61970C0019
CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL
A. DUTHEILLET DE LAMOTHE
van9 JUNI 1971 (
1
)
Mijnheer de President,
mijne heren Rechters,
De heer Almini, die in 1954 bij de Hoge Autoriteit van de EGKS in dienst is getreden, was aldaar tot 28 maart 1968 als directeur Personeelszaken werkzaam in de rang A 2.
Na de fusie en de daardoor nodig geworden herstructurering der diensten werd hij op 28 maart 1968 te werk gesteld als directeur Publikaties op het Directoraat-generaal Personeelszaken en Algemeen Beheer van de Commissie.
Terzelfder tijd echter waren de bevoegde autoriteiten — in omstandigheden die tamelijk onoverzichtelijk mogen worden genoemd — doende een Bureau voor publikaties van de Gemeenschappen op te richten overeenkomstig artikel 8 van het — bij het fusieverdrag gevoegde — besluit van de vertegenwoordigers van de regeringen der Lid-Staten.
Dit leidde tot het besluit van 16 januari 1969 houdende instelling van bedoeld „Bureau voor officiële publikaties der Gemeenschappen”, wij komen hierop aanstonds terug.
Men bemerkte toen echter, dat voor de personeelsbezetting van dit nieuwe lichaam geen enkele voorziening was getroffen.
Als directeur van het Bureau had men een ambtenaar in de rang A 2 gewenst, doch er was toen geen enkele A 2-post vacant.
Zo gezien, ware een benoeming van de heer Almini — die reeds vrijwel identieke werkzaamheden verrichtte en al ambtenaar in de rang A 2 was — natuurlijk eenvoudiger geweest.
Doch om vrij ingewikkelde redenen heeft de Commissie het probleem niet aldus opgelost.
Op voorstel van het directiecomité van het Bureau van 18 april 1969 nam de Commissie op 23 juli van hetzelfde jaar de navolgende besluiten:
1.
aan de adjunct-directeur-generaal Personeelszaken, de heer Reichling, werd, naast zijn overige taken, voorlopig de leiding van het Bureau opgedragen — zulks kennelijk om geen moeilijkheden met de begroting te krijgen —;
2.
omdat het alleszins duidelijk was dat de heer Reichling, aan wie reeds talrijke en moeilijke andere werkzaamheden waren opgedragen, slechts een gering deel van zijn tijd aan zijn nieuwe taak zou kunnen wijden, werd aan hem de heer Leclerc als hoofdadviseur in de rang A 3 toegevoegd;
3.
de heer Almini werd benoemd tot hoofdadviseur om de heer Reichling bij te staan, echter niet bij het verrichten van diens taak als directeur van het Bureau voor publikaties, doch in diens hoedanigheid van adjunct-directeur Personeelszaken.
Enkele maanden nadien — op de 106e vergadering van 14 januari 1970 — legde de Commissie op voorstel van de heer Bodson „haar voornemen” vast om „de heer Almini om redenen van dienstbelang van zijn ambt te ontheffen … zulks ingevolge artikel 50 van het Statuut”.
Zij gaf de heer Bodson opdracht de daartoe nodige procedure in te leiden en de aangelegenheid zou zelfs op 21 januari moeten zijn geregeld.
Aan deze termijn heeft men zich niet kunnen houden; nochtans ging men voortvarend te werk, immers op 11 februari besloot de Commissie de heer Almini in het dienstbelang van zijn ambt te ontheffen — tijdstip waarop zij anderzijds wel drie A 2-posten vacant verklaarde —.
De heer Almini vraagt U thans primair — en in de eerste plaats — het besluit tot ontheffing, en subsidiair — voor zoveel nodig — de besluiten tot benoeming van de heren Reichling en Leclerc nietig te verklaren — met toekenning van schadevergoeding —.
Uiteraard zullen wij thans allereerst de primaire vordering, gericht tegen het ontheffingsbesluit, moeten bespreken; wij zullen hierbij ook het langst hebben stil te staan.
I
Wij menen dat U de vordering in zoverre zult moeten toewijzen; het primair bestreden besluit schijnt ons in meer dan één opzicht onwettig en irregulier, zodat het dient te worden nietig verklaard.
1.
Wij menen dat men tijdens de procedure welke tot het gedwongen vertrek van de heer Almini heeft geleid, de hand heeft gelicht met de waarborgen welker eerbiediging een van de voorwaarden is voor de wettigheid der uiteindelijk genomen maatregel.
Want anders dan bepaalde nationale statuten, is het Statuut van de ambtenaren van de Gemeenschappen in beginsel ook van toepassing op de hoogst geplaatste personeelsleden, dat wil zeggen op ambtenaren in de rangen A 1 en A 2.
Echter bevat het enige bijzondere voorschriften; wat de aanwerving betreft valt hierbij vooral te denken aan artikel 29, lid 2, en wat beëindiging van het dienstverband betreft, aan artikel 50.
Ingevolge dit laatste artikel kunnen ambtenaren in de rangen A 1 en A 2 om redenen van dienstbelang van hun ambt worden ontheven, welke ontheffing dan niet het karakter van een tuchtmaatregel draagt. Ook kan het dienstverband dezer ambtenaren, indien tewerkstelling in een ander ambt niet mogelijk is, worden beeindigd; zij worden dan in het genot van bepaalde vergoedingen gesteld.
Wil dat zeggen dat er, wanneer artikel 50 wordt toegepast, ten behoeve van ambtenaren in de rangen A 1 en A 2 die aldus de dienst zouden hebben te verlaten, geen enkele waarborg bestaat?
Wij menen van niet; integendeel, ons inziens brengen de algemene rechtsbeginselen mede, dat men van een zo ernstige maatregel als ontheffing van het ambt — gevolgd door beëindiging van het dienstverband —, waartoe uiteraard althans mede wordt besloten in verband met de persoon van betrokkene, op zijn minst op de hoogte moet worden gesteld en behoorlijk de gelegenheid dient te krijgen zijn opmerkingen aan het tot aanstelling bevoegd gezag kenbaar te maken.
Dit is trouwens, gezien het verloop van de administratieve procedure, blijkbaar ook het standpunt van de Commissie.
De heer Almini is inderdaad op de hoogte gesteld van het voornemen der Commissie hem van zijn ambt te ontheffen; hij is uitgenodigd zijn opmerkingen in te dienen, aan welke uitnodiging hij ook gevolg heeft gegeven.
Doch is deze formaliteit in casu niet goeddeels van haar betekenis beroofd? Met andere woorden, heeft men de heer Almini in de gelegenheid gesteld om niet alleen zijn opmerkingen in te dienen, doch om zulks ook behoorlijk te doen?
Wij menen van niet, en wel om twee redenen die ons inziens beide afdoende zijn:
a)
De termijn binnen welke de heer Almini zijn opmerkingen kon indienen, was duidelijk te kort. In een brief gedagtekend 20 januari 1970, verzocht de heer Bodson hem op uiterlijk 26 januari zijn opmerkingen in te dienen.
Zelfs al zou de heer Almini deze brief te Luxemburg reeds op 21 januari hebben ontvangen en aangenomen al, dat hij het risico had kunnen aanvaarden er in plaats van op 24 januari eerst op 25 januari op te antwoorden, dan nog blijft het een feit dat hij amper vier dagen had om zijn opmerkingen in te dienen met betrekking tot een maatregel welke, nadat hij gedurende 16 jaren zijn dienst blijkbaar bevredigend had vervuld, een einde maakte aan zijn betrekking en hem op 47-jarige leeftijd verplichtte om, zoals de volksmond zegt, „elders onderdak te zoeken”.
Deze termijn was duidelijk onvoldoende, ook al houdt men er rekening mede dat de heer Almini er 's maandags tevoren, dat wil zeggen op 19 januari, door een ambtenaar van het directoraat Personeelszaken te Brussel mondeling van op de hoogte was gesteld, dat hij een brief van de heer Bodson van 20 januari — betreffende ontheffing van zijn ambt — zou ontvangen.
In zijn antwoord aan de heer Bodson heeft de heer Almini er trouwens op gewezen, dat een termijn voor beraad hem noodzakelijk voorkwam.
b)
Niet alleen wegens deze buitensporig korte termijn menen wij dat aan de heer Almini de gelegenheid is onthouden behoorlijk zijn opmerkingen in te dienen.
De Commissie had haar voornemen hem van zijn ambt te ontheffen immers alleen gemotiveerd door te wijzen op enerzijds de voorschriften betreffende de aanwijzing van de directeur van het Bureau voor publikaties en anderzijds de reorganisatie van het Directoraat-generaal nr. IX.
In het besluit zelf noemt de Commissie echter bovendien een heel andere grond. Er valt in te lezen, dat volgens de Commissie „voor de taken waarmede de verschillende directoraten van het Directoraat-generaal Personeelszaken en Algemeen Beheer zijn belast” alsook „wegens de veelheid en verscheidenheid der personeelsformaties waaraan leiding gegeven moet worden, bijzondere kwaliteiten nodig zijn” — waarover de heer Almini volgens de Commissie niet beschikte —.
De heer Almini is nimmer in de gelegenheid gesteld op dit punt zijn opmerkingen in te dienen — zoals hij had kunnen doen door zich met name op het getuigenis van zijn voormalige chefs te beroepen
Wij menen dus, dat men aan hem in tweeërlei opzicht zijn rechtmatige waarborgen heeft onthouden, hetgeen op zichzelf reeds medebrengt dat het bestreden besluit moet worden nietig verklaard.
2.
Ons inziens is dit wellicht om nog een andere reden het geval.
Volgens de bij U ingediende opmerkingen berustte het bestreden besluit althans mede op de omstandigheid, dat het de Commissie niet mogelijk was geweest om voor de benoeming van de heer Almini tot directeur van het Bureau voor publikaties het gunstig advies van het directiecomité van dit bureau te verkrijgen — hoedanig advies volgens artikel 5 van het besluit houdende de instelling van het Bureau met eenparigheid van stemmen moet worden gegeven —.
Doch artikel 5 lijkt ons onwettig om een reden die met de bevoegdheid verband houdt en dus van openbare orde is.
In dit „besluit” van 16 januari 1969 — in feite een overeenkomst tussen de voorzitters der verschillende instellingen — kon weliswaar de inrichting van het te vestigen Bureau materieel worden geregeld, doch niet het Statuut van de ambtenaren — vastgesteld overeenkomstig artikel 24 van het fusieverdrag en in werking getreden op 4 maart 1968 — worden herzien.
Voor herziening van het Statuut:
—
moet enerzijds een daartoe strekkend voorstel worden gedaan aan het comité van het Statuut — hetgeen in casu niet is geschied —,
—
moet anderzijds worden voldaan aan de voorwaarden welke voor vaststelling van het Statuut zelf golden, met andere woorden zodanige herziening dient te geschieden bij verordening van de Raad, vastgesteld op voorstel van de Commissie en na advies van het Parlement en het Hof van Justitie.
Artikel 5 van het besluit van 16 januari 1969 houdt namelijk wel degelijk een afwijking — en gedeeltelijke herziening — van het Statuut in voor de ambtenaren van het Bureau.
Volgens het Statuut is er voor ieder ambt één enkel tot aanstelling bevoegd gezag.
In deze zaak blijkt duidelijk tot welke verschillende consequenties dit algemeen voorschrift van het Statuut en de bijzondere bepalingen van artikel 5 van het besluit van 16 januari 1969 kunnen leiden. Zou in casu de algemene regel van het Statuut zijn toegepast, dan zou, wanneer wij de Commissie mogen geloven, de heer Almini zijn benoemd; hij was volgens de Commissie haar kandidaat en alleen het feit dat er binnen het directiecomité geen eenstemmigheid kon worden bereikt, zou aan zijn benoeming in de weg hebben gestaan.
Nu kan men opmerken, dat het tot aanstelling bevoegd gezag, in casu de Commissie, mag bepalen dat bij de uitoefening van deze aanstellingsbevoegdheid bijzondere voorschriften in acht zullen worden genomen.
Dit is stellig juist, doch men mag in die bijzondere voorschriften niet zover gaan dat bedoelde bevoegdheid zou worden gedeeld met een college, dat eenparig in gunstige zin dient te adviseren; juist in het geval van de heer Almini blijkt welke zwaarwegende consequenties aan zulk een stelsel voor alle ambtenaren kunnen zijn verbonden.
Ofschoon de regels, opgesteld in artikel 5 van het besluit van 16 januari 1969, voor de goede gang van zaken op het Bureau waarschijnlijk noodzakelijk zijn, kunnen zij — ik herhaal: in verband met de daaraan voor de ambtenaren mogelijkerwijze verbonden consequenties — wettelijk alleen worden gegeven langs de weg van een herziening van het Statuut, waarbij aan de zojuist genoemde formele en materiële voorwaarden moet worden voldaan.
Wij menen dan ook dat het besluit van de Commissie, dat ten dele op een onwettige reglementaire bepaling berust, ook om deze reden moet worden nietigverklaard.
3.
Volgens verzoeker is er nog een derde grond tot nietigverklaring.
De Commissie heeft, toen de heer Almini ternauwernood enkele weken van zijn ambt was ontheven, een post van hoofdadviseur (A 2) op het Bureau voor publikaties vacant verklaard. Volgens verzoeker was deze vacature alleen bedoeld om de benoeming van de heer Leclerc op bedoelde post mogelijk te maken.
Mocht dit juist blijken te zijn, dan zou de door verzoeker ingeroepen uitspraak in de zaak Reinarz in casu kunnen worden toegepast. In Uw arrest 55-70 van 12 mei 1971 hebt U uitgemaakt, dat bij reorganisatie van een dienst de zorg dat zittende fuctionarissen hun ambt behouden moet prevaleren boven overwegingen verband houdende met de positie van collega's van betrokkenen.
Weliswaar ging het in het arrest-Reinarz om de toepassing van maatregelen in het kader van de fusie, doch wij zouden U eigenlijk gaarne willen voorstellen voor de toepassing van artikel 50 dezelfde weg te bewandelen.
In de huidige stand van zaken achten wij het echter niet onbedenkelijk U voor te stellen deze grief van verzoeker te aanvaarden: in de vacature is nog steeds niet voorzien en het heeft er de schijn van dat de verantwoordelijke autoriteiten de uitslag van dit geding willen afwachten.
II
Nu het ons voorkomt dat de primair bestreden handeling om minstens twee redenen zal moeten worden nietigver-klaard, behoeft nog slechts met een enkel woord op de overige grieven te worden ingegaan.
Verzoeker doet zijn vordering tot nietigverklaring van het onheffingsbesluit, behalve op de reeds besproken middelen, op nog twee andere gronden steunen:
1.
Hij stelt over voldoende ervaring en bekwaamheid te hebben beschikt om een der vacant verklaarde directieposten te bezetten en ten onrechte zou men hem niet op een van deze posten hebben benoemd. Doch volgens vaste rechtspraak oefent Uw Hof op de beoordeling van de geschiktheid van een personeelslid tot het bekleden van een bepaalde post alleen controle uit wanneer van onjuiste feiten is uitgegaan, hetgeen in casu niet het geval schijnt te zijn.
2.
Volgens verzoeker is in het besluit détournement de pouvoir begaan: het was er de Commissie alleen om te doen voor de heer Leclerc, tot op bedoeld tijdstip werkzaam te Brussel, een post te Luxemburg te vinden.
Enige twijfel is hier op zijn plaats; toch menen wij dat uit het dossier niet van détournement de pouvoir blijkt.
Ten slotte heeft verzoeker — voor zoveel nodig — subsidiair gevraagd de besluiten tot benoeming van de heer Reichling en van de heer Leclerc, alsook het besluit van 28 maart 1968 waarbij hij op Directoraat-generaal IX te werk gesteld is, nietig te verklaren.
Doch wij menen deze vordering in die zin te moeten verstaan, dat zij alleen gedaan wordt voor het geval dat de wettigheid van het besluit tot ontheffing van de heer Almini naar Uw oordeel zou afhangen van de wettigheid van de besluiten tot benoeming van de heer Reichling en van de heer Leclerc, of van het overplaatsingsbesluit.
Indien U echter de zojuist door ons bepleite oplossing aanvaardt, dan ontvalt de grondslag aan deze vordering, alsook aan het verzoek om schadevergoeding.
Wij concluderen derhalve
1.
tot nietigverklaring van het besluit der Commissie van 11 februari 1970 waarbij de heer Almini ingevolge artikel 50 van het Statuut van zijn ambt is ontheven;
2.
tot veroordeling van de Commissie in de kosten.
(
1
)	Vertaald uit het Frans.