61990CJ0046_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-46/90 και C-93/91,
που έχουν ως αντικείμενο αιτήσεις του tribunal de premiere instance de Bruxelles (57ο και 55ο τμήμα) προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με τις οποίες ζητείται, στο πλαίσιο των διαφορών που εκκρεμούν ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Procureur du Roi
και,
αφενός,
Jean-Marie Lagauche,
Constant De Munck,
Jacques Paulissen,
Alain Delerue,
Jean-Claude Lambert,
Willy Cleynen,
Serge Hoffman,
Pierre Lemoine (υπόθεση C-46/90),
αφετέρου,
Pierre Evrard (υπόθεση C-93/91),
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία των άρθρων 30 έως 37 και 86 της Συνθήκης ΕΟΚ, καθώς και της οδηγίας 88/301/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 16ης Μαΐου 1988, σχετικά με τον ανταγωνισμό στις αγορές των τηλεπικοινωνιακών τερματικών (ΕΕ L 131, σ. 73),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
συγκείμενο από τους O. Due, Πρόεδρο, G. F. Mancini, J. C. Moitinho de Almeida, M. Diez de Velasco και D. A. O. Edward, προέδρους τμήματος, K. N. Κακούρη, R. Joliet, F. A. Schockweiler, G. C. Rodriguez Iglesias, F. Grevisse, M. Zuleeg, P. J. G. Kapteyn και J. L. Murray, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: C. O. Lenz
γραμματέας: H. A. Ruehl, κύριος υπάλληλος διοικήσεως,
λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
* η Βελγική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον Jan Devadder, σύμβουλο του Υπουργείου Εξωτερικών, και τον Eduard Marissens, δικηγόρο Βρυξελλών,
* η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπούμενη από τη Rosemary Cawdwell, του Treasury Solicitor' s Department, επικουρούμενη από την Eleanor Sharpston, barrister,
* η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Richard Wainwright, νομικό σύμβουλο, και τον Bernhard Jansen, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, επικουρούμενους από τον Herve Lehman, δικηγόρο Παρισιού,
έχοντας υπόψη τις εκθέσεις ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις της Βελγικής Κυβερνήσεως και της Επιτροπής, εκπροσωπουμένης από τον Richard Wainwright, τον δικηγόρο Herve Lehman και τη Virginia Melgar, εθνική υπάλληλο αποσπασμένη στην Επιτροπή, κατά τη συνεδρίαση της 9ης Ιουνίου 1992,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τις συνεδριάσεις της 11ης Ιουλίου 1991 και της 2ας Δεκεμβρίου 1992,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με αποφάσεις της 19ης Απριλίου 1989 και της 11ης Μαρτίου 1991, που περιήλθαν στο Δικαστήριο αντιστοίχως στις 28 Φεβρουαρίου 1990 και στις 15 Μαρτίου 1991, το tribunal de premiere instance de Bruxelles (57ο και 55ο τμήμα) υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, δύο προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με την ερμηνεία των άρθρων 30 έως 37 και 86 της Συνθήκης ΕΟΚ, καθώς και της οδηγίας 88/301/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 16ης Μαΐου 1988, σχετικά με τον ανταγωνισμό στις αγορές τηλεπικοινωνιακών τερματικών (ΕΕ L 131, σ. 73), προκειμένου να εκτιμήσει τη συμφωνία με τις διατάξεις αυτές ενός εθνικού νομικού καθεστώτος, το οποίο, αφενός, εξαρτά την κατοχή συσκευών εκπομπής ή λήψεως σημάτων ραδιοτηλεπικοινωνίας από τη λήψη υπουργικής αδείας και, αφετέρου, απαγορεύει την πώληση ή εκμίσθωση συσκευών εκπομπής ή λήψεως σημάτων των οποίων το πρότυπο δεν έχει εγκριθεί προηγουμένως από δημόσιο οργανισμό, υπαγόμενο ιεραρχικά στον αρμόδιο υπουργό, ως ανταποκρινόμενο στις τεχνικές προδιαγραφές που έχει ορίσει ο υπουργός αυτός.
2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο δύο ποινικών δικών.
3 Η πρώτη δίκη, από την οποία προέκυψε η υπόθεση C-46/90, κινήθηκε κατά του Jean-Marie Lagauche και επτά άλλων προσώπων, κατά των οποίων διατυπώθηκε, μεταξύ άλλων, η κατηγορία ότι κατείχαν ασύρματα τηλέφωνα και ένα ζεύγος φορητών ραδιοτηλεφώνων, χωρίς να έχουν λάβει την απαιτούμενη υπουργική άδεια και ότι διέθεσαν προς πώληση ή εκμίσθωση ασύρματα τηλέφωνα των οποίων το πρότυπο δεν είχε προηγουμένως εγκριθεί από τη Regie des telegraphes et telephones (στο εξής: RTT).
4 Η δεύτερη δίκη, από την οποία προέκυψε η υπόθεση C-93/91, κινήθηκε κατά του Pierre Evrard, κατά του οποίου διατυπώθηκε η κατηγορία ότι κατείχε και διέθεσε προς πώληση, μεταξύ της 1ης Ιανουαρίου 1989 και της 2ας Φεβρουαρίου 1989, ένα ασύρματο τηλέφωνο που δεν είχε εγκριθεί από τη RTT και ότι στις 23 Ιανουαρίου 1990 κατείχε και διέθεσε προς πώληση έντεκα ραδιοτηλεπικοινωνιακές συσκευές, οι οποίες επίσης δεν είχαν εγκριθεί, χωρίς να έχει λάβει την απαιτούμενη υπουργική άδεια.
5 Προς υπεράσπισή του, ο Evrard υποστήριξε ότι μια από τις συσκευές αυτές έφερε το σήμα της Deutsche Bundespost που την είχε εγκρίνει. Επιπλέον, προσκόμισε βεβαίωση από εργαστήριο εγκριθέν από την British Telecom σύμφωνα με την οποία ορισμένες από τις εν λόγω συσκευές έχουν ισχύ κατώτερη από 10 milliwatt. Ο Evrard φρονεί, όπως εξάλλου δέχεται η εισαγγελική αρχή, ότι υπ' αυτές τις συνθήκες, η κατοχή των εν λόγω συσκευών δεν εξηρτάτο από καμία υπουργική άδεια. Ωστόσο, ο Evrard αμφισβητεί την άποψη της εισαγγελικής αρχής, ότι δηλαδή όλες οι επίμαχες συσκευές έπρεπε, παρ' όλ' αυτά, να πληρούν * και να έχουν εγκριθεί από τη RTT ως πληρούσες * τις βελγικές τεχνικές προδιαγραφές, προς στήριξη δε του επιχειρήματός του επικαλείται τις διατάξεις της προαναφερθείσας οδηγίας 88/301.
6 Από τη δικογραφία προκύπτει ότι το άρθρο 3, παράγραφος 1, του νόμου της 30ής Ιουλίου 1979, σχετικά με τις ραδιοτηλεπικοινωνίες (Moniteur belge της 30ής Αυγούστου 1979), προβλέπει ότι "στο Βασίλειο του Βελγίου απαγορεύεται η κατοχή συσκευής εκπομπής ή λήψεως σημάτων ραδιοτηλεπικοινωνίας χωρίς την έγγραφη άδεια του υπουργού (που είναι αρμόδιος για θέματα τηλεγράφων και τηλεφώνων)". Η ίδια διάταξη διευκρινίζει ότι η υπουργική άδεια είναι ατομική και ανακλητή.
7 Εξουσιοδοτημένος δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 2, του νόμου αυτού να καθορίζει τις περιπτώσεις στις οποίες δεν απαιτούνται οι άδειες, ο Βασιλέας του Βελγίου χορήγησε με το άρθρο 5, παράγραφος 3, του βασιλικού διατάγματος της 15ης Οκτωβρίου 1979, σχετικά με τις ιδιωτικές ραδιοτηλεπικοινωνίες (Moniteur belge της 30ής Οκτωβρίου 1979), απαλλαγή από την υποχρέωση λήψεως άδειας για "τα ραδιοηλεκτρικά μηχανήματα τα οποία έχουν λάβει την έγκριση της Regie και των οποίων η ισχύς εκπομπής δεν υπερβαίνει τα 10 milliwatt", στα οποία συγκαταλέγονται τα ασύρματα τηλέφωνα.
8 Δυνάμει του νόμου της 13ης Οκτωβρίου 1930, η RTT έχει στο Βέλγιο το μονοπώλιο της εγκαταστάσεως και της εκμεταλλεύσεως των τηλεγραφικών και τηλεφωνικών γραμμών και καταστημάτων (συμπεριλαμβανομένης της ασύρματης τηλεφωνίας) για την επικοινωνία του κοινού. Επιπλέον, κατά το άρθρο 2 του προπαρατεθέντος νόμου για τις ραδιοτηλεπικοινωνίες, η RTT δικαιούται "να παρέχει και να εκμεταλλεύεται κάθε υπηρεσία ραδιοτηλεπικοινωνίας".
9 Επιπλέον, από το άρθρο 17 του προπαρατεθέντος βασιλικού διατάγματος της 15ης Οκτωβρίου 1979 προκύπτει ότι στη RTT έχει ανατεθεί "η διαχείριση του φάσματος των ερτζιανών συχνοτήτων και ο έλεγχος της χρήσεώς τους στο Βασίλειο του Βελγίου". Προς τον σκοπό αυτό η RTT έχει την εξουσία να απονέμει τις συχνότητες που απαιτούνται για τη λειτουργία των ραδιοτηλεπικοινωνιακών σταθμών και δικτύων που έχουν άδεια λειτουργίας και να προβαίνει στο συντονισμό τους, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Στην RTT έχει επίσης ανατεθεί να εξετάζει τις αιτήσεις που υποβάλλονται στον υπουργό για τη λήψη της άδειας κατοχής μιας συσκευής εκπομπής ή λήψεως σημάτων ραδιοτηλεπικοινωνίας.
10 Τέλος, από το άρθρο 7 του προαπαρατεθέντος βελγικού νόμου για τις ραδιοτηλεπικοινωνίες προκύπτει ότι "απαγορεύεται η διάθεση προς πώληση ή η εκμίσθωση οποιασδήποτε συσκευής εκπομπής ή λήψεως σημάτων ραδιοτηλεπικοινωνίας, της οποίας το πρότυπο δεν έχει εγκριθεί από τη Regie ως ανταποκρινόμενο στις τεχνικές προδιαγραφές που έχει καθορίσει ο υπουργός", και ότι "οι λεπτομέρειες της εγκρίσεως καθορίζονται από τον υπουργό".
11 Συναφώς, το άρθρο 1 της υπουργικής αποφάσεως της 19ης Οκτωβρίου 1979, για τις ιδιωτικές ραδιοτηλεπικοινωνίες (Moniteur belge της 30ής Οκτωβρίου 1979), που καθορίζει τις λεπτομέρειες της εγκρίσεως, διευκρινίζει ότι το καθεστώς αυτό αφορά όλες τις συσκευές που έχουν κατασκευαστεί ή εισαχθεί στο Βέλγιο με σκοπό την πώληση ή την εκμίσθωση, καθώς και κάθε συσκευή που έχει κατασκευαστεί από ιδιώτη για την προσωπική του χρήση. Ωστόσο, η RTT μπορεί να εγκρίνει εισαχθείσες συσκευές εκπομπής ή λήψεως σημάτων ραδιοτηλεπικοινωνίας, οι οποίες έχουν ήδη εγκριθεί σε ένα από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Διασκέψεως των Διοικήσεων Ταχυδρομείων και Τηλεπικοινωνιών, ως ανταποκρινόμενες σε τεχνικές προδιαγραφές ισοδύναμες με εκείνες που ορίζονται στο άρθρο 6 της εν λόγω υπουργικής αποφάσεως.
12 Η παράβαση των υποχρεώσεων λήψεως άδειας και εγκρίσεως συνεπάγεται ποινικές κυρώσεις. Συναφώς, οι υπάλληλοι της RTT, ενεργώντας ως αρμόδιοι για την ποινική δίωξη υπάλληλοι, μεριμνούν για την τήρηση από μέρους των χρηστών των εφαρμοστέων διατάξεων και διαπιστώνουν τις παραβάσεις του νόμου της 30ής Ιουλίου 1979 και των νομοθετημάτων που έχουν εκδοθεί προς εκτέλεσή του.
13 Η προπαρατεθείσα οδηγία 88/301 αφορά τις αγορές των τηλεπικοινωνιακών τερματικών, ενώ, σύμφωνα με το άρθρο 1 αυτής, ως "τερματική συσκευή" νοείται κάθε συσκευή που συνδέεται άμεσα ή έμμεσα με την απόληξη ενός δημόσιου δικτύου τηλεπικοινωνιών για τη μεταβίβαση, επεξεργασία ή λήψη πληροφοριών.
14 Το άρθρο 5 της οδηγίας προβλέπει τη δημοσίευση από τα κράτη μέλη όλων των προδιαγραφών και των διαδικασιών εγκρίσεως που ισχύουν για τις τερματικές συσκευές.
15 Το άρθρο 6 της οδηγίας προβλέπει τα ακόλουθα:
"Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι, από την 1η Ιουλίου 1989, η συστηματοποίηση των προδιαγραφών που αναφέρονται στο άρθρo 5 και ο έλεγχος της εφαρμογής τους, καθώς και οι σχετικές εγκρίσεις, πραγματοποιούνται από φορέα ανεξάρτητο από τις δημόσιες ή ιδιωτικές επιχειρήσεις οι οποίες προσφέρουν αγαθά και/ή υπηρεσίες στον τομέα των τηλεπικοινωνιών."
16 Επειδή το tribunal de premiere instance de Bruxelles είχε αμφιβολίες ως προς τη συμφωνία της νομοθεσίας που επικαλέστηκε η εισαγγελική αρχή για να ζητήσει την καταδίκη των κατηγορουμένων της κύριας δίκης προς το κοινοτικό δίκαιο, ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε, στην υπόθεση C-46/90, Lagauche κ.λπ., τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
"'Εχουν τα άρθρα 37 και 86 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας την έννοια ότι απαγορεύουν, στον τομέα των ραδιοτηλεπικοινωνιών και των ιδιωτικών ραδιοτηλεπικοινωνιών, νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις όπως αυτές του νόμου της 30ής Ιουλίου 1979 και του βασιλικού διατάγματος της 15ης Οκτωβρίου 1979, που προβλέπουν ποινές φυλακίσεως και/ή προστίμου για όσους:
1) διέθεσαν προς πώληση ή εκμίσθωση συσκευή εκπομπής ή λήψεως σημάτων, στην προκειμένη περίπτωση ασύρματα τηλέφωνα, τα οποία δεν είχαν εγκριθεί από τη RTT
ή
2) κατείχαν, εγκατέστησαν ή έθεσαν σε λειτουργία συσκευή εκπομπής σημάτων, στην προκειμένη περίπτωση ασύρματα τηλέφωνα και ένα ζεύγος φορητών ραδιοτηλεφώνων, χωρίς να έχουν λάβει την έγγραφη, ατομική και ανακλητή άδεια του αρμοδίου υπουργού;"
Και, στην υπόθεση C-93/91, Evrard, τα ακόλουθα ερωτήματα:
"'Εχουν τα άρθρα 30 έως 37 και 86 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, καθώς και η οδηγία της Επιτροπής της 16ης Μαΐου 1988, σχετικά με τον ανταγωνισμό στις αγορές τηλεπικοινωνιακών τερματικών, την έννοια ότι απαγορεύουν στον τομέα των ραδιοτηλεπικοινωνιών νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις, όπως αυτές του νόμου της 30ής Ιουλίου 1979 και του βασιλικού διατάγματος της 15ης Οκτωβρίου 1979, που προβλέπουν ποινές φυλακίσεως και/ή επιβολής προστίμου για όσους:
1) κατέχουν στο Βασίλειο του Βελγίου ή επί πλοίου, σκάφους, αεροσκάφους, ή οποιουδήποτε άλλου χώρου διεπομένου από το βελγικό δίκαιο συσκευή εκπομπής ή λήψεως σημάτων ραδιοτηλεπικοινωνίας, ή εγκαθιστούν και θέτουν σε λειτουργία σταθμό ή δίκτυο ραδιοτηλεπικοινωνίας χωρίς να έχουν λάβει την έγγραφη, ατομική και ανακλητή άδεια του αρμοδίου για θέματα ραδιοτηλεπικοινωνιών υπουργού ή υφυπουργού
2) διαθέτουν προς πώληση ή εκμισθώνουν συσκευή εκπομπής ή λήψεως σημάτων ραδιοτηλεπικοινωνίας, της οποίας το πρότυπο δεν έχει εγκριθεί από την RTT ως ανταποκρινόμενο στις καθορισθείσες από τον αρμόδιο υπουργό τεχνικές προδιαγραφές,
και τούτο, ενδεχομένως, παρά τη δοθείσα έγκριση στο πλαίσιο διαδικασίας προβλεφθείσας από άλλο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας;"
17 Η υπόθεση C-46/90, αφού παραπέμφθηκε στο πέμπτο τμήμα, εκδικάστηκε στις 2 Μαΐου 1991, ο δε γενικός εισαγγελέας ανέπτυξε τις προτάσεις του στις 11 Ιουλίου 1991. Στη συνέχεια, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 95, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας, η υπόθεση αυτή παραπέμφθηκε στην Ολομέλεια. Αφού ο γενικός εισαγγελέας ανέπτυξε τις προτάσεις του, αποφασίστηκε, με διάταξη της 14ης Ιουλίου 1993, η συνεκδίκαση των δύο υποθέσεων προς έκδοση κοινής αποφάσεως.
18 Στις εκθέσεις ακροατηρίου αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά των διαφορών στις κύριες δίκες, η εφαρμοζόμενη βελγική νομοθεσία, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνον καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
19 Με τα ερωτήματά του, το εθνικό δικαστήριο ζητεί κατ' ουσίαν να μάθει αν τα άρθρα 30 έως 37 και 86 της Συνθήκης, αφενός, και οι διατάξεις της οδηγίας 88/301, αφετέρου, απαγορεύουν την εφαρμογή των εθνικών διατάξεων που αναφέρονται ανωτέρω (σκέψεις 6 έως 12).
20 Συναφώς, πρέπει κατ' αρχάς να διευκρινιστεί ότι, όσον αφορά τις διατάξεις της Συνθήκης σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, αρκεί τα ερωτήματα αυτά να εξετασθούν διαδοχικά υπό το πρίσμα του άρθρου 30 και του άρθρου 37 της Συνθήκης.
21 Στη συνέχεια, πρέπει να σημειωθεί ότι, δεδομένου ότι το άρθρο 86 της Συνθήκης αφορά μόνον τις θίγουσες τον ανταγωνισμό συμπεριφορές που επιδεικνύουν οι επιχειρήσεις με δική τους πρωτοβουλία (βλ., ιδίως, την απόφαση της 19ης Μαρτίου 1991, C-202/88, Γαλλία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, σ. Ι-1223, σκέψη 55), ενώ τα υποβληθέντα ερωτήματα αφορούν κρατικά μέτρα, τα εν λόγω ερωτήματα πρέπει να εξετασθούν ενόψει του άρθρου 90, παράγραφος 1, της Συνθήκης, σε συνδυασμό με το άρθρο 86.
22 Πρέπει επίσης να αναφερθεί ότι στην υπόθεση C-46/90 τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης έλαβαν χώρα πριν από την 1η Ιουλίου 1989, ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος του άρθρου 6 της οδηγίας 88/301, ενώ τα πραγματικά περιστατικά στην υπόθεση C-93/91 είναι εν μέρει προγενέστερα και εν μέρει μεταγενέστερα της ημερομηνίας αυτής.
23 Τέλος, πρέπει να τονιστεί ότι το καθ' ύλην πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 88/301 περιορίζεται στις συσκευές που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με την απόληξη ενός δημοσίου δικτύου τηλεπικοινωνιών, οπότε μόνον ορισμένες από τις συσκευές που αναφέρονται στις υποθέσεις της κύριας δίκης εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της.
24 Επομένως, ανεξάρτητα από την ερμηνεία των άρθρων 30 και 37 της Συνθήκης, τα υποβληθέντα ερωτήματα πρέπει να εξετασθούν ενόψει των άρθρων 86 και 90, παράγραφος 1, της Συνθήκης, όσον αφορά τα πραγματικά περιστατικά που έλαβαν χώρα πριν από την 1η Ιουλίου 1989, και ενόψει των διατάξεων της οδηγίας, όσον αφορά τα μεταγενέστερα της ημερομηνίας αυτής πραγματικά περιστατικά, ενώ θα πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ των συσκευών που εμπίπτουν και εκείνων που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.
Ως προς το άρθρο 30 της Συνθήκης
25 Με την απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 1991, C-18/88, GB-Inno-BM (Συλλογή 1991, σ. Ι-5941), το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 30 της Συνθήκης απαγορεύει να παρέχεται σε δημόσια επιχείρηση η εξουσία να εγκρίνει τις τηλεφωνικές συσκευές που προορίζονται να συνδεθούν με το δημόσιο δίκτυο και τις οποίες δεν προμηθεύει η ίδια, αν οι αποφάσεις της επιχειρήσεως αυτής δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ένδικης προσφυγής.
26 Η ερμηνεία αυτή πρέπει να επεκταθεί στην περίπτωση κατά την οποία μια δημόσια επιχείρηση εγκρίνει τις συσκευές εκπομπής ή λήψεως σημάτων ραδιοτηλεπικοινωνίας, είτε αυτές προορίζονται να λειτουργήσουν μέσω του δημοσίου δικτύου είτε όχι.
27 Η Βελγική Κυβέρνηση ισχυρίστηκε με τις παρατηρήσεις της ότι η άρνηση της RTT να παράσχει την επίμαχη έγκριση μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο προσφυγής ενώπιον του βελγικού Conseil d' Etat.
28 Συνεπώς, και στο μέτρο που η επίμαχη διαδικασία εγκρίσεως δεν αφίσταται των κριτηρίων που θέτει η προαναφερθείσα απόφαση GB-Inno-BM, δεν μπορεί να θεωρηθεί αντίθετη προς το άρθρο 30 της Συνθήκης.
29 Επομένως, το άρθρο 30 της Συνθήκης δεν απαγορεύει να παρέχεται σε δημόσια επιχείρηση η εξουσία να εγκρίνει τις συσκευές εκπομπής ή λήψεως σημάτων ραδιοτηλεπικοινωνίας, τις οποίες δεν προμηθεύει η ίδια, εφόσον οι αποφάσεις της επιχειρήσεως αυτής μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ένδικης προσφυγής.
Ως προς το άρθρο 37 της Συνθήκης
30 Πρέπει εκ προοιμίου να υπομνηστεί ότι το άρθρο 37, το οποίο προβλέπει τη διαρρύθμιση των κρατικών μονοπωλίων εμπορικού χαρακτήρα, εφαρμόζεται "σε κάθε οργανισμό με τον οποίο κράτος μέλος νομικά ή πραγματικά ελέγχει, διευθύνει ή επηρεάζει αισθητά, άμεσα ή έμμεσα, τις εισαγωγές ή τις εξαγωγές μεταξύ των κρατών μελών. Οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονται επίσης και επί των κατά παραχώρηση κρατικών μονοπωλίων".
31 Επίσης, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η απαγόρευση της κατοχής ορισμένων συσκευών χωρίς υπουργική άδεια δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 37.
32 Τα προνόμια που παραχωρούνται σ' έναν δημόσιο οργανισμό, όπως είναι η RTT, αφορούν την εξέταση των αιτήσεων που υποβάλλονται στον υπουργό με σκοπό τη λήψη αδείας για την κατοχή συσκευής εκπομπής ή λήψεως σημάτων ραδιοτηλεπικοινωνίας, την απονομή και τον συντονισμό των ερτζιανών συχνοτήτων, καθώς και την παροχή εγκρίσεως κατόπιν ελέγχου της συμφωνίας των συσκευών που διατίθενται στο εμπόριο με τις τεχνικές προδιαγραφές που καθορίζει ο υπουργός. Σκοπός των προνομίων είναι να αποτραπεί η διατάραξη των ραδιοτηλεπικοινωνιών.
33 Επομένως, η άσκηση των προνομίων αυτών εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον, και συγκεκριμένα την εποπτεία του δημοσίου τομέα των ερτζιανών κυμάτων, και δεν συνιστά παροχή υπηρεσιών. Αυτή η δραστηριότητα εκφεύγει, εν πάση περιπτώσει, του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 37 της Συνθήκης, το οποίο, όπως έκρινε το Δικαστήριο (βλ., μεταξύ άλλων, την απόφαση της 28ης Ιουνίου 1983, 271/81, Mialocq, Συλλογή 1983, σ. 2057), αφορά το εμπόριο και δεν αφορά τις παροχές υπηρεσιών, παρά μόνο στο μέτρο που τα μονοπώλια παροχής υπηρεσιών παραβιάζουν την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, προβαίνοντας σε διάκριση σε βάρος των εισαγόμενων προϊόντων και υπέρ των εγχώριων προϊόντων.
34 Επομένως, διαπιστώνεται ότι το άρθρο 37 δεν απαγορεύει την εφαρμογή των εθνικών νομοθετικών ή κανονιστικών διατάξεων που απαγορεύουν την πώληση ή την εκμίσθωση συσκευών εκπομπής ή λήψεως σημάτων ραδιοτηλεπικοινωνίας, των οποίων το πρότυπο δεν έχει εγκριθεί προηγουμένως από τον αρμόδιο δημόσιο οργανισμό ως ανταποκρινόμενο στις τεχνικές προδιαγραφές που έχει καθορίσει ο υπουργός.
Ως προς την οδηγία 88/301/ΕΟΚ
35 Σε αυτό το στάδιο, πρέπει να εξετασθεί η σημασία της οδηγίας 88/301 όσον αφορά τις συσκευές που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της.
36 Η Επιτροπή εξέδωσε την εν λόγω οδηγία στο πλαίσιο της ασκήσεως της κανονιστικής εξουσίας που της απονέμεται από το άρθρο 90, παράγραφος 3, της Συνθήκης, για την έκδοση γενικών κανόνων που διευκρινίζουν τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη Συνθήκη, οι οποίες επιβάλλονται στα κράτη μέλη, όσον αφορά τις επιχειρήσεις που αναφέρονται στις δύο προηγούμενες παραγράφους του ίδιου άρθρου (προπαρατεθείσα απόφαση Γαλλία κατά Επιτροπής, σκέψεις 14 και 15).
37 Το άρθρο 6 της εν λόγω οδηγίας προβαίνει σε διάκριση μεταξύ των δραστηριοτήτων ή καθηκόντων που αφορούν, αφενός, τη συστηματοποίηση των προδιαγραφών των τερματικών συσκευών, τον έλεγχο της εφαρμογής τους και την έγκριση των εν λόγω συσκευών και, αφετέρου, την παροχή από δημόσια ή ιδιωτική επιχείρηση αγαθών και/ή υπηρεσιών στον τομέα των τηλεπικοινωνιών.
38 Το άρθρο 6 διευκρινίζει την υποχρέωση των κρατών μελών να εξασφαλίσουν ότι, από την 1η Ιουλίου 1989, οι δραστηριότητες της πρώτης κατηγορίας θα πραγματοποιούνται από φορέα ανεξάρτητο από τις επιχειρήσεις που ασκούν τις δραστηριότητες της δεύτερης κατηγορίας.
39 Ωστόσο, δεν αμφισβητείται, όπως παραδέχθηκε η Βελγική Κυβέρνηση κατά τη συνεδρίαση, ότι κατά τον μετά την 1η Ιουλίου 1989 χρόνο, για τον οποίο πρόκειται στη διαφορά της κύριας δίκης, η εν λόγω διάκριση μεταξύ των δραστηριοτήτων δεν γινόταν στο Βέλγιο.
40 Επομένως, εφόσον οι επίμαχες συσκευές εμπίπτουν στο καθ' ύλην πεδίο εφαρμογής της οδηγiας 88/301 και καθόσον πρόκειται για χρόνο μεταγενέστερο της 1ης Ιουλίου 1989, το άρθρο 6 της οδηγίας αυτής απαγορεύει εθνική ρύθμιση, η οποία, επί ποινή επιβολής κυρώσεων, απαγορεύει την πώληση ή την εκμίσθωση συσκευών, των οποίων το πρότυπο δεν έχει εγκριθεί από δημόσια επιχείρηση προσφέρουσα αγαθά και/ή υπηρεσίες στον τομέα των τηλεπικοινωνιών. Στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να συναγάγει τις αναγκαίες συνέπειες.
41 'Οσον αφορά τον προ της 1ης Ιουλίου 1989 χρόνο και τις συσκευές που δεν ενέπιπταν ούτε πριν ούτε μετά από την ημερομηνία αυτή στο καθ' ύλην πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, το πρόβλημα πρέπει να εξετασθεί υπό το πρίσμα του άρθρου 90, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το άρθρο 86 της Συνθήκης.
Ως προς το άρθρο 90, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το άρθρο 86 της Συνθήκης
42 Προκαταρκτικώς, πρέπει να αναφερθεί ότι τα άρθρα 86 και 90 εντάσσονται σε ένα σύνολο κανόνων οι οποίοι, σύμφωνα με το άρθρο 3, στοιχείο ζ', της Συνθήκης, σκοπούν στην εξασφάλιση ανόθευτου ανταγωνισμού μέσα στην κοινή αγορά.
43 'Οπως διευκρινίστηκε ανωτέρω, ο έλεγχος του δημόσιου τομέα των ερτζιανών κυμάτων είναι αναγκαίος για την εύρυθμη λειτουργία των ραδιοτηλεπικοινωνιών, τόσο στο πεδίο των δημοσίων υπηρεσιών όσο και στο πεδίο των εμπορικών και ιδιωτικών δραστηριοτήτων. Ο έλεγχος αυτός είναι επίσης αναγκαίος για την πραγματοποίηση ανόθευτου ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρηματιών που χρησιμοποιούν τις ραδιοτηλεπικοινωνίες, καθώς και μεταξύ τόσο των παραγωγών όσο και των πωλητών των συσκευών, δεδομένου ότι οι εν λόγω επιχειρηματίες έχουν κάθε συμφέρον οι συσκευές τους να μπορούν να χρησιμοποιούνται χωρίς διαταράξεις.
44 Ωστόσο, πρέπει συγχρόνως να παρατηρηθεί ότι ένα καθεστώς ανόθευτου ανταγωνισμού, όπως το προβλεπόμενο από τη Συνθήκη, μπορεί να επιτευχθεί μόνον εφόσον εξασφαλίζεται η ισότητα ευκαιριών μεταξύ των διαφόρων επιχειρηματιών. Αυτό δεν θα συνέβαινε σε περίπτωση αναθέσεως της συστηματοποιήσεως των προδιαγραφών τις οποίες πρέπει να πληρούν οι τερματικές συσκευές, του ελέγχου της εφαρμογής τους και της εγκρίσεως των συσκευών αυτών σε επιχείρηση που εμπορεύεται τερματικές συσκευές (προπαρατεθείσες αποφάσεις Επιτροπή κατά Γαλλίας και GB-Inno-BM, σκέψεις 51 και 25 αντιστοίχως).
45 Η συμφωνία εθνικής νομοθεσίας, όπως του βελγικού νόμου της 30ής Ιουλίου 1979, προς τους όρους της Συνθήκης πρέπει να εκτιμάται υπό το φως των σκέψεων αυτών.
46 'Οσον αφορά την υποχρέωση λήψεως γραπτής άδειας του υπουργού, στις αρμοδιότητες του οποίου περιλαμβάνονται οι τηλέγραφοι και τα τηλέφωνα για την κατοχή συσκευής εκπομπής ή λήψεως σημάτων, όπως αυτή προβλέπεται από το άρθρο 3, παράγραφος 1, του βελγικού νόμου, πρέπει να σημειωθεί ότι, στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 90, παράγραφος 1, εμπίπτουν μόνον τα μέτρα που θεσπίζουν τα κράτη μέλη ως προς τις δημόσιες επιχειρήσεις και τις επιχειρήσεις στις οποίες χορηγούν ειδικά και/ή αποκλειστικά δικαιώματα. Επομένως, δεν μπορεί να γίνει επίκληση της διατάξεως αυτής της Συνθήκης προκειμένου για εξουσία χορηγήσεως αδειών ανατεθείσα σ' έναν υπουργό στο πλαίσιο των κανονικών αρμοδιοτήτων του.
47 Η ίδια διαπίστωση επιβάλλεται όσον αφορά το απλό καθήκον, όπως εκείνο που έχει ανατεθεί στη RTT, της εξετάσεως των αιτήσεων χορηγήσεως αδείας που υποβάλλονται στον υπουργό, δεδομένου ότι το καθήκον αυτό είναι απλώς παρακολουθηματικό της ασκήσεως της υπουργικής εξουσίας.
48 'Οσον αφορά την εξουσία εγκρίσεως, διαπιστώνεται ότι ο βελγικός νόμος εφαρμόζεται αδιακρίτως σε κάθε συσκευή εκπομπής ή λήψεως σημάτων ραδιοτηλεπικοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων των συσκευών που προορίζονται, όπως τα ασύρματα τηλέφωνα, να συνδεθούν έμμεσα με δημόσιο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο.
49 Ωστόσο, από το άρθρο 7 του προπαρατεθέντος βελγικού νόμου προκύπτει ότι, σε αντίθεση προς την περίπτωση που αφορούσε η προπαρατεθείσα υπόθεση GB-Inno-BM, οι τεχνικές προδιαγραφές που είναι αναγκαίες για την έγκριση των εν λόγω συσκευών, καθώς και οι λεπτομέρειες της εγκρίσεως, καθορίζονται από τον υπουργό, και τούτο στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων ελέγχου των ραδιοτηλεπικοινωνιών στο βελγικό έδαφος. Μολονότι είναι αληθές ότι η RTT εξουσιοδοτείται από το άρθρο 2 του ίδιου αυτού νόμου να παρέχει και να εκμεταλλεύεται κάθε ραδιοτηλεπικοινωνιακή υπηρεσία, από το εν λόγω άρθρο 7 προκύπτει ότι, όσον αφορά την έγκριση των συσκευών εκπομπής ή λήψεως σημάτων, η μόνη αποστολή της RTT συνίσταται στον έλεγχο της συμφωνίας των συσκευών αυτών με τις καθοριζόμενες από τον υπουργό προδιαγραφές.
50 'Οσον αφορά τις συσκευές που έχουν εγκριθεί από τον αρμόδιο οργανισμό άλλου κράτους μέλους, πρέπει να σημειωθεί ότι, καθόσον χρόνον τα ραδιοτηλεπικοινωνιακά συστήματα των κρατών μελών δεν έχουν εναρμονιστεί, η έγκριση που χορηγείται από ένα κράτος μέλος δεν εγγυάται ότι η επίμαχη συσκευή δεν διαταράσσει την εύρυθμη λειτουργία των συστημάτων αυτών στο έδαφος άλλου κράτους μέλους, του οποίου οι τεχνικές προδιαγραφές μπορούν να εξακολουθούν να διαφέρουν.
51 Επομένως, το άρθρο 90, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το άρθρο 86 της Συνθήκης, δεν απαγορεύει την εφαρμογή των εθνικών διατάξεων που απαγορεύουν, πρώτον, την κατοχή συσκευών εκπομπής ή λήψεως σημάτων ραδιοτηλεπικοινωνίας χωρίς υπουργική άδεια και, δεύτερον, την πώληση ή εκμίσθωση τέτοιων συσκευών, των οποίων το πρότυπο δεν έχει εγκριθεί ως ανταποκρινόμενο στις τεχνικές προδιαγραφές που έχει καθορίσει ο αρμόδιος υπουργός, ακόμη και αν η συσκευή αυτή έχει εγκριθεί σε άλλο κράτος μέλος.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
52 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Βελγική Κυβέρνηση, η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με αποφάσεις της 19ης Απριλίου 1989 και της 11ης Μαρτίου 1991, το tribunal de premiere instance de Bruxelles, αποφαίνεται:
1) Το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ δεν απαγορεύει να παρέχεται σε δημόσια επιχείρηση η εξουσία να εγκρίνει τις συσκευές εκπομπής ή λήψεως σημάτων ραδιοτηλεπικοινωνίας, τις οποίες δεν προμηθεύει η ίδια, εφόσον οι αποφάσεις της επιχειρήσεως αυτής μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ένδικης προσφυγής.
2) Το άρθρο 37 της Συνθήκης ΕΟΚ δεν απαγορεύει την εφαρμογή των εθνικών νομοθετικών ή κανονιστικών διατάξεων που απαγορεύουν την πώληση ή εκμίσθωση συσκευών εκπομπής ή λήψεως σημάτων ραδιοτηλεπικοινωνίας, των οποίων το πρότυπο δεν έχει εγκριθεί προηγουμένως από τον αρμόδιο δημόσιο οργανισμό ως ανταποκρινόμενο στις τεχνικές προδιαγραφές που έχει καθορίσει ο υπουργός.
3) Εφόσον οι επίμαχες συσκευές εμπίπτουν στο καθ' ύλην πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 88/301/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 16ης Μαΐου 1988, σχετικά με τον ανταγωνισμό στις αγορές τηλεπικοινωνιακών τερματικών, και καθόσον πρόκειται για χρόνο μεταγενέστερο της 1ης Ιουλίου 1989, το άρθρο 6 της οδηγίας αυτής απαγορεύει εθνική ρύθμιση, η οποία επί ποινή επιβολής κυρώσεων, απαγορεύει την πώληση ή την εκμίσθωση συσκευών, των οποίων το πρότυπο δεν έχει εγκριθεί από δημόσια επιχείρηση προσφέρουσα αγαθά και/ή υπηρεσίες στον τομέα των τηλεπικοινωνιών. Στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να συναγάγει τις αναγκαίες συνέπειες.
4) Το άρθρο 90, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ, σε συνδυασμό με το άρθρο 86, δεν απαγορεύει την εφαρμογή των εθνικών διατάξεων που απαγορεύουν, πρώτον, την κατοχή συσκευών εκπομπής ή λήψεως σημάτων ραδιοτηλεπικοινωνίας χωρίς υπουργική άδεια και, δεύτερον, την πώληση ή εκμίσθωση τέτοιων συσκευών, των οποίων το πρότυπο δεν έχει εγκριθεί ως ανταποκρινόμενο στις τεχνικές προδιαγραφές που έχει καθορίσει ο αρμόδιος υπουργός, ακόμη και αν η συσκευή αυτή έχει εγκριθεί σε άλλο κράτος μέλος.