62003TO0314_PL
Strony
Motywy wyroku
Sentencja
Strony
W sprawach połączonych T‑314/03 i T‑378/03
Musée Grévin SA, z siedzibą w Paryżu (Francja), reprezentowana przez adwokatów B. Geneste’a i O. Davidsona,
strona skarżąca,
przeciwko
Komisji Wspólnot Europejskich, reprezentowanej przez J. Sacka i G. Boudot, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,
strona pozwana,
mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie nieważności pism Komisji z dni 8 lipca i 30 września 2003 r., których adresatem jest Crédit Lyonnais, nakazujących zwrot kwot wypłaconych skarżącej tytułem dotacji przyznanej w ramach programu JOP – Facilité 2,
SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI WSPÓLNOT EUROPEJSKICH (trzecia izba),
w składzie: J. Azizi, prezes, M. Jaeger i F. Dehousse, sędziowie,
sekretarz: H. Jung,
wydaje niniejsze
Postanowienie
Motywy wyroku
Ramy prawne
1. Program wspólnotowy PHARE, oparty na rozporządzeniu Rady (EWG) nr 3906/89 z dnia 18 grudnia 1989 r. w sprawie pomocy gospodarczej dla Republiki Węgierskiej i Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej (Dz.U. L 375, str. 11), zmienionym w celu rozszerzenia pomocy gospodarczej na inne państwa Europy Środkowo‑Wschodniej, stanowi ramy, przez które Wspólnota Europejska kieruje pomoc gospodarczą do krajów Europy Środkowo‑Wschodniej, w celu prowadzenia działań zmierzających do wsparcia procesu reform gospodarczych i społecznych zachodzących we wspomnianych krajach.
2. W komunikacie opublikowanym w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich dnia 22 lutego 1991 r., zatytułowanym „Program wspierania wspólnych przedsiębiorstw w krajach Europy Środkowo‑Wschodniej – zaproszenie do składania ofert dla instytucji finansowych” (Dz.U. C 46, str. 11) (zwanym dalej „komunikatem z dnia 22 lutego 1991 r.”), Komisja ogłosiła, że w ramach programu PHARE postanowiła wdrożyć program wspierania inwestycji prywatnych w krajach Europy Środkowo‑Wschodniej polegających na tworzeniu i rozwoju wspólnych przedsiębiorstw utworzonych przez przedsiębiorstwa ze Wspólnot Europejskich, w szczególności małe i średnie, z partnerami lokalnymi (zwany dalej „programem JOP”).
3. Zgodnie z tym komunikatem zarządzanie programem JOP należy do sieci pośredników finansowych wybieranych przez Komisję w oparciu o kryteria ustanowione w komunikacie (pkt 1). Do zadań tej sieci należy w szczególności promocja programu, identyfikacja potencjalnych inwestorów, ocena przedstawionych projektów i zarządzanie funduszami wspólnotowymi przyznanymi beneficjentom (pkt 3). W tym celu pomiędzy Komisją a każdym wybranym pośrednikiem finansowym podpisywane jest porozumienie określające warunki udzielonego mu upoważnienia (pkt 4).
Sporne porozumienia
4. W dniu 1 lutego 1996 r. pomiędzy Komisją a Crédit Lyonnais (zwanym dalej „CL”) zawarte zostało w ramach programu JOP porozumienie ramowe określające zasady współpracy mającej na celu promocję inwestycji w krajach Europy Środkowo‑Wschodniej, w szczególności tych, które polegają na tworzeniu wspólnych przedsiębiorstw.
5. Finansowanie określonego projektu na podstawie tego porozumienia wymaga, zgodnie z jego art. 1.1, przedstawienia Komisji przez pośrednika finansowego, w tym przypadku CL, „wniosku”, celem uzyskania jej zgody, a następnie zawarcia szczegółowego porozumienia pomiędzy Komisją a pośrednikiem finansowym określającego sposób finansowania projektu, a także zawarcia „porozumienia o finansowaniu” pomiędzy pośrednikiem finansowym a beneficjentem, określającego zasady postawienia przez pośrednika, działającego w charakterze przedstawiciela Komisji, do dyspozycji funduszy wspólnotowych przeznaczonych na dany projekt.
6. W myśl postanowień art. 3.2 rzeczonego porozumienia współpraca w ramach programu „Facilité 2” polegała na finansowaniu wstępnych i ostatecznych badań wykonalności, aż do stadium podjęcia działań przygotowawczych zmierzających do urzeczywistnienia projektu wspólnego przedsiębiorstwa.
7. Artykuły 6.3.1 i 6.3.2 porozumienia ramowego przewidują, w określonych granicach, zwrot 50 % podlegających subwencjonowaniu wydatków dotyczących wstępnych badań wykonalności i wypłatę wolnej od odsetek zaliczki w wysokości 50 % podlegających subwencjonowaniu kosztów badań wykonalności. Zgodnie z art. 6.3.3 porozumienia ramowego w przypadku rzeczywistej realizacji projektu wszystkie podlegające subwencjonowaniu koszty związane z oceną wykonalności, w pewnych granicach, ponoszone są przez Komisję. Wydatki podlegające subwencjonowaniu określone zostały w art. 10.2 porozumienia ramowego.
8. W myśl art. 7.1 porozumienia ramowego CL, jako pośrednik finansowy, zobowiązany jest do zarządzania funduszami w imieniu Wspólnoty. Z tego tytułu CL jest w szczególności odpowiedzialny w stosunkach z beneficjentami za wszystkie wypłaty dokonane na ich rzecz i wszystkie wpłaty od nich pobrane.
9. Artykuł 18.3 porozumienia ramowego przewiduje, że w przypadku gdy beneficjent nie przedstawi żadnego dokumentu, który potwierdzałby wykorzystanie funduszy na cele podlegające subwencjonowaniu, pośrednik finansowy odzyska środki pieniężne wypłacone przez Komisję tytułem zaliczki od beneficjenta.
10. Artykuł 20.1 porozumienia ramowego przewiduje, że prawem znajdującym zastosowanie do przedmiotowego porozumienia, a także do innych postanowień wiążących Komisję i CL w jakimkolwiek czasie, jest prawo luksemburskie. Zgodnie z art. 20.2 porozumienia strony zobowiązują się zgodnie z art. 238 WE oddać wyłącznie pod rozstrzygnięcie Trybunału Sprawiedliwości lub Sądu Pierwszej Instancji, zależnie od właściwości, wszystkie spory dotyczące ważności, interpretacji lub wykonania porozumienia ramowego.
11. W dniu 25 czerwca 1996 r. CL przekazał Komisji wniosek skarżącej zmierzający do otrzymania funduszy wspólnotowych w ramach „Facilité 2” programu JOP, celem sfinansowania utworzenia wspólnego przedsiębiorstwa w Polsce, działającego w sektorze turystki kulturalnej. Skarżąca występowała w przedmiotowym wniosku jako beneficjent projektu.
12. Po zatwierdzeniu wniosku Komisja dnia 12 listopada 1996 r. przekazała CL projekt szczegółowego porozumienia precyzującego prawa i obowiązki stron, zgodnie z postanowieniami porozumienia ramowego. Dnia 19 listopada 1996 r. CL podpisał porozumienie szczegółowe.
13. Artykuł 8 porozumienia szczegółowego stanowi, iż beneficjent może zostać zobowiązany do zwrotu funduszy wspólnotowych, na podstawie art. 18.3 porozumienia ramowego.
14. Zgodnie z art. 11 porozumienia szczegółowego prawem znajdującym zastosowanie do przedmiotowego porozumienia jest prawo luksemburskie, a strony zobowiązują się zgodnie z art. 238 WE oddać wyłącznie pod rozstrzygnięcie Trybunału Sprawiedliwości lub Sądu Pierwszej Instancji, zależnie od właściwości, wszystkie spory dotyczące ważności, interpretacji lub wykonania porozumienia ramowego.
15. Dnia 26 listopada 1996 r. CL i skarżąca zawarli porozumienie o finansowaniu.
16. W porozumieniu tym CL, działając jako przedstawiciel Komisji, przyznał skarżącej na podstawie art. 2 przedmiotowego porozumienia zaliczkę bez odsetek w maksymalnej wysokości 53 362 euro, stanowiącą 50 % podlegających subsydiowaniu wydatków poniesionych w związku ze wstępnymi badaniami wykonalności przedmiotowego projektu. Artykuł 3.1 tego porozumienia stanowi, iż zaliczka ta postawiona zostanie do dyspozycji beneficjenta w dwóch następujących częściach: 32 017 euro i 21 345 euro maksymalnie w ramach ograniczeń wynikających z brzmienia i warunków określonych w porozumieniu.
17. Zgodnie z art. 4 porozumienia o finansowaniu wydatkami podlegającymi subwencjonowaniu są koszty wewnętrznej lub zewnętrznej ekspertyzy poniesione lub zapłacone przez skarżącą w związku z przeprowadzeniem badań wykonalności projektu.
18. Artykuł 6.2.3 porozumienia o finansowaniu przewiduje, iż jeżeli dowody dostarczone CL nie uzyskają aprobaty CL albo Komisji, lub jeden z wydatków podlegających subwencjonowaniu okaże się być w sposób oczywisty zbyt wygórowany w stosunku do jakości i obszerności badań wykonalności, CL może domagać się zwrotu na rachunek Komisji całości lub części przyznanych skarżącej funduszy.
19. Artykuł 6.3 porozumienia o finansowaniu stanowi, iż jeżeli skarżąca nie będzie w stanie zrealizować projektu przed upływem terminu przewidzianego dla jego realizacji, może skorzystać z przekształcenia otrzymanej nieoprocentowanej zaliczki w subwencję, w zamian za przekazanie Komisji dokumentacji z badań wykonalności projektu, którą to dokumentacją Komisja będzie mogła dysponować według swojego uznania.
20. Artykuł 9.1.1 porozumienia o finansowaniu stwierdza, że skarżąca zobowiązuje się do przeznaczenia otrzymanych funduszy wyłącznie na pokrycie podlegających subwencjonowaniu wydatków. Artykuł 9.1.5 porozumienia stanowi, że skarżąca zobowiązana jest umożliwić i ułatwić służbom Komisji przeprowadzenie wszelkiej uznanej za niezbędną weryfikacji, kontroli i oceny, a także do przedstawienia Komisji każdego żądanego dokumentu i udzielenia każdej żądanej informacji.
21. Zgodnie z art. 14 porozumienia o finansowaniu ważność, interpretacja i wykonanie przedmiotowego porozumienia poddane są prawu luksemburskiemu.
22. Zgodnie z art. 15 porozumienia „wszelkie spory wynikłe w związku z [porozumieniem o] finansowaniu lub w jego następstwie należą do wyłącznej właściwości Trybunału Sprawiedliwości”.
Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu
23. Zgodnie z postanowieniami porozumienia o finansowaniu Komisja wypłaciła na rzecz CL w dniu 20 stycznia 1997 r. sumę 8710 euro z tytułu zwrotu podlegających subwencjonowaniu wydatków na wstępne badanie wykonalności. Ponadto z tą samą datą Komisja wypłaciła CL sumę 32 017 euro tytułem nieoprocentowanej zaliczki, odpowiadającej części równej 60 % subwencjonowanych przez nią wydatków, związanych z badaniami nad oceną powodzenia realizacji projektu.
24. W dniu 16 marca 1998 r. wyniki badań wykonalności przedmiotowego projektu zostały przekazane Komisji.
25. W dniu 15 grudnia 1998 r. Komisja zgodnie z postanowieniami porozumienia o finansowaniu dokonała na rzecz CL wypłaty kwoty 16 871 euro, tytułem pozostałych 40 % zaliczki na subwencjonowane przez nią wydatki, poniesione w związku z badaniami wykonalności projektu.
26. Pismem z dnia 14 stycznia 2000 r., doręczonym CL w dniu 7 kwietnia 2000 r., Komisja, po przyjęciu do wiadomości, że będące przedmiotem porozumienia o finansowaniu wspólne przedsiębiorstwo nie doszło do skutku, wyraziła zgodę na przekształcenie wypłaconej nieoprocentowanej zaliczki w subwencję w wysokości 48 888 euro.
27. Faksem z dnia 13 września 2002 r. Komisja poinformowała CL o zamiarze przeprowadzenia kontroli w lokalach skarżącej, w szczególności celem sprawdzenia, czy wydatki zadeklarowane jako wydatki na badania wykonalności faktycznie zostały poniesione lub zapłacone przez skarżącą. W tym celu Komisja zwróciła się do CL o zapewnienie, by skarżąca udostępniła oryginały dokumentów dowodowych w sprawie. Komisja jednocześnie podkreśliła, że w przypadku niespełnienia tych wymagań zastrzega sobie prawo do żądania zwrotu wypłaconych funduszy.
28. W dniu 8 listopada 2002 r. Komisja przeprowadziła wspomnianą kontrolę w lokalach należących do skarżącej.
29. Faksem z dnia 13 listopada 2002 r. Komisja dostarczyła CL listę oryginalnych dokumentów, które nie zostały przedstawione podczas kontroli, i poprosiła o ich dostarczenie do dnia 15 grudnia 2002 r. Komisja stwierdziła, że w przypadku niedostarczenia tych dokumentów w wyznaczonym terminie, zastrzega sobie prawo żądania zwrotu całości funduszy otrzymanych przez skarżącą na realizację przedmiotowego projektu.
30. Wraz z pismami z dni 19 grudnia 2002 r. i 30 stycznia 2003 r. skarżąca dostarczyła Komisji niektóre z żądanych przez nią dokumentów.
31. Pismem z dnia 8 lipca 2003 r., skierowanym do CL (zwanym dalej „pismem z dnia 8 lipca 2003 r.”), Komisja wskazała, po pierwsze, że ponieważ skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych dokumentów dowodowych, a po drugie, ponieważ nie potwierdzono, za pomocą dokumentów dowodowych, że przekazane fundusze zostały przeznaczone na pokrycie podlegających subwencjonowaniu kosztów związanych z badaniem wykonalności, uznaje, iż skarżąca nie wykazała, że przedmiotowe finansowanie wspólnotowe zostało wykorzystane na cele wskazane we wniosku o finansowanie. W związku z powyższym Komisja poinformowała CL, że całość wypłaconych skarżącemu sum w ramach „Facilité 2” w związku z przedmiotowym projektem, to znaczy 57 598 euro wraz z odsetkami, co stanowi w sumie 77 680,97 euro, powinna zostać zwrócona. W tym celu Komisja zwróciła się do CL o poinformowanie skarżącej o podjętej decyzji i jej motywach, dodając, że udzieli CL stosownych instrukcji dotyczących transferu podlegających zwrotowi sum, jak tylko CL potwierdzi ich otrzymanie. Komisja zaznaczyła jednocześnie, że w przypadku gdy zwrot nie zostanie dokonany w terminie dwóch miesięcy liczonych od daty tego pisma, CL powinien poinformować ją o krokach właściwych w celu wyegzekwowania płatności.
32. Pismem z dnia 11 lipca 2003 r. CL zażądał od skarżącej zwrotu spornych kwot przed dniem 8 września 2003 r.
33. Wraz z pismem z dnia 8 września 2003 r. skarżąca przedłożyła Komisji dodatkowe dokumenty dowodowe, zwracając się w związku z tym o zmianę stanowiska zawartego w piśmie z dnia 8 lipca 2003 r.
34. Pismem z dnia 30 września 2003 r. (zwanym dalej „pismem z dnia 30 września 2003 r.”) Komisja poinformowała CL, iż podtrzymuje stanowisko przedstawione w piśmie z dnia 8 lipca 2003 r., i w szczególności podkreśliła, że nie przedstawiono szeregu istotnych oryginalnych dokumentów. Komisja zażądała więc, aby CL podjął niezbędne kroki celem odzyskania podlegających zwrotowi sum, zaś w przypadku nieuzyskania zwrotu w terminie miesiąca od daty pisma, aby poinformował ją, jakie kroki należy podjąć celem wyegzekwowania zapłaty.
35. Pismem z dnia 6 października 2003 r. CL zażądał od skarżącej dokonania zwrotu należności przed datą 30 października 2003 r.
36. Pismem z dnia 5 listopada 2003 r. CL poinformował Komisję, że znajduje się w posiadaniu całości sum zwróconych przez skarżącą.
Postępowanie i żądania stron
37. Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 15 września 2003 r. skarżąca wniosła skargę na pismo z dnia 8 lipca 2003 r. Skarga została zarejestrowana pod numerem T‑314/03.
38. Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 18 listopada 2003 r. skarżąca wniosła skargę na pismo z dnia 30 września 2003 r. Skarga została zarejestrowana pod numerem T‑378/03.
39. Na poparcie wniesionych skarg skarżąca podnosi szereg wspólnych zarzutów, takich jak w szczególności: naruszenie art. 1 rozporządzenia Rady z dnia 15 kwietnia 1958 r. w sprawie określenia systemu językowego Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (Dz.U. B 17, str. 385), przekroczenie terminu przedawnienia przewidzianego w art. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 312, str. 1), naruszenie zasady kolegialności i brak umocowania osoby, która podpisała pisma z dni 8 lipca i 30 września 2003 r., oczywiste błędy w ocenie stanu faktycznego, braku podstawy prawnej, niedopełnienie obowiązku uzasadniania przewidzianego w art. 253 WE oraz naruszenie zasady proporcjonalności. W skardze w sprawie T‑314/03 skarżąca podnosi ponadto zarzut naruszenia zasady kontradyktoryjności sporu oraz prawa do obrony.
40. W odrębnym piśmie złożonym w sekretariacie Sądu dnia 18 grudnia 2003 r. Komisja podniosła na podstawie art. 114 § 1 regulaminu Sądu w sprawie T‑314/03 zarzut niedopuszczalności.
41. W dniu 19 grudnia 2003 r. Komisja odrębnym pismem podniosła na podstawie art. 114 § 1 regulaminu Sądu w sprawie T‑378/03 zarzut niedopuszczalności postępowania.
42. Postanowieniem prezesa trzeciej izby Sądu Pierwszej Instancji z dnia 20 stycznia 2004 r. sprawy T‑314/03 i T‑378/03 połączono do celów postępowania ustnego i pisemnego.
43. Skarżąca przedstawiła uwagi dotyczące wspomnianych wyżej zarzutów niedopuszczalności w dniu 1 marca 2004 r., czyli w dniu, w którym faza pisemna postępowania została zamknięta.
44. Skarżąca wnosi do Sądu o:
– stwierdzenie nieważności decyzji zawartych w pismach z dni 8 lipca i 30 września 2003 r. (zwanymi dalej łącznie „zaskarżonymi pismami”);
– obciążenie Komisji kosztami postępowania.
45. Komisja wnosi do Sądu o:
– odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej;
– obciążenie skarżącego kosztami postępowania.
Co do prawa
46. W myśl art. 114 § 1 regulaminu Sądu na wniosek jednej ze stron Sąd może rozstrzygnąć w kwestii niedopuszczalności skargi, bez rozpatrywania sprawy co do istoty. Zgodnie z § 3 tego artykułu, jeżeli Sąd nie zadecyduje inaczej, pozostała część postępowania odbywa się ustnie.
47. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że fakty zostały wystarczająco wyjaśnione w aktach sprawy, aby mógł rozstrzygnąć w przedmiocie przedstawionego przez Komisję wniosku bez otwierania części ustnej postępowania.
Argumenty stron
48. Podniesiony zarzut niedopuszczalności skarg Komisja motywuje tym, że skarżąca, opierając swoje żądania na art. 230 WE, dokonała wyboru niewłaściwego trybu postępowania, gdyż sprawa powinna zostać wszczęta na podstawie art. 238 WE.
49. Komisja zwraca bowiem uwagę na okoliczność, iż zaskarżone pisma wpisują się w ramy umowy, z którą są całkowicie nierozdzielne, i jako takie nie mogą zostać uznane za akty prawne wymienione w art. 249 WE, których stwierdzenia nieważności przez sądy wspólnotowe można domagać się na podstawie art. 230 akapit czwarty WE (postanowienia Sądu Pierwszej Instancji: z dnia 3 października 1997 r. w sprawie T‑186/96 Mutual Aid Administration Services przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1633, pkt 50 i 51; z dnia 9 stycznia 2001 r. w sprawie T‑149/00 Innova przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1, pkt 28 i z dnia 25 listopada 2003 r. w sprawie T‑85/01 IAMA Consulting przeciwko Komisji, dotychczas nieopublikowane w Zbiorze, pkt 53).
50. Skarżąca twierdzi, że skarga o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 230 WE jest dopuszczalna.
51. W tym względzie skarżąca podkreśla, po pierwsze, że pomimo zamieszczenia klauzuli arbitrażowej we wszystkich trzech wspomnianych wyżej porozumieniach, brak jest jakiejkolwiek umowy, która bezpośrednio wiązałaby ją z Komisją. Tymczasem, ponieważ właściwość Trybunału Sprawiedliwości i Sądu Pierwszej Instancji oparta jest na klauzuli arbitrażowej, stanowi odstępstwo od prawa powszechnego, a co za tym idzie, powinna być interpretowana w sposób ścisły (wyrok Trybunału z dnia 18 grudnia 1986 r. w sprawie 426/85 Komisja przeciwko Zoubek, Rec. str. 4057, pkt 11), zarzut istnienia klauzuli arbitrażowej podnieść można tylko przeciwko stronom umowy, w którym została ona zamieszczona, nie można natomiast podnosić tego zarzutu przeciwko osobom trzecim.
52. W związku z tym, że Komisja i skarżący nie są stronami tej samej umowy, Komisja nie może podnieść przeciwko skarżącej zarzutu istnienia którejkolwiek z klauzul arbitrażowych, wspomnianych w niniejszej sprawie. Sytuacja, z którą mamy do czynienia w niniejszej sprawie, jest inna od sytuacji, która miała miejsce w przypadku ww. w pkt 49 postanowienia w sprawie IAMA Consulting przeciwko Komisji, gdzie klauzula arbitrażowa została zawarta w umowie pomiędzy skarżącym i Komisją.
53. W tym zakresie skarżąca zauważa również, że ww. w pkt 49 postanowienie w sprawie Mutual Aid Administration Services przeciwko Komisji dotyczyło zupełnie innego stanu faktycznego niż stan faktyczny, z którym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, jako że skarga wniesiona w tamtej sprawie przez jedną stronę umowy przeciwko drugiej stronie, to znaczy przeciwko Komisji, dotyczyła wniosku do Sądu o wydanie orzeczenia nakazującego Komisji wykonanie jej zobowiązań umownych. Zarówno wobec wiążącego charakteru zasad dotyczących sporów umownych, jak również z uwagi na tzw. zarzut „skargi równoległej”, skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona przez jedną ze stron umowy została słusznie uznana za niedopuszczalną.
54. Odnośnie do ww. w pkt 49 postanowienia w sprawie Innova przeciwko Komisji skarżąca podnosi, że ogranicza się ono jedynie do wskazania, iż w braku klauzuli arbitrażowej w umowie, Sąd nie może rozpoznać sporu dotyczącego decyzji Komisji o rozwiązaniu przedmiotowej umowy, a druga strona, zgodnie z zarzutem „skargi równoległej”, nie może z kolei zgodnie wnieść skargi o stwierdzenie nieważności tej decyzji na podstawie art. 230 WE.
55. W tych okolicznościach skarżąca podnosi, że wobec tego, iż nie istnieje żaden stosunek umowny pomiędzy nią a Komisją, należy postanowić o dopuszczalności niniejszej skargi o stwierdzenie nieważności. Zwraca przy tym uwagę, że Komisja nie może jednocześnie podnosić zarzutu, iż nie wszczęła ona sprawy na podstawie art. 238 WE i twierdzić jednocześnie, że brak jest pomiędzy nią a Komisją stosunków umownych.
56. Skarżąca utrzymuje, że w myśl art. 230 akapit czwarty WE skarżąca, będąca podmiotem indywidualnym, może wnieść skargę na decyzję, która powoduje „wiążące skutki prawne, mogące mieć wpływ na interesy skarżącego poprzez zmianę jego sytuacji prawnej” (wyrok Trybunału z dnia 11 listopada 1981 r. w sprawie 60/81 IBM przeciwko Komisji, Rec. str. 2639). W tym względzie orzecznictwo przyjmuje w szczególności, że pismo zredagowane w sposób precyzyjny i niedwuznaczny, którym Komisja odrzuca wniosek o przyznanie pomocy wspólnotowej, może stanowić akt zaskarżalny (postanowienie Sądu z dnia 28 kwietnia 1994 r. w sprawach połączonych T‑452/93 i T‑453/03 Pevasa i Inpesca przeciwko Komisji, Rec. str. II‑229). Sąd wspólnotowy dopuścił także skargę o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie zmniejszenia całościowej kwoty wsparcia finansowego Wspólnoty (wyrok Sądu z dnia 7 marca 1995 r. w sprawach połączonych od T‑432/93 do T‑434/93 Socurte i in. przeciwko Komisji, Rec. str. II‑503).
57. Skarżąca podnosi, że w zaskarżonym piśmie nakazuje się zwrot całości wypłaconych funduszy wspólnotowych, jak również w wyraźny sposób wspomina się, że podlegająca zwrotowi kwota powinna zawierać naliczone odsetki. Ponadto w przedmiotowych pismach Komisja wyznacza skarżącej ostateczny termin do zapłaty.
58. Zdaniem skarżącej, oznacza to, że zaskarżone pisma są wiążącymi aktami wywołującymi wiążące skutki prawne, po pierwsze, dlatego, że nakazują zwrot funduszy, po drugie, ponieważ nakazują zapłatę odsetek, a po trzecie, dlatego, że nakazują dokonanie zapłaty w określonym terminie, po którego upływie przeciwko skarżącej wszczęte zostanie przymusowe postępowanie egzekucyjne.
59. Skarżąca wskazuje ponadto, że biorąc pod uwagę całkowite wywiązanie się przez nią z obowiązków umownych, żądanie zwrotu, o którym mowa, narusza prawo nabyte. Celem przedmiotowego żądania jest bowiem wycofanie z majątku skarżącej zaliczki przyznanej w ramach finansowania projektu rozwoju regionalnego, która została przekształcona przez Komisję w dniu 14 stycznia 2000 r. w ostateczną subwencję.
60. Z tych też powodów skarżąca uważa, że należy uznać za dopuszczalną skargę o unieważnienie zaskarżonych pism.
Ocena Sądu
61. W piśmie dotyczącym zarzutu niedopuszczalności Komisja twierdzi, że niniejsza skarga w sposób błędny oparta została na art. 230 WE.
62. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 230 WE sądy wspólnotowe kontrolują legalność aktów przyjętych przez instytucje, zmierzających do wywołania skutków prawnych wobec podmiotów trzecich.
63. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem kompetencja ta dotyczy tylko aktów przewidzianych w art. 249 WE, wydanych przez instytucje zgodnie z warunkami przewidzianymi w Traktacie (ww. w pkt 49 postanowienie w sprawie Innova przeciwko Komisji, pkt 28 i postanowienie Sądu z dnia 10 lipca 2002 r. w sprawie T‑387/00 Comitato organizzatore del convegno internazionale przeciwko Komisji, Rec. str. II‑3031, pkt 39).
64. Natomiast wydane przez instytucje akty, które wpisują się w zakres umowy, z którą są nierozłączalne, ze względu na swój charakter nie znajdują się pośród aktów wymienionych w art. 249 WE, o których stwierdzenie nieważności można wystąpić do sądu wspólnotowego (ww. w pkt 49 postanowienia w sprawach Mutual Aid Administration Services przeciwko Komisji, pkt 50 i 51; Innova przeciwko Komisji, pkt 28; ww. w pkt 63 postanowienie w sprawie Comitato organizzatore del convegno internazionale przeciwko Komisji, pkt 39 i ww. w pkt 49 postanowienie w sprawie IAMA Consulting przeciwko Komisji, pkt 53).
65. Zgodnie z orzecznictwem w myśl art. 225 WE w związku z art. 238 WE Sąd jest uprawniony jedynie do rozpoznawania tych sporów z zakresu umów, które zostały mu przedstawione do rozpoznania przez osobę fizyczną lub prawną na podstawie klauzuli arbitrażowej. W przeciwnym wypadku rozszerzyłby swoją właściwość poza zakres enumeratywnie wyliczonych spraw, co do których przyznana mu została na podstawie art. 240 WE kompetencja, jako że przepis ten przyznaje krajowym organom sądowym zwykłą kompetencję w pozostałych sprawach, w których stroną jest Wspólnota (ww. w pkt 49 postanowienia w sprawach Mutual Aid Administration Services przeciwko Komisji, pkt 47; Innova przeciwko Komisji, pkt 25 i ww. w pkt 63 postanowienie w sprawie Comitato organizzatore del convegno internazionale przeciwko Komisji, pkt 37).
66. Stąd w niniejszej sprawie należy zbadać, czy zaskarżone pisma należą do kategorii aktów wymienionych w art. 249 WE, na które skargi o stwierdzenie nieważności pozostają w wyłącznej kompetencji sądów wspólnotowych zgodnie z art. 230 WE, czy też przeciwnie, mają charakter umowny.
67. W związku z powyższym należy wskazać przede wszystkim, że stosunek prawny będący przedmiotem niniejszego sporu ma charakter umowny.
68. Rozporządzenie nr 3906/89 ze zmianami, na którym oparty jest program PHARE, ogranicza się bowiem do określenia ogólnych warunków przyznania wspólnotowej pomocy gospodarczej na rzecz krajów, których dotyczy, a w szczególności dziedziny, w jakich takie działania mają być przedsięwzięte, oraz formy tej pomocy. Rozporządzenie to nie określa natomiast kryteriów ogólnych ani szczególnych, zgodnie z którymi Wspólnota finansuje konkretne działania.
69. Komunikat z dnia 22 lutego 1991 r. wyraźnie przewiduje, że zarządzanie finansowaniem wspólnotowym przyznawanym z tytułu programu JOP należy do sieci pośredników finansowych, którzy w tym celu zawarli z Komisją „porozumienie”. Według przedmiotowego komunikatu porozumienie to powinno zawierać „warunki upoważnienia” udzielonego pośrednikowi finansowemu.
70. W przedmiotowej sprawie Komisja i CL, występujący w charakterze pośrednika finansowego, zawarli porozumienie ramowe, w którym określone zostały ogólne warunki ich współpracy mającej na celu wspieranie inwestycji w krajach Europy Środkowo‑Wschodniej, w szczególności zaś tych, które polegają na tworzeniu wspólnych przedsiębiorstw. Zgodnie z postanowieniami porozumienia ramowego realizacja postanowień porozumienia w odniesieniu do konkretnego projektu jest zapewniona, z jednej strony, porozumieniem szczegółowym zawartym pomiędzy Komisją i pośrednikiem finansowym, w którym to określone zostają szczegółowe warunki finansowania projektu, oraz, z drugiej strony, porozumieniem pomiędzy pośrednikiem finansowym a beneficjentem, w niniejszej sprawie skarżącą, w którym określa się warunki dokonania przez pośrednika finansowego, działającego w charakterze pełnomocnika Komisji, wypłaty funduszy wspólnotowych przeznaczonych na finansowanie części kosztów podlegających subwencjonowaniu w ramach danego projektu. Na podstawie rzeczonego porozumienia skarżąca zobowiązała się między innymi do przeznaczenia otrzymanych funduszy wspólnotowych wyłącznie na pokrycie podlegających subwencjonowaniu wydatków.
71. Z powyższego wynika, że stosunki prawne łączące, z jednej strony, Komisję i CL, z drugiej zaś strony CL i skarżącą, można uznać za stosunki o charakterze umownym, jako że wszystkie warunki finansowania przedmiotowego projektu zostały określone w porozumieniach zawartych pomiędzy Komisją a CL i pomiędzy CL, działającym jako przedstawiciel Komisji, a skarżącym (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 11 lutego 1993 r. w sprawie C‑142/91 Cebag przeciwko Komisji, Rec. str. I‑553, pkt 11–13 oraz wyrok Sądu z dnia 9 października 2002 r. w sprawie T‑134/01 Hans Fuchs przeciwko Komisji, Rec. str. II‑3909, pkt 51–53).
72. Istnienie stosunków umownych potwierdza zresztą obecność w każdym porozumieniu klauzuli, na podstawie której Sąd jest jedynym sądem właściwym do rozstrzygnięcia jakiegokolwiek sporu dotyczącego ważności, interpretacji lub wykonania przedmiotowych porozumień. Klauzula ta ma zaś racjonalnie sens jedynie w przypadku istnienia stosunku umownego pomiędzy stronami (zob. podobnie ww. w pkt 71 wyrok w sprawie Hans Fuchs przeciwko Komisji, pkt 54).
73. Należy zaś stwierdzić, iż przedmiot niniejszego sporu pozostaje w bezpośrednim związku z postanowieniami rzeczonych porozumień, gdyż dotyczy on zwrotu funduszy wspólnotowych nakazanego w zaskarżonych pismach, który stanowi, jak to wynika z art. 18.3 porozumienia ramowego, art. 8 porozumienia szczegółowego oraz art. 6.2.3 porozumienia o finansowaniu, sankcję za niewykonanie przez skarżącą zobowiązań dotyczących wykorzystania otrzymanych funduszy na pokrycie podlegających subwencjonowaniu kosztów, jak również przedstawienia dokumentacji potwierdzającej takie ich wykorzystanie (zob. podobnie ww. w pkt 49 postanowienia w sprawach Innova przeciwko Komisji, pkt 27 oraz IAMA Consulting przeciwko Komisji, pkt 44).
74. Pomimo kontekstu umownego, w jaki wpisuje się będący przedmiotem sporu stosunek prawny, należy zauważyć, że poprzez niniejszą skargę nie wniesiono do Sądu wniosku opartego na art. 238 WE, lecz skargę o stwierdzenie nieważności opartą na art. 230 WE.
75. Wniosek taki wynika jasno z analizy skarg.
76. Skarżąca określa bowiem swoje pisma jako „skargi o stwierdzenie nieważności”, opiera ich dopuszczalność na art. 230 WE oraz przedstawia zarzuty mające doprowadzić do stwierdzenia przez Sąd bezprawności, a przez to nieważności zawartych w pismach z dni 8 lipca i 30 września 2003 r. rzekomych decyzji, którymi to Komisja poinformowała skarżącą za pośrednictwem CL o obowiązku zwrotu całości funduszy wspólnotowych otrzymanych w ramach przedmiotowego projektu.
77. W tym względzie należy w szczególności podkreślić, że na poparcie skargi skarżąca nie wspomina w jakimkolwiek momencie o art. 238 WE ani o klauzulach arbitrażowych zawartych w przedmiotowych porozumieniach, nie przedstawia też żadnych zarzutów, podstaw skargi lub argumentów opartych na prawie luksemburskim, które to prawo jest przecież jedynym prawem znajdującym zastosowanie do przedmiotowych porozumień, zgodnie z rzeczonymi klauzulami arbitrażowymi. Przeciwnie, jak wynika z pkt 39 powyżej, podnosi ona „zarzut nieważności” oparty na naruszeniu przepisów prawa wspólnotowego, celem uzyskania orzeczenia, w którym rzekome decyzje zawarte w zaskarżonych pismach uznane zostaną za obciążone wadami charakterystycznymi dla decyzji administracyjnych, jak na przykład: brak uzasadnienia, brak podstawy prawnej lub oczywisty błąd w ocenie stanu faktycznego.
78. W uwagach dotyczących zarzutu niedopuszczalności skarżąca w sposób wyraźny potwierdziła, że niniejsza skarga nie jest oparta na art. 238 WE, lecz na art. 230 WE. W tym względzie skarżąca podkreśliła ponadto, że, jej zdaniem, taka skarga nie może zostać oparta na art. 238 WE. Zdaniem skarżącej bowiem, klauzule arbitrażowe zawarte w porozumieniach, o których mowa, mogą być skuteczne jedynie wobec stron umów, w których zostały umieszczone. Skarżąca stwierdza zaś, iż w niniejszej sprawie brak jest jakiegokolwiek stosunku umownego pomiędzy nią a Komisją.
79. Okazuje się zatem, iż skarżąca wnosi do Sądu o stwierdzenie na podstawie art. 230 WE nieważności aktów wydanych przez instytucję wspólnotową, które, zdaniem skarżącej, aczkolwiek wpisują się w kontekst umowny, mają charakter administracyjny.
80. Tymczasem pisma z dni 8 lipca i 30 września 2003 r. w żadnym wypadku nie stanowią aktów administracyjnych.
81. Żaden z elementów rzeczonych pism nie pozwala bowiem przyjąć, że Komisja w przedmiotowej sprawie działała w oparciu o którąkolwiek ze swoich prerogatyw władczych. W pismach tych Komisja, w oparciu o dokonaną interpretację stanu faktycznego i na podstawie postanowień rzeczonych porozumień, zasadniczo ograniczyła się do poinformowania skarżącej za pośrednictwem CL o obowiązku dokonania zwrotu funduszy wspólnotowych otrzymanych przez nią w ramach przedmiotowego projektu. Komisja działała tu wyłącznie w obrębie praw i obowiązków wynikających z porozumień, w szczególności zaś, o czym była już mowa w pkt 73 powyżej, z art. 18.3 porozumienia ramowego, z art. 8 porozumienia szczegółowego i z art. 6.2.3 porozumienia o finansowaniu, przyznających Komisji możliwość odzyskania funduszy wspólnotowych od beneficjenta, w przypadku gdy nie przedstawi on niezbędnych dokumentów potwierdzających sposób wykorz ystania wyżej wymienionych funduszy.
82. Twierdzenie to nie może w żaden sposób zostać podważone przez fakt, iż cel, dla którego realizacji Komisja podpisała przedmiotowe porozumienia, należy do zadań w interesie powszechnym, które zostały jej powierzone w ramach programu JOP (zob. podobnie ww. w pkt 49 postanowienie w sprawie IAMA Consulting przeciwko Komisji, pkt 51).
83. W tej kwestii należy podkreślić, że w przeciwieństwie do zasad dotyczących przyznania pomocy finansowej za pośrednictwem funduszy strukturalnych ustanowionych w art. 159 akapit pierwszy WE, żądanie zwrotu funduszy wystosowane w niniejszej sprawie przez Komisję nie opiera się na przepisach wspólnotowych w rozumieniu art. 249 WE, lecz na postanowieniach umownych zawartych w porozumieniach, o czym była już mowa w pkt 73 i 81 powyżej. W związku z powyższym skarżąca błędnie opiera dopuszczalność niniejszej skargi na zasadach ustalonych przez Sąd dla skarg o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji dotyczących przyznania funduszy strukturalnych.
84. W konsekwencji zaskarżone pisma w żadnym wypadku nie mają nic wspólnego z wykonywaniem prerogatyw władczych Komisji, jako że pismom tym nie może zostać nadana moc egzekucyjna (zob. podobnie ww. w pkt 49 postanowienie w sprawie IAMA Consulting przeciwko Komisji, pkt 52). Odnośnie do przedmiotowej kwestii należy zresztą pokreślić, że w każdym z wyżej wymienionych pism Komisja wyraźnie domaga się od pośrednika finansowego, aby poinformował ją o krokach, które należy przedsięwziąć celem doprowadzenia do egzekucji należności, w przypadku gdyby skarżąca nie dokonała zwrotu funduszy w wyznaczonym terminie.
85. Z powyższego wynika, iż zaskarżone pisma wpisują się wyłącznie w ramy umowy, z którą są nierozłączne i ze względu na swoją naturę nie znajdują się pośród aktów wymienionych w art. 249 WE, odnośnie do których można wystąpić do sądu wspólnotowego o stwierdzenie ich nieważności na podstawie art. 230 WE.
86. Wniosek ten nie może zostać podważony przez okoliczność powołaną przez skarżącą, zgodnie z którą skarżąca, aby zachować dobre stosunki z CL, nie chciała, aby CL znalazł się w niezręcznej sytuacji w relacjach z Komisją. W rzeczywistości taka okoliczność, wynikająca z dokonania przez skarżącego wolnego wyboru celem realizacji jego własnych interesów, bez wątpienia nie może podważyć faktu, iż zaskarżone akty są nierozłącznie wpisane w ramy umowne, podobnie jak nie może zmienić ich natury celem przyznania Sądowi kompetencji do stwierdzenia ich nieważności na podstawie art. 230 WE.
87. W związku z powyższym nie można uznać skarg w niniejszej sprawie za dopuszczalne, gdyż zmierzają one do stwierdzenia na podstawie art. 230 WE nieważności aktów, które posiadają wyłącznie umowny charakter.
88. Wprawdzie Sąd dopuścił w przeszłości zmianę kwalifikacji skargi w przypadku wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności, podczas gdy okazało się, że spór ma charakter czysto umowny (wyrok Sądu z dnia 19 września 2001 r. w sprawie T‑26/00 Lecureur przeciwko Komisji, Rec. str. II‑2623, pkt 38), niemniej w niniejszej sprawie Sąd Pierwszej Instancji nie może dokonać takiej zmiany kwalifikacji, ponieważ, po pierwsze, sama skarżąca w wyraźny sposób wskazała w swoich pismach, iż skarga nie opiera się na art. 238 WE, po drugie zaś, wbrew art. 44 § 1 lit. c) regulaminu nie przytacza, nawet w sposób skrótowy, żadnych zarzutów, motywów ani argumentów opartych na naruszeniu prawa luksemburskiego, które jest jedynym prawem znajdującym zastosowanie do rzeczonych porozumień zgodnie z klauzulami arbitrażowymi zamieszczonymi w tych porozumieniach.
89. Mając powyższe na uwadze, należy odrzucić niniejsze skargi jako niedopuszczalne.
W przedmiocie kosztów
90. Zgodnie z art. 87 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ skarżąca przegrała sprawę, a Komisja wnioskowała o obciążenie jej kosztami postępowania, należy obciążyć skarżącą kosztami postępowania.
Sentencja
Z powyższych względów
SĄD (trzecia izba)
postanawia:
1) Skargi zostają odrzucone jako niedopuszczalne.
2) Skarżąca zostaje obciążona kosztami postępowania.
Sporządzono w Luksemburgu w dniu 10 maja 2004 r.