Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
LAILA MEDINA
της 27ης Μαρτίου 2025 (1)
Υπόθεση C‑129/24
Coillte
Cuideachta
Ghníomhaíochta
Ainmnithe
κατά
Commissioner
for
Environmental
Information,
λοιποί μετέχοντες στη διαδικασία:
Άγνωστο/α άτομο/α, αποκαλούμενο/α και John ή/και Jane Doe,
Ιρλανδία,
Attorney General,
Right to Know CLG
[αίτηση του High Court (ανώτερου δικαστηρίου, Ιρλανδία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Περιβάλλον – Σύμβαση του Aarhus – Οδηγία 2003/4/ΕΚ – Πρόσβαση του κοινού σε περιβαλλοντικές πληροφορίες – Πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες κατόπιν αίτησης – Έννοιες του “αιτούντος” και της “αίτησης” – Ανώνυμες αιτήσεις ή αιτήσεις με ψευδώνυμο – Απαίτηση παροχής από τους αιτούντες του πραγματικού τους ονόματος και της τρέχουσας πραγματικής τους διεύθυνσης – Ακυρότητα της αίτησης – Απόρριψη προφανώς παράλογης αίτησης »
I.      Εισαγωγή
1.        Το δικαίωμα πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες αποτελεί τον πρώτο από τους τρεις πυλώνες στους οποίους βασίζεται η Σύμβαση του Aarhus (2), μαζί με το δικαίωμα συμμετοχής του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη (3). Απώτερος σκοπός των δικαιωμάτων αυτών είναι να έχει κάθε πολίτης τη δυνατότητα να «ασκεί» το «δικαίωμα να ζει σε περιβάλλον κατάλληλο για την υγεία και την ευημερία του, καθώς και [να εκπληρώνει] το καθήκον, τόσο μεμονωμένα, όσο και σε συνεργασία με άλλους, να προστατεύει και να βελτιώνει το περιβάλλον για να ωφελούνται οι παρούσες και μέλλουσες γενεές» (4). Η Σύμβαση του Aarhus έχει «διττή ταυτότητα» (5), συνδέοντας τα περιβαλλοντικά δικαιώματα με τα ανθρώπινα δικαιώματα (6). Οι πυλώνες της είναι «αλληλοϋποστηριζόμενοι» (7)· το δικαίωμα πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες αποτελεί προϋπόθεση για τη λειτουργία των λοιπών δικαιωμάτων (8).
2.        Η αιτιολογική σκέψη 1 της οδηγίας 2003/4 (9) αποτυπώνει τη σπουδαιότητα του δικαιώματος πρόσβασης σε πληροφορίες και εκφράζει τη φιλοδοξία ότι «η αυξημένη πρόσβαση του κοινού στις περιβαλλοντικές πληροφορίες και η διάδοση των πληροφοριών αυτών [θα] συμβάλει στη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση προς τα περιβαλλοντικά θέματα […] και, τελικά, σε καλύτερο περιβάλλον».
3.        Η υπό κρίση υπόθεση αφορά το ζήτημα αν η πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες μπορεί, κατά γενικό κανόνα, να εξαρτάται από την προϋπόθεση να παρέχουν οι αιτούντες το ονοματεπώνυμο και την πραγματική
τους διεύθυνση. Η υπό κρίση υπόθεση εγείρει επίσης το ζήτημα των ασφαλιστικών δικλίδων που διαθέτουν οι δημόσιες αρχές κατά την εξέταση αιτήσεων τις οποίες κρίνουν επιπόλαιες ή κακόβουλες.
II.    Το νομικό πλαίσιο
Α.      Το διεθνές δίκαιο
4.        Το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της Σύμβασης του Aarhus ορίζει τα εξής:
«1.      Κάθε μέρος εξασφαλίζει ότι, υπό τους όρους των ακολούθων παραγράφων του παρόντος άρθρου, οι δημόσιες αρχές, ανταποκρινόμενες σε αίτημα για περιβαλλοντικές πληροφορίες, διαθέτουν τις εν λόγω πληροφορίες στο κοινό, εντός του πλαισίου της εθνικής νομοθεσίας, συμπεριλαμβανομένων, εφόσον ζητούνται και υπό τους όρους του στοιχείου βʹ, αντιγράφων των πραγματικών εγγράφων που περιέχουν ή περιλαμβάνουν τις πληροφορίες αυτές:
α)      χωρίς να πρέπει να δηλωθεί η ύπαρξη συμφέροντος».
Β.      Το δίκαιο της Ένωσης
5.        Κατά το άρθρο 2, σημείο 5, της οδηγίας 2003/4, ως «“αιτών” [νοείται] το φυσικό ή νομικό πρόσωπο που ζητεί περιβαλλοντικές πληροφορίες».
6.        Το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/4, που τιτλοφορείται «Πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες κατόπιν αίτησης», ορίζει τα ακόλουθα:
«Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι οι δημόσιες αρχές υποχρεούνται, σύμφωνα με τις διατάξεις της παρούσας οδηγίας, να παρέχουν τις περιβαλλοντικές πληροφορίες που κατέχονται από τις ίδιες ή για λογαριασμό τους, σε όποιον υποβάλλει σχετική αίτηση και χωρίς ο αιτών να οφείλει να επικαλεσθεί οιοδήποτε συμφέρον».
Γ.      Το ιρλανδικό δίκαιο
7.        Το άρθρο 6 των European Communities (Access to Information on the Environment) Regulations 2007 to 2014 [κανονιστικής πράξης του 2007 (όπως τροποποιήθηκε) για τη μεταφορά του δικαίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στο εσωτερικό δίκαιο (πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες) (στο εξής: κανονιστική πράξη για την πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες)] ορίζει:
«6.      (1)      Η αίτηση περιβαλλοντικών πληροφοριών πρέπει:
[…]
(c)      να περιέχει το όνομα, τη διεύθυνση και οποιοδήποτε άλλο σχετικό στοιχείο επικοινωνίας του αιτούντος […]
[…]
(2)      Ο αιτών δεν υποχρεούται να επικαλεσθεί το συμφέρον του προς υποβολή της αίτησης.»
III. Συνοπτική παρουσίαση της διαφοράς της κύριας δίκης και των προδικαστικών ερωτημάτων
8.        Μεταξύ της 13ης Μαρτίου και της 30ής Μαΐου 2022, ένας ή πλείονες αιτούντες (πιθανότατα ένας, αλλά ενδεχομένως περισσότεροι του ενός) επιδόθηκαν σε συνεχή γραπτή επικοινωνία προς την Coillte (την ιρλανδική ημι‑κρατική δασική επιχείρηση), μέσω πολύ μεγάλου αριθμού αιτήσεων, πιθανώς ανώνυμων ή ψευδωνυμοποιημένων, με πανομοιότυπη ή σχεδόν πανομοιότυπη μορφή, με τις οποίες ζητείτο η πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες. Δεν παρασχέθηκαν φυσικές διευθύνσεις. Τα ονόματα ήταν εμπνευσμένα από κινηματογραφικούς χαρακτήρες.
9.        Προγενέστερες αιτήσεις, στις οποίες χρησιμοποιούνταν ορισμένα από τα ονόματα που χρησιμοποίησαν οι αιτούντες στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης, διεκπεραιώθηκαν κανονικά από την Coillte, διότι, στο στάδιο εκείνο, φαινόταν ότι επρόκειτο για μεμονωμένες αιτήσεις. Εντούτοις, όταν, από τις 20 Μαρτίου 2022, άρχισαν να καταφθάνουν ανώνυμες αιτήσεις παρόμοιου ύφους και χαρακτήρα και με παρόμοια διατύπωση, η Coillte αντιλήφθηκε ότι μάλλον αποτελούσαν μέρος οργανωμένης εκστρατείας και έλαβε μέτρα για την εξακρίβωση της ταυτότητας των αιτούντων.
10.      Η Coillte ευλόγως εκτίμησε, κατά το αιτούν δικαστήριο, ότι οι αιτήσεις αυτές δεν προορίζονται για την παροχή περιβαλλοντικών πληροφοριών και φαίνονται να αποτελούν μέρος ευρύτερης εκστρατείας που διεξάγεται από άγνωστα πρόσωπα με αμφίβολα κίνητρα. Η εκστρατεία είχε ιδιαίτερα σημαντικές επιπτώσεις στις δραστηριότητες της Coillte και επέφερε την εκτροπή χρόνου και πόρων από τις πραγματικές αιτήσεις παροχής περιβαλλοντικών πληροφοριών με συνακόλουθες καθυστερήσεις και απογοήτευση για τους πραγματικούς αιτούντες περιβαλλοντικές πληροφορίες.
11.      Η Coillte απάντησε στις αιτήσεις αυτές ζητώντας από τους αιτούντες (τρέχουσα) διεύθυνση και επιβεβαίωση ότι τα ονόματα των αιτούντων ήταν τα πραγματικά (νόμιμα) ονόματά τους. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η Coillte ευλόγως εκτίμησε, υπό τις δεδομένες περιστάσεις, ότι υπήρχε εκ πρώτης όψεως ζήτημα ως προς τη γνησιότητα των στοιχείων ταυτότητας που παρείχαν οι αιτούντες. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά, επιπλέον, ότι, λαμβανομένου υπόψη του αριθμού των υποβληθεισών αιτήσεων, η οικεία δημόσια αρχή ενήργησε ευλόγως προκειμένου να προσδιορίσει εάν οι αιτήσεις ήταν προφανώς παράλογες βάσει του όγκου, του χαρακτήρα και της συχνότητας άλλων αιτήσεων που υπέβαλε ο ίδιος αιτών.
12.      Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, ελλείψει αποδείξεως περί του αντιθέτου, η ζητηθείσα από την Coillte επιβεβαίωση του πραγματικού ονόματος ή/και της τρέχουσας πραγματικής
διεύθυνσης του αιτούντος αποσκοπούσε στην εξακρίβωση της ταυτότητας του αιτούντος και όχι στον προσδιορισμό του συμφέροντός του.
13.      Δεδομένου ότι δεν παρασχέθηκε καμία από τις πληροφορίες που ζήτησε η Coillte, η τελευταία απέρριψε τις αιτήσεις ως άκυρες δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο c, της κανονιστικής πράξης για την πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες.
14.      Εν συνεχεία, οι αιτούντες υπέβαλαν στην Coillte αίτηση εσωτερικής επανεξέτασης. Η Coillte ζήτησε από τους αιτούντες να επιβεβαιώσουν τα πραγματικά νόμιμα ονόματά τους και να δηλώσουν τις τρέχουσες διευθύνσεις τους. Δεδομένου ότι οι εν λόγω αιτήσεις επιβεβαίωσης επίσης αγνοήθηκαν, οι αιτήσεις εσωτερικής επανεξέτασης απορρίφθηκαν ως άκυρες.
15.      Αρκετές από τις απορρίψεις των αιτήσεων παροχής πληροφοριών προσβλήθηκαν με προσφυγή ενώπιον του Commissioner for Environmental Information (Επιτρόπου Περιβαλλοντικών Πληροφοριών, Ιρλανδία) (στο εξής: Επίτροπος). Ο Επίτροπος εξέδωσε απόφαση στις 29 Αυγούστου 2022 (στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση) και έκρινε ότι είχε αρμοδιότητα εξέτασης των προσφυγών και ότι η Coillte εσφαλμένα θεώρησε άκυρες τις ανώνυμες ή υπό ψευδώνυμο αιτήσεις δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο c, της κανονιστικής πράξης για την πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες.
16.      Η Coillte άσκησε αναίρεση ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου κατά της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
17.      Η Ιρλανδία και ο Attorney General (γενικός εισαγγελέας, Ιρλανδία) παρενέβησαν στη δίκη, ενώ η Right to Know CLG (στο εξής: Right to Know) μετέσχε ως amicus curiae.
18.      Το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί η ερμηνεία του όρου «αίτηση» στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/4 και του όρου «αιτών» στο άρθρο 2, σημείο 5, της ίδιας οδηγίας.
19.      Όσον αφορά τον όρο «αίτηση», το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατά το άρθρο 6 της κανονιστικής πράξης για την πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες, η αίτηση παροχής περιβαλλοντικών πληροφοριών πρέπει να πληροί ορισμένες τυπικές προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η αναγραφή ονόματος και διεύθυνσης. Αίτηση η οποία δεν τηρεί τις διατυπώσεις αυτές πρέπει να θεωρείται άκυρη. Επομένως, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι ο όρος «αίτηση» μπορεί να αφορά μόνον έγκυρη αίτηση, σύμφωνη με την οδηγία 2003/4 και την εθνική νομοθεσία μεταφοράς της στο εσωτερικό δίκαιο.
20.      Όσον αφορά τον όρο «αιτών», το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι πρόκειται για φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο ταυτοποιείται με το τρέχον νόμιμο όνομά του και την πραγματική
του διεύθυνση, σε αντίθεση με ένα ανώνυμο ή υπό ψευδώνυμο πρόσωπο. Επισημαίνει ότι το γεγονός ότι η οδηγία 2003/4 παρέχει δικαιώματα σε φυσικά και νομικά πρόσωπα συνεπάγεται ότι ο αιτών πρέπει να παράσχει πραγματικό όνομα και πραγματική
διεύθυνση προκειμένου να θεμελιώσει το δικαίωμα να αντιμετωπίζεται ως αιτών. Η έλλειψη των πληροφοριών αυτών μπορεί επίσης να οδηγήσει σε μη ικανοποιητική έκβαση όταν μια διαφορά άγεται ενώπιον δικαστηρίου, όπως συνέβη στην περίπτωση των ενδιαφερομένων μερών, τα οποία δεν μπορούν να ταυτοποιηθούν μέσω των ελάχιστων πληροφοριών που απαιτούνται για τη συμμετοχή στη δίκη.
21.      Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν, σε περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει ότι δεν απαιτείται η ταυτοποίηση του «αιτούντος» κατά την έννοια της οδηγίας 2003/4, η οδηγία αυτή αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία επιβάλλει στους αιτούντες την υποχρέωση να παράσχουν το όνομά τους ή/και την τρέχουσα πραγματική
τους διεύθυνση προκειμένου να υποβάλουν αίτηση. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, σύμφωνα με την αρχή της εθνικής δικονομικής αυτονομίας, ένα κράτος μέλος μπορεί να επιλέξει να μεταφέρει την οδηγία 2003/4 στο εσωτερικό του δίκαιο κατά τρόπο που να υποχρεώνει τους αιτούντες να ταυτοποιούνται, προκειμένου η δημόσια αρχή να είναι σε θέση να εξακριβώσει εάν πρόκειται για τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα στα οποία απονέμονται τα δικαιώματα των αιτούντων.
22.      Το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί εάν, σε περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει ότι η οδηγία 2003/4 αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία απαιτεί την ταυτοποίηση των αιτούντων, μια δημόσια αρχή δύναται παρά ταύτα να ζητήσει επιβεβαίωση του ονόματος ή/και της τρέχουσας πραγματικής
διεύθυνσης του αιτούντος, όταν έχει βάσιμες υποψίες ότι οι παρασχεθείσες πληροφορίες είναι ψευδείς ή ελλιπείς. Το γεγονός ότι οι πληροφορίες αυτές θα μπορούσαν ενδεχομένως να οδηγήσουν σε εικασίες ως προς το συμφέρον του αιτούντος δεν θα πρέπει να ασκεί επιρροή.
23.      Τέλος, το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες κατά πόσον η αρχή δύναται να ζητεί πληροφορίες σχετικά με την ταυτότητα του αιτούντος προκειμένου να κρίνει εάν μια συγκεκριμένη αίτηση είναι προφανώς παράλογη βάσει του όγκου, του χαρακτήρα και της συχνότητας άλλων αιτήσεων που υπέβαλε ο ίδιος αιτών.
24.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το High Court (ανώτερο δικαστήριο, Ιρλανδία) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Σημαίνει ο όρος “αίτηση” του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/4, υπό το πρίσμα του άρθρου 4, παράγραφος 1, της [Σύμβασης του Aarhus], μόνον αίτηση η οποία είναι έγκυρη βάσει της οδηγίας και βάσει της νομοθεσίας περί μεταφοράς της οδηγίας στην εθνική έννομη τάξη του οικείου κράτους μέλους;
2)      Έχει ο όρος “αιτών” του άρθρου 2, παράγραφος 5, της οδηγίας 2003/4, υπό το πρίσμα, μεταξύ άλλων, του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, και/ή
του άρθρου 6, παράγραφοι 1 και/ή
2, και/ή
του άρθρου 2, παράγραφος 5, και του άρθρου 4, παράγραφοι 1 και 3, στοιχείο βʹ, της [Σύμβασης του Aarhus], την έννοια ότι αναφέρεται σε φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο προσδιορίζεται με το πραγματικό του όνομα και/ή
την τρέχουσα πραγματική του διεύθυνση, και όχι σε ανώνυμο πρόσωπο ή πρόσωπο με ψευδώνυμο και/ή
αιτούντα ο οποίος παρέχει ως στοιχεία
επικοινωνίας μόνο διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου;
3)      Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης στο δεύτερο ερώτημα, έχει το άρθρο 3, παράγραφος 1, και/ή παράγραφος 5, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2003/4, υπό το πρίσμα του άρθρου 4, παράγραφος 1, της [Σύμβασης του Aarhus], την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία υποχρεώνει τον αιτούντα να γνωστοποιεί το πραγματικό του όνομα και/ή την τρέχουσα πραγματική του διεύθυνση προκειμένου να υποβάλει αίτηση;
4)      Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης στο δεύτερο ερώτημα και εν γένει καταφατικής απάντησης στο τρίτο ερώτημα, έχει η οδηγία 2003/4, υπό το πρίσμα του άρθρου 4 της [Σύμβασης του Aarhus], την έννοια ότι, όταν μια δημόσια αρχή σχηματίζει ευλόγως την πεποίθηση ότι υπάρχει εκ πρώτης όψεως αμφιβολία ως προς τη γνησιότητα των στοιχείων που παρέσχε ο αιτών σχετικά με την ταυτότητά του, η δημόσια αρχή δεν δύναται να ζητήσει επιβεβαίωση όσον αφορά το πραγματικό όνομα και/ή την τρέχουσα πραγματική διεύθυνση του αιτούντος, με σκοπό να εξακριβώσει την ταυτότητα του αιτούντος και όχι να προσδιορίσει το συμφέρον του, ακόμη και αν η γνωστοποίηση του πραγματικού ονόματος και/ή της τρέχουσας πραγματικής διεύθυνσης του αιτούντος θα μπορούσε εμμέσως να οδηγήσει στη συναγωγή συμπερασμάτων ή σε εικασίες εκ μέρους της δημόσιας αρχής ή άλλως ως προς το τυχόν συμφέρον του αιτούντος το οποίο μνημονεύεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας;
5)      Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης στο δεύτερο ερώτημα και εν γένει καταφατικής απάντησης στο τρίτο ερώτημα, έχει το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας, υπό το πρίσμα του άρθρου 4, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της [Σύμβασης του Aarhus], την έννοια ότι μια δημόσια αρχή δεν δύναται να ζητήσει επιβεβαίωση όσον αφορά το πραγματικό όνομα και/ή την τρέχουσα πραγματική διεύθυνση του αιτούντος, προκειμένου να κρίνει αν μια συγκεκριμένη αίτηση είναι προφανώς παράλογη δεδομένου του όγκου, του είδους και της συχνότητας άλλων αιτήσεων που υποβάλλει ο ίδιος αιτών, και όχι προκειμένου να προσδιορίσει το συμφέρον του αιτούντος, ακόμη και αν η γνωστοποίηση του πραγματικού ονόματος και/ή της τρέχουσας πραγματικής διεύθυνσης του αιτούντος θα μπορούσε εμμέσως να οδηγήσει στη συναγωγή συμπερασμάτων ή σε εικασίες εκ μέρους της δημόσιας αρχής ή άλλως ως προς το τυχόν συμφέρον του αιτούντος το οποίο μνημονεύεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας;»
25.      Η Coillte, ο Επίτροπος, η Τσεχική και η Ιταλική Κυβέρνηση, η Ιρλανδία καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις.
IV.    Ανάλυση
Α.      Εισαγωγικές παρατηρήσεις
26.      Κατ’ αρχάς, υπενθυμίζεται ότι, προσχωρώντας στη Σύμβαση του Aarhus, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεσμεύθηκε να διασφαλίσει στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης την κατ’ αρχήν πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες τις οποίες κατέχουν δημόσιες αρχές (10).
27.      Όπως επιβεβαιώνει η αιτιολογική σκέψη 5 της οδηγίας 2003/4, εκδίδοντας την εν λόγω οδηγία, ο νομοθέτης της Ένωσης επιδίωκε να διασφαλίσει ότι οι διατάξεις του δικαίου της Ένωσης συμβαδίζουν προς τη σύμβαση αυτή ενόψει της συνάψεώς της από την Ένωση προβλέποντας γενικό καθεστώς, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δικαίωμα προσβάσεως σε περιβαλλοντικές πληροφορίες που κατέχονται από τις δημόσιες αρχές ή για λογαριασμό των δημόσιων αρχών χωρίς να υποχρεούται να επικαλεσθεί οιοδήποτε σχετικό συμφέρον (11).
28.      Επομένως, για την ερμηνεία της οδηγίας 2003/4, σκοπός της οποίας είναι η θέση σε εφαρμογή της Σύμβασης του Aarhus στο δίκαιο της Ένωσης, πρέπει να ληφθεί υπόψη το κείμενο και το αντικείμενο της σύμβασης αυτής (12).
29.      Επιπλέον, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, ο οδηγός εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus μπορεί να θεωρηθεί ως επεξηγηματικό έγγραφο δυνάμενο, κατά περίπτωση, να ληφθεί υπόψη, μαζί με άλλα σχετικά στοιχεία, για την ερμηνεία της εν λόγω σύμβασης, έστω και αν οι αναλύσεις τις οποίες περιέχει δεν είναι δεσμευτικές και δεν χαρακτηρίζονται από την κανονιστική ισχύ των διατάξεων της σύμβασης (13).
Β.      Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
30.      Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν ο όρος «αίτηση» του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/4, ερμηνευόμενος υπό το πρίσμα του άρθρου 4, παράγραφος 1, της Σύμβασης του Aarhus, σημαίνει μόνον αίτηση η οποία είναι έγκυρη βάσει της οδηγίας αυτής και βάσει της νομοθεσίας περί μεταφοράς της οδηγίας στην εθνική έννομη τάξη του οικείου κράτους μέλους.
31.      Κατά το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/4, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι «ο αιτών, ο οποίος θεωρεί ότι η αίτησή του για παροχή πληροφοριών αγνοήθηκε, απορρίφθηκε αδικαιολόγητα […], απαντήθηκε πλημμελώς ή δεν αντιμετωπίσθηκε σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 3, 4 ή 5, έχει δικαίωμα να ασκεί προσφυγή για την επανεξέταση πράξεων ή παραλείψεων της οικείας δημόσιας αρχής από την ίδια ή άλλη δημόσια αρχή ή για διοικητική επανεξέταση από ανεξάρτητη και αμερόληπτη νομίμως συσταθείσα αρχή».
32.      Από την οικονομία της οδηγίας 2003/4 προκύπτει, όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν η Επιτροπή, ότι η φράση «αίτηση για παροχή πληροφοριών» του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής αφορά «αίτηση» υποβληθείσα δυνάμει του άρθρου 3 της εν λόγω οδηγίας.
33.      Κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/4, περιβαλλοντικές πληροφορίες που κατέχουν οι δημόσιες αρχές πρέπει να παρέχονται «σε όποιον υποβάλλει σχετική αίτηση και χωρίς ο αιτών να οφείλει να επικαλεσθεί οιοδήποτε συμφέρον».
34.      Η οδηγία 2003/4 δεν περιέχει ορισμό του όρου «αίτηση», ούτε επιβάλλει, στο άρθρο 3, ειδικές προϋποθέσεις εγκυρότητας για την υποβολή αίτησης από τον αιτούντα.
35.      Εντούτοις, κατά πάγια νομολογία, το δικαίωμα πρόσβασης που κατοχυρώνει η οδηγία 2003/4 υφίσταται μόνον εφόσον οι ζητούμενες πληροφορίες εμπίπτουν στις προβλεπόμενες από την οδηγία απαιτήσεις σχετικά με την πρόσβαση του κοινού, όπερ προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, ότι πρόκειται για «περιβαλλοντικές πληροφορίες», κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 1, της εν λόγω οδηγίας (14).
36.      Επομένως, για την εφαρμογή του δικαιώματος πρόσβασης, η αίτηση πρέπει να πληροί τις γενικές απαιτήσεις του άρθρου 3, όπερ προϋποθέτει ότι απευθύνεται από «αιτούντα» σε «δημόσια αρχή» και αποσκοπεί στη λήψη «περιβαλλοντικών πληροφοριών», οι οποίες «κατέχονται από τη δημόσια αρχή ή για λογαριασμό της». Οι ορισμοί των όρων αυτών δίδονται στο άρθρο 2 της οδηγίας 2003/4.
37.      Κατά τα λοιπά, ούτε το άρθρο 2, σημείο 5, ούτε το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/4 θέτουν προϋποθέσεις σχετικές με τον τύπο ή την εγκυρότητα της υποβολής αίτησης. Ο όρος «αίτηση» πρέπει να ερμηνεύεται ευρέως ως κάθε αίτηση που υποβάλλεται σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής.
38.      Η ανάγκη ευρείας ερμηνείας του όρου «αίτηση» επιβεβαιώνεται από το άρθρο 4, παράγραφος 1, της Σύμβασης του Aarhus, το οποίο επιβάλλει στα συμβαλλόμενα μέρη να εξασφαλίζουν ότι οι δημόσιες αρχές, ανταποκρινόμενες σε αίτημα για περιβαλλοντικές πληροφορίες, διαθέτουν τις περιβαλλοντικές πληροφορίες στο κοινό, εντός του πλαισίου της εθνικής νομοθεσίας. Κατά τον οδηγό εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus, «“αίτηση” μπορεί να είναι κάθε επικοινωνία μέλους του κοινού προς δημόσια αρχή, με την οποία ζητούνται περιβαλλοντικές πληροφορίες» (15). Στον ίδιο οδηγό επισημαίνεται επίσης ότι «η Σύμβαση δεν προσδιορίζει τον τύπο της αίτησης, γεγονός που υποδηλώνει ότι κάθε αίτηση, είτε προφορική είτε γραπτή, που πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 4 θεωρείται ως τέτοια δυνάμει της Σύμβασης» (16).
39.      Τα ζητήματα που τίθενται με το πρώτο ερώτημα είναι εάν τα κράτη μέλη μπορούν να επιβάλλουν προϋποθέσεις εγκυρότητας για την υποβολή αίτησης, καθώς και εάν μπορούν να εξαρτούν από τις προϋποθέσεις αυτές το κατ’ άρθρον 6 της οδηγίας 2003/4 δικαίωμα πρόσβασης στη δικαιοσύνη.
40.      Κατά πρώτον, πρέπει να επισημανθεί ότι, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 5, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2003/4, για τους σκοπούς της άσκησης του δικαιώματος πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες κατόπιν αίτησης, τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν ότι «καθορίζονται οι πρακτικές ρυθμίσεις» προκειμένου να διασφαλίζεται ότι το εν λόγω δικαίωμα μπορεί να ασκείται αποτελεσματικά. Παραδείγματα αυτών των «πρακτικών ρυθμίσεων» είναι ο καθορισμός των υπευθύνων ενημέρωσης, η καθιέρωση και διατήρηση χώρων για την εξέταση των απαιτουμένων πληροφοριών και τα μητρώα ή κατάλογοι περιβαλλοντικών πληροφοριών που κατέχουν οι αρχές αυτές ή τα κέντρα ενημέρωσης. Στην αιτιολογική σκέψη 15 της ίδιας οδηγίας αναφέρεται ότι «οι ρυθμίσεις αυτές διασφαλίζουν ότι οι πληροφορίες είναι αποτελεσματικά και εύκολα προσιτές και καθίστανται σταδιακά διαθέσιμες στο κοινό». Το άρθρο 3, παράγραφος 5, στοιχεία αʹ και βʹ, αφορά την υποχρέωση των κρατών μελών να εξασφαλίζουν ότι οι υπάλληλοι υποστηρίζουν το κοινό στην αναζήτηση πρόσβασης σε πληροφορίες, καθώς και να εξασφαλίζουν ότι οι κατάλογοι των δημόσιων αρχών είναι προσιτοί στο κοινό. Επιπλέον, κατά το άρθρο 3, παράγραφος 5, τελευταίο εδάφιο, τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν ότι οι δημόσιες αρχές ενημερώνουν το κοινό δεόντως σχετικά με τα δικαιώματά του και ότι παρέχουν στον κατάλληλο βαθμό πληροφορίες, καθοδήγηση και συμβουλές προς τον σκοπό αυτόν.
41.      Στο πλαίσιο του άρθρου 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2003/4, η υποχρέωση διασφάλισης των «πρακτικών ρυθμίσεων» για την αποτελεσματική άσκηση του δικαιώματος πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες αποτελεί μέρος του καθήκοντος των δημοσίων αρχών να διευκολύνουν την άσκηση των δικαιωμάτων εκ μέρους του κοινού (17).
42.      Επομένως, η προβλεπόμενη στο άρθρο 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2003/4 υποχρέωση θέσπισης «πρακτικών ρυθμίσεων» για την άσκηση του δικαιώματος αίτησης παροχής πληροφοριών διαφέρει από τη θέσπιση τυχόν απαιτήσεων εγκυρότητας. Πράγματι, ενώ οι «πρακτικές ρυθμίσεις» αποσκοπούν στη διευκόλυνση της πρόσβασης στις πληροφορίες, οι απαιτήσεις εγκυρότητας είναι διατυπώσεις ή προϋποθέσεις που πρέπει να πληροί ο αιτών προκειμένου να αποκτήσει πρόσβαση στις σχετικές πληροφορίες.
43.      Μολονότι η εθνική νομοθεσία μπορεί να καθορίζει το πλαίσιο υποβολής και επεξεργασίας της αίτησης, οι σχετικοί κανόνες δεν μπορούν να βαίνουν πέραν του αναγκαίου μέτρου για την επίτευξη του σκοπού του άρθρου 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2003/4, ο οποίος συνίσταται στη διασφάλιση εύκολης και αποτελεσματικής πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες.
44.      Κατά δεύτερον, από το άρθρο 6 της οδηγίας 2003/4 προκύπτει ότι οι πράξεις ή παραλείψεις της δημόσιας αρχής πρέπει να υπόκεινται σε διοικητικό και δικαστικό έλεγχο εάν «η αίτησ[η] για παροχή πληροφοριών αγνοήθηκε, απορρίφθηκε αδικαιολόγητα (πλήρως ή εν μέρει), απαντήθηκε πλημμελώς ή δεν αντιμετωπίσθηκε σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 3, 4 ή 5».
45.      Επομένως, η άσκηση του δικαιώματος πρόσβασης στη δικαιοσύνη δεν εξαρτάται από το εάν η δημόσια αρχή θεωρεί ότι η αίτηση είναι έγκυρη ή ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις εφαρμογής του δικαιώματος πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο. Το κατά πόσον υφίσταται ή όχι «αίτηση» κατά την έννοια της οδηγίας 2003/4 αποτελεί –όπως ισχύει και για όλες τις άλλες ουσιαστικές προϋποθέσεις για τη γένεση του δικαιώματος πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες– ζήτημα που πρέπει να υπόκειται σε διοικητικό και δικαστικό έλεγχο δυνάμει του άρθρου 6 της οδηγίας αυτής. Εναπόκειται στον αρμόδιο φορέα να εξακριβώσει εάν μια αίτηση παροχής περιβαλλοντικών πληροφοριών πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 3, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας.
46.      Σε αντίθετη περίπτωση, το δικαίωμα πρόσβασης στη δικαιοσύνη και η αρμοδιότητα που απονέμει το άρθρο 6 της οδηγίας 2003/4 στα νομίμως συσταθέντα ανεξάρτητα και αμερόληπτα όργανα και στα δικαστήρια θα εξαρτάτο από την εκ μέρους των εθνικών αρχών ερμηνεία των προϋποθέσεων πρόσβασης στις περιβαλλοντικές πληροφορίες. Όπως υποστήριξε ο Επίτροπος, ο μηχανισμός διασφάλισης της πρόσβασης στη δικαιοσύνη θα μπορούσε να υπονομευθεί από το γεγονός και μόνον ότι μια δημόσια αρχή θεώρησε την αίτηση άκυρη.
47.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, φρονώ ότι ο όρος «αίτηση» του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/4, ερμηνευόμενος υπό το πρίσμα του άρθρου 4, παράγραφος 1, της Σύμβασης του Aarhus, έχει την έννοια της αίτησης που υποβάλλεται σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής. Το ζήτημα αν μια αίτηση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της τελευταίας αυτής διάταξης πρέπει να υπόκειται σε διοικητικό και δικαστικό έλεγχο σύμφωνα με το άρθρο 6 της οδηγίας 2003/4.
Γ.      Επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος
48.      Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν ο όρος «αιτών» του άρθρου 2, σημείο 5, της οδηγίας 2003/4, ερμηνευόμενος υπό το πρίσμα των άρθρων 2 και 4 της Σύμβασης του Aarhus, σημαίνει το φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο ταυτοποιείται με το πραγματικό του όνομα ή/και την τρέχουσα πραγματική του διεύθυνση, σε αντίθεση με ένα ανώνυμο ή υπό ψευδώνυμο πρόσωπο ή/και με αιτούντα του οποίου τα στοιχεία επικοινωνίας προσδιορίζονται μόνον μέσω διεύθυνσης ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
49.      Κατά το άρθρο 2, σημείο 5, «αιτών» είναι «το φυσικό ή νομικό πρόσωπο που ζητεί περιβαλλοντικές πληροφορίες».
50.      Σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/4, οι δημόσιες αρχές υποχρεούνται να παρέχουν τις περιβαλλοντικές πληροφορίες που κατέχονται από τις ίδιες ή για λογαριασμό τους «σε όποιον υποβάλλει σχετική αίτηση και χωρίς ο αιτών να οφείλει να επικαλεσθεί οιοδήποτε συμφέρον».
51.      Τίθεται το ερώτημα εάν η έννοια του «αιτούντος» συνεπάγεται την ταυτοποίηση των φυσικών ή νομικών προσώπων με βάση το πραγματικό τους όνομα ή εάν μπορεί να καλύπτει και ανώνυμους ή υπό ψευδώνυμο αιτούντες.
52.      Πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, τόσο από τις απαιτήσεις της ομοιόμορφης εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης όσο και από την αρχή της ισότητας συνάγεται ότι οι διατάξεις του δικαίου της Ένωσης που δεν περιέχουν ρητή παραπομπή στο δίκαιο των κρατών μελών για τον προσδιορισμό της εννοίας και του περιεχομένου τους πρέπει κατά κανόνα να ερμηνεύονται, σε ολόκληρη την Ένωση, κατά τρόπο αυτοτελή και ομοιόμορφο (18).
53.      Για την ερμηνεία διάταξης του δικαίου της Ένωσης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος (19).
54.      Όσον αφορά το γράμμα του άρθρου 2, σημείο 5, η διάταξη αυτή χαρακτηρίζει ως αιτούντα κάθε «φυσικό ή νομικό πρόσωπο». Δεν διευκρινίζει ότι τα εν λόγω φυσικά ή νομικά πρόσωπα πρέπει να ταυτοποιούνται με το πραγματικό νόμιμο όνομά τους ή/και την τρέχουσα πραγματική
τους διεύθυνση.
55.      Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η παροχή δικαιωμάτων σε φυσικά και νομικά πρόσωπα υποδηλώνει ότι ο αιτών πρέπει να παράσχει πραγματικό όνομα ή/και πραγματική
διεύθυνση προκειμένου να θεμελιώσει το δικαίωμα να αντιμετωπίζεται ως αιτών.
56.      Η Coillte, η Τσεχική και η Ιταλική Κυβέρνηση καθώς και η Ιρλανδία συντάσσονται με την άποψη αυτή. Υποστηρίζουν ότι αίτηση παροχής περιβαλλοντικών πληροφοριών μπορεί να υποβάλει μόνον πρόσωπο που ταυτοποιείται με βάση το όνομά του και τη διεύθυνσή του. Και τούτο, διότι οι δημόσιες αρχές πρέπει να είναι σε θέση να επιβεβαιώσουν την ιδιότητα του αιτούντος και, για τον σκοπό αυτόν, ο ευκολότερος και σαφέστερος τρόπος είναι η απαίτηση παροχής πραγματικού ονόματος ή/και τρέχουσας πραγματικής
διεύθυνσης.
57.      Αντιθέτως, ο Επίτροπος και η Right to Know υποστηρίζουν ότι η λέξη «αιτών», ελλείψει οποιασδήποτε αναφοράς στην ταυτότητα του αιτούντος, δεν συνεπάγεται απαίτηση ταυτοποίησης.
58.      Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η αναφορά του άρθρου 2, σημείο 5, της οδηγίας 2003/4 σε «πρόσωπο» προϋποθέτει ότι το πρόσωπο αυτό είναι υπαρκτό και αποκλείει το ενδεχόμενο να υποβάλουν αίτηση δυνάμει της οδηγίας αυτής και να προσποριστούν όφελος από τις διατάξεις της ανύπαρκτα πρόσωπα. Η Επιτροπή προτείνει να ληφθούν επίσης υπόψη οι τρόποι διάθεσης περιβαλλοντικών πληροφοριών που δεν απαιτούν πάντοτε την ταυτοποίηση του αιτούντος.
59.      Κατά τη γνώμη μου, η απαίτηση ταυτοποίησης του αιτούντος δεν είναι σύμφυτη με την έννοια του «αιτούντος». Όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν η Επιτροπή, το γεγονός ότι ένα πρόσωπο είναι ταυτοποιήσιμο βάσει του άρθρου 2, σημείο 5, δεν σημαίνει ότι απαιτείται η ταυτοποίηση βάσει της διάταξης αυτής. Πράγματι, μπορεί να γίνει δεκτό ότι ο αιτών πρέπει να είναι υπαρκτό πρόσωπο, και όχι αυτοματοποιημένο ρομπότ ή ανύπαρκτο πρόσωπο. Είναι εντελώς διαφορετικό να θεωρηθεί ότι ο αιτών πρέπει αυτομάτως να παρέχει στοιχεία ταυτότητας προκειμένου να ασκήσει το δικαίωμα που του απονέμει το άρθρο 3, παράγραφος 1, και να υπόκειται συστηματικά σε επαλήθευση της ταυτότητάς του.
60.      Κατά συνέπεια, όπως υπογραμμίζει η Επιτροπή, όσον αφορά τον ορισμό της έννοιας του «αιτούντος» κατά το άρθρο 2, σημείο 5, της οδηγίας 2003/4, η ύπαρξη και μόνον ενός φυσικού ή νομικού προσώπου αρκεί για να απολαύει το πρόσωπο αυτό των δικαιωμάτων που απορρέουν από την οδηγία.
61.      Τα ανωτέρω ισχύουν υπό την επιφύλαξη του περιθωρίου εκτιμήσεως που διαθέτουν τα κράτη μέλη να προβλέπουν περιπτώσεις στις οποίες είναι αναγκαίο να ταυτοποιείται ο αιτών, όπως θα εκτεθεί λεπτομερέστερα εν συνεχεία αναφορικά με το τρίτο, το τέταρτο και το πέμπτο ερώτημα.
62.      Ομοίως, η Σύμβαση του Aarhus δεν ορίζει ότι οι αιτούντες περιβαλλοντικές πληροφορίες πρέπει να ταυτοποιούνται προκειμένου να ασκήσουν το δικαίωμά τους για πρόσβαση στις πληροφορίες αυτές. Η Σύμβαση του Aarhus δεν περιέχει ορισμό της έννοιας του «αιτούντος». Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1, της εν λόγω σύμβασης, οι δημόσιες αρχές διαθέτουν τις περιβαλλοντικές πληροφορίες «στο κοινό» ανταποκρινόμενες σε αίτημα για τέτοιες πληροφορίες. Κατά το άρθρο 2, σημείο 4, της σύμβασης, ως «κοινό» νοούνται «ένα ή περισσότερα φυσικά ή νομικά πρόσωπα, και, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία ή πρακτική, οι ενώσεις, οργανισμοί ή ομάδες τους». Αυτός ο ευρύς ορισμός της έννοιας του «κοινού» ερμηνεύεται στον οδηγό εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus ως αναφερόμενος σε «κάθε πρόσωπο» (20).
63.      Όπως επισημαίνεται στη νομική θεωρία (21), η απουσία, στη Σύμβαση του Aarhus, οποιασδήποτε απαίτησης για την παροχή στοιχείων ταυτοποίησης κατά την υποβολή αίτησης, καθώς και η απουσία οποιασδήποτε απαίτησης για τη δήλωση συμφέροντος, συνεπάγονται ότι οι δημόσιες αρχές πρέπει να υιοθετούν μια «τυφλή» προσέγγιση όσον αφορά τους αιτούντες. Σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή, «κανένας αιτών περιβαλλοντικές πληροφορίες –ιδιώτης, ΜΚΟ ή άλλος– δεν απαιτείται να ταυτοποιηθεί ή να δικαιολογήσει το αίτημά του» (22).
64.      Ένας από τους λόγους για τους οποίους το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η ταυτοποίηση ενδέχεται να είναι αναγκαία είναι ότι αυτή καθιστά δυνατό να εξακριβωθεί ότι οι αιτούντες είναι τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα στα οποία απονέμονται δικαιώματα ως αιτούντες, σε αντίθεση, ειδικότερα, με τις οντότητες χωρίς νομική μορφή. Την άποψη αυτή συμμερίζεται η Coillte, καθώς και ορισμένα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένης της Τσεχικής Κυβέρνησης, η οποία υποστηρίζει ότι η οδηγία 2003/4 και η Σύμβαση του Aarhus συνδέουν το δικαίωμα σε περιβαλλοντικές πληροφορίες με τη νομική προσωπικότητα του αιτούντος.
65.      Συναφώς, επισημαίνεται ότι η οδηγία 2003/4, όπως προκύπτει από την αιτιολογική της σκέψη 2, «διευρύνει την υφιστάμενη δυνατότητα πρόσβασης που χορηγείται βάσει της οδηγίας 90/313/ΕΟΚ» (23). Υπό το καθεστώς της οδηγίας 90/313, η νομική θεωρία τόνιζε ότι το προσωπικό πεδίο εφαρμογής του δικαιώματος πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες είναι ευρύ και πρέπει να θεωρηθεί ότι περιλαμβάνει «πρακτικά τους πάντες», χωρίς να απαιτείται συγκεκριμένη νομική μορφή (24). Η υπό ευρεία έννοια ερμηνεία του προσωπικού πεδίου εφαρμογής του δικαιώματος πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες υποστηρίζεται από τον σκοπό της πρόσβασης του κοινού σε περιβαλλοντικές πληροφορίες, κατά τον οποίο, σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 1 της οδηγίας 2003/4, η πρόσβαση αυτή θα «συμβάλλει στη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση προς τα περιβαλλοντικά θέματα, την ελεύθερη ανταλλαγή απόψεων, ουσιαστικότερη συμμετοχή του κοινού στη διαδικασία λήψης αποφάσεων για περιβαλλοντικά θέματα και, τελικά, σε καλύτερο περιβάλλον». Οι σχολιαστές έχουν επισημάνει ότι η οδηγία 2003/4 «τοποθέτησε την πρόσβαση σε πληροφορίες εντός του πλαισίου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων» και ότι, ως εκ τούτου, «το δικαίωμα παρασχέθηκε όχι μόνο στους πολίτες της Ένωσης, αλλά σε όλους, συμπεριλαμβανομένων των ενώσεων» (25).
66.      Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 5, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2003/4, οι υπάλληλοι οφείλουν να υποστηρίζουν «το κοινό στην αναζήτηση πρόσβασης σε πληροφορίες». Το άρθρο 2, σημείο 6, της ίδιας οδηγίας ορίζει ότι το «κοινό» είναι «ένα ή περισσότερα φυσικά ή νομικά πρόσωπα και, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία ή πρακτική, οι ενώσεις, οι οργανώσεις ή οι όμιλοί τους». Από τον συνδυασμό των δύο αυτών διατάξεων προκύπτει ότι τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα και, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία ή πρακτική, οι ενώσεις, οι οργανώσεις ή οι όμιλοί τους πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να ζητούν πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες.
67.      Η απαίτηση του άρθρου 3, παράγραφος 5, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2003/4 για υποστήριξη του «κοινού», εκ μέρους των υπαλλήλων, στην αναζήτηση πρόσβασης σε πληροφορίες δεν θα είχε νόημα εάν ορισμένες κατηγορίες του «κοινού», και ιδίως ενώσεις που δεν έχουν νομική προσωπικότητα, στερούνταν εντελώς του δικαιώματος να ζητούν πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες κατόπιν αίτησης δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας.
68.      Περαιτέρω, όπως επισημάνθηκε στις εισαγωγικές παρατηρήσεις ανωτέρω, για την ερμηνεία της οδηγίας 2003/4, σκοπός της οποίας είναι η θέση σε εφαρμογή της Σύμβασης του Aarhus στο δίκαιο της Ένωσης, πρέπει να ληφθεί υπόψη το κείμενο και το αντικείμενο της σύμβασης αυτής (26). Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι η Σύμβαση του Aarhus αναφέρεται σε «κάθε πρόσωπο» όσον αφορά το δικαίωμα πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες (27). Η έννοια του «κοινού» κατά τη Σύμβαση του Aarhus καλύπτει, ειδικά, «ενώσεις, οργανώσεις ή ομάδες» φυσικών ή νομικών προσώπων «σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία ή πρακτική». Οι απαιτήσεις που τυχόν προβλέπονται από την εθνική νομοθεσία πρέπει να συνάδουν με τον σκοπό της Σύμβασης του Aarhus για διασφάλιση «ευρείας πρόσβασης» στα δικαιώματα που αυτή παρέχει (28). Ερμηνεία η οποία θα παρείχε στις αρχές τη δυνατότητα να μην αναγνωρίζουν το δικαίωμα περιβαλλοντικής πληροφόρησης απλώς και μόνον βάσει της νομικής προσωπικότητας των αιτούντων θα μπορούσε να θίξει την αρχή αυτή.
69.      Εν πάση περιπτώσει, μεμονωμένα φυσικά πρόσωπα που αποτελούν μέλη ένωσης η οποία δεν έχει (ακόμη) συσταθεί υπό νομική μορφή έχουν προδήλως το δικαίωμα να ζητούν πρόσβαση σε πληροφορίες (29).
70.      Επομένως, στο μέτρο που κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα πρόσβασης στις περιβαλλοντικές πληροφορίες, η εξακρίβωση της νομικής κατάστασης του «αιτούντος» και μόνον δεν μπορεί να δικαιολογεί την απαίτηση ταυτοποίησης του αιτούντος.
71.      Όσον αφορά το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται ο όρος «αιτών», υπενθυμίζεται ότι, δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/4, οι δημόσιες αρχές υποχρεούνται, σύμφωνα με τις διατάξεις της οδηγίας αυτής, να παρέχουν περιβαλλοντικές πληροφορίες «σε όποιον υποβάλλει σχετική αίτηση και χωρίς ο αιτών να οφείλει να επικαλεσθεί οιοδήποτε συμφέρον». Από την αιτιολογική σκέψη 8 της εν λόγω οδηγίας προκύπτει ότι οιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο έχει δικαίωμα πρόσβασης στις περιβαλλοντικές πληροφορίες χωρίς να υποχρεούται να επικαλεσθεί οιοδήποτε σχετικό συμφέρον.
72.      Το δικαίωμα «κάθε» αιτούντος να ζητήσει περιβαλλοντικές πληροφορίες και το αντίστοιχο καθήκον των αρχών να παρέχουν τις πληροφορίες αυτές συμπληρώνουν την απορρέουσα από το άρθρο 7 της οδηγίας 2003/4 προδραστική υποχρέωση των αρχών να παρέχουν πληροφορίες. Κατά το άρθρο 1, στοιχείο βʹ, της εν λόγω οδηγίας, η προδραστική υποχρέωση αποσκοπεί στο να διασφαλίσει ότι, «σε κάθε περίπτωση, οι περιβαλλοντικές πληροφορίες διατίθενται σταδιακά και διαδίδονται στο κοινό προκειμένου να επιτυγχάνεται η ευρύτερη δυνατή συστηματική διάθεση και διάδοση περιβαλλοντικών πληροφοριών στο κοινό». Επιπλέον, κατά την αιτιολογική σκέψη 9 της ίδιας οδηγίας, οι δημόσιες αρχές πρέπει να διαθέτουν και να διαδίδουν, «στον ευρύτερο δυνατό βαθμό, τις περιβαλλοντικές πληροφορίες στο ευρύ κοινό, χρησιμοποιώντας ειδικότερα τεχνολογίες στον τομέα της πληροφορίας και των επικοινωνιών».
73.      Από το άρθρο 7 της οδηγίας 2003/4, σε συνδυασμό με το άρθρο 1, στοιχείο βʹ, και υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψης 9 αυτής, προκύπτει ότι οι περιβαλλοντικές πληροφορίες πρέπει να «διατίθενται» στο κοινό «σε κάθε περίπτωση» και «στον ευρύτερο δυνατό βαθμό», ώστε το κοινό να μη χρειάζεται καν να ζητεί τις πληροφορίες αυτές. Ο όρος «διατίθενται» είναι αρκετά ευρύς ώστε να περιλαμβάνει ποικίλες μεθόδους διάθεσης των πληροφοριών. Όπως υποστηρίζει η Right to Know, οι περιβαλλοντικές πληροφορίες μπορούν να τίθενται στη διάθεση του αιτούντος στα γραφεία μιας δημόσιας αρχής (είτε προς έλεγχο είτε προς παραλαβή), μέσω ιστοτόπου ή με τη διάθεσή τους προς παραλαβή από εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπο. Σε καμία από τις περιπτώσεις αυτές δεν συντρέχει προφανής λόγος για τον οποίο τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα που επιθυμούν να ασκήσουν το δικαίωμά τους πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες πρέπει προηγουμένως να ταυτοποιηθούν. Επιπλέον, η οδηγία 2003/4 δεν διευκρινίζει τον δίαυλο μέσω του οποίου πρέπει να «διατίθενται» οι πληροφορίες. Ως εκ τούτου, οι πληροφορίες μπορούν να αποσταλούν, για παράδειγμα, στη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου του αιτούντος, εάν ο αιτών επικοινώνησε με τη διοίκηση με αυτόν τον τρόπο.
74.      Η γενική υποχρέωση των δημόσιων αρχών να διαδίδουν προδραστικά τις πληροφορίες στο κοινό συνηγορεί υπέρ της ερμηνείας ότι, όταν ένα μέλος του κοινού ζητεί πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες κατόπιν αίτησης, δεν υφίσταται ειδική υποχρέωση παροχής πληροφοριών ταυτότητας.
75.      Η Coillte, η Ιρλανδία και η Τσεχική Κυβέρνηση υποστηρίζουν ότι το άρθρο 6 της οδηγίας 2003/4 ενισχύει το συμπέρασμα ότι ο όρος «αιτών» απαιτεί την ταυτοποίηση του αιτούντος. Κατά την άποψή τους, ο αιτών, εφόσον μπορεί, σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 1, να ασκεί προσφυγή για τη διοικητική επανεξέταση της απόφασης που απορρίπτει αίτηση παροχής πληροφοριών και, σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 2, να ασκεί προσφυγή ενώπιον δικαστηρίου, πρέπει να ταυτοποιείται όταν ζητεί περιβαλλοντικές πληροφορίες.
76.      Δεν με πείθει ο παραλληλισμός μεταξύ των απαιτήσεων για την άσκηση του δικαιώματος περιβαλλοντικής πληροφόρησης και της διαδικασίας που διέπει την άσκηση διοικητικής ή δικαστικής προσφυγής. Οι προϋποθέσεις που τίθενται για την άσκηση καθενός από τα δικαιώματα αυτά πρέπει να εξετάζονται χωριστά. Εντούτοις, τυχόν αναγνώριση της δυνατότητας υποβολής ανώνυμης αίτησης δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/4 δεν θίγει τους κανόνες που μπορούν να θεσπίσουν τα κράτη μέλη για την άσκηση του δικαιώματος διοικητικής ή δικαστικής προσφυγής. Οι κανόνες που θεσπίζουν τα κράτη μέλη για την προάσπιση του δικαιώματος πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες εμπίπτουν στην αρχή της δικονομικής αυτονομίας, υπό την επιφύλαξη της τήρησης των αρχών της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας, καθώς και του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής ενώπιον αμερόληπτου δικαστηρίου, σύμφωνα με το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (30).
77.      Δεν με πείθει ούτε ο παραλληλισμός που κάνει η Επιτροπή μεταξύ του επίμαχου καθεστώτος και του καθεστώτος που ισχύει για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα βάσει του κανονισμού (ΕΚ) 1049/2001 (31). Αφενός, το εύρος των δικαιούχων του δικαιώματος πρόσβασης στα έγγραφα δυνάμει του κανονισμού 1049/2001 είναι πιο περιορισμένο από το εύρος των δικαιούχων του δικαιώματος περιβαλλοντικής πληροφόρησης που προβλέπει η οδηγία 2003/4. Πράγματι, κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 1049/2001, «κάθε πολίτης της Ένωσης και κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που κατοικεί ή έχει την έδρα του σε ένα κράτος μέλος» έχει το δικαίωμα πρόσβασης σε έγγραφα. Δεν υπάρχουν τέτοιοι περιορισμοί όσον αφορά το εύρος των δικαιούχων του δικαιώματος πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες. Αφετέρου, η πρόσβαση του κοινού στις περιβαλλοντικές πληροφορίες που κατέχουν τα θεσμικά όργανα της Ένωσης διέπεται από τον κανονισμό (ΕΚ) 1367/2006 (32). Ο κανονισμός αυτός, όπως έχει επισημάνει η θεωρία (33), «διευρύνει τους δικαιούχους του δικαιώματος πρόσβασης» του άρθρου 2 του κανονισμού 1049/2001 αναγνωρίζοντας στον αιτούντα δικαίωμα πρόσβασης στις περιβαλλοντικές πληροφορίες «άνευ διακρίσεων λόγω ιθαγένειας, εθνικότητας ή τόπου διανομής του αιτούντος, και, στην περίπτωση νομικού προσώπου, άνευ διακρίσεων ως προς τον τόπο της καταστατικής έδρας του ή του πραγματικού κέντρου των δραστηριοτήτων του» (34).
78.      Επομένως, λαμβανομένων υπόψη των διαφορών στο εύρος των δικαιούχων, δεν ενδείκνυται να επιβληθεί υποχρέωση ταυτοποίησης των κατά την οδηγία 2003/4 αιτούντων βάσει των απαιτήσεων που ορίζονται στον κανονισμό 1049/2001.
79.      Όσον αφορά τους στόχους της οδηγίας 2003/4, κατά το άρθρο 1, στοιχείο αʹ, η εν λόγω οδηγία αποσκοπεί στο να κατοχυρώσει το δικαίωμα πρόσβασης στις περιβαλλοντικές πληροφορίες που κατέχονται από τις δημόσιες αρχές ή για λογαριασμό των δημόσιων αρχών. Το δικαίωμα αυτό, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 1 της οδηγίας και όπως επισημάνθηκε στο σημείο 65 ανωτέρω, συμβάλλει στην «ουσιαστικότερη συμμετοχή του κοινού στη διαδικασία λήψης αποφάσεων για περιβαλλοντικά θέματα και, τελικά, σε καλύτερο περιβάλλον». Επιπλέον, από την αιτιολογική σκέψη 2 της εν λόγω οδηγίας προκύπτει ότι το δικαίωμα πρόσβασης του κοινού στις περιβαλλοντικές πληροφορίες αποτελεί μέρος μιας διαδικασίας «αλλαγής» ως προς το ζήτημα του «ανοίγματος και της διαφάνειας» (35). Από την αιτιολογική σκέψη 16 της οδηγίας προκύπτει επίσης ότι η δημοσιοποίηση πληροφοριών εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον. Συνεπώς, το δικαίωμα πρόσβασης σε πληροφορίες το οποίο καθιστά δυνατή τη δημοσιοποίηση εξυπηρετεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος και δεν εξαρτάται από το συμφέρον του συγκεκριμένου προσώπου που ζητεί τη δημοσιοποίηση. Για τον λόγο αυτόν, και όπως προβλέπει ρητώς το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/4, οι αιτούντες δεν οφείλουν να επικαλεστούν οιοδήποτε συμφέρον.
80.      Το γεγονός ότι οι αιτούντες μπορούν να αναζητούν περιβαλλοντικές πληροφορίες χωρίς να χρειάζεται να ταυτοποιηθούν ενισχύει τον σκοπό της ευρείας πρόσβασης στις περιβαλλοντικές πληροφορίες και της διαφάνειας. Όπως υποστήριξαν κατ’ ουσίαν ο Επίτροπος και η Right to Know, η διατήρηση της ανωνυμίας μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική για ορισμένους αιτούντες όταν η αναγραφή του νομίμου ονόματος και της διεύθυνσής τους μπορεί να αποκαλύψει εμμέσως το συμφέρον τους για την υποβολή της αίτησης (36). Η απουσία απαίτησης ταυτοποίησης συνάδει επίσης με τον σκοπό δημοσίου συμφέροντος τον οποίο επιδιώκει το δικαίωμα πληροφόρησης (37).
81.      Η Coillte και ορισμένα ενδιαφερόμενα μέρη προειδοποίησαν για τον κίνδυνο αυτόματης δημιουργίας και αποστολής αιτήσεων πρόσβασης μέσω της τεχνητής νοημοσύνης. Ένας τέτοιος κίνδυνος, όσο σοβαρός και αν είναι, δεν φαίνεται να είναι σύμφυτος με τις ανώνυμες αιτήσεις. Αντιθέτως, σχετίζεται με τη χρήση μέσων της κοινωνίας της πληροφορίας για την επικοινωνία με τις δημόσιες αρχές (σε αντίθεση με τις αιτήσεις που υποβάλλονται με φυσική παρουσία). Για την αποτροπή του κινδύνου αυτού, τα κράτη μέλη οφείλουν να εφαρμόσουν τις κατάλληλες τεχνικές εγγυήσεις, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι αρχές διεκπεραιώνουν μόνον τις αιτήσεις που υποβάλλονται από πρόσωπα και όχι από αυτοματοποιημένα ρομπότ (38).
82.      Οι κυβερνήσεις που υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις και η Ιρλανδία προειδοποίησαν επίσης για τον κίνδυνο κατάχρησης μέσω ανώνυμων ή υπό ψευδώνυμο αιτήσεων. Υπενθυμίζεται ότι, δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2003/4, τα κράτη μέλη μπορούν να απορρίπτουν «προφανώς παράλογες» αιτήσεις για περιβαλλοντικές πληροφορίες. Αυτός ο λόγος απόρριψης είναι επαρκώς ευρύς ώστε να επιτρέπει στη δημόσια αρχή να απορρίπτει κακόβουλες αιτήσεις ή αιτήσεις που αποσκοπούν στο να προκαλέσουν παρενόχληση ή αναστάτωση. Όπως θα εκθέσω στη συνέχεια αναφορικά με το πέμπτο προδικαστικό ερώτημα, στο πλαίσιο της εφαρμογής της εξαίρεσης αυτής, οι δημόσιες αρχές μπορούν να ζητούν την ταυτοποίηση.
83.      Επομένως, η κατάχρηση του δικαιώματος πληροφόρησης μπορεί να επιφέρει την απόρριψη αίτησης, αλλά δεν δικαιολογεί τη συσταλτική ερμηνεία του όρου «αιτών».
84.      Εξ αυτού συνάγω ότι από το γράμμα, το πλαίσιο και τον σκοπό του άρθρου 2, σημείο 5, της οδηγίας 2003/4 προκύπτει ότι η έννοια του «αιτούντος» δεν απαιτεί την ταυτοποίηση του φυσικού ή νομικού προσώπου που ζητεί περιβαλλοντικές πληροφορίες σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής.
85.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, φρονώ ότι ο όρος «αιτών» του άρθρου 2, σημείο 5, της οδηγίας 2003/4, ερμηνευόμενος υπό το πρίσμα των άρθρων 2 και 4 της Σύμβασης του Aarhus, έχει την έννοια ότι δεν περιορίζεται σε φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο ταυτοποιείται με το πραγματικό του όνομα ή/και την τρέχουσα πραγματική
του διεύθυνση, αλλά περιλαμβάνει επίσης ανώνυμο ή υπό ψευδώνυμο πρόσωπο ή/και αιτούντα του οποίου τα στοιχεία επικοινωνίας προσδιορίζονται μόνον μέσω διεύθυνσης ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
Δ.      Επί του τρίτου και του τέταρτου προδικαστικού ερωτήματος
86.      Με το τρίτο και το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/4, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 4, παράγραφος 1, της Σύμβασης του Aarhus, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία υποχρεώνει τους αιτούντες να γνωστοποιούν το όνομά τους και την πραγματική τους διεύθυνση προκειμένου να υποβάλουν αίτηση για περιβαλλοντικές πληροφορίες και ότι αντιτίθεται στην εκ μέρους της δημόσιας αρχής επαλήθευση της ταυτότητας του αιτούντος, ακόμη και όταν συντρέχουν αμφιβολίες ως προς τη γνησιότητα των στοιχείων ταυτοποίησης που παρέσχε ο αιτών.
87.      Το ερώτημα αυτό θα είναι αναγκαίο να απαντηθεί εφόσον το Δικαστήριο υιοθετήσει την απάντηση που προτείνω να δοθεί στο δεύτερο ερώτημα.
88.      Το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/4, το οποίο, όπως προαναφέρθηκε, επιβάλλει στις δημόσιες αρχές την υποχρέωση να «παρέχουν τις περιβαλλοντικές πληροφορίες που κατέχονται από τις ίδιες ή για λογαριασμό τους, σε όποιον υποβάλλει σχετική αίτηση και χωρίς ο αιτών να οφείλει να επικαλεσθεί οιοδήποτε συμφέρον», αντιστοιχεί στο άρθρο 4, παράγραφος 1, της Σύμβασης του Aarhus. Η τελευταία αυτή διάταξη υποχρεώνει τις δημόσιες αρχές να παρέχουν περιβαλλοντικές πληροφορίες στο κοινό ανταποκρινόμενες σε αίτημα για την παροχή τέτοιων πληροφοριών.
89.      Όπως επισημάνθηκε ανωτέρω στο πλαίσιο της απάντησης στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/4 δεν συνεπάγεται εγγενή υποχρέωση του αιτούντος να παράσχει στοιχεία ταυτότητας.
90.      Το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσον τα κράτη μέλη μπορούν να θεσπίσουν στην εθνική τους νομοθεσία τέτοια απαίτηση παροχής στοιχείων ταυτότητας.
91.      Από το άρθρο 288 ΣΛΕΕ προκύπτει ότι τα κράτη μέλη, κατά τη μεταφορά μιας οδηγίας στο εσωτερικό τους δίκαιο, διαθέτουν ευρύ περιθώριο εκτιμήσεως όσον αφορά την επιλογή της μεθόδου και των μέσων για την εφαρμογή της οδηγίας. Η ελευθερία αυτή ουδόλως απαλλάσσει τα κράτη μέλη αποδέκτες της οδηγίας από την υποχρέωση να λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίσουν την πλήρη αποτελεσματικότητα της οδηγίας, σύμφωνα με τον επιδιωκόμενο από αυτήν σκοπό (39).
92.      Όσον αφορά την εφαρμογή του δικαιώματος πρόσβασης στις περιβαλλοντικές πληροφορίες, το άρθρο 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2003/4 ορίζει ρητά ότι τα κράτη μέλη καθορίζουν τις «πρακτικές ρυθμίσεις» προκειμένου να διασφαλίζεται ότι το δικαίωμα αυτό «μπορεί να ασκείται αποτελεσματικά». Όπως προαναφέρθηκε (40), σκοπός των εν λόγω πρακτικών ρυθμίσεων είναι η διευκόλυνση της άσκησης του δικαιώματος.
93.      Η Σύμβαση του Aarhus ορίζει στο άρθρο 4, παράγραφος 1, ότι οι δημόσιες αρχές πρέπει να διαθέτουν τις περιβαλλοντικές πληροφορίες «εντός του πλαισίου της εθνικής νομοθεσίας». Κατά τον οδηγό εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus, τούτο σημαίνει ότι «η εθνική νομοθεσία θα πρέπει να καθορίζει ένα πλαίσιο για τη διαδικασία απάντησης σε αιτήσεις παροχής πληροφοριών σύμφωνα με τη Σύμβαση [του Aarhus]» (41). Για την εφαρμογή του δικαιώματος στην περιβαλλοντική πληροφόρηση, το δίκαιο της Ένωσης, και ειδικότερα η οδηγία 2003/4, θεωρείται ότι αποτελεί μέρος του εθνικού δικαίου των κρατών μελών (42).
94.      Από το άρθρο 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2003/4 και από το άρθρο 4, παράγραφος 1, της Σύμβασης του Aarhus προκύπτει ότι, στο πλαίσιο του καθορισμού των πρακτικών ρυθμίσεων για την αποτελεσματική άσκηση του δικαιώματος περιβαλλοντικής πληροφόρησης, τα κράτη μέλη έχουν τη διακριτική ευχέρεια να καθορίζουν το πλαίσιο της διαδικασίας για την υποβολή αιτήσεων παροχής πληροφοριών και για την απάντηση σε αυτές.
95.      Στο πλαίσιο αυτό, κατά πρώτον, η ταυτοποίηση του αιτούντος ενδέχεται να είναι αναγκαία προκειμένου οι αρχές να απαντήσουν στην αίτηση. Οι δημόσιες αρχές θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να ζητούν το όνομα και την ταχυδρομική διεύθυνση του αιτούντος, εάν ο αιτών δεν παρέχει άλλα στοιχεία επικοινωνίας.
96.      Τα στοιχεία ταυτότητας του αιτούντος ενδέχεται επίσης να είναι απαραίτητα όταν οι πληροφορίες παρέχονται έναντι (εύλογου) τέλους, σύμφωνα με το άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2003/4 (43).
97.      Κατά δεύτερον, τα στοιχεία ταυτότητας ενδέχεται να είναι απαραίτητα όταν η αίτηση παροχής πληροφοριών εμπίπτει σε μία από τις εξαιρέσεις του άρθρου 4 της οδηγίας 2003/4.
98.      Το άρθρο 4 της εν λόγω οδηγίας απαριθμεί επακριβώς τις εξαιρέσεις από το δικαίωμα πρόσβασης στις περιβαλλοντικές πληροφορίες τις οποίες μπορούν να θεσπίσουν τα κράτη μέλη. Στο μέτρο που τέτοιες εξαιρέσεις έχουν πράγματι μεταφερθεί στο εθνικό δίκαιο, οι δημόσιες αρχές δύνανται να τις επικαλούνται προκειμένου να απορρίπτουν αιτήσεις παροχής πληροφορίας που τους υποβάλλονται (44).
99.      Οι εξαιρέσεις αυτές καλύπτουν, μεταξύ άλλων, αιτήσεις που είναι προφανώς παράλογες, αιτήσεις που αφορούν ημιτελές υλικό, εσωτερικές επικοινωνίες και περιπτώσεις στις οποίες η δημοσιοποίηση πληροφοριών θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τον εμπιστευτικό χαρακτήρα των διαδικασιών των δημόσιων αρχών, τις διεθνείς σχέσεις, τη δημόσια ασφάλεια ή την εθνική άμυνα, τον εμπιστευτικό χαρακτήρα εμπορικών ή βιομηχανικών πληροφοριών ή τον εμπιστευτικό χαρακτήρα των προσωπικών δεδομένων.
100. Το άρθρο 4, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 2003/4 ορίζει ότι, σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, το δημόσιο συμφέρον που εξυπηρετεί η δημοσιοποίηση των πληροφοριών πρέπει να σταθμίζεται συγκριτικά προς το συμφέρον που εξυπηρετεί η άρνηση. Κατά συνέπεια, η άρνηση παροχής πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες για τους λόγους του άρθρου 4 πρέπει πάντοτε να στηρίζεται σε στάθμιση των εμπλεκομένων συμφερόντων.
101.  Συναφώς, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η στάθμιση αυτή πρέπει να απορρέει από αποτελεσματική εξέταση κάθε συγκεκριμένης κατάστασης που υποβάλλεται στην κρίση των αρμόδιων αρχών στο πλαίσιο αίτησης πρόσβασης σε περιβαλλοντική πληροφορία δυνάμει της οδηγίας 2003/4 (45).
102. Εφόσον κατά την εξέταση αίτησης πρόσβασης πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα ειδικά συμφέροντα που διακυβεύονται σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, η δημόσια αρχή οφείλει επίσης να εξετάζει τις ενδείξεις που ενδεχομένως παρέχει ο αιτών ως προς τους λόγους οι οποίοι μπορούν να δικαιολογήσουν τη γνωστοποίηση των ζητούμενων πληροφοριών (46).
103. Επιπλέον, κατά το άρθρο 4, παράγραφος 5, της οδηγίας 2003/4, η άρνηση παροχής πληροφοριών «κοινοποιείται» στον αιτούντα εγγράφως ή ηλεκτρονικώς, εάν η αίτηση υποβλήθηκε εγγράφως ή εάν ο αιτών το ζητήσει ρητώς. Η κοινοποίηση πρέπει να αναφέρει τους λόγους απόρριψης της αίτησης. Όταν κοινοποιείται η απόρριψη, η δημόσια αρχή δεν παρέχει πλέον πληροφορίες. Αντιθέτως, εκδίδει διοικητική απόφαση για την οποία είναι δυνατόν να ζητηθούν τα στοιχεία ταυτότητας του αιτούντος (47).
104. Είναι προφανές ότι, στο πλαίσιο της εφαρμογής εξαίρεσης από το δικαίωμα πρόσβασης σε πληροφορίες, η αρχή πρέπει να αντιμετωπίζει τον αιτούντα κατά τρόπο που διαφέρει από την απλή παροχή των πληροφοριών. Σε τέτοιες περιπτώσεις, τα κράτη μέλη ενδέχεται να θεωρούν αναγκαίο να απαιτούν την ταυτοποίηση του αιτούντος (48).
105. Ωστόσο, όταν ο αιτών ζητεί περιβαλλοντικές πληροφορίες και παρέχει τα στοιχεία επικοινωνίας του και η αρχή μπορεί να παράσχει τις πληροφορίες χωρίς ιδιαίτερη αλληλεπίδραση με τον αιτούντα και χωρίς να εφαρμόζει εξαίρεση, η ταυτοποίηση του αιτούντος δεν φαίνεται να αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την άσκηση του δικαιώματος πρόσβασης. Για παράδειγμα, δεν υπάρχει προφανής λόγος για τον οποίο ένα πρόσωπο το οποίο επιθυμεί να έχει πρόσβαση στα μητρώα ή στους καταλόγους περιβαλλοντικών πληροφοριών που καταρτίζονται και τηρούνται σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 5, της οδηγίας 2003/4 ή το οποίο βρίσκεται επιτόπου σε χώρο για την εξέταση περιβαλλοντικών πληροφοριών πρέπει πρώτα να ταυτοποιηθεί. Το ίδιο ισχύει, για παράδειγμα, και για πρόσωπο που αποστέλλει μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου υπογεγραμμένο με ψευδώνυμο, ζητώντας περιβαλλοντικές πληροφορίες (49).
106. Όπως υποστήριξαν κατ’ ουσίαν ο Επίτροπος και η Right to Know, η συστηματική απαίτηση ταυτοποίησης από όλους τους αιτούντες περιβαλλοντικές πληροφορίες θα μπορούσε να αποθαρρύνει ορισμένα πρόσωπα από την αναζήτηση πληροφοριών. Όπως προαναφέρθηκε στην απάντηση επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος, το όνομα ορισμένων αιτούντων θα μπορούσε να υποδηλώνει το συμφέρον τους και η υποχρέωση να το αποκαλύψουν θα μπορούσε να ισοδυναμεί με υποχρέωση δήλωσης του συμφέροντός τους, κατά παράβαση της οδηγίας 2003/4 και της Σύμβασης του Aarhus. Τα ως άνω ενδιαφερόμενα μέρη τόνισαν ιδιαίτερα τον κίνδυνο παρενόχλησης των προσώπων που ασκούν το δικαίωμά τους στην περιβαλλοντική πληροφόρηση, ο οποίος δεν είναι θεωρητικός ή αφηρημένος, ιδίως όταν διακυβεύονται οικονομικά συμφέροντα. Η «τυφλή» προσέγγιση όσον αφορά τους αιτούντες καθώς και η «τυφλή» προσέγγιση όσον αφορά τα κίνητρα μπορούν να αποτρέψουν τον κίνδυνο αντιποίνων που διαλαμβάνεται στο άρθρο 3, παράγραφος 8, της Σύμβασης του Aarhus (50).
107. Δεδομένου ότι η ταυτοποίηση του αιτούντος δεν μπορεί να απαιτείται ως γενική προϋπόθεση για την άσκηση του δικαιώματος πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες, τυχόν αμφιβολίες ως προς τη γνησιότητα των πληροφοριών ταυτοποίησης που παρέχει ο αιτών δεν αποτελούν κατάλληλο λόγο βάσει του οποίου η διοίκηση θα μπορούσε να ζητήσει επιβεβαίωση της ταυτότητας του αιτούντος. Πάντως, όπως θα αναφερθεί κατωτέρω στο πλαίσιο της εξέτασης του πέμπτου ερωτήματος, τα προεκτεθέντα δεν θίγουν την περίπτωση κατά την οποία ζητείται επιβεβαίωση προκειμένου να διαπιστωθεί αν μια αίτηση είναι προφανώς παράλογη, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2003/4.
108. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, φρονώ ότι το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/4, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 4, παράγραφος 1, της Σύμβασης του Aarhus, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία υποχρεώνει, κατά γενικό κανόνα, τους αιτούντες να γνωστοποιούν το όνομά τους και την πραγματική τους διεύθυνση προκειμένου να υποβάλουν αίτηση για περιβαλλοντικές πληροφορίες, ακόμη και όταν υπάρχουν αμφιβολίες ως προς τη γνησιότητα των στοιχείων ταυτοποίησης που παρέχει ο αιτών. Τα προεκτεθέντα ισχύουν εφόσον η ταυτοποίηση δεν είναι αναγκαία για την απάντηση στην αίτηση και εφόσον
δεν εφαρμόζεται παρέκκλιση δυνάμει του άρθρου 4 της οδηγίας αυτής.
Ε.      Επί του πέμπτου προδικαστικού ερωτήματος
109. Με το πέμπτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2003/4, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 4, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της Σύμβασης του Aarhus, έχει την έννοια ότι μια δημόσια αρχή δεν δύναται να ζητήσει επιβεβαίωση όσον αφορά το πραγματικό όνομα ή/και την τρέχουσα πραγματική διεύθυνση του αιτούντος προκειμένου να κρίνει εάν μια συγκεκριμένη αίτηση είναι προφανώς παράλογη δεδομένου του όγκου, του είδους και της συχνότητας άλλων αιτήσεων που υποβάλλει ο ίδιος αιτών.
110.  Κατά πάγια νομολογία, το προβλεπόμενο στην οδηγία 2003/4 δικαίωμα πρόσβασης στις περιβαλλοντικές πληροφορίες σημαίνει ότι η γνωστοποίηση των πληροφοριών αυτών θα πρέπει να είναι ο γενικός κανόνας και ότι στις δημόσιες αρχές θα πρέπει να επιτρέπεται να απορρίπτουν αιτήσεις για περιβαλλοντικές πληροφορίες μόνο σε συγκεκριμένες και σαφώς καθοριζόμενες περιπτώσεις. Συνεπώς, οι εξαιρέσεις από το δικαίωμα πρόσβασης θα πρέπει να ερμηνεύονται στενά, ούτως ώστε το δημόσιο συμφέρον που εξυπηρετείται από τη γνωστοποίηση να σταθμίζεται συγκριτικά προς το συμφέρον που εξυπηρετείται από την άρνηση γνωστοποίησης (51).
111. Όπως επισημάνθηκε ανωτέρω (52), το άρθρο 4 της εν λόγω οδηγίας απαριθμεί επακριβώς τις εξαιρέσεις από το δικαίωμα πρόσβασης στις περιβαλλοντικές πληροφορίες που μπορούν να θεσπίσουν τα κράτη μέλη. Στο μέτρο που τέτοιες εξαιρέσεις έχουν πράγματι μεταφερθεί στο εθνικό δίκαιο, οι δημόσιες αρχές δύνανται να τις επικαλούνται προκειμένου να απορρίπτουν αιτήσεις παροχής πληροφορίας που τους υποβάλλονται (53).
112. Επομένως, τα κράτη μέλη μπορούν, δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2003/4, να προβλέπουν τη δυνατότητα απόρριψης αίτησης περιβαλλοντικής πληροφορίας όταν η αίτηση είναι «προφανώς παράλογη».
113. Το αιτούν δικαστήριο ερωτά συγκεκριμένα εάν, στο πλαίσιο της εφαρμογής της εν λόγω εξαίρεσης, οι δημόσιες αρχές μπορούν να ζητούν την επιβεβαίωση της ταυτότητας του αιτούντος και εάν, προκειμένου να κρίνουν εάν η αίτηση είναι εύλογη, μπορούν να λαμβάνουν υπόψη τον όγκο, το είδος και τη συχνότητα άλλων αιτημάτων που υποβάλλονται από τον ίδιο αιτούντα.
114. Επισημαίνεται εκ προοιμίου ότι ορισμένες γλωσσικές αποδόσεις της ανωτέρω διάταξης χρησιμοποιούν τον όρο «παράλογη» (54) για την περιγραφή της αίτησης, ενώ σε άλλες γλωσσικές αποδόσεις χρησιμοποιείται ο όρος «καταχρηστική» (55). Εντούτοις, καμία από τις γλωσσικές αποδόσεις δεν αναφέρει συγκεκριμένα κριτήρια για την εκτίμηση του προφανώς παράλογου ή καταχρηστικού χαρακτήρα της αίτησης.
115. Το άρθρο 4, παράγραφος 3, της οδηγίας 2003/4 ορίζει ότι, εάν ένα κράτος μέλος προβλέπει εξαιρέσεις, μπορεί να καταρτίσει κατάλογο κριτηρίων, προσπελάσιμο από το κοινό, βάσει των οποίων η αρμόδια αρχή μπορεί να αποφασίζει τον τρόπο εξέτασης των αιτήσεων (56).
116. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη διαθέτουν τη διακριτική ευχέρεια να καθορίζουν τους παράγοντες για την εφαρμογή αυτού του λόγου απόρριψης.
117. Εντούτοις, στο μέτρο που συνιστά εξαίρεση από τον γενικό κανόνα της υποχρέωσης παροχής πληροφοριών, η απόρριψη λόγω προφανώς παράλογης αίτησης πρέπει να παραμένει η εξαίρεση.
118. Προς τούτο, για τον χαρακτηρισμό αίτησης ως προφανώς παράλογης πρέπει να ισχύουν αυστηρά κριτήρια.
119. Ειδικότερα, όσον αφορά τον όγκο των αιτούμενων πληροφοριών, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2003/4, ο παράγοντας αυτός (όπως και η πολυπλοκότητα των αιτούμενων πληροφοριών) δικαιολογεί παράταση της προθεσμίας του ενός μηνός εντός της οποίας οφείλει να απαντήσει η διοίκηση. Από τον συνδυασμό του άρθρου 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2003/4 και του άρθρου 4, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της ίδιας οδηγίας προκύπτει ότι ο όγκος των αιτούμενων πληροφοριών αφ’ εαυτού δεν καθιστά την αίτηση προφανώς παράλογη (57).
120. Όσον αφορά τη συχνότητα των αιτήσεων, υπενθυμίζεται ότι το δικαίωμα πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες εξυπηρετεί τον γενικό σκοπό της συμβολής στην ευαισθητοποίηση προς τα περιβαλλοντικά θέματα. Ο αιτών έχει το δικαίωμα να ζητεί περιβαλλοντικές πληροφορίες από διαφορετικές αρχές ή από την ίδια αρχή χωρίς περιορισμό στον αριθμό των αιτήσεων. Ο καθορισμός ενός απόλυτου αριθμητικού ορίου, πέραν του οποίου μια αίτηση θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως προφανώς παράλογη, θα ήταν ικανός να θίξει το δικαίωμα στις περιβαλλοντικές πληροφορίες (58).
121.  Ωστόσο, κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο του δικαίου της Ένωσης υφίσταται γενική δικαιική αρχή σύμφωνα με την οποία οι πολίτες δεν μπορούν να επικαλούνται δολίως ή καταχρηστικώς τους κανόνες του δικαίου της Ένωσης (59). Η τήρηση της γενικής αυτής δικαιικής αρχής επιβάλλεται στους πολίτες (60), συμπεριλαμβανομένων των αιτούντων που ασκούν το δικαίωμά τους στην περιβαλλοντική πληροφόρηση.
122. Η εξαίρεση του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2003/4 αντικατοπτρίζει αυτή τη νομολογία του Δικαστηρίου και επιβεβαιώνει, όπως υποστήριξε η Ιρλανδία, τη σημασία της αποτροπής της κατάχρησης των δικαιωμάτων που παρέχει η εν λόγω οδηγία.
123. Προκειμένου να κρίνει μια αίτηση ως προφανώς παράλογη, η οικεία αρχή πρέπει να λάβει υπόψη όλες τις σχετικές περιστάσεις κάθε περίπτωσης, συμπεριλαμβανομένου του είδους και της προέλευσης της αίτησης. Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο, όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν η Τσεχική Κυβέρνηση, όταν οι περιστάσεις της υπόθεσης καταδεικνύουν ότι η αίτηση είναι κακόβουλη ή επιπόλαιη, ότι μπορεί να προκαλέσει ενόχληση ή αναστάτωση ή ότι πρόθεση του αιτούντος ή των αιτούντων είναι να προκαλέσουν παράλυση της λειτουργίας της δημόσιας αρχής κατακλύζοντάς την με αιτήσεις (61).
124. Στο πλαίσιο αυτό, η επιβεβαίωση του ονόματος και της διεύθυνσης του αιτούντος ενδέχεται να είναι αναγκαία προκειμένου οι αρχές να είναι σε θέση να γνωστοποιήσουν στον αιτούντα τους λόγους της άρνηση παροχής, συνολικά ή εν μέρει, των αιτούμενων πληροφοριών, όπως προβλέπει το άρθρο 4, παράγραφος 5, της οδηγίας 2003/4.
125. Επομένως, η εκτίμηση κατά πόσον μια αίτηση είναι προφανώς παράλογη δεν εξαρτάται από το πλήθος, το είδος ή τη συχνότητα των αιτήσεων εξεταζόμενων μεμονωμένα, αλλά από το σύνολο των περιστάσεων κάθε περίπτωσης. Στις περιστάσεις αυτές μπορεί να περιλαμβάνεται η χρήση προδήλως περιπαικτικού ή κακόβουλου ψευδωνύμου.
126. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, φρονώ ότι το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2003/4, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 4, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της Σύμβασης του Aarhus, έχει την έννοια ότι μια δημόσια αρχή δύναται να ζητήσει επιβεβαίωση όσον αφορά το πραγματικό όνομα ή/και την τρέχουσα πραγματική διεύθυνση του αιτούντος προκειμένου να κρίνει εάν μια συγκεκριμένη αίτηση είναι προφανώς παράλογη δεδομένου του όγκου, του είδους και της συχνότητας άλλων αιτήσεων που υποβάλλει ο ίδιος αιτών, στον βαθμό που τα κριτήρια αυτά δεν λαμβάνονται υπόψη μεμονωμένα, αλλά στο πλαίσιο συνολικής εκτίμησης των περιστάσεων κάθε περίπτωσης. Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο όταν οι ιδιαίτερες περιστάσεις της υπόθεσης καταδεικνύουν ότι η αίτηση είναι κακόβουλη ή επιπόλαιη, ότι μπορεί να προκαλέσει ενόχληση ή αναστάτωση ή ότι πρόθεση του αιτούντος ή των αιτούντων είναι να προκληθεί παράλυση της λειτουργίας της δημόσιας αρχής.
V.      Πρόταση
127. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το High Court (ανώτερο δικαστήριο, Ιρλανδία) ως εξής:
1)      Ο όρος «αίτηση» του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/4/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Ιανουαρίου 2003, για την πρόσβαση του κοινού σε περιβαλλοντικές πληροφορίες και για την κατάργηση της οδηγίας 90/313/ΕΟΚ του Συμβουλίου, ερμηνευόμενος υπό το πρίσμα του άρθρου 4, παράγραφος 1, της Σύμβασης για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη σε θέματα περιβάλλοντος, η οποία υπεγράφη στο Aarhus στις 25 Ιουνίου 1998 και εγκρίθηκε εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με την απόφαση 2005/370/ΕΚ του Συμβουλίου, της 17ης Φεβρουαρίου 2005 (στο εξής: Σύμβαση του Aarhus),
έχει την έννοια της αίτησης που υποβάλλεται σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας. Το ζήτημα εάν μια αίτηση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της τελευταίας αυτής διάταξης πρέπει να υπόκειται σε διοικητικό και δικαστικό έλεγχο σύμφωνα με το άρθρο 6 της οδηγίας 2003/4.
2)      Ο όρος «αιτών» του άρθρου 2, σημείο 5, της οδηγίας 2003/4, ερμηνευόμενος υπό το πρίσμα των άρθρων 2 και 4 της Σύμβασης του Aarhus,
έχει την έννοια ότι δεν περιορίζεται σε φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο ταυτοποιείται με το πραγματικό του όνομα ή/και την τρέχουσα πραγματική
του διεύθυνση, αλλά περιλαμβάνει επίσης ανώνυμο ή υπό ψευδώνυμο πρόσωπο ή/και αιτούντα του οποίου τα στοιχεία επικοινωνίας προσδιορίζονται μόνον μέσω διεύθυνσης ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
3)      Το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/4, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 4, παράγραφος 1, της Σύμβασης του Aarhus,
έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία υποχρεώνει, κατά γενικό κανόνα, τους αιτούντες να γνωστοποιούν το όνομά τους και την πραγματική τους διεύθυνση προκειμένου να υποβάλουν αίτηση για περιβαλλοντικές πληροφορίες, ακόμη και όταν υπάρχουν αμφιβολίες ως προς τη γνησιότητα των στοιχείων ταυτοποίησης που παρέχει ο αιτών. Τα προεκτεθέντα ισχύουν εφόσον η ταυτοποίηση δεν είναι αναγκαία για την απάντηση στην αίτηση και εφόσον δεν εφαρμόζεται παρέκκλιση δυνάμει του άρθρου 4 της οδηγίας αυτής.
4)      Το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2003/4, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 4, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της Σύμβασης του Aarhus,
έχει την έννοια ότι μια δημόσια αρχή δύναται να ζητήσει επιβεβαίωση όσον αφορά το πραγματικό όνομα ή/και την τρέχουσα πραγματική διεύθυνση του αιτούντος προκειμένου να κρίνει εάν μια συγκεκριμένη αίτηση είναι προφανώς παράλογη δεδομένου του όγκου, του είδους και της συχνότητας άλλων αιτήσεων που υποβάλλει ο ίδιος αιτών, στον βαθμό που τα κριτήρια αυτά δεν λαμβάνονται υπόψη μεμονωμένα, αλλά στο πλαίσιο συνολικής εκτίμησης των περιστάσεων κάθε περίπτωσης. Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο όταν οι ιδιαίτερες περιστάσεις της υπόθεσης καταδεικνύουν ότι η αίτηση είναι κακόβουλη ή επιπόλαιη, ότι μπορεί να προκαλέσει ενόχληση ή αναστάτωση ή ότι πρόθεση του αιτούντος ή των αιτούντων είναι να προκληθεί παράλυση της λειτουργίας της δημόσιας αρχής.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
2      Σύμβαση για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη σε θέματα περιβάλλοντος, η οποία υπεγράφη στο Aarhus στις 25 Ιουνίου
1998 και εγκρίθηκε εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας
με την απόφαση 2005/370/ΕΚ του Συμβουλίου, της 17ης Φεβρουαρίου 2005 (ΕΕ 2005, L 124, σ. 1)
(στο εξής: Σύμβαση του Aarhus).
3      Βλ. Ebbesson, J.,
κ.ά.,
The
Aarhus
Convention: An
Implementation
Guide, 2η
έκδ., Ηνωμένα
Έθνη, Γενεύη, 2014, σ. 19 (στο
εξής: οδηγός
εφαρμογής
της
Σύμβασης του Aarhus).
4      Σύμβαση
του
Aarhus, προοίμιο, έβδομο
και όγδοο εδάφιο.
5      Barritt, E., The Foundations of the Aarhus Convention, Hart Publishing, Λονδίνο, 2020, σ. 5.
6      Οδηγός
εφαρμογής
της
Σύμβασης
του
Aarhus, σ. 15.
7      Whittaker, S., Reid, C.T. και
Mendel, J., Freedom of Environmental Information: Aspirations and Practice, Intersentia, Κέμπριτζ, 2023, σ. 38.
8      Η
πρόσβαση
σε
περιβαλλοντικές
πληροφορίες
και
η
παροχή
τους
δικαιολογούνται
επιπλέον
και
για
λόγους
όπως
η
ανάγκη
υποστήριξης
της
αειφόρου
ανάπτυξης
και
η
ενίσχυση
της
επιβολής
της
περιβαλλοντικής
νομοθεσίας. Βλ. Bell, S. κ.ά., Environmental
Law,
9η
έκδ., Oxford University Press, Οξφόρδη, 2024, σ. 248.
9      Οδηγία
του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Ιανουαρίου 2003, για την πρόσβαση του κοινού σε περιβαλλοντικές πληροφορίες και για την κατάργηση της οδηγίας 90/313/ΕΟΚ του Συμβουλίου
(ΕΕ 2003,
L 41, σ. 26).
10      Απόφαση
της 15ης
Απριλίου 2021, Friends of the Irish Environment (C‑470/19, EU:C:2021:271, σκέψη 26
και
εκεί
μνημονευόμενη
νομολογία).
11      Απόφαση
της 19ης
Δεκεμβρίου 2013, Fish Legal και Shirley (C‑279/12, EU:C:2013:853, σκέψη 36
και
εκεί
μνημονευόμενη
νομολογία).
12      Απόφαση
της 19ης
Δεκεμβρίου 2013, Fish Legal και Shirley (C‑279/12, EU:C:2013:853, σκέψη 37
και
εκεί
μνημονευόμενη
νομολογία).
13      Πρβλ. απόφαση
της 8ης
Νοεμβρίου 2022, Deutsche Umwelthilfe (Έγκριση τύπου μηχανοκίνητων οχημάτων) (C‑873/19, EU:C:2022:857, σκέψη 55
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
14      Απόφαση της 15ης Απριλίου 2021, Friends of the Irish Environment (C‑470/19, EU:C:2021:271, σκέψη 28 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
15      Οδηγός
εφαρμογής
της
Σύμβασης
του
Aarhus, σ. 79 (η υπογράμμιση δική μου).
16      Οδηγός
εφαρμογής
της
Σύμβασης
του
Aarhus, σ. 79.
17      Βλ. οδηγό
εφαρμογής
της
Σύμβασης
του
Aarhus, σ. 62.
18      Πρβλ. απόφαση
της 15ης
Απριλίου 2021, Friends of the Irish Environment (C‑470/19, EU:C:2021:271, σκέψη 29
και
εκεί
μνημονευόμενη
νομολογία).
19      Απόφαση
της 16ης
Ιανουαρίου 2025, Banco de Santander (Εκπροσώπηση μεμονωμένων καταναλωτών)
(C‑346/23, EU:C:2025:13, σκέψη 43
και
εκεί
μνημονευόμενη
νομολογία).
20      Οδηγός
εφαρμογής
της
Σύμβασης
του
Aarhus, σ. 55 (η υπογράμμιση δική μου).
21      Whittaker, S. κ.ά., όπ.π., σ. 49,
υποσημείωση 7.
22      Όπ.π.
23      Οδηγία του Συμβουλίου, της 7ης Ιουνίου 1990, σχετικά με την ελεύθερη πληροφόρηση για θέματα περιβάλλοντος (ΕΕ 1990,
L 158, σ. 56).
24      Βλ. Krämer, L., «La Directive 90/313/CEE sur l’accès à l’information en matière d’environement:
genèse et perspectives d’application» σε
Pallemaerts, M. (επιμ.), Het
recht
op
informatie
inzake
leefmilieu = Le
droit à l’information
en
matière
d’environnement = The
right
to
environmental
information,
E. Story-Scientia, Βρυξέλλες, 1991, σ. 17-39, στη
σ. 32 (η
υπογράμμιση
δική
μου)·
Klein, D.R., «Kapitel 3 Reaktive Umweltinformationspflichten», σε
Umweltinformation
im
Völker- und
Europarecht: Aktive
Umweltaufklärung
des
Staates
und
Informationszugangsrechte
des
Bürgers,
Mohr Siebeck, Tübingen, 2011, σ. 320, με
περαιτέρω
παραπομπές
στη
νομική
θεωρία.
25      Krämer, L.,
και
Badger, C., Krämer’s
EU
Environmental
Law, 9η
έκδ., Hart Publishing, Οξφόρδη, 2024, σ. 139 (η υπογράμμιση δική μου). Βλ., γενικώς, Boer, B. (επιμ.), Environmental Law Dimensions of Human Rights, Oxford University Press, Οξφόρδη, 2015.
26      Βλ. σημείο 28 των παρουσών προτάσεων. Τούτο
αντικατοπτρίζει, στο
πεδίο
του
δικαίου
του
περιβάλλοντος, την
πάγια
νομολογία
κατά την οποία οι ρυθμίσεις του δικαίου της Ένωσης πρέπει, στο μέτρο του δυνατού, να ερμηνεύονται υπό το πρίσμα του διεθνούς δικαίου, ιδίως όταν σκοπός τους είναι η εκτέλεση διεθνών συμφωνιών που έχει συνομολογήσει η Ένωση. Βλ. απόφαση
της 6ης
Ιουλίου 2023, ΕΤΕπ και Επιτροπή κατά ClientEarth (C‑212/21 P και C‑223/21 P, EU:C:2023:546, σκέψη 66). Βλ. Krämer, L., «The Aarhus Convention and the European Union» σε
Banner, C. (επιμ.), The Aarhus Convention, A Guide for UK Lawyers, Hart Publishing, Λονδίνο, 2015, Bloomsbury, σ. 79.
27      Βλ. σημείο 62 των παρουσών προτάσεων.
28      Βλ. οδηγό
εφαρμογής
της
Σύμβασης
του
Aarhus, σ. 55. Βλ. επίσης
προτάσεις
μου
στην
υπόθεση
Societatea Civilă Profesională de Avocaţi AB & CD (C‑252/22, EU:C:2023:592, σημεία 37
και 38).
29      Βλ. Klein, D.R., όπ.π., σ. 321,
υποσημείωση 24.
30      Πρβλ. απόφαση
της 6ης
Οκτωβρίου 2015, East Sussex County Council (C‑71/14, EU:C:2015:656, σκέψη 52
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
31      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2001, για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής (ΕΕ 2001, L 145, σ. 43).
32      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Σεπτεμβρίου 2006, για την εφαρμογή στα όργανα και τους οργανισμούς της Κοινότητας των διατάξεων της σύμβασης του Aarhus σχετικά με την πρόσβαση στις πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα (ΕΕ 2006, L 264, σ. 13).
33      Etemire, U., «Access to environmental information under EU Law» σε
Peeters, M., και
Eliantonio, M. (επιμ.), Research
Handbook
on
EU
Environmental
Law, Edward Elgar Publishing, Cheltenham, 2020, σ. 117 έως 132, σε
σ. 120.
34      Άρθρο 3 του
κανονισμού 1367/2006.
35      Σχετικά
με
τη
βασιζόμενη
στα
δικαιώματα
προσέγγιση
της
διαφάνειας
στον
τομέα
του
περιβαλλοντικού
δικαίου, βλ., μεταξύ
άλλων, Hunter, B. D., «The emerging norm of transparency in international environmental governance» σε
Ala’i, P., και
Vaughn, G. R. (επιμ.) Research
Handbook
on
Transparency,
Edward Elgar, Cheltenham, Ηνωμένο Βασίλειο, 2014.
36      Ο
Επίτροπος
φέρνει
ως
παράδειγμα
ιδιώτη
ο
οποίος
είχε
προηγουμένως
προβάλει αντιρρήσεις
σε
δημόσια
αρχή
ως
προς
τον
περιβαλλοντικό
αντίκτυπο
ενός
έργου
ή
ιδιώτη
που
αναζητεί
πληροφορίες
σχετικά
με
μέτρο
ή
δραστηριότητα
με
περιβαλλοντικό αντίκτυπο στην περιοχή του ή την περίπτωση κατά την οποία ζητούνται πληροφορίες από οργανισμό με συγκεκριμένους περιβαλλοντικούς στόχους.
37      Βλ., Whittaker, S. κ.ά., όπ.π., σ. 49, υποσημείωση
7, ο οποίος επισημαίνει ότι «δεν έχει σημασία ποιος υποβάλλει αίτηση (ή αιτήσεις) για περιβαλλοντικές πληροφορίες, καθώς όλοι όσοι το κάνουν θα πρέπει να το κάνουν με στόχο την προστασία και τη βελτίωση του περιβάλλοντος για τις σημερινές και τις μελλοντικές γενιές».
38      Ένα
παράδειγμα
μπορεί
να
αποτελεί
το ότι
οι
ηλεκτρονικές
αιτήσεις
υποβάλλονται
με
τη
χρήση
εντύπου
για
την
υποβολή
του
οποίου
είναι
αναγκαίο
να
επιβεβαιωθεί ότι ο αιτών δεν είναι ρομπότ.
39      Πρβλ. απόφαση
της 12ης
Νοεμβρίου 2020, Επιτροπή
κατά
Αυστρίας (Αρχή
ασφάλειας σιδηροδρομικών μεταφορών) (C‑796/19, EU:C:2020:920, σκέψη 60
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
40      Βλ. σημείο 41
των παρουσών προτάσεων.
41      Οδηγός
εφαρμογής
της
Σύμβασης
του
Aarhus, σ. 79.
42      Βλ. Επιτροπή
Συμμόρφωσης
με
τη
Σύμβαση
του
Aarhus, Ανακοίνωση ACCC/C/2006/18,
Δανία.
43      Σχετικά
με
την
έννοια
του «εύλογου» τέλους, βλ. απόφαση
της 9ης
Σεπτεμβρίου 1999, Επιτροπή κατά Γερμανίας (C‑217/97, EU:C:1999:395, σκέψη 48).
44      Απόφαση
της 23ης
Νοεμβρίου 2023, Right to Know (C‑84/22, EU:C:2023:910, σκέψη 35).
45      Πρβλ. απόφαση
της 20ής
Ιανουαρίου 2021, Land Baden-Württemberg (Εσωτερικές επικοινωνίες) (C‑619/19, EU:C:2021:35, σκέψη 59).
46      Βλ. απόφαση
της 20ής
Ιανουαρίου 2021, Land Baden-Württemberg (Εσωτερικές επικοινωνίες) (C‑619/19, EU:C:2021:35, σκέψη 63).
47      Βλ. Karg, M., «Informationszugang auf Antrag – §4 Antrag und Verfahren – B. Antragserfordernis (Abs. UIG § 4 Absatz 1)», σε
Gersdorf, H.,
και
Paal, B. P. (επιμ.), BeckOK, Informations- und Medienrecht,
45η έκδ., C. H. Beck, Μόναχο, 2021, σημείο 5.
48      Για
παράδειγμα, κατά
τον
σουηδικό
νόμο
με
τον
οποίο
μεταφέρθηκε
η
οδηγία 2003/4 στο
εσωτερικό
δίκαιο
{Lag (2005:181) om miljöinformation hos vissa enskilda organ [νόμο (2005:181) σχετικά με τις περιβαλλοντικές πληροφορίες ορισμένων επιμέρους φορέων]}, κάθε
πρόσωπο
δύναται
να
ζητήσει
πρόσβαση
σε
περιβαλλοντικές
πληροφορίες. Από
το
άρθρο 3
του
νόμου
αυτού
προκύπτει
ότι
τα
πρόσωπα
που
ζητούν
πληροφορίες
δεν
υποχρεούνται
να
δηλώσουν
το
όνομά
τους
ή
τον
λόγο
της
αίτησης. Ωστόσο, ενδέχεται να απαιτείται ταυτοποίηση προκειμένου η διοίκηση να εξετάσει
εάν
υπάρχουν
κωλύματα
για
τη
δημοσιοποίηση
των
πληροφοριών. Τα
κωλύματα
είναι
κατ’ ουσίαν
ίδια
με
αυτά
που
απαριθμούνται
στο
άρθρο 4
της
οδηγίας 2003/4. Στη
Φινλανδία
ο
εθνικός
νόμος που μεταφέρει την οδηγία 2003/4 στο εσωτερικό
δίκαιο
είναι ο Laki vesihuoltolain 16 §:n muuttamisesta 28.01.2005/54 (νόμος 2005/54 για την τροποποίηση του άρθρου 16 του νόμου περί ύδρευσης). Ωστόσο, η εθνική νομοθεσία ήταν ήδη σύμφωνη στην πράξη με τις απαιτήσεις της οδηγίας 2003/4 όσον αφορά τις κρίσιμες διατάξεις του Laki viranomaisten toiminnan julkisuudesta 21.5.1999/621
(νόμου 1999/621
σχετικά
με
την
πρόσβαση
στις
πληροφορίες).
Κατά
το
άρθρο 13
του
τελευταίου
αυτού
νόμου, τα
πρόσωπα
που
ζητούν
πρόσβαση
δεν
χρειάζεται
να
ταυτοποιούνται
ή
να
δηλώνουν
τους
λόγους
της
αίτησης, εκτός
εάν
τούτο
είναι
αναγκαίο
για την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας της αρχής ή προκειμένου να διαπιστωθεί εάν ο αιτών έχει δικαίωμα πρόσβασης στο έγγραφο. Η ελληνική πράξη για τη μεταφορά της οδηγίας 2003/4 στο
εσωτερικό
δίκαιο [Υπουργική απόφαση HP 11764/653, Πρόσβαση του κοινού στις δημόσιες αρχές για παροχή πληροφοριών σχετικά με το περιβάλλον
(ΦΕΚ Βʹ
327/17.03.2006), όπως κωδικοποιήθηκε με το Προεδρικό Διάταγμα 28/2015, Κωδικοποίηση των διατάξεων για την πρόσβαση σε δημόσια έγγραφα και στοιχεία (ΦΕΚ Αʹ
34/23.03.2015)], δεν διευκρινίζει αν η αίτηση μπορεί να είναι ανώνυμη. Αξίζει
πάντως
να
αναφερθεί
ότι,
από
την 1η
Ιανουαρίου 2025, ο
ελληνικός
κώδικας
διοικητικής
διαδικασίας (νόμος 2690/1999, ΦΕΚ
Αʹ 45/9.3.1999), ο
οποίος
έχει
εφαρμογή
σε
όλες
τις
δημόσιες
αρχές, εκτός
εάν
άλλως
ορίζεται, επιτρέπει
ρητώς
την
υποβολή
ανώνυμων
αιτήσεων. Εντούτοις, η
δημόσια
αρχή
δεν
υποχρεούται
να
απαντήσει σε περίπτωση απόρριψης ανώνυμης αίτησης ή αίτησης καταφανώς αόριστης ή επαναλαμβανόμενης.
49      Τούτου
λεχθέντος, εάν
το
ψευδώνυμο
που
χρησιμοποιείται
αποκαλύπτει
πρόθεση
κατάχρησης
εκ
μέρους
του
αιτούντος, η
αίτηση
ενδέχεται
να
εμπίπτει
στην εξαίρεση του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2003/4.
50      Βλ. οδηγό
εφαρμογής
της
Σύμβασης
του
Aarhus, όπου
αναφέρεται, στη σελίδα
71,
ότι: «όπως
ισχύει
σε
πολλές
περιπτώσεις
οι οποίες
απαιτούν
ανοικτό
πνεύμα
και
διαφάνεια
και
στις
οποίες
διακυβεύονται
οικονομικά συμφέροντα, τα πρόσωπα που αναλαμβάνουν τον κίνδυνο να απαιτήσουν τη συμμόρφωση με τους κανόνες και την ορθή τήρηση των διαδικασιών ενδέχεται να χρήζουν προστασίας έναντι αντιποίνων».
51      Απόφαση
της 23ης
Νοεμβρίου 2023, Right to Know (C‑84/22, EU:C:2023:910, σκέψη 34).
52      Σημείο 98 των παρουσών προτάσεων.
53      Απόφαση
της 23ης
Νοεμβρίου 2023, Right to Know (C‑84/22, EU:C:2023:910, σκέψη 35).
54      Τούτο
ισχύει, για
παράδειγμα, στη βουλγαρική («неоснователно»), την τσεχική («nepřiměřená»), τη λεττονική («nepamatots»), την ισπανική («irrazonable»), την ολλανδική («onredelijk») και την ελληνική («παράλογη») γλωσσική απόδοση.
55      Τούτο
ισχύει, για
παράδειγμα, στη
γαλλική («abusive»), τη γερμανική («missbräuchlich») και την πορτογαλική («abusivo») γλωσσική απόδοση.
56      Ο
οδηγός
εφαρμογής
της
Σύμβασης
του
Aarhus αναφέρει, στη σελίδα 84,
ότι,
όταν
ένα
συμβαλλόμενο
μέρος (της
Σύμβασης
του
Aarhus) αποφασίζει
να
προβλέψει
την
εν
λόγω
εξαίρεση, «θα
πρέπει
να
δώσει
τον
ορισμό
του
“προφανώς
παράλογου”, για να υποβοηθήσει τις δημόσιες αρχές να κρίνουν πότε μια αίτηση είναι τόσο παράλογη, ώστε να είναι απορριπτέα βάσει της εξαίρεσης αυτής, καθώς και για να προστατεύσει το συμφέρον του κοινού περί μη αυθαίρετης εφαρμογής του κριτηρίου αυτού».
57      Ο
οδηγός
εφαρμογής
της
Σύμβασης
του
Aarhus επιβεβαιώνει
την
προσέγγιση
αυτή, επισημαίνοντας στη σελίδα 84
ότι, «μολονότι
η
Σύμβαση
δεν
παρέχει
σαφή
καθοδήγηση
ως προς τον ορισμό του “προφανώς παράλογου”, είναι σαφές ότι τούτο δεν πρέπει να [αφορά] μόνον τον όγκο και την πολυπλοκότητα των αιτούμενων πληροφοριών».
58      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση
της 9ης
Ιανουαρίου 2025, Österreichische Datenschutzbehörde (Υπερβολικά αιτήματα)
(C‑416/23, EU:C:2025:3, σκέψη 47).
59      Απόφαση
της 19ης
Σεπτεμβρίου 2024, Matmut (C‑236/23, EU:C:2024:761, σκέψη 51).
60      Όπ.π. (σκέψη 52).
61      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση
της 9ης
Ιανουαρίου 2025, Österreichische Datenschutzbehörde (Υπερβολικά αιτήματα)
(C‑416/23, EU:C:2025:3, σκέψη 57).