62018CJ0128_RES
Kawża C-128/18
Dumitru-Tudor Dorobantu
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Hanseatisches Oberlandesgericht Hamburg)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) tal-15 ta’ Ottubru 2019
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni mill-pulizija u ġudizzjarja f’materji kriminali – Deċiżjoni Qafas 2002/584/ĠAI – Mandat ta’ arrest Ewropew – Raġunijiet għal ċaħda ta’ eżekuzzjoni – Artikolu 4 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Projbizzjoni ta’ trattamenti inumani jew degradanti – Kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti– Evalwazzjoni mill-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni – Kriterji”
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Deċiżjoni Qafas dwar il-mandat ta’ arrest Ewropew u l-proċeduri ta’ konsenja bejn Stati Membri – Konsenja ta’ persuni kkundannati jew taħt suspett lill-awtoritajiet ġudizzjarji emittenti – Artikolu 1(3) – Obbligu ta’ rispett tad-drittijiet u tal-prinċipji ġuridiċi fundamentali – Portata – Limiti
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 4; Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2002/584, kif emendata bid-Deċiżjoni Qafas 2009/299, Artikolu 1(3))
(ara l-punti 45-49)
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Deċiżjoni Qafas dwar il-mandat ta’ arrest Ewropew u l-proċeduri ta’ konsenja bejn Stati Membri – Artikolu 15(2) – Konsenja ta’ persuni kkundannati jew taħt suspett lill-awtoritajiet ġudizzjarji emittenti – Konsegwenzi tal-konstatazzjoni tar-riskju ta’ trattament inuman jew degradanti tal-persuna suġġetta għal mandat ta’ arrest Ewropew
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 4; Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2002/584, kif emendata bid-Deċiżjoni Qafas 2009/299, Artikolu 15(2))
(ara l-punti 50-57)
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Deċiżjoni Qafas dwar il-mandat ta’ arrest Ewropew u l-proċeduri ta’ konsenja bejn Stati Membri – Konsenja ta’ persuni kkundannati jew taħt suspett lill-awtoritajiet ġudizzjarji emittenti – Obbligu ta’ rispett tad-drittijiet u tal-prinċipji ġuridiċi fundamentali – Kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti – Riskju ta’ trattament inuman jew degradanti – Verifika mill-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni – Portata
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 4; Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2002/584, kif emendata bid-Deċiżjoni Qafas 2009/299, Artikolu 1(3))
(ara l-punti 60-69, 85 u d-dispożittiv.)
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Deċiżjoni Qafas dwar il-mandat ta’ arrest Ewropew u l-proċeduri ta’ konsenja bejn Stati Membri – Konsenja ta’ persuni kkundannati jew taħt suspett lill-awtoritajiet ġudizzjarji emittenti – Obbligu ta’ rispett tad-drittijiet u tal-prinċipji ġuridiċi fundamentali – Kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti – Riskju ta’ trattament inuman jew degradanti – Verifika mill-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni – Spazju personali mqiegħed għad-dispożizzjoni ta’ kull detenut – Modalitajiet ta’ kalkolu
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 4; Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2002/584, kif emendata bid-Deċiżjoni Qafas 2009/299, Artikolu 1(3))
(ara l-punti 72-77, 85 u d-dispożittiv)
Drittijiet fundamentali – Karta tad-drittijiet fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Livell ta’ protezzjoni – Drittijiet fundamentali ggarantiti mid-dritt ta’ Stat Membru – Mandat ta’ arrest Ewropew maħruġ għall-finijiet ta’ eżekuzzjoni ta’ piena – Possibbiltà li l-Istat Membru jissuġġetta l-konsenja għal kundizzjoni li tirriżulta mir-rekwiżiti minimi ogħla previsti mis-sistema karċerarja rispettiva tiegħu – Assenza
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 53; Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2002/584, kif emendata bid-Deċiżjoni Qafas 2009/299, Artikoli 3, 4 u 4a))
(ara l-punt 79)
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Deċiżjoni Qafas dwar il-mandat ta’ arrest Ewropew u l-proċeduri ta’ konsenja bejn Stati Membri – Konsenja ta’ persuni kkundannati jew taħt suspett lill-awtoritajiet ġudizzjarji emittenti – Obbligu ta’ rispett tad-drittijiet u tal-prinċipji ġuridiċi fundamentali – Kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti – Riskju ta’ trattament inuman jew degradanti – Verifika mill-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni – Eżistenza, fl-Istat Membru emittenti, ta’ miżuri intiżi li jsaħħu l-kontroll tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni – Possibbiltà li l-eżistenza ta’ riskju ta’ trattament inuman jew degradanti tiġi eliminata fid-dawl ta’ dawn il-miżuri – Assenza
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 4; Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2002/584, kif emendata bid-Deċiżjoni Qafas 2009/299, Artikolu 1(3))
(ara l-punti 80, 81, 85 u d-dispożittiv)
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Deċiżjoni Qafas dwar il-mandat ta’ arrest Ewropew u l-proċeduri ta’ konsenja bejn Stati Membri – Konsenja ta’ persuni kkundannati jew taħt suspett lill-awtoritajiet ġudizzjarji emittenti – Obbligu ta’ rispett tad-drittijiet u tal-prinċipji ġuridiċi fundamentali – Kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti – Riskju ta’ trattament inuman jew degradanti – Possibbiltà li l-eżistenza ta’ tali riskju tiġi bbilanċjata ma’ kunsiderazzjonijiet dwar l-effikaċja tal-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali kif ukoll dwar il-prinċipji ta’ fiduċja u ta’ rikonoxximent reċiproċi – Assenza
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 4; Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2002/584, kif emendata bid-Deċiżjoni Qafas 2009/299, premessa 6 u l-Artikolu 1(2) u (3))
(ara l-punti 82 sa 85 u d-dispożittiv)
Sunt
L-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni ta’ mandat ta’ arrest Ewropew għandha l-obbligu li tistħarreġ jekk il-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni tal-persuna kkonċernata fil-faċilità li fiha ser tiġi inkarċerata josservawx il-projbizzjoni ta’ trattamenti inumani u degradanti
Fis-sentenza Dorobantu (C-128/18), mogħtija fil-15 ta’ Ottubru 2019, il-Qorti tal-Ġustizzja, f’kompożizzjoni ta’ Awla Manja, interpretat, fid-dawl tal-projbizzjoni tat-tortura u ta’ pieni jew trattamenti inumani jew degradanti prevista fl-Artikolu 4 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), id-dispożizzjoni tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-mandat ta’ arrest Ewropew (
1
) li tipprevedi li l-effett ta’ dan l-att ma jistax ikun li jiġi mmodifikat l-obbligu tar-rispett tad-drittijiet fundamentali u tal-prinċipji legali fundamentali kif imniżżla fl-Artikolu 6 tat-Trattat UE.
It-tilwima fil-kawża prinċipali tirrigwarda l-eżekuzzjoni, fil-Ġermanja, ta’ mandat ta’ arrest Ewropew maħruġ minn qorti Rumena kontra ċittadin Rumen. Qorti Ġenrmaniża, inkwantu awtorità ta’ eżekuzzjoni ta’ dan il-mandat ta’ arrest Ewropew, għandha dubji dwar il-kriterji li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex jiġi evalwat jekk il-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni li għalihom ser ikun suġġett dan iċ-ċittadin fil-każ li jiġi kkonsenjat lill-awtoritajiet Rumeni josservawx ir-rekwiżiti li jirriżultaw mill-Artikolu 4 tal-Karta. Din il-kawża tat lill-Qorti tal-Ġustizzja l-opportunità li telabora b’mod iktar preċiż fuq il-ġurisprudenza li rriżultat, b’mod partikolari, mis-sentenzi tagħha fil-kawżi Aranyosi u Căldăraru (
2
), u Generalstaatsanwaltschaft (Kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Ungerija) (
3
).
Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet dwar l-intensità u l-firxa tal-istħarriġ li l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni għandha twettaq tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti. F’dan ir-rigward hija ddeċidiet li, meta din l-awtorità jkollha elementi oġġettivi, affidabbli, preċiżi u debitament ivverifikati li juru l-eżistenza ta’ nuqqasijiet sistematiċi u ġġeneralizzati fil-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fi ħdan il-faċilitajiet korrettivi tal-Istat Membru emittenti, hija għandha, sabiex tevalwa jekk jeżistux raġunijiet serji u kkonfermati li jġegħluha taħseb li hemm riskju reali li l-persuna li hija s-suġġett tal-mandat ta’ arrest Ewropew ser tkun, wara l-konsenja tagħha lill-imsemmi Stat Membru, suġġetta għal trattament inuman jew degradanti, tieħu inkunsiderazzjoni l-aspetti materjali rilevanti kollha tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fil-faċilità korrettiva li fiha jkun konkretament previst li din il-persuna tinżamm. Fid-dawl tan-natura assoluta tal-projbizzjoni ta’ trattamenti inumani jew degradanti, dan l-istħarriġ ma għandux ikun limitat għall-insuffiċjenzi manifesti.
Barra minn hekk, fid-dawl, minn naħa, tan-natura konkreta u preċiża ta’ tali stħarriġ u, min-naħa l-oħra, tat-termini imposti fuqha mid-Deċiżjoni Qafas, l-awtorità ġudizzjarja ta’ esekuzzjoni ma għandiex twettaq eżami tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni li jeżistu fi ħdan il-faċilitajiet korrettivi kollha tal-Istat Membru emittenti li fihom il-persuna kkonċernata tista’ tinżamm. Għall-finijiet tal-istħarriġ tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni li jeżistu fil-faċilità korrettiva li fiha jkun konkretament previst li din il-persuna tkun ser tinżamm, hija għandha titlob mingħand l-awtorità ġudizzjarja emittenti l-informazzjoni li hija tqis neċessarja u għandha tafda, bħala prinċipju, fuq il-garanziji mogħtija minn din l-awtorità tal-aħħar, fl-assenza ta’ elementi preċiżi li jippermettu li jitqies li l-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni jiksru l-Artikolu 4 tal-Karta.
Fost l-aspetti materjali li għandhom jiġu evalwati mill-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni hemm l-ispazju personali mqiegħed għad-dispożizzjoni ta’ kull detenut f’ċella ta’ din il-faċilità, il-kundizzjonijiet sanitarji kif ukoll il-portata tal-libertà ta’ moviment li d-detenut għandu fi ħdan l-imsemmija faċilità.
Fit-tieni lok, fir-rigward, b’mod partikolari, tal-ispazju personali mqiegħed għad-dispożizzjoni ta’ kull detenut, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni għandha, fl-assenza, attwalment, ta’ regoli minimi f’dan ir-rigward fid-dritt tal-Unjoni, tieħu inkunsiderazzjoni r-rekwiżiti minimi li jirriżultaw mill-Artikolu 3 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (KEDB) (
4
), sa fejn id-dritt previst f’din id-dispożizzjoni jikkorrispondi għad-dritt iggarantit bl-Artikolu 4 tal-Karta. Filwaqt li għamlet riferiment għall-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset, b’mod partikolari, li l-fatt li l-ispazju personali mqiegħed għad-dispożizzjoni ta’ detenut huwa ta’ inqas minn 3 m2 f’ċella kollettiva jnissel preżunzjoni qawwijja ta’ ksur tal-Artikolu 3 tal-KEDB, preżunzjoni li normalment tista’ tiġi kkonfutata biss jekk il-perijodi ta’ spazju personali mnaqqas jkunu qosra, okkażjonali u minuri, jekk ikunu akkumpanjati minn libertà ta’ moviment u ta’ attivitajiet barra miċ-ċella u jekk il-kundizzjonijiet ġenerali ta’ detenzjoni fil-faċilità kkonċernata huma deċenti. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat li l-kalkolu tal-ispazju mqiegħed għad-dispożizzjoni ma għandux jinkludi l-ispazju okkupat minn infrastrutturi sanitarji iżda għandu jinkludi l-ispazju okkupat mill-għamara, fejn madankollu, id-detenuti għandhom iżommu l-possibbiltà li jiċċaqilqu normalment fiċ-ċella.
Fit-tielet lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-eżistenza ta’ miżuri ta’ stħarriġ, b’mod partikolari, ġudizzjarju mwettaq a posteriori tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti tista’ tittieħed inkunsiderazzjoni mill-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ eżekuzzjoni fl-evalwazzjoni globali tal-kundizzjonijiet li fihom ikun maħsub li ser tinżamm persuna li tkun is-suġġett ta’ mandat ta’ arrest Ewropew. Madankollu, din l-awtorità ma tistax teskludi l-eżistenza ta’ riskju reali ta’ trattament inuman jew degradanti għas-sempliċi raġuni li l-persuna kkonċernata għandha għad-dispożizzjoni tagħha, f’dak l-Istat Membru, rimedju li jippermettilha tikkontesta l-kundizzjonijiet tad-detenzjoni tagħha jew li jeżistu miżuri leġiżlattivi jew strutturali, intiżi li jsaħħu l-kontroll tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni.
Fir-raba’ u l-aħħar lok, il-Qorti tal-Ġustizzja qatgħet u ddeċidiet li l-konstatazzjoni, mill-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni, tal-eżistenza ta’ raġunijiet serji u kkonfermati li jġegħluha taħseb li l-persuna kkonċernata ser tkun, wara l-konsenja tagħha lill-Istat Membru emittenti, suġġetta għal tali riskju minħabba l-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni li jeżistu fil-faċilità korrettiva li fiha jkun konkretament previst li din il-persuna tkun ser tinżamm ma tistax tiġi bbilanċjata, għall-finijiet ta’ deċiżjoni dwar l-imsemmija konsenja, ma’ kunsiderazzjonijiet marbuta mal-effikaċja tal-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali kif ukoll mal-prinċipji ta’ fiduċja u ta’ rikonoxximent reċiproċi. Fil-fatt, in-natura assoluta tal-projbizzjoni ta’ trattamenti inumani jew degradanti tipprekludi li d-dritt fundamentali li wieħed ma jkunx suġġett għal tali trattamenti jista’ jkun b’xi mod limitat minn tali kunsiderazzjonijiet. Għalhekk, in-neċessità li jiġi ggarantit li l-persuna kkonċernata ma tiġix suġġetta għal xi trattament inuman jew degradanti tiġġustifika, eċċezzjonalment, limitazzjoni tal-prinċipji ta’ fiduċja u ta’ rikonoxximent reċiproċi.
(
1
)	Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Kwadru [Qafas] tal-Kunsill 2002/584/JHA tat-13 ta’ Ġunju 2002 dwar il-mandat ta’ arrest Ewropew u l-proċeduri ta’ konsenja bejn l-Istati Membri (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 34, Rettifika ĠU L 17, 22.01.2009, p. 45), kif emendata bid-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2009/299/ĠAI, tas-26 ta’ Frar 2009 (ĠU 2009, L 81, p. 24).
(
2
)	Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ April 2016, Aranyosi u Căldăraru (C-404/15 u C-659/15 PPU, EU:C:2016:198).
(
3
)	Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-25 ta’ Lulju 2018, Generalstaatsanwaltschaft (Kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Ungerija) (C-220/18 PPU, EU:C:2018:589).
(
4
)	Konvenzjoni ffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950.