62024CJ0150_RES
Υπόθεση C-150/24 [Aroja] (
i
)
A
κατά
Rikoskomisario B
(αίτηση του Korkein oikeus για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (τέταρτο τμήμα) της 5ης Μαρτίου 2026
«Προδικαστική παραπομπή – Μεταναστευτική πολιτική – Κοινοί κανόνες και διαδικασίες για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών – Οδηγία 2008/115/ΕΚ – Κράτηση ενόψει απομάκρυνσης – Άρθρο 15, παράγραφοι 5 και 6 – Υπολογισμός του χρόνου κράτησης – Συνυπολογισμός όλων των προηγουμένων περιόδων κράτησης – Προϋποθέσεις – Εκτέλεση μίας και της αυτής απόφασης επιστροφής – Άρθρο 15, παράγραφος 3, δεύτερη περίοδος – Παράταση της κράτησης πέραν του αρχικού ανωτάτου ορίου που καθορίζεται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 5 – Έλεγχος από δικαστική αρχή – Εθνική ρύθμιση που εξαρτά τη διενέργεια δικαστικού ελέγχου από αίτημα του κρατουμένου – Χρόνος διενέργειας του ελέγχου – Συνέπειες της απουσίας έγκαιρου ελέγχου»
Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση – Μεταναστευτική πολιτική – Επιστροφή παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών – Οδηγία 2008/115 – Κράτηση ενόψει απομάκρυνσης – Ανώτατο όριο – Υπολογισμός – Συνυπολογισμός του συνόλου των περιόδων κατά τις οποίες ένα πρόσωπο κρατήθηκε σε κράτος μέλος με σκοπό την εκτέλεση μίας και της αυτής απόφασης επιστροφής
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 6· οδηγία 2008/115 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 5 και 6)
(βλ. σκέψεις 53-69, 73, διατακτ. 1)
Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση – Μεταναστευτική πολιτική – Επιστροφή παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών – Οδηγία 2008/115 – Κράτηση ενόψει απομάκρυνσης – Επανεξέταση ανά εύλογα χρονικά διαστήματα – Υπέρβαση του αρχικού ανωτάτου ορίου κράτησης των έξι μηνών – Υποχρέωση δικαστικού ελέγχου – Διενέργεια δικαστικού ελέγχου μόνον κατόπιν αιτήματος του κρατουμένου – Δεν επιτρέπεται
(Οδηγία 2008/115 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 15 §§ 3 και 5)
(βλ. σκέψεις 75-79, διατακτ. 2)
Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση – Μεταναστευτική πολιτική – Επιστροφή παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών – Οδηγία 2008/115 – Κράτηση ενόψει απομάκρυνσης – Ενδεχόμενη παράταση της κράτησης – Απόφαση της διοικητικής αρχής να παρατείνει την κράτηση πέραν του αρχικού ανωτάτου ορίου των έξι μηνών – Έλεγχος από δικαστική αρχή – Υποχρέωση διενέργειας δικαστικού ελέγχου το συντομότερο δυνατό μετά την έκδοση της διοικητικής απόφασης
(Οδηγία 2008/115 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 15 §§ 2, 3, 5 και 6)
(βλ. σκέψεις 80-89, διατακτ. 3)
Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση – Μεταναστευτική πολιτική – Επιστροφή παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών – Οδηγία 2008/115 – Κράτηση ενόψει απομάκρυνσης – Ενδεχόμενη παράταση της κράτησης – Απόφαση της διοικητικής αρχής να παρατείνει την κράτηση πέραν του αρχικού ανωτάτου ορίου των έξι μηνών – Απουσία έγκαιρου δικαστικού ελέγχου – Συνέπειες – Αυτόματη άρση της κράτησης – Δεν χωρεί – Προϋποθέσεις
(Οδηγία 2008/115 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 15 § 1 έως 6)
(βλ. σκέψεις 90-100, διατακτ. 4)
Σύνοψη
Επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Korkein oikeus (Ανώτατο Δικαστήριο, Φινλανδία), το Δικαστήριο αποφαίνεται επί του υπολογισμού των ανωτάτων ορίων κράτησης παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών ενόψει απομάκρυνσης και επί των διαδικαστικών εγγυήσεων που ισχύουν σε περίπτωση παραταθείσας διάρκειας κράτησης, υπό το πρίσμα του άρθρου 15 της οδηγίας 2008/115 (
1
).
Τον Σεπτέμβριο του 2022 ο A, Μαροκινός υπήκοος, εισήλθε παρανόμως στη Φινλανδία ενώ ίσχυε εις βάρος του απαγόρευση εισόδου στον χώρο Σένγκεν. Την ημέρα της άφιξής του τέθηκε για πρώτη φορά υπό κράτηση ενόψει της απομάκρυνσής του προς το Μαρόκο.
Τον Σεπτέμβριο του 2023 ο A τέθηκε υπό κράτηση για τρίτη φορά ενόψει της ίδιας απομάκρυνσης. Κατά την ημερομηνία αυτή είχε ήδη παραμείνει υπό κράτηση για συνολικό χρονικό διάστημα πέντε μηνών και 23 ημερών. Εντούτοις, κατά το αιτούν δικαστήριο, πληρούνταν οι προϋποθέσεις για την υπέρβαση του αρχικού ανωτάτου ορίου των έξι μηνών, δεδομένου ότι η εκτέλεση της απομάκρυνσης είχε καθυστερήσει λόγω, αφενός, της άρνησης του A να συνεργαστεί και, αφετέρου, του γεγονότος ότι το Βασίλειο του Μαρόκου δεν είχε διαβιβάσει τα απαραίτητα έγγραφα. Η τρίτη αυτή περίοδος κράτησης εξετάστηκε αυτεπαγγέλτως και διατηρήθηκε σε ισχύ από το Etelä-Karjalan käräjäoikeus (πρωτοβάθμιο δικαστήριο νότιας Καρελίας, Φινλανδία) όταν διεφάνη ότι η κράτηση είχε ενδεχομένως υπερβεί το αρχικό ανώτατο όριο των έξι μηνών.
Κατόπιν απορρίψεως της εφέσεώς του, ο A άσκησε αναίρεση κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου. Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως, προβάλλει τον παράνομο χαρακτήρα της κράτησης για τον λόγο ότι το ζήτημα της υπέρβασης του ανωτάτου ορίου των έξι μηνών δεν εξετάστηκε σύμφωνα με τους εφαρμοστέους δικονομικούς κανόνες. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι ερμηνεία κατά την οποία πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όλες οι περίοδοι κράτησης προκειμένου να εκτιμηθεί εάν έχει συμπληρωθεί το ανώτατο όριο κράτησης μπορεί να δικαιολογηθεί από το γεγονός ότι, κατά τη διάρκεια των περιόδων αυτών, η κράτηση του A στηριζόταν στην ίδια νομική βάση.
Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν οι διαδοχικές περίοδοι κράτησης που διακόπτονται από περιόδους ελευθερίας πρέπει να συνυπολογίζονται ανεξαιρέτως ή εάν, και για ποιους λόγους, μπορούν να αποκλειστούν από τον υπολογισμό προηγούμενες περίοδοι κράτησης. Διερωτάται, επιπλέον, ως προς τις χρονικές απαιτήσεις στις οποίες υπόκειται ο δικαστικός έλεγχος σε περίπτωση παράτασης της κράτησης καθώς και ως προς τις συνέπειες ενδεχόμενων πλημμελειών στον έλεγχο αυτόν.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατά πρώτον, το Δικαστήριο ερμηνεύει το άρθρο 15, παράγραφοι 5 και 6, της οδηγίας 2008/115 υπό την έννοια ότι, προκειμένου να εξακριβωθεί εάν έχει συμπληρωθεί το ανώτατο όριο κράτησης που προβλέπει κράτος μέλος δυνάμει μίας εκ των διατάξεων αυτών, πρέπει να συνυπολογίζεται το σύνολο των περιόδων κατά τις οποίες ήταν υπό κράτηση στο εν λόγω κράτος μέλος ένας παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας δυνάμει του άρθρου 15 της οδηγίας, με σκοπό την εκτέλεση μίας και της αυτής απόφασης επιστροφής. Η ερμηνεία αυτή δεν αναιρείται από το γεγονός ότι μεταξύ των εν λόγω περιόδων κράτησης παρεμβάλλονται περίοδοι ελευθερίας.
Το Δικαστήριο υπενθυμίζει πράγματι ότι κάθε κράτηση υπηκόου τρίτης χώρας συνιστά σοβαρή επέμβαση στο δικαίωμα στην ελευθερία, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 6 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Διευκρινίζει επίσης ότι ένα τέτοιο μέτρο αποσκοπεί να διασφαλίσει την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας επιστροφής και δεν έχει τιμωρητικό σκοπό.
Περαιτέρω, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι, εάν ο ενδεχόμενος συνυπολογισμός περιόδων κράτησης εξαρτάτο από την ύπαρξη πραγματικών περιστάσεων, θα μπορούσε να υπονομευθεί ο σκοπός που συνίσταται στο να διασφαλιστεί ότι σε όλα τα κράτη μέλη θα ισχύει η ίδια μέγιστη διάρκεια κράτησης. Επιπλέον, η μη συνεκτίμηση των περιόδων αυτών θα μπορούσε, ανάλογα με την περίπτωση, να συνεπάγεται παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας, η οποία επιτάσσει κάθε κράτηση πριν από την απομάκρυνση να είναι όσο το δυνατό συντομότερη.
Όσον αφορά τον κίνδυνο διαφυγής και το γεγονός ότι ο οικείος υπήκοος τρίτης χώρας αποφεύγει ή παρεμποδίζει την προετοιμασία της επιστροφής ή τη διαδικασία απομάκρυνσης, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι τα στοιχεία αυτά συνιστούν λόγους που δικαιολογούν την κράτηση. Εντούτοις, η εκ νέου έναρξη του χρόνου κράτησης, όταν πρόκειται για την εκτέλεση μίας και της αυτής απόφασης επιστροφής, θα μπορούσε να καταστήσει άνευ πρακτικής αποτελεσματικότητας το ανώτατο όριο κράτησης που προβλέπει η οδηγία 2008/115. Όσον αφορά την ενδεχόμενη συνεκτίμηση άλλων πραγματικών περιστάσεων που χαρακτηρίζουν την κατάσταση του οικείου υπηκόου, οι οποίες δεν προσδιορίζονται και είναι από τη φύση τους μεταβλητές και υποκειμενικές, μια τέτοια συνεκτίμηση θα εξέθετε τους ενδιαφερομένους σε κίνδυνο αυθαιρεσίας, δεδομένης της ανασφάλειας δικαίου που θα προέκυπτε συναφώς.
Κατά δεύτερον, δεδομένου ότι η απόφαση να παραταθεί η αρχική περίοδος κράτησης πέραν των έξι μηνών υπόκειται υποχρεωτικώς σε έλεγχο από δικαστική αρχή, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι το άρθρο 15, παράγραφος 3, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 2008/115 δεν επιτρέπει η διενέργεια δικαστικού ελέγχου ως προς το εάν υπήρξε υπέρβαση του αρχικού ανωτάτου ορίου κράτησης των έξι μηνών που προβλέπεται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 5, της οδηγίας να εξαρτάται από αίτημα του κρατουμένου.
Κατά τρίτον, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι, ελλείψει κανόνων του δικαίου της Ένωσης σχετικά με τους δικονομικούς κανόνες που διέπουν τον δικαστικό έλεγχο της επανεξέτασης της κράτησης σε περίπτωση παράτασης της διάρκειας κράτησης, τα κράτη μέλη εξακολουθούν να είναι αρμόδια, σύμφωνα με την αρχή της δικονομικής αυτονομίας και υπό την επιφύλαξη των αρχών της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας, να θεσπίζουν τους σχετικούς κανόνες, διασφαλίζοντας παράλληλα τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και την πλήρη αποτελεσματικότητα των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης. Συνεπώς, υπό την επιφύλαξη των αρχών αυτών, τα κράτη μέλη δεν υποχρεούνται να προβλέπουν ότι ο δικαστικός έλεγχος της απόφασης της διοικητικής αρχής να παρατείνει την κράτηση πέραν του αρχικού ανωτάτου ορίου κράτησης πρέπει να διενεργείται πριν από τη συμπλήρωση του χρονικού αυτού διαστήματος. Πάντως, η αρχή της ισοδυναμίας επιτάσσει ο δικαστικός έλεγχος να μη διενεργείται αργότερα από τον έλεγχο που προβλέπεται στο άρθρο 15, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/115 όσον αφορά τη θέση υπό κράτηση, δεδομένου ότι η κράτηση και η παράταση της κράτησης έχουν παρόμοια φύση. Ως εκ τούτου, ο έλεγχος αυτός πρέπει να πραγματοποιηθεί το συντομότερο δυνατό μετά την έκδοση της απόφασης για παράταση της κράτησης.
Κατά τέταρτον και τελευταίον, το Δικαστήριο εκτιμά ότι η απουσία έγκαιρου δικαστικού ελέγχου της διοικητικής απόφασης με την οποία παρατείνεται η κράτηση πέραν του αρχικού ανωτάτου ορίου των έξι μηνών που προβλέπεται στο άρθρο 15, παράγραφος 5, της οδηγίας δεν συνεπάγεται αυτομάτως υποχρέωση άμεσου τερματισμού της κράτησης όταν, κατά τον χρόνο του δικαστικού ελέγχου, πληρούνται όλες οι ουσιαστικές προϋποθέσεις που δικαιολογούν τη συνέχιση της κράτησης και δεν έχει συμπληρωθεί το ανώτατο όριο κράτησης που προβλέπεται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 6, της οδηγίας. Επί του σημείου αυτού, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι η υποχρέωση δικαστικού ελέγχου των αποφάσεων διοικητικών αρχών με τις οποίες παρατείνεται η κράτηση πέραν του αρχικού ανωτάτου ορίου των έξι μηνών δεν περιλαμβάνεται μεταξύ των προϋποθέσεων νομιμότητας της κράτησης βάσει της οδηγίας, αλλά μεταξύ των προϋποθέσεων που αποσκοπούν στη διασφάλιση του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας των υπηκόων τρίτων χωρών που τελούν υπό κράτηση σε κράτος μέλος.
(
i
)	Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
(
1
)	Οδηγία 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, σχετικά με τους κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών (ΕΕ 2008, L 348, σ. 98).