WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
z dnia 12 lutego 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 267 TFUE – Zasada pierwszeństwa prawa Unii – Zarzucana niezgodność prawa krajowego z konstytucją krajową i prawem Unii – Przesłanki zwrócenia się do sądu konstytucyjnego – Uzasadniona ocena skutków stosowania prawa Unii – Uprzednie zwrócenie się do Trybunału w trybie prejudycjalnym – Artykuł 94 lit. b) regulaminu postępowania przed Trybunałem – Ustalenie prawa krajowego mającego zastosowanie do sporu – Zawartość wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym – Obowiązek lub uprawnienie w zakresie uprzedniego zwrócenia się do sądu konstytucyjnego przed zwróceniem się do Trybunału w trybie prejudycjalnym – Brak
W sprawie C‑56/25 [Petlichev](i)
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Sofiyski gradski sad (sąd dla miasta Sofii, Bułgaria) postanowieniem z dnia 29 stycznia 2025 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 29 stycznia 2025 r., w postępowaniu karnym przeciwko
MA,
przy udziale:
Sofiyska gradska prokuratura,
TRYBUNAŁ (trzecia izba),
w składzie: C. Lycourgos, prezes izby, O. Spineanu-Matei, S. Rodin, N. Piçarra i N. Fenger (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: J. Richard de la Tour,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–        w imieniu Komisji Europejskiej – F. Erlbacher i E. Rousseva, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 267 TFUE, zasady pierwszeństwa prawa Unii oraz art. 94 lit. b) regulaminu postępowania przed Trybunałem.
2        Wniosek ten został złożony w ramach postępowania karnego wszczętego przeciwko MA w związku z posiadaniem środków odurzających w celu ich rozprowadzania.
Ramy prawne
Prawo Unii
Regulamin postępowania przed Trybunałem
3        Artykuł 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem, zatytułowany „Zawartość wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym”, stanowi:
„Poza sformułowaniem pytań skierowanych do Trybunału wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym zawiera:
[…]
b)      treść przepisów krajowych mogących mieć zastosowanie w sprawie oraz, w stosownym przypadku, wskazanie istotnego dla sprawy orzecznictwa sądów krajowych;
[…]”.
Decyzja ramowa 2004/757/WSiSW
4        Artykuł 4 decyzji ramowej Rady 2004/757/WSiSW z dnia 25 października 2004 r. ustanawiającej minimalne przepisy określające znamiona przestępstw i kar w dziedzinie nielegalnego handlu narkotykami (Dz.U. 2004, L 335, s. 8), zatytułowany „Kary”, stanowi w ust. 1:
„Każde państwo członkowskie podejmuje środki niezbędne w celu zapewnienia, aby przestępstwa określone w art. 2 i 3 podlegały skutecznym, proporcjonalnym i odstraszającym sankcjom karnym.
Każde państwo członkowskie podejmuje środki niezbędne do tego, aby przestępstwa określone w art. 2 podlegały karze pozbawienia wolności, której górna granica mieści się w przedziale od 1 roku do 3 lat”.
Prawo bułgarskie
5        Zgodnie z art. 150 ust. 2 Konstitutsia na Republika Bulgaria (konstytucji Republiki Bułgarii), w brzmieniu mającym zastosowanie do sprawy w postępowaniu głównym (zwanej dalej „bułgarską konstytucją”):
„Każdy sąd może, na wniosek strony lub z własnej inicjatywy, zwrócić się do [Konstitutsionen sad (trybunału konstytucyjnego, Bułgaria)] z wnioskiem o stwierdzenie niezgodności przepisu mającego zastosowanie w danej sprawie z konstytucją. Postępowanie w sprawie toczy się nadal, a sąd, którego orzeczenie jest prawomocne, wydaje orzeczenie po zakończeniu postępowania przed [Konstitutsionen sad (trybunałem konstytucyjnym)]”.
6        Zgodnie z art. 18 ust. 3 Pravilnik za organizatsiata na deynostta na Konstitutsionnia sad (regulaminu postępowania przed trybunałem konstytucyjnym), w brzmieniu mającym zastosowanie do sprawy w postępowaniu głównym (zwanego dalej „regulaminem postępowania przed trybunałem konstytucyjnym”):
„Wniosek [Varhoven kasatsionen sad (najwyższego sądu kasacyjnego, Bułgaria)] lub [Varhoven administrativen sad (najwyższego sądu administracyjnego, Bułgaria)], złożony w związku z toczącym się przed nimi postępowaniem, musi zawierać uzasadnioną ocenę mającego zastosowanie prawa, w tym w odniesieniu do skutków zastosowania prawa Unii, jeżeli kwestionowany przepis lub akt wchodzą w zakres jego zastosowania”.
7        Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że art. 18 ust. 3 regulaminu postępowania przed trybunałem konstytucyjnym ma również zastosowanie do zwrócenia się przez sąd powszechny do Konstitutsionen sad (trybunału konstytucyjnego).
8        Zgodnie z art. 354a Nakazatelen kodeks (kodeksu karnego), w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym:
„(1)      Kto bez niezbędnego zezwolenia wytwarza, przerabia, nabywa lub przechowuje środki odurzające lub ich odpowiedniki w celu rozprowadzania, lub rozprowadza środki odurzające lub ich odpowiedniki, podlega karze – w odniesieniu do środków odurzających wysokiego ryzyka lub ich odpowiedników – pozbawienia wolności od dwóch do ośmiu lat i grzywny w wysokości od 5000 [lewów bułgarskich (BGN) (ok. 2556,45 EUR) do 20 000 BGN (ok. 10 225,83 EUR)], a w odniesieniu do środków odurzających stwarzających zagrożenie lub ich odpowiedników – pozbawienia wolności od roku do sześciu lat i grzywny w wysokości od 2000 [BGN (ok. 1022,58 EUR) do 10 000 BGN (ok. 5112,91 EUR)]. […]
(2)      Jeśli środki odurzające lub ich odpowiedniki występują w znacznych ilościach, karą jest pozbawienie wolności od trzech do dwunastu lat i grzywna od dziesięciu do pięćdziesięciu tysięcy BGN. […]”.
9        Artykuł 26a Zakon za kontrol varhu narkotichnite veshtestva i prekursorite (ustawy o kontroli środków odurzających i prekursorów) stanowi:
„Rada ministrów określa ceny środków odurzających dla celów postępowania karnego”.
10      Postanovlenie no 23 na Ministerski savet za opredeliane na tseni na narkotichnite veshtestva za nuzhdite na sadoproizvodstvoto (dekret nr 23 rady ministrów w sprawie ustalenia cen środków odurzających dla celów postępowania sądowego) z dnia 29 stycznia 1998 r. (DV nr 15 z dnia 6 lutego 1998 r.), w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym, określa ceny na potrzeby postępowań sądowych dotyczących środków odurzających, o których mowa w art. 3 naredba za reda za klasifitsirane na rasteniata i veshtestvata kato narkotichni (rozporządzenia w sprawie procedury klasyfikacji roślin i substancji jako środków odurzających) (DV nr 87 z dnia 4 listopada 2011 r.), w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym.
11      Tenże art. 3 zalicza metamfetaminę do kategorii roślin i substancji stwarzających wysokie ryzyko dla zdrowia publicznego ze względu na szkodliwe skutki jej niewłaściwego stosowania, które są zakazane w medycynie i weterynarii, a fentanyl do kategorii substancji wysokiego ryzyka stosowanych w medycynie i weterynarii.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
12      Aktem oskarżenia wniesionym do Sofiyski gradski sad (sądu dla miasta Sofii, Bułgaria), który jest sądem odsyłającym, MA został oskarżony o posiadanie środków odurzających w celu ich rozprowadzania.
13      Zgodnie z tym aktem oskarżenia zarzuca się mu posiadanie 4 dawek metamfetaminy oraz 22 dawek fentanylu o łącznej wartości pieniężnej 90 276,60 BGN (około 46 166 EUR).
14      Przy uwzględnieniu wartości, obliczonej na podstawie art. 26a ustawy o kontroli środków odurzających i prekursorów oraz dekretu nr 23 rady ministrów, o którym mowa w pkt 10 niniejszego wyroku (zwanych dalej „przepisami krajowymi dotyczącymi określania wartości pieniężnej środków odurzających”), rozpatrywane przestępstwo zostało zakwalifikowane jako posiadanie środków odurzających lub ich odpowiedników w „znacznych ilościach”, które na podstawie art. 354a ust. 2 kodeksu karnego jest zagrożone karą pozbawienia wolności i grzywną o wyższym wymiarze od tych, o których mowa w ust. 1 tego artykułu.
15      Sąd odsyłający uważa, że przepisy krajowe dotyczące określenia wartości pieniężnej środków odurzających są sprzeczne z zasadą proporcjonalności kar, uznaną zarówno w bułgarskiej konstytucji, jak i w prawie Unii, ponieważ znamię przestępstwa, a mianowicie posiadanie środków odurzających lub ich odpowiedników w „dużych ilościach”, jest określane w odniesieniu do wartości pieniężnej, która jest arbitralna i błędna, a nie w odniesieniu do posiadanej ilości substancji czynnej lub indywidualnych dawek, które można z niej uzyskać.
16      Sąd odsyłający wyjaśnia jednak, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy nie kwestii proporcjonalności wspomnianych przepisów krajowych, która jest przywołana jedynie jako element kontekstu, lecz wyłącznie obowiązku lub uprawnienia tego sądu w zakresie zwrócenia się do Konstitutsionen sad (trybunału konstytucyjnego) o kontrolę zgodności wspomnianych przepisów krajowych z konstytucją przed zwróceniem się w razie potrzeby do Trybunału z odesłaniem prejudycjalnym.
17      Zdaniem tego sądu, chociaż ma on możliwość zwrócenia się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczącym w niniejszym przypadku wykładni art. 4 ust. 1 decyzji ramowej 2004/757, właściwsze byłoby zwrócenie się najpierw do Konstitutsionen sad (trybunału konstytucyjnego) o sprawdzenie, czy przepisy krajowe dotyczące określenia wartości pieniężnej środków odurzających są zgodne z bułgarską konstytucją. Znajomość przez Konstitutsionen sad (trybunał konstytucyjny) specyfiki prawa krajowego, okoliczność, że sąd ten orzeka w krótszym terminie niż Trybunał, oraz poszanowanie zasady pierwszeństwa prawa Unii stanowią elementy uzasadniające zwrócenie się w pierwszej kolejności do niego przed zwróceniem się do Trybunału.
18      Gdy zaś kwestionowany przepis krajowy jest objęty zakresem stosowania prawa Unii, przesłanki zwrócenia się do Konstitutsionen sad (trybunału konstytucyjnego), przewidziane w art. 18 ust. 3 regulaminu postępowania przed trybunałem konstytucyjnym, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez ten trybunał, uniemożliwiają sądowi odsyłającemu zwrócenie się w pierwszej kolejności do Konstitutsionen sad (trybunału konstytucyjnego).
19      Otóż na mocy normy proceduralnej wynikającej z tego przepisu, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez ten sąd konstytucyjny, wniosek o kontrolę zgodności z konstytucją przepisu krajowego, który jest objęty zakresem stosowania prawa Unii, złożony zgodnie z art. 150 ust. 2 bułgarskiej konstytucji, powinien, pod rygorem odrzucenia go jako niedopuszczalnego, zawierać uzasadnioną ocenę mającego zastosowanie prawa, w tym skutków stosowania prawa Unii. Zdaniem sądu odsyłającego ma on zatem obowiązek zastosowania w pierwszej kolejności prawa Unii do okoliczności faktycznych rozpatrywanej przezeń sprawy, badając wpływ tego prawa na stosowanie kwestionowanych przepisów krajowych, a w szczególności badając, czy przepisy te należy interpretować w sposób zgodny z prawem Unii, czy też należy odstąpić od ich stosowania.
20      Zdaniem sądu odsyłającego art. 18 ust. 3 regulaminu postępowania przed trybunałem konstytucyjnym, stosownie do jego wykładni dokonanej przez ten trybunał, jest zaś pod kilkoma względami sprzeczny z prawem Unii.
21      Po pierwsze, przed zwróceniem się do Konstitutsionen sad (trybunału konstytucyjnego) sąd odsyłający jest zobowiązany, jeżeli uzna za konieczne zwrócenie się do Trybunału z odesłaniem prejudycjalnym, zastosować się do wymogów wynikających z art. 267 TFUE, a bardziej bezpośrednio z art. 94 lit. b) regulaminu postępowania przed Trybunałem, w szczególności do wymogu jasnego wskazania, w dobrej wierze, prawa krajowego, które może mieć zastosowanie w sprawie w postępowaniu głównym.
22      Przepisy krajowe dotyczące określania wartości pieniężnej środków odurzających, które sąd odsyłający uważa za niezgodne z konstytucją, nie mając jednak kompetencji do ich uznania za takie, nie mogą zaś zdaniem tego sądu stanowić „przepisów krajowych mogących mieć zastosowanie w sprawie” w rozumieniu art. 94 lit. b) regulaminu postępowania przed Trybunałem.
23      Po drugie, sąd odsyłający uważa, że orzecznictwo Konstitutsionen sad (trybunału konstytucyjnego) wskazuje na jego rezerwę względem zagwarantowania poszanowania zasady pierwszeństwa prawa Unii oraz na jego wolę kontroli zgodności prawa Unii z bułgarską konstytucją.
24      To bowiem w celu zapewnienia pierwszeństwa bułgarskiej konstytucji przed prawem Unii Konstitutsionen sad (trybunał konstytucyjny) na podstawie art. 18 ust. 3 swojego regulaminu postępowania nakłada na każdy sąd krajowy obowiązek sprawdzenia skutków stosowania prawa Unii dla rozpatrywanych przepisów krajowych przed zwróceniem się do Trybunału z wnioskiem o kontrolę zgodności tych przepisów krajowych z konstytucją. Zdaniem sądu odsyłającego art. 18 ust. 3 regulaminu postępowania przed wspomnianym trybunałem, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez ten trybunał, mógłby zatem skutkować tym, że przepis krajowy, już interpretowany w sposób zgodny z prawem Unii, zostanie następnie zakwestionowany jako niezgodny z konstytucją.
25      Gdyby zaś do Konstitutsionen sad (trybunału konstytucyjnego) należało zwrócić się przed zwróceniem się do Trybunału i gdyby ten pierwszy stwierdził zgodność kwestionowanych przepisów krajowych z bułgarską konstytucją, sąd odsyłający mógłby zwrócić się następnie do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczącym zgodności tychże przepisów krajowych z prawem Unii, co pozwoliłoby zapewnić pierwszeństwo tego prawa przed bułgarską konstytucją.
26      To właśnie w tym kontekście sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy art. 267 TFUE, zasada pierwszeństwa prawa Unii i art. 94 lit. b) regulaminu postępowania przed Trybunałem zobowiązują lub upoważniają sąd krajowy, który ma wątpliwości co do zgodności uregulowań krajowych objętych zakresem stosowania prawa Unii zarówno z konstytucją krajową, jak i z tym prawem, do poddania ich w pierwszej kolejności krajowej kontroli zgodności z konstytucją, a następnie, w razie potrzeby, do zwrócenia się w drugiej kolejności do Trybunału z odesłaniem prejudycjalnym.
27      W tych okolicznościach Sofiyski gradski sad (sąd dla miasta Sofii) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 267 TFUE, art. 94 lit. b) regulaminu postępowania przed Trybunałem oraz [zasadę pierwszeństwa prawa Unii] należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy, który ma wątpliwości co do zgodności krajowego przepisu ustawowego z prawem Unii, lecz jest równocześnie przekonany, że przepis ten jest niezgodny z [konstytucją krajową], przed złożeniem wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest zobowiązany lub ma możliwość ustalenia, czy ten krajowy przepis ustawowy faktycznie ma zastosowanie w postępowaniu głównym, co oznacza zwrócenie się do [trybunału konstytucyjnego] o stwierdzenie niezgodności z [konstytucją] tego przepisu?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
28      Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania (zob. podobnie wyrok z dnia 4 października 2024 r., Bouskoura, C‑387/24 PPU, EU:C:2024:868, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo).
29      W niniejszym przypadku zadane pytanie opiera się na założeniu, że przepisy krajowe dotyczące określenia wartości pieniężnej środków odurzających są sprzeczne zarówno z bułgarską konstytucją, jak i z prawem Unii.
30      Jak zaś wskazano w pkt 19 niniejszego wyroku, z art. 18 ust. 3 regulaminu postępowania przed trybunałem konstytucyjnym, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez ten trybunał, wynika, że w razie gdy sąd krajowy zwraca się do tego trybunału z wnioskiem o kontrolę zgodności z konstytucją uregulowań krajowych objętych zakresem stosowania prawa Unii, wniosek ten powinien zawierać, pod rygorem odrzucenia go jako niedopuszczalnego, uzasadnioną ocenę mającego zastosowanie prawa, w tym skutków stosowania prawa Unii, co może prowadzić wspomniany sąd krajowy – gdy ma on wątpliwości co do wykładni tego prawa – do uprzedniego zwrócenia się do Trybunału z odesłaniem prejudycjalnym.
31      Ponieważ wskutek tego wymogu wynikającego z art. 18 ust. 3 regulaminu postępowania przed trybunałem konstytucyjnym, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez ten trybunał, sąd odsyłający uważa, że nie może zwrócić się w pierwszej kolejności do tego trybunału konstytucyjnego przed zwróceniem się w razie potrzeby do Trybunału z odesłaniem prejudycjalnym, zadane pytanie ma w rzeczywistości na celu ustalenie, czy przepis ten, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez wspomniany trybunał konstytucyjny, jest zgodny z art. 267 TFUE, z zasadą pierwszeństwa prawa Unii oraz z art. 94 lit. b) regulaminu postępowania przed Trybunałem.
32      W tych okolicznościach należy uznać, że poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 267 TFUE, zasadę pierwszeństwa prawa Unii i art. 94 lit. b) regulaminu postępowania przed Trybunałem należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisowi proceduralnemu państwa członkowskiego dotyczącemu przesłanek zwrócenia się do sądu konstytucyjnego tego państwa, zgodnie z wykładnią tego przepisu dokonaną przez ten sąd, na mocy którego złożony przez sąd krajowy do tego sądu konstytucyjnego wniosek o kontrolę zgodności z konstytucją uregulowań krajowych objętych zakresem stosowania prawa Unii powinien, pod rygorem odrzucenia go jako niedopuszczalnego, zawierać uzasadnioną ocenę prawa mającego zastosowanie w rozpatrywanej przezeń sprawie, w tym skutków stosowania prawa Unii, co może prowadzić do uprzedniego zwrócenia się przez wspomniany sąd krajowy do Trybunału z odesłaniem prejudycjalnym.
33      Co się tyczy w pierwszej kolejności art. 267 TFUE, należy przypomnieć, że kluczowym elementem systemu sądowniczego ustanowionego w traktatach jest przewidziana w tym przepisie procedura odesłania prejudycjalnego, która poprzez wprowadzenie dialogu na poziomie sędziowskim między Trybunałem a sądami państw członkowskich ma na celu zapewnienie jednolitej wykładni prawa Unii, umożliwiając tym samym zapewnienie jego spójności, pełnej skuteczności i autonomii oraz, w ostateczności, odrębnego charakteru prawa ustanowionego w traktatach. To właśnie tą drogą powinien podążyć sąd krajowy, gdy ma wątpliwości co do zgodności prawa krajowego z przepisem prawa Unii wymagające wykładni tego przepisu [zob. podobnie opinia 2/13 (Przystąpienie Unii do EKPC) z dnia 18 grudnia 2014 r., EU:C:2014:2454, pkt 176 i przytoczone tam orzecznictwo; a także wyrok z dnia 18 grudnia 2025 r., Komisja/Polska (Kontrola ultra vires orzecznictwa Trybunału – Pierwszeństwo prawa Unii), C‑448/23, EU:C:2025:975, pkt 111, 112 i przytoczone tam orzecznictwo].
34      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału sądy krajowe mają jak najszersze uprawnienie, a wręcz obowiązek, w odniesieniu do występowania do Trybunału, gdy uznają, że w zawisłej przed nimi sprawie pojawiły się pytania związane z wykładnią lub z oceną ważności przepisów prawa Unii wymagające rozstrzygnięcia z ich strony [wyrok z dnia 22 lutego 2022 r., RS (Skutki wyroków sądu konstytucyjnego), C‑430/21, EU:C:2022:99, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo].
35      Również według utrwalonego orzecznictwa przepis prawa krajowego nie może stanąć na przeszkodzie skorzystaniu przez sąd krajowy z tego uprawnienia, względnie wywiązaniu się z tego obowiązku, które stanowią w istocie nieodłączne elementy ustanowionego na mocy art. 267 TFUE systemu współpracy pomiędzy sądami krajowymi a Trybunałem oraz są nieodłącznie związane ze sprawowaniem funkcji sądów stosujących prawo Unii, powierzonych sądom krajowym na mocy tego postanowienia [wyrok z dnia 5 czerwca 2023 r., Komisja/Polska (Niezawisłość i życie prywatne sędziów), C‑204/21, EU:C:2023:442, pkt 157 i przytoczone tam orzecznictwo].
36      W tym kontekście przepis prawa krajowego, który może skutkować w szczególności powstrzymaniem się przez sąd krajowy od zadania pytań prejudycjalnych Trybunałowi, narusza prerogatywy przyznane sądom krajowym w art. 267 TFUE i w konsekwencji wpływa na skuteczność wspomnianego systemu współpracy [wyrok z dnia 15 lipca 2021 r., Komisja/Polska (System odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów), C‑791/19, EU:C:2021:596, pkt 226 i przytoczone tam orzecznictwo].
37      Ponadto zostało orzeczone, że jeżeli sąd krajowy rozpoznaje spór dotyczący prawa Unii i uważa, iż przepis krajowy jest nie tylko sprzeczny z prawem Unii, lecz również niezgodny z konstytucją, to fakt, że stwierdzenie niezgodności z konstytucją przepisu prawa krajowego następuje w drodze obligatoryjnej skargi do sądu konstytucyjnego, nie pozbawia go uprawnienia lub nie zwalnia – w przypadku sądu ostatniej instancji – z obowiązku, które są przewidziane w art. 267 TFUE i polegają na wystąpieniu do Trybunału z pytaniami o wykładnię lub ocenę ważności prawa Unii (wyrok z dnia 22 czerwca 2010 r., Melki i Abdeli, C‑188/10 i C‑189/10, EU:C:2010:363, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
38      Skuteczność prawa Unii byłaby bowiem zagrożona, a zasada skuteczności (effet utile) art. 267 TFUE osłabiona, gdyby ze względu na obligatoryjność złożenia wniosku do sądu konstytucyjnego sąd krajowy rozpoznający spór dotyczący prawa Unii został pozbawiony możliwości zwrócenia się do Trybunału z pytaniami prejudycjalnymi w przedmiocie wykładni lub ważności prawa Unii w celu umożliwienia mu stwierdzenia, czy przepis prawa krajowego jest zgodny z prawem Unii (zob. podobnie wyroki: z dnia 4 czerwca 2015 r., Kernkraftwerke Lippe-Ems, C‑5/14, EU:C:2015:354, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 20 grudnia 2017 r., Global Starnet, C‑322/16, EU:C:2017:985, pkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo).
39      Co się tyczy w drugiej kolejności zasady pierwszeństwa prawa Unii, która ustanawia prymat tego prawa nad prawem państw członkowskich, należy przypomnieć, że zasada ta nakłada na wszystkie organy państw członkowskich obowiązek zapewnienia pełnej skuteczności różnych norm prawa Unii, a prawo państw członkowskich nie może mieć wpływu na skuteczność przyznaną tym różnym normom w obrębie terytorium tych państw (zob. podobnie wyrok z dnia 10 lipca 2025 r., DADA Music i UPFR, C‑37/24, EU:C:2025:551, pkt 76 i przytoczone tam orzecznictwo).
40      A zatem funkcjonowanie systemu współpracy między Trybunałem a sądami krajowymi ustanowionego w art. 267 TFUE oraz zasada pierwszeństwa prawa Unii wymagają, aby sąd krajowy miał swobodę zwrócenia się do Trybunału z każdym pytaniem prejudycjalnym, jakie uważa za niezbędne, i to na każdym etapie postępowania, nawet po zakończeniu postępowania wpadkowego w sprawie kontroli zgodności z konstytucją (wyroki: z dnia 22 czerwca 2010 r., Melki i Abdeli, C‑188/10 i C‑189/10, EU:C:2010:363, pkt 52, 57; a także z dnia 11 września 2014 r., A, C‑112/13, EU:C:2014:2195, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo).
41      Ponadto z zasady pierwszeństwa prawa Unii wynika również, że sądy krajowe są właściwe do oceny zgodności z prawem Unii prawa krajowego, w niniejszym przypadku przepisów krajowych dotyczących określania wartości pieniężnej środków odurzających, bez konieczności występowania do sądu konstytucyjnego swojego państwa członkowskiego z wnioskiem w tym zakresie (zob. podobnie wyrok z dnia 24 czerwca 2019 r., Popławski, C‑573/17, EU:C:2019:530, pkt 53, 54 i przytoczone tam orzecznictwo).
42      Wynika z tego, że art. 267 TFUE i zasada pierwszeństwa prawa Unii stoją na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, na mocy których sądy krajowe mające wątpliwości co do zgodności przepisu krajowego objętego zakresem stosowania prawa Unii zarówno z konstytucją krajową, jak i z prawem Unii powinny zwrócić się do sądu konstytucyjnego swojego państwa członkowskiego przed skorzystaniem z przysługującego im uprawnienia lub wywiązaniem się z ich obowiązku dotyczącego zwrócenia się do Trybunału z odesłaniem prejudycjalnym.
43      Natomiast ani art. 267 TFUE, ani zasada pierwszeństwa prawa Unii nie stoją na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które uzależniają dopuszczalność zwrócenia się do sądu konstytucyjnego tego państwa członkowskiego przez sąd krajowy od przedstawienia przez ten sąd uzasadnionej oceny skutków stosowania prawa Unii do przepisów krajowych, które uważa on za niezgodne z konstytucją, co może wymagać uprzedniego zwrócenia się przez wspomniany sąd do Trybunału z odesłaniem prejudycjalnym.
44      Te przesłanki zwrócenia się do sądu konstytucyjnego danego państwa członkowskiego w żaden sposób nie ograniczają bowiem możliwości zwrócenia się przez inne sądy krajowe do Trybunału z odesłaniem prejudycjalnym ani nie opóźniają takiego odesłania.
45      Wręcz przeciwnie, wspomniane przesłanki zwrócenia się do sądu konstytucyjnego mogą jako takie skłonić te sądy krajowe, gdy zamierzają one poddać przepis krajowy kontroli zgodności z konstytucją, do stosowania najpierw prawa Unii, nie stojąc na przeszkodzie skorzystaniu z przysługującego im uprawnienia lub wywiązaniu się z ich obowiązku dotyczącego zwrócenia się do Trybunału z odesłaniem prejudycjalnym. Te same przesłanki sprzyjają zatem korzystaniu z praw i obowiązków wynikających z art. 267 TFUE oraz poszanowaniu zasady pierwszeństwa prawa Unii w krajowym porządku prawnym.
46      Jest prawdą, że takie przesłanki zwrócenia się przez sąd krajowy do sądu konstytucyjnego państwa członkowskiego umożliwiają temu sądowi orzekanie w przedmiocie zgodności przepisu krajowego z konstytucją, w razie potrzeby po udzieleniu przez Trybunał odpowiedzi na odesłanie prejudycjalne pochodzące od tegoż sądu krajowego w ramach tego samego sporu. Jednakże taka okoliczność nie jest sama w sobie sprzeczna z zasadą pierwszeństwa prawa Unii, o ile wspomniany sąd krajowy nie jest pozbawiony możliwości wyciągnięcia wszelkich konsekwencji wynikających z tej zasady w ramach rozpatrywanej przezeń sprawy, przypomnianych w pkt 39 niniejszego wyroku, i to nawet po wydaniu orzeczenia przez ten sąd konstytucyjny.
47      W tym względzie należy przypomnieć, po pierwsze, że wyrok Trybunału wydany w ramach postępowania prejudycjalnego wiąże sąd krajowy w zakresie wykładni prawa Unii przy rozstrzyganiu zawisłego przed nim sporu. Sąd ten nie powinien w danym wypadku uwzględniać oceny sądu krajowego wyższej instancji, jeżeli w świetle wykładni dokonanej przez Trybunał uzna, że ocena ta nie jest zgodna z prawem Unii, i w razie potrzeby winien pominąć przepis prawa krajowego zobowiązujący go do stosowania się do orzeczeń tego sądu wyższej instancji [wyrok z dnia 22 lutego 2022 r., RS (Skutki wyroków sądu konstytucyjnego), C‑430/21, EU:C:2022:99, pkt 74, 75 i przytoczone tam orzecznictwo].
48      W drugiej kolejności należy podkreślić, że w celu zapewnienia skuteczności wszystkich przepisów prawa Unii zasada pierwszeństwa wymaga przede wszystkim, aby sądy krajowe dokonywały wykładni swojego prawa krajowego w możliwie najszerszym zakresie zgodnej z prawem Unii. Wymóg dokonywania wykładni zgodnej obejmuje w szczególności konieczność zmiany w razie potrzeby utrwalonego orzecznictwa przez sądy krajowe, jeżeli opiera się ono na interpretacji prawa krajowego, której nie da się pogodzić z celami prawa Unii. Ten obowiązek wykładni zgodnej jest jednak w pewnym zakresie ograniczony i w szczególności nie może służyć jako podstawa dla dokonywania wykładni prawa krajowego contra legem (wyroki: z dnia 24 czerwca 2019 r., Popławski, C‑573/17, EU:C:2019:530, pkt 57; z dnia 15 października 2024 r., KUBERA, C‑144/23, EU:C:2024:881, pkt 52; z dnia 20 listopada 2025 r., Framholm, C‑195/25, EU:C:2025:904, pkt 67, 68).
49      Ponadto w razie niemożności dokonania wykładni uregulowań krajowych w sposób zgodny z wymogami określonymi w prawie Unii zasada pierwszeństwa nakłada na sąd krajowy, do którego należy w ramach jego kompetencji stosowanie przepisów tego prawa, obowiązek zapewnienia pełnej skuteczności tych wymogów w zawisłym przed nim sporze poprzez odstąpienie w razie potrzeby od stosowania, z mocy własnych uprawnień, wszelkich uregulowań lub praktyk krajowych, także późniejszych, które są sprzeczne z bezpośrednio skutecznym przepisem tego prawa, bez konieczności zwracania się o uprzednie uchylenie tych uregulowań lub zniesienie praktyk krajowych w drodze ustawodawczej lub w jakimkolwiek innym trybie konstytucyjnym bądź oczekiwania na takie uchylenie lub zniesienie (zob. podobnie wyroki: z dnia 9 marca 1978 r., Simmenthal, 106/77, EU:C:1978:49, pkt 24; z dnia 24 czerwca 2019 r., Popławski, C‑573/17, EU:C:2019:530, pkt 58; z dnia 1 sierpnia 2025 r., Alace i Canpelli, C‑758/24 i C‑759/24, EU:C:2025:591, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo).
50      W trzeciej kolejności należy zauważyć, że wymogi wynikające z art. 94 lit. b) regulaminu postępowania przed Trybunałem czy też z pkt 3, 12 i 15 zaleceń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dla sądów krajowych dotyczących składania wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym (Dz.U. C, C/2024/6008), na które powołuje się sąd odsyłający, nie mają wpływu na ustalenia dokonane w pkt 42–49 niniejszego wyroku.
51      W tym względzie art. 94 lit. b) regulaminu postępowania przed Trybunałem przewiduje, że oprócz treści pytań skierowanych do Trybunału w trybie prejudycjalnym wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym powinien zawierać treść przepisów krajowych mogących mieć zastosowanie w sprawie oraz, w stosownym przypadku, wskazanie istotnego dla sprawy orzecznictwa sądów krajowych. Wymóg ten znajduje również odzwierciedlenie w pkt 15 i 16 zaleceń, o których mowa w poprzednim punkcie niniejszego wyroku.
52      W niniejszej sprawie nie można zaś uznać, że przepis krajowy „nie może mieć zastosowania” w rozumieniu art. 94 lit. b) regulaminu postępowania przed Trybunałem z tego tylko powodu, że sąd odsyłający ma wątpliwości co do zgodności tego przepisu krajowego z konstytucją.
53      Po pierwsze bowiem, ponieważ – jak wydaje się mieć to miejsce w prawie bułgarskim – taki przepis krajowy pozostaje w mocy do czasu stwierdzenia przez sąd konstytucyjny jego niezgodności z konstytucją, sama okoliczność, że sąd krajowy żywi wątpliwości co do zgodności tego przepisu krajowego z konstytucją, nie może uzasadniać pominięcia przez ten sąd wspomnianego przepisu przy przedstawieniu prawa mającego zastosowanie w rozpatrywanym przezeń sporze. Wspomniany sąd może natomiast w pełni wyrazić w postanowieniu odsyłającym swoje wątpliwości co do zgodności tego przepisu z konstytucją.
54      Po drugie, należy przypomnieć, że Trybunał orzekł już, iż nawet jeśli może to być korzystne – w zależności od sytuacji – by okoliczności faktyczne sprawy zostały ustalone oraz by problemy samego prawa krajowego były rozstrzygnięte w chwili zwrócenia się do Trybunału w trybie prejudycjalnym, to sądy krajowe mają swobodę zwrócenia się w takim trybie na każdym etapie postępowania, jaki uznają za stosowny (zob. podobnie wyroki: z dnia 27 października 1993 r., Enderby, C‑127/92, EU:C:1993:859, pkt 11, 12; z dnia 4 czerwca 2015 r., Kernkraftwerke Lippe-Ems, C‑5/14, EU:C:2015:354, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 14 lutego 2019 r., Milivojević, C‑630/17, EU:C:2019:123, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo).
55      Po trzecie, biorąc pod uwagę obawy sądu odsyłającego co do orzecznictwa Konstitutsionen sad (trybunału konstytucyjnego), streszczone w pkt 23 i 24 niniejszego wyroku, należy przypomnieć, że sądy konstytucyjne państw członkowskich są zobowiązane, podobnie jak sądy powszechne, do przestrzegania zasady pierwszeństwa prawa Unii [wyrok z dnia 22 lutego 2022 r., RS (Skutki wyroków sądu konstytucyjnego), C‑430/21, EU:C:2022:99, pkt 47–51 i przytoczone tam orzecznictwo]. I tak, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem skutki powiązane z zasadą pierwszeństwa prawa Unii wiążą wszystkie organy państwa członkowskiego, czemu w szczególności nie mogą stać na przeszkodzie przepisy prawa krajowego, w tym również rangi konstytucyjnej [zob. podobnie wyrok z dnia 18 grudnia 2025 r., Komisja/Polska (Kontrola ultra vires orzecznictwa Trybunału – Pierwszeństwo prawa Unii), C‑448/23, EU:C:2025:975, pkt 171 i przytoczone tam orzecznictwo].
56      Ponadto Trybunał orzekł już, że spoczywający na sądach krajowych, których orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, i wynikający z art. 267 akapit trzeci TFUE obowiązek zwrócenia się do Trybunału z pytaniem prejudycjalnym wpisuje się w ramy współpracy, ustanowionej w celu zapewnienia jednolitego stosowania i jednolitej wykładni prawa Unii we wszystkich państwach członkowskich, między sądami krajowymi, w ramach ich odpowiedzialności za stosowanie prawa Unii, a Trybunałem. Ów obowiązek ma przede wszystkim na celu zapobieżenie rozwinięciu w danym państwie członkowskim orzecznictwa krajowego niezgodnego z przepisami prawa Unii. Ponadto wspomniany obowiązek stanowi konsekwencję wyłącznej kompetencji Trybunału do orzekania o ważności aktów Unii oraz do dokonywania ostatecznej i wiążącej wykładni tego prawa [zob. podobnie wyrok z dnia 18 grudnia 2025 r., Komisja/Polska (Kontrola ultra vires orzecznictwa Trybunału – Pierwszeństwo prawa Unii), C‑448/23, EU:C:2025:975, pkt 205, 206].
57      Wynika z tego, że jeżeli do sądu konstytucyjnego złożono wniosek o kontrolę zgodności z konstytucją przepisu krajowego objętego zakresem stosowania prawa Unii, to sąd ten jest co do zasady zobowiązany zwrócić się do Trybunału z odesłaniem prejudycjalnym zgodnie z art. 267 akapit trzeci TFUE, w sytuacji gdy podniesiona została przed nim kwestia dotycząca wykładni prawa Unii lub ważności aktu prawa wtórnego, chyba że stwierdzi, że podniesione pytanie nie jest istotne dla sprawy lub że dany przepis prawa Unii stanowił już przedmiot wykładni Trybunału, lub że prawidłowa wykładnia prawa Unii jest na tyle oczywista, że nie pozostawia ona miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości (zob. podobnie wyrok z dnia 15 października 2024 r., KUBERA, C‑144/23, EU:C:2024:881, pkt 34, 36 i przytoczone tam orzecznictwo).
58      Ponadto Trybunał orzekł już, że jeżeli sąd konstytucyjny państwa członkowskiego uzna, że przepis prawa wtórnego Unii, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez Trybunał, narusza obowiązek poszanowania tożsamości narodowej tego państwa członkowskiego, to ten sąd konstytucyjny powinien zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym na podstawie art. 267 TFUE w celu dokonania oceny ważności tego przepisu w świetle art. 4 ust. 2 TUE, ponieważ jedynie Trybunał jest właściwy do stwierdzenia nieważności aktu Unii. Ponadto, ponieważ Trybunał ma wyłączną kompetencję do dokonania ostatecznej wykładni prawa Unii, sąd konstytucyjny państwa członkowskiego nie może, na podstawie własnej wykładni przepisów prawa Unii, w tym art. 267 TFUE, skutecznie stwierdzić, że Trybunał wydał wyrok z przekroczeniem swoich kompetencji, a tym samym odmówić wykonania wyroku wydanego przez Trybunał w trybie prejudycjalnym [zob. podobnie wyroki: z dnia 22 lutego 2022 r., RS (Skutki wyroków sądu konstytucyjnego), C‑430/21, EU:C:2022:99, pkt 71, 72; z dnia 18 grudnia 2025 r., Komisja/Polska (Kontrola ultra vires orzecznictwa Trybunału – Pierwszeństwo prawa Unii), C‑448/23, EU:C:2025:975, pkt 223, 230 i przytoczone tam orzecznictwo].
59      Wreszcie, w sytuacji takiej jak rozpatrywana przez sąd odsyłający, w której sąd konstytucyjny odmówiłby, z naruszeniem zasady pierwszeństwa prawa Unii, wykonania wyroku wydanego przez Trybunał w trybie prejudycjalnym, należy przypomnieć, jak wspomniano w pkt 47 niniejszego wyroku, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sąd krajowy, który skorzystał z uprawnienia przyznanego mu w art. 267 TFUE, przy rozstrzygnięciu sporu w postępowaniu głównym jest związany dokonaną przez Trybunał wykładnią rozpatrywanych przepisów. Wspomniany sąd krajowy jest zobowiązany zatem, w celu zapewnienia pełnej skuteczności przepisów prawa Unii, do pominięcia w zawisłym przed nim sporze oceny krajowego sądu konstytucyjnego, który odmawia wykonania wyroku wydanego przez Trybunał w trybie prejudycjalnym [zob. podobnie wyroki: z dnia 15 stycznia 2013 r., Križan i in., C‑416/10, EU:C:2013:8, pkt 69, 70 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 22 lutego 2022 r., RS (Skutki wyroków sądu konstytucyjnego), C‑430/21, EU:C:2022:99, pkt 77].
60      W świetle całości powyższych rozważań na zadane pytanie należy odpowiedzieć, iż art. 267 TFUE, zasadę pierwszeństwa prawa Unii i art. 94 lit. b) regulaminu postępowania przed Trybunałem należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie przepisowi proceduralnemu państwa członkowskiego dotyczącemu przesłanek zwrócenia się do sądu konstytucyjnego tego państwa, zgodnie z wykładnią tego przepisu dokonaną przez ten sąd, na mocy którego złożony przez sąd krajowy do tego sądu konstytucyjnego wniosek o kontrolę zgodności z konstytucją uregulowań krajowych objętych zakresem stosowania prawa Unii powinien, pod rygorem odrzucenia go jako niedopuszczalnego, zawierać uzasadnioną ocenę prawa mającego zastosowanie w rozpatrywanej przezeń sprawie, w tym skutków stosowania prawa Unii, co może prowadzić do uprzedniego zwrócenia się przez wspomniany sąd krajowy do Trybunału z odesłaniem prejudycjalnym.
W przedmiocie kosztów
61      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 267 TFUE, zasadę pierwszeństwa prawa Unii i art. 94 lit. b) regulaminu postępowania przed Trybunałem należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie przepisowi proceduralnemu państwa członkowskiego dotyczącemu przesłanek zwrócenia się do sądu konstytucyjnego tego państwa, zgodnie z wykładnią tego przepisu dokonaną przez ten sąd, na mocy którego złożony przez sąd krajowy do tego sądu konstytucyjnego wniosek o kontrolę zgodności z konstytucją uregulowań krajowych objętych zakresem stosowania prawa Unii powinien, pod rygorem odrzucenia go jako niedopuszczalnego, zawierać uzasadnioną ocenę prawa mającego zastosowanie w rozpatrywanej przezeń sprawie, w tym skutków stosowania prawa Unii, co może prowadzić do uprzedniego zwrócenia się przez wspomniany sąd krajowy do Trybunału z odesłaniem prejudycjalnym.
Podpisy
*      Język postępowania: bułgarski.
i      Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.