62009CC0074_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
I – Introduzzjoni
1. Il-proċedura preliminari preżenti, b’mod simili għall-kawża Rüffert (2), għandha x’taqsam mal-komponent soċjali tal-liġi dwar il-kuntratti pubbliċi. Hija tqajjem il-kwistjoni tal-mezzi li bihom l-awtoritajiet tal-Istat Membru li fihom kuntratt pubbliku għal xogħlijiet għandu jingħata, jistgħu jivverifikaw jekk il-kumpanniji ta’ kostruzzjoni parteċipanti fil-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi jkunux issodisfaw l-obbligi tagħhom relattivi għall-ħlas tat-taxxi u tal-kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali.
2. Il-kuntest tal-kawża preżenti huwa magħmul mill-fażi suċċessiva għall-għoti tal-kuntratt għal xogħlijiet ta’ rinnovament u ta’ restawr tal-bini famuż Berlaymont ta’ Brussell, sede tal-Kummissjoni Ewropea (3) . Fost l-oħrajn kien ipparteċipa għall-kuntratt pubbliku għax-xogħlijiet tal-bini Berlaymont assoċjazzjoni temporanja, li mhux il-membri kollha tagħha kienu rreġistrati fil-Belġju għall-finijiet ta’ taxxa. Madankollu din ir-reġistrazzjoni kienet stabbilita fil-liġi Belġjana dwar il-kuntratti pubbliċi ta’ dak iż-żmien u barra minn hekk kienet parti mill-kundizzjonijiet tas-sejħa għal offerti fil-każ preżenti. L-iskop ta’ din ir-reġistrazzjoni primarjament kien li jiggarantixxi li l-offerenti għal kuntratti pubbliċi kienu u ser ikomplu jissodisfaw l-obbligi relattivi għall-ħlas tat-taxxi u tal-kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali.
3. Il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba teżamina jekk obbligu bħal dan ta’ reġistrazzjoni jistax jiġi applikat ukoll għal offerenti stabbiliti fi Stati Membri oħra jew jekk awtorità kontraenti għandhiex tikkuntenta ruħha b’ċertifikati maħruġa mill-awtoritajiet tal-Istati Membri ta’ oriġini li jattestaw il-ħlas regolari ta’ taxxi u ta’ kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali.
II – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dritt tal-Unjoni Ewropea
4. Il-kuntest ġuridiku tal-Unjoni f’din il-kawża huwa ddefinit bid-Direttiva tal-Kunsill 93/37/KEE, tal-14 ta’ Ġunju 1993, li tikkonċerna l-koordinament tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti tax-xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet] (4), imħassra sussegwentement, u b’mod partikolari bid-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 24 sa 29 dwar il-kriterji għal għażla kwalitattiva (Titolu IV, Kapitolu 2, tad-Direttiva 93/37).
5. L-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37 kien jipprovdi hekk:
“Kwalunkwe kuntrattur [imprenditur] jista’ jkun eskluż mill-parteċipazzjoni fil-kuntratt jekk:
[…]
(e) ma jkunx issoddisfa l-obbligi rrelatati mal-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali bi qbil mal-dispożizzjonijiet legali tal-pajjiż li fih huwa stabbilit jew ma’ dawk tal-pajjiż ta’ l-awtorità ta’ kuntrattar;
(f) ma jkunx issoddisfa l-obbligi rrelatati mal-ħlas ta’ taxxi bi qbil mad-dispożizzjonijiet legali tal-pajjiż li fih huwa stabbilit jew ma’ dawk tal-pajjiż ta’ l-awtorità ta’ kuntrattar [awtorità kontraenti];
[…]
Meta l-awtorità ta’ kuntrattar [awtorità kontraenti] teħtieġ prova mill-kuntrattur [imprenditur] li ebda wieħed minn dawn il-każi ikkwotati f’(a), (b), (ċ), (e) jew (f) ma japplikawx għalih, għandha taċċetta bħala evidenza suffiċjenti:
– [...]
– għall-punti (e) jew (f), ċertifikat maħruġ mill-awtorità kompetenti fl-Istat Membru konċernat.
[…]”
6. L-Artikolu 28 tad-Direttiva 93/37 kien jipprovdi dan li ġej:
“Fil-limiti ta’ l-Artikoli 24 sa 27, l-awtoritajiet ta’ kuntrattar [awtoritajiet kontraenti] jistgħu jistiednu lill-kuntrattur [imprenditur] biex jipprovdi ċ-ċertifikati u d-dokumenti sottomessi [prodotti] jew biex jiċċarahom.”
7. L-Artikolu 29 tad-Direttiva 93/37 kien jinkludi d-dispożizzjonijiet li ġejjin:
“1. L-Istati Membri li għandhom il-listi uffiċjali tal-kuntratturi [imprendituri] magħrufa għandhom jaddattawhom għal dispożizzjonijiet ta’ l-Artikolu 24(a) sa (d) u (g) u ta’ l-Artikoli 25, 26 u 27.
2. Kuntratturi [Imprendituri] rreġistrati fil-listi uffiċjali jistgħu, għal kull kuntratt, jissottomettu lill-awtorità ta’ kuntrattar [awtorità kontraenti] ċertifikat ta’ reġistrazzjoni maħruġ mill-awtorità kompetenti. Dan iċ-ċertifikat għandu jiddikjara r-referenza li tkun awtorizzathom biex jiġu rreġistrati fil-lista u l-klassifikazzjoni mogħtija f’din il-lista.
3. Reġistrazzjoni ċċertifikata fil-listi uffiċjali mill-korpi kompetenti għandha, għall-awtoritajiet ta’ kuntrattar [awtorità kontraenti] ta’ Stati Membri oħra, tikkostitwixxi preżunzjoni ta’ addattabilità għax-xogħlijiet li jikkorispondu għal klassifikazzjoni tal-kuntrattur [imprenditur] f’dak li għandu x’jaqsam mal-Artikoli 24(a) sa (d) u (g), 25, 26(b) u (ċ) u 27(b) u (d).
Informazzjoni li tista’ tkun deduċibbli mir-reġistrazzjoni fil-listi uffiċjali ma tistax tkun imħaqqa [titqiegħed inkwistjoni]. Madankollu, fir-rigward ta’ ħlas ta’ kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali, ċertifikat addizzjonali jista’ jkun meħtieġ għal kull kuntrattur [imprenditur] irreġistrat kull meta jkun offrut kuntratt.
L-awtoritajiet ta’ kuntratttar [awtorità kontraenti] ta’ l-Istati Membri l-oħra għandhom japplikaw id-dispożizzjonijiet ta’ hawn fuq biss favur kuntratturi [imprendituri] li huma stabbiliti fil-pajjiż li għandu l-lista uffiċjali.
4. Għar-reġistrazzjoni ta’ kuntratturi [imprendituri] ta’ l-Istati Membri l-oħra fil-lista uffiċjali, l-ebda aktar provi jew dikjarazzjonijiet oħra ma jistgħu jkunu meħtieġa apparti minn dawk mitluba minn ċittadini u, fi kwalunkwe każ, dawk biss li jipprovdu għalihom l-Artikoli 24 sa 27.
5. L-Istati Membri li jkollhom lista Uffiċjali għandhom jikkomunikaw lill-Istati Membri oħra l-indirizz tal-korp li lilu jistgħu jsiru talbiet għar-reġistrazzjoni.”
8. Minħabba li l-proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku inkwistjoni saret qabel il-31 ta’ Jannar 2006, id-Direttiva 2004/18/KE (5) mhix rilevanti għall-finijiet tal-kawża preżenti.
9. Barra minn hekk, jeħtieġ li jsir riferiment għar-regoli dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi. Madankollu, f’dan ir-rigward, kuntrarjament għal dak li sar fit-talba għal deċiżjoni preliminari u f’ċerti osservazzjonijiet bil-miktub ippreżentati lill-Qorti tal-Ġustizzja, ma għandux isir riferiment għall-Artikoli 49 KE u 50 KE, iżda għall-Artikoli 59 u 60 tat-Trattat KE (6) . Fil-fatt, il-fatti tal-kawża prinċipali seħħu qabel l-1 ta’ Mejju 1999, data tad-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Amsterdam (7) .
B – Il-liġi nazzjonali
Id-Digriet Irjali tal-1977
10. Fir-rigward tal-liġi Belġjana, huwa d-Digriet Irjali tat-22 ta’ April 1977 dwar il-kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal provvisti u għal servizzi (8) li huwa rilevanti. Fis-sezzjoni 2 ta’ dan id-digriet, bit-titolu “Dwar ir-redazzjoni tal-offerta”, l-Artikolu 15 jipprovdi b’mod partikolari li:
“[…]
(3) Sabiex l-offerta ta’ offerent Belġjan li, jimpjega persunal suġġett għal-Liġi tas-27 ta’ Ġunju 1969, li temenda d-Digriet Liġi tat-28 ta’ Diċembru 1944 dwar is-sigurtà soċjali tal-ħaddiema, tista’ titqies regolari, għandha tiġi akkumpanjata minn ċertifikat tal-Office National de Sécurité Social li minnu jirriżulta li l-offerent ħallas il-kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali u l-kontribuzzjonijiet għall-fond ta’ sussistenza; b’mod sussidjarju, l-offerenti għandu jippreżenta lill-amministrazzjoni l-imsemmi ċertifikat qabel il-ftuħ tal-offerti [...]
(4) L-offerent barrani għandu, sabiex l-offerta tiegħu tista’ titqies regolari, jannetti magħha jew jipproduċi lill-amministrazzjoni d-dokumenti li ġejjin, qabel il-ftuħ tal-offerti:
a) ċertifikat maħruġa mill-awtorità kompetenti li jattesta li ssodisfa l-obbligi relattivi għall-ħlas tal-kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali skont id-dispożizzjonijiet legali tal-pajjiż fejn huwa stabbilit [...]
[...]
(7) L-offerent għandu, sabiex l-offerta tiegħu tista’ tistqies regolari, ikun irreġistrat bħala imprenditur skont l-Artikolu 229 bis tal-Kodiċi dwar it-taxxi fuq id-dħul u l-Artikolu 30 bis tal-Liġi tas-27 ta’ Ġunju 1969, li temenda d-Digriet Irjali tat-28 ta’ Diċembru 1944 dwar is-sigurtà soċjali tal-ħaddiema”.
Id-Digriet Irjali tal-1978
11. Il-modalitajiet tar-reġistrazzjoni fiskali stabbiliti fl-Artikolu 15(7) tad-Digriet Irjali tal-1977 huma rregolati bid-Digriet Irjali tal-5 ta’ Ottubru 1978 (9) . Is-sezzjoni 1 ta’ dan id-digriet tistabbilixxi l-“Kundizzjonijiet li għandhom jiġi sodisfatti għar-reġistrazzjoni bħala imprenditur” u l-Artikolu 2(1) tagħha, jipprovdi b’mod partikolari dan li ġej:
“Ir-reġistrazzjoni bħala imprenditur [...] tingħata biss lill-imprendituri li jissodisfaw il-kundizzjonijiet li ġejjin:
[…]
2. għal attività msemmija fl-Artikolu 1 għandhom ikunu rreġistrati fir-reġistru kummerċjali jew fir-reġistru professjonali skont l-obbligu tal-liġi tal-Istat Membru fejn ikunu stabbiliti;
[…]
7. fir-rigward ta’ kumpannija, ma għandhomx ikunu inklużi fost l-amministraturi, id-diretturi jew il-persuni awtorizzati biex jassumu obbligi għall-kumpannija, persuni li huma pprojbiti mill-eżerċizzju ta’ tali funżjonijiet skont id-Digriet Irjali Nru 22, tal-24 ta’ Ottubru 1934, iċċitat fin-Nru 6;
[…]
10. matul il-ħames snin ta’ qabel l-applikazzjoni għal reġistrazzjoni, ma għandhomx ikunu wettqu ksur ripetut jew gravi relattivi għall-obbligi fiskali [...];
11. fil-mument tal-applikazzjoni għal reġistrazzjoni ma għandux ikollhom ħlas b’lura ta’ taxxi preċedenti, ta’ kontribuzzjonijiet li għandhom jitħallsu lill-Office National de Sécurité Social jew ta’ kontribuzzjonijiet li għandhom jitħallsu lil jew f’isem il-Fonds de Sécurité d’existence; [...];
12. huma għandhom ikollhom riżorsi ekonomiċi, amministrattivi u tekniċi suffiċjenti biex jiggarantixxu l-osservanza tal-obbligi fiskali u soċjali.”
12. Skont l-Artikolu 8 tad-Digriet Irjali tal-1978, biex jiġi rreġistrat bħala imprenditur, jeħtieġ li tiġi ppreżentata applikazzjoni lill-President tal-kummissjoni ta’ reġistrazzjoni (10) tal-provinċja fejn l-applikant għandu s-sede prinċipali tiegħu. Fil-każ ta’ applikanti li ma humiex stabbiliti fil-Belġju, tkun kompetenti l-kummissjoni tal-provinċja fejn jinsab is-sit ta’ kostruzzjoni inkwistjoni.
13. Fl-Artikolu 10 tad-Digriet Irjali tal-1978 hemm stabbilit dan li ġej:
“(1) Sabiex ma tkunx inammissibbli, id-dokumenti li ġejjin għandhom jiġu annessi mal-applikazzjoni:
[...]
3. minn kull applikant: kopja tar-reġistrazzjoni fir-reġistru professjonali taħt il-kundizzjonijiet stabbiliti mid-dispożizzjoni legali tal-Istat fejn hu stabbilit [...]
[…]
5. mill-applikant [barrani]: ċertifikati maħruġa mill-awtorità kompetenti tal-Istat Membru fejn hu stabbilit u li jattestaw li dan ma għandux ħlas b’lura ta’ taxxi jew ta’ kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali preċedenti f’dan l-Istat Membru.
[...]
(2) Il-kummissjoni ta’ reġistrazzjoni msemmija fis-sezzjoni 4 iktar ’il quddiem tista’ titlob li l-applikant jipproduċi dokumentazzjoni oħra jew jipprovdi informazzjoni addizzjonali li hija tista’ tikkunsidra utli biex tevalwa jekk il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 2(1) humiex sodisfatti.
[...]”.
14. Il-kompożizzjoni tal-kummissjoni ta’ reġistrazzjoni hija rregolata mill-Artikolu 16 tad-Digriet Irjali tal-1978:
“(1) Kull kummissjoni ta’ reġistrazzjoni hija komposta minn disa’ membri li Aħna naħtru skont il-modalitajiet stabbiliti iktar ’il quddiem:
1. tliet membri uffiċjali jinħatru fuq il-proposta rispettivament:
a) tal-Ministru tas-Sigurtà Soċjali;
b) tal-Ministru tal-Finanzi;
c) tal-Ministru tal-Impjieg u tax-Xogħol;
2. tliet membri jinħatru fuq il-proposta tal-organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw lil min iħaddem fis-settur tal-kostruzzjoni;
3. tliet membri jinħatru fuq il-proposta tal-organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw il-ħaddiema tas-settur tal-kostruzzjoni;
[…]
(2) Kull kummissjoni hija ppreseduta minn wieħed mill-uffiċjali msemmija fl-Artikolu 1(1)(a) u (b), li Aħna naħtru għal dan il-għan, fuq proposta taż-żewġ Ministeri msemmija hemmhekk [...]”.
III – Il-fatti u l-kawża prinċipali
15. Il-bini Berlaymont inbena bejn l-1963 u l-1967 fi Brussell fuq art akkwistata fl-1960 mill-Istat tal-Belġju u minn dak iż-żmien beda jintuża bħala sede prinċipali tal-Kummissjoni Ewropea (11) . Madankollu, bejn l-1992 u l-2004, il-bini ma setax jintuża mill-Kummissjoni minħabba li kellu jiġi rrestawrat u mnaddaf mill-asbestos.
16. Għal dawn ix-xogħlijiet ta’ rinnovament u restawr, fit-18 ta’ Settembru 1990, il-kumpannija b’responsabbiltà limitata, bl-isem Berlaymont 2000 SA (12) ġiet ikkostitwita, taħt il-liġi Belġjana, mir-Régie des Bâtiments (13), persuna ġuridika taħt il-liġi pubblika Belġjana, bil-parteċipazzjoni ta’ tliet istituzzjonijiet bankarji. Ir-responsabbiltajiet ta’ Berlaymont 2000 kienu jinkludu r-redazzjoni tal-ispeċifikazzjonijiet u tal-programm ta’ ħidma, kif ukoll il-baġit tax-xogħlijiet ta’ kostruzzjoni meħtieġa għar-rinnovament u għar-restawr. Il-kumpannija ngħatat permess għall-bini fuq l-immobbli Berlaymont.
17. Fit-23 ta’ Diċembru 1994, Berlaymont 2000 nediet sejħa għal offerti għal xogħlijiet ta’ rinnovament u restawr tal-bini Berlaymont (14) li l-valur tagħhom ġie stmat għal madwar BEF 1.4 biljun (15) . Għal din is-sejħa ta’ offerti ġew redatti speċifikazzjonijiet speċjali u avviż ta’ kuntratt pubbliku ġie ppubblikat fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej (16) . L-Artikolu 1.G tal-ispeċifikazzjonijiet speċjali kien jippreċiża li “għax-xogħlijiet li huma s-suġġett ta’ dan il-kuntratt, l-imprenditur għandu jkun rreġistrat fil-Belġju”.
18. Fis-16 ta’ Frar 1995, ġie ppubblikat avviż ta’ rettifika fil-Ġurnal Uffiċjali (17) fejn ingħatat xi informazzjoni addizzjonali, b’mod partikolari dwar l-obbligu ta’ reġistrazzjoni tal-offerenti. B’mod partikolari, l-Artikolu 1.G tal-ispeċifikazzjonijiet speċjali ġie emendat kif ġej:
“Għax-xogħlijiet li huma s-suġġett ta’ dan il-kuntratt, l-imprenditur għandu jipprova li huwa kkunsidrat konformi mill-perspettivi tas-sigurtà soċjali, tat-taxxi u tal-VAT; din il-prova għandha tiġi kkostitwita permezz ta’ reġistrazzjoni.
L-applikazzjoni għal reġistrazzjoni għandha ssir skont id-[Digriet Irjali tal-1978].
Għar-regolarità tal-offerta (fil-mument tal-preżentata tagħha), huwa biżżejjed li tiġi annessa magħha kopja tal-applikazzjoni għal reġistrazzjoni. Mhix ser tittieħed l-ebda deċiżjoni ta’ għoti qabel ma’ l-awtorità kompetenti tkun iddeċidiet fuq l-applikazzjoni (għal reġistrazzjoni).”
Fl-aħħar nett, l-avviż ta’ rettifika jiddikjara li:
“Fl-offerta tiegħu, l-offerent jikkonferma li ħa inkunsiderazzjoni dan l-avviż ta’ rettifika Nru 1, taħt piena ta’ nullità tal-offerta tiegħu”.
19. It-terminu għall-preżentata tal-offerti kien iffissat fis-16 ta’ Marzu 1995.
20. L-impriża Bâtiments et Ponts Construction SA (iktar ’il quddiem “BPC”), irreġistrata fil-Belġju, u l-impriża Ġermaniża WIG Industrieinstandhaltung GmbH (iktar ’il quddiem “WIG”), li dak iż-żmien ma kinitx irreġistrata fil-Belġju, ikkostitwew assoċjazzjoni temporanja BPC-WIG biex ikunu jistgħu jipparteċipaw għas-sejħa għal offerti Berlaymont. L-impriża WIG suċċessivament assumiet l-isem Thyssenkrupp Industrieservice GmbH; matul dawn il-proċeduri għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja hija biddlet mill-ġdid isimha għal WISAG Produktionsservice GmbH (iktar ’il quddiem, “WISAG”).
21. Fis-16 ta’ Marzu 1995, l-assoċjazzjoni temporanja BPC-WIG ippreżentat offerta għall-kuntratt pubbliku għal xogħlijiet Berlaymont. Hija ma annettietx ma’ din l-offerta l-ebda ċertifikat dwar ir-reġistrazzjoni fil-Belġju la fir-rigward tagħha u lanqas fir-rigward tal-impriża assoċjata WIG. L-applikazzjonijiet għal reġistrazzjoni fil-Belġju ġew ippreżentati biss wara l-iskadenza tat-terminu għall-preżentata tal-offerti fil-kuntest tas-sejħa għal offerti Berlaymont, jiġifieri fit-28 ta’ April 1995 ta’ BPC-WIG u fit-3 ta’ Mejju 1995 ta’ WIG. L-imsemmija reġistrazzjonijiet ingħataw biss wara l-għoti tal-kuntratt Berlaymont, f’Lulju 1995 (18) .
22. Madankollu, mal-offerta ta’ BPC-WIG ġie anness ċertifikat maħruġ mill-awtorità fiskali Ġermaniża (19) tal-4 ta’ Awwissu 1994 u ċertifikat maħruġ mill-awtorità tas-sigurtà soċjali Ġermaniża (20) tat-3 ta’ Frar 1995. Minn dawn id-dokumenti kien jirriżulta li l-amministrazzjoni fiskali Ġermaniża ma kellhiex oġġezzjonijiet dwar il-parteċipazzjoni ta’ WIG f’kuntratt pubbliku u li, l-awtorità tas-sigurtà soċjali Ġermaniża kkonfermat, min-naħa tagħha, li l-kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali dejjem tħallsu puntwalment minn WIG.
23. Fl-20 ta’ Ġunju 1995, il-Bord tad-Diretturi ta’ Berlaymont 2000 ta l-kuntratt ta’ xogħlijiet lill-assoċjazzjoni temporanja kompetittriċi. BPC u WIG ippreżentaw rikors għall-annullament ta’ din id-deċiżjoni quddiem il-Conseil d’État Belġjan (21) . Fl-10 ta’ Marzu 1999, dan tal-aħħar ċaħad it-talba tagħha billi bbaża ruħu fuq il-fatt li WIG, matul il-preżentata tal-offerta, ma kinitx irreġistrata fil-Belġju u li hija lanqas kienet ippreżentat l-applikazzjoni f’dan is-sens, u għalhekk BPC-WIG ma kinitx meħuda inkunsiderazzjoni mill-bidu li tingħata l-kuntratt (22) .
24. Flimkien mal-kawża amministrattiva quddiem il-Conseil d’État tal-Belġju, fit-18 ta’ Ġunju 1996, BPC u WIG bdew azzjoni ċivili għall-kumpens għad-dannu subit quddiem it-Tribunal de première instance de Bruxelles (23) minħabba li ġew esklużi mill-proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku. Permezz ta’ sentenza tal-5 ta’ Novembru 2002, dan ir-rikors ġie miċħud bħala inammissibbli, minħabba li meta r-rikorrenti pparteċipaw fis-sejħa għal offerti ma pproduċewx il-prova neċessarja tar-reġistrazzjoni tagħhom fil-Belġju u għaldaqstant, ma kinux ippreżentaw offerta regolari. B’hekk irriżulta li ma kellhomx interess ġuridiku li jibdew proċedura għall-kumpens għad-dannu.
25. Fil-15 ta’ April 2003, BPC u WIG ippreżentaw appell kontra s-sentenza tat-Tribunal tal-ewwel istanza ta’ Brussell quddiem il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell (24) . Din madankollu kkonfermat is-sentenza tal-ewwel istanza b’sentenza tal-14 ta’ Marzu 2007 (25) . Il-qorti tal-appell ibbażat ruħha fuq il-fatt li r-rikorrenti ma kinux annettew l-ebda prova ta’ applikazzjoni għal reġistrazzjoni ta’ WIG u ta’ BPC-WIG mal-offerta tagħhom għall-kuntratt ta’ Berlaymont. Skont il-Qorti tal-Appell, għalkemm iċ-ċertifikati maħruġa mill-awtoritajiet fiskali u soċjali Ġermaniżi fir-rigward ta’ WIG kienu, għal raġunijiet oħrajn, ukoll neċessarji sabiex jipparteċipaw fil-proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku, ma setgħux jissostitwixxu r-reġistrazzjoni fil-Belġju, mitluba bħala rekwiżit addizzjonali. Minħabba li b’dan il-mod ir-rikorrenti kisru rekwiżit proċedurali essenzjali, l-offerta tagħhom kienet invalida, u dan iġġustifika l-esklużjoni immedjata tagħhom mill-proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku.
26. B’konsegwenza tal-appell ippreżentat fit-28 ta’ Settembru 2007 minn BPC u WIG, il-kawża ċivili għadha pendenti quddiem il-Qorti ta’ Kassazzjoni tal-Belġju (26), bħala qorti tar-rinviju.
IV – It-talba għal deċiżjoni preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
27. B’sentenza tat-22 ta’ Jannar 2009, li waslet fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit-18 ta’ Frar 2009, il-Qorti ta’ Kassazzjoni tal-Belġju ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
1) L-obbligu li tkun irreġistrat sabiex tkun tista’ tingħata kuntratt pubbliku fil-Belġju, bħall-obbligu impost mill-Artikolu I.G. tal-ispeċifikazzjonijiet speċjali applikabbli f’din il-kawża, ma jkunx kuntrarju għall-prinċipju tal-moviment liberu fi ħdan l-Unjoni Ewropea u għat-tieni paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva tal-Kunsill 93/37/KEE, tal-14 ta’ Ġunju 1993, li tikkonċerna l-koordinament tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti tax-xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet] jekk jiġi interpretat fis-sens li jippermetti lill-awtorità kontraenti teskludi mill-għoti tal-kuntratt l-imprenditur barrani li jkun għamel offerta u li ma jkunx irreġistrat iżda jkun ressaq ċertifikati ekwivalenti maħruġa mill-amministrazzjonijiet nazzjonali tiegħu?
2) Ma jkunx kuntrarju għall-prinċipju tal-moviment liberu fi ħdan l-Unjoni Ewropea u għat-tieni paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva tal-Kunsill 93/37/KEE, tal-14 ta’ Ġunju 1993, li tikkonċerna l-koordinament tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti tax-xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet] jekk awtorità kontraenti Belġjana tingħatalha s-setgħa li tobbliga lill-offerenti barranin jissuġġettaw għall-awtorità Belġjana – il-Commission d’enregistrement des entrepreneurs – l-eżami tal-validità taċ-ċertifikati maħruġa lilhom mill-awtoritajiet fiskali u soċjali tal-Istat tagħhom li jattestaw li l-pożizzjoni tagħhom hija regolari fir-rigward tal-obbligi fiskali u soċjali tagħhom?
28. Fil-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, apparti BPC u WIG, bħala rikorrenti u Berlaymont 2000, bħala konvenuta fil-kawża prinċipali, ir-Renju tal-Belġju kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea (27) ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub u orali. Barra minn hekk, ir-Repubblika Ċeka ppreżentat osservazzjonijiet fil-fażi bil-miktub tal-proċedura.
V – Evalwazzjoni
A – Ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari
29. Il-Kummissjoni, li magħha ngħaqdet wkoll Berlaymont 2000 matul is-seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, tesprimi dubji dwar l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari taħt żewġ aspetti. Min-naħa waħda, id-deċiżjoni tar-rinviju ma tinkludix l-informazzjoni neċessarja fuq il-kuntest fattwali u leġiżlattiv tal-kawża prinċipali. Min-naħa l-oħra, il-Qorti ta’ Kassazzjoni ma tesprimix ruħha dwar ir-raġunijiet li wassluha biex tressaq il-kawża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
30. Skont il-ġurisprudenza, sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tkun f’pożizzjoni li tagħti risposta utli għad-domandi preliminari li jsirulha, hemm bżonn li l-qorti nazzjonali tiddefinixxi l-kuntest fattwali u leġiżlattiv li fih jidħlu dawn id-domandi, jew li għall-inqas tispjega ċ-ċirkustanzi fattwali li fuqhom jistrieħu dawn id-domandi (28) . Barra minn hekk, huwa indispensabbli li l-qorti nazzjonali tagħti spjegazzjonijiet minimi fuq ir-raġunijiet tal-għażla tad-dispożizzjonijiet Komunitarji li tagħhom hija titlob l-interpretazzjoni u dwar ir-rabta li hija tistabbilixxi bejn dawn id-dispożizzjonijiet u l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli fil-kawża prinċipali (29) . F’dan il-kuntest għandu jitfakkar li l-informazzjoni pprovduta fid-deċiżjonijiet tar-rinviju ma sservix biss biex tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħti tweġibiet utli imma wkoll li tagħti lill-Gvernijiet tal-Istati Membri kif ukoll lill-partijiet interessati oħra l-possibbiltà li jippreżentaw osservazzjonijiet skont l-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja (30) .
31. Ma hemmx dubju li d-deċiżjoni tar-rinviju tal-Qorti ta’ Kassazzjoni Belġjana ma tirrappreżentax mudell ta’ talba ottimali. Hija nieqsa minn struttura; preżentazzjoni ċara u eżawrjenti tal-fatti, tal-kuntest ġuridiku u tar-raġunament tal-qorti tar-rinviju fir-rigward tar-rilevanza ta’ dawn id-domandi huma wkoll nieqsin. In-nota ta’ informazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tat-talbiet għal deċiżjoni preliminari mill-qrati nazzjonali (31) ma tidhirx li ġiet riflessa fil-każ preżenti.
32. Madankollu, il-vizzji li jaffettwaw id-deċiżjoni tar-rinviju ma humiex gravi sal-punt li jwasslu għall-inammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari.
33. Fl-ewwel lok, fir-rigward tal- kuntest fattwali u leġiżlattiv, għalkemm il-Qorti ta’ Kassazzjoni ma tipprovdix rappreżentazzjoni tagħha tal-fatti tal-kawża prinċipali u għalkemm hija żviluppat ftit kunsiderazzjonijiet tagħha fuq id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali u tad-dritt tal-Unjoni li hija kkunsidrat rilevanti, il-qari tad-deċiżjoni tar-rinviju tippermetti li jinftiehem is-suġġett tal-kawża prinċipali u l-kuntest li fih jidħlu d-domandi preliminari. L-ispjegazzjonijiet rilevanti jirriżultaw primarjament mill-kapitlu twil fejn il-Qorti tal-Kassazzjoni tiċċita litteralment il-motivi tas-sentenza tal-Cour d’appel ikkontestata quddiemha; li l-qari tagħhom bi ftit volontà jippermetti li jiġu rikostitwiti l-elementi l-iktar importanti tal-kuntest fattwali u leġiżlattiv tal-kawża prinċipali. It-teknika tar-rinviju għas-sentenza tal-qorti tal-istanza preċedenti, tista’ tiġi spjegata bir-rwol tal-Qorti ta’ Kassazzjoni bħala qorti ta’ kassazzjoni.
34. Barra minn hekk, il-partijiet fil-kawża prinċipali ppreżentaw, fl-osservazzjonijiet bil-miktub u orali tagħhom, kummenti addizzjonali li jistgħu jgħinu lill-Qorti tal-Ġustizzja tifhem il-kuntest li fihom saru d-domandi preliminari. L-osservazzjonijiet ta’ dawn il-partijiet juru wkoll li l-informazzjoni fid-deċiżjoni tar-rinviju tathom il-possibbiltà li jieħdu pożizzjoni b’mod utli fuq l-imsemmija domandi (32) .
35. Sussegwentement, għal dak li jirrigwarda r- rilevanza tad-domandi preliminari għas-soluzzjoni tal-kawża prinċipali, huwa minnu li l-qorti nazzjonali ma tipprovdix osservazzjoni speċifika fuq dan il-punt. Madankollu lanqas dan id-difett ma jippermetti li t-talbiet ta’ deċiżjoni preliminari jiġu ddikjarati inammissibbli. Skont ġurisprudenza stabbilita, fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja titlaq mill-prinċipju li d-domandi preliminari magħmula mill-qrati nazzjonali, jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza (33) . Hija tikkunsidra li din il-preżunzjoni tiġi eskluża biss f’każijiet eċċezzjonali u, b’mod partikolari meta jkun manifestament ċar li l-interpretazzjoni mitluba tad-dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju msemmija f’dawn id-domandi ma jkollha ebda relazzjoni mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali (34) ; fi kliem ieħor, in-nuqqas ta’ rilevanza għalhekk għandha tkun manifesta.
36. Madankollu, fil-każ preżenti ma jistax jitqies li d-domandi preliminari għandhom difett manifest ta’ rilevanza għas-soluzzjoni tal-kawża prinċipali. Bil-kontra, is-soluzzjoni tiddependi b’mod deċiżiv mir-risposta għad-domandi preliminari mill-Qorti tal-Ġustizzja. Permezz tar-rikors lill-kassazzjoni, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jinvokaw ksur tad-Direttiva 93/37 kif ukoll tal-Artikoli 49 KE u 50 KE. Kif jirriżulta wkoll mis-siltiet tas-sentenza tal-Cour d’appel iċċitati fid-deċiżjoni tar-rinviju, il-kawża nazzjonali kollha titratta essenzjalment fuq l-interpretazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni.
37. Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni ssostni wkoll li l-qorti tar-rinviju ma għamlet l-ebda osservazzjonijiet dwar l-applikabbiltà tad-Direttiva 93/37. Fil-każ ta’ xogħlijiet ta’ kostruzzjoni ta’ portata kbira, bħal dawk inkwistjoni fil-kuntratt Berlaymont, jidhirli ovvju li japplikaw id-dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju fil-qasam ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet. Il-partijiet fil-kawża wkoll jaqblu dwar dan il-punt.
38. Għal dawn ir-raġunijiet kollha, ma narax raġunijiet suffiċjenti biex niddikjara din it-talba għal deċiżjoni preliminari inammissibbli.
B – Evalwazzjoni tal-mertu tad-domandi preliminari
39. Il-leġiżlazzjoni Belġjana dwar ir-reġistrazzjoni tal-imprendituri (35) applikabbli fil-mument tal-għoti tal-kuntratt Berlaymont għandha tiġi evalwata fid-dawl tad-dritt Komunitarju taħt żewġ aspetti. Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba tistabbilixxi jekk huwiex kompatabbli mad-Direttiva 93/37 u mal-“prinċipju ta’ moviment liberu” l-fatt li tiġi suġġetta l-parteċipazzjoni għal proċedura għall-għoti ta’ kuntratti għal obbligu ta’ reġistrazzjoni fiskali fit-territorju nazzjonali applikabbli wkoll għall-imprendituri barranin. Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiddeċiedi jekk il-fatt li awtorità differenti mill-awtorità kontraenti tiġi fdata l-eżami tal-validità taċ-ċertifikat fiskali u ta’ sigurtà soċjali maħruġa minn Stati Membri jmurx kontra d-dispożizzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq tad-dritt tal-Unjoni.
40. L-opinjonijiet tal-partijiet fil-proċeduri dwar dawn iż-żewġ kwistjonijiet huma maqsuma: filwaqt li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali, il-Gvern Ċek u l-Kummissjoni jqisu li d-dispożizzjonijiet bħal dawk inkwistjoni huma inkompatibbli mal-prinċipji leġiżlattivi Komunitarji, il-konvenuta fil-kawża prinċipali u l-Gvern Belġjan isostnu t-teżi opposta, madankollu l-Gvern Belġjan jillimita ruħu, fl-osservazzjonijiet tiegħu, għat-tieni domanda preliminari (36) .
1. Kompatibbiltà tal-obbligu ta’ reġistrazzjoni mad-dritt Komunitarju (l-ewwel domanda preliminari)
41. Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti nazzjonali tistaqsi, essenzjalment, jekk obbligu ta’ reġistrazzjoni fiskali, stabbilit fil-leġiżlazzjoni nazzjonali u fil-kundizzjonijiet ta’ sejħa għal offerti jistax jiġi impost ukoll fuq imprendituri li ġejjin minn Stati Membri oħra bħala kundizzjoni għall-parteċipazzjoni tagħhom għal proċedura għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi. Il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba teżamina din id-domanda fid-dawl tal-“prinċipju tal-moviment liberu fi ħdan l-Unjoni Ewropea” u għat-tieni paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37.
42. Fost il-libertajiet fondamentali tas-suq intern Ewropew, huma rilevanti biss fil-każ preżenti d-dispożizzjonijiet dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi (Artikoli 59 u 60 tat-Trattat KE) (37) .
43. Madankollu, jeħtieġ li jiġi rrilevat li, meta qasam partikolari jkun ġie armonizzat b’mod eżawrjenti fuq il-livell Komunitarju, kull miżura nazzjonali relatata miegħu għandha tiġi evalwata fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tal-att li jaffettwa din l-armonizzazzjoni u mhux fid-dawl tad-dritt primarju (38) . Għalkemm id-Direttiva 93/37 ma tipprovdix għal sistema sħiħa ta’ regoli Komunitarji fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, iżda għandha biss l-iskop li tikkoordina l-proċeduri nazzjonali għall-għoti ta’ tali kuntratti pubbliċi (39), madankollu, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37 li jirrigwarda l-kwalitajiet professjonali tal-imprendituri, inkwistjoni f’dan il-każ, fih speċifikament lista eżawrjenti tal-kawżi possibbli ta’ esklużjoni ta’ parteċipant minn proċedura ta’ kuntratt pubbliku (40) .
44. Fir-rigward tal-kriterji dwar il-kwalità professjonali, id-Direttiva 93/37 tipprovdi, b’hekk, armonizzazzjoni eżawrjenti fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha. Bħala konsegwenza, l-ewwel domanda preliminari għandha tiġi eżaminata biss fid-dawl tad-Direttiva 93/37, għalkemm id-dispożizzjonijiet ta’ din tal-aħħar għandhom jiġu interpretati u applikati skont il-prinċipji fondamentali tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, liema dispożizzjonijiet huma strumentali għar-realizzazzjoni tagħhom (41) .
45. Fl-ewwel lok, jeħtieġ li jiġi rrilevat li r-reġistrazzjoni fiskali skont id-Digriet Irjali tal-1978 ma għandhiex tiġi konfuża mar-reġistrazzjoni f’lista uffiċjali ta’ imprendituri magħrufa fis-sens tal-Artikolu 29 tad-Direttiva 93/37. Il-partijiet jaqblu dwar il-fatt li l-obbligu ta’ reġistrazzjoni inkwistjoni ma jaqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 29. F’kull każ, l-Artikolu 29 mhux adatt biex jiġġustifika obbligu ta’ reġistrazzjoni bħal dak applikabbli fil-Belġju. Id-dispożizzjoni inkwistjoni hija intiża biss biex tiffaċilita l-parteċipazzjoni ta’ imprendituri tal-bini barranin fi proċeduri għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku, billi tipprovdi għar-rikonoxximent tar-reġistrazzjoni tagħhom fil-listi ta’ imprendituri eliġibbli fil-pajjiżi ta’ oriġini tagħhom (42) .
46. Barra minn hekk, il-fatt li imprenditur naqas milli jirreġistra ruħu għall-fini ta’ taxxa fit-territorju nazzjonali mhux inkluż fost in-numru ta’ kawżi għall-esklużjoni espressament stabbiliti fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37 (43) .
47. Madankollu, għad irid jiġi vverifikat jekk il-proċedura ta’ reġistrazzjoni inkwistjoni fil-każ preżenti tikkostitwixxix b’mod definittiv proċedura għall-applikazzjoni ta’ ċerti kriterji ta’ esklużjoni msemmija fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37. Fil-fatt, jista’ jiġi kkontemplat li din ir-reġistrazzjoni sservi biex jiġu kkonstatati u ċċertifikati uffiċjalment il-kwalitajiet professjonali tal-imprendituri fis-sens tal-Artikolu 24, b’mod partikolari l-affidabbiltà tagħhom fir-rigward tal-ħlas ta’ taxxi u kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali fl-Istat Membru fejn jiġi pprovdut is-servizz [l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24, e) u f)] (44) . Id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 2(1)(10) u (11) tad-Digriet Irjali tal-1978, li jidher li qed jirreferu għat-twettiq tal-obbligi fiskali u ta’ sigurtà soċjali fil-Belġju (45), japplikaw ukoll f’dan is-sens.
48. Madankollu, it-talba għal deċiżjoni preliminari mhix ċara għal dak li jirrigwarda s-suġġett u l-għanijiet tal-proċedura ta’ reġistrazzjoni u l-osservazzjonijiet li saru mill-partijiet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ma jagħtux stampa ċara f’dan ir-rigward. Għaldaqstant, hija l-qorti tar-rinviju, li hija biss kompetenti biex tinterpreta l-liġi nazzjonali (46), li ser ikollha tagħmel il-konstatazzjonijiet neċessarji fir-rigward tas-suġġett u l-għanijiet tal-proċedura ta’ reġistrazzjoni.
49. Fil-każ fejn proċedura ta’ reġistrazzjoni, bħal dik stabbilita fid-Digriet Irjali tal-1978, kellha tirriżulta effettivament bħala proċedura intiża sabiex tikkonstata u biex tiċċertifika l-affidabbiltà tal-imprendituri, hija, fil-prinċipju, tkun konformi mal-għanijiet tad-Direttiva 93/37, li jinkludu t-trattament ugwali tal-offerenti kollha (47) u l-istabbiliment ta’ kundizzjonijiet għal kompetizzjoni effettiva u mhux distorta (48) .
50. Huwa proprju għal dan l-għan li, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37, jippermetti l-esklużjoni ta’ imprendituri mill-proċedura għall-għoti li ma jkunux issodisfaw l-obbligi tagħhom relattivi għall-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali u taxxi jew ukoll il-kwalitajiet professjonali tagħhom huma insuffiċjenti sabiex jipparteċipaw għall-proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku, jiġifieri b’mod partikolari, l-onestà professjonali, is-solvenza kif ukoll il-kapaċità ekonomika u finanzjarja (49) . L-esklużjoni tagħhom mill-proċedura għall-għoti hija intiża biex tevita kull distorsjoni tal-kompetizzjoni: jeħtieġ li l-“eċċezzjonijiet għar-regola” li, pereżempju, ma jħallsux it-taxxi jew il-kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali dovuti minnhom, jippreżentaw, fl-aħħar nett fuq dahar il-pubbliku, offerti iktar vantaġġużi minn dawk tal-kompetituri, u b’dan il-mod jirbħu kuntratti pubbliċi permezz ta’ metodi żleali, wisq iktar meta dawn il-kuntratti jkunu ffinanzjati, bħala regola mid-dħul fiskali.
51. Madankollu, l-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37 huwa bbażat fuq il-kunċett li l-affidabbiltà tal-imprendituri tista’ tkun suġġett ta’ verifika fl-istess proċedura għall-għoti u li ma hemm l-ebda kontroll preventiv fil-kuntest ta’ proċedura distinta u preċedenti għall-proċedura għall-għoti. F’din id-dispożizzjoni jiġi espress valur ġenerali, intrinsiku għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi: sistema ta’ kontroll preventiv tal-imprendituri permezz ta’ proċedura ta’ awtorizzazzjoni preċedenti jew reġistrazzjoni tirrendi l-provvista ta’ servizzi inqas interessanti u tkun iġġustifikata biss fil-każ fejn kontroll a posteriori jiġi tard wisq biex jiggarantixxi l-effikaċja reali tiegħu filwaqt li jippermettilu li jilħaq l-għan tiegħu (50) .
52. Bħala konsegwenza, ir-reġistrazzjoni tal-imprendituri tista’ ssir kundizzjoni għall-ammissjoni tagħhom fil-proċeduri għall-għoti biss fejn din ma tikkostitwixxix fil-fatt kontroll preventiv a priori u lanqas tikkomplika jew iddewwem il-parteċipazzjoni tal-imprendituri kkonċernati fl-imsemmija proċedura għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi u li lanqas ma timponi spejjeż amministrattivi addizzjonali (51) .
53. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk il-proċedura ta’ reġistrazzjoni skont il-leġiżlazzjoni Belġjana inkwistjoni tissodisfax dawn il-kundizzjonijiet. Skont l-informazzjoni pprovduta lill-Qorti tal-Ġustizzja, din il-proċedura ma kinitx tinvolvi, f’kull każ, spejjeż amministrattivi addizzjonali, u barra minn hekk, ma kinitx teħtieġ li l-produzzjoni ta’ dokumenti li imprenditur kellu, f’kull każ, ikollu fil-pussess tiegħu skont l-ewwel u t-tieni paragrafi tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37. Barra minn hekk, il-proċedura ta’ reġistrazzjoni, ma kinitx twassal għal ebda telf ta’ żmien fil-każ preżenti, minħabba li kien espressament stabbilit li s-sempliċi produzzjoni tal-applikazzjoni għal reġistrazzjoni kienet suffiċjenti sabiex tiġi ppreżentata offerta fil-kuntest ta’ proċedura għall-għoti tal-kuntratt pubbliku Berlaymont u l-ebda deċiżjoni ta’ għoti ma kienet ser tingħata qabel il-konklużjoni tal-proċedura ta’ reġistrazzjoni (ara l-Artikolu 1.G tal-ispeċifikazzjonijiet speċjali fil-verżjoni emendata) (52) .
54. Għaldaqstant, fuq eżami iktar bir-reqqa, f’dan il-każ, jirriżulta li l-proċedura ta’ reġistrazzjoni ma tikkostitwixxix neċessarjament proċedura ta’ awtorizzazzjoni preventiva preċedenti għall-proċedura għall-għoti ta’ kuntratt. Pjuttost, il-verifika tal-affidabbiltà fiskali u soċjali tal-imprendituri barranin setgħet issir, mingħajr dewmien jew spejjeż addizjonali, parallelament mal-proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma hemmx oġġezzjonijiet ta’ prinċipju dwar il-kompatibbiltà ta’ din il-proċedura ta’ reġistrazzjoni mal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37 u l-valuri tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi li huma fl-isfond tagħha.
55. Ma jirriżulta xejn differenti mis-sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (53) . Għalkemm din il-proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kienet tirrigwarda dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni Belġjana konnessi bl-istess mod mar-reġistrazzjoni fiskali ta’ imprendituri ta’ xogħlijiet pubbliċi inkwistjoni, f’din is-sentenza, madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ma eżaminatx il-kompatibbiltà tal-obbligu ta’ reġistrazzjoni bħala tali mad-dritt Komunitarju (54), iżda biss l-iżvantaġġi gravi fiskali u soċjali li d-dritt Belġjan impona fuq l-imprendituri ta’ xogħlijiet pubbliċi u fuq l-awtoritajiet kontraenti tagħhom fil-każ ta’ nuqqas ta’ reġistrazzjoni (55) . Il-każ preżenti ma jqajjimx problemi ta’ dan it-tip.
56. Il-Kummissjoni ssostni wkoll li l-portata tal-kontroll ta’ imprenditur fil-kuntest tal-proċedura ta’ reġistrazzjoni jeċċedi dak li huwa permess mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37. F’dan ir-rigward, hija tirreferi għall-Artikolu 2(1) tad-Digriet Irjali tal-1978, b’mod iktar preċiż għad-dispożizzjonijiet fis-subparagrafi 7 u 12.
57. Din l-oġġezzjoni ma tikkonvinċinix. Għalkemm is-subparagrafi 7 u 12 tal-Artikolu 2(1) tad-Digriet Irjali tal-1978 ma jikkorrispondux b’mod litterali mal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37, madankollu ż-żewġ dispożizzjonijiet għandhom l-istess għan, li huwa wkoll dak abbażi tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-direttiva, jiġifieri l-verifika tal-affidabbiltà tal-imprendituri.
58. B’hekk, l-ewwel dispożizzjoni (Artikolu 2(1)(7) tad-Digriet Irjali tal-1978), tippermetti ċ-ċaħda tar-reġistrazzjoni ta’ kumpanniji fejn id-diretturi ġew esklużi milli jeżerċitaw attività professjonali minħabba falliment preċedenti jew kundanna kriminali. Din id-dispożizzjoni għandha l-istess għan tas-subparagrafi a), b), ċ) u d) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37: garanzija li jipparteċipaw biss imprendituri li s-solvenza u l-onestà professjonali tagħ hom ma jitqiegħdux fid-dubju minħabba nuqqasijiet preċedenti l-parteċipazzjoni għall-proċedura għal kuntratt pubbliku. Ċertament, dan jinkludi wkoll li d-diretturi ta’ kumpannija għandhom joffru l-garanziji kollha ta’ onestà professjonali, għaliex, min-naħa l-oħra, ikun faċli li l-kriterju tal-kwalitajiet professjonali jiġi evitat billi wieħed jirreġistra kumpannija.
59. It-tieni dispożizzjoni (Artikolu 2(1)(12) tad-Digriet Irjali tal-1978) jippermetti ċ-ċaħda ta’ reġistrazzjoni lill-imprendituri li ma għandhomx biżżejjed riżorsi ekonomiċi, amministrattivi u tekniċi biex jiggarantixxu l-osservanza tal-obbligi fiskali u ta’ sigurtà soċjali tagħhom. L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 e) u f) tad-Direttiva 93/37 ma għandux għan differenti. Għalkemm il-kliem tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva jirrigwardaw biss il-konstatazzjoni ta’ eventwali traskuraġni fiskali u ta’ sigurtà soċjali magħmula minn imprenditur fil-passat . Fir-rigward tas-sens u tal-għan tiegħu, is-subparagrafi e) u f) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37 għandu l-istess għan bħall-Artikolu 2(1)(12) tad-Digriet Irjali tal-1978: jifformula previżjoni dwar jekk parteċipant għal proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku huwiex mistenni li jħallas it-taxxi u l-kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali skont l-obbligi tiegħu fil-liġi. Jekk ir-risposta għal din id-domanda tkun fin-negattiv, huwa mistenni li ser tirriżulta d-distorsjoni tal-kompetizzjoni fil-proċedura għall-għoti ta’ kuntratt, diġà msemmija iktar ’il fuq (56) .
60. Fl-aħħar, xi partijiet fil-kawża (57) isostnu li l-eżami li imprenditur jiġi suġġett għalih, fil-kuntest tal-proċedura ta’ reġistrazzjoni, imur lil hinn minn dak li huwa neċessarju u, għaldaqstant jirriżulta bħala sproporzjonat. L-awtoritajiet Belġjani għandhom jikkuntentaw irwieħhom biċ-ċertifikati maħruġa mill-awtoritajiet kompetenti tal-pajjiż ta’ oriġini ta’ imprenditur, bħal dawk prodotti minn WIG fil-każ preżenti.
61. Lanqas din l-oġġezzjoni ma tirriżulta konvinċenti. Is-subparagrafi e) u f) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37 jippermetti espressament il-kontroll tal-affidabbiltà ta’ imprenditur f’dak li jirrigwarda l-ħlas ta’ taxxi u ta’ kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali mhux biss fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu, iżda wkoll fir-rigward tal-pajjiż tal-awtorità kontraenti, u għalhekk l-Istat Membru fejn l-imprenditur għandu l-intenzjoni li jikkompeti għall-kuntratt pubbliku ta’ xogħlijiet.
62. Kif isostni l-Gvern Ċek, din it-teżi hija bbażata fuq il-fatt li imprendituri jistgħu jeżerċitaw l-attività tagħhom ta’ fornituri ta’ servizzi f’diversi Stati Membri. Bħala konsegwenza, l-istess imprenditur seta’ kiser l-obbligi fiskali jew ta’ kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali tiegħu f’diversi Stati Membri u mhux biss fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu. Is-sempliċi produzzjoni ta’ ċertifikat ta’ ħlas tat-taxxi obbligatorji maħruġ fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu ma tippermettix li tintlaħaq l-ebda konklużjoni definittiva dwar l-affidabbiltà tiegħu fir-rigward tal-ħlas ta’ taxxi u ta’ kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali. Dan ġie rikonoxxut ukoll mill-Kummissjoni waqt is-seduta.
63. Għaldaqstant, l-awtoritajiet fil-pajjiż tal-awtorità kontraenti għandhom jkollhom il-possibiltà li jissuġġettaw l-imprendituri għal kontroll separat fuq l-osservanza tal-obbligi tagħhom fir-rigward ta’ taxxi u ta’ kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali fit-territorju nazzjonali.
Bħala konsegwenza, it-tieni inċiż tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37, diversament mill-ewwel paragrafu, jippermetti mhux biss il-kontroll taċ-ċertifikati maħruġa mill-pajjiż ta’ oriġini iżda wkoll, b’mod ġenerali, l-eżami ta’ ċertifikati maħruġa “mill-awtoritajiet kompetenti tal-Istat Membru konċernat”.
64. Għaldaqstant, fil-qosor:
Il-libertà li jiġu pprovduti servizzi u d-Direttiva 93/37 ma jipprekludux li obbligu, stabbilit fid-dritt nazzjonali jew fil-kundizzjoni tas-sejħa għal offerti, rigward ir-reġistrazzjoni fiskali tal-imprendituri li ġejjin minn Stati Membri oħrajn bħala kundizzjoni għall-parteċipazzjoni tagħhom fi proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku, bil-kundizzjoni li l-proċedura ta’ reġistrazzjoni
– ma tostakolax jew iddewwem il-parteċipazzjoni ta’ dawn l-imprendituri għal proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku u lanqas timponi spejjeż amministrativi addizzjonali fuqhom u
– tillimita biss li tikkonstata u li tiċċertifika l-kwalitajiet professjonali u l-affidabbiltà ta’ dawn l-imprendituri skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37.
2. Kompatibbiltà tal-eżami mad-dritt Komunitarju tal-provi barranin minn awtorità differenti mill-awtorità kontraenti (it-tieni domanda preliminari)
65. Permezz tat-tieni domanda preliminari tagħha, il-qorti nazzjonali tistaqsi, essenzjalment, jekk, imprendituri barranin jistgħux jiġu obbligati, bħala rekwiżit biex ikunu jistgħu jipparteċipaw fil-proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku, li jippreżentaw iċ-ċertifikati li jattestaw il-ħlas regolari tat-taxxi u tal-kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali, maħruġin mill-awtoritajiet tal-pajjiż ta’ oriġini tagħhom, lil awtorità differenti mill-awtorità kontraenti – fil-każ preżenti l-kummissjoni ta’ reġistrazzjoni – sabiex tiġi eżaminata l-validità tagħhom. Il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba wkoll li teżamina din id-domanda fid-dawl tal-“prinċipju tal-moviment liberu fi ħdan l-Unjoni Ewropea” u tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37.
66. Kif diġà semmejt (58), ir-risposta għal din id-domanda tiddependi biss mid-Direttiva 93/37, li madankollu, għandha tiġi interpretata u applikata, min-naħa tagħha, fid-dawl tal-prinċipji tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi.
67. Minn eżami iktar bir-reqqa, din id-domanda tqajjem żewġ problemi, li jien ser neżamina wara xulxin. Min-naħa waħda, jeħtieġ li jiġi eżaminat jekk l-eżami taċ-ċertifikati msemmija fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37 jistax jingħata lil awtorità differenti mill-awtorità kontraenti [fuq dan il-punt, ara iktar ’il quddiem is-sezzjoni a)]. Min-naħa l-oħra, jeħtieġ li tiġi stabbilita l-portata possibbli ta’ dan l-eżami [ara iktar ’il quddiem is-sezzjoni b)].
a) Dwar il-possibbiltà li jingħata l-eżami taċ-ċertifikati lil awtorità differenti mill-awtorità kontraenti
68. Fid-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 93/37 dwar il-kriterji ta’ għażla kwalitattiva, il-presuppost ovvju huwa li dawn jiġu vverifikati mill-istess awtorità kontraenti. B’hekk, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva pereżempju jsemmi, il-provi li l-awtorità kontraenti tista’ titlob lill-imprenditur u fid-dispożizzjonijiet relatati, bħal pereżempju l-Artikolu 26(2) u (3), kif ukoll l-Artikolu 27(2) tad-direttiva, jintużaw espressjonijiet simili. Barra minn hekk, skont l-Artikolu 28 tad-direttiva, l-awtorità kontraenti tista’ titlob lill-imprenditur biex jikkompleta ċ-ċertifikati u d-dokumenti prodotti jew biex jiċċarahom.
69. Madankollu, dawn l-elementi kollha ma jeskludux li r-regoli nazzjonali jagħtu l-eżami ta’ ċerti kriterji ta’ għażla lil awtorità speċjalizzata fil-livell nazzjonali, reġjonali jew lokali jew li, skont il-każ l-awtorità kontraenti tinvolvi fuq inizjattiva tagħha din l-awtorità. Dan jista’ jirriżulta opportun mhux biss meta tkun neċessarja evalwazzjoni ta’ kwistjonijiet partikolarment kumplessi fir-rigward tal-kapaċità finanzjarja, ekonomika u teknika ta’ imprenditur għal kuntratt pubbliku speċifiku (Artikoli 26 u 27 tad-Direttiva 93/37), iżda wkoll, pereżempju, meta eżami ċentralizzat tal-kwalitajiet professjonali tal-imprendituri jista’ jtaffi l-piż tax-xogħol tal-awtoritajiet kontraenti (Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37).
70. Istituzzjonijiet bħall-kummissjonijiet ta’ reġistrazzjoni Belġjani jikkostitwixxu tali awtoritajiet speċjalizzati. Huma jeżaminaw fil-livell ċentrali l-kwalitajiet professjonali tal-imprendituri li għandhom l-intenzjoni, skont il-każ, jipparteċipaw fil-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku. B’dan il-mod, jistgħu jtaffu il-piż tax-xogħol tal-awtoritajiet kontraenti u barra minn hekk, jistgħu jiżguraw ċerta uniformità fl-evalwazzjoni tal-imprendituri.
71. Madankollu, fil-każ fejn awtoritajiet speċjalizzati bħall-kummissjonijiet ta’ reġistrazzjoni jingħataw l-inkarigu li jeżaminaw il-kwalitajiet professjonali tal-imprendituri fir-rigward tal-parteċipazzjoni tagħhom fi proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi, jeħtieġ li jiġi żgurat li dan ma jikkawżax ħsara għall-imprendituri kkonċernati.
– Min-naħa, dan ifisser li l-parteċipazzjoni tal-imprendituri fi proċedura ta’ kuntratt pubbliku ma għandhiex tkun ikkomplikata jew imdewwma u li dawn ma għandhomx iġarrbu iktar spejjeż amministrattivi addizzjonali għalihom (59) .
– Madankollu, min-naħa l-oħra, anki l-istess awtorità speċjalizzata għandha tagħti garanzija li ser teżamina l-kwalitajiet professjonali tal-imprendituri skont id-dispożizzjonijiet tad-direttivi applikabbli dwar kuntratti pubbliċi u l-prinċipji tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi li huma proprju l-bażi tagħhom.
72. Għal dak li jirrigwarda l-ewwel punt, għalkemm f’dan il-każ, il-kummissjoni ta’ reġistrazzjoni ma ngħatat l-ebda terminu għad-deċiżjoni dwar l-applikazzjoni għal reġistrazzjoni, madankollu fil-kundizzjonijiet tas-sejħa għal offerti Berlaymont, kien hemm garanzija li l-imprendituri kkonċernati ma kinux ser jiġu kkawżati ħsara minħabba dan: kif diġà ssemma, il-prova tas-sempliċi applikazzjoni għal reġistrazzjoni kienet biżżejjed għall-preżentazzjoni ta’ offerta, u Berlaymont 2000 intrabtet, bħala awtorità kontraenti, li ma tagħti l-ebda deċiżjoni ta’ għoti qabel il-konklużjoni tal-proċedura ta’ reġistrazzjoni (ara l-Artikolu 1.G tal-ispeċifikazzjonijiet speċjali fil-verżjoni emendata tagħha) (60) .
73. Min-naħa l-oħra, it-tieni punt, jiġifieri l-garanzija tal-osservanza tar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni mill-kummissjoni ta’ reġistrazzjoni, huwa iktar problematiku.
74. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni ġustament irreferiet għar-regoli dwar il-kompożizzjoni tal-kummissjonijiet ta’ reġistrazzjoni Belġjani. Huma komposti, fil-maġġoranza tagħhom, minn persuni nnominati fuq proposta tal-organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw lil min iħaddem u lil ħaddiema tas-settur lokali tal-kostruzzjoni fil-livell ta’ provinċja Belġjana (Artikolu 16(1) tad-Digriet Irjali tal-1978). Għalkemm il-President tal-kummissjoni ta’ reġistrazzjoni huwa membru nnominat mill-Istat (Artikolu 16(2) tal-istess digriet), madankollu ma hemmx garanzija li l-membri nnominati mill-Istat jistgħu jwaqqfu deċiżjonijiet li jmorru kontra d-dritt Komunitarju, pereżempju, permezz ta’ dritt ta’ veto.
75. Din il-kompożizzjoni u dan il-mod ta’ funzjonament tal-kummissjonijiet ta’ reġistrazzjoni jqajjmu impressjoni ta’ parzjalità (61) anki kieku wieħed ried jattribwixxi lill-membri individwali tagħhom l-aħjar intenzjonijiet. Imprendituri barranin li jiġu f’pożizzjoni li jkollhom jaffrontaw l-obbligu li jkollhom il-kwalitajiet professjonali tagħhom evalwati u kkonstatati minn rappreżentanti tal-kompetituri potenzjali tagħhom u ta’ min iħaddimhom, jistgħu jiġu serjament skoraġġati milli jipparteċipaw fi proċedura għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi fil-Belġju.
76. Kuntrarjament għal dak li jsostni l-Gvern Belġjan, din l-impressjoni ta’ parzjalità ma tistax tiġi eliminata biss mill-fatt li d-deċiżjonijiet tal-kummissjonijiet ta’ reġistrazzjoni għandhom ikunu motivati u jistgħu jiġu kkontestati quddiem qorti. Fil-każ fejn imprenditur barrani jeħtieġ reġistrazzjoni biex jipparteċipa fi proċedura speċifika għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku, bħalma kien il-każ għal WIG u BPC-WIG fil-kuntest tal-kuntratt Berlaymont, wieħed ma jistax jeżiġi minnu li jikseb ir-reġistrazzjoni biss wara azzjoni kontenzjuża b’ħela kbira ta’ ħin u ta’ flus. Fi kwalunkwe każ, anki jekk il-qorti tilqa’ tali rikors, dan ikun ġeneralment tard wisq li jippermetti lill-imprenditur biex ikun jista’ jipparteċipa fil-proċedura għall-għoti ta’ kuntratt.
77. Bħala konklużjoni, il-kompożizzjoni u l-mod ta’ funzjonament tal-kummissjonijiet ta’ reġistrazzjoni bħal dawk stabbiliti mid-Digriet Irjali tal-1978, ma joffrux garanziji suffiċjenti ta’ osservanza tar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni. Il-konstatazzjoni tal-kwalitijiet professjonali tal-kuntratti minn Stati Membri oħrajn ma tistax tingħata lil tali awtoritajiet skont l-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37 fir-rigward tal-parteċipazzjoni tagħhom f’kuntratt pubbliku.
b) Portata tal-kontroll taċ-ċertifikati maħruġa mill-pajjiżi ta’ oriġini
78. Għad fadal li jiġi eżaminat liema tista’ tkun il-portata tal-kontroll fuq iċ-ċertifikati ta’ ħlas ta’ taxxi ta’ kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali maħruġa mill-pajjiż ta’ oriġini, bħal dawk prodotti mill-WIG fil-każ preżenti. Il-qorti tar-rinviju tirreferi fil-formulazzjoni tad-domanda preliminari tagħha għal eżami tal-“validità” taċ-ċertifikati barranin mill-kummissjonijiet ta’ reġistrazzjoni, mingħajr madankollu ma tispeċifika b’mod iktar preċiż xi tfisser b’dan.
79. Il-partijiet fil-kawża ma jaqblux fuq il-portata preċiża tal-poteri ta’ kontroll tal-kummissjonijiet ta’ reġistrazzjoni Belġjani. Filwaqt li Berlaymont 2000 tqis li dawn il-poteri huma konformi mad-Direttiva 93/37, il-Kummissjoni ssostni li dawn huma deċiżament iktar wiesa’ fir-rigward ta’ dak li huwa permess mill-istess direttiva. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni tirreferi għall-Artikolu 10(2) tad-Digriet Irjali tal-1978, li jsostni li l-kummissjoni ta’ reġistrazzjoni tista’ titlob li l-applikant jipproduċi dokumentazzjoni oħra jew jipprovdi informazzjoni li hija tista’ tqis utli sabiex tevalwa jekk il-kundizzjonijiet għar-reġistrazzjoni humiex sodisfatti.
80. F’dan ir-rigward, għandu jiġi osservat li l-poteri ta’ awtorità pubblika inkarigata mill-eżami tal-kwalitajiet professjonali tal-imprendituri fir-rigward tal-parteċipazzjoni tagħhom għal proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku, għandhom jiġu interpretati u applikati skont id-dritt Komunitarju. Skont l-Artikolu 28 tad-Direttiva 93/37, imprenditur jista’ sempliċement jiġi mistieden “[f]il-limiti ta’ l-Artikoli 24 sa 27” biex jipprovdi ċ-ċertifikati u d-dokumenti prodotti jew biex jiċċarahom. Fil-każ li l-liġi nazzjonali tippermetti lill-kummissjonijiet ta’ reġistrazzjoni Belġjani li jitolbu lill-imprenditur informazzjoni u dokumenti li ma humiex ippprovduti fid-Direttiva 93/37, dan il-poter ma għandux jiġi eżerċitat fil-konfront ta’ imprendituri li ġejjin minn Stat Membru ieħor (62) .
81. Barra minn hekk, skont it-tieni inċiż tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37, l-awtorità kontraenti (jew skont il-każ l-awtorità l-oħra inkarigata li teżamina l-kwalitajiet professjonali) “taċċetta bħala evidenza suffiċjenti” tal-affidabbiltà ta’ imprenditur iċ-ċertifikat maħruġ mill-awtorità kompetenti tal-Istat Membru kkonċernat, għal dak li jirrigwarda l-ħlas ta’ taxxi u kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali.
82. Diġà l-formulazzjoni rigoruza “taċċetta bħala evidenza suffiċjenti” tindika li ma għandux ikun hemm marġni ta’ diskrezzjoni meta tali ċertifikat jiġi ppreżentat lill-awtorità pubblika tal-Istat Membru fejn qed issir il-proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku. Bħala konsegwenza l-awtorità kontraenti jew l-awtorità l-oħra inkarigata mill-eżami hija pprojbita milli tagħmel kontroll sostantiv fuq l-eżattezza ta’ dak li ġie ċċertifikat mill-awtoritajiet tal-pajjiż ta’ oriġini.
83. Dan huwa kkonfermat mill-valuri tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi li huma l-bażi tad-Direttiva 93/37 li, kif inhu magħruf, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fl-interpretazzjoni u l-applikazzjoni ta’ din id-direttiva. Fil-fatt bħala prinċipju, huwa inkompatibbli mal-libertà li jiġu pprovduti servizzi li fornitur jiġi ssuġġettat għal restrizzjonijiet għall-fini li jiġu mħarsa interessi ġenerali sa fejn dawn l-interessi huma diġà mħarsa mir-regoli li l-fornitur huwa suġġett għalihom fl-Istat Membru fejn huwa stabbilit (63) . L-awtoritajiet tal-pajjiż ta’ oriġini eżaminaw, mal-att ta’ ħruġ taċ-ċertifikat tagħhom, jekk imprenditur ħallasx regolarment it-taxxi u l-kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali tiegħu fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu; għaldaqstant, il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, li l-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37 iservi biex jimplementa, tipprojbixxi l-eżami mill-ġdid tal-mertu tal-istess kwistjoni – jiġifieri l-affidabbiltà fiskali u soċjali fil-pajjiż ta’ oriġini ‑ mill-awtoritajiet tal-Istat Membru ospitanti.
84. Fl-aħħar nett, l-awtorità kontraenti, jew l-awtorità inkarigata li tikkonstata l-affidabbiltà tal-imprenditur, għandha għaldaqstant tivverifika jekk ċertifikat maħruġ mill-pajjiż ta’ oriġini huwiex aġġornat, awtentiku u jekk ma ġiex maħruġ minn awtorità li hija manifestament inkompetenti. Madankollu, wieħed ma jistax imur lil hinn minn kontroll fil-qosor, peress li mhux ir-rwol tal-awtoritajiet tal-Istat Membru ospitanti li jevalwaw il-kwistjonijiet ta’ dettall dwar il-kompetenza jew il-proċedura għall-ħruġ ta’ dawn iċ-ċertifikati fil-pajjiż ta’ oriġini tal-imprenditur.
85. Ovvjament, il-poter tal-awtoritaj iet tal-Istat Membru ospitanti li jeżamina jekk imprenditur ssodisfax fil-pajjiż tiegħu – l-Istat fejn jiġi pprovdut is-servizz – l-obbligi tiegħu li jirrigwardaw il-ħlas tat-taxxi u tal-kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali, u li tagħmel previżjoni fuq il-kapaċità tiegħu li josserva l-obbligi fir-rigward tal-kuntratt pubbliku imminenti.
86. Fil-qosor:
It-tieni inċiż tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37 ma jipprojbixxix li imprendituri barranin jistgħu jiġu obbligati, bħala kundizzjoni għall-parteċipazzjoni tagħhom fi proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku, li jipproduċu lil awtorità oħra differenti mill-awtorità kontraenti ċertifikati li jattestaw il-ħlas regolari tat-taxxi u tal-kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali, maħruġa mill-awtoritajiet tal-pajjiż ta’ oriġini, bil-kundizzjoni li din l-awtorità
– toffri garanzija suffiċjenti ta’ osservanza tar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni bis-saħħa tal-kompożizzjoni u l-mod ta’ funzjonament tagħha
– tillimita ruħha għal eżami fil-qosor intiż li tiżgura li ċ-ċertifikat huwa aġġornat, awtentiku u ma ġiex maħruġ minn awtorità manifestament inkompetenti.
Sa fejn il-liġi nazzjonali tippermetti lil din l-awtorità teżigi mill-imprendituri informazzjoni u dokumenti li ma humiex ipprovduti fid-Direttiva 93/37, dan il-poter ma jistax jiġi eżerċitat fil-konfront ta’ imprendituri li ġejjin minn Stat Membru ieħor.
VI – Konklużjoni
87. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula mill-Qorti ta’ Kassazzjoni Belġjana kif ġej:
1) Il-libertà li jiġu pprovduti servizzi u d-Direttiva 93/37 ma jipprekludux li obbligu, stabbilit fid-dritt nazzjonali jew fil-kundizzjoni tas-sejħa għal offerti, rigward ir-reġistrazzjoni fiskali tal-imprendituri li ġejjin minn Stati Membri oħrajn bħala kundizzjoni għall-parteċipazzjoni tagħhom fi proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku, bil-kundizzjoni li l-proċedura ta’ reġistrazzjoni
– ma tostakolax jew iddewwem il-parteċipazzjoni ta’ dawn l-imprendituri għal proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku u lanqas timponi spejjeż amministrattivi addizzjonali fuqhom;
– tillimita biss li tikkonstata u li tiċċertifika l-kwalitajiet professjonali u l-affidabbiltà ta’ dawn l-imprendituri skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37.
2) It-tieni inċiż tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37 ma jipprojbixxix li imprendituri barranin jistgħu jiġu obbligati, bħala kundizzjoni għall-parteċipazzjoni tagħhom fi proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku, li jipproduċu lil awtorità oħra differenti mill-awtorità kontraenti ċertifikati li jattestaw il-ħlas regolari tat-taxxi u tal-kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali, maħruġa mill-awtoritajiet tal-pajjiż ta’ oriġini, bil-kundizzjoni li din l-awtorità
– toffri garanzija suffiċjenti ta’ osservanza tar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni bis-saħħa tal-kompożizzjoni u l-mod ta’ funzjonament tagħha u
– tillimita ruħha għal eżami fil-qosor intiż li jiżgura li ċ-ċertifikat huwa aġġornat, awtentiku u ma ġiex maħruġ minn awtorità manifestament inkompetenti.
Sa fejn il-liġi nazzjonali tippermetti lil din l-awtorità teżigi mill-imprendituri informazzjoni u dokumenti li ma humiex ipprovduti fid-Direttiva 93/37, dan il-poter ma jistax jiġi eżerċitat fil-konfront ta’ imprendituri li ġejjin minn Stat Membru ieħor.
(1) .
(2)  –	Sentenza tat-3 ta’ April 2008, Rüffert (C‑346/06, Ġabra p. I‑1989); din il-kawża tirrigwarda l-kwistjoni dwar jekk il-kuntratturi parteċipanti fil-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet setgħux jiġu marbuta bil-ħlas ta’ salarju stabbilit mill-kuntratt kollettiv minflok l-eżekuzzjoni tax-xogħlijiet ta’ kostruzzjoni.
(3)  –	L-isem “Berlaymont” isib l-oriġini tiegħu f’kunvent tal-Ordni ta’ Santu Wistin. Fil-passat, minflok il-bini preżenti tal-Kummissjoni, kien hemm park kbir ta’ madwar żewġ ettari mal-kunvent tad-“Dames du Berlaymont”.
(4)  –	Direttiva tal-14 ta’ Ġunju 1993 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 2, p. 163).
(5)  –	Direttiva 2004/18/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-31 ta’ Marzu 2004, fuq kordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal provvisti u għal servizzi] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 6, p. 132).
(6)  –	Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea fil-verżjoni msemmija fit-Trattat ta’ Maastricht.
(7)  –	Fil-preżent, ir-regoli fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi jinsabu fl-Artikoli 56 TFUE u 57 TFUE, li huma sostanzjalment identiċi.
(8)  –	Ippublikat fil-Moniteur belge tas-26 ta’ Lulju 1977, p. 9539 (iktar ’il quddiem, id-“Digriet Irjali tal-1977”). Id-dispożizzjonijiet rilevanti baqgħu fis-seħħ sat-23 ta’ Frar 1997.
(9)  –	Ippublikat fil-Moniteur belge tas-7 ta’ Ottubru 1978, p. 11707 (iktar ’il quddiem, id-“Digriet Irjali tal-1978”). Id-digriet baqa’ fis-seħħ, fil-verżjoni li tikkonċerna l-każ preżenti, sal-1 ta’ Awwissu 1996.
(10)  –	Kummissjoni ta’ reġistrazzjoni.
(11)  –	Dak iż-żmien: Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej.
(12)  –	Iktar ’il quddiem “Berlaymont 2000”.
(13)  –	Amministrazzjoni tal-bini.
(14)  –	Iktar ’il quddiem ukoll is-“sejħa għal offerti Berlaymont”.
(15)  –	Korrispondenti għal madwar EUR 34.7 miljun.
(16)  –	ĠU S 247, p. 107.
(17)  –	ĠU S 32, p. 13.
(18)  –	Ir-reġistrazzjoni ta’ WIG saret fl-24 ta’ Lulju 1995 u dik ta’ BPC-WIG saret fit-28 ta’ Lulju 1995.
(19)  –	Finanzamt Köln-Mitte.
(20)  –	“Ċertifikat ta’ ħlas ta’ taxxi obbligatorju” maħruġ mill-AOK-Bundesverband.
(21)  –	Conseil d’État.
(22)  –	Sentenza Nru 79.191 tas-Sitt Awla tal-Kunsill ta’ Stat tal-Belġju.
(23)  –	Tribunal tal-ewwel istanza ta’ Brussell, Nru 1996/7808/A.
(24)  –	Qorti tal-Appell ta’ Brussell.
(25)  –	Sentenza Nru 2007/2058.
(26)  –	Cour de cassation.
(27)  –	L-osservazzjonijiet tal-Belġju kienu jirrigwardaw biss it-tieni domanda preliminari.
(28)  –	Sentenzi tas-26 ta’ Jannar 1993, Telemarsicabruzzo et
(C‑320/90 sa C‑322/90, Ġabra p. I‑393, punt 6), tas-17 ta’ Frar 2005, Viacom Outdoor (C‑134/03, Ġabra p. I‑1167, punt 22), tas-6 ta’ Diċembru 2005, ABNA et
(C‑453/03, C‑11/04, C‑12/04 u C‑194/04, Ġabra p. I‑10423, punt 45), u tat-8 ta’ Settembru 2009, Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Bwin International (iktar ’il quddiem “Liga Portuguesa”, C‑42/07, Ġabra p. I‑7633, punt 40).
(29)  –	Digriet tas-7 ta’ April 1995, Grau Gomis et, (C-167/94, Ġabra p. I-1023, punt 9) kif ukoll is-sentenzi ABNA et
(iċċitata fin-nota 28, punt 46) u Liga Portuguesa (iċċitata fin-nota 28, punt 40).
(30)  –	Sentenzi tal-1 ta’ April 1982, Holdijk et
(141 sa 143/81, Ġabra p. 1299, punt 6), u tat-3 ta’ Mejju 2007, Advocaten voor de Wereld (C‑303/05, Ġabra p. I‑3633, punt 20), kif ukoll id-digriet tat-8 ta’ Lulju 1998, Agostini (C‑9/98, Ġabra p. I‑4261, punt 5).
(31)  –	F’dak iż-żmien kienet applikabbli n-nota ta’ informazzjoni fil-verżjoni ppubblikata fil-ĠU 2005, C 143, p. 1. Il-verżjoni tan-nota ta’ informazzjoni preżentement fis-seħħ hija ppublikata fil-ĠU 2009, C 297, p. 1. L-edizzjoni aġġornata tinsab ukoll fuq is-sit tal-internet tal-Qorti tal-Ġustizzja http://curia.europa.eu, taħt is-sezzjoni: Qorti tal-Ġustizzja/Proċedura.
(32)  –	Ara, fl-istess sens, is-sentenzi tal-10 ta’ Marzu 2009, Heinrich (C‑345/06, Ġabra p. I‑1659, punt 35), u Liga Portuguesa (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota 28, punti 41 u 42).
(33)  –	Sentenzi tas-7 ta’ Settembru 1999, Beck u Bergdorf (C‑355/97, Ġabra p. I‑4977, punt 22), tat-22 ta’ Diċembru 2008, Regie Networks (C‑333/07, Ġabra p. I‑10807, punt 46), u tat-8 ta’ Settembru 2009, Budejovicky Budvar (C‑478/07, Ġabra p. I‑7721, punt 63).
(34)  –	Sentenza tal-1 ta’ April 2008, Gouvernement de la Communauté française u Gouvernement wallon (C‑212/06, Ġabra p. I‑1683, punt 29); ara wkoll il-ġurisprudenza iċċitata iktar ’il fuq fin-nota 33.
(35)  –	Skont l-informazzjoni tal-Kummissjoni, ikkonfermata mill-Gvern Belġjan waqt is-seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, l-obbligu ta’ reġistrazzjoni tneħħa permezz ta’ Digriet Irjali tal-31 ta’ Lulju 2008, li emenda xi digrieti irjali ta’ eżekuzzjoni tal-Liġi tal-24 ta’ Diċembru 1993 dwar il-kuntratti pubbliċi u xi kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, kuntratti pubbliċi għal provvisti u għal servizzi pubbliċi (Moniteur belge tat-18 ta’ Awwissu 2008, p. 43572).
(36)  –	Dan jista’ jiġi spjegat minħabba l-fatt li l-obbligu ta’ reġistrazzjoni, suġġett tal-ewwel domanda preliminari, fil-frattemp tħassar fil-Belġju (ara n-nota 35).
(37)  –	Li saru Artikoli 56 TFUE u 57 TFUE.
(38)  –	Sentenzi tat-13 ta’ Diċembru 2001, DaimlerChrysler (C‑324/99, Ġabra p. I‑9897, punt 32), tal‑14 ta’ Diċembru 2004, Swedish Match (C‑210/03, Ġabra p. I‑11893, punt 81), u tal-1 ta’ Ottubru 2009, HSBC Holdings u Vidacos Nominees (C‑569/07, Ġabra p. I‑9047, punt 26).
(39)  –	Sentenzi tas-27 ta’ Novembru 2001, Lombardini u Mantovani (C‑285/99 u C‑286/99, Ġabra p. I‑9233, punt 33), tat-12 ta’ Diċembru 2002, Universale-Bau et
(C‑470/99, Ġabra p. I‑11617, punt 88), u tas-16 ta’ Diċembru 2008, Michaniki (C‑213/07, Ġabra p. I‑9999, punt 38).
(40)  –	Sentenza Michaniki (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ i-paġna 39, punt 43); fl-istess sens, is-sentenzi tad-9 ta’ Frar 2006, La Cascina et
(C‑226/04 u C‑228/04, Ġabra p. I‑1347, punt 22), u tad-19 ta’ Mejju 2009, Assitur (C‑538/07, Ġabra p. I‑4219, punt 20), dwar l-Artikolu 29 tad-Direttiva tal-Kunsill 92/50/KEE tat-18 ta’ Ġunju 1992 relatata mal-koordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti tas-servizz pubbliku [kuntratti pubbliċi għal servizzi] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 322), ta’ kontenut identiku.
(41)  –	Skont ġurisprudenza stabbilita, id-dispożizzjonijiet leġiżlattivi Komunitarji dwar il-kuntratti pubbliċi huma strumentali, fost l-oħrajn, għar-realizzazzjoni tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi [ara s-sentenzi tal-15 ta’ Jannar 1998, Mannesmann Anlagenbau Austria et
(C‑44/96, Ġabra p. I‑73, punt 43), Michaniki, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota 39, punt 39, u tad-9 ta’ Ġunju 2009, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C‑480/06, Ġabra p. I‑4747, punt 47)]; skont ġurisprudenza oħra stabbilita, id-dispożizzjonijiet tal-liġi sekondarja għandhom jiġu interpretati u applikati skont il-liġi primarja [ara s-sentenzi tat-13 ta’ Diċembru 1983, Il-Kummissjoni vs Il-Kunsill (218/82, Ġabra p. 4063, punt 15); tas-26 ta’ Ġunju 2007, Ordre des barreaux francophones et germanophone et
(C‑305/05, Ġabra p. I‑5305, punt 28) u tad-19 ta’ Novembru 2009, Sturgeon et
(C‑402/07 u C‑432/07, Ġabra p. I‑10923), punt 48).
(42)  –	Ara f’dan is-sens, is-sentenza tal-10 ta’ Frar 1982, Transporoute et travaux iktar ’il quddiem “Trasporoute”, 76/81, Ġabra p. 417, punti 12 u 13), dwar l-Artikolu 28 tad-Direttiva tal-Kunsill 71/305/KEE tas-26 ta’ Lulju 1971, dwar il-koordinazzjoni tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet (ĠU L 185, p. 5), direttiva preċedenti għad-Direttiva 93/37.
(43)  –	Ara f’dan is-sens, is-sentenzi Transporoute (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota 42, punt 15), u tas-26 ta’ Settembru 2000, Il-Kummissjoni vs Franza (C‑225/98, Ġabra p. I‑7445, punt 87), dejjem b’referenza għad-Direttiva 71/305.
(44)  –	F’dan is-sens, is-sentenza Transporoute (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota 42, punt 10), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat fil-qosor jekk l-awtorizzazzjoni ta’ stabbiliment inkwistjoni f’din il-kawża setgħetx isservi għall-evalwazzjoni tal-kapaċità finanzjarja u ekonomika tal-impriżi fil-kuntest tal-parteċipazzjoni tagħhom f’kuntratt pubbliku, wieħed mill-kriterji awtorizzat mid-Direttiva 71/305.
(45)  –	F’dan ir-rigward, il-formulazzjoni tal-Artikolu 2(1)(11) tad-Digriet Irjali tal-1978, li jirreferi għall-kontribuzzjonijiet li għandhom jitħallsu lill-Office national de sécurité social (Belġjan), huwa partikolarment sinjifikattiv. Min-naħa l-oħra, l-osservanza tal-obbligi fiskali u soċjali fil- pajjiż ta’ oriġini hija s-suġġett tad-dispożizzjoni tal-Artikolu 15(4)(a) tad-Digriet Irjali tal-1977.
(46)  –	Ara, fost numru ta’ sentenzi, dawk tat-18 ta’ Novembru 1999, Teckal (C‑107/98, Ġabra p. I‑8121, punt 33), tat-3 ta’ Ottubru 2000, Corsten (C‑58/98, Ġabra p. I‑7919, punt 24), u tat-23 ta’ April 2009, Angelidaki et (C‑378/07 sa C‑380/07, Ġabra p. I‑3071, punt 48).
(47)  –	Sentenza Michaniki (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota 39, punti 44, 45, 47, 55 u 63, u l-ġurisprudenza ċċitata).
(48)  –	Sentenza Michaniki (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota 39, punti 39, 53, 60 u 63, u l-ġurisprudenza ċċitata).
(49)  –	Sentenza Michaniki (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota 39, punt 41); fl-istess sens, ara s-sentenzi Transporoute (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota 42, punt 9) u La Cascina (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota 40, punt 21).
(50)  –	Sentenza tat-22 ta’ Jannar 2002, Canal Satélite Digital (C‑390/99, Ġabra p. I‑607, punt 39).
(51)  –	F’dan is-sens is-sentenzi Corsten (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota 46, punti 47 u 48) u tal-11 ta’ Diċembru 2003, Schnitzer (C‑215/01, Ġabra p. I‑14847, punti 36 u 37), rispettivament dwar l-obbligu ta’ reġistrazzjoni fir-reġistru ta’ impriżi artiġjanali tal-Istat Membru fejn jiġi pprovdut is-servizz.
(52)  –	Dwar dan il-punt, il-każ preżenti huwa differenti mill-kawżi Corsten (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota 46) u Schnitzer (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota 51), fejn l-obbligu ta’ reġistrazzjoni fir-reġistru tal-impriżi artiġjani Ġermaniżi kien jinvolvi dewmien notevoli għall-provvista transfrontaliera ta’ servizzi.
(53)  –	Sentenza tad-9 ta’ Novembru 2006, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, (C‑433/04, Ġabra p. I‑10653).
(54)  –	Sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota 53, punti 13 u 14).
(55)  –	Fil-każ ta’ nuqqas ta’ reġistrazzjoni, min-naħa kienet prevista taxxa tal-15 % tal-prezz mitlub u min-naħa l-oħra ir-responsabbiltà in solidum
tal-fornitur fir-rigward tad-debiti fiskali kollha tal-fornitur imqabbad sa 35 % tal-prezz ta’ xogħlijiet li għandhom isiru (Sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota 53, punti 30 u 31).
(56)  –	Ara iktar ’il fuq, punt 49 tal-konklużjonijiet preżenti.
(57)  –	Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, il-Gvern Ċek u l-Kummissjoni.
(58)  –	Ara iktar ’il fuq, punti 43 u 44 tal-konklużjonijiet preżenti.
(59)  –	Ara fuq dan il-punt il-kunsiderazzjonijiet tiegħi dwar l-ewwel domanda preliminari, b’mod partikolari l-punt 52 tal-konklużjonijiet preżenti.
(60)  –	Ara iktar ’il fuq, il-punt 18 tal-konklużjonijiet preżenti.
(61)  –	Dwar ir-rekwiżit tal-kondotta imparzjali ta’ proċedura ta’ awtorizzazzjoni, ara pereżempju, is-sentenza tat-13 ta’ Mejju 2003, Müller-Fauré u van Riet (C‑385/99, Ġabra p. I‑4509, punt 85); riżervi dwar il-parteċipazzjoni ta’ kompetituri potenzjali f’awtorizzazzjonijiet amministrattivi ġew espressi pereżempju fis-sentenzi tal-1 ta’ Lulju 2008, MOTOE (C‑49/07, Ġabra p. I‑4863, punti 51 u 52), u tal-10 ta’ Marzu 2009, Hartlauer (C‑169/07, Ġabra p. I‑1721, punt 69); ara wkoll is-sentenza tad-19 ta’ Settembru 2006, Wilson (C‑506/04, Ġabra p. I‑8613, punti 54 sa 58) dwar il-parteċipazzjoni tal-kompetituri potenzjali fil-kummissjonijiet dixxiplinari u amministrattivi professjonali.
(62)  –	Dwar l-obbligu tal-awtoritajiet nazzjonali li jirrispettaw is-supremazija tad-dritt Komunitarju, ara s-sentenzi tat-22 ta’ Ġunju 1989, Costanzo (103/88, Ġabra p. 1839, punti 29 sa 33), u tat-12 ta’ Jannar 2010, Petersen (C‑341/08, Ġabra p. I‑47), punt 80).
(63)  –	Sentenzi tas-17 ta’ Diċembru 1981, Webb (279/80, Ġabra p. 3305, punt 17), Canal Satélite Digital (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota 50, punt 38), u Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota 53, punt 37).