62022CJ0398
ARREST VAN HET HOF (Zevende kamer)
21 december 2023 (
*1
)
„Prejudiciële verwijzing – Politiële en justitiële samenwerking in strafzaken – Kaderbesluit 2002/584/JBZ – Europees aanhoudingsbevel – Artikel 4 bis, lid 1 – Procedure van overlevering tussen de lidstaten – Voorwaarden voor tenuitvoerlegging – Gronden tot facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging – Uitzonderingen – Verplichte tenuitvoerlegging – Bij verstek opgelegde straf – Begrip ‚proces dat tot de beslissing heeft geleid’ – Betrokkene die noch in eerste aanleg noch in hoger beroep in persoon is verschenen – Nationale regeling die voorziet in een absoluut verbod op overlevering van de betrokkene in geval van een bij verstek gegeven beslissing – Verplichting tot conforme uitlegging”
In zaak C‑398/22,
betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door het Kammergericht Berlin (hoogste rechterlijke instantie van de deelstaat Berlijn, Duitsland), bij beslissing van 14 juni 2022, ingekomen bij het Hof op 15 juni 2022, in de procedure met betrekking tot de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel tegen
RQ
in tegenwoordigheid van:
Generalstaatsanwaltschaft Berlin,
wijst
HET HOF (Zevende kamer),
samengesteld als volgt: F. Biltgen (rapporteur), kamerpresident, N. Wahl en M. L. Arastey Sahún, rechters,
advocaat-generaal: P. Pikamäe,
griffier: A. Calot Escobar,
gezien de stukken,
gelet op de opmerkingen van:
–
de Duitse regering, vertegenwoordigd door J. Möller, P. Busche, M. Hellmann en R. Kanitz als gemachtigden,
–
de Poolse regering, vertegenwoordigd door B. Majczyna als gemachtigde,
–
de Europese Commissie, vertegenwoordigd door S. Grünheid en H. Leupold als gemachtigden,
gelet op de beslissing, de advocaat-generaal gehoord, om de zaak zonder conclusie te berechten,
het navolgende
Arrest
1
Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584/JBZ van de Raad van 13 juni 2002 betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten (PB 2002, L 190, blz. 1), zoals gewijzigd bij kaderbesluit 2009/299/JBZ van de Raad van 26 februari 2009 (PB 2009, L 81, blz. 24) (hierna: „kaderbesluit 2002/584”).
2
Dit verzoek is ingediend in het kader van de procedure betreffende de tenuitvoerlegging in Duitsland van een Europees aanhoudingsbevel dat tegen een Tsjechisch staatsburger is uitgevaardigd met het oog op de uitvoering van een vrijheidsstraf in Tsjechië.
Toepasselijke bepalingen
Unierecht
3
Artikel 1 van kaderbesluit 2002/584 heeft als opschrift „Verplichting tot tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel” en bepaalt:
„1.   Het Europees aanhoudingsbevel is een rechterlijke beslissing die door een lidstaat wordt uitgevaardigd met het oog op de aanhouding en de overlevering door een andere lidstaat van een persoon die gezocht wordt met het oog op strafvervolging of uitvoering van een tot vrijheidsbeneming strekkende straf of maatregel.
2.   De lidstaten verbinden zich ertoe om, op grond van het beginsel van wederzijdse erkenning en overeenkomstig de bepalingen van dit kaderbesluit, elk Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen.
3.   Dit kaderbesluit kan niet tot gevolg hebben dat de verplichting tot eerbiediging van de grondrechten en de fundamentele rechtsbeginselen, zoals die zijn neergelegd in artikel 6 [VEU], wordt aangetast.”
4
Artikel 4 bis, lid 1, van dit kaderbesluit, met als opschrift „Beslissingen gegeven na een proces waarop de betrokkene niet in persoon is verschenen”, luidt als volgt:
„De uitvoerende rechterlijke autoriteit kan de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel voor de uitvoering van een tot vrijheidsbeneming strekkende straf of maatregel ook weigeren, indien de betrokkene niet in persoon is verschenen op het proces dat tot de beslissing heeft geleid, tenzij in het Europees aanhoudingsbevel is vermeld dat, overeenkomstig nadere in het nationale recht van de uitvaardigende lidstaat bepaalde procedurevoorschriften:
a)
de betrokkene tijdig
i)
persoonlijk is gedagvaard en daarbij op de hoogte is gebracht van het tijdstip en de plaats van het proces dat tot de beslissing heeft geleid of anderszins daadwerkelijk officieel in kennis is gesteld van het tijdstip en de plaats van dat proces, zodat op ondubbelzinnige wijze vaststaat dat hij op de hoogte was van het voorgenomen proces;
en
ii)
ervan in kennis is gesteld dat een beslissing kan worden gegeven wanneer hij niet op het proces verschijnt;
[…]”
Duits recht
5
§ 83, lid 1, punt 3, van het Gesetz über die internationale Rechtshilfe in Strafsachen (wet betreffende de internationale rechtshulp in strafzaken) van 23 december 1982 (BGBl. 1982 I, blz. 2071), in de op 27 juni 1994 gepubliceerde versie (BGBl. 1994 I, blz. 1537) (hierna: „IRG”), bepaalt:
„Uitlevering is niet toegestaan indien:
[…]
3.
bij verzoeken tot tenuitvoerlegging van een straf de veroordeelde niet in persoon is verschenen op het proces dat tot de veroordeling heeft geleid […]”.
Tsjechisch recht
6
§ 64 van de zákon č. 141/1961 Sb. o trestním řízení soudním (trestní řád) [wet nr. 141/1961 betreffende de strafvervolging (wetboek van strafvordering)] van 29 november 1961 bepaalt in wezen dat bij een eerste poging tot betekening de geadresseerde van een te betekenen stuk in kennis moet worden gesteld van de plaats waar hij het stuk kan verkrijgen. Indien het stuk niet binnen tien dagen is afgehaald, mag het worden achtergelaten in de brievenbus van de geadresseerde en vormt dit de betekening ervan.
Hoofdgeding en prejudiciële vragen
7
De Tsjechische autoriteiten hebben bij het Kammergericht Berlin (hoogste rechterlijke instantie van de deelstaat Berlijn, Duitsland), de verwijzende rechter in deze zaak, een verzoek ingediend tot tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel dat op 15 juni 2021 door de Okresní soud v Ostravě (rechter voor het district Ostrava, Tsjechië) tegen een Tsjechisch staatsburger is uitgevaardigd. Dit Europees aanhoudingsbevel strekt tot aanhouding en overlevering van de betrokkene aan deze autoriteiten met het oog op de uitvoering van een vrijheidsstraf van 15 maanden die is opgelegd bij vonnis van 19 juni 2020, zoals gewijzigd bij de beslissing in hoger beroep van de Krajský soud v Ostravě (rechter in tweede aanleg Ostrava, Tsjechië) van 25 augustus 2020 (hierna: „beslissing in hoger beroep”).
8
De beslissing in hoger beroep heeft geleid tot een vermindering van de in eerste aanleg opgelegde straf.
9
Het staat vast dat de betrokkene in persoon is verschenen op de terechtzitting in eerste aanleg. De betrokkene is evenwel niet verschenen in de procedure in hoger beroep en werd evenmin door een advocaat vertegenwoordigd.
10
De dagvaarding in hoger beroep die is toegezonden op het adres dat de betrokkene aan de bevoegde Tsjechische autoriteiten had opgegeven als zijn vaste verblijfplaats en waar hij de dagvaarding in eerste aanleg in persoon had ontvangen, werd op 17 augustus 2020 in de brievenbus van de geadresseerde achtergelaten omdat de betrokkene geen gevolg had gegeven aan het verzoek van 3 augustus om de dagvaarding in persoon af te halen. De dagvaarding voor de terechtzitting in hoger beroep wordt overeenkomstig § 64 van het wetboek van strafvordering geacht te zijn betekend op de tiende dag nadat het verzoek tot afhaling is achtergelaten, ook al is niet aangetoond dat de betrokkene deze dagvaarding in hoger beroep daadwerkelijk heeft ontvangen en heeft hij verklaard dat hij in augustus 2020 naar Duitsland is verhuisd zonder de bevoegde Tsjechische autoriteiten daarvan op de hoogte te hebben gebracht.
11
Op 10 oktober 2021 is de betrokkene te Berlijn (Duitsland) aangehouden en in voorlopige hechtenis genomen op grond van het in het hoofdgeding aan de orde zijnde Europees aanhoudingsbevel. Hij heeft daarop verklaard niet in te stemmen met een vereenvoudigde overleveringsprocedure aan de Tsjechische autoriteiten.
12
Op 14 oktober 2021 heeft de verwijzende rechter de hechtenis van de betrokkene gelast met het oog op zijn overlevering aan de Tsjechische autoriteiten.
13
Na van de betrokken uitvaardigende rechterlijke autoriteit inlichtingen te hebben verkregen over de precieze omstandigheden waarin de betrokkene is gedagvaard, heeft de Generalstaatsanwaltschaft (openbaar ministerie Berlijn, Duitsland) de betrokkene in vrijheid gesteld en de verwijzende rechter verzocht het met het oog op de overlevering uitgevaardigde aanhoudingsbevel in te trekken en de overlevering van de betrokkene ontoelaatbaar te verklaren op grond dat § 83, lid 1, punt 3, IRG dat artikel 4 bis van kaderbesluit 2002/584 in Duits recht omzet, zich tegen een dergelijke overlevering verzet.
14
Bij beschikking van 4 november 2021 heeft de verwijzende rechter het met het oog op de overlevering van de betrokkene uitgevaardigde Europees aanhoudingsbevel ingetrokken. Deze rechter was weliswaar van oordeel dat in casu was voldaan aan de voorwaarde van dubbele strafbaarheid die geldt voor een dergelijke overlevering en die erin bestaat na te gaan of de ten laste gelegde feiten een strafbaar feit vormen in de twee lidstaten die moeten samenwerken, maar heeft besloten de behandeling van het verzoek om de overlevering van de betrokkene ontoelaatbaar te verklaren op te schorten.
15
In de eerste plaats vraagt de verwijzende rechter zich af of het begrip „proces dat tot de beslissing heeft geleid” in artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 aldus moet worden uitgelegd dat het betrekking heeft op het proces dat is voorafgegaan aan de beslissing in eerste aanleg, wanneer deze beslissing in hoger beroep werd gewijzigd ten gunste van de betrokkene.
16
De verwijzende rechter herinnert aan de rechtspraak van het Hof die voortvloeit uit het arrest van 10 augustus 2017, Tupikas (C‑270/17 PPU, EU:C:2017:628), volgens welke dit begrip aldus moet worden opgevat dat het, wanneer de strafprocedure verschillende instanties omvat, betrekking heeft op het proces waarin de betrokkene onherroepelijk is veroordeeld en tot een straf is veroordeeld na een nieuw onderzoek, feitelijk en rechtens, van de zaak ten gronde en dus op de procedure bij de laatste instantie waarin de zaak ten gronde is behandeld.
17
De verwijzende rechter leidt daaruit af dat in casu de procedure voor de rechter in hoger beroep waarin de betrokkene niet aanwezig was, bepalend is voor de toepassing van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 en dat, voor zover de betrokkene niet in persoon is verschenen in die procedure, zijn overlevering ontoelaatbaar moet worden verklaard en de tenuitvoerlegging van het in het hoofdgeding aan de orde zijnde Europees aanhoudingsbevel moet worden geweigerd.
18
De verwijzende rechter heeft echter twijfels over de toepassing van de uit dat arrest voortvloeiende rechtspraak in een situatie als aan de orde in het hoofdgeding waarin de betrokkene in persoon is verschenen in eerste aanleg, maar zijn dagvaarding voor de terechtzitting in hoger beroep onmogelijk heeft gemaakt.
19
Ten eerste merkt de verwijzende rechter in dit verband op dat er in de verschillende lidstaten discrepanties bestaan in de organisatie van de procedure in hoger beroep, met name met betrekking tot de verplichting voor de nationale rechter om een onderzoek van de zaak ten gronde te verrichten wanneer de betrokkene niet verschijnt op de terechtzitting. Dat is in het Tsjechische recht inderdaad het geval en dit onderzoek kan, zoals in het onderhavige geval, leiden tot een beslissing waarbij het vonnis in eerste aanleg wordt gewijzigd ten gunste van de betrokkene. Indien een dergelijke verplichting niet bestaat, zoals in het toepasselijke Duitse recht, valt de beslissing echter niet onder het begrip „proces” in de zin van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584.
20
Ten tweede is de verwijzende rechter van oordeel dat, indien het hoger beroep wordt verworpen zonder dat er een onderzoek ten gronde is verricht, het vonnis in eerste aanleg gezag van gewijsde verkrijgt en dus uitvoerbaar wordt, hetgeen betekent dat de overlevering van de betrokkene in feite wordt gevraagd met het oog op de tenuitvoerlegging van dat vonnis. Hij leidt daaruit af dat artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 aldus moet worden uitgelegd dat het begrip „proces” in de zin van deze bepaling betrekking heeft op de beslissing die ten uitvoer moet worden gelegd. De verwijzende rechter is van oordeel dat deze uitlegging ook geldt wanneer, zoals in het onderhavige geval, de beslissing in eerste aanleg in hoger beroep werd gewijzigd ten gunste van de betrokkene, ook al vormt de beslissing in eerste aanleg in dat geval – anders dan een vonnis in hoger beroep dat is uitgesproken zonder dat er een onderzoek ten gronde is verricht – niet als zodanig, maar slechts in samenhang met de beslissing in hoger beroep waarbij dat vonnis is gewijzigd, de beslissing die ten uitvoer moet worden gelegd.
21
In de tweede plaats vraagt de verwijzende rechter zich af of het beginsel van voorrang van het Unierecht zich verzet tegen een nationale regeling als § 83, lid 1, punt 3, IRG die de veroordeling bij verstek opwerpt als een „absoluut beletsel” voor overlevering van een persoon tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd, terwijl artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584, dat door die regeling in Duits recht is omgezet in dit verband slechts voorziet in een grond tot facultatieve weigering.
22
Volgens de verwijzende rechter is die bepaling niet volledig in Duits recht omgezet, aangezien § 83, lid 1, punt 3, IRG niet voorziet in de mogelijkheid dat een uitvoerende rechterlijke autoriteit een beoordelingsbevoegdheid uitoefent in geval van veroordeling bij verstek.
23
De verwijzende rechter merkt op dat het Hof in het arrest van 24 juni 2019, Popławski (C‑573/17, EU:C:2019:530, punten 69, 72, 73 en 76), heeft geoordeeld dat de rechtstreekse toepassing van kaderbesluit 2002/584 weliswaar is uitgesloten aangezien dit kaderbesluit geen rechtstreekse werking heeft, maar dat een uitvoerende rechterlijke autoriteit het nationale recht niettemin in overeenstemming met dit kaderbesluit moet uitleggen om het door dit besluit beoogde resultaat te bereiken, waarbij een uitlegging contra legem van het nationale recht evenwel is uitgesloten.
24
De verwijzende rechter is van oordeel dat hij § 83, lid 1, punt 3, IRG niet aldus kan uitleggen dat deze bepaling hem bij het onderzoek of er een beletsel voor overlevering van de betrokkene bestaat, een beoordelingsmarge verleent om deze overlevering toelaatbaar te verklaren ondanks de in de leden 2 tot en met 4 van die bepaling vastgelegde uitzonderingen. Hij is van mening dat hij op grond van artikel 4 bis, lid 1, onder a) tot en met d), van kaderbesluit 2002/584 en de beoordelingsmarge waarover hij in dat verband wordt geacht te beschikken moet kunnen oordelen dat, gelet op de omstandigheden van het geval, het recht van de betrokkene om te worden gehoord naar behoren is geëerbiedigd, ook al is hij niet in persoon verschenen in de procedure in hoger beroep, en zijn overlevering derhalve toelaatbaar is. De betrokkene heeft immers zijn verschijning in de procedure in hoger beroep zelf onmogelijk gemaakt, aangezien hij na het door hem ingestelde hoger beroep onbereikbaar bleef en de dagvaarding in hoger beroep die hem werd toegezonden op het adres dat hij aan de bevoegde Tsjechische autoriteiten had opgegeven, niet heeft afgehaald niettegenstaande het feit dat hij daarvan op de hoogte was.
25
Daarop heeft het Kammergericht Berlin de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vragen gesteld:
„1)
Moet het begrip ‚proces’ in artikel 4 bis, lid 1, [van kaderbesluit 2002/584] in het geval waarin een procedure in hoger beroep is gevoerd, aldus worden uitgelegd dat het betrekking heeft op het proces dat is voorafgegaan aan de beslissing in eerste aanleg, wanneer enkel de vervolgde persoon hoger beroep heeft ingesteld en ofwel het hoger beroep is verworpen ofwel het vonnis in eerste aanleg is gewijzigd ten gunste van deze persoon?
2)
Is het met de voorrang van het Unierecht verenigbaar dat de Duitse wetgever in § 83, lid 1, punt 3, [IRG] heeft vastgelegd dat een veroordeling bij verstek een absoluut beletsel voor overlevering vormt, hoewel artikel 4 bis, lid 1, [van kaderbesluit 2002/584], in dit verband slechts voorziet in een grond tot facultatieve weigering?”
Beantwoording van de prejudiciële vragen
Eerste vraag
26
Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 aldus moet worden uitgelegd dat het begrip „proces dat tot de beslissing heeft geleid” in die bepaling betrekking heeft op het proces dat heeft geleid tot de beslissing in eerste aanleg, wanneer deze beslissing in hoger beroep is gewijzigd ten gunste van de betrokkene.
27
De verwijzende rechter vraagt zich met andere woorden af of die procedure onder het begrip „proces dat tot de beslissing heeft geleid” in de zin van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 valt wanneer, zoals in casu, de betrokkene niet is verschenen in de procedure in hoger beroep die heeft geleid tot een vonnis waarbij de in eerste aanleg gegeven beslissing is gewijzigd.
28
Dienaangaande zij eraan herinnerd dat het begrip „proces dat tot de beslissing heeft geleid” in de zin van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 volgens vaste rechtspraak van het Hof moet worden opgevat als een autonoom Unierechtelijk begrip dat op het grondgebied van de Unie uniform moet worden uitgelegd, los van de kwalificaties die de lidstaten eraan geven (zie in die zin arresten van 10 augustus 2017, Tupikas, C‑270/17 PPU, EU:C:2017:628, punt 67, en 22 december 2017, Ardic, C‑571/17 PPU, EU:C:2017:1026, punt 63).
29
Dit begrip moet worden geacht te duiden op de procedure die heeft geleid tot de rechterlijke beslissing waarbij de persoon om wiens overlevering wordt verzocht in het kader van de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel, onherroepelijk is veroordeeld [arresten van 10 augustus 2017, Tupikas, C‑270/17 PPU, EU:C:2017:628, punt 74, en 23 maart 2023, minister for Justice and Equality (Opheffing van opschorting), C‑514/21 en C‑515/21, EU:C:2023:235, punt 52].
30
De rechterlijke beslissing waarbij de zaak ten gronde definitief wordt afgedaan, in die zin dat hiertegen geen gewoon rechtsmiddel meer openstaat, is bepalend voor de betrokkene, aangezien zij rechtstreeks van invloed is op zijn persoonlijke situatie in het licht van de veroordeling en, in voorkomend geval, de vaststelling van de vrijheidsbenemende straf die hij zal moeten uitzitten (arrest van 10 augustus 2017, Tupikas, C‑270/17 PPU, EU:C:2017:628, punt 83).
31
Derhalve moet de betrokkene zijn rechten van verdediging in deze fase van de procedure volledig kunnen uitoefenen om zijn standpunt doeltreffend aan te voeren en aldus invloed uit te oefenen op de eindbeslissing die ertoe kan leiden dat hem zijn individuele vrijheid wordt ontnomen. Het uiteindelijke resultaat van deze procedure is in deze context irrelevant (arrest van 10 augustus 2017, Tupikas, C‑270/17 PPU, EU:C:2017:628, punt 84).
32
Wat meer in het bijzonder een situatie betreft zoals aan de orde in het hoofdgeding waarin het proces in twee opeenvolgende instanties heeft plaatsgevonden, namelijk een eerste aanleg gevolgd door een procedure in hoger beroep, heeft het Hof geoordeeld dat de instantie die heeft geleid tot de beslissing in hoger beroep als enige relevant is voor de toepassing van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584, mits deze instantie heeft geleid tot de beslissing waartegen geen gewoon rechtsmiddel meer openstaat en waarbij derhalve de zaak ten gronde definitief is afgedaan (arrest van 10 augustus 2017, Tupikas, C‑270/17 PPU, EU:C:2017:628, punt 90).
33
Hieruit volgt dat het feit dat een procedure heeft geleid tot een vonnis dat een onherroepelijke veroordeling vormt en bijgevolg de zaak ten gronde definitief beslecht, bepalend is opdat deze procedure onder het begrip „proces dat tot de beslissing heeft geleid” in de zin van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 valt.
34
Bijgevolg ziet dit begrip op een procedure in hoger beroep als die welke in het hoofdgeding aan de orde is en waarbij de in eerste aanleg gegeven beslissing is gewijzigd en aldus de zaak in kwestie definitief is beslecht, hetgeen de verwijzende rechter evenwel dient na te gaan.
35
Derhalve moet op de eerste vraag worden geantwoord dat artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 aldus moet worden uitgelegd dat het begrip „proces dat tot de beslissing heeft geleid” in die bepaling ziet op een procedure in hoger beroep die heeft geleid tot een vonnis waarbij de in eerste aanleg gegeven beslissing is gewijzigd en aldus de zaak definitief is beslecht.
Tweede vraag
36
Met zijn tweede vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of het beginsel van voorrang van het Unierecht zich verzet tegen een nationale regeling als die welke in het hoofdgeding aan de orde is, waarbij artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 is omgezet en die op algemene wijze uitsluit dat een uitvoerende rechterlijke autoriteit een met het oog op de uitvoering van een straf uitgevaardigd Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer legt wanneer de betrokkene niet in persoon is verschenen op het proces dat tot de betrokken beslissing heeft geleid.
37
Dienaangaande zij eraan herinnerd dat in artikel 1, lid 2, van kaderbesluit 2002/584 de regel is geformuleerd dat de lidstaten zich ertoe verbinden om, op grond van het beginsel van wederzijdse erkenning en overeenkomstig de bepalingen van dit kaderbesluit, elk Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen. De uitvoerende rechterlijke autoriteiten mogen dus – behoudens in uitzonderlijke omstandigheden – slechts weigeren een dergelijk bevel ten uitvoer te leggen in de exhaustief in dit kaderbesluit opgesomde gevallen. Aan de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel mogen enkel de in dat kaderbesluit limitatief opgesomde voorwaarden worden verbonden. De tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel is dus de regel en de weigering van de tenuitvoerlegging ervan is de uitzondering, die strikt moet worden uitgelegd (arrest van 10 augustus 2017, Tupikas, C‑270/17 PPU, EU:C:2017:628, punt 50).
38
Zo noemt kaderbesluit 2002/584 uitdrukkelijk de gronden tot verplichte (artikel 3) en facultatieve (artikel 4 en artikel 4 bis) weigering van de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel. In het bijzonder beperkt artikel 4 bis van ditzelfde kaderbesluit de mogelijkheid tot weigering om een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen door een nauwkeurige en uniforme opsomming te geven van de voorwaarden waaronder de erkenning en de tenuitvoerlegging van een beslissing die is gegeven na een proces waarop de betrokkene niet in persoon is verschenen, niet mogen worden geweigerd (arrest van 10 augustus 2017, Tupikas, C‑270/17 PPU, EU:C:2017:628, punt 53).
39
Uit de bewoordingen van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 blijkt dat deze bepaling voorziet in een facultatieve grond om een Europees aanhoudingsbevel voor de uitvoering van een tot vrijheidsbeneming strekkende straf of maatregel niet ten uitvoer te leggen, namelijk indien de betrokkene niet in persoon is verschenen op het proces dat tot zijn veroordeling heeft geleid. Op die mogelijkheid worden in de punten a) tot en met d) van deze bepaling echter vier uitzonderingen gemaakt. In die situaties kan de betrokken uitvoerende rechterlijke autoriteit de tenuitvoerlegging van het tot haar gerichte Europees aanhoudingsbevel niet weigeren (zie in die zin arrest van 26 februari 2013, Melloni, C‑399/11, EU:C:2013:107, punt 40).
40
De uitvoerende rechterlijke autoriteit heeft dus de mogelijkheid om de tenuitvoerlegging van een met het oog op de uitvoering van een tot vrijheidsbeneming strekkende straf of maatregel uitgevaardigd Europees aanhoudingsbevel te weigeren indien de betrokkene niet in persoon is verschenen op het proces dat tot de beslissing heeft geleid, tenzij in dit Europees aanhoudingsbevel is vermeld dat aan respectievelijk de onder a) tot en met d) van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 genoemde voorwaarden is voldaan (arrest van 10 augustus 2017, Tupikas, C‑270/17 PPU, EU:C:2017:628, punt 54).
41
Hieruit volgt dat een uitvoerende rechterlijke autoriteit een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer moet leggen, ongeacht de afwezigheid van de betrokkene op het proces dat tot de betrokken beslissing heeft geleid, wanneer is bevestigd dat er sprake is van een van de omstandigheden als respectievelijk bedoeld in de punten a) tot en met d), van artikel 4 bis, lid 1, van dat kaderbesluit (arrest van 10 augustus 2017, Tupikas, C‑270/17 PPU, EU:C:2017:628, punt 55).
42
Het Hof heeft eerder reeds gepreciseerd dat, aangezien artikel 4 bis voorziet in een grond tot facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel, een uitvoerende rechterlijke autoriteit hoe dan ook, zelfs na te hebben vastgesteld dat de in het vorige punt van het onderhavige arrest bedoelde gevallen niet zien op de situatie van de persoon op wie het Europees aanhoudingsbevel betrekking heeft, rekening mag houden met andere omstandigheden aan de hand waarvan zij zich ervan kan vergewissen dat de overlevering van de betrokkene geen schending van zijn rechten van verdediging impliceert (zie in die zin arresten van 10 augustus 2017, Zdziaszek, C‑271/17 PPU, EU:C:2017:629, punt 107, en 17 december 2020, Generalstaatsanwaltschaft Hamburg, C‑416/20 PPU, EU:C:2020:1042, punt 51 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
43
In het kader van een dergelijke beoordeling kan een uitvoerende rechterlijke autoriteit aldus het gedrag van de betrokkene in aanmerking nemen. In deze fase van de overleveringsprocedure kan immers bijzondere aandacht worden geschonken aan met name het feit dat de betrokkene heeft getracht te ontkomen aan de betekening van de tot hem gerichte informatie (arrest van 17 december 2020, Generalstaatsanwaltschaft Hamburg, C‑416/20 PPU, EU:C:2020:1042, punt 52 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
44
Hieruit volgt dat een uitvoerende rechterlijke autoriteit, wanneer zij nagaat of aan een van de voorwaarden van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 is voldaan, niet kan worden belet zich ervan te vergewissen dat de rechten van verdediging van de betrokkene zijn geëerbiedigd door daarbij naar behoren rekening te houden met alle omstandigheden van de bij haar aanhangige zaak, daaronder begrepen de gegevens die zij zelf kan achterhalen.
45
In casu volgt uit de door de verwijzende rechter verstrekte informatie dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde Duitse regeling de betrokken uitvoerende rechterlijke autoriteit op algemene wijze verplicht om de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel te weigeren in geval van een veroordeling bij verstek. Die regeling laat de uitvoerende rechterlijke autoriteit geen enkele beoordelingsmarge om met het oog op de toetsing of er sprake is van een van de in de punten a) tot en met d) van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 bedoelde situaties, op basis van de omstandigheden van de zaak na te gaan of de rechten van verdediging van de betrokkene kunnen worden geacht te zijn geëerbiedigd, en bijgevolg om te beslissen het betreffende Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen.
46
Derhalve moet worden vastgesteld dat een dergelijke nationale regeling in strijd is met artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584.
47
Er zij aan herinnerd dat het Hof heeft geoordeeld dat het beginsel van voorrang van het Unierecht aldus moet worden uitgelegd dat het een nationale rechterlijke instantie niet verplicht om een bepaling van nationaal recht die onverenigbaar is met de bepalingen van kaderbesluit 2002/584 buiten toepassing te laten, aangezien dit kaderbesluit geen rechtstreekse werking heeft. De autoriteiten van de lidstaten, met inbegrip van de rechterlijke instanties, zijn evenwel verplicht om het nationale recht zo veel mogelijk conform uit te leggen, waardoor zij een resultaat kunnen garanderen dat verenigbaar is met het door dit kaderbesluit nagestreefde doel (arrest van 24 juni 2019, Popławski, C‑573/17, EU:C:2019:530, punt 109).
48
Kaderbesluiten hebben immers weliswaar geen rechtstreekse werking, maar de bindende aard ervan heeft tot gevolg dat de nationale autoriteiten verplicht zijn om het nationale recht in overeenstemming hiermee uit te leggen vanaf het moment dat de omzettingstermijn van die kaderbesluiten verstrijkt. Bij de toepassing van het nationale recht moeten deze autoriteiten dat dus zo veel mogelijk in het licht van de bewoordingen en het doel van het kaderbesluit uitleggen teneinde het daarmee beoogde resultaat te bereiken, waarbij een uitlegging contra legem van het nationale recht evenwel is uitgesloten. Dit beginsel van een conforme uitlegging vereist aldus dat het gehele nationale recht in aanmerking wordt genomen en toepassing wordt gegeven aan de daarin erkende uitleggingsmethoden, teneinde de volle werking van dit kaderbesluit te verzekeren en tot een oplossing te komen die in overeenstemming is met de daarmee nagestreefde doelstelling (arrest van 24 juni 2019, Popławski, C‑573/17, EU:C:2019:530, punten 72‑77).
49
Hieruit volgt dat het aan de verwijzende rechter staat om, met inachtneming van het gehele nationale recht en onder toepassing van de daarin erkende uitleggingsmethoden, de in het hoofdgeding aan de orde zijnde nationale regeling zo veel mogelijk uit te leggen in het licht van de bewoordingen en het doel van kaderbesluit 2002/584.
50
Bijgevolg moet op de tweede vraag worden geantwoord dat artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een nationale regeling waarbij deze bepaling is omgezet en die op algemene wijze uitsluit dat een uitvoerende rechterlijke autoriteit een met het oog op de uitvoering van een straf uitgevaardigd Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer legt wanneer de betrokkene niet in persoon is verschenen op het proces dat tot de betrokken beslissing heeft geleid. Een nationale rechter dient, met inachtneming van het gehele nationale recht en onder toepassing van de daarin erkende uitleggingsmethoden, deze nationale regeling zo veel mogelijk in het licht van de bewoordingen en het doel van dit kaderbesluit uit te leggen.
Kosten
51
Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof (Zevende kamer) verklaart voor recht:
1)
Artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584/JBZ van de Raad van 13 juni 2002 betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten, zoals gewijzigd bij kaderbesluit 2009/299/JBZ van de Raad van 26 februari 2009, moet aldus worden uitgelegd dat het begrip „proces dat tot de beslissing heeft geleid” in die bepaling ziet op een procedure in hoger beroep die heeft geleid tot een vonnis waarbij de in eerste aanleg gegeven beslissing is gewijzigd en aldus de zaak definitief is beslecht.
2)
Artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584, zoals gewijzigd bij kaderbesluit 2009/299, moet aldus worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een nationale regeling waarbij deze bepaling is omgezet en die op algemene wijze uitsluit dat een uitvoerende rechterlijke autoriteit een met het oog op de uitvoering van een straf uitgevaardigd Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer legt wanneer de betrokkene niet in persoon is verschenen op het proces dat tot de betrokken beslissing heeft geleid. Een nationale rechter dient, met inachtneming van het gehele nationale recht en onder toepassing van de daarin erkende uitleggingsmethoden, deze nationale regeling zo veel mogelijk in het licht van de bewoordingen en het doel van dit kaderbesluit uit te leggen.
ondertekeningen
(
*1
)	Procestaal: Duits.