Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tieni Awla)
12 ta’ Marzu 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ċittadinanza tal-Unjoni – Artikolu 21(1) TFUE – Dritt ta’ moviment u ta’ residenza libera fit-territorju tal-Istati Membri – Ostakoli – Talba għall-bidla tad-data dwar il-ġeneru fir-reġistri tal-istat ċivili – Direttiva 2004/38/KE – Artikolu 4(3) – Artikolu 7 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Dritt għar-rispett tal-ħajja privata u tal-familja – Obbligu, għal qorti ta’ Stat Membru, li tikkonforma ruħha mal-ġurisprudenza tal-qorti kostituzzjonali ta’ dan l-Istat – Interpretazzjoni konformi”
Fil-Kawża C‑43/24 [Shipova] (i),
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni, il-Bulgarija), permezz ta’ deċiżjoni tat‑18 ta’ Jannar 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑23 ta’ Jannar 2024, fil-proċedura
K. M. H.
vs
Obshtina Stara Zagora,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tieni Awla),
komposta minn K. Jürimäe (Relatriċi), Presidenta tal-Awla, K. Lenaerts, President tal-Qorti tal-Ġustizzja, li qiegħed jaġixxi bħala Mħallef tat-Tieni Awla, F. Schalin, M. Gavalec u Z. Csehi, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: J. Richard de la Tour,
Reġistratur: R. Stefanova-Kamisheva, Amministratriċi,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tat‑22 ta’ Mejju 2025,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għal K. M. H., minn D .I. Lyubenova, advokat, u A. Schuster, avvocato,
–        għall-Gvern Bulgaru, minn T. Mitova u R. Stoyanov, bħala aġenti,
–        għall-Gvern Estonjan, minn M. Kriisa, bħala aġent,
–        għall-Gvern Ungeriż, minn Zs. Biró-Tóth u M. Z. Fehér, bħala aġenti,
–        għall-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi, minn M. K. Bulterman, A. Hanje u P. P. Huurnink, bħala aġenti,
–        għall-Gvern Portugiż, minn P. Barros da Costa, A. Pimenta, J. Ramos u Â. Seiça Neves, bħala aġenti,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn E. Montaguti u I. Zaloguin, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal‑4 ta’ Settembru 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 9 TUE, tal-Artikoli 8, 10 u 21 TFUE, kif ukoll tal-Artikolu 7 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn K. M. H. u l-Obshtina Stara Zagora (il-Komun ta’ Stara Zagora, il-Bulgarija) dwar talba intiża sabiex jiġi ddikjarat li K. M. H. hija persuna ta’ sess femminili, u sabiex jiġi ordnat il-bdil tal-isem, tal-patronomiku u tal-kunjom tagħha, u sabiex din il-bidla tidher fl-att tat-twelid tagħha.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
It-Trattat UE
3        L-Artikolu 9 TUE jipprovdi:
“Fl-attivitajiet kollha tagħha, l-Unjoni [Ewropea] għandha tirrispetta l-prinċipju ta' l-ugwaljanza taċ-ċittadini tagħha, li għandhom jingħataw attenzjoni ndaqs mill-istituzzjonijiet, il-korpi u l-organi tagħha. Kwalunkwe persuna li għandha ċ-ċittadinanza ta' Stat Membru hija ċittadina ta' l-Unjoni. Iċ-ċittadinanza ta’ l-Unjoni għandha tiżdied maċ-ċittadinanza nazzjonali u ma tissostitwixxihiex.”
It-Trattat FUE
4        Skont l-Artikolu 8 TFUE:
“Fl-azzjonijiet kollha tagħha l-Unjoni għandha tfittex li telimina l-inugwaljanzi, u li tinkoraġixxi ugwaljanza, bejn l-irġiel u n-nisa.”
5        L-Artikolu 21(1) TFUE jipprovdi:
“Kull ċittadin ta’ l-Unjoni għandu d-dritt li jmur minn post għal ieħor u li joqgħod liberament fit-territorju ta' l-Istati Membri, salvi l-limitazzjonijiet u l-kondizzjonijiet stabbiliti fit-Trattati u d-dispożizzjonijiet meħuda sabiex dan jitwettaq.”
Il-Karta
6        L-Artikolu 7 tal-Karta, intitolat “Ir-rispett għall-ħajja privata u tal-familja”, jipprovdi:
“Kull persuna għandha d-dritt għar-rispett tal-ħajja privata u tal-familja tagħha, ta' darha u tal-kommunikazzjonijiet tagħha.”
7        L-Artikolu 52 tal-Karta, intitolat “L-ambitu [portata]u l-interpretazzjoni ta’ drittijiet u ta’ prinċipji”, jipprevedi, fil-paragrafu 3 tiegħu:
“Safejn [il-Karta] fiha drittijiet li jikkorrispondu għal drittijiet iggarantiti mill-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali [iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”)], it-tifsira u l-ambitu [portata] ta’ dawk id-drittijiet għandhom ikunu l-istess bħal dawk stabbiliti mill-Konvenzjoni msemmija. Din id-dispożizzjoni ma żżommx lil-liġi ta' l-Unjoni milli jipprevedi protezzjoni aktar estensiva.”
Id-Direttiva 2004/38/KE
8        Skont l-Artikolu 4(3) tad-Direttiva 2004/38/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑29 ta’ April 2004 dwar id-drittijiet taċ-ċittadini ta’ l-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom biex jiċċaqilqu u jgħixu liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri u li temenda r-Regolament (KEE) Nru 1612/68 u li tħassar id-Direttivi 64/221/KEE, 68/360/KEE, 72/194/KEE, 73/148/KEE, 75/34/KEE, 75/35/KEE, 90/364/KEE, 90/365/KEE u 93/96/KEE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 5, p. 46).
“Skond il-liġijiet tagħhom, l-Istati Membri għandhom joħorġu jew iġeddu għaċ-ċittadini tagħhom karta ta’ l-identità jew passaport li jiddikjara ċ-ċittadinanza tagħhom.”
Id-dritt Bulgaru
Il-Liġi dwar ir-Reġistrazzjoni fir-Reġistru tal-Istat Ċivili
9        L-Artikolu 9(1) taż-Zakon za grazhdanskata registratsia (il-Liġi dwar ir-Reġistrazzjoni fir-Reġistru tal-Istat Ċivili), tas‑27 ta’ Lulju 1999 (DV Nru 67, tas‑27 ta’ Lulju 1999), jipprovdi:
“L-isem ta’ ċittadin Bulgaru mwieled fit-territorju tar-Repubblika tal-Bulgarija huwa magħmul minn isem, patronomiku u kunjom. It-tliet partijiet tal-isem għandhom jiġu rreġistrati fl-att tat-twelid.”
10      Skont il-punti 6 sa 8 tal-Artikolu 45(1) tal-Liġi dwar ir-Reġistrazzjoni fir-Reġistru tal-Istat Ċivili, l-att tat-twelid jinkludi isem it-tarbija, in-numru tal-identifikazzjoni personali tal-wild (għaċ-ċittadini Bulgari biss) kif ukoll is-sess u n-nazzjonalità.
Il-Liġi dwar id-Dokumenti ta’ Identità Bulgari
11      Skont l-Artikolu 9(1) taż-Zakon za bulgarskite lichni dokumenti (il-Liġi dwar id-Dokumenti ta’ Identità Bulgari, DV Nru 93, tal‑11 ta’ Awwissu 1998), fil-verżjoni tagħha applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar id-Dokumenti ta’ Identità Bulgari”):
“F’każ ta’ bdil fl-isem, fin-numru ta’ identifikazzjoni personali (numru personali/numru personali barrani), fis-sess, fin-nazzjonalità jew tibdil sostanzjali u dejjiemi fl-apparenza, il-persuna hija obbligata titlob dokumenti ta’ identità Bulgari ġodda f’terminu massimu ta’ 30 jum.”
12      L-Artikolu 13(1) tal-Liġi dwar id-Dokumenti ta’ Identità Bulgari jelenka t-tipi ta’ dokumenti ta’ identità. Dawn huma b’mod partikolari l-karta tal-identità, il-passaport u l-liċenzja tas-sewqan.
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
13      K. M. H. twieldet fis‑7 ta’ Awwissu 1990 fil-Bulgarija. Hija rreġistrata fir-reġistri tal-istat ċivili ta’ dan l-Istat Membru bħala li hija ta’ sess maskili, b’isem, magħmul minn isem, patronomiku u kunjom (12), li jikkorrispondi għal dan is-sess. Hija ġiet attribwita wkoll numru ta’ identifikazzjoni personali u mogħtija dokument ta’ identità, li jidentifikawha wkoll bħala li hija tas-sess maskil.
14      Madankollu, skont id-deskrizzjoni tal-fatti kkonstatati mill-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni), li hija l-qorti tar-rinviju, K. M. H. dejjem ħassitha,
sa mit-tfulija, bħala mara fl-apparenza tagħha, fl-aġir tagħha, fil-perċezzjoni tagħha, fl-emozzjonijiet tagħha u fil-manjieri tagħha.
15      Fix-xahar ta’ Diċembru tas-sena 2014, K. M. H. ikkonsultat psikologu li kkonkluda li hija kienet tbati kemm minn disforja tal-identità tal-ġeneru kif ukoll minn disforja soċjali u relazzjonali. Wara li kkonsultat speċjalista fl-endokrinoloġija u fl-androloġija, K. M. H. bdiet terapija ormonali, fl-Italja, fejn attwalment tgħix, u nisġet relazzjoni familjari stabbli ma’ ċittadin Taljan.
16      Affaċċjata ta’ kuljum, b’mod partikolari fit-tfittxija tagħha għal impjieg, b’inkonvenjenzi u bi problemi kkawżati mid-diskrepanza bejn, minn naħa, id-dehra u l-aġir tagħha u, min-naħa l-oħra, is-sess indikat fuq id-dokumenti ta’ identità tiegħu, K. M. H. talbet, matul is-sena 2017, lir-Rayonen sad Stara Zagora (il-Qorti Distrettwali ta’ Stara Zagora, il-Bulgarija), tiddikjara li hija persuna ta’ sess femminili, billi tordna l-bidla ta’ isimha, minn K. M. H. (isem, patronomiku u kunjom maskili) għal K. M. H. (isem, patronomiku u kunjom femminili), u li din il-bidla tiġi riflessa fl-att tat-twelid tagħha.
17      Minkejja l-pariri mediċi u l-perizja ġudizzjarja li kkonfermaw l-identità tal-ġeneru invokata minn K. M. H., it-talba tagħha ġiet miċħuda minħabba li l-leġiżlazzjoni Bulgara ma tipprevedix il-possibbiltà ta’ bidla, għal raġunijiet psikoloġiċi, tal-fatti stabbiliti f’att ta’ stat ċivili. Din id-deċiżjoni ta’ ċaħda ġiet ikkonfermata fl-appell mill-Okrazhen sad Stara Zagora (il-Qorti Reġjonali ta’ Stara Zagora, il-Bulgarija). Skont dik il-qorti, din il-leġiżlazzjoni tipprevedi li s-sess jiġi rreġistrat mat-twelid abbażi ta’ karatteristiċi sesswali primarji. Il-bdil tal-ġeneru huwa permess biss jekk dan ikun neċessarju minħabba bidla fiżika.
18      Adita b’appell, il-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) iddeċidiet li, minkejja l-assenza ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali f’dan il-qasam, il-prinċipju ta’ rispett tal-ħajja privata u tal-familja jimponi fuq il-qrati l-obbligu li jevalwaw, każ b’każ, jekk il-kundizzjonijiet materjali tal-bidla tal-identità tal-ġeneru ta’ persuna, li għalihom hija suġġetta bidla legali tad-data dwar l-istat ċivili mniżżla fl-att ta’ twelid ta’ din il-persuna, humiex issodisfatti, sabiex jintlaħaq il-bilanċ ġust neċessarju bejn l-interess pubbliku u dak tal-imsemmija persuna, fid-dawl tal-Artikolu 8 tal-KEDB. Hija ddeċidiet li tibgħat lura l-kawża quddiem l-Okrazhen sad Stara Zagora (il-Qorti Reġjonali ta’ Stara Zagora) sabiex din tal-aħħar tiġbor provi ġodda dwar is-sitwazzjoni medika ta’ K. M. H.
19      Permezz ta’ deċiżjoni tal‑21 ta’ Novembru 2019, l-Okrazhen sad Stara Zagora (il-Qorti Reġjonali ta’ Stara Zagora) mill-ġdid ċaħdet it-talba ta’ K. M. H. minħabba li l-leġiżlazzjoni Bulgara ma kinitx tipprevedi proċedura ta’ bdil tal-ġeneru abbażi tal-awtodeterminazzjoni tal-persuna kkonċernata.
20      K. M. H. ippreżenta rikors kontra din id-deċiżjoni quddiem il-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni), li hija l-qorti tar-rinviju.
21      Dik il-qorti tosserva li hija marbuta bid-deċiżjoni interpretattiva Nru 2/20, tal‑20 ta’ Frar 2023, tas-Seduta Plenarja tal-Awli Ċivili tal-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni interpretattiva”). Issa, minn dik id-deċiżjoni jirriżulta li d-dritt sostantiv fis-seħħ fil-Bulgarija ma jipprevedix il-possibbiltà ta’ bidla fid-data dwar is-sess, l-isem u n-numru ta’ identifikazzjoni personali mniżżla fl-atti tal-istat ċivili ta’ persuna li tiddikjara li hija transġeneru. Skont l-imsemmija deċiżjoni, id-dritt tal-Unjoni ma jippermettix li tintlaħaq konklużjoni differenti, peress li r-regoli dwar l-istat ċivili tal-persuni jaqgħu taħt il-kompetenza tal-Istati Membri. L-istess deċiżjoni hija bbażata b’mod partikolari fuq sentenza mogħtija fis‑26 ta’ Ottubru 2021 mill-Konstitutsionen sad (il-Qorti Kostituzzjonali, il-Bulgarija), li permezz tagħha dik il-qorti qieset li t-terminu “sess”, fis-sens tal-Kostituzzjoni Bulgara, għandu jinftiehem bħala li jirreferi esklużivament għad-dimensjoni bijoloġika tiegħu, minħabba regoli u prinċipji morali u/jew reliġjużi li għandhom jipprevalu fuq l-interess tal-persuni transġeneru.
22      Il-qorti tar-rinviju madankollu tesprimi dubji dwar l-interpretazzjoni adottata fid-deċiżjoni interpretattiva, qabel kollox, fid-dawl tal-Artikolu 8 tal-KEDB u tal-Artikolu 9 TUE. Effettivament, il-fatt li l-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt nazzjonali li jipprojbixxi d-diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess jiġi limitat għall-persuni intersesswali jikkostitwixxi tali diskriminazzjoni fis-sens ta’ dawn l-artikoli. Dan jista’ jammonta wkoll għal ksur tad-dritt għal smigħ xieraq tal-persuni transġeneru Bulgari għaliex każijiet identiċi jew simili jiġu ttrattati b’mod differenti fi Stati Membri oħra tal-Unjoni.
23      Dik il-qorti tistaqsi, sussegwentement, jekk il-projbizzjoni ta’ bdil tad-data mniżżla f’att ta’ twelid tiksirx il-prinċipji ta’ ugwaljanza taċ-ċittadini tal-Unjoni u ta’ moviment liberu stabbiliti fl-Artikoli 8 u 21 TFUE, kif sanċiti fl-Artikolu 7 tal-Karta, sa fejn il-persuni kkonċernati ma humiex f’pożizzjoni li jipprovaw l-identità tagħhom permezz tad-dokumenti tal-identità tagħhom.
24      L-imsemmija qorti tqis, fl-aħħar nett, li hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tevalwa jekk interpretazzjoni vinkolanti tal-Kostituzzjoni Bulgara mill-Konstitutsionen sad (il-Qorti Kostituzzjonali), li tgħid li t-terminu “sess” għandu jinftiehem biss fis-sens bijoloġiku tiegħu, hijiex konformi mar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni u tistax tikkostitwixxi ostakolu legali għat-teħid inkunsiderazzjoni tal-identità tal-ġeneru fid-dokumenti tal-istat ċivili.
25      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      Il-prinċipji ta’ ugwaljanza bejn iċ-ċittadini tal-Unjoni u ta’ moviment liberu, stabbiliti fl-Artikolu 9 TUE kif ukoll fl-Artikoli 8 u 21 TFUE, kif ikkonfermati fl-Artikolu 7 tal- [Karta] u fl-Artikolu 8 tal-[KEDB], jippermettu dispożizzjoni legali nazzjonali ta’ Stat Membru li teskludi kwalunkwe possibbiltà li titwettaq bidla fid-data diġà rreġistrata fir-rigward tal-ġeneru, tal-isem u tan-numru ta’ identifikazzjoni personali fl-atti ċivili ta’ applikant li jsostni li huwa [persuna transġeneru]?
2.      Il-prinċipji ta’ ugwaljanza bejn iċ-ċittadini tal-Unjoni u ta’ moviment liberu, stabbiliti fl-Artikolu 9 TUE kif ukoll fl-Artikoli 8 u 21 TFUE, flimkien mal-projbizzjoni, stabbilita fl-Artikolu 10 TFUE, ta’ kwalunkwe forma ta’ diskriminazzjoni bbażata fuq il-ġeneru, ir-razza jew l-oriġini etnika, ir-reliġjon jew it-twemmin, id-diżabbiltà, l-età jew l-orjentazzjoni sesswali, kif ikkonfermati fl-Artikolu 7 tal-Karta u fl-Artikolu 8 tal-KEDB, u flimkien mal-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva, jippermettu l-adozzjoni ta’ prassi ġudizzjarja nazzjonali (f’dan il-każ id-deċiżjoni interpretattiva [...]) li minnha jirriżulta li d-dritt sostantiv oġġettiv fis-seħħ fit-territorju ta’ Stat Membru tal-[Unjoni] ma jipprevedix il-possibbiltà li titwettaq bidla fir-rigward tal-ġeneru, tal-isem u tan-numru ta’ identifikazzjoni personali fl-att ċivili ta’ applikant li jsostni li huwa [persuna transġeneru], b’tali mod li dan l-applikant isib ruħu f’sitwazzjoni differenti minn dik li kien isibu ruħu fiha fi Stat Membru ieħor li mill-prassi ġudizzjarja tiegħu jirriżulta l-kuntrarju?
Hija permessa prassi nazzjonali li, minħabba valuri reliġjużi u standards morali, ma tippermettix bidla fl-identità tal-ġeneru, ħlief fil-każ li dan ikun meħtieġ minħabba raġunijiet medikali u dan biss fil-każ ta’ persuni intersesswali?
Hija permessa wkoll prassi nazzjonali li, minħabba valuri reliġjużi u standards morali, tippermetti bidla fil-ġeneru f’każijiet speċifiċi biss u għal raġunijiet medikali, iżda dan fil-każ biss ta’ ċerti persuni (intersesswali) u mhux f’każijiet oħra ta’ bidla fl-identità tal-ġeneru minħabba raġunijiet medikali differenti oħra?
3.      L-obbligu ta’ Stat Membru tal-Unjoni li jirrikonoxxi l-istat ċivili tal-persuni kkonstatat fi Stat Membru konformement mad-dritt ta’ dan tal-aħħar, kif jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva [2004/38] u tal-Artikolu 21(1) TFUE (konformement mas-sentenzi tal‑5 ta’ Ġunju 2018, Coman et, [(C‑673/16, EU:C:2018:385)], u tal-14 ta’ Diċembru 2021, Stolichna obshtina, rayon ‘Pancharevo’ [(C‑490/20, EU:C:2021:1008)], japplika wkoll fir-rigward tal-ġeneru [sess] bħala wieħed mill-elementi fundamentali tar-reġistrazzjoni tal-istat ċivili u, fil-każ ta’ bidla fil-ġeneru [sess], ikkonstatata fi Stat Membru ieħor, minn persuna li hija wkoll ċittadina Bulgara, dan l-obbligu jirrikjedi wkoll li [din il-bidla tiġi] rreġistrat[a] ukoll fir-reġistru korrispondenti [tal-Bulgarija]?
4)      Fid-dawl tad-dritt għal smigħ xieraq, kif irrikonoxxut fil-Karta u fil-KEDB, huwa permess li [qorti tkun marbuta minn] interpretazzjoni vinkolanti tal-Kostituzzjoni, mogħtija permezz ta’ deċiżjoni tal-Konstitutsionen sad (il-Qorti Kostituzzjonali), fis-sens li l-kunċett ta’ [sess] għandu jinftiehem biss fis-sens bioloġiku tiegħu [?] [D]an huwa kompatibbli mar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni u jista’ jikkostitwixxi ostakolu legali għar-reġistrazzjoni tal-bidla [fis-sess fl-istat ċivili]?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ammissibbiltà
26      Huwa stabbilit li ċittadin ta’ Stat Membru li, fil-kwalità tiegħu ta’ ċittadin tal-Unjoni, ikun eżerċita l-libertà ta’ moviment u ta’ residenza tiegħu fi Stat Membru differenti mill-Istat Membru ta’ oriġini tiegħu jista’ jinvoka drittijiet relatati ma’ din il-kwalità, b’mod partikolari dawk previsti fl-Artikolu 21(1) TFUE, inkluż, jekk ikun il-każ, fir-rigward tal-Istat Membru ta’ oriġini tiegħu (sentenzi tat‑23 ta’ Ottubru 2007, Morgan u Bucher, C‑11/06 u C‑12/06, EU:C:2007:626, punt 22; tal‑5 ta’ Ġunju 2018, Coman et, C‑673/23, EU:C:2018:385, punt 31, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, punt 41).
27      F’dan il-każ, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li K. M. H. eżerċitat id-dritt tagħha, sanċit fl-Artikolu 21(1) TFUE, ta’ moviment liberu u ta’ residenza libera fi Stat Membru differenti mill-Istat ta’ oriġini tagħha, peress li hija tirrisjedi fl-Italja, fejn żviluppat relazzjoni tal-familja stabbli.
28      F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-risposta għall-ewwel u għat-tieni domanda, li jirrigwardaw, b’mod partikolari, l-interpretazzjoni ta’ dan l-Artikolu 21, hija neċessarja sabiex il-qorti tar-rinviju tkun tista’ tiddeċiedi t-tilwima li għandha quddiemha. Dawn id-domandi għandhom għalhekk jiġu ddikjarati ammissibbli. L-istess japplika għar-raba’ domanda sa fejn din tirrigwarda l-konsegwenzi li għandhom jinsiltu fil-każ li jkollu jiġi deċiż li d-dritt nazzjonali, kif interpretat mill-qorti kostituzzjonali, ma huwiex konformi mal-interpretazzjoni tal-imsemmi Artikolu 21 mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja.
29      Min-naħa l-oħra, sa fejn it-tielet domanda hija bbażata fuq il-premessa li l-bidla fis-sess tal-persuna kkonċernata kienet ġiet ikkonstatata fi Stat Membru li ma huwiex l-Istat Membru ta’ oriġini ta’ din il-persuna, jidher li din id-domanda ma għandhiex rabta mad-deskrizzjoni tal-fatti tat-tilwima fil-kawża prinċipali magħmula mill-qorti tar-rinviju.
30      Issa, skont ġurisprudenza stabbilita, il-ġustifikazzjoni ta’ talba għal deċiżjoni preliminari ma hijiex il-formulazzjoni ta’ opinjonijiet konsultattivi dwar kwistjonijiet ġenerali jew ipotetiċi, iżda l-ħtieġa inerenti għas-soluzzjoni effettiva ta’ tilwima li tirrigwarda d-dritt tal-Unjoni (ara s-sentenzi tas‑16 ta’ Diċembru 1981, Foglia, 244/80, EU:C:1981:302, punt 18; tas‑26 ta’ Frar 2013, Åkerberg Fransson, C‑617/10, EU:C:2013:105, punt 42, u tal‑1 ta’ Diċembru 2022, DELID, C‑409/21, EU:C:2022:946, punt 37). Minn dan isegwi li t-tielet domanda hija inammissibbli.
Fuq l-ewwel u t-tieni domanda
Osservazzjonijiet preliminari
31      Preliminarjament, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, hija din tal-aħħar li għandha tagħti lill-qorti nazzjonali risposta utli li tippermettilha tiddeċiedi t-tilwima li għandha quddiemha. Fid-dawl ta’ dan, il-Qorti tal-Ġustizzja jaf ikollha tieħu inkunsiderazzjoni regoli tad-dritt tal-Unjoni li l-qorti nazzjonali ma tkunx għamlet riferiment għalihom fil-formulazzjoni tad-domanda tagħha (ara s-sentenzi tal‑20 ta’ Marzu 1986, Tissier, 35/85, EU:C:1986:143, punt 9, u tat‑22 ta’ Frar 2024, Direcţia pentru Evidenţa Persoanelor şi Administrarea Bazelor de Date, C‑491/21, EU:C:2024:143, punt 23). Effettivament, il-fatt li, fuq il-livell formali, il-qorti tar-rinviju semmiet, fid-domandi tagħha, ċerti dispożizzjonijiet speċifiċi tad-dritt tal-Unjoni ma jipprekludix lill-Qorti tal-Ġustizzja milli tipprovdilha l-elementi kollha ta’ interpretazzjoni li jistgħu jkunu utli għad-deċiżjoni tal-kawża prinċipali, billi tislet mill-elementi kollha pprovduti minn dik il-qorti, u b’mod partikolari mill-motivazzjoni tad-deċiżjoni tar-rinviju, l-elementi tad-dritt tal-Unjoni li jeħtieġu interpretazzjoni fid-dawl tas-suġġett tat-tilwima (ara s-sentenzi tad‑29 ta’ Novembru 1978, Redmond, 83/78, EU:C:1978:214, punt 26, kif ukoll tal‑1 ta’ Awwissu 2025, Alace u Canpelli, C‑758/24 u C‑759/24, EU:C:2025:591, punt 45).
32      F’din il-perspettiva, għandu jiġi rrilevat li, permezz tal-ewwel u tat-tieni domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 9 TUE, tal-Artikoli 8, 10 u 21 TFUE, kif ukoll tal-Artikolu 7 tal-Karta.
33      Kif ġie kkonstatat fil-punt 27 ta’ din is-sentenza, fil-kawża prinċipali, huwa paċifiku li K. M. H., fil-kwalità tagħha ta’ ċittadina tal-Unjoni, eżerċitat id-dritt tagħha ta’ moviment liberu u ta’ residenza libera fi Stat Membru li ma huwiex l-Istat Membru ta’ oriġini tagħha, konformement mal-Artikolu 21 TFUE. Hija tista’ għalhekk tinvoka d-drittijiet mogħtija minn dan l-artikolu, bla ħsara, skont il-paragrafu 1 tal-istess artikolu, għal-limitazzjonijiet u għall-kundizzjonijiet previsti mit-Trattati u mid-dispożizzjonijiet adottati għall-applikazzjoni tagħhom. Dawn huma previsti mid-Direttiva 2004/38, li l-għan tagħha huwa, b’mod partikolari, l-istabbiliment kemm tal-kundizzjonijiet għall-eżerċizzju ta’ dawn id-drittijiet kif ukoll il-limitazzjonijiet għalihom (sentenza tat‑22 ta’ Frar 2024, Direcţia pentru Evidenţa Persoanelor şi Administrarea Bazelor de Date, C‑491/21, EU:C:2024:143, punt 27).
34      F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 4(3) ta’ din id-direttiva jimponi fuq l-Istati Membri obbligu li, waqt li jaġixxu skont il-leġiżlazzjonijiet tagħhom, joħorġu liċ-ċittadini tagħhom karta tal-identità jew passaport li jindikaw in-nazzjonalità tagħhom sabiex ikunu jistgħu jeżerċitaw id-dritt ta’ moviment liberu u ta’ residenza libera fit-territorju tal-Istati Membri (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Frar 2024, Direcţia pentru Evidenţa Persoanelor şi Administrarea Bazelor de Date, C‑491/21, EU:C:2024:143, punt 35).
35      Issa, l-emenda tad-data dwar il-ġeneru mitluba minn K. M. H. fil-kuntest tal-proċedura fil-kawża prinċipali timponi, b’applikazzjoni tal-Artikolu 9(1) tal-Liġi Bulgara dwar id-dokumenti ta’ identità, moqri flimkien mal-Artikolu 13(1) tal-istess liġi, fuq K. M. H., l-obbligu li titlob dokumenti ta’ identità Bulgari ġodda.
36      F’dawn iċ-ċirkustanzi, mingħajr ma hemm lok li tingħata deċiżjoni kemm dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 9 TUE kif ukoll dwar dik tal-Artikoli 8 u 10 TFUE, għandu jitqies li, permezz tal-ewwel u tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 21 TFUE u l-Artikolu 4(3) tad-Direttiva 2004/38, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 7 tal-Karta, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li ma tippermettix il-bidla tad-data dwar il-ġeneru, bħas-sess, il-patronomiku, l-isem u n-numru ta’ identifikazzjoni personali, irreġistrati fir-reġistri tal-istat ċivili ta’ dan l-Istat Membru, ta’ ċittadin tal-imsemmi Stat Membru li eżerċita d-dritt tiegħu ta’ moviment liberu u ta’ residenza libera fi Stat Membru ieħor.
Fuq il-mertu
37      Fl-istat attwali tad-dritt tal-Unjoni, l-istat tal-persuni, li taħtu jaqgħu r-regoli dwar il-bidla tal-kunjom, tal-patronomiku, tal-isem jew tal-identità tal-ġeneru ta’ persuna, hija kwistjoni li taqa’ taħt il-kompetenza tal-Istati Membri. Id-dritt tal-Unjoni ma jippreġudikax din il-kompetenza. Madankollu, fl-eżerċizzju tal-imsemmija kompetenza, kull Stat Membru għandu josserva d-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, id-dispożizzjonijiet tat-Trattat FUE relatati mad-dritt ta’ moviment liberu u ta’ residenza libera fit-territorju tal-Istati Membri mogħti lil kull ċittadin tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑26 ta’ Ġunju 2018, MB (Bidla fil-ġeneru u pensjoni tal-irtirar), C‑451/16, EU:C:2018:492, punt 29; tal‑14 ta’ Diċembru 2021, Stolichna obshtina, rayon “Pancharevo”, C‑490/20, EU:C:2021:1008, punt 52, u tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, punt 53).
38      Issa, l-eżerċizzju tad-dritt ta’ moviment liberu u ta’ residenza libera fit-territorju tal-Istati Membri, sanċit fl-Artikolu 21 TFUE, jista’ jiġi ostakolat mir-rifjut ta’ Stat Membru li jirrikonoxxi l-bidla fl-identità tal-ġeneru mwettqa b’applikazzjoni tal-proċeduri previsti għal dan l-għan fl-Istat Membru li fih iċ-ċittadin tal-Unjoni kkonċernat eżerċita dan id-dritt, irrispettivament minn jekk din il-bidla tkunx, jew le, marbuta ma’ bidla ta’ kunjom jew ta’ isem. Fil-fatt, l-istess bħall-kunjom jew bħall-isem, il-ġeneru jiddefinixxi l-identità u l-istatus personali ta’ persuna. Għaldaqstant, ir-rifjut li tinbidel u tiġi rrikonoxxuta l-identità tal-ġeneru li ċittadin ta’ Stat Membru jkun kiseb legalment fi Stat Membru ieħor tista’ tikkawża lil dan tal-aħħar inkonvenjenzi serji fi ħwejjeġ amministrattivi, professjonali u privati (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, punt 55).
39      Għal ċittadin tal-Unjoni li jkun eżerċita d-dritt tiegħu ta’ moviment liberu u ta’ residenza libera fi Stat Membru ieħor u li, matul ir-residenza tiegħu f’dan tal-aħħar, ikun bidel ismu u l-identità tal-ġeneru tiegħu, jeżisti riskju konkret, minħabba l-fatt li jkollu żewġ ismijiet differenti u żewġ identitajiet differenti tal-ġeneru, li jkollu joqgħod ineħħi d-dubji dwar l-identità tiegħu kif ukoll dwar l-awtentiċità tad-dokumenti tal-identità li huwa jippreżenta jew dwar il-veraċità tal-informazzjoni li tinsab f’dawn id-dokumenti, ħaġa li tikkostitwixxi ċirkustanza li tista’ tostakola l-eżerċizzju tad-dritt li jirriżulta mill-Artikolu 21 TFUE (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑14 ta’ Ottubru 2008, Grunkin u Paul, C‑353/06, EU:C:2008:559, punt 28; tat‑22 ta’ Diċembru 2010, Sayn-Wittgenstein, C‑208/09, EU:C:2010:806, punti 69 u 70, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, punt 56 u l-ġurisprudenza ċċitata).
40      B’differenza mis-sitwazzjoni msemmija fil-punt preċedenti, K. M. H. ma għandhiex dokumenti tal-Istat Membru ospitanti li fit-territorju tiegħu hija tirrisjedi, jiġifieri r-Repubblika Taljana, li jinkludu data dwar l-identità tal-ġeneru tagħha li hija differenti minn dik imniżżla fir-reġistru tal-istat ċivili tal-Istat Membru li tiegħu hija ċittadina, jiġifieri r-Repubblika tal-Bulgarija.
41      Madankollu, hekk kif enfasizza l-Avukat Ġenerali fil-punt 60 tal-konklużjonijiet tiegħu, huwa paċifiku li K. M. H. ikollha tneħħi d-dubju mqajjem mid-diskrepanza bejn, minn naħa, l-indikazzjoni tas-sess tagħha fuq l-unika karta tal-identità li hija għandha u, min-naħa l-oħra, l-identità tal-ġeneru esperjenzata minnha.
42      Fil-fatt, mill-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha jirriżulta li l-fatt li l-karta tal-identità tagħha jew inkella d-dokumenti tal-ivvjaġġar maħruġa lilha jsemmu identità maskili jikkawżalha inkonvenjenzi kunsiderevoli kull darba li hija jkollha tidentifika ruħha mal-persunal ta’ kumpannija tal-ajru jew ta’ lukanda, iżda wkoll mal-forzi tal-ordni, b’mod partikolari fil-każ ta’ qsim ta’ fruntiera.
43      Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet, f’dan ir-rigward u diversi drabi, li diversi azzjonijiet tal-ħajja ta’ kuljum, kemm fil-qasam pubbliku kif ukoll f’dak privat, jeżiġu li persuna tipproduċi prova tal-identità tagħha, prova li normalment tiġi pprovduta permezz ta’ passaport jew ta’ karta tal-identità (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑22 ta’ Diċembru 2010, Sayn-Wittgenstein, C‑208/09, EU:C:2010:806, punt 61; tat‑12 ta’ Mejju 2011, Runevič-Vardyn u Wardyn, C‑391/09, EU:C:2011:291, punt 73, kif ukoll tat‑2 ta’ Ġunju 2016, Bogendorff von Wolffersdorff, C‑438/14, EU:C:2016:401, punt 43).
44      Id-diskrepanza bejn id-dehra ta’ persuna u d-data dwar il-ġeneru li tinsab fil-karta tal-identità jew fil-passaport tagħha hija għalhekk ta’ natura li tobbliga lil din il-persuna tneħħi dubji kemm f’dak li jirrigwarda l-identità tagħha kif ukoll fir-rigward tal-awtentiċità tad-dokument tal-identità li hija tippreżenta jew tal-veraċità tad-data li tinsab fih, li jista’ jostakola l-eżerċizzju tad-dritt li jirriżulta mill-Artikolu 21 TFUE.
45      Issa, konformement ma’ ġurisprudenza stabbilita, restrizzjoni għall-moviment liberu tal-persuni, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tista’ tiġi ġġustifikata biss jekk tkun ibbażata fuq kunsiderazzjonijiet oġġettivi ta’ interess ġenerali u jekk tkun proporzjonata għall-għan leġittimament imfittex mid-dritt nazzjonali (sentenzi tat‑22 ta’ Diċembru 2010, Sayn-Wittgenstein, C‑208/09, EU:C:2010:806, punt 81; tal‑5 ta’ Ġunju 2018, Coman et, C‑673/16, EU:C:2018:385, punt 41, kif ukoll tal‑25 ta’ Novembru 2025, Wojewoda Mazowiecki, C‑713/23, EU:C:2025:917, punt 55).
46      F’dan il-każ, il-Gvern Bulgaru sempliċement sostna li r-rikonoxximent legali tal-identità tal-ġeneru jaqa’ taħt il-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri. Il-qorti tar-rinviju, min-naħa tagħha, għamlet riferiment kemm għal ġurisprudenza nazzjonali li s-sess jiġi rikonoxxut esklużivament fis-sens bijoloġiku tiegħu kif ukoll għar-regoli u għall-prinċipji morali jew reliġjużi bħala regolaturi tal-aġir.
47      F’dan ir-rigward, minkejja li l-istabbiliment ta’ dokumenti ta’ identità bħall-karta tal-identità jew il-passaport jaqa’ taħt il-kompetenza esklużiva tal-awtoritajiet tal-Istat Membru li tiegħu l-persuna kkonċernata tkun ċittadina, xorta jibqa’ l-fatt li dawn id-dokumenti għandhom jinħarġu, konformement mal-Artikolu 4(3) tad-Direttiva 2004/38, sabiex din il-persuna tkun tista’ teżerċita d-dritt tagħha ta’ moviment liberu u ta’ residenza libera fit-territorju tal-Istati Membri (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Frar 2024, Direcţia pentru Evidenţa Persoanelor şi Administrarea Bazelor de Date, C‑491/21, EU:C:2024:143, punt 35).
48      Barra minn hekk, meta miżura ta’ Stat Membru li tirrestrinġi libertà fundamentali ggarantita mit-Trattat FUE tkun iġġustifikata minn raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali rrikonoxxuta mid-dritt tal-Unjoni, tali miżura timplimenta d-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta, b’tali mod li din għandha tkun konformi mad-drittijiet fundamentali sanċiti minn din tal-aħħar u, b’mod partikolari, mad-dritt għar-rispett tal-ħajja privata u tal-familja, imsemmi fl-Artikolu 7 tagħha (ara s-sentenza tal‑25 ta’ Novembru 2025, Wojewoda Mazowiecki, C‑713/23, EU:C:2025:917, punti 55 u 63 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
49      Issa, kif jirriżulta mill-Ispjegazzjonijiet dwar il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali (ĠU 2007, C 303, p. 17), konformement mal-Artikolu 52(3) tal-Karta, id-drittijiet iggarantiti fl-Artikolu 7 tagħha għandhom l-istess sens u l-istess portata bħal dawk iggarantiti fl-Artikolu 8 tal-KEDB, fejn din l-aħħar dispożizzjoni tikkostitwixxi livell ta’ protezzjoni minima (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑14 ta’ Diċembru 2021, Stolichna obshtina, rayon “Pancharevo”, C‑490/20, EU:C:2021:1008, punt 60; tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, punt 63, u tal‑25 ta’ Novembru 2025, Wojewoda Mazowiecki, C‑713/23, EU:C:2025:917, punt 64).
50      Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, l-Artikolu 8 tal-KEDB jipproteġi l-identità tal-ġeneru ta’ persuna bħala element kostituttiv u bħala wieħed mill-aspetti l-iktar intimi tal-ħajja privata tagħha. Għalhekk, dan l-Artikolu 8 jinkludi d-dritt ta’ kull persuna li tistabbilixxi d-dettalji tal-identità tagħha bħala bniedem, li jinkludi d-dritt tal-persuni transġeneru għall-iżvilupp personali u għall-integrità fiżika u morali kif ukoll għar-rispett u għar-rikonoxximent tal-identità tal-ġeneru tagħhom. Għal dan l-għan, l-imsemmi Artikolu 8 jimponi fuq l-Istati, b’mod partikolari, obbligi pożittivi, u dan jimplika l-istabbiliment ta’ proċeduri effikaċi u aċċessibbli li jiggarantixxu rispett effettiv tad-dritt tagħhom għall-identità tal-ġeneru, fejn ir-rikonoxximent tal-identità tal-ġeneru ta’ persuna ma jistax ikun suġġett għal trattament kirurġiku mhux mixtieq minn din il-persuna. Barra minn hekk, fid-dawl tal-importanza partikolari ta’ dan id-dritt, l-Istati għandhom biss marġni ta’ evalwazzjoni limitat f’dan il-qasam (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, punti 64 u 65 kif ukoll il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iċċitata, u tat‑13 ta’ Marzu 2025, Deldits, C‑247/23, EU:C:2025:172, punti 47 u 48 kif ukoll il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iċċitata).
51      Għalhekk, mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem jirriżulta li, skont l-Artikolu 8 tal-KEDB, l-Istati huma obbligati li jipprevedu proċedura ċara u prevedibbli ta’ rikonoxximent legali tal-identità tal-ġeneru li tippermetti l-bidla tad-data dwar il-ġeneru, u għalhekk tal-kunjom, tal-patronomiku, tal-isem jew tan-numru ta’ identifikazzjoni personali, fid-dokumenti uffiċjali, b’mod rapidu, trasparenti u aċċessibbli (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, punt 66 u l-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iċċitata).
52      F’dan il-każ, hekk kif ikkonstata l-Avukat Ġenerali fil-punti 91 u 92 tal-konklużjonijiet tiegħu, mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem — b’mod partikolari, mis-sentenza tal-Qorti EDB tad‑9 ta’ Lulju 2020, Y.T. vs Il‑Bulgarija (CE:ECHR:2020:0709JUD004170116), li l-portata tagħha fuq dan il-punt ma ġietx affettwata mir-reviżjoni tagħha bis-sentenza tal-Qorti EDB tal‑4 ta’ Lulju 2024, Y.T. vs Il‑Bulgarija (CE:ECHR:2024:0704JUD004170116, punti 42 u 43), u mis-sentenza tal-Qorti EDB tas-27 ta’ Settembru 2022, P.H. vs Il‑Bulgarija (CE:ECHR:2022:0927JUD004650920) — jirriżulta li l-leġiżlazzjoni Bulgara inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandha titqies li hija inkompatibbli mal-Artikolu 8 tal-KEDB.
53      Fi kwalunkwe każ, f’dan il-kuntest, għandu jitfakkar ukoll li leġiżlazzjoni nazzjonali li xxekkel lil persuna transġenera, minħabba n-nuqqas li tiġi rrikonoxxuta l-identità tal-ġeneru tagħha, milli tkun tista’ tissodisfa kundizzjoni li wieħed għandu jissodisfa sabiex ikun jista’ igawdi dritt protett mid-dritt tal-Unjoni, għandha titqies bħala li hija, bħala prinċipju, inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑7 ta’ Jannar 2004, K. B., C‑117/01, EU:C:2004:7, punti 30 sa 34; tas-27 ta’ April 2006, Richards, C‑423/04, EU:C:2006:256, punt 31, u tal-4 ta’ Ottubru 2024, Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, punt 60).
54      Fil-fatt, jekk diskriminazzjoni bbażata fuq id-differenza bejn is-sess bijoloġiku u l-identità tal-ġeneru tiġi ttollerata dan ikun jammonta għal nuqqas ta’ osservanza, fir-rigward ta’ persuna transġeneru, tad-dinjità u tal-libertà li għalihom hija għandha dritt u li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tipproteġi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑30 ta’ April 1996, P vs S, C‑13/94, EU:C:1996:170, punt 22).
55      Minn dan isegwi li leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, li ma tippermettix li ċittadin tal-Istat Membru inkwistjoni, li jkun eżerċita d-dritt tiegħu ta’ moviment liberu u ta’ residenza libera fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, jikseb bidla fid-data dwar il-ġeneru tiegħu, tmur ukoll kontra d-drittijiet fundamentali li l-Artikolu 7 tal-Karta jiggarantixxi lill-persuni transġeneru. Din ma tistax titqies bħala li tippermetti li dawn il-persuni jinvokaw b’mod utli d-drittijiet mogħtija lilhom mill-Artikolu 21 TFUE.
56      Fid-dawl tal-motivi esposti iktar ’il fuq, ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel u għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 21 TFUE u l-Artikolu 4(3) tad-Direttiva 2004/38, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 7 tal-Karta, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li ma tippermettix il-bidla tad-data dwar il-ġeneru, bħas-sess, il-kunjom, il-patronomiku, l-isem u n-numru ta’ identifikazzjoni personali, imniżżla fir-reġistri tal-istat ċivili ta’ dan l-Istat Membru, ta’ ċittadin tal-imsemmi Stat Membru li jkun eżerċita d-dritt tiegħu ta’ moviment liberu u ta’ residenza libera fi Stat Membru ieħor.
Fuq ir-raba’ domanda
57      Permezz tar-raba’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-dritt tal-Unjoni għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li qorti ta’ Stat Membru tkun marbuta bl-interpretazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali, mogħtija mill-qorti kostituzzjonali ta’ dan l-Istat Membru, li tista’ tikkostitwixxi ostakolu legali għar-reġistrazzjoni ta’ bidla tad-data dwar il-ġeneru fir-reġistri tal-istat ċivili tal-imsemmi Stat Membru, b’kontradizzjoni mal-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja.
58      Qabelxejn, għandu jiġi rrilevat li l-qorti nazzjonali li tkun eżerċitat il-possibbiltà mogħtija lilha mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE għandha, jekk ikun il-każ, twarrab l-evalwazzjonijiet ta’ qorti nazzjonali superjuri jekk tqis, fid-dawl tal-interpretazzjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja, li dawn ma humiex konformi mad-dritt tal-Unjoni, jekk ikun meħtieġ billi ma tapplikax ir-regola nazzjonali li tobbligaha tikkonforma ruħha mad-deċiżjonijiet ta’ dik il-qorti nazzjonali superjuri (ara s-sentenzi tas‑16 ta’ Jannar 1974, Rheinmühlen-Düsseldorf, 166/73, EU:C:1974:3, punti 4 u 5; tal-5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov, C‑173/09, EU:C:2010:581, punti 30 u 31; tat‑22 ta’ Frar 2022, RS (Effett tad-deċiżjonijiet ta’ qorti kostituzzjonali), C‑430/21, EU:C:2022:99, punt 75, kif ukoll tas‑26 ta’ Settembru 2024, Energotehnica, C‑792/22, EU:C:2024:788, punt 61).
59      Dan l-obbligu japplika meta qorti ordinarja tkun marbuta b’deċiżjoni ta’ qorti kostituzzjonali nazzjonali li hija tqis li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑15 ta’ Jannar 2013, Križan et, C‑416/10, EU:C:2013:8, punti 70 u 71; tat‑22 ta’ Frar 2022, RS (Effett tad-deċiżjonijiet ta’ qorti kostituzzjonali), C‑430/21, EU:C:2022:99, punt 76, kif ukoll tas‑26 ta’ Settembru 2024, Energotehnica, C‑792/22, EU:C:2024:788, punt 62).
60      Fil-fatt, l-imsemmi obbligu jeżisti sa fejn minn ġurisprudenza stabbilita sew jirriżulta li regoli tad-dritt nazzjonali, anki jekk ta’ natura kostituzzjonali, ma jistgħux jitħallew jippreġudikaw l-unità u l-effettività tad-dritt tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑17 ta’ Diċembru 1970, Internationale Handelsgesellschaft, 11/70, EU:C:1970:114, punt 3; tat‑8 ta’ Settembru 2010, Winner Wetten, C‑409/06, EU:C:2010:503, punt 61, kif ukoll tal‑15 ta’ Jannar 2013, Križan et, C‑416/10, EU:C:2013:8, punt 70).
61      Barra minn hekk, hekk kif enfasizza l-Avukat Ġenerali, essenzjalment, fil-punt 95 tal-konklużjonijiet tiegħu, jidher li d-dispożizzjonijiet tad-dritt Bulgaru inkwistjoni fil-kawża prinċipali jagħtu interpretazzjoni konformi mas-soluzzjoni adottata mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-punt 56 ta’ din is-sentenza. Fil-fatt, mis-sentenzi ċċitati iktar
’il fuq tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tad‑9 ta’ Lulju 2020, Y.T. vs Il‑Bulgarija (CE:ECHR:2020:0709JUD004170116, punti 24 sa 30), u tas‑27 ta’ Settembru 2022, P.H. vs Il‑Bulgarija (CE:ECHR:2022:0927JUD004650920, punt 6), jirriżulta li, qabel l-għoti tad-deċiżjoni interpretattiva, kien hemm parti mill-ġurisprudenza li kienet tinterpreta d-dritt Bulgaru fis-sens li kien jippermetti r-rikonoxximent tar-riassenjament sesswali legali.
62      Minn din il-perspettiva, għandu jitfakkar ukoll li r-rekwiżit ta’ interpretazzjoni konformi jinkludi l-obbligu, għall-qrati nazzjonali, li jemendaw, jekk ikun il-każ, ġurisprudenza stabbilita jekk din tkun ibbażata fuq interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, anki jekk din il-ġurisprudenza tkun ġejja minn qorti superjuri. Għaldaqstant, il-qorti tar-rinviju ma tistax, fil-kawża prinċipali, validament tqis li ma huwiex possibbli għaliha li tinterpreta d-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni, minħabba s-sempliċi fatt li issa, il-qorti kostituzzjonali tal-Istat Membru inkwistjoni qiegħdha, konsistentement, tinterpreta dawn id-dispożizzjonijiet f’sens li ma huwiex kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ April 2016, DI, C‑441/14, EU:C:2016:278, punti 33 u 34).
63      Fl-aħħar nett, għandu jiġi ppreċiżat ukoll li kemm l-Artikolu 21(1) kif ukoll l-Artikolu 7 tal-Karta huma suffiċjenti waħedhom u ma għandhomx jiġu ppreċiżati minn dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni jew tad-dritt nazzjonali sabiex jagħtu lill-individwi drittijiet invokabbli bħala tali. Għalhekk, jekk il-qorti tar-rinviju jkollha tikkonstata li ma huwiex possibbli li d-dritt nazzjonali tagħha jiġi interpretat b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni, hija jkollha l-obbligu li tiżgura, fil-kuntest tal-kompetenzi tagħha, il-protezzjoni ġuridika li l-partijiet fil-kawża jisiltu minn dawn l-artikoli, u li tiggarantixxi l-effett sħiħ tagħhom billi ma tapplikax, jekk ikun hemm bżonn, id-dispożizzjonijiet nazzjonali kkonċernati (sentenza tal‑25 ta’ Novembru 2025, Wojewoda Mazowiecki, C‑713/23, EU:C:2025:917, punt 76).
64      Fid-dawl tal-motivi esposti iktar ’il fuq, ir-risposta li għandha tingħata għar-raba’ domanda għandha tkun li d-dritt tal-Unjoni għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li qorti ta’ Stat Membru tkun marbuta bl-interpretazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali, mogħtija mill-qorti kostituzzjonali ta’ dan l-Istat Membru, li tista’ tikkostitwixxi ostakolu legali għar-reġistrazzjoni ta’ bidla tad-data dwar il-ġeneru fir-reġistri tal-istat ċivili tal-imsemmi Stat Membru, b’kontradizzjoni mal-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja.
Fuq l-ispejjeż
65      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)      L-Artikolu 21 TFUE u l-Artikolu 4(3) tal-Direttiva 2004/38/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑29 ta’ April 2004 dwar id-drittijiet taċ-ċittadini ta’ l-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom biex jiċċaqilqu u jgħixu liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri u li temenda r-Regolament (KEE) Nru 1612/68 u li tħassar id-Direttivi 64/221/KEE, 68/360/KEE, 72/194/KEE, 73/148/KEE, 75/34/KEE, 75/35/KEE, 90/364/KEE, 90/365/KEE u 93/96/KEE, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 7 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
jipprekludu leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li ma tippermettix il-bidla tad-data dwar il-ġeneru, bħas-sess, il-kunjom, il-patronomiku, l-isem u n-numru ta’ identifikazzjoni personali, imniżżla fir-reġistri tal-istat ċivili ta’ dan l-Istat Membru, ta’ ċittadin tal-imsemmi Stat Membru li jkun eżerċita d-dritt tiegħu ta’ moviment liberu u ta’ residenza libera fi Stat Membru ieħor.
2)      Id-dritt tal-Unjoni għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li qorti ta’ Stat Membru tkun marbuta bl-interpretazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali, mogħtija mill-qorti kostituzzjonali ta’ dan l-Istat Membru, li tista’ tikkostitwixxi ostakolu legali għar-reġistrazzjoni ta’ bidla tad-data dwar il-ġeneru fir-reġistri tal-istat ċivili tal-imsemmi Stat Membru, b’kontradizzjoni mal-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: il-Bulgaru.
i      L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.