62022TO0578_RES
Υπόθεση T‑578/22
Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων
κατά
Ευρωπαϊκού ΚοινοβουλίουκαιΣυμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Διάταξη του Γενικού Δικαστηρίου (πρώτο πενταμελές τμήμα) της 6ης Σεπτεμβρίου 2023
«Προσφυγή ακυρώσεως – Θεσμικό δίκαιο – Επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από την Ευρωπόλ – Κανονισμός (ΕΕ) 2016/794 – Θεσμικά προνόμια του ΕΕΠΔ – Ενεργητική νομιμοποίηση – Προσφυγή εν μέρει απαράδεκτη και εν μέρει προδήλως απαράδεκτη»
Προσφυγή ακυρώσεως – Αρμοδιότητα του δικαστή της Ένωσης – Προσφυγή ασκηθείσα από όργανο της Ένωσης – Προσφυγή ασκηθείσα από τον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων (ΕΕΠΔ) – Ενεργητική νομιμοποίηση για τη διατήρηση των θεσμικών προνομίων, προβαλλόμενη προς στήριξη της εν λόγω προσφυγής
(Άρθρο 263 ΣΛΕΕ· κανονισμός 45/2001 του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 41 § 1)
(βλ. σκέψεις 26-36)
Προσφυγή ακυρώσεως – Φυσικά ή νομικά πρόσωπα – Έννομο συμφέρον – Ενεργητική νομιμοποίηση – Προσφυγή ασκηθείσα από τον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων (ΕΕΠΔ) – Ενεργητική νομιμοποίηση για τη διατήρηση των θεσμικών προνομίων – Δεν περιλαμβάνεται – Προϋπόθεση του παραδεκτού η απόδειξη της ενεργητικής νομιμοποίησης και του εννόμου συμφέροντος
(Άρθρο 263, εδ. 4, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 41-48, 54-57)
Προσφυγή ακυρώσεως – Ενεργητική νομιμοποίηση – Νομικά πρόσωπα – Έννοια – Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων (ΕΕΠΔ) – Όργανο της Ένωσης – Περιλαμβάνεται – Προϋποθέσεις
(Άρθρο 263, εδ. 4, ΣΛΕΕ,)
(βλ. σκέψεις 60-65)
Προσφυγή ακυρώσεως – Φυσικά ή νομικά πρόσωπα – Πράξεις που τα αφορούν άμεσα και ατομικά – Διατάξεις σχετικά με την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από την Ευρωπόλ – Απόφαση του Ευρωπαίου Επόπτη Προστασίας Δεδομένων (ΕΕΠΔ) κατά της Ευρωπόλ – Έλλειψη επιρροής των εν λόγω διατάξεων επί της εν λόγω απόφασης και των αρμοδιοτήτων του ΕΕΠΔ – Απουσία άμεσου επηρεασμού – Απαράδεκτο
(Άρθρα 16 § 2 και 263, εδ. 4, ΣΛΕΕ· κανονισμός 2016/794 του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 2022/991, άρθρα 74α και 74β)
(βλ. σκέψεις 66, 68-76, 78-82, 84, 85)
Σύνοψη
Στις 3 Ιανουαρίου 2022, κατόπιν αυτεπάγγελτης έρευνας, ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων (ΕΕΠΔ) εξέδωσε απόφαση κατά του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία στον Τομέα της Επιβολής του Νόμου (Ευρωπόλ) (
1
). Με την απόφαση αυτή, ο ΕΕΠΔ επιβάλλει στην Ευρωπόλ, κατ’ ουσίαν, την υποχρέωση να προβαίνει, για κάθε λήψη στοιχείων από τις 4 Ιανουαρίου 2022, στην κατηγοριοποίηση των οικείων υποκειμένων των δεδομένων εντός προθεσμίας έξι μηνών από τη λήψη των στοιχείων και εντός προθεσμίας δώδεκα μηνών για τα υφιστάμενα κατά την ημερομηνία της εν λόγω απόφασης σύνολα δεδομένων, μετά δε την παρέλευση των προθεσμιών αυτών η Ευρωπόλ ήταν υποχρεωμένη να διαγράψει τα εν λόγω δεδομένα.
Στις 8 Ιουνίου 2022, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εξέδωσαν τον τροποποιημένο κανονισμό Ευρωπόλ (
2
). Ο εν λόγω κανονισμός προβλέπει, κατ’ ουσίαν, δυνάμει δύο μεταβατικών διατάξεων (
3
), τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες η Ευρωπόλ προβαίνει, εντός καθορισμένης προθεσμίας, στην κατηγοριοποίηση των συνόλων δεδομένων που έχει στην κατοχή της κατά τον χρόνο έναρξης ισχύος του τροποποιημένου κανονισμού Ευρωπόλ και διευκρινίζει τις προϋποθέσεις και τις διαδικασίες υπό τις οποίες επιτρέπεται η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που δεν σχετίζονται με τις κατηγορίες υποκειμένων των δεδομένων που απαριθμούνται στο παράρτημα II του τροποποιημένου κανονισμού Ευρωπόλ και που έχουν διαβιβαστεί στην Ευρωπόλ προς υποστήριξη εν εξελίξει ποινικής έρευνας πριν από τις 28 Ιουνίου 2022.
Ο ΕΕΠΔ εκτιμούσε ότι οι προσβαλλόμενες διατάξεις έθιγαν την ανεξαρτησία του και τις εξουσίες του ως εποπτεύουσας αρχής, κατά το μέτρο που νομιμοποιούσαν αναδρομικά τις πρακτικές αποθήκευσης των επίδικων δεδομένων της Ευρωπόλ και ακύρωναν de facto την απόφαση της 3ης Ιανουαρίου 2022. Συνεπώς, ζητούσε από το Γενικό Δικαστήριο την ακύρωσή τους, δυνάμει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ. Ισχυριζόταν ότι η ενεργητική του νομιμοποίηση δικαιολογείτο από την ανάγκη να διαθέτει ένδικο βοήθημα για τη διατήρηση των θεσμικών του προνομίων και, ειδικότερα, της ανεξαρτησίας του ως εποπτεύουσας αρχής.
Εν προκειμένω, το Γενικό Δικαστήριο επιλαμβάνεται, για πρώτη φορά, προσφυγής ακυρώσεως που άσκησε ο ΕΕΠΔ κατά νομοθετικής πράξης του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου, πράγμα το οποίο εγείρει μεταξύ άλλων το ζήτημα της αρμοδιότητας του Γενικού Δικαστηρίου να επιληφθεί της προσφυγής, το ζήτημα της εφαρμογής, εν προκειμένω κατ’ αναλογίαν, της απόφασης Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου (C‑70/88) (
4
) και το ζήτημα του άμεσου επηρεασμού του ΕΕΠΔ, ο οποίος εξομοιώνεται, βάσει του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, με νομικό πρόσωπο.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Κατά πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο εξετάζει την αρμοδιότητά του να επιληφθεί της προσφυγής που άσκησε ο ΕΕΠΔ και παρατηρεί, κατ’ αρχάς, ότι ο ΕΕΠΔ δεν περιλαμβάνεται ούτε στους προσφεύγοντες που μνημονεύονται στο άρθρο 263, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ (
5
) ούτε στον κατάλογο των θεσμικών οργάνων του άρθρου 13, παράγραφος 1, ΣΕΕ (
6
). Εν συνεχεία, επισημαίνει ότι, καίτοι το άρθρο 263 ΣΛΕΕ περιλαμβάνει ρητώς τα όργανα και οργανισμούς της Ένωσης στον κατάλογο των εκδοτών πράξεων η νομιμότητα των οποίων δύναται να αμφισβητηθεί στο πλαίσιο προσφυγής ακυρότητας, τούτο δεν ισχύει όσον αφορά το άρθρο 263, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ. Συνακόλουθα, διευκρινίζει ότι, καίτοι το καθεστώς του ΕΕΠΔ ως ανεξάρτητης εποπτεύουσας αρχής κατοχυρώνεται τόσο από τη Συνθήκη ΛΕΕ όσο και από τον Χάρτη (
7
), ο ΕΕΠΔ θεσμοθετήθηκε ως όργανο της Ένωσης όχι με πράξη πρωτογενούς δικαίου, αλλά με πράξη παράγωγου δικαίου (
8
). Ως εκ τούτου, ο ΕΕΠΔ, καίτοι αποτελεί όργανο της Ένωσης με ειδικό καθεστώς, δεν είναι θεσμικό όργανο της Ένωσης και δεν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να θεωρηθεί ότι περιλαμβάνεται στους προσφεύγοντες που ορίζει το άρθρο 263, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ. Το Γενικό Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί της προσφυγής, στο μέτρο που υπάγονται στην αρμοδιότητα του Δικαστηρίου οι προσφυγές τις οποίες ασκεί, κατά το άρθρο 263 ΣΛΕΕ, μεταξύ άλλων θεσμικό όργανο της Ένωσης κατά νομοθετικής πράξης (
9
) και στο μέτρο που ο ΕΕΠΔ δεν είναι ούτε θεσμικό όργανο ούτε προσφεύγων κατά το άρθρο 263, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ.
Κατά δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο προβαίνει στην εκτίμηση αν ο ΕΕΠΔ έχει ενεργητική νομιμοποίηση δυνάμει της νομολογίας που διαμορφώθηκε με την απόφαση Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου (C‑70/88). Τονίζει ότι, στην απόφαση αυτή, την οποία επικαλείται ο ΕΕΠΔ προκειμένου να στηρίξει την ειδική ενεργητική νομιμοποίησή του προς διατήρηση των θεσμικών προνομίων του, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι το Κοινοβούλιο δεν είχε ουδεμία δυνατότητα να αμφισβητήσει ενώπιον του δικαστή της Ένωσης τις δυνάμενες να προσβάλουν τα θεσμικά προνόμιά του πράξεις που θεσπίζουν τα λοιπά θεσμικά όργανα και επέλεξε να καλύψει το κενό αυτό βάσει της γενικής αρχής της θεσμικής ισορροπίας. Αντιθέτως, ο ΕΕΠΔ δύναται να ασκήσει προσφυγή ακυρώσεως δυνάμει του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, καθόσον αποτελεί όργανο συσταθέν με πράξη παράγωγου δικαίου της Ένωσης, το οποίο δύναται να εξομοιωθεί με νομικό πρόσωπο. Το Γενικό Δικαστήριο διευκρινίζει, εξάλλου, ότι ο ΕΕΠΔ έχει μεν ειδικό καθεστώς, το οποίο αναγνωρίζει τόσο η Συνθήκη ΛΕΕ όσο και ο Χάρτης, και ότι η σύσταση ανεξάρτητων εποπτικών αρχών είναι ουσιώδες στοιχείο της προστασίας των προσώπων όσον αφορά την προστασία των προσωπικών δεδομένων, πλην όμως η ανεξαρτησία με την οποία οφείλει να ασκεί στην πράξη τα καθήκοντά του ο ΕΕΠΔ δεν μπορεί να περιορίζει τις εξουσίες του νομοθέτη της Ένωσης (
10
). Κατά συνέπεια, ο ΕΕΠΔ υποχρεούται να ασκεί τα καθήκοντα και τις εξουσίες του με πλήρη ανεξαρτησία, ελέγχει δε, στο πλαίσιο των νομοθετικών πράξεων που θεσπίζουν από κοινού το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο και σύμφωνα με αυτές, την τήρηση των κανόνων σχετικά με την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τα θεσμικά και λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης. Το Γενικό Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η απόφαση Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου (C‑70/88) δεν δύναται να εφαρμοσθεί κατ’ αναλογίαν επί της κατάστασης του ΕΕΠΔ, στον οποίο δεν μπορεί να αναγνωριστεί ενεργητική νομιμοποίηση δυνάμει της απόφασης αυτής και ο οποίος πρέπει να θεωρηθεί ως προσφεύγων που πρέπει να πληροί τις προϋποθέσεις του παραδεκτού που προβλέπονται στο άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ.
Κατά τρίτον, στο πλαίσιο της εξέτασης της ενεργητικής νομιμοποίησης του ΕΕΠΔ δυνάμει του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, το Γενικό Δικαστήριο αναλύει, προκαταρκτικώς, αν ο ΕΕΠΔ δύναται, ως όργανο της Ένωσης, να εξομοιωθεί με νομικό πρόσωπο, κατά την έννοια του άρθρου αυτού. Επισημαίνεται ότι, κατ’ εφαρμογήν ερμηνείας της εν λόγω διάταξης υπό το πρίσμα των αρχών της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας και του κράτους δικαίου, όργανο της Ένωσης όπως ο ΕΕΠΔ έχει, ως «νομικό πρόσωπο», την ενεργητική νομιμοποίηση να ασκήσει προσφυγή ακυρώσεως κατά των προσβαλλομένων διατάξεων, υπό την προϋπόθεση ότι οι διατάξεις αυτές τον αφορούν άμεσα και ατομικά, κατά την έννοια της ως άνω διάταξης. Πράγματι, ένα τέτοιο νομικό πρόσωπο είναι εξίσου πιθανό να θιγεί ως προς τα δικαιώματα ή τα συμφέροντά του από πράξη της Ένωσης όσο και κάθε άλλο πρόσωπο ή οντότητα και πρέπει, επομένως, να είναι σε θέση, τηρουμένων των προϋποθέσεων αυτών, να επιδιώξει την ακύρωση της εν λόγω πράξης.
Όσον αφορά την προϋπόθεση σύμφωνα με την οποία νομικό πρόσωπο πρέπει να επηρεάζεται άμεσα, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι πρέπει να πληρούνται σωρευτικώς δύο κριτήρια. Όσον αφορά, πρώτον, το κριτήριο σχετικά με τα αποτελέσματα των προσβαλλομένων διατάξεων επί της έννομης κατάστασης του ΕΕΠΔ, το Γενικό Δικαστήριο τονίζει ότι ο ΕΕΠΔ είναι αρμόδιος για τον έλεγχο της εφαρμογής από τα θεσμικά και τα λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης των κανόνων σχετικά με την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα (
11
). Εν προκειμένω, οι προσβαλλόμενες διατάξεις τροποποιούν τον αρχικό κανονισμό Ευρωπόλ και δεν ασκούν επιρροή επί της φύσεως ή του περιεχομένου των καθηκόντων που αναθέτει στον ΕΕΠΔ ο νομοθέτης της Ένωσης. Συνεπώς, καίτοι είναι αληθές ότι τροποποιήθηκε το νομικό καθεστώς που ο ΕΕΠΔ είναι αρμόδιος να ελέγχει, δεν μεταβλήθηκαν οι αρμοδιότητές του, διότι δεν μεταβλήθηκε αυτός καθεαυτόν ο τρόπος κατά τον οποίον δύναται να ασκεί κατά νόμον τις αρμοδιότητες αυτές. Ως εκ τούτου, οι προσβαλλόμενες διατάξεις δεν αφορούν άμεσα τον ΕΕΠΔ, στο μέτρο που τα δικαιώματα, οι υποχρεώσεις ή οι αρμοδιότητές του δεν επηρεάστηκαν από τις εν λόγω διατάξεις. Επιπλέον, όσον αφορά τα αποτελέσματα των προσβαλλομένων διατάξεων επί της απόφασης της3ης Ιανουαρίου 2022, το Γενικό Δικαστήριο διευκρινίζει ότι πρόκειται περί διοικητικής απόφασης που δεν δύναται να ασκήσει επιρροή επί νομοθετικών πράξεων, όπως ο τροποποιημένος κανονισμός Ευρωπόλ, ούτε να επηρεάσει το περιεχόμενό τους.
Δεύτερον, όσον αφορά το κριτήριο σχετικά με το περιθώριο εκτιμήσεως των αποδεκτών που είναι αρμόδιοι για την εφαρμογή των προσβαλλομένων διατάξεων, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι οι εν λόγω διατάξεις καταλείπουν ορισμένο περιθώριο εκτιμήσεως στην Ευρωπόλ. Επομένως, δεν έχουν αμιγώς αυτόματο χαρακτήρα και δεν απορρέουν αποκλειστικά από τη ρύθμιση της Ένωσης έναντι του ΕΕΠΔ, χωρίς εφαρμογή άλλων παρεμβαλλομένων κανόνων.
Κατά συνέπεια, δεδομένου ότι οι προσβαλλόμενες διατάξεις δεν επηρεάζουν άμεσα την έννομη κατάσταση του ΕΕΠΔ και οι προϋποθέσεις του άμεσου επηρεασμού και του ατομικού επηρεασμού από την πράξη της οποίας ζητείται η ακύρωση πρέπει να πληρούνται σωρευτικώς, το Γενικό Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η προσφυγή είναι απαράδεκτη.
(
1
)	Δυνάμει του άρθρου 43, παράγραφος 3, στοιχείο εʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 2016/794 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2016, για τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία στον Τομέα της Επιβολής του Νόμου (Ευρωπόλ) και την αντικατάσταση και κατάργηση των αποφάσεων του Συμβουλίου 2009/371/ΔΕΥ, 2009/934/ΔΕΥ, 2009/935/ΔΕΥ, 2009/936/ΔΕΥ και 2009/968/ΔΕΥ (ΕΕ 2016, L 135, σ. 53, στο εξής: αρχικός κανονισμός Ευρωπόλ).
(
2
)	Κανονισμός (ΕΕ) 2022/991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 8ης Ιουνίου 2022, όσον αφορά τη συνεργασία της Ευρωπόλ με ιδιωτικούς φορείς, την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από την Ευρωπόλ προς υποστήριξη ποινικών ερευνών και τον ρόλο της Ευρωπόλ στην έρευνα και την καινοτομία (ΕΕ 2022, L 169, σ. 1, στο εξής: τροποποιημένος κανονισμός Ευρωπόλ), ο οποίος τροποποιεί τον αρχικό κανονισμό Ευρωπόλ.
(
3
)	Άρθρα 74α και 74β του τροποποιημένου κανονισμού Ευρωπόλ (στο εξής: προσβαλλόμενες διατάξεις).
(
4
)	Απόφαση της 22ας Μαΐου 1990, Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου (C‑70/88, EU:C:1990:217).
(
5
)	Βάσει της διάταξης αυτής, προσφυγή ενώπιον του Δικαστηρίου μπορούν να ασκήσουν, αφενός, κράτος μέλος, το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο ή η Επιτροπή και, αφετέρου, το Ελεγκτικό Συνέδριο, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και η Επιτροπή των Περιφερειών.
(
6
)	Τα επτά θεσμικά όργανα που μνημονεύει η εν λόγω διάταξη είναι το Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, η Επιτροπή, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Ελεγκτικό Συνέδριο.
(
7
)	Δυνάμει του άρθρου 16, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ και του άρθρου 8, παράγραφος 3, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), ο σεβασμός των κανόνων σχετικά με την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τα θεσμικά και λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης υπόκειται στον έλεγχο ανεξάρτητων αρχών.
(
8
)	Άρθρο 41, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 45/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2000, σχετικά με την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τα όργανα και τους οργανισμούς της Κοινότητας και σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών (ΕΕ 2001, L 8, σ. 1).
(
9
)	Δυνάμει του άρθρου 51, στοιχείο βʹ, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
(
10
)	Όπως προβλέπονται στο άρθρο 14, παράγραφος 1, και στο άρθρο 16, παράγραφος 1, ΣΕΕ.
(
11
)	Δυνάμει του άρθρου 1, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΕ) 2018/725 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2018, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τα θεσμικά και λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης και την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών, και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 45/2001 και της απόφασης αριθ. 1247/2002/ΕΚ (ΕΕ 2018, L 295, σ. 39), και του άρθρου 43, παράγραφος 1, του αρχικού κανονισμού Ευρωπόλ.