62021CJ0556_RES
Υπόθεση C‑556/21
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid
κατά
E.NκαιS.S.καιJ.Y.
[αίτηση του Raad van State (Συμβουλίου της Επικρατείας, Κάτω Χώρες) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 30ής Μαρτίου 2023
«Προδικαστική παραπομπή – Κανονισμός (ΕΕ) 604/2013 – Προσδιορισμός του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αιτήσεως διεθνούς προστασίας – Άρθρο 27 – Προσφυγή κατά αποφάσεως περί μεταφοράς αιτούντος άσυλο – Άρθρο 29 – Προθεσμία μεταφοράς – Αναστολή της προθεσμίας αυτής κατά την κατ’ έφεση δίκη – Προσωρινό μέτρο του οποίου τη λήψη ζήτησε η διοίκηση»
Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση – Πολιτική ασύλου – Κριτήρια και μηχανισμοί προσδιορισμού του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αιτήσεως διεθνούς προστασίας – Κανονισμός 604/2013 – Διαδικασίες αναδοχής και εκ νέου ανάληψης – Προβλεπόμενη προθεσμία για την πραγματοποίηση της μεταφοράς του αιτούντος διεθνή προστασία – Λήψη, από δικαστήριο που επιλαμβάνεται ενδίκου μέσου κατά αποφάσεως η οποία ακυρώνει απόφαση μεταφοράς, προσωρινού μέτρου που έχει ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την αναστολή της προθεσμίας μεταφοράς – Επιτρέπεται – Προϋπόθεση – Προηγούμενη αναστολή της εκτέλεσης της αποφάσεως μεταφοράς κατά την εξέταση του ένδικου βοηθήματος
(Κανονισμός 604/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 27 § 3 και 29 §§ 1 και 2)
(βλ. σκέψεις 23-29, 32-40 και διατακτ.)
Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση – Πολιτική ασύλου – Κριτήρια και μηχανισμοί προσδιορισμού του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αιτήσεως διεθνούς προστασίας – Κανονισμός 604/2013 – Διαδικασίες αναδοχής και εκ νέου ανάληψης – Δικαίωμα αποτελεσματικής ένδικης προσφυγής – Εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει έφεση κατά της δικαστικής αποφάσεως περί ακυρώσεως αποφάσεως μεταφοράς – Επιτρέπεται – Όρια – Τήρηση των αρχών της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας – Δεν προβλέπεται παρέκκλιση από το άρθρο 29, παράγραφος 1, του κανονισμού 604/2013
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 18 και 47· κανονισμός 604/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 27 § 1)
(βλ. σκέψεις 30, 31)
Σύνοψη
Κατά τη διάρκεια των ετών 2019 και 2020, οι E. N., S. S. και J. Y. υπέβαλαν αιτήσεις διεθνούς προστασίας στις Κάτω Χώρες. Μεταξύ του Οκτωβρίου του 2019 και του Ιανουαρίου του 2021, οι αρχές άλλων κρατών μελών έκαναν δεκτά αιτήματα περί αναδοχής ή εκ νέου ανάληψης των αιτούντων. Κατόπιν τούτου, η αρμόδια ολλανδική αρχή αποφάσισε να απορρίψει χωρίς εξέταση τις αιτήσεις διεθνούς προστασίας και να διατάξει τη μεταφορά των αιτούντων, βάσει του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙΙ (
1
), προς τα εν λόγω κράτη μέλη. Τα πρωτοβάθμια δικαστήρια που επιλήφθηκαν των προσφυγών τις οποίες άσκησαν οι αιτούντες κατά των αποφάσεων μεταφοράς ακύρωσαν τις αποφάσεις αυτές και διέταξαν την αρμόδια ολλανδική αρχή να εκδώσει νέες αποφάσεις επί των αιτήσεων διεθνούς προστασίας. Η αρμόδια ολλανδική αρχή άσκησε έφεση κατά των πρωτόδικων αποφάσεων ενώπιον του Raad van State (Συμβουλίου της Επικρατείας, Κάτω Χώρες). Παράλληλα με την άσκηση των εφέσεων, η εν λόγω αρχή υπέβαλε αιτήσεις για τη λήψη προσωρινών μέτρων με αντικείμενο, αφενός, να μη χρειαστεί να λάβει νέα απόφαση πριν από την έκδοση αποφάσεως επί των εφέσεων και, αφετέρου, να ανασταλεί η προθεσμία μεταφοράς.
Με τρεις αποφάσεις που εξέδωσε το 2020 και το 2021, ο δικαστής των ασφαλιστικών μέτρων του αιτούντος δικαστηρίου έκανε δεκτές τις αιτήσεις προσωρινών μέτρων. Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, εντούτοις, αν οι διατάξεις του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙΙ που αφορούν τα ένδικα βοηθήματα κατά των αποφάσεων μεταφοράς (
2
) και τις προθεσμίες μεταφοράς (
3
) αντιτίθενται στην αποδοχή αιτήσεως προσωρινού μέτρου με αντικείμενο την αναστολή της προθεσμίας μεταφοράς, η οποία έχει υποβληθεί από την αρμόδια εθνική αρχή παραλλήλως με έφεση ασκηθείσα κατά δικαστικής αποφάσεως με την οποία ακυρώθηκε απόφαση μεταφοράς. Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, το αιτούν δικαστήριο οφείλει να διαπιστώσει ότι η προθεσμία μεταφοράς έχει εκπνεύσει και ότι, επομένως, το Βασίλειο των Κάτω Χωρών έχει καταστεί υπεύθυνο για την εξέταση των αιτήσεων διεθνούς προστασίας τις οποίες υπέβαλαν οι εφεσίβλητοι της κύριας δίκης (
4
).
Με την απόφασή του, το Δικαστήριο έκρινε ότι προσωρινό μέτρο το οποίο επιτρέπει στην αρμόδια αρχή να μην εκδώσει νέα απόφαση μέχρι την έκδοση αποφάσεως επί του ενδίκου μέσου που έχει ασκηθεί κατά δικαστικής αποφάσεως περί ακυρώσεως αποφάσεως μεταφοράς και το οποίο έχει ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την αναστολή της προθεσμίας μεταφοράς μπορεί να ληφθεί μόνον εφόσον η εκτέλεση της αποφάσεως μεταφοράς είχε ανασταλεί κατά την εξέταση του ενδίκου βοηθήματος.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Προκαταρκτικώς, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, κατά το άρθρο 29, παράγραφος 1, του κανονισμού Δουβλίνο III, η μεταφορά του ενδιαφερομένου προς το υπεύθυνο κράτος μέλος πραγματοποιείται το αργότερο εντός προθεσμίας έξι μηνών από την αποδοχή του αιτήματος περί αναδοχής ή εκ νέου ανάληψης του προσώπου αυτού από άλλο κράτος μέλος ή από την έκδοση οριστικής αποφάσεως επί ενδίκου βοηθήματος εφόσον σύμφωνα με το άρθρο 27, παράγραφος 3, του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙΙ υπάρχει ανασταλτικό αποτέλεσμα.
Εξ αυτού προκύπτει ότι, στις περιπτώσεις που η εκτέλεση της αποφάσεως μεταφοράς έχει ανασταλεί, σκοπός του νομοθέτη της Ένωσης είναι η προθεσμία μεταφοράς να αρχίζει μόνον κατά το χρονικό σημείο κατά το οποίο η απόφαση επί ενδίκου βοηθήματος κατά αποφάσεως μεταφοράς αποκτά ισχύ δεδικασμένου. Εντούτοις, ο νομοθέτης της Ένωσης δεν έχει διευκρινίσει τις ειδικότερες δικονομικές λεπτομέρειες για την εφαρμογή του κανόνα αυτού στην περίπτωση ασκήσεως ενδίκου μέσου και, συγκεκριμένα, το αν η εφαρμογή του εν λόγω κανόνα μπορεί να συνεπάγεται τη λήψη προσωρινών μέτρων από το δικαστήριο ενώπιον του οποίου έχει ασκηθεί το ένδικο μέσο.
Ελλείψει σχετικής ρύθμισης του δικαίου της Ένωσης, όταν η εσωτερική έννομη τάξη κράτους μέλους έχει αποφασίσει τη θέσπιση ενός τέτοιου δεύτερου βαθμού δικαιοδοσίας, σ’ αυτήν εναπόκειται, δυνάμει της αρχής της δικονομικής αυτονομίας, να ρυθμίσει τους ειδικότερους δικονομικούς κανόνες αυτού του δεύτερου βαθμού δικαιοδοσίας, περιλαμβανομένης της τυχόν λήψεως προσωρινών μέτρων. Οι εν λόγω κανόνες πρέπει, εντούτοις, να είναι σύμφωνοι προς τις αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας.
Στο πλαίσιο αυτό, μολονότι μια εθνική ρύθμιση ενδεχομένως προβλέπει ότι το δικαστήριο που επιλαμβάνεται ενδίκου μέσου μπορεί να διατάξει, κατόπιν αιτήσεως των αρμόδιων αρχών, τη λήψη προσωρινών μέτρων, εντούτοις η ρύθμιση αυτή δεν μπορεί να παρεκκλίνει από το άρθρο 29, παράγραφος 1, του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙΙ προβλέποντας ότι τέτοια μέτρα συνεπάγονται, πέραν των περιπτώσεων που προβλέπονται στη συγκεκριμένη διάταξη, τη μετάθεση στο μέλλον του χρονικού σημείου έναρξης της προθεσμίας μεταφοράς και, ως εκ τούτου, την καθυστέρηση της εκπνοής της. Από την εν λόγω διάταξη απορρέει δε ότι η προθεσμία μεταφοράς μπορεί να αρχίσει να τρέχει από την έκδοση οριστικής αποφάσεως επί του ενδίκου βοηθήματος κατά της αποφάσεως μεταφοράς μόνον εφόσον η εκτέλεση της αποφάσεως μεταφοράς είχε ανασταλεί κατά την εξέταση του ενδίκου βοηθήματος.
Επομένως, προσωρινό μέτρο που έχει ως αποτέλεσμα την αναστολή της προθεσμίας μεταφοράς ενόσω εκκρεμεί η εξέταση του ενδίκου μέσου μπορεί να ληφθεί μόνον εφόσον η εκτέλεση της αποφάσεως μεταφοράς ανεστάλη ενόσω εκκρεμούσε η εξέταση του ενδίκου βοηθήματος, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 27, παράγραφοι 3 ή 4, του κανονισμού. Σε μια τέτοια περίπτωση, αφενός, η παράταση της μετάθεσης στο μέλλον του χρονικού σημείου έναρξης της προθεσμίας μεταφοράς ενόσω εκκρεμεί η εξέταση του ενδίκου μέσου διασφαλίζει την ισότητα των όπλων και την αποτελεσματικότητα των διαδικασιών ένδικης προσφυγής. Ειδικότερα, εγγυάται ότι η εν λόγω προθεσμία δεν θα εκπνεύσει ενόσω η εκτέλεση της αποφάσεως μεταφοράς έχει καταστεί αδύνατη λόγω ασκήσεως ενδίκου βοηθήματος κατ’ αυτής. Αφετέρου, το να τεθεί η λήψη προσωρινού μέτρου ως προϋπόθεση για την παράταση, κατά την κατ’ έφεση δίκη, του ανασταλτικού αποτελέσματος που είχε το ένδικο βοήθημα επί του υπολογισμού της προθεσμίας μεταφοράς αποτρέπει το ενδεχόμενο η άσκηση ενδίκου μέσου κατά αποφάσεως με την οποία ακυρώνεται απόφαση μεταφοράς να συνεπάγεται συστηματικά τη μετάθεση στο μέλλον του χρονικού σημείου έναρξης της προθεσμίας μεταφοράς, με αποτέλεσμα την καθυστέρηση της εξέτασης της αιτήσεως διεθνούς προστασίας την οποία έχει υποβάλει ο ενδιαφερόμενος.
Ένας τέτοιος κανόνας μπορεί, ως εκ τούτου, να ευνοήσει την επίτευξη των σκοπών του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙΙ, οι οποίοι συνίστανται στην καθιέρωση σαφούς και λειτουργικής μεθόδου, στηριζόμενης σε αντικειμενικά και δίκαια κριτήρια τόσο για τα κράτη μέλη όσο και για τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα, για τον ταχύ προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αιτήσεως διεθνούς προστασίας.
Αντιθέτως, όταν η εκτέλεση της αποφάσεως μεταφοράς δεν ανεστάλη ενόσω εκκρεμούσε η εξέταση του ενδίκου βοηθήματος, η λήψη, στο πλαίσιο της κατ’ έφεση δίκης, προσωρινού μέτρου όπως τα επίμαχα στις υποθέσεις της κύριας δίκης θα επέτρεπε εν τοις πράγμασι στις αρμόδιες αρχές, οι οποίες ούτε έκαναν χρήση της ευχέρειας που τους παρέχει ο κανονισμός Δουβλίνο ΙΙΙ να αναστείλουν αυτεπαγγέλτως την εκτέλεση της αποφάσεως μεταφοράς (
5
) ούτε εκτέλεσαν την απόφαση μεταφοράς ενόσω εκκρεμούσε η εξέταση του ενδίκου βοηθήματος, να μεταθέσουν στο μέλλον το χρονικό σημείο έναρξης της προθεσμίας μεταφοράς την οποία προβλέπει ο κανονισμός (
6
) και να αποφύγουν κατ’ αυτόν τον τρόπο τη μεταβίβαση της ευθύνης για την εξέταση των αιτήσεων των ενδιαφερομένων προς το κράτος μέλος που υπέβαλε το σχετικό αίτημα, κατ’ εφαρμογήν του κανονισμού (
7
). Τούτο, όμως, θα καθυστερούσε αδικαιολόγητα την εξέλιξη της διαδικασίας διεθνούς προστασίας και θα έθιγε τους ανωτέρω εκτιθέμενους σκοπούς του κανονισμού.
(
1
)	Κανονισμός (ΕΕ) 604/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, για τη θέσπιση των κριτηρίων και μηχανισμών για τον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης διεθνούς προστασίας που υποβάλλεται σε κράτος μέλος από υπήκοο τρίτης χώρας ή από απάτριδα (ΕΕ 2013, L 180, σ. 31, στο εξής: κανονισμός Δουβλίνο III).
(
2
)	Το άρθρο 27 του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙΙ αφορά τα ένδικα βοηθήματα κατά των αποφάσεων μεταφοράς. Η παράγραφος 3 του άρθρου αυτού απαιτεί από τα κράτη μέλη να παρέχουν στους ενδιαφερομένους ένδικα βοηθήματα των οποίων η άσκηση να καθιστά δυνατή την αναστολή της εκτέλεσης της αποφάσεως περί μεταφοράς των εν λόγω προσώπων.
(
3
)	Το άρθρο 29 του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙΙ αφορά τις λεπτομέρειες και τις προθεσμίες μεταφοράς των ενδιαφερομένων προς το κράτος μέλος που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αιτήσεως διεθνούς προστασίας.
(
4
)	Κατά το άρθρο 29, παράγραφος 2, του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙΙ, αν η μεταφορά δεν πραγματοποιηθεί εντός της προθεσμίας των έξι μηνών, το κράτος μέλος που είναι υπεύθυνο για την εξέταση της αίτησης διεθνούς προστασίας απαλλάσσεται, κατ’ αρχήν, των υποχρεώσεών του αναδοχής ή εκ νέου ανάληψης του ενδιαφερομένου και η ευθύνη μεταβιβάζεται τότε στο κράτος μέλος που υπέβαλε το αίτημα.
(
5
)	Το άρθρο 27, παράγραφος 4, του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙΙ επιτρέπει στα κράτη μέλη να προβλέπουν ότι οι αρμόδιες αρχές μπορούν να αποφασίσουν αυτεπάγγελτα να αναστείλουν την εκτέλεση της αποφάσεως μεταφοράς, στις περιπτώσεις που η αναστολή της εκτέλεσης της αποφάσεως δεν θα παρεχόταν ούτε αυτοδικαίως ούτε με δικαστική απόφαση, όταν από τις περιστάσεις που περιβάλλουν την εκτέλεση προκύπτει ότι πρέπει να επιτραπεί στο ενδιαφερόμενο πρόσωπο, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική δικαστική προστασία του, να παραμείνει στο έδαφος του κράτους μέλους που έλαβε την απόφαση μεταφοράς έως την έκδοση οριστικής αποφάσεως επί του ενδίκου βοηθήματος που έχει ασκηθεί κατά της αποφάσεως αυτής.
(
6
)	Άρθρο 29, παράγραφος 1, του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙΙ.
(
7
)	Άρθρο 29, παράγραφος 2, του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙΙ.