Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (szósta izba)
z dnia 21 maja 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Pomoc państwa – Wyłączenie grupowe niektórych systemów pomocy na rzecz sektorów rolnego i leśnego – Rozporządzenie (UE) nr 702/2014 – Pomoc na wyrównanie szkód spowodowanych przez niekorzystne zjawisko klimatyczne porównywalne do klęski żywiołowej – Zmniejszenie kwoty pomocy w przypadku niewykupienia polisy ubezpieczeniowej na co najmniej 50 % średniej rocznej produkcji lub dochodu związanego z produkcją i obejmującej zagrożenia związane z niekorzystnymi zjawiskami klimatycznymi najczęściej występującymi w danym państwie członkowskim lub regionie – Artykuł 25 ust. 9 – Brak możliwości
zawarcia przez beneficjenta pomocy wymaganej umowy ubezpieczenia
W sprawach połączonych C‑52/25 [Binanrier](i) i C‑53/25 [Beaudeluc]i
mających za przedmiot dwa wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez cour d’appel de Mons (sąd apelacyjny w Mons, Belgia) postanowieniami z dnia 21 stycznia 2025 r., które wpłynęły do Trybunału w dniu 28 stycznia 2025 r., w postępowaniach:
RZ,
GT (C‑52/25),
AX,
UI (C‑53/25)
przeciwko
Région wallonne,
TRYBUNAŁ (szósta izba),
w składzie: A. Kumin, pełniący obowiązki prezesa izby, S. Gervasoni i M. Bošnjak (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: A. Biondi,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–        w imieniu rządu belgijskiego – P. Cottin, C. Pochet i M. Van
Regemorter, w charakterze pełnomocników, których wspierał X. Drion, adwokat,
–        w imieniu Komisji Europejskiej – A. Bouquet, C. Kovács i S. Verschraegen, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 15 stycznia 2026 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1        Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 25 ust. 9 rozporządzenia Komisji (UE) nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. uznającego niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 [TFUE] (Dz.U. 2014, L 193, s. 1).
2        Wnioski te zostały złożone w ramach dwóch sporów między, po pierwsze, RZ i GT (sprawa C‑52/25), i po drugie, AX i UI (sprawa C‑53/25), rolnikami, a Région wallonne (regionem Walonia, Belgia) w przedmiocie wyrównania strat poniesionych przez tych rolników z powodu suszy.
Ramy prawne
Prawo Unii
3        Motywy 10, 42 i 54 rozporządzenia nr 702/2014, obowiązującego w czasie zaistnienia okoliczności faktycznych w postępowaniach głównych i od tego czasu zastąpionego, miały następujące brzmienie:
„(10)      Ogólne warunki stosowania niniejszego rozporządzenia należy określić w oparciu o zestaw wspólnych zasad zapewniających, by pomoc służyła celowi leżącemu we wspólnym interesie, miała wyraźny efekt zachęty, była właściwa i proporcjonalna, była przyznawana z zachowaniem pełnej przejrzystości oraz podlegała mechanizmom kontroli i regularnej oceny, a także by nie zakłócała warunków wymiany handlowej w stopniu sprzecznym ze wspólnym interesem.
[…]
(42)      Te kategorie pomocy powinny obejmować w szczególności […] pomoc na zarządzanie ryzykiem i zarządzanie kryzysowe (np. na wyrównanie strat spowodowanych przez niekorzystne zjawiska klimatyczne porównywalne do klęsk żywiołowych […]). Pomoc ta powinna w szczególności być przeznaczona na podnoszenie konkurencyjności oraz rentowności całego sektora rolnego.
[…]
(54)      Odpowiednie zarządzanie ryzykiem i zarządzanie kryzysowe mają kluczowe znaczenie dla trwałego i konkurencyjnego sektora rolniczego. Produkcja podstawowa produktów rolnych jest narażona na szczególne zagrożenia oraz kryzysy żywiołowe, klimatyczne i sanitarne. Dlatego pomoc na zarządzanie ryzykiem i zarządzanie kryzysowe oraz pomoc na sektor produkcji zwierzęcej powinna przysługiwać jedynie [małym i średnim przedsiębiorstwom (MŚP)] zajmującym się produkcją podstawową produktów rolnych. Pomoc państwa na wyrównanie szkód spowodowanych przez niekorzystne zjawiska klimatyczne porównywalne do klęsk żywiołowych, na zwalczanie chorób zwierząt i szkodników roślin oraz pomoc z tytułu składek ubezpieczeniowych powinna ograniczać się do pomocy beneficjentom, którzy borykają się ze szczególnymi trudnościami, mimo że podjęli racjonalne wysiłki w celu zminimalizowania danego ryzyka. Pomoc państwa nie powinna zachęcać beneficjentów do podejmowania zbędnego ryzyka. Konsekwencje nieroztropnych wyborów metod produkcji lub produktów powinny ponosić same MŚP zajmujące się produkcją podstawową produktów rolnych”.
4        Artykuł 3 tego rozporządzenia, zatytułowany „Warunki wyłączenia”, stanowił:
„Programy pomocy, pomoc indywidualna przyznana w ramach programów pomocy oraz pomoc ad hoc są zgodne z rynkiem wewnętrznym w rozumieniu art. 107 ust. 2 lub 3 [TFUE] i wyłączone z wymogu zgłoszenia ustanowionego w art. 108 ust. 3 [TFUE], jeżeli pomoc taka spełnia wszystkie warunki przewidziane w rozdziale I niniejszego rozporządzenia oraz szczególne warunki w odniesieniu do odpowiednich rodzajów pomocy ustanowione w rozdziale III niniejszego rozporządzenia”.
5        Artykuł 25 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Pomoc na wyrównanie szkód spowodowanych przez niekorzystne zjawisko klimatyczne porównywalne do klęski żywiołowej”, przewidywał:
„1.      Pomoc na wyrównanie MŚP zajmującym się produkcją podstawową produktów rolnych szkód spowodowanych przez niekorzystne zjawisko klimatyczne porównywalne do klęski żywiołowej jest zgodna z rynkiem wewnętrznym w rozumieniu art. 107 ust. 3 lit. c) [TFUE] i jest wyłączona z wymogu zgłoszenia ustanowionego w jego art. 108 ust. 3, jeżeli spełnione są warunki określone w niniejszym artykule ust. 2–10 i w rozdziale I.
[…]
9.      Pomoc przyznaną na mocy niniejszego artykułu zmniejsza się o 50 %, chyba że przyznawana jest ona beneficjentom, którzy wykupili polisę ubezpieczeniową na co najmniej 50 % średniej rocznej produkcji lub dochodu związanego z produkcją i obejmującą zagrożenia związane z niekorzystnymi zjawiskami klimatycznymi statystycznie najczęściej występującymi w danym państwie członkowskim lub regionie, które są objęte zakresem ubezpieczeń.
[…]”.
Prawo belgijskie
6        Artykuł 6
arrêté du gouvernement wallon, du 23 août 2018, considérant comme une calamité agricole la sécheresse d’août 2016 à juin 2017, délimitant l’étendue géographique de cette calamité et déterminant l’indemnisation des dommages (rozporządzenia rządu Walonii z dnia 23 sierpnia 2018 r.
uznającego suszę, która miała miejsce w okresie od sierpnia 2016 r. do czerwca 2017 r., za klęskę rolną, określającego zasięg geograficzny tej klęski oraz ustalającego wysokość odszkodowań) (Moniteur belge z dnia 4 września 2018 r., s. 68445, zwanego dalej „rozporządzeniem z dnia 23 sierpnia 2018 r.”) przewiduje:
„Kwoty pomocy na wyrównanie szkód przyznane na podstawie art. [5] zmniejsza się o 50 %, jeżeli poszkodowany nie zawarł umowy ubezpieczenia od ryzyka wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych na co najmniej 50 % swojej produkcji”.
Postępowania główne, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
7        Skarżący w postępowaniach głównych, których gospodarstwa rolne składają się z trwałych i tymczasowych użytków zielonych oraz gruntów trawiastych przeznaczonych do wypasu zwierząt gospodarskich, ponieśli szkody w wyniku okresów suszy, które miały miejsce między sierpniem 2016 r. a czerwcem 2017 r. Rozporządzeniem z dnia 23 sierpnia 2018 r. rząd Walonii (Belgia) uznał tę suszę za klęskę rolną uprawniającą do odszkodowania na podstawie prawa krajowego. Skarżący w postępowaniach głównych wystąpili z tego tytułu z wnioskami o odszkodowanie.
8        W dniu 31 października 2018 r. gubernator prowincji Luksemburg (Belgia) zaproponował przyznanie skarżącym w postępowaniach głównych odszkodowania w kwocie zmniejszonej o połowę na podstawie art. 6 rozporządzenia z dnia 23 sierpnia 2018 r., uzasadniając to tym, że nie zawarli oni umowy ubezpieczenia od ryzyka wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych na co najmniej 50 % swojej produkcji.
9        Skarżący w postępowaniach głównych zakwestionowali zasadność tej propozycji, podnosząc, że ubezpieczenia dostępne w Belgii nie oferują możliwości ubezpieczenia gospodarstw rolnych od ryzyka suszy. Dwiema decyzjami z dnia 10 grudnia 2018 r. gubernator prowincji Luksemburg przyznał jednak skarżącym w postępowaniach głównych odszkodowanie w kwocie zmniejszonej o połowę.
10      Dwoma wyrokami z dnia 15 marca 2021 r. cour d’appel de Liège (sąd apelacyjny w Liège, Belgia) oddalił odwołanie skarżących w postępowaniach głównych od tych dwóch decyzji, uzasadniając to tym, że art. 6 rozporządzenia z dnia 23 sierpnia 2018 r. jest zgodny z art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014, w myśl którego pomoc zostaje zmniejszona o 50 %, chyba że jest przyznawana beneficjentom, którzy wykupili polisę ubezpieczeniową na co najmniej 50 % ich średniej rocznej produkcji lub dochodu związanego z produkcją i obejmującą zagrożenia związane z niekorzystnymi zjawiskami klimatycznymi statystycznie najczęściej występującymi w danym państwie członkowskim lub regionie. Biorąc pod uwagę to, że najczęstszym zjawiskiem klimatycznym w Belgii jest gradobicie oraz że w tym państwie członkowskim istnieją ubezpieczenia od ryzyka wystąpienia tego rodzaju zjawisk klimatycznych, sąd ten uznał, że skarżący w postępowaniach głównych mieli możliwość wykupienia takiego ubezpieczenia.
11      Cour de cassation (sąd kasacyjny, Belgia) uchylił te dwa wyroki wyrokami z dnia 19 stycznia 2023 r. ze względu na to, że cour d’appel de Liège (sąd apelacyjny w Liège) nie uwzględnił argumentacji skarżących w postępowaniach głównych, zgodnie z którą nie mogli oni wykupić ubezpieczenia od gradobicia, ponieważ ubezpieczenie to nie obejmowało szkód wyrządzonych na trwałych i tymczasowych użytkach zielonych.
12      Sprawy zostały przekazane cour d’appel de Mons (sądowi apelacyjnemu w Mons, Belgia), który jest sądem odsyłającym. Skarżący w postępowaniach głównych podnoszą przed tym sądem, po pierwsze, że w Belgii, w okresie, w którym miały miejsce rozpatrywane susze, ubezpieczenie gospodarstwa rolnego od takiego ryzyka
nie było możliwe. Po drugie, o ile istniały wprawdzie ubezpieczenia obejmujące ryzyko gradobicia, o tyle skarżący w postępowaniach głównych nie mieli jednak do nich dostępu, ponieważ ich grunty rolne nie podlegały ubezpieczeniu od takiego ryzyka ze względu na ich specyfikę. Uważają oni, że art. 6 rozporządzenia z dnia 23 sierpnia 2018 r. jest dyskryminujący, ponieważ nie pozwala rolnikom na wykazanie, że nie byli w stanie ubezpieczyć co najmniej połowy ich produkcji od omawianego ryzyka, a nawet od ryzyka statystycznie najczęściej występujących w Belgii niekorzystnych zjawisk klimatycznych.
13      Sąd odsyłający zastanawia się nad zakresem art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014 i zgodnością art. 6 rozporządzenia z dnia 23 sierpnia 2018 r. z tym przepisem. W tym względzie sąd ten wskazuje, że ów art. 6 nie uwzględnia okoliczności, iż poszkodowany mógł nie być w stanie albo ubezpieczyć się od konkretnego ryzyka wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych, które spowodowało wystąpienie u niego szkody, w tym przypadku od suszy, albo ubezpieczyć swojego gospodarstwa rolnego od innych rodzajów ryzyka wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych.
14      W tych okolicznościach cour d’appel de Mons (sąd apelacyjny w Mons) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy art. 25 [ust.] 9 [rozporządzenia nr 702/2014], który stanowi, że pomoc na wyrównanie MŚP zajmującym się podstawową produkcją rolną szkód spowodowanych przez niekorzystne zjawisko klimatyczne porównywalne do klęski żywiołowej […] zmniejsza się o 50 %, chyba że przyznawana jest ona beneficjentom, którzy wykupili polisę ubezpieczeniową na co najmniej 50 % średniej rocznej produkcji lub dochodu związanego z produkcją i obejmującą zagrożenia związane z niekorzystnymi zjawiskami klimatycznymi statystycznie najczęściej występującymi w danym państwie członkowskim lub regionie, które są objęte zakresem ubezpieczeń, ma zastosowanie w przypadku pomocy na wyrównanie rolnikom szkód spowodowanych przez zjawisko klimatyczne uznane za klęskę żywiołową (w tym przypadku suszę), które nie należy do niekorzystnych zjawisk klimatycznych statystycznie najczęściej występujących w danym państwie członkowskim (w tym przypadku w [Królestwie] Belgii)?
2)      Czy przewidziane w tym [art. 25] zmniejszenie pomocy ma zastosowanie, jeżeli pomoc jest przeznaczona na wyrównanie rolnikom szkód spowodowanych przez zjawisko klimatyczne uznane za klęskę żywiołową (w tym przypadku suszę), które nie należy do niekorzystnych zjawisk klimatycznych objętych w danym państwie członkowskim (w tym przypadku w [Królestwie] Belgii) ochroną ubezpieczeniową, chociaż istnieją polisy ubezpieczeniowe obejmujące inne niekorzystne zjawiska klimatyczne występujące statystycznie częściej (w tym przypadku gradobicie), które rolnik będący beneficjentem pomocy mógłby wykupić?
3)      Czy przepis ten zezwala państwu członkowskiemu odstąpić od zmniejszenia pomocy przeznaczonej na wyrównanie rolnikom szkód spowodowanych zjawiskiem klimatycznym uznanym za klęskę żywiołową, w sytuacji gdy beneficjent pomocy wykaże, że rodzaj produkcji, którą prowadzi w swoim gospodarstwie rolnym (w tym przypadku produkcji w oparciu o trwałe i tymczasowe użytki zielone i grunty trawiaste przeznaczone do wypasu zwierząt, a nie uprawy) w danym państwie członkowskim (w tym przypadku w [Królestwie] Belgii) nie podlega ubezpieczeniu od zagrożeń związanych ze statystycznie najczęściej występującymi niekorzystnymi zjawiskami klimatycznymi do wysokości co najmniej 50 % średniej rocznej produkcji lub dochodu związanego z produkcją w jego gospodarstwie rolnym?”.
15      Decyzją prezesa Trybunału z dnia 24 lutego 2025 r. sprawy C‑52/25 i C‑53/25 zostały połączone do celów pisemnego etapu postępowania i wydania wyroku.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego
16      Poprzez pytania pierwsze i drugie, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014 należy interpretować w ten sposób, że pomoc na wyrównanie MŚP zajmującemu się produkcją podstawową produktów rolnych szkody spowodowanej przez niekorzystne zjawisko klimatyczne porównywalne do klęski żywiołowej powinna zostać zmniejszona o połowę, jeżeli wspomniane MŚP nie jest ubezpieczone od ryzyka wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych statystycznie najczęściej występujących w danym państwie członkowskim lub regionie, w sytuacji gdy dana pomoc ma na celu wyrównanie szkody spowodowanej przez takie zjawisko klimatyczne, które z jednej strony nie wchodzi w zakres tego ryzyka, a z drugiej strony nie stanowi ryzyka, które może zostać objęte ubezpieczeniem w danym państwie członkowskim lub regionie.
17      Zgodnie z art. 25 ust. 1 rozporządzenia nr 702/2014 pomoc na wyrównanie MŚP zajmującym się produkcją podstawową produktów rolnych szkód spowodowanych przez niekorzystne zjawisko klimatyczne porównywalne do klęski żywiołowej jest zgodna z rynkiem wewnętrznym w rozumieniu art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE i jest wyłączona z wymogu zgłoszenia ustanowionego w art. 108 ust. 3 TFUE, jeżeli spełnia ona warunki przewidziane między innymi we wspomnianym art. 25 ust. 2–10.
18      Wśród wymienionych tu przepisów znajduje się art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014, zgodnie z którym pomoc przyznaną na mocy tego art. 25 zmniejsza się o 50 %, chyba że przyznawana jest ona beneficjentom, którzy wykupili polisę ubezpieczeniową na co najmniej 50 % ich średniej rocznej produkcji lub dochodu związanego z produkcją i obejmującą zagrożenia związane z niekorzystnymi zjawiskami klimatycznymi statystycznie najczęściej występującymi w danym państwie członkowskim lub regionie, które są objęte zakresem ubezpieczeń.
19      W celu udzielenia odpowiedzi na zadane pytania należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględnić nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst, a w szczególności jego cel (zob. podobnie wyrok z dnia 13 listopada 2025 r., JYSK, C‑117/24, EU:C:2025:872, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo).
20      Co się tyczy brzmienia art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014, przepis ten uściśla, że pomoc przyznana na podstawie tego artykułu jest co do zasady zmniejszana o połowę, chyba że beneficjent wykupił polisę ubezpieczeniową na „co najmniej 50 % średniej rocznej produkcji lub dochodu związanego z produkcją” i – jeśli chodzi o definicję ryzyka
objętego ubezpieczeniem – „obejmującą „zagrożenia związane z niekorzystnymi zjawiskami klimatycznymi statystycznie najczęściej występującymi w danym państwie członkowskim lub regionie […]”.
21      Przepis ten ustanawia zatem dwa łączne warunki, jakie musi spełniać polisa ubezpieczeniowa, którą beneficjent pomocy powinien był wykupić, aby nie zastosowano wobec niego zmniejszenia kwoty tej pomocy o połowę. Nie ma w nim żadnego odniesienia do ryzyka wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych, które konkretnie leży u źródła szkody stanowiącej podstawę przyznania pomocy lub też wykupienia polisy ubezpieczeniowej obejmującej konkretnie to
ryzyko. Z wykładni językowej art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014 wynika zatem, że ani kwestia, jaki charakter ma ryzyko wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych, które konkretnie
leży u źródła szkody podlegającej naprawieniu, ani kwestia, czy to szczególne ryzyko, w niniejszym przypadku susza, rzeczywiście mogło zostać objęte ubezpieczeniem, nie mają znaczenia dla badania, czy dana pomoc powinna zostać zmniejszona o połowę na podstawie tego przepisu. Jedyna weryfikacja, którą właściwe organy krajowe są zobowiązane przeprowadzić w tym kontekście, polega na sprawdzeniu, czy potencjalny beneficjent pomocy wykupił polisę ubezpieczeniową spełniającą wyżej wymienione warunki, a mianowicie czy ubezpieczył się od ryzyka, które jest statystycznie najczęściej występującym ryzykiem w danym państwie członkowskim lub regionie.
22      Taka wykładnia jest w pełni zgodna z celem realizowanym przez art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014.
23      Jak wynika z motywu 54 tego rozporządzenia, pomoc na wyrównanie szkód spowodowanych przez niekorzystne zjawisko klimatyczne porównywalne do klęski żywiołowej wpisuje się w koncept odpowiedniego zarządzania ryzykiem i zarządzania kryzysowego i ma na celu wspieranie MŚP borykających się ze szczególnymi trudnościami, mimo że podjęły one racjonalne wysiłki w celu zminimalizowania zagrożeń, w szczególności związanych z niekorzystnymi zjawiskami klimatycznymi, na jakie narażona jest produkcja podstawowa produktów rolnych. Z motywów 10 i 42 wspomnianego rozporządzenia wynika również, że taka pomoc powinna mieć wyraźny efekt zachęty, a jednocześnie podnosić konkurencyjność i rentowność całego sektora rolnego Unii.
24      Celem zmniejszenia przewidzianego w art. 25 ust. 9 tego rozporządzenia jest zatem zachęcenie MŚP zajmujących się produkcją podstawową produktów rolnych do wykupienia ubezpieczenia obejmującego ryzyko wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych, na które są one statystycznie najbardziej narażone. Uzależniając przyznanie pełnej kwoty pomocy od warunku, by potencjalni beneficjenci pomocy wykupili polisę ubezpieczeniową mogącą zminimalizować finansowe konsekwencje przewidywalnego ryzyka wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych dla ich działalności rolniczej, prawodawca Unii starał się zmniejszyć zależność ekonomiczną odnośnych MŚP od pomocy rolnej przyznawanej w ramach systemów odszkodowań za szkody spowodowane przez niekorzystne zjawisko klimatyczne porównywalne do klęski żywiołowej, jednocześnie ograniczając w sposób ogólny całkowitą kwotę tej pomocy.
25      Otóż obniżenie o połowę, na podstawie art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014, kwoty pomocy przyznawanej z tytułu szkody spowodowanej przez zjawisko klimatyczne, w sytuacji gdy z jednej strony takie zjawisko nie wchodzi w zakres ryzyka wystąpienia statystycznie najczęściej występujących w danym państwie członkowskim lub regionie
niekorzystnych zjawisk klimatycznych, a z drugiej strony nie może ono tam zostać objęte ubezpieczeniem, nie wydaje się sprzeczne z tym celem. Wręcz przeciwnie, gdyby uznać, że w takiej sytuacji kwota pomocy na rzecz danego beneficjenta pomocy nie może zostać zmniejszona o połowę, groziłoby to osłabieniem ogólnego efektu zachęty dla całego sektora podstawowej produkcji rolnej na rzecz możliwie najpełniejszej ochrony ubezpieczeniowej.
26      W świetle powyższych rozważań na pytania pierwsze i drugie trzeba odpowiedzieć, iż art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014 należy interpretować w ten sposób, że pomoc na wyrównanie MŚP zajmującemu się produkcją podstawową produktów rolnych szkody spowodowanej przez niekorzystne zjawisko klimatyczne porównywalne do klęski żywiołowej powinna zostać zmniejszona o połowę, jeżeli wspomniane MŚP nie jest ubezpieczone od ryzyka wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych statystycznie najczęściej występujących w danym państwie członkowskim lub regionie, w sytuacji gdy dana pomoc ma na celu wyrównanie szkody spowodowanej przez takie zjawisko klimatyczne, które z jednej strony nie wchodzi w zakres tego ryzyka, a z drugiej strony nie stanowi ryzyka, które może zostać objęte ubezpieczeniem w danym państwie członkowskim lub regionie.
W przedmiocie pytania trzeciego
27      Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014 należy interpretować w ten sposób, że pomoc na wyrównanie MŚP zajmującemu się produkcją podstawową produktów rolnych szkody spowodowanej przez niekorzystne zjawisko klimatyczne porównywalne do klęski żywiołowej powinna zostać zmniejszona o połowę, jeżeli to MŚP nie było w stanie wykupić polisy ubezpieczeniowej spełniającej warunki wymienione w tym przepisie w odniesieniu do rodzaju produkcji, którą prowadzi, biorąc pod uwagę ofertę dostępną na właściwym rynku ubezpieczeń.
28      Z pkt 21 niniejszego wyroku wynika, że art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014 ogranicza się do ustanowienia dwóch warunków, jakie musi spełniać polisa ubezpieczeniowa, jaką powinien był wykupić beneficjent pomocy przyznawanej na podstawie tego art. 25, aby zgodnie z tym przepisem pomoc ta nie została zmniejszona o połowę.
29      W związku z tym samo brzmienie art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014 nie pozwala na ustalenie, czy przed zmniejszeniem pomocy zgodnie z tym przepisem właściwe organy krajowe są zobowiązane do sprawdzenia, czy w świetle oferty dostępnej na właściwym rynku ubezpieczeń beneficjent pomocy był rzeczywiście w stanie wykupić, w odniesieniu do rodzaju produkcji, którą prowadzi, polisę ubezpieczeniową spełniającą warunki przewidziane w tym przepisie. W szczególności brzmienie to nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, że zmniejszenie kwoty pomocy o połowę, przewidziane jako zasada ogólna, nie ma zastosowania, w przypadku gdy beneficjent nie ma dostępu do takiego ubezpieczenia. W tych okolicznościach odpowiedź na pytanie trzecie wymaga dokonania wykładni celowościowej tego art. 25 ust. 9.
30      W tym względzie, jak wynika z pkt 24 niniejszego wyroku, celem zmniejszenia przewidzianego w tym przepisie jest zachęcenie MŚP zajmujących się produkcją podstawową produktów rolnych do wykupienia ubezpieczenia od ryzyka wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych, na które są one statystycznie najbardziej narażone, tak aby zmniejszyć ich zależność ekonomiczną od pomocy rolnej przyznawanej w ramach systemów odszkodowań za szkody spowodowane przez niekorzystne zjawisko klimatyczne porównywalne do klęski żywiołowej.
31      W ramach odpowiedniego zarządzania ryzykiem i zarządzania kryzysowego wykupienie polisy ubezpieczeniowej spełniającej warunki określone w art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014 stanowi część racjonalnych wysiłków, których można zasadnie wymagać od MŚP prowadzących działalność w sektorze podstawowej produkcji rolnej w celu zminimalizowania finansowych konsekwencji przewidywalnego
ryzyka wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych dla ich działalności. Jeżeli beneficjent pomocy nie podjął takich wysiłków i nie ubezpieczył należycie swojego gospodarstwa, znaczne zmniejszenie kwoty pomocy przewidziane w art. 25 ust. 9 tego rozporządzenia jest uzasadnione jako bezpośredni skutek tego zachowania.
32      Jednakże, jak zauważył zasadniczo rzecznik generalny w pkt 28 i 29 opinii, taki skutek nie może powstać w wyjątkowym przypadku, gdy na danym rynku nie jest dostępne ubezpieczenie spełniające wymogi art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014. W takim przypadku beneficjentowi pomocy nie można zarzucać, że nie podjął wszelkich racjonalnych wysiłków w celu zminimalizowania finansowych konsekwencji przewidywalnego ryzyka wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych dla jego działalności poprzez wykupienie takiej polisy ubezpieczeniowej. Beneficjent ten nie był bowiem w stanie z własnej inicjatywy zmniejszyć swojej zależności ekonomicznej od systemów odszkodowań, w związku z czym efekt zachęty, który leży u podstaw zmniejszenia pomocy, staje się bezprzedmiotowy. Taki wniosek nasuwa się tym bardziej, że beneficjent pomocy pozostaje narażony na wszystkie konsekwencje finansowe poniesionych przez siebie szkód, a pomoc, o którą może się ubiegać, ma na celu ich wyrównanie.
33      Wynika z tego, że nie należy obniżać pomocy przyznanej na podstawie art. 25 rozporządzenia nr 702/2014 zgodnie z ust. 9 tego artykułu, jeżeli zostanie wykazane, że biorąc pod uwagę ofertę dostępną na właściwym rynku ubezpieczeń, beneficjent pomocy nie był w stanie wykupić, w odniesieniu do rodzaju produkcji, którą prowadzi, polisy ubezpieczeniowej spełniającej warunki określone w tym przepisie. W stosownym przypadku do beneficjenta pomocy należy wykazanie okoliczności faktycznych i prawnych wykazujących istnienie takiej sytuacji.
34      W tym względzie należy uściślić, po pierwsze, że taka wykładnia art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014 nie jest sprzeczna z wymogiem jednolitej wykładni tego przepisu. Jak bowiem wskazał zasadniczo rzecznik generalny w pkt 33 opinii, pozwala ona zagwarantować, że zmniejszenie pomocy zastosowane na podstawie tego przepisu odbywa się na podstawie obiektywnego kryterium i zgodnie z wymogiem odpowiedniego zarządzania ryzykiem i zarządzania kryzysowego.
35      Po drugie, nic nie wskazuje na to, by taka wykładnia mogła powodować zakłócenia konkurencji w sektorze podstawowej produkcji rolnej Unii. Przeciwnie, okoliczność, że pomoc przyznana na podstawie art. 25 rozporządzenia nr 702/2014 nie powinna zostać zmniejszona zgodnie z ust. 9 tego przepisu, w przypadku gdy beneficjent tej pomocy nie był w stanie wykupić polisy ubezpieczeniowej spełniającej warunki określone w tym ostatnim ustępie, może zaradzić niekorzystnej sytuacji dla MŚP działających w tym sektorze, która wynika z braku europejskiego rynku ubezpieczeń mogącego oferować kompleksowe i jednolite świadczenia ubezpieczeniowe w każdym państwie członkowskim.
36      W niniejszej sprawie z postanowienia odsyłającego wynika, że w Belgii najczęstszym ryzykiem wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych jest gradobicie i że w chwili zaistnienia okoliczności faktycznych leżących u podstaw sporu w postępowaniach głównych ochrona ubezpieczeniowa od tego ryzyka była rzeczywiście dostępna na belgijskim rynku ubezpieczeń. Skarżący w postępowaniach głównych podnoszą jednak, że ze względu na specyfikę ich gospodarstw, charakteryzujących się trwałymi i tymczasowymi użytkami zielnymi oraz gruntami trawiastymi przeznaczonymi do wypasu zwierząt gospodarskich, nie mogli wykupić polisy ubezpieczeniowej obejmującej gradobicie na co najmniej 50 % ich średniej rocznej produkcji lub dochodu związanego z produkcją.
37      Do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy w świetle wszystkich dostępnych mu informacji można wykazać, że biorąc pod uwagę ofertę dostępną na właściwym rynku ubezpieczeń, skarżący w postępowaniach głównych rzeczywiście nie byli w stanie wykupić polisy ubezpieczeniowej spełniającej warunki określone w art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014.
38      W świetle powyższych rozważań na pytanie trzecie trzeba odpowiedzieć, iż art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014 należy interpretować w ten sposób, że pomoc na wyrównanie MŚP zajmującemu się produkcją podstawową produktów rolnych szkody spowodowanej przez niekorzystne zjawisko klimatyczne porównywalne do klęski żywiołowej nie może zostać zmniejszona o połowę, jeżeli to MŚP nie było w stanie wykupić polisy ubezpieczeniowej spełniającej warunki wymienione w tym przepisie w odniesieniu do rodzaju produkcji, którą prowadzi, biorąc pod uwagę ofertę dostępną na właściwym rynku ubezpieczeń.
W przedmiocie kosztów
39      Dla stron w postępowaniach głównych niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniach głównych, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:
1)      Artykuł 25 ust. 9 rozporządzenia Komisji (UE) nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. uznającego niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 [TFUE]
należy interpretować w ten sposób, że:
pomoc na wyrównanie małemu lub średniemu przedsiębiorstwu (MŚP) zajmującemu się produkcją podstawową produktów rolnych szkody spowodowanej przez niekorzystne zjawisko klimatyczne porównywalne do klęski żywiołowej powinna zostać zmniejszona o połowę, jeżeli wspomniane MŚP nie jest ubezpieczone od ryzyka wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych statystycznie najczęściej występujących w danym państwie członkowskim lub regionie, w sytuacji gdy dana pomoc ma na celu wyrównanie szkody spowodowanej przez takie zjawisko klimatyczne, które z jednej strony nie wchodzi w zakres tego ryzyka, a z drugiej strony nie stanowi ryzyka, które może zostać objęte ubezpieczeniem w danym państwie członkowskim lub regionie.
2)      Artykuł 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014
należy interpretować w ten sposób, że:
pomoc na wyrównanie małemu lub średniemu przedsiębiorstwu (MŚP) zajmującemu się produkcją podstawową produktów rolnych szkody spowodowanej przez niekorzystne zjawisko klimatyczne porównywalne do klęski żywiołowej nie może zostać zmniejszona o połowę, jeżeli to MŚP nie było w stanie wykupić polisy ubezpieczeniowej spełniającej warunki wymienione w tym przepisie w odniesieniu do rodzaju produkcji, którą prowadzi, biorąc pod uwagę ofertę dostępną na właściwym rynku ubezpieczeń.
Podpisy
*      Język postępowania: francuski.
i      Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.