62024CJ0150_RES
Zaak C‑150/24 [Aroja] (
i
)
A
tegen
Rikoskomisario B
[verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Korkein oikeus (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Finland)]
Arrest van het Hof (Vierde kamer) van 5 maart 2026
„Prejudiciële verwijzing – Immigratiebeleid – Gemeenschappelijke normen en procedures voor de terugkeer van illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdanen van derde landen – Richtlijn 2008/115/EG – Bewaring met het oog op verwijdering – Artikel 15, leden 5 en 6 – Berekening van de reeds verstreken bewaringsduur – Optelling van alle eerdere perioden van bewaring – Voorwaarden – Uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit – Artikel 15, lid 3, tweede volzin – Verlengde bewaring na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, vastgestelde oorspronkelijke maximale duur – Toetsing door een rechterlijke autoriteit – Nationale regeling die deze toetsing afhankelijk stelt van het verzoek van de in bewaring gestelde persoon – Tijdstip waarop een dergelijke toetsing moet worden verricht – Gevolg van een niet-tijdige toetsing”
Grenscontroles, asiel en immigratie – Immigratiebeleid – Terugkeer van illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdanen van derde landen – Richtlijn 2008/115 – Bewaring met het oog op verwijdering – Maximale duur – Berekening – Optelling van alle perioden van bewaring die in een lidstaat zijn uitgezeten met het oog op de uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 6; richtlijn 2008/115 van het Europees Parlement en de Raad, art. 15, leden 5 en 6)
(zie punten 53‑69, 73, dictum 1)
Grenscontroles, asiel en immigratie – Immigratiebeleid – Terugkeer van illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdanen van derde landen – Richtlijn 2008/115 – Bewaring met het oog op verwijdering – Toetsing met redelijke tussenpozen – Overschrijding van de oorspronkelijke maximale bewaringsduur van zes maanden – Verplichting tot rechterlijke controle – Toetsing die afhankelijk is gesteld van het verzoek van de in bewaring gestelde persoon – Ontoelaatbaarheid
(Richtlijn 2008/115 van het Europees Parlement en de Raad, art. 15, leden 3 en 5)
(zie punten 75‑79, dictum 2)
Grenscontroles, asiel en immigratie – Immigratiebeleid – Terugkeer van illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdanen van derde landen – Richtlijn 2008/115 – Bewaring met het oog op verwijdering – Eventuele verlenging van de bewaring – Besluit van de administratieve autoriteit om de bewaring te verlengen na afloop van de oorspronkelijke maximale duur van zes maanden – Toetsing door een rechterlijke autoriteit – Verplichting om deze toetsing zo spoedig mogelijk na de vaststelling van het administratieve besluit te verrichten
(Richtlijn 2008/115 van het Europees Parlement en de Raad, art. 15, leden 2, 3, 5 en 6)
(zie punten 80‑89, dictum 3)
Grenscontroles, asiel en immigratie – Immigratiebeleid – Terugkeer van illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdanen van derde landen – Richtlijn 2008/115 – Bewaring met het oog op verwijdering – Eventuele verlenging van de bewaring – Besluit van de administratieve autoriteit om de bewaring te verlengen na afloop van de oorspronkelijke maximale duur van zes maanden – Geen spoedige rechterlijke toetsing – Gevolgen – Automatische opheffing van de bewaring – Geen – Voorwaarden
(Richtlijn 2008/115 van het Europees Parlement en de Raad, art. 15, leden 1‑6)
(zie punten 90‑100, dictum 4)
Samenvatting
In antwoord op prejudiciële vragen van de Korkein oikeus (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Finland) doet het Hof uitspraak over de berekening van de maximale duur van de bewaring met het oog op verwijdering van illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdanen van derde landen en over de procedurele waarborgen die gelden voor een lange periode van bewaring, gelet op artikel 15 van richtlijn 2008/115 (
1
).
A, een Marokkaanse onderdaan, is in september 2022 illegaal in Finland binnengekomen terwijl op hem een inreisverbod voor de Schengen-ruimte van toepassing was. Op de dag van zijn binnenkomst is hij voor het eerst in bewaring gesteld met het oog op zijn verwijdering naar Marokko.
In september 2023 is A voor de derde keer in bewaring gesteld met het oog op zijn verwijdering. Op die datum was hij al in totaal 5 maanden en 23 dagen in bewaring geweest. Volgens de verwijzende rechter was evenwel voldaan aan de voorwaarden om de oorspronkelijke maximumperiode van zes maanden te kunnen overschrijden, aangezien de uitvoering van de verwijdering vertraagd was omdat A niet meewerkte en het Koninkrijk Marokko de noodzakelijke documenten niet had verstrekt. Die derde periode van bewaring is ambtshalve onderzocht en gehandhaafd door de Etelä-Karjalan käräjäoikeus (rechter in eerste aanleg Zuid-Karelië, Finland) nadat de oorspronkelijke maximale bewaringsduur van zes maanden mogelijk was overschreden.
Nadat zijn hoger beroep was verworpen, heeft A bij de verwijzende rechter verzocht om nietigverklaring van die beslissing. Om zijn verzoek te staven voert hij aan dat zijn bewaring onrechtmatig is omdat de kwestie van de overschrijding van de maximale duur van zes maanden niet is behandeld overeenkomstig de geldende procedureregels. De verwijzende rechter is van oordeel dat een uitlegging volgens welke alle reeds verstreken perioden van bewaring in aanmerking moeten worden genomen om de maximale bewaringsduur te beoordelen, kan worden gerechtvaardigd door het feit dat de bewaring van A gedurende die perioden op dezelfde rechtsgrondslag berustte.
Gelet op het bovenstaande vraagt de verwijzende rechter zich af of opeenvolgende perioden van bewaring, onderbroken door perioden van vrijheid, zonder uitzondering moeten worden samengeteld, dan wel of – en om welke redenen – eerdere perioden van bewaring kunnen worden uitgesloten van de berekening. Hij vraagt zich bovendien af welke termijnen gelden voor de rechterlijke toetsing van een lange periode van bewaring, en wat de gevolgen zijn van een eventuele onregelmatigheid van die toetsing.
Beoordeling door het Hof
In de eerste plaats legt het Hof artikel 15, leden 5 en 6, van richtlijn 2008/115 aldus uit dat alle perioden van bewaring die een illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land op grond van artikel 15 van die richtlijn ter uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit in die lidstaat heeft uitgezeten, moeten worden samengeteld om te bepalen of de krachtens een van deze bepalingen vastgestelde maximale bewaringsduur is bereikt. Aan deze uitlegging wordt niet afgedaan door de omstandigheid dat deze perioden van bewaring zijn onderbroken door perioden van vrijheid.
Elke bewaring van een onderdaan van een derde land vormt namelijk een ernstige inmenging op het in artikel 6 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie neergelegde recht op vrijheid. Het Hof wijst er tevens op dat een dergelijke maatregel tot doel heeft om te verzekeren dat de terugkeerprocedure doeltreffend is, en niet bedoeld is als straf.
Voorts zou volgens het Hof afbreuk kunnen worden gedaan aan het doel te waarborgen dat voor alle lidstaten dezelfde maximale bewaringsduur geldt indien de eventuele optelling van de perioden van bewaring afhankelijk werd gesteld van de vraag of er sprake is van bepaalde feitelijke omstandigheden. Indien deze perioden niet in aanmerking werden genomen, zou dat bovendien, naargelang van het geval, kunnen leiden tot schending van het evenredigheidsbeginsel, dat vereist dat elke aan de verwijdering voorafgaande bewaring zo kort mogelijk is.
Het Hof wijst er ook op dat het risico op onderduiken en het feit dat de betrokken onderdaan van een derde land de voorbereiding van de terugkeer of de verwijderingsprocedure ontwijkt of belemmert gronden vormen die de inbewaringstelling kunnen rechtvaardigen. Indien evenwel op deze gronden zou worden besloten een nieuwe bewaringstermijn te doen ingaan, terwijl het gaat om de uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit, zou de in richtlijn 2008/115 vastgestelde maximale bewaringsduur haar nuttig effect kunnen verliezen. Indien rekening werd gehouden met andere, niet nader omschreven en naar hun aard variabele en subjectieve feitelijke omstandigheden die de situatie van de illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land kenmerken, zou dit de betrokkene blootstellen aan een risico van willekeur, gelet op de daaruit voortvloeiende rechtsonzekerheid.
In de tweede plaats moet het besluit om de oorspronkelijke periode van bewaring na afloop van zes maanden te verlengen door een rechterlijke autoriteit worden getoetst. Het Hof stelt dan ook vast dat artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 zich ertegen verzet dat de rechter enkel kan controleren of de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximale bewaringsduur van zes maanden is overschreden, indien de in bewaring gestelde persoon daarom verzoekt.
In de derde plaats wijst het Hof erop dat de lidstaten bij gebreke van Unierechtelijke voorschriften betreffende de procedurele aspecten van de rechterlijke controle van de toetsing van een langdurige bewaring overeenkomstig het beginsel van procedurele autonomie bevoegd blijven om deze aspecten te regelen, op voorwaarde dat het gelijkwaardigheidsbeginsel en het doeltreffendheidsbeginsel in acht worden genomen, met dien verstande dat de eerbiediging van de grondrechten en de volledige doeltreffendheid van de Unierechtelijke bepalingen moeten worden gewaarborgd. Mits de lidstaten deze beginselen in acht nemen, hoeven zij dus niet te bepalen dat een rechterlijke autoriteit het besluit van de administratieve autoriteit om de bewaring te verlengen na afloop van de vastgestelde oorspronkelijke maximale bewaringsduur, moet toetsen voordat die maximale duur is bereikt. Het gelijkwaardigheidsbeginsel vereist evenwel dat de controle niet later plaatsvindt dan de in artikel 15, lid 2, van richtlijn 2008/115 bedoelde toetsing van een inbewaringstelling, aangezien de bewaring en de verlenging ervan soortgelijk zijn. De toetsing moet dus zo spoedig mogelijk na de vaststelling van dat besluit plaatsvinden.
In de vierde en laatste plaats is het Hof van oordeel dat bij gebreke van een spoedige rechterlijke toetsing van het administratieve besluit om de bewaring te verlengen na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximumduur van zes maanden, niet automatisch de verplichting ontstaat om de bewaring onmiddellijk te beëindigen wanneer aan alle materiële voorwaarden voor handhaving van de bewaring is voldaan op het tijdstip waarop die rechterlijke toetsing wordt verricht en de krachtens artikel 15, lid 6, van die richtlijn vastgestelde maximale bewaringsduur niet is bereikt. In dat verband herinnert het Hof eraan dat de verplichting tot rechterlijke controle van besluiten van administratieve autoriteiten om de bewaring te verlengen na afloop van de oorspronkelijke maximale duur van zes maanden geen deel uitmaakt van de voorwaarden voor de rechtmatigheid van de bewaring uit hoofde van richtlijn 2008/115, maar wel van de voorwaarden die ertoe strekken het recht op daadwerkelijke rechterlijke bescherming te waarborgen van onderdanen van derde landen die door een lidstaat in bewaring worden gesteld.
(
i
)	Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.
(
1
)	Richtlijn 2008/115/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 2008 over gemeenschappelijke normen en procedures in de lidstaten voor de terugkeer van onderdanen van derde landen die illegaal op hun grondgebied verblijven (PB 2008, L 348, blz. 98).