61997CJ0425_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-425/97 έως C-427/97,
που έχουν ως αντικείμενο αιτήσεις του Gerechtshof te 's-Hertogenbosch (Κάτω Ξώρες) προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρου 234 ΕΚ), με τις οποίες ζητείται, στο πλαίσιο των ποινικών δικών που εκκρεμούν ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου κατά
Adrianus Albers (C-425/97),
Martinus van den Berkmortel (C-426/97)
και
Leon Nuchelmans (C-427/97),
" η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία της οδηγίας 83/189/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 28ης Μαρτίου 1983, για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφορήσεως στον τομέα των τεχνικών προτύπων και προδιαγραφών (ΕΕ L 109, σ. 8), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 88/182/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1988 (ΕΕ L 81, σ. 75),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
(πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους J.-P. Puissochet, πρόεδρο τμήματος, J. C. Moitinho de Almeida, C. Gulmann (εισηγητή), L. Sevσn και M. Wathelet, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: P. Lιger
γραμματέας: H. von Holstein, βοηθός γραμματέας,
λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
- η Ολλανδική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον J. G. Lammers, αναπληρωτή νομικό σύμβουλο στο Υπουργείο Εξωτερικών,
- η Ιρλανδική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον M. A. Buckley, Chief State Solicitor,
- η Επιτροπή των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον H. van Lier, νομικό σύμβουλο, και τον M. Shotter, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας,
έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις των A. Albers, M. van den Berkmortel και L. Nuchelmans, εκπροσωπουμένων από τον L. J. L. Heukels, δικηγόρο Haarlem, της Ολλανδικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπουμένης από τον M. A. Fierstra, αναπληρωτή νομικό σύμβουλο στο Υπουργείο Εξωτερικών, της Ιρλανδικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπουμένης από τον P. Charleton, SC, και της Επιτροπής, εκπροσωπουμένης από τους H. van Lier και M. Shotter, κατά τη συνεδρίαση της 25ης Νοεμβρίου 1998,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 17ης Δεκεμβρίου 1998,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με τρεις διατάξεις της 11ης Νοεμβρίου 1997, οι οποίες περιήλθαν στο Δικαστήριο στις 16 Δεκεμβρίου 1997, το Gerechtshof te 's-Hertogenbosch υπέβαλε, βάσει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρου 234 ΕΚ), προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία της οδηγίας 83/189/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 28ης Μαρτίου 1983, για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφορήσεως στον τομέα των τεχνικών προτύπων και προδιαγραφών (ΕΕ L 109, σ. 8), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 88/182/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1988 (ΕΕ L 81, σ. 75, στο εξής: οδηγία 83/189).
2 Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο ποινικών δικών που κινήθηκαν κατά των A. Albers, M. van den Berkmortel και L. Nuchelmans διότι κατείχαν εκτρεφόμενα για πάχυνση βοοειδή στα οποία είχαν χορηγηθεί ουσίες με συμπαθητικομιμητική δράση που περιείχαν clenbuterol.
3 Ο Verordening Stoffen met sympathico mimetische werking (PVV) 1991 (κανονισμός περί των ουσιών με συμπαθητικομιμητική δράση, στο εξής: κανονισμός), ο οποίος εκδόθηκε από τη διεύθυνση του Produktschap voor Vee en Vlees (οργανισμού δημοσίου δικαίου ο οποίος ασχολείται με την κτηνοτροφία και το κρέας) και εγκρίθηκε από τον Υπουργό Γεωργίας, περιλαμβάνει στο άρθρο του 1 ορισμό των ουσιών με συμπαθητικομιμητική δράση. Δεν αμφισβητείται ότι το clenbuterol ανήκει στις ουσίες αυτές.
4 Το άρθρο 2 του κανονισμού ορίζει ότι «Απαγορεύεται να χορηγηθούν στα εκτρεφόμενα για πάχυνση βοοειδή ηλικίας άνω των δεκατεσσάρων εβδομάδων κτηνιατρικά φάρμακα με συμπαθητικομιμητική δράση που περιέχουν clenbuterol ή να επιτραπεί η χορήγηση των κτηνιατρικών αυτών φαρμάκων στα πιο πάνω βοοειδή».
5 Το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού ορίζει ότι «Απαγορεύεται να κατέχει κανείς ή να έχει σε απόθεμα, να αγοράζει ή να πωλεί εκτρεφόμενα για πάχυνση βοοειδή στα οποία, κατά παράβαση του άρθρου 2, έχουν χορηγηθεί οι ουσίες με συμπαθητικομιμητική δράση τις οποίες αφορά το άρθρο αυτό».
6 Κατά το άρθρο 1, σημείο 5, της οδηγίας 83/189, αποτελούν «τεχνικό κανόνα» υπό την έννοια της οδηγίας αυτής «οι τεχνικές προδιαγραφές, συμπεριλαμβανομένων των διοικητικών διατάξεων που ισχύουν γι' αυτές, η τήρηση των οποίων είναι υποχρεωτική, de jure ή de facto, για την εμπορία ή χρησιμοποίηση σε κράτος μέλος ή σε μεγάλο τμήμα του κράτους αυτού, με εξαίρεση τις προδιαγραφές που ορίζονται από τις αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης». Σύμφωνα με το σημείο 1 του ίδιου άρθρου, ως «τεχνικές προδιαγραφές» υπό την έννοια της οδηγίας 83/189 νοούνται «οι προδιαγραφές που περιέχονται σε έγγραφο με το οποίο ορίζονται τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά ενός προϋόντος (...) καθώς και οι μέθοδοι και διαδικασίες παραγωγής για τα γεωργικά προϋόντα, όπως αυτά ορίζονται στο άρθρο 38, παράγραφος 1, της Συνθήκης για τα προϋόντα που προορίζονται για τη διατροφή ανθρώπων ή ζώων (...)».
7 Τα άρθρα 8 και 9 της οδηγίας 83/189 επιβάλλουν στα κράτη μέλη, αφενός, να ανακοινώνουν στην Επιτροπή τα σχέδια τεχνικών κανόνων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της και, αφετέρου, σε ορισμένες περιπτώσεις να αναβάλλουν για πολλούς μήνες την έγκριση των σχεδίων αυτών προκειμένου να παρασχεθεί στην Επιτροπή η δυνατότητα να εξακριβώσει αν τα σχέδια αυτά συμβιβάζονται με το κοινοτικό δίκαιο ή να προτείνει ή εκδώσει οδηγία για το θέμα αυτό.
8 Το άρθρο 10 της οδηγίας 83/189 ορίζει ότι «Τα άρθρα 8 και 9 δεν εφαρμόζονται όταν τα κράτη μέλη εκπληρούν τις υποχρεώσεις που απορρέουν από κοινοτικές οδηγίες και κανονισμούς».
9 Με την απόφαση της 30ής Απριλίου 1996, C-194/94, CIA Security International (Συλλογή 1996, σ. Ι-2201, σκέψη 54, στο εξής: απόφαση CIA Security), το Δικαστήριο ερμήνευσε την οδηγία 83/189 υπό την έννοια ότι η αθέτηση της υποχρεώσεως ανακοινώσεως, την οποία επιβάλλουν τα άρθρα 8 και 9 της οδηγίας αυτής, συνεπάγεται μη δυνατότητα εφαρμογής των σχετικών τεχνικών κανόνων, οπότε οι κανόνες αυτοί δεν μπορούν να αντιταχθούν στους ιδιώτες. Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι οι ιδιώτες μπορούν να επικαλεστούν τα άρθρα 8 και 9 της οδηγίας 83/189 ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, τα οποία οφείλουν να αρνούνται να εφαρμόσουν εθνικό τεχνικό κανόνα που δεν ανακοινώθηκε σύμφωνα με την οδηγία αυτή.
10 Η παρουσία clenbuterol διαπιστώθηκε σε δείγματα ούρων που συνελέγησαν σε βοοειδή των εκμεταλλεύσεων των τριών κατηγορουμένων των κύριων δικών, κτηνοτρόφων στις Κάτω Ξώρες. Κατόπιν αυτού, η εισαγγελική αρχή άσκησε κατ' αυτών ποινική δίωξη λόγω παραβάσεως του κανονισμού.
11 Πρωτοδίκως, ο A. Albers και ο M. van den Berkmortel καταδικάστηκαν από τον economische politierechter in de Arrondissementsrechtbank te 's-Hertogenbosch, με αποφάσεις της 14ης Δεκεμβρίου 1995, και ο L. Nuchelmans από το economische kamer in de Arrondissementsrechtbank te Maastricht, με απόφαση της 6ης Ιουνίου 1996, για κατοχή εκτρεφομένων για πάχυνση βοοειδών στα οποία είχαν χορηγηθεί ουσίες με συμπαθητικομιμητική δράση οι οποίες περιείχαν clenbuterol. Οι κατηγορούμενοι άσκησαν έφεση κατά των αποφάσεων αυτών ενώπιον του Gerechtshof te 's-Hertogenbosch.
12 Από τις διατάξεις περί παραπομπής προκύπτει ότι ενώπιον του δευτεροβαθμίου δικαστηρίου οι κατηγορούμενοι, επικαλούμενοι την απόφαση CIA Security, υποστήριξαν ότι ο κανονισμός, ο οποίος κατ' αυτούς περιέχει τεχνικούς κανόνες και ο οποίος δεν ανακοινώθηκε στην Επιτροπή, «δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη».
13 Υπό τις συνθήκες αυτές, το εθνικό δικαστήριο αποφάσισε να αναστείλει τις διαδικασίες και να υποβάλει στο Δικαστήριο, σε κάθε μία από τις υποθέσεις των κύριων δικών, το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Περιέχει ο Verordening Stoffen met sympathico mimetische werking (PVV) του 1991, ειδικότερα δε το άρθρο 3, παράγραφος 1, του Verordening αυτού, τεχνικούς κανόνες οι οποίοι, βάσει του άρθρου 8 της οδηγίας 83/189/ΕΟΚ, όπως η οδηγία αυτή είχε κατά τον χρόνο που τέθηκε σε ισχύ ο πιο πάνω Verordening, έπρεπε να ανακοινωθούν προηγουμένως στην Επιτροπή;»
14 Με διάταξη του Προέδρου του Δικαστηρίου της 26ης Ιανουαρίου 1998, οι τρεις υποθέσεις ενώθηκαν για τη διευκόλυνση της γραπτής και της προφορικής διαδικασίας και για την έκδοση κοινής αποφάσεως.
15 Με το ερώτημά του, το εθνικό δικαστήριο ερωτά στην ουσία αν κανόνας όπως ο περιεχόμενος στο άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού, σε συνδυασμό με το άρθρο 2 του ίδιου κανονισμού, αποτελεί τεχνικό κανόνα υπό την έννοια της οδηγίας 83/189 και, στην περίπτωση που πρόκειται περί αυτού, αν το κράτος μέλος το οποίο θέσπισε τον κανόνα αυτόν απαλλάσσεται, βάσει του άρθρου 10 της ίδιας οδηγίας, από την προβλεπόμενη στο άρθρο 8 της οδηγίας αυτής υποχρέωση ανακοινώσεως στην Επιτροπή.
16 Όσον αφορά το πρώτο σκέλος του ερωτήματος, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, όπως τόνισαν η Ολλανδική Κυβέρνηση και η Επιτροπή, κανόνες που, όπως οι επίμαχοι στη συγκεκριμένη περίπτωση, σκοπό έχουν να αποτρέψουν τη χορήγηση στα εκτρεφόμενα για πάχυνση βοοειδή ηλικίας άνω των δεκατεσσάρων εβδομάδων ουσίες με συμπαθητικομιμητική δράση συνιστούν τεχνικές προδιαγραφές υπό την έννοια του άρθρου 1, σημείο 1, της οδηγίας 83/189.
17 Συγκεκριμένα, οι κανόνες αυτοί καθορίζουν τις μεθόδους και διαδικασίες παραγωγής γεωργικών προϋόντων υπό την έννοια του άρθρου 38, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚ (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρου 32, παράγραφος 1, ΕΚ), τα οποία προορίζονται για τη διατροφή ανθρώπων.
18 Επιπλέον, εφόσον οι κανόνες αυτοί θεσπίστηκαν από εθνικές διοικητικές αρχές, έχουν εφαρμογή σε ολόκληρη την ολλανδική επικράτεια και είναι υποχρεωτικοί για εκείνους στους οποίους απευθύνονται, πρόκειται κάλλιστα περί τεχνικών κανόνων υπό την έννοια του άρθρου 1, σημείο 5, της οδηγίας 83/189.
19 Όσον αφορά το δεύτερο σκέλος του προδικαστικού ερωτήματος, η Ολλανδική και η Ιρλανδική Κυβέρνηση καθώς και η Επιτροπή ισχυρίζονται ότι, βάσει του άρθρου 10 της οδηγίας 83/189, οι ολλανδικές αρχές δεν είχαν υποχρέωση να ανακοινώσουν στην Επιτροπή τον επίμαχο τεχνικό κανόνα, καθόσον με τη θέσπισή του δεν έπραξαν τίποτε άλλο παρά να εκπληρώσουν υποχρεώσεις τους που απορρέουν από κοινοτικές οδηγίες.
20 Εν προκειμένω, και όπως τονίστηκε από την Επιτροπή, πρέπει να γίνει ειδική αναφορά στην οδηγία 86/469/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 16ης Σεπτεμβρίου 1986, σχετικά με την εξέταση των ζώων και του νωπού κρέατος για την παρουσία καταλοίπων (ΕΕ L 275, σ. 36), η οποία έχει εφαρμογή επί των βοοειδών.
21 Κατά την ένατη αιτιολογική της σκέψη, η οδηγία 86/469 έχει μεταξύ άλλων ως σκοπό, όπως υπενθύμισε η Επιτροπή, να καθιερωθούν κοινά μέτρα ελέγχου για να προσδιοριστούν και εξαλειφθούν τα αίτια των καταλοίπων στα ζώα και στα νωπά κρέατα και να εξασφαλιστεί ότι τα κρέατα που έχουν κατάλοιπα άνω του επιτρεπομένου ορίου θα αποκλείονται από την κατανάλωση. Έτσι, το άρθρο 9, παράγραφος 3, στοιχείο ββ, της οδηγίας αυτής επιβάλλει στις αρμόδιες αρχές την υποχρέωση να μεριμνούν ώστε, όταν από την εξέταση επισήμου δείγματος «προκύπτει η παρουσία απαγορευμένων ουσιών, τα ζώα να μη μπορούν να διατεθούν στην αγορά για ανθρώπινη ή ζωική κατανάλωση».
22 Η οδηγία 86/469 παραθέτει, στο παράρτημά της Ι, τις ομάδες καταλοίπων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της. Το clenbuterol εμπίπτει στο σημείο Β, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ειδικές ομάδες», ομάδα Ι: «Άλλα φάρμακα», υποομάδα γγ: «Άλλα κτηνιατρικά φάρμακα».
23 Από τα πιο πάνω προκύπτει ότι, επιβάλλοντας την απαγόρευση να χορηγήσει κανείς clenbuterol σε εκτρεφόμενα για πάχυνση βοοειδή ηλικίας άνω των δεκατεσσάρων εβδομάδων και να κατέχει, να διαθέτει σε απόθεμα, να αγοράζει ή να πωλεί εκτρεφόμενα για πάχυνση βοοειδή ηλικίας άνω των δεκατεσσάρων εβδομάδων στα οποία έχει χορηγηθεί η ουσία αυτή, η Ολλανδική Κυβέρνηση εκπλήρωσε υποχρεώσεις που απορρέουν από την οδηγία 86/469.
24 Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι κανόνας όπως ο επίμαχος αποτελεί τεχνικό κανόνα υπό την έννοια της οδηγίας 83/189, το δε κράτος μέλος που θέσπισε τον κανόνα αυτόν απαλλάσσεται, βάσει του άρθρου 10 της ίδιας οδηγίας, από την προβλεπόμενη στο άρθρο 8 της οδηγίας αυτής υποχρέωση ανακοινώσεως στην Επιτροπή.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
25 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Ολλανδική και η Ιρλανδική Κυβέρνηση καθώς και η Επιτροπή, που υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τις κύριες δίκες τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
(πέμπτο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με διατάξεις της 11ης Νοεμβρίου 1997 το Gerechtshof te 's-Hertogenbosch, αποφαίνεται:
Κανόνας όπως ο περιεχόμενος στο άρθρο 3, παράγραφος 1, του Verordening Stoffen met sympathico mimetische werking (PVV) 1991, σε συνδυασμό με το άρθρο 2 του ίδιου Verordening, αποτελεί τεχνικό κανόνα υπό την έννοια της οδηγίας 83/189/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 28ης Μαρτίου 1983, για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφορήσεως στον τομέα των τεχνικών προτύπων και προδιαγραφών, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 88/182/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1988, το δε κράτος μέλος που θέσπισε τον κανόνα αυτόν απαλλάσσεται, βάσει του άρθρου 10 της ίδιας οδηγίας, από την προβλεπόμενη στο άρθρο 8 της οδηγίας αυτής υποχρέωση ανακοινώσεως στην Επιτροπή.