61963C0018
Conclusies van de Advocaat-Generaal
M. LAGRANGE
28 januari 1964
Vertaald uit het Frans
Mijnheer de President, mijne heren Rechters,
I — Feiten en conclusies
E. Schmitz, echtgenote van R. Wollast, sociaal werkster te Luxemburg, trad in 1959 als verpleegster in dienst bij de Commissie van de E.E.G. Op 30 juli verklaarde zij zich akkoord met de arbeidsvoorwaarden, die waren vastgelegd in een brief van 28 juli 1959. Het betrof hier een contract als hulpfunctionaris, dat voor onbepaalde tijd werd aangegaan met een opzegtermijn van een maand.
Op 13 april 1962 werd haar een contract als hulpfunctionaris aangeboden voor de tijd van 1 januari tot 31 juli 1962, met de mogelijkheid tot opzegging „op de gronden en volgens de voorwaarden bepaald in de artikelen 74 tot 77 van de Regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden van de Gemeenschap”. Met deze woorden werd verwezen naar het tweede gedeelte van de Verordening no. 31 „tot vaststelling van het Statuut van de ambtenaren en de regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden van de Gemeenschap”. Deze verordening, welke van kracht is vanaf 1 januari 1962, werd eerst op 14 juni 1962 in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen gepubliceerd, doch was in de „kringen” van de Gemeenschap reeds voordien algemeen bekend en verbreid. Krachtens genoemd contract was betrokkene ingedeeld in categorie C, groep VI, klasse 4.
Bij de ondertekening maakte mevrouw Wollast een voorbehoud ten aanzien van deze indeling, doch de administratie deelde haar mede dit voorbehoud, dat zij als „nietig en niet gesteld” beschouwde, niet te kunnen accepteren. Op 22 augustus 1962 werd het contract verlengd tot 31 oktober en op 20 november tot 31 december 1962.
Wij merken hier terstond bij op, dat het vroegere contract voor onbepaalde termijn door een reeks contracten voor vaste, korte termijnen is vervangen, niet omdat de administratie de positie van betrokkene wilde verzwakken, doch integendeel omdat zij de mogelijkheid wenste te behouden, haar samen met een andere verpleegster, die op dezelfde voorwaarden in dienst was getreden, een vaste aanstelling te geven op een van de twee posten, die in de begroting waren voorzien. Dit blijkt volkomen duidelijk uit twee nota's van het hoofd van de afdeling „administratie en personeel” van 3 augustus en 12 november 1962 (bijlagen 24 en 25 bij de conclusie van dupliek).
Op 19 september 1962 werden de beide vacatures bekend gemaakt. Verzoekster solliciteerde op 4 oktober, doch de sollicitatie werd teruggestuurd als zijnde te vroeg ingediend: alvorens een ambtenaar kan worden aangesteld door middel van een (intern en vervolgens zo nodig extern) vergelijkend onderzoek moet, zoals Gij weet, de mogelijkheid worden onderzocht, of door middel van overplaatsing of bevordering in de vacature kan worden voorzien: hierop bestond in casu kennelijk slechts een theoretische kans, doch het spreekt vanzelf, dat de administratie de voorschriften heeft na te leven.
Vervolgens werd in een nota van de personeelsdirectie van 15 november 1962 (bijlage 26 bij de conclusie van dupliek) gesteld, dat het niet „dienstig schijnt het contract van mevrouw Wollast zonder enig commentaar tot 31 december 1962 te verlengen” en dat „de aandacht van betrokkene erop dient te worden gevestigd dat, hoewel haar aanstelling wordt verlengd, hieruit geen conclusies mogen worden getrokken voor de beslissing, die na afloop van het hangende onderzoek te haren opzichte zal worden genomen”. Deze veranderde houding kon slechts het gevolg zijn van een nieuw feit, n.l. het incident in de Blijde-Inkomstlaan op 29 oktober. Inderdaad wordt uitdrukkelijk naar dit incident verwezen in de brief van 20 november, waarin het contract opnieuw werd verlengd en waarin het „commentaar” is overgenomen, dat is vervat in de nota van de personeelsdirectie van 15 november.
Op 21 december wordt de aanstelling tot 31 januari 1963 verlengd, doch met de volgende toevoeging: „Van deze gelegenheid maak ik gebruik om U mede te delen, dat U Uw functie als verpleegster na 1 januari 1963 niet langer zult vervullen. Ik vestig er Uw aandacht op, dat aan deze verlenging van Uw aanstelling geen aanspraken kunnen worden ontleend voor een latere verlenging”.
Verzoekster, die de strekking van deze woorden zeer wel had begrepen, schreef op 8 januari 1963 aan W. Hallstein en aan L. Schauss, respectievelijk voorzitter en lid van de Commissie, om een uiteenzetting te geven over het incident van 29 oktober. Toen het contract, zoals kon worden verwacht, na 31 januari niet werd verlengd, richtte zij zich op 20 februari 1963 door middel van een aangetekende brief met ontvangstbevestiging tot de Directeur-Generaal van de administratie met het verzoek, dat de procedure voor de vaste aanstelling der ambtenaren ex artikel 102 van het Statuut op haar zou worden toegepast.
Op 1 maart 1963 werd dit verzoek afgewezen met als motivering, dat artikel 102 „uitdrukkelijk doelt op personeelsleden die een vast ambt bekleden, doch niet op hulpfunctionarissen die, zoals U, zijn aangesteld op een tijdelijk contract, dat overigens wegens niet-verlenging op 31 januari 1963 is verstreken”.
Deze beschikking wordt door mevrouw Wollast bestreden in het eerste onderdeel van haar conclusies met de stelling dat zij, niettegenstaande haar contract als hulpfunctionaris, op 1 januari 1962 een vast ambt bekleedde. In de tweede plaats vordert zij nietigverklaring van wat zij noemt „de ontslagbeschikking, welke verzoekster voorwaardelijk is medegedeeld bij brief van 21 december 1962 en definitief is bevestigd bij brief van 1 maart 1963” (dat is de brief waartegen het eerste onderdeel van de conclusies zich richt) en bijgevolg verklaring voor recht, dat zij „nog steeds geacht moet worden in dienst te zijn van de Gemeenschap volgens de bepalingen en voorwaarden van het voor onbepaalde tijd gesloten aanstellingscontract van 13 april 1962”, met toekenning van de daaruit voortvloeiende achterstallige bedragen. Subsidiair, voor het geval het Hof niet van mening mocht zijn dat het contract in stand is gebleven, vordert zij schadevergoeding wegens onrechtmatige opzegging van het contract, waarvan zij het bedrag stelt op Bfr 3.000.000 (bij repliek verhoogd tot 5.000.000), alsmede Bfr 1.000.000 wegens „onstoffelijke schade”. Ten slotte verzoekt zij het Hof, „in ieder geval nietig te verklaren de gecamoufleerde en onwettige strafmaatregel, vervat in de brief aan verzoekster van 21 december 1962 waarbij haar het verbod is opgelegd, gedurende de maand januari 1963 haar werkzaamheden te verrichten”. Dit zijn, althans in hoofdzaak, de conclusies van het verzoekschrift, waaraan nog, bij repliek ingediende, „uiterst subsidiaire” conclusies kunnen worden toegevoegd, welke strekken tot overlegging van talrijke documenten. Dit laatste mogen wij reeds thans afdoen met de opmerking, dat een gedeelte van deze stukken bij de conclusie van dupliek is overgelegd, en dat Uw Kamer er tot dusver van heeft afgezien de produktie van de overige stukken te bevelen; onzerzijds geloven wij, dat het dossier volledig genoeg is om een oplossing van alle juridische en feitelijke geschilpunten mogelijk te maken.
II — Beoordeling der ingediende conclusies
A — EERSTE ONDERDEEL VAN DE CONCLUSIES
Hiermede richt verzoekster zich, zoals wij reeds zeiden, tegen de brief van de Directeur-Generaal van de administratie van 1 maart 1963, waarbij het verzoek, de procedure voor de vaste aanstelling der ambtenaren ex artikel 102 van het Statuut op haar toe te passen, werd afgewezen.
1) Ontvankelijkheid
Dit onderdeel van de conclusies is volgens de Commissie op twee gronden niet-ontvankelijk: 1. Aangezien verzoekster haar werkzaamheden sedert 1 februari 1963 definitief had gestaakt omdat haar contract niet was verlengd en zij dus niet meer tot het personeel van de Commissie behoorde, had zij niet langer het recht een klacht in te dienen, daar alleen het personeel van deze mogelijkheid gebruik kan maken, en kon de administratie om dezelfde reden te haren opzichte geen maatregel meer treffen, welke berustte op het Statuut — hetgeen schijnt te impliceren, dat de brief van 1 maart 1963 niet als een „belastende beschikking” kan worden beschouwd. 2. De beschikking waarbij toepassing van de integratieprocedure ten aanzien van verzoekster werd geweigerd, zou in feite zijn vervat in het besluit tot instelling van twee posten voor verpleegsters, en in de bekendmaking van deze vacatures op 19 september 1962; verzoekster is evenwel niet binnen de wettelijke termijnen tegen deze beschikking opgetreden en heeft zelfs naar een van deze posten gesolliciteerd.
Het komt ons voor, dat deze weren van niet-ontvankelijkheid behoren te worden verworpen.
Wat het eerste punt betreft, bepaalt de „Regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden” in artikel 73, dat behoort tot de derde titel, die handelt over hulpfunctionarissen: „De bepalingen van titel VII van het Statuut, betreffende verzoeken en beroep, zijn van overeenkomstige toepassing”. Artikel 90 van het Statuut, dat behoort tot de VIIe titel, bepaalt: „Iedere ambtenaar kan een verzoek of klacht bij het tot aanstelling bevoegde gezag van zijn instelling indienen”. Het is duidelijk dat deze bepaling juist dan niet buiten toepassing kan worden gelaten, wanneer de klacht betrekking heeft op de vraag of een ambtenaar terecht van het ambtenarencorps wordt uitgesloten; hetzelfde geldt, naar „overeenkomstige toepassing”, voor een hulpfunctionaris wiens contract niet is verlengd, doch die nog aanspraken meent te ontlenen aan het Statuut. Met andere woorden, het administratieve beroep van artikel 90 draagt een algemeen karakter en kan worden gebruikt als een voorstadium voor een procedure bij het Hof, in alle gevallen, waarin daartoe aanleiding bestaat. Om deze reden draagt ook de brief van 1 maart 1963, waarbij de klacht is verworpen, inderdaad het karakter van een belastende beschikking, waartegen bij het Hof van Justitie beroep kan worden ingesteld.
Wat het tweede punt betreft, beroept de Commissie zich in feite op afstand van recht door verzoekster daar zij, door niet binnen de gestelde termijnen tegen de instelling van twee vaste posten voor verpleegsters te protesteren en door zelfs naar een van die posten te solliciteren, stilzwijgend zou hebben erkend, dat zij geen aanspraak kon maken op aanstelling (titularisatie) in een „vast ambt” (dat zij namelijk in haar opvatting reeds zou bekleden): hier zou een tegenstrijdigheid bestaan.
Afstand van recht door een ambtenaar, op grond van zijn houding ten opzichte van de handelingen van de administratie, mag, zo niet nimmer, dan toch slechts in zeer zeldzame gevallen worden aangenomen. Administratieve handelingen toch dragen in beginsel een eenzijdig karakter en eisen gehoorzaamheid; het enkele feit, dat de betrokkene niet met een klacht of een beroep daartegen opkomt, betekent op zichzelf nog niet (behoudens wellicht in zeer uitzonderlijke omstandigheden), dat hij afstand doet van de rechten die hij aan de wet, de verordening of — indien het een arbeidscontractant betreft — aan zijn contract ontleent. Ook de rechtspraak van Uw Hof wijst in deze richting (Mirossevich, zaak 10-55, Jur. II, blz. 408-409). In het onderhavige geval is het volkomen begrijpelijk, zoals de geachte raadsman van verzoekster nadrukkelijk heeft gesteld, dat deze in de eerste plaats heeft gestreefd naar een vaste aanstelling langs de weg die de administratie zelf voor haar scheen open te houden, alvorens in een juridische discussie te treden over de vraag, of artikel 102 van toepassing is op hulpkrachten: zij was er zich zeer wel van bewust, daarbij op een onwrikbaar en principieel standpunt van de Commissie te zullen stuiten. Voorts valt niet in te zien, welk recht verzoekster zou hebben „verwerkt” door eerst in februari 1963 de toepassing van artikel 102 in te roepen, immers de integratieprocedure was toen nog in volle gang. Ten slotte dienen haar eventuele rechten in dit verband volgens de bewoordingen van artikel 102 te worden beoordeeld naar de situatie per 1 januari 1962, op welk tijdstip zij nog in dienst was van de Commissie.
2) Ten principale
Het eerste onderdeel van de conclusies van verzoekster moge derhalve ontvankelijk zijn, doch wij achten het niet gegrond.
Wij stuiten hier op een belangrijke principiële vraag naar aanleiding van de interpretatie van artikel 102 van het ambtenarenstatuut: wat wordt bedoeld met de woorden „het personeelslid dat bij inwerkingtreding van dit Statuut een vast ambt bekleedt bij een instelling van de Gemeenschappen” ?
De moeilijkheid is, dat er een nauw verband bestaat tussen de begrippen „vast ambt” en „ambtenaar in vaste dienst”, zoals ook blijkt uit artikel 1 van het Statuut, bepalend dat ambtenaar is hij die „in een vast ambt … is aangesteld”. Op 1 januari 1962 bekleedde geen der personeelsleden van de Gemeenschappen een vast ambt als ambtenaar in vaste dienst, behalve de ambtenaren van de E.G.K.S., die overigens niet in vaste dienst behoefden te worden aangesteld, daar zij dit reeds waren en wier rechten door artikel 93 en bijlage X van het E.G.K.S.-Statuut worden gewaarborgd. Het personeel van de beide andere Gemeenschappen kon evenwel niet „in een vast ambt worden aangesteld” en daardoor de hoedanigheid van ambtenaar verkrijgen krachtens artikel 1, juist omdat het Statuut ontbrak.
Twee opvattingen zijn hier mogelijk. De eerste, welke is neergelegd in het verzoekschrift, houdt in, dat het niet aankomt op de rechtspositie van de betrokkene, doch op de aard van het ambt dat hij „bekleedt”. Het doet er weinig toe of hij is aangesteld als hulpfunctionaris, dan wel op een zogenaamd contract „van Brussel” of in welke hoedanigheid ook: er behoeft alleen te worden nagegaan of hem werkzaamheden van „vaste aard” zijn opgedragen, hetgeen dan in zekere zin wordt bekroond door de vaste aanstelling ex artikel 102.
De andere opvatting, die door de Commissie wordt verdedigd, berust daarentegen op het rechtskarakter van de contractuele band tussen de persoon in kwestie en de overheid en op het begrip „ambt” in begrotingstechnische zin. Volgens deze opvatting moet het „vaste ambt” in de begroting zijn voorzien, waarbij „een vast ambt bekleedt” degene, die voor een dergelijk ambt is aangesteld. In de praktijk kon alleen aan deze voorwaarden worden voldaan door degenen, die een „contract van Brussel” hadden, niet door de anderen, met name niet door de hulpfunctionarissen, daar deze in geen geval konden worden geacht „een vast ambt” of welk ambt dan ook te „bekleden”, ongeacht de mate van „vastheid”, die aan de hun opgedragen werkzaamheden kon worden toegekend of die daar in feite mee gepaard ging.
Ten gunste van de eerste stelling kunnen zwaarwegende argumenten worden aangevoerd, hetgeen verzoekster dan ook niet heeft nagelaten te doen. Wat de juridische kant van de zaak betreft, is daar in de eerste plaats het argument, dat er tussen de verschillende soorten contracten, met name tussen het „Brusselse” contract en het contract als hulpfunctionaris, een grote mate van overeenstemming bestaat ten aanzien van de stabiliteit van de positie van het personeel. In de rechtspraak van Uw Hof — dat hierin de door onze ambtgenoot K. Roemer in zijn conclusies voorgedragen uiteenzettingen volgde — is verschillende malen beslist, dat degene die op een Brussels contract was aangesteld zich niet in een min of meer „prestatutaire” positie bevond, zoals in het arrest-Kergall voor de ambtenaren van de E.G.K.S. was aangenomen, doch in een rechtsverhouding van tijdelijker aard, welke voortvloeide uit de redactie van artikel 246, lid 3, van het Verdrag. Wat de feitelijke kant van de zaak betreft, wijst verzoekster er op, dat een groot aantal van de „vaste” taken welke op de administratie van de Commissie rusten, zijn opgedragen aan hulpfunctionarissen, van wie sommigen jarenlang in dienst zijn geweest en thans nog in dienst zijn (hoewel volgens artikel 52 van de Regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden het contract van een hulpfunctionaris de tijd van een jaar niet mag overschrijden). Dit probleem schijnt bekend te staan als dat der „onechte hulpfunctionarissen”. Het zou dus volgens verzoekster een bewijs zijn van willekeur, indien het recht op toepassing van artikel 102 werd gebaseerd op de aard van het contract, dat wil zeggen op een zuiver juridisch criterium, dat niet of slechts bij toeval aan de realiteit beantwoordt.
Toch geloven wij, dat uit juridisch oogpunt het gelijk aan de zijde van de Commissie is.
Immers, de stelling van verzoekster gaat geheel voorbij aan het fundamentele onderscheid, dat er bestaat tussen de „vastheid” van het ambt en de vaste behoeften van het overheidsapparaat. Het is volkomen juist, dat bij een rationele organisatie van het ambtenarencorps de ambten waardoor in de vaste behoeften wordt voorzien in beginsel behoren te worden bekleed door vaste ambtenaren, die op de voorgeschreven wijze in deze ambten zijn benoemd, terwijl de taken die geen permanent karakter dragen normaliter worden toevertrouwd aan hulpfunctionarissen, die worden betaald uit kredieten, waarvoor in de begroting ronde bedragen worden uitgetrokken. Doch vooral voor een nieuwe overheidsinstantie is het altijd moeilijk, vooraf nauwkeurig te bepalen hoeveel en welke ambten nodig zijn om haar vaste behoeften te dekken. Een zekere soepelheid is hierbij onmisbaar en alleen op grond van de ervaring kan na verloop van tijd worden vastgesteld, dat bepaalde werkzaamheden inderdaad een vast karakter dragen of dat in een bepaalde afdeling een zeker minimum aantal posten werkelijk aan de permanente behoeften van deze afdeling beantwoordt. Intussen is het raadzaam, in vrij ruime mate een beroep te doen op hulpfunctionarissen, daar, indien eenmaal de posten zijn gecreëerd en door vaste ambtenaren bezet, het uiterst moeilijk is dit ongedaan te maken en het ambtenarencorps te verminderen.
Uiteraard dient ook in aanmerking te worden genomen, dat de goedkeuring moet worden verkregen van de begrotingsinstantie, die gaarne spaarzaamheid betracht en van nature geneigd is, de schatting, die de administratie van haar behoeften maakt, te drukken. Hieruit volgt, dat hetzij wegens het voorzichtige beleid van de betrokken overheidsdienst, hetzij wegens de overdreven beperkende controle van de begrotingsinstantie, hetzij om deze beide redenen tegelijk, in de begroting niet altijd voldoende ambten zullen worden voorzien om de vaste behoeften van de overheid te dekken: het gevolg is dat, ten einde de voortgang van de overheidsdiensten te verzekeren, ook in het vervolg beroep moet worden gedaan op hulpfunctionarissen. Ook de nationale overheidsinstanties kennen deze situatie, die trouwens, indien zij grotere en duurzame vormen aanneemt, vele bezwaren vertoont; ter vermijding daarvan beperkt artikel 52 van de Regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden, dat wij reeds noemden, de duur van de contracten der hulpfunctionarissen voortaan tot ten hoogste een jaar. Doch het staat vast, dat zolang in de begroting geen ambten zijn voorzien waarop ambtenaren in vaste dienst kunnen worden benoemd — eventueel onder meer de hulpfunctionarissen, die de werkzaamheden, waarvoor de posten zijn gecreëerd, in feite verrichten — geen sprake kan zijn van het „bekleden van een vast ambt”, daar dit vaste ambt juist niet bestaat.
Hieruit volgt, dat artikel 102 slechts toepassing kan vinden, voor zover voor de inwerkingtreding van het Statuut „vaste ambten” bestonden, dat wil zeggen ambten die in de begroting waren voorzien. Dit was inderdaad het geval. Reeds naar aanleiding van de zaak-Maudet merkten wij op, dat de Commissie van de E.E.G. gedurende de lange periode waarin het statuut werd voorbereid langzamerhand haar administratie is gaan organiseren volgens normen, welke meer en meer verband hielden met de definitieve regeling die in het Statuut moest worden vastgelegd en welke nauw samenhingen met het stelsel van de E.G.K.S. Het onderscheid tussen degenen, die waren aangesteld op een „Brussels contract”, en de anderen, met name de hulpfunctionarissen, kwam duidelijk overeen met het onderscheid tussen degenen „die een vast ambt bekleedden”, dat in de begroting was voorzien en hen, die niet een dergelijk ambt bekleedden. Voor eerstgenoemden was de voorwaarde, welke artikel 1 van het Statuut stelt, automatisch vervuld; slechts behoefde te worden nagegaan, of de betrokkene zelf de vaste positie en de andere waarborgen, die de hoedanigheid van ambtenaar omgeven, „waard” was, waartoe de integratieprocedure dient, die is voorgeschreven in het vervolg van artikel 102. Laatstgenoemden moeten daarentegen wachten op een vacature, alvorens daarin eventueel volgens de voorschriften van het Statuut te worden benoemd.
Alleen deze interpretatie van artikel 102 schijnt ons redelijk toe. De andere opvatting, welke berust op de aard van de werkzaamheden die de betrokkene in feite op 1 januari 1962 verrichtte, lijkt ons niet alleen niet in overeenstemming met de beginselen, de bewoordingen en de bedoelingen van de auteurs van het Statuut, doch zou onvermijdelijk leiden tot eindeloze discussies en ontelbare geschillen over de vraag of een bepaalde functie, die een bepaald persoon op 1 januari 1962 uitoefende, al dan niet een „vast” karakter droeg. Dit is absoluut onverenigbaar met de integratieprocedure zoals deze in artikel 102 is voorzien, en die een min of meer automatisch karakter draagt, en zou bovendien tot een ernstig conflict kunnen leiden met de begrotingsinstanties van de Gemeenschap, indien deze zouden weigeren te aanvaarden dat in de begroting van rechtswege posten zouden worden gecreëerd om de vaste aanstelling mogelijk te maken van hulpfunctionarissen, van wie zou komen vast te staan dat zij „een vast ambt bekleedden” op de enkele grond, dat in elk afzonderlijk geval het verrichten van hun werkzaamheden geacht zou worden worden aan de vaste behoeften van de administratie te beantwoorden.
B — TWEEDE ONDERDEEL VAN DE CONCLUSIES
In dit onderdeel stelt verzoekster voornamelijk, dat zij in feite was aangesteld op een contract voor onbepaalde tijd, waaruit volgt dat het niet-verlengen van dit contract, op de wijze waarop daartoe is besloten, gelijk staat met opzegging: deze opzegging is onrechtmatig en behoort tot herstel van het contract of subsidiair tot schadevergoeding te leiden. Verzoekster beroept zich op binnen- en buitenlandse doctrine en rechtspraak inzake contracten die onbegrensd worden verlengd en kunnen worden gelijkgesteld met contracten voor onbepaalde tijd.
In casu staat vast, dat het eerste contract van 28 juli 1959, dat per maand kon worden opgezegd en stilzwijgend werd verlengd indien geen opzegging plaatsvond, inderdaad een contract voor onbeperkte tijd was. Doch dit is niet het geval met de contracten die zijn afgesloten volgens de „Regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden”: namelijk het contract van 13 april 1962, dat liep tot 31 juli 1962, en de drie verlengingen, achtereenvolgens tot 31 oktober, 31 december en 31 januari 1963. Elk van deze contracten werd gesloten voor een nauwkeurig bepaalde, korte termijn.
Toch geloven wij niet dat, zoals de Commissie wil, Uw Hof ermede kan volstaan te constateren dat de laatste termijn is verstreken en dat de administratie eenvoudig bevoegd was het contract niet te verlengen. Krachtens artikel 73 van de „Regeling, welke van toepassing is op de andere personeelsleden” jo artikel 91 van het Statuut is het Hof, rekening houdend met alle feitelijke omstandigheden, bevoegd de gemeenschappelijke bedoeling der contractpartijen vast te stellen. Wat dit betreft merkten wij reeds bij het overzicht van de feiten op, dat uit deze feiten duidelijk, zonder dat enige twijfel mogelijk is (en zonder ook maar enigszins de beloften die aan verzoekster zouden zijn gedaan in aanmerking te nemen) blijkt, dat met de eerste verlenging tot 31 oktober 1962 uitsluitend werd beoogd het tijdstip af te wachten, waarop het mogelijk zou zijn de positie van de beide verpleegsters te „regulariseren”, dat wil zeggen deze, na het organiseren van een intern vergelijkend onderzoek, te benoemen op de beide posten die zouden worden ingesteld (bijlage 24 bij de conclusie van dupliek). Bijlage 25 bevestigt dit uitdrukkelijk voor de bedoeling, die de administratie had met de tweede verlenging tot 31 december, zulks voor beide verpleegsters.
Doch daarna, dat wil zeggen tussen 12 en 15 november, treedt in de houding van de administratie ten opzichte van mevrouw Wollast een plotselinge wijziging in. Dit blijkt uit bijlage 26: thans wordt, zoals wij reeds zagen, met de verlenging van het contract een ander doel beoogd, n.l. om de resultaten af te wachten van het bevolen onderzoek inzake het incident in de Blijde-Inkomstlaan. Nog duidelijker wordt dit, wanneer aan betrokkene wordt verboden haar werk na 1 januari 1963 verder voort te zetten.
Wij menen, dat deze gewijzigde houding niet zonder invloed is op het rechtskarakter van de beschikking waarbij is besloten het contract niet te verlengen. Het is duidelijk, dat in het algemeen gesproken een dergelijke beschikking enkel het uitvloeisel is van de discretionaire bevoegdheid van de administratie. Doch in een geval als het onderhavige hebben wij het bewijs, dat de beschikking waarbij van verlenging van het contract werd afgezien in feite een tuchtrechtelijk karakter droeg en ten doel had, betrokkene te beletten deel te nemen aan het interne vergelijkende onderzoek waarvan de bedoeling was dat zij tegelijk met haar collega een vaste aanstelling zou krijgen, een en ander wegens het incident van 29 oktober 1962. Een schoolvoorbeeld van détournement de pouvoir, immers de formaliteiten die artikel 76 van de Regeling op tuchtrechtelijk gebied voorschrijft (met redenen omkleed besluit en verplichting, betrokkene in staat te stellen zich te verdedigen) zijn, hoe beperkt ook, niet in acht genomen, althans niet de eerste: de administratie heeft er de voorkeur aan gegeven het contract met een maand te verlengen, met verbod aan betrokkene om haar werkzaamheden gedurende dit tijdvak uit te oefenen, en er eenvoudig van af te zien het aldus verlengde contract te vernieuwen, waardoor zij zichzelf ontsloeg van de verplichting, het met redenen omklede besluit te nemen dat de verordening voorschrijft, hoewel op 31 januari de resultaten van het onderzoek ongetwijfeld reeds verscheidene weken bekend waren.
Vloeit hieruit voort, dat het Hof de bestreden beschikking behoort te vernietigen omdat daarbij stilzwijgend is geweigerd het contract te verlengen, zulks voor het ons bekende doel? Volgens de rechtspraak van Uw Hof (Alvis, 4 juli 1963, Jur. IX, blz. 119) is dit niet, of althans niet noodzakelijkerwijs vereist, wanneer het, zoals in casu, een arbeidscontractant betreft. Het Hof, dat „in volle omvang” bevoegd is, beschikt over alle vereiste bevoegdheden om de feiten aan het licht te brengen, in het bijzonder door middel van een getuigenverhoor, en om, gezien de resultaten daarvan, te beslissen of de aangevoerde feiten een tuchtmaatregel rechtvaardigden. De Eerste Kamer heeft inderdaad van dit recht gebruik gemaakt en is thans in staat, uitspraak te doen. Het zou derhalve van weinig praktische zin getuigen, indien het Hof zou volstaan met een zuiver formele beslissing tot vernietiging of tot verklaring voor recht van nietigheid, waardoor de administratie verplicht zou zijn de stukken opnieuw te onderzoeken en wederom een besluit te nemen dat, indien het voor verzoekster ongunstig uitviel, tot een nieuw proces zou leiden.
Een beslissing „ten principale” ligt temeer voor de hand omdat, indien het Hof van oordeel zou zijn dat het gedrag van betrokkene geen aanleiding gaf tot de uitvaardiging van een tuchtmaatregel — als in feite is geschied — haar positie nog zou kunnen worden „geregulariseerd” en zij, overeenkomstig de aanvankelijke bedoeling van de administratie, zou kunnen worden toegelaten tot het interne vergelijkende onderzoek dat de Commissie zich voorstelt aan te kondigen om in de beide vacatures te voorzien. Wij weten namelijk uit de antwoorden van de Commissie op de door het Hof gestelde vragen, dat de maatregelen welke voortvloeien uit de aankondiging der vacatures van 19 september 1962 op verzoek van de voorlopige paritaire commissie zijn opgeschort, ten einde rekening te houden met het door verzoekster ingestelde beroep. Uiteraard is het altijd, wanneer dit mogelijk is, meer gewenst dat het contract wordt „nagekomen”, dan dat het wegens niet-nakoming wordt opgelost in schadevergoeding, ook al beloopt deze een aanzienlijk bedrag (wij twijfelen er ernstig aan, of Uw Hof eventueel bereid zal zijn de in casu gevorderde bedragen toe te kennen).
Wij dienen dus thans nog te onderzoeken of, gelet op de stukken en op het door Uw Kamer bevolen getuigenverhoor, het incident van 29 oktober 1962 een sanctie rechtvaardigde, die met ontslag gelijk stond.
Op dit punt zullen wij kort zijn, daar het — zeer uitvoerige — getuigenverhoor eerst onlangs is gehouden en daar het hier een kwestie van — uiteraard noodzakelijkerwijs subjectieve — waardering betreft, waarover ieder zijn eigen mening kan hebben.
Wij beperken ons daarom tot de volgende opmerkingen:
1.
Toen het ongeluk gebeurde, had verzoekster dienst. In alle openbare diensten ter wereld, militair of civiel, is het de eerste plicht van degene die „de wacht” heeft, dat hij zijn post alleen in uitzonderlijke omstandigheden en om gegronde redenen mag verlaten.
2.
Toen men verzoekster is komen waarschuwen op de wijze die U bekend is, was zij bezig een injectie te geven. Uiteraard was zij verplicht deze handeling eerst af te maken, hetgeen zij gedaan heeft.
3.
Het was normaal dat verzoekster, althans summierlijk en zonder tijd te verliezen, trachtte te weten te komen wat gaande was, hetgeen zij gedaan heeft.
4.
Gelet op de omstandigheden en op de plaatselijke situatie, was de tijd die verstreek tussen het tijdstip waarop zij het verpleeglokaal verliet en dat waarop zij ter plaatse arriveerde, niet abnormaal lang.
5.
Slechts twee fouten kunnen verzoekster worden verweten: a) te hebben nagelaten de verbanddoos mee te nemen; b) wat men zou kunnen noemen een „moment van aarzeling”, toen zij zich samen met de getuige Albrecht geplaatst zag voor de samenloop, die om de gewonde was ontstaan.
Dit tweede punt geeft aanleiding tot twijfel, want dit moment schijnt niet langer dan ten hoogste enkele seconden te hebben geduurd, gezien de verklaring van getuige Albrecht: „Op dat ogenblik — of liever, terstond na haar antwoord — hoor ik de sirene van de politie. De politieagenten kwamen onmiddellijk met een draagbaar uit de auto”.
Ernstiger is naar onze mening het vergeten van de verbanddoos, hoewel aan Uw Hof is medegedeeld, dat er op dat tijdstip slechts een dokterstas bestond, die verzoekster tevergeefs schijnt te hebben gezocht alvorens het verpleeglokaal te verlaten.
Wij geven toe, dat er reden tot aarzeling is. Toch menen wij niet dat, alle omstandigheden van het geval in aanmerking genomen, het gedrag van verzoekster, die trouwens volgens haar dossier een uitstekende verpleegster is, voldoende grond was voor een strafmaatregel die gelijk stond met ontslag, en dat alleen naar aanleiding van dit incident. Wij stellen Uw Hof daarom voor, het tweede onderdeel van de primaire conclusies van het verzoekschrift toe te wijzen.
Wij concluderen dat het Hof moge verstaan, dat het contract als hulpfunctionaris van 13 april 1962 opnieuw van kracht wordt en rechtsgevolg heeft na 31 januari 1963, totdat mevrouw Wollast in staat zal zijn gesteld deel te nemen aan het interne vergelijkende onderzoek, dat de Commissie zich voorstelde aan te kondigen ter voorziening in de vacatures, waarover de kennisgeving van 19 september 1962 handelde;
—
tot verwerping van de conclusies voor het overige;
—
en tot veroordeling van de Commissie in de kosten.