62007CC0350
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
JÁNA MAZÁKA
przedstawiona w dniu 18 listopada 2008 r. (
1
)
Sprawa C-350/07
Kattner Stahlbau GmbH
przeciwko
Maschinenbau- und Metall- Berufsgenossenschaft
„Konkurencja — Artykuły 81 WE, 82 WE i 86 WE — Obowiązkowa przynależność do podmiotu zapewniającego ubezpieczenie od wypadków przy pracy i chorób zawodowych — Pojęcie „przedsiębiorstwo” — Nadużycie pozycji dominującej — Swoboda świadczenia usług — Artykuły 49 WE i 50 WE — Ograniczenie — Względy uzasadniające — Ryzyko poważnego naruszenia równowagi finansowej systemu zabezpieczenia społecznego”
1.
Landessozialgericht (krajowy sąd socjalny), Saksonia, zwraca się do Trybunału o ustalenie, czy podmiot taki jak Maschinenbau- und Metall- Berufsgenossenschaft (zwany dalej „MMB”), zapewniający ubezpieczenia od wypadków przy pracy i chorób zawodowych, należy uznać za przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 81 WE i 82 WE. Ponadto sąd krajowy zmierza do wyjaśnienia, czy obowiązkowa przynależność określonych pracodawców do zrzeszenia takiego jak MMB (
2
) przewidziana w niemieckim systemie prawnym narusza postanowienia traktatu, a w szczególności postanowienia dotyczące swobody świadczenia i otrzymywania usług.
I — Krajowe ramy prawne
2.
Księga VII Sozialgesetzbuch (niemieckiego kodeksu socjalnego, zwana dalej „SGB VII”) dotyczy obowiązkowego ubezpieczenia wypadkowego (
3
). Paragraf 152 SGB VII zatytułowany „Repartycja” stanowi:
„1.   Wysokość składek ustala się w drodze repartycji po upływie roku kalendarzowego, w którym powstały co do zasady roszczenia o ich zapłatę. Repartycja winna pokrywać zapotrzebowanie minionego roku wraz z kwotami koniecznymi do stworzenia rezerwy. Oprócz tego składki mogą być pobierane wyłącznie w celu zasilenia środków bieżących”.
3.
Paragraf 153 SGB VII zatytułowany „Podstawy obliczenia” stanowi:
„1.   Podstawy obliczenia składek stanowią, o ile poniższe przepisy nie stanowią inaczej, zapotrzebowanie finansowe (kwota podlegająca repartycji), wynagrodzenia osób ubezpieczonych i klasy ryzyka.
2.   Wynagrodzenie osób ubezpieczonych przyjmuje się za podstawę wymiaru składki do wysokości ich maksymalnych rocznych zarobków.
3.   Statut może przewidywać, że przy obliczaniu składek za podstawę przyjmuje się co najmniej wynagrodzenie w wysokości minimalnego rocznego wynagrodzenia osób ubezpieczonych, które ukończyły osiemnasty rok życia […].
4.   Przy obliczaniu składek można pominąć w całości lub w części stopień ryzyka wypadków w przedsiębiorstwach, w zakresie w jakim wydatki na poczet emerytur, świadczeń z tytułu śmierci i odszkodowań:
1.
są następstwem zdarzeń objętych ubezpieczeniem w takich przedsiębiorstwach, które ustały przed czwartym rokiem poprzedzającym rok, w którym nastąpić miała repartycja, lub
2.
są następstwem zdarzeń objętych ubezpieczeniem, które zostały po raz pierwszy stwierdzone przed czwartym rokiem poprzedzającym rok, w którym nastąpić miała repartycja.
Całkowita kwota wydatków, które zgodnie ze zdaniem pierwszym zostają rozdzielone pomiędzy przedsiębiorstwa bez uwzględnienia stopnia ryzyka wypadków, nie może przekroczyć 30% całkowitych wydatków na poczet emerytur, świadczeń z tytułu śmierci i odszkodowań. Przepisy wykonawcze określa statut”.
4.
Paragraf 157 SGB VII zatytułowany „Taryfa ryzyk” stanowi:
„1.   Podmiot oferujący ubezpieczenia od wypadków sporządza w sposób niezależny taryfę ryzyk. Taryfa ta winna określać klasy ryzyka umożliwiające gradację składek […].
2.   Taryfa ryzyk jest podzielona na pozycje taryfowe, w których wspólnoty ryzyka są tworzone na podstawie narażenia na ryzyko z uwzględnieniem wyrównania ryzyka zgodnie z zasadami ubezpieczeniowymi […].
3.   Klasy ryzyka oblicza się na podstawie stosunku wysokości wypłaconych świadczeń do wysokości wynagrodzeń.
[…]”.
5.
Paragraf 176 SGB VII zatytułowany „Obowiązek wyrównania” stanowi, że:
„W zakresie w jakim
1.
koszt zobowiązań z tytułu świadczeń emerytalnych obciążający zrzeszenie zapewniające ubezpieczenia od odpowiedzialności pracodawców jest ponad 4,5 razy wyższy niż przeciętny koszt zobowiązań z tytułu świadczeń emerytalnych obciążający zrzeszenia zapewniające ubezpieczenia od odpowiedzialności pracodawców;
2.
koszt zobowiązań z tytułu świadczeń emerytalnych obciążający zrzeszenie zapewniające ubezpieczenia od odpowiedzialności pracodawców, które rozdziela pomiędzy przedsiębiorstwa co najmniej 20% i co najwyżej 30% swych wydatków na emerytury, świadczenia z tytułu śmierci i odszkodowania przewidziane w § 153 ust. 4 bez uwzględnienia stopnia ryzyka wypadków, przewyższa trzykrotność przeciętnego kosztu zobowiązań z tytułu świadczeń emerytalnych obciążającego zrzeszenia zapewniające ubezpieczenia od odpowiedzialności pracodawców, lub
3.
koszt zobowiązań z tytułu odszkodowań obciążający zrzeszenie zapewniające ubezpieczenia od odpowiedzialności pracodawców jest ponad pięciokrotnie wyższy niż przeciętny koszt zobowiązań z tytułu odszkodowań obciążający zrzeszenia zapewniające ubezpieczenia od odpowiedzialności pracodawców;
zrzeszenia zapewniające ubezpieczenia od odpowiedzialności pracodawców wyrównują pomiędzy sobą nadwyżkę tych kosztów. Jeżeli kwota, która ma zostać wyrównana zgodnie z ust. 1 ppkt 2), przewyższa kwotę, jaką zrzeszenie zapewniające ubezpieczenie od odpowiedzialności pracodawców rozdziela pomiędzy przedsiębiorstwa bez uwzględnienia stopnia ryzyka wypadków zgodnie z ust. 1 ppkt 2), zostaje ona obniżona do tej kwoty”.
II — Postępowanie przed sądem krajowym i postanowienie odsyłające
6.
Kattner Stahlbau GmbH (zwana dalej „Kattner”) jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, która została założona w dniu 13 listopada 2003 r. i rozpoczęła działalność w dniu Decyzją z dnia MMB poinformowało Kattner, że MMB jest dla niej właściwą ustawowo instytucją w zakresie ubezpieczeń wypadkowych. Na podstawie § 136 SGB VII Kattner uzyskała status członka nr 600212360. Rzeczona decyzja zawierała także decyzję w sprawie przystąpienia Kattner do MMB.
7.
Pismem z dnia 1 listopada 2004 r. Kattner wypowiedziała obowiązkowe członkostwo w MMB ze skutkiem na koniec 2004 r. Jak wynika z postanowienia odsyłającego, spółka ta zamierzała zawrzeć prywatne ubezpieczenie od istniejących ryzyk.
8.
Decyzją z dnia 15 listopada 2004 r. MMB powiadomiło Kattner, że zgodnie z przepisami SGB VII MMB jest właściwą ustawowo instytucją dla Kattner w zakresie ubezpieczenia wypadkowego oraz że pod względem prawnym nie ma możliwości wystąpienia z ubezpieczenia wypadkowego ani wypowiedzenia ustawowego obowiązkowego ubezpieczenia. Kattner odmówiono zatem zwolnienia z członkostwa w MMB. Decyzja z dnia została utrzymana w mocy na skutek wniesienia sprzeciwu decyzją MMB z dnia oraz wyrokiem Sozialgericht Leipzig (sądu socjalnego w Lipsku) z dnia
9.
Zgodnie z postanowieniem odsyłającym w odwołaniu wniesionym przed sąd krajowy Kattner podniosła, że przymus pozostawania członkiem MMB stanowi naruszenie prawa wspólnotowego, gdyż ogranicza on jej swobodę do otrzymywania usług. Kattner przedłożyła ofertę duńskiego towarzystwa ubezpieczeniowego, według której towarzystwo to ubezpiecza ją na takich samych warunkach jak MMB zgodnie z niemieckimi przepisami w zakresie ubezpieczenia wypadkowego od ryzyka z tytułu wypadków przy pracy, chorób zawodowych i wypadków w drodze do i z pracy. Co więcej, świadczenia z tego tytułu miały ściśle odpowiadać katalogowi świadczeń Deutsche Gesetzliche Unfallversicherung (powołanego mocą ustawy niemieckiego zrzeszenia ds. ubezpieczeń wypadkowych). Kattner twierdzi, że zajmowana przez MMB pozycja „wyłącznego ubezpieczyciela stanowi naruszenie art. 82 WE i 86 WE i że nie można uzasadnić takiego ograniczenia konkurencji. Odnosi się to odpowiednio do wynikającego stąd ograniczenia swobodnego świadczenia usług na podstawie art. 49 i nast. WE. Brak jest też nadrzędnych względów interesu ogólnego mogących stanowić uzasadnienie dla monopolistycznej pozycji poszczególnych niemieckich instytucji ubezpieczeń wypadkowych”.
10.
Sąd krajowy uważa, iż istnieją zasadnicze różnice między niemieckim i włoskim ustawowym systemem ubezpieczeń od wypadków przy pracy oraz że z tego względu orzeczenie Trybunału w sprawie Cisal (
4
) nie wyjaśnia w pełni pewnych kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed sądem krajowym. Sąd krajowy zwraca uwagę, iż drugie zdanie streszczenia wyroku wydanego w sprawie Cisal stanowi, że „[p]ojęcie przedsiębiorstwa w rozumieniu [art. 81 WE i 82 WE] nie obejmuje instytucji, której z mocy prawa powierzono zarządzanie systemem obowiązkowych ubezpieczeń od wypadków przy pracy i chorób zawodowych, jeżeli państwo nadzoruje wysokość świadczeń i składek, a charakteryzujące taki system ubezpieczeń obowiązkowe członkostwo jest nieodzowne dla zachowania jego równowagi finansowej i wdrożenia zasady solidarności, polegającej na tym, że świadczenia przyznawane ubezpieczonemu nie są proporcjonalne do wnoszonych przez niego składek […]. Taka instytucja wykonuje zadania wyłącznie natury socjalnej, dlatego też jej działalność nie jest działalnością gospodarczą w rozumieniu prawa konkurencji”.
11.
Sąd krajowy uważa, iż wątpliwe jest, czy MMB jest „instytucją, której z mocy prawa powierzono zarządzanie systemem obowiązkowych ubezpieczeń od wypadków przy pracy i chorób zawodowych”. Ponadto zasadnicza różnica pomiędzy systemem włoskim a niemieckim wynika w ocenie sądu krajowego z faktu, że Istituto nazionale per l’assicurazione contro gli infortuni sul lavoro (INAIL), o którym mowa w sprawie Cisal, stanowi monopol, natomiast niemiecki system ustawowych ubezpieczeń wypadkowych ma strukturę oligopolu. Sąd krajowy twierdzi nadto, że MMB nie zostało powierzone zarządzanie systemem ubezpieczeń od wypadków przy pracy i chorób zawodowych, lecz ono samo prowadzi bezpośrednio takie ubezpieczenia. Zdaniem sądu krajowego „działalność w zakresie zarządu” MMB odpowiada w istocie strukturze działalności podmiotów gospodarczych, a zwłaszcza towarzystw ubezpieczeniowych.
12.
W powyższych okolicznościach Landessozialgericht, Saksonia, postanowił zawiesić postępowanie i postanowieniem z dnia 24 lipca 2007 r. zwrócić się do Trybunału w trybie art. 234 WE z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„a)
Czy [MMB] jest przedsiębiorstwem w rozumieniu art. 81 WE i 82 WE?
b)
Czy obowiązek pozostawania przez [Kattner] członkiem [MMB] narusza uregulowania prawa wspólnotowego?”.
III — Postępowanie przed Trybunałem Sprawiedliwości
13.
Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez Kattner, MMB, rząd niemiecki oraz Komisję. Nie złożono wniosku o przeprowadzenie rozprawy i rozprawa nie została przeprowadzona.
IV — W przedmiocie dopuszczalności
14.
Przedstawiono szereg zarzutów odnoszących się do kwestii dopuszczalności pytań przedstawionych Trybunałowi przez Landessozialgericht, Saksonia.
15.
Po pierwsze, MMB i Komisja stoją na stanowisku, że Trybunał może jedynie dokonywać wykładni prawa wspólnotowego, a więc nie może rozstrzygać kwestii zgodności z prawem wspólnotowym prawa krajowego czy środków krajowych. W tym względzie Komisja uważa, że pytanie pierwsze przedstawione przez sąd krajowy winno zostać przeformułowane, gdyż dotyczy ono wykładni prawa krajowego i nie wskazuje okoliczności, w których podmiot taki jak MMB mógłby, według sądu krajowego, być uznawany za przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 81 WE i 82 WE. Okoliczności te zostały jednak wskazane w treści postanowienia odsyłającego.
16.
Należy przede wszystkim przypomnieć, że w postępowaniu wszczętym na podstawie art. 234 WE Trybunał nie jest uprawniony do stosowania norm prawa wspólnotowego do konkretnej sytuacji ani też do zakwalifikowania przepisów prawa krajowego w świetle takiej normy. Może on jednak przedstawić sądowi krajowemu wskazówki dotyczące wykładni wszystkich istotnych przepisów prawa wspólnotowego, które mogą okazać się przydatne przy dokonywaniu oceny skutków tychże przepisów prawa krajowego (
5
).
17.
Według mnie sąd krajowy w swym pierwszym pytaniu zwraca się do Trybunału o zastosowanie art. 81 WE i 82 WE do konkretnej sytuacji. Uważam zatem, iż konieczne jest przeformułowanie przez Trybunał pierwszego z przedstawionych mu pytań (
6
). Pytanie pierwsze powinno być zatem rozumiane w ten sposób, że sąd krajowy pragnie ustalić, czy pojęcie przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 81 WE i 82 WE obejmuje instytucję, która zapewnia ubezpieczenie od wypadków przy pracy i chorób zawodowych, taką jak MMB. Uważam nadto, że informacje przedstawione przez sąd krajowy w postanowieniu odsyłającym, uzupełnione uwagami na piśmie przedstawionymi przez Kattner, MMB, rząd niemiecki oraz Komisję, zapewniają Trybunałowi wystarczający obraz okoliczności faktycznych i ram prawnych leżących u podstaw postępowania przed sądem krajowym, aby umożliwić mu dokonanie wykładni wspólnotowych reguł konkurencji w odniesieniu do sytuacji, jaka zachodzi w niniejszej sprawie.
18.
Po drugie, w odniesieniu do pytania drugiego, Komisja uważa, iż sąd krajowy nie wskazał w odpowiedni sposób, które normy prawa wspólnotowego wymagają wykładni Trybunału.
19.
Mimo iż pytanie drugie istotnie nie wskazuje wymagających wykładni norm prawa wspólnotowego, z całokształtu postanowienia odsyłającego wynika, że sąd krajowy zmierza do wyjaśnienia, czy art. 49 i nast. WE, 82 WE i 86 WE należy interpretować w ten sposób, iż sprzeciwiają się one obowiązkowemu członkostwu takiego przedsiębiorstwa jak Kattner w takiej instytucji jak MMB.
20.
Po trzecie, MMB uważa, że pytania przedstawione Trybunałowi przez Landessozialgericht, Saksonia, nie mogą dostarczyć temu sądowi „przydatnej” odpowiedzi, gdyż nie może on zakończyć członkostwa Kattner w MMB. Członkostwo Kattner w MMB może ustać wyłącznie w drodze uchylenia lub zmiany decyzji w sprawie przystąpienia z dnia 27 stycznia 2004 r., która nie została nawet zaskarżona.
21.
Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że postępowanie w trybie art. 234 WE stanowi narzędzie współpracy pomiędzy Trybunałem a sądami krajowymi. W ramach tej współpracy rozpatrujący spór sąd krajowy, który jako jedyny posiada bezpośrednią wiedzę o stanie faktycznym w toczącym się przed nim postępowaniu i który będzie musiał orzekać co do istoty sprawy, może najlepiej — z uwzględnieniem poszczególnych okoliczności sprawy — ocenić zarówno konieczność uzyskania orzeczenia w trybie prejudycjalnym dla możliwości orzeczenia przez niego w sprawie, jak i znaczenie przedstawionych Trybunałowi pytań dla sprawy. Nie zmienia to faktu, że to na Trybunale spoczywa zbadanie w razie potrzeby warunków, w jakich sąd krajowy przedstawił wniosek w celu stwierdzenia swej właściwości, a zwłaszcza w celu ustalenia, czy wykładnia prawa wspólnotowego będąca przedmiotem danego wniosku pozostaje w związku ze stanem faktycznym i przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, tak by Trybunał nie był zmuszony do wydawania opinii o charakterze doradczym, dotyczącej zagadnień ogólnych lub hipotetycznych. Jeżeli okaże się, iż przedstawione pytanie w sposób oczywisty nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu przed sądem krajowym, Trybunał będzie zmuszony do umorzenia postępowania (
7
).
22.
Z postanowienia odsyłającego jasno wynika, że spór rozpatrywany w postępowaniu przed sądem krajowym dotyczy zasadniczo obowiązku bycia członkiem MMB nałożonego na Kattner zgodnie z krajowym systemem prawnym oraz że sąd krajowy ma wątpliwości co do tego, czy obowiązek ten jest zgodny z prawem wspólnotowym. Wykładnia prawa wspólnotowego, o której dokonanie zwraca się sąd krajowy, ma więc najwyraźniej związek z okolicznościami i celem postępowania przed sądem krajowym, a zatem nie można jej według mnie uznać za oczywiście nieistotną dla rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu.
23.
Wobec powyższego zarzuty podniesione w odniesieniu do kwestii dopuszczalności należy według mnie oddalić.
V — Co do istoty
A — Pytanie pierwsze
1. Główne argumenty stron
24.
Kattner twierdzi, że na pytanie pierwsze należy udzielić odpowiedzi twierdzącej oraz że zrzeszenie ubezpieczeniowe takie jak MMB powinno być traktowane jako przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 81 WE i 82 WE.
25.
W przeciwieństwie do włoskiego systemu ubezpieczeń, który był przedmiotem analizy w sprawie Cisal, w Niemczech kwoty świadczeń i składek nie są określane przez prawo, lecz na podstawie statutów lub regulaminów poszczególnych zrzeszeń ubezpieczeniowych. Mimo iż podstawy, na których oblicza się składki, określone są w przepisach prawa, Kattner uważa, że kryteria te zapewniają zrzeszeniom ubezpieczeniowym znaczną swobodę. Kattner zwraca uwagę, że prawodawca nie ma żadnego wpływu na wymogi zrzeszeń ubezpieczeniowych odnoszące się do poprzedniego roku, o których mowa w § 152 SGB VII, ani na wynagrodzenia osób ubezpieczonych. Mimo iż przy obliczaniu składek przewidziany jest pułap wysokości wynagrodzeń (
8
), pułap ten może zostać podwyższony przez właściwe zrzeszenie ubezpieczeniowe na podstawie § 85 ust. 2 zdanie drugie SGB VII. W istocie wszystkie zrzeszenia ubezpieczeniowe w Niemczech skorzystały z tej możliwości. Ponadto, zgodnie z § 153 ust. 3 SGB VII, przy obliczaniu składek zrzeszenia ubezpieczeniowe mogą brać pod uwagę co najmniej minimalne wynagrodzenie roczne. Jednakże uregulowanie to ma charakter fakultatywny. Co więcej, mimo iż prawo nie określa składki minimalnej, § 161 SGB VII przewiduje możliwość — z której skorzystały praktycznie wszystkie zrzeszenia ubezpieczeniowe w Niemczech — pobierania ujednoliconej składki minimalnej. Kattner podnosi także, że z brzmienia § 157 SGB VII jasno wynika, iż ustalanie taryfy ryzyka zastrzeżone jest wyłącznie do kompetencji właściwego zrzeszenia ubezpieczeniowego i podlega kontroli sądowej jedynie w ograniczonym zakresie. Zgodnie z § 158 SGB VII taryfa ryzyka ustalona przez zrzeszenie ubezpieczeniowe podlega zatwierdzeniu przez właściwy organ nadzoru. Zatwierdzenie to jest jednak tylko formalnością, a odmowa jego dokonania następuje niezwykle rzadko. Co więcej, okoliczność, że zgodnie z § 162 SGB VII zrzeszenia ubezpieczeniowe mogą pobierać lub przyznawać dodatkowe składki, obniżki i premie, stanowi potwierdzenie okoliczności, że składki nie są regulowane przez państwo.
26.
Jeżeli chodzi o świadczenia wypłacane na rzecz osób ubezpieczonych, ich kwoty ustalane są przede wszystkim przez zrzeszenia ubezpieczeniowe, a nie przez prawodawcę. Mimo iż § 26 i nast. oraz § 81 i nast. SGB VII określają generalnie świadczenia, jakie zrzeszenia ubezpieczeniowe obowiązane są wypłacać, nie istnieje ustawowy przepis, który ustalałby ich wysokość. Przykładowo zrzeszenie ubezpieczeniowe może zgodnie z § 85 ust. 2 SGB VII podwyższyć wysokość maksymalnego rocznego wynagrodzenia służącego za punkt odniesienia przy wypłacie pewnych świadczeń.
27.
Kattner uważa, że elementy solidarności obecne w systemie niemieckim są niewystarczające, by można było uznać, że zrzeszenia ubezpieczeniowe nie są przedsiębiorstwami w rozumieniu art. 81 i nast. WE. W tym względzie Kattner zwraca po pierwsze uwagę, że w świetle wyroku w sprawie Cisal o socjalnym celu systemu ubezpieczeń świadczy okoliczność, że wypłaty świadczeń dokonuje się nawet wówczas, gdy należne składki nie zostały uiszczone. Jednakże sam socjalny cel systemu ubezpieczeń nie wystarczy, by wykluczyć zakwalifikowanie rzeczonej działalności jako działalności gospodarczej. Według Kattner w braku jakichkolwiek danych liczbowych dotyczących poziomu niezapłaconych składek ów element solidarności nie może mieć decydującego znaczenia. Poza tym niezapłacone składki mogą zostać wyegzekwowane w późniejszym czasie. Po drugie, Kattner uważa, iż zgodnie z § 157 SGB VII składki są obliczane w znacznej mierze na podstawie rzeczywistego stopnia ryzyka wypadku, a nie na podstawie ogólnych kryteriów. Po trzecie, Kattner twierdzi, iż w przeciwieństwie do sytuacji rozpatrywanej w sprawie Cisal — gdzie kwota świadczeń określana była przez włoskie prawo, a świadczenia te wypłacane były niezależnie od wysokości wpłaconych składek i wyników finansowych inwestycji dokonywanych przez zrzeszenie ubezpieczeniowe — nie istnieje ryzyko wypłaty świadczeń, w odniesieniu do których składki nie zostały uiszczone, gdyż zgodnie z § 152 ust. 1 SGB VII składki ustalane są w drodze repartycji po upływie roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek ich zapłaty. Po czwarte, Kattner zwraca uwagę, że w sprawie Cisal brak bezpośredniego związku pomiędzy wpłaconymi składkami a przyznanymi świadczeniami stanowił kluczowy czynnik pozwalający stwierdzić występowanie solidarności. Jeżeli chodzi o związek między składkami a świadczeniami w niemieckim systemie prawnym, Kattner podnosi, że prawo niemieckie nie przewiduje żadnego zwolnienia od obowiązku uiszczania składek, w sytuacji gdy wynagrodzenie kształtuje się poniżej pewnego poziomu. Ponadto zgodnie z § 161 SGB VII zrzeszenia ubezpieczeniowe mogą pobierać ujednoliconą składkę minimalną. Większość zrzeszeń ubezpieczeniowych skorzystała z tej możliwości, co pozwala im zsynchronizować minimalne składki i świadczenia. Dodatkowo dzięki uwzględnieniu przy obliczaniu składki między innymi maksymalnego rocznego wynagrodzenia określonego przez prawo, istnieje możliwość ustalenia składki maksymalnej. Maksymalne roczne wynagrodzenie bierze się jednak pod uwagę również przy obliczaniu wysokości świadczeń, co zapewnia proporcjonalność pomiędzy wysokością składek a wysokością świadczeń. Po piąte, Kattner podnosi, że zasada solidarności zakłada, iż przedsiębiorstwa o wysokim ryzyku wypadków są finansowane przez te o niższym ryzyku. Kattner twierdzi jednak, że obowiązujące w Niemczech przepisy dotyczące wyrównywania ryzyka nie tyle gwarantują solidarność, ile zapewniają utrzymanie systemu. Kattner zwraca uwagę, że wyrównywanie ryzyka odbywa się przede wszystkim w ramach tej samej klasy ryzyka oraz że wyrównywanie go między poszczególnymi oddziałami tego samego zrzeszenia ubezpieczeniowego lub pomiędzy zrzeszeniami ubezpieczeniowymi służy jedynie utrzymaniu systemu. Po szóste, Kattner utrzymuje, iż przy założeniu, że możliwe jest oddzielenie powstałych dawno obciążeń od tych, które powstały ostatnio, nie ma potrzeby utrzymywania obowiązkowego ubezpieczenia dla pokrycia tych dawnych obciążeń, gdyż ich znaczenie będzie się zmniejszać wraz z upływem czasu.
28.
Kattner twierdzi także, iż sposób, w jaki dany podmiot jest finansowany, nie ma znaczenia z punktu widzenia jego kwalifikacji jako przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 81 i nast. WE. Spółka ta podnosi jednak, że mimo iż składki na obowiązkowe ubezpieczenie wypadkowe ustalane są w drodze repartycji, system niemiecki przewiduje także pewne możliwości kapitalizacji. Ponadto aby sprostać wymogom ubezpieczeniowym, zgodnie z § 164 SGB VII oraz w celu zagwarantowania płatności składek zrzeszenia ubezpieczeniowe mogą między innymi pobierać w ciągu roku zaliczki na poczet składek. Finansowanie takich zrzeszeń nie różni się więc istotnie od finansowania prywatnych towarzystw ubezpieczeniowych, które także biorą pod uwagę wymogi możliwe do przewidzenia w skali roku i zgodnie z nimi obliczają wysokość pobieranych składek.
29.
MMB, rząd niemiecki i Komisja stoją na stanowisku, że zrzeszenie ubezpieczeniowe takie jak MMB nie jest przedsiębiorstwem w rozumieniu art. 81 WE i 82 WE. Uważają oni, iż zgodnie z orzeczeniem w sprawie Cisal takie zrzeszenia ubezpieczeniowe nie wykonują działalności gospodarczej, lecz realizują jedynie cele socjalne, stanowiąc część systemu zabezpieczenia społecznego w Niemczech. Ponadto pracownicy mogą korzystać ze swych praw wynikających z rzeczonego systemu ubezpieczeniowego niezależnie od ewentualnych uchybień po stronie ich pracodawcy, a w istocie także pomimo nieopłacenia przezeń składek. MMB i rząd niemiecki zwracają uwagę na okoliczność, że nie istnieją ryzyka, które byłyby wyłączone z omawianego tu ubezpieczenia. MMB i Komisja podkreślają także fakt, że zrzeszenia ubezpieczeniowe w Niemczech są podmiotami niemającymi celu zarobkowego.
30.
MMB, rząd niemiecki i Komisja podnoszą, że sposób, w jaki pobiera się składki ubezpieczeniowe i wypłaca świadczenia, dowodzi, że rozpatrywany system obowiązkowego ubezpieczenia realizuje zasadę solidarności.
31.
Jeżeli chodzi o kwestię składek, MMB zwraca uwagę, że zgodnie z § 150 SGB VII wyłącznie na pracodawcy, nie zaś na pracowniku, ciąży obowiązek ich opłacania. Rząd niemiecki twierdzi, że w przeciwieństwie do prywatnych składek ubezpieczeniowych, które uzależnione są od ryzyka dotyczącego osoby ubezpieczonej, w analizowanym niemieckim systemie ubezpieczeniowym czynniki zwiększające ryzyko, takie jak na przykład historia chorób danego pracownika, nie mogą być brane pod uwagę przy obliczaniu należnych składek ani uzasadniać odmowy wypłaty świadczeń. Świadczenia wypłacane są niezależnie od uchybień po stronie pracodawcy czy poszkodowanego i bez względu na to, czy składki zostały uiszczone.
32.
MMB, rząd niemiecki i Komisja podnoszą, że system ubezpieczenia wypadkowego w Niemczech finansowany jest zgodnie z zasadą późniejszego pokrywania potrzeb. Składki członków zrzeszenia ubezpieczeniowego oblicza się więc w drodze podziału pośród jego członków całkowitego zapotrzebowania zrzeszenia w odniesieniu do poprzedniego roku, uwzględniając także utworzenie rezerwy na nieprzewidziane wydatki. Rząd niemiecki twierdzi, że składki przedsiębiorstwa uzależnione są od wysokości wynagrodzeń wypłacanych osobom ubezpieczonym i obliczane są przy uwzględnieniu klasy ryzyka właściwej dla gałęzi przemysłu, w której działa dane przedsiębiorstwo. Zgodnie z § 153 ust. 1 SGB VII poszczególnym gałęziom przemysłu przyporządkowane są klasy ryzyka odzwierciedlające liczbę i stopień ciężkości wypadków, jakie wydarzyły się w każdej z nich.
33.
Według rządu niemieckiego przepisy dotyczące składek realizują zasadę solidarności na trzech płaszczyznach. Po pierwsze, każde zrzeszenie ubezpieczeniowe ma obowiązek sporządzenia taryfy ryzyk zawierającej podział ryzyk na klasy. Przedsiębiorstwa reprezentujące poszczególne gałęzie przemysłu zgrupowane są we wspólnotach ryzyka, bez względu na rzeczywiste ryzyko dotyczące konkretnego przedsiębiorstwa. Według rządu niemieckiego i Komisji mając na względzie to, że składki oparte są na powiązaniu ryzyka z daną gałęzią przemysłu, należy stwierdzić, że zasada solidarności znajduje zastosowanie między przedsiębiorstwami tej samej branży. Po drugie, zrzeszenia ubezpieczeniowe generalnie sporządzają taryfę ryzyk dla danej gałęzi przemysłu na podstawie danych dotyczących ostatnich wypadków, a nie wypadków dawniejszych, pomijając w ten sposób przy dokonywaniu oceny ryzyka dla poszczególnych gałęzi przemysłu wiele czynników. Zasada solidarności działa zatem także pomiędzy gałęziami przemysłu skupionymi w danym zrzeszeniu ubezpieczeniowym. Po trzecie, zasada solidarności realizowana jest także między zrzeszeniami ubezpieczeniowymi. Zgodnie z § 176 i nast. SGB VII w sytuacji gdy pewne płatności zrzeszenia ubezpieczeniowego przekraczają określoną kwotę, inne zrzeszenia ubezpieczeniowe zobowiązane są do pokrycia nadwyżki. W tym względzie MMB zwraca uwagę, że kwota płacona obecnie w ramach wyrównania przewidzianego w § 176 i nast. SGB VII wynosi 500–600 mln EUR. Rząd niemiecki i Komisja twierdzą, że mając na względzie istnienie przewidzianego w § 176 i nast. SGB VII systemu wyrównań pomiędzy zrzeszeniami ubezpieczeniowymi, należy stwierdzić, że dla zapewnienia poszanowania zasady solidarności nie jest konieczne, aby omawianym systemem ubezpieczeniowym zarządzała centralnie jedna instytucja.
34.
Komisja i MMB podkreślają rolę, jaką omawiany tu niemiecki system ubezpieczeniowy odgrywa w zakresie zapobiegania wypadkom. Komisja zwraca także uwagę, że system niemiecki, będąc środkiem prewencyjnym, dostosowuje wysokość należnych składek do częstotliwości wypadków w konkretnych przedsiębiorstwach, wiążąc niejako poziom należnych składek z ubezpieczonym ryzykiem. Jednakże Komisja podkreśla, że więź pomiędzy składkami a ryzykiem jest niekompletna oraz że sformułowany przez Trybunał wymóg „ścisłej proporcjonalności” nie jest spełniony.
35.
W odniesieniu do kwestii świadczeń MMB rząd niemiecki i Komisja podnoszą, że kwoty wypłacanych świadczeń nie muszą być proporcjonalne do zarobków osób ubezpieczonych. Rząd niemiecki i MMB podkreślają okoliczność, że ponad 30% świadczeń wypłacanych przez zrzeszenia ubezpieczeniowe to płatności w naturze, przeznaczane między innymi na zapobieganie wypadkom i zwrot kosztów leczenia, które nie mają związku z wysokością wynagrodzenia osoby ubezpieczonej ani z wysokością uiszczonych składek. W odniesieniu do płatności takich jak świadczenia z tytułu utraconych zarobków i emerytury, których wysokość zależy od wysokości zarobków przed wypadkiem, rząd niemiecki i Komisja podnoszą, że wynagrodzenie minimalne i maksymalne, jakie mogą tu zostać wzięte pod uwagę, ustala się na podstawie § 85 SGB VII, co prowadzi do zerwania związku między wysokością wypłacanych świadczeń a wynagrodzeniem osoby ubezpieczonej.
36.
MMB, rząd niemiecki i Komisja zwracają uwagę na okoliczność, że niemiecki system ubezpieczenia wypadkowego objęty jest nadzorem państwa. MMB podnosi, że podlega on prawu publicznemu i powinien realizować zadania przypisane mu przez prawo. Ponadto zgodnie z § 31 SGB I prawa i obowiązki odnoszące się do świadczeń socjalnych uregulowanych w SGB nie mogą być ustanawiane, zmieniane ani znoszone, o ile możliwość taka nie wynika z przepisów prawa. Według MMB, rządu niemieckiego i Komisji świadczenia i warunki ich wypłaty są określone przez prawo. Zdaniem rządu niemieckiego obliczanie składek należy w znacznej mierze do zadań zrzeszeń ubezpieczeniowych, w szczególności zaś wobec faktu, że to one sporządzają taryfy ryzyk. MMB i rząd niemiecki twierdzą jednak, że wprowadzanie tych taryf wymaga wyraźnego zatwierdzenia ze strony państwowego organu nadzoru. Według rządu niemieckiego przy sporządzaniu taryf ryzyk zrzeszenia ubezpieczeniowe muszą przestrzegać prawa, w szczególności zaś ustawy zasadniczej, a także, zgodnie z § 157 SGB VII, muszą one utworzyć klasy ryzyka umożliwiające gradację składek. MMB podnosi, że składki należy obliczać zgodnie z § 150 SGB VII oraz że nie można przy tym czynić wyjątków na rzecz poszczególnych firm. Ponadto zrzeszenia ubezpieczeniowe nie mogą ze sobą konkurować.
2. Ocena
37.
Sąd krajowy zmierza do wyjaśnienia, czy podmiot taki jak MMB może być traktowany jako przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 81 WE i 82 WE. Warto przypomnieć, że spór przed sądem krajowym koncentruje się wokół zagadnienia, czy Kattner może wypowiedzieć swe obowiązkowe członkostwo w MMB. W postępowaniu przed sądem krajowym Kattner podnosi w tym względzie, że zajmowana przez MMB pozycja wyłącznego ubezpieczyciela stanowi naruszenie art. 82 WE i 86 WE.
38.
Z akt sprawy przedstawionych Trybunałowi jasno wynika, że co do zasady pracodawcy w Niemczech muszą być objęci ubezpieczeniem od wypadków przy pracy i chorób zawodowych. W postanowieniu odsyłającym sąd krajowy stwierdził, że obowiązkowe członkostwo w różnych zrzeszeniach zapewniających ubezpieczenia od odpowiedzialności pracodawców na terenie Niemiec opiera się na przepisach, które określają właściwość rzeczową i miejscową poszczególnych zrzeszeń ubezpieczeniowych.
39.
W kontekście prawa konkurencji Trybunał orzekł, iż pojęcie przedsiębiorstwa obejmuje każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą, niezależnie od jego formy prawnej i sposobu finansowania (
9
).
40.
W wyroku w sprawie Albany (
10
), dokonując streszczenia wniosków sformułowanych przezeń w wyroku w sprawie Poucet i Pistre (
11
), Trybunał uznał, że pojęcie przedsiębiorstwa nie obejmuje podmiotów zarządzających określonymi obowiązkowymi systemami zabezpieczenia społecznego, opartymi na zasadzie solidarności. W systemie ubezpieczenia zdrowotnego i na wypadek macierzyństwa, stanowiącego część systemu rozpatrywanego w sprawie Poucet i Pistre, świadczenia były identyczne dla wszystkich ubezpieczonych, mimo że składki były proporcjonalne do dochodów; w systemie ubezpieczeń na starość emerytury finansowane były przez pracowników czynnych, poza tym wysokość świadczeń emerytalnych, określona ustawowo, nie była uzależniona od składek wpłaconych do systemu ubezpieczeń na starość; wreszcie programy mające nadwyżkę uczestniczyły w finansowaniu programów mających strukturalne trudności finansowe. Solidarność taka wymagała zarządzania poszczególnymi systemami przez jeden podmiot oraz obowiązkowego członkostwa w tych systemach (
12
).
41.
W wyroku w sprawie Albany Trybunał zwrócił także uwagę, iż w wyroku w sprawie Fédération française des sociétés d’assurance i in. (
13
) orzekł on z kolei, że podmiot niemający celu zarobkowego, prowadzący program ubezpieczeń na starość służący uzupełnieniu podstawowego systemu obowiązkowego, wprowadzony w drodze ustawy na zasadzie dobrowolności i działający na zasadzie kapitalizacji, jest przedsiębiorstwem w rozumieniu art. 81 i nast. WE. Dobrowolne członkostwo, zasada kapitalizacji i uzależnienie wysokości świadczeń wyłącznie od kwoty składek wpłacanych przez ubezpieczonych oraz od rezultatu finansowego inwestycji dokonywanych przez podmiot zarządzający oznaczały, iż podmiot ten prowadzi działalność gospodarczą konkurencyjną wobec zakładów ubezpieczeń na życie (
14
).
42.
W dziedzinie ubezpieczenia od wypadków przy pracy i chorób zawodowych Trybunał uznał w wyroku w sprawie Cisal, że podmiot, któremu powierzono zarządzanie systemem obowiązkowego ubezpieczenia od wypadków przy pracy i chorób zawodowych — a mianowicie INAIL — pełni wyłącznie funkcję społeczną i nie prowadzi działalności gospodarczej w rozumieniu prawa konkurencji. Trybunał doszedł do wniosku, że INAIL nie jest przedsiębiorstwem w rozumieniu art. 81 WE i 82 WE (
15
).
43.
Formułując ten wniosek w sprawie Cisal, Trybunał zwrócił uwagę, że ubezpieczenie od ryzyka wypadków przy pracy i chorób zawodowych jest od dawna składnikiem ochrony socjalnej, jaką państwa członkowskie przyznają całości bądź części swego społeczeństwa (
16
). Trybunał orzekł jednak, że socjalny cel systemu ubezpieczeń nie jest sam w sobie wystarczający, aby dana działalność nie mogła zostać zakwalifikowana jako działalność gospodarcza (
17
). Dlatego poza dążeniem do osiągnięcia socjalnego celu system ubezpieczeniowy winien urzeczywistniać zasadę solidarności (
18
). Ponieważ INAIL był finansowany ze składek, których stawki nie były wprost proporcjonalne do ubezpieczonego ryzyka, a kwoty wypłacanych świadczeń nie musiały być proporcjonalne do zarobków osób ubezpieczonych, Trybunał uznał, że brak bezpośredniego związku między wpłaconymi składkami a przyznanymi świadczeniami implikuje solidaryzm pomiędzy lepiej zarabiającymi pracownikami a tymi, którzy — zważywszy na ich niskie zarobki — byliby pozbawieni należytej ochrony socjalnej, gdyby związek taki istniał (
19
). Trybunał orzekł, że obowiązkowa przynależność cechująca taki system ubezpieczeniowy jest niezbędna do zapewnienia jego równowagi finansowej oraz do urzeczywistnienia zasady solidarności oznaczającej, że świadczenia wypłacane osobom ubezpieczonym nie są wprost proporcjonalne do uiszczanych przez nie składek (
20
).
44.
W wyroku w sprawie Cisal, oprócz zwrócenia uwagi, że rozpatrywany w niej system włoski realizował zasadę solidarności, Trybunał podkreślił okoliczność, że dwa zasadnicze elementy systemu, którym zarządzał INAIL — a mianowicie kwota wpłacanych składek i kwota świadczeń przyznawanych osobom ubezpieczonym — podlegają kontroli państwa (
21
).
45.
Chociaż z orzecznictwa Trybunału jednoznacznie wynika, że socjalny cel systemu ubezpieczeń nie jest sam w sobie wystarczający, aby dana działalność nie mogła zostać zakwalifikowana jako działalność gospodarcza, uważam, że cel ten stanowi jednak jeden z istotnych czynników, które należy wziąć pod uwagę, aby ustalić, czy konkretna działalność nie ma charakteru działalności gospodarczej. Koniecznie trzeba więc zbadać, czy omawiany w postępowaniu przed sądem krajowym ustawowy system ubezpieczeń od wypadków przy pracy i chorób zawodowych realizuje cel socjalny.
46.
Z § 1 SGB VII wynika — wymaga to potwierdzenia przez sąd krajowy — że celem analizowanego systemu ubezpieczeń jest, po pierwsze, zapobieganie przy użyciu wszelkich stosownych środków wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym, jak również wszelkim ryzykom dla zdrowia związanym z pracą, a po drugie, w razie wystąpienia wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, przywracanie przy użyciu wszelkich stosownych środków zdrowia i zdolności do pracy osób ubezpieczonych, a także zapewnianie odszkodowań pieniężnych osobom ubezpieczonym i osobom pozostającym na utrzymaniu tychże osób. Ponadto, o ile potwierdzi to sąd krajowy, wydaje się, że system ten zapewnia ochronę ubezpieczeniową bez względu na ewentualne uchybienia poszkodowanego czy pracodawcy i bez względu na to, czy pracodawca rzeczywiście opłacił składki. Co więcej, z postanowienia odsyłającego zdaje się wynikać, że zrzeszenia ubezpieczeniowe działają na podstawie prawa publicznego i są podmiotami niemającymi celu zarobkowego.
47.
Należy także zbadać, czy rozpatrywany tu niemiecki system ubezpieczeniowy realizuje zasadę solidarności i czy zasadnicze elementy tego systemu podlegają kontroli państwa.
48.
Dokonując oceny, czy dany system zabezpieczenia społecznego realizuje zasadę solidarności, Trybunał przywiązywał szczególną wagę do poziomu wpłacanych składek oraz wysokości otrzymywanych z tego systemu świadczeń. Zasada solidarności nie jest respektowana, gdy świadczenia otrzymywane przez osoby objęte systemem zależą bezpośrednio od składek wpłaconych przez te osoby bądź na ich rzecz. Dlatego gdy chodzi o system zabezpieczenia społecznego zapewniający ubezpieczenie od ryzyka wypadków przy pracy i chorób zawodowych, musi on w mojej ocenie charakteryzować się elementami redystrybucji, jakie nie występują w przypadku ubezpieczeń prywatnych (
22
).
49.
Jeśli chodzi o stawki składek przewidziane w analizowanym systemie niemieckim, w wyroku w sprawie Cisal Trybunał przywiązał dużą wagę do okoliczności, że analizowany włoski system ubezpieczeniowy był finansowany ze składek, które nie były wprost proporcjonalne do ubezpieczonego ryzyka. Z akt sprawy wynika — o ile potwierdzi to sąd krajowy — że składki opłacane przez pracodawcę w systemie niemieckim nie są obliczane wyłącznie na podstawie aktuarialnej kalkulacji ryzyka konkretnego przedsiębiorstwa (
23
), lecz zgodnie między innymi z § 152 i 153 SGB VII, przy uwzględnieniu, po pierwsze, wymogów zrzeszenia ubezpieczeniowego w zakresie finansowania dotyczących poprzedniego roku kalendarzowego, po drugie, wynagrodzeń osób ubezpieczonych, a po trzecie, klasy ryzyka właściwej dla gałęzi przemysłu, do której należy dane przedsiębiorstwo.
50.
Ponadto wydaje się, że w omawianym niemieckim systemie ubezpieczeniowym gałęzie przemysłu podzielone są na klasy ryzyka, w zależności od czynników ryzyka związanych z daną działalnością oraz że wobec tego składki oblicza się między innymi na podstawie ryzyka dotyczącego właściwej branży, nie zaś wyłącznie na podstawie ryzyka dotyczącego określonego przedsiębiorstwa. Wyodrębnienie takich klas ryzyka na potrzeby wymiaru składek zapewnia według mnie realizację zasady solidarności między przedsiębiorstwami należącymi do tej samej branży przemysłu. Wydaje się nadto — wymaga to potwierdzenia przez sąd krajowy — że § 176 SGB VII przewiduje repartycję określonych kosztów zrzeszenia ubezpieczeniowego przewyższających znacząco przeciętne koszty ponoszone w tym względzie przez zrzeszenia ubezpieczeniowe w Niemczech pomiędzy tymi zrzeszeniami. Możliwość takiej repartycji oznacza, że omawiany niemiecki system ubezpieczeniowy realizuje w pewnym stopniu zasadę solidarności na poziomie krajowym pośród wszystkich osób ubezpieczonych w Niemczech.
51.
Wysokość świadczeń wypłacanych z analizowanego tu niemieckiego systemu ubezpieczeniowego również nie musi być wcale proporcjonalna do wielkości dochodów osoby ubezpieczonej, gdyż niektóre płatności są z natury jednolite, bez względu na to, czy na rzecz danej osoby ubezpieczonej wpłacone zostały względnie wysokie, czy też niskie składki. Mimo iż zgodnie z § 153 SGB VII dochód osoby ubezpieczonej jest czynnikiem branym pod uwagę przy dokonywaniu wymiaru składek, w postanowieniu odsyłającym sąd krajowy stwierdził, że 12,4% wszystkich wydatków w 2002 r., takich jak wydatki na leczenie ambulatoryjne i stacjonarne, nie było uwarunkowanych wysokością dochodów osób ubezpieczonych.
52.
W tym względzie w wyroku w sprawie Cisal Trybunał orzekł, że „brak bezpośredniego związku między wpłaconymi składkami a przyznanymi świadczeniami implikuje solidaryzm pomiędzy lepiej zarabiającymi pracownikami a tymi, którzy — zważywszy na ich niskie zarobki — byliby pozbawieni należytej ochrony socjalnej, gdyby związek taki istniał” (
24
). Ponadto uważam, iż biorąc pod uwagę, że składki ubezpieczeniowe nie są uzależnione wyłącznie od narażenia na ryzyko konkretnego przedsiębiorstwa ani nawet konkretnej gałęzi przemysłu, należy stwierdzić, że zasada solidarności realizowana jest w Niemczech pomiędzy pracownikami bez względu na charakter ich działalności.
53.
W odniesieniu do kwestii, czy zasadnicze elementy niemieckiego systemu ubezpieczeniowego podlegają kontroli państwa, sąd krajowy twierdzi, że wynagrodzenie minimalne i maksymalne może być określane przez zrzeszenie ubezpieczeniowe zgodnie z jego własnymi regułami oraz że wielkości te mają znaczenie nie tylko w kontekście wymiaru składek, ale także świadczeń, a zwłaszcza emerytur (
25
). Warto być może zwrócić uwagę — choć kwestia ta nie została wprost poruszona w postanowieniu odsyłającym — iż Kattner podnosi, że ustalanie taryf ryzyka leży w gestii właściwego zrzeszenia ubezpieczeniowego i podlega jedynie ograniczonej kontroli sądowej. MMB i rząd niemiecki twierdzą jednak, że ustanawianie tychże taryf wymaga wyraźnego zatwierdzenia ze strony państwowego organu nadzoru.
54.
Chociaż zrzeszenia ubezpieczeniowe w Niemczech dysponują ewidentnie pewną swobodą w zakresie ustalania składek i mogą w pewnym stopniu wpływać na poziom wypłacanych świadczeń, wydaje się — o ile potwierdzi to sąd krajowy — że elastyczność ta wynika wprost z przepisów prawa oraz że w takim elastycznym systemie przybliżone wyżej elementy solidarności (
26
) pozostają utrzymane. Wydaje się więc, że kluczowe parametry dotyczące ustalania składek uiszczanych w omawianym tu niemieckim systemie ubezpieczeniowym oraz charakter świadczeń zapewnianych przez ten system, jak również warunki przyznawania tych świadczeń (
27
) są określone przez prawo i zrzeszenia ubezpieczeniowe muszą się do nich stosować.
55.
Uważam zatem, że analizowany niemiecki system ubezpieczeniowy wydaje się realizować zasadę solidarności oraz że zasadnicze elementy tego systemu podlegają kontroli państwa. Konieczne jest jednak odniesienie się do szeregu zasygnalizowanych przez sąd krajowy szczególnych cech tego systemu, który różni się od innych systemów analizowanych wcześniej przez Trybunał.
56.
W postanowieniu odsyłającym sąd krajowy zwrócił uwagę, iż — odmiennie niż w sprawie Cisal — w Niemczech brak jest przepisu, zgodnie z którym stawka składki ubezpieczeniowej przy wysokim ryzyku nie może przekraczać określonej kwoty maksymalnej (
28
).
57.
Według mnie szczególne cechy systemu zabezpieczenia społecznego oraz okoliczność, czy urzeczywistnia on zasadę solidarności, należy oceniać indywidualnie, biorąc pod uwagę wszystkie istotne czynniki. Obecność bądź nieobecność pewnych cech systemu uznana we wcześniejszym orzecznictwie Trybunału za przejaw zasady solidarności nie musi wcale mieć rozstrzygającego znaczenia w innych sprawach. Uważam, iż sformułowany przez sąd krajowy wniosek odnoszący się do braku w niemieckim systemie ubezpieczeniowym wyraźnego określenia (
29
) maksymalnego poziomu składek nie może umniejszać ani wykluczać elementów solidarności, które w systemie tym najwyraźniej są obecne (
30
). Czynnik ten ma znaczenie tylko, jeśli w znaczącym stopniu wpływa on na stosunek między wpłaconymi do tego systemu składkami a przyznanymi świadczeniami, prowadząc przez to do rzeczywistego odstąpienia od urzeczywistniania zasady solidarności (
31
). Rozstrzygnięcie tej kwestii należy do sądu krajowego.
58.
Sąd krajowy uważa także, iż istnieje zasadnicza różnica pomiędzy włoskim systemem ubezpieczeniowym omawianym w wyroku w sprawie Cisal a omawianym w niniejszej sprawie systemem niemieckim, a polega ona na tym, że INAIL stanowi monopol, natomiast niemiecki system ubezpieczeniowy ma strukturę oligopolu. Sąd krajowy twierdzi nadto, że „działalność w zakresie zarządu” wykonywana przez MMB odpowiada w istocie strukturze działalności podmiotów gospodarczych, a zwłaszcza towarzystw ubezpieczeniowych. MMB „nie zarządza tym systemem, ale stanowi jego część”.
59.
Według mnie sama okoliczność, że dane państwo członkowskie postanowiło rozdzielić realizację funkcji systemu zabezpieczenia społecznego pomiędzy szereg odrębnych podmiotów na podstawie kryteriów sektorowych lub geograficznych, nie może czynić działalności tychże podmiotów działalnością o charakterze gospodarczym, jeżeli obecne są elementy solidarności i nadzoru ze strony państwa. Przeciwny wniosek oznaczałby przywiązanie niewspółmiernie dużej wagi do formy technicznej lub organizacyjnej wybranej przez to państwo członkowskie w odniesieniu do funkcjonowania części jego systemu zabezpieczenia społecznego, zamiast do istoty tego systemu.
60.
W wyroku w sprawie Poucet i Pistre Trybunał orzekł w istocie, że charakteru gospodarczego nie miała działalność systemów ubezpieczenia zdrowotnego i na wypadek macierzyństwa oraz ubezpieczenia emerytalnego we Francji, funkcjonujących na zasadach regionalnych i sektorowych. W wyroku w sprawie AOK (
32
) Trybunał uznał nadto, że charakteru gospodarczego nie miała działalność niemieckich funduszy chorobowych, które zorganizowane były na zasadach regionalnych i sektorowych.
61.
Podobnie wskazana przez sąd krajowy okoliczność, iż niemieckim zrzeszeniom ubezpieczeniowym nie zostało powierzone zarządzanie systemem obowiązkowego ubezpieczenia od wypadków przy pracy i chorób zawodowych, ale raczej świadczenie usług ubezpieczeniowych w tym zakresie (
33
), sama w sobie nie czyni takiej działalności działalnością o charakterze gospodarczym, jeżeli obecne są niezbędne elementy solidarności i nadzoru ze strony państwa.
62.
Uważam zatem, iż na pierwsze z przedstawionych pytań należy udzielić odpowiedzi, że pojęcie przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 81 WE i 82 WE nie obejmuje podmiotów takich jak MMB, odpowiedzialnych za funkcjonowanie systemu zabezpieczenia społecznego opartego na zasadzie solidarności, o ile wszystkie istotne elementy tego systemu wskazane w niniejszej opinii podlegają nadzorowi ze strony państwa, o czym rozstrzygnąć powinien sąd krajowy.
B — W przedmiocie pytania drugiego
63.
W pytaniu drugim sąd krajowy zmierza zasadniczo do wyjaśnienia, czy art. 82 WE i 86 WE, a także art. 49 i nast. WE należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie nałożonemu przez system prawny państwa członkowskiego obowiązkowi członkostwa pracodawców takich jak Kattner w podmiotach takich jak MMB, w celu uzyskania ubezpieczenia od wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
64.
Jeśli chodzi o kwestię wykładni art. 82 WE i 86 WE, według mnie z brzmienia tych postanowień jasno wynika, że mają one zastosowanie do zachowania przedsiębiorstw (
34
). Ponieważ stoję na stanowisku, że w kontekście omawianego tu systemu niemieckiego podmiot taki jak MMB nie jest przedsiębiorstwem, nie uważam, aby można było dokonywać wykładni art. 82 WE i 86 WE, zgodnie z którą stoją one na przeszkodzie obowiązkowemu członkostwu pracodawcy takiego jak Kattner w podmiocie tego rodzaju.
1. Główne argumenty stron dotyczące art. 49 i nast. WE
65.
Kattner stoi na stanowisku, że monopole usługowe stanowią niemające dyskryminującego charakteru bariery dla swobody świadczenia usług i swobody przedsiębiorczości, które mogą być uzasadnione jedynie nadrzędnymi względami interesu ogólnego. Kattner podnosi, że skutkiem obowiązkowego członkostwa w zrzeszeniu ubezpieczeniowym jest de facto uniemożliwienie ubezpieczycielom prywatnym konkurowania z tymi zrzeszeniami. Co więcej, ograniczenie to nie jest uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego, gdyż ubezpieczenie od wypadków przy pracy i chorób zawodowych może być zapewniane przez ubezpieczycieli prywatnych.
66.
MMB podnosi, że gdyby obowiązek członkostwa nie istniał, niemieckie zrzeszenia ubezpieczeniowe nie mogłyby realizować powierzonych im przez prawo celów, gdyż nastąpiłaby migracja „dobrych ryzyk” do ubezpieczycieli prywatnych, zaś w rękach zrzeszeń ubezpieczeniowych lub państwa pozostałyby „złe ryzyka”. Migracja ta naruszyłaby równowagę finansową całego systemu, gdyż „złe ryzyka” mogłyby zostać objęte prywatną ochroną ubezpieczeniową jedynie przy bardzo wysokim poziomie składek, a nawet objęcie ich takim ubezpieczeniem mogłoby okazać się wręcz niemożliwe. Twierdzenie, iż rzeczona ochrona ubezpieczeniowa może być zapewniana przez ubezpieczycieli prywatnych, nie bierze pod uwagę okoliczności, że dla takich ubezpieczycieli zapewnienie pełnego zakresu usług oferowanych przez istniejący obecnie system mogłoby okazać się niemożliwe pod względem ekonomicznym.
67.
Rząd niemiecki podnosi, że skoro omawiane zrzeszenia ubezpieczeniowe nie są przedsiębiorstwami — z uwagi na wyłącznie społeczny charakter ich działalności — wprowadzając obowiązek członkostwa w tego rodzaju podmiotach działających w sferze zabezpieczenia społecznego, właściwe państwo członkowskie nie narusza zatem, między innymi, swobody świadczenia usług.
68.
Komisja stoi na stanowisku, że nałożony na przedsiębiorstwo takie jak Kattner obowiązek członkostwa w zrzeszeniu ubezpieczeniowym nie jest objęty zakresem zastosowania swobody świadczenia usług. Wyłącznie państwa członkowskie ponoszą odpowiedzialność za kształt regulacji dotyczących obowiązkowej przynależności do takich systemów zabezpieczenia społecznego.
2. Ocena
69.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem prawo wspólnotowe nie narusza właściwości państw członkowskich w zakresie organizacji systemów zabezpieczenia społecznego. W związku z brakiem harmonizacji na poziomie wspólnotowym (
35
) do ustawodawstwa każdego państwa członkowskiego należy, po pierwsze, określenie przesłanek uzyskania prawa lub obowiązku przynależności do systemu zabezpieczenia społecznego, a po drugie, przesłanek uprawnienia do świadczeń (
36
).
70.
Według mnie nie skutkuje to wyłączeniem systemów zabezpieczenia społecznego z zakresu traktatu, gdyż przy korzystaniu z tej kompetencji państwa członkowskie muszą jednak przestrzegać prawa wspólnotowego (
37
). Trybunał orzekł, że szczególny charakter pewnych usług nie wyklucza ich z zakresu podstawowej zasady swobody przepływu, więc okoliczność, że przepisy krajowe będące przedmiotem postępowania przed sądem krajowym dotyczą zabezpieczenia społecznego, nie może zasadniczo wykluczać zastosowania art. 49 WE i 50 WE (
38
).
71.
Z przedstawionych Trybunałowi akt sprawy wynika, że co do zasady pracodawcy w Niemczech zobowiązani są nie tylko do uzyskania ubezpieczenia od wypadków przy pracy i chorób zawodowych, ale także do uzyskania takiego ubezpieczenia od konkretnego zrzeszenia ubezpieczeniowego. Przewidziany w niemieckim systemie prawnym obowiązek przynależności do konkretnego zrzeszenia ubezpieczeniowego w celu uzyskania wymaganej prawem ochrony ubezpieczeniowej wydaje się a priori skutkować ograniczeniem możliwości wyboru ubezpieczyciela przez pracodawcę, gdyż nie może on wybrać zrzeszenia ubezpieczeniowego w Niemczech, do którego chciałby przynależeć, ani też uzyskać stosownej ochrony ubezpieczeniowej wyłącznie od prywatnego towarzystwa ubezpieczeniowego czy to z siedzibą w Niemczech, czy w innym państwie członkowskim (
39
).
72.
Jednakże, jak wskazałem wyżej, udzielając odpowiedzi na pierwsze z przedstawionych pytań, uważam — przy czym teza ta wymaga pewnej weryfikacji przez sąd krajowy — że omawiany tu niemiecki system ubezpieczeniowy jest oparty na zasadzie solidarności i charakteryzuje się elementami redystrybucji, jakie nie występują w przypadku ubezpieczeń prywatnych. Mam więc poważne wątpliwości co do tego, czy prywatne towarzystwa ubezpieczeniowe byłyby w stanie zaoferować w Niemczech ubezpieczenie od wypadków przy pracy i chorób zawodowych zawierające wskazane elementy solidarności (
40
). Uważam więc, iż co do zasady obowiązkowe członkostwo w zrzeszeniu ubezpieczeniowym takim jak MMB nie skutkuje w istocie ograniczeniem swobody świadczenia usług (
41
).
73.
Gdyby jednak Trybunał uznał, że obowiązkowe członkostwo w zrzeszeniu ubezpieczeniowym takim jak MMB stanowi ograniczenie swobody świadczenia usług, przed rozstrzygnięciem, czy art. 49 i nast. WE stoi na przeszkodzie takiemu obowiązkowi, Trybunał będzie musiał zbadać, czy znajduje on obiektywne uzasadnienie. W tym względzie Trybunał wielokrotnie orzekał już w przeszłości, iż nie można wykluczyć, że ryzyko poważnego naruszenia równowagi finansowej systemu zabezpieczenia społecznego może stanowić nadrzędną przesłankę interesu ogólnego, zdolną usprawiedliwić przeszkodę w swobodnym świadczeniu usług (
42
).
74.
W postanowieniu odsyłającym sąd krajowy stwierdził krótko, że obowiązkowe członkostwo nie jest niezbędne do zachowania równowagi finansowej niemieckiego systemu ubezpieczeniowego lub do wdrożenia zasady solidarności. Według mnie z postanowienia odsyłającego nie wynika jednak jasno, czy to stwierdzenie sądu krajowego odnosi się do braku konieczności istnienia obowiązkowego członkostwa w systemie niemieckim w jego obecnym kształcie, czy też sąd krajowy uważa, że obowiązkowe członkostwo nie byłoby konieczne, gdyby obecny system został zmieniony.
75.
W tym stanie rzeczy uważam, że to sąd krajowy winien ustalić w świetle wszelkich dostępnych mu informacji, czy obowiązek członkostwa w zrzeszeniu ubezpieczeniowym takim jak MMB jest niezbędny do zachowania równowagi finansowej istniejącego niemieckiego systemu ubezpieczeń od wypadków przy pracy i chorób zawodowych, czy też istnieje możliwość zastosowania mniej restrykcyjnych środków.
76.
W świetle wszystkich powyższych rozważań i z zastrzeżeniem dokonania przez sąd krajowy weryfikacji pewnych kwestii uważam, że art. 49 i nast. WE należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie obowiązkowi członkostwa pracodawców takich jak Kattner w podmiotach takich jak MMB w celu uzyskania ubezpieczenia od wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
VI — Wnioski
77.
Według mnie na pytania przedstawione w niniejszej sprawie należy zatem udzielić następujących odpowiedzi:
1)
Pojęcie przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 81 WE i 82 WE nie obejmuje podmiotów takich jak Maschinenbau- und Metall- Berufsgenossenschaft, odpowiedzialnych za funkcjonowanie systemu zabezpieczenia społecznego opartego na zasadzie solidarności, o ile wszystkie istotne elementy tego systemu wskazane w niniejszej opinii podlegają nadzorowi ze strony państwa, o czym rozstrzygnąć powinien sąd krajowy.
2)
Artykuły 49 i nast. WE, 82 WE i 86 WE należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie obowiązkowi członkostwa pracodawców takich jak Kattner Stahlbau GmbH w podmiotach takich jak Maschinenbau– und Metall– Berufsgenossenschaft w celu uzyskania ubezpieczenia od wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
(
1
)	Język oryginału: angielski.
(
2
)	Wydaje się, że podmiot taki jak MMB określany jest w niemieckim systemie prawnym jako zrzeszenie zapewniające ubezpieczenia od odpowiedzialności pracodawców. Dla uproszczenia w niniejszej opinii podmioty takie określać będę niekiedy mianem zrzeszeń ubezpieczeniowych.
(
3
)	BGBl. 2007 I z dnia 20 kwietnia 2007 r., s. 554.
(
4
)	Wyrok z dnia 22 stycznia 2002 r. w sprawie C-218/00, Rec. s. I-691.
(
5
)	Zobacz w szczególności wyrok z dnia 24 września 1987 r. w sprawie 37/86 Van Gastel, Rec. s. 3589, pkt 8.
(
6
)	Zobacz wyrok z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawach połączonych C-329/06 i C-343/06 Wiedemann i Funk, Zb.Orz. s. I-4635, pkt 45.
(
7
)	Zobacz wyrok z dnia 21 lutego 2006 r. w sprawie C-152/03 Ritter-Coulais, Zb.Orz. s. I-1711, pkt 13–15.
(
8
)	Przykładowo 57120 EUR w 2003 r.
(
9
)	Wyrok z dnia 23 kwietnia 1991 r. w sprawie C-41/90 Höfner i Elser, Rec. s. I-1979, pkt 21 oraz ww. w przypisie 4 wyrok w sprawie Cisal, pkt 22. Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem działalność polegająca na oferowaniu towarów i usług na danym rynku jest działalnością gospodarczą: wyroki z dnia w sprawie 118/85 Komisja przeciwko Włochom, Rec. s. 2599, pkt 7 i z dnia w sprawie C-35/96 Komisja przeciwko Włochom, Rec. s. I-3851, pkt 36.
(
10
)	Wyrok z dnia 21 września 1999 r. w sprawie C-67/96, Rec. s. I-5751.
(
11
)	Wyrok z dnia 17 lutego 1993 r. w sprawach połączonych C-159/91 i C-160/91, Rec. s. I-637.
(
12
)	Zobacz ww. w przypisie 10 wyrok w sprawie Albany, pkt 78.
(
13
)	Wyrok z dnia 16 listopada 1995 r. w sprawie C-244/94, Rec. s. I-4013.
(
14
)	Zobacz ww. w przypisie 10 wyrok w sprawie Albany, pkt 79.
(
15
)	Wyżej wymieniony w przypisie 4 wyrok w sprawie Cisal, pkt 32 i 45.
(
16
)	Zobacz ww. w przypisie 4 wyrok w sprawie Cisal, pkt 32.
(
17
)	Zobacz ww. w przypisie 4 wyrok w sprawie Cisal, pkt 37 oraz ww. w przypisie 10 wyrok w sprawie Albany, pkt 96; zob. także wyrok z dnia 12 września 2000 r. w sprawach połączonych od C-180/98 do C-184/98 Pavlov i in., Rec. s. I-6451, pkt 118.
(
18
)	Zobacz ww. w przypisie 4 wyrok w sprawie Cisal, pkt 38.
(
19
)	Zobacz ww. w przypisie 4 wyrok w sprawie Cisal, pkt 39–42.
(
20
)	Zobacz ww. w przypisie 4 wyrok w sprawie Cisal, pkt 44.
(
21
)	Zobacz ww. w przypisie 4 wyrok w sprawie Cisal, pkt 44.
(
22
)	Zobacz podobnie opinię rzecznika generalnego F. G. Jacobsa przedstawioną w ww. w przypisie 10 sprawie Albany, pkt 37–82. Zobacz także opinię rzecznika generalnego F. G. Jacobsa przedstawioną w ww. w przypisie 4 sprawie Cisal, pkt 50–66.
(
23
)	Wydaje się jednak, że składki poszczególnych przedsiębiorstw mogą podlegać pewnym dostosowaniom w zależności od liczby wypadków. Zaznaczyłbym, iż z opinii rzecznika generalnego F. G. Jacobsa przedstawionej w sprawie Cisal wynika, że we włoskim systemie ubezpieczeń od wypadków przy pracy i chorób zawodowych średnie składki w odniesieniu do pracowników obliczane były jako określona wartość procentowa ich wynagrodzenia. Wartość ta była zależna od średniego poziomu ryzyka wiążącego się z działalnością przedsiębiorstwa, w którym byli oni zatrudnieni. Tak określona wartość procentowa mogła zostać zmieniona w odniesieniu do konkretnych przedsiębiorstw, jeżeli przedsiębiorstwa te były w stanie wykazać, że ryzyko wiążące się z ich działalnością jest niższe od średniej krajowej, przykładowo dzięki przedsięwziętym środkom bezpieczeństwa. Zobacz opinię rzecznika generalnego F. G. Jacobsa przedstawioną w ww. w przypisie 4 sprawie Cisal, pkt 22.
(
24
)	Punkt 42.
(
25
)	Stanowisko być może nawet przeciwne prezentowane jest w ww. w przypisie 4 wyroku w sprawie Cisal, pkt 40 i 41.
(
26
)	Zobacz pkt 49–52 powyżej.
(
27
)	Zobacz przeciwnie ww. w przypisie 17 wyrok w sprawie Pavlov i in., pkt 114, w którym Trybunał zwrócił uwagę, że analizowany w tej sprawie fundusz „określa kwoty składek i świadczeń oraz działa zgodnie z zasadą kapitalizacji. Dlatego poziom zapewnianych przez ten fundusz świadczeń zależy od powodzenia jego inwestycji […]”.
(
28
)	Wydaje się, że sąd krajowy odnosi się do stwierdzenia Trybunału zawartego w pkt 39 ww. w przypisie 4 wyroku w sprawie Cisal, w którym Trybunał uznał, że „[włoski] system ubezpieczeniowy finansowany jest ze składek, których wysokość nie jest wprost proporcjonalna do ubezpieczonego ryzyka. Przykładowo z akt sprawy jasno wynika, że wysokość składki nie może przekroczyć maksymalnej granicy, i nawet gdy prowadzona działalność wiąże się z wysokim ryzykiem, różnice finansowe pokrywane są przez wszystkie przedsiębiorstwa należące tej samej kategorii pod względem ryzyka, na które są one narażone” (podkreślenie moje).
(
29
)	Wydaje się — wymaga to potwierdzenia przez sąd krajowy — że § 152 SGB VII ustanawia granice wysokości składek, jakie mogą być pobierane, zaś między innymi w § 153 SGB VII wskazane są czynniki, jakie mogą być brane pod uwagę przy obliczaniu składek.
(
30
)	Zobacz pkt 49–52 powyżej.
(
31
)	Zobacz pkt 49–52 powyżej.
(
32
)	Wyrok z dnia 16 marca 2004 r. w sprawach połączonych C-264/01, C-306/01, C-354/01 i C-355/01, Rec. s. I-2493.
(
33
)	W postanowieniu odsyłającym sąd krajowy stwierdził, że „w działalności [MMB] chodzi w istocie o oferowanie, zarządzanie i wykonywanie usług ubezpieczeniowych”.
(
34
)	Nie widzę powodu, by uznać, że termin przedsiębiorstwo zawarty w art. 86 WE różni się od tego, który zawarty jest w art. 81 WE i 82 WE.
(
35
)	Według mnie będące częścią systemu zabezpieczenia społecznego zapewnianie ubezpieczenia od wypadków przy pracy i chorób zawodowych nie zostało zharmonizowane na poziomie prawa wspólnotowego. Zobacz w szczególności art. 2 ust. 2 dyrektywy Rady 92/49/EWG z dnia 18 czerwca 1992 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do ubezpieczeń bezpośrednich innych niż ubezpieczenia na życie oraz zmieniającej dyrektywy 73/239/EWG i 88/357/EWG (trzecia dyrektywa w sprawie ubezpieczeń innych niż ubezpieczenia na życie) (Dz.U. L 228, s. 1), który stanowi, że „[n]iniejsza dyrektywa nie stosuje się do rodzajów ubezpieczeń i czynności ani do zakładów ubezpieczeń lub instytucji, do których nie stosuje się dyrektywa 73/239/EWG, ani też do instytucji określonych w art. 4 niniejszej dyrektywy”. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pierwszej dyrektywy Rady 73/239/EWG z dnia w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do podejmowania i prowadzenia działalności w dziedzinie ubezpieczeń bezpośrednich innych niż ubezpieczenia na życie (Dz.U. L 228, s. 3) „[n]iniejszej dyrektywy nie stosuje się do: […] d) ubezpieczeń stanowiących część ustawowego systemu ubezpieczeń społecznych”. Zobacz także art. 3 ust. 4 dyrektywy 2002/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia dotyczącej ubezpieczeń na życie (Dz.U. L 345, s. 1). Zobacz także art. 2 ust. 3 dyrektywy 2002/83, mimo iż przepis ten nie ma znaczenia w kontekście postępowania przed sądem krajowym.
(
36
)	Zobacz wyrok z dnia 28 kwietnia 1998 r. w sprawie C-158/96 Kohll, Rec. s. I-1931, pkt 17 i 18 oraz przytoczone tam orzecznictwo.
(
37
)	Zobacz wyrok z dnia 12 lipca 2001 r. w sprawie C-157/99 Smits i Peerbooms, Rec. s. I-5473, pkt 45 i 46, w którym wyjaśniono, że państwa członkowskie przy wykonywaniu swych kompetencji w zakresie określenia przesłanek prawa lub obowiązku przynależności do systemu zabezpieczenia społecznego muszą przestrzegać prawa wspólnotowego (podkreślenie moje).
(
38
)	Zobacz podobnie ww. w przypisie 36 wyrok w sprawie Kohll, pkt 20 i 21 oraz przytoczone tam orzecznictwo. Zobacz także wyrok z dnia 22 maja 2003 r. w sprawie C-355/00 Freskot, Rec. s. I-5263, pkt 53.
(
39
)	Należy podkreślić, że Trybunał nie dysponuje żadnymi informacjami, które wskazywałyby, że obowiązek przynależności do konkretnego zrzeszenia ubezpieczeniowego został wprowadzony z zamiarem dyskryminacji ani że wywołuje on w istocie jakiekolwiek skutki dyskryminujące inne niż te, które wynikają z samej istoty tego obowiązku. Obowiązek przynależności do konkretnego zrzeszenia ubezpieczeniowego najwyraźniej oznacza jednak, że ubezpieczenie uzyskane od ubezpieczyciela prywatnego może mieć jedynie charakter dodatkowy w stosunku do ubezpieczenia wymaganego przez prawo.
(
40
)	Sąd krajowy wskazał w postanowieniu odsyłającym, że ubezpieczenie od wypadków przy pracy i chorób zawodowych zapewniane jest przez ubezpieczycieli prywatnych w Belgii, Danii, Finlandii i Portugalii. Jednakże — o ile potwierdzi to sąd krajowy — takie systemy prywatne najwyraźniej nie mają celu zarobkowego i nie zawierają elementów solidarności obecnych w systemie niemieckim. Co więcej, mimo iż w postanowieniu odsyłającym wskazano, że Kattner przedłożyła ofertę złożoną przez duńskie towarzystwo ubezpieczeniowe, według której towarzystwo to ubezpiecza ją na takich samych warunkach jak MMB zgodnie z niemieckimi przepisami w zakresie ubezpieczenia wypadkowego od ryzyka z tytułu wypadków przy pracy, chorób zawodowych i wypadków w drodze do i z pracy, a świadczenia z tego tytułu będą ściśle odpowiadać katalogowi świadczeń Deutsche Gesetzliche Unfallversicherungs, z treści postanowienia odsyłającego nie wynika, by ubezpieczyciel duński działał inaczej, aniżeli w celu zarobkowym.
(
41
)	Zobacz analogicznie ww. w przypisie 38 wyrok w sprawie Freskot, pkt 67 i 68.
(
42
)	Wyżej wymieniony w przypisie 36 wyrok w sprawie Kohll, pkt 41; ww. w przypisie 37 wyrok w sprawie Smits i Peerbooms, pkt 72; wyrok z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie C-385/99 Müller-Fauré i Van Riet, Rec. s. I-4509, pkt 73; oraz wyrok z dnia w sprawie C-444/05 Stamatelaki, Zb.Orz. s. I-3185, pkt 30.