62005CO0177_PL
Strony
Motywy wyroku
Sentencja
Strony
W sprawie C-177/05
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Juzgado de lo Social Único de Algeciras (Hiszpania) postanowieniem z dnia 30 marca 2005 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 20 kwietnia 2005 r., w postępowaniu:
María Cristina Guerrero Pecino
przeciwko
Fondo de Garantía Salarial (Fogasa),
TRYBUNAŁ (czwarta izba),
w składzie: K. Schiemann, prezes izby, N. Colneric (sprawozdawca) i E. Juhász, sędziowie,
rzecznik generalny: A. Tizzano,
sekretarz: R. Grass,
po powiadomieniu sądu odsyłającego, że Trybunał zamierza orzec postanowieniem z uzasadnieniem zgodnie z art. 104 § 3 akapit pierwszy regulaminu,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego,
wydaje następujące
Postanowienie
Motywy wyroku
1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy Rady 80/987/EWG z dnia 20 października 1980 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich dotyczących ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. L 283, str. 23), zmienionej dyrektywą 2002/74/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 września 2002 r. (Dz.U. L 270, str. 10, zwanej dalej „dyrektywą”).
2. Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między M. C. Guerrero Pecino a Fondo de Garantía Salarial (fundusz gwarantowanych wynagrodzeń, zwany dalej „Fogasa”) w przedmiocie odmowy Fogasa wypłaty M. C. Guerrero Pecino, tytułem odpowiedzialności subsydiarnej, odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie stosunku pracy z zainteresowaną, uzgodnionego w ugodzie sądowej zawartej pomiędzy M. C. Guerrero Pecino a jej pracodawcą.
Ramy prawne
Uregulowania wspólnotowe
3. Artykuł 1 ust. 1 dyrektywy stanowi, że „dyrektywę stosuje się do roszczeń pracowników, wynikających z umów o pracę lub stosunku pracy i istniejących wobec pracodawców, którzy są niewypłacalni w rozumieniu art. 2 ust. 1”.
4. Artykuł 2 ust. 2 wspomnianej dyrektywy wskazuje, że dyrektywa pozostaje bez uszczerbku dla prawa krajowego w zakresie definicji pojęć „pracownik”, „pracodawca”, „wynagrodzenie”, „roszczenie wynikające z prawa nabytego”, „prawo prowadzące do nabycia roszczenia”.
5. Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej dyrektywy:
„Państwa członkowskie podejmą konieczne środki, aby instytucje udzielające gwarancji zapewniły, bez uszczerbku dla postanowień art. 4, wypłatę niezapłaconych roszczeń pracowniczych wynikających z umowy o pracę lub ze stosunku pracy, włączywszy w to odszkodowania należne w związku z ustaniem stosunku pracy, o ile tak stanowi prawo krajowe”.
6. Zgodnie z art. 4 dyrektywy państwa członkowskie mają prawo do ograniczania odpowiedzialności instytucji udzielających gwarancji określonych w art. 3 tej dyrektywy, wskazując okres, za który instytucja udzielająca gwarancji zapewnia zaspokojenie roszczeń pozostających do spłaty lub ustalając pułapy wypłat dokonanych przez te instytucje.
7. Zgodnie z art. 10 lit. a) dyrektywa ta „nie narusza prawa państw członkowskich […] do podjęcia środków koniecznych w celu uniknięcia nadużyć”.
Uregulowania hiszpańskie
8. Artykuł 33 ust. 1 i 2 królewskiego dekretu ustawodawczego 1/1995 z dnia 24 marca 1995 r., zatwierdzającego znowelizowany tekst ustawy Statut pracowników (Estatuto de los Trabajadores, BOE nr 75 z dnia 29 marca 1995 r., str. 9654) w brzmieniu wynikającym z ustawy 60/1997 z dnia 19 grudnia 1997 r. (BOE nr 304 z dnia 20 grudnia 1997 r., str. 37453), zwanego dalej „statutem pracowników”, stanowi:
„1. Fundusz gwarantowanych wynagrodzeń, organ autonomiczny podległy ministerstwu pracy i ubezpieczeń społecznych, posiadający osobowość prawną i zdolność do czynności prawnych w celu wykonywania swych zadań, wypłaca pracownikom część należności stanowiącej zapłatę za pracę, niezapłaconej w wyniku niewypłacalności, zawieszenia płatności zobowiązań, upadłości lub postępowania naprawczego pracodawcy.
Należnością stanowiącą zapłatę za pracę w rozumieniu poprzedniego akapitu jest każda kwota uznana za taką należność w ugodzie lub orzeczeniu sądu, przysługująca we wszystkich przypadkach, o których mowa w art. 26 ust.1, jak również odszkodowanie uzupełniające przyznane w stosownym przypadku przez właściwy sąd tytułem salarios de tramitación [należności podczas postępowania], z tym że kwota wypłacona przez Fundusz na podstawie jednego lub wszystkich tytułów łącznie nie może być wyższa niż kwota równa dwukrotnej wysokości minimalnego dziennego wynagrodzenia za pracę we wszystkich sektorach zatrudnienia pomnożonego przez liczbę dni, za które należy się wynagrodzenie, nie więcej jednak niż przez sto dwadzieścia dni.
2. W przypadkach określonych w ustępie poprzednim fundusz gwarantowanych wynagrodzeń wypłaca przyznane pracownikom w orzeczeniu sądu lub decyzji administracyjnej odszkodowanie z tytułu rozwiązania lub wygaśnięcia umowy o pracę na podstawie art. 50, 51 i 52 lit. c) niniejszej ustawy w maksymalnej wysokości wynagrodzenia rocznego, przy czym będące podstawą obliczeń wynagrodzenie dzienne nie może przekroczyć dwukrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia we wszystkich sektorach zatrudnienia.
Wysokość odszkodowania wypłacanego przez Fundusz Gwarantowanych Wynagrodzeń w przypadku rozwiązania lub wygaśnięcia umów o pracę na podstawie art. 50 niniejszej ustawy, przysługuje w wysokości ustalonej dla wynagrodzenia za 25 dni w skali każdego przeprowadzonego roku, przy czym nie może ona przekroczyć wysokości określonej w poprzednim akapicie”.
9. Artykuł 56 ust. 1 statutu pracowników stanowi, co następuje:
„1. W przypadku orzeczenia uznającego rozwiązanie umowy o pracę za niezgodne z prawem pracodawca, w terminie 5 dni od daty zawiadomienia go o orzeczeniu, może przywrócić pracownika do pracy wypłacając mu jednocześnie salarios de tramitación, o których mowa w lit. b) niniejszego ustępu, lub wypłacić pracownikowi następujące świadczenia pieniężne, które zostaną ustalone w następujący sposób:
a) odszkodowanie w wysokości równej wynagrodzeniu za 45 dni w skali każdego przepracowanego roku, przy czym dla okresów krótszych niż rok obliczeń dokonuje się proporcjonalnie w oparciu o przepracowane miesiące aż do równowartości czterdziestu dwóch wynagrodzeń miesięcznych;
b) kwotę stanowiącą sumę wynagrodzeń należnych od czasu zwolnienia z pracy do dnia powzięcia wiadomości o orzeczeniu stwierdzającym jego niezgodność z prawem lub do dnia znalezienia przez pracownika innej pracy, o ile zatrudnienie to nastąpiło przed dniem ogłoszenia orzeczenia i pracodawca przedstawi dowód zapłaty kwot celem potrącenia ich z salarios de tramitación.
Pracodawca powinien utrzymywać zgłoszenie pracownika do systemu ubezpieczeń społecznych przez okres odpowiadający świadczeniom, o których mowa w lit. b) powyżej”.
10. Artykuł 84 królewskiego dekretu ustawodawczego 2/1995 z dnia 7 kwietnia 1995 r., ustalający znowelizowany tekst ustawy o postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy (Ley de Procedmiento laboral, BOE nr 86 z dnia 11 kwietnia 1995 r., str. 10695, zwana dalej „LPL”), przewiduje, że jeżeli postępowanie pojednawcze przed organem administracyjnym na podstawie art. 63 tego samego dekretu zakończy się niepowodzeniem, obowiązkowe jest przeprowadzenie postępowania pojednawczego przed właściwym sądem.
Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
11. M. C. Guerrero Pecino, powódka w postępowaniu przed sądem krajowym, pracowała w spółce Camisas Leica SL (zwanej dalej „Camisas Leica”) w okresie od 9 lipca 1990 r. do 27 grudnia 2001 r., w którym to dniu rozwiązano z nią stosunek pracy.
12. W postępowaniu zmierzającym do wydania przez sąd odsyłający orzeczenia deklaratywnego M. C. Guerrero Pecino i Camisas Leica podpisały w dniu 13 maja 2002 r. ugodę, w której spółka przyznała, że rozwiązanie stosunku pracy z powódką w postępowaniu przed sądem krajowym było niezgodne z prawem i wyraźnie zobowiązała się do zapłaty odszkodowania zgodnie z obowiązującymi przepisami, tzn. poprzez wypłacenie odszkodowania w wysokości równej wynagrodzeniu za 45 dni za każdy przepracowany rok, jak również „salarios de tramitación”.
13. Na podstawie tymczasowego stwierdzenia niewypłacalności Camisas Leica, ogłoszonego w dniu 5 marca 2003 r. przez ten sam sąd na wniosek M. C. Guerrero Pecino, powódka w postępowaniu przed sądem krajowym zwróciła się do Fogasa o zapłatę kwoty odpowiadającej odszkodowaniu oraz „salarios de tramitación”, których nie zapłacił jej były pracodawca.
14. Fogasa zgodził się zapłacić powódce w postępowaniu przed sądem krajowym kwotę 3338,88 EUR tytułem „salarios de tramitación”, lecz uznał, że roszczenie o wypłatę 8622,42 EUR tytułem odszkodowania za rozwiązanie stosunku pracy, które zgłasza M. C. Guerrero Pecino, jej nie przysługuje, gdyż nie zostało ono uznane na mocy orzeczenia sądowego.
15. M. C. Guerrero Pecino zakwestionowała przed Juzgado de lo Social Único de Algeciras odmowę Fogasa wypłaty odszkodowania za rozwiązanie stosunku pracy.
16. Sąd odsyłający zauważa, że dyrektywa 2002/74, zmieniająca dyrektywę 80/987__obowiązywała w chwili gdy stwierdzał on niewypłacalność Camisas Leica.
17. Według sądu odsyłającego bezspornym jest, że prawo hiszpańskie w art. 33 ust. 2 statutu pracowników przewiduje wypłatę przez Fogasa odszkodowania należnego z tytułu ustania stosunku pracy, lecz tylko względem odszkodowań „uznanych na podstawie orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej na rzecz pracowników w związku z rozwiązaniem z nimi stosunku pracy”. Zgodnie z wykładnią tego przepisu przez Tribunal Supremo odszkodowanie za rozwiązanie stosunku pracy należne na podstawie ugody zawartej na podstawie statutu pracowników nie wchodzi w jego zakres.
18. Sąd odsyłający poszukuje odpowiedzi na pytanie, czy bez względu na brzmienie tego przepisu istnieją wiążące argumenty umożliwiające, według wykładni zgodnej z prawem wspólnotowym, włączenie również do zakresu stosowania tego przepisu odszkodowania za rozwiązanie stosunku pracy należnego pracownikowi w związku z ustaniem stosunku pracy na podstawie ugody.
19. W tych okolicznościach Juzgado de lo Social Único de Algeciras postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„[…] zważywszy na ogólną zasadę równości i niedyskryminacji, czy różnica traktowania, jaka ma miejsce na podstawie art. 33 ust. 2 statutu pracowników i wykładni tego przepisu przez Tribunal Supremo, jest obiektywnie uzasadniona, co w rezultacie powoduje wyłączenie odszkodowania wypłacanego pracownikowi tytułem ugody z zakresu stosowania [dyrektywy];
lub […] wręcz przeciwnie, zważywszy na ogólną zasadę równości i niedyskryminacji, czy różnica traktowania, jaka ma miejsce na podstawie art. 33 ust. 2 statutu pracowników i wykładni tego przepisu przez Tribunal Supremo, nie jest obiektywnie uzasadniona, co w rezultacie powoduje włączenie odszkodowania wypłacanego pracownikowi tytułem ugody w zakres stosowania [dyrektywy]?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
20. Biorąc pod uwagę, że odpowiedź na tak zadane pytanie może zostać w sposób jednoznaczny wyprowadzona z istniejącego orzecznictwa, w szczególności z wyroku z dnia 16 grudnia 2004 r. w sprawie C‑520/03 Olaso Valero, Rec. str. I‑12065, Trybunał może, zgodnie z art. 104 § 3 akapit pierwszy regulaminu, orzec postanowieniem z uzasadnieniem.
21. Sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy prawo wspólnotowe stoi na przeszkodzie temu, by odszkodowania wypłacane na podstawie ugody sądowej były traktowane odmiennie niż odszkodowania za rozwiązanie stosunku pracy wypłacane pracownikowi na podstawie orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej.
22. Przez swoje pytanie sąd odsyłający poszukuje wykładni dyrektywy 2002/74. W tym zakresie należy zauważyć, że zgodnie z art. 3 dyrektywa wchodzi w życie z dniem jej opublikowania w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich, czyli w dniu 8 października 2002 r., i że zgodnie z art. 2 ust. 1 akapit pierwszy przed dniem 8 października 2005 r. „Państwa członkowskie wprowadzą w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy […]”. Zgodnie z art. 2 ust. 1 akapit drugi tej dyrektywy państwa członkowskie „stosują przepisy określone w akapicie pierwszym do każdego przypadku niewypłacalności pracodawcy, występującego po dacie wejścia w życie tych przepisów”.
23. Poniższe rozważania dotyczą sytuacji, w której transpozycja dyrektywy 2002/74 do prawa krajowego nastąpiła we właściwym czasie, czego weryfikacja należy do sądu odsyłającego. Jeśli transpozycja nie miała jeszcze miejsca, spór w postępowaniu przed sądem krajowym powinien podlegać ocenie zgodnie z wytycznymi z przywołanego wyżej wyroku w sprawie Olaso Valero.
24. Zakres stosowania dyrektywy został określony w art. 1. Z brzmienia art. 1 ust. 1 w związku z art. 3 ust.1 tej dyrektywy wynika, że stosuje się ją do roszczeń pracowniczych wynikających z umowy o pracę lub ze stosunku pracy, włączywszy w to odszkodowania należne w związku z ustaniem stosunku pracy, o ile tak stanowi prawo krajowe.
25. Do prawa krajowego należy zatem określenie, jakie należności wchodzą w zakres stosowania dyrektywy. Otóż według prawa hiszpańskiego, zgodnie z wykładnią Tribunal Supremo, jedynie odszkodowanie za rozwiązanie stosunku pracy uznane na podstawie orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej obciąża Fogasa w przypadku niewypłacalności pracodawcy.
26. Trybunał orzekł już jednak, że przyznane państwom członkowskim uprawnienie do określenia świadczeń ciążących na instytucjach udzielających gwarancji podporządkowane jest prawom podstawowym, a w szczególności zasadzie równości i niedyskryminacji. Zasady te wymagają, aby podobne sytuacje, w braku istnienia ku temu obiektywnego uzasadnienia, nie były traktowane w odmienny sposób (ww. wyrok w sprawie Olaso Valero, pkt 34).
27. Trybunał stwierdził również, że pracownicy, z którymi rozwiązano stosunek pracy niezgodnie z prawem, znajdują się w podobnej sytuacji, o tyle że przysługuje im prawo do odszkodowania, w przypadku gdy nie zostaną ponownie przyjęci do pracy (ww. wyrok w sprawie Olaso Valero, pkt 35).
28. Badając, czy odmienne traktowanie tych pracowników, z jakim mamy do czynienia w prawie hiszpańskim, mogłoby być obiektywnie uzasadnione, Trybunał orzekł, że akta w sprawie C-442/00 Rodríguez Caballero, w której ogłoszono wyrok w dniu 12 grudnia 2002 r. (Rec. str. I‑11915) oraz w ww. sprawie Olaso Valero, nie zawierały informacji, które mogłyby uzasadniać różnice w traktowaniu pomiędzy roszczeniami o odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy, które zostały zasądzone w orzeczeniu sądowym lub decyzji administracyjnej, a roszczeniami o odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy uznanych w postępowaniu ugodowym (ww. wyrok w sprawie Olaso Valero, pkt 36 i 37).
29. W niniejszej sprawie sąd odsyłający przywołał zasadniczo orzecznictwo Tribunal Supremo, lecz nie przedstawił żadnej nowej kwestii, którego nie podlegałaby już rozpatrzeniu przez Trybunał.
30. W rezultacie na zadane pytanie należy odpowiedzieć w ten sposób, że jeśli zgodnie z właściwymi przepisami krajowymi odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy, które zostało zasądzone w orzeczeniu sądowym lub decyzji administracyjnej, powinno być uznane na podstawie prawa krajowego za odszkodowanie należne w związku z ustaniem stosunku pracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy, to odszkodowanie o takim samym charakterze ustalone w trakcie postępowania ugodowego przed sądem, tak jak w postępowaniu przed sądem krajowym, również powinno być uznane za odszkodowanie należne w związku z ustaniem stosunku pracy w rozumieniu tego przepisu. Sąd krajowy nie powinien stosować przepisu, który narusza zasadę równości, wyłączając odszkodowanie ustalone w ugodzie z pojęcia „odszkodowania należnego” w rozumieniu tego przepisu.
W przedmiocie kosztów
31. Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach.
Sentencja
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
Jeżeli zgodnie z właściwymi przepisami krajowymi odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy, które zostało zasądzone w orzeczeniu sądowym lub decyzji administracyjnej, powinno być uznane na podstawie prawa krajowego za odszkodowanie należne w związku z ustaniem stosunku pracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady 80/987/EWG z dnia 20 października 1980 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich dotyczących ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy, zmienionej dyrektywą 2002/74/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 września 2002 r., to odszkodowanie o takim samym charakterze, ustalone w trakcie postępowania ugodowego przed sądem, tak jak w sprawie w postępowaniu przed sądem krajowym, również powinno być uznane za odszkodowanie należne w związku z ustaniem stosunku pracy w rozumieniu tego przepisu. Sąd krajowy nie powinien stosować przepisu, który narusza zasadę równości, wyłączając odszkodowanie ustalone w ugodzie z pojęcia „odszkodowania należnego” w rozumieniu tego przepisu.