62019CJ0249
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Ewwel Awla)
16 ta’ Lulju 2020 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Regolament (UE) Nru 1259/2010 – Kooperazzjoni msaħħa fil-qasam tal-liġi applikabbli għad-divorzju u għas-separazzjoni legali – Regoli uniformi – Artikolu 10 – Applikazzjoni tal-liġi tal-forum”
Fil-Kawża C‑249/19,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mit-Tribunalul Bucureşti (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest, ir-Rumanija), permezz ta’ deċiżjoni tal-11 ta’ Frar 2019, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fil-25 ta’ Marzu 2019, fil-proċedura
JE
vs
KF,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Ewwel Awla),
komposta minn J.-C. Bonichot, President tal-Awla, R. Silva de Lapuerta (Relatur), Viċi President tal-Qorti tal-Ġustizzja, L. Bay Larsen, C. Toader u N. Jääskinen, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: E. Tanchev,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għall-Gvern Rumen, inizjalment minn C.-R. Canţăr, E. Gane, O.‑C. Ichim u L. Litu, sussegwentement minn E. Gane, O.‑C. Ichim u L. Liţu, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Ġermaniż, minn J. Möller, M. Hellmann u E. Lankenau, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Portugiż, minn L. Inez Fernandes, P. Barros da Costa, L. Medeiros u S. Duarte Afonso, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn M. Wilderspin u A. Biolan, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tas-26 ta’ Marzu 2020,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 10 tar-Regolament tal-Kunsill (UE) Nru 1259/2010 tal-20 ta’ Diċembru 2010 li jimplimenta kooperazzjoni msaħħa fil-qasam tal-liġi applikabbli għad-divorzju u għas-separazzjoni legali (ĠU 2010, L 343, p. 10).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn JE u KF rigward id-determinazzjoni tal-liġi applikabbli għad-divorzju tagħhom.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Ir-Regolament (KE) Nru 2201/2003
3
Skont l-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2201/2003 tas-27 ta’ Novembru 2003 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 243, rettifika fil-ĠU 2013, L 82, p. 63):
“Fi kwistjonijiet dwar id-divorzju, is-separazzjoni legali jew l-annullament taż-żwieġ, il-ġurisdizzjoni ħa taqa’ taħt il-kompetenza ta’ l-qrati ta’ l-Istat Membru:
[…]
b)
dwar in-nazzjonalità taż-żewg konjuġi jew, fil-każ tar-Renju Unit u l-Irlanda, dwar ‘id-domiċilju’ taz-żewġ konjuġi.”
Ir-Regolament Nru 1259/2010
4
Il-premessi 9, 21, 24, 26 u 29 tar-Regolament Nru 1259/2010 jgħidu:
“(9)
Dan ir-Regolament għandu jipprovdi qafas legali ċar u komprensiv fil-qasam tal-liġi applikabbli għad-divorzju u għas-separazzjoni legali fl-Istati Membri parteċipanti, għandu jipprovdi soluzzjonijiet xierqa għaċ-ċittadini f’termini ta’ ċertezza legali, prevedibbiltà u flessibbiltà u jipprevjeni sitwazzjoni li fiha wieħed mill-konjuġi jitlob divorzju qabel l-ieħor sabiex jiżgura li l-proċediment ikun suġġett għal liġi partikolari li hu jkun iqis bħala li l-aktar tiffavorixxi l-interessi tiegħu.
[…]
(21)
Fejn ma tintgħażilx liġi applikabbli, u bil-ħsieb li jiġu ggarantiti ċ-ċertezza legali u l-prevedibbiltà u biex tiġi prevenuta sitwazzjoni li fiha wieħed mill-konjuġi jitlob id-divorzju qabel l-ieħor biex jiżgura li l-proċediment ikun regolat minn liġi partikolari li hu jkun iqis bħala li l-aktar tiffavorixxi l-interessi tiegħu, dan ir-Regolament għandu jintroduċi regoli armonizzati dwar il-konflitt ta’ liġijiet abbażi ta’ skala ta’ fatturi suċċessivi ta’ konnessjoni bbażati fuq l-eżistenza ta’ rabta mill-qrib bejn il-konjuġi u l-liġi kkonċernata. Tali fatturi ta’ konnessjoni għandhom jintgħażlu sabiex ikun żgurat li l-proċedimenti relatati ma’ divorzju u separazzjoni legali jkunu regolati b’liġi li magħha l-konjuġi jkollhom konnessjoni mill-qrib.
[…]
(24)
F’ċerti sitwazzjonijiet, bħal fejn il-liġi applikabbli ma tipprevedix id-divorzju jew fejn ma tagħtix lil wieħed mill-konjuġi aċċess indaqs għad-divorzju jew għas-separazzjoni legali minħabba is-sess tagħhom, il-liġi tal-qorti li quddiemha jinġieb il-każ għandha madankollu tapplika. Madankollu, dan ma għandux jippreġudika l-klawsola tal-ordni pubbliku.
[…]
(26)
Fejn dan ir-Regolament jirriferi għall-fatt li l-liġi tal-Istat Membru parteċipanti, li quddiem il-Qorti tiegħu jinġieb il-każ, ma tipprevedix id-divorzju, dan għandu jiġi interpretat li jfisser li l-liġi ta’ dan l-Istat Membru m’għandhiex l-istituzzjoni tad-divorzju. F’tali każ, il-qorti m’għandhiex tkun obbligata li tippronunċja divorzju permezz tal-applikazzjoni ta’ dan ir-Regolament.
[…]
[…]
(29)
[…] l-għanijiet ta’ dan ir-Regolament [huma] t-tisħiħ taċ-ċertezza legali, il-prevedibbiltà u l-flessibbiltà fil-proċedimenti matrimonjali internazzjonali u b’hekk il-faċilitazzjoni tal-moviment liberu tal-persuni fl-Unjoni […]”
5
L-Artikolu 5 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Għażla tal-liġi applikabbli mill-partijiet”, jipprevedi:
“1.   Il-konjuġi jistgħu jiftiehmu li jagħżlu l-liġi applikabbli għad-divorzju u għas-separazzjoni legali sakemm hija tkun waħda mil-liġijiet li ġejjin:
a)
il-liġi tal-Istat fejn il-konjuġi ikunu abitwalment residenti fil-mument tal-konklużjoni tal-ftehim, jew
b)
il-liġi tal-Istat fejn il-konjuġi kienu abitwalment residenti l-aħħar, sa fejn wieħed minnhom ikun għadu residenti hemm fil-mument tal-konklużjoni tal-ftehim, jew
c)
il-liġi tal-Istat taċ-ċittadinanza ta’ xi wieħed mill-konjuġi fil-mument tal-konklużjoni tal-ftehim, jew
d)
il-liġi tal-forum.
2.   Mingħajr preġudizzju għall-paragrafu 3, ftehim li jagħżel il-liġi applikabbli jista’ jiġi konkluż u modifikat fi kwalunkwe mument, iżda mhux aktar tard mill-mument meta jinġieb il-każ quddiem il-qorti.
3.   Jekk il-liġi tal-forum tipprevedi hekk, il-konjuġi jistgħu jagħżlu wkoll il-liġi applikabbli quddiem il-qorti waqt il-proċedimenti. F’dak il-każ, tali għażla għandha tiġi rreġistrata fil-qorti taħt il-liġi tal-forum.”
6
L-Artikolu 8 tal-imsemmi regolament, intitolat “Liġi applikabbli fin-nuqqas ta’ għażla mill-parijiet”, jipprevedi:
“Fin-nuqqas ta’ għażla taħt l-Artikolu 5, id-divorzju u s-separazzjoni legali għandhom ikunu suġġetti għal-liġi tal-Istat:
a)
fejn il-konjuġi jkunu residenti abitwali fiż-żmien li jinġieb il-każ quddiem il-Qorti; jew, fin-nuqqas ta’ dan,
b)
fejn il-konjuġi kienu residenti abitwali l-aħħar, sakemm il-perijodu ta’ residenza ma ntemmx aktar minn sena qabel li nġieb il-każ quddiem il-Qorti, sa fejn wieħed mill-konjuġi jkun għadu jirrisjedi f’dak l-Istat fiż-żmien meta jinġieb il-każ quddiem il-qorti; jew, fin-nuqqas ta’ dan,
c)
li tiegħu ż-żewġ konjuġi jkunu ċittadini fiż-żmien li jinġieb il-każ quddiem il-Qorti; jew, fin-nuqqas ta’ dan,
d)
fejn jinġieb il-każ quddiem il-Qorti.”
7
L-Artikolu 10 tal-istess regolament, intitolat “Applikazzjoni tal-liġi tal-forum”, huwa fformulat kif ġej:
“Fejn il-liġi applikabbli taħt l-Artikolu 5 jew l-Artikolu 8 ma tipprevedix id-divorzju jew ma tagħtix lil wieħed mill-konjuġi aċċess indaqs għad-divorzju jew għas-separazzjoni legali minħabba s-sess tagħhom, għandha tapplika l-liġi tal-forum.”
8
L-Artikolu 12 tar-Regolament Nru 1259/2010, intitolat “Ordni pubbliku”, jipprevedi:
“L-applikazzjoni ta’ dispożizzjoni tal-liġi magħżula permezz ta’ dan ir-Regolament tista’ tiġi miċħuda biss fejn tali applikazzjoni tkun manifestament inkompatibbli mal-ordni pubbliku tal-forum.”
9
Skont l-Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Differenzi fil-liġijiet nazzjonali”:
“Xejn f’dan ir-Regolament ma għandu jobbliga lill-qrati ta’ Stat Membru parteċipanti li l-liġi tiegħu ma tipprevedix id-divorzju jew ma tikkunsidrax iż-żwieġ inkwistjoni bħala validu għall-finijiet ta’ proċedimenti ta’ divorzju sabiex jippronunċjaw divorzju permezz tal-applikazzjoni ta’ dan ir-Regolament.”
Id-dritt Rumen
10
Skont l-Artikolu 2600(2) u (3) taċ-Codul civil (il-Kodiċi Ċivili):
“2.   Meta l-liġi barranija ddeterminata b’dan il-mod ma tippermettix id-divorzju, jew tippermettih biss f’ċirkustanzi estremament limitati, il-liġi Rumena għandha tapplika meta wieħed mill-konjuġi jkollu, fid-data tat-talba għal divorzju, in-nazzjonalità Rumena jew ikollu r-residenza abitwali tiegħu fir-Rumanija.
3.   Id-dispożizzjonijiet stabbiliti fil-paragrafu 2 għandhom japplikaw ukoll fil-każ li d-divorzju jkun irregolat mil-liġi magħżula mill-konjuġi.”
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
11
JE u KF, ċittadini Rumeni, iżżewġu f’Iași (ir-Rumanija), fit-2 ta’ Settembru 2001.
12
Fit-13 ta’ Ottubru 2016, JE ressaq azzjoni quddiem il-Judecătoria Iași (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Iași, ir-Rumanija) intiża sabiex jitlob id-divorzju.
13
Permezz ta’ sentenza tal-31 ta’ Mejju 2017, din il-qorti ċaħdet il-ġurisdizzjoni tagħha sabiex tieħu konjizzjoni ta’ din it-talba favur il-Judecătoria Sectorului 5 București (il-Qorti tal-Ewwel Istanza, il-Ħames Disrtrett ta’ Bukarest, ir-Rumanija).
14
Permezz ta’ sentenza tal-20 ta’ Frar 2018, din il-qorti msemmija l-aħħar stabbilixxiet, abbażi tan-nazzjonalità taż-żewġ konjuġi msemmija fl-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 2201/2003, il-ġurisdizzjoni ġenerali tal-qrati Rumeni sabiex jieħdu konjizzjoni tat-talba għal divorzju mressqa minn JE. Barra minn hekk, hija indikat, abbażi tal-Artikolu 8(a) tar-Regolament Nru 1259/2010, il-liġi Taljana bħala l-liġi applikabbli għat-tilwima mressqa quddiemha, peress li, fid-data li fiha tressqet din it-talba għal divorzju, ir-residenza abitwali tal-konjuġi kienet tinsab fl-Italja.
15
F’dan ir-rigward, l-imsemmija qorti qieset li, skont id-dritt Taljan, talba għal divorzju mressqa f’ċirkustanzi bħal dawk tal-kawża prinċipali tista’ ssir biss fejn separazzjoni legali tal-konjuġi tkun ġiet ikkonstatata jew deċiża minn qabel minn qorti, u fejn mill-inqas tliet snin ikunu għaddew bejn id-data ta’ din is-separazzjoni u d-data li fiha l-qorti ġiet adita bit-talba għal divorzju.
16
Peress li l-eżistenza ta’ deċiżjoni ta’ qorti li tikkonstata jew li tiddeċiedi tali separazzjoni ma kinitx ġiet ipprovata u peress li d-dritt Rumen ma jipprevedix proċedura għas-separazzjoni legali, l-imsemmija qorti ddeċidiet li din il-proċedura kellha titmexxa quddiem il-qrati Taljani u li, għaldaqstant, kwalunkwe talba f’dan is-sens magħmula quddiem il-qrati Rumeni kienet inammissibbli.
17
JE appella minn din is-sentenza quddiem il-qorti tar-rinviju billi sostna, b’mod partikolari, li l-qorti tal-ewwel istanza kellha tapplika l-Artikolu 2600(2) tal-Kodiċi Ċivili, li jikkostitwixxi traspożizzjoni fid-dritt Rumen tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1259/2010.
18
F’dan ir-rigward, JE jqis li, sa fejn il-liġi Taljana hija restrittiva f’dak li jirrigwarda l-kundizzjonijiet meħtieġa għal divorzju, għandha tiġi applikata l-liġi Rumena għat-talba tiegħu għal divorzju.
19
Skont JE, din is-soluzzjoni tirriżulta wkoll mill-fatt li l-applikazzjoni tal-liġi Taljana hija manifestament inkompatibbli mal-ordni pubbliku tal-forum u li, għaldaqstant din l-applikazzjoni għandha, skont l-Artikolu 12 ta’ dan ir-regolament, tiġi eskluża.
20
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li t-Tribunalul Bucureşti (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest, ir-Rumanija) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“[L-espressjoni fl]-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1259/2010, li jipprevedi li [‘f]ejn il-liġi applikabbli taħt l-Artikolu 5 jew l-Artikolu 8 ma tipprevedix id-divorzju’] [għandha] tiġi interpretata b’mod restrittiv u litterali, jiġifieri bħala li tirrigwarda biss is-sitwazzjonijiet li fihom il-liġi barranija applikabbli ma tkun tipprevedi l-ebda forma ta’ divorzju, jew inkella [għandha] tiġi interpretata b’mod iktar wiesa’, fis-sens li tinkludi wkoll is-sitwazzjonijiet li fihom il-liġi barranija applikabbli tipprevedi d-divorzju, iżda biss taħt kundizzjonijiet estremament restrittivi, li timplika proċedura obbligatorja ta’ separazzjoni personali qabel id-divorzju, proċedura li fir-rigward tagħha il-liġi tal-forum ma tipprovdix dispożizzjonijiet proċedurali ekwivalenti?”
Fuq id-domanda preliminari
21
Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1259/2010 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-kliem “[f]ejn il-liġi applikabbli taħt l-Artikolu 5 jew l-Artikolu 8 ma tipprevedix id-divorzju” jirreferi biss għas-sitwazzjonijiet li fihom il-liġi barranija applikabbli ma tkunx tipprevedi, taħt l-ebda forma, id-divorzju jew jekk huwa jinkludix ukoll is-sitwazzjonijiet li fihom din il-liġi tammetti d-divorzju, iżda tissuġġettah għal kundizzjonijiet meqjusa, mill-qorti adita, bħala iktar restrittivi minn dawk previsti mil-liġi tal-forum.
22
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-liġi applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali hija, skont l-Artikolu 8(a) ta’ dan ir-regolament, il-liġi Taljana u li, taħt din il-liġi, id-divorzju jista’ jintalab biss bil-kundizzjoni, b’mod partikolari, li, qabel, separazzjoni legali tkun ġiet ikkonstatata jew deċiża minn qorti, filwaqt li l-liġi tal-forum, jiġifieri l-liġi Rumena, ma tipprevedix din il-kundizzjoni u lanqas ma tinkludi dispożizzjonijiet proċedurali rigward is-separazzjoni legali.
23
B’mod preliminari, għandu jiġi osservat li l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1259/2010 jikkostitwixxi eċċezzjoni mill-Artikoli 5 u 8 ta’ dan ir-regolament u għandu, inkwantu dispożizzjoni li tidderoga, jiġi interpretat b’mod strett.
24
Skont dan l-Artikolu 10, il-liġi tal-forum tapplika f’żewġ każijiet, jiġifieri, minn naħa, fis-sitwazzjoni fejn il-liġi applikabbli skont l-Artikoli 5 jew 8 tal-imsemmi regolament ma tipprevedix id-divorzju u, min-naħa l-oħra, fis-sitwazzjoni fejn din il-liġi applikabbli ma tagħtix lil wieħed mill-konjuġi, minħabba s-sess tiegħu, aċċess indaqs għad-divorzju jew għas-separazzjoni legali.
25
Fir-rigward tal-ewwel sitwazzjoni msemmija fl-imsemmi Artikolu 10, li tiegħu l-qorti tar-rinviju qed titlob l-interpretazzjoni, mill-formulazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni jirriżulta b’mod ċar li l-liġi tal-forum tapplika biss meta l-liġi applikabbli “ma tipprevedix id-divorzju”.
26
Mill-interpretazzjoni testwali ta’ din id-dispożizzjoni, bl-ebda mod ma jirriżulta li l-applikazzjoni tal-liġi tal-forum hija possibbli wkoll meta l-liġi barranija applikabbli tkun tipprevedi d-divorzju, iżda tkun tissuġġettah għal kundizzjonijiet li huma meqjusa bħala iktar restrittivi minn dawk previsti mil-liġi tal-forum. B’mod simili, il-premessa 24 tar-Regolament Nru 1259/2010, li hija marbuta mal-istess Artikolu 10, ma tinkludi l-ebda indikazzjoni f’dan is-sens.
27
Dan il-qari tal-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1259/2010 huwa sostnut minn interpretazzjoni kuntestwali u sistematika ta’ din id-dispożizzjoni.
28
F’dan ir-rigward, għandu jiġi osservat li l-kliem “ma tipprevedix id-divorzju” jintuża wkoll fl-Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament, li għalih tikkorrispondi l-premessa 26 ta’ dan tal-aħħar, fejn jingħad li, meta l-imsemmi regolament jirreferi għall-fatt li l-liġi tal-Istat Membru parteċipanti li qorti tiegħu hija adita, ma tipprevedix id-divorzju, huwa għandu jiġi interpretat li jfisser li l-liġi ta’ dan l-Istat Membru “m’għandhiex l-istituzzjoni tad-divorzju”. Minkejja li din il-premessa 26 tirreferi għal-liġi tal-Istat Membru li qorti tiegħu hija adita, jibqa’ l-fatt li, sa fejn din tirrigwarda t-tifsira tal-kliem “ma tipprevedix id-divorzju”, l-indikazzjonijiet li hija tipprovdi f’dan ir-rigward huma wkoll rilevanti f’dak li għandu x’jaqsam l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1259/2010.
29
Għandu jiġi osservat ukoll li s-separazzjoni legali, li, barra minn hekk, hemm riferiment espliċitu għaliha f’dan l-Artikolu 10, taqa’, fuq l-istess bażi bħad-divorzju, taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament u hija parti integrali mis-sistema u mill-istruttura ġenerali ta’ dan tal-aħħar.
30
Barra minn hekk, mil-lat teleoloġiku, mill-premessi 9, 21 u 29 tar-Regolament Nru 1259/2010 jirriżulta li dan huwa intiż sabiex joħloq qafas ġuridiku ċar u komplet fil-qasam tal-liġi applikabbli għad-divorzju u għas-separazzjoni legali fl-Istati Membri parteċipanti, sabiex jiġu ggarantiti ċ-ċertezza legali, il-prevedibbiltà u l-flessibbiltà fil-proċeduri matrimonjali internazzjonali u, għaldaqstant, sabiex jiġi ffaċilitat il-moviment liberu tal-persuni fl-Unjoni Ewropea, kif ukoll sabiex tiġi evitata sitwazzjoni li fiha wieħed mill-konjuġi jitlob id-divorzju qabel il-konjuġi l-ieħor sabiex jiżgura ruħu li l-proċedura tiġi suġġetta għal liġi li huwa jqis li hija iktar favorevoli għall-interessi proprji tiegħu.
31
Madankollu, minbarra l-fatt li hija tmur kontra l-formulazzjoni tal-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1259/2010 u hija inkompatibbli mal-kuntest u mas-sistema li fihom tinsab din id-dispożizzjoni, interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni fis-sens li l-liġi tal-forum tapplika meta l-liġi barranija applikabbli tissuġġetta d-divorzju għall-osservanza ta’ kundizzjonijiet li huma meqjusa bħala iktar restrittivi minn dawk previsti mil-liġi tal-forum, tkun ukoll mhux konformi mal-għanijiet segwiti permezz ta’ dan ir-regolament.
32
Fil-fatt, kif isostni l-Gvern Rumen, din l-interpretazzjoni tkun titlob eżami każ b’każ tal-kundizzjonijiet li fihom jista’ jingħata divorzju skont il-liġi applikabbli, skont id-dispożizzjonijiet tal-imsemmi regolament, kif ukoll evalwazzjoni suġġettiva tal-punt sa fejn dawn il-kundizzjonijiet ikunu jistgħu jitqiesu bħala iktar restrittivi minn dawk previsti mil-liġi tal-forum, li jmur kontra jew, mill-inqas, jikkomprometti, fil-prattika, it-twettiq tal-għanijiet ta’ ċertezza legali u ta’ prevedibbiltà segwiti permezz tal-istess regolament.
33
B’mod simili, kif osserva l-Gvern Portugiż, l-imsemmija interpretazzjoni tmur kontra l-awtonomija tar-rieda tal-konjuġi, prevista fl-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 1259/2010, u, fl-assenza ta’ din l-għażla, minn wieħed minnhom, tal-liġi applikabbli għad-divorzju tagħhom u għas-separazzjoni legali tagħhom, kontra l-applikazzjoni, skont il-premessa 21 u l-Artikolu 8 ta’ dan ir-regolament, tal-liġi li magħha l-konjuġi għandhom irbit mill-qrib.
34
Fl-aħħar nett, tali interpretazzjoni għandha mnejn tinkoraġġixxi lil konjuġi li jkun qed jitlob id-divorzju li jressaq it-talba tiegħu quddiem il-qorti ta’ Stat Membru, li għandha ġurisdizzjoni skont id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 2201/2003, li l-liġi tiegħu tissuġġetta d-divorzju għal kundizzjonijiet inqas restrittivi.
35
Fir-rigward tat-tilwima fil-kawża prinċipali, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-liġi applikabbli skont l-Artikolu 8(a) tar-Regolament Nru 1259/2010, jiġifieri l-liġi Taljana, tipprevedi d-divorzju.
36
Għaldaqstant, l-Artikolu 10 ta’ dan ir-regolament ma huwiex applikabbli għal din it-tilwima u l-fatt li din il-liġi tissuġġetta d-divorzju għall-osservanza ta’ kundizzjonijiet li huma meqjusa bħala iktar restrittivi minn dawk stabbiliti mil-liġi tal-forum, bħalma hija s-separazzjoni legali minn qabel, huwa irrilevanti f’dan ir-rigward.
37
Skont ġurisprudenza stabbilita, hija l-Qorti tal-Ġustizzja, fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni mal-qrati nazzjonali stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, li għandha tagħti lill-qorti tar-rinviju risposta utli li tippermettilha tiddeċiedi t-tilwima mressqa quddiemha (sentenzi tat-23 ta’ Marzu 2006, FCE Bank, C‑210/04, EU:C:2006:196, punt 21; tat-8 ta’ Diċembru 2011, Banco Bilbao Vizcaya Argentaria, C‑157/10, EU:C:2011:813, punt 18, u tal-25 ta’ Lulju 2018, Dyson, C‑632/16, EU:C:2018:599, punt 47).
38
F’dan il-każ, huwa neċessarju, kif sostnew il-Gvern Ġermaniż u l-Kummissjoni Ewropea, li l-qorti tar-rinviju tingħata indikazzjonijiet rigward il-konsegwenzi prattiċi tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1259/2010 mogħtija fil-punti 25 u 26 ta’ din is-sentenza, peress li din il-qorti osservat li, fl-assenza ta’ dispożizzjonijiet li jipprevedu proċedura ta’ separazzjoni legali fid-dritt Rumen, il-qrati Rumeni ma jeżaminawx fuq il-mertu t-talbiet għal separazzjoni legali u t-talbiet għal divorzju li ma jkunux ġew ippreċeduti b’separazzjoni legali kkonstatata jew deċiża b’mod konformi mal-liġi Taljana.
39
Fil-fatt, il-qorti tar-rinviju tindika li, skont il-ġurisprudenza nazzjonali, f’ċirkustanzi fattwali bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, dawn it-talbiet jiġu miċħuda bħala, rispettivament, inammissibbli, minħabba li d-dritt Rumen ma jipprevedix proċedura ta’ separazzjoni legali, u prematuri, minħabba li d-divorzju jintalab quddiem il-qrati Rumeni mingħajr ma jkun hemm separazzjoni legali kkonstatata jew deċiża minn qabel mill-qrati Taljani, jew infondati, għal dawn iż-żewġ motivi meħuda flimkien.
40
Sa fejn tali prattika fil-ġurisprudenza għandha bħala effett li tipprekludi eżami fuq il-mertu tal-imsemmija talbiet, hija tneħħi l-parti l-kbira tal-essenza tar-regoli uniformi dwar il-liġi applikabbli għad-divorzju u għas-separazzjoni legali previsti mir-Regolament Nru 1259/2010, u tippreġudika l-effettività tagħhom.
41
Għandu jitfakkar li, f’dan il-każ, il-ġurisdizzjoni ġenerali tal-qrati Rumeni sabiex jieħdu konjizzjoni tat-talba għal divorzju ta’ JE ġiet stabbilita abbażi tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 2201/2003.
42
Għaldaqstant, anki jekk, bil-kontra tad-dritt Taljan, id-dritt Rumen ma jinkludix dispożizzjonijiet proċedurali rigward is-separazzjoni legali, il-qrati Rumeni li għandhom ġurisdizzjoni huma marbuta li jiddeċiedu dwar din it-talba.
43
Għalhekk, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, fejn il-qorti li għandha ġurisdizzjoni tqis li l-liġi barranija applikabbli skont id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1259/2010 tippermetti li jintalab id-divorzju biss bil-kundizzjoni li jkun ġie ppreċedut b’separazzjoni legali ta’ tliet snin, filwaqt li l-liġi tal-forum ma tipprevedix regoli proċedurali fil-qasam tas-separazzjoni legali, din il-qorti għandha madankollu, ladarba ma tistax hija nnifisha tiddikjara tali separazzjoni, tivverifika li l-kundizzjonijiet sostantivi previsti mil-liġi barranija applikabbli huma ssodisfatti u tagħmel din il-konstatazzjoni fil-kuntest tal-proċedura għal divorzju li biha hija adita.
44
Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal hawn fuq, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1259/2010 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-kliem “[f]ejn il-liġi applikabbli taħt l-Artikolu 5 jew l-Artikolu 8 ma tipprevedix id-divorzju” jirreferi biss għas-sitwazzjonijiet li fihom il-liġi barranija applikabbli ma tipprevedix, taħt l-ebda forma, id-divorzju.
Fuq l-ispejjeż
45
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 10 tar-Regolament tal-Kunsill (UE) Nru 1259/2010 tal-20 ta’ Diċembru 2010 li jimplimenta kooperazzjoni msaħħa fil-qasam tal-liġi applikabbli għad-divorzju u għas-separazzjoni legali, għandu jiġi interpretat fis-sens li l-kliem “[f]ejn il-liġi applikabbli taħt l-Artikolu 5 jew l-Artikolu 8 ma tipprevedix id-divorzju” jirreferi biss għas-sitwazzjonijiet li fihom il-liġi barranija applikabbli ma tipprevedix, taħt l-ebda forma, id-divorzju.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: ir-Rumen.