62022TO0530(02)_RES
Gevoegde zaken T‑530/22 tot en met T‑533/22
Magistrats européens pour la démocratie et les libertés (Medel)
International Association of Judges
Association of European Administrative Judges
Stichting Rechters voor Rechters
tegen
Raad van de Europese Unie
Beschikking van het Gerecht (Grote kamer) van 4 juni 2024
„Beroep tot nietigverklaring – Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad – Uitvoeringsbesluit van de Raad van 17 juni 2022 betreffende de goedkeuring van de beoordeling van het herstel- en veerkrachtplan voor Polen – Niet rechtstreeks geraakt – Niet-ontvankelijkheid”
Beroep tot nietigverklaring – Natuurlijke personen of rechtspersonen – Handelingen die hen rechtstreeks en individueel raken – Beroep dat wordt ingesteld door een vereniging – Ontvankelijkheid – Criteria
(Art. 263, vierde alinea, VWEU)
(zie punt 40)
Beroep tot nietigverklaring – Natuurlijke personen of rechtspersonen – Handelingen die hen rechtstreeks en individueel raken – Beroep dat wordt ingesteld door een beroepsvereniging die de belangen van haar leden vertegenwoordigt en behartigt – Rechtstreeks geraakt – Criteria – Verenigingen die de belangen behartigen van hun leden die zelf procesbevoegd zijn – Geen rechtstreeks verband tussen de bestreden handeling en de gevolgen ervan voor de personen die door de verzoekende verenigingen worden vertegenwoordigd – Niet-ontvankelijkheid
(Art. 263, vierde alinea, VWEU)
(zie punten 62‑89, 93, 109)
Beroep tot nietigverklaring – Natuurlijke personen of rechtspersonen – Handelingen die hen rechtstreeks en individueel raken – Rechtstreeks geraakt – Criteria – Mogelijkheid om de ontvankelijkheidsvoorwaarden ter discussie te stellen met een beroep op het recht op daadwerkelijke rechtsbescherming – Geen – Mogelijkheid om de ontvankelijkheidsvoorwaarden te versoepelen teneinde de tekortkomingen van een lidstaat met betrekking tot de crisis van de rechtsstaat zo spoedig mogelijk te verhelpen – Geen
(Art. 2 en art. 19, lid 1, tweede alinea, VEU, art. 263, vierde alinea, en art. 266 VWEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 47)
(zie punten 113‑115, 117, 118)
Samenvatting
Het Gerecht (Grote kamer) verklaart de beroepen niet-ontvankelijk die vier verenigingen van rechters (
1
) hebben ingesteld met het oog op de nietigverklaring van het uitvoeringsbesluit van de Raad betreffende de goedkeuring van de beoordeling van het herstel- en veerkrachtplan voor Polen (
2
).
Verzoeksters zijn verenigingen die rechters op internationaal niveau vertegenwoordigen en waarvan de leden doorgaans nationale beroepsverenigingen zijn, waaronder Poolse verenigingen van rechters.
Op 12 februari 2021 hebben het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie verordening 2021/241 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (hierna: „faciliteit”) vastgesteld (
3
). In het kader van de faciliteit kunnen aan de lidstaten middelen worden toegekend in de vorm van een financiële bijdrage die bestaat in niet-terugbetaalbare financiële steun, of in de vorm van een lening.
Bij het bestreden besluit heeft de Raad de beoordeling van het herstel- en veerkrachtplan voor Polen goedgekeurd en in de bijlage de mijlpalen en streefdoelen gespecificeerd die door die lidstaat moeten worden behaald opdat de bij het bestreden besluit ter beschikking gestelde financiële bijdrage kan worden vrijgegeven. Het eerste deel van die bijlage bevat met name de maatregelen met betrekking tot de hervorming van justitie in Polen, die nader zijn uiteengezet in de mijlpalen F1G, F2G en F3G (
4
). Verzoeksters komen op tegen het bestreden besluit omdat die mijlpalen volgens hen niet verenigbaar zijn met het Unierecht.
Bij zijn beschikking verklaart het Gerecht de exceptie van niet-ontvankelijkheid die door de Raad op grond van artikel 130, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering is opgeworpen, ontvankelijk en verwerpt het dus het beroep van verzoeksters.
Beoordeling door het Gerecht
Vooraf merkt het Gerecht op dat het bestreden besluit aan de Republiek Polen is gericht, en dat de ontvankelijkheid van de beroepen dus moet worden onderzocht in het licht van de tweede en de derde zinsnede van artikel 263, vierde alinea, VWEU, waarin de voorwaarde van rechtstreekse geraaktheid wordt gesteld (
5
).
Om te beginnen onderzoekt het Gerecht of de beroepen van verzoeksters ontvankelijk zijn voor zover zij in eigen naam handelen.
Dienaangaande stelt het Gerecht vast dat geen enkele wettelijke bepaling in verband met de faciliteit verzoeksters deze procedurele mogelijkheid biedt. Ook de omstandigheid dat zij optreden als regelmatige gesprekspartners van de instellingen van de Unie wanneer het gaat om kwesties op het gebied van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht vormt geen grondslag voor hun procesbevoegdheid.
Vervolgens onderzoekt het Gerecht of de beroepen van verzoeksters ontvankelijk zijn voor zover zij handelen in naam van hun leden waarvan zij de belangen behartigen.
In dit verband maken verzoeksters een onderscheid tussen drie groepen rechters, te weten, de Poolse rechters tegen wie de tuchtkamer beslissingen heeft gewezen en die rechtstreeks zouden worden geraakt door de heroverwegingsprocedure die is neergelegd in de mijlpalen F2G en F3G, alle Poolse rechters die rechtstreeks zouden worden geraakt door deze heroverwegingsprocedure en door mijlpaal F1G, en alle andere Europese rechters die eveneens rechtstreeks door die mijlpalen zouden worden geraakt.
Wat betreft de rechters van de eerste groep onderzoekt het Gerecht in de eerste plaats de substantie van het bestreden besluit, beoordeeld in het licht van de inhoud en de context ervan.
Het stelt vast dat het bestreden besluit de betaling van een financiële bijdrage afhankelijk stelt van de naleving van voorwaarden, te weten de uitvoering van de herstel- en veerkrachtplannen die door de Europese Commissie zijn beoordeeld en door de Raad zijn goedgekeurd, waaronder de realisatie van mijlpalen en streefdoelen, die metingen van de vorderingen in de richting van de verwezenlijking van een hervorming zijn. Aangezien de mijlpalen F1G, F2G en F3G een budgettaire voorwaarde zijn, voor zover deze moeten zijn bereikt om een financiering te kunnen krijgen, weerspiegelen zij het verband dat bestaat tussen enerzijds de eerbiediging van de waarde van de rechtsstaat en anderzijds een doeltreffende uitvoering van de Uniebegroting overeenkomstig de beginselen van goed financieel beheer en de bescherming van de financiële belangen van de Unie.
De Raad heeft met de vaststelling van die mijlpalen echter niet gepoogd om de regels inzake de waarde van de rechtsstaat of de effectieve rechterlijke bescherming, zoals verduidelijkt in de rechtspraak van het Hof, te vervangen. Hieruit volgt dat de Raad bij de vaststelling van die mijlpalen niet de bedoeling had om de Republiek Polen te machtigen om zich niet te voegen naar de uitspraken van het Hof waarbij wordt vastgesteld dar deze lidstaat de waarde van de rechtsstaat of het beginsel van effectieve rechterlijke bescherming niet in acht heeft genomen.
Tegen de achtergrond van het voorgaande onderzoekt het Gerecht in de tweede plaats of de rechters van de eerste groep rechtstreeks zijn geraakt door het bestreden besluit in het licht van mijlpaal F2G. Het wijst erop dat de rechters die getroffen zijn door de beslissingen van de tuchtkamer slechts rechtstreeks worden geraakt indien er een rechtstreeks verband bestaat tussen het bestreden besluit en de gevolgen daarvan voor die rechters.
In dat opzicht stelt mijlpaal F2G alleen maar een voorwaarde vast waaraan de Republiek Polen moet voldoen om financiering te ontvangen. Het bestreden besluit heeft er niet toe geleid dat de voorwaarden van dat besluit van toepassing zijn geworden op de rechters die door beslissingen van de tuchtkamer zijn getroffen, en heeft evenmin een specifieke regel rechtstreeks op hen toepasselijk gemaakt. Bijgevolg heeft het bestreden besluit de Republiek Polen met mijlpaal F2G niet op definitieve wijze specifieke verplichtingen opgelegd in haar betrekkingen met de rechters die door beslissingen van de tuchtkamer zijn getroffen en is er geen sprake van een rechtstreeks verband.
Daarom bleef de situatie van de rechters die door beslissingen van de tuchtkamer zijn getroffen, ook na de vaststelling van het bestreden besluit onderworpen aan de relevante bepalingen van het Poolse recht die op die situatie van toepassing zijn en aan de bepalingen van het Unierecht en de uitspraken van het Hof, zonder dat de in dat besluit uiteengezette mijlpaal F2G tot een rechtstreekse wijziging van de rechtspositie van die rechters leidt in de zin van artikel 263, vierde alinea, VWEU.
Wat betreft de rechters van de tweede groep stelt het Gerecht vast dat verzoeksters niet hebben bewezen dat er een voldoende nauw verband bestaat tussen de situatie van alle Poolse rechters en mijlpaal F1G. Wat betreft de rechters van de derde groep wijst het Gerecht eveneens het argument van verzoeksters af dat alle andere Europese rechters rechtstreeks door de mijlpalen F1G, F2G en F3G worden geraakt.
Aangezien de rechters wier belangen door verzoeksters worden behartigd, zelf geen procesbevoegdheid hebben, voldoen verzoeksters evenmin aan de voorwaarden voor ontvankelijkheid van hun beroepen.
Ten slotte verwerpt het Gerecht het argument van verzoeksters dat de ontvankelijkheidsvoorwaarden moeten worden versoepeld. Een dergelijke versoepeling zou namelijk in strijd zijn met zowel artikel 263, vierde alinea, VWEU als de rechtspraak van het Hof. De structurele tekortkomingen in het Poolse gerechtelijk apparaat die door verzoeksters worden aangevoerd kunnen hoe dan ook niet rechtvaardigen dat het Gerecht afwijkt van de voorwaarde van rechtstreekse geraaktheid die geldt voor beroepen die door natuurlijke of rechtspersonen worden ingesteld.
Het Gerecht beklemtoont dat deze vaststelling geen afbreuk doet aan de verplichting die krachtens artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 266 VWEU op de Republiek Polen rust om de tekortkomingen met betrekking tot de crisis van de rechtsstaat die door het Hof zijn vastgesteld zo spoedig mogelijk te verhelpen. Evenmin heeft dit besluit invloed op de mogelijkheid voor de lidstaten en de instellingen van de Unie om beroep in te stellen tegen alle door de instellingen, organen en instanties van de Unie vastgestelde bepalingen die beogen bindende rechtsgevolgen teweeg te brengen, of op de inspanningen van de Commissie teneinde ertoe bij te dragen dat aan de vereisten van het Unierecht inzake de rechtsstaat wordt voldaan.
(
1
)	Magistrats européens pour la démocratie et les libertés (Medel) in zaak T‑530/22, International Association of Judges (IAJ) in zaak T‑531/22, Association of European Administrative Judges (AEAJ) in zaak T‑532/22 en Stichting Rechters voor Rechters in zaak T‑533/22.
(
2
)	Uitvoeringsbesluit van de Raad van 17 juni 2022 betreffende de goedkeuring van de beoordeling van het herstel- en veerkrachtplan voor Polen, zoals gewijzigd bij uitvoeringsbesluit van de Raad van 8 december 2023 (hierna: „bestreden besluit”).
(
3
)	Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad van 12 februari 2021 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (PB 2021, L 57, blz. 17).
(
4
)	De genoemde mijlpalen, die metingen zijn van de vorderingen in de richting van de verwezenlijking van een hervorming, leggen de verplichting op om de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de Poolse rechters te versterken (mijlpaal F1G), te waarborgen dat de rechters die zijn getroffen door beslissingen van de Izba Dyscyplinarna (tuchtkamer) van de Sąd Najwyższy (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Polen) (hierna. „tuchtkamer”) toegang hebben tot procedures voor heroverweging van die beslissingen (mijlpaal F2G), en erop toe te zien dat de in mijlpaal F2G vermelde heroverwegingsprocedures volgens het indicatieve tijdschema in beginsel in het vierde kwartaal van 2023 worden afgesloten (mijlpaal F3G).
(
5
)	Artikel 263, vierde alinea, VWEU bepaalt dat iedere natuurlijke of rechtspersoon onder de in de eerste en tweede alinea vastgestelde voorwaarden beroep kan instellen tegen handelingen die tot hem gericht zijn of die hem rechtstreeks en individueel raken, alsmede tegen regelgevingshandelingen die hem rechtstreeks raken en die geen uitvoeringsmaatregelen met zich meebrengen.