62022CJ0633_RES
Kawża C-633/22
Real Madrid Club de FútboluAE
vs
EE u Société Éditrice du Monde SA
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza))
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) tal-4 ta’ Ottubru 2024
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili – Ġurisdizzjoni u eżekuzzjoni tas-sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali – Regolament (KE) Nru 44/2001 – Artikoli 34 u 45 – Rikonoxximent u eżekuzzjoni tas-sentenzi – Revoka ta’ dikjarazzjoni li tikkonstata s-saħħa eżekuttiva ta’ deċiżjoni – Motivi tar-rifjut – Ordni pubbliku tal-Istat Membru mitlub – Kundanna ta’ gazzetta u ta’ wieħed mill-ġurnalisti tagħha minħabba ħsara lir-reputazzjoni ta’ klabb sportiv – Danni – Artikolu 11 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Libertà tal-istampa”
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili – Ġurisdizzjoni u eżekuzzjoni tas-sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali – Regolament Nru 44/2001 – Rikonoxximent u eżekuzzjoni tas-sentenzi – Motivi tar-rifjut – Ksur tal-ordni pubbliku tal-Istat mitlub – Portata – Kundanna ta’ gazzetta u ta’ wieħed mill-ġurnalisti tagħha għall-ħlas tad-danni minħabba ħsara lir-reputazzjoni ta’ klabb sportiv – Libertà ta’ espressjoni – Libertà tal-istampa – Ksur manifest – Inklużjoni
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 11 u 51(1); Regolament tal-Kunsill Nru 44/2001, punt 1 tal-Artikolu 34, u Artikoli 43 sa 45)
(ara l-punti 41 sa 44, 49, 50, 53 sa 61, 67, 70, 73 u 74, u d-dispożittiv)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza), il-Qorti tal-Ġustizzja, bl-Awla Manja bħala l-kulleġġ ġudikanti, tat deċiżjoni dwar l-użu tal-klawżola tal-ordni pubbliku biex tiġi rrifjutata l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni mogħtija minn qorti ta’ Stat Membru li tmur kontra l-libertà tal-istampa.
F’Diċembru 2006, il-gazzetta Le Monde ppubblikat artiklu, redatt minn EE, ġurnalist impjegat ta’ din il-gazzetta, li fih ġie sostnut li r-Real Madrid Club de Fútbol (iktar ’il quddiem ir-“Real Madrid”) u l-Fútbol Club Barcelona kienu rrikorrew għas-servizzi ta’ instigatur ta’ network ta’ doping fid-dinja taċ-ċikliżmu. Numru ta’ mezzi tal-komunikazzjoni, b’mod partikolari Spanjoli, xerrdu din il-pubblikazzjoni. Fl-istess xahar, il-gazzetta Le Monde ppubblikat, mingħajr kummentarju, ittra ta’ ċaħda mibgħuta lilha mir-Real Madrid.
F’Mejju 2007, ir-Real Madrid u AE, membru tat-tim mediku tiegħu, adixxew lil qorti Spanjola tal-ewwel istanza b’azzjoni għad-danni, ibbażata fuq id-dannu għall-unur tagħhom, kontra Société éditrice du Monde SA u EE. Dik il-qorti, minn naħa, ikkundannat lil dawn tal-aħħar iħallsu, bħala kumpens għad-dannu morali mġarrab, lir-Real Madrid l-ammont ta’ EUR 300000 u lil AE l-ammont ta’ EUR 30000, u, min-naħa l-oħra, ordnat il-pubblikazzjoni ta’ din is-sentenza fil-gazzetta Le Monde kif ukoll f’gazzetta Spanjola. Din is-sentenza ġiet ikkonfermata fit-tieni istanza u l-appell ippreżentat kontriha ġie miċħud mit-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema, Spanja).
Fl-2014, permezz ta’ żewġ digrieti, il-qorti Spanjola tal-ewwel istanza ordnat l-eżekuzzjoni ta’ din is-sentenza tal-Qorti Suprema kif ukoll il-ħlas, minbarra tal-imsemmija somom prinċipali, tas-somma ta’ EUR 90000 favur ir-Real Madrid u tas-somma ta’ EUR 3000 favur AE bħala interessi u spejjeż.
Din is-sentenza u dan id-digriet ġew iddikjarati eżekuttivi fi Franza mit-tribunal de grande instance de Paris (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Pariġi, Franza). Madankollu, il-cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi, Franza) invalidat dawn id-dikjarazzjonijiet minħabba li l-eżekuzzjoni tal-kundanni kienet tikser b’mod inaċċettabbli l-ordni pubbliku internazzjonali Franċiż, billi kienet tippreġudika l-libertà tal-espressjoni.
Adita b’appell mir-Real Madrid u AE, l-Qorti tal-Kassazzjoni kellha dubju dwar il-kundizzjonijiet li fihom l-eżekuzzjoni ta’ sentenza li tikkundanna, bħal f’dan il-każ, lil kumpannija editriċi ta’ gazzetta u lil wieħed mill-ġurnalisti tagħha għall-ħlas tad-danni bħala kumpens għal dannu morali mġarrab għandha tiġi rrifjutata, bis-saħħa tar-Regolament Brussell I (
1
), għar-raġuni li din tkun tikkostitwixxi ksur manifest tal-libertà tal-istampa, stabbilit fl-Artikolu 11 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Preliminarjament, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret in-natura eċċezzjonali tal-użu tal-klawżola tal-ordni pubbliku, prevista fil-punt 1 tal-Artikolu 34 tar-Regolament Brussell I, li huwa konċepibbli biss fejn ir-rikonoxximent jew l-eżekuzzjoni tas-sentenza barranija tikkuntrasta b’mod inaċċettabbli mal-ordinament ġuridiku tal-Istat Membru mitlub, sa fejn tippreġudika prinċipju fundamentali jew tad-dritt intern ta’ dan l-Istat Membru, jew tad-dritt tal-Unjoni. F’dan ir-rigward, hija l-qorti nazzjonali li għandha tiżgura bl-istess effikaċja l-protezzjoni tad-drittijiet stabbiliti mill-ordinament ġuridiku nazzjonali u l-protezzjoni tad-drittijiet mogħtija mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.
Dan huwa l-każ, b’mod partikolari, tad-drittijiet fundamentali stabbiliti mill-Karta, li magħhom qorti nazzjonali għandha tikkonforma ruħha meta tapplika r-Regolament Brussell I u, għalhekk, meta timplimenta d-dritt tal-Unjoni (
2
). Madankollu, fid-dawl tal-importanza fundamentali tal-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka, meta ssir din l-implimentazzjoni, l-Istati Membru jistgħu jkunu obbligati jippreżumu r-rispett tad-drittijiet fundamentali mill-Istati Membri l-oħrajn, ħlief f’każijiet eċċezzjonali. Għalhekk, huwa biss fl-ipoteżi fejn l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni fl-Istat Membru mitlub ikollha bħala effett ksur manifest ta’ dritt fundamentali, hekk kif huwa stabbilit mill-Karta, li l-eżekuzzjoni ta’ din id-deċiżjoni jkollha tiġi rrifjutata jew, jekk ikun il-każ, li d-dikjarazzjoni li tikkonstata s-saħħa eżekuttiva tagħha jkollha tiġi rrevokata.
B’mod partikolari, fir-rigward tal-libertà ta’ espressjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li din tikkostitwixxi waħda mill-bażijiet essenzjali ta’ soċjetà demokratika u pluralista li tagħmel parti mill-valuri li fuqhom, konformement mal-Artikolu 2 TUE, hija bbażata l-Unjoni. L-indħil fil-libertà ta’ espressjoni, bħal dawk li jikkonċernaw ġurnalisti kif ukoll edituri u organi tal-istampa, għandu jkun limitat għall-minimu neċessarju.
Bl-istess mod, mill-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem jirriżulta li l-KEDB (
3
) ma tħallix wisq post għal restrizzjonijiet għal-libertà tal-espressjoni, b’mod partikolari fil-qasam tal-kwistjonijiet ta’ interess ġenerali (
4
), li taħthom jaqgħu kwistjonijiet dwar l-isport professjonali. F’dan il-kuntest, għandha tingħata importanza kbira lill-interess tas-soċjetà demokratika li tiżgura u żżomm il-libertà tal-istampa meta jkollu jiġi ddeterminat jekk l-indħil inkwistjoni jkunx proporzjonat mal-għan leġittimu li għandu jintlaħaq. B’hekk, kull deċiżjoni li tagħti danni għal ħsara kkawżata lir-reputazzjoni għandu jkollha relazzjoni raġonevoli ta’ proporzjonalità bejn is-somma mogħtija u l-ħsara inkwistjoni.
F’dan ir-rigward, jeħtieġ li ssir distinzjoni bejn il-kundanna favur persuna ġuridika u dik favur persuna fiżika, fejn ħsara lir-reputazzjoni ta’ persuna fiżika tista’ twassal għal riperkussjonijiet fuq id-dinjità ta’ din tal-aħħar, filwaqt li r-reputazzjoni ta’ persuna ġuridika hija nieqsa minn din id-dimensjoni morali. Fir-rigward tan-natura proporzjonata ta’ sanzjoni, kull restrizzjoni indebita tal-libertà tal-espressjoni fiha r-riskju li tostakola jew tipparalizza, fil-ġejjieni, il-kopertura mill-mezzi tal-komunikazzjoni ta’ kwistjonijiet analogi. B’mod partikolari, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, għandha tintwera l-ikbar prudenza meta l-miżuri jew is-sanzjonijiet adottati jkunu ta’ natura li jiddisswadu lill-istampa milli tipparteċipa fid-diskussjoni ta’ kwistjonijiet li jippreżentaw interess ġenerali leġittimu, u għaldaqstant li jkollhom effett dissważiv fuq l-eżerċizzju tal-libertà tal-istampa fir-rigward ta’ tali kwistjonijiet.
Fuq il-bażi ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li l-eżekuzzjoni ta’ sentenza li tikkundanna lil gazzetta u lil wieħed mill-ġurnalisti tagħha għall-ħlas tad-danni bħala kumpens għad-dannu morali mġarrab minn klabb sportiv u minn wieħed mill-membri tat-tim mediku tiegħu, minħabba ħsara lir-reputazzjoni tagħhom, għandha tiġi rrifjutata sa fejn ikollha bħala effett ksur manifest tal-Artikolu 11 tal-Karta. Fil-fatt, tali ksur manifest kien jaqa’ taħt l-ordni pubbliku tal-Istat Membru mitlub u, għalhekk, kien jikkostitwixxi r-raġuni għar-rifjut tal-eżekuzzjoni msemmija fil-punt 1 tal-Artikolu 34 tar-Regolament Brussell I moqri flimkien mal-Artikolu 45 tiegħu (
5
).
Kienet il-qorti tar-rinviju li kellha tevalwa, billi tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi kollha tal-każ ineżami, fosthom mhux biss ir-riżorsi tal-persuni kkundannati iżda wkoll il-gravità tat-tort tagħhom u l-portata tad-dannu hekk kif ġie kkonstatat fid-deċiżjonijiet inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jekk l-eżekuzzjoni ta’ dawn id-deċiżjonijiet kienx ser ikollha bħala effett tali ksur manifest. F’dan is-sens, hija kellha tivverifika jekk id-danni mogħtija fl-imsemmija deċiżjonijiet kinux jirriżultaw li kienu manifestament sproporzjonati fir-rigward tal-ħsara għar-reputazzjoni inkwistjoni u jekk b’hekk kinux jirriskjaw li jkollhom effett dissważiv, fl-Istat Membru mitlub, fuq il-kopertura mill-mezzi tal-komunikazzjoni ta’ kwistjonijiet analogi fil-futur jew, b’mod iktar ġenerali, fuq l-eżerċizzju tal-libertà tal-istampa, hekk kif huwa stabbilit fl-Artikolu 11 tal-Karta.
Fil-kuntest ta’ din il-verifika, hija setgħet tieħu inkunsiderazzjoni s-somom mogħtija fl-Istat Membru mitlub għal preġudizzju paragunabbli. Madankollu, diverġenza possibbli bejn dawn is-somom u l-ammont tad-danni mogħtija fid-deċiżjonijiet inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma kinitx, waħedha, suffiċjenti biex jitqies li dawn id-danni kienu manifestament sproporzjonati meta mqabbla mal-ħsara għar-reputazzjoni inkwistjoni. Barra minn hekk, l-imsemmija verifika ma setgħetx tinvolvi stħarriġ tal-evalwazzjonijiet fuq il-mertu magħmula mill-qrati tal-Istat Membru ta’ oriġini, li hija espressament ipprojbita mill-Artikolu 36 u l-Artikolu 45(2) tar-Regolament Brussell I. Fl-aħħar nett, fil-każ fejn hija tikkonstata l-eżistenza ta’ ksur manifest tal-libertà tal-istampa, dik il-qorti kien ikollha tillimita r-rifjut ta’ eżekuzzjoni tal-imsemmija deċiżjonijiet għall-parti manifestament sproporzjonata, fl-Istat Membru mitlub, tad-danni mogħtija.
(
1
)	Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001 tat‑22 ta’ Diċembru 2000 dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 42, iktar ’il quddiem ir-“Regolament Brussell I”).
(
2
)	Fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta.
(
3
)	Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”).
(
4
)	Ara l-Artikolu 10(2) tal-KEDB.
(
5
)	Għal rikors bħal dak hawnhekk, li jkollu bħala suġġett id-deċiżjoni mogħtija dwar ir-rikors kontra d-dikjarazzjoni tas-saħħa eżekuttiva, l-Artikolu 45 tar-Regolament Brussell I jirreferi għar-raġunijiet għar-rifjut ta’ rikonoxximent iddikjarati, b’mod partikolari, fl-Artikolu 34 ta’ dan ir-regolament.