62019CC0254
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
KOKOTT
ippreżentati fit-30 ta’ April 2020 (
1
)
Kawża C‑254/19
Friends of the Irish Environment Limited
vs
An Bord Pleanála,
fil-preżenza ta’:
Shannon LNG Limited
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-High Court (il-Qorti Għolja, l-Irlanda))
“Talba għal deċiżjoni preliminari – Direttiva 92/43/KEE – Konservazzjoni tal-habitats naturali u tal-fawna u l-flora selvaġġa – Evalwazzjoni xierqa tal-effetti ta’ pjanijiet u proġetti – Kamp ta’ applikazzjoni – Proroga tal-permess ta’ kostruzzjoni ta’ terminal għar-rigassifikazzjoni tal-gass naturali llikwifikat – Miżura unika”
I. Introduzzjoni
1.
L-Artikolu 6(3) tad-Direttiva 92/43/KEE (
2
) jeżiġi li kwalunkwe pjanijiet jew proġetti li jistgħu jaffettwaw sit protett b’mod sinjifikattiv għandhom ikunu suġġetti għal evalwazzjoni ex ante fir-rigward tal-effetti tagħhom fuq l-għanijiet tal-konservazzjoni. Madankollu, il-proroga ta’ permess tal-bini, limitat għal għaxar snin, b’perijodu ta’ ħames snin addizzjonali tikkostitwixxi pjan jew proġett fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni? Jew inkella l-permess oriġinali u l-proroga għandhom jitqiesu bħala operazzjoni unika, b’tali mod li evalwazzjoni oħra ma tkunx neċessarja? Din id-domanda għandha tiġi riżolta fil-kuntest ta’ din il-proċedura għal deċiżjoni preliminari tal-High Court (il-Qorti Għolja, l-Irlanda).
II. Il-kuntest ġuridiku
A.
Id-dritt tal-Unjoni
2.
Il-permess ta’ pjanijiet jew proġetti li jistgħu jaffettwaw sit protett b’mod sinjifikattiv, skont id-Direttiva dwar il-Habitats jew id-Direttiva dwar l-Għasafar (
3
), huwa rregolat mill-Artikolu 6(2) u (3) tad-Direttiva dwar il-Habitats, kif ġej:
“(2)   L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri xierqa biex jevitaw, fiż-żoni speċjali ta’ konservazzjoni, id-deterjorament ta’ l-habitat naturali u l-habitat ta’ l-ispeċi kif ukoll t-tfixkil ta’ l-ispeċi li għalihom ġew nominati ż-żoni, safejn dak it-tfixkil jista’ jkun sinifikanti meta jitqies skond l-għanjiet ta’ din id-Direttiva.
(3)   Kull pjan jew proġett li mhux marbut direttament ma’ jew li ma hux meħtieġ għat-tmexxija tas-sit iżda li x’aktarx se jkollu effett sinifikanti fuqu, jew b’mod individwali jew inkella flimkien ma’ xi pjanijiet jew proġetti oħra, għandu jkun suġġett għal evalwazzjoni xierqa ta’ l-implikazzjonijiet tiegħu għas-sit in vista ta’ l-għanjiet ta’ konservazzjoni tas-sit. Fl-isfond tar-riżultati ta’ l-evalwazzjoni ta’ l-implikazzjonijiet għas-sit u skond id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 4, l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti għandhom jaqblu dwar il-pjan jew il-proġett biss wara li jkunu żguraw li dan ma jaffettwax ħażin l-integrità tas-sit konċernat u, jekk xieraq, wara li jkunu raw l-opinjoni tal-pubbliku ġenerali.”
B.
Id-dritt Irlandiż
3.
Skont ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari, huma rilevanti d-dispożizzjonijiet tal-Planning and Development Act 2000 (No. 30 of 2000) (il-Liġi tal-2000 dwar l-Ippjanar u l-Iżvilupp Territorjali, iktar ’il quddiem il-“PDA tal-2000”).
4.
L-Artikolu 40(1) tal-PDA tal-2000 jipprevedi li, wara l-iskadenza tal-fażi ta’ kostruzzjoni ta’ permess previst mil-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-ippjanar, dan il-permess ma jibqax ikollu effett:
“40. – (1)   Bla ħsara għall-paragrafu (2), permess mogħti skont din il-parti ma jibqax ikollu effett mal-iskadenza tal-perijodu korrispondenti (bla ħsara għall-validità ta’ kwalunkwe att li jkun sar abbażi ta’ dan il-paragrafu qabel l-iskadenza ta’ dan il-perijodu),
a)
jekk il-proġett kopert mill-permess ma jkunx inbeda f’dan il-perijodu, għall-proġett kollu, u
b)
jekk il-proġett jinbeda f’dan il-perijodu, għall-partijiet tal-proġett li ma jkunux tlestew f’dan il-perijodu”.
5.
L-Artikolu 42 tal-PDA tal-2000 jirregola l-proroga ta’ permess fil-qasam tal-ippjanar. Fil-qosor, l-Artikolu 42 jipprevedi żewġ każijiet alternattivi li fihom tista’ tintalab proroga. L-ewwel nett, meta xogħlijiet essenzjali jitwettqu skont il-permess previst mil-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-ippjanar fil-perijodu tal-proroga mitluba u meta l-proġett jitlesta fi żmien raġonevoli. It-tieni nett, meta kunsiderazzjonijiet kummerċjali, ekonomiċi jew tekniċi barra l-kontroll tal-applikant jipprekludu b’mod sostanzjali l-bidu tal-proġett jew it-twettiq ta’ xogħlijiet essenzjali skont il-permess previst mil-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-ippjanar.
6.
Fit-tieni każ, jiġifieri fil-każ ta’ kunsiderazzjonijiet kummerċjali, ekonomiċi jew tekniċi, l-Artikolu 42 jipprevedi ċertu numru ta’ dispożizzjonijiet ta’ protezzjoni intiżi sabiex jiggarantixxu li l-permessi preċedenti previsti mil-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-ippjanar ma jaffettwawx l-iżvilupp ulterjuri tal-ippjanar. Pereżempju, proroga ma tistax tingħata meta l-għanijiet ta’ ppjanar ikunu nbidlu b’mod sinjifikattiv mid-data tal-ħruġ tal-permess, b’tali mod li l-proġett ma jkunx għadu kompatibbli ma’ ppjanar xieraq u żvilupp sostenibbli tas-sit. Barra minn hekk, huwa neċessarju li ma jkunx hemm kontradizzjonijiet fil-linji gwida ministerjali.
7.
Fuq kollox iżda, dispożizzjoni oħra ta’ protezzjoni hija intiża li tiggarantixxi l-osservanza kemm tad-Direttiva 2011/92/UE (
4
) kif ukoll tad-Direttiva dwar il-Habitats. B’mod partikolari, sa fejn il-proġett ma jkunx inbeda, l-awtorità lokali tal-ippjanar għandha tiżgura li, qabel il-ħruġ tal-permess previst mil-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-ippjanar, titwettaq evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent jew evalwazzjoni adegwata jew inkella t-tnejn, sa fejn dan ikun neċessarju (Artikolu 42(1)(a)(ii)(IV)).
8.
L-Artikolu 42 tal-PDA tal-2000 jinkludi dispożizzjoni ta’ protezzjoni oħra fir-rigward tal-perijodu li għalih tista’ tingħata proroga. Huwa espressament previst li l-perijodu addizzjonali ma jistax jaqbeż ħames snin. Barra minn hekk, talba għal proroga tista’ titressaq darba biss.
9.
L-Artikoli 146B u 146C tal-PDA tal-2000 jipprevedu proċedura li, skontha, ċertu tip ta’ permess previst mil-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-ippjanar, li jkun disponibbli għal proġetti strateġiċi tal-infrastruttura, jista’ jiġi emendat. Dawn l-artikoli ma jinkludu ebda dispożizzjoni espressa dwar it-twettiq ta’ evalwazzjonijiet preliminari jew ta’ evalwazzjonijiet tal-effetti, fis-sens tad-Direttiva dwar il-Habitats.
10.
Skont l-Artikolu 50 tal-PDA tal-2000, il-validità ta’ deċiżjoni prevista mil-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-ippjanar tista’ tiġi kkontestata biss permezz ta’ rikors għal stħarriġ ġudizzjarju. Ir-rikors għandu jiġi ppreżentat f’terminu ta’ tmien ġimgħat. Il-High Court (il-Qorti Għolja) għandha setgħa diskrezzjonali li testendi dan il-perijodu ta’ skadenza f’ċerti ċirkustanzi.
11.
L-eżistenza ta’ dan il-perijodu ta’ skadenza ġiet interpretata mill-qrati nazzjonali fis-sens li parti f’kawża ma tistax tinvoka, fil-kuntest ta’ proċedura ta’ stħarriġ ġudizzjarju kontra deċiżjoni futura prevista mil-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-ippjanar, oġġezzjonijiet imressqa essenzjalment kontra deċiżjoni preċedenti prevista mil-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-ippjanar, li fir-rigward tagħha t-terminu jkun ilu li skada. Dan huwa stabbilit mill-qorti fid-dawl tal-motivazzjoni tar-rikors u mhux abbażi tat-talbiet formali tar-rikors biss.
III. Il-fatti u t-talba għal deċiżjoni preliminari
12.
Il-fatti segwenti jirriżultaw mit-talba għal deċiżjoni preliminari.
13.
Fil-31 ta’ Marzu 2008, An Bord Pleanála, l-Awtorità tal-Ippjanar Irlandiża, tat permess għal terminal tal-gass, b’mod iktar preċiż, terminal għar-rigassifikazzjoni tal-gass naturali llikwifikat.
14.
Il-proġett previst għandu jmiss ma’ żewġ siti Natura 2000, jiġifieri mas-sit speċjali protett previst fid-Direttiva dwar il-Habitats “Lower River Shannon” (iż-żona inferjuri tax-xmara Shannon – kodiċi tas-sit IE0002165) u mas-sit speċjali protett previst fid-Direttiva dwar l-Għasafar “River Shannon and River Fergus Estuaries” (l-estwarji tax-xmajjar Shannon u Fergus – kodiċi tas-sit IE0004077).
15.
Dan il-permess ingħata skont leġiżlazzjoni nazzjonali li ma ttrasponietx b’mod korrett id-Direttiva dwar il-Habitats. Għaldaqstant, id-deċiżjoni formali dwar il-ħruġ tal-permess previst mil-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-ippjanar ma tagħmel ebda riferiment għad-Direttiva dwar il-Habitats u għaż-żewġ siti protetti Ewropej. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma jistax jitqies, skont it-talba għal deċiżjoni preliminari, li l-imsemmija deċiżjoni “tinkludi konstatazzjonijiet kompleti, preċiżi u definittivi, ta’ natura li jeliminaw kull dubju xjentifiku raġonevoli dwar l-effetti tax-xogħlijiet, li kienu ppjanati [fis-sit]” (
5
).
16.
Dan il-permess kien jimponi perijodu ta’ għaxar snin sabiex jitwettqu u jitlestew ix-xogħlijiet previsti fuq il-proġett (iktar ’il quddiem, il-“fażi ta’ kostruzzjoni”). Għall-operat sussegwenti tat-terminal tal-gass (iktar ’il quddiem, il-“fażi operattiva”), ma kien hemm ebda data ta’ skadenza.
17.
Fil-każ ineżami, ebda xogħol fuq il-proġett ma nbeda f’dan il-perijodu ta’ għaxar snin. Skont il-kuntrattur tal-proġett, dan id-dewmien kien dovut, fost oħrajn, għal emendi fil-leġiżlazzjoni Irlandiża dwar l-aċċess għan-netwerk nazzjonali tat-trażmissjoni tal-gass u, b’mod iktar ġenerali, għas-sitwazzjoni ekonomika tal-2008.
18.
F’Settembru 2017, il-kuntrattur talab li ssir emenda tal-kundizzjonijiet tal-proġett sabiex tiġi estiża l-fażi ta’ kostruzzjoni għal perijodu addizzjonali ta’ ħames snin. Din it-talba ntlaqgħet permezz ta’ deċiżjoni tal-Awtorità tal-Ippjanar, b’tali mod li l-fażi ta’ kostruzzjoni issa ser tiskadi fil-31 ta’ Marzu 2023.
19.
Friends of the Irish Environment ikkontestat il-proroga tal-fażi ta’ kostruzzjoni permezz ta’ proċedura ta’ stħarriġ ġudizzjarju quddiem il-High Court (il-Qorti Għolja).
20.
Il-High Court (il-Qorti Għolja) għalhekk qiegħda tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Deċiżjoni ta’ proroga tat-tul ta’ awtorizzazzjoni għall-iżvilupp tikkostitwixxi ftehim fuq proġett li jista’ jaqa’ taħt l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva [dwar il-Habitats]?
2)
Il-kunsiderazzjonijiet li ġejjin għandhom effett fuq ir-riposta li għandha tingħata għad-domanda (1) imsemmija iktar ’il fuq?
a)
L-awtorizzazzjoni għall-iżvilupp (li t-tul tagħha se jiġi pprorogat) ingħatat skont dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali li ma ttrasponietx debitament id-Direttiva dwar il-habitat, inkwantu l-leġiżlazzjoni ekwiparat b’mod żbaljat l-evalwazzjoni xierqa msemmija fid-Direttiva dwar il-habitat mal-istima tal-impatt fuq l-ambjent prevista fid-Direttiva SEA (Direttiva 2011/92/UE).
b)
L-awtorizzazzjoni għall-iżvilupp kif ingħatat inizjalment ma ssemmix jekk l-applikazzjoni għal awtorizzazzjoni ġietx eżamita skont l-Istadju 1 jew l-Istadju 2 tal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-habitat, u din ma tinkludix “konstatazzjonijiet u konklużjonijiet kompleti, preċiżi u definittivi, ta’ natura li jneħħu kull dubju xjentifiku raġonevoli fir-rigward tal-effetti tax-xogħlijiet li kienu previsti [fis-sit] ikkonċernat”, bħalma rrikjediet il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza C‑404/09, Il‑Kummissjoni vs Spanja.
c)
Il-perijodu inizjali tal-awtorizzazzjoni għall-iżvilupp skada u, konsegwentement, l-awtorizzazzjoni għall-iżvilupp waqfet milli tipproduċi l-effetti tagħha fir-rigward tal-iżvilupp kollu. Ebda xogħol ta’ żvilupp ma jista’ jitwettaq skont l-awtorizzazzjoni għall-iżvilupp fl-istennija tal-proroga potenzjali tagħha.
d)
Ma qatt sar ebda xogħol ta’ żvilupp skont l-awtorizzazzjoni għall-iżvilupp.
3)
Jekk ir-risposta għad-domanda (1) tkun fl-affermattiv, liema kunsiderazzjonijiet għandhom jitqiesu mill-awtorità kompetenti meta twettaq eżami taħt l-Istadju 1 konformement mal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar l-habitat? Pereżempju, l-awtorità kompetenti hija obbligata tieħu inkunsiderazzjoni totalment jew parzjalment il-kunsiderazzjonijiet li ġejjin:
(i)
jekk hemmx xi tibdiliet għax-xogħlijiet u għall-użu maħsub;
(ii)
jekk sarux xi tibdiliet fil-kuntest ambjentali, b’mod partikolari fir-rigward tal-indikazzjoni tas-siti Ewropej, wara d-data tad-deċiżjoni li tingħata awtorizzazzjoni għall-iżvilupp;
(iii)
jekk kienx hemm xi tibdiliet rilevanti fl-għarfien xjentifiku, b’mod partikolari studji iktar aġġornati f’dak li jirrigwarda l-interessi eliġibbli tas-siti Ewropej?
Sussidjarjament, l-awtorità kompetenti hija obbligata tevalwa l-effetti fuq l-ambjent tal-iżvilupp kollu?
4)
Għandha tiġi stabbilita distinzjoni bejn
(i)
awtorizzazzjoni għall-iżvilupp li timponi terminu għall-perijodu ta’ attività (fażi operazzjonali), u
(ii)
awtorizzazzjoni għall-iżvilupp li timponi biss terminu għall-perijodu li matulu jistgħu jsiru xogħlijiet ta’ kostruzzjoni (fażi ta’ kostruzzjoni) iżda li, sakemm ix-xogħlijiet ta’ kostruzzjoni jitlestew f’dan it-terminu, ma timponi ebda terminu f’dak li jirrigwarda l-perijodu ta’ attività jew fażi operazzjonali?
5)
Sa liema punt, jekk ikun il-każ, l-obbligu ta’ qorti nazzjonali li sa fejn huwa possibbli tinterpreta l-leġiżlazzjoni b’mod konformi mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar il-habitat u tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus huwa suġġett għar-rekwiżit li l-partijiet fil-kawża jkunu espliċitament qajmu dawn il-kwistjonijiet ta’ interpretazzjoni? B’mod iktar preċiż, jekk id-dritt nazzjonali jipprevedi żewġ proċeduri deċiżjonali, fejn waħda minnhom biss tiżgura l-osservanza tad-Direttiva dwar il-habitats, il-qorti nazzjonali hija obbligata tinterpreta l-leġiżlazzjoni nazzjonali fis-sens li hija biss il-proċedura deċiżjonali konformi li tista’ tiġi invokata, minkejja li l-partijiet fil-kawża li biha hija adita ma invokawx espliċitament din l-istess interpretazzjoni?
6)
Fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi d-domanda (2)(a) iktar ’il fuq fis-sens li għandu jiġi eżaminat jekk l-awtorizzazzjoni għall-iżvilupp (li t-tul tagħha se jiġi pprorogat) ingħatat skont dispożizzjoni ta’ dritt nazzjonali li ma ttrasponietx debitament id-Direttiva dwar il-habitat, il-qorti nazzjonali hija obbligata ma tapplikax regola ta’ dritt proċedurali interna li tipprekludi opponent milli jikkontesta l-validità ta’ awtorizzazzjoni preċedenti għall-iżvilupp (li skadiet) fil-kuntest ta’ applikazzjoni sussegwenti għall-iżvilupp? Din ir-regola ta’ dritt proċedurali intern hija konformi mal-obbligu ta’ rimedju kif ikkonfermat reċentement fil-Kawża C‑348/15, Stadt Wiener Neustadt?”
21.
Friends of the Irish Environment, An Bord Pleanála, jiġifieri l-Awtorità tal-Ippjanar Irlandiża, u l-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. Peress li qieset li kellha biżżejjed informazzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li ma tinżammx seduta.
IV. Evalwazzjoni ġuridika
22.
L-ewwel, it-tieni u r-raba’ domanda preliminari huma intiżi sabiex jiġi ddeterminat jekk l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats huwiex applikabbli għall-proroga ta’ permess tal-bini. Min-naħa l-oħra, it-tielet domanda tirrigwarda l-evalwazzjoni preliminari dwar jekk id-deċiżjoni ta’ proroga tistax taffettwa b’mod sinjifikattiv is-siti protetti, b’tali mod li jkollha titwettaq l-evalwazzjoni kollha. Permezz tal-ħames domanda, il-High Court (il-Qorti Għolja) tixtieq tkun taf jekk hija għandhiex, fuq inizjattiva tagħha stess, tinterpreta d-dritt nazzjonali b’mod konformi mad-Direttiva dwar il-Habitats jew jekk il-partijiet ikkonċernati stess għandhomx jagħmlu dan. Fl-aħħar nett, is-sitt domanda tirrigwarda l-effett vinkolanti tal-permess oriġinali għall-eżami tal-oġġezzjonijiet imqajma kontra d-deċiżjoni ta’ proroga.
A.
L-ewwel, it-tieni u r-raba’ domanda – Obbligu ta’ evalwazzjoni ex ante
23.
L-ewwel żewġ domandi u r-raba’ domanda, li għandhom jiġu evalwati flimkien, huma intiżi li jiddeterminaw jekk id-deċiżjoni dwar proroga ta’ permess ta’ kostruzzjoni ta’ impjant għandhiex titqies bħala awtorizzazzjoni għal proġett, b’tali mod li japplika l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats. F’dan ir-rigward, permezz tat-tieni domanda tagħha, il-High Court (il-Qorti Għolja) tixtieq tkun taf jekk ċerti kunsiderazzjonijiet humiex rilevanti f’dan ir-rigward. Fil-fehma tiegħi, ir-raba’ domanda tirrigwarda l-punt dwar jekk, f’dan il-każ, il-proroga tal-fażi ta’ kostruzzjoni għandhiex tiġi evalwata b’mod differenti mill-proroga tal-fażi operattiva, li kienet is-suġġett ta’ sentenza reċenti dwar il-proroga tal-perijodu ta’ operat ta’ impjanti tal-enerġija nukleari (
6
).
24.
L-Artikolu 6 tad-Direttiva dwar il-Habitats jinkludi sensiela sħiħa ta’ obbligi u proċeduri speċjali maħsuba sabiex jiġu żgurati, kif jirriżulta mill-Artikolu 2(2) ta’ din id-direttiva, iż-żamma jew, fejn meħtieġ, il-ħolqien mill-ġdid ta’ stat ta’ konservazzjoni favorevoli tal-habitats naturali u tal-flora u l-fawna selvaġġa li huma ta’ interess għall-Unjoni Ewropea (
7
).
25.
F’dan ir-rigward, l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats jipprevedi proċedura ta’ evalwazzjoni intiża sabiex tiggarantixxi, permezz ta’ evalwazzjoni ex ante, li pjan jew proġett jiġi awtorizzat biss jekk ma jkunx jaffettwa ħażin is-sit fih innifsu (
8
).
26.
Għal dan il-għan, l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats jipprevedi żewġ fażijiet. L-ewwel waħda, prevista fl-ewwel sentenza ta’ din id-dispożizzjoni, teżiġi li l-Istati Membri jwettqu evalwazzjoni tal-effetti ta’ pjanijiet jew proġetti fuq sit protett, meta jkun hemm il-probabbiltà li dawn il-pjanijiet jew proġetti jkunu ser jaffettwaw dan is-sit b’mod sinjifikattiv. It-tieni fażi, prevista fit-tieni sentenza ta’ din id-dispożizzjoni, li sseħħ wara l-imsemmija evalwazzjoni tal-effetti, tillimita l-awtorizzazzjoni ta’ tali pjan jew proġett bil-kundizzjoni li dan ma jkunx jaffettwa ħażin is-sit ikkonċernat u bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(4) tad-Direttiva dwar il-Habitats (
9
).
27.
Id-dubji tal-qorti nazzjonali huma bbażati fuq il-fatt li l-kostruzzjoni tat-terminal tal-gass kienet diġà approvata b’mod definittiv permezz tad-deċiżjoni tal-2008 u li d-deċiżjoni kkontestata tal-2018 sempliċement estendiet il-validità ta’ dan il-permess. Għaldaqstant, għandu jiġi ddeterminat jekk din it-tieni deċiżjoni tikkostitwixxix awtorizzazzjoni għal pjan jew proġett fis-sens tat-tieni sentenza tal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats.
28.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi stabbilit, qabelxejn, li l-Awtorità tal-Ippjanar Irlandiża approvat il-proġett billi ħarġet il-permess inkwistjoni fl-2018. Mill-formulazzjoni tat-tieni sentenza tal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats jirriżulta li tali approvazzjoni hija mogħtija biss jekk, fid-dawl tar-riżultati tal-evalwazzjoni tal-effetti fuq is-sit, l-awtorità tkun stabbilixxiet li s-sit ikkonċernat ma jkunx ser jiġi affettwat.
29.
L-Awtorità tal-Ippjanar Irlandiża tirribatti, b’mod partikolari, li l-Qorti tal-Ġustizzja tqis li l-proroga ta’ permess ta’ operat ma tikkostitwixxix permess għal proġett fis-sens tad-Direttiva SEA meta dan ma jkunx jinvolvi xogħlijiet jew interventi li jbiddlu l-qagħda fiżika tas-sit (
10
). Il-kunċett ta’ proġett skont id-Direttiva SEA, li għandha bħala suġġett l-evalwazzjoni ġenerali tal-effetti tal-proġetti fuq l-ambjent, huwa iktar limitat minn dak li jinsab fid-Direttiva dwar il-Habitats (
11
). Barra minn hekk, skont il-kriterji tad-Direttiva SEA, jeżisti wkoll permess ta’ proġett, peress li, fl-assenza tal-proroga tal-permess, ix-xogħlijiet jew l-interventi previsti sabiex tiġi mmodifikata l-qagħda fiżika tas-sit ma jkunux jistgħu jitwettqu.
30.
Madankollu, evalwazzjoni tal-proroga tista’ tiġi rtirata jekk din u d-deċiżjoni tal-2008 jitqiesu bħala miżura waħda unika. Passi ulterjuri għall-implimentazzjoni ta’ tali miżura unika ma jeħtieġu ebda evalwazzjoni mill-ġdid skont l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats (
12
).
31.
Minn naħa, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, jekk attività rikorrenti kienet ġiet awtorizzata skont id-dritt nazzjonali qabel id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva dwar il-Habitats, hija tista’ madankollu titqies, matul kull intervent ulterjuri, bħala proġett separat fis-sens ta’ din id-direttiva. Fil-fatt, fil-każ kuntrarju, din l-attività tkun, b’mod permanenti, eskluża minn kull evalwazzjoni preċedenti tal-effetti fuq is-sit ikkonċernat (
13
).
32.
Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja tirrikonoxxi li ċerti attivitajiet jitqiesu bħala operazzjoni unika fir-rigward, b’mod partikolari, tan-natura rikorrenti, tat-tip ta’ attività jew tal-kundizzjonijiet ta’ eżekuzzjoni tagħhom, b’tali mod li jistgħu jitqiesu bħala proġett wieħed u uniku fis-sens tal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats (
14
). F’dan il-każ, hija biss l-applikazzjoni tal-projbizzjoni ta’ deterjorament prevista fl-Artikolu 6(2) tad-Direttiva dwar il-Habitats (
15
) li teħtieġ evalwazzjoni tal-kompatibbiltà mal-għanijiet ta’ konservazzjoni ta’ siti protetti f’ċerti ċirkustanzi biss (
16
).
33.
Din il-ġurisprudenza tnisslet f’kuntest ta’ applikazzjoni ratione temporis tal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats. Fil-fatt, fir-rigward ta’ proġett qadim li jkun ġie awtorizzat għall-ewwel darba qabel l-applikabbiltà tas-sistema ta’ protezzjoni, l-applikazzjoni sussegwenti tagħha tista’ tirrappreżenta piż addizzjonali sinjifikattiv, b’tali mod li l-kuntrattur tal-proġett ikun jistħoqqlu protezzjoni. Għalhekk, jiena nqis li din is-sistema hija intiża sabiex tipproteġi l-aspettattivi leġittimi tal-kuntratturi ta’ proġetti permezz ta’ eċċezzjoni limitata għall-obbligi ta’ evalwazzjoni skont l-Artikolu 6(3).
34.
F’dan il-każ, għalkemm dawn ma humiex attivitajiet rikorrenti, xorta jibqa’ l-fatt li l-permess oriġinali tal-2008 u l-permess inkwistjoni jikkonċernaw l-istess proġett. Barra minn hekk, l-Awtorità tal-Ippjanar tenfasizza li l-permess inkwistjoni ma biddilx il-portata tal-proġett u l-effetti potenzjali tiegħu fuq l-ambjent, b’mod partikolari fuq is-siti protetti kkonċernati, minbarra l-proroga tal-fażi ta’ kostruzzjoni.
35.
Madankollu, in-natura u ċ-ċirkustanzi tad-deċiżjoni ta’ proroga jipprekludu li, flimkien mal-permess tal-2008, din titqies bħala operazzjoni unika, u b’hekk il-proġett jieħu prijorità fuq l-applikazzjoni skont il-formulazzjoni fl-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats.
36.
L-ewwel nett, dan ma huwiex il-każ ta’ proġett qadim li ġie awtorizzat qabel ma sar applikabbli l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats. Għall-kuntrarju, il-permess tal-2008 kien diġà suġġett għal dawn ir-rekwiżiti. Għalhekk hemm sostanzjalment inqas raġuni, mill-perspettiva tad-dritt tal-Unjoni, li l-kuntrattur tal-proġett jirċievi protezzjoni mill-forma legali tal-miżura unika.
37.
Fil-fatt, fil-każ ta’ evalwazzjoni xierqa tal-permess tal-2008, l-isforz għall-evalwazzjoni tal-effetti tad-deċiżjoni ta’ proroga jkun limitat ħafna. Wieħed jista’ jirreferi, essenzjalment, għall-evalwazzjoni preċedenti u għandu jieħu inkunsiderazzjoni biss il-bidliet li jkunu seħħew wara.
38.
Jekk il-proġett oriġinali jkun ġie awtorizzat bi ksur tal-Artikolu 6(3), il-kuntrattur tal-proġett jkun sostanzjalment inqas denju għal protezzjoni milli fil-każ ta’ permess qadim li ma kienx għadu suġġett għar-rekwiżiti iktar stretti. Dan jgħodd iktar u iktar peress li r-rekwiżiti essenzjali tal-evalwazzjoni tal-effetti previsti fl-Artikolu 6(3) ilhom magħrufa mhux biss b’effett mis-sentenza kontra l-Irlanda (
17
), imsemmija fit-talba għal deċiżjoni preliminari, li ngħatat ftit qabel il-permess tal-2008, iżda ġew ippreċiżati ħafna qabel mill-Qorti tal-Ġustizzja (
18
). Huwa preċiżament fil-każ ta’ proġett kbir, bħal dak inkwistjoni, li l-kuntrattur tal-proġett kellu jkun konxju minn dawn ir-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni, anki jekk il-permess tal-2008 seta’ kkonforma mad-dritt nazzjonali.
39.
It-tieni nett, il-leġiżlazzjoni Irlandiża tipprovdi espressament li l-proroga tal-fażi ta’ kostruzzjoni tirrikjedi permess ġdid. Konsegwentement, huwa b’mod ġust li l-High Court (il-Qorti Għolja) tinvoka, fid-domanda 2(c), il-fatt li, fl-assenza tal-permess inkwistjoni, il-kostruzzjoni tat-terminal tal-gass ma tkunx possibbli minħabba li l-fażi ta’ kostruzzjoni oriġinarjament awtorizzata tkun skadiet.
40.
Huwa f’dan is-sens li fis-sentenza tagħha dwar il-proroga tal-perijodu ta’ operat tal-impjanti tal-enerġija nukleari, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-perijodu ta’ operat tal-impjanti inkwistjoni kien diġà skada jew kien ser jiskadi dalwaqt u li dan kien ġie pprorogat biss mil-leġiżlazzjoni kkontestata (
19
). Min-naħa l-oħra, il-miżuri rikorrenti ta’ passaġġ navigabbli, li l-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet bħala operazzjoni unika (
20
), diġà ġew awtorizzati f’permess wieħed qabel ma sar applikabbli l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats (
21
).
41.
Barra minn hekk, l-applikazzjoni tal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats għall-proroga tikkorrispondi mal-għan ta’ permess temporanju sabiex jitwettqu ċerti xogħlijiet. L-iskadenza tal-perijodu tippermetti u teħtieġ, bħala regola ġenerali, ir-reviżjoni taż-żamma tal-kundizzjonijiet tal-permess. Għalhekk, pereżempju, id-Direttiva dwar l-emissjonijiet industrijali (
22
) u r-Regolament dwar il-protezzjoni tal-pjanti (
23
) jipprovdu li l-permessi jingħataw biss għal żmien determinat u għandhom jiġu evalwati mill-ġdid qabel il-proroga tagħhom. Ċertament, dawn il-permessi ma jirrigwardawx il-fażi ta’ kostruzzjoni ta’ proġett, iżda l-fażi tal-operat jew il-fażi tal-użu. Madankollu, anki fir-rigward tal-fażi ta’ kostruzzjoni, iċ-ċirkustanzi u l-leġiżlazzjonijiet rilevanti wara l-perijodu ta’ skadenza jistgħu jkunu differenti minn dawk tal-ewwel permess.
42.
F’dan ir-rigward, huwa qabel kollox ta’ importanza prattika li l-permess tal-2008 inħareġ abbażi ta’ dispożizzjoni tad-dritt intern li ma ttrasponietx korrettement id-Direttiva dwar il-Habitats (domanda 2(a)) u li ma kienx fiha konklużjonijiet kompleti, preċiżi u definittivi li jistgħu jneħħu kull dubju xjentifiku raġonevoli fir-rigward tal-effetti tax-xogħlijiet li kienu previsti (domanda 2(b)). Dawn iż-żewġ fatturi għandhom bħala konsegwenza li l-evalwazzjoni tal-permess tal-2008 għandha biss importanza limitata ħafna għar-reviżjoni tal-proroga (
24
). Jekk evalwazzjoni inizjali ma kinitx suffiċjenti, jeħtieġ iktar u iktar li jimtlew lakuni eventwali meta tittieħed deċiżjoni ġdida (
25
).
43.
Il-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi ma jwasslux għal konklużjoni differenti. Fil-fatt, iċ-ċertezza legali u kwalunkwe aspettattiva leġittima tal-permess tal-2008 setgħu jirrigwardaw biss il-perijodu li matulu, wara dan il-permess, seta’ jinbena t-terminal tal-gass.
44.
Il-permess inkwistjoni jirrigwarda l-perijodu wara t-tmiem tal-fażi ta’ kostruzzjoni tal-permess tal-2008. Għal dan il-perijodu, id-deċiżjoni preċedenti la setgħet toħloq ċertezza legali u lanqas aspettattivi leġittimi. Għall-kuntrarju, huwa stabbilit li, fl-assenza tal-permess inkwistjoni, il-kostruzzjoni tat-terminal tal-gass ma hijiex possibbli minħabba l-iskadenza tal-fażi ta’ kostruzzjoni inizjalment awtorizzata. Min-naħa l-oħra, għall-fażi ġdida ta’ kostruzzjoni, din hija sitwazzjoni li ma setgħetx titqies bħala diġà ddefinita, b’tali mod li l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats huwa applikabbli (
26
).
45.
Għaldaqstant, Friends of the Irish Environment ġustament tagħmel paragun mas-sentenza Wells (
27
), li kienet tirrigwarda d-Direttiva SEA. Għalkemm din id-Direttiva ma teżiġix, għal raġunijiet ta’ ċertezza legali, evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent fil-każijiet fejn permess ikun ingħata wara d-data ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva SEA, il-proċedura ta’ permess kienet inbdiet formalment qabel din id-data (proġetti msejħa “pipelines”) (
28
). Madankollu, deċiżjoni neċessarja sabiex tiġi evitata l-iskadenza ta’ permess eżistenti għandha titqies bħala awtorizzazzjoni ġdida, fis-sens tad-Direttiva SEA, li teħtieġ evalwazzjoni (
29
).
46.
It-tielet nett, id-deċiżjoni ta’ proroga tippermetti, f’dan il-każ, it-twettiq inizjali tax-xogħlijiet, jiġifieri ta’ miżura li, skont l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats, għandha tkun suġġetta għal evalwazzjoni intiża sabiex jiġi ddeterminat jekk din tistax taffettwa s-siti protetti kkonċernati b’mod sinjifikattiv. Madankollu, ir-riskju ta’ tali ħsara huwa determinanti sabiex jiġi stabbilit jekk hijiex neċessarja evalwazzjoni tal-effetti (
30
) peress li l-prevenzjoni ta’ tali riskji hija l-għan tal-evalwazzjoni (
31
).
47.
Din hija differenza sostanzjali meta mqabbla mal-attivitajiet rikorrenti li, f’ċerti ċirkustanzi, jistgħu jiġu rrikonoxxuti bħala li jikkostitwixxu miżura unika (
32
), għaliex, bħala regola ġenerali, tali miżuri ma jkomplux jippreġudikaw sit protett fl-assenza ta’ emenda.
48.
Id-domanda 2(d) hija intiża sabiex isir magħruf jekk dan it-tielet element huwiex ta’ importanza b’tali mod li d-deċiżjoni ta’ proroga ma tkunx teħtieġ li tiġi evalwata, jekk ċerti xogħlijiet fuq il-proġett ikunu diġà saru, jiġifieri jekk parti mill-ħsarat ikunu seħħew diġà.
49.
Madankollu, ma hemmx lok li tingħata risposta għal din id-domanda f’din il-kawża, peress li ma twettqu ebda xogħlijiet. Barra minn hekk, skont it-talba għal deċiżjoni preliminari, tali xogħlijiet lanqas ma kkostitwixxew id-dritt li jintemm il-proġett wara l-iskadenza tal-fażi ta’ kostruzzjoni awtorizzata (
33
).
50.
Għalhekk, id-deċiżjoni ta’ proroga tal-permess għall-bini tal-impjant, li fl-assenza tiegħu ma jistgħu jitwettqu l-ebda xogħlijiet, għandha titqies bħala approvazzjoni awtonoma ta’ proġett, b’tali mod li jkun japplika l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats.
B.
It-tielet domanda – Evalwazzjoni preliminari
51.
Permezz tat-tielet domanda, il-High Court (il-Qorti Għolja) tixtieq tkun taf liema kunsiderazzjonijiet għandha tqis l-awtorità kompetenti waqt evalwazzjoni preliminari fil-kuntest tal-Fażi 1, skont l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats.
52.
Skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats, kull pjan jew proġett li ma huwiex direttament marbut ma’ jew neċessarju għat-tmexxija tas-sit, iżda li jista’ jaffettwa lil dan is-sit b’mod sinjifikattiv, individwalment jew flimkien ma’ pjanijiet jew proġetti oħra, għandu jkun suġġett għal evalwazzjoni xierqa tal-effetti tiegħu fuq is-sit fid-dawl tal-għanijiet ta’ konservazzjoni ta’ dan is-sit.
53.
L-ewwel sentenza tal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats tissuġġetta għalhekk ir-rekwiżit ta’ evalwazzjoni tal-effetti ta’ pjan jew ta’ proġett għall-kundizzjoni li teżisti probabbiltà jew riskju li dan ikun jaffettwa s-sit ikkonċernat b’mod sinjifikattiv (
34
). Fid-dawl b’mod partikolari tal-prinċipju ta’ prekawzjoni, għandu jitqies li tali riskju jeżisti peress li ma jistax jiġi eskluż, abbażi tal-aħjar evidenza xjentifika f’dan il-qasam, li dan il-pjan jew proġett jippreġudika l-għanijiet ta’ konservazzjoni ta’ dan is-sit (
35
). L-evalwazzjoni tar-riskju għandha ssir b’mod partikolari skont il-karatteristiċi u l-kundizzjonijiet ambjentali speċifiċi tas-sit affettwat minn tali pjan jew proġett (
36
).
54.
Għalhekk, l-evalwazzjoni preliminari għandha tieħu inkunsiderazzjoni b’mod globali l-imsemmija elementi sabiex tiġġustifika l-bżonn li ma titwettaqx evalwazzjoni sħiħa.
55.
Il-fatt – apparentement impliċitu – li l-Awtorità tal-Ippjanar tikkonstata, fil-kuntest tal-permess tal-2008, li l-proġett ma jaffettwax l-integrità tas-sit jikkostitwixxi biss, f’dan ir-rigward, indizju fattwali. Il-piż tiegħu jiddependi mill-motivi li fuqhom l-Awtorità tal-Ippjanar ibbażat din il-konstatazzjoni. Sa fejn, skont it-talba għal deċiżjoni preliminari, dan il-permess ma kien jinkludi, sa mis-sena 2008, ebda konstatazzjoni kompleta, preċiża u definittiva ta’ natura li tneħħi kull dubju xjentifiku raġonevoli fir-rigward tal-effetti tax-xogħlijiet, hija ma tistax a fortiori teskludi, preżentement, ir-riskju ta’ ħsara fuq is-sit.
56.
Għall-kuntrarju, huwa neċessarju li jkun hemm evidenza xjentifika addizzjonali sabiex ma titwettaqx l-evalwazzjoni tal-effetti. Din l-evidenza għandha, minn naħa, timla l-lakuni fl-evalwazzjoni tal-2008 u, min-naħa l-oħra, tieħu inkunsiderazzjoni l-bidliet intermedji tal-proġett, tal-habitats u l-ispeċi protetti kkonċernati (
37
) kif ukoll tal-evidenza xjentifika. Jekk ikun il-każ, pjanijiet u proġetti oħra miżjuda reċentement jeħtieġ li jittieħdu inkunsiderazzjoni jekk dawn, flimkien mal-pjan jew mal-proġett li għandu jiġi evalwat, jistgħu jaffettwaw is-sit b’mod sinjifikattiv.
57.
Għaldaqstant, ir-risposta għat-tielet domanda għandha tkun li l-evalwazzjoni tal-effetti tal-Fażi 1 skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats għandha ssir meta ma jkunx jista’ jiġi eskluż, abbażi tal-aħjar evidenza xjentifika f’dan il-qasam, li l-pjan jew il-proġett jista’ jaffettwa l-għanijiet ta’ konservazzjoni ta’ dan is-sit. Evalwazzjoni bikrija tal-istess pjan jew proġett tista’ teskludi dan ir-riskju biss jekk tkun tinkludi konstatazzjonijiet kompleti, preċiżi u definittivi ta’ natura li jneħħu kull dubju xjentifiku raġonevoli fir-rigward tal-effetti tax-xogħlijiet. Għaldaqstant, l-evalwazzjoni preliminari għandha wkoll timla l-lakuni eventwali ta’ din l-evalwazzjoni preċedenti u tieħu inkunsiderazzjoni l-possibbiltà li, fil-frattemp, il-proġett ikun ġie emendat u li jkunu żdiedu pjanijiet u proġetti oħra li, flimkien mal-pjan jew il-proġett li huwa suġġett għall-evalwazzjoni, jistgħu jaffettwaw is-sit b’mod sinjifikattiv, iżda għandha tittieħed inkunsiderazzjoni wkoll l-eżistenza ta’ bidliet fil-habitats u fl-ispeċi protetti kkonċernati kif ukoll l-eżistenza ta’ evidenza xjentifika ġdida.
C.
Il-ħames domanda – Interpretazzjoni konformi u argumenti tal-partijiet
58.
Permezz tal-ħames domanda, il-High Court (il-Qorti Għolja) tixtieq tkun taf il-portata tal-obbligu ta’ interpretazzjoni konformi tad-dritt intern jekk il-partijiet ikkonċernati ma jkunux invokaw espressament din l-interpretazzjoni.
59.
Il-kuntest ta’ din id-domanda huwa l-fatt li l-Awtorità tal-Ippjanar ibbażat il-proroga kkontestata tal-permess mhux fuq dispożizzjonijiet li jipprevedu evalwazzjoni tal-effetti skont l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats, jiġifieri l-Artikolu 42 tal-PDA tal-2000, iżda fuq l-Artikoli 146B u 146C tal-PDA tal-2000, li ma jirrikjedux tali evalwazzjoni. Madankollu, l-għażla tal-bażi legali ma kinitx espressament is-suġġett tar-rikors fil-kawża prinċipali.
60.
Ir-riferiment għall-invokazzjoni espliċita ta’ motiv partikolari jimplika l-applikazzjoni tal-ġurisprudenza dwar sħarriġ mill-qrati ex officio. Ċertament, id-dritt tal-Unjoni ma jimponix fuq il-qrati nazzjonali l-obbligu li jqajmu ex officio motiv ibbażat fuq ksur ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni meta dawn il-qrati, permezz tal-evalwazzjoni ta’ din id-domanda, ikunu obbligati jmorru lil hinn mil-limiti tal-kawża ddefiniti mill-partijiet. Dawn il-qrati huma obbligati jqajmu ex officio l-motivi ta’ dritt ibbażati fuq dispożizzjoni vinkolanti tad-dritt tal-Unjoni biss jekk ikunu obbligati jew ikollhom id-dritt, skont id-dritt nazzjonali, li jagħmlu dan fil-każ ta’ dispożizzjoni vinkolanti li taqa’ taħt id-dritt nazzjonali (
38
).
61.
Madankollu, b’mod iktar preċiż, din il-ġurisprudenza ma hijiex rilevanti f’dan il-każ, peress li Friends of the Irish Environment sostniet sistematikament, sa fejn dan jirriżulta mill-faxxikolu, li kien hemm ksur tal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats. Għalhekk, ma hemmx lok li din il-kwistjoni tiġi evalwata ex officio.
62.
Għall-kuntrarju, id-domanda hija dwar jekk l-invokazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni tistax tkun suġġetta għall-kundizzjoni li l-parti tinvoka wkoll id-dispożizzjonijiet tad-dritt intern li l-applikazzjoni u l-interpretazzjoni konformi tagħhom huma neċessarji sabiex jiġi rrimedjat ksur eventwali tad-dritt tal-Unjoni.
63.
Kif jenfasizzaw ġustament Friends of the Environment u l-Kummissjoni, il-ġurisprudenza hija ċara fuq dan il-punt.
64.
Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja repetutament iddeċidiet li l-obbligu tal-Istati Membri, li jirriżulta minn direttiva, li jilħqu r-riżultat previst minnha, kif ukoll id-dmir tagħhom li jadottaw il-miżuri ġenerali jew partikolari kollha sabiex jiżguraw l-eżekuzzjoni ta’ dan l-obbligu, huma imposti fuq l-awtoritajiet kollha tal-Istati Membri, inklużi, fil-kuntest tal-kompetenzi tagħhom, il-qrati (
39
).
65.
Minn dan isegwi li, meta japplikaw id-dritt intern, il-qrati nazzjonali inkarigati mill-interpretazzjoni tiegħu għandhom jieħdu inkunsiderazzjoni r-regoli kollha tad-dritt intern u japplikaw il-metodi ta’ interpretazzjoni rrikonoxxuti minnu, sa fejn huwa possibbli, fid-dawl tal-formulazzjoni u tal-għan tad-direttiva inkwistjoni, sabiex jintlaħaq ir-riżultat stabbilit minnha u sabiex b’hekk jikkonformaw ruħhom mal-Artikolu 288(3) TFUE (
40
).
66.
Fil-każ li dan ma jkunx possibbli, is-supremazija tad-dritt tal-Unjoni teżiġi li l-qrati nazzjonali japplikaw, fil-kuntest tal-ġurisdizzjoni tagħhom, id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni sabiex jiżguraw l-effett sħiħ ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, billi fejn ikun neċessarju ma japplikawx, fuq inizjattiva tagħhom stess, kull dispożizzjoni nazzjonali kunfliġġenti (
41
). Dan l-obbligu huwa limitat mill-fatt li mill-inqas direttiva waħda ma tistax, minnha nnifisha, toħloq obbligi fil-konfront ta’ individwu u għalhekk ma tistax tiġi invokata bħala tali kontrih (
42
).
67.
Madankollu, ma huwiex neċessarju li l-partijiet isostnu espressament quddiem il-qrati nazzjonali liema huma, fost ir-regoli tad-dritt intern, dawk li, b’mod konformi, għandhom jiġu interpretati jew li għandhom jiġu esklużi. Għall-kuntrarju, l-identifikazzjoni ta’ dawn ir-regoli u l-iżvilupp tal-metodu li jippermetti li tiġi eliminata kontradizzjoni eventwali bejn id-dritt nazzjonali u d-dritt tal-Unjoni jaqgħu taħt l-obbligu, għall-qrati nazzjonali, li jilħqu r-riżultat previst mid-direttiva.
68.
Barra minn hekk, fil-kawża prinċipali, lanqas ma jidher ċar għaliex il-High Court (il-Qorti Għolja) teħtieġ li tipprova tistabbilixxi l-bażi legali korretta tal-proroga tal-fażi ta’ kostruzzjoni li kieku kellha tikkonstata li din il-proroga ngħatat bi ksur tal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats.
69.
Fi kwalunkwe każ, l-obbligu għal qorti nazzjonali li tinterpreta, sa fejn huwa possibbli, dispożizzjonijiet tad-dritt intern b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni ma jippreżumix li l-partijiet fil-proċedura pendenti quddiemha jinvokaw espressament din l-interpretazzjoni speċifika, fil-każ li dawn il-partijiet jinvokaw, minn tal-inqas, il-ksur tad-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt tal-Unjoni.
D.
Is-sitt domanda – Dekadenza
70.
Permezz tas-sitt domanda, il-High Court (il-Qorti Għolja) tixtieq tkun taf jekk għandhiex teskludi regola tad-dritt proċedurali intern li tipprojbixxi lir-rikorrent milli jikkontesta, fil-kuntest ta’ applikazzjoni għal permess sussegwenti, il-validità ta’ permess preċedenti (li jkun skada).
71.
Din id-domanda saret biss fil-każ li l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats ikun applikabbli għall-proroga minħabba li l-permess oriġinali jkun ingħata abbażi ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali li ma tkunx ittrasponiet b’mod korrett id-Direttiva dwar il-Habitats. Madankollu, kif intwera iktar ’il fuq, dan il-fattur ma huwiex rilevanti (
43
), b’tali mod li risposta ma hijiex neċessarja.
72.
Barra minn hekk, din id-domanda tqajjem għal darba oħra l-preokkupazzjonijiet ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi. Madankollu, sa fejn dawn huma rilevanti għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Habitats, dawn japplikaw għas-sistema legali tal-miżuri uniċi li diġà ġiet indirizzata (
44
). Għaldaqstant, lanqas ma hemm lok li tingħata risposta separata għas-sitt domanda.
V. Konklużjoni
73.
Għaldaqstant, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi kif ġej:
1)
Id-deċiżjoni ta’ proroga tal-permess għall-bini ta’ impjant, li fl-assenza tiegħu ma jistgħux isiru xogħlijiet, għandha titqies bħala permess awtonomu ta’ proġett, b’tali mod li japplika l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva 92/43/KEE dwar il-konservazzjoni tal-habitats naturali u tal-fawna u l-flora selvaġġa.
2)
L-evalwazzjoni tal-effetti tal-Fażi 1 skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva 92/43 jeħtieġ li ssir meta ma jkunx jista’ jiġi eskluż, abbażi tal-aħjar evidenza xjentifika fil-qasam, li l-pjan jew il-proġett jista’ jaffettwa l-għanijiet ta’ konservazzjoni ta’ dan is-sit. Evalwazzjoni bikrija tal-istess pjan jew proġett tista’ teskludi dan ir-riskju biss jekk tkun tinkludi konstatazzjonijiet kompleti, preċiżi u definittivi ta’ natura li jneħħu kull dubju xjentifiku raġonevoli fir-rigward tal-effetti tax-xogħlijiet. Għaldaqstant, l-evalwazzjoni preliminari għandha wkoll timla l-lakuni eventwali tal-evalwazzjoni preċedenti u tieħu inkunsiderazzjoni l-possibbiltà li, fil-frattemp, il-proġett ikun ġie emendat u li jkunu żdiedu pjanijiet u proġetti oħra li, flimkien mal-pjan jew il-proġett li huwa suġġett għall-evalwazzjoni, jistgħu jaffettwaw is-sit b’mod sinjifikattiv. Fl-istess ħin għandha tittieħed inkunsiderazzjoni wkoll l-eżistenza ta’ bidliet fil-habitats u fl-ispeċi protetti kkonċernati kif ukoll l-eżistenza ta’ evidenza xjentifika ġdida.
3)
L-obbligu għal qorti nazzjonali li tinterpreta, sa fejn huwa possibbli, dispożizzjonijiet tad-dritt intern b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni ma jeżiġix li l-partijiet fil-proċedura pendenti quddiemha jinvokaw espressament din l-interpretazzjoni speċifika, fil-każ li dawn il-partijiet jinvokaw, minn tal-inqas, il-ksur tad-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt tal-Unjoni.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il‑Ġermaniż.
(
2
)	Direttiva tal-Kunsill 92/43/KEE tal-21 ta’ Mejju 1992 dwar il-konservazzjoni ta’ l-habitat naturali u tal-fawna u l-flora selvaġġa (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 102), kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 2013/17/UE tat-13 ta’ Mejju 2013 li tadatta ċerti direttivi fil-qasam tal-ambjent, minħabba l-adeżjoni tar-Repubblika tal-Kroazja (ĠU 2013, L 158, p. 193) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar il-Habitats”).
(
3
)	Direttiva 2009/147/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-30 ta’ Novembru 2009 dwar il-konservazzjoni tal-għasafar selvaġġi (ĠU 2010, L 20, p. 7), kif emendata bid-Direttiva 2013/17 (iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar l-Għasafar”).
(
4
)	Direttiva 2011/92/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-13 ta’ Diċembru 2011 dwar l-istima tal-effetti ta’ ċerti proġetti pubbliċi u privati fuq l-ambjent (ĠU 2011, L 26, p. 1, rettifika fil-ĠU 2015, L 174, p. 44), kif emendata bid-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ April 2014 (ĠU 2014, L 124, p. 1).
(
5
)	Il-High Court (il-Qorti Għolja) tirreferi, f’dan ir-rigward, għas-sentenza tal-24 ta’ Novembru 2011, Il-Kummissjoni vs Spanja (Alto Sil) (C‑404/09, EU:C:2011:768, probabbilment fil-punt 100).
(
6
)	Sentenza tad-29 ta’ Lulju 2019, Inter‑Environnement Wallonie u Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (C‑411/17, EU:C:2019:622).
(
7
)	Sentenzi tal-21 ta’ Lulju 2016, Orleans et (C‑387/15 u C‑388/15, EU:C:2016:583, punt 31), u tas-17 ta’ April 2018, Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (Foresta ta’ Białowieża) (C‑441/17, EU:C:2018:255, punt 106).
(
8
)	Sentenzi tas-7 ta’ Settembru 2004, Waddenvereniging u Vogelbeschermingsvereniging (C‑127/02, EU:C:2004:482, punt 34), u tas-17 ta’ April 2018, Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (Foresta ta’ Białowieża) (C‑441/17, EU:C:2018:255, punt 108).
(
9
)	Sentenzi tal-11 ta’ April 2013, Sweetman et (C‑258/11, EU:C:2013:220, punti 29 u 31); tas-17 ta’ April 2018, Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (Foresta ta’ Białowieża) (C‑441/17, EU:C:2018:255, punti 110, 111 u 115); kif ukoll tas-7 ta’ Novembru 2018, Coöperatie Mobilisation for the Environment et (C‑293/17 u C‑294/17, EU:C:2018:882, punti 92 u 99).
(
10
)	Sentenzi tas-17 ta’ Marzu 2011, Brussels Hoofdstedelijk Gewest et (C‑275/09, EU:C:2011:154, punt 24), u tad-19 ta’ April 2012, Pro‑Braine et (C‑121/11, EU:C:2012:225, punt 32). Ara, madankollu, il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Inter‑Environnement Wallonie u Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (C‑411/17, EU:C:2018:972, punti 66
et seq.). Ninterpreta s-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża fis-sens li ma kienx neċessarju li tingħata deċiżjoni dwar id-dubji tiegħi relatati mal-ġurisprudenza eżistenti.
(
11
)	Sentenza tas-7 ta’ Novembru 2018, Coöperatie Mobilisation for the Environment et (C‑293/17 u C‑294/17, EU:C:2018:882, punti 65 u 66).
(
12
)	Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenzi tal-14 ta’ Jannar 2010, Stadt Papenburg (C‑226/08, EU:C:2010:10, punt 48), u tas-7 ta’ Novembru 2018, Coöperatie Mobilisation for the Environment et (C‑293/17 u C‑294/17, EU:C:2018:882, punt 80).
(
13
)	Sentenzi tas-7 ta’ Settembru 2004, Waddenvereniging u Vogelbeschermingsvereniging (C‑127/02, EU:C:2004:482, punt 28); tal-14 ta’ Jannar 2010, Stadt Papenburg (C‑226/08, EU:C:2010:10, punti 41 u 42); tas-7 ta’ Novembru 2018, Coöperatie Mobilisation for the Environment et (C‑293/17 u C‑294/17, EU:C:2018:882, punt 77); kif ukoll tad-29 ta’ Lulju 2019, Inter‑Environnement Wallonie u Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (C‑411/17, EU:C:2019:622, punt 127).
(
14
)	Sentenzi tal-14 ta’ Jannar 2010, Stadt Papenburg (C‑226/08, EU:C:2010:10, punt 47); tas-7 ta’ Novembru 2018, Coöperatie Mobilisation for the Environment et (C‑293/17 u C‑294/17, EU:C:2018:882, punt 78); kif ukoll tad-29 ta’ Lulju 2019, Inter‑Environnement Wallonie u Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (C‑411/17, EU:C:2019:622, punt 128).
(
15
)	Sentenza tal-14 ta’ Jannar 2010, Stadt Papenburg (C‑226/08, EU:C:2010:10, punt 49).
(
16
)	Ara s-sentenza tal-14 ta’ Jannar 2016, Grüne Liga Sachsen et (C‑399/14, EU:C:2016:10, punt 44).
(
17
)	Sentenza tat-13 ta’ Diċembru 2007, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (C‑418/04, EU:C:2007:780).
(
18
)	Sentenza tas-7 ta’ Settembru 2004, Waddenvereniging u Vogelbeschermingsvereniging (C‑127/02, EU:C:2004:482, b’mod partikolari l-punt 59).
(
19
)	Sentenza tad-29 ta’ Lulju 2019, Inter‑Environnement Wallonie u Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (C‑411/17, EU:C:2019:622, punt 130).
(
20
)	Sentenza tal-14 ta’ Jannar 2010, Stadt Papenburg (C‑226/08, EU:C:2010:10, punt 47).
(
21
)	Sentenza tal-14 ta’ Jannar 2010, Stadt Papenburg (C‑226/08, EU:C:2010:10, punt 11).
(
22
)	L-Artikolu 21 tad-Direttiva 2010/75/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-24 ta’ Novembru 2010 dwar l-emissjonijiet industrijali (il-prevenzjoni u l-kontroll integrati tat-tniġġis) (ĠU 2010, L 334, p. 159, rettifika fil-ĠU 2012, L 158, p. 25).
(
23
)	L-Artikoli 5 u 14 et seq. tar-Regolament (KE) Nru 1107/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-21 ta’ Ottubru 2009 dwar it-tqegħid fis-suq ta’ prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti u li jħassar id-Direttivi tal-Kunsill 79/117/KEE u 91/414/KEE (ĠU 2009, L 309, p. 1).
(
24
)	Ara, f’dan ir-rigward, il-punti 55 u 56 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
25
)	Ara, fir-rigward tad-Direttiva SEA, is-sentenzi tas-17 ta’ Marzu 2011, Brussels Hoofdstedelijk Gewest et (C‑275/09, EU:C:2011:154, punt 37), u tas-17 ta’ Novembru 2016, Stadt Wiener Neustadt (C‑348/15, EU:C:2016:882, punt 44).
(
26
)	Ara s-sentenza tal-11 ta’ Settembru 2012, Nomarchiaki Aftodioikisi Aitoloakarnanias et (C‑43/10, EU:C:2012:560, punt 103).
(
27
)	Sentenza tas-7 ta’ Jannar 2004, Wells (C‑201/02, EU:C:2004:12).
(
28
)	Sentenzi tat-18 ta’ Ġunju 1998, Gedeputeerde Staten van Noord‑Holland (C‑81/96, EU:C:1998:305, punti 23 u 24), u tal-15 ta’ Jannar 2013, Križan et (C‑416/10, EU:C:2013:8, punti 94 u 95).
(
29
)	Sentenza tas-7 ta’ Jannar 2004, Wells (C‑201/02, EU:C:2004:12, punti 45 sa 47).
(
30
)	Sentenza tas-7 ta’ Novembru 2018, Coöperatie Mobilisation for the Environment et (C‑293/17 u C‑294/17, EU:C:2018:882, punt 82).
(
31
)	Il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawżi konġunti Coöperatie Mobilisation for the Environment et (C‑293/17 u C‑294/17, EU:C:2018:622, punt 136), u fil-kawża Inter‑Environnement Wallonie u Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (C‑411/17, EU:C:2018:972, punti 171 u 172).
(
32
)	Sentenza tal-14 ta’ Jannar 2010, Stadt Papenburg (C‑226/08, EU:C:2010:10, punt 47).
(
33
)	Ara l-punt 4 iktar ’il fuq.
(
34
)	Sentenzi tas-7 ta’ Settembru 2004, Waddenvereniging u Vogelbeschermingsvereniging (C‑127/02, EU:C:2004:482, punt 43), u tad-29 ta’ Lulju 2019, Inter‑Environnement Wallonie u Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (C‑411/17, EU:C:2019:622, punt 134).
(
35
)	Sentenzi tas-7 ta’ Settembru 2004, Waddenvereniging u Vogelbeschermingsvereniging (C‑127/02, EU:C:2004:482, punt 44), u tad-29 ta’ Lulju 2019, Inter‑Environnement Wallonie u Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (C‑411/17, EU:C:2019:622, punt 134).
(
36
)	Sentenzi tas-17 ta’ April 2018, Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (Foresta ta’ Białowieża) (C‑441/17, EU:C:2018:255, punt 112), u tad-29 ta’ Lulju 2019, Inter‑Environnement Wallonie u Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (C‑411/17, EU:C:2019:622, punt 134).
(
37
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-11 ta’ Settembru 2012, Nomarchiaki Aftodioikisi Aitoloakarnanias et (C‑43/10, EU:C:2012:560, punt 115).
(
38
)	Sentenzi tal-14 ta’ Diċembru 1995, van Schijndel u van Veen (C‑430/93 u C‑431/93, EU:C:1995:441, punti 13, 14 u 22); tal-24 ta’ Ottubru 1996, Kraaijeveld et (C‑72/95, EU:C:1996:404, punti 57, 58 u 60); tat-12 ta’ Frar 2008, Kempter (C‑2/06, EU:C:2008:78, punt 45); u tas-26 ta’ April 2017, Farkas (C‑564/15, EU:C:2017:302, punti 32 u 35).
(
39
)	Sentenzi tal-10 ta’ April 1984, von Colson u Kamann (14/83, EU:C:1984:153, punt 26); tat-18 ta’ Diċembru 1997, Inter‑Environnement Wallonie (C‑129/96, EU:C:1997:628, punt 40); u tas-7 ta’ Awwissu 2018, Smith (C‑122/17, EU:C:2018:631, punt 38).
(
40
)	Sentenzi tal-25 ta’ Frar 1999, Carbonari et (C‑131/97, EU:C:1999:98, punti 49 u 50); tal-5 ta’ Ottubru 2004, Pfeiffer et (C‑397/01 sa C‑403/01, EU:C:2004:584, punti 113 sa 116); tas-7 ta’ Awwissu 2018, Smith (C‑122/17, EU:C:2018:631, punt 39); u tal-14 ta’ Mejju 2019, CCOO (C‑55/18, EU:C:2019:402, punt 69).
(
41
)	Sentenzi tad-9 ta’ Marzu 1978, Simmenthal (106/77, EU:C:1978:49, punt 24); tal-4 ta’ Diċembru 2018, Minister for Justice and Equality u Commissioner of An Garda Síochána (C‑378/17, EU:C:2018:979, punt 35); u s-sentenza tad-19 ta’ Diċembru 2019, Deutsche Umwelthilfe (C‑752/18, EU:C:2019:1114, punt 42).
(
42
)	Sentenza tas-7 ta’ Awwissu 2018, Smith (C‑122/17, EU:C:2018:631, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll is-sentenza tas-7 ta’ Jannar 2004, Wells (C‑201/02, EU:C:2004:12, punti 57 u 58).
(
43
)	Ara l-punt 42 iktar ’il fuq.
(
44
)	Ara l-punti 30 et seq. iktar ’il fuq.