62002CJ0472_PL
Strony
Motywy wyroku
Sentencja
Strony
W sprawie C‑472/02
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Cour d’appel de Bruxelles (Belgia) postanowieniem z dnia 20 grudnia 2002 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 27 grudnia 2002 r., w postępowaniu:
Siomab SA
przeciwko
Institut bruxellois pour la gestion de l’environnement
TRYBUNAŁ (piąta izba),
w składzie: R. Silva de Lapuerta, prezes izby, C. Gulmann (sprawozdawca) i S. von Bahr, sędziowie,
rzecznik generalny: P. Léger,
sekretarz: M.‑F. Contet, główny administrator,
uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 10 czerwca 2004 r.,
rozważywszy uwagi przedstawione:
– w imieniu Siomab SA przez J. Vandena Eynde’a i J.‑M. Woltera, avocats,
– w imieniu Institut bruxellois pour la gestion de l’environnement (IBGE) przez J. Sambona, avocat,
– w imieniu Republiki Federalnej Niemiec przez W.‑D. Plessinga, M. Lummę i C.‑D. Quassowskiego, działających w charakterze pełnomocników,
– w imieniu Republiki Włoskiej przez I. Braguglię, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez F. Fiorillego, avvocato dello Stato,
– w imieniu Królestwa Niderlandów przez H. Sevenster, działającą w charakterze pełnomocnika,
– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez F. Simonetti i M. Konstantinidisa, działających w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 15 lipca 2004 r.,
wydaje następujący
Wyrok
Motywy wyroku
1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni rozporządzenia Rady (EWG) nr 259/93 z dnia 1 lutego 1993 r. w sprawie nadzoru i kontroli przesyłania odpadów w obrębie, do Wspólnoty Europejskiej oraz poza jej obszar (Dz.U. L 30, str. 1), zmienionego decyzjami Komisji 98/368/WE z dnia 18 maja 1998 r. (Dz.U. L 165, str. 20) i 1999/816/WE z dnia 24 listopada 1999 r. (Dz.U. L 316, str. 45) (zwanego dalej „rozporządzeniem”).
2. Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Siomab SA (zwaną dalej „Siomab”) i Institut bruxellois pour la gestion de l’environnement (zwanym dalej „IBGE”) dotyczącego wysyłki odpadów do Niemiec, jakiej zamierzała dokonać Siomab.
I – Ramy prawne
Prawo wspólnotowe
3. Zasadniczym celem dyrektywy Rady 75/442/EWG z dnia 15 lipca 1975 r. w sprawie odpadów (Dz.U. L 194, str. 39), zmienionej dyrektywą Rady 91/156/EWG z dnia 18 marca 1991 r. (Dz.U. L 78 str. 32) oraz decyzją Komisji 96/350/WE z dnia 24 maja 1996 r. (Dz.U. L 135 str. 32, zwanej dalej „dyrektywą”), jest ochrona zdrowia ludzi i środowiska przed szkodliwymi skutkami spowodowanymi przez zbieranie, transport, unieszkodliwianie, magazynowanie oraz składowanie odpadów.
4. Dyrektywa w art. 1 lit. e) definiuje „unieszkodliwianie” jako „wszelkie działania przewidziane w załączniku IIA”, a w art. 1 lit. f) „odzyskiwanie” jako „wszelkie działania przewidziane w załączniku IIB”.
5. Rozporządzenie reguluje nadzór i kontrolę wysyłki odpadów między Państwami Członkowskimi.
6. Rozporządzenie w art. 2 lit. i) stanowi, że „usuwanie” oznacza „jak określono w art. 1 lit. e) dyrektywy 75/442/EWG” i w art. 2 lit. k), że „odzysk” oznacza „jak określono w art. 1 lit. f) dyrektywy 75/442/EWG”.
7. Tytuł II rozporządzenia brzmiący „Wysyłki odpadów między Państwami Członkowskimi” zawiera w szczególności dwa odrębne rozdziały, z których pierwszy poświęcony jest procedurze stosowanej przy odpadach przeznaczonych do usuwania (rozdział A, art. 3–5), a drugi – procedurze stosowanej przy odpadach przeznaczonych do odzysku (rozdział B, art. 6–11).
8. Na mocy art. 3 ust. 1 i art. 6 ust. 1 rozporządzenia, jeżeli producent lub posiadacz odpadów (zwany dalej „zgłaszającym”) zamierza wysłać odpady do usuwania lub do odzysku z jednego Państwa Członkowskiego do drugiego lub przewieźć je tranzytem poprzez jeden lub kilka innych Państw Członkowskich, powiadamia o tym uprawniony organ Państwa Członkowskiego, na którego terytorium wysyłka jest odbierana (zwany dalej „właściwym organem miejsca przeznaczenia”). Wysyła on kopię zgłoszenia do uprawnionego organu Państwa Członkowskiego, z którego terytorium odpady są wysyłane (zwanego dalej „właściwym organem wysyłki”), przez którego terytorium są one przewożone tranzytem (zwany dalej „właściwym organem tranzytu”) oraz do osoby lub przedsiębiorstwa, do której lub do którego wysyłane są odpady (zwanych dalej „odbiorcą”).
9. Zgodnie z art. 3 ust. 3 i art. 6 ust. 3 rozporządzenia zgłoszenie zostaje dokonane w formie listu przewozowego, wystawionego przez właściwy organ wysyłki. Wspomniane przepisy w ust. 5 określają informacje, jakie zgłaszający ma zawrzeć w liście przewozowym, wśród których wymienione są w szczególności informacje dotyczące procesów usuwania i odzyskiwania.
10.  Na mocy art. 3 ust. 6 i art. 6 ust. 6 tego rozporządzenia zgłaszający musi zawrzeć umowę z odbiorcą odpadów, a kopię tej umowy należy dostarczyć na żądanie właściwemu organowi.
11. Zgodnie z art. 3 ust. 8 akapit pierwszy oraz art. 6 ust. 8 wspomnianego rozporządzenia właściwy organ wysyłki może zgodnie z ustawodawstwem krajowym postanowić o samodzielnym przekazaniu zgłoszenia do właściwego organu miejsca przeznaczenia, z pominięciem zgłaszającego, z kopiami do odbiorcy i do właściwego organu tranzytu.
12. Artykuł 3 ust. 8 akapit drugi rozporządzenia, odnoszący się do odpadów do odzysku, dodaje:
„Właściwy organ wysyłki może podjąć decyzję o niewysyłaniu powiadomienia, jeśli sam ma zamiar wnieść bezpośrednio sprzeciw wobec wysyłki zgodnie z art. 4 ust. 3. Niezwłocznie informuje zgłaszającego o tych sprzeciwach”.
13. Zgodnie z art. 4 ust. 1 i art. 7 ust. 1 rozporządzenia po odebraniu zgłoszenia o planie wysyłki właściwy organ miejsca przeznaczenia wysyła w ciągu trzech dni roboczych potwierdzenie do zgłaszającego i kopie do pozostałych zainteresowanych organów i do odbiorcy.
14. Artykuł 7 ust. 2 rozporządzenia ustala termin 30 dni po wysyłce potwierdzenia, w którym właściwe organy miejsca przeznaczenia, wysyłki i tranzytu mogą wnieść sprzeciw wobec zgłoszonego planu wysyłki odpadów do odzysku. Przepis ten w ust. 4 wymienia w szczególności podstawy takiego sprzeciwu.
15. Artykuł 7 ust. 4 lit. a) rozporządzenia wymienia sytuacje, w których właściwe organy przeznaczenia i wysyłki mogą wnieść uzasadniony sprzeciw wobec planowanej wysyłki.
Uregulowania krajowe
16. Na podstawie art. 3 wydanego przez gouvernement de la Région de Bruxelles‑Capitale arrêté (rozporządzenia) z dnia 7 lipca 1994 r. w sprawie międzynarodowego przywozu i wysyłki odpadów IBGE, zgodnie z art. 6 ust. 8 rozporządzenia, sam wysyła zgłoszenie dotyczące wysyłki odpadów do właściwego organu miejsca przeznaczenia oraz kopie do odbiorcy.
Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
17. Siomab prowadzi w Brukseli spalarnię odpadów z gospodarstw domowych. Działalność ta wiąże się z wytwarzaniem pozostałości, a w szczególności soli.
18. W dniu 30 listopada 2001 r. Siomab zawarła z GTS‑Grunde Teutschenthal Sicherungs Gmbh & co. KG umowę o zakopywaniu soli w chodnikach kopalni soli w Teutschenthal w Niemczech.
19. Aby dokonać wysyłki tych odpadów, Siomab w dniu 4 grudnia 2001 r. przesłała IBGE akta zgłoszenia przeznaczone do przesłania właściwemu organowi miejsca przeznaczenia, czyli Landesamt für Geologie und Bergwesen Sachsen‑Anhalt.
20. W dokumentach przesłanych IBGE Siomab określiła planowaną wysyłkę jako odzysk rodzaju „R5 Recykling lub odzyskiwanie innych materiałów nieorganicznych”, o którym mowa w załączniku IIB dyrektywy. IBGE uznał, że chodziło o wysyłkę odpadów przeznaczonych do usuwania rodzaju „D12 Stałe składowanie (np. umieszczenie pojemników w kopalni, itp.)”, określoną w załączniku IIA dyrektywy. Po przeprowadzeniu konsultacji z Siomab IBGE zmienił formularz zgłoszenia w podany przez siebie sposób i w dniu 20 grudnia 2001 r. zawiadomił Siomab, że jej wniosek dotyczący wywozu został przekazany właściwemu organowi w Niemczech. Organ ten sprzeciwił się wnioskowi z uwagi na to, że zgodnie z krajowym prawem górniczym jedynie odzysk, a nie usuwanie odpadów jest dopuszczalne w kopalni w Teutschenthal.
21. W dniu 9 kwietnia 2002 r. Siomab przesłała ponownie akta do IBGE, podtrzymując klasyfikację przedsięwzięcia jako obejmującego wysyłkę rodzaju R5 i powołała się na orzecznictwo Trybunału (wyrok z dnia 27 lutego 2002 r. w sprawie C‑6/00 ASA, Rec. str. I‑1961), twierdząc, że IBGE miał obowiązek przekazać oryginalne zgłoszenie do właściwego organu miejsca przeznaczenia, bez możliwości zmiany klasyfikacji przeznaczenia przesyłki.
22. W dniu 29 kwietnia 2002 r. IBGE, podtrzymując swoją ocenę, odesłał Siomab akta zgłoszenia ze względu na błędną klasyfikację przedsięwzięcia.
23. Siomab złożyła zatem skargę do Conseil d’État, wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji IBGE odmawiającej przekazania zgłoszenia wysyłki odpadów właściwemu organowi miejsca przeznaczenia.
24. W dniu 14 maja 2002 r. Siomab złożyła do Tribunal de première instance de Bruxelles (Belgia) wniosek o zastosowanie wobec IBGE środka tymczasowego, nakazującego przesłanie zgłoszenia o wysyłce odpadów w niezmienionej treści do właściwego organu miejsca przeznaczenia. Wniosek ten został oddalony postanowieniem z dnia 8 lipca 2002 r.
25. Siomab wniosła zażalenie na to postanowienie do Cour d’appel de Bruxelles, podnosząc w szczególności, że IBGE nie może zmienić z urzędu klasyfikacji przeznaczenia wysyłki oraz że rozporządzenie, w zakresie szczególnej procedury dotyczącej odzysku, nie przyznaje właściwemu organowi wysyłki prawa odmowy przekazania zgłoszenia. IBGE twierdził natomiast, że ma obowiązek skontrolowania klasyfikacji planu wysyłki i z tego powodu nie jest zobowiązany do dokonania zgłoszenia w przypadku naruszenia rozporządzenia.
26. Uznawszy w tej sytuacji, że rozstrzygnięcie toczącego się przed nim sporu uzależnione jest od wykładni rozporządzenia, Cour d’appel de Bruxelles postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy w sytuacji gdy Państwo Członkowskie korzysta, na podstawie art. 3 ust. 8 i art. 6 ust. 8 rozporządzenia nr 259/93, z mechanizmu zgłoszenia listu przewozowego przez właściwy organ wysyłki przepisy art. 3 ust. 8, art. 4 ust. 3, art. 6 ust. 8, art. 7 ust. 4 i art. 26 należy rozumieć:
a) w ten sposób, że właściwy organ wysyłki w rozumieniu rozporządzenia, uprawniony do dokonania kontroli, czy plan wysyłki sklasyfikowany w zgłoszeniu jako »wysyłka odpadów przeznaczonych do odzysku« odpowiada istotnie tej klasyfikacji, może, w przypadku gdy uzna tę klasyfikację za błędną:
– odmówić przesłania listu przewozowego z uwagi na błędną klasyfikację, zwracając się do zgłaszającego o przesłanie nowego listu przewozowego,
– przesłać list przewozowy, dokonawszy zmiany klasyfikacji planu wysyłki na »wysyłk[ę] odpadów w celu usunięcia«,
– przesłać list przewozowy zawierający błędną klasyfikację, dołączając jednocześnie do tej przesyłki sprzeciw oparty na tej błędnej klasyfikacji,
b) czy wręcz przeciwnie, w ten sposób, że właściwy organ wysyłki jest zobowiązany przesłać zgłoszenie tak sklasyfikowane przez zgłaszającego do właściwego organu miejsca przeznaczenia, zachowując jednak, jeśli uzna on, że dokonano błędnej klasyfikacji przeznaczenia wysyłki, uprawnienie do wniesienia jednocześnie lub później sprzeciwu uzasadnionego błędną klasyfikacją?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
27. Tytułem wstępu należy przypomnieć, że w systemie wprowadzonym rozporządzeniem wszystkie organy właściwe w przedmiocie odbioru zgłoszenia planu wysyłki odpadów są zobowiązane przeprowadzić kontrolę, czy klasyfikacja podana przez zgłaszającego jest zgodna z przepisami rozporządzenia, a w razie błędnej klasyfikacji sprzeciwić się wysyłce (ww. wyrok w sprawie ASA, pkt 40 oraz wyrok z dnia 13 lutego 2003 r. w sprawie C‑458/00 Komisja przeciwko Luksemburgowi, Rec. str. I‑1553, pkt 21).
28. Jeśli właściwy organ wysyłki uzna, że w zgłoszeniu dokonano błędnej klasyfikacji przeznaczenia wysyłki, powinien on uzasadnić sprzeciw błędną klasyfikacją bez odwołania się do szczegółowego przepisu rozporządzenia, który wymienia podstawy sprzeciwu, jakie Państwa Członkowskie mogą zgłosić wobec wysyłki odpadów. Sprzeciw ten, tak jak pozostałe przewidziane w rozporządzeniu, skutkuje wstrzymaniem wysyłki (ww. wyrok w sprawie ASA, pkt 47). Właściwy organ wysyłki nie może natomiast dokonać z urzędu przeklasyfikowania przeznaczenia wysyłki odpadów, ponieważ w wyniku takiej jednostronnej zmiany ta sama wysyłka byłaby rozpatrywana przez poszczególne właściwe organy w oparciu o przepisy należące do odrębnych rozdziałów rozporządzenia, co byłoby sprzeczne z systemem, jaki ono wprowadza (ww. wyrok w sprawie ASA, pkt 48).
29. Należy również przypomnieć orzeczenie Trybunału, zgodnie z którym procedura ustanowiona w rozporządzeniu zapewnia zgłaszającemu, że jego plan wysyłki będzie rozpatrzony w terminie określonym w rozporządzeniu oraz że zostanie on poinformowany przed upływem tego terminu, czy, a jeśli tak, to pod jakimi warunkami, wysyłka może zostać dokonana. Stąd sprzeciw właściwego organu wysyłki dotyczący błędnej klasyfikacji wysyłki zgłoszonej jako wysyłka odpadów przeznaczonych do odzysku powinien zostać wniesiony w terminie przewidzianym w art. 7 ust. 2 rozporządzenia (ww. wyrok w sprawie ASA, pkt 49).
30. Taka wykładnia rozporządzenia znajduje zastosowanie również w sytuacji, gdy tak jak w tym przypadku właściwy organ wysyłki, który uznaje, że powinien wnieść sprzeciw wobec wysyłki odpadów uznanych za przeznaczone do odzysku, rozpatruje plan wysyłki w ramach szczególnej procedury przewidzianej w art. 6 ust. 8 rozporządzenia, zgodnie z którą organ ten sam dokonuje, zamiast zgłaszającego, zgłoszenia tego planu innym organom i odbiorcy.
31. Nic nie pozwala bowiem sądzić, że sama okoliczność, iż procedura, którą należy stosować przy dokonywaniu zgłoszenia planu zainteresowanym, różni się od tej, która jest zwykle przewidziana, powinna skutkować przyznaniem właściwemu organowi wysyłki uprawnienia do zmiany z urzędu klasyfikacji przeznaczenia wysyłki.
32. Należy w tym kontekście przypomnieć, że art. 3 ust. 8 akapit drugi rozporządzenia, dotyczący procedury wysyłki odpadów przeznaczonych do usunięcia, przyznaje właściwemu organowi wysyłki uprawnienie do odmowy przesłania zgłoszenia planu, „jeśli sam ma zamiar wnieść bezpośrednio sprzeciw wobec wysyłki zgodnie z art. 4 ust. 3”. Zatem ustawodawca wspólnotowy, nie przyznając takiego uprawnienia właściwemu organowi wysyłki w ramach procedury wysyłki odpadów przeznaczonych do odzysku, chciał je w ramach tej procedury wykluczyć bezwzględnie, choć w sposób dorozumiany.
33. Należy zatem uznać, że w takiej sytuacji jak w sporze przed sądem krajowym właściwy organ wysyłki, który uzna klasyfikację przeznaczenia wysyłki za błędną, nie może zmienić z urzędu jego klasyfikacji i odmówić przesłania listu przewozowego innym organom i odbiorcy. Może on jedynie, najpóźniej w terminie 30 dni od wysłania potwierdzenia odbioru zgłoszenia wysyłki przez właściwy organ miejsca odbioru, poinformować zgłaszającego oraz inne właściwe zainteresowane organy przy użyciu wszelkich dostępnych środków o swoim sprzeciwie opartym na wspomnianej błędnej klasyfikacji.
34. Taka wykładnia rozporządzenia, ze względów przedstawionych przez rzecznika generalnego w pkt 37 i 38 opinii, w niczym nie narusza prawa zgłoszenia sprzeciwu wobec wysyłki w przypadku błędnej jej klasyfikacji dokonanej przez zgłaszającego, które na mocy rozporządzenia przysługuje właściwemu organowi wysyłki; chroni ona przy tym interes zgłaszającego, jaki ma on w poznaniu stanowiska innych organów w odniesieniu do planu wysyłki.
35. Wobec powyższych rozważań na pytanie prejudycjalne należy odpowiedzieć, że rozporządzenie należy interpretować w ten sposób, iż, w przypadku gdy Państwo Członkowskie korzysta, zgodnie z przepisami art. 6 ust. 8 powołanego rozporządzenia, ze szczególnej procedury zgłoszenia przez właściwy organ wysyłki listu przewozowego sporządzonego w celu wysyłki odpadów przeznaczonych do odzysku, organ ten – jeśli uzna za konieczne wniesienie sprzeciwu wobec wysyłki z powodu jej błędnej klasyfikacji przez zgłaszającego – nie może dokonać z urzędu zmiany klasyfikacji tej wysyłki, lecz jest obowiązany zgłosić ten list przewozowy innym organom oraz odbiorcy. W takim przypadku musi on przy użyciu wszelkich stosownych środków i przed upływem terminu przewidzianego w art. 7 ust. 2 powyższego rozporządzenia poinformować zgłaszającego oraz inne właściwe organy o swoim sprzeciwie.
W przedmiocie kosztów
36. Koszty poniesione przez rządy niemiecki, włoski i niderlandzki oraz Komisję Wspólnot Europejskich, które przedstawiły Trybunałowi uwagi, nie podlegają zwrotowi. Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach.
Sentencja
Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 259/93 z dnia 1 lutego 1993 r. w sprawie nadzoru i kontroli przesyłania odpadów w obrębie, do Wspólnoty Europejskiej oraz poza jej obszar, zmienione decyzjami Komisji 98/368/WE z dnia 18 maja 1998 r. i 1999/816/WE z dnia 24 listopada 1999 r., należy interpretować w ten sposób, iż, w przypadku gdy Państwo Członkowskie korzysta, zgodnie z przepisami art. 6 ust. 8 powołanego rozporządzenia, ze szczególnej procedury zgłoszenia przez właściwy organ wysyłki listu przewozowego sporządzonego w celu wysyłki odpadów przeznaczonych do odzysku, organ ten – jeśli uzna za konieczne wniesienie sprzeciwu wobec wysyłki z powodu jej błędnej klasyfikacji przez zgłaszającego – nie może dokonać z urzędu zmiany klasyfikacji tej wysyłki, lecz jest obowiązany zgłosić ten list przewozowy innym organom oraz odbiorcy. W takim przypadku musi on, przy użyciu wszelkich stosownych środków i przed upływem terminu przewidzianego w art. 7 ust. 2 powyższego rozporządzenia, poinformować zgłaszającego oraz inne właściwe organy o swoim sprzeciwie.