62011CJ0427_MT
Partijiet
Motivi tas-sentenza
Parti operattiva
Partijiet
Fil-Kawża C-427/11,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-High Court (L-Irlanda), permezz ta’ deċiżjoni tas-27 ta’ Lulju 2011, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fis-16 ta’ Awwissu 2011, fil-proċedura
Margaret Kenny,
Patricia Quinn,
Nuala Condon,
Eileen Norton,
Ursula Ennis,
Loretta Barrett,
Joan Healy,
Kathleen Coyne,
Sharon Fitzpatrick,
Breda Fitzpatrick,
Sandra Hennelly,
Marian Troy,
Antoinette Fitzpatrick,
Helena Gatley
vs
Minister for Justice, Equality and Law Reform,
Minister for Finance,
Commissioner of An Garda Síochána,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla),
komposta minn R. Silva de Lapuerta (Relatur), li qed taġixxi bħala President tat-Tielet Awla, K. Lenaerts, E. Juhász, T. von Danwitz u D. Šváby, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: P. Cruz Villalón,
Reġistratur: L. Hewlett, Amministratur Prinċipali,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tat-12 ta’ Lulju 2012,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
– għal M. Kenny et, minn G. Durkan, SC, A. Murphy, solicitor, u M. Honan, BL,
– għall-Irlanda, minn D. O’Hagan, bħala aġent, assistit minn M. Bolger, SC, u de A. Kerr, barrister,
– għall-Gvern Spanjol, minn A. Rubio González, bħala aġent,
– għall-Kummissjoni Ewropea, minn J. Enegren u C. Gheorghiu, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tad-29 ta’ Novembru 2012,
tagħti l-preżenti
Sentenza
Motivi tas-sentenza
1. It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 141 KE u tad-Direttiva tal-Kunsill75/117/KEE, tal-10 ta’ Frar 1975, dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri li għandhom x’jaqsmu ma’ l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ paga ndaqs għall-irġiel u għan-nisa (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 179).
2. Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn M. Kenny u tlettax-il uffiċjal ieħor u l-Minister for Justice, Equality and Law Reform (Ministru tal-Ġustizzja, tal-Ugwaljanza u tar-Riformi Leġiżlattivi, iktar ’il quddiem il-“Minister”) u l-Minister for Finance u l-Commissioner of An Garda Síochána dwar differenza fir-remunerazzjoni bejn ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali u grupp ieħor ta’ uffiċjali.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3. L-Artikolu 1 tad-Direttiva 75/117 jiddisponi li:
“Il-prinċipju ta’ paga ndaqs għall-irġiel u għan-nisa [Ugwaljanza fir-rigward tar-remunerazzjonijiet bejn ħaddiema rġiel u ħaddiema nisa] deskritt fil-qosor fl-Artikolu 119 tat-Trattat, il-quddiem imsejjaħ ‘prinċipju ta’ paga ndaqs’ [‘prinċipju tal-ugwaljanza fir-rigward tar-remunerazzjonijiet’], ifisser, għall-istess xogħol jew għal xogħol li għalih huwa attribwit valur indaqs [ugwali], it-tneħħija ta’ kull diskriminazzjoni fuq bażi ta’ sess għar-rigward ta’ l-aspetti kollha u kondizzjonijiet ta’ ħlas.
Partikolarment, fejn sistema ta’ klassifikazzjoni ta’ impjiegi hija wżata biex tistabbilixxi paga [remunerazzjonijiet], għandha tkun bażata fuq l-istess kriterji kemm għall-irgiel u għan-nisa u hekk imfassla li teskludi kull diskriminazzjoni fuq bażi ta’ sess.”
4. Skont l-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva:
“L-Istati Membri għandhom ineħħu għal kollox kull diskriminazzjoni bejn irġiel u nisa li toħroġ minn liġijiet, regolamenti jew disposizzjonijiet amministrattivi, li huma kuntrarji għall-prinċipju ta’ paga ndaqs [prinċipju tal-ugwaljanza fir-rigward tar-remunerazzjonijiet].”
5. L-Artikolu 4 tal-imsemmija direttiva jgħid li:
“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jassiguraw li disposizzjonijiet li jidhru fi ftehim kollettiv, skali ta’ paga, ftehim fuq pagi jew kuntratti ta’ impjieg individwali li huma kuntrarji għall-prinċipju ta’ paga ndaqs [prinċipju tal-ugwaljanza fir-rigward tar-remunerazzjonijiet], għandhom jew jistgħu jiġu dikjarati nulli u bla effett jew jistgħu ikunu emendati.”
Id-dritt Irlandiż
6. Il-Liġi tal-1998 dwar l-Ugwaljanza fl-Impjieg (Employment Equality Act of 1998) ħassret u ssostitiwixxiet il-leġiżlazzjoni preċedenti li kienet ittrasponiet fid-dritt Irlandiż id-Direttiva 75/117.
7. L-Artikolu 18(1)(a) ta’ din il-liġi, fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-fatti fil-kawża prinċipali, jipprovdi li:
“Suġġett għall-paragrafu (b), għall-finijiet ta’ din il-Parti, ‛A’ u ‛B’ jirrapreżentaw żewġ persuni tas-sess oppost li, fejn A hija mara, B huwa raġel, u viċi versa.”
8. L-Artikolu 19(1), (4), u (5) tal-imsemmija liġi, fl-istess verżjoni, jipprovdi li:
“1. Għandu jkun terminu tal-kuntratt li taħtu A hija impjegata li, suġġett għad-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi, A għandha fi kwalunkwe żmien tkun intitolata għall-istess rata ta’ remunerazzjoni għax-xogħol li A tkun impjegata li tagħmel bħal B li, f’dak iż-żmien jew fi kwalunkwe ħin ieħor, ikun impjegat li jagħmel l-istess xogħol [‛like work’] mill-istess persuna li timpjega jew persuna assoċjata.
[...]
4. (a) Id-diskriminazzjoni indiretta sseħħ meta dispożizzjoni li tkun tidher newtrali tqiegħed lil persuni ta’ sess partikolari (li huma A jew B) fi żvantaġġ partikolari fir-rigward tar-remunerazzjoni meta mqabbla ma’ impjegati oħra tal-istess persuna li timpjega.
(b) Fejn japplika l-paragrafu (a), il-persuni msemmija f’dan il-paragrafu għandhom ikunu trattati kollha għall-finijiet tal-paragrafu 1, bħala li jikkonformaw, skont il-każ, jew li ma jikkonformawx mad-dispożizzjoni kkonċernata, skont liema twassal għall-ogħla remunerazzjoni, sakemm id-dispożizzjoni ma tkunx oġġettivament iġġustifikata b’għan leġittimu u l-mezzi biex jinkiseb dan l-għan ikunu xierqa u meħtieġa.
(ċ) Fi kwalunkwe proċeduri, l-istatistiċi huma ammissibbli għall-finijiet tad-determinazzjoni jekk dan il-paragrafu japplikax b’rabta ma’ A jew B.
Suġġett għall-paragrafu 4, xejn f’din il-parti ma jipprekludi lil persuna li timpjega milli tħallas, fuq raġunijiet oħra apparti l-bażi tas-sess, remunerazzjonijiet differenti lil impjegati differenti.”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
9. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali huma uffiċjali impjegati mal-Minister u li huma assenjati sabiex iwettqu kompiti amministrattivi fl-An Garda Síochána (il-Pulizija Nazzjonali). Skont dawn ir-rikorrenti, huma jagħmlu xogħol ekwivlenti għal dak ta’ impjegati oħra rġiel tal-An Garda Síochána assenjati wkoll għall-istess kompiti amministrattivi f’pożizzjonijiet speċifiċi rriżervati għall-membri tagħha, imsejħa “pożizzjonijiet indikati” jew “pożizzjonijiet irriżervati”.
10. Bejn l-2000 u l-2005, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ressqu, permezz tar-rappreżentant tas-sindakat tagħhom, talbiet quddiem l-Equality Tribunal. Permezz ta’ deċiżjoni tat-22 ta’ Novembru 2005, din il-qorti laqgħet it-talbiet ta’ seba’ minn dawn ir-rikorrenti u ċaħdet it-talbiet tas-seba’ l-oħra. Il-partijiet kollha fil-proċeduri appellaw mid-deċiżjoni tal-Equality Tribunal quddiem il-Labour Court.
11. Il-Labour Court ikkonstatat li l-proporzjonijiet ta’ rġiel u ta’ nisa fil-gruppi kkonċernati wrew, prima facie, diskriminazzjoni indiretta fis-salarju, peress li, meta tressqu t-tmien talbiet inizjali, fix-xahar ta’ Lulju 2000, kien hemm, minn naħa, 353 pożizzjoni indikata okkupati mill-uffiċjali tal-pulizija, li minnhom 279 aġent kienu rġiel u 74 aġent kienu nisa, u, min-naħa l-oħra, 761 kienu l-parti l-kbira uffiċjali amministrattivi nisa. Il-Labour Court iddeċidiet ukoll li, fiż-żmien tas-seduta miżmuma quddiemha f’Mejju 2007, in-numru ta’ pożizzjonijiet indikati kien jammonta għal 298 u li l-politika tal-konvenuti kienet li jitnaqqas dan in-numru għal 219.
12. Bi ftehim bejn il-partijiet fil-kawża prinċipali, il-Labour Court iddeċidiet li teżamina preliminarjament il-kwsitjoni tal-ġustifikazzjoni oġġettiva tal-eżistenza prima facie
ta’ diskriminazzjoni indiretta fis-salarju kkonstatata u għaldaqstant meħuda bħala ipoteżi li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali u l-persuni ta’ referenza magħżula jagħmlu xogħol simili (“like work”), skont l-Artikolu 7(1) tal-Liġi tal-1998 dwar l-ugwaljanza fl-impjieg, fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-fatti fil-kawża prinċipali. Għalhekk, l-imsemmija qorti talbet lil Minister sabiex jipproduċi l-prova tal-eżistenza ta’ din il-ġustifikazzjoni oġġettiva.
13. Skont il-Minister, il-kollakament ta’ membri tal-An Garda Síochána f’impjiegi amministrattivi rriżervati, jiġifieri pożizzjonijiet indikati, huma ġġustifikati fid-dawl li jiġu sodisfatti bżonnijiet operazzjonali u kien xieraq u neċesarju biex jiġu sodisfatti dawn il-bżonnijiet li tingħata lill-uffiċjali tal-pulizija assenjati f’dawn il-pożizzjonijiet ir-rata ta’ remunerazzjoni applikabbli għall-grad bħala membri tal-An Garda Síochána.
14. Barra dan, in-numru ta’ pożizzjonijiet indikati kien ġie ddeterminat permezz ta’ ftehim bejn il-maniġment u l-korpi rappreżentattivi tal-persunal tal-An Garda Síochána fil-kuntest ta’ proċess ta’ tnaqqis ta’ tali pożizzjonijiet, li huwa magħruf bħala “civilianisation”. Għalkemm il-Minister ammetta li kien hemm numru żgħir ta’ pożizzjonijiet indikati li fir-rigward tagħhom ma kien hemm ebda bżonn operazzjonali, madankollu huwa allega li dawn il-pożizzjonijiet ma kinux rappreżentattivi tal-ġeneralità tal-pożizzjonijiet indikati, li għalihom l-għarfien u l-esperjenza fil-pulizija huma rekwiżiti.
15. Fid-deċiżjoni tagħha tas-27 ta’ Lulju 2007, il-Labour Court laqgħet l-appell tal-Minister u ċaħdet dak tal-partijiet l-oħra. Skont din id-deċiżjoni, il-kollokament ta’ membri tal-An Garda Síochána f’impjiegi amministrattivi jissodisfa jew il-bżonnijiet operazzjonali tagħha, jew il-bżonn li jitkompla l-proċess ta’ “civilianisation” b’mod u b’ritmu li tinkiseb l-adeżjoni tal-korpi rappreżentattivi tal-persunal tal-An Garda Síochána. Barra dan, permezz tal-imsemmija deċiżjoni, il-Labour Court ikkonstatat li l-għoti lil min jokkupa dawn il-pożizzjonijiet ta’ rati ta’ remunerazzjoni li jikkorrispondu għal dawk mogħtija lil-membri tal-An Garda Síochána jissodisfa l-għan mixtieq, peress li jkun inġust u mhux prattiku li jitnaqqas is-salarju tal-membri tal-An Garda Síochána assenjati għall-imsemmija impjiegi. Skont l-istess deċiżjoni, min-numru mnaqqas tal-pożizzjonijiet indikati jirriżulta li ż-żamma ta’ dan il-ftehim matul it-tlestija tal-proċess ta’ “civilianisation” huwa proporzjonali għall-bżonnijiet operazzjonali.
16. Id-deċiżjoni tal-Labour Court kienet is-suġġett ta’ appell li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali ppreżentaw quddiem il-qorti tar-rinviju.
17. Huwa f’dan il-kuntest li l-High Court iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1) F’ċirkustanzi fejn prima facie
tkun teżisti diskriminazzjoni indiretta fuq bażi ta’ sess li tkun taffettwa l-paga [ir-remunerazzjoni], bi ksur tal-Artikolu 141 KE [...] u tad-Direttiva tal-Kunsill 75/117 [...], sabiex tiġi stabbilita ġustifikazzjoni oġġettiva, min iħaddem għandu jipprovdi:
a) ġustifikazzjoni fir-rigward tar-rekl[u]taġġ [tal-kollokament] ta’ ħaddiema li jissostitwixxu [persuni ta’ referenza] fil-pożizzjonijiet okkupati minnhom;
b) ġustifikazzjoni għall-ħlas ta’ paga [rata ta’ remunerazzjoni] bbażata fuq rata ogħla lill-ħaddiema li jissostitwixxu [persuni ta’ referenza]; jew
c) ġustifikazzjoni għal ħlas ta’ paga bbażata fuq rata iktar baxxa lir-rikorrenti [fil-kawża prinċiapli]?
2) F’ċirkustanzi fejn prima facie
tkun teżisti diskriminazzjoni indiretta fuq bażi ta’ sess li tkun taffettwa l-paga [r-remunerazzjoni], sabiex tiġi stabbilita ġustifikazzjoni oġġettiva, min iħaddem għandu jipprovdi ġustifikazzjoni fir-rigward:
a) tal-ħaddiema speċifiċi li jissostitwixxu [persuni ta’ referenza speċifiċi] msemmija mir-rikorrenti u/jew
b) tal-ġeneralità tal-pożizzjonijiet li jiġu ssostitwiti [ta’ referenza]?
3) Jekk ir-risposta għad-domanda 2(b) tkun fl-affermattiv, il-ġustifikazzjoni oġġettiva xorta tkun stabbilita minkejja li tali ġustifikazzjoni ma tkunx tapplika għall-ħaddiema magħżula li jissostitwixxu [persuni ta’ referenza magħżula]?
4) Il-Labour Court wettqet żball, skont id-dritt Komunitarju, meta aċċettat li setgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni l-“interessi ta’ relazzjonijiet industrijali tajba” fid-determinazzjoni jekk min iħaddem jistax jiġġustifika b’mod oġġettiv id-differenza fil-paga [remunerazzjoni]?
5) F’ċirkustanzi fejn prima facie
tkun teżisti diskriminazzjoni indiretta fuq bażi ta’ sess li tkun taffettwa l-paga, tista’ tiġi stabbilita ġustifikazzjoni oġġettiva abbażi tat-tħassib min-naħa tal-konvenut fir-rigward tar-relazzjonijiet industrijali? Tali tħassib għandu jkollu xi rilevanza fir-rigward ta’ evalwazzjoni ta’ ġustifikazzjoni oġġettiva?”
Fuq id-domandi preliminari
Osservazzjonijiet preliminari dwar l-oneru tal-prova u l-kunċett tal-istess xogħol jew għal xogħol li għalih huwa attribwit valur ugwali
18. Preliminarjament, għandu jitfakkar li, skont ir-regoli normali fil-qasam tal-produzzjoni tal-provi, huwa, fil-prinċipju, il-ħaddiem li jqis ruħu bħala vittma tad-diskriminazzjoni fir-remunerazzjoni fuq bażi ta’ sess li għandu jistabbilixxi, quddiem il-qorti nazzjonali, li l-kundizzjonijiet li jippermettu l-preżunzjoni ta’ inugwaljanza ta’ remunerazzjoni pprojbita mill-Artikolu 141 KE u mid-Direttiva 75/117 huma sodisfatti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-26 ta’ Ġunju 2001, Brunnhofer, C-381/99, Ġabra p. I-4961, punti 52, 53 u 57).
19. Għaldaqstant, huwa l-imsemmi ħaddiem li għandu jipprova bi kwalunkwe mezz legali li huwa jirċievi remunerazzjoni inqas minn dik imħallsa mill-persuna li timpjegah lill-kollegi ta’ referenza tiegħu u li hu jagħmel fir-realtà l-istess xogħol jew xogħol ta’ valur ugwali, komparabbli għal dak imwettaq minn dawn tal-aħħar, b’tali mod li ikun għalhekk, prima facie, vittma ta’ diskriminazzjoni li ma tistax tiġi spjegata ħlief bid-differenza fuq bażi ta’ sess (ara s-sentenza Brunnhofer, iċċitata iktar ‘il fuq, punt 58).
20. F’każ fejn il-ħaddiem jipproduċi l-prova li l-kriterji, fir-rigward tal-eżistenza ta’ differenza fil-remunerazzjoni bejn ħaddiema mara u ħaddiem raġel kif ukoll ta’ xogħol li huwa komparabbli, huma sodisfatti f’dan il-każ tkun teżisti diskriminazzjoni prima facie . Għaldaqstant, hija l-persuna li timpjega li jkollha tipprova li ma kienx hemm ksur tal-prinċipju tal-ugwaljanza fir-rigward tar-remunerazzjonijiet, billi tistabbilixxi b’kull mezz legali, b’mod partikolari, li l-attivitajiet realment eżerċitati miż-żewġ ħaddiema kkonċernati ma humiex fil-fatt komparabbli jew li d-differenza fir-remunerazzjoni kkonstatata hija ġġustifikata minn fatturi oġġettivi u li ma humiex relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni fuq bażi ta’ sess (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Brunnhofer, iċċitatat iktar ’il fuq, punti 59 sa 62).
21. F’dan il-każ, id-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju jitilqu mill-premessa li, fil-kuntest tal-kawża prinċipali, teżisti, prima facie, diskriminazzjoni fis-salarju indiretta fuq bażi ta’sess.
22. Madankollu, mill-fajl ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, fost il-kundizzjonijiet li jippermettu l-preżunzjoni tal-eżistenza ta’ diskriminazzjoni indiretta fis-salarju fuq bażi ta’ sess, jidher li hija biss l-eżistenza ta’ differenza fil-remunerazzjoni li ġiet stabbilta fil-kawża prinċipali. Fir-rigward tal-kundizzjoni tax-xogħol komparabbli, kif ukoll jirriżulta mill-punt 12 ta’ din is-sentenza, il-Labour Court iddeċidiet, bi ftehim mal-partijiet fil-kawża prinċipali, li teżamina minn qabel l-eventwali eżistenza ta’ ġustifikazzjoni oġġettiva ta’ din id-differenza fir-remunerazzjoni, bi tluq mill-premessa li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali u l-persuni ta’ referenza jagħmlu effettivament l-istess xogħol.
23. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja, ċertament, diġà ddeċidiet li, f’tali ipoteżi, hija tista’ tiddeċiedi fuq id-domandi preliminari li jirrigwardaw il-ġustifikazzjoni ta’ differenza fir-remunerazzjoni mingħajr ma tiġi ddeterminata minn qabel l-ekwivalenza tal-funzjonijiet inkwistjoni (ara f’dan is-sens, fir-rigward tal-leġiżlazzjoni Brittannika, is-sentenza tas-27 ta’ Ottubru 1993, Enderby, C-127/92, Ġabra p. I-5535, punt 11).
24. Madankollu, peress li l-prinċipju tal-ugwaljanza fir-rigward tar-remunerazzjonijiet skont l-Artikolu 141 KE u l-Artikolu 1 tad-Direttiva 75/117 jippresupponi li l-ħaddiema rġiel u nisa li jibbenefikaw minnu jinsabu f’sitwazzjonijiet identiċi jew komparabbli għandu jiġi vverifikat jekk il-ħaddiema kkonċernati jagħmlux l-istess xogħol jew xogħol li għalih jista’ jiġi attribwit valur ugwali (ara s-sentenza Brunnhofer, iċċitata iktar ’il fuq, punt 39).
25. Kif ukoll ġie rrilevat matul is-seduta, din il-verifika tkun neċessarja fil-kuntest tal-kawża prinċipali fil-każ li l-qorti tar-rinviju tikkunsidra li l-Labour Court wettqet żball ta’ liġi billi kkunsidrat id-differenza fir-remunerazzjoni bħala oġġettivament iġġustifikata.
26. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-verifika neċessarja dwar jekk il-ħaddiemi kkonċernati jagħmlux l-istess xogħol jew xogħol li għalih jista’ jiġi attribwit valur ugwali, għandha ssir mill-qorti nazzjonali, li hija l-unika li għandha ġurisdizzjoni sabiex tikkonstata u tevalwa l-fatti, fir-rigward tan-natura konkreta tal-attivitajiet eżerċitati mill-persuni kkonċernati (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-30 ta’ Marzu 2000, JämO, C-236/98, Ġabra p. I-2189, punt 48, u Brunnhofer, iċċitata iktar ’il fuq, punt 49). Madankollu, fil-kuntest ta’ rinviju preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja, imsejħa biex tipprovdi risposti utli lill-qorti nazzjonali, hija madankollu kompetenti sabiex tipprovdi indikazzjonijiet ibbażati fuq il-proċess tal-kawża prinċipali kif ukoll osservazzjonijiet li ġew sottomessi lilha li jistgħu jippermettu lill-qorti tar-rinviju sabiex tiddeċiedi (ara s-sentenza tad-9 ta’ Frar 1999, Seymour-Smith u Perez, C-167/97, Ġabra p. I-623, punti 67 u 68).
27. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet kemm-il darba li, sabiex jiġi evalwat jekk il-ħaddiema li jagħmlu l-istess xogħol jew xogħol li għalih jista’ jiġi attribwit valur ugwali, għandu jiġi eżaminat jekk dawn il-ħaddiema, fid-dawl tal-fatturi kollha, bħalma huma n-natura tax-xogħol, il-kundizzjonijiet ta’ taħriġ u l-kundizzjonijiet ta’ xogħol, jistgħu jiġu kkunsidrati li jinsabu f’sitwazzjoni komparabbli (ara s-sentenzi tal-11 ta’ Mejju 1999, Angestelltenbetriebsrat der Wiener Gebietskrankenkasse, C-309/97, Ġabra p. I-2865, punt 17, u Brunnhofer, iċċitat iktar ’il fuq, punt 43).
28. Għalhekk, meta attività li apparentament tkun identika tiġi eżerċitata minn gruppi differenti ta’ ħaddiema li ma jkollhomx l-istess taħriġ jew kwalifiki professjonali sabiex jeżerċitaw il-professjoni tagħhom, għandu jiġi vverifikat jekk, fid-dawl tal-elementi li jirrigwardaw in-natura tal-kompiti li jistgħu jingħataw lil kull wieħed minn dawn il-gruppi ta’ ħaddiema rispettivament, il-kundizzjonijiet ta’ taħriġ meħtieġa għall-eżerċizzju tagħhom u l-kundizzjonijiet ta’ xogħol li taħthom huma jitwettqu, dawn il-gruppi differenti ta’ ħaddiema jagħmlux l-istess xogħol skont l-Artikolu 141 KE (is-sentenza Angestelltenbetriebsrat der Wiener Gebietskrankenkasse, iċċitatat iktar ’il fuq, punt 18).
29. Fil-fatt, it-taħriġ professjonali ma jikkostitwixxix biss wieħed mill-fatturi li jistgħu jiġġustifikaw oġġettivament id-differenza fir-remunerazzjonijiet mogħtija lil ħaddiema li jagħmlu l-istess xogħol. Huwa wkoll wieħed minn numru ta’ kriterji li jippermettu li jiġi vverifikat jekk il-ħaddiema jagħmlux jew le l-istess xogħol. (is-sentenza Angestelltenbetriebsrat der Wiener Gebietskrankenkasse, iċċitat iktar ’il fuq, punt 19)
30. Fil-kuntest tal-kawża prinċipali, mill-fajl ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li t-taħriġ jew il-kwalifika professjonali tal-uffiċjali amministrattivi minn naħa, u tal-membri tal-An Garda Síochána assenjati għall-pożizzjonijiet indikati, min-naħa l-oħra, juru xi differenzi.
31. F’dawn iċ-ċirkustanzi, fil-każ li l-qorti tar-rinviju tikkonstata l-assenza ta’ ġustifikazzjoni oġġettiva tad-differenza fir-remunerazzjoni inkwistjoni, din il-qorti jew il-Labour Court għandhom jivverifikaw jekk, fid-dawl tal-elementi li jirrigwardaw in-natura tal-kompiti li jistgħu jingħataw lil kull wieħed minn dawn il-gruppi ta’ ħaddiema rispettivament, tal-kundizzjonijiet ta’ taħriġ meħtieġa għall-eżerċizzju tagħhom u tal-kundizzjonijiet ta’ xogħol li taħthom huma jitwettqu, dawn il-gruppi ta’ ħaddiema jagħmlux l-istess xogħol skont l-Artikolu 141 KE u tad-Direttiva  75/117
32. F’dan ir-rigward, mill-fajl li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha għad-dispożizzjoni tagħha u mill-osservazzjonijiet tal-partijiet fil-kawża prinċipali jirriżulta li dawn tal-aħħar ma jaqblux f’dak li jirrigwarda n-numru ta’ membri tal-An Garda Síochána assenjati għal pożizzjonijiet indikati li jwettqu biss kompiti amministrattivi u li n-numru ta’ dawn li, barra dan, għandhom iwettqu kompiti ta’ natura operazzjonali, bħall-komunikazzjoni mal-Uffiċċju Ewropew tal-Pulizija (Eurpol) jew l-Interpol, dawn il-kompiti tal-aħħar huma differenti minn dawk imwettqa minn uffiċjali amministrattivi.
33. Madankollu, għandu jiġi rrilevat li, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha u matul is-seduta, l-Irlanda sostniet li l-membri kollha tal-An Garda Síochána assenjati għal pożizzjonijiet indikati jistgħu, f’ċirkustanzi eċċezzjonali, jissejħu biex jaħdmu fuq barra minħabba bżonnijiet operazzjonali.
34. Għaldaqstant, hija l-qorti tar-rinviju li għandha, skont il-każ, tivverifika jekk, fid-dawl tal-elementi dwar il-kompiti li jistgħu jingħataw, rispettivament, lill-membri tal-An Garda Síochána assenjati għal pożizzjonijiet indikati u għall-kundizzjonijiet ta’ xogħol ta’ dawn il-membri, u fid-dawl tal-kundizzjonijiet ta’ taħriġ meħtieġa għall-gruppi differenti ta’ ħaddiema inkwistjoni, l-attività apparentement identika mwettqa mill-membri tal-An Garda Síochána assenjati għal pożizzjonijiet indikati u mill-uffiċjali amministrattivi tistax tiġi kkwalifikata bħala l-“istess xogħol” skont l-Artikolu 141 KE.
Fuq id-domandi preliminari
35. Permezz tad-domandi tagħha, li għandhom jiġu ttrattati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, fid-dawl tal-Artikolu 141 KE u tad-Direttiva 75/117, x’inhu l-għan li fuqu għandha tiġi bbażata l-ġustifikazzjoni tal-persuna li timpjega fir-rigward ta’ diskriminazzjoni prima facie indiretta fis-salarju fuq bażi ta’ sess, liema huma l-ħaddiema li għalihom tali ġustifikazzjoni għandha tiġi pprovduta u jekk l-interess ta’ relazzjonijiet industrijali tajbin jistax jittieħed inkunsiderazzjoni għall-eżami ta’ din il-ġustifikazzjoni.
36. L-ewwel nett, fir-rigward tal-għan tal-imsemmija ġustifikazzjoni, għandu jiġi rrilevat li differenza fir-remunerazzjoni tal-ħaddiema nisa meta mqabbla mal-ħaddiema rġiel għall-istess xogħol jew għal xogħol li għalih huwa attribwit valur ugwali, għandu fil-prinċipju jiġi kkunsdirat bħala li jmur kontra l-Artikolu 141 KE u, konsegwentement, id-Direttiva 75/117. Ikun mod ieħor biss jekk id-differenza fit-trattament tkun iġġustifikata minn fatturi oġġettivi li ma humiex relatati ma’ xi diskriminazzjoni fuq bażi ta’ sess (ara s-sentenza Brunnhofer, iċċitata iktar ’il fuq, punt 66 u l-ġurisprudenza ċċitata).
37. Il-ġustifikazzjoni mogħtija għandha tkun ibbażata fuq għan leġittimu. Il-mezzi magħżula biex jintlaħaq dan l-għan għandhom ikunu xierqa u neċessarji għal dan il-għan (is-sentenza tat-3 ta’ Ottubru 2006, Cadman, C-17/05, Ġabra p. I-9583, punt 32 u l-ġurisprudenza ċċitata).
38. Kuntrarjament għal dak li l-qorti tar-rinviju tidher li qed tiddikjara, ma hijiex kwistjoni għalhekk li tiġi ġġustifikata r-rata ta’ remunerazzjoni mħallsa lil kull wieħed mill-gruppi ta’ referenza u lanqas li jiġi ġġustifikat il-kollokament tal-ħaddiema fi grupp wieħed jew fl-ieħor iżda pjuttost li tiġi ġġustifikata d-differenza fir-remunerazzjoni nnifisha.
39. Fil-fatt, skont il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, hija d-differenza fil-remunerazzjoni li għandha tiġi ġġustifikata mill-fatturi oġġettivi li ma humiex relatati mad-diskriminazzjoni fuq bażi ta’ sess (ara, b’mod partikolari, is-sentenza Brunnhofer, iċċitata iktar ‘il fuq, punt 30, u l-ġurisprudenza ċċitata).
40. Madankollu, għandu jiġi rrilevat li, meta tirrigwarda diskriminazzjoni indiretta, l-oriġini tad-differenza fil-remunerazzjoni tista’ tkun differenti u l-ġustifikazzjoni ta’ tali differenza tista’ għalhekk tkun ukoll differenti u tista’ tirrelata b’hekk ma’ dispożizzjoni nazzjonali, ma’ ftehim li huwa intiż sabiex jirregola b’mod kollettiv l-impjieg bi ħlas jew ukoll ma’ prattika jew ma’ azzjoni unilaterali ta’ persuna li timpjega fir-rigward tal-persunal li hija timpjega.
41. Minn dan jirriżulta li, fil-kuntest ta’ diskriminazzjoni indiretta fis-salarju, hija l-persuna li timpjega li għandha tipprovdi ġustifikazzjoni oġġettiva li tikkonċerna d-differenza fir-remunerazzjoni kkonstatata bejn il-ħaddiema li jħossuhom iddiskriminati u l-persuni ta’ referenza.
42. It-tieni nett, fir-rigward tal-grupp ta’ ħaddiema li għalihom tali ġustifikazzjoni, għandha tiġi pprovduta, għandu jiġi rrilevat li, jekk ir-remunerazzjoni mħallsa għall-impjiegi ta’ grupp ta’ ħaddiema hija kunsiderevolment inqas minn dik imħallsa għall-impjiegi ta’ grupp ieħor u jekk l-ewwel ikunu kważi esklużivament eżerċitati minn nisa filwaqt li t-tieni jkunu prinċipalment okkupati minn irġiel, tali sitwazzjoni tirrileva diskriminazzjoni prima faciae fuq bażi ta’ sess, sakemm, għall-inqas, iż-żewġ funzjonijiet inkwistjoni kellhom valur ugwali u li l-istatistika li tikkaratterizza din is-sitwazzjoni hija valida (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Enderby, iċċitata iktar ’il fuq, punt 16).
43. F’dan il-kuntest, hija l-qorti nazzjonali li għandha tevalwa jekk jistgħux jiġu kkunsidrati dawn l-istatistiċi, jiġifieri, jekk ikoprux biżżejjed individwi, jekk jurux fenomeni purament fortuwiti jew fuq żmien qasir, u jekk, b’mod ġenerali, jidhrux li huma sinjifikattivi (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi ċċitatati iktar ’il fuq, Enderby, punt 17, kif ukoll Seymour-Smith u Perez, punt 62).
44. F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li paragun ma huwiex rilevanti meta jirrigwarda gruppi magħmula arbitrarjament b’mod li wieħed ikun fih essenzjalment nisa u l-ieħor ikun fih essenzjalment irġiel, u dan bil-għan li tinkiseb, permezz ta’ paraguni suċċessivi, l-uniformità tal-pagi ta’ grupp magħmul essenzjalment minn nisa ma’ dawk ta’ grupp ieħor li huwa wkoll ikun magħmul arbitrarjament b’mod li jkun fih essenzjalment irġiel (ara s-sentenza tal-31 ta’ Mejju 1995, Royal Copenhagen, C-400/93, Ġabra p. I-1275, punt 36).
45. Minn dan jirriżulta li l-ġustifikazzjoni mill-persuna li timpjega tad-differenza fir-remunerazzjoni li turi diskriminazzjoni prima facie fuq bażi ta’ sess għandha tirrelata mal-persuni ta’ referenza li, minħabba l-fatt li s-sitwazzjoni ta’ dawn il-persuni hija kkaratterizzata minn statistiċi validi li jirrigwardaw numru suffiċjenti ta’ persuni, li ma humiex l-espressjoni ta’ fenomenu purament fortuwitu jew fuq żmien qasir u li, b’mod ġenerali, jidhru sinjifikattivi, ittieħdu inkunsiderazzjoni mill-qorti nazzjonali sabiex tiġi kkonstatata l-imsemmija differenza.
46. It-tielet nett, fir-rigward, tal-kwistjoni dwar jekk l-interessi ta’ relazzjonijiet industrijali tajbin jistgħux jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex jiġġustifikaw oġġettivament diskriminazzjoni prima facie indiretta fis-salarju fuq bażi ta’ sess, huwa importanti li jiġi enfasizzat li r-raġunijiet li jistgħu jipprovdu tali ġustifikazzjoni oġġettiva għandhom jissodisfaw bżonn reali tal-persuna li timpjega, f’dan il-każ il-Minister (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-13 ta’ Mejju 1986, Bilka-Kaufhaus_170/84, Ġabra p. 1607, punti 36 u 37, kif ukoll Brunnhofer, iċċitata iktar ’il fuq, punt 67).
47. Barra dan, għandu jitfakkar li, kif jirriżulta b’mod ċar mill-Artikolu 4 tad-Direttiva 75/117, il-ftehim kollettiv għandu, bħal-liġijiet, regolamenti jew dispożizzjonijiet amministrattivi, josserva l-prinċipju stabbilit fl-Artikolu 141 KE (ara s-sentenza Enderby, iċċitata iktar ’il fuq, punt 21).
48. Għalhekk, kif irrileva wkoll l-Avukat Ġenerali fil-punti 59 sa 68 tal-konklużjonijiet tiegħu, huwa paċifiku li, bħall-ftehim kollettiv, l-interess ta’ relazzjonijiet industrijali tajbin huwa suġġett għall-osservanza tal-prinċipju tal-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni fir-remunerazzjoni bejn ħaddiema rġiel u nisa. Dan l-interess ma jikkostitwixxix, bħala tali, l-uniku bażi li tiġġustifika din id-diskriminazzjoni.
49. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha l-okkażjoni li tikkonstata l-fatt li l-elementi ta’ remunerazzjoni ġew iffissati permezz ta’ negozjar kollettiv jew permezz ta’ negozjar fuq livell lokali jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni mill-qorti nazzjonali bħala element li jippermettilha li tevalwa jekk id-differenzi bejn ir-remunerazzjonijiet medji ta’ żewġ gruppi ta’ ħaddiema humiex dovuti għal fatturi oġġettivi u li ma humiex relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni fuq bażi ta’ sess (ara s-sentenza Royal Copenhagen, iċċitata iktar ’il fuq, punt 46).
50. Minn dan isegwi li l-interess ta’ relazzjonijiet industrijali tajbin jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni mill-qorti nazzjonali fost elementi oħra li jippermettulha li tevalwa jekk id-differenzi bejn ir-remunerazzjoni ta’ żewġ gruppi ta’ ħaddiema humiex dovuti għal fatturi oġġettivi u li ma humiex relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni fuq bażi ta’ sess u kif ukoll konformi mal-prinċipju ta’ proporzjonalità.
51. Fi kwalunkwe każ, u bħalma tfakkar fil-punti 41 u 45 ta’ din is-sentenza għall-partijiet l-oħra tad-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju, hija l-qorti nazzjonali li hija l-unika li għandha ġurisdizzjoni sabiex tikkonstata u tevalwa l-fatti, li għandha tiddetermina wkoll sa fejn l-imsemmi interess jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni fil-kuntest tal-kawża prinċipali sabiex tiġi ġġustifikata diskriminazzjoni prima facie indiretta fis-salarju fuq bażi ta’ sess.
52. Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal preċedentement, ir-risposta għad-domandi magħmula għandha tkun li l-Artikolu 141 u d-Direttiva 75/117 għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
– ħaddiema jagħmlu l-istess xogħol jew xogħol li għalih huwa attribwit valur ugwali jekk, fid-dawl tal-fatturi kollha, bħan-natura tax-xogħol, il-kundizzjonijiet ta’ taħriġ u l-kundizzjonijiet ta’ xogħol, huma jistgħu jiġu kkunsidrati bħala li jinsabu f’sitwazzjoni komparabbli, fatt li huwa l-qorti nazzjonali li għandha tevalwa;
– fil-kuntest ta’ diskriminazzjoni indiretta fis-salarju, hija l-persuna li timpjega li għandha tipprovdi ġustifikazzjoni oġġettiva li tirrigwarda d-differenza fil-fir-remunerazzjoni kkonstatata bejn il-ħaddiema li jħossuhom ddiskriminati u l-persuni ta’ referenza;
– il-ġustifikazzjoni mill-persuna li timpjega tad-differenza fir-remunerazzjoni li tirrileva diskriminazzjoni prima facie fuq bażi ta’ sess għandha tirrelata mal-persuni ta’ referenza li, minħabba l-fatt li s-sitwazzjoni ta’ dawn il-persuni hija kkaratterizzata mill-istatistiċi validi li tirrigwarda numru suffiċjenti ta’ persuni, li ma humiex l-espressjoni ta’ fenomenu purament fortuwitu jew fuq żmien qasir u li, b’mod ġenerali, jidhru sinjifikattivi, ittieħdu inkunsiderazzjoni mill-qorti nazzjonali sabiex tiġi kkonstatata l-imsemmija differenza, u
– l-interess għal relazzjonijiet industrijali tajbin jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni mill-qorti nazzjonali fost elementi oħra li jippermettulha li tevalwa jekk id-differenzi bejn ir-remunerazzjonijiet ta’ żewġ gruppi ta’ ħaddiema humiex dovuti għal fatturi oġġettivi u li ma humiex relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni fuq bażi ta’ sess u kif ukoll konformi mal-prinċipju ta’ proporzjonalità.
Fuq l-ispejjeż
53. Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Parti operattiva
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 141 KE u d-Direttiva tal-Kunsill, tal-10 ta’ Frar 1975, dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri li għandhom x’jaqsmu ma’ l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ paga ndaqs għall-irġiel u għan-nisa, għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
– ħaddiema jagħmlu l-istess xogħol jew xogħol li għalih huwa attribwit valur ugwali jekk, fid-dawl tal-fatturi kollha, bħan-natura tax-xogħol, il-kundizzjonijiet ta’ taħriġ u l-kundizzjonijiet ta’ xogħol, huma jistgħu jiġu kkunsidrati bħala li jinsabu f’sitwazzjoni komparabbli, fatt li huwa l-qorti nazzjonali li għandha tevalwa;
– fil-kuntest ta’ diskriminazzjoni indiretta fis-salarju, hija l-persuna li timpjega li għandha tipprovdi ġustifikazzjoni oġġettiva li tirrigwarda d-differenza fil-fir-remunerazzjoni kkonstatata bejn il-ħaddiema li jħossuhom ddiskriminati u l-persuni ta’ referenza;
– il-ġustifikazzjoni mill-persuna li timpjega tad-differenza fir-remunerazzjoni li tirrileva diskriminazzjoni prima facie
fuq bażi ta’ sess għandha tirrelata mal-persuni ta’ referenza li, minħabba l-fatt li s-sitwazzjoni ta’ dawn il persuni hija kkaratterizzata mill-istatistiċi validi li tirrigwarda numru suffiċjenti ta’ persuni, li ma humiex l-espressjoni ta’ fenomenu purament fortuwitu jew fuq żmien qasir u li, b’mod ġenerali, jidhru sinjifikattivi, ittieħdu inkunsiderazzjoni mill qorti nazzjonali sabiex tiġi kkonstatata l-imsemmija differenza, u
– l-interess għal relazzjonijiet industrijali tajbin jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni mill-qorti nazzjonali fost elementi oħra li jippermettulha li tevalwa jekk id-differenzi bejn ir-remunerazzjonijiet ta’ żewġ gruppi ta’ ħaddiema humiex dovuti għal fatturi oġġettivi u li ma humiex relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni fuq bażi ta’ sess u kif ukoll konformi mal prinċipju ta’ proporzjonalità.