62022CJ0048_RES
Sprawa C‑48/22 P
Google LLCiAlphabet, Inc.
przeciwko
Komisji Europejskiej
Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 10 września 2024 r.
Odwołanie – Konkurencja – Nadużycie pozycji dominującej – Rynki wyszukiwania ogólnego i wyspecjalizowanego wyszukiwania produktów w Internecie – Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 102 TFUE i art. 54 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) – Nadużycie popełnione z wykorzystaniem efektu dźwigni – Konkurencja pozacenowa lub praktyka antykonkurencyjna – Faworyzowane przez przedsiębiorstwo dominujące wyświetlanie wyników z jego własnej usługi wyszukiwania wyspecjalizowanego – Potencjalne skutki antykonkurencyjne – Związek przyczynowy między nadużyciem a skutkami – Ciężar dowodu – Scenariusz kontrfaktyczny – Zdolność do wykluczenia – Test równie skutecznego konkurenta
Odwołanie – Dopuszczalność – Odwołanie oparte na podnoszonym przeinaczonym przedstawieniu okoliczności faktycznych ustalonych w zaskarżonym wyroku – Krytyka dotycząca badania jego zasadności
(art. 256 ust. 1 TFUE; statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 58 akapit pierwszy)
(zob. pkt 60–62)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Pojęcie – Dostęp do infrastruktury stworzonej przez przedsiębiorstwo dominujące i będącej w jego posiadaniu – Dostęp udzielany przedsiębiorstwom konkurencyjnym na nieuczciwych warunkach – Zachowanie stanowiące nadużycie pozycji dominującej – Przesłanki
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 79–91, 110–114)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Pojęcie – Obiektywne pojęcie odnoszące się do zachowań mogących wpłynąć na strukturę rynku i stworzyć przeszkodę w utrzymaniu istniejącego poziomu konkurencji lub jej rozwoju na rynku – Obowiązki spoczywające na przedsiębiorstwie dominującym – Konkurowanie wyłącznie pozacenowe – Kryteria oceny – Dowód praktyk sprzecznych z konkurencją wyłącznie pozacenową – Okoliczności, jakie można uwzględnić
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 163–166, 168–172, 186)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Pojęcie – Zdolność do ograniczenia konkurencji i skutek w postaci wykluczenia – Zachowania, których rzeczywistym lub potencjalnym celem lub skutkiem jest uniemożliwienie dostępu do rynku przedsiębiorstwom będącym potencjalnymi konkurentami – Włączenie
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 167)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Pojęcie – Obiektywne pojęcie odnoszące się do zachowań mogących wpłynąć na strukturę rynku i stworzyć przeszkodę w utrzymaniu istniejącego poziomu konkurencji lub jej rozwoju na rynku – Praktyki mogące wywołać skutki antykonkurencyjne na rynku – Ciężar dowodu spoczywający na Komisji – Konieczność określenia kontrfaktycznego scenariusza – Brak
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 223–230)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Skutek antykonkurencyjny – Ciężar dowodu spoczywający na Komisji – Wystarczający charakter ewentualnego skutku – Pozycja dominująca na rynku ogólnego wyszukiwania w Internecie – Praktyki faworyzujące porównywarkę produktów przedsiębiorstwa zajmującego pozycję dominującą i stawiające w mniej korzystnej sytuacji konkurencyjne porównywarki produktów – Wpływ na rynki właściwe – Obowiązek oceny przez Komisję zdolności rozpatrywanych praktyk do wykluczenia równie skutecznego konkurenta – Brak
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 263–269)
Streszczenie
Trybunał, orzekający w składzie wielkiej izby, oddalił odwołanie wniesione przez Google LLC i jego spółkę dominującą Alphabet Inc. od wyroku Sądu utrzymującego w mocy grzywnę, która została nałożona na te spółki przez Komisję Europejską za nadużycie pozycji dominującej na szeregu krajowych rynków wyszukiwania w Internecie. Przy tej okazji Trybunał przedstawił wyjaśnienia dotyczące swojego orzecznictwa dotyczącego nadużycia pozycji dominującej polegającego na odmowie dostępu do infrastruktury krytycznej oraz kryteriów pozwalających ocenić, czy zachowanie przedsiębiorstwa zajmującego pozycję dominującą odbiega od konkurencji pozacenowej.
Decyzją z dnia 27 czerwca 2017 r. (
1
). Komisja uznała, że Google nadużył swojej pozycji dominującej utrzymywanej na trzynastu krajowych rynkach ogólnego wyszukiwania w Internecie w Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG).
Zachowanie zidentyfikowane jako źródło nadużycia polegało zasadniczo na tym, że Google wyświetlał swoją własną porównywarkę produktów na ogólnych stronach wyników wybranych przez jego wyszukiwarkę w sposób wyróżniający się i przyciągający uwagę w specjalnych „ramkach”, nie poddając tej porównywarki swoim algorytmom dostosowującym, podczas gdy w tym samym czasie konkurencyjne porównywarki produktów mogły pojawiać się na tych stronach jedynie jako wyniki wyszukiwania ogólnego, nigdy w formacie wzbogaconym, a jednocześnie podlegały niższemu pozycjonowaniu w rankingu wyników ogólnych przez te algorytmy dostosowujące. W ten sposób Google zmniejszył ruch ze swoich ogólnych stron wyników do konkurencyjnych porównywarek produktów, zwiększając jednocześnie ten ruch do swojej porównywarki.
Zdaniem Komisji praktyki te wywarły potencjalne skutki antykonkurencyjne zarówno na krajowych rynkach wyspecjalizowanego wyszukiwania w zakresie porównania produktów, jak i na krajowych rynkach wyszukiwania ogólnego w Internecie.
Stwierdzając w ten sposób, że doszło do naruszenia w trzynastu badanych krajach przewidzianego w art. 102 TFUE i art. 54 porozumienia EOG zakazu nadużywania pozycji dominującej, Komisja nałożyła na Google grzywnę w wysokości 2424495000 EUR, z czego 523518000 EUR na zasadzie odpowiedzialności solidarnej ze spółką Alphabet.
Sąd oddalił zasadniczo skargę wniesioną przez Google i Alphabet na tę decyzję, zatwierdzając analizę Komisji w odniesieniu do rynku wyspecjalizowanego wyszukiwania w zakresie porównywania produktów (
2
). Na mocy przysługującego mu nieograniczonego prawa orzekania Sąd utrzymał ponadto w całości kwotę grzywny nałożonej przez Komisję.
Google i Alphabet wnieśli do Trybunału odwołanie mające na celu, tytułem żądania głównego, uchylenie tego wyroku oraz stwierdzenie nieważności decyzji Komisji.
Ocena Trybunału
Na poparcie odwołania wnoszący odwołanie podnieśli w szczególności, że odmawiając zastosowania w niniejszej sprawie określonych przez Trybunał w wyroku Bronner (
3
) przesłanek dotyczących nadużycia pozycji dominującej polegającego na odmowie dostępu do krytycznej infrastruktury, Sąd przyjął błędne kryterium prawne w celu dokonania oceny istnienia nadużycia pozycji dominującej przez Google.
W tej kwestii Trybunał przypomniał, że art. 102 TFUE karze zachowania przedsiębiorstw zajmujących pozycję dominującą, które ograniczają konkurencję pozacenową i mogą tym samym wyrządzić bezpośrednią szkodę przedsiębiorstwom indywidualnym i konsumentom lub też uniemożliwiają lub zakłócają tę konkurencję, a tym samym mogą wyrządzić im szkodę pośrednią. Zachowania te obejmują zachowania, które za pomocą środków innych niż konkurencja pozacenowa utrudniają utrzymanie lub rozwój konkurencji na rynku, na którym konkurencja jest już osłabiona właśnie ze względu na obecność jednego lub kilku przedsiębiorstw zajmujących pozycję dominującą.
W tym kontekście Trybunał orzekł w wyroku Bronner, że odmowa udzielenia dostępu do infrastruktury stworzonej przez przedsiębiorstwo dominujące i będącej w jego posiadaniu na potrzeby jego własnej działalności może stanowić nadużycie pozycji dominującej nie tylko pod warunkiem, że odmowa ta może wyeliminować wszelką konkurencję na danym rynku ze strony podmiotu wnioskującego o dostęp i nie da się obiektywnie uzasadnić, ale również infrastruktura ta sama w sobie jest niezbędna do wykonywania działalności przez ten podmiot w tym znaczeniu, że nie istnieje żaden rzeczywisty lub potencjalny substytut tej infrastruktury. W tym względzie Trybunał podkreślił, że nałożenie tych warunków było uzasadnione szczególnymi okolicznościami sprawy Bonner, polegającymi na odmowie przez przedsiębiorstwo dominujące udzielenia konkurentowi dostępu do infrastruktury, którą opracowało ono na potrzeby swojej własnej działalności, z wyłączeniem wszelkiego innego zachowania. Stwierdzenie, że przedsiębiorstwo dominujące nadużyło swojej pozycji z powodu odmowy zawarcia umowy z konkurentem, skutkuje bowiem tym, że przedsiębiorstwo to jest zmuszone do zawarcia umowy z tym konkurentem. Obowiązek taki jednak szczególnie ogranicza swobodę zawierania umów i prawo własności przedsiębiorstwa zajmującego pozycję dominującą, które ma co do zasady swobodę odmowy zawarcia umowy i eksploatowania infrastruktury, którą wytworzyło na własne potrzeby.
Natomiast niniejsza sprawa różni się od sprawy Bronner, ponieważ Google dobrowolnie udziela swoim konkurentom dostępu do swojej infrastruktury, a mianowicie do swojej usługi wyszukiwania ogólnego i ogólnych stron wyników. Wynika z tego, że stwierdzenie nadużycia pozycji dominującej przez Google ze względu na nieuczciwe warunki dostępu do tej infrastruktury nie może prowadzić do przyjęcia środków tak ograniczających jego swobodę zawierania umów i jej prawo własności jak środki rozpatrywane w sprawie Bronner.
W świetle tego wyjaśnienia Trybunał zaznaczył, że w przypadku gdy przedsiębiorstwo dominujące takie jak Google udziela dostępu do swojej infrastruktury, ale uzależnia ów dostęp od nieuczciwych warunków, przesłanki określone przez Trybunał w wyroku Bronner nie mają zastosowania.
W konsekwencji Sąd słusznie uznał, że Komisja nie naruszyła prawa, nie dokonując oceny, czy praktyki zarzucane Google spełniały przesłanki określone w wyroku Bronner do celów ich kwalifikacji w świetle art. 102 TFUE.
Następnie Trybunał oddalił zarzut dotyczy naruszenia prawa polegającego na tym, że Sąd utrzymał w mocy sporną decyzję, mimo że w decyzji tej nie zidentyfikowano zachowania, które odbiegałoby od konkurencji pozacenowej.
Wnoszący odwołanie zarzucili w szczególności Sądowi, że potwierdził, iż trzy szczególne okoliczności przywołane przez Komisję w spornej decyzji są istotne dla oceny, czy Google prowadził konkurencję pozacenową. Chodziło, po pierwsze, o natężenie ruchu generowanego przez ogólną wyszukiwarkę Google dla porównywarek produktów, po drugie, o zachowanie użytkowników przy wyszukiwaniu w Internecie, i po trzecie, o fakt, że ruch przekierowany z ogólnych stron wyników Google stanowi dużą część ruchu do konkurencyjnych porównywarek produktów i nie może być skutecznie zastąpiony przez inne źródła.
Trybunał oddalił przede wszystkim zarzut niedopuszczalności oparty na tym, że argumentacja ta została podniesiona po raz pierwszy na etapie odwołania, wskazując, że stanowi ona rozszerzenie zarzutu podniesionego przez wnoszących odwołanie w pierwszej instancji i że argumentacja ta powstała poza tym w wyniku samego zaskarżonego wyroku.
Co do istoty Trybunał przypomniał, że art. 102 TFUE uznaje za niezgodne z prawem nie samo istnienie pozycji dominującej, lecz jedynie jej nadużywanie. Postanowienie to nie ma bowiem na celu ani zapobieżenia stworzeniu pozycji dominującej, ani zapewnienia utrzymania na rynku mniej skutecznych przedsiębiorstw. Przeciwnie, konkurencja pozacenowa może z definicji prowadzić do zniknięcia lub marginalizacji tych ostatnich.
Aby stwierdzić „nadużywanie pozycji dominującej” w rozumieniu art. 102 TFUE, należy co do zasady wykazać, że rzeczywistym lub potencjalnym skutkiem danego zachowania jest ograniczenie konkurencji na rynku właściwym lub rynkach właściwych, którymi mogą być zarówno te, na których zajmowana jest pozycja dominująca, jak i rynki powiązane lub sąsiadujące.
Wykazanie to może wymagać zastosowania różnych typów analizy w zależności od danego przypadku. Musi ono jednak zawsze uwzględniać wszystkie istotne okoliczności faktyczne, niezależnie od tego, czy dotyczą one samego zachowania, rynku właściwego lub rynków właściwych, czy też funkcjonowania na nich konkurencji. W tym znaczeniu „nadużywanie pozycji dominującej” może wynikać nie tylko z zachowania mogącego wywołać skutek w postaci wykluczenia, ale również z zachowania, którego rzeczywistym lub potencjalnym skutkiem albo nawet celem jest uniemożliwienie dostępu do rynku potencjalnym konkurentom poprzez zastosowanie środków zamykających dostęp lub innych środków niż środki regulujące konkurencję pozacenową.
Wynika z tego, że do okoliczności faktycznych istotnych dla dokonania oceny, czy przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą nadużywa tej pozycji, należą te, które dotyczą nie tylko samego zachowania, ale również rynku właściwego lub rynków właściwych lub funkcjonowania na nim lub na nich konkurencji. Tak więc okoliczności dotyczące kontekstu, w jakim ma miejsce zachowanie tego przedsiębiorstwa, takie jak cechy charakterystyczne danego sektora, należy uznać za istotne dla stwierdzenia nadużycia pozycji dominującej w rozumieniu art. 102 TFUE.
W świetle tych wyjaśnień Trybunał zaznaczył, że trzy szczególne okoliczności przywołane w spornej decyzji stanowiły elementy kontekstu, w jakim funkcjonowały wyszukiwarka ogólna Google i usługi porównywania produktów i w jakim rozpatrywane zachowanie zostało podjęte. Ponieważ okoliczności te umożliwiały umieszczenie praktyk Google w kontekście obu rynków właściwych i funkcjonowania konkurencji na tych rynkach, były one istotne dla wyjaśnienia zgodności tych praktyk z konkurencją pozacenową.
Trybunał odrzucił również tezę wnoszących odwołanie, zgodnie z którą Sąd naruszył prawo, przyjmując istnienie dyskryminacji wprowadzonej przez Google między jego własną porównywarką produktów a konkurencyjnymi porównywarkami produktów na jego stronach wyszukiwania ogólnego, bez wykazania arbitralnego odmiennego traktowania.
W tym względzie Trybunał wyjaśnił, że wprawdzie nie można co do zasady uznać, iż przedsiębiorstwo dominujące, które traktuje swoje produkty lub usługi w sposób bardziej korzystny niż produkty lub usługi swoich konkurentów, niezależnie od okoliczności danego przypadku zachowuje się w sposób odbiegający od konkurencji pozacenowej. Jednakże w niniejszej sprawie Sąd ustalił, że ze względu na cechy rynku wyższego szczebla i wyżej wymienione szczególne okoliczności zachowanie Google było dyskryminujące i nie wchodziło w zakres konkurencji pozacenowej.
Trybunał zauważył ponadto, że Sąd ani nie odwrócił ciężaru dowodu, ani nie wykluczył użyteczności analizy kontrfaktycznej, stwierdzając z jednej strony, że Komisja nie była zobowiązana do przeprowadzenia takiej analizy w celu oceny związku przyczynowego między kwestionowanymi praktykami a ich rzeczywistymi lub potencjalnymi skutkami, wskazując jednocześnie z drugiej strony, że Google mógł przedstawić analizę kontrfaktyczną w celu podważenia wniosków Komisji w tym zakresie. W ten sposób Sąd jedynie słusznie stwierdził, że Komisja może oprzeć się na wszystkich dowodach, bez konieczności systematycznego odwoływania się do jednego narzędzia, w celu wykazania istnienia związku przyczynowego między badanymi praktykami a ich antykonkurencyjnymi skutkami na rynku.
Wreszcie Trybunał orzekł, że Sąd nie naruszył prawa, uznając, iż w ramach analizy antykonkurencyjnych skutków praktyk zarzucanych Google Komisja nie była zobowiązana do zbadania, czy praktyki te mogły wyeliminować konkurentów równie skutecznych jak Google.
O ile bowiem celem art. 102 TFUE nie jest zapewnienie, by konkurenci mniej skuteczni niż przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą pozostali na rynku, o tyle nie wynika z tego, że każde stwierdzenie naruszenia w świetle tego postanowienia jest uzależnione od wykazania, że dane zachowanie może wykluczyć równie skutecznego konkurenta.
Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd wskazał, przy czym stwierdzenie to nie zostało obalone przez wnoszących odwołanie, że Komisja nie była w stanie uzyskać obiektywnych i wiarygodnych wyników dotyczących skuteczności konkurentów Google w świetle szczególnych warunków rynku właściwego. Sąd miał zatem podstawy, by orzec z jednej strony, że test równie skutecznego konkurenta nie ma charakteru bezwzględnie obowiązującego w ramach stosowania art. 102 TFUE, a z drugiej strony, że w okolicznościach niniejszej sprawy test ten nie miałby znaczenia.
Jako że żaden z zarzutów odwołania nie został uwzględniony, Trybunał oddalił je w całości.
(
1
)	Decyzja Komisji C(2017) 4444 z dnia 27 czerwca 2017 r., r. dotycząca postępowania na mocy art. 102 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i art. 54 Porozumienia EOG [Sprawa AT.39740 - Wyszukiwarka Google (Shopping)] (zwana dalej „sporną decyzją”).
(
2
)	Wyrok z dnia 10 listopada 2021 r., Google i Alphabet/Komisja (Google Shopping) (T‑612/17, EU:T:2021:763, zwany dalej „zaskarżonym wyrokiem”).
(
3
)	Wyrok z dnia 26 listopada 1998 r., Bronner (C‑7/97, EU:C:1998:569).