62024CC0215
OPINIA RZECZNICZKI GENERALNEJ
TAMARY ĆAPETY
przedstawiona w dniu 5 czerwca 2025 r. (
1
)
Sprawa C‑215/24 [Fira] (
i
)
YX,
przy udziale:
Ministério Público
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunal Judicial da Comarca do Porto – Juízo Local Criminal de Vila Nova de Gaia (sąd rejonowy w Porto – lokalny sąd karny w Vila Nova de Gaia, Portugalia)]
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Decyzja ramowa 2008/909/WSiSW – Decyzja ramowa 2002/584/WSiSW – Zasada wzajemnego uznawania wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – Europejski nakaz aresztowania – Procedura przekazywania osób między państwami członkowskimi – Warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności przez organy sądowe zgodnie z prawem krajowym państwa wykonującego nakaz
I. Wprowadzenie
1.
W unijnej przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości osoba skazana na karę pozbawienia wolności w jednym państwie członkowskim może odbyć tę karę w innym państwie członkowskim, zwłaszcza gdyby miało być to korzystne dla resocjalizacji tej osoby (
2
).
2.
Niniejsza sprawa dotyczy osoby, która została skazana za przestępstwo w Portugalii, ale obecnie zamieszkuje w Hiszpanii. Na podstawie decyzji ramowej 2008/909/WSiSW (
3
) organy hiszpańskie podjęły decyzję o uznaniu i wykonaniu kary pozbawienia wolności orzeczonej przez Tribunal Judicial da Comarca do Porto – Juízo Local Criminal de Vila Nova de Gaia (sąd rejonowy w Porto – lokalny sąd karny w Vila Nova de Gaia, Portugalia; zwany dalej „sądem portugalskim”).
3.
Jednak Juzgado Central de lo Penal n.° 1 de Madrid (orzekający na poziomie krajowym sąd karny nr 1 w Madrycie, Hiszpania; zwany dalej „sądem hiszpańskim”) zmienił orzeczoną karę sześciu miesięcy pozbawienia wolności poprzez warunkowe zawieszenie jej wykonania na okres dwóch lat.
4.
Sąd portugalski, będący sądem odsyłającym, zastanawia się, czy na podstawie decyzji ramowej 2008/909 taka zmiana jest dozwolona.
5.
Istotą sporu pomiędzy stronami jest to, czy orzeczenie o warunkowym zawieszeniu wykonania kary może być częścią wykonania wyroku, jak uważa rząd hiszpański, czy też zmienia ono rodzaj owego wyroku, jak uważają rząd portugalski oraz Komisja Europejska.
II. Okoliczności faktyczne w postępowaniu głównym, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
6.
W dniu 9 października 2018 r. YX został skazany w Portugalii na karę sześciu miesięcy pozbawienia wolności za popełnienie przestępstwa oszustwa podatkowego, określonego w Decreto-Lei n.o 20-A/90 (dekrecie z mocą ustawy nr 20-A/90) z dnia 15 stycznia 1990 r. i podlegającego karze na jego podstawie. Karę tę zamieniono na zastępczą karę grzywny w wymiarze 180 stawek dziennych grzywny (
4
).
7.
YX nie zapłacił jednak owej grzywny, a także nie przedstawił jakiegokolwiek dowodu wykazującego, że jej niezapłacenie było przez niego niezawinione. Z tej przyczyny, zgodnie z Código Penal (portugalskim kodeksem karnym) (
5
), sąd odsyłający uchylił karę zastępczą i nakazał wykonanie pierwotnie orzeczonej kary pozbawienia wolności (
6
).
8.
Owej kary pozbawienia wolności nie można było jednak wykonać w Portugalii, ponieważ niemożliwe było odnalezienie YX w celu doręczenia mu nakazu aresztowania w tym państwie członkowskim. W związku z tym YX został uznany za osobę ukrywającą się przed wymiarem sprawiedliwości w celu uchylenia się od orzeczonej kary.
9.
Kilka lat później YX został zlokalizowany w Hiszpanii. W związku z tym w dniu 22 lutego 2022 r. właściwe organy portugalskie wydały – na podstawie decyzji ramowej 2002/584/WSiSW (
7
), europejski nakaz aresztowania (zwany dalej „ENA”), w którym zażądały wydania YX w celu odbycia przez niego kary sześciu miesięcy pozbawienia wolności.
10.
Artykuł 4 pkt 6 decyzji ramowej 2002/584 przewiduje fakultatywną podstawę odmowy wykonania ENA, jeżeli osoba, której dotyczy wniosek o przekazanie, przebywa legalnie w państwie wykonującym nakaz i chce odbyć karę w tymże państwie. Opierając się na tej podstawie, organy hiszpańskie odmówiły wykonania ENA oraz zobowiązały się do uznania kary orzeczonej przez sąd portugalski i wykonania jej w Hiszpanii.
11.
W dniu 11 października 2023 r., zgodnie z art. 80 hiszpańskiego Código Penal (kodeksu karnego) (
8
), sąd hiszpański warunkowo zawiesił – na okres dwóch lat – wykonanie nałożonej na YX kary sześciu miesięcy pozbawienia wolności i poinformował o tej decyzji organy portugalskie.
12.
Ministério Público (prokuratura portugalska) nie mogła zgodzić się z orzeczeniem sądu hiszpańskiego o warunkowym zawieszeniu wykonania kary. W związku z tym skierowała ona sprawę do Tribunal Judicial da Comarca do Porto – Juízo Local Criminal de Vila Nova de Gaia (sądu rejonowego w Porto – lokalnego sądu karnego w Vila Nova de Gaia), będącego sądem odsyłającym w niniejszej sprawie. W ramach owego postępowania prokuratura portugalska zażądała skierowania do Trybunału Sprawiedliwości wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
13.
Sąd odsyłający uważa, że sąd państwa wykonującego nakaz nie może zmienić orzeczenia sądu państwa wydającego nakaz poprzez zastąpienie własnym orzeczeniem orzeczenia sądu, który wydał wyrok skazujący. Sąd ten dodaje, że zaakceptowanie takiej zmiany orzeczonej kary byłoby sprzeczne z zasadami wzajemnego uznawania i wzajemnego zaufania. W opinii owego sądu poprzez odmowę wykonania ENA hiszpańskie organy sądowe wyraziły gotowość przyjęcia na siebie wykonania kary w całości, bez możliwości przekształcenia kary pozbawienia wolności w środek zastępczy.
14.
Sąd odsyłający uważa również, że hiszpańskie organy sądowe tak czy inaczej powinny były poinformować uprzednio państwo wydające nakaz o możliwości zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności, tak by mogło ono zareagować.
15.
W tych okolicznościach Tribunal Judicial da Comarca do Porto – Juízo Local Criminal de Vila Nova de Gaia (sąd rejonowy w Porto – lokalny sąd karny w Vila Nova de Gaia) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału Sprawiedliwości z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy państwo wykonujące nakaz, po odmowie wykonania [ENA] na podstawie art. 4 pkt 6 decyzji ramowej 2002/584 z uwagi na miejsce stałego pobytu osoby skazanej i po uznaniu wyroku skazującego, może powoływać się na zastosowanie swojego prawa krajowego i na swoją kompetencję jako państwa wykonującego nakaz w celu zawieszenia kary pozbawienia wolności skutecznie orzeczonej w państwie wydającym nakaz, w sytuacji gdy postępowanie w sprawie wykonania tego wyroku już się toczy?
2)
Czy organ sądowy państwa wykonującego nakaz może zmienić orzeczenie organu sądowego państwa wydającego nakaz, które należycie się uprawomocniło, poza przypadkami przewidzianymi w art. 8 i art. 17 ust. 1 i 2 decyzji ramowej 2008/909?
3)
Czy art. 17 ust. 1 decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że zezwala on państwu wykonującemu nakaz na zawieszenie skutecznie orzeczonej kary pozbawienia wolności poprzez zastosowanie warunków określonych w jego prawie krajowym, jeżeli właściwe organy państwa wydającego nakaz nie uczyniły tego zgodnie z jego prawem?
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na powyższe pytania:
4)
Czy w świetle przepisów [art. 12 i 13 oraz art. 17 ust. 3] decyzji ramowej 2008/909 organy sądowe Hiszpanii (państwa wykonującego nakaz) nie powinny były uprzednio poinformować państwo wydające nakaz o ich stanowisku co do możliwości zawieszenia kary pozbawienia wolności, na którą poszukiwana osoba została skazana?”.
16.
Rządy hiszpański i portugalski oraz Komisja przedłożyły Trybunałowi uwagi na piśmie.
17.
W dniu 19 marca 2025 r. odbyła się rozprawa, na której wspomniane strony przedstawiły swoje stanowiska ustnie.
III. Analiza
A.
Uwagi wstępne
18.
Państwo członkowskie może odmówić wykonania ENA do celów wykonania kary pozbawienia wolności, wyłącznie jeżeli zobowiąże się do wykonania kary, jaka została orzeczona przez sąd państwa wydającego nakaz.
19.
Jeżeli z jakiegokolwiek powodu państwo wykonujące nakaz nie może wykonać kary pozbawienia wolności, jaka została orzeczona przez sąd państwa wydającego nakaz, musi ono wykonać ENA (
9
).
20.
Jedyne wyjątki pozwalające państwu wykonującemu nakaz na odstąpienie od wykonania kary, jaka została orzeczona przez sąd państwa wydającego nakaz, przewidziano w art. 8 ust. 2 i 3 decyzji ramowej 2008/909. Wyjątki te mają zastosowanie, jeżeli kara, jaka została orzeczona w państwie wydającym nakaz, jest niezgodna z prawem państwa wykonującego nakaz – bądź ze względu na jej czas trwania, bądź ze względu na jej rodzaj. W takiej sytuacji dostosowana kara musi odzwierciedlać możliwie najściślej pierwotnie orzeczoną karę, w granicach dozwolonych prawem państwa wykonującego nakaz (
10
).
21.
W związku z tym orzeczenie o winie i ocena proporcjonalności kary następują w państwie wydającym nakaz i ustalenia te nie mogą podlegać ponownemu rozpoznaniu przez państwo wykonujące nakaz (
11
).
22.
Z tego powodu Trybunał stwierdził – w sprawie leżącej u podstaw wyroku Ognyanov – że art. 8 decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w sposób ścisły i że daje on państwu wykonującemu nakaz jedynie ograniczone możliwości zmiany rodzaju lub czasu trwania kary, jaką orzekł sąd państwa wydającego nakaz (
12
).
23.
Podczas gdy wydanie wyroku skazującego (czyli uznanie winnym i orzeczenie proporcjonalnej kary) należy do państwa wydającego nakaz, wykonanie kary – jak przewidziano w art. 17 ust. 1 decyzji ramowej 2008/909 – należy do państwa wykonującego nakaz.
24.
W związku z tym zasada wzajemnego uznawania odzwierciedlona w decyzji ramowej 2008/909 ma zastosowanie w dwójnasób: państwo wykonujące nakaz musi co do zasady uznać wyrok skazujący wydany przez sądy państwa wydającego nakaz, podczas gdy państwo wydające nakaz musi co do zasady uznać przepisy dotyczące wykonywania kar obowiązujące w państwie wykonującym nakaz.
25.
Sednem niniejszej sprawy jest to, że dla Królestwa Hiszpanii orzeczenie o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności jest kwestią wykonania owej kary, podczas gdy Republika Portugalska, popierana przez Komisję, uznaje orzeczenie o warunkowym zawieszeniu wykonania kary za wydanie wyroku skazującego.
26.
Odpowiedź na pytanie, czy warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności stanowi zmianę czy też wykonanie owej kary – co jest istotą pierwszych trzech pytań prejudycjalnych – zależy od wykładni decyzji ramowej 2008/909, a zwłaszcza art. 8 i 17 tej decyzji. W związku z tym przeanalizuję owe trzy pytania łącznie (zob. śródtytuł C poniżej).
27.
Jeżeli warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności stanowi zmianę rodzaju pierwotnie orzeczonej kary pozbawienia wolności, oznacza to, że art. 8 decyzji ramowej 2008/909 ma zastosowanie i zakazuje wykonującym nakaz organom hiszpańskim dostosowania kary pozbawienia wolności poprzez przekształcenie jej w karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Jeżeli jednak warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności jest sposobem wykonania takiej kary, art. 8 decyzji ramowej 2008/909 nie miałby zastosowania. Państwo wykonujące nakaz mogłoby raczej orzec o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności w ramach wykonania owej kary na podstawie art. 17 tej decyzji.
28.
Przed dokonaniem analizy tego zagadnienia rozpatrzę pokrótce (zob. śródtytuł B poniżej) zarzut niedopuszczalności podniesiony przez Królestwo Hiszpanii.
29.
Pytanie czwarte jest uzależnione od udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pierwsze trzy pytania. Ponieważ będę proponować, by Trybunał udzielił na owe pytania odpowiedzi przeczącej, nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie czwarte.
B.
Dopuszczalność
30.
Rząd hiszpański zakwestionował dopuszczalność odesłania prejudycjalnego. Według niego nie można zrozumieć, ani jakiego rodzaju postępowanie toczy się przed sądem odsyłającym, ani też – dlaczego odpowiedzi Trybunału mają znaczenie dla postępowania głównego.
31.
Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że Trybunał może odpowiedzieć na pytania skierowane do niego w trybie prejudycjalnym wyłącznie wtedy, jeżeli udzielona odpowiedź będzie dla sądu krajowego użyteczna i umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu (
13
).
32.
Jednocześnie z utrwalonego orzecznictwa wynika również, że pytania dotyczące wykładni prawa Unii przedstawione przez sądy krajowe korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w przedmiocie takich pytań jest możliwa tylko wtedy, gdy oczywiste jest, iż wykładnia prawa Unii nie ma związku z przedmiotem sporu zawisłego przed sądem odsyłającym (
14
).
33.
W postępowaniu uregulowanym w decyzji ramowej 2008/909 organy państwa wydającego nakaz muszą zgodzić się na to, by karę pozbawienia wolności wykonało państwo wykonujące nakaz, poprzez wydanie zaświadczenia (
15
). Takie zaświadczenie może zostać wycofane, dopóki nie rozpoczęło się wykonywanie kary w państwie wykonującym nakaz (
16
).
34.
Zatem, mimo że sąd odsyłający w niniejszej sprawie nie wyjaśnił, niestety, w postanowieniu odsyłającym, co dokładnie jest celem postępowania wszczętego przed nim przez prokuraturę portugalską, domniemanie dopuszczalności nie zostało obalone. Udzielona przez Trybunał odpowiedź mogłaby pomóc sądowi odsyłającemu w rozstrzygnięciu kwestii, czy zaświadczenie powinno zostać wydane lub wycofane (jeżeli zostało już wydane) (
17
).
35.
Nie jest zatem oczywiste, że odpowiedzi na pytania prejudycjalne nie są sądowi odsyłającemu niezbędne do rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu. Dlatego proponuję, by Trybunał udzielił odpowiedzi na pytania skierowane do niego w trybie prejudycjalnym.
C.
Warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności jest zmianą owej kary
36.
Uważam, że orzeczenie o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności zmienia rodzaj tejże kary.
37.
Dlatego opowiadam się w tym względzie za argumentacją rządu portugalskiego i Komisji, które stwierdziły, że kara pozbawienia wolności i kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania stanowią dwa różne rodzaje kary.
38.
Orzeczenie o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności nie jest zatem kwestią wykonania, lecz stanowi raczej zmianę takiej kary. Nie wchodzi ono zatem w zakres stosowania art. 17 decyzji ramowej 2008/909. W rzeczywistości art. 8 tej decyzji uniemożliwia Królestwu Hiszpanii warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej przez sąd portugalski.
39.
Uzasadnię moje stanowisko poprzez zbadanie brzmienia mających zastosowanie przepisów decyzji ramowej 2008/909 oraz ich kontekstu i celu, odpowiadając jednocześnie na argumenty stron niniejszego postępowania.
1. Argumenty wynikające z art. 8 decyzji ramowej 2008/909
40.
U podstaw dyskusji w przedmiocie „rodzaju” kary leży art. 8 decyzji ramowej 2008/909. Zgodnie z jego ust. 1 państwo wykonujące nakaz musi co do zasady uznać i wykonać karę, jaka została orzeczona przez sąd państwa wydającego nakaz. Tylko wtedy, gdy system prawny państwa wykonującego nakaz nie uznaje kary pozbawienia wolności o danym czasie trwania (art. 8 ust. 2 decyzji ramowej 2008/909) lub danego rodzaju (art. 8 ust. 3 tej decyzji), państwo to może „dostosować” karę (zob. pkt 20 niniejszej opinii).
41.
Kara sześciu lat pozbawienia wolności jest co do zasady uznawana w hiszpańskim prawie karnym. Dlatego warunkowego zawieszenia wykonania kary, które zmienia rodzaj takiej kary, nie można uzasadniać przepisem art. 8 ust. 3 decyzji ramowej 2008/909.
42.
Co więcej, jeżeli państwo wykonujące nakaz uzna za konieczne dostosowanie kary – na co zezwala art. 8 decyzji ramowej 2008/909 – na podstawie art. 12 ust. 1 tej decyzji, musi ono w najkrótszym możliwym terminie poinformować państwo wydające nakaz o swojej decyzji. Umożliwia ono w ten sposób państwu wydającemu nakaz podjęcie decyzji o wycofaniu zaświadczenia, jeżeli państwo to nie zgadza się na takie dostosowanie.
43.
W niniejszej sprawie organy hiszpańskie nie przekazały takiej informacji organom portugalskim zgodnie z art. 12 decyzji ramowej 2008/909, ponieważ nie uznały, by zmieniły rodzaj uznanej kary w rozumieniu art. 8 tej decyzji. Niemniej jednak poinformowały one organy portugalskie o tym, że warunkowo zawiesiły wykonanie kary pozbawienia wolności.
44.
Rozróżnienie między środkiem stanowiącym karę a środkiem dotyczącym wykonania lub zastosowania kary nie zawsze jest wyraźne (
18
).
45.
Dlatego w niniejszej sprawie rząd hiszpański utrzymuje, że warunkowe zawieszenie wykonania kary nie zmieniło jej „rodzaju”. Nadal jest to kara pozbawienia wolności, której czas trwania wynosi sześć miesięcy, nawet jeżeli jej wykonanie zostało warunkowo zawieszone na okres dwóch lat.
46.
Sądzę, że pewne wskazówki dotyczące kwestii, czy doszło do zmiany „rodzaju” kary, można uzyskać poprzez zadanie pytania, czy zmienił się aspekt kary pozbawiający daną osobę wolności. W tym względzie aspektem, który czyni różnicę, jest moim zdaniem to, czy pozbawienie wolności jest nieuchronne, jak ma to miejsce w przypadku kary pozbawienia wolności, czy –uwarunkowane, jak ma to miejsce w przypadku kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Argument ten potwierdza stanowisko rządu portugalskiego i Komisji, że kara pozbawienia wolności i kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania są dwiema karami różnego rodzaju.
47.
W kontekście niniejszej sprawy wydawałoby się, że sąd portugalski – po uznaniu YX winnym – stwierdził, iż stosowną dla niego karą będzie odbycie kary pozbawienia wolności. Gdyby sąd ten uznał, że wykonanie kary pozbawienia wolności należy warunkowo zawiesić, to mógł on orzec karę z warunkowym zawieszeniem jej wykonania (
19
). Wzajemne uznawanie, na którym opiera się współpraca w sprawach karnych, wymaga, by organy państwa wykonującego nakaz zaakceptowały orzeczenie o winie i stosownej karze, jakie wydał sąd państwa wydającego nakaz.
48.
Wynika z tego, że warunkowe zawieszenie kary pozbawienia wolności przez sąd hiszpański zmieniło rodzaj kary pozbawienia wolności określonej przez sąd portugalski, która to kara nie przewidywała warunkowego zawieszenia jej wykonania. Ponieważ hiszpański system prawny uznaje karę sześciu miesięcy pozbawienia wolności, Królestwo Hiszpanii, jako państwo wykonujące nakaz, nie może powoływać się ani na art. 8 ust. 2, ani na art. 8 ust. 3 decyzji ramowej 2008/909 w celu warunkowego zawieszenia wykonania takiej kary.
2. Argumenty wynikające z art. 17 decyzji ramowej 2008/909
49.
Artykuł 17 decyzji ramowej 2008/909 dotyczy wykonania kary, które co do zasady podlega prawu państwa wykonującego nakaz. Ustępy 3 i 4 owego przepisu dotyczą kwestii warunkowego zwolnienia.
50.
W tym względzie rząd hiszpański podniósł, że kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania jest podobna do przedterminowego lub warunkowego zwolnienia. W obu przypadkach kary pozbawienia wolności albo nie odbywa się w ogóle, albo odbywa się ją jedynie częściowo. Również w obu przypadkach orzeczenie o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności lub przedterminowym zakończeniu jej odbywania jest ściśle związane z sytuacją osobistą oraz zachowaniem osoby skazanej i może być postrzegane jako przyczyniające się do lepszej resocjalizacji tej osoby.
51.
Przedterminowe lub warunkowe zwolnienie uznano w art. 17 decyzji ramowej 2008/909 za sposób wykonania kary pozbawienia wolności i za taki też sposób – w opinii hiszpańskiego rządu – powinno się, biorąc pod uwagę podobieństwa, uznać warunkowe zawieszenie wykonania takiej kary.
52.
Mimo iż argument przedstawiony przez rząd hiszpański ma pewną wagę, jest jednak również jasne, że chociaż w decyzji ramowej 2008/909 mowa jest – w jej art. 17 – o przedterminowym zwolnieniu, to decyzja ta nie odnosi się do kar pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania.
53.
Powodem, dla którego decyzja ta reguluje kwestię przedterminowego zwolnienia, jest prawdopodobnie okoliczność, że prawodawca zauważył znaczne różnice pomiędzy przepisami dotyczącymi przedterminowego zwolnienia w różnych państwach członkowskich. Jednocześnie do przedterminowego zwolnienia dochodzi siłą rzeczy po rozpoczęciu wykonywania kary pozbawienia wolności i dlatego trudno rozumieć je inaczej niż jako sposób wykonania kary. W odpowiedzi na ewentualne problemy, które mogą z tego wyniknąć, art. 17 ust. 3 nakłada na państwo wykonujące nakaz obowiązek powiadomienia państwa wydającego nakaz o obowiązujących w nim przepisach dotyczących przedterminowego lub warunkowego zwolnienia oraz umożliwia państwu wydającemu nakaz wycofanie zaświadczenia, jeżeli państwo to nie zgadza się z polityką państwa wykonującego nakaz w kwestii przedterminowego zwolnienia (
20
). Wycofanie zaświadczenia nie jest możliwe, zgodnie z art. 13 decyzji ramowej 2008/909, po rozpoczęciu wykonywania kary w państwie wykonującym nakaz. Konieczne jest zatem przedstawienie rozwiązania legislacyjnego pozwalającego wydającemu nakaz państwu członkowskiemu odrzucenie polityki wykonującego nakaz państwa członkowskiego w kwestii przedterminowego zwolnienia, zanim wykonanie kary zostanie w państwie wykonującym nakaz rozpoczęte.
54.
Prawodawca Unii nie przewidział takiej opcji w przypadku warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności.
55.
Moim zdaniem i wbrew argumentowi rządu hiszpańskiego wybór legislacyjny, by zająć się – w art. 17 – problemami wynikającymi z różnic w przepisach dotyczących przedterminowego zwolnienia, ale nie – warunkowego zawieszenia wykonania kar pozbawienia wolności, jest (tekstowym) argumentem, który przemawia za odrzuceniem stanowiska, iż warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności jest sposobem wykonania owej kary. Taki wybór prowadzi raczej do wniosku, że prawodawca Unii nie postrzegał warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności jako sposobu wykonania owej kary, lecz jako inną karę.
56.
Taki wniosek znajduje oparcie w szerszym kontekście, w który wpisuje się decyzja ramowa 2008/909.
3. Argumenty wynikające z kontekstu
57.
W tym samym roku, w którym przyjął decyzję ramową 2008/909, prawodawca Unii przyjął również decyzję ramową 2008/947/WSiSW (
21
), mającą zastosowanie do wyroków i decyzji w sprawie zawieszenia lub warunkowego zawieszenia w celu nadzorowania przestrzegania warunków zawieszenia i obowiązków wynikających z kar alternatywnych.
58.
Jak podniosła Komisja, owe dwie decyzje ramowe mają inny zakres stosowania i wzajemnie się wykluczają. Jeżeli współpraca wymiarów sprawiedliwości wiąże się z uznaniem i wykonaniem kary pozbawienia wolności, mające zastosowanie przepisy znajdują się w decyzji ramowej 2008/909. Jeżeli współpraca wymiarów sprawiedliwości dotyczy uznania i kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, przepisy te znajdują się w decyzji ramowej 2008/947.
59.
To rozwiązanie legislacyjne sugeruje, że prawodawca Unii postrzega karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania i bezwzględną karę pozbawienia wolności jako dwa różne rodzaje kar nakładanych w postępowaniu karnym.
60.
W niniejszej sprawie zarówno organy państwa wykonującego nakaz, jak i państwa wydającego nakaz działały na podstawie decyzji ramowej 2008/909.
4. Argumenty wynikające z celu decyzji ramowej 2008/909
61.
Wniosek, że kara pozbawienia wolności nie powinna być przekształcana w karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania przez państwo wykonujące nakaz, jest spójny z celem decyzji ramowej 2008/909.
62.
Jednym z celów tego instrumentu jest umożliwienie wzajemnego uznawania kar w dziedzinie prawa karnego. Gdy na podstawie wzajemnego uznawania państwo członkowskie zgadza się na wykonanie wyroku wydanego w innym państwie członkowskim i nie powołuje się na jedną z podstaw niewykonania takiego wyroku, wykonanie powinno być po prostu, jak zauważyła Komisja, kontynuacją sprawy rozpoczętej w państwie wydającym nakaz (
22
).
63.
Podzielam ten pogląd. Okoliczność, że wykonanie kary pozbawienia wolności następuje w innym państwie członkowskim niż państwo, w którym kara została orzeczona, nie powinno zmieniać wykonania owej kary, tak samo jak nie zmieniono by wyroku, gdyby miał on zostać wykonany w innym regionie tego samego państwa, podlegającym jurysdykcji innego sądu niż sąd, który orzekł karę. Nawet jeżeli niektóre przepisy regulujące wykonanie mogą się różnić, wykonanie następuje jako zwykła kontynuacja skazania.
64.
Dlatego zasada wzajemnego uznawania zapisana w decyzji ramowej 2008/909 powinna w praktyce skutkować automatycznością współpracy między państwami członkowskimi w egzekwowaniu prawa. Powinna ona oznaczać dla państwa wykonującego nakaz obowiązek wykonania zagranicznego wyroku bez badania, czy taki wyrok zostałby wydany, gdyby postępowanie toczyło się zgodnie z prawem krajowym państwa wykonującego nakaz (
23
).
65.
Dlatego ocenianie przez państwo wykonujące nakaz, czy kara wymierzona w państwie wydającym nakaz odpowiada karze, jaka zostałaby wymierzona za to samo przestępstwo w państwie wykonującym nakaz, powinno się uznać za sprzeczne z celami i duchem decyzji ramowej 2008/909 (
24
).
66.
Nawet jeżeli, jak wyjaśnił rząd hiszpański, warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności w Hiszpanii jest możliwe na dwóch etapach: i) orzeczenia kary pozbawienia wolności oraz ii) warunkowego zawieszenia jej wykonania, to drugi etap ingeruje w ocenę winy dokonaną przez sąd państwa wydającego nakaz i wydane przezeń orzeczenie o stosownej karze.
67.
Dlatego nie powinno się pozwolić państwu wykonującemu nakaz na decydowanie o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności, jeżeli sąd państwa wydającego nakaz takiej kary nie orzekł.
5. Argumenty wynikające z orzecznictwa
68.
Na koniec muszę pochylić się nad argumentami rządu hiszpańskiego podniesionymi w uwagach na piśmie i powtórzonymi na rozprawie, że wyroki w sprawach Ardic (
25
) oraz Minister for Justice and Equality (Uchylenie warunkowego zawieszenia wykonania kary) (
26
) przemawiają za jego stanowiskiem, iż orzeczenie o warunkowym zawieszeniu wykonania kary wolności jest sposobem wykonania owej kary, a nie – jej zmianą.
69.
W wyrokach tych Trybunał stwierdził, że orzeczenie uchylające zawieszenie wykonania nałożonej wcześniej kary pozbawienia wolności nie ma wpływu ani na charakter, ani na wymiar kar pozbawienia wolności orzeczonych na mocy wcześniejszych prawomocnych wyroków skazujących zainteresowanego (
27
).
70.
Rząd portugalski i Komisja stwierdziły, że sprawy te nie mają znaczenia dla niniejszej sprawy, ponieważ dotyczyły one innej kwestii. Nie mogę zgodzić się z tym stanowiskiem. Pomimo że owe sprawy wymagały od Trybunału wykładni zawartego w art. 4a decyzji ramowej 2002/584 pojęcia „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie”, dotyczyły one podobnego dylematu – czy uchylenie warunkowego zawieszenia wykonania kary jest częścią wyroku skazującego, czy raczej jedynie wykonaniem kary już orzeczonej. Dlatego uważam, że sprawy te mają w istocie znaczenie dla niniejszej sprawy.
71.
Niemniej jednak jestem zdania – podobnie jak Komisja – że orzeczenie o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności, będące przedmiotem niniejszej sprawy, i uchylenie zawieszenia wykonania kary, będące przedmiotem tamtych spraw, mają inny charakter. Podczas gdy orzeczenie o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności jest częścią procedury wydawania wyroku skazującego, który obejmuje orzeczenie o winie i stosownej karze, uchylenie warunkowego zawieszenia wykonania kary oznacza wykonanie kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania – kary, której zasady wykonania określono już na etapie wydawania wyroku skazującego.
72.
Z tego powodu okoliczność, że Trybunał uznał uchylenie zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności za sposób wykonania kary nie wyklucza wniosku, że orzeczenie o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności jest – wręcz przeciwnie – częścią wyroku skazującego.
6. Wniosek pośredni
73.
Podsumowując, uważam, że zgodnie z prawem Unii kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania i kara pozbawienia wolności bez możliwości warunkowego zawieszenia jej wykonania stanowią dwa różne rodzaje kary. W związku z tym państwo wykonujące nakaz nie może warunkowo zawiesić wykonania kary pozbawienia wolności w ramach sposobu wykonania kary, do której uznania się zobowiązało. Takie warunkowe zawieszenie wykonania kary nie jest kwestią wykonania uregulowaną w art. 17 decyzji ramowej 2008/909. Stanowi ono raczej zmianę rodzaju kary i jest co do zasady zabronione na mocy art. 8 decyzji ramowej 2008/909.
74.
W tym konkretnym przypadku, jeżeli państwo wykonujące nakaz nie chce wykonać kary pozbawienia wolności, ma ono możliwość wykonania ENA i przekazania osoby skazanej państwu wydającemu nakaz w celu odbycia przez nią kary w owym państwie.
75.
Jednak państwo wykonujące nakaz, po odmowie wykonania ENA na podstawie art. 4 pkt 6 decyzji ramowej 2002/584 z uwagi na miejsce stałego pobytu osoby skazanej i po uznaniu wyroku skazującego, nie może powoływać się na zastosowanie swojego prawa krajowego w celu zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności skutecznie orzeczonej w państwie wydającym nakaz.
76.
Poprzez orzeczenie o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności określonej przez sąd portugalski – jako proporcjonalnej do przestępstwa podatkowego popełnionego przez YX – sąd hiszpański nie rozpoczął wykonywania kary, lecz zmienił ją – wbrew art. 8 decyzji ramowej 2008/909. Ponieważ wykonywanie kary jeszcze się nie rozpoczęło, organy portugalskie wciąż mogą podjąć decyzję o wycofaniu zaświadczenia.
IV. Wnioski
77.
W świetle powyższych rozważań proponuję, by na pytania prejudycjalne przedstawione przez Tribunal Judicial da Comarca do Porto – Juízo Local Criminal de Vila Nova de Gaia (sąd rejonowy w Porto – lokalny sąd karny w Vila Nova de Gaia, Portugalia) Trybunał odpowiedział następująco:
1)
Artykuły 8 i 17 decyzji ramowej Rady 2008/909/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – w celu wykonywania tych wyroków w Unii Europejskiej
należy interpretować w następujący sposób:
–
Państwo wykonujące europejski nakaz aresztowania, po odmowie jego wykonania na podstawie art. 4 pkt 6 decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi z uwagi na miejsce stałego pobytu osoby skazanej i po uznaniu wyroku skazującego, nie może powoływać się na zastosowanie swojego prawa krajowego w celu zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności skutecznie orzeczonej w państwie wydającym nakaz.
–
Organ sądowy państwa wykonującego nakaz może zmienić orzeczenie organu sądowego państwa wydającego nakaz, które należycie się uprawomocniło, wyłącznie w przypadkach przewidzianych w art. 8 ust. 2 i 3 decyzji ramowej 2008/909. W tym względzie państwo wykonujące nakaz może zastąpić karę karą innego rodzaju tylko wtedy, gdy rodzaj kary pierwotnie orzeczonej przez sąd państwa wydającego nakaz nie jest uznawany w systemie prawnym państwa wykonującego nakaz.
2)
Artykuł 17 ust. 1 decyzji ramowej 2008/909
należy interpretować w ten sposób, że nie zezwala on państwu wykonującemu nakaz na zawieszenie wykonania skutecznie orzeczonej kary pozbawienia wolności poprzez zastosowanie warunków określonych w jego prawie krajowym, jeżeli właściwe organy państwa wydającego nakaz nie uczyniły tego zgodnie z prawem obowiązującym w owym państwie.
3)
Mając na względzie treść odpowiedzi udzielonych na poprzednie pytania, nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie czwarte.
(
1
)	Język oryginału: angielski.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
(
2
)	Zobacz przykładowo wyrok z dnia 11 marca 2020 r., SF (Europejski nakaz aresztowania – Gwarancja ponownego przekazania do wykonującego nakaz państwa członkowskiego), C‑314/18, EU:C:2020:191, pkt 51.
(
3
)	Decyzja ramowa Rady z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – w celu wykonania tych wyroków w Unii Europejskiej (Dz.U. 2008, L 327, s. 27; zwana dalej „decyzją ramową 2008/909”).
(
4
)	Taka zamiana kary pozbawienia wolności na karę grzywny jest możliwa, jak wyjaśniono w postanowieniu odsyłającym, na podstawie art. 45 portugalskiego kodeksu karnego.
(
5
)	W tym względzie w postanowieniu odsyłającym powołano się na art. 45 ust. 2 i art. 49 ust. 3 portugalskiego kodeksu karnego.
(
6
)	Rząd portugalski wyjaśnił dodatkowo na rozprawie, że w tego rodzaju sytuacji sąd portugalski nie miał jakiejkolwiek innej opcji niż powrót do pierwotnie orzeczonej kary pozbawienia wolności. Jak wyjaśnił ów rząd, na tym etapie sąd nie miał już możliwości orzeczenia o warunkowym zawieszeniu wykonania kary.
(
7
)	Decyzja ramowa Rady z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi (Dz.U. 2002, L 190, s. 1; zwana dalej „decyzją ramową 2002/584”).
(
8
)	Przepis ten pozwala sądom, w przypadku kary pozbawienia wolności na okres krótszy niż dwa lata, nałożyć karę z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres od dwóch do pięciu lat.
(
9
)	Zobacz wyrok z dnia 29 czerwca 2017 r., Popławski, C‑579/15, EU:C:2017:503, pkt 22–24.
(
10
)	Zatem, jeżeli niezgodność dotyczyła czasu trwania, dostosowana kara nie może być łagodniejsza niż maksymalny wymiar kary przewidziany za podobne przestępstwa w prawie państwa wykonującego nakaz (art. 8 ust. 2 decyzji ramowej 2008/909). Jeżeli niezgodność zachodzi ze względu na rodzaj kary, dostosowany rodzaj kary lub środka odpowiada możliwie najściślej karze orzeczonej w państwie wydającym nakaz, a w każdym razie kara nie może zostać zastąpiona karą pieniężną (art. 8 ust. 3 decyzji ramowej 2008/909).
(
11
)	Wyjaśniając dla celów art. 4a decyzji ramowej 2002/584 pojęcie rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie, Trybunał stwierdził, że pojęcie „orzeczenia”, o którym mowa w owym artykule, odnosi się do orzeczenia sądowego, w którym po rozpoznaniu sprawy pod względem faktycznym i prawnym prawomocnie orzeczono w kwestii winy osoby zainteresowanej oraz, w stosownym wypadku, wymierzonej jej kary pozbawienia wolności. Zobacz wyrok z dnia 22 grudnia 2017 r., Ardic, C‑571/17 PPU, EU:C:2017:1026, pkt 67.
(
12
)	Zobacz wyrok z dnia 8 listopada 2016 r., C‑554/14, EU:C:2016:835, pkt 36. Trybunał potwierdził powyższe stwierdzenie w sprawie, która wyniknęła w podobnych okolicznościach i dotyczyła stosowania art. 5 pkt 3 decyzji ramowej 2002/584, a nie – art. 4 pkt 1 tej decyzji, w wyroku z dnia 11 marca 2020 r., SF (Europejski nakaz aresztowania – Gwarancja ponownego przekazania do wykonującego nakaz państwa członkowskiego), C‑314/18, EU:C:2020:191, pkt 65. Zobacz także wyrok z dnia 15 kwietnia 2021 r., AV (Wyrok łączny), C‑221/19, EU:C:2021:278, pkt 35.
(
13
)	Zobacz wyrok z dnia 11 września 2008 r., CEPSA, C‑279/06, EU:C:2008:485, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
14
)	Zobacz m.in. wyroki: z dnia 16 grudnia 2021 r., AB i in. (Odwołanie amnestii), C‑203/20, EU:C:2021:1016, pkt 46; z dnia 8 kwietnia 2025 r., Prokuratura Europejska (Kontrola sądowa aktów proceduralnych), C‑292/23, EU:C:2025:255, pkt 36.
(
15
)	Zobacz art. 4 decyzji ramowej 2008/909 i załącznik I do tej decyzji.
(
16
)	Artykuł 13 decyzji ramowej 2008/909.
(
17
)	Niejasnym aspektem niniejszej sprawy pozostaje, czy organy państwa wydającego nakaz wydały już zaświadczenie.
(
18
)	Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 3 kwietnia 2025 r., Alchaster II, C‑743/24, EU:C:2025:230, pkt 26. Zob. również opinia rzecznika generalnego J. Richarda de la Toura w sprawie SH, C‑798/23, EU:C:2025:265, pkt 68, w której rzecznik odnosi się do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) z dnia 10 listopada 2022 r. w sprawie Kupinskyy przeciwko Ukrainie (CE:ECHR:2022:1110JUD000508418, § 49 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
19
)	Wydaje się jednak, że po powrocie do kary pozbawienia wolności w następstwie niezapłacenia zastępczej kary grzywny sąd portugalski nie miał już możliwości prawnej warunkowego zawieszenia pierwotnie orzeczonej kary pozbawienia wolności (zob. pkt 7 niniejszej opinii oraz przypis 6).
(
20
)	Oznacza to, że prawodawca Unii uznaje, iż państwo wydające nakaz może odmówić wykonania kary orzeczonej przez sąd tego państwa w innym państwie członkowskim, jeżeli miałoby to skutkować zwolnieniem wcześniejszym niż przewidziano w wyroku skazującym i w prawie regulującym przedterminowe zwolnienie w państwie wydającym nakaz.
(
21
)	Decyzja ramowa Rady z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków i decyzji w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia w celu nadzorowania przestrzegania warunków zawieszenia i obowiązków wynikających z kar alternatywnych (Dz.U. 2008, L 337, s. 102; zwana dalej „decyzją ramową 2008/947”).
(
22
)	Komisja odniosła się do takiego wymogu jako do zasady dalszego wykonywania.
(
23
)	Zobacz w tym względzie V. Mitsilegas, EU Criminal Law after Lisbon – Rights, Trust and the Transformation of Justice in Europe, Hart Publishing Ltd, 2016, s. 128; P. Schiff Berman, Global Legal Pluralism: A Jurisprudence of Law Beyond Borders, Cambridge University Press, 2012, s. 16.
(
24
)	Zobacz w tym względzie Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady z postępów we wdrażaniu przez państwa członkowskie decyzji ramowych 2008/909/WSiSW, 2008/947/WSiSW oraz 2009/829/WSiSW w sprawie wzajemnego uznawania wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności, na karę w zawieszeniu albo kary alternatywne, oraz na środki nadzoru stanowiące alternatywę dla tymczasowego aresztowania [COM(2014) 57 final, s. 8].
(
25
)	Wyrok z dnia 22 grudnia 2017 r., C‑571/17 PPU, EU:C:2017:1026.
(
26
)	Wyrok z dnia 23 marca 2023 r., C‑514/21 i C‑515/21, EU:C:2023:235.
(
27
)	Wyrok z dnia 22 grudnia 2017 r., Ardic, C‑571/17 PPU, EU:C:2017:1026, pkt 78. Trybunał potwierdził swoje stanowisko w wyroku z dnia 23 marca 2023 r., Minister for Justice and Equality (Uchylenie warunkowego zawieszenia wykonania kary), C‑514/21 i C‑515/21, EU:C:2023:235, pkt 53.