62023CJ0460_RES
Kawża C‑460/23 [Kinsa] (
i
)
OB
vs
Procura della Repubblica
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mit-Tribunale di Bologna)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) tat-3 ta’ Ġunju 2025
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja – Kontrolli fil-fruntieri, ażil u immigrazzjoni – Direttiva 2002/90/KE – Reat ġenerali ta’ faċilitazzjoni ta’ dħul, ta’ tranżitu u ta’ residenza mhux awtorizzati – Artikolu 1(1)(a) – Interpretazzjoni konformi mal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Artikolu 7 – Rispett tal-ħajja privata u tal-familja – Artikolu 24 – Drittijiet tat-tfal – Artikolu 52(1) – Preġudizzju fuq il-kontenut essenzjali tad-drittijiet fundamentali – Artikolu 18 – Dritt għall-ażil – Persuna li ddaħħal illegalment fit-territorju ta’ Stat Membru ċittadini minuri ta’ pajjiżi terzi li jakkumpanjawha u li tagħhom hija jkollha l-kustodja effettiva”
Kontrolli fil-fruntieri, ażil u immigrazzjoni – Politika tal-immigrazzjoni – Repressjoni tal-faċilitazzjoni tad-dħul, tat-tranżitu u tar-residenza mhux awtorizzati – Reat ġenerali ta’ faċilitazzjoni ta’ dħul mhux awtorizzat – Kunċett – Persuna li ddaħħal illegalment fit-territorju ta’ Stat Membru ċittadini minuri ta’ pajjiżi terzi li jkunu jinsabu fil-kustodja effettiva tagħha – Esklużjoni – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tissanzjona kriminalment dan l-aġir – Inammissibbiltà – Dritt għar-rispett tal-ħajja tal-familja – Obbligu li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-aħjar interessi tal-wild
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 7, 18, 24 u 52(1); Direttiva tal-Kunsill 2002/90, Artikolu 1(1)(a))
(ara l-punti 43 sa 73 u d-dispożittiv)
Sunt
Adita mit-Tribunale di Bologna (il-Qorti Distrettwali ta’ Bologna, l-Italja), il-Qorti tal-Ġustizzja, bl-Awla Manja bħala l-kulleġġ ġudikanti, ippreċiżat, minn naħa, li l-konsegwenza ta’ interpretazzjoni tal-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 (
1
) li tkun konformi mal-Artikoli 7 u 24 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) hija li l-aġir ta’ persuna li, bi ksur tas-sistema ta’ qsim tal-fruntieri mill-persuni, iddaħħal fit-territorju ta’ Stat Membru ċittadini minuri ta’ pajjiżi terzi li jakkumpanjawha u li tagħhom hija għandha l-kustodja effettiva jiġi eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni tar-reat ta’ faċilitazzjoni ta’ dħul mhux awtorizzat, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni. Il-Qorti tal-Ġustizzja qieset, min-naħa l-oħra, li dawn l-artikoli jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li tissanzjona kriminalment tali aġir.
Fis-27 ta’ Awwissu 2019, mal-wasla ta’ titjira minn pajjiż terz, OB, ċittadina ta’ pajjiż terz, akkumpanjata minn żewġ minuri, ċittadini tal-istess pajjiż terz, ippreżentat ruħha b’passaporti foloz fil-fruntiera tal-ajruport ta’ Bologna (l-Italja). Dawn it-tfal kienu bintha u n-neputija tagħha, peress li din tal-aħħar kienet ġiet fdata fil-kustodja tagħha wara l-mewt ta’ ommha.
Fit-28 ta’ Awwissu 2019, OB ġiet arrestata u ż-żewġt minuri tqiegħdu f’istitut tat-tfal. Infetħet proċedura kontra OB quddiem il-Qorti Distrettwali ta’ Bologna, li kienet il-qorti tar-rinviju, għar-reat ta’ faċilitazzjoni ta’ dħul mhux awtorizzat ta’ ċittadini ta’ pajjiż terz, previst fl-Artikolu 12(1) tat-Test Uniku dwar l-Immigrazzjoni (
2
), li kien jittrasponi fl-ordinament ġuridiku Taljan l-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 (
3
), kif ukoll għar-reat ta’ pussess ta’ dokumenti tal-identità foloz, previst mill-Kodiċi Kriminali Taljan. Mill-banda l-oħra, OB ma ġietx suġġetta għal proċeduri kriminali minħabba dħul mhux awtorizzat fit-territorju Taljan.
Fid‑29 ta’ Awwissu 2019, waqt is-seduta ta’ validazzjoni tal-arrest tagħha quddiem l-Imħallef inkarigat mill-investigazzjoni kriminali tal-Qorti Distrettwali ta’ Bologna, OB iddikjarat li kienet ħarbet mill-pajjiż ta’ oriġini tagħha sabiex taħrab mit-theddid ta’ mewt min-naħa tal-ex sieħeb tagħha u minħabba li kienet imbeżża għall-integrità fiżika tal-minuri li kienu qiegħdin jakkumpanjawha.
L-Imħallef inkarigat mill-investigazzjoni kriminali ivvalida l-arrest ta’ OB iżda ċaħad it-talba tal-prosekutur pubbliku sabiex hija titqiegħed f’detenzjoni preventiva.
Fid-9 ta’ Ottubru 2019, OB ippreżentat applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali.
Mill-konstatazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju kien jirriżulta li l-minuri kienu tqiegħdu taħt ir-“responsabbiltà” u l-“protezzjoni” ta’ OB. Dik il-qorti qieset li l-aġir ta’ OB kien jikkorrispondi għar-reat previst fl-Artikolu 12(1) tat-Test Uniku dwar l-Immigrazzjoni u ma kienx kopert mill-eċċezzjoni prevista fil-paragrafu (2) ta’ dan l-artikolu (
4
). Hija kellha dubji dwar jekk tali aġir setax madankollu jiġi kklassifikat bħala att imwettaq għall-finijiet ta’ “għajnuna umanitarja”, fis-sens tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 2002/90 (
5
), u ma kienx jaqa taħt ir-reat ġenerali ta’ faċilitazzjoni ta’ dħul mhux awtorizzat previst fl-Artikolu 1(1)(a) ta’ din id-direttiva, peress li dan kien intiż li jiffaċilita l-eżerċizzju, mill-minuri kkonċernati, tad-drittijiet tagħhom iggarantiti mill-Karta (
6
).
Filwaqt li rrilevat li d-Direttiva 2002/90 sempliċement tipprevedi d-dritt, u mhux l-obbligu, għall-Istati Membri, li ma jistabbilixxux bħala reat l-aġir intiż li jipprovdi faċilitazzjoni ta’ dħul mhux awtorizzat fit-territorju tagħhom meta l-għan ta’ dan l-aġir ikun li tingħata “għajnuna umanitarja”, il-qorti tar-rinviju kellha dubji b’mod partikolari dwar il-validità tal-Artikolu 1 tagħha fid-dawl tal-Karta, kif ukoll dwar l-interpretazzjoni ta’ din tal-aħħar sabiex jiġi ddeterminat jekk din kinitx tipprekludi d-dispożizzjonijiet nazzjonali ta’ traspożizzjoni.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li att tal-Unjoni Ewropea għandu jiġi interpretat, sa fejn ikun possibbli, b’mod konformi mad-dritt primarju kollu, b’mod partikolari mad-dispożizzjonijiet tal-Karta. Fid-dawl tal-fatti fil-kawża prinċipali, l-Artikoli 7, 18 u 24 tal-Karta (
7
) kellhom importanza determinanti sabiex tingħata risposta għad-domandi magħmula. Barra minn hekk, dawn kienu bbażati fuq il-premessa li l-aġir inkwistjoni fil-kawża prinċipali kien jaqa’ taħt ir-reat ġenerali ta’ faċilitazzjoni ta’ dħul mhux awtorizzat, kif iddefinit fl-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90.
Il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat għalhekk jekk l-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90, moqri fid-dawl, b’mod partikolari, tal-Artikoli 7, 18 u 24 tal-Karta, għandux jiġi interpretat fis-sens li l-aġir ta’ persuna li, bi ksur tar-regoli li jirregolaw il-qsim tal-fruntieri mill-persuni, tkun daħħlet fit-territorju ta’ Stat Membru ċittadini minuri ta’ pajjiżi terzi li jakkumpanjawha u li tagħhom hija jkollha l-kustodja effettiva (
8
) jaqax taħt ir-reat ġenerali ta’ faċilitazzjoni ta’ dħul mhux awtorizzat.
Minħabba l-formulazzjoni miftuħa tagħha, id-dispożizzjoni ċċitata iktar ’il fuq tad-Direttiva 2002/90 tista’ tiġi interpretata b’diversi modi. Għalkemm din id-dispożizzjoni ma ssemmix espliċitament l-aġir inkwistjoni fil-kawża prinċipali, hija lanqas ma teskludi espliċitament, bħala tali, interpretazzjoni li tgħid li tali aġir jaqa’ taħt ir-reat ġenerali li hija tipprevedi.
Madankollu, din l-aħħar interpretazzjoni ma tistax tiġi aċċettata.
Fl-ewwel lok, din tmur kontra l-għanijiet tad-Direttiva 2002/90. Fil-fatt, aġir bħal dak ta’ OB ma jikkostitwixxix faċilitazzjoni tal-immigrazzjoni illegali, iżda kien ir-riżultat tat-teħid, minn din il-persuna, tar-responsabbiltà personali li hija kellha abbażi tal-kustodja li hija kienet teżerċita fir-rigward tal-minuri.
Fit-tieni lok, fid-dawl tal-Artikoli 7 u 24 tal-Karta, li fid-dawl tagħhom għandu jiġi interpretat l-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90, l-aġir inkwistjoni ma setax jaqa’ taħt ir-reat ġenerali ta’ faċilitazzjoni ta’ dħul mhux awtorizzat, inkluż meta din il-persuna kienet, hija stess, daħlet illegalment f’dan it-territorju.
Kull interpretazzjoni oħra twassal għal indħil partikolarment serju fid-dritt għar-rispett tal-ħajja tal-familja u tad-drittijiet tat-tfal, sanċiti fl-artikoli ċċitati iktar ’il fuq tal-Karta, sal-punt li tippreġudika l-kontenut essenzjali ta’ dawn id-drittijiet fundamentali, fis-sens tal-Artikolu 52(1) tal-Karta.
Fil-fatt, jekk jiġi aċċettat li persuna tkun tista’ tiġi ssanzjonata talli sempliċement tkun għenet lil minuri, li tagħhom hija jkollha l-kustodja effettiva, sabiex jidħlu illegalment fit-territorju ta’ Stat Membru, dan jikkostitwixxi preġudizzju għal dan il-kontenut essenzjali.
Permezz ta’ tali aġir, persuna bħal OB tkun sempliċement, bħala prinċipju, assumiet konkretament obbligu inerenti għar-responsabbiltà personali tagħha, ibbażata fuq ir-relazzjoni tal-familja tagħha ma’ dawn il-minuri, bl-għan li tiżguralhom il-protezzjoni u l-kura meħtieġa għall-benesseri tagħhom kif ukoll għall-iżvilupp tagħhom. L-aġir ta’ din il-persuna jkun, qabel kollox, l-espressjoni konkreta tar-responsabbiltà ġenerali tagħha fir-rigward tal-imsemmija minuri.
Għaldaqstant, taħt piena ta’ preġudizzju għall-kontenut essenzjali tad-drittijiet stabbiliti fl-Artikoli 7 u 24 tal-Karta, l-għan tal-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 ma jistax ikun dak li aġir bħal dak ta’ OB jiġi kklassifikat bħala “iffaċilitar ta’ dħul mhux awtorizzat” f’dan it-territorju u jiġi ssanzjonat kriminalment fuq din il-bażi.
Fl-aħħar lok, din l-interpretazzjoni tapplika wkoll fid-dawl tal-Artikolu 18 tal-Karta (
9
), li huwa rilevanti meta, bħal OB, il-persuna kkonċernata, ladarba tkun daħlet fit-territorju tal-Istat Membru inkwistjoni, tkun ippreżentat applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali.
F’dan ir-rigward, id-dritt ta’ kull ċittadin ta’ pajjiż terz li jippreżenta applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali fit-territorju ta’ Stat Membru, inkluż fil-fruntieri tiegħu jew fiż-żoni ta’ tranżitu tiegħu, anki jekk ikun jinsab f’residenza irregolari f’dan it-territorju, għandu jiġi rrikonoxxut lilu, irrispettivament mill-possibbiltajiet ta’ suċċess tal-applikazzjoni tiegħu. Sa mill-preżentazzjoni ta’ tali applikazzjoni, l-applikant ma jistax, bħala prinċipju, jitqies li jkun qiegħed jirrisjedi mingħajr awtorizzazzjoni fit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat, sakemm ma tkunx ingħatat deċiżjoni dwar l-applikazzjoni tiegħu fl-ewwel istanza, mingħajr ma tiġi kompromessa l-effettività tad-dritt għall-ażil, kif iggarantit mill-Artikolu 18 tal-Karta. Miżuri li, mingħajr ġustifikazzjoni raġonevoli, iwasslu sabiex jiddisswadu lil ċittadin ta’ pajjiż terz milli jippreżenta l-applikazzjoni tiegħu għal protezzjoni internazzjonali lill-awtoritajiet kompetenti jistgħu wkoll jippreġudikaw l-effettività tad-dritt għall-ażil.
F’dan il-każ, OB kienet tibbenefika mid-drittijiet li jirriżultaw mill-preżentazzjoni ta’ tali applikazzjoni u ma setgħetx tiġi esposta għal sanzjonijiet kriminali la minħabba d-dħul mhux awtorizzat tagħha stess fit-territorju Taljan u lanqas minħabba l-fatt li kienet akkumpanjata, waqt dan id-dħul, minn bintha u min-neputija tagħha li tagħhom hija kellha l-kustodja effettiva.
Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li la kien hemm lok li tiġi eżaminata l-validità tal-Artikolu 1 tad-Direttiva 2002/90 u lanqas ma kien hemm lok li tingħata interpretazzjoni tal-Artikolu 1(2) tal-istess direttiva, li jirrigwarda l-eżenzjoni mir-responsabbiltà kriminali fil-każijiet fejn l-għan tal-aġir inkwistjoni jkun dak li tiġi pprovduta għajnuna umanitarja lill-persuna kkonċernata.
Barra minn hekk, fid-dawl tad-dubji tal-qorti tar-rinviju dwar jekk id-dispożizzjoni nazzjonali li kienet ittrasponiet, b’mod partikolari, l-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90 fl-ordinament ġuridiku Taljan kinitx kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li fil-kuntest tal-implimentazzjoni tal-miżuri ta’ traspożizzjoni ta’ direttiva, il-qrati tal-Istati Membri mhux biss għandhom jinterpretaw id-dritt nazzjonali tagħhom konformement ma’ din id-direttiva, iżda għandhom ukoll jiżguraw li ma jibbażawx ruħhom fuq interpretazzjoni tagħha li tkun f’kunflitt mad-drittijiet fundamentali protetti mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni jew mal-prinċipji ġenerali l-oħra rrikonoxxuti f’dan l-ordinament ġuridiku.
Għaldaqstant, fil-kuntest tat-traspożizzjoni tal-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 2002/90, li huwa intiż li jiddefinixxi b’mod preċiż ir-reat ta’ faċilitazzjoni tal-immigrazzjoni illegali, l-Istati Membri ma jistgħux jistabbilixxu, fid-dritt nazzjonali, regoli li jmorru lil hinn mill-portata ta’ dan ir-reat, kif iddefinit f’din id-dispożizzjoni, billi jinkludu, f’dan ir-reat, aġir mhux ikkontemplat minnha, bi ksur tal-Artikoli 7,24 u 52(1) tal-Karta.
Barra minn hekk, dawn l-Artikoli 7 u 24 huma suffiċjenti fihom infushom u ma għandhomx jiġu ppreċiżati minn dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni jew tad-dritt nazzjonali sabiex jagħtu lill-individwi drittijiet invokabbli bħala tali. Għalhekk, jekk il-qorti tar-rinviju kellha tikkonstata li ma kienx possibbli li d-dritt nazzjonali tagħha jiġi interpretat b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni, hija kienet tkun obbligata li tiżgura, fil-kuntest tal-kompetenzi tagħha, il-protezzjoni ġuridika tal-partijiet fil-kawża li tirriżulta minn dawn l-artikoli u li tiggarantixxi l-effett sħiħ ta’ dawn l-artikoli billi ma tapplikax l-Artikolu 12 tat-Test Uniku dwar l-Immigrazzjoni.
(
i
)	L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.
(
1
)	Direttiva tal-Kunsill 2002/90/KE tat-28 ta’ Novembru 2002 li tiddefinixxi l-iffaċilitar ta’ dħul, transitu u residenza mhux awtorizzati (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 64). L-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, intitolat, “Ksur tal-liġi [Reat] ġenerali” jipprovdi, fil-paragrafu 1(a) tiegħu, li Kull Stat Membru għandu jadotta sanzjonijiet xierqa kontra “kull persuna li intenzjonalment tassisti persuna li mhix ċittadina ta’ Stat Membru biex tidħol, jew taqsam fi transitu, it-territorju ta’ Stat Membru bi ksur tal-liġijiet dwar id-dħul jew transitu ta’ aljeni ta’ l-Istat ikkonċernat”.
(
2
)	Decreto legislativo n. 286 - Testo unico delle disposizioni concernenti la disciplina dell’immigrazione e norme sulla condizione dello straniero (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 286, Test Uniku tad-Dispożizzjonijiet li Jirregolaw l-Immigrazzjoni u l-Istatus tal-Barranin) tal-25 ta’ Lulju 1998 (Suppliment ordinarju għall-GURI Nru 139, tat 18 ta’ Awwissu 1998), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-fatti fil-kawża prinċipali.
(
3
)	Kif ukoll l-Artikolu 1(1) tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2002/946/ĠAI tat-28 ta’ Novembru 2002, dwar it-tisħiħ tal-qafas penali biex ikun impedut it-tħaffif [iffaċilitar] tad-dħul, it-transitu u r-residenza mhux awtorizzati (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 61).
(
4
)	Din id-dispożizzjoni kienet tipprevedi li “l-attivitajiet ta’ sokkors u ta’ għajnuna umanitarja pprovduti fl-Italja lil barranin f’sitwazzjoni vulnerabbli u li fi kwalunkwe każ jinsabu fit-territorju tal-Istat” ma jikkostitwixxux reat.
(
5
)	Skont din id-dispożizzjoni “[k]ull Stat Membru jista’ jiddeċiedi ma jimponix sanzjonijiet fir-rigward ta’ l-imġieba ddefinita fil-paragrafu 1(a) billi japplika l-liġi nazzjonali u l-prassi (prattika) tiegħu għal każijiet fejn l-għan ta’ l-imġieba hu li jipprovdi assistenza [għajnuna] umanitarja lill-persuna kkonċernata”.
(
6
)	Jiġifieri, l-ewwel nett, id-dritt tagħhom għall-ħajja, għall-integrità fiżika kif ukoll għal-libertà u għas-sigurtà, peress li dawn id-drittijiet kienu mhedda fil-pajjiż ta’ oriġini tagħhom, it-tieni nett, id-dritt tagħhom għar-rispett tal-ħajja tal-familja, fid-dawl tar-rabtiet ta’ filjazzjoni u ta’ parentela li kienu jeżistu bejn OB u dawn il-minuri, u t-tielet nett, id-dritt tagħhom għall-ażil, b’rabta mal-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali ppreżentata minn OB.
(
7
)	Li jikkonfermaw, rispettivament, id-dritt għar-rispett tal-ħajja tal-familja, id-dritt għall-ażil u d-drittijiet tat-tfal.
(
8
)	Iktar ’il quddiem “tali aġir”.
(
9
)	Skont il-kliem ta’ din id-dispożizzjoni, id-dritt għall-ażil huwa ggarantit b’osservanza tar-regoli tal-Konvenzjoni ta’ Genève u konformement mat-Trattat UE u mat-Trattat FUE. l-Istati Membri għandhom josservaw tali regoli fl-implimentazzjoni kemm tad-Direttiva 2002/90 kif ukoll tad-Deċiżjoni Qafas 2002/946.