Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΡΑΝΤΟΥ
της 5ης Φεβρουαρίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑232/25 [Idziski] (i)
Z.R.,
Ś.
κατά
U.,
Z.,
παρισταμένου
του:
Prokurator
Regionalny
w
Krakowie
[αίτηση του Sąd Najwyższy(Ανωτάτου Δικαστηρίου, Πολωνία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Κανονισμός (ΕΚ) 44/2001 – Διεθνής δικαιοδοσία, αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις – Άρθρο 5, σημείο 3 – Ειδική δικαιοδοσία σε ενοχές εξ αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας – Τόπος όπου συνέβη ή ενδέχεται να συμβεί το ζημιογόνο γεγονός – Φυσικό πρόσωπο και νομικό πρόσωπο που επικαλούνται προσβολή του δικαιώματός τους στην προσωπικότητα η οποία απορρέει από την προβολή σειράς στην τηλεόραση και στο διαδίκτυο – Διεθνής δικαιοδοσία των δικαστηρίων άλλου κράτους μέλους πλην του κράτους μέλους στο οποίο έλαβε χώρα η παραγωγή της σειράς – Τόπος επέλευσης της ζημίας – Κέντρο των συμφερόντων των προσώπων αυτών – Δυνατότητα εξατομίκευσης ενός προσώπου – Αίτημα ικανοποίησης για το σύνολο της προκληθείσας ηθικής βλάβης – Αίτημα καταδίκης σε δήλωση συγγνώμης και σε προσήκουσα σήμανση πριν από κάθε προβολή της σειράς »
I.      Εισαγωγή
1.        Ο Z.R., φυσικό πρόσωπο, κάτοικος Πολωνίας, και η Ś., ένωση με έδρα την Πολωνία (στο εξής: ενάγοντες), άσκησαν αγωγή ενώπιον των πολωνικών δικαστηρίων κατά των U. και Ζ.,
εγκατεστημένων στη Γερμανία (στο εξής: εναγόμενοι), προβάλλοντας προσβολή του δικαιώματός τους στην προσωπικότητα η οποία απορρέει από την προβολή στην τηλεόραση, στην Πολωνία και σε άλλα κράτη μέλη, καθώς και στο διαδίκτυο, σειράς συμπαραγωγής των εναγομένων. Οι ενάγοντες ζήτησαν, αφενός, την ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που προκλήθηκε λόγω της προβολής της σειράς σε όλα τα εν λόγω κράτη μέλη και, αφετέρου, την καταδίκη των εναγομένων σε δήλωση συγγνώμης σε όλους τους σχετικούς τηλεοπτικούς σταθμούς και ιστότοπους, καθώς και σε προσήκουσα σήμανση πριν από κάθε προβολή της σειράς, ανεξαρτήτως του τόπου προβολής.
2.        Απονέμει το άρθρο 5, σημείο 3, του κανονισμού (ΕΚ) 44/2001 (2), το οποίο καθιερώνει κανόνα ειδικής δικαιοδοσίας ως προς ενοχές εξ αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας, διεθνή δικαιοδοσία στα πολωνικά δικαστήρια για εκδίκαση της αγωγής στο σύνολό της, και όχι μόνο για την προσβολή του δικαιώματος στην προσωπικότητα η οποία έλαβε χώρα στην Πολωνία; Αυτό είναι, κατ’ ουσίαν, το κύριο ερώτημα που έθεσε το Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο, Πολωνία), ήτοι το αιτούν δικαστήριο.
3.        Στην υπό κρίση υπόθεση, το Δικαστήριο καλείται να διευκρινίσει το περιεχόμενο των αποφάσεων Shevill (3) και eDate (4) όσον αφορά την προβολή, τόσο στην τηλεόραση όσο και στο διαδίκτυο, περιεχομένου που προσβάλλει το δικαίωμα στην προσωπικότητα, στο ιστορικό πλαίσιο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και των σχέσεων μεταξύ της Πολωνίας και της Γερμανίας. Οι αποφάσεις αυτές έχουν προκαλέσει πολυάριθμες συζητήσεις εντός του Δικαστηρίου (5) και στη θεωρία (6).
II.    Το νομικό πλαίσιο
1.      Το δίκαιο της Ένωσης
1.      Ο κανονισμός 44/2001
4.        Οι αιτιολογικές σκέψεις 2, 11, 12 και 15 του κανονισμού 44/2001 είχαν ως εξής:
«(2)      Ορισμένες διαφορές μεταξύ των εθνικών κανόνων για τη δικαιοδοσία και την αναγνώριση των δικαστικών αποφάσεων δυσχεραίνουν την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Είναι ουσιώδης η θέσπιση διατάξεων σχετικά με την ενοποίηση των κανόνων σύγκρουσης δικαιοδοσίας στις αστικές και εμπορικές υποθέσεις καθώς και σχετικά με την απλούστευση των διατυπώσεων για την ταχεία και απλή αναγνώριση και εκτέλεση των αποφάσεων κρατών μελών που δεσμεύονται από τον ανά χείρας κανονισμό.
[…]
(11)      Οι κανόνες δικαιοδοσίας πρέπει να παρουσιάζουν υψηλό βαθμό προβλεψιμότητας και να βασίζονται στην αρχή της γενικής δωσιδικίας της κατοικίας του εναγομένου και η δωσιδικία αυτή πρέπει να ισχύει πάντοτε, εκτός από μερικές συγκεκριμένες περιπτώσεις όπου το επίδικο αντικείμενο ή η αυτονομία των μερών δικαιολογεί άλλο συνδετικό παράγοντα. Η κατοικία των νομικών προσώπων πρέπει να καθορίζεται αυτοτελώς ώστε να αυξάνεται η διαφάνεια των κοινών κανόνων και να αποφεύγονται οι συγκρούσεις δικαιοδοσίας.
(12)      Η δωσιδικία της κατοικίας του εναγομένου πρέπει να συμπληρωθεί από εναλλακτικές δωσιδικίες που θα ισχύουν λόγω του στενού συνδέσμου μεταξύ του δικαστηρίου και της διαφοράς ή για τη διευκόλυνση του έργου της δικαιοσύνης.
[…]
(15)      Για λόγους αρμονικής απονομής της δικαιοσύνης θα πρέπει να ελαχιστοποιηθεί η πιθανότητα παράλληλης εκδίκασης μιας υπόθεσης και να αποφεύγεται η έκδοση ασυμβιβάστων αποφάσεων σε δύο κράτη μέλη. Πρέπει να προβλεφθεί σαφής και αποτελεσματικός μηχανισμός για την επίλυση των περιπτώσεων εκκρεμοδικίας και συνάφειας και για την αποφυγή προβλημάτων που απορρέουν από τις διαφοροποιήσεις στα κράτη μέλη ως προς την ημερομηνία κατά την οποία μια υπόθεση θεωρείται ότι εκκρεμεί. Για τους σκοπούς του ανά χείρας κανονισμού πρέπει να καθοριστεί η ημερομηνία αυτή αυτοτελώς.»
5.        Στο κεφάλαιο I του κανονισμού, με τίτλο «Πεδίο εφαρμογής», το άρθρο 1, παράγραφος 1, όριζε τα εξής:
«Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, ανεξάρτητα από το είδος του δικαστηρίου. Δεν καλύπτει ιδίως φορολογικές, τελωνειακές ή διοικητικές υποθέσεις.»
6.        Το κεφάλαιο II του κανονισμού, με τίτλο «Διεθνής δικαιοδοσία», περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, το τμήμα 1, τιτλοφορούμενο «Γενικές διατάξεις», και το τμήμα 2, τιτλοφορούμενο «Ειδικές δικαιοδοσίες».
7.        Το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού, το οποίο περιλαμβανόταν στο ως άνω τμήμα 1, προέβλεπε τα εξής:
«Με την επιφύλαξη των διατάξεων του παρόντος κανονισμού, τα πρόσωπα που έχουν την κατοικία τους στο έδαφος κράτους μέλους ενάγονται ενώπιον των δικαστηρίων αυτού του κράτους μέλους, ανεξάρτητα από την ιθαγένειά τους.»
8.        Το άρθρο 5, σημείο 3, του κανονισμού 44/2001, το οποίο εντασσόταν στο ως άνω τμήμα 2, όριζε τα εξής:
«Πρόσωπο που έχει την κατοικία του στο έδαφος κράτους μέλους μπορεί να εναχθεί σε άλλο κράτος μέλος:
[…]
3.      ως προς ενοχές εξ αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας, ενώπιον του δικαστηρίου του τόπου όπου συνέβη ή ενδέχεται να συμβεί το ζημιογόνο γεγονός.»
2.      Ο κανονισμός (ΕΕ) 1215/2012
9.        Το άρθρο 7, σημείο 2, του κανονισμού (ΕΕ) 1215/2012 (7), το οποίο περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο ΙΙ με τίτλο «Διεθνής δικαιοδοσία» και στο τμήμα 2 του κεφαλαίου αυτού με τίτλο «Ειδικές δικαιοδοσίες», έχει ως εξής:
«Πρόσωπο που έχει την κατοικία του σε κράτος μέλος μπορεί να εναχθεί σε άλλο κράτος μέλος:
[…]
2)      ως προς ενοχές εξ αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας, ενώπιον του δικαστηρίου του τόπου όπου συνέβη ή ενδέχεται να συμβεί το ζημιογόνο γεγονός.»
10.      Το άρθρο 66 του κανονισμού, το οποίο περιλαμβάνεται στο τιτλοφορούμενο «Μεταβατικές διατάξεις» κεφάλαιο VI του κανονισμού, ορίζει στην παράγραφο 2 τα εξής:
«Κατά παρέκκλιση από το άρθρο 80, ο [κανονισμός 44/2001] συνεχίζει να διέπει τις αποφάσεις που εκδίδονται σε αγωγές που ασκήθηκαν, τα δημόσια έγγραφα που εκδόθηκαν ή καταγράφηκαν και τους δικαστικούς συμβιβασμούς που εγκρίθηκαν ή συνήφθησαν πριν από την 10η Ιανουαρίου 2015 και που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού.»
11.      Στο κεφάλαιο VIII του κανονισμού 1215/2012, το οποίο φέρει τον τίτλο «Τελικές διατάξεις», το άρθρο 80 προβλέπει την κατάργηση του κανονισμού 44/2001.
2.      Το πολωνικό δίκαιο
1.      Ο αστικός κώδικας
12.      Το άρθρο 23 του ustawa – Kodeks cywilny (νόμου περί αστικού κώδικα), της 23ης Απριλίου 1964 (8), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: αστικός κώδικας), ορίζει τα εξής:
«Το δικαίωμα στην προσωπικότητα ενός προσώπου, όπως, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα στην υγεία, στην ελευθερία, στην τιμή, στην ελευθερία συνείδησης, στο όνομα ή στο ψευδώνυμο, στην εικόνα, στο απόρρητο της αλληλογραφίας, στο απαραβίαστο της κατοικίας, στην επιστημονική, καλλιτεχνική, εφευρετική δημιουργία και στον ορθολογισμό, προστατεύεται από το αστικό δίκαιο ανεξαρτήτως της προστασίας που προβλέπεται από άλλους νόμους.»
13.      Το άρθρο 24, παράγραφοι 1 και 2, του αστικού κώδικα έχει ως εξής:
«1.      Το πρόσωπο του οποίου το δικαίωμα στην προσωπικότητα απειλείται από τη συμπεριφορά τρίτου μπορεί να απαιτήσει την παύση της συμπεριφοράς αυτής, εκτός αν δεν είναι παράνομη. Σε περίπτωση προσβολής του δικαιώματός του στην προσωπικότητα, μπορεί επίσης να απαιτήσει από αυτόν που το προσέβαλε να προβεί στις πράξεις που είναι αναγκαίες για την άρση των συνεπειών της προσβολής, ιδίως να προβεί σε δήλωση με προσήκουσα διατύπωση και μορφή. Δυνάμει των αρχών που προβλέπει ο κώδικας, ο φορέας του δικαιώματος στην προσωπικότητα μπορεί επίσης να αξιώσει χρηματική ικανοποίηση ή την καταβολή ορισμένου χρηματικού ποσού για συγκεκριμένο κοινωνικό σκοπό.
2.      Αν η προσβολή δικαιώματος στην προσωπικότητα προκάλεσε περιουσιακή ζημία, ο ζημιωθείς μπορεί να αξιώσει αποκατάστασή της σύμφωνα με τις γενικές αρχές.»
14.      Κατά το άρθρο 43 του αστικού κώδικα:
«Οι κανόνες σχετικά με την προστασία του δικαιώματος στην προσωπικότητα των φυσικών προσώπων εφαρμόζονται κατ’ αναλογία στα νομικά πρόσωπα.»
2.      Ο κώδικας πολιτικής δικονομίας
15.      Το άρθρο 39813 του Ustawa Kodeks postępowania cywilnego (νόμου περί κώδικα πολιτικής δικονομίας), της 17ης Νοεμβρίου 1964 (9), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: κώδικας πολιτικής δικονομίας), ορίζει στις παραγράφους 1 και 2 τα εξής:
«1.      Το Ανώτατο Δικαστήριο εξετάζει την αίτηση αναιρέσεως εντός των ορίων των αιτημάτων και των λόγων αναιρέσεως· εντός των ορίων των αιτημάτων, πάντως, λαμβάνει αυτεπαγγέλτως υπόψη την ακυρότητα της διαδικασίας.
2.      Δεν επιτρέπεται κατ’ αναίρεση η επίκληση νέων πραγματικών ισχυρισμών και νέων αποδεικτικών στοιχείων, το δε Ανώτατο Δικαστήριο δεσμεύεται από τις διαπιστώσεις περί των πραγματικών περιστατικών στις οποίες στηρίζεται η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.»
16.      Το άρθρο 1099 του κώδικα πολιτικής δικονομίας ορίζει τα εξής:
«1.      Το επιληφθέν δικαστήριο εξετάζει αυτεπαγγέλτως, σε κάθε στάδιο της δίκης, το ζήτημα της έλλειψης διεθνούς δικαιοδοσίας. Αν διαπιστωθεί ότι τα εθνικά δικαστήρια δεν έχουν διεθνή δικαιοδοσία, το επιληφθέν δικαστήριο απορρίπτει την αγωγή ή την αίτηση [...]
2.      Η έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας αποτελεί λόγο ακυρότητας της διαδικασίας.»
III. Η διαφορά της κύριας δίκης, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
17.      Ο Z.R., κάτοικος Πολωνίας, ήταν λοχαγός του πολωνικού στρατού. Σε ηλικία 16 ετών εκτοπίσθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Άουσβιτς‑Μπίρκεναου και, έπειτα, δραστηριοποιήθηκε στη Związek Walki Zbrojnej (Ένωση Ενόπλου Αγώνα) και υπηρέτησε ως στρατιώτης στο στρατιωτικό κλιμάκιο [X] (στο εξής: στρατιωτικό κλιμάκιο Χ). Ο Z.R. συμμετείχε σε ενέργειες διάσωσης ή απόκρυψης προσώπων που ανήκαν στην εβραϊκή κοινότητα και συμμετείχε στις συγκρούσεις κατά τη διάρκεια της εξέγερσης της Βαρσοβίας (Πολωνία). Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο συνελήφθη από την Urząd Bezpieczeństwa (Υπηρεσία Ασφαλείας) και καταδικάστηκε σε κάθειρξη δώδεκα ετών για την παροχή καταλύματος σε μέλος των πολωνικών ειδικών δυνάμεων. Ο Z.R. ουδέποτε ήρθε ο ίδιος αντιμέτωπος με αντισημιτικές συμπεριφορές εκ μέρους στρατιωτών του στρατιωτικού κλιμακίου X. Έχει αφοσιωθεί στη διατήρηση της μνήμης των στρατιωτών του κλιμακίου, καθώς και στην αναγνώριση της συμβολής των Πολωνών στη διάσωση της εβραϊκής κοινότητας.
18.      Η Ś., με έδρα την Πολωνία, είναι ένωση με νομική προσωπικότητα η οποία απαρτίζεται από πρώην στρατιώτες που ήταν μέλη του στρατιωτικού κλιμακίου Χ και η οποία, σύμφωνα με το καταστατικό της, έχει ως σκοπό, μεταξύ άλλων, την προάσπιση της αξιοπρέπειας, της υπόληψης και της μνήμης του στρατιωτικού κλιμακίου καθώς και των στρατιωτών του. Η Ś. έχει επί του παρόντος περίπου 5 000 μέλη.
19.      Στις 19 Νοεμβρίου 2013 (10) οι ενάγοντες άσκησαν αγωγή ενώπιον του Sąd Okręgowy w Krakowie (περιφερειακού δικαστηρίου Κρακοβίας, Πολωνία) κατά των εναγομένων, επικαλούμενοι προσβολή του δικαιώματός τους στην προσωπικότητα που απορρέει από ορισμένες σκηνές που προβλήθηκαν σε τηλεοπτική σειρά συμπαραγωγής των εναγομένων (στο εξής: τηλεοπτική σειρά). Προς στήριξη της αγωγής τους, οι ενάγοντες ισχυρίστηκαν ότι η σειρά προβλήθηκε στην πολωνική τηλεόραση και, στη συνέχεια, στους άλλους τηλεοπτικούς σταθμούς που μνημονεύονταν στην αγωγή τους. Υποστήριξαν ότι η σειρά ήταν προσβάσιμη μέσω ιστοτόπων τόσο ολόκληρη όσο και αποσπασματικά. Κατά τους ενάγοντες, η σειρά απεικονίζει στρατιώτες του στρατιωτικού κλιμακίου Χ ως δήθεν αντισημίτες, εθνικιστές, που συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς στο πλαίσιο του Ολοκαυτώματος, πράγμα που θίγει το δικαίωμά τους στην προσωπικότητα, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος στην εθνική υπερηφάνεια, του δικαιώματος στην καλλιέργεια της εθνικής ταυτότητας, του δικαιώματος σε ιστορία απαλλαγμένη από κάθε παραποίηση, του δικαιώματος στην αξιοπρέπεια και την υπόληψη, καθώς και του δικαιώματος στο σήμα, το οποίο απεικονίζεται με το σύμβολο X.
20.      Με τα αιτήματα της αγωγής τους, οι ενάγοντες ζήτησαν, πρώτον, να καταδικασθούν οι εναγόμενοι να δημοσιεύσουν προσήκουσα δήλωση (δήλωση συγγνώμης) στην πολωνική τηλεόραση, στον υποδεικνυόμενο τηλεοπτικό σταθμό, με το κείμενο της δήλωσης συγγνώμης
να αναγιγνώσκεται στον αέρα· δεύτερον, να επιτραπεί στους ενάγοντες, δυνάμει του αστικού κώδικα, να δημοσιεύσουν οι ίδιοι τη δήλωση συγγνώμης, εάν δεν προβληθεί εντός της ταχθείσας προθεσμίας· τρίτον, να καταδικασθούν οι εναγόμενοι να αναρτήσουν προσήκουσα δήλωση (δήλωση συγγνώμης) στη γερμανική γλώσσα στους δύο υποδεικνυόμενους ιστότοπους· τέταρτον, να καταδικασθούν οι εναγόμενοι σε προσήκουσα δήλωση (δήλωση συγγνώμης) μέσω των άλλων τηλεοπτικών σταθμών στους οποίους προβλήθηκε η τηλεοπτική σειρά, ήτοι στη γερμανική, ιρλανδική, ισπανική, ολλανδική, αυστριακή και νορβηγική τηλεόραση, στους μνημονευόμενους σταθμούς και στη γλώσσα της οικείας χώρας· πέμπτον, να καταδικασθούν οι εναγόμενοι να παύσουν να εμφανίζουν στη σειρά το σύμβολο X (έμβλημα που περιέχει γραφικό στοιχείο, στο κέντρο του οποίου είναι διατεταγμένα οριζοντίως τα εθνικά χρώματα)· έκτον, να καταδικασθούν οι εναγόμενοι να παύσουν να προσβάλουν το δικαίωμά τους στην προσωπικότητα, μέσω συγκεκριμένου εισαγωγικού κειμένου που θα εμφανίζεται πριν από κάθε προβολή της σειράς, ανεξαρτήτως του τόπου προβολής, και, έβδομον, να καταδικασθούν οι εναγόμενοι να καταβάλουν εις ολόκληρον στον Z.R. το ποσό των 25 000 πολωνικών ζλότι (PLN) (περίπου 5 750 ευρώ) προς αποκατάσταση της ζημίας του που απορρέει από την προσβολή του δικαιώματός του στην προσωπικότητα.
21.      Ενώπιον του Sąd Okręgowy w Krakowie (περιφερειακού δικαστηρίου Κρακοβίας), οι εναγόμενοι προέβαλαν ένσταση έλλειψης δικαιοδοσίας των πολωνικών δικαστηρίων, υποστηρίζοντας ότι διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσουν την αγωγή των εναγόντων είχαν τα γερμανικά δικαστήρια. Με διάταξη της 18ης Ιουλίου 2016, το εν λόγω δικαστήριο απέρριψε την αιτίαση περί έλλειψης δικαιοδοσίας των πολωνικών δικαστηρίων. Με διάταξη της 16ης Μαΐου 2017, το Sąd Apelacyjny w Krakowie (εφετείο Κρακοβίας, Πολωνία) απέρριψε την έφεση κατά της διάταξης αυτής.
22.      Όσον αφορά την ουσία, με απόφαση της 28ης Δεκεμβρίου 2018, το Sąd Okręgowy w Krakowie (περιφερειακό δικαστήριο Κρακοβίας), αφού προέβη στη διεξαγωγή της αποδεικτικής διαδικασίας, έκανε δεκτή κατά ένα μεγάλο μέρος την αγωγή των εναγόντων, δεχόμενο τόσο τις χρηματικές όσο και τις μη χρηματικές απαιτήσεις τους. Κατόπιν εφέσεων που άσκησαν αμφότεροι οι διάδικοι, το Sąd Apelacyjny w Krakowie (εφετείο Κρακοβίας), με απόφαση της 23ης Μαρτίου 2021, μεταρρύθμισε την ανωτέρω απόφαση και αποφάνθηκε ως ακολούθως. Πρώτον, καταδίκασε τους εναγόμενους σε δήλωση συγγνώμης, το περιεχόμενο της οποίας καθορίζεται στο διατακτικό της εν λόγω απόφασης του εφετείου και το πλήρες κείμενο της οποίας έπρεπε να αναγνωσθεί στον ορισθέντα πολωνικό τηλεοπτικό σταθμό στην πολωνική γλώσσα και στους τρεις μνημονευόμενους γερμανικούς τηλεοπτικούς σταθμούς στη γερμανική γλώσσα, προσδιόρισε δε τις τεχνικές προϋποθέσεις για τη δήλωση αυτή. Δεύτερον, επέτρεψε στην Ś., σε περίπτωση μη δημοσίευσης δήλωσης συγγνώμης
εντός της ταχθείσας προθεσμίας και υπό τις προαναφερθείσες προϋποθέσεις, να τη δημοσιεύσει η ίδια στον υποδεικνυόμενο πολωνικό τηλεοπτικό σταθμό. Τρίτον, διέταξε τους εναγόμενους να δημοσιεύσουν την προαναφερθείσα δήλωση στη γερμανική γλώσσα στον ιστότοπό τους, διευκρίνισε δε τις τεχνικές λεπτομέρειες της δημοσίευσης. Το δικαστήριο απέρριψε την αγωγή της Ś. κατά τα λοιπά και την αγωγή του Z.R. στο σύνολό της. Απέρριψε επίσης την έφεση των εναγομένων.
23.      Συναφώς, το ίδιο δικαστήριο έκρινε ότι η πλοκή της τηλεοπτικής σειράς έθιγε το δικαίωμα στην προσωπικότητα του Z.R., και ειδικότερα την εθνική του ταυτότητα. Ωστόσο, τούτο δεν ήταν παράνομο υπό το πρίσμα του άρθρου 24 του αστικού κώδικα, λαμβανομένης υπόψη της υφιστάμενης ιστορικής γνώσης, που επέτρεπε στους εναγόμενους να ασχοληθούν με τα επίμαχα θέματα της σειράς με τον τρόπο με τον οποίο το έπραξαν. Επομένως, το περιεχόμενο της σειράς βρίσκεται εντός των ορίων της ελευθερίας της καλλιτεχνικής έκφρασης. Αντιθέτως, δεν εθίγη η τιμή του Z.R., για τον λόγο ότι δεν προσδιορίστηκε ατομικώς ως το πρόσωπο το οποίο αφορούσαν οι δυσφημιστικές σκηνές της σειράς. Όσον αφορά την Ś., το Sąd Apelacyjny w Krakowie (εφετείο Κρακοβίας) έκρινε ότι είχε προσβληθεί το δικαίωμά της στην προσωπικότητα που συνδέεται με την υπόληψή της και με την υπόληψη των πρώην μελών τού στρατιωτικού κλιμακίου Χ που ήταν μέλη της οργάνωσης. Το δικαστήριο επισήμανε ότι η τηλεοπτική σειρά απέδιδε στα μέλη του κλιμακίου σαφώς αντισημιτικά χαρακτηριστικά τα οποία δεν δικαιολογούνταν από την υφιστάμενη ιστορική γνώση, υπερβαίνοντας έτσι τα όρια της ελευθερίας της καλλιτεχνικής έκφρασης.
24.      Οι ενάγοντες και οι εναγόμενοι άσκησαν αναίρεση κατά της απόφασης του Sąd Apelacyjny w Krakowie (εφετείου Κρακοβίας) ενώπιον του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου. Πέραν των λοιπών λόγων αναιρέσεως, οι εναγόμενοι προέβαλαν την ακυρότητα της διαδικασίας για τον λόγο ότι η υπόθεση είχε εξεταστεί από τα πολωνικά δικαστήρια ενώ αυτά δεν είχαν κατά τούτο διεθνή δικαιοδοσία, σύμφωνα με το άρθρο 1099, παράγραφος 2, του κώδικα πολιτικής δικονομίας, σε συνδυασμό, μεταξύ άλλων, με το άρθρο 5, σημείο 3, του κανονισμού 44/2001.
25.      Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η υπό κρίση υπόθεση εγείρει αμφιβολίες ως προς την ερμηνεία της έννοιας του «τόπου όπου συνέβη [...] το ζημιογόνο γεγονός» κατά το εν λόγω άρθρο 5, σημείο 3. Συγκεκριμένα, τίθεται το ζήτημα αν η νομολογία του Δικαστηρίου που απορρέει από την απόφαση eDate  μπορεί να τύχει εφαρμογής σε περίπτωση κατά την οποία ενδεχόμενη προσβολή του δικαιώματος στην προσωπικότητα δεν απορρέει από την ανάρτηση ορισμένου περιεχομένου στο διαδίκτυο, αλλά από την παραγωγή σειράς που προβάλλεται στην τηλεόραση σε διάφορα κράτη. Η απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν έχει ακόμη δοθεί, στο μέτρο που η νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τις προσβολές του δικαιώματος στην προσωπικότητα αφορά αποκλειστικά περιεχόμενο που αναπαράγεται είτε στον γραπτό Τύπο είτε στο διαδίκτυο.
26.      Συναφώς, μολονότι η προβολή κινηματογραφικού έργου μέσω παραδοσιακών μέσων, όπως η τηλεόραση ή ο κινηματογράφος, διακρίνεται από την προβολή μέσω διαδικτύου, καθόσον δεν σημαίνει, a priori, ότι το προβαλλόμενο περιεχόμενο καθίσταται καθολικά προσβάσιμο, η ανάπτυξη της τεχνολογίας μετάδοσης συνεχούς ροής («streaming») καθώς και των κατά παραγγελία (VoD) υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων δεν συνηγορεί υπέρ της διαφοροποίησης βάσει των μορφών αναπαραγωγής προκειμένου να καθοριστεί η διεθνής δικαιοδοσία των δικαστηρίων. Πράγματι, το έργο θα είναι διαθέσιμο ταυτόχρονα ή μετά από ορισμένο χρονικό διάστημα και στο διαδίκτυο. Επιπλέον, της προβολής ταινίας μέσω παραδοσιακών διαύλων συχνά προηγείται, ή αυτή συνοδεύεται από, διαφημιστική και ενημερωτική εκστρατεία στο διαδίκτυο. Εξάλλου, επί του παρόντος, ο εντοπισμός έργου στο διαδίκτυο δεν εκφεύγει πλέον πλήρως του ελέγχου του διανομέα, δεδομένου ότι, χάρη σε τεχνολογίες όπως ο γεωγραφικός αποκλεισμός ή ο γεωεντοπισμός, πρώτον, η προβολή μπορεί να περιορίζεται σε συγκεκριμένη περιοχή και, δεύτερον, το περιεχόμενο ενός έργου ενδέχεται να διαφέρει ανάλογα με τον τόπο όπου πραγματοποιείται η παρακολούθηση. Επιπροσθέτως, αν γινόταν δεκτό ότι η άσκηση αγωγής για την αποκατάσταση του συνόλου της ζημίας στο κράτος μέλος στο οποίο ο ενάγων έχει το κέντρο των συμφερόντων του είναι δυνατή μόνο όσον αφορά την ανάρτηση σειράς στο διαδίκτυο, τότε, στην περίπτωση παράλληλης προβολής τόσο στο διαδίκτυο όσο και εκτός διαδικτύου, θα ετίθετο ζήτημα κατακερματισμού της διαφοράς ο οποίος δύσκολα συνάδει με τις επιταγές της ορθής απονομής της δικαιοσύνης.
27.      Υπό τις συνθήκες αυτές, η διάκριση ανάλογα με το αν ταινία προβλήθηκε μέσω παραδοσιακών μέσων τηλεοπτικής εκπομπής, γεγονός που στερεί από το δικαστήριο κράτους μέλους τη διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσει αγωγή αποζημίωσης για το σύνολο της προκληθείσας ζημίας, ενώ θα είχε τέτοια δικαιοδοσία αν η ταινία ήταν προσβάσιμη μέσω διαδικτύου στο εν λόγω κράτος, δεν είναι πειστική, το δε κριτήριο το οποίο αντλείται από την τεχνική μορφή της προβολής και στο οποίο στηρίζεται η διάκριση αυτή δεν έχει ούτε επαρκή βάση ούτε επαρκή βαθμό αξιοπιστίας. Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η λύση που έγινε δεκτή στην απόφαση Shevill, με την οποία καθιερώθηκε η λεγόμενη προσέγγιση του «μωσαϊκού» (11), διαμορφώθηκε στο συγκεκριμένο πλαίσιο του γραπτού Τύπου προ 20 και πλέον ετών, ήτοι σε περίοδο κατά την οποία οι τεχνικές δυνατότητες προβολής εξ αποστάσεως διέφεραν θεμελιωδώς από αυτές που υπάρχουν σήμερα.
28.      Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι χωρεί, κατ’ αρχήν, η αναγνώριση πλήρους διεθνούς δικαιοδοσίας των πολωνικών δικαστηρίων στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να εξακριβωθεί αν, εν προκειμένω, πληρούνται οι προϋποθέσεις που τέθηκαν με την απόφαση Mittelbayerischer
Verlag (12). Μολονότι, υπό το πρίσμα της απόφασης αυτής, ο προσδιορισμός της ταυτότητας του ζημιωθέντος πρέπει να γίνεται «ατομικώς», η πλοκή της τηλεοπτικής σειράς δεν καθιστά δυνατό τον προσδιορισμό της ταυτότητας κανενός εκ των εναγόντων, καθόσον πρόκειται για έργο μυθοπλασίας το οποίο ουδεμία αναφορά περιέχει, είτε άμεση είτε έμμεση, σε υπαρκτά πρόσωπα της σύγχρονης εποχής ή του παρελθόντος. Κατά μείζονα λόγο, δεν καθιστά δυνατό να προσδιοριστεί ατομικώς η ταυτότητα της Ś. στο μέτρο που η εν λόγω ένωση συστάθηκε δεκαετίες μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Επιπλέον, δεν αποκλείεται τα κέντρα των συμφερόντων των προσώπων που ανήκουν σε ομάδα όπως αυτή των πρώην στρατιωτών του στρατιωτικού κλιμακίου Χ να βρίσκονται σε οποιοδήποτε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συναφώς, η έδρα ένωσης με καταστατικό σκοπό παρόμοιο ή πανομοιότυπο με αυτόν της ενάγουσας ένωσης θα μπορούσε επίσης να βρίσκεται σε καθένα από τα κράτη αυτά. Ωστόσο, σε αντίθεση προς τα πραγματικά περιστατικά επί των οποίων εκδόθηκε η απόφαση Mittelbayerischer Verlag, η τηλεοπτική σειρά περιγράφει τη συμπεριφορά μιας πιο περιορισμένης και κλειστής ομάδας προσώπων, ήτοι των στρατιωτών του κλιμακίου X, προσδιορίζοντας το εν λόγω κλιμάκιο κατά τρόπο σαφή και αδιαμφισβήτητο, με τον Z.R. να είναι ένα από τα εν ζωή μέλη της ομάδας αυτής. Σήμερα, η ταυτότητα της πλειονότητας των μελών της ομάδας θα μπορούσε να προσδιοριστεί ατομικώς, ιδίως καθόσον ο αριθμός τους μειώνεται σταδιακά με την πάροδο του χρόνου.
29.      Η ερμηνεία κατά την οποία ο προσδιορισμός της ταυτότητας συγκεκριμένων προσώπων ατομικώς είναι απαραίτητος για την άσκηση αγωγής για την αποκατάσταση του συνόλου της ζημίας θα είχε ως αποτέλεσμα να ευνοούνται αδικαιολόγητα οι συντάκτες μηνυμάτων που είναι προσβλητικά, γενικεύουν αδικαιολόγητα και στιγματίζουν ένα σύνολο. Πράγματι, τα πρόσωπα αυτά θα μπορούσαν να εναχθούν για αποκατάσταση του συνόλου της ζημίας μόνο στον τόπο του ζημιογόνου γεγονότος, ο οποίος συμπίπτει κατά κανόνα με τον τόπο διαμονής του υπαιτίου της ζημίας. Μια τέτοια ερμηνεία θα στερούσε από το forum delicti commissi τον χαρακτήρα του ως πραγματικής εναλλακτικής της γενικής διεθνούς δικαιοδοσίας που απορρέει από το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 44/2001.
30.      Επιπλέον, η εφαρμογή της προσέγγισης του «μωσαϊκού» θα ενείχε συστημικό κίνδυνο πολλαπλασιασμού παράλληλων ενδίκων διαδικασιών μεταξύ των ίδιων διαδίκων σε πλείονα κράτη μέλη, αυξάνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τον κίνδυνο έκδοσης αποκλινουσών δικαστικών αποφάσεων, πράγμα που θα προσέκρουε στην αιτιολογική σκέψη 15 του κανονισμού 44/2001. Ο κίνδυνος είναι ακόμη μεγαλύτερος όσον αφορά την προσβολή του δικαιώματος στην προσωπικότητα λόγω της έλλειψης εναρμονισμένων κανόνων σύγκρουσης δικαίων στον τομέα αυτόν (13) και λαμβανομένης υπόψη της ανάγκης στάθμισης των αντικρουόμενων θεμελιωδών αξιών, όπως η τιμή, η υπόληψη, η ιδιωτική ζωή και η ελευθερία έκφρασης, στάθμισης της οποίας η έκβαση μπορεί να ποικίλλει αισθητά ανάλογα με το εφαρμοστέο ουσιαστικό δίκαιο και την ευαισθησία των δικαστηρίων των διαφόρων κρατών μελών.
31.      Το αιτούν δικαστήριο εκθέτει επίσης ότι η απαίτηση προσδιορισμού της ταυτότητας ενός ενάγοντος ατομικώς, έστω εμμέσως, παρουσιάζει μια δομική αδυναμία, καθόσον η κρίση αυτή αποδεικνύεται συχνά σύνθετη και, κυρίως, συνδέεται στενά με την εξέταση του βασίμου της υπόθεσης. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, σε αυτό το στάδιο της διαδικασίας, δεν μπορεί να εξετάσει περαιτέρω τα ζητήματα ουσίας που συνδέονται με τη δυνατότητα των εναγόντων να επικαλεστούν το δικαίωμά τους στην προσωπικότητα, ιδίως το δικαίωμα στην «εθνική ταυτότητα», η ύπαρξη του οποίου εξακολουθεί να συζητείται ευρέως στην πολωνική θεωρία αστικού δικαίου και δεν έχει, μέχρι σήμερα, καθιερωθεί νομολογιακώς.
32.      Κατά το αιτούν δικαστήριο, ελλείψει προσδιορισμού της ταυτότητας συγκεκριμένων προσώπων ατομικώς, ως ένδειξη της προβλεψιμότητας της διεθνούς δικαιοδοσίας πρέπει να θεωρηθεί όχι αποκλειστικά ο προσδιορισμός του τόπου όπου βρίσκεται το κέντρο των συμφερόντων των ενδιαφερομένων, αλλά επίσης η σημασία του περιεχομένου του μηνύματος που ενδεχομένως θίγει το δικαίωμα στην προσωπικότητα και ο τόπος όπου το μήνυμα έχει «αντικειμενικά μεγάλη σημασία». Επομένως, γίνεται σφαιρική εκτίμηση προκειμένου να προσδιοριστεί ο τόπος όπου το μήνυμα που απευθύνεται σε συγκεκριμένη ομάδα, λαμβανομένου ιδίως υπόψη του σχετικού γεωγραφικού, ιστορικού, πολιτιστικού και κοινωνικού πλαισίου, πρώτον, έχει αντικειμενικά μεγάλη σημασία, δεύτερον, είναι πιθανόν να προκαλέσει τις πλέον έντονες αντιδράσεις, ακόμη και αρνητικές, και, τρίτον, είναι εξαιρετικά ευαίσθητο και μπορεί να έχει τη μέγιστη απήχηση στον δημόσιο διάλογο. Συναφώς, δεν έχει καθοριστική σημασία η πρόθεση του αυτουργού του προβαλλόμενου ζημιογόνου γεγονότος, αλλά το ζήτημα αν, λαμβανομένων υπόψη των αντικειμενικών ενδείξεων που αντλούνται από τα διάφορα αυτά πλαίσια, ο εναγόμενος μπορεί ευλόγως να προβλέψει ότι θα ασκηθεί αγωγή σε συγκεκριμένο τόπο με σκοπό την αποκατάσταση του συνόλου της ενδεχόμενης ζημίας που προκλήθηκε από το επίμαχο μήνυμα.
33.      Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, λαμβανομένης υπόψη της πραγματικής κατάστασης, που αποτελεί αντικείμενο συναίνεσης από ιστορική άποψη, της έναρξης του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, της γερμανικής κατοχής των πολωνικών εδαφών, της πορείας και της φύσης της, του αριθμού των Πολωνών θυμάτων του πολέμου και των τραγικών δημογραφικών, κοινωνικών και πολιτικών συνεπειών που είχε για την Πολωνία και τον πληθυσμό της, δεν φαίνεται να υπάρχει αμφιβολία ότι η πλοκή της τηλεοπτικής σειράς, και ιδίως η «πολωνική» συνιστώσα της, έχει, λαμβανομένης υπόψη της υιοθετηθείσας γερμανικής οπτικής και του αναδρομικού χαρακτήρα της σειράς, αντικειμενικά μεγάλη σημασία για την Πολωνία και για το πολωνικό κοινό. Υπό τις συνθήκες αυτές, η διεθνής δικαιοδοσία των πολωνικών δικαστηρίων, λόγω του ότι η σειρά αποδίδει ορισμένες συμπεριφορές και χαρακτηριστικά στους στρατιώτες του κλιμακίου Χ, φαίνεται να είναι σύμφωνη με την αρχή της προβλεψιμότητας και να πληροί το κριτήριο της εγγύτητας μεταξύ του δικαστηρίου και της διαφοράς.
34.      Το αιτούν δικαστήριο προσθέτει ότι διερωτάται αν ορισμένες από τις μη χρηματικές απαιτήσεις των εναγόντων θα μπορούσαν να υπάγονται στη διεθνή δικαιοδοσία των πολωνικών δικαστηρίων στο πλαίσιο της προσέγγισης του «μωσαϊκού». Συγκεκριμένα, εν προκειμένω, οι ενάγοντες δεν ζητούν την απόσυρση της τηλεοπτικής σειράς από το διαδίκτυο ή τη μη προβολή της στην τηλεόραση, αλλά επιθυμούν, αφενός, να αποτρέψουν νέα προσβολή του δικαιώματός τους στην προσωπικότητα με τη μνεία συγκεκριμένων πληροφοριών που πρέπει να προηγούνται της προβολής της σειράς και, αφετέρου, να άρουν τις συνέπειες της διαπραχθείσας προσβολής με τη δημοσίευση προσήκουσας δήλωσης όχι μόνο στους οικείους ιστότοπους, αλλά και στους πολωνικούς και γερμανικούς τηλεοπτικούς σταθμούς στους οποίους προβλήθηκε η σειρά. Μολονότι η καταδίκη των εναγομένων να δημοσιεύσουν δήλωση συγγνώμης
στους υποδεικνυόμενους ιστότοπους, ανεξαρτήτως του περιεχομένου τους, ή να γνωστοποιούν ορισμένες πληροφορίες πριν από κάθε προβολή της τηλεοπτικής σειράς, ανεξαρτήτως του τόπου προβολής, υπερβαίνει τα όρια της διεθνούς δικαιοδοσίας των πολωνικών δικαστηρίων, όπως αυτά καθορίζονται από την προσέγγιση του «μωσαϊκού», τούτο δεν ισχύει κατ’ ανάγκην όσον αφορά, για παράδειγμα, αίτημα για καταδίκη σε δήλωση συγγνώμης
σε τηλεοπτικό σταθμό πολωνικού δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού οργανισμού ή σε μνεία ορισμένων πληροφοριών πριν από την προβολή της σειράς, υπό την προϋπόθεση ότι πρόκειται για προβολή στην Πολωνία.
35.      Επιπλέον, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, υπό την αυτοτελή του σημασία, το ζημιογόνο γεγονός στην υπό εξέταση περίπτωση δεν είναι μόνον η παραγωγή της τηλεοπτικής σειράς, αλλά και η προβολή της σε συγκεκριμένο κράτος μέλος. Στο πλαίσιο αυτό, τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο προβλήθηκε η σειρά θα μπορούσαν να έχουν διεθνή δικαιοδοσία στηριζόμενη στη διαπίστωση, κατά κύριο λόγο, ότι το ζημιογόνο γεγονός συνέβη στο κράτος αυτό και, μόνον δευτερευόντως, ότι η ζημία επήλθε στο εν λόγω κράτος. Εντούτοις, οι αμφιβολίες ως προς τη δυνατότητα εφαρμογής της συλλογιστικής αυτής στην υπό κρίση υπόθεση οφείλονται στο γεγονός ότι η παραγωγή της σειράς έλαβε χώρα στη Γερμανία και ότι οι μοναδικοί εναγόμενοι ενώπιον των πολωνικών δικαστηρίων είναι οι παραγωγοί της σειράς, ενώ αυτή προβλήθηκε στην Πολωνία από πολωνικό δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα ο οποίος δεν είναι διάδικος στην κύρια δίκη.
36.      Εν προκειμένω, τίθεται επίσης το ζήτημα αν το γεγονός ότι οι εναγόμενοι χορήγησαν σε τρίτον πλήρη άδεια διανομής των δικαιωμάτων εκμετάλλευσης της τηλεοπτικής σειράς, αποδεχόμενοι έτσι σιωπηρώς ότι η σειρά μπορεί να προβληθεί και σε άλλα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Πολωνίας, θα μπορούσε να δικαιολογήσει την εξομοίωση της συμπεριφοράς τους με ενέργεια εκ μέρους τους σε οποιοδήποτε κράτος μέλος εντός του οποίου η σειρά προβλήθηκε με τη συγκατάθεσή τους. Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, θα πρέπει να εξεταστεί αν η συνακόλουθη διεθνής δικαιοδοσία των πολωνικών δικαστηρίων θα μπορούσε να καταλάβει και τη ζημία που προκλήθηκε από την προβολή της σειράς σε άλλα κράτη μέλη.
37.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Έχει το άρθρο 5, σημείο 3, σε συνδυασμό με τις αιτιολογικές σκέψεις 11 και 12 του κανονισμού [44/2001], την έννοια ότι, σε περίπτωση προσβολής του δικαιώματος στην προσωπικότητα λόγω περιεχομένου κινηματογραφικής ταινίας, τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο έλαβε χώρα η προβολή της ταινίας, το οποίο είναι διαφορετικό από εκείνο στο οποίο έλαβε χώρα η παραγωγή της ταινίας, έχουν διεθνή δικαιοδοσία να επιληφθούν αγωγής με αίτημα:
α)      την επιδίκαση μη χρηματικής ικανοποίησης, σκοπούσας στην άρση των συνεπειών της προσβολής του δικαιώματος στην προσωπικότητα, συμπεριλαμβανομένης της καταδίκης σε δήλωση συγγνώμης
στους τηλεοπτικούς σταθμούς μέσω των οποίων προβλήθηκε η ταινία, ανεξαρτήτως του τόπου προβολής, και σε ιστοτόπους, καθώς και της καταδίκης σε σήμανση με την προσήκουσα διατύπωση πριν από κάθε προβολή της ταινίας, ανεξαρτήτως του τόπου προβολής, ή
β)      την επιδίκαση χρηματικής παροχής (ικανοποίησης) για την αποκατάσταση, στο σύνολό της, της ηθικής βλάβης που προκλήθηκε από την προσβολή του δικαιώματος στην προσωπικότητα, συμπεριλαμβανομένης της προκληθείσας από τη μετάδοση (προβολή) της ταινίας σε άλλα κράτη μέλη,
λαμβανομένου υπόψη ότι:
–        οι ενάγοντες έχουν το κέντρο των συμφερόντων τους και την κατοικία τους (έδρα) στο ως άνω κράτος μέλος [όπου έγινε η προβολή],
–        οι ενάγοντες συνδέουν την προσβολή του δικαιώματός τους στην προσωπικότητα με τον τρόπο με τον οποίο απεικονίζονται στην ταινία οι στρατιώτες [του στρατιωτικού κλιμακίου Χ] του εν λόγω κράτους μέλους, όταν ο μεν ένας εκ των εναγόντων είναι πρώην στρατιώτης του ως άνω στρατιωτικού κλιμακίου, η δε άλλη είναι ένωση πρώην στρατιωτικών του εν λόγω κλιμακίου η οποία έχει ως καταστατικό σκοπό, μεταξύ άλλων, την προάσπιση της μνήμης, της ιστορικής αλήθειας και της αξιοπρέπειας του εν λόγω κλιμακίου·
–        το περιεχόμενο της ταινίας, συμπεριλαμβανομένου του τρόπου με τον οποίο απεικονίζονται οι στρατιώτες του [στρατιωτικού κλιμακίου Χ], έχει, εντός του ιστορικού, πολιτιστικού και κοινωνικού πλαισίου, αντικειμενικά μεγάλη σημασία στο έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους [όπου έγινε η προβολή];
2)      Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, έχει το άρθρο 5, σημείο 3, σε συνδυασμό με τις αιτιολογικές σκέψεις 11 και 12 του κανονισμού [44/2001], την έννοια ότι, σε περίπτωση προσβολής του δικαιώματος στην προσωπικότητα λόγω περιεχομένου κινηματογραφικής ταινίας, τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο έλαβε χώρα η προβολή της ταινίας, το οποίο είναι διαφορετικό από εκείνο στο οποίο έλαβε χώρα η παραγωγή της ταινίας, έχουν διεθνή δικαιοδοσία να επιληφθούν αγωγής με αίτημα:
α)      την επιδίκαση μη χρηματικής ικανοποίησης, σκοπούσας στην άρση των συνεπειών της προσβολής του δικαιώματος στην προσωπικότητα η οποία απορρέει από την προβολή της ταινίας στο έδαφος του κράτους μέλους στο οποίο ασκήθηκε η αγωγή, μεταξύ άλλων με την καταδίκη σε δήλωση συγγνώμης
στο εν λόγω κράτος καθώς και την καταδίκη σε σήμανση με την προσήκουσα διατύπωση πριν από κάθε προβολή της ταινίας στο κράτος αυτό, ή
β)      την επιδίκαση χρηματικής παροχής (ικανοποίησης) για την αποκατάσταση της ηθικής βλάβης που προκλήθηκε από την προσβολή του δικαιώματος στην προσωπικότητα λόγω της μεταδόσεως (προβολής) της ταινίας στο κράτος μέλος στο οποίο ασκήθηκε η αγωγή,
λαμβανομένων υπόψη, κατά περίπτωση, των περιστάσεων που αναφέρονται στο πρώτο ερώτημα, πρώτη, δεύτερη και τρίτη περίπτωση;»
38.      Το αιτούν δικαστήριο ζήτησε να εξεταστεί η υπό κρίση υπόθεση με την επείγουσα προδικαστική διαδικασία του άρθρου 107 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. Με απόφαση της 10ης Απριλίου 2025, το δεύτερο τμήμα του Δικαστηρίου αποφάσισε, κατόπιν πρότασης του εισηγητή δικαστή και αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να μην κάνει δεκτό το αίτημα.
39.      Το αιτούν δικαστήριο ζήτησε επίσης από το Δικαστήριο να υπαχθεί η υπό κρίση υπόθεση στην ταχεία διαδικασία του άρθρου 105 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. Με διάταξη του Προέδρου του Δικαστηρίου της 22ας Μαΐου 2025 (14), το αίτημα απορρίφθηκε. Με την ίδια απόφαση, ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση της υπόθεσης και τη σημασία των ζητημάτων που θέτει, αποφάσισε την εκδίκαση της υπόθεσης κατά προτεραιότητα, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 53, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
40.      Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν στο Δικαστήριο ο Z.R. και η Ś., οι U. και Z., η Πολωνική Κυβέρνηση καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
IV.    Ανάλυση
1.      Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
41.      Με το πρώτο ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 5, σημείο 3, του κανονισμού 44/2001 έχει την έννοια ότι τα δικαστήρια κράτους μέλους στο οποίο σειρά που προσβάλλει το δικαίωμα στην προσωπικότητα φυσικού προσώπου και νομικού προσώπου προβλήθηκε στην τηλεόραση και στο διαδίκτυο, και το οποίο είναι διαφορετικό από το κράτος μέλος όπου έλαβε χώρα η παραγωγή της σειράς, έχουν διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσουν στο σύνολό της αγωγή με αίτημα, αφενός, την επιδίκαση μη χρηματικής ικανοποίησης σκοπούσας στην άρση των συνεπειών της προσβολής του δικαιώματος στην προσωπικότητα, συμπεριλαμβανομένης της καταδίκης σε δήλωση συγγνώμης
στους τηλεοπτικούς σταθμούς μέσω των οποίων προβλήθηκε η σειρά στα διάφορα κράτη μέλη και σε δημοσίευση της δήλωσης συγγνώμης
στους οριζόμενους ιστότοπους, καθώς και σε σήμανση με την προσήκουσα διατύπωση πριν από κάθε προβολή της σειράς, ανεξαρτήτως του τόπου προβολής, και, αφετέρου, την επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης σκοπούσας στην αποκατάσταση της ηθικής βλάβης που απορρέει από την προσβολή του δικαιώματος στην προσωπικότητα, συμπεριλαμβανομένης της ηθικής βλάβης που οφείλεται στην προβολή της σειράς σε άλλα κράτη μέλη.
42.      Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζω ότι οι ενάγοντες άσκησαν την αγωγή τους ενώπιον του Sąd Okręgowy w Krakowie (περιφερειακού δικαστηρίου Κρακοβίας) στις 19 Νοεμβρίου 2013. Κατά συνέπεια, όπως επισήμανε το αιτούν δικαστήριο, ο κανονισμός 44/2001 εξακολουθεί να εφαρμόζεται στη διαφορά της κύριας δίκης. Πράγματι, μολονότι ο κανονισμός αυτός καταργήθηκε από τον κανονισμό 1215/2012 σύμφωνα με το άρθρο 80 αυτού, το άρθρο 66, παράγραφος 2, του κανονισμού 1215/2012 διευκρινίζει ότι ο κανονισμός 44/2001 συνεχίζει να διέπει, μεταξύ άλλων, τις αποφάσεις που εκδίδονται σε αγωγές που ασκήθηκαν πριν από τις 10 Ιανουαρίου 2015 και εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού.
43.      Συναφώς, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, από τις αιτιολογικές σκέψεις 2 και 11 του κανονισμού 44/2001 προκύπτει ότι σκοπός του είναι να ενοποιήσει τους
κανόνες σύγκρουσης δικαιοδοσίας στις αστικές και εμπορικές υποθέσεις μέσω κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας που παρουσιάζουν υψηλό βαθμό προβλεψιμότητας. Επομένως, ο κανονισμός επιδιώκει την επίτευξη σκοπού ο οποίος αφορά την ασφάλεια δικαίου και ο οποίος έγκειται στην ενίσχυση της δικαστικής προστασίας των εγκατεστημένων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσώπων, παρέχοντας ταυτόχρονα στον μεν ενάγοντα τη δυνατότητα να προσδιορίζει ευχερώς το δικαστήριο στο οποίο μπορεί να ασκήσει αγωγή, στον δε εναγόμενο τη δυνατότητα να προβλέπει ευλόγως το δικαστήριο ενώπιον του οποίου μπορεί να εναχθεί (15).
44.      Υπό την έννοια αυτή, το σύστημα των κοινών κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας κατά το κεφάλαιο II του εν λόγω κανονισμού στηρίζεται στον γενικό κανόνα του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού, σύμφωνα με το οποίο τα πρόσωπα που έχουν την κατοικία τους εντός κράτους μέλους ενάγονται ενώπιον των δικαστηρίων του κράτους αυτού, ανεξαρτήτως της ιθαγένειάς τους. Βάσει του κεφαλαίου II, τμήμα 2, του κανονισμού 44/2001, προβλέπεται σειρά ειδικών βάσεων διεθνούς δικαιοδοσίας, μεταξύ των οποίων καταλέγεται αυτή του άρθρου 5, σημείο 3, του κανονισμού, μόνον κατά παρέκκλιση από τον γενικό κανόνα περί διεθνούς δικαιοδοσίας των δικαστηρίων της κατοικίας του εναγομένου (16). Σύμφωνα με τη διάταξη αυτήν, πρόσωπο που έχει την κατοικία του στο έδαφος κράτους μέλους μπορεί να εναχθεί σε άλλο κράτος μέλος, ως προς ενοχές εξ αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας, ενώπιον του δικαστηρίου του τόπου όπου συνέβη ή ενδέχεται να συμβεί το ζημιογόνο γεγονός.
45.      Εξάλλου, από την αιτιολογική σκέψη 34 (17) του κανονισμού 1215/2012 προκύπτει ότι, στο μέτρο που ο εν λόγω κανονισμός κατήργησε και αντικατέστησε τον κανονισμό 44/2001, ο οποίος είχε αντικαταστήσει με τη σειρά του τη Σύμβαση των Βρυξελλών, η εκ μέρους του Δικαστηρίου ερμηνεία των διατάξεων ενός εκ των νομοθετημάτων αυτών ισχύει και για τις διατάξεις των λοιπών, εφόσον οι συγκεκριμένες διατάξεις μπορούν να χαρακτηρισθούν ως «ισοδύναμες». Τέτοια σχέση ισοδυναμίας υφίσταται μεταξύ του άρθρου 5, σημείο 3, της Σύμβασης των Βρυξελλών, του άρθρου 5, σημείο 3, του κανονισμού 44/2001 και του άρθρου 7, σημείο 2, του κανονισμού 1215/2012 (18). Ως εκ τούτου, η νομολογία του Δικαστηρίου που αφορά μία από τις διατάξεις αυτές εφαρμόζεται κατά τον ίδιο τρόπο και στις λοιπές διατάξεις.
1.      Επί της νομολογίας του Δικαστηρίου σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου  5, σημείο 3, του κανονισμού 44/2001
46.      Από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι ο κανόνας περί ειδικής βάσης διεθνούς δικαιοδοσίας του άρθρου 5, σημείο 3, του κανονισμού 44/2001 χρήζει αυτοτελούς και στενής ερμηνείας. Ο ως άνω κανόνας περί ειδικής βάσης διεθνούς δικαιοδοσίας στηρίζεται στην ύπαρξη ιδιαιτέρως στενού συνδέσμου μεταξύ της διαφοράς και του δικαστηρίου του τόπου όπου συνέβη το ζημιογόνο γεγονός, συνδέσμου ο οποίος δικαιολογεί την απονομή διεθνούς δικαιοδοσίας στο δικαστήριο αυτό για λόγους ορθής απονομής της δικαιοσύνης και αποτελεσματικής οργάνωσης της δίκης (19). Επιπλέον, η ύπαρξη στενού συνδέσμου θα πρέπει να παρέχει ασφάλεια δικαίου, ενώ θα πρέπει να αποφεύγεται το ενδεχόμενο να ενάγεται ο εναγόμενος ενώπιον δικαστηρίου κράτους μέλους το οποίο δεν μπορούσε ευλόγως να προβλέψει, το δε στοιχείο αυτό είναι σημαντικό ιδίως σε διαφορές που αφορούν εξωσυμβατικές υποχρεώσεις οι οποίες απορρέουν από παραβιάσεις της ιδιωτικότητας και προσβολές του δικαιώματος στην προσωπικότητα, περιλαμβανομένης της δυσφήμισης (20). Στις περιπτώσεις ενοχών εξ αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας, το δικαστήριο του τόπου όπου συνέβη το ζημιογόνο γεγονός είναι συνήθως το πλέον κατάλληλο να αποφανθεί, ιδίως για λόγους εγγύτητας προς τη διαφορά, καθώς και ευχέρειας συλλογής των αποδείξεων (21).
47.      Εξάλλου, η έννοια του «τόπου όπου συνέβη το ζημιογόνο γεγονός» καταλαμβάνει τόσο τον τόπο επέλευσης της ζημίας όσο και τον τόπο όπου συνέβη το γενεσιουργό της ζημίας γεγονός, οπότε ο εναγόμενος μπορεί να εναχθεί, κατ’ επιλογήν του ενάγοντος, ενώπιον του δικαστηρίου του ενός ή του άλλου εκ των δύο αυτών τόπων. Και οι δύο τόποι μπορούν, από απόψεως διεθνούς δικαιοδοσίας, να αποτελέσουν σημαντικά συνδετικά στοιχεία της διαφοράς με το δικάζον δικαστήριο, δεδομένου ότι εκάτερος των τόπων αυτών είναι ικανός, αναλόγως των περιστάσεων, να παράσχει ιδιαιτέρως χρήσιμα στοιχεία όσον αφορά τη διεξαγωγή της αποδεικτικής διαδικασίας και την οργάνωση της δίκης (22).
48.      Η υπό κρίση υπόθεση αφορά συγκεκριμένα τους κανόνες σχετικά με το δικαίωμα στην προσωπικότητα οι οποίοι, αρχικά, καθιερώθηκαν με την απόφαση Shevill και, στη συνέχεια, προσαρμόστηκαν στην ειδική περίπτωση του διαδικτύου με την απόφαση eDate, πριν διευκρινιστούν με μεταγενέστερες αποφάσεις.
49.      Στην απόφαση Shevill, το Δικαστήριο έκρινε, στην περίπτωση δυσφήμισης μέσω άρθρου του Τύπου που κυκλοφόρησε στο έδαφος πλειόνων κρατών μελών, ότι ο τόπος όπου συνέβη το γεγονός που αποτελεί την αιτία της ζημίας είναι μόνον ο τόπος εγκατάστασης του εκδότη του επίδικου δημοσιεύματος, καθότι αυτός είναι ο τόπος όπου συνέβη το γενεσιουργό της ζημίας γεγονός, και ότι, ως εκ τούτου, το δικαστήριο του εν λόγω τόπου εγκατάστασης έχει διεθνή δικαιοδοσία προς εκδίκαση αγωγής περί επιδίκασης χρηματικής ικανοποίησης για το σύνολο της ηθικής βλάβης που υπέστη ο ενάγων από την άδικη πράξη (23). Επιπλέον, πρέπει να αναγνωριστεί στον ενάγοντα η δυνατότητα άσκησης αγωγής και ενώπιον του δικαστηρίου του τόπου επέλευσης της ζημίας (24). Επομένως, στην περίπτωση διεθνούς δυσφήμησης διά του Τύπου, η προσγενόμενη από δυσφημιστικό δημοσίευμα προσβολή στην τιμή, στην υπόληψη και στο καλό όνομα ενός φυσικού ή νομικού προσώπου εκδηλώνεται στους τόπους όπου κυκλοφόρησε το δημοσίευμα, εφόσον ο παθών είναι εκεί γνωστός, και από τα ανωτέρω προκύπτει ότι τα δικαστήρια κάθε κράτους μέλους, εντός του οποίου κυκλοφόρησε το δυσφημιστικό δημοσίευμα και, κατά τους ισχυρισμούς του παθόντος, προσβλήθηκε η υπόληψή του, έχουν διεθνή δικαιοδοσία προς επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης λόγω της βλάβης που προκλήθηκε εντός του κράτους αυτού (25). Συναφώς, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι, καίτοι αληθεύει ότι το να επιληφθούν διαφορετικά δικαστήρια διαφόρων πτυχών της ίδιας διαφοράς παρουσιάζει μειονεκτήματα, εντούτοις ο ενάγων έχει πάντα τη δυνατότητα να ασκήσει αγωγή περί επιδίκασης χρηματικής ικανοποίησης για το σύνολο της ηθικής βλάβης ενώπιον του δικαστηρίου είτε της κατοικίας του εναγομένου είτε του τόπου εγκατάστασης του εκδότη του δυσφημιστικού δημοσιεύματος (26). Ενώ αρχικά το Δικαστήριο είχε κρίνει αναγκαίο να αποφεύγεται ο πολλαπλασιασμός των αρμόδιων δικαστηρίων, πράγμα το οποίο αυξάνει τους κινδύνους έκδοσης ασύμβατων μεταξύ τους αποφάσεων (27), στη συνέχεια προσάρμοσε τη νομολογία του στην απόφαση Shevill λαμβάνοντας υπόψη τη λογική του κανονισμού 44/2001 (28).
50.      Μεταγενεστέρως, η απόφαση eDate επιβεβαίωσε τη νομολογία Shevill διευκρινίζοντας ότι οι κρίσεις που περιλαμβάνονται στην απόφαση Shevill και υπομνήσθηκαν στο προηγούμενο σημείο των παρουσών προτάσεων μπορούν να εφαρμοστούν και σε άλλα μέσα επικοινωνίας καλύπτοντας ευρύ φάσμα προσβολών του δικαιώματος στην προσωπικότητα αναγνωριζόμενων από τις διάφορες έννομες τάξεις (29). Το Δικαστήριο προσέθεσε, μεταξύ άλλων, ότι η δημοσίευση πληροφοριών μέσω ιστοσελίδας του διαδικτύου διαφέρει από τη μετάδοση η οποία πραγματοποιείται με μέσο επικοινωνίας όπως είναι ένα έντυπο και η οποία προσλαμβάνει αναγκαστικά εδαφική διάσταση, η διαφορά δε αυτή συνίσταται στο ότι, στην πρώτη περίπτωση, η πρόσβαση στο περιεχόμενο της δημοσίευσης είναι δυνατή από οποιοδήποτε σημείο, δεδομένου ότι, κατ’ αρχήν, οι πληροφορίες είναι προσβάσιμες ανά πάσα στιγμή σε απροσδιόριστο αριθμό χρηστών του διαδικτύου από οποιοδήποτε σημείο του
κόσμου, τούτο δε ανεξαρτήτως της βούλησης του φορέα μετάδοσής τους να καταστεί δυνατή η πρόσβαση σε αυτές πέραν του κράτους μέλους εγκατάστασής του και εκτός της σφαίρας επιρροής του, και, επομένως, τα κριτήρια σύνδεσης πρέπει να προσαρμοστούν ώστε να καθίσταται δυνατό σε εκείνον που υφίσταται προσβολή του δικαιώματος της προσωπικότητάς του μέσω διαδικτύου να προσφεύγει, αναλόγως του τόπου επέλευσης της βλάβης που προκλήθηκε στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης λόγω της επίμαχης προσβολής, σε δικαστήριο αρμόδιο να επιδικάσει χρηματική ικανοποίηση για το σύνολο της εν λόγω ζημίας. Δεδομένου ότι η επίδραση ενός δημοσιεύματος του διαδικτύου
στο δικαίωμα στην προσωπικότητα μπορεί να εκτιμηθεί καλύτερα από το δικαστήριο του τόπου όπου το φερόμενο θύμα έχει το κέντρο των συμφερόντων του, η απονομή διεθνούς δικαιοδοσίας στο δικαστήριο αυτό εξυπηρετεί τον σκοπό της ορθής απονομής της δικαιοσύνης (30). Ο τόπος όπου ένα πρόσωπο έχει το κέντρο των συμφερόντων του συμπίπτει, κατά γενικό κανόνα, με τον τόπο της συνήθους διαμονής του (31).
Επομένως, από την εν λόγω απόφαση προκύπτει ότι το πρόσωπο που θεωρεί ότι θίγεται έχει την ευχέρεια να ασκήσει αγωγή με αίτημα την επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης για το σύνολο της προκληθείσας ζημίας είτε ενώπιον των δικαστηρίων του κράτους μέλους εγκατάστασης του φορέα μετάδοσης των επίμαχων πληροφοριών είτε ενώπιον των δικαστηρίων του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το κέντρο των συμφερόντων του θιγομένου. Το πρόσωπο αυτό έχει επίσης τη δυνατότητα να προσφύγει
ενώπιον των δικαστηρίων κάθε κράτους μέλους στο έδαφος του οποίου υπάρχει ή υπήρξε πρόσβαση στο επίμαχο δημοσίευμα
που αναρτήθηκε στο διαδίκτυο, τα δε εν λόγω δικαστήρια είναι αρμόδια να επιδικάσουν χρηματική ικανοποίηση αποκλειστικά και μόνον για τη βλάβη που επήλθε στο έδαφος του κράτους μέλους όπου έχουν την έδρα τους (32).
2.      Επί των διδαγμάτων που απορρέουν από τη νομολογία του Δικαστηρίου στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης
51.      Με το πρώτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, πρώτον, αν η νομολογία eDate, η οποία εντάσσεται στο πλαίσιο του διαδικτύου και στηρίζεται στο κέντρο των συμφερόντων του ενδιαφερομένου, μπορεί να εφαρμοστεί σε περίπτωση κατά την οποία ενδεχόμενη προσβολή του δικαιώματος στην προσωπικότητα απορρέει από την παραγωγή και την προβολή σειράς στην τηλεόραση πλειόνων κρατών μελών. Ως εκ τούτου, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν η διαφορά της κύριας δίκης πρέπει να εξεταστεί μόνον υπό το πρίσμα της νομολογίας eDate ή, επίσης, υπό το πρίσμα της νομολογίας Shevill.
52.      Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο προβάλλει πλείονα επιχειρήματα υπέρ του ότι εφαρμόζεται μόνον η νομολογία eDate, με αποτέλεσμα να αναγνωρίζεται στα πολωνικά δικαστήρια διεθνής δικαιοδοσία όσον αφορά την αγωγή αποκατάστασης για το σύνολο της ζημίας των εναγόντων. Επισημαίνει, συναφώς, ότι η λύση που υιοθετήθηκε στην απόφαση Shevill σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου 5, σημείο 3, του κανονισμού 44/2001 διαμορφώθηκε στο πλαίσιο του γραπτού Τύπου προ 20 και πλέον ετών, ήτοι σε περίοδο κατά την οποία οι τεχνικές δυνατότητες προβολής εξ αποστάσεως διέφεραν θεμελιωδώς από αυτές που υπάρχουν σήμερα, και ότι η ανάπτυξη της τεχνολογίας μετάδοσης συνεχούς ροής («streaming») καθώς και των κατά παραγγελία (VoD) υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων δεν συνηγορεί υπέρ της διαφοροποίησης βάσει των μορφών αναπαραγωγής προκειμένου να καθοριστεί η διεθνής δικαιοδοσία των δικαστηρίων. Επιπλέον, χάρη σε τεχνολογίες όπως ο γεωγραφικός αποκλεισμός ή ο γεωεντοπισμός, αφενός, η προβολή μπορεί να περιορίζεται σε συγκεκριμένη περιοχή και, αφετέρου, το περιεχόμενο ενός έργου ενδέχεται να διαφέρει ανάλογα με τον τόπο όπου πραγματοποιείται η παρακολούθηση. Εξάλλου, ο περιορισμός της δυνατότητας άσκησης αγωγής για την αποκατάσταση του συνόλου της ζημίας στο κράτος στο οποίο ο ενάγων έχει το κέντρο των συμφερόντων του αποκλειστικά και μόνον όσον αφορά την ανάρτηση ταινίας στο διαδίκτυο, θα συνεπαγόταν δύσκολα αποδεκτό κατακερματισμό της διαφοράς σε περίπτωση ταυτόχρονης προβολής του επίμαχου περιεχομένου τόσο στο διαδίκτυο όσο και εκτός διαδικτύου.
53.      Συναφώς, υπενθυμίζω ότι η νομολογία Shevillέχει παγίως επιβεβαιωθεί από το Δικαστήριο, μεταξύ άλλων σε πρόσφατες αποφάσεις του (33). Συνεπώς, πρέπει να ληφθεί υπόψη η εν λόγω νομολογία και όχι μόνον η νομολογία eDate προκειμένου να προσδιοριστεί εάν, όσον αφορά τη διαφορά της κύριας δίκης, τα πολωνικά δικαστήρια έχουν διεθνή δικαιοδοσία να αποφανθούν επί του συνόλου της ζημίας. Εξάλλου, πρέπει να ερμηνευθεί το δίκαιο της Ένωσης όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, ήτοι πριν από το 2015. Επομένως, οι μεταγενέστερες τεχνολογικές εξελίξεις δεν ασκούν επιρροή στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης.
54.      Όπως προκύπτει από την απόφαση eDate, η ανάρτηση πληροφοριών μέσω ιστοσελίδας του διαδικτύου διαφέρει από τη μετάδοση η οποία πραγματοποιείται με μέσο επικοινωνίας και η οποία προσλαμβάνει αναγκαστικά εδαφική διάσταση, η διαφορά δε αυτή συνίσταται στο ότι, κατ’ αρχήν, η πρόσβαση στο περιεχόμενο της δημοσίευσης είναι δυνατή από οποιοδήποτε σημείο του κόσμου, τούτο δε εκτός της σφαίρας επιρροής του φορέα μετάδοσής του (34). Διαπιστώνω, όμως, ότι η προβολή σειράς στην τηλεόραση (35) δεν πληροί καμία από τις προϋποθέσεις αυτές. Πράγματι, αφενός, η προβολή αυτή, ανεξαρτήτως των χρησιμοποιούμενων μέσων, όπως η επίγεια ψηφιακή τηλεόραση (ΕΨΤ), η καλωδιακή ή η δορυφορική τηλεόραση, κατ’ αρχήν προσλαμβάνει εδαφική διάσταση, ήτοι περιορίζεται στη γεωγραφική περιοχή λήψης του τηλεοπτικού σήματος, δηλαδή κυρίως σε εθνική ζώνη (τοπικός, περιφερειακός ή εθνικός σταθμός). Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η τηλεοπτική σειρά προβλήθηκε σε διάφορα κράτη μέσω «εθνικών» τηλεοπτικών σταθμών, εν προκειμένω της πολωνικής, γερμανικής, ιρλανδικής, ισπανικής, ολλανδικής, αυστριακής και νορβηγικής τηλεόρασης. Αφετέρου, η εν λόγω προβολή δεν εκφεύγει της σφαίρας επιρροής των μοναδικών φορέων των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, ήτοι των παραγωγών, οι οποίοι μπορούν να καθορίσουν το γεωγραφικό, ιδίως, πλαίσιο της μετάδοσης του έργου τους. Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι οι εναγόμενοι είναι οι αποκλειστικοί φορείς των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας επί της τηλεοπτικής σειράς και ότι μεταβίβασαν εν μέρει στον B. το δικαίωμα εκμετάλλευσής της σε συγκεκριμένες περιοχές και, επιπλέον, του παραχώρησαν, για διάρκεια 12 ετών, αποκλειστική άδεια διανομής των δικαιωμάτων εκμετάλλευσης της σειράς σε άλλες περιοχές.
55.      Επομένως, η προβολή σειράς στην τηλεόραση δεν μπορεί να εμπίπτει αποκλειστικά στη νομολογία eDate. Υπό την έννοια αυτή, με την απόφαση eDate κρίθηκε ότι οι εκτιμήσεις που περιλαμβάνονται στην απόφαση Shevill, σχετικά με άρθρο στον Τύπο, μπορούν να εφαρμοστούν και σε άλλα μέσα επικοινωνίας (36). Συναφώς, στη σκέψη 44 της απόφασης eDate, το Δικαστήριο παρέπεμψε στις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Cruz Villalón (37), ο οποίος επισήμανε ότι το περιεχόμενο της νομολογίας Shevill είναι ευρύ και δεν περιορίζεται αποκλειστικά στα έντυπα μέσα του Τύπου, το δε πεδίο εφαρμογής της εκτείνεται και σε άλλα μέσα επικοινωνίας, όπως είναι η τηλεόραση ή η ραδιοφωνία.
56.      Το γεγονός και μόνον ότι μια σειρά προβάλλεται ταυτόχρονα σε τηλεοπτικό σταθμό και στο διαδίκτυο δεν είναι ικανό να μεταβάλει την ερμηνεία αυτή. Πράγματι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, ο κανόνας περί ειδικής βάσης διεθνούς δικαιοδοσίας του άρθρου 5, σημείο 3, του κανονισμού 44/2001 χρήζει αυτοτελούς και στενής ερμηνείας (38). Δεδομένου ότι η προβολή στο διαδίκτυο διαφέρει σαφώς από την τηλεοπτική προβολή, δεν συντρέχει λόγος να επεκταθεί στην τηλεόραση η λύση που έγινε δεκτή όσον αφορά το διαδίκτυο όταν δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις της απόφασης eDate. Επιπλέον, μια τέτοια προσέγγιση θα οδηγούσε σε κατάσταση αβεβαιότητας, στο μέτρο που, ανάλογα με την επιλογή στην οποία προβαίνουν οι παραγωγοί, δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ότι κάθε προβολή περιεχομένου στην τηλεόραση συνοδεύεται κατ’ ανάγκην από πρόσβαση σε αυτό μέσω του διαδικτύου, κάτι που θα απαιτούσε εξέταση κατά περίπτωση προκειμένου να επαληθευτούν οι συνθήκες προβολής του περιεχομένου αυτού, οι οποίες ενδέχεται επίσης να μεταβάλλονται με την πάροδο του χρόνου.
57.      Όσον αφορά τον γεωγραφικό αποκλεισμό ή τον γεωεντοπισμό στο πλαίσιο προβολής μέσω του διαδικτύου, αυτοί θα μπορούσαν να οδηγήσουν στο συμπέρασμα ότι δεν πληρούται η προϋπόθεση περί της δυνατότητας πρόσβασης στο περιεχόμενο από οποιοδήποτε σημείο, η οποία τέθηκε με την απόφαση eDate, με συνέπεια ότι σε μια τέτοια περίπτωση εφαρμόζεται η νομολογία Shevill και όχι ότι η νομολογία αυτή δεν τυγχάνει εφαρμογής σε τηλεοπτική σειρά.
58.      Όσον αφορά τον κατακερματισμό της διαφοράς, το επιχείρημα αυτό ελήφθη υπόψη στην απόφαση Shevill. Πράγματι, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι, καίτοι αληθεύει ότι το να επιληφθούν διαφορετικά δικαστήρια
διαφόρων πτυχών της ίδιας διαφοράς παρουσιάζει μειονεκτήματα, εντούτοις ο ενάγων διατηρεί τη δυνατότητα να ασκήσει αγωγή περί επιδίκασης χρηματικής ικανοποίησης για το σύνολο της ηθικής βλάβης ενώπιον του δικαστηρίου είτε της κατοικίας του εναγομένου είτε του τόπου εγκατάστασης του εκδότη του δυσφημιστικού δημοσιεύματος (39). Συναφώς, υπενθυμίζω ότι, δυνάμει του γενικού κανόνα του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 44/2001, τα πρόσωπα που έχουν την κατοικία τους στο έδαφος κράτους μέλους ενάγονται ενώπιον των δικαστηρίων αυτού του κράτους. Ο κανόνας περί ειδικής βάσης διεθνούς δικαιοδοσίας του άρθρου 5, σημείο 3, του κανονισμού εισάγει απλώς παρέκκλιση και δεν μπορεί να καταστεί γενικός κανόνας χωρίς να τεθούν υπό αμφισβήτηση οι κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας που καθορίζονται στον κανονισμό.
59.      Κατά συνέπεια, στο πλαίσιο της υπόθεσης της κύριας δίκης, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ της προβολής της σειράς στην τηλεόραση, η οποία εμπίπτει στη νομολογία Shevill, και της προβολής της στο διαδίκτυο, επί της οποίας έχει εφαρμογή η νομολογία eDate, η οποία παρέχει στον ενδιαφερόμενο τη δυνατότητα να ασκήσει αγωγή αποκατάστασης του συνόλου της προκληθείσας ζημίας ενώπιον των δικαστηρίων του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το κέντρο των συμφερόντων του.
60.      Δεύτερον, όσον αφορά τη νομολογία eDate, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν, εν προκειμένω, πληρούνται οι προϋποθέσεις που θέτει η απόφαση Mittelbayerischer Verlag (40). Στην απόφαση αυτή, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι το γεγονός ότι ένα πρόσωπο ανήκει απλώς σε μια ευρεία ομάδα η οποία μπορεί να προσδιοριστεί δεν καθιστά δυνατή την επίτευξη των σκοπών της προβλεψιμότητας των κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας και της ασφάλειας δικαίου, δεδομένου ότι τα κέντρα των συμφερόντων των μελών μιας τέτοιας ομάδας είναι πιθανό να βρίσκονται σε οποιοδήποτε κράτος μέλος της Ένωσης (41).
61.      Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι η πλοκή της τηλεοπτικής σειράς δεν καθιστά δυνατό τον προσδιορισμό της ταυτότητας κανενός εκ των εναγόντων, καθόσον πρόκειται για έργο μυθοπλασίας το οποίο ουδεμία αναφορά περιέχει, είτε άμεση είτε έμμεση, σε υπαρκτά πρόσωπα της σύγχρονης εποχής ή του παρελθόντος. Κατά μείζονα λόγο, δεν καθιστά δυνατό να προσδιοριστεί ατομικώς η ταυτότητα της Ś. στο μέτρο που η εν λόγω ένωση συστάθηκε δεκαετίες μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η σειρά περιγράφει τη συμπεριφορά μιας πιο περιορισμένης και κλειστής ομάδας προσώπων, ήτοι των στρατιωτών του κλιμακίου Χ, προσδιορίζοντας το εν λόγω κλιμάκιο κατά τρόπο σαφή και αδιαμφισβήτητο, με τον Z.R. να είναι ένα από τα εν ζωή μέλη της ομάδας αυτής.
62.      Ωστόσο, όπως και η Επιτροπή, φρονώ ότι, όσον αφορά τον Z.R., το κριτήριο του έμμεσου προσδιορισμού της ταυτότητας «ατομικώς» σημαίνει ότι το πρόσωπο μπορεί να αναγνωριστεί λόγω ορισμένων ειδικών χαρακτηριστικών, τα οποία σαφώς παραπέμπουν σε συγκεκριμένο πρόσωπο (42). Εξάλλου, η ερμηνεία αυτή απηχεί τη νομολογία Shevill, κατά την οποία ο παθών πρέπει να είναι γνωστός (43). Υπ’ αυτή την έννοια, το Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει την ύπαρξη προσδιορισμού της ταυτότητας ενός προσώπου ατομικώς σε περιπτώσεις στις οποίες δημοσιεύματα που αναρτήθηκαν στο διαδίκτυο αφορούσαν άμεσα τα πρόσωπα που υποστήριζαν ότι υπέστησαν προσβολή του δικαιώματός τους στην προσωπικότητα, καθόσον τα εν λόγω πρόσωπα μνημονεύονταν ονομαστικώς στα δημοσιεύματα αυτά (44). Εν προκειμένω, όμως, η τηλεοπτική σειρά παρουσιάζει φανταστικούς χαρακτήρες, κάτι που σημαίνει ότι η ταυτότητα του Z.R. δεν προσδιορίζεται ατομικώς, ούτε εμμέσως. Εξάλλου, όπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, η Ś. έχει επί του παρόντος περίπου 5 000 μέλη, με αποτέλεσμα να συνιστά, κατά τη γνώμη μου, ευρεία ομάδα, πράγμα που συνεπάγεται ότι το γεγονός ότι ένα πρόσωπο απλώς ανήκει στην ομάδα αυτή δεν καθιστά δυνατή την επίτευξη των σκοπών της προβλεψιμότητας των κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας και της ασφάλειας δικαίου (45). Εν πάση περιπτώσει, υπενθυμίζω ότι λαμβάνεται υπόψη η ημερομηνία των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, ήτοι το χρονικό διάστημα κατά το οποίο τα μέλη του στρατιωτικού κλιμακίου Χ που παρέμεναν εν ζωή ήταν, πιθανώς, περισσότερα απ’ ό,τι είναι σήμερα.
63.      Γενικότερα, εάν το κριτήριο του προσδιορισμού της ταυτότητας ενός προσώπου ατομικώς ερμηνευόταν διασταλτικώς, ο φορέας μετάδοσης μηνύματος θίγοντος το δικαίωμα στην προσωπικότητα δεν θα ήταν σε θέση να γνωρίζει τα κέντρα των συμφερόντων των προσώπων που αποτελούν το αντικείμενο του μηνύματος, τα οποία ενδέχεται να βρίσκονται σε διαφορετικά κράτη μέλη (46). Επιπλέον, η ερμηνεία αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει σε αντιφατικές αποφάσεις μεταξύ των δικαστηρίων των διαφόρων κρατών μελών που επιλαμβάνονται της υπόθεσης. Η εν λόγω ερμηνεία, επομένως, θα επιδεχόταν τις ίδιες επικρίσεις με εκείνες που διατυπώνει το αιτούν δικαστήριο έναντι της προσέγγισης του «μωσαϊκού», καθόσον θα ενείχε συστημικό κίνδυνο πολλαπλασιασμού παράλληλων ένδικων διαδικασιών μεταξύ των ίδιων διαδίκων σε πλείονα κράτη μέλη.
64.      Κατά το αιτούν δικαστήριο, ο μη προσδιορισμός της ταυτότητας ενός προσώπου ατομικώς θα στερούσε από το forum delicti commissi τον χαρακτήρα του ως πραγματικής εναλλακτικής της γενικής διεθνούς δικαιοδοσίας που απορρέει από το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 44/2001. Επομένως, το αιτούν δικαστήριο φαίνεται να εκκινεί από την παραδοχή ότι οι κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας πρέπει να είναι ευνοϊκοί για τον ενάγοντα. Εντούτοις, αφενός, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, η ευχέρεια προσώπου να ασκήσει αγωγή με αίτημα την επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης για το σύνολο της προκληθείσας ζημίας ενώπιον του δικαστηρίου του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το κέντρο των συμφερόντων του δικαιολογείται για λόγους ορθής απονομής της δικαιοσύνης και όχι για να προστατευθεί ειδικώς ο ενάγων (47). Αφετέρου, κατ’ εφαρμογήν της νομολογίας Shevill, ο ενάγων έχει εν πάση περιπτώσει την ευχέρεια να ασκήσει αγωγή περί επιδίκασης χρηματικής ικανοποίησης για το σύνολο της ηθικής βλάβης ενώπιον ενός μόνο δικαστηρίου, ήτοι αυτού της έδρας των παραγωγών της τηλεοπτικής σειράς, που βρίσκεται στη Γερμανία.
65.      Όσον αφορά την Ś., από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι δεν είναι κρίσιμο το στοιχείο εάν ο ενάγων είναι φυσικό ή νομικό πρόσωπο (48). Συνεπώς, νομικό πρόσωπο το οποίο ισχυρίζεται ότι έχει προσβληθεί το δικαίωμά του στην προσωπικότητα λόγω της δημοσίευσης στο διαδίκτυο αναληθών περί αυτού στοιχείων και λόγω της μη διαγραφής σχολίων που το αφορούν δύναται να ασκήσει ενώπιον των δικαστηρίων του κράτους στο οποίο βρίσκεται το κέντρο των συμφερόντων του αγωγή με αίτημα τη διόρθωση των εν λόγω στοιχείων, τη διαγραφή των εν λόγω σχολίων και την αποκατάσταση της συνολικής ζημίας που υπέστη (49). Ωστόσο, στην υπό κρίση περίπτωση, όπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, δεδομένου ότι η ένωση συστάθηκε δεκαετίες μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, η τηλεοπτική σειρά δεν περιέχει καμία πληροφορία σχετικά με αυτήν και δεν καθιστά δυνατό τον άμεσο ή έμμεσο προσδιορισμό της ταυτότητάς της. Το γεγονός και μόνον ότι η ένωση έχει ως καταστατικό σκοπό, μεταξύ άλλων, την προάσπιση της αξιοπρέπειας, της υπόληψης και της μνήμης του στρατιωτικού κλιμακίου καθώς και των στρατιωτών του δεν αρκεί για να την προσδιορίσει ατομικώς κατά την έννοια του άρθρου 5, σημείο 3, του κανονισμού 44/2001 (50). Επιπλέον, όπως επισημαίνει το αιτούν δικαστήριο, η έδρα ένωσης με καταστατικό σκοπό παρόμοιο ή πανομοιότυπο με αυτόν της Ś. θα μπορούσε να βρίσκεται σε οποιοδήποτε κράτος μέλος της Ένωσης, γεγονός που θα συνεπαγόταν τα ίδια μειονεκτήματα με εκείνα που απορρέουν από τη νομολογία Shevill.
66.      Τρίτον, το αιτούν δικαστήριο εκθέτει ότι η απαίτηση περί προσδιορισμού της ταυτότητας ενάγοντος ατομικώς, έστω εμμέσως, παρουσιάζει μια δομική αδυναμία, καθόσον η σχετική εκτίμηση αποδεικνύεται συχνά σύνθετη και, κυρίως, συνδέεται στενά με την εξέταση του βασίμου της υπόθεσης. Ωστόσο, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, κατά το στάδιο του ελέγχου της διεθνούς δικαιοδοσίας, το επιληφθέν δικαστήριο δεν εξετάζει ούτε το παραδεκτό ούτε το βάσιμο της αγωγής σύμφωνα με τους κανόνες του εθνικού δικαίου, αλλά μόνον εντοπίζει τα συνδετικά στοιχεία με το κράτος του δικάζοντος δικαστηρίου τα οποία δικαιολογούν τη διεθνή δικαιοδοσία του δυνάμει της διάταξης αυτής. Ενώ ο σκοπός της ασφάλειας δικαίου απαιτεί
το
επιληφθέν
εθνικό
δικαστήριο να δύναται ευχερώς να αποφανθεί επί της δικαιοδοσίας του χωρίς να υποχρεούται να κρίνει επί της ουσίας της υπόθεσης, τυχόν υποχρέωση διεξαγωγής, ήδη κατά το στάδιο αυτό, αποδεικτικής διαδικασίας ευρείας κλίμακας επί των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών τόσο για τη δικαιοδοσία όσο και για την ουσία της υπόθεσης θα ενείχε τον κίνδυνο να προδικαστεί η εξέταση του βασίμου της υπόθεσης. Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι τόσο ο σκοπός της εύρυθμης λειτουργίας
της δικαιοσύνης όσο και ο προσήκων σεβασμός της ανεξαρτησίας του δικαστή κατά την άσκηση των καθηκόντων του επιβάλλουν να έχει το επιληφθέν δικαστήριο τη δυνατότητα εξέτασης της διεθνούς δικαιοδοσίας του υπό το πρίσμα όλων των στοιχείων που έχει στη διάθεσή του, συμπεριλαμβανομένων, ενδεχομένως, των ισχυρισμών που προβάλλει ο εναγόμενος (51).
67.      Στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται, συνεπώς, να αποφανθεί επί τη βάσει των στοιχείων που διαθέτει. Σε περίπτωση που δεν είναι σαφές από τα στοιχεία αυτά ότι μπορεί να προσδιοριστεί η ταυτότητα των εναγόντων «ατομικώς», το αιτούν δικαστήριο δεν μπορεί να αποφανθεί επί του συνόλου της ζημίας που απορρέει από την προβολή της τηλεοπτικής σειράς στο διαδίκτυο. Εν προκειμένω, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που προσκόμισε το αιτούν δικαστήριο, από τη νομολογία του Δικαστηρίου συνάγεται ότι η τηλεοπτική σειρά δεν καθιστά δυνατό τον προσδιορισμό της ταυτότητας των εναγόντων, είτε άμεσα είτε έμμεσα. Εξάλλου, όσον αφορά την εκτίμηση του αιτούντος δικαστηρίου ότι οι κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας δεν μπορούν να προδικάσουν τη μελλοντική απόφαση επί της ουσίας της υπόθεσης, η εξέταση του ζητήματος αν είναι δυνατός ο προσδιορισμός της ταυτότητας των εναγόντων ατομικώς ουδόλως επιτάσσει την επίλυση της ουσίας της υπόθεσης, η οποία συνίσταται στον καθορισμό του αν έχει διαπραχθεί προσβολή του δικαιώματος στην προσωπικότητα.
68.      Τέταρτον, κατά το αιτούν δικαστήριο, όταν το περιεχόμενο που ενδέχεται να θίγει το δικαίωμα στην προσωπικότητα δεν καθιστά δυνατό τον προσδιορισμό της ταυτότητας συγκεκριμένων προσώπων ατομικώς, ως ένδειξη της προβλεψιμότητας της διεθνούς δικαιοδοσίας πρέπει να θεωρηθεί όχι αποκλειστικά ο προσδιορισμός του τόπου όπου βρίσκονται τα κέντρα των συμφερόντων των ενδιαφερομένων, αλλά επίσης η σημασία του περιεχομένου του μηνύματος που ενδεχομένως θίγει το δικαίωμα στην προσωπικότητα και ο τόπος όπου το μήνυμα αυτό, εντός του ιστορικού, πολιτιστικού και κοινωνικού πλαισίου του κράτους μέλους προβολής, έχει «αντικειμενικά μεγάλη σημασία». Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι μια τέτοια προσέγγιση, η οποία ευνοεί μάλλον το αντικείμενο της διαφοράς και τη σημασία του σε έναν συγκεκριμένο τόπο, παρά τα πρόσωπα που ενδέχεται να ασκήσουν αγωγή με την ιδιότητα του ενάγοντος και τον τόπο όπου βρίσκεται το κέντρο των συμφερόντων τους, φαίνεται να συνάδει με την ορθή κατανόηση της αρχής της προβλεψιμότητας της διεθνούς δικαιοδοσίας.
69.      Εντούτοις, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, ο όρος «τόπος όπου συνέβη το ζημιογόνο γεγονός» κατά την έννοια του άρθρου 5, σημείο 3, του κανονισμού 44/2001 μπορεί μεν να αναφέρεται στον τόπο όπου επήλθε η ζημία, πλην όμως δεν είναι δυνατόν παρά να θεωρηθεί ότι ο όρος αυτός αναφέρεται
στον τόπο όπου το ζημιογόνο γεγονός, ο υπαίτιος του οποίου υπέχει ευθύνη εξ αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας, παρήγαγε απευθείας τα ζημιογόνα αποτελέσματά του σε βάρος του αμέσως ζημιωθέντος (52). Κατά συνέπεια, σε μια τέτοια περίπτωση, η διεθνής δικαιοδοσία ενός δικαστηρίου απαιτεί να εξεταστεί ο τόπος όπου επήλθε η ζημία ειδικώς όσον αφορά τον ενάγοντα, φυσικό ή νομικό πρόσωπο, του οποίου φέρεται να προσβλήθηκε το δικαίωμα στην προσωπικότητα. Η υιοθέτηση της προσέγγισης που προτείνει το αιτούν δικαστήριο θα ισοδυναμούσε με τη δημιουργία μιας νέας βάσης διεθνούς δικαιοδοσίας για τα εθνικά δικαστήρια, αποσυνδεδεμένης από το φερόμενο θύμα και δυνητικά θα μπορούσε να είναι επιζήμια για αυτό. Πράγματι, όπως επισήμανε η Επιτροπή, η υιοθέτηση της προσέγγισης αυτής θα είχε ως αποτέλεσμα ότι πρώην στρατιώτης που έχει το κέντρο των συμφερόντων του στην Πολωνία θα μπορούσε να ασκήσει ενώπιον των πολωνικών δικαστηρίων αγωγή αποκατάστασης του συνόλου της ζημίας που υπέστη, λαμβανομένης υπόψη της αντικειμενικά μεγάλης σημασίας της τηλεοπτικής σειράς στην Πολωνία, ενώ πρώην στρατιώτης που έχει το κέντρο των συμφερόντων του σε άλλο κράτος μέλος δεν θα
μπορούσε να το πράξει στο κράτος αυτό (53).
70.      Κατόπιν όλων των ανωτέρω, προτείνω να δοθεί στο πρώτο ερώτημα η απάντηση ότι το άρθρο 5, σημείο 3, του κανονισμού 44/2001 έχει την έννοια ότι τα δικαστήρια κράτους μέλους στο οποίο σειρά που προσβάλλει το δικαίωμα στην προσωπικότητα φυσικού προσώπου και νομικού προσώπου προβλήθηκε στην τηλεόραση και στο διαδίκτυο, και το οποίο είναι διαφορετικό από το κράτος μέλος όπου έλαβε χώρα η παραγωγή της σειράς, δεν έχουν, όσον αφορά την τηλεόραση, διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσουν στο σύνολό της αγωγή με αίτημα, αφενός, την επιδίκαση μη χρηματικής ικανοποίησης σκοπούσας στην άρση των συνεπειών της προσβολής του δικαιώματος στην προσωπικότητα, συμπεριλαμβανομένης της καταδίκης σε δήλωση συγγνώμης
στους τηλεοπτικούς σταθμούς μέσω των οποίων προβλήθηκε η σειρά στα διάφορα κράτη μέλη και σε σήμανση με την προσήκουσα διατύπωση πριν από κάθε προβολή της σειράς, ανεξαρτήτως του τόπου προβολής, και, αφετέρου, την επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης σκοπούσας στην αποκατάσταση της ηθικής βλάβης που απορρέει από την προσβολή του δικαιώματος στην προσωπικότητα, συμπεριλαμβανομένης της ηθικής βλάβης που οφείλεται στην προβολή της τηλεοπτικής σειράς σε άλλα κράτη μέλη. Όσον αφορά το διαδίκτυο, τα δικαστήρια κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το κέντρο των συμφερόντων φυσικού ή νομικού προσώπου έχουν διεθνή δικαιοδοσία να επιληφθούν τέτοιας αγωγής στο σύνολό της μόνον εφόσον από το επίδικο περιεχόμενο καθίσταται δυνατό να προσδιοριστεί με στοιχεία αντικειμενικά και επαληθεύσιμα, άμεσα ή έμμεσα, η ταυτότητα του εν λόγω προσώπου ατομικώς.
2.      Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
71.      Με το δεύτερο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, αν, σε περίπτωση αρνητικής απάντησης στο πρώτο ερώτημα, το άρθρο 5, σημείο 3, του κανονισμού 44/2001 έχει την έννοια ότι τα δικαστήρια κράτους μέλους στο οποίο σειρά που προσβάλλει το δικαίωμα στην προσωπικότητα προβλήθηκε στην τηλεόραση, και το οποίο είναι διαφορετικό από το κράτος μέλος όπου έλαβε χώρα η παραγωγή της σειράς, έχουν διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσουν αγωγή κατά του παραγωγού με αίτημα, αφενός, την επιδίκαση μη χρηματικής ικανοποίησης σκοπούσας στην άρση των συνεπειών της προσβολής του δικαιώματος στην προσωπικότητα, συμπεριλαμβανομένης της καταδίκης σε δήλωση συγγνώμης
στους τηλεοπτικούς σταθμούς μέσω των οποίων προβλήθηκε η σειρά, καθώς και σε σήμανση με την προσήκουσα διατύπωση πριν από κάθε προβολή της σειράς στο εν λόγω κράτος μέλος, και, αφετέρου, την επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης σκοπούσας στην αποκατάσταση της ηθικής βλάβης που προκλήθηκε λόγω της προβολής της τηλεοπτικής σειράς στο συγκεκριμένο κράτος μέλος.
72.      Από τη νομολογία του Δικαστηρίου στην οποία παραπέμπει το αιτούν δικαστήριο προκύπτει ότι, λαμβανομένου υπόψη ότι τα στοιχεία και το περιεχόμενο που αναρτώνται σε ιστότοπο είναι προσβάσιμα από παντού,
καθώς και του γεγονότος ότι η έκταση της διάδοσής τους είναι κατ’ αρχήν καθολική, μια αξίωση διόρθωσης ή διαγραφής περιεχομένου δημοσιευμένου στο διαδίκτυο είναι ενιαία και αδιαίρετη και, κατά συνέπεια, δύναται να προβληθεί μόνον ενώπιον δικαστηρίου το οποίο έχει διεθνή δικαιοδοσία να αποφανθεί συνολικώς επί αιτήματος αποκατάστασης της ζημίας και όχι ενώπιον δικαστηρίου που δεν έχει τέτοια δικαιοδοσία (54).
73.      Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι οι ενάγοντες δεν ζητούν την απόσυρση της τηλεοπτικής σειράς από το διαδίκτυο ή τη μη προβολή της στην τηλεόραση, αλλά επιθυμούν, αφενός, να αποτρέψουν νέα προσβολή του δικαιώματός τους στην προσωπικότητα με τη μνεία συγκεκριμένων πληροφοριών που πρέπει να προηγούνται της προβολής της σειράς και, αφετέρου, να άρουν τις συνέπειες της διαπραχθείσας προσβολής με τη δημοσίευση προσήκουσας δήλωσης όχι μόνο στους οικείους ιστότοπους, αλλά και στους πολωνικούς και γερμανικούς τηλεοπτικούς σταθμούς στους οποίους προβλήθηκε η σειρά. Κατά το αιτούν δικαστήριο, όμως, ένα αίτημα για την απόσυρση συγκεκριμένου περιεχομένου από το διαδίκτυο είναι αδιαίρετο αν ο ενάγων επιδιώκει την πλήρη απόσυρση του περιεχομένου που προσβάλλει το δικαίωμα στην προσωπικότητα.
74.      Όπως επισημάνθηκε στην απάντηση επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος, η νομολογία eDate, στο πλαίσιο της οποίας εντάσσεται η νομολογία που μνημονεύεται στο σημείο 72 των παρουσών προτάσεων, δεν αφορά την προβολή περιεχομένου στην τηλεόραση, επί της οποίας εφαρμόζεται η νομολογία Shevill. Από την τελευταία προκύπτει ότι, σύμφωνα με την προσέγγιση του μωσαϊκού, το δικαστήριο κράτους μέλους στο οποίο προσβλήθηκε το δικαίωμα στην προσωπικότητα έχει διεθνή δικαιοδοσία προς επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης λόγω της βλάβης που προκλήθηκε εντός του κράτους αυτού. Εάν η εθνική νομοθεσία το επιτρέπει, το δικαστήριο αυτό δύναται να διατάξει τον εναγόμενο να δημοσιεύσει συγκεκριμένες πληροφορίες πριν από την προβολή μιας σειράς, εφόσον η εν λόγω προβολή πραγματοποιείται αποκλειστικά στο έδαφος του συγκεκριμένου κράτους. Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο υπογραμμίζει ότι, σύμφωνα με το άρθρο 24 του αστικού κώδικα, μη χρηματικές αξιώσεις μπορούν να νοηθούν κατά τέτοιον τρόπο ώστε η εξέτασή τους να υπάγεται στη διεθνή δικαιοδοσία δικαστηρίου η οποία περιορίζεται στην εκτίμηση των συνεπειών προσβολής που έλαβε χώρα στο έδαφος του κράτους του δικάζοντος δικαστηρίου.
75.      Όσον αφορά την προβολή στο διαδίκτυο, συμφωνώ με το επιχείρημα του αιτούντος δικαστηρίου κατά το οποίο, εάν η προβολή αυτή συνδέεται με τη νομολογία Shevill ελλείψει προσδιορισμού της ταυτότητας των εναγόντων ατομικώς, το επιληφθέν δικαστήριο, στο μέτρο,
επίσης, που το επιτρέπει η εθνική νομοθεσία, θα μπορούσε να επιβάλει στον εναγόμενο την υποχρέωση να δημοσιεύσει συγκεκριμένες πληροφορίες σχετικά με το επίδικο περιεχόμενο σε άλλο μέσο ενημέρωσης του οποίου η εμβέλεια επιρροής περιορίζεται στο έδαφος του οικείου κράτους μέλους, όπως είναι ο γραπτός Τύπος ή η εθνική τηλεόραση, ή, ακόμη, να αφορούν οι πληροφορίες αυτές μόνο τις συνέπειες της προσβολής του δικαιώματος στην προσωπικότητα στο έδαφος του εν λόγω κράτους.
76.      Εξάλλου, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το ζημιογόνο γεγονός δεν είναι μόνον η παραγωγή μιας ταινίας, αλλά και η προβολή της σε συγκεκριμένο κράτος μέλος. Μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να σημαίνει ότι τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο προβλήθηκε η ταινία έχουν διεθνή δικαιοδοσία στηριζόμενη, κατά κύριο λόγο, στο γεγονός ότι το ζημιογόνο γεγονός συνέβη στο κράτος αυτό και, μόνον δευτερευόντως, στο γεγονός ότι η ζημία επήλθε στο εν λόγω κράτος. Ωστόσο, υπενθυμίζω ότι στην απόφαση Shevill το
Δικαστήριο
έκρινε
ότι,
στην
περίπτωση
δυσφήμησης
μέσω
άρθρου
του
Τύπου
που
κυκλοφόρησε
στο
έδαφος
πλειόνων
κρατών μελών, ο τόπος όπου συνέβη το γεγονός που αποτελεί την αιτία της ζημίας είναι μόνον ο τόπος εγκατάστασης του εκδότη του επίδικου δημοσιεύματος, καθότι αυτός είναι ο τόπος όπου συνέβη το γενεσιουργό της ζημίας γεγονός (55).
77.      Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η παραγωγή της τηλεοπτικής σειράς έλαβε χώρα στη Γερμανία και ότι οι μοναδικοί εναγόμενοι ενώπιον των πολωνικών δικαστηρίων είναι οι παραγωγοί της σειράς, η οποία προβλήθηκε στην Πολωνία από πολωνικό δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα που δεν είναι διάδικος στη δίκη. Υπό τις συνθήκες αυτές, ο τόπος εγκατάστασης των παραγωγών της σειράς πρέπει να θεωρηθεί ότι είναι ο τόπος του γενεσιουργού της ζημίας γεγονότος. Επιπλέον, όπως αναφέρει το αιτούν δικαστήριο, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, υπό περιστάσεις όπου μόνον ένα μεταξύ περισσοτέρων προσώπων που φέρονται ως υπαίτιοι της προβαλλόμενης ζημίας ενάγεται ενώπιον δικαστηρίου στην περιφέρεια του οποίου το συγκεκριμένο πρόσωπο ουδεμία πράξη έχει τελέσει, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι το γενεσιουργό της ζημίας γεγονός συνέβη εντός της περιφέρειας του εν λόγω δικαστηρίου κατά την έννοια του άρθρου 5, σημείο 3, του κανονισμού 44/2001 (56).
78.      Εξάλλου, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι οι εναγόμενοι είναι οι αποκλειστικοί φορείς των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας επί της τηλεοπτικής σειράς και ότι μεταβίβασαν εν μέρει στον B. το δικαίωμα εκμετάλλευσής της σε συγκεκριμένες περιοχές και του παραχώρησαν αποκλειστική άδεια διανομής των δικαιωμάτων εκμετάλλευσης της σειράς σε άλλες περιοχές (57). Μια τέτοια σύμβαση, ως προς την οποία η απόφαση περί παραπομπής δεν αναφέρει ότι συνήφθη
στην Πολωνία, δεν είναι ικανή να μεταβάλει τον τόπο όπου συνέβη το γενεσιουργό της ζημίας γεγονός καθώς δεν μπορεί να εξομοιωθεί με ενέργεια των εναγομένων σε κάθε χώρα στην οποία η εν λόγω σειρά προβλήθηκε με τη συγκατάθεσή τους. Ως εκ τούτου, σύμφωνα με το ως άνω άρθρο 5, σημείο 3, τα πολωνικά δικαστήρια δεν έχουν διεθνή δικαιοδοσία για να εκδικάσουν την αγωγή των εναγόντων στο σύνολό της αποκλειστικά και μόνο λόγω της προβολής της σειράς στην Πολωνία.
79.      Υπό τις συνθήκες αυτές, προτείνω να δοθεί στο δεύτερο ερώτημα η απάντηση ότι το άρθρο 5, σημείο 3, του κανονισμού 44/2001 έχει την έννοια ότι τα δικαστήρια κράτους μέλους στο οποίο σειρά που προσβάλλει το δικαίωμα στην προσωπικότητα προβλήθηκε στην τηλεόραση, και το οποίο είναι διαφορετικό από το κράτος μέλος όπου έλαβε χώρα η παραγωγή της σειράς, έχουν διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσουν αγωγή κατά του παραγωγού με αίτημα, αφενός, την επιδίκαση μη χρηματικής ικανοποίησης σκοπούσας στην άρση των συνεπειών της προσβολής του δικαιώματος στην προσωπικότητα, συμπεριλαμβανομένης της καταδίκης σε δήλωση συγγνώμης
στους τηλεοπτικούς σταθμούς μέσω των οποίων προβλήθηκε η σειρά, καθώς και σε σήμανση με την προσήκουσα διατύπωση πριν από κάθε προβολή της σειράς στο εν λόγω κράτος μέλος, στο μέτρο που το επιτρέπει η εθνική νομοθεσία, και, αφετέρου, την επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης σκοπούσας στην αποκατάσταση της ηθικής βλάβης που απορρέει από την προβολή της τηλεοπτικής σειράς στο εν λόγω κράτος μέλος.
80.      Θα ήθελα να προσθέσω ότι, όπως ανέφερε και το αιτούν δικαστήριο, φρονώ ότι η προσέγγιση του «μωσαϊκού» προκαλεί δυσκολίες για τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα που προβάλλουν προσβολή του δικαιώματός τους στην προσωπικότητα (58). Συναφώς, τα επιχειρήματα του αιτούντος δικαστηρίου σχετικά με τον κίνδυνο κατακερματισμού της διαφοράς, που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αντιφατικές αποφάσεις μεταξύ των δικαστηρίων των διαφόρων κρατών μελών που επιλαμβάνονται της υπόθεσης, δεν είναι άνευ σημασίας. Εντούτοις, η μέχρι τούδε νομολογία του Δικαστηρίου είναι παγιωμένη και η διασταλτική ερμηνεία εισάγουσας παρέκκλιση διάταξης, ήτοι του άρθρου 5, σημείο 3, του κανονισμού 44/2001, θα μπορούσε να προκαλέσει περισσότερα προβλήματα από αυτά που προτίθεται να επιλύσει. Ως εκ τούτου, είμαι της γνώμης ότι στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης δεν συντρέχει λόγος αμφισβήτησης της νομολογίας αυτής.
V.      Πρόταση
81.      Βάσει των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο, Πολωνία) ως εξής:
1)      Το άρθρο 5, σημείο 3, του κανονισμού (ΕΚ) 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις,
έχει την έννοια ότι:
τα δικαστήρια κράτους μέλους στο οποίο σειρά που προσβάλλει το δικαίωμα στην προσωπικότητα φυσικού ή νομικού προσώπου προβλήθηκε στην τηλεόραση και στο διαδίκτυο, και το οποίο είναι διαφορετικό από το κράτος μέλος όπου έλαβε χώρα η παραγωγή της σειράς, δεν έχουν, όσον αφορά την τηλεόραση, διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσουν στο σύνολό της αγωγή με αίτημα, αφενός, την επιδίκαση μη χρηματικής ικανοποίησης σκοπούσας στην άρση των συνεπειών της προσβολής του δικαιώματος στην προσωπικότητα, συμπεριλαμβανομένης της καταδίκης σε δήλωση συγγνώμης
στους τηλεοπτικούς σταθμούς μέσω των οποίων προβλήθηκε η σειρά στα διάφορα κράτη μέλη και σε σήμανση με την προσήκουσα διατύπωση πριν από κάθε προβολή της σειράς, ανεξαρτήτως του τόπου προβολής, και, αφετέρου, την επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης σκοπούσας στην αποκατάσταση της ηθικής βλάβης που απορρέει από την προσβολή του δικαιώματος στην προσωπικότητα, συμπεριλαμβανομένης της ηθικής βλάβης που οφείλεται στην προβολή της τηλεοπτικής σειράς σε άλλα κράτη μέλη. Όσον αφορά το διαδίκτυο, τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το κέντρο των συμφερόντων φυσικού ή νομικού προσώπου έχουν διεθνή δικαιοδοσία να επιληφθούν τέτοιας αγωγής στο σύνολό της μόνον εφόσον από το επίδικο περιεχόμενο καθίσταται δυνατό να προσδιοριστεί με στοιχεία αντικειμενικά και επαληθεύσιμα, άμεσα ή έμμεσα, η ταυτότητα του εν λόγω προσώπου ατομικώς.
2)      Το άρθρο 5, σημείο 3, του κανονισμού 44/2001
έχει την έννοια ότι:
τα δικαστήρια κράτους μέλους στο οποίο σειρά που προσβάλλει το δικαίωμα στην προσωπικότητα προβλήθηκε στην τηλεόραση, και το οποίο είναι διαφορετικό από το κράτος μέλος όπου έλαβε χώρα η παραγωγή της σειράς, έχουν διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσουν αγωγή κατά του παραγωγού με αίτημα, αφενός, την επιδίκαση μη χρηματικής ικανοποίησης σκοπούσας στην άρση των συνεπειών της προσβολής του δικαιώματος στην προσωπικότητα, συμπεριλαμβανομένης της καταδίκης σε δήλωση συγγνώμης
στους τηλεοπτικούς σταθμούς μέσω των οποίων προβλήθηκε η σειρά, καθώς και σε σήμανση με την προσήκουσα διατύπωση πριν από κάθε προβολή της σειράς στο εν λόγω κράτος μέλος, στο μέτρο που το επιτρέπει η εθνική νομοθεσία, και, αφετέρου, την επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης σκοπούσας στην αποκατάσταση της ηθικής βλάβης που απορρέει από την προβολή της τηλεοπτικής σειράς στο εν λόγω κράτος μέλος.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
i      Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
2      Κανονισμός του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 2001, L 12, σ. 1).
3      Απόφαση της 7ης Μαρτίου 1995, Shevill κ.λπ. (C‑68/93, στο εξής: απόφαση Shevill ή νομολογία Shevill, EU:C:1995:61).
4      Απόφαση της 25ης Οκτωβρίου 2011, eDate Advertising κ.λπ. (C‑509/09 και C‑161/10, στο εξής: απόφαση eDate ή νομολογία eDate, EU:C:2011:685).
5      Βλ., υπέρ της διατήρησης της νομολογίας Shevill, προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Ρ. Cruz Villalón στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις eDate Advertising κ.λπ. (C‑509/09 και C‑161/10, EU:C:2011:192, σημεία 33 έως 41) και του γενικού εισαγγελέα G. Hogan στην υπόθεση Gtflix Tv (C‑251/20, EU:C:2021:745, σημεία 42 έως 94). Πρβλ., αντιθέτως, προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Μ. Bobek στην υπόθεση Bolagsupplysningen και Ilsjan (C‑194/16, EU:C:2017:554, σημεία 73 έως 90).
6      Βλ., μεταξύ
άλλων, Lutzi, T., «Shevill is dead, long live Shevill!», Law Quarterly Review, 2018, τόμος
134, σ. 208 έως 213.
7      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2012, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 2012, L 351, σ. 1).
8      Dz. U. 1964, αριθ. 16, θέση 93.
9      Dz. U. 1964, αριθ. 43, θέση 296.
10      Μολονότι η απόφαση περί παραπομπής αναφέρει την ημερομηνία της 19ης Νοεμβρίου 2023, από τη δικογραφία που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο προκύπτει ότι η αγωγή, στην πραγματικότητα, ασκήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2013.
11      Κατά την προσέγγιση αυτή, τα δικαστήρια κάθε κράτους μέλους εντός του οποίου κυκλοφόρησε δυσφημιστικό δημοσίευμα και, κατά τους ισχυρισμούς του παθόντος, προσβλήθηκε η υπόληψή του έχουν διεθνή δικαιοδοσία προς επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης λόγω της βλάβης που προκλήθηκε εντός του κράτους αυτού. Βλ., ειδικότερα, σημείο 49 των παρουσών προτάσεων.
12      Απόφαση της 17ης Ιουνίου 2021 (C‑800/19, στο εξής: απόφαση Mittelbayerischer Verlag, EU:C:2021:489, σκέψη 46), στην οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι το δικαστήριο του τόπου στον οποίο βρίσκεται το κέντρο των συμφερόντων προσώπου που ισχυρίζεται ότι υπέστη προσβολή του δικαιώματός του στην προσωπικότητα λόγω περιεχομένου που αναρτήθηκε σε ιστότοπο έχει διεθνή δικαιοδοσία για την εκδίκαση, ως προς το σύνολο της προβαλλόμενης ζημίας, αγωγής αποζημίωσης την οποία ασκεί το εν λόγω πρόσωπο μόνον εφόσον από το περιεχόμενο αυτό καθίσταται δυνατό να προσδιοριστεί, άμεσα ή έμμεσα, η ταυτότητα του εν λόγω προσώπου ατομικώς.
13      Το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει, συναφώς, στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο ζʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 864/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Ιουλίου 2007, για το εφαρμοστέο δίκαιο στις εξωσυμβατικές ενοχές (Ρώμη II) (ΕΕ 2007, L 199, σ. 40).
14      Διάταξη
Idziski (C‑232/25, EU:C:2025:389).
15      Απόφαση της 9ης Δεκεμβρίου 2021, HRVATSKE ŠUME (C‑242/20, EU:C:2021:985, σκέψη 30 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
16      Βλ. απόφαση της 14ης Ιουλίου 2016, Granarolo (C‑196/15, EU:C:2016:559, σκέψη 17 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
17      Σύμφωνα με την αιτιολογική αυτή σκέψη, θα πρέπει «να διασφαλισθεί η συνέχεια μεταξύ της σύμβασης [της 27ης Σεπτεμβρίου του 1968 για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 1982, L 388, σ. 7, στο εξής: σύμβαση των Βρυξελλών)], του [κανονισμού 44/2001] και του παρόντος κανονισμού, και γι’ αυτό το σκοπό θα πρέπει να προβλεφθούν μεταβατικές διατάξεις. Η ίδια ανάγκη συνέχειας ισχύει και όσον αφορά την ερμηνεία των διατάξεων από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης της [σύμβασης των Βρυξελλών] και των κανονισμών που την αντικατέστησαν».
18      Πρβλ. αποφάσεις της 18ης Ιουλίου 2013, ÖFAB (C‑147/12, EU:C:2013:490, σκέψη 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 10ης Ιουλίου 2025, Chmieka (C‑99/24, EU:C:2025:563, σκέψη 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
19      Πρβλ. απόφαση της 2ας Δεκεμβρίου 2025, Stichting Right to Consumer Justice και Stichting App Stores Claims (C‑34/24, στο εξής: απόφαση Stichting Right to Consumer Justice, EU:C:2025:936, σκέψεις 44 και 45 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
20      Πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2021, Gtflix Tv (C‑251/20, στο εξής: απόφαση Gtflix, EU:C:2021:1036, σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
21      Πρβλ. απόφαση Stichting Right to Consumer Justice (σκέψη 46 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
22      Πρβλ. απόφαση Stichting Right to Consumer Justice (σκέψη 47 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
23      Βλ. απόφαση Shevill (σκέψεις 24 και 25).
24      Βλ. απόφαση Shevill (σκέψη 27).
25      Βλ. απόφαση Shevill (σκέψεις 29 και 30).
26      Βλ. απόφαση Shevill (σκέψη 32).
27      Βλ. απόφαση της 11ης Ιανουαρίου 1990, Dumez France και Tracoba (C‑220/88, EU:C:1990:8, σκέψη 18).
28      Στις προτάσεις του στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις eDate Advertising κ.λπ. (C‑509/09 και C‑161/10, EU:C:2011:192, σημείο 38), ο γενικός εισαγγελέας Ρ. Cruz Villalón υπογράμμισε ότι η λύση της απόφασης Shevill επιτυγχάνει να μη μετατρέπεται η ειδική δωσιδικία του άρθρου 5, σημείο 3, του κανονισμού 44/2001 σε γενική δωσιδικία η οποία υπερισχύει εκείνης του δικαστηρίου του τόπου κατοικίας του εναγομένου, αλλά επίσης αποφεύγει και τη δωσιδικία του ενάγοντος (forum actoris).
29      Βλ. απόφαση eDate (σκέψη 44).
30      Βλ. απόφαση eDate (σκέψεις 45 και 48).
31      Βλ. απόφαση eDate (σκέψη 49).
32      Βλ. απόφαση eDate (σκέψη 52).
33      Βλ., ιδίως, αποφάσεις του τμήματος μείζονος συνθέσεως της 17ης Οκτωβρίου 2017, Bolagsupplysningen και Ilsjan (C‑194/16, στο εξής: απόφαση Bolagsupplysningen και Ilsjan, EU:C:2017:766, σκέψη 31), και Gtflix (σκέψη 29).
34      Βλ. σημείο 50 των παρουσών προτάσεων.
35      Σύμφωνα με το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2010/13/ΕE του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Μαρτίου 2010, για τον συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την παροχή υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων (οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων) (ΕΕ 2010, L 95, σ. 1), «[γ]ια τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί: […] “τηλεοπτική εκπομπή” (ήτοι γραμμική υπηρεσία οπτικοακουστικών μέσων): υπηρεσία οπτικοακουστικών μέσων που παρέχεται από πάροχο υπηρεσίας οπτικοακουστικών μέσων για ταυτόχρονη παρακολούθηση προγραμμάτων με βάση έναν προγραμματισμό μεταδόσεων».
36      Βλ. σημείο 50 των παρουσών προτάσεων.
37      Προτάσεις στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις eDate Advertising κ.λπ. (C‑509/09 και C‑161/10, EU:C:2011:192, σημείο 39).
38      Βλ. σημείο 46 των παρουσών προτάσεων.
39      Βλ. σημείο 49 των παρουσών προτάσεων.
40      Βλ., σχετικά με τις προϋποθέσεις αυτές, σημείο 28 των παρουσών προτάσεων.
41      Βλ. απόφαση
Mittelbayerischer Verlag (σκέψη 43).
42      Στις προτάσεις του στην υπόθεση Mittelbayerischer Verlag (C‑800/19, EU:C:2021:124, σημεία 51 έως 57), ο γενικός εισαγγελέας Μ. Bobek πρότεινε στο Δικαστήριο να υιοθετήσει ευρύτερη προσέγγιση, η οποία εντούτοις δεν έγινε δεκτή στην απόφαση που εκδόθηκε επί της υπόθεσης αυτής.
43      Απόφαση Shevill (σκέψη 29).
44      Βλ. απόφαση Mittelbayerischer Verlag (σκέψη 35).
45      Βλ. μνημονευόμενη νομολογία στο σημείο 60 των παρουσών προτάσεων.
46      Πρβλ. απόφαση Mittelbayerischer Verlag (σκέψη 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
47      Πρβλ. απόφαση Mittelbayerischer Verlag (σκέψη 32 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
48      Βλ. απόφαση Bolagsupplysningen και Ilsjan (σκέψη 38).
49      Πρβλ. απόφαση Bolagsupplysningen και Ilsjan (σκέψη 44).
50      Από την αυστηρή απαίτηση περί ατομικού προσδιορισμού του προσώπου που επικαλείται προσβολή του δικαιώματός του στην προσωπικότητα προκύπτει ότι δεν μπορεί να εφαρμοστεί κατ’ αναλογίαν η νομολογία σχετικά με το δίκαιο του ανταγωνισμού, κατά την οποία μια ένωση επιφορτισμένη με την υπεράσπιση των συλλογικών συμφερόντων ορισμένων επιχειρήσεων μπορεί κατ’ αρχήν να ασκήσει παραδεκτώς προσφυγή ακυρώσεως δυνάμει του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ μόνον εφόσον μπορεί να προβάλει ίδιο συμφέρον ή εφόσον οι επιχειρήσεις τις οποίες εκπροσωπεί ή ορισμένες εξ αυτών νομιμοποιούνται ενεργητικώς να ασκήσουν ατομικά προσφυγή (βλ. απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 2023, China Chamber of Commerce for Import and Export of Machinery and Electronic Products κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑478/21 P, EU:C:2023:685, σκέψη 80 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
51      Πρβλ. απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου 2025, Athenian Brewery και Heineken (C‑393/23, EU:C:2025:85, σκέψεις 41 έως 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
52      Πρβλ. απόφαση της 11ης Ιανουαρίου 1990, Dumez France και Tracoba (C‑220/88, EU:C:1990:8, σκέψη 20).
53      Προσθέτω ότι η υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Mittelbayerischer Verlag αφορούσε τη χρήση της έκφρασης «πολωνικό στρατόπεδο εξοντώσεως της Treblinka» το οποίο, στο πολωνικό ιστορικό, πολιτιστικό και κοινωνικό πλαίσιο, έχει αντικειμενικά μεγάλη σημασία. Εντούτοις, το Δικαστήριο έκρινε ότι θα έπρεπε να προσδιοριστεί η ταυτότητα του ενάγοντος ατομικώς, κάτι που δεν συνέβη. Κατά συνέπεια, η αντικειμενικά μεγάλη σημασία μιας υπόθεσης σε συγκεκριμένο κράτος μέλος δεν αποτελεί επαρκές στοιχείο για να θεμελιωθεί η διεθνής δικαιοδοσία των δικαστηρίων του εν λόγω κράτους μέλους όσον αφορά το σύνολο της ζημίας.
54      Βλ. αποφάσεις Bolagsupplysningen και Ilsjan (σκέψη 48) και Gtflix (σκέψη 32).
55      Βλ. σημείο 49 των παρουσών προτάσεων.
56      Βλ. απόφαση της 3ης Απριλίου 2014, Hi Hotel HCF (C‑387/12, EU:C:2014:215, σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
57      Βλ. σημείο 54 των παρουσών προτάσεων.
58      Βλ., όσον αφορά τις δυσκολίες αυτές, προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Μ. Bobek στην υπόθεση Bolagsupplysningen και Ilsjan (C‑194/16, EU:C:2017:554).