Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
ANDREI BIONDIEGO
przedstawiona w dniu 11 grudnia 2025 r.(1)
Sprawa C‑468/24
SR
przeciwko
Netz Niederösterreich GmbH
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Landesgericht St. Pölten (sąd krajowy w St. Pölten, Austria)]
Odesłanie prejudycjalne – Energia – Dostawy energii elektrycznej – Przyrządy pomiarowe – Inteligentne liczniki – Prawo konsumenta do odmowy – Bezpieczeństwo danych przekazywanych przez inteligentne liczniki
I.      Ramy prawne
A.      Prawo Unii
1.        Artykuł 20 dyrektywy 2019/944(2), zatytułowany „Funkcjonalności inteligentnych systemów opomiarowania”, stanowi w lit. b) i c):
„Jeżeli wprowadzenie inteligentnych systemów opomiarowania zostało pozytywnie ocenione w wyniku analizy kosztów i korzyści, o której mowa w art. 19 ust. 2, lub inteligentne systemy opomiarowania są systematycznie wprowadzane po dniu 4 lipca 2019 r., państwa członkowskie wprowadzają inteligentne systemy opomiarowania zgodne z normami europejskimi, załącznikiem II oraz z następującymi wymogami:
[…]
b)      bezpieczeństwo inteligentnych systemów opomiarowania i wymiany danych musi być zgodne ze stosownymi przepisami unijnymi dotyczącymi bezpieczeństwa, z należytym uwzględnieniem najlepszych dostępnych technik służących zapewnieniu najwyższego poziomu ochrony w zakresie cyberbezpieczeństwa, przy czym należy uwzględnić koszty i zasadę proporcjonalności;
c)      ochrona prywatności odbiorców końcowych i ich danych musi być zgodna ze stosownymi przepisami unijnymi o ochronie danych i prywatności;
[…]”.
2.        Artykuł 21 dyrektywy 2019/944, zatytułowany „Prawo do inteligentnego licznika”, stanowi w ust. 1 lit. a):
„1.      Jeżeli wprowadzenie inteligentnych systemów opomiarowania zostało ocenione negatywnie w wyniku analizy kosztów i korzyści, o której mowa w art. 19 ust. 2, a inteligentne systemy opomiarowania nie są systematycznie wprowadzane, państwa członkowskie zapewniają, aby każdy odbiorca końcowy, ponosząc związane z tym koszty, miał prawo do tego, by został u niego zainstalowany lub, w stosownych przypadkach, zmodernizowany, na żądanie oraz na sprawiedliwych, rozsądnych i efektywnych kosztowo warunkach, inteligentny licznik, który:
a)      jest wyposażony, w przypadku gdy jest to technicznie wykonalne, w funkcjonalności, o których mowa w art. 20, lub w minimalny zestaw funkcjonalności, który zgodnie z załącznikiem II określą i opublikują państwa członkowskie na poziomie krajowym;
[…]”.
3.        Artykuł 22 tej samej dyrektywy, zatytułowany „Liczniki konwencjonalne”, przewiduje w ust. 1:
„1.      W przypadku gdy odbiorcy końcowi nie posiadają inteligentnych liczników, państwa członkowskie zapewniają, by zostali oni wyposażeni w indywidualne liczniki konwencjonalne, które dokładnie mierzą rzeczywiste zużycie”.
4.        Artykuł 23 rzeczonej dyrektywy, zatytułowany „Zarządzanie danymi”, stanowi w ust. 3:
„3.      Na potrzeby niniejszej dyrektywy zasady dostępu do danych i przechowywania danych muszą być zgodne z odpowiednim prawem Unii.
Przetwarzanie danych osobowych w ramach niniejszej dyrektywy odbywa się zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2016/679”.
5.        Artykuł 5 dyrektywy 2002/58/WE(3), zatytułowany „Poufność komunikacji”, stanowi w ust. 3:
„3.      Państwa członkowskie zapewniają, aby przechowywanie informacji lub uzyskanie dostępu do informacji już przechowywanych w urządzeniu końcowym abonenta lub użytkownika było dozwolone wyłącznie pod warunkiem, że dany abonent lub użytkownik wyraził zgodę zgodnie z dyrektywą 95/46/WE po otrzymaniu jasnych i wyczerpujących informacji, między innymi o celach przetwarzania. Nie stanowi to przeszkody dla każdego technicznego przechowywania danych ani dostępu do nich jedynie w celu wykonania transmisji komunikatu za pośrednictwem sieci łączności elektronicznej, lub gdy jest to ściśle niezbędne w celu świadczenia usługi przez dostawcę usługi społeczeństwa informacyjnego, wyraźnie zażądanej przez abonenta lub użytkownika”.
6.        Artykuł 5 rozporządzenia 2016/679(4), zatytułowany „Zasady dotyczące przetwarzania danych osobowych”, stanowi w ust. 1 lit. f):
„1.      Dane osobowe muszą być:
[…]
f)      przetwarzane w sposób zapewniający odpowiednie bezpieczeństwo danych osobowych, w tym ochronę przed niedozwolonym lub niezgodnym z prawem przetwarzaniem oraz przypadkową utratą, zniszczeniem lub uszkodzeniem, za pomocą odpowiednich środków technicznych lub organizacyjnych (»integralność i poufność«)”.
7.        Artykuł 13 rozporządzenia 2016/679, zatytułowany „Informacje podawane w przypadku zbierania danych od osoby, której dane dotyczą”, stanowi w ust. 1:
„1.      Jeżeli dane osobowe osoby, której dane dotyczą, zbierane są od tej osoby, administrator podczas pozyskiwania danych osobowych podaje jej wszystkie następujące informacje:
a)      swoją tożsamość i dane kontaktowe oraz, gdy ma to zastosowanie, tożsamość i dane kontaktowe swojego przedstawiciela;
b)      gdy ma to zastosowanie – dane kontaktowe inspektora ochrony danych;
c)      cele przetwarzania danych osobowych, oraz podstawę prawną przetwarzania;
[…]”.
8.        Artykuł 32 tego rozporządzenia, zatytułowany „Bezpieczeństwo przetwarzania”, stanowi w ust. 2:
„2.      Oceniając, czy stopień bezpieczeństwa jest odpowiedni, uwzględnia się w szczególności ryzyko wiążące się z przetwarzaniem, w szczególności wynikające z przypadkowego lub niezgodnego z prawem zniszczenia, utraty, modyfikacji, nieuprawnionego ujawnienia lub nieuprawnionego dostępu do danych osobowych przesyłanych, przechowywanych lub w inny sposób przetwarzanych”.
B.      Prawo austriackie
9.        Paragraf 83 ust. 3 Elektrizitätswirtschafts- und -organisationsgesetz (ElWOG)(5) (ustawy o gospodarce i organizacji elektroenergetycznej, zwanej dalej „ElWOG”) ma następujące brzmienie:
„3.      Wizualny wyświetlacz inteligentnego przyrządu pomiarowego powinien być domyślnie skonfigurowany w taki sposób, aby można było odczytać tylko bieżący odczyt licznika. W celu sprawdzenia dalszych istotnych dla rozliczeń i przechowywanych w przyrządzie pomiarowym wartości, wyświetlacz inteligentnego licznika musi być włączony na życzenie klienta, tak aby wartości te można było sprawdzić za pomocą samego wyświetlacza inteligentnego przyrządu pomiarowego. Udostępnienie [tych wartości] musi być zapewnione bezpłatnie i bez nieproporcjonalnych dodatkowych trudności dla odbiorcy końcowego.
[…]”.
10.      Paragraf 84a ust. 1 tej ustawy stanowi:
„1.      Odczyt, w tym wykorzystanie wartości kwadransowych odbiorcy końcowego przez operatora sieci, jest dozwolony wyłącznie za wyraźną zgodą odbiorcy końcowego lub w celu wypełnienia zobowiązań wynikających z umowy dostawy wybranej przez klienta w oparciu o wartości kwadransowe. Ponadto operatorzy sieci mogą również odczytywać te dane za pomocą inteligentnego przyrządu pomiarowego także bez zgody odbiorcy końcowego w uzasadnionych indywidualnych przypadkach o charakterze lokalnym, o ile jest to niezbędne do utrzymania bezpiecznego i wydajnego działania sieci. Odpowiednie dane muszą zostać niezwłocznie usunięte, gdy tylko przestaną być potrzebne do realizacji celu. […] Odbiorca końcowy musi zostać niezwłocznie poinformowany, jeśli wartości kwartalne są odczytywane bez jego zgody”.
11.      Paragraf 1
Intelligente Messgeräte-Einführungsverordnung(6) (rozporządzenia w sprawie wprowadzenia inteligentnych przyrządów pomiarowych, zwanego dalej „rozporządzeniem IME-VO”) stanowi:
„1.      Każdy operator sieci:
1)      […]
2) wyposaży do końca 2024 r., w ramach możliwości technicznych, co najmniej 95 % punktów pomiarowych podłączonych do jego sieci w inteligentne przyrządy pomiarowe (§ 7 ust. 1 pkt 31 ElWOG 2010) zgodnie z wymogami […] [rozporządzenia IMA-VO](7), przy czym należy wziąć pod uwagę transmisję liniową.
[…]
4.      Operatorzy sieci niezwłocznie informują odbiorców końcowych o instalacji inteligentnego przyrządu pomiarowego i związanych z tym warunkach ramowych. […]
[…]
6.      Jeżeli odbiorca końcowy odmawia pomiaru za pomocą inteligentnego przyrządu pomiarowego, operator sieci musi uwzględnić tę wolę. W takim przypadku operator sieci konfiguruje inteligentne przyrządy pomiarowe, które mają zostać zainstalowane lub już zostały zainstalowane, w taki sposób, aby nie były przechowywane i przesyłane wartości miesięczne, dzienne i kwadransowe, a funkcja wyłączania i funkcja ograniczania mocy były dezaktywowane, przy czym odpowiednia konfiguracja funkcji musi być widoczna dla odbiorcy końcowego na przyrządzie pomiarowym. Musi istnieć możliwość odczytania i przesłania odczytu licznika wymaganego do celów rozliczeniowych lub naliczania zużycia oraz, jeśli przyrząd pomiarowy nadaje się do tego pod względem technicznym, najwyższego kwadransowego średniego obciążenia (mocy) w ciągu roku kalendarzowego. Tak skonfigurowany cyfrowy przyrząd pomiarowy zalicza się na poczet spełnienia obowiązków docelowych określonych w ust. 1, pod warunkiem że spełniają one, przy odpowiedniej aktywacji lub programowaniu, które należy przeprowadzić niezwłocznie na życzenie odbiorcy końcowego, wymogi [rozporządzenia IMA-VO].
[…]”.
II.    Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
12.      Netz Niederösterreich GmbH, druga strona postępowania apelacyjnego w postępowaniu głównym, jest operatorem sieci energetycznej w Austrii. SR, wnosząca apelację, nabywa energię elektryczną od innego przedsiębiorcy za pośrednictwem sieci drugiej strony postępowania apelacyjnego.
13.      Wnosząca apelację posiadała analogowy licznik energii elektrycznej, ale jego kalibracja wygasła w grudniu 2023 r. Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że licznik ten ma zostać zastąpiony inteligentnym systemem opomiarowania, który spełnia wymogi ustawowe (zwanym dalej również „inteligentnym licznikiem”).
14.      Ponieważ wnosząca apelację sprzeciwiła się odinstalowaniu poprzedniego licznika analogowego, druga strona postępowania apelacyjnego wniosła powództwo do Bezirksgericht Tulln (sądu rejonowego w Tulln, Austria) w celu umożliwienia jej odinstalowania poprzedniego licznika. Wnosząca apelację zaskarżyła wyrok sądu pierwszej instancji do Landesgericht St. Pölten (sądu krajowego w St. Pölten, Austria), będącego sądem odsyłającym.
15.      Sąd odsyłający postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału sześć pytań prejudycjalnych:
„1.      Czy art. 22 [dyrektywy 2019/944] w związku z załącznikiem II do tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że operator sieci musi uwzględnić życzenie odbiorcy końcowego, by nie otrzymać inteligentnego przyrządu pomiarowego i w takim przypadku jest zobowiązany do udostępnienia odbiorcy końcowemu licznika konwencjonalnego zamiast inteligentnego systemu opomiarowania?
2.      Czy art. 2 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/32/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do udostępniania na rynku przyrządów pomiarowych (dyrektywy 2014/32/UE w sprawie przyrządów pomiarowych(8)), który definiuje bardziej szczegółowo »przyrząd pomiarowy« w rozumieniu załączników III–XII dotyczących poszczególnych przyrządów [liczniki energii elektrycznej zużywanej czynnej (MI-003)] należy w związku z art. 20 lit. b) i c) oraz art. 23 ust. 3 [dyrektywy 2019/944] interpretować w taki sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi prawa krajowego [§ 7 ust. 1 pkt 31 ElWOG (ustawy o gospodarce i organizacji elektroenergetycznej z 2010 r.) w brzmieniu zmienionym BGBl I nr. 17/2021], który nie nakłada żadnych szczególnych wymogów dotyczących bezpieczeństwa danych przyrządów pomiarowych?
3.      Czy przy dokonywaniu wykładni art. 20 lit. b) i c), art. 21 ust. 1 lit. a) i art. 23 ust. 3 [dyrektywy (UE) 2019/944] należy również uwzględnić art. 6 ust. 1 dyrektywy 85/374/EWG (dyrektywa w sprawie odpowiedzialności za produkt)(9) w brzmieniu zmienionym dyrektywą 1999/34/WE(10)?
4.      Czy art. 5 ust. 3 [dyrektywy 2002/58] należy interpretować w ten sposób, że pojęcie »sieci łączności elektronicznej« ma zastosowanie również do sieci elektroenergetycznej, za pośrednictwem której dane (dane dotyczące zużycia, metadane, identyfikator osobisty) są przekazywane do celów art. 20 lit. b) i c), art. 21 ust. 1 lit. a) i art. 23 ust. 3 dyrektywy 2019/944?
5.      Czy art. 5 ust. 1 lit. f), art. 13, art. 32 ust. 2 [rozporządzenia (UE) 2016/679] oraz art. 7, art. 8 ust. 1 i 2 [Karty praw podstawowych Unii Europejskiej] należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisowi krajowemu [§ 1 ust. 6 rozporządzenia
IME-VO], zgodnie z którym tylko odpowiednia konfiguracja interwału odczytu licznika musi być widoczna dla odbiorcy końcowego, ale nie musi być widoczne to, czy operator sieci stwierdził występowanie »uzasadnionego indywidualnego przypadku« (§ 84a ust. 1 ElWOG) i pobrał dane od odbiorcy końcowego przed upływem określonego interwału?
6.      Czy w odniesieniu do art. 52 ust. 3 Karty, ust. 5 preambuły i wyjaśnień do art. 7 Karty orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie art. 8 EKPC stanowi punkt odniesienia dla wykładni art. 20 lit. b) i c) oraz art. 21 ust. 1 lit. a) i art. 23 ust. 3 [dyrektywy 2019/944]?”.
16.      Na wniosek Trybunału niniejsza opinia dotyczy pytań prejudycjalnych czwartego i piątego.
17.      Strony postępowania głównego, rządy austriacki, fiński i Komisja przedstawiły uwagi na piśmie i zostały wysłuchane na rozprawie w dniu 24 września 2025 r.
III. Analiza
Uwagi wstępne
W przedmiocie efektywności energetycznej i ochrony danych
18.      Niniejsza sprawa wpisuje się w szczególny kontekst regulacyjny i technologiczny, w którym cyfryzacja sektora energetycznego jest uważana za niezbędny element realizacji celów w zakresie efektywności i zrównoważenia środowiskowego, które są przewidziane w prawie Unii.
19.      W szczególności dyrektywa 2019/944 w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej zachęca państwa członkowskie do wprowadzenia inteligentnych systemów opomiarowania(11) (zwanych dalej również „inteligentnym licznikiem”), aby umożliwić odbiorcom dostęp do informacji o ich zużyciu energii w czasie rzeczywistym lub zbliżonym do rzeczywistego, a także aby ułatwić aktywny udział w transformacji energetycznej(12).
20.      Prawodawca Unii zamierzał również wzmocnić pozycję konsumentów w zakresie ich zużycia energii, aby mogli oni w większym stopniu uczestniczyć w rynku, zapewniając im również swobodę wyboru dostawców(13). Aby konsumenci mogli się zaangażować, potrzebne są technologie, takie jak inteligentne systemy opomiarowania. Ponadto systemy te zapewniają operatorom lepszy obraz sieci oraz umożliwiają im zmniejszenie kosztów operacyjnych i kosztów utrzymania(14). W tym względzie dyrektywa 2019/944 przewiduje prawa i obowiązki również w odniesieniu do operatorów systemów dystrybucyjnych(15).
21.      Inteligentny system opomiarowania wiąże się z gromadzeniem różnego rodzaju danych, od danych dotyczących zużycia po dane osobowe. Dlatego też prawodawca Unii podkreślił znaczenie przetwarzania danych osobowych w sposób zgodny z RODO(16).
22.      W tym kontekście niniejsza sprawa stanowi okazję do sprawdzenia, w jaki sposób państwa członkowskie zarządzają relacją między efektywnością energetyczną a ochroną danych.
W przedmiocie dopuszczalności
23.      Druga strona postępowania apelacyjnego i rząd austriacki kwestionują dopuszczalność pytań prejudycjalnych czwartego i piątego. Twierdzą one, że te pytania prejudycjalne mają charakter hipotetyczny, ponieważ dotyczą przypadku, w którym zainstalowano inteligentny licznik, natomiast postępowanie główne dotyczy odinstalowania poprzedniego licznika analogowego.
24.      W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem „pytania dotyczące wykładni prawa Unii, z którymi do Trybunału zwrócił się sąd krajowy na gruncie stanu prawnego i faktycznego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny, przy czym prawidłowość tych ustaleń nie podlega ocenie Trybunału, korzystają z domniemania, iż mają one znaczenie dla sprawy”(17). Domniemanie to może zostać obalone tylko w wyjątkowych okolicznościach, gdy jest oczywiste, że przedłożone pytanie nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem postępowania głównego, lub gdy Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego albo prawnego, które są konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi(18).
25.      Ponadto duch współpracy, który leży u podstaw mechanizmu odesłania prejudycjalnego, oznacza, że do sądu krajowego należy ocena, w świetle szczególnych okoliczności sprawy, zarówno konieczności wydania orzeczenia w trybie prejudycjalnym, jak i znaczenia dla sprawy zadanych pytań. Jeśli postawione pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał jest w zasadzie zobowiązany do wydania orzeczenia(19).
26.      W niniejszej sprawie z akt sprawy wynika, że sąd odsyłający zmierza do wyjaśnienia zakresu niektórych przepisów prawa Unii w celu dokonania wykładni prawa krajowego w sposób z nim zgodny. Sąd odsyłający uzasadnił znaczenie pytań dla przedmiotu sporu, wyjaśniając, w jaki sposób ich rozstrzygnięcie może mieć wpływ na wynik sporu w postępowaniu głównym.
27.      Wynika z tego, że nie można uznać przedstawionych pytań za czysto hipotetyczne.
A.      W przedmiocie czwartego pytania prejudycjalnego
28.      W ramach czwartego pytania prejudycjalnego sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy przewidziane w art. 5 ust. 3 dyrektywy 2002/58 wymogi dotyczące przechowywania lub dostępu do informacji przechowywanych w urządzeniu końcowym podłączonym do sieci łączności elektronicznej mogą mieć zastosowanie do sieci elektroenergetycznej, za pośrednictwem której dane osobowe mogą być przekazywane do celów art. 20 lit. b) i c), art. 21 ust. 1 lit. a) i art. 23 ust. 3 dyrektywy 2019/944.
29.      Przede wszystkim pragnę zaznaczyć, że moim zdaniem art. 21 ust. 1 dyrektywy 2019/944 nie ma znaczenia w niniejszej sprawie, ponieważ reguluje on sytuację, w której wprowadzenie inteligentnych systemów opomiarowania zostało ocenione negatywnie w danym państwie członkowskim. Z akt sprawy wynika, że w Austrii wprowadzenie tych systemów zostało ocenione pozytywnie w wyniku analizy kosztów i korzyści(20), na podstawie której przyjęto następnie rozporządzenie IME-VO.
30.      W związku z powyższym, aby odpowiedzieć na to pytanie prejudycjalne, należy w istocie ustalić, czy pojęcie „sieci elektroenergetycznej” może być objęte zakresem pojęcia „sieci łączności elektronicznej”(21).
31.      W tym względzie należy wskazać, że wymogi określone w art. 5 ust. 3 dyrektywy 2002/58 dotyczą wyłącznie informacji przechowywanych
w urządzeniu końcowym abonenta lub użytkownika(22).
32.      Należy również zauważyć, że w art. 1 pkt 1 lit. a) dyrektywy 2008/63(23) w sprawie końcowych urządzeń łączności zdefiniowano urządzenia końcowe jako urządzenie bezpośrednio lub pośrednio podłączone do interfejsu publicznej sieci telekomunikacyjnej w celu przesyłania, przetwarzania lub odbierania informacji(24).
33.      Prawdą jest także, że rozporządzenie wykonawcze 2023/1162 w sprawie wymogów interoperacyjności(25) stanowi, iż „biorąc pod uwagę, że inteligentne liczniki kwalifikują się jako urządzenia końcowe, zastosowanie ma również [dyrektywa 2002/58], […] w tym […] art. 5 ust. 3”(26). Rozporządzenie to nie precyzuje jednak, czy traktowanie inteligentnych liczników jako urządzeń końcowych należy uznać za istotne w przypadku publicznej sieci elektroenergetycznej. Moim zdaniem uznanie, że inteligentne liczniki są urządzeniami końcowymi niezależnie od tego, czy sieć elektroenergetyczna jest publiczna czy nie, mogłoby być nie do pogodzenia z innymi wymienionymi wyżej przepisami prawa Unii.
34.      Z powyższych rozważań można wywnioskować, że aby art. 5 ust. 3 dyrektywy 2002/58 miał zastosowanie w niniejszej sprawie, muszą zasadniczo zostać spełnione dwa warunki: a) inteligentny licznik musi być własnością odbiorcy oraz b) musi on być podłączony do sieci publicznej(27), aby można było uznać inteligentny licznik za urządzenie końcowe.
35.      Na rozprawie okazało się, że w Austrii sieć elektroenergetyczna nie jest publiczna, a inteligentny licznik nie jest własnością odbiorcy.
36.      Ponadto, jak wskazał rząd austriacki, głównym celem sieci elektroenergetycznej w niniejszej sprawie jest dostarczanie energii elektrycznej, a nie przekazywanie sygnałów, jak natomiast ma to miejsce w przypadku sieci łączności elektronicznej(28).
37.      Wynika z tego, że w niniejszej sprawie dwa wymienione wyżej warunki nie mogą zostać spełnione, aby uznać, że zastosowanie mają wymogi dotyczące przechowywania, o których mowa w art. 5 ust. 3 dyrektywy 2002/58. W każdym razie do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy warunki te są spełnione w niniejszej sprawie.
38.      W związku z tym, z zastrzeżeniem ustalenia, którego dokona sąd odsyłający, art. 5 ust. 3 dyrektywy 2002/58 nie ma zastosowania w przypadku, gdy licznik nie jest własnością odbiorcy i jest podłączony do sieci prywatnej.
B.      W przedmiocie piątego pytania prejudycjalnego
39.      W ramach piątego pytania prejudycjalnego sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy art. 5 ust. 1 lit. f), art. 13 i art. 32 ust. 2 RODO, a także art. 7 i art. 8 ust. 1 i 2 Karty stoją na przeszkodzie przepisowi austriackiemu (w niniejszej sprawie art. 1 ust. 6 rozporządzenia IME-VO i § 84a ust. 1 ElWOG), zgodnie z którym tylko konfiguracja interwału odczytu musi być widoczna dla odbiorcy, ale nie musi być widoczne to, czy operator sieci stwierdził występowanie „uzasadnionego indywidualnego przypadku” i zapoznał się z danymi odbiorcy przed upływem określonego interwału.
40.      Na wstępie należy zauważyć, że zarówno druga strona postępowania apelacyjnego, jak i rząd austriacki podkreśliły na rozprawie, iż § 84a ust. 1 ElWOG, dotyczący dostępu operatorów do danych w inteligentnych licznikach w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach, nie ma zastosowania, jeżeli w liczniku ustawiony jest tryb „opt-out”(29). Wartości zużycia energii nie są bowiem rejestrowane, co uniemożliwia zapoznanie się z wartościami w przypadku, o którym mowa w § 84a
ElWOG.
41.      Mając powyższe na względzie, przystąpię do analizy piątego pytania prejudycjalnego, sprawdzając, czy przepisy RODO stoją na przeszkodzie § 84a ust. 1 ElWOG.
42.      Należy przede wszystkim zauważyć, że zgodnie z motywem 91 dyrektywy 2019/944 „[n]iniejsza dyrektywa nie narusza praw podstawowych i jest zgodna z zasadami uznanymi w szczególności w Karcie”. Należy także zauważyć, że „[z]asadnicze znaczenie ma, aby jakiekolwiek przetwarzanie danych osobowych na mocy niniejszej dyrektywy było zgodne z [RODO] […]”(30).
43.      Zgodnie z art. 23 dyrektywy 2019/944, zatytułowanym „Zarządzanie danymi”, państwa członkowskie są zobowiązane do określenia zasad dostępu uprawnionych stron do danych odbiorcy końcowego oraz do zorganizowania zarządzania danymi w celu zapewnienia skutecznego i bezpiecznego dostępu do danych i ich wymiany, a także ochrony i bezpieczeństwa danych.
44.      W odniesieniu do art. 5 ust. 1 lit. f), art. 13 i art. 32 ust. 2 RODO, o których wykładnię wnosi sąd odsyłający w piątym pytaniu prejudycjalnym, nie jestem w pełni przekonany, czy art. 5 ust. 1 lit. f) i art. 32 ust. 2 mają znaczenie w niniejszej sprawie.
45.      Artykuł 5 ust. 1 lit. f) RODO ustanawia bowiem zasady integralności i poufności, zgodnie z którymi administrator jest zobowiązany do wdrożenia środków w celu zapewnienia poziomu bezpieczeństwa odpowiadającego ryzyku(31). W art. 32 RODO określono obowiązki administratora w zakresie bezpieczeństwa przetwarzania. Podobnie ust. 2 tego artykułu stanowi, że przy ocenie tego poziomu bezpieczeństwa uwzględnia się „ryzyko wiążące się z przetwarzaniem, w szczególności wynikające z przypadkowego lub niezgodnego z prawem zniszczenia, utraty, modyfikacji, nieuprawnionego ujawnienia lub nieuprawnionego dostępu do danych osobowych”(32).
46.      W niniejszej sprawie pytanie przedłożone przez sąd odsyłający dotyczy spoczywającego na operatorze obowiązku informowania odbiorcy w przypadku, gdy zapoznaje się on z danymi w „uzasadnionym indywidualnym przypadku”. W związku z tym, biorąc pod uwagę, że moim zdaniem art. 5 ust. 1 lit. f) i art. 32 ust. 2 RODO nie mają znaczenia w niniejszej sprawie, w mojej analizie skupię się na art. 13.
47.      W artykule tym wymieniono jednak informacje, które administrator (w niniejszej sprawie operator) musi przekazać osobie, której dane dotyczą (odbiorcy), „podczas pozyskiwania danych”. Informacje, które należy przekazać, obejmują także cele przetwarzania danych osobowych oraz podstawę prawną samego przetwarzania(33). Jednakże, zgodnie z art. 13 ust. 4 RODO, wspomniany wyżej obowiązek przekazania informacji jest wykluczony, gdy – i w zakresie, w jakim – osoba, której dane dotyczą, dysponuje już tymi informacjami.
48.      Co się tyczy przepisów austriackich, § 84a ust. 1 ElWOG wyraźnie określa cel, w jakim operatorzy sieci mogą uzyskać dostęp do tych danych za pośrednictwem inteligentnego licznika w „indywidualnych i uzasadnionych” przypadkach. Celem tym jest zapewnienie bezpiecznego i wydajnego działania sieci. Ponadto przepis ten stanowi, że „[o]dpowiednie dane muszą zostać niezwłocznie usunięte, gdy tylko przestaną być potrzebne do realizacji celu. […] Odbiorca końcowy musi zostać niezwłocznie poinformowany, jeśli wartości kwartalne są odczytywane bez jego zgody”.
49.      Jak wskazała druga strona postępowania apelacyjnego w swoich uwagach, § 84a ust. 1 ElWOG został powtórzony w ogólnych warunkach dostępu do sieci dystrybucyjnej Netz Niederösterreich GmbH(34),
które można uznać za ujęte w umowie zawartej z konsumentem w chwili instalowania inteligentnego licznika lub przed tą chwilą.
50.      Moim zdaniem § 84a ust. 1 ElWOG ustanawia przewidziany w art. 23 dyrektywy 2019/944 obowiązek zarządzania danymi w celu zapewnienia skutecznego i bezpiecznego dostępu do danych i ich wymiany.
51.      Paragraf 84a określa bowiem wyraźnie cel, w jakim może mieć miejsce dostęp, i stanowi, że dane są usuwane, jeżeli nie są już potrzebne. W ten sposób § 84a gwarantuje, że dostęp do danych i ich wymiana są bezpieczne. Gwarantuje on również ochronę samych danych, ponieważ stanowi, że odbiorca musi zostać niezwłocznie poinformowany, jeżeli nie wyraził zgody.
52.      Wynika z tego, że przepisy austriackie, w szczególności § 84a ust. 1 ElWOG, nie są sprzeczne z RODO, pod warunkiem że odbiorca zostanie poinformowany o konkretnym celu, o którym mowa w § 84a ust. 1. Z tych samych względów jestem zdania, że przepisy austriackie nie są sprzeczne z art. 7 i 8 ust. 1 i 2 Karty.
53.      Jak wyjaśniono również na rozprawie, zdaję sobie sprawę, że odbiorca może mieć obawy co do skutecznej ochrony danych osobowych, w szczególności gdy są one przekazywane za pośrednictwem urządzeń takich jak liczniki energii elektrycznej. W tym względzie uważam, że warto wspomnieć, iż prawodawca Unii niedawno zwiększył poziom ochrony danych osobowych konsumentów poprzez przyjęcie rozporządzenia (UE) 2023/2854(35), które – choć ma zastosowanie od dnia 12 września 2025 r. – zapewnia dodatkowo użytkownikom „produktów skomunikowanych”(36) szybki dostęp do danych generowanych przez te urządzenia.
54.      Podsumowując, uważam, że art. 13 RODO, a także art. 7 i art. 8 ust. 1 i 2 Karty nie stoją na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z którymi tylko odpowiednia konfiguracja interwału odczytu musi być widoczna dla odbiorcy końcowego, ale nie musi być widoczne to, czy operator sieci uznał, że istnieje „uzasadniony indywidualny przypadek” (§ 84a ust. 1 ElWOG) i zapoznał się z danymi dotyczącymi odbiorcy końcowego przed upływem określonego interwału, pod warunkiem że odbiorca również zostanie wcześniej poinformowany o tym konkretnym
celu.
IV.    Wnioski
55.      Na podstawie wszystkich powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział w następujący sposób na pytania przedłożone przez Landesgericht St. Pölten (sąd krajowy w St. Pölten, Austria):
Artykuł 5 ust. 3 dyrektywy 2002/58/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 lipca 2002 r. dotyczącej przetwarzania danych osobowych i ochrony prywatności w sektorze łączności elektronicznej należy interpretować w ten sposób, że:
pojęcie „sieci łączności elektronicznej” nie ma zastosowania do sieci elektroenergetycznej, za pośrednictwem której są przesyłane dane (dane dotyczące zużycia, metadane, identyfikator osobisty),
do celów art. 20 lit. b) i c) oraz art. 23 ust. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniającej dyrektywę 2012/27/UE, jeżeli sieć elektroenergetyczna nie jest siecią publiczną, a inteligentny licznik nie jest własnością odbiorcy.
Artykuł 13 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE, w świetle art. 7 i art. 8 ust. 1 i 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, należy interpretować w ten sposób, że:
nie stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z którymi tylko odpowiednia konfiguracja interwału odczytu musi być widoczna dla odbiorcy końcowego, ale nie musi być widoczne to, czy operator sieci uznał, że istnieje „uzasadniony indywidualny przypadek” i zapoznał się z danymi dotyczącymi odbiorcy końcowego przed upływem określonego interwału, jeżeli odbiorca został wcześniej poinformowany o tym konkretnym celu.
1      Język oryginału: włoski.
2      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE (wersja przekształcona) (Dz.U. 2019, L 158, s. 125).
3      Dyrektywa 2002/58/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 lipca 2002 r. dotycząca przetwarzania danych osobowych i ochrony prywatności w sektorze łączności elektronicznej (dyrektywa o prywatności i łączności elektronicznej) (Dz.U. 2002, L 201, s. 37), zmieniona dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 listopada 2009 r. (Dz.U. 2009, L 337, s. 11).
4      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.U. 2016, L 119, s. 1).
5      Bundesgesetz, mit dem die Organisation auf dem Gebiet der Elektrizitätswirtschaft neu geregelt wird (Elektrizitätswirtschafts- und -organisationsgesetz 2010 – ElWOG 2010). BGBl. I Nr. 110/2010.
6      Verordnung des Bundesministers für Wirtschaft, Familie und Jugend, mit der die Einführung intelligenter Messgeräte festgelegt wird (Intelligente Messgeräte-Einführungsverordnung – IME-VO). BGBl. II Nr. 138/2012.
7      Verordnung der E-Control, mit der die Anforderungen an intelligente Messgeräte bestimmt werden (Intelligente Messgeräte-AnforderungsVO 2011 – IMA-VO 2011). BGBl. II Nr. 339/2011 (zwane dalej „rozporządzeniem IMA-VO”).
8      Dz.U. 2014, L 96, s. 149.
9      Dyrektywa Rady z dnia 25 lipca 1985 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących odpowiedzialności za produkty wadliwe (Dz.U. 1985, L 210, s. 29).
10      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 maja 1999 r. zmieniająca dyrektywę Rady 85/374/EWG sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących odpowiedzialności za produkty wadliwe (Dz.U. 1999, L 141, s. 20).
11      W art. 2 pkt 23 dyrektywy 2019/944 zdefiniowano inteligentny system opomiarowania jako „system elektroniczny, za pomocą którego można mierzyć ilość energii elektrycznej wprowadzonej do sieci lub zużycie energii elektrycznej, uzyskując więcej informacji niż w przypadku konwencjonalnego licznika, a także przesyłać i otrzymywać dane na potrzeby informowania, monitorowania i kontroli, przy wykorzystaniu łączności elektronicznej; […]”. Inteligentny system opomiarowania różni się od „licznika konwencjonalnego”, ponieważ zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 22 tej dyrektywy jest to „licznik analogowy lub elektroniczny, który nie może zarazem przesyłać i odbierać danych”.
12      Zobacz w szczególności motywy 10, 49, 52 i 54 dyrektywy 2019/944.
13      Zobacz motywy 11 i 12 dyrektywy 2019/944.
14      Zobacz motyw 52 dyrektywy 2019/944.
15      Zobacz motyw 45 dyrektywy 2019/944.
16      Zobacz motyw 91 dyrektywy 2019/944.
17      Zobacz wyrok z dnia 17 maja 2023 r., BK i ZhP (Częściowe zawieszenie postępowania głównego) (C‑176/22, EU:C:2023:416, pkt 19 i przytoczone tam orzecznictwo).
18      Zobacz wyrok z dnia 22 grudnia 2008 r., Régie Networks (C‑333/07, EU:C:2008:764, pkt 46).
19      Zobacz wyrok z dnia 25 czerwca 2024 r., Ilva i in. (C‑626/22, EU:C:2024:542, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo).
20      PWC Austria dla organu regulacyjnego w zakresie energii elektrycznej E-Control, Studie zur Analyse der Kosten Nutzen einer österreichweiten Einführung von Smart Metering, czerwiec 2010 r., dostępna pod adresem: https://www.e-control.at/documents/1785851/1811528/pwc-austria-smart-metering-e-control-06–2010.pdf/b68eb019-b6bf-444d-b4fb-95f3d05727ca?t=1413906565472b68eb019-b6bf-444d-b4fb-95f3d05727ca.
21      Termin „sieć łączności elektronicznej” jest zdefiniowany w art. 2 pkt 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1972 z dnia 11 grudnia 2018 r. ustanawiającej Europejski kodeks łączności elektronicznej (wersja przekształcona) (Dz.U. 2018, L 321, s. 36).
22      Wyróżnienie moje. Nawiasem mówiąc, jak orzekł Trybunał w wyroku z dnia 1 października 2019 r., Planet49 (C‑673/17, EU:C:2019:80), ochrona przewidziana w art. 5 ust. 3 ma zastosowanie do wszelkich informacji przechowywanych w urządzeniu końcowym, niezależnie od tego, czy są to dane osobowe (pkt 68–70).
23      Dyrektywa Komisji 2008/63/WE z dnia 20 czerwca 2008 r. w sprawie konkurencji na rynkach końcowych urządzeń telekomunikacyjnych (Dz.U. 2008, L 162, s. 20).
24      Wyróżnienie moje.
25      Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2023/1162 z dnia 6 czerwca 2023 r. w sprawie wymogów interoperacyjności oraz niedyskryminacyjnych i przejrzystych procedur dostępu do danych pomiarowych i danych dotyczących zużycia (Dz.U. 2023, L 154, s. 10).
26      Zobacz motyw 16 rozporządzenia wykonawczego 2023/1162.
27      W art. 2 pkt 8 dyrektywy 2018/1972 zdefiniowano publiczną sieć łączności elektronicznej jako „sieć łączności elektronicznej wykorzystywaną całkowicie lub głównie do świadczenia publicznie dostępnych usług łączności elektronicznej, które wspierają przekazywanie informacji pomiędzy punktami zakończenia sieci”.
28      Zobacz art. 2 pkt 1 dyrektywy 2018/1972.
29      Tytułem uzupełnienia wywodu z akt sprawy wynika, że przekazywanie wartości zużycia może odbywać się w jednej z trzech różnych konfiguracji: „standardowej”, „opt-in” lub „opt-out”. Konfiguracja „standardowa” polega na przekazywaniu dziennych wartości zużycia. Konfiguracja „opt-in” oznacza przekazywanie wartości zużycia w odstępach 15-minutowych, oprócz dziennych wartości zużycia. Natomiast konfiguracja „opt-out” jest przeciwieństwem dwóch pozostałych konfiguracji, ponieważ licznik ustawiony w tej konfiguracji zapisuje i przekazuje jedynie roczne zużycie. Jeżeli konfiguracja „opt-out” zostanie aktywowana, licznik przestaje mierzyć energię elektryczną jako inteligentny
licznik, a zamiast tego działa jako licznik cyfrowy.
30      Zobacz także art. 23 ust. 3 dyrektywy 2019/944.
31      Zobacz wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., Krankenversicherung Nordrhein (C‑667/21, EU:C:2023:1022, pkt 68).
32      Zobacz wyrok z dnia 25 stycznia 2024 r., MediaMarktSaturn (C‑687/21, EU:C:2024:72, pkt 37).
33      Zobacz także wyrok z dnia 11 lipca 2024 r., Meta Platforms Ireland (Powództwo przedstawicielskie) (C‑757/22, EU:C:2024:598, pkt 54).
34      Jak wspomniała Netz Niederösterreich GmbH w swoich uwagach skierowanych do Trybunału, pkt XIV ogólnych warunków dostępu do sieci dystrybucyjnej Netz Niederösterreich GmbH [Allgemeine Bedingungen für den Zugang zum Verteilernetz der Netz Niederösterreich GmbH] wyraźnie stanowi, że „[w] celu zapewnienia bezpiecznego i wydajnego działania sieci, w uzasadnionych i szczególnych przypadkach, wartości mogą być odczytywane co kwadrans nawet bez zgody odbiorcy sieci, o czym odbiorca jest niezwłocznie informowany. Ponadto wartości mogą być odczytywane co kwadrans na polecenie BMWFW [Bundesministerium für Wissenschaft, Forschung und Wirtschaft – federalnego ministerstwa nauki, badań i gospodarki] lub organu regulacyjnego do celów określonych w § 84a ust. 1 EIWOG 2010, pod warunkiem że zostaną one natychmiast po odczytaniu zagregowane, a następnie zanonimizowane” (tłumaczenie nieoficjalne).
Netz Niederösterreich GmbH podnosi ponadto, że umowa zawarta z konsumentem jest zgodna z powyższymi ogólnymi warunkami, które zostały dopuszczone przez organ regulacyjny ds. energii elektrycznej E-Control w dniu 18 czerwca 2014 r.
35      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2854 z dnia 13 grudnia 2023 r. w sprawie zharmonizowanych przepisów dotyczących sprawiedliwego dostępu do danych i ich wykorzystywania oraz w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2017/2394 i dyrektywy (UE) 2020/1828 (akt w sprawie danych) (Dz.U. 2023, L 2023/2854).
36      Zobacz art. 2 pkt 5 rozporządzenia 2023/2854, dotyczący definicji produktu skomunikowanego.