62006TJ0234
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟΥ (δεύτερο τμήμα)
της 19ης Νοεμβρίου 2009 (
*1
)
«Κοινοτικό σήμα — Διαδικασία κηρύξεως ακυρότητας — Κοινοτικό λεκτικό σήμα CANNABIS — Απόλυτος λόγος απαραδέκτου — Περιγραφικός χαρακτήρας — Άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο γ’, και άρθρο 51, παράγραφος 1, στοιχείο α’, του κανονισμού (ΕΚ) 40/94 [νυν άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο γ’, και άρθρο 52, παράγραφος 1, στοιχείο α’, του κανονισμού (ΕΚ) 207/2009]»
Στην υπόθεση T-234/06,
Giampietro Torresan, κάτοικος Rothenburg (Ελβετία), εκπροσωπούμενος από τον G. Recher, δικηγόρο,
προσφεύγων,
κατά
Γραφείου Εναρμονίσεως στο πλαίσιο της Εσωτερικής Αγοράς (εμπορικά σήματα, σχέδια και υποδείγματα) (ΓΕΕΑ), εκπροσωπούμενου από τους P. Bullock και O. Montalto,
καθού,
αντίδικος κατά τη διαδικασία ενώπιον του τμήματος προσφυγών του ΓΕΕΑ και παρεμβαίνουσα ενώπιον του Πρωτοδικείου:
Klosterbrauerei Weissenohe GmbH & Co. KG, με έδρα το Weissenohe (Γερμανία), εκπροσωπούμενη από τους A. Masetti Zannini de Concina, M. Bucarelli και R. Cartella, δικηγόρους,
παρεμβαίνουσα,
με αντικείμενο προσφυγή κατά της αποφάσεως του δευτέρου τμήματος προσφυγών του ΓΕΕΑ της 29ης Ιουνίου 2006 (υπόθεση R 517/2005-2), σχετικά με διαδικασία κηρύξεως ακυρότητας μεταξύ Klosterbrauerei Weissenohe GmbH & Co. KG και Giampietro Torresan,
ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ (δεύτερο τμήμα),
συγκείμενο από τους I. Pelikánová, K. Jürimäe και S. Soldevila Fragoso (εισηγητή), δικαστές,
γραμματέας: J. Palacio González, κύριος υπάλληλος διοικήσεως,
έχοντας υπόψη το δικόγραφο της προσφυγής που κατατέθηκε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 4 Σεπτεμβρίου 2006,
έχοντας υπόψη το υπόμνημα αντικρούσεως του ΓΕΕΑ, που κατατέθηκε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 27 Νοεμβρίου 2006,
έχοντας υπόψη το υπόμνημα της παρεμβαίνουσας που κατατέθηκε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 26 Ιανουαρίου 2007,
έχοντας υπόψη την τροποποίηση της συνθέσεως των τμημάτων του Πρωτοδικείου,
κατόπιν της συνεδριάσεως της 5ης Μαΐου 2009,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Ιστορικό της διαφοράς
1
Στις 12 Φεβρουαρίου 1999, ο προσφεύγων, Giampietro Torresan, υπέβαλε αίτηση καταχωρίσεως κοινοτικού σήματος στο Γραφείο Εναρμονίσεως στο πλαίσιο της Εσωτερικής Αγοράς (εμπορικά σήματα, σχέδια και υποδείγματα) (ΓΕΕΑ), δυνάμει του κανονισμού (ΕΚ) 40/94 του Συμβουλίου, της, για το κοινοτικό σήμα (ΕΕ 1994, L 11, σ. 1) [που αντικαταστάθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) 207/2009 του Συμβουλίου, της, για το κοινοτικό σήμα (ΕΕ L 78, σ. 1)].
2
Το σήμα του οποίου ζητήθηκε η καταχώριση είναι το λεκτικό σημείο CANNABIS.
3
Τα προϊόντα για τα οποία ζητήθηκε η καταχώριση του σήματος εμπίπτουν στις κλάσεις 32, 33 και 42, κατά την έννοια του Διακανονισμού της Νίκαιας σχετικά με τη διεθνή ταξινόμηση προϊόντων και υπηρεσιών όσον αφορά την καταχώριση των σημάτων, της 15ης Ιουνίου 1957, όπως αυτός αναθεωρήθηκε και τροποποιήθηκε, και αντιστοιχούν στην ακόλουθη περιγραφή:
—
«Ζύθος», για την κλάση 32·
—
«Οίνοι, οινοπνευματώδη ποτά, ηδύποτα, αφρώδεις οίνοι, σαμπάνια», για την κλάση 33·
—
«Υπηρεσίες εστίασης, εστιατόρια, εστιατόρια αυτοεξυπηρέτησης, ζυθοπωλεία, καταστήματα πώλησης παγωτού (τζελατερίες), πιτσαρίες», για την κλάση 42.
4
Στις 16 Απριλίου 2003, το κοινοτικό σήμα CANNABIS καταχωρίστηκε με αριθμό 1073949.
5
Στις 27 Ιουνίου 2003, η παρεμβαίνουσα, Klosterbrauerei Weissenohe GmbH & Co. KG, υπέβαλε αίτηση κηρύξεως ακυρότητας του σήματος CANNABIS όσον αφορά τα προϊόντα των κλάσεων 32 και 33, δυνάμει του άρθρου 51, παράγραφος 1, στοιχείο α’, και του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχεία γ’, στ’ και ζ’, του κανονισμού 40/94 [νυν άρθρου 52, παράγραφος 1, στοιχείο α’, και άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχεία γ’, στ’ και ζ’, του κανονισμού 207/2009].
6
Με απόφαση της 9ης Μαρτίου 2005, το τμήμα ακυρώσεως του ΓΕΕΑ ακύρωσε την καταχώριση του κοινοτικού σήματος, για τα προϊόντα των κλάσεων 32 και 33 του Διακανονισμού της Νίκαιας, εκτιμώντας ότι το σήμα CANNABIS έχει περιγραφικό χαρακτήρα, σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο γ’, του κανονισμού 40/94.
7
Στις 29 Απριλίου 2005, ο προσφεύγων άσκησε προσφυγή και ζήτησε την ακύρωση της αποφάσεως αυτής. Με απόφαση της (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση), το δεύτερο τμήμα προσφυγών του ΓΕΕΑ απέρριψε την προσφυγή. Ειδικότερα, θεώρησε, αφενός, ότι η λέξη «κάνναβη» (cannabis) σημαίνει στην καθομιλουμένη είτε ένα κλωστικό φυτό είτε μια ναρκωτική ουσία και, αφετέρου, ότι ήταν, για τον μέσο καταναλωτή, μια σαφής και άμεση ένδειξη των χαρακτηριστικών των προϊόντων των κλάσεων 32 και 33.
Παρατηρήσεις των διαδίκων
8
Ο προσφεύγων ζητεί από το Πρωτοδικείο:
—
να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση·
—
να επικυρώσει την καταχώριση του κοινοτικού σήματος CANNABIS για τις κλάσεις 32 και 33·
—
να καταδικάσει το ΓΕΕΑ στα δικαστικά έξοδα.
9
Το ΓΕΕΑ και η παρεμβαίνουσα ζητούν από το Πρωτοδικείο:
—
να απορρίψει την προσφυγή ως αβάσιμη·
—
να καταδικάσει τον προσφεύγοντα στα δικαστικά έξοδα.
10
Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ο προσφεύγων δήλωσε ότι παραιτείται από το δεύτερο αίτημά του, πράγμα το οποίο σημειώθηκε στα πρακτικά της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως.
Σκεπτικό
11
Προς στήριξη της προσφυγής του, ο προσφεύγων προβάλλει έναν και μοναδικό λόγο ακυρώσεως, αντλούμενο από παράβαση του άρθρου 51, παράγραφος 1, στοιχείο α’, και του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο γ’, του κανονισμού 40/94. Περαιτέρω, η παρεμβαίνουσα προβάλλει δύο ισχυρισμούς, εκ των οποίων ο πρώτος αντλείται από παράβαση του άρθρου 51, παράγραφος 1, στοιχείο α’, και του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο ζ’, του κανονισμού 40/94 και ο δεύτερος από παράβαση του άρθρου 51, παράγραφος 1, στοιχείο α’, και του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο στ’, του εν λόγω κανονισμού.
Επιχειρήματα των διαδίκων
12
Ο προσφεύγων ισχυρίζεται ότι το σήμα CANNABIS έχει διακριτικό χαρακτήρα, δεδομένου ότι πρόκειται ταυτοχρόνως για ένα κοινό όνομα και για ένα αμιγώς φανταστικό σήμα, το οποίο ουδόλως συνδέεται, ούτε καν έμμεσα, με τον ζύθο και τα ποτά γενικώς. Ως όνομα ουσιαστικό, ο όρος «κάνναβη» αποτελεί την επιστημονική ονομασία ενός ανθοφόρου φυτού, από το οποίο εξάγονται ορισμένα ναρκωτικά και από το οποίο μπορούν να παρασκευασθούν ορισμένες θεραπευτικές ουσίες. Το σημείο CANNABIS χρησιμοποιείται στην ιταλική αγορά από το 1996 και, από το 1999, ως κοινοτικό σήμα για τα προϊόντα των κλάσεων 32 και 33 του Διακανονισμού της Νίκαιας. Έχει καταστεί ευρέως γνωστό στο κοινοτικό πλαίσιο.
13
Ο προσφεύγων φρονεί ότι η λέξη «κάνναβη» δεν αποτελεί τον συνήθη τρόπο προσδιορισμού των ζύθων ή των οινοπνευματωδών ποτών της κλάσεως 33. Αφενός, βάσει της οδηγίας 2000/13/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαρτίου 2000, για προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την επισήμανση, την παρουσίαση και τη διαφήμιση των τροφίμων (EE L 109, σ. 29), και της οδηγίας 88/388/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών στον τομέα των αρτυμάτων που προορίζονται να χρησιμοποιηθούν στα τρόφιμα και των βασικών υλικών από τα οποία παρασκευάζονται (EE L 184, σ. 61), η κάνναβη δεν πρέπει να θεωρείται τρόφιμο, αλλά μάλλον ναρκωτικό και ψυχοτρόπος ουσία, πράγμα που, κατά τον προσφεύγοντα, αποκλείει κάθε δυνατότητα νόμιμης χρήσης στο κοινοτικό πλαίσιο. Αφετέρου, όπως προκύπτει από τους ορισμούς που περιέχονται σε διάφορα λεξικά, η λέξη αυτή παραπέμπει, στη λαϊκή φαντασία, στο ναρκωτικό που παράγεται από το ομώνυμο φυτό.
14
Ο προσφεύγων επισημαίνει επίσης ότι, εν προκειμένω, ο ζύθος CANNABIS είναι ζύθος αρωματικός, που αποτελείται μόνον από νόμιμες και επιτρεπόμενες πρώτες ύλες. Ως τρόφιμο, ο ζύθος και, γενικώς, τα οινοπνευματώδη ποτά δεν μπορούν να περιέχουν απαγορευμένες ουσίες, όπως είναι τα ναρκωτικά. Ως εκ τούτου, το ενδιαφερόμενο κοινό δεν μπορεί αμέσως και χωρίς περαιτέρω σκέψη να θεωρήσει ότι υπάρχει άμεση και συγκεκριμένη σχέση μεταξύ των προϊόντων για τα οποία το σήμα έχει καταχωριστεί και το σημείο CANNABIS, όπως απαιτείται κατά πάγια νομολογία.
15
Ο προσφεύγων υποστηρίζει ότι το σήμα CANNABIS δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως περιγραφικό σήμα, επειδή, στην πραγματικότητα, το σημείο CANNABIS αποτελεί λέξη που δημιουργεί συνειρμούς και η οποία αποσκοπεί στο να προσελκύσει την προσοχή των καταναλωτών και μπορεί να προκαλέσει τον σχηματισμό μιας ιδέας διασκέδασης, διαφυγής ή χαλάρωσης. Δεδομένου ότι πρόκειται για μήνυμα «παράδοξο» και «υπερβολικό» όπως αυτό που συνιστούν και άλλα σήματα, επί παραδείγματι τα σήματα OPIUM ή COCA-COLA, όλα τα σήματα αυτά πρέπει να υπόκεινται στην ίδια κλίμακα αξιολόγησης και η ακύρωση του επίμαχου κοινοτικού σήματος βάσει τέτοιων επιχειρημάτων παραβιάζει τη γενική αρχή της ίσης μεταχείρισης.
16
Ο προσφεύγων αμφισβητεί επίσης τον ορισμό του μέσου καταναλωτή που περιέχεται στην προσβαλλόμενη απόφαση, δεδομένου ότι αυτός δεν είναι ο καταναλωτής ναρκωτικών, που αναζητά τις ίδιες αισθήσεις με αυτές που του προκαλεί η κατανάλωση κάνναβης, ούτε ένας «συνήθης αλκοολικός». Ο προσφεύγων φρονεί ότι ο μέσος καταναλωτής είναι γνώστης του ζύθου, του οποίου ο βαθμός νοημοσύνης, επιμέλειας και σύνεσης αντιστοιχεί στον μέσο όρο του είδους των πελατών για τους οποίους προορίζεται το προϊόν. Υποστηρίζει επίσης ότι πρέπει να τεθεί το ερώτημα αν ένας ενημερωμένος καταναλωτής σκέφτεται αμέσως, όταν αγοράζει ένα ποτό φέρον το σήμα CANNABIS, ότι πρόκειται πράγματι για κάνναβη. Εν προκειμένω, όμως, ο προσφεύγων φρονεί ότι ο μέσος καταναλωτής θα ελέγξει στην ετικέτα τα συστατικά του προϊόντος. Κατά συνέπεια, μόνον ένας καταναλωτής που δεν είναι σωστά πληροφορημένος θα μπορεί να εκλάβει τη λέξη «κάνναβη» ως μια σαφή και άμεση ένδειξη της ποιότητας των σχετικών προϊόντων.
17
Τέλος, ο προσφεύγων καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, στην προκειμένη περίπτωση, το επίμαχο σήμα δεν μπορεί να θεωρηθεί περιγραφικό, δεδομένου ότι, αφενός, δεν υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ αυτού και των προϊόντων των κλάσεων 32 και 33 του Διακανονισμού της Νίκαιας και, αφετέρου, δεν μπορεί θεμιτώς να θεωρηθεί, όπως το απαιτεί η νομολογία, ότι μια τέτοια σχέση θα δημιουργηθεί ευλόγως στο μέλλον. Το γεγονός ότι η απαγόρευση της χρήσης της κάνναβης θα αρθεί πιθανώς στο εγγύς μέλλον αποτελεί απλώς προσωπική γνώμη του ΓΕΕΑ και δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έτσι ικανοποιείται η απαίτηση ότι, στο μέλλον, θα δημιουργηθεί ευλόγως άμεση σχέση μεταξύ του σήματος CANNABIS και των οικείων προϊόντων.
18
ΤΟ ΓΕΕΑ και η παρεμβαίνουσα αμφισβητούν το σύνολο των επιχειρημάτων που προέβαλε ο προσφεύγων.
Εκτίμηση του Πρωτοδικείου
19
Πρέπει να τονιστεί εκ προοιμίου ότι, όπως διαπίστωσε το τμήμα προσφυγών στη σκέψη 22 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η λέξη «κάνναβη» έχει δυνητικά τρεις σημασίες. Πρώτον, η λέξη «κάνναβη» παραπέμπει σε ένα κλωστικό φυτό του οποίου η κοινή οργάνωση αγοράς έχει ρυθμιστεί στο κοινοτικό πλαίσιο και του οποίου η παραγωγή υπόκειται σε πολύ αυστηρή νομοθεσία όσον αφορά την περιεκτικότητα σε τετραϋδροκανναβινόλη (THC), που αποτελεί τη δραστική ουσία της κάνναβης και η οποία δεν μπορεί να υπερβαίνει το όριο του 0,2% [βλ. το άρθρο 5 α του κανονισμού (ΕΚ) 1251/1999 του Συμβουλίου, της 17ης Μαΐου 1999, για τη θέσπιση καθεστώτος στήριξης των παραγωγών ορισμένων αροτραίων καλλιεργειών (EE L 160, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε, και το άρθρο 7 β, παράγραφος 1, καθώς και τα παραρτήματα XII και XIII του κανονισμού (ΕΚ) 2316/1999 της Επιτροπής, της, σχετικά με τις λεπτομέρειες εφαρμογής του κανονισμού 1251/1999 (EE L 280, σ. 43), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 206/2004 της Επιτροπής, της (EE L 34, σ. 33)]. Δεύτερον, η λέξη «κάνναβη» σημαίνει μια ναρκωτική ουσία που απαγορεύεται σε πολλά κράτη μέλη. Τρίτον, σημαίνει μια ουσία της οποίας η πιθανή θεραπευτική χρήση είναι υπό συζήτηση, όπως προκύπτει από την απάντηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στη γραπτή ερώτηση E-0039/02, της (EE C 147 E, σ. 232).
20
Πρέπει στη συνέχεια να τονιστεί ότι, σύμφωνα με τις δύο επιστημονικές μελέτες που υποβλήθηκαν από το ΓΕΕΑ, η κάνναβη χρησιμοποιείται στον τομέα των τροφίμων υπό διάφορες μορφές (έλαια, αφεψήματα) και σε διάφορα παρασκευάσματα (τσάι, ζυμαρικά, προϊόντα αρτοποιίας και μπισκοτοποιίας, ποτά με ή χωρίς οινόπνευμα κ.λπ.). Αυτό επιβεβαιώνεται από τα έγγραφα που προσκόμισε η παρεμβαίνουσα και από τα οποία διαπιστώνεται η χρήση της κάνναβης για την παραγωγή ορισμένων τροφίμων και ποτών. Από τις τοξικολογικές αναλύσεις που πραγματοποιήθηκαν σχετικά με τα προϊόντα αυτά προκύπτει ότι περιέχουν THC σε πολύ χαμηλή περιεκτικότητα, πολύ κάτω από το προαναφερθέν όριο του 0,2%, και ότι ως εκ τούτου δεν έχουν κανένα ψυχοτρόπο αποτέλεσμα.
21
Τέλος, σε αντίθεση προς τα επιχειρήματα του προσφεύγοντος, από το άρθρο 4 της οδηγίας 88/388 προκύπτει ότι επιτρέπεται η χρήση αρωματικών ουσιών που δεν περιέχουν τοξικολογικά επικίνδυνες ποσότητες οποιουδήποτε στοιχείου ή οποιαδήποτε ουσίας.
22
Από τις διαπιστώσεις αυτές μπορεί συνεπώς να συναχθεί, σε αντίθεση προς τα επιχειρήματα του προσφεύγοντος, πρώτον, ότι η λέξη «κάνναβη» δεν παραπέμπει μόνο στα ναρκωτικά και σε ορισμένες θεραπευτικές ουσίες και, δεύτερον, ότι η κάνναβη χρησιμοποιείται νόμιμα στην παραγωγή τροφίμων και ποτών. Πρέπει, συνεπώς, να εξεταστεί, υπό το φως των διαπιστώσεων αυτών, αν το λεκτικό σήμα CANNABIS είναι περιγραφικό για τα προϊόντα που υπάγονται στις κλάσεις 32 και 33 του Διακανονισμού της Νίκαιας, για τα οποία είχε καταχωριστεί.
23
Το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο γ’, του κανονισμού 40/94 απαγορεύει την καταχώριση ως σημάτων των σημείων ή ενδείξεων που μπορούν να χρησιμεύσουν στις συναλλαγές για τη «δήλωση του είδους, της ποιότητας, της ποσότητας, του προορισμού, της αξίας, της γεωγραφικής προέλευσης ή του χρόνου παραγωγής του προϊόντος ή της παροχής της υπηρεσίας ή άλλων χαρακτηριστικών αυτών». Τα περιγραφικά αυτά σημεία είναι ακατάλληλα για να επιτελέσουν τη λειτουργία της ενδείξεως της προελεύσεως που είναι συμφυής στα σήματα [απόφαση του Δικαστηρίου της 23ης Οκτωβρίου 2003, C-191/01 P, ΓΕΕΑ κατά Wrigley, Συλλογή 2003, σ. I-12447, σκέψη 31· αποφάσεις του Πρωτοδικείου της, T-181/07, Eurocopter κατά ΓΕΕΑ (STEADYCONTROL), που δεν έχει δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 35, και της, T-307/07, Hansgrohe κατά ΓΕΕΑ (AIRSHOWER), που δεν έχει δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 22].
24
Υπό το πρίσμα αυτό, το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο γ’, του κανονισμού 40/94 αφορά τα σημεία και τις ενδείξεις που μπορούν να χρησιμεύσουν, όπως χρησιμοποιούνται συνήθως από το ενδιαφερόμενο κοινό, για να δηλώσουν, είτε άμεσα είτε με μνεία ενός ουσιώδους χαρακτηριστικού, το προϊόν ή την υπηρεσία για τα οποία ζητείται η καταχώριση [αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 14ης Ιουνίου 2007, T-207/06, Europig κατά ΓΕΕΑ (EUROPIG), Συλλογή 2007, σ. II-1961, σκέψη 26· της, T-329/06, Enercon κατά ΓΕΕΑ (E), που δεν έχει δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 21, και της, T-296/07, Korsch κατά ΓΕΕΑ (PharmaCheck), που δεν έχει δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 30].
25
Κατά πάγια νομολογία, το σημείο είναι περιγραφικό αν παρουσιάζει μια επαρκώς άμεση και συγκεκριμένη σχέση με τα σχετικά προϊόντα ή υπηρεσίες, βάσει της οποίας το ενδιαφερόμενο κοινό δύναται να αντιληφθεί άμεσα και χωρίς περαιτέρω σκέψη την περιγραφή ενός χαρακτηριστικού των σχετικών προϊόντων ή υπηρεσιών (προπαρατεθείσες αποφάσεις EUROPIG, σκέψη 27, και STEADYCONTROL, σκέψη 36).
26
Υπενθυμίζεται, επίσης, ότι ο περιγραφικός χαρακτήρας ενός σημείου πρέπει να εκτιμάται, αφενός, σε σχέση με τον τρόπο με τον οποίο το αντιλαμβάνεται το ενδιαφερόμενο κοινό και, αφετέρου, σε σχέση με τα οικεία προϊόντα ή τις οικείες υπηρεσίες (προπαρατεθείσες αποφάσεις STEADYCONTROL, σκέψη 38, και E, σκέψη 23). Συγκεκριμένα, ο διακριτικός χαρακτήρας ενός σήματος εκτιμάται σε σχέση με τα προϊόντα για τα οποία καταχωρίστηκε το σήμα και λαμβανομένου υπόψη του πώς αντιλαμβάνεται κατά τεκμήριο την κατηγορία των οικείων προϊόντων ο μέσος καταναλωτής, που έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως προσεκτικός και ενημερωμένος.
27
Εν προκειμένω, τα οικεία προϊόντα είναι ο ζύθος, ο οίνος, τα οινοπνευματώδη ποτά, τα ηδύποτα, οι αφρώδεις οίνοι και η σαμπάνια. Το ενδιαφερόμενο κοινό αποτελείται από τον μέσο καταναλωτή των προϊόντων αυτών.
28
Αντίθετα προς τους ισχυρισμούς του προσφεύγοντος, στην προσβαλλόμενη απόφαση, το τμήμα προσφυγών δεν προσδιορίζει τον μέσο καταναλωτή ως έναν καταναλωτή ναρκωτικών, ο οποίος αναζητεί τις ίδιες αισθήσεις με αυτές που προκαλεί η κατανάλωση κάνναβης, ή ως ένα «συνήθη αλκοολικό». Τα όσα διαλαμβάνονται στο τέλος της σκέψης 27 της προσβαλλομένης αποφάσεως, σχετικά με την εντύπωση που θα σχηματίσουν «εκείνοι που αγοράζουν ζύθο» βλέποντας το λεκτικό σήμα CANNABIS, εμπίπτουν στην εξέταση του περιγραφικού χαρακτήρα του επίμαχου σημείου από έναν καταναλωτή ζύθου και όχι στον ορισμό του μέσου καταναλωτή.
29
Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να καθορισθεί αν ο μέσος καταναλωτής, που έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως προσεκτικός και ενημερωμένος, θα μπορούσε να σκεφτεί, απλώς και μόνο στο θέαμα ενός ποτού που φέρει ως σήμα το λεκτικό σημείο CANNABIS, χωρίς κανένα πρόσθετο στοιχείο, ότι το επίμαχο σήμα αποτελεί περιγραφή των χαρακτηριστικών των οικείων προϊόντων.
30
Συναφώς, πρέπει να τονιστεί ότι, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 27, 29 και 30 της προσβαλλομένης αποφάσεως, υπάρχει μια ουσιαστική σχέση μεταξύ του σημείου CANNABIS και ορισμένων χαρακτηριστικών των προαναφερθέντων προϊόντων. Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από τα έγγραφα που προσκόμισαν το ΓΕΕΑ και η παρεμβαίνουσα, η κάνναβη χρησιμοποιείται συνήθως για την παρασκευή πολλών προϊόντων διατροφής, συμπεριλαμβανομένου του ζύθου και ορισμένων ποτών. Από τα ίδια έγγραφα προκύπτει ότι ορισμένα είδη ζύθου που αποτελούνται από κάνναβη πωλούνται αυτή τη στιγμή στην ευρωπαϊκή αγορά τροφίμων.
31
Περαιτέρω, ο όρος «cannabis» (κάνναβη) είναι ένας γνωστός λατινικός επιστημονικός όρος, αφενός, σε πολλές γλώσσες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, όπως προκύπτει από τη σκέψη 24 της προσβαλλομένης αποφάσεως και όπως ο ίδιος ο προσφεύγων το επισήμανε με το δικόγραφο της προσφυγής, και, αφετέρου, στο ευρύ κοινό λόγω της προβολής του από τα μέσα ενημέρωσης, πράγμα που τον καθιστά κατανοητό από τον στοχευόμενο καταναλωτή σε ολόκληρο το κοινοτικό έδαφος (βλ., υπό την έννοια αυτή και κατ’ αναλογία, απόφαση του Δικαστηρίου της 9ης Μαρτίου 2006, C-421/04, Matratzen Concord, Συλλογή 2006, σ. I-2303, σκέψη 32).
32
Οι περιστάσεις αυτές εξηγούν το ότι, στη θέα οινοπνευματώδους ποτού ή ζύθου με το σήμα CANNABIS, ο μέσος κοινοτικός καταναλωτής θα αντιληφθεί, αμέσως και χωρίς περαιτέρω σκέψη, την περιγραφή των χαρακτηριστικών των εν λόγω προϊόντων, ιδίως της κάνναβης, η οποία είναι ένα από τα συστατικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως αρωματική ουσία στην παρασκευή τους.
33
Το χαρακτηριστικό αυτό δεν είναι αδιάφορο για τον μέσο καταναλωτή. Όπως επισημαίνει το τμήμα προσφυγών στο σημείο 27 της προσβαλλομένης απόφασης, «εκείνοι οι οποίοι αγοράζουν ζύθο με το σήμα CANNABIS είναι πολύ πιθανόν ότι είναι πεπεισμένοι για την παρουσία της κάνναβης και προσελκύονται από τη δυνατότητα να τους προκαλέσει το ποτό την ίδια αίσθηση που θα προκαλούσε και η χρήση κάνναβης υπό άλλη μορφή ή τουλάχιστον μια παρόμοια αίσθηση». Ως εκ τούτου, το γεγονός ότι η κάνναβη είναι ένα από τα συστατικά του ζύθου ή των οινοπνευματωδών ποτών αποτελεί καθοριστικό χαρακτηριστικό της απόφασης των καταναλωτών όταν προβαίνουν στις αγορές τους και, κατά συνέπεια, ένα βασικό χαρακτηριστικό των προϊόντων για τα οποία το σήμα έχει καταχωριστεί, που λαμβάνεται υπόψη όταν το στοχευόμενο κοινό πραγματοποιεί την επιλογή.
34
Το επιχείρημα του προσφεύγοντος ότι το σήμα CANNABIS είναι μια λέξη που προκαλεί συνειρμούς και αποσκοπεί στο να προσελκύσει την προσοχή των καταναλωτών, δημιουργώντας τον σχηματισμό της ιδέας της ευχαρίστησης, της διαφυγής ή της χαλάρωσης, δεν μπορεί να θέσει εν αμφιβόλω την περιγραφική εντύπωση που το σημείο προκαλεί στους καταναλωτές. Το λεκτικό σημείο CANNABIS αποτελεί αυτό καθεαυτό, για τους καταναλωτές, μια απλή και άμεση αναφορά σε ένα από τα δυνητικά συστατικά των προϊόντων για τα οποία το σήμα έχει καταχωριστεί. Συνεπώς, το λεκτικό σημείο CANNABIS υπερβαίνει κατά πολύ τον τομέα του υπαινιγμού και εμπίπτει στον τομέα της περιγραφής. Ως εκ τούτου, το εν λόγω σημείο πρέπει να θεωρηθεί περιγραφικό και όχι υπαινικτικό ή υποδηλωτικό [βλ., κατά την έννοια αυτή, απόφαση του Πρωτοδικείου της 12ης Ιανουαρίου 2005, T-334/03, Deutsche Post EURO EXPRESS κατά ΓΕΕΑ (EUROPREMIUM), Συλλογή 2005, σ. II-65, σκέψη 37].
35
Ομοίως, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά την νομολογία, δεν απαιτείται τα σημεία και οι ενδείξεις που συνθέτουν το σήμα να χρησιμοποιούνται στην πραγματικότητα, κατά τον χρόνο της υποβολής της αιτήσεως καταχωρίσεως, για σκοπούς περιγραφικούς προϊόντων ή υπηρεσιών για τα οποία υποβάλλεται η αίτηση ή χαρακτηριστικών γνωρισμάτων των εν λόγω προϊόντων ή των εν λόγω υπηρεσιών. Αρκεί, όπως προκύπτει από το γράμμα του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο γ’, του κανονισμού 40/94, τα οικεία σημεία και οι ενδείξεις να μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τους σκοπούς αυτούς [προπαρατεθείσα απόφαση ΓΕΕΑ κατά Wrigley, σκέψη 32, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 20ής Νοεμβρίου 2007, T-458/05, Tegometall International κατά ΓΕΕΑ — Wuppermann (TEK), Συλλογή 2007, σ. II-4721, σκέψη 88].
36
Εν προκειμένω, η λέξη «κάνναβη» που χρησιμοποιείται μόνη της ως σήμα μπορεί να θεωρηθεί περιγραφική, εάν αναφέρεται, πραγματικά ή δυνητικά, σε κάποιο από τα χαρακτηριστικά του προϊόντος, δηλαδή ένα από τα συστατικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παρασκευή των οικείων ποτών. Όπως προκύπτει από τη νομολογία, η λέξη «κάνναβη» θα έχει εν δυνάμει σχέση με ένα από τα χαρακτηριστικά των εν λόγω προϊόντων αν μπορεί ευλόγως να πιθανολογηθεί ότι θα δημιουργηθεί τέτοια σχέση στο μέλλον [βλ., κατ’ αναλογία, αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 14ης Ιουνίου 2001, T-357/99 και T-358/99, Telefon & Buch κατά ΓΕΕΑ (UNIVERSALTELEFONBUCH και UNIVERSALKOMMUNIKATIONSVERZEICHNIS), Συλλογή 2001, σ. II-1705, σκέψεις 29 και 30, και AIRSHOWER, προπαρατεθείσα, σκέψη 30]. Λαμβάνοντας υπόψη την υφιστάμενη ήδη στην αγορά προσφορά ποτών που περιέχουν κάνναβη, πρέπει να θεωρηθεί ότι το σημείο CANNABIS μπορεί να δηλώσει ήδη από τώρα ένα από τα συστατικά που χρησιμοποιούνται στην παρασκευή των προϊόντων για τα οποία το σήμα έχει καταχωρισθεί.
37
Περαιτέρω, πρέπει να τονιστεί ότι, κατά πάγια νομολογία, το γεγονός ότι μια λέξη έχει πολλές σημασίες, δεν έχει καμία σημασία για την απόδειξη του περιγραφικού χαρακτήρα της. Έτσι, σε αντίθεση με τα επιχειρήματα του προσφεύγοντος, το γεγονός ότι η λέξη «κάνναβη» μπορεί να λάβει τρεις διαφορετικές σημασίες δεν μπορεί να έχει καμία σημασία όσον αφορά τον καθορισμό του περιγραφικού χαρακτήρα της. Αρκεί να υπάρχει άμεση και συγκεκριμένη σχέση μεταξύ μιας και μόνον από τις σημασίες αυτές και των οικείων προϊόντων, όπως συμβαίνει εν προκειμένω, προκειμένου να μπορεί να έχει εφαρμογή το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο γ’, του κανονισμού 40/94 [απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Φεβρουαρίου 2004, C-265/00, Campina Melkunie, Συλλογή 2004, σ. I-1699, σκέψη 38, και απόφαση του Πρωτοδικείου της, T-316/03, Münchener Rückversicherungs-Gesellschaft κατά ΓΕΕΑ (MunichFinancialServices), Συλλογή 2005, σ. II-1951, σκέψη 33].
38
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι το σημείο CANNABIS παραπέμπει στο φυτό κάνναβη, πολύ γνωστό στο κοινό λόγω της προβολής του από τα μέσα ενημέρωσης, το οποίο χρησιμοποιείται κατά τη διαδικασία παρασκευής ορισμένων τροφίμων και ποτών. Ο μέσος καταναλωτής θα αντιληφθεί συνεπώς άμεσα και χωρίς περαιτέρω σκέψη ότι υφίσταται σχέση μεταξύ του επίμαχου σημείου και των χαρακτηριστικών των προϊόντων για τα οποία το σήμα έχει καταχωριστεί, πράγμα που καθιστά το εν λόγω σημείο περιγραφικό.
39
Το συμπέρασμα αυτό δεν μπορεί να αναιρεθεί από τα λοιπά επιχειρήματα που προέβαλε ο προσφεύγων. Όσον αφορά, πρώτον, το επιχείρημα του προσφεύγοντος που αντλείται από το γεγονός ότι η ίδια κλίμακα αξιολόγησης πρέπει να εφαρμόζεται στο σήμα CANNABIS και σε ορισμένα άλλα καταχωρισθέντα σήματα, το επιχείρημα αυτό πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο. Συγκεκριμένα, μόνο στο μέτρο που η σχέση που υφίσταται μεταξύ του επίμαχου σημείου και των οικείων προϊόντων ή υπηρεσιών είναι άμεση και συγκεκριμένη, το άρθρο 51, παράγραφος 1, στοιχείο α’, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο γ’, του κανονισμού 40/94 αποκλείουν το κύρος των λοιπών προαναφερθέντων σημάτων και η επίκληση της εν λόγω σχέσης μπορεί να προκαλέσει την ακύρωσή τους [βλ., κατά την έννοια αυτή, απόφαση του Πρωτοδικείου της 10ης Οκτωβρίου 2006, T-302/03, PTV κατά ΓΕΕΑ (map&guide), Συλλογή 2006, σ. II-4039, σκέψη 50].
40
Όσον αφορά, δεύτερον, το επιχείρημα του προσφεύγοντος που αντλείται από το γεγονός ότι, λαμβανομένης υπόψη της σχετικής με τη λήψη αποφάσεων πρακτικής του ΓΕΕΑ, το τμήμα προσφυγών παραβίασε τη γενική αρχή της ίσης μεταχειρίσεως, το επιχείρημα αυτό πρέπει επίσης να απορριφθεί ως αβάσιμο. Η νομιμότητα των αποφάσεων του τμήματος προσφυγών πρέπει να εκτιμάται αποκλειστικά βάσει του κανονισμού 40/94 και όχι βάσει της σχετικής με τη λήψη αποφάσεων πρακτικής του ΓΕΕΑ [αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 21ης Απριλίου 2004, T-127/02, Concept κατά ΓΕΕΑ (ECA), Συλλογή 2004, σ. II-1113, σκέψη 71, και της, T-211/06, T-213/06, T-245/06, T-155/07 και T-178/07, Euro-Information κατά ΓΕΕΑ (CYBERCREDIT, CYBERGESTION, CYBERGUICHET, CYBERBOURSE και CYBERHOME), που δεν έχει δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 44]. Περαιτέρω, κατά πάγια νομολογία, της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως δεν μπορεί να γίνεται επίκληση όταν υφίσταται έλλειψη νομιμότητας, καθόσον ουδείς μπορεί να επικαλείται υπέρ αυτού παρανομία που διαπράχθηκε προς όφελος τρίτου [αποφάσεις του Πρωτοδικείου της, T-106/00, Streamserve κατά ΓΕΕΑ (STREAMSERVE), Συλλογή 2002, σ. II-723, σκέψη 67, και της, T-43/05, Camper κατά ΓΕΕΑ — JC (BROTHERS by CAMPER), που δεν έχει δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψεις 93 έως 95].
41
Τέλος, τρίτον, ο ισχυρισμός του προσφεύγοντος σχετικά με τη φήμη του σήματος CANNABIS πρέπει να απορριφθεί ως αλυσιτελής. Συναφώς, πρέπει να τονιστεί ότι, εν προκειμένω, η φήμη του σημείου δεν παίζει κανένα ρόλο όσον αφορά τον καθορισμό του αν το εν λόγω σημείο είναι περιγραφικό. Σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 3, του κανονισμού 40/94 (που κατέστη άρθρο 7, παράγραφος 3, του κανονισμού 207/2009), μόνον η μετέπειτα κτήση του διακριτικού χαρακτήρα λόγω της χρήσης του επίμαχου σημείου εμποδίζει την εφαρμογή του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο γ’, του κανονισμού 40/94, πράγμα το οποίο δεν συμβαίνει εν προκειμένω.
42
Δεδομένου ότι αποδείχθηκε η περιγραφική σχέση του επίμαχου σημείου και των οικείων προϊόντων, πρέπει να εξεταστεί αν το εν λόγω σήμα περιέχει άλλα στοιχεία που θα μπορούσαν να το καταστήσουν διακριτικό (απόφαση του Δικαστηρίου της 20ής Σεπτεμβρίου 2001, C-383/99 P, Procter & Gamble κατά ΓΕΕΑ, Συλλογή 2001, σ. I-6251, σκέψη 39). Εν προκειμένω, όπως έχει ήδη διαπιστωθεί, πρόκειται για απλό λεκτικό σήμα. Ως εκ τούτου, κανένα άλλο συνοδευτικό του σήματος CANNABIS στοιχείο δεν μπορεί να θέσει εν αμφιβόλω τον περιγραφικό του χαρακτήρα.
43
Το συμπέρασμα αυτό ομοίως δεν μπορεί να τεθεί εν αμφιβόλω από το επιχείρημα του προσφεύγοντος σχετικά με την έλλειψη παράνομων συστατικών στον ζύθο και στα οινοπνευματώδη ποτά για τα οποία καταχωρίσθηκε το επίμαχο σήμα. Στην πραγματικότητα, το επιχείρημα αυτό είναι παράδοξο στο πλαίσιο της συλλογιστικής του προσφεύγοντος. Συγκεκριμένα, όπως επεσήμανε η παρεμβαίνουσα, ή τα επίμαχα ποτά περιέχουν ή ενδέχεται να περιέχουν κάνναβη και το σήμα CANNABIS είναι, συνεπώς, περιγραφικό, ή τα ποτά αυτά δεν μπορούν να περιέχουν κάνναβη, και, πράγματι, δεν περιέχουν, και το σήμα CANNABIS θα μπορούσε συνεπώς να θεωρηθεί παραπλανητικό αν πράγματι παραπλανά ή αν δημιουργεί αρκούντως σοβαρό κίνδυνο παραπλάνησης του καταναλωτή (βλ., κατά την έννοια αυτή και κατ’ αναλογία, απόφαση του Δικαστηρίου της 30ής Μαρτίου 2006, C-259/04, Emanuel, Συλλογή 2006, σ. I-3089, σκέψη 47). Συναφώς, θα έπρεπε να αποδειχθεί ότι ο στοχευόμενος καταναλωτής θα μπορούσε να οδηγηθεί να πιστέψει ότι τα προϊόντα για τα οποία έχει καταχωριστεί το σήμα έχουν ένα χαρακτηριστικό το οποίο δεν έχουν στην πραγματικότητα, λαμβανομένου ταυτοχρόνως υπόψη του γεγονότος ότι, εν προκειμένω, ο καταναλωτής θα μπορούσε να ελέγξει στην ετικέτα ποια είναι τα συστατικά που χρησιμοποιήθηκαν στην παρασκευή των εν λόγω ποτών.
44
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι, απορρίπτοντας την προσφυγή κατά της αποφάσεως του τμήματος ακυρώσεως λόγω του περιγραφικού χαρακτήρα του σήματος CANNABIS, το τμήμα προσφυγών δεν παρέβη το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο γ’, του κανονισμού 40/94.
45
Συνεπώς ο μοναδικός λόγος ακυρώσεως που προέβαλε ο προσφεύγων δεν μπορεί να γίνει δεκτός.
46
Επομένως, η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί, χωρίς να χρειάζεται να εξεταστούν οι ισχυρισμοί που προέβαλε η παρεμβαίνουσα.
Επί των δικαστικών εξόδων
47
Κατά το άρθρο 87, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα. Δεδομένου ότι ο προσφεύγων ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα, σύμφωνα με το σχετικό αίτημα του ΓΕΕΑ και της παρεμβαίνουσας.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ (δεύτερο τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την προσφυγή.
2)
Καταδικάζει τον Giampietro Torresan στα δικαστικά έξοδα.
Pelikánová
Jürimäe
Soldevila Fragoso
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 19 Νοεμβρίου 2009.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.