62014TJ0639(01)_RES
Sprawa T‑639/14 RENV II
Dimosia Epicheirisi Ilektrismou AE (DEI)przeciwkoKomisji Europejskiej
Wyrok Sądu (szósta izba w składzie powiększonym) z dnia 12 listopada 2025 r.
Pomoc państwa – Taryfa opłat za dostawę energii elektrycznej – Zawarcie klauzuli arbitrażowej w celu ustalenia taryfy opłat – Decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie skargi do Komisji – Decyzja stwierdzająca brak pomocy – Prawo do bycia wysłuchanym – Korzyść – Kryterium prywatnego inwestora – Złożona ocena ekonomiczna
Skarga o stwierdzenie nieważności – Wniesienie sprawy do Sądu – Uchylenie wyroku Sądu przez Trybunał z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania – Ocena przez Sąd wszystkich podniesionych zarzutów nieważności – Wyjątek – Kwestie prawne rozstrzygnięte ostatecznie przez Trybunał
(regulamin postępowania przed Sądem, art. 191)
(zob. pkt 36–41)
Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie – Ocena według kryterium inwestora prywatnego – Spór taryfowy między kontrolowanym przez państwo dostawcą energii elektrycznej a jego głównym odbiorcą – Decyzja dostawcy energii elektrycznej o powierzeniu rozstrzygnięcia sporu sądowi arbitrażowemu – Badanie, czy decyzja ta przyznaje głównemu klientowi korzyść – Zastosowanie kryterium inwestora prywatnego – Niemożność przewidzenia przez dostawcę energii elektrycznej taryfy opłat za dostawę energii elektrycznej ustalonej w orzeczeniu sądu arbitrażowego – Brak znaczenia
(art. 107 ust. 1 TFUE)
(zob. pkt 46, 51–54, 67–85)
Pomoc przyznawana przez państwa – Badanie przez Komisję – Etap wstępny i etap kontradyktoryjny postępowania – Obowiązek wszczęcia przez Komisję postępowania kontradyktoryjnego w przypadku poważnych trudności – Spór taryfowy między kontrolowanym przez państwo dostawcą energii elektrycznej a jego głównym odbiorcą – Decyzja dostawcy energii elektrycznej o powierzeniu rozstrzygnięcia sporu sądowi arbitrażowemu – Badanie, czy decyzja ta przyznaje głównemu klientowi korzyść – Ocena według kryterium inwestora prywatnego – Decyzja Komisji stwierdzająca brak pomocy państwa bez wszczynania formalnego postępowania wyjaśniającego – Brak poważnych trudności zobowiązujących Komisję do wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego
(art. 108 TFUE)
(zob. pkt 102–111, 148, 154, 161, 166, 170, 174–200)
Akty instytucji – Cofnięcie – Akty niezgodne z prawem – Decyzja Komisji o nienadaniu biegu skardze do Komisji mającej na celu stwierdzenie naruszenia postanowień traktatu FUE dotyczących pomocy państwa – Przyjęcie nowej decyzji uchylającej i zastępującej decyzję o nienadaniu biegu – Decyzja stwierdzająca brak pomocy państwa – Decyzja wydana po zakończeniu wstępnego postępowania wyjaśniającego – Spoczywający na Komisji obowiązek ponownego wszczęcia tego postępowania w całości – Brak
(art. 108 TFUE)
(zob. pkt 223–226)
Pomoc przyznawana przez państwa – Postępowanie administracyjne – Prawo zainteresowanych do bycia wysłuchanym – Granice
(art. 108 TFUE; rozporządzenie Rady 2015/1589, art. 24 ust. 2)
(zob. pkt 227–233)
Akty instytucji – Cofnięcie – Akty niezgodne z prawem – Decyzja Komisji o nienadaniu biegu skardze do Komisji mającej na celu stwierdzenie naruszenia postanowień traktatu FUE dotyczących pomocy państwa – Przyjęcie nowej decyzji uchylającej i zastępującej decyzję o nienadaniu biegu – Dopuszczalność – Przesłanki
(art. 108 TFUE)
(zob. pkt 252–259)
Streszczenie
Orzekając w składzie powiększonym, Sąd utrzymał w mocy decyzję Komisji Europejskiej stwierdzającą, że odwołanie się greckiego przedsiębiorstwa państwowego do arbitrażu w celu rozstrzygnięcia sporu handlowego łączącego go z innym przedsiębiorstwem nie wiązało się z przyznaniem pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Czyniąc to, Sąd przedstawił wyjaśnienia dotyczące stosowania zasady prywatnego podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej w celu ustalenia, czy greckie przedsiębiorstwo państwowe, podejmując decyzję o powierzeniu rozstrzygnięcia sporu sądowi arbitrażowemu, przyznało drugiemu zainteresowanemu przedsiębiorstwu korzyść gospodarczą.
Dimosia Epicheirisi Ilektrismou AE (DEI), producent i dostawca energii elektrycznej kontrolowany przez państwo greckie, oraz jego główny odbiorca, spółka Metlen Energy & Metals AE (zwana dalej „spółką Metlen”), byli stronami sporu dotyczącego taryfy opłat za dostawę energii elektrycznej naliczanych spółce Metlen przez DEI.
W 2011 r. DEI i spółka Metlen zawarły klauzulę arbitrażową, na mocy której dobrowolnie postanowiły powierzyć rozstrzygnięcie sporu między nimi stałemu arbitrażowi Rythmistiki Archi Energeias (RAE, organowi regulacyjnemu ds. energii, Grecja). Rozstrzygnięcie sporu zostało zatem powierzone sądowi arbitrażowemu utworzonemu zgodnie z klauzulą arbitrażową i przepisami regulującymi stały arbitraż RAE.
Zgodnie z tą klauzulą arbitrażową zadanie powierzone sądowi arbitrażowemu polegało na ustaleniu, w oparciu o negocjacje, które miały miejsce między DEI i spółką Metlen, taryfy opłat za dostawę energii elektrycznej odpowiadającej specyfice spółki Metlen i pokrywającej co najmniej koszty ponoszone przez DEI. Ponadto sąd arbitrażowy musiał wziąć pod uwagę ramy regulacyjne określone przez strony klauzuli, obejmujące między innymi decyzję RAE ustanawiającą podstawowe zasady ustalania taryf dla odbiorców energii elektrycznej wysokiego napięcia.
W międzyczasie spółka Metlen nadal nie opłacała w całości miesięcznych faktur DEI, ponieważ strony w dalszym ciągu nie zgadzały się co do taryfy, którą należało zastosować. DEI zagroziła wówczas spółce Metlen, że zaprzestanie dostarczania jej energii elektrycznej, jeśli nie opłaci kwestionowanych faktur, co skłoniło spółkę Metlen do złożenia skargi do RAE, w której wniosła o zastosowanie środków tymczasowych.
W następstwie tej skargi RAE decyzją z dnia 9 maja 2012 r. ustaliło tymczasowo taryfę opłat za dostawę energii elektrycznej mającą zastosowanie do spółki Metlen.
W dniu 15 czerwca 2012 r. DEI wniosła do Komisji skargę na tę decyzję (zwaną dalej „skargą z 2012 r.”), w której podniosła, że taryfa tymczasowa ustalona przez RAE zobowiązywała ją do dostarczania spółce Metlen energii elektrycznej po cenie niższej od jej kosztów i stanowiła niezgodną z prawem pomoc państwa.
Orzeczeniem z dnia 31 października 2013 r. (zwanym dalej „orzeczeniem sądu arbitrażowego”) sąd arbitrażowy ustalił taryfę opłat za energię mającą zastosowanie do spółki Metlen w okresie od dnia 1 lipca 2010 r. do dnia 31 grudnia 2013 r.
W dniu 23 grudnia 2013 r. DEI wniosła do Komisji drugą skargę na naruszenie reguł w dziedzinie pomocy państwa w zakresie, w jakim taryfa opłat ustalona w orzeczeniu sądu arbitrażowego była niższa od taryfy ustalonej tymczasowo przez RAE.
Pismem z dnia 12 czerwca 2014 r. (zwanym dalej „spornym pismem”) Komisja poinformowała DEI o umorzeniu postępowania w sprawie tej skargi. W konsekwencji DEI wniosła do Sądu skargę o stwierdzenie nieważności spornego pisma, zarejestrowaną pod numerem T‑639/14.
W toku tego postępowania Komisja odrzuciła skargi DEI decyzją z dnia 25 marca 2015 r. (zwaną dalej „pierwszą sporną decyzją”) (
1
), stwierdzając, po pierwsze, że skarga z 2012 r. stała się bezprzedmiotowa, a po drugie, że spółce Metlen nie przyznano żadnej korzyści w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, ponieważ decyzja DEI o poddaniu sporu arbitrażowi była zgodna z zasadą inwestora prywatnego.
DEI wniosła następnie do Sądu skargę o stwierdzenie nieważności tej pierwszej spornej decyzji, zarejestrowaną pod numerem T‑352/15.
Postanowieniem z dnia 9 lutego 2016 r. (
2
) Sąd umorzył postępowanie w przedmiocie skargi w sprawie T‑639/14. Trybunał, do którego wniesiono odwołanie, uchylił jednak to postanowienie wyrokiem z dnia 31 maja 2017 r. (
3
) i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi, w którym została ona zarejestrowana pod numerem T‑639/14 RENV.
W dniu 14 sierpnia 2017 r. Komisja przyjęła drugą decyzję, która uchyliła i zastąpiła zarówno sporne pismo, jak i pierwszą sporną decyzję (zwaną dalej „drugą sporną decyzją”) (
4
). Opierając się na tym samym uzasadnieniu co uzasadnienie przedstawione w pierwszej spornej decyzji, ta druga decyzja potwierdza, po pierwsze, że skarga z 2012 r. stała się bezprzedmiotowa, ponieważ taryfa opłat ustalona w orzeczeniu sądu arbitrażowego zastąpiła z mocą wsteczną taryfę tymczasową ustaloną w decyzji RAE z dnia 9 maja 2012 r., a po drugie, że orzeczenie sądu arbitrażowego nie wiązało się z przyznaniem pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
DEI wniosła zatem również do Sądu skargę o stwierdzenie nieważności drugiej spornej decyzji, zarejestrowaną pod numerem T‑740/17.
Wyrokiem z dnia 22 września 2021 r. (
5
) Sąd stwierdził nieważność zarówno spornego pisma, jak i pierwszej i drugiej spornej decyzji, uznając, że orzeczenie sądu arbitrażowego mogło przysporzyć spółce Metlen niezgodnej z prawem korzyści, którą można przypisać państwu greckiemu, a tym samym mogło umożliwić lub utrzymać w mocy przyznanie niezgodnej z prawem pomocy.
Trybunał, do którego wniesiono odwołanie od tego wyroku, stwierdził w szczególności, że Sąd naruszył prawo, orzekając, iż orzeczenie sądu arbitrażowego jest środkiem państwowym mogącym stanowić pomoc państwa (
6
).
Zdaniem Trybunału Komisja słusznie uznała, po pierwsze, że w okolicznościach niniejszej sprawy jedynym środkiem państwowym mogącym stanowić pomoc państwa była decyzja DEI o zawarciu ze spółką Metlen klauzuli arbitrażowej, a po drugie, że w celu ustalenia, czy decyzja ta przysporzyła korzyści spółce Metlen, należało zbadać, czy prywatny podmiot gospodarczy w normalnych warunkach rynkowych podjąłby wspomnianą decyzję na tych samych warunkach.
W konsekwencji Trybunał uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd w celu wydania orzeczenia w przedmiocie podniesionych przed nim zarzutów i argumentów, co do których Trybunał się nie wypowiedział.
Ocena Sądu
Na poparcie skargi o stwierdzenie nieważności drugiej spornej decyzji DEI zakwestionowała zarówno możliwość zastosowania, jak i, tytułem ewentualnym, konkretne zastosowanie kryterium inwestora prywatnego użytego w tej decyzji w celu zbadania, czy spółce Metlen przyznano korzyść.
Na wstępie Sąd przypomniał, że pojęcie „pomocy” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE nie może obejmować środka przyznanego przedsiębiorstwu przy użyciu zasobów państwowych, w sytuacji gdy przedsiębiorstwo to mogłoby uzyskać taką samą korzyść w okolicznościach, które odpowiadają normalnym warunkom rynkowym. O ile oceny warunków, w jakich taka korzyść została przyznana, dokonuje się co do zasady z zastosowaniem zasady prywatnego podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej, o tyle kryterium, jakie należy konkretnie zastosować w danym przypadku, powinno zostać ustalone między innymi na podstawie charakteru działania, jakie jest planowane przez dany podmiot publiczny. Wśród konkretnych kryteriów, które mogą zostać zastosowane w tym kontekście, znajduje się kryterium inwestora prywatnego.
Po tym przypomnieniu Sąd przede wszystkim oddalił różne argumenty DEI kwestionujące możliwość zastosowania w niniejszej sprawie kryterium inwestora prywatnego.
Co się tyczy w szczególności argumentu DEI, zgodnie z którym jej decyzja o zaakceptowaniu arbitrażu nie może być badana w świetle kryterium inwestora prywatnego, ponieważ decyzja ta nie stanowi działalności gospodarczej, Sąd zauważył, że zgodnie z orzecznictwem zachowanie prywatnego podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej jest co do zasady podyktowane perspektywami rentowności. Tymczasem poddając spór arbitrażowi RAE, DEI dążyła do osiągnięcia pewnej rentowności w rozumieniu tego orzecznictwa, ponieważ ten wybór proceduralny umożliwiał jej, zgodnie z jej własnymi wyjaśnieniami, odzyskanie co najmniej części kwot należnych od spółki Metlen, i to w możliwie najkrótszym terminie.
Ponieważ to decyzja DEI o odwołaniu się do arbitrażu powinna być badana w świetle kryterium inwestora prywatnego, Sąd oddalił również, opierając się na wyroku wydanym w postępowaniu odwoławczym, argument DEI, zgodnie z którym porównanie jej zachowania z zachowaniem hipotetycznego podmiotu prywatnego powinno mieć miejsce w odniesieniu do taryfy opłat ustalonej w orzeczeniu sądu arbitrażowego. Ponadto okoliczność, że DEI nie mogła przewidzieć ceny, która zostanie ustalona w orzeczeniu sądu arbitrażowego, nie wystarcza, aby wykluczyć możliwość zastosowania w niniejszej sprawie kryterium inwestora prywatnego.
Jeśli chodzi o zastosowanie kryterium inwestora prywatnego do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, Sąd zbadał następnie argumenty DEI zmierzające do wykazania, że stosując to kryterium w drugiej spornej decyzji, Komisja oparła się na oczywiście błędnej ocenie, po pierwsze, okoliczności faktycznych, a po drugie, właściwych ram i dowodów, które należało ocenić w świetle tego kryterium.
W celu zbadania tych argumentów Sąd zaczął od przypomnienia, że Komisja przyjęła drugą sporną decyzję po przeprowadzeniu wstępnego badania w rozumieniu art. 108 ust. 3 TFUE. Zgodnie z celem tego przepisu i spoczywającym na niej obowiązkiem dobrej administracji Komisja powinna zatem podjąć niezbędne środki i dokonać niezbędnych weryfikacji w celu przezwyciężenia napotkanych ewentualnie trudności, tak aby rozwiać wszystkie istniejące wątpliwości co do zgodności rozpatrywanego środka z rynkiem wewnętrznym. Gdyby wstępne badanie tego środka nie pozwoliło na przezwyciężenie wszystkich trudności spowodowanych oceną jego zgodności z rynkiem wewnętrznym, Komisja była zobowiązana do wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 108 ust. 2 TFUE, nie dysponując w tym względzie zakresem uznania.
W świetle tego wyjaśnienia Sąd zbadał, czy argumenty podniesione przez DEI pozwalały na wskazanie wątpliwości co do zgodności jej decyzji o zawarciu klauzuli arbitrażowej z prawem w dziedzinie pomocy państwa, które to wątpliwości zobowiązywałyby Komisję do wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego.
W tym względzie Sąd stwierdził z jednej strony, że DEI nie przedstawiła poszlak mogących podważyć dokonaną przez Komisję ocenę okoliczności faktycznych leżących u podstaw sporu warunków, na jakich zwrócono się do sądu arbitrażowego i wynikających z drugiej spornej decyzji.
Z drugiej strony Sąd oddalił argument DEI, zgodnie z którym Komisja powinna była napotkać poważne trudności przy ocenie kontekstu, w jakim DEI podjęła decyzję o odwołaniu się do arbitrażu, a w szczególności sytuacji spółki Metlen i rynku właściwego.
Po pierwsze, Sąd uznał, że decyzja DEI o poddaniu jej sporu arbitrażowi jest zgodna z kryterium „rentowności”, do jakiej dążyłby hipotetyczny ostrożny inwestor prywatny, który znajdowałby się w sytuacji DEI i który działałby w normalnych warunkach rynkowych, ponieważ decyzja ta umożliwiała, zgodnie z własnymi wyjaśnieniami DEI, uzyskanie zapłaty kwot należnych jej od spółki Metlen w najszybszym terminie.
Po drugie, Sąd zauważył, że zgodnie z wymogami przedstawionymi przez Trybunał w wyroku wydanym w postępowaniu odwoławczym Komisja z jednej strony zbadała okoliczności, w których DEI podjęła decyzję o odwołaniu się do arbitrażu, a z drugiej strony sprawdziła, czy podmiot prywatny podjąłby wspomnianą decyzję na tych samych warunkach. W tym ostatnim względzie DEI nie przedstawiła ponadto żadnego dowodu mogącego sugerować, że Komisja powinna była powziąć wątpliwości co do odwołania się do arbitrażu przez ostrożny i staranny w zwykle przyjętym stopniu podmiot prywatny znajdujący się w takiej samej sytuacji jak DEI.
Po trzecie, Sąd podkreślił, że analiza kryterium inwestora prywatnego nie oznacza, iż Komisja była zobowiązana udowodnić, że prywatny podmiot gospodarczy podjąłby dokładnie taką samą decyzję jak DEI, lecz że jej decyzja była rozsądna w warunkach gospodarki rynkowej w świetle okoliczności, w jakich została podjęta.
W świetle powyższego Sąd doszedł do wniosku, że DEI nie wykazała, iż Komisja powinna była powziąć wątpliwości przy zastosowaniu kryterium inwestora prywatnego do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, które zobowiązywałyby tę instytucję do wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego. W konsekwencji Sąd oddalił argumenty DEI podważające zastosowanie tego kryterium przez Komisję w drugiej spornej decyzji.
Stwierdziwszy, że w chwili przyjęcia drugiej spornej decyzji Komisja mogła zasadnie uznać, iż skarga z 2012 r. stała się bezprzedmiotowa w następstwie wydania orzeczenia sądu arbitrażowego, Sąd oddalił ponadto zarzuty dotyczące decyzji Komisji o nienadawaniu dalszego biegu skardze z 2012 r.
Wreszcie Sąd oddalił zarzut DEI kwestionujący zgodność z prawem zastąpienia spornego pisma i pierwszej spornej decyzji drugą sporną decyzją, ponieważ w tej ostatniej decyzji Komisja nie tylko cofnęła sporne pismo i pierwszą sporną decyzję, ale także wyjaśniła niezgodność z prawem jej aktów, którą zamierzała skorygować, zgodnie z wymogami ustanowionymi przez Trybunał w wyroku DEI/Komisja (C‑228/16 P).
W świetle tych rozważań Sąd oddalił skargę w sprawie T‑740/17 RENV i stwierdził, że należy umorzyć postępowanie w przedmiocie skarg w sprawach T‑639/14 RENV II i T‑352/15 RENV.
(
1
)	Decyzja Komisji C(2015) 1942 final z dnia 25 marca 2015 r. [sprawa SA.38101 (2015/NN) (ex 2013/CP) – Grecja – Domniemana pomoc państwa w postaci taryf opłat za energię elektryczną niższych od kosztów przyznana spółce Alouminion SA w następstwie orzeczenia sądu arbitrażowego] (Dz.U. 2015, C 219, s. 2).
(
2
)	Postanowienie z dnia 9 lutego 2016 r., DEI/Komisja (T‑639/14, EU:T:2016:77).
(
3
)	Wyrok z dnia 31 maja 2017 r., DEI/Komisja (C‑228/16 P, EU:C:2017:409).
(
4
)	Decyzja C(2017) 5622 final z dnia 14 sierpnia 2017 r. [sprawa SA.38101 (2015/NN) (ex 2013/CP) – Grecja – Domniemana pomoc państwa w postaci taryf opłat za energię elektryczną niższych od kosztów przyznana spółce Alouminion SA w następstwie orzeczenia sądu arbitrażowego] (Dz.U. 2017, C 291, s. 2).
(
5
)	Wyrok z dnia 22 września 2021 r., DEI/Komisja (T‑639/14 RENV, T‑352/15 i T‑740/17, EU:T:2021:604).
(
6
)	Wyrok z dnia 22 lutego 2024 r., Mytilinaios/DEI i Komisja (C‑701/21 P i C‑739/21 P, EU:C:2024:146) (zwany dalej „wyrokiem wydanym w postępowaniu odwoławczym”).