62016TJ0244_RES
Sprawy połączone T‑244/16 i T‑285/17
Viktor Fedorovych Yanukovych
przeciwko
Radzie Unii Europejskiej
Wyrok Sądu (szósta izba) z dnia 11 lipca 2019 r.
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające przyjęte w związku z sytuacją na Ukrainie – Zamrożenie środków finansowych – Wykaz osób, podmiotów i organów, do których ma zastosowanie zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych – Pozostawienie nazwiska skarżącego w wykazie – Ciążący na Radzie obowiązek zweryfikowania, czy decyzja organu państwa trzeciego została podjęta z poszanowaniem prawa do obrony i prawa do skutecznej ochrony sądowej
Postępowanie sądowe – Skarga wszczynająca postępowanie – Wymogi formalne – Zwięzłe przedstawienie powołanych zarzutów – Ogólne odesłanie do innych pism załączonych do skargi – Niedopuszczalność
[statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 21; regulamin postępowania przed Sądem, art. 76 § 1 lit. d)]
(zob. pkt 56, 57)
Unia Europejska – Sądowa kontrola zgodności z prawem aktów instytucji – Środki ograniczające przyjęte w związku z sytuacją na Ukrainie – Zamrożenie środków finansowych osób biorących udział w sprzeniewierzeniu państwowych środków finansowych oraz osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów z nimi powiązanych – Zakres kontroli
[art. 275 akapit drugi TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47; decyzje Rady (WPZiB): 2016/318, 2017/381; rozporządzenia Rady: 2016/311, 2017/374]
(zob. pkt 73, 74)
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające przyjęte w związku z sytuacją na Ukrainie – Decyzja o zamrożeniu środków finansowych – Przyjęcie lub utrzymanie w oparciu o postępowanie sądowe prowadzone przez władze państwa trzeciego w zakresie sprzeniewierzenia środków publicznych – Dopuszczalność – Przesłanka – Decyzja krajowa przyjęta z poszanowaniem prawa do obrony i prawa do skutecznej ochrony sądowej – Ciążący na Radzie obowiązek weryfikacji – Obowiązek uzasadnienia – Zakres – Państwo trzecie, które przystąpiło do europejskiej konwencji praw człowieka – Brak wpływu
[decyzje Rady (WPZiB): 2016/318, 2017/381; rozporządzenia Rady: 2016/311, 2017/374]
(zob. pkt 75–80, 85–87, 91–95)
Streszczenie
W wydanych w dniu 11 lipca 2019 r. wyrokach Yanukovych/Rada (T‑244/16 i T‑285/17) oraz Klymenko/Rada (T‑274/18) Sąd stwierdził nieważność szeregu aktów Rady (
1
) dotyczących środków ograniczających przyjętych w związku z sytuacją na Ukrainie, na mocy których przedłużono obowiązywanie wykazu osób, podmiotów i organów objętych tymi środkami ograniczającymi (
2
) w zakresie, w jakim we wspomnianym wykazie pozostawiono nazwiska skarżących, byłego prezydenta oraz byłego ministra ds. dochodów i opłat Ukrainy. Decyzje o umieszczeniu ich nazwisk we wspomnianym wykazie zostały przyjęte na tej podstawie, że wobec skarżących toczyły się na Ukrainie postępowania przygotowawcze w sprawie przestępstw związanych ze sprzeniewierzeniem środków publicznych i ich nielegalnym przesyłaniem poza Ukrainę, a z kolei decyzje o pozostawieniu nazwisk skarżących w tym wykazie zostały przyjęte na tej podstawie, że organy wspomnianego państwa prowadziły wobec nich postępowania karne w związku ze sprzeniewierzeniem środków publicznych lub mienia publicznego.
Sąd, poprzez zastosowanie zasad orzeczniczych wynikających z wyroku z dnia 19 grudnia 2018 r. Azarov/Rada (
3
), przypomniał najpierw w obydwu sprawach, że sądy Unii powinny sprawować kontrolę nad zgodnością z prawem wszystkich aktów Unii w świetle przestrzegania praw podstawowych. Nawet jeśli Rada może oprzeć przyjęcie lub utrzymanie środków ograniczających na decyzji państwa trzeciego, to powinna ona zweryfikować, czy taka decyzja została przyjęta z poszanowaniem między innymi prawa do obrony i prawa do skutecznej ochrony sądowej we wspomnianym państwie. W tym zakresie wyjaśniono, że o ile okoliczność, że dane państwo trzecie przystąpiło do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (zwanej dalej „EKPC”), oznacza kontrolę przez Europejski Trybunał Praw Człowieka (zwany dalej „ETPC”) praw podstawowych gwarantowanych w EKPC, o tyle taka okoliczność nie może wyeliminować wspomnianego powyżej wymogu zweryfikowania. Poza tym w celu spełnienia ciążącego na niej obowiązku uzasadnienia w aktach nakładających środki ograniczające Rada powinna wykazać, że zweryfikowała, iż decyzja państwa trzeciego, na której opiera te środki, została podjęta z poszanowaniem wspomnianych praw. Ponadto Rada ma obowiązek przeprowadzenia wspomnianej weryfikacji niezależnie od wszelkich dowodów przedstawionych przez skarżących.
Następnie Sąd stwierdził, że nawet jeśli Rada twierdzi, że w toku postępowań karnych na Ukrainie była sprawowana kontrola sądowa oraz że szereg orzeczeń sądowych wydanych w tym kontekście wykazuje, iż mogła ona zweryfikować przestrzeganie rozpatrywanych praw, to takie orzeczenia same w sobie nie dowodzą, że decyzja organów ukraińskich o prowadzeniu postępowań karnych, na których opiera się utrzymanie środków ograniczających, została wydana z poszanowaniem praw do obrony i prawa do skutecznej ochrony sądowej. Wszystkie wspomniane przez Radę orzeczenia sądowe wpisują się bowiem w ramy postępowań karnych, które uzasadniały umieszczenie i pozostawienie nazwisk skarżących w wykazie, i są jedynie wpadkowe w stosunku do nich, ponieważ ze swej natury mają charakter zabezpieczający bądź proceduralny.
W wyroku Klymenko/Rada (T‑274/18) Sąd podkreślił w szczególności, że Rada nie wyjaśniła, w jaki sposób istnienie tych decyzji umożliwia stwierdzenie, że została zagwarantowana ochrona rozpatrywanych praw, skoro ukraińskie postępowanie karne, które było podstawą środków ograniczających rozpatrywanych w 2014 r., znajdowało się jeszcze na etapie postępowania przygotowawczego. W tym zakresie Sąd odwołuje się do EKPC (
4
) i karty praw podstawowych (
5
), z których wynika, że zasada prawa do skutecznej ochrony sądowej obejmuje w szczególności prawo do rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie. Sąd podkreślił, że ETPC wskazał już, iż można stwierdzić naruszenie tej zasady w szczególności wtedy, gdy etap postępowania przygotowawczego w ramach postępowania karnego charakteryzował się pewną liczbą etapów bezczynności, które można przypisać organom właściwym w zakresie tego postępowania. Sąd przypomniał także, że w przypadku gdy osoba jest objęta środkami ograniczającymi od wielu lat w związku z tym samym postępowaniem karnym prowadzonym w państwie trzecim, Rada ma obowiązek dogłębnego zbadania kwestii ewentualnego naruszenia przez organy praw podstawowych tej osoby. A zatem Rada powinna była przynajmniej wskazać powody, dla których mogła uznać, że prawa te były przestrzegane w odniesieniu do kwestii rozpatrzenia sprawy skarżącego w rozsądnym terminie.
Przed wydaniem rozstrzygnięcia co do istoty sprawy Sąd ponadto oddalił, w tej samej sprawie, podniesiony przez Radę zarzut niedopuszczalności, w którym Rada twierdziła, że skarżący, powołując się na wyrok Azarov, podniósł nowy zarzut. W tym zakresie Sąd stwierdził w pierwszej kolejności, że w wyroku Azarov Trybunał, po uchyleniu wyroku z dnia 7 lipca 2017 r., Azarov/Rada (
6
), uznał, że stan postępowania pozwala na wydanie orzeczenia, i stwierdził nieważność spornych aktów w związku z naruszeniem obowiązku uzasadnienia, które stanowi bezwzględną przeszkodę procesową, na którą można się powołać na każdym etapie postępowania. Sąd zauważył w drugiej kolejności, że w każdym razie argumenty, które skarżący wywodzi z wyroku Azarov, pozostają w ścisłym związku z niektórymi punktami skargi i są zatem także z tego tytułu dopuszczalne. W trzeciej kolejności Sąd zauważył, że ponieważ Trybunał uchylił orzecznictwo Sądu, które istniało w momencie wniesienia przez skarżącego skargi, wyrok Azarov stanowi nową okoliczność prawną, która może uzasadniać przedstawienie nowego zarzutu lub twierdzenia.
(
1
)	W tym przypadku wniesiono o stwierdzenie nieważności w sprawach T‑244/16 i T‑285/17: decyzji Rady (WPZiB) 2016/318 z dnia 4 marca 2016 r. (Dz.U. 2016, L 60, s. 76) i rozporządzenia wykonawczego (UE) 2016/311 z dnia 4 marca 2016 r. (Dz.U. 2016, L 60, s. 1), decyzji Rady (WPZiB) 2017/381 z dnia 3 marca 2017 r. (Dz.U. 2017, L 58, s. 34) oraz rozporządzenia wykonawczego (UE) 2017/374 z dnia 3 marca 2017 r. (Dz.U. 2017, L 58, s. 1), oraz w sprawie T‑274/18: decyzji Rady (WPZiB) 2018/333 z dnia 5 marca 2018 r. (Dz.U. 2018, L 63, s. 48) oraz rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) 2018/326 z dnia 5 marca 2018 r. (Dz.U. 2018, L 63, s. 5).
(
2
)	Czyli osób, podmiotów i organów, do których mają zastosowanie art. 1 decyzji Rady 2014/119/WPZiB z dnia 5 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających skierowanych przeciwko niektórym osobom, podmiotom i organom w związku z sytuacją na Ukrainie (Dz.U. 2014, L 66, s. 26), zmienionej decyzją Rady (WPZiB) 2015/143 z dnia 29 stycznia 2015 r. (Dz.U. 2015, L 24, s. 16), a także art. 2 rozporządzenia Rady (UE) nr 208/2014 z dnia 5 marca 2014 r. (Dz.U. 2014, L 66, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Rady (UE) 2015/138 z dnia 29 stycznia 2015 r. (Dz.U. 2015, L 24, s. 1).
(
3
)	Wyrok Trybunału z dnia 19 grudnia 2018 r., Azarov/Rada (C‑530/17 P, EU:C:2018:1031).
(
4
)	Artykuł 6 ust. 1.
(
5
)	Artykuł 47.
(
6
)	Wyrok Sądu z dnia 7 lipca 2017 r., Azarov/Rada (T‑215/15, EU:T:2017:479).