1. De vordering
Eiseres heeft bij dagvaarding gevorderd dat de president in kort geding,
voor zover mogelijk uitvoerbaar bij voorraad op de minuut en op alle
dagen en uren, gedaagde zal veroordelen om aan eiseres tegen behoorlijk
bewijs van kwijting te betalen:
- een bedrag van f 165 878,29 te vermeerderen met 8% rente vanaf 19
dec. 1991 tot aan de dag der algehele voldoening;
- een bedrag van f 12 440,87 subsidiair f 9136,35 als tegemoetkoming in
de door Bellmann noodzakelijk gemaakte kosten voor juridische bijstand
buiten deze procedure; met veroordeling van de bank in de kosten van dit
geding (...).
3. De feiten
3.1. Op 7 dec. 1990 heeft eiseres (hierna te noemen: Bellmann) twee
overeenkomsten gesloten met de vennootschap naar Belgisch recht
b.v.b.a. Boplast (hierna te noemen: Boplast):
a. een koopovereenkomst waarbij Bellmann aan Boplast machines en
bedrijfsinventaris verkoopt voor een koopsom van f 720 000;
b. een leveringsovereenkomst op basis waarvan Boplast exclusief
toeleverancier zal zijn van Bellmann voor spuitgietprodukten.
Van de in de koopovereenkomst opgenomen koopsom moest Boplast
overeenkomstig art. 7 van deze overeenkomst f 500 000 bij aflevering
voldoen en f 220 000 op 15 dec. 1991. Betaling van deze tweede
termijn werd afhankelijk gesteld van naleving door Bellmann van de
leveringsovereenkomst, terwijl partijen voorts zijn overeengekomen
dat Boplast deze termijnbetaling mag compenseren met eventuele
vorderingen op Bellmann.
Voor de betaling van de termijn van f 220 000 moest Boplast een
bankgarantie verschaffen.
De koopovereenkomst bevat verder een arbitrageclausule.
3.2. Op 14 dec. 1990 heeft de nevenvestiging te Kortrijk van gedaagde
(hierna te noemen: de bank) een bankgarantie afgegeven voor betaling
van maximaal f 220 000 aan Bellmann, zoals overeengekomen in art. 7
van de tussen haar en Boplast gesloten koopovereenkomst.
Op deze bankgarantie werd Belgisch recht van toepassing verklaard.
3.3. Boplast BV betaalde op 15 dec. 1991 niet uit aan Bellmann, zich
erop beroepende dat Bellmann de leveringsovereenkomst niet was
nagekomen en een contractuele boete had verbeurd, welke Boplast mocht
compenseren op grond van art. 7 van de koopovereenkomst.
Bellmann wendde zich vervolgens tot de bank, die betaling
weigerde, omdat de bankgarantie afhankelijk was gesteld van
art. 7 van de koopovereenkomst en daarmee van naleving van de
leveringsovereenkomst.
3.4. Tussen Boplast en Bellmann is inmiddels een arbitrageprocedure
aanhangig gemaakt.
Op 30 dec. 1991 heeft Bellmann de bank gedagvaard in een
bodemprocedure voor de Rechtbank van Koophandel te Kortrijk ter zake
van uitbetaling onder de bankgarantie. Daarnaast dagvaardde Boplast op
31 dec. 1991 de bank in kort geding voor de Voorzitter van genoemde
rechtbank om een verbod aan de bank te doen opleggen om onder de
bankgarantie uit te betalen. In deze procedure werd Bellmann gedagvaard
"in tussenkomst en gemeenverklaring''.
De voorzitter van genoemde rechtbank heeft in zijn bevelschrift van 2
april 1992 de bank verboden om op grond van de bankgarantie een hoger
bedrag uit te betalen dan f 165 878,29 (f 220 000 - f 54 121,71) tot op
het ogenblik dat er uitspraak is ten gronde in de door Bellmann tegen de
bank ingestelde vordering tot uitkering van de bankgarantie.
Tegen dit bevelschrift heeft Boplast appel aangetekend bij het Hof van
Beroep te Gent.
3.5. De bank weigert ook na het hiervoorgenoemde bevelschrift
uitbetaling van f 165 878,29 aan Bellmann.
3.6. Naar Belgisch recht (art. 1247 Belgisch BW) is betaling van een
geldsom een haalschuld.
4. Het standpunt van Bellmann
4.1. Bellmann stelt zich op het standpunt dat ik bevoegd ben op grond
van art. 24 EEX-verdrag en art. 126 derde lid Rv. Ingevolge het bepaalde
in art. 24 EEX-verdrag kunnen de in de Nederlandse wetgeving voorziene
voorlopige maatregelen bij de Nederlandse rechter worden gevraagd, zelfs
wanneer een gerecht van een andere verdragsluitende staat bevoegd is
van het bodemgeschil kennis te nemen. Het kort geding is een voorlopige
maatregel of voorziening als bedoeld in dit artikel. Bellmann is gevestigd
in het arr. Assen, zodat ik de ingevolge art. 126 derde lid aangewezen
relatief bevoegde rechter ben.
Voorts strekt de vordering tot voorkoming van de schade die Bellmann
lijdt wegens het uitblijven van de betaling onder de bankgarantie. Dit
is een maatregel naar Nederlands recht en de betaling zal dan ook aan
Bellmann in Nederland moeten plaatsvinden - betaling van een geldsom
is volgens art. 6:116 BW een brengschuld - zodat nu de voorlopige
maatregel in Nederland uitgevoerd moet worden ook daarop mijn
bevoegdheid gegrond kan worden.
4.2. Ten gronde heeft Bellmann betoogd dat de bank aan het oordeel van
de Voorzitter van de Rechtbank van Koophandel te Kortrijk is gebonden
en dat zij het gevorderde bedrag onder de bankgarantie moet uitbetalen.
Bellmann vermoedt dat de bankgarantie niet met voldoende zekerheid
van de kant van Boplast is gedekt en dat de bank vreest dat zij bij
uitbetaling geen regres op Boplast kan uitoefenen. Dit regardeert echter
haar betalingsverplichting aan Bellmann niet.
4.3. Ten aanzien van het spoedeisend belang heeft Bellmann aangevoerd
dat haar financiele positie door het uitblijven van de betaling onder de
bankgarantie ernstig is verslechterd, terwijl zij door haar eigen bank in
toenemende mate onder druk wordt gezet het liquiditeitstekort aan te
zuiveren.
5. Het standpunt van de bank
De bank betwist mijn bevoegdheid. De bevoegde rechter in de
bodemprocedure is op grond van art. 5 onder 1 EEX-verdrag de
Rechtbank van Koophandel van Kortrijk. De bodemprocedure is reeds
aanhangig en daar heeft ook reeds een kort geding gediend. Op grond
van art. 24 EEX-verdrag kan weliswaar een voorlopige of bewarende
maatregel ook bij een rechter van een verdragsluitende staat worden
aangevraagd, die niet bevoegd is van het bodemgeschil kennis te nemen.
Deze bepaling wordt aldus uitgelegd dat in Nederland de eiser in kort
geding zich in ieder geval kan wenden tot de President van de plaats
waar de voorziening moet worden getroffen. De bankgarantie waarvan
uitbetaling gevorderd wordt, wordt geregeerd door Belgisch recht, zodat
uitbetaling onder de bankgarantie dient te geschieden in Antwerpen c.q.
Kortrijk.
Bellmann kan over de uitbetaling op korte termijn in kort geding een
uitspraak krijgen van de Voorzitter van de Rechtbank van Koophandel
te Kortrijk. Het enkele feit dat eiseres in het arr. Assen is gevestigd, is
onvoldoende grond om mij bevoegd te achten van deze vordering kennis
te nemen.
6. Beoordeling
6.1. Gevorderd wordt de bank te veroordelen aan Bellmann te betalen
waartoe zij zich door de gestelde bankgarantie verplicht heeft. Het
gevorderde valt daarmee onder het materiele toepassingsgebied van het
EEG-Bevoegdheids- en Executieverdrag, zoals dat tussen Nederland en
Belgie geldt (zie art. 1 van dit verdrag, in het vervolg aan te duiden als:
het EEX-verdrag).
6.2. Uitgaande van het vertrouwen dat het rechtsstelsel van elk der
verdragsstaten doeltreffend is om materiele rechten tot verwezenlijking te
brengen, is in het EEX-verdrag een gesloten stelsel van competentieregels
neergelegd, op basis waarvan ook de verplichting kan bestaan tot
erkenning en tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen gewezen
in een andere verdragsstaat. Indien het EEX-verdrag een regeling van
de bevoegdheid geeft, moet deze aangemerkt worden als exclusief,
derogerend aan (afwijkende) Nederlandse competentieregels, zoals art.
126 Rv.
6.3. Gedaagde heeft op voet van art. 18 EEX-verdrag betwist dat een
Nederlandse president in kort geding bevoegd is van de vordering kennis
te nemen, zodat ik aan de hand van de bepalingen van het EEX-verdrag
deze competentie zal onderzoeken.
6.4. De in art. 2 neergelegde hoofdregel van het EEX-verdrag is dat de
rechter van de woonplaats van verweerder (in casu Antwerpen en/of
Kortrijk, zie art. 53 EEX-verdrag) de geschillen berecht.
De tevens in het verdrag opgenomen alternatieve en bijzondere
bevoegdheidsregels scheppen in het onderhavige geval geen van de
hoofdregel afwijkende bevoegdheid. Dit geldt in het bijzonder ook art. 5
onder 1: nu op de bankgarantie Belgisch recht toepasselijk is en dit recht
voorschrijft dat betaling (zoals hier onder een bankgarantie) gedaan moet
worden ter woonplaats van de schuldenaar, is Antwerpen en/of Kortrijk
"de plaats waar de verbintenis moet worden uitgevoerd.'' Art. 24 EEX, tot
slot, geeft een uitbreiding van de bevoegdheid voor zover het voorlopige
of bewarende maatregelen betreft; het Nederlandse kort geding dient
te worden aangemerkt als een procedure om dergelijke maatregelen tot
stand te brengen. Niet kan worden aangenomen dat het een eiser vrij
staat om een willekeurig gerecht binnen het verdragsgebied te benaderen
om voorlopige maatregelen te treffen, dat zou te zeer een inbreuk
betekenen op de geslotenheid van het stelsel van competentieregels
van het EEX-verdrag. Mede gelet op het onder 6.2 overwogene moet
art. 24 EEX-verdrag naar mijn oordeel zo worden uitgelegd dat naast de
rechter die de bodemprocedure behandelt of - als geen bodemprocedure
aanhangig is, deze krachtens het EEX-verdrag zou mogen behandelen -
slechts de rechter bevoegd is van de plaats waar de voorziening effect
moet sorteren.
Indien de maatregel in een andere verdragssluitende staat dan in het
land van de slechts in kort geding benaderde rechter moet worden
gerealiseerd, is "zijn'' rechtsorde daar onvoldoende bij betrokken om,
in de verhouding tot de andere verdragsstaat, het treffen van een
ordemaatregel te rechtvaardigen. Op de in geding zijnde bankgarantie
is Belgisch recht van toepassing en derhalve is betaling onder een
bankgarantie een haalschuld. De gevorderde uitbetaling van de
bankgarantie moet derhalve in de woonplaats van de debiteur gebeuren.
Het feit dat Bellmann in Nederland een vordering tot betaling heeft
ingesteld, maakt niet dat daardoor Nederlands recht op de bankgarantie
van toepassing wordt en de eventuele betalingsverplichting van de bank
van een haalschuld plotseling een brengschuld wordt. Een voorlopige
voorziening waarbij de bank zou worden gelast tot uitbetaling over
te gaan, zal daarom slechts in Belgie effect kunnen sorteren, zodat ik
mij niet bevoegd acht om van de vordering tot uitbetaling onder de
bankgarantie kennis te nemen.
6.5. De voorts gevorderde tegemoetkoming in de buitengerechtelijke
kosten is zodanig nauw met de vordering tot betaling onder de
bankgarantie verbonden, dat ik mij evenmin bevoegd acht om van deze
accessoire vordering kennis te nemen.
6.6. Aangezien ik onbevoegd ben van de vorderingen kennis te nemen,
dienen de overige geschilpunten onbesproken te blijven en zal ik eiseres
in de kosten van dit geding verwijzen.