62023CJ0753
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (δέκατο τμήμα)
της 27ης Φεβρουαρίου 2025 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης – Προσωρινή προστασία σε περίπτωση μαζικής εισροής εκτοπισθέντων – Οδηγία 2001/55/ΕΚ – Άρθρα 8 και 11 – Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2022/382 – Διαδοχικές αιτήσεις για τη χορήγηση άδειας διαμονής προσωρινής προστασίας σε πλείονα κράτη μέλη – Εξέταση της μεταγενέστερης αίτησης – Δικαίωμα πραγματικής προσφυγής»
Στην υπόθεση C‑753/23 [Krasiliva] (
i
),
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Nejvyšší správní soud (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, Τσεχική Δημοκρατία) με απόφαση της 30ής Νοεμβρίου 2023, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 7 Δεκεμβρίου 2023, στο πλαίσιο της δίκης
A. N.
κατά
Ministerstvo vnitra,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δέκατο τμήμα),
συγκείμενο από τους Δ. Γρατσία, πρόεδρο τμήματος, I. Jarukaitis, πρόεδρο του τετάρτου τμήματος, και Z. Csehi (εισηγητή), δικαστή,
γενικός εισαγγελέας: M. Szpunar
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η Τσεχική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον M. Smolek, την A. Edelmannová και τον J. Vláčil,
–
η Ελληνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον Γ. Καριψιάδη και την Τ. Παπαδοπούλου,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τις A. Azéma, Α. Κατσιμέρου και M. Salyková,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 8, παράγραφος 1, και του άρθρου 11 της οδηγίας 2001/55/ΕΚ του Συμβουλίου, της 20ής Ιουλίου 2001, σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές παροχής προσωρινής προστασίας σε περίπτωση μαζικής εισροής εκτοπισθέντων και μέτρα για τη δίκαιη κατανομή των βαρών μεταξύ κρατών μελών όσον αφορά την υποδοχή και την αντιμετώπιση των συνεπειών της υποδοχής αυτών των ατόμων (ΕΕ 2001, L 212, σ. 12), καθώς και του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της A. N., Ουκρανής υπηκόου, και του Ministerstvo vnitra (Υπουργείου Εσωτερικών, Τσεχική Δημοκρατία) σχετικά με τη χορήγηση άδειας διαμονής στο πλαίσιο της προσωρινής προστασίας που θεσπίζει η οδηγία 2001/55.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 2001/55
3
Το άρθρο 1 της οδηγίας 2001/55 ορίζει τα εξής:
«Σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι να θεσπίσει ελάχιστες προδιαγραφές παροχής προσωρινής προστασίας σε περίπτωση μαζικής εισροής εκτοπισθέντων από τρίτες χώρες οι οποίοι δεν μπορούν να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους, και να επιδιώξει τη δίκαιη κατανομή των βαρών μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την υποδοχή και την αντιμετώπιση των συνεπειών της υποδοχής αυτών των ατόμων.»
4
Το άρθρο 5, παράγραφοι 1 έως 3, της ως άνω οδηγίας προβλέπει τα ακόλουθα:
«1.   Η ύπαρξη μαζικής εισροής εκτοπισθέντων διαπιστώνεται με απόφαση του Συμβουλίου [της Ευρωπαϊκής Ένωσης] που λαμβάνεται με ειδική πλειοψηφία κατόπιν προτάσεως της [Ευρωπαϊκής] Επιτροπής, η οποία επίσης εξετάζει κάθε αίτηση κράτους μέλους που αφορά την εκ μέρους της υποβολή πρότασης στο Συμβούλιο.
2.   Η πρόταση της Επιτροπής περιλαμβάνει τουλάχιστον:
α)
περιγραφή των ειδικών ομάδων ατόμων στα οποία θα εφαρμοστεί η προσωρινή προστασία,
β)
την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσωρινής προστασίας,
γ)
εκτίμηση του μεγέθους των μετακινήσεων των εκτοπισθέντων.
3.   Η απόφαση του Συμβουλίου έχει ως αποτέλεσμα, για τους εκτοπισθέντες στους οποίους αναφέρεται, την εφαρμογή της προσωρινής προστασίας σε όλα τα κράτη μέλη σύμφωνα με τις διατάξεις της παρούσας οδηγίας. Η απόφαση περιλαμβάνει τουλάχιστον:
α)
περιγραφή των ειδικών ομάδων ατόμων στα οποία παρέχεται προσωρινή προστασία,
β)
την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσωρινής προστασίας,
γ)
πληροφορίες που λαμβάνουν τα κράτη μέλη όσον αφορά τη δυνατότητα υποδοχής τους,
δ)
πληροφορίες της Επιτροπής, της [Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR)] και άλλων σχετικών διεθνών οργανισμών.»
5
Το άρθρο 8 της εν λόγω οδηγίας έχει ως εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου τα άτομα που απολαύουν προσωρινής προστασίας να διαθέτουν άδεια διαμονής καθ’ όλη τη διάρκεια της προσωρινής προστασίας. Προς τον σκοπό αυτό, τους χορηγούνται έγγραφα ή άλλα ισοδύναμα δικαιολογητικά.
2.   Ανεξάρτητα από τη διάρκεια ισχύος των αδειών διαμονής που προβλέπονται στην παράγραφο 1, η μεταχείριση που επιφυλάσσουν τα κράτη μέλη στα άτομα που απολαύουν προσωρινής προστασίας δεν μπορεί να είναι λιγότερο ευνοϊκή από αυτήν που καθορίζεται στα άρθρα 9 έως 16.
3.   Τα κράτη μέλη παρέχουν, εν ανάγκη, στα άτομα που γίνονται δεκτά να εισέλθουν στο έδαφός τους με σκοπό την παροχή προσωρινής προστασίας, οποιαδήποτε διευκόλυνση για να αποκτήσουν τις απαιτούμενες θεωρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των θεωρήσεων διέλευσης. Οι διατυπώσεις πρέπει να μειώνονται στο ελάχιστο λόγω του επείγοντος της κατάστασης. Οι θεωρήσεις θα πρέπει να παρέχονται ατελώς ή να μειώνεται στο ελάχιστο το κόστος τους.»
6
Το άρθρο 11 της ίδιας οδηγίας προβλέπει τα ακόλουθα:
«Κράτος μέλος δέχεται εκ νέου στο έδαφός του άτομο το οποίο απολαύει προσωρινής προστασίας σε περίπτωση που το άτομο αυτό παραμένει ή επιχειρεί να εισέλθει παράνομα στο έδαφος άλλου κράτους μέλους κατά τη χρονική περίοδο που καλύπτεται από την απόφαση του Συμβουλίου που αναφέρεται στο άρθρο 5. Τα κράτη μέλη δύνανται να αποφασίζουν, βάσει διμερούς συμφωνίας, ότι το παρόν άρθρο δεν θα πρέπει να εφαρμοστεί.»
7
Το άρθρο 28 της οδηγίας 2001/55 προβλέπει τις περιπτώσεις στις οποίες τα κράτη μέλη μπορούν να αποκλείουν τα καλυπτόμενα από την οδηγία πρόσωπα από το ευεργέτημα της κατά την οδηγία αυτή προσωρινής προστασίας.
8
Το άρθρο 29 της εν λόγω οδηγίας έχει ως εξής:
«Τα άτομα τα οποία έχουν αποκλειστεί από το ευεργέτημα της προσωρινής προστασίας ή της οικογενειακής επανένωσης σε κράτος μέλος, έχουν δικαίωμα άσκησης ενδίκων μέσων στο συγκεκριμένο κράτος μέλος.»
Η εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2022/382
9
Η εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2022/382 του Συμβουλίου, της 4ης Μαρτίου 2022, που διαπιστώνει την ύπαρξη μαζικής εισροής εκτοπισθέντων από την Ουκρανία κατά την έννοια του άρθρου 5 της οδηγίας 2001/55/ΕΚ και έχει ως αποτέλεσμα την εφαρμογή προσωρινής προστασίας (ΕΕ 2022, L 71, σ. 1), προβλέπει, στις αιτιολογικές σκέψεις 15 και 16, τα εξής:
«(15)
Σημειώνεται ότι τα κράτη μέλη συμφώνησαν σε δήλωση ότι δεν θα εφαρμόσουν το άρθρο 11 της οδηγίας [2001/55].
(16)
Στην παρούσα κατάσταση, η προσωρινή προστασία είναι το πλέον κατάλληλο μέσο. Δεδομένης της έκτακτης και εξαιρετικής κατάστασης, στην οποία περιλαμβάνεται η στρατιωτική εισβολή της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Ουκρανία και η κλίμακα της μαζικής εισροής εκτοπισθέντων, η προσωρινή προστασία αναμένεται ότι θα τους επιτρέψει να απολαύουν εναρμονισμένων δικαιωμάτων σε ολόκληρη την [Ευρωπαϊκή] Ένωση τα οποία παρέχουν επαρκές επίπεδο προστασίας. Η καθιέρωση προσωρινής προστασίας αναμένεται επίσης να ωφελήσει τα κράτη μέλη, δεδομένου ότι τα δικαιώματα που συνοδεύουν την προσωρινή προστασία περιορίζουν την ανάγκη των εκτοπισθέντων να αναζητήσουν άμεσα διεθνή προστασία και, ως εκ τούτου, τον κίνδυνο να επιβαρύνουν υπέρμετρα τα συστήματα ασύλου τους, καθώς, λόγω του επείγοντος χαρακτήρα της κατάστασης, μειώνουν στο ελάχιστο τις διατυπώσεις. Επιπλέον, οι Ουκρανοί υπήκοοι, ως απαλλαγμένοι από την υποχρέωση θεώρησης, έχουν το δικαίωμα να μετακινούνται ελεύθερα εντός της Ένωσης μετά την είσοδό τους στο έδαφός της για περίοδο 90 ημερών. Σε αυτή τη βάση, είναι σε θέση να επιλέξουν το κράτος μέλος στο οποίο επιθυμούν να απολαύουν των δικαιωμάτων που απορρέουν από την προσωρινή προστασία και να επανενωθούν με την οικογένειά τους και τους φίλους τους στα σημαντικά δίκτυα διασποράς που υπάρχουν σήμερα σε ολόκληρη την Ένωση. Στην πράξη, αυτή η δυνατότητα θα διευκολύνει την εξισορρόπηση των προσπαθειών μεταξύ κρατών μελών, μειώνοντας, με τον τρόπο αυτό, την πίεση στα εθνικά συστήματα υποδοχής. Μόλις ένα κράτος μέλος εκδώσει άδεια διαμονής σύμφωνα με την οδηγία [2001/55], το άτομο που απολαύει προσωρινής προστασίας, ενώ έχει το δικαίωμα να μετακινείται εντός της Ένωσης για 90 ημέρες εντός περιόδου 180 ημερών, θα πρέπει να μπορεί να κάνει χρήση των δικαιωμάτων που απορρέουν από την προσωρινή προστασία μόνο στο κράτος μέλος που εξέδωσε την άδεια διαμονής. Αυτό δεν θα πρέπει να θίγει τη δυνατότητα κράτους μέλους να αποφασίσει να χορηγήσει ανά πάσα στιγμή άδεια διαμονής σε πρόσωπα που απολαύουν προσωρινής προστασίας δυνάμει της παρούσας απόφασης.»
10
Το άρθρο 1 της ως άνω εκτελεστικής αποφάσεως ορίζει τα ακόλουθα:
«Με την παρούσα διαπιστώνεται η ύπαρξη μαζικής εισροής στην Ένωση εκτοπισθέντων οι οποίοι υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν την Ουκρανία λόγω ένοπλων συγκρούσεων.»
11
Το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της εν λόγω εκτελεστικής αποφάσεως έχει ως εξής:
«Η παρούσα απόφαση εφαρμόζεται στις ακόλουθες κατηγορίες ατόμων που εκτοπίστηκαν από την Ουκρανία από ή μετά τις 24 Φεβρουαρίου 2022, ως αποτέλεσμα της στρατιωτικής εισβολής των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων που ξεκίνησε κατά την εν λόγω ημερομηνία:
α)
Ουκρανοί υπήκοοι που διέμεναν στην Ουκρανία πριν από τις 24 Φεβρουαρίου 2022».
Το τσεχικό δίκαιο
Ο νόμος 221/2003 περί προσωρινής προστασίας αλλοδαπών
12
Η οδηγία 2001/55 μεταφέρθηκε στο τσεχικό δίκαιο με τον zákon č. 221/2003 Sb., o dočasné ochraně cizinců (νόμο 221/2003 περί προσωρινής προστασίας αλλοδαπών).
13
Το άρθρο 1 του ως άνω νόμου, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο», προβλέπει τα ακόλουθα:
«1.   Ο παρών νόμος ρυθμίζει:
a)
τις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής αλλοδαπών υπηκόων στην επικράτεια της Τσεχικής Δημοκρατίας (στο εξής: επικράτεια) για τη χορήγηση προσωρινής προστασίας, καθώς και τις προϋποθέσεις εξόδου τους από την επικράτεια·
b)
τη διαδικασία χορήγησης και ανάκλησης άδειας διαμονής προσωρινής προστασίας στην επικράτεια (στο εξής: άδεια διαμονής προσωρινής προστασίας)·
[…]».
Ο νόμος για την Ουκρανία
14
Ο zákon č. 65/2022 Sb., o některých opatřeních v souvislosti s ozbrojeným konfliktem na území Ukrajiny vyvolaným invazi vojsk Ruské federace (νόμος 65/2022 περί ορισμένων μέτρων σχετικών με την ένοπλη σύγκρουση στο έδαφος της Ουκρανίας κατόπιν της εισβολής στρατευμάτων της Ρωσικής Ομοσπονδίας), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: νόμος για την Ουκρανία) ορίζει στο άρθρο 2 ότι «ως “προσωρινή προστασία” νοείται το δικαίωμα διαμονής στην επικράτεια της Τσεχικής Δημοκρατίας δυνάμει του νόμου [221/2003] περί προσωρινής προστασίας αλλοδαπών […]».
15
Το άρθρο 4 του νόμου για την Ουκρανία, το οποίο φέρει τον τίτλο «Διαδικασία προσωρινής προστασίας», προβλέπει στην παράγραφο 3 τα ακόλουθα:
«Εφόσον δεν ορίζεται άλλως στον παρόντα νόμο, η χορήγηση προσωρινής προστασίας δυνάμει του παρόντος νόμου διέπεται από τον νόμο [221/2003] περί προσωρινής προστασίας αλλοδαπών.»
16
Το άρθρο 5, παράγραφοι 1 και 2, του νόμου για την Ουκρανία έχει ως εξής:
«1.   Η αίτηση για τη χορήγηση προσωρινής προστασίας είναι απαράδεκτη εάν:
a)
δεν υποβάλλεται αυτοπροσώπως·
b)
υποβάλλεται από αλλοδαπό υπήκοο μη αναφερόμενο στο άρθρο 3·
c)
υποβάλλεται από αλλοδαπό υπήκοο ο οποίος έχει ζητήσει τη χορήγηση προσωρινής ή διεθνούς προστασίας σε άλλο κράτος μέλος της Ένωσης·
d)
υποβάλλεται από αλλοδαπό υπήκοο ο οποίος απολαύει προσωρινής ή διεθνούς προστασίας σε άλλο κράτος μέλος της Ένωσης· ή
e)
υποβάλλεται από αλλοδαπό υπήκοο ο οποίος είναι πολίτης της Ένωσης ή κράτους δεσμευομένου από διεθνή συνθήκη συναφθείσα με την Ένωση, η οποία του παρέχει δικαίωμα ελεύθερης μετακίνησης ισοδύναμο με εκείνο των πολιτών της Ένωσης, ή κράτους δεσμευομένου από τη Συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο[, της 2ας Μαΐου 1992 (ΕΕ 1994, L 1, σ. 3)].
2.   Σε περίπτωση απαραδέκτου, το Υπουργείο Εσωτερικών ή η αστυνομία της Τσεχικής Δημοκρατίας απορρίπτει την αίτηση του αλλοδαπού υπηκόου και του κοινοποιεί τον λόγο του απαραδέκτου, αποκλειομένου οιουδήποτε δικαστικού ελέγχου.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
17
Στις 15 Ιουλίου 2022 η A. N., Ουκρανή υπήκοος, εισήλθε στο έδαφος της Ένωσης. Στις 19 Ιουλίου 2022 υπέβαλε αίτηση για τη χορήγηση προσωρινής προστασίας στη Γερμανία. Δύο μήνες αργότερα, στις 20 Σεπτεμβρίου 2022, υπέβαλε αντίστοιχη αίτηση στην Τσεχική Δημοκρατία. Η τελευταία αυτή αίτηση απορρίφθηκε από το Υπουργείο Εσωτερικών ως απαράδεκτη για τον λόγο, μεταξύ άλλων, ότι η A. N. έχει αιτηθεί ή της έχει χορηγηθεί προσωρινή προστασία σε άλλο κράτος μέλος.
18
Η A. N. άσκησε προσφυγή κατά της ως άνω απορριπτικής αποφάσεως ενώπιον του Městský soud v Praze (περιφερειακού δικαστηρίου Πράγας, Τσεχική Δημοκρατία). Το δικαστήριο αυτό, κατά πρώτον, έκρινε ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία για την εκδίκαση της προσφυγής, ανεξαρτήτως του γεγονότος ότι η σχετική εθνική ρύθμιση αποκλείει τη δυνατότητα δικαστικού ελέγχου της αποφάσεως με την οποία απορρίπτεται ως απαράδεκτη αίτηση για τη χορήγηση προσωρινής προστασίας. Κατά την εκτίμηση του ως άνω δικαστηρίου, το δικαίωμα για την άσκηση τέτοιας προσφυγής απορρέει από το άρθρο 29 της οδηγίας 2001/55, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη.
19
Κατά δεύτερον, το εν λόγω δικαστήριο διαπίστωσε, αφενός, ότι, καίτοι η A. N. υπέβαλε αίτηση για τη χορήγηση προσωρινής προστασίας στη Γερμανία, μέχρι τούδε αυτή δεν της έχει χορηγηθεί και, αφετέρου, ότι η οδηγία 2001/55 δεν προβλέπει ότι τέτοια αίτηση μπορεί να απορριφθεί λόγω προγενέστερης υποβολής αίτησης για τη χορήγηση προσωρινής προστασίας σε άλλο κράτος μέλος. Ειδικότερα, οι λόγοι αποκλεισμού προσώπου από το ευεργέτημα της προσωρινής προστασίας ορίζονται περιοριστικώς στο άρθρο 28 της οδηγίας 2001/55, όπερ συνεπάγεται ότι η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης εθνική ρύθμιση δεν συνάδει με το δίκαιο της Ένωσης. Για τους λόγους αυτούς, το Městský soud v Praze (περιφερειακό δικαστήριο Πράγας) έκανε δεκτή την προσφυγή της A. N., ακύρωσε την απόφαση του Υπουργείου Εσωτερικών και ανέπεμψε την υπόθεση στο Υπουργείο Εσωτερικών.
20
Το Υπουργείο Εσωτερικών άσκησε αναίρεση κατά της ως άνω αποφάσεως ενώπιον του Nejvyšší správní soud (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου, Τσεχική Δημοκρατία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου. Υποστήριξε ότι στην περίπτωση κατά την οποία ένα πρόσωπο έχει ζητήσει τη χορήγηση προσωρινής προστασίας σε κράτος μέλος, σε αυτό το κράτος μέλος απόκειται να αποφανθεί επί της αιτήσεως. Ειδικότερα, δεν είναι δυνατή η χορήγηση τέτοιας προστασίας σε πλείονα κράτη μέλη. Κατά το Υπουργείο Εσωτερικών, η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης περίπτωση δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 28 της οδηγίας 2001/55. Η διάταξη του εθνικού δικαίου η οποία προβλέπει το απαράδεκτο αιτήσεως όπως εκείνης της A. N. εφαρμόζεται σε περιπτώσεις μη καλυπτόμενες από την οδηγία.
21
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Nejvyšší správní soud (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει το άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας [2001/55], λαμβανομένης επίσης υπόψη της συμφωνίας των κρατών μελών περί μη εφαρμογής του άρθρου 11 της εν λόγω οδηγίας, την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση δυνάμει της οποίας αίτηση για τη χορήγηση άδειας διαμονής προσωρινής προστασίας είναι απαράδεκτη όταν ο αλλοδαπός έχει ζητήσει τη χορήγηση άδειας διαμονής σε άλλο κράτος μέλος ή του έχει ήδη χορηγηθεί άδεια διαμονής σε άλλο κράτος μέλος;
2)
Έχουν τα πρόσωπα που απολαύουν προσωρινής προστασίας δυνάμει της οδηγίας [2001/55] δικαίωμα πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου σύμφωνα με το άρθρο 47 του [Χάρτη] σε περίπτωση μη χορηγήσεως άδειας διαμονής από κράτος μέλος κατά την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 1, της οδηγίας [2001/55];»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
22
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/55 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση βάσει της οποίας η προβλεπόμενη στη διάταξη αυτή άδεια διαμονής δεν χορηγείται σε πρόσωπο που απολαύει προσωρινής προστασίας σύμφωνα με την εκτελεστική απόφαση 2022/382, όταν το πρόσωπο αυτό έχει ήδη ζητήσει τη χορήγηση τέτοιας άδειας διαμονής σε άλλο κράτος μέλος. Επιπλέον, σε αυτό το πλαίσιο, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς το εύρος της επιτευχθείσας κατά την έκδοση της εκτελεστικής αποφάσεως 2022/382 συμφωνίας των κρατών μελών να μην εφαρμόσουν το άρθρο 11 της οδηγίας 2001/55.
23
Σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/55, τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου τα άτομα που απολαύουν προσωρινής προστασίας να διαθέτουν άδεια διαμονής καθ’ όλη τη διάρκεια της προσωρινής προστασίας. Η ως άνω διάταξη προβλέπει περαιτέρω ότι, προς τον σκοπό αυτό, τους χορηγούνται έγγραφα ή άλλα ισοδύναμα δικαιολογητικά.
24
Η οδηγία 2001/55 έχει ως σκοπό, όπως ορίζεται στο άρθρο 1 αυτής, να θεσπίσει ελάχιστες προδιαγραφές παροχής προσωρινής προστασίας σε περίπτωση μαζικής εισροής ατόμων που έχουν εκτοπιστεί από τρίτες χώρες και δεν μπορούν να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους, καθώς και να συμβάλει στη δίκαιη κατανομή των βαρών μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την υποδοχή και την αντιμετώπιση των συνεπειών της υποδοχής αυτών των ατόμων (απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2024, Kaduna, C‑244/24 και C‑290/24, EU:C:2024:1038, σκέψη 81).
25
Βάσει του άρθρου 5 της οδηγίας 2001/55, η ύπαρξη μαζικής εισροής εκτοπισθέντων διαπιστώνεται με απόφαση του Συμβουλίου η οποία εκδίδεται με ειδική πλειοψηφία κατόπιν προτάσεως της Επιτροπής. Η απόφαση αυτή στηρίζεται, μεταξύ άλλων, στην εξέταση της όλης κατάστασης και του εύρους της κλίμακας των μετακινήσεων των εκτοπισθέντων καθώς και στην εκτίμηση της σκοπιμότητας θέσπισης προσωρινής προστασίας, λαμβανομένων υπόψη των δυνατοτήτων επείγουσας βοήθειας και επιτόπιας δράσης ή της ανεπάρκειάς τους. Η απόφαση του Συμβουλίου συνεπάγεται ότι όλα τα κράτη μέλη εφαρμόζουν την προσωρινή προστασία υπέρ των συγκεκριμένων ομάδων προσώπων που περιγράφονται στην εν λόγω απόφαση, από την ημερομηνία την οποία ορίζει η τελευταία (απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2024, Kaduna, C‑244/24 και C‑290/24, EU:C:2024:1038, σκέψη 83).
26
Στις 4 Μαρτίου 2022 το Συμβούλιο, στηριζόμενο στο άρθρο 5 της οδηγίας 2001/55, εξέδωσε την εκτελεστική απόφαση 2022/382 με την οποία διαπιστώθηκε η ύπαρξη μαζικής εισροής εκτοπισθέντων από την Ουκρανία. Επομένως, η έναρξη ισχύος της ως άνω εκτελεστικής αποφάσεως, η οποία επήλθε την ίδια ημέρα, είχε ως αποτέλεσμα να τεθεί σε εφαρμογή, από την ημερομηνία αυτή, η υποχρεωτική προσωρινή προστασία υπέρ των κατηγοριών προσώπων που προσδιορίζονται στο άρθρο 2 της εν λόγω εκτελεστικής αποφάσεως, μεταξύ άλλων, υπέρ των Ουκρανών υπηκόων που διέμεναν στην Ουκρανία πριν από τις 24 Φεβρουαρίου 2022 (πρβλ. απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2024, Kaduna, C‑244/24 και C‑290/24, EU:C:2024:1038, σκέψη 84).
27
Επιπλέον, από την αιτιολογική σκέψη 16 της εκτελεστικής αποφάσεως 2022/382 προκύπτει ότι οι Ουκρανοί υπήκοοι, ως απαλλαγμένοι από την υποχρέωση θεώρησης, έχουν το δικαίωμα να μετακινούνται ελεύθερα εντός της Ένωσης για περίοδο 90 ημερών από την είσοδό τους στο έδαφός της και μπορούν να επιλέξουν το κράτος μέλος στο οποίο επιθυμούν να απολαύουν των δικαιωμάτων που απορρέουν από την προσωρινή προστασία.
28
Βάσει των προεκτεθέντων διαπιστώνεται ότι τα πρόσωπα που εμπίπτουν στις κατηγορίες του άρθρου 2 της εκτελεστικής αποφάσεως 2022/382 έχουν το δικαίωμα να απευθυνθούν στις αρχές του κράτους μέλους της επιλογής τους, προκειμένου να τους χορηγηθεί άδεια διαμονής σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/55.
29
Ως εκ τούτου, όταν ένα πρόσωπο που απολαύει προσωρινής προστασίας έχει μεν ζητήσει σε ένα πρώτο κράτος μέλος άδεια διαμονής, βάσει του άρθρου 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/55, πλην όμως δεν την έχει λάβει ακόμη, και εν συνεχεία μεταβαίνει σε δεύτερο κράτος μέλος όπου υποβάλλει αντίστοιχη αίτηση, το δεύτερο κράτος μέλος δεν μπορεί να απορρίψει την τελευταία αυτή αίτηση ως απαράδεκτη για τον λόγο και μόνον ότι έχει ήδη υποβληθεί αίτηση στο πρώτο κράτος μέλος. Συνεπώς, το εν λόγω δεύτερο κράτος μέλος οφείλει να εξετάσει το βάσιμο της αίτησης που υποβλήθηκε ενώπιόν του.
30
Εντούτοις, οι αρχές των κρατών μελών έχουν την ευχέρεια να εξακριβώνουν, στο πλαίσιο της εξέτασης τέτοιας αίτησης, αν τα πρόσωπα που ζητούν άδεια διαμονής σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/55 εμπίπτουν στις κατηγορίες προσώπων που ορίζονται στο άρθρο 2 της εκτελεστικής αποφάσεως 2022/382 και απολαύουν προσωρινής προστασίας και αν τους έχει ήδη χορηγηθεί άδεια διαμονής σε άλλο κράτος μέλος.
31
Επιπλέον, δεδομένου ότι το αιτούν δικαστήριο διερωτάται επίσης ως προς τη σημασία, στο πλαίσιο της απάντησης στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, της δήλωσης των κρατών μελών, η οποία υπενθυμίζεται στην αιτιολογική σκέψη 15 της εκτελεστικής αποφάσεως 2022/382, περί μη εφαρμογής του άρθρου 11 της οδηγίας 2001/55, επισημαίνεται ότι, κατά το άρθρο αυτό, κράτος μέλος δέχεται εκ νέου στο έδαφός του άτομο το οποίο απολαύει προσωρινής προστασίας σε περίπτωση που το άτομο αυτό παραμένει ή επιχειρεί να εισέλθει παράνομα στο έδαφος άλλου κράτους μέλους κατά τη χρονική περίοδο που καλύπτεται από την προσωρινή προστασία.
32
Πλην όμως, όπως προκύπτει από την αναφερόμενη στην προηγούμενη σκέψη δήλωση των κρατών μελών, το εν λόγω άρθρο δεν τυγχάνει εφαρμογής στα πρόσωπα που απολαύουν προσωρινής προστασίας, τα οποία εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της εκτελεστικής αποφάσεως 2022/382. Περαιτέρω, από την αιτιολογική σκέψη 16 της εκτελεστικής αποφάσεως 2022/382 προκύπτει ότι οι Ουκρανοί υπήκοοι, ως απαλλαγμένοι από την υποχρέωση θεώρησης, έχουν το δικαίωμα να μετακινούνται ελεύθερα εντός της Ένωσης για περίοδο 90 ημερών μετά την είσοδό τους στο έδαφός της, προκειμένου, μεταξύ άλλων, να επιλέξουν το κράτος μέλος στο οποίο επιθυμούν να απολαύουν των δικαιωμάτων που απορρέουν από την προσωρινή προστασία. Επομένως, το ως άνω άρθρο δεν είναι κρίσιμο για την απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα.
33
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/55 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση βάσει της οποίας δεν χορηγείται άδεια διαμονής σε πρόσωπο που απολαύει προσωρινής προστασίας σύμφωνα με την εκτελεστική απόφαση 2022/382, όταν το πρόσωπο αυτό έχει ήδη ζητήσει, πλην όμως δεν έχει λάβει ακόμη τέτοια άδεια σε άλλο κράτος μέλος.
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
34
Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/55, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη, έχει την έννοια ότι πρόσωπο που απολαύει προσωρινής προστασίας δυνάμει της οδηγίας αυτής έχει δικαίωμα πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου κατά της αποφάσεως με την οποία απορρίπτεται ως απαράδεκτη αίτηση για τη χορήγηση της κατά το ως άνω άρθρο 8 άδειας διαμονής.
35
Κατά πάγια νομολογία, η αναγνώριση του προβλεπόμενου στο άρθρο 47 του Χάρτη δικαιώματος πραγματικής προσφυγής σε συγκεκριμένη περίπτωση προϋποθέτει ότι το πρόσωπο που το επικαλείται προβάλλει δικαιώματα ή ελευθερίες τα οποία διασφαλίζονται από το δίκαιο της Ένωσης (πρβλ. απόφαση της 29ης Ιουλίου 2024, protectus, C‑185/23, EU:C:2024:657, σκέψη 71).
36
Συναφώς, όπως προκύπτει, κατ’ ουσίαν, από τις σκέψεις 23 έως 26 της παρούσας αποφάσεως, η απόφαση του Συμβουλίου που λαμβάνεται βάσει του άρθρου 5 της οδηγίας 2001/55 συνεπάγεται ότι όλα τα κράτη μέλη εφαρμόζουν την προσωρινή προστασία υπέρ των συγκεκριμένων ομάδων προσώπων που περιγράφονται στην εν λόγω απόφαση. Σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 1, της ως άνω οδηγίας, τα κράτη μέλη οφείλουν να λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου τα πρόσωπα αυτά να διαθέτουν άδεια διαμονής καθ’ όλη τη διάρκεια της εν λόγω προστασίας και να τους χορηγούν, προς τούτο, έγγραφα ή άλλα ισοδύναμα δικαιολογητικά. Ως εκ τούτου, το δικαίωμα των εν λόγω προσώπων για τη χορήγηση άδειας διαμονής και συναφών δικαιολογητικών συνιστά δικαίωμα διασφαλιζόμενο από την έννομη τάξη της Ένωσης.
37
Κατά συνέπεια, το άρθρο 47 του Χάρτη επιτάσσει η απόφαση με την οποία απορρίπτεται ως απαράδεκτη αίτηση για τη χορήγηση άδειας διαμονής, βάσει του άρθρου 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/55, υποβληθείσα από πρόσωπο το οποίο απολαύει της προβλεπόμενης στην εν λόγω οδηγία προσωρινής προστασίας, να μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου.
38
Στο πλαίσιο αυτό, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 47 του Χάρτη αποτελεί επιβεβαίωση της αρχής της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας. Το δε άρθρο αυτό είναι αυτοτελές και δεν χρειάζεται να εξειδικεύεται με διατάξεις του δικαίου της Ένωσης ή του εθνικού δικαίου προκειμένου να απονείμει στους ιδιώτες δικαίωμα δυνάμενο να προβληθεί αυτό καθεαυτό. Δεν είναι επομένως δυνατόν να μην ισχύει το ίδιο και ως προς το άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/55 (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Ministerstvo vnitra České republiky, Odbor azylové a migrační politiky, C‑406/22, EU:C:2024:841, σκέψη 86 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
39
Η ερμηνεία αυτή ουδόλως αναιρείται, άλλωστε, από το γεγονός ότι το άρθρο 29 της οδηγίας 2001/55 προβλέπει ρητώς το δικαίωμα άσκησης ενδίκων βοηθημάτων στο οικείο κράτος μέλος μόνον για τα πρόσωπα τα οποία έχουν αποκλεισθεί από το ευεργέτημα της προσωρινής προστασίας ή της οικογενειακής επανένωσης σε κράτος μέλος. Πράγματι, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 35 έως 38 της παρούσας αποφάσεως, από το ως άνω άρθρο δεν μπορεί να συναχθεί εξ αντιδιαστολής ότι μόνον τα πρόσωπα αυτά μπορούν να ασκήσουν τέτοια ένδικα βοηθήματα.
40
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/55, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη, έχει την έννοια ότι πρόσωπο που απολαύει προσωρινής προστασίας δυνάμει της οδηγίας αυτής έχει δικαίωμα πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου κατά της αποφάσεως με την οποία απορρίπτεται ως απαράδεκτη αίτηση για τη χορήγηση της κατά το ως άνω άρθρο 8 άδειας διαμονής.
Επί των δικαστικών εξόδων
41
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δέκατο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/55/ΕΚ του Συμβουλίου, της 20ής Ιουλίου 2001, σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές παροχής προσωρινής προστασίας σε περίπτωση μαζικής εισροής εκτοπισθέντων και μέτρα για τη δίκαιη κατανομή των βαρών μεταξύ κρατών μελών όσον αφορά την υποδοχή και την αντιμετώπιση των συνεπειών της υποδοχής αυτών των ατόμων,
έχει την έννοια ότι:
αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση βάσει της οποίας δεν χορηγείται άδεια διαμονής σε πρόσωπο που απολαύει προσωρινής προστασίας σύμφωνα με την εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2022/382 του Συμβουλίου, της 4ης Μαρτίου 2022, που διαπιστώνει την ύπαρξη μαζικής εισροής εκτοπισθέντων από την Ουκρανία κατά την έννοια του άρθρου 5 της οδηγίας 2001/55/ΕΚ και έχει ως αποτέλεσμα την εφαρμογή προσωρινής προστασίας, όταν το πρόσωπο αυτό έχει ήδη ζητήσει, πλην όμως δεν έχει λάβει ακόμη τέτοια άδεια σε άλλο κράτος μέλος.
2)
Το άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/55, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
έχει την έννοια ότι:
πρόσωπο που απολαύει προσωρινής προστασίας δυνάμει της οδηγίας αυτής έχει δικαίωμα πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου κατά της αποφάσεως με την οποία απορρίπτεται ως απαράδεκτη αίτηση για τη χορήγηση της κατά το ως άνω άρθρο 8 άδειας διαμονής.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η τσεχική.
(
i
)	Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.