62022CJ0623_RES
Kawża C‑623/22
Belgian Association of Tax Lawyers et
vs
Premier ministre/Eerste Minister,
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Cour constitutionnelle (il-Belġju))
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (It‑Tieni Awla) tad‑29 ta’ Lulju 2024
Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam fiskali – Skambju awtomatiku u obbligatorju ta’ informazzjoni fir-rigward tal-arranġamenti transkonfinali rapportabbli – Direttiva 2011/16/UE, kif emendata bid-Direttiva (UE) 2018/822 – Artikolu 8ab(1) – Obbligu ta’ rapportar – Artikolu 8ab(5) – Obbligu sussidjarju ta’ komunikazzjoni – Sigriet professjonali – Validità – Artikoli 7, 20 u 21, kif ukoll Artikolu 49(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Dritt għar-rispett tal-ħajja privata – Prinċipji ta’ ugwaljanza fit-trattament u ta’ nondiskriminazzjoni – Prinċipju ta’ legalità f’materji kriminali – Prinċipju ta’ ċertezza legali”
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam fiskali – Direttiva 2011/16 – Skambju awtomatiku u obbligatorju ta’ informazzjoni – Obbligu ta’ rapportar ta’ arranġamenti transkonfinali ta’ ppjanar tat-taxxa ta’ natura potenzjalment aggressiva – Kamp ta’ applikazzjoni – Assenza ta’ limitazzjoni għat-taxxa fuq il-kumpanniji biss – Ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament – Assenza
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 20 u 21; Direttiva tal-Kunsill 2011/16 kif emendata bid-Direttiva 2018/822, Artikolu 8ab(1), (6) u (7))
(ara l-punti 29, 30, 33, 34, u d-dispożittiv 1)
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam fiskali – Direttiva 2011/16 – Skambju awtomatiku u obbligatorju ta’ informazzjoni – Obbligu ta’ rapportar ta’ arranġamenti transkonfinali ta’ ppjanar tat-taxxa ta’ natura potenzjalment aggressiva – Kunċetti ta’ arranġament, arranġament transkonfinali, arranġament kummerċjabbli, arranġament imfassal għal għan speċifiku, intermedjarju u impriża assoċjata – Kunċetti suffiċjentement ċari u preċiżi – Ksur tal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ legalità f’materji kriminali – Assenza – Indħil fil-ħajja privata tal-intermedjarju u tal-kontribwent ikkonċernat iddefinit b’mod suffiċjentement preċiż
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 7 u 49(1); Direttiva tal-Kunsill 2011/16, kif emendata bid-Direttiva 2018/822)
(ara l-punti 49, 52, 53, 56 sa 60, 64, 66, 87, 89, 90, u d-dispożittiv 2)
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam fiskali – Direttiva 2011/16 – Skambju awtomatiku u obbligatorju ta’ informazzjoni – Obbligu ta’ rapportar ta’ arranġamenti transkonfinali ta’ ppjanar tat-taxxa ta’ natura potenzjalment aggressiva – Karatteristiċi distintivi ta’ dawn l-arranġamenti – Identifikazzjoni suffiċjentement ċara u preċiża – Ksur tal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ legalità f’materji kriminali – Assenza – Indħil fil-ħajja privata tal-intermedjarju u tal-kontribwent ikkonċernat iddefinit b’mod suffiċjentement preċiż
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 7 u 49(1); Direttiva tal-Kunsill 2011/16, kif emendata bid-Direttiva 2018/822, Anness IV)
(ara l-punti 71, 73 sa 75, 87, 89, 90 u d-dispożittiv 2)
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam fiskali – Direttiva 2011/16 – Skambju awtomatiku u obbligatorju ta’ informazzjoni – Obbligu ta’ rapportar ta’ arranġamenti transkonfinali ta’ ppjanar tat-taxxa ta’ natura potenzjalment aggressiva – Bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ tletin jum għall-eżekuzzjoni ta’ dan l-obbligu – Determinazzjoni suffiċjentement ċara u preċiża – Ksur tal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ legalità f’materji kriminali – Assenza – Indħil fil-ħajja privata tal-intermedjarju u tal-kontribwent ikkonċernat iddefinit b’mod suffiċjentement preċiż
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 7 u 49 (1); Direttiva tal-Kunsill 2011/16, kif emendata bid-Direttiva 2018/822, l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 8ab(1))
(ara l-punti 80 sa 87, 89, 90, u d-dispożittiv 2)
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam fiskali – Direttiva 2011/16 – Skambju awtomatiku u obbligatorju ta’ informazzjoni – Obbligu ta’ rapportar ta’ arranġamenti transkonfinali ta’ ppjanar tat-taxxa ta’ natura potenzjalment aggressiva – Possibbiltà tal-Istati Membri li jissostitwixxu l-obbligu ta’ komunikazzjoni għal intermedjarju ieħor bl-obbligu ta’ rapportar – Portata – Possibbiltà miftuħa biss fir-rigward tal-professjonisti awtorizzati sabiex jiżguraw ir-rappreżentanza legali
(Direttiva tal-Kunsill 2011/16, kif emendata bid-Direttiva 2018/822, Artikolu 8ab(5))
(ara l-punti 99, 104, 106, 108)
Drittijiet fundamentali – Rispett tal-ħajja privata u tal-familja – Rikonoxximent kemm mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea kif ukoll mill-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem – Livell ta’ protezzjoni żgurat mill-Karta li ma jmurx kontra dak iggarantit mill-imsemmija konvenzjoni
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 7)
(ara l-punti 113, 124)
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam fiskali – Direttiva 2011/16 – Skambju awtomatiku u obbligatorju ta’ informazzjoni – Obbligi ta’ informazzjoni u ta’ kooperazzjoni imposti fuq l-avukati – Sigriet professjonali tal-avukat – Eżenzjoni mill-obbligu ta’ rapportar li jgawdi minnha l-avukat intermedjarju suġġett għas-sigriet professjonali – Obbligu ta’ dan l-avukat intermedjarju li jikkomunika, lil kull intermedjarju ieħor li ma huwiex il-klijent tiegħu, l-obbligi ta’ rapportar li jaqgħu fuqu – Ksur tar-rispett tal-ħajja privata u tal-familja – Invalidità – Portata – Persuni kkonċernati mill-Artikolu 1(2)(a) tad-Direttiva 98/5
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 7; Direttiva tal-Kunsill 2011/16 kif emendata bid-Direttiva 2018/822, Artikolu 8ab(5))
(ara l-punti 116, 118 sa 120, u d-dispożittiv 3)
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam fiskali – Direttiva 2011/16 – Skambju awtomatiku u obbligatorju ta’ informazzjoni – Obbligu ta’ rapportar ta’ arranġamenti transkonfinali ta’ ppjanar tat-taxxa ta’ natura potenzjalment aggressiva – Dritt għar-rispett tal-ħajja privata – Libertà ta’ kull persuna li torganizza l-ħajja u l-attivitajiet tagħha, kemm personali kif ukoll professjonali jew kummerċjali – Indħil – Ġustifikazzjoni – Osservanza tal-prinċipju ta’ legalità, tal-kontenut essenzjali tad-drittijiet fundamentali u tal-prinċipju ta’ proporzjonalità
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 7; Direttiva tal-Kunsill 2011/16 kif emendata bid-Direttiva 2018/822, Artikolu 8ab(1), (6) u (7))
(ara l-punti 127, 129 sa 132, 136 sa 138, 140 sa 150, u d-dispożittiv 4)
Sunt
Fil-kuntest ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari għall-evalwazzjoni tal-validità, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-obbligu ta’ rapportar ta’ arranġamenti fiskali transkonfinali ta’ ppjanar tat-taxxa ta’ natura potenzjalment aggressiva lill-awtoritajiet kompetenti stabbiliti bid-Direttiva 2011/16 emendata (
1
) ma kienx jikser id-drittijiet fundamentali, b’mod partikolari l-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament u d-dritt għar-rispett tal-ħajja privata, u lanqas il-prinċipju ta’ ċertezza legali.
F’dan il-każ, liġi tal‑20 ta’ Diċembru 2019 kienet ittrasponiet fl-ordinament ġuridiku Belġjan id-Direttiva 2011/16 emendata.
Diversi assoċjazzjonijiet u professjonisti, intervenjenti fil-qasam tas-servizzi legali, fiskali jew ta’ konsulenza, talbu lill-Cour constitutionnelle (il-Qorti Kostituzzjonali, il-Belġju) l-annullament totali jew parzjali ta’ din il-liġi. Huma kkontestaw, essenzjalment, kemm in-nuqqas ta’ preċiżjoni ta’ din il-liġi fir-rigward tal-portata tal-kamp ta’ applikazzjoni u tal-portata tal-obbligu ta’ rapportar tal-arranġamenti transkonfinali li kienet tinkludi, kif ukoll ċerti effetti ta’ dan l-obbligu.
Sa fejn id-dispożizzjonijiet nazzjonali hekk ikkontestati kienu joriġinaw mid-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2011/16 emendata, il-Cour constitutionnelle (il-Qorti Kostituzzjonali) għamlet diversi domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-evalwazzjoni tal-validità tal-obbligu ta’ rapportar tal-arranġamenti transkonfinali, prevista fl-Artikolu 8ab(1), (6) u (7) ta’ din id-direttiva, kif ukoll tal-obbligu ta’ komunikazzjoni sussidjarja, previst fl-Artikolu 8ab(5) ta’ din l-istess direttiva, fid-dawl tal-Artikoli 7, 20, 21 u tal-Artikolu 49(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), kif ukoll tal-prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali.
Il‑kunsiderazzjonijiet tal‑Qorti tal‑Ġustizzja
Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-evalwazzjoni tal-eżistenza ta’ eventwali ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament previst fl-Artikolu 20 tal-Karta mid-Direttiva 2011/16 emendata sa fejn din id-direttiva ma kinitx tillimita l-obbligu ta’ rapportar ta’ arranġamenti transkonfinali għall-qasam tat-taxxa fuq il-kumpanniji, iżda kienet tagħmilha applikabbli fir-rigward tat-taxxi kollha li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat, qabelxejn, li l-kriterju ta’ riferiment li kellu jittieħed inkunsiderazzjoni kien dak tar-riskju ta’ ppjanar aggressiv tat-taxxa kif ukoll ta’ evitar u ta’ evażjoni tat-taxxa mill-arranġamenti transkonfinali kkonċernati li l-leġiżlatur tal-Unjoni, f’dan il-każ, ried jiġġieled. Issa, kull tip ta’ taxxa tista’ tkun is-suġġett ta’ ppjanar tat-taxxa aggressiva, kemm fir-rigward tat-taxxa fuq il-kumpanniji, ta’ taxxi diretti oħra jew ta’ taxxi indiretti li ma humiex is-suġġett ta’ leġiżlazzjoni speċifika tal-Unjoni (
2
).
Għaldaqstant, id-diversi tipi ta’ taxxi suġġetti għall-obbligu ta’ rapportar previst mid-Direttiva 2011/16 emendata jaqgħu taħt sitwazzjonijiet komparabbli fid-dawl tal-għanijiet imfittxija minn din id-direttiva, peress li tali ssuġġettar ma għandux, f’dan ir-rigward, natura manifestament mhux xierqa fid-dawl tal-imsemmija għanijiet.
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-kunċetti (
3
) u l-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ 30 jum mogħti għall-eżekuzzjoni tal-obbligu ta’ rapportar, li d-Direttiva 2011/16 emendata użat u stabbilixxiet sabiex jiġu ddeterminati l-kamp ta’ applikazzjoni u l-portata ta’ dan l-obbligu, kienu suffiċjentement ċari u preċiżi fid-dawl tar-rekwiżiti li jirriżultaw mill-prinċipju ta’ ċertezza legali u mill-prinċipju ta’ legalità f’materji kriminali stabbilit fl-Artikolu 49(1) tal-Karta.
Barra minn hekk, l-Artikolu 7 tal-Karta ma jimponi ebda obbligu iktar strett mill-Artikolu 49 tagħha f’termini ta’ rekwiżit ta’ ċarezza jew ta’ preċiżjoni tal-kunċetti użati u tat-termini stabbiliti, l-indħil fil-ħajja privata tal-intermedjarju u tal-kontribwent ikkonċernat li jimplika l-obbligu ta’ rapportar huwa huwa stess iddefinit b’mod suffiċjentement preċiż fid-dawl tal-informazzjoni li dan ir-rapportar għandu jinkludi.
Fit-tielet lok, fir-rigward ta’ preġudizzju eventwali għas-sigriet professjonali permezz ta’ intermedjarju li ma jkunx avukat, li jirriżulta mill-obbligu ta’ komunikazzjoni sussidjarja previst fl-Artikolu 8ab(5) tad-Direttiva 2011/16 emendata, sa fejn dan l-obbligu għandu l-konsegwenza li jgħarraf lil terz, u, fl-aħħar mill-aħħar, lill-amministrazzjoni fiskali, l-eżistenza tar-rabta ta’ konsultazzjoni bejn dan l-intermedjarju u l-klijent tiegħu, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat qabel kollox li l-possibbiltà għall-Istati Membri li jissostitwixxu l-obbligu ta’ komunikazzjoni bl-obbligu ta’ rapportar nfetħet biss, minn dan l-artikolu, fir-rigward tal-professjonisti li, bħall-avukati, huma awtorizzati, skont id-dritt nazzjonali, jiżguraw ir-rappreżentanza legali.
Sussegwentement, huwa biss minħabba l-pożizzjoni unika li tokkupa l-professjoni ta’ avukat fi ħdan l-organizzazzjoni ġudizzjarja tal-Istati Membri li l-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza Orde van Vlaamse Balies et (
4
), ikkunsidrat li l-obbligu ta’ komunikazzjoni sussidjarja, meta dan jiġi impost fuq l-avukat, jikser l-Artikolu 7 tal-Karta.
Għalhekk, is-soluzzjoni mogħtija f’din is-sentenza tgħodd biss fir-rigward tal-persuni li jeżerċitaw l-attivitajiet professjonali tagħhom taħt wieħed mit-titoli professjonali msemmija fl-Artikolu 1(2)(a) tad-Direttiva 98/5 (
5
), u ma testendix għall-professjonisti l-oħra li ma jissodisfawx dawn il-karatteristiċi, minkejja li jiġu awtorizzati mill-Istati Membri jiżguraw ir-rappreżentanza legali.
Fl-aħħar nett, fir-raba’ lok, fir-rigward tal-eventwali ksur, mill-obbligu ta’ rapportar, tad-dritt għall-protezzjoni tal-ħajja privata, meta dan l-obbligu jikkonċerna arranġament li jfittex vantaġġ fiskali, b’mod legali u mhux abbużiv, li jillimita għalhekk, kif tenfasizza l-qorti tar-rinviju, il-libertà tal-kontribwent li jagħżel, u dik tal-intermedjarju li jikkonċepixxi u li jagħtih parir, il-mezz fiskali l-inqas intaxxat, il-Qorti tal-Ġustizzja rreferiet għall-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (
6
), li minnha jirriżulta li l-kunċett ta’ ħajja privata huwa kunċett wiesa’ li jinkludi l-kunċett ta’ awtonomija personali, li jkopri l-libertà ta’ kull persuna li torganizza l-ħajja u l-attivitajiet tagħha, kemm personali kif ukoll professjonali jew kummerċjali.
Fid-dawl ta’ din il-ġurisprudenza, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-obbligu ta’ rapportar ta’ arranġamenti transkonfinali jikkostitwixxi ndħil fid-dritt għar-rispett tal-ħajja privata ggarantit fl-Artikolu 7 tal-Karta, sa fejn dan iwassal sabiex jiġi żvelat lill-amministrazzjoni r-riżultat ta’ xogħlijiet ta’ disinn u ta’ inġinerija fiskali abbażi tad-differenzi li jeżistu bejn id-diversi leġiżlazzjonijiet nazzjonali applikabbli, imwettqa, fil-kuntest ta’ attivitajiet personali, professjonali jew kummerċjali, mill-kontribwent innifsu jew minn intermedjarju, u għaldaqstant, jista’ jiddisswadi kemm lill-imsemmi kontribwent kif ukoll lill-konsulenti tiegħu milli joħolqu u jimplimentaw mekkaniżmi ta’ ppjanar tat-taxxa transkonfinali.
Madankollu, tali ndħil li ma jippreġudikax l-essenza tad-dritt għar-rispett tal-ħajja privata u li huwa proporzjonat u ma għandux natura sproporzjonata meta mqabbel mal-għan ta’ interess ġenerali tal-ġlieda kontra l-ippjanar aggressiv tat-taxxa u tal-prevenzjoni tar-riskji ta’ evitar u ta’ evażjoni tat-taxxa f’dan il-każ imfittex mid-Direttiva 2011/16 emendata huwa ġġustifikat fid-dawl tal-imsemmi għan. Minn dan isegwi li l-obbligu ta’ rapportar inkwistjoni ma kienx jikser id-dritt għar-rispett tal-ħajja privata, mifhum bħala d-dritt ta’ kull persuna li torganizza l-ħajja privata tagħha, kif iggarantit mill-Artikolu 7 tal-Karta.
(
1
)	Direttiva tal-Kunsill 2011/16/UE tal‑15 ta’ Frar 2011 dwar il-kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam tat-tassazzjoni u li tħassar id-direttiva 77/799/KEE (ĠU 2011, L 64, p. 1, rettifika fil-ĠU 2020, L 274, p. 58), kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill (UE) 2018/822 tal‑25 ta’ Mejju 2018 (ĠU 2018, L 139, p. 1, rettifiki fil-ĠU 2019, L 31, p. 108 u fil-ĠU 2020, L 279, p. 23, iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2011/16 emendata”).
(
2
)	It-taxxa fuq il-valur miżjud, id-dazji doganali u d-dazji tas-sisa huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2011/16 emendata.
(
3
)	Il-kunċetti li fir-rigward tagħhom il-qorti tar-rinviju esprimiet dubji dwar il-preċiżjoni u ċ-ċarezza tagħhom huma dawk ta’ “arranġament”, ta’ “arranġament transkonfinali”, ta’ “arranġament kummerċjabbli”, ta’ “arranġament imfassal għal għan speċifiku”, ta’ “intermedjarju”, ta’ “parteċipant”, ta’ “impriża assoċjata”, kif ukoll id-definizzjoni “transkonfinali”, id-diversi “karatteristiċi distintivi” ddefiniti fl-Anness IV u l-“kriterju tal-vantaġġ prinċipali”.
(
4
)	Sentenza tat‑8 ta’ Diċembru 2022, Orde van Vlaamse Balies et (C‑694/20, EU:C:2022:963).
(
5
)	Direttiva 98/5/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Frar 1998 sabiex tkun iffaċilitata l-prattika tal-professjoni ta’ avukat fuq bażi permanenti fl-Istati Membri minbarra dak fejn kienet miksuba l-kwalifikazzjoni (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 3, p. 83).
(
6
)	Ara, b’mod partikolari, Qorti EDB, 18 ta’ Jannar 2018, FNASS et vs Franza, ECLI:CE:ECHR:2018:0118JUD004815111, punt 153 u l-ġurisprudenza ċċitata. F’dan ir-rigward, l-Artikolu 7 tal-Karta jikkorrispondi għall-Artikolu 8(1) tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, u, konformement mal-Artikolu 52(3) tal-Karta, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tieħu inkunsiderazzjoni, fl-interpretazzjoni tad-drittijiet iggarantiti minn dan l-Artikolu 7, id-drittijiet korrispondenti ggarantiti minn dan l-Artikolu 8(1), kif interpretati mill-Qorti EDB.