62023CJ0393_RES
Kawża C‑393/23
Athenian Brewery SAuHeineken NV
vs
Macedonian Thrace Brewery SA
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Hoge Raad der Nederlanden (il-Pajjiżi l-Baxxi))
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) tat‑13 ta’ Frar 2025
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali – Ġuridizzjoni, rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali – Regolament (UE) Nru 1215/2012 – Ġurisdizzjoni speċjali – Il-punt 1 tal-Artikolu 8 – Numru ta’ konvenuti – Talbiet b’‘rabta tant stretta’ li jkun hemm interess li jinstemgħu u li jiġu deċiżi fl-istess waqt – Artikolu 102 TFUE – Kunċett ta’ ‘impriża’ – Kumpannija omm u sussidjarja – Ksur imwettaq mis-sussidjarja – Preżunzjoni ta’ influwenza determinanti eżerċitata mill-kumpannija omm – Responsabbiltà in solidum – Deċiżjoni ta’ awtorità tal-kompetizzjoni nazzjonali – Azzjonijiet għad-danni”
Kooperazzjoni ġudizzjarja fi kwistjonijiet ċivili – Ġurisdizzjoni u eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali – Regolament Nru 1215/2012 – Ġurisdizzjoni speċjali – Numru ta’ konvenuti – Ġurisdizzjoni tal-qorti ta’ wieħed mill-kokonvenuti – Interpretazzjoni stretta – Kundizzjoni – Rabta ta’ konnessjoni – Kunċett ta’ konnessjoni
(Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill Nru 1215/2012, Artikolu 4 u l-punt 1 tal-Artikolu 8)
(ara l-punti 21 sa 27)
Kompetizzjoni – Regoli tal-Unjoni – Ksur – Imputazzjoni – Kumpannija omm u sussidjarji – Unità ekonomika – Kriterji ta’ evalwazzjoni – Preżunzjoni ta’ influwenza determinanti eżerċitata mill-kumpannija omm fuq is-sussidjarji miżmuma fit-totalità jew fil-kważi totalità minnha – Natura konfutabbli – Persuna fiżika jew ġuridika li tallega li ġarrbet dannu minħabba l-parteċipazzjoni ta’ sussidjarja fi ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni tad-dritt tal-Unjoni – Talba mressqa kontra l-kumpannija omm – Applikabbiltà tal-preżunzjoni
(Artikolu 102 TFUE; Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill Nru 1215/2012, il-punt 1 tal-Artikolu 8)
(ara l-punti 37 sa 40)
Kooperazzjoni ġudizzjarja fi kwistjonijiet ċivili – Ġurisdizzjoni u eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali – Regolament Nru 1215/2012 – Ġurisdizzjoni speċjali – Numru ta’ konvenuti – Ġurisdizzjoni tal-qorti ta’ wieħed mill-kokonvenuti – Verifika mill-qrati nazzjonali tal-ġurisdizzjoni internazzjonali tagħhom – Produzzjoni tal-provi – Portata
(Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill Nru 1215/2012)
(ara l-punti 41 sa 47, u d-dispożittiv)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mill-Hoge Raad der Nederlanden (il-Qorti Suprema tal-Pajjiżi l-Baxxi), il-Qorti tal-Ġustizzja żviluppat il-ġurisprudenza tagħha dwar ir-regola ta’ ġurisdizzjoni speċjali prevista fil-punt 1 tal-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 1215/2012 (
1
), li tipprevedi li persuna ddomiċiljata fit-territorju ta’ Stat Membru tista’ tiġi mħarrka, jekk ikun hemm diversi konvenuti, quddiem il-qorti tad-domiċilju ta’ wieħed minnhom, bil-kundizzjoni li t-talbiet ikunu marbuta bejniethom b’“rabta tant stretta” li jkun hemm interess li jinstemgħu u jiġu deċiżi fl-istess waqt sabiex jiġu evitati deċiżjonijiet li jistgħu jkunu irrikonċiljabbli jekk il-kawżi jiġu deċiżi separatament. Il-kuntest kien dak ta’ talba intiża sabiex kumpannija omm, iddomiċiljata fil-Pajjiżi l-Baxxi, u s-sussidjarja tagħha, iddomiċiljata fi Stat Membru ieħor, jiġu kkundannati in solidum sabiex jikkumpensaw id-dannu mġarrab minħabba ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni minn din is-sussidjarja, liema talba tressqet mill-vittma tal-ksur quddiem il-qorti tad-domiċilju tal-kumpannija omm. Il-Qorti tal-Ġustizzja ntalbet twieġeb jekk din l-aħħar qorti setgħetx, sabiex tevalwa l-eżistenza ta’ tali rabta stretta u tistabbilixxi l-ġurisdizzjoni internazzjonali tagħha, tibbaża ruħha fuq il-preżunzjoni konfutabbli (
2
) li tgħid li fil-każ partikolari fejn kumpannija omm iżżomm direttament jew indirettament il-kapital kollu jew kważi kollu tas-sussidjarja tagħha li tkun wettqet ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni, din il-kumpannija omm effettivament teżerċita influwenza determinanti fuq l-aġir ta’ din is-sussidjarja u tista’ tinżamm responsabbli għall-ksur bl-istess mod bħall-imsemmija sussidjarja (iktar ’il quddiem il-“preżunzjoni ta’ influwenza determinanti u ta’ responsabbiltà tal-kumpannija omm”).
Fi żmien il-fatti tal-kawża, il-birreriji Athenian Brewery SA (iktar ’il quddiem “AB”) u Macedonian Thrace Brewery SA (iktar ’il quddiem “MTB”), stabbiliti fil-Greċja, kienu jeżerċitaw l-attivitajiet tagħhom fis-suq tal-birra Grieg. AB kienet tagħmel parti mill-grupp Heineken, li l-kumpannija omm tiegħu, Heineken NV, stabbilita f’Amsterdam (il-Pajjiżi l-Baxxi), kienet tiddefinixxi l-istrateġija u l-għanijiet tal-grupp, mingħajr ma teżerċita hija stess attivitajiet operazzjonali fil-Greċja. Bejn Settembru 1998 u l‑14 ta’ Settembru 2014, Heineken kellha indirettament madwar 98.8 % tal-ishma tal-kapital ta’ AB.
Permezz ta’ deċiżjoni tad‑19 ta’ Settembru 2014, l-awtorità tal-kompetizzjoni Griega kkonstatat li AB kienet abbużat mill-pożizzjoni dominanti tagħha fis-suq tal-birra Grieg matul il-perijodu msemmi iktar ’il fuq u li dan l-aġir kien jikkostitwixxi ksur uniku u kontinwu tal-Artikolu 102 TFUE kif ukoll tal-Liġi Griega dwar il-Protezzjoni tal-Kompetizzjoni. Minkejja t-talba ta’ MTB sabiex Heineken tiġi inkluża fl-investigazzjoni, l-awtorità tal-kompetizzjoni qieset, fid-deċiżjoni tagħha, li xejn ma kien juri l-involviment dirett ta’ Heineken fil-ksur ikkonstatat u li ċ-ċirkustanzi partikolari ma kinux jippermettu li jiġi preżunt li Heineken kienet eżerċitat influwenza determinanti fuq AB.
Quddiem ir-rechtbank Amsterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Amsterdam, il-Pajjiżi l-Baxxi), MTB ressqet talba intiża sabiex AB u Heineken jiġu ddikjarati responsabbli in solidum għall-ksur imsemmi iktar ’il fuq u, għaldaqstant, jiġu kkundannati in solidum sabiex jikkumpensaw id-dannu kollu mġarrab minn MTB minħabba dan il-ksur.
Il-Qorti Distrettwali ta’ Amsterdam iddikjarat li kellha ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tat-talbiet diretti kontra Heineken skont l-Artikolu 4(1) tar-Regolament Nru 1215/2012, peress li s-sede ta’ din l-aħħar kumpannija kien jinsab f’Amsterdam. B’kuntrast ma’ dan, hija ddikjarat li ma kellhiex ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tat-talbiet diretti kontra AB, peress li qieset li r-rekwiżit ta’ rabta stretta, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 8 tal-istess regolament, bejn it-talbiet diretti kontra Heineken u AB, ma kienx issodisfatt.
Il-qorti adita bl-appell annullat id-deċiżjoni tal-Qorti Distrettwali ta’ Amsterdam u bagħtet lura l-kawża quddiem din il-qorti għal eżami mill-ġdid u għal deċiżjoni fuq il-mertu. Hija qieset li dawn il-kumpanniji kienu jinsabu fl-istess sitwazzjoni fattwali u li ma setax jiġi eskluż b’ċertezza li huma kienu jifformaw l-istess impriża waħda.
AB u Heineken ippreżentaw appell ta’ kassazzjoni quddiem il-Qorti Suprema tal-Pajjiżi l-Baxxi, li kienet il-qorti tar-rinviju. Din il-qorti staqsiet, essenzjalment, jekk, fiċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali (
3
), il-punt 1 tal-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 1215/2012 kienx jipprekludi li l-qorti tad-domiċilju tal-kumpannija omm adita b’dawn it-talbiet tibbaża ruħha esklużivament, sabiex tistabbilixxi l-ġurisdizzjoni internazzjonali tagħha, fuq il-preżunzjoni ta’ influwenza determinanti u ta’ responsabbiltà tal-kumpannija omm.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret, qabelxejn, li r-regola ta’ ġurisdizzjoni speċjali prevista fid-dispożizzjoni ċċitata iktar ’il fuq, sa fejn tidderoga mill-prinċipju tal-forum tad-domiċilju tal-konvenut, għandha tiġi interpretata b’mod strett.
Konsegwentement, għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 1215/2012, għandu jiġi vverifikat jekk ikunx hemm konnessjoni bejn it-talbiet imressqa mill-istess rikorrent kontra konvenuti differenti, b’tali mod li jkun hemm interess li jiġu deċiżi flimkien sabiex jiġu evitati deċiżjonijiet li jistgħu jkunu irrikonċiljabbli jekk il-kawżi jiġu deċiżi separatament. Sabiex deċiżjonijiet ikunu jistgħu jitqiesu li huma irrikonċiljabbli, għandu jkun hemm diverġenza fis-soluzzjoni tat-tilwima, li tqum fil-kuntest tal-istess sitwazzjoni fattwali u legali (
4
).
Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa l-eżistenza ta’ tali sitwazzjoni billi tieħu inkunsiderazzjoni l-elementi rilevanti kollha tal-kawża li jkollha quddiemha u li għandha tiżgura li t-talbiet imressqa biss kontra l-kokonvenut li d-domiċilju tiegħu jagħti lok għall-ġurisdizzjoni tal-qorti adita ma jkollhomx l-għan li jissodisfaw b’mod artifiċjali l-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 1215/2012.
Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tipprovdi l-elementi ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li jkunu utli għall-finijiet ta’ din l-evalwazzjoni. Għalhekk, hija ddeċidiet li l-kundizzjoni tal-eżistenza tal-istess sitwazzjoni fattwali u legali għandha titqies li tkun issodisfatta meta diversi impriżi li jkunu pparteċipaw fi ksur uniku u kontinwu tar-regoli tal-kompetizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, ikkonstatat f’deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea, jiġu suġġetti, bħala konvenuti, għal talbiet ibbażati fuq il-parteċipazzjoni tagħhom f’dan il-ksur, minkejja l-fatt li, kemm mill-perspettiva ġeografika kif ukoll temporali, il-konvenuti fil-kawża prinċipali jkunu pparteċipaw b’mod differenti fl-implimentazzjoni tal-akkordju kkonċernat (
5
).
Tali konstatazzjoni tapplika wkoll fil-każ ta’ talbiet ibbażati fuq il-parteċipazzjoni ta’ kumpannija fi ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni tad-dritt tal-Unjoni u mressqa kontra din il-kumpannija kif ukoll kontra l-kumpannija omm tagħha, li permezz tagħhom jiġi allegat li dawn kienu jifformaw flimkien l-istess impriża waħda.
Fil-fatt, meta jiġi stabbilit li kumpannija omm u s-sussidjarja tagħha jifformaw parti mill-istess unità ekonomika u, għaldaqstant, jifformaw impriża waħda, fis-sens tar-regoli tal-kompetizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, l-eżistenza stess ta’ din l-unità ekonomika li tkun wettqet il-ksur tiddetermina, b’mod deċiżiv, ir-responsabbiltà ta’ kumpannija waħda jew oħra minn dawk li jifformaw l-impriża għall-aġir antikompetittiv ta’ din tal-aħħar. Il-kunċetti ta’ “impriża” u ta’ “unità ekonomika” jimplikaw ipso iure responsabbiltà in solidum bejn l-entitajiet li jifformaw l-unità ekonomika fil-mument tat-twettiq tal-ksur.
F’dan ir-rigward, il-fatt li, bħal f’dan il-każ, ir-responsabbiltà in solidum tal-kumpannija omm u tas-sussidjarja tagħha għall-ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni tad-dritt tal-Unjoni ma kinitx ġiet ikkonstatata f’deċiżjoni definittiva tal-Kummissjoni ma jipprekludix l-applikazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 1215/2012 għal tali talbiet.
F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju staqsiet dwar l-implikazzjonijiet, għall-eventwali applikazzjoni tad-dispożizzjoni ċċitata iktar ’il fuq, tal-fatt, minn naħa, li rikorrent jinvoka, insostenn tat-talbiet tiegħu kontra kumpannija li tkun ipparteċipat fi ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll kontra l-kumpannija li jkollha l-kapital kollu jew kważi kollu tal-ewwel, il-preżunzjoni ta’ influwenza determinanti u ta’ responsabbiltà tal-kumpannija omm u, min-naħa l-oħra, li t-tieni kumpannija tikkontesta l-fatt li kienet eżerċitat influwenza determinanti fuq is-sussidjarja tagħha u li kienet ifformat unità ekonomika magħha.
Il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat, fl-ewwel lok, li tali preżunzjoni ġiet żviluppata fil-kuntest tal-kontestazzjoni, mill-impriżi kkonċernati, ta’ deċiżjonijiet tal-Kummissjoni li kkonstataw il-parteċipazzjoni tagħhom fi ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni tad-dritt tal-Unjoni u li imponewlhom multi skont ir-Regolament Nru 1/2003 (
6
). F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li huwa biżżejjed li l-Kummissjoni turi li l-kapital kollu jew kważi kollu ta’ sussidjarja jkun miżmum mill-kumpannija omm tagħha sabiex ikun jista’ jiġi preżunt li din tal-aħħar teżerċita effettivament influwenza determinanti fuq il-politika kummerċjali ta’ din is-sussidjarja. Sussegwentement, ikun possibbli li l-kumpannija omm tinżamm responsabbli in solidum għall-ħlas tal-multa imposta fuq il-kumpannija sussidjarja tagħha, sakemm din il-kumpannija omm, li jkollha l-oneru li tirribatti din il-preżunzjoni, ma tipproduċix provi suffiċjenti li juru li din is-sussidjarja tagħha taġixxi b’mod awtonomu fis-suq (
7
).
Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li din il-preżunzjoni tista’ tapplika wkoll fil-każ ta’ talba ta’ persuna fiżika jew ġuridika li tallega li tkun ġarrbet dannu minħabba l-parteċipazzjoni ta’ kumpannija fi ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, imressqa kontra kumpannija oħra li żżomm il-kapital kollu jew kważi kollu tal-ewwel waħda (
8
).
Fit-tieni lok, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, fl-istadju tal-verifika tal-ġurisdizzjoni internazzjonali, il-qorti adita la tevalwa l-ammissibbiltà u lanqas il-fondatezza tat-talba, iżda tidentifika biss il-punti ta’ rabta mal-Istat tal-forum li jiġġustifikaw il-ġurisdizzjoni tagħha, bis-saħħa tal-punt 1 tal-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 1215/2012.
Konsegwentement, f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali, il-qorti adita tista’ tillimita ruħha li tivverifika li ma tistax tiġi eskluża a priori influwenza determinanti tal-kumpannija omm fir-rigward tas-sussidjarja sabiex tali qorti tkun tista’ tiddikjara li għandha ġurisdizzjoni sa fejn id-dritt nazzjonali jkun jippermetti dan.
Dan ikun il-każ jekk ir-rikorrent jinvoka l-preżunzjoni ta’ influwenza determinanti u ta’ responsabbiltà tal-kumpannija omm. Madankollu, il-verifika tal-assenza ta’ natura artifiċjali tat-talba mressqa kontra l-kumpannija omm tippreżupponi li l-konvenuti jistgħu jinvokaw indizji probatorji li jissuġġerixxu li l-kumpannija omm ma kellhiex direttament jew indirettament il-kapital kollu jew kważi kollu tas-sussidjarja tagħha, jew li din il-preżunzjoni għandha madankollu tiġi kkonfutata.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-punt 1 tal-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 1215/2012 ma jipprekludix li, fil-każ ta’ talbiet intiżi sabiex kumpannija omm u s-sussidjarja tagħha jiġu kkundannati in solidum jikkumpensaw id-dannu mġarrab minħabba t-twettiq, mis-sussidjarja, ta’ ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni, il-qorti tad-domiċilju tal-kumpannija omm adita b’dawn it-talbiet tibbaża ruħha, sabiex tistabbilixxi l-ġurisdizzjoni internazzjonali tagħha, fuq il-preżunzjoni ta’ influwenza determinanti u ta’ responsabbiltà tal-kumpannija omm, sa fejn il-konvenuti ma jkunux imċaħħda mill-possibbiltà evokata preċedentement.
(
1
)	Regolament (UE) Nru 1215/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2012 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali (ĠU 2012, L 351, p. 1).
(
2
)	Irrikonoxxuta fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
(
3
)	Ikkaratterizzati mill-fatt li Heineken innifisha ma wettqitx operazzjonijiet fis-suq tal-birra Grieg, li t-talba mressqa fil-konfront tagħha minn MTS kienet ibbażata esklużivament fuq l-influwenza determinanti li hija allegatament eżerċitat fuq l-aġir ta’ AB u li Heineken ikkontestat il-fatt li kienet eżerċitat tali influwenza.
(
4
)	Sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2015, CDC Hydrogen Peroxide (C‑352/13, EU:C:2015:335, punt 20).
(
5
)	Sentenza CDC Hydrogen Peroxide (iċċitata iktar ’il fuq, punt 21).
(
6
)	Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003 tas‑16 ta’ Diċembru 2002 fuq l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli [101] u [102 TFUE] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2, p. 205).
(
7
)	Sentenza tas‑26 ta’ Ottubru 2017, Global Steel Wire et vs Il-Kummissjoni (C‑457/16 P u C‑459/16 P sa C‑461/16 P, EU:C:2017:819, punt 84 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
(
8
)	Fil-fatt, il-kunċett ta’ “impriża”, fis-sens tar-regoli tal-kompetizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, ma jistax ikollu portata differenti fil-kuntest tal-impożizzjoni, mill-Kummissjoni, ta’ multi skont l-Artikolu 23(2) tar-Regolament Nru 1/2003 u f’dak tal-azzjonijiet għad-danni għal ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-Unjoni.