Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKATA ĠENERALI
ĆAPETA
ippreżentati fis‑16 ta’ April 2026 (1)
Kawża C‑23/25 [Sutuska] (i)
AS
vs
Bank Millennium S.A.
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mis-Sąd Okręgowy w Warszawie (il-Qorti Reġjonali, Varsavja, il-Polonja))
(Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Protezzjoni tal-konsumaturi – Klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur – Direttiva 93/13/KEE – Artikolu 6(1) – Artikolu 7(1) – Effetti ta’ konstatazzjoni li klawżola kuntrattwali hija inġusta – Ftehim null – Kuntratti tal-assigurazzjoni konklużi bħala kollateral għal ftehim ta’ self invalidu – Possibbiltà li jsiru talbiet li jmorru lil hinn mir-rimbors tal-ammonti miftiehma fil-kuntratt u mill-ħlas ta’ interessi moratorji – Dritt tal-konsumatur għal rimbors ta’ primjums tal-assigurazzjoni – Poloz tal-assigurazzjoni li jkopru jew ir-riskji tal-kreditur jew ir-riskji tal-mutwatarju – Proporzjonalità)
I.      Introduzzjoni
1.        Il-kawża preżenti tikkonċerna l-konsegwenzi tal-annullament ta’ kuntratt mal-konsumatur li kien fih klawżoli inġusti fis-sens tad-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti (2).
2.        Is-Sąd Okręgowy w Warszawie (il-Qorti Reġjonali, Varsavja, il-Polonja), li hija l-qorti tar-rinviju, iddeċidiet li ftehim ta’ self ipotekarju konkluż bejn konsumatur u bank kien null u bla effett minħabba li kkonstatat li l-ftehim kien fih klawżoli inġusti. Dik il-qorti issa għandha tiddeċiedi jekk il-bank huwiex responsabbli li jirrimborsa lill-konsumatur is-somom imħallsa fir-rigward ta’ numru ta’ poloz tal-assigurazzjoni li l-bank kien jeħtieġ li l-konsumatur jissottoskrivi fiż-żmien meta l-ftehim ġie konkluż.
II.    L-isfond għall-proċeduri, id-domandi magħmula u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
3.        Fl‑14 ta’ Marzu 2007, AS, il-mutwatarja u rikorrenti fil-kawża prinċipali, ikkonkludiet mal-Bank Millennium, il-konvenuta fil-kawża prinċipali, ftehim ta’ self ipotekarju fit-tul indiċjat mal-frank Svizzeru.
4.        Il-kuntratt kien jinkludi klawżola li kienet tipprovdi li l-pagamenti tas-self bin-nifs kellhom jitħallsu fi zlotys Pollakki (PLN) wara l-konverżjoni bl-użu tar-rata tal-bejgħ tal-frank Svizzeru skont it-tabella tar-rati tal-kambju tal-bank applikabbli fid-data tal-ħlas. Is-Sąd Okręgowy w Warszawie (il-Qorti Reġjonali, Varsavja, il-Polonja), il-qorti tar-rinviju, iddeċidiet li l-klawżola tal-munita kienet inġusta, u, għalhekk, permezz ta’ sentenza parzjali tas‑16 ta’ Jannar 2025, iddikjarat il-ftehim kollu null u bla effett. Skont id-dritt nazzjonali, l-invalidità ta’ kuntratt tirrikjedi li l-partijiet kontraenti jirritornaw kwalunkwe benefiċċju li jkunu rċevew taħt dak il-kuntratt.
5.        Minbarra r-rimbors tal-pagamenti tas-self, AS titlob PLN 15 108.15 (madwar EUR 3 573), li jirrappreżentaw il-primjums imħallsa għall-erba’ poloz tal-assigurazzjoni konklużi mal-ftehim ta’ self.
6.        Skont id-digriet tar-rinviju, dawk il-poloz kienu (i) l-assigurazzjoni minħabba kontribuzzjoni personali baxxa (3), l-assigurazzjoni-pont (“bridging insurance”) (4), (iii) l-assigurazzjoni għall-proprjetà u (iv) l-assigurazzjoni għall-ħajja.
7.        Il-qorti tar-rinviju tindika li ma ġiex ikkontestat fil-proċeduri pendenti quddiemha li l-bank għandu jirrimborsa lill-mutwatarja l-ammont tal-primjums imħallsa għall-assigurazzjoni li tkopri r-riskju tiegħu stess, jiġifieri, il-polzi minħabba kontribuzzjoni personali baxxa u l-assigurazzjoni-pont.
8.        Madankollu, teżisti tilwima dwar jekk il-mutwatarja tistax tirkupra l-primjums imħallsa għall-assigurazzjoni li tipproteġi r-riskji tagħha stess, jiġifieri, il-polza tal-assigurazzjoni għall-proprjetà u dik tal-assigurazzjoni għall-ħajja.
9.        Kif tispjega l-qorti tar-rinviju, l-opinjoni prevalenti fil-ġurisprudenza nazzjonali hija li l-bank ma huwiex meħtieġ jirrimborsa lill-mutwatarju għat-tipi ta’ primjums tal-assigurazzjoni msemmija l-aħħar għaliex dawn il-kuntratti ma humiex intrinsikament marbuta mal-ftehim ta’ self, anki jekk il-bank jiġi assenjat id-drittijiet taħt dawk il-poloz. Ir-raġunament tal-qorti tar-rinviju huwa li huma l-mutwatarju (l-assigurazzjoni għall-proprjetà) u l-eredi tiegħu jew tagħha (l-assigurazzjoni għall-ħajja) li jibqgħu l-benefiċjarji attwali taħt dawn il-poloz; jekk is-somma assigurata taqbeż id-dejn dovut lill-bank, l-eċċess għandu jitħallas direttament lill-mutwatarju fir-rigward tal-assigurazzjoni għall-proprjetà jew lill-benefiċjarji l-oħra fir-rigward tal-assigurazzjoni għall-ħajja.
10.      Din l-interpretazzjoni, kif tispjega l-qorti tar-rinviju, hija bbażata fuq il-fatt li ftehim ta’ self jobbliga biss lill-mutwatarju jipprovdi garanzija; ma jimponix dmir li jitħallsu l-primjums tal-assigurazzjoni. Dan id-dmir jirriżulta mill-kuntratti tal-assigurazzjoni nfushom u mid-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Ustawa – Kodeks cywilny (il-Liġi li tistabbilixxi l-Kodiċi Ċivili), tat‑23 ta’ April 1964 (Dz. U. Nru 16, pożizzjoni 93), fil-verżjoni applikabbli għall-fatti fil-kawża prinċipali li tirregola l-poloz fuq il-proprjetà u fuq il-ħajja. Konsegwentement, il-ftehim ta’ self, il-kuntratt tal-assigurazzjoni għall-proprjetà u l-kuntratt tal-assigurazzjoni għall-ħajja huma relazzjonijiet legali indipendenti. Id-dikjarazzjoni tal-ftehim ta’ self bħala null u bla effett ma tinvalidax il-kuntratti tal-assigurazzjoni; sempliċement tagħmel ineffettivi l-mekkaniżmi ta’ sigurtà marbuta magħhom, jiġifieri, iċ-ċessjoni tat-talba tal-assigurazzjoni għall-proprjetà lill-bank u n-nomina tal-bank bħala l-benefiċjarju tas-somma assigurata taħt il-polza tal-assigurazzjoni għall-ħajja. Għalhekk, il-mutwatarju jibqa’ intitolat għal kumpens skont il-polza tal-assigurazzjoni għall-proprjetà, u kull eredi jżomm kwalunkwe benefiċċju li jista’ jirriżulta mill-polza tal-assigurazzjoni għall-ħajja.
11.      Il-qorti tar-rinviju tiddikjara wkoll li, kieku l-proprjetà kellha tiġi ddikjarata invalida, il-mutwatarju ma kienx ikun assigurat mid-data li fiha ġie konkluż is-self, xenarju fattwali li l-qrati ma jixtiqux jġibu fis-seħħ. Barra minn hekk, minħabba li l-benefiċjarji reali tal-primjums huma l-mutwatarju jew l-eredi tiegħu jew tagħha, kwalunkwe talba għar-rimbors ta’ dawk il-primjums għandha tiġi indirizzata direttament kontra l-kumpannija tal-assigurazzjoni, u mhux il-bank. F’dan il-kuntest, il-bank jaġixxi sempliċement bħala intermedjarju, jiġbor il-primjums mingħand il-mutwatarju u jgħaddihom lill-assiguratur mingħajr ma jirċievi ebda benefiċċju. Dan jikkuntrasta mal-assigurazzjoni fuq ir-riskju tal-bank stess (il-poloz tal-assigurazzjoni-pont u tal-assigurazzjoni minħabba kontribuzzjoni personali baxxa), fejn il-bank huwa d-detentur tal-polza u l-uniku benefiċjarju, u b’hekk ir-rimbors ta’ dawk il-primjums isir kwistjoni separata.
12.      Minkejja l-interpretazzjoni prevalenti tad-dritt nazzjonali fil-ġurisprudenza nazzjonali tagħha, il-qorti tar-rinviju madankollu għandha dubji dwar jekk iċ-ċaħda lil konsumatur tad-dritt li jitlob ir-rimbors tal-primjums inkwistjoni, wara deċiżjoni li tinvalida ftehim ta’ self, tmurx kontra l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti.
13.      Il-qorti tar-rinviju tinnota li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, klawżola kuntrattwali ddikjarata inġusta għandha titqies, bħala prinċipju, li qatt ma eżistiet, b’mod illi ma jistax ikollha effett fil-konfront tal-konsumatur (5).
14.      Għalhekk, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar jekk l-invalidità tal-ftehim ta’ self għandhiex twassal ukoll għar-rimbors tal-primjums tal-assigurazzjoni marbuta ma’ dan il-ftehim. Din il-qorti tesprimi dubji dwar il-proporzjonalità ta’ tali soluzzjoni. Interpretazzjoni iktar xierqa, fil-fehma tagħha, tkun li l-invalidità ta’ self ma tannullax il-kuntratti tal-assigurazzjoni nfushom, iżda sempliċement tagħmel ineffettivi l-mekkaniżmi ta’ sigurtà marbuta magħhom (iċ-ċessjoni tat-talba tal-assigurazzjoni għall-proprjetà u n-nomina tal-bank bħala benefiċjarju tas-somma tal-assigurazzjoni għall-ħajja).
15.      Billi kienet inċerta dwar l-interpretazzjoni korretta tad-dispożizzjonijiet imsemmija hawn fuq tad-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti, il-qorti tar-rinviju ssospendiet il-proċeduri, u għamlet id-domanda li ġejja lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari:
“F’sitwazzjoni fejn kuntratt ta’ kreditu bejn bank u konsumatur jitqies li huwa null fl-intier tiegħu minħabba l-fatt li dan il-kuntratt kien jinkludi klawżoli inġusti li mingħajrhom ma setax jissussisti, l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-[Direttiva dwar il-klawżoli inġusti], kif ukoll il-prinċipji ta’ effettività u ta’ proporzjonalità għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu interpretazzjoni ġudizzjarja ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali li skonthom:
–        il-bank għandu l-obbligu li jirrimborsa lill-konsumatur l-ekwivalenti tal-ispejjeż imħallsa mill-konsumatur għall-assigurazzjoni tar-riskju tal-bank, bħalma huma l-assigurazzjoni minħabba kontribuzzjoni personali baxxa u l-assigurazzjoni-pont (bridging insurance), li jkunu servew bħala garanzija għar-rimbors tal-kreditu;
–        il-bank ma għandux l-obbligu li jirrimborsa lill-konsumatur l-ekwivalenti tal-ispejjeż imħallsa mill-konsumatur għall-assigurazzjoni tar-riskju tal-konsumatur, bħalma huma l-assigurazzjoni fuq il-proprjetà u l-assigurazzjoni fuq il-ħajja, li jkunu servew bħala garanzija għar-rimbors tal-kreditu?”
16.      Osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati lill-Qorti tal-Ġustizzja minn AS, minn Bank Millennium, mill-Gvern Pollakk, mill-Gvern Portugiż, u mill-Kummissjoni Ewropea.
17.      Saret seduta fit‑22 ta’ Jannar 2026, li fiha Bank Millennium, il-Gvern Pollakk u l-Kummissjoni ppreżentaw argumenti orali.
III. Analiżi
18.      Il-kawża preżenti ssegwi sensiela twila ta’ deċiżjonijiet fejn il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat l-effetti tad-dikjarazzjoni ta’ invalidità ta’ ftehimiet ta’ self indiċjati mal-frank Svizzeru skont id-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti.
19.      Madankollu, ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari preżenti jqajjem kwistjoni ġdida dwar l-effetti tad-dikjarazzjoni ta’ invalidità ta’ ftehim ta’ self ipotekarju fuq kuntratti ta’ assigurazzjoni differenti marbuta ma’ dak il-ftehim, kwistjoni li għadha ma ġietx ittrattata fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
20.      Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ssostni li l-primjums tal-assigurazzjoni kollha mħallsa minn konsumatur fl-eżekuzzjoni ta’ ftehim ta’ self li sussegwentement jinstab null u bla effett għar-raġuni li kien fih klawżola inġusta għandhom jiġu rrimborsati fuq il-bażi li tħallsu b’konnessjoni ma’ ftehim ta’ self invalidu u għalhekk kienu indebiti.
21.      Għall-kuntrarju, Bank Millennium, il-Gvern Pollakk u l-Gvern Portugiż, kif ukoll il-Kummissjoni jargumentaw li, b’differenza mill-poloz ta’ assigurazzjoni kontribuzzjoni personali baxxa u l-assigurazzjoni-pont (bridging insurance), l-obbligu fuq il-mutwatarju li jħallas primjums tal-assigurazzjoni għall-proprjetà u tal-assigurazzjoni għall-ħajja ma jirriżultax mid-dispożizzjonijiet tal-ftehim ta’ self, iżda mill-klawżoli tal-kuntratti ta’ assigurazzjoni nfushom. Konsegwentement, l-invalidità tal-ftehim ta’ self ma tirriżultax fl-invalidità tal-kuntratti fuq il-proprjetà u tal-assigurazzjoni għall-ħajja, iżda sempliċement tagħmel iċ-ċessjoni ta’ talbiet li jirriżultaw minn dawn il-kuntratti lill-bank ineffettiva.
22.      F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju, essenzjalment, titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkonferma jekk interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali li jagħti d-dritt lil mutwatarju jitlob rimbors ta’ primjums imħallsa għall-assigurazzjoni minħabba kontribuzzjoni personali baxxa u l-assigurazzjoni-pont (bridging insurance), iżda mhux għall-primjums imħallsa għal assigurazzjoni għall-proprjetà u għall-ħajja, hijiex permessa skont id-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti.
23.      Sabiex nirrispondi din id-domanda, l-ewwel se nfakkar fil-qosor il-ġurisprudenza rilevanti (A) qabel nippreżenta l-fehma tiegħi dwar din is-sitwazzjoni partikolari (B).
A.      Il-ġurisprudenza rilevanti tal-Qorti tal-Ġustizzja
24.      Kif espressament stabbilit fl-Artikolu 6(1) tad-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti, u kif spjegat iktar fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, meta qorti ssib li klawżola użata f’kuntratt mal-konsumatur hija inġusta, din il-klawżola ma tistax tkun vinkolanti fuq il-konsumatur (6).
25.      Filwaqt li l-effetti legali ta’ konstatazzjoni li klawżola kuntrattwali hija inġusta, fil-prinċipju, għandhom jiġu ddefiniti mill-Istati Membri (7), il-Qorti tal-Ġustizzja għamlitha ċara li l-qrati nazzjonali huma obbligati li jneħħu l-klawżola inġusta mill-kuntratt, u ma jistgħux jissostitwixxu dik il-klawżola la b’interpretazzjoni tax-xewqat tal-partijiet sabiex jevitaw l-annullament tal-kuntratt, u lanqas b’dispożizzjoni supplimentari tad-dritt nazzjonali (8). Għal din ir-raġuni, f’każ li kuntratt ma jistax ikompli jeżisti mingħajr il-klawżola inġusta, il-qrati nazzjonali huma obbligati jannullaw il-kuntratt fl-intier tiegħu. Dan huwa dak li ġara fil-kawża preżenti, peress li l-qorti tar-rinviju ddeċidiet li l-kuntratt ma setax ikompli jeżisti mingħajr il-klawżola inġusta u għalhekk iddikjarat il-kuntratt kollu kemm hu null u bla effett. Din il-konstatazzjoni tal-qorti nazzjonali ma ġietx ikkontestata.
26.      Għalkemm il-konsegwenzi legali ta’ konstatazzjoni li kuntratt huwa null u bla effett, fil-prinċipju, huma wkoll kwistjoni ta’ dritt nazzjonali, dawn il-konsegwenzi għandhom ikunu kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, mal-għanijiet segwiti mid-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti (9).
27.      F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li d-dritt nazzjonali li jittrasponi din id-direttiva għandu, b’mod partikolari, jiffaċilita l-kisba ta’ żewġ għanijiet.
28.      L-ewwel nett, id-dritt nazzjonali għandu jippermetti l-istabbiliment mill-ġdid tas-sitwazzjoni legali u fattwali li l-konsumatur kien ikun fiha kieku l-klawżola inġusta ma kinitx eżistiet, billi, fost affarijiet oħra, joħloq dritt għar-restituzzjoni ta’ vantaġġi miksuba indebitament, għad-detriment tal-konsumatur, mill-bejjiegħ jew fornitur abbażi tal-klawżola inġusta (10). Effett restitutorju simili għandu jiġi rrikonoxxut fejn in-natura inġusta ta’ klawżoli ta’ kuntratt konkluż bejn konsumatur u bejjiegħ jew fornitur ma tirriżultax biss fl-invalidità tal-klawżola nnifisha, iżda wkoll fl-invalidità ta’ dan il-kuntratt fl-intier tiegħu (11).
29.      It-tieni, id-dritt nazzjonali ma għandux idgħajjef l-effett deterrent imfittex mid-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti. Dan l-għan huwa ta’ natura iktar ġenerali, u jfittex li jipprevjeni lill-bejjiegħa jew lill-fornituri milli jinkludu klawżoli inġusti fil-kuntratti mal-konsumatur (12).
30.      Fil-kawża Bank M, is-sentenza invokata mill-partijiet fil-kawża preżenti, il-Qorti tal-Ġustizzja ġabret fil-qosor dik il-ġurisprudenza bil-mod li ġej: “[i]l-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ regoli nazzjonali li jirregolaw il-konsegwenzi prattiċi tan-nullità ta’ kuntratt ta’ self ipotekarju minħabba l-preżenza ta’ klawżoli inġusti tiddependi mill-kwistjoni dwar jekk dawn ir-regoli, minn naħa, jippermettux li terġa’ tiġi stabbilita fid-dritt u fil-fatt is-sitwazzjoni tal-konsumatur li kien ikun fiha fl-assenza ta’ dan il-kuntratt u, min-naħa l-oħra, ma jikkompromettux l-effett dissważiv imfittex mid-[Direttiva dwar il-klawżoli inġusti]” (13).
31.      Fir-rigward tal-istabbiliment mill-ġdid fid-dritt u fil-fatt tas-sitwazzjoni li kien ikun fiha l-konsumatur kieku l-kuntratt ma kienx fih klawżola inġusta, jirriżulta b’mod ċar mill-ġurisprudenza li l-konsumaturi għandu jkollhom id-dritt, mill-inqas, għar-rimbors tal-menswalitajiet u l-miżati mħallsa fir-rigward tal-eżekuzzjoni tal-ftehim flimkien mal-ħlas ta’ kwalunkwe interessi moratorji bir-rata statutorja mid-data tal-intimazzjoni tan-notifika (14). Barra minn hekk, fil-kawża Bank M, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat b’mod ġenerali li krediti li jmorru lil hinn mir-rimbors tal-menswalitajiet imħallsa u l-ispejjeż imħallsa abbażi tal-eżekuzzjoni ta’ dak il-ftehim ma jidhrux li jdgħajfu ż-żewġ għanijiet tad-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti (15). Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja għadha ma kkunsidratx id-dritt tal-konsumaturi li jitolbu rimbors fir-rigward ta’ pagamenti magħmula fir-rigward ta’ poloz tal-assigurazzjoni konnessi mal-ftehim ta’ self ipotekarju.
32.      Fil-fehma tiegħi, l-aċċettazzjoni ta’ talbiet għar-rimbors ta’ ħlasijiet fir-rigward tal-erba’ tipi kollha ta’ assigurazzjoni inkwistjoni f’dan il-każ ma ddgħajjifx, iżda pjuttost tikkontribwixxi, kemm għall-għan li l-mutwatarju jerġa’ lura għal sitwazzjoni li tippreċedi l-konklużjoni tal-ftehim annullat kif ukoll għall-effett deterrent imfittex mid-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti.
33.      Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li, meta jivvalutaw id-dritt nazzjonali tagħhom, il-qrati nazzjonali għandhom jikkunsidraw il-prinċipju ta’ proporzjonalità. Dan ifisser li, anki jekk huwa minnu li r-rimbors ta’ ħlasijiet għall-erba’ tipi kollha ta’ assigurazzjoni jista’ jikkontribwixxi għall-għanijiet tad-Direttivi dwar il-klawżoli inġusti, id-dritt nazzjonali ma għandux għalfejn imur lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex jintlaħqu dawn l-għanijiet (16).
34.      F’dan id-dawl, il-qorti tar-rinviju spjegat fid-digriet tar-rinviju tagħha li l-awtorizzazzjoni mogħtija lill-konsumaturi sabiex jitolbu r-rimbors tas-somom imħallsa fir-rigward tal-assigurazzjoni għall-proprjetà u l-assigurazzjoni għall-ħajja tista’ tkun sproporzjonata. Argument bħal dan jimmilita favur iż-żamma tal-ġurisprudenza nazzjonali prevalenti, li tipprekludi lil mutwatarju milli jitlob rimbors tal-primjums imħallsa għal poloz tal-assigurazzjoni għall-proprjetà u tal-assigurazzjoni għall-ħajja, anki fejn is-sottoskrizzjoni ta’ dawk il-poloz kienet kundizzjoni tal-ftehim ta’ self li ġie ddikjarat null u bla effett minħabba li kien fih klawżola inġusta. Fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, l-iktar interpretazzjoni xierqa tista’ tkun li l-invalidità ta’ ftehim ta’ self ma tirrendix nulli dawn il-kuntratti tal-assigurazzjoni nfushom, iżda sempliċement tagħmel ineffettivi l-mekkaniżmi ta’ sigurtà marbuta magħhom, jiġifieri, iċ-ċessjoni tat-talba tal-assigurazzjoni għall-proprjetà u n-nomina tal-bank bħala benefiċjarju tas-somma tal-assigurazzjoni għall-ħajja). Taħt interpretazzjoni bħal din, il-mutwatarju jibqa’ kopert miż-żewġ poloz tal-assigurazzjoni u għalhekk ma jkunx jista’ jitlob ir-rimbors tal-primjums imħallsa għal dawn il-poloz.
B.      Evalwazzjoni tal-każ preżenti
35.      Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja msemmija hawn fuq tindika lejn il-konklużjoni li bank, fil-prinċipju, huwa meħtieġ li jirrimborsa l-ħlasijiet kollha li jkun għamel mutwatarju fir-rigward ta’ kuntratt li iktar tard ġie ddikjarat null u bla effett minħabba li kien fih klawżoli inġusti.
36.      Kif osservat iktar ’il fuq, il-ħlasijiet magħmula mill-mutwatarja fir-rigward tal-ewwel żewġ tipi ta’ assigurazzjoni, jiġifieri l-assigurazzjoni minħabba kontribuzzjoni personali baxxa u l-assigurazzjoni-pont (bridging insurance), jidhru marbuta b’mod inseparabbli mal-ftehim ta’ self innifsu.
37.      Skont id-digriet tar-rinviju, u fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, jidher li huwa indiskutibbli li bank għandu jirrimborsa konsumatur il-primjums imħallsa għaż-żewġ poloz li jkopru r-riskji tal-bank stess. Fil-fatt, jista’ jingħad li dawk il-poloz huma inseparabbli mill-ftehim li jkun ġie ddikjarat invalidu, peress li ma jeżistux mingħajr il-ftehim ta’ self ipotekarju; il-bank, u mhux il-mutwatarju, huwa d-detentur tal-polza, u huwa l-bank li huwa l-uniku benefiċjarju fir-rigward ta’ kwalunkwe ħlas.
38.      F’dan ir-rigward, ma hemm l-ebda raġuni sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja ma taqbilx mal-qorti tar-rinviju u għalhekk għandha tirrispondi għall-ewwel parti tad-domanda magħmula f’dan is-sens.
39.      Għalhekk, l-uniċi żewġ ħlasijiet li jeħtieġu evalwazzjoni addizzjonali huma l-primjums imħallsa għall-poloz tal-assigurazzjoni għall-proprjetà u l-assigurazzjoni għall-ħajja, li għalihom il-ġurisprudenza nazzjonali prevalenti tidher li ċċaħħad lill-mutwatarji mid-dritt li jitolbu rimbors.
40.      L-ewwel, huwa neċessarju li jitfakkar li d-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti, li hija strument ta’ armonizzazzjoni minima (17), tħalli f’idejn l-Istati Membri sabiex jadottaw ir-regoli ddettaljati għall-protezzjoni tal-konsumaturi minn klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur. F’dak is-sens, Stati Membri jkollhom diskrezzjoni u jistgħu japplikaw soluzzjonijiet legali differenti sabiex jiżguraw l-istabbiliment mill-ġdid tal-mutwatarju għall-pożizzjoni li kien ikun fiha kieku l-klawżola inġusta ma eżistietx, u li jservu sabiex jiskoraġġixxu lill-bejjiegħa jew lill-fornituri milli jinkludu klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur. Id-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti sempliċement tirrikjedi li, bħala minimu, dawn iż-żewġ għanijiet jiġu ssodisfatti.
41.      F’dan is-sens, hija l-qorti nazzjonali, u mhux il-Qorti tal-Ġustizzja, li tinsab fl-aħjar pożizzjoni sabiex tikkonkludi jekk ir-regoli tad-dritt nazzjonali, evalwati fil-kuntest tal-ordinament ġuridiku nazzjonali kollu tagħha, humiex adattati u neċessarji sabiex jissodisfaw l-għanijiet tad-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti.
42.      Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tipprovdi biss gwida lill-qorti nazzjonali dwar x’għandha tikkunsidra meta tagħmel tali evalwazzjoni.
43.      Għalhekk, għall-finijiet tal-kawża preżenti, ser nipproponi xi elementi li jistgħu jkunu rilevanti għall-qorti tar-rinviju sabiex tikkunsidrahom meta tiddeċiedi jekk ikunx neċessarju li taqleb l-interpretazzjoni prevalenti tad-dritt nazzjonali, li skontha r-rikorrent fil-kawża prinċipali ma jkollux id-dritt li jitlob rimbors tal-primjums imħallsa għall-poloz tal-assigurazzjoni għall-proprjetà u tal-assigurazzjoni għall-ħajja, anki fejn is-sottoskrizzjoni ta’ dawn il-poloz kienet kundizzjoni tal-ftehim ta’ self ipotekarju li ġie ddikjarat null u bla effett għax kien fih klawżola inġusta.
44.      Dawn iż-żewġ poloz tal-assigurazzjoni, minn naħa waħda, ikopru ċerti riskji għall-bank li jirriżultaw jekk il-proprjetà ipotekata ssirilha l-ħsara jew jekk il-mutwatarju jmut, iżda, min-naħa l-oħra, ikopru wkoll ċerti riskji li l-mutwatarju jġorrhom indipendentement mis-self. Il-parteċipanti kollha fis-seduta, kif ukoll il-qorti tar-rinviju (18), qablu li dawn il-poloz tal-assigurazzjoni għandhom dik il-funzjoni doppja.
45.      Minħabba l-funzjoni doppja ta’ dawn iż-żewġ poloz tal-assigurazzjoni, il-ħlasijiet magħmula fir-rigward tagħhom jistgħu jinftiehmu jew bħala marbuta b’mod inseparabbli mal-ftehim ta’ self ipotekarju, jew bħala indipendenti minn dak il-ftehim.
46.      Minn naħa waħda, jista’ jingħad li l-mutwatarja ħadet dawk il-poloz tal-assigurazzjoni biss għax kienu kundizzjonijiet sabiex tirċievi s-self (19). F’tali ftehim, ir-rimbors tal-ħlasijiet magħmula fir-rigward ta’ dawk il-poloz jista’ jitqies bħala neċessarju sabiex il-mutwatarja terġa’ tiġi stabbilita fis-sitwazzjoni li kienet fiha qabel ġie konkluż il-kuntratt, peress li hija ma kellha l-ebda obbligu sabiex tagħmel dawn il-ħlasijiet qabel l-eżistenza tal-ftehim ta’ self.
47.      Barra minn hekk, ir-rekwiżit għar-rimbors tal-ħlasijiet għal dawk il-poloz tal-assigurazzjoni, li kienu konnessi mal-ftehim ta’ self li nstab li fih klawżoli inġusti, jista’ jsaħħaħ l-effett deterrent imfittex mid-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti.
48.      Dawn l-argumenti jiffavorixxu konstatazzjoni li l-konsumaturi għandhom id-dritt li jitolbu rimbors tal-primjums imħallsa għal dawk il-poloz.
49.      Min-naħa l-oħra, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja teħtieġ, fil-prinċipju, il-“ħlas lura ta’ benefiċċji miksuba indebitament, għad-detriment tiegħu, mill-bejjiegħ jew fornitur abbażi tal-imsemmija klawżola inġusta” (20).
50.      Fil-kawża preżenti, peress li l-primjums inkwistjoni huma relatati ma’ poloz tal-assigurazzjoni għall-ħajja u tal-assigurazzjoni għall-proprjetà, li t-tnejn huma ta’ benefiċċju għall-konsumatur, dawn ma humiex, fihom infushom, għad-detriment tal-konsumaturi. L-ewwel, kif ikkonfermat waqt is-seduta, AS kienet libera li tagħżel il-kumpannija tal-assigurazzjoni li magħha kkonkludiet il-poloz. It-tieni, ma ġiex ikkontestat fil-kawża prinċipali li l-poloz tal-assigurazzjoni twettqu kif suppost; l-assiguratur ipprovda garanzija effettiva fuq il-proprjetà u l-persuna tal-konsumatur, li tkopri riskji bħal nar, għargħar, mewt, diżabilità, eċċ. Dawn il-benefiċċji ma kinux sempliċement ipotetiċi. Anki fl-assenza ta’ avveniment li jista’ jiġi kkontestat, l-assiguratur ġarr ir-riskju fuq il-karta tal-bilanċ tiegħu, żamm ir-riżervi meħtieġa, u ġarrab spejjeż attwali sabiex jikseb riassigurazzjoni sabiex ikopri l-espożizzjoni potenzjali tiegħu. Matul it-tul ta’ dawn il-poloz, l-assiguratur baqa’ “fuq ir-riskju”, u pprovda lill-konsumatur protezzjoni kontinwa u sigurtà finanzjarja immedjata. Peress li l-primjums ikkostitwew kunsiderazzjoni leġittima għar-riskji meħuda, il-ħlas tagħhom jirrappreżenta servizz li ngħata b’mod effettiv u bi prezz ekonomiku.
51.      Għalhekk, kwalunkwe talba għar-rimbors ta’ dawk il-primjums mhux biss hija post festum, iżda wkoll tirriżulta diffiċli sabiex tiġi evalwata fil-kuntest ta’ tali provvista ta’ servizzi indiskutibbli. Fil-fatt, jista’ jingħad li rimbors f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali, fir-rigward ta’ poloz ta’ assigurazzjoni għall-proprjetà u assigurazzjoni għall-ħajja, imur lil hinn milli sempliċement jistabbilixxi mill-ġdid lill-konsumatur fis-sitwazzjoni li kien ikun fiha kieku l-klawżola inġusta ma eżistietx; fil-fatt, jagħti lill-konsumatur kopertura ta’ assigurazzjoni bla ħlas mingħajr ebda spiża personali.
52.      Huwa minnu li, fil-politiki tal-Unjoni, l-Artikolu 169 TFUE u l-Artikolu 38 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea jeħtieġu li jingħata livell għoli ta’ protezzjoni lill-konsumaturi, li jinsabu f’pożizzjoni iktar dgħajfa fir-rigward tal-bejjiegħa jew il-fornituri, sa fejn għandhom jitqiesu li huma inqas infurmati, ekonomikament iktar dgħajfa u legalment b’inqas esperjenza mill-parti l-oħra (21). Madankollu, huwa daqstant veru li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tirrikonoxxi li l-protezzjoni tal-konsumatur ma hijiex assoluta (22).
53.      F’dan ir-rigward, anki jekk il-poloz tal-assigurazzjoni għall-proprjetà u tal-assigurazzjoni għall-ħajja inkwistjoni huma wkoll ta’ benefiċċju għall-bank (23), dawn il-benefiċċji ma jirriżultawx mill-klawżola inġusta nnifisha. F’dan ir-rigward, huwa importanti li jiġi enfasizzat li l-għan tad-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti ma huwiex li tannulla l-arranġamenti kuntrattwali kollha li fihom klawżoli inġusti, iżda li jinkiseb bilanċ bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet kontraenti, filwaqt li tiġi stabbilita mill-ġdid l-ugwaljanza bejniethom (24).
54.      Għalhekk, ir-regoli nazzjonali, li l-għan tagħhom huwa li jistabbilixxu mill-ġdid lill-konsumatur fis-sitwazzjoni inizjali tiegħu jew tagħha kieku l-klawżola inġusta ma eżistietx, ma għandhomx għalfejn imorru lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex jintlaħaq dak l-għan primarju tad-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti billi jitqiegħed piż sproporzjonat fuq il-banek. Jekk il-bilanċ jiġi inklinat wisq lejn in-naħa opposta tkun tista’ tiġi pperikolata l-istabbiltà tas-suq finanzjarju, riżultat li jmur kontra l-għanijiet tad-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti.
55.      Għal din ir-raġuni, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li l-għanijiet li tiġi żgurata l-istabbiltà tas-sistema bankarja u finanzjarja u li jiġi evitat riskju sistemiku huma ta’ interess pubbliku mfittex mill-Unjoni Ewropea (25).
56.      Dawk l-għanijiet huma ta’ interess ġenerali u huma msejsa kostituzzjonalment fil-missjoni għall-istabbiltà tas-sistema finanzjarja fdata lis-Sistema Ewropea ta’ Banek Ċentrali (SEBĊ) mill-Artikolu 127(5) tat-TFUE, kif ukoll fil-ħtieġa li tiġi ppreservata l-istabbiltà tal-Unjoni Ekonomika u Monetarja prevista fl-Artikolu 3(4) TUE.
57.      Ta’ min jenfasizza li r-rekwiżiti prudenzjali ġew stabbiliti fil-livell tal-Unjoni abbażi tal-Artikolu 114 tat-TFUE (suq intern), skont ir-Regolament dwar ir-rekwiżiti ta’ kapital (26), u l-Artikolu 63(1) tat-TFUE (moviment liberu tal-kapital), skont id-Direttiva dwar ir-rekwiżiti ta’ kapital (27). Dawn ir-rekwiżiti japplikaw għall-Istati Membri kollha u jmorru lil hinn mill-konfini taż-żona tal-euro.
58.      Dawn ir-rekwiżiti huma msaħħa f’diversi atti tad-dritt sekondarju tal-Unjoni dwar il-protezzjoni tal-konsumatur, bħad-Direttiva 2014/17/UE dwar self ipotekarju (28).
59.      Anki jekk il-poloz tal-assigurazzjoni għall-ħajja u tal-assigurazzjoni għall-proprjetà ma humiex meħtieġa skont id-dritt applikabbli tal-Unjoni fir-rigward tal-għoti ta’ self ipotekarju, dawn iservu sabiex jiżguraw il-konformità tal-bank mar-rekwiżiti prudenzjali essenzjali u mal-istandards regolatorji. Ma huwiex ikkontestat fil-kawża prinċipali li r-rekwiżit impost fuq il-mutwatarji mill-banek sabiex jissottoskrivu tali poloz tal-assigurazzjoni ma huwiex, fih innifsu, inġust jew legalment invalidu.
60.      Fl-aħħar mill-aħħar, l-implimentazzjoni ta’ tali salvagwardji sservi kemm l-interessi privati tal-bank u tal-mutwatarju, kif ukoll l-interess pubbliku usa’. Billi jipproteġu lill-mutwatarju minn ċirkustanzi mhux previsti u lill-bank minn inadempjenza, dawn il-miżuri jsostnu l-istabbiltà tas-sistema bankarja u finanzjarja – għan ta’ interess ġenerali tad-dritt tal-Unjoni.
61.      Hemm għadd kbir ta’ spejjeż li mutwatarju jista’ jġarrab fir-rigward tal-konklużjoni ta’ kuntratt li sussegwentement jiġi ddikjarat invalidu (29). F’dan ir-rigward, id-dritt nazzjonali jkun intitolat jiġbed linja bejn dawk l-ispejjeż li għandhom jiġu rritornati lill-konsumatur, u dawk li għalihom ir-rimbors ma jirriżultax awtomatikament mill-fatt li ftehim ta’ self ipotekarju ġie ddikjarat invalidu minħabba li kien fih klawżola inġusta (30).
62.      Bħala konklużjoni, il-kwistjoni tar-rimbors taż-żewġ tipi ta’ primjums tal-assigurazzjoni ma hijiex kwistjoni tal-għoti ta’ vantaġġ lil prinċipju wieħed fuq ieħor, iżda waħda ta’ bbilanċjar tad-diversi interessi.
63.      Sakemm il-mutwatarju jiġi rrimborsat għall-ħlasijiet kollha li jkunu saru favur il-bank bħala riżultat tal-klawżola inġusta fil-ftehim ta’ self ipotekarju, ma nqisx li d-dritt tal-Unjoni jipprekludi interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali li skontha mutwatarju ma jkollux id-dritt li jitlob ir-rimbors tal-primjums imħallsa għal poloz tal-assigurazzjoni għall-proprjetà u tal-assigurazzjoni għall-ħajja, anki fejn it-teħid ta’ dawk il-poloz kien kundizzjoni tal-ftehim ta’ self li ġie ddikjarat null u bla effett għax kien fih klawżola inġusta.
IV.    Konklużjoni
64.      Fid-dawl ta’ dak li ntqal hawn fuq, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domanda magħmula għal deċiżjoni preliminari mis-Sąd Okręgowy w Warszawie (il-Qorti Reġjonali, Varsavja, il-Polonja) kif ġej:
Fil-każ ta’ annullament ta’ kuntratt mal-konsumatur fl-intier tiegħu, l-Artikoli 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur, moqrija fid-dawl tal-prinċipji ta’ effettività u ta’ proporzjonalità,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux interpretazzjoni ġudizzjarja ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali li skonthom:
–        il-bank għandu l-obbligu li jirrimborsa lill-konsumatur l-ekwivalenti tal-ispejjeż imħallsa mill-konsumatur għall-assigurazzjoni tar-riskju tal-bank, bħalma huma l-assigurazzjoni minħabba kontribuzzjoni personali baxxa u l-assigurazzjoni-pont (bridging insurance), li jkunu servew bħala garanzija għar-rimbors tal-kreditu;
–        il-bank ma għandux l-obbligu li jirrimborsa lill-konsumatur l-ekwivalenti tal-ispejjeż imħallsa mill-konsumatur għall-assigurazzjoni tar-riskju tal-konsumatur, bħalma huma l-assigurazzjoni għall-proprjetà u l-assigurazzjoni għall-ħajja, li jkunu servew bħala garanzija għar-rimbors tal-kreditu.
1      Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
i      L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.
2      Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 15, Vol. 2, p. 288, rettifika fil‑ĠU 2023, L 17, p. 100; iktar ’il quddiem “id-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti”).
3      Assigurazzjoni minħabba kontribuzzjoni personali baxxa tpaċi r-riskju ta’ mutwatarju f’sitwazzjonijiet fejn il-valur tal-ammont tas-self jikkorrispondi għal proporzjon sostanzjali (iktar minn 80 %) tal-valur tal-proprjetà ipotekata. Iktar ma jkun għoli l-proporzjon tal-kontribuzzjoni personali baxxa, iktar ikun ogħla r-riskju tas-self għall-mutwatarju, u huwa għalhekk li l-mutwatarju jista’ jintalab jissottoskrivi assigurazzjoni addizzjonali.
4      L-assigurazzjoni-pont hija garanzija għal żmien qasir li tkopri r-riskju ta’ bank matul il-perijodu tranżitorju bejn l-għoti tas-self u r-reġistrazzjoni legali formali tal-ipoteka fir-reġistru tal-artijiet u tal-ipoteki.
5      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2016, Gutiérrez Naranjo et (C‑154/15, C‑307/15 u C‑308/15, EU:C:2016:980, punt 61).
6      Ara, għal dan il-għan, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2016, fil-kawża Gutiérrez Naranjo et (C‑154/15, C‑307/15 u C‑308/15, EU:C:2016:980, punti 53 sa 57, u l-ġurisprudenza ċċitata).
7      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2016, fil-kawża Gutiérrez Naranjo et (C‑154/15, C-307/15 u C-308/15, EU:C:2016:980, punt 66) u s-sentenza tal‑15 ta’ Ġunju 2023, fil-kawża Bank M. (Konsegwenzi tal-annullament tal-kuntratt) (C‑520/21, iktar ’il quddiem “Bank M”, EU:C:2023:478, punt 61).
8      Ara s-sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2022, fil-kawża D.B.P. et (Kreditu ipotekarju ddenominat f’valuti barranin) (C‑80/21 sa C‑82/21, EU:C:2022:646, punt 68). Fil-fatt, kif tispjega l-Avukata Ġenerali Trstenjak fil-punti 86 sa 88 tal-konklużjonijiet tagħha fil-kawża Banco Español de Crédito (C‑618/10, EU:C:2012:74), il-possibbiltà li l-qrati nazzjonali “jikkoreġu” kuntratt li jkun fih klawżola inġusta, billi jimmodifikaw jew jissostitwixxu dik il-klawżola, “mhux biss tinnewtralizza l-effett deterrent tal-Artikolu 6 tad-[Direttiva dwar il-klawżoli inġusti], talli jkollha effett kuntrarju” billi tagħti inċentiv lil fornitur jew bejjiegħ biex ‘jittanta xortih’ u biex jinkludi kemm jista’ jkun klawżoli inġusti fil-ftehim bit-tama li l-qorti nazzjonali ma tagħtix każ il-biċċa l-kbira tagħhom”.
9      Ara, għal dan il-għan, il-kawża Bank M, punt 64.
10      Ara s-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2016, Gutiérrez Naranjo et (C‑154/15, C‑307/15 u C‑308/15, EU:C:2016:980, punt 66) u s-sentenza tal‑31 ta’ Marzu 2022, Lombard Lízing (C‑472/20, EU:C:2022:242), punti 50 sa 55, u l-ġurisprudenza ċċitata).
11      Ara, f’dan ir-rigward, il-kawża Bank M, punt 66.
12      Ara, pereżempju, il-kawża Bank M, punti 67 u 68. Dan l-għan isegwi l-Artikolu 7 tad-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti.
13      Bank M, punt 68.
14      Ara s-sentenza tat‑30 ta’ April 2025, AxFina Hungary (Sussistenza tal-kuntratt) (C‑630/23, EU:C:2025:302, punt 77, u l-ġurisprudenza ċċitata). Il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet ukoll id-dritt tal-konsumaturi li jitolbu rimbors ta’ spejjeż bħal spejjeż notarili u ta’ ġestjoni, fejn dawk l-ispejjeż jirriżultaw minn klawżola inġusta. Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2020, Caixabank u Banco Bilbao Vizcaya Argentaria (C‑224/19 u C‑259/19, EU:C:2020:578).
15      Il-kawża Bank M, punti 69 u 74.
16      Ara, għal dan il-għan, il-kawża Bank M, punt 73.
17      Dan ifisser li l-Istati Membri jistgħu jadottaw ukoll regoli li jipprovdu livell ta’ protezzjoni lill-konsumaturi ogħla minn dak li huwa meħtieġ minn dik id-direttiva. Ara l-premessa 12 tagħha u s-sentenzi tat‑3 ta’ Ġunju 2010, fil-kawża Caja de Ahorros y Monte de Piedad de Madrid (C‑484/08, EU:C:2010:309, punt 28) u s-sentenza tat‑18 ta’ Jannar 2024, Getin Noble Bank et (Stħarriġ ex offiċio tan-natura inġusta tal-klawżoli) (C‑531/22, EU:C:2024:58, punt 68).
18      Punt 5 tar-risposta mill-qorti tar-rinviju għad-domandi tal-Qorti tal-Ġustizzja.
19      Madankollu, huwa wkoll possibbli li l-mutwatarja diġà kellha l-assigurazzjoni għall-proprjetà offruta bħala ipoteka, jew bħala assigurazzjoni għall-ħajja, u sempliċement iċċedi t-talbiet tagħha taħt dawk il-poloz lill-bank sal-ammont tal-valur tas-self.
20      Sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2016, Gutiérrez Naranjo et (C‑154/15, C‑307/15 u C‑308/15, EU:C:2016:980, punt 66), Enfasi miżjuda minni. Ara wkoll il-punt 28 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
21      Sentenza tas‑7 ta’ Novembru 2019, Profi Credit Polska (C‑419/18 u C‑483/18, EU:C:2019:930, punt 46).
22      Sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2016, fil-kawża Gutiérrez Naranjo et (C‑154/15, C‑307/15 u C‑308/15, EU:C:2016:980, punt 68) u sentenza tat‑13 ta’ Marzu 2025, fil-kawża Banco Santander (C‑230/24, EU:C:2025:177, punt 30 u l-ġurisprudenza ċċitata).
23      Pereżempju, kieku l-proprjetà ipotekata ma hijiex assigurata mill-mutwatarju, il-bank jista’ jkun li jkollu jissottoskrivi tali poloz ta’ assigurazzjoni bi spejjeż tiegħu, li jista’ jwassal li joffri prezz ogħla għas-self.
24      Ara, għal dan il-għan, is-sentenza tat‑23 ta’ Novembru 2023, fil-kawża Provident Polska (C‑321/22, EU:C:2023:911, punti 81 u 87, u l-ġurisprudenza ċċitata).
25      Ara s-sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2020, Adusbef et (C‑686/18, EU:C:2020:567, (punt 92 u l-ġurisprudenza ċċitata). B’mod partikolari, fil-kuntest tal-interpretazzjoni tad-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti, ara s-sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2025, Myszak (C‑324/23, EU:C:2025:324, punt 71 u l-ġurisprudenza ċċitata).
26      Regolament (UE) Nru 575/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Ġunju 2013 dwar ir-rekwiżiti prudenzjali għall-istituzzjonijiet ta’ kreditu u d-ditti tal-investiment u li jemenda r-Regolament (UE) Nru 648/2012 (ĠU 2013, L 176, p. 1, rettifika fil-ĠU 2013, L 208, p. 68, fil-ĠU 2013, L 321, p. 6, fil-ĠU 2015, L 193, p. 166, fil-ĠU 2017, L 20, p. 2 u fil-ĠU 2023, L 92, p. 29), kif emendat bir-Regolament Delegat tal-Kummissjoni (UE) 2025/1496 tat‑12 ta’ Ġunju 2025 li jemenda r-Regolament (UE) Nru 575/2013 fir-rigward tad-data tal-applikazzjoni tar-rekwiżiti ta’ fondi proprji għar-riskju tas-suq (ĠU L, 2025/1496).
27      Direttiva 2013/36/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Ġunju 2013 dwar l-aċċess għall-attività tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu u s-superviżjoni prudenzjali tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu u tad-ditti tal-investiment, li temenda d-Direttiva 2002/87/KE u li tħassar id-Direttivi 2006/48/KE u 2006/49/KE (ĠU 2013, L 176, p. 338), kif emendata bid-Direttiva 2024/1619 fir-rigward tas-setgħat superviżorji, is-sanzjonijiet, il-fergħat ta’ pajjiżi terzi, u r-riskji ambjentali, soċjali u ta’ governanza (ĠU L, 2024/1619).
28      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑4 ta’ Frar 2014 dwar kuntratti ta’ kreditu għall-konsumaturi marbutin ma’ proprjetà immobbli residenzjali u li temenda d-Direttivi 2008/48/KE u 2013/36/UE u r-Regolament (UE) Nru 1093/2010 (ĠU 2014, L 60, p. 34, rettifika fil-ĠU 2015, L 246, p. 11). Ara, b’mod partikolari, l-Artikolu 12(4) tagħha.
29      Dawn jistgħu jinkludu spejjeż ordinarji bħall-prezz ta’ servizz tat-taxi li jwassal lill-konsumatur il-bank sabiex jiffirma l-kuntratt, jew l-ispejjeż tat-traduzzjoni ta’ dokumenti li għandhom jiġu pprovduti fil-lingwa tal-Istat li fih jinsab il-bank għal applikazzjoni għal self.
30      Anki kieku dawn l-ispejjeż addizzjonali jistgħu jiġu esklużi mill-portata tad-dritt li wieħed jitlob rimbors wara dikjarazzjoni ta’ invalidità ta’ ftehim ta’ self minħabba li kien fih klawżola inġusta, ma jistax jiġi eskluż li dawn l-ispejjeż jistgħu jiġu rkuprati permezz ta’ rikors għad-danni, sakemm il-kundizzjonijiet sabiex wieħed jirċievi tali kumpens jiġu ssodisfatti.