62024CJ0516
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
z dnia 12 marca 2026 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Rozporządzenie (WE) nr 4/2009 – Jurysdykcja w sprawach dotyczących zobowiązań alimentacyjnych – Artykuł 12 – Zawisłość sprawy – Określenie sądu, przed który najpierw wytoczono powództwo – Artykuł 9 lit. a) – Pojęcie „dokumentu równorzędnego” z dokumentem wszczynającym postępowanie – Złożenie wniosku o przyznanie pomocy prawnej do sądu państwa członkowskiego przez wierzyciela alimentacyjnego w celu wytoczenia powództwa o zmianę należnych mu zobowiązań alimentacyjnych – Późniejsze złożenie przez dłużnika alimentacyjnego pozwu o zmianę jego zobowiązań alimentacyjnych do sądu innego państwa członkowskiego – Późniejsze wytoczenie powództwa przez wierzyciela alimentacyjnego przed pierwszym sądem po przyznaniu przez ten sąd pomocy prawnej – Kwalifikacja tego wniosku o przyznanie pomocy prawnej jako „dokumentu równorzędnego” – Przesłanki
W sprawie C‑516/24 [Winderwill] (
i
),
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Amtsgericht Schleswig (sąd rejonowy w Szlezwiku, Niemcy) postanowieniem z dnia 22 lipca 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 24 lipca 2024 r., w postępowaniu:
BC, reprezentowany przez przedstawicielkę ustawową,
przeciwko
LG,
TRYBUNAŁ (trzecia izba),
w składzie: C. Lycourgos, prezes izby, O. Spineanu-Matei (sprawozdawczyni), S. Rodin, N. Piçarra i N. Fenger, sędziowie,
rzecznik generalny: R. Norkus,
sekretarz: E. Sartori, administratorka,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 18 czerwca 2025 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu BC – A. Kröner, Rechtsanwältin,
–
w imieniu LG – M. Horn, Rechtsanwältin,
–
w imieniu rządu niemieckiego – J. Möller, M. Hellmann oraz A. Sahner, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu czeskiego – A. Pagáčová, M. Smolek oraz J. Vláčil, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – B. Ernst, M. Wasmeier oraz W. Wils, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 2 października 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 9 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych (Dz.U. 2009, L 7, s. 1).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy BC, małoletnim dzieckiem, a LG, jego ojcem, w przedmiocie zmiany zobowiązań alimentacyjnych należnych od tego ostatniego.
Ramy prawne
Konwencja z Lugano II
3
Artykuł 27 Konwencji o jurysdykcji i uznawaniu oraz wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, podpisanej w dniu 30 października 2007 r. (zwanej dalej „konwencją z Lugano II”), której zawarcie zostało zatwierdzone w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2009/430/WE z dnia 27 listopada 2008 r. (Dz.U. 2009, L 147, s. 1), stanowi:
„1.   Jeżeli przed sądami różnych państw związanych niniejszą konwencją zawisły sprawy o to samo roszczenie między tymi samymi stronami, sąd, przed który wytoczono powództwo później, z urzędu zawiesza postępowanie do czasu stwierdzenia jurysdykcji sądu, przed który najpierw wytoczono powództwo.
2.   Jeżeli stwierdzona zostanie jurysdykcja sądu, przed który najpierw wytoczono powództwo, sąd, przed który wytoczono powództwo później, stwierdza brak swej jurysdykcji na rzecz tego sądu”.
4
Zgodnie z brzmieniem art. 30 pkt 1 tej konwencji:
„Dla celów niniejszej sekcji przyjmuje się, że powództwo zostało wytoczone przed sąd:
1.
w chwili, w której dokument wszczynający postępowanie albo dokument równorzędny został wniesiony do sądu, pod warunkiem że powód nie zaniechał następnie podjęcia czynności, do których podjęcia był obowiązany celem spowodowania doręczenia dokumentu pozwanemu […]”.
Prawo Unii
Rozporządzenie (WE) nr 44/2001
5
Artykuł 27 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1) stanowił:
„1.   Jeżeli przed sądami różnych państw członkowskich zawisły sprawy o to samo roszczenie między tymi samymi stronami, sąd, przed którym wytoczono powództwo później, z urzędu zawiesza postępowanie do czasu stwierdzenia jurysdykcji sądu, przed którym najpierw wytoczono powództwo.
2.   Jeżeli stwierdzona zostanie jurysdykcja sądu, przed który najpierw wytoczono powództwo, sąd, przed który wytoczono powództwo później, stwierdza brak swej jurysdykcji na rzecz tego sądu”.
6
Artykuł 30 pkt 1 tego rozporządzenia miał następujące brzmienie:
„Dla celów niniejszej sekcji przyjmuje się, że powództwo zostało wytoczone przed sąd:
1)
w chwili, w której dokument wszczynający postępowanie albo dokument równorzędny został wniesiony do sądu, pod warunkiem że powód nie zaniechał następnie podjęcia czynności, do których podjęcia był obowiązany celem spowodowania doręczenia dokumentu pozwanemu […]”.
Rozporządzenie nr 4/2009
7
Motywy 15 i 36 rozporządzenia nr 4/2009 wskazują:
(15)
By zabezpieczyć interesy wierzycieli alimentacyjnych i ułatwić skuteczne zarządzanie wymiarem sprawiedliwości w Unii Europejskiej, należy dostosować przepisy dotyczące jurysdykcji zawarte w rozporządzeniu Rady [nr 44/2001] […].
[…]
(36)
Z uwagi na koszty postępowania należy przewidzieć bardzo korzystny system pomocy prawnej, czyli pełne pokrywanie kosztów związanych z postępowaniem dotyczącym zobowiązań alimentacyjnych na rzecz dzieci poniżej 21. roku życia wszczętym przez organy centralne. Przepisy dotyczące prawa do pomocy prawnej w Unii Europejskiej obowiązujące na mocy dyrektywy Rady 2003/8/WE [z dnia 27 stycznia 2003 r. w celu usprawnienia dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sporach transgranicznych poprzez ustanowienie minimalnych wspólnych zasad odnoszących się do pomocy prawnej w sporach o tym charakterze (Dz.U. 2003, L 26, s. 41)] należy zatem uzupełnić przepisami szczegółowymi, tworząc szczególny system pomocy prawnej w zakresie zobowiązań alimentacyjnych […]”.
8
Artykuł 9 rozporządzenia nr 4/2009, zatytułowany „Wytoczenie powództwa”, ma następujące brzmienie:
„Na użytek niniejszego rozdziału przyjmuje się, że powództwo zostało wytoczone przed sądem:
a)
w chwili, w któr[ej] dokument wszczynający postępowanie lub dokument równorzędny został wniesiony do sądu, pod warunkiem że powód nie zaniechał następnie podjęcia czynności, do których podjęcia był obowiązany celem spowodowania doręczenia dokumentu pozwanemu; lub
b)
jeżeli dokument powinien być doręczony przed złożeniem go w sądzie – w dniu, w którym organ odpowiedzialny za doręczenie otrzymał dokument, pod warunkiem że powód nie zaniechał podjęcia czynności, do których podjęcia był obowiązany celem wniesienia dokumentu do sądu”.
9
Artykuł 12 tego rozporządzenia, zatytułowany „Zawisłość sprawy” stanowi:
„1.   Jeżeli przed sądami różnych państw członkowskich zawisły sprawy o to samo roszczenie między tymi samymi stronami, sąd, przed którym wytoczono powództwo później, z urzędu zawiesza postępowanie do czasu stwierdzenia jurysdykcji sądu, przed którym najpierw wytoczono powództwo.
2.   Jeżeli stwierdzona zostanie jurysdykcja sądu, przed który najpierw wytoczono powództwo, sąd, przed który wytoczono powództwo później, stwierdza brak swej jurysdykcji na rzecz tego sądu”.
10
Artykuł 44 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Prawo do pomocy prawnej”, stanowi:
„1.   Strony, które biorą udział w sporze będącym przedmiotem niniejszego rozporządzenia, mają skuteczny dostęp do wymiaru sprawiedliwości w innym państwie członkowskim, w tym postępowania egzekucyjnego i postępowania odwoławczego, na warunkach określonych w niniejszym rozdziale.
[…]
2.   Aby zapewnić taki skuteczny dostęp, państwa członkowskie zapewniają pomoc prawną zgodnie z niniejszym rozdziałem, chyba że zastosowanie ma ust. 3.
3.   W sprawach objętych rozdziałem VII państwo członkowskie nie jest zobowiązane do przyznania pomocy prawnej, w zakresie i w przypadku gdy tryb postępowania obowiązujący w tym państwie członkowskim umożliwia stronom udział w sprawie bez konieczności pomocy prawnej, a organ centralny bezpłatnie zapewnia niezbędne usługi.
4.   Warunki dostępu do pomocy prawnej na podstawie niniejszego rozporządzenia nie są bardziej rygorystyczne niż obowiązujące w odpowiednich sprawach o charakterze krajowym.
[…]”.
11
Artykuł 46 tego rozporządzenia, zatytułowany „Bezpłatna pomoc prawna w przypadku przekazywanych przez organ centralny wniosków o świadczenia alimentacyjne dla dzieci”, ma następujące brzmienie:
„1.   Wezwane państwo członkowskie zapewnia bezpłatną pomoc prawną w przypadku wszystkich wniosków złożonych przez wierzyciela na mocy art. 56, dotyczących zobowiązań alimentacyjnych wynikających ze stosunku między rodzicami i dziećmi w wieku poniżej 21 lat.
2.   Niezależnie od ust. 1 właściwy organ wezwanego państwa członkowskiego może odmówić przyznania bezpłatnej pomocy prawnej w przypadku wniosków innych niż wnioski składane na mocy art. 56 ust. 1 lit. a) i b), jeżeli uzna, że wniosek lub wniesiony środek zaskarżenia są w swej istocie w sposób oczywisty pozbawione podstaw”.
Prawo niemieckie
Ustawa o postępowaniu w sprawach rodzinnych i sprawach rozpoznawanych w trybie nieprocesowym
12
Paragraf 113 ust. 1 Gesetz über das Verfahren in Familiensachen und in den Angelegenheiten der freiwilligen Gerichtsbarkeit (ustawy o postępowaniu w sprawach rodzinnych i sprawach rozpoznawanych w trybie nieprocesowym) z dnia 17 grudnia 2008 r. (BGBl. 2008 I, s. 2586), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, stanowi w zdaniu pierwszym, że niektóre przepisy tej ustawy nie mają zastosowania do spraw małżeńskich i spornych spraw rodzinnych. Zdanie drugie tego przepisu stanowi, że w tym względzie stosuje się odpowiednio przepisy ogólne Zivilprozessordnung (kodeksu postępowania cywilnego) oraz przepisy tego kodeksu dotyczące postępowania przed sądami krajowymi (Landgerichte).
ZPO
13
Paragraf 114 ust. 1 Zivilprozessordnung (kodeksu postępowania cywilnego), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanego dalej „ZPO”), stanowi:
„Stronie, która ze względu na swoją sytuację osobistą i finansową nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania sądowego lub może to uczynić jedynie częściowo lub w ratach, przyznaje się na jej wniosek pomoc prawną w zakresie kosztów postępowania, jeżeli zamierzone dochodzenie praw lub ich obrona przed sądem mają wystarczające szanse powodzenia i nie wydają się stanowić nadużycia […]”.
14
Paragraf 117 ZPO przewiduje:
„1.   Wniosek o przyznanie pomocy prawnej w zakresie kosztów postępowania należy złożyć przed sądem właściwym do rozpoznania sprawy; wniosek ten można złożyć w drodze oświadczenia w sekretariacie sądu. Wniosek musi przedstawiać elementy sporu i wskazywać środki dowodowe […].
2.   Do wniosku należy dołączyć oświadczenie strony dotyczące jej sytuacji osobistej i finansowej (sytuacji rodzinnej, zawodowej, majątkowej, dochodów i wydatków) oraz stosowne dowody. Oświadczenie i dowody mogą być przekazane stronie przeciwnej tylko za zgodą strony, chyba że na mocy prawa cywilnego stronie przeciwnej przysługuje prawo do informacji o dochodach i majątku wnioskodawcy. Wnioskodawca powinien mieć możliwość przedstawienia swoich uwag, zanim jego oświadczenie zostanie przekazane stronie przeciwnej. Jest informowany o przekazaniu jego oświadczenia.
[…]”.
15
Paragraf 118 ust. 1 ZPO ma następujące brzmienie:
„Strona przeciwna musi mieć możliwość zajęcia stanowiska w kwestii, czy uważa, że przesłanki przyznania pomocy prawnej w zakresie kosztów postępowania są spełnione, chyba że ze szczególnych powodów wydaje się to niewskazane. Stanowisko to może zostać zajęte w drodze oświadczenia złożonego do sekretariatu. Sąd może wezwać strony do udziału w posiedzeniu, jeśli istnieje możliwość osiągnięcia porozumienia; ugoda powinna być wciągnięta do protokołu sądowego podpisanego przez sąd […]”.
16
Zgodnie z § 167 ZPO:
„Jeżeli celem doręczenia jest zachowanie terminu lub wznowienie biegu terminu przedawnienia albo jego zawieszenie zgodnie z § 204 Bürgerliches Gesetzbuch (kodeksu cywilnego RGBl. 1896, s. 195), wówczas skutek ten następuje z chwilą otrzymania wniosku lub oświadczenia, o ile doręczenie nastąpi wkrótce potem”.
Kodeks cywilny
17
Paragraf 204 ust. 1 pkt 14 kodeksu cywilnego, w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym, stanowi:
„Bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu wskutek […]
14.
wszczęcia procedury powiadomienia o pierwszym wniosku o przyznanie pomocy prawnej w zakresie kosztów postępowania; jeżeli procedura powiadomienia o wniosku zostaje wszczęta niezwłocznie po jego złożeniu, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu wraz ze złożeniem wniosku”.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
18
BC, który ma miejsce zamieszkania w Szwecji i był małoletni w chwili zaistnienia okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym, jest synem LG, który ma miejsce zamieszkania w Niemczech.
19
W dniu 17 grudnia 2021 r. BC, reprezentowany przez Bundesamt für Justiz (federalny urząd ds. wymiaru sprawiedliwości, Niemcy), złożył do Amtsgericht Schleswig (sądu rejonowego w Szlezwiku, Niemcy), który jest sądem odsyłającym, wniosek o przyznanie pomocy prawnej celem wytoczenia następnie powództwa o zmianę zobowiązań alimentacyjnych należnych mu od LG. Pozew o zmianę tych zobowiązań załączono w formie projektu i oświadczono, że jego formalne złożenie nastąpi w przypadku przyznania wnioskowanej pomocy prawnej.
20
W dniu 28 stycznia 2022 r., przed wydaniem przez sąd odsyłający orzeczenia w przedmiocie wniosku BC o przyznanie pomocy prawnej, LG złożył do Eskilstuna tingsrätt (sądu pierwszej instancji w Eskilstuna, Szwecja) pozew o zmianę jego zobowiązań alimentacyjnych wobec BC.
21
Po uwzględnieniu jego wniosku o przyznanie pomocy prawnej w dniu 27 maja 2022 r. BC złożył do sądu odsyłającego wniosek o zmianę wspomnianych zobowiązań, o którym mowa w pkt 19 niniejszego wyroku. Wniosek ten został doręczony LG w dniu 21 lipca 2022 r.
22
W Szwecji Eskilstuna tingsrätt (sąd pierwszej instancji w Eskilstuna) odrzucił pozew wniesiony przez LG ze względu na brak jurysdykcji międzynarodowej. Högsta domstolen (sąd najwyższy, Szwecja) uchylił to orzeczenie o odrzuceniu pozwu i przekazał sprawę do Eskilstuna tingsrätt (sądu pierwszej instancji w Eskilstunie) do ponownego rozpoznania, który postanowieniem z dnia 6 maja 2024 r. zawiesił postępowanie na podstawie art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 4/2009.
23
Sąd odsyłający wskazuje w istocie, że powinien ustalić, czy to on, a nie ten ostatni sąd szwedzki, ma jurysdykcję międzynarodową do rozpoznania sprawy w postępowaniu głównym jako „sąd, przed który najpierw wytoczono powództwo” w rozumieniu art. 12 rozporządzenia nr 4/2009 w związku z art. 9 lit. a) tego rozporządzenia. Byłoby tak jedynie wówczas, gdyby należało uznać, że wniosek o przyznanie pomocy prawnej złożony przez BC przed wniesieniem sprawy do sądu szwedzkiego przez LG jest „dokumentem równorzędnym” z dokumentem wszczynającym postępowanie w rozumieniu art. 9 lit. a). Tymczasem krajowe orzecznictwo i krajowa doktryna są w tej kwestii podzielone.
24
W tych okolicznościach Amtsgericht Schleswig (sąd rejonowy w Szlezwiku) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy w przypadku wniosku o przyznanie pomocy prawnej, do którego załączono wniosek o zmianę w sprawie o alimenty jedynie jako projekt, który ma zostać formalnie złożony w przypadku przyznania pomocy prawnej, chodzi o »dokument równorzędny« w rozumieniu art. 9 lit. a) [rozporządzenia nr 4/2009], tak że w ten sposób dochodzi do wytoczenia powództwa przed sądem krajowym i stwierdzenia jurysdykcji tego sądu?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
25
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 9 lit. a) rozporządzenia nr 4/2009 należy interpretować w ten sposób, że złożony do sądu wniosek o przyznanie pomocy prawnej, do którego dołączony jest w formie projektu wniosek co do istoty sprawy, który powód zamierza złożyć w sprawie dotyczącej zobowiązania alimentacyjnego w przypadku przyznania wnioskowanej pomocy prawnej, stanowi „dokument równorzędny” w rozumieniu tego przepisu.
26
Na wstępie należy zauważyć, po pierwsze, że sąd odsyłający wskazuje, iż w ramach sporu w postępowaniu głównym między BC a LG w przedmiocie wniosku o zmianę zobowiązań alimentacyjnych należnych od LG powinien on rozstrzygnąć kwestię swojej jurysdykcji międzynarodowej w sytuacji, w której sąd szwedzki w ramach sporu między LG a BC w przedmiocie wniosku o zmianę tych zobowiązań zawiesił postępowanie na podstawie art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 4/2009.
27
Jeżeli przed sądami różnych państw członkowskich zawisły sprawy o to samo roszczenie między tymi samymi stronami, sąd, przed którym wytoczono powództwo później, z urzędu zawiesza postępowanie do czasu stwierdzenia jurysdykcji sądu, przed którym najpierw wytoczono powództwo.
28
W niniejszej sprawie ze sformułowania i uzasadnienia zadanego pytania wynika, że sąd odsyłający, starając się ustalić, czy to on, czy też sąd szwedzki, który zawiesił postępowanie na podstawie wspomnianego przepisu, jest sądem przed którym najpierw wytoczono powództwo w świetle zasady dotyczącej wytoczenia powództwa przewidzianej w art. 9 lit. a) rozporządzenia nr 4/2009, uważa, że istnieje przypadek zawisłości w odniesieniu do sporu w postępowaniu głównym i sporu zawisłego przed tym sądem szwedzkim, gdyż spory między BC a LG dotyczą kwestii, czy zobowiązania alimentacyjne, które LG posiada wobec BC, powinny zostać zmienione.
29
Po drugie, należy przypomnieć, że w zakresie, w jakim w dziedzinie zobowiązań alimentacyjnych uregulowania rozporządzenia nr 4/2009 dotyczące przepisów jurysdykcyjnych zastąpiły przepisy rozporządzenia nr 44/2001, orzecznictwo Trybunału dotyczące wykładni przepisów tego ostatniego rozporządzenia ma zastosowanie również do wykładni przepisów rozporządzenia nr 4/2009, jeżeli przepisy te można zakwalifikować jako „odpowiednie” lub „równoważne” (zob. podobnie wyroki: z dnia 18 grudnia 2014 r., Sanders i Huber, C‑400/13 i C‑408/13, EU:C:2014:2461, pkt 23; z dnia 6 czerwca 2024 r., Geterfer, C‑381/23, EU:C:2024:467, pkt 23, 24). To samo dotyczy orzecznictwa Trybunału odnoszącego się do wykładni równoważnych postanowień konwencji z Lugano II oraz rozporządzeń nr 44/2001 i nr 4/2009 (zob. podobnie wyrok z dnia 20 grudnia 2017 r., Schlömp, C‑467/16, EU:C:2017:993, pkt 42, 47).
30
Trybunał orzekł już, że art. 12 rozporządzenia nr 4/2009 jest równoważny art. 27 rozporządzenia nr 44/2001 i art. 27 konwencji z Lugano II (zob. podobnie wyroki: z dnia 20 grudnia 2017 r., Schlömp, C‑467/16, EU:C:2017:993, pkt 44, 46; z dnia 6 czerwca 2024 r., Geterfer, C‑381/23, EU:C:2024:467, pkt 26). Ponadto art. 9 lit. a) rozporządzenia nr 4/2009 ma brzmienie niemal identyczne z brzmieniem art. 30 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 i art. 30 pkt 1 konwencji z Lugano II (zob. podobnie wyrok z dnia 20 grudnia 2017 r., Schlömp, C‑467/16, EU:C:2017:993, pkt 45, 46).
31
W świetle tych uwag wstępnych należy przypomnieć, że zasada zawisłości sporu przewidziana w art. 12 rozporządzenia nr 4/2009 ma na celu, w interesie należytego sprawowania wymiaru sprawiedliwości, przypomnianego w szczególności w motywie 15 tego rozporządzenia, ograniczenie możliwości prowadzenia równoległych postępowań przed sądami różnych państw członkowskich oraz uniknięcie sytuacji, w której zostałyby wydane niezgodne ze sobą orzeczenia, gdy kilka sądów ma jurysdykcję do rozpatrzenia tego samego sporu. Przewidziany w tym art. 12 mechanizm rozstrzygania przypadków zawisłości sporu ma charakter obiektywny i automatyczny oraz opiera się na porządku chronologicznym wytaczania powództw przed odnośnymi sądami (zob. podobnie wyrok z dnia 6 czerwca 2024 r., Geterfer, C‑381/23, EU:C:2024:467, pkt 27–29), tak aby za właściwy uznać sąd, przed który jedna ze stron jako pierwsza wniosła sprawę.
32
W tym kontekście art. 9 rozporządzenia nr 4/2009 definiuje w sposób jednolity i autonomiczny moment, w którym postępowanie przed sądem uważa się za wszczęte do celów stosowania art. 12 tego rozporządzenia, aby ograniczyć ryzyko prowadzenia równoległych postępowań w różnych państwach członkowskich (zob. analogicznie wyroki: z dnia 4 maja 2017 r., HanseYachts, C‑29/16, EU:C:2017:343, pkt 29; z dnia 20 grudnia 2017 r., Schlömp, C‑467/16, EU:C:2017:993, pkt 50). Ów art. 9 dąży w szczególności do tego, by zaradzić problemom wynikającym z różnego określenia w poszczególnych państwach momentu, od którego postępowanie uważa się za zawisłe, który to moment powinien zostać określony autonomicznie. Ponadto celem wspomnianego art. 9 jest zmniejszenie stopnia niepewności prawa spowodowanej różnorodnością istniejących w państwach członkowskich przepisów mających na celu określenie momentu wszczęcia postępowania przed sądem dzięki przepisowi materialnoprawnemu umożliwiającemu ustalenie tego momentu w prosty i ujednolicony sposób (zob. analogicznie wyrok z dnia 4 maja 2017 r., HanseYachts, C‑29/16, EU:C:2017:343, pkt 30).
33
Zgodnie z owym art. 9 lit. a) powództwo zostaje wytoczone przed sądem w chwili, w której dokument wszczynający postępowanie albo dokument równorzędny zostaje wniesiony do sądu, pod warunkiem że powód nie zaniecha następnie podjęcia czynności, do których podjęcia jest obowiązany celem spowodowania doręczenia dokumentu pozwanemu. Sąd odsyłający zastanawia się nad wykładnią tego przepisu, a w szczególności nad wykładnią zawartego w nim pojęcia „dokumentu równorzędnego”.
34
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uregulowania obejmujące przepisy jurysdykcyjne, takie jak przewidziane w art. 9 lit. a) rozporządzenia nr 4/2009, powinny być interpretowane nie jako proste odesłanie do prawa krajowego państw członkowskich, lecz w sposób autonomiczny w świetle ich brzmienia, z odwołaniem się do celów i systematyki tego rozporządzenia oraz do zasad ogólnych wynikających z całokształtu systemów prawa krajowego (zob. podobnie wyrok z dnia 18 grudnia 2014 r., Sanders i Huber, C‑400/13 i C‑408/13, EU:C:2014:2461, pkt 24, 25 i przytoczone tam orzecznictwo; a także analogicznie wyrok z dnia 7 maja 2020 r., Rina, C‑641/18, EU:C:2020:349, pkt 30).
35
Z brzmienia art. 9 lit. a) rozporządzenia nr 4/2009 wynika, że pojęcie „dokumentu równorzędnego” należy oceniać w odniesieniu do pojęcia „dokumentu wszczynającego postępowanie”, przy czym zgodnie z jego definicją w języku potocznym termin „równorzędny” nie oznacza, że dokument równorzędny powinien być identyczny z dokumentem wszczynającym postępowanie, lecz że musi stanowić dokument porównywalny pełniący tę samą funkcję.
36
W sprawach dotyczących zobowiązań alimentacyjnych, o których mowa w rozporządzeniu nr 4/2009, dokument wszczynający postępowanie ma na celu wszczęcie sporu co do istoty sprawy, w ramach postępowania co do zasady kontradyktoryjnego, pomiędzy jednym lub kilkoma powodami a jednym lub kilkoma pozwanymi. Ponadto z zawartej na końcu art. 9 lit. a) tego rozporządzenia przesłanki, zgodnie z którą powód nie może zaniechać, po złożeniu zarówno dokumentu równorzędnego, jak i dokumentu wszczynającego postępowanie, podjęcia czynności, do których podjęcia był zobowiązany w celu doręczenia danego dokumentu pozwanemu, wynika, że spór powinien zostać wszczęty w ramach postępowania kontradyktoryjnego.
37
Należy również przypomnieć, jak wskazano w pkt 31 niniejszego wyroku, że zasady zawisłości sporu przewidziane w art. 12 wspomnianego rozporządzenia mają na celu zapewnienie poszanowania porządku chronologicznego wytaczania powództw przed sądami, a tym samym wyboru sądu przez stronę, która jako pierwsza podjęła inicjatywę wszczęcia danego sporu.
38
W tych okolicznościach należy uznać, że do celów określenia sądu, przed który najpierw wytoczono powództwo w przypadku zawisłości sporu, pojęcie „dokumentu równorzędnego” obejmuje każdy dokument, który pozostaje w ścisłym związku z istotą danego sporu, w taki sposób, że można uznać, podobnie jak w przypadku dokumentu wszczynającego postępowanie, że spór ten został wszczęty, choćby częściowo lub wstępnie, w celu umożliwienia kontradyktoryjnej debaty między stronami tego sporu.
39
Niemniej jednak z brzmienia art. 9 lit. a) rozporządzenia nr 4/2009 nie wynika, że pojęcia „dokumentu równorzędnego” i „dokumentu wszczynającego postępowanie” wzajemnie się wykluczają, w takim sensie, że przepis ten uniemożliwiałby w każdych okolicznościach możliwość zastępowania się dokumentu równorzędnego i dokumentu wszczynającego postępowanie w czasie. Ponieważ termin „równorzędny” nie oznacza „identyczny”, nie jest wykluczone, że dokument równorzędny może poprzedzać dokument wszczynający postępowanie, o ile spełnione są przesłanki równorzędności pozwalające uznać, jak wynika z poprzedniego punktu niniejszego wyroku, że spór został wszczęty, a mianowicie że istnieje ścisły związek z istotą sprawy i istnieje postępowanie kontradyktoryjne.
40
W tym względzie Trybunał orzekł już, że w przypadku gdy dwa prowadzone kolejno po sobie postępowania posiadają niezależny charakter i istnieje miedzy nimi wyraźny rozdział, nie można uznać, że inicjatywa wszczęcia sporu została podjęta w momencie złożenia dokumentu, w drodze którego wszczęto pierwsze z tych postępowań, a zatem dokumentu tego nie można uznać za „dokument równorzędny” w rozumieniu art. 9 lit. a) rozporządzenia nr 4/2009 (zob. podobnie wyrok z dnia 4 maja 2017 r., HanseYachts, C‑29/16, EU:C:2017:343, pkt 35).
41
Natomiast w przypadku gdy dwa prowadzone kolejno po sobie postępowania kontradyktoryjne nie mają niezależnego charakteru i nie istnieje między nimi wyraźny rozdział, lecz wykazują ścisły związek co do istoty sprawy, cel polegający na poszanowaniu porządku chronologicznego wytaczania powództw przed rozpatrywanymi sądami, a tym samym wybór sądu przez stronę, która podjęła inicjatywę wszczęcia sporu, nie zostałby osiągnięty, gdyby przyjąć, że między datami wszczęcia przed tym samym sądem państwa członkowskiego dwóch prowadzonych kolejno po sobie postępowań kontradyktoryjnych ściśle związanych co do istoty sprawy pozwany może, poprzez wytoczenie powództwa do sądu innego państwa członkowskiego, obejść ten wybór, korzystając z faktu, że został poinformowany w ramach pierwszego z tych dwóch postępowań o drugim postępowaniu, które ma zostać wszczęte co do istoty sprawy.
42
W niniejszej sprawie sąd odsyłający powinien określić, czy wniosek o przyznanie pomocy prawnej złożony przez BC do tego sądu przed wytoczeniem powództwa przez LG w Szwecji można uznać za „dokument równorzędny” w rozumieniu art. 9 lit. a) rozporządzenia nr 4/2009 z dokumentem wszczynającym postępowanie, który BC złożył przed tym sądem po tym, jak sąd ten przyznał mu wnioskowaną pomoc prawną, a LG wytoczył swoje powództwo. W tym celu Trybunał, orzekając w przedmiocie odesłania prejudycjalnego, może dostarczyć wskazówek stanowiących pomoc dla sądu krajowego przy wydaniu orzeczenia (zob. wyrok z dnia 15 stycznia 2026 r., bluechip, C‑822/24, EU:C:2026:13, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo).
43
Z zastrzeżeniem dokonania weryfikacji przez sąd odsyłający z uwag na piśmie rządu niemieckiego oraz z odpowiedzi udzielonych przez ten rząd na rozprawie wynika, po pierwsze, że zgodnie z § 117 ZPO, mającym zastosowanie mutatis mutandis do postępowania w sprawach rodzinnych, takiego jak postępowanie główne na podstawie § 113 ust. 1 ustawy o postępowaniu w sprawach rodzinnych i sprawach rozpoznawanych w trybie nieprocesowym, w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, wnioskodawca taki jak BC może zwrócić się do sądu rozpoznającego sprawę co do istoty o przyznanie pomocy prawnej, przedstawiając w szczególności elementy sporu i środki dowodowe.
44
Po drugie, biorąc pod uwagę fakt, że zgodnie z § 114 ust. 1 ZPO pomoc prawna może zostać przyznana wnioskodawcy takiemu jak BC tylko wówczas, gdy zamierzone powództwo przed sądem ma wystarczające szanse powodzenia i nie wydaje się stanowić nadużycia, wnioskodawca powinien co do zasady dołączyć do wniosku o przyznanie pomocy prawnej projekt pozwu lub zawrzeć we wniosku istotne elementy pozwu, który zamierza wnieść w przypadku przyznania wnioskowanej pomocy prawnej, tak aby umożliwić sądowi rozpatrującemu sprawę weryfikację, czy przesłanki przyznania tej pomocy zostały spełnione.
45
Po trzecie, z § 118 ust. 1 ZPO wynika, że strona przeciwna powinna – chyba że okaże się to niewłaściwe ze szczególnych powodów – mieć możliwość zajęcia stanowiska w kwestii, czy przesłanki te są spełnione, co oznacza, jak wskazał rząd niemiecki na rozprawie, że sąd rozpatrujący sprawę powinien poinformować stronę przeciwną o wniosku o przyznanie pomocy prawnej, co zazwyczaj odbywa się w formie zwykłego powiadomienia, bez uszczerbku dla możliwości dokonania przez ten sąd doręczenia.
46
Ponadto, jak wskazał sąd odsyłający we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, z art. 204 kodeksu cywilnego w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym w związku z § 167 ZPO wynika, że doręczenie wniosku o przyznanie pomocy prawnej skutkuje przerwaniem biegu terminu przedawnienia, i to od dnia złożenia tego wniosku, w przypadku gdy wniosek ten został doręczony bezpośrednio po tym złożeniu.
47
Z prawa niemieckiego, wskazanego w pkt 43–46 niniejszego wyroku, wydaje się wynikać, że o ile nie istnieją szczególne powody, aby postąpić inaczej, wniosek o przyznanie pomocy prawnej zawierający w szczególności istotne elementy pozwu, który zostanie wniesiony co do istoty sprawy w przypadku przyznania pomocy prawnej, powinien zostać podany do wiadomości strony przeciwnej, aby miała ona możliwość zajęcia stanowiska w kwestii, czy zamierzone powództwo ma, co do istoty, wystarczające szanse powodzenia i nie wydaje się stanowić nadużycia.
48
Wydaje się zatem, że w niemieckim prawie z zakresu sporów rodzinnych postępowanie w sprawie przyznania pomocy prawnej jest co do zasady postępowaniem inter partes, które jest ściśle związane z przyszłym postępowaniem kontradyktoryjnym co do istoty sprawy, ponieważ z jednej strony umożliwia stronie przeciwnej poznanie żądań i zwięzłych argumentów, które wnioskodawca ubiegający się o pomoc prawną zamierza podnieść co do istoty, a także zajęcie stanowiska w tym przedmiocie, a z drugiej strony pozwala sądowi rozpatrującemu sprawę na przeprowadzenie analizy prima facie co do istoty sprawy w celu podjęcia decyzji o przyznaniu wnioskowanej pomocy prawnej. Taki ścisły związek znajduje ponadto potwierdzenie w fakcie, że doręczony wniosek o przyznanie pomocy prawnej skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia.
49
W tych okolicznościach należy uznać, z zastrzeżeniem dokonania przez sąd odsyłający weryfikacji prawa niemieckiego wskazanego w pkt 43–46 niniejszego wyroku, że w tym porządku prawnym złożony do sądu wniosek o przyznanie pomocy prawnej można uznać za „dokument równorzędny” w rozumieniu art. 9 lit. a) rozporządzenia nr 4/2009.
50
Niemniej jednak aby do celów kwalifikacji takiego jak rozpatrywany w postępowaniu głównym wniosku o przyznanie pomocy prawnej jako „dokumentu równorzędnego” zachować ścisły związek między postępowaniem o przyznanie pomocy prawnej a postępowaniem co do istoty sprawy, konieczne jest jeszcze, po pierwsze, aby wnioskowana pomoc prawna została przyznana, po drugie, aby powództwo co do istoty sprawy zostało wytoczone w rozsądnym terminie po przyznaniu tej pomocy, a po trzecie, aby treść tego powództwa odpowiadała zasadniczo treści wynikającej z projektu wniosku co do istoty rozpatrywanego przez sąd w toku postępowania o przyznanie pomocy prawnej.
51
Podczas rozprawy Komisja zwróciła uwagę na okoliczność, weryfikacja której to okoliczności należy do sądu odsyłającego, że wnioski o przyznanie pomocy prawnej, takie jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, są zazwyczaj przedmiotem zwykłego powiadomienia strony przeciwnej przez sąd rozpoznający sprawę, a nie przedmiotem doręczenia. W tym względzie należy podkreślić, że chociaż art. 9 lit. a) in fine rozporządzenia nr 4/2009 przewiduje jedynie przypadki, w których należy doręczyć dokument równorzędny lub dokument wszczynający postępowanie, to jednak nałożony na powoda lub wnioskodawcę obowiązek podjęcia czynności, do których podjęcia jest on zobowiązany w celu doręczenia danego dokumentu, ma zastosowanie mutatis mutandis do przypadku, w którym dokument ten jest przedmiotem zwykłego powiadomienia przez sąd rozpoznający sprawę. Wynika z tego, że sama okoliczność, iż wniosek o przyznanie pomocy prawnej zostaje przekazany stronie przeciwnej w drodze zwykłego powiadomienia, nie ma wpływu na kwalifikację takiego wniosku jako „dokumentu równorzędnego”.
52
Niemniej jednak, jak przyznał rząd niemiecki w trakcie rozprawy, ta szczególna cecha prawa niemieckiego może uniemożliwić taką kwalifikację, w przypadku gdyby okazało się, że strona przeciwna nie otrzymała powiadomienia o wniosku o przyznanie pomocy prawnej i że postępowanie o przyznanie pomocy prawnej zostało pozbawione charakteru kontradyktoryjnego, a strona przeciwna nie dysponuje następnie środkami, aby tej sytuacji zaradzić. Do sądu odsyłającego należy, w stosownym wypadku, weryfikacja tej kwestii.
53
Wreszcie należy uściślić, że kwalifikacja wniosku o przyznanie pomocy prawnej takiego jak rozpatrywany w postępowaniu głównym jako „dokumentu równorzędnego” w rozumieniu art. 9 lit. a) rozporządzenia nr 4/2009 uwzględnia również znaczenie, jakie przypisuje ono, dla celów zapewnienia skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości, mechanizmowi pomocy prawnej, jako elementowi zarówno nierozerwalnie związanemu ze sporami w zakresie zobowiązań alimentacyjnych, jak i niezbędnemu dla wierzycieli alimentacyjnych, którzy nie dysponują wystarczającymi środkami, aby dochodzić swoich praw. Znajduje to odzwierciedlenie zarówno w art. 44, jak i w art. 46 tego rozporządzenia w związku z jego motywem 36.
54
W świetle powyższych rozważań na zadane pytanie należy odpowiedzieć, iż art. 9 lit. a) rozporządzenia nr 4/2009 należy interpretować w ten sposób, że złożony do sądu wniosek o przyznanie pomocy prawnej, do którego dołączony jest w formie projektu wniosek co do istoty sprawy, który wnioskodawca zamierza złożyć w sprawie dotyczącej zobowiązania alimentacyjnego w przypadku przyznania wnioskowanej pomocy prawnej, stanowi „dokument równorzędny”, w rozumieniu tego przepisu, w sytuacji gdy w toku danego postępowania strona przeciwna, której doręczono ten wniosek o przyznanie pomocy prawnej, w tym projekt wniosku co do istoty sprawy, zostaje powiadomiona o możliwości zajęcia stanowiska w kwestii, czy powództwo co do istoty sprawy ma wystarczające szanse powodzenia i nie wydaje się stanowić nadużycia oraz gdy powództwo to zostaje wytoczone w rozsądnym terminie po przyznaniu tej pomocy, a jego treść odpowiada zasadniczo treści wynikającej ze wspomnianego projektu.
W przedmiocie kosztów
55
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 9 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych
należy interpretować w ten sposób, że:
złożony do sądu wniosek o przyznanie pomocy prawnej, do którego dołączony jest w formie projektu wniosek co do istoty sprawy, który wnioskodawca zamierza złożyć w sprawie dotyczącej zobowiązania alimentacyjnego w przypadku przyznania wnioskowanej pomocy prawnej, stanowi „dokument równorzędny” w rozumieniu tego przepisu, w sytuacji gdy w toku danego postępowania strona przeciwna, której doręczono ten wniosek o przyznanie pomocy prawnej, w tym projekt wniosku co do istoty sprawy, zostaje powiadomiona o możliwości zajęcia stanowiska w kwestii, czy powództwo co do istoty sprawy ma wystarczające szanse powodzenia i nie wydaje się stanowić nadużycia oraz gdy powództwo to zostaje wytoczone w rozsądnym terminie po przyznaniu tej pomocy, a jego treść odpowiada zasadniczo treści wynikającej ze wspomnianego projektu.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.