62009CC0027_PL
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
Spis treści
Wprowadzenie
Ramy prawne
Prawodawstwo Unii Europejskiej
Prawodawstwo w zakresie praw człowieka
Okoliczności powstania sporu
PMOI
Zdarzenia mające miejsce bezpośrednio przed przyjęciem zaskarżonej decyzji oraz łącznie z jej przyjęciem
Zaskarżony wyrok
W przedmiocie odwołania
W przedmiocie dopuszczalności
Co do istoty sprawy
W przedmiocie zarzutu pierwszego (podnoszone naruszenie prawa do obrony)
Postępowanie prowadzące do przyjęcia zaskarżonej decyzji: 1) okres pomiędzy dniem 7 maja 2008 r. a dniem 9 czerwca 2008 r.
Postępowanie prowadzące do przyjęcia spornej decyzji: 2) okres pomiędzy dniem 9 czerwca 2008 r. a dniem 15 lipca 2008 r.
Wymóg poinformowania PMOI
W przedmiocie zarzutów drugiego i trzeciego
W przedmiocie zarzutu drugiego, opartego na naruszeniu art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931
W przedmiocie zarzutu trzeciego, opartego na naruszeniu prawa do skutecznej ochrony sądowej
Argument pierwszy: „nie powołano się na informacje, których ujawnienia odmówiono”
Argument drugi: „informacje, których udzielenia odmówiono, były utajnione”
–	Rola odgrywana przez władze krajowe państw członkowskich
Postępowanie przed Radą
–	Gdy właściwą władzą krajową była „władza sądownicza”
–	Gdy właściwy organ krajowy stanowił „równoważną właściwą władzę”
Regulamin postępowania przed Sądem
–	Zakres stosowania
–	Korzystanie z poufnego materiału dowodowego
–	Konieczność przestrzegania gwarancji Unii w zakresie praw człowieka
–	Charakter kontroli sądownictwa Unii Europejskiej, która musi zostać przeprowadzona oraz jej intensywność
Komentarz końcowy
W przedmiocie kosztów
Wnioski
Wprowadzenie
1. W swoim odwołaniu Republika Francuska wnosi do Trybunału Sprawiedliwości o uchylenie wyroku Sądu Pierwszej Instancji (obecnie Sądu)(2) z dnia 4 grudnia 2008 r. w sprawie T‑284/08 People’s Mojahedin Organization of Iran przeciwko Radzie (zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”)(3) .
2. Wyrokiem tym Sąd stwierdził nieważność decyzji Rady 2008/583/WE (zwaną dalej „sporną decyzją”)(4) w zakresie, w jakim dotyczyła People’s Mojahedin Organization of Iran (zwanej dalej „PMOI”). Skutkiem tej decyzji było utrzymanie skutków przepisów w przedmiocie zamrożenia funduszy oraz innych aktywów finansowych i zasobów gospodarczych PMOI w Unii Europejskiej.
3. Ciąg zdarzeń poprzedzających wydanie zaskarżonego wyroku jest skomplikowany. Dla ułatwienia zrozumienia go odnotowałam główne zdarzenia w treści niniejszej opinii oraz załączyłam szczegółową chronologię wydarzeń w formie odrębnego załącznika.
4. Okoliczności powstania niniejszej sprawy wymagają zrozumienia w kontekście znaczącego wzrostu terroryzmu międzynarodowego w ostatnich latach i reakcji ze strony Narodów Zjednoczonych oraz Unii Europejskiej na zagrożenie, jakie terroryzm stworzył i nadal tworzy.
Ramy prawne
5. Dnia 28 września 2001 r. Rada Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych przyjęła rezolucję 1373 (2001). Punkt 1 lit. c) tej rezolucji stanowi, że „[…] wszystkie państwa powinny niezwłocznie dokonać zamrożenia funduszy oraz innych aktywów finansowych i zasobów gospodarczych osób, które dokonują lub usiłują dokonywać aktów terrorystycznych, lub biorą w nich udział, lub ułatwiają dokonanie takich aktów, jak również funduszy oraz innych aktywów finansowych i zasobów gospodarczych podmiotów należących do tych osób lub przez nie kontrolowanych, oraz osób i podmiotów działających w imieniu lub na polecenie tych osób bądź podmiotów[…]”.
Prawodawstwo Unii Europejskiej
6. W ramach środków mających na celu wykonanie rezolucji 1373 (2001) w Unii Europejskiej Rada przyjęła wspólne stanowisko 2001/931/WPZiB(5) w dniu 27 grudnia 2001 r.
7. Motyw 7 wspólnego stanowiska 2001/931 ma następujące brzmienie:
„Działanie Wspólnoty jest niezbędne w celu wykonania niektórych z tych dodatkowych środków; działanie państw członkowskich jest również niezbędne, w szczególności, w zakresie dotyczącym zastosowania form współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych”.
8. Artykuł 1 wspólnego stanowiska 2001/931 stanowi:
„1. Niniejsze wspólne stanowisko stosuje się, zgodnie z przepisami poniższych artykułów, do osób, grup i podmiotów uczestniczących w aktach terrorystycznych i wymienionych w załączniku.
2. Do celów niniejszego wspólnego stanowiska »osoby, grupy i podmioty uczestniczące w aktach terrorystycznych« oznaczają:
– osoby, które dokonują lub usiłują dokonać aktów terrorystycznych lub biorą w nich udział, lub ułatwiają dokonanie aktów terrorystycznych,
– grupy i podmioty będące własnością takich osób lub kontrolowane, bezpośrednio lub pośrednio, przez takie osoby; oraz osoby, grupy i podmioty działające w imieniu lub pod kierunkiem takich osób, grup i podmiotów, włączając fundusze uzyskane lub wytworzone z mienia będącego własnością lub kontrolowanego, bezpośrednio lub pośrednio, przez takie osoby i osoby, grupy i podmioty z nimi związane.
3. Do celów niniejszego wspólnego stanowiska »akt terrorystyczny« oznacza jeden z następujących zamierzonych czynów, który ze względu na swój charakter lub kontekst może wyrządzić poważną szkodę krajowi lub organizacji międzynarodowej, określony jako przestępstwo na mocy prawa krajowego, gdy został dokonany w celu:
(i) poważnego zastraszenia ludności, lub
(ii) nieuzasadnionego zmuszenia władz publicznych lub organizacji międzynarodowej do wykonania lub powstrzymania się od wykonania jakiegokolwiek działania, lub
(iii) 	poważnej destabilizacji lub zniszczenia podstawowych struktur politycznych, konstytucyjnych, gospodarczych lub społecznych kraju lub organizacji międzynarodowej:
a) ataki na życie ludzkie, które mogą powodować śmierć;
b) ataki na integralność cielesną osoby;
c) porwania lub branie zakładników;
d) spowodowanie rozległych zniszczeń urządzeń użyteczności rządowej lub publicznej, systemu transportu, infrastruktury, włączając w to system informatyczny, stałej platformy umieszczonej na szelfie kontynentalnym, miejsca publicznego lub własności prywatnej, mogące zagrozić życiu ludzkiemu lub spowodować poważne straty gospodarcze;
e) zajęcie statku powietrznego, statku lub innego środka transportu publicznego lub towarowego;
f) wytwarzanie, posiadanie, nabywanie, przewożenie, dostarczanie lub używanie broni, materiałów wybuchowych lub jądrowych, broni biologicznej lub chemicznej, jak również badania i rozwój broni biologicznej i chemicznej;
g) uwalnianie substancji niebezpiecznych lub powodowanie pożarów, wybuchów lub powodzi, których rezultatem jest zagrożenie życia ludzkiego;
h) zakłócanie lub przerywanie dostaw wody, energii elektrycznej lub jakichkolwiek innych podstawowych zasobów naturalnych, których rezultatem jest zagrożenie życia ludzkiego;
i) grożenie dokonaniem któregokolwiek z czynów wymienionych w lit. a)–h);
j) kierowanie grupą terrorystyczną;
k) uczestniczenie w działalności grupy terrorystycznej, włączając w to dostarczanie zasobów informacyjnych lub materialnych lub finansowanie jej działalności w jakikolwiek sposób, ze świadomością faktu, że takie uczestniczenie przyczyni się do przestępczej działalności grupy.
Do celów niniejszego ustępu »grupa terrorystyczna« oznacza sformalizowaną grupę składającą się z więcej niż dwóch osób, ustanowioną na przestrzeni czasu i działającą w uzgodniony sposób w celu dokonywania aktów terrorystycznych. »Grupa sformalizowana« oznacza grupę, która nie jest utworzona przypadkowo w celu natychmiastowego dokonania aktu terrorystycznego i która nie musi posiadać formalnie określonych ról dla swoich członków, ciągłości ich członkostwa lub rozwiniętej struktury.
4. Lista w załączniku jest sporządzana na podstawie dokładnych informacji lub materiałów zawartych w odpowiednich aktach, które wskazują, że decyzja została podjęta przez właściwą władzę w odniesieniu do osób, grup i podmiotów, których to dotyczy, bez względu na to, czy dotyczy to wszczęcia dochodzenia lub postępowania w sprawie o akt terrorystyczny, usiłowanie popełnienia takiego aktu, uczestniczenia w nim lub ułatwienia dokonania takiego aktu, opartego na poważnych i wiarygodnych dowodach lub poszlakach, lub skazania za takie czyny. Osoby, grupy i podmioty określone przez Radę Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych za związane z terroryzmem i przeciwko którym zarządziła ona sankcje, mogą być włączone do tej listy.
Do celów niniejszego ustępu »właściwa władza« oznacza władzę sądowniczą lub, gdy władze sądownicze nie mają właściwości w zakresie objętym niniejszym ustępem, równoważną właściwą władzę w tym zakresie.
5. Rada dąży do zapewnienia, że do nazwisk osób fizycznych lub nazw osób prawnych, grup lub podmiotów wymienionych w załączniku dołączone będą odpowiednie dane szczegółowe w celu umożliwienia skutecznej identyfikacji określonych ludzi, osób prawnych, podmiotów lub organów, ułatwiając w ten sposób uwolnienie od zarzutów osób noszących takie same lub podobne nazwiska.
6. Nazwiska osób i nazwy podmiotów na liście w załączniku są poddawane kontroli w regularnych odstępach czasu, co najmniej raz w ciągu każdych sześciu miesięcy, w celu zapewnienia, że istnieją podstawy do utrzymania ich na liście”.
9. Artykuł 4 wspólnego stanowiska 2001/931 stanowi:
„Państwa członkowskie, poprzez współpracę policyjną i sądową w sprawach karnych w ramach tytułu VI Traktatu o Unii Europejskiej, zapewniają sobie nawzajem jak najszerszą pomoc w zapobieganiu i zwalczaniu aktów terrorystycznych. W tym celu, w odniesieniu do dochodzeń i postępowań prowadzonych przez ich władze wobec jakichkolwiek osób, grup i podmiotów wymienionych w załączniku, w pełni wykorzystują, na wniosek, swoje obecne uprawnienia zgodnie z aktami Unii Europejskiej i innymi umowami międzynarodowymi, uzgodnieniami i konwencjami, które wiążą państwa członkowskie”.
10. Aneks do wspólnego stanowiska 2001/931 nie obejmował PMOI.
11. Z uwagi na uznanie za konieczne wprowadzenia w życie na poziomie Unii Europejskiej środków opisanych we wspólnym stanowisku 2001/931 w drodze rozporządzenia Rada przyjęła rozporządzenie (WE) nr 2580/2001 (zwane dalej „rozporządzeniem”)(6) .
12. Artykuł 1 ust. 6 rozporządzenia zawiera następującą definicję:
„»Kontrolowanie osoby prawnej, grupy lub podmiotu« oznacza którąkolwiek z następujących sytuacji:
a) posiadanie prawa do mianowania lub odwoływania większości członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorującego taką osobę prawną, grupę lub podmiot;
b) wyznaczanie, wyłącznie na podstawie wykonywania swojego prawa głosowania, większości członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorującego osobę prawną, grupę lub podmiot, sprawujących swoją funkcję podczas bieżącego lub poprzedniego roku budżetowego;
c) wyłączne dysponowanie większością praw głosu akcjonariuszy lub członków osoby prawnej, grupy lub podmiotu na mocy umowy z innymi akcjonariuszami lub członkami tej osoby prawnej, grupy lub podmiotu;
d) posiadanie prawa do wywierania dominującego wpływu na osobę prawną, grupę lub podmiot na mocy umowy zawartej z tą osobą prawną, grupą lub podmiotem umowy lub na mocy przepisu jej statutu lub umowy spółki, w przypadku gdy prawo regulujące działalność tej osoby prawnej, grupy lub podmiotu zezwala, aby podlegała ona takiej umowie lub takiemu przepisowi;
e) posiadanie kompetencji do wykonywania prawa do wywierania dominującego wpływu określonego w lit. d), nie będąc posiadaczem takiego prawa;
f) posiadanie prawa do korzystania z całości albo części aktywów osoby prawnej, grupy lub podmiotu;
g) zarządzanie działalnością prowadzoną przez osobę prawną, grupę lub podmiot na jednolitych zasadach, publikując skonsolidowane sprawozdania finansowe;
h) ponoszenie solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania finansowe osoby prawnej, grupy lub podmiotu lub ich poręczanie”.
13. Artykuł 2 rozporządzenia przewiduje:
„1. Poza wyjątkami dopuszczonymi na mocy art. 5 i 6:
a) wszystkie fundusze, inne aktywa finansowe i zasoby gospodarcze należące do i będące własnością lub posiadane przez osobę fizyczną lub osobę prawną, grupę lub podmiot wymienione na liście określonej w ust. 3 zostają zamrożone;
b) fundusze, inne aktywa finansowe i zasoby gospodarcze nie zostają udostępnione, bezpośrednio lub pośrednio, osobie fizycznej lub prawnej, grupie lub podmiotowi wymienionym na liście określonej w ust. 3 ani na ich rzecz.
[…]
3. Rada, stanowiąc jednomyślnie, ustanawia, przegląda i zmienia listę osób, grup i podmiotów, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, zgodnie z przepisami ustanowionymi w art. 1 ust. 4, 5 i 6 wspólnego stanowiska [2001/931]. Lista taka obejmuje:
(i) osoby fizyczne dokonujące lub usiłujące dokonać, uczestniczące w lub ułatwiające dokonanie jakiegokolwiek aktu terrorystycznego;
(ii) osoby prawne, grupy lub podmioty dokonujące lub usiłujące dokonać, uczestniczące w lub ułatwiające dokonanie jakiegokolwiek aktu terrorystycznego;
(iii) 	osoby prawne, grupy lub podmioty będące własnością lub kontrolowane przez jedną lub więcej osób fizycznych lub prawnych, grupy lub podmioty określone w i) oraz ii); albo
(iv) 	osoby fizyczne lub prawne, grupy lub podmioty działające w imieniu lub pod kierownictwem jednej lub więcej osób fizycznych lub prawnych, grup lub podmiotów określonych w i) oraz ii)”.
14. Zgodnie z art. 8 rozporządzenia:
„Komisja i państwa członkowskie niezwłocznie informują się wzajemnie o środkach przyjmowanych na mocy niniejszego rozporządzenia i dostarczają sobie posiadane informacje związane z niniejszym rozporządzeniem, w szczególności informacje dotyczące naruszeń, a także trudności w stosowaniu oraz orzeczeń wydanych przez sądy krajowe”.
15. Decyzją 2001/927/WE(7) Rada przyjęła pierwotny wykaz osób, grup i podmiotów, do których rozporządzenie znajdowało zastosowanie. Nazwa PMOI nie pojawiła się na tej liście.
16. W aneksie do wspólnego stanowiska 2002/340/WPZiB z dnia 2 maja 2002 r.(8) Rada utworzyła uaktualniony wykaz osób, grup i podmiotów, do których znajdowało zastosowanie wspólne stanowisko 2001/931. Punkt 2 tego aneksu zatytułowany „Grupy i podmioty” zawierał wpis dotyczący PMOI, która została określona w następujący sposób: „Organizacja Mujahedin‑e Khalq (MEK lub MKO) (bez Narodowej Rady Oporu Iranu (NCRI) (vel Narodowa Armia Wyzwolenia Iranu (NLA, zbrojny odłam MEK), Ludowy Mujahidin Iranu (PMOI) (sic), Muzułmańskie Stowarzyszenie Studentów Irańskich)”.
17. Decyzją 2002/334 również z dnia 2 maja 2002 r.(9) Rada przyjęła uaktualniony wykaz osób, grup i podmiotów, do których zastosowanie znajdowało przedmiotowe rozporządzenie. Nazwa PMOI umieszczona jest w tym wykazie w identycznym brzmieniu jak w załączniku do wspólnego stanowiska 2002/340.
18. Zgodnie z art. 6 ust. 1 wspólnego stanowiska 2001/931 i art. 2 ust. 3 rozporządzenia Rada przyjęła szereg kolejnych decyzji wymieniających osoby, grupy i podmioty, do których zastosowanie znajdowało wspólne stanowisko. Nazwa PMOI nadal umieszczana była w załącznikach do wspomnianych decyzji.
19. W dniu 15 lipca 2008 r. Komisja wydała sporną decyzję. Nazwa PMOI ponownie została umieszczona w załączniku do tej decyzji.
20. Decyzją 2009/62/WE(10), wydaną po ogłoszeniu zaskarżonego wyroku z dnia 4 grudnia 2008 r., Rada przyjęła uaktualniony wykaz osób, grup i podmiotów, do których znajdowało zastosowanie rozporządzenie. Nazwa PMOI nie pojawiła się już na tej liście.
Prawodawstwo w zakresie praw człowieka
21. Artykuł 15 ust. 1 europejskiej Konwencji praw człowieka i podstawowych wolności (zwanej dalej „konwencją”) stanowi:
„W przypadku wojny lub innego niebezpieczeństwa publicznego zagrażającego życiu narodu każda z Wysokich Układających się Stron może podjąć środki uchylające stosowanie zobowiązań wynikających z niniejszej Konwencji w zakresie ściśle odpowiadającym wymogom sytuacji, pod warunkiem że środki te nie są sprzeczne z innymi zobowiązaniami wynikającymi z prawa międzynarodowego”.
22. Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”)(11) zatytułowany „Prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu” stanowi:
„Każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule.
Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy. Każdy ma możliwość uzyskania porady prawnej, skorzystania z pomocy obrońcy i przedstawiciela.
[…]”.
Okoliczności powstania sporu
PMOI
23. PMOI jest irańską organizacją polityczną(12), która została założona w 1965 r. i której pierwotnym celem było obalenie reżimu szacha. Brała aktywny udział w protestach w Iranie, które ostatecznie doprowadziły do upadku szacha w 1979 r. Następnie szybko wdała się w konflikt z fundamentalistycznym reżimem ajatollaha Chomeiniego. Do końca 1981 r. wielu z członków i zwolenników organizacji znajdowało się na uchodźstwie, głównym miejscem ucieczki była Francja. Niemniej jednak w 1986 r. w następstwie negocjacji pomiędzy władzami francuskimi a irańskimi rząd francuski skutecznie uznał ich za niepożądanych przybyszy i władze PMOI wraz z kilku tysiącami zwolenników przeniosły się do Iraku. Utrzymywały tam potężny arsenał broni obejmujący czołgi i wyrzutnie rakietowe do chwili inwazji na ten kraj dokonanej przez siły koalicyjne w 2003 r. Z Iraku uzyskiwały wsparcie militarne dla swoich gospodarzy w wojnie przeciwko Iranowi do jej zakończenia. Prowadziły operacje zbrojne w Iranie do roku 2001.
24. Od roku 2001, a w szczególności w trakcie okupacji Iraku w 2003 r. PMOI nieustannie prowadziła kampanię o zalegalizowanie swojego statusu, jako świeckiego demokratycznego ruchu mającego na celu pokojowe obalenie obecnego reżimu panującego w Iranie. Na nadzwyczajnym kongresie odbywającym się w Iraku w czerwcu 2001 r. PMOI oświadczyła, że formalnie postanowiła zaprzestać działań militarnych w Iranie.
25. Jednakże działania terrorystyczne, w które PMOI była wcześniej zaangażowana, doprowadziły do postrzegania jej w niektórych krajach, jako zdelegalizowanej organizacji terrorystycznej. Zarządzeniem wchodzącym w życie w dniu 8 października 1997 r. United States Secretary of State (sekretarz stanu Stanów Zjednoczonych) uznał PMOI za „zagraniczną organizację terrorystyczną” w tym kraju(13) . W dniu 28 marca 2001 r. Secretary of State for the Home Department (minister spraw wewnętrznych w Zjednoczonym Królestwie, zwany dalej „Home Secretary”) wydał zarządzenie na podstawie Terrorism Act 2000 („ustawy w sprawie terroryzmu z 2000 r.”), której skutkiem było oznaczenie PMOI jako organizacji terrorystycznej w tym państwie członkowskim(14) .
26. Działania te doprowadziły również do podjęcia działań przez Republikę Francuską przeciwko domniemanym członkom PMOI. W kwietniu 2001 r. wydział prokuratury ds. zwalczania terroryzmu tribunal de grande instance de Paris (sądu pierwszej instancji) wszczął postępowanie(15) w sprawie „tworzenia związku przestępczego w celu przygotowania aktów terrorystycznych” na warunkach przewidzianych ustawą nr 96/647 z dnia 22 lipca 1996 r. Postępowanie dotyczyło również „finansowania organizacji terrorystycznej” na podstawie ustawy nr 2001/1062 z dnia 15 listopada 2001 r.
27. W dniu 17 czerwca 2003 r. francuska policja weszła do siedziby PMOI w Auvers‑sur‑Oise we Francji(16) . Zatrzymano wiele osób, kilka spośród nich pozostało w areszcie. Pomimo znalezienia znacznej sumy pieniędzy nie zaniechano ścigania.
28. Poza postępowaniem wspomnianym w pkt 26 powyżej w dniach 19 marca 2007 r. i 13 listopada 2007 r. prokuratura antyterrorystyczna postawiła domniemanym członkom PMOI dodatkowe zarzuty. Dotyczyły one w szczególności zarzutów „wprowadzenia do bezpośrednich lub pośrednich produktów przestępstwa oszustwa osób szczególnie bezbronnych oraz oszustwa popełnionego przez zorganizowaną grupę” w związku z przedsięwzięciem terrorystycznym.
29. W międzyczasie, w dniu 30 października 2006 r., w Zjednoczonym Królestwie PMOI zaskarżyła sporną decyzję Home Secretary o odmowie uchylenia delegalizacji organizacji przed Proscribed Organisations Appeal Commission [(komisją apelacyjną ds. zdelegalizowanych organizacji, Zjednoczone Królestwo (zwaną dalej „POAC”)]. Odwołanie to opierało się zasadniczo na argumencie, zgodnie z którym PMOI, bez względu na charakter swojej działalności w momencie delegalizacji organizacji, zarzuciła od tego czasu działalność terrorystyczną i odrzucała przemoc.
30. POAC, na mocy swojej decyzji, uwzględniła odwołanie PMOI. Określiła decyzję Home Secretary o odmowie uchylenia delegalizacji jako „przewrotną”.
31. Wyrokiem z dnia 7 maja 2008 r.(17) Court of Appeal of England and Wales oddalił wniosek Home Secretary mający na celu otrzymanie zgody na wniesienie odwołania od decyzji POAC i nakazał mu cofnąć delegalizację PMOI.
Zdarzenia mające miejsce bezpośrednio przed przyjęciem zaskarżonej decyzji oraz łącznie z jej przyjęciem
32. Przed wydaniem spornej decyzji miało miejsce wiele zdarzeń w bezpośrednim lub bliskim przedziale czasowym.
33. W dniu 9 czerwca 2008 r. Republika Francuska udostępniła Radzie materiały, które określiła jako dodatkowe informacje dotyczące PMOI, uzasadniające utrzymanie PMOI w wykazach osób, grup i podmiotów, których aktywa zamrożono na podstawie art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931 oraz art. 2 ust. 3 rozporządzenia.
34. Następnie odbyło się szereg spotkań grupy roboczej Rady odpowiadającej za wprowadzenie w życie wspólnego stanowiska 2001/931 (zwanej dalej „grupą roboczą WS 931”)(18) . Po zatwierdzeniu spornej decyzji i uzasadnieniu przez grupę roboczą w dniu 4 lipca 2008 r., w tym samym dniu odbyło się spotkanie Grupy Roboczej Radców ds. Stosunków Zewnętrznych ( RELEX ) Rady, na którym osiągnięto porozumienie w przedmiocie tekstu uaktualnionej wersji spornej decyzji. Przekazano ją z kolei Komitetowi Stałych Przedstawicieli, który zatwierdził ją w dniu 9 lipca 2008 r. Sporna decyzja został przyjęta w dniu 15 lipca 2008 r.
35. W międzyczasie zarządzeniem z dnia 23 czerwca 2008 r., które weszło w życie w dniu 24 czerwca 2008 r., Home Secretary, działając w odpowiedzi na wyrok Court of Appeal z dnia 7 maja 2008 r., usunął nazwę PMOI z wykazu organizacji zdelegalizowanych na podstawie ustawy w sprawie terroryzmu z 2000 r. w tym państwie członkowskim.
36. Rada przekazała wspomnianą decyzję PMOI pismem z dnia 15 lipca 2008 r. Do pisma załączono uzasadnienie(19) .
37. Zostało wykazane, że Rada na żadnym etapie poprzedzającym przyjęcie spornej decyzji nie poinformowała PMOI o nowych informacjach, bądź też nowych materiałach znajdujących się w aktach, które zdaniem Rady uzasadniały utrzymanie PMOI w wykazie organizacji, których fundusze zostały zamrożone na podstawie art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931 oraz art. 2 ust. 3 rozporządzenia.
Zaskarżony wyrok
38. Skargą złożoną w sekretariacie Sądu w dniu 21 lipca 2008 r. PMOI wszczęła postępowanie przeciwko Radzie, domagając się stwierdzenia nieważności spornej decyzji w zakresie, w jakim decyzja ta znajdowała zastosowanie do niej.
39. Republikę Francuską oraz Komisję Europejską dopuszczono do udziału w niniejszym postępowaniu w charakterze interwenientów.
40. W drodze środków dowodowych Sąd wydał w dniu 26 września 2008 r. postanowienie (zwane dalej „postanowieniem z dnia 26 września 2008 r.”), którym polecił Radzie dostarczyć mu wszystkie dokumenty dotyczące przyjęcia spornej decyzji w zakresie dotyczącym PMOI bez przedstawiania ich jednak PMOI na tym etapie postępowania, jeśli Rada stwierdzi, iż mają charakter poufny.
41. Rada zastosowała się do tego zarządzenia w dwóch etapach. Po pierwsze, w dniu 10 października 2008 r. udzieliła odpowiedzi („pierwsza odpowiedź na postanowienie z dnia 26 września 2008 r.”), do której załączono osiem dokumentów. W przypadku siedmiu z nich nie wniesiono żadnego żądania zachowania poufności i zostały one należycie przedłożone PMOI. Dokument ósmy zawierał wersję poufną jednego z dokumentów zawartych w pozostałych załącznikach. Nie został on przedłożony PMOI.
42. W pierwszej odpowiedzi na postanowienie z dnia 26 września 2008 r. Rada wskazała, że nie była w stanie przedstawić, na tym etapie, pewnych dalszych dokumentów stanowiących zaproponowaną nową podstawę dla umieszczenia w wykazie PMOI i wyjaśnienia przesłanek swojej propozycji, ponieważ zostały zakwalifikowane jako poufne przez Republikę Francuską i nie mogły zostać udostępnione w chwili udzielenia odpowiedzi. Dokumenty te zostały udostępnione grupie roboczej WS 931 w postępowaniu prowadzącym do przyjęcia spornej decyzji.
43. Te dalsze dokumenty zamieszczono należycie w załączniku do drugiej odpowiedzi Rady (zwanej dalej „drugą odpowiedzią na postanowienie z dnia 26 września 2008 r.”), złożonej w dniu 6 listopada 2008 r. W odpowiedzi tej Rada poinformowała Sąd, że Republika Francuska, po dopełnieniu procedur krajowych niezbędnych w celu odtajnienia trzech spornych dokumentów, zezwoliła na udostępnienie dwóch pierwszych dokumentów w całości, jak również zezwoliła na udostępnienie trzeciego dokumentu z zastrzeżeniem usunięcia dwóch ustępów. Zawierały one informacje opisane w pkt 3 lit. a) i f) załącznika 3 [odpowiednio „pkt 3 lit. a) informacji” oraz pkt 3 lit. f) informacji”].
44. Wyrokiem wydanym w dniu 4 grudnia 2008 r. Sąd uwzględnił skargę PMOI i obciążył Radę kosztami.
45. PMOI podniosła przed Sądem sześć zarzutów. W zakresie istotnym dla niniejszego odwołania obejmowały one przede wszystkim naruszenie praw do obrony, co polegało na tym, iż Rada wydała sporną decyzję bez uprzedniego poinformowania PMOI o nowych informacjach lub nowych materiałach znajdujących się w aktach, które zdaniem Rady uzasadniały utrzymywanie PMOI w wykazie osób, grup i podmiotów, których aktywa zamrożono na podstawie art. 2 ust. 3 rozporządzenia.
46. Sąd rozpoznał ten zarzut w pkt 36–47 zaskarżonego wyroku.
47. W pkt 39 stwierdził on, co następuje: „Sąd uważa, że ta argumentacja Rady w żaden sposób nie uzasadnia rzekomej niemożliwości przyjęcia przez tę instytucję zaskarżonej decyzji zgodnie z procedurą respektującą prawo skarżącej do obrony”.
48.  Ujmując rzecz bardziej szczegółowo, rzekoma pilność nie została ustalona. Otóż uznając nawet, że Rada nie była zobowiązana do natychmiastowego usunięcia skarżącej ze spornego wykazu w następstwie decyzji POAC z dnia 30 listopada 2007 r., była do tego w każdym razie zobowiązana po dniu 7 maja 2008 r., tj. dacie wydania wyroku przez Court of Appeal, który definitywnie unicestwił możliwość dalszego opierania się przez Radę na decyzji Home Secretary, stanowiącą podstawę dla pierwotnej decyzji o zamrożeniu funduszy skarżącej. Pomiędzy tą datą a datą przyjęcia zaskarżonej decyzji (to jest dniem 15 lipca 2008 r.) upłynęły ponad dwa miesiące. W tym kontekście Rada nie wyjaśnia, dlaczego nie było możliwe podjęcie przez nią natychmiast po dniu 7 maja 2008 r. kroków zmierzających do usunięcia przez nią skarżącej ze spornego wykazu lub utrzymania w mocy dotyczącego jej wpisu w tym wykazie na podstawie nowych materiałów(pkt 40).
49. Ponadto nawet przy założeniu, że pierwsze informacje uzyskane w ramach sądowego postępowania wyjaśniającego wszczętego w Paryżu w kwietniu 2001 r. zostały podane przez władze francuskie do wiadomości Rady dopiero w czerwcu 2008 r., nie wyjaśnia to kwestii, dlaczego te nowe materiały nie mogły zostać równie szybko zakomunikowane PMOI, skoro Rada zamierzała oprzeć się na nich w stosunku do PMOI (pkt 41).
50. Tak z punktu widzenia okoliczności faktycznych, jak i prawa błędem jest zatem twierdzenie, w następstwie wejścia w życie w dniu 24 czerwca 2008 r. zarządzenia Home Secretary z dnia 23 czerwca 2008 r. w sprawie usunięcia PMOI z wykazu oraz mniej więcej jednoczesnego zakomunikowania(20) nowych materiałów przez władze francuskie, że nowa decyzja o zamrożeniu funduszy musi zostać przyjęta w trybie na tyle pilnym, że nie umożliwia on poszanowania prawa skarżącej do obrony (pkt 43).
51. Sąd oddalił również argument Rady, zgodnie z którym uzasadnienie przedstawione PMOI po wydaniu spornej decyzji pozwala jej na wykonanie swojego prawa do ochrony sądowej a sądowi wspólnotowemu – na sprawowanie kontroli (pkt 45, 46).
52.
Punkty 49–79 zaskarżonego wyroku dotyczyły pozostałych zarzutów podniesionych przez PMOI istotnych w aspekcie niniejszego odwołania, a mianowicie: 1) naruszenia art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931 i art. 2 ust. 3 rozporządzenia oraz ciężaru dowodu, jak również 2) naruszenia prawa PMOI do skutecznej ochrony sądowej.
53. W pkt 49–55 zaskarżonego wyroku Sąd powołał się na swoje wcześniejsze orzecznictwo. W szczególności, po podkreśleniu, że zgodnie z art. 10 WE (obecnie zastąpionym zasadniczo przez art. 4 ust. 3 TFUE) stosunki między państwami członkowskimi a instytucjami określa wzajemny obowiązek lojalnej współpracy (pkt 52), a następnie przypomniał (w pkt 53) swoje orzecznictwo(21), wskazując, że w wypadku stosowania art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931 i art. 2 ust. 3 rozporządzenia zasada ta oznacza dla Rady „obowiązek zdania się w miarę możliwości na ocenę właściwej władzy krajowej, przynajmniej jako władzy sądowniczej, dotyczącej istnienia »poważnych i wiarygodnych dowodów lub poszlak«, na których decyzja tej władzy jest oparta”. Następnie (w pkt 54) stwierdził, że na Radzie spoczywa ciężar udowodnienia, że zamrożenie funduszy jest prawnie uzasadnione, przy czym zakres ciężaru tego dowodu jest „raczej ograniczony”.
54. W pkt 55 zaskarżonego wyroku Sąd przypomniał swoje orzecznictwo, zgodnie z którym – choć Rada dysponuje szerokim zakresem uznania w odniesieniu do okoliczności podlegających uwzględnieniu w celu rozstrzygnięcia, czy należało wydać decyzję w przedmiocie zamrożenia środków – sąd Unii powinien dokonać kontroli wykładni istotnych danych dokonanej przez Radę i powinien dokonać „nie tylko materialnej weryfikacji dokładności przytoczonego materiału dowodowego, jego ścisłości i spójności, ale także […] czy te materiały stanowią zbiór istotnych danych, które należy wziąć pod uwagę w celu oceny sytuacji i czy może on stanowić poparcie dla wniosków wyciągniętych na jego podstawie”(22) .
55. W pkt 56–58 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził:
„56 […] Sąd stwierdza, że ani informacje zawarte w zaskarżonej decyzji, ani uzasadnienie jej decyzji, ani też jej pismo notyfikujące, ani nawet treść dwóch odpowiedzi udzielonych przez Radę w ramach wykonania postanowienia w przedmiocie organizacji środków postępowania z dnia 26 września 2008 r. nie spełniają wymogów dowodu, o których mowa powyżej, tak że biorąc pod uwagę ustanowiony przez prawo standard, nie zostało dostatecznie wykazane, iż zaskarżona decyzja została przyjęta zgodnie z przepisami art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931 i art. 2 ust. 3 [rozporządzenia].
57 Ujmując rzecz bardziej szczegółowo, Rada nie przedstawiła Sądowi żadnej dokładnej informacji ani materiałów wykazujących, iż postępowanie wyjaśniające wszczęte przez wydział prokuratury ds. zwalczania terroryzmu tribunal de grande instance de Paris w kwietniu 2001 r. oraz dodatkowe zarzuty przedstawione w marcu i listopadzie 2007 r. stanowią, w odniesieniu do skarżącej, decyzję odpowiadającą definicji zawartej w art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931. Rada nie wskazała uzasadnienia dla podnoszonych przez siebie twierdzeń.
58 W tym kontekście należy przywołać w całości najbardziej istotne fragmenty pierwszej odpowiedzi udzielonej przez Radę w ramach wykonania postanowienia w przedmiocie środków organizacji postępowania z dnia 26 września 2008 r.:
»3. Grupa [robocza WS 931] odbyła cztery spotkania przygotowawcze poprzedzające przyjęcie omawianej decyzji przez Radę – w zakresie, w jakim dotyczyło to skarżącej – mianowicie w dniach 2 czerwca, 13 czerwca, 24 czerwca i 2 lipca 2008 r. […]
[…]
6. Na potrzeby tych spotkań Republika Francuska przekazała również delegacjom [państw członkowskich] trzy dokumenty opisujące nową podstawę ujęcia skarżącej w wykazie i wyjaśniające powody tej propozycji. Trzeci dokument zawierał w części tekst, który stał się następnie uzasadnieniem przyjętym przez Radę i który został już dołączony do akt niniejszej sprawy. W momencie ich rozpowszechnienia dokumenty te były zaklasyfikowane jako poufne przez Republikę Francuską. Rada poinformowała tę ostatnią o postanowieniu wydanym przez Sąd i obecnie państwo to egzaminuje możliwość odtajnienia wspomnianych dokumentów. Rada została jednakże poinformowana, że ze względu na konieczność poszanowania przepisów prawa krajowego decyzja w tym przedmiocie nie może zapaść w terminie wyznaczonym przez sekretarza. W związku z tym w chwili obecnej Rada nie jest w stanie wykonać postanowienia Sądu w odniesieniu do tych dokumentów, ponieważ nie jest ona upoważniona do przekazania tychże dokumentów Sądowi, nawet w sposób poufny. Stosownie do tego Rada wnosi do Sądu o wykazanie zrozumienia w tej kwestii i zobowiązuje się do poinformowania Sądu niezwłocznie, gdy Republika Francuska podejmie decyzję dotyczącą wspomnianych dokumentów.
[…]
11. W szczególności Rada pragnie podkreślić, że nie otrzymała żadnego innego dowodu dotyczącego postępowania wyjaśniającego wszczętego we Francji aniżeli te, które zostały przywołane w uzasadnieniu. Radzie wydaje się, że tego rodzaju dodatkowe dowody muszą, zgodnie z prawem francuskim, pozostać poufne na czas trwania postępowania wyjaśniającego. Rada przedstawiła w uzasadnieniu wszystkie istotne informacje dotyczące tego postępowania, którymi dysponowała. Jeden z dokumentów wymienionych w pkt 6 zawierał bardziej szczegółową listę przestępstw stanowiących przedmiot postępowania, lecz wszystkie one są objęte ogólnym opisem zawartym w uzasadnieniu (mianowicie seria przestępstw pozostających w związku, bezpośrednim albo pośrednim, ze zbiorowym przedsięwzięciem mającym na celu poważne zakłócenie porządku publicznego w drodze zastraszenia lub terroru oraz finansowanie ugrupowania terrorystycznego i wprowadzanie do legalnego obrotu bezpośrednich lub pośrednich produktów przestępstwa oszustwa osób szczególnie bezbronnych oraz oszustwa popełnionego przez zorganizowaną grupę w związku z przedsięwzięciem terrorystycznym).
12.  Rada nie dysponuje żadną inną informacją dotyczącą postępowania wyjaśniającego aniżeli te dotyczące charakteru przestępstw będących przedmiotem postępowania wyjaśniającego, uściślenia daty wszczęcia postępowania wyjaśniającego oraz daty przedstawienia dodatkowych zarzutów. Rada nie została poinformowana o dokładnej tożsamości osób objętych postępowaniem; jest jej po prostu wiadome, że osoby te stanowią prawdopodobnych członków skarżącej, na co wskazuje uzasadnienie. Podobnie Rada nie dysponuje informacjami co do możliwych przyszłych kroków podejmowanych w ramach postępowania wyjaśniającego. Podsumowując, gdy zaskarżona decyzja została przyjęta, Rada nie dysponowała żadnym innym dowodem ‘powołanym przeciwko skarżącej’ w ramach postępowania wyjaśniającego aniżeli te, które zostały przywołane w uzasadnieniu«”.
56. Następnie Sąd zajął się argumentem wysuniętym przez PMOI, zgodnie z którym decyzja dotyczyła domniemanych członków tej organizacji, natomiast nie można stwierdzić, że dotyczyła samej organizacji oraz kontrargumentem Rady, zgodnie z którym, choć przedmiotowa decyzja dotyczyła jednostek, taka sytuacja była „logiczna i stosowna”, skoro zarzucane przestępstwa nie mogą być popełnione przez samą organizację, lecz jedynie przez jednostki będące jej członkami, a ponadto PMOI nie może podlegać ściganiu karnemu, ponieważ nie ma osobowości prawnej. Sąd orzekł, że wyjaśnienia te są, po pierwsze, niezgodne z literalnym brzmieniem art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931 (pkt 64 zaskarżonego wyroku). Uzupełniająco dodał, że nawet gdyby ta wykładnia była błędna, Rada i tak zaniechała „szczególnych i konkretnych powodów”, dla których w niniejszej sprawie akty zarzucalne jednostkom musiały zostać przypisane samej PMOI. Takie wyjaśnienie „w niniejszej sprawie […] nie miało w ogóle miejsca” (pkt 65).
57. Sąd dodał następnie w pkt 71– i 76 zaskarżonego wyroku:
„71 W końcu Sąd podnosi, że na wniosek władz francuskich Rada odmówiła odtajnienia pkt 3 lit. a) ostatniego z trzech dokumentów wymienionych w pkt 58 powyżej [ (23) ], zawierającego »syntezę najważniejszych powodów uzasadniających utrzymanie [POMI] w europejskim wykazie«, przekazanego przez te władze do wiadomości delegacji pewnych państw członkowskich. Zgodnie z wyżej wymienionym pismem MAEE do Rady z dnia 3 listopada 2008 r. sporne fragmenty »mają charakter informacji posiadających znaczenie dla francuskiego bezpieczeństwa narodowego, które w związku z tym podlegają ochronie polegającej na ograniczeniu ich rozpowszechniania zgodnie z art. 413‑9 kodeksu karnego«, tak że »MAEE nie może wyrazić zgody na podanie ich do informacji [Sądu]«.
72 Jeżeli chodzi o twierdzenie Rady, jakoby była ona zobowiązana przez władze francuskie do poszanowania poufności, nie umożliwiła ona zrozumienia, w jakim sensie zasada tajności miałaby zostać naruszona przez zakomunikowanie odnośnych informacji i materiałów należących do akt sprawy sądowi wspólnotowemu, nie będąc naruszona przez zakomunikowanie tych samych elementów samej Radzie i w konsekwencji rządom 26 innych państw członkowskich.
73 W każdym razie Sąd uznaje, że Rada nie może opierać swojej decyzji o zamrożeniu funduszy na informacjach lub materiałach należących do akt sprawy, przekazanych przez jedno z państw członkowskich, jeżeli państwo to nie jest skłonne zezwolić na ich przekazanie sądowi wspólnotowemu, którego zadaniem jest dokonanie kontroli legalności tej decyzji.
74 W tym kontekście należy przypomnieć, że w wyroku w sprawie OMPI (pkt 154) Sąd orzekł już, że sądowa kontrola legalności decyzji o zamrożeniu funduszy obejmuje ocenę faktów i okoliczności wskazanych na dowód jej zgodności z prawem, jak również zbadanie dowodów i informacji, na których ocena ta została oparta, jak wyraźnie przyznała Rada w swoich pismach w postępowaniu, które doprowadziło do wydania wyroku Sądu z dnia 21 września 2005 r. w sprawie T‑306/01 Yusuf i Al Barakaat International Foundation przeciwko Radzie i Komisji, Zb.Orz. s. II‑3533, uchylonego w postępowaniu odwoławczym wyrokiem Trybunału z dnia 3 września 2008 r. w sprawach połączonych C‑402/05 P i C‑415/05 P Kadi i Al Barakaat International Foundation przeciwko Radzie i Komisji, Zb.Orz. s. I‑63. Sąd ma również obowiązek upewnić się w kwestii przestrzegania prawa do obrony i wymaganego w tym względzie uzasadnienia, jak również w razie konieczności o zasadności nadrzędnych wymogów, na jakie w drodze wyjątku wskazała Rada w celu uchylenia się od tego obowiązku.
74 W tym kontekście należy przypomnieć, że w wyroku w sprawie OMPI (pkt 154) Sąd orzekł już, że sądowa kontrola legalności decyzji o zamrożeniu funduszy obejmuje ocenę faktów i okoliczności wskazanych na dowód jej zgodności z prawem, jak również zbadanie dowodów i informacji, na których ocena ta została oparta, jak wyraźnie przyznała Rada w swoich pismach w postępowaniu, które doprowadziło do wydania wyroku Sądu z dnia 21 września 2005 r. w sprawie T‑306/01 Yusuf i Al Barakaat International Foundation przeciwko Radzie i Komisji, Zb.Orz. s. II‑3533, uchylonego w postępowaniu odwoławczym wyrokiem Trybunału z dnia 3 września 2008 r. w sprawach połączonych C‑402/05 P i C‑415/05 P Kadi i Al Barakaat International Foundation przeciwko Radzie i Komisji, Zb.Orz. s. I‑63 [ (24) ] . Sąd ma również obowiązek upewnić się w kwestii przestrzegania prawa do obrony i wymaganego w tym względzie uzasadnienia, jak również w razie konieczności o zasadności nadrzędnych wymogów, na jakie w drodze wyjątku wskazała Rada w celu uchylenia się od tego.
75 W niniejszym przypadku kontrola ta wydaje się tym bardziej niezbędna, że stanowi ona jedyną gwarancję procesową pozwalającą na zapewnienie właściwej równowagi między wymogami walki z międzynarodowym terroryzmem i ochroną praw podstawowych. Ponieważ ograniczenia prawa do obrony zainteresowanych zastosowane przez Radę należy wyrównać w drodze ścisłej kontroli niezawisłego i bezstronnego sądu […], sąd wspólnotowy powinien mieć możliwość kontrolowania legalności i zasadności środków w postaci zamrożenia funduszy i nie mogą mu stać na przeszkodzie tajność lub poufność dowodów i informacji wykorzystanych przez Radę (wyrok w sprawie OMPI, pkt 155).
76. W niniejszej sprawie odmowa przez Radę oraz władze francuskie zakomunikowania, nawet samemu tylko Sądowi, informacji zawartych w pkt 3 lit. a) ostatniego z trzech dokumentów, o których mowa w pkt 58 powyżej, prowadzi zatem do tego, że Sąd nie może przeprowadzić kontroli legalności zaskarżonej decyzji”.
W przedmiocie odwołania
58. Republika Francuska w żądaniu stwierdzenia nieważności orzeczenia Sądu podnosi trzy zarzuty. Zgodnie z pierwszym zarzutem Sąd naruszył prawo, nie uwzględniając szczególnych okoliczności, w jakich wydano decyzję; zgodnie z drugim – Sąd naruszył prawo, stwierdzając, iż postępowanie sądowe wszczęte we Francji nie stanowiło decyzji odpowiadającej definicji z art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931. Trzeci zarzut dotyczy naruszenia prawa przez Sąd poprzez orzeczenie, że odmowa przez Radę notyfikowania informacji z pkt 3 lit. a) spowodowała uniemożliwienie Sądowi wykonania przysługującej mu kontroli zgodności z prawem spornej decyzji i naruszenie prawa do skutecznej ochrony sądowej. W związku z powyższym Republika Francuska twierdzi, że zaskarżony wyrok należy uchylić.
59. PMOI ze swojej strony podważa każdą z wymienionych podstaw odwołania i podnosi, iż odwołanie należy oddalić.
60. Inaczej niż w sprawie zakończonej wyrokami OMPI i PMOI I i w istocie zaskarżonego wyroku żadne państwo członkowskie ani instytucja nie wnosiła o dopuszczenie do postępowania w charakterze interwenienta na żadnym etapie niniejszego odwołania. W odpowiedzi na pytania pisemne Trybunału z dnia 2 czerwca 2010 r., w których wezwał Radę i Komisję Europejską do przedłożenia uwag dotyczących ich doświadczenia w zakresie praktyki wprowadzania w życie niektórych aspektów wyroku Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Kadi I, Rada i Komisja udzieliły pisemnych odpowiedzi odpowiednio w dniu 28 czerwca i 24 czerwca 2010 r. Nie stanowiły one żadnej pomocy w zakresie późniejszej analizy i nie będę się na nie powoływać w dalszej części niniejszej opinii.
W przedmiocie dopuszczalności
61. Przed przystąpieniem do rozważania odwołania od strony merytorycznej niezbędne jest zajęcie się zarzutem PMOI co do dopuszczalności.
62. PMOI podnosi zasadniczo, że skoro Francja zaskarży ła decyzję 2009/62 i skoro poprzedzająca ją sporna decyzja została uchylona i zastąpiona, Francja nie ma legitymacji czynnej do wniesienia odwołania. Wynika z tego jej zdaniem, że odwołanie jest niedopuszczalne. Subsydiarnie twierdzi, że w każdym razie odwołanie jest bez znaczenia dla sprawy i Trybunał powinien odmówić jego rozpoznania.
63. Powyższe argumenty mnie nie przekonują.
64. Po pierwsze, art. 56 ust. 2 statutu Trybunału Sprawiedliwości stanowi w istocie, że zarówno państwa członkowskie, jak i instytucje Unii, które były interwenientami przed Sądem, mogą wnieść odwołanie nawet wtedy, gdy orzeczenie Sądu nie dotyczy ich bezpośrednio. Skoro Republika Francuska była interwenientem w pierwszej instancji, postanowienie to odnosi się bezpośrednio do niej w niniejszym postępowaniu odwoławczym. Nawet gdyby nie miało to miejsca, Republika Francuska nadal miałaby interes we wniesieniu odwołania na mocy art. 56 ust. 3, który stanowi, że odwołanie od wyroku Sądu może być również wniesione przez państwa członkowskie i instytucje Unii, które nie interweniowały w postępowaniach w pierwszej instancji.
65. Powód tego jest oczywisty: wykładnia i stosowanie prawa Unii Europejskiej ma fundamentalne znaczenie dla państw członkowskich oraz instytucji. Mogą mieć realny interes w zakwestionowaniu wykładni prawa Unii Europejskiej przedstawionej przez Sąd, nawet jeśli nie uczestniczyły w postępowaniu przed nim.
66. Czy można skutecznie podnieść, że nawet jeśli Republika Francuska ma interes we wniesieniu odwołania, to jednak powinno zostać ono uznane za niedopuszczalne z tego powodu, że pozbawione jest przedmiotu?
67. Nie uważam, aby tak właśnie należało zrobić.
68. Po pierwsze, Republika Francuska podnosi, że zaskarżony wyrok skutkował usunięciem spornej decyzji (przynajmniej w zakresie, w jakim dotyczyła PMOI) z porządku prawnego Unii od daty wydania tej decyzji w dniu 15 lipca 2008 r. Pozytywny wynik odwołania skutkować będzie ponownym wprowadzeniem przedmiotowej decyzji do tego porządku prawnego za okres pomiędzy dniem 15 lipca 2008 r. a datą wydania decyzji 2009/62, która ją uchyliła (tj. dniem 26 stycznia 2009 r.)
69. Po drugie, co bardziej istotne, Republika Francuska ma na względzie aspekt przyszłościowy. Wynik niniejszego odwołania ma dla niej istotne znaczenie. Uchylenie zaskarżonego wyroku pozwoliłoby Republice Francuskiej na wszczęcie, gdyby uznała to za stosowne, postępowania przed Radą mającego na celu ponowne wprowadzenie PMOI do wykazu osób, grup i podmiotów, których aktywa podlegają zamrożeniu na podstawie art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931 oraz art. 2 ust. 3 rozporządzenia. Nawet mniej korzystne rozwiązanie byłoby użyteczne. W zależności od brzmienia wyroku Trybunału Republika Francuska wiedziałaby wówczas, czy przykładowo informacje udzielone Radzie poprzedzające sporną decyzję były wystarczające na gruncie prawa, czy też niezbędne były dodatkowe lub inne informacje. Wyjaśnione zostałoby również, czy, w jaki sposób oraz na jakiej podstawie należy ujawniać Sądowi informacje poufne lub tajne.
70. Wydaje mi się, że zarzut PMOI dotyczący niedopuszczalności opiera się na nadmiernie restrykcyjnym podejściu do celu, jakiemu służy wyjaśnianie zagadnień prawnych.
71. Uważam zatem, że odwołanie jest dopuszczalne.
Co do istoty sprawy
W przedmiocie zarzutu pierwszego (podnoszone naruszenie prawa do obrony)
72. W pierwszym zarzucie Republika Francuska podnosi zasadniczo, że Sąd naruszył prawo, orzekając w pkt 47 zaskarżonego wyroku, że zaskarżona decyzja została dotknięta wadą poprzez nieprzekazanie PMOI nowych informacji znajdujących się w aktach oraz brak umożliwienia PMOI przedstawienia uwag przed przyjęciem powyższej decyzji przez Radę.
73. Zdaniem Republiki Francuskiej pilność sytuacji wynikająca z zarządzenia Home Secretary o usunięciu nazwy PMOI z wykazu organizacji zdelegalizowanych w Zjednoczonym Królestwie wymuszała podjęcie natychmiastowych kroków, jeśli nazwa PMOI miała zostać utrzymana w wykazie Rady. Czas nie pozwolił Radzie na przyjęcie spornej decyzji w ramach procedury, która pozwoliłaby jej na przekazanie nowych informacji PMOI(25) . Zatem podejście zastosowane przez Radę przy przyjęciu spornej decyzji było właściwe w zaistniałych okolicznościach.
74. Podejście przyjęte przez Sąd wobec argumentacji wysuniętej przed nim przez Radę, która była zasadniczo zbliżona do argumentów wysuniętych przez Republikę Francuską w niniejszym odwołaniu, można określić jako nieżyczliwe. Sąd orzekł, że argumentacja Rady „w żaden sposób nie uzasadnia rzekomej niemożliwości przyjęcia przez tę instytucję zaskarżonej decyzji zgodnie z procedurą respektującą prawo [PMOI] do obrony” (pkt 39 zaskarżonego wyroku). Otóż uznając nawet, że Rada nie była zobowiązana do natychmiastowego usunięcia skarżącej ze spornego wykazu w następstwie decyzji POAC z dnia 30 listopada 2007 r., była do tego w każdym razie zobowiązana po dniu 7 maja 2008 r., dacie wydania wyroku przez Court of Appeal, który definitywnie unicestwił możliwość dalszego opierania się przez Radę na decyzji Home Secretary, stanowiącą podstawę dla pierwotnej decyzji o zamrożeniu funduszy skarżącej. Pomiędzy dniem 7 maja 2008 r. a datą przyjęcia zaskarżonej decyzji, to jest dniem 15 lipca 2008 r., upłynęły ponad dwa miesiące” (pkt 40). Ponadto nawet przy założeniu, że nowe informacje zostały podane do wiadomości Rady dopiero w czerwcu 2008 r., nie wyjaśnia to kwestii, dlaczego te nowe materiały nie zostały zakomunikowane PMOI przez Radę niezwłocznie (pkt 41).
75. Warto szczegółowo prześledzić zaprezentowane stanowisko.
Postępowanie prowadzące do przyjęcia zaskarżonej decyzji: 1) okres pomiędzy dniem 7 maja 2008 r. a dniem 9 czerwca 2008 r.
76. Jeśli chodzi o ten okres, można w prosty sposób ująć zaprezentowane stanowisko. Przynajmniej na poziomie Rady wydaje się, że nic istotnego nie miało miejsca. Republika Francuska wyjaśnia w swojej odpowiedzi na odwołanie, że przyczyną tego, iż nowe informacje nie mogły zostać podane do wiadomości do dnia 9 czerwca 2008 r., było to, iż francuskie organy ścigania powinny były ujawnić informacje. Przed tą datą były one objęte „tajemnicą śledztwa”.
77. To dlatego okres jednego lub dwóch miesięcy, w trakcie którego teoretycznie powinno dojść do przyjęcia decyzji, nie został ostatecznie wykorzystany w celu przyspieszenia procesu decyzyjnego w samej Radzie. Dodać można, iż odnosi się to również do okresu od daty wydania przyjęcia decyzji POAC z dnia 30 listopada 2007 r. – która, bez uszczerbku dla możliwości jej zaskarżenia prawdopodobnie umożliwiła przynajmniej powstanie sytuacji, w której dalsze umieszczanie PMOI w wykazie mogłoby nie być możliwe w oparciu o informacje udzielone przez Zjednoczone Królestwo – do dnia 6 maja 2008 r. Należy zauważyć, że stratę jednego okresu z powodu bezczynności można uznać za pecha, ale strata dwóch wydaje się być lekkomyślnością. W miarę możliwości należy unikać takiego rezultatu.
78. Moim zdaniem w istocie powinno się tego unikać w zaistniałych okolicznościach(26) .
79. O ile odpowiedzialność za przyjęcie decyzji dotyczących umieszczenia w wykazie, a zatem i procedura prowadząca do przyjęcia tych decyzji należy do Rady, instytucja ta nie może jednak działać bez wkładu państw członkowskich oraz bez ich udziału.
80. Artykuł 4 wspólnego stanowiska 2001/931 i art. 8 rozporządzenia wyjaśniają, że państwa członkowskie zobowiązane są do uczestnictwa w walce z terroryzmem. Na państwach tych oczywiście ciąży również ogólny obowiązek współpracy w dobrej wierze ustanowiony w art. 4 ust. 3 TFUE. Zasada ta znajduje ogólne zastosowanie oraz ma charakter szczególnie wiążący w obszarze współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych(27) .
81. Moim zdaniem z wymogów tych wynika, że skoro osoba, grupa lub podmiot umieszczone są w wykazie, państwa członkowskie zobowiązane są do wzajemnego informowania się (i Rady) o zmianach, które zaszły w ich systemach i które powodują, że podstawa, na której oparte jest umieszczenie w wykazie poszczególnych osób, grup lub podmiotów jako organizacji zdelegalizowanej albo przestała istnieć, albo – bardziej szczegółowo rzecz ujmując – może przestać istnieć. Po uzyskaniu takiej informacji wszystkie pozostałe państwa członkowskie zobowiązane są więc do przekazania Radzie wszelkich materiałów, na których zamierzają lub mogą mieć zamiar się oprzeć w zakresie pozostawienia wpisu w wykazie. Biorąc pod uwagę, że sprawy mogą stać się pilne, państwa członkowskie muszą dokonać tego w możliwie najszybszym terminie, ułatwiając w ten sposób zadanie Radzie, a jednocześnie zapewniając poszanowanie prawa do obrony.
82. W niniejszej sprawie wydaje się, że niestety zabrakło takiej terminowej współpracy.
Postępowanie prowadzące do przyjęcia spornej decyzji: 2) okres pomiędzy dniem 9 czerwca 2008 r. a dniem 15 lipca 2008 r.
83. Korzystając z wyczerpujących i uaktualnionych informacji, Rada będzie znajdowała się w lepszej sytuacji, umożliwiającej wydanie decyzji z minimalnym opóźnieniem. Oczywiście będzie musiała następnie zastosować się do odpowiednich procedur prowadzących do przyjęcia decyzji.
84. Przed powrotem do prezentacji dalszego ciągu zdarzeń prowadzących do przyjęcia spornej decyzji pomocne może okazać się chwilowe zatrzymanie w celu przeanalizowania kryterium prawnego, które spełnić musi taka decyzja, jeśli ma oprzeć się zaskarżeniu do sądu Unii Europejskiej oraz jego następstw w zakresie procedur Rady.
85. W kontekście tym należy podkreślić stwierdzenie Sądu zawarte w pkt  55 zaskarżonego wyroku, zgodnie z którym sąd Unii powinien dokonać nie tylko materialnej „weryfikacji” dokładności przytoczonego materiału dowodowego, jego ścisłości i spójności, ale także kontroli tego, czy te materiały stanowią zbiór istotnych danych, które należy wziąć pod uwagę w celu oceny sytuacji i czy może on stanowić poparcie dla wniosków wyciągniętych na jego podstawie.
86. To podwójne kryterium ustanowione przez sąd Unii dotyczy ważności każdej decyzji przyjętej przez Radę w zakresie zamrożenia funduszy. Sporna decyzja musi spełniać to kryterium. Niedokonanie tego może skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji wskutek odwołania do Sądu.
87. Jeśli chodzi o wymóg weryfikacji dokładności przytoczonego materiału dowodowego, jego ścisłości i spójności, poniżej zajmę się zagadnieniami dotyczącymi charakteru i intesywności kontroli, jaką Rada powinna przeprowadzić(28) . W tym punkcie dokonywanej przeze mnie analizy pragnę jedynie zauważyć, że kryterium takie wydaje się bezdyskusyjne.
88. Drugi z powyższych aspektów dotyczy przedmiotowego materiału dowodowego. Organ podejmujący decyzję zobowiązany jest do rozstrzygnięcia, czy przedłożony mu materiał dowodowy zawiera zbiór istotnych informacji, które należy wziąć pod uwagę w celu dokonania oceny sytuacji oraz czy ten materiał dowodowy może uzasadniać zarzut, iż dana osoba, grupa lub podmiot bierze udział w dokonywaniu aktów terrorystycznych lub ułatwia dokonanie ich, bądź też w inny sposób objęta jest wspólnym stanowiskiem 2001/931 lub rozporządzeniem.
89. Wynika z tego, że Rada musi w pełni rozpatrzyć całość przedłożonego jej materiału dowodowego, gdyż musi być przekonana, że materiał ten obejmuje wszystkie istotne materiały oraz że przedłożone informacje są wystarczające w celu uzasadnienia zarządzenia w przedmiocie zamrożenia funduszy. Ponadto oraz z zastrzeżeniem, że przedmiotowa decyzja nie ma charakteru pierwotnego(29), oraz z zastrzeżeniem kwestii związanych z dowodami poufnymi(30), Rada jest zobowiązana, w celu podjęcia decyzji, do udostępnienia osobie, grupie lub podmiotowi, na który może oddziaływać przedmiotowa decyzja, całości materiału dowodowego, na którym zamierza oprzeć swoją decyzję, oraz należytego uwzględnienia wszelkich zagadnień zawartych w otrzymanych odpowiedziach(31) .
90. Do jakiego stopnia procedury stosowane przez Radę w sprawie stanowiącej przedmiot sporu spełniają powyższe wymogi?
91. Odpowiedzi udzielone Sądowi przez Radę na postanowienie z dnia 26 września 2008 r. ujawniają, co następuje:
– po pierwsze, wydaje się, że spotkanie grupy roboczej WS 931 miało miejsce w dniu 13 czerwca 2008 r.; notatka z tego spotkania nadmienia, iż analizowano na nim nowe informacje (dotyczące PMOI) oraz przekazano projekt uzasadnienia;
– następne spotkanie wspomnianej grupy roboczej odbyło się w dniu 24 czerwca 2008 r.; sprawozdanie z tego spotkania stwierdza, iż przedstawiono na nim kolejne informacje (również dotyczące PMOI) oraz, że państwa członkowskie wystąpiły o dodatkowy czas na zbadanie sprawy;
– w protokole z kolejnego spotkania, które odbyło się w dniu 2 lipca 2008 r., zauważono, że w świetle dostarczonych informacji dodatkowych oraz udostępnionego im zweryfikowanego uzasadnienia delegaci mieli zgłosić, do dnia 4 lipca 2008 r., ewentualne zastrzeżenia względem umieszczenia PMOI w wykazie na nowej podstawie, którą zaproponowano;
– następnie, jak się wydaje, odbyło się spotkanie Grupy Roboczej Radców ds. Stosunków Zewnętrznych ( RELEX), które miało miejsce w dniu 4 lipca 2008 r., na którym to spotkaniu osiągnięto porozumienie dotyczące tekstu zaskarżonej decyzji;
– następnie tekst został przekazany Komitetowi Stałych Przedstawicieli i zatwierdzony przez ten komitet w dniu 9 lipca 2008 r.
– zaskarżona decyzja została przyjęta w dniu 15 lipca 2008 r.
92. Nie wnikając w rolę państw członkowskich w przedmiotowych rozważaniach, faktem pozostaje w tym przypadku, że Republika Francuska nie udostępniła Radzie nowych informacji i materiałów przed dniem 9 czerwca 2008 r. Do celów stosowania art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931 Rada powinna przede wszystkim uzyskać dostęp do „precyzyjnych informacji i materiałów zawartych w aktach sprawy, które uzasadniają wydanie tej decyzji przez właściwe władze”. W związku z powyższym nie istniała podstawa, na której Rada mogłaby wszcząć postępowanie prowadzące do przyjęcia spornej decyzji przed dniem 9 czerwca 2008 r.
93. Pragnę dodać, iż z dokumentów przedstawionych przez Radę w odpowiedzi na postanowienie Sądu z dnia 26 września 2008 r. wynika, że ostateczne informacje, na których oparta została zaskarżona decyzja, nie zostały dostarczone Radzie i nie były rozpatrywane przez jej grupę roboczą aż do spotkania, które odbyło się w dniu 2 lipca 2008 r. Moim zdaniem niewłaściwe byłoby przekazanie informacji PMOI przez Radę, zanim stało się jasne ponad wszelką wątpliwość, że zakomunikowano zbiór (i w istocie nic więcej) informacji, które miały mieć istotne znaczenie w drodze przekazania przez Radę państwu lub państwom członkowskim.
94. Choć co najmniej możliwe jest, że przynajmniej jeden z aspektów procedury przestrzeganej przez Radę po przekazaniu nowych informacji przez Republikę Francuską w dniu 9 czerwca 2008 r. mógł, patrząc z perspektywy czasu, zostać przyspieszony, sądzę, iż teza, zgodnie z którą przyspieszenie takie mogłoby mieć istotny wpływ na całkowity harmonogram jest nieuprawdopodobniona(32) . Nie sądzę, aby o procedurze, z której korzystała Rada można było powiedzieć, że jest dotknięta wadą ist otną w tym rozumieniu, że nie została przeprowadzona wystarczająco szybko.
95. W szczególności wydaje się, że ustalenia Sądu nie biorą pod uwagę sposobu, w jaki Rada musiała działać w praktyce. Sporna decyzja nie została przyjęta jednogłośnie. W spotkaniach uczestniczyli przedstawiciele państw członkowskich. Uzasadnione jest przypuszczenie, że ci przedstawiciele potrzebowali instrukcji od swoich władz krajowych lub rządów. Procedura jest ze swej natury przewlekła (żeby nie powiedzieć nieefektywna). Ze sprawozdań ze wspomnianych spotkań wynika, że w tym przypadku bezzwłoczna decyzja nie była możliwa. Rada, poza koniecznością zapewnienia zgodności wszystkich państw członkowskich co do zaproponowanego projektu decyzji, musiała również, przed ostatecznym przyjęciem decyzji, uzyskać od swoich służb (w tym w szczególności służb prawnych) opinię dotyczącą prawdopodobieństwa ostania się decyzji w wyniku kontroli Sądu w przypadku jej zaskarżenia.
96. W związku z powyższym dochodzę do wniosku, że Sąd mylił się, orzekając, że Rada miałaby wystarczająco dużo czasu, jeśli zaskarżona decyzja miałaby zostać przyjęta zgodnie z harmonogramem ustalonym przez Radę w niniejszej sprawie, na przekazanie PMOI nowych informacji i nowych materiałów uzyskanych od Republiki Francuskiej oraz na umożliwienie PMOI złożenia uwag. Na późniejszym etapie przeanalizuję, czy harmonogram ten stanowił w rzeczywistości czynnik ograniczający, zgodnie z tym, co podnosiła Rada w swoich uwagach przedłożonych Sądowi(33) .
Wymóg poinformowania PMOI
97.	Czy Rada miała rację, uznając, że nie musiała przekazywać PMOI nowych informacji, ani umożliwiać składania uwag przed przyjęciem spornej decyzji?
98.	Jeśli przyjmiemy, że Rada nie mogła podjąć bardziej zdecydowanych kroków w okresie pomiędzy dniem 9 czerwca 2008 r., kiedy to uzyskała istotne informacje od Republiki Francuskiej, a dniem 15 lipca 2008 r., kiedy przyjęła sporną decyzję, powstaje pytanie, czy to oznacza, że dopuszczalne było, aby Rada przyjęła sporną decyzję bez uprzedniego poinformowania PMOI oraz umożliwienia jej przedstawienia uwag.
99.	Moim zdaniem nie.
100. Zasadniczo orzecznictwo stanowi, że w przypadku podjęcia decyzji dotyczącej zamrożenia funduszy po raz pierwszy decyzja taka, z samej swej natury, musi mieć możliwość wykorzystania elementu zaskoczenia i spełniać przesłanki natychmiastowego zastosowania. Tego rodzaju środek nie może być zatem przedmiotem zawiadomienia poprzedzającego jego zastosowanie(34) . Sytuacja jest odmienna w przypadku następnej decyzji o zamrożeniu tych samych funduszy. W tym przypadku element zaskoczenia nie jest już istotny. Decyzja taka musi być poprzedzona możliwością dalszego rozpatrzenia i w miarę konieczności, przekazaniem nowego materiału dowodowego(35) .
101. Decyzja w sprawie zamrożenia środków PMOI obowiązywała od dnia 3 maja 2002 r.(36) . Jasne jest, że zaskarżona decyzja stanowiła kolejną decyzję w stosunku do decyzji pierwotnej. Przy bezpośrednim zastosowaniu tego orzecznictwa konieczne było przekazanie PMOI nowego materiału dowodowego, natomiast PMOI musiało uzyskać możliwość ustosunkowania się do niego i przedstawienia swojego stanowiska.
102. Bezzasadny jest argument, zgodnie z którym, skoro sporna decyzja została oparta na nowych informacjach, termin zaczął biec ponownie, co skutkowało tym, iż nie była wymagana wcześniejsza notyfikacja. Istotne nie było to, czy informacje były nowe, ale czy dotyczyły przedłużenia dotychczasowej decyzji w przedmiocie zamrożenia, czy też przyjęcia decyzji w przedmiocie zamrożenia po raz pierwszy. Sporna decyzja dotyczyła przedłużenia decyzji w przedmiocie zamrożenia funduszy. Element zaskoczenia był zatem zarówno zbędny, jak i nieistotny.
103. Z punktu widzenia PMOI element ochrony udzielonej przez wymóg notyfikacji oraz prawo do przedstawiania uwag przed przyjęciem zaskarżonej decyzji ma znaczenie fundamentalne. Zatem ma zasadnicze znaczenie odnośnie do prawa do obrony. Moim zdaniem wynika z tego, że Sąd miał rację, odrzucając w pkt 46 i 47 zaskarżonego wyroku argument Rady, zgodnie z którym interesy PMOI były wystarczająco respektowane poprzez przekazanie PMOI decyzji w następstwie jej przyjęcia i umożliwienie PMOI przedstawienia uwag w tym przedmiocie. Bez względu na to, czy powstają zagadnienia pilności, czy też nie, Rada nie może po prostu zignorować praw strony do obrony w sposób, w który tego dokonała.
104. Co w związku z tym powinna uczynić Rada?
105. W sytuacji, w której znalazła się Rada, istniały trzy grupy interesów. Po pierwsze, były to interesy PMOI. Po drugie, interesy Rady, która upoważniona była moim zdaniem do podjęcia kroków celem zapewnienia, w miarę możliwości, że sporna decyzja nie będzie mogła być zakwestionowana na tej podstawie, że przyjęta została w niepotrzebnym pośpiechu lub bez zachowania staranności. Po trzecie, istniały interesy innych osób, grup lub podmiotów, których nazwiska i nazwy pojawiły się w wykazie zawartym w załączniku do decyzji 2007/868(37) (decyzji, która bezpośrednio poprzedzała sporną decyzję). Podmioty te uprawnione były do tego, by być beneficjentami obowiązku nałożonego na Radę przez art. 1 ust. 6 wspólnego stanowiska 2001/931, a polegającego na poddawaniu kontroli nazwisk osób oraz nazw grup i podmiotów, których środki uległy zamrożeniu, „w regularnych odstępach czasu, co najmniej raz w ciągu każdych sześciu miesięcy” w celu upewnienia się, że istnieją podstawy do pozostawienia ich w wykazie.
106. Najwyraźniej Rada musiała wyważyć te interesy.
107. Wskazałam już, że moim zdaniem procedura, zgodnie z którą Rada przyjęła sporną decyzję, nie była dotknięta wadą materialną.
108. Jeśli chodzi o osoby, grupy lub podmioty, których nazwy pojawiły się w wykazie poza PMOI, wydaje się, że Rada miała rację, traktując weryfikację wykazu ustanowionego w decyzji 2007/868 jako zagadnienie, któremu nadano znaczenie priorytetowe. Gdyby przyjęcie nowej decyzji zostało odroczone na czas niezbędny w celu umożliwienia dokonania powiadomień i przedstawiania uwag przez PMOI, Rada mogłaby zostać słusznie skrytykowana za brak poszanowania tej priorytetowości (i w związku z tym brak poszanowania interesów tych innych osób).
109. Pozostaje PMOI.
110. Argumentacja Rady podniesiona przed Sądem dotycząca pilności była uzależniona w znacznym stopniu od przesłanki, iż Rada nie miała dostępu do żadnej procedury mającej na celu, z jednej strony, wyodrębnienie PMOI od pozostałych osób, grup i podmiotów, a z drugiej strony, przyjęcie różnych decyzji dotyczących każdej z nich.
111. Nie widzę przyczyn, dla których miałoby to mieć miejsce.
112. Moim zdaniem Rada mogła, po pierwsze, przyjąć decyzję dotyczącą pozostałych osób, grup lub podmiotów, która respektowałaby harmonogram ustalony w art. 1 ust. 6 wspólnego stanowiska 2001/931. Po drugie, w celu ochrony prawa do obrony przysługującego PMOI, mogła odroczyć przyjęcie decyzji dotyczącej PMOI do momentu, w którym miałaby możliwość zastosowania się do wewnętrznych niezbędnych procedur wstępnych, a następnie udzielić informacji PMOI i umożliwić jej ustosunkowanie się do nich, a wreszcie rozważyć w pełni i dokładnie przedstawione uwagi (ponownie przestrzegając wewnętrznie niezbędnych procedur) przed rozstrzygnięciem, czy nazwa PMOI powinna pozostać w wykazie, czy też nie.
113. Wydaje mi się, że nie tylko była to metoda, którą Rada mogła zastosować w okolicznościach prowadzących do przyjęcia zaskarżonej decyzji: była to metoda, jaką Rada powinna była zastosować. Stosując ją, Rada zapewniłaby ochronę praw pozostałych osób, grup i podmiotów. Zapewniłaby również właściwe poszanowanie swoich własnych procedur, jak również uwzględnienie prawa do obrony przysługującego PMOI(38) .
114. Inaczej rzecz ujmując, wydaje mi się, że błąd Rady leży w przekonaniu, że zobowiązana była do rozstrzygnięcia, czy nazwy wszystkich
osób, grup lub podmiotów wymienione w załączniku do decyzji 2007/868 należy ponownie umieścić w wykazie do zaskarżonej decyzji w tożsamych ramach czasowych. Błąd ten doprowadził Radę do stwierdzenia, że nie było czasu na poszanowanie praw PMOI do obrony przed przyjęciem zaskarżonej decyzji. Niemniej jednak przymus pilności odnośnie do PMOI stanowił przymus urojony. Rada była oczywiście zobowiązana do szybkiego rozważenia, czy PMOI powinno nadal znajdować się w wykazie, niemniej jednak nie była zobowiązana do zakończenia tego procesu jednocześnie z weryfikacją pozostałej części wykazu.
115. Choć nie zgadzam się z częścią argumentacji przedstawionej przez Sąd w zaskarżonym wyroku dotyczącą postępowania prowadzącego do przyjęcia zaskarżonej decyzji, niemniej jednak jestem zdania, że doszedł do właściwego wniosku, rozstrzygając, że zaskarżona decyzja spełniała przesłanki stwierdzenia nieważności, skoro została przyjęta w następstwie postępowania, które nie respektowało praw PMOI do obrony.
116. Z powyższego wynika, że zarzut pierwszy należy oddalić.
W przedmiocie zarzutów drugiego i trzeciego
117. Zanim przejdę do aspektu merytorycznego powyższych zarzutów, niezbędne jest zwrócenie uwagi na zagadnienia wstępne. Sąd wyjaśnił, że opierał swoje rozstrzygnięcie w przedmiocie uznania skargi wniesionej do niego wyłącznie na własnych ustaleniach odnośnie do czwartego zarzutu PMOI, dotyczącego naruszenia jej praw do obrony (zob. pkt 48 zaskarżonego wyroku). Wynika z tego, że stwierdzenia Sądu dotyczące zarzutów, których dotyczą zarzuty drugi i trzeci odwołania Republiki Francuskiej, zostały dokonane wyłącznie dla celów kompletności.
118. Przystępując do zbadania tych zarzutów, zdaję sobie w pełni sprawę z utrwalonego orzecznictwa Trybunału, zgodnie z którym zarzut skierowany przeciwko podstawie zawartej w decyzji Sądu wyłącznie z uwagi na kompletność nie może prowadzić do uchylenia decyzji i dlatego jest nieistotny dla sprawy(39) . Jednakże moim zdaniem trzeba zająć się zarzutami drugim i trzecim.
119. Twierdzę tak, ponieważ nieudzielenie odpowiedzi na zagadnienia podniesione w tych zarzutach odwołania oznaczałoby, że Republika Francuska stanęła w obliczu dokładnie tej samej niepewności, która doprowadziła ją do wniesienia odwołania(40) . Ta sama niepewność może dotyczyć innych państw członkowskich w przyszłości(41) .
120. Odmowa rozpatrzenia zarzutów drugiego i trzeciego prowadziłaby do niezadowalającego rezultatu. Właśnie dlatego chcę się nimi dokładnie zająć. Skoro – moim zdaniem – ich rozstrzygnięcie nie powinno wpłynąć na wynik odwołania, dokonam tego w sposób nieco bardziej dyskursywny.
W przedmiocie zarzutu drugiego, opartego na naruszeniu art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931
121. W tym zarzucie Republika Francuska podnosi, że Sąd naruszył prawo (w pkt 57 zaskarżonego wyroku) w ten sposób, iż przyjął, że dochodzenie wszczęte we Francji przeciwko domniemanym członkom PMOI nie stanowiło decyzji w rozumieniu definicji zawartej w art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931.
122. Dla zarzutu drugiego mają znaczenie następujące zagadnienia wynikające z analizy zaskarżonego wyroku dokonanej przez Sąd.
123. Po pierwsze, czy przesłanki art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931 mogą zostać spełnione, gdy decyzja właściwego organu na mocy tego artykułu dotyczy osoby, grupy lub podmiotu, który nie jest tożsamy z osobą, grupą lub podmiotem określonym w decyzji przyjętej przez Radę dla celów tego artykułu (punkt pierwszy)? Po drugie, jaka jest właściwa wykładnia, jaką należy zastosować wobec wyrażenia „właściwa władza” zastosowanego w art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931 (punkt drugi)? Po trzecie, czy Sąd miał rację, orzekając, że dochodzenie nie było oparte na „poważnych i wiarygodnych dowodach lub poszlakach” (punkt trzeci)? Po czwarte, oraz zakładając dla celów bezpośrednich, że odpowiedź na punkt pierwszy będzie twierdząca, w jakim stopniu na Radzie ciąży ciężar udowodnienia tego, co Sąd w pkt 65 zaskarżonego wyroku określił jako „wyjaśnienie szczególnych i konkretnych powodów”, dla których dane podmioty powinny być „powiązane” (punkt czwarty)?
124. Jeśli chodzi o punkt pierwszy, pragnę zauważyć, że nie można nie zgodzić się z twierdzeniem Sądu zawartym w pkt 64 zaskarżonego wyroku, w którym orzekł on, że wykładnia literalna art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931 – który przewiduje, że decyzja powinna zostać podjęta „względem danych osób, grup i podmiotów” – wymagałaby, aby decyzja właściwej władzy została podjęta względem osoby lub osób określonych w decyzji Rady podjętej zgodnie z tym artykułem. Jeśli wykładnia taka byłaby prawidłowa, zaskarżona decyzja w sposób nieunikniony byłaby wadliwa, skoro nie jest sporne, że podmioty, których decyzja właściwej władzy dotyczy, oraz podmioty objęte zaskarżoną decyzją nie są tożsame.
125. Czy wykładnia literalna art. 1 ust. 4 jest prawidłowa?
126. Nie uważam, aby tak było.
127. Moim zdaniem, uwzględniając przesłanki uchwalenia wspólnego stanowiska 2001/931 oraz rozporządzenia, niezbędne jest dokonanie wykładni rozszerzającej tego przepisu. Jest mało prawdopodobne, aby organizacje terrorystyczne były zakładane w sposób umożliwiający władzom ich prostą identyfikację. W istocie należy założyć całkowicie przeciwne postępowanie. Podobnie jak w przypadku każdego rodzaju działań wojennych prowadzonych na liniach partyzanckich zasadnicze znaczenie ma element zaskoczenia, a więc i ukrywania się. Zatem potrzebna jest wykładnia art. 1 ust. 4 wystarczająco elastyczna, aby uwzględnić ten aspekt. Pod warunkiem że istnieją „poważne i wiarygodne dowody lub poszlaki”, aby uznać, iż strony wymienione z nazwy w decyzji właściwej władzy oraz w decyzji przyjętej przez Radę w przedmiocie zamrożenia funduszy są zasadniczo tożsame. Sądzę, że wymogi art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931 zostaną spełnione.
128. Tym bardziej jest tak w sytuacji takiej jak w niniejszej sprawie, skoro Republika Francuska utrzymuje, że, o ile jej wiadomo, PMOI nie posiada osobowości prawnej(42) .
129. Uzasadnienie dla stwierdzenia, że wymagana jest wykładnia elastyczna, można moim zdaniem znaleźć przede wszystkim w zakresie definicji utworzonej w art. 1 ust. 6 rozporządzenia oraz w szerokim zakresie brzmienia zastosowanego w art. 2 ust. 3 tegoż rozporządzenia(43) . Bez wymienionych przeze mnie trudności dotyczących identyfikacji takie szerokie podejście nie byłoby konieczne. Sugeruję również, iż stwierdzić można to także na podstawie sposobu, w jaki strony, których fundusze zostały zamrożone, są często określane w decyzjach Rady o zamrożeniu funduszy. Zatem w zaskarżonej decyzji wpis do załącznika, który dotyczy PMOI, został sformułowany w następujący sposób: „Organizacja Mujahedin‑e Khalq (MEK lub MKO) (bez Narodowej Rady Oporu Iranu (NCRI) (vel Narodowa Armia Wyzwolenia Iranu (NLA, zbrojny odłam MEK), Ludowy Mujahidin Iranu (PMOI) (sic), Muzułmańskie Stowarzyszenie Studentów Irańskich”. Nie jest to bynajmniej przypadek odosobniony. Odwoływanie się do takich „fragmentarycznych” określeń wymienionych osób, grup lub podmiotów jest powszechne(44) .
130. W związku z powyższym dochodzę do wniosku, że zaskarżona decyzja nie została dotknięta istotną wadą z tego powodu, iż decyzja organu właściwego nie dotyczyła w sposób szczególny PMOI, a jedynie osób, które rzekomo są lub były członkami organizacji.
131. Jeśli natomiast chodzi o punkty drugi i trzeci, które rozważę łącznie, z brzmienia art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931 wynika, że ustalenie przez sąd krajowy popełnienia aktu terrorystycznego, bądź próby dokonania, uczestnictwa lub ułatwienia dokonania takiego aktu stanowi wystarczającą, ale nie konieczną przesłankę zastosowania tego artykułu. Z nawiązania do decyzji podjętej w przedmiocie „wszczęcia dochodzenia lub postępowania w sprawie o [taki] akt”, wynika również, że chodzi o podmioty, które można objąć nieostrym terminem „prekursorów” takiego ustalenia. Z zastrzeżeniem okoliczności, w których „władze sądownicze” nie posiadają kompetencji w danym zakresie (sytuacja, która nie ma miejsca w przypadku postępowania we Francji przeciwko domniemanym poszczególnym członkom PMOI) dana władza właściwa musi być władzą „sądowniczą”. Ponadto w braku „skazania za takie czyny” „wszczęcie dochodzenia” przez tę władzę właściwą musi być oparte „na poważnych i wiarygodnych dowodach lub poszlakach”.
132. Co dokładnie oznacza wyrażenie „władza sądownicza”?
133. Jasne jest, biorąc pod uwagę szeroki zakres art. 1 ust. 4, który przedstawiłam, że zastosowanie naturalnego znaczenia, przynajmniej w języku angielskim, które normalnie sugerowałoby, że przedmiotowa decyzja musi stanowić rozstrzygnięcie o winie przez sąd, jest bezpodstawnie zbyt wąskie(45) . Niezbędne jest nadanie temu wyrażeniu szerszego znaczenia, które obejmowałoby organy ścigania w danym państwie członkowskim.
134. Jasne jest również, że sama zwykła decyzja w przedmiocie wszczęcia dochodzenia nie będzie wystarczająca. Decyzja taka może być oparta na samym podejrzeniu. Dane dochodzenie może oczywiście skutkować
ustaleniem poważnych i wiarygodnych dowodów lub poszlak, następstwem czego, jak można sobie wyobrazić, będzie oskarżenie (choć w przedmiotowym czasie jeszcze mogło to nie mieć miejsca). Jednak równie dobrze dochodzenie może prowadzić donikąd. Decyzja w przedmiocie dochodzenia nie wystarczy zatem dla celów art. 1 ust. 4.
135. Systemy prawne państw członkowskich są po prostu zbyt odmienne, aby możliwe było wyznaczenie jednego, precyzyjnego momentu w postępowaniu, w którym spełnione zostałoby kryterium „poważnych i wiarygodnych dowodów lub poszlak”. W związku z powyższym przedstawię to, co uznaję za zasady ogólne znajdujące zastosowanie.
136. Moim zdaniem wymogiem, który musi zostać spełniony, aby zaistniały „poważne i wiarygodne dowody lub poszlaki”, jest to, że powinien istnieć materiał w aktach, który sugeruje poważnie atak terrorystyczny lub próbę przeprowadzenia aktu terrorystycznego, uczestnictwo w nim lub ułatwienie przeprowadzenia takiego aktu. Materiał nie musi być wystarczający, aby stworzyć podstawę ewentualnego oskarżenia, jednakże musi stanowić znacznie więcej niż podejrzenie lub hipotezę. Musi przynajmniej wystarczyć, aby przedstawić osobie, wobec której wydano zarządzenie w przedmiocie zamrożenia środków, kluczowe zarzuty, do których musi się ustosunkować, przy czym muszą zostać jej one przedstawione w sposób umożliwiający skorzystanie z przysługujących jej praw do obrony(46) .
137. Czy kryterium to zostało spełnione w niniejszej sprawie?
138. W pkt 68 zaskarżonego wyroku Sąd orzekł, że „żaden element akt sprawy nie pozwala na ustalenie, że postępowanie wyjaśniające wszczęte we Francji w kwietniu 2001 r., […] jest oparte […] na poważnych i wiarygodnych dowodach lub poszlakach, jak tego wymaga art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931”.
139. W swoim odwołaniu Republika Francuska kładzie szczególny nacisk na art. 80‑1 francuskiego code de procédure pénale (francuskiego kodeksu postępowania karnego), który dla wszczęcia postępowania wyjaśniającego przez sędziego śledczego wymaga mocnego i spójnego materiału dowodowego przeciwko osobie. Jak podnosi, spełnia to przesłankę ustanowioną przez art. 1 ust. 4 w tym względzie.
140. Skoro stwierdzenia dokonane przez Sąd w pkt 68 mają charakter ustaleń faktycznych, argumentację Republiki Francuskiej rozumiem w ten sposób, że Sąd, dokonując przedmiotowych ustaleń, przeinaczył sens przedłożonego mu materiału dowodowego.
141. W celu zajęcia się tym ostatnim zarzutem niezbędne jest zbadanie postępowania wszczętego we Francji w 2001 r. oraz w 2007 r. w kontekście zasad francuskiego postępowania karnego. Czynię to z pewną dozą niepewności. Nie aspiruję do bycia wybitnym ekspertem w tym zakresie, co dawałoby mi podstawy do wypowiadania się autorytatywnie w przedmiocie tych zasad. Niemniej jednak analiza jest nieunikniona, jeśli mam zająć się drugim zarzutem.
142. Zgodnie z moim pojmowaniem zasad francuskiego postępowania karnego rządzących postępowaniem przygotowawczym etap ten wszczynany jest, przynajmniej w przypadkach wystarczająco istotnych dla wymagania zaangażowania sędziego śledczego, przez oskarżyciela publicznego poprzez doręczenie „réquisitoire” [aktu oskarżenia] sędziemu śledczemu(47) . Stanowi to moment rozpoczęcia formalnego dochodzenia(48) . W przypadku sformułowania przez sędziego śledczego poglądu, zgodnie z którym istnieje wystarczający materiał dowodowy, aby wymagać dalszego dochodzenia celem doprowadzenia do pełnego procesu, przystępuje on do wszczęcia postępowania [mise en examen] na podstawie art. 80‑1 code de procédure pénale. Jak wspomniano, sędzia śledczy może wszcząć mise en examen wyłącznie w przypadku „mocnego lub spójnego materiału dowodowego”, który przemawia za prawdopodobieństwem popełnienia danego przestępstwa.(49) Wydaje mi się, iż mise en examen [przesłuchania w charakterze podejrzanego] przez sędziego śledczego stanowi etap w postępowaniu, który spełnia kryterium „poważnych i wiarygodnych dowodów lub poszlak”, natomiast samo wszczęcie dochodzenia oraz postępowania prowadzącego do doręczenia réquisitoire, co należy do prokuratora, nie spełnia tego kryterium.
143. Należy zadać sobie pytanie, czy „zwykłe” zasady francuskiej procedury karnej znajdują zastosowanie bez zmian do postępowania dotyczącego osób i organizacji, o których mowa w art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska, co uprawniałoby do wyciągnięcia takiego wniosku. Niemniej jednak Republika Francuska w sposób szczególny powoływała się na art. 80‑1 jako podstawę drugiego zarzutu, a PMOI nie sugerowała, by jako organizacja objęta zarzutem udziału w działalności terrorystycznej, podlegała innym, czy też bardziej zaostrzonym przepisom. W związku z powyższym będę kontynuować mój wywód przy założeniu, że mise en examen [przesłuchanie w charakterze podejrzanego] przez sędziego śledczego stanowi etap postępowania, na którym spełnione jest kryterium „poważnych i wiarygodnych dowodów lub poszlak”.
144. Czy poza wszelką wątpliwość z niniejszego odwołania wynika, że zarówno postępowanie wszczęte we Francji w 2001 r., jak i postępowanie wszczęte w 2007 r. osiągnęły etap mise en examen [przesłuchania w charakterze podejrzanego] przez sędziego śledczego?
145. Nie.
146. Nie ma chyba żadnych wątpliwości, że następstwem postępowania wszczętego przez dochodzenie z 2001 r. było mise en examen w 2003 r. Niemniej jednak PMOI stwierdziła na rozprawie, czemu nie sprzeciwiła się Republika Francuska, że dochodzenie z 2007 r. nie stanowiło przedmiotu mise en examen. Na tej podstawie wydaje się, że test nie został spełniony odnośnie do drugiego postępowania.
147. Skoro argumentacja Republiki Francuskiej wiąże się z istnieniem poważnych i wiarygodnych dowodów lub poszlak odnośnie do obu postępowań, kryterium to powinno zostać spełnione w odniesieniu do każdego z nich dla celów odwołania. Nie jest tak w wypadku postępowania wszczętego w 2007 r. Republika Francuska nie wykazała więc, że Sąd mylił się, orzekając, że nie istniał wystarczający materiał dowodowy przemawiający za tym, że postępowanie prowadzone w Republice Francuskiej spełniało kryterium ustanowione w art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931. Zarzut drugi należy zatem oddalić.
148. Wreszcie przejdę do punktu czwartego. Przypominam, że dotyczy on uwagi Sądu (zawartej w pkt 65 zaskarżonego wyroku), że nie miało miejsca wskazanie „szczególnych i konkretnych powodów”, dla których w niniejszej sprawie akty zarzucalne domniemanym członkom lub sympatykom PMOI musiały zostać przypisane samej PMOI. Sąd orzekł, że „w niniejszej sprawie takie wyjaśnienie nie miało w ogóle miejsca”.
149.
W rezultacie Republika Francuska podnosi, że dla PMOI musiało być oczywiste, że zarzuty przeciwko konkretnym osobom obejmowały samą organizację. Twierdzi, że z odpowiedzi na postanowienie z dnia 26 września 2008 r. wynikało, że miało to miejsce i że duża liczba osób (24), przeciwko którym wszczęto postępowanie wyjaśniające, musiała założyć, że dana organizacja jest zamieszana w sprawę.
150. Powyższe argumenty mnie nie przekonują.
151. Po pierwsze, wnikliwe przestudiowanie dokumentów przedstawionych w odpowiedzi na postanowienie z dnia 26 września 2008 r. wykazuje, że odnoszą się one, co zresztą jest prawdą, do „osób podejrzanych o przynależność” do PMOI oraz do jej „domniemanych członków”. Następnie stwierdzono, że członkowie tej organizacji „są obecnie ścigani w związku z popełnieniem przestępstw związanych z finansowaniem ich działalności”. W istocie wszystko to stanowi szereg zarzutów, wskazujących, że w przekonaniu Republiki Francuskiej osoby fizyczne oraz PMOI były ze sobą powiązane. Niemniej jednak nie stanowi to wyjaśnienia, którego moim zdaniem słusznie wymagał Sąd. Pasmo ogólnych twierdzeń, zgodnie z którymi różni ludzie są członkami organizacji „X” oraz są ścigani lub oskarżani o (nieokreśloną) działalność przestępczą mającą na celu finansowanie ich działalności nie
wystarczy, by przypisać organizacji „X” odpowiedzialność za ich zachowanie .
152. Po drugie, jeśli chodzi o rzeczywistą wiedzę PMOI na temat autentycznej sytuacji, pełnomocnik PMOI przyznał, w odpowiedzi na pytanie zadane przez Sąd na rozprawie, że w wyniku przeszukania w siedzibie w Auvers‑sur‑Oise w 2003 r. „PMOI nie mogła być nieświadoma [ne pouvait pas ne pas savoir], że stanowiła cel pośredni”. Nawet jeśli by przyjąć, że ta faktyczna wiedza po stronie PMOI była wystarczająca dla potrzeb dochodzenia, które rozpoczęło się w 2001 r., nie przedstawiono żadnego wyjaśnienia, jeżeli chodzi o dochodzenie, które rozpoczęło się w 2007 r. PMOI stanowczo twierdziła, że nie wiedziała o żadnym związku pomiędzy dochodzeniami w sprawie jednostek a dochodzeniem w sprawie organizacji(50) .
153. Jeśli chodzi o liczbę zaangażowanych osób, gdyby istniała choć jedna wskazówka (lub kilka takich wskazówek) przemawiająca za zaangażowaniem PMOI jako organizacji, być może przekonałoby mnie to. Jednak nie uważam, by ten jeden element mógł wystarczyć dla wzmocnienia tego argumentu.
154. Dlatego też część drugą zarzutu drugiego należy oddalić.
W przedmiocie zarzutu trzeciego, opartego na naruszeniu prawa do skutecznej ochrony sądowej
155. W zarzucie trzecim Republika Francuska zasadniczo krytykuje Sąd za orzeczenie w pkt 71–76 zaskarżonego wyroku, że Rada nie miała prawa odmówić udzielenia informacji ze względów poufności w ramach ustosunkowania się do postanowienia z dnia 26 września 2008 r. Skutkiem tej odmowy odtajnienia była, zdaniem Sądu, niemożność dokonania przez Sąd kontroli legalności spornej decyzji. Wynika z tego, że prawo PMOI do skutecznej ochrony sądowej zostało naruszone.
156. Republika Francuska tytułem uzasadnienia podnosi dwa główne argumenty.
Argument pierwszy: „nie powołano się na informacje, których ujawnienia odmówiono”
157. Sąd orzekł w pkt 73 zaskarżonego wyroku, że Rada nie może opierać swojej decyzji o zamrożeniu funduszy na informacjach lub materiałach należących do akt sprawy, przekazanych przez jedno z państw członkowskich, jeżeli państwo to nie jest skłonne zezwolić na ich przekazanie sądowi Unii.
158. W rozumowaniu tym zawarte jest dorozumiane stwierdzenie Sądu, zgodnie z którym Rada w istocie oparła swoją decyzję w znacznym stopniu na tych informacjach lub materiałach.
159. Republika Francuska dąży do zakwestionowania tego ustalenia faktycznego. Podnosi, że informacje, których udzielenia Rada odmówiła w odpowiedzi na postanowienie z dnia 26 września 2008 r.(51), w istocie nie były informacjami, na których Rada opierała się przy przyjmowaniu spornej decyzji. Wynika to, jak twierdzi, z pkt 11 i 12 pierwszej odpowiedzi na postanowienie z dnia 26 września 2008 r. (przytoczonej w pkt 58 zaskarżonego wyroku). Ponadto uzasadnienie oraz dokumenty przedłożone przez Radę w odpowiedzi na to postanowienie wystarczyły, aby ustalić, że Rada posiadała istotne informacje potrzebne jej w celu przyjęcia spornej decyzji w zakresie, w jakim dotyczyły PMOI, na podstawie decyzji krajowej odpowiadającej definicji ustalonej w art. l ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931.
160. Wnikliwe przestudiowanie odpowiedzi drugiej na postanowienie z dnia 26 września 2008 r. wykazuje, że z załącznika 3 do tej odpowiedzi usunięto dwa ustępy. Punkt 4 wspomnianej odpowiedzi stanowi, odnośnie do pierwszego ustępu [to znaczy informacji z pkt 3 lit. a)], że „podaną [przez Republikę Francuską ] przyczyną jej usunięcia był fakt, że przedmiotowe informacje odnoszą się do bezpieczeństwa publicznego oraz obrony i w związku z powyższym podlegają środkom ochronnym ograniczającym podawanie ich do wiadomości […]”. Jeśli chodzi o ustęp drugi [to znaczy pkt 3 lit. f) informacji] ten sam punkt stanowi, że „przyczyną usunięcia było to, iż nie dotyczy PMOI, ale innych podmiotów objętych europejskim wykazem osób i podmiotów zaangażowanych w działalność terrorystyczną”.
161. Informacje zawarte w usuniętych ustępach pozostają poufne. Nie zostały one udzielone Trybunałowi w ramach odwołania wniesionego przez Republikę Francuską.
162. Jeżeli dobrze zrozumiałam argumentację, za pomocą której Republika Francuska zamierza podważyć omawiane ustalenie faktyczne, to argumentacja ta opiera się na poglądzie, że Sąd przeinaczył przedstawione mu dowody. W przypadku odmiennego stanowiska ta część zarzutu byłaby w sposób oczywisty niedopuszczalna(52) .
163. Czy można powiedzieć, że ustalenie Sądu przeinacza w ten sposób dowody?
164. W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie niezbędne jest po pierwsze uwzględnienie pkt 11 i 12 pierwszej odpowiedzi na postanowienie z dnia 26 września 2008 r.
165. Rada twierdzi w pkt 11, że nie otrzymała żadnego innego dowodu dotyczącego postępowania wyjaśniającego wszczętego we Francji aniżeli te, które zostały przywołane w uzasadnieniu, przy czym zgodnie z prawem francuskim tego rodzaju dodatkowe dowody muszą pozostać poufne. Następnie stwierdziła, że przedstawiła w uzasadnieniu wszystkie istotne informacje dotyczące dochodzenia, którymi dysponowała. Zastrzegła ponadto, że jeden z dokumentów, o którego poufność wnioskowano, zawierał bardziej szczegółowe dane. Następnie zgłosiła zastrzeżenie, zgodnie z którym wszystkie te dane są objęte ogólnym opisem zawartym w uzasadnieniu.
166. W pkt 12 Rada podnosi w rezultacie, że nie dysponuje żadną inną informacją ani istotnymi materiałami, które winny być znane Sądowi. W szczególności nie została poinformowana o dokładnej tożsamości osób objętych postępowaniem wyjaśniającym.
167. Jaki jest zatem wyraźny sens materiału dowodowego w tym kontekście? Brzmienie pkt 11 i 12 pierwszej odpowiedzi Rady na postanowienie z dnia 26 września 2008 r. jest, delikatnie mówiąc, niejasne. To, czy ta niejasność wynika ze świadomego działania Rady, czy też jedynie z trudności językowych, nie stanowi zagadnienia, które można roztrząsać w tym miejscu. Wydaje mi się, że Sąd był uprawniony do dokonania ustaleń faktycznych w oparciu o bilans prawdopodobieństwa, że Rada w pewnym (nieokreślonym) stopniu oparła
swą decyzję na materiałach, których nie przekazano Sądowi.
168. Po drugie, rząd francuski podnosi, że jeśli dokona się analizy uzasadnienia oraz dokumentacji przedłożonej przez Radę w odpowiedzi na postanowienie z dnia 26 września 2008 r., wówczas okaże się, że przedmiotowe uzasadnienie oraz dokumentacja były wystarczające w celu stwierdzenia, że Rada posiadała informacje, których potrzebowała dla przyjęcia zaskarżonej decyzji w zakresie dotyczącym PMOI.
169. Może być to zgodne z prawdą. Niemniej jednak w tym kontekście na Republice Francuskiej spoczywa ciężar udowodnienia, że Rada w istocie
oparła swoją decyzję wyłącznie na tym materiale. Stwierdzenie, że materiał wystarczył, aby ustalić, że Rada posiadała wystarczające informacje, nie spełnia tego testu. Argument Republiki Francuskiej musi w związku z powyższym zostać obalony.
170. Wydaje mi się zatem, że w propozycjach wysuniętych przez Republikę Francuską nie znajduje się nic, co sugerowałoby, zgodnie z jej ustaleniami, że Sąd dopuścił się rażącego naruszenia materiału dowodowego, który został mu przedłożony. W konsekwencji należy oddalić pierwszy argument Republiki Francuskiej.
Argument drugi: „informacje, których udzielenia odmówiono, były utajnione”
171. Republika Francuska nawiązuje do utajnionego charakteru informacji zawartych w przedmiotowym punkcie (zobacz pkt 71 zaskarżonego wyroku). W odpowiedzi na uwagi Sądu zawarte w pkt 72 zaskarżonego wyroku (zgodnie z którymi nie mógł zrozumieć dlaczego (w istocie), jeśli dokument mógł zostać przekazany Radzie, a zatem i rządom 26 innych państw członkowskich, nie może zostać przekazany Sądowi). Republika Francuska zauważa, że zgodnie z art. 67 ust. 3 regulaminu postępowania przed Sądem Sąd bierze pod uwagę tylko te dokumenty i materiały, z którymi adwokaci i radcowie prawni oraz pełnomocnicy stron mogli się zapoznać i co do których mogli się wypowiedzieć. Innymi słowy, zgodnie z moim rozumieniem poglądu Republiki Francuskej, Sąd nie wniósłby o przedstawienie dokumentów, jeśli nie zamierzałby uwzględnić treści tych dokumentów w swoim wyroku. Jeśli rzeczywiście bierze pod uwagę treść tych dokumentów, z konieczności w pierwszej kolejności powinien udostępnić je drugiej stronie.
172. Następnie Republika Francuska dodaje, że nie jest sporne, że władze francuskie sprzeciwiały się, ze względów poufności, podawaniu do wiadomości przedmiotowego dokumentu PMOI. Wynika z tego, że Sąd w żadnym razie nie byłby w stanie go uwzględnić.
173. Kwestia podniesiona w tym zarzucie Republiki Francuskiej stanowi jedno z kluczowych zagadnień. Powstaje bowiem pytanie, do jakiego stopnia strona postępowania przed Sądem powinna mieć możliwość domagania się traktowania informacji przekazywanych Sądowi jako poufne, co skutkuje brakiem ujawnienia ich drugiej stronie lub stronom postępowania? Natomiast w przypadku takiego traktowania informacji, czy Sąd może (lub powinien) jednak je uwzględnić dla celów wydawanego przez siebie wyroku?
174. Istotne jest spojrzenie na to zagadnienie we właściwym kontekście.
175. Dwa artykuły regulaminu postępowania przed Sądem zawierają już przepisy dotyczące poufności(53) . Po pierwsze, zgodnie z art. 67 § 3 strona odpowiadająca na środek dowodowy może zażądać objęcia poufnością wszystkich lub części informacji przekazanych w swojej odpowiedzi. Następnie Sąd dokona oceny tego wniosku, przy czym dokument nie jest podawany do wiadomości stron na etapie takiego ustalania. Ten sam artykuł stanowi, że jeżeli dokument, którego udostępnienia odmówiła instytucja, został przedłożony Sądowi w postępowaniu mającym za przedmiot ocenę legalności tej odmowy, dokument ten nie jest podawany do wiadomości innych stron.
176. Po drugie, na mocy art. 116 § 2 prezes Sądu może, na wniosek jednej ze stron postępowania, nie przekazać dokumentów tajnych lub poufnych z dokumentów procesowych przekazywanych interwenientowi na podstawie tego artykułu. Artykuł 116 § 6 stanowi, że jeżeli wniosek o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta zostaje złożony po upływie określonego w art. 115 § 1 terminu sześciu tygodni interwenientowi zostanie przekazane sprawozdanie na rozprawę. Nie będą mu przekazywane dokumenty doręczane stronom na podstawie art. 116 § 2. Z oczywistych przyczyn sprawozdanie na rozprawę nie będzie zawierać żadnych poufnych materiałów.
177. W regulaminie postępowania przed Sądem brakuje przepisu, który mógłby umożliwić Sądowi uwzględnienie poufnego materiału dowodowego przedłożonego przez jedną ze stron skargi do niego wniesionej bez ujawniania tego materiału dowodowego drugiej stronie lub stronom. Artykuł 67 § 3 regulaminu postępowania przed Sądem, w przypadku gdy dostarczany dokument objęty jest wnioskiem o traktowanie go jako poufny, daje Sądowi dwie możliwości. Sąd może przychylić się do wniosku, w którym to przypadku dokument ani nie jest podawany do wiadomości drugiej strony lub stron postępowania, ani też nie jest uwzględniany dla celów wydania wyroku przez Sąd. Może również odrzucić wniosek, w którym to przypadku dokument zostanie ujawniony drugiej stronie lub stronom i może zostać uwzględniony dla celów wyroku(54) . Nie jest możliwe inne rozwiązanie. Innymi słowy, nie ma innej „drogi pośredniej”.
178. W sprawach dotyczących zamrażania funduszy zarówno Sąd, jak i Trybunał przewidziały, że może pojawić się potrzeba zastosowania specjalnych procedur regulujących wprowadzanie poufnego materiału dowodowego.
179.
W wyroku w sprawie OMPI Sąd zauważył, że „sąd wspólnotowy powinien mieć możliwość kontrolowania legalności i zasadności środków w postaci zamrożenia funduszy i nie mogą mu stać na przeszkodzie tajność lub poufność dowodów i informacji wykorzystanych przez Radę(55) . Następnie stwierdził, że „[kwestia], czy skarżący lub jego pełnomocnicy mogą zostać powiadomieni o dowodach i informacjach, które mają być poufne, czy też przedstawienie ich powinno być zastrzeżone dla Sądu, na podstawie szczególnej procedury, którą należy ustalić
w sposób umożliwiający ochronę danego interesu ogólnego i jednocześnie przyznając zainteresowanemu właściwy stopień ochrony sądowej, jest kwestią odrębną, w odniesieniu do której Sąd nie musi zająć stanowiska w ramach niniejszej skargi”(56) .
180. W wyroku w sprawie Kadi I Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że „względy nadrzędne dotyczące bezpieczeństwa lub utrzymywania stosunków międzynarodowych Wspólnoty i jej państw członkowskich mogą stać na przeszkodzie informowaniu zainteresowanych o niektórych okolicznościach, a co za tym idzie, wysłuchaniu ich co do tych okoliczności”. Niemniej jednak dodał, że „sąd wspólnotowy powinien w ramach sprawowanej kontroli sądowej zastosować metody pozwalające na pogodzenie z jednej strony uzasadnionej troski o bezpieczeństwo w odniesieniu do charakteru i źródeł informacji branych pod uwagę przy wydawaniu danego aktu, a z drugiej strony konieczności przyznania stronie możliwości korzystania w wystarczającym stopniu z norm proceduralnych”(57) .
181. W nieco odmiennym kontekście, a mianowicie w dziedzinie zamówień publicznych Trybunał Sprawiedliwości zauważył w wyroku w sprawie Varec(58), że „[…] w niektórych przypadkach może zaistnieć konieczność nieujawniania niektórych informacji stronom, w celu ochrony podstawowych praw osoby trzeciej lub ważnego interesu publicznego”. Następnie orzekł, że „zasada ochrony informacji poufnych i tajemnic handlowych musi być tak stosowana, by dało się ją pogodzić z wymogami skutecznej ochrony prawnej i poszanowaniem prawa do obrony stron sporu, […] a w przypadku odwołania w sądzie lub odwołania rozpatrywanego przez inny organ będący sądem lub trybunałem w rozumieniu art. 234 WE, tak by zagwarantować, że w całym postępowaniu przestrzegane jest prawo do rzetelnego procesu”(59) .
182. Mimo to art. 67 § 3 regulaminu postępowania przed Sądem nadal obowiązuje(60) . Nie została zdefiniowana żadna procedura szczególna ani nie opracowano dotąd żadnych szczególnych technik dotyczących postępowania z poufnym materiałem dowodowym w takich przypadkach. Na tej podstawie nie mogę spierać się z ustaleniem Sądu, że odmowa przez Radę podania do wiadomości przedmiotowych informacji poufnych skutkowała tym, że Sąd nie był w stanie zweryfikować zgodności z prawem spornej decyzji. Niemniej jednak nie uważam stanowiska Republiki Francuskiej, odmawiającego Radzie zgody na przekazanie przedmiotowego poufnego materiału dowodowego w ramach odpowiedzi na postanowienie z dnia 26 września 2008 r., za całkowicie nieuzasadnione.
183. W postanowieniu z dnia 26 września 2008 r. Sąd poinformował Radę, że dokumentacja nie zostanie przekazana PMOI „na tym etapie postępowania”. Nie dał – a zgodnie z moim rozumieniem regulaminu postępowania również nie mógł dać – Radzie żadnej pewności co do przyszłych wydarzeń.
184. Po pierwsze, wydaje mi się, że osoba trzecia w postępowaniu (taka jak Republika Francuska) mogłaby odczuwać, w tych okolicznościach w sposób uzasadniony, że stopień ochrony zagwarantowany przedmiotowym informacjom nie był wystarczający dla umożliwienia ich ujawnienia Sądowi, przynajmniej gdy stopień poufności związany z informacjami był wysoki. Istotne jest w tym względzie, że w odpowiedzi na pytanie postawione na rozprawie pełnomocnik Republiki Francuskiej stwierdził, że gdyby w tamtym czasie w regulaminie Sądu zawarte były przepisy dotyczące ochrony poufnego materiału dowodowego, przedmiotowe informacje zostałyby, jego zdaniem, udostępnione temu Sądowi.
185. Po drugie, powoływanie się przez Sąd na okoliczność, że te same informacje zostały już przekazane członkom Rady, a tym samym rządom 26 innych państw członkowskich poza Republiką Francuską wydaje mi się nieprzekonujące. Można uważać, że udostępnienie informacji członkom Rady oraz państwom członkowskim wskazuje na to, że nigdy nie rozważano kwestii ich rozpowszechnienia lub upublicznienia w jakikolwiek sposób(61) .
186. Moim zdaniem wynika to z tego, iż należałoby poświęcić sporo uwagi dokonaniu zmian w regulaminie postępowania przed Sądem w celu wprowadzenia zastrzeżenia dotyczącego przedstawienia materiału dowodowego, który jest rzeczywiście poufny i który ten Sąd rozpatrzy w sposób zgodny z jego charakterem bez nienależytego naruszenia praw drugiej strony lub stron skargi(62) .
187. Nie uważam za właściwe, aby w tym miejscu zagłębiać się w obszerną dyskusję w przedmiocie szczegółowych aspektów takich zmian. Niemniej jednak przedstawię w zarysie istotne kwestie, które moim zdaniem tu się nasuwają.
188. Zanim wniosek o stwierdzenie nieważności zarządzenia w sprawie zamrożenia funduszy osoby lub organizacji podejrzanej o udział w działalności terrorytycznej trafi do sądu Unii Europejskiej, najpierw musi wystąpić interwencja prawodawcy Unii na podstawie decyzji podjętej przez jedno lub kilka państw członkowskich lub na podstawie udzielonych przez nie informacji. Łatwiej jest zrozumieć nieunikniony ciąg zdarzeń, jeśli zachowuje się ich chronologię.
189. Dlatego właśnie rozpocznę moją analizę od rozważenia, po pierwsze, roli odgrywanej przez organy państw członkowskich w podejmowaniu decyzji (bądź wszczęciu dochodzenia lub postępowania), która stanowić będzie podstawę decyzji w sprawie zamrożenia funduszy, jaka może zostać podjęta przez Radę. Następnie zajmę się stanowiskiem Rady w zakresie przyjęcia takiej decyzji. Wreszcie rozważę rolę odgrywaną przez Sąd przy zaskarżaniu takiej decyzji.
190. Dokonując tego, zbadam czynniki wpływające na traktowanie istotnych danych wrażliwych, o których poufność wnioskowano (Rada lub państwo członkowskie) wobec skarżącego. Niewłaściwe byłoby, gdybym przyjęła zbyt arbitralne stanowisko względem rozwiązań, które należy przyjąć na każdym etapie postępowania. Moim celem w zakresie zgłębiania tych zagadnień jest pomoc podmiotom, które będą musiały zmierzyć się z pytaniem, jak dokładnie rozwiązać tę łamigłówkę, niezależnie od tego, czy będzie to miało miejsce na poziomie państwa członkowskiego, Rady czy też Sądu. Zajmując takie stanowisko, zdaję sobie sprawę, że Republika Francuska w sposób wyraźny podniosła, że to troska o wyjaśnienie zagadnień prawnych na przyszłość miała zasadnicze znaczenie dla decyzji w przedmiocie wniesienia tego odwołania(63) .
– Rola odgrywana przez władze krajowe państw członkowskich
191. Gdy władze krajowe państw członkowskich podejmują decyzję, która stanowić będzie podstawę decyzji w sprawie zamrożenia funduszy przyjmowanej przez Radę, ich rola będzie różna w zależności od charakteru tej decyzji krajowej oraz okoliczności, w których została podjęta.
192. Sporna decyzja mogła zostać podjęta na etapie wszczęcia dochodzenia lub postępowania bądź stanowić może „skazanie”, to znaczy formalne orzeczenie organu sądowego lub innego, iż przedmiotowe akty miały miejsce.
193. Decyzja mogła zostać podjęta wyłącznie na podstawie jawnych dowodów, które zostały udostępnione stronie, wobec której wnioskowano o wydanie decyzji w przedmiocie zamrożenia funduszy. Jednakże mogła zostać podjęta, czy to w całości, czy też w części, na podstawie materiału dowodowego, który w całości lub w części uważany był za zbyt wrażliwy lub poufny, aby mógł zostać w ten sposób ujawniony. Dla ułatwienia taki materiał dowodowy będę dalej nazywać „dowodami poufnymi”.
194. Osoba, grupa lub podmiot, które stanowiły przedmiot decyzji, mogły mieć możliwość zaskarżenia jej. Jednakże mogła nie istnieć skuteczna możliwość zaskarżenia na gruncie prawa krajowego.
195. Ze struktury art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931 wynika, że przewiduje on, iż procedura w danym państwie członkowskim będzie ze swej istoty procedurą sądową. Niemniej jednak poprzez odniesienie się do pojęcia „równoważnej władzy właściwej” odzwierciedla również okoliczność, że w niektórych państwach członkowskich procedura wchodzi w zakres władzy wykonawczej. Miało to w istocie miejsce w odniesieniu do pierwotnego umieszczeni a PMOI w wykazie, w którym to przypadku przedmiotowa decyzja została podjęta przez Home Secretary. W przeciwieństwie do tego postępowanie dotyczące PMOI w Republice Francuskiej miało charakter całkowicie sądowy.
196. Gdy odpowiednie postępowanie krajowe obejmuje podjęcie przedmiotowej decyzji przez członka władzy wykonawczej, wówczas decyzja ta może równie dobrze być podejmowana bez możliwości poznania przez daną osobę charakteru materiału dowodowego oraz przedstawiania uwag przed przyjęciem tej decyzji. Niemniej jednak ustawodawstwo krajowe może przewidywać wniesienie zaskarżenia do decyzyjnego organu wykonawczego lub do sądu danego państwa członkowskiego.
Postępowanie przed Radą
197. Dla ważności decyzji w przedmiocie zamrożenia funduszy Rada zobowiązana jest do upewnienia się, iż wszystkie wymogi ustalone przez art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska zostały spełnione.
198. Zatem w pierwszej kolejności musi upewnić się, że w odpowiednich aktach znajdują się precyzyjne informacje lub materiały wskazujące, że decyzja została podjęta przez właściwą władzę(64) . W braku takiej decyzji Rada nie może prowadzić dalszego postępowania.
199. Następnie, po dokonaniu tego, zobowiązana jest do rozstrzygnięcia, czy przedmiotowa decyzja została podjęta w odniesieniu do określonych osób, grup, czy też podmiotów, wobec których wniesiono o wydanie zarządzenia w przedmiocie zamrożenia funduszy(65) .
200. Następnie musi zweryfikować: czy (a) decyzja dotyczy wszczęcia dochodzenia lub postępowania w sprawie o akt terrorystyczny, usiłowanie popełnienia takiego aktu, uczestniczenie w nim lub ułatwienie dokonania takiego aktu, opartego na poważnych i wiarygodnych dowodach lub poszlakach, czy też (b) czy decyzja dotyczy skazania za takie czyny.
201. Następmnie powinna ustalić, czy decyzja została przyjęta na podstawie jawnego materiału dowodowego, który został udostępniony osobie, grupie lub podmiotowi, odnośnie do którego wniesiono o wydanie decyji, czy też została podjęta na podstawie materiału dowodowego, który miał w całości lub części charakter poufny.
202. Choć art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931 nie zawiera żadnego wyraźnego postanowienia w tym względzie, wydaje mi się, że w sposób dorozumiany wymaga, aby decyzja krajowa została podjęta z poszanowaniem praw człowieka i praw podstawowych osoby, grupy lub podmiotu, których fundusze zostały objęte wnioskiem o zamrożenie. Choć Rada z definicji nie może sprawdzić przestrzegania tych praw w ramach krajowego systemu prawnego państwa członkowskiego, które podjęło decyzję, ma możliwość weryfikacji przestrzegania tych praw na poziomie Unii Europejskiej. Skoro bowiem decyzja Rady w przedmiocie zamrożenia funduszy własnych sama w sobie musi respektować takie prawa, jeśli ma oprzeć się ewentualnemu zaskarżeniu przed sądem Unii Europejskiej(66), wydaje się, że Rada powinna upewnić się w tym względzie przed przyjęciem swojej decyzji.
203. Niewątpliwie procedura, jakiej Rada powinna przestrzegać, przyjmując decyzję w przedmiocie zamrożenia funduszy, będzie się różnić w zależności od charakteru postępowania na poziomie krajowym.
204. Sądzę, że należy uwzględnić następujące kwestie o zasadniczym znaczeniu, jak również ich następstwa(67) :
– Gdy właściwą władzą krajową była „władza sądownicza”
205. Dla celów przykładów, które zostaną przedstawione w następnej kolejności, założę wstępnie, że władzą właściwą, która podjęła decyzję krajową, była władza sądownicza(68) .
206. Gdy decyzja tego organu stanowi „skazanie” z tytułu przedmiotowych działań, Rada musi rozstrzygnąć, czy decyzja ta została przyjęta na podstawie materiału dowodowego o charakterze jawnym, czy też niejawnym bądź też na podstawie materiału dowodowego o charakterze mieszanym, jawnym i poufnym.
207. W przypadku orzeczenia skazania jedynie na podstawie jawnego materiału dowodowego stanowisko Rady jest stosunkowo jasne(69) . Nie ma konieczności ustalania, czy decyzja oparta była na poważnych i wiarygodnych dowodach lub poszlakach. Kryterium to jest stosowane przez właściwą władzę już przy podejmowaniu decyzji.
208. W konsekwencji jedyną kwestią, jaką jeszcze powinna zająć się Rada, jest przestrzeganie praw człowieka i praw podstawowych danej osoby, grupy lub podmiotu(70) .
209. Jeśli decyzja w przedmiocie zamrożenia funduszy nie ma charakteru pierwotnego(71), przedmiotowy materiał dowodowy (będący całkowicie jawnym materiałem dowodowym) można udostępnić danej osobie, grupie lub podmiotowi, które będą mogły złożyć wszelkie właściwe uwagi w tym przedmiocie przed przyjęciem decyzji przez Radę.
210. Sytuacja nie wydaje się tak oczywista, gdy decyzja krajowa oparta jest na materiale dowodowym o charakterze mieszanym, jawnym i poufnym.
211. W tym przypadku wydaje mi się, że pierwszym krokiem, jaki poczynić musi Rada, jest rozstrzygnięcie, czy może oprzeć swoją
decyzję w przedmiocie zamrożenia funduszy wyłącznie na jawnym materiale dowodowym. W takim wypadku sugerowałabym, aby Rada postępowała wyłącznie opierając się na tym materiale dowodowym i nie brała pod uwagę poufnego materiału dowodowego. Jeśli przyjmie tę opcję, może postępować w sposób określony w pkt 207–209 powyżej.
212. W wypadku przeciwnym lub jeśli materiał dowodowy, na którym została oparta decyzja krajowa, był w pełni poufny, Rada powinna wystąpić do danego państwa członkowskiego z pytaniem, czy zgadza się ono na udostępnienie niejawnego materiału dowodowego Sądowi w przypadku zaskarżenia decyzji Rady. Jeśli państwo członkowskie nie wyrazi takiej zgody, wówczas (zarówno obecnie, jak i na podstawie zmian do regulaminu postępowania przed Sądem, które proponuję w niniejszej opinii), Rada nie będzie mogła poczynić dalszych kroków. Jej decyzja nie oparłaby się zaskarżeniu.
213. Jeśli państwo członkowskie wyrazi zgodę na ujawnienie dowodów Sądowi (jeśli będzie to wymagane), Rada przystąpi do przyjęcia decyzji dotyczącej wykazu w oparciu o poufny materiał dowodowy bez możliwości ujawnienia go danej stronie. W rezultacie strona ta nieodwołalnie zostanie pozbawiona pełnego prawa do zaskarżenia, które w przeciwnym razie przysługiwałoby na tym etapie.
214. Rada z definicji nie jest upoważniona do podejmowania decyzji co do tego, czy materiał dowodowy przekazany przez państwo członkowskie na zasadzie poufności autentycznie odpowiada definicji prawnej „tajnego i poufnego materiału dowodowego” i w związku z powyższym zasługuje na wyjątkową ochronę przysługującą takiemu materiałowi. Nie może też zastosować procedury celem przeprowadzenia takiego dowodu.
215. Niemniej jednak w ramach tych ograniczeń prawa do obrony muszą być respektowane tak dalece jak to możliwe. W przypadku poufnego materiału dowodowego zastosowanie powinny znajdować odpowiednio następujące dalsze procedury:
216. Po pierwsze, Rada powinna udostępniać niepoufne streszczenie materiału dowodowego danej stronie, tym samym udostępniając tej stronie powody, dla których została podjęta decyzja. Postrzegam dostępność niepoufnego streszczenia jako niezbywalną minimalną gwarancję obowiązującą w Unii kierującej się zasadami państwa prawa. W przeciwnym razie niemożliwa jest ochrona praw do obrony.
217. Po drugie, Rada powinna wyjaśnić danej osobie, grupie lub podmiotowi, że decyzja jej dotycząca została przyjęta w oparciu o niejawny materiał dowodowy, tym samym umożliwiając stronie zaskarżenie decyzji przed Sądem, gdzie zastosowanie znaleźć mogą procedury ochrony tego materiału dowodowego.
218. Sporna decyzja krajowa może oczywiście nie stanowić skazania na podstawie danego stanu faktycznego. Może jedynie upoważnić wszczęcie dochodzenia lub postępowania dotyczącego tych aktów. Wydaje mi się, że w takim przypadku powstają sytuacje i zagadnienia tożsame z przedstawionymi w pkt 206–217 powyżej, jednakże z udziałem dodatkowego czynnika.
219. Rada musi sama dokonać weryfikacji materiału dowodowego przedstawianego tytułem uzasadnienia decyzji krajowej w celu powzięcia przekonania, że tenże materiał dowodowy spełnia kryterium „poważnych i wiarygodnych dowodów lub poszlak” ustanowiony na podstawie art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931. Jeśli Rada nie poweźmie takiego przekonania, nie będzie mogła podjąć decyzji o umieszczeniu w wykazie danej osoby, grupy lub podmiotu.
– Gdy właściwy organ krajowy stanowił „równoważną właściwą władzę”
220. Pozostaje zagadnienie procedury, jakiej należy przestrzegać, gdy dana właściwa władza nie jest władzą sądowniczą, ale „równoważną władzą właściwą”. Decyzja takiego organu może oczywiście stanowić skazanie za określone czyny lub może stanowić decyzję podjętą na podstawie samego postępowania wyjaśniającego (z definicji w przypadku wykonawczego organu decyzyjnego zagadnienie „oskarżenia” nie powstanie).
221. W tym przypadku wydaje mi się, że powstaną sytuacje i zagadnienia tożsame z tymi, które znajdują zastosowanie, gdy właściwą władzą krajową jest władza sądownicza. Pragnę po prostu zauważyć, że skoro nie będzie „sądowego” zaangażowania w proces decyzyjny na poziomie krajowym, to na Radzie spoczywać będzie obowiązek poświęcenia decyzji krajowej odpowiednio większej uwagi, jeśli chodzi o zweryfikowanie, że wymogi art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931 zostały spełnione, niż miałoby to miejsce w przypadku, gdyby władze sądownicze danego państwa członkowskiego były zaangażowane w ten proces.
Regulamin postępowania przed Sądem
222. Załóżmy teraz, że skarga na decyzję Rady w przedmiocie zamrożenia funduszy zostaje wniesiona do Sądu, i zbadajmy, jakie zmiany do regulaminu postępowania przed Sądem mogą okazać się niezbędne w celu uwzględnienia zagadnień, które opisałam powyżej. W pierwszej kolejności wyznaczę zakres zastosowania zmian, które mam na myśli. Następnie zastosuję te zmiany do następujących zagadnień:
– zastosowanie niejawnego materiału dowodowego,
– konieczność przestrzegania gwarancji Unii Europejskiej praw człowieka, a w szczególności prawa do obrony.
Wreszcie przystąpię do zbadania charakteru kontroli, którą musi przeprowadzić sąd Unii, oraz jej zakresu.
– Zakres stosowania
223. Zagadnienia poufnego i tajnego materiału dowodowego nie są ograniczone do zarzutów zaangażowania lub udziału w działalności terrorystycznej. Mogą one również dotyczyć przykładowo spraw z dziedziny zamówień publicznych (gdzie dobrze wiadomo, że oferent, któremu nie udzielono zamówienia, może domagać się zakwestionowania udzielenia zamówienia z przyczyn czysto „poznawczych” w celu uzyskania dostępu do informacji, które w przeciwnym razie byłyby niedostępne(72) ) oraz z dziedziny prawa konkurencji.
224. Jednakże w odniesieniu do działalności terrorystycznej zagadnienia te są szczególnie istotne.
225. Jest tak z uwagi na szczególnie ostry konflikt, który może powstać pomiędzy konkurencyjnymi roszczeniami dotyczącymi praw do obrony i skutecznej ochrony bezpieczeństwa krajowego.
226. W następnej kolejności skoncentruję się zatem na zagadnieniach dotyczących poufnego materiału dowodowego, które odnoszą się do zarzutów terroryzmu i udziału w działalności terrorystycznej.
227. Ewentualny negatywny wpływ na prawa do obrony może stanowić istotny czynnik w każdym przypadku, w którym dostęp do materiału dowodowego jest odmawiany na gruncie poufności. Wszelkie ograniczenia jakiegokolwiek rodzaju dotyczące materiału dowodowego dostępnego stronie dążącej do obrony stanowią ryzyko naruszenia praw tej strony i naruszenia jej praw do obrony.
228. Niemniej jednak to samo odnosi się do skutecznej ochrony bezpieczeństwa krajowego. Osoby zaangażowane w monitorowanie i ścigania działalności terrorystycznej, w szczególności osoby działające na tym gruncie, mogą być narażone na osobiste niebezpieczeństwo w postaci tortur lub nawet śmierci w przypadku ujawnienia informacji, które mogłyby stanowić poszlaki dotyczące ich działalności lub tożsamości(73) . To dlatego państwa członkowskie na ogół mają tendencję do nalegania, słusznie zresztą, na utrzymanie skutecznych ograniczeń dotyczących ujawniania materiałów, które mogą prowadzić (w sposób pośredni, bezpośredni lub przypadkowy) do zidentyfikowania źródeł lub ujawnienia szczególnych technik śledczych.
229. Zatem zasadnicze znaczenie ma fakt, by wszelkie zmiany zasad przedstawiania materiału dowodowego przed Sądem uwzględniały całościowo i należycie ten konflikt interesów.
– Korzystanie z poufnego materiału dowodowego
230. Zasadnicze znaczenie ma okoliczność, że każda nowa zasada dotycząca poufnego materiału dowodowego może znaleźć zastosowanie wyłącznie, gdy jest to absolutnie niezbędne, oraz w zakresie, w jakim jest to absolutnie niezbędne.
231. Zasada ustanowiona w poprzednim punkcie oznacza, że gdy materiał dowodowy uzasadniający decyzję w przedmiocie zamrożenia funduszy zawiera elementy zarówno jawne, jak i poufne. Sąd powinien zawsze najpierw dążyć do ustalenia, czy możliwe jest rozstrzygnięcie sprawy przy uwzględnieniu wyłącznie jawnego materiału dowodowego, to znaczy, bez odwołania się do poufnego materiału dowodowego. W takim przypadku poufny materiał dowodowy powinien po prostu nie być uwzględniany.
232. Konieczne jest zachowanie ostrożności, z uwagi na okoliczność, iż poufny materiał dowodowy może pochodzić z wadliwych źródeł. Może po prostu być fałszywy, nawet jeśli zostanie uzyskany w dobrej wierze, oraz może wiązać się ze znacznym ryzykiem dla agenta działającego na tym obszarze. Może istnieć tendencja ze strony państw członkowskich oraz ich służb bezpieczeństwa do nadmiernego klasyfikowania informacji, które w rzeczywistości powinny być podawane do powszechnej wiadomości jako poufne. Równie dobrze może istnieć tendencja ze strony sądów do uznawania takich informacji za autentyczne bez właściwej kontroli lub weryfikacji. W tym względzie zasadnicze znaczenie ma, w przypadku wątpliwego lub niejednoznacznego materiału dowodowego, interpretowanie wszelkich wątpliwości lub niejasności na rzecz strony, która nie mogła ustosunkować się do niego, ani zakwestionować go w możliwie najszerszym zakresie.
233. Sąd pierwotnie uznał środki w postaci zamrożenia funduszy nałożone na strony takie jak PMOI za posiadające skutek jedynie krótkotrwały(74) . Wezwany do zajęcia stanowiska w tej kwestii w sprawie Kadi I(75), rzecznik generalny Poaires Maduro przyjął pogląd, zgodnie z którym zarządzenia te stanowiły „zamrożenie aktywów danej osoby na czas nieokreślony”. Ostatnio Sąd w wyroku w sprawie Kadi II(76) zauważył, że środki w przedmiocie zamrożenia funduszy mają charakter „szczególnie gnębiący”, i orzekł, że już od prawie dziesięciu lat wszystkie fundusze Y.A. Kadiego pozostają zamrożone na podstawie pierwotnego zarządzenia. Uznał, że można by się nawet zastanawiać, czy nie nadszedł czas, by podważyć orzeczenie Sądu, zgodnie z którym jest to środek o charakterze zachowawczym lub tymczasowym(77) .
234. Zgadzam się z tym. Decyzje takie mogą posiadać poważny i krępujący skutek, jeśli chodzi o działalność podmiotów, których fundusze uległy zamrożeniu. To jest właśnie ich racja bytu.
235. Sprawy obejmujące zarzuty zaangażowania w działalność terrorystyczną często wzbudzają skrajne emocje. Terrorysta jawi się w końcu jako osoba nieposiadająca skrupułów, jeśli chodzi o lekceważenie uświęconych kanonów cywilizowanego społeczeństwa. Może być trudno uniknąć, nawet podświadomie, ogólnego wrażenia, że również my powinniśmy zwolnić się ze zwykłych zobowiązań dotyczących gwarancji rzetelnego procesu, jeśli chodzi o oskarżenia tego rodzaju. Oskarżeni o udział w działalności terrorystycznej, zgodnie z powyższą argumentacją, warci są mniejszego stopnia ochrony prawnej niż oskarżeni o „zwykłe” przestępstwa.
236. Należy unikać tej pułapki. W istocie to właśnie ludzie stanowiący margines społeczeństwa, outsiderzy i odrzuceni wymagają ochrony zapewnianej przez system sądowy i to właśnie oni najbardziej tego potrzebują(78) . Często cytowane powiedzenie: „your terrorist is my freedom‑fighter” (dla was terrorysta, dla mnie bojownik o wolność) obrazuje, do jakiego stopnia subiektywna reakcja może zafałszować obiektywną ocenę. Niemniej jednak znakiem firmowym cywilizowanego społeczeństwa działającego w państwie prawa jest to, że zwykłe środki ochrony i gwarancje nie są zarzucane jako reakcja na okoliczność, że oponenci społeczeństwa nie kierują się tymi samymi cywilizowanymi zasadami.
237. Decyzje o zamrożeniu funduszy ze swej istoty nie wymagają same w sobie odstępstw od konwencji. Warto przypomnieć w tym względzie, że szczególne odstępstwa ze strony wysokich układających się stron na podstawie przepisów w stanie niebezpieczeństwa publicznego zawartych w art. 15 konwencji nie są objęte „całkowitą swobodą uznania”(79) tych państw i muszą „ściśle odpowiada[ć] wymogom sytuacji”(80) . Nie widzę powodu zastosowania mniej rygorystycznego testu do wyjątków od zwykłych zasad regulujących zagadnienia materiałów dowodowych, podyktowanych względami bezpieczeństwa.
238. Należy zatem opierać się pokusie zawieszenia gwarancji praw podstawowych w możliwie najszerszym zakresie. Argument, zgodnie z którym wymogi walki z międzynarodowym terroryzmem może sama z siebie uzasadniać ograniczenie tych gwarancji, jest błędny(81) .
239. Moim zdaniem wynika z tego, że liczba spraw, w których zmienione zasady dotyczące stosowania niejawnego materiału dowodowego, rozważane w niniejszej opinii, są rzeczywiście stosowane, powinna być bardzo mała. Niemniej jednak wydaje mi się, iż ich przyjęcie ma zasadnicze znaczenie.
– Konieczność przestrzegania gwarancji Unii w zakresie praw człowieka
240. Poszanowanie praw człowieka stanowi warunek zgodności z prawem przepisów Unii Europejskiej, a przepisy będące nie do pogodzenia z poszanowaniem praw człowieka są niedopuszczalne(82) .
241. Europejski Trybunał Praw Człowieka (zwany dalej „ETPC”) zajmował się zagadnieniem niejawnego materiału dowodowego w wielu sprawach dotyczących skarg wnoszonych przeciwko układającym się państwom.
242. Z orzecznictwa tego wynika, że uprawnienie do ujawniania materiału dowodowego w ramach prawa do obrony nie ma charakteru bezwzględnego. Orzeczono tak już w roku 1996 w wyroku w sprawie Doorson przeciwko Niderlandom(83) . W wyroku w sprawie Jasper przeciwko Zjednoczonemu Królestwu(84) ETPC orzekł, że „w każdym postępowaniu karnym mogą występować konkurencyjne interesy, takie jak bezpieczeństwo krajowe bądź potrzeba ochrony świadka wiążące się z ryzykiem represji bądź utrzymywaniem w tajemnicy policyjnych metod śledczych w sprawie, które należy zrównoważyć z prawami oskarżonego. […] W niektórych przypadkach niezbędna może okazać się odmowa udostępnienia niektórych dowodów obrony w celu ochrony praw podstawowych innej osoby lub w celu zabezpieczenia ważnego interesu państwowego”(85) . Niemniej jednak trybunał orzekł również przekonująco, że „na podstawie art. 6 ust. 1 [konwencji] dopuszczalne są jedynie środki ograniczające prawo do obrony koniecznie niezbędne. […] Ponadto w celu zapewnienia, że oskarżony uzyska rzetelny proces_wszelkie trudności uczynione obronie poprzez ograniczenie jej praw muszą być wystarczająco zrównoważone z procedurami, którymi kierują się organy sądowe”(86) .
243. W wyroku w sprawie Dowsett przeciwko Zjednoczonemu Królestwu ETPC miał orzec, w przedmiocie sytuacji zaistniałej, gdy państwo będące sygnatariuszem [konwencji] powoływało się na immunitet z tytułu interesu publicznego odnośnie do pewnych materiałów dowodowych, które nie zostały odpowiednio ujawnione obronie. Ponadto materiały te nie zostały ujawnione sądowi krajowemu. Przy rozstrzyganiu, czy skarżącemu zapewniono rzetelny proces sądowy, Trybunał powtórzył, co następuje: „znaczenie przedstawienia materiału dotyczącego obrony przed sądem w celu wydania przez niego orzeczenia w przedmiocie kwestii ujawnienia w chwili, gdy może on w najbardziej efektywny sposób służyć ochronie praw do obrony”(87) .
244. Ostatnio zagadnieniem poruszonym przed ETPC w sprawie A. i in. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu(88) była zgodność z konwencją brytyjskiego systemu tak zwanych „adwokatów specjalnych”. System ten działa w niektórych przypadkach obejmujących korzystanie z tajnego materiału dowodowego, w tym materiału dowodowego dotyczącego udziału w działalności terrorystycznej(89) . Trybunał uznał, że postrzegana konieczność ochrony ludności Zjednoczonego Królestwa przed atakami terrorystycznymi oznaczała, że istniał „silny interes publiczny” w utrzymaniu tajności źródeł informowania o Al‑Kaidzie i jej powiązaniach(90) . Nie twierdził, że przedmiotowy system sam z siebie był niezgodny(91), natomiast orzekł, że w celu spełnienia warunków konwencji konieczne jest, aby ujawnionych zostało jak najwięcej informacji o zarzutach i materiale dowodowym odnośnie do każdego wnioskodawcy, bez naruszenia bezpieczeństwa narodowego lub bezpieczeństwa innych osób, aby danej stronie: „udzielono wystarczających informacji o zarzutach kierowanych przeciw niej, w celu umożliwienia jej udzielenia skutecznych instrukcji »adwokatowi specjalnemu« oraz by „wszelkie trudności spowodowane wobec oskarżonego poprzez ograniczenie jego praw były skutecznie zrównoważone z procedurami przestrzeganymi przez organy sądowe”(92) .
245. Pragnę zasugerować, że moim zdaniem stanowi to niezbędne minimum.
– Charakter kontroli sądownictwa Unii Europejskiej, która musi zostać przeprowadzona oraz jej intensywność
246. Odpowiednia kontrola sądowa zgodności z prawem materialnym środka Unii w przedmiocie zamrożenia środków jest niezbędna, aby pozwolić na zapewnienie właściwej równowagi między wymogami walki z międzynarodowym terroryzmem z jednej strony a ochroną swobód i praw podstawowych z drugiej strony(93) .
247. Choć wyrażenia „działalność terrorystyczna” oraz „osoby, grupy i podmioty zaangażowane w działalność terrorystyczną” są zdefiniowane w art. 1 ust. 2 i 3 wspólnego stanowiska 2001/931, wyrażenia te nie mają zharmonizowanej definicji w całej Unii Europejskiej. Wynika z tego, że państwa członkowskie mogą przyjąć swoje własne definicje. Mogą się one znacznie różnić od siebie. Wynika z tego również, że w przypadku ewentualnego zaskarżenia, na poziomie krajowym, decyzji właściwej władzy organy sądowe w danym państwie członkowskim będą kierować się definicjami ustalonymi prawem krajowym(94) .
248. Podobnie, w przypadku każdej kontroli przeprowadzonej na szczeblu krajowym, będzie to standardem ochrony praw podstawowych w danym państwie członkowskim stosowanym przez jego organy sądowe. Standard ten niekoniecznie musi być tożsamy ze standardem Unii Europejskiej.
249. Traktat stanowi niezależny zbiór norm, który określony został jako „autonomiczny system prawny”(95) . Przy dokonywaniu wykładni tego systemu prawnego Trybunał autentycznie czerpie inspirację „ze wspólnych tradycji konstytucyjnych państw członkowskich” dla celów zdefiniowania praw podstawowych, które stanowią integralną część zasad ogólnych porządku prawnego Unii Europejskiej(96) . Prawdą jest również, że każde z państw członkowskich jest sygnatariuszem konwencji i w związku z powyższym jest zobowiązane do stosowania tych zasad. Niemniej jednak dojście do wniosku, że systemy krajowe ochrony praw podstawowych oraz ich ekwiwalent na poziomie Unii Europejskiej są w związku z powyższym tożsame, wydaje mi się po prostu nieprzekonujące(97) . W tym względzie nie mogę się zgodzić z poglądem wyrażonym przez Sąd w wyroku w sprawie Kadi II, zgodnie z którym: „To właśnie te istniejące na szczeblu krajowym gwarancje prawa do obrony, podlegające skutecznej kontroli sądowej, zwalniają instytucje wspólnotowe z wszelkiego obowiązku ponownego wprowadzania nowych gwarancji w tej samej sprawie na szczeblu wspólnotowym”(98) .
250. W przeciwieństwie do organów i sądów krajowych państw członkowskich Rada ze swej strony jest związana standardem ochrony praw podstawowych Unii Europejskiej i wyłącznie tym standardem(99) .
251. Z powyższego wynika, że choć istnienie decyzji krajowej stanowi niezbędną przesłankę zgodności z prawem decyzji Rady w przedmiocie zamrożenia funduszy, to sama z siebie nie wystarczy. Dana osoba, grupa lub podmiot muszą również być zaangażowane w działalność terrorystyczną zgodnie z definicją zawartą w art. 1 wspólnego stanowiska 2001/931, a nie wyłącznie dla celów prawa krajowego. W tym względzie Radzie nie przysługuje swoboda uznania. Informacje wystarczające w celu umieszczenia osoby, grupy lub podmiotu w wykazie istnieją bądź też nie. Pytanie dotyczy stanu faktycznego, który należy ocenić poprzez zastosowanie właściwego kryterium prawnego.
252. Jest to kontekst, w którym Rada musi przeprowadzić swój proces decyzyjny. Jest to również kontekst, w którym sąd Unii Europejskiej musi wykonywać swoje prawo kontroli.
253. W tym kontekście wydaje mi się całkowicie niewłaściwe, aby kompetencje kontrolne należało ograniczać do „muśnięcia”. W tym względzie nie mogę zrobić nic lepszego niż zacytować opinię rzecznika generalnego M. Poiaresa Madura w wyroku w sprawie Kadi I(100), w której stwierdził, iż „[p]ogląd sugerujący, że niniejsza sprawa dotyczy »kwestii politycznej«, w odniesieniu do której najmniejszy nawet przejaw ingerencji sądowej byłby niewłaściwy, nie nadaje się według mnie do obrony. Twierdzenie, że dany środek jest konieczny dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, nie może prowadzić do całkowitego odstępstwa od ogólnych zasad prawa wspólnotowego ani do pozbawienia jednostek ich praw podstawowych. Nie umniejsza to doniosłości interesu polegającego na utrzymaniu międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa; oznacza to po prostu, że obowiązkiem sądów pozostaje ocena zgodności z prawem środków mogących sprzeciwiać się równie doniosłym interesom, których ochrona powierzona została tym sądom. […] Nadzwyczajne okoliczności mogą oczywiście usprawiedliwiać ograniczenie swobody osobistej, które w normalnych warunkach byłoby niedopuszczalne. Nie powinno to jednak prowadzić do wniosku, że »w pewnych przypadkach wolność można na chwilę skryć za zasłoną, tak jak przykrywała ona prawa stanowione przez bogów«. […] Nie oznacza to też, jak twierdzi Zjednoczone Królestwo, że kontrola sądowa winna mieć w takich przypadkach charakter »najbardziej marginalny« […] Przeciwnie, gdy powstaje przekonanie, że zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego jest nadzwyczajnie poważne, występuje szczególnie silna presja do podejmowania środków lekceważących prawa jednostki, zwłaszcza zaś w odniesieniu do jednostek mających ograniczony dostęp lub pozbawionych dostępu do procesów politycznych. Dlatego w takich przypadkach sądy winny wypełniać swoje obowiązki w zakresie przestrzegania zasady państwa prawnego ze wzmożoną czujnością. Te same okoliczności, które mogą usprawiedliwiać wyjątkowe ograniczenia praw podstawowych, wymagają więc także, aby sądy starannie upewniały się, czy ograniczenia te nie wykraczają poza to co niezbędne. […]”(101) .
254. Zgadzam się z tym. W niniejszym kontekście zastosowanie tych zasad oznacza, że Trybunał musi zweryfikować, czy twierdzenie, iż dana osoba, grupa lub podmiot są powiązane z działalnością terrorystyczną jest uzasadnione i zobowiązany jest do zapewnienia, że podjęte środki zagwarantują właściwą równowagę pomiędzy potrzebą zwalczania terroryzmu a zakresem, w jaki te środki naruszają prawa podstawowe jednostek
255. Nie oznacza to, że Sąd musi koniecznie dokonywać dogłębnej kontroli każdego aspektu każdej sprawy wniesionej do niego. Jeśli jasne jest przykładowo, że całe postępowanie na szczeblu krajowym i przed Radą było w pełni zgodne z gwarancjami praw człowieka Unii Europejskiej, wówczas kontrola Rady może być mniej intensywna. W każdej sprawie zasadnicze znaczenie ma jednakże pełne przestrzeganie zasady skutecznej ochrony sądowej(102) .
Komentarz końcowy
256. Wydaje mi się, iż można odnaleźć pewne podobieństwa pomiędzy rolą sądu Unii Europejskiej a postępowaniem przed ETPC przy rozstrzyganiu skarg na decyzje w przedmiocie zamrożenia funduszy. Trybunał ten działa w oparciu o zasadę subsydiarności. Innymi słowy, zakłada się, że wysokie układające się strony będą przestrzegać konwencji. Sądy krajowe każdego państwa – sygnatariusza onwencji odgrywają wiodącą rolę w zapewnieniu, że prawa przez nią gwarantowane są w istocie przestrzegane. ETPC działa wyłącznie w przypadku zarzutu braku poszanowania tych praw oraz wyczerpania wszystkich innych środków prawnych. W okolicznościach przedstawionych powyżej do sądu Unii Europejskiej zwrócono się o pełnienie tej samej funkcji, jaką pełni ETPC na podstawie konwencji. Rolą sądu Unii Europejskiej jest działanie w charakterze ostatecznego arbitra oraz zagwarantowanie poszanowania praw podstawowych w Unii.
257. Pragnę podkreślić, że przedstawiona przeze mnie w pkt 223–256 analiza stanowi garść refleksji na przyszłość. Z przyczyn podanych w pkt 182 sądzę, że należy oddalić zarzut trzeci.
W przedmiocie kosztów
258. Zgodnie z art. 122 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości, jeżeli odwołanie jest bezzasadne, Trybunał rozstrzyga o kosztach. Zgodnie z art. 69 § 2 kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. W niniejszej sprawie uważam, że odwołanie należy oddalić. PMOI wniosła o zasądzenie kosztów, a zatem Republika Francuska powinna pokryć koszty poniesione przez PMOI.
Wnioski
259. W świetle przedstawionych powyżej rozważań wyrażam pogląd, że Trybunał powinien:
– oddalić odwołanie; oraz
– obciążyć Republikę Francuską kosztami postępowania.
ZAŁĄCZNIK
ZWIĘZŁA CHRONOLOGIA ZDARZEŃ
>lt>1
(1) .
(2)
–	Zmiana nazwy miała miejsce wraz z wejściem w życie traktatu z Lizbony w dniu 1 grudnia 2009 r. Dla ułatwienia w całym tekście stosować będę późniejsze określenie.
(3)
–	Zb.Orz. s. II‑3487.
(4)
–	Decyzja z dnia 15 lipca 2008 r. wykonująca art. 2 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 2580/2001 w sprawie szczególnych środków restrykcyjnych skierowanych przeciwko niektórym osobom i podmiotom mających na celu zwalczanie terroryzmu i uchylająca decyzję 2007/868/WE (Dz.U. L 188, s. 21).
(5)
–	Wspólne stanowisko w sprawie zastosowania szczególnych środków w celu zwalczania terroryzmu (D.U. L 344, s. 93).
(6)  –	Rozporządzenie Rady z dnia 27 grudnia 2001 r. w sprawie szczególnych środków restrykcyjnych skierowanych przeciwko niektórym osobom i podmiotom mających na celu zwalczanie terroryzmu (Dz.U. L 344, s. 70).
(7)
–	Decyzja z dnia 27 grudnia 2001 r. ustalająca wykaz przewidziany w art. 2 ust. 3 rozporządzenia Rady nr 2580/2001 (Dz.U. L 344 s. 83).
(8)
–	Wspólne stanowisko uaktualniające wspólne stanowisko 2001/931/WPZiB (Dz.U. L 116, s. 75).
(9)
–	Decyzja wykonująca art. 2 ust. 3 rozporządzenia nr 2580/2001 (Dz.U. L 116, s. 33).
(10)  –	Decyzja Rady z dnia 26 stycznia 2009 r. wykonująca art. 2 ust. 3 rozporządzenia nr 2580/2001 i uchylająca decyzję 2008/583 (Dz.U.  L 23, s. 25).
(11)
–	Karta nie miała charakteru wiążącego w chwili, gdy zawisła sprawa główna: zobacz analogicznie wyrok z dnia 27 czerwca 2006 r. w sprawie C‑540/03 Parlament przeciwko Radzie, Zb.Orz.s. I‑5769, pkt 38. W następstwie wejścia w życie traktatu z Lizbony ze skutkiem od dnia 1 grudnia 2009 r. karta uzyskała moc prawa pierwotnego (art. 6 ust. 1 TUE).
(12)
–	W celu uzyskania pełniejszego opisu rzekomych działań terrorystycznych PMOI oraz domniemanego zaniechania tych działań zob. decyzja Proscribed Organisations Appeal Commission of England and Wales z dnia 30 listopada 2007 r. w sprawie Lord Alton of Liverpool i in. przeciwko Secretary od State for the Home Department (zwana dalej „decyzją POAC”) dostępna na stronie internetowej: http://www.siac.tribunals.gov.uk/poac/Documents/outcomes/PC022006%20PMOI%20FINAL%20JUDGMENT.pdf.
(13)
–	Zobacz oznaczenie zagranicznych organizacji terrorystycznych, 62 Fed. Reg. 52,650 (1997).
(14)
–	Zobacz Terrorism Act 2000 (Proscribed Organisations) (Amendment) Order 2001 (ustawa w sprawie terroryzmu z 2000 r.). Organizacja jest opisana w art. 2 tego zarządzenia jako „Mujaheddin e Khalq”.
(15)
–	W celu dokładniejszego rozważenia odpowiednich aspektów proceduralnych francuskiego prawa karrnego w tym, w szczególności roli réquisitoire
i mise en examen, zob. pkt 142 poniżej.
(16)
–	Zobacz pkt 152 poniżej.
(17)
–	Zobacz Secretary of State for the Home Department
v Lord Alton of Liverpool and Others
[2008] EWCA Civ 443, dostępne na stronie internetowej: http://www.bailii.org/ew/cases/EWCA/Civ/2008/443.html.
(18)
–	Spotkania te wymieniono w pkt 91 poniżej oraz w chronologii wydarzeń zawartej w załączniku.
(19) – Pismo wraz z uzasadnieniem przedstawiono odpowiednio w pkt 9 i 10 zaskarżonego wyroku.
(20)
–	W istocie przedmiotowy okres przekraczał jeden miesiąc.
(21)
–	Zobacz wyroki: z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie T‑228/02 Organisation des Modjahedines du peuple d’Iran przeciwko Radzie, Zb.Orz. s. II‑4665, pkt 124, zwany dalej „wyrokiem w sprawie OMPI”; z dnia 23 października 2008 r. w sprawie T‑256/07 People’s Mojahedin Organization of Iran przeciwko Radzie, Zb.Orz. s. II‑3019, pkt 133, zwany dalej „wyrokiem w sprawie PMOI”.
(22)
–	Zobacz wyrok w sprawie PMOI I, pkt 138.
(23)
– To znaczy informacje zawarte w pkt 3 lit. a) (zob. pkt 43 powyżej). Sąd nie zajął się pkt 3 lit. f) informacji w tym miejscu swojego wyroku. Zobacz pkt 160 i nast.. poniżej.
(24)
– Obecnie opublikowane jako Zb.Orz. I‑6351, zwany dalej „wyrokiem w sprawie Kadi I”.
(25)
–	Decyzję bezpośrednio poprzedzała decyzja 2007/868/WE wykonująca art. 2 ust. 3 rozporządzenia nr 2580/2001 i uchylająca decyzję 2007/445/WE (Dz.U. L 340 s. 100) z dnia 20 grudnia 2007. Na mocy art. 1 ust. 6 wspólnego stanowiska 2001/931 Rada zobowiązana została do poddawania kontroli nazwisk osób i nazw podmiotów wymienionych w tej decyzji w regularnych odstępach czasu, co najmniej raz w ciągu każdych sześciu miesięcy.
(26)
–	Zobacz w szczególności rozważania w pkt 97 i nast. poniżej.
(27)
– Zobacz w tym względzie zaskarżony wyrok, pkt 52. Choć zaskarżony wyrok dotyczył z oczywistych względów art. 10 WE, nic w zmienionej wersji ustalonej w art. 4 ust. 3 TUE nie wpływa na zasadę leżącą u jego podstaw.
(28)
–	Zobacz pkt 197 i nast.
(29)
–	Zobacz pkt 97 i nast. poniżej.
(30)
–	Zobacz pkt 171 i nast. poniżej.
(31)
–	Zobacz pkt 197 i nast. poniżej.
(32)
–	Na przykład poprzez skrócenie okresu na poinformowanie delegacji na spotkanie grupy roboczej WS 931 o tym, że dana osoba, grupa lub dany podmiot będą przedmiotem spotkania tego organu zgodnie z postanowieniami pkt 11 załącznika II do dokumentu Rady 10826/07, którego odtajniona wersja dostępna jest na stronie internetowej: http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsUpload/st10826‑re01en07.pdf.
(33)
–	Zobacz pkt 105 i nast. poniżej.
(34)  –	Zobacz ww. w przypisie 24 wyroki: w sprawie OMPI, pkt 128; w sprawie Kadi I, pkt 308.
(35)  –	Wyrok w sprawie OMPI, pkt 131 .
(36)  –	Zobacz ww. w pkt 9 decyzja 2002/334.
(37)
–	Wyżej wymieniona w przypisie 25.
(38)
–	W odpowiedzi na pytanie Sądu pełnomocnik PMOI stwierdził na rozprawie, że organizacja ta nie wyrażałaby sprzeciwu wobec braku przeprowadzenia w terminie 6‑miesięcznym wymienionym w art. 1 ust. 6 wspólnego stanowiska 2001/931 kontroli w celu pozostawienia jej na liście w okolicznościach, w których wydłużenie terminu działałoby na jej korzyść, przykładowo umożliwiając jej przeprowadzenie nowego dowodu dotyczącego nowych informacji oraz nowych materiałów przekazanych przez państwo członkowskie.
(39)
–	Zobacz m.in. wyroki: z dnia 7 listopada 2002 r. w sprawie C‑184/01 P Hirschfeldt przeciwko EEA, Rec. s. I‑10173, pkt 48; z dnia 28 czerwca 2005 r. w sprawach połączonych C‑189/02 P, C‑202/02 P, od C‑205/02 P do C‑208/02 P i C‑213/02 P Dansk Rørindustri i in. przeciwko Komisji, Rec.s. I‑5425, pkt 148; wyrok z dnia 2 września 2010 r. w sprawie C‑399/08 P Komisja przeciwko Deutsche Post, Zb.Orz. s. I‑0000, pkt 75; a także zarządzenie z dnia 9 marca 2007 r. w sprawie C‑188/06 P Schneider Electric przeciwko Komisji, pkt 64.
(40)
–	Republika Francuska twierdzi w swoich pismach w postępowaniu (odnośnie do drugiego z zarzutów, które podniosła), że „przedmiotem szczególnej troski dla rządu francuskiego jest uznanie przez Trybunał, że [Sąd] dopuścił się błędu w tym względzie”.
(41)
–	Zobacz też opinia rzecznika generalnego M. Poiaresa Madura w ww. w przypisie 24 sprawie Kadi I, pkt 16.
(42)
–	Zagadnienie faktycznej osobowości prawnej PMOI lub jej braku wydaje mi się nieistotne. Ważne jest, że władze francuskie mogą nie posiadać środków niezbędnych dla poznania autentycznej sytuacji.
(43)
–	Zobacz pkt 12, 13 powyżej.
(44)
–	Zobacz również postanowienie Sądu z dnia 15 lutego 2005 r. w sprawie T‑229/02 PKK i KNK przeciwko Radzie, Rec. s. II‑539, w którym sam Sąd, stwierdziwszy, że w odniesieniu do grup lub podmiotów objętych art. 1 ust. 4 wspólnego stanowiska 2001/931 „może się zdarzyć, że nie posiadają one osobowości prawnej lub [nie są one w stanie] dostosować się do zasad prawnych stosowanych zwyczajowo do osób prawnych”, odniósł się do konieczności uniknięcia „nadmiernego formalizmu” (pkt 28).
(45)
–	Francuska wersja wspólnego stanowiska 2001/931 stosuje wyrażenie „autorité judiciaire”. Wyrażenie „judiciaire” zdefiniowane zostało w: G. Cornu, Vocabulaire juridique, PUF, Paris 2005, w następujący sposób: „(dans un sens vague) qui appartient à la justice, par opposition à législatif et administratif. Ex. le pouvoir judiciaire, l’autorité judiciaire (cependant, même en ce sens, il ne s’agit que de la justice de l’ordre judiciaire); (dans un sens précis) qui concerne la justice rendue par les tribunaux judiciaires”. Bez wchodzenia w niuanse znaczenia francuskiego wyrażenia pragnę zauważyć, że wydaje się wyraźnie szersze niż zwykłe znaczenie nadane angielskiemu wyrażeniu „judicial” [„sądownicze” – przypis tłumacza].
(46)
–	Tytułem przykładu pewnego rodzaju surrealistycznej sytuacji, jaka może powstać w przypadku braku możliwości udzielenia odpowiedzi, pragnę zacytować przykład stanowiący transkrypcję części przesłuchania, które odbyło się przed United States Military Commission [komisją wojskową USA], gdzie zatrzymany podejrzany o udział w działalności terrorystycznej został wezwany do udzielenia odpowiedzi na podstawie utajnionych dowodów poprzednio przedstawionych na posiedzeniu niejawnym (w którym nie mógł uczestniczyć): „ Sędzia sprawozdawca
[odczytując nieutajnione streszczenie zeznań złożonych na posiedzeniu niejawnym]: Aresztowany, mieszkając w Bośni powiązany był ze znanym działaczem Al-Kaidy. Aresztowany : Proszę podać jego nazwisko. Przewodniczący sądu : Nie znam. Aresztowany : Jak mam na to odpowiedzieć? Przewodniczący sądu : Czy znał pan jakiegoś członka Al-Kaidy? Aresztowany : Nie. Przewodniczący sądu : Przepraszam, jak brzmiała pańska odpowiedź? Aresztowany : Nie. Przewodniczący sądu : Nie? Aresztowany : Nie. Właśnie takiej odpowiedzi udzielili mi kiedyś przesłuchujący. Poprosiłem przesłuchujących, aby powiedzieli mi, kim była ta osoba. Wtedy mógłbym wam odpowiedzieć, czy mogłem przypadkiem znać tę osobę, ale nie czy osoba ta jest terrorystą. Może znałem tę osobę jako przyjaciela. Może ta osoba ze mną pracowała. Może ta osoba należała do mojej drużyny, ale nie wiem, czy ta osoba jest Bośniakiem, Hindusem, czy kimkolwiek. Jeśli poznam jej nazwisko, będę mógł odpowiedzieć i bronić się przed tym oskarżeniem. Przewodniczący sądu : To my zadajemy panu pytania i ma pan ustosunkować się do treści raportu nieutajnionego” ([w]: S. Turner, S.J. Schulhofer, The Secrecy Problem in Terrorism Trials, Liberty & National Security Project, NYU School of Law, 2005).
(47)
–	Artykuł 80‑1 Code de procédure pénale (francuskiego kodeksu postępowania karnego) stanowi: „Le juge d’instruction ne peut informer qu’en vertu d’un réquisitoire du procureur de la République […]”.
(48)
–	Zobacz M. Delmas‑Marty, French and English Criminal Procedure, w: The Gradual Convergence, Ed. Markesinis, B.S., Clarendon Press, Oxford 1994, s. 48: „»juge d’instruction« posiada trzy główne zadania: po pierwsze, ma obowiązek pomagania police judiciaire, zbierając dowody dotyczące przestępstwa i tworzenia akt sprawy […]” (zadania drugie i trzecie nie są istotne dla niniejszej sprawy). Zobacz też J. Pradel, L’instruction préparatoire, Éditions Cujas, Paris 1990, s. 7: „l’instruction préparatoire est la phase du procès pénal au cours de laquelle, l’action publique étant mis en mouvement, des organes judiciaires spécialisés, notamment le juge d’instruction […] recueillent les éléments nécessaires au jugement et décident de la suite à donner à la poursuite”.
(49)
–	„À peine de nullité, le juge d’instruction ne peut mettre en examen que les personnes à l’encontre desquelles il existe des indices graves ou concordants rendant vraisemblable qu’elles aient pu participer, comme auteur ou comme complice, à la commission des infractions dont il est saisi”.
(50)
–	Punkty 66, 67 zaskarżonego wyroku.
(51)
–	Zobacz pkt 40–43 powyżej.
(52)
–	Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawach połączonych C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P i C‑219/00 P Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I‑123, pkt 49.
(53)
–	Powinnam również wymienić, nawet jedynie dla celów kompletności, art. 50 ust. 2, który znajduje zastosowanie do spraw połączonych.
(54)
–	Artykuł 67 ust. 3 został dodany do regulaminu postępowania przed Sądem w dniu 19 grudnia 2000 r. (Dz.U. 2000, L 322, s. 4) w celu nadania skutku prawnego wyrokom z dnia 11 marca 1999 r. w sprawach: T‑134/94 „NMH Stahlwerke przeciwko Komisji, Rec. s. II‑239; T‑136/94 Eurofer przeciwko Komisji, Rec. s. II‑263; T‑137/94 ARBED przeciwko Komisji, Rec. s. II‑303; T‑138/94 Cockerill‑Sambre przeciwko Komisji, Rec. s. II‑333; T‑141/94 Thyssen Stahl przeciwko Komisji, Rec. s. II‑347; T‑145/94 Unimétal przeciwko Komisji, Rec. s. II‑585; T‑147/94 Krupp Hoesch przeciwko Komisji, Rec. s. II‑603; T‑148/94 Preussag przeciwko Komisji, Rec. s. II‑613; T‑151/94 British Steel przeciwko Komisji, Rec. s. II‑629; T‑156/94 Aristrain przeciwko Komisji, Rec. s. II‑645; T‑157/94 Ensidesa przeciwko Komisji, Rec. s. II‑707). Zobacz też pkt 52 i nast. mojej opinii w sprawie C‑450/06 Varec (wyrok z dnia 14 lutego 2008 r., Zb.Orz. s. I‑581.
(55)
–	Punkt 155.
(56)
–	Punkt 158, wyróżnienie własne.
(57)
–	Wyżej wymieniony w przypisie 24, pkt 342, 344.
(58)
–	Wyżej wymieniony w przypisie 54.
(59)
–	Zobacz pkt 47, 52. Zobacz również pkt 33 i nast. mojej opinii w tej sprawie.
(60)
–	Wydaje się, że w niektórych przypadkach osiągnięto pewną formę ustaleń ad hoc przy zastosowaniu przepisów rozdziału 3 tytułu 2 regulaminu postępowania przed Sądem dotyczących środków organizacji postępowania. I tak w wyroku z dnia 14 grudnia 2005 r. w sprawie T‑209/01 Honeywell International przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑5527, odnotowano, że wskutek sprzeciwu ze strony jednego z interwenientów w odniesieniu do poufności jednego z załączników do skargi, w ramach środków organizacji postępowania odbyło się nieformalne spotkanie przed prezesem drugiej izby Sądu, w wyniku którego skarżąca przekazała nową, niepoufną wersję tego dokumentu, a następnie interwenient, zapytany o swoje stanowisko w kwestii sprzeciwu w odniesieniu do tej nowej wersji, nie udzielił odpowiedzi w wyznaczonym terminie (zob. pkt 22). Taka procedura nie ma charakteru formalnego i wymaga zasadniczo zgody wszystkich stron postępowania, co oczywiście nie nastąpi we wszystkich przypadkach.
(61)
–	W celu opisania obowiązków dotyczących poufności regulujących uzgodnień w przedmiocie wywiadu pomiędzy władzami państwa zobacz wyrok Court of Appeal (England & Wales) w sprawie Mohamed przeciwko Secretary of State for Foreign and Commonwealth Affairs, [2010] EWCA Civ 158, pkt 43, 44 (zob. http://www.bailii.org/ew/cases/EWCA/Civ/2010/65.html). Jeśli chodzi o grupę roboczą WS 931, uzgodnienia regulujące jej spotkania przewidują organizowanie ich w atmosferze bezpieczeństwa w celu umożliwienia przeprowadzenia obrad na poziomie SECRET UE (zob. dokument Rady 10826/07 z dnia 21 czerwca 2007 r. w sprawie wprowadzenia w życie wspólnego stanowiska 2001/931, s. 5).
(62)
–	Pragnę nadmienić, że podobne rozważania należałoby przeprowadzić względem regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości odnośnie do rozstrzygania odwołań, w przypadku rozpatrywania poufnych dowodów przedstawianych Sądowi.
(63)
–	Zobacz przypis 40 powyżej.
(64)
–	W celu omówienia znaczenia wyrażenia „władza sądownicza” w tym kontekście zob. pkt 132 i nast.
(65)
–	Zobacz pkt 124 i nast. powyżej.
(66)
–	Na mocy art. 6 TUE i art. 51 ust. 1 karty i ewentualnie innych [przepisów].
(67)
–	Z uwagi na to, że ta część mojej opinii sporządzona została wyłącznie dla celów informacyjnych, pragnę przeprosić w tym miejscu za wszystkie przeoczenia lub braki dotyczące ewentualnych innych istotnych sytuacji. Chciałam zawrzeć w niej większość potencjalnych możliwości i mam nadzieję, że nie pominęłam niczego, co uchybiłoby temu celowi.
(68)
–	Co do sytuacji, w której właściwą władzą nie jest władza sądownicza, ale równoważna władza właściwa, zob. pkt 220 poniżej.
(69)
–	Oczywiście pod warunkiem, że inne testy, o których mowa w pkt 198 i 199 powyżej, zostaną spełnione.
(70)
–	Zobacz pkt 202 powyżej.
(71)
–	Zobacz pkt 100 powyżej.
(72)
–	Zobacz na przykład ww. w przypisie 54 wyrok w sprawie Varec.
(73)
–	Możliwe jest również, że dany materiał dowodowy został uzyskany z innego państwa członkowskiego na podstawie porozumień międzynarodowych przewidujących wzajemną współpracę w dziedzinie zwalczania działalności terrorystycznej. Zobacz w tym względzie art. 4 wspólnego stanowiska 2001/931, który nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewniania sobie nawzajem jak najszerszej pomocy w zapobieganiu i zwalczaniu aktów terrorystycznych. Siły bezpieczeństwa mogą, co zrozumiałe, być niechętne wobec dzielenia się informacjami w ten sposób, jeśli mają uzasadnione przypuszczenia, że informacje nie będą przechowywane w bezpieczny sposób przez ich odbiorcę.
(74)
–	W pkt 133 wyroku w sprawie OMPI na przykład Sąd stwierdził, że „chodzi o środek zachowawczy”.
(75)
–	Wyżej wymieniony w przypisie 24, pkt 47.
(76)
–	Wyrok z dnia 30 września 2010 r. w sprawie T‑85/09, Zb.Orz. s. II‑5177.
(77)
–	Zobacz pkt 149, 150.
(78)
–	Zobacz dalej moja opinia w sprawie C‑427/06 Bartsch (wyrok z dnia 23 września 2008 r.), Zb.Orz. s. I‑7245, pkt 44–46.
(79)
–	A. i in. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, [Pr. Pr.], nr 3455/05, pkt 173.
(80)
–	Artykuł 15 ust. 1. Zobacz również Aksoy i in. przeciwko Turcji, nr. 14037/04, 14052/04, 14072/04, 14077/04, 14092/04, 14098/04, 14100/04, 14103/04, 14112/04, 14115/04, 14120/04, 14122/04 and 14129/04 (Sect. 2), pkt 68.
(81)
–	Zobacz w tym względzie moją opinię w sprawie C‑345/06 Heinrisch (wyrok z dnia 10 marca 2009 r.), Zb.Orz. s. I‑1659, pkt 100.
(82)
–	Zobacz m.in. ww. w przypisie 24 wyrok w sprawie Kadi I, pkt 284.
(83)
–	Wyrok z dnia 26 marca 1996 r., Recueil des arrêts et décisions
1996‑II, § 70.
(84)
–	[GC] nr 27052/95.
(85)
–	Punkt 52. W istotnej części tej sprawy orzeczenie zostało wydane w oparciu o art. 6 ust. 1 Konwencji regulującej rozstrzyganie w sprawie zarzutów karnych, niemniej jednak nie ma powodów ograniczenia ustalenia zasady do tego obszaru. Zobacz również wyroki: w sprawie Rowe i Davis przeciwko Zjednoczonemu Królestwu [GC] nr 28901/95, Recueil des arrêts et décisions
2000‑II, § 61; w sprawie Fitt przeciwko Zjednoczonemu Królestwu [GC], nr 29777/96, Recueil des arrêts et décisions
2000‑II, § 45; V przeciwko Finlandii, nr 40412/98, § 75.
(86)
–	Wyżej wymieniony w przypisie 84 wyrok w sprawie Jasper przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, , pkt 52.
(87)
–	Numer 39482/98 (sect. 2), Recueil des arrêts et décisions
2003‑VII, § 50.
(88)
–	Wyżej wymieniony w przypisie 79.
(89)
–	System adwokatów specjalnych jest złożony, jednakże zasadniczo obejmuje wyznaczenie przedstawiciela prawnego reprezentującego interesy strony, która uważa się za znajdującą się w opozycji do państwa w okolicznościach, w których ujawnienie całości materiału dowodowego, którego zastosowanie przeciwko tej osobie państwo proponuje lub jego części, nie jest możliwe ze względów bezpieczeństwa narodowego. Specjalny przedstawiciel musi być zweryfikowany pod względem bezpieczeństwa, z uwagi na to, że ma prawo wglądu w materiały poufne (zwane również „materiałami niejawnymi”). Może kontaktować się w każdej chwili ze swoim klientem przed uzyskaniem dostępu do materiałów niejawnych, ale nie po tym. Klient ma prawo do obecności na wszystkich etapach postępowania, kiedy przeprowadzany jest dowód niepoufny, ale nie może być obecny podczas rozważania niejawnych materiałów przez sąd lub trybunał. System został wprowadzony po utworzeniu Special Immigration Appeals Tribunal („SIAC”) w odpowiedzi na uwagi poczynione przez ETPC w wyroku w sprawie Chahal przeciwko Zjednoczonemu Królestwu ( Recueil des arrêts et décisions
1996‑V, § 131), w którym ETPC orzekł, że Zjednoczone Królestwo naruszyło art. 5 ust. 4 onwencji, ponieważ sąd krajowy odmówił dostępu do materiału dowodowego ze względów bezpieczeństwa. Chociaż system został przystosowany od czasu wprowadzenia w celu uwzględnienia zgłoszonych zastrzeżeń, nie oznacza to, że obecnie obchodzi się bez krytyki. Zobacz na przykład raport House of Lords i House of Commons Joint Committee on Human Rights w sprawie polityki antyterrorystycznej i praw człowieka, „Counter-Terrorism Policy and Human Rights (Sixteenth Report)”, Annual Renewal of Control Orders Legislation 2010, s. 36. Raport stwierdza m.in., że adwokaci specjalni nie mają w praktyce dostępu do materiału dowodowego ani ekspertyz, które umożliwiłyby im zakwestionowanie ocen dokonanych przez służby bezpieczeństwa, że nie mają środków zakwestionowania oceny rządu Zjednoczonego Królestwa, zgodnie z którą ujawnienie spowodowałoby naruszenie interesu publicznego, skutkiem czego ocena rządu w przedmiocie tego, co można ujawnić, a czego nie, jest praktycznie niepodważalna i niemal zawsze podtrzymywana przez sąd, i ogólnie rzecz biorąc, że obecny system utrudniający adwokatom specjalnym wykonywanie powierzonej im roli „tworzy ryzyko poważnych pomyłek sądowych”. Niemniej jednak pragnę podkreślić, że powyższe uwagi dotyczą zasadniczo raczej działania systemu, a nie jego struktury podstawowej, co dotyka absurdalności jawnego braku praw do obrony, czego typowy przykład przedstawiono w sprawie Dutschke przeciwko Secretary of State for the Home Department (odwołanie nr TH 381/70 przed Immigration Appeals Tribunal), która stała się słynna wśród prawników w Zjednoczonym Królestwie około 30 lat temu. Zobacz w tym względzie B.A. Hepple, Aliens and Administrative Justice: the Dutschke
Case, Modern Law Review, Vol 34 (wrzesień 1971), s. 501–519.
(90)
–	Punkt 216.
(91)
–	W istocie orzekł, że adwokat specjalny mógł „odgrywać istotną rolę w zrównoważeniu braku pełnego ujawnienia oraz braku pełnego, jawnego, kontradyktoryjnego procesu poprzez zbadanie materiału dowodowego i wysunięcie argumentacji w imieniu zatrzymanego w trakcie rozpraw z wyłączeniem jawności” (§§ 218, 220).
(92)
–	Wyżej wymieniony w przypisie 79 wyrok w sprawie A. i in. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, §§ 205–220.
(93)
–	Zobacz wyrok z dnia 29 czerwca 2010 r. w sprawie C‑550/09 E i F, Zb.Orz. s. I‑6213, pkt 57; a także ww. w przypisie 76 wyrok w sprawie Kadi II, pkt 137.
(94)
–	W celu zapoznania się z pełną analizą istotnych zagadnień zob. glosa z 2009 r. E. Spaventy do wyroku w sprawie PMOI I oraz zaskarżonego wyroku, (2009) 46 CML Rev. s. 1239.
(95)
–	Zobacz ww. w przypisie 24 wyrok w sprawie Kadi I, pkt 316.
(96)
–	Zobacz m.in. wyrok z dnia 17 grudnia 1970 r. w sprawie C‑11/70 Internationale Handelsgesellschaft, Rec. s. 1125, pkt 4, a ostatnio ww. w przypisie 11 wyrok w sprawie Parlament przeciwko Radzie, pkt 35; a także wyrok z dnia 8 września 2010 r. w sprawie C‑409/06 Winner Wetten, dotychczas niepublikowany w Zbiorze, pkt 58. Zobacz również T. Tridimas, Judicial Review and the Community judicature: towards a new European constitutionalism?, w: Principles of proper conduct for supranational, state and private actors in the European Union: towards a ius commune: essays in honour of Walter van Gerven, Intersentia 2001, s. 71, gdzie określa podejście Trybunału jako „doktrynę konstytucyjną metodą common law”.
(97)
–	Zobacz E. Spaventa, Counter‑terrorism and fundamental rights: judicial challenges and legislative changes after the rulings in Kadi and PMOI, (forthcoming) w: The EU and Global Emergencies, A. Antoniadis, R. Schütze,  E. Spaventa (eds), Hart Publishing 2011, gdzie wyraża pogląd, zgodnie z którym zmiany w wykazie stanowią po pierwsze i przede wszystkim kwestię dla władz lub sądów krajowych jako „podejście Poncjusza Piłata” i przystępuje do wyrażenia swojej opinii, że takie podejście jest „głęboko niesatysfakcjonujące, ponieważ tylko do sądów wspólnotowych należy ocena legalności przepisów wspólnotowych i jedynie podmioty zaangażowane w działalność terrorystyczną zgodnie z definicją wspólnego stanowiska 2001/931 mogą zostać ujęte w wykazie. Nie ma powodu, dla którego Trybunał winien zrezygnować ze swojego obowiązku w zakresie wykładni oraz zobowiązania do sądowej weryfikacji, czy istnieją wystarczające dowody dla umieszczenia osoby lub grupy w wykazie”. Zobacz również Report of the European Union Agency for Fundamental Rights, National Human Rights Legislation, Strengthening the fundamental rights architecture in the EU I, 2010, który stanowi, że „państwa członkowskie UE mają również stosunkowo fragmentaryczne podejście do monitorowania przestrzegania różnych gwarancji praw człowieka” (s. 5).
(98)
–	Wyżej wymieniony w przypisie 77, pkt 186.
(99)
–	Zobacz na przykład art. 51 ust. 1 karty. Zobacz też, jeśli chodzi o obowiązek przestrzegania praw podstawowych na szczeblu Unii Europejskiej, ww. w przypisie 96 wyrok w sprawie Internationale Handelsgesellschaft, pkt 4, i w przedmiocie rozróżnienia pomiędzy prawem krajowym a prawem UE wyrok z dnia 29 maja 1997 r. w sprawie C‑299/95 Kremzow, Rec. s. I‑2629, pkt 15. Zobacz ogólnie ww. w przypisie 24 wyrok w sprawie Kadi I, pkt 285.
(100)
–	Wyżej wymieniony w przypisie 24. Chociaż sprawa Kadi I dotyczyła „konwencjonalnych” zarządzeń w przedmiocie zamrożenia funduszy na podstawie rezolucji Rady Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych 1333 (2000), nie widzę powodu, dla którego te same zasady nie miałyby znajdować zastosowania do „autonomicznych” zarządzeń na podstawie rezolucji 1373 (2001).
(101)
–	Punkty 34, 35.
(102)
–	Zobacz w tym względzie ww. w przypisie 24 wyrok w sprawie Kadi I, pkt 335.