηθεί από τους πελάτες. Η αιτιολογική σκέψη 1002 της επίδικης απόφασης μνημονεύει επίσης ένα έγγραφο που προσκόμισε η Japan Airlines προς στήριξη της θέσης τους, αλλά δεν τους επετράπη η πρόσβαση στο συγκεκριμένο αποδεικτικό στοιχείο. Οι αναιρεσείουσες αναφέρθηκαν επίσης στη δήλωση του δικηγόρου άλλου αερομεταφορέα κατά την ακρόαση ενώπιον της Επιτροπής, η οποία αντιφάσκει προς δήλωση που του αποδίδεται με την επίδικη απόφαση. Παραλείποντας να απαντήσει στα στοιχεία αυτά και αρνούμενο να χορηγήσει στις SAS Cargo κ.λπ. πρόσβαση σε αποδεικτικά στοιχεία μεταγενέστερα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, τα οποία ωστόσο ήταν σαφώς προσδιορισμένα, το Γενικό Δικαστήριο παραβίασε επίσης την αρχή της ισότητας.
254
Κατά τρίτον, όσον αφορά τις λοιπές τρίτες χώρες των οποίων τα κανονιστικά καθεστώτα εξετάζονται στην επίδικη απόφαση, ήτοι τη Δημοκρατία της Ινδίας, το Βασίλειο της Ταϊλάνδης, τη Δημοκρατία της Σιγκαπούρης, τη Δημοκρατία της Κορέας και την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Βραζιλίας, μνημονεύεται μόνον ένα συμβάν που αφορούσε τις SAS Cargo κ.λπ. μετά την 1η Μαΐου 2004, τούτο δε στην αιτιολογική σκέψη 506 της επίδικης απόφασης. Η απόδειξη όμως αυτή όσον αφορά την Ταϊλάνδη είναι προδήλως ανεπαρκής για τη στοιχειοθέτηση παράβασης σε σχέση με τις άλλες αυτές χώρες, κατά μείζονα λόγο διότι συνιστά απαλλακτικό στοιχείο. Στις σκέψεις 558 έως 562 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε μάλιστα ότι το μόνο συμβάν στο οποίο ενεπλάκησαν οι SAS Cargo κ.λπ. σε φερόμενη σύμπραξη στην Ταϊλάνδη δεν ήταν αντίθετο προς το δίκαιο του ανταγωνισμού, δεδομένου ότι από αποδεικτικό στοιχείο που προσκόμισαν οι SAS Cargo κ.λπ. προέκυπτε ότι οι ταϊλανδικές αρχές είχαν επιβάλει τα επίπεδα του επίναυλου καυσίμων που έπρεπε να τηρούν οι αερομεταφορείς, πράγμα που απέκλειε κάθε δυνατότητα ανταγωνισμού από τις 20 Ιουλίου 2005. Εντούτοις, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι οι SAS Cargo κ.λπ. δεν είχαν αποδείξει ότι είχε εξαλειφθεί κάθε δυνατότητα ανταγωνισμού πριν από την ημερομηνία αυτή.
255
Συναφώς, πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να έχει εξετάσει όχι αν η επίμαχη συμπεριφορά ήταν υποχρεωτική, αλλά αν ενθαρρυνόταν. Δεύτερον, η μόνη απόδειξη που συνδέει τις SAS Cargo κ.λπ. με παραβατική συμπεριφορά στην Ταϊλάνδη, περιγραφόμενη στην αιτιολογική σκέψη 506 της επίδικης απόφασης, αφορούσε την τήρηση οδηγίας της υπηρεσίας πολιτικής αεροπορίας της Ταϊλάνδης. Επομένως, η σκέψη 562 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ενέχει εσωτερική ανακολουθία. Τρίτον, οι SAS Cargo κ.λπ. προσκόμισαν αποδεικτικά στοιχεία από τα οποία προκύπτει ότι, από το 2003, επιβλήθηκαν δεσμευτικά και πανομοιότυπα επίπεδα επιναύλων στα δρομολόγια από την Ταϊλάνδη προς τον ΕΟΧ, απόδειξη την οποία η Επιτροπή ουδέποτε αμφισβήτησε. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο εκκινώντας από την αντίθετη παραδοχή στη σκέψη 562 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, χωρίς να εξετάσει τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισαν οι SAS Cargo κ.λπ. Τέταρτον, το γεγονός ότι ένας Ταϊλανδός αερομεταφορέας δεν κρίθηκε υπαίτιος για παράβαση αποδεικνύει ότι ορισμένα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισε ο αερομεταφορέας αυτός, μετά την ανακοίνωση των αιτιάσεων, περιείχαν πρόσθετα απαλλακτικά στοιχεία, στα οποία οι αναιρεσείουσες έπρεπε να έχουν αποκτήσει πρόσβαση.
256
Όσον αφορά την εκ μέρους της Επιτροπής εκτίμηση των κανονιστικών καθεστώτων που μνημονεύονται στη σκέψη 254 της παρούσας απόφασης, η οποία περιλαμβάνεται στην αιτιολογική σκέψη 1019 της επίδικης απόφασης, αυτή στηρίζεται σε απλή παραπομπή στη συλλογιστική της σχετικά με τα καθεστώτα του Χονγκ Κονγκ και της Ιαπωνίας, όπως αναφέρεται στη σκέψη 552 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Ως εκ τούτου, αν το Δικαστήριο δεν δεχτεί τις εκτιμήσεις του Γενικού Δικαστηρίου σχετικά με τις δύο τελευταίες αυτές χώρες, θα πρέπει επίσης να μη δεχτεί τις εκτιμήσεις του Γενικού Δικαστηρίου που περιλαμβάνονται στις σκέψεις 555 έως 557, 562 και 563, οι οποίες αφορούν τις άλλες αυτές τρίτες χώρες. Επιπλέον, δεδομένου ότι η Ταϊλάνδη και το Ντουμπάι δεν ενέπιπταν στο πεδίο εφαρμογής της επίμαχης σύμπραξης, το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να έχει αναγνωρίσει υπέρ των SAS Cargo κ.λπ. το ευεργέτημα της αμφιβολίας και να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δεν μπορούσε να γίνει δεκτή κατά τεκμήριο η ύπαρξη παγκόσμιας συμπράξεως χωρίς αποδείξεις. Επομένως, παραβίασε το τεκμήριο αθωότητας. Για τους ίδιους λόγους, οι σκέψεις 623 και 624 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης επίσης ενέχουν πλάνη.
257
Η Επιτροπή αντιτείνει ότι το σκέλος αυτό είναι εν μέρει απαράδεκτο και εν μέρει αβάσιμο.
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
258
Προκαταρκτικώς, επισημαίνεται ότι, στις σκέψεις 500 και 501 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, αφενός, ότι η αρχή της μη επεμβάσεως αναγνωρίζεται από το εθιμικό διεθνές δίκαιο και, αφετέρου, ότι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι οι SAS Cargo κ.λπ. μπορούν να την επικαλεστούν, η Επιτροπή δεν παραβίασε την αρχή αυτή εφαρμόζοντας το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων προκειμένου να επιβάλει κυρώσεις για συμπεριφορές που έλαβαν χώρα και τέθηκαν σε εφαρμογή σε τρίτες χώρες οι οποίες αποφάσισαν, για πολιτικούς λόγους, να τις επιτρέψουν. Συναφώς, επισήμανε ότι η εφαρμογή του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ σε συμπεριφορές για τις οποίες μπορεί να προβλεφθεί ότι έχουν άμεσες και ουσιώδεις επιπτώσεις εντός του ΕΟΧ δικαιολογείται υπό το πρίσμα του δημοσίου διεθνούς δικαίου και, ως εκ τούτου, μεταξύ άλλων, της αρχής της μη επεμβάσεως.
259
Επομένως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι οι εν λόγω σκέψεις 500 και 501, οι οποίες συνιστούν την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου ανάλυση της πρώτης αιτίασης του έκτου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως που προβλήθηκε ενώπιόν του, η οποία στηριζόταν σε παραβίαση των αρχών της κυριαρχίας και της μη επεμβάσεως, δεν αφορούν την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου ανάλυση του αμυντικού ισχυρισμού που αντλείται από τον εξαναγκασμό από το κράτος, τον οποίο εξέτασε το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 504 έως 564 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και ο οποίος είναι ο μόνος τον οποίο αφορά το υπό κρίση σκέλος του τετάρτου λόγου αναιρέσεως.
260
Πάντως, οι SAS Cargo κ.λπ. δεν προβάλλουν κανένα επιχείρημα που να εξηγεί τους λόγους για τους οποίους ισχυρίζονται ότι οι σκέψεις 500 και 501 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης περιέχουν εσφαλμένες εκτιμήσεις σε σχέση με τον αμυντικό ισχυρισμό που αντλείται από τον εξαναγκασμό από το κράτος, ο οποίος δεν αποτελεί αντικείμενο των εν λόγω σκέψεων. Επομένως, οι επικρίσεις κατά των σκέψεων αυτών είναι απαράδεκτες, σύμφωνα με τη νομολογία που παρατίθεται στη σκέψη 82 της παρούσας απόφασης.
261
Εξάλλου, καθόσον οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν, κατά πρώτον, ότι το Γενικό Δικαστήριο εφάρμοσε εσφαλμένο νομικό κριτήριο κατά την εκτίμηση του αμυντικού ισχυρισμού τους που αντλείται από τον εξαναγκασμό από το κράτος, υπενθυμίζεται ότι τα άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ αφορούν μόνον συμπεριφορές θίγουσες τον ανταγωνισμό στις οποίες προβαίνουν οι επιχειρήσεις εξ ιδίας πρωτοβουλίας. Αν η θίγουσα τον ανταγωνισμό συμπεριφορά επιβάλλεται στις επιχειρήσεις από την εθνική νομοθεσία ή αν η τελευταία διαμορφώνει ένα νομικό πλαίσιο το οποίο, από μόνο του, αποκλείει κάθε δυνατότητα ανταγωνιστικής συμπεριφοράς των επιχειρήσεων, τα ως άνω άρθρα δεν έχουν εφαρμογή. Πράγματι, στην περίπτωση αυτή, ο περιορισμός του ανταγωνισμού δεν οφείλεται, όπως αφήνουν να εννοηθεί οι διατάξεις αυτές, σε αυτόβουλη συμπεριφορά των επιχειρήσεων. Αντιθέτως, τα εν λόγω άρθρα μπορούν να εφαρμοστούν αν αποδειχθεί ότι η εθνική νομοθεσία αφήνει περιθώρια ανταγωνισμού, ο οποίος ενδέχεται να εμποδίζεται, να περιορίζεται ή να στρεβλώνεται από αυτόβουλη συμπεριφορά των επιχειρήσεων (πρβλ. αποφάσεις της 11ης Νοεμβρίου 1997, Επιτροπή και Γαλλία κατά Ladbroke Racing, C‑359/95 P και C‑379/95 P, EU:C:1997:531, σκέψεις 33 και 34, και της 14ης Οκτωβρίου 2010, Deutsche Telekom κατά Επιτροπής, C‑280/08 P, EU:C:2010:603, σκέψη 80).
262
Επομένως, η δυνατότητα μια συμπεριφορά που είναι αντίθετη προς τον ανταγωνισμό να αποκλεισθεί από το πεδίο εφαρμογής των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ, επειδή η συμπεριφορά αυτή επιβλήθηκε στις επιχειρήσεις από την υφιστάμενη εθνική νομοθεσία ή λόγω του ότι η εθνική νομοθεσία εξάλειψε κάθε δυνατότητα ανταγωνιστικής συμπεριφοράς εκ μέρους των επιχειρήσεων έχει γίνει δεκτή από το Δικαστήριο σε περιορισμένο βαθμό (απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2010, Deutsche Telekom κατά Επιτροπής, C‑280/08 P, EU:C:2010:603, σκέψη 81 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
263
Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι αν μια εθνική νομοθεσία περιορίζεται να παρακινεί ή να διευκολύνει την υιοθέτηση, εκ μέρους των επιχειρήσεων, αυτόβουλης συμπεριφοράς που θίγει τον ανταγωνισμό, οι επιχειρήσεις αυτές εξακολουθούν να υπόκεινται στα άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ (απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2010, Deutsche Telekom κατά Επιτροπής, C‑280/08 P, EU:C:2010:603, σκέψη 82 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
264
Αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν οι SAS Cargo κ.λπ., η νομολογία αυτή δεν διακρίνει μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών των κρατών μελών και των νομοθεσιών τρίτων χωρών.
265
Εξάλλου, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 198 της παρούσας απόφασης, μολονότι η αρχή που προβάλλει τον ισχυρισμό περί παράβασης των κανόνων του ανταγωνισμού οφείλει να αποδείξει την ύπαρξη παράβασης, εντούτοις η επιχείρηση που προβάλλει αμυντικό ισχυρισμό προς αντίκρουση διαπίστωσης περί παράβασης των εν λόγω κανόνων οφείλει να αποδείξει ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις εφαρμογής του κανόνα στον οποίο στηρίζεται αυτός ο αμυντικός ισχυρισμός, οπότε η εν λόγω αρχή θα πρέπει να κάνει χρήση άλλων αποδεικτικών στοιχείων.
266
Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι οι SAS Cargo κ.λπ. αβασίμως υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο στις σκέψεις 509 έως 512 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης υπενθυμίζοντας, κατ’ ουσίαν, τα διδάγματα που απορρέουν από τη νομολογία που εκτίθεται στις σκέψεις 258 έως 263 και 265 της παρούσας απόφασης και κρίνοντας, στη σκέψη 513 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι τα διδάγματα αυτά εφαρμόζονται ομοιόμορφα στους νόμους και στις συμπεριφορές κράτους μέλους ή συμβαλλόμενου μέρους στη Συμφωνία για τον ΕΟΧ και στους νόμους και τις συμπεριφορές τρίτης χώρας, καθώς και, κατά συνέπεια, κρίνοντας ότι εναπέκειτο στις SAS Cargo κ.λπ. να αποδείξουν ότι οι εθνικές νομοθεσίες των οικείων τρίτων χωρών δεν τις ενθάρρυναν, αλλά τις υποχρέωσαν να υιοθετήσουν την επίμαχη συμπεριφορά.
267
Εκτός αυτού, αν γινόταν δεκτή η προτεινόμενη από τις SAS Cargo κ.λπ. ερμηνεία του εν λόγω αμυντικού ισχυρισμού που αντλείται από τον εξαναγκασμό από το κράτος, τούτο θα προσέκρουε στην κατ’ ανάγκην αυστηρή εφαρμογή της οποίας πρέπει να τύχει ο ισχυρισμός αυτός, και η οποία είναι η μόνη που δεν έρχεται σε αντίθεση με το σαφές γράμμα των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ, τα οποία αφορούν τις συμπεριφορές που υιοθετούν οι επιχειρήσεις.
268
Ως εκ τούτου, στο μέτρο που το υπό κρίση σκέλος στηρίζεται στην παραδοχή ότι, για να γίνει δεκτός αμυντικός ισχυρισμός αντλούμενος από τον κρατικό εξαναγκασμό τρίτης χώρας, αρκεί η νομοθεσία της χώρας αυτής να ενθαρρύνει την υιοθέτηση συμπεριφοράς αντίθετης προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, το εν λόγω σκέλος πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο, δεδομένου ότι η παραδοχή αυτή είναι εσφαλμένη.
269
Κατά δεύτερον, όσον αφορά την επιχειρηματολογία των SAS Cargo κ.λπ. ως προς τις εκτιμήσεις του Γενικού Δικαστηρίου σχετικά με την Ιαπωνία, επισημαίνεται, αφενός, όσον αφορά τον πρώτο ισχυρισμό περί παραμορφώσεως, ότι, στη σκέψη 537 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι, σε σχέση με τον ισχυρισμό των SAS Cargo κ.λπ. ότι η Επιτροπή παρέλειψε να παραθέσει, στην επίδικη απόφαση, την παράγραφο 1 της τυποποιημένης ρήτρας των ΣΑΥ που συνήψε η Ιαπωνία, η παράγραφος αυτή απαριθμεί τους παράγοντες που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τον καθορισμό των ναύλων και προβλέπει ότι οι ναύλοι καθορίζονται σύμφωνα με τις ακόλουθες διατάξεις του άρθρου στο οποίο περιέχεται. Εξ αυτού συνήγαγε ότι ούτε από τη διάταξη αυτή ούτε από την περιλαμβανόμενη στην επίδικη απόφαση προέκυπτε ότι οι ως άνω ΣΑΥ επέβαλλαν υποχρέωση περί συντονισμού των αερομεταφορέων για τον καθορισμό των επιναύλων. Προσέθεσε ότι, κατά τα λοιπά, οι SAS Cargo κ.λπ. δεν προσκόμιζαν κανένα τεκμηριωμένο επιχείρημα που θα μπορούσε να αποδείξει το αντίθετο.
270
Πάντως, στο σημείο 140 του δικογράφου της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, οι SAS Cargo κ.λπ. είχαν εκθέσει ότι η εν λόγω παράγραφος 1, η οποία περιλαμβανόταν στην ισχύουσα για την SAS Cargo ΣΑΥ, όριζε τα εξής:
«Οι ναύλοι για κάθε συμφωνηθείσα υπηρεσία καθορίζονται σε εύλογα επίπεδα, λαμβανομένων δεόντως υπόψη όλων των κρίσιμων παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων του κόστους εκμετάλλευσης, του εύλογου κέρδους, των χαρακτηριστικών της υπηρεσίας (όπως είναι τα πρότυπα ταχύτητας και εγκαταστάσεων) και των ναύλων άλλων αεροπορικών εταιριών για οποιοδήποτε μέρος της καθορισμένης διαδρομής. Οι ναύλοι αυτοί καθορίζονται σύμφωνα με τις ακόλουθες διατάξεις του παρόντος άρθρου.»
271
Επομένως, διαπιστώνεται ότι, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 108 της παρούσας απόφασης, η προβαλλόμενη παραμόρφωση δεν αποδεικνύεται, δεδομένου ότι η σκέψη 537 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης παραθέτει πιστά το περιεχόμενο της ίδιας παραγράφου 1.
272
Όσον αφορά τον ισχυρισμό περί παραμορφώσεως που αφορά τη σκέψη 538 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, επισημαίνεται ότι, στη σκέψη αυτή, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι οι SAS Cargo κ.λπ. δεν αμφισβήτησαν ότι οι διατάξεις των ΣΑΥ σχετικά με τις συζητήσεις επί των τιμολογίων μεταξύ αερομεταφορέων οι οποίοι είχαν ορισθεί σε συγκεκριμένα δρομολόγια δεν επέτρεπαν γενικές συζητήσεις σχετικά με τους ναύλους μεταξύ πλειόνων αερομεταφορέων που εξυπηρετούσαν διαφορετικές χώρες προορισμού, όπως αυτές τις οποίες αφορά η επίδικη απόφαση.
273
Πάντως, στο σημείο 128 του δικογράφου της προσφυγής τους ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, το οποίο φέρεται να παραμορφώθηκε στην εν λόγω σκέψη 538, οι SAS Cargo κ.λπ. είχαν υποστηρίξει τα εξής:
«[…] Οι τοπικές αεροπορικές αρχές του Χονγκ Κονγκ, της Ιαπωνίας και της Ταϊλάνδης δεν εφάρμοζαν τις ρήτρες περί τιμολόγησης ανά δρομολόγιο. Αντ’ αυτού, καθόριζαν τα επίπεδα των επιναύλων ανάλογα με τον διεθνή ή εγχώριο χαρακτήρα των δρομολογίων (π.χ. Ιαπωνία) ή σε συνάρτηση με τις ζώνες της διάσκεψης της IATA για τους ναύλους (π.χ. Χονγκ Κονγκ, Ταϊλάνδη). Δεδομένου ότι όλες οι χώρες του ΕΟΧ ανήκουν στην κατηγορία των διεθνών δρομολογίων και στην ίδια ζώνη της διάσκεψης της IATA για τους ναύλους […], εγκρίθηκε το ίδιο επίπεδο επίναυλου για όλα τα δρομολόγια με προορισμό τον ΕΟΧ. Η προσέγγιση αυτή αποσκοπεί στον περιορισμό του κόστους συναλλαγής για τους τοπικούς εθνικούς αερομεταφορείς και τους τοπικούς διαμεταφορείς και φορτωτές […]. Επομένως, από τα διοικητικά καθεστώτα που έθεταν σε εφαρμογή τις ισχύουσες ΣΑΥ προέκυπτε ευθέως ότι οι ασιατικές αρχές επέβαλλαν σε όλους τους αερομεταφορείς που μετέφεραν φορτίο προς την Ευρώπη την υποχρέωση να εφαρμόζουν το ίδιο επίπεδο επίναυλου, έστω και με διαφορετικές μεθόδους, σύμφωνα με τις κατωτέρω διευκρινίσεις. Η κατάσταση αυτή ήταν απολύτως σύμφωνη με τις ρήτρες περί τιμολόγησης της ΣΑΥ, δεδομένου ότι η ίδια αεροπορική εταιρία ή αεροπορικές εταιρίες ήταν ένας ή περισσότεροι αερομεταφορείς που είχαν οριστεί σε κάθε ισχύουσα ΣΑΥ. Οι αρχές του Χονγκ Κονγκ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (Ντουμπάι) το εξήγησαν στην Επιτροπή […].»
274
Μολονότι επομένως οι SAS Cargo κ.λπ. είχαν υποστηρίξει ότι «οι ασιατικές αρχές επέβαλλαν σε όλους τους αερομεταφορείς που μετέφεραν φορτίο προς την Ευρώπη την υποχρέωση να εφαρμόζουν το ίδιο επίπεδο επίναυλου», εντούτοις από το εν λόγω σημείο 128 δεν προκύπτει ότι οι SAS Cargo κ.λπ. υποστήριζαν ότι οι ΣΑΥ που συνήψε η Ιαπωνία επέτρεπαν γενικές συζητήσεις σχετικά με τους ναύλους μεταξύ πλειόνων αερομεταφορέων που εξυπηρετούσαν διαφορετικές χώρες προορισμού εντός του ΕΟΧ, όπως είναι οι συζητήσεις για τις οποίες επιβλήθηκαν κυρώσεις με την επίδικη απόφαση. Επομένως, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 108 της παρούσας απόφασης, δεν αποδεικνύεται ούτε ο δεύτερος ισχυρισμός περί παραμορφώσεως.
275
Όσον αφορά τον τρίτο ισχυρισμό περί παραμορφώσεως, ο οποίος αφορά τη σκέψη 545 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, στη σκέψη αυτή, ότι, καθόσον δεν αποδείκνυαν την ύπαρξη υποχρέωσης συνεννόησης των αερομεταφορέων ως προς το επίπεδο του επίναυλου καυσίμων, κανένα από τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισαν οι SAS Cargo κ.λπ. δεν ήταν ικανό να αναιρέσει τις πληροφορίες που περιλαμβάνονται στις αιτιολογικές σκέψεις 198, 244, 256, 391, 392, 488 και 491 της επίδικης απόφασης, από τις οποίες προκύπτει ότι την πρωτοβουλία υποβολής ομαδικών αιτήσεων σχετικά με τον επίναυλο καυσίμων είχαν οι αερομεταφορείς, και όχι η ιαπωνική υπηρεσία πολιτικής αεροπορίας. Επομένως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, με την επιχειρηματολογία τους σχετικά με τη σκέψη αυτή, η οποία εκτίθεται στη σκέψη 252 της παρούσας απόφασης, οι SAS Cargo κ.λπ. βάλλουν στην πραγματικότητα κατά της ερμηνείας των εν λόγω αιτιολογικών σκέψεων της επίδικης απόφασης, τις οποίες παραθέτει το Γενικό Δικαστήριο στην ίδια σκέψη 545. Επομένως, με την ερμηνεία αυτή, το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορεί να παραμόρφωσε την επιχειρηματολογία τους σχετικά με τον επίναυλο καυσίμων. Επομένως, ο τρίτος αυτός ισχυρισμός είναι αβάσιμος.
276
Όσον αφορά την επιχειρηματολογία ως προς τη σκέψη 543 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, σχετικά, αφενός, με τη φερόμενη παραμόρφωση των αποδεικτικών στοιχείων, η οποία εκτίθεται στη σκέψη 253 της παρούσας απόφασης, αρκεί η επισήμανση ότι, στην εν λόγω σκέψη 543, το Γενικό Δικαστήριο, αφού εκτίμησε τα στοιχεία που προσκόμισαν οι SAS Cargo κ.λπ. προς στήριξη των ισχυρισμών τους, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι κανένα από τα προσκομισθέντα έγγραφα δεν αποδείκνυε την ύπαρξη εξαναγκασμού από το κράτος που θα δικαιολογούσε τη μη εφαρμογή του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. Επομένως, υπό το πρόσχημα μιας υποτιθέμενης παραμόρφωσης, οι SAS Cargo κ.λπ. επιδιώκουν, στην πραγματικότητα, να επιτύχουν την εκ μέρους του Δικαστηρίου νέα εκτίμηση των εν λόγω αποδεικτικών στοιχείων. Επομένως, η επιχειρηματολογία αυτή είναι, κατά το μέτρο αυτό, απαράδεκτη, κατ’ εφαρμογήν της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 72 της παρούσας απόφασης.
277
Αφετέρου, καθόσον, με την εν λόγω επιχειρηματολογία, οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να απαντήσει σε ορισμένα από τα επιχειρήματά τους, προβάλλουν παράβαση, εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου, της υποχρέωσης αιτιολογήσεως που υπέχει. Πράγματι, κατά πάγια νομολογία, ο λόγος αναιρέσεως με τον οποίον προβάλλεται παράλειψη του Γενικού Δικαστηρίου να απαντήσει σε επιχειρήματα τα οποία προβλήθηκαν πρωτοδίκως ισοδυναμεί, κατ’ ουσίαν, με προβολή παραβάσεως της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως που απορρέει από το άρθρο 36 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο εφαρμόζεται στο Γενικό Δικαστήριο δυνάμει του άρθρου 53, πρώτο εδάφιο, του ίδιου Οργανισμού και από το άρθρο 117 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου (απόφαση της 28ης Σεπτεμβρίου 2023, Changmao Biochemical Engineering κατά Επιτροπής, C‑123/21 P, EU:C:2023:708, σκέψη 185 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Λαμβανομένης, όμως, υπόψη της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 85 της παρούσας απόφασης και υπό το πρίσμα όσων επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο όχι μόνο στη σκέψη 543, αλλά και στις σκέψεις 542 και 544 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, στις οποίες εκτίθενται επίσης τα αποδεικτικά στοιχεία που είχαν προσκομίσει οι SAS Cargo κ.λπ. ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η εκτίμησή τους από το τελευταίο, τέτοια παράβαση δεν αποδεικνύεται.
278
Όσον αφορά τον ισχυρισμό ότι το Γενικό Δικαστήριο παραβίασε την «αρχή της ισότητας» μη παρέχοντάς τους πρόσβαση σε αποδεικτικά στοιχεία μεταγενέστερα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, αρκεί η επισήμανση ότι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι ο ισχυρισμός αυτός είναι παραδεκτός, δεν διαφέρει από τον προβαλλόμενο με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως και πρέπει, επομένως, εν πάση περιπτώσει, να απορριφθεί για τους ίδιους λόγους.
279
Κατά τρίτον, όσον αφορά την επιχειρηματολογία που εκτίθεται στις σκέψεις 254 έως 256 της παρούσας απόφασης, διαπιστώνεται, πρώτον, ότι αυτή είναι απαράδεκτη κατ’ εφαρμογήν της νομολογίας που παρατίθεται στη σκέψη 72 της απόφασης αυτής, στο μέτρο που, με την επιχειρηματολογία αυτή, οι SAS Cargo κ.λπ., υπό το πρόσχημα υποτιθέμενων νομικών σφαλμάτων όσον αφορά την κατάσταση που επικρατούσε στην Ταϊλάνδη, επιδιώκουν να επιτύχουν νέα εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων.
280
Δεύτερον, στο μέτρο που, με την επιχειρηματολογία αυτή, οι SAS Cargo κ.λπ. αμφισβητούν την εσωτερική συνοχή της επίδικης απόφασης, η εν λόγω επιχειρηματολογία είναι απαράδεκτη, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 74 της παρούσας απόφασης.
281
Τρίτον, στο μέτρο που, με την εν λόγω επιχειρηματολογία, οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να εξετάσει το σύνολο των αποδεικτικών στοιχείων που είχαν προσκομίσει, αρκεί η επισήμανση ότι η δράση των ταϊλανδικών αρχών εξετάστηκε από το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 556 έως 561 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και ότι, στη σκέψη 562 της απόφασης αυτής, το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, όσον αφορά το ισχύον στην Ταϊλάνδη κανονιστικό πλαίσιο, οι SAS Cargo κ.λπ. είχαν αποδείξει, χωρίς να αντικρουσθούν επιτυχώς από την Επιτροπή, ότι, από τις 20 Ιουλίου 2005, οι αρχές της χώρας αυτής είχαν δημιουργήσει ένα νομικό πλαίσιο το οποίο, αυτό το ίδιο, απέκλειε κάθε δυνατότητα ανταγωνιστικής συμπεριφοράς μεταξύ των αερομεταφορέων όσον αφορά τον καθορισμό του ποσού του επίναυλου καυσίμων που ίσχυε για τις πτήσεις με αναχώρηση από την Ταϊλάνδη. Επισήμανε επίσης ότι, αντιθέτως, οι αναιρεσείουσες δεν είχαν αποδείξει ότι το κανονιστικό πλαίσιο της Ταϊλάνδης εξάλειφε κάθε δυνατότητα ανταγωνισμού όσον αφορά τον επίναυλο ασφαλείας, ή ότι, όσον αφορά τον επίναυλο καυσίμων, δεν υπήρχε δυνατότητα ανταγωνισμού για το προ της 20ής Ιουλίου 2005 χρονικό διάστημα.
282
Επομένως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, με το τρίτο επιχείρημα που εκτίθεται στη σκέψη 255 της παρούσας απόφασης, οι SAS Cargo κ.λπ. επιδιώκουν να επιτύχουν, υπό το πρόσχημα υποτιθέμενης παράβασης της υποχρέωσης αιτιολογήσεως του Γενικού Δικαστηρίου, την εκ μέρους του Δικαστηρίου νέα εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων. Επομένως, και η επιχειρηματολογία αυτή είναι απαράδεκτη, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 72 της παρούσας απόφασης.
283
Τέταρτον, καθόσον υποστηρίζουν ότι έπρεπε να τους έχει χορηγηθεί πρόσβαση σε πρόσθετα απαλλακτικά στοιχεία, η επιχειρηματολογία αυτή δεν διαφέρει από εκείνην που εκτίθεται στο τέλος της σκέψης 253 της παρούσας απόφασης και πρέπει να απορριφθεί για τους ίδιους λόγους με εκείνους που ήδη εκτέθηκαν στη σκέψη 278 της απόφασης αυτής.
284
Πέμπτον, όσον αφορά την επιχειρηματολογία που εκτίθεται στη σκέψη 256 της παρούσας απόφασης, αρκεί η επισήμανση ότι δεν συντρέχει λόγος διαπίστωσης νομικών σφαλμάτων στις σκέψεις 555 έως 557, 562 και 563 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, δεδομένου ότι οι σχετικοί ισχυρισμοί των SAS Cargo κ.λπ. στηρίζονται στην παραδοχή ότι αυτές κατόρθωσαν να αποδείξουν ότι οι εκτιμήσεις του Γενικού Δικαστηρίου σχετικά με τα κανονιστικά καθεστώτα του Χονγκ Κονγκ και της Ιαπωνίας ήταν εσφαλμένες. Όπως, όμως, προκύπτει από την προηγηθείσα ανάλυση, η παραδοχή αυτή δεν είναι βάσιμη.
285
Όσον αφορά τον ισχυρισμό περί παραβίασης του τεκμηρίου αθωότητας, ο ισχυρισμός αυτός στηρίζεται επίσης στη μη συμπερίληψη του Βασιλείου της Ταϊλάνδης μεταξύ των χωρών για τις οποίες θα μπορούσε να προσαφθεί παράβαση του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ στις SAS Cargo κ.λπ. Πάντως, μολονότι το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι μια τέτοια παράβαση δεν μπορούσε να γίνει δεκτή ως προς αυτές όσον αφορά τις πτήσεις με αναχώρηση από την εν λόγω τρίτη χώρα σχετικά με τον επίναυλο καυσίμων από τις 20 Ιουλίου 2005, δεν απέκλεισε την ύπαρξη τέτοιας παράβασης για το σύνολο των πτήσεων με αναχώρηση από την εν λόγω χώρα για το σύνολο της περιόδου τέλεσης της παράβασης, οπότε η παραδοχή στην οποία στηρίζεται η επιχειρηματολογία αυτή είναι επίσης αβάσιμη.
286
Όσον αφορά την επίκριση σχετικά με την υπαγωγή τρίτων χωρών στο πεδίο εφαρμογής της ενιαίας και διαρκούς παράβασης, στις σκέψεις 623 και 624 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, αρκεί η επισήμανση ότι αυτή στηρίζεται στα ίδια επιχειρήματα με εκείνα που απορρίφθηκαν στις δύο προηγούμενες σκέψεις της παρούσας απόφασης.
287
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι το δεύτερο σκέλος του τετάρτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτο και εν μέρει αβάσιμο.
Επί του τρίτου σκέλους, σχετικά με τον χαρακτηρισμό της επίμαχης συμπεριφοράς ως ενιαίας και διαρκούς παράβασης
– Επιχειρηματολογία των διαδίκων
288
Οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο διέπραξε νομικά σφάλματα απορρίπτοντας την επιχειρηματολογία τους με την οποία αμφισβήτησαν το συμπέρασμα της Επιτροπής ότι η περιγραφόμενη στην επίδικη απόφαση συμπεριφορά συνιστούσε ενιαία και διαρκή παράβαση. Συγκεκριμένα, η επίμαχη συμπεριφορά αποτελούνταν από τόσο ετερόκλητα στοιχεία με αποτέλεσμα να μην μπορεί ευλόγως να εξομοιωθεί με «ενιαία» παράβαση. Η σχετική εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου είναι εσφαλμένη από πολλές απόψεις.
289
Κατά πρώτον, στις σκέψεις 302 έως 304 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο παραλείπει το ουσιώδες σημείο που έθιξαν οι SAS Cargo κ.λπ., ήτοι το ότι οι συμπεριφορές που μνημονεύονται στο τμήμα 4 της επίδικης απόφασης έλαβαν χώρα σε διαφορετικά πλαίσια και επιδίωκαν ποικίλους σκοπούς. Βεβαίως, στην εν λόγω σκέψη 302, το Γενικό Δικαστήριο αναφέρεται σε κάθε είδος συμπεριφοράς. Ωστόσο, το Γενικό Δικαστήριο ουδέποτε εξέτασε το κεντρικό ζήτημα, ήτοι το ότι τα διάφορα αυτά είδη συμπεριφοράς δεν είχαν κοινά σημεία. Ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, το Γενικό Δικαστήριο παρέβη την υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει.
290
Κατά δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο διέπραξε σφάλματα όσον αφορά τη συμπεριφορά που εκδηλώθηκε στην Ελβετία. Στις σκέψεις 612 έως 618 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι η μοναδική επαφή στην οποία εμπλέκονταν οι SAS Cargo κ.λπ., και η οποία έλαβε χώρα μετά την 1η Ιουνίου 2002, δεν ήταν παράνομη. Εντούτοις, στη σκέψη 604 της απόφασης αυτής, το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε τα αποδεικτικά στοιχεία παραπέμποντας στην έννοια της «συνέχισης» κατά τη χρήση του κριτηρίου του πραγματικού βάρους. Παρέλειψε επίσης, στις σκέψεις 604 και 605 της εν λόγω απόφασης, να απαντήσει στα επιχειρήματα και τα αποδεικτικά στοιχεία που προβλήθηκαν με το σημείο 161 του δικογράφου της προσφυγής, και με τα οποία οι SAS Cargo κ.λπ. αμφισβήτησαν, κατ’ ουσίαν, όχι την ύπαρξη συγκεκριμένης συνάντησης αλλά τη συμμετοχή τους σε αυτήν. Κατά τα λοιπά, από την εν λόγω σκέψη 605 προκύπτει ότι δεν υπήρχε συμφωνία ως προς τη χρησιμοποίηση, για τον υπολογισμό του επίναυλου καυσίμων, του πραγματικού βάρους αντί του «τιμολογηθέντος βάρους», ενώ το Γενικό Δικαστήριο, στη σκέψη 606 της ίδιας απόφασης, επικύρωσε το συμπέρασμα της Επιτροπής ότι οι SAS Cargo κ.λπ. είχαν μετάσχει σε τέτοια συμφωνία, αποφασίζοντας συγχρόνως να μην την εφαρμόσουν. Η σκέψη 610 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης επίσης ενέχει πλάνη καθόσον μνημονεύεται εκεί ότι η κοινοποίηση εκ μέρους υπαλλήλου των αναιρεσειουσών σχετικά με την κατάργηση του επίναυλου καυσίμων αντέβαινε στο άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, μολονότι οι κοινοποιηθείσες πληροφορίες είχαν δημοσιοποιηθεί. Το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να έχει εξετάσει αν η εν λόγω κοινοποίηση συνεπαγόταν μεγαλύτερη διαφάνεια των τιμών ή διευκόλυνε την τήρηση των όρων της σύμπραξης. Δεδομένου ότι δεν το έπραξε, παρέβη την υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει. Εκτός αυτού, για την τοπική αυτή συμπεριφορά του Δεκεμβρίου του 2001 σχετικά με τους επίναυλους σε δρομολόγια με αναχώρηση από την Ελβετία, δεν είχαν εφαρμογή ούτε το άρθρο 101 ΣΛΕΕ ούτε το άρθρο 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας, οπότε η σκέψη 611 της απόφασης αυτής ενέχει πλάνη περί το δίκαιο.
291
Κατά τρίτον, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη κατά την εκτίμηση των ισχυρισμών άλλων αερομεταφορέων όσον αφορά τη συμπεριφορά των SAS Cargo κ.λπ. Ορθώς έκρινε, στις σκέψεις 625 έως 650 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι τα αποδεικτικά στοιχεία υπό τη μορφή μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που περιλαμβάνονται σε πλείονες αιτιολογικές σκέψεις της επίδικης απόφασης δεν αποδείκνυαν την ύπαρξη παράνομων επαφών μεταξύ SAS Cargo κ.λπ. και άλλων αερομεταφορέων. Εντούτοις, το Γενικό Δικαστήριο κακώς δεν απέρριψε επίσης τη λυσιτέλεια ενός εσωτερικού μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που απεστάλη από υπάλληλο άλλου αερομεταφορέα εγκατεστημένου στο Ηνωμένο Βασίλειο στις 17 Φεβρουαρίου 2003, περί του οποίου γίνεται λόγος στην αιτιολογική σκέψη 273 της επίδικης απόφασης. Στις σκέψεις 634 και 635 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι οι SAS Cargo κ.λπ. δεν είχαν προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία προς στήριξη της θέσης τους. Εντούτοις, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη μη εξετάζοντας το αληθινό ζήτημα που ήγειραν. Επομένως, αφενός, το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη ορισμένα επιχειρήματα που είχαν προβάλει οι αναιρεσείουσες. Αφετέρου, αντιθέτως προς τη διαπίστωση που περιλαμβάνεται στην εν λόγω σκέψη 635, οι SAS Cargo κ.λπ. δεν στηρίχθηκαν μόνο στο γεγονός ότι ο διαμεταφορέας είχε λάβει πληροφορίες από άλλους αερομεταφορείς. Από τα σφάλματα αυτά προκύπτει ότι ούτε αυτό το αποδεικτικό στοιχείο μπορεί να γίνει δεκτό εις βάρος τους.
292
Κατά τέταρτον, το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε βεβαίως, ιδίως στις σκέψεις 407 έως 411 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι ορισμένες συμπεριφορές, λαμβανομένης υπόψη της συμμαχίας WOW, ήταν δικαιολογημένες. Εντούτοις, κακώς έκρινε ότι ορισμένες συμπεριφορές στο πλαίσιο της συμμαχίας αυτής «υπερέβαιναν τα όρια», ελλείψει ολοκληρωμένης κοινής τιμολογιακής πολιτικής. Εν πάση περιπτώσει, ακόμη και αν οι επαφές αυτές στο πλαίσιο της εν λόγω συμμαχίας συνιστούσαν παράβαση του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, οι επαφές αυτές θα αποτελούσαν μέρος της ενιαίας και διαρκούς παράβασης μόνον αν υπήρχε αντικειμενικός σύνδεσμος μεταξύ των εν λόγω επαφών και της ενιαίας και διαρκούς παράβασης ή αν οι SAS Cargo κ.λπ. είχαν την πρόθεση να μετάσχουν στην παγκόσμια σύμπραξη και όχι σε συμπεριφορά συνδεόμενη με την ίδια συμμαχία. Το Γενικό Δικαστήριο, όμως, δεν κατέδειξε την ύπαρξη τέτοιου αντικειμενικού συνδέσμου μεταξύ των επαφών στο πλαίσιο της συμμαχίας WOW και της ενιαίας και διαρκούς παράβασης. Η σκέψη 430 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης περιέχει απλώς μια διαπίστωση επί του ζητήματος αυτού, οπότε η εν λόγω απόφαση είναι ανεπαρκώς αιτιολογημένη. Επομένως, οι σκέψεις 428 έως 432 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης πρέπει να αναιρεθούν και, ως εκ τούτου, οι επαφές στο πλαίσιο της συμμαχίας WOW πρέπει να αποκλειστούν από τα αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με τη συμμετοχή των SAS Cargo κ.λπ. στην ενιαία και διαρκή παράβαση.
293
Κατά πέμπτον, όσον αφορά τις κάθετες συμφωνίες παροχής χωρητικότητας, στις σκέψεις 475 έως 487 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης εσφαλμένως απορρίφθηκε η εξήγηση των SAS Cargo κ.λπ. σχετικά με την εκ μέρους τους παραλαβή των μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που αποκαλούνται «Αγαπητοί εταίροι». Πρώτον, οι σκέψεις 477 έως 479, 484 και 485 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης είναι ανεπαρκώς αιτιολογημένες και παραβιάζουν τις αρχές της προσωπικής ευθύνης και του τεκμηρίου αθωότητας, δεδομένου ότι αναφέρονται μόνο στις επαφές ή τις ενέργειες υπαλλήλων άλλων αερομεταφορέων, χωρίς να εξετάζουν την εμπλοκή των SAS Cargo κ.λπ. στις επαφές αυτές ή την εκ μέρους τους γνώση των ίδιων επαφών. Επομένως, δεν μπορούν να αποδείξουν ότι οι SAS Cargo κ.λπ. διέπραξαν παράβαση. Δεύτερον, η σκέψη 479 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης επαναλαμβάνει τη θέση που διατύπωσε η Επιτροπή με το υπόμνημα αντικρούσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, χωρίς να εξετάζει το επιχείρημα ή τα αποδεικτικά στοιχεία που προέβαλαν οι SAS Cargo κ.λπ. Τρίτον, στις σκέψεις 480 και 481 της ίδιας απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να εξετάσει αν τα αποδεικτικά στοιχεία στα οποία στηρίχθηκε η Επιτροπή τού είχαν παράσχει τη δυνατότητα να καταλήξει ορθώς στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρχε άλλη εύλογη εξήγηση για την παραλαβή των εν λόγω μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από τις SAS Cargo κ.λπ. Τέταρτον, οι διαπιστώσεις του Γενικού Δικαστηρίου στις σκέψεις 482 και 483 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης δεν βρίσκουν έρεισμα ούτε στην ανακοίνωση των αιτιάσεων ούτε στην επίδικη απόφαση. Επομένως, πρόκειται για παράνομη αντικατάσταση αιτιολογίας, οπότε οι σκέψεις 482 και 483 πρέπει να αναιρεθούν.
294
Κατ’ έκτον, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη όσον αφορά την εκ μέρους των SAS Cargo κ.λπ. γνώση της ενιαίας και διαρκούς παράβασης. Το Γενικό Δικαστήριο αναγνώρισε, στη σκέψη 669 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η Επιτροπή δεν είχε αποδείξει την άμεση συμμετοχή των SAS Cargo κ.λπ. σε όλες τις αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού δραστηριότητες. Επομένως, η Επιτροπή όφειλε να αποδείξει ότι οι SAS Cargo κ.λπ. γνώριζαν τη συμπεριφορά των άλλων αερομεταφορέων ή ότι μπορούσαν ευλόγως να την προβλέψουν. Συναφώς, στη σκέψη 670 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι η επίδικη απόφαση αναφερόταν σε οκτώ επαφές. Κατ’ αρχάς, οι SAS Cargo κ.λπ. εξέθεσαν, χωρίς να δοθεί απάντηση στο επιχείρημα αυτό, ότι από τις επαφές αυτές ουδόλως προέκυπτε ο επίμαχος συντονισμός. Εν συνεχεία, δεδομένου ότι τέσσερις εκ των εν λόγω επαφών ήταν μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου αποκαλούμενα «Αγαπητοί εταίροι», δεν είναι δυνατή η επίκλησή τους, όπως προκύπτει από την προηγούμενη σκέψη της παρούσας απόφασης. Τα τέσσερα άλλα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου παραμορφώθηκαν από το Γενικό Δικαστήριο, το οποίο, επιπλέον, δεν αιτιολόγησε επαρκώς τη θέση του. Επιπλέον, στις σκέψεις 671, 672, 677 και 678 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο προέβη σε παράνομη αντικατάσταση αιτιολογίας. Επίσης, στις σκέψεις 678 και 679 της απόφασης αυτής, το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε το σαφές νόημα άλλου μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, με ημερομηνία 17 Φεβρουαρίου 2003, και δεν έλαβε υπόψη απαλλακτικά αποδεικτικά στοιχεία. Όσον αφορά τις σκέψεις 681 και 683 της εν λόγω απόφασης, αυτές πρέπει επίσης να αναιρεθούν, δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο ουδόλως εξήγησε τους λόγους για τους οποίους τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου των οποίων έγινε επίκληση παρείχαν στη SAS τη δυνατότητα να λάβει γνώση συμπεριφοράς στην οποία δεν μετέσχε. Η σκέψη 685 της ίδιας απόφασης επίσης ενέχει πλάνη, διότι παρουσιάζει με ατελή τρόπο το επιχείρημα των SAS Cargo κ.λπ. στο οποίο το Γενικό Δικαστήριο απαντά με τη σκέψη αυτήν. Το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορούσε να θεραπεύσει την ανεπάρκεια των οκτώ ηλεκτρονικών μηνυμάτων που επικαλέστηκε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 791 της επίδικης απόφασης αρκούμενο να παραπέμψει σε άλλες αιτιολογικές σκέψεις, χωρίς να εξηγήσει τον τρόπο με τον οποίο οι επαφές αυτές είχαν παράσχει στις SAS Cargo κ.λπ. τη δυνατότητα να λάβουν γνώση συμπεριφορών στις οποίες δεν είχαν μετάσχει. Επομένως, πρέπει να απορριφθούν τόσο η ανάλυση του Γενικού Δικαστηρίου, στις σκέψεις 660 έως 694 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, σχετικά με την εκ μέρους των SAS Cargo κ.λπ. γνώση της συμπεριφοράς των λοιπών αερομεταφορέων, όσο και οι διαπιστώσεις του Γενικού Δικαστηρίου που περιλαμβάνονται στις σκέψεις 713 έως 728 της απόφασης αυτής, όσον αφορά την έκταση της συμμετοχής τους στην παράβαση.
295
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το σκέλος αυτό είναι απαράδεκτο κατά το μέρος που αφορά πραγματικές εκτιμήσεις του Γενικού Δικαστηρίου και αβάσιμο κατά τα λοιπά.
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
296
Κατά πάγια νομολογία, παράβαση του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ μπορεί να προκύπτει όχι μόνον από μεμονωμένη πράξη, αλλά και από σειρά πράξεων ή ακόμη και από συνεχιζόμενη συμπεριφορά, έστω και αν ένα ή περισσότερα στοιχεία αυτής της σειράς πράξεων ή της συνεχιζόμενης συμπεριφοράς θα μπορούσαν επίσης να αποτελέσουν, εξεταζόμενα αφ’ εαυτών και μεμονωμένα, παράβαση της εν λόγω διάταξης. Κατά συνέπεια, όταν οι διάφορες πράξεις εντάσσονται σε ένα «συνολικό σχέδιο», λόγω του ότι επιδιώκουν τον ίδιο σκοπό, ήτοι τη νόθευση του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά, η Επιτροπή δικαιούται να καταλογίσει την ευθύνη για τις πράξεις αυτές αναλόγως της συμμετοχής στην παράβαση, η οποία λαμβάνεται υπόψη στο σύνολό της (πρβλ. αποφάσεις της 6ης Δεκεμβρίου 2012, Επιτροπή κατά Verhuizingen Coppens, C‑441/11 P, EU:C:2012:778, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 27ης Ιουνίου 2024, Servier κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑201/19 P, EU:C:2024:552, σκέψη 240).
297
Επιχείρηση η οποία έχει μετάσχει σε τέτοια ενιαία και διαρκή παράβαση με ενέργειές της, εμπίπτουσες στην έννοια της αντίθετης προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμφωνίας ή εναρμονισμένης πρακτικής, κατά το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, οι οποίες απέβλεπαν στην υλοποίηση της παράβασης στο σύνολό της, μπορεί συνεπώς να είναι συνυπαίτια, για όλη τη διάρκεια της συμμετοχής της στην εν λόγω παράβαση για ενέργειες στις οποίες προέβησαν άλλες επιχειρήσεις στο πλαίσιο της ίδιας παράβασης (πρβλ. αποφάσεις της 6ης Δεκεμβρίου 2012, Επιτροπή κατά Verhuizingen Coppens, C‑441/11 P, EU:C:2012:778, σκέψη 42 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 27ης Ιουνίου 2024, Servier κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑201/19 P, EU:C:2024:552, σκέψη 241).
298
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι προκειμένου να χαρακτηριστούν διάφορες συμπεριφορές ως ενιαία και διαρκής παράβαση, δεν χρειάζεται να επαληθεύεται αν εμφανίζουν μεταξύ τους δεσμό συμπληρωματικότητας υπό την έννοια ότι καθεμιά από αυτές αποσκοπεί στην αντιμετώπιση μίας ή περισσοτέρων συνεπειών της κανονικής λειτουργίας του ανταγωνισμού και συντείνουν, μέσω της αλληλεπίδρασής τους, στην επέλευση του συνόλου των αντιθέτων προς τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων τα οποία επιδίωξαν όσοι ενήργησαν στο πλαίσιο ενός συνολικού σχεδίου με ενιαίο σκοπό. Αντιθέτως, η προϋπόθεση περί ενιαίου σκοπού συνεπάγεται ότι πρέπει να εξετάζεται εάν υφίστανται στοιχεία που χαρακτηρίζουν τις επιμέρους ενέργειες που συνθέτουν την παράβαση και από τα οποία μπορεί να συναχθεί ότι οι ενέργειες άλλων εμπλεκομένων στην παράβαση επιχειρήσεων δεν είχαν τον ίδιο σκοπό ή το ίδιο αποτέλεσμα και, ως εκ τούτου, δεν εντάσσονται σε ένα «συνολικό σχέδιο», αν και επιδιώκουν τον ίδιο σκοπό νόθευσης του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά (αποφάσεις της 26ης Ιανουαρίου 2017, Villeroy & Boch κατά Επιτροπής, C‑644/13 P, EU:C:2017:59, σκέψη 50 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 27 Ιουνίου 2024, Servier κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑201/19 P, EU:C:2024:552, σκέψη 242).
299
Εν προκειμένω, καθόσον, κατά πρώτον, οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να αιτιολογήσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση καθόσον δεν απάντησε στο επιχείρημά τους ότι οι επίμαχες συμπεριφορές έλαβαν χώρα σε διαφορετικό πλαίσιο και επιδίωκαν ποικίλους σκοπούς, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να χαρακτηριστούν ως ενιαία παράβαση, αρκεί η επισήμανση ότι η αιτίαση που προέβαλαν ενώπιόν του οι SAS Cargo κ.λπ. και η οποία αντλείται από εσφαλμένες διαπιστώσεις όσον αφορά τον ενιαίο χαρακτήρα της παράβασης εξετάστηκε από το Γενικό Δικαστήριο όχι μόνο στις σκέψεις 302 έως 304 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, αλλά στο σύνολο των σκέψεων 296 έως 325 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Στο πλαίσιο αυτό, πέραν της ανάλυσης της επιχειρηματολογίας των SAS Cargo κ.λπ. με την οποία αμφισβητούσαν την ύπαρξη ενιαίου σκοπού αντίθετου προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, η οποία πραγματοποιήθηκε στις σκέψεις 302 έως 304, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, μεταξύ άλλων, στη σκέψη 317 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι οι εν λόγω εταιρίες προσήψαν στην Επιτροπή ότι αγνόησε, όσον αφορά τη φύση της ενιαίας και διαρκούς παράβασης, τις ιδιαιτερότητες των συντονισμών που κατέστησαν αναγκαίοι από το τοπικό κανονιστικό πλαίσιο ή που εντάσσονταν στο πλαίσιο θεμιτών συμμαχιών, και απέρριψε την επιχειρηματολογία αυτή με την αιτιολογία ότι οι SAS Cargo κ.λπ. απλώς επαναλάμβαναν τα επιχειρήματα που είχαν ήδη προβάλει προς στήριξη της αιτιάσεώς τους περί υπάρξεως ενιαίου σκοπού αντίθετου προς τον ανταγωνισμό, οπότε έπρεπε να απορριφθούν για τους ίδιους λόγους.
300
Επιπλέον, στις σκέψεις 318 έως 321 της ίδιας απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο ανέλυσε την επιχειρηματολογία με την οποία οι SAS Cargo κ.λπ. υποστήριζαν ότι η άρνηση καταβολής προμήθειας διακρινόταν από τα λοιπά σκέλη της ενιαίας παράβασης λόγω του ότι η άρνηση αυτή προέκυψε από διαφωνία μεταξύ των αερομεταφορέων και των διαμεταφορέων ως προς την ερμηνεία των τυποποιημένων ρητρών, σε αντίθεση προς τον «μυστικό συντονισμό από μια μερίδα αερομεταφορέων ως προς τους [επίναυλους καυσίμων και ασφαλείας]». Το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την ως άνω επιχειρηματολογία διαπιστώνοντας, κατ’ ουσίαν, ότι από την επίδικη απόφαση προέκυπτε ότι το αντικείμενο της άρνησης καταβολής προμήθειας όχι μόνον ήταν αποσπασμένο από τη δημόσια νομική διαφορά στην οποία αναφέρονταν οι SAS Cargo κ.λπ., αλλά ήταν ικανό να ενισχύσει τον συντονισμό σχετικά με τους επίναυλους.
301
Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο εξέθεσε σαφώς τους λόγους για τους οποίους οι SAS Cargo κ.λπ. δεν κατόρθωσαν να αποδείξουν ότι, λόγω των υποτιθέμενων αυτών διαφορετικών πλαισίων και των υποτιθέμενων ποικίλων στόχων, η Επιτροπή δεν απέδειξε επαρκώς με την επίδικη απόφαση τον ενιαίο χαρακτήρα της παράβασης. Ως εκ τούτου, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 84 και 85 της παρούσας απόφασης, η προβαλλόμενη παράβαση της υποχρέωσης αιτιολογήσεως δεν αποδεικνύεται.
302
Κατά δεύτερον, όσον αφορά την επιχειρηματολογία που εκτίθεται στη σκέψη 290 της παρούσας απόφασης, επισημαίνεται, κατ’ αρχάς, ότι, καθόσον με την επιχειρηματολογία αυτή οι SAS Cargo κ.λπ. προβάλλουν παραμόρφωση την οποία φέρεται να διέπραξε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 604 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, καθόσον παρέπεμψε στην έννοια της «συνέχισης» («τάσσονταν υπέρ») της χρήσης του κριτηρίου του πραγματικού βάρους, αρκεί η επισήμανση ότι το επιχείρημα αυτό δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις ακρίβειας που απορρέουν από τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 108 της παρούσας απόφασης, δεδομένου ότι οι SAS Cargo κ.λπ. δεν εκθέτουν, μεταξύ άλλων, το περιεχόμενο του μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου το οποίο φέρεται να παραμορφώθηκε. Το επιχείρημα αυτό, είναι, επομένως, απαράδεκτο.
303
Εν συνεχεία, καθόσον οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέβη την υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει καθόσον δεν απάντησε στην επιχειρηματολογία που αυτές είχαν εκθέσει στο σημείο 161 του δικογράφου της προσφυγής τους, αρκεί να υπομνησθεί ότι, όπως ήδη εκτέθηκε στη σκέψη 85 της παρούσας απόφασης, η εν λόγω υποχρέωση αιτιολογήσεως δεν επιβάλλει στο Γενικό Δικαστήριο να παραθέσει αιτιολογία που να ακολουθεί σε όλη τους την έκταση και έναν προς έναν όλους τους συλλογισμούς που διατύπωσαν οι διάδικοι, υπό την προϋπόθεση ότι η αιτιολογία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης παρέχει στους μεν ενδιαφερομένους τη δυνατότητα να αντιληφθούν το σκεπτικό στο οποίο στηρίχθηκε το Γενικό Δικαστήριο, στο δε Δικαστήριο επαρκή στοιχεία για την άσκηση του εκ μέρους του αναιρετικού ελέγχου. Στις σκέψεις 597 έως 618 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εκτίμησε την επιχειρηματολογία των SAS Cargo κ.λπ. σχετικά με την εκδηλωθείσα στην Ελβετία συμπεριφορά, η οποία αποτελούσε το αντικείμενο των σημείων 158 έως 164 του δικογράφου της προσφυγής. Επιπλέον, οι SAS Cargo κ.λπ. δεν ισχυρίζονται καν ότι δεν τους δόθηκε η δυνατότητα να κατανοήσουν τους λόγους για τους οποίους η επιχειρηματολογία τους πρωτοδίκως έγινε μόνον εν μέρει δεκτή από το Γενικό Δικαστήριο. Υπό τις συνθήκες αυτές, η προβαλλόμενη παράβαση της υποχρέωσης αιτιολογήσεως δεν αποδεικνύεται.
304
Τέλος, καθόσον οι SAS Cargo κ.λπ. βάλλουν κατά των σκέψεων 605, 606 και 610 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, αρκεί η επισήμανση ότι, στην πραγματικότητα, αποβλέπουν στο να υποκαταστήσει το Δικαστήριο με τη δική του εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων την εκτίμηση στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο χωρίς να του προσάπτουν την παραμικρή παραμόρφωση. Επομένως, οι επικρίσεις αυτές είναι απαράδεκτες, κατ’ εφαρμογήν της νομολογίας που παρατίθεται στη σκέψη 72 της παρούσας απόφασης.
305
Κατά τρίτον, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, με την επιχειρηματολογία που εκτίθεται στη σκέψη 291 της παρούσας απόφασης, οι SAS Cargo κ.λπ. επιδιώκουν εκ νέου να επιτύχουν την εκ μέρους του Δικαστηρίου νέα εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων σχετικά με τους ισχυρισμούς των λοιπών αερομεταφορέων όσον αφορά τη συμπεριφορά τους, εκτίμηση στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 629 έως 650 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, και ειδικότερα των διαπιστώσεών του με τις οποίες το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε μόνον εν μέρει το αίτημά τους να αποκλειστούν ορισμένες επαφές από τη δέσμη ενδείξεων που ελήφθησαν υπόψη εις βάρος τους με την επίδικη απόφαση. Επομένως, η επιχειρηματολογία αυτή, με την οποία δεν προσάπτεται στο Γενικό Δικαστήριο καμία παραμόρφωση, είναι επίσης απαράδεκτη, κατ’ εφαρμογήν της νομολογίας που παρατίθεται στη σκέψη 72 της παρούσας απόφασης.
306
Κατά τέταρτον, το ίδιο ισχύει, κατ’ ουσίαν, και για την επιχειρηματολογία που εκτίθεται στη σκέψη 292 της παρούσας απόφασης, καθόσον με αυτήν οι SAS Cargo κ.λπ. επιδιώκουν να επιτύχουν την εκ μέρους του Δικαστηρίου νέα εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων σχετικά με το περιεχόμενο των επαφών που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της συμμαχίας WOW.
307
Κατά τα λοιπά, στο μέτρο που οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν κατέδειξε την ύπαρξη αντικειμενικού συνδέσμου μεταξύ των επαφών αυτών και της ενιαίας και διαρκούς παράβασης, διαπιστώνεται ότι η αιτίαση των SAS Cargo κ.λπ. σχετικά με τη συμπερίληψη των επαφών εντός της συμμαχίας WOW στο πεδίο της ενιαίας και διαρκούς παράβασης εξετάστηκε από το Γενικό Δικαστήριο όχι μόνο στη σκέψη 430 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, αλλά στις σκέψεις 429 έως 431 της απόφασης αυτής, στις οποίες το Γενικό Δικαστήριο εξέθεσε λεπτομερώς τους λόγους για τους οποίους οι παράγοντες τους οποίους επικαλέσθηκαν οι SAS Cargo κ.λπ. προκειμένου να αποδείξουν την έλλειψη αντικειμενικού συνδέσμου μεταξύ των επαφών μεταξύ των μελών της συμμαχίας WOW και της ενιαίας και διαρκούς παράβασης δεν ήταν, κατ’ ουσίαν, ικανοί να θέσουν υπό αμφισβήτηση την ύπαρξη του συνολικού σχεδίου που διαπιστώθηκε στην επίδικη απόφαση. Επομένως, η προβαλλόμενη παράβαση της υποχρέωσης αιτιολογήσεως δεν αποδεικνύεται.
308
Κατά πέμπτον, όσον αφορά την επιχειρηματολογία που εκτίθεται στη σκέψη 293 της παρούσας απόφασης, διαπιστώνεται, πρώτον, ότι, στο μέτρο που, με την επιχειρηματολογία αυτή, οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο εκτίμησε εσφαλμένως το περιεχόμενο των μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που αποκαλούνται «Αγαπητοί εταίροι», αποβλέπουν εκ νέου στο να υποκαταστήσει το Δικαστήριο με τη δική του εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων την εκτίμηση στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο με τις σκέψεις 477 έως 485 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, χωρίς να του προσάπτουν την παραμικρή παραμόρφωση. Επομένως, η επιχειρηματολογία αυτή είναι επίσης απαράδεκτη, κατ’ εφαρμογήν της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 72 της παρούσας απόφασης.
309
Δεύτερον, καθόσον οι SAS Cargo κ.λπ. προβάλλουν παραβίαση των αρχών της προσωπικής ευθύνης και του τεκμηρίου αθωότητας, αρκεί η διαπίστωση ότι ο σχετικός ισχυρισμός στηρίζεται στην παραδοχή ότι τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που αποκαλούνται «Αγαπητοί εταίροι», τα οποία είναι, όπως προκύπτει από τη σκέψη 468 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ομαδικά μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που απέστειλε η Lufthansa Cargo AG, δεν καθιστούν δυνατόν να αποδειχθεί ότι οι SAS Cargo κ.λπ. διέπραξαν παράβαση, δεδομένου ότι αναφέρονται μόνο στις επαφές ή τις ενέργειες υπαλλήλων άλλων αερομεταφορέων, χωρίς να εξετάζουν την εμπλοκή των SAS Cargo κ.λπ. στις επαφές αυτές ή την εκ μέρους τους γνώση των ίδιων επαφών. Επομένως, στην πραγματικότητα, μέσω του εν λόγω ισχυρισμού το Δικαστήριο καλείται να επανεξετάσει τα πραγματικά περιστατικά και τα αποδεικτικά στοιχεία που έχει ήδη εκτιμήσει το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 475 έως 488 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, χωρίς να προσάπτεται στο τελευταίο η παραμικρή παραμόρφωση. Ως εκ τούτου, ο ισχυρισμός αυτός είναι απαράδεκτος, σύμφωνα με τη νομολογία που παρατίθεται στη σκέψη 72 της παρούσας απόφασης.
310
Τρίτον, δεν μπορεί να γίνει δεκτός ούτε ο ισχυρισμός ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέβη την υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει. Πράγματι, μολονότι οι σκέψεις 480 και 481 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης περιορίζονται στην παράθεση των λόγων για τους οποίους το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι ματαίως οι SAS Cargo κ.λπ. επικαλέστηκαν τον δημόσιο χαρακτήρα των πληροφοριών που είχαν ανταλλαγεί στο πλαίσιο των μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις 446, 450, 482 και 495 της επίδικης απόφασης, οι σκέψεις 475 έως 479 καθώς και 482 έως 488 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης εξετάζουν τα λοιπά επιχειρήματα και στοιχεία που είχαν υποβάλει οι SAS Cargo κ.λπ. στο Γενικό Δικαστήριο και τα οποία αποσκοπούσαν, μεταξύ άλλων, στο να αποδειχθεί ότι τα εν λόγω μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου δεν αφορούσαν την ενιαία και διαρκή παράβαση, αλλά την εφαρμογή επίναυλου καυσίμων στο πλαίσιο συμφωνιών περί κρατήσεως χωρητικότητας μεταξύ της Lufthansa και άλλων αερομεταφορέων.
311
Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε, για τους λόγους που εκτίθενται στις σκέψεις 476 έως 483 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι, αντιθέτως προς όσα υποστήριζαν οι SAS Cargo κ.λπ., δεν μπορούσε να θεωρηθεί ότι τα εν λόγω μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου αποσκοπούσαν αποκλειστικώς στη διασφάλιση της ορθής εκτέλεσης υποθετικών συμφωνιών περί κρατήσεως χωρητικότητας. Αντιθέτως, διαπίστωσε ότι σκοπός τους ήταν να ενημερώσουν ομαδικά τους παραλήπτες τους, στους οποίους συγκαταλέγονταν οι SAS Cargo κ.λπ., σχετικά με την πρόθεση της Lufthansa να αυξήσει τον επίναυλο καυσίμων από μια συγκεκριμένη μελλοντική ημερομηνία. Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών και της νομολογίας που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 84 και 85 της παρούσας απόφασης, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να εξετάσει αν τα αποδεικτικά στοιχεία στα οποία στηρίχθηκε η Επιτροπή τού είχαν παράσχει τη δυνατότητα να καταλήξει ορθώς στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρχε άλλη εύλογη εξήγηση για την παραλαβή των ίδιων μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από τις SAS Cargo κ.λπ.
312
Τέταρτον, όσον αφορά τον ισχυρισμό περί αντικατάστασης αιτιολογίας, επισημαίνεται ότι, αφενός, στη σκέψη 482 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο, παραπέμποντας στα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις 446, 450, 482 και 495 της επίδικης απόφασης καθώς και στην αιτιολογική σκέψη 797 αυτής, παρατήρησε ότι η Lufthansa δεν είχε αρκεστεί να γνωστοποιήσει δημόσια διαθέσιμες πληροφορίες στις οποίες είχαν πρόσβαση οι συμβαλλόμενοι σε υποθετικές συμφωνίες περί κρατήσεως χωρητικότητας, αλλά τους είχε, αντιθέτως, αποστείλει ομαδικά μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, αποκαλύπτοντας επομένως σε όλους τους παραλήπτες την ταυτότητα των ενδιαφερόμενων αερομεταφορέων, καθώς και το ποσό και το χρονοδιάγραμμα του οφειλόμενου βάσει των εν λόγω υποθετικών συμφωνιών επίναυλου καυσίμων. Αφετέρου, στη σκέψη 483 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο, παραπέμποντας στις αιτιολογικές σκέψεις 453 και 450 της επίδικης απόφασης καθώς και στα παραρτήματα A.59 έως A.61 του δικογράφου της προσφυγής, έκρινε ότι οι SAS Cargo κ.λπ. δεν ισχυρίζονταν καν ότι οι εν λόγω ομαδικές αποστολές ήταν αναγκαίες για την εκτέλεση των υποθετικών αυτών συμφωνιών και ότι τα στοιχεία της δικογραφίας αποδείκνυαν ότι τούτο δεν συνέβαινε. Επομένως, δεν αποδείχθηκε η προβαλλόμενη αντικατάσταση αιτιολογίας, δεδομένου ότι οι εκτιμήσεις του Γενικού Δικαστηρίου στις εν λόγω σκέψεις 482 και 483 συνδέονται με τις εκτιμήσεις που περιλαμβάνονται στην επίδικη απόφαση και απαντούν στην επιχειρηματολογία που είχαν υποβάλει στο Γενικό Δικαστήριο οι SAS Cargo κ.λπ., σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 180 και 181 της παρούσας απόφασης.
313
Κατ’ έκτον, όσον αφορά την επιχειρηματολογία που εκτίθεται στη σκέψη 294 της παρούσας απόφασης, επισημαίνεται, πρώτον, ότι, βεβαίως, στη σκέψη 669 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η Επιτροπή είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι SAS Cargo κ.λπ. εμπλέκονταν σε δύο από τα τρία σκέλη της ενιαίας και διαρκούς παράβασης, ήτοι στον επίναυλο καυσίμων και στον επίναυλο ασφαλείας, και όχι ότι είχαν απλώς αποδεδειγμένη ή τεκμαιρόμενη γνώση αυτών, αλλά ότι η Επιτροπή δεν είχε ωστόσο θεωρήσει ότι είχαν άμεση συμμετοχή στο σύνολο των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού δραστηριοτήτων που ενέπιπταν στα σκέλη αυτά.
314
Εντούτοις, εν συνεχεία, αφενός, στις σκέψεις 670 έως 676 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εξέθεσε τους λόγους για τους οποίους, λαμβανομένων υπόψη των επαφών που περιέγραψε σε αυτές και του γεγονότος ότι οι SAS Cargo κ.λπ. δεν απέδειξαν εξάλλου ότι από τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις 274, 279, 346, 411, 446, 450, 482 και 495 της επίδικης απόφασης θα μπορούσε να προκύψει πειστική εναλλακτική εξήγηση σχετικά με τον συντονισμό του επίναυλου καυσίμων, η Επιτροπή μπορούσε να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα εν λόγω μηνύματα ήταν ικανά να τους παράσχουν επαρκή γνώση σχετικά με τον συντονισμό μεταξύ της Lufthansa και άλλων εμπλεκομένων αερομεταφορέων. Συναφώς, στις σκέψεις 677 έως 679 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης περιέλαβε επιπλέον εκτιμήσεις τις οποίες παρέθεσε επαλλήλως. Εκτός αυτού, στις σκέψεις 681 και 682 της απόφασης αυτής εξέθεσε τους λόγους για τους οποίους η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι οι SAS Cargo κ.λπ. είχαν την απαιτούμενη επαρκή γνώση των συμπεριφορών σχετικά με τον επίναυλο καυσίμων που τέθηκαν σε εφαρμογή στις τρίτες χώρες στις οποίες αυτές δεν ήταν παρούσες.
315
Αφετέρου, στις σκέψεις 684 έως 693 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εξέθεσε τους λόγους για τους οποίους, υπό το πρίσμα των στοιχείων που περιλαμβάνονταν στην επίδικη απόφαση και των επιχειρημάτων που του είχαν προβάλει οι SAS Cargo κ.λπ., δεν μπορούσαν βασίμως να προσάψουν στην Επιτροπή ότι κακώς κατέληξε στο συμπέρασμα ότι είχαν επαρκή γνώση των στοιχείων του σκέλους της ενιαίας και διαρκούς παράβασης που αφορούσε τον επίναυλο ασφαλείας στα οποία δεν είχαν άμεση συμμετοχή.
316
Επομένως, με την έκτη αιτίαση του υπό κρίση σκέλους οι SAS Cargo κ.λπ. αβασίμως υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο παραλείποντας να ελέγξει αν η Επιτροπή είχε αποδείξει ότι είχαν γνώση των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό δραστηριοτήτων των λοιπών αερομεταφορέων στις οποίες δεν είχαν μετάσχει άμεσα. Εξάλλου, καθόσον, με την επιχειρηματολογία τους, ισχυρίζονται ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν εκτίμησε ορθώς το περιεχόμενο ορισμένων επαφών ή μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στα οποία αναφέρθηκε, απέδωσε εσφαλμένη βαρύτητα σε ορισμένα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή αιτιολογικές σκέψεις της επίδικης απόφασης –στοιχεία τα οποία δεν ήταν επαρκώς πειστικά σε σχέση με άλλα–, ή δεν έλαβε υπόψη ορισμένα φερόμενα ως απαλλακτικά αποδεικτικά στοιχεία, οι SAS Cargo κ.λπ. αμφισβητούν, στην πραγματικότητα, την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο με τις σκέψεις 669 έως 693 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Κατά συνέπεια, η εν λόγω επιχειρηματολογία είναι, κατά το μέτρο αυτό, απαράδεκτη, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 72 της παρούσας απόφασης.
317
Δεύτερον, οι ισχυρισμοί περί παραμόρφωσης που προσάπτονται στο Γενικό Δικαστήριο, σχετικά με τις σκέψεις 670, 678 και 679 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις ακρίβειας που απορρέουν από τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 108 της παρούσας απόφασης. Επομένως, είναι απαράδεκτοι.
318
Τρίτον, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που εκτίθενται στις σκέψεις 313 έως 315 της παρούσας απόφασης και της νομολογίας που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 84 και 85 της ίδιας, είναι αβάσιμος ο ισχυρισμός περί παράβασης της υποχρέωσης αιτιολογήσεως, ο οποίος εκτίθεται στη σκέψη 294 της παρούσας απόφασης.
319
Τέταρτον, είναι επίσης αβάσιμος ο ισχυρισμός περί αντικατάστασης αιτιολογίας στην οποία φέρεται να προέβη το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 671, 672, 677 και 678 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 180 της παρούσας απόφασης, δεδομένου ότι οι σκέψεις αυτές περιορίζονται στην παράθεση στοιχείων περιεχομένων στην επίδικη απόφαση.
320
Από τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει ότι το τρίτο σκέλος του τετάρτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτο και εν μέρει αβάσιμο.
321
Κατά συνέπεια, ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτος, εν μέρει αλυσιτελής και εν μέρει αβάσιμος.
Επί του πέμπτου λόγου αναιρέσεως, με τον οποίο προβάλλονται νομικά σφάλματα κατά την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου άσκηση της πλήρους δικαιοδοσίας του
Επιχειρηματολογία των διαδίκων
322
Οι SAS Cargo κ.λπ. υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε νομικά σφάλματα κατά την άσκηση της πλήρους δικαιοδοσίας του, πράγμα που θα έπρεπε να οδηγήσει το Δικαστήριο, σε περίπτωση που δεν ακυρώσει πλήρως το πρόστιμο συνεπεία των τεσσάρων πρώτων λόγων αναιρέσεως, να μειώσει το ύψος του.
323
Στη σκέψη 940 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, προκειμένου να διασφαλιστεί η ίση μεταχείριση μεταξύ των εμπλεκομένων αερομεταφορέων, έπρεπε να «προστεθεί εκ νέου» στην αξία των πωλήσεων ο κύκλος εργασιών που πραγματοποίησαν οι SAS Cargo κ.λπ. αποκλειστικά στα εσωτερικά δρομολόγια. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο αναγνώρισε, στη σκέψη 934 της απόφασης αυτής, ότι ούτε οι αναιρεσείουσες ούτε η Επιτροπή ζήτησαν τέτοια τροποποίηση του προστίμου. Εντούτοις, διαπίστωσε, στη σκέψη 932 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι, σύμφωνα με την απάντηση της Επιτροπής σε ερώτηση που της είχε απευθύνει, ήταν «πιθανό» οι λοιποί αερομεταφορείς να μην είχαν αφαιρέσει τους κύκλους εργασιών που πραγματοποίησαν στα εσωτερικά τους δρομολόγια σε μία μόνο χώρα. Στη συνέχεια, στις σκέψεις 935 έως 937 και 939 της ίδιας απόφασης το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, χωρίς να έχει τεθεί σχετικό ζήτημα κατά την ενώπιόν του διαδικασία, ότι από το γράμμα του άρθρου 1, παράγραφος 1, της επίδικης απόφασης και από αίτηση παροχής πληροφοριών που απευθύνθηκε στους αερομεταφορείς προέκυπτε ότι οι κύκλοι εργασιών σχετικά με τα εσωτερικά δρομολόγια σε μία μόνο χώρα έπρεπε να έχουν συνυπολογιστεί στην αξία των πωλήσεων. Στη συνέχεια, το Γενικό Δικαστήριο φαίνεται να υποθέτει, στις σκέψεις 938 και 939 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι οι αερομεταφορείς είχαν συμπεριλάβει τους εν λόγω κύκλους εργασιών στην αξία των πωλήσεών τους καταλήγοντας, κατά συνέπεια, στο συμπέρασμα, στη σκέψη 940 της απόφασης αυτής, ότι το πρόστιμο που επιβλήθηκε στις SAS Cargo κ.λπ. συνιστούσε δυσμενή διάκριση.
324
Επομένως, κατά πρώτον, προσαρμόζοντας το πρόστιμο κατά τρόπο που βαίνει πέραν των αιτημάτων του δικογράφου της προσφυγής, το Γενικό Δικαστήριο παραβίασε την αρχή ne ultra petita, το περιεχόμενο της οποίας δεν μεταβάλλεται από την πλήρη δικαιοδοσία του Γενικού Δικαστηρίου. Με τα αιτήματά τους καθώς και με τον πέμπτο λόγο ακυρώσεως που προέβαλαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, οι SAS Cargo κ.λπ. ζήτησαν μείωση του ποσού του προστίμου. Επιπλέον, με τις παρατηρήσεις τους επί της απαντήσεως της 22ας Απριλίου 2021, ανέφεραν ρητώς ότι ο κύκλος εργασιών που αφορά τα εσωτερικά δρομολόγια δεν έπρεπε να περιληφθεί στην αξία των πωλήσεων για τον υπολογισμό κάθε νέου προστίμου που θα μπορούσε να επιβάλει το Γενικό Δικαστήριο δυνάμει της πλήρους δικαιοδοσίας του. Ομοίως, απαντώντας σε ερώτηση του Γενικού Δικαστηρίου, η Επιτροπή ανέφερε κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση ότι το Γενικό Δικαστήριο, αν αποφάσιζε να ασκήσει την πλήρη δικαιοδοσία του, δεν έπρεπε να λάβει υπόψη τις πωλήσεις των SAS Cargo κ.λπ. που πραγματοποιήθηκαν εντός μίας και της αυτής χώρας του ΕΟΧ. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Γενικό Δικαστήριο δεν ήταν αρμόδιο να εξετάσει αυτεπαγγέλτως το ζήτημα αυτό, δεδομένου ότι δεν επρόκειτο για ζήτημα δημοσίας τάξεως.
325
Κατά δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο προσέβαλε το δικαίωμα ακροάσεως των SAS Cargo κ.λπ. καθώς και την αρχή της κατ’ αντιμωλίαν διεξαγωγής της δίκης. Ουδέποτε δόθηκε στις SAS Cargo κ.λπ. η δυνατότητα να αμφισβητήσουν το συμπέρασμα του Γενικού Δικαστηρίου ότι το πρόστιμο συνιστούσε δυσμενή διάκριση, δεδομένου ότι κανένας από τους μετέχοντες στη διαδικασία δεν είχε θέσει το ζήτημα αυτό. Πάντως, ακόμη και αν υποτεθεί ότι το Γενικό Δικαστήριο μπορεί, αυτεπαγγέλτως, να αυξήσει το ποσό του προστίμου, η ενδιαφερόμενη επιχείρηση θα πρέπει τουλάχιστον να έχει το ίδιο δικαίωμα ακροάσεως με εκείνο που έχει όταν η Επιτροπή επιδιώκει να προσαρμόσει το πρόστιμο κατά τη διάρκεια της διοικητικής ή ένδικης διαδικασίας, ιδίως προκειμένου να εξασφαλιστεί πλήρης ισότητα των όπλων.
326
Συναφώς, οι SAS Cargo κ.λπ. διευκρινίζουν ότι, βεβαίως, στις 28 Απριλίου 2021, η Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου τις κάλεσε να σχολιάσουν τις απαντήσεις της Επιτροπής σε διάφορες ερωτήσεις του Γενικού Δικαστηρίου, συμπεριλαμβανομένης της απάντησης της 22ας Απριλίου 2021. Ωστόσο, η απάντηση αυτή ανέφερε, κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση, ότι ο κύκλος εργασιών από τις πωλήσεις σχετικά με τα εσωτερικά δρομολόγια δεν έπρεπε να περιληφθεί στην αξία των πωλήσεων. Οι ίδιες ουδέποτε κλήθηκαν να απαντήσουν στην ερώτηση του Γενικού Δικαστηρίου επί του ζητήματος αυτού και ουδέποτε ενημερώθηκαν από το Γενικό Δικαστήριο για την πρόθεσή του να αυξήσει το πρόστιμο προκειμένου να συμπεριλάβει τις πωλήσεις των εσωτερικών δρομολογίων, βάσει της αρχής της ίσης μεταχείρισης. Εν πάση περιπτώσει, ακόμη και αν τους είχε τεθεί και η ερώτηση που απευθύνθηκε στην Επιτροπή, η ερώτηση αυτή ήταν υπερβολικά ανακριβής ώστε να θεωρηθεί ότι έγινε σεβαστό το δικαίωμά τους ακροάσεως.
327
Κατά τρίτον, το Γενικό Δικαστήριο παραβίασε, στις σκέψεις 932 και 939 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το τεκμήριο αθωότητας καθώς και την αρχή της ίσης μεταχείρισης εις βάρος των SAS Cargo κ.λπ. Η Επιτροπή ανέφερε σαφώς, με την από 22 Απριλίου 2021 απάντησή της, ότι δεν γνώριζε αν οι λοιποί αερομεταφορείς είχαν συμπεριλάβει τους κύκλους εργασιών των εσωτερικών δρομολογίων. Επιπλέον, ορισμένοι αερομεταφορείς δεν πραγματοποίησαν τέτοια δρομολόγια, οπότε δεν θα μπορούσαν να έχουν περιέλθει σε μειονεκτική θέση. Το ίδιο το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε, στην εν λόγω σκέψη 932, ότι η Επιτροπή είχε δηλώσει ότι ήταν «πιθανό» οι λοιποί αερομεταφορείς να αφαίρεσαν τους κύκλους εργασιών που είχαν πραγματοποιήσει στα εσωτερικά δρομολόγια.
328
Ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε εκ νέου σε πλάνη περί το δίκαιο στηριζόμενο σε υποθετική απόδειξη. Λαμβανομένης υπόψη της ύπαρξης αμφιβολίας ως προς το αν οι λοιποί αερομεταφορείς περιελάμβαναν τα εσωτερικά τους δρομολόγια, το Γενικό Δικαστήριο όφειλε, σύμφωνα με τη νομολογία του δικαστή της Ένωσης, να έχει αποφανθεί υπέρ των SAS Cargo κ.λπ. Τα στοιχεία που επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 935 και 937 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης δεν ασκούν επιρροή συναφώς, δεδομένου ότι τα στοιχεία αυτά δεν είναι ικανά να αποδείξουν αν οι λοιποί αερομεταφορείς περιέλαβαν ή αφαίρεσαν τους κύκλους εργασιών που είχαν πραγματοποιήσει στα εσωτερικά δρομολόγια από τους κύκλους εργασιών τους που κοινοποίησαν στην Επιτροπή. Το Γενικό Δικαστήριο ουδέποτε εξέτασε τα στοιχεία τους και η Επιτροπή ουδέποτε επιβεβαίωσε τη συμπερίληψη αυτή. Επομένως, τα εν λόγω στοιχεία δεν παρέχουν τη δυνατότητα ούτε να αποδειχθεί η ύπαρξη δυσμενούς διάκρισης ούτε να διασφαλιστεί ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση δεν εισάγει αφ’ εαυτής δυσμενείς διακρίσεις. Εξάλλου, η σκέψη 938 της απόφασης αυτής είναι άτοπη, δεδομένου ότι το αίτημα των SAS Cargo κ.λπ. περί του οποίου γίνεται λόγος στη σκέψη αυτήν απορρέει από το γεγονός ότι η αίτηση παροχής πληροφοριών της Επιτροπής ήταν διφορούμενη. Η δε σκέψη 939 της εν λόγω απόφασης δεν στηρίζεται σε καμία πραγματική βάση και παραμορφώνει την απάντηση της 22ας Απριλίου 2021.
329
Κατά τέταρτον, στις σκέψεις 934 και 940 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο παρέβη την υποχρέωση αιτιολογήσεως καθόσον δεν απάντησε στις παρατηρήσεις των SAS Cargo κ.λπ. κατά τις οποίες, αφενός, δεν βρίσκονταν σε κατάσταση παρόμοια με εκείνη των λοιπών αερομεταφορέων, δεδομένου ότι μόνον αυτές είχαν ζητήσει από την Επιτροπή να αφαιρέσει τα εσωτερικά δρομολόγια, και, αφετέρου, δεν υπήρξε παράνομη συμπεριφορά στα εσωτερικά δρομολόγια, δεδομένου ότι οι ενέργειές τους στις σκανδιναβικές αγορές ενδομεταφορών (καμποτάζ) επηρεάστηκαν μόνον από τον νόμιμο συντονισμό τους με τη Lufthansa.
330
Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο πρέπει να μη δεχτεί την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου συμπερίληψη των πωλήσεων σχετικά με τα εσωτερικά δρομολόγια στον κύκλο εργασιών που ελήφθη υπόψη για τον υπολογισμό του προστίμου των αναιρεσειουσών και, συνακόλουθα, να μειώσει το πρόστιμο.
331
Η Επιτροπή παρατηρεί ότι κάλεσε τις SAS Cargo κ.λπ., κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, να της γνωστοποιήσουν τους κύκλους εργασιών τους και ότι οι εταιρίες αυτές της ζήτησαν να αφαιρέσει τον κύκλο εργασιών σχετικά με τα δρομολόγια εντός ενός μόνον κράτους μέλους, πράγμα το οποίο δέχθηκε η Επιτροπή, όπως ανέφερε στην από 22 Απριλίου 2021 απάντησή της στο Γενικό Δικαστήριο. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι εξήγησε στο Γενικό Δικαστήριο ότι, βάσει της νομολογίας του Δικαστηρίου όπως αυτή διαμορφώθηκε μετά την έκδοση της αρχικής απόφασης, όφειλε να έχει συμπεριλάβει τον εν λόγω κύκλο εργασιών στην αξία των πωλήσεων. Προσθέτει ότι διευκρίνισε ότι ήταν δύσκολο να καθοριστεί αν άλλοι αερομεταφορείς είχαν συμπεριλάβει αυτό το είδος κύκλου εργασιών στα στοιχεία που της είχαν κοινοποιήσει και ότι, κατά συνέπεια, για λόγους δικαιοσύνης, πρότεινε στο Γενικό Δικαστήριο να μην τον συμπεριλάβει για τον υπολογισμό του προστίμου των αναιρεσειουσών. Το Γενικό Δικαστήριο δεν έδωσε συνέχεια στην εν λόγω πρόταση. Ο πέμπτος λόγος αναιρέσεως είναι παρά ταύτα αβάσιμος.
332
Κατά πρώτον, στο πλαίσιο της άσκησης της πλήρους δικαιοδοσίας του, το Γενικό Δικαστήριο έχει την εξουσία να υποκαθιστά την Επιτροπή προβαίνοντας στη δική του εκτίμηση και, κατά συνέπεια, να καταργεί, να μειώνει ή να αυξάνει το επιβληθέν πρόστιμο. Επιπλέον, ο δικαστής της Ένωσης μπορεί να μεταρρυθμίσει την προσβαλλόμενη πράξη, έστω και χωρίς ακύρωση, προκειμένου να καταργήσει, μειώσει ή αυξήσει το ύψος του επιβληθέντος προστίμου, λαμβανομένων υπόψη όλων των κρίσιμων πραγματικών περιστάσεων. Το γεγονός ότι η Επιτροπή είχε αφαιρέσει από την αξία των πωλήσεων των SAS Cargo κ.λπ. τον κύκλο εργασιών που πραγματοποιήθηκε στα δρομολόγια εντός ενός μόνον κράτους μέλους συνιστούσε τέτοια περίσταση. Αν γινόταν δεκτή η άποψη των SAS Cargo κ.λπ., τούτο θα καθιστούσε αδύνατη κάθε προσαύξηση του προστίμου, διότι μια προσφεύγουσα ουδέποτε θα ζητούσε τέτοια προσαύξηση και θα είχε, επομένως, δικαίωμα αρνησικυρίας επ’ αυτής. Επομένως, δεδομένου ότι η πλήρης δικαιοδοσία του Γενικού Δικαστηρίου δεν περιορίζεται στα επιχειρήματα του προσφεύγοντος, κατισχύει της αρχής ne ultra petita.
333
Κατά δεύτερον, δεν υπήρξε ούτε προσβολή του δικαιώματος ακροάσεως των SAS Cargo κ.λπ. Το Γενικό Δικαστήριο τους παρέσχε όντως τη δυνατότητα να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους επί της συγκεκριμένης αυτής πτυχής του υπολογισμού των κύκλων εργασιών, δεδομένου ότι η Επιτροπή έθιξε ρητώς το σημείο αυτό με την από 22 Απριλίου 2021 απάντησή της. Το γεγονός ότι δεν κλήθηκαν να απαντήσουν ειδικώς στην ερώτηση του Γενικού Δικαστηρίου δεν ασκεί επιρροή.
334
Κατά τρίτον, σε αυτό το στάδιο του σκεπτικού της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο είχε ήδη εξετάσει διεξοδικά τα πραγματικά περιστατικά της υπό κρίση υπόθεσης και καταλογίσει ευθύνη στις SAS Cargo κ.λπ. για παραβίαση του δικαίου του ανταγωνισμού. Κατά συνέπεια, οι SAS Cargo κ.λπ. δεν μπορούν πλέον να επωφεληθούν από το τεκμήριο αθωότητας κατά το στάδιο του υπολογισμού του ύψους του προστίμου.
335
Κατά τέταρτον, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε, στη σκέψη 936 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι όλοι οι κύκλοι εργασιών που συνδέονταν άμεσα ή έμμεσα με την ενιαία και διαρκή παράβαση έπρεπε να συμπεριληφθούν στην αξία των πωλήσεων, ακόμη και αν αφορούσαν εσωτερικά δρομολόγια. Παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης θα υφίστατο μόνον αν άλλα πρόσωπα ευρισκόμενα στην ίδια κατάσταση με τις SAS Cargo κ.λπ. είχαν τύχει διαφορετικής μεταχείρισης. Στις τελευταίες εναπόκειται να αποδείξουν κάτι τέτοιο, πράγμα το οποίο δεν έπραξαν, διότι οι SAS Cargo κ.λπ. αρκέστηκαν να προεξοφλήσουν ότι αυτό μπορούσε να έχει συμβεί.
336
Τέλος, κατά πέμπτον, το Γενικό Δικαστήριο, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας σχετικά με το περιεχόμενο της υποχρέωσης αιτιολογήσεως που υπέχει, απάντησε επαρκώς στην επιχειρηματολογία που του είχαν προβάλει οι SAS Cargo κ.λπ. όσον αφορά τη συγκρισιμότητα της κατάστασής τους με εκείνη άλλων αερομεταφορέων, η δε Επιτροπή παραπέμπει, συναφώς, στις σκέψεις 765, 766 και 936 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
337
Δεδομένου ότι, με τον υπό κρίση λόγο αναιρέσεως, οι SAS Cargo κ.λπ. βάλλουν κατ’ ουσίαν κατά των σκέψεων 931 έως 940 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, επισημαίνεται ότι, στη σκέψη 931 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι από τις απαντήσεις της Επιτροπής σε γραπτή ερώτηση που της είχε απευθύνει προέκυπτε ότι από το σύνολο της αξίας των πωλήσεων που είχε λάβει υπόψη η Επιτροπή για τον υπολογισμό του επιβληθέντος στις SAS Cargo κ.λπ. προστίμου είχε αφαιρεθεί ο κύκλος εργασιών που είχαν πραγματοποιήσει οι SAS Cargo κ.λπ. αποκλειστικά στα εσωτερικά δρομολόγια.
338
Στη σκέψη 932 της απόφασης αυτής, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι, ερωτηθείσα σχετικά με τη συμβατότητα μιας τέτοιας αφαίρεσης με την αρχή της ίσης μεταχείρισης και με το σημείο 13 των κατευθυντήριων γραμμών του 2006, η Επιτροπή είχε επισημάνει, αφενός, ότι, κατά τη μεταγενέστερη της αρχικής απόφασης νομολογία, τα έσοδα που αφαιρέθηκαν ενέπιπταν πράγματι στις πραγματοποιηθείσες πωλήσεις οι οποίες σχετίζονταν άμεσα ή έμμεσα με την παράβαση, κατά την έννοια του εν λόγω σημείου 13, και, αφετέρου, ότι «ήταν πιθανόν να μην αφαιρέθηκαν από την αξία των πωλήσεων που υπολογίστηκε στους λοιπούς εμπλεκόμενους αερομεταφορείς τέτοιες “εσωτερικές πωλήσεις”, καθόσον δεν τους κάλεσε να το πράξουν κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας όταν τους ρώτησε σχετικά με τους κύκλους εργασιών τους με σκοπό να υπολογίσει το ποσό του προστίμου, και οι αερομεταφορείς αυτοί, με εξαίρεση τις [SAS Cargo κ.λπ.], δεν ανέφεραν στις απαντήσεις τους ότι επέλεξαν να αφαιρέσουν τις εν λόγω “εσωτερικές πωλήσεις”.»
339
Το Γενικό Δικαστήριο προσέθεσε, στη σκέψη 933 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι, εντούτοις, η Επιτροπή θεωρούσε ότι το Γενικό Δικαστήριο, στο πλαίσιο της άσκησης, ενδεχομένως, της πλήρους δικαιοδοσίας του, δεν έπρεπε να λάβει υπόψη τον κύκλο εργασιών που είχαν πραγματοποιήσει οι SAS Cargo κ.λπ. στα εσωτερικά δρομολόγια, δεδομένου ότι το πρόστιμο που επιβλήθηκε σε αυτές παρέμενε προσήκον και σύμφωνο προς την αρχή της αναλογικότητας, ακόμη και αν αφαιρούνταν αυτός ο κύκλος εργασιών. Προσέθεσε ότι, κατά την Επιτροπή, οι λοιποί εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς, οι οποίοι ενδεχομένως συμπεριέλαβαν τέτοιες εσωτερικές πωλήσεις στους κύκλους εργασιών που γνωστοποιήθηκαν στην Επιτροπή κατά τη διοικητική διαδικασία, δεν μπορούσαν να επωφεληθούν από παρανομία διαπραχθείσα εις βάρος τρίτου.
340
Στη σκέψη 934 της ίδιας απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι, κληθείσες να υποβάλουν σχόλια επί των απαντήσεων της Επιτροπής, οι SAS Cargo κ.λπ. ισχυρίστηκαν επίσης ότι δεν συνέτρεχε λόγος να υπολογιστούν εκ νέου στην αξία των πωλήσεών τους οι κύκλοι εργασιών που είχαν πραγματοποιήσει στα εσωτερικά δρομολόγια.
341
Εντούτοις, στη σκέψη 935 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι από το γράμμα του άρθρου 1, παράγραφος 1, της επίδικης απόφασης μπορούσε να συναχθεί ότι η διάταξη αυτή αφορά συμπεριφορές που έλαβαν χώρα τόσο στα δρομολόγια μεταξύ κρατών μελών ή συμβαλλομένων μερών στη Συμφωνία για τον ΕΟΧ όσο και στα δρομολόγια που εξυπηρετούνταν στο εσωτερικό ενός μόνον κράτους μέλους ή ενός μόνον συμβαλλομένου μέρους.
342
Στη σκέψη 936 της απόφασης αυτής, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, υπό τις ανωτέρω συνθήκες, ο κύκλος εργασιών που είχαν πραγματοποιήσει οι εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς στα δρομολόγια που εξυπηρετούνταν εντός ενός μόνον κράτους μέλους ή ενός μόνον συμβαλλομένου μέρους ενέπιπτε προφανώς στο πεδίο εφαρμογής της ενιαίας και διαρκούς παράβασης και δεν θα αποτελούσε ορθή εκτίμηση της οικονομικής σημασίας της παράβασης αυτής και του ρόλου που διαδραμάτισε συναφώς κάθε εμπλεκόμενος αερομεταφορέας το να μη ληφθεί υπόψη αυτός ο κύκλος εργασιών για τον υπολογισμό του ποσού του προστίμου.
343
Στη σκέψη 937 της εν λόγω απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο προσέθεσε ότι, εξάλλου, οι αιτήσεις παροχής πληροφοριών τις οποίες είχε απευθύνει η Επιτροπή στους εμπλεκόμενους αερομεταφορείς κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας και με τις οποίες προσπάθησε, μεταξύ άλλων, να συγκεντρώσει τον κύκλο εργασιών τους στα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ, αφορούσαν τα «δρομολόγια με αναχώρηση και άφιξη από αερολιμένες οι οποίοι ευρίσκονται αμφότεροι εντός του ΕΟΧ», χωρίς να διευκρινίζει αν τα δρομολόγια αυτά είχαν κατ’ ανάγκην διασυνοριακό χαρακτήρα. Παρατήρησε επίσης ότι, στην επίδικη απόφαση, η Επιτροπή επισήμανε, στην αιτιολογική σκέψη 1197, όσον αφορά την αξία των πωλήσεων, ότι ο «κύκλος εργασιών [εντός του ΕΟΧ] πραγματοποιείται εντός των [18 εκ των 28] χωρών που ήταν συμβαλλόμενα μέρη στη συμφωνία για τον ΕΟΧ την εποχή εκείνη» και ότι ο «κύκλος εργασιών [Ένωσης-Ελβετίας] πραγματοποιείται στα δρομολόγια μεταξύ των [15 εκ των 25] κρατών μελών την εποχή εκείνη και της Ελβετίας». Έκρινε επομένως ότι η χρήση των λέξεων «εντός» σε μια περίπτωση και της λέξεως «μεταξύ» σε άλλη περίπτωση δήλωνε την πρόθεση της Επιτροπής, στην πρώτη περίπτωση, να μη διακρίνει μεταξύ των εσωτερικών και των διασυνοριακών δρομολογίων, ειδάλλως θα ανέφερε ότι ο κύκλος εργασιών εντός του ΕΟΧ πραγματοποιούνταν στα δρομολόγια «μεταξύ» των συμβαλλομένων μερών.
344
Στη σκέψη 938 της ίδιας απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η ερμηνεία αυτή αποτύπωνε την πρόθεση της Επιτροπής όπως αυτή έγινε κατανοητή από τους εμπλεκόμενους αερομεταφορείς. Προσέθεσε δε ότι τούτο επιβεβαιωνόταν από το γεγονός ότι οι SAS Cargo κ.λπ. είχαν υποστηρίξει ρητώς, κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, ότι οι πωλήσεις που είχαν πραγματοποιηθεί στα εσωτερικά δρομολόγια έπρεπε να αφαιρεθούν από την αξία των πωλήσεών τους στα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ, για τον λόγο ότι το αίτημα αυτό περί αφαιρέσεως των εσωτερικών δρομολογίων είχε νόημα μόνον αν, κατ’ αρχήν, γινόταν δεκτό ότι τα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ τα περιελάμβαναν.
345
Στη σκέψη 939 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι εξ αυτού προέκυπτε ότι ο κύκλος εργασιών που είχαν πραγματοποιήσει οι εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς στα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ εντός ενός και του αυτού συμβαλλομένου μέρους «δεν υπολογίστηκε στην αξία των πωλήσεων, όπως, εκ παραδρομής, υποστ[ήριζε] η Επιτροπή», αλλά ότι ο εν λόγω κύκλος εργασιών περιλαμβανόταν μεταξύ των στοιχείων που ζήτησε η Επιτροπή κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, συνυπολογίστηκε στην αξία των πωλήσεων που χρησιμοποίησε η Επιτροπή στην επίδικη απόφαση στη βάση της μεθοδολογίας που ακολούθησε και αποτύπωνε το γεωγραφικό πεδίο της ενιαίας και διαρκούς παράβασης, όπως το πεδίο αυτό προέκυπτε από το άρθρο 1, παράγραφος 1, της απόφασης αυτής.
346
Τέλος, στη σκέψη 940 της απόφασης αυτής, το Γενικό Δικαστήριο προσέθεσε ότι, ως εκ τούτου, προς διασφάλιση επίσης της ίσης μεταχείρισης των εμπλεκομένων αερομεταφορέων που είχαν ασκήσει προσφυγή κατά της επίδικης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έπρεπε να προσθέσει εκ νέου, στην αξία των πωλήσεων που χρησίμευσαν ως βάση για τον υπολογισμό του προστίμου που επιβλήθηκε στις SAS Cargo κ.λπ., τον κύκλο εργασιών που είχαν πραγματοποιήσει οι αναιρεσείουσες στα εσωτερικά δρομολόγια, ο οποίος ανερχόταν σε 7991282 ευρώ.
347
Αποφαινόμενο κατ’ αυτόν τον τρόπο, το Γενικό Δικαστήριο, όπως υποστηρίζουν οι SAS Cargo κ.λπ., υπέπεσε επανειλημμένως σε πλάνη περί το δίκαιο με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση. Πράγματι, πρώτον, στην εν λόγω σκέψη 939, το Γενικό Δικαστήριο όχι μόνον υπέπεσε σε αντίφαση προς τη δική του παρουσίαση της απάντησης της 22ας Απριλίου 2021, την οποία είχε εκθέσει στη σκέψη 932 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, αλλά παραμόρφωσε επίσης την απάντηση αυτή κρίνοντας ότι, με αυτήν, η Επιτροπή περιορίστηκε να αναφέρει ότι ο κύκλος εργασιών που είχαν πραγματοποιήσει οι εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς στα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ εντός ενός και του αυτού συμβαλλομένου μέρους δεν είχε υπολογιστεί εκ παραδρομής στην αξία των πωλήσεων, ενώ από την ουσία της εν λόγω απάντησης, την οποία οι SAS Cargo κ.λπ. επισύναψαν στην αίτησή τους αναιρέσεως, προέκυπτε προδήλως ότι η θέση της Επιτροπής ήταν περισσότερο διαφοροποιημένη και δεν μπορούσε ευλόγως να υποστηρίξει την ερμηνεία στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο με την εν λόγω σκέψη 939.
348
Πράγματι, στο σημείο 4 της ίδιας απάντησης, η Επιτροπή είχε κατ’ αρχάς παρουσιάσει τη μη συμπερίληψη του κύκλου εργασιών που ενδεχομένως είχαν πραγματοποιήσει άλλοι αποδέκτες της επίδικης απόφασης στα δρομολόγια που εξυπηρετούνταν στο εσωτερικό ενός και μόνου κράτους μέλους ή ενός και μόνου συμβαλλομένου μέρους όχι ως βεβαιότητα, αλλά ως απλή δυνατότητα («the Commission may inadvertently not have deducted sales within one and the same EEA country when calculating the fines of certain other addresse[e]s of the 2017 Decision»).
349
Επιπλέον, η Επιτροπή είχε επισημάνει ότι η ενδεχόμενη αυτή μη συμπερίληψη, έστω και αν οφειλόταν σε παραδρομή, εξηγούνταν από δύο λόγους. Επρόκειτο, αφενός, για το γεγονός ότι, στην αίτηση παροχής πληροφοριών της 26ης Ιανουαρίου 2009, δεν είχε αναφέρει συγκεκριμένα αν οι εμπλεκόμενοι αερομεταφορείς έπρεπε να συμπεριλάβουν ή να αφαιρέσουν τις πωλήσεις υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων στα δρομολόγια που εξυπηρετούνταν στο εσωτερικό ενός και μόνου κράτους μέλους ή ενός και μόνου συμβαλλομένου μέρους από τον κύκλο εργασιών που είχαν πραγματοποιήσει το 2005 στα δρομολόγια μεταξύ των αερολιμένων των 18 ή 28, ανάλογα με την περίοδο, από τα κράτη που απαρτίζουν τον ΕΟΧ. Αφετέρου, επρόκειτο για το γεγονός ότι, με τις απαντήσεις τους στην εν λόγω αίτηση παροχής πληροφοριών, οι αερομεταφορείς που ανέφεραν ότι το 2005 είχαν πραγματοποιήσει κύκλο εργασιών σε σχέση με τα δρομολόγια μεταξύ των αερολιμένων των 18 ή 28, ανάλογα με την περίοδο, από τα κράτη που απαρτίζουν τον ΕΟΧ, δεν είχαν αναφέρει, εξαιρουμένων των SAS Cargo κ.λπ., αν είχαν συμπεριλάβει ή αφαιρέσει από τον κύκλο εργασιών τους τις πωλήσεις υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων που είχαν πραγματοποιήσει στα δρομολόγια που εξυπηρετούνταν εντός ενός μόνον κράτους μέλους του ΕΟΧ.
350
Εξ αυτού η Επιτροπή είχε συναγάγει, στη σκέψη 5 της απαντήσεως της 22ας Απριλίου 2021, ότι, προκειμένου να συμβιβάσει τις αρχές της νομιμότητας και της ίσης μεταχείρισης, το Γενικό Δικαστήριο δεν έπρεπε να λάβει υπόψη τον κύκλο εργασιών που είχαν πραγματοποιήσει οι SAS Cargo κ.λπ. στα εν λόγω εσωτερικά δρομολόγια αν αποφάσιζε να ασκήσει την πλήρη δικαιοδοσία του, εξηγώντας συναφώς, αφενός, ότι, παρά τη μη συμπερίληψη αυτή, το πρόστιμο που επιβλήθηκε στις SAS Cargo κ.λπ. εξακολουθούσε να είναι πρόσφορο και σύμφωνο με την αρχή της αναλογικότητας και ότι, αφετέρου, ακόμη και αν άλλοι αερομεταφορείς είχαν ενδεχομένως συμπεριλάβει τις πωλήσεις που πραγματοποιήθηκαν στα δρομολόγια που εξυπηρετούνταν εντός ενός μόνον κράτους μέλους του ΕΟΧ, δεν μπορούσαν να επικαλεστούν προς όφελός τους φερόμενο σφάλμα της Επιτροπής κατά τον υπολογισμό του προστίμου των SAS Cargo κ.λπ.
351
Δεύτερον, εκτιμώντας επιπλέον, στη σκέψη 938 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι μπορούσε να στηριχθεί στην «πρόθεση της Επιτροπής, όπως αυτή έγινε αντιληπτή από τους εμπλεκόμενους αερομεταφορείς» και κρίνοντας ότι η θέση της επιβεβαιωνόταν από το γεγονός ότι οι SAS Cargo κ.λπ. είχαν υποστηρίξει ότι οι πωλήσεις που πραγματοποιήθηκαν στα εσωτερικά δρομολόγια έπρεπε να αφαιρεθούν από την αξία των πωλήσεων που πραγματοποιήθηκαν στα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ, το Γενικό Δικαστήριο, στη σκέψη αυτή, υπερέβη επίσης προδήλως τα όρια της εύλογης εκτιμήσεως των στοιχείων που του είχαν υποβληθεί. Πράγματι, αφενός, η υποτιθέμενη αυτή πρόθεση της Επιτροπής, η οποία, κατά την κρίση του Γενικού Δικαστηρίου, μπορούσε να στηριχθεί στην εκ μέρους της Επιτροπής χρήση, στην αιτιολογική σκέψη 1197 της επίδικης απόφασης, των λέξεων «εντός» και «μεταξύ», οι οποίες είναι τουλάχιστον διφορούμενες όσον αφορά το ζήτημα αν η αξία των πωλήσεων που πραγματοποιήθηκαν στα εσωτερικά δρομολόγια έπρεπε να αφαιρεθεί από την αξία των πωλήσεων που πραγματοποιήθηκαν στα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ, αντικρούστηκε ευθέως από τη θέση που εξέφρασε το εν λόγω θεσμικό όργανο στην απάντησή του της 22ας Απριλίου 2021. Αφετέρου, όπως υποστήριξαν οι SAS Cargo κ.λπ., η θέση τους όσον αφορά την αφαίρεση των πωλήσεων αυτών από τον σχετικό κύκλο εργασιών μπορούσε να απορρέει από το γεγονός ότι η αίτηση παροχής πληροφοριών της Επιτροπής ήταν διφορούμενη. Πάντως, η ίδια η Επιτροπή είχε δεχθεί το γεγονός αυτό με την εν λόγω απάντηση.
352
Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι, τρίτον και όπως υποστηρίζουν οι SAS Cargo κ.λπ., το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε επίσης σε πλάνη περί το δίκαιο, στη σκέψη 940 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, καθόσον στήριξε σε εικαζόμενα στοιχεία την απόφασή του να περιλάβει εκ νέου στην αξία των πωλήσεων που χρησίμευσαν ως βάση για τον υπολογισμό του προστίμου που επιβλήθηκε στις SAS Cargo κ.λπ. τον κύκλο εργασιών που πραγματοποίησαν στα εσωτερικά δρομολόγια, προκειμένου να διασφαλίσει την ίση μεταχείριση μεταξύ των αερομεταφορέων που ζήτησαν την ακύρωση της επίδικης απόφασης. Πράγματι, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 347 έως 351 της παρούσας απόφασης, τα στοιχεία που υποβλήθηκαν στο Γενικό Δικαστήριο ουδόλως αποδείκνυαν ότι, ως προς το σύνολο των εμπλεκόμενων αερομεταφορέων που προσέβαλαν την επίδικη απόφαση, σε αντίθεση με τις SAS Cargo κ.λπ., οι κύκλοι εργασιών τους που ενδεχομένως πραγματοποιήθηκαν σε δρομολόγια εξυπηρετούμενα εντός ενός μόνον κράτους μέλους του ΕΟΧ περιελήφθησαν στην αξία των πωλήσεών τους που χρησίμευσαν ως βάση για τον υπολογισμό των προστίμων τους. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο δεν διέθετε στοιχεία βάσει των οποίων θα μπορούσε να έχει διαπιστώσει με βεβαιότητα παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης την οποία όφειλε να άρει.
353
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι τα επιχειρήματα που εκτίθενται στις σκέψεις 327 και 328 της παρούσας απόφασης είναι βάσιμα. Κατά συνέπεια, πρέπει να γίνει δεκτός ο πέμπτος λόγος αναιρέσεως και να αναιρεθεί η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος που καθορίζει, στο σημείο 4 του διατακτικού της, το ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε στις SAS Cargo κ.λπ. βάσει κύκλου εργασιών ο οποίος περιλαμβάνει τις πωλήσεις υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων τις οποίες πραγματοποίησαν κατά τη διάρκεια του 2005 αποκλειστικώς στα εσωτερικά δρομολόγια, χωρίς να είναι αναγκαίο να εξεταστούν τα λοιπά επιχειρήματα που προβλήθηκαν προς στήριξη του λόγου αυτού.
Επί της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου
354
Κατά το άρθρο 61, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αν η αναίρεση κριθεί βάσιμη, το Δικαστήριο αναιρεί την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου. Μπορεί στην περίπτωση αυτή είτε να αποφανθεί το ίδιο οριστικώς επί της διαφοράς, εφόσον αυτή είναι ώριμη προς εκδίκαση, είτε να αναπέμψει την υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο για να την κρίνει.
355
Εν προκειμένω, λαμβανομένου υπόψη ιδίως του γεγονότος ότι η προσφυγή των SAS Cargo κ.λπ. ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου στηρίζεται σε λόγους οι οποίοι αποτέλεσαν το αντικείμενο κατ’ αντιμωλία συζητήσεως ενώπιον του τελευταίου και των οποίων η εξέταση δεν απαιτεί τη λήψη κανενός συμπληρωματικού μέτρου οργανώσεως της διαδικασίας ή τη διεξαγωγή αποδείξεων, το Δικαστήριο κρίνει ότι η προσφυγή αυτή είναι ώριμη προς εκδίκαση και ότι πρέπει να αποφανθεί το ίδιο οριστικώς επ’ αυτής εντός των ορίων της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 4ης Μαρτίου 2021, Επιτροπή κατά Fútbol Club Barcelona, C‑362/19 P, EU:C:2021:169, σκέψη 108 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
356
Πράγματι, λαμβανομένου υπόψη του ότι το Δικαστήριο απέρριψε την αίτηση αναιρέσεως των SAS Cargo κ.λπ. στο μέτρο που, με αυτήν, οι αναιρεσείουσες προσέβαλλαν την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος που με αυτήν απορρίφθηκαν τα αιτήματά τους περί ακυρώσεως της επίδικης απόφασης, η προσφυγή στην υπόθεση T‑324/17 εξακολουθεί να υφίσταται μόνο στο μέτρο που αφορά την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου άσκηση της πλήρους δικαιοδοσίας του. Επιπλέον, λαμβανομένης υπόψη της μερικής αναιρέσεως της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ως προς το σημείο αυτό και του γεγονότος ότι, με την αίτησή τους αναιρέσεως, οι SAS Cargo κ.λπ. έθεσαν υπό αμφισβήτηση την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου άσκηση της πλήρους δικαιοδοσίας του μόνον όσον αφορά τη συμπερίληψη, στον κύκλο εργασιών που χρησίμευσε ως βάση για τον υπολογισμό του προστίμου τους, της αξίας των πωλήσεων υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων που είχαν πραγματοποιήσει στα εσωτερικά δρομολόγια, απομένει να εξεταστεί μόνον το επιχείρημα των SAS Cargo κ.λπ. κατά το οποίο ο εν λόγω κύκλος εργασιών δεν πρέπει να περιλαμβάνεται στον κύκλο εργασιών που χρησιμεύει ως βάση για τον υπολογισμό του προστίμου.
357
Πάντως, από το σκεπτικό που εκτίθεται στις σκέψεις 347 έως 352 της παρούσας απόφασης προκύπτει ότι δεν πρέπει να γίνεται τέτοια συμπερίληψη.
358
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο κρίνει ότι πρέπει απλώς να επανεξεταστεί η συμπερίληψη την οποία είχε πραγματοποιήσει το Γενικό Δικαστήριο. Συναφώς, δεδομένων, αφενός, της επιλογής του Γενικού Δικαστηρίου να δεχθεί τη μέθοδο υπολογισμού των προστίμων που εφάρμοσε η Επιτροπή με την επίδικη απόφαση, η οποία ακολουθεί τη μεθοδολογία που εκτίθεται στις κατευθυντήριες γραμμές του 2006, χωρίς τούτο να αμφισβητηθεί κατ’ αναίρεση, και, αφετέρου, της ανάγκης να διασφαλιστεί η ίση μεταχείριση των αερομεταφορέων στους οποίους επιβλήθηκαν κυρώσεις με την απόφαση αυτή καθώς και να διορθωθούν τα ουσιώδη σφάλματα τα οποία ενέχουν οι υπολογισμοί του Γενικού Δικαστηρίου, είναι σκόπιμο να καθοριστεί το ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε στη SAS Consortium σε 4744224 ευρώ, το ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε στις SAS Cargo και SAS Consortium από κοινού και εις ολόκληρον σε 4069120 ευρώ, το ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε στις SAS Cargo κ.λπ. από κοινού και εις ολόκληρον σε 4365056 ευρώ, το ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε στις SAS Cargo και SAS από κοινού και εις ολόκληρον σε 27730944 ευρώ, και το ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε στην SAS Cargo σε 21974880 ευρώ.
Επί των δικαστικών εξόδων
359
Κατά το άρθρο 184, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, όταν η αίτηση αναιρέσεως γίνεται δεκτή και το Δικαστήριο κρίνει το ίδιο οριστικά τη διαφορά, αυτό αποφαίνεται και επί των δικαστικών εξόδων.
360
Κατά το άρθρο 138, παράγραφος 1, του Κανονισμού αυτού, το οποίο εφαρμόζεται στη διαδικασία αναιρέσεως δυνάμει του άρθρου 184, παράγραφος 1, του ίδιου Κανονισμού, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπήρχε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου.
361
Κατά το άρθρο 138, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας, το οποίο έχει εφαρμογή στην αναιρετική δίκη δυνάμει του άρθρου 184, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων, κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά έξοδά του.
362
Εν προκειμένω, δεδομένου ότι οι SAS Cargo κ.λπ. και η Επιτροπή ηττήθηκαν ως προς ένα ή πλείονα αιτήματά τους και ότι ζήτησαν την καταδίκη του αντιδίκου στα δικαστικά έξοδα, τόσο οι SAS Cargo κ.λπ. όσο και η Επιτροπή θα πρέπει να φέρουν τα δικαστικά έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν στο πλαίσιο της πρωτοβάθμιας και της αναιρετικής διαδικασίας.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Αναιρεί τα σημεία 4, 6 και 7 του διατακτικού της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 30ής Μαρτίου 2022, SAS Cargo Group κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑324/17, EU:T:2022:175).
2)
Απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως κατά τα λοιπά.
3)
Το ποσό του προστίμου που επιβάλλεται στη Scandinavian Airlines System Denmark-Norway-Sweden καθορίζεται σε 4744224 ευρώ, το ποσό του προστίμου που επιβάλλεται στην SAS Cargo Group A/S και στη Scandinavian Airlines System Denmark-Norway-Sweden από κοινού και εις ολόκληρον καθορίζεται σε 4069120 ευρώ, το ποσό του προστίμου που επιβάλλεται στην SAS Cargo Group, στη Scandinavian Airlines System Denmark-Norway-Sweden και στην SAS ΑΒ από κοινού και εις ολόκληρον καθορίζεται σε 4365056 ευρώ, το ποσό του προστίμου που επιβάλλεται στην SAS Cargo Group και στην SAS από κοινού και εις ολόκληρον καθορίζεται σε 27730944 ευρώ και το ποσό του προστίμου που επιβάλλεται στην SAS Cargo Group καθορίζεται σε 21974880 ευρώ.
4)
Η SAS Cargo Group A/S, η Scandinavian Airlines System Denmark-Norway-Sweden, η SAS ΑΒ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρουν τα δικαστικά έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν στο πλαίσιο της πρωτοβάθμιας και της αναιρετικής διαδικασίας.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.