61993CC0070_EL
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
++++
1. Τα προδικαστικά ερωτήματα που έχει υποβάλει το Bundesgerichtshof αφορούν την ερμηνεία του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ, καθώς και ορισμένων διατάξεων του κανονισμού (ΕΟΚ) 123/85 της Επιτροπής, της 12ης Δεκεμβρίου 1984, σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης, σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών διανομής και εξυπηρέτησης των πελατών πριν και μετά την πώληση αυτοκινήτων οχημάτων (1).
Ειδικότερα, το εθνικό δικαστήριο ερωτά αν συμβιβάζεται με το κοινοτικό δίκαιο του ανταγωνισμού η απαγόρευση, την οποία επιβάλλει ο κατασκευαστής στον διανομέα στο πλαίσιο συστήματος επιλεκτικής διανομής αυτοκινήτων, να προμηθεύει ανεξάρτητες εταιρίες leasing, όταν τα εν λόγω αυτοκίνητα προορίζονται για πελάτες έχοντες την κατοικία ή την έδρα τους εκτός της συμβατικώς ορισθείσας εδαφικής περιφέρειας του διανομέα από τον οποίο αγοράστηκαν. Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως, το εθνικό δικαστήριο ερωτά αν μια τέτοια συμπεριφορά μπορεί, παρ' όλα αυτά, να απαγορεύεται κατ' εφαρμογήν των εθνικών κανόνων περί του ανταγωνισμού.
Πραγματικά περιστατικά
2. Η ALD Auto-Leasing GmbH (στο εξής: ALD) είναι ανεξάρτητη εταιρία leasing, η οποία προσφέρει αυτοκίνητα διαφόρων κατασκευαστών είτε για ιδιωτική είτε για εμπορική χρήση. Η ALD διαθέτει ένα σύνολο 128 000 περίπου (κυκλοφορούντων) αυτοκινήτων. Με ετήσιο κύκλο εργασιών περίπου ενός δισεκατομμυρίου DM, είναι η δεύτερη γερμανική εταιρία leasing και η πρώτη μεταξύ των εταιριών που είναι ανεξάρτητες από τους κατασκευαστές.
Εκτός από τη χρήση του αυτοκινήτου για ορισμένο χρόνο, προσφέρει επίσης στους πελάτες τη δυνατότητα να απολαύουν πλήρους εξυπηρετήσεως ("Full service"), η οποία περιλαμβάνει επισκευές, ελέγχους, ασφάλιση, φόρους, ραδιοφωνικά τέλη και οδική βοήθεια σε περίπτωση ατυχήματος. Οι συμβάσεις leasing τις οποίες προτείνει η ALD δεν περιέχουν δυνατότητα επιλογής αγοράς υπέρ του χρήστη.
Η ALD προσφέρει προς χρηματοδοτική μίσθωση (leasing), μεταξύ άλλων, αυτοκίνητα BMW, παραγόμενα από την Bayerische Motorenwerke AG (στο εξής: BMW), τα οποία η πρώτη αγοράζει οπουδήποτε, ασχέτως των εδαφικών ορίων των συμβατικώς ορισμένων περιοχών, από όποιον αποκλειστικό αντιπρόσωπο ή από όποιο υποκατάστημα της BMW τής προσφέρει τους ευνοϊκότερους όρους. Η ALD συνάπτει συμβάσεις leasing και με χρήστες που έχουν την κατοικία ή την έδρα τους εκτός του εδάφους το οποίο συμβατικώς έχει ορίσει η BMW στον διανομέα από τον οποίον η ALD έχει αγοράσει τα αυτοκίνητα τα οποία εκμισθώνει στη συνέχεια με leasing.
3. Η BMW πωλεί εντός της επικρατείας τα αυτοκίνητα τα οποία παράγει, μέσω συστήματος υποκαταστημάτων και αποκλειστικών αντιπροσώπων. Και στην αλλοδαπή επίσης, και ειδικότερα στα κράτη μέλη της Κοινότητας, το δίκτυο διανομής της έχει λίγο ως πολύ παρόμοια διάρθρωση.
Για ν' ανταποκριθεί στην αυξανόμενη ζήτηση αυτοκινήτων προς leasing, τομέα που αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία στην αγορά του αυτοκινήτου, η BMW χρησιμοποιεί την BMW Kredit Bank GmbH και τη BMW-Leasing GmbH. Οι υπηρεσίες των εταιριών αυτών προτείνονται (και) από τους ίδιους τους διανομείς της BMW. Η δραστηριότητα leasing η αφορώσα αυτοκίνητα BMW ασκείται πάντως, απ' ό,τι λέει η ίδια η BMW, σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό από ανεξάρτητες εταιρίες.
4. Θεωρώντας ότι οι ανεξάρτητες αυτές εταιρίες, εταιρίες δηλαδή που δεν υπόκεινται στις συμβατικές υποχρεώσεις στις οποίες στηρίζεται το δίκτυο BMW, προκαλούσαν διαταραχή της ισορροπίας του εμπορικού της δικτύου, στις 12 Φεβρουαρίου 1988 η BMW απέστειλε στους διανομείς της εγκύκλιο αφορώσα την "παράδοση προς τρίτες εταιρίες leasing". Με την εγκύκλιο αυτή, αφού παρατηρεί ότι, "για την αγορά καινουργών αυτοκινήτων BMW, οι εταιρίες αυτές, όπως και κάθε άλλος τελικός καταναλωτής, εξαρτώνται από το εμπορικό δίκτυο BMW" (2), τονίζει ότι αυτές ασκούν τη δραστηριότητά τους μέσω ενός ή ολίγων από τους αποκλειστικούς αντιπροσώπους του οικείου συστήματος και αδιαφορώντας για τον τόπο κατοικίας/έδρας του χρήστη/πελάτη.
Η κατάσταση αυτή οδήγησε στη δημιουργία ενός παραλλήλου συστήματος διανομής (σε διαπεριφερειακή βάση), συστήματος που καθιστούσε ανενεργή την εδαφική προστασία της οποίας απέλαυε ο κάθε διανομέας στη ζώνη της αρμοδιότητάς του και απειλούσε, κατά συνέπεια, την ίδια τη δομή διανομής της BMW.
5. Η πώληση αυτοκινήτων στις ανεξάρτητες εταιρίες leasing κατέληγε, περαιτέρω, κατά την άποψη της BMW, σε αθέτηση ορισμένων ρητρών της συμβάσεως αποκλειστικής αντιπροσωπείας συνεπαγόταν δηλαδή παράβαση των συμβατικών υποχρεώσεων από μέρους και των ιδίων των διανομέων. Για να τεθεί τέρμα στην κατάσταση αυτή, η εγκύκλιος προβλέπει ειδικότερα ότι:
"Δεν επιτρέπονται, επομένως, οι συναλλαγές με χρήστες των οποίων η κατοικία κείται εκτός της συμβατικώς οριζομένης εδαφικής σας περιοχής και οι οποίοι έχουν προσελκυθεί ή προσελκύονται από την τρίτη εταιρία. Στις περιπτώσεις αυτές, η τρίτη εταιρία leasing επέχει στην πραγματικότητα θέση μεσάζοντος. Μια τέτοια όμως διαμεσολάβηση, σε συνδυασμό προς μια διαρκή εμπορική δοσοληψία εκτός της συμβατικώς ορισμένης εδαφικής περιοχής, συνιστά, κατά κανόνα, παράβαση του άρθρου 2.4 της συμβάσεως αποκλειστικής αντιπροσωπείας BMW. Τούτο δεν ισχύει μόνον όταν η ζήτηση αυτοκινήτων προέρχεται από τους πελάτες/χρήστες ή όταν η επιχείρησή σας διατηρεί δοσοληψίες με κάποιον πελάτη, ο οποίος επιθυμεί ο ίδιος να προκαλέσει τη μεσολάβηση τρίτης εταιρίας leasing. Στην περίπτωση αυτή, η ζήτηση δεν κατευθύνεται από τον μεσάζοντα, αλλά η εταιρία leasing συνάπτει απλώς τη συγκεκριμένη σύμβαση leasing.
Για την άσκηση των δραστηριοτήτων σας, απορρέουν από τα ανωτέρω οι κατωτέρω συνέπειες:
1) Αποτελεί, κατ' αρχήν, καθήκον σας εκ της συμβάσεως αποκλειστικής αντιπροσωπείας, κατά τη σύναψη συμβάσεων με τρίτες εταιρίες leasing, να ελέγχετε τον τόπο κατοικίας/έδρας του πελάτη. Σε περίπτωση κατά την οποία ο τόπος κατοικίας/έδρας βρίσκεται εκτός της οριζομένης στη σύμβαση εδαφικής σας περιοχής, η τρίτη εταιρία leasing πρέπει, κατ' αρχήν, να παραπέμπεται στον κατά τόπον αρμόδιο αποκλειστικό αντιπρόσωπο του εμπορικού δικτύου.
2) (..)
3) Τέτοιου είδους παραβάσεις μάς δίδουν το δικαίωμα, κατόπιν οχλήσεως με την οποία συνιστούμε συμμόρφωση προς τη σύμβαση, να προχωρήσουμε σε καταγγελία της συμβάσεως, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 11.5.
Σας παρακαλούμε να αποδώσετε, στο μέλλον, τη δέουσα προσοχή στο πρόβλημα αυτό. Μόνον έτσι είναι δυνατή η μακροπρόθεσμη διατήρηση του συστήματος διανομής, το οποίο δημιουργήθηκε προς το συμφέρον του εμπορικού δικτύου και των πελατών." (3)
6. Η ALD θεώρησε ότι η εγκύκλιος αυτή συνιστούσε παράνομη έκκληση για μποϋκοτάζ και αθέμιτη παρακώλυση της εμπορικής της δραστηριότητας κατά την έννοια του άρθρου 26, παράγραφος 1, του GWB (νόμου κατά των πρακτικών περιορισμού του ανταγωνισμού), καθώς και παράβαση του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΟΚ. Προσέφυγε, ως εκ τούτου, ενώπιον του Landgericht Frankfurt am Main, ζητώντας να απαγορευθεί στην BMW να παρακινεί τους αποκλειστικούς της αντιπροσώπους να αρνούνται να προμηθεύουν όχημα το οποίο, βάσει συμβάσεως συναπτομένης από την ALD, διατίθεται σε χρήστη έχοντα την κατοικία ή την έδρα του εκτός της οριζομένης στη σύμβαση εδαφικής περιοχής του εμπορικού αντιπροσώπου.
Το Landgericht, βάσει του εθνικού δικαίου, δέχτηκε τα αιτήματα της ALD, την απόφασή του δε αυτή επικύρωσε το Oberlandesgericht.
7. Το Bundesgerichtshof, ενώπιον του οποίου η BMW άσκησε αναίρεση ("Revision"), έκρινε ότι η επίδικη εγκύκλιος απέβλεπε πράγματι στη εμπόδιση των παραδόσεων και ότι η προτροπή αυτή δεν περιοριζόταν μόνο στις περιπτώσεις πωλήσεως προς τρίτες εταιρίες leasing που διατηρούσαν τακτικές δοσοληψίες με έναν ή περισσοτέρους αποκλειστικούς αντιπροσώπους, αλλ' αποσκοπούσε γενικότερα στο να περιορίσουν οι ανεξάρτητες εταιρίες leasing, που δρούσαν σε διαπεριφερειακή ακτίνα, την υπ' αυτών ασκούμενη δραστηριότητα στον τομέα του leasing με αυτοκίνητα BMW στο περιφερειακό επίπεδο, προσαρμόζοντας, στην ουσία, την ακτίνα της εμπορικής τους δράσεως στην εδαφική περιοχή η οποία οριζόταν στις συμβάσεις αποκλειστικής αντιπροσωπείας. Εθεώρησε, εξ άλλου, βέβαιο το ότι η επίδικη εγκύκλιος στρεφόταν και κατά της ALD, εφόσον αυτή ήταν η κυριότερη ανεξάρτητη εταιρία leasing.
Κατά την άποψη του Bundesgerichtshof, η εν λόγω εγκύκλιος δεν μπορούσε, πάντως, να θεωρηθεί ως προτροπή σε μποϋκοτάζ, αν ο επιδιωκόμενος από την BMW σκοπός δεν ήταν να ζημιώσει αδίκως τρίτους. Τούτο θα συνέβαινε εάν αποδεικνυόταν ότι, παρακινώντας τους διανομείς της να μη προμηθεύουν ανεξάρτητες εταιρίες leasing, η BMW επεδίωκε συμφέροντα τα οποία λαμβάνονται υπόψη και προστατεύονται από το κοινοτικό δίκαιο, ειδικότερα δυνάμει του κανονισμού 123/85.
8. Θεωρώντας ότι η επίλυση της διαφοράς μεταξύ BMW και ALD εξαρτάται από την ερμηνεία των κοινοτικών κανόνων περί ανταγωνισμού, το Bundesgerichtshof υπέβαλε, επομένως, στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
"1) Συνιστά παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ * λαμβανομένου υπόψη και του κανονισμού (ΕΟΚ) 123/85 * το γεγονός ότι παραγωγός αυτοκινήτων, ο οποίος διαθέτει στην αγορά τα υπ' αυτού παραγόμενα αυτοκίνητα μέσω συστήματος επιλεκτικής διανομής, συμφωνεί με τους συμβασιούχους διανομείς να μη παραδίδουν αυτοκίνητα σε ανεξάρτητες από τον παραγωγό επιχειρήσεις χρηματοδοτικής μισθώσεως (leasing), όταν τα αυτοκίνητα πρόκειται να διατεθούν μέσω χρηματοδοτικής μισθώσεως σε πρόσωπα που έχουν την κατοικία τους ή την επιχειρηματική τους έδρα εκτός της περιοχής του συμβασιούχου διανομέα, ή το γεγονός ότι ο παραγωγός αυτοκινήτων απαιτεί μια τέτοια συμπεριφορά από τον συμβασιούχο διανομέα;
2) Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα: προσκρούει στον κανονισμό (ΕΟΚ) 123/85 απόφαση εθνικού δικαστηρίου με την οποία απαγορεύεται σε παραγωγό αυτοκινήτων να απευθύνει σε συμβασιούχο διανομέα αξίωση περιεχομένου αναλόγου με την αναφερόμενη στο πρώτο ερώτημα, επειδή μια τέτοια αξίωση παύσεως των παραδόσεων είναι παράνομη σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία κατά των περιορισμών του ανταγωνισμού;"
Επί του πρώτου ερωτήματος
9. Πριν εξετασθεί αν η επίδικη εγκύκλιος μπορεί να τύχει της προβλεπομένης στον κανονισμό 123/85 εξαιρέσεως, είναι προφανώς αναγκαίο να εκτιμηθεί αν αυτή στοιχειοθετεί παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, πράγμα άλλωστε που δεν αμφισβητήθηκε κατά την παρούσα διαδικασία.
α) Άρθρο 85, παράγραφος 1
10. Το άρθρο 85, παράγραφος 1, απαγορεύει τις συμφωνίες που έχουν ως σκοπό ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς.
Όπως προκύπτει από πάγια νομολογία (4), οι κατακόρυφες συμφωνίες δεν εκφεύγουν της εφαρμογής των κανόνων του ανταγωνισμού είναι κάλλιστα δυνατόν μια συμφωνία μεταξύ επιχειρηματιών που δρουν σε διαφορετικά στάδια του παραγωγικού κύκλου να εμπίπτει στην απαγόρευση του άρθρου 85, παράγραφος 1. Τίθεται, επομένως, κατά πρώτο λόγο, το ερώτημα αν η εγκύκλιος την οποία απέστειλε η BMW στους διανομείς της στοιχειοθετεί συμφωνία εμπίπτουσα στην έννοια της διατάξεως αυτής.
11. Αρκεί, συναφώς, να υπομνησθεί ότι, όπως έχει ήδη διευκρινίσει το Δικαστήριο, η πρόσκληση την οποία απευθύνει ένας κατασκευαστής αυτοκινήτων στους διανομείς του συνιστά συμφωνία κατά την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 1, όταν εντάσσεται σε ένα σύμπλεγμα διαρκών εμπορικών σχέσεων διεπομένων από δεδομένη γενική συμφωνία (5). Εν προκειμένω, είναι αδιαμφισβήτητο ότι η περιεχόμενη στην επίδικη εγκύκλιο προτροπή προς τους διανομείς να μη προμηθεύουν τις ανεξάρτητες εταιρίες leasing εμπίπτει στο πλαίσιο των συμβατικών σχέσεων μεταξύ της BMW και των διανομέων της πολλώ μάλλον που η ίδια η εγκύκλιος παραπέμπει ρητά και επανειλημμένα στη σύμβαση αποκλειστικής αντιπροσωπείας.
Η προτροπή, επομένως, η περιεχόμενη στην εγκύκλιο της 12ης Φεβρουαρίου 1988 ασφαλώς δεν συνιστά μονομερή ενέργεια, αλλά πρέπει να θεωρηθεί ως συμφωνία κατά την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 1.
12. Είναι, έπειτα, προφανές ότι η εφαρμογή της επίδικης εγκυκλίου έχει ως αποτέλεσμα να πλήττει τον ανταγωνισμό. Συγκεκριμένα, αφενός μεν περιορίζει σημαντικά την ελευθερία των διανομέων, οι οποίοι δεν μπορούν πλέον να πωλούν στις ανεξάρτητες εταιρίες leasing, παρά μόνον υπό ορισμένες προϋποθέσεις αφετέρου οι εν λόγω εταιρίες υφίστανται περιορισμό των δυνατοτήτων προμηθείας τους, με αποτέλεσμα να αναγκάζονται να στρέφουν τις δικές τους συμβάσεις leasing σε συνάρτηση προς τη συμβατικώς ορισθείσα εδαφική περιοχή του κάθε διανομέα. Όλα αυτά, προφανώς, συνεπάγονται μείωση του ανταγωνισμού μεταξύ προϊόντων του αυτού σήματος (intrabrand competition).
13. Τέλος, όσον αφορά την προϋπόθεση ότι η συμφωνία πρέπει να πλήττει το ενδοκοινοτικό εμπόριο, αρκεί εδώ να σημειωθεί ότι μια τέτοια συμφωνία σημαίνει ότι αποκλείεται στις εταιρίες leasing άλλων κρατών μελών η αγορά αυτοκινήτων BMW επί γερμανικού εδάφους εκτός εάν * πράγμα ασφαλώς σπάνιο * τα εν λόγω αυτοκίνητα προορίζονται για πελάτες διαμένοντες στην οριζόμενη από τη σύμβαση εδαφική περιοχή. Εν πάση δε περιπτώσει, αυτές κωλύονται να συνάπτουν συμβάσεις leasing με χρήστες εγκατεστημένους σε άλλα κράτη μέλη. Ας προστεθεί ακόμη ότι, όπως έχει επανειλημμένα αποφανθεί το Δικαστήριο, "μια τέτοια πρακτική περιοριστική του ανταγωνισμού, η οποία επεκτείνεται στο σύνολο του εδάφους κράτους μέλους, έχει, από την ίδια της τη φύση, ως αποτέλεσμα την εδραίωση στεγανοποιήσεων εθνικού χαρακτήρα, εμποδίζοντας έτσι την οικονομική αλληλοδιείσδυση που επιδιώκεται από τη Συνθήκη" (6).
β) Απαλλαγή δυνάμει του κανονισμού 123/85
14. Ο (πολυσυζητημένος) κανονισμός 123/85 απαλλάσσει από την τήρηση της απαγορεύσεως του άρθρου 85, παράγραφος 1, τις συμφωνίες με τις οποίες ο προμηθευτής αναθέτει στον (εξουσιοδοτημένο) μεταπωλητή να προωθεί την πώληση των οριζομένων στη σύμβαση προϊόντων εντός καθορισμένης εδαφικής περιοχής και δεσμεύεται να προμηθεύει, από την εν λόγω εδαφική περιοχή, μόνον αυτόν με αυτοκίνητα και ανταλλακτικά (άρθρο 1).
Η απαλλαγή κατά κατηγορία ισχύει και ως προς την επιβαλλόμενη στον διανομέα υποχρέωση να μη κατασκευάζει ή πωλεί αυτοκίνητα ή ανταλλακτικά ανταγωνιστικού σήματος (άρθρο 3, αριθ. 2, 3 και 4), να μην ασκεί δραστηριότητα εκτός της συμφωνημένης περιοχής (άρθρο 3, αριθ. 8 και 9) και να μη πωλεί τα καλυπτόμενα από τη σύμβαση προϊόντα σε πωλητές μη ανήκοντες στο δίκτυο διανομής (άρθρο 3, αριθ. 10). Τέτοιου είδους ρήτρες περί μη ανταγωνισμού αποσκοπούν, πράγματι, όλες στο να εξασφαλίσουν ότι οι διανομείς θα συγκεντρώσουν τη δραστηριότητά τους στη διανομή και την εξυπηρέτηση πελατών μετά την πώληση των καλυπτομένων από τη σύμβαση προϊόντων και σε μία περιοχή καθορισμένη και προσιτή, έτσι ώστε να βελτιώνουν τη δική τους γνώση της αγοράς και των αναγκών των καταναλωτών το στοιχείο αυτό θεωρείται ότι έχει ως αποτέλεσμα την τόνωση του ανταγωνισμού τόσο intrabrand όσο και interbrand, ενώ ταυτόχρονα αποφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα υπέρ των καταναλωτών (7).
15. Δεν μπορεί, πάντως, να εμποδίζονται παντελώς οι διανομείς να ικανοποιούν τη ζήτηση προσώπων εγκατεστημένων εκτός της συμβατικώς οριζομένης εδαφικής τους περιοχής: και αυτό με τον προφανή σκοπό της αποφυγής της στεγανοποιήσεως των αγορών (8). Γι' αυτό και η ζήτηση των καλυπτομένων από τη σύμβαση προϊόντων "πρέπει (...) να μπορεί να παραμείνει ευέλικτη και να μη περιορίζεται σε περιφέρειες (...) οι διανομείς πρέπει να μπορούν να ικανοποιούν όχι μόνο τη ζήτηση των προϊόντων αυτών στη συμφωνημένη περιοχή, αλλά επίσης τη ζήτηση που προέρχεται από πρόσωπα και επιχειρήσεις εγκατεστημένες σε άλλες περιοχές της κοινής αγοράς" (9).
Οι διανομείς είναι, επομένως, ελεύθεροι να πωλούν σε άλλους εξουσιοδοτημένους μεταπωλητές ή σε τελικούς καταναλωτές, όχι μόνο εντός της περιοχής της αποκλειστικής τους αντιπροσωπείας, αλλά και οπουδήποτε εντός της κοινής αγοράς επίσης, οι τελικοί καταναλωτές μπορούν να προβαίνουν σε αγορές και μέσω μη εξουσιοδοτημένων μεταπωλητών, εφόσον πάντως αυτοί οι τελευταίοι παρεμβάλλονται απλώς ως μεσάζοντες, δηλαδή ως έμποροι που ενεργούν επ' ονόματι και για λογαριασμό αυτών των τελικών καταναλωτών και λαμβάνουν προς τούτο γραπτή εντολή (άρθρο 3, αριθ. 11).
16. Πέρα από τα όσα ελέχθησαν, ο κανονισμός 123/85 δεν περιέχει καμμία διάταξη που να θίγει και να απαλλάσσει ρητώς από την απαγόρευση μια συμπεριφορά σαν την εδώ υπό κρίση. Καμμία αναφορά δεν γίνεται, συγκεκριμένα, σε ενδεχόμενες (απαλλακτέες) ρήτρες περί μη ανταγωνισμού δυνάμενες να εφαρμοστούν, έστω και έμμεσα, στις ανεξάρτητες εταιρίες leasing (10).
Η έλλειψη ρητής αναφοράς στην επίδικη συμπεριφορά, έστω και αν δεν είναι αποφασιστική, είναι ασφαλώς ενδεικτική, εφόσον πρόκειται για έναν κανονισμό που περιέχει λεπτομερέστατες ρήτρες και καθιερώνει παρέκκλιση από τη γενική απαγόρευση των αντιβαινουσών προς τον ανταγωνισμό συμφωνιών. Υπενθυμίζω, συναφώς, ότι, σε σχέση ακριβώς με τον κανονισμό 123/85, το Πρωτοδικείο έχει δεχθεί ότι, "λαμβάνοντας υπόψη τη γενική αρχή της απαγορεύσεως των συμφωνιών που θίγουν τον ανταγωνισμό, την οποία θεσπίζει το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, οι διατάξεις που περιέχουν παρεκκλίσεις, οι οποίες περιλαμβάνονται σε κανονισμό εξαιρέσεως κατά κατηγορία, δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διασταλτικής ερμηνείας και δεν μπορούν να ερμηνευθούν κατά τρόπο επεκτείνοντα τα αποτελέσματα του κανονισμού πέραν του αναγκαίου για την προστασία των συμφερόντων που επιδιώκουν να εξασφαλίσουν" (11). Προσυπογράφω στο ακέραιο αυτήν την παρατήρηση, την οποία θεωρώ αδιαμφισβήτητη.
17. Η BMW υποστηρίζει όμως ότι η αμφισβητούμενη συμπεριφορά εμπίπτει ευθέως στον κανονισμό περί απαλλαγής, επικαλούμενη τη λογική στην οποία αυτός θεμελιώνεται. Η BMW δίνει την έμφαση στο ότι, αν ένας διαρκώς αυξανόμενος αριθμός αυτοκινήτων * που αγοράζονται από εξουσιοδοτημένους μεταπωλητές * εκμισθώνονται, στη συνέχεια, με leasing εκτός της συμβατικώς οριζομένης περιοχής όπου έχουν αγοραστεί, υπεύθυνος για την εξυπηρέτηση πελατών μετά την πώληση θα είναι αναπόφευκτα κάποιος άλλος διανομέας, ο οποίος θα υποστεί συνακόλουθα μείωση του περιθωρίου κέρδους του, μια και τα εν λόγω αυτοκίνητα δεν θα τα έχει πωλήσει ο ίδιος.
Η επιχειρηματολογία αυτή, όμως, δεν είναι ούτε πειστική ούτε καθοριστική. Αντιθέτως, παρατηρώ σχετικώς ότι, ναι μεν είναι αληθές ότι ο κανονισμός αποσκοπεί στην προστασία του δικτύου διανομής, είναι όμως άλλο τόσο αληθές ότι το ευεργέτημα της εξαιρέσεως προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, ότι η εξυπηρέτηση των πελατών μετά την πώληση παρέχεται * από εξουσιοδοτημένους διανομείς * σε όλους τους καταναλωτές και οπουδήποτε εντός του εδάφους της κοινής αγοράς, ασχέτως του κράτους μέλους όπου έχει αγοραστεί το προϊόν. Η εν λόγω εξυπηρέτηση είναι, πράγματι, αναγκαία για την εξασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων. Ας προστεθεί δε ότι ο ίδιος ο κανονισμός προβλέπει ότι η εγγύηση και η δωρεάν εξυπηρέτηση πρέπει να ισχύουν σε ολόκληρη την Κοινότητα (άρθρο 5, παράγραφος 1, αριθ. 1, στοιχείο α'). Όσο για τις λοιπές υπηρεσίες, παρέχονται, ούτως ή άλλως, στον πελάτη επί πληρωμή.
18. Είναι αλήθεια ότι η BMW, μέσω της εν λόγω εγκυκλίου, επιδιώκει να προσαρμόσουν οι ανεξάρτητες εταιρίες leasing την ακτίνα δράσεώς τους στη συμβατικώς οριζόμενη περιοχή των διαφόρων διανομέων. Αυτό, σε τελική ανάλυση, συνεπάγεται επέκταση στις εν λόγω εταιρίες των υποχρεώσεων που βαρύνουν τους διανομείς της BMW, καθ' όσον και οι ίδιες οι εταιρίες leasing θα αναγκασθούν να συμμορφώνονται προς τα όρια της συμβατικώς οριζομένης στους αποκλειστικούς αντιπροσώπους περιοχής και, άρα, να συνάπτουν συμβάσεις leasing μόνο με χρήστες έχοντες την έδρα/κατοικία τους εντός της συμβατικώς οριζομένης περιοχής όπου αυτές έχουν αγοράσει το συγκεκριμένο όχημα.
Αυτό, περαιτέρω, κατακερματίζει αναπόφευκτα τη ζήτηση κατά περιφέρειες, πράγμα που ασφαλώς είναι οικονομικώς ασύμφορο για τις επιχειρήσεις leasing και, εκ πρώτης όψεως τουλάχιστον, αντιστρατεύεται την αιτιολογία του κανονισμού, καθ' όσον αυτός προβλέπει ότι οι διανομείς πρέπει, εν πάση περιπτώσει, να ικανοποιούν τη ζήτηση την προερχόμενη από καταναλωτές εγκατεστημένους έξω από τη συμβατικώς οριζόμενη περιοχή τους (12).
19. Το πρόβλημα, τελικά, είναι αυτό ακριβώς: η άρνηση παραδόσεως σε ανεξάρτητες εταιρίες leasing, για τον λόγο ότι τα πωλούμενα αυτοκίνητα "εξέρχονται", μέσω επακολουθούσας μεταβιβάσεως, από τη συμβατικώς οριζόμενη περιοχή, συνιστά άρνηση ικανοποιήσεως της ζητήσεως της προερχομένης από καταναλωτές εγκατεστημένους έξω από την εν λόγω περιοχή;
Κατά τη γνώμη μου, η απάντηση δεν μπορεί παρά να είναι καταφατική. Οι εταιρίες leasing είναι, πράγματι, αγοραστές των αυτοκινήτων, υπό νομική δε έποψη είναι οι καταναλωτές, και δεν έχει σημασία ο προορισμός του αγορασθέντος πράγματος, του οποίου είναι και παραμένουν κύριοι.
20. Η BMW ισχυρίζεται όμως * συνεκτιμώντας την αυξητική τάση της ζητήσεως αυτοκινήτων προς leasing * ότι έναντι του κατασκευαστή, και ειδικότερα έναντι της ανάγκης προστασίας του δικτύου διανομής του, η αγορά και το leasing ουδόλως διαφέρουν υπό οικονομική έποψη. Πρέπει, μάλλον, να ληφθεί υπόψη ότι η διανομή των αυτοκινήτων εμφανίζεται, στην πράξη, υπό δύο διαφορετικές νομικές μορφές, οι οποίες ακριβώς διακρίνονται από τον τρόπο κτήσεως εκ μέρους του τελικού χρήστη: δηλαδή αγορά και leasing. Το αν το αυτοκίνητο ανήκει στην κυριότητα του χρήστη ή αν αυτός έχει συνάψει απλώς σύμβαση leasing είναι, επομένως, υπό το πρίσμα της εφαρμογής του κανονισμού περί απαλλαγής, όλως αδιάφορο.
Η BMW υποστηρίζει ότι την άποψή της επιβεβαιώνει το άρθρο 13, αριθ. 12, του ίδιου του κανονισμού 123/85, κατά το οποίο οι όροι "διανέμω" και "πωλώ" περιλαμβάνουν και άλλες μορφές εμπορίας, όπως "το leasing". Από τον ορισμό αυτόν, συγκεκριμένα, η BMW συνάγει ότι οι εφαρμοζόμενες στην πώληση * και απαλλασσόμενες της απαγορεύσεως * ρήτρες μη ανταγωνισμού εφαρμόζονται κατ' αναλογίαν και στη δραστηριότητα leasing.
21. Συναφώς, παρατηρώ κατ' αρχάς ότι ο ορισμός αυτός: α) μπορεί να ερμηνευθεί μόνο λαμβανομένου υπόψη ότι ο κανονισμός 123/85 αφορά τη σχέση κατασκευαστή και αποκλειστικών αντιπροσώπων του β) αποκτά νόημα μόνο σε συνάρτηση προς κάποια διάταξη ουσιαστικού δικαίου, δηλαδή προς κάποια από τις απαλλασσόμενες βάσει του κανονισμού ρήτρες μη ανταγωνισμού.
Εξηγούμαι. Η απαλλαγή κατά κατηγορία επεκτείνεται στο leasing μόνο καθ' ό μέτρο πρόκειται για ενοχή, προβλεπόμενη * εννοείται * από τον κανονισμό, η οποία συνδέει τους συμβαλλομένους, ήτοι τον κατασκευαστή και τον αποκλειστικό αντιπρόσωπο (13). Εκείνος δηλαδή που μπορεί να υποβληθεί ενδεχομένως στην υποχρέωση να μην εκμισθώνει με leasing (καθ' όσον η εκμίσθωση αυτή ισοδυναμεί προς πώληση) τα εμπίπτοντα στη σύμβαση προϊόντα σε τελικούς καταναλωτές (άρθρο 2) είναι ο κατασκευαστής και εκείνος που ενδέχεται να κωλύεται να εκμισθώνει με leasing καινούργια οχήματα ανταγωνιστικά των καλυπτομένων απ' τη σύμβαση προϊόντων, όπως δεν μπορεί και να τα πωλεί, θα είναι ο αποκλειστικός αντιπρόσωπος (άρθρο 3, αριθ. 3) ή μπορεί, ενδεχομένως, να υποχρεωθεί ο τελευταίος να περιορίζεται στα όρια της συμβατικώς οριζομένης περιοχής, όταν ο ίδιος αναπτύσσει δραστηριότητα leasing.
Το να δεχθούμε την άποψη της BMW θα σήμαινε, αντιθέτως, ότι εξομοιώνουμε τις ανεξάρτητες εταιρίες leasing, παρά τη βούλησή τους και παρά τις διατάξεις του κανονισμού, προς τους αποκλειστικούς αντιπροσώπους, καθ' όσον τα ίδια εδαφικά όρια που δεσμεύουν αυτούς με βάση τη σύμβαση αποκλειστικής παραχωρήσεως θα επεκτείνονταν και στις εταιρίες αυτές.
22. Ας εξετάσουμε τώρα τις επί μέρους διατάξεις του κανονισμού που επικαλείται η BMW για να υποστηρίξει ότι η επίδικη συμφωνία απαλλάσσεται, τις διατάξεις δηλαδή που θεωρεί εφαρμοστέες κατ' αναλογίαν στην υπό κρίση εδώ συμπεριφορά.
* Άρθρο 3, αριθ. 8 και 9
23. Το άρθρο 3, αριθ. 8, επιτρέπει να επιβάλλεται στον διανομέα η υποχρέωση, "έξω από τη συμφωνημένη περιοχή, α) να μην διατηρεί υποκαταστήματα ή αποθήκες για τη διανομή των προϊόντων της συμφωνίας και (...) αντίστοιχων προϊόντων β) να μην αναζητεί πελατεία για τα προϊόντα της συμφωνίας και (...) αντιστοιχα προϊόντα". Ο δε επόμενος αριθ. 9 επιτρέπει να επιβάλλεται στον διανομέα "να μην αναθέτει σε τρίτους τη διανομή και την εξυπηρέτηση πελατών πριν και μετά την πώληση (...) προϊόντων της συμφωνίας και (...) αντίστοιχων προϊόντων έξω από τη συμφωνημένη περιοχή". Η δικαιολόγηση αυτών των υποχρεώσεων ανευρίσκεται στην ένατη αιτιολογική σκέψη, κατά την οποία "οι περιορισμοί που επιβάλλονται στις δραστηριότητες του διανομέα έξω από τη συμφωνημένη περιοχή τον αναγκάζουν να εξασφαλίσει καλύτερα τη διανομή και την εξυπηρέτηση των πελατών μέσα σε μια συμφωνημένη και ελεγχόμενη περιοχή, να γνωρίζει την αγορά με τρόπο που προσεγγίζει τις απόψεις του καταναλωτή και να κατευθύνει την προσφορά του σε συνάρτηση με τις ανάγκες".
Είναι, επομένως, πλέον ή σαφές ότι οι υπό κρίση διατάξεις αφορούν αποκλειστικά τη δραστηριότητα του διανομέα εκτός της συμβατικώς οριζομένης περιοχής, όχι δε και τη δραστηριότητα των πελατών του διανομέα, εν προκειμένω των εταιριών leasing. Όσον αφορά, ειδικότερα, τη διάταξη του άρθρου 3, αριθ. 8, αρκεί να σημειωθεί εδώ ότι από τη διάταξη παραπομπής δεν προκύπτει κανένα τέτοιο στοιχείο, που να στηρίζει δηλαδή την υπόθεση ότι οι διανομείς BMW διατηρούν υποκαταστήματα ή αποθήκες εκτός της συμβατικώς οριζομένης εδαφικής περιοχής, ούτε ότι αναζητούν πελατεία εκτός της συμβατικώς οριζομένης εδαφικής περιοχής υπέρ της ALD (14).
24. Όσον αφορά, στη συνέχεια, το άρθρο 3, αριθ. 9, η διάταξη αυτή αποσκοπεί απλούστατα στο να αποτραπεί η δυνατότητα του διανομέα να εκφύγει των υποχρεώσεών του εκ του αριθ. 8 αναθέτοντας σε τρίτους τη διανομή των καλυπτομένων από τη σύμβαση προϊόντων και τη συνακόλουθη εξυπηρέτηση πελατών. Και αν ακόμη θελήσουμε να ερμηνεύσουμε ευρέως τον όρο "τρίτοι", όπως και η BMW, ώστε να περιλάβουμε σ' αυτόν τις εταιρίες leasing, παραμένει γεγονός ότι η εν λόγω διάταξη αφορά την προσφορά καλυπτομένων από τη σύμβαση προϊόντων εκ μέρους των διανομέων, πέραν της συμβατικώς οριζομένης περιοχής, μέσω τρίτων, όχι δε και τη ζήτηση τέτοιων προϊόντων την προερχομένη απ' έξω από την εν λόγω περιοχή. Αρκεί όμως να επισημανθεί, επ' αυτού, ότι η εταιρία leasing δεν διανέμει (ούτε συνάπτει συμβάσεις leasing) για λογαριασμό ή, καθ' οιονδήποτε τρόπο, προς το συμφέρον του διανομέα.
* Άρθρο 3, αριθ. 10, στοιχείο α'
25. Το άρθρο 3, αριθ. 10, στοιχείο α', επιτρέπει να επιβάλλεται στον διανομέα η υποχρέωση να προμηθεύει "αντίστοιχα προϊόντα σε μεταπωλητή μόνον όταν (...) ο μεταπωλητής είναι επιχείρηση του δικτύου διανομής". Και σ' αυτήν ακριβώς τη διάταξη, ναι μεν ουσιώδη για την ίδια την επιβίωση ενός συστήματος επιλεκτικής διανομής αυτοκινήτων, αλλά πάντως * όπως ήδη ελέχθη * μη δυνάμενη να συνεπάγεται απόλυτη εδαφική προστασία, επικεντρώθηκαν, καταλήγοντας σε αντίθετα συμπεράσματα, οι παρατηρήσεις των διαδίκων.
Η BMW, συγκεκριμένα, υποστηρίζει ότι η ερμηνεία του άρθρου 3, αριθ. 10, σε συνδυασμό προς το άρθρο 13, αριθ. 12, κατά το οποίο * υπενθυμίζω * "οι όροι 'διανέμω' και 'πωλώ' περιλαμβάνουν και άλλες μορφές εμπορίας, όπως π.χ. το leasing", άγει στο συμπέρασμα ότι η αμφισβητούμενη συμπεριφορά εμπίπτει στην απαλλαγή. Μια τέτοια όμως συνδυασμένη ερμηνεία βαίνει πέραν του εν λόγω ορισμού, καθ' όσον προϋποθέτει εξομοίωση των εταιριών leasing προς μεταπωλητές ξένους προς το δίκτυο διανομής.
26. Ο ορισμός όμως του άρθρου 13, αριθ. 12, ουδόλως ταυτίζει τον * ξένο προς το δίκτυο διανομής * μεταπωλητή με την ανεξάρτητη εταιρία leasing, αλλ' απλώς εξομοιώνει τη δραστηριότητα της πωλήσεως με τη δραστηριότητα του leasing, πράγμα που σημαίνει, όπως ήδη ελέχθη, ότι οι τυγχάνουσες απαλλαγής ρήτρες που αφορούν την πώληση εφαρμόζονται και επί της δραστηριότητας leasing: καθ' ό μέτρο αφορούν * φυσικά * υποχρεώσεις του διανομέα έναντι του κατασκευαστή και αντιστρόφως (15).
Στην προκειμένη όμως περίπτωση, τη δραστηριότητα leasing δεν την ασκεί ούτε ο διανομέας ούτε ο κατασκευαστής, αλλά μια ανεξάρτητη εταιρία. Έναντι αυτής της εταιρίας, ο διανομέας περιορίζεται, στην πραγματικότητα, στο να πωλεί καινούργια αυτοκίνητα άρα, η εξίσωση leasing=πώληση ουδόλως ισχύει ή, μάλλον, δεν έχει κανένα λόγο υπάρξεως. Με άλλα λόγια, η εξομοίωση προς πώληση μιας διαφορετικής ενοχής, όπως είναι το leasing, την οποία καθιερώνει η παραπάνω διάταξη, είναι στην περίπτωσή μας όλως αλυσιτελής, για τον απλό λόγο ότι το μόνο που αποδίδεται στο πρόσωπο το οποίο εμπίπτει στη διάταξη είναι μια απλή πώληση και τίποτε παραπάνω.
27. Το αν δε η εταιρία leasing είναι ένας αγοραστής, ο οποίος χρησιμοποιεί τα αυτοκίνητα προς άσκηση της εμπορικής του δραστηριότητας δεν είναι στοιχείο ικανό να μεταβάλει τους όρους του προβλήματος: η εν λόγω εταιρία αγοράζει από τον αποκλειστικό αντιπρόσωπο και έχει την κυριότητα των εν λόγω αυτοκινήτων μέχρι τη λήξη της συμβάσεως leasing. Κατά τούτο, άλλωστε, η θέση μιας εταιρίας leasing δεν διαφέρει πολύ από την της εταιρίας μισθώσεως: αμφότερες αγοράζουν καινουργή αυτοκίνητα από εξουσιοδοτημένους μεταπωλητές, χωρίς, εν πάση περιπτώσει, να λαμβάνουν υπόψη σε ποια από τις συμβατικώς οριζόμενες περιοχές θα χρησιμοποιηθούν αυτά συγκεκριμένα αμφότερες τα χρησιμοποιούν για επαγγελματικούς σκοπούς αμφότερες τα μεταπωλούν, μετά από ορισμένο χρόνο, ως μεταχειρισμένα αυτοκίνητα. Και όμως, η ιδιότητα της εταιρίας μισθώσεως ως τελικού καταναλωτή ουδέποτε αμφισβητήθηκε.
Σε τελική ανάλυση, η εταιρία leasing δεν είναι τίποτε άλλο από ένας τελικός καταναλωτής: συγκεκριμένα, αγοράζει και χρησιμοποιεί τα αυτοκίνητα προς άσκηση εμπορικής δραστηριότητας, χωρίς να μεταβιβάζει περαιτέρω την κυριότητα. Μια τέτοια εταιρία, επομένως, δεν μπορεί σε καμμία περίπτωση να εξομοιωθεί προς μεταπωλητή, εφόσον ελλείπει το στοιχείο της πωλήσεως στους πελάτες, το οποίο συνιστά συστατικό στοιχείο της εννοίας του (16).
28. Η εξομοίωση, άλλωστε, της δραστηριότητας leasing προς μεταπώληση θα σήμαινε πλήρη αποκλεισμό της δυνατότητας των ανεξαρτήτων εταιριών leasing να αγοράζουν αυτοκίνητα BMW. Πράγματι, αν ο εκμισθωτής με leasing εξισωνόταν προς μη εξουσιοδοτημένο μεταπωλητή, αυτό θα σήμαινε ότι, σύμφωνα με το άρθρο 3, αριθ. 10, του εν λόγω κανονισμού, οι ανεξάρτητες εταιρίες leasing θα εκωλύοντο παντάπασι να αγοράζουν αυτοκίνητα BMW, δεδομένης της αδυναμίας συνάψεως συμβάσεων leasing και με πελάτες έχοντες την κατοικία ή έδρα τους εντός της συμβατικώς οριζομένης περιοχής (17).
Το άτοπο ενός τέτοιου αποτελέσματος (για την BMW, αν μη τι άλλο) είναι προφανές: διαφορετικά, θα γινόταν δεκτό ότι μόνο στις εταιρίες leasing που είναι εξαρτημένες ή καθ' οιονδήποτε τρόπο συνδεδεμένες προς τη μητρική επιχείρηση επιτρέπεται να συνάπτουν συμβάσεις leasing για αυτοκίνητα σήματος BMW.
* Άρθρο 3, αριθ. 11
29. Θα μπορούσε, βέβαια, να υποστηριχθεί ότι οι εταιρίες leasing πρέπει να εξομοιωθούν προς ενδιαμέσους, κατά την έννοια του άρθρου 3, αριθ. 11 (18), με αποτέλεσμα να μπορούν, εν πάση περιπτώσει, να αγοράζουν και να εκμισθώνουν με leasing οχήματα BMW όταν ενεργούν επ' ονόματι και για λογαριασμό συγκεκριμένου τελικού καταναλωτή.
Παρατηρώ όμως, επ' αυτού, ότι * εξ ορισμού * η εταιρία leasing αγοράζει ιδίω ονόματι και δι' ίδιον λογαριασμόν, δεδομένου ότι διατηρεί την κυριότητα των αυτοκινήτων τα οποία εκμισθώνει με leasing. Εξ ορισμού, επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ενδιάμεσος μεσολαβητής μεταξύ του διανομέως και του καταναλωτή στον οποίον εκμισθώνει με leasing το όχημα το οποίο έχει αγοράσει. Την αδυναμία μιας τέτοιας εξομοιώσεως επιβεβαιώνει, εξ άλλου, τόσο η ερμηνευτική ανακοίνωση της Επιτροπής, η οποία αφορά ακριβώς τους ενδιαμέσους (19), όσο και η προμνησθείσα απόφαση Peugeot κατά Επιτροπής, όπου το Πρωτοδικείο έκρινε ότι ένα από τα στοιχεία που αποκλείουν την ιδιότητα του ενδιαμέσου έγκειται στην αναδοχή των κινδύνων που συνήθως συναρτώνται προς την κυριότητα (20). Προφανώς δε, πρόκειται ακριβώς περί κινδύνων τους οποίους συνήθως και εξ ορισμού φέρουν οι εταιρίες leasing.
Ας προστεθεί ότι ο ίδιος ο λόγος υπάρξεως γραπτής εντολής * που προβλέπεται στο άρθρο 3, αριθ. 11 * ελλείπει στην περίπτωση εταιρίας leasing, όταν αυτή, όπως υποστηρίχθηκε κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, αγοράζει το αυτοκίνητο σε συνάρτηση προς τον πελάτη για τον οποίο προορίζεται. Η εφαρμογή δηλαδή στις εταιρίες leasing της ρήτρας περί ενδιαμέσων θα απαιτούσε ρητή πρόβλεψη ή τουλάχιστον κάποιες προσαρμογές: θα αρκούσε, π.χ., να απαιτείται απ' αυτές να κατέχουν σύμβαση leasing ήδη υπογεγραμμένη από τον πελάτη.
30. Εν πάση δε περιπτώσει, και αν ακόμη καταφέρναμε να υπερπηδήσουμε τις προεκτεθείσες αντιρρήσεις και καταλήγαμε στο συμπέρασμα να θέσουμε τις εταιρίες leasing σε ίση μοίρα με τους ενδιαμέσους, παραμένει γεγονός ότι η * απορρέουσα από την εγκύκλιο της 12ης Φεβρουαρίου 1988 * υποχρέωση μη παραδόσεως προς τέτοιες εταιρίες δεν μπορεί σε καμμία περίπτωση να τύχει απαλλαγής βάσει του άρθρου 123/85.
Όντως, το άρθρο 3, αριθ. 11 * σκοπός του οποίου είναι ακριβώς να διευκολύνει την ικανοποίηση της ζητήσεως αυτοκινήτων προερχομένης απ' έξω από τη συμβατικώς οριζόμενη περιοχή * ασφαλώς δεν περιορίζει τη δραστηριότητα των ενδιαμέσων στη συμβατικώς οριζόμενη περιοχή όπου εδρεύει ο πελάτης/χρήστης. Ούτε μπορεί να θεωρηθεί επαρκής, κατά την έννοια και προς εφαρμογή της εν λόγω διατάξεως, η περίσταση ότι, όπως προβλέπει η επίδικη εγκύκλιος, αφήνεται στους αποκλειστικούς ενδιαμέσους η δυνατότητα να προμηθεύουν τις ανεξάρτητες εταιρίες leasing στις περιπτώσεις στις οποίες "η ζήτηση δεν κατευθύνεται από τον μεσάζοντα, αλλά η εταιρία leasing συνάπτει απλώς τη συγκεκριμένη σύμβαση leasing". Ο ισχυρισμός ότι ο πελάτης/χρήστης είναι εκείνος που απευθύνεται στον αποκλειστικό αντιπρόσωπο και του ζητεί τη μεσολάβηση συγκεκριμένης τρίτης εταιρίας για την αγορά του αυτοκινήτου, το οποίο αυτός προτίθεται να χρησιμοποιήσει με leasing, στοιχειοθετεί μια έννομη σχέση όλως διαφορετική από τη μεσολάβηση ενδιαμέσου και, εν πάση περιπτώσει, δεν βρίσκει κανένα έρεισμα ούτε στο άρθρο 3, αριθ. 11, ούτε σε καμμία άλλη διάταξη του κανονισμού 123/85.
31. Υπό το πρίσμα των προεκτιθεμένων σκέψεων, θεωρώ, επομένως, ότι η επιβαλλόμενη στους διανομείς υποχρέωση να μη προμηθεύουν ανεξάρτητες εταιρίες leasing, όταν συντρέχουν οι προμνημονευθείσες συνθήκες, δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 123/85.
Επί του δευτέρου ερωτήματος
32. Η γενομένη δεκτή λύση πρέπει να καθιστά περιττή, στην πραγματικότητα, την απάντηση στο δεύτερο ερώτημα. Θεωρώ, ωστόσο, σκόπιμο, χάριν πληρότητος και για την περίπτωση καθ' ήν το Δικαστήριο δεν θα υιοθετούσε την προτεινόμενη λύση, να εξετάσω το ερώτημα αυτό, με το οποίο * υπενθυμίζω * ο εθνικός δικαστής ερωτά αν μια απαλλασσόμενη δυνάμει του κανονισμού 123/85 συμφωνία μπορεί, ωστόσο, να απαγορεύεται βάσει των εθνικών διατάξεων περί ανταγωνισμού.
Υποβάλλεται, έτσι, και πάλι στην κρίση του Δικαστηρίου το πρόβλημα των σχέσεων μεταξύ κοινοτικού δικαίου και εθνικού δικαίου του ανταγωνισμού, επί του οποίου έχουν επί μακρόν αντιπαρατεθεί οι οπαδοί του λεγομένου απλού κριτηρίου και του λεγομένου διπλού κριτηρίου. Τη φορά αυτή, το ζήτημα είναι να κριθεί αν η υπεροχή του κοινοτικού δικαίου εμποδίζει τις εθνικές αρχές να απαγορεύουν, κατ' εφαρμογήν των εθνικών κανόνων περί ανταγωνισμού, μια συμφωνία που τυγχάνει της προστασίας ενός κανονισμού απαλλαγής, λαμβανομένου υπόψη ότι ο ίδιος ο κανονισμός δεν αποκλείει, υπό ιδιαίτερες τουλάχιστον περιστάσεις, την εφαρμογή περισσότερο περιοριστικών εθνικών διατάξεων.
33. Στην εικοστή ένατη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού, πράγματι, λέγεται ότι αυτός "δεν αντιτίθεται σε νόμους και διοικητικά μέτρα των κρατών μελών με τα οποία τα κράτη μέλη, λόγω εξαιρετικών περιπτώσεων, απαγορεύουν υποχρεώσεις που περιορίζουν τον ανταγωνισμό και περιλαμβάνονται σε συμφωνία που απαλλάσσεται σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό ή τους αρνούνται την παροχή έννομης προστασίας ότι τούτο δεν είναι, εντούτους, δυνατόν να θίγει την υπεροχή του κοινοτικού δικαίου".
Θα ειπώ, ευθύς εξ αρχής, ότι το να συμφιλιωθεί η υπεροχή του κοινοτικού δικαίου με τη δυνατότητα απαγορεύσεως μιας συμφωνίας η οποία απαλλάσσεται εν ονόματι και δυνάμει αυτού ακριβώς του δικαίου μού φαίνεται εγχείρημα απελπισμένο ή, ακόμα χειρότερα, διαβολικό. Ωστόσο, δεν προτίθεμαι να αποστώ από το εγχείρημα αυτό.
34. Σημείο αφετηρίας μιας τέτοιας έρευνας είναι, κατ' ανάγκην, η απόφαση Wilhelm κ.λπ. (21), με την οποία το Δικαστήριο αναγνώρισε τη δυνατότητα παράλληλης εφαρμογής κοινοτικών και εθνικών διατάξεων έναντι μιας και της αυτής συμπράξεως, δεδομένου ότι οι μεν αντιμετωπίζουν τις περιοριστικές πρακτικές υπό το πρίσμα των εμποδίων τα οποία δύνανται αυτές να παρεμβάλουν στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, ενώ οι δε, εμπνεόμενες από θεωρήσεις προσιδιάζουσες σε κάθε κράτος, αντιμετωπίζουν τις περιοριστικές πρακτικές σ' αυτό μόνο το πλαίσιο.
Στην ίδια απόφαση, το Δικαστήριο διευκρίνισε ωστόσο ότι η παράλληλη αυτή εφαρμογή "δεν μπορεί να γίνει δεκτή παρά στο μέτρο που δεν θίγει την ομοιόμορφη εφαρμογή, σε όλη την κοινή αγορά, των κοινοτικών κανόνων σε ζητήματα συμπράξεων και την πλήρη ενέργεια των πράξεων που εκδίδονται κατ' εφαρμογή αυτών των κανόνων" (22).
35. Η επιφύλαξη αυτή πρέπει να θεωρηθεί θεμελιώδους σημασίας, καθ' όσον, σε τελική ανάλυση, δείχνει ότι η εφαρμογή του εθνικού δικαίου αδρανεί κάθε φορά που το απαιτούν οι κανόνες της Συνθήκης: τούτο δε όχι μόνο υπό την * αδιαμφισβήτητη άλλωστε * έννοια ότι η ύπαρξη παραβάσεως των άρθρων 85 ή 86 της Συνθήκης αποκλείει την εφαρμογή του λιγότερο αυστηρού εθνικού δικαίου.
Στην ίδια απόφαση Wilhelm κ.λπ., πράγματι, το Δικαστήριο δέχτηκε ότι η Συνθήκη "επιτρέπει όμως επίσης στις κοινοτικές αρχές ν' αναπτύξουν κάποια θετική αν και έμμεση δραστηριότητα, για να προαγάγουν την αρμονική ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων στο σύνολο της Κοινότητας" (23).
36. Από τις παρατεθείσες κρίσεις του Δικαστηρίου συνάγεται με επαρκή σαφήνεια ότι συμφωνίες που τυγχάνουν απαλλαγής εκφεύγουν, γι' αυτόν και μόνο τον λόγο, από τον έλεγχο των εθνικών αρχών, υπό την έννοια ότι εμποδίζονται αυτές οι τελευταίες να τις απαγορεύουν. Χρήσιμες σχετικές ενδείξεις ανευρίσκονται και στην απόφαση Giry et Guerlain κ.λπ., όπου το Δικαστήριο, για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι απλά "comfort letters" δεν είναι ικανά να αποκλείουν την εφαρμογή του εθνικού δικαίου, διαπίστωσε προηγουμένως ότι οι επίδικες συμφωνίες "δεν καλύπτονται από απόφαση εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 3", και "δεν εμπίπτουν στο πεδίο καμμιάς ρυθμίσεως περί εξαιρέσεως κατηγορίας συμφωνιών" (24).
37. Ορισμένοι συγγραφείς εξακολούθησαν, ωστόσο, να αμφισβητούν το ότι μια απαλλασσόμενη συμφωνία εκφεύγει του ελέγχου των εθνικών αρχών, υποστηρίζοντας ότι οι σκοποί της Συνθήκης δεν πλήττονται πάντοτε από την εφαρμογή αυστηροτέρων εθνικών ρυθμίσεων. Υποστηρίχθηκε, ειδικότερα * άποψη την οποία επανέλαβε, κατά την παρούσα διαδικασία, η Αγγλική Κυβέρνηση * ότι η απαλλαγή την οποία χορηγεί το κοινοτικό δίκαιο σε μια αντιβαίνουσα στον ανταγωνισμό σύμπραξη κωλύει την εφαρμογή του αυστηροτέρου εθνικού δικαίου, μόνο στην περίπτωση κατά την οποία η αμφισβητούμενη απαλλαγή συνιστά μέτρο κοινοτικής πολιτικής (25).
Και η ίδια, άλλωστε, η Επιτροπή θεωρούσε, την επομένη της αποφάσεως Wilhelm κ.λπ., ότι αυτή δεν είχε επιλύσει, παρ' όλα αυτά, "το πρόβλημα αν η υπεροχή των κοινοτικών απαλλαγών συνιστά άκαμπτο κανόνα ή αν πρόκειται για μια ελαστικότερη αρχή, η οποία, στην εφαρμογή της, επιτρέπει να συνεκτιμώνται τα συμφέροντα της Κοινότητας αφενός και των κρατών μελών αφετέρου" (26).
38. Δεν νομίζω όμως ότι μπορώ να συμμερισθώ τις προεκτεθείσες απόψεις. Θεωρώ, πράγματι, ότι, εφόσον πρόκειται για συμφωνίες δυνάμενες να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και οι οποίες εμπίπτουν, κατ' αρχήν, στην απαγόρευση του άρθρου 85, παράγραφος 1, η απαλλαγή που τους χορηγείται δεν μπορεί παρά να εμποδίζει τις εθνικές αρχές να παρακάμψουν τη θετική αξιολόγηση στην οποία έχουν προβεί οι κοινοτικές αρχές (27). Διαφορετικά, όχι μόνο μία και η αυτή συμφωνία θα ετύγχανε διαφορετικής μεταχειρίσεως αναλόγως του δικαίου κάθε κράτους μέλους, πλήττοντας έτσι την ομοιόμορφη εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου, αλλά και θα παραγκωνιζόταν η πλήρης ενέργεια μιας κοινοτικής πράξεως (και κοινοτική πράξη πρέπει αναμφισβήτητα να χαρακτηρισθεί η χορηγούμενη δυνάμει του άρθρου 85, παράγραφος 3, απαλλαγή).
39. Ούτε μου φαίνεται πως μπορεί να αντληθεί διαφορετικό συμπέρασμα όσον αφορά τις συμφωνίες που προστατεύονται όχι δυνάμει ατομικής πράξεως απαλλαγής, αλλά χάρη σε κάποιον κανονισμό περί απαλλαγής. Αρκεί, συναφώς, να επισημανθεί ότι οι κανονισμοί απαλλαγής, όπως και τα ίδια τα άρθρα 85, παράγραφος 1, και 86, "παράγουν άμεσα αποτελέσματα στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών και απονέμουν απευθείας στους ιδιώτες δικαιώματα που οφείλουν να σέβονται τα εθνικά δικαστήρια" (28).
Ο εθνικός δικαστής υποχρεούται, επομένως, να μην εκδίδει αποφάσεις μη συμβιβαζόμενες προς τις διατάξεις ενός κανονισμού απαλλαγής, ούτε επεκτείνοντας την ενέργειά του σε συμφωνίες που δεν εμπίπτουν σ' αυτόν, ούτε παραγνωρίζοντας την ενέργειά του επί συμφωνιών που, αντιθέτως, καλύπτονται από την οικεία απαλλαγή. Τούτο δε, αφού προβεί, εν ανάγκη, σε προδικαστική παραπομπή στο Δικαστήριο κατά το άρθρο 177.
40. Οι προεκτεθείσες σκέψεις καθιστούν προφανές ότι, αν επιτραπεί στις εθνικές αρχές να απαγορεύουν μια συμφωνία που τυγχάνει απαλλαγής, έστω και λόγω ιδιαιτέρων περιστάσεων, τίθεται κατ' ανάγκην εν αμφιβόλω η υπεροχή του κοινοτικού δικαίου, εκτός αν γίνει δεκτό ότι αυτές οι ιδιαίτερες περιστάσεις είναι αφ' εαυτών τέτοιες που δεν γεννούν καμμία σύγκρουση μεταξύ εθνικού και κοινοτικού δικαίου.
Το να εντοπιστεί όμως ποιες θα μπορούσαν να είναι αυτές οι "ιδιαίτερες περιστάσεις" δεν είναι πράγμα εύκολο. Η εξήγηση την οποία έδωσε, κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή σχετικά με την ατυχή διατύπωση της εικοστής ενάτης αιτιολογικής σκέψεως επιτρέπει να θεωρηθεί, π.χ., ως ιδιαίτερη περίσταση το ενδεχόμενο ένας αποκλειστικός αντιπρόσωπος να διανέμει προϊόντα διαφόρων σημάτων, εφόσον αυτό αποδεικνύεται απαραίτητο για την εξασφάλιση της οικονομικής του επιβιώσεως.
41. Δεδομένου όμως ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο προβλέπεται ρητώς στον ίδιο τον κανονισμό (άρθρο 5, παράγραφος 2, αριθ. 1, στοιχείο β'), το πολύ που μπορεί να συναχθεί είναι ότι ενδεχόμενες αντιβαίνουσες προς τον ανταγωνισμό υποχρεώσεις, που είναι κατ' αρχήν απαλλακτέες βάσει διατάξεως του κανονισμού, μπορούν να απαγορευτούν από το εθνικό δίκαιο, μόνον όμως υπό την προϋπόθεση ότι αυτό προβλέπεται ρητώς από άλλη διάταξη του ίδιου κανονισμού. Και αυτός είναι, κατά τη γνώμη μου, ο μόνος τρόπος για να δοθεί νόημα στα όσα γράφονται στην εικοστή ένατη αιτιολογική σκέψη, που παρά την ερμηνεία αυτή παραμένουν αντιφατικά.
42. Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, πρέπει, επομένως, να αναγνωρισθεί ότι τα όσα γράφονται στην ατυχή εικοστή ένατη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 123/85 είναι ασυμβίβαστα μεταξύ τους: η αρχή της υπεροχής του κοινοτικού δικαίου δεν ανέχεται διαφορετική αξιολόγηση (και εφαρμογή) εκ μέρους των εθνικών αρχών επί συμφωνίας που τυγχάνει της προστασίας κανονισμού απαλλαγής. Η συμφωνία αυτή δεν μπορεί, επομένως, να απαγορευθεί βάσει του εθνικού δικαίου.
43. Με γνώμονα τις προεκτεθείσες παρατηρήσεις, προτείνω, επομένως, στο Δικαστήριο να απαντήσει στο Bundesgerichtshof ως εξής:
"Εγκύκλιος την οποία απευθύνει ο κατασκευαστής στους αποκλειστικούς του αντιπροσώπους, στο πλαίσιο συστήματος επιλεκτικής διανομής αυτοκινήτων, με την οποία τους προτρέπει να αρνούνται να πωλούν στις ανεξάρτητες εταιρίες leasing όταν τα αγοραζόμενα κατ' αυτόν τον τρόπο αυτοκίνητα προορίζονται για πελάτες/χρήστες έχοντες την κατοικία ή την έδρα τους εκτός της συμβατικώς οριζομένης εδαφικής περιοχής του ενδιαφερομένου διανομέως, συνιστά σύμπραξη απαγορευόμενη από το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης και δεν τυγχάνει απαλλαγής βάσει των διατάξεων του κανονισμού 123/85."
Για την περίπτωση καθ' ήν το Δικαστήριο ήθελε καταλήξει σε διαφορετική λύση, προτείνω να δοθεί η εξής απάντηση στο δεύτερο ερώτημα:
"Η αρχή της υπεροχής του κοινοτικού δικαίου απαιτεί μια συμφωνία που τυγχάνει της προστασίας κανονισμού απαλλαγής να μη μπορεί να απαγορεύεται από τις εθνικές αρχές βάσει περισσότερο περιοριστικών εθνικών διατάξεων".
(*) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ιταλική.
(1) * ΕΕ 1985, L 15, σ. 16.
(2) * Η υπογράμμιση είναι του γενικού εισαγγελέα.
(3) * Με από 30 Ιουλίου 1990 επιστολή της, η BMW κοινοποίησε, πράγματι, τη σχετική με τις συμβάσεις leasing πρακτική της, ζητώντας αρνητική πιστοποίηση ή, λαμβανομένης υπόψη της εν λόγω εγκυκλίου, τη χορήγηση εξαιρέσεως υπέρ του άρθρου 2.4 της συμβάσεως αποκλειστικής αντιπροσωπείας. Η Επιτροπή δεν έχει αποφανθεί σχετικώς μέχρι σήμερα.
(4) * Βλ. απόφαση της 13ης Ιουλίου 1966, συνεκδικασθείσες υποθέσεις 56/64 και 58/64, Consten και Grundig κατά Επιτροπής (Συλλογή τόμος 1965-1968, σ. 363, ειδικότερα σ. 369 έως 370).
(5) * Βλ. σχετικώς απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 1985, συνεκδικασθείσες υποθέσεις 25/84 και 26/84, Ford κατά Επιτροπής (Συλλογή 1985, σ. 2725, σκέψη 21). Βλ., περαιτέρω, απόφαση της 11ης Ιανουαρίου 1990, υπόθεση C-277/87, Sandoz κατά Επιτροπής (Συλλογή 1990, σ. I-45).
(6) * Απόφαση της 11ης Ιουλίου 1985, υπόθεση 42/84, Remia κ.λπ. κατά Επιτροπής (Συλλογή 1985, σ. 2545, σκέψη 22).
(7) * Το πώς δικαιολογείται η αποκλειστικότητα και η ποσοτική επιλογή εξηγεί η τέταρτη αιτιολογική σκέψη, η οποία εκθέτει ότι οι ρήτρες που αφορούν την αποκλειστική και επιλεκτική διανομή μπορούν να θεωρηθούν ότι είναι ορθολογικές και αναγκαίες στον τομέα των αυτοκινήτων οχημάτων, που είναι κινητά [καταναλωτικά] αγαθά, εμφανίζουν κάποια διάρκεια και απαιτούν, σε τακτικά διαστήματα όπως και σε απρόβλεπτες περιπτώσεις και σε διάφορους τόπους, ειδική συντήρηση και επισκευές ότι οι κατασκευαστές αυτοκινήτων συνεργάζονται [με τους διανομείς και τα συνεργεία που έχουν επιλέξει] προκειμένου να εξασφαλίσουν εξυπηρέτηση των πελατών πριν και μετά την πώληση ειδικά προσαρμοσμένη στα εν λόγω προϊόντα ότι η συνεργασία αυτή δεν είναι δυνατόν, τουλάχιστον για λόγους δυναμικού και αποδοτικότητας, να επεκτείνεται σε απεριόριστο αριθμό εμπόρων και συνεργείων .
(8) * Υπ' αυτή την έννοια πρέπει να γίνουν αντιληπτές και οι προφυλάξεις που διατυπώνονται στον κανονισμό προκειμένου να αποφευχθεί, π.χ., το να επιφυλάσσεται η εγγύηση και η δωρεάν εξυπηρέτηση σε μόνους τους αγοραστές που κατοικούν στην εδαφική περιοχή του διανομέα (άρθρο 5, παράγραφος 1, αριθ. 1, στοιχείο α').
(9) * Ένατη αιτιολογική σκέψη.
(10) * Σχετικώς, δεν είναι περιττό να διευκρινιστεί ότι ούτε η ερμηνευτική ανακοίνωση της Επιτροπής, που δημοσιεύτηκε στις 18 Ιανουαρίου 1985, σχετικά με τον κανονισμό 123/85 (ΕΕ 1985, C 17, σ. 4), περιέχει καμμία μνεία περί leasing.
(11) * Απόφαση της 22ας Απριλίου 1993, υπόθεση T-9/92, Peugeot κατά Επιτροπής (Συλλογή 1993, σ. II-493, σκέψη 37).
(12) * Ένατη αιτιολογική σκέψη.
(13) * Βλ. σχετικώς και την ανακοίνωση που αφορά τους κανονισμούς 1983/83 και 1984/83, που δημοσιεύθηκε στις 13 Απριλίου 1984 και με την οποία η Επιτροπή, καίτοι δέχεται ότι η επ' αμοιβή παραχώρηση της χρήσεως [προϊόντων] ευρίσκεται, από οικονομική άποψη, πλησιέστερα στη μεταπώληση προϊόντων απ' ό,τι [στην] παροχή υπηρεσιών, διευκρινίζει, στη συνέχεια, ότι συμπεριλαμβάνονται στους κανονισμούς οι συμφωνίες αποκλειστικότητας, οι οποίες επιβάλλουν την υποχρέωση στον προμηθευόμενο συμβαλλόμενο να ενοικιάζει σε τρίτους το προϊόν που του παραδόθηκε ή να το θέτει στη διάθεσή τους βάσει [leasing] (ΕΕ 1984, C 101, σ. 2, παράγραφος 12). Αυτό σημαίνει ότι οι διανομείς μπορούν να αναγκασθούν να αναλάβουν έναντι του προμηθευτή την * απαλλασσόμενη κατά τον κανονισμό * υποχρέωση να ασκούν οι ίδιοι δραστηριότητα leasing, υπό τις ίδιες προϋποθέσεις με την πώληση, ήτοι περιοριζόμενοι εντός της συμβατικώς οριζομένης εδαφικής περιοχής, όχι όμως και την υποχρέωση να αρνούνται να πωλούν σε εταιρία leasing.
(14) * Συναφώς, είναι σκόπιμο άλλωστε να διευκρινιστεί ότι δεν μπορεί να εμποδιστεί ο διανομέας να χρησιμοποιεί μέσα διαφημίσεως με τα οποία απευθύνεται μεν σε χρήστες εντός της συμφωνημένης περιοχής, που έχουν όμως επίπτωση και πέραν της οικείας περιφερείας, δεδομένου ότι μια τέτοια διαφήμιση δεν θίγει την υποχρέωση προωθήσεως των πωλήσεων κατά βάσιν εντός της συμβατικώς οριζομένης περιοχής.
(15) * Την άποψη αυτή επιρρωννύει το σχέδιο κανονισμού της Επιτροπής, το οποίο δημοσιεύθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 1994 και προοριζόταν για να αντικαταστήσει τον κανονισμό 123/85 από 1ης Ιουλίου 1995 (ΕΕ 1994, C 379, σ. 16). Πράγματι, η διάταξη που αντιστοιχεί προς το άρθρο 13, αριθ. 12, δεν ορίζει απλώς ότι οι όροι διανέμω και πωλώ περιλαμβάνουν και άλλες μορφές εμπορίας, όπως το leasing, αλλά ρητώς διευκρινίζει ότι αυτό ισχύει από την πλευρά του διανομέα (άρθρο 13, αριθ. 13, του εν λόγω σχεδίου). Απ' αυτό συνάγεται ότι ο αποκλειστικός αντιπρόσωπος δεν θα εμποδίζεται, βέβαια, να εφοδιάζει ανεξάρτητες εταιρίες leasing, ούτε να αναπτύσσει ο ίδιος δραστηριότητα leasing στην τελευταία αυτή περίπτωση όμως, θα υποχρεούται, φυσικά, να τηρεί τις συμβατικές του υποχρεώσεις, όπως και για τη μεταπώληση.
(16) * Συναφώς, πρέπει πάντως να διευκρινιστεί ότι, στο προμνημονευθέν σχέδιο κανονισμού, εξομοιούται προς μεταπώληση κάθε σύμβαση χρηματοδοτικής μίσθωσης που συνεπάγεται μεταβίβαση ιδιοκτησίας ή δυνατότητα αγοράς πριν τη λήξη της σύμβασης (άρθρο 10, αριθ. 12). Τούτο σημαίνει ότι η χρηματοδοτική εκμίσθωση δεν μπορεί να αντιμετωπισθεί όπως η μεταπώληση, παρά μόνον σ' εκείνες τις περιπτώσεις στις οποίες η επιλογή αγοράς και η μεταβίβαση κυριότητας συντελούνται πριν από τη λήξη της συμβάσεως leasing, ή εφόσον πάντως προβλέπεται η δυνατότητα αυτή.
(17) * Από την κατάσταση αυτή η BMW συνάγει, αντιθέτως, ότι, αν η απόλυτη απαγόρευση παραδόσεως σε ανεξάρτητες εταιρίες leasing είναι απαλλακτέα, κατά μείζονα λόγο θα έπρεπε να θεωρείται επιτρεπτή η απαγόρευση πωλήσεως σε τέτοιες εταιρίες, όταν περιορίζεται στις περιπτώσεις στις οποίες τα αυτοκίνητα προορίζονται σε καταναλωτές έχοντες έδρα ή κατοικία εκτός της συμβατικώς οριζομένης περιοχής.
(18) * Η διάταξη αυτή * υπενθυμίζω * καθιερώνει υποχρέωση του διανομέα να μην πωλεί (...) αυτοκίνητα οχήματα της σειράς των προϊόντων που αναφέρεται στη συμφωνία ή (...) αντίστοιχα προϊόντα σε τελικούς καταναλωτές οι οποίοι χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες ενός ενδιαμέσου, παρά μόνο αν [οι εν λόγω καταναλωτές έχουν προηγουμένως δώσει γραπτή εντολή] στον [ενδιάμεσο] να αγοράσει (...), σε περίπτωση δε [που το αποκομίζει ο ίδιος], να αποδεχθεί την παραλαβή ορισμένου αυτοκινήτου οχήματος .
(19) * Αναφέρομαι στην Ανακοίνωση, που δημοσιεύθηκε στις 18 Δεκεμβρίου 1991, την επιγραφόμενη Διευκρινίσεις σχετικά με τις δραστηριότητες των μεσαζόντων κατά την πώληση αυτοκινήτων (ΕΕ 1991, C 329, σ. 20).
(20) * Απόφαση της 22ας Απριλίου 1993, όπ.π., σκέψη 50.
(21) * Απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου 1969, υπόθεση 14/68 (Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 1).
(22) * Αυτόθι, σκέψη 4. Βλ. επίσης, στην ίδια κατεύθυνση, απόφαση της 10ης Ιουλίου 1980, συνεκδικασθείσες υποθέσεις 253/78 και 1/79 έως 3/79, Giry et Guerlain κ.λπ. (Συλλογή τόμος 1980/II, σ. 527, σκέψη 16).
(23) * Η παραδοχή αυτή έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία, αν ληφθεί υπόψη ότι ο γενικός εισαγγελέας, αντιθέτως, είχε υποστηρίξει σχετικώς ότι η χορήγηση απαλλαγής κατά την έννοια του άρθρου 85, αριθ. 3, εκφράζει απλώς αποχή από πλευράς των κοινοτικών αρχών, αποχή η οποία, ως τοιαύτη, επέτρεπε στα κράτη μέλη να εφαρμόσουν τις εθνικές τους διατάξεις, που εν προκειμένω ήσαν αυστηρότερες, χωρίς εξ αυτού να πλήττονται οι επιδιωκόμενοι από τη Συνθήκη στόχοι (βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Roemer, Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 11, και ειδικότερα σ. 18).
(24) * Απόφαση της 10ης Ιουλίου 1980, όπ.π., σκέψη 17.
(25) * Βλ. σχετικώς Market: Some Legal Administrative Problems of the Coexistence of Community and National Competition Law in the EEC in CMLR, 1974, σ. 92.
(26) * Βλ. Τέταρτη Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού, σ. 33.
(27) * Πράγματι, αν είναι αληθές ότι μια συμφωνία δυνάμενη να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών παράγει κατ' ανάγκην αποτελέσματα σε όλα τα κράτη μέλη όπου δρουν οι εν λόγω επιχειρήσεις, είναι άλλο τόσο αληθές ότι η ομοιόμορφη εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου (και του δικαίου του ανταγωνισμού ειδικότερα) επίσης θα ματαιωνόταν, αν η χορηγούμενη από το δίκαιο αυτό απαλλαγή μιας συμφωνίας εξαρτώνταν από τις οικείες εθνικές διατάξεις, εκτός αν ήθελε να φανταστεί κανείς ότι υπάρχει πλήρης διαχωρισμός μεταξύ αποτελεσμάτων στο κοινοτικό και στο εθνικό επίπεδο.
(28) * Βλ. απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 1991, υπόθεση C-234/89, Δηλιμίτης (Συλλογή 1991, σ. I-935, σκέψεις 45 και 46).