62022CJ0352_RES
Υπόθεση C‑352/22
A.
(αίτηση του Oberlandesgericht Hamm για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 18ης Ιουνίου 2024
«Προδικαστική παραπομπή – Χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης – Οδηγία 2011/95/ΕΕ – Άρθρο 21, παράγραφος 1. – Οδηγία 2013/32/ΕΕ – Άρθρο 9, παράγραφοι 2 και 3 – Οριστική χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα από κράτος μέλος – Πρόσφυγας ο οποίος διαμένει, κατόπιν της χορηγήσεως του καθεστώτος πρόσφυγα, σε άλλο κράτος μέλος – Αίτηση εκδόσεως από το τρίτο κράτος καταγωγής του εν λόγω πρόσφυγα η οποία υποβλήθηκε στο κράτος μέλος διαμονής – Συνέπειες της αποφάσεως περί χορηγήσεως του καθεστώτος πρόσφυγα επί της οικείας διαδικασίας εκδόσεως – Άρθρο 18 και άρθρο 19, παράγραφος 2, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Προστασία του εν λόγω πρόσφυγα έναντι της κατ’ αυτόν τον τρόπο ζητηθείσας εκδόσεως»
Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση – Πολιτική ασύλου – Καθεστώς πρόσφυγα ή καθεστώς επικουρικής προστασίας – Οδηγία 2011/95 – Προστασία από την επαναπροώθηση – Περιεχόμενο – Υπήκοος τρίτης χώρας στον οποίο έχει χορηγηθεί το καθεστώς πρόσφυγα σε ένα κράτος μέλος και ο οποίος διαμένει σε άλλο κράτος μέλος – Αίτηση εκδόσεως από τη χώρα καταγωγής του προς το κράτος μέλος διαμονής του – Προϋποθέσεις υπό τις οποίες επιτρέπεται η έκδοση – Ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ του κράτους μέλους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση εκδόσεως και της αρχής του άλλου κράτους μέλους που χορήγησε το καθεστώς πρόσφυγα – Ανάκληση του εν λόγω καθεστώτος από την αρχή αυτή
(Άρθρο 4 § 3, εδ. 1, ΣΕΕ· άρθρο 78 § 2, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ· Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 4, 18, 19 § 2 και 51 § 1· οδηγίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 2011/95, αιτιολογικές σκέψεις 12 και 21 και άρθρα 2, στοιχεία βʹ, δʹ και εʹ, 11 έως 14, 21 § 1 και 36, και 2013/32, άρθρα 1, 9, 44, 45 και 49)
(βλ. σκέψεις 39-45, 49, 51-55, 58, 61-72 και διατακτ.)
Σύνοψη
Επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Oberlandesgericht Hamm (ανώτερο περιφερειακό δικαστήριο Hamm, Γερμανία), το τμήμα μείζονος συνθέσεως του Δικαστηρίου διευκρινίζει το περιεχόμενο της αρχής της μη επαναπροωθήσεως στο πλαίσιο αιτήσεως εκδόσεως υποβληθείσας από την τρίτη χώρα καταγωγής πρόσφυγα στο κράτος μέλος διαμονής του, σε περίπτωση κατά την οποία το εν λόγω καθεστώς τού χορηγήθηκε σε άλλο κράτος μέλος.
Το 2010, οι ιταλικές αρχές αναγνώρισαν στον Α., Τούρκο υπήκοο κουρδικής εθνοτικής καταγωγής, το καθεστώς πρόσφυγα, με ισχύ έως το 2030, με την αιτιολογία ότι διέτρεχε κίνδυνο να υποστεί πολιτική δίωξη από τις τουρκικές αρχές λόγω της υποστηρίξεώς του στο Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK). Από τον Ιούλιο του 2019, ο A. κατοικεί στη Γερμανία.
Βάσει εντάλματος συλλήψεως εκδοθέντος τον Ιούνιο του 2020 από τουρκικό δικαστήριο, ο A. καταχωρίσθηκε στον Διεθνή Οργανισμό Εγκληματολογικής Αστυνομίας (Interpol) για να συλληφθεί επί σκοπώ εκδόσεώς του στο πλαίσιο ποινικής διώξεως για ανθρωποκτονία εκ προθέσεως. Ο A. συνελήφθη στη Γερμανία στις 18 Νοεμβρίου 2020, εν συνεχεία δε τέθηκε υπό κράτηση επί σκοπώ εκδόσεως έως τις 14 Απριλίου 2022.
Με διάταξη που εξέδωσε τον Νοέμβριο του 2021, το ανώτερο περιφερειακό δικαστήριο Hamm, το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, ενέκρινε την έκδοση του A. στην Τουρκία, κρίνοντας, μεταξύ άλλων, ότι δεν δεσμευόταν από την απόφαση των ιταλικών αρχών περί χορηγήσεως καθεστώτος πρόσφυγα σε αυτόν. Εντούτοις, κατόπιν συνταγματικής προσφυγής που άσκησε ο A., η διάταξη ακυρώθηκε από το Bundesverfassungsgericht (Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο, Γερμανία), το οποίο έκρινε ότι το αιτούν δικαστήριο είχε παραλείψει να υποβάλει στο Δικαστήριο σχετικό προδικαστικό ερώτημα.
Στο πλαίσιο αυτό, μετά την αναπομπή της υποθέσεως ενώπιόν του, το αιτούν δικαστήριο, επιληφθέν εκ νέου της αιτήσεως εκδόσεως του A., αποφάσισε να υποβάλει στο Δικαστήριο το ερώτημα αν η απόφαση περί χορηγήσεως του καθεστώτος πρόσφυγα την οποία εξέδωσε κράτος μέλος έχει, δυνάμει του δικαίου της Ένωσης, δεσμευτικό αποτέλεσμα όσον αφορά διαδικασία εκδόσεως διεξαγόμενη σε άλλο κράτος μέλος.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Με την απόφασή του, το Δικαστήριο διαπιστώνει, κατ’ αρχάς, ότι, εφόσον η απόφαση κράτους μέλους να δώσει συνέχεια στην αίτηση εκδόσεως που εξέδωσε το κράτος καταγωγής εις βάρος υπηκόου τρίτης χώρας στον οποίο έχει χορηγηθεί το καθεστώς πρόσφυγα σε άλλο κράτος μέλος θα είχε ως αποτέλεσμα να στερήσει από τον εν λόγω υπήκοο τα δικαιώματα και τα ευεργετήματα που προβλέπει η οδηγία 2011/95 (
1
), η διαδικασία εκδόσεως που διεξάγεται στο πρώτο κράτος μέλος πρέπει να θεωρηθεί ότι εφαρμόζει το δίκαιο της Ένωσης, κατά την έννοια του άρθρου 51, παράγραφος 1, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης). Επομένως, η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση δεν μπορεί να επιτρέψει την έκδοση υπηκόου τρίτης χώρας στον οποίο έχει αναγνωρισθεί το καθεστώς πρόσφυγα από άλλο κράτος μέλος προς την εν λόγω τρίτη χώρα, σε περίπτωση που μια τέτοια έκδοση θα παραβίαζε την αρχή της μη επαναπροωθήσεως, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 21, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/95, σε συνδυασμό με το άρθρο 18 και το άρθρο 19, παράγραφος 2, του Χάρτη (
2
).
Συναφώς, το Δικαστήριο υπογραμμίζει, αφενός, ότι, ενόσω ο εκζητούμενος πληροί τις προϋποθέσεις για να έχει την ιδιότητα του πρόσφυγα, το άρθρο 18 του Χάρτη αντιτίθεται στην έκδοσή του στην τρίτη χώρα από την οποία διέφυγε και στην οποία διατρέχει κίνδυνο διώξεως. Αφετέρου, όταν το πρόσωπο το οποίο αφορά η αίτηση εκδόσεως προβάλλει σοβαρό κίνδυνο απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχειρίσεως σε περίπτωση εκδόσεως, το κράτος μέλος προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση πρέπει να εξακριβώσει, πριν προβεί σε ενδεχόμενη έκδοση, ότι η έκδοσή του δεν θα έχει ως αποτέλεσμα την προσβολή των δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στο άρθρο 19, παράγραφος 2, του Χάρτη.
Πάντως, κατά την εκτίμηση του κινδύνου παραβάσεως του άρθρου 21, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/95, καθώς και του άρθρου 18 και του άρθρου 19, παράγραφος 2, του Χάρτη, το γεγονός ότι άλλο κράτος μέλος χορήγησε στον αιτούντα το καθεστώς πρόσφυγα συνιστά ιδιαιτέρως σοβαρό στοιχείο, το οποίο πρέπει να λάβει υπόψη η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση εκδόσεως. Επομένως, η εν λόγω αρμόδια αρχή, λαμβάνοντας υπόψη την απόφαση περί χορηγήσεως του καθεστώτος πρόσφυγα, οφείλει, εφόσον το καθεστώς αυτό δεν έχει ανακληθεί από το κράτος μέλος που το χορήγησε, να αρνηθεί την έκδοση, κατ’ εφαρμογήν των ανωτέρω διατάξεων. Πράγματι, το κοινό ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου βασίζεται στην αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης, σύμφωνα με την οποία πρέπει να τεκμαίρεται, πλην εξαιρετικών περιστάσεων, ότι η μεταχείριση που επιφυλάσσεται στους αιτούντες διεθνή προστασία σε κάθε κράτος μέλος είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις του δικαίου της Ένωσης, της Συμβάσεως της Γενεύης (
3
), καθώς και της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών (
4
).
Προσέτι, οι διατάξεις των οδηγιών 2011/95 και 2013/32 (
5
) σχετικά με την ανάκληση του καθεστώτος πρόσφυγα και η προβλεπόμενη από αυτές διαδικασία θα καταστρατηγούντο αν το κράτος μέλος προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση εκδόσεως μπορούσε να εκδώσει προς τη χώρα καταγωγής του υπήκοο τρίτης χώρας στον οποίο άλλο κράτος μέλος έχει αναγνωρίσει το καθεστώς πρόσφυγα. Πράγματι, τυχόν έκδοσή του θα ισοδυναμούσε, de facto, με τον τερματισμό του καθεστώτος πρόσφυγα και με στέρηση από τον ενδιαφερόμενο της αποτελεσματικής απολαύσεως της προστασίας την οποία του παρέχει το άρθρο 18 του Χάρτη, των δικαιωμάτων και ευεργετημάτων που προβλέπονται, όσον αφορά το περιεχόμενο της διεθνούς προστασίας, από το κεφάλαιο VII της οδηγίας 2011/95, καθώς και των διαδικαστικών εγγυήσεων του άρθρου 45 της οδηγίας 2013/32.
Ως εκ τούτου, βάσει της αρχής της καλόπιστης συνεργασίας (
6
), η αρμόδια για την έκδοση αρχή του κράτους μέλους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση εκδόσεως πρέπει να προβεί, το συντομότερο δυνατόν, σε ανταλλαγή πληροφοριών με την αρχή του άλλου κράτους μέλους, που χορήγησε στον αιτούντα το καθεστώς πρόσφυγα. Στο πλαίσιο αυτό, οφείλει να ενημερώσει την τελευταία αυτή αρχή για την αίτηση εκδόσεως του εν λόγω προσώπου, να της διαβιβάσει τη γνώμη της επί της αιτήσεως εκδόσεως και να ζητήσει από αυτή τη διαβίβαση, εντός εύλογης προθεσμίας, τόσο των πληροφοριών που έχει στην κατοχή της και βάσει των οποίων χορηγήθηκε το καθεστώς πρόσφυγα όσο και της αποφάσεώς της ως προς το αν πρέπει ή όχι να ανακαλέσει το καθεστώς πρόσφυγα του συγκεκριμένου προσώπου.
Αφενός, σκοπός της ανταλλαγής πληροφοριών είναι να παρασχεθεί στην αρμόδια για την έκδοση αρχή του κράτους μέλους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση εκδόσεως η δυνατότητα να προβεί, εν πλήρει επιγνώσει, στους ελέγχους τους οποίους οφείλει να διενεργήσει δυνάμει του άρθρου 18 και του άρθρου 19, παράγραφος 2, του Χάρτη.
Αφετέρου, η ανταλλαγή πληροφοριών παρέχει στην αρμόδια αρχή του άλλου κράτους μέλους τη δυνατότητα να ανακαλέσει, ενδεχομένως, το καθεστώς πρόσφυγα βάσει του άρθρου 14 της οδηγίας 2011/95, τηρουμένων πλήρως των εγγυήσεων του άρθρου 45 της οδηγίας 2013/32.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, το Δικαστήριο κρίνει ότι το δίκαιο της Ένωσης δεν θα εμπόδιζε την έκδοση μόνο στην περίπτωση που η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους που χορήγησε στον εκζητούμενο το καθεστώς πρόσφυγα αποφασίσει να ανακαλέσει το καθεστώς αυτό βάσει του άρθρου 14 της οδηγίας 2011/95 και εφόσον η αρμόδια για την έκδοση αρχή του κράτους μέλους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση εκδόσεως καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το συγκεκριμένο πρόσωπο δεν έχει, ή δεν έχει πλέον, την ιδιότητα του πρόσφυγα και ότι ουδείς σοβαρός κίνδυνος υφίσταται, σε περίπτωση εκδόσεως του εν λόγω προσώπου στο τρίτο κράτος το οποίο ζητεί την έκδοση, να επιβληθεί στο ίδιο πρόσωπο η ποινή του θανάτου ή να υποστεί αυτό βασανιστήρια ή άλλη απάνθρωπη ή εξευτελιστική ποινή ή μεταχείριση.
Κατά συνέπεια, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 21, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/95, σε συνδυασμό με το άρθρο 18 και το άρθρο 19, παράγραφος 2, του Χάρτη, όταν ζητείται η έκδοση υπηκόου τρίτης χώρας στον οποίο έχει χορηγηθεί εντός κράτους μέλους το καθεστώς πρόσφυγα, με αίτηση εκδόσεως προερχόμενη από τη χώρα καταγωγής του και απευθυνόμενη σε έτερο κράτος μέλος, στο έδαφος του οποίου αυτός κατοικεί, το κράτος μέλος προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση εκδόσεως δεν μπορεί να επιτρέψει την έκδοση χωρίς προηγούμενη ανταλλαγή πληροφοριών με την αρχή η οποία χορήγησε το καθεστώς πρόσφυγα στον εκζητούμενο και ενόσω η αρχή αυτή δεν έχει ανακαλέσει το εν λόγω καθεστώς.
(
1
)	Οδηγία 2011/95/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με τις απαιτήσεις για την αναγνώριση των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως δικαιούχων διεθνούς προστασίας, για ένα ενιαίο καθεστώς για τους πρόσφυγες ή για τα άτομα που δικαιούνται επικουρική προστασία και για το περιεχόμενο της παρεχόμενης προστασίας (ΕΕ 2011, L 337, σ. 9).
(
2
)	Το δικαίωμα ασύλου κατοχυρώνεται στο άρθρο 18 του Χάρτη, ενώ το άρθρο 19, παράγραφος 2, του Χάρτη προβλέπει την αρχή της μη επαναπροωθήσεως.
(
3
)	Σύμβαση περί του καθεστώτος των προσφύγων η οποία υπεγράφη στη Γενεύη στις 28 Ιουλίου 1951.
(
4
)	Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, η οποία υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950.
(
5
)	Οδηγία 2013/32/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με κοινές διαδικασίες για τη χορήγηση και ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας (ΕΕ 2013, L 180, σ. 60).
(
6
)	Το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι η αρχή αυτή, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, ΣΕΕ, κατά το οποίο η Ένωση και τα κράτη μέλη εκπληρώνουν τα εκ των Συνθηκών καθήκοντα βάσει αμοιβαίου σεβασμού και αμοιβαίας συνεργασίας, βρίσκει συγκεκριμένη έκφραση στο άρθρο 36 της οδηγίας 2011/95 καθώς και στο άρθρο 49 της οδηγίας 2013/32.