62001CJ0164_PL
Strony
Motywy wyroku
Sentencja
Strony
W sprawie C-164/01 P
mającej za przedmiot odwołanie na mocy art. 49 Statutu WE Trybunału Sprawiedliwości,
wniesione do Trybunału w dniu 13 kwietnia 2001 r.
G. Van den Berg,
zamieszkały w Dalfsen (Niderlandy), reprezentowany przez E. H. Pijnackera Hordijka, advocaat,
strona skarżąca,
w której pozostałymi uczestnikami są:
Rada Unii Europejskiej,
reprezentowana przez  A.-M. Colaert, działającą w charakterze pełnomocnika,
i
Komisja Wspólnot Europejskich,
reprezentowana przez T. Van Rijna, działającego w charakterze pełnomocnika, z adresem do doręczeń w  Luksemburgu,
pozwani w postępowaniu w pierwszej instancji,
TRYBUNAŁ (druga izba),
w składzie: C. W. A. Timmermans, prezes izby, J.-P. Puissochet i  N. Colneric (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: C. Stix-Hackl,
sekretarz: R. Grass,
uwzględniając procedurę pisemną,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 20 listopada 2003 r.,
wydaje następujący
Wyrok
Motywy wyroku
1.  G. Van den Berg wnosi w odwołaniu o uchylenie wyroku Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 31 stycznia 2001 r. w sprawie T-143/97 Van den Berg przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. II-277 (zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”), w którym Sąd oddalił jego skargę z tytułu odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty na podstawie art. 178 i 215 akapit drugi Traktatu WE (obecnie art. 235 WE i 288 akapit drugi WE).
Ramy prawne
System ilości referencyjnych
2. Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1078/77 z dnia 17 maja 1977 r. wprowadzające system premii z tytułu niewprowadzania do obrotu mleka i przetworów mlecznych oraz z tytułu konwersji [stad] bydła mlecznego (Dz.U. L 131, str. 1) przewidywało wypłatę premii za niewprowadzanie do obrotu lub premii za konwersję producentom, którzy zobowiązywali się nie wprowadzać do obrotu mleka lub przetworów mlecznych w trakcie pięcioletniego okresu niewprowadzania do obrotu lub nie wprowadzać do obrotu mleka lub przetworów mlecznych i przekształcić swoje stada bydła mlecznego w stada bydła mięsnego w trakcie czteroletniego okresu konwersji.
3. Rozporządzenia Rady (EWG): nr 856/84 z dnia 31 marca 1984 r. zmieniające rozporządzenie (EWG) nr 804/68 w sprawie wspólnej organizacji rynku mleka i przetworów mlecznych (Dz.U. L 90, str. 10) oraz nr 857/84 z dnia 31 marca 1984 r. przyjmujące ogólne zasady stosowania opłaty wyrównawczej określonej w art. 5c rozporządzenia (EWG) nr 804/68 w sektorze mleka i przetworów mlecznych (Dz.U. L 90, str. 13) wprowadziły od dnia 1 kwietnia 1984 r. dodatkową opłatę wyrównawczą, zależną od ilości dostarczonego mleka, wykraczającej poza ilość referencyjną i określanej dla każdego podmiotu skupującego w granicach gwarantowanej ilości całkowitej dla każdego Państwa Członkowskiego. Ilość referencyjna zwolniona z dodatkowej opłaty wyrównawczej była równa ilości mleka lub ekwiwalentu mleka dostarczonej przez producenta bądź zakupionej przez mleczarnię, w zależności od formuły wybranej przez państwo, w ciągu roku referencyjnego, którym w przypadku Niderlandów był rok 1983.
4. Producenci, którzy nie dostarczali mleka w roku referencyjnym przyjętym przez dane Państwo Członkowskie, wypełniając zobowiązanie podjęte z tytułu rozporządzenia 1078/77, byli wyłączeni z przydziału ilości referencyjnej. Producenci ci zwani są potocznie „producentami SLOM”.
5. W wyrokach z dnia 28 kwietnia 1988 r. w sprawach 120/86 Mulder, Rec. str. 2321, (zwanym dalej „wyrokiem Mulder I”) i 170/86 Von Deetzen, Rec. str. 2355 Trybunał stwierdził nieważność rozporządzenia nr 857/84 w brzmieniu uzupełnionym rozporządzeniem Komisji (EWG) nr 1371/84 z dnia 16 maja 1984 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania dodatkowej opłaty wyrównawczej określonej w art. 5c rozporządzenia (EWG) nr 804/68 [tłumaczenie nieoficjalne] (Dz.U. L 132, str. 11) w zakresie, w jakim rozporządzenie to nie przewidywało przydzielenia ilości referencyjnej producentom, którzy, wypełniając zobowiązanie podjęte z tytułu rozporządzenia nr 1078/77, nie dostarczali mleka w roku referencyjnym przyjętym przez dane Państwo Członkowskie.
6. W następstwie tych wyroków Rada przyjęła w dniu 20 marca 1989 r. rozporządzenie (EWG) nr 764/89 zmieniające rozporządzenie nr 857/84 (Dz.U. L 84, str. 2), które weszło w życie dnia 29 marca 1989 r., w celu umożliwienia przyznania producentom SLOM specjalnej ilości referencyjnej wynoszącej 60 % ich produkcji z ostatnich 12 miesięcy poprzedzających podjęcie zobowiązania do niewprowadzania do obrotu lub konwersji na podstawie rozporządzenia nr 1078/77.
7. Na podstawie rozporządzenia nr 764/89 rozporządzeniem Komisji (EWG) nr 1033/89 z dnia 20 kwietnia 1989 r. zmieniającym rozporządzenie (EWG) nr 1546/88 ustanawiające szczegółowe zasady stosowania dodatkowej opłaty wyrównawczej określonej w art. 5c rozporządzenia Rady (EWG) nr 804/68 [tłumaczenie nieoficjalne] (Dz.U. L 110, str. 27) dodano do zmienianego rozporządzenia art. 3a, którego ust. 1 akapit pierwszy brzmi następująco:
„Wniosek [o specjalną ilość referencyjną] określony w art. 3a ust. 1 rozporządzenia (EWG) nr 857/84 jest składany przez zainteresowanego producenta właściwemu organowi wyznaczonemu przez Państwo Członkowskie zgodnie z zasadami ustanowionymi przez to państwo oraz pod warunkiem, że producent może dowieść, że nadal prowadzi w całości albo w części to samo gospodarstwo, które prowadził w chwili przyjęcia jego wniosku o przyznanie premii, o którym mowa w art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 1391/78” [tłumaczenie nieoficjalne].
Ilości referencyjne w przypadku przeniesienia gospodarstwa
8. Odnośnie do tego, co dzieje się z ilością referencyjną w przypadku przeniesienia gospodarstwa, art. 7 ust. 1 i 4 rozporządzenia nr 857/84 zmienionego rozporządzeniem Rady (EWG) nr 590/85 z dnia 26 lutego 1985 r. (Dz.U. L 68, str. 1) stanowi:
„1. W przypadku sprzedaży, dzierżawy lub przekazania gospodarstwa w drodze dziedziczenia, odpowiednia ilość referencyjna zostaje przeniesiona w całości albo w części na nabywcę, dzierżawcę lub spadkobiercę, zgodnie ze szczegółowymi zasadami, które zostaną ustalone.
Z zastrzeżeniem ust. 3 akapit drugi, w przypadku przeniesienia gruntu na władze publiczne lub do użytku w interesie publicznym, Państwa Członkowskie mogą zdecydować, aby całość albo część ilości referencyjnej przyznanej gospodarstwu albo części gospodarstwa, będącego przedmiotem przeniesienia, pozostawić do dyspozycji producenta odstępującego grunty, o ile zamierza on kontynuować produkcję mleczną.
[…]
4. W przypadku dzierżaw mających wygasnąć, jeżeli dzierżawca nie ma prawa do odnowienia dzierżawy na podobnych warunkach, Państwa Członkowskie mogą zdecydować, aby całość albo część ilości referencyjnej, przypadającej na gospodarstwo będące przedmiotem dzierżawy albo jego część pozostawić do dyspozycji dzierżawcy odstępującego grunty, o ile zamierza on kontynuować produkcję mleczną” [tłumaczenie nieoficjalne].
9. Artykuł 7 akapit pierwszy rozporządzenia Komisji (EWG) nr 1546/88 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania dodatkowej opłaty wyrównawczej określonej w art. 5c rozporządzenia (EWG) nr 804/68 [tłumaczenie nieoficjalne] (Dz.U. L 139, str. 12) stanowi:
„Dla celów stosowania art. 7 rozporządzenia (EWG) nr 857/84, z zastrzeżeniem ust. 3 tego artykułu, ilości referencyjne producentów i skupujących w ramach formuł A i B oraz producentów sprzedających bezpośrednio do konsumentów przenosi się na następujących warunkach:
1) w przypadku sprzedaży, dzierżawy lub przekazania w drodze dziedziczenia całości gospodarstwa odpowiednia ilość referencyjna zostaje przeniesiona na producenta, który przejmuje gospodarstwo;
[…]
3) przepisy pkt 1 i 2 oraz akapitu czwartego stosuje się, zgodnie z różnymi przepisami krajowymi, odpowiednio do innych przypadków przeniesienia, które rodzą porównywalne skutki prawne dla producentów;
4) w przypadku stosowania art. 7 ust. 1 akapit drugi i art. 7 ust. 4 rozporządzenia (EWG) nr 857/84, dotyczących odpowiednio, z jednej strony, przeniesienia gruntu na władze publiczne lub do użytku w interesie publicznym, a z drugiej strony, dzierżaw mających wygasnąć bez możliwości ich odnowienia na podobnych warunkach, całość albo część ilości referencyjnej, przypadającej na gospodarstwo będące przedmiotem przeniesienia lub dzierżawy bez możliwości odnowienia, oddaje się do dyspozycji danego producenta, o ile zamierza on kontynuować produkcję mleczną i pod warunkiem że suma ilości referencyjnej oddanej mu w ten sposób do dyspozycji i ilości przypadającej na gospodarstwo, które przejmuje lub na którym kontynuuje swą produkcję, nie przewyższa ilości referencyjnej, którą dysponował on przed transferem lub wygaśnięciem dzierżawy”.
Systemy rekompensat i przedawnienia
10. W wyroku wstępnym z dnia 19 maja 1992 r. w sprawach połączonych C-104/89 i C-37/90 Mulder i in. przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. I‑3061 (dalej zwanym „wyrokiem Mulder II”) Trybunał orzekł, że Wspólnota ponosi odpowiedzialność za szkodę poniesioną przez niektórych producentów mleczarskich, którzy podjęli zobowiązania na podstawie rozporządzenia nr 1078/77, a następnie na mocy rozporządzenia nr 857/84 zostali pozbawieni możliwości wprowadzania do obrotu mleka.
11. W następstwie tego wyroku Rada i Komisja opublikowały w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich z dnia 5 sierpnia 1992 r. komunikat 92/C-198/04 (Dz.U. C 198, str. 4, dalej zwany „komunikatem z dnia 5 sierpnia 1992 r.”). Komunikat ten głosi, iż:
„W następstwie wyroku Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich, wydanego w dniu 19 maja 1992 r. w sprawach połączonych C-104/89 (Mulder) i C-37/90 (Heinemann), instytucje wspólnotowe uznają za konieczne poinformować zainteresowanych o tym, co następuje:
1) Trybunał Sprawiedliwości uznał, że Wspólnota ponosi odpowiedzialność pozaumowną na podstawie art. 215 Traktatu EWG wobec każdego producenta w rozumieniu art. 12 lit. c) rozporządzenia (EWG) nr 857/84, który poniósł naprawialne szkody w rozumieniu ww. wyroku z racji niemożności otrzymania w stosownym czasie kwoty mlecznej w następstwie przystąpienia do systemu ustanowionego rozporządzeniem (EWG) nr 1078/77 oraz który faktycznie spełnia kryteria i warunki określone w tym wyroku.
2) Instytucje zobowiązują się w stosunku do wszystkich producentów, o których mowa w pkt 1, do niepodnoszenia zarzutu przedawnienia na podstawie art. 43 Statutu Trybunału Sprawiedliwości przed upływem terminu określonego w pkt 3, o ile w dniu opublikowania niniejszego komunikatu w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich
lub w chwili, gdy producent wcześniej zwrócił się do jednej z instytucji, roszczenie odszkodowawcze nie było jeszcze przedawnione.
3) W celu nadania pełnego skutku wyrokowi z dnia 19 maja 1992 r. instytucje określą szczegółowe zasady przyznawania rekompensaty zainteresowanym osobom, łącznie z kwestią odsetek.
Instytucje określą organy, do których będzie należało składać wnioski oraz terminy ich składania. Zapewnia się producentów, że fakt niezgłoszenia się do instytucji wspólnotowych lub władz krajowych przed rozpoczęciem biegu tego terminu nie będzie miał negatywnego wpływu na możliwość uznania ich praw”.
12. W następstwie komunikatu z dnia 5 sierpnia 1992 r. Rada przyjęła rozporządzenie (EWG) nr 2187/93 z dnia 22 lipca 1993 r. przewidujące ofertę rekompensat dla niektórych producentów mleka i przetworów mlecznych, tymczasowo objętych ograniczeniami prowadzenia przez nich handlu (Dz.U. L 196, str. 6).
13. Artykuł 8 tego rozporządzenia stanowi:
„1. Rekompensatę przyznaje się tylko za okres, w odniesieniu do którego roszczenie odszkodowawcze nie przedawniło się.
2. W celu określenia okresu, za który przyznaje się rekompensatę:
a)
za datę przerwania biegu pięcioletniego terminu, określonego w art. 43 Statutu Trybunału Sprawiedliwości uważa się datę skierowania wniosku do jednej z instytucji Wspólnoty lub, w przypadku wniesienia skargi do Trybunału Sprawiedliwości, datę wpisu skargi do rejestru lub najpóźniej datę publikacji komunikatu instytucji w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich nr C 198, czyli dzień 5 sierpnia 1992 r.;
[…]” [tłumaczenie nieoficjalne].
14. Artykuł 10 ust. 2 rozporządzenia nr 2187/93 stanowi:
„Producent składa wniosek do właściwego organu. Wniosek powinien wpłynąć do właściwego organu najpóźniej do dnia 30 września 1993 r., pod groźbą jego odrzucenia.
Termin przedawnienia, określony w art. 43 Statutu Trybunału Sprawiedliwości, zaczyna biec na nowo, w odniesieniu do wszystkich producentów, od daty określonej w akapicie pierwszym, jeżeli wniosek, o którym mowa w tym akapicie, nie został złożony przed tą datą, chyba że bieg przedawnienia został przerwany przez wniesienie skargi do Trybunału Sprawiedliwości, zgodnie z art. 43 Statutu” [tłumaczenie nieoficjalne].
15. Artykuł 43 Statutu WE Trybunału Sprawiedliwości stanowi:
„Roszczenia wynikające z odpowiedzialności pozaumownej Wspólnot ulegają przedawnieniu z upływem pięciu lat od zdarzenia stanowiącego podstawę tej odpowiedzialności. Okres przedawnienia przerywa wniesienie skargi do Trybunału lub uprzednie wniesienie przez poszkodowanego zgłoszenia roszczenia do właściwej instytucji Wspólnoty. W ostatnim przypadku skarga musi być wniesiona w ciągu dwóch miesięcy, zgodnie z art. 173; postanowienia art. 175 akapit drugi stosuje się odpowiednio” [tłumaczenie nieoficjalne].
16. Zgodnie z art. 175 akapit pierwszy i drugi Traktatu WE (obecnie art. 232 akapit pierwszy i drugi WE):
„Jeśli Parlament Europejski, Rada lub Komisja, z naruszeniem niniejszego Traktatu, zaniechają działania, Państwa Członkowskie i inne instytucje Wspólnoty mogą wnieść skargę do Trybunału Sprawiedliwości w celu stwierdzenia tego naruszenia.
Skarga ta jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy dana instytucja została uprzednio wezwana do działania. Jeśli w terminie dwóch miesięcy od tego wezwania instytucja nie zajęła stanowiska, skarga może być wniesiona w ciągu następnych dwóch miesięcy”.
17. W sprawach objętych wyrokiem Mulder II Trybunał orzekł w przedmiocie wysokości odszkodowania żądanego przez skarżących wyrokiem z dnia 27 stycznia 2000 r. w sprawach połączonych C-104/89 i C-37/90 Mulder i in. przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. I‑203.
System niderlandzki
18. Stosując się do rozporządzeń nr 764/89 i 1033/89, Królestwo Niderlandów wydało w dniu 16 maja 1989 r. decyzję znaną jako „Beschikking Superheffing SLOM-deelnemers” (zarządzenie w sprawie dodatkowej opłaty wyrównawczej mającej zastosowanie do uczestników systemu uboju lub konwersji stada bydła mlecznego, zwane dalej „BSD”). Artykuł 3 ust. 1 BSD stanowi, że tymczasowa ilość referencyjna może być przyznana na podstawie BSD jedynie wtedy, gdy „w chwili złożenia wniosku producent posiada wciąż, tytułem własności, dzierżawy wieczystej lub dzierżawy, w całości albo w części, oraz nadal prowadzi pod tym tytułem na własny rachunek i na własną odpowiedzialność przedsiębiorstwo, którego dotyczyło zobowiązanie do niewprowadzania do obrotu […]”.
Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu
19. Okoliczności faktyczne leżące u podstaw skargi wniesionej przez G. Van den Berga są przedstawione w pkt 14-21 zaskarżonego wyroku w następujący sposób:
„14 Stroną skarżącą jest producent mleka w Niderlandach. Ze względu na to, że w ramach rozporządzenia nr 1078/77 podjął on zobowiązanie do niewprowadzania do obrotu, które wygasało w dniu 23 lutego 1985 r., w roku przyjętym za rok referencyjny na potrzeby rozporządzenia nr 857/84 nie produkował on mleka. W rezultacie nie mógł otrzymać ilości referencyjnej po wejściu w życie tego rozporządzenia.
15 W dniu 1 maja 1985 r. skarżący nabył gospodarstwo w Dalfsen (Niderlandy), które prowadził przez rok raze m ze swoim pierwotnym gospodarstwem położonym w Wijhe (Niderlandy). W dniu 13 maja 1986 r. sprzedał gospodarstwo w Wijhe.
16 Pismem wystosowanym przez swojego prawnika z dnia 31 marca 1989 r., skierowanym do Rady [Unii Europejskiej] i Komisji [Wspólnot Europejskich], skarżący oraz pozostałych 351 producentów, którzy, dotrzymując zobowiązania podjętego na podstawie rozporządzenia nr 1078/77, nie dostarczali mleka w roku referencyjnym, potocznie zwanych producentami SLOM, wymienionych na liście załączonej do ww. pisma, zakomunikowali, że ich zdaniem, Wspólnota jest odpowiedzialna za szkody wynikające z nieważności rozporządzenia nr 857/84, która została stwierdzona przez Trybunał wyrokiem Mulder I. Instytucje nie odpowiedziały na to pismo.
17 W następstwie wyroku Mulder I i przyjęcia rozporządzenia nr 764/89 skarżący ponownie wystąpił o przyznanie mu kwoty w czerwcu 1989 r. Jego wniosek został odrzucony dnia 30 sierpnia 1989 r. ze względu na to, że skarżący nie prowadził już tego samego gospodarstwa, które prowadził w okresie swojego zobowiązania do niewprowadzania do obrotu.
18 Skarżący odwołał się bezskutecznie od tej decyzji o odrzuceniu do sądów krajowych. W wyniku tego decyzja ta uprawomocniła się.
19 Przesłanym pocztą pismem z dnia 14 lipca 1992 r. prawnik skarżącego zażądał uznania przerwania biegu przedawnienia na rzecz skarżącego i producentów wymienionych w załączniku do pisma z dnia 31 marca 1989 r. z datą tego pisma. Pismem z dnia 22 lipca 1992 r. dyrektor generalny Służby Prawnej Rady odpowiedział, że termin przedawnienia zaczął biec na nowo w odniesieniu do 348 producentów, ze skarżącym włącznie, którzy nie wnieśli skargi. Niemniej jednak przyznał on, że pismo z dnia 14 lipca 1992 r. może stanowić dla nich nowy uprzedni wniosek w rozumieniu art. 43 Statutu Trybunału. Wskazał on ponadto, że Rada nie podniesie zarzutu przedawnienia od tej daty aż do dnia 17 września 1992 r., o ile roszczenia odszkodowawcze zainteresowanych osób nie były jeszcze przedawnione w dniu 14 lipca 1992 r. Wreszcie stwierdził on:
»W trakcie biegu tego terminu instytucje dołożą starań, aby wspólnie określić szczegółowe zasady udzielania rekompensat zgodnie z wyrokiem Trybunału.
Wniesienie w międzyczasie skargi do Trybunału w celu utrzymania przerwy w biegu przedawnienia nie jest więc konieczne.
Jeśli zasady te nie zostałyby ustalone do dnia 17 września br., Rada poinformuje Państwa, jak Państwo powinni dalej postępować«.
20 Pismem z dnia 10 września 1993 r. w sprawie rekompensaty dla niektórych producentów w ramach rozporządzenia nr 2187/93 Komisja zwróciła się do władz niderlandzkich:
»W załączeniu przekazujemy listę wnioskodawców SLOM, którzy na mocy komunikatu ogólnego instytucji wspólnotowych z dnia 5 sierpnia 1992 r. przerwali bieg przedawnienia swoich roszczeń odszkodowawczych, zwracając się do Komisji, Rady lub Trybunału Sprawiedliwości«.
21 Nazwisko skarżącego figurowało na tej liście, a dzień 31 marca 1989 r. podany był jako data przerwania biegu przedawnienia na mocy komunikatu z dnia 5 sierpnia 1992 r.”.
Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
20. Wnioskiem, który wpłynął do sekretariatu Sądu dnia 29 kwietnia 1997 r., G. Van den Berg wniósł skargę z tytułu odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty przeciwko Radzie i Komisji, na podstawie art. 178 i 215 akapit drugi Traktatu.
21. Postanowieniem z dnia 24 czerwca 1997 r. Sąd zawiesił postępowanie do czasu ogłoszenia wyroku Trybunału zamykającego postępowanie w sprawach C-104/89 Mulder i in. przeciwko Radzie i Komisji oraz C-37/90 Heinemann przeciwko Radzie i Komisji. Po wysłuchaniu stron w dniu 30 września 1998 r. podczas nieformalnego posiedzenia postępowanie zostało podjęte na podstawie postanowienia prezesa czwartej izby Sądu z dnia 11 marca 1999 r.
22. G. Van den Berg wniósł w skardze o zasądzenie od Wspólnoty tytułem odszkodowania sumy 606 315 NLG, powiększonej o odsetki za zwłokę, wynoszące 8 % rocznie, naliczane od dnia wniesienia skargi.
23. Zaskarżonym wyrokiem Sąd oddalił skargę ze względu na niedopuszczalność i obciążył G. Van den Berga kosztami.
W przedmiocie odpowiedzialności Wspólnoty
24. W pkt 38 zaskarżonego wyroku Sąd przypomniał warunki, na jakich można pociągnąć Wspólnotę do odpowiedzialności. W pkt 39 i 40 orzekł on, że Wspólnota ponosi tę odpowiedzialność wobec producentów SLOM z tytułu naruszenia zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań.
25. Odnośnie do roszczenia odszkodowawczego za okres pomiędzy dniem 23 lutego 1985 r. a 13 maja 1986 r., kiedy to G. Van den Berg sprzedał swoje gospodarstwo SLOM, czyli gospodarstwo, w stosunku do którego podjął on zobowiązanie do niewprowadzania do obrotu na podstawie rozporządzenia nr 1078/77, Sąd stwierdził w pkt 42 zaskarżonego wyroku, że nie jest kwestionowany fakt, że poprzez zastosowanie rozporządzenia nr 857/84 skarżącemu uniemożliwiono dostarczanie mleka i że odpowiedzialność za wynikłą z tego szkodę należy przypisać Wspólnocie.
26. W kolejnych punktach zaskarżonego wyroku Sąd zbadał, w jakim stopniu szkoda, której skarżący dochodzi za okres po dniu 13 maja 1986 r., była konsekwencją pierwotnej odmowy przydziału kwoty, udzielonej mu w 1985 r.
27. W tym względzie w pkt 44-46 zaskarżonego wyroku Sąd orzekł:
„44 Należy przypomnieć, że skarżący przekazał prawa do swojego gospodarstwa SLOM w 1986 r. i przeniósł swoją działalność produkcyjną do innego gospodarstwa ze względów wydajności gospodarczej. Wszystko wskazuje na to, że ta decyzja, którą skarżący podjął dobrowolnie, nie miała żadnego związku z odmową przyznania kwoty, z którą spotkał się on z chwilą wygaśnięcia swojego zobowiązania do niewprowadzania do obrotu w 1985 r.
45 Ponadto z art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 857/84, zmienionego rozporządzeniem nr 590/85 […], rozpatrywanego łącznie z art. 7 rozporządzenia nr 1546/88, wynika, że nawet dla producentów, którzy nie zobowiązali się do niewprowadzania do obrotu lub do konwersji, możliwości transferu kwoty z jednego gospodarstwa na drugie ograniczały się do przypadków przeniesienia gruntu na władze publiczne lub do użytku w interesie publicznym (art. 7 ust. 1) bądź dzierżaw mających wygasnąć, które nie mogą być odnowione (art. 7 ust. 4).
46 W związku z tym, chociażby nawet było poprawne stwierdzenie, że producenci dysponujący ilością referencyjną mogli w latach 1985/1986 dokonać jej transferu zgodnie z niderlandzką praktyką administracyjną, byłyby to okoliczności nieobjęte przepisami wspólnotowymi i w danym przypadku to władze niderlandzkie powinny były zapewnić skarżącemu niedyskryminacyjne traktowanie”.
28. W pkt 47 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że po wejściu w życie rozporządzenia nr 764/89 wniosek G. Van den Berga, mający za przedmiot przyznanie mu kwoty na podstawie tego rozporządzenia, został odrzucony na podstawie art. 3a ust. 1 rozporządzenia nr 1546/88, zmienionego rozporządzeniem nr 1033/89, zgodnie z którym przydział specjalnej ilości referencyjnej był uzależniony od wykazania, że producent prowadzi w dniu złożenia wniosku gospodarstwo SLOM w całości lub w części.
29. W pkt 48 zaskarżonego wyroku Sąd ocenił ten przepis w następujący sposób:
„Jednakże, inaczej niż chce tego skarżący i jak kilkakrotnie stwierdził już Trybunał (zob. m.in. wyrok z dnia 27 stycznia 1994 r. w sprawie C-98/91 Herbrink, Rec. str. I-223), wymóg ten potwierdza jedynie w odniesieniu do specjalnych ilości referencyjnych zasadę, zawartą w art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 857/84, zgodnie z którą ilość referencyjna przenoszona jest wraz z gruntami, dla których została przydzielona (pkt 13). W tych okolicznościach skarżący nie może twierdzić, że zastosowanie tego wymogu w stosunku do niego stanowi naruszenie zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań, ponieważ nie mógł on przewidzieć w chwili przekazania praw do swojego gospodarstwa SLOM, że warunek taki zostanie ustanowiony”.
30. W pkt 49 i 50 zaskarżonego wyroku Sąd doszedł do następujących wniosków:
„49 Ponieważ sprzedaż gospodarstwa SLOM przez skarżącego nie była rezultatem udzielonej mu bezprawnie w 1985 r. odmowy przyznania kwoty oraz ponieważ przy jej przeprowadzeniu nie zachodziły przesłanki przewidziane w rozporządzeniu nr 857/84, powody, dla których skarżący nie mógł uzyskać kwoty w ramach rozporządzenia nr 764/89 i wynikłe z tego szkody nie mogą być przypisywane Wspólnocie.
50 Wynika z powyższego, że za szkody poniesione przez skarżącego z racji pozbawienia go ilości referencyjnej uznać można jedynie szkody powstałe do dnia 13 maja 1986 r.”.
W przedmiocie przedawnienia
31. W pkt 58-60 zaskarżonego wyroku Sąd zbadał warunki przeciwstawienia się zarzutowi przedawnienia. Określił, że warunki wniesienia skargi o odszkodowanie przeciwko Wspólnocie zostały spełnione i bieg przedawnienia rozpoczął się w dniu 23 lutego 1985 r., kiedy rozporządzenie nr 857/84 zaczęło mieć zastosowanie do G. Van den Berga. Stwierdził, że w danym przypadku roszczenie odszkodowawcze przysługuje za kolejne okresy rozpoczynające się każdego dnia, w którym nie było możliwe wprowadzanie do obrotu.
32. Na podstawie art. 43 Statutu WE Trybunału Sprawiedliwości Sąd w pkt 61 zaskarżonego wyroku obliczył, że termin przedawnienia upłynął pięć lat po dniu 13 maja 1986 r., dacie sprzedaży gospodarstwa SLOM, czyli dnia 13 maja 1991 r., chyba że został on przed tą datą przerwany.
33. Co do możliwości przerwania biegu przedawnienia Sąd orzekł w pkt 63 zaskarżonego wyroku, że skarżący nie może powoływać się na pismo z dnia 31 marca 1989 r. skierowane do instytucji w celu przerwania biegu przedawnienia na podstawie art. 43, ponieważ nie nastąpiło po nim wniesienie skargi do Sądu.
34. Jeśli chodzi o argument G. Van den Berga, zgodnie z którym z zastosowania w stosunku do niego komunikatu z dnia 5 sierpnia 1992 r. wynika, że Rada i Komisja zobowiązały się nie podnosić zarzutu przedawnienia od dnia 31 marca 1989 r., w którym zwrócił się on do tych instytucji, Sąd odrzucił go w pkt 65-67 zaskarżonego wyroku w następujący sposób:
„65 W tym względzie przypomnieć należy, że zrzeczenie się podniesienia zarzutu przedawnienia, zawarte w komunikacie z dnia 5 sierpnia 1992 r., było jednostronną czynnością mającą skłonić producentów do zaczekania na wprowadzenie systemu zryczałtowanych rekompensat przewidzianego rozporządzeniem nr 2187/93, w celu ograniczenia ilości spraw sądowych (wyrok [z dnia 25 listopada 1998 r.] w sprawie [T-222/97] Steffens przeciwko Radzie i Komisji [Rec. str. II-4175], pkt 38).
66 Ten komunikat był skierowany w szczególności do producentów, których roszczenia odszkodowawcze nie uległy jeszcze przedawnieniu w dniu jego publikacji w Dzienniku Urzędowym lub w dniu, w którym zwrócili się uprzednio do jednej z instytucji […]. W tym ostatnim stwierdzeniu pozwani mieli na myśli producentów, którzy zwrócili się do instytucji przed opublikowaniem tego komunikatu, aby dochodzić swoich roszczeń odszkodowawczych na podstawie wyroku Mulder II i do których zwrócono się o niewnoszenie skarg o odszkodowanie w oczekiwaniu na rozporządzenie w sprawie zryczałtowanej rekompensaty. Celem tego stwierdzenia była w istocie ochrona roszczeń tych producentów.
67 Jednakże należy stwierdzić, że pismo z dnia 31 marca 1989 r. nie doczekało się nigdy odpowiedzi pozwanych i że w rezultacie nie podjęli oni z tą datą żadnych zobowiązań w stosunku do skarżącego. W tych okolicznościach skarżący nie może powoływać się na komunikat z dnia 5 sierpnia 1992 r.”.
35. W pkt 68-70 zaskarżonego wyroku Sąd odrzucił argument G. Van den Berga oparty na tym, że jego nazwisko było umieszczone na liście przesłanej władzom niderlandzkim pismem z dnia 10 września 1993 r., czyli po wejściu w życie rozporządzenia nr 2187/93, które to pismo wyliczało producentów objętych zobowiązaniem niepodnoszenia zarzutu przedawnienia, zawartym w komunikacie z dnia 5 sierpnia 1992 r. (zwanej dalej „listą z dnia 10 września 1993 r.”).
36. W tym względzie w pkt 69 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził:
„[…] ta lista była skierowana do władz krajowych w celu wskazania im, na wypadek, gdyby otrzymały żądania rekompensaty w ramach ugody przewidzianej rozporządzeniem nr 2187/93, daty przerwania biegu przedawnienia roszczeń. Nie czyniła ona rozróżnienia pomiędzy producentami SLOM, którzy otrzymali ostateczną ilość referencyjną i którzy mogli zatem otrzymać propozycję ugody w ramach rozporządzenia nr 2187/93, a producentami, którzy, podobnie jak skarżący, nie otrzymali kwoty i nie byli objęci zatem zakresem tej ugody. Z tego wynika, że nazwisko skarżącego znajdowało się na tej liście przez pomyłkę”.
37. W pkt 70 zaskarżonego wyroku Sąd uściślił, że tego typu pomyłka nie mogła zrodzić u skarżącego przekonania, że zobowiązanie zawarte w komunikacie z dnia 5 sierpnia 1992 r. go dotyczy i że bieg przedawnienia jego roszczenia został przerwany w dniu 31 marca 1989 r. Faktycznie, według pierwszych sędziów, w chwili przesłania listy z dnia 10 września 1993 r. skarżący mógł już wiedzieć, że oferta ugody, przewidziana w rozporządzeniu nr 2187/93, go nie dotyczy i że w związku z tym nie dotyczy go również ww. zobowiązanie.
38. W pkt 71 zaskarżonego wyroku Sąd odrzucił argument oparty na zaistnieniu dyskryminacji, stwierdzając, że stanowisko Rady i Komisji odnośnie do przedawnienia skargi nie może stanowić dyskryminacyjnego traktowania skarżącego w stosunku do postępowania Komisji wobec innych producentów SLOM, którzy otrzymali oferty rekompensaty, ponieważ skarżący znajduje się w innym położeniu niż beneficjenci rozporządzenia nr 2187/93.
39. Jeśli chodzi o twierdzenia G. Van den Berga, według których członek Służby Prawnej Komisji miał rzekomo telefonicznie potwierdzić jego prawnikowi, że pismo z dnia 31 marca 1989 r. stanowi czynność przerywającą bieg przedawnienia, Sąd stwierdził w pkt 72 zaskarżonego wyroku, że nie są one poparte żadnymi dowodami.
Żądania stron i zarzuty nieważności
40. G. Van den Berg wnosi do Trybunału o:
– uchylenie zaskarżonego wyroku;
– przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania do Sądu, by ten orzekł w przedmiocie skargi w pierwszej instancji oraz
– obciążenie Rady i Komisji kosztami postępowania w obu instancjach.
41. Rada wnosi do Trybunału o:
– oddalenie odwołania, gdyż jest ono częściowo niedopuszczalne, a w każdym razie jest w całości bezzasadne oraz
– obciążenie skarżącego kosztami postępowania.
42. Komisja wnosi do Trybunału o:
– tytułem żądania głównego uznanie odwołania za bezzasadne;
– tytułem żądania pomocniczego uznanie skargi odszkodowawczej za niedopuszczalną oraz
– obciążenie skarżącego kosztami postępowania.
43. G. Van den Berg podnosi trzy zarzuty na poparcie swojego żądania uchylenia zaskarżonego wyroku.
44. W pierwszym zarzucie powołuje się na naruszenie art. 215 akapit drugi Traktatu, zasady ochrony ochrony uzasadnionych oczekiwań i zasady uzasadnienia, a także na błędną interpretację związku przyczynowego w tym sensie, że, jego zdaniem, Trybunał błędnie ocenił odpowiedzialność Wspólnoty, uznając, że szkoda, którą, jak twierdzi, poniósł po 13 maja 1986 r., nie powinna być przypisywana Wspólnocie.
45. W drugim i trzecim zarzucie G. Van den Berg podnosi, że Sąd naruszył zasady równości, pewności prawa, ochrony ochrony uzasadnionych oczekiwań i uzasadnienia poprzez to, że przy ocenie kwestii przedawnienia pominął zasadnicze okoliczności sprawy lub przedstawił je w sposób wyraźnie błędny. W tym względzie utrzymuje on, że Sąd zaniedbał stwierdzenia faktu, że Komisja zrzekła się możliwości podniesienia zarzutu nieważności przeciwko pewnej liczbie producentów SLOM, pośród których znajdował się skarżący, i niesłusznie uznał, że jego roszczenie jest całkowicie przedawnione.
W przedmiocie odwołania
W przedmiocie zarzutu pierwszego
46. W pierwszym zarzucie G. Van den Berg kwestionuje ocenę prawną dokonaną przez  Sąd w pkt 43-50 zaskarżonego wyroku, w których rozważana jest kwestia ustalenia, czy odpowiedzialność Wspólnoty wobec niego kończy się wraz z datą, w której zmienił on miejsce swojego pierwotnego gospodarstwa, właśnie z powodu tej zmiany.
47. W ramach tego zarzutu G. Van den Berg podnosi trzy jego elementy. Są one oparte, po pierwsze, na nieprawidłowym rozpoznaniu przez Sąd podziału obowiązków i kompetencji między Wspólnotą a władzami wykonawczymi Państw Członkowskich; po drugie, na naruszeniu zasady ochrony ochrony uzasadnionych oczekiwań oraz na nieuwzględnieniu wspomnianego wyżej wyroku w sprawie Herbrink odnośnie do zastosowania warunku stawianego przez rozporządzenie nr 1033/89, zgodnie z którym producent SLOM powinien wciąż posiadać całość lub część pierwotnego gospodarstwa, a po trzecie, na błędnym zastosowaniu warunku dotyczącego związku przyczynowego.
48. Przesłanki pierwsza i trzecia, które powinny być rozpatrywane razem, zbadane są w pkt 49-62 niniejszego wyroku, a do przesłanki drugiej odnoszą się pkt 63-73.
W przedmiocie pierwszej i trzeciej przesłanki zarzutu
– Argumenty G. Van den Berga
49. W ramach pierwszej z przesłanek, opartej na nieprawidłowym rozpoznaniu podziału obowiązków i kompetencji między Wspólnotą a władzami wykonawczymi Państw Członkowskich, G. Van den Berg kwestionuje w szczególności ocenę Sądu, zawartą w pkt 46 zaskarżonego wyroku, odnośnie do „systemu”, który miałby mieć zastosowanie do „normalnych producentów”, czyli tych, którzy otrzymali ilość referencyjną. Zdaniem skarżącego, dla oceny jego praw nie ma znaczenia, czy zasady te wynikają bezpośrednio z przepisów wspólnotowych, czy też znajdują się w krajowych przepisach wykonawczych, pod warunkiem że te ostatnie mieszczą się we wspólnotowych ramach prawnych.
50. Pojawia się pytanie, czy stanowiąc przepisy dotyczące specjalnych ilości referencyjnych na rzecz producentów SLOM, które zawarte są w rozporządzeniach nr 764/89 i 1033/89, instytucje wspólnotowe miały prawny obowiązek traktowania producentów SLOM na jak najbardziej równych zasadach z innymi krajowymi producentami.
51. G. Van den Berg podnosi, że nie rozumie twierdzenia Sądu, znajdującego się w pkt 46 zaskarżonego wyroku, zgodnie z którym „w danym przypadku to władze niderlandzkie powinny były zapewnić skarżącemu niedyskryminacyjne traktowanie”. Zgadza się on, że władze niderlandzkie powinny były go traktować w sposób niedyskryminacyjny, ale należy zadać sobie pytanie, czy uregulowania wspólnotowe dawały tym władzom taką możliwość. Skarżący podnosi, że niezupełnie tak było. Założenie – prawnie błędne – które leży u podstaw tego twierdzenia, sugeruje, że stosując przepisy rozporządzeń nr 764/89 i 1033/89, władze te miały możność przyznania mu ilości referencyjnej, odwołując się do zasady równości.
52. Co do trzeciej przesłanki, polega ona na utrzymywaniu, że Sąd błędnie zastosował warunek dotyczący związku przyczynowego zachodzącego między bezprawną odmową ilości referencyjnej a podnoszoną szkodą. G. Van den Berg podnosi, że niezgodnie z tym, co orzekł Sąd, nie można doszukiwać się przyczyn odmowy przyznania mu w 1989 r. specjalnej ilości referencyjnej w fakcie, że zmienił on miejsce swojego gospodarstwa, lecz należy przypisywać je mającym zastosowanie przepisom wspólnotowym, które doprowadziły do tego, że był on traktowany inaczej niż „normalny producent”. Z zasady zmiana miejsca gospodarstwa, jak ta, której dokonał, nie powinna wywierać negatywnych skutków dla takiego producenta.
53. G. Van den Berg powołuje się w szczególności na niderlandzką praktykę administracyjną, która pozwala producentom mleka, którzy otrzymali ilość referencyjną na podstawie rozporządzenia nr 857/84, przenosić gospodarstwo z jednego miejsca na drugie bez utraty tej ilości referencyjnej, pod warunkiem że oba te miejsca stanowią część jednego gospodarstwa mleczarskiego co najmniej przez rok. Twierdzi on, że ta praktyka była zgodna z prawem wspólnotowym. Według niego, z powodu tej zgodności instytucje wspólnotowe ponoszą odpowiedzialność za podnoszoną szkodę, którą, jak twierdzi, poniósł po sprzedaniu swojego pierwotnego gospodarstwa aż do wejścia w życie rozporządzenia nr 764/89.
54. Odmowa przyznania mu w 1989 r. na podstawie tego rozporządzenia specjalnej ilości referencyjnej nie może, jego zdaniem, wynikać z faktu, że zmienił on miejsce swojego gospodarstwa. Odmowa ta powinna zostać przypisana mającym zastosowanie przepisom wspólnotowym, które doprowadziły do tego, że jako producent SLOM został on potraktowany inaczej niż „normalny producent”.
55. G. Van den Berg podnosi, że nie rozumie pojęcia przyczynowości przyjętego przez Sąd. Według niego Sąd zastosował kryterium związku przyczynowego do powiązania między pierwotnymi przepisami dotyczącymi dodatkowej opłaty wyrównawczej a zmianą miejsca gospodarstwa w 1986 r. To powiązanie oczywiście nie istnieje. Według niego, wymagany związek przyczynowy dotyczy stosunku między bezprawną czynnością prawodawcy wspólnotowego a utratą dochodów, która go dotknęła.
– Ocena Trybunału
56. W pkt 43 zaskarżonego wyroku Sąd słusznie stwierdził, że należy zbadać, w jakim stopniu szkoda, którą skarżący miał ponieść w okresie po dniu 13 maja 1986 r., była konsekwencją pierwotnej odmowy przydziału kwoty, udzielonej mu w 1985 r. Stwierdzenie Sądu, że sprzedaż gospodarstwa SLOM nie była rezultatem tej odmowy, należy rozumieć w ten sposób, że sprzedaż ta nie może być uważana za ogniwo w łańcuchu wydarzeń wywołanym tą odmową.
57. Tak jak wskazuje raport rzecznika generalnego w pkt 55 i 56, działanie instytucji wspólnotowych stanowi przyczynę szkody tylko wtedy, gdy można ustanowić bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy tą czynnością a poniesioną szkodą. Wymagany związek przyczynowy nie zachodzi, nawet gdyby szkoda powstała również w braku rzeczonej czynności instytucji wspólnotowych.
58. Gdyby G. Van den Berg otrzymał ilość referencyjną na podstawie rozporządzenia nr 857/84, w razie sprzedaży gospodarstwa nie mógłby przenieść ilości referencyjnej na nowe gospodarstwo z powodów przedstawionych w pkt 45 zaskarżonego wyroku. Zatem szkoda powstała w danym przypadku po sprzedaży pierwotnego gospodarstwa nie ma źródła w bezprawnej odmowie przyznania ilości referencyjnej po wygaśnięciu zobowiązania do niewprowadzania do obrotu.
59. Argument oparty na niderlandzkiej praktyce administracyjnej nie może być przyjęty. Nie znajduje ona bowiem żadnych podstaw w przepisach wspólnotowych dotyczących dodatkowej opłaty wyrównawczej, mających zastosowanie w okresie, w którym miała miejsce sprzedaż gospodarstwa przez G. Van den Berga.
60. Jeśli chodzi o twierdzenie Sądu, zgodnie z którym to władze niderlandzkie powinny były zapewnić skarżącemu niedyskryminacyjne traktowanie, z pkt 46 zaskarżonego wyroku jasno wynika, że było ono zbyteczne. Jednakże zarzuty przeciwko zbytecznym uzasadnieniom w wyroku Sądu muszą zostać z miejsca odrzucone, gdyż nie mogą one powodować jego nieważności (zob. wyrok z dnia 24 października 2002 r. w sprawie C-82/01 P Aéroports de Paris przeciwko Komisji, Rec. str. I‑9297, pkt 41).
61. W zakresie, w jakim G. Van den Berg podnosi, że nie można doszukiwać się przyczyn odmowy przyznania mu specjalnej ilości referencyjnej w 1989 r. na podstawie rozporządzenia nr 764/89 w fakcie, że zmienił miejsce swojego gospodarstwa, jego argumentacja opiera się również na założeniu, zgodnie z którym producenci, którzy otrzymali ilość referencyjną, mogli ją zatrzymać zgodnie z niderlandzką praktyką administracyjną, nawet w razie sprzedaży pierwotnego gospodarstwa. Jednakże praktyka taka nie znajduje żadnych podstaw w przepisach wspólnotowych, co wynika z pkt 59 niniejszego wyroku.
62. Z powyższych rozważań wynika, że przesłanki pierwsza i trzecia, na które powołuje się G. Van den Berg na poparcie pierwszego zarzutu, powinny zostać odrzucone.
W przedmiocie drugiej przesłanki zarzutu
– Argumenty G. Van den Berga
63. W ramach drugiej przesłanki, na którą powołuje się G. Van den Berg, zarzuca on Sądowi, że naruszył w pkt 48 zaskarżonego wyroku zasadę ochrony ochrony uzasadnionych oczekiwań. Jego zdaniem, Sąd najwyraźniej uznał, że skarżący nie mógł odwołać się do tej zasady, ponieważ oczekiwania, na które się powoływał, nie zasługiwały na taką ochronę.
64. G. Van den Berg twierdzi, że odwołuje się on do uzasadnionych oczekiwań, iż nie będzie traktowany inaczej niż producent, który otrzymał ilość referencyjną, tzn. że nie zostaną wobec niego zastosowane szczególne ograniczenia tylko dlatego, że jest producentem SLOM. Oczekiwanie właśnie tego rodzaju Trybunał uznał za słuszne we wspomnianym wyżej wyroku w sprawie Herbrink. W tym względzie G. Van den Berg powołuje się zwłaszcza na pkt 15 tego wyroku.
65. Podtrzymuje on, że w czasie, gdy zmieniał miejsce swojego gospodarstwa, mógł ponadto spodziewać się, że nie zostanie następnie w 1989 r. potraktowany, z mocą wsteczną, inaczej niż „normalny producent”.
– Ocena Trybunału
66. Z pkt 24 wyroku  Mulder I wynika, że G. Van den Berg mógł słusznie spodziewać się, że nie będzie poddany ograniczeniom dotykającym go w sposób szczególny właśnie z racji tego, że skorzystał z możliwości oferowanych przez prawo wspólnotowe, tj. systemu premii za niewprowadzanie do obrotu mleka i przetworów mlecznych, ustanowionego rozporządzeniem nr 1078/77.
67. Jednakże ze względu na to, że producenci, którzy faktycznie otrzymali ilość referencyjną na podstawie rozporządzenia nr 857/84, ponosili w następstwie sprzedaży swojego pierwotnego gospodarstwa te same konsekwencje jak te, które krytykuje G. Van den Berg, nie jest on jako producent SLOM poddany szczególnym ograniczeniom w danym kontekście.
68. Wspomniany wyżej wyrok w sprawie Herbrink nie ma żadnego wpływu na zmianę tej oceny. W tym względzie przypomnieć należy, że w pkt 15 tego wyroku Trybunał, stosując zasadę ochrony ochrony uzasadnionych oczekiwań, uznał prawo dzierżawcy odstępującego grunty do dalszego korzystania ze specjalnej ilości referencyjnej, o ile Państwo Członkowskie skorzystało z upoważnienia istniejącego w tym zakresie w przepisach wspólnotowych na rzecz dzierżawcy będącego w takiej samej sytuacji, który posiadał ilość referencyjną, przyznaną na podstawie art. 2 rozporządzenia nr 857/84.
69. Jednakże niderlandzka praktyka administracyjna nie może uzasadniać słusznego oczekiwania producenta, że zostanie odpowiednio do tej praktyki potraktowany przez Wspólnotę. G. Van den Berg mógłby spodziewać się żądanego traktowania, umożliwiającego mu zachowanie specjalnej ilości referencyjnej po przekazaniu pierwotnego gospodarstwa jedynie w przypadku, gdyby mający zastosowanie wspólnotowy system dał taką możliwość właściwym organom krajowym lub też gdyby sama Wspólnota stworzyła uprzednio sytuację, która mogłaby zrodzić słuszne oczekiwania w tym zakresie.
70. Uzasadnione oczekiwania G. Van den Berga nie zostało również naruszone w 1989 r.
71. Warunek określony w art. 3a ust. 1 rozporządzenia nr 1546/88, zmienionego rozporządzeniem nr 1033/89, zgodnie z którym zainteresowany producent musi wciąż prowadzić w całości lub w części to samo gospodarstwo, które prowadził w chwili przyjęcia wniosku o przyznanie premii, należy bowiem do zasad, słusznie powołanych przez Sąd w pkt 45 i 48 zaskarżonego wyroku i obowiązujących w stosunku do każdego producenta mleka. Zgodnie z tymi zasadami ilość referencyjna przenoszona jest w zasadzie z gruntami, dla których została przydzielona (zob. m.in. wspomniany wyżej wyrok w sprawie Herbrink, pkt 13), a możliwości transferu kwoty z jednego gospodarstwa na drugie istnieją jedynie w wyjątkowych przypadkach.
72. Wynika z tego, że nie można uznać, że warunek ten został ustanowiony z mocą wsteczną, lecz należy przyjąć, że producent SLOM powinien spodziewać się podobnego warunku w przypadku takiego samego traktowania, jakiemu podlegali producenci, którzy otrzymali ilość referencyjną.
73. Zatem druga przesłanka nie może być przyjęta.
74. Z powyższych rozważań wynika, że pierwszy zarzut podniesiony przez G. Van den Berga na poparcie swojego odwołania powinien zostać odrzucony jako bezzasadny.
W przedmiocie drugiego i trzeciego zarzutu
Argumenty G. Van den Berga
75. G. Van den Berg wyjaśnia, że jego drugi zarzut dotyczy wyłącznie przedawnienia roszczenia w zakresie odnoszącym się do okresu trwającego do dnia 5 sierpnia 1992 r. Twierdzi on, że Komisja zrzekła się w stosunku do pewnej grupy  producentów SLOM, do której on należy, prawa podniesienia zarzutu przedawnienia lub przynajmniej że wskutek własnego działania utraciła prawo podniesienia zarzutu przedawnienia w stosunku do niego. Powołuje się w swojej argumentacji na czynność przerywającą bieg przedawnienia, tj. na pismo z dnia 31 marca 1989 r., w którym on i 351 innych niderlandzkich i irlandzkich producentów SLOM zakomunikowali, iż uważają, że Wspólnota jest odpowiedzialna za szkody wynikające z nieważności rozporządzenia nr 857/84, która została stwierdzona przez Trybunał wyrokiem Mulder I.
76. Jego zdaniem, między innymi biorąc pod uwagę to pismo, Rada i Komisja opublikowały w następstwie wyroku Mulder II komunikat z dnia 5 sierpnia 1992 r. W trakcie rozmów na temat skutków tego wyroku, prowadzonych w tym czasie pomiędzy skarżącym i ww. 351 producentami SLOM, z jednej strony, a Radą i Komisją, z drugiej strony, rzekomo zostało jasno zakomunikowane w imieniu tych producentów SLOM, że instytucje nie mogą podnieść zarzutu przedawnienia, ponieważ sprawa, która zakończyła się wyrokiem Mulder II, miała charakter pilotażowy dla całej tej grupy producentów. Wyżej wymieniony komunikat miał zatem być umyślnie sformułowany w sposób szerszy niż treść art. 43 Statutu WE Trybunału Sprawiedliwości i obejmować pismo z dnia 31 marca 1989 r. dzięki fragmentowi: „o ile w dniu opublikowania niniejszego komunikatu w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich
lub w chwili, gdy producent wcześniej zwrócił się do jednej z instytucji, roszczenie odszkodowawcze nie było jeszcze przedawnione”.
77. G. Van den Berg ocenia, że decydujące znaczenie ma fakt, iż komunikat z dnia 5 sierpnia 1992 r. nie wprowadza rozróżnienia w zależności od terminu, w którym zainteresowani producenci zwrócili się po raz pierwszy do jednej z instytucji wspólnotowych biorących udział w sprawie. Komunikat ten nie rozróżnia, czy nawiązanie kontaktu miało miejsce po raz pierwszy w 1989, 1990, 1991 czy 1992 r. Skarżący wnioskuje z tego, że brzmienie komunikatu jest całkowicie jasne co do tego, że Wspólnota sama się pozbawiła prawa podniesienia zarzutu przedawnienia odnośnie do okresów wcześniejszych niż dzień 5 sierpnia 1992 r. wobec wszystkich producentów mleka, którzy zwrócili się do tych instytucji przed tą datą, bez względu na okres, w którym zostało zgłoszone roszczenie odszkodowawcze.
78. Według G. Van den Berga, zgodnie z dosłowną wykładnią komunikatu z dnia 5 sierpnia 1992 r. zarzut przedawnienia nie został podniesiony przeciwko żadnemu z producentów SLOM znajdujących się na liście z dnia 10 września 1993 r., którym złożono propozycję ugody w ramach rozporządzenia nr 2187/93.
79. G. Van den Berg utrzymuje, że jest zresztą pewne, że w negocjacjach w sprawie ugody prowadzonych po 1993 r. z producentami SLOM, którzy nie byli objęci zakresem rozporządzenia nr 2187/93, lecz wobec których mimo to Wspólnota przyjęła odpowiedzialność, Komisja również nie podnosiła zarzutu przedawnienia, gdy dany producent SLOM znajdował się na liście producentów, którzy podnieśli kwestię tej odpowiedzialności w piśmie z dnia 31 marca 1989 r. Sąd niesłusznie nie wspomniał o tym fakcie w zaskarżonym wyroku. Ponadto zaniedbał on tego, by zauważyć, że Komisja w swojej duplice złożonej w ramach postępowania, które zakończyło się postanowieniem z dnia 29 listopada 1996 r. w sprawie T-179/96 R Antonissen przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. II-1641 wycofała swój zarzut bazujący na przedawnieniu po tym, jak prawnik producenta występującego w tej sprawie przypomniał treść pisma z dnia 31 marca 1989 r.
80. Wreszcie G. Van den Berg sprzeciwia się stwierdzeniu zawartemu w pkt 72 zaskarżonego wyroku, dotyczącemu kontaktów, które miały miejsce między prawnikiem niderlandzkich producentów SLOM a jednym z członków Służby Prawnej Komisji. Według niego Sąd niesłusznie uznał, że to na nim spoczywa ciężar dowodu w odniesieniu do zapewnień urzędnika Komisji. Zapewnienia te, które Komisja streściła w odpowiedzi na pisemne pytanie Sądu powinny zostać uznane przynajmniej za ukryte uznanie.
81. Jeśli chodzi o trzeci zarzut, G. Van den Berg twierdzi, że on również dotyczy oceny Sądu, zgodnie z którą nie może on powoływać się na komunikat z dnia 5 sierpnia 1992 r. w zakresie przerwania biegu przedawnienia dla okresów po tej dacie.
82. Odnośnie do pkt 62 i 63 zaskarżonego wyroku podnosi on, że w celu przerwania biegu przedawnienia nie powołał się on na art. 43 Statutu WE Trybunału Sprawiedliwości, lecz na komunikat z dnia 5 sierpnia 1992 r. Twierdzi on, że zgodnie z jego treścią Wspólnota zrzekła się prawa do podniesienia zarzutu przedawnienia w stosunku do niego ze względu na to, że w jego przypadku „w dniu […], gdy producent wcześniej zwrócił się do jednej z instytucji, roszczenie odszkodowawcze nie było jeszcze przedawnione”, ponieważ zwrócił się on do instytucji już w dniu 31 marca 1989 r.
83. G. Van den Berg zarzuca również Sądowi, że odpowiednio w pkt 66 i 67 zaskarżonego wyroku nie dostrzegł, z jednej strony, rozbieżności w brzmieniu komunikatu z dnia 5 sierpnia 1992 r. i treści art. 43, a z drugiej strony, sposobu interpretowania i stosowania w praktyce tego komunikatu przez Komisję w jej stosunkach z producentami SLOM, wymienionymi w piśmie z dnia 31 marca 1989 r. Jego zdaniem, Sąd wprowadził rozróżnienie między „producentami, którzy zwrócili się do instytucji przed opublikowaniem tego komunikatu, aby dochodzić swoich roszczeń odszkodowawczych na podstawie wyroku Mulder II, i do których zwrócono się o niewnoszenie skarg o odszkodowanie w oczekiwaniu na rozporządzenie w sprawie zryczałtowanej rekompensaty” a producentami, do których instytucje się o to nie zwróciły. Treść tego komunikatu nie pozwala jednak na takie rozró żnienie.
84. Zdaniem skarżącego, Sąd zastąpił treść komunikatu z dnia 5 sierpnia 1992 r. oraz jego rzeczywiste zastosowanie do pisma z dnia 31 marca 1989 r. swoimi własnymi koncepcjami. Orzekając w ten sposób, poważnie naruszył wobec G. Van den Berga zasady równości, pewności prawa, ochrony ochrony uzasadnionych oczekiwań i uzasadnienia. Sąd nie udzielił najmniejszej przekonywającej wskazówki, która by tłumaczyła, dlaczego skarżący mógł lub powinien był być przedmiotem dyskryminacyjnego traktowania w stosunku do wszystkich innych producentów SLOM, wobec których Komisja wyraźnie dopuszczała powołanie się na pismo z dnia 31 marca 1989 r. wraz z komunikatem z dnia 5 sierpnia 1992 r. w celu przerwania biegu przedawnienia.
85. W pkt 68 i 69 zaskarżonego wyroku Sąd nie uwzględnił znaczenia listy z dnia 10 września 1993 r., którą Komisja przekazała władzom niderlandzkim. Lista ta miałaby stanowić dodatkowe potwierdzenie faktu, że Komisja zrzekła się komunikatem z dnia 5 sierpnia 1992 r. prawa podniesienia zarzutu przedawnienia w stosunku do wszystkich osób, w imieniu których zostało wysłane do instytucji pismo z dnia 31 marca 1989 r. G. Van den Berg przyznaje, że sam nie wiedział o tej liście, ale podnosi, że producenci SLOM byli poinformowani, że Komisja wyraźnie przyznała w swojej korespondencji z władzami niderlandzkimi, że nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia na podstawie pisma z dnia 31 marca 1989 r.
86. W świetle powyższego stwierdzenia G. Van den Berg podważa również pkt 70 zaskarżonego wyroku. W tym punkcie wyrażony jest w szczególności pogląd, że producenci SLOM, którzy nie byli objęci zakresem rozporządzenia nr 2187/93 − nawet niezależnie od okoliczności związanej z pismem z dnia 31 marca 1989 r. − nie mogą wywieść żadnych praw dla siebie, z mocą wsteczną, z komunikatu z dnia 5 sierpnia 1992 r., ponieważ komunikat ten miałby być skierowany wyłącznie do producentów, których roszczenia odszkodowawcze zostały wyraźnie uznane w 1993 r. tym właśnie rozporządzeniem. Uważa on, że taka interpretacja tego komunikatu jest absurdalna. Według niego trudno jest zrozumieć, jak jednostronnie poczyniona obietnica (w 1992 r.) może zostać unieważniona lub ograniczona późniejszą deklaracją (z 1993 r.).
87. G. Van den Berg ocenia, że według samego Sądu, który uznał odpowiedzialność Wspólnoty wobec niego, komunikat z dnia 5 sierpnia 1992 r. go dotyczy.
88. Ponieważ Sąd niesłusznie uznał, że w dniu 30 września 1993 r. jego roszczenie było już w całości przedawnione, nie mógł on zająć się zagadnieniem, czy i ewentualnie w jakim stopniu częściowe przedawnienie nastąpiło w okresie pomiędzy 30 września 1993 r. a dniem wniesienia jego skargi odszkodowawczej, czyli 29 kwietnia 1997 r. Kwestia ta powinna ostatecznie zostać rozpoznana przez Sąd po przekazaniu mu niniejszej sprawy do ponownego rozpoznania przez Trybunał.
89. G. Van den Berg podtrzymuje, że nawet jeśliby uznać, że jego roszczenie jest przedawnione częściowo, to na pewno nie w całości. W najgorszym przypadku byłoby ono przedawnione za okres 3 lat, 6 miesięcy i 29 dni. Ponieważ jego szkoda zaistniała od dnia 23 lutego 1985 r., powinno mu przynajmniej przysługiwać roszczenie o naprawienie szkody poniesionej po dniu 24 sierpnia 1988 r. A ponieważ ta szkoda w dalszym ciągu występuje, Wspólnota nadal ponosi za nią odpowiedzialność.
Ocena Trybunału
90. Główna przesłanka przedstawiana w ramach drugiego i trzeciego zarzutu wyprowadzona jest z błędnej oceny komunikatu z dnia 5 sierpnia 1992 r. przez Sąd. W istocie G. Van den Berg zarzuca mu, że nie wyciągnął prawidłowych wniosków co do prawa z tego komunikatu.
91. Tego rodzaju kwestia stanowi kwestię prawną i jako taka może zostać poddana kontroli Trybunału w ramach odwołania (wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie C-470/00 P Parlament przeciwko Ripie di Meanie i in., dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 41).
92. Jeśli chodzi o producentów, których roszczenia odszkodowawcze nie przedawniły się jeszcze w czasie, gdy zwrócili się do jednej z instytucji, to, jak wynika z pkt 66 i 76 zaskarżonego wyroku, Sąd zinterpretował komunikat z dnia 5 sierpnia 1992 r. w ten sposób, że dotyczy on jedynie osób, do których instytucje zwróciły się o niewnoszenie skarg o odszkodowanie w oczekiwaniu na rozporządzenie w sprawie zryczałtowanej rekompensaty.
93. Jednakże to kryterium nie wynika z komunikatu z dnia 5 sierpnia 1992 r. Nawet jeśli Rada i Komisja miały zamiar w ten sposób ograniczyć krąg producentów objętych zakresem tego komunikatu, nie wyraziły w nim tego zamiaru. W tych okolicznościach G. Van den Berg słusznie mógł się spodziewać, że należy do producentów, w stosunku do których te instytucje zrzekły się zarzutu przedawnienia, zgodnie z przedmiotowym komunikatem.
94. Wynika z tego, że Sąd doszedł do błędnego wniosku, że G. Van den Berg nie mógł się powołać na komunikat z dnia 5 sierpnia 1992 r. Z uwagi na ten błąd w interpretacji nie ma już potrzeby badania argumentów skarżącego, zgodnie z którymi lista z dnia 10 września 1993 r. i zapewnienia członka Służby Prawnej Komisji miałyby potwierdzać jego interpretację tego komunikatu.
95. Niemniej jednak, jeżeli uzasadnienie wyroku Sądu jest niezgodne z prawem wspólnotowym, lecz jego rozstrzygnięcie znajduje inne podstawy prawne, odwołanie należy oddalić (zob. wyroki z dnia 9 czerwca 1992 r. w sprawie C-30/91 P Lestelle przeciwko Komisji, Rec. str. I-3755, pkt 28; z dnia 13 lipca 2000 r. w sprawie C-210/98 P Salzgitter przeciwko Komisji, Rec. str. I-5843, pkt 58 oraz z dnia 10 grudnia 2002 r. w sprawie C-312/00 P Komisja przeciwko Camar i Tico, Rec. str. I‑11355, pkt 57).
96. W tym względzie stwierdzić należy, że zgodnie z pkt 2 komunikatu z dnia 5 sierpnia 1992 r. instytucje zobowiązały się do niepodnoszenia zarzutu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego „przed upływem terminu, określonego w pkt 3 [tego komunikatu]”.
97. W tymże pkt 3 instytucje przywołują praktyczne zasady przyznania rekompensat zainteresowanym producentom. Drugie zdanie tego punktu brzmi: „Instytucje określą organy, do których będzie należało składać wnioski oraz terminy ich składania”.
98. Te zasady zostały wprowadzone w życie rozporządzeniem nr 2187/93, a jego art. 10 ust. 2 akapit pierwszy zdanie drugie stanowi: „Wniosek powinien wpłynąć do organu właściwego najpóźniej do dnia 30 września 1993 r., pod groźbą jego odrzucenia”.
99. Zrzeczenie się zarzutu przedawnienia, ogłoszone w komunikacie z dnia 5 sierpnia 1992 r., utraciło więc moc dnia 30 września 1993 r. Po tym terminie komunikat nie stanowił już przeszkody do tego, by instytucje podniosły zarzut przedawnienia roszczenia odszkodowawczego, zgłoszonego przez G. Van den Berga. Chociaż nie znajdował się on wśród producentów, którzy spełniali warunki uzyskania rekompensaty, nie miał on żadnych podstaw sądzić, że instytucje zrzekły się w stosunku do jego roszczenia odszkodowawczego zarzutu przedawnienia bez ograniczeń czasowych. Faktycznie wola tych instytucji, aby jedynie w ograniczonym zakresie zrzec się zarzutu przedawnienia, jasno wynika z pkt 2 komunikatu z dnia 5 sierpnia 1992 r.
100. Komunikat ten nie sprawia, że pięcioletni termin przedawnienia zaczyna biec na nowo, licząc od dnia 30 września 1993 r. Należy go raczej rozumieć w ten sposób, że w takim przypadku, jak ten, gdy wniosek w rozumieniu art. 10 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2187/93 nie wpłynął do organu właściwego do dnia 30 września 1993 r., Rada i Komisja postanowiły nie brać pod uwagę przy obliczaniu terminu przedawnienia okresu między dniem, w którym producent zwrócił się do jednej z instytucji, aby podnieść swoje nieprzedawnione wtedy roszczenie odszkodowawcze, a dniem 30 września 1993 r.
101. W przedmiocie terminu przedawnienia roszczenia za szkody, które poniósł G. Van den Berg z racji pozbawienia go ilości referencyjnej od dnia 23 lutego 1985 r. do dnia 13 maja 1986 r., dnia sprzedaży jego gospodarstwa SLOM, należy przypomnieć, że chodzi tu, jak odnotował Sąd w pkt 60 zaskarżonego wyroku, o szkody mające charakter ciągły, powstające codziennie na nowo, a zatem roszczenie odszkodowawcze obejmuje kolejne okresy rozpoczynające się każdego dnia, w którym nie było możliwe wprowadzanie do obrotu. Tak więc pięcioletni termin, o którym mowa w art. 43 Statutu WE Trybunału Sprawiedliwości, zaczął biec dla szkody poniesionej pierwszego dnia, czyli 23 lutego 1985 r., dnia 24 tego miesiąca, a dla ostatniego dnia powstania szkód, czyli 13 maja 1986 r., następnego dnia, czyli 14 maja 1986 r. Jednakże zostało ustalone, że skarga G. Van den Berga została wniesiona do Sądu dopiero 29 kwietnia 1997 r. Zatem, nawet wyłączając okres pomiędzy dniem otrzymania pisma z dnia 31 marca 1989 r. a dniem 30 września 1993 r., pięcioletni termin przedawnienia już upłynął w dniu wniesienia tej skargi.
102. Wbrew temu, co utrzymuje G. Van den Berg, pismo z dnia 31 marca 1989 r. nie przerwało na stałe biegu przedawnienia. Ponieważ po piśmie tym nie nastąpiło wniesienie skargi do Sądu w terminie przepisanym w art. 43 Statutu WE Trybunału Sprawiedliwości, nie można się na nie powoływać jako na podstawę przerwania biegu przedawnienia.
103. Tak więc roszczenia odszkodowawcze G. Van den Berga były przedawnione w dniu wniesienia przez niego skargi do Sądu.
104. W zakresie, w jakim G. Van den Berg podnosi zarzut naruszenia zasady równości, wpisuje się on w kontekst jego argumentacji, mającej na celu udowodnienie, że może on powoływać się na komunikat z dnia 5 sierpnia 1992 r. Nie podnosi on, że Komisja powstrzymała się od podniesienia zarzutu przedawnienia w przypadku producentów, których roszczenia były przedawnione pomimo korzystnych dla nich skutków komunikatu z dnia 5 sierpnia 1992 r., ani że Sąd popełnił w tym względzie błąd co do prawa.
105. Z całości powyższych rozważań wynika, że odwołanie należy oddalić.
W przedmiocie kosztów
106. Artykuł 122 akapit pierwszy regulaminu stanowi, że jeżeli odwołanie jest bezzasadne, Trybunał rozstrzyga o kosztach. Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 118 regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Rada i Komisja zażądały obciążenia G. Van den Berga kosztami, a przegrał on sprawę, zostaje obciążony kosztami.
Sentencja
Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
1) Odwołanie zostaje oddalone.
2) G. Van den Berg zostaje obciążony kosztami postępowania.