Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
TAMARA ĆAPETA
της 3ης Ιουλίου 2025 (1)
Υπόθεση C‑291/24
Steiermärkische Bank und Sparkassen AG,
KL,
TR
κατά
Österreichische Finanzmarktaufsichtsbehörde (FMA)
[αίτηση του Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου, Αυστρία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας – Οδηγία (ΕΕ) 2015/849 – Άρθρα 58, 59 και 60 – Επιβολή κυρώσεων σε νομικό πρόσωπο – Εθνική ρύθμιση που συνδέει την ευθύνη νομικού προσώπου με την ευθύνη ταυτοποιημένου φυσικού προσώπου – Προθεσμίες παραγραφής – Αρχή της αποτελεσματικότητας »
I.      Εισαγωγή
1.        Η υπό κρίση υπόθεση προκύπτει από αίτηση προδικαστικής αποφάσεως που υπέβαλε το Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο, Αυστρία) σχετικά με την ερμηνεία των διατάξεων της οδηγίας (ΕΕ) 2015/849 (2) για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.
2.        Το βασικό ζήτημα που τίθεται είναι αν η επιβολή κυρώσεων σε νομικό πρόσωπο για παράβαση υποχρεώσεων στον τομέα της καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες μπορεί να εξαρτάται από τη διαπίστωση της ευθύνης ταυτοποιημένου φυσικού προσώπου.
II.    Η διαφορά της κύριας δίκης, το προδικαστικό ερώτημα και η ενώπιον του Δικαστηρίου διαδικασία
3.        Η Steiermärkische Bank und Sparkassen AG (στο
εξής: Steiermärkische Bank) είναι
αυστριακή
τράπεζα.
4.        Με απόφαση της 29ης Φεβρουαρίου 2024, η Österreichische Finanzmarktaufsichtsbehörde (Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, Αυστρία, στο εξής: FMA) επέβαλε κύρωση στη Steiermärkische Bank ως νομικό πρόσωπο λόγω
παράβασης των υποχρεώσεων δέουσας επιμέλειας που προβλέπει ο Finanzmarkt-Geldwäschegesetz (ομοσπονδιακός νόμος για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, στο εξής: FM‑GwG), για το χρονικό διάστημα από τις 15 Σεπτεμβρίου 2017 έως τις 11 Οκτωβρίου 2019.
5.        Η Steiermärkische Bank, μαζί με δύο φυσικά πρόσωπα, τους KL και TR, άσκησαν κατά της ως άνω αποφάσεως προσφυγή ενώπιον του Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου, Αυστρία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο στην υπό κρίση υπόθεση.
6.        Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι η δυνατότητα επιβολής κυρώσεων σε νομικά πρόσωπα ήταν κάτι ξένο για το αυστριακό δίκαιο. Ο FM‑GwG, ο οποίος μετέφερε την οδηγία 2015/849 στην εσωτερική έννομη τάξη, εισήγαγε τη δυνατότητα επιβολής κυρώσεων σε νομικά πρόσωπα. Ωστόσο, δυνάμει του άρθρου 35, παράγραφοι 1 και 2, του FM‑GwG, σε συνδυασμό με τη νομολογία του Verwaltungsgerichtshof (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου, Αυστρία) (3), μπορούν να επιβληθούν κυρώσεις σε νομικό πρόσωπο μόνον εφόσον η παράβαση που διέπραξε το φυσικό πρόσωπο, το οποίο πρέπει να κατονομάζεται συγκεκριμένα, έχει προηγουμένως διαπιστωθεί και εν συνεχεία καταλογισθεί στο νομικό αυτό πρόσωπο.
7.        Συναφώς, κατά το αιτούν δικαστήριο, πρέπει, πρώτον, το φυσικό πρόσωπο του οποίου οι ενέργειες πρόκειται να καταλογιστούν στο νομικό πρόσωπο να έχει προηγουμένως εμπλακεί στη διαδικασία και να έχει αντιμετωπιστεί στο πλαίσιο αυτής με την ιδιότητα του φερόμενου ως παραβάτη, με όλα τα δικαιώματα που η ιδιότητα αυτή συνεπάγεται, και όχι απλώς ως μάρτυρας· δεύτερον, η παράνομη και υπαίτια πράξη του ταυτοποιημένου φυσικού προσώπου η οποία πληροί το πραγματικό της παράβασης να διαπιστώνεται στο διατακτικό της αποφάσεως με την οποία επιβάλλεται η κύρωση· και, τρίτον, στο διατακτικό της εν λόγω αποφάσεως η ως άνω πράξη να καταλογίζεται και στο νομικό πρόσωπο (4).
8.        Το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς το αν οι απαιτήσεις του άρθρου 35, παράγραφοι 1 και 2, του FM‑GwG, οι οποίες συνδέουν την ευθύνη νομικού προσώπου με την ευθύνη ταυτοποιημένου φυσικού προσώπου, αντιβαίνουν στην οδηγία 2015/849. Το εν λόγω δικαστήριο επισημαίνει ότι η διάταξη αυτή μετέφερε το άρθρο 60, παράγραφοι 5 και 6, της οδηγίας 2015/849 στο αυστριακό δίκαιο σχεδόν κατά γράμμα, αλλά με μία σημαντική προσθήκη η οποία πραγματοποιείται με παραπομπή στο άρθρο 34, παράγραφοι 1 έως 3, του FM‑GwG. Υπό το πρίσμα της νομολογίας του Verwaltungsgerichtshof (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου), τούτο συνεπάγεται απαίτηση περί διαπιστώσεως της υπαιτιότητας του ταυτοποιημένου φυσικού προσώπου. Κατά το αιτούν δικαστήριο, η εν λόγω απαίτηση δεν προβλέπεται στο άρθρο 60, παράγραφοι 5 και 6, της οδηγίας 2015/849.
9.        Επιπλέον, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται κατά πόσον συνάδουν με το δίκαιο της Ένωσης οι προθεσμίες παραγραφής που προβλέπονται στο άρθρο 36 του FM‑GwG, κατά το οποίο η διαδικασία επιβολής διοικητικών κυρώσεων πρέπει να κινείται εντός τριών ετών από την τέλεση της πράξης που επισύρει τις κυρώσεις και να ολοκληρώνεται εντός πέντε ετών.
10.      Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι οι ως άνω απαιτήσεις συνεπάγονται ότι σφάλματα που ανακύπτουν στο πλαίσιο της διαδικασίας κατά του φυσικού προσώπου που ενήργησε για λογαριασμό του νομικού προσώπου –όπως, επί παραδείγματι, το γεγονός ότι το οικείο φυσικό πρόσωπο εξετάσθηκε μόνον ως μάρτυρας και όχι με την ιδιότητα του φερόμενου ως παραβάτη– έχουν ως αποτέλεσμα την παύση της διαδικασίας κατά του νομικού προσώπου ή τη θέση της υποθέσεως στο αρχείο. Το ίδιο ισχύει εκ του νόμου όταν η διαδικασία δεν έχει κινηθεί από την FMA εντός της τριετούς προθεσμίας παραγραφής και αν η δίκη επί της προσφυγής, η οποία είναι συχνά ιδιαιτέρως περίπλοκη, δεν ολοκληρώνεται ενώπιον του διοικητικού δικαστηρίου εντός της πενταετούς προθεσμίας παραγραφής από τη διάπραξη της παραβάσεως.
11.      Κατά το αιτούν δικαστήριο, η επίμαχες αυστριακές ρυθμίσεις δεν αποτελούν απλώς διαδικαστικούς κανόνες, αλλά στην πραγματικότητα θεσπίζουν
πρόσθετες απαιτήσεις όσον αφορά την ευθύνη των νομικών προσώπων οι οποίες θέτουν περιορισμούς στο ουσιαστικό δίκαιο της Ένωσης, θίγουν την ομοιομορφία εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και παραβιάζουν την αρχή της αποτελεσματικότητας. Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται κατά πόσον η απόφαση Deutsche Wohnen (5), με την οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι παρόμοια έννοια της ευθύνης των νομικών προσώπων στο γερμανικό δίκαιο αποκλειόταν από τις διατάξεις του ΓΚΠΔ (6), μπορεί να τύχει εφαρμογής στην υπό κρίση υπόθεση.
12.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Αντιτίθενται στο παράγωγο δίκαιο της Ένωσης, και
ιδίως στο άρθρο 60, παράγραφοι 5 και 6, σε συνδυασμό με το άρθρο 58, παράγραφοι 1 έως 3, σε συνδυασμό με το άρθρο 59, παράγραφος 1, της [οδηγίας 2015/849], καθώς και στις γενικές αρχές του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ιδίως στην αρχή της πρακτικής αποτελεσματικότητας),
οι διατάξεις του άρθρου 35, παράγραφοι 1 έως 3 (σχετικά με την ποινική ευθύνη των νομικών προσώπων), και του άρθρου 36 (επιμήκυνση της προθεσμίας παραγραφής) του [FM-GwG],
οι οποίες, σε συνδυασμό με την ερμηνεία τους από το αυστριακό Verwaltungsgerichtshof (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο) προβλέπουν ότι για την επιβολή κυρώσεων σε νομικό πρόσωπο, είναι αναγκαίο το μέλος οργάνου της διοικήσεως ή άλλο φυσικό πρόσωπο που ενήργησε για λογαριασμό του νομικού προσώπου να έχει προηγουμένως αποκτήσει τυπικά στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας την ιδιότητα του φερόμενου ως παραβάτη (με αυστηρή τήρηση όλων των δικαιωμάτων που συνεπάγεται η εν λόγω ιδιότητα) και, επιπλέον, είναι αναγκαίο στο διατακτικό της διοικητικής αποφάσεως περί επιβολής κυρώσεων που εκδίδεται κατά του νομικού προσώπου να διαπιστώνεται ότι το φυσικό πρόσωπο που κατονομάζεται σε αυτήν (ή το μέλος οργάνου της διοικήσεως) διέπραξε παράβαση, ενήργησε παρανόμως και είναι υπαίτιο, προκειμένου η εν λόγω συμπεριφορά να μπορεί να καταλογιστεί εν συνεχεία στο νομικό πρόσωπο, ενώ η προθεσμία παραγραφής για την κίνηση της διαδικασίας επιβολής κυρώσεων είναι τρία έτη από την ολοκλήρωση της διαπράξεως της παραβάσεως και η προθεσμία παραγραφής για την επιβολή των κυρώσεων πέντε έτη;»
13.      Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν ενώπιον του Δικαστηρίου η Steiermärkische Bank, οι KL και TR, καθώς και η FMA και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
14.      Στις 9 Απριλίου 2025 διεξήχθη επ’ ακροατηρίου συζήτηση, κατά την οποία οι ως άνω μετέχοντες στη διαδικασία και η Γερμανική Κυβέρνηση ανέπτυξαν προφορικώς τις παρατηρήσεις τους.
III. Ανάλυση
15.      Με το ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο εγείρονται δύο διακριτά ζητήματα. Το πρώτο ζήτημα αφορά τη σύνδεση που καθιερώνεται στον αυστριακό νόμο μεταξύ της ευθύνης νομικού προσώπου και ενός ταυτοποιημένου φυσικού προσώπου. Το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν το άρθρο 60, παράγραφοι 5 και 6, της οδηγίας 2015/849, σε συνδυασμό με το άρθρο 58, παράγραφοι 1 έως 3, και το άρθρο 59, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής αντιτίθενται στον εν λόγω αυστριακό νόμο. Το δεύτερο ζήτημα αφορά τη συμβατότητα με το δίκαιο της Ένωσης των προθεσμιών παραγραφής για την επιβολή κυρώσεων σε νομικό πρόσωπο λόγω παραβάσεως του νόμου περί μεταφοράς της οδηγίας 2015/849 στην εσωτερική έννομη τάξη. Θα εξετάσω διαδοχικά τα δύο αυτά ζητήματα.
Α.      Επί της ευθύνης των νομικών προσώπων κατά την οδηγία 2015/849
16.      Η οδηγία 2015/849 αποτελεί την τέταρτη οδηγία για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες που έχει ανά τον χρόνο εκδώσει ο νομοθέτης της Ένωσης (7). Όπως οι προηγούμενες τρεις οδηγίες, έτσι και η εν λόγω οδηγία αποσκοπεί στην προστασία του χρηματοπιστωτικού συστήματος μέσω της πρόληψης, του εντοπισμού και της διερεύνησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (8). Για την επίτευξη του εν λόγω σκοπού, η ως άνω οδηγία θέσπισε, μεταξύ άλλων, ορισμένες υποχρεώσεις τις οποίες τα κράτη μέλη οφείλουν να επιβάλλουν σε ορισμένα πρόσωπα, που καλούνται «υπόχρεες οντότητες», στις οποίες συγκαταλέγονται τα πιστωτικά ιδρύματα και οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί (9). Οι εν λόγω υποχρεώσεις περιλαμβάνουν τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τον πελάτη, την αναφορά ύποπτων συναλλαγών, την τήρηση αρχείων και την καθιέρωση εσωτερικών ελέγχων (10).
17.      Δυνάμει του άρθρου 58, παράγραφος 1, της οδηγίας 2015/849, τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι υπόχρεες οντότητες μπορούν να υπέχουν ευθύνη για παραβάσεις των διατάξεων μεταφοράς των εν λόγω υποχρεώσεων στο εθνικό δίκαιο και να προβλέπουν, κατά συνέπεια, την επιβολή διοικητικών κυρώσεων. Η οδηγία 2015/849 δεν επιβάλλει την επιβολή ποινικών κυρώσεων, αλλά επιτρέπει στα κράτη μέλη να τις προβλέπουν (11).
18.      Πριν από την έκδοση της οδηγίας 2015/849, η επιλογή των διοικητικών κυρώσεων εναπέκειτο στα κράτη μέλη (12). Η εν λόγω οδηγία εναρμονίζει τις ως άνω κυρώσεις σε ορισμένο βαθμό (13), ενώ παράλληλα παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να επιβάλλουν επιπρόσθετες και αυστηρότερες κυρώσεις (14).
19.      Οι υπόχρεες οντότητες που υπόκεινται σε διοικητικές κυρώσεις μπορεί να είναι φυσικά ή νομικά πρόσωπα.
20.      Όσον αφορά τα νομικά πρόσωπα, τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα πρόσωπα αυτά είναι δυνατό να θεωρηθούν υπεύθυνα για παραβάσεις του εθνικού νόμου περί μεταφοράς στο εσωτερικό δίκαιο των υποχρεώσεων που επιβάλλει η οδηγία 2015/849.
21.      Συναφώς, το άρθρο 60, παράγραφοι 5 και 6, προβλέπει τα ακόλουθα:
«5.      Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι τα νομικά πρόσωπα δύνανται να υπέχουν ευθύνη για τις παραβάσεις που αναφέρονται στο άρθρο 59
παράγραφος 1 και οι οποίες διαπράττονται προς όφελός τους από οποιοδήποτε πρόσωπο ενεργεί είτε ατομικώς είτε ως μέλος οργάνου του εν λόγω νομικού προσώπου και κατέχει διευθυντική θέση εντός αυτού, βάσει οποιουδήποτε από τα εξής:
α)      εξουσίας εκπροσώπησης του νομικού προσώπου·
β)      εξουσίας λήψης αποφάσεων για λογαριασμό του νομικού προσώπου· ή
γ)      εξουσίας άσκησης ελέγχου εντός του νομικού προσώπου.
6.      Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν επίσης ότι νομικά πρόσωπα είναι δυνατό να θεωρηθούν υπεύθυνα και στην περίπτωση που η έλλειψη εποπτείας ή ελέγχου, από πρόσωπο που αναφέρεται στην παράγραφο 5 του παρόντος άρθρου, κατέστησε δυνατή τη διάπραξη μιας από τις παραβάσεις που αναφέρονται στο άρθρο 59
παράγραφος 1
επ’ ωφελεία νομικού προσώπου από πρόσωπο το οποίο τελεί υπό την εξουσία του» (15).
22.      Όπως προκύπτει από τη διάταξη περί παραπομπής και από τις παρατηρήσεις των μετεχόντων στη διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου, το προδικαστικό ερώτημα της υπό κρίση υποθέσεως απορρέει από τη συγκεκριμένη προσέγγιση που αναπτύχθηκε στο αυστριακό δίκαιο όσον αφορά την επιβολή διοικητικών κυρώσεων σε νομικά πρόσωπα.
23.      Βάσει της διατάξεως περί παραπομπής, αντιλαμβάνομαι ότι η αυστριακή νομοθεσία περί μεταφοράς της οδηγίας 2015/849 στο εσωτερικό δίκαιο, όπως έχει ερμηνευθεί με τη νομολογία του Verwaltungsgerichtshof (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου), προβλέπει, κατ’ ουσίαν, ότι μπορούν να επιβληθούν κυρώσεις σε νομικό πρόσωπο μόνον μέσω φυσικού προσώπου. Στο πλαίσιο της διαδικασίας κατά του νομικού προσώπου, πρέπει να πληρούνται οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
1)      το φυσικό πρόσωπο του οποίου η πράξη πρόκειται να καταλογιστεί στο νομικό πρόσωπο να κατονομάζεται και να αντιμετωπίζεται στη διαδικασία κατά νομικού προσώπου ως μετέχων στη διαδικασία και όχι απλώς ως μάρτυρας,
2)      η πράξη του συγκεκριμένα ταυτοποιημένου φυσικού προσώπου πρέπει να διαπιστώνεται στο διατακτικό της διοικητικής αποφάσεως περί επιβολής της κυρώσεως, και
3)      η ίδια αυτή πράξη πρέπει επίσης να καταλογίζεται στο νομικό πρόσωπο στο διατακτικό της ίδιας αποφάσεως.
24.      Το αιτούν δικαστήριο φαίνεται να φρονεί ότι η σύνδεση της ευθύνης νομικού προσώπου με ταυτοποιημένο φυσικό πρόσωπο που είναι υπεύθυνο για το νομικό πρόσωπο προσθέτει επιπλέον προϋποθέσεις σε εκείνες που προβλέπει το άρθρο 60, παράγραφοι 5 και 6, της οδηγίας 2015/849 και, ως εκ τούτου, ενδέχεται να αντιβαίνει στην εν λόγω οδηγία.
25.      Η Steiermärkische Bank και οι KL και TR υποστηρίζουν ότι οι επίμαχες αυστριακές ρυθμίσεις δεν αντιβαίνουν στην οδηγία 2015/849. Κατ’ αυτούς, από το γράμμα, την οικονομία, τον σκοπό και το ιστορικό θεσπίσεως της εν λόγω οδηγίας προκύπτει ότι, για την επιβολή κυρώσεως σε νομικό πρόσωπο, είναι αναγκαίο να προσδιορίζονται συγκεκριμένα πρόσωπα που κατέχουν διευθυντικές θέσεις καθώς και η παράνομη συμπεριφορά τους.
26.      Αντιθέτως, η FMA υποστηρίζει ότι οι επίμαχες αυστριακές ρυθμίσεις αντιβαίνουν στην οδηγία 2015/849. Κατ’ αυτή, οι εν λόγω ρυθμίσεις, απαιτώντας τον προσδιορισμό του φυσικού προσώπου που ευθύνεται για την παράβαση, επιβάλλουν πρόσθετες ουσιαστικές προϋποθέσεις για τη διαπίστωση της ευθύνης των νομικών προσώπων, γεγονός το οποίο θίγει την αποτελεσματικότητα και το αποτρεπτικό αποτέλεσμα των κυρώσεων. Τυχόν δυσχέρειες που αφορούν τον προσδιορισμό του υπαίτιου φυσικού προσώπου δεν πρέπει να παρεμποδίζουν τον καταλογισμό της παραβάσεως στο νομικό πρόσωπο.
27.      Συντασσόμενη με τη Steiermärkische Bank και τους KL και TR, η Επιτροπή υποστηρίζει επίσης ότι η οδηγία 2015/849 δεν αντιτίθεται στις επίμαχες αυστριακές ρυθμίσεις, ακόμη και αν αυτές απαιτούν τη διαπίστωση της υπαιτιότητας φυσικού προσώπου. Κατά την άποψή της, τούτο δεν αντιβαίνει στο άρθρο 60, παράγραφοι 5 και 6, της εν λόγω οδηγίας. Δεδομένου ότι η διάταξη αυτή προβλέπει ότι νομικό πρόσωπο δύναται να υπέχει ευθύνη για παραβάσεις που διαπράττονται από πρόσωπα που κατέχουν διευθυντική θέση εντός αυτού, πρέπει να διαπιστώνεται όχι μόνον το αντικειμενικό γεγονός της παραβάσεως που διέπραξε το κατέχον διευθυντική θέση πρόσωπο, αλλά και η υπαιτιότητα του εν λόγω προσώπου, προκειμένου να θεωρηθεί το νομικό πρόσωπο υπεύθυνο για την παράβαση.
28.      Η Γερμανική Κυβέρνηση προσθέτει ότι η προσέγγιση σχετικά με την ευθύνη των νομικών προσώπων η οποία στηρίζεται σε πράξεις τελεσθείσες από πρόσωπα που κατέχουν διευθυντική θέση εντός αυτών, η οποία αποτυπώνεται στο άρθρο 60, παράγραφοι 5 και 6, της οδηγίας 2015/849, απαντά και σε άλλους τομείς του δικαίου της Ένωσης, ιδίως στη νομοθεσία της Ένωσης για την εναρμόνιση του ποινικού δικαίου, όπου η ευθύνη νομικού προσώπου συνδέεται με την παράνομη συμπεριφορά προσώπου που κατέχει διευθυντική θέση εντός αυτού.
29.      Κατ’ αρχάς, όπως προκύπτει σαφώς από το γράμμα και την οικονομία της, η οδηγία 2015/849 αποσκοπεί στην επιβολή υποχρεώσεων όχι μόνον σε φυσικά, αλλά και σε νομικά πρόσωπα, και ότι οι διοικητικές κυρώσεις σε περίπτωση παραβάσεως των εν λόγω υποχρεώσεων πρέπει να μπορούν να επιβάλλονται στα ίδια τα νομικά πρόσωπα.
30.      Όταν την υποχρέωση υπέχει νομικό πρόσωπο, όπως τράπεζα, η οδηγία 2015/849 πραγματοποιεί σαφή διάκριση μεταξύ της ευθύνης του ίδιου του νομικού προσώπου και της ευθύνης των φυσικών προσώπων που κατέχουν θέσεις εντός του εν λόγω νομικού προσώπου. Ως εκ τούτου, επί παραδείγματι, το άρθρο 58, παράγραφος 3, της οδηγίας ορίζει ότι, όταν νομικά πρόσωπα υπέχουν ευθύνη, μπορούν να επιβάλλονται κυρώσεις και μέτρα στα μέλη του διοικητικού οργάνου και σε άλλα φυσικά πρόσωπα τα οποία, βάσει της εθνικής νομοθεσίας, ευθύνονται για την παράβαση (16).
31.      Ομοίως, όταν η οικεία υπόχρεη οντότητα είναι πιστωτικό ίδρυμα ή χρηματοδοτικός οργανισμός, οι κανόνες της οδηγίας 2015/849 προβλέπουν διαφορετικά ποσά κυρώσεων, αναλόγως του αν πρόκειται για νομικό ή για φυσικό πρόσωπο (17).
32.      Ωστόσο, ακόμη και αν η οδηγία 2015/849 διακρίνει μεταξύ της ευθύνης των φυσικών προσώπων και εκείνης των νομικών προσώπων, ορίζει ότι τα κράτη μέλη επιβάλλουν διοικητικές κυρώσεις σε νομικό πρόσωπο μέσω φυσικού προσώπου που κατέχει διευθυντική θέση εντός του εν λόγω νομικού προσώπου.
33.      Συναφώς, σύμφωνα με το άρθρο 60, παράγραφος 5, ένα νομικό πρόσωπο υπέχει ευθύνη αν η παράβαση διαπράττεται από φυσικό πρόσωπο, που ενεργεί είτε ατομικώς είτε ως μέλος οργάνου του νομικού προσώπου, το οποίο κατέχει διευθυντική θέση εντός αυτού, για τον λόγο ότι το φυσικό πρόσωπο αυτό έχει εξουσία εκπροσώπησης του εν λόγω νομικού προσώπου, εξουσία λήψης αποφάσεων εξ ονόματός του ή εξουσία άσκησης ελέγχου εντός αυτού.
34.      Επιπλέον, δυνάμει του άρθρου 60, παράγραφος 6, οποιοδήποτε από τα εν λόγω κατέχοντα διευθυντική θέση φυσικά πρόσωπα μπορεί να προκαλέσει την ευθύνη νομικού προσώπου σε περίπτωση διάπραξης παράβασης από κάποιο άλλο πρόσωπο εντός του νομικού προσώπου, η οποία κατέστη δυνατή εξαιτίας της ελλείψεως ασκήσεως εποπτείας ή ελέγχου εκ μέρους του κατέχοντος διευθυντική θέση προσώπου.
35.      Επομένως, αυτό που έχει σημασία είναι ότι μπορούν να επιβληθούν κυρώσεις στο νομικό πρόσωπο για οποιαδήποτε παράβαση υποχρεώσεώς του η οποία διαπράττεται εντός του εν λόγω νομικού προσώπου. Τούτο σημαίνει ότι, επί παραδείγματι, ακόμη και αν για την παράβαση συγκεκριμένης υποχρεώσεως ευθύνεται στην πράξη κάποιος υπάλληλος, το γεγονός αυτό συνεπάγεται κατ’ ανάγκη την ευθύνη του νομικού προσώπου, ακόμη και αν η ευθύνη αυτή δεν προκύπτει μέσω του εν λόγω υπαλλήλου, αλλά μέσω φυσικού προσώπου που κατέχει διευθυντική θέση.
36.      Περαιτέρω, το άρθρο 60, παράγραφοι 5 και 6, της οδηγίας 2015/849 δεν απαιτεί, κατά τη γνώμη μου, να διαπιστώνεται η υπαιτιότητα φυσικού προσώπου που κατέχει διευθυντική θέση. Ωστόσο, η ως άνω διάταξη ουδόλως απαγορεύει στο εθνικό δίκαιο να επιβάλλει απαιτήσεις σχετικά με την υπαιτιότητα.
37.      Επί παραδείγματι, στην περίπτωση που μνημονεύεται στο σημείο 35 των παρουσών προτάσεων, όταν κατέχον διευθυντική θέση φυσικό πρόσωπο, μη επιδεικνύοντας τη δέουσα επιμέλεια, δεν έλεγξε κατά τον προσήκοντα τρόπο τον υπάλληλο που διέπραξε την παράβαση, τότε μπορεί να στοιχειοθετηθεί η ευθύνη του νομικού προσώπου.
38.      Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Steiermärkische Bank και οι KL και TR επισήμαναν ότι, στο αυστριακό δίκαιο, υφίσταται,
σε περίπτωση αδράνειας, τεκμήριο αμελείας εκ μέρους του φυσικού προσώπου που κατέχει διευθυντική θέση. Η FMA συμφώνησε, αλλά υποστήριξε ότι το τεκμήριο αυτό ισχύει για πόσα μέχρι 60 000 ευρώ.
39.      Δεν εναπόκειται στο Δικαστήριο να ερμηνεύει το εθνικό δίκαιο στο πλαίσιο της διαδικασίας εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως.
40.      Εντούτοις, φρονώ ότι το άρθρο 60, παράγραφοι 5 και 6, της οδηγίας 2015/849 δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να προβλέπουν ορισμένο βαθμό υπαιτιότητας του φυσικού προσώπου που κατέχει διευθυντική θέση, υπό την προϋπόθεση ότι, σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες διαπράχθηκε παράβαση απορρέουσα από την εν λόγω οδηγία από πρόσωπο που τελεί υπό την εξουσία του νομικού προσώπου, μπορεί να διαπιστωθεί η ευθύνη του εν λόγω νομικού προσώπου.
41.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, φρονώ ότι η αυστριακή νομοθεσία, η οποία συνδέει την ευθύνη νομικού προσώπου με τη διαπίστωση της ευθύνης ταυτοποιημένου φυσικού προσώπου που είναι υπεύθυνο για υπόχρεη οντότητα, δεν αντιβαίνει στις απαιτήσεις της οδηγίας 2015/849.
42.      Η απαίτηση ότι το φυσικό πρόσωπο του οποίου η πράξη πρόκειται να καταλογιστεί στο νομικό πρόσωπο πρέπει να έχει την ιδιότητα του μετέχοντος στη διοικητική διαδικασία κατά του εν λόγω νομικού προσώπου, συμπεριλαμβανομένων όλων των διαδικαστικών εγγυήσεων που η ιδιότητα αυτή συνεπάγεται, και όχι απλώς ως μάρτυρας, δεν φαίνεται να δημιουργεί πρόβλημα. Ασκώντας τα δικά του δικαιώματα άμυνας, το εν λόγω φυσικό πρόσωπο υπερασπίζεται επίσης τα συμφέροντα του νομικού προσώπου στο πλαίσιο μιας τέτοιας διαδικασίας.
43.      Ομοίως, οι τυπικές απαιτήσεις που επιτάσσουν να κατονομάζεται το εν λόγω φυσικό πρόσωπο και να γίνεται περιγραφή της παραβάσεως της υποχρεώσεως, καθώς και να καταλογίζεται η εν λόγω παράβαση στο νομικό πρόσωπο στο διατακτικό της διοικητικής αποφάσεως δεν φαίνεται να αντιβαίνουν στην οδηγία 2015/849, η οποία ορίζει ότι πρέπει να είναι δυνατή η επιβολή διοικητικών κυρώσεων σε νομικό πρόσωπο μέσω φυσικού προσώπου που κατέχει διευθυντική θέση εντός αυτού.
44.      Ωστόσο, εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να διαπιστώσει κατά πόσον ορισμένες πτυχές της αυστριακής νομοθεσίας, είτε από θεωρητικής απόψεως είτε από απόψεως εφαρμογής τους στην πράξη, παρεμποδίζουν τη δυνατότητα επιβολής κυρώσεων σε νομικά πρόσωπα.
45.      Εν πάση περιπτώσει, τυχόν εσφαλμένη εφαρμογή της αυστριακής νομοθεσίας σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως η αντιμετώπιση του εμπλεκόμενου
φυσικού προσώπου ως μάρτυρα και όχι ως μετέχοντος στη διοικητική διαδικασία
σε συγκεκριμένη υπόθεση, δεν μπορεί να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι η εν λόγω νομοθεσία αντιβαίνει στο δίκαιο της Ένωσης.
46.      Επιπλέον, φρονώ ότι η απόφαση Deutsche Wohnen, την οποία μνημονεύει το αιτούν δικαστήριο και η οποία αναλύθηκε από τους μετέχοντες στη διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου, ουδόλως αναιρεί την εκτίμησή μου.
47.      Με την ως άνω απόφαση, η οποία εκδόθηκε στο πλαίσιο του ΓΚΠΔ, το Δικαστήριο έκρινε ότι ο εν λόγω κανονισμός αντιτίθεται σε γερμανική ρύθμιση δυνάμει της οποίας μπορεί να επιβληθεί διοικητικό πρόστιμο σε νομικό πρόσωπο μόνον εφόσον η παράβαση έχει προηγουμένως καταλογιστεί σε ταυτοποιημένο φυσικό πρόσωπο (18).
48.      Το Δικαστήριο έκρινε, μεταξύ άλλων, ότι πρέπει να είναι δυνατή η επιβολή προστίμων απευθείας σε νομικά πρόσωπα όταν αυτά αποτελούν υπευθύνους επεξεργασίας (19) και ότι από καμία διάταξη του ΓΚΠΔ δεν μπορεί να συναχθεί ότι η επιβολή προστίμου σε νομικό πρόσωπο ως υπεύθυνο επεξεργασίας εξαρτάται από την προηγούμενη διαπίστωση ότι η παράβαση διαπράχθηκε από ταυτοποιημένο φυσικό πρόσωπο (20).
49.      Σε αντίθεση με τον ΓΚΠΔ, η οδηγία 2015/849, όπως διευκρινίστηκε, προβλέπει την επιβολή κυρώσεων σε νομικό πρόσωπο μέσω φυσικού προσώπου το οποίο κατέχει διευθυντική θέση εντός αυτού.
50.      Η διατύπωση του άρθρου 60, παράγραφοι 5 και 6, της εν λόγω οδηγίας (στο εξής: διατύπωση
του
άρθρου 60) χρησιμοποιείται σε πλείονες πράξεις του δικαίου της Ένωσης οι οποίες επιβάλλουν στα κράτη μέλη την υποχρέωση να διασφαλίζουν τη δυνατότητα επιβολής κυρώσεων σε νομικά πρόσωπα (21).
51.      Η επιλογή της εν λόγω διατύπωσης θα μπορούσε να εξηγηθεί από τις διαφορετικές προσεγγίσεις των κρατών μελών όσον αφορά την ευθύνη των νομικών προσώπων.
52.      Οι διαφορές αυτές απηχούν και συνδυάζουν θεωρητικά μοντέλα στα οποία, όπως αναφέρεται στη βιβλιογραφία (22), συγκαταλέγονται:
–        το μοντέλο της αντιπροσωπευτικής ευθύνης
(γνωστό και ως respondeat superior), κατά το οποίο ένα νομικό πρόσωπο είναι υπεύθυνο για παραβάσεις που διαπράττονται από πρόσωπα που τελούν υπό την εξουσία του, όπως οι εργαζόμενοι,
–        το μοντέλο της ταύτισης (γνωστό και ως alter ego), κατά το οποίο ένα νομικό πρόσωπο ευθύνεται μόνο για παραβάσεις που διαπράττονται από πρόσωπα που κατέχουν αρκούντως υψηλές θέσεις στην ιεραρχία του, όπως διευθυντικά στελέχη και εργαζομένους επιφορτισμένους με ορισμένες αρμοδιότητες,
–        το μοντέλο της συγκλίνουσας δράσης, το οποίο αποσκοπεί στη διαπίστωση συλλογικής ευθύνης των προσώπων εντός του νομικού προσώπου και όχι στον προσδιορισμό ενός μεμονωμένου υπευθύνου,
–        το οργανωτικό μοντέλο (γνωστό και ως θεωρία της αυτοτέλειας ή της εταιρικής νοοτροπίας), το οποίο βασίζεται στην παραδοχή ότι ένα νομικό πρόσωπο διαθέτει μηχανισμό έκφρασης της αυτοτέλειάς του και, ως εκ τούτου, μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνο χωρίς σύνδεση με τη συμπεριφορά φυσικών προσώπων.
53.      Η διατύπωση του άρθρου 60 φαίνεται ότι αποτελεί συγκερασμό των ως άνω διαφορετικών θεωρητικών προσεγγίσεων (23). Επομένως, η δυνατότητα θεμελίωσης της ευθύνης των νομικών προσώπων σε πράξεις ή παραλείψεις φυσικών προσώπων φαίνεται να ανταποκρίνεται σε αυτές τις αποκλίνουσες εθνικές επιλογές και, ως εκ τούτου, δεν επιβάλλει στα κράτη μέλη την ανάγκη να προβούν σε σημαντικές προσαρμογές στα νομικά τους συστήματα προκειμένου να επιτύχουν τους σκοπούς της νομοθεσίας της Ένωσης.
54.      Ασφαλώς υπάρχει και άλλη νομοθεσία της Ένωσης στην οποία δεν γίνεται χρήση της διατύπωσης του άρθρου 60, ιδίως στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών (24). Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Steiermärkische Bank και οι KL και TR, αφενός, και η FMA, αφετέρου, διατύπωσαν αντίθετες απόψεις ως προς το αν η ως άνω νομοθεσία ήταν συγκρίσιμη με την οδηγία 2015/849, διότι καταλείπει στα κράτη μέλη περιθώριο εκτιμήσεως όσον αφορά τις λεπτομέρειες της ευθύνης των νομικών προσώπων, ή, αντιθέτως, με τον ΓΚΠΔ διότι, κατά την ερμηνεία που δόθηκε με την απόφαση Deutsche Wohnen, δεν καταλείπει περιθώριο εκτιμήσεως.
55.      Η ως άνω διαφωνία δεν είναι απαραίτητο να επιλυθεί στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως, με την ερμηνεία της νομοθεσίας της Ένωσης στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Αρκεί η διαπίστωση ότι η οδηγία 2015/849 ρυθμίζει την ευθύνη των νομικών προσώπων κατά τρόπο διαφορετικό από ό,τι ο ΓΚΠΔ. Ως εκ τούτου, πιθανές ομοιότητες μεταξύ της εν λόγω νομοθεσίας για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και του ΓΚΠΔ ουδόλως επηρεάζουν την ερμηνεία της οδηγίας 2015/849 στην υπό κρίση υπόθεση.
56.      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, εκτιμώ ότι οι διατάξεις της οδηγίας 2015/849 σχετικά με τη δυνατότητα επιβολής κυρώσεων σε νομικά πρόσωπα δεν αντιτίθενται σε εθνικές ρυθμίσεις, όπως η επίμαχες, οι οποίες συνδέουν την ευθύνη νομικού προσώπου με τη διαπίστωση υπαίτιας πράξης ταυτοποιημένου φυσικού προσώπου που κατέχει διευθυντική θέση εντός του εν λόγω νομικού προσώπου.
Β.      Επί των προθεσμιών παραγραφής που προβλέπει η εθνική νομοθεσία
57.      Το αιτούν δικαστήριο φαίνεται επίσης να διερωτάται ως προς τη συμβατότητα με την οδηγία 2015/849 των προθεσμιών παραγραφής που προβλέπονται στην αυστριακή νομοθεσία για την επιβολή κυρώσεων σε νομικό πρόσωπο για παραβάσεις των υποχρεώσεων στον τομέα της καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Υπενθυμίζεται ότι οι εν λόγω προθεσμίες είναι τρία έτη για την κίνηση της οικείας διαδικασίας και πέντε έτη για την ολοκλήρωσή της.
58.      Συναφώς, επισημαίνεται ότι, κατά πάγια νομολογία, ελλείψει σχετικής ρυθμίσεως της Ένωσης στον οικείο τομέα, απόκειται στην εσωτερική έννομη τάξη κάθε κράτους μέλους να θεσπίσει τους λεπτομερείς δικονομικούς κανόνες ασκήσεως των ενδίκων βοηθημάτων που αποσκοπούν στην κατοχύρωση της προστασίας των δικαιωμάτων τα οποία οι ιδιώτες αντλούν από το δίκαιο της Ένωσης, υπό την προϋπόθεση, αφενός, ότι οι κανόνες αυτοί δεν είναι λιγότερο ευνοϊκοί από εκείνους που αφορούν παρόμοια ένδικα βοηθήματα της εσωτερικής έννομης τάξεως (αρχή της ισοδυναμίας) και, αφετέρου, ότι δεν καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που απονέμει η έννομη τάξη της Ένωσης (αρχή της αποτελεσματικότητας) (25).
59.      Το Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει ότι ο καθορισμός εύλογων αποκλειστικών προθεσμιών είναι συμβατός με το δίκαιο της Ένωσης, χάριν της ασφάλειας δικαίου. Τέτοιες προθεσμίες, ως εκ της φύσεώς τους, δεν είναι ικανές να καταστήσουν πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που αναγνωρίζονται από το δίκαιο της Ένωσης (26), ακόμη και αν η παρέλευση των προθεσμιών αυτών συνεπάγεται κατ’ ανάγκην την απόρριψη, εν όλω ή εν μέρει, του ασκηθέντος ενδίκου βοηθήματος (27).
60.      Πράγματι, σε άλλες περιπτώσεις, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι οι τριετείς και πενταετείς προθεσμίες παραγραφής συνάδουν με την αρχή της αποτελεσματικότητας (28).
61.      Η οδηγία 2015/849 δεν προβλέπει κανόνες περί προθεσμιών παραγραφής, οπότε οι εν λόγω κανόνες εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, υπό την επιφύλαξη της συμμορφώσεως με τις αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας σύμφωνα με την προαναφερθείσα νομολογία.
62.      Κατά τη γνώμη μου, δεν φαίνεται να υφίστανται στην υπό κρίση υπόθεση ενδείξεις που να εγείρουν αμφιβολίες σχετικά με τις ως άνω αρχές. Όπως επισημαίνει η Επιτροπή, το αιτούν δικαστήριο δεν παρέθεσε συγκεκριμένα στοιχεία από τα οποία να μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι οι προθεσμίες αυτές αντιβαίνουν στις αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας.
63.      Κατά συνέπεια, φρονώ ότι το δίκαιο της Ένωσης δεν αντιτίθεται σε προθεσμίες παραγραφής όπως αυτές που προβλέπει η αυστριακή νομοθεσία.
IV.    Πρόταση
64.      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο, Αυστρία) ως εξής:
Το άρθρο 60, παράγραφοι 5 και 6, σε συνδυασμό με το άρθρο 58, παράγραφοι 1 έως 3, και με το άρθρο 59, παράγραφος 1, της οδηγίας (ΕΕ) 2015/849 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2015, σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 648/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, και την κατάργηση της οδηγίας 2005/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και της οδηγίας 2006/70/ΕΚ της Επιτροπής,
δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση δυνάμει της οποίας, για την επιβολή κυρώσεων σε νομικό πρόσωπο, είναι αναγκαίο το μέλος οργάνου της διοικήσεως ή άλλο φυσικό πρόσωπο που ενήργησε για λογαριασμό του νομικού προσώπου να έχει προηγουμένως αποκτήσει τυπικά στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας την ιδιότητα του φερόμενου ως παραβάτη
(με αυστηρή τήρηση όλων των δικαιωμάτων που συνεπάγεται η εν λόγω ιδιότητα) και, επιπλέον, είναι αναγκαίο στο διατακτικό της διοικητικής αποφάσεως περί επιβολής κυρώσεων που εκδίδεται κατά του νομικού προσώπου να διαπιστώνεται ότι το φυσικό πρόσωπο που κατονομάζεται σε αυτήν (ή το μέλος οργάνου της διοικήσεως) διέπραξε παράβαση, ενήργησε παρανόμως και είναι υπαίτιο, προκειμένου η εν λόγω συμπεριφορά να μπορεί να καταλογιστεί εν συνεχεία στο νομικό πρόσωπο, ενώ η προθεσμία παραγραφής για την κίνηση της διαδικασίας επιβολής κυρώσεων είναι τρία έτη από την ολοκλήρωση της διαπράξεως της παραβάσεως και η προθεσμία παραγραφής για την επιβολή των κυρώσεων πέντε έτη.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
2      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2015, σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 648/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, και την κατάργηση της οδηγίας 2005/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και της οδηγίας 2006/70/ΕΚ της Επιτροπής (ΕΕ 2015, L 141, σ. 73). Η εν λόγω οδηγία αντικαταστάθηκε από την οδηγία (ΕΕ) 2024/1640 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 31ης Μαΐου 2024, σχετικά με τους μηχανισμούς που πρέπει να συγκροτήσουν τα κράτη μέλη για την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τους σκοπούς της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, για την τροποποίηση της οδηγίας (EΕ) 2019/1937 και για την τροποποίηση και την κατάργηση της οδηγίας (ΕΕ) 2015/849 (ΕΕ L 2024/1640).
3      Το αιτούν δικαστήριο μνημονεύει, μεταξύ άλλων, την απόφαση του Verwaltungsgerichtshof (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου) της 29ης Μαρτίου 2019, Ro 2018/02/0023.
4      Κατά το αιτούν δικαστήριο, αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο δύο άλλα φυσικά πρόσωπα, οι KL και TR, ως πρόσωπα στα οποία καταλογίζεται η παράβαση, κατέστησαν επίσης διάδικοι στη διαφορά της κύριας δίκης, δεδομένου ότι πρέπει, λόγω των δικαιωμάτων που έχουν ως μετέχοντες στη διοικητική διαδικασία, να είναι και εκείνα αποδέκτες της διοικητικής αποφάσεως περί επιβολής κυρώσεων στο νομικό πρόσωπο, και, ως εκ τούτου, να νομιμοποιούνται να προσβάλουν την εν λόγω απόφαση, μολονότι η FMA ουδέποτε επιδίωξε την επιβολή κυρώσεων στα εν λόγω φυσικά πρόσωπα.
5      Απόφαση της 5ης Δεκεμβρίου 2023 (C‑807/21, στο εξής: απόφαση Deutsche Wohnen, EU:C:2023:950).
6      Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) (ΕΕ 2016, L 119, σ. 1) (στο εξής: ΓΚΠΔ).
7      Βλ. αιτιολογική σκέψη 3 της οδηγίας 2015/849.
8      Βλ. άρθρο 1 και αιτιολογική σκέψη 64 της οδηγίας 2015/849. Βλ. επίσης αποφάσεις της 16ης Ιουλίου 2020, Επιτροπή κατά Ρουμανίας (Καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες) (C‑549/18, EU:C:2020:563, σκέψη 73), και της 16ης Ιουλίου 2020, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας (Καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες) (C‑550/18, EU:C:2020:564, σκέψη 82), στις οποίες το Δικαστήριο επισήμανε ότι: «η οδηγία 2015/849 αποτελεί σημαντικό μέσο για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής προστασίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος της Ένωσης από την απειλή που συνιστούν η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και η χρηματοδότηση της τρομοκρατίας».
9      Το άρθρο 2 της οδηγίας 2015/849 απαριθμεί τις υπόχρεες οντότητες.
10      Για
μια
επισκόπηση, βλ., επί
παραδείγματι, Maillart, J.‑B., «The anti-money laundering architecture of the European Union», σε Vogel, B., και Maillart, J.‑B. (επιμ.), National and International Anti-Money Laundering Law: Development the Architecture of Criminal Justice, Regulation and Data Protection, Intersentia, Κέμπριτζ, 2020, σ. 71-155.
11      Βλ. άρθρο 58, παράγραφος 2, της οδηγίας 2015/849. Κατά την αιτιολογική σκέψη 59 της εν λόγω οδηγίας, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι η επιβολή διοικητικών κυρώσεων και μέτρων σύμφωνα με την εν λόγω οδηγία, καθώς και ποινικών κυρώσεων σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, δεν παραβιάζει την αρχή ne bis in idem. Συναφώς, το άρθρο 58, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας προβλέπει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίζουν να μη θεσπίσουν κανόνες για διοικητικές κυρώσεις ή μέτρα για παραβάσεις που υπόκεινται σε ποινικές κυρώσεις στο εθνικό τους δίκαιο.
12      Βλ. αιτιολογική σκέψη 59 της οδηγίας 2015/849.
13      Βλ. άρθρο 59, παράγραφοι 2 και 3, της οδηγίας 2015/849.
14      Βλ. άρθρο 59, παράγραφος 4, της οδηγίας 2015/849.
15      Η οδηγία 2024/1640, η οποία είναι η τελευταία οδηγία για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, δεν τροποποίησε τη διάταξη αυτή επί της ουσίας.
16      Επισημαίνω επίσης ότι το άρθρο 46, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, της οδηγίας 2015/849 διευκρινίζει ότι όταν φυσικό πρόσωπο εμπίπτον σε ορισμένες κατηγορίες υπόχρεων οντοτήτων αναλαμβάνει επαγγελματική δραστηριότητα ως υπάλληλος νομικού προσώπου, οι δυνάμει του εν λόγω τμήματος της οδηγίας υποχρεώσεις βαρύνουν το νομικό πρόσωπο και όχι το φυσικό πρόσωπο.
17      Βλ. άρθρο 59, παράγραφος 3, της οδηγίας 2015/849.
18      Βλ. απόφαση Deutsche Wohnen (σκέψη 60).
19      Βλ. απόφαση Deutsche Wohnen (σκέψη 44).
20      Βλ. απόφαση Deutsche Wohnen (σκέψη 46).
21      Ορισμένες από τις εν λόγω πράξεις εκδόθηκαν κατ’ εφαρμογήν της νομικής βάσης για την εναρμόνιση στον τομέα του ποινικού δικαίου (άρθρο 83 ΣΛΕΕ). Βλ., επί παραδείγματι, άρθρο 7 της οδηγίας (ΕΕ) 2018/1673 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2018, σχετικά με την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες μέσω του ποινικού δικαίου (ΕΕ 2018, L 284, σ. 22)· άρθρο 6 της οδηγίας (ΕΕ) 2024/1203 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Απριλίου 2024, σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος μέσω του ποινικού δικαίου και την αντικατάσταση των οδηγιών 2008/99/ΕΚ και 2009/123/ΕΚ (ΕΕ 2024, L 1203)· άρθρο 6 της οδηγίας (ΕΕ) 2024/1226 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Απριλίου 2024, σχετικά με τον ορισμό των ποινικών αδικημάτων και των κυρώσεων για την παραβίαση των περιοριστικών μέτρων της Ένωσης και την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2018/1673 (ΕΕ 2024, L 1226). Άλλες πράξεις εκδόθηκαν σε τομείς όπως η αλιευτική πολιτική (άρθρο 43 ΣΛΕΕ) ή η μετανάστευση (άρθρο 79 ΣΛΕΕ). Βλ., συναφώς, επί παραδείγματι, άρθρο 47 του κανονισμού (ΕΚ)
1005/2008 του Συμβουλίου, της 29ης Σεπτεμβρίου 2008, περί δημιουργίας κοινοτικού συστήματος πρόληψης, αποτροπής και εξάλειψης της παράνομης, λαθραίας και άναρχης αλιείας, τροποποίησης των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 2847/93, (ΕΚ) αριθ. 1936/2001 και (ΕΚ) αριθ. 601/2004 και κατάργησης των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 1093/94 και (ΕΚ) αριθ. 1447/1999 (ΕΕ 2008, L 286, σ. 1)· ή το άρθρο 11 της οδηγίας 2009/52/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 2009, σχετικά με την επιβολή ελάχιστων προτύπων όσον αφορά τις κυρώσεις και τα μέτρα κατά των εργοδοτών που απασχολούν παράνομα διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών (ΕΕ 2009, L 168, σ. 24).
22      Για μια σύντομη επιλογή, βλ., επί παραδείγματι, Pieth, M. και Ivory, R., «Chapter 1 emergence and convergence: corporate criminal liability principles in overview», σε
Pieth,
M., και
Ivory,
R. (επιμ.), Corporate
criminal
liability: emergence, convergence, and
risk, IUS
Gentium, τόμος 9(3), 2011, σημείο 1.4· Vermeulen, G., De Bondt, W. και Ryckman, C., Liability
of
legal
persons
for
offences
in
the
EU,
Maklu, Αμβέρσα, 9· Pikamäe, P., και Kärner, M., «The effect of european union law on the criminal and quasi-criminal liability of legal persons in Estonia», Juridica
International, τόμος 3, σ. 2024, σ. 89-101, ιδίως σ. 92.
23      Βλ., συναφώς, Franssen, V., «The EU’s fight against corporate financial crime: state of affairs and future potential», German Law Journal,
τόμος 19(5), 2018, σ. 1221-1249, ιδίως
σ. 1237‑1242.
24      Για μια σύντομη επιλογή, βλ., μεταξύ άλλων, άρθρο 70 της οδηγίας 2014/65/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων και την τροποποίηση της οδηγίας 2002/92/ΕΚ και της οδηγίας 2011/61/ΕΕ (ΕΕ 2014, L 173, σ. 349), όπως τροποποιήθηκε προσφάτως με την οδηγία (ΕΕ) 2024/790 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Φεβρουαρίου 2024 (ΕΕ 2024, L 790) (οδηγία MiFID II)· άρθρο 38 του κανονισμού (ΕΕ) 2017/1129 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 2017, σχετικά με το ενημερωτικό δελτίο που πρέπει να δημοσιεύεται κατά τη δημόσια προσφορά κινητών αξιών ή κατά την εισαγωγή κινητών αξιών προς διαπραγμάτευση σε ρυθμιζόμενη αγορά και την κατάργηση της οδηγίας 2003/71/ΕΚ (ΕΕ 2017, L 168, σ. 12) (κανονισμός για το ενημερωτικό δελτίο)· άρθρο 111 του κανονισμού (ΕΕ) 2023/1114 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 31ης Μαΐου 2023, για τις αγορές κρυπτοστοιχείων και για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1093/2010 και (ΕΕ) αριθ. 1095/2010 και των οδηγιών 2013/36/ΕΕ και (ΕΕ) 2019/1937 (ΕΕ 2023,
L 150, σ. 50) (κανονισμός για τις αγορές κρυπτοστοιχείων ή MiCA)· άρθρα 65 και 66 της οδηγίας (ΕΕ) 2024/1619 το Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 31ης Μαΐου 2024, για την τροποποίηση της οδηγίας 2013/36/ΕΕ όσον αφορά τις εποπτικές εξουσίες, τις κυρώσεις, τα υποκαταστήματα τρίτων χωρών και τους περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς και σχετικούς με τη διακυβέρνηση κινδύνους (ΕΕ L 2024/1619) (οδηγία για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις ή CRD VI).
25      Βλ., επί παραδείγματι, αποφάσεις της 16ης Δεκεμβρίου 1976, Rewe-Zentralfinanz και Rewe-Zentral (33/76, EU:C:1976:188, σκέψη 5), της 16ης Δεκεμβρίου 1976, Comet (45/76, EU:C:1976:191, σκέψη 13), της 12ης Φεβρουαρίου 2008, Kempter (C‑2/06, EU:C:2008:78, σκέψη 57), και της 30ής Απριλίου 2024, M.N.  (EncroChat) (C‑670/22, EU:C:2024:372, σκέψη 129).
26      Βλ., επί παραδείγματι, αποφάσεις της 8ης Ιουλίου 2010, Bulicke (C‑246/09, EU:C:2010:418, σκέψη 36), και της 5ης Σεπτεμβρίου 2023, Udlændinge- og Integrationsministeriet (Απώλεια της δανικής ιθαγένειας) (C‑689/21, EU:C:2023:626, σκέψη 42).
27      Βλ., επί παραδείγματι, αποφάσεις της 2ας Δεκεμβρίου 1997, Fantask κ.λπ. (C‑188/95, EU:C:1997:580, σκέψη 48), και της 7ης Απριλίου 2022, IFAP (C‑447/20 και C‑448/20, EU:C:2022:265, σκέψη 55).
28      Βλ., επί παραδείγματι, αποφάσεις της 8ης Σεπτεμβρίου 2011, Q-Beef και Bosschaert (C‑89/10 και C‑96/10, EU:C:2011:555, σκέψεις 36 και 37), και της 20ής Δεκεμβρίου 2017, Caterpillar Financial Services (C‑500/16, EU:C:2017:996, σκέψεις 42 και 43).