62012CC0388
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
BOT
ippreżentati fil-5 ta’ Settembru 2013 (
1
)
Kawża C‑388/12
Comune di Ancona
vs
Regione Marche
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale amministrativo regionale per le Marche (l-Italja)]
“Fondi Strutturali — Kontribuzzjoni finanzjarja mill-imsemmija fondi — Kriterji ta’ eliġibbiltà tal-infiq — Prinċipju ta’ kompatibbiltà tal-operazzjoni mad-dritt tal-Unjoni fis-sens tal-Artikolu 12 tar-Regolament (KE) Nru 1260/1999 — Prinċipju ta’ perennità tal-operazzjoni fis-sens tal-Artikolu 30(4) tar-Regolament (KE) Nru 1260/1999 — Kunċett ta’ ‘modifika sostanzjali’ ta’ operazzjoni — Għoti ta’ kuntratt ta’ konċessjoni mingħajr pubblikazzjoni u sejħa għal offerti preċedenti — Korrezzjonijiet finanzjarji fis-sens tal-Artikolu 39 tar-Regolament (KE) Nru 1260/1999”
1.
B’dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari, it-Tribunale amministrativo regionale per le Marche (l-Italja) qed jistaqsi dwar il-portata tar-regoli li jirregolaw l-eliġibbiltà ta’ proġett għal finanzjament Ewropew stabbiliti fil-kuntest tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1260/1999, tal-21 ta’ Ġunju 1999, li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fondi Strutturali (
2
).
2.
B’mod partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja qed tintalab tispeċifika t-tifsira u l-portata tal-prinċipji ta’ kompatibbiltà u ta’ perennità tal-proġett mad-dritt tal-Unjoni stabbiliti fl-Artikoli 12 u 30 tar-Regolament.
3.
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn il-Comune di Ancona, li huwa l-benefiċjarju finali ta’ sussidju mill-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR), u r-Regione Marche, li hija l-awtorità responsabbli mill-ġestjoni u mill-kontroll fuq livell reġjonali tal-użu ta’ dan is-sussidju. Ir-Regione Marche fil-fatt iddeċidiet li tirtira u li tirkupra l-għajnuna finanzjarja mogħtija lill-Comune di Ancona għall-kostruzzjoni ta’ skal u għax-xiri ta’ krejn immuntat fuq trakk minħabba l-irregolaritajiet ikkonstatati fil-kuntest tal-ġestjoni ta’ din l-infrastruttura portwali (
3
). B’mod partikolari, il-Comune di Ancona qed jiġi akkużat li kkonċeda l-ġestjoni tal-imsemmija infrastruttura lil fornitur estern mingħajr ma qabel saret sejħa għal offerti.
I – Id-dritt tal-Unjoni
4.
Il-FEŻR huwa wieħed mill-erba’ fondi b’għan strutturali li ġie stabbilit mill-Kummissjoni Ewropea sabiex issaħħaħ il-koeżjoni ekonomika, soċjali u territorjali fl-Unjoni Ewropea, skont l-għan previst fl-Artikolu 174 TFUE. Dan il-fond essenzjalment jikkontribwixxi sabiex jitnaqqsu d-differenzi ekonomiċi, soċjali u territorjali li nħolqu b’mod partikolari fir-reġjuni li l-iżvilupp tagħhom baqa’ lura kif ukoll dawk li għaddejjin minn bidla ekonomika u li qed jaffaċċjaw diffikultajiet stutturali (
4
).
5.
Il-FEŻR joħroġ mill-baġit Ewropew, li l-implementazzjoni tiegħu taqa’ taħt ir-responsabbiltà tal-Kummissjoni. Billi dan il-baġit huwa ferm ristrett u limitat, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea xtaq, permezz ta’ regoli ta’ implementazzjoni ddefiniti minnu, li jkun jista’ jivverifika li dan il-fond jintuża b’mod regolari u bil-għaqal. Għal dan il-għan, sabiex jiġi żgurat l-użu tajjeb tal-imsemmi fond, il-Kummissjoni tintervjeni biss billi tirrimborsa l-infiq li jkun sar qabel fil-kuntest tal-proġetti, li jkun ġie ġġustifikat mill-promoturi ta’ dawn il-proġetti u li jkun ġie kkontrollat mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti, u dan kollu joħloq, għall-benefiċjarji, obbligi msaħħa f’termini ta’ monitoraġġ u ta’ ġustifikazzjoni ta’ dak li jkun wettqu u ta’ dak li jkunu nefqu.
6.
Kull operazzjoni għandha tosserva prinċipji komuni ta’ eliġibbiltà (
5
).
7.
Fosthom hemm il-prinċipju ta’ kompatibbiltà stabbilit kif ġej fl-Artikolu 12 tar-Regolament:
“Operazzjonijiet li jkunu qegħdin jiġu finanzjati mill-Fondi […] għandhom ikunu konformi mad-dispożizzjonijiet tat-Trattat, ma’ l-istrumenti addottati taħtu u mal-linji politiċi u l-azzjonijiet Komunitarji, inkluż ir-regoli dwar il-kompetizzjoni, dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi […]” (
6
).
8.
Barra minn hekk, l-eliġibbiltà ta’ operazzjoni għal finanzjament Ewropew għandha tkun konformi mal-prinċipju ta’ perennità previst fl-Artikolu 30(4)tar-Regolament (
7
). Din id-dispożizzjoni tipprovdi dan li ġej:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li operazzjoni tibqa’ żżomm biss il-kontribuzzjoni mill-Fondi jekk dik l-operazzjoni, fi żmien ħames snin mid-data tad-deċiżjoni ta’ l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti jew ta’ l-awtorità amministrattiva dwar il-kontribuzzjoni mill-Fondi, ma ssirilhiex modifika sostanzjali:
(a)
li taffetwa n-natura tagħha jew il-kundizzjonijiet ta’ l-implimentazzjoni tagħha jew li tagħti lil ditta jew korp pubbliku vantaġġ mhux dovut; u
(b)
li tirriżulta jew minn bidla fin-natura tal-proprjetà f’oġġett ta’ infrastruttura jew ċessazzjoni jew bidla fil-post fejn issir l-attività produttiva.
L-Istati Membri għandhom jinfurmaw lill-Kummissjoni dwar modifiki bħal dawn. Meta sseħħ modifika bħal din, għandu japplika Artikolu 39.”
9.
L-Artikolu 39(1) tar-Regolament jipprovdi dan li ġej:
“L-Istati Membri għandhom, l-ewwel nett, jerfgħu r-responsabbiltà biex jinvestigaw l-irregolaritajiet, waqt li jaġixxu fuq l-evidenza ta’ xi bidla kbira [modifika sostanzjali] li taffettwa n-natura jew il-kundizzjonijet għall-implimentazzjoni jew is-superviżjoni ta’ l-għajnuna u biex jagħmlu l-korrezzjonijet finanzjarji meħtieġa.
L-Istat Membru għandu jagħmel il-korrezzjonijet finali [finanzjarji] meħtieġa b’konnessjoni ma’ l-irregolarità individwali jew sistematika. Il-korrezzjonijiet magħmula mill-Istat Membru għandhom jikkonsistu fil-kanċellament tal-kontribuzzjoni Komunitarja kollha jew parti minnha. […]”
II – Il-kawża prinċipali
10.
Ir-Regione Marche, li hija l-awtorità ta’ ġestjoni tad-dokument uniku ta’ programmazzjoni (iktar ’il quddiem id-“DOKUP”) għall-għajnuna strutturali tal-Unjoni f’dak ir-reġjun, ippubblikat sejħa għal diversi proġetti infrastrutturali fiż-żoni portwali lokali għall-perijodu ta’ programmazzjoni 2002-2006.
11.
Bi tweġiba għal dik is-sejħa, il-Comune di Ancona ssottometta applikazzjoni għall-finanzjament ta’ tliet proġetti, jiġifieri l-kostruzzjoni ta’ skal, ix-xiri ta’ krejn immuntat fuq trakk u t-twettiq ta’ xogħlijiet ta’ żvilupp. Dawn it-tliet proġetti ntlaqgħu b’mod favorevoli.
12.
Wara x-xogħlijiet biex isir l-iskal u wara l-installazzjoni tal-krejn immuntat fuq trakk, il-Comune di Ancona, bħala l-awtorità benefiċjarja tal-finanzjament inkwistjoni, staqsiet lir-Regione Marche dwar il-possibbiltà li tikkonċedi lil terz il-ġestjoni tax-xogħol u tas-servizz. Ir-Regione Marche kkunsidrat li xejn ma kien jipprekludi dan, filwaqt li fakkret in-neċessità li tiġi osservata l-leġiżlazzjoni fis-seħħ fil-qasam tal-għoti ta’ konċessjoni ta’ servizzi pubbliċi (
8
).
13.
Il-Comune di Ancona ta l-ġestjoni tal-iskal lil Cooperativa Pescatori e Motopescherecci di Ancona arl (iktar ’il quddiem il-“Kooperattiva”). Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-kuntratt ta’ konċessjoni ġie redatt b’tali mod li la l-Comune di Ancona u lanqas il-konċessjonarju ma jistgħu jagħmlu profitt mill-ġestjoni tal-iskal. Barra minn hekk, il-konċessjonarju għandu l-obbligu li josserva l-leġiżlazzjoni tal-Unjoni applikabbli u ma jistax jimmodifika l-kundizzjonijiet ta’ implementazzjoni tal-operazzjoni. Fl-aħħar nett, il-kuntratt ta’ konċessjoni jistipula li x-xogħol jibqa’ proprjetà tal-Comune di Ancona.
14.
Madankollu, ir-Regione Marche kkonstatat numru ta’ irregolaritajiet fil-ġestjoni tal-iskal wara kontroll li l-Guardia di Finanza għamlet f’Ġunju 2010:
—
l-ewwel nett u b’mod prinċipali, il-Comune di Ancona kkonċeda l-ġestjoni tax-xogħol mingħajr ma għamel sejħa pubblika għal offerti, li jikkostitwixxi ksur tar-regoli dwar il-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi u jiġġustifika l-irtirar tal-finanzjament kollu;
—
it-tieni nett, parti mix-xogħol (is-separatur taż-żejt u waħda miż-żewġ rampi) baqgħet ma ntużatx, li jiġġustifika rtirar parzjali ta’ EUR 325 000 mill-fondi mogħtija abbażi tas-sejħa għal proġetti tal-2002, u
—
it-tielet nett, l-iskal jintuża wkoll minn dgħajjes li jintużaw għar-rikreazzjoni fi proporzjon stmat ta’ 18 %. Dan il-motiv jiġġustifika rtirar parzjali ta’ EUR 39 000 mill-fondi mogħtija abbażi tas-sejħa għal proġetti tal-2006.
15.
Kien abbażi ta’ dawn il-konstatazzjonijiet li r-Regione Marche ordnat, b’digriet tal-1 ta’ Lulju 2011, l-irtirar u l-irkupru tal-finanzjament mogħti lill-Comune di Ancona. Min-naħa tiegħu, il-Comune di Ancona ppreżenta rikors għall-annullament ta’ din id-deċiżjoni quddiem il-qorti tar-rinviju.
16.
Insostenn tar-rikors tiegħu, il-Comune di Ancona sostna l-motivi li ġejjin:
—
l-ewwel nett, huwa jikkunsidra li l-assenza ta’ sejħa għal offerti ma tikkostitwixxix raġuni biex tiġi rrevokata l-għajnuna. Fil-fatt, il-Comune di Ancona jsostni li l-obbligu li tiġi osservata l-proċedura ta’ sejħa għal offerti kien ġie previst espressament biss għall-fażi tal-għoti tax-xogħlijiet u mhux għall-fażi tal-ġestjoni tal-iskal. Huwa jgħid ukoll li l-kundizzjonijiet l-oħra previsti fl-Artikolu 30 tar-Regolament ma ġewx issodisfatti, peress li x-xogħol dejjem baqa’ proprjetà tiegħu u l-għan tiegħu ma ġiex immodifikat;
—
it-tieni nett, il-Comune di Ancona jsostni li ma kienx hemm għalfejn issir proċedura ta’ sejħa għal offerti biex tingħata l-ġestjoni tal-infrastruttura, peress li ma hemm l-ebda operatur ieħor interessat f’din il-konċessjoni;
—
it-tielet nett, il-Comune di Ancona jikkunsidra li d-digriet tal-1 ta’ Lulju 2011 jippreġudika l-aspettattivi leġittimi tiegħu, peress li r-Regione Marche qatt ma ressqet ilmenti kontra tiegħu, minkejja li hija ġiet informata bl-intenzjoni tal-Comune di Ancona li jagħti l-ġestjoni tal-iskal lil terz;
—
ir-raba’ nett, huwa jsostni li l-irtirar parzjali ta’ EUR 39 000 mill-fondi mogħtija abbażi tas-sejħa għal proġetti tal-2006 huwa illegali minħabba li l-perċentwali ta’ 18 % ġiet stabbilita b’mod arbitrarju u li l-użu tal-iskal minn dgħajjes li jintużaw għar-rikreazzjoni ma jmurx kontra l-filosofija tal-FEŻR, billi s-settur tan-navigazzjoni għal finijiet ta’ rikreazzjoni huwa settur ekonomiku qrib ta’ dak tas-sajd, u
—
il-ħames nett, il-Comune di Ancona jikkunsidra li r-Regione Marche ma mmotivatx id-digriet tal-1 ta’ Lulju 2011 u, b’mod partikolari, ma evalwatx il-konsegwenzi tal-irtirar ta’ dan il-finanzjament, biex b’hekk kisret ir-regoli dwar is-setgħa tal-amministrazzjoni li tirtira, tissospendi jew timmodifika l-atti tagħha.
III – Id-domandi preliminari
17.
Minħabba d-dubji li kellu dwar l-interpretazzjoni li għandha tingħata lill-Artikolu 30(4) tar-Regolament, it-Tribunale amministrativo regionale per le Marche, li quddiemu tressqet il-kawża prinċipali, iddeċieda li jissospendi l-proċeduri u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
1)
L-Artikolu 30(4) tar-Regolament għandu jiġi interpretat fis-sens li, sabiex ikun jista’ jiġi evalwat jekk l-għoti tal-konċessjoni jirriżultax fi dħul finanzjarju sinjifikanti għall-konċedenti jew f’vantaġġ indebitu għall-konċessjonarju, wieħed għandu l-ewwel jivverifika jekk l-operazzjoni kinitx għaddiet minn modifika sostanzjali?
2)
Fil-każ ta’ risposta pożittiva għall-ewwel domanda, xi tfisser “modifika sostanzjali”, jiġifieri l-imsemmi artikolu jagħmel referenza biss għal modifika fiżika – fis-sens li l-operazzjoni li ġiet mitmuma ma hijiex konformi ma’ dik prevista fil-proġett li ġie approvat għall-finanzjament – jew jagħmel referenza anki għall-modifika tan-natura funzjonali u, f’din it-tieni ċirkustanza, ikun hemm “modifika sostanzjali” fil-każ li l-operazzjoni tiġi użata “anki” – iżda mhux prinċipalment – għal attivitajiet differenti minn dawk maħsuba fis-sejħa għal proġetti jew fl-applikazzjoni sabiex wieħed jipparteċipa f’din is-sejħa?
3)
Fil-każ ta’ risposta negattiva għall-ewwel domanda, l-Artikolu 30(4) tar-Regolament, b’referenza għall-każijiet fejn il-finanzjament pubbliku jintuża għall-eżekuzzjoni ta’ operazzjonijiet li jistgħu jkunu suġġetti għal amministrazzjoni li jkollha interess ekonomiku, huwa applikabbli biss għall-fażi tat-twettiq tal-operazzjoni jew l-obbligu li jiġu osservati d-dispożizzjonijiet tal-proċedura tas-sejħa għal offerti jibqa’ japplika anki fir-rigward tal-għoti ta’ konċessjoni ta’ amministrazzjoni?
4)
L-Artikolu 30(4) tar-Regolament għandu jiġi interpretat fis-sens li l-verifika tal-fatt li l-konċessjoni lil terzi tal-amministrazzjoni ma tirriżultax fi dħul nett kunsiderevoli u li lanqas ma tagħti vantaġġ indebitu lil impriża jew lil awtorità pubblika tikkostitwixxi fażi li loġikament u legalment għandha sseħħ wara d-domanda preliminari (jiġifieri l-obbligu li jiġu osservati l-proċeduri tas-sejħa għal offerti) jew l-eżistenza tal-obbligu li tiġi stabbilita pubblikament proċedura ta’ sejħa għal offerti għandha tiġi vverifikata wkoll billi tiġi kkunsidrata l-iskema konkreta tar-relazzjoni ta’ konċessjoni?
18.
Il-Comune di Ancona kif ukoll il-Gvern Portugiż u l-Kummissjoni ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub u orali.
IV – Analiżi
A – L-għan tad-domandi
19.
Id-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju jirrigwardaw l-interpretazzjoni tal-Artikolu 30(4) tar-Regolament, li jistabbilixxi prinċipju fundamentali għall-implementazzjoni tal-Fondi Strutturali Ewropej, jiġifieri l-prinċipju ta’ perennità tal-operazzjoni kkofinanzjata.
20.
Abbażi ta’ dan il-prinċipju, il-fondi allokati għal operazzjoni jingħataw b’mod definittiv lil din l-operazzjoni biss jekk din ma tkun suġġetta għall-ebda modifika sostanzjali f’terminu ta’ ħames snin li jibda jiddekorri mid-deċiżjoni tal-awtorità nazzjonali kompetenti jew tal-awtorità ta’ ġestjoni dwar il-kontribuzzjoni minn dawn il-fondi. Jekk l-Istati Membri jikkonstataw tali modifika, dawn tal-aħħar għalhekk ikunu obbligati jimplementaw il-korrezzjonijiet finanzjarji neċessarji, skont l-Artikolu 39(1) tar-Regolament.
21.
Fid-dawl ta’ dawn id-dispożizzjonijiet leġiżlattivi, il-qorti tar-rinviju qed tintalab tiddetermina jekk l-operazzjoni ta’ kostruzzjoni ta’ skal mill-Comune di Ancona, li bbenefika mill-għajnuna mill-FEŻR, għandhiex tiġi kkunsidrata, fiċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali, bħala li kienet suġġetta għal “modifika sostanzjali” fis-sens tal-Artikolu 30(4) tar-Regolament. Fil-fatt, huwa paċifiku bejn il-partijiet li l-Comune di Ancona kkonċeda l-ġestjoni tal-iskal lil fornitur estern mingħajr ma qabel għamel proċedura ta’ sejħa għal offerti. Konsegwentement, iqumu żewġ mistoqsijiet. L-ewwel nett, il-konċessjoni inkwistjoni tat lok għal “modifika sostanzjali” tal-operazzjoni fis-sens tal-Artikolu 30(4) tar-Regolament? It-tieni nett, il-ksur tar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti ta’ konċessjoni wassal għal konsegwenzi fir-rigward tal-finanzjament Ewropew?
22.
Sabiex tingħata tweġiba lil dawn il-mistoqsijiet, naħseb li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni regoli tad-dritt differenti minn dawk espressament previsti mit-Tribunale amministrativo regionale per le Marche fid-deċiżjoni tar-rinviju tiegħu. Għalkemm dan iffoka d-domandi kollha tiegħu fuq l-interpretazzjoni tal-Artikolu 30(4) tar-Regolament, jiena tal-fehma li, min-naħa l-oħra, għandu jsir riferiment għall-Artikolu 12 tar-Regolament li jirrigwarda l-prinċipju ta’ kompatibbiltà tal-operazzjoni mad-dritt tal-Unjoni.
23.
Nikkunsidra wkoll li d-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju għandhom jiġu fformulati mill-ġdid peress li xi drabi, fil-fehma tiegħi, huma fformulati b’mod ambigwu (
9
).
24.
Għalhekk, fid-dawl ta’ dawn l-elementi, nipproponi li l-ewwel u t-tieni domandi kif ukoll l-ewwel parti tat-tielet domanda għandhom jiġu eżaminati flimkien (
10
). Fil-fatt, dawn id-domandi kollha jirrigwardaw l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “modifika sostanzjali” ta’ operazzjoni fis-sens tal-Artikolu 30(4) tar-Regolament u jagħmlu parti mill-kuntest ta’ sitwazzjoni fejn il-ġestjoni tal-operazzjoni kkofinanzjata tiġi ddelegata lil fornitur estern.
25.
Imbagħad, se nindirizza t-tieni parti tat-tielet domanda. Fil-fatt, din tikkonċerna iktar il-portata tal-prinċipju ta’ kompatibbiltà tal-operazzjoni mad-dritt tal-Unjoni stabbilit fl-Artikolu 12 tar-Regolament. Il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk il-konformità ma’ dan il-prinċipju, u b’mod partikolari l-obbligu li ssir sejħa għal offerti, tkunx imposta fuq il-benefiċjarju tal-fondi hekk kif dan, meta jaġixxi bħala awtorità kontraenti, jagħti kuntratt ta’ konċessjoni għall-ġestjoni ta’ servizz ikkofinanzjat mill-Fondi Strutturali.
26.
Fl-aħħar nett, se neżamina r-raba’ domanda li, fil-fehma tiegħi, tirrigwarda l-possibbiltà ta’ mitigazzjoni tal-obbligu ta’ trasparenza. Il-qorti tar-rinviju fil-fatt tistaqsi jekk dan l-obbligu għandux jitwettaq f’sitwazzjoni fejn il-konċessjoni inkwistjoni ma tista’ tiġġenera l-ebda profitt u fejn ikun hemm biss operatur ekonomiku wieħed interessat u li jista’ jieħu responsabbiltà għall-ġestjoni tas-servizz.
27.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, għalhekk nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tifformula mill-ġdid id-domandi magħmula mit-Tribunale amministrativo regionale per le Marche kif ġej:
1)
Skont l-Artikolu 30(4) tar-Regolament:
a)
L-evalwazzjoni ta’ jekk ikunx hemm modifika sostanzjali tikkonċerna biss il-fażi tat-twettiq tax-xogħol jew tkopri wkoll il-fażi tal-ġestjoni tiegħu?
b)
Il-kunċett ta’ modifika sostanzjali tal-operazzjoni jkopri biss il-modifiki fiżiċi jew materjali tax-xogħol imwettaq jew jinkludi wkoll il-modifiki ta’ natura funzjonali, bħall-użu li jsir mix-xogħol għal finijiet oħrajn għajr dawk previsti oriġinarjament?
c)
L-awtorità nazzjonali kompetenti għandha l-ewwel tivverifika l-eżistenza ta’ modifika sostanzjali tal-operazzjoni qabel ma tevalwa jekk kienx hemm vantaġġ mhux dovut favur il-konċedent jew il-konċessjonarju?
2)
Il-prinċipju ta’ kompatibbiltà tal-operazzjoni mad-dritt tal-Unjoni stabbilit fl-Artikolu 12 tar-Regolament, u b’mod partikolari l-obbligu li jiġu osservati r-regoli fil-qasam tas-sejħiet għal offerti li jirriżulta minnu, jimplika li l-benefiċjarju tal-fondi għandu l-ewwel jgħaddi għal pubblikazzjoni u sejħa għal offerti hekk kif dan, meta jaġixxi bħala awtorità kontraenti, jagħti l-konċessjoni ta’ servizz ikkofinanzjat mill-Fondi Strutturali lil fornitur estern?
3)
F’ċirkustanzi bħal dawk tal-kawża prinċipali, il-prinċipju ta’ kompatibbiltà tal-operazzjoni mad-dritt tal-Unjoni stabbilit fl-Artikolu 12 tar-Regolament, u b’mod partikolari l-obbligu li jiġu osservati r-regoli fil-qasam tas-sejħiet għal offerti, jipprekludi l-għoti dirett ta’ konċessjoni minn awtorità kontraenti meta s-servizz inkwistjoni ma jista’ jiġġenera l-ebda profitt skont id-dispożizzjonijiet tal-kuntratt ta’ konċessjoni u meta fis-settur inkwistjoni jkun hemm biss operatur ekonomiku wieħed interessat u li jista’ jieħu r-responsabbiltà għall-ġestjoni tas-servizz?
B – Fuq l-ewwel domanda, li tirrigwarda t-tifsira u l-portata tal-kunċett ta’ “modifika sostanzjali” tal-operazzjoni fis-sens tal-Artikolu 30(4) tar-Regolament
28.
L-ewwel domanda, kif ġiet ifformulata mill-ġdid, tiġbor diversi mistoqsijiet dwar il-portata tal-Artikolu 30(4) tar-Regolament u dwar it-tifsira li għandu l-kunċett ta’ modifika sostanzjali ta’ operazzjoni.
29.
Jekk it-tweġiba għal dawn il-mistoqsijiet tingħata abbażi tat-termini ta’ din id-dispożizzjoni kif ukoll tal-istruttura li hija tagħmel parti minnha, hija fuq kollox tingħata fid-dawl tal-għanijiet li l-leġiżlatur tal-Unjoni jixtieq jilħaq.
30.
Għandu jitfakkar li skont l-Artikolu 30(4) tar-Regolament:
“[…] operazzjoni tibqa’ żżomm biss il-kontribuzzjoni mill-Fondi jekk dik l-operazzjoni, fi żmien ħames snin mid-data tad-deċiżjoni ta’ l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti jew ta’ l-awtorità amministrattiva dwar il-kontribuzzjoni mill-Fondi, ma ssirilhiex modifika sostanzjali:
(a)
li taffetwa n-natura tagħha jew il-kundizzjonijiet ta’ l-implimentazzjoni tagħha jew li tagħti lil ditta jew korp pubbliku vantaġġ mhux dovut; u
(b)
li tirriżulta jew minn bidla fin-natura tal-proprjetà f’oġġett ta’ infrastruttura jew ċessazzjoni jew bidla fil-post fejn issir l-attività produttiva.
[…]” (
11
).
31.
L-Artikolu 30(4) tar-Regolament jistabbilixxi prinċipju fundamentali tal-implementazzjoni tal-Fondi Strutturali, jiġifieri l-prinċipju ta’ perennità tal-proġetti u tal-azzjonijiet imwettqa mill-benefiċjarju tal-fondi.
32.
Abbażi ta’ dan il-prinċipju, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-investimenti li tagħmel l-Unjoni fl-impriżi u fl-infrastrutturi reġjonali jkunu effikaċi, jintużaw bil-għaqal u jistgħu jiġu rkuprati fuq perijodu suffiċjentement twil (
12
). Konsegwentement, huma għandhom jiżguraw, permezz ta’ kontroll li għandu, fil-fehma tiegħi, ikun partikolarment strett, li l-benefiċjarju tal-fondi ma jagħmilx modifiki fl-operazzjoni li jistgħu jiżnaturawha, jiżvijawha mill-għanijiet inizjalment previsti fil-programm operattiv u fid-DOKUP jew jikkostitwixxu użu ħażin tal-fondi (
13
).
33.
Għalhekk l-intenzjoni tal-leġiżlatur tal-Unjoni hija li jiżgura li, matul il-ħames snin ta’ wara d-deċiżjoni ta’ approvazzjoni tal-finanzjament, kull proġett u kull nefqa kkofinanzjati mill-Fondi Strutturali jibqgħu jkunu konformi mal-prinċipji ta’ eliġibbiltà materjali u ġeografika previsti, b’mod partikolari, fl-Artikolu 30(1) tar-Regolament (
14
) kif ukoll mal-għanijiet ta’ koeżjoni ekonomika u soċjali previsti mill-finanzjament Ewropew.
34.
Madankollu, il-leġiżlatur ma għandux il-ħsieb li jkopri l-modifiki kollha li operazzjoni tista’ tkun suġġetta għalihom sakemm tiġi biex titwettaq. Fil-fatt, din tista’ tkun suġġetta għal żviluppi mhux previsti, marbuta, pereżempju, mal-kuntest soċjoekonomiku kif ukoll ma’ inċidenti ta’ eżekuzzjoni li huma inevitabbli fl-investimenti fit-tul. Issa, it-twettiq ta’ operazzjoni u l-azzjoni tal-awtoritajiet ma jistgħux jiġu pparalizzati billi jkun meħtieġ li l-modifiki kollha, anki l-iċken fosthom, jiġu kkontrollati. Il-leġiżlatur tal-Unjoni għalhekk qed jirreferi biss għall-modifiki sostanzjali tal-operazzjoni. Fis-sens tal-Artikolu 30(4) tar-Regolament, kemm dawn il-modifiki jkunu sostanzjali għandu jiġi evalwat fid-dawl tal-konsegwenzi li dawn ikollhom fuq l-eliġibbiltà tal-operazzjoni għall-finanzjament.
35.
Fil-fatt, fl-Artikolu 30(4)(a) tar-Regolament, il-leġiżlatur tal-Unjoni jirreferi għall-modifiki sostanzjali li jbiddlu n-natura tal-operazzjoni jew li jaffettwaw il-kundizzjonijiet ta’ implementazzjoni tagħha jew inkella li jagħtu vantaġġ mhux dovut lil awtorità pubblika jew lil impriża. Huwa evidenti li dawn iċ-ċirkustanzi jimmodifikaw b’mod sostanzjali t-twettiq tal-proġett meta pparagunat ma’ dak li kien previst u li dawn jistgħu jqiegħdu fid-dubju l-eliġibbiltà stess tal-operazzjoni għal finanzjament Ewropew.
36.
Barra minn hekk, fl-Artikolu 30(4)(b) tar-Regolament, il-leġiżlatur tal-Unjoni jirrestrinġi ċ-ċirku ta’ dawn il-modifiki għal dawk li jirriżultaw jew minn bidla fin-natura tal-proprjetà tal-infrastruttura jew minn ċessazzjoni jew minn bidla fil-post fejn issir l-attività produttiva.
37.
Dawn id-dispożizzjonijiet jistabbilixxu b’mod ċar ħafna l-elementi li jikkostitwixxu modifika sostanzjali tal-operazzjoni u, kif jirriżulta mill-użu tal-konġunzjoni ta’ koordinazzjoni “u”, il-kundizzjonijiet li jistabbilixxu rispettivament huma kumulattivi.
38.
Issa li ġew ippreżentati dawn l-elementi, għandha tingħata risposta lil kull waħda mid-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju.
39.
L-ewwel nett, naħseb li l-kontroll li l-Istat Membru huwa obbligat iwettaq abbażi tal-Artikolu 30(4) tar-Regolament għandu jirrigwarda mhux biss il-fażi tat-twettiq tax-xogħol imma anki l-kundizzjonijiet li fihom dan jiġi ġestit u użat.
40.
Għaldaqstant ma naqbilx mal-pożizzjoni espressa mill-Kummissjoni, f’dan ir-rigward, waqt is-seduta.
41.
Fil-fatt, anki li kieku l-finanzjament Ewropew ikopri biss it-twettiq tax-xogħlijiet, naħseb li l-projbizzjoni stabbilita fil-kuntest tal-Artikolu 30(4) tar-Regolament għandha kamp ta’ applikazzjoni ferm iktar wiesgħa u li jkopri wkoll il-kundizzjonijiet ta’ ġestjoni u ta’ użu tal-infrastruttura inkwistjoni.
42.
Din l-interpretazzjoni hija applikabbli abbażi tal-prinċipju ta’ perennità, li, fih innifsu, ma jkollu l-ebda effettività jekk l-applikazzjoni tiegħu tiġi limitata biss għall-fażi tat-twettiq tax-xogħlijiet.
43.
Hija applikabbli wkoll abbażi tal-għanijiet li l-leġiżlatur jixtieq jilħaq.
44.
Fil-fatt, l-Unjoni ma tiffinanzjax biss il-kostruzzjoni ta’ xogħol, anki l-iktar wieħed ambizzjuż, imma tissussidja operazzjoni abbażi ta’ għan definit u fit-tul. Permezz tal-ġestjoni ta’ din l-operazzjoni ikunu jistgħu jinstabu rimedji għall-problemi soċjoekonomiċi strutturali ta’ territorju billi jinħolqu, pereżempju, impjiegi meta r-rata ta’ qgħad tkun ogħla mill-medja tal-Unjoni, billi jingħata kontribut għall-innovazzjoni fis-setturi suġġetti għal ristrutturazzjoni jew permezz ta’ parteċipazzjoni fil-protezzjoni tal-ambjent f’żoni partikolarment degradati. Issa, dawn l-għanijiet jistgħu jintlaħqu biss jekk il-finanzjament Ewropew u l-kontroll marbut miegħu jirrigwardaw l-atti kollha u l-infiq kollu marbuta mat-twettiq tal-operazzjoni, li bilfors jinkludu l-modalitajiet ta’ implementazzjoni u ta’ ġestjoni tagħha. Dan huwa wkoll l-uniku mod sabiex tiġi żgurata l-effikaċja tal-finanzjament billi jiġi evitat l-użu ħażin tal-fondi għal proġett li ma jkollux iktar l-għanijiet tal-FEŻR minħabba modifiki li jaffettwaw l-implementazzjoni jew il-ġestjoni tiegħu, bħall-bejgħ lil operatur privat.
45.
Barra minn hekk, din l-interpretazzjoni hija kkonfermata mit-termini tal-Artikolu 30(4) tar-Regolament.
46.
Minn naħa, il-leġiżlatur tal-Unjoni jirreferi għall-modifiki li operazzjoni tista’ tkun suġġetta għalihom “fi żmien ħames snin” li jibdew jiddekorru mid-deċiżjoni tal-għoti tal-finanzjament. Dan bilfors jimplika li l-modifiki previsti jikkonċernaw mhux biss il-fażi tat-twettiq tax-xogħol imma anki l-modalitajiet ta’ implementazzjoni u ta’ ġestjoni tiegħu. Min-naħa l-oħra, il-leġiżlatur tal-Unjoni jirreferi espressament, fl-Artikolu 30(4)(a) tar-Regolament, għall-modifiki li jistgħu jaffettwaw in-“natura” jew il-“kundizzjonijiet ta’ l-implimentazzjoni” tal-operazzjoni, u dan jippreżumi kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae ferm wiesa’.
47.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-kontroll li l-awtorità nazzjonali kompetenti għandha timplementa abbażi tal-Artikolu 30(4) tar-Regolament għandu jirrigwarda mhux biss ir-realtà u l-konformità fiżika tal-operazzjoni meta pparagunati mal-proġett, imma anki l-osservanza tal-modalitajiet ta’ implementazzjoni u ta’ ġestjoni kif ikunu ġew deskritti fil-kuntratt ta’ finanzjament.
48.
Skont dan ir-raġunament, nikkunsidra li l-leġiżlatur tal-Unjoni għalhekk ma kellux l-intenzjoni li jirreferi biss għall-modifiki materjali jew tekniċi li jaffettwaw, pereżempju, il-kostruzzjoni ta’ infrastruttura imma anki l-modifiki kollha li jirrigwardaw il-funzjonament tagħha (
15
).
49.
Il-kunċett ta’ modifika għandu jinftiehem f’sens wiesa’ u għandu jkopri t-tipi kollha ta’ modifiki li operazzjoni tista’ tkun suġġetta għalihom sakemm tiġi biex titwettaq.
50.
Għalhekk dawn jistgħu jkunu ta’ natura materjali jew teknika, fejn il-benefiċjarju jwettaq, pereżempju, l-operazzjoni skont skeda oħra għajr dik inizjalment prevista jew billi jagħżel materjali jew servizzi differenti minn dawk previsti fil-kuntest tal-kuntratt ta’ finanzjament. Il-modifiki jistgħu wkoll ikunu ta’ natura finanzjarja, fejn il-benefiċjarju ma jagħmilx l-infiq previst jew inaqqas in-numru ta’ impjiegi maħluqa u l-ispejjeż tal-persunal relatat. Huma jistgħu wkoll ikollhom natura funzjonali, fejn il-benefiċjarju juża x-xogħol għal finijiet oħrajn għajr dawk oriġinarjament previsti, bħal fil-kawża prinċipali.
51.
Fl-aħħar nett, abbażi tat-termini u tal-istruttura tal-Artikolu 30(4) tar-Regolament tista’ tingħata risposta lill-aħħar domanda tal-qorti tar-rinviju.
52.
Dik il-qorti tixtieq tkun taf jekk l-awtorità nazzjonali kompetenti hijiex obbligata l-ewwel tivverifika l-eżistenza ta’ modifika sostanzjali tal-operazzjoni inkwistjoni qabel ma teżamina jekk l-għoti tal-konċessjoni joħloqx vantaġġi mhux dovuti għall-konċedent jew għall-konċessjonarju.
53.
L-għoti ta’ vantaġġ mhux dovut jista’ tabilħaqq jirriżulta minn modifika sostanzjali tal-operazzjoni, li tirrigwarda, pereżempju, tkabbir tal-perimetru tal-attivitajiet offruti mill-benefiċjarju. Minkejja dan, fis-sens tal-Artikolu 30(4) tar-Regolament, il-kontroll dwar jekk ikunx hemm vantaġġ mhux dovut ma jiddependix mill-konstatazzjoni minn qabel ta’ modifika sostanzjali tal-operazzjoni. Għall-kuntrarju, l-eżistenza ta’ tali vantaġġ hija element kostituttiv tal-modifika sostanzjali tal-operazzjoni.
54.
L-awtorità nazzjonali ta’ kontroll għalhekk ma hijiex obbligata tivverifika jekk l-operazzjoni kinitx suġġetta għal modifika sostanzjali sabiex tevalwa jekk kienx hemm vantaġġ mhux dovut favur il-konċedent jew il-konċessjonarju. Għaldaqstant, huwa suffiċjenti li hija tikkonstata li kien hemm tali vantaġġ u li tivverifika li l-oriġini ta’ dan il-vantaġġ kien wieħed mill-motivi esposti fl-Artikolu 30(4)(b) tar-Regolament sabiex tikkonkludi li kien hemm modifika sostanzjali tal-operazzjoni.
55.
L-applikazzjoni tal-prinċipji li għadhom kemm ġew stabbiliti għall-kawża prinċipali toħloq, f’dan ir-rigward, ċertu numru ta’ diffikultajiet fid-dawl tal-għadd żgħir ta’ fatti disponibbli. Barra minn hekk, is-seduta qajmet ċertu numru ta’ dubji li ma iniex f’pożizzjoni li niċċara. Għalhekk hija l-qorti nazzjonali kompetenti li għandha tivverifika, skont il-prinċipji stabbiliti u fid-dawl tal-fatti kollha tal-proċess, jekk il-benefiċjarju tal-fondi, jiġifieri l-Comune di Ancona, immodifikax b’mod li jmur kontra l-Artikolu 30(4) tar-Regolament in-natura u l-kundizzjonijiet ta’ implementazzjoni tal-operazzjoni kkofinanzjata mill-FEŻR.
56.
Fil-kawża prinċipali, huwa paċifiku li l-Comune di Ancona kkonċeda l-ġestjoni tal-iskal lil fornitur estern f’ċirkustanzi li mhux biss jibqgħu mhux ċari imma li jidher ukoll li jmorru kontra l-liġi. Huwa magħruf li din il-modalità ta’ ġestjoni ma ġietx espressament prevista fit-termini tal-kuntratt ta’ finanzjament, imma li r-Regione Marche, bħala l-awtorità ta’ ġestjoni tad-DOKUP, tat il-kunsens tagħha għaliha. Huwa magħruf ukoll li din il-ġestjoni ġiet konċessa lill-Kooperattiva fuq bażi provviżorja (tnax-il xahar) u fl-assenza ta’ proċedura ta’ sejħa għal offerti. F’dak iż-żmien, il-Comune di Ancona ġġustifika din id-deċiżjoni bl-eżistenza ta’ urġenza partikolari minħabba r-riskju ta’ deterjorament tal-infrastrutturi. Madankollu, għandu jiġi kkonstatat li dak li kien provviżorju sar definittiv, peress li, wara tmien snin ta’ operat, il-ġestjoni tal-iskal għadha taħt ir-responsabbiltà tal-Kooperattiva.
57.
Ġie wkoll aċċettat li l-iskal kostruwit mill-Comune di Ancona jintuża minn dgħajjes li jintużaw għal rikreazzjoni fi proporzjon stmat ta’ 18 %, meta tali użu ma kienx previst fil-kuntest tal-kuntratt ta’ finanzjament tal-2006.
58.
Hija l-qorti nazzjonali kompetenti li għandha tistaqsi jekk dawn il-modifiki humiex ta’ tali intensità li mmodifikaw l-eliġibbiltà tal-operazzjoni għall-finanzjament Ewropew fis-sens tal-Artikolu 30(4) tar-Regolament.
59.
Madankollu, nixtieq nagħmel l-osservazzjonijiet li ġejjin.
60.
Fir-rigward tal-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 30(4)(a) tar-Regolament, jidhirli li l-kuntratt li ġie konkluż bejn il-Comune di Ancona u l-Kooperattiva jillimita l-effett tal-konċessjoni fuq il-kundizzjonijiet ta’ implementazzjoni u ta’ użu tal-iskal kif ukoll fuq il-profitti li jistgħu jiġu ġġenerati fil-kuntest tiegħu.
61.
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-kuntratt ta’ konċessjoni ġie redatt b’tali mod li la l-Comune di Ancona u lanqas il-konċessjonarju ma jistgħu jagħmlu profitt mill-ġestjoni tal-iskal. Fir-rigward tat-tariffi tas-servizz, dawn jidher li huma allinjati mal-iktar tariffi baxxi li jintalbu fil-portijiet tar-Regione Marche u jkopru biss l-ispejjeż operattivi tal-iskal. Fir-rigward tat-tariffa annwali mħallsa mill-konċessjonarju, din hija proporzjonali għall-ispejjeż li sostna l-Comune di Ancona biex iwettaq ix-xogħlijiet u hija kkalkulata b’mod li la tiġġenera dħul nett sinjifikattiv għall-konċedent u lanqas għall-konċessjonarju (
16
). Abbażi tal-kuntratt ta’ konċessjoni, il-konċessjonarju għandu wkoll l-obbligu li jkun konformi mal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni applikabbli, li jżomm in-natura pubblika u l-għan tax-xogħol u li jippermetti li dan jintuża kull meta ssir it-talba għalhekk minn kwalunkwe bastiment tas-sajd u kull semestru għandu wkoll jippreżenta rendikont dettaljat tal-ġestjoni, fejn juri konformità mal-Artikoli 29 u 30 tar-Regolament. Barra minn hekk, il-konċessjonarju ma jistax jimmodifika l-kundizzjonijiet ta’ implementazzjoni tal-operazzjoni u jeżerċità attività li tħallilu qligħ.
62.
Minkejja dan, però, naħseb li l-qorti nazzjonali għandha toqgħod attenta għall-vantaġġi li l-Kooperattiva setgħet tibbenefika indirettament minnhom minħabba l-assenza ta’ proċedura ta’ sejħa għal offerti u minħabba t-tiġdid taċitu tal-konċessjoni għal dawn l-aħħar tmien snin u fuqhom.
63.
Issa, fir-rigward tal-ftuħ tal-iskal għad-dgħajjes li jintużaw għal rikreazzjoni, jista’ jkun li tali inizjattiva tindirizza t-tħassib dwar ġestjoni finanzjarja tajba. Madankollu, il-qorti nazzjonali għandha tiżgura li din l-attività tkun suġġetta għal kontabbiltà distinta u tibqa’ fi proporzjonijiet raġonevoli. Fil-fatt, ma huwiex eskluż li t-twessigħ ta’ dan il-kamp ta’ attività jista’ jaffettwa n-natura kif ukoll il-modalitajiet ta’ implementazzjoni tal-operazzjoni. Dan jista’ wkoll jiġġenera qligħ li ma kienx inizjalment previst fil-kuntest tal-kuntratt ta’ finanzjament. F’dan ir-rigward, għandu jiġi osservat li, fil-kuntest tas-sejħa għal proġetti tal-2006 (
17
), l-atti u l-infiq marbuta mal-użu tal-iskal għad-dgħajjes li jintużaw għal rikreazzjoni huma esklużi mill-finanzjament Ewropew. Is-sejħa għal proġetti tal-2006 tipprevedi espressament li, meta l-infrastruttura ffinanzjata taqdi l-ħtiġijiet ta’ setturi oħrajn, il-benefiċjarju tal-fondi huwa obbligat jagħmel distinzjoni bejn l-ispejjeż imputabbli lis-settur tas-sajd u dawk li jaqgħu taħt setturi ta’ attivitajiet oħrajn, fejn jiġi ffinanzjat biss l-infiq li jsir fil-kuntest tas-settur tas-sajd, li għandu jkun mill-inqas 50 % tal-attività.
64.
Fir-rigward tal-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 30(4)(b) tar-Regolament, il-motiv marbut ma’ bidla fin-natura tal-proprjetà biss jista’ jqajjem xi diffikultajiet, għaliex il-motivi marbuta maċ-ċessazzjoni jew mal-bidla fil-post fejn issir l-attività produttiva jistgħu jiġu skartati mill-ewwel. Huwa minnu li l-kuntratt ta’ konċessjoni jidher li jistipula li x-xogħol jibqa’ proprjetà tal-Comune di Ancona. Madankollu, hemm modi differenti kif jiġu eżerċitati l-prerogattivi marbuta mad-dritt għall-proprjetà. Issa, jekk il-Comune di Ancona kiseb il-proprjetà tal-infrastrutturi inkwistjoni minħabba, parzjalment, il-finanzjament Ewropew, id-dritt marbut ma’ din il-proprjetà, fil-fehma tiegħi, għandu jiġi eżerċitat skont l-utilità soċjali mfittxija mill-FEŻR. Konsegwentement, jidhirli li l-qorti nazzjonali għandha tevalwa l-mod li bih il-Comune di Ancona jeżerċita l-prerogattivi li huma marbuta mad-dritt għall-proprjetà tiegħu billi jiżgura li l-għanijiet imfittxija jkunu tassew l-istess bħal dawk previsti fil-kuntest tal-kuntratt ta’ finanzjament.
65.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi kollha, nikkunsidra, għaldaqstant, li l-Artikolu 30(4) tar-Regolament għandu jiġi interpretat fis-sens li:
—
il-kontroll ta’ jekk kienx hemm modifika sostanzjali tal-operazzjoni jirrigwarda l-atti kollha marbuta mat-twettiq tal-operazzjoni, li jinkludu bilfors it-twettiq tax-xogħlijiet kif ukoll il-modalitajiet ta’ implementazzjoni u ta’ ġestjoni ta’ dik l-operazzjoni;
—
il-kunċett ta’ modifika tal-operazzjoni jkopri l-modifiki kollha li operazzjoni tista’ tkun suġġetta għalihom sakemm tiġi biex titwettaq, irrispettivament minn jekk ikunux materjali, tekniċi, finanzjarji jew anki funzjonali, u
—
l-awtorità nazzjonali ta’ kontroll ma hijiex obbligata tivverifika jekk l-operazzjoni kinitx suġġetta għal modifika sostanzjali sabiex tevalwa jekk kienx hemm vantaġġ mhux dovut favur l-awtorità pubblika jew l-impriża, billi l-eżistenza ta’ tali vantaġġ hija element kostituttiv ta’ modifika sostanzjali.
C – Fuq it-tieni u t-tielet domandi, li jirrigwardaw il-portata tal-prinċipju ta’
kompatibbiltà tal-operazzjoni mad-dritt tal-Unjoni
66.
Bit-tieni u bit-tielet domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi essenzjalment lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk il-prinċipju ta’ kompatibbiltà tal-operazzjoni mad-dritt tal-Unjoni stabbilit fl-Artikolu 12 tar-Regolament, u b’mod partikolari l-obbligu li jiġu osservati r-regoli fil-qasam tas-sejħiet għal offerti, jimplikax li l-benefiċjarju tal-fondi, meta jaġixxi bħala awtorità kontraenti, iwettaq l-obbligu ta’ trasparenza li jirriżulta minnu, meta jagħti kuntratt ta’ konċessjoni għall-ġestjoni ta’ servizz ikkofinanzjat mill-Fondi Strutturali.
67.
Sabiex tingħata risposta għal dawn id-domandi, qabel xejn għandha tiġi ddeterminata, fil-kuntest tar-Regolament, il-portata tal-prinċipju ta’ kompatibbiltà tal-operazzjoni mad-dritt tal-Unjoni, u b’mod partikolari tal-obbligu ta’ trasparenza li jirriżulta minnu.
68.
Qabel xejn, għandu jitfakkar li l-prinċipju ta’ kompatibbiltà tal-operazzjoni mad-dritt tal-Unjoni huwa prinċipju fundamentali li jirregola l-eliġibbiltà tal-operazzjoni għal finanzjament Ewropew.
69.
Dan il-prinċipju ġie stabbilit fl-Artikolu 12 tar-Regolament, li jagħmel parti mit-Titolu I tar-Regolament, intitolat “Prinċipji ġenerali”.
70.
Huwa ġie ritranskritt fl-Artikolu 11 tal-ftehim standard ta’ għoti tal-FEŻR (
18
) u, peress li jikkostitwixxi element ewlieni ta’ applikazzjoni għal sussidju, fil-gwidi kollha ta’ informazzjoni intiżi għall-promoturi ta’ proġetti (
19
) kif ukoll fil-ftehim ta’ finanzjament kollha li jiġu konklużi mal-benefiċjarju finali tal-fondi. L-imsemmi prinċipju jinsab ukoll fil-liġijiet nazzjonali u, jekk ikun il-każ, f’dawk reġjonali, kif jirriżulta mill-Artikolu 5 tal-Liġi reġjonali Nru 14 (Legge Regionale n. 14), tat-2 ta’ Ottubru 2006 (
20
).
71.
Skont l-Artikolu 12 tar-Regolament (
21
), kull proġett li jiġi ffinanzjat mill-Fondi Strutturali u b’hekk kull nefqa relatata miegħu għandhom ikunu konformi mal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni u għandhom ikunu kompatibbli mal-politiki u mal-azzjonijiet sostnuti mil-leġiżlatur tal-Unjoni. Dan il-prinċipju ta’ kompatibbiltà għandu l-għan li jimpedixxi lill-Unjoni milli tiffinanzja proġetti li jiksru d-dispożizzjonijiet tat-Trattati u l-politiki sostnuti mil-leġiżlatur tal-Unjoni.
72.
Il-leġiżlatur tal-Unjoni jenfasizza, b’mod partikolari, l-osservanza tar-regoli tal-kompetizzjoni, tar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi u tar-regoli intiżi sabiex jiġu żgurati kemm il-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa kif ukoll il-protezzjoni tal-ambjent.
73.
Jiena naħseb li l-leġiżlatur tal-Unjoni jeżiġi li l-benefiċjarju tal-fondi jwettaq dawn l-obbligi sakemm iddum għaddejja l-operazzjoni. Fil-fatt, huwa b’espressjoni ferm ġenerali li huwa jirreferi għall-konformità mad-dritt tal-Unjoni tal-“[o]perazzjonijiet li jkunu qegħdin jiġu finanzjati mill-Fondi”. Issa d-disinjar tax-xogħol, it-twettiq tax-xogħlijiet ta’ kostruzzjoni jew ta’ tiġdid, ix-xiri ta’ materjali jew ta’ provvisti, l-organizzazzjoni u l-ġestjoni tas-servizz relatat, ir-reklutaġġ jew inkella l-kwalifiki tal-persunal jagħmlu parti mill-istess operazzjoni kkofinanzjata.
74.
Din l-interpretazzjoni tapplika sabiex tiġi żgurata l-effettività tal-Artikolu 12 tar-Regolament.
75.
Fil-fatt, kif tista’ tiġi żgurata l-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa prevista fl-Artikolu 23 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, jekk il-prinċipju ta’ kompatibbiltà ma jkunx applikabbli għall-kundizzjonijiet tal-impjieg, tax-xogħol u tar-remunerazzjoni previsti fil-kuntest tal-operazzjoni? Barra minn hekk, kif tista’ tiġi żgurata l-protezzjoni tal-ambjent fis-sens tal-Artikolu 191 TFUE jekk mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 12 tar-Regolament jiġu esklużi d-dispożizzjonijiet li jirrigwardaw it-trattament tal-iskart jew il-metodi ta’ produzzjoni tal-impriża?
76.
Għaldaqstant, jiena tal-fehma li l-benefiċjarju finali tal-fondi, meta jaġixxi bħala awtorità kontraenti, huwa obbligat josserva r-regoli tal-kompetizzjoni kif ukoll ir-regoli dwar il-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi meta jiddeċiedi li jirrikorri għal fornitur estern, irrispettivament minn jekk huwiex biex jitwettqu xogħlijiet, biex jinxtraw provvisti jew inkella biex jiġi ġestit servizz (
22
).
77.
X’jiġri meta l-benefiċjarju finali tal-fondi jiddeċiedi li jagħti konċessjoni għall-ġestjoni ta’ servizz ikkofinanzjat?
78.
Għalkemm l-Artikolu 12 tar-Regolament jipprevedi espressament l-osservanza tar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi, dan madankollu ma jfissirx l-esklużjoni tal-osservanza tar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti ta’ konċessjoni.
79.
Minn naħa, din id-dispożizzjoni timponi espressament l-osservanza tar-regoli tal-kompetizzjoni, li jimplika li l-awtorità kontraenti tagħmel sejħa għal offerti, kemm jekk dan ikun fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi kif ukoll jekk dan ikun fil-kuntest tal-għoti ta’ konċessjoni ta’ servizzi.
80.
Min-naħa l-oħra, għalkemm huwa minnu li, fl-istat attwali tad-dritt tal-Unjoni, il-kuntratti ta’ konċessjoni ta’ servizzi ma huma rregolati minn ebda leġiżlazzjoni sekondarja (
23
), madankollu jibqa’ l-fatt li, bħal kwalunkwe att Statali li jistabbilixxi l-kundizzjonijiet li għalihom ikun suġġett servizz ta’ attivitajiet ekonomiċi, l-għoti ta’ konċessjoni għandu jkun konformi mal-prinċipji stabbiliti mit-Trattat u għandu jkun suġġett għar-rekwiżiti li jirriżultaw minnhom, kif ikunu ġew speċifikati mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
81.
Għaldaqstant, minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li l-awtoritajiet pubbliċi li jikkonkludu tali kuntratti huma obbligati josservaw il-prinċipji tal-libertà ta’ stabbiliment u tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi stabbiliti fl-Artikoli 49 TFUE u 56 TFUE rispettivament u għandhom iwettqu l-obbligu ta’ trasparenza li jirriżulta minnhom (
24
).
82.
L-obbligu ta’ trasparenza huwa espressjoni konkreta u speċifika tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament. Dan il-prinċipju jikkostitwixxi prinċipju fundamentali tad-dritt tal-Unjoni (
25
) li l-Istati Membri għandhom josservaw meta jaġixxu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni (
26
).
83.
L-obbligu ta’ trasparenza li għandhom l-awtoritajiet pubbliċi meta jikkonkludu kuntratt ta’ konċessjoni jimplika li jiġi ggarantit, favur kull offerent potenzjali, livell ta’ pubblikazzjoni xieraq għall-proċedura ta’ għoti (
27
). Dan għandu jippermetti l-ftuħ tal-konċessjoni tas-servizzi għall-kompetizzjoni, irrispettivament jekk dan ikunx fuq livell lokali, nazzjonali jew Ewropew, biex imbagħad l-impriżi stabbiliti fi Stati Membri oħrajn ikunu f’pożizzjoni li juru l-interess tagħhom. Dan l-obbligu għandu jippermetti wkoll li tiġi ggarantita ugwaljanza fit-trattament bejn l-offerenti kollha u, b’mod partikolari, għażla trasparenti tal-kandidat, bil-għan li jiġu evitati mhux biss il-favoritiżmu imma anki l-korruzzjoni u l-aġir arbitrarju fil-kuntest tal-għoti tal-konċessjoni.
84.
Għaldaqstant, fid-dawl ta’ dawn l-elementi, jiena tal-fehma li l-prinċipju ta’ kompatibbiltà tal-operazzjoni mad-dritt tal-Unjoni stabbilit fl-Artikolu 12 tar-Regolament jimplika li l-benefiċjarju tal-fondi, meta jaġixxi bħala awtorità kontraenti, iwettaq l-obbligu ta’ trasparenza kif ukoll l-obbligi ta’ pubblikazzjoni u ta’ sejħa għal offerti li jirriżultaw minnu, qabel l-għoti ta’ kuntratt ta’ konċessjoni għall-ġestjoni ta’ servizz ikkofinanzjat mill-Fondi Strutturali.
85.
Fil-kawża prinċipali, għalhekk, naħseb li l-għoti dirett tal-konċessjoni mill-Comune di Ancona lill-Kooperattiva, mingħajr ma qabel saret sejħa għal offerti, tikkostitwixxi ksur tar-regoli u tal-prinċipji msemmija iktar ’il fuq.
86.
Fid-deċiżjoni tagħha, madankollu, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk il-Comune di Ancona jistax leġittimament jevita li jagħmel sejħa għal offerti peress li mill-konċessjoni tal-iskal ma jista’ jinkiseb l-ebda profitt u peress li, fis-settur inkwistjoni, hemm operatur ekonomiku wieħed biss interessat u li jista’ jieħu responsabbiltà għall-ġestjoni tas-servizz.
87.
Biex tingħata risposta għal din id-domanda tal-aħħar, għandhom jiġu eżaminati s-sitwazzjonijiet fejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-leġiżlatur tal-Unjoni immitigaw xi ftit l-osservanza tal-obbligu ta’ trasparenza.
88.
L-ewwel nett, minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li l-obbligu ta’ trasparenza japplika fl-eventwalità li l-konċessjoni ta’ servizzi tista’ tinteressa lil impriża li tinsab fi Stat Membru differenti minn dak li fih tingħata l-konċessjoni (
28
). L-obbligu ta’ trasparenza għalhekk mhux bilfors jimplika obbligu li ssir sejħa għal offerti meta jintwera, abbażi ta’ ċirkustanzi oġġettivi, li l-konċessjoni ma tistax tinteressa lil impriżi li jinsabu fi Stat Membru ieħor, bil-kundizzjoni, madankollu li dawn tal-aħħar jkunu ġew informati u ngħataw il-possibbiltà li juru l-interess tagħhom. F’każ bħal dan, il-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra li l-effetti fuq il-libertajiet fundamentali kkonċernati jkunu inċerti u indiretti wisq sabiex ikun jista’ jiġi konkluż li seta’ kien hemm ksur tat-Trattat (
29
).
89.
Abbażi ta’ dik il-ġurisprudenza, għaldaqstant, għandhom ikunu l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti li jiżguraw li l-proċedura ta’ għoti inkwistjoni, mingħajr ma bilfors timplika obbligu li ssir sejħa għal offerti, tista’ tippermetti li impriżi tas-settur ikollhom aċċess għal informazzjoni adegwata dwar il-konċessjoni u li juru l-interess tagħhom jekk huma jixtiequ jagħmlu dan. Skont l-imsemmija ġurisprudenza, huma għandhom jeżaminaw ukoll jekk ikunx hemm ċirkustanzi oġġettivi, bħal interessi ekonomiċi pjuttost żgħar, li abbażi tagħhom jista’ jiġi sostnut li l-impriżi li jinsabu fi Stati Membri oħrajn ma jkunux interessati.
90.
It-tieni nett, għandhom jissemmew it-testi li l-leġiżlatur tal-Unjoni adotta fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi għal servizzi u tal-konċessjonijiet ta’ servizzi.
91.
Fir-rigward tal-kuntratti pubbliċi għal servizzi, mill-Artikolu 31(1) tad-Direttiva 2004/18 jirriżulta li l-awtorità kontraenti tista’ tagħti kuntratt mingħajr ma qabel tkun ippubblikat avviż ta’ kuntratt u tkun għamlet sejħa għal offerti meta ma jkunux ġew sottomessi offerti jew offerti xierqa bi tweġiba għal proċedura miftuħa jew għal proċedura ristretta jew meta għal raġunijiet tekniċi, il-kuntratt jista’ jingħata biss lil operatur partikolari (
30
).
92.
Fir-rigward tal-konċessjonijiet ta’ servizzi, il-Kummissjoni introduċiet deroga mill-obbligu ta’ pubblikazzjoni u ta’ sejħa għal offerti qabel l-għoti fil-proposta tagħha għad-direttiva msemmija iktar ’il fuq. B’hekk, skont l-Artikolu 26(5)(b) ta’ dik il-proposta, l-awtorità kontraenti ma hijiex obbligata tippubblika avviż ta’ konċessjoni meta s-servizzi jistgħu jiġu pprovduti biss minn operatur ekonomiku partikolari minħabba l-assenza ta’ kompetizzjoni għal raġunijiet tekniċi u meta ma teżisti l-ebda alternattiva jew sostituzzjoni raġonevoli u l-assenza ta’ kompetizzjoni ma hijiex ir-riżultat ta’ tiċkin artifiċjali tal-parametri tal-għoti ta’ konċessjoni.
93.
Kif jirriżulta mill-premessa 19 tal-imsemmija proposta, il-Kummissjoni tirreferi għas-sitwazzjonijiet fejn ikun ċar mill-bidu nett li pubblikazzjoni tal-avviż ta’ konċessjoni ma hijiex se twassal għal iktar kompetizzjoni, notevolment għaliex oġġettivament hemm operatur ekonomiku wieħed biss li jista’ jwettaq il-konċessjoni. Minkejja dan, il-Kummissjoni tispeċifika li sitwazzjonijiet ta’ esklużività oġġettiva biss jistgħu jiġġustifikaw l-għoti ta’ konċessjoni mingħajr pubblikazzjoni lil xi operatur ekonomiku, jiġifieri fejn is-sitwazzjoni ta’ esklużività ma tkunx inħolqot mill-awtorità kontraenti nfisha fid-dawl ta’ dak l-għoti, u fejn jidher, wara evalwazzjoni bir-reqqa, li ma hemm l-ebda sostitut adegwat.
94.
Fil-kuntest tal-kawża prinċipali, naħseb li dawn it-testi għandhom jinqraw fid-dawl tar-restrizzjonijiet li jirriżultaw mill-għajnuna pprovduta mill-Fondi Strutturali. Fil-fatt, sa fejn il-konċessjoni inkwistjoni tikkonċerna servizz ikkofinanzjat mill-FEŻR, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni l-obbligi li għandha l-awtorità kontraenti fir-rigward tal-għażla tal-konċessjonarju.
95.
Mid-dokumenti tal-proċess jirriżulta (
31
) li l-finanzjament inkwistjoni għandu jikkontribwixxi għat-twettiq tal-Objettiv 2, li għandu l-għan li jagħti appoġġ favur il-bidla ekonomika u soċjali ta’ żoni li qegħdin jaffaċċjaw diffikultajiet strutturali, b’mod partikolari żoni depressi li jiddependu fuq is-sajd, bħaż-żona portwali tal-Comune di Ancona (
32
). Dawn tal-aħħar huma ddefiniti bħala żoni kostali li fihom in-numru ta’ impjiegi fl-industrija tas-sajd bħala perċentwali mit-total tal-impjiegi huwa sinjifikattiv u li jkunu qegħdin jaffaċċjaw problemi strutturali soċjoekonomiċi li huma relatati mar-ristrutturazzjoni tas-settur tas-sajd u li jirriżulta fi tnaqqis sinjifikattiv fin-numru ta’ impjiegi f’dak is-settur (
33
).
96.
Fil-kawża prinċipali, permezz tal-finanzjament inkwistjoni b’hekk mhux biss ikunu jistgħu jiġu modernizzati l-infrastrutturi portwali u jiġu żviluppati l-attivitajiet ta’ produzzjoni u ta’ kummerċjalizzazzjoni tal-prodotti tal-baħar, imma anki jingħata stimolu lill-ekonomija lokali u lill-kompetittività reġjonali billi jiġi enfasizzat ix-xogħol fir-reġjun. Barra minn hekk, mit-termini tas-sejħa għal proġetti tal-2006 jirriżulta b’mod ċar li l-prijorità ngħatat lil proġetti li kellhom l-aħjar relazzjoni bejn l-investimenti mwettqa u l-ħolqien ta’ impjiegi ġodda fir-reġjun (
34
). Il-perimetru tal-operazzjoni kkofinanzjata mill-FEŻR b’hekk jinsab fuq il-livell muniċipali u reġjonali. F’dawn iċ-ċirkustanzi, naħseb li ċ-ċirku ta’ impriżi li jistgħu jieħdu responsabbiltà għall-ġestjoni tal-iskal jonqos ukoll u, biex jiġu ssodisfatti l-prijoritajiet u l-kriterji ta’ eliġibbiltà ddefiniti fil-kuntest tal-programm operattiv u tad-DOKUP, l-attenzjoni għandha tiġi ffokata fuq il-livell tar-reġjun. L-avviż ta’ konċessjoni għalhekk għandu jieħu inkunsiderazzjoni din il-karatteristika speċifika u l-għażla tal-konċessjonarju għandha tiddependi mill-karatteristiċi partikolari lokali tal-kuntratt ikkonċernat b’tali mod li jinżammu l-għanijiet previsti mill-FEŻR.
97.
Huwa fid-dawl ta’ dawn l-elementi li nistieden lill-qorti nazzjonali kompetenti sabiex tevalwa jekk, fid-dawl tal-fatti tal-kawża prinċipali, il-Comune di Ancona jistax leġittimament jevita li jagħmel sejħa għal offerti qabel ma jagħti l-konċessjoni inkwistjoni. Sa fejn din l-eżenzjoni tikkostitwixxi deroga mill-obbligu ta’ trasparenza li l-leġiżlatur tal-Unjoni għadu ma llimitax, l-implementazzjoni tagħha għandha tiġi suġġetta għal stħarriġ partikolarment strett min-naħa tal-qorti nazzjonali.
98.
L-ewwel nett, din għandha tivverifika li l-proċedura tissodisfa livell minimu ta’ trasparenza li, mingħajr ma bilfors jimplika obbligu li ssir sejħa għal offerti, jista’ jippermetti li l-impriżi tas-settur isiru jafu bil-proġett ta’ konċessjoni u jkunu jistgħu juru l-interess tagħhom jekk huma jixtiequ jagħmlu dan.
99.
It-tieni nett, il-qorti nazzjonali għandha teżamina jekk l-assenza ta’ sejħa għal offerti tistax tiġi ġġustifikata b’ċirkustanzi oġġettivi marbuta man-natura tal-konċessjoni u tal-kompetenzi tekniċi meħtieġa, man-numru ta’ fornituri li jistgħu jwieġbu għas-sejħa għal offerti u mal-post fejn dawn ikunu stabbiliti, kif ukoll maċ-ċirkustanzi tal-ġestjoni tas-servizz, u b’mod partikolari r-restrizzjonijiet li jirriżultaw mill-għajnuna pprovduta mill-FEŻR.
100.
Fir-rigward tat-trasparenza tal-proċedura, naħseb li din ma tilħaqx il-livell minimu meħtieġ. Il-fatti li jirriżultaw mill-proċess juru ċ-ċirkustanzi relattivament ftit ċari li fihom ngħatat il-konċessjoni. Huma jeħtieġu stħarriġ partikolarment strett min-naħa tal-qorti nazzjonali jekk irid jiġi evitat li prattiki lokali, bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jipperikolaw il-finanzjamenti Ewropej.
101.
F’dan il-każ, l-ebda fatt li jirriżulta mill-proċess ma juri li dan l-għoti nnegozjat sar wara konsultazzjoni tad-diversi operaturi ekonomiċi tas-settur. Fil-fatt, jidher li ma ttieħed l-ebda pass sabiex l-impriżi li setgħu kienu interessati fil-ġestjoni tal-infrastruttura, irrispettivament minn jekk kinux fuq livell lokali, reġjonali jew nazzjonali, jingħaddu u jingħataw l-informazzjoni rilevanti. Barra minn hekk, il-motivi invokati mill-Comune di Ancona sabiex jiġġustifika l-assenza ta’ proċedura ta’ sejħa għal offerti u n-natura provviżorja tal-konċessjoni ma jaqblux. Fid-deliberazzjoni Nru 192 tiegħu, tad-19 ta’ April 2005, il-Comune di Ancona jsemmi l-urġenza marbuta mar-riskju tad-deterjorament tal-infrastrutturi (
35
). Waqt is-seduta, dan ibbaża ruħu fuq l-assenza ta’ reġistru tal-impriżi tas-settur. F’dawn iċ-ċirkustanzi, jidher evidentement diffiċli għalija li nikkondividi l-affermazzjoni li ma kien hemm l-ebda operatur ekonomiku interessat ieħor li kien kapaċi jiġġestixxi l-iskal u li din titqies bħala ċirkustanza oġġettiva tant li teżenta lill-Comune di Ancona milli jagħmel sejħa għal offerti.
102.
Huwa minnu li l-ġestjoni tal-iskal teħtieġ kompetenzi tekniċi partikolari, u l-Comune di Ancona jisħaq ukoll fuq l-esperjenza meħtieġa sabiex din l-infrastruttura tiġi ġestita f’kundizzjonijiet ta’ effikaċja u ta’ sikurezza (
36
). Huwa wkoll minnu li s-settur inkwistjoni huwa kkaratterizzat minn livell baxx ta’ kompetizzjoni, peress li kważi l-impriżi kollha tas-sajd fiż-żona marittima ta’ Ancona jagħmlu parti mill-Kooperattiva. Madankollu, dan ma jeżentax lill-Comune di Ancona milli javviċina lil xi impriżi li ma humiex membri tal-Kooperattiva biex jgħarrafhom bl-intenzjoni tiegħu li jagħti konċessjoni u sabiex huma jkunu eventwalment jistgħu jikkomunikaw l-offerti tagħhom.
103.
Fir-rigward tal-eżistenza ta’ ċirkustanzi oġġettivi, ma naħsibx li l-assenza ta’ profitti li jistgħu jiġu ġġenerati fil-kuntest tal-konċessjoni hija tali li teżenta lill-awtorità kontraenti milli tagħmel sejħa għal offerti qabel ma tagħti l-konċessjoni.
104.
Fil-fatt, il-konċessjoni ta’ servizzi timplika fiha nfisha qligħ limitat. Dan il-kuntratt huwa modalità ta’ ġestjoni ddelegata ta’ servizz pubbliku, fejn il-persuna pubblika tafda f’idejn fornitur estern il-ġestjoni ta’ attività ta’ interess ġenerali. Huwa minnu li s-servizz mogħti għandu jiġi organizzat sabiex ikunu jistgħu jiġu koperti l-ispejjeż reali tiegħu, bil-konċessjonarju jiġbor tariffa li tiġi mħallsa mill-utenti tas-servizz. Madankollu, il-konċessjonarju jopera s-servizz bl-ispejjeż għalih u jieħu responsabbiltà għar-riskji operattivi relatati. Billi l-attivitajiet ta’ interess ġenerali jistgħu joħolqu diffikultajiet bil-ġestjoni u bil-profitti, il-konċessjoni dejjem tinvolvi t-trasferiment lill-konċessjonarju ta’ riskju ekonomiku, bil-possibbiltà li ma jirkuprax l-investimenti li jkun għamel u l-ispejjeż li jkun sostna waqt l-operat tax-xogħlijiet jew tas-servizzi mwettqa (
37
).
105.
Barra minn hekk, nikkunsidra li l-interessi ekonomiċi tal-kuntratt ta’ konċessjoni ma humiex limitati għall-profitti li jsiru fil-kuntest tas-servizz konċess. Fil-fatt, għalkemm id-dħul huwa limitat, madankollu jibqa’ l-fatt li l-kuntratt ta’ konċessjoni jista’ jkollu interess ekonomiku sinjifikattiv fid-dawl tan-natura u tal-għan infushom tal-konċessjoni. Il-konċessjoni inkwistjoni, pereżempju, tikkonċerna l-ġestjoni ta’ infrastruttura indispensabbli għall-attività portwali, li tinsab f’port relattivament importanti tal-Baħar Adrijatiku. Konsegwentement, l-għoti ta’ tali konċessjoni, fil-fehma tiegħi, tista’ tirrappreżenta interessi ekonomiċi kbar li jistgħu jinteressaw lil impriżi stabbiliti fi Stati Membri oħrajn.
106.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, jidhirli li l-assenza ta’ profitti li jistgħu jiġu ġġenerati fil-kuntest tal-konċessjoni ma tistax, fiha nfisha, tiġġustifika l-assenza ta’ proċedura ta’ sejħa għal offerti.
107.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi kollha u meta jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi ftit ċari li fihom ingħatat il-konċessjoni tal-iskal, jiena tal-fehma li l-għoti dirett tal-konċessjoni mill-Comune di Ancona lill-Kooperattiva ma huwiex konformi mar-rekwiżiti ta’ trasparenza.
108.
Jekk il-qorti nazzjonali kompetenti tasal biex tikkondividi din il-fehma, allura jkollu jiġi kkonstatat li l-Comune di Ancona naqas milli jwettaq l-obbligi tiegħu abbażi tal-Artikolu 12 tar-Regolament billi ma kienx konformi mal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni applikabbli.
109.
Imbagħad ikun imiss lill-awtorità nazzjonali ta’ kontroll li twettaq il-korrezzjonijiet finanzjarji meħtieġa abbażi tal-Artikolu 39(1) tar-Regolament (
38
).
110.
Fil-fatt, għandu jitfakkar li, skont dik id-dispożizzjoni, l-Istati Membri huma obbligati jinvestigaw l-irregolaritajiet irrilevati fil-kuntest tal-kontroll tagħhom meta jikkonstataw modifika sostanzjali li taffettwa n-natura tal-finanzjament Ewropew jew il-kundizzjonijiet ta’ implementazzjoni jew il-kontroll ta’ dan tal-aħħar. L-għan tal-korrezzjonijiet finanzjarji huwa li jġib fi tmiemha l-“kaċċa għas-sussidji” billi “[terġa’ tiġi stabbilita] sitwazzjoni fejn 100 % tal-infiq li jkun is-suġġett ta’ applikazzjoni għal kofinanzjament mill-Fondi Strutturali jkun konformi mal-leġiżlazzjoni nazzjonali u Komunitarja applikabbli f’dak il-qasam” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (
39
). L-Istati Membri għalhekk huma obbligati jikkanċellaw il-finanzjament Ewropew kollu jew parti minnu meta jikkonstataw irregolarità fl-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni (
40
), billi l-kompatibbiltà tal-operazzjoni mad-dritt tal-Unjoni hija, kif ingħad iktar ’il fuq, kundizzjoni għall-eliġibbiltà tal-operazzjoni għall-finanzjament. Għalkemm, fl-istat attwali tad-dritt tal-Unjoni, il-kuntratti ta’ konċessjoni ta’ servizzi ma huma rregolati mill-ebda leġiżlazzjoni sekondarja, kif ingħad iktar ’il fuq, madankollu, l-awtoritajiet pubbliċi li jikkonkludu tali kuntratti huma obbligati josservaw ir-regoli fundamentali tat-Trattat FUE, b’mod partikolari l-Artikoli 49 TFUE u 56 TFUE u għandhom ukoll iwettqu l-obbligu ta’ trasparenza li jirriżulta minnhom (
41
).
V – Konklużjoni
111.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti r-risposta li ġejja lit-Tribunale amministrativo regionale per le Marche:
1)
L-Artikolu 30(4) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1260/1999, tal-21 ta’ Ġunju 1999, li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fondi Strutturali, għandu jiġi interpretat fis-sens li:
—
il-kontroll ta’ jekk kienx hemm modifika sostanzjali tal-operazzjoni jirrigwarda l-atti kollha marbuta mat-twettiq tal-operazzjoni, li jinkludu bilfors it-twettiq tax-xogħlijiet kif ukoll il-modalitajiet ta’ implementazzjoni u ta’ ġestjoni ta’ dik l-operazzjoni;
—
il-kunċett ta’ modifika tal-operazzjoni jkopri l-modifiki kollha li operazzjoni tista’ tkun suġġetta għalihom sakemm tiġi biex titwettaq, irrispettivament minn jekk ikunux materjali, tekniċi, finanzjarji jew anki funzjonali, u
—
l-awtorità nazzjonali ta’ kontroll ma hijiex obbligata tivverifika jekk l-operazzjoni kinitx suġġetta għal modifika sostanzjali sabiex tevalwa jekk kienx hemm vantaġġ mhux dovut favur l-awtorità pubblika jew l-impriża, billi l-eżistenza ta’ tali vantaġġ hija element kostituttiv ta’ modifika sostanzjali.
2)
Il-prinċipju ta’ kompatibbiltà tal-operazzjoni mad-dritt tal-Unjoni stabbilit fl-Artikolu 12 tar-Regolament (KE) Nru 1260/1999 jimplika li l-benefiċjarju finali tal-fondi, meta jaġixxi bħala awtorità kontraenti, iwettaq l-obbligi ta’ trasparenza kif ukoll l-obbligi ta’ pubblikazzjoni u ta’ sejħa għal offerti li jirriżultaw minnu, meta jagħti konċessjoni għall-ġestjoni ta’ servizz ikkofinanzjat mill-Fondi Strutturali.
3)
. F’ċirkustanzi bħal dawk tal-kawża prinċipali fejn il-benefiċjarju tal-fondi, meta jaġixxi bħala awtorità kontraenti, ikun ikkonċeda l-ġestjoni ta’ servizz ikkofinanzjat mill-Fondi Strutturali mingħajr ma qabel ikun għamel sejħa għal offerti, għandha tkun il-qorti nazzjonali kompetenti li teżamina, minn naħa, jekk dik il-proċedura ppermettietx li l-impriżi tas-settur ikkonċernat jiġu informati bil-proġett ta’ konċessjoni u juru l-interess tagħhom u, min-naħa l-oħra, jekk l-assenza ta’ sejħa għal offerti hijiex iġġustifikata minn ċirkustanzi oġġettivi marbuta man-natura tal-konċessjoni u tal-kompetenzi tekniċi meħtieġa, man-numru ta’ fornituri li jistgħu jwieġbu għas-sejħa għal offerti u mal-post fejn dawn ikunu stabbiliti kif ukoll mar-restrizzjonijiet li jirriżultaw mill-għajnuna pprovduta mill-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 14, Vol. 1, p. 31, iktar ’il quddiem ir-“Regolament”.
(
3
)	Skal huwa pjan inklinat li fuqu jiġi irmunkat inġenju tal-baħar biex issirilu manutenzjoni jew tiswija.
(
4
)	Premessa 1 tar-Regolament.
(
5
)	Fis-sens tal-Artikolu 9(k) tar-Regolament, “operazzjoni” tfisser “kull proġett jew azzjoni li titwettaq mill-benefiċjarji finali ta’ l-għajnuna”.
(
6
)	Ara wkoll il-premessa 30 tar-Regolament.
(
7
)	Ara wkoll il-premessa 41 tar-Regolament, fejn il-leġiżlatur tal-Unjoni jispeċifika li “biex jiġi żgurat l-impatt effiċjenti u fit-tul ta’ l-għajnuna tal-Fondi, l-għajnuna kollha mill-Fond jew parti minnha għandha tibqa’ biss marbuta ma operazzjoni meta n-natura jew il-kundizzjonijiet ta’ l-implimentazzjoni ma jsirux fihom bidlet [modifiki] sostanzjali li jistgħu jirriżultaw f’devjazzjoni ta’ l-operazzjoni mgħejuna mill-objettivi oriġinali tagħha”.
(
8
)	L-Artikolu 1(4) tad-Direttiva 2004/18/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-31 ta’ Marzu 2004, fuq kordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal provvisti u għal servizzi] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 7, p. 132), jiddefinixxi l-kunċett ta’ konċessjoni ta’ servizz. Skont din id-dispożizzjoni, dan huwa “kuntratt ta’ l-istess tip bħal kuntratt għas-servizz pubbliku [kuntratt pubbliku għal servizzi] minbarra l-fatt illi l-konsiderazzjoni għall-disposizzjoni [il-korrispettiv għall-għoti] tas-servizzi jikkonsisti jew waħdu fid-dritt li jesplojta s-servizz jew f’dan id-dritt kif ukoll bi ħlas”.
(
9
)	Għandu jitfakkar li minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li, fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni mal-qrati nazzjonali istitwita fl-Artikolu 267 TFUE, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tagħti lill-qorti tar-rinviju risposta utli li tippermettilha tiddeċiedi l-kawża li jkollha quddiemha. F’din il-perspettiva, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tifformula mill-ġdid id-domanda li tkun saritilha. Hija tista’ wkoll tieħu inkunsiderazzjoni regoli tad-dritt tal-Unjoni li l-qorti nazzjonali ma tkunx għamlet riferiment għalihom fid-domandi preliminari tagħha sa fejn dawn ikunu neċessarji sabiex tiġi eżaminata l-kawża prinċipali (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat-8 ta’ Diċembru 2011, Banco Bilbao Vizcaya Argentaria, C-157/10, Ġabra p. I-13023, punti 18 sa 20 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
10
)	Il-formulazzjoni tat-tielet domanda hija pjuttost ambigwa. Fil-fehma tiegħi, hija tinvolvi żewġ mistoqsijiet, fejn it-tieni waħda hija iktar marbuta mar-raba’ domanda li qed tagħmel il-qorti tar-rinviju.
(
11
)	Huwa interessanti li jiġi rrilevat li r-regoli stabbiliti fl-Artikolu 30(4) tar-Regolament issa huma inkużi fl-Artikolu 57(1) tar-Regolament (KE) Nru 1083/2006 tal-Kunsill, tal-11 ta’ Lulju 2006, li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew u l-Fond ta’ Koeżjoni u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1260/1999 (ĠU L 210, p. 25), kif emendat bir-Regolament (UE) Nru 539/2010 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-16 ta’ Ġunju 2010 (ĠU L 158, p. 1), intitolat “It-tul ta’ żmien ta’ l-operazzjonijiet”. Din id-dispożizzjoni tipprovdi (korsiv miżjud minni):
“L-Istat Membru jew l-awtorità ta’ ġestjoni għandhom jiżguraw li operazzjoni li tinkludi investiment fl-infrastruttura jew investiment produttiv tibqa’ żżomm il-kontribuzzjoni mill-Fondi biss jekk dik l-operazzjoni, fi żmien ħames snin qabel it-tlestija tagħha, ma ġġarrabx modifika sostanzjali kkawżat minn bidla fid-dritt ta’ proprjetà ta’ xi element ta’ infrastruttura jew mill-waqfien ta’ xi attività produttiva u li taffettwa n-natura jew il-kondizzjonijiet tal-implimentazzjoni tal-operazzjoni jew tagħti lil xi kumpannija jew korp pubbliku xi vantaġġ mhux dovut.
[…]”
(
12
)	Ara l-premessa 41 tar-Regolament.
(
13
)	Fil-fatt, meta jiffirma l-kuntratt ta’ finanzjament, il-benefiċjarju finali jimpenja ruħu li jimplementa l-proġett tiegħu kif dan ikun ġie deskritt fl-annessi tekniċi u finanzjarji ta’ dak il-kuntratt. Fil-fatt, huwa fuq din il-bażi li l-awtoritajiet nazzjonali u dawk tal-Unjoni jkunu evalwaw l-eliġibbiltà tal-proġett u jkunu adottaw id-deċiżjoni ta’ finanzjamanent. Għaldaqstant, kwalunkwe nefqa ddikjarata mill-promotur tal-proġett fl-applikazzjonijiet tiegħu għal rimbors li ma tissodisfax il-kundizzjonijiet tal-imsemmi kuntratt ma tkunx tista’ tiġi rrimborsata.
(
14
)	L-eliġibbiltà materjali u ġeografika tal-proġett tfisser li l-operazzjoni għandha tkun marbuta ma’ programm operattiv li jirrigwarda żoni territorjali speċifiċi, li tkun intgħażlet abbażi ta’ proċedura valida u li tikkontribwixxi biex jintlaħqu l-għanijiet ta’ koeżjoni ekonomika u soċjali.
(
15
)	F’dan ir-rigward, għandu jiġi nnotat li, f’ċerti ċirkustanzi, ċerti modifiki funzjonali jkunu jistgħu jsiru biss wara li jitwettqu l-modifiki materjali.
(
16
)	Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta wkoll li l-Comune di Ancona jiġbor tariffa mingħand il-Kooperattiva, li hija allinjata ma’ dik li hija stess għandha tħallas lill-awtorità portwali bħala tariffa Statali.
(
17
)	Punt 3 tad-deliberazzjoni Nru 44 tal-Giunta regionale (deliberazione n. 44 della Giunta regionale), tat-13 ta’ Frar 2006.
(
18
)	L-Artikolu 11 ta’ dan il-ftehim isemmi l-irregolaritajiet li jistgħu jwasslu għal ħlas lura parzjali jew totali tas-sussidju wara kontroll u fosthom hemm il-ksur tal-obbligi Ewropej.
(
19
)	Ara, pereżempju, gwida ta’ informazzjoni ta’ fajl ta’ applikazzjoni għal sussidju mill-FEŻR, disponibbli fuq il-websajt tar-Reġjun Centre (Franza) bl-indirizz li ġej: http://www.europe-centre.eu/fr/53/PO_FEDER_Centre.html.
(
20
)	Disposizioni sulla partecipazione della Regione Marche al processo normativo comunitario e sulle procedure relative all’attuazione della politiche comunitarie (Bollettino ufficiale della Regione Marche Nru 99, tat-12 ta’ Ottubru 2006).
(
21
)	Ara wkoll il-premessa 30 tar-Regolament.
(
22
)	Fir-rigward tal-osservanza meħtieġa tal-proċeduri ta’ sejħa għal offerti, din hija wkoll inkluża fil-Kapitolu 8.5, intitolat “Osservanza tal-politiki Komunitarji” tad-DOKUP għall-għajnuna strutturali Komunitarja fir-reġjun ta’ Le Marche li taqa’ taħt l-Objettiv 2 fl-Italja, għas-snin 2000-2006.
(
23
)	Fl-20 ta’ Diċembru 2011, il-Kummissjoni ressqet Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-għoti ta’ kuntratti ta’ konċessjoni [COM(2011) 897 finali]. Ara wkoll il-Komunikazzjoni interpretattiva tal-Kummissjoni dwar il-konċessjonijiet fid-dritt Komunitarju (ĠU C 121, p. 2).
(
24
)	Sentenza tat-13 ta’ April 2010, Wall (C-91/08, Ġabra p. I-2815, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
25
)	Sentenza tad-19 ta’ Ottubru 1977, Ruckdeschel et (117/76 u 16/77, Ġabra p. 1753, punt 7).
(
26
)	Dan il-prinċipju jeżiġi li sitwazzjonijiet komparabbli ma jkunux ittrattati b’mod differenti sakemm id-differenza ma tkunx iġġustifikata oġġettivament [ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-25 ta’ Novembru 1986, Klensch et (201/85 u 202/85, Ġabra p. 3477, punt 9), u tat-12 ta’ Diċembru 2002, Rodríguez Caballero (C-442/00, Ġabra p. I-11915, punt 32 u l-ġurisprudenza ċċitata)]. Il-Qorti tal-Ġustizzja kellha l-okkażjoni li tispeċifika l-portata tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fil-kuntest tal-kuntratti pubbliċi fis-sentenzi tat-22 ta’ Ġunju 1993, Il‑Kummissjoni vs Id‑Danimarka (C-243/89, Ġabra p. I-3353, punti 37 sa 39), u tal-25 ta’ April 1996, Il‑Kummissjoni vs Il‑Belġju (C-87/94, Ġabra p. I-2043, punti 51 sa 56), kif ukoll il-portata tal-obbligu ta’ trasparenza fis-sentenza tas-7 ta’ Diċembru 2000, Telaustria u Telefonadress (C-324/98, Ġabra p. I-10745). Din il-ġurisprudenza sussegwentement ġiet trasposta għall-konċessjonijiet ta’ servizzi pubbliċi fis-sentenza tat-13 ta’ Ottubru 2005, Parking Brixen (C-458/03, Ġabra p. I-8585, punt 48).
(
27
)	Sentenza Wall, iċċitata iktar ’il fuq (punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
28
)	Ibidem (punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
29
)	Sentenza tal-21 ta’ Lulju 2005, Coname (C-231/03, Ġabra p. I-7287, punti 19 sa 21 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
30
)	Jidhirli li huwa xieraq li nibbaża ruħi fuq ir-regoli stabbiliti mil-leġiżlatur tal-Unjoni fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi, peress li dawn tal-aħħar tfasslu abbażi tal-istess prinċipji tat-Trattat.
(
31
)	Ittra tal-Ministero dello Sviluppo economico (Ministeru tal-Iżvilupp ekonomiku), tal-21 ta’ Frar 2011.
(
32
)	Artikoli 1(2) u 4(1) tar-Regolament.
(
33
)	Artikolu 4(8) tar-Regolament.
(
34
)	Punt 8 tad-deliberazzjoni Nru 44 tal-Giunta regionale, tat-13 ta’ Frar 2006, imsemmija iktar ’il fuq.
(
35
)	Paġni 2 u 3.
(
36
)	Deliberazzjoni nru 192 tal-Comune di Ancona, tad-19 ta’ April 2005, imsemmija iktar ’il fuq.
(
37
)	Sentenza tas-26 ta’ April 1994, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja (C-272/91, Ġabra p. I-1409).
(
38
)	Fil-punt 3.2 tad-deċiżjoni tal-qorti tar-rinviju, din tistaqsi dwar in-natura tas-sanzjoni li jaffaċċja l-Comune di Ancona minħabba l-irregolaritajiet ikkonstatati.
(
39
)	Ara l-Linji gwida li jiddefinixxu l-prinċipji, il-kriterji u l-iskali indikattivi li għandhom jiġu applikati mid-dipartimenti tal-Kummissjoni sabiex jiġu ddeterminati l-korrezzjonijiet finanzjarji previsti fl-Artikolu 39(3) tar-Regolament (KE) Nru 1260/99 [C(2001) 476].
(
40
)	Ara wkoll l-Artikolu 38(1)(ċ) u (e) tar-Regolament.
(
41
)	Sabiex tgħinhom f’dan il-kompitu, il-Kummissjoni fasslet linji gwida għad-determinazzjoni tal-korrezzjonijiet finanzjarji li għandhom jiġu applikati għall-infiq ikkofinanzjat mill-Fondi Strutturali u mill-Fond ta’ Koeżjoni fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza tar-regoli fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi (COCOF 07/0037/03).