62023TJ0480_RES
Υπόθεση T‑480/23
Vladimir Gheorghe Plahotniuc
κατά
Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (πέμπτο τμήμα) της 23ης Οκτωβρίου 2024
«Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών που αποσταθεροποιούν τη Μολδαβία – Δέσμευση κεφαλαίων – Περιορισμοί εισόδου στο έδαφος των κρατών μελών – Κατάλογοι των προσώπων, οντοτήτων και φορέων που υπόκεινται στα μέτρα της δέσμευσης κεφαλαίων και των περιορισμών εισόδου στο έδαφος των κρατών μελών – Καταχώριση του ονόματος του προσφεύγοντος στους καταλόγους – Έρευνες και ποινικές διώξεις κινηθείσες από τις αρχές τρίτου κράτους – Υποχρέωση να ελεγχθεί ότι η σχετική απόφαση δεν θίγει τα δικαιώματα άμυνας και το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας – Υποχρέωση αιτιολόγησης»
Πράξεις των θεσμικών οργάνων – Αιτιολογία – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Περιεχόμενο – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Μολδαβία – Απαγόρευση εισόδου και διέλευσης καθώς και δέσμευση κεφαλαίων των προσώπων που είναι υπεύθυνα για ενέργειες οι οποίες υπονομεύουν ή απειλούν την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Μολδαβίας – Υποχρέωση να εκτίθενται στην αιτιολογία τα ειδικά και συγκεκριμένα στοιχεία που δικαιολογούν το ως άνω μέτρο – Απόφαση η οποία εντάσσεται σε πλαίσιο γνωστό στον ενδιαφερόμενο, το οποίο του παρέχει τη δυνατότητα να αντιληφθεί τη σημασία του μέτρου που ελήφθη εις βάρος του – Επιτρεπτό συνοπτικής αιτιολογίας
[Άρθρο 296 ΣΛΕΕ· απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2023/891 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2023/1047· κανονισμοί του Συμβουλίου 2023/888 και 2023/1045]
(βλ. σκέψεις 20-24)
Πράξεις των θεσμικών οργάνων – Αιτιολογία – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Περιεχόμενο – Μνεία της νομικής βάσης περιοριστικού μέτρου ληφθέντος στο πλαίσιο της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας – Παράλειψη η οποία δεν συνιστά ουσιώδη πλημμέλεια – Όρια – Ρητή μνεία απαραίτητη για την άσκηση δικαστικού ελέγχου
[Απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2023/891 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2023/1047· κανονισμοί του Συμβουλίου 2023/888 και 2023/1045]
(βλ. σκέψεις 26, 27)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Μολδαβία – Απόφαση δέσμευσης κεφαλαίων – Έκδοση ή διατήρησή της σε ισχύ βάσει ποινικών ερευνών ή διαδικασιών που έχουν κινηθεί από τις αρχές τρίτου κράτους για υπεξαίρεση δημοσίου χρήματος – Επιτρέπεται – Προϋπόθεση – Εθνική απόφαση η οποία εκδόθηκε υπό συνθήκες σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας και του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας – Υποχρέωση του Συμβουλίου να προβεί στον σχετικό έλεγχο – Υποχρέωση αιτιολόγησης – Περιεχόμενο – Έκδοση ή διατήρηση σε ισχύ βάσει άρθρων στον Τύπο ή δελτίων Τύπου των εθνικών αρχών στα οποία γίνεται λόγος για τέτοιες ποινικές έρευνες και διαδικασίες – Δεν ασκεί επιρροή
[Άρθρο 296 ΣΛΕΕ· απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2023/891 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2023/1047· κανονισμοί του Συμβουλίου 2023/888 και 2023/1045]
(βλ. σκέψεις 40-49)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Μολδαβία – Απόφαση δέσμευσης κεφαλαίων – Έκδοση ή διατήρηση σε ισχύ βάσει ένδικης διαδικασίας την οποία έχουν κινήσει οι αρχές τρίτου κράτους για υπεξαίρεση δημοσίου χρήματος – Προϋποθέσεις – Εθνική απόφαση η οποία εκδόθηκε υπό συνθήκες σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας και του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας – Υποχρέωση της αρμόδιας ενωσιακής αρχής να αποδείξει, σε περίπτωση αμφισβήτησης, ότι είναι βάσιμοι οι λόγοι που ελήφθησαν υπόψη εις βάρος των οικείων προσώπων ή οντοτήτων – Υποχρέωση του Συμβουλίου να ελέγξει ότι έγιναν σεβαστά τα προαναφερθέντα δικαιώματα – Παράβαση
[Απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2023/891 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2023/1047· κανονισμοί του Συμβουλίου 2023/888 και 2023/1045]
(βλ. σκέψεις 50-52)
Σύνοψη
Με την απόφασή του, το Γενικό Δικαστήριο κάνει δεκτή την προσφυγή ακυρώσεως που άσκησε ο Vladimir Gheorghe Plahotniuc κατά των πράξεων με τις οποίες το όνομά του καταχωρίστηκε το 2023 (
1
) από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στους καταλόγους των προσώπων και οντοτήτων κατά των οποίων ελήφθησαν περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Δημοκρατία της Μολδαβίας. Η υπόθεση αυτή συνιστά αφορμή για να διευκρινίσει το Γενικό Δικαστήριο τη νομολογία που αναπτύχθηκε με την απόφαση Azarov κατά Συμβουλίου (
2
), όσον αφορά την υποχρέωση του Συμβουλίου να ελέγχει, όταν τα περιοριστικά μέτρα τα οποία λαμβάνει στηρίζονται σε απόφαση τρίτου κράτους, ότι η απόφαση αυτή εκδόθηκε υπό συνθήκες σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας και του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας.
Η ύπαρξη απειλών κατά της σταθερότητας της Δημοκρατίας της Μολδαβίας οδήγησε στη λήψη περιοριστικών μέτρων για πρώτη φορά τον Απρίλιο του 2023 (
3
). Ο προσφεύγων είναι Μολδαβός πολιτικός και επιχειρηματίας, στον οποίο επιβλήθηκε το μέτρο της δέσμευσης των κεφαλαίων και των οικονομικών του πόρων, με την αιτιολογία ότι λόγω «των σοβαρών οικονομικών παραπτωμάτων του που αφορούν δημόσιους πόρους και της χωρίς άδεια εξαγωγής κεφαλαίων, [...] είναι υπεύθυνος για ενέργειες και την εφαρμογή πολιτικών που υπονομεύουν και απειλούν τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τη σταθερότητα ή την ασφάλεια στη Δημοκρατία της Μολδαβίας μέσω της υπονόμευσης της δημοκρατικής πολιτικής διαδικασίας στη Δημοκρατία της Μολδαβίας και σοβαρών οικονομικών παραπτωμάτων που αφορούν δημόσιους πόρους».
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Εισαγωγικώς, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι το Συμβούλιο, αναφερόμενο στη σχετική με την καταχώριση αιτιολογία των προσβαλλομένων πράξεων σε «σοβαρά οικονομικά παραπτώματα που αφορούν δημόσιους πόρους και τη χωρίς άδεια εξαγωγή κεφαλαίων», βασίζεται σε κριτήριο διαφορετικό από εκείνο το οποίο προβλέπεται στο άρθρο 2, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, σημείο iii, του κανονισμού 2023/888 (
4
) και στο άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, σημείο iii, της αποφάσεως 2023/891 (
5
). Μια τέτοια ασαφής διατύπωση είναι ικανή να δημιουργήσει εύλογη αμφιβολία ως προς το αν το θεσμικό όργανο όντως έκρινε ότι πληρούται στην περίπτωση του προσφεύγοντος και το κριτήριο της υπονόμευσης της δημοκρατικής πολιτικής διαδικασίας στη Δημοκρατία της Μολδαβίας, το οποίο προβλέπεται στο άρθρο 2, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, σημείο i, του κανονισμού 2023/888. Το Γενικό Δικαστήριο κρίνει, ως προς το ζήτημα αυτό, ότι, μολονότι μια τέτοια ασάφεια δεν ισοδυναμεί με ανεπάρκεια αιτιολογίας των προσβαλλομένων πράξεων στο σύνολό τους, σημαίνει ωστόσο ότι πρέπει να γίνει δεκτό ότι η καταχώριση του ονόματος του προσφεύγοντος στους επίδικους καταλόγους στηρίζεται μόνο στο κριτήριο των σοβαρών οικονομικών παρατυπιών σε σχέση με δημόσια κονδύλια και της άνευ αδείας εξαγωγής κεφαλαίων.
Στη συνέχεια, το Γενικό Δικαστήριο εξετάζει τον λόγο ακυρώσεως με τον οποίο υποστηρίζεται ότι το Συμβούλιο προσέβαλε τα δικαιώματα που αντλεί ο προσφεύγων από το άρθρο 6 ΣΕΕ, σε συνδυασμό με τα άρθρα 2 και 3 ΣΕΕ, και από τα άρθρα 47 και 48 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποκλειστικώς λόγω της καταχώρισης του ονόματος του προσφεύγοντος στους επίδικους καταλόγους βάσει του κριτηρίου των σοβαρών οικονομικών παρατυπιών σε σχέση με δημόσια κονδύλια και της άνευ αδείας εξαγωγής κεφαλαίων.
Εν προκειμένω, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι από την αιτιολογία των προσβαλλομένων πράξεων προκύπτει ότι η καταχώριση του ονόματος του προσφεύγοντος στους επίδικους καταλόγους βασίζεται αποκλειστικώς στις αποφάσεις των μολδαβικών αρχών να κινήσουν ποινικές έρευνες και διαδικασίες εις βάρος του.
Ασφαλώς, το Συμβούλιο δεν στηρίχθηκε ευθέως σε αποφάσεις μολδαβικών αρχών, αρμόδιων συναφώς για την κίνηση διαδικασιών ποινικών ερευνών ή ποινικών διαδικασιών σχετικών με αδικήματα υπεξαίρεσης δημοσίου χρήματος, αλλά κυρίως σε άρθρα του Τύπου καθώς και σε δελτία Τύπου των διωκτικών ή των ερευνητικών αρχών της Δημοκρατίας της Μολδαβίας, σε επίσημα ανακοινωθέντα κρατικών οργάνων τρίτων χωρών ή ακόμη σε εκθέσεις, δεδομένου ότι όλα αυτά τα στοιχεία αναφέρονται σε τέτοιες ποινικές έρευνες και διαδικασίες.
Εντούτοις, κατά το Γενικό Δικαστήριο, το γεγονός αυτό δεν απαλλάσσει, εν προκειμένω, το Συμβούλιο από την υποχρέωση την οποία υπέχει, όταν στηρίζει τη λήψη ή τη διατήρηση σε ισχύ περιοριστικών μέτρων σε απόφαση τρίτου κράτους, να ελέγχει ότι η σχετική απόφαση ελήφθη υπό συνθήκες σεβασμού, μεταξύ άλλων, των δικαιωμάτων άμυνας και του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας στο οικείο κράτος, και στη συνέχεια να μεριμνά ώστε να καθίσταται σαφές από τις πράξεις επιβολής των περιοριστικών μέτρων ότι βεβαιώθηκε ότι η απόφαση του εν λόγω κράτους στην οποία στηρίζει τα ως άνω μέτρα ελήφθη υπό συνθήκες σεβασμού των προαναφερθέντων δικαιωμάτων.
Αντιθέτως, η υποχρέωση η οποία απορρέει, για το Συμβούλιο, από τη νομολογία που διαμορφώθηκε με την απόφαση Azarov κατά Συμβουλίου είναι ακόμη αυστηρότερη όταν το θεσμικό όργανο βασίζεται αποκλειστικώς σε έμμεσες αποδείξεις των μέτρων έρευνας και των ποινικών διώξεων που δικαιολογούν την καταχώριση του ονόματος του προσφεύγοντος στους επίδικους καταλόγους.
Επομένως, όποια και αν είναι τα αποδεικτικά στοιχεία στα οποία βασίζεται η αρχική καταχώριση, το Συμβούλιο μπορεί να στηρίζεται, άμεσα ή έμμεσα, σε αποφάσεις αρχών τρίτων κρατών για την κίνηση ποινικών ερευνών ή διαδικασιών μόνον εφόσον συμμορφώνεται προς τις υποχρεώσεις ελέγχου και αιτιολόγησης τις οποίες υπέχει.
Οποιοδήποτε άλλο συμπέρασμα θα σήμαινε ότι το Συμβούλιο μπορεί να απαλλαγεί από τις αυστηρές υποχρεώσεις που επιβάλλει η νομολογία του Δικαστηρίου βασιζόμενο όχι πλέον σε έγγραφα προερχόμενα από τις αρχές των οικείων κρατών οι οποίες είναι αρμόδιες για την κίνηση διαδικασιών ποινικής έρευνας ή ποινικών διαδικασιών που αφορούν αδικήματα υπεξαίρεσης δημοσίου χρήματος, αλλά αποκλειστικώς σε έγγραφα τα οποία κάνουν απλώς αναφορά σε τέτοιες διαδικασίες.
Εν προκειμένω, όμως, το Συμβούλιο παρέλειψε να καταδείξει ότι είχε ελέγξει ότι οι μνημονευόμενες στα εν λόγω έγγραφα διαδικασίες δίωξης είχαν διεξαχθεί υπό συνθήκες σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας και του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας του προσφεύγοντος.
Συνεπώς, το Γενικό Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το Συμβούλιο παρέβη την υποχρέωση αιτιολόγησης των αποφάσεών του, και, ως εκ τούτου, ακυρώνει τις προσβαλλόμενες πράξεις κατά το μέρος που αφορούν τον προσφεύγοντα.
(
1
)	Απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2023/1047 του Συμβουλίου, της 30ης Μαΐου 2023, για την τροποποίηση της απόφασης (ΚΕΠΠΑ) 2023/891 σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών που αποσταθεροποιούν τη Δημοκρατία της Μολδαβίας (ΕΕ 2023, L 140 I, σ. 9) και εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2023/1045 του Συμβουλίου, της 30ης Μαΐου 2023, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) 2023/888 σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών που αποσταθεροποιούν τη Δημοκρατία της Μολδαβίας (ΕΕ 2023, L 140, σ. 1).
(
2
)	Απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2018, Azarov κατά Συμβουλίου (C‑530/17 P, EU:C:2018:1031).
(
3
)	Άρθρο 1, παράγραφος 1, της αποφάσεως 2023/891 και άρθρο 2, παράγραφος 3, του κανονισμού 2023/888.
(
4
)	Κανονισμός (ΕΕ) 2023/888 του Συμβουλίου, της 28ης Απριλίου 2023, σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών που αποσταθεροποιούν τη Δημοκρατία της Μολδαβίας (ΕΕ 2023, L 114, σ. 1).
(
5
)	Απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2023/891 του Συμβουλίου, της 28ης Απριλίου 2023, σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών που αποσταθεροποιούν τη Δημοκρατία της Μολδαβίας (ΕΕ 2023, L 114, σ. 15).