62020TJ0748_RES
Kawża T-748/20
Il-Kummissjoni Ewropea
vs
Centre d’étude et de valorisation des algues SA (CEVA) et
Sentenza tal-Qorti Ġenerali (Is-Seba’ Awla) tas‑6 ta’ Settembru 2023
“Klawżola ta’ arbitraġġ – Programm speċifiku ta’ riċerka u żvilupp fil-qasam “Kwalità tal-ħajja u ġestjoni tar-riżorsi ħajjin” – Kuntratt tal-għotja – Rapport ta’ investigazzjoni tal-OLAF li kkonstata irregolaritajiet finanzjarji – Rimbors tas-somom imħallsa – Dritt applikabbli – Preskrizzjoni – Impatt tar‑rapport tal‑OLAF”
Proċedura ġudizzjarja – Kawża mressqa quddiem il-Qorti Ġenerali fuq il-bażi ta’ klawżola ta’ arbitraġġ – Kuntratt ta’ sussidju konkluż fil-kuntest ta’ programm speċifiku ta’ riċerka u ta’ żvilupp – Kuntratt suġġett għad-dritt ta’ Stat Membru – Rapport ta’ investigazzjoni tal-Uffiċċju Ewropew ta’ Kontra l-Frodi (OLAF) li kkonstata irregolaritajiet finanzjarji mwettqa mill-parti kontraenti – Talba għar-rimbors tas-sussidji mħallsa wara l-konstatazzjoni ta’ dawn l-irregolaritajiet – Ftuħ fir-rigward ta’ din il-parti kontraenti ta’ proċedura ta’ salvagwardja fi Stat Membru ieħor – Konsegwenza – Applikabbiltà tar-Regolament Nru 1346/2000 – Dikjarazzjoni ta’ kreditu mwettqa mill-kreditur fl-Istat Memrbu tal-ftuħ tal-proċedura – Effetti – Interuzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni previst mid-dritt tal-ewwel Stat Membru
(Artikolu 272 TFUE; Regolament tal-Kunsill Nru 1346/2000, Artikoli 3 (1), 4(2)(f), 16(1) u 17(1))
(ara l-punti 37 sa 57)
Proċedura ġudizzjarja – Kawża mressqa quddiem il-Qorti Ġenerali fuq il-bażi ta’ klawżola ta’ arbitraġġ – Kuntratt suġġett għad-dritt nazzjonali – Applikabbiltà tad-dritt nazzjonali sostantiv
(Artikolu 272 TFUE)
(ara l-punti 61, 93)
Sunt
Fis‑17 ta’ Jannar 2001, il-Kummissjoni Ewropea kkonkludiet kuntratt mas-Centre d’étude et de valorisation des algues SA (CEVA) li għandu bħala għan l-implimentazzjoni ta’ proġett fil-kuntest tal-programm speċifiku ta’ riċerka u ta’ żvilupp u li jipprevedi l-ħlas ta’ sussidju (iktar ’il quddiem il-“kuntratt Seapura”). Dan il-kuntratt huwa rregolat mid-dritt Belġjan (
1
).
Matul is-sena 2006, l-Uffiċċju Ewropew ta’ Kontra l-Frodi (OLAF) fetaħ investigazzjoni minħabba suspetti ta’ frodi fir-rigward ta’ diversi proġetti implimentati miċ-CEVA, fosthom dak li huwa s-suġġett tal-kuntratt Seapura. F’Diċembru 2007, l-OLAF adotta r-rapport definittiv tiegħu, li fih ikkonstata, fil-kuntest tal-eżekuzzjoni tal-kuntratt Seapura, irregolaritajiet finanzjarji. F’Ottubru 2008, il-Kummissjoni informat liċ-CEVA li, minħabba dawn l-irregolaritajiet finanzjarji serji kkonstatati fir-rapport tal-OLAF, hija kellha l-intenzjoni li toħroġ fir-rigward tiegħu noti ta’ debitu għall-finijiet tar-rimbors tas-sussidju mħallas taħt il-kuntratt Seapura. Għalhekk, fit‑13 ta’ Marzu 2009, il-Kummissjoni bagħtet liċ-CEVA erba’ noti ta’ debitu, u sussegwentement, fil‑11 ta’ Mejju 2009, erba’ ittri ta’ tfakkira u, fl-aħħar nett, fit‑12 ta’ Ġunju 2009, fin-nuqqas ta’ ħlas min-naħa taċ-CEVA, il-Kummissjoni bagħtitlu erba’ ittri ta’ intimazzjoni.
Permezz ta’ sentenza tat-tribunal correctionnel de Rennes (il-Qorti Kriminali ta’ Rennes, Franza) tas‑26 ta’ April 2011, iċ-CEVA u l-ex direttur tiegħu nstabu ħatja ta’ frodi kif ukoll ta’ miżapproprjazzjoni ta’ fondi pubbliċi u kkundannati, rispettivament, għal multa u għal piena ta’ priġunerija. Fid-deċiżjoni tagħha dwar l-azzjoni ċivili eżerċitata mill-Kummissjoni, it-tribunal correctionnel de Rennes (il-Qorti Kriminali ta’ Rennes) ordnat lill-akkużati, parzjalment in solidum, jikkumpensaw id-dannu materjali mġarrab mill-Kummissjoni, b’mod partikolari, minħabba l-irregolaritajiet finanzjarji mwettqa fl-implimentazzjoni tal-kuntratt Seapura. Permezz ta’ sentenza tal‑1 ta’ April 2014, il-cour d’appel de Rennes (il-Qorti tal-Appell ta’ Rennes, Franza) ħelset liċ-CEVA u lill-ex direttur tiegħu mill-kapijiet ta’ akkuża kollha u ċaħdet l-azzjoni ċivili tal-Kummissjoni. Fit‑12 ta’ Novembru 2015, l-Awla Kriminali tal-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza), fuq talba tal-Prosekutur Ġenerali fil-cour d’appel de Rennes (il-Qorti tal-Appell ta’ Rennes), annullat is-sentenza tal-Qorti tal-Appell biss fir-rigward tad-dispożizzjonijiet tagħha li jordnaw il-ħelsien tal-akkużati mill-kap ta’ miżapproprjazzjoni ta’ fondi pubbliċi, u f’dan ir-rigward bagħtet il-kawża quddiem il-cour d’appel de Caen (il-Qorti tal-Appell ta’ Caen, Franza).
Permezz ta’ sentenza tat‑22 ta’ Ġunju 2016, it-tribunal de commerce de Saint-Brieuc (il-Qorti Kummerċjali ta’ Saint-Brieuc, Franza) fetħet proċedura ta’ salvagwardja fir-rigward taċ-CEVA u ħatret rappreżentant ġudizzjarju. Fil‑15 ta’ Settembru 2016, il-Kummissjoni, fil-kuntest ta’ din il-proċedura, iddikjarat lir-rappreżentant ġudizzjarju li hija kellha kreditu li jikkorrispondi għall-ammont totali tan-noti ta’ debitu maħruġa għall-finijiet tar-rimbors tas-sussidji mħallsa, b’mod partikolari, taħt il-kuntratt Seapura. Fis‑6 ta’ Diċembru 2016, l-imsemmi rappreżentant ġudizzjarju kkontesta t-talba għal kreditu tal-Kummissjoni.
Permezz ta’ sentenza tal‑21 ta’ Lulju 2017, it-tribunal de commerce de Saint-Brieuc (il-Qorti Kummerċjali ta’ Saint-Brieuc) adottat il-pjan ta’ salvagwardja taċ-CEVA u ħatret amministratur għall-eżekuzzjoni ta’ dan il-pjan.
Permezz ta’ sentenza tat‑23 ta’ Awwissu 2017, li saret definittiva, il-cour d’appel de Caen (il-Qorti tal-Appell ta’ Caen), li ddeċidiet wara li l-kawża ntbagħtet lura lilha wara l-kassazzjoni, ħelset liċ-CEVA mill-kap ta’ miżapproprjazzjoni ta’ fondi pubbliċi u kkundannat lill-ex direttur tiegħu għal piena ta’ priġunerija sospiża u għal multa għal miżapproprjazzjoni ta’ fondi pubbliċi.
Permezz ta’ digriet tal‑11 ta’ Settembru 2017, il-juge-commissaire (l-imħallef superviżorju fil-proċedura ta’ salvagwardja) ċaħad fl-intier tagħha t-talba għal kreditu tal-Kummissjoni. Il-Kummissjoni appellat minn dan id-digriet. Permezz ta’ sentenza tal‑24 ta’ Novembru 2020, il-cour d’appel de Rennes (il-Qorti tal-Appell ta’ Rennes) annullat l-imsemmi digriet u kkonstatat l-eżistenza ta’ żewġ kontestazzjonijiet serji, fir-rigward tal-preskrizzjoni u tal-fondatezza tan-noti ta’ debitu, filwaqt li qieset li dawn il-kontestazzjonijiet kellhom jiġu deċiżi mill-qorti kompetenti, u li kienet il-Kummissjoni li kellha tadixxi lil din tal-aħħar.
F’dan il-kuntest, permezz tar-rikors tagħha bbażat fuq l-Artikolu 272 TFUE (
2
), il-Kummissjoni talbet lill-Qorti Ġenerali tiffissa l-ammont tal-kreditu tagħha li jikkorrispondi għar-rimbors tas-sussidji mħallsa fil-kuntest tal-kuntratt Seapura.
Permezz tas-sentenza tagħha, il-Qorti Ġenerali tilqa’ t-talba tal-Kummissjoni u tiffissa l-ammont tal-kreditu tagħha kontra ċ-CEVA skont l-Artikolu 3(5) tal-Anness II tal-kuntratt Seapura.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali
Wara li kkonfermat il-ġurisdizzjoni tagħha sabiex tieħu konjizzjoni tar-rikors tal-Kummissjoni taħt klawżola ta’ arbitraġġ prevista mill-kuntratt Seapura (
3
), il-Qorti Ġenerali eżaminat, preliminarjament, l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà mqajma miċ-CEVA, jiġifieri l-eċċezzjoni ta’ preskrizzjoni tat-talba tal-Kummissjoni.
Fir-rigward tal-verżjoni tar-Regolament Finanzjarju applikabbli għall-fatti ineżami, il-Qorti Ġenerali tirrileva li, fid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt Seapura, jiġifieri fis‑17 ta’ Jannar 2001, ir-Regolament Finanzjarju Nru 2548/98 (
4
), ma kienx jipprovdi dispożizzjonijiet partikolari dwar it-terminu ta’ preskrizzjoni, u lanqas dwar il-modi ta’ interruzzjoni tal-preskrizzjoni. Għaldaqstant, ir-regoli ta’ preskrizzjoni applikabbli f’dan il-każ huma dawk previsti mil-liġi li tirregola l-kuntratt, jiġifieri d-dritt Belġjan.
Għalhekk, il-Qorti Ġenerali tosserva li, fid-dritt Belġjan, l-Artikolu 2262a(1) tal-Kodiċi Ċivili Belġjan, li japplika għall-azzjonijiet kuntrattwali, jipprovdi li “l-azzjonijiet personali kollha huma preskritti wara għaxar snin”. Barra minn hekk, il-Qorti Ġenerali ssostni wkoll li, konformement mal-Artikolu 2257 tal-Kodiċi Ċivili Belġjan, il-preskrizzjoni tal-azzjonijiet personali tibda tiddekorri mill-jum wara dak li fih id-dejn isir dovut.
Minn naħa, il-Qorti Ġenerali tindika li din il-kawża hija ta’ natura kuntrattwali. Fil-fatt, l-Artikolu 3(5) tal-Anness II tal-kuntratt Seapura jistabbilixxi li “[w]ara d-data ta’ konklużjoni tal-kuntratt, jew ix-xoljiment tal-kuntratt jew it-tmiem tal-parteċipazzjoni ta’ parti kontraenti, il-Kummissjoni tista’ tordna jew għandha tordna, skont il-każ, mingħand il-parti kontraenti, minħabba frodi jew irregolaritajiet finanzjarji serji kkonstatati fil-kuntest ta’ verifika, ir-rimbors tal-kontribuzzjoni Komunitarja kollha li tħallsitilha”. Mill-kliem ta’ din id-dispożizzjoni jirriżulta li l-partijiet fil-kuntratt Seapura qablu li r-rimbors tal-kontribuzzjoni kollha tal-Unjoni mħallsa liċ-CEVA minħabba frodi jew irregolaritajiet finanzjarji serji kkonstatati fil-kuntest ta’ verifika huwa suġġett għal talba għal rimbors minn qabel ifformolata mill-Kummissjoni. Għal dan l-għan, fit‑13 ta’ Marzu 2009, il-Kummissjoni bagħtet liċ-CEVA erba’ noti ta’ debitu li kienu intiżi għall-irkupru tal-kreditu tagħha. Għaldaqstant, il-Qorti Ġenerali tqis li kien f’din id-data li l-Kummissjoni talbet mingħand iċ-CEVA r-rimbors tas-somom li dan tal-aħħar kien irċieva taħt il-kuntratt Seapura. F’dawn iċ-ċirkustanzi, skont l-istipulazzjonijiet tal-Artikolu 3(5) tal-Anness II tal-kuntratt Seapura, il-kreditu tal-Kummissjoni sar dovut mit‑13 ta’ Marzu 2009.
Min-naħa l-oħra, għandu jiġi kkonstatat li ċ-CEVA ma ressaqx argumenti speċifiċi li jippermettu li jiġi stabbilit li l-kreditu kien sar dovut qabel it‑13 ta’ Marzu 2009. Għalhekk, it-terminu ta’ għaxar snin li matulu l-Kummissjoni setgħet teżerċita l-azzjoni tagħha fil-konfront taċ-CEVA beda jiddekorri mill-jum wara dak li fih l-obbligu sar dovut, jiġifieri l‑14 ta’ Marzu 2009, konformement mal-Artikolu 2257 tal-Kodiċi Ċivili Belġjan imsemmi iktar ’il fuq. Konsegwentement, il-Qorti Ġenerali tqis li t-terminu ta’ preskrizzjoni skada, fil-prinċipju, fl‑14 ta’ Marzu 2019.
F’dan il-każ, il-Kummissjoni ssostni li t-terminu ta’ preskrizzjoni ġie interrott darbtejn, l-ewwel, mal-kostituzzjoni tagħha bħala parti ċivili quddiem it-tribunal correctionnel de Rennes (il-Qorti Kriminali ta’ Rennes) fis‑26 ta’ April 2011 u, it-tieni, waqt id-dikjarazzjoni tagħha ta’ kreditu rregolarizzata fil‑15 ta’ Settembru 2016 fil-kuntest tal-proċedura ta’ salvagwardja li tirrigwarda ċ-CEVA. F’dan ir-rigward, il-Qorti Ġenerali teżamina biss jekk it-terminu ta’ preskrizzjoni setax jiġi interrott b’mod validu permezz tad-dikjarazzjoni ta’ kreditu ppreżentata mill-Kummissjoni fil-kuntest tal-proċedura ta’ salvagwardja li tirrigwarda ċ-CEVA, mingħajr ma huwa neċessarju li jiġu eżaminati wkoll l-effetti tal-kostituzzjoni ta’ parti ċivili mressqa mill-Kummissjoni quddiem it-tribunal correctionnel de Rennes (il-Qorti Kriminali ta’ Rennes). Fil-fatt, il-Kummissjoni ssostni li l-kreditu tagħha ġie ddikjarat quddiem ir-rappreżentant ġudizzjarju fil‑15 ta’ Settembru 2016 u li, skont il-ġurisprudenza tal-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Belġju), dikjarazzjoni ta’ kreditu tinterrompi l-preskrizzjoni sal-għeluq tal-proċedura ta’ insolvenza. Il-Kummissjoni ssostni wkoll li hija tista’ tibbenefika mill-proċeduri Franċiżi sabiex tinterrompi t-terminu ta’ preskrizzjoni fuq il-bażi tad-dritt Belġjan.
F’dan il-każ, għandu jitfakkar li, fit‑22 ta’ Ġunju 2016, it-tribunal de commerce de Saint-Brieuc (il-Qorti Kummerċjali ta’ Saint-Brieuc) fetħet proċedura ta’ salvagwardja fir-rigward taċ-CEVA. Fil‑15 ta’ Settembru 2016, il-Kummissjoni, fil-kuntest ta’ din il-proċedura, iddikjarat il-kreditu tagħha lir-rappreżentant ġudizzjarju maħtur. Fil-fatt, mill-Artikolu L.622–24 tal-Kodiċi Kummerċjali Franċiż jirriżulta li, mill-pubblikazzjoni tad-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ salvagwardja, il-kredituri kollha li l-kreditu tagħhom inħoloq qabel is-sentenza tal-ftuħ, bl-eċċezzjoni tal-impjegati, għandhom jindirizzaw id-dikjarazzjoni tal-krediti tagħhom lir-rappreżentant ġudizzjarju. Huwa għalhekk abbażi ta’ din id-dispożizzjoni li l-Kummissjoni, fil-kuntest tal-proċedura ta’ salvagwardja miftuħa fir-rigward taċ-CEVA, iddikjarat il-kreditu tagħha lir-rappreżentant ġudizzjarju. Barra minn hekk, l-Artikolu L.622–25–1 tal-Kodiċi Kummerċjali Franċiż jipprovdi: “[i]d-dikjarazzjoni ta’ kreditu tinterrompi l-preskrizzjoni sakemm tingħalaq il-proċedura; hija teżenta kull intimazzjoni u tikkostitwixxi att ta’ prosekuzzjoni.”
F’dan ir-rigward, il-Qorti Ġenerali tippreċiża li l-ftuħ tal-proċedura ta’ salvagwardja fi Franza jimplika l-applikabbiltà diretta tar-Regolament Nru 1346/2000, dwar proċedimenti ta’ falliment [insolvenza] (
5
), liema regolament kien fis-seħħ dak iż-żmien u li jindika d-dritt Franċiż bħala lex concursus. Il-Qorti Ġenerali tenfasizza wkoll li, skont l-Artikolu 4(2)(f) tar-Regolament Nru 1346/2000, “[i]l-liġi ta’ l-Istat tal-ftuħ tal-proċedimenti għandha tiddetermina l-kondizzjonijiet tal-ftuħ ta’ dawk il-proċedimenti, il-manjiera tagħhom u l-egħluq tagħhom”, u b’mod partikolari “l-effetti tal-proċedimenti ta’ falliment [insolvenza] fuq il-proċedimenti miġjuba minn kredituri individwali”. L-Artikolu 16(1) tal-imsemmi regolament jipprovdi li “[kull] [ġ]udizzju li jiftaħ il-proċedimenti ta’ falliment [proċedura ta’ insolvenza] mogħti minn qorti ta’ Stat Membru li jkoll[ha] l-ġurisdizzjoni bis-saħħa ta’ l-Artikolu 3 għandu jkun magħruf fl-Istati Membri kollha mill-waqt li jsir effettiv fl-Istat li jiftaħ il-proċedimenti.” Skont l-Artikolu 17(1) tar-Regolament, “[i]l-ġudizzju li jiftaħ il-proċedimenti msemmija fl-Artikolu 3(1) għandu, mingħajr aktar formalitajiet, jipproduċi l-istess effetti f’[kull] Stat Membru ieħor hekk kif jagħmel b’din il-liġi ta’ l-Istat li jiftaħ il-proċedimenti, sakemm dan ir-Regolament ma jipprovdix mod ieħor u sakemm l-ebda proċedimenti msemmija fl-Artikolu 3(2) ma jkunu nfetħu f’xi Stat Membru [f’dan l-Istat Membru] ieħor”.
Minn dan isegwi, abbażi tad-dispożizzjonijiet preċedenti, li l-ftuħ, fi Franza, tal-proċedura ta’ salvagwardja fir-rigward taċ-CEVA u d-dikjarazzjoni konsekuttiva magħmula mill-Kummissjoni fil-kuntest ta’ din il-proċedura ta’ salvagwardja pproduċew, skont id-dritt Franċiż u b’mod partikolari skont l-Artikolu L.622–25–1 tal-Kodiċi Kummerċjali Franċiż, effetti fid-dritt Belġjan u, b’mod iktar preċiż, interrompa t-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ għaxar snin previst minn dan id-dritt. Il-Qorti Ġenerali tippreċiża li l-effetti marbuta mal-ftuħ tal-proċedura ta’ salvagwardja miftuħa fir-rigward taċ-CEVA jkunu fil-fatt miksura jekk id-dikjarazzjoni ta’ kreditu magħmula fi Franza mill-Kummissjoni fil‑15 ta’ Settembru 2016 ma jkollhiex effett ta’ interruzzjoni tal-preskrizzjoni fid-dritt Belġjan.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, peress li r-rikors tal-Kummissjoni ġie ppreżentat fid‑19 ta’ Diċembru 2020, il-Qorti Ġenerali tqis li l-preskrizzjoni ma skadietx f’dan il-każ u, għaldaqstant, tiċħad l-eċċezzjoni ta’ preskrizzjoni mqajma miċ-CEVA, qabel tilqa’ t-talba tal-Kummissjoni u tikkonstata l-kreditu tagħha fir-rigward taċ-CEVA.
(
1
)	Artikolu 5(1) tal-kuntratt Seapura.
(
2
)	Skont l-Artikolu 272 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea għandha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi abbażi ta’ klawżola ta’ arbitraġġ li tkun tinsab f’kuntratt, irregolat mid-dritt pubbliku jew mid-dritt privat, li jkun ġie konkluż mill-Unjoni Ewropea jew f’isimha. Skont l-Artikolu 256(1) TFUE, il-Qorti Ġenerali għandha ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni fl-ewwel istanza tar-rikorsi msemmija fl-Artikolu 272 TFUE.
(
3
)	Artikolu 5(1) tal-kuntratt Seapura.
(
4
)	Regolament tal-Kunsill (KE, KEFA, Euratom) Nru 2548/98 tat‑23 ta’ Novembru 1998 li jemenda r-Regolament Finanzjarju tal‑21 ta’ Diċembru 1977 applikabbli għall-baġit ġenerali tal-Komunitajiet Ewropej (ĠU 1998, L 320, p. 1).
(
5
)	Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1346/2000 tad‑29 ta’ Mejju 2000 dwar proċedimenti ta’ falliment (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 1, p. 191).