62022CO0761
BESCHIKKING VAN HET HOF (Achtste kamer)
5 oktober 2023 (
*1
)
„Prejudiciële verwijzing – Artikel 99 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof – Antwoord waarover geen redelijke twijfel kan bestaan – Energie – Kader voor energie‑etikettering – Verordening (EU) 2017/1369 – Artikel 6, eerste alinea, onder a) – Verplichting van leveranciers van en handelaren in een product om in hun visuele advertenties de energie‑efficiëntieklasse van dat product en de schaal van de op het etiket van de betrokken productgroep beschikbare efficiëntieklassen te vermelden – Rechtstreekse toepasselijkheid van deze verplichting – Beoordelingsmarge waarover deze leveranciers en handelaren beschikken om aan die verplichting te voldoen wanneer er geen gedelegeerde handeling op de grondslag van die verordening is vastgesteld”
In zaak C‑761/22,
betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door het Landgericht Bochum (rechter in eerste aanleg Bochum, Duitsland) bij beslissing van 23 november 2022, ingekomen bij het Hof op 15 december 2022, in de procedure
Verband Wirtschaft im Wettbewerb Verein für Lauterkeit in Handel und Industrie eV
tegen
Roller GmbH & Co. KG,
geeft
HET HOF (Achtste kamer),
samengesteld als volgt: M. Safjan (rapporteur), kamerpresident, N. Piçarra en M. Gavalec, rechters,
advocaat-generaal: T. Ćapeta,
griffier: A. Calot Escobar,
gelet op de beslissing, de advocaat-generaal gehoord, om overeenkomstig artikel 99 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof uitspraak te doen bij met redenen omklede beschikking,
de navolgende
Beschikking
1
Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 6, eerste alinea, onder a), van verordening (EU) 2017/1369 van het Europees Parlement en de Raad van 4 juli 2017 tot vaststelling van een kader voor energie‑etikettering en tot intrekking van richtlijn 2010/30/EU (PB 2017, L 198, blz. 1).
2
Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen de Verband Wirtschaft im Wettbewerb Verein für Lauterkeit in Handel und Industrie eV (hierna: „Verband Wirtschaft”) en Roller GmbH & Co. KG (hierna: „Roller”) betreffende een tegen laatstgenoemde gerichte vordering tot staking van het maken van reclame voor huishoudelijke ovens en afzuigkappen waarin de op het etiket van de betrokken productgroep beschikbare energie‑efficiëntieklassen niet worden vermeld.
Toepasselijke bepalingen
Unierecht
Richtlijn 2010/30
3
De overwegingen 5 en 8 van richtlijn 2010/30/EU van het Europees Parlement en de Raad van 19 mei 2010 betreffende de vermelding van het energieverbruik en het verbruik van andere hulpbronnen op de etikettering en in de standaardproductinformatie van energiegerelateerde producten (PB 2010, L 153, blz. 1), luidden als volgt:
„(5)
De verstrekking van nauwkeurige, zinnige en vergelijkbare informatie over het specifieke energieverbruik van energiegerelateerde producten moet de eindgebruiker ertoe aanzetten te kiezen voor producten die tijdens hun gebruik minder energie of andere essentiële hulpbronnen verbruiken of het energieverbruik indirect doen dalen, zodat fabrikanten ertoe worden gebracht maatregelen te nemen om het energieverbruik en het verbruik van andere essentiële hulpbronnen van de producten die zij vervaardigen, te verminderen; hierdoor moet indirect ook een efficiënt gebruik van deze producten worden gestimuleerd, teneinde bij te dragen tot het EU-streefcijfer van 20 % energie‑efficiëntie. De werking van de markt alleen, zonder deze informatie, kan het rationele gebruik van energie en van andere essentiële hulpbronnen voor deze producten niet afdoende bevorderen.
[…]
(8)
Informatie speelt een sleutelrol bij de werking van de markt en het is derhalve nodig voor alle producten van hetzelfde type een uniform etiket in te voeren, potentiële klanten gestandaardiseerde aanvullende informatie te verschaffen over de kosten inzake energie en het verbruik van andere essentiële hulpbronnen van deze producten en maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat ook potentiële eindgebruikers die het product niet uitgestald zien en dus geen gelegenheid hebben het etiket te bekijken, deze informatie krijgen; om efficiënt en doeltreffend te zijn, moet het etiket voor de eindgebruiker gemakkelijk herkenbaar, eenvoudig en beknopt zijn. Hiertoe moet de bestaande lay-out van het etiket worden gehandhaafd als basis om de eindgebruikers te informeren over de energie‑efficiëntie van producten. Informatie over het energieverbruik en andere informatie over de producten moet worden verkregen door metingen volgens geharmoniseerde normen en methoden.”
4
Artikel 10 van deze richtlijn bepaalde het volgende:
„1.   De [Europese] Commissie stelt overeenkomstig dit artikel voor ieder soort product details betreffende het etiket en het fiche vast in gedelegeerde handelingen overeenkomstig de artikelen 11, 12 en 13.
[…]”
Gedelegeerde verordening nr. 65/2014
5
Gedelegeerde verordening (EU) nr. 65/2014 van de Commissie van 1 oktober 2013 houdende aanvulling van richtlijn 2010/30 van het Europees Parlement en de Raad met betrekking tot de energie‑etikettering van huishoudelijke ovens en afzuigkappen (PB 2014, L 29, blz. 1), is, overeenkomstig de tweede alinea van de preambule ervan, vastgesteld op de grondslag van artikel 10 van richtlijn 2010/30.
6
Artikel 3 van deze gedelegeerde verordening („Verantwoordelijkheden van leveranciers en tijdsschema”) bepaalt het volgende:
„Leveranciers zien erop toe dat:
1.
Wat het etiket, de productkaart en de technische documentatie betreft:
a)
huishoudelijke ovens:
i)
elke huishoudelijke oven wordt geleverd met (een) gedrukt(e) etiket(ten) met informatie gedrukt in het in punt 1 van bijlage III omschreven formaat voor elke ovenruimte van de oven;
[…]
iv)
in alle reclameadvertenties voor een specifiek model van huishoudelijke oven die energiegerelateerde of prijsinformatie bevat, […] de energie‑efficiëntieklasse [wordt] vermeld;
v)
in al het technisch promotiemateriaal betreffende een specifiek model van huishoudelijke oven waarin de specifieke technische parameters zijn opgenomen, […] de energie‑efficiëntieklasse van dat model [wordt] vermeld;
[…]
b)
huishoudelijke afzuigkappen:
i)
elke huishoudelijke afzuigkap wordt geleverd met een gedrukt etiket met informatie gedrukt in het in punt 2 van bijlage III omschreven formaat;
[…]
iv)
in alle reclameadvertenties voor een specifiek model van huishoudelijke afzuigkap die energiegerelateerde of prijsinformatie bevat, […] de energie‑efficiëntieklasse [wordt] vermeld;
v)
in al het technisch promotiemateriaal betreffende een specifiek model van huishoudelijke afzuigkap waarin de specifieke technische parameters zijn opgenomen, […] de energie‑efficiëntieklasse van dat model [wordt] vermeld;
[…]
3.
Wat het formaat van de etiketten betreft:
a)
wat huishoudelijke ovens betreft, […] voor toestellen die vanaf 1 januari 2015 in de handel worden gebracht, het formaat van het etiket voor de ovenruimte van de oven [is] als omschreven in punt 1 van bijlage III;
b)
wat huishoudelijke afzuigkappen betreft, […] het formaat van het etiket [is als] bepaald in punt 2 van bijlage III, overeenkomstig het volgende tijdsschema:
[…]
iv)
voor huishoudelijke afzuigkappen die vanaf 1 januari 2020 in de handel worden gebracht met energie‑efficiëntieklassen A+++, A++, A+, A, B, C, D, […] het etiket [is] als vastgesteld in punt 2.1.4 van bijlage III (etiket 4).
[…]”
7
Artikel 4 van deze gedelegeerde verordening („Verantwoordelijkheden van handelaars”) luidt als volgt:
„Handelaars zien erop toe dat:
1)
Wat huishoudelijke ovens betreft:
[…]
c)
in alle reclameadvertenties voor elke vorm of elk medium van verkoop op afstand en marketing betreffende een specifiek model van oven waarin energiegerelateerde of prijsinformatie is opgenomen, de energie‑efficiëntieklasse wordt vermeld;
d)
in al het technisch promotiemateriaal betreffende een specifiek model waarin de specifieke technische parameters van een oven zijn opgenomen, de energie‑efficiëntieklasse van dat model wordt vermeld.
2)
Wat huishoudelijke afzuigkappen betreft:
[…]
c)
in alle reclameadvertenties voor elke vorm of elk medium van verkoop op afstand en marketing betreffende een specifiek model van huishoudelijke afzuigkap waarin energiegerelateerde of prijsinformatie is opgenomen, de energie‑efficiëntieklasse wordt vermeld;
d)
in al het technisch promotiemateriaal betreffende een specifiek model waarin de specifieke technische parameters van de huishoudelijke afzuigkap zijn opgenomen, de energie‑efficiëntieklasse van dat model wordt vermeld.”
8
Bijlage III bij deze gedelegeerde verordening draagt het opschrift „Etiket”. Punt 1.1.1 van deze bijlage („Presentatie van het etiket — voor elke ovenruimte van een huishoudelijke elektrische oven”) bevat de volgende afbeelding:
9
Punt 1.1.2 van bijlage III bij gedelegeerde verordening nr. 65/2014 („Op het etiket vermelde informatie — huishoudelijke elektrische ovens”) bevat de verklaring van de Romeinse cijfers op de afbeelding in punt 1.1.1 van deze bijlage en luidt als volgt:
„De volgende informatie wordt op het etiket vermeld:
[…]
IV. de energie‑efficiëntieklasse van de ovenruimte, zoals bepaald overeenkomstig bijlage I. De punt van de pijl die de indicator-letter bevat, wordt op dezelfde hoogte geplaatst als de punt van de pijl van de relevante energie‑efficiëntieklasse;
[…]”
10
Punt 1.1.3 van bijlage III bij deze gedelegeerde verordening („Ontwerp van het etiket – huishoudelijke elektrische ovens”) luidt:
„Het etiket voor elke ovenruimte van een huishoudelijke elektrische oven wordt volgens onderstaande figuur ontworpen:
Waarbij:
[…]
(5)
Schaal energieklassen
–
Pijl: hoogte: 5,5 mm, tussenruimte: 1 mm – kleuren:
–
Hoogste klasse: X-00-X-00;
–
Tweede klasse: 70‑00-X-00;
–
Derde klasse: 30‑00-X-00;
–
Vierde klasse: 00‑00-X-00;
–
Vijfde klasse: 00‑30-X-00;
–
Zesde klasse: 00‑70-X-00;
–
Laagste klasse: 00-X-X-00;
–
Tekst: calibri bold 18 pt, hoofdletters en wit; ‚+’-symbool: calibri bold 12 pt, wit, op één enkele lijn.
(6)
Energie‑efficiëntieklasse
–
Pijl: breedte: 20 mm, hoogte: 10 mm, 100 % zwart;
–
Tekst: calibri bold 24 pt, hoofdletters en wit; ‚+’-symbool: calibri bold 18 pt, wit, op één enkele lijn.
[…]”
11
Punt 2.1.4 van bijlage III bij genoemde gedelegeerde verordening [„Huishoudelijke afzuigkappen in energie‑efficiëntieklassen A+++ t/m D (etiket 4)”] bevat de volgende afbeelding:
12
Punt 2.2 van bijlage III bij deze gedelegeerde verordening („Op het etiket vermelde informatie — huishoudelijke afzuigkappen”) bevat de legenda van de Romeinse cijfers op de afbeelding die wordt weergegeven in punt 2.1.4 van deze bijlage en luidt als volgt:
„De volgende informatie wordt op het etiket vermeld:
[…]
III.
de energie‑efficiëntieklasse van de huishoudelijke afzuigkap, zoals bepaald overeenkomstig bijlage I. De punt van de pijl die de energie‑efficiëntieklasse van de huishoudelijke afzuigkap bevat, wordt op dezelfde hoogte geplaatst als de punt van de pijl van de relevante energie‑efficiëntieklasse;
[…]”
13
Punt 2.3 van bijlage III bij gedelegeerde verordening nr. 65/2014 („Ontwerp van het etiket — huishoudelijke afzuigkappen”) luidt:
„Het etiket voor huishoudelijke afzuigkappen wordt volgens onderstaande figuur ontworpen:
Waarbij:
[…]
(5)
Schaal energieklassen
–
Pijl: hoogte: 4 mm, tussenruimte: 0,75 mm – kleuren:
–
Hoogste klasse: X-00-X-00;
–
Tweede klasse: 70‑00-X-00;
–
Derde klasse: 30‑00-X-00;
–
Vierde klasse: 00‑00-X-00;
–
Vijfde klasse: 00‑30-X-00;
–
Zesde klasse: 00‑70-X-00;
–
Laagste klasse: 00-X-X-00;
–
Tekst: calibri bold 10 pt, hoofdletters en wit; ‚+’-symbool: calibri bold 7 pt, wit, op één enkele lijn.
(6)
Energie‑efficiëntieklasse
–
Pijl: breedte: 15 mm, hoogte: 8 mm, 100 % zwart;
–
Tekst: calibri bold 17 pt, hoofdletters en wit; ‚+’-symbool: calibri bold 12 pt, wit, op één enkele lijn.
[…]”
Verordening 2017/1369
14
De overwegingen 2 en 10 van verordening 2017/1369 luiden:
„(2)
Door middel van energie‑etikettering kunnen de klanten geïnformeerde keuzes maken op basis van het energieverbruik van energiegerelateerde producten. Informatieverstrekking over efficiënte en duurzame energiegerelateerde producten levert een belangrijke bijdrage aan energiebesparing en aan lagere energiefacturen en bevordert tevens innovatie en investeringen op het gebied van de vervaardiging van energie‑efficiëntere producten. Als de efficiëntie van energiegerelateerde producten wordt verbeterd dankzij een geïnformeerde keuze van de klant en de harmonisering van daarmee samenhangende voorschriften op Unieniveau, hebben ook de producenten, de industrie en de economie van de Unie daar in het algemeen profijt van.
[…]
(10)
Als klanten over nauwkeurige, relevante en vergelijkbare informatie over het specifieke energieverbruik van energiegerelateerde producten beschikken, kiezen zij eerder producten die tijdens het gebruik minder energie en andere essentiële hulpbronnen verbruiken. Een gestandaardiseerd verplicht etiket voor energiegerelateerde producten is een doeltreffend middel om vergelijkbare informatie over de energie‑efficiëntie van energiegerelateerde producten aan potentiële klanten te verstrekken. Het etiket moet worden aangevuld met een productinformatieblad. Het etiket moet gemakkelijk herkenbaar, eenvoudig en beknopt zijn. Daartoe moet de bestaande kleurenschaal van het etiket (van donkergroen tot rood) worden gehandhaafd als basis om de klanten te informeren over de energie‑efficiëntie van producten. Om echt nuttig te zijn voor klanten die energie en geld willen besparen, moet de schaalverdeling op het etiket overeenkomen met significante besparingen qua energie en kosten voor klanten. Voor de meeste productgroepen dient op het etiket, waar passend, behalve de schaalverdeling tevens het absolute energieverbruik te worden opgegeven, zodat de klant een idee heeft van de directe gevolgen van zijn keuze voor zijn energiefactuur. Die informatie kan echter niet worden vermeld met betrekking tot energiegerelateerde producten die zelf geen energie verbruiken.
[…]”
15
Artikel 6, eerste alinea, onder a), van deze verordening bepaalt:
„De leverancier en de handelaar:
a)
vermelden in visuele advertenties of technisch reclamemateriaal voor een specifiek model de energie‑efficiëntieklasse van het product en de schaal van de op het etiket beschikbare efficiëntieklassen, overeenkomstig de betrokken gedelegeerde handeling;”
16
Artikel 16 van deze verordening luidt als volgt:
„1.   De Commissie is bevoegd overeenkomstig artikel 17 gedelegeerde handelingen vast te stellen met het oog op de aanvulling van deze verordening door het vastleggen van gedetailleerde voorschriften met betrekking tot etiketten voor specifieke productgroepen.
[…]
3.   In de gedelegeerde handelingen met betrekking tot specifieke productgroepen wordt met name het volgende bepaald:
[…]
j)
de wijze waarop de energieklasse en de reeks op het etiket vermelde efficiëntieklassen moeten worden opgenomen in visuele advertenties en technisch reclamemateriaal, ook wat betreft leesbaarheid en zichtbaarheid;
[…]”
17
Artikel 20, lid 4, van deze verordening bepaalt:
„Krachtens artikel 10 van [richtlijn 2010/30] en richtlijn 96/60/EG [van de Commissie van 19 september 1996 houdende uitvoeringsbepalingen van richtlijn 92/75/EEG van de Raad wat de etikettering van het energieverbruik van huishoudelijke was‑droogcombinaties betreft (PB 1996, L 266, blz. 1)] vastgestelde gedelegeerde handelingen blijven in werking totdat zij zijn ingetrokken door een krachtens artikel 16 van deze verordening vastgestelde gedelegeerde handeling die de betrokken productgroep bestrijkt.
Verplichtingen uit hoofde van deze verordening zijn van toepassing met betrekking tot productgroepen die vallen onder krachtens artikel 10 van [richtlijn 2010/30] vastgestelde gedelegeerde handelingen en onder [richtlijn 96/60].”
Gedelegeerde verordeningen 2019/2013, 2019/2014, 2019/2015, 2019/2016, 2019/2017 en 2019/2018
18
De bijlagen VII en VIII bij gedelegeerde verordening (EU) 2019/2013 van de Commissie van 11 maart 2019 tot aanvulling van verordening 2017/1369 van het Europees Parlement en de Raad met betrekking tot de energie‑etikettering van elektronische beeldschermen en tot intrekking van gedelegeerde verordening (EU) nr. 1062/2010 van de Commissie (PB 2019, L 315, blz. 1), bij gedelegeerde verordening (EU) 2019/2014 van de Commissie van 11 maart 2019 tot aanvulling van verordening 2017/1369 van het Europees Parlement en de Raad met betrekking tot de energie‑etikettering van huishoudelijke wasmachines en huishoudelijke was-droogcombinaties en tot intrekking van gedelegeerde verordening (EU) nr. 1061/2010 van de Commissie en richtlijn 96/60 van de Commissie (PB 2019, L 315, blz. 29), bij gedelegeerde verordening (EU) 2019/2015 van de Commissie van 11 maart 2019 tot aanvulling van verordening 2017/1369 van het Europees Parlement en de Raad met betrekking tot de energie‑etikettering van lichtbronnen en tot intrekking van gedelegeerde verordening (EU) nr. 874/2012 van de Commissie (PB 2019, L 315, blz. 68), bij gedelegeerde verordening (EU) 2019/2016 van de Commissie van 11 maart 2019 tot aanvulling van verordening 2017/1369 van het Europees Parlement en de Raad met betrekking tot de energie‑etikettering van koelapparaten en tot intrekking van gedelegeerde verordening (EU) nr. 1060/2010 van de Commissie (PB 2019, L 315, blz. 102), bij gedelegeerde verordening (EU) 2019/2017 van de Commissie van 11 maart 2019 tot aanvulling van verordening 2017/1369 van het Europees Parlement en de Raad met betrekking tot de energie‑etikettering van huishoudelijke afwasmachines en tot intrekking van gedelegeerde verordening (EU) nr. 1059/2010 van de Commissie (PB 2019, L 315, blz. 134), en bij gedelegeerde verordening (EU) 2019/2018 van de Commissie van 11 maart 2019 tot aanvulling van verordening 2017/1369 van het Europees Parlement en de Raad met betrekking tot de energie‑etikettering van koelapparaten met een directe-verkoopfunctie (PB 2019, L 315, blz. 155), bevatten de volgende figuren, met dien verstande dat de eenkleurige figuur alleen in bijlage VII bij deze gedelegeerde verordeningen wordt weergegeven:
„
”
Hoofdgeding en prejudiciële vragen
19
Roller exploiteert verspreid over heel Duitsland ongeveer 150 meubelzaken en noemt zich ’s lands grootste meubeldiscounter.
20
Begin 2022 heeft Roller op haar internetsite in de rubriek „keukenaanbiedingen” reclame gemaakt voor een inbouwkeuken voor de prijs van 1699,00 EUR. Daarbij verstrekte zij, naast informatie over de keukenblokken, ook informatie over de inbegrepen elektrische apparaten. In het bijzonder gaf zij aan dat de energie‑efficiëntieklasse van de inbouwoven en de afzuigkap respectievelijk „A” en „C” was. Deze informatie werd gegeven in de vorm van een grafisch weergegeven gekleurde pijl, die geel was voor de inbouwoven en oranje voor de afzuigkap. Evenwel ontbraken de schalen van de energie‑efficiëntieklassen zoals die op het etiket van de betrokken apparaten waren vermeld.
21
Verband Wirtschaft is een geregistreerde vereniging met rechtspersoonlijkheid. Overeenkomstig haar statuten stelt zij zich reeds meer dan veertig jaar onder andere ten doel de commerciële belangen van haar leden te behartigen en oneerlijke mededinging te bestrijden of eerlijke mededinging te bevorderen door deel te nemen aan rechtsgeleerd onderzoek en door in samenwerking met de bevoegde rechtsplegingsinstanties voorlichting en advies te verstrekken.
22
Op 10 februari 2022 heeft Verband Wirtschaft Roller tevergeefs een sommatie gestuurd wegens onder andere overtreding van verordening 2017/1369, omdat Roller in haar reclame‑uitingen voor de betrokken oven en afzuigkap niet de schaal van de energie‑efficiëntieklassen had vermeld.
23
Verband Wirtschaft heeft vervolgens bij het Landgericht Bochum (rechter in eerste aanleg Bochum, Duitsland), de verwijzende rechter, beroep ingesteld om onder meer dergelijke reclame in de toekomst te laten staken.
24
In het bijzonder is Verband Wirtschaft van mening dat handelaren zoals Roller op grond van artikel 6, eerste alinea, onder a), van verordening 2017/1369 verplicht zijn om in visuele advertenties voor huishoudelijke ovens en afzuigkappen de energie‑efficiëntieklasse van de betrokken apparaten en de schaal van de op het etiket van de betrokken productgroep beschikbare efficiëntieklassen te vermelden, namelijk, wat zowel ovens als afzuigkappen voor huishoudelijk gebruik betreft, de schaal van de efficiëntieklassen tussen A+++ en D.
25
Voor de verwijzende rechter betoogt Roller van haar kant dat zij niet verplicht is om in haar advertenties voor elektrische ovens en afzuigkappen de schaal van de op het etiket van de betrokken productgroep beschikbare energie‑efficiëntieklassen te vermelden. Deze verplichting is voor deze productgroepen namelijk nog steeds niet concreet uitgewerkt door een op de grondslag van verordening 2017/1369 vastgestelde gedelegeerde handeling en zou evenmin voortvloeien uit artikel 6 van deze verordening.
26
De verwijzende rechter merkt op dat met betrekking tot huishoudelijke ovens en afzuigkappen nog geen gedelegeerde handeling is vastgesteld op de grondslag van verordening 2017/1369 en dat gedelegeerde verordening nr. 65/2014, die is vastgesteld op de grondslag van richtlijn 2010/30 en bij verordening 2017/1369 is ingetrokken, geen verplichting bevat om de schaal van de energie‑efficiëntieklassen van de betrokken productgroep te vermelden in de bijbehorende visuele advertenties en het bijbehorende technisch reclamemateriaal.
27
In deze context vraagt deze rechter tevens of rechtstreeks uit artikel 6, eerste alinea, onder a), van verordening 2017/1369 kan worden afgeleid dat handelaren zoals Roller verplicht zijn om in hun visuele advertenties en technisch reclamemateriaal de energie‑efficiëntieklasse van de betrokken apparaten en de schaal van de op het etiket van de betrokken productgroep beschikbare energie‑efficiëntieklassen te vermelden, of dat de toepassing van een dergelijke verplichting is „opgeschort” tot de inwerkingtreding van een gedelegeerde handeling die op de grondslag van deze verordening is vastgesteld. Indien deze handelaren gebonden zijn door deze verplichting, wil de verwijzende rechter ook weten of zij over een zekere beoordelingsmarge beschikken bij de presentatie van deze energie‑efficiëntieklasse en schaal van de energie‑efficiëntieklassen, en over welke mogelijkheden zij beschikken om van deze beoordelingsmarge gebruik te maken.
28
In deze omstandigheden heeft het Landgericht Bochum de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vragen voorgelegd:
„1)
Vloeit voor leveranciers van of handelaren in energiegerelateerde producten reeds rechtstreeks uit artikel 6, eerste alinea, onder a), van [verordening 2017/1369] een verplichting voort om in advertenties de energie‑efficiëntieklasse en de schaal van de energie‑efficiëntieklassen te vermelden zonder het voorbehoud dat de genoemde norm concreet is uitgewerkt in een gedelegeerde handeling?
2)
Indien de eerste vraag bevestigend wordt beantwoord:
a)
Heeft een verplichting voor leveranciers van of handelaren in energiegerelateerde producten om in advertenties de energie‑efficiëntieklasse en de schaal van de energie‑efficiëntieklassen te vermelden, die wordt geacht reeds rechtstreeks voort te vloeien uit artikel 6, eerste alinea, onder a), van [verordening 2017/1369], tot gevolg dat die leveranciers en handelaren een zekere vrijheid hebben in de wijze waarop zij daaraan vormgeven tot de nieuwe gedelegeerde handeling in werking treedt? Indien de tweede vraag, onder a), bevestigend wordt beantwoord:
b)
Over welke mogelijkheid of mogelijkheden beschikken leveranciers en handelaren om de verplichte informatie over energie‑efficiëntieklasse en schaal van de energie‑efficiëntieklassen in overeenstemming met het Unierecht vorm te geven vóór de nieuwe gedelegeerde handelingen in werking treden? Kan in voorkomend geval worden volstaan met het door verweerster [in het hoofdgeding] gekozen verband tussen energie‑efficiëntieklasse en kleurgebruik overeenkomstig bijlage K 1 bij het verzoekschrift?
3)
Indien de eerste vraag ontkennend wordt beantwoord:
Is de verplichting voor leveranciers van of handelaren in energiegerelateerde producten om in advertenties de energie‑efficiëntieklasse en de schaal van energie‑efficiëntieklassen te vermelden volledig opgeschort tot de nieuwe gedelegeerde handelingen in werking treden?”
Prejudiciële vragen
29
Artikel 99 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof bepaalt dat wanneer het antwoord op een gestelde prejudiciële vraag duidelijk uit de rechtspraak kan worden afgeleid of over het antwoord op een prejudiciële vraag redelijkerwijs geen twijfel kan bestaan, het Hof in elke stand van het geding op voorstel van de rechter-rapporteur, de advocaat‑generaal gehoord, kan beslissen om bij met redenen omklede beschikking uitspraak te doen.
30
Deze bepaling dient in de onderhavige zaak te worden toegepast.
31
Met zijn vragen, die tezamen moeten worden onderzocht, wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 6, eerste alinea, onder a), van verordening 2017/1369 aldus moet worden uitgelegd dat leveranciers van en handelaren in een product verplicht zijn om in hun visuele advertenties of technisch reclamemateriaal betreffende een specifiek model van dat product, de energie‑efficiëntieklasse ervan en de schaal van de op het etiket van de betrokken productgroep beschikbare efficiëntieklassen te vermelden, wanneer met betrekking tot die productgroep wel een gedelegeerde handeling is vastgesteld op de grondslag van richtlijn 2010/30, maar geen gedelegeerde handeling op de grondslag van verordening 2017/1369. Zo ja, dan wenst de verwijzende rechter te vernemen hoe deze leveranciers en handelaren deze energie‑efficiëntieklasse en deze schaal van de energie‑efficiëntieklassen in de betrokken advertenties of het betrokken reclamemateriaal kunnen vermelden.
32
Allereerst moet eraan worden herinnerd dat, overeenkomstig artikel 6, eerste alinea, onder a), van verordening 2017/1369, de leveranciers van en de handelaren in een product in visuele advertenties of technisch reclamemateriaal voor een specifiek model de energie‑efficiëntieklasse van het product en de schaal van de op het etiket van de betrokken productgroep beschikbare efficiëntieklassen moeten vermelden, overeenkomstig de betrokken gedelegeerde handeling.
33
Verder volgt uit artikel 16, lid 1, en lid 3, onder j), van verordening 2017/1369 dat de Commissie bevoegd is om gedelegeerde handelingen vast te stellen ter aanvulling van die verordening, door onder meer te specificeren op welke wijze deze energieklasse en deze schaal van efficiëntieklassen moeten worden opgenomen in de betrokken visuele advertenties en het betrokken technische reclamemateriaal, „ook wat betreft leesbaarheid en zichtbaarheid”.
34
De verplichting voor leveranciers van en handelaren in een product om in hun visuele advertenties of technisch reclamemateriaal te verwijzen naar deze energie‑efficiëntieklasse en deze schaal van efficiëntieklassen vloeit dus voort uit artikel 6 van verordening 2017/1369, terwijl de krachtens artikel 16 van die verordening vastgestelde gedelegeerde handelingen uitsluitend tot doel hebben te specificeren hoe deze leveranciers en handelaren een dergelijke verwijzing moeten uitvoeren.
35
Derhalve moet worden geconcludeerd dat de verplichting van een dergelijke verwijzing rechtstreeks voortvloeit uit artikel 6, eerste alinea, onder a), van verordening 2017/1369, zodat zij bindend is voor die leveranciers en handelaren, ook al is voor de betrokken productgroep geen gedelegeerde handeling krachtens artikel 16 van die verordening vastgesteld.
36
Het is juist dat wanneer er geen dergelijke gedelegeerde handeling is vastgesteld, de „betrokken gedelegeerde handeling” in de zin van artikel 6, eerste alinea, onder a), van verordening 2017/1369, krachtens de gecombineerde bepalingen van artikel 16, lid 1, en artikel 20, lid 4, eerste alinea, ervan duidt op de gedelegeerde handeling die voor de betrokken productgroep is vastgesteld op de grondslag van richtlijn 2010/30, die aan verordening 2017/1369 is voorafgegaan.
37
Artikel 20, lid 4, tweede alinea, van verordening 2017/1369 bepaalt in dat geval dat de verplichtingen uit hoofde van deze verordening van toepassing zijn met betrekking tot productgroepen die vallen onder gedelegeerde handelingen die onder andere krachtens richtlijn 2010/30 zijn vastgesteld.
38
Dus zelfs wanneer een gedelegeerde handeling is vastgesteld op de grondslag van richtlijn 2010/30, maar zonder dat is voorzien in een verplichting voor leveranciers van en handelaren in een product om in hun visuele advertenties of technisch reclamemateriaal de energie‑efficiëntieklasse van dat product en de schaal van de op het etiket van de betrokken productgroep beschikbare efficiëntieklassen te vermelden, blijft die verplichting krachtens artikel 6, eerste alinea, onder a), van verordening 2017/1369 afdwingbaar tegenover leveranciers van en handelaren in dat product.
39
Wanneer de krachtens artikel 10 van richtlijn 2010/30 vastgestelde gedelegeerde handeling deze verplichting niet kent, kan zij dus per definitie niet bepalen op welke wijze deze leveranciers en handelaren in hun visuele advertenties of technisch reclamemateriaal de energie‑efficiëntieklasse van het betrokken product en de schaal van de op het etiket van de betrokken productgroep beschikbare efficiëntieklassen moeten vermelden.
40
In casu was voor de productgroep van huishoudelijke ovens en afzuigkappen op de grondslag van artikel 10 van richtlijn 2010/30 gedelegeerde verordening nr. 65/2014 vastgesteld. Zoals de verwijzende rechter in antwoord op een verzoek om inlichtingen van het Hof heeft uiteengezet, legt deze gedelegeerde verordening deze leveranciers en handelaren evenwel niet de verplichting op om in hun visuele advertenties en technisch reclamemateriaal de schaal van energie‑efficiëntieklassen aan te geven. Bovendien bevat zij weliswaar een verplichting om in dergelijke advertenties en in dergelijk reclamemateriaal de energie‑efficiëntieklasse te vermelden, zoals blijkt uit artikel 3, lid 1, onder a), iv) en v), en onder b), iv) en v), en artikel 4, lid 1, onder c) en d), en lid 2, onder c) en d), ervan, maar geen van de andere bepalingen van deze gedelegeerde verordening specificeert hoe een dergelijke vermelding moet worden uitgevoerd.
41
In die omstandigheden en zolang er voor de productgroep met betrekking tot huishoudelijke ovens en afzuigkappen geen gedelegeerde handeling is vastgesteld op de grondslag van artikel 16 van verordening 2017/1369, moet worden geconcludeerd dat die leveranciers en handelaren over een zekere beoordelingsmarge beschikken met betrekking tot de wijze waarop zij in hun visuele advertenties en technisch promotiemateriaal de energie‑efficiëntieklasse en de schaal van efficiëntieklassen vermelden.
42
Deze beoordelingsmarge is evenwel geen blanco cheque.
43
Ten eerste volgt namelijk uit artikel 3, lid 1, onder a), i) en onder b), i), en lid 3, onder a) en b), van gedelegeerde verordening nr. 65/2014, kort gezegd, dat elke huishoudelijke oven en afzuigkap moet worden geleverd met een etiket met de informatie gedrukt in het in de punten 1 en 2 van bijlage III bij die gedelegeerde verordening omschreven formaat. In het bijzonder is in de punten 1.1.1 tot en met 1.1.3, 2.1.4, 2.2 en 2.3 van deze bijlage bepaald op welke wijze de energie‑efficiëntieklasse van het betrokken product en de schaal van de op het etiket van de betrokken productgroep beschikbare efficiëntieklassen op het etiket van dat product moeten worden gepresenteerd in termen van plaats, formaat, grootte, lettertype en kleur. Bijgevolg moeten de betrokken leveranciers en handelaren wanneer zij gebruikmaken van de in punt 41 van deze beschikking bedoelde beoordelingsmarge, voor zover als mogelijk gelet op de aard, de grootte en de commerciële eisen van hun advertenties en reclamemateriaal, rekening houden met een dergelijke presentatie.
44
Ten tweede bepaalt artikel 16, lid 3, onder j), van verordening 2017/1369 dat in krachtens die verordening vastgestelde gedelegeerde handelingen moet worden gespecificeerd op welke wijze de energie‑efficiëntieklasse van het betrokken product en de schaal van de op het etiket van de betrokken productgroep vermelde efficiëntieklassen moeten worden opgenomen in visuele advertenties en technisch reclamemateriaal „ook wat betreft leesbaarheid en zichtbaarheid”. Hieruit volgt dat, wanneer leveranciers van en handelaren in een product gebruikmaken van de in punt 41 van deze beschikking bedoelde beoordelingsmarge, zij er, bij gebreke van een krachtens die verordening vastgestelde gedelegeerde handeling, niettemin voor moeten zorgen dat de energie‑efficiëntieklasse ervan en de schaal van de op het etiket van de betrokken productgroep beschikbare efficiëntieklassen op leesbare en zichtbare wijze worden opgenomen in hun visuele advertenties en technisch reclamemateriaal. Een dergelijke verplichting kan ertoe leiden dat zij ervan afzien deze energie‑efficiëntieklassen en energie‑efficiëntieschalen op dezelfde manier te presenteren als op het etiket van die productgroep, wanneer een dergelijke presentatie door de aard, de omvang en commerciële vereisten van de betrokken advertenties of het betrokken reclamemateriaal niet tot een leesbaar en/of zichtbaar resultaat zou leiden.
45
Ten derde volgt uit de overwegingen 5 en 8 van richtlijn 2010/30 en de overwegingen 2 en 10 van verordening 2017/1369 dat de doelstelling van de verstrekking van nauwkeurige, zinnige en vergelijkbare informatie over het specifieke energieverbruik van energiegerelateerde producten door middel van een uniform energie‑etiket dat door een handelaar op een bepaald product moet worden aangebracht, bijdraagt tot de consumentenbescherming. Informatie aan die consument over de energie‑efficiëntie van de betrokken apparaten tijdens het gebruik ervan en over het energieverbruik van die energiegerelateerde producten, die de consument in staat stelt geïnformeerde keuzen te maken, vormt de essentiële doelstelling van die handelingen van de Unie (zie in die zin arresten van 11 mei 2017, Dyson/Commissie, C‑44/16 P, EU:C:2017:357, punt 64, en 25 juli 2018, Dyson, C‑632/16, EU:C:2018:599, punt 33).
46
Bijgevolg moeten de leveranciers van en handelaren in een product, wanneer zij gebruikmaken van de in punt 41 van deze beschikking bedoelde beoordelingsmarge, ervoor zorgen dat een normaal geïnformeerde en redelijk omzichtige en oplettende gemiddelde consument de energie‑efficiëntieklasse van dat product en de schaal van de op het etiket van de betrokken productgroep beschikbare efficiëntieklassen gemakkelijk kan herkennen, zodat hij op de hoogte is van het energieverbruik van dat product, dit verbruik kan vergelijken met dat van producten uit dezelfde groep die in andere visuele advertenties of ander technisch reclamemateriaal worden aangeboden en zo, in voorkomend geval, geïnformeerde aankoopkeuzen kan maken.
47
Ten vierde volgt uit overweging 10 van verordening 2017/1369 ook dat de Uniewetgever met betrekking tot de schaal van de op het etiket van de betrokken productgroep beschikbare efficiëntieklassen de bestaande kleurenschaal op dat etiket (van donkergroen tot rood) heeft willen handhaven als basis om de klanten te informeren. Bovendien is het algemeen bekend dat alle handelingen van de Unie inzake energie‑etikettering het beginsel gemeen hebben dat de letters die zijn toegekend aan de verschillende energie‑efficiëntieklassen en de schalen ervan worden weergegeven in een pijlsymbool waarvan de achtergrondkleur overeenkomt met die van de betrokken letter, zoals met name blijkt uit bijlage III, punten 1 en 2, bij gedelegeerde verordening nr. 65/2014. Aangezien consumenten reeds lang vertrouwd zijn met deze kleurenschaal en dit pijlsymbool, moeten de betrokken producenten en handelaren, wanneer zij bij gebruikmaking van de in punt 41 van deze beschikking bedoelde beoordelingsmarge kiezen voor een grafische voorstelling van deze klassen en schalen in hun visuele advertenties en technisch reclamemateriaal, ten minste deze schaal en dit symbool in acht nemen. Het kleurenvoorschrift kan evenwel objectief gezien niet worden toegepast wanneer de betrokken advertenties of het betrokken reclamemateriaal in één kleur zijn gedrukt.
48
Uit de overwegingen in de punten 43 tot en met 47 van deze beschikking volgt dat, totdat op de grondslag van artikel 16 van verordening 2017/1369 een gedelegeerde handeling is vastgesteld voor de productgroep huishoudelijke ovens en afzuigkappen, de leveranciers van en de handelaren in een tot die groep behorend product, teneinde de betrokken consument in staat te stellen duidelijke informatie te verkrijgen over het energieverbruik van dat product alsook gemakkelijk vergelijkingen en geïnformeerde aankoopkeuzen te maken, in hun visuele advertenties en technisch reclamemateriaal op dezelfde wijze naar de energie‑efficiëntieklasse van dat product en de schaal van efficiëntieklassen moeten verwijzen als zij hebben gedaan op het etiket van de betrokken productgroep, voor zover deze presentatie gelet op de aard, de omvang en de commerciële eisen van dergelijke advertenties en dergelijk reclamemateriaal leesbaar en zichtbaar blijft.
49
Is een dergelijke presentatie niet mogelijk, dan moeten die leveranciers en handelaren in ieder geval kiezen voor een gelijkwaardige presentatie die voldoet aan de in de punten 46 en 48 van deze beschikking bedoelde vereisten inzake consumenteninformatie en de in artikel 16, lid 1 en lid 3, onder j), van verordening 2017/1369 bedoelde voorschriften inzake leesbaarheid en zichtbaarheid.
50
Bij wijze van voorbeeld, en onverminderd andere mogelijke oplossingen, kunnen zij de energie‑efficiëntieklasse van het betrokken product en de schaal van energie‑efficiëntieklassen op een leesbare en zichtbare manier vermelden door middel van een formulering die gemakkelijk te begrijpen is voor een normaal geïnformeerde en redelijk omzichtige en oplettende gemiddelde consument, zoals „de energie‑efficiëntieklasse van dit model/product is [betrokken letter] op een schaal van [eerste letter] tot [laatste letter]”. Een andere mogelijkheid is dat zij de letter van de betrokken energie‑efficiëntieklasse aangeven in een pijl waarvan de achtergrondkleur die van de overeenkomstige letter van een schaal van energie‑efficiëntieklassen moet zijn en naast deze pijl de omvang van de schaal specificeren door middel van een voor een dergelijke consument gemakkelijk te begrijpen vermelding of een gelijkwaardig symbool. De plaats, de grootte en het lettertype van deze verwijzingen moeten zodanig worden gekozen dat zij leesbaar en zichtbaar zijn en dus voor deze consument duidelijk uit de betrokken advertenties of het betrokken reclamemateriaal naar voren komen. Wanneer deze leveranciers en handelaren kiezen voor het pijlsymbool, kunnen zij zich laten leiden door de grafische voorstelling die door de Commissie is vastgesteld in de gedelegeerde verordeningen die op de grondslag van artikel 16 van verordening 2017/1369 zijn vastgesteld voor andere productgroepen, zoals weergegeven in punt 18 van deze beschikking.
51
Gelet op het voorgaande moeten de prejudiciële vragen worden beantwoord als volgt:
–
Artikel 6, eerste alinea, onder a), van verordening 2017/1369 moet aldus worden uitgelegd dat leveranciers van en handelaren in een product verplicht zijn om in hun visuele advertenties of technisch reclamemateriaal betreffende een specifiek model van dat product, de energie‑efficiëntieklasse ervan en de schaal van de op het etiket van de betrokken productgroep beschikbare efficiëntieklassen te vermelden wanneer met betrekking tot die productgroep wel een gedelegeerde handeling is vastgesteld op de grondslag van richtlijn 2010/30, maar geen gedelegeerde handeling is vastgesteld op de grondslag van verordening 2017/1369.
–
Wanneer die gedelegeerde handeling niet bepaalt op welke wijze die leveranciers en handelaren een dergelijke vermelding moeten uitvoeren en voor de betrokken productgroep nog geen gedelegeerde handeling op de grondslag van artikel 16 van verordening 2017/1369 is vastgesteld, dan moeten zij die energie‑efficiëntieklasse en die schaal van efficiëntieklassen in hun visuele advertenties en technisch reclamemateriaal op dezelfde wijze vermelden als op het etiket van deze productgroep, voor zover een dergelijke presentatie gelet op de aard, de omvang en de commerciële eisen van deze advertenties en dit reclamemateriaal leesbaar en zichtbaar blijft.
–
Is een dergelijke presentatie niet mogelijk, dan moeten die leveranciers en handelaren in ieder geval kiezen voor een gelijkwaardige presentatie die voldoet aan de vereisten inzake consumenteninformatie en aan de uit verordening 2017/1369 voortvloeiende voorschriften inzake leesbaarheid en zichtbaarheid.
Kosten
52
Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen.
Het Hof (Achtste kamer) verklaart voor recht:
Artikel 6, eerste alinea, onder a), van verordening (EU) 2017/1369 van het Europees Parlement en de Raad van 4 juli 2017 tot vaststelling van een kader voor energie‑etikettering en tot intrekking van richtlijn 2010/30/EU
moet aldus worden uitgelegd dat
leveranciers van en handelaren in een product verplicht zijn om in hun visuele advertenties of technisch reclamemateriaal betreffende een specifiek model van dat product, de energie‑efficiëntieklasse ervan en de schaal van de op het etiket van de betrokken productgroep beschikbare efficiëntieklassen te vermelden wanneer met betrekking tot die productgroep wel een gedelegeerde handeling is vastgesteld op de grondslag van richtlijn 2010/30/EU van het Europees Parlement en de Raad van 19 mei 2010 betreffende de vermelding van het energieverbruik en het verbruik van andere hulpbronnen op de etikettering en in de standaardproductinformatie van energiegerelateerde producten, maar geen gedelegeerde handeling is vastgesteld op de grondslag van verordening 2017/1369.
Wanneer die gedelegeerde handeling niet bepaalt op welke wijze die leveranciers en handelaren een dergelijke vermelding moeten uitvoeren en voor de betrokken productgroep nog geen gedelegeerde handeling op de grondslag van artikel 16 van verordening 2017/1369 is vastgesteld, dan moeten zij die energie‑efficiëntieklasse en die schaal van efficiëntieklassen in hun visuele advertenties en technisch reclamemateriaal op dezelfde wijze vermelden als op het etiket van deze productgroep, voor zover een dergelijke presentatie gelet op de aard, de grootte en de commerciële eisen van deze advertenties en dit reclamemateriaal leesbaar en zichtbaar blijft.
Is een dergelijke presentatie niet mogelijk, dan moeten die leveranciers en handelaren in ieder geval kiezen voor een gelijkwaardige presentatie die voldoet aan de vereisten inzake consumenteninformatie en aan de uit verordening 2017/1369 voortvloeiende voorschriften inzake leesbaarheid en zichtbaarheid.
ondertekeningen
(
*1
)	Procestaal: Duits.