62022CJ0518_RES
Zaak C‑518/22
J.M.P.
tegen
AP Assistenzprofis GmbH
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door het Bundesarbeitsgericht)
Arrest van het Hof (Tweede kamer) van 7 december 2023
„Prejudiciële verwijzing – Sociaal beleid – Gelijke behandeling in arbeid en beroep – Richtlijn 2000/78/EG – Artikel 2, lid 5 – Discriminatie op grond van leeftijd – Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van personen met een handicap – Artikel 19 – Zelfstandig wonen en deel uitmaken van de samenleving – Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Artikel 26 – Maatschappelijke en beroepsintegratie van personen met een handicap – Persoonlijkeassistentiediensten voor personen met een handicap – Kennisgeving van een vacature met opgave van een minimum- en een maximumlefetijd van de gezochte persoon – In aanmerking nemen van de wensen en behoeften van de persoon met een handicap – Rechtvaardiging”
Sociale politiek – Gelijke behandeling in arbeid en beroep – Richtlijn 2000/78 – Verbod van discriminatie op grond van leeftijd – Verrichten van persoonlijkeassistentiediensten – Leeftijdsvoorwaarde voor de indienstneming – In aanmerking nemen van de wensen en behoeften van de persoon met een handicap – Verschil in behandeling die voortvloeit uit de nationale wettelijke regeling die tot doel heeft de zelfbeschikking van personen met een handicap te beschermen – Toelaatbaarheid – Voorwaarde
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 26; richtlijn 2000/78 van de Raad, art. 2, lid 5; besluit 2010/48 van de Raad)
(zie punten 54‑66, 68 en dictum)
Samenvatting
In juli 2018 heeft AP Assistenzprofis GmbH, een verlener van assistentie- en adviesdiensten aan personen met een handicap, een vacature gepubliceerd waarin stond te lezen dat A., een 28-jarige studente, op zoek was naar vrouwelijke assistenten om haar te helpen op alle gebieden van het dagelijkse leven. Deze assistenten moesten „bij voorkeur tussen 18 en 30 jaar oud zijn”.
J.M.P. die in 1968 is geboren, solliciteerde voor die vacature, maar ontving van AP Assistenzprofis een negatief antwoord.
Aangezien J.M.P. van mening was dat zij op grond van haar leeftijd was gediscrimineerd, heeft zij bij het Arbeitsgericht Köln (arbeidsrechter in eerste aanleg Keulen, Duitsland) tegen AP Assistenszprofis een vordering tot vergoeding van de daaruit voortvloeiende schade ingesteld. Die rechter heeft deze vordering toegewezen.
Naar aanleiding van het arrest van het Landesarbeitsgericht Köln (arbeidsrechter van de deelstaat Noordrijn-Westfalen, Keulen, Duitsland), waarbij het door AP Assistenzprofis ingestelde hoger beroep gegrond is verklaard, heeft J.M.P. bij de verwijzende rechter, het Bundesarbeitsgericht (hoogste federale rechter in arbeidszaken, Duitsland), beroep in Revision ingesteld tegen dat arrest.
Omdat het Bundesarbeitsgericht twijfelde of de directe discriminatie op grond van leeftijd – waarvan J.M.P. stelde het slachtoffer te zijn geweest – gerechtvaardigd was op grond van richtlijn 2000/78 (
1
) en duidelijkheid wenste te verkrijgen over de wijze waarop het recht op een doeltreffende bescherming tegen discriminatie op grond van leeftijd enerzijds en het recht van de persoon met een handicap op daadwerkelijk bescherming tegen discriminatie op grond van zijn handicap anderzijds met elkaar in overeenstemming moeten worden gebracht in het licht van die richtlijn, heeft die rechter besloten het Hof te verzoeken om een prejudiciële beslissing.
In zijn arrest antwoordt het Hof dat richtlijn 2000/78 – gelezen in het licht van artikel 26 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, dat betrekking heeft op de integratie van personen met een handicap, en artikel 19 van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van personen met een handicap (
2
) (hierna: „VN-Verdrag”), met als opschrift „Zelfstandig wonen en deel uitmaken van de samenleving” – zich er niet tegen verzet dat voor de indienstneming van een persoon die persoonlijke assistentie verleent, een leeftijdsvoorwaarde wordt gesteld op grond van een nationale wettelijke regeling als in dit geval aan de orde is, indien een dergelijke maatregel noodzakelijk is voor de bescherming van de rechten en vrijheden van derden.
Beoordeling door het Hof
Het Hof onderzoekt of het in het hoofdgeding aan de orde zijnde verschil in behandeling op grond van leeftijd gerechtvaardigd is in het licht van artikel 2, lid 5, van richtlijn 2000/78. (
3
)
Om te beginnen constateert het Hof dat dit verschil in behandeling voortvloeit uit een nationale wettelijke bepaling (
4
) als bedoeld in dat artikel 2, lid 5.
Vervolgens onderzoekt het Hof of met die nationale wettelijke bepaling de in artikel 2, lid 5, van richtlijn 2000/78 genoemde doelstelling wordt nagestreefd, namelijk de „bescherming van de rechten en vrijheden van derden”.
In dit verband heeft de nationale wettelijke regeling in kwestie volgens het Hof tot doel de zelfbeschikking van personen met een handicap te beschermen door het waarborgen van het recht van deze personen om hun wensen kenbaar te maken en om vrije keuzen te maken bij beslissingen over persoonlijkeassistentiediensten en bij het ontvangen daarvan, aangezien de betreffende diensten zien op alle gebieden van het leven en diep ingrijpen in de persoonlijke en intieme levenssfeer van degene die deze diensten ontvangt. Dit doel valt onder artikel 2, lid 5, van richtlijn 2000/78.
Dit recht om wensen kenbaar te maken en vrije keuzen te maken geeft immers concreet invulling aan het in artikel 26 van het Handvest van de grondrechten neergelegde recht op integratie van personen met een handicap. Daarnaast is de eerbiediging van de zelfbeschikking van personen met een handicap een doelstelling die is neergelegd in artikel 19 van het VN-Verdrag, waarvan de bepalingen kunnen worden aangehaald om richtlijn 2000/78 uit te leggen.
Ten slotte gaat het Hof na of het in het hoofdgeding aan de orde zijnde verschil in behandeling voortvloeit uit een maatregel die noodzakelijk is voor de bescherming van dat recht op zelfbeschikking.
Het Hof merkt in dit verband op dat in een situatie als die van het hoofdgeding het in aanmerking nemen van de voorkeur voor een bepaalde leeftijdsgroep die kenbaar is gemaakt door de persoon met een handicap die persoonlijkeassistentiediensten ontvangt, de eerbiediging van zijn recht op zelfbeschikking bevordert wanneer die persoonlijkeassistentiediensten worden verricht, omdat redelijkerwijs kan worden verwacht dat een persoon van dezelfde leeftijdsgroep als de persoon met een handicap gemakkelijker integreert in de persoonlijke, sociale en universitaire omgeving van die persoon.
Het Hof komt dan ook tot de slotsom dat – onder voorbehoud van de verificaties die de verwijzende rechter dient te verrichten in het licht van alle omstandigheden van het hoofdgeding – het in dit geval aan de orde zijnde verschil in behandeling op grond van leeftijd voortvloeit uit een maatregel die noodzakelijk is voor de bescherming van de rechten en vrijheden van derden in de zin van artikel 2, lid 5, van richtlijn 2000/78, en dus kan worden gerechtvaardigd op basis van deze bepaling.
(
1
)	Richtlijn 2000/78/EG van de Raad van 27 november 2000 tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep (PB 2000, L 303, blz. 16).
(
2
)	Goedgekeurd namens de Europese Unie bij besluit 2010/48/EG van de Raad van 26 november 2009 (PB 2010, L 23, blz. 35).
(
3
)	Volgens deze bepaling laat richtlijn 2000/78 de nationale wettelijke bepalingen onverlet die in een democratische samenleving noodzakelijk zijn voor de openbare veiligheid, de handhaving van de openbare orde en het voorkomen van strafbare feiten, de bescherming van de volksgezondheid en de bescherming van de rechten en vrijheden van derden.
(
4
)	Het gaat om § 8, lid 1, van het Sozialgesetzbuch, Neuntes Buch (IX) (socialezekerheidswetboek, boek IX) van 23 december 2016 (BGBl. 2016 I, blz. 3234; hierna: „SGB IX”), gelezen in samenhang met § 33 van het Sozialgesetzbuch, Erstes Buch (I) (socialezekerheidswetboek, boek I) van 11 december 1975 (BGBl. 1975 I, blz. 3015; hierna: „SGB I”), dat bepaalt dat bij het nemen van beslissingen over en bij het verrichten van persoonlijkeassistentiediensten ter bevordering van de maatschappelijke participatie van personen met een handicap, de gerechtvaardigde wensen van die personen worden gehonoreerd voor zover deze wensen redelijk zijn, waarbij ook rekening wordt gehouden met de persoonlijke situatie, de leeftijd, het geslacht, de gezinstoestand en de religieuze en levensbeschouwelijke behoeften van die personen.