62024TO0319_RES
Zaak T‑319/24
Meta Platforms Ireland Ltd
tegen
Europees Comité voor gegevensbescherming
Beschikking van het Gerecht (Tiende kamer) van 29 april 2025
„Beroep tot nietigverklaring – Bescherming van persoonsgegevens – Advies van het Europees Comité voor gegevensbescherming over de geldigheid van toestemming in het kader van de door grote onlineplatforms toegepaste ‚stem toe of betaal’‑modellen – Artikel 64, lid 2, van verordening (EU) 2016/679 – Niet voor beroep vatbare handeling – Niet‑ontvankelijkheid – Aansprakelijkheid – Schade – Causaal verband – Beroep dat kennelijk rechtens ongegrond is”
Beroep tot nietigverklaring – Handelingen waartegen beroep kan worden ingesteld – Begrip – Handelingen die bindende rechtsgevolgen sorteren – Advies van het Europees Comité voor gegevensbescherming over de geldigheid van toestemming van gebruikers in het kader van de door grote onlineplatforms toegepaste „stem toe of betaal”‑modellen – Daarvan uitgesloten – Niet‑ontvankelijkheid
(Art. 263 VWEU)
(zie punten 19‑42)
Niet-contractuele aansprakelijkheid – Voorwaarden – Onrechtmatigheid – Schade – Causaal verband – Ontbreken van een van de voorwaarden – Volledige verwerping van het beroep tot schadevergoeding
(Art. 268 en art. 340, tweede alinea, VWEU)
(zie punten 47‑58)
Samenvatting
Bij zijn beschikking verklaart het Gerecht het door Meta Platforms Ireland Ltd (hierna: „Meta”) ingestelde beroep tot nietigverklaring (
1
) van advies 8/2024 van 17 april 2024 van het Europees Comité voor gegevensbescherming (hierna: „EDPB”) inzake de geldigheid van de toestemming in het kader van de door grote onlineplatforms toegepaste „stem toe of betaal”‑modellen niet-ontvankelijk. Zo oordeelt het Gerecht dat dit advies, dat is vastgesteld op basis van de algemene verordening gegevensbescherming (
2
), geen handeling is waartegen een dergelijk beroep kan worden ingesteld, aangezien het geen bindende rechtsgevolgen voor derden in het leven roept. Voorts verklaart het Gerecht het door Meta ingestelde beroep wegens niet-contractuele aansprakelijkheid van de Europese Unie (
3
) tot vergoeding van de schade die zij door dat advies stelt te hebben geleden, kennelijk rechtens ongegrond.
Op 17 april 2024 heeft het EDPB advies 8/2024 vastgesteld op verzoek van drie nationale autoriteiten die belast zijn met het toezicht op de bescherming van persoonsgegevens. Deze autoriteiten wensten te vernemen in welke omstandigheden en onder welke voorwaarden de praktijken van grote onlineplatforms (
4
) die erin bestaan om gebruikers de keuze te bieden tussen, enerzijds, het geven van toestemming voor de verwerking van persoonsgegevens met het oog op reclame op basis van surfgedrag en, anderzijds, het betalen van een vergoeding om van de dienst gebruik te maken zonder dat hun persoonsgegevens voor die doeleinden worden verwerkt (hierna: „‚stem toe of betaal’‑modellen”), konden worden geacht te voldoen aan het vereiste van geldige toestemming in de zin van de AVG.
In advies 8/2024 preciseert het EDPB met name dat de toestemming die van gebruikers wordt gevraagd voor de verwerking van hun persoonsgegevens met het oog op reclame op basis van surfgedrag, slechts geldig is indien zij vrij wordt gegeven en specifiek, geïnformeerd en ondubbelzinnig is, en betrekking heeft op gegevensverwerking die plaatsvindt met inachtneming van de beginselen van noodzakelijkheid, evenredigheid, doelbinding, minimale gegevensverwerking en behoorlijkheid. Volgens deze instantie kan het feit dat een groot onlineplatform gebruikers al dan niet een andere, kosteloze optie zonder reclame op basis van surfgedrag aanbiedt, bijvoorbeeld met een vorm van reclame waarbij minder (of geen) persoonsgegevens worden verwerkt, van grote invloed zijn op de beoordeling van de geldigheid van de toestemming. Met betrekking tot de vergoeding die voor de betaalde versie van de dienst wordt gevraagd, wijst het EDPB erop dat die vergoeding niet zodanig hoog mag zijn dat deze de betrokkenen belet om een vrije keuze te maken en om niet toe te stemmen.
In deze context vordert Meta, ten eerste, nietigverklaring van advies 8/2024 en, ten tweede, vergoeding van de schade die zij door dat advies stelt te hebben geleden.
Beoordeling door het Gerecht
In de eerste plaats herinnert het Gerecht eraan dat het in artikel 263 VWEU bedoelde beroep tot nietigverklaring openstaat tegen alle handelingen van de instellingen, organen of instanties van de Unie, ongeacht hun aard of vorm, die beogen bindende rechtsgevolgen in het leven te roepen.
Wat in casu advies 8/202 betreft, oordeelt het Gerecht dat de inhoud ervan op zich niet kan worden geacht bindende rechtsgevolgen te hebben. Deze handeling biedt namelijk een kader voor de beoordeling van de „stem toe of betaal”-modellen van grote onlineplatforms in het licht van de regels van de AVG inzake de geldigheid van verleende toestemming. In advies 8/2024 richt het EDPB zich op de situatie waarin een dergelijk onlineplatform de gebruiker geen niet-betalend alternatief biedt behalve het verlenen van toestemming voor de verwerking van persoonsgegevens met het oog op reclame op basis van surfgedrag. In de meeste gevallen kan deze situatie leiden tot ongeldige toestemming. Deze beoordeling hangt af van verschillende factoren, waaronder de vraag of de betrokken dienst al dan niet belangrijk is voor het sociale of beroepsleven van de gebruikers en de kostprijs van het betalende alternatief. Bovendien lijken de passages van advies 8/2024 met formuleringen als „moeten” of „niet moeten” eerder een oproep te zijn om zorgvuldig na te denken over de andere oplossingen die elk groot onlineplatform gebruikers kan bieden dan een algemene veroordeling van de door die platforms voorgestelde „stem toe of betaal”‑modellen.
Het Gerecht benadrukt eveneens dat de AVG geen bepaling bevat op grond waarvan de toezichthoudende autoriteiten „maximaal rekening [moeten houden]” met een advies van het EDPB over algemene aangelegenheden, zoals advies 8/2024 (
5
). Een dergelijk verplichting (
6
) geldt daarentegen ten gunste van adviezen die betrekking hebben op bepaalde soorten specifieke ontwerpbesluiten van de toezichthoudende autoriteiten (
7
), die zij tijdens de procedure tot vaststelling van die besluiten aan het EDPB moeten meedelen. Indien de betrokken toezichthoudende autoriteit niet voornemens is dergelijke adviezen geheel of gedeeltelijk op te volgen, moet zij de voorzitter van het EDPB daarvan in kennis stellen, wat de procedure voor de vaststelling van een bindend besluit van het EDPB in gang zet (
8
). In een dergelijke regeling is niet voorzien voor de adviezen van het EDPB over algemene aangelegenheden, zoals advies 8/2024, aan welke adviezen dus geen bijzonder gezag wordt toegekend. Dergelijke adviezen hebben namelijk niet de aard van een handeling die op zich bindend is, aangezien de daarin vervatte richtsnoeren, gelet op de bevoegdheden van het EDPB, in voorkomend geval pas later, bij een daaropvolgend bindend besluit van het EDPB, kunnen worden omgezet in bindende instructies voor toezichthoudende autoriteiten. Gelet op het voorgaande, stelt het Gerecht vast dat advies 8/2024 geen bindende rechtsgevolgen voor derden in het leven roept, noch, meer in het bijzonder, voor Meta.
Ten eerste kan dit advies voor Meta immers geen bindende rechtsgevolgen sorteren, ook al bevindt zij zich in de situatie die in advies 8/2024 aan de orde is, bij gebreke van een volledige beoordeling van haar geval door de bevoegde toezichthoudende autoriteiten. Ten tweede volstaat de mogelijkheid van een later, tot de bevoegde toezichthoudende autoriteiten gericht bindend besluit van het EDPB waarin het door Meta gehanteerde „stem toe of betaal”‑model wordt onderzocht en waarin het in advies 8/2024 uiteengezette beoordelingskader geheel of gedeeltelijk is overgenomen, niet om aan te nemen dat laatstgenoemd advies van meet af aan bindend is. Het Gerecht concludeert dan ook dat dit advies geen handeling vormt waartegen Meta kan opkomen.
Deze conclusie doet geen afbreuk aan het recht van Meta op daadwerkelijke rechtsbescherming (
9
), aangezien advies 8/2024 voor haar geen bindende rechtsgevolgen teweegbrengt. De daarin vervatte overwegingen kunnen Meta slechts rechtstreeks raken indien zij worden overgenomen in een beslissing van een toezichthoudende autoriteit of een rechterlijke instantie van een lidstaat of van een andere staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (EER). Indien dat het geval is, kunnen deze beslissingen onderworpen zijn of zijn geweest aan toetsing door een rechterlijke instantie die voldoet aan de vereisten van daadwerkelijke rechtsbescherming.
Aan deze conclusie kan evenmin worden afgedaan door een mogelijk verschil tussen de beoordeling van deze handeling door rechterlijke instanties van staten die partij zijn bij de EER-Overeenkomst en rechterlijke instanties van lidstaten van de Unie. Een dergelijke mogelijkheid is namelijk inherent aan het systeem dat in de EER-Overeenkomst is vastgesteld en dat berust op twee pijlers van toezicht en rechterlijke toetsing, waarvan de eerste van toepassing is op de lidstaten van de Unie en de tweede op de andere staten die partij zijn bij deze Overeenkomst. Wat deze laatste staten betreft, is in de EER-Overeenkomst en in de Overeenkomst tussen de staten van de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA) betreffende de oprichting van een toezichthoudende autoriteit en een Hof van Justitie (
10
) met name bepaald dat een rechterlijke instantie van deze staten het EVA-Hof kan verzoeken om een advies over de uitlegging van die regels, dus met name over de uitlegging van de AVG. Het EVA-Hof zou bijgevolg kunnen aangeven in hoeverre het van oordeel is dat de overwegingen in advies 8/2024 in overeenstemming zijn met die verordening. Wat de lidstaten van de Unie betreft, kan een rechterlijke instantie van de lidstaten zich tot het Hof van Justitie wenden om de geldigheid van dat advies te beoordelen.
In de tweede plaats wijst het Gerecht de vordering af die Meta heeft ingesteld tot vergoeding van de schade die zij stelt te hebben geleden als gevolg van advies 8/2024 en uit hoofde van de niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie.
Na de drie cumulatieve voorwaarden voor deze aansprakelijkheid in herinnering te hebben gebracht, merkt het Gerecht op dat niet is voldaan aan de voorwaarde van het bestaan van reële en zekere schade. Wat betreft de door Meta gestelde schade, die bestaat in de daling van reclame- en abonnementsinkomsten en het gevolg zou zijn van het in advies 8/2024 gestelde „vereiste” om de gebruikers een niet-betalend alternatief aan te bieden, naast de keuze tussen enerzijds het geven van toestemming om op surfgedrag gebaseerde reclame te ontvangen en anderzijds het betalen om gebruik te kunnen maken van de betrokken dienst zonder dit soort reclame te ontvangen, stelt het Gerecht vast dat deze schade berust op een onjuist begrip van dat advies. Het betrokken advies beoogt in wezen namelijk slechts een kader te bieden voor de beoordeling van de „stem toe of betaal”‑modellen van grote onlineplatforms in het licht van de regels van de AVG inzake de geldigheid van verleende toestemming en heeft op zich niet tot doel om bindende rechtsgevolgen teweeg te brengen. Bovendien berust de door Meta gestelde schade op toekomstige en onzekere gebeurtenissen, aangezien de toepassing op eigen initiatief van dit beoordelingskader door de Ierse gegevensbeschermingsautoriteit of de vaststelling van een bindend besluit van het EDPB ter zake, louter mogelijkheden zijn.
Wat ten overvloede de voorwaarde inzake causaal verband betreft, merkt het Gerecht op dat geen voldoende direct oorzakelijk verband kan worden aangetoond tussen advies 8/2024 en de door Meta gestelde schade. Bij gebreke van bindende gevolgen kan dit advies namelijk niet de voldoende rechtstreekse oorzaak zijn van de eventuele inkomstendaling die Meta stelt te verwachten. Dergelijke schade zou rechtstreeks kunnen voortvloeien uit vrijwillig gedrag van Meta of uit eventuele bindende besluiten die haar ertoe verplichten om gebruikers een niet-betalend alternatief aan te bieden naast de keuze tussen enerzijds het geven van toestemming om op surfgedrag gebaseerde reclame te ontvangen en anderzijds het betalen om gebruik te kunnen maken van de betrokken dienst zonder dit soort reclame te ontvangen.
(
1
)	Artikel 263 VWEU.
(
2
)	Artikel 64, lid 2, van verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (PB 2016, L 119, blz. 1; hierna: „AVG”).
(
3
)	Gebaseerd op artikel 268 en artikel 340, tweede alinea, VWEU.
(
4
)	Verordening (EU) 2022/2065 van het Europees Parlement en de Raad van 19 oktober 2022 betreffende een eengemaakte markt voor digitale diensten en tot wijziging van richtlijn 2000/31/EG (digitaledienstenverordening) (PB 2022, L 277, blz. 1). Artikel 3, onder i), van deze verordening definieert het begrip „onlineplatform”, terwijl artikel 33, lid 1, van die verordening het begrip „zeer groot onlineplatform” verduidelijkt.
(
5
)	Advies op grond van artikel 64, lid 2, AVG.
(
6
)	Overeenkomstig artikel 64, lid 7, AVG.
(
7
)	Adviezen op grond van artikel 64, lid 1, AVG.
(
8
)	Artikel 64, lid 8, AVG.
(
9
)	Artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.
(
10
)	Artikel 108, lid 2, van de EER-Overeenkomst en artikel 34 van de Overeenkomst tussen de EVA-staten betreffende de oprichting van een toezichthoudende autoriteit en een Hof van Justitie (PB 1994, L 344, blz. 1).