62021TJ0386
SENTENZA TAL-QORTI ĠENERALI (Il-Ħames Awla Estiża)
6 ta’ Novembru 2024 (
*1
)
“Kompetizzjoni – Akkordji – Settur tal-bonds suprasovrani, tal-bonds sovrani u tal-bonds tal-aġenziji ddenominati f’dollari Amerikani – Deċiżjoni li tikkonstata ksur tal-Artikolu 101 TFUE u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE – Koordinazzjoni tal-prezzijiet u tal-attivitajiet ta’ negozjar ta’ bonds – Skambji ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva – Ksur uniku u kontinwu – Restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan – Kalkolu tal-ammont tal-multa – Ammont bażiku – Valur ta’ sostituzzjoni tal-valur tal-bejgħ – Rikors għal annullament – Ġurisdizzjoni sħiħa”
Fil-Kawżi T‑386/21 u T‑406/21,
Crédit agricole SA, stabbilita f’Montrouge (Franza),
Crédit agricole Corporate and Investment Bank, stabbilita f’Montrouge,
irrappreżentati minn D. Beard, barrister, C. Hutton, C. Peacock u J. Parkinson, solicitors,
rikorrenti fil-Kawża T‑386/21,
UBS Group AG, aventi kawża ta’ Credit Suisse Group AG, stabbilita f’Zürich (l-Isvizzera),
Credit Suisse Securities (Europe) Ltd, stabbilita f’Londra (ir-Renju Unit),
irrappreżentati minn R. Wesseling, F. ten Have u F. Brouwer, avukati,
rikorrenti fil-Kawża T‑406/21,
vs
Il-Kummissjoni Ewropea, irrappreżentata, fil-Kawża T‑386/21, minn T. Franchoo, M. Farley u B. Cullen, bħala aġenti, u, fil-Kawża T‑406/21, minn A. Boitos, M. Farley, T. Franchoo u C. Vang, bħala aġenti,
konvenuta,
IL-QORTI ĠENERALI (Il-Ħames Awla Estiża),
komposta minn J. Svenningsen (Relatur), President, V. Tomljenović, C. Mac Eochaidh, J. Martín y Pérez de Nanclares u M. Stancu, Imħallfin,
Reġistratur: I. Kurme, amministratriċi,
wara li rat il-fażi bil-miktub tal-proċedura,
wara s-seduti tal‑15 u tas‑16 ta’ Ġunju 2023,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
Permezz tar-rikors tagħhom ibbażat fuq l-Artikolu 263 TFUE, ir-rikorrenti fil-Kawża T‑386/21, Crédit agricole SA u Crédit agricole Corporate and Investment Bank (iktar ’il quddiem, imsejħa flimkien, “Crédit agricole”), jitolbu, minn naħa, l-annullament tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2021) 2871 final, tat‑28 ta’ April 2021, li tirrigwarda proċedura skont l-Artikolu 101 TFUE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE (Każ AT.40346 – Bonds SSA) (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni kkontestata”), sa fejn tikkonċernahom, u, min-naħa l-oħra, it-tnaqqis tal-ammont tal-multa li ġiet imposta fuqhom fl-imsemmija deċiżjoni.
2
Permezz tar-rikors tagħhom ibbażat fuq l-Artikolu 263 TFUE, ir-rikorrenti fil-Kawża T‑406/21, UBS Group AG, aventi kawża ta’ Credit Suisse Group AG, u Credit Suisse Securities (Europe) Ltd (iktar ’il quddiem, imsejħa flimkien, “Credit Suisse”), jitolbu, essenzjalment, l-annullament tad-Deċiżjoni kkontestata, sa fejn tikkonċernahom.
I. Il‑fatti li wasslu għall‑kawża
A. Fuq is‑settur tal‑BSSA
3
L-aġir inkwistjoni jirrigwarda bonds suprasovrani (supra-sovereign bond), bonds sovrani (sovereign bonds) u bonds tal-aġenziji (agency (sub-sovereign) bonds), iddenominati f’dollari tal-Istati Uniti (iktar ’il quddiem il-“BSSA”). Il-BSSA huma titoli ta’ kreditu li jippermettu lill-emittent tagħhom jiġġenera fondi biex jiffinanzja ċerti spejjeż jew investimenti.
4
Għalhekk, l-emittent tagħhom jista’ b’dan il-mod joħroġ bond sabiex jissellef flus (ammont nozzjonali) mingħand investitur (detentur) għal perijodu ta’ żmien determinat, li jista’ jkun qasir (pereżempju, 2 snin) jew twil (pereżempju, 10 snin jew 30 sena) u b’rata ta’ interessi ddefinita minn qabel, fissa jew varjabbli. Id-detentur tal-bond jirċievi l-interessi (kupun) mingħand l-emittent f’intervalli regolari, kif ukoll il-ħlas lura tal-ammont nozzjonali fl-iskadenza miftiehma.
5
Il-BSSA jiġu kkategorizzati skont l-identità tal-emittent tagħhom. Il-bonds suprasovrani jinħarġu minn istituzzjonijiet supranazzjonali, bħall-Bank Ewropew tal-Investiment (BEI) jew il-Bank Internazzjonali għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp (IBRD). Il-bonds sovrani jinħarġu minn gvernijiet ċentrali u jistgħu jiġu ddenominati fil-munita nazzjonali tagħhom u suġġetti għad-dritt nazzjonali tagħhom, jew jiġu ddenominati f’munita li ma tkunx il-munita nazzjonali tagħhom u jkunu suġġetti għal dritt li ma jkunx id-dritt nazzjonali tagħhom. Fl-aħħar nett, il-bonds tal-aġenziji jinħarġu minn awtoritajiet infrastatali jew minn istituzzjonijiet sostnuti impliċitament jew espliċitament minn awtoritajiet pubbliċi, bħall-Caisse d’amortissement de la dette sociale (CADES, France) (il-Fond għall-Ħlas Lura tad-Dejn Soċjali (CADES, Franza) jew il-Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW, l-Istituzzjoni ta’ Kreditu għar-Rikostruzzjoni, il-Ġermanja). Dawn il-bonds jistgħu jinħarġu jew fil-munita nazzjonali, jew f’munita barranija.
6
Il-BSSA jiġu offruti għall-bejgħ għall-ewwel darba minn, jew f’isem, l-emittent tagħhom fis-suq primarju. Huma mbagħad jiġu skambjati “over-the-counter” (over-the-counter) bejn investituri fis-suq sekondarju, mingħajr borża ċentrali.
7
L-aġir ikkritikat fid-Deċiżjoni kkontestata ma jikkonċernax is-suq primarju, iżda biss it-tranżazzjonijiet sussegwenti mwettqa fis-suq sekondarju.
8
Il-funzjonament ta’ dan l-aħħar suq, deskritt fil-premessi 10 sa 64 tad-Deċiżjoni kkontestata, huwa espost fil-qosor iktar ’il quddiem għall-ħtiġijiet ta’ din is-sentenza.
1.
Prezz ta’ BSSA fis‑suq sekondarju
a)
Stabbiliment tal‑prezz fis‑suq sekondarju
9
Wara l-ħruġ tal-bond fis-suq primarju, dan imbagħad jiġi nnegozjat bejn investituri fis-suq sekondarju. Bejn il-mument ta’ dan il-ħruġ u l-iskadenza ta’ dan il-bond, il-prezz ta’ dan tal-aħħar jevolvi u potenzjalment ivarja mill-prezz tal-ħruġ tiegħu fid-dawl ta’ diversi fatturi, bħall-evoluzzjoni tal-ambjent ekonomiku (pereżempju, l-evoluzzjoni ġenerali tar-rati ta’ interessi fis-swieq) jew tal-fatturi speċifiċi għall-emittent (pereżempju, ir-riskju pperċepit, il-likwidità jew id-disponibbiltà ta’ emissjonijiet iktar reċenti).
10
Bond huwa ġeneralment innegozjat b’riferiment għar-rendiment tiegħu mal-maturità (yield), stabbilit bħala perċentwali tal-ammont nozzjonali tiegħu. Dan ir-rendiment huwa dak li investitur jista’ jikseb jekk jixtri dan il-bond illum bi prezz partikolari u jżommu sal-iskadenza tiegħu, u jiddependi għalhekk fuq il-kupun u kull profitt magħmul minn xiri inizjali taħt l-ammont nozzjonali jew kull telf magħmul minn xiri inizjali ogħla mill-ammont nozzjonali.
11
Fis-suq sekondarju, il-prezz ta’ bond huwa ġeneralment iddeterminat b’riferiment għar-rendiment u influwenzat minn diversi fatturi bħall-volumi disponibbli u l-prezz kif ukoll id-disponibbiltà ta’ bonds paragunabbli. Bidla fir-rati tal-interessi tas-suq jew bidla fil-klassifikazzjoni tal-kreditu tal-emittent jista’ jkollhom ukoll impatt fuq il-prezz li bih bond jiġi nnegozjat fis-suq.
b)
Prezzijiet bidirezzjonali proposti mill‑ġeneraturi tas‑suq
12
“Ġeneratur tas-suq” (market maker) huwa istituzzjoni jew individwu li huwa lest li jixtri jew ibigħ prodotti finanzjarji fis-suq b’mod ġenerali u kontinwu minflok tranżazzjoni bi tranżazzjoni, bi prezzijiet li jiddetermina huwa stess.
13
Ir-rwol ta’ ġeneratur tas-suq huwa li jipprovdi kwotazzjoni kontinwa fuq bonds, billi jikkwota prezzijiet bidirezzjonali – jiġifieri, “prezz tal-offerta” (bid price) u “prezz tat-talba” (ask price) –, irrispettivament mis-sitwazzjoni tas-suq, sabiex jiffaċilita l-iskambji ta’ dawn il-bonds. Billi jagħmel disponibbli volumi ta’ bonds u jikkwotahom b’mod kontinwu, il-ġeneratur tas-suq jiffavorixxi l-likwidità tas-suq, jiġifieri l-possibbiltà għall-investituri li jixtru jew ibigħu l-bonds malajr.
14
Għalkemm ma hemmx ġeneraturi tas-suq uffiċjali fis-suq tal-BSSA, ċerti istituzzjonijiet finanzjarji — bħar-rikorrenti f’din il-kawża — jagħżlu li jassumu l-funzjoni ta’ ġeneratur tas-suq, fis-sens li huma jikkwotaw prezzijiet bidirezzjonali.
15
Meta l-banek jaġixxu fis-suq sekondarju, huma jipprovaw jiġġeneraw dħul billi jagħmlu profitt mid-differenza bejn il-prezz tal-offerta u l-prezz tat-talba. Id-differenza bejn dawn iż-żewġ prezzijiet tissejjaħ id-“differenzjal” (spread), li jikkostitwixxi d-dħul tal-bank, meta tranżazzjoni ta’ xiri u ta’ bejgħ mill-ġdid tiġi kkunsidrata fl-integralità tagħha (iktar ’il quddiem it-“tranżazzjoni sħiħa ta’ xiri u bejgħ mill-ġdid”). Fil-kuntest ta’ tali tranżazzjoni, il-“prezz medjan” (mid price jew mid), li jirrappreżenta l-punt medjan bejn il-prezz tal-offerta u l-prezz tat-talba, u li huwa espress f’ċenteżmi (b’eżattezza ta’ żewġ deċimali), huwa punt ta’ riferiment importanti, sa fejn l-għarfien tiegħu jippermetti ġeneralment lit-traders u lill-investituri jiddeduċu l-prezzijiet tal-offerta u tat-talba. Il-prezzijiet medjani ma jintwerewx fuq l-iskrins tas-sensara (brokers), u lanqas ma jiġu kkomunikati lill-investituri u lil kontropartijiet oħra.
16
Fl-aħħar nett, it-traders jibbażaw id-deċiżjonijiet tagħhom dwar il-prezzijiet kif ukoll fuq deċiżjonijiet strateġiċi oħra fuq sorsi differenti ta’ informazzjoni. Il-prezz tal-offerta u l-prezz tat-talba realment applikati minn bank jistgħu għalhekk jiġu influwenzati mill-identità tal-parti l-oħra (pereżempju, investitur importanti għall-bank) jew inkella mill-volum involut fit-tranżazzjoni ta’ xiri jew ta’ bejgħ.
2.
Pożizzjonijiet ta’ negozjar u riskju ta’ negozjar
17
Wara tranżazzjoni ta’ xiri ta’ bond, trader jinsab f’“pożizzjoni twila” (long position), fis-sens li għandu l-bond fil-portafoll tiegħu, sakemm “jagħlaq” din il-pożizzjoni, jiġifieri jbigħ mill-ġdid il-bond, jekk ikun possibbli bi prezz ogħla minn dak li bih ikun xtrah. It-trader jista’ jiddeċiedi li jżomm il-pożizzjoni twila għal ċertu perijodu ta’ żmien, li jirrappreżenta riskju (jew “skopertura”). Fil-fatt, jekk il-valur tal-bond jonqos, it-trader ikollu bond fil-portafoll tiegħu li l-valur tiegħu jkun inqas mill-prezz li bih ikun xtrah.
18
Għall-kuntrarju, wara tranżazzjoni ta’ bejgħ ta’ bond, trader jista’ jsib ruħu f’“pożizzjoni qasira” (short position) jekk ikun biegħ bond li ma kienx jappartjeni, tipikament meta jkun biegħ volum ta’ bonds ikbar minn dak li kien jappartjeni. Huwa jkollu għalhekk jikseb dan il-bond mingħand trader ieħor sabiex jagħlaq il-pożizzjoni tiegħu. Tali pożizzjoni qasira timplika gwadann potenzjali, jekk il-prezz tax-xiri sabiex jikseb l-imsemmi bond ikun inqas mill-prezz tal-bejgħ miksub mit-trader, iżda jista’ jwassal għal telf potenzjali, jekk dan il-prezz tax-xiri jkun ogħla mill-imsemmi prezz tal-bejgħ. Trader jista’ jiddeċiedi li jadotta pożizzjoni qasira, b’mod partikolari, għaliex jistenna li l-prezz tal-bond jonqos (u b’hekk jagħmel profitt ugwali għad-differenzjal bejn il-prezz tal-bejgħ tiegħu u l-prezz tax-xiri tiegħu) jew sabiex jissodisfa domanda ta’ klijent importanti.
19
Għalhekk, trader jista’ jkollu pożizzjoni twila jew pożizzjoni qasira fir-rigward ta’ bond partikolari. Trader jista’ jiddeċiedi li jżomm din il-pożizzjoni, suġġett għal-“limiti ta’ riskju” (risk limits) imposti mill-persuna li timpjegah. B’mod alternattiv, it-trader jista’ jixtri jew ibigħ bonds lil investituri finali jew permezz ta’ sensar sabiex jillimita jew jikkumpensa l-iskopertura tiegħu. Dan il-metodu ta’ tnaqqis tar-riskju tiegħu huwa tip ta’ “kopertura” (hedging) tar-riskju li jista’ jsir permezz tax-xiri jew tal-bejgħ jew tal-istess bonds, jew ta’ bonds likwidi ħafna oħra, bħalma huma l-bonds tat-Teżor Amerikan, li jkollhom kupun jew skadenza simili.
3.
Kummerċ bejn il‑banek permezz ta’ sensara
20
Is-sensara huma intermedjarji finanzjarji li jiffaċilitaw it-tranżazzjonijiet bejn il-banek u normalment jitħallsu permezz ta’ kummissjoni, li hija perċentwali tat-tranżazzjoni ta’ xiri jew bejgħ.
21
Is-sensara jamministraw pjattaformi elettroniċi, li juru f’ħin reali l-offerti tax-xiri u tal-bejgħ tal-banek. Tali pjattaformi jindikaw l-isem, il-kupun u d-data ta’ skadenza ta’ bond, il-volum (jiġifieri l-ammont nozzjonali, ġeneralment espress f’miljuni ta’ munita) ta’ offerti ta’ xiri jew ta’ bejgħ, u xi drabi d-differenzjal fir-rendiment meta mqabbel ma’ bond ta’ riferiment. Il-prezzijiet tal-offerta u tat-talba indikati f’mument partikolari huma l-aħjar prezzijiet disponibbli, jiġifieri dawk l-iktar kompetittivi f’dan il-mument.
22
It-trader ta’ bank li jara offerta ta’ xiri (bid) jew ta’ bejgħ (ask jew offer) fuq pjattaforma ta’ sensar jista’ jiddeċiedi, rispettivament, li “jaċċetta” (hit) l-offerta ta’ xiri (bil-bejgħ tal-bonds) jew li “jneħħi” (lift) l-offerta ta’ bejgħ (bix-xiri tal-bonds), f’liema każ jaċċetta t-tranżazzjoni suġġetta għall-kundizzjonijiet indikati fuq il-pjattaforma. Fuq il-pjattaformi prinċipali tas-sensara, meta dan iseħħ, il-prezz tal-offerta jew tat-talba aċċettat għal din it-tranżazzjoni jkun viżibbli għat-traders kollha, imma l-identità tal-kontropartijiet ma tiġix żvelata.
23
Trader interessat f’offerta li tinsab fuq pjattaforma ta’ sensara jista’ jitlob lis-sensar informazzjoni addizzjonali, bħad-disponibbiltà ta’ volumi addizzjonali. It-traders ta’ spiss ikollhom diskussjonijiet kontinwi online (chats) ma’ diversi sensara fuq Bloomberg jew fuq pjattaformi oħra ta’ messaġġi istantanji.
24
Jekk it-trader ikun interessat, allura jsiru negozjati qosra barra mill-pjattaforma (bit-telefon jew permezz ta’ diskussjoni online), li matulha s-sensar jaġixxi bħala intermedjarju bejn iż-żewġ partijiet bl-għan li jintlaħaq ftehim dwar il-prezz u l-volum finali tat-tranżazzjoni.
25
Is-sensara ma jiżvelawx l-identità tat-traders involuti f’tranżazzjoni partikolari, fatt li jiggarantixxi l-anonimità tat-traders u jipprekludihom milli jiksbu informazzjoni dwar il-pożizzjoni jew l-intenzjonijiet ta’ trader, kif ukoll milli jużaw din l-informazzjoni għall-benefiċċju tagħhom. L-użu ta’ sensar jiżgura wkoll eżekuzzjoni affidabbli tat-tranżazzjonijiet. Huwa ġeneralment aċċettat li l-vantaġġi, għat-traders, tal-użu ta’ sensar jegħlbu l-ispejjeż tas-senserija.
B. Fuq il‑proċedura li wasslet għad‑Deċiżjoni kkontestata
26
Wara talba mressqa fl‑4 ta’ Awwissu 2015, il-Kummissjoni Ewropea, fl‑4 ta’ Diċembru 2015, tat lil Deutsche Bank AG immunità kundizzjonali skont il-punt 8(a) tal-Avviż tal-Kummissjoni dwar l-Immunità minn multi u tnaqqis ta’ multi f’każijiet ta’ kartell (ĠU 2016, Vol. 144, p. 23). Dan il-bank kompla jikkoopera u, matul l-investigazzjoni kollha, ipprovda lill-Kummissjoni informazzjoni u provi addizzjonali dwar il-ksur kontenzjuż.
27
Fl‑4 ta’ Diċembru 2015, fis‑6 ta’ Settembru 2016, fil‑15 ta’ Marzu 2017 u fit‑12 ta’ Novembru 2019, il-Kummissjoni bagħtet, skont l-Artikolu 18(2) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003, tas‑16 ta’ Diċembru 2002, fuq l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli [101 u 102 TFUE] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2, p. 205), talbiet għal informazzjoni lil Bank of America Corporation u lil Merrill Lynch International (iktar ’il quddiem, imsejħa flimkien, “BofA”), lil Crédit agricole, lil Credit Svizzera u lil banek oħra.
28
Bejn il‑21 u l‑24 ta’ Novembru 2016, il-Kummissjoni wettqet spezzjonijiet imħabbra fil-bini ta’ BofA u ta’ Credit Suisse f’Londra (ir-Renju Unit).
29
Fl‑20 u fil‑21 ta’ Diċembru 2018, il-Kummissjoni, minn naħa, fetħet il-proċedura sabiex tadotta deċiżjoni skont il-Kapitolu III tar-Regolament Nru 1/2003, skont l-Artikolu 2(1) u l-Artikolu 10(1) tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 773/2004 tas‑7 ta’ April 2004 dwar it-tmexxija ta’ proċeduri mill-Kummissjoni skond l-Artikoli [101 u 102 TFUE] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 3, p. 81), u, min-naħa l-oħra, bagħtet dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet lil Deutsche Bank, Credit Suisse, Crédit agricole u BofA (iktar ’il quddiem id-“dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet”).
30
Id-destinatarji kollha tad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet ingħataw aċċess għall-fajl tal-investigazzjoni tal-Kummissjoni. Skont l-Artikolu 10(2) tar-Regolament Nru 773/2004, ilkoll li huma ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub dwar din id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet. Huma ressqu wkoll l-argumenti tagħhom waqt seduta, li nżammet bejn l‑10 u l‑11 ta’ Lulju 2019.
31
Fis‑6 ta’ Novembru 2020, il-Kummissjoni bagħtet lil kull wieħed mid-destinatarji tad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet ittra bi kjarifiki addizzjonali dwar il-metodu propost mill-Kummissjoni sabiex tiddetermina l-valur ta’ sostituzzjoni tal-valur tal-bejgħ (proxy for the value of sales) għall-finijiet tal-kalkolu tal-ammont tal-multa tagħhom (iktar ’il quddiem l-“ittra dwar il-multi”). Bħala risposta, Deutsche Bank ippreżentat l-osservazzjonijiet tagħha fl‑4 ta’ Diċembru 2020 u Crédit agricole, Credit Suisse kif ukoll BofA, fit‑8 ta’ Jannar 2021.
C. Fuq id‑Deċiżjoni kkontestata
1.
Fuq il‑konstatazzjoni tal‑ksur kontenzjuż
32
Fid-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni rreferiet għal diversi diskussjonijiet bejn it-traders tal-banek ikkonċernati permezz ta’ fora ta’ diskussjonijiet permanenti jew mhux permanenti fuq l-internet kif ukoll permezz ta’ diskussjonijiet bilaterali b’mod elettroniku jew bit-telefon, li saru fil-perijodu bejn id‑19 ta’ Jannar 2010 u l‑24 ta’ Marzu 2015 (premessi 90 sa 92 tad-Deċiżjoni kkontestata).
33
F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni qieset li l-għan ġenerali tal-kollaborazzjoni bejn it-traders ikkonċernati kien li jinkiseb vantaġġ kompetittiv fil-konfront tal-klijenti tagħhom u tal-kompetituri tagħhom, billi jikkoordinaw bejniethom fuq il-prezzijiet tagħhom u l-attivitajiet ta’ negozjar tagħhom kif ukoll billi jiskambjaw informazzjoni kummerċjali sensittiva dwar is-suq relatata mal-attivitajiet ta’ negozjar tagħhom, il-prezzijiet tagħhom u l-istrateġiji ta’ negozjar u tat-tariffi tagħhom fis-settur tal-BSSA (premessi 102 u 638 tad-Deċiżjoni kkontestata).
34
Minn dan il-Kummissjoni ddeduċiet li l-banek ikkonċernati kienu intenzjonalment issostitwixxew kooperazzjoni prattika bejniethom għar-riskji tal-kompetizzjoni, għad-detriment tal-atturi l-oħra tas-suq u tal-klijenti tagħhom. Skont din l-istituzzjoni, is-sensiela ta’ diskussjonijiet inkwistjoni jistgħu jinġabru f’ħames kategoriji ta’ ftehimiet jew ta’ prattiki miftiehma, liema kategoriji huma marbuta mill-qrib u jikkoinċidu parzjalment (premessi 613, 638, 643 u 758 tad-Deċiżjoni kkontestata).
35
Kif jirriżulta mill-premessi 103 u 613 tad-Deċiżjoni kkontestata, dawn il-ħames kategoriji jikkonsistu rispettivament:
–
l-ewwel, f’koordinazzjoni tal-prezzijiet proposti lil kontropartijiet (iktar ’il quddiem il-“kategorija 1”);
–
it-tieni, f’koordinazzjoni tal-prezzijiet ikkomunikati fis-suq inġenerali (iktar ’il quddiem il-“kategorija 2”);
–
it-tielet, fi skambji ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva, attwali jew prospettiva, dwar l-attivitajiet ta’ kummerċ tagħhom u l-flussi tal-kummerċ fis-suq sekondarju (iktar ’il quddiem il-“kategorija 3”);
–
ir-raba’, fi skambji, konfermi u allinjamenti tal-istrateġiji tagħhom ta’ negozjar u ta’ ffissar tal-prezzijiet (iktar ’il quddiem il-“kategorija 4”);
–
il-ħames, f’koordinazzjoni tal-attivitajiet ta’ negozjar tagħhom (iktar ’il quddiem il-“kategorija 5”).
36
Fir-rigward tal-klassifikazzjoni legali tal-aġir inkwistjoni, il-Kummissjoni kkonkludiet li dan kien imur kontra l-Artikolu 101(1) TFUE minħabba li kien jikkonsisti fi ftehimiet jew fi prattiki miftiehma li għandhom bħala għan ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni fis-settur tal-BSSA fiż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE), kif jirriżulta mill-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni kkontestata.
37
Sabiex waslet għal din il-konklużjoni, fl-ewwel lok, il-Kummissjoni għażlet li tqis li l-aġir inkwistjoni kellu l-karatteristiċi kollha ta’ ftehimiet jew ta’ prattiki miftiehma fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE (ara t-Taqsima 5.2.1 u, b’mod partikolari, il-premessi 620 u 621 tad-Deċiżjoni kkontestata).
38
Fit-tieni lok, il-Kummissjoni qieset li, fid-dawl tal-kontenut tiegħu, tal-għanijiet tiegħu kif ukoll tal-kuntest ekonomiku jew ġuridiku li fih seħħ, l-imsemmi aġir kellu bħala għan ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni permezz ta’ ftehim dwar il-prezzijiet, tqassim tal-klijentela, tqassim tas-swieq u skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva li tnaqqas l-inċertezza prevalenti fis-suq. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni qieset ukoll li dan l-istess aġir kien ħoloq ukoll distorsjoni tal-kompetizzjoni, billi ħoloq asimetrija ta’ informazzjoni bejn l-atturi tas-suq, li ta lill-banek ikkonċernati vantaġġ kompetittiv iktar sinjifikattiv peress li kien jirrigwarda suq over-the-counter ikkaratterizzat minn inċertezza sinjifikattiva (ara t-Taqsima 5.2.2 u, b’mod partikolari, il-premessi 739, 741 u 742 tad-Deċiżjoni kkontestata).
39
Fit-tielet lok, il-Kummissjoni qieset li l-aġir inkwistjoni kien jikkostitwixxi ksur uniku u kontinwu, sa fejn kien jagħmel parti minn pjan globali li jsegwi l-istess għan antikompetittiv. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni rrilevat b’mod partikolari li dan l-aġir kien jirrigwarda prodott omoġenju u nnegozjat b’mod simili, li l-mekkaniżmu implimentat kien l-istess, li l-banek inkwistjoni kienu ġeneralment baqgħu l-istess u kienu jinbidlu biss meta wieħed mit-traders parteċipanti fl-aġir inkwistjoni kien jgħaddi minn bank għal ieħor (ara t-Taqsima 5.2.3.2 u, b’mod partikolari, il-premessi 757 sa 763 tad-Deċiżjoni kkontestata).
40
Fir-raba’ lok, l-aġir inkwistjoni kien jirrigwarda l-BSSA maħruġa minn awtoritajiet u minn istituzzjonijiet stabbiliti fiż-ŻEE u kien is-suġġett ta’ volum ta’ tranżazzjonijiet sinjifikattivi bejn Stati Membri kif ukoll bejn l-Unjoni Ewropea u l-pajjiżi li huma parti miż-ŻEE. Għaldaqstant, dan l-aġir seta’, skont il-Kummissjoni, jaffettwa l-kummerċ bejn Stati Membri kif ukoll dak bejn il-partijiet kontraenti tal-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 52, p. 3) (ara t-Taqsima 5.2.4.2 tad-Deċiżjoni kkontestata).
41
Fil-ħames lok, il-Kummissjoni qieset li l-Artikolu 101(3) TFUE u l-Artikolu 53(3) tal-Ftehim ŻEE ma kinux japplikaw għall-każ ineżami (ara t-Taqsima 5.3 tad-Deċiżjoni kkontestata).
2.
Fuq l‑impożizzjoni ta’ multi
42
Il-Kummissjoni indikat li ddeterminat l-ammont tal-multi imposti skont il-Linji Gwida għall-Kalkolu tal-Multi imposti skont l-Artikolu 23(2)(a) tar-Regolament Nru 1/2003 (ĠU 2006, C 210, p. 2; iktar ’il quddiem il-“Linji Gwida”) (ara t-Taqsima 8.2 tad-Deċiżjoni kkontestata). Madankollu, fid-dawl tal-karatteristiċi partikolari tas-settur finanzjarju u, b’mod partikolari, tal-fatt li prodotti finanzjarji bħalma huma l-BSSA ma jiġġenerawx bejgħ fis-sens normali tal-kelma, il-Kummissjoni, minflok ma użat il-“valur tal-bejgħ” marbut man-negozjar ta’ BSSA sabiex tiddetermina l-punt ta’ tluq għall-kalkolu tal-multa, qieset xieraq li tiddetermina valur ta’ sostituzzjoni tal-valur tal-bejgħ (iktar ’il quddiem il-“valur ta’ sostituzzjoni”), ibbażat, minn naħa, fuq l-ammont nozzjonali tal-BSSA kkummerċjalizzati matul il-perijodi rispettivi ta’ parteċipazzjoni tal-banek ikkonċernati fil-ksur kontenzjuż u, min-naħa l-oħra, fuq id-differenzjali bejn il-prezzijiet tal-offerta u tat-talba ta’ dawn il-BSSA (ara t-Taqsima 8.2.3 tad-Deċiżjoni kkontestata).
43
Għall-bqija, il-Kummissjoni ddeterminat l-ammont tal-multa imposta fuq kull bank ikkonċernat billi stabbilixxiet ammont bażiku, ikkalkolat skont il-gravità u t-tul tal-ksur, u billi aġġustat dan l-ammont bażiku skont il-parametri speċifiċi għal kull bank.
3.
Fuq id‑dispożittiv
44
Id-dispożittiv tad-Deċiżjoni kkontestata huwa fformulat kif ġej:
“L-ewwel Artikolu
L-impriżi li ġejjin kisru l-Artikolu 101 [TFUE] u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE billi pparteċipaw, matul il-perijodi indikati, fi ksur uniku u kontinwu li jikkonċerna [BSSA] fiż-ŻEE kollha, li kien jikkonsisti fi ftehimiet u/jew prattiki miftiehma li għandhom bħala għan ir-restrizzjoni u/jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni fis-settur tal-[BSSA]:
a)
DB Group Services (UK) Ltd u Deutsche Bank AG ipparteċipaw mid‑19 ta’ Jannar 2010 sat‑28 ta’ Marzu 2014; matul dan il-perijodu, Deutsche Securities Inc. ipparteċipat mit‑22 ta’ Marzu 2010 sal‑25 ta’ Frar 2013.
b)
[BofA] [pparteċipat] għall-ewwel darba mid‑19 ta’ Jannar 2010 sat‑23 ta’ Ottubru 2012; u reġgħet ipparteċipat mit‑22 ta’ Lulju 2014 sas‑27 ta’ Jannar 2015;
c)
[Crédit agricole] [pparteċipat] mill‑10 ta’ Jannar 2013 sal‑24 ta’ Marzu 2015;
d)
[Credit Suisse] [pparteċipat] mill‑21 ta’ Ġunju 2010 sal‑24 ta’ Marzu 2015;
Artikolu 2
Il-multi segwenti huma imposti għall-ksur imsemmi fl-Artikolu 1:
a)
[Deutsche Bank]: EUR 0
b)
[BofA]: EUR 12642000
c)
[Crédit agricole]: EUR 3993000
d)
[Credit Suisse]: EUR 11859000
[…]
Artikolu 3
L-impriżi elenkati fl-Artikolu 1 għandhom itemmu immedjatament il-ksur indikat fl-imsemmi artikolu, sa fejn dawn ma jkunux diġà għamlu dan.
Huma għandhom jastjenu mit-twettiq mill-ġdid ta’ kwalunkwe att jew aġir imsemmi fl-Artikolu 1 kif ukoll mit-twettiq ta’ kwalunkwe att jew aġir li jkollu għan jew effett simili.
[…]”
II. It‑talbiet tal‑partijiet
45
Fil-Kawża T‑386/21, Crédit agricole titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:
–
tannulla d-Deċiżjoni kkontestata, b’mod partikolari l-Artikolu 1 ta’ din id-deċiżjoni jew, sussidjarjament, tannulla ċerti partijiet tal-imsemmija deċiżjoni, skont l-Artikolu 263 TFUE;
–
tannulla l-multa jew, sussidjarjament, tnaqqas l-ammont tal-multa, b’mod partikolari tnaqqas il-multa għal żero, skont l-Artikolu 261 TFUE;
–
tordna lill-Kummissjoni tieħu l-miżuri neċessarji sabiex tikkonforma ruħha mas-sentenza tal-Qorti Ġenerali skont l-Artikolu 266 TFUE;
–
tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.
46
Fil-Kawża T‑406/21, Credit Suisse titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:
–
tannulla totalment jew parzjalment l-Artikolu 1(d) tad-Deċiżjoni kkontestata;
–
sussidjarjament, tannulla parzjalment l-Artikolu 1(d) ta’ din id-deċiżjoni, sa fejn huwa ddikjarat fih li l-komunikazzjonijiet dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet jirrestrinġu l-kompetizzjoni minħabba l-għan jew li Credit Suisse pparteċipat fi ksur uniku u kontinwu matul il-perijodu kollu indikat f’dan l-artikolu;
–
tannulla l-Artikolu 2(d) ta’ din l-istess deċiżjoni;
–
sussidjarjament, tannulla parzjalment l-Artikolu 2(d) tad-Deċiżjoni kkontestata;
–
tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż jew, sussidjarjament, għal parti xierqa minnhom.
47
Fil-Kawża T‑386/21 u fil-Kawża T‑406/21, il-Kummissjoni titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:
–
tiċħad ir-rikors fl-intier tiegħu;
–
tikkundanna lir-rikorrenti għall-ispejjeż.
III. Id‑dritt
48
Wara li nstemgħu l-partijiet, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li tgħaqqad il-Kawżi T‑386/21 u T‑406/21 għall-finijiet ta’ din is-sentenza, skont l-Artikolu 68(1) tar-Regoli tal-Proċedura tagħha.
A. Fuq it‑talbiet għall‑ommissjoni ta’ ċerta informazzjoni fil‑konfront tal‑pubbliku
49
Matul il-proċedura, Crédit agricole, Credit Suisse u l-Kummissjoni, essenzjalment, talbu li ċerta informazzjoni titħalla barra fil-konfront tal-pubbliku f’din is-sentenza skont l-Artikoli 66 u 66a tar-Regoli tal-Proċedura.
50
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, fil-konċiljazzjoni bejn il-pubblikazzjoni tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji u d-dritt għall-protezzjoni tad-data personali u tas-sigriet kummerċjali, il-qorti għandha tfittex, fiċ-ċirkustanzi ta’ kull każ, il-bilanċ ġust, billi tieħu inkunsiderazzjoni wkoll id-dritt tal-pubbliku li jkollu aċċess, konformement mal-prinċipji stabbiliti fl-Artikolu 15 TFUE, għad-deċiżjonijiet ġudizzjarji (ara s-sentenza tas‑27 ta’ April 2022, Sieć Badawcza Łukasiewicz–Port Polski Ośrodek Rozwoju Technologii vs Il‑Kummissjoni, T‑4/20, EU:T:2022:242, punt 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).
51
Barra minn hekk, il-kunfidenzjalità ta’ element ma hijiex iġġustifikata fil-każ, pereżempju, ta’ informazzjoni li hija diġà pubblika jew li jista’ jkollhom aċċess għaliha l-pubbliku ġenerali jew ċerti oqsma speċjalizzati, informazzjoni li tinsab ukoll f’siltiet jew f’dokumenti oħra tal-fajl li għalihom il-parti li tixtieq iżżomm in-natura kunfidenzjali tal-informazzjoni inkwistjoni naqset milli tagħmel talba għal dan il-għan, informazzjoni li ma hijiex suffiċjentement speċifika jew preċiża sabiex tiżvela data kunfidenzjali jew anki informazzjoni oħra li tirriżulta b’mod wiesa’ jew li tista’ tiġi dedotta minn informazzjoni oħra legalment aċċessibbli mill-persuni kkonċernati (ara d-digriet tal‑14 ta’ Marzu 2022, Bulgarian Energy Holding et vs Il‑Kummissjoni, T‑136/19, EU:T:2022:149, punt 9 u l-ġurisprudenza ċċitata).
52
Barra minn hekk, informazzjoni li kienet sigrieta jew kunfidenzjali, iżda li għandha ħames snin jew iktar, għandha, minħabba l-mogħdija taż-żmien, titqies, bħala prinċipju, li hija storika u bħala li tkun tilfet, minħabba dan il-fatt, in-natura sigrieta jew kunfidenzjali tagħha, sakemm, b’mod eċċezzjonali, il-parti li tinvoka din in-natura ma turix li, minkejja li hija antika, din l-informazzjoni għadha tikkostitwixxi elementi essenzjali tal-pożizzjoni kummerċjali tagħha jew ta’ dik ta’ terzi kkonċernati (ara s-sentenza tad‑19 ta’ Ġunju 2018, Baumeister, C‑15/16, EU:C:2018:464, punt 54 u l-ġurisprudenza ċċitata).
53
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, il-Qorti Ġenerali tiddeċiedi, f’dan il-każ, fir-rigward tal-verżjoni pubblika ta’ din is-sentenza, li tipproċedi għall-anonimizzazzjoni tal-ismijiet tal-persuni fiżiċi msemmija fid-Deċiżjoni kkontestata. Il-Qorti Ġenerali tiddeċiedi wkoll li tħalli barra ċerta informazzjoni dwar il-fattur ta’ aġġustament adottat mill-Kummissjoni fil-konfront ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse fil-kuntest tal-kalkolu tal-ammont tal-multi li ġew imposti fuqhom u li l-Kummissjoni ħbiet fid-Deċiżjoni kkontestata kemm fir-rigward tal-banek li pparteċipaw fil-ksur kontenzjuż kif ukoll fir-rigward tal-pubbliku.
54
Għall-kuntrarju, l-intelliġibbiltà tal-motivazzjoni ta’ din is-sentenza, il-mogħdija taż-żmien, il-motivazzjoni sterjotipata tat-talbiet għal ommissjoni ta’ ċerta data, l-informazzjoni diġà aċċessibbli għall-pubbliku kif ukoll il-bidliet sinjifikattivi li seħħew wara x-xahar ta’ Marzu 2015 fl-attività ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse marbuta mas-settur tal-BSSA, jiġġustifikaw li l-Qorti Ġenerali tiżvela lill-pubbliku ċerta data dwar il-kritika ta’ dawn il-banek u, b’mod partikolari, dwar il-metodoloġija adottata mill-Kummissjoni għall-kalkolu tal-multi imposti fuq dawn il-banek.
55
Għalhekk, minn naħa, il-Qorti Ġenerali tiddeċiedi b’mod partikolari li ma taħbix, fil-verżjoni pubblika ta’ din is-sentenza, l-informazzjoni li tinsab fit-Tabelli 2 sa 4 tal-anness tad-Deċiżjoni kkontestata kkomunikata lil Crédit agricole kif ukoll ċerta informazzjoni tat-Tabella 5 ta’ dan l-anness.
56
Min-naħa l-oħra, fir-rigward ta’ Credit Suisse, il-Qorti Ġenerali tiddeċiedi b’mod partikolari li ma taħbix, fil-verżjoni pubblika ta’ din is-sentenza, l-informazzjoni li tinsab fit-Tabella 5 tal-anness tad-Deċiżjoni kkontestata kkomunikata lil dan il-bank, it-terminu medju li jissepara t-tranżazzjonijiet ta’ kuljum tiegħu ta’ xiri u ta’ bejgħ mit-tranżazzjonijiet “parzjalment ibbilanċjati”, il-perċentwali li jirrappreżentaw it-tranżazzjonijiet “parzjalment ibbilanċjati” jew it-tranżazzjonijiet “kompletament ibbilanċjati” meta mqabbla man-numru totali tat-tranżazzjonijiet imwettqa minn dan il-bank u l-perċentwali li jirrappreżentaw it-tranżazzjonijiet ta’ xiri ta’ likwidità meta mqabbel man-numru totali tat-tranżazzjonijiet imwettqa minn dan il-bank.
B. Fuq is‑suġġett tar‑rikorsi ta’ Crédit agricole u Credit Suisse
1.
Fuq ir‑rikors ta’ Crédit agricole
57
Qabelxejn, għandu jitfakkar li deċiżjoni adottata abbażi tal-Artikolu 101 TFUE fir-rigward ta’ diversi impriżi, minkejja li redatta u ppubblikata fil-forma ta’ deċiżjoni waħda, għandha tiġi analizzata bħala sensiela ta’ deċiżjonijiet individwali li jikkonstataw, fir-rigward ta’ kull waħda mill-impriżi destinatarji, il-ksur wieħed jew iktar allegati fil-konfront tagħha u li jimponu fuqha, skont il-każ, multa (sentenza tas‑16 ta’ Settembru 2013, Galp Energia España et vs Il‑Kummissjoni, T‑462/07, mhux ippubblikata, EU:T:2013:459, punt 90).
58
Minn dan jirriżulta li, permezz tal-preżentata ta’ rikors għal annullament kontra tali deċiżjoni, kull destinatarju tagħha jista’ jadixxi lill-qorti tal-Unjoni biss bl-elementi tad-deċiżjoni li jikkonċernawh, filwaqt li dawk li jikkonċernaw destinatarji oħra ma jistgħux, bħala prinċipju, jidħlu fis-suġġett tat-tilwima li l-qorti tal-Unjoni hija mitluba tiddeċiedi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2015, Emesa-Trefilería u Industrias Galycas vs Il‑Kummissjoni, T‑406/10, EU:T:2015:499, punt 117).
59
Madankollu, din il-ġurisprudenza ma ċċaħħadx lid-destinatarji kollha ta’ tali deċiżjoni mill-possibbiltà li jikkontestaw, fil-kuntest tar-rikorsi rispettivi tagħhom, il-punti ta’ fatt kollha li fuqhom il-Kummissjoni bbażat ruħha b’mod partikolari sabiex ikkonkludiet li l-aġir inkwistjoni kellu jiġi kklassifikat bħala “ksur uniku u kontinwu” jew bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, minkejja l-fatt li d-destinatarju li jikkontestahom ma pparteċipax fih.
60
Konsegwentement, Crédit agricole ma tistax titlob l-annullament tal-Artikoli 1 u 2 tad-Deċiżjoni kkontestata fl-intier tagħhom. L-iktar l-iktar tista’ titlob l-annullament tal-partijiet ta’ dawn l-artikoli li jikkonċernawha.
61
Għaldaqstant hemm lok li t-talba għall-annullament tal-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni kkontestata jew it-talba għall-annullament tal-multa tinftiehem bħala li tirrigwarda biss l-Artikolu 1(c) u l-Artikolu 2(c) tal-imsemmija deċiżjoni.
62
Sussegwentement, permezz tal-ewwel u tat-tieni kap tat-talbiet tagħha, kif interpretati fil-punt preċedenti, Crédit agricole titlob lill-Qorti Ġenerali, essenzjalment, l-annullament tal-Artikolu 1(c) u tal-Artikolu 2(c) tad-Deċiżjoni kkontestata u, sussidjarjament, it-tnaqqis tal-ammont tal-multa prevista minn dan l-aħħar artikolu.
63
Għaldaqstant hemm lok li l-Qorti Ġenerali, skont l-Artikolu 263 TFUE, tevalwa l-legalità tad-Deċiżjoni kkontestata sa fejn din tikkonċerna lil Crédit agricole – fir-rigward, minn naħa, tal-konstatazzjoni fil-konfront tagħha ta’ ksur imwettaq fl-Artikolu 1(c) tad-Deċiżjoni kkontestata u, min-naħa l-oħra, tal-multa li ġiet imposta fuqha fl-Artikolu 2(c) ta’ din id-deċiżjoni – kif ukoll li teżerċita l-ġurisdizzjoni sħiħa mogħtija lilha skont l-Artikolu 261 TFUE u l-Artikolu 31 tar-Regolament Nru 1/2003, fir-rigward tal-ammont tal-multa li ġiet imposta fuq dan il-bank.
64
Fl-aħħar nett, permezz tat-tielet kap tat-talbiet tagħha, Crédit agricole titlob ukoll lill-Qorti Ġenerali tordna lill-Kummissjoni tieħu l-miżuri neċessarji sabiex tikkonforma ruħha mas-sentenza li ser tingħata mill-Qorti Ġenerali, konformement mal-Artikolu 266 TFUE.
65
Issa, fil-kuntest tal-istħarriġ tal-legalità bbażat fuq l-Artikolu 263 TFUE, il-Qorti Ġenerali ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tagħti ordnijiet kontra istituzzjonijiet, korpi u organi tal-Unjoni, anki meta dawn ikunu jirrigwardaw il-modalitajiet ta’ eżekuzzjoni tas-sentenzi tagħha (digrieti tat‑22 ta’ Settembru 2016, Gaki vs Il‑Kummissjoni, C‑130/16 P, mhux ippubblikat, EU:C:2016:731, punt 14, u tad‑19 ta’ Lulju 2016, Trajektna luka Split vs Il‑Kummissjoni, T‑169/16, mhux ippubblikat, EU:T:2016:441, punt 13). L-istess japplika fil-kuntest tal-eżerċizzju mill-Qorti Ġenerali tal-ġurisdizzjoni sħiħa tagħha.
66
Minn dan isegwi li hemm lok li jiġi miċħud, minn issa, it-tielet kap tat-talbiet ta’ Crédit agricole minħabba nuqqas ta’ ġurisdizzjoni.
2.
Fuq ir‑rikors ta’ Credit Suisse
67
Permezz tal-ewwel u tat-tieni, tat-tielet u tar-raba’ kap tat-talbiet, ifformulati biss abbażi tal-Artikolu 263 TFUE, Credit Suisse titlob, essenzjalment, l-annullament totali jew parzjali tal-Artikolu 1(d) tad-Deċiżjoni kkontestata, kif ukoll l-“annullament” totali jew, sussidjarjament, parzjali tal-multa li ġiet imposta fuqha fl-Artikolu 2(d) ta’ din id-deċiżjoni.
68
Bi tweġiba għal miżura ta’ organizzazzjoni tal-proċedura, Credit Suisse espressament ikkonfermat li hija ma kinitx qiegħda titlob lill-Qorti Ġenerali teżerċita l-ġurisdizzjoni sħiħa tagħha prevista fl-Artikolu 261 TFUE u fl-Artikolu 31 tar-Regolament Nru 1/2003 u li, fir-rigward tal-multa li kienet ġiet imposta fuqha, hija sempliċement kienet qiegħda titlob lill-Qorti Ġenerali, skont l-Artikolu 263 TFUE, tistħarreġ il-legalità ta’ ċerti elementi tagħha kif ukoll il-metodu ta’ kalkolu li fuqu kienet ibbażata.
69
Għaldaqstant, fir-rigward ta’ Credit Suisse, hemm lok, għall-Qorti Ġenerali, li tevalwa biss il-legalità tad-Deċiżjoni kkontestata skont l-Artikolu 263 TFUE, inkluż fir-rigward tal-multa imposta minnha.
C. Fuq l‑għan tal‑ksur ikkonstatat fid‑Deċiżjoni kkontestata
70
Fil-kuntest tal-ewwel u tat-tieni motiv tagħha, ibbażati fuq żbalji fil-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni, rispettivament, bħala “restrizzjoni minħabba l-għan” u bħala “ksur uniku u kontinwu”, Crédit agricole ssostni, diversi drabi, li, permezz tal-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kkonstatat ksur uniku u kontinwu kompost minn ħames ksur “awtonomi”, li jikkorrispondu għall-ħames kategoriji ta’ aġir imsemmija fil-premessi 103 u 613 ta’ din id-deċiżjoni (ara l-punt 35 iktar ’il fuq).
71
Minn dan, Crédit agricole tiddeduċi li, fid-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kellha tistabbilixxi li “kull waħda mill-ħames kategoriji ta’ aġir allegat tikkostitwixxi ksur minħabba l-għan” u li, “jekk waħda mill-ħames kategoriji ta’ aġir ma tiġix stabbilita [fir-rigward tagħha] il-ksur uniku u kontinwu ddefinit mill-Kummissjoni għandu jiġi miċħud”.
72
Il-Kummissjoni tikkontesta din l-interpretazzjoni tad-Deċiżjoni kkontestata, għar-raġuni, essenzjalment, li fiha hija kkonstatat “ksur uniku u kontinwu” wieħed, mingħajr ma identifikat minn qabel jew fl-istess ħin ksur distint li jikkorrispondi għall-aġir li jaqa’ taħt waħda jew l-oħra mill-ħames kategoriji msemmija fil-premessi 103 u 613 ta’ din id-deċiżjoni.
73
Għandu jiġi rrilevat li d-determinazzjoni eżatta tal-portata u tan-numru ta’ ksur ikkonstatati fid-Deċiżjoni kkontestata hija essenzjali sabiex tiġi evalwata l-legalità ta’ din id-deċiżjoni. Dan huwa l-każ ukoll sabiex tiġi ddeterminata n-natura effettiva ta’ ċerti argumenti mressqa minn Crédit agricole, b’mod partikolari dawk ibbażati fuq żbalji ta’ klassifikazzjoni ta’ ċertu aġir f’kategorija waħda jew oħra msemmija fil-premessi 103 u 613 tal-imsemmija deċiżjoni, jew ukoll, fuq żbalji fil-klassifikazzjoni ta’ ksur uniku u kontinwu u fil-parteċipazzjoni ta’ dan il-bank fil-ksur kif ukoll fuq żbalji ta’ klassifikazzjoni ta’ waħda jew oħra minn dawn il-ħames kategoriji bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”.
74
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, għalkemm sensiela ta’ aġir tista’ tiġi kklassifikata bħala “ksur uniku u kontinwu”, minn dan ma jistax jiġi dedott li kull wieħed minn dan l-aġir għandu, fih innifsu u meħud waħdu, neċessarjament jiġi kklassifikat bħala ksur distint. Dan jista’ jkun il-każ biss jekk, fid-deċiżjoni kkonċernata, il-Kummissjoni tkun għażlet li tidentifika u tikklassifika bħala tali kull wieħed mill-imsemmi aġir u li sussegwentement tipproduċi l-prova tal-involviment tal-impriża kkonċernata li lilha dan huwa imputat (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Ġunju 2022, Sony Corporation u Sony Electronics vs Il‑Kummissjoni, C‑697/19 P, EU:C:2022:478, punt 67).
75
Barra minn hekk, fl-interpretazzjoni tad-deċiżjoni kkonċernata, biex ma twettaqx żball ta’ liġi, il-Qorti Ġenerali għandha tiżgura li ma tħawwadx il-kunċett ta’ “aġir” u dak ta’ “ksur” (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Ġunju 2022, Sony Corporation u Sony Electronics vs Il‑Kummissjoni, C‑697/19 P, EU:C:2022:478, punt 78).
76
F’dan il-każ, għandu għalhekk jiġi ddeterminat jekk, fid-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kkonstatatx l-eżistenza ta’ ksur uniku u kontinwu li għandu għan antikompetittiv jew, għall-kuntrarju u kif issostni Crédit agricole, jekk ikkonstatatx l-eżistenza ta’ ksur uniku u kontinwu, kompost minn ħames ksur distinti u awtonomi li kull wieħed minnhom għandu tali għan.
77
F’dan ir-rigward, huwa minnu li, fid-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni, qabel kollox, evalwat l-għan antikompetittiv tal-aġir inkwistjoni jew tal-kategoriji ta’ aġir inkwistjoni identifikati fil-premessi 103 u 613 (premessi 622 sa 749), sabiex, sussegwentement biss, ikkonstatat l-eżistenza ta’ ksur uniku u kontinwu (premessi 750 sa 828).
78
B’dan il-mod, billi evalwat mill-bidu l-għan antikompetittiv tal-aġir inkwistjoni jew tal-kategoriji ta’ aġir inkwistjoni, il-Kummissjoni ddefinixxiet is-sistema probatorja tal-ksur (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK) et, C‑307/18, EU:C:2020:52, punti 63 u 104) saħansitra qabel ma ddefinixxiet il-parametri ta’ dan il-ksur.
79
Tali istrutturar tad-Deċiżjoni kkontestata jista’ jagħti x’jifhem li l-Kummissjoni kellha l-intenzjoni tevalwa minn qabel u separatament id-dannu għall-kompetizzjoni ta’ kull wieħed mill-aġir inkwistjoni jew ta’ kull waħda mill-kategoriji ta’ aġir inkwistjoni, u, għaldaqstant, tikkonstata l-eżistenza ta’ daqstant restrizzjonijiet minħabba l-għan daqs l-aġir jew il-kategoriji identifikati, u dan qabel ma tikkonstata l-eżistenza ta’ ksur uniku u kontinwu.
80
Madankollu, qari tad-Deċiżjoni kkontestata kollha ma jistax isostni tali konklużjoni.
81
Fil-fatt, minn naħa, l-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni kkontestata sempliċement jikkonstata, f’dak li jirrigwarda lil Crédit agricole, li dan il-bank “kiser l-Artikolu 101 [TFUE] u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE billi [pparteċipa], matul il-perijodi indikati, fi ksur uniku u kontinwu li jikkonċerna [BSSA] fiż-ŻEE kollha, li kien jikkonsisti fi ftehimiet u/jew prattiki miftiehma li għandhom bħala għan ir-restrizzjoni u/jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni fis-settur tal-[BSSA]”.
82
Għalhekk, b’differenza mill-Artikolu 1 tad-deċiżjoni li kien inkwistjoni fil-kawża li tat lok għas-sentenza tas‑16 ta’ Ġunju 2022, Sony Corporation u Sony Electronics vs Il‑Kummissjoni (C‑697/19 P, EU:C:2022:478), u li kien isemmi ksur uniku u kontinwu kompost minn diversi ksur distinti, l-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni kkontestata ma jsemmi ebda ksur ieħor li jista’ jikkorrispondi għall-aġir identifikat fil-ħames kategoriji ta’ aġir imsemmija fil-premessi 103 u 613 ta’ din id-deċiżjoni u msemmija fil-punt 35 iktar ’il fuq.
83
Min-naħa l-oħra, din l-interpretazzjoni tal-formulazzjoni tal-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni kkontestata hija kkonfermata mill-motivi ta’ din id-deċiżjoni, li, jekk ikun hemm bżonn, id-dispożittiv tagħha għandu jiġi interpretat fid-dawl tagħhom (sentenza tal‑15 ta’ Mejju 1997, TWD vs Il‑Kummissjoni, C‑355/95 P, EU:C:1997:241, punt 21).
84
Għalhekk, il-premessa 827 tad-Deċiżjoni kkontestata tipprovdi biss li “l-aġir kollużiv kollu bejn il-partijiet jikkostitwixxi ksur uniku u kontinwu tal-Artikolu 101(1) [TFUE], li għalih kull parti għandha tinżamm responsabbli”.
85
Konsegwentement, din il-premessa ma tipprevedix li l-aġir li jaqa’ taħt waħda mill-ħames kategoriji msemmija fil-premessi 103 u 613 tad-Deċiżjoni kkontestata jista’ wkoll jiġi kklassifikat, b’mod separat u awtonomu, bħala ksur tal-Artikolu 101(1) TFUE, kif barra minn hekk jikkonfermaw il-premessi 757 sa 827 ta’ din id-deċiżjoni.
86
Barra minn hekk, fil-premessa 104 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni indikat espressament li l-kategoriji differenti ta’ aġir li hija użat kienu deskritti għal finijiet analitiċi u li dawn kienu relatati u spiss jikkoinċidu.
87
Għalhekk, l-argument ta’ Crédit agricole, ibbażat fuq il-fatt li l-Kummissjoni kkonstatat l-eżistenza ta’ ħames ksur “awtonomi” li jikkorrispondu għall-ħames kategoriji ta’ aġir imsemmija fil-premessi 103 u 613 tad-Deċiżjoni kkontestata u li huma kklassifikati bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, huwa bbażat fuq interpretazzjoni żbaljata ta’ din id-deċiżjoni. Għaldaqstant, dan għandu jiġi miċħud.
88
L-istess japplika għall-kritika ta’ Crédit agricole bbażata fuq il-fatt li, fil-kuntest ta’ dan ir-rikors, il-Kummissjoni pprovat tinterpreta mill-ġdid id-deċiżjoni tagħha sabiex il-Qorti Ġenerali tikkonstata li hija ma kinitx qieset il-ħames kategoriji ta’ aġir imsemmija fil-premessi 103 u 613 tad-Deċiżjoni kkontestata bħala indipendenti minn xulxin.
89
Minn din l-interpretazzjoni żbaljata tad-Deċiżjoni kkontestata jirriżulta wkoll li l-ilmenti fformulati minn Crédit agricole u bbażati fuq żbalji ta’ klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni f’waħda jew fl-oħra mill-ħames kategoriji ta’ aġir imsemmija fil-premessi 103 u 613 tad-Deċiżjoni kkontestata, l-istess bħall-konsegwenzi tagħhom għall-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni bħala “ksur uniku u kontinwu”, kif ukoll bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, jew ukoll ibbażati fuq żbalji ta’ klassifikazzjoni ta’ waħda jew l-oħra minn dawn il-ħames kategoriji ta’ aġir bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, huma ineffettivi u, għaldaqstant, għandhom jiġu miċħuda.
90
Madankollu, l-argumenti fformulati minn Crédit agricole kontra diskussjonijiet speċifiċi ser jittieħdu inkunsiderazzjoni sussegwentement sabiex jiġi ddeterminat jekk il-Kummissjoni setgħetx, mingħajr ma twettaq żball, tikklassifika d-diskussjonijiet inkwistjoni, meħuda fl-intier tagħhom, bħala ksur uniku u kontinwu li għandu għan antikompetittiv.
D. Fuq l‑ammissibbiltà tal‑kritika kontra l‑interpretazzjoni tad‑diskussjonijiet analizzata fid‑Deċiżjoni kkontestata
91
Fit-Taqsima 4.2 tad-Deċiżjoni kkontestata u, b’mod iktar preċiż, fil-premessi 112 sa 577 tagħha, il-Kummissjoni wettqet preżentazzjoni kronoloġika tal-avvenimenti abbażi tal-provi li hija kellha. Din il-preżentazzjoni ħadet il-forma ta’ analiżi u ta’ interpretazzjoni tat-traskrizzjoni ta’ iktar minn 120 diskussjoni li seħħew bejn it-traders tal-banek ikkonċernati bejn ix-xhur ta’ Jannar 2010 u Marzu 2015, essenzjalment fuq fora ta’ diskussjonijiet tal-pjattaforma Bloomberg. Huwa abbażi ta’ din l-analiżi u ta’ din l-interpretazzjoni li l-Kummissjoni, sussegwentement, evalwat l-eżistenza ta’ ftehimiet jew ta’ prattiki miftiehma, l-eżistenza ta’ restrizzjoni tal-kompetizzjoni u l-eżistenza ta’ ksur uniku u kontinwu kif ukoll l-għan antikompetittiv tiegħu.
92
F’dan il-każ, il-Kummissjoni ssostni, essenzjalment, li ċerta kritika fformulata rispettivament minn Crédit agricole u minn Credit Suisse hija inammissibbli sa fejn din il-kritika ma tirrigwardax l-interpretazzjoni tagħha tal-kontenut ta’ diskussjonijiet preċiżi msemmija fid-Deċiżjoni kkontestata, iżda tirrigwarda diskussjonijiet li huma intiżi b’mod ġenerali u li ma huma s-suġġett ta’ ebda kritika speċifika. Bl-istess mod, il-kritika diretta kontra diskussjonijiet identifikati jew diskussi f’annessi man-noti ppreżentati minn dawn iż-żewġ banek hija inammissibbli. Fl-aħħar nett, għandhom jitqiesu li huma stabbiliti l-fatti u l-provi li ma humiex ikkontestati jew li ma humiex validament ikkontestati minn dawn iż-żewġ banek.
93
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 21 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea u l-Artikolu 76(d) tar-Regoli tal-Proċedura, kull rikors għandu jindika s-suġġett tal-kawża u espożizzjoni sommarja tal-motivi invokati.
94
Skont ġurisprudenza stabbilita sew, din l-indikazzjoni għandha tkun ċara u preċiża biżżejjed sabiex tippermetti lill-konvenut jipprepara d-difiża tiegħu u lill-Qorti Ġenerali tiddeċiedi dwar ir-rikors (ara s-sentenza tal‑25 ta’ Jannar 2018, BSCA vs Il‑Kummissjoni, T‑818/14, EU:T:2018:33, punt 95 u l-ġurisprudenza ċċitata).
95
Għalhekk, sabiex rikors, motiv, ilment jew argument imressaq quddiem il-Qorti Ġenerali jkunu ammissibbli, il-punti essenzjali ta’ fatt u ta’ liġi li fuqhom ir-rikorrent jibbaża ruħu għandhom jirriżultaw, tal-inqas fil-qosor, iżda b’mod koerenti u li jinftiehem, mit-test tar-rikors stess. Għalkemm huwa minnu li t-test tar-rikors jista’ jiġi ssostanzjat u kkompletat, fir-rigward ta’ punti speċifiċi, permezz ta’ riferimenti għal siltiet speċifiċi minn dokumenti li huma annessi miegħu, riferiment globali għal dokumenti oħra, anki jekk annessi mar-rikors, ma jistax jikkumpensa għan-nuqqas tal-elementi essenzjali tal-argumenti fid-dritt, li, skont id-dispożizzjonijiet imfakkra fil-punt 93 iktar ’il fuq, għandhom ikunu inklużi fir-rikors (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2013, Versalis vs Il‑Kummissjoni, C‑511/11 P, EU:C:2013:386, punt 115).
96
Għaldaqstant, l-annessi jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni biss sa fejn jissostanzjaw jew jikkompletaw motivi, ilmenti jew argumenti espressament imressqa mir-rikorrent fit-test proprju tal-atti tiegħu u sa fejn ikun possibbli li jiġi identifikat bi preċiżjoni liema huma l-elementi li jinsabu fihom li jissostanzjaw jew jikkompletaw l-imsemmija motivi, ilmenti jew argumenti (ara s-sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2015, Samsung SDI et vs Il‑Kummissjoni, T‑84/13, mhux ippubblikata, EU:T:2015:611, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata). Barra minn hekk, ma huwiex il-kompitu tal-Qorti Ġenerali li tfittex u tidentifika, fl-annessi, il-motivi, l-ilmenti u l-argumenti li jistgħu jiġu kkunsidrati bħala li jikkostitwixxu l-bażi tar-rikors, peress li l-annessi għandhom funzjoni purament probatorja u strumentali (ara s-sentenza tas‑17 ta’ Settembru 2007, Microsoft vs Il‑Kummissjoni, T‑201/04, EU:T:2007:289, punt 94 l-ġurisprudenza ċċitata).
97
Il-prinċipji mfakkra fil-punti 93 sa 96 iktar ’il fuq jeskludu għalhekk li, fil-kuntest ta’ rikors ippreżentat kontra deċiżjoni tal-Kummissjoni adottata abbażi tal-Artikolu 101 TFUE u li fiha din l-istituzzjoni tikkritika lil impriżi b’numru determinat ta’ aġir preċiż u identifikat, dawn tal-aħħar sempliċement jikkontestaw b’mod speċifiku u sostnut biss uħud minnhom fit-test tas-sottomissjonijiet bil-miktub tagħhom u, fir-rigward tal-oħrajn, jew iħallu lill-Qorti Ġenerali tiddeduċi mill-konklużjonijiet tagħha dwar dan l-ewwel aġir l-eżitu ta’ dan l-aġir l-ieħor, anki meta dan jiġi identifikat jew imsemmi f’anness, jew jirreferu lill-Qorti Ġenerali għal anness li fih il-kritika tagħhom hija żviluppata għall-ewwel darba.
98
Fil-fatt, kritika fformulata esklużivament f’anness u li tirrigwarda aġir la msemmi u lanqas a fortiori kkritikat fit-test tas-sottomissjonijiet bil-miktub ta’ rikorrent ma jistgħux jitqiesu bħala argumenti mressqa mill-imsemmija parti fit-test ta’ dawn l-istess sottomissjonijiet bil-miktub.
99
Huwa fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet li għandhom jiġu eżaminati l-eċċezzjonijiet ta’ inammissibbiltà mqajma mill-Kummissjoni f’dak li jirrigwarda rispettivament il-kritika ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse.
1.
Fuq l‑eċċezzjonijiet ta’ inammissibbiltà relatati mal‑kritika ta’ Crédit agricole
100
Fil-kuntest tal-ewwel motiv tagħha dwar il-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, Crédit agricole tindika li hija tikkontesta l-għan antikompetittiv tad-diskussjonijiet kollha elenkati fil-ħames kategoriji msemmija fil-punt 35 iktar ’il fuq. Għal dan l-għan, Crédit agricole tirreferi għal ħdax-il diskussjoni differenti bħala “eżempji”, jiġifieri diskussjoni għall-kategorija 1 (dik tat‑12 ta’ Marzu 2015), erba’ diskussjonijiet għall-kategorija 2 (dawk tal‑31 ta’ Jannar, tal‑15 ta’ Frar, tal‑21 ta’ Marzu u tal‑10 ta’ Lulju 2013), tliet diskussjonijiet għall-kategorija 3 (dawk tad‑19 ta’ Marzu, tal‑24 ta’ Mejju u tal‑25 ta’ Lulju 2013), tliet diskussjonijiet għall-kategorija 4 (dawk tad‑19 ta’ Marzu u tat‑3 ta’ Ġunju 2013 u dik tas‑6 ta’ Awwissu 2014) u tliet diskussjonijiet għall-kategorija 5 (dawk tat‑18 ta’ Jannar u tal‑10 ta’ Lulju 2013 u dik tat‑12 ta’ Marzu 2015).
101
Fil-kuntest tat-tielet motiv tagħha, Crédit agricole tilmenta wkoll li l-Kummissjoni ppreżumiet b’mod żbaljat li hija kellha għarfien tal-informazzjoni skambjata fil-fora ta’ diskussjonijiet ikkonċernati, għall-finijiet tal-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni bħala “ksur uniku u kontinwu”. Insostenn tal-argument tiegħu, dan il-bank jinvoka, bħala “eżempji”, tliet diskussjonijiet – jiġifieri dawk tal‑10 u tal‑31 ta’ Jannar kif ukoll dik tal‑11 ta’ Ottubru 2013.
102
Il-Kummissjoni tqis li Crédit agricole ma kkontestatx il-parti l-kbira tad-diskussjonijiet l-oħra li bihom ġiet ikkritikata, ħaġa li dan il-bank jikkonfuta fir-replika. Għal dan l-għan, l-imsemmi bank jirreferi għar-risposta tiegħu għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, annessa mar-rikors. Il-Kummissjoni toġġezzjona li dan ir-riferiment globali huwa inammissibbli.
103
F’dan ir-rigward, fir-rigward tal-ewwel u tat-tielet motiv invokati minn Crédit agricole, mill-kunsiderazzjonijiet stabbiliti fil-punti 93 sa 98 iktar ’il fuq jirriżulta li, fl-assenza ta’ kritika speċifika u ssostanzjata fformulata anki fil-qosor fir-rikors, il-kritika li dan il-bank ifformula kontra diskussjonijiet oħra minbarra dawk imsemmija fil-punti 100 u 101 iktar ’il fuq u li jinsabu fit-test tas-sottomissjonijiet bil-miktub tiegħu għandha tiġi ddikjarata inammissibbli. Barra minn hekk, dan in-nuqqas tar-rikors ma jistax jiġi rrimedjat permezz tar-riferiment globali, magħmul minn Crédit agricole fir-replika, għar-risposta tagħha għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet annessa mar-rikors.
104
Kuntrarjament għal dak li ssostni Crédit agricole, tali evalwazzjoni ma tiksirx id-dritt ta’ dan il-bank għal rimedju ġudizzjarju effettiv iggarantit mill-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, għar-raġuni, essenzjalment, li dan kien kostrett jikkontesta biss ftit mid-diskussjonijiet inkwistjoni minħabba rekwiżiti ta’ volumi applikabbli għas-sottomissjonijiet bil-miktub tiegħu quddiem il-Qorti Ġenerali.
105
Fil-fatt, huwa minnu li mill-punt 105 tad-Dispożizzjonijiet Prattiċi għall-Implimentazzjoni tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali jirriżulta li, fir-rikorsi diretti ppreżentati abbażi tal-Artikolu 263 TFUE, in-numru massimu ta’ paġni tan-noti huwa ffissat għal 50 paġna għar-rikors u għal 25 paġna għar-replika. Madankollu, għandu jiġi kkonstatat li r-rikors ta’ Crédit agricole għandu inqas minn 43 paġna u li dan il-bank bl-ebda mod ma talab li jinqabżu dawn il-limiti massimi, li madankollu jippermetti l-punt 106 tad-Dispożizzjonijiet Prattiċi għall-Implimentazzjoni tar-Regoli tal-Proċedura.
106
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-evalwazzjonijiet imwettqa mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni kkontestata fir-rigward tad-diskussjonijiet ikkontestati minn Credit agricole fuq il-bażi ta’ kunsiderazzjonijiet ġenerali u mhux issostanzjati jew ta’ diskussjonijiet ikkontestati minn dan il-bank abbażi ta’ riferiment għar-risposta tiegħu għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet għandhom jitqiesu li huma stabbiliti u għalhekk bħala definittivi (ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑7 ta’ Novembru 2019, Campine u Campine Recycling vs Il‑Kummissjoni, T‑240/17, EU:T:2019:778, punt 105).
107
Għall-kuntrarju, il-kritika suffiċjentement speċifika u ssostanzjata fformulata kontra d-diskussjonijiet imsemmija fil-punti 100 u 101 iktar ’il fuq hija ammissibbli u ser tiġi analizzata abbażi tal-kronogramma li tinsab fit-traskrizzjonijiet ta’ dawn id-diskussjonijiet prodotti minn Crédit agricole jew mill-Kummissjoni.
2.
Fuq l‑eċċezzjonijiet ta’ inammissibbiltà relatati mal‑kritika ta’ Credit Suisse
108
Fil-kuntest tat-tieni parti tal-ewwel motiv tagħha, Credit Suisse tqis li l-Kummissjoni kisret l-Artikolu 101 TFUE meta kkonkludiet li l-“komunikazzjonijiet dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet” kienu jirrestrinġu l-kompetizzjoni minħabba l-għan. F’dan il-kuntest, hija sempliċement tindika li din l-espressjoni tirreferi għall-“komunikazzjonijiet [li] jinkludu informazzjoni dwar (i) il-valur ġust ta’ bond, (ii) l-istrateġiji għan-negozjar tal-kontropartijiet, (iii) il-pożizzjonijiet tal-inventarju tal-ġeneraturi tas-suq u (iv) il-flussi tal-ordnijiet”.
109
B’risposta għal eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà li permezz tagħha l-Kummissjoni sostniet li n-nuqqas ta’ preċiżjoni tal-kliem “komunikazzjonijiet dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet” kellu jwassal għall-inammissibbiltà tat-tieni parti tal-ewwel motiv ta’ Credit Suisse, dan il-bank ikkomunika, fl-anness tar-replika, tabella li telenka l‑25 diskussjoni li jaqgħu taħt dak li huwa jikklassifika bħala “komunikazzjonijiet dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet”. Din it-tabella tippreċiża d-data ta’ kull waħda minn dawn id-diskussjonijiet, il-premessa tad-Deċiżjoni kkontestata li tirreferi għaliha u r-riferiment tagħha fil-fajl tal-Kummissjoni.
110
F’dan ir-rigward, mill-kunsiderazzjonijiet imsemmija fil-punti 93 sa 98 iktar ’il fuq jirriżulta li, fl-assenza ta’ kritika ssostanzjata u speċifika fformulata anki fil-qosor fir-rikors jew fir-replika u fl-anness tagħha, il-kritika li dan il-bank iqis li fformula kontra l-interpretazzjoni tal-Kummissjoni tal-kontenut tal‑25 diskussjoni msemmija fil-punt 109 iktar ’il fuq għandha tiġi ddikjarata inammissibbli.
111
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-evalwazzjonijiet imwettqa mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni kkontestata fir-rigward tad-diskussjonijiet ikkontestati minn Credit Suisse fuq il-bażi ta’ kunsiderazzjonijiet ġenerali u mhux issostanzjati jew ta’ diskussjonijiet ikkontestati minn dan il-bank abbażi ta’ riferiment f’anness mar-replika għandhom jitqiesu li huma stabbiliti u għalhekk li huma definittivi (ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑7 ta’ Novembru 2019, Campine u Campine Recycling vs Il‑Kummissjoni, T‑240/17, EU:T:2019:778, punt 105).
112
Għall-kuntrarju, il-kritika suffiċjentement speċifika u ssostanzjata fil-kuntest ta’ partijiet oħra ta’ motivi jew ta’ motivi oħra u diretti kontra l-interpretazzjonijiet tal-Kummissjoni tal-kontenut ta’ diskussjonijiet analizzati fid-Deċiżjoni kkontestata hija ammissibbli u ser tiġi analizzata abbażi tal-kronogramma li tinsab fit-traskrizzjonijiet ta’ dawn id-diskussjonijiet prodotti minn Credit Suisse jew mill-Kummissjoni.
113
Dan huwa l-każ tal-kritika li tirrigwarda n-natura antikompetittiva ta’ ċerti diskussjonijiet u, b’mod iktar preċiż, tal-kritika diretta kontra l-interpretazzjoni tal-kontenut tad-diskussjonijiet tat‑28 ta’ Settembru 2010, tat‑8 ta’ Frar 2012 u tal‑10 ta’ Jannar 2013, imsemmija fil-qosor fil-kuntest tal-ewwel parti tal-ewwel motiv, u kontra l-interpretazzjoni tal-kontenut tad-diskussjonijiet tat‑12 ta’ Marzu 2015 u tal-ittra elettronika tal‑24 ta’ Marzu 2015, imsemmija fil-kuntest tar-raba’ parti tat-tieni motiv. Dan huwa l-każ ukoll tal-kritika fformulata fil-kuntest tat-tieni parti tat-tieni motiv, li ma tirrigwardax in-natura antikompetittiva ta’ ċerti diskussjonijiet, iżda li hija diretta kontra l-evalwazzjonijiet imwettqa fil-premessa 808 tad-Deċiżjoni kkontestata dwar il-portata tal-għarfien tal-aġir antikompetittiv minn Credit Suisse, abbażi tal-kontenut tad-diskussjonijiet tal‑25 ta’ Lulju u tat‑22 ta’ Ottubru 2013 u tad‑9 ta’ Jannar 2014.
E. Fuq it‑talbiet għal annullament ta’ Crédit agricole u Credit Suisse
114
Insostenn tar-rikors tagħhom, ir-rikorrenti jinvokaw motivi li jikkoinċidu fil-parti l-kbira tagħhom u li hemm lok li jiġu evalwati flimkien, filwaqt li jiġi żgurat li tingħata risposta għall-argumenti speċifiċi mressqa minn kull waħda minnhom.
115
Essenzjalment, il-motivi tagħhom huma bbażati fuq tliet kategoriji ta’ kritika li għandhom jiġu eżaminati suċċessivament u li huma bbażati, l-ewwel nett, fuq żbalji fil-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni bħala “ksur uniku u kontinwu” kif ukoll fuq l-estent tal-parteċipazzjoni tagħhom f’dan il-ksur (it-tieni motivi ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse), it-tieni nett, fuq żbalji fil-klassifikazzjoni tal-imsemmi ksur uniku u kontinwu bħala “restrizzjoni minħabba l-għan” (l-ewwel motivi ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse), u, it-tielet nett, fuq żbalji fid-determinazzjoni tal-ammont tal-multa rispettiva tagħhom (ir-raba’ motiv ta’ Crédit agricole u t-tielet motiv ta’ Credit Suisse).
116
Madankollu, qabel kollox, għandu jiġi eżaminat it-tielet motiv ta’ Crédit agricole, ibbażat fuq il-ksur tal-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza, sa fejn il-Kummissjoni b’mod żbaljat ippreżumiet li t-traders tal-banek ikkonċernati kellhom għarfien tal-informazzjoni li kienet skambjata fil-fora ta’ diskussjonijiet għas-sempliċi fatt li huma kienu konnessi magħhom.
1.
Fuq it‑tielet motiv ta’ Crédit agricole, ibbażat fuq il‑ksur tal‑prinċipju ta’ preżunzjoni tal‑innoċenza
117
Permezz tat-tielet motiv tagħha, Crédit agricole tilmenta li l-Kummissjoni ppreżumiet, għall-finijiet tal-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni skont l-Artikolu 101(1) TFUE, li “t-traders [involuti u, b’mod partikolari, dawk tagħha] kellhom għarfien tal-informazzjoni kollha skambjata f’forum ta’ diskussjonijiet meta t-trader ikkonċernat ma kienx ipparteċipa fil-grupp ta’ diskussjonijiet jew fl-iskambji”.
118
Insostenn ta’ dan il-motiv, Crédit agricole tinvoka s-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2016, Eturas et (C‑74/14, EU:C:2016:42, punti 45 u 50), li tipprovdi li “l-preżunzjoni ta’ innoċenza tipprekludi li […] s-sempliċi trażmissjoni ta’ dan il-messaġġ tista’ tikkostitwixxi prova suffiċjenti sabiex jiġi stabbilit li d-destinatarji tiegħu kellhom neċessarjament ikunu jafu l-kontenut tiegħu” u tipprovdi li, fil-każ li ma jistax jiġi stabbilit li impriża kellha għarfien ta’ messaġġ, għandu jkun hemm “indizji oħra oġġettivi u konkordanti li b’mod taċitu hija qablet ma’ azzjoni antikompetittiva”. Barra minn hekk, dan il-bank isostni li l-ġurisprudenza dwar l-iskambji ta’ informazzjoni fil-kuntest ta’ laqgħat wiċċ imb wiċċ ma tistax tiġi trasposta għall-iskambji ta’ informazzjoni fil-kuntest ta’ fora ta’ diskussjonijiet.
119
Għaldaqstant, f’dan il-każ, il-Kummissjoni ma setgħetx validament tqis li l-komunikazzjoni ta’ informazzjoni lil “parteċipanti mhux attivi” f’forum ta’ diskussjonijiet kienet biżżejjed sabiex jitqies li dawn tal-aħħar kienu rċevewha u kienu jafu biha, b’mod partikolari għar-raġuni, mogħtija fil-premessa 587 tad-Deċiżjoni kkontestata, li huma kellhom il-possibbiltà li jmorru lura għad-diskussjonijiet preċedenti. Dan jirriżulta wkoll mill-fatt li t-trader ta’ Crédit agricole kien membru ta’ iktar minn 100 forum ta’ diskussjonijiet u kien iżomm ruħu informat permezz ta’ numru kbir ta’ sorsi oħra li kienu jidhru quddiemu fuq sitta sa tmien skrins.
120
B’mod partikolari, il-Kummissjoni ma tistax tqis bħala direttament inkriminanti d-diskussjonijiet tal‑10 u tal‑31 ta’ Jannar 2013 kif ukoll tal‑11 ta’ Ottubru 2013, minħabba, fir-rigward tal-ewwel waħda, li t-trader ta’ Crédit agricole kkonnettja ruħu mal-forum ta’ diskussjonijiet inkwistjoni biss wara l-iskambju ta’ informazzjoni kkunsidrata mill-Kummissjoni u, fir-rigward tal-aħħar tnejn, minħabba li, minkejja li kien konness mal-forum ta’ diskussjonijiet ikkonċernat, huwa ma pparteċipax b’mod attiv fl-iskambji inkriminati.
121
Barra minn hekk, il-Kummissjoni ma wrietx li t-trader ta’ Crédit agricole kellu interess li jfittex l-informazzjoni kkonċernata jew aġixxa abbażi ta’ din l-informazzjoni. Barra minn hekk, in-nuqqas ta’ għarfien ta’ din l-informazzjoni pprekluda lit-trader ta’ Crédit agricole milli jitbiegħed pubblikament minnha.
122
Il-Kummissjoni tqis li l-argumenti ta’ Crédit agricole huma infondati u li l-kritika diretta kontra d-diskussjonijiet tal‑10 u tal‑31 ta’ Jannar 2013 kif ukoll tal‑11 ta’ Ottubru 2013 hija ineffettiva, peress li dan il-bank naqas milli jikkontesta d-diskussjonijiet l-oħra li huwa kkritikat bihom.
123
Qabel kollox, għandha tiġi miċħuda l-allegazzjoni ta’ ineffettività magħmula mill-Kummissjoni fir-rigward tal-kritika diretta kontra d-diskussjonijiet tal‑10 u tal‑31 ta’ Jannar 2013 kif ukoll tal‑11 ta’ Ottubru 2013.
124
Fil-fatt, għalkemm, kif ġie rrilevat fil-punt 103 iktar ’il fuq, Crédit agricole ma tistax titqies li kkritikat b’mod ammissibbli, fil-kuntest tat-tielet motiv tagħha, diskussjonijiet oħra minbarra dawn it-tliet diskussjonijiet, xorta jibqa’ l-fatt li l-assenza ta’ kontestazzjoni ammissibbli tal-parti l-kbira tal-aġir inkriminat mill-Kummissjoni ma tistax twassal sabiex jiġi deċiż, b’mod awtomatiku u mingħajr analiżi individwali tad-diskussjonijiet ikkontestati, li l-aġir ikkonstatat mill-Kummissjoni, meħud fl-intier tiegħu, kien ġie kklassifikat, ġustament, bħala ksur uniku u kontinwu li għandu għan antikompetittiv.
125
Fir-rigward tal-mertu, għandu jiġi rrilevat li l-kritika fformulata minn Crédit agricole tqajjem żewġ kwistjonijiet distinti.
126
Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-kwistjoni dwar jekk il-Kummissjoni tistax tqis bħala prova ta’ aġir antikompetittiv diskussjonijiet li seħħew fil-kuntest ta’ forum ta’ diskussjonijiet li miegħu l-impriża kkonċernata kienet konnessa, iżda li fihom hija ma pparteċipatx b’mod attiv, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, il-metodi passivi ta’ parteċipazzjoni fi ksur, bħall-preżenza ta’ impriża f’laqgħat li matulhom ġew konklużi ftehimiet ta’ natura antikompetittiva, mingħajr ma opponiethom manifestament, jirriflettu kompliċità li hija ta’ natura li tistabbilixxi r-responsabbiltà tagħha fil-kuntest tal-Artikolu 101(1) TFUE, peress li l-approvazzjoni taċita ta’ inizjattiva illegali, mingħajr ma titbiegħed pubblikament mill-kontenut tagħha jew mingħajr ma tirrapportaha lill-entitajiet amministrattivi, għandha l-effett li tinkoraġġixxi t-tkomplija tal-ksur u li tikkomprometti l-iskoperta tiegħu (ara s-sentenza tat‑22 ta’ Ottubru 2015, AC-Treuhand vs Il‑Kummissjoni, C‑194/14 P, EU:C:2015:717, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).
127
Ċertament, din il-ġurisprudenza ġiet żviluppata fir-rigward ta’ laqgħat miżmuma wiċċ imb wiċċ tar-rappreżentanti tal-impriżi kkonċernati. Madankollu, xejn ma jippermetti li jitqies li ma hemmx lok li tiġi applikata, b’analoġija, għal diskussjonijiet li jkunu saru fil-kuntest ta’ fora ta’ diskussjonijiet fuq l-internet li magħhom impriża tkun konnessa.
128
Tali konklużjoni ma tistax tiġi kkontestata mill-punti 45 u 50 tas-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2016, Eturas et (C‑74/14, EU:C:2016:42), imsemmija minn Crédit agricole.
129
Fil-fatt, is-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2016, Eturas et (C‑74/14, EU:C:2016:42), ma kinitx tikkonċerna, bħal f’dan il-każ, forum ta’ diskussjonijiet permanenti li fih il-messaġġi tal-parteċipanti jingħataw f’ħin reali lill-persuni kollha konnessi miegħu u li jaqraw dawn il-messaġġi jew, tal-inqas, jistgħu jaqrawhom b’mod istantanju. Kif jirriżulta espressament mill-punt 7 tal-imsemmija sentenza, din tal-aħħar kienet tikkonċerna sistema li tiffunzjona bl-istess mod bħal messaġġi elettroniċi, fejn il-messaġġi kienu jiġu trażmessi bl-istess mod bħall-posta elettronika u kienu jeżiġu, sabiex jinqraw, li jinfetħu qabel mid-destinatarju tagħhom, li għalhekk kellu neċessarjament jieħu passi attivi sabiex effettivament isir jaf bil-kontenut tal-messaġġ li jkun intbagħatlu.
130
Għaldaqstant, il-fatt li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet essenzjalment, fil-kuntest tas-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2016, Eturas et (C‑74/14, EU:C:2016:42), li l-għarfien tal-kontenut ta’ messaġġ mibgħut permezz ta’ strument paragunabbli għal posta elettronika ma setax jiġi dedott mis-sempliċi fatt li dan il-messaġġ kien intbagħat, ma jistax jimplika li, fil-kuntest tal-messaġġi mibgħuta f’forum ta’ diskussjonijiet permanenti u li jingħataw f’ħin reali lill-persuni kollha konnessi miegħu, l-Kummissjoni għandha turi li l-messaġġ invokat kontra impriża jkun effettivament inqara mill-impjegat ta’ din l-impriża.
131
Għalhekk, f’dan il-każ, il-Kummissjoni setgħet tqis li Crédit agricole kienet taf bid-diskussjonijiet li saru fil-fora ta’ diskussjonijiet permanenti, li magħhom kien konness it-trader tagħha, minkejja li dan ma kienx ipparteċipa b’mod attiv f’dawn id-diskussjonijiet jew minkejja li huwa kellu għad-dispożizzjoni tiegħu diversi sorsi oħra ta’ informazzjoni konkomitanti.
132
Is-sitwazzjoni setgħet tkun differenti biss li kieku Crédit agricole kienet uriet, permezz ta’ provi ċerti u preċiżi mil-lat kronoloġiku, li t-trader tagħha ma kienx effettivament sar jaf bil-messaġġ jew bil-messaġġi inkriminati.
133
Issa, tali prova ma ġietx prodotta minn Crédit agricole, fir-rigward b’mod partikolari tad-diskussjoni li saret fil‑31 ta’ Jannar 2013 bejn il‑11.02 u 8 sekondi u l‑11.05 u 38 sekonda fil-forum ta’ diskussjonijiet PCHAT-0x2000001313671, li miegħu t-trader ta’ dan il-bank kien ilu konness sa mis‑7.16 ta’ din l-istess ġurnata. Barra minn hekk, jista’ jiġi rrilevat li dan l-istess trader, għalkemm ma kienx ipparteċipa b’mod attiv fid-diskussjoni, irreaġixxa għad-diskussjoni kkonċernata fil‑11.29 u 8 sekondi f’messaġġ li deher erba’ linji wara dak tal‑11.05 u 38 sekonda.
134
L-istess japplika għad-diskussjoni li saret fil‑11 ta’ Ottubru 2013 bejn id‑9.18 u 25 sekonda u d‑9.19 u 15-il sekonda fil-forum tad-diskussjonijiet CHAT-fs: 5257AB6D 02E00121, li miegħu t-trader ta’ dan il-bank kien ilu konness sa mit‑8.44 u 58 sekonda ta’ din l-istess ġurnata.
135
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-kwistjoni distinta dwar jekk il-Kummissjoni setgħetx tqis, bħala prova ta’ aġir antikompetittiv ta’ Crédit agricole li timmarka l-bidu tal-parteċipazzjoni tagħha fil-ksur kontenzjuż, id-diskussjoni tal‑10 ta’ Jannar 2013, li seħħet fil-kuntest ta’ forum ta’ diskussjonijiet permanenti f’mument meta t-trader ta’ dan il-bank qatt ma kien ikkonnettja ruħu miegħu bl-identifikaturi tal-imsemmi bank, il-Kummissjoni indikat, fil-kuntest ta’ osservazzjonijiet ippreżentati wara miżura ta’ organizzazzjoni tal-proċedura, li hija ma kinitx ibbażat ruħha fuq il-fatt li, wara d-dħul tiegħu fil-forum, it-trader ta’ dan l-istess bank kellu għarfien jew seta’ kellu għarfien tad-diskussjoni antikompetittiva li seħħet iktar kmieni f’din l-istess ġurnata, billi jmur lura fil-messaġġi preċedenti tad-diskussjoni.
136
F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni ppreċiżat dan li ġej:
“Crédit agricole qegħda tinżamm responsabbli għall-ksur uniku u kontinwu kollu għall-perijodu kollu ta’ involviment tagħha peress li hija pparteċipat b’mod attiv fl-aġir kollu inkluż fil-ksur uniku u kontinwu […] Minkejja li l-Kummissjoni kellha turi l-għarfien ta’ Crédit agricole (quod non), hija ma hijiex obbligata turi li [dan il-bank] kellu għarfien ta’ kull informazzjoni skambjata, u lanqas li t-trader tiegħu effettivament kien qara l-iskambju kollu fil-forum tad-diskussjonijiet. Huwa biżżejjed li l-Kummissjoni turi li Crédit agricole kienet taf bl-aġir li jikkostitwixxi ksur ippjanat jew implimentat mill-parteċipanti l-oħra fl-akkordju fit-tfittxija tal-għan komuni, jew li hija setgħet raġonevolment tipprevedih u li hija kienet lesta tieħu r-riskju tiegħu.”
137
Issa, fl-assenza ta’ skambji ta’ natura antikompetittiva, li seħħew fl-istess jum u wara l-ewwel konnessjoni tat-trader ta’ Crédit agricole mal-forum ta’ diskussjonijiet inkwistjoni, din l-ewwel konnessjoni ma hijiex, fiha nnifisha, suffiċjenti sabiex jiġi stabbilit il-punt ta’ tluq tal-parteċipazzjoni ta’ dan il-bank fil-ksur kontenzjuż għall‑10 ta’ Jannar 2013, minkejja li, minħabba r-relazzjoni ta’ impjieg preċedenti tiegħu ma’ BofA, dan it-trader kien jaf bil-fatt li l-iskambji li saru fuqu setgħu kienu ta’ natura antikompetittiva.
138
Fil-fatt, minn naħa, mill-premessi 43 u 662 tad-Deċiżjoni kkontestata jirriżulta b’mod partikolari li l-ħolqien ta’ fora ta’ diskussjonijiet u l-parteċipazzjoni fihom ma huwiex, bħala tali, antikompetittiv. F’dan is-sens, il-Kummissjoni ma kkunsidratx fil-konfront tal-parteċipanti d-diskussjonijiet li saru fuq tali fora li kellhom għanijiet soċjali jew li kienu intiżi li jistudjaw il-possibbiltà ta’ tranżazzjonijiet bilaterali jew ukoll li kienu jirrigwardaw skambji dwar it-tendenzi tas-suq diġà magħrufa minn kulħadd, minkejja li dawn id-diskussjonijiet kienu seħħew matul il-perijodu tal-ksur.
139
Għalhekk, in-natura antikompetittiva tad-diskussjonijiet ikkritikati mill-Kummissjoni hija marbuta biss mal-għan tagħhom u mhux mal-kuntest li fih seħħew.
140
Min-naħa l-oħra, id-diskussjoni tal‑10 ta’ Jannar 2013 tikkostitwixxi l-ewwel diskussjoni antikompetittiva kkunsidrata fil-konfront ta’ Crédit agricole u timmarka, għall-Kummissjoni, il-bidu tal-parteċipazzjoni ta’ dan il-bank fil-ksur kontenzjuż.
141
Issa, sabiex tikkunsidra l‑10 ta’ Jannar 2013 bħala d-data tal-bidu tal-parteċipazzjoni ta’ Crédit agricole fil-ksur kontenzjuż, il-Kummissjoni ma setgħetx tibbaża ruħha biss fuq il-fatt li dan il-bank — permezz tat-trader tiegħu — kien konness mal-forum ta’ diskussjonijiet inkwistjoni, b’għarfien sħiħ tal-fatt li kienu saru diskussjonijiet antikompetittivi fuq dan il-forum fil-passat u bl-intenzjoni li jkompli jipparteċipa f’tali diskussjonijiet, kif tagħti x’tifhem in-nota ta’ qiegħ il-paġna 891 tad-Deċiżjoni kkontestata.
142
Kienet ukoll din l-istituzzjoni li kellha turi li, fl‑10 ta’ Jannar 2013 wara l-ewwel konnessjoni tat-trader ta’ Crédit agricole mal-forum kontenzjuż, dan il-bank kien ipparteċipa, b’mod attiv jew, tal-inqas, assista b’mod passiv għal diskussjoni antikompetittiva, b’tali mod li seta’ jittrażmetti jew jikseb informazzjoni kummerċjali sensittiva, ta’ natura li tinfluwenza l-aġir fis-suq ta’ kompetitur attwali jew potenzjali, jew li tiżvela lil tali kompetitur l-aġir li Crédit agricole kienet iddeċidiet li tadotta fis-suq jew li Crédit agricole kellha l-intenzjoni tadotta fuq dan tal-aħħar (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Jannar 2017, Duravit et vs Il‑Kummissjoni, C‑609/13 P, EU:C:2017:46, punt 72).
143
Issa, f’dan il-każ, la mid-Deċiżjoni kkontestata u lanqas mill-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti Ġenerali ma jirriżulta li ġew skambjati messaġġi ta’ natura antikompetittiva fuq il-forum ta’ diskussjonijiet inkwistjoni fl‑10 ta’ Jannar 2013 wara l-ewwel konnessjoni tat-trader ta’ Crédit agricole ma’ dan il-forum.
144
Għaldaqstant, il-Kummissjoni ma setgħetx, mingħajr ma twettaq żball u, b’mod partikolari, mingħajr ma tikser il-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza applikabbli għall-proċeduri ta’ implimentazzjoni tal-Artikolu 101 TFUE (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2016, Eturas et, C‑74/14, EU:C:2016:42, punt 38 u l-ġurisprudenza ċċitata), tqis li, fl‑10 ta’ Jannar 2013, Crédit agricole kienet ipparteċipat f’aġir antikompetittiv sempliċement permezz tal-konnessjoni tagħha mal-forum ta’ diskussjonijiet inkwistjoni u tqis li l-punt ta’ tluq tal-parteċipazzjoni ta’ dan il-bank fil-ksur kellu jiġi stabbilit f’din id-data.
145
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, it-tielet motiv ta’ Crédit agricole għandu jintlaqa’ sa fejn jikkonċerna d-diskussjoni tal‑10 ta’ Jannar 2013, u, għall-kumplament, għandu jiġi miċħud bħala infondat.
146
Madankollu, l-implikazzjonijiet fuq il-legalità tad-Deċiżjoni kkontestata tal-iżball tal-Kummissjoni relatat ma’ din id-diskussjoni tal‑10 ta’ Jannar 2013 ser jiġu eżaminati fil-punti 550 u 551 kif ukoll fil-punti 981 sa 986 iktar ’il quddiem, fil-kuntest tat-tul tal-ksur ilmentat kontra Crédit agricole u fil-kuntest tal-kalkolu tal-multa imposta fuq dan il-bank.
2.
Fuq it‑tieni motiv ta’ Crédit agricole u t-tieni motiv ta’ Credit Suisse, ibbażati fuq żbalji fil‑klassifikazzjoni tal‑aġir inkwistjoni bħala ksur uniku u kontinwu
a)
Osservazzjonijiet preliminari
147
Fil-każ ta’ kawża dwar l-eżistenza ta’ ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni, hija l-Kummissjoni li għandha tipproduċi l-prova tal-ksur li hija tikkonstata u li għandha turi suffiċjentement skont il-liġi, permezz ta’ sensiela ta’ indizji serji, preċiżi u konkordanti, l-eżistenza tal-fatti li jikkostitwixxu ksur (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑31 ta’ Marzu 1993, Ahlström Osakeyhtiö et vs Il‑Kummissjoni, C‑89/85, C‑104/85, C‑114/85, C‑116/85, C‑117/85 u C‑125/85 sa C‑129/85, EU:C:1993:120, punti 126 u 127; tas‑17 ta’ Diċembru 1998, Baustahlgewebe vs Il‑Kummissjoni, C‑185/95 P, EU:C:1998:608, punt 58, u tas‑6 ta’ Jannar 2004, BAI u Il‑Kummissjoni vs Bayer, C‑2/01 P u C‑3/01 P, EU:C:2004:2, punt 62).
148
Skont ġurisprudenza stabbilita, ksur tal-Artikolu 101(1) TFUE jista’ jirriżulta mhux biss minn att iżolat, iżda wkoll minn sensiela ta’ atti jew ukoll minn aġir kontinwu, meta wieħed jew iktar mill-elementi ta’ din is-sensiela ta’ atti jew ta’ dan l-aġir kontinwu jistgħu wkoll jikkostitwixxu fihom innifishom u meħuda b’mod iżolat, ksur tal-imsemmija dispożizzjoni. Għalhekk, meta d-diversi azzjonijiet ikunu jifformaw parti minn “pjan ġenerali”, minħabba l-għan identiku tagħhom ta’ distorsjoni tal-kompetizzjoni fis-suq intern, il-Kummissjoni tista’ timputa r-responsabbiltà ta’ dawn l-azzjonijiet fuq il-bażi tal-parteċipazzjoni fil-ksur ikkunsidrat kollu kemm hu (ara s-sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2012, Il‑Kummissjoni vs Verhuizingen Coppens, C‑441/11 P, EU:C:2012:778, punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata).
149
Impriża li tkun ipparteċipat f’tali ksur uniku u kontinwu permezz ta’ aġir tagħha stess, li jaqa’ taħt il-kunċetti ta’ ftehim jew ta’ prattika miftiehma fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE u li kien intiż li jikkontribwixxi għat-twettiq tal-ksur fl-intier tiegħu, tista’ wkoll tkun responsabbli għall-aġir ta’ impriżi oħra fil-kuntest tal-istess ksur għall-perijodu kollu tal-parteċipazzjoni tagħha fl-imsemmi ksur. Dan huwa l-każ meta jiġi stabbilit li l-imsemmija impriża kellha l-intenzjoni tikkontribwixxi bl-aġir tagħha stess għall-għanijiet komuni tal-parteċipanti kollha u li hija kienet taf bl-aġir illegali previst jew implimentat minn impriżi oħra sabiex jintlaħqu l-istess għanijiet, jew li hija setgħet raġonevolment tipprevedihom u kienet lesta taċċetta r-riskju tiegħu (ara s-sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2012, Il‑Kummissjoni vs Verhuizingen Coppens, C‑441/11 P, EU:C:2012:778, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata; ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Ġunju 2011, Team Relocations et vs Il‑Kummissjoni, T‑204/08 u T‑212/08, EU:T:2011:286, punti 36 u 37).
150
Għalhekk, impriża tista’ tkun ipparteċipat direttament fl-aġir antikompetittiv kollu li jikkostitwixxi l-ksur uniku u kontinwu, f’liema każ il-Kummissjoni tista’ timputalha r-responsabbiltà għal dan l-aġir kollu, u għalhekk għall-imsemmi ksur kollu kemm hu. Impriża tista’ wkoll tipparteċipa direttament f’parti biss tal-aġir antikompetittiv li jikkostitwixxi ksur uniku u kontinwu, iżda tkun taf bl-aġir illegali kollu l-ieħor previst jew implimentat mill-parteċipanti l-oħra fl-akkordju għat-tfittxija tal-istess għanijiet, jew setgħet tkun raġonevolment ipprevediet u kienet lesta taċċetta r-riskju tiegħu. F’tali każ, il-Kummissjoni tista’ wkoll timputa lil din l-impriża r-responsabbiltà tal-aġir antikompetittiv kollu li jikkostitwixxi tali ksur u, konsegwentement, tal-ksur fl-intier tiegħu (sentenzi tas‑6 ta’ Diċembru 2012, Il‑Kummissjoni vs Verhuizingen Coppens, C‑441/11 P, EU:C:2012:778, punt 43, u tal‑24 ta’ Ġunju 2015, Fresh Del Monte Produce vs Il‑Kummissjoni u Il‑Kummissjoni vs Fresh Del Monte Produce, C‑293/13 P u C‑294/13 P, EU:C:2015:416, punt 158).
151
Għall-kuntrarju, jekk impriża tkun ipparteċipat direttament f’aġir antikompetittiv wieħed jew iktar li jikkostitwixxi ksur uniku u kontinwu, iżda ma jkunx stabbilit li, bl-aġir tagħha stess, hija kellha l-intenzjoni tikkontribwixxi għall-għanijiet komuni kollha mfittxija mill-parteċipanti l-oħra fl-akkordju u li hija kienet taf bl-aġir illegali kollu l-ieħor previst jew implimentat mill-imsemmija parteċipanti sabiex jintlaħqu l-istess għanijiet jew li hija setgħet raġonevolment tipprevedih u kienet lesta taċċetta r-riskju tiegħu, il-Kummissjoni għandha d-dritt li timputalha r-responsabbiltà biss għall-aġir li fih hija pparteċipat direttament u għall-aġir maħsub jew implimentat mill-parteċipanti l-oħra sabiex jintlaħqu l-istess għanijiet bħal dawk segwiti minnha u li jiġi pprovat li hija kienet taf jew setgħet raġonevolment tipprevedih u kienet lesta taċċetta r-riskju tiegħu (sentenzi tas‑6 ta’ Diċembru 2012, Il‑Kummissjoni vs Verhuizingen Coppens, C‑441/11 P, EU:C:2012:778, punt 44, u tal‑24 ta’ Ġunju 2015, Fresh Del Monte Produce vs Il‑Kummissjoni u Il‑Kummissjoni vs Fresh Del Monte Produce, C‑293/13 P u C‑294/13 P, EU:C:2015:416, punt 159).
152
Minn dan isegwi li l-konstatazzjoni tal-eżistenza ta’ ksur uniku u kontinwu hija distinta mill-kwistjoni dwar jekk ir-responsabbiltà għal dan il-ksur fl-intier tiegħu hijiex imputabbli lil impriża (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Settembru 2018, Infineon Technologies vs Il‑Kummissjoni, C‑99/17 P, EU:C:2018:773, punt 174).
153
B’mod iktar preċiż, kif jirriżulta mill-ġurisprudenza ċċitata fil-punti 148 sa 151 iktar ’il fuq, tliet elementi huma determinanti sabiex jiġi konkluż li impriża pparteċipat fi ksur uniku u kontinwu. L-ewwel wieħed jikkonċerna l-eżistenza stess tal-ksur uniku u kontinwu, jiġifieri li l-varji istanzi ta’ aġir inkwistjoni kkunsidrati għandhom jaqgħu taħt “pjan ġenerali” li jsegwi għan antikompetittiv uniku. It-tieni u t-tielet element jirrigwardaw l-imputabbiltà tal-ksur uniku u kontinwu għal impriża. F’dan ir-rigward, din l-impriża kellu jkollha l-intenzjoni li tikkontribwixxi bl-aġir rispettiv tagħha għall-għanijiet komuni mfittxija mill-parteċipanti kollha. Min-naħa l-oħra, hija kellu jkollha għarfien tal-aġir li jikkostitwixxi ksur previst jew implimentat minn impriżi oħrajn fit-tfittxija tal-istess għanijiet, jew setgħet raġonevolment tipprevedih u tkun lesta li taċċetta dan ir-riskju.
154
F’dan il-każ, permezz tat-tieni motiv tagħha, Crédit agricole ssostni li l-Kummissjoni “ma pproduċiet l-ebda prova jew motivazzjoni adegwata li turi li hija pparteċipat fi ksur uniku u kontinwu”. Permezz tal-ewwel parti tat-tieni motiv tagħha, hija ssostni li “ma kkontribwixxietx għal pjan ġenerali”. Permezz tat-tieni parti ta’ dan il-motiv, Crédit agricole tinvoka l-assenza ta’ natura kontinwa tal-ksur ikkonstatat.
155
F’dan ir-rigward, minn naħa, sa fejn Crédit agricole, fl-uniku titolu tat-tieni motiv tagħha, tilmenta li l-Kummissjoni ma pprovdietx motivazzjoni “adegwata”, għandu jiġi enfasizzat li l-analiżi tal-premessi 750 sa 828 tad-Deċiżjoni kkontestata, li huma ddedikati għall-prova tal-eżistenza ta’ ksur uniku u kontinwu li dan il-bank ipparteċipa fih u li jinkludu b’mod partikolari riferimenti għal premessi oħra tal-imsemmija deċiżjoni kif ukoll tweġibiet għall-argumenti tal-banek involuti, ippermettew lill-imsemmi bank ikun jaf il-ġustifikazzjonijiet tal-miżura meħuda sabiex jiddefendi d-drittijiet tiegħu u qiegħdu lill-Qorti Ġenerali f’pożizzjoni li teżerċita l-istħarriġ tagħha fuq il-legalità tad-Deċiżjoni kkontestata. Barra minn hekk, l-eżattezza tal-motivazzjoni li tinsab fid-Deċiżjoni kkontestata ser tiġi eżaminata fil-kuntest tar-risposta għad-diversi argumenti mressqa minn dan il-bank u intiżi li jikkontestaw il-fondatezza tal-evalwazzjonijiet tal-Kummissjoni.
156
Min-naħa l-oħra, mill-formulazzjoni tal-ewwel parti tat-tieni motiv invokat minn Crédit agricole jirriżulta li, fil-kuntest ta’ din il-parti u kif sostniet il-Kummissjoni matul is-seduta, Crédit agricole ma tikkontestax l-eżistenza ta’ pjan ġenerali li jsegwi għan antikompetittiv uniku, iżda biss il-parteċipazzjoni tagħha f’dan il-pjan ġenerali u għalhekk il-parteċipazzjoni tagħha fil-ksur uniku u kontinwu kkonstatat.
157
Fir-rigward ta’ Credit Suisse, dan il-bank jikkontesta, permezz tal-ewwel u tat-tielet parti tat-tieni motiv tiegħu, l-eżistenza ta’ ksur uniku u kontinwu. Barra minn hekk, permezz tat-tieni u tar-raba’ parti ta’ dan l-istess motiv, dan il-bank jikkontesta r-responsabbiltà tiegħu f’dan il-ksur matul il-perijodu ta’ żmien stabbilit fid-Deċiżjoni kkontestata.
158
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet li jinsabu fil-punti 148 sa 153 iktar ’il fuq, għandhom jiġu eżaminati l-argumenti ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse billi ssir distinzjoni, minn naħa, bejn dawk diretti kontra l-konstatazzjoni tal-eżistenza ta’ ksur uniku u kontinwu u, min-naħa l-oħra, dawk diretti kontra l-konstatazzjoni li r-responsabbiltà għal dan il-ksur hija imputabbli lilhom għal ċertu perijodu ta’ żmien.
159
Madankollu, għandu jiġi rrilevat li, fil-kuntest tar-rikorsi rispettivi tagħhom, Crédit agricole u Credit Suisse jistabbilixxu rabtiet bejn il-kwistjonijiet imqajma mit-tieni motivi tagħhom u l-argumenti li huma jressqu fil-kuntest tal-ewwel motivi tagħhom, ibbażati essenzjalment, fuq ksur tal-Artikolu 101 TFUE mwettaq mill-Kummissjoni meta hija kkonkludiet li teżisti restrizzjoni “minħabba l-għan”.
160
Konsegwentement, qabel l-eżami tal-argumenti mressqa fil-punt 158 iktar ’il fuq, huwa neċessarju li jiġu analizzati ċerti konstatazzjonijiet ta’ fatt u ċerti evalwazzjonijiet imwettqa mill-Kummissjoni u marbuta mal-eżistenza ta’ ftehim u/jew ta’ prattiki miftiehma li huma ta’ natura antikompetittiva li jinsabu fil-premessi 593 sa 621 tad-Deċiżjoni kkontestata. Fil-fatt, dawn il-konstatazzjonijiet u dawn l-evalwazzjonijiet jista’ jkollhom effett fuq il-fondatezza tal-konklużjonijiet tal-Kummissjoni dwar, minn naħa, l-eżistenza ta’ ksur uniku u kontinwu u, min-naħa l-oħra, l-imputabbiltà tar-responsabbiltà tal-imsemmi ksur lil Crédit agricole u lil Credit Suisse.
b)
Fuq l‑eżistenza ta’ ftehimiet u/jew ta’ prattiki miftiehma li huma ta’ natura antikompetittiva
161
Fil-kuntest tal-evalwazzjoni tagħha tan-natura antikompetittiva tal-aġir li hija kkonstatat, il-Kummissjoni ppreżentat u interpretat il-kontenut ta’ iktar minn mitt diskussjoni. Madankollu, Credit Suisse u Crédit agricole kkontestaw validament biss uħud mid-diskussjonijiet li jikkonċernawhom, li jimplika li d-diskussjonijiet mhux validament ikkontestati għandhom jitqiesu li huma stabbiliti u għalhekk bħala definittivi, bħalma hija l-interpretazzjoni li saret tagħhom mill-Kummissjoni (ara l-punti 91 sa 113 iktar ’il fuq).
162
Għalhekk, fir-rigward ta’ Crédit agricole, għandu jiġi kkonstatat, fid-dawl tal-kritika speċifika, preċiża u ssostanzjata li tinsab fl-ewwel motiv tagħha, li dan il-bank jista’ jikkontesta n-natura antikompetittiva biss tad-diskussjonijiet tat‑18 u tal‑31 ta’ Jannar 2013, tal‑15 ta’ Frar 2013, tad‑19 u tal‑21 ta’ Marzu 2013, tal‑24 ta’ Mejju 2013, tat‑3 ta’ Ġunju 2013, tal‑10 u tal‑25 ta’ Lulju 2013, tas‑6 ta’ Awwissu 2014 u tat‑12 ta’ Marzu 2015 (ara l-punt 103 iktar ’il fuq).
163
Fir-rigward ta’ Credit Suisse, għandu jiġi kkonstatat, fid-dawl tal-kritika speċifika, preċiża u ssostanzjata li tinsab fl-ewwel parti tal-ewwel motiv tagħha u fir-raba’ parti tat-tieni motiv tagħha, li dan il-bank jista’ jikkontesta n-natura antikompetittiva biss tad-diskussjonijiet tat‑28 ta’ Settembru 2010, tat‑8 ta’ Frar 2012, tal‑10 ta’ Jannar 2013 u tat‑12 ta’ Marzu 2015 kif ukoll tal-ittra elettronika mibgħuta mit-trader tiegħu lit-trader ta’ Crédit agricole fl‑24 ta’ Marzu 2015 (ara l-punti 112 u 113 iktar ’il fuq).
164
Peress li għandha tittieħed inkunsiderazzjoni n-natura antikompetittiva tal-aġir ikkonstatat mill-Kummissjoni u, b’mod iktar preċiż, tal-interpretazzjoni tal-kontenut tad-diskussjonijiet analizzati fid-Deċiżjoni kkontestata sabiex tiġi eżaminata l-eżistenza ta’ ksur uniku u kontinwu kif ukoll l-eżistenza ta’ restrizzjoni minħabba l-għan, għandu, fl-ewwel lok, jitfakkar il-kontenut tad-diskussjonijiet li n-natura antikompetittiva tagħhom hija stabbilita b’mod definittiv u, fit-tieni lok, għandha tiġi evalwata n-natura antikompetittiva tad-diskussjonijiet li Crédit agricole u Credit Suisse jistgħu jikkontestaw, fid-dawl tal-fatt li dawn iż-żewġ banek la jikkontestaw l-eżistenza tad-diskussjonijiet analizzati fid-Deċiżjoni kkontestata u lanqas il-kontenut ta’ dawn id-diskussjonijiet u, b’mod partikolari, il-lingwaġġ użat mit-traders.
1) Fuq id‑diskussjonijiet li n‑natura antikompetittiva tagħhom hija stabbilita
165
Fil-premessa 613 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni identifikat, għal finijiet analitiċi, il-ħames kategoriji ta’ aġir imfakkra fil-punt 35 iktar ’il fuq, u wriet l-aġir ikkonċernat b’mod partikolari fil-premessi 614 sa 616 ta’ din id-deċiżjoni.
166
Fil-premessa 614 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni semmiet diversi diskussjonijiet li fihom il-parteċipanti esprimew ruħhom bil-mod li ġej dwar il-prezzijiet tagħhom: “gonna show the same..fck him” (diskussjoni tal‑1 ta’ Frar 2010 msemmija fil-premessa 127); “ok i will [s]how [him] the same” (diskussjonijiet tat‑8 ta’ Frar 2010 u tat‑23 ta’ Frar 2012 imsemmija rispettivament fil-premessi 129 u 377); “yeah cool…I am going 28/25 in libl” (diskussjoni tal‑24 ta’ Frar 2010 msemmija fil-premessa 131); “lets both bid same level” (diskussjoni tal‑10 ta’ Marzu 2010 msemmija fil-premessa 143); “where shall we show[?]” (diskussjoni tal‑11 ta’ Marzu 2010 msemmija fil-premessa 148); “I will bid the same” (diskussjonijiet tal‑25 ta’ Marzu 2010, tal‑1 u tal‑14 ta’ Ġunju 2011 imsemmija rispettivament fil-premessi 157, 298 u 301); “where you want to bid/show?” (diskussjonijiet tas‑6 ta’ April 2010 u tal‑25 ta’ April 2012 imsemmija rispettivament fil-premessi 169 u 403); “lets both bid 41?... and split the trade?” (diskussjoni tas‑6 ta’ April 2010 msemmija fil-premessa 173); “being asked to offer 20mm… you might see it in a sec so lets sh[]ow at the same level… 50?” (diskussjoni tad‑19 ta’ April 2010 msemmija fil-premessa 174); “ok cool will show same level… and wont improve” (diskussjoni tat‑2 ta’ Ġunju 2010 msemmija fil-premessa 190); “just seen the same effing enquiry… I’ll bid 44 tooo” (diskussjoni tat‑12 ta’ Awwissu 2010 msemmija fil-premessa 215); “Let’s just keep that price up because I am not going to improve from there. Because they are just going to try and play one place against another” (diskussjoni tat‑13 ta’ Ottubru 2010, imsemmija fil-premessa 236); “140 is fine man… will show that” (diskussjoni tal‑25 ta’ Jannar 2011 imsemmija fil-premessa 271); “will offer to miss” (diskussjoni tal‑11 ta’ Frar 2011 imsemmija fil-premessa 277); “shall we switch prices etc at the same level?” (diskussjoni tad‑9 ta’ Marzu 2011 imsemmija fil-premessa 283); “in case he comes to [you].. maybe worth showing same level.. so we can max the dough” (diskussjoni tad‑19 ta’ Mejju 2011 imsemmija fil-premessa 294); “tell him you see them like 20/17 or something” (diskussjoni tal‑15 ta’ Lulju 2011 imsemmija fil-premessa 309); “perfect… I’ll show the same” (diskussjoni tas‑6 ta’ Ottubru 2011 imsemmija fil-premessa 337); “will show a worse price” (diskussjoni tal‑25 ta’ April 2012 imsemmija fil-premessa 403); “lets leave it up there for 100mm?”, “then move it back a bps after that” (diskussjoni tal‑31 ta’ Mejju 2012 imsemmija fil-premessa 418).
167
Premessi oħra tad-Deċiżjoni kkontestata juru wkoll il-fatt li l-parteċipanti esprimew ruħhom bil-kliem segwenti dwar il-prezzijiet tagħhom: “show them cheaper or whatever” (diskussjoni telefonika tal‑25 ta’ Settembru 2013 imsemmija fil-premessa 528); “hey mate… I’m showing some 7-10yr ideas out to someone so was just that up. Where u wanna show out? 39 your level? (diskussjoni tal‑5 ta’ Frar 2014 imsemmija fil-premessa 539).
168
Fil-premessa 615 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni semmiet diversi diskussjonijiet li fihom il-parteċipanti skambjaw informazzjoni bil-kliem li ġej: “just got an order from custy to sell 100mm germs… where do you see correct bidside”, “what the right bidside”, “where [you] got them marked?” (diskussjonijiet tad‑19 ta’ Jannar 2010 msemmija fil-premessi 116, 121 u 124); “where u buy cades 10/14... i was aske those” (diskussjoni tal‑24 ta’ Frar 2010 msemmija fil-premessa 131); “being asked to offer 20mm eib 2.75 15… where are these things at?” (diskussjoni tas‑6 ta’ April 2010 msemmija fil-premessa 165); “where you show? i have those as well” (diskussjoni tad‑19 ta’ Mejju 2010 msemmija fil-premessa 185); “that’s what client is telling me they’ve seen away” (diskussjoni tas‑27 ta’ Awwissu 2010 msemmija fil-premessa 222); “where u gonna be bidding kfw 20’s if asked?” (diskussjoni tal‑31 ta’ Awwissu 2010 msemmija fil-premessa 228); “where you bidding the spain? seeing ti now as well” (diskussjoni tas‑7 ta’ Lulju 2011 imsemmija fil-premessa 304); “i think they must be sellers” (diskussjoni tat‑18 ta’ Jannar 2012 imsemmija fil-premessa 351); “is he the one that hit you[?]” (diskussjoni tas‑7 ta’ Marzu 2012 imsemmija fil-premessa 388); “where [you] guys marking these now?” (diskussjoni tal‑25 ta’ April 2012 imsemmija fil-premessa 400); “oh yeah…that scumbag. Cool, thks for headsup” (diskussjoni tat‑28 ta’ Awwissu 2012 imsemmija fil-premessa 434); “where would u bid that just out of interest” (diskussjoni tat‑12 ta’ Lulju 2013 imsemmija fil-premessa 507); “i showed 70, but he’s looking for 71” (diskussjoni tal‑14 ta’ Marzu 2014 imsemmija fil-premessa 547).
169
Premessi oħra tad-Deċiżjoni kkontestata juru wkoll il-fatt li l-parteċipanti skambjaw informazzjoni bil-kliem li ġej: “what level these pups trading at [?]” (diskussjoni tal‑11 ta’ Jannar 2013 imsemmija fil-premessa 452 tad-Deċiżjoni kkontestata); “where you marking cades 04/17?”, “i am close to buying 200mm eib 06/18…got a buyer already in the wings… and they were trading at lib+5 a short while back… still only at lib+18… can easily come in another 5-7 bps… guy wants 33.5… for 275mm…hes also thinking about selling me 250mm eib 03/18… but wants 23.5 for them”, “that my bid in the cades 01/18… in icap… and cantors… so going cheaper offer aint gonna help!”, “i just sold 73mm eib 03/20 in cantors… on a no post at 44.5”, “i just traded eib 03/20 at 44.5… now they going up at 44… and guy might even pay 43.5… must have been a retail bu[y]er i guess” (diskussjoni tat‑2 ta’ Lulju 2013 imsemmija fil-premessa 495 tad-Deċiżjoni kkontestata); “we showed that switch out to them earlier...can’t believe they’re comping us..lol”, “i bid +12 and getting chiselled…showd nibs out at -1” (diskussjoni tad‑9 ta’ Awwissu 2013 imsemmija fil-premessa 515 tad-Deċiżjoni kkontestata).
170
Fl-aħħar nett, fil-premessa 616 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni semmiet diversi diskussjonijiet li fihom il-parteċipanti esprimew ruħhom bil-mod li ġej dwar l-attivitajiet ta’ negozjar tagħhom: “I’ll remove my offer” (diskussjoni tal‑24 ta’ Frar 2010 msemmija fil-premessa 131); “i’m gonna show this 215 bid a 200 offer if that doesn’t get in the way of what you’re doing” (diskussjoni tat‑12 ta’ Awwissu 2010 msemmija fil-premessa 211); “you want me to kill the bid?” (diskussjoni tas‑26 ta’ Awwissu 2010 msemmija fil-premessa 216); “ok I will show the same” (diskussjoni tat‑8 ta’ Frar 2010 msemmija fil-premessa 129); “where you want me to show” (diskussjoni tat‑8 ta’ Marzu 2010 msemmija fil-premessa 139); “shall i kill me 144 offer” (diskussjoni tal‑24 ta’ Settembru 2010 msemmija fil-premessa 230); “take it out for now man…don’t want [to] have to pay 15!” (diskussjoni tal‑20 ta’ Ottubru 2010 msemmija fil-premessa 243); “can i lift them first and cover my short?”, “no worries…let me know when you’re done” (diskussjoni tad‑9 ta’ Novembru 2010 msemmija fil-premessa 248); “i’ll stay out of it for a while until u’re done” (diskussjoni tat‑30 ta’ Novembru 2010 msemmija fil-premessa 260); “don’t worry man i#ll look after your posis while away” (diskussjoni tat‑13 ta’ Diċembru 2010 msemmija fil-premessa 262); “can show them tighter if it helps” (diskussjoni tal‑21 ta’ Settembru 2011 imsemmija fil-premessa 322); “i can kill it if u want” (diskussjoni tat‑2 ta’ Novembru 2011 imsemmija fil-premessa 341); “want me to show cheaper?” (diskussjoni tad‑19 ta’ Jannar 2012 imsemmija fil-premessa 356); “can u do me a favour and kill the bid if possible” (diskussjoni tat‑12 ta’ Marzu 2012 imsemmija fil-premessa 392); “i told him I’d sell once you’re out the way” (diskussjoni tas‑17 ta’ Lulju 2012 imsemmija fil-premessa 430); “can [you] kill that bid in the 08/15 pls” (diskussjoni tat‑28 ta’ Awwissu 2012 imsemmija fil-premessa 434); “kill it for now if you can… just while i get the bid in” (diskussjoni tal‑15 ta’ Ottubru 2012 imsemmija fil-premessa 440); “can you just stay out of it for the moment…as in don’t bid them up…and i will add your 5mm wherever i get mine back?...cool?” (diskussjoni tat‑23 ta’ Jannar 2013 imsemmija fil-premessa 461); “get yours down to a managable position and then i’ll worry about mine” (diskussjoni tat‑13 ta’ Marzu 2013 imsemmija fil-premessa 475); “I can kill the offer if u like” (diskussjoni tal‑14 ta’ Awwissu 2013 imsemmija fil-premessa 519); “let me kill offer” (diskussjoni tal‑4 ta’ Marzu 2014 imsemmija fil-premessa 541).
171
Premessi oħra tad-Deċiżjoni kkontestata juru wkoll il-fatt li l-parteċipanti esprimew ruħhom bil-mod li ġej dwar l-attivitajiet ta’ negozjar tagħhom: “[yo]u short kfw 10/22? i am short aswell. but told icap to give you all of them as i am not that keen to [co]ver them” (diskussjoni tal‑11 ta’ Jannar 2013 imsemmija fil-premessa 452); “sorry I didnt realised kbn 19 in tullets was you… i went better bid… can kill it if you wanty… we are short 10mm” (diskussjoni tat‑22 ta’ Lulju 2014 imsemmija fil-premessa 558).
172
F’dan il-każ, l-ewwel nett, Crédit agricole u Credit Suisse ma jikkontestawx il-konklużjoni tal-Kummissjoni li dawn id-diskussjonijiet kienu jistabbilixxu l-eżistenza ta’ prattiki li kellhom il-karatteristiċi kollha ta’ ftehim u/jew ta’ prattika miftiehma fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE.
173
It-tieni nett, skont ġurisprudenza stabbilita, huwa inerenti fid-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar il-kompetizzjoni li kull operatur ekonomiku għandu jiddetermina b’mod awtonomu l-politika li huwa għandu l-intenzjoni li jsegwi fis-suq intern (ara s-sentenza tat‑23 ta’ Novembru 2006, Asnef-Equifax u Administración del Estado, C‑238/05, EU:C:2006:734, punt 52 u l-ġurisprudenza ċċitata).
174
Għalkemm dan ir-rekwiżit ta’ awtonomija ma jeskludix id-dritt tal-operaturi ekonomiċi li jadattaw ruħhom b’mod intelliġenti għall-aġir ikkonstatat jew mistenni tal-kompetituri tagħhom, huwa madankollu jipprekludi rigorożament kwalunkwe kuntatt dirett jew indirett bejn tali operaturi li jista’ jinfluwenza l-aġir fis-suq ta’ kompetituri attwali jew potenzjali, jew jiżvela lil tali kompetitur l-aġir tagħhom fis-suq jew l-aġir li għandhom l-intenzjoni jadottaw fis-suq, meta dan il-kuntatt ikollu bħala għan jew effett li jwassal għal kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni li ma jikkorrispondux għall-kundizzjonijiet normali tas-suq inkwistjoni, b’teħid inkunsiderazzjoni tan-natura tal-prodotti jew tas-servizzi pprovduti, tad-daqs u tan-numru ta’ impriżi involuti u għall-volum tal-imsemmi suq (ara s-sentenza tad‑19 ta’ Marzu 2015, Dole Food u Dole Fresh Fruit Europe vs Il‑Kummissjoni, C‑286/13 P, EU:C:2015:184, punt 120 u l-ġurisprudenza ċċitata).
175
Issa, minn naħa, il-kontenut tad-diskussjonijiet li seħħew bejn it-traders tal-banek ikkonċernati juri li dawn tal-aħħar ikkoordinaw il-prezzijiet tagħhom (ara l-punti 166 u 167 iktar ’il fuq). Fil-fatt, kif jirriżulta miċ-ċitazzjonijiet bħal “gonna show the same”; “OK I will [s]how the same” jew “lets both bid same level”, il-parteċipanti ftehmu fuq il-prezzijiet tal-offerti tagħhom lil klijenti speċifiċi kif ukoll fuq il-prezzijiet ikkomunikati lis-suq għal BSSA speċifika.
176
Il-kontenut tad-diskussjonijiet li saru bejn it-traders tal-banek ikkonċernati juri wkoll li dawn tal-aħħar ikkoordinaw l-attivitajiet ta’ negozjar tagħhom (ara l-punti 170 u 171 iktar ’il fuq). B’mod partikolari, kif jirriżulta mill-kwotazzjonijiet bħal “I’ll remove my offer”; “I’ll stay out for a while” jew “i can kill it if u want”, it-traders ftehmu sabiex jastjenu milli jitfgħu offerti, milli jagħmlu offerta, jew inkella, milli jirtiraw offerta mis-suq u, b’mod partikolari, minn pjattaforma ta’ sensar, meta tali offerta kienet tkun ta’ ħsara għal xi wieħed mill-imsemmija parteċipanti. Dan l-aġir seta’ sussegwentement iwassal għal tqassim (split) tal-bonds kkonċernati bejn it-traders.
177
Il-koordinazzjoni tal-prezzijiet applikati fir-rigward ta’ klijenti speċifiċi jew fir-rigward tas-suq kif ukoll il-koordinazzjoni tal-attivitajiet ta’ negozjar b’hekk ipprekludew lit-traders tal-banek ikkonċernati milli jiddeterminaw b’mod awtonomu l-politika li huma kellhom l-intenzjoni jsegwu fis-suq. Huwa b’mod partikolari fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet li l-Kummissjoni qieset, ġustament, li l-kooperazzjoni bejn it-traders ikkonċernati u r-rispett li huma wrew għall-interessi tal-oħrajn kienu, f’ċerti mumenti, tant stretti li dehru bħallikieku kienu qegħdin jinnegozjaw l-istess portafoll ta’ bonds f’isem impriża waħda.
178
Min-naħa l-oħra, mill-estratti riprodotti fil-punti 168 u 169 iktar ’il fuq kif ukoll minn diskussjonijiet oħra eżaminati kronoloġikament fit-Taqsima 4 tad-Deċiżjoni kkontestata jirriżulta li, waqt id-diskussjonijiet tagħhom, it-traders żvelaw, spontanjament jew fuq talba, informazzjoni kummerċjali sensittiva li setgħet tintuża mit-traders l-oħra sabiex iwettqu l-attivitajiet ta’ negozjar tagħhom jew jiddefinixxu l-istrateġija ta’ negozjar jew tat-tariffi tagħhom.
179
B’mod iktar preċiż, il-parteċipanti skambjaw informazzjoni dwar l-attivitajiet ta’ negozjar tagħhom jew dwar l-istrateġiji futuri tagħhom, bħal, l-ewwel, it-tranżazzjonijiet li kienu għadhom kemm ikkonkludew, li kienu fil-proċess li jikkonkludu jew li kienu jipprevedu li jikkonkludu, it-tieni, il-kwotazzjoni personali tagħhom tal-prezz ta’ bond (“where do you see correct bidside”, “where [you] got them marked?”, “where you show?”), it-tielet, il-pożizzjoni ta’ negozjar tagħhom, ir-raba’, l-istat tal-inventarju tagħhom kif ukoll, il-ħames, l-isem tal-klijenti li kkuntattjawhom, it-talbiet li għamlu dawn tal-aħħar u l-prezzijiet offruti lilhom. L-informazzjoni skambjata kienet għalhekk speċifika għall-banek involuti, mhux aċċessibbli għall-pubbliku u identifikabbli b’mod ċar, li kien jagħmilha sensittiva. In-natura sensittiva tal-imsemmija informazzjoni hija b’mod partikolari kkorroborata minn diskussjoni tal‑15 ta’ Novembru 2011, imsemmija fil-premessa 343 tad-Deċiżjoni kkontestata, bejn it-tliet traders prinċipali involuti, jiġifieri, f’dak iż-żmien, it-trader ta’ Deutsche Bank, it-trader ta’ BofA u t-trader ta’ Credit Suisse. Fil-fatt, matul din id-diskussjoni, wieħed minnhom spjega: “this has to stay between us”.
180
Barra minn hekk, dawn l-iskambji ta’ informazzjoni kienu jseħħu biss fi ħdan ċirku ristrett ta’ traders li kienu jafu lil xulxin. Dawn l-iskambji kienu jippermettu lit-traders inkwistjoni jikkoordinaw, b’mod opportunistiku, l-aġir tagħhom f’termini ta’ prezzijiet u ta’ kundizzjonijiet ta’ negozjar u jevitaw li jbigħu bi prezz inqas jew li jagħmlu offerta aħjar mit-traders l-oħra involuti. Dawn l-iskambji joħolqu għalhekk asimetrija ta’ informazzjoni favorevoli, billi jżidu t-trasparenza bejn it-traders ikkonċernati u billi jnaqqsu b’mod sinjifikattiv, għall-benefiċċju tagħhom, l-inċertezzi normali inerenti għas-suq, li jirriżultaw fil-kisba ta’ vantaġġ għalihom fil-konfront tal-klijenti tagħhom u tat-traders kompetituri. Għalhekk, dawn l-iskambji kellhom dimensjoni diskriminatorja.
181
Barra minn hekk, fid-dawl tal-għan tagħha, l-informazzjoni skambjata bejn il-parteċipanti kienet tippermetti lil kull wieħed minnhom ikollu għarfien preċiż tal-attivitajiet ta’ negozjar u tal-istrateġiji tat-tariffi jew ta’ negozjar tal-kompetituri tagħhom fir-rigward ta’ klijent partikolari jew ta’ bond speċifiku.
182
Fl-aħħar nett, l-iskambji kkonstatati mill-Kummissjoni kienu jirrigwardaw informazzjoni reċenti, attwali jew futura, bħal tranżazzjonijiet li kienu għadhom kif ġew konklużi, li kienu għadhom għaddejjin jew li kienu previsti fi żmien qasir.
183
L-iskambji ta’ informazzjoni kkonstatati mill-Kummissjoni f’dan il-każ għalhekk ma kinux paragunabbli ma’ dawk li kienu inkwistjoni fil-kawża li tat lok għas-sentenza tat‑23 ta’ Novembru 2006, Asnef-Equifax u Administración del Estado (C‑238/05, EU:C:2006:734), li wasslet lill-Qorti tal-Ġustizzja tqis li sistema ta’ skambju ta’ informazzjoni bejn stabbilimenti finanzjarji, bħal fajl ta’ informazzjoni dwar is-solvenza tal-klijenti li jinkludi informazzjoni anonimizzata u aċċessibbli b’mod nondiskriminatorju għall-operaturi attivi kollha fis-suq, ma kellhiex, bħala prinċipju, l-effett li tirrestrinġi l-kompetizzjoni fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE.
184
Fil-fatt, l-iskambji ta’ informazzjoni inkwistjoni f’dan il-każ żiedu t-trasparenza unikament bejn il-parteċipanti fil-ksur kontenzjuż. Konsegwentement, dawn l-iskambji naqqsu l-inċertezza li kienet teżisti fis-suq, fatt li Credit Suisse rrikonoxxiet matul is-seduta filwaqt li sostniet li, fil-kuntest atipiku tas-suq tal-BSSA, tali skambji ma kellhomx l-effetti tipiċi ta’ skambji ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva attwali. It-tnaqqis tal-inċertezza pprovokata mill-iskambji ta’ informazzjoni kkonstatati mill-Kummissjoni bbenefika lill-banek inkwistjoni, b’mod partikolari, sa fejn dawn setgħu jipprevedu l-aġir tal-parteċipanti l-oħra u dan għad-detriment b’mod partikolari tal-klijenti tagħhom u tat-traders kompetituri l-oħra.
185
Konsegwentement, in-natura antikompetittiva tad-diskussjonijiet li l-interpretazzjoni tagħhom hija definittiva u stabbilita għandha tittieħed inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-eżami tat-tieni motivi invokati minn Crédit agricole u minn Credit Suisse, marbuta mal-eżistenza ta’ ksur uniku u kontinwu, kif ukoll għall-finijiet tal-eżami tal-ewwel motivi invokati minn dawn il-banek, marbuta mal-eżistenza ta’ restrizzjoni minħabba l-għan.
2) Fuq in‑natura antikompetittiva tad‑diskussjonijiet li Crédit agricole u Credit Suisse jistgħu jikkontestaw
186
Mill-ġurisprudenza jirriżulta li, meta l-Kummissjoni tibbaża ruħha, fil-kuntest tal-istabbiliment ta’ ksur tal-Artikolu 101 TFUE, fuq provi dokumentali, huma l-impriżi kkonċernati li għandhom mhux biss jippreżentaw alternattiva plawżibbli għat-teżi tal-Kummissjoni, iżda għandhom jinvokaw l-insuffiċjenza tal-provi użati fid-Deċiżjoni kkontestata sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza tal-ksur. Bl-istess mod, meta l-Kummissjoni tibbaża ruħha fuq provi diretti, huma l-impriżi kkonċernati li għandhom juru li dawn il-provi huma insuffiċjenti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2016, Goldfish et vs Il‑Kummissjoni, T‑54/14, EU:T:2016:455, punt 91 u l-ġurisprudenza ċċitata).
187
Huwa fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet li għandhom jiġu eżaminati suċċessivament id-diskussjonijiet li Crédit agricole u Credit Suisse jistgħu jikkontestaw.
i) Fuq id‑diskussjonijiet li Crédit agricole tista’ tikkontesta
– Fuq id‑diskussjoni tat‑18 ta’ Jannar 2013
188
Fir-rigward tad-diskussjoni tat‑18 ta’ Jannar 2013, ikklassifikata fil-kategoriji 3, 4 u 5 u msemmija fil-premessi 456 sa 460, imbagħad fil-premessi 674, 678, 686 u 746 tad-Deċiżjoni kkontestata, Crédit agricole ma tressaq ebda argument konkret u preċiż marbut mal-kontenut kif ukoll man-natura antikompetittiva ta’ din id-diskussjoni. Għall-kuntrarju, Crédit agricole ssostni li hija għamlet biss kontribuzzjoni waħda mhux relatata mal-iskambji inkwistjoni.
189
F’dan ir-rigward, mit-traskrizzjoni tad-diskussjoni kkonċernata, li fiha pparteċipaw t-traders ta’ Deutsche Bank, Crédit agricole u Credit Suisse, jirriżulta li, bejn it‑8.10 u 6 sekondi u t‑8.11 u 1 sekonda, t-trader ta’ Credit Suisse żvela ċerti tranżazzjonijiet li huwa kien ikkonkluda jew li kien naqas milli jikkonkludi matul il-lejl preċedenti u, b’mod iktar preċiż, il-bonds u l-volumi li huwa kien innegozja (“saw some biz last night….seller of 50mm bng 17s, 25mm bng 23s and bought 50mm kfw 19s and sold 25mm…missed the bng 17s”). Barra minn hekk, bi tweġiba għal mistoqsija tat-trader ta’ Crédit agricole (“nice what kind of a/c..all US?”), it-trader ta’ Credit Suisse żvela l-oriġini tal-klijenti (“US seller of bng, Asian buyer of kfw”). Għalhekk, it-trader ta’ Crédit agricole esprima r-ringrazzjamenti tiegħu.
190
Għaldaqstant, it-trader ta’ Crédit agricole, li daħal fuq il-forum ta’ diskussjonijiet fis‑7.12 u 8 sekondi, irċieva, bejn it‑8.10 u 6 sekondi u t‑8.11 u 1 sekonda, informazzjoni min-naħa tat-trader ta’ Credit Suisse dwar tranżazzjonijiet reċenti relatati ma’ BSSA speċifiċi, il-volum tagħhom u l-oriġini ġeografika tal-klijenti tagħha.
191
Għaldaqstant, Crédit agricole ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset, fil-premessi 456 sa 460 u 746 tad-Deċiżjoni kkontestata, li d-diskussjoni tat‑18 ta’ Jannar 2013 kienet ippermettiet lit-traders ta’ Deutsche Bank, ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse jiskambjaw informazzjoni dwar tranżazzjonijiet u klijenti u, għaldaqstant, kienet antikompetittiva.
192
Ftit minuti wara, bejn it‑8.18 u 16-il sekonda u t‑8.46 u 58 sekonda, it-trader ta’ Credit Suisse u t-trader ta’ Deutsche Bank skambjaw informazzjoni b’mod partikolari fuq l-offerti li huma kienu għamlu għal bond partikolari (BNG 17s). Sussegwentement Credit Suisse ħalliet lit-trader ta’ Deutsche Bank ibigħ bonds (“you wanna hit the bid?”, “nah, crack on man”).
193
F’dan ir-rigward, il-fatt li t-trader ta’ Crédit agricole ma pparteċipax b’mod attiv f’dan l-iskambju ma huwiex ta’ natura li jneħħilu n-natura antikompetittiva tiegħu, li barra minn hekk ma hijiex ikkontestata minn dan il-bank.
194
Barra minn hekk, Crédit agricole ma ssostnix u minn ebda element tal-proċess ma jirriżulta li t-trader tagħha kien telaq mill-forum ta’ diskussjonijiet waqt l-iskambju bejn it-trader ta’ Credit Suisse u t-trader ta’ Deutsche Bank, li ma kienx preżenti waqt id-diskussjonijiet li seħħew bejn dawn iż-żewġ traders l-oħra jew li kien indika lit-traders l-oħra li huwa kien qiegħed jipparteċipa fid-diskussjoni bi skop differenti minn tagħhom. Fid-dawl tal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 126 iktar ’il fuq, il-preżenza tat-trader ta’ Crédit agricole waqt it-tieni parti tad-diskussjoni tat‑18 ta’ Jannar 2013 tirrifletti għalhekk kompliċità li hija ta’ natura li tistabbilixxi r-responsabbiltà tiegħu fil-kuntest tal-Artikolu 101(1) TFUE.
195
Konsegwentement, Crédit agricole ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset, fil-premessi 456 sa 460, u sussegwentement fil-premessi 674, 678, 686 u 746 tad-Deċiżjoni kkontestata, li d-diskussjoni tat‑18 ta’ Jannar 2013 kienet tat lok għal aġir antikompetittiv min-naħa tal-banek li pparteċipaw fiha.
– Fuq id‑diskussjoni tal‑31 ta’ Jannar 2013
196
Fir-rigward tad-diskussjoni tal‑31 ta’ Jannar 2013, ikklassifikata fil-kategoriji 2, 3 u 4 u msemmija fil-premessi 464 sa 467, imbagħad fil-premessi 655, 674 u 678 tad-Deċiżjoni kkontestata, Crédit agricole ma tressaq ebda argument konkret u preċiż marbut mal-kontenut tal-iskambji li seħħew bejn it-trader ta’ Credit Suisse u t-trader ta’ Deutsche Bank kif ukoll man-natura antikompetittiva ta’ dawn l-iskambji. Għall-kuntrarju, Crédit agricole ssostni li hija ma pparteċipatx fihom.
197
F’dan ir-rigward, mit-traskrizzjoni tad-diskussjoni kkonċernata jirriżulta li, bejn il‑11.02 u 8 sekondi u l‑11.05 u 38 sekonda, it-traders ta’ Deutsche Bank u ta’ Credit Suisse skambjaw informazzjoni dwar il-prezzijiet u kkoordinaw il-prezzijiet tagħhom fir-rigward ta’ bond speċifiku (eib 09/20) li kien jidher fuq l-iskrin ta’ sensar (“i just went 41 offered eib 09/20…i am still short…but these look too tight i think…icap told me you were about to stick up a 41 offer aswell”, “i just pt it up at the same time…i’m flat, but same thing...i think they look wrong”, “they gone 47 bid…will go 42 offered…I am still short…but just see whats out there”, “cool...would offer there too...lets see what they say”).
198
Barra minn hekk, mit-traskrizzjoni tad-diskussjoni kkonċernata jirriżulta li t-trader ta’ Crédit agricole, li daħal fil-forum ta’ diskussjonijiet fis‑7.16, kien preżenti fih fil-mument tal-iskambji inkwistjoni u seta’ jsir jaf bl-informazzjoni skambjata. Barra minn hekk, it-trader ta’ Crédit agricole rreaġixxa għal dan l-iskambju ta’ informazzjoni fil‑11.29 u 8 sekondi, jiġifieri, kif irrilevat il-Kummissjoni fil-premessa 467 tad-Deċiżjoni kkontestata, inqas minn żewġ minuti wara l-aħħar kummenti magħmula mit-trader ta’ Deutsche Bank dwar il-bonds li kienu taw lok għall-aġir inkwistjoni.
199
Barra minn hekk, l-argument ta’ Crédit agricole li l-Kummissjoni ppreżumiet li dan il-bank kien jaf bl-informazzjoni skambjata waqt id-diskussjoni tal‑31 ta’ Jannar 2013 għandu jiġi miċħud għall-istess raġunijiet bħal dawk imsemmija fil-punt 133 iktar ’il fuq.
200
Konsegwentement, Crédit agricole ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset, fil-premessi 464 sa 467, u sussegwentement fil-premessi 655, 674 u 678 tad-Deċiżjoni kkontestata, li d-diskussjoni tal‑31 ta’ Jannar 2013 kienet ippermettiet lit-traders ta’ Deutsche Bank u ta’ Credit Suisse jiskambjaw informazzjoni kummerċjali sensittiva u jikkoordinaw il-prezzijiet tagħhom fuq bonds EIB 09/20, fil-preżenza tat-trader ta’ Crédit agricole u, għaldaqstant, li din id-diskussjoni kienet ta’ natura antikompetittiva.
– Fuq id‑diskussjoni tal‑15 ta’ Frar 2013
201
Fir-rigward tad-diskussjoni tal‑15 ta’ Frar 2013, ikklassifikata fil-kategoriji 2, 3 u 4 u msemmija fil-premessi 468 sa 472, imbagħad fil-premessi 655, 674, 678 u 746 tad-Deċiżjoni kkontestata, Crédit agricole ssostni li ma kienx hemm koordinazzjoni, f’dak li jirrigwarda x-xiri ta’ bonds CADES 01/18 minn Deutsche Bank li sussegwentement begħtilha lura nofshom.
202
F’dan ir-rigward, mit-traskrizzjoni tad-diskussjoni kkonċernata jirriżulta li, inizjalment, it-trader ta’ Deutsche Bank talab lit-trader ta’ Crédit agricole jekk dan tal-aħħar riedx ibegħelha bonds CADES 01/18 (“you wann sell any cades 01/18?”). It-trader ta’ Crédit agricole indika li kien lest ibigħ, iżda ssuġġerixxa, b’mod alternattiv, il-koordinazzjoni ta’ xiri konġunt (“u want me to sell mine?... or go with you on the buyside?”), li kien jikkonsisti fil-fatt li t-trader ta’ Deutche Bank iwettaq l-ewwel tranżazzjoni, u sussegwentement jerġa’ jbigħ, parti mill-volum mixtri lit-trader ta’ Crédit agricole (“i’ll take whatever u don’t want”). Peress li qablu bħala prinċipju, iż-żewġ traders imbagħad ftiehmu, bil-miktub u waqt konverżazzjoni telefonika, dwar il-prezz (“ok do it”; “ok lifted 65”), il-volum (“50mm each… yeah?”) u l-aħjar mument (“lets wit a bit”; “[o]k”; “like 10 mins or so”) biex jixtru l-bonds inkwistjoni.
203
L-ewwel nett, kif issostni Crédit agricole, ċertament seħħet tranżazzjoni bejn it-traders ta’ Deutsche Bank u ta’ Crédit agricole wara d-diskussjoni tal‑15 ta’ Frar 2013. Madankollu, din it-tranżazzjoni ssegwi, kif ikkonstatat il-Kummissjoni fil-premessa 471 tad-Deċiżjoni kkontestata u kif ikkonfermat essenzjalment Crédit agricole, koordinazzjoni ta’ xiri bejn iż-żewġ banek, li twassal sabiex iż-żewġ traders jassistu lil xulxin fl-attivitajiet tagħhom u jaqsmu l-profitt bejniethom. Minħabba d-diskussjoni inkwistjoni, it-trader ta’ Crédit agricole ma ssottomettiex offerta kompetitriċi u għalhekk iż-żewġ traders aġixxew bħala trader uniku sabiex jixtru bonds bi prezz miftiehem bejniethom.
204
Issa, għalkemm tali tranżazzjoni tista’ tkun fl-interess taż-żewġ banek ikkonċernati, xorta jibqa’ l-fatt li din ma tistax tkun konformi mar-rekwiżit li jipprovdi li kull operatur ekonomiku għandu jiddetermina b’mod awtonomu l-politika li huwa għandu l-intenzjoni li jsegwi fis-suq intern (ara s-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK) et, C‑307/18, EU:C:2020:52, punt 78 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif irrilevat essenzjalment il-Kummissjoni fil-premessa 472 tad-Deċiżjoni kkontestata.
205
It-tieni nett, sa fejn Crédit agricole tinvoka diskussjoni simili tat‑23 ta’ Mejju 2013 li ma ġietx ikkunsidrata fil-konfront ta’ bank terz, dan l-argument ma jistax jintlaqa’.
206
Fil-fatt, minn naħa, meta impriża, bl-aġir tagħha, tkun kisret l-Artikolu 101 TFUE, hija ma tistax tikkontesta l-konstatazzjoni ta’ tali ksur billi tinvoka l-fatt li operatur ekonomiku ieħor ma kienx destinatarju ta’ deċiżjoni li tikkonstata l-istess ksur (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑25 ta’ Marzu 2021, Xellia Pharmaceuticals u Alpharma vs Il‑Kummissjoni, C‑611/16 P, EU:C:2021:245, punt 166 u l-ġurisprudenza ċċitata).
207
Min-naħa l-oħra, bl-eċċezzjoni ta’ diskussjoni tat‑23 ta’ Mejju 2013 u ta’ diskussjoni tat‑30 ta’ Mejju 2013 (ara l-punt 242 iktar ’il quddiem), Crédit agricole ma tipproduċi ebda prova oħra li tista’ turi li s-sitwazzjoni tagħha kienet paragunabbli ma’ dik tal-bank terz imsemmi fil-punt 205 iktar ’il fuq, fir-rigward tal-ksur uniku u kontinwu kontenzjuż.
208
Konsegwentement, Crédit agricole ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset, fil-premessi 468 sa 472, u sussegwentement fil-premessi 655, 674, 678 u 746 tad-Deċiżjoni kkontestata, li d-diskussjoni tal‑15 ta’ Frar 2013 kienet ippermettiet lit-traders ta’ Deutsche Bank u ta’ Crédit agricole jiskambjaw informazzjoni kummerċjali sensittiva u jikkoordinaw l-istrateġija ta’ negozjati tagħhom, inkluż il-livell ta’ prezz u l-mument tal-offerti tagħhom, u għaldaqstant, meta qieset li din id-diskussjoni kienet ta’ natura antikompetittiva.
– Fuq id‑diskussjoni tad‑19 ta’ Marzu 2013
209
Fir-rigward tad-diskussjoni tad‑19 ta’ Marzu 2013, ikklassifikata fil-kategoriji 3 u 4 u msemmija fil-premessi 477 sa 479, imbagħad fil-premessi 674 u 678 tad-Deċiżjoni kkontestata, mit-traskrizzjoni tagħha jirriżulta li, fi żmien ftit sigħat, it-trader ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ Credit Suisse ddiskutew diversi bonds.
210
Dan l-iskambju kien jirrigwarda, l-ewwel nett, il-bond kbn/03/18s (“just bid on kbn 03/18… 25-50mm… bid +38 and missed”; “I just got hit in 10mm at 38 on the system… and then got hit at 38.5 in gfi”), it-tieni nett, il-bond EIB 04/16s (“I covered up some shorts today… was short 100mm of these eib 04/16… bought most back… got some at 19 just now”) u, it-tielet nett, il-bond KFW 16s (“decent purchase. I covered some kfw 16s… smallish at 17”).
211
Matul dan l-istess skambju, it-traders żvelaw ukoll il-prezz li bih huma jivvalutaw il-bond Netherlands 09/15 (“getting checked nther 09/15… seller”; “where u marking 8/4?”; “i had them marked at 6”; “ok i showed 8/4 2 way indiction to the guy… not come back [yet]”) u l-bond COE 04/17 (“got hit in a few COE bits btw… coe 04/17 and coe 02/15… in case u short”; “small long 4/17s… where u got them marked?... i like that bond… have them +53 bid here”; “got them 51 middle.. so yeah same area”).
212
L-iskambji li saru fid‑19 ta’ Marzu 2013 juru għalhekk li t-traders skambjaw informazzjoni dwar il-prezzijiet tal-offerti ta’ xiri tagħhom għal ċerti bonds, fuq il-volumi kkonċernati, fuq il-pożizzjoni ta’ inventarju tagħhom u fuq il-prezzijiet li bihom huma kienu jivvalutaw bond.
213
L-informazzjoni skambjata kienet tirrigwarda tranżazzjonijiet konklużi reċentement u prezzijiet reċenti jew paragun tal-valutazzjonijiet personali u attwali tal-prezz ta’ bond, li ma kinux aċċessibbli għall-pubbliku.
214
Xejn ma jindika li t-traders kienu qegħdin jesploraw il-possibbiltà li jikkonkludu tranżazzjoni flimkien. Barra minn hekk, fir-rigward ta’ tip ta’ bonds partikolari (COE 04/17), it-traders skambjaw informazzjoni dwar il-prezzijiet ta’ dawn il-bonds (“have them + 53 bid here”; “got them 51 middle”) minkejja l-fatt li kienu jafu li tranżazzjoni bejniethom ma kinitx possibbli minħabba li kulħadd kien f’pożizzjoni twila u għalhekk diġà kellu tali bonds (“got hit in a few COE bits btw... coe 04/17 and coe 02/15 in case u short”; “small long 4/17s”).
215
Minn dan isegwi li dawn l-iskambji kienu jirrigwardaw informazzjoni kummerċjali sensittiva u kkontribwixxew għal żieda fit-trasparenza bejn it-traders u għal tnaqqis tal-inċertezza prevalenti fis-suq. Għalhekk, dawn l-iskambji ppermettew lill-parteċipanti jaġġustaw l-istrateġiji rispettivi tagħhom.
216
Konsegwentement, Crédit agricole ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset, fil-premessi 477 sa 479, u sussegwentement fil-premessi 674 u 678 tad-Deċiżjoni kkontestata, li d-diskussjoni tad‑19 ta’ Marzu 2013 kienet antikompetittiva minħabba li kienet ippermettiet lit-traders ta’ Deutsche Bank u ta’ Crédit agricole jiskambjaw informazzjoni kummerċjali sensittiva, attwali jew prospettiva, dwar l-attivitajiet ta’ negozjar tagħhom u jiskambjaw informazzjoni dwar l-istrateġiji ta’ negozjar u ta’ ffissar tal-prezzijiet tagħhom.
– Fuq id‑diskussjoni tal‑21 ta’ Marzu 2013
217
Fir-rigward tad-diskussjoni tal‑21 ta’ Marzu 2013, ikklassifikata fil-kategoriji 2, 3 u 4 u msemmija fil-premessi 480 sa 487, imbagħad fil-premessi 674 u 678 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni identifikat erba’ skambji li seħħew f’ħinijiet differenti tal-ġurnata (bejn it‑8.08 u 22 sekonda u t‑8.18 u 40 sekonda, bejn il‑11.29 u 22 sekonda u n‑12.26 u 4 sekondi, bejn is‑14.43 u 55 sekonda u s‑14.51 u 28 sekonda u bejn it‑15.25 u 38 sekonda u t‑15.34 u 26 sekonda).
218
Crédit agricole ssostni li l-informazzjoni skambjata matul din id-diskussjoni kienet leġittima. Barra minn hekk, hija tikkontesta l-fatt li l-Kummissjoni kklassifikat id-diskussjoni tal‑21 ta’ Marzu 2013 fil-kategorija 2. Fuq dan il-punt, hija tirreferi b’mod iktar partikolari, bħala eżempju, għall-ewwel u għar-raba’ skambju.
219
F’dan ir-rigward, l-ewwel nett, għandu jiġi enfasizzat li, kuntrarjament għal dak li jissuġġerixxi l-argument ta’ Crédit agricole, mid-Deċiżjoni kkontestata ma jirriżultax li l-Kummissjoni qieset li l-ewwel, it-tielet u r-raba’ skambji, imsemmija fil-premessi 480, 484 u 485 tad-Deċiżjoni kkontestata, kienu jikkostitwixxu l-prova ta’ koordinazzjoni. Fil-fatt, mill-premessi 674 u 678 tad-Deċiżjoni kkontestata jirriżulta li l-Kummissjoni qieset li dawn it-tliet skambji kienu jikkostitwixxu skambji ta’ informazzjoni ta’ natura antikompetittiva.
220
It-tieni nett, fir-rigward tat-tieni skambju, li seħħ fil‑21 ta’ Marzu 2013 u ppreżentat fil-premessa 482 tad-Deċiżjoni kkontestata, mill-premessa 655 ta’ din l-istess deċiżjoni jirriżulta li l-Kummissjoni kklassifikat dan l-iskambju fost il-każijiet ta’ koordinazzjoni tal-prezzijiet fis-suq inġenerali.
221
Waqt dan l-iskambju, it-trader ta’ Crédit agricole talab lit-trader ta’ Deutsche Bank jekk dokument li huwa kien irċieva b’mod ieħor kienx effettivament jikkostitwixxi l-lista ta’ interessi (“axe sheet”) tal-imsemmi trader ta’ Deutsche Bank (“is that [your] axe sheet?”), jiġifieri l-lista li permezz tagħha dan it-trader kien jipprovdi informazzjoni dwar il-prezzijiet u l-kwantitajiet ta’ bonds li huwa kien lest li jinnegozja. It-trader ta’ Deutsche Bank wieġeb li din il-lista ta’ interessi kienet effettivament dik tiegħu. Konsegwentement, iż-żewġ traders iddiskutew dwar il-mod kif Crédit agricole kienet kisbet dan id-dokument. It-trader ta’ Crédit agricole indika li din intbagħtet bi żball u semma t-tħassib tas-superviżur tiegħu u l-“problemi” li dan kien ikkawża (“he sent the sheet by mistake […] what a mess”). It-trader ta’ Deutsche Bank wieġeb li kien ser jitkellem dwar dan lill-uffiċċju tal-bejgħ tiegħu (“will speak to my sales”). Sussegwentement, it-traders semmew il-persuna li allegatament wettqet l-iżball inkwistjoni u t-trader ta’ Crédit agricole spjega, b’daħka, li “dan” ma kienx neċessarju sa fejn, fi kwalunkwe każ, huwa kien diġà jaf x’kienu l-interessi tat-trader ta’ Deutsche Bank (“he shouldnt have bothered as i know your axes any[way] lil”), u dan tal-aħħar wieġeb b’daħka u kkonferma dan il-fatt (“lol… yeah exactly”).
222
F’dan ir-rigward, huwa minnu li dan l-iskambju ma jirriflettix koordinazzjoni tal-prezzijiet ikkomunikati fis-suq inġenerali li taqa’ fil-kategorija 2, kuntrarjament għal dak li huwa indikat fil-premessa 655 tad-Deċiżjoni kkontestata. Fil-fatt, minn dan l-iskambju jirriżulta li t-trażmissjoni tal-lista ta’ interessi tat-trader ta’ Deutsche Bank lil Crédit agricole tirriżulta minn żball imwettaq minn impjegat ta’ Deutsche Bank.
223
Xorta jibqa’ l-fatt li t-tieni skambju li seħħ matul id-diskussjoni tal‑21 ta’ Marzu 2013 juri li impjegat ta’ Deutsche Bank bagħat il-lista ta’ interessi ta’ wieħed mit-traders ta’ dan il-bank lil bank ieħor, jiġifieri Crédit agricole. Barra minn hekk, dan it-tieni skambju juri li t-traders inkwistjoni wettqu skambji ta’ informazzjoni sensittiva bil-konsegwenza li t-trader ta’ Crédit agricole kien jaf x’kienu, “fi kwalunkwe każ”, l-interessi tat-trader ta’ Deutsche Bank. Minn dan isegwi li dan it-tieni skambju jsostni l-evalwazzjoni tal-Kummissjoni li d-diskussjoni tal‑21 ta’ Marzu 2013 kienet ta’ natura antikompetittiva.
224
It-tielet nett, l-iżball ta’ evalwazzjoni mwettaq mill-Kummissjoni fir-rigward tal-klassifikazzjoni tad-diskussjoni tal‑21 ta’ Marzu 2013 fil-kategorija 2 ma jistax jikkontesta l-konstatazzjoni li tgħid li din id-diskussjoni, meħuda fl-intier tagħha, kienet ta’ natura antikompetittiva u li t-trader ta’ Crédit agricole kien ipparteċipa fiha.
225
Fil-fatt, waqt l-ewwel skambju li seħħ fil‑21 ta’ Marzu 2013, iż-żewġ traders skambjaw informazzjoni dwar il-prezzijiet ta’ tranżazzjonijiet li huma kienu għadhom kemm ikkonkludew fir-rigward ta’ bond KFW (“just bought 35mm kfw 04/16 and sold 100 mm kfw 01/14”, “i am showing them at +2”, “sold them… 100.89”, “i sold at 100.9125”) u dwar l-identità ta’ klijent (“this is a [central bank] u delaing with right”). Waqt it-tielet skambju li sar fl-istess jum, it-traders inkwistjoni skambjaw ukoll informazzjoni, fir-rigward ta’ bond EIB 03/20, dwar il-pożizzjoni tagħhom (“long 75 mm”), il-prezzijiet (“where u marking”, “38/35”, “i bid 41”) u dwar il-klijent tat-trader ta’ Crédit agricole (“[Central bank] seller?”, “no [Asset Manager])”. Ir-raba’ skambju kien jirrigwarda, min-naħa tiegħu, bond CDC 09/13 u t-traders skambjaw informazzjoni dwar il-pożizzjoni ta’ negozjar tagħhom (“you need any cdc 09/13?... got 3 mm”, “nah scrappy long myself”) u dwar il-prezzijiet (“where you marking these cdc?”, “100.40/50”, “perfect… sold my cdc… at 100.40…in canotrs… made a 100.40”).
226
Għalhekk, fid-dawl tal-kontenut tal-ewwel, tat-tielet u tar-raba’ skambji li saru fil‑21 ta’ Marzu 2013, il-Kummissjoni kellha raġun tikkonkludi, fil-premessa 487 tad-Deċiżjoni kkontestata, li, matul din id-diskussjoni, t-trader ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ Deutsche Bank kienu skambjaw informazzjoni fuq tranżazzjonijiet reċenti, l-identità ta’ ċerti klijenti, il-pożizzjonijiet attwali tagħhom u l-prezz attwali tal-bonds, liema informazzjoni setgħet tgħin lit-traders inaqqsu l-inċertezza fis-suq u jevalwaw l-intenzjonijiet tagħhom fil-qasam tal-iffissar tal-prezzijiet għad-diversi bonds.
227
Konsegwentement, Crédit agricole ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset, fil-premessi 480 sa 487, u sussegwentement fil-premessi 674 u 678 tad-Deċiżjoni kkontestata, li d-diskussjoni tal‑21 ta’ Marzu 2013 kienet antikompetittiva minħabba li kienet ippermettiet lit-traders ta’ Deutsche Bank u ta’ Crédit agricole jiskambjaw informazzjoni kummerċjali sensittiva, attwali jew prospettiva, dwar l-attivitajiet ta’ negozjar tagħhom u jiskambjaw informazzjoni dwar l-istrateġiji ta’ negozjar u ta’ ffissar tal-prezzijiet tagħhom.
– Fuq id‑diskussjoni tal‑24 ta’ Mejju 2013
228
Fir-rigward tad-diskussjoni tal‑24 ta’ Mejju 2013, ikklassifikata fil-kategorija 3 u msemmija fil-premessi 488 sa 491, u sussegwentement fil-premessa 674 tad-Deċiżjoni kkontestata, Crédit agricole ssostni, essenzjalment, li din ma hijiex antikompetittiva fid-dawl tal-ħeffa li bih jimxi s-suq.
229
Madankollu, it-traskrizzjoni ta’ din id-diskussjoni turi li t-trader ta’ Crédit Agricole u t-trader ta’ Credit Suisse skambjaw informazzjoni kummerċjali sensittiva fuq l-offerti li kienu għamlu ftit minuti qabel fir-rigward ta’ klijent imsejjaħ “the sprayer” għall-bond EIB 08/16 (“just bid eib 08/16 …50mm… sprayer”; “ditto… i bid 99.80”; “s[a]me… he got.82 away”).
230
Għaldaqstant, il-Kummissjoni ġustament qieset li t-traders ma kinux ikkoordinaw l-offerti inizjali tagħhom, iżda li kienu skambjaw informazzjoni reċenti jew attwali dwar il-prezzijiet tagħhom fil-kuntest tal-interazzjonijiet rispettivi tagħhom mal-istess klijent għall-istess bond. Dan l-iskambju kkontribwixxa għaż-żieda fit-trasparenza u għalhekk għat-tnaqqis tal-inċertezza bejn it-traders bil-konsegwenza li dawn tal-aħħar setgħu jieħdu inkunsiderazzjoni l-informazzjoni skambjata fil-każ li l-klijent inkwistjoni kellu jerġa’ lura għandhom fi żmien qasir.
231
Barra minn hekk, fil-premessi 659 u 716 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni spjegat ir-raġunijiet għalfejn informazzjoni dwar tranżazzjonijiet reċenti setgħet tkun rilevanti għat-traders u din l-evalwazzjoni hija kkonfermata mill-ispjegazzjonijiet ipprovduti minn Crédit agricole fil-punt 2.15 tar-rikors tagħha li jipprovdu li, “sabiex ikun kompetittiv, it-trader għandu […] jifhem kif il-prezzijiet ikunu evolvew fil-passat, sabiex ikun jaf x’għandu jagħmel sabiex jirbaħ is-swieq”.
232
Konsegwentement, Crédit agricole ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset, fil-premessi 488 sa 491, u sussegwentement fil-premessa 674 tad-Deċiżjoni kkontestata, li d-diskussjoni tal‑24 ta’ Mejju 2013 kienet tat lok għal skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva u, għaldaqstant, li din id-diskussjoni kienet ta’ natura antikompetittiva.
– Fuq id‑diskussjoni tat‑3 ta’ Ġunju 2013
233
Fir-rigward tad-diskussjoni tat‑3 ta’ Ġunju 2013, ikklassifikata fil-kategorija 4 u msemmija fil-premessi 492 sa 494, u sussegwentement fil-premessa 678 tad-Deċiżjoni kkontestata, Crédit agricole ssostni, essenzjalment, li l-Kummissjoni eskludiet b’mod żbaljat l-interpretazzjoni tagħha fis-sens li t-trader ta’ Deutsche Bank talab lit-trader tagħha dwar il-valutazzjoni tiegħu ta’ bond, possibilment bl-għan li jistabbilixxi “back-to-back negociation”, jiġifieri negozjar intiż sabiex wieħed miż-żewġ traders jaċċetta li jixtri bonds mingħand terz qabel ma jerġa’ jbigħ parti mill-imsemmija bonds lit-trader l-ieħor. Għalhekk, il-Kummissjoni eskludiet b’mod żbaljat il-possibbiltà li Deutsche Bank ipprovat tikseb likwidità.
234
F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li l-interpretazzjoni prevista minn Crédit agricole hija ppreżentata minn dan il-bank stess bħala sempliċi “possibbiltà”. Barra minn hekk, mit-traskrizzjoni tad-diskussjoni inkwistjoni jirriżulta li, fuq l-inizjattiva tat-trader ta’ Deutsche Bank (“where you marking kfw 08/21?”), dan tal-aħħar u t-trader ta’ Crédit agricole skambjaw informazzjoni dwar il-valutazzjoni personali tagħhom tal-prezz ta’ bond u kkonstataw b’sodisfazzjoni s-similitudni tagħha (“sec...ct10-1/-5”, “yeah per[f]ect…i quoted +1/-4”). Fl-aħħar nett, minn din id-diskussjoni jirriżulta li t-trader ta’ Deutsche Bank kien fil-proċess li jinnegozja ma’ terz meta talab il-valutazzjoni tat-trader ta’ Crédit agricole (“not a regular guy”). L-ebda tranżazzjoni sussegwenti mat-trader ta’ Crédit agricole ma hija prevista f’din id-diskussjoni. Għall-kuntrarju, t-trader ta’ Crédit agricole rċieva informazzjoni dwar il-valutazzjoni tat-trader ta’ Deutsche Bank li huwa seta’ juża fil-każ li t-terz inkwistjoni kellu jiddeċiedi li jikkuntattja lilu.
235
Konsegwentement, Crédit agricole ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset, fil-premessi 492 sa 494, u sussegwentement fil-premessa 678 tad-Deċiżjoni kkontestata, li d-diskussjoni tat‑3 ta’ Ġunju 2013 kienet tat lok għal skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva dwar it-tariffi tat-traders fil-kuntest ta’ negozjati li kienu għadhom għaddejjin, li kien wassal għaż-żieda fit-trasparenza u fit-tnaqqis tal-inċertezza fis-suq, u għaldaqstant, li din id-diskussjoni kienet ta’ natura antikompetittiva.
– Fuq id‑diskussjoni tal‑10 ta’ Lulju 2013
236
Fir-rigward tad-diskussjoni tal‑10 ta’ Lulju 2013, ikklassifikata fil-kategoriji 2, 3, 4 u 5 u msemmija fil-premessi 501 sa 506, u sussegwentement fil-premessi 655, 674, 678, 686 u 715 tad-Deċiżjoni kkontestata, Crédit agricole ssostni li ċertament din id-diskussjoni twassal lit-trader tagħha jindika lit-trader ta’ Deutsche Bank li huwa kien ser jagħmel offerta bl-istess prezz bħal dak li huwa kien ikkomunikalu qabel għal bond ASIA 10/18. Madankollu, it-trader ta’ Deutsche Bank ma adottax din l-offerta u naqqas tiegħu, li jeskludi kwalunkwe koordinazzjoni. Barra minn hekk, din id-diskussjoni turi li Crédit agricole hija attur żgħir fis-suq u li l-aġir tagħha ma jistax ikollu impatt fuq is-suq.
237
B’dan il-mod, Crédit agricole tikkritika biss l-ewwel parti tad-diskussjoni msemmija fil-premessi 501 sa 503 tad-Deċiżjoni kkontestata (bejn l‑10.30 u 22 sekonda u l‑10.36 u 35 sekonda), u mhux it-tieni parti msemmija fil-premessi 504 sa 506 (bejn l‑10.52 u 39 sekonda u l‑10.58 u 13-il sekonda).
238
Fir-rigward tal-parti mid-diskussjoni kkritikata, hemm lok li jiġi rrilevat li, qabel ma sar jaf li t-trader ta’ Deutsche Bank kien naqqas il-prezz tal-offerta tiegħu, it-trader ta’ Crédit agricole staqsa lit-trader ta’ Deutsche Bank jekk il-prezz tal-offerta li huwa kellu l-intenzjoni li jagħmel abbażi ta’ informazzjoni li huwa kien għadu kif irċieva mingħand l-istess trader kinitx tfixklu (“gonna go 23 offered? do u mind..dont want to do in your face”). It-trader ta’ Deutsche Bank wieġeb fin-negattiv (“nah its cool… i am 24 offered in cantors”).
239
Din id-diskussjoni turi li t-trader ta’ Crédit agricole talab u kiseb l-awtorizzazzjoni tat-trader ta’ Deutsche Bank biex jifformula offerta bi prezz speċifiku għal bond partikolari. Għalhekk, it-trader ta’ Crédit agricole ma ħax id-deċiżjoni tiegħu li jagħmel offerta fuq il-bażi ta’ evalwazzjoni individwali u awtonoma. Iż-żewġ traders iddeterminaw b’mod konġunt il-prezz tal-offerta fformulata minn wieħed minnhom. Konsegwentement, din id-diskussjoni tiżvela koordinazzjoni tal-aġir tat-traders fuq suġġett li kellu jagħti lok għal evalwazzjoni individwali.
240
Barra minn hekk, u fi kwalunkwe każ, fir-rigward tal-argument ta’ Crédit agricole bbażat fuq il-fatt li t-trader ta’ Deutsche Bank fl-aħħar nett naqqas il-prezz tal-offerta tiegħu, il-Qorti Ġenerali diġà kellha l-okkażjoni tiddeċiedi li l-każijiet sporadiċi u iżolati ta’ qerq jew ta’ nuqqas ta’ applikazzjoni tal-akkordju minn parteċipant partikolari, speċjalment meta dawn jikkonċernaw akkordju fit-tul, ma jistgħux fihom innifishom juru l-assenza ta’ implimentazzjoni tal-akkordju minn dan il-parteċipant, jew l-adozzjoni, minnu, ta’ aġir kompetittiv (sentenza tat‑13 ta’ Settembru 2013, Total Raffinage Marketing vs Il‑Kummissjoni, T‑566/08, EU:T:2013:423, punt 254).
241
Barra minn hekk, il-fatt li Crédit agricole hija biss attur żgħir fis-suq tal-BSSA ma jistax iqiegħed f’dubju n-natura antikompetittiva tad-diskussjoni inkwistjoni.
242
Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-argument ibbażat fuq il-fatt li l-Kummissjoni ma ttrattatx b’mod simili bank terz fid-dawl ta’ diskussjoni tat‑30 ta’ Mejju 2013 li fiha dan tal-aħħar ipparteċipa, dan għandu jiġi miċħud għar-raġunijiet indikati fil-punti 206 u 207 iktar ’il fuq.
243
Konsegwentement, Crédit agricole ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset, fil-premessi 501 sa 506, u sussegwentement fil-premessi 655, 674, 678, 686 u 715 tad-Deċiżjoni kkontestata, li d-diskussjoni tal‑10 ta’ Lulju 2013 kienet tat lok għal skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva u għal koordinazzjoni tal-prezzijiet u, għaldaqstant, li din id-diskussjoni kienet ta’ natura antikompetittiva minkejja l-fatt li t-trader ta’ Deutsche Bank kien fl-aħħar naqqas l-offerta tiegħu.
– Fuq id‑diskussjoni tal‑25 ta’ Lulju 2013
244
Fir-rigward tad-diskussjoni tal‑25 ta’ Lulju 2013, ikklassifikata fil-kategoriji 3 u 4 u msemmija fil-premessi 510 sa 514, u sussegwentement fil-premessa 674 tad-Deċiżjoni kkontestata, Crédit agricole ssostni li din ma tirrigwardax informazzjoni prospettiva.
245
F’dan ir-rigward, mit-traskrizzjoni ta’ din id-diskussjoni jirriżulta li, matulha, it-traders ta’ Crédit agricole u ta’ Deutsche Bank żvelaw l-volum tat-tranżazzjonijiet li huma kienu wettqu li kienu jirrigwardaw ħruġ ġdid ta’ bond KFW dakinhar stess filgħodu. Fil-fatt, it-trader ta’ Crédit agricole indika li l-offerta ta’ bejgħ tiegħu ta’ dawn il-bonds kienet żdiedet għal volum ta’ 50 miljun (“got lifted in the new one this morn… 50 mm”). It-trader ta’ Deutsche Bank wieġeb li kien biegħ l-istess bonds f’volum ta’ 500 miljun (“i sold 500 mm of them this morning”). Barra minn hekk, it-trader ta’ Deutsche Bank żvela t-tip ta’ xerrej (“asia”) li lilu kien biegħ l-imsemmija bonds għall-ammont ta’ 500 miljun, u l-prezz tal-bejgħ lill-imsemmi xerrej (“+ 10”). It-traders ta’ Crédit agricole u Deutsche Bank skambjaw ukoll informazzjoni dwar il-pożizzjoni attwali tagħhom. F’dan ir-rigward, it-trader ta’ Crédit agricole indika: “had 100 on the book”, “still got 50”. Min-naħa tiegħu, it-trader ta’ Deutsche Bank spjega li, mill-bejgħ li kien għamel dakinhar stess filgħodu, huwa kien irnexxielu jirkupra l-pożizzjoni qasira tiegħu wara li xtara bonds mingħand diversi sorsi bi prezz uniku (“i had zero… on the book”; “i lifted 14.5 everywhere… i got 150mm in creditex… on a no post… 100mm in icao… about 50mm in cantors… and rest in house”).
246
Ftit minuti wara, fl-istess jum, it-trader ta’ Deutsche Bank talab lit-trader ta’ Crédit agricole f’liema livell kien ser jivvaluta l-prezz ta’ bonds CADES 18 (“where are those cades 18?... seen anything in them?”). Sussegwentement, iż-żewġ traders żvelaw il-pożizzjoni attwali rispettiva tagħhom, jiġifieri li kienu “flat”, jiġifieri f’pożizzjoni newtrali jew żero. Fl-aħħar nett, bi tweġiba għal mistoqsija ġdida mit-trader ta’ Deutsche Bank (“but i am mean where are they now”), it-trader ta’ Crédit agricole ta l-valutazzjoni attwali tiegħu tal-prezz ta’ dan il-bond (“50/48 probs”).
247
Għalhekk, waqt id-diskussjoni tal‑25 ta’ Lulju 2013, it-trader ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ Deutsche Bank wettqu skambju ta’ informazzjoni dwar il-volum, il-prezz u l-oriġini ta’ klijent fir-rigward ta’ tranżazzjoni reċenti. Barra minn hekk, l-imsemmija traders skambjaw, f’żewġ okkażjonijiet, informazzjoni dwar il-pożizzjoni ta’ inventarju tagħhom fir-rigward ta’ bonds speċifiċi. Fl-aħħar nett, l-imsemmija traders ikkomunikaw dwar il-valutazzjoni attwali, minn wieħed minnhom, tal-prezz ta’ bond, jiġifieri l-bond CADES 18.
248
Konsegwentement, Crédit agricole ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset, fil-premessi 510 sa 514, u sussegwentement fil-premessi 674 u 678 tad-Deċiżjoni kkontestata, li d-diskussjoni tal‑25 ta’ Lulju 2013 kienet tat lok għal skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva dwar attivitajiet ta’ negozjar reċenti kif ukoll dwar il-prezzijiet u l-pożizzjonijiet attwali tal-parteċipanti u, għaldaqstant, li din id-diskussjoni kienet ta’ natura antikompetittiva.
– Fuq id‑diskussjoni tas‑6 ta’ Awwissu 2014
249
Fir-rigward tad-diskussjoni tas‑6 ta’ Awwissu 2014, ikklassifikata fil-kategorija 4 u msemmija fil-premessi 563 u 564, u sussegwentement fil-premessa 678 tad-Deċiżjoni kkontestata, Crédit agricole ssostni, essenzjalment, li l-Kummissjoni ċaħdet b’mod żbaljat l-idea li din setgħet tkun talba għal prezz leġittimu fil-kuntest ta’ tfittxija ta’ likwidità.
250
F’dan ir-rigward, mit-traskrizzjoni ta’ din il-konverżazzjoni jirriżulta li, matulha, it-trader ta’ BofA talab lit-trader ta’ Crédit agricole kemm kien jivvaluta l-bond KBN 03/18 (“where [you] marking kbn 03.18?”). Dan tal-aħħar indika “48-45” u t-trader ta’ BofA wieġeb: “sounds about right”.
251
Għalhekk, it-traders, waqt id-diskussjoni tas‑6 ta’ Awwissu 2014, skambjaw informazzjoni preċiża dwar il-valutazzjoni attwali tagħhom tal-prezz ta’ bond, li kien ta’ natura li jnaqqas l-inċertezza tagħhom.
252
L-interpretazzjoni ta’ Crédit agricole, essenzjalment, fis-sens li din hija talba għal prezz leġittimu fil-kuntest ta’ tfittxija ta’ likwidità, ma hijiex plawżibbli u dan il-bank ma jurix li l-provi diretti li kellha l-Kummissjoni dwar id-diskussjoni tas‑6 ta’ Awwissu 2014 kienu insuffiċjenti.
253
Fil-fatt, qabelxejn, xejn fid-diskussjoni li saret matul il-ġurnata kollha tas‑6 ta’ Awwissu 2014, bejn is‑6.53 u l‑16.30 u 5 sekondi, ma jindika li t-talba tat-trader ta’ BofA kienet immotivata minn rieda li tiġi konkluża tranżazzjoni mat-trader ta’ Crédit agricole.
254
Sussegwentement, li kieku t-trader ta’ BofA kien qiegħed jipprevedi tranżazzjoni mat-trader ta’ Crédit agricole, ma kienx ikun talab kwotazzjoni ġenerika (“where [you] marking kbn 03.18?”), iżda kien ikun ippreċiża li t-talba tiegħu kienet tirrigwarda prezz ta’ offerta jew prezz ta’ offerta għal bejgħ.
255
Fl-aħħar nett, kif jirriżulta mid-diskussjonijiet imsemmija fil-premessa 723 tad-Deċiżjoni kkontestata, id-diskussjoni tas‑6 ta’ Awwissu 2014 kienet ippreċeduta minn diskussjonijiet oħra tal-istess tip, mhux validament ikkontestati minn Crédit agricole, li juru li dawn it-tip ta’ diskussjonijiet seħħew fil-kuntest ta’ negozjati bejn wieħed mit-traders u terz u kienu intiżi sabiex jivverifikaw li l-valutazzjoni prevista fil-kuntest ta’ dawn in-negozjati kienet korretta.
256
Konsegwentement, Crédit agricole ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset, fil-premessi 563 u 564, u sussegwentement fil-premessa 678 tad-Deċiżjoni kkontestata, li d-diskussjoni tas‑6 ta’ Awwissu 2014 kienet tat lok għal skambju ta’ informazzjoni dwar l-istrateġija tal-prezzijiet u, għaldaqstant, li din id-diskussjoni kienet ta’ natura antikompetittiva.
– Fuq id‑diskussjoni tat‑12 ta’ Marzu 2015
257
Fir-rigward tad-diskussjoni tat‑12 ta’ Marzu 2015, ikklassifikata fil-kategoriji 1, 3, 4 u 5 u msemmija fil-premessi 573 sa 575, u sussegwentement fil-premessi 674, 678, 686, 715, 746 u 848 tad-Deċiżjoni kkontestata, Crédit agricole tirrikonoxxi li kien hemm skambju ta’ informazzjoni, iżda teskludi li din id-diskussjoni setgħet taqa’ fil-kategoriji 1 u 5, peress li din id-diskussjoni kienet “probabbilment” intiża sabiex tivverifika jekk it-trader ta’ Crédit agricole kienx jista’ jakkwista bonds BNG 23 mingħand it-trader ta’ Credit Suisse. Peress li tali interpretazzjoni hija plawżibbli, il-Kummissjoni ma setgħetx għalhekk tikklassifika d-diskussjoni tat‑12 ta’ Marzu 2015 bħala kollużiva u, għaldaqstant, bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”.
258
Skont it-traskrizzjoni ta’ din id-diskussjoni, it-trader ta’ Crédit agricole staqsa lit-trader ta’ Credit Suisse jekk kienx għad għandu bonds BNG 23 (“u still got bng 23”). It-trader ta’ Credit Suisse wieġeb li kellu, iżda żied li kien ukoll intalab jagħmel offerta (“yeah…but being asked to price up too”). It-trader ta’ Credit Suisse speċifika li huwa ħaseb li dan kien l-istess klijent (“same guy i think”). Fl-istess ħin, huwa bagħat lit-trader ta’ Crédit agricole estratt mill-iskambju li kien għadu kif kellu ma’ dan il-klijent u li kien jinkludi l-volum u l-prezz proposti lil dan tal-aħħar (“14:14:36 50mm BNG 2.5 JAN23 @ ct7 +34.5”). It-trader ta’ Crédit agricole rreaġixxa billi indika li l-klijent kien qiegħed idur biex isib l-aħjar offerta (“man this dude gets arou[nd] lol”). Huwa żied li ma kienx hemm problema u li kien ser iħalli l-klijent lit-trader ta’ Credit Suisse (“[no problem] man u crack on”). Erbgħin minuta wara, it-trader ta’ Crédit agricole staqsa lit-trader ta’ Credit Suisse jekk kienx wettaq it-tranżazzjoni (“u get lifted?”).
259
B’hekk, l-ewwel nett, din id-diskussjoni tiżvela b’mod ċar skambju ta’ informazzjoni preċiża u attwali ħafna dwar il-prezz u l-volum ta’ offerta proposta lil klijent identifikat fil-kuntest ta’ negozjati għaddejjin ma’ dan il-klijent. Għalhekk, din id-diskussjoni wasslet għal skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva u għal skambju dwar strateġija ta’ negozjar u ta’ ffissar tal-prezzijiet. Dawn l-iskambji żiedu t-trasparenza bejn it-traders u naqqsu l-inċertezza tagħhom.
260
It-tieni nett, din id-diskussjoni tiżvela wkoll li, wara dan l-iskambju ta’ informazzjoni, it-trader ta’ Crédit agricole qagħad lura milli jissottometti offerta lill-klijent li kien ikkuntattjah u li kien ikkuntattja wkoll lit-trader ta’ Credit Suisse (“[no problem] man u crack on”).
261
Il-volum u l-prezz proposti fl-aħħar nett mit-trader ta’ Credit Suisse lill-klijent inkwistjoni, kif ukoll il-fatt li dan it-trader biss għamel proposta lill-klijent inkwistjoni, għalhekk ma jirriżultawx minn għażla awtonoma taż-żewġ traders, iżda minn koordinazzjoni li saret possibbli permezz tad-diskussjoni inkwistjoni. Fil-fatt, din id-diskussjoni wasslet għall-qbil konġunt dwar it-trader li kellu jagħmel l-offerta inkwistjoni bi prezz magħruf mill-parteċipanti. Huwa għalhekk li t-trader ta’ Crédit agricole ma għamilx offerta lil klijent speċifiku u ħalla l-klijent għat-trader ta’ Credit Suisse. Din l-interpretazzjoni hija kkonfermata mill-fatt li t-trader ta’ Crédit agricole, għexieren ta’ minuti iktar tard, staqsa lill-interlokutur tiegħu jekk kienx wettaq it-tranżazzjoni.
262
Din l-interpretazzjoni, adottata mill-Kummissjoni, ma hijiex invalidata minn dik proposta minn Crédit agricole, fis-sens li din id-diskussjoni tikkostitwixxi fir-realtà tentattiv ta’ skambju leġittimu li falla.
263
Skont il-formulazzjoni stess tal-argument ta’ Crédit agricole, id-diskussjoni tat‑12 ta’ Marzu 2015 hija biss “probabbilment” intiża sabiex jiġi vverifikat jekk it-trader ta’ Crédit agricole setax jakkwista l-BSSA kkonċernati biex ikollu stokk suffiċjenti sabiex sussegwentement ibigħ mill-ġdid dawn il-BSSA lil terz, ħaġa li huwa seta’ jagħmel biss jekk kien f’pożizzjoni li jixtri l-imsemmija BSSA. Għalhekk, l-argument ta’ Crédit agricole juri li anki dan il-bank ma huwiex f’pożizzjoni li jiddetermina b’ċertezza l-veraċità tal-interpretazzjoni alternattiva li huwa jipproponi.
264
Barra minn hekk, l-iskambju bejn it-traders mar ferm lil hinn minn dak li kien neċessarju sabiex jiġi evalwat jekk it-trader ta’ Credit Suisse kellux likwidità u jekk setgħetx isseħħ allegata tranżazzjoni bejn iż-żewġ traders. Fil-fatt, it-trader ta’ Credit Suisse ppreċiża li dan kien l-istess klijent u pprovda l-volum u l-prezz tal-offerta li huwa kien bagħat lil dan il-klijent fil-kuntest ta’ negozjati pendenti.
265
Fl-aħħar nett, fid-dawl tal-kontenut tal-iskambji preċedenti, il-messaġġ “[no problem] man u crack on” ma jistax raġonevolment jinftiehem bħala l-espressjoni ta’ impossibbiltà għat-trader ta’ Crédit agricole li jagħmel offerta jew li jipproponi prezz aħjar mit-trader ta’ Credit Suisse, liema prezz, barra minn hekk, mhux suppost kien jaf bih. Ir-rinunzja tat-trader ta’ Crédit agricole milli jagħmel offerta saret ftit sekondi biss wara li t-trader ta’ Credit Suisse informah bl-offerta tiegħu lill-klijent inkwistjoni. Għalhekk, it-trader ta’ Crédit agricole ma pprovax, kif kien ikun il-każ f’kundizzjonijiet normali ta’ kompetizzjoni, isib soluzzjoni alternattiva sabiex ikun jista’ jibgħat offerta lill-klijent ikkonċernat. Għall-kuntrarju, erbgħin minuta wara, huwa staqsa lit-trader ta’ Credit Suisse jekk kienx wettaq it-tranżazzjoni.
266
Għalhekk, l-interpretazzjoni proposta minn Crédit agricole ma tirriżultax plawżibbli u, fi kwalunkwe każ, ma tissodisfax il-livell ta’ prova meħtieġ sabiex tiġi kkontestata l-interpretazzjoni tal-Kummissjoni, kif teħtieġ il-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 186 iktar ’il fuq.
267
Konsegwentement, Crédit agricole ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset, fil-premessi 573 sa 575, u sussegwentement fil-premessi 674, 678, 686, 715, 746 u 848 tad-Deċiżjoni kkontestata, li d-diskussjoni tat‑12 ta’ Marzu 2015 kienet tat lok għal skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva kif ukoll għal koordinazzjoni tal-prezzijiet u tal-attivitajiet ta’ negozjati u, għaldaqstant, li din id-diskussjoni kienet ta’ natura antikompetittiva.
268
Minn dan isegwi li l-argumenti mressqa minn Crédit agricole sabiex juru l-assenza ta’ natura antikompetittiva tad-diskussjonijiet tat‑18 u tal‑31 ta’ Jannar 2013, tal‑15 ta’ Frar 2013, tad‑19 u tal‑21 ta’ Marzu 2013, tal‑24 ta’ Mejju 2013, tat‑3 ta’ Ġunju 2013, tal‑10 u tal‑25 ta’ Lulju 2013, tas‑6 ta’ Awwissu 2014 u tat‑12 ta’ Marzu 2015 għandhom jiġu miċħuda.
ii) Fuq id‑diskussjonijiet li Credit Suisse tista’ tikkontesta
– Fuq id‑diskussjoni tat‑28 ta’ Settembru 2010
269
Fir-rigward tad-diskussjoni tat‑28 ta’ Settembru 2010, ikklassifikata fil-kategoriji 3, 4 u 5 u msemmija fil-premessi 232 sa 235, u sussegwentement fil-premessi 674, 678, 686 u 746 tad-Deċiżjoni kkontestata, Credit Suisse ssostni li, matul din id-diskussjoni, it-trader tagħha ppropona li jirtira prezz indikat fuq l-iskrin ta’ sensar sabiex iwettaq, minflok, tranżazzjoni mat-trader ta’ Deutsche Bank bl-istess prezz bħal dak indikat fuq l-iskrin tas-sensar.
270
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li Credit Suisse tikkontesta biss l-ewwel parti tad-diskussjoni tat‑28 ta’ Settembru 2010, jiġifieri l-iskambji li saru bejn il‑5.46 u 31 sekonda u l‑5.48 u 17-il sekonda. Fil-fatt, hija ma tikkontestax it-tieni parti ta’ din id-diskussjoni, li seħħet bejn il‑11.23 u 57 sekonda u l-11.29 u 54 sekonda, u li, skont il-Kummissjoni, kienet tikkonsisti fil-ġabra (pooling) ta’ informazzjoni dwar is-suq (market intelligence) dwar preferenzi ta’ negozjati u dwar l-attività futura ta’ klijent speċifiku magħruf mill-parteċipanti.
271
Matul l-ewwel parti ta’ din id-diskussjoni, it-trader ta’ Deutsche Bank, kif indikat il-Kummissjoni fil-premessa 233 tad-Deċiżjoni kkontestata, “probabbilment” staqsa lit-trader ta’ Credit Suisse jekk kienx xerrej jew bejjiegħ ta’ bonds Taljani (09/13) (“wahts you better way ITALY 09/13”). F’dan il-kuntest, it-trader ta’ Deutsche Bank ippreċiża li kien qiegħed jipprova jinnegozja ma’ terz (“trying to get a block out”). Bħala tweġiba, it-trader ta’ Credit Suisse spjega li kien għadu kemm indika prezz bidirezzjonali fuq l-iskrin tas-sensar BGC u talab lit-trader ta’ Deutsche Bank jekk huwa kellux jirtira dan il-prezz (“cool…I’ve just gone 146/143 in bgc… shall i kill it?”). It-trader ta’ Credit Suisse ppreċiża li kien qiegħed jaħdem fuq “switch trade” ma’ “persuna magħrufa lilu” (“i’m working [on] an order to sell Italy 13s to buy Spain 12s with u know who”). Peress li ma rċeviex tweġiba mingħand it-trader ta’ Deutsche Bank, it-trader ta’ Credit Suisse talab mill-ġdid lill-interlokutur tiegħu jekk kellux jirtira l-prezz tiegħu (“so will need to buy at 146ish to print it… shall i kill price?”). Għalhekk, it-trader ta’ Deutsche Bank wieġeb, essenzjalment, li dan ma kienx neċessarju, li ma kienx ċert mill-fatt li l-klijent potenzjali tiegħu kienx ser ibigħ jew le u li kien ser jipprova (“nah its cool…not sure if this guy will sell or not... but trying him now”).
272
Għalhekk, minn naħa, mit-traskrizzjoni tad-diskussjoni inkwistjoni jirriżulta li, matul din id-diskussjoni, it-trader ta’ Credit Suisse ppropona li jirtira l-prezz tiegħu mis-suq wara li sar jaf li t-trader ta’ Deutsche Bank kien qiegħed jinnegozja ma’ terz. Din il-proposta wasslet sabiex ma jkunx hemm kompetizzjoni mat-trader ta’ Deutsche Bank u b’hekk żiedet il-possibbiltajiet li t-terz jinnegozja mat-trader ta’ Deutsche Bank.
273
Min-naħa l-oħra, xejn fid-dikjarazzjonijiet skambjati ma jippermetti li jiġi sostnut, bħalma tagħmel Credit Suisse, li t-trader tiegħu ppropona li jirtira prezz indikat fuq l-iskrin ta’ sensar sabiex iwettaq, minflok, tranżazzjoni mat-trader ta’ Deutsche Bank bl-istess prezz bħal dak indikat fuq l-iskrin tas-sensar.
274
F’dan ir-rigward, l-interpretazzjoni ta’ Credit Suisse fis-sens li t-trader ta’ Deutsche Bank kien qiegħed ifittex li jikseb likwidità mingħand it-trader ta’ Credit Suisse sabiex jeżegwixxi sussegwentement ordni ikbar ta’ klijent dwar dan il-bond ma hijiex plawżibbli. Barra minn hekk, dan il-bank ma jurix li l-provi diretti li kellha l-Kummissjoni dwar id-diskussjoni tat‑28 ta’ Settembru 2010 kienu insuffiċjenti.
275
Fil-fatt, it-trader ta’ Credit Suisse kkomunika lit-trader ta’ Deutsche Bank il-prezz bidirezzjonali li huwa kien għadu kif indika fuq l-iskrin tas-sensar BGC u informah ukoll li kien qiegħed jinnegozja tranżazzjoni ta’ bejgħ, lil terz identifikat, tal-bonds Taljani inkwistjoni (“i’m working [on] an order to sell Italy 13s to buy Spain 12s with u know who”).
276
Peress li t-trader ta’ Credit Suisse kien diġà qiegħed jinnegozja bejgħ ta’ bonds Taljani lil terz, ma tantx huwa plawżibbli li l-proposta tat-trader ta’ Credit Suisse li jirtira l-prezz tiegħu mill-iskrin tas-sensar kienet immotivata mill-intenzjoni li jikkonkludi tranżazzjoni mat-trader ta’ Deutsche Bank.
277
L-iktar interpretazzjoni plawżibbli hija li t-trader ta’ Credit Suisse ppropona li jirtira l-prezz tiegħu mill-iskrin tas-sensar BGC sabiex tiġi llimitata l-estent tal-kompetizzjoni possibbli u sabiex jiġi evitat kull riskju li dan il-prezz jinterferixxi mal-intenzjoni tat-trader ta’ Deutsche Bank li jipproċedi għal bejgħ konġunt lil terz. Barra minn hekk, din l-interpretazzjoni hija kkorroborata minn diskussjoni mhux ikkontestata speċifikament minn Credit Suisse li seħħet ftit jiem qabel, jiġifieri fl‑24 ta’ Settembru 2010, li matulha t-trader ta’ Deutsche Bank ippropona li jirtira l-offerta tiegħu mill-iskrin tas-sensar Tullets sabiex ma jindaħalx fl-istrateġija ta’ negozjar tat-trader ta’ Credit Suisse (ara l-premessa 230 tad-Deċiżjoni kkontestata).
278
Konsegwentement, Credit Suisse ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset, fil-premessi 232 sa 235, u sussegwentement fil-premessi 674, 678, 686 u 746 tad-Deċiżjoni kkontestata, li d-diskussjoni tat‑28 ta’ Settembru 2010 kienet tat lok għal skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva, għal skambji dwar strateġiji ta’ negozjar u ta’ ffissar tal-prezzijiet kif ukoll għal koordinazzjoni tal-attivitajiet ta’ negozjar u, għaldaqstant, li din id-diskussjoni kienet ta’ natura antikompetittiva.
– Fuq id‑diskussjoni tat‑8 ta’ Frar 2012
279
Credit Suisse ssostni li l-iskambju ta’ informazzjoni dwar il-pożizzjonijiet ta’ inventarju tal-ġeneraturi tas-suq jippermetti li jinstabu iktar faċilment opportunitajiet ta’ tranżazzjoni bejn traders. Bħala eżempju, hija ssemmi d-diskussjoni tat‑8 ta’ Frar 2012, ikklassifikata fil-kategoriji 3 u 4 u msemmija fil-premessi 367 sa 376, u sussegwentement fil-premessi 674 u 678 tad-Deċiżjoni kkontestata.
280
F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li Credit Suisse tirreferi biss għall-ewwel parti tad-diskussjoni li seħħet bejn it-traders ta’ Deutsche Bank u ta’ BofA fit‑8 ta’ Frar 2012 bejn is‑2.58 u 5 sekondi u t‑3.10 u 51 sekonda. Fil-fatt, Credit Suisse ma tressaq ebda argument speċifiku kontra l-partijiet l-oħra ta’ din id-diskussjoni, li seħħew iktar tard fil-ġurnata u li, skont il-Kummissjoni, taw lok għal skambji dwar talbiet ta’ klijenti u tranżazzjonijiet pendenti.
281
Fir-rigward tal-ewwel parti tad-diskussjoni li saret fit‑8 ta’ Frar 2012, it-traskrizzjoni ta’ din id-diskussjoni turi li t-trader ta’ Deustche Bank u t-trader ta’ BofA ddiskutew suċċessivament tranżazzjonijiet li huma kienu fil-proċess li jikkonkludu jew li kellhom l-intenzjoni li jikkonkludu mal-istess klijent fir-rigward ta’ diversi bonds.
282
Matul dawn l-iskambji, it-traders iddiskutew in-negozjati li kienu għaddejjin dwar il-bonds BNG 10/16 (“just about to lose 50 mm bng 10/16”; “getting [check]ed on that too”; “just sold them... 50 mm”). Sussegwentement, it-trader ta’ BofA żvela l-prezz li kien indika lill-klijent għall-bonds BNG 10/16 (“i showed +127 fyi”) u t-trader ta’ Deutsche Bank wieġbu li kien il-prezz li bih kien għadu kif ikkonkluda tranżazzjoni ma’ dan il-klijent (“same... thats where i have been lifted”).
283
Barra minn hekk, it-traders skambjaw informazzjoni dwar l-aġir tal-klijent fir-rigward ta’ bonds oħrajn (“same guy checking me on 100mm new neds”; “anyone got any ned 06/16”; “flat”; “i have some but about to get lifted”; “same guy?”; “y[ea]h”; “hes lifting all the cheap names… think he [might] lift me in 100mm coe17”).
284
Għalhekk, l-ewwel parti tad-diskussjoni tat‑8 ta’ Frar 2012 ma tikkonsistix biss fi skambju ta’ informazzjoni fuq il-pożizzjonijiet ta’ inventarji tat-traders. It-traders skambjaw informazzjoni li ma kinitx pubblika u li kienet tirrigwarda l-volumi ta’ bonds speċifiċi li huma kienu biegħu jew li kienu beħsiebhom ibigħu lill-istess klijent identifikat. Barra minn hekk, fir-rigward ta’ tip ta’ bonds partikolari, it-traders skambjaw informazzjoni dwar il-prezz li bih huma kienu biegħu jew kellhom l-intenzjoni li jbigħu l-imsemmi bond. Id-diskussjoni inkwistjoni għalhekk tirrifletti kummenti f’ħin reali tal-attivitajiet tat-traders li taw lok għal skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva.
285
Credit Suisse għalhekk ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset li l-ewwel parti tad-diskussjoni tat‑8 ta’ Frar 2012 kienet tikkostitwixxi ġabra ta’ informazzjoni li kienet tippermetti lit-traders jiddeċiedu dwar l-intenzjonijiet ta’ klijent identifikat u tan-negozjati attwali u, konsegwentement, li jaġixxu fis-suq b’inċertezza minima.
286
Konsegwentement, Credit Suisse ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset, fil-premessi 367 sa 376, u sussegwentement 674 u 678 tad-Deċiżjoni kkontestata, li d-diskussjoni tat‑28 ta’ Settembru 2010 kienet tat lok għal skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva u għal skambji dwar strateġiji ta’ negozjar u ta’ ffissar tal-prezzijiet u, għaldaqstant, li din id-diskussjoni kienet ta’ natura antikompetittiva.
– Fuq id‑diskussjoni tal‑10 ta’ Jannar 2013
287
Waqt id-diskussjoni tal‑10 ta’ Jannar 2013, ikklassifikata fil-kategoriji 3, 4 u 5 u msemmija fil-premessi 446 sa 450, u sussegwentement fil-premessi 674, 678 u 686 tad-Deċiżjoni kkontestata, it-trader ta’ Credit Suisse staqsa jekk l-offerta ta’ xiri li huwa kien qiegħed jara (probabbilment fuq l-iskrin ta’ sensar wieħed jew iktar) għall-bonds KFW kinitx dik tat-trader ta’ Deutsche Bank (“is that your bid in KFW 4.375 18?”), għal liema mistoqsija dan tal-aħħar wieġeb fl-affermattiv. It-trader ta’ Credit Suisse sussegwentement spjega li huwa kien qiegħed jinnegozja ma’ terz għal “switch trade” li permezz tiegħu huwa kien ser jixtri dawn il-KFW u, fl-istess ħin, ibigħ tip ieħor ta’ bonds (“I’m being checked on these vs the kommun”). Sussegwentement, it-trader ta’ Deutsche Bank wieġeb li kien f’pożizzjoni qasira, li kellu bżonn dawn il-bonds u li kien lest li jħallas kwalunkwe prezz (“i am short 50 mm badly … badly need them… will pay whatever”). Imbagħad huwa staqsa lit-trader ta’ Credit Suisse, l-ewwel, jekk dan tal-aħħar riedx li huwa jirtira l-offerta tiegħu viżibbli fuq l-iskrin tas-sensar (“you want me to kill the bid?”) u, it-tieni, jekk dan tal-aħħar setax jikseb il-bonds għalih (“if you can get these for me will pay whatever man”). It-trader ta’ Credit Suisse wieġeb fin-negattiv, billi ppreċiża li kien ser jagħmel l-almu tiegħu, imma li dan jista’ jkun ħela ta’ ħin (“nah, thats cool... i’ll do my best, but could just be time wasting”). L-istess trader enfasizza wkoll li ma kienx qiegħed jagħmel ħafna negozju ma’ dan il-klijent u li ma kienx verament ċert li jikkonkludi (“guy who we dont do anything with, so not really sure”). It-trader ta’ Deutsche Bank għalhekk offra mill-ġdid li jirtira l-offerta tiegħu mill-iskrin tas-sensar (“you want me to kill the bid?”), għal liema t-trader ta’ Credit Suisse wieġeb li l-klijent ma kienx qiegħed idur għall-aħjar offerta (“not shopping it around”).
288
Credit Suisse ssostni li, matul din id-diskussjoni, it-trader ta’ Deutsche Bank ippropona li “joqtol” l-offerta tiegħu, peress li kien qiegħed jittama li t-trader ta’ Credit Suisse jinnegozja għalih u li għalhekk ma kellux bżonn ikopri l-pożizzjoni qasira tiegħu fuq l-iskrin tas-sensar. It-tweġiba tat-trader ta’ Credit Suisse, jiġifieri “le, kollox sew… nagħmel l-almu tiegħi, imma dan jista’ jkun ħela ta’ ħin”, tfisser li t-trader ta’ Deutsche Bank ma kellux għalfejn jannulla l-offerta tiegħu, peress li n-negozjati tat-tranżazzjoni mat-terz ma kinux suffiċjentement avvanzati sabiex ikun jista’ jistrieħ fuq dawn tal-aħħar u jabbanduna t-tfittxija tal-bonds fuq l-iskrin tas-sensar.
289
Madankollu, l-interpretazzjoni ta’ Credit Suisse ma hijiex plawżibbli fid-dawl tad-dikjarazzjonijiet skambjati matul id-diskussjoni tal‑10 ta’ Jannar 2013 u dan il-bank ma jurix li l-provi diretti li kellha l-Kummissjoni dwar din id-diskussjoni kienu insuffiċjenti.
290
Fil-fatt, il-fatt li t-trader ta’ Credit Suisse ma talabx l-irtirar tal-offerta tat-trader ta’ Deutsche Bank, minħabba li ma kienx jaħseb li l-klijent “kien qiegħed idur għall-aħjar offerta”, juri li l-proposta ta’ rtirar tal-offerta ġiet interpretata mit-trader ta’ Credit Suisse bħala rieda tat-trader ta’ Deutsche Bank li ma jindikax offerta ta’ xiri kompetitriċi u għalhekk li ma jinterferixxix fin-negozjati li kienu għaddejjin tat-trader ta’ Credit Suisse. Barra minn hekk, kompetitur awtonomu li, bħat-trader ta’ Deutsche Bank, kellu bżonn bonds sal-punt li kien lest li jħallas kwalunkwe prezz, kien ikun ipprova jimmassimizza l-opportunitajiet tiegħu li jsib bejjiegħ permezz ta’ diversi kanali differenti u għalhekk ma kienx ikun ippropona li jirtira l-offerta ta’ xiri tiegħu mill-iskrin tas-sensar.
291
L-unika spjegazzjoni plawżibbli tal-proposta fformulata mit-trader ta’ Deutsche Bank li jirtira l-offerta ta’ xiri tiegħu hija għalhekk ir-rieda li jgħin lit-trader ta’ Credit Suisse fin-negozjati tiegħu mat-terz.
292
Fi kwalunkwe każ, għandu jiġi enfasizzat li, għalkemm it-trader ta’ Deutsche Bank fl-aħħar ma rtirax l-offerta tiegħu, iż-żewġ traders urew rieda komuni li jikkoordinaw l-aġir tagħhom u sussegwentement iddeċidew b’mod konġunt li l-offerta ta’ Deutsche Bank setgħet tibqa’ fuq l-iskrin tas-sensar.
293
Issa, kif issostni l-Kummissjoni, il-fatt li t-trader ta’ Deutsche Bank huwa potenzjalment interessat fi tranżazzjoni sussegwenti mat-trader ta’ Credit Suisse jekk jikkonkludi t-tranżazzjoni mat-terz, ma jiġġustifikax tali ftehim bejn kompetituri, peress li kull wieħed minnhom għandu jipproponi offerta kompetitriċi indipendenti sabiex jikkonkludi ma’ terz.
294
Barra minn hekk, id-diskussjoni tal‑10 ta’ Jannar 2013 tat lok għal skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva dwar tranżazzjoni potenzjali li setgħet tinteressa liż-żewġ traders u, b’mod partikolari, dwar l-aġir ta’ klijent. It-trader ta’ Deutsche Bank ipprovda wkoll informazzjoni dwar is-sitwazzjoni tiegħu. Din l-informazzjoni kkonfortat lit-trader ta’ Credit Suisse minħabba l-fatt li huwa għandu xerrej lest li jħallas kwalunkwe ammont għall-bonds li huwa jixtri mingħand il-klijent tiegħu, element li t-trader ta’ Credit Suisse seta’ jieħu inkunsiderazzjoni sabiex jifformula l-prezz tiegħu għall-klijent.
295
Konsegwentement, Credit Suisse ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset, fil-premessi 446 sa 450, u sussegwentement fil-premessi 674, 678 u 686 tad-Deċiżjoni kkontestata, li d-diskussjoni tal‑10 ta’ Jannar 2013 kienet tat lok għal skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva, għal skambji dwar strateġiji ta’ negozjar u ta’ ffissar tal-prezzijiet u, għaldaqstant, li din id-diskussjoni kienet ta’ natura antikompetittiva.
– Fuq id‑diskussjoni tat‑12 ta’ Marzu 2015
296
Fir-rigward tad-diskussjoni bilaterali li seħħet bejn it-trader ta’ Credit Suisse u t-trader ta’ Crédit agricole fit‑12 ta’ Marzu 2015, ikkontestata wkoll mingħajr suċċess minn Crédit agricole u msemmija fil-punti 257 sa 267 iktar ’il fuq, l-argumenti mressqa minn Credit Suisse ma jistgħux jikkontestaw l-evalwazzjoni li tgħid li l-imsemmija diskussjoni kienet ta’ natura antikompetittiva.
297
Fil-fatt, minn naħa, id-diskussjoni li saret fit‑12 ta’ Marzu 2015 ma tiżvelax biss skambju ta’ informazzjoni preċiża u attwali ħafna dwar offerta proposta lil klijent fil-kuntest ta’ negozjati li kienu għaddejjin. Din id-diskussjoni tiżvela wkoll koordinazzjoni ta’ aġir li wasslet lit-trader ta’ Crédit agricole sabiex ma jippreżentax offerta lil klijent potenzjali li kien ikkuntattjah, wara li kien ftiehem mat-trader ta’ Credit Suisse (ara l-punti 259 sa 261 iktar ’il fuq).
298
Min-naħa l-oħra, l-alternattiva ppreżentata minn Credit Suisse li t-trader ta’ Crédit agricole kien qiegħed jipprova jikseb likwidità mingħand it-trader ta’ Credit Suisse ma hijiex plawżibbli u dan il-bank ma jurix li l-provi diretti li kellha l-Kummissjoni kienu insuffiċjenti fis-sens tal-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 186 iktar ’il fuq.
299
Fil-fatt, li kieku, kif issostni Credit Suisse, it-trader ta’ Crédit agricole kien qiegħed jipprova jikseb likwidità, ma kienx ikun utli li ż-żewġ traders jiskambjaw informazzjoni kummerċjali sensittiva fuq l-istrateġija tal-klijent, fuq l-identità tal-imsemmi klijent u fuq l-offerta ta’ prezz proposta minn Credit Suisse lill-imsemmi klijent. Fil-fatt, kien ikun biżżejjed li t-trader ta’ Credit Suisse jispjega qabelxejn lit-trader ta’ Crédit agricole li huwa ma setax jinnegozja l-bond miegħu jew inkella li jipprovdilu kwotazzjoni.
300
Konsegwentement, Crédit agricole ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset, fil-premessi 573 sa 575, u sussegwentement fil-premessi 674, 678, 686, 715, 746 u 848 tad-Deċiżjoni kkontestata, li d-diskussjoni tat‑12 ta’ Marzu 2015 kienet tat lok għal skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva kif ukoll għal koordinazzjoni tal-prezzijiet u tal-attivitajiet ta’ negozjar u, għaldaqstant, li din id-diskussjoni kienet ta’ natura antikompetittiva.
– Fuq l‑ittra elettronika tal‑24 ta’ Marzu 2015
301
Fir-rigward tal-ittra elettronika tat-trader ta’ Credit Suisse tal‑24 ta’ Marzu 2015 li kien id-destinatarju tagħha t-trader ta’ Crédit agricole, ikklassifikata fil-kategorija 4 u msemmija fil-premessi 576 u 577, u sussegwentement fil-premessa 678 tad-Deċiżjoni kkontestata, Credit Suisse ssostni li din tiffaċilita l-identifikazzjoni tal-opportunitajiet ta’ negozjati bejn traders, li huwa partikolarment importanti fl-aħħar tax-xahar u tat-trimestru meta l-ġeneraturi tas-suq huma preżunti li jiċċattjaw il-portafoll tagħhom.
302
F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li l-ittra elettronika inkwistjoni ntbagħtet mit-trader ta’ Credit Suisse lit-trader ta’ Crédit agricole, bħala blind copy, u kienet intitolata “CS US$ SSA BID AXES – month end: offside bids”. Din l-ittra elettronika kienet tinkludi lista ta’ interessi, jiġifieri lista li permezz tagħha dan it-trader kien jipprovdi informazzjoni dwar il-prezzijiet u l-kwantitajiet ta’ bonds li huwa kien lest li jinnegozja.
303
Mill-premessa 53 tad-Deċiżjoni kkontestata jirriżulta li lista ta’ interessi turi l-interess ta’ trader ta’ bank li jixtri jew ibigħ ċerti bonds fis-suq u hija intiża għall-uffiċċju tal-bejgħ tal-imsemmi bank jew għal sensar.
304
Għalhekk, billi bagħat tali lista direttament lil trader kompetitur, it-trader ta’ Credit Suisse informa lil trader kompetitur, jiġifieri t-trader ta’ Crédit agricole, bil-prezzijiet li kien qiegħed jipproponi lill-klijenti tiegħu għal sensiela ta’ bonds.
305
Issa, tali informazzjoni tikkostitwixxi informazzjoni kummerċjali sensittiva. Din in-natura kummerċjalment sensittiva ma hijiex ikkontestata mill-fatt li l-lista kienet tikkonċerna biss numru limitat ta’ bonds jew li l-prezzijiet kienu biss indikattivi.
306
Barra minn hekk, Credit Suisse ma tipproduċi ebda prova li tista’ turi li t-trader tagħha kien ipprova juża l-lista ta’ interessi kkomunikata b’dan il-mod sabiex jikkonkludi tranżazzjoni mat-trader ta’ Crédit agricole u għalhekk sabiex “jiċċattja l-portafoll tiegħu”. Credit Suisse lanqas ma tipproduċi elementi li jistgħu juru li t-trader ta’ Crédit agricole pprova jikseb likwidità mingħand Credit Suisse għal wieħed mill-21 bond imsemmija fil-lista inkwistjoni.
307
Il-fatt li tali lista ma hijiex intiża li tintbagħat lil trader kompetitur huwa kkonfermat mid-diskussjoni tal‑21 ta’ Marzu 2013 bejn it-trader ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ Deutsche Bank eżaminata fil-punti 220 sa 223 iktar ’il fuq. Fil-fatt, minn din id-diskussjoni jirriżulta, minn naħa, li t-trażmissjoni ta’ lista ta’ interessi minn membru ta’ Deutsche Bank lit-trader ta’ Crédit agricole hija kklassifikata bħala żball u, min-naħa l-oħra, li tali trażmissjoni pprovokat “problemi” fi ħdan Crédit agricole.
308
Konsegwentement, Credit Suisse ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset, fil-premessi 576 u 577, u sussegwentement fil-premessa 678 tad-Deċiżjoni kkontestata, li l-ittra elettronika tal‑24 ta’ Marzu 2015 kienet ta’ natura antikompetittiva.
309
Minn dan isegwi li l-argumenti mressqa minn Credit Suisse sabiex juru l-assenza ta’ natura antikompetittiva tad-diskussjonijiet tat‑28 ta’ Settembru 2010, tat‑8 ta’ Frar 2012, tal‑10 ta’ Jannar 2013 u tat‑12 ta’ Marzu 2015 kif ukoll tal-ittra elettronika tal‑24 ta’ Marzu 2015 huma miċħuda.
3) Konklużjoni fuq id‑diskussjonijiet analizzati fid‑Deċiżjoni kkontestata
310
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li Crédit agricole u Credit Suisse ma wrewx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset li d-diskussjonijiet li hija kienet analizzat kienu juru l-eżistenza ta’ ftehimiet u/jew ta’ prattiki miftiehma fis-sens tal-Artikolu 101 TFUE li kienu ta’ natura antikompetittiva u, b’mod iktar preċiż, l-eżistenza, minn naħa, ta’ koordinazzjoni antikompetittiva tal-prezzijiet u tal-attivitajiet ta’ negozjar u, min-naħa l-oħra, ta’ skambji ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva.
311
Il-konklużjoni li tinsab fil-punt 310 iktar ’il fuq madankollu ma tippreġudikax ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel motivi rispettivi invokati minn Crédit agricole u minn Credit Suisse u bbażati, essenzjalment, fuq l-allegazzjoni li l-Kummissjoni kisret l-Artikolu 101 TFUE meta qieset li l-ftehimiet jew il-prattiki miftiehma kkonstatati kienu jirrestrinġu l-kompetizzjoni “minħabba l-għan”. Fil-fatt, in-natura antikompetittiva ta’ dan l-aġir ma għandhiex neċessarjament il-konsegwenza li dan l-aġir jikkostitwixxi awtomatikament restrizzjoni “minħabba l-għan”.
312
Sabiex tiġi kklassifikata bħala restrizzjoni tal-kompetizzjoni “minħabba l-għan”, ir-restrizzjoni ma għandhiex tkun biss ta’ natura antikompetittiva, iżda għandha tkun ta’ grad suffiċjenti ta’ dannu għall-kompetizzjoni (ara s-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK) et, C‑307/18, EU:C:2020:52, punt 67 u l-ġurisprudenza ċċitata).
313
L-argumenti ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse intiżi sabiex jikkontestaw l-eżistenza ta’ restrizzjoni “minħabba l-għan” għalhekk ser jiġu eżaminati sussegwentement fil-kuntest tar-risposta għall-ewwel motivi rispettivi tagħhom.
c)
Fuq l‑eżistenza ta’ ksur uniku u kontinwu
314
Permezz tat-tieni parti tat-tieni motiv tagħha, Crédit agricole tikkontesta n-natura kontinwa tal-ksur ikkonstatat mill-Kummissjoni.
315
Min-naħa tagħha, fil-kuntest tat-tieni motiv tagħha, Credit Suisse tinvoka, essenzjalment, l-assenza ta’ prova u l-motivazzjoni insuffiċjenti, minn naħa, tan-natura unika tal-ksur ikkonstatat mill-Kummissjoni (l-ewwel parti) u, min-naħa l-oħra, tan-natura kontinwa ta’ dan l-istess ksur (it-tielet parti). Kif ġie kkonstatat fil-proċess verbal tas-seduta għas-sottomissjonijiet orali, Credit Suisse rrinunzjat għall-allegazzjoni tagħha bbażata fuq insuffiċjenza ta’ motivazzjoni tan-natura unika u kontinwa tal-ksur kontenzjuż, inizjalment imqajma fil-kuntest tat-tieni motiv tagħha.
316
Għandhom jiġu eżaminati l-argumenti ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse billi ssir distinzjoni bejn, minn naħa, dawk li jikkontestaw in-natura unika tal-ksur ikkonstatat mill-Kummissjoni (l-ewwel parti tat-tieni motiv ta’ Credit Suisse) u, min-naħa l-oħra, dawk li jikkontestaw in-natura kontinwa tiegħu (it-tieni parti tat-tieni motiv ta’ Crédit agricole u t-tielet parti tat-tieni motiv ta’ Credit Suisse).
1) Fuq in‑natura unika tal‑ksur ikkonstatat
317
Fil-premessi 757 u 758 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni qieset li s-sensiela ta’ ftehimiet u/jew ta’ prattiki miftiehma li hija kienet preċedentement identifikat kienu jagħmlu parti minn pjan ġenerali li kellu għan antikompetittiv komuni. Dan l-għan kien, għall-banek ikkonċernati, li jimmassimizzaw id-dħul tagħhom, filwaqt li jillimitaw it-telf li seta’ jirriżulta mill-inċertezza marbuta mal-aġir tat-traders l-oħra, u dan permezz ta’ koordinazzjoni tal-prezzijiet u tal-attivitajiet ta’ negozjar u permezz tal-iskambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva relatata mal-BSSA nnegozjati fis-suq sekondarju. Il-banek ikkonċernati għalhekk ipprovaw jirrestrinġu jew joħolqu distorsjoni tal-kompetizzjoni billi jissostitwixxu l-kompetizzjoni bejniethom b’assistenza reċiproka bl-għan li jtejbu d-dħul tagħhom minn negozjati ta’ BSSA f’dan is-suq, b’tali mod li, f’mumenti, is-sitwazzjoni kienet tali li t-traders tal-banek ikkonċernati setgħu jidhru li kienu qegħdin jinnegozjaw f’isem impriża waħda, iktar milli bħala kompetituri.
318
Barra minn hekk, fil-premessi 759 sa 764 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni esponiet, essenzjalment, erba’ “elementi oġġettivi” li, fil-fehma tagħha, kienu jikkonfermaw li “l-kuntatti kollużivi kienu relatati u komplementari fin-natura tagħhom”.
319
L-ewwel nett, il-prodotti inkwistjoni, jiġifieri l-BSSA, kienu omoġenji u nnegozjati bl-istess mod (premessa 760). It-tieni nett, il-mekkaniżmu użat mit-traders kien l-istess, jiġifieri l-użu ta’ komunikazzjonijiet kostanti f’fora ta’ diskussjonijiet li kienu rriżervati għalihom (premessa 761). It-tielet nett, l-impriżi kkonċernati kienu l-istess, jiġifieri Deutsche Bank, BofA, Credit Suisse u Crédit agricole, u bidla kienet ġiet ikkonstatata biss meta wieħed mit-traders involuti (li kienu jifformaw grupp strett kompost mill-istess persuni tul iż-żmien) kien bidel l-impjieg. Ir-raba’ nett, l-aġir inkwistjoni segwa l-istess “skema”. B’mod partikolari, it-traders tal-banek ikkonċernati kienu, matul ċerti perijodi, f’kuntatt kuljum u żammew kanali ta’ komunikazzjoni miftuħa matul il-ġurnata sħiħa. Huma skambjaw informazzjoni dwar l-attivitajiet ta’ negozjati tagħhom pendenti b’mod liberu fil-forma ta’ kumment f’ħin reali ta’ avvenimenti li kienu qegħdin iseħħu, u dan ippermettielhom jidentifikaw u jisfruttaw opportunitajiet sabiex jikkoordinaw l-aġir tagħhom (premessi 763 u 764).
320
Permezz tal-ewwel parti tat-tieni motiv tagħha, Credit Suisse ssostni li l-Kummissjoni ma kinitx stabbilixxiet l-eżistenza ta’ pjan ġenerali li jsegwi għan antikompetittiv uniku li jorbot l-aġir qabel u wara x-xahar ta’ Frar 2013.
321
Mingħajr ma hemm lok li wieħed jistaqsi dwar il-portata eżatta tal-kontestazzjoni ta’ Credit Suisse u, b’mod iktar preċiż, dwar il-kwistjoni dwar jekk dan il-bank ikkontestax l-eżistenza ta’ pjan ġenerali li jsegwi għan antikompetittiv uniku matul il-perijodu kollu kopert mill-ksur ikkonstatat mill-Kummissjoni u, b’mod iktar preċiż, qabel u matul ix-xahar ta’ Frar 2013, fatt li ma jirriżultax b’mod ċar mir-rikors, hemm lok li jiġi evalwat jekk il-Kummissjoni wrietx, l-ewwel nett, l-eżistenza ta’ tali pjan ġenerali qabel u matul ix-xahar ta’ Frar 2013 u, it-tieni nett, it-tkomplija ta’ dan il-pjan ġenerali wara x-xahar ta’ Frar 2013.
i) Fuq l‑eżistenza ta’ pjan ġenerali li jsegwi għan antikompetittiv uniku qabel u matul ix‑xahar ta’ Frar 2013
322
Kif jirriżulta mid-diskussjonijiet li saru qabel u matul ix-xahar ta’ Frar 2013 u msemmija fil-punti 166, 168 sa 171, 188 sa 208 u 269 sa 295 iktar ’il fuq, il-konstatazzjonijiet magħmula mill-Kummissjoni f’dan il-każ ippermettew li jintwera li, matul dan il-perijodu, l-għan segwit mill-aġir adottat mill-parteċipanti, jiġifieri skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva kif ukoll koordinazzjoni tal-prezzijiet tagħhom u tal-attivitajiet ta’ negozjar tagħhom, kien antikompetittiv.
323
B’mod iktar preċiż, mill-konstatazzjonijiet magħmula mill-Kummissjoni jirriżulta li l-prattiki implimentati mit-traders tal-banek ikkonċernati kienu intiżi sabiex jiskambjaw informazzjoni kummerċjali sensittiva u sabiex jieħdu vantaġġ minn opportunitajiet ta’ koordinazzjoni tal-aġir meta kien hemm l-okkażjoni u, b’mod partikolari, meta l-parteċipanti kienu juru interess komuni għal BSSA speċifika waħda jew iktar jew meta kienu jkunu avviċinati mill-istess klijent fir-rigward tal-istess BSSA. Dan l-aġir, li kien jikkonsisti fis-sostituzzjoni ta’ kundizzjonijiet normali tal-kompetizzjoni b’assistenza reċiproka, kien iwassal għal żieda fit-trasparenza u għalhekk għal tnaqqis tal-inċertezza u tar-riskju u, xi drabi, għall-ġestjoni tal-portafolli rispettivi tal-parteċipanti bħallikieku kien portafoll uniku. Il-parteċipanti għalhekk setgħu jieħdu vantaġġ mill-aġir antikompetittiv tagħhom fil-konfront tal-klijenti u tal-kompetituri.
324
Huwa għalhekk li l-Kummissjoni qieset, ġustament, li l-għan antikompetittiv uniku segwit mill-aġir adottat mill-banek ikkonċernati kien li jimmassimizzaw id-dħul tagħhom filwaqt li jillimitaw it-telf tagħhom.
325
Dan l-għan huwa wkoll rifless, b’mod partikolari, minn ċerti kummenti espliċiti magħmula waqt diskussjonijiet imsemmija fil-punti 166, 168 u 170 bħal “ok cool will show same level […] and wont improve” (diskussjoni tat‑2 ta’ Ġunju 2010 msemmija fil-premessa 190); “where u gonna be bidding kfw 20’s if asked?” (diskussjoni tal‑31 ta’ Awwissu 2010 msemmija fil-premessa 228); “Let’s just keep that price up because I am not going to improve from there. Because they are just going to try and play one place against another” (diskussjoni tat‑13 ta’ Ottubru 2010 msemmija fil-premessa 236); “take it out for now man … don’t want [to] have to pay 15!” (diskussjoni tal‑20 ta’ Ottubru 2010 msemmija fil-premessa 243); “in case he comes to [you]... maybe worth showing same level… so we can max the dough” (diskussjoni tad‑19 ta’ Mejju 2011 imsemmija fil-premessa 294).
326
Barra minn hekk, id-diskussjonijiet li saru qabel u matul ix-xahar ta’ Frar 2013 u msemmija fil-punti 166, 168 sa 170, 188 sa 208 u 269 sa 295 iktar ’il fuq jissostanzjaw l-evalwazzjonijiet magħmula fid-Deċiżjoni kkontestata li jgħidu li, qabel u matul ix-xahar ta’ Frar 2013, elementi oġġettivi oħra kienu jikkonfermaw li l-aġir antikompetittiv adottat mill-parteċipanti kien relatat u komplementari fin-natura tiegħu u li, permezz tal-interazzjoni bejniethom, dan l-aġir kien jikkontribwixxi għall-pjan ġenerali li kellu l-għan antikompetittiv deskritt mill-Kummissjoni.
327
Fil-fatt, l-ewwel nett, l-aġir antikompetittiv identifikat mill-Kummissjoni kien kollu jirrigwarda BSSA li, minkejja l-varjetà tagħhom, kienu nnegozjati bl-istess mod u mill-istess traders fi ħdan l-istess uffiċċji ta’ negozjar tal-banek ikkonċernati. Din l-evalwazzjoni tintwera minn diversi diskussjonijiet analizzati mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni kkontestata li minnhom jirriżulta li, matul l-istess jum, l-istess traders wettqu skambji ta’ informazzjoni jew ikkoordinaw l-aġir tagħhom fir-rigward ta’ BSSA differenti (ara, pereżempju, id-diskussjoni tat‑8 ta’ Frar 2012, imsemmija fil-punti 279 sa 286 iktar ’il fuq kif ukoll id-diskussjoni tat‑18 ta’ Jannar 2013 imsemmija fil-punti 188 sa 195 iktar ’il fuq).
328
It-tieni nett, l-aġir inkwistjoni segwa l-istess mekkaniżmu, jiġifieri, mill-bidu tas-sena 2010, diskussjonijiet regolari fi ħdan fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti kkompletati minn diskussjonijiet bilaterali. Dawn id-diskussjonijiet saru fi ħdan grupp strett żgħir ta’ traders li kienu jiskambjaw informazzjoni matul il-ġurnata fuq diversi BSSA (ara, pereżempju, id-diskussjoni tat‑28 ta’ Settembru 2010 msemmija fil-punti 269 sa 278 iktar ’il fuq kif ukoll id-diskussjoni tal‑31 ta’ Jannar 2013 imsemmija fil-punti 196 sa 200 iktar ’il fuq).
329
It-tielet nett, dan l-aġir kien jinvolvi grupp ta’ impriżi stabbli, jiġifieri Deutsche Bank, BofA u Credit Suisse. Dan il-grupp ta’ impriżi nbidel biss meta, fix-xahar ta’ Jannar 2013, it-trader ta’ BofA biddel l-impjieg u beda jaħdem għal Crédit agricole, li wassal għall-involviment ta’ dan l-aħħar bank.
330
Ir-raba’ nett, l-aġir inkwistjoni segwa l-istess skema li kienet tieħu l-forma ta’ ġabra ta’ informazzjoni jew ta’ diskussjonijiet ħielsa fuq l-aġir reċenti, attwali jew futur li kien jippermetti lit-traders tal-banek ikkonċernati jisfruttaw opportunitajiet ta’ koordinazzjoni jew ta’ skambji ta’ informazzjoni u, għalhekk, isegwu l-għan antikompetittiv uniku msemmi fil-punt 317 iktar ’il fuq.
331
L-eżistenza ta’ pjan ġenerali li jsegwi għan antikompetittiv uniku qabel u matul ix-xahar ta’ Frar 2013 hija, barra minn hekk, ikkonfermata minn provi oħra tal-fajl miġbura mill-Kummissjoni.
332
Fil-fatt, waqt diskussjoni tat‑2 ta’ Ġunju 2010, imsemmija fil-premessa 190 tad-Deċiżjoni kkontestata, it-trader ta’ BofA informa lit-trader ta’ Deutsche Bank bil-prezz li bih huwa kien biegħ bonds lil klijent speċifiku. Sussegwentement, it-trader ta’ Deutsche Bank ippropona l-istess prezz lil dan l-istess klijent u indika lit-trader ta’ BofA li huwa kien biegħ l-istess bonds u li dan kien ħadem perfettament (“worked out a dream”).
333
Bl-istess mod, fil-premessa 810 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni semmiet diskussjonijiet li minnhom jirriżulta li kull wieħed mit-tliet traders prinċipalment involuti kienu huma stess jirrikonoxxu li jifformaw parti minn “klabb” diskret (“telling you man… just like you, me and [Credit Suisse’s trader] have a chatroom… all these accounts mst be in one chatroom as well”; “we should defo include him in the club...”)
334
Fl-aħħar nett, wara li telaq minn BofA u beda jaħdem għal Crédit agricole, wieħed mit-traders involuti fl-aġir inkwistjoni eżaminat mill-Kummissjoni talab, fl‑10 ta’ Jannar 2013 li jerġa’ jiddaħħal fil-grupp (“to be added back in the house!”), jiġifieri l-forum permanenti li fih kienu membri t-trader ta’ Deutsche Bank u t-trader de Credit Suisse.
335
Għalhekk, sa fejn hija kellha għad-dispożizzjoni tagħha elementi suffiċjenti sabiex tikkonkludi li jeżisti pjan ġenerali li jsegwi għan antikompetittiv uniku qabel u matul ix-xahar ta’ Frar 2013, ma kienx meħtieġ, kuntrarjament għal dak li ssostni Credit Suisse, li l-Kummissjoni tistabbilixxi li l-parteċipanti kienu espliċitament u minn qabel aderixxew għal ftehim ġenerali li kien jiddefinixxi l-azzjoni tagħhom fis-suq jew, b’mod iktar ġenerali, li huma kienu fformalizzaw minn qabel l-intenzjoni tagħhom li jadottaw aġir antikompetittiv.
336
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti u anki jekk jitqies li hija kellha l-intenzjoni tikkontesta l-eżistenza ta’ pjan ġenerali bejn ix-xahar ta’ Jannar 2010 u x-xahar ta’ Frar 2013, Credit Suisse ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset li l-aġir adottat mit-traders tal-banek ikkonċernati matul dan il-perijodu kien jaqa’ fi pjan ġenerali li jsegwi għan antikompetittiv uniku, kif ġie ddefinit fit-termini mfakkra, essenzjalment, fil-punt 317 iktar ’il fuq.
ii) Fuq it‑tkomplija tal‑pjan ġenerali li jsegwi għan antikompetittiv uniku wara x‑xahar ta’ Frar 2013
337
Kif jirriżulta mill-premessi 94, 766, 767, 822, 823 u 847 tad-Deċiżjoni kkontestata, Deutsche Bank, fl-aħħar tax-xahar ta’ Frar 2013, ipprojbixxa lit-traders tiegħu milli jużaw fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti (“persistent multilateral chatrooms”).
338
Credit Suisse ssostni li din il-projbizzjoni tikkostitwixxi “fatt fundamentali” li rrenda impossibbli d-diskussjonijiet fuq tali fora ta’ diskussjonijiet bil-konsegwenza li d-diskussjonijiet bejn it-traders tal-banek ikkonċernati saru inqas frekwenti, jew saħansitra sporadiċi. Minħabba dan il-bdil fiċ-ċirkustanzi, l-aġir implimentat mit-traders wara x-xahar ta’ Frar 2013 ma baqax jiddependi fuq l-istess “mekkaniżmu” u ma kienx għadu jsegwi l-istess “skema”. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma kienx iktar possibbli, wara Frar 2013, li jintlaħaq l-għan antikompetittiv uniku ddefinit mill-Kummissjoni.
339
Il-Kummissjoni tirrikonoxxi tnaqqis relattiv fil-frekwenza tad-diskussjonijiet antikompetittivi marbuta mal-projbizzjoni msemmija fil-punt 337 iktar ’il fuq, filwaqt li tiċħad l-allegazzjoni ta’ Credit Suisse li dan it-tnaqqis kien sinjifikattiv u f’daqqa.
340
F’dan il-każ, għandu jiġi enfasizzat li l-projbizzjoni milli jużaw fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti indirizzata minn Deutsche Bank lit-traders tagħha ma tistax tqiegħed f’dubju l-konstatazzjonijiet tal-Kummissjoni dwar l-eżistenza ta’ pjan ġenerali li jsegwi għan antikompetittiv uniku.
341
Fil-fatt, l-ewwel nett, għandu jiġi rrilevat li Credit Suisse ma tikkontestax l-elementi oġġettivi li tfakkru fil-punt 319 iktar ’il fuq u li huma marbuta, minn naħa, man-natura omoġenja tal-prodotti inkwistjoni, jiġifieri l-BSSA, u, min-naħa l-oħra, mal-fatt li kienu involuti l-istess banek ikkonċernati, ħlief meta wieħed mit-traders parteċipanti kien bidel il-bank.
342
It-tieni nett, il-projbizzjoni msemmija fil-punt 337 iktar ’il fuq ipprovokat reazzjoni tat-traders ta’ Deutsche Bank, li tidher permezz ta’ diskussjoni li seħħet bejn żewġ traders ta’ dan il-bank fil‑25 ta’ Frar 2013 u msemmija fil-premessi 473 u 761 tad-Deċiżjoni kkontestata.
343
Matul din id-diskussjoni, trader ta’ Deutsche Bank, involut fil-ksur kontenzjuż, iddikjara lil wieħed mill-kollegi tiegħu tal-istess bank li l-imsemmija projbizzjoni kienet verament ser tfixkilhom (“that’s gonna really hinder us”), sa fejn dawn ma jkunux iktar informati dwar l-iskambji ta’ informazzjoni bejn it-traders ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse (“we not gonna know what flows are going on with [Crédit agricole’s trader] and [Credit Suisse’s trader]”).
344
It-trader l-ieħor ta’ Deutsche Bank imbagħad spjega: “what i do with [another trader] is we open a new room every day.. as long as its not permanent chat, its ok”, għal liema spjegazzjoni l-interlokutur tiegħu, involut fil-ksur kontenzjuż, wieġeb: “ah ok.. gonna have to do that then”.
345
Huwa għalhekk li, wara l-projbizzjoni indirizzata lit-traders ta’ Deutsche Bank milli jużaw fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti, it-traders tal-banek ikkonċernati fil-ksur kontenzjuż issostitwixxew id-diskussjonijiet tagħhom fi ħdan fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti permezz ta’ diskussjonijiet fi ħdan fora ta’ diskussjonijiet bilaterali mhux permanenti.
346
F’dan ir-rigward, minn naħa, ma huwiex ikkontestat li, sax-xahar ta’ Awwissu 2013, it-traders ta’ Credit Suisse u ta’ Crédit agricole komplew jiddiskutu b’mod bilaterali fl-istess forum multilaterali permanenti bħal dak li kien intuża mat-trader ta’ Deutsche Bank qabel u matul ix-xahar ta’ Frar 2013, jiġifieri l-forum PCHAT-0x2000001313671 imsejjaħ “DB/CA/CS $ CHAT”. Min-naħa l-oħra, kif jirriżulta espressament mid-diskussjoni tal‑25 ta’ Frar 2013, iċċitata fil-punt 344 iktar ’il fuq, il-projbizzjoni ta’ fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti ma kinitx tipprekludi lit-traders ta’ Deutsche Bank milli jużaw fora ta’ diskussjonijiet bilaterali mhux permanenti.
347
Barra minn hekk, it-traders tal-banek ikkonċernati kienu mdorrija jkollhom ukoll diskussjonijiet bilaterali, peress li huma kellhom tali diskussjonijiet qabel u matul ix-xahar ta’ Frar 2013, flimkien mal-użu tal-imsemmija fora ta’ diskussjonijiet multilaterali, fatt li ma huwiex ikkontestat.
348
It-traders tal-banek ikkonċernati għalhekk ipprovaw li jirrimedjaw il-projbizzjoni tal-użu ta’ fora ta’ diskussjonijiet multilaterali imposta fuq it-traders ta’ Deutsche Bank permezz ta’ network ta’ diskussjonijiet bilaterali. Dan il-fatt juri intenzjoni li jitkompla, wara Frar 2013, l-għan antikompetittiv li kien segwit mix-xahar ta’ Jannar 2010.
349
It-tielet nett, id-diskussjonijiet bejn it-traders tal-banek ikkonċernati effettivament komplew wara Frar 2013. Eżami tad-diskussjonijiet wara x-xahar ta’ Frar 2013 juri li l-imsemmija diskussjonijiet kellhom portata antikompetittiva simili għad-diskussjonijiet preċedenti għal dawk ta’ Frar 2013.
350
Fil-fatt, qabelxejn, it-traders komplew jikkoordinaw il-prezzijiet tagħhom kif juru, pereżempju, l-estratti ta’ diskussjonijiet bilaterali sussegwenti għax-xahar ta’ Frar 2013 imsemmija fil-punt 167 iktar ’il fuq, id-diskussjonijiet bilaterali tal‑10 ta’ Lulju 2013 (ara l-punti 236 sa 243 iktar ’il fuq) u tat‑12 ta’ Marzu 2015 (ara l-punti 257 sa 267, imbagħad 296 sa 300 iktar ’il fuq) kif ukoll l-ittra elettronika tal‑24 ta’ Marzu 2015 (ara l-punti 301 sa 308 iktar ’il fuq).
351
Sussegwentement, it-traders komplew jiżvelaw, spontanjament jew fuq talba, informazzjoni li setgħet tintuża mit-traders l-oħra sabiex iwettqu l-attivitajiet ta’ negozjati tagħhom jew sabiex jiddefinixxu l-istrateġija tagħhom ta’ negozjar jew tat-tariffi tagħhom, kif juru, pereżempju, l-estratti ta’ diskussjonijiet bilaterali sussegwenti għax-xahar ta’ Frar 2013 imsemmija fil-punt 168 iktar ’il fuq kif ukoll id-diskussjonijiet bilaterali tad‑19 u tal‑21 ta’ Marzu 2013 (ara l-punti 209 sa 216 u 217 sa 227 iktar ’il fuq), tal‑24 ta’ Mejju 2013 (ara l-punti 228 sa 232 iktar ’il fuq), tal‑25 ta’ Lulju 2013 (ara l-punti 244 sa 248 iktar ’il fuq) u tat‑12 ta’ Marzu 2015 (ara l-punti 257 sa 267 u 296 sa 300 iktar ’il fuq).
352
Fl-aħħar nett, it-traders komplew jikkoordinaw l-attivitajiet ta’ negozjar tagħhom kif juru, pereżempju, l-estratti ta’ diskussjonijiet bilaterali wara Frar 2013, imsemmija fil-punti 170 u 171 iktar ’il fuq, kif ukoll id-diskussjoni bilaterali tal‑10 ta’ Lulju 2013 (ara l-punti 236 sa 243 iktar ’il fuq) u dik tat‑12 ta’ Marzu 2015 (ara l-punti 257 sa 268, imbagħad 296 sa 300 iktar ’il fuq).
353
Għaldaqstant, wara x-xahar ta’ Frar 2013, it-traders tal-banek ikkonċernati kienu involuti fl-istess tipi ta’ koordinazzjoni, skambjaw l-istess tip ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva u kellhom għan antikompetittiv identiku għal dak imfittex qabel din id-data.
354
Ir-raba’ nett, l-argument ta’ Credit Suisse, ibbażat fuq l-allegazzjoni li l-projbizzjoni indirizzata lit-traders ta’ Deutsche Bank milli jużaw fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti wasslet għal bidla drastika fil-“mekkaniżmu” u fl-“iskema” tal-ksur uniku allegat, ma jippermettix li tiġi kkontestata l-konstatazzjoni li l-għan antikompetittiv imfittex mill-pjan ġenerali nżamm wara Frar 2013.
355
Fil-fatt, in-natura unika ta’ ksur tirriżulta mill-uniċità tal-għan segwit mill-parteċipanti fl-akkordju u mhux mill-modalitajiet ta’ applikazzjoni ta’ dan l-akkordju (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑15 ta’ Marzu 2000, Cimenteries CBR et vs Il‑Kummissjoni, T‑25/95, T‑26/95, T‑30/95 sa T‑32/95, T‑34/95 sa T‑39/95, T‑42/95 sa T‑46/95, T‑48/95, T‑50/95 sa T‑65/95, T‑68/95 sa T‑71/95, T‑87/95, T‑88/95, T‑103/95 u T‑104/95, EU:T:2000:77, punt 4127, u tat‑8 ta’ Lulju 2008, Lafarge vs Il‑Kummissjoni, T‑54/03, mhux ippubblikata, EU:T:2008:255, punt 482).
356
Ġie deċiż ukoll li, peress li l-għan tal-prattiki antikompetittivi baqa’ l-istess, il-fatt li ċerti karatteristiċi jew li l-intensità ta’ dawn il-prattiki nbidlu ma kienx konklużiv (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑24 ta’ Marzu 2011, Aalberts Industries et vs Il‑Kummissjoni, T‑385/06, EU:T:2011:114, punt 105).
357
Barra minn hekk, l-għan antikompetittiv uniku kkonstatat fid-Deċiżjoni kkontestata ma kienx jiddependi, kuntrarjament għal dak li tagħti x’tifhem Credit Suisse, mill-organizzazzjoni ta’ diskussjonijiet ta’ kuljum. Fil-fatt, kif jirriżulta mill-premessi 607 sa 611 u 763 tad-Deċiżjoni kkontestata, it-traders tal-banek ikkonċernati segwew dan l-għan bl-iskambju liberu ta’ informazzjoni dwar l-attivitajiet ta’ negozjar tagħhom fis-seħħ. Dawn l-iskambji kienu fil-forma ta’ kumment f’ħin reali tal-avvenimenti waqt li kienu qegħdin iseħħu, u dan kien jippermettilhom jidentifikaw u jisfruttaw opportunitajiet ta’ koordinazzjoni bejniethom. Huwa b’dan il-mod li dawn it-traders kienu jfittxu li jilħqu dan l-għan fil-kuntest ta’ diskussjonijiet antikompetittivi dwar negozjati partikolari jew, l-iktar l-iktar, dwar informazzjoni rilevanti għal perijodi partikolari. Għalhekk ma kienx neċessarju li jkun hemm diskussjonijiet permanenti jew ta’ kuljum sabiex jintlaħaq l-għan antikompetittiv inkwistjoni.
358
Barra minn hekk, anki fil-perijodu ta’ qabel ix-xahar ta’ Frar 2013, id-diskussjonijiet antikompetittivi ma kinux neċessarjament ta’ kuljum, kif jirriżulta mill-kronoloġija tal-avvenimenti esposti fit-Taqsima 4.2 tad-Deċiżjoni kkontestata.
359
Fl-aħħar nett, huwa minnu li l-projbizzjoni ta’ fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti setgħet tirrendi iktar diffiċli l-identifikazzjoni għat-traders tal-banek ikkonċernati ta’ opportunitajiet ta’ koordinazzjoni bejniethom jew l-iskambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva, b’mod partikolari peress li kien iktar diffiċli għalihom li jagħmlu “kummenti f’ħin reali”.
360
Madankollu, Credit Suisse ma tikkontestax li l-fora ta’ diskussjonijiet bilaterali mhux permanenti kienu jiffunzjonaw bl-istess mod bħall-fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti. L-istess bħall-fora għad-diskussjonijiet multilaterali permanenti, il-fora għad-diskussjonijiet bilaterali mhux permanenti kienu jippermettu lit-traders konnessi jiskambjaw informazzjoni permezz ta’ messaġġi istantanji. Barra minn hekk, bħall-fora għad-diskussjonijiet multilaterali permanenti, il-fora mhux permanenti kienu jippermettu lit-traders konnessi jikkummentaw, matul il-ġurnata u f’ħin reali, dwar l-avvenimenti li seħħew. Fir-realtà, id-differenza bejn dawn iż-żewġ tipi ta’ fora kienet essenzjalment in-numru ta’ parteċipanti u l-ħtieġa potenzjali li jinfetaħ forum ġdid kuljum.
361
Konsegwentement, mingħajr ma hemm bżonn li jiġu evalwati l-ġustifikazzjonijiet l-oħra mressqa mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni kkontestata b’risposta għall-argumenti tal-banek involuti sabiex jiġi spjegat tnaqqis relattiv fil-frekwenza tad-diskussjonijiet antikompetittivi, l-argument ta’ Credit Suisse, ibbażat fuq il-fatt li, wara Frar 2013, ma kienx għadu possibbli li jintlaħaq l-għan antikompetittiv uniku ddefinit fid-Deċiżjoni kkontestata, ma jistax jintlaqa’.
362
Għaldaqstant, l-ewwel parti tat-tieni motiv invokat minn Credit Suisse hija miċħuda.
363
Sa fejn, min-naħa tagħha, Crédit agricole tikkontesta, b’mod inċidentali u vag, in-natura unika tal-ksur kontenzjuż, l-allegazzjonijiet ta’ dan il-bank għandhom ukoll jiġu miċħuda.
364
Minn naħa, Crédit agricole ma għandhiex raġun issostni, fi tmiem l-ewwel motiv tagħha u fil-parti introduttiva tat-tieni motiv tagħha, li l-klassifikazzjoni bħala “ksur uniku u kontinwu” tkun żbaljata fil-każ li l-Qorti Ġenerali kellha tikkonstata li l-Kummissjoni kklassifikat b’mod żbaljat wieħed mill-ħames ftehimiet jew prattiki miftiehma distinti bħala ksur “minħabba l-għan”. Fil-fatt, dan l-argument huwa bbażat fuq il-premessa żbaljata li l-Kummissjoni identifikat ħames ksur distinti fid-Deċiżjoni kkontestata (ara l-punti 70 sa 89 iktar ’il fuq).
365
Min-naħa l-oħra, Crédit agricole lanqas ma għandha raġun li tissuġġerixxi, fil-kuntest tal-ewwel parti tat-tieni motiv tagħha, ibbażata fuq assenza ta’ kontribuzzjoni għal pjan ġenerali, li l-għan antikompetittiv uniku identifikat mill-Kummissjoni għall-ksur uniku u kontinwu inkwistjoni ġie ddefinit b’mod ġenerali wisq, peress li kull bank ifittex li jnaqqas it-telf tiegħu. Fil-fatt, għalkemm huwa minnu li l-għan antikompetittiv uniku espost mill-Kummissjoni jinkludi l-għan li jiġi mmassimizzat id-dħul u li jitnaqqas it-telf permezz tal-parteċipazzjoni fil-ksur kontenzjuż, mill-punt 317 iktar ’il fuq jirriżulta li din tal-aħħar ippreċiżat ukoll li l-banek ikkonċernati kienu fittxew li jilħqu dan l-għan bil-koordinazzjoni tal-aġir tagħhom fir-rigward tal-prezzijiet u fir-rigward tal-attivitajiet ta’ negozjar tagħhom kif ukoll bl-iskambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva relatata mal-BSSA nnegozjati fis-suq sekondarju. Għalhekk, il-banek involuti fittxew, permezz ta’ assistenza reċiproka u għalhekk permezz ta’ prattiki li ma kinux jikkostitwixxu kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni normali, li jimmassimizzaw iktar id-dħul tagħhom u li jnaqqsu iktar it-telf tagħhom meta mqabbla mal-banek li ma kinux involuti fl-aġir inkwistjoni.
2) Fuq in‑natura kontinwa tal‑ksur ikkonstatat
366
Fil-premessa 789 tad-Deċiżjoni kkontestata, taħt it-titolu “Natura kontinwa tal-ksur”, il-Kummissjoni qieset li l-aġir li hija kienet iddeskriviet fit-Taqsima 4 tad-deċiżjoni tagħha kien jagħmel parti minn proċess kontinwu li jsegwi pjan komuni u li dan l-aġir ma kienx jikkostitwixxi avvenimenti iżolati jew sporadiċi. Skont il-Kummissjoni, id-diversi elementi tal-ksur, li kellhom l-istess għan antikompetittiv, kienu ġew żviluppati fil-kuntest ta’ diskussjonijiet multipli u frekwenti bejn it-traders tal-banek ikkonċernati.
367
Permezz tat-tieni parti tat-tieni motiv tagħha, Crédit agricole tinvoka l-“assenza ta’ ksur kontinwu”. Bi tweġiba għal mistoqsija tal-Qorti Ġenerali waqt is-seduta, Crédit agricole indikat li, fil-kuntest tal-punti 3.16 sa 3.31 ta’ din il-parti, hija kienet qiegħda tikkontesta n-natura kontinwa tal-parteċipazzjoni tagħha fil-ksur, sa fejn l-interruzzjonijiet tal-parteċipazzjoni tagħha u ta’ dik tal-banek l-oħra għandu jkollhom ukoll konsegwenzi fuq in-natura kontinwa tal-ksur kontenzjuż kollu kemm hu.
368
Permezz tat-tielet parti tat-tieni motiv tagħha, Credit Suisse ssostni li l-Kummissjoni ma wrietx in-natura kontinwa tal-ksur kontenzjuż wara x-xahar ta’ Frar 2013.
369
Għandha tiġi eżaminata suċċessivament it-tielet parti tat-tieni motiv invokat minn Credit Suisse u t-tieni parti tat-tieni motiv invokat minn Crédit agricole sa fejn din it-tieni parti hija intiża li turi l-assenza ta’ natura kontinwa tal-ksur kontenzjuż.
i) Fuq it‑tielet parti tat‑tieni motiv ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq assenza ta’ prova tan‑natura kontinwa tal‑ksur kontenzjuż wara x‑xahar ta’ Frar 2013
370
Permezz tat-tielet parti tat-tieni motiv tagħha, Credit Suisse ssostni li l-Kummissjoni ma wrietx li l-ksur kontenzjuż kien kontinwu wara x-xahar ta’ Frar 2013, f’liema mument dan il-ksur inbidel b’mod sinjifikattiv.
371
Preliminarjament, Credit Suisse ssostni li, f’dan il-każ, il-kanal ta’ komunikazzjoni eżistenti bejn it-traders inkwistjoni ma kienx klandestin u li l-iskambji kienu perfettament iddokumentati, b’tali mod li l-assenza ta’ provi ta’ komunikazzjoni għal perijodu partikolari tikkostitwixxi prova effettiva tal-interruzzjoni tal-aġir matul dan il-perijodu. Għalhekk, il-Kummissjoni tipprova, b’mod żbaljat, issostni li d-dgħufija tal-prova tagħha hija dovuta għal provi frammentarji u inkompleti.
372
Skont Credit Suisse, fid-dawl tad-dinamika tas-suq inkwistjoni u tal-kronoloġija tal-fatti wara x-xahar ta’ Frar 2013, il-Kummissjoni kellha tipproduċi provi relatati ma’ fatti suffiċjentement qrib fiż-żmien. Issa, wara Frar 2013, kien hemm diversi intervalli fit-tul taż-żmien, inklużi intervalli li jvarjaw bejn 49 u 82 jum. Fid-dawl tad-diskussjonijiet bilaterali bejn traders oħra minbarra dak ta’ Credit Suisse, kien hemm għaxar perijodi ta’ inattività ta’ 28 jum jew iktar.
373
F’dan il-kuntest, qabelxejn, Credit Suisse ssostni li l-fatt li l-aġir adottat mill-banek inkwistjoni kellu għan komuni ma huwiex biżżejjed sabiex jintwera ksur kontinwu fil-preżenza ta’ provi jew ta’ indizji li jiżvelaw interruzzjoni ta’ dan il-ksur. Dawn l-argumenti l-iktar l-iktar jippermettu li tiġi sostnuta l-eżistenza ta’ ksur uniku u “ripetut”. Bl-istess mod, il-Kummissjoni sempliċement wettqet deduzzjonijiet ibbażati fuq sensiela ta’ provi kkunsidrati fl-intier tagħhom, ħaġa li ma turix, suffiċjentement skont il-liġi, ksur kontinwu.
374
Sussegwentement, Credit Suisse tenfasizza li l-Kummissjoni ma spjegatx kif l-intervalli msemmija fil-punt 372 iktar ’il fuq jistgħu jiġu konnessi fid-dawl tal-fatt li l-informazzjoni skambjata kienet issir malajr obsoleta u li din l-istituzzjoni pprovat ittawwal l-effetti ta’ xi diskussjonijiet sporadiċi, identifikati wara x-xahar ta’ Frar 2013.
375
Fl-aħħar nett, skont Credit Suisse, iċ-ċirkustanzi tal-kawża u l-funzjonament tas-suq kienu, fir-realtà, jeżiġu “miżuri pożittivi” u diskussjonijiet li jseħħu b’ċerta regolarità u f’intervalli ta’ żmien relattivament qrib. Il-Kummissjoni ma rnexxilhiex tikkonfuta dan l-argument.
376
F’dan ir-rigward, preliminarjament, għandu jiġi miċħud l-argument ta’ Credit Suisse li l-kanal ta’ komunikazzjoni eżistenti bejn it-traders tal-banek ikkonċernati ma kienx klandestin u li l-iskambji kienu perfettament iddokumentati b’tali mod li l-assenza ta’ prova ta’ komunikazzjoni għal perijodu partikolari tikkostitwixxi prova effettiva tal-interruzzjoni tal-aġir matul dan il-perijodu.
377
Minn naħa, dan l-argument huwa kkontradett minn ċerti spjegazzjonijiet li jinsabu fid-Deċiżjoni kkontestata. Fil-fatt, fil-premessa 777 ta’ din id-deċiżjoni, il-Kummissjoni indikat li, wara l-projbizzjoni tal-użu tal-fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti minn Deutsche Bank, kien normali li l-provi tad-diskussjonijiet bilaterali jkunu iktar mifruxa ladarba t-traders saru jafu li kellhom jieqfu jużaw il-fora ta’ diskussjonijiet multilaterali u għalhekk kellhom “jaħbu d-diskussjonijiet tagħhom mill-kontroll intern ta’ konformità”. Barra minn hekk, fil-premessi 82 u 778 ta’ din l-istess deċiżjoni, il-Kummissjoni spjegat li, matul l-investigazzjoni, hija kienet ġiet informata bil-fatt li r-reġistrazzjonijiet awdjo tal-konverżazzjonijiet telefoniċi tat-trader ta’ BofA għall-perijodu bejn id‑29 ta’ Novembru 2014 u t‑3 ta’ Settembru 2015 kienu tħassru u li l-unika informazzjoni li hija kellha, jiġifieri lista tat-telefonati magħmula, kienet turi li, bejn ix-xhur ta’ Novembru 2014 u ta’ Marzu 2015, kienu saru erbatax-il telefonata bejn it-trader ta’ BofA u t-trader ta’ Crédit agricole. Il-Kummissjoni żiedet li waħda biss minn dawn it-telefonati kienet iddokumentata fis-sistema ta’ Crédit agricole, jiġifieri telefonata tal‑10 ta’ Diċembru 2014.
378
Min-naħa l-oħra, l-assenza ta’ manifestazzjoni tal-ksur kontenzjuż matul perijodu partikolari ma tistax tiġi interpretata awtomatikament bħala interruzzjoni ta’ dan il-ksur matul dan l-istess perijodu.
379
Fil-fatt, anki jekk il-manifestazzjonijiet tal-akkordju huma separati b’intervalli ftit jew wisq twal, il-Kummissjoni tista’, fil-kuntest tal-evalwazzjoni tan-natura kontinwa ta’ ksur estiż fuq diversi snin, tqis li dan il-ksur ma ġiex interrott, minn naħa, meta d-diversi azzjonijiet li jagħmlu parti mill-imsemmi ksur isegwu għan wieħed u jistgħu jidħlu fil-kuntest ta’ ksur ta’ natura unika u, min-naħa l-oħra, meta ebda indizju jew prova ma turi li l-ksur ma seħħx matul dawn il-perijodi (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑18 ta’ Marzu 2021, Pometon vs Il‑Kummissjoni, C‑440/19 P, EU:C:2021:214, punti 112 u 114, u tas‑17 ta’ Mejju 2013, Trelleborg Industrie u Trelleborg vs Il‑Kummissjoni, T‑147/09 u T‑148/09, EU:T:2013:259, punti 61 u 63).
380
Il-prinċipju ta’ ċertezza legali jeżiġi madankollu li l-Kummissjoni tipproduċi, tal-inqas, provi relatati ma’ fatti li seħħew qrib biżżejjed fiż-żmien, b’tali mod li jkun jista’ jiġi raġonevolment irrikonoxxut li dan il-ksur kien seħħ b’mod kontinwu bejn żewġ dati preċiżi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑29 ta’ Settembru 2021, Nichicon Corporation vs Il‑Kummissjoni, T‑342/18, EU:T:2021:635, punt 365 (mhux ippubblikata) u l-ġurisprudenza ċċitata).
381
Għalkemm il-perijodu bejn żewġ manifestazzjonijiet ta’ aġir li jikkostitwixxi ksur huwa kriterju rilevanti sabiex tiġi stabbilita n-natura kontinwa ta’ ksur, xorta jibqa’ l-fatt li l-kwistjoni dwar jekk l-imsemmi perijodu huwiex twil biżżejjed sabiex ikun jikkostitwixxi interruzzjoni tal-ksur ma għandhiex tiġi eżaminata fl-astratt. Għall-kuntrarju, din għandha tiġi evalwata fil-kuntest tat-tħaddim tal-akkordju inkwistjoni (ara s-sentenza tad‑29 ta’ Settembru 2021, Nichicon Corporation vs Il‑Kummissjoni, T‑342/18, EU:T:2021:635, punt 366 (mhux ippubblikata) u l-ġurisprudenza ċċitata).
382
F’dan il-każ, fl-ewwel lok, mill-punti 317 sa 362 iktar ’il fuq jirriżulta li, matul il-perijodu tal-ksur kollu, l-aġir tal-parteċipanti kien jidħol fil-kuntest ta’ pjan ġenerali li kellu għan antikompetittiv uniku.
383
Minn dan jirriżulta li l-Kummissjoni setgħet tqis li l-ksur kontenzjuż kien kontinwu fil-perijodu kollu tal-ksur ikkonstatat fid-Deċiżjoni kkontestata, sakemm ma kellhiex tiġi kkonstatata interruzzjoni tal-imsemmi ksur (ara l-punti 379 sa 381 iktar ’il fuq).
384
Fit-tieni lok, l-għan antikompetittiv imfittex kien il-massimizzazzjoni tad-dħul tal-banek ikkonċernati filwaqt li jiġi llimitat it-telf tagħhom li seta’ jseħħ minħabba l-inċertezza relatata mal-mod kif iġibu ruħhom it-traders l-oħra. L-aġir implimentat kien jirrigwarda diversi BSSA u ma kienx jikkonsisti biss f’koordinazzjoni tal-prezzijiet jew skambji ta’ informazzjoni dwar il-prezzijiet. Fil-fatt, dan l-aġir kien jikkonċerna, b’mod iktar wiesa’, l-attivitajiet ta’ negozjar tal-banek ikkonċernati.
385
Kif jirriżulta mill-punti 323 u 357 iktar ’il fuq, it-tfittxija tal-għan antikompetittiv uniku kkonstatat fid-Deċiżjoni kkontestata ma kinitx tiddependi, kuntrarjament għal dak li tissuġġerixxi Credit Suisse, mill-organizzazzjoni ta’ diskussjonijiet ta’ kuljum. Fil-fatt, id-diskussjonijiet bejn it-traders ikkonċernati kienu intiżi sabiex jidentifikaw u jisfruttaw opportunitajiet ta’ koordinazzjoni jew ta’ skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva.
386
Barra minn hekk, u fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, parteċipazzjoni frekwenti ħafna f’kuntatti kollużorji ma kinitx neċessarja għall-funzjonament tal-ksur kontenzjuż, peress li n-negozjati ta’ BSSA kienu indipendenti. Fil-fatt, is-suċċess eventwali ta’ kuntatt kollużiv partikolari ma kienx jiddependi fuq parteċipazzjoni f’sensiela ta’ kuntatti relatati ma’ negozjati oħra.
387
Fl-aħħar nett, id-diskussjonijiet li saru wara x-xahar ta’ Frar 2013 involvew l-istess traders bħal dawk li kienu fl-oriġini tal-implimentazzjoni ta’ fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti fl‑2010. Dawn it-traders kienu jiltaqgħu ta’ spiss matul avvenimenti soċjali u kienu jiffurmaw grupp strett ħafna magħruf sew fost it-traders tal-post finanzjarju (City) f’Londra.
388
Fit-tielet lok, il-Kummissjoni bbażat ruħha fuq provi li jirrigwardaw fatti suffiċjentement qrib fiż-żmien u l-intervalli, invokati minn Credit Suisse bejn żewġ manifestazzjonijiet tal-ksur jew bejn żewġ diskussjonijiet li l-Kummissjoni hija f’pożizzjoni li tipproduċi l-prova tagħhom, ma jippermettux li jitqies li l-imsemmi ksur ġie interrott matul il-perijodu ta’ wara x-xahar ta’ Frar 2013.
389
F’dan ir-rigward, l-ewwel nett, għandu jiġi enfasizzat li Credit Suisse ma tinvokax interruzzjoni tal-ksur qabel ix-xahar ta’ Frar 2013 minkejja li diversi intervalli ta’ iktar minn xahar bejn ċerti diskussjonijiet jistgħu jiġu kkonstatati qabel din id-data u, b’mod iktar preċiż, fl‑2012.
390
It-tieni nett, fil-premessa 534 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni semmiet diversi dokumenti li minnhom jirriżulta li, matul is-snin 2014 u 2015, it-traders ipperċepew is-suq tal-BSSA bħala li kien qiegħed isir dejjem iktar diffiċli u inqas profittabbli (“no money in SSA anymore”, “no flows in SSA”, “no money in SSA”, “SSA is dead”). Dan il-fenomenu kien jispjega għalfejn it-traders inkwistjoni kienu jinnegozjaw dejjem iktar strumenti finanzjarji oħra sabiex jikkumpensaw għat-tnaqqis tal-attività f’dan is-suq. Dan it-tnaqqis tal-attività, indipendenti mir-rieda tal-parteċipanti fil-ksur uniku, ikkontribwixxa għat-tnaqqis tal-opportunitajiet ta’ koordinazzjoni jew ta’ skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva.
391
It-tielet nett, minn eżami, minn naħa, tad-diskussjonijiet li ppreċedew l-intervalli invokati minn Credit Suisse u, min-naħa l-oħra, tad-diskussjonijiet li segwew l-imsemmija intervalli, jirriżulta li dawn id-diskussjonijiet ma jinkludu ebda element ta’ natura li juri li t-traders tal-banek ikkonċernati kienu, inizjalment, immanifestaw rieda li jtemmu l-ksur uniku u, sussegwentement, rieda li jimplimentawh mill-ġdid. Għall-kuntrarju, it-ton użat mit-traders huwa partikolarment liberu u d-diskussjonijiet huma spontanji. B’mod partikolari, id-diskussjonijiet antikompetittivi li jsegwu l-intervalli invokati minn Credit Suisse ma jinkludu ebda kummenti preliminari li jindikaw in-neċessità li jiġi stabbilit mill-ġdid kuntatt, jew saħansitra fiduċja, li kienet twaqqfet qabel bejn il-parteċipanti. Dawn id-diskussjonijiet għalhekk jistabbilixxu rieda persistenti u kostanti, min-naħa tat-traders parteċipanti, li jadottaw aġir li jikkontribwixxi għall-pjan ġenerali li jsegwi għan antikompetittiv uniku, kif ġie ddefinit mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni kkontestata.
392
B’mod iktar preċiż, fir-rigward tal-intervall ta’ 64 jum li jissepara, minn naħa, id-diskussjoni tal‑21 ta’ Marzu 2013 bejn it-trader ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ Deutsche Bank u, min-naħa l-oħra, id-diskussjoni tal‑24 ta’ Mejju 2013 bejn it-trader ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ Credit Suisse, għandu jiġi rrilevat li, għalkemm il-bonds ikkonċernati minn dawn id-diskussjonijiet kienu differenti, il-kontenut tad-diskussjonijiet kien l-istess. Fil-fatt, it-traders inkwistjoni skambjaw informazzjoni kummerċjali sensittiva fuq attivitajiet ta’ negozjar li kienu għaddejjin jew li seħħew u b’mod partikolari fuq il-prezzijiet tagħhom u fuq il-klijenti tagħhom (ara l-punti 217 sa 227 u 228 sa 232 iktar ’il fuq). Barra minn hekk, ir-rimarki li saru matul dawn id-diskussjonijiet huma partikolarment ħielsa u l-aġir tat-traders huwa naturali. Dawn id-diskussjonijiet ma jsemmu ebda element li jissuġġerixxi li r-rieda tat-traders li jimplimentaw il-ksur intemmet bejn dawn iż-żewġ manifestazzjonijiet tiegħu.
393
Fir-rigward tal-intervall ta’ 60 jum li jissepara ż-żewġ diskussjonijiet tal‑11 ta’ Ottubru 2013 u tal‑10 ta’ Diċembru 2013 bejn it-trader ta’ Credit Suisse u t-trader ta’ Deutsche Bank, għandu jiġi rrilevat li dawn iż-żewġ diskussjonijiet kienu jirrigwardaw bonds differenti, iżda li l-kontenut tal-imsemmija diskussjonijiet kien simili. Waqt l-ewwel waħda minn dawn id-diskussjonijiet, it-trader ta’ Credit Suisse rtira ordni ta’ bejgħ mill-pjattaforma ta’ sensar (“killed it”) wara li t-trader ta’ Deutsche Bank issuġġerixxa dan l-irtirar minħabba l-pożizzjoni twila tiegħu (“i am long bro …if ok to scarp it that would be better”). Waqt it-tieni waħda minn dawn id-diskussjonijiet, huwa t-trader ta’ Deutsche Bank li ssuġġerixxa li jirtira l-offerta ta’ xiri tiegħu (“ah sorry bro...will kill it”) wara li sar jaf bil-pożizzjoni qasira tat-trader ta’ Credit Suisse (“i’m small short”). Il-fatt li t-trader ta’ Deutsche Bank fl-aħħar nett irrinunzja milli jirtira l-offerta tiegħu wara li rċieva l-opinjoni tat-trader ta’ Credit Suisse ma jikkontestax l-evalwazzjoni li fuq il-bażi tagħha l-imsemmija diskussjonijiet juru kontinwità fil-kontenut tagħhom u forma ta’ reċiproċità fit-tul fir-rigward tal-irtirar u ta’ proposta ta’ rtirar ta’ offerta li tista’ tippreġudika parteċipant ieħor fl-akkordju. Barra minn hekk, dawn id-diskussjonijiet ma jsemmu ebda element li jissuġġerixxi li r-rieda tat-traders li jimplimentaw il-ksur intemmet bejn dawn iż-żewġ manifestazzjonijiet tal-ksur. L-ewwel waħda minn dawn id-diskussjonijiet, jiġifieri dik tal‑11 ta’ Ottubru 2013, li matulha t-traders tat-tliet banek involuti kienu preżenti, turi barra minn hekk rieda li tiġi ppjanata laqgħa ta’ natura soċjali matul vjaġġ kummerċjali fi New York (l-Istati Uniti tal-Amerika) il-ġimgħa ta’ wara.
394
Fir-rigward tal-intervall ta’ 55 jum li jissepara ż-żewġ diskussjonijiet tal‑10 ta’ Diċembru 2013 u tat‑3 ta’ Frar 2014 bejn it-trader ta’ Credit Suisse u t-trader ta’ Deutsche Bank, għandu jiġi rrilevat li dawn iż-żewġ diskussjonijiet kienu jirrigwardaw bonds differenti, iżda li l-kontenut tal-imsemmija diskussjonijiet kien simili. Waqt l-ewwel waħda minn dawn id-diskussjonijiet, it-trader ta’ Deutsche Bank issuġġerixxa li jirtira l-offerta tiegħu wara li sar jaf bil-pożizzjoni qasira tat-trader ta’ Credit Suisse (ara l-punt 393 iktar ’il fuq). Waqt it-tieni waħda minn dawn id-diskussjonijiet, it-trader ta’ Deutsche Bank ma aċċettax offerta ppreżentata minn Credit Suisse fuq il-pjattaforma ta’ sensar u għalhekk ma biegħlux bond wara skambju bejn iż-żewġ traders. Iż-żewġ diskussjonijiet huma diretti u spontanji u ma jsemmu ebda element li jissuġġerixxi li r-rieda taż-żewġ traders li jikkontribwixxu għall-ksur kontenzjuż intemmet bejn dawn iż-żewġ manifestazzjonijiet tal-ksur.
395
Fir-rigward tal-intervall ta’ 82 jum li jissepara, minn naħa, diskussjoni tal‑1 ta’ Mejju 2014 bejn it-trader ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ Credit Suisse u, min-naħa l-oħra, diskussjoni tat‑22 ta’ Lulju 2014 bejn it-trader ta’ Credit Suisse u t-trader ta’ BofA, għandu jiġi enfasizzat li, matul l-ewwel waħda minn dawn id-diskussjonijiet, it-trader ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ Credit Suisse ddiskutew il-prezz ta’ bond partikolari (KFW 5 1/8 03/16). Fil-fatt, it-trader ta’ Crédit agricole staqsa “where u ma[rk]ing that sh1t [?]”. It-trader ta’ Credit Suisse spjega “got them marked + 2 on the bid (2/-2)”, u t-trader ta’ Crédit agricole wieġeb “perfect”. Dan l-iskambju għalhekk ippermetta lit-trader ta’ Crédit agricole jivverifika l-prezzijiet tiegħu mat-trader ta’ Credit Suisse. Waqt it-tieni waħda minn dawn id-diskussjonijiet, it-trader ta’ BofA, li kien ipparteċipa preċedentement fid-diskussjonijiet mat-traders l-oħra meta kien jaħdem għal Deutsche Bank, ippropona lit-trader ta’ Credit Suisse li jirtira l-offerta tiegħu għal bond ieħor. It-trader ta’ BofA semma wkoll il-pożizzjoni ta’ negozjar tiegħu (“sorry I didn’t realised kbn 19 in tullets was you… i went better bid… can kill it if you wanty… we are short 10mm…”).
396
Matul dan l-intervall ta’ 82 jum, dan l-ex trader ta’ Deutsche Bank, kien bil-leave mill‑1 ta’ April, sakemm jitlaq mill-bank f’Ġunju 2014 u jibda’ jaħdem għal BofA. Dan l-avveniment ma kellux il-konsegwenza li jinterrompi l-ksur, peress li, fl‑1 ta’ Mejju 2014, it-trader ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ Credit Suisse ddiskutew il-prezz ta’ bond (ara l-punt 395 iktar ’il fuq). Min-naħa l-oħra, il-leave tat-trader ta’ Deutsche Bank, qabel il-bidla fl-impjieg tiegħu, ikkontribwixxa għal tnaqqis temporanju tal-opportunitajiet ta’ koordinazzjoni jew ta’ skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva bejn it-tliet traders prinċipalment involuti.
397
L-ex trader ta’ Deutsche Bank sussegwentement beda jaħdem għal BofA fis‑16 ta’ Lulju 2014. Il-fatt li l-imsemmi trader, sitt ijiem wara, jiġifieri fit‑22 ta’ Lulju 2014, kellu diskussjoni bilaterali mat-trader ta’ Credit Suisse sabiex jipproponi li jirtira offerta (“can kill it if you wanty”) u jesponi l-pożizzjoni ta’ negozjar tiegħu (“we are short 10 mm”) juri rieda mhux interrotta li jadotta aġir li jaqa’ fi pjan ġenerali li jsegwi għan antikompetittiv uniku ddefinit mill-Kummissjoni. Din ir-rieda kontinwa tidher ukoll mit-ton dirett użat miż-żewġ parteċipanti u mill-ispontanjetà tal-iskambju.
398
Fir-rigward tal-intervall ta’ 67 jum invokat minn Credit Suisse bejn allegata diskussjoni tal‑24 ta’ Awwissu 2014 u diskussjoni tad‑29 ta’ Ottubru 2014, għandu jiġi enfasizzat li l-argument li tipprova tressaq Credit Suisse ma huwiex fondat peress li l-ebda diskussjoni bilaterali ma ġiet identifikata fl‑24 ta’ Awwissu 2014. Id-diskussjoni msemmija minn Credit Suisse hija fir-realtà dik tal‑24 ta’ Settembru 2014 u l-intervall invokat huwa għalhekk ta’ 37 jum. Fi kwalunkwe każ, dawn id-diskussjonijiet ma juru l-ebda interruzzjoni tal-ksur u, għall-kuntrarju, juru li, f’dawn iż-żewġ okkażjonijiet, it-trader ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ BofA komplew jiskambjaw informazzjoni dwar l-istrateġija tat-tariffi tagħhom, b’tali mod li wrew ir-rieda persistenti u konstanti tagħhom li jipparteċipaw fil-ksur uniku indikat mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni kkontestata.
399
Fir-rigward tal-intervall ta’ 70 jum li jissepara, minn naħa, diskussjoni tad‑29 ta’ Ottubru 2014 bejn it-trader ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ BofA u, min-naħa l-oħra, diskussjoni tas‑7 ta’ Jannar 2015 bejn it-trader ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ Credit Suisse, ma hemm xejn fil-kontenut tal-ewwel waħda minn dawn id-diskussjonijiet li jissuġġerixxi rieda tal-parteċipanti li jinterrompu l-ksur kontenzjuż u ma hemm xejn fil-kontenut tat-tieni waħda minn dawn id-diskussjonijiet li juri rieda li jiġi implimentat mill-ġdid ksur li kien ġie interrott. Iż-żewġ diskussjonijiet juru skambju ta’ informazzjoni dwar il-prezzijiet. Dawn id-diskussjonijiet jindikaw għalhekk rieda komuni u persistenti li titkompla l-implimentazzjoni tal-pjan ġenerali ddefinit mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni kkontestata.
400
Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-intervall ta’ 45 jum li jissepara, minn naħa, diskussjoni tas‑27 ta’ Jannar 2015 bejn it-trader ta’ Bofa u t-trader ta’ Crédit agricole u, min-naħa l-oħra, diskussjoni tat‑12 ta’ Marzu 2015 bejn it-trader ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ Credit Suisse, għandu jiġi rrilevat li l-kontenut tad-diskussjoni tas‑27 ta’ Jannar 2015 jindika skambju dwar il-prezzijiet ta’ bond speċifiku. Waqt din id-diskussjoni, it-trader ta’ BofA staqsa lill-interlokutur tiegħu x’valutazzjoni kien jagħti tal-imsemmi bond u t-trader ta’ Crédit agricole wieġbu. Din id-diskussjoni ma tinkludi ebda indikazzjoni li turi li t-traders ta’ BofA u ta’ Crédit agricole kellhom l-intenzjoni li jtemmu l-aġir rispettiv tagħhom fil-futur.
401
F’dan ir-rigward, il-fatt li d-diskussjoni tas‑27 ta’ Jannar 2015 hija l-aħħar diskussjoni antikompetittiva kkonstatata kontra BofA u li hija timmarka t-tmiem tal-parteċipazzjoni ta’ dan il-bank fil-ksur kontenzjuż ma jistax jiġi interpretat bħala interruzzjoni tal-ksur uniku implimentat miż-żewġ traders parteċipanti l-oħra, jiġifieri t-trader ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ Credit Suisse. Huwa għalhekk li l-kontenut tad-diskussjoni tat‑12 ta’ Marzu 2015 bejn it-trader ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ Credit Suisse juri skambju ta’ informazzjoni preċiża ħafna u attwali fuq offerta proposta lil klijent, iżda wkoll koordinazzjoni tal-prezzijiet u tal-attivitajiet ta’ negozjar tat-traders (ara l-punti 257 sa 267, imbagħad 296 sa 300 iktar ’il fuq). Dan l-iskambju ta’ informazzjoni u din il-koordinazzjoni ma huma ppreċeduti minn ebda kumment preliminari li jissuġġerixxi li l-ksur uniku kien ġie preċedentement interrott. Għall-kuntrarju, l-iskambju ta’ informazzjoni u l-koordinazzjoni seħħew ftit sekondi wara d-dħul tal-parteċipanti fil-forum għad-diskussjonijiet mhux permanenti.
402
L-evalwazzjonijiet li jinsabu fil-punt 391 iktar ’il fuq japplikaw ukoll għall-intervalli l-oħra li ġew identifikati minn Credit Suisse u li jisseparaw id-diskussjonijiet l-oħra li saru wara Frar 2013.
403
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-kuntest tal-funzjonament tal-akkordju kkonstatat, li dam madwar ħames snin u xahrejn, bejn id‑19 ta’ Jannar 2010 u l‑24 ta’ Marzu 2015, jippermetti li tiġi sostnuta l-konklużjoni li l-ksur uniku kien kontinwu minkejja l-intervalli invokati minn Credit Suisse.
404
Fil-fatt, minn naħa, it-traders tal-banek ikkonċernati kienu jsegwu l-għan antikompetittiv ikkonstatat mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni kkontestata bl-iskambju liberu ta’ informazzjoni fuq l-attivitajiet ta’ negozjar tagħhom li kienu għaddejjin. Dawn l-iskambji kienu jieħdu l-forma ta’ deskrizzjoni kontinwa u f’ħin reali tal-avvenimenti waqt li kienu qegħdin iseħħu, u dan kien jippermettilhom jidentifikaw u jisfruttaw opportunitajiet ta’ koordinazzjoni u ta’ skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva meta kienet teżisti l-okkażjoni u, b’mod partikolari, meta dawn it-traders parteċipanti kienu juru interess komuni għal BSSA speċifika waħda jew iktar. Huwa għalhekk li l-imsemmija traders kienu jfittxu li jilħqu l-imsemmi għan antikompetittiv fil-kuntest ta’ skambji ta’ informazzjoni antikompetittivi dwar negozjati partikolari u indipendenti minn xulxin, jew saħansitra fil-kuntest ta’ skambji antikompetittivi dwar informazzjoni rilevanti għal perijodi partikolari. Għalhekk ma kienx neċessarju li jkun hemm diskussjonijiet permanenti jew ta’ kuljum sabiex jintlaħaq l-għan antikompetittiv inkwistjoni.
405
Min-naħa l-oħra, diversi avvenimenti li seħħew mix-xahar ta’ Frar 2013 setgħu jaffettwaw ir-rieda tat-traders parteċipanti kollha li jaderixxu għall-pjan ġenerali li jsegwi għan antikompetittiv uniku, jiġifieri, l-ewwel nett, il-projbizzjoni indirizzata lit-traders ta’ Deutsche Bank milli jużaw fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti f’kuntest ta’ sorveljanza ikbar fis-settur tal-banek ta’ investiment, it-tieni nett, il-leave ta’ diversi xhur tat-trader ta’ Deutsche Bank qabel ma beda jaħdem għal BofA, jew ukoll, it-tielet nett, it-tnaqqis fl-attività fis-suq tal-BSSA.
406
Madankollu, minkejja dawn l-avvenimenti, id-diskussjonijiet identifikati mill-Kummissjoni ma jindikaw ebda dubju dwar l-akkordju u, b’mod partikolari, ebda dubju min-naħa tat-traders parteċipanti dwar ir-rieda tagħhom li jkomplu jadottaw l-aġir antikompetittiv tagħhom. Fil-fatt, it-traders tal-banek ikkonċernati komplew, ċertament b’mod inqas frekwenti, iżda b’mod rikorrenti, id-diskussjonijiet tagħhom ta’ natura antikompetittiva dwar negozjati partikolari u indipendenti minn xulxin.
407
Ir-reazzjoni ta’ dawn it-traders hija spjegata mill-fatt li l-għan antikompetittiv li huma kienu qegħdin ifittxu kien ibbażat fuq il-fehim konġunt tagħhom li huma jgħinu lil xulxin sabiex jisiltu benefiċċju reċiproku fit-tul. Għalhekk, fuq din il-bażi, trader seta’ joqgħod lura milli jaġixxi fil-kuntest ta’ tranżazzjoni speċifika jew jaqsam tranżazzjoni ma’ trader ieħor u għalhekk jirrinunzja għal benefiċċju immedjat. Trader seta’ wkoll jiskambja informazzjoni mat-traders l-oħra, jiġifieri l-kompetituri tiegħu, b’tali mod li jirrinunzja milli jislet vantaġġ waħdu u b’mod immedjat mill-imsemmija informazzjoni. Fil-fatt, trader kien joqgħod lura milli jaġixxi, kien jaqsam tranżazzjoni jew kien jiskambja informazzjoni kummerċjali sensittiva minħabba li kien jistenna li t-traders l-oħra jġibu ruħhom bl-istess mod fil-futur. Fil-kuntest tal-funzjonament tal-akkordju inkwistjoni, l-aġir ikkonstatat mill-Kummissjoni u, b’mod iktar ġenerali, il-pjan ġenerali li fil-kuntest tiegħu kien jaqa’ dan l-aġir, kienu għalhekk ibbażati fuq aspettattivi reċiproċi li kienu sostnuti minn kull diskussjoni antikompetittiva u li l-għan tagħhom kien li jisiltu vantaġġ fit-tul fil-konfront tal-klijenti u tat-traders kompetituri u, fl-aħħar nett, li jimmassimizzaw id-dħul tat-traders parteċipanti filwaqt li jillimitaw it-telf tagħhom (ara, f’dan is-sens, il-premessi 643, 744, 746, 781 u 810 tad-Deċiżjoni kkontestata).
408
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-perijodi qosra ta’ żmien li fihom l-informazzjoni skambjata kienet issir obsoleta, invokati minn Credit Suisse, ma kinux jeżiġu li l-Kummissjoni tindika kif kienu spjegati l-intervalli kkonstatati bejn iż-żewġ manifestazzjonijiet tal-ksur. Barra minn hekk, dawn il-perijodu qosra ta’ żmien ma jqegħdux f’dubju l-konklużjoni tal-Kummissjoni li l-ksur uniku inkwistjoni kien ta’ natura kontinwa.
409
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, l-argumenti ta’ Credit Suisse bbażati, essenzjalment, fuq l-allegazzjoni li l-Kummissjoni ma pproduċietx il-prova ta’ fatti suffiċjentement qrib fiż-żmien sabiex tikkonkludi li kien hemm ksur kontinwu ma jistgħux jintlaqgħu.
410
Din il-konklużjoni ma hijiex ikkontestata mis-sentenza tal‑10 ta’ Novembru 2017, Icap et vs Il‑Kummissjoni (T‑180/15, EU:T:2017:795), invokata minn Credit Suisse.
411
Fil-fatt, qabelxejn, għandu jiġi enfasizzat li, fil-kawża li tat lok għas-sentenza tal‑10 ta’ Novembru 2017, Icap et vs Il‑Kummissjoni (T‑180/15, EU:T:2017:795), il-Qorti Ġenerali evalwat in-natura kontinwa tal-parteċipazzjoni ta’ impriża partikolari u mhux in-natura kontinwa tal-ksur kollu kemm hu.
412
Sussegwentement, l-għan tal-akkordju u l-funzjonament tiegħu kienu differenti minn dawk tal-ksur kontenzjuż. Fil-fatt, fis-sentenza tal‑10 ta’ Novembru 2017, Icap et vs Il‑Kummissjoni (T‑180/15, EU:T:2017:795), il-Qorti Ġenerali ħadet inkunsiderazzjoni, fil-kuntest tal-funzjonament tal-ksur inkwistjoni, in-natura ta’ kuljum tal-iffissar tar-rati tal-JPY LIBOR, jiġifieri numru ta’ rati ta’ interessi ta’ riferiment li kienu użati għal diversi prodotti finanzjarji ddenominati fil-jen Ġappuniż. Huwa f’dan il-kuntest li hija qieset li l-Kummissjoni kellha tenfasizza miżuri pożittivi adottati fuq bażi, jekk mhux ta’ kuljum, tal-inqas suffiċjentement limitata fiż-żmien.
413
B’paragun, f’dan il-każ, fid-dawl tal-kuntest tal-funzjonament tal-akkordju u, b’mod iktar preċiż, fid-dawl tal-fatt li dan l-akkordju kien ibbażat fuq kollaborazzjoni rikorrenti f’dak li jikkonċerna BSSA speċifiċi, ma kienx neċessarju li l-Kummissjoni tenfasizza “miżuri pożittivi” adottati mill-parteċipanti fl-akkordju b’mod daqstant frekwenti bħal fil-kawża li tat lok għas-sentenza tal‑10 ta’ Novembru 2017, Icap et vs Il‑Kummissjoni (T‑180/15, EU:T:2017:795).
414
Fi kwalunkwe każ, għandu jiġi nnotat li s-sitwazzjoni tal-parteċipanti fil-ksur kontenzjuż ma tistax tiġi pparagunata ma’ dik ta’ Icap fil-kawża li tat lok għas-sentenza tal‑10 ta’ Novembru 2017, Icap et vs Il‑Kummissjoni (T‑180/15, EU:T:2017:795). Fil-fatt, Icap kellha rwol ta’ “faċilitatur” ta’ akkordju bejn banek u l-attività ekonomika tagħha ma kinitx l-istess bħal dik tal-imsemmija banek. B’mod partikolari, il-Qorti Ġenerali rrilevat li l-Kummissjoni kienet ibbażat ruħha fuq l-implimentazzjoni, minn Icap, ta’ okkorrenzi ta’ ksur deċiżi kull darba bejn żewġ banek u li l-funzjonament tal-akkordju kien jirrendi iktar diffiċli l-prova, mill-Kummissjoni, li Icap kien imissha raġonevolment iddeduċiet li t-talbiet li bank indirizzalha kienu jifformaw parti minn kollużjoni ma’ bank ieħor. F’dan il-każ, il-Kummissjoni kkonstatat li l-banek involuti kienu pparteċipaw direttament, tal-inqas, f’ċerti aspetti tal-ksur uniku kkonstatat.
415
Bl-istess mod, fid-dawl tad-differenzi li jikkaratterizzaw il-kuntest tal-funzjonament tal-ksur kontenzjuż u l-kuntest tal-funzjonament tal-akkordju li kien inkwistjoni fil-kawża li tat lok għas-sentenza tas‑7 ta’ Novembru 2019, Campine u Campine Recycling vs Il‑Kummissjoni (T‑240/17, mhux ippubblikata, EU:T:2019:778), b’mod partikolari f’dak li jirrigwarda l-prodott ikkonċernat u l-importanza tal-fattur prezz, il-kunsiderazzjonijiet magħmula mill-Qorti Ġenerali f’din l-aħħar sentenza ma jistgħux jiġu trasposti għal dan il-każ.
416
Fl-aħħar nett, sa fejn Credit Suisse tinvoka s-sentenza tal‑14 ta’ Jannar 2021, Kilpailu- ja kuluttajavirasto (C‑450/19, EU:C:2021:10), kif ukoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Pitruzzella fil-kawża Kilpailu- ja kuluttajavirasto (C‑450/19, EU:C:2020:698), għandu jiġi enfasizzat li l-imsemmija sentenza kienet intiża sabiex tiddetermina d-data tat-tmiem ta’ ksur uniku u kontinwu sabiex il-qorti nazzjonali adita fil-kawża prinċipali tkun tista’ tiffissa l-punt tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni. Il-kawża li tat lok għal din l-istess sentenza għalhekk ma kinitx tikkonċerna l-identifikazzjoni ta’ interruzzjoni provviżorja eventwali ta’ ksur uniku u l-evalwazzjoni tan-natura kontinwa tal-imsemmi ksur. Barra minn hekk, mill-ġurisprudenza msemmija fil-punti 379 sa 381 iktar ’il fuq, li tagħmel riferiment b’mod partikolari għall-kuntest tal-funzjonament tal-akkordju, ma jirriżultax li l-interess ġuridiku protett għandu, kif issostni Credit Suisse abbażi tas-sentenza tal‑14 ta’ Jannar 2021, Kilpailu- ja kuluttajavirasto (C‑450/19, EU:C:2021:10), jittieħed inkunsiderazzjoni sabiex tiġi evalwata l-eżistenza ta’ interruzzjoni provviżorja ta’ ksur uniku.
417
It-tielet parti tat-tieni motiv invokat minn Credit Suisse għandha għalhekk tiġi miċħuda.
ii) Fuq it‑tieni parti tat‑tieni motiv ta’ Crédit agricole, sa fejn din hija intiża li turi l‑assenza ta’ natura kontinwa tal‑ksur ikkonstatat
418
Crédit agricole ssostni li l-Kummissjoni ma ħaditx inkunsiderazzjoni b’mod adegwat l-evoluzzjoni fin-natura u fil-frekwenza tad-diskussjonijiet lejn l-aħħar tas-sena 2013 u l-bidu tas-sena 2014. Il-Kummissjoni pprovat tispjegaha bl-invokazzjoni tat-tnaqqis fil-profittabbiltà tas-suq tal-BSSA u s-sostituzzjoni tal-fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti b’diskussjonijiet bilaterali, li jispjega għalfejn kien hemm inqas provi disponibbli. Madankollu, skont Crédit agricole, din is-sostituzzjoni probabbilment kellha tagħti lok għal iktar provi, peress li forum wieħed ta’ diskussjonijiet multilaterali kien ġie ssostitwit b’diversi fora ta’ diskussjonijiet bilaterali. Barra minn hekk, il-banek ikkonċernati, minbarra min applika għal immunità f’dan il-każ, ipproduċew ukoll provi dokumentarji kontemporanji, b’tali mod li t-tnaqqis fil-volum ta’ provi jirrifletti sempliċement tnaqqis nett tan-numru ta’ diskussjonijiet sa mix-xahar ta’ Ottubru 2013. Dan it-tnaqqis jirriżulta b’mod partikolari minn perijodu twil ta’ assenza tat-trader ta’ Deutsche Bank, li sussegwentement għalih kien hemm każ wieħed biss ta’ “koordinazzjoni”, fit‑12 ta’ Marzu 2015, liema każ jikkostitwixxi barra minn hekk interpretazzjoni żbaljata mill-Kummissjoni ta’ skambju li jinvolvi lil Credit Suisse.
419
Preliminarjament, għar-raġunijiet esposti fil-punti 376 sa 381 iktar ’il fuq, għandu jiġi miċħud l-argument ta’ Crédit agricole bbażat fuq l-allegazzjoni li l-intervalli bejn id-diskussjonijiet antikompetittivi jikkostitwixxu perijodi li matulhom l-aġir inkwistjoni ma seħħx.
420
L-ewwel nett, fir-rigward tan-natura kontinwa tal-ksur, għandu jiġi rrilevat li, bl-eċċezzjoni possibbli tal-argumenti miċħuda fil-punti 363 u 364 iktar ’il fuq, Crédit agricole ma kkontestatx il-konstatazzjonijiet tal-Kummissjoni dwar l-eżistenza ta’ pjan ġenerali li jsegwi għan antikompetittiv uniku.
421
Barra minn hekk, Crédit agricole ċertament irrilevat li d-diskussjonijiet antikompetittivi kienu saħansitra inqas frekwenti wara x-xahar ta’ Ottubru 2013 b’mod partikolari minħabba li l-użu tal-fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti kien ġie pprojbit minn Deutsche Bank. Madankollu, Crédit agricole ma ssostnix li din iċ-ċirkustanza ġġustifikat li jiġi kkontestat il-pjan ġenerali inkwistjoni jew l-elementi oġġettivi li jsostnu l-eżistenza ta’ dan il-pjan.
422
Fi kwalunkwe każ, il-mekkaniżmu u l-iskema komuni għad-diskussjonijiet antikompetittivi li jifformaw parti mill-ksur kontenzjuż ma tqegħdux f’dubju minn din il-projbizzjoni u mill-bidla għal network ta’ diskussjonijiet bilaterali (ara l-punti 357 sa 360 iktar ’il fuq).
423
B’mod iktar ġenerali, il-Kummissjoni ma wettqitx żbalji dwar l-eżistenza ta’ pjan ġenerali li jsegwi għan antikompetittiv uniku sa Marzu 2015 u l-identifikazzjoni ta’ ħames kategoriji ta’ aġir ma tistax tikkontesta l-eżistenza ta’ dan il-pjan ġenerali (ara l-punti 70 sa 89 u 364 iktar ’il fuq).
424
Minn dan jirriżulta li l-Kummissjoni setgħet tqis li l-ksur kontenzjuż kien wieħed kontinwu fil-perijodu kollu tal-ksur ikkonstatat fid-Deċiżjoni kkontestata, sa fejn ma kellhiex tiġi kkonstatata interruzzjoni tal-imsemmi ksur (ara l-punti 379 sa 381 iktar ’il fuq).
425
It-tieni nett, fir-rigward tal-elementi l-oħra diskussi bejn il-partijiet, hemm lok li jiġi rrilevat li, għalkemm Crédit agricole invokat il-kunsiderazzjoni tal-Kummissjoni bbażata fuq it-tnaqqis tal-profittabbiltà tas-suq tal-BSSA, espost b’mod partikolari fil-premessa 534 tad-Deċiżjoni kkontestata, sabiex tikkontesta r-rilevanza tagħha, dan il-bank ma kkontestax ir-realtà ta’ dan il-fatt. Barra minn hekk, għalkemm Crédit agricole tevoka l-parteċipazzjoni mnaqqsa tat-trader ta’ Deutsche Bank matul ċertu perijodu, hija ma tikkontestax li dan kien jirriżulta mill-“garden leave” tiegħu, jiġifieri l-perijodu li fih dan it-trader, qabel ma beda l-impjieg tiegħu ma’ BofA, kien għadu impjegat ma’ Deutsche Bank, iżda ma kienx effettivament qiegħed jaħdem. Crédit agricole lanqas ma kkontestat li l-imsemmi trader reġa’ beda jipparteċipa f’diskussjonijiet antikompetittivi ftit wara l-impjieg tiegħu ma’ BofA (ara l-punti 396 u 397 iktar ’il fuq kif ukoll il-premessi 534, 557 u 558 tad-Deċiżjoni kkontestata).
426
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti u fl-assenza ta’ provi jew ta’ indizji kuntrarji, għalkemm huwa possibbli li l-ksur kontenzjuż kien ta’ intensità inqas, il-provi prodotti minn Crédit agricole ma humiex ta’ natura li jaffettwaw in-natura kontinwa ta’ dan il-ksur, u għalhekk ma jippermettux li jiġi konkluż li teżisti interruzzjoni fit-twettiq tal-ksur kontenzjuż.
427
Dan ma huwiex ikkontestat mill-kunsiderazzjonijiet li jinsabu fid-Deċiżjoni kkontestata u li jirrigwardaw “komunikazzjonijiet kostanti” (premessi 95, 96 u 761). Fil-fatt, minn naħa, ma huwiex ikkontestat li t-traders tal-banek ikkonċernati kienu relattivament qrib, fuq livell personali, u li kienu jitkellmu ma’ xulxin ta’ spiss, indipendentement min-natura antikompetittiva jew le ta’ dawn id-diskussjonijiet. Min-naħa l-oħra, Crédit agricole ma tikkontestax li, tal-inqas matul ċerti perijodi qabel ix-xahar ta’ Ottubru 2013, id-diskussjonijiet antikompetittivi kienu frekwenti.
428
It-tielet nett, l-argumenti l-oħra mressqa minn Crédit agricole ma jistgħux jikkontestaw in-natura kontinwa tal-ksur uniku kkonstatat mill-Kummissjoni.
429
Fil-fatt, minn naħa, il-kumplament tal-argument imressaq minn Crédit agricole huwa bbażat fuq is-sitwazzjoni personali tagħha. B’mod iktar preċiż, il-kumplament tal-argument ta’ dan il-bank huwa bbażat fuq it-tul tal-perijodi li jisseparaw id-diskussjonijiet li huwa pparteċipa fihom u li l-Kummissjoni qieset bħala antikompetittivi jew li Crédit agricole tirrikonoxxi, għall-finijiet stess ta’ din il-parti tal-argument tagħha, li huma antikompetittivi.
430
Għalhekk, l-argument imressaq minn Crédit agricole jinjora, fil-parti l-kbira, id-diskussjonijiet li, skont il-Kummissjoni, jifformaw parti mill-ksur uniku u li kienu jinvolvu lit-traders taż-żewġ banek l-oħra kkonċernati. B’mod partikolari, l-intervalli invokati minn Crédit agricole bejn żewġ manifestazzjonijiet tal-ksur ma jiħdux inkunsiderazzjoni l-aġir tal-parteċipanti l-oħra.
431
Min-naħa l-oħra, Crédit agricole ma wrietx li l-assenza tal-parteċipazzjoni tagħha fil-ksur uniku matul ċerti perijodi tista’ tqiegħed inkwistjoni n-natura kontinwa tal-imsemmi ksur kollu kemm hu.
432
Għaldaqstant, l-argument ta’ Crédit agricole, sa fejn huwa bbażat fuq it-tul tal-perijodi li jisseparaw l-uniċi diskussjonijiet li hija pparteċipat fihom, ma jistax jikkontesta l-konklużjoni tal-Kummissjoni li l-ksur uniku identifikat fid-Deċiżjoni kkontestata kien ta’ natura kontinwa. Għall-kuntrarju, dan l-istess argument jista’ juri interruzzjoni tal-“parteċipazzjoni” ta’ Crédit agricole f’dan il-ksur uniku u għalhekk huwa f’dan il-kuntest li l-imsemmi argument ser jiġi eżaminat sussegwentement.
433
It-tieni parti tat-tieni motiv ta’ Crédit agricole għandha għalhekk tiġi miċħuda sa fejn hija intiża li turi l-assenza ta’ natura kontinwa tal-ksur uniku kkonstatat mill-Kummissjoni.
d)
Fuq il‑parteċipazzjoni ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse fil‑ksur uniku u kontinwu kkonstatat
434
Għandu jitfakkar li l-konstatazzjoni tal-eżistenza ta’ ksur uniku u kontinwu hija distinta mill-kwistjoni dwar jekk ir-responsabbiltà għal dan il-ksur fl-intier tiegħu hijiex imputabbli lil impriża. Barra minn hekk, l-imputabbiltà lil impriża tar-responsabbiltà għall-ksur uniku u kontinwu fl-intier tiegħu għandha tiġi evalwata fid-dawl ta’ żewġ elementi, jiġifieri, l-ewwel nett, il-kontribuzzjoni intenzjonali tal-imsemmija impriża għall-għanijiet komuni mfittxija mill-parteċipanti kollha u, it-tieni nett, l-għarfien tagħha tal-aġir li jikkostitwixxi ksur previst jew implimentat minn impriżi oħra sabiex jintlaħqu l-istess għanijiet jew il-fatt li hija setgħet raġonevolment tipprevedih u kienet lesta taċċetta r-riskju ta’ dan il-ksur (ara l-punti 148 sa 153 iktar ’il fuq).
435
Fil-premessi 780 sa 787 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni esponiet ir-raġunijiet għalfejn hija qieset li l-banek ikkonċernati kienu kkontribwixxew intenzjonalment għall-pjan ġenerali. B’mod partikolari, hija spjegat li mill-provi prodotti fit-Taqsima 4.2 tad-Deċiżjoni kkontestata, iddedikata għall-preżentazzjoni kronoloġika ta’ selezzjoni ta’ iktar minn 200 diskussjoni li seħħew bejn id‑19 ta’ Jannar 2010 u t‑12 ta’ Marzu 2015, jirriżulta b’mod ċar li kull wieħed mill-banek ikkonċernati kien ikkontribwixxa intenzjonalment għat-twettiq tal-pjan ġenerali li kellu għan antikompetittiv uniku permezz tal-aġir tal-impjegati tagħhom matul perijodu partikolari wieħed jew iktar.
436
Fil-premessi 807 sa 826 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni esponiet ir-raġunijiet għalfejn hija qieset li kull wieħed mill-banek ikkonċernati kien jaf bl-aġir antikompetittiv tal-oħrajn. Fir-rigward, b’mod partikolari, tal-perijodu ta’ wara x-xahar ta’ Frar 2013, jiġifieri wara li Deutsche Bank ipprojbixxiet lit-traders tagħha milli jużaw fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti, il-Kummissjoni osservat, essenzjalment, li t-traders tal-banek ikkonċernati kienu komplew iżommu lil xulxin informati bl-użu ta’ network ta’ fora bilaterali, li permezz tagħhom, fil-kuntest ta’ diskussjonijiet bilaterali partikolari, żewġ traders tal-banek ikkonċernati preżenti kienu jiskambjaw l-informazzjoni miksuba mit-tielet trader li kien assenti. Hija żiedet li l-imsemmija informazzjoni kienet tikkonċerna l-istess tipi ta’ elementi bħal dawk skambjati matul id-diskussjonijiet fil-fora ta’ diskussjonijiet multilaterali.
437
L-ewwel parti tat-tieni motiv invokat minn Crédit agricole hija bbażata, formalment, fuq assenza ta’ kontribuzzjoni tagħha għal pjan ġenerali.
438
Min-naħa tagħha, Credit Suisse ssostni, fil-kuntest tat-tieni parti tat-tieni motiv tagħha, li l-Kummissjoni ma tistabbilixxix il-parteċipazzjoni diretta tagħha fid-diskussjonijiet bilaterali bejn il-banek l-oħra wara x-xahar ta’ Frar 2013, u lanqas li hija kienet taf bihom jew setgħet raġonevolment tipprevedihom.
1) Fuq l‑ewwel parti tat‑tieni motiv invokat minn Crédit agricole, ibbażata formalment, fuq assenza ta’ kontribuzzjoni tagħha għal pjan ġenerali.
439
L-ewwel parti tat-tieni motiv invokat minn Crédit agricole hija bbażata, formalment, fuq assenza ta’ kontribuzzjoni tagħha għal pjan ġenerali. Madankollu, fil-kuntest ta’ din il-parti, hija tinvoka wkoll in-nuqqas ta’ għarfien tagħha ta’ ċertu aġir implimentat mill-banek l-oħra kkonċernati.
440
L-argumenti ta’ Crédit agricole għandhom jiġu eżaminati billi ssir distinzjoni bejn, minn naħa, il-kontribuzzjoni intenzjonali tagħha għal pjan ġenerali u, min-naħa l-oħra, l-għarfien tagħha tal-aġir kollu implimentat jew previst mill-banek l-oħra kkonċernati.
i) Fuq il‑kontribuzzjoni intenzjonali ta’ Crédit agricole għal pjan ġenerali
441
L-ewwel nett, Crédit agricole tikkontesta li kellha l-intenzjoni li tikkontribwixxi għal pjan ġenerali li jsegwi għan komuni, sa fejn hija ma pprovatx timmassimizza d-dħul tagħha, iżda pjuttost li tistabbilixxi reputazzjoni fis-suq sekondarju tal-BSSA.
442
It-tieni nett, Crédit agricole ssostni li, sa fejn hija ma pparteċipatx f’ċerti kategoriji ta’ aġir, li jikkostitwixxu l-ksur uniku u kontinwu inkwistjoni, il-Kummissjoni kienet obbligata turi li din tal-aħħar kienet taf jew kellha tkun taf li l-parteċipazzjoni tagħha fil-kategoriji l-oħra kienet tifforma parti minn pjan iktar wiesa’. Skont Crédit agricole, id-diskussjonijiet ikkunsidrati fir-rigward tagħha mill-Kummissjoni juru, fir-realtà, tentattivi leġittimi intiżi għall-ksib ta’ likwidità, għat-tfittxija ta’ prezzijiet u għat-twettiq ta’ tranżazzjonijiet. Fuq dan il-punt, Crédit agricole tirreferi għall-argumenti li hija ressqet fl-ewwel motiv tagħha. Crédit agricole żżid li, anki jekk tiġi aċċettata l-klassifikazzjoni bħala “diskussjoni ta’ koordinazzjoni”, il-Kummissjoni ma wrietx li hija pparteċipat fl-ewwel kategorija ta’ koordinazzjoni, jiġifieri l-koordinazzjoni tal-prezzijiet proposti lil klijenti speċifiċi.
443
F’dan ir-rigward, fl-ewwel lok, għandu jiġi nnotat li Crédit agricole ma spjegatx fiex kien jikkonsisti l-għan tagħha li tistabbilixxi r-“reputazzjoni” tagħha fis-suq sekondarju tal-BSSA, u lanqas b’liema mod dan l-għan kien inkompatibbli mal-għan tat-traders l-oħra tal-banek ikkonċernati li jnaqqsu l-inċertezzi fir-rigward tal-aġir li huma kienu ser jadottaw rispettivament f’negozjati partikolari, permezz ta’ koordinazzjoni u ta’ skambji ta’ informazzjoni (premessa 757 tad-Deċiżjoni kkontestata).
444
Barra minn hekk, għandu jiġi kkonstatat li Crédit agricole ma kkontestatx il-konstatazzjonijiet magħmula fil-premessi 780 u 781 tad-Deċiżjoni kkontestata dwar l-intenzjoni tal-banek ikkonċernati li jikkontribwixxu għall-pjan ġenerali, b’mod partikolari l-konstatazzjonijiet dwar il-parteċipazzjoni attiva tat-traders ta’ dawn il-banek fil-fora ta’ diskussjonijiet multilaterali u bilaterali. Credit agricole lanqas ma kkontestat il-fatt li t-trader tagħha ngħaqad mal-forum ta’ diskussjonijiet multilaterali ftit żmien wara li beda jaħdem ma’ dan il-bank, wara t-tmiem tal-impjieg tiegħu ma’ BofA (premessa 784 u nota ta’ qiegħ il-paġna 891 tad-Deċiżjoni kkontestata).
445
Fit-tieni lok, l-argument ta’ Crédit agricole huwa qabelxejn ineffettiv sa fejn huwa intiż li jikkontesta l-kontribuzzjoni intenzjonali tagħha abbażi tal-premessa żbaljata li tgħid li l-Kummissjoni kkonstatat ħames ksur distinti li jikkorrispondu għall-ħames kategoriji ta’ aġir identifikati mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni kkontestata (ara l-punti 87 u 89 iktar ’il fuq).
446
Sussegwentement, il-Kummissjoni kellha raġun tqis li Crédit agricole kienet taf bid-diskussjonijiet tal‑31 ta’ Jannar u tal‑11 ta’ Ottubru 2013 li żvolġew fil-preżenza tagħha u li għalhekk hija pparteċipat fihom (ara l-punti 133 u 134, kif ukoll 196 sa 200 iktar ’il fuq). Għall-kuntrarju, il-Kummissjoni ma setgħetx validament tikkunsidra d-diskussjoni tal‑10 ta’ Jannar 2013 kontra dan il-bank (ara l-punt 145 iktar ’il fuq).
447
Fl-aħħar nett, jirriżulta, minn naħa, mid-diskussjonijiet li Crédit agricole ma tistax tikkontesta u, min-naħa l-oħra, mid-diskussjonijiet li dan il-bank jista’ jikkontesta u li huma eżaminati fil-punti 188 sa 268 iktar ’il fuq, li t-trader tiegħu kkontribwixxa għal madwar tletin diskussjoni antikompetittivi bejn il‑11 ta’ Jannar 2013 u l‑24 ta’ Marzu 2015 u, b’mod partikolari, għad-diskussjoni tat‑12 ta’ Marzu 2015 li tistabbilixxi l-eżistenza ta’ aġir li jaqa’ taħt il-kategorija 1, jiġifieri koordinazzjoni tal-prezzijiet ikkomunikati lil kontropartijiet speċifiċi.
448
Fit-tielet lok, il-kontribuzzjoni tat-trader ta’ Crédit agricole għall-għan antikompetittiv imfittex mill-parteċipanti kollha kienet ta’ natura intenzjonali. Fil-fatt, l-aġir antikompetittiv li fih ipparteċipa t-trader ta’ Crédit agricole ħa l-forma ta’ koordinazzjoni tal-prezzijiet u tal-attivitajiet ta’ negozjar. F’dan il-kuntest, huwa kien assista lil traders kompetituri jew ibbenefika minn assistenza mit-traders ikkonċernati fl-interess komuni tal-parteċipanti kollha.
449
Barra minn hekk, it-trader ta’ Crédit agricole pparteċipa fi skambji ta’ informazzjoni antikompetittiva. F’dan ir-rigward, it-trader ta’ Crédit agricole kien neċessarjament konxju mill-fatt li, fil-kuntest ta’ tranżazzjonijiet kummerċjali normali, l-iżvelar, lil traders kompetituri, ta’ informazzjoni dwar il-prezzijiet tiegħu, dwar il-klijenti tiegħu jew dwar negozjati li kienu għaddejjin setgħu jdgħajfu l-pożizzjoni tiegħu. Madankollu, f’dan il-każ, l-imsemmi trader kellu l-garanzija li l-informazzjoni li huwa kien jikkomunika lit-traders l-oħra ma kinitx ser tintuża għad-detriment tiegħu u li l-iskambji ta’ informazzjoni li huwa pparteċipa fihom kienu jagħtuh vantaġġ u jippermettulu li jikkoordina l-attivitajiet tiegħu mat-traders l-oħra.
450
Konsegwentement, Crédit agricole ma wrietx li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset li t-trader ta’ dan il-bank kien ikkontribwixxa intenzjonalment għat-twettiq tal-għan antikompetittiv uniku mfittex mill-parteċipanti kollha u li l-imsemmija diskussjonijiet kienu jkopru l-kategoriji kollha ta’ aġir identifikati mill-Kummissjoni.
ii) Fuq l‑għarfien, ta’ Crédit agricole, tal‑aġir l‑ieħor kollu implimentat jew previst mill‑banek l‑oħra kkonċernati
451
Crédit agricole ssostni li hija ma setgħetx tkun taf bl-aġir li jaqa’ taħt il-kategorija 1. Fil-fatt, sabiex turi għarfien tal-aġir relatat ma’ din il-kategorija, il-Kummissjoni sempliċement tippreżenta affermazzjonijiet vagi fis-sens li t-traders tal-banek ikkonċernati kienu jafu lil xulxin u għalhekk kellhom ikunu jafu b’dan l-aġir.
452
Barra minn hekk, ċerti siltiet tas-sottomissjonijiet bil-miktub ta’ Crédit agricole jissuġġerixxu li hija tikkontesta, b’mod iktar ġenerali, l-għarfien tagħha tal-aġir adottat mill-banek l-oħra kkonċernati u l-fatt li hija setgħet raġonevolment tipprevedih, b’mod partikolari wara li ma baqgħux jintużaw iktar il-fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti mit-traders ta’ Deutsche Bank fix-xahar ta’ Frar 2013.
453
F’dan ir-rigward, fl-ewwel lok, sa fejn Crédit agricole ssostni li hija ma kinitx taf bl-eżistenza tal-aġir li jaqa’ taħt il-kategorija 1 minħabba li dan l-aġir huwa distint minn aġir ieħor inkwistjoni, huwa biżżejjed li jitfakkar li l-Kummissjoni ma kkonstatatx ħames ksur distinti li jikkorrispondu għal kull waħda mill-ħames kategoriji ta’ aġir identifikati fid-Deċiżjoni kkontestata (ara l-punti 70 sa 89 iktar ’il fuq).
454
Għaldaqstant, il-Kummissjoni ma kinitx obbligata li tistabbilixxi l-għarfien preċiż, minn Crédit agricole, ta’ kull waħda mill-ħames kategoriji ta’ aġir, meħuda separatament.
455
Fi kwalunkwe każ, mill-punti 257 sa 268 iktar ’il fuq jirriżulta li t-trader ta’ Crédit agricole pparteċipa direttament fid-diskussjoni tat‑12 ta’ Marzu 2015 li tistabbilixxi l-eżistenza ta’ aġir li jaqa’ taħt il-kategorija 1, jiġifieri koordinazzjoni relatata ma’ prezzijiet ikkomunikati lil kontropartijiet speċifiċi.
456
Fit-tieni lok, anki jekk jitqies li, permezz tal-argumenti tagħha, Crédit agricole kkontestat li kienet taf jew setgħet raġonevolment tipprevedi l-aġir kollu tal-banek l-oħra kkonċernati, li jaqa’ b’mod partikolari taħt il-kategorija 1, hemm lok li jsiru l-konstatazzjonijiet li ġejjin.
457
L-ewwel nett, fil-kuntest tal-funzjonijiet tiegħu fi ħdan Crédit agricole, it-trader ta’ dan il-bank ipparteċipa direttament f’diskussjonijiet antikompetittivi li seħħew bejn żewġ jew tliet traders fi ħdan fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti fil‑11, fit‑18, fit‑23 u fil‑31 ta’ Jannar 2013 kif ukoll fil‑15 ta’ Frar 2013. Dawn id-diskussjonijiet taw lok għal aġir li, skont il-Kummissjoni, kien jaqa’ taħt il-kategoriji 2, 3, 4 u 5. Issa, l-kritika ta’ Crédit agricole kontra l-evalwazzjonijiet imwettqa mill-Kummissjoni dwar id-diskussjonijiet tat‑18 u tal‑31 ta’ Jannar 2013 kif ukoll id-diskussjoni tal‑15 ta’ Frar 2013 ġiet miċħuda fil-punti 188 sa 208 iktar ’il fuq. Barra minn hekk, l-evalwazzjonijiet tal-Kummissjoni fis-sens li Crédit agricole pparteċipat f’diversi diskussjonijiet antikompetittivi oħra għandhom jitqiesu bħala definittivi sa fejn dawn id-diskussjonijiet ma ġewx regolarment ikkontestati minn dan il-bank.
458
It-tieni nett, Crédit agricole ma tikkontestax li hija kienet taf bil-fatt li ma baqgħux jintużaw iktar il-fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti mit-traders ta’ Deutsche Bank minħabba projbizzjoni li kienet saritilhom mill-persuna li timpjegahom fi Frar 2013.
459
It-tielet nett, Crédit agricole pparteċipat direttament fi skambji bilaterali antikompetittivi wara x-xahar ta’ Frar 2013 mal-banek l-oħra kkonċernati. Dawn l-iskambji kienu jirrigwardaw l-aġir kollu identifikat mill-Kummissjoni u, b’mod partikolari, l-aġir tal-kategorija 1.
460
Fil-fatt, minn naħa, it-trader ta’ Crédit agricole pparteċipa f’diskussjonijiet bilaterali antikompetittivi mat-trader ta’ Deutsche Bank, imbagħad ma’ dak ta’ BofA fil‑21 ta’ Marzu, fit‑3 ta’ Ġunju, fit‑2, fl‑10, fit‑12 u fil‑25 ta’ Lulju u fl‑4 ta’ Settembru 2013, fis‑6 ta’ Awwissu, fl‑24 ta’ Settembru u fid‑29 ta’ Ottubru 2014 kif ukoll fis‑7 u fis‑27 ta’ Jannar 2015.
461
Min-naħa l-oħra, it-trader ta’ Crédit agricole pparteċipa f’diskussjonijiet bilaterali antikompetittivi mat-trader ta’ Credit Suisse fid‑19 ta’ Marzu, fl‑24 ta’ Mejju, fid‑9 u fl‑14 ta’ Awwissu 2013, fl‑4, fis‑7 u fl‑14 ta’ Marzu, fl‑1 ta’ Mejju u fl‑4 ta’ Awwissu 2014 kif ukoll fit‑12 u fl‑24 ta’ Marzu 2015. Sax-xahar ta’ Awwissu 2013, it-traders ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse komplew jużaw il-forum multilaterali permanenti li kien intuża qabel u matul ix-xahar ta’ Frar 2013 mill-banek kollha kkonċernati. Fl-aħħar nett, fl‑24 ta’ Marzu 2015, it-trader ta’ Crédit agricole rċieva lista ta’ interessi tat-trader ta’ Credit Suisse.
462
Ir-raba’ nett, fil‑11 ta’ Ottubru 2013, it-trader ta’ Deutsche Bank stieden lit-trader ta’ Crédit agricole f’forum ta’ diskussjonijiet li fih ipparteċipaw dan it-trader ta’ Deutsche Bank u t-trader ta’ Credit Suisse. Waqt skambju li matulu t-trader ta’ Crédit agricole kien preżenti, it-trader ta’ Credit Suisse rtira offerta ta’ bejgħ (sale order) ippreżentata permezz ta’ sensar (broker), wara li t-trader ta’ Deutsche Bank issuġġerixxa dan (“i am long bro…if ok to scarp it that would be better”).
463
Issa, kif jirriżulta mill-punt 134 iktar ’il fuq, Crédit agricole ma wrietx li t-trader tagħha ma kienx jaf bid-diskussjonijiet antikompetittivi inkwistjoni li seħħew fil‑11 ta’ Ottubru 2013 bejn id‑9.18 u 25 sekonda u d‑9.19 u 15-il sekonda fuq il-forum tad-diskussjonijiet CHAT-fs:5257AB6D 02E00121, li miegħu t-trader ta’ dan il-bank kien ilu konness mit‑8.44 u 58 sekonda tal-istess jum.
464
Il-ħames nett, diskussjonijiet oħra msemmija mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni kkontestata juru li t-trader ta’ Crédit agricole kien jaf bl-eżistenza ta’ diskussjonijiet bejn it-trader ta’ Deutsche Bank u t-trader ta’ Credit Suisse u bil-fatt li dawn id-diskussjonijiet kienu jirrigwardaw b’mod partikolari l-attivitajiet ta’ negozjar rispettivi tagħhom.
465
Fil-fatt, waqt diskussjoni tal‑10 ta’ Lulju 2013, it-trader ta’ Deutsche Bank informa lit-trader ta’ Crédit agricole bis-sitwazzjoni tat-trader ta’ Credit Suisse (“[Credit Suisse’s trader] also been hit”).
466
Bl-istess mod, waqt diskussjoni tat‑22 ta’ Ottubru 2013, imsemmija fil-premessa 823 tad-Deċiżjoni kkontestata, it-trader ta’ Crédit agricole talab lit-trader ta’ Deutsche Bank jekk kienx għad għandu bonds “ifc 18” (“u got any ifc 18 left”). It-trader ta’ Deutsche Bank wieġeb li ma kellux u ppreċiża li huwa kien biegħ l-aħħar parti lit-trader ta’ Credit Suisse li x’aktarx kien għad għandu minnhom (“nope… all sold…sold last piece to [Credit Suisse’s trader]… he might still have them”). It-trader ta’ Crédit agricole għalhekk wieġeb li kien ser jistaqsih (“ok will ask him”).
467
Għalhekk, minħabba l-parteċipazzjoni tagħha fil-fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti qabel il‑25 ta’ Frar 2013, Crédit agricole kienet taf li, qabel din id-data, it-traders ta’ Deutsche Bank u ta’ Credit Suisse kienu jiftiehmu ma’ xulxin. Barra minn hekk, peress li, wara din id-data, it-trader ta’ Crédit agricole pparteċipa f’diskussjonijiet bilaterali antikompetittivi ma’ kull wieħed minn dawn iż-żewġ traders u li l-Kummissjoni kellha elementi ta’ natura li juru l-eżistenza, wara l‑25 ta’ Frar 2013, ta’ network ta’ diskussjonijiet bilaterali li fil-kuntest tiegħu t-tliet traders komplew jiddiskutu l-attivitajiet ta’ negozjar tagħhom, għandu jitqies li l-imsemmi trader ta’ Crédit agricole seta’, tal-inqas, raġonevolment jipprevedi li ż-żewġ traders l-oħra kellhom diskussjonijiet bilaterali li kienu ta’ natura antikompetittiva.
468
Il-konstatazzjoni li Crédit agricole setgħet, tal-inqas, raġonevolment tipprevedi l-aġir kollu tal-banek l-oħra u, b’mod partikolari, koordinazzjonijiet fuq il-prezzijiet ikkomunikati lil ċerti kontropartijiet hija kkorroborata wkoll minn elementi oħra.
469
L-ewwel nett, minn naħa, għandu jitfakkar li impjegat iwettaq il-funzjonijiet tiegħu favur u taħt id-direzzjoni tal-impriża li jaħdem għaliha u, għalhekk, jitqies li huwa integrat fl-unità ekonomika li din l-impriża tikkostitwixxi (ara s-sentenza tal‑21 ta’ Lulju 2016, VM Remonts et, C‑542/14, EU:C:2016:578, punt 23 u l-ġurisprudenza ċċitata).
470
L-għarfien miksub minn impjegat qabel ma jidħol fis-servizz ta’ impriża ġdida u li dan jaqsam ma’ din il-persuna li timpjegah il-ġdida jista’ għalhekk jitqies bħala għarfien kondiviż minn din tal-aħħar.
471
Min-naħa l-oħra, skont ġurisprudenza stabbilita, il-Kummissjoni tista’ tibbaża ruħha fuq kuntatti preċedenti jew sussegwenti għall-perijodu tal-ksur sabiex tibni stampa globali u turi l-istadji preparatorji tal-akkordju kif ukoll sabiex tikkorrobora l-interpretazzjoni ta’ ċerti provi (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑8 ta’ Lulju 2008, Lafarge vs Il‑Kummissjoni, T‑54/03, mhux ippubblikata, EU:T:2008:255, punt 428; tat‑2 ta’ Frar 2012, Denki Kagaku Kogyo u Denka Chemicals vs Il‑Kummissjoni, T‑83/08, mhux ippubblikata, EU:T:2012:48, punt 188, u tas‑27 ta’ Ġunju 2012, Coats Holdings vs Il‑Kummissjoni, T‑439/07, EU:T:2012:320, punt 60).
472
Il-Kummissjoni għandha għalhekk id-dritt li tikkunsidra l-għarfien miksub minn impjegat qabel ma jidħol fis-servizz ta’ impriża ġdida u li dan effettivament jaqsam ma’ din il-persuna l-ġdida li timpjegah meta dan l-għarfien ikun jikkorrobora elementi oħra li hija għandha għad-dispożizzjoni tagħha.
473
F’dan il-każ, qabel ma beda jaħdem ma’ Crédit agricole, it-trader ta’ dan il-bank kien, bħala trader ta’ BofA, ipparteċipa direttament fl-aġir li seħħ fi ħdan fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti u matul diskussjonijiet bilaterali. Barra minn hekk, l-aġir adottat mit-trader ta’ Crédit agricole fil-kuntest tal-funzjonijiet preċedenti tiegħu kien jaqa’ taħt il-kategoriji kollha identifikati mill-Kummissjoni u b’mod partikolari taħt il-kategorija 1 dwar il-koordinazzjoni tal-prezzijiet ikkomunikati lil ċerti kontropartijiet.
474
L-għarfien miksub mit-trader ta’ Crédit agricole fil-kuntest tal-funzjonijiet preċedenti tiegħu jista’ għalhekk jikkorrobora l-elementi l-oħra użati mill-Kummissjoni sabiex tikkonkludi li Crédit agricole setgħet, tal-inqas, raġonevolment tipprevedi l-aġir kollu tal-banek l-oħra.
475
It-tieni nett, il-Kummissjoni kkonstatat li t-trader ta’ Crédit agricole kien jagħmel parti miċ-ċirku ristrett ta’ traders partikolarment involuti fil-ksur kontenzjuż. Dawn it-traders kienu jinteraġixxu ma’ xulxin kemm professjonalment kif ukoll personalment, u kienu jitqiesu bħala grupp (ara l-premessi 425, 807, 809 u 810 tad-Deċiżjoni kkontestata).
476
It-tielet nett, kif indikat il-Kummissjoni fil-premessa 809 u fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 931 tad-Deċiżjoni kkontestata, minn żewġ diskussjonijiet paralleli tat‑23 ta’ Mejju 2013, prodotti mill-Kummissjoni b’eżekuzzjoni ta’ miżura istruttorja u li seħħew bejn, minn naħa, it-trader ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ Credit Suisse u, min-naħa l-oħra, it-trader ta’ Credit Suisse u t-trader ta’ Deutsche Bank, jirriżulta li t-traders tal-banek ikkonċernati kienu pperċepiti bħala “gang”, anki wara x-xahar ta’ Frar 2013.
477
Fil-fatt, waqt id-diskussjoni tiegħu mat-trader ta’ Crédit agricole, it-trader ta’ Credit Suisse spjega li kien iltaqa’ ma’ persuna li staqsietu jekk kienx jagħmel parti mill-“gang”, u dan weġibha b’mod ironiku fis-sens li ma kien jaqsam l-ebda informazzjoni mat-traders ta’ Deutsche Bank u ta’ Crédit agricole (“met that […] girl last night … told her we should chat/help each other out etc. She turned around and said “but your part of the ‘gang’, can I trust you?” she says, everyone talks about [our tight-knit group]… lol… I told her, I don’t tell [Deutsche Bank’s trader] or [Crédit agricole’s trader] anything…trust me!!”). It-trader ta’ Crédit agricole wieġeb b’daħqa.
478
Ftit minuti iktar tard, fil-kuntest tad-diskussjoni parallela tiegħu mat-trader ta’ Deutsche Bank, it-trader ta’ Credit Suisse spjega li kien għadu kemm tkellem mat-trader ta’ Crédit agricole u rriproduċa l-kontenut tal-messaġġ li huwa kien bagħat lil dan tal-aħħar dwar il-laqgħa tiegħu tal-ġurnata ta’ qabel. It-trader ta’ Deutsche Bank wieġeb b’daħqa.
479
Għalhekk, il-Kummissjoni, ġustament, qieset li Crédit agricole setgħet, tal-inqas, raġonevolment tipprevedi l-aġir kollu implimentat jew previst mill-banek l-oħra kkonċernati u, b’mod partikolari, il-fatt li dan l-aġir kien jikkonċerna l-kategoriji kollha ta’ aġir deskritti mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni kkontestata. B’mod partikolari, il-Kummissjoni qieset, ġustament, li Crédit agricole setgħet, tal-inqas, raġonevolment tipprevedi d-diskussjonijiet bilaterali tal‑25 ta’ Settembru 2013 u tal‑5 ta’ Frar 2014 li jinvolvu banek oħra minbarra Crédit agricole, jiġifieri Credit Suisse u Deutsche Bank, li jaqgħu taħt il-kategorija 1 (ara l-premessi 528 u 529, kif ukoll 539 u 540 tad-Deċiżjoni kkontestata).
480
Konsegwentement, Crédit agricole ma għandhiex raġun issostni li hija ma setgħetx raġonevolment tipprevedi l-aġir kollu tat-traders l-oħra.
481
Għaldaqstant, l-ewwel parti tat-tieni motiv invokat minn Credit agricole għandha tiġi miċħuda.
2) Fuq it‑tieni parti tat‑tieni motiv ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq żbalji fir‑rigward tal‑għarfien tagħha tad‑diskussjonijiet bilaterali bejn it‑traders ta’ banek oħra jew dwar il‑fatt li hija setgħet raġonevolment tipprevedihom
482
Credit Suisse tikkontesta l-konstatazzjoni tar-responsabbiltà tagħha magħmula mill-Kummissjoni, sa fejn din ir-responsabbiltà hija bbażata, minn naħa, fuq il-parteċipazzjoni diretta ta’ dan il-bank fl-aġir kollu li jikkostitwixxi l-ksur kontenzjuż u, min-naħa l-oħra, fuq il-fatt li l-imsemmi bank kien jaf bid-diskussjonijiet bilaterali li jinvolvu lit-traders ta’ banek oħra jew li huwa seta’ raġonevolment jipprevedihom u kien lest jaċċetta r-riskju tagħhom. Fil-fatt, dawn iż-żewġ premessi huma żbaljati.
483
Fl-ewwel lok, Credit Suisse ssostni li, anki li kieku kellu jitqies li ntwera li hija kienet ipparteċipat f’kull “tip” ta’ aġir, dan ma huwiex biżżejjed sabiex tiġi stabbilita l-parteċipazzjoni tagħha f’kull diskussjoni antikompetittiva, u lanqas sabiex tinżamm responsabbli għad-diskussjonijiet li fihom hija ma kinitx direttament involuta.
484
Fit-tieni lok, fid-dawl tal-fatt li d-diskussjonijiet bilaterali wara x-xahar ta’ Frar 2013 ma setgħux, skont Credit Suisse, isegwu l-istess għan komuni bħad-diskussjonijiet preċedenti għal din id-data, huwa żbaljat li jitqies li dan il-bank seta’ kien konxju jew seta’ raġonevolment jipprevedi l-kontinwazzjoni tal-“istess” ksur mill-banek l-oħra kkonċernati. Barra minn hekk, dan ikun ukoll il-każ li kieku kellu jitqies li dawn id-diskussjonijiet sussegwenti kienu jifformaw parti mill-istess pjan ġenerali u l-istess għan komuni bħall-imsemmija diskussjonijiet preċedenti.
485
Skont Credit Suisse, ir-raġunijiet imressqa mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni kkontestata jippermettu ċertament li jiġi stabbilit li t-trader tagħha kien jaf bil-fatt li t-traders l-oħra involuti, li l-prossimità personali tagħhom kienet magħrufa, kienu komplew bid-diskussjonijiet tagħhom. Għall-kuntrarju, l-imsemmija raġunijiet bl-ebda mod ma juru li Credit Suisse seta’ kellha għarfien tan-natura jew tal-għan antikompetittiv tad-diskussjonijiet bilaterali bejn it-traders l-oħra tal-banek ikkonċernati.
486
Preliminarjament, għandu jitfakkar li l-argumenti ta’ Credit Suisse, ibbażati fuq l-assenza ta’ pjan ġenerali li jsegwi għan antikompetittiv uniku, ġew miċħuda fil-punti 322 sa 362 iktar ’il fuq. Għaldaqstant, l-argument ta’ Credit Suisse ma jistax jintlaqa’ sa fejn huwa bbażat fuq assenza ta’ pjan ġenerali, b’mod partikolari wara x-xahar ta’ Frar 2013.
487
Fir-rigward tal-kumplament tal-argument ta’ Credit Suisse, l-ewwel nett, hemm lok li jiġi rrilevat li dan il-bank ma jikkontestax li pparteċipa direttament f’diversi diskussjonijiet eżaminati mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni kkontestata u li seħħew fil-fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti bejn ix-xahar ta’ Ġunju 2010 u x-xahar ta’ Frar 2013.
488
It-tieni nett, minn naħa, mill-punt 110 iktar ’il fuq jirriżulta li l-kritika li Credit Suisse tqis li fformulat kontra l‑25 diskussjoni msemmija fit-tabella annessa mar-replika hija inammissibbli f’dak li jirrigwarda t-tieni parti tal-ewwel motiv ibbażata fuq ksur tal-Artikolu 101 TFUE mwettaq mill-Kummissjoni meta qieset li l-“komunikazzjonijiet dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet” kienu jikkostitwixxu “restrizzjoni minħabba l-għan”.
489
Min-naħa l-oħra, l-argumenti ta’ Credit Suisse intiżi sabiex juru l-assenza ta’ natura antikompetittiva tad-diskussjonijiet tat‑28 ta’ Settembru 2010, tat‑8 ta’ Frar 2012 u tal‑10 ta’ Jannar 2013 ġew miċħuda fil-punti 269 sa 295 iktar ’il fuq.
490
It-tielet nett, huwa stabbilit li Credit Suisse pparteċipat direttament jew, tal-inqas, kienet taf bl-eżistenza, qabel ix-xahar ta’ Frar 2013, ta’ skambji bilaterali antikompetittivi. Fil-fatt, il-Kummissjoni semmiet diskussjonijiet bilaterali antikompetittivi fi ħdan fora mhux permanenti bejn it-trader ta’ Credit Suisse u trader ta’ Deutsche Bank fid‑19 u fl‑20 ta’ Mejju 2011 (premessi 294 u 297) kif ukoll fis‑17 ta’ Diċembru 2012 (premessa 444), li l-kontenut tagħhom ma huwiex ikkontestat minn Credit Suisse.
491
Ir-raba’ nett, Credit Suisse ma tikkontestax li hija kienet taf bil-fatt li ma baqgħux jintużaw il-fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti mit-traders ta’ Deutsche Bank minħabba l-fatt li saritilhom projbizzjoni milli jużaw tali fora mill-persuna li timpjegahom, fix-xahar ta’ Frar 2013, u mhux minħabba xi intenzjoni tat-traders ta’ Deutsche Bank li jieqfu jipparteċipaw fil-ksur (ara b’mod partikolari l-premessi 94, 766, 767, 822, 823 u 847).
492
Il-ħames nett, Crédit Suisse pparteċipat direttament fi skambji bilaterali antikompetittivi wara x-xahar ta’ Frar 2013 mal-banek l-oħra kkonċernati.
493
Fil-fatt, qabelxejn, it-trader ta’ Credit Suisse pparteċipa f’diskussjonijiet bilaterali antikompetittivi mat-trader ta’ Deutsche Bank, imbagħad ma’ dak ta’ BofA fit‑13 ta’ Marzu, fis‑27 ta’ Awwissu, fil‑25 ta’ Settembru u fl‑10 ta’ Diċembru 2013, kif ukoll fit‑3 u fil‑5 ta’ Frar, fit‑28 ta’ Marzu u fit‑22 ta’ Lulju 2014.
494
Sussegwentement, it-trader ta’ Crédit Suisse pparteċipa f’diskussjonijiet bilaterali antikompetittivi mat-trader ta’ Credit agricole fid‑19 ta’ Marzu, fl‑24 ta’ Mejju, fid‑9 u fl‑14 ta’ Awwissu 2013, kif ukoll fl‑4, fis‑7 u fl‑14 ta’ Marzu, fl‑1 ta’ Mejju u fl‑4 ta’ Awwissu 2014. Kif jirriżulta mill-punti 296 sa 308 iktar ’il fuq, it-trader ta’ Credit Suisse pparteċipa wkoll fi skambji antikompetittivi mat-trader ta’ Crédit agricole fit‑12 u fl‑24 ta’ Marzu 2015. Sax-xahar ta’ Awwissu 2013, it-traders ta’ Credit Suisse u ta’ Crédit agricole komplew jużaw, għad-diskussjonijiet tagħhom, il-forum ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti li kien intuża qabel ix-xahar ta’ Frar 2013 mill-parteċipanti kollha.
495
Fl-aħħar nett, l-eżami tad-diskussjonijiet bilaterali li saru wara x-xahar ta’ Frar 2013 bejn it-trader ta’ Credit Suisse u t-traders tal-banek l-oħra kkonċernati juri li dan il-bank ipparteċipa fid-diversi tipi ta’ aġir li jikkostitwixxu l-ksur uniku u kontinwu.
496
Is-sitt nett, kif ikkonfermat Credit Suisse waqt is-seduta, dan il-bank ma jikkontestax li t-trader tiegħu kien jaf u kien konxju bl-eżistenza ta’ diskussjonijiet paralleli bejn it-traders ta’ Deutsche Bank u ta’ Crédit agricole. Għall-kuntrarju, Credit Suisse tikkontesta l-għarfien, mit-trader tagħha, tan-natura antikompetittiva tad-diskussjonijiet bejn iż-żewġ traders l-oħra.
497
F’dan ir-rigward, fir-rigward tad-diskussjonijiet tal‑25 ta’ Lulju u tat‑22 ta’ Ottubru 2013 kif ukoll tad‑9 ta’ Jannar 2014, imsemmija fil-premessi 808 u 823 tad-Deċiżjoni kkontestata, huwa minnu li, kif issostni Credit Suisse, dawn id-diskussjonijiet ma jippermettux waħedhom li juru li hija kellha għarfien, permezz tat-trader tagħha, tan-natura antikompetittiva tal-iskambji bilaterali bejn it-traders ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ Deutsche Bank, imbagħad ma’ dak ta’ BofA.
498
Madankollu, dawn id-diskussjonijiet isostnu l-evalwazzjoni li tinsab fil-premessa 808 tad-Deċiżjoni kkontestata li tipprovdi li, fil-kuntest tal-projbizzjoni indirizzata lit-traders ta’ Deutsche Bank milli jużaw forums ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti, it-traders komplew iżommu lil xulxin informati permezz ta’ network ta’ fora ta’ diskussjonijiet bilaterali u komplew jiżvelaw, b’mod bilaterali, l-informazzjoni miksuba mit-tielet trader dwar ċerti aspetti li normalment kienu koperti fil-fora ta’ diskussjonijiet multilaterali.
499
Fil-fatt, matul id-diskussjoni bilaterali tal‑25 ta’ Lulju 2013, it-trader ta’ Credit Suisse informa lit-trader ta’ Deutsche Bank li t-trader ta’ Crédit agricole “got lifted this am too”. Għalhekk, it-trader ta’ Credit Suisse żvela, fil-kuntest tad-diskussjoni bilaterali tiegħu mat-trader ta’ Deutsche Bank, informazzjoni li huwa kien kiseb fil-kuntest ta’ diskussjoni bilaterali distinta mat-trader ta’ Crédit agricole dwar l-attività ta’ negozjar ta’ dan tal-aħħar. Dan l-iżvelar sar fil-kuntest ta’ diskussjoni li fiha t-trader ta’ Deutsche Bank indika: “i sold some kfw 09/15 aswell” imbagħad “thats me lifting 14.5 and 15 this morning” u “still looking for those if you see any”. Min-naħa tiegħu, it-trader Credit Suisse spjega lit-trader ta’ Deutsche Bank: “i shorted those kfw 15s this am to my syndicate actually. probably a bit stupid for a short date, but should be ok” imbagħad żvela t-tranżazzjoni mwettqa mit-trader ta’ Crédit agricole. In-natura spontanja, naturali u miftuħa ta’ din il-konverżazzjoni turi li kien normali, kemm għat-trader ta’ Credit Suisse kif ukoll għat-trader ta’ Deutsche Bank li jiskambjaw informazzjoni preċiża u reċenti mhux biss li tikkonċernahom, iżda li tikkonċerna ukoll lit-trader ta’ Crédit agricole. L-aġir tat-trader ta’ Credit Suisse matul id-diskussjoni tal‑25 ta’ Lulju 2013 jikkonferma l-klima ta’ fiduċja reċiproka bejn it-traders ta’ Deutsche Bank, ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse. Dan l-aġir jikkostitwixxi għalhekk element li jissostanzja l-evalwazzjoni li tinsab fil-premessa 808 tad-Deċiżjoni kkontestata dwar l-eżistenza ta’ network ta’ diskussjonijiet bilaterali li fil-kuntest tiegħu t-tliet traders kienu jiddiskutu l-attivitajiet ta’ negozjar tagħhom u għalhekk insostenn tal-fatt li t-trader ta’ Credit Suisse seta’ raġonevolment jipprevedi li ż-żewġ traders l-oħra kienu jiskambjaw informazzjoni sensittiva, b’mod partikolari fuq l-attivitajiet ta’ negozjar rispettivi tagħhom.
500
Barra minn hekk, il-fatt li t-trader ta’ Deutsche Bank irċieva informazzjoni identika mingħand it-trader ta’ Crédit agricole stess waqt diskussjoni bilaterali sussegwenti tal-istess jum, jiġifieri fil‑25 ta’ Lulju 2013, ma jikkontestax din l-evalwazzjoni u jikkorrobora l-konstatazzjoni li t-traders tal-banek ikkonċernati kienu jiskambjaw informazzjoni fuq l-istess bonds u fuq l-istess suġġetti fil-kuntest ta’ diskussjonijiet bilaterali paralleli.
501
Fir-rigward tad-diskussjoni tad‑9 ta’ Jannar 2014, li matulha t-trader ta’ Credit Suisse informa lit-trader ta’ Crédit agricole li kien għadu kemm kellu diskussjoni mat-trader ta’ Deutsche Bank (“[was] just chatting to [Deutsche Bank’s trader]”), hija effettivament ma tinvokax diskussjonijiet bilaterali dwar attivitajiet ta’ negozjar, u lanqas a fortiori diskussjonijiet dwar informazzjoni kummerċjali sensittiva jew, b’mod iktar ġenerali, dwar in-natura antikompetittiva ta’ tali diskussjonijiet. Madankollu, hija tikkonferma li t-trader ta’ Credit Suisse ma kellu ebda eżitazzjoni li jiżvela lil wieħed mit-traders l-eżistenza ta’ kuntatti li huwa kellu mat-tielet wieħed fosthom.
502
Fir-rigward tad-diskussjoni bilaterali bejn it-trader ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ Deutsche Bank tat‑22 ta’ Ottubru 2013 imsemmija fil-punt 466 iktar ’il fuq, huwa minnu li ebda prova ma turi li t-trader ta’ Crédit agricole għamel kuntatt mat-trader ta’ Credit Suisse wara din id-diskussjoni. Madankollu, wara d-diskussjoni tiegħu mat-trader ta’ Deutsche Bank, it-trader ta’ Crédit agricole kiteb: “ok will ask him”. Id-diskussjoni tat‑22 ta’ Ottubru 2013 turi għalhekk li l-iżvelar ta’ informazzjoni dwar it-tielet trader, f’dan il-każ it-trader ta’ Credit Suisse, kien daqstant naturali bejn dawn iż-żewġ traders oħra bħalma kien bejn it-trader ta’ Credit Suisse u dak ta’ Deutsche Bank, kif ġie rrilevat fil-punt 499 iktar ’il fuq. Din id-diskussjoni ssostni għalhekk l-evalwazzjoni li tinsab fil-premessa 808 tad-Deċiżjoni kkontestata dwar l-eżistenza ta’ network ta’ diskussjonijiet bilaterali.
503
Is-seba’ nett, għandu jiġi rrilevat li, fil‑11 ta’ Ottubru 2013, Credit Suisse kellha diskussjoni antikompetittiva mat-trader ta’ Deutsche Bank li matulha t-trader ta’ Crédit agricole kien “preżenti” (ara l-punti 462 u 463 iktar ’il fuq). Din id-diskussjoni, ikklassifikata bħala waħda “multilaterali” minn Credit Suisse u li matulha kienu preżenti ż-żewġ traders l-oħra, tikkostitwixxi indizju addizzjonali ta’ natura li juri li t-trader ta’ Credit Suisse seta’ jikkonċepixxi l-eżistenza ta’ diskussjonijiet bilaterali antikompetittivi bejn iż-żewġ traders l-oħra.
504
Għalhekk, minħabba l-parteċipazzjoni tagħha fil-fora ta’ diskussjonijiet multilaterali permanenti qabel il‑25 ta’ Frar 2013, Credit Suisse kienet taf li, qabel din id-data, it-traders ta’ Deutsche Bank u ta’ Crédit agricole kienu jiftiehmu ma’ xulxin. Barra minn hekk, peress li, wara din id-data, it-trader ta’ Credit Suisse pparteċipa f’diskussjonijiet bilaterali antikompetittivi ma’ kull wieħed minn dawn iż-żewġ traders u li l-Kummissjoni kellha elementi ta’ natura li juru l-eżistenza, wara l‑25 ta’ Frar 2013, ta’ network ta’ diskussjonijiet bilaterali li fil-kuntest tiegħu t-tliet traders komplew jiddiskutu l-attivitajiet ta’ negozjar tagħhom, għandu jitqies li l-imsemmi trader ta’ Credit Suisse seta’, tal-inqas, raġonevolment jipprevedi li ż-żewġ traders l-oħra kellhom diskussjonijiet bilaterali li kienu ta’ natura antikompetittiva.
505
F’dan ir-rigward, la l-fatt li Credit Suisse ma kinitx taf, fid-dettall, id-diskussjonijiet li fihom it-trader tagħha ma kienx ipparteċipa, u lanqas il-fatt li hija ma kinitx taf bl-eżistenza ta’ wħud minn dawn id-diskussjonijiet, ma huma ta’ natura li jinvalidaw il-konstatazzjoni tal-Kummissjoni li tgħid li hija pparteċipat fil-ksur uniku u tista’ tinżamm responsabbli għalih kollu kemm hu (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 2006, Raiffeisen Zentralbank Österreich et vs Il‑Kummissjoni, T‑259/02 sa T‑264/02 u T‑271/02, EU:T:2006:396, punt 193).
506
Il-konstatazzjoni li Credit Suisse setgħet, tal-inqas, raġonevolment tipprevedi l-aġir kollu tal-banek l-oħra hija kkorroborata wkoll minn elementi oħra.
507
Fil-fatt, qabelxejn, il-Kummissjoni kkonstatat li t-trader ta’ Credit Suisse kien jagħmel parti miċ-ċirku ristrett ta’ traders partikolarment involuti fil-ksur kontenzjuż. Dawn it-traders kienu jinteraġixxu ma’ xulxin kemm professjonalment kif ukoll personalment, anki wara x-xahar ta’ Frar 2013, u kienu jitqiesu bħala grupp (ara l-premessi 425, 807, 809 u 810 tad-Deċiżjoni kkontestata).
508
F’dan ir-rigward, diskussjoni bilaterali bejn it-trader ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ Credit Suisse tat‑8 ta’ Marzu 2013, li l-eżistenza u l-kontenut tagħha ma humiex ikkontestati minn Credit Suisse, turi li l-imsemmija traders u t-trader ta’ Deutsche Bank komplew ikollhom kuntatti regolari u jorganizzaw laqgħat ta’ natura soċjali.
509
Bl-istess mod, diskussjoni tat‑23 ta’ Mejju 2013, bejn it-trader ta’ Credit Suisse u t-trader ta’ Deutsche Bank, turi li t-traders tal-banek ikkonċernati fil-ksur kienu pperċepiti bħala “gang” minn traders oħra (ara l-punt 478 iktar ’il fuq).
510
Fl-aħħar nett, diskussjoni bejn it-trader ta’ Credit Suisse u t-trader ta’ Deutsche Bank tal‑11 ta’ Ottubru 2013 (premessa 530), li għaliha kien preżenti t-trader ta’ Crédit agricole, tistabbilixxi li t-tliet traders kienu pprevedew li jiltaqgħu matul vjaġġi kummerċjali fi New York il-ġimgħa ta’ wara (ara l-punt 393 iktar ’il fuq).
511
Fil-kuntest ta’ analiżi tal-provi kollha, din iċ-ċirkustanza hija rilevanti sabiex jiġi stabbilit jekk Credit Suisse kinitx taf jew setgħetx raġonevolment tipprevedi l-kontenut antikompetittiv tad-diskussjonijiet bilaterali li seħħew wara x-xahar ta’ Frar 2013 u sad-data tat-tmiem tal-parteċipazzjoni tagħha fil-ksur kontenzjuż, jiġifieri l‑24 ta’ Marzu 2015.
512
Fid-dawl tal-elementi kollha preċedenti, Credit Suisse ma għandiex raġun issostni li “l-provi miġbura mill-Kummissjoni huma insuffiċjenti sabiex minnhom jiġi dedott li kull wieħed mit-traders [kellu] għarfien suffiċjenti tal-kontenut tal-komunikazzjonijiet li fihom huwa ma kienx ipparteċipa [u,] sussidjarjament, li hija ma tistax tinżamm responsabbli għad-diskussjonijiet bilaterali bejn iż-żewġ traders l-oħra wara x-xahar ta’ Frar 2013”.
513
Għaldaqstant, it-tieni parti tat-tieni motiv ta’ Credit Suisse għandha tiġi miċħuda.
e)
Fuq it‑tul tal‑parteċipazzjoni ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse fil‑ksur uniku u kontinwu kontenzjuż
514
Fil-kuntest tat-tieni parti tat-tieni motiv tagħha, Crédit agricole tikkontesta n-natura kontinwa tal-parteċipazzjoni tagħha fil-ksur uniku kontenzjuż (ara l-punti 428 sa 432 iktar ’il fuq).
515
Permezz tar-raba’ parti tat-tieni motiv tagħha, Credit Suisse tinvoka żbalji relatati mal-parteċipazzjoni tagħha fil-ksur wara x-xahar ta’ Awwissu 2014.
1) Fuq it‑tieni parti tat‑tieni motiv ta’ Crédit agricole, sa fejn din hija intiża li turi l‑assenza ta’ natura kontinwa tal‑parteċipazzjoni tagħha fil‑ksur ikkonstatat
516
Fil-premessa 790 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni qieset li l-banek ikkonċernati kellhom jinżammu responsabbli għall-ksur uniku u kontinwu kollu għall-perijodi rispettivi tagħhom ta’ involviment fih. Fil-premessa 842 ta’ din id-deċiżjoni, il-Kummissjoni qieset li Crédit agricole kienet ipparteċipat fil-ksur mill‑10 ta’ Jannar 2013 sal‑24 ta’ Marzu 2015, jiġifieri perijodu ta’ 804 ijiem jew ta’ 2.20 snin.
517
Crédit agricole ssostni li l-Kummissjoni tibbaża ruħha biss fuq 31 diskussjoni li jimplikawha sabiex tistabbilixxi ksur kontinwu fuq perijodu ta’ 26 xahar, jiġifieri bejn ix-xhur ta’ Jannar 2013 u ta’ Marzu 2015, peress li żewġ terzi ta’ dawn id-diskussjonijiet seħħew matul l-ewwel għaxar xhur ta’ dan il-perijodu, jiġifieri bejn ix-xhur ta’ Jannar u ta’ Ottubru 2013. Dawn iċ-ċirkustanzi jikkontestaw il-konstatazzjonijiet li, minn naħa, id-diskussjonijiet bejn it-trader ta’ Crédit agricole u t-traders tal-banek l-oħra kkonċernati kienu “kostanti” u, min-naħa l-oħra, li dan il-bank kien ipparteċipa fi ksur kontinwu, tal-inqas fir-rigward tal-perijodu ta’ wara x-xahar ta’ Ottubru 2013.
518
B’mod iktar preċiż, fl-ewwel lok, Crédit agricole tenfasizza li diskussjoni waħda ssostni l-allegazzjoni li hija pparteċipat f’aġir li jaqa’ taħt il-kategorija 1. Skont dan il-bank, din id-diskussjoni unika ma hijiex biżżejjed sabiex tiġi stabbilita koordinazzjoni relatata mal-prezzijiet proposti lil kontropartijiet speċifiċi fuq perijodu ta’ iktar minn sentejn. Bl-istess mod, fir-rigward tal-aġir li jaqa’ taħt il-kategorija 2, il-Kummissjoni tibbaża ruħha biss fuq erba’ diskussjonijiet sabiex turi l-eżistenza ta’ ksur li dam iktar minn sentejn.
519
Fit-tieni lok, il-parteċipazzjoni allegata ta’ Crédit agricole hija kkaratterizzata minn intervalli sinjifikattivi fiż-żmien, anki jekk jittieħdu inkunsiderazzjoni l‑31 diskussjoni kollha identifikati mill-Kummissjoni.
520
Fid-dawl tal-użu ta’ fora ta’ diskussjonijiet fuq il-pjattaforma Bloomberg u għalhekk tad-disponibbiltà ta’ provi, dawn l-intervalli jirrappreżentaw neċessarjament intervalli mingħajr aġir li jikkostitwixxi ksur, pjuttost milli perijodi li fir-rigward tagħhom il-Kummissjoni ma għandhiex provi.
521
Bl-istess mod, minn naħa, il-Kummissjoni pprovat taqleb l-oneru tal-prova, billi bbażat ruħha fuq il-fatt li Crédit agricole ma kinitx tbiegħdet pubblikament mill-aġir inkwistjoni. Min-naħa l-oħra, il-Kummissjoni bbażat ruħha b’mod żbaljat fuq l-għarfien, minn dan il-bank, tal-aġir tal-banek l-oħra kkonċernati, fatt li l-imsemmi bank jikkontesta permezz tal-invokazzjoni ta’ motiv ieħor.
522
F’dan ir-rigward, mill-argument ta’ Crédit agricole jirriżulta li l-element prinċipali li hija tressaq sabiex issostni l-allegazzjoni tagħha jikkonsisti fit-tul tal-intervalli bejn id-diskussjonijiet li t-trader tagħha pparteċipa fihom, b’mod partikolari li kieku wħud minn dawn id-diskussjonijiet ma kellhomx jittieħdu inkunsiderazzjoni
523
Fl-ewwel lok, qabel kollox, għandu jiġi rrilevat li l-Kummissjoni ma wettqitx żball dwar l-eżistenza ta’ pjan ġenerali li jsegwi għan antikompetittiv uniku. Barra minn hekk, l-identifikazzjoni ta’ ħames kategoriji ta’ aġir fid-Deċiżjoni kkontestata ma tistax tikkontesta l-eżistenza ta’ dan il-pjan ġenerali (ara l-punt 364 iktar ’il fuq).
524
Għaldaqstant, Crédit agricole ma tistax tingħata raġun meta, għall-finijiet tal-konstatazzjoni ta’ allegata interruzzjoni tal-parteċipazzjoni tagħha fil-ksur kontenzjuż, hija tiddistingwi bejn il-kategoriji ta’ aġir identifikati mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni kkontestata u tagħżel li ma tiħux inkunsiderazzjoni ċerti diskussjonijiet.
525
Fi kliem ieħor, in-natura kontinwa tal-parteċipazzjoni ta’ Crédit agricole fil-ksur uniku kontenzjuż ma tistax tiġi evalwata bl-eżami, kategorija b’kategorija, tal-aġir ikkonstatat fil-konfront tagħha mill-Kummissjoni. Din in-natura kontinwa għandha tiġi evalwata fid-dawl tal-aġir kollu inkwistjoni li fih ipparteċipa t-trader ta’ dan il-bank, li kien jaf bih jew li seta’ raġonevolment jipprevedi, irrispettivament mill-kategorija li taħtha jaqa’ dan l-aġir. Għalhekk, l-assenza ta’ parteċipazzjoni kontinwa ta’ Crédit agricole f’aġir li jaqa’ biss taħt il-kategoriji 1 jew 2 jew l-assenza ta’ għarfien tal-aġir ta’ parteċipanti oħra li jaqgħu taħt dawn il-kategoriji, anki li kieku kellhom jitqiesu li huma stabbiliti, li ma huwiex il-każ, ma jistgħux fihom innifishom jinvalidaw il-konstatazzjonijiet tal-Kummissjoni fir-rigward tal-parteċipazzjoni kontinwa tagħha fil-ksur.
526
Sussegwentement, Crédit agricole ma għandhiex raġun li tinvoka intervalli fuq il-bażi tal-fatt li t-tielet motiv tagħha għandu jintlaqa’. Fil-fatt, it-tielet motiv invokat minn Crédit agricole ntlaqa’ biss fir-rigward tad-diskussjoni tal‑10 ta’ Jannar 2013, jiġifieri, kronoloġikament, l-ewwel diskussjoni kkonstatat fil-konfront tagħha mill-Kummissjoni.
527
Fl-aħħar nett, sa fejn Crédit agricole ssostni li, sabiex jiġu kkalkolati l-intervalli li jisseparaw żewġ manifestazzjonijiet tal-ksur kontenzjuż, ma għandhomx jittieħdu inkunsiderazzjoni diskussjonijiet li jaqgħu taħt uħud mill-ħames kategoriji ta’ aġir minħabba li dawn il-kategoriji ma jikkostitwixxux “restrizzjoni minħabba l-għan”, jew għaliex ċerti diskussjonijiet kienu jikkostitwixxu attivitajiet “leġittimi”, mill-punti 165 sa 268 iktar ’il fuq jirriżulta li, bla ħsara għall-kwistjoni dwar jekk dawn jikkostitwixxux restrizzjonijiet minħabba l-għan, l-aġir kollu kklassifikat f’ħames kategoriji mill-Kummissjoni li fih ipparteċipat Crédit agricole, inkluż l-iskambju ta’ informazzjoni, kien ta’ natura antikompetittiva. B’mod partikolari, il-kritika validament diretta minn Crédit agricole kontra ċerti diskussjonijiet li hija pparteċipat fihom u li kienet taqa’ taħt il-ħames kategoriji identifikati mill-Kummissjoni ġiet miċħuda fil-punti 188 sa 268 iktar ’il fuq.
528
Minn dan isegwi li, sabiex jiġi evalwat jekk l-intervalli li jisseparaw żewġ manifestazzjonijiet tal-aġir li jikkostitwixxi ksur ta’ Crédit agricole jistgħux juru interruzzjoni tal-parteċipazzjoni ta’ dan il-bank fil-ksur, l-ebda waħda mid-diskussjonijiet adottati fil-konfront tiegħu u li huwa pparteċipa direttament fihom, ma tista’ tiġi eskluża, bl-eċċezzjoni tad-diskussjoni tal‑10 ta’ Jannar 2013.
529
Fit-tieni lok, sa fejn Crédit agricole tinvoka intervall ta’ ħames xhur fil-provi bejn ix-xhur ta’ Settembru 2013 u ta’ Marzu 2014, għandu jiġi enfasizzat li dan l-intervall ma jiħux inkunsiderazzjoni l-preżenza tat-trader tagħha matul diskussjoni tal‑11 ta’ Ottubru 2013 u għalhekk tal-parteċipazzjoni tagħha fiha (ara l-punt 134 iktar ’il fuq).
530
Għalhekk, u kif tirrikonoxxi l-Kummissjoni, l-intervall massimu li jissepara żewġ parteċipazzjonijiet diretti tat-trader ta’ Crédit agricole fil-ksur kontenzjuż huwa ta’ madwar erba’ xhur u nofs u seħħ bejn il‑11 ta’ Ottubru 2013 u l‑4 ta’ Marzu 2014.
531
F’dan ir-rigward, l-ewwel nett, għandu jitfakkar li l-kwistjoni dwar jekk it-tul ta’ dawn l-intervalli huwiex twil biżżejjed jew le sabiex jikkostitwixxi interruzzjoni għandha tiġi evalwata fil-kuntest tal-funzjonament tal-ksur kontenzjuż (ara l-punt 381 iktar ’il fuq).
532
Issa, f’dan il-każ, parteċipazzjoni frekwenti ħafna f’kuntatti kollużivi ma kinitx neċessarja għall-funzjonament tal-ksur kontenzjuż, peress li n-negozjati ta’ BSSA kienu indipendenti. Is-suċċess eventwali ta’ kuntatt kollużiv partikolari ma kienx jiddependi minn parteċipazzjoni f’sensiela ta’ kuntatti relatati ma’ negozjati oħra (ara l-punti 384 sa 386 iktar ’il fuq).
533
It-tieni nett, is-snin 2014 u 2015 kienu kkaratterizzati minn tnaqqis fl-attività fis-suq tal-BSSA, indipendenti mir-rieda tal-parteċipanti fil-ksur uniku kontenzjuż, li kkontribwixxa għat-tnaqqis tal-opportunitajiet ta’ koordinazzjoni jew ta’ skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva (ara l-punt 390 iktar ’il fuq).
534
It-tielet nett, minn eżami tad-diskussjoni tal‑11 ta’ Ottubru 2013 u tad-diskussjoni tal‑4 ta’ Marzu 2014 jirriżulta li dawn ma jinkludu ebda element ta’ natura li juri li t-trader ta’ Crédit agricole kien, inizjalment, wera rieda li jtemm il-parteċipazzjoni tiegħu fil-ksur uniku u kontinwu u, sussegwentement, rieda li jipparteċipa mill-ġdid f’dan il-ksur. B’mod partikolari, it-ton u l-ispontanjetà tad-diskussjoni tal‑4 ta’ Marzu 2014 juru rieda persistenti tat-trader ta’ Crédit agricole sabiex jitkompla l-aġir li jikkontribwixxi għall-pjan ġenerali li jsegwi għan antikompetittiv uniku, kif ġie ddefinit mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni kkontestata.
535
Evalwazzjoni simili tista’ ssir fir-rigward tad-diskussjonijiet li jippreċedu lil kull wieħed mill-intervalli fil-parteċipazzjoni tat-trader ta’ Crédit agricole u dwar id-diskussjonijiet li jsegwu dawn l-intervalli.
536
Ir-raba’ nett, il-bidla fl-impjieg ta’ wieħed mit-tliet traders prinċipali involuti fil-ksur setgħet ukoll tikkontribwixxi għal uħud mill-intervalli bejn żewġ manifestazzjonijiet tal-parteċipazzjoni tat-trader ta’ Crédit agricole fil-ksur kontenzjuż (ara l-punt 396 iktar ’il fuq).
537
Il-ħames nett, kif jirriżulta mill-punti 451 sa 481 iktar ’il fuq, it-trader ta’ Crédit agricole seta’, tal-inqas, raġonevolment jipprevedi l-eżistenza ta’ diskussjonijiet antikompetittivi bejn iż-żewġ traders l-oħra anki fl-assenza ta’ parteċipazzjoni diretta min-naħa tiegħu f’dawn id-diskussjonijiet.
538
Għalhekk, qabelxejn, l-intervalli bejn żewġ manifestazzjonijiet tal-parteċipazzjoni ta’ Crédit agricole fil-ksur kontenzjuż ma jippermettux li jiġi konkluż li kien hemm interruzzjoni tal-imsemmija parteċipazzjoni.
539
Sussegwentement, Crédit agricole ma tikkontestax li hija ma tbegħditx pubblikament mill-akkordju.
540
Fl-aħħar nett, Crédit agricole ma tinvokax ċirkustanzi oħra li jistgħu juru interruzzjoni tal-parteċipazzjoni tagħha fil-ksur kontenzjuż, bħalma huma, pereżempju, it-tluq mis-servizz tat-trader li pparteċipa fl-aġir antikompetittiv li kien jippreċedi intervall bejn żewġ manifestazzjonijiet tal-parteċipazzjoni ta’ dan il-bank f’dan il-ksur u d-dħul fis-servizz ta’ trader ġdid li kkontribwixxa mill-ġdid għall-ksur matul perijodu sussegwenti għal dan l-intervall.
541
Konsegwentement, fid-dawl, l-ewwel nett, tat-tul totali tal-parteċipazzjoni ta’ Crédit agricole, ta’ iktar minn sentejn, it-tieni nett, tal-elementi li dan il-bank kellu għad-dispożizzjoni tiegħu dwar il-kuntest tal-funzjonament tal-akkordju u tal-intervalli li kienu jisseparaw żewġ manifestazzjonijiet tal-parteċipazzjoni tat-trader ta’ Crédit agricole fil-ksur ikkonstatat, it-tielet nett, tal-assenza ta’ tbegħid pubbliku min-naħa ta’ Crédit agricole u, ir-raba’ nett, tal-assenza ta’ ċirkustanzi oħra invokati minn dan il-bank sabiex juri interruzzjoni tal-parteċipazzjoni tiegħu fil-ksur kontenzjuż, kien mingħajr ma qalbet l-oneru tal-prova li l-Kummissjoni kkonstatat, ġustament, li l-parteċipazzjoni ta’ Crédit agricole ma kinitx ġiet interrotta bejn il‑11 ta’ Jannar 2013 — meta d-diskussjoni tiegħu li seħħet f’din il-ġurnata ma ġietx regolarment ikkontestata minn dan il-bank — u l‑24 ta’ Marzu 2015 (punti 144 u 447iktar ’il fuq).
542
It‑tieni parti tat‑tieni motiv ta’ Crédit agricole għandha għalhekk tiġi miċħuda, sa fejn din hija intiża li turi l‑assenza ta’ natura kontinwa tal‑parteċipazzjoni tagħha fil‑ksur uniku ikkonstatat.
2) Fuq ir‑raba’ parti tat‑tieni motiv ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq l‑allegazzjoni li l‑Kummissjoni ma pprovatx il‑parteċipazzjoni tagħha f’aġir illegali wara x‑xahar ta’ Awwissu 2014
543
Fil-premessa 842 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni qieset li Credit Suisse kienet ipparteċipat fil-ksur uniku u kontinwu kontenzjuż matul il-perijodu ta’ bejn il‑21 ta’ Ġunju 2010 u l‑24 ta’ Marzu 2015, jiġifieri perijodu ta’ 1738 jum jew 4.75 snin. Barra minn hekk, fil-premessi 846 sa 849 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni ċaħdet l-argument imressaq minn Credit Suisse u bbażat fuq l-allegazzjoni li hija ma kinitx ipprovat il-parteċipazzjoni ta’ dan il-bank fil-ksur bejn ix-xahar ta’ Awwissu 2014 u x-xahar ta’ Marzu 2015.
544
Permezz tar-raba’ parti tat-tieni motiv tagħha, Credit Suisse ssostni li l-Kummissjoni ma pprovatx il-parteċipazzjoni tagħha fil-ksur kontenzjuż wara x-xahar ta’ Awwissu 2014. F’dan ir-rigward, id-Deċiżjoni kkontestata ssemmi biss sitt diskussjonijiet wara din id-data, u tużahom sabiex ittawwal din il-parteċipazzjoni sal‑24 ta’ Marzu 2015. Issa, Credit Suisse ma pparteċipatx fl-ewwel erba’ diskussjonijiet u dan il-bank jikkontesta n-natura antikompetittiva tal-aħħar tnejn, jiġifieri d-diskussjoni tat‑12 ta’ Marzu 2015 bejn it-trader tiegħu u t-trader ta’ Crédit agricole u l-ittra elettronika mibgħuta mit-trader tiegħu lit-trader ta’ Crédit agricole fl‑24 ta’ Marzu 2015.
545
F’dan ir-rigward, minn naħa, l-argument ta’ Credit Suisse li permezz tiegħu dan il-bank ikkontesta l-għarfien tiegħu jew il-fatt li huwa seta’ raġonevolment jipprevedi d-diskussjonijiet bilaterali antikompetittivi li jinvolvu banek oħra wara x-xahar ta’ Frar 2013 u sat-tmiem tal-perijodu tal-parteċipazzjoni tiegħu fil-ksur ikkunsidrat fid-Deċiżjoni kkontestata ġie miċħud fil-punti 482 sa 513 iktar ’il fuq.
546
Min-naħa l-oħra, u fuq kollox, mill-punti 296 sa 308 iktar ’il fuq jirriżulta li Credit Suisse ma pprovatx l-eżistenza ta’ żball imwettaq mill-Kummissjoni meta din tal-aħħar qieset li d-diskussjoni tat‑12 ta’ Marzu 2015 u l-ittra elettronika tal‑24 ta’ Marzu 2015 kienu ta’ natura antikompetittiva.
547
Għaldaqstant Credit Suisse ma għandhiex raġun issostni li l-Kummissjoni ma pprovatx il-parteċipazzjoni tagħha fil-ksur kontenzjuż wara x-xahar ta’ Awwissu 2014.
548
Ir-raba’ parti tat-tieni motiv invokat minn Credit Suisse għandha għalhekk tiġi miċħuda.
f)
Konklużjoni dwar it‑tieni motiv ta’ Crédit agricole u t‑tieni motiv ta’ Credit Suisse
549
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, it-tieni motiv invokat minn Credit Suisse għandu jiġi miċħud.
550
Fir-rigward ta’ Crédit agricole, mill-eżami tat-tieni motiv invokat minn dan il-bank jirriżulta li dan tal-aħħar ma pprovax li l-Kummissjoni wettqet żball ta’ evalwazzjoni meta qieset li Crédit agricole kienet ipparteċipat fi ksur uniku u kontinwu sal‑24 ta’ Marzu 2015. Għall-kuntrarju, għandu jitfakkar li l-Kummissjoni ma setgħetx validament tikkunsidra fil-konfront ta’ Crédit agricole d-diskussjoni tal‑10 ta’ Jannar 2013, li seħħet qabel l-ewwel konnessjoni tagħha mal-forum ta’ diskussjonijiet ikkonċernat.
551
Minn dan isegwi li l-Kummissjoni wettqet żball meta qieset, fl-Artikolu 1(c) tad-Deċiżjoni kkontestata li Crédit agricole kienet ipparteċipat fi ksur uniku u kontinwu b’effett mill‑10 ta’ Jannar 2013 u mhux mill‑11 ta’ Jannar 2013. Għaldaqstant, it-tieni motiv invokat minn dan il-bank għandu jintlaqa’ f’dan ir-rigward biss.
3.
Fuq l‑ewwel motiv ta’ Crédit agricole u l‑ewwel motiv ta’ Credit Suisse, ibbażati fuq żbalji fil‑klassifikazzjoni tal‑aġir inkwistjoni bħala restrizzjoni minħabba l-għan
552
Fil-premessi 739 sa 749 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kkonkludiet li l-aġir inkwistjoni kellu għan antikompetittiv billi enfasizzat b’mod partikolari dan li ġej:
“(747)
Permezz tal-prattiki kollha msemmija iktar ’il fuq, it-traders parteċipanti intenzjonalment issostitwixxew kollużjoni għall-kompetizzjoni normali, sa fejn xi drabi aġixxew bħallikieku huma kienu qegħdin jinnegozjaw l-istess pożizzjonijiet jew l-istess ‘portafoll’. Madankollu, irrispettivament mill-forma li l-kollużjoni setgħet ħadet f’każ partikolari, l-għan ewlieni tagħhom kien li jżidu d-dħul tagħhom stess. It-traders ipprovaw li jilħqu dan l-għan permezz ta’ koordinazzjoni bejniethom tal-prezzijiet, billi skambjaw informazzjoni sensittiva dwar l-attivitajiet ta’ negozjar, billi allinjaw l-istrateġiji tagħhom ta’ negozjar u ta’ ffissar tal-prezzijiet kif ukoll billi kkoordinaw l-attivitajiet ta’ negozjar tagħhom. B’dan il-mod, huma naqqsu l-inċertezza u r-riskju, wettqu tranżazzjonijiet b’kundizzjonijiet li kienu vantaġġużi għalihom, qassmu swieq u klijenti kif ukoll żammew vantaġġ kompetittiv fil-konfront tal-klijenti u tal-atturi l-oħra tas-suq.
(748)
It-traders parteċipanti aġixxew f’suq (is-suq tal-[BSSA]) li kellu, bħal swieq oħra sofistikati tad-dejn, ikun normalment ikkaratterizzat minn prezzijiet kompetittivi u minn kundizzjonijiet oħra ta’ negozjar. Il-banek parteċipanti kienu atturi stabbiliti fis-suq f’settur imfassal biex jiffaċilita l-ħruġ u n-negozjar effiċjenti u kompetittiv tal-kapital tas-self.
(749)
Konsegwentement, huwa konkluż li l-ftehimiet u/jew il-prattiki miftiehma deskritti fit-Taqsima 4.2 għandhom bħala għan ir-restrizzjoni u/jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni normali fis-sens tal-Artikolu 101(1) [TFUE] u tal-Artikolu 53(1) tal-Ftehim ŻEE.”
553
Fil-kuntest tal-ewwel motivi rispettivi tagħhom, Crédit agricole u Credit Suisse jilmentaw li l-Kummissjoni kklassifikat b’mod żbaljat l-aġir inkwistjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”.
a)
Osservazzjonijiet preliminari dwar is‑suġġett u l‑bażi tal‑kritika magħmula mir‑rikorrenti
1) Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole
554
Fil-kuntest tal-ewwel motiv tagħha, li għandu jinqasam f’żewġ partijiet, Crédit agricole ssostni li l-Kummissjoni ma pproduċietx provi u motivazzjoni suffiċjenti tal-parteċipazzjoni tagħha f’restrizzjoni minħabba l-għan.
555
Fl-ewwel parti tagħha, Crédit agricole tinvoka “żbalji ta’ liġi u ta’ fatt fil-konstatazzjoni li l-kategoriji relatati ma’ skambji ta’ informazzjoni jikkostitwixxu restrizzjonijiet minħabba l-għan li jistgħu jagħmlu parti mill-ksur uniku u kontinwu [kkonstatat]”.
556
Għal dan l-għan, hija ssostni, l-ewwel nett, li l-iskambji ta’ informazzjoni previsti mill-kategorija 3 (“Skambji ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva, attwali jew prospettiva, dwar l-attivitajiet ta’ kummerċ tagħhom u l-flussi tal-kummerċ fis-suq sekondarju”) ma kinux ta’ grad suffiċjenti ta’ dannu għall-kompetizzjoni sabiex jiġu kklassifikati bħala “restrizzjoni minħabba l-għan” u, it-tieni nett, li l-aġir previst mill-kategorija 4 (“Skambji, konfermi u allinjamenti tal-istrateġiji ta’ negozjar u ta’ ffissar tal-prezzijiet”) ma kinux jikkostitwixxu skambji, konfermi u allinjamenti ta’ strateġiji ta’ negozjar u ta’ prezz, iżda, fir-realtà, kienu skambji ta’ informazzjoni li lanqas ma kellhom tali grad suffiċjenti ta’ dannu.
557
Fit-tieni parti tal-ewwel motiv tagħha, Crédit agricole tilmenta fir-rigward tal-Kummissjoni dwar l-“assenza ta’ twettiq tal-analiżi meħtieġa sabiex tissostanzja l-konstatazzjoni ta’ restrizzjoni minħabba l-għan f’dak li jirrigwarda kull waħda mill-kategoriji ta’ aġir ta’ koordinazzjoni [kkonstatati]”, jiġifieri l-kategoriji 1 (“Koordinazzjoni tal-prezzijiet proposti lil kontropartijiet”), 2 (“Koordinazzjoni tal-prezzijiet ikkomunikati fis-suq inġenerali”) u 5 (“Koordinazzjoni tal-attivitajiet ta’ negozjar”).
558
Qabelxejn, għandu jiġi rrilevat li l-argument ta’ Crédit agricole relatat mal-assenza ta’ ksur uniku u kontinwu kif ukoll mal-assenza tagħha ta’ parteċipazzjoni fih ġie miċħud fil-punt 550 iktar ’il fuq, bla ħsara għad-data tal-bidu tiegħu, u għalhekk ma hemmx lok li jiġi eżaminat fil-kuntest ta’ dan il-motiv.
559
Għandu jiġi rrilevat ukoll li, permezz tal-argument miġbur fil-qosor fil-punti 555 u 557 iktar ’il fuq, Crédit agricole tilmenta li l-Kummissjoni kkonstatat li kull waħda mill-ħames kategoriji msemmija fil-premessa 613 tad-Deċiżjoni kkontestata kellha tiġi kklassifikata bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, minkejja li l-aġir tal-kategoriji 3 u 4 ma huwiex suffiċjentement dannuż għall-kompetizzjoni u li, fir-rigward tal-aġir tal-kategoriji 1, 2 u 5, hija ma wettqitx l-analiżi meħtieġa.
560
Issa, diġà ġie kkonstatat fil-punt 87 iktar ’il fuq li dan l-argument jirriżulta minn qari żbaljat tad-Deċiżjoni kkontestata u, minħabba f’hekk, għandu jiġi miċħud bħala infondat.
561
Barra minn hekk, fil-punti 106 u 107 iktar ’il fuq ġie kkonstatat li, fil-kuntest tal-ewwel motiv tagħha, Crédit agricole kkontestat b’mod speċifiku, preċiż u ssostanzjat unikament id-diskussjonijiet tat‑18 u tal‑31 ta’ Jannar, tal‑15 ta’ Frar, tad‑19 u tal‑21 ta’ Marzu, tal‑24 ta’ Mejju, tat‑3 ta’ Ġunju u tal‑10 u tal‑25 ta’ Lulju 2013, kif ukoll tas‑6 ta’ Awwissu 2014 u tat‑12 ta’ Marzu 2015, u li, minħabba f’hekk, l-evalwazzjonijiet magħmula mill-Kummissjoni dwar id-diskussjonijiet l-oħra minbarra dawn issa huma definittivament stabbiliti.
562
Madankollu, fid-dawl tal-fatt li l-Qorti Ġenerali ma tistax tillimita ruħha li teżamina l-argumenti mressqa mill-partijiet fil-kuntest biss tal-motiv, tal-parti jew tal-ilment li insostenn tiegħu huma tressqu formalment, iżda għandha wkoll tevalwahom insostenn ta’ motiv ieħor, ta’ parti oħra jew ta’ lment ieħor meta dawn l-argumenti jkunu wkoll rilevanti insostenn tagħhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Settembru 2023, Fachverband Spielhallen u LM vs Il‑Kummissjoni, C‑831/21 P, EU:C:2023:686, punti 46 sa 49), l-ewwel motiv ta’ Crédit agricole għandu jiġi interpretat fis-sens li, minn naħa, il-Kummissjoni ma wettqitx evalwazzjoni tal-kuntest ekonomiku tal-ksur kontenzjuż kollu kemm hu jew wettqet evalwazzjoni żbaljata tiegħu u, min-naħa l-oħra, il-Kummissjoni kkonkludiet b’mod żbaljat li l-ħdax-il diskussjoni msemmija fil-punt 561 iktar ’il fuq setgħu jsostnu l-konklużjoni li l-ksur uniku u kontinwu kkonstatat minn din l-istituzzjoni kellu għan antikompetittiv.
2) Fuq il‑kritika ta’ Credit Suisse
563
Fil-kuntest tal-ewwel motiv tagħha, li għandu jinqasam fi tliet partijiet, Credit Suisse ssostni li “l-Kummissjoni kisret l-Artikolu 101 TFUE u ma mmotivatx suffiċjentement il-konklużjoni tagħha li dan il-bank kien adotta aġir li kellu bħala għan ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni”.
564
Fl-ewwel parti tal-ewwel motiv tagħha, ippreżentat b’mod prinċipali u kompost minn erba’ punti, Credit Suisse tilmenta dwar il-Kummissjoni għar-raġuni li, għall-finijiet tal-evalwazzjoni tad-diskussjonijiet kollha, din l-istituzzjoni ma “[ħaditx] inkunsiderazzjoni b’mod suffiċjenti l-kuntest fattwali u ġuridiku tas-suq tal-BSSA u [ma ssodisfatx] l-oneru li kellha li tipprova li l-aġir inkwistjoni kien jirrestrinġi l-kompetizzjoni minħabba l-għan”.
565
Fit-tieni parti tal-ewwel motiv tagħha, invokata sussidjarjament u komposta minn 24 punt, Credit Suisse tilmenta li l-Kummissjoni “kkonkludiet […] li l-komunikazzjonijiet dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet kienu jirrestrinġu l-kompetizzjoni minħabba l-għan”, essenzjalment għaliex tali komunikazzjonijiet “[setgħu] jkunu favorevoli għall-kompetizzjoni”.
566
Fit-tielet parti tal-ewwel motiv tagħha, Credit Suisse ssostni li, waqt l-eżami tal-effetti favur il-kompetizzjoni ta’ dawn il-komunikazzjonijiet dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet, il-Kummissjoni kisret ir-regoli tal-prova u d-drittijiet tad-difiża tagħha billi applikat għall-aġir inkwistjoni mhux ir-regoli applikabbli għall-prova tal-għan antikompetittiv ta’ aġir, iżda dawk applikabbli għall-prova tan-natura anċillari ta’ restrizzjoni, fis-sens tal-punt 89 tas-sentenza tal‑11 ta’ Settembru 2014, MasterCard et vs Il‑Kummissjoni (C‑382/12 P, EU:C:2014:2201).
567
Fid-dawl ta’ dan l-argument, għandu jitfakkar, l-ewwel nett, li, fil-premessa 749 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kkonstatat li l-aġir inkwistjoni deskritt fit-Taqsima 4.2 ta’ din id-deċiżjoni, kellu jiġi kklassifikat bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, wara li kkonstatat, fil-premessa 104 tagħha, li l-kategoriji differenti ta’ aġir li hija adottat kienu deskritti biss għal finijiet analitiċi u li dawn kienu marbuta u spiss jikkoinċidu ma’ xulxin.
568
Għalhekk, din il-klassifikazzjoni la ġiet adottata fir-rigward ta’ kull waħda mill-kategoriji msemmija, u lanqas fir-rigward ta’ kull wieħed mill-aġir inkwistjoni. Għalhekk ma hemmx lok li din tiġi adottata fir-rigward tal‑25 diskussjoni miġbura fi ħdan il-kategorija identifikata minn Credit Suisse taħt it-titolu “Komunikazzjonijiet dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet” u li d-dati tagħhom kienu msemmija fl-Anness C.1 tar-replika ta’ dan il-bank.
569
It-tieni nett, kif jirriżulta mill-punt 110 iktar ’il fuq, peress li ma ġewx ifformulati, anki sommarjament fir-rikors jew fir-replika, il-kritika li tirrigwarda speċifikament il‑25 diskussjoni miġbura minn Credit Suisse f’din il-kategorija intitolata “Komunikazzjonijiet dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet” hija inammissibbli.
570
Minn dan jirriżulta li t-tieni parti tal-ewwel motiv ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq il-klassifikazzjoni żbaljata tal-komunikazzjonijiet dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, għandha tiġi miċħuda.
571
Madankollu, għandhom jiġu eżaminati l-argumenti mressqa minn Credit Suisse insostenn tat-tieni parti tal-ewwel motiv tagħha u li jirrigwardaw l-effett favur il-kompetizzjoni allegat tad-diskussjonijiet dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet fil-kuntest tal-ewwel parti tal-ewwel motiv, sa fejn dawn l-argumenti jsostnu l-ilment tagħha bbażat fuq żbalji mwettqa mill-Kummissjoni fil-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni, meħud fl-intier tiegħu, bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, b’mod partikolari minħabba t-teħid inkunsiderazzjoni insuffiċjenti tal-kuntest ġuridiku u ekonomiku tal-ksur kontenzjuż.
572
B’dan il-mod, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni argumenti li jistgħu jikkontestaw il-klassifikazzjoni ta’ “restrizzjoni minħabba l-għan” tal-aġir inkwistjoni, minkejja li dawn ċertament ġew ippreżentati formalment insostenn tat-tieni parti tal-ewwel motiv li ġiet miċħuda, iżda huma daqstant rilevanti għall-evalwazzjoni tal-ewwel parti ta’ dan il-motiv (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑21 ta’ Settembru 2023, Fachverband Spielhallen u LM vs Il‑Kummissjoni, C‑831/21 P, EU:C:2023:686, punt 48).
b)
Fuq il‑klassifikazzjoni tal‑aġir inkwistjoni bħala “restrizzjoni minħabba l‑għan”
1) Osservazzjonijiet preliminari
573
Għandu jitfakkar li, sabiex taqa’ taħt il-projbizzjoni ta’ prinċipju stabbilita fl-Artikolu 101(1) TFUE, prattika kollużorja għandu jkollha “bħala għan jew riżultat [effett]” il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni b’mod sinjifikattiv tal-kompetizzjoni fi ħdan is-suq intern (sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK) et, C‑307/18, EU:C:2020:52, punt 62).
574
Minn dan jirriżulta li din id-dispożizzjoni, kif interpretata mill-Qorti tal-Ġustizzja, tagħmel distinzjoni ċara bejn il-kunċett ta’ “restrizzjoni minħabba l-għan” u dak ta’ “restrizzjoni minħabba l-effett”, peress li kull wieħed minnhom huwa suġġett għal sistema probatorja differenti (sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK) et, C‑307/18, EU:C:2020:52, punt 63).
575
Għalhekk, fir-rigward tal-prattiki kklassifikati bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, ma hemmx lok li jiġu mfittxija u lanqas a fortiori li jintwerew l-effetti tagħhom fuq il-kompetizzjoni sabiex jiġu kklassifikati bħala “restrizzjoni tal-kompetizzjoni”, fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE, sa fejn l-esperjenza turi li tali aġir iwassal għal tnaqqis fil-produzzjoni u għal żieda fil-prezzijiet li jwasslu għal tqassim ħażin tar-riżorsi għad-detriment, b’mod partikolari, tal-konsumaturi. Fir-rigward tagħhom, hija meħtieġa biss il-prova li dawn effettivament jaqgħu taħt il-klassifikazzjoni ta’ “restrizzjoni minħabba l-għan”, peress li sempliċi allegazzjonijiet mhux issostanzjati ma humiex madankollu suffiċjenti għal dan l-għan (sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK) et, C‑307/18, EU:C:2020:52, punti 64 u 65).
576
Għall-kuntrarju, meta l-għan antikompetittiv ta’ ftehim, ta’ deċiżjoni ta’ assoċjazzjoni ta’ impriżi jew ta’ prattika miftiehma ma huwiex stabbilit, għandhom jiġu eżaminati l-effetti sabiex jintwera li l-kompetizzjoni, fil-fatt, ġiet prekluża, ristretta jew distorta b’mod sinjifikattiv (ara s-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK) et, C‑307/18, EU:C:2020:52, punt 66 u l-ġurisprudenza ċċitata).
577
Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, imfakkra essenzjalment fil-premessi 623 sa 626 tad-Deċiżjoni kkontestata, jirriżulta wkoll li l-kunċett ta’ “restrizzjoni minħabba l-għan” għandu jiġi interpretat b’mod strett u jista’ jiġi applikat biss għal ċerti prattiki kollużorji bejn impriżi li jiżvelaw, fihom innifishom u fid-dawl tal-kontenut tagħhom, għanijiet li huma jipprevedu kif ukoll mill-kuntest ekonomiku u ġuridiku tagħhom, grad suffiċjenti ta’ dannu għall-kompetizzjoni sabiex ikun jista’ jitqies li l-eżami tal-effetti tagħhom ma huwiex neċessarju, peress li ċerti forom ta’ koordinazzjoni bejn impriżi jistgħu jitqiesu, min-natura tagħhom stess, li huma ta’ ħsara għall-funzjonament tajjeb tal-kompetizzjoni. Fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-imsemmi kuntest, hemm lok li tittieħed inkunsiderazzjoni n-natura tal-prodotti jew tas-servizzi affettwati kif ukoll il-kundizzjonijiet reali tal-funzjonament u tal-istruttura tas-suq jew tas-swieq inkwistjoni (ara s-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK) et, C‑307/18, EU:C:2020:52, punti 67 u 68 u l-ġurisprudenza ċċitata).
2) Fuq il‑grad ta’ dannu għall‑kompetizzjoni meħtieġ sabiex aġir jiġi kklassifikat bħala “restrizzjoni minħabba l‑għan”
578
Crédit agricole tqis li l-ġurisprudenza tistabbilixxi “limitu għoli ħafna” sabiex jiġi konkluż li skambju ta’ informazzjoni jista’ jiġi kklassifikat bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, u dan huwa kkonfermat mill-punti 72 sa 74 tal-Linji Gwida dwar l-applikabbiltà tal-Artikolu 101 [TFUE] għall-akkordji dwar kooperazzjoni orizzontali (ĠU 2011, C 11, p. 1) kif ukoll mis-sentenza tal‑24 ta’ Settembru 2019, HSBC Holdings et vs Il‑Kummissjoni (T‑105/17, EU:T:2019:675, punt 184).
579
Credit Suisse tagħti wkoll x’tifhem li l-klassifikazzjoni ta’ aġir bħala “restrizzjoni minħabba l-għan” tista’ tiġi aċċettata biss meta l-esperjenza miksuba u t-teorija ekonomika jkunu juru “b’mod ċar” li dan l-aġir ikun ta’ ħsara għall-kompetizzjoni.
580
F’dan ir-rigward, mill-punti 573 sa 577 iktar ’il fuq jirriżulta li, għall-finijiet tal-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, il-Kummissjoni ma kellhiex turi li dan l-aġir – kemm jekk jirrigwarda skambji ta’ informazzjoni jew tipi oħra ta’ aġir antikompetittiv – kellu “livell għoli ħafna” ta’ dannu għall-kompetizzjoni, kif issostni Crédit agricole, iżda kellha turi biss grad suffiċjenti ta’ dannu għaliha, kif fakkret il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tat‑12 ta’ Jannar 2023, HSBC Holdings et vs Il‑Kummissjoni (C‑883/19 P, EU:C:2023:11, punt 106).
581
Din il-konklużjoni fir-rigward tal-fatt li l-Kummissjoni ma għandhiex tistabbilixxi “livell għoli ħafna” ta’ dannu għall-kompetizzjoni sabiex tikklassifika aġir bħala “restrizzjoni minħabba l-għan” ma tistax tiġi invalidata mill-punti 72 sa 74 tal-Linji Gwida dwar l-applikabbiltà tal-Artikolu 101 [TFUE] għall-akkordji dwar kooperazzjoni orizzontali.
582
Il-fatt li dawn il-linji gwida jipprovdu li “huwa anqas probabbli li jsiru skambji ta’ informazzjoni dwar intenzjonijiet futuri għal raġunijiet prokompetittivi milli skambji ta’ dejta attwali” jista’ ċertament juri li l-iskambji ta’ informazzjoni dwar aġir futur huma a priori iktar problematiċi mill-iskambji ta’ informazzjoni dwar data attwali. Madankollu, l-imsemmija linji gwida fl-ebda każ ma jistgħu jippermettu li jiġi konkluż li l-iskambji ta’ informazzjoni attwali ma jistgħux jiġu kklassifikati bħala “restrizzjoni minħabba l-għan” jew li tali klassifikazzjoni teħtieġ livell ta’ prova tad-dannu tagħhom għall-kompetizzjoni ogħla minn dak adottat mill-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 580 iktar ’il fuq.
583
Bl-istess mod, Credit Suisse hija żbaljata meta ssostni li l-esperjenza miksuba u t-teorija ekonomika għandhom jistabbilixxu “b’mod ċar” id-dannu għall-kompetizzjoni u, għaldaqstant, in-natura intrinsikament antikompetittiva tal-aġir li l-Kummissjoni tikklassifika bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”.
584
Minn naħa, minkejja l-punt 76 tas-sentenza tat‑2 ta’ April 2020, Budapest Bank et (C‑228/18, EU:C:2020:265), invokat minn dan il-bank, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet espressament, wara din is-sentenza, li bl-ebda mod ma kien meħtieġ li l-istess tip ta’ aġir bħal dak li kellu jiġi kklassifikat mill-Kummissjoni f’kawża partikolari jkun diġà ġie kkundannat mill-Kummissjoni sabiex dan ikun jista’ jiġi kkunsidrat bħala li jirrestrinġi l-kompetizzjoni minħabba l-għan (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑25 ta’ Marzu 2021, Xellia Pharmaceuticals u Alpharma vs Il‑Kummissjoni, C‑611/16 P, EU:C:2021:245, punt 119).
585
Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-argument ibbażat fuq it-teorija ekonomika, għandu jiġi kkonstatat li Credit Suisse ma tipproduċi ebda element insostenn tiegħu, bl-istess mod bħalma hija ma tiddefinixxix il-portata preċiża tiegħu. Barra minn hekk, fir-replika tagħha, hija indikat li ma ssostnix li l-asserzjonijiet tal-letteratura ekonomika kienu determinanti fil-mument li fih jiġi stabbilit jekk aġir kellux għan antikompetittiv, u lanqas ma pprovat timponi fuq il-Kummissjoni l-obbligu li tikseb il-letteratura ekonomika li tippermetti li jiġi konkluż li aġir kien jirrestrinġi l-kompetizzjoni minħabba l-għan.
586
Barra minn hekk, mill-ġurisprudenza bl-ebda mod ma jirriżulta li, kif issostni Crédit agricole, il-grad suffiċjenti ta’ dannu ta’ aġir għall-kompetizzjoni li jippermetti li dan jiġi kklassifikat bħala “restrizzjoni minħabba l-għan” għandu jiġi evalwat individwalment u separatament għal kull impriża li tipparteċipa f’dan l-aġir.
587
Għall-kuntrarju, din l-evalwazzjoni, li tikkundizzjona s-sistema probatorja applikabbli għall-aġir inkwistjoni kollu kemm hu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK) et, C‑307/18, EU:C:2020:52, punt 63), għandha titwettaq fid-dawl tal-karatteristiċi oġġettivi ta’ dan l-aġir u mingħajr kunsiderazzjoni tas-sitwazzjoni partikolari ta’ kull impriża li pparteċipat fih.
588
Għalhekk, bħalma rrikonoxxiet Crédit agricole waqt is-seduta, ir-rwol minuri ta’ impriża f’akkordju ma huwiex ta’ natura li jinfluwenza l-klassifikazzjoni ta’ “restrizzjoni minħabba l-għan” ta’ dan l-akkordju fil-konfront tal-impriżi kollha li pparteċipaw fih.
589
Għall-istess raġunijiet, Crédit agricole ma tistax tinvoka b’mod utli, sabiex tikkontesta l-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, il-fatt li hija ma pparteċipatx f’ċerti diskussjonijiet, bħal dawk tat‑18 jew tal‑31 ta’ Jannar 2013, jew ukoll il-fatt li l-Kummissjoni invokat fil-konfront tagħha eżempju wieħed biss ta’ diskussjonijiet li jaqgħu taħt il-kategorija 1.
3) Fuq l‑evalwazzjoni tal‑aġir inkwistjoni mill‑Kummissjoni
590
Kif jirriżulta mill-punti 554 sa 557 u 563 sa 566 iktar ’il fuq, Crédit agricole u Credit Suisse jikkritikaw, essenzjalment, lill-Kummissjoni bi żbalji fl-evalwazzjoni tal-kuntest ekonomiku tal-aġir inkwistjoni, fl-evalwazzjoni tal-ħsara tiegħu għall-kompetizzjoni kif ukoll fl-evalwazzjoni tan-natura, essenzjalment, “iġġustifikata” tiegħu.
i) Fuq il‑kritika dwar l‑evalwazzjoni tal‑kuntest ekonomiku tal‑aġir inkwistjoni mill‑Kummissjoni
591
Fil-kuntest tal-kritika tagħhom ibbażata fuq il-klassifikazzjoni żbaljata tal-aġir inkwistjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, Crédit agricole u Credit Suisse jikkritikaw lill-Kummissjoni, flimkien jew separatament, fl-istess ħin, minħabba nuqqas ta’ motivazzjoni u motivazzjoni żbaljata tad-Deċiżjoni kkontestata fir-rigward tat-teħid inkunsiderazzjoni tal-kuntest ekonomiku tal-ksur kontenzjuż.
– Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole, ibbażata fuq l‑assenza ta’ evalwazzjoni tal‑kuntest ekonomiku tal‑ksur kontenzjuż
592
Permezz tat-tieni parti tal-ewwel motiv tagħha, Crédit agricole tikkritika lill-Kummissjoni, b’mod partikolari, minħabba “assenza ta’ twettiq tal-analiżi meħtieġa sabiex tiġi ssostanzjata l-konstatazzjoni ta’ ksur minħabba l-għan”.
593
Dan l-argument, li għandu jinftiehem bħala li jikkritika lill-Kummissjoni bi ksur tal-obbligu ta’ motivazzjoni tagħha f’dak li jirrigwarda l-kuntest ekonomiku tal-ksur kontenzjuż, huwa infondat.
594
Fil-fatt, mill-premessi 3 sa 65 tad-Deċiżjoni kkontestata jirriżulta li l-Kummissjoni ħadet ħsieb li tippreżenta, b’mod iddettaljat, il-prodotti inkwistjoni, l-atturi u l-funzjonament tas-suq sekondarju tal-BSSA kif ukoll il-prattiki ta’ negozjar f’dan is-suq. B’mod partikolari, hija esponiet ir-rwol speċifiku tal-ġeneraturi tas-suq, li tiegħu hija fakkret il-funzjonijiet, fil-premessa 19 ta’ din id-deċiżjoni.
595
Barra minn hekk, b’risposta għall-argumenti ppreżentati mill-banek ikkonċernati matul il-proċedura amministrattiva, il-Kummissjoni pprovdiet, fil-premessi 690 sa 734 tad-Deċiżjoni kkontestata, ir-raġunijiet li għalihom la l-funzjoni ta’ ġeneratur tas-suq eżerċitata fuq bażi volontarja minn dawn il-banek u lanqas l-utilità ta’ skoperta tal-prezzijiet (price discovery) ma jikkontestaw l-evalwazzjoni tagħha tal-għan antikompetittiv tal-aġir inkwistjoni.
596
F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni rrilevat, fil-premessi 690 sa 703 tad-Deċiżjoni kkontestata, li l-banek ikkonċernati kellhom funzjoni importanti ta’ żamma tas-suq, li kien iġġustifika li hija ma tikkritikax id-diskussjonijiet intiżi esklużivament għan-negozjar u għall-eżekuzzjoni ta’ tranżazzjonijiet bilaterali u għall-kumpens tar-riskji fis-suq internegozjanti, kif hija kienet indikat fil-premessa 662 ta’ din id-deċiżjoni (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑24 ta’ Settembru 2019, HSBC Holdings et vs Il‑Kummissjoni, T‑105/17, EU:T:2019:675, punt 152).
597
Il-Kummissjoni, madankollu, ċaħdet, b’mod motivat, l-argumenti bbażati fuq l-eżerċizzju ta’ din il-funzjoni ta’ ġeneratur tas-suq, filwaqt li rrilevat, fil-premessa 695 tad-Deċiżjoni kkontestata, li kien ċar li r-rwol ta’ negozjatur tal-banek ikkonċernati ma kienx jikkonsisti sempliċement fil-“promozzjoni tal-likwidità sabiex isostnu l-klijenti li jixtiequ jinnegozjaw BSSA”, kif kienu sostnew ir-rikorrenti matul il-proċedura amministrattiva. B’mod daqstant ieħor motivat, hija indikat li d-diskussjonijiet inkwistjoni kienu jmorru lil hinn mit-tfittxija leġittima ta’ likwidità għal finijiet ta’ mitigazzjoni tar-riskji, b’mod partikolari sa fejn dawn kienu jwasslu sabiex it-traders jiftehmu mingħajr l-għarfien tal-klijenti tagħhom, fatt li jnaqqas il-possibbiltajiet ta’ dawn tal-aħħar li jibbenefikaw minn prezzijiet iddefiniti b’mod awtonomu u kompetittiv. Bl-istess mod, it-traders kienu jikkollaboraw, billi jaqsmu bejniethom l-għarfien dwar l-approċċ tal-klijenti tagħhom, sabiex iwettqu ma’ dawn tal-aħħar tranżazzjonijiet li kienu jikkorrispondu għall-interessi reċiproċi tagħhom (premessa 703 tad-Deċiżjoni kkontestata).
598
Fil-premessi 704 sa 713 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni spjegat ukoll ir-raġunijiet li għalihom l-argumenti bbażati fuq in-neċessità ta’ skoperta tal-prezzijiet, li tirriżulta minn asimetrija ta’ informazzjoni favur ċerti investituri u għad-detriment tal-banek ikkonċernati, kellhom jiġu miċħuda. Għalhekk hija rrilevat, fil-premessa 709 tad-Deċiżjoni kkontestata, li t-traders ta’ BSSA kienu speċjalizzati f’kategorija ta’ titoli u li kien possibbli li wieħed jistenna li jkunu informati tajjeb dwar l-avvenimenti esterni rilevanti. Hija rrilevat ukoll, fil-premessa 710 ta’ din id-deċiżjoni, li t-traders ikkonċernati mhux sempliċement skambjaw informazzjoni sabiex jiskoraġġixxu lill-klijenti “avżati” (smart-money clients), iżda skambjaw informazzjoni kummerċjali sensittiva fuq it-tipi kollha ta’ klijenti. Barra minn hekk, il-Kummissjoni spjegat ir-raġunijiet li għalihom hija kienet irrifjutat li tilqa’ l-allegazzjoni bbażata fuq effetti favur il-kompetizzjoni tal-iskambji ta’ informazzjoni inkwistjoni (premessa 713 tad-Deċiżjoni kkontestata).
599
Fil-premessi 714 sa 719 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni, fl-aħħar nett, ċaħdet l-argument ta’ Crédit agricole bbażat fuq in-natura pubblika jew li ssir malajr obsoleta tad-data skambjata, filwaqt li rrilevat b’mod partikolari l-utilità tal-informazzjoni dwar tranżazzjonijiet reċenti għall-evalwazzjoni tat-tendenzi tas-suq u l-opportunitajiet ta’ negozjati futuri.
600
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, Crédit agricole ma tistax validament issostni li l-Kummissjoni naqset mill-obbligu ta’ motivazzjoni tagħha f’dak li jirrigwarda d-deskrizzjoni tal-kuntest ekonomiku tal-ksur kontenzjuż.
601
Għaldaqstant, it-tieni parti tal-ewwel motiv tagħha għandha tiġi miċħuda bħala infondata.
– Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq l‑evalwazzjoni żbaljata tal‑kuntest ekonomiku tal‑ksur kontenzjuż
602
Fil-kuntest tal-ewwel parti tal-ewwel motiv rispettiv tagħhom, l-ewwel nett, Crédit agricole u Credit Suisse jilmentaw li l-Kummissjoni ma ħaditx inkunsiderazzjoni biżżejjed il-karatteristiċi tas-suq tal-BSSA. B’mod partikolari, il-Kummissjoni ma eżaminatx in-natura oligopolistika jew, għall-kuntrarju, atomistika ta’ dan is-suq minkejja li l-konċentrazzjoni tas-suq ikkonċernat tikkostitwixxi element rilevanti sabiex jiġi evalwat id-dannu għall-kompetizzjoni ta’ skambji ta’ informazzjoni.
603
It-tieni nett, il-Kummissjoni evalwat b’mod żbaljat il-funzjonament tas-suq sekondarju tal-BSSA, essenzjalment sa fejn hija ma ħaditx debitament inkunsiderazzjoni l-funzjoni ta’ ġeneratur tas-suq eżerċitata mill-banek ikkonċernati, li wassalha, b’mod żbaljat, sabiex tqis li ċertu aġir inkwistjoni seta’ jitqies bħala li jikkorrobora l-għan antikompetittiv tal-ksur uniku u kontinwu kontenzjuż.
604
Għalhekk, il-Kummissjoni ma ħaditx inkunsiderazzjoni b’mod korrett il-fatt li l-provvista ta’ servizzi ta’ immedjatezza mill-ġeneraturi tas-suq kienet timplika li huma jinnegozjaw bejniethom u li huma jfittxu b’mod permanenti u fil-fond il-prezzijiet (il-“kulur tas-suq”) u s-sorsi ta’ likwidità, iżda wkoll il-fatt li kien hemm, bejniethom, ċertu grad ta’ kooperazzjoni kif ukoll flussi regolari ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva. F’dan ir-rigward, Crédit agricole ssostni li “it-trader[s] għandu jifhem [għandhom jifhmu] kif il-prezzijiet evolvew fil-passat sabiex ikun jaf x’għandu jagħmel [ikunu jafu x’għandhom jagħmlu] sabiex jirbħu l-kuntratti”.
605
It-tielet nett, skont Credit Suisse, il-Kummissjoni naqset milli twettaq l-obbligu tagħha li turi li ċirkustanzi partikolari ma setgħux joħolqu dubju dwar id-dannu preżunt tal-ftehim ikkonċernat, kif jeżiġi l-punt 48 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bobek fil-kawża Budapest Bank et (C‑228/18, EU:C:2019:678).
606
Fir-rigward, l-ewwel nett, tal-kritika bbażata fuq it-teħid inkunsiderazzjoni insuffiċjenti tal-karatteristiċi tas-suq tal-BSSA, il-Kummissjoni ssostni li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha l-okkażjoni tiddeċiedi li, għall-ftehimiet li jikkostitwixxu ksur partikolarment serju tal-kompetizzjoni, l-analiżi tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku tal-prattika tista’ tkun limitata għal dak li huwa strettament neċessarju sabiex jiġi konkluż li teżisti restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan (ara s-sentenza tas‑27 ta’ April 2017, FSL et vs Il‑Kummissjoni, C‑469/15 P, EU:C:2017:308, punt 107 u l-ġurisprudenza ċċitata).
607
Madankollu, it-teħid inkunsiderazzjoni tal-elementi kollha msemmija fil-punt 577 iktar ’il fuq għandu, fi kwalunkwe każ, juri r-raġunijiet preċiżi li għalihom l-aġir inkwistjoni jippreżenta grad suffiċjenti ta’ dannu fir-rigward tal-kompetizzjoni, li jiġġustifikaw li jitqies li dan għandu bħala għan il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑11 ta’ Settembru 2014, CB vs Il‑Kummissjoni, C‑67/13 P, EU:C:2014:2204, punt 69, u tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 168).
608
Barra minn hekk, f’kuntest bħal dak tas-suq tal-BSSA, il-Kummissjoni ma tistax tinvoka l-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 606 iktar ’il fuq.
609
Dan jirriżulta b’mod partikolari mill-fatt li, f’suq kumpless bħal f’dan il-każ, ikkaratterizzat minn fluss kostanti u importanti ta’ informazzjoni bejn id-diversi atturi involuti, id-determinazzjoni tal-grad suffiċjenti ta’ dannu tal-aġir inkwistjoni tippreżupponi analiżi ddettaljata tad-diskussjonijiet li saru bejn it-traders tal-banek ikkonċernati. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni stess irrikonoxxiet, fil-premessi 46 u 662 tad-Deċiżjoni kkontestata, li ċerti diskussjonijiet – li kellhom għanijiet soċjali jew li kellhom l-għan li jesploraw il-possibbiltà ta’ tranżazzjonijiet bilaterali jew ukoll li jiddiskutu dwar il-kulur tas-suq diġà magħruf minn kulħadd – ma kinux imsemmija minn din id-deċiżjoni.
610
Għaldaqstant, għandu jiġi kkonstatat, kif ġie rrilevat fil-punti 594 sa 599 iktar ’il fuq, li l-Kummissjoni ħadet inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, in-natura tal-prodotti inkwistjoni kif ukoll il-funzjonijiet eżerċitati mill-banek ikkonċernati.
611
Minħabba f’dan il-fatt, kuntrarjament għal dak li ssostni Credit Suisse, din l-istituzzjoni ma llimitatx ruħha li tippreżupponi, permezz ta’ riferiment għall-iskambju ta’ informazzjoni dwar swieq oħra jew swieq finanzjarji minbarra dak tal-BSSA, li l-aġir inkwistjoni kien inaqqas b’mod kunsiderevoli l-inċertezzi normali tas-suq tal-BSSA favur il-banek ikkonċernati u għad-detriment tat-traders l-oħra tas-suq.
612
Għalkemm huwa minnu li, fid-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni ma ħaditx espressament inkunsiderazzjoni l-konċentrazzjoni tas-suq tal-BSSA, tali ommissjoni ma tistax tiġi validament imputata lilha.
613
Fil-fatt, minbarra l-fatt li r-rikorrenti ma jindikawx li invokaw, fil-kuntest tal-proċedura amministrattiva, in-neċessità li jittieħed inkunsiderazzjoni dan l-element għall-finijiet tal-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, il-kritika bbażata fuq dan in-nuqqas ta’ analiżi tal-konċentrazzjoni tas-suq tal-BSSA hija bbażata essenzjalment fuq riferimenti ġenerali għal ġurisprudenza preċedenti u, għalhekk, ma turix l-importanza li tali analiżi kien ikollha f’dan il-każ.
614
Għalhekk, ir-rikorrenti ma wrewx sa liema estent din l-analiżi kienet tkun rilevanti fir-rigward tal-aġir li ġew ikkritikati bih, jiġifieri koordinazzjoni tal-prezzijiet, tqassim tas-suq jew tal-klijentela jew ukoll skambji ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva.
615
Fir-rigward ta’ dan l-aħħar aġir, għandu, barra minn hekk, jiġi rrilevat li, anki jekk il-Qorti tal-Ġustizzja setgħet inizjalment tieħu inkunsiderazzjoni n-natura oligopolistika tas-suq li fih kienu saru l-iskambji ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑28 ta’ Mejju 1998, Deere vs Il‑Kummissjoni, C‑7/95 P, EU:C:1998:256, punti 75 u 88 sa 90), jirriżulta, b’mod partikolari, mis-sentenza tad‑19 ta’ Marzu 2015, Dole Food u Dole Fresh Fruit Europe vs Il‑Kummissjoni (C‑286/13 P, EU:C:2015:184), li l-qorti tal-Unjoni setgħet tirrikonoxxi l-għan antikompetittiv ta’ tali skambji, mingħajr ma tieħu inkunsiderazzjoni n-natura oligopolistika tas-suq ta’ prodotti li fih kienu seħħew (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑29 ta’ Settembru 2021, Nichicon Corporation vs Il‑Kummissjoni, T‑342/18, EU:T:2021:635, punt 105 sa 112 (mhux ippubblikata)), u saħansitra fl-assenza ta’ tali konċentrazzjoni tas-suq (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Marzu 2013, Dole Food u Dole Food Germany vs Il‑Kummissjoni, T‑588/08, EU:T:2013:130, punt 334).
616
Fir-rigward, it-tieni nett, tal-kritika bbażata fuq l-evalwazzjoni żbaljata tal-funzjonament tas-suq tal-BSSA, minn naħa, għandu jiġi rrilevat li l-argumenti mressqa minn Crédit agricole u Credit Suisse ma jippermettux li jiġu kkontestati l-konstatazzjonijiet magħmula mill-Kummissjoni fil-premessi 19 kif ukoll fil-premessi 690 sa 697 tad-Deċiżjoni kkontestata li jipprovdu li, minn naħa, il-banek ikkonċernati kienu jeżerċitaw il-funzjoni ta’ ġeneratur tas-suq fuq bażi volontarja, mingħajr ma kienu marbuta bl-obbligi speċifiċi għall-ġeneraturi tas-suq indikati, u, min-naħa l-oħra, li r-rwol tagħhom ma kienx jikkonsisti biss fil-promozzjoni tal-likwidità sabiex isostnu l-klijenti tagħhom li kienu jixtiequ jinnegozjaw BSSA.
617
Fil-fatt, mis-sitt diskussjonijiet imsemmija mill-Kummissjoni insostenn ta’ dawn il-konstatazzjonijiet (premessi 693 u 696 tad-Deċiżjoni kkontestata) u mhux ikkontestati mir-rikorrenti, jirriżulta li, għalkemm dawn il-banek kienu jeżerċitaw funzjoni ta’ ġeneratur tas-suq, l-attività ta’ negozjar tagħhom ma kinitx limitata biss għal din il-funzjoni u kienet immirata wkoll lejn il-massimizzazzjoni tal-profitti tagħhom.
618
Min-naħa l-oħra, minkejja l-assenza ta’ funzjoni ta’ ġeneratur tas-suq mogħti uffiċjalment lill-banek ikkonċernati, il-Kummissjoni madankollu qagħdet attenta li tieħu inkunsiderazzjoni, fid-Deċiżjoni kkontestata, l-eżerċizzju ta’ din il-funzjoni.
619
Il-Kummissjoni għalhekk għamlet distinzjoni bejn l-attivitajiet ta’ negozjar li jseħħu bejn ġeneraturi tas-suq u investituri finali (end-investors) u dawk li jintervjenu bejn ġeneraturi tas-suq, b’mod partikolari għall-finijiet ta’ tfittxija ta’ likwidità (liquidity sourcing).
620
F’dan is-sens, hija indikat, fil-premessi 42 u 43 tad-Deċiżjoni kkontestata, li din il-kawża ma kinitx tikkonċerna d-diskussjonijiet bejn it-traders ikkonċernati fil-kors normali tal-attivitajiet tagħhom, dwar kwistjonijiet bħall-provvista ta’ informazzjoni neċessarja u intiża sabiex jiġu esplorati l-possibbiltajiet ta’ tranżazzjoni bejniethom bħala kontropartijiet potenzjali jew bħala klijenti potenzjali, jew kummenti dwar il-kulur tas-suq, fatt li hija kkonfermat fil-premessi 661 sa 663 u 699 tad-Deċiżjoni kkontestata, filwaqt li rrilevat li hija ma kkontestatx l-informazzjoni skambjata fil-kuntest tan-negozjati kuntrattwali bejn it-traders tal-banek ikkonċernati.
621
Għaldaqstant, il-Kummissjoni setgħet ġustament tqis, b’mod partikolari fil-premessi 649 u 650 tad-Deċiżjoni kkontestata, li Crédit agricole u Credit Suisse ma setgħux jinvokaw b’mod utli l-funzjoni tagħhom ta’ ġeneratur tas-suq, peress li l-aġir tagħhom kien jeċċedi dak li normalment kien mistenni minn tali ġeneraturi tas-suq.
622
It-tielet nett, fir-rigward tal-kritika bbażata fuq il-punt 48 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bobek fil-kawża Budapest Bank et (C‑228/18, EU:C:2019:678), għandu jiġi kkonstatat li, kif jirriżulta b’mod partikolari mill-punti 616 sa 621iktar ’il fuq, il-Kummissjoni, ġustament u fi kwalunkwe każ, ċaħdet l-argumenti tar-rikorrenti, ibbażati fuq ċirkustanzi partikolari tas-suq tal-BSSA u, b’mod partikolari, fuq il-funzjonijiet ta’ ġeneraturi tas-suq tal-banek ikkonċernati.
623
Konsegwentement, l-argumenti ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse bbażati fuq l-evalwazzjoni żbaljata tas-suq tal-BSSA – u, b’mod partikolari, fuq il-funzjoni tagħhom ta’ ġeneraturi tas-suq – għandhom jiġu miċħuda bħala infondati.
624
Madankollu, minkejja l-fatt li, fid-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni ma kkonstatatx daqstant okkorrenzi ta’ ksur daqs kemm hemm kategoriji msemmija fil-premessi 103 u 613 tad-Deċiżjoni kkontestata (punti 87, 364 u 445 iktar ’il fuq), din il-konklużjoni ma tippreġudikax il-fatt li, għal kull tip ta’ aġir inkwistjoni jew saħansitra għal kull diskussjoni kkritikata, il-Kummissjoni setgħet wettqet evalwazzjoni żbaljata tan-natura suffiċjentement dannuża tagħhom għall-kompetizzjoni sabiex jikkontribwixxu għall-klassifikazzjoni ta’ “restrizzjoni minħabba l-għan” tal-aġir inkwistjoni, kollu kemm hu, li għandu jiġi eżaminat iktar ’il quddiem.
ii) Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq in‑natura insuffiċjentement dannuża għall‑kompetizzjoni tal‑aġir inkwistjoni
625
Fil-kuntest tal-kritika tagħhom ibbażata fuq il-klassifikazzjoni żbaljata tal-aġir inkwistjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, Crédit agricole u Credit Suisse jikkritikaw lill-Kummissjoni li qieset b’mod żbaljat li dan l-aġir kien ta’ dannu suffiċjenti għall-kompetizzjoni sabiex jiġi kklassifikat bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”.
626
Skont Crédit agricole, l-iskambji ta’ informazzjoni kklassifikati fil-kategoriji 3 u 4 ma jirrigwardawx prezzijiet futuri jew informazzjoni prospettiva, iżda prezzijiet preċedenti, tranżazzjonijiet potenzjali jew tħassib mhux marbut mal-prezzijiet li jikkonċernaw klijenti speċifiċi. Barra minn hekk, dawn ma jaqgħux fil-kuntest ta’ skambji sistematiċi. Tali skambji ta’ informazzjoni – bħal dawk tad‑19 ta’ Marzu, tal‑24 ta’ Mejju u tal‑25 ta’ Lulju 2013, ikklassifikati fil-kategorija 3, u dawk tad‑19 ta’ Marzu u tat‑3 ta’ Ġunju 2013 kif ukoll tas‑6 ta’ Awwissu 2014, ikklassifikati fil-kategorija 4 – ma jistgħux għalhekk jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, sa fejn “teżisti interpretazzjoni oħra tagħhom ċarament plawżibbli, differenti minn dik tal-Kummissjoni”. Barra minn hekk, il-fatt ikkunsidrat mill-Kummissjoni li l-iskambji ta’ informazzjoni inkwistjoni kienu jiġġeneraw asimetrija ta’ informazzjoni għall-benefiċċju tal-banek ikkonċernati ma huwiex rilevanti, peress li s-suq tal-BSSA jsofri min-natura tiegħu stess minn asimetrija ta’ informazzjoni. Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni ma eżaminatx jekk l-iskambji ta’ informazzjoni kinux ippermettew li jitnaqqas jew li jiġi eliminat il-grad ta’ inċertezza tal-funzjonament tas-suq tal-BSSA.
627
L-aġir ikklassifikat fil-kategoriji 1, 2 u 5 lanqas ma jista’ jitqies li jikkawża dannu suffiċjenti għall-kompetizzjoni sabiex jittieħed inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, sa fejn id-diskussjonijiet tat‑18 u tal‑31 ta’ Jannar, tal‑15 ta’ Frar, tal‑21 ta’ Marzu u tal‑10 ta’ Lulju 2013 kif ukoll tat‑12 ta’ Marzu 2015 ma jurux koordinazzjoni bejn il-banek ikkonċernati.
628
Skont Credit Suisse, il-ġeneraturi tas-suq ma jistgħux jiġu kkritikati talli “joqtlu prezz” li jidher fuq l-iskrin ta’ sensar sabiex iwettqu tranżazzjonijiet direttament bejniethom, bħal waqt id-diskussjonijiet tat‑28 ta’ Settembru 2010 u tal‑10 ta’ Jannar 2013. Kif jirriżulta mill-punt 178 tas-sentenza tal‑24 ta’ Settembru 2019, HSBC Holdings et vs Il‑Kummissjoni (T‑105/17, EU:T:2019:675), lanqas ma jista’ jiġi kkritikat l-iskambju bejn ġeneraturi tas-suq ta’ informazzjoni dwar il-pożizzjonijiet ta’ inventarju tagħhom (twal jew qosra), sa fejn dan jippermetti li jinstabu iktar faċilment possibbiltajiet ta’ tranżazzjonijiet bejn traders.
629
Preliminarjament, għandu jiġi rrilevat li l-Qorti Ġenerali diġà kkonstatat, fil-punti 185 sa 310 iktar ’il fuq, li l-Kummissjoni kienet ġustament ikkonstatat li dan l-aġir kien ta’ natura antikompetittiva.
630
Konsegwentement, fil-kuntest tal-eżami tal-kritika tar-rikorrenti msemmija fil-punti 626 sa 628 iktar ’il fuq, hemm lok li jiġi evalwat biss jekk dan l-aġir huwiex ta’ grad suffiċjenti ta’ dannu għall-kompetizzjoni sabiex, kollu kemm hu, dan ikun jista’ jiġi kklassifikat bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”.
631
Għal dan l-għan, għandu jitfakkar, l-ewwel nett, li l-Kummissjoni kkritikat lill-banek ikkonċernati bi ksur uniku u kontinwu kompost minn iktar minn 200 diskussjoni, imsemmija fl-Anness 1 tad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet li għalihom tirreferi n-nota ta’ qiegħ il-paġna 118 tad-Deċiżjoni kkontestata, li iktar minn 120 minnhom huma analizzati fil-korp ta’ din id-deċiżjoni u li, fil-kuntest tal-ewwel motiv rispettiv tagħhom, ħdax biss ġew regolarment ikkontestati minn Crédit agricole (ara l-punti 100 sa 107 u 625 u 627 iktar ’il fuq) u tlieta minn Credit Suisse (ara l-punti 108 sa 113 u 628 iktar ’il fuq).
632
It-tieni nett, il-Kummissjoni kklassifikat bħala “restrizzjoni minħabba l-għan” dawn id-diskussjonijiet, meħuda fl-intier tagħhom, mingħajr ma adottat din il-klassifikazzjoni la għal kull waħda minn dawn id-diskussjonijiet u lanqas għal kull waħda mill-ħames kategoriji li fihom dawn ġew ikklassifikati.
633
Fil-premessi 614 sa 616 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni madankollu qieset, għal finijiet ta’ illustrazzjoni, li d-diskussjonijiet ikklassifikati fil-kategoriji 1 u 2 kienu juru “koordinazzjoni[jiet] tal-prezzijiet” bejn il-banek ikkonċernati, li dawk ikklassifikati fil-kategoriji 3 u 4 kienu juru “żvelar ta’ informazzjoni sensittiva, fuq l-inizjattiva stess tat-traders jew fuq talba, sabiex traders oħra jkunu jistgħu jużawha bħala informazzjoni dwar l-attivitajiet ta’ negozjar kif ukoll dwar l-istrateġiji ta’ negozjar u ta’ ffissar tal-prezzijiet”, u li d-diskussjonijiet ikklassifikati fil-kategorija 5 kienu juru “koordinazzjoni[jiet] ta’ attivitajiet ta’ negozjar”.
634
Minn dan jirriżulta li għandu jiġi ddeterminat jekk il-kritika ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse, eżaminata flimkien mal-erbatax-il diskussjoni validament ikkritikati minnhom, hijiex ta’ natura li tikkontesta l-klassifikazzjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan” adottata mill-Kummissjoni, li hija diġà sostnuta mill-evalwazzjonijiet ta’ iktar minn 120 diskussjoni li ma ġewx ikkontestati jew li ma ġewx regolarment ikkontestati minn dawn il-banek u li, minħabba f’dan il-fatt, għandhom jitqiesu li huma stabbiliti b’mod definittiv, bħalma huma l-konklużjonijiet li siltet il-Kummissjoni minnhom.
635
Qabel kollox, għandu jiġi enfasizzat, kif diġà ġie rrilevat fil-punt 186 iktar ’il fuq, li, meta l-Kummissjoni tibbaża ruħha, fil-kuntest tal-istabbiliment ta’ ksur tal-Artikolu 101 TFUE, fuq provi dokumentali, huma l-impriżi kkonċernati li għandhom mhux biss jippreżentaw alternattiva plawżibbli għat-teżi tal-Kummissjoni, iżda li għandhom jinvokaw l-insuffiċjenza tal-provi kkunsidrati fid-Deċiżjoni kkontestata sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza tal-ksur.
636
Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-aġir ta’ koordinazzjoni tal-prezzijiet – kemm jekk ikun twettaq fir-rigward ta’ kontropartijiet speċifiċi jew tas-suq inġenerali – kif ukoll tal-aġir ta’ koordinazzjoni tal-attivitajiet ta’ negozjar, hija ġurisprudenza stabbilita li dawn għandhom ikunu ta’ grad ta’ dannu suffiċjenti għall-kompetizzjoni sabiex jitqiesu, min-natura tagħhom stess, li huma ta’ ħsara għall-funzjonament tajjeb tal-kompetizzjoni.
637
L-ewwel aġir imsemmi fil-punt preċedenti għandu jiġi analizzat bħala ffissar orizzontali tal-prezzijiet bejn kompetituri li jista’ jitqies li tant jista’ jkollu effetti negattivi fuq, b’mod partikolari, il-prezz, il-kwantità jew il-kwalità tal-prodotti u tas-servizzi li jista’ jitqies inutli, għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 101(1) TFUE, li jintwera li dan għandu effetti konkreti fuq is-suq (ara s-sentenza tat‑2 ta’ April 2020, Budapest Bank et, C‑228/18, EU:C:2020:265, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).
638
Kif ġie ġustament irrilevat mill-Kummissjoni fil-premessi 645, 648 u 653 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-banek ikkonċernati għalhekk ftehmu dwar il-prezzijiet li kull wieħed minnhom kellu jipproponi lil klijent, jew bl-iffissar ta’ prezzijiet identiċi għal dan il-klijent, jew billi jaqblu li wieħed minnhom jipproponi prezz iktar kompetittiv mill-ieħor. Huma ddiskutew ukoll u fformulaw flimkien il-prezzijiet tagħhom għall-bonds li huma kienu ser jippreżentaw fis-suq permezz tal-uffiċċji tal-bejgħ tagħhom jew tas-sensara, fil-forma ta’ offerti ta’ xiri jew ta’ bejgħ lis-sensara bi prezzijiet ikkoordinati, jew inkella bil-komunikazzjoni ta’ listi ta’ interessi jew listi ta’ paragun (“comps lists”), jiġifieri listi prodotti minn trader fil-kuntest ta’ ħruġ ġdid ta’ bonds, li juru l-prezzijiet ta’ bonds simili li għandhom karatteristiċi paragunabbli (maturità, rendiment) għal dawk tal-ħruġ il-ġdid (premessa 54 tad-Deċiżjoni kkontestata) lill-uffiċċji tal-bejgħ rispettivi tagħhom bi prezzijiet ikkoordinati.
639
It-tieni aġir imsemmi fil-punt 636 iktar ’il fuq għandu jiġi analizzat bħala aġir ta’ tqassim tas-suq jew ta’ klijentela li għandu għan li jirrestrinġi l-kompetizzjoni fih innifsu (sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2013, Siemens et vs Il‑Kummissjoni, C‑239/11 P, C‑489/11 P u C‑498/11 P, mhux ippubblikata, EU:C:2013:866, punt 218), kif irrilevat essenzjalment il-Kummissjoni fil-premessi 646 u 681 tad-Deċiżjoni kkontestata.
640
Tali aġir wassal lill-banek ikkonċernati sabiex joqogħdu lura milli jagħmlu offerti ta’ xiri jew ta’ bejgħ, milli jirtiraw (kill) offerti ta’ xiri jew ta’ bejgħ mis-suq meta kien hemm ir-riskju li jidħlu f’kompetizzjoni jew li jinterferixxu ma’ xulxin jew ukoll li jaqsmu bejniethom it-tranżazzjonijiet u li jgħaqqdu jew inaqqsu l-pożizzjonijiet rispettivi tagħhom sabiex jirrispondu għat-talba ta’ klijent speċifiku (kif żvelat bejniethom), li, b’mod partikolari, illimita s-setgħa ta’ negozjar tal-klijenti ta’ dawn il-banek, kif ġie essenzjalment irrilevat mill-Kummissjoni fil-premessa 703 tad-Deċiżjoni kkontestata.
641
Barra minn hekk, Crédit agricole u Credit Suisse ma jistgħux isostnu b’mod validu li d-diskussjonijiet tat‑28 ta’ Settembru 2010, tal‑10, tat‑18 u tal‑31 ta’ Jannar, tal‑15 ta’ Frar, tal‑21 ta’ Marzu u tal‑10 ta’ Lulju 2013 kif ukoll tat‑12 ta’ Marzu 2015, ittieħdu inkunsiderazzjoni, b’mod żbaljat, għall-finijiet tal-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni, fl-intier tiegħu, bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”.
642
Fir-rigward tad-diskussjonijiet tat‑18 u tal‑31 ta’ Jannar 2013, diġà ġie rrilevat, fil-punti 188 sa 200, li ebda żball fir-rigward tan-natura antikompetittiva ta’ dawn l-iskambji ma twettaq mill-Kummissjoni. Barra minn hekk, l-argumenti mressqa minn Crédit agricole ma jikkonċernawx, essenzjalment, l-evalwazzjoni tad-dannu partikolari tal-aġir inkwistjoni għall-kompetizzjoni.
643
Fir-rigward tad-diskussjonijiet tat‑28 ta’ Settembru 2010 kif ukoll tal‑10 ta’ Jannar 2013, u kif jirriżulta mill-punti 269 sa 278 u 287 sa 295 iktar ’il fuq, dawn juru tal-inqas koordinazzjoni tal-attivitajiet ta’ negozjar tat-traders ta’ Credit Suisse u ta’ Deutsche Bank – sa fejn wieħed ippropona lill-ieħor jirtira l-prezz tiegħu indikat fuq l-iskrin ta’ sensar filwaqt li dan tal-aħħar kien f’negozjati ma’ terz – u mingħajr ma dawn il-banek ma kienu f’pożizzjoni li juru li l-provi prodotti mill-Kummissjoni dwar in-natura antikompetittiva ta’ dawn id-diskussjonijiet kienu insuffiċjenti.
644
Fir-rigward tad-diskussjoni tal‑15 ta’ Frar 2013 u kif jirriżulta mill-punti 201 sa 208 iktar ’il fuq, din tal-inqas turi koordinazzjoni dwar il-prezzijiet, li permezz tagħha Crédit agricole u Deutsche Bank iddiskutew u fformulaw b’mod konġunt il-prezzijiet tagħhom għal bonds li huma kienu ser jippreżentaw lil klijent, u dan minkejja l-fatt li diskussjoni, li Crédit agricole tqis simili, ma ġietx ikkritikata lil bank terz.
645
Fir-rigward tad-diskussjoni tal‑21 ta’ Marzu 2013 u kif jirriżulta mill-punti 217 sa 227 iktar ’il fuq, din ċertament ma tistax titqies li tirrifletti koordinazzjoni tal-prezzijiet. Madankollu, għandu jiġi kkonstatat li Crédit agricole la tinvoka u lanqas, a fortiori, ma turi li l-iskambji li seħħew matul din id-diskussjoni kienu tqiesu, b’mod żbaljat, bħala li jikkostitwixxu skambji ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva li huma ta’ grad ta’ dannu suffiċjenti għall-kompetizzjoni sabiex jikkontribwixxu għall-klassifikazzjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan” tal-aġir inkwistjoni (ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑12 ta’ Jannar 2023, HSBC Holdings et vs Il‑Kummissjoni, C‑883/19 P, EU:C:2023:11, punt 151).
646
Fir-rigward tad-diskussjoni tal‑10 ta’ Lulju 2013 u kif jirriżulta mill-punti 236 sa 243 iktar ’il fuq, din turi tal-inqas koordinazzjoni tal-prezzijiet kif ukoll koordinazzjoni tal-attivitajiet ta’ negozjar ta’ Crédit agricole u ta’ Deutsche Bank, li wasslu lit-trader ta’ dan l-ewwel bank jindika lit-trader ta’ dan it-tieni bank li kien ser jagħmel offerta bl-istess prezz bħal dak li dan tal-aħħar kien ikkomunikalu qabel.
647
Fl-aħħar nett, fir-rigward tad-diskussjoni tat‑12 ta’ Marzu 2015 u kif jirriżulta mill-punti 257 sa 267 iktar ’il fuq, din turi tal-inqas aġir ta’ tqassim tas-suq, peress li t-trader ta’ Crédit agricole qagħad lura milli jissottometti offerta lil klijent li kien ikkuntattjah u li kien ikkuntattja wkoll lit-trader ta’ Credit Suisse. Barra minn hekk, din il-konstatazzjoni ma tistax tiġi kkontestata mill-argument ta’ Crédit agricole, ibbażat fuq il-fatt li din id-diskussjoni mibdija mit-trader ta’ Credit Suisse kienet “probabbilment immotivata mill-fatt li l-istess klijent kien diġà talab preċedentement lit-trader ta’ [Crédit agricole] il-prezz tal-bonds”, kif jirriżulta mill-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 186 iktar ’il fuq.
648
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-iskambju ta’ informazzjoni inkwistjoni, l-ewwel, għandu jiġi kkonstatat li din tikkonċerna informazzjoni li, minn naħa, ma hijiex aċċessibbli għall-pubbliku u, min-naħa l-oħra, hija kummerċjalment sensittiva, kuntrarjament għal dak li Crédit agricole ssostni b’mod ad hoc u mhux issostanzjat.
649
In-natura mhux aċċessibbli għall-pubbliku ta’ din l-informazzjoni ġiet stabbilita b’mod suffiċjenti fid-dritt mill-Kummissjoni fil-premessi 714 sa 719 tad-Deċiżjoni kkontestata, li jipprovdu li parti biss mill-imsemmija informazzjoni setgħet tkun parzjalment determinabbli (identifikabbli) mill-iskrins tat-traders jew mill-pjattaformi ta’ sensara, iżda, fi kwalunkwe każ, kienet identifikabbli mingħajr ma setgħet tiġi ddeterminata l-identità tal-kontropartijiet finali.
650
Skont Crédit agricole, it-traders “ifittex [ifittxu] b’mod permanenti u bir-reqqa l-prezzijiet u s-sorsi ta’ likwidità [sabiex] ikun[u] jaf[u] fejn jista’ jixtri u jbiegħ [jistgħu jixtru u jbigħu] bonds u b’liema prezz”, li jiġġustifika l-iskambji inkwistjoni. Issa, minn naħa, kif irrilevat ġustament il-Kummissjoni fil-premessi 43 u 663 tad-Deċiżjoni kkontestata, l-informazzjoni skambjata bejn partijiet dwar prezzijiet attwalment offruti jew previsti tmur ferm lil hinn minn dak li kien neċessarju għall-finijiet tal-iskoperta tal-prezzijiet fid-dawl tan-negozjati ta’ tranżazzjonijiet bilaterali u, min-naħa l-oħra, li kieku l-informazzjoni skambjata kienet effettivament aċċessibbli għall-pubbliku, l-iskambju tagħha kien ikun inutli.
651
F’dan ir-rigward, fir-rigward tad-diskussjoni tal‑10 ta’ Lulju 2013 invokata minn Crédit agricole, għandu jiġi rrilevat li dan il-bank ma jipprovdi ebda element – minbarra sempliċi dikjarazzjoni – ta’ natura li jinvalida l-konstatazzjoni li l-informazzjoni skambjata matul din id-diskussjoni – li matulha t-trader ta’ Crédit agricole indika lit-trader ta’ Deutsche Bank li huwa kien ser jagħmel offerta fuq bond bl-istess prezz bħal dak li dan l-aħħar trader kien ikkomunikalu preċedentement – ma kinitx pubblika.
652
In-natura kummerċjalment sensittiva tal-informazzjoni skambjata ġiet stabbilita wkoll b’mod suffiċjenti fid-dritt mill-Kummissjoni fir-rigward tal-informazzjoni kemm dwar in-negozjati attwali u futuri kif ukoll dwar in-negozjati reċenti. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni rrilevat b’mod partikolari, fil-premessi 658 u 663 tad-Deċiżjoni kkontestata, li l-informazzjoni skambjata kienet tikkonċerna l-attivitajiet tal-klijenti attivi fis-suq f’ġurnata partikolari, l-interessi tagħhom u l-preferenzi tagħhom fil-qasam tan-negozjati kif espressi lil kull wieħed mill-banek ikkonċernati, inklużi l-bonds li l-klijent seta’ kellu jew ifittex u d-daqs tagħhom (volum), il-kwistjoni dwar jekk il-klijent setax ikompli jixtri jew ibigħ, u l-livelli ta’ prezzijiet li xtaq jeżegwixxi jew li bihom kien ikkonkluda tranżazzjonijiet reċenti.
653
Fir-rigward tal-informazzjoni dwar in-negozjati reċenti, il-Kummissjoni rrilevat ukoll, fil-premessa 716 tad-Deċiżjoni kkontestata, li din setgħet tkun utli sabiex jiġu evalwati t-tendenzi tas-suq u l-opportunitajiet kummerċjali futuri, peress li l-għarfien tar-riżultati tal-passat kien jikkostitwixxi informazzjoni rilevanti ħafna għat-traders, kemm għal finijiet ta’ sorveljanza kif ukoll mil-lat ta’ kuntratti futuri, filwaqt li rreferiet għall-punt 127 (mhux ippubblikata) tas-sentenza tat‑12 ta’ Lulju 2019, Sony u Sony Electronics vs Il‑Kummissjoni (T‑762/15, EU:T:2019:515).
654
Għalkemm, fid-dawl tal-ispeċifiċità tas-settur tal-BSSA, ir-riferiment għal kawża li kienet tikkonċerna settur li huwa kompletament barrani għalih ma tantx huwa rilevanti, xorta jibqa’ l-fatt li l-Kummissjoni enfasizzat b’mod sħiħ fid-Deċiżjoni kkontestata, b’mod partikolari fil-premessa 659 tagħha, li l-informazzjoni dwar in-negozjati reċenti kienet ta’ natura kummerċjalment sensittiva, kuntrarjament għal dak li ssostni Crédit agricole.
655
Barra minn hekk, din in-natura kummerċjalment sensittiva hija kkonfermata kemm mir-rapport Compass Lexecon tad‑29 ta’ Marzu 2019, intitolat “The Economic Context of Price Discussions and the Exchange of ‘Sensitive Commercial Information’ between Market Makers in SSA Bonds” (“Il-Kuntest Ekonomiku tad-Diskussjonijiet dwar il-Prezzijiet u l-Iskambju ta’ ‘Informazzjoni Kummerċjali Sensittiva’ bejn il-Ġeneraturi tas-Suq tal-Bonds SSA, iktar ’il quddiem l-“ewwel rapport Compass Lexecon”), prodott minn Credit Suisse u msemmi fil-premessa 705 tad-Deċiżjoni kkontestata kif ukoll minn Crédit agricole fis-sottomissjonijiet bil-miktub tagħha. F’dan ir-rigward, dan l-aħħar bank jindika espressament li, “sabiex ikun kompetittiv, it-trader għandu […] jifhem kif il-prezzijiet evolvew fil-passat, sabiex ikun jaf x’għandu jagħmel biex jirbaħ il-kuntratti”.
656
F’dan ir-rigward, Credit Suisse ma tistax tinvoka b’mod utli l-punti 185 sa 191 tas-sentenza tal‑24 ta’ Settembru 2019, HSBC Holdings et vs Il‑Kummissjoni (T‑105/17, EU:T:2019:675), li permezz tagħhom il-Qorti Ġenerali ċaħdet il-klassifikazzjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan” ta’ diskussjoni li seħħet bejn żewġ traders attivi fis-suq tad-derivattivi tar-rati tal-imgħax f’euro u li tirrigwarda l-pożizzjonijiet ta’ negozjar.
657
Fil-fatt, minn dawn il-punti jirriżulta b’mod ċar li r-raġuni li għaliha l-Qorti Ġenerali rrifjutat li tirrikonoxxi għan antikompetittiv ta’ diskussjoni dwar il-pożizzjonijiet ta’ negozjati ma hijiex li tali diskussjoni, bħala prinċipju, ma għandhiex grad suffiċjenti ta’ dannu għall-kompetizzjoni biex tiġi kklassifikata bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, iżda li, f’din il-kawża, il-Kummissjoni ma kinitx uriet b’mod suffiċjenti fid-dritt li l-imsemmija diskussjoni kienet tat lit-traders vantaġġ fil-qasam tal-informazzjoni li seta’ jippermettilhom jaġġustaw kif xieraq l-istrateġiji ta’ negozjar tagħhom.
658
Issa, f’dan il-każ, mill-punti 653 sa 655 iktar ’il fuq jirriżulta li, fid-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni pproduċiet tali prova.
659
Barra minn hekk, għandu jiġi rrilevat li, fil-premessa 665 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni qagħdet attenta li tiddistingwi l-iskambji ta’ informazzjoni dwar in-negozjati reċenti minn skambji ta’ informazzjoni iktar storika “inqas sinjifikattiva”.
660
It-tieni nett, ma huwa kkontestat la minn Crédit agricole u lanqas minn Credit Suisse li l-iskambji ta’ informazzjoni inkwistjoni seħħew bejn numru żgħir ta’ traders tas-suq tal-BSSA.
661
F’dan ir-rigward, Credit Suisse indikat ukoll fis-sottomissjonijiet bil-miktub tagħha li l-vantaġġ kollu tal-aġir inkwistjoni għall-banek ikkonċernati kien li dawn kienu jinteraġixxu fi ħdan “grupp magħluq”, li kien jippermetti lil dawn il-banek “jipproponu differenzjali (spread) iżgħar lil xulxin minn dawk li huma kienu jipproponu lil ġeneraturi oħra tas-suq, billi jantiċipaw fiduċja reċiproka tal-kontroparti”.
662
Għaldaqstant, kif irrilevat ġustament il-Kummissjoni, b’mod partikolari fil-premessi 658, 659, 668 sa 670, 672, 680 u 740 sa 742 tad-Deċiżjoni kkontestata, l-iskambji ta’ informazzjoni inkwistjoni wasslu għal tnaqqis tal-inċertezza tas-suq favur il-banek ikkonċernati u, minħabba f’hekk, għal asimetrija ta’ informazzjoni, li ppermettitilhom jibbenefikaw minn “ħafna iktar informazzjoni [minn dik] li huma setgħu normalment jiksbu”.
663
Issa, hija ġurisprudenza stabbilita li huma ta’ grad suffiċjenti ta’ dannu għall-kompetizzjoni sabiex jitqies li ma hemmx lok li jiġu mfittxija l-effetti tagħhom, l-iskambji ta’ informazzjoni li jistgħu jnaqqsu jew jeliminaw inċertezzi f’moħħ il-persuni kkonċernati fir-rigward tad-data, tal-portata u tal-modalitajiet tal-adattament tal-aġir fis-suq li l-impriżi kkonċernati ser jimplimentaw (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑12 ta’ Jannar 2023, HSBC Holdings et vs Il‑Kummissjoni, C‑883/19 P, EU:C:2023:11, punti 115 u 116 u l-ġurisprudenza ċċitata).
664
F’dan ir-rigward, mill-punti 286, 209 sa 216, 228 sa 232, 233 sa 235, 244 sa 248 u 249 sa 256 iktar ’il fuq jirriżulta li diskussjonijiet bħal dawk tat‑8 ta’ Frar 2012, tad‑19 ta’ Marzu, tal‑24 ta’ Mejju, tat‑3 ta’ Ġunju u tal‑25 ta’ Lulju 2013 kif ukoll tas‑6 ta’ Awwissu 2014 għandhom tali karatteristiċi.
665
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li skambju ta’ informazzjoni li jista’ jelimina inċertezzi f’moħħ il-persuni kkonċernati fir-rigward tad-data, tal-portata u tal-modalitajiet tal-adattament tal-aġir fis-suq li l-impriżi kkonċernati ser jimplimentaw għandu jitqies li għandu grad suffiċjenti ta’ dannu għall-kompetizzjoni, indipendentement mill-effetti diretti fuq il-prezzijiet imħallsa mill-konsumaturi finali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑12 ta’ Jannar 2023, HSBC Holdings et vs Il‑Kummissjoni, C‑883/19 P, EU:C:2023:11, punti 203 u 204 u l-ġurisprudenza ċċitata).
666
Għaldaqstant, il-Kummissjoni ġustament qieset li, fis-suq tal-BSSA, l-iskambji ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva li seħħew bejn il-banek ikkonċernati kienu ta’ natura suffiċjentement dannuża għall-kompetizzjoni sabiex jikkontribwixxu għall-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni, fl-intier tiegħu, bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”.
667
Tali konklużjoni tapplika b’mod partikolari sa fejn, fil-premessa 661 u fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 740 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni enfasizzat li s-suq tal-BSSA kien suq fejn il-ġestjoni tar-riskju u tal-inċertezza kienet waħda mill-parametri ewlenin tal-kompetizzjoni, li ma huwiex ikkontestat mir-rikorrenti, u bbażat ruħha ġustament fuq il-fatt li l-iskambji bejn kompetituri, fuq data rilevanti għad-determinazzjoni tal-prezzijiet u li ma hijiex ta’ natura pubblika, kienu ta’ natura iktar sensittiva mill-perspettiva tal-kompetizzjoni meta dawn iseħħu bejn traders li jaġixxu bħala “ġeneraturi tas-suq” (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑24 ta’ Settembru 2019, HSBC Holdings et vs Il‑Kummissjoni, T‑105/17, EU:T:2019:675, punt 145).
668
Barra minn hekk, kuntrarjament għal dak li ssostni Crédit agricole, il-konstatazzjoni tan-natura suffiċjentement dannuża għall-kompetizzjoni ta’ skambji ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva ma hijiex suġġetta għan-natura “sistematika” tagħha, kif jirriżulta mill-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 663 iktar ’il fuq.
669
Bl-istess mod, l-allegazzjoni ta’ Crédit agricole, ibbażata, essenzjalment, fuq il-fatt li s-suq tal-BSSA huwa suq b’asimetrija sinjifikattiva ta’ informazzjoni bejn il-ġeneraturi tas-suq, li jimplika li ż-żieda ta’ din l-asimetrija eżistenti minn qabel minħabba l-iskambji ta’ informazzjoni inkwistjoni ma hijiex ta’ dannu suffiċjenti għall-kompetizzjoni, ma tistax tintlaqa’.
670
Fil-fatt, l-opaċità relattiva tas-suq tal-BSSA, li twassal biex il-ġeneraturi tas-suq jista’ jkollhom diffikultajiet fid-determinazzjoni tal-prezz ġust ta’ bond, ma tfissirx li bejn dawn il-ġeneraturi tas-suq teżisti asimetrija ta’ informazzjoni, peress li kollha jaffaċċjaw din l-opaċità. Fi kwalunkwe każ, anki jekk jitqies li teżisti din l-asimetrija ta’ informazzjoni, l-argument ta’ Crédit agricole jmur kontra l-effett utli li għandu jiġi ggarantit lill-kunċett ta’ “restrizzjoni minħabba l-għan” u b’mod iktar wiesa’ tal-Artikolu 101 TFUE, sa fejn dan iwassal sabiex tiġi rrelativizzata l-gravità oġġettiva ta’ aġir minkejja li dan jintervjeni f’suq li jirriżulta partikolarment sensittiv għall-aġir ta’ impriżi li ma jiddeterminawx b’mod awtonomu l-politika li huma għandhom l-intenzjoni li jsegwu fis-suq.
671
Fl-aħħar nett, Credit Suisse ma tistax tinvoka b’mod utli s-sentenza tat‑23 ta’ Novembru 2006, Asnef-Equifax u Administración del Estado (C‑238/05, EU:C:2006:734), sabiex iċċaħħad lill-Kummissjoni mill-possibbiltà li tieħu inkunsiderazzjoni l-iskambji ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva inkwistjoni għall-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni, fl-intier tiegħu, bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”.
672
Fil-fatt, kif diġà ġie rrilevat fil-punt 183 iktar ’il fuq, l-iskambji ta’ informazzjoni li taw lok għas-sentenza tat‑23 ta’ Novembru 2006, Asnef-Equifax u Administración del Estado (C‑238/05, EU:C:2006:734), kienu ferm differenti minn dawk li ġew ikkonstatati u ssanzjonati fid-Deċiżjoni kkontestata, b’mod partikolari sa fejn dawn kienu jirrigwardaw informazzjoni anonimizzata u aċċessibbli b’mod nondiskriminatorju mit-traders kollha attivi fis-suq.
673
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, huwa b’mod żbaljat li Crédit agricole u Credit Suisse jikkritikaw lill-Kummissjoni talli evalwat b’mod żbaljat id-dannu tal-aġir inkwistjoni sabiex tikkonkludi li dan seta’ jikkontribwixxi għall-klassifikazzjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan” tal-aġir inkwistjoni, fl-intier tiegħu.
iii) Fuq il‑kritika bbażata fuq in‑natura, essenzjalment, “iġġustifikata” tal‑aġir inkwistjoni
674
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-aġir inkwistjoni, meħud fl-intier tiegħu, huwa ta’ grad suffiċjenti ta’ dannu għall-kompetizzjoni, li jippermetti lill-Kummissjoni tikklassifikah bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”.
675
Madankollu, għandu jiġi eżaminat jekk din il-konstatazzjoni tistax tiġi kkontestata mill-argumenti ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse bbażati fuq in-natura “ġġustifikata” tal-aġir inkwistjoni.
676
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li Crédit agricole sostniet, mingħajr distinzjoni, li d-diskussjonijiet li bihom ġiet ikkritikata kienu “neċessarji”, “leġittimi”, “favur il-kompetizzjoni” jew ukoll “inerenti u essenzjali għall-funzjonament tajjeb tas-suq u għas-servizz usa’ tal-klijenti”.
677
Min-naħa tagħha, insostenn tal-allegazzjoni tagħha tal-evalwazzjoni żbaljata tal-kuntest ekonomiku tal-ksur kontenzjuż, Credit Suisse sostniet, mingħajr distinzjoni, li d-diskussjonijiet inkwistjoni kienu “leġittimi” jew “favur il-kompetizzjoni”.
678
Fid-dawl tal-formulazzjonijiet ambigwi adottati minn dawn iż-żewġ banek, il-Qorti Ġenerali talbithom, fil-kuntest ta’ miżura ta’ organizzazzjoni tal-proċedura, jippreċiżaw jekk l-argument tagħhom kienx ibbażat fuq il-punt 103 tas-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK) et (C‑307/18, EU:C:2020:52), u, fil-każ kuntrarju, sabiex jippreċiżaw il-bażi kunċettwali jew ġurisprudenzjali tal-argument tagħhom.
679
Fit-tweġiba tagħha, Crédit agricole indikat li l-“argument prinċipali tagħha ma huwiex ibbażat fuq [dan] il-punt [103],” sa fejn “in-nuqqas tal-Kummissjoni jmur lil hinn mill-assenza ta’ teħid inkunsiderazzjoni ta’ effetti favur il-kompetizzjoni”. Madankollu, “l-aġir tat-trader tagħha […] jippreżenta effetti pożittivi, inkluż favur il-kompetizzjoni, li l-Kummissjoni kellha tieħu inkunsiderazzjoni”.
680
Fit-tweġiba tagħha, Credit Suisse indikat li l-argument tagħha, ibbażat fuq il-fatt li d-diskussjonijiet inkwistjoni ma kellhomx grad suffiċjenti ta’ dannu għall-kompetizzjoni sabiex jiġu kklassifikati bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, kien “ikkorroborat mill-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja magħmula [f’dan] il-punt 103 […], mingħajr madankollu ma kien ibbażat fuqu”. Madankollu, waqt is-seduta, bi tweġiba għal mistoqsija tal-Qorti Ġenerali, Credit Suisse indikat li hija kienet effettivament ibbażat ruħha fuq l-imsemmi punt 103.
681
F’dan il-kuntest, l-argument ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse għandu jinftiehem bħala bbażat essenzjalment fuq in-natura favur il-kompetizzjoni tal-aġir inkwistjoni u, inċidentalment, fuq in-natura “neċessarja”, “leġittima”, “pożittiva” jew “inerenti u essenzjali” tiegħu.
– Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq l‑effetti favur il‑kompetizzjoni tal‑aġir inkwistjoni
682
Fil-kuntest tal-kritika tagħha bbażata fuq l-effetti favur il-kompetizzjoni tal-aġir inkwistjoni, Credit Suisse ssostni li r-relazzjonijiet ipprivileġġati bejn it-traders tal-banek li pparteċipaw fil-ksur kontenzjuż kienu jippermettulhom mhux biss li jtejbu l-kwalità tal-informazzjoni skambjata bejniethom, iżda wkoll, għalihom kif ukoll għall-klijenti tagħhom, li jiksbu likwidità bi prezzijiet aħjar.
683
Insostenn tal-argument tagħha, Credit Suisse tinvoka l-ewwel rapport Compass Lexecon, li jipprovdi li l-komunikazzjonijiet dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet isaħħu l-kompetizzjoni bejn il-ġeneraturi tas-suq u t-traders billi jħeġġuhom jippreżentaw prezzijiet aħjar sabiex jattiraw il-flussi ta’ ordnijiet u, sussegwentement, inaqqsu l-ispejjeż ta’ tranżazzjoni u d-differenzjali bejn it-talba u l-offerta.
684
Minn dan jirriżulta li l-Kummissjoni ma setgħetx tqis b’mod validu, fil-premessi 155, 376, 381, 603, 619, 658, 659 u 660 tad-Deċiżjoni kkontestata, li l-komunikazzjonijiet dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet ippermettew lill-banek ikkonċernati jevalwaw il-kompetittività tal-prezzijiet tagħhom u jevalwaw il-korrettezza tal-interpretazzjoni tagħhom tas-suq, minħabba ż-żieda tat-trasparenza fis-suq u t-tnaqqis fl-inċertezza tiegħu. Hija lanqas ma setgħet tqis b’mod validu li dawn il-komunikazzjonijiet kienu ppermettulhom, għall-vantaġġ tagħhom, jaġġustaw u jiddeterminaw l-istrateġija tagħhom fir-rigward tas-suq tat-traders l-oħra, jew joħolqu asimetrija fis-suq.
685
Konsegwentement, skont Credit Suisse, il-Kummissjoni ma setgħetx tikkonkludi li l-komunikazzjonijiet dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet kienu intrinsikament u ferm antikompetittivi, u lanqas, fl-aħħar mill-aħħar, li l-aġir inkwistjoni kien jaqa’ taħt il-klassifikazzjoni ta’ “restrizzjoni minħabba l-għan”, b’mod partikolari peress li l-banek ikkonċernati kellhom ishma żgħar tas-suq akkumulati u li s-suq tal-BSSA kien kompetittiv ħafna.
686
Crédit agricole invokat ukoll l-effett favur il-kompetizzjoni tal-aġir inkwistjoni. F’dan ir-rigward, hija llimitat ruħha li tindika, fil-punt 2.16 tar-rikors tagħha, li “l-Kummissjoni ma […] rrikonoxxietx li t-tip ta’ informazzjoni skambjata bejn it-traders kien joffri sensiela ta’ vantaġġi billi ffaċilita t-tranżazzjonijiet mal-imsieħba, il-provvista ta’ likwidità, u billi ppermetta li jiġu ffissati prezzijiet aħjar (iktar kompetittivi), b’mod partikolari għall-benefiċċju tal-klijenti”.
687
Fir-rigward tat-teħid inkunsiderazzjoni tal-effetti favur il-kompetizzjoni allegati ta’ aġir, mis-sentenzi tat‑30 ta’ Ġunju 1966, LTM (56/65, EU:C:1966:38, paġna 359), u tas‑26 ta’ Novembru 2015, Maxima Latvija (C‑345/14, EU:C:2015:784, punti 16 u 17) jirriżulta li, fl-evalwazzjoni tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku li fih jagħmel parti l-aġir inkwistjoni, bl-ebda mod ma huwa neċessarju li jiġu eżaminati u a fortiori li jintwerew l-effetti ta’ dan l-aġir fuq il-kompetizzjoni, kemm jekk ikunu reali jew potenzjali kif ukoll jekk ikunu negattivi jew pożittivi (sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 166).
688
Minn dan jirriżulta li l-effetti favur il-kompetizzjoni allegati mir-rikorrenti ma għandhomx, bħala tali, jittieħdu inkunsiderazzjoni fl-istadju tal-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”.
689
Fi kwalunkwe każ, anki li kieku kellu jitqies li l-implikazzjonijiet “favorevoli” allegati ta’ dan l-aġir jistgħu jew għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni, b’xi mod jew ieħor, għall-finijiet tal-klassifikazzjoni tiegħu bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, għandu jiġi rrilevat dan li ġej.
690
Billi llimitat ruħha li tressaq l-argument imsemmi fil-punt 686 iktar ’il fuq mingħajr preċiżazzjonijiet oħra, Crédit agricole ma tistax tostakola l-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”.
691
Bl-istess mod, Credit Suisse ma tistax validament issostni, minn naħa, li hija setgħet tillimita ruħha li tistabbilixxi l-“plawżibbiltà prima facie” tal-implikazzjonijiet “favorevoli” tal-aġir tagħha, u min-naħa l-oħra, li l-Kummissjoni kisret id-drittijiet tad-difiża tagħha billi applikat fil-konfront tagħha regoli ta’ prova mhux xierqa.
692
Fir-rigward tal-importanza tal-implikazzjonijiet “favorevoli” allegati minn Credit Suisse, għandu jiġi kkonstatat li dan il-bank jinvoka l-implikazzjonijiet “favorevoli” marbuta, unikament jew essenzjalment, mal‑25 diskussjoni dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet, li diġà tfakkar, fil-punti 110 u 569 iktar ’il fuq, li l-kontestazzjoni ma kinitx issostanzjata u għalhekk ma kinitx ammissibbli.
693
Għaldaqstant, għandu jiġi eżaminat jekk, anki jekk jitqiesu li huma stabbiliti, l-implikazzjonijiet “favorevoli” ta’ tali diskussjonijiet humiex ta’ natura li jostakolaw il-klassifikazzjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan” tal-aġir kollu inkwistjoni, fejn mid-Deċiżjoni kkontestata jirriżulta li dan l-aġir għandu l-forma kemm ta’ skambji ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva kif ukoll dik ta’ koordinazzjoni tal-prezzijiet u ta’ koordinazzjoni tal-attivitajiet ta’ negozjar (premessi 614 u 616 tad-Deċiżjoni kkontestata).
694
F’dan ir-rigward, l-argument ta’ Credit Suisse li huwa bbażat, essenzjalment, fuq l-ewwel rapport Compass Lexecon, ippreżentat minn dan il-bank matul il-proċedura amministrattiva, ma jistax jintlaqa’.
695
L-ewwel nett, għandu jiġi rrilevat li, skont il-punt 96 tas-sentenza tal‑14 ta’ Settembru 2022, Google u Alphabet vs Il‑Kummissjoni (Google Android) (T‑604/18, taħt appell, EU:T:2022:541), il-valur probatorju ta’ dikjarazzjonijiet jew ta’ rapporti ppreżentati minn terz fil-kwalità tiegħu ta’ espert fuq talba ta’ parti u insostenn tal-argumenti ta’ din il-parti, għandu jiġi evalwat minn diversi aspetti. Minn naħa, l-awtur tagħhom għandu jiżgura li jesponi l-kwalifiki u l-esperjenzi tiegħu u jispjega b’liema mod dawn huma rilevanti sabiex tingħata opinjoni dwar il-kwistjoni eżaminata. Min-naħa l-oħra, il-kontenut ta’ din l-opinjoni għandu jesponi r-raġunijiet li għalihom l-opinjoni għandha tittieħed inkunsiderazzjoni, kemm fir-rigward tal-affidabbiltà tal-metodoloġija użata kif ukoll fir-rigward tar-rilevanza tar-risposta mogħtija għal din id-domanda għall-ħtiġijiet ta’ din il-kawża. Huwa fid-dawl ta’ dawn il-prinċipji u tal-osservazzjonijiet ippreżentati mill-partijiet f’dan ir-rigward li l-Qorti Ġenerali eżaminat dawn id-dokumenti f’din il-kawża.
696
Issa, fir-rigward tat-tieni waħda minn dawn il-kundizzjonijiet, għandu jiġi kkonstatat li, minkejja talba magħmula mill-Qorti Ġenerali lil Credit Suisse sabiex tindika r-raġunijiet li għalihom l-ewwel rapport Compass Lexecon kien jistħoqqlu li jittieħed inkunsiderazzjoni, dan il-bank ma pprovdiex preċiżazzjonijiet.
697
Barra minn hekk, jista’ jiġi rrilevat li d-deskrizzjoni tas-settur tal-BSSA magħmula fil-punti 3.4 sa 3.24 ta’ dan ir-rapport ma hija akkumpanjata minn kważi ebda riferiment għal dokumenti li jistgħu jissostanzjaw il-fondatezza ta’ din id-deskrizzjoni. Bl-istess mod, fir-rigward tad-deskrizzjoni tar-rwol tal-ġeneratur tas-suq, il-punti 3.32 u 3.33 ta’ dan ir-rapport jirreferu għar-rwol ċentrali tagħhom billi jieħdu bħala eżempju s-suq tal-bonds ta’ impriża (corporate bonds) u billi jirreferu għal test tal-Kummissjoni li jinsisti espressament fuq id-differenza li teżisti bejn is-suq tal-bonds ta’ impriża u dak tal-BSSA.
698
It-tieni nett, il-konklużjonijiet li jasal għalihom l-ewwel rapport Compass Lexecon ma humiex tali li juru l-implikazzjonijiet “favorevoli” pprovati tal-komunikazzjonijiet dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet u lanqas, a fortiori, l-implikazzjonijiet “favorevoli” pprovati tal-aġir kollu inkwistjoni, li ma huwiex limitat għal tali komunikazzjonijiet.
699
Fil-fatt, dan ir-rapport bl-ebda mod ma jikkonkludi li l-komunikazzjonijiet dwar l-iffissar tal-prezzijiet għandhom implikazzjonijiet “favorevoli” pprovati.
700
Għall-kuntrarju, mill-punti 4.1 u 4.4 tal-imsemmi rapport jirriżulta li, filwaqt li jikkonstata li dawn il-komunikazzjonijiet jistgħu jwasslu għal koordinazzjoni tal-prezzijiet, dan sempliċement jindika li, “billi jippermettu lill-ġeneraturi tas-suq jiffissaw il-prezz tal-bond b’mod iktar effikaċji, id-diskussjonijiet dwar il-prezzijiet u l-iskambju ta’ ‘informazzjoni kummerċjali sensittiva’ bejn il-ġeneraturi tas-suq jistgħu jkunu newtrali mill-perspettiva tal-kompetizzjoni jew saħansitra favorevoli għall-kompetizzjoni”.
701
Barra minn hekk, il-punti 4.27 u 4.47 tal-ewwel rapport Compass Lexecon kif ukoll il-punt A.39 ta’ dan ir-rapport jikkundizzjonaw l-implikazzjonijiet possibbli newtrali jew “favorevoli” tal-komunikazzjonijiet relatati mad-determinazzjoni tal-prezzijiet, għall-fatt li “l-atturi tas-suq ikollhom aċċess simili għall-informazzjoni dwar il-kundizzjonijiet reali tas-suq” jew li “jkun hemm proporzjon suffiċjenti ta’ traders informati fis-suq”.
702
Essenzjalment, l-ewwel rapport Compass Lexecon jirreferi għal implikazzjonijiet newtrali jew “favorevoli” possibbli tal-komunikazzjonijiet dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet (distinti minn dawk intiżi li jikkoordinaw l-aġir), biss meta dawn il-komunikazzjonijiet jagħmlu s-suq trasparenti jew iktar trasparenti għal, tal-inqas, numru suffiċjenti ta’ traders tas-suq tal-BSSA.
703
Issa, f’dan il-każ, kif ġustament irrilevat il-Kummissjoni fil-premessa 742 tad-Deċiżjoni kkontestata, l-aġir inkwistjoni ħoloq asimetrija ta’ informazzjoni sinjifikattiva bejn, minn naħa, l-erba’ banek involuti fil-ksur kontenzjuż u, min-naħa l-oħra, il-banek l-oħra li joperaw fis-suq tal-BSSA. Hija għalhekk ikkonstatat asimetrija li nħolqot mill-fatt li kull wieħed mill-banek ikkonċernati mill-ksur kontenzjuż kellu għarfien tal-prezzijiet li l-banek l-oħra kkonċernati kienu ser jippreżentaw, kif ukoll tal-flussi kummerċjali u preferenzi speċifiċi ta’ klijenti, li l-banek kompetituri tagħhom, li ma kinux ikkonċernati mill-ksur kontenzjuż, ma kellhom l-ebda għarfien tagħhom.
704
Din il-konstatazzjoni, li timplika l-assenza ta’ implikazzjonijiet “favorevoli” pprovati tal-komunikazzjonijiet dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet, hija, fl-aħħar mill-aħħar, ikkonfermata wkoll minn Crédit agricole u Credit Suisse stess.
705
Fil-fatt, billi jsostnu li l-banek involuti fil-ksur kontenzjuż kienu jirrappreżentaw biss proporzjon żgħir tal-ġeneraturi tas-suq attivi fis-suq tal-BSSA, huma jirrikonoxxu impliċitament li l-kundizzjonijiet meħtieġa mill-ewwel rapport Compass Lexecon sabiex il-komunikazzjonijiet dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet ikunu jistgħu potenzjalment jiġġeneraw implikazzjonijiet newtrali jew “favorevoli” ma humiex issodisfatti f’dan il-każ.
706
Peress li l-implikazzjonijiet “favorevoli” ta’ dawn il-komunikazzjonijiet ma ntwerewx, l-istess japplika għall-implikazzjonijiet “favorevoli” tal-aġir l-ieħor inkwistjoni, li Crédit agricole u Credit Suisse ma sostnewx b’mod issostanzjat u, għaldaqstant, ma wrewx li dan kellu tali implikazzjonijiet.
707
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi kkonstatat li Credit Suisse u a fortiori Crédit agricole ma wrewx li l-aġir inkwistjoni meħud fl-intier tiegħu – u lanqas dak relatat biss ma’ “komunikazzjonijiet relatati mad-determinazzjoni tal-prezzijiet” – kellu implikazzjonijiet “favorevoli” tali li jinvalidaw il-klassifikazzjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”.
708
Għaldaqstant, il-Kummissjoni ġustament ċaħdet, fil-premessa 713 tad-Deċiżjoni kkontestata, l-argument ibbażat fuq effetti favur il-kompetizzjoni jew ta’ benefiċċju tal-aġir inkwistjoni.
– Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq in‑natura “neċessarja”, “leġittima”, “pożittiva” jew “inerenti u essenzjali” tal‑aġir inkwistjoni
709
Kif ġie indikat fil-punt 678 iktar ’il fuq, Crédit agricole u Credit Suisse ntalbu, permezz ta’ miżura ta’ organizzazzjoni tal-proċedura, jippreċiżaw il-bażi kunċettwali jew ġurisprudenzjali tal-allegazzjonijiet tagħhom ibbażati b’mod partikolari fuq in-natura “neċessarja”, “leġittima”, “pożittiva” jew “inerenti u essenzjali” tal-aġir inkwistjoni.
710
It-tweġibiet għal dawn il-miżuri ta’ organizzazzjoni tal-proċedura, l-istess bħas-seduti, ma ppermettewx lill-Qorti Ġenerali tiddetermina bi preċiżjoni l-bażi eżatta ta’ dawn il-kritiki.
711
Huwa f’dan il-kuntest li għandhom jiġu eżaminati l-argumenti ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse, fl-ipoteżi fejn dawn jippermettu li tiġi kkontestata l-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”.
712
Sa fejn Crédit agricole u Credit Suisse jinvokaw in-natura “neċessarja” tal-aġir inkwistjoni u, għalhekk, probabbilment, l-eċċezzjoni tar-restrizzjonijiet anċillari (ancillary restraints) għal tranżazzjoni prinċipali, għandu jitfakkar li, jekk tranżazzjoni jew attività partikolari ma tkunx taqa’ taħt il-prinċipju ta’ projbizzjoni previst fl-Artikolu 101(1) TFUE, minħabba n-newtralità tagħha jew l-effett pożittiv tagħha fuq il-livell tal-kompetizzjoni, restrizzjoni tal-awtonomija kummerċjali ta’ parteċipant wieħed jew iktar f’din it-tranżazzjoni jew f’din l-attività lanqas ma tkun taqa’ taħt l-imsemmi prinċipju ta’ projbizzjoni, sakemm din ir-restrizzjoni tkun oġġettivament neċessarja għall-implimentazzjoni ta’ din it-tranżazzjoni jew tal-imsemmija attività u tkun proporzjonata mal-għanijiet ta’ waħda jew l-oħra (ara f’dan is-sens is-sentenza tal‑11 ta’ Settembru 2014, MasterCard et vs Il‑Kummissjoni, C‑382/12 P, EU:C:2014:2201, punt 89 u l-ġurisprudenza ċċitata).
713
Għalhekk, għandu jiġi eżaminat qabelxejn jekk it-twettiq tal-attività inkwistjoni huwiex impossibbli fl-assenza tar-restrizzjoni inkwistjoni (sentenza tal‑11 ta’ Settembru 2014, MasterCard et vs Il‑Kummissjoni, C‑382/12 P, EU:C:2014:2201, punt 91).
714
Issa, f’dan il-każ, Crédit agricole u Credit Suisse bl-ebda mod ma wrew li l-attività ta’ negozjar ta’ BSSA, jew dik ta’ ġeneratur tas-suq ta’ BSSA, kienet tkun impossibbli fl-assenza tal-aġir inkwistjoni (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑24 ta’ Settembru 2019, HSBC Holdings et vs Il‑Kummissjoni, T‑105/17, EU:T:2019:675, punt 155).
715
Is-sempliċi fatt allegat minn Credit Suisse li, minħabba n-natura mhux likwida u mhux trasparenti tas-suq tal-BSSA, il-provvista ta’ servizzi ta’ immedjatezza timplika ċertu livell ta’ kooperazzjoni kif ukoll flussi regolari ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva bejn ġeneraturi tas-suq ma jistax jikkontesta din il-konstatazzjoni.
716
Għall-kuntrarju, minn naħa, Credit Suisse tirrikonoxxi hija stess li, b’mod partikolari, l-iskambju ta’ informazzjoni dwar il-pożizzjonijiet ta’ inventarju tal-ġeneraturi tas-suq jippermetti li jinstabu “iktar faċilment” opportunitajiet ta’ tranżazzjonijiet bejn traders, u dan juri li, tal-inqas għal dan it-tip ta’ aġir, l-iskambji ta’ informazzjoni ma kinux oġġettivament neċessarji għall-eżerċizzju tal-attività tal-banek fis-settur tal-BSSA.
717
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar ukoll li l-fatt li attività sempliċement issir iktar diffiċli sabiex titwettaq, jew inqas profittabbli fl-assenza tar-restrizzjoni inkwistjoni, ma jistax jitqies li jagħti lil din ir-restrizzjoni n-natura “oġġettivament neċessarja” meħtieġa sabiex tkun tista’ tiġi kklassifikata bħala anċillari (sentenza tal‑11 ta’ Settembru 2014, MasterCard et vs Il‑Kummissjoni, C‑382/12 P, EU:C:2014:2201, punt 91).
718
Min-naħa l-oħra, kif diġà ġie rrilevat fil-punti 703 sa 705 iktar ’il fuq, l-aġir inkwistjoni kien il-fatt li kien hemm numru limitat ta’ banek attivi fis-settur tal-BSSA, li jippermetti li jiġi dedott b’ċertezza suffiċjenti li l-banek attivi kollha f’dan is-settur setgħu jeżerċitaw l-attività tagħhom mingħajr ma jirrikorru għal tali aġir.
719
Sa fejn Crédit agricole u Credit Suisse jinvokaw in-natura “leġittima”, “pożittiva” jew “inerenti u essenzjali għall-funzjonament tajjeb tas-suq u għas-servizz iktar wiesa’ tal-klijenti”, għandu jiġi rrilevat li, anki li kieku kellu jitqies li dan l-argument huwa differenti minn dak ibbażat fuq l-implikazzjonijiet “favorevoli” jew neċessarji tal-aġir inkwistjoni kollu jew parti minnu, dan jidher li jista’ jinftiehem bħala li jirreferi għas-soluzzjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tad‑19 ta’ Frar 2002, Wouters et (C‑309/99, EU:C:2002:98, punt 97).
720
Issa, Crédit agricole ma tipprovdix elementi li jistgħu jistabbilixxu li r-raġunament żviluppat fl-imsemmija sentenza għandu jiġi traspost għal din il-kawża (ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑27 ta’ Frar 2020, Il‑Kummissjoni vs Il‑Belġju (Kontabbilisti), C‑384/18, EU:C:2020:124, punt 49).
721
F’dan ir-rigward, il-fatt, invokat minn Credit Suisse u miċħud mill-Kummissjoni fil-premessi 707 sa 713 tad-Deċiżjoni kkontestata, li, fis-suq mhux likwidu u opak tal-BSSA, il-banek ikkonċernati kienu sistematikament żvantaġġati fuq il-livell informattiv meta mqabbla mal-kontropartijiet li ma kinux jiżguraw preżenza permanenti fis-suq (smart money client) u li, minħabba f’dan il-fatt, huma kellhom jikkumpensaw dan id-defiċit ta’ informazzjoni bit-tfittxija ta’ informazzjoni mingħand ċertu numru ta’ sorsi, b’mod partikolari mingħand traders ta’ banek oħra, ma jistax jostakola l-klassifikazzjoni ta’ “restrizzjoni minħabba l-għan”, anki jekk jitqies li dan huwa pprovat.
722
Fil-fatt, kif jirriżulta mill-punti 124, 127 u 128 tas-sentenza tal‑25 ta’ Marzu 2021, Lundbeck vs Il‑Kummissjoni (C‑591/16 P, EU:C:2021:243), u kif ġie rrilevat essenzjalment fil-premessa 737 tad-Deċiżjoni kkontestata, ma jistax jiġi aċċettat li impriżi jippruvaw jikkumpensaw għall-effetti ta’ sitwazzjonijiet fattwali li huma jqisu bħala eċċessivament sfavorevoli, bħalma huma eventwali asimetriji ta’ riskji eżistenti bejn it-traders ta’ suq, permezz ta’ prattiki kollużivi li għandhom l-għan li jikkoreġu dawn l-iżvantaġġi. Fil-fatt, tali sitwazzjonijiet fattwali ma jistgħux jilleġittimizzaw ksur tal-Artikolu 101 TFUE u wisq inqas aġir li fir-rigward tiegħu ġie kkonstatat li kellu l-grad suffiċjenti ta’ dannu għall-kompetizzjoni sabiex jiġi kklassifikat bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”.
723
Dan għandu japplika iktar u iktar f’dan il-każ peress li, l-ewwel nett, l-aġir inkwistjoni seħħ għad-detriment tat-tipi kollha ta’ klijenti tal-banek ikkonċernati u mhux biss għad-detriment tal-klijenti “informati” (smart money clients), kif jirriżulta mill-premessa 710 tad-Deċiżjoni kkontestata, u ma huwiex ikkontestat minn Credit Suisse.
724
It-tieni nett, kif tirrileva l-Kummissjoni fil-punt 709 tad-Deċiżjoni kkontestata, mingħajr ma huwa kkontestat minn Credit Suisse, il-fatturi esterni li jinfluwenzaw il-prezz tal-BSSA huma avvenimenti politiċi u ekonomiċi li jaffettwaw ir-riskji ta’ kreditu relatati ma’ pajjiż, ma’ reġjun jew ma’ settur, kif ukoll il-probabbiltà ta’ ħruġ ġdid ta’ bonds mill-istess emittent. Barra minn hekk, ma hemm l-ebda raġuni għalfejn, fiż-żmien attwali tal-informazzjoni istantanja u tal-komunikazzjoni elettronika, grupp speċifiku ta’ investituri jkollu aċċess aħjar għal din l-informazzjoni. Fl-aħħar nett, il-parti l-kbira tal-investituri jamministraw firxa ta’ assi li jinkludu azzjonijiet, bonds u muniti, filwaqt li t-traders ta’ BSSA jispeċjalizzaw f’kategorija ta’ titoli u huma mistennija li jkunu informati tajjeb dwar l-avvenimenti esterni rilevanti.
725
It-tielet nett, il-banek ikkonċernati ma kinux jaġixxu fis-suq tal-BSSA biss bħala ġeneraturi tas-suq u kien ċar li r-rwol tagħhom ta’ negozjatur ma kienx jikkonsisti biss fil-“promozzjoni tal-likwidità sabiex isostnu l-klijenti tagħhom li kienu jixtiequ jinnegozjaw BSSA”, kif qieset ġustament il-Kummissjoni fil-premessi 690 sa 697 tad-Deċiżjoni kkontestata.
726
Din l-aħħar raġuni, meħuda flimkien mal-fatt, ikkonstatat fil-premessa 19 tad-Deċiżjoni kkontestata, li s-suq tal-BSSA ma kellux ġeneraturi tas-swieq maħtura uffiċjalment u għalhekk li l-banek ikkonċernati kienu jeżerċitaw din l-attività b’mod volontarju mingħajr ma kienu suġġetti għall-obbligi li jikkwotaw prezzijiet bidirezzjonali u li jinnegozjaw ma’ kontropartijiet, tiġġustifika wkoll il-fatt li l-banek ikkonċernati ma jistgħux jinvokaw ir-rwol tagħhom ta’ ġeneratur tas-suq u tar-riskju assoċjat miegħu, sabiex jipprekludu l-klassifikazzjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”, kif ġustament qieset il-Kummissjoni fil-premessi 712 u 713 tad-Deċiżjoni kkontestata.
727
Barra minn hekk, il-ġurisprudenza msemmija fil-punt 719 iktar ’il fuq ma tapplikax fil-preżenza ta’ aġir li, mhux talli ma jkollux biss l-“effett” inerenti li jirrestrinġi, tal-inqas potenzjalment, il-kompetizzjoni billi jillimita l-libertà ta’ azzjoni ta’ ċerti impriżi, iżda jkollu, fir-rigward ta’ din il-kompetizzjoni, grad ta’ dannu li jiġġustifika li jitqies li l-“għan” proprju tiegħu huwa l-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tagħha. Għalhekk, huwa biss jekk jirriżulta, fi tmiem l-eżami tal-aġir li jkun inkwistjoni f’każ partikolari, li dan l-aġir ma jkollux bħala għan il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni, li għandu jiġi ddeterminat, sussegwentement, jekk dan jistax jaqa’ taħt din il-ġurisprudenza (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑28 ta’ Frar 2013, Ordem dos Técnicos Oficiais de Contas, C‑1/12, EU:C:2013:127, punt 69; tal‑4 ta’ Settembru 2014, API et, C‑184/13 sa C‑187/13, C‑194/13, C‑195/13 u C‑208/13, EU:C:2014:2147, punt 49; tat‑23 ta’ Novembru 2017, CHEZ Elektro Bulgaria u FrontEx International, C‑427/16 u C‑428/16, EU:C:2017:890, punti 51, 53, 56 u 57, u tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 186).
728
Din il-konstatazzjoni ma tistax tiġi kkontestata mir-riferiment magħmul minn Credit Suisse, mingħajr iktar spjegazzjonijiet, għas-sentenza kollha tal‑31 ta’ Marzu 1993, Ahlström Osakeyhtiö et vs Il‑Kummissjoni (C‑89/85, C‑104/85, C‑114/85, C‑116/85, C‑117/85 u C‑125/85 sa C‑129/85, EU:C:1993:120), jew ukoll għall-punt 137 tas-sentenza tat‑12 ta’ Diċembru 2014, Eni vs Il‑Kummissjoni (T‑558/08, EU:T:2014:1080).
729
Għaldaqstant, Credit Suisse ma tistax tinvoka b’mod utli l-fatt li l-aġir inkwistjoni kellu l-għan li jippermetti lill-erba’ banek destinatarji tad-Deċiżjoni kkontestata kif ukoll lill-klijenti tagħhom li jiksbu likwidità bi prezz aħjar.
730
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar ukoll li l-Artikolu 101 TFUE huwa intiż, l-istess bħar-regoli l-oħra tal-kompetizzjoni stabbiliti fit-Trattat, li jipproteġi mhux biss l-interessi diretti tal-konsumaturi, iżda wkoll dawk tal-kompetituri kif ukoll l-istruttura tas-suq u, għalhekk, il-kompetizzjoni bħala tali (ara, b’analoġija, s-sentenza tad‑19 ta’ Marzu 2015, Dole Food u Dole Fresh Fruit Europe vs Il‑Kummissjoni, C‑286/13 P, EU:C:2015:184, punt 125 u l-ġurisprudenza ċċitata).
731
Issa, f’dan il-każ u kif irrilevat essenzjalment il-Kummissjoni fil-premessa 742 tad-Deċiżjoni kkontestata, ma hemm l-ebda dubju li, għalkemm l-erba’ banek destinatarji tad-Deċiżjoni kkontestata u, permezz tal-intervent tagħhom, il-klijenti tagħhom, kellhom interess ċar fl-aġir inkwistjoni, dan kien jippreġudika mhux biss il-kompetituri tal-banek ikkonċernati fis-suq tal-BSSA u l-klijenti tagħhom, iżda wkoll il-kompetizzjoni bħala tali.
732
Għaldaqstant, fil-premessi 704 sa 713 kif ukoll 735 sa 737 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni ġustament ċaħdet l-argumenti ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse, ibbażati fuq in-natura “neċessarja”, “leġittima”, “pożittiva” jew “inerenti u essenzjali” tal-aġir inkwistjoni sabiex tiġi prekluża l-klassifikazzjoni tiegħu bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”.
4) Konklużjoni dwar il‑klassifikazzjoni tal‑aġir inkwistjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”
733
Wara li evalwat l-aġir inkwistjoni billi ħadet debitament inkunsiderazzjoni l-kontenut tiegħu, l-għanijiet intiżi u l-kuntest ekonomiku li fih dan kien jaqa’, il-Kummissjoni ġustament ikkonstatat, fil-premessa 749 tad-Deċiżjoni kkontestata, li l-ftehimiet u/jew il-prattiki miftiehma deskritti fit-Taqsima 4.2 tad-Deċiżjoni kkontestata kellhom jiġu kklassifikati bħala “restrizzjoni minħabba l-għan” u li għalhekk ma kienx il-kompitu tagħha li turi l-effetti antikompetittivi tagħhom, b’mod partikolari dawk li jirrigwardaw il-grad ta’ inċertezza eżistenti fis-suq tal-BSSA u li jirriżultaw mill-iskambji ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva inkwistjoni.
734
Għaldaqstant, l-ewwel motiv ta’ Crédit agricole u l-ewwel motiv ta’ Credit Suisse għandhom jiġu miċħuda bħala parzjalment inammissibbli u parzjalment infondati.
4.
Fuq ir‑raba’ motiv ta’ Crédit agricole u t‑tielet motiv ta’ Credit Suisse, ibbażati fuq insuffiċjenza ta’ motivazzjoni u fuq żbalji fid‑determinazzjoni tal‑ammont tal‑multa rispettiva tagħhom
735
Fil-kuntest tad-determinazzjoni tal-ammont tal-multi imposti fuq kull wieħed mill-banek ikkonċernati, il-Kummissjoni rrilevat, fl-ewwel lok, li dawn il-banek kienu kisru l-Artikolu 101 TFUE intenzjonalment jew tal-inqas b’negliġenza, u dan kien jawtorizza lil din l-istituzzjoni timponilhom multa skont l-Artikolu 23(2) tar-Regolament Nru 1/2003 (premessi 874 sa 886 tad-Deċiżjoni kkontestata).
736
Fit-tieni lok, fil-kuntest tal-implimentazzjoni tal-linji gwida u b’mod iktar speċifiku tad-determinazzjoni tal-valur tal-bejgħ li jservi bħala punt ta’ tluq għall-kalkolu tal-ammont bażiku tal-multi (punti 13 sa 18 tal-Linji Gwida), il-Kummissjoni kkonstatat, mingħajr ma ġiet ikkontradetta fuq dan il-punt mir-rikorrenti, li l-prodotti finanzjarji bħall-BSSA ma kinux jiġġeneraw bejgħ fis-sens normali tal-kelma u li, konsegwentement, f’dan il-każ kien xieraq li jiġi kkalkolat valur ta’ sostituzzjoni tal-valur tal-bejgħ (premessi 889 u 890 tad-Deċiżjoni kkontestata).
737
Fit-tielet lok, il-Kummissjoni kkalkolat, għal kull wieħed mill-banek ikkonċernati, l-ammont bażiku tal-multa tagħhom, qabel kollox, billi kkunsidrat proporzjon ta’ 16 % tal-valur ta’ sostituzzjoni rispettiv tagħhom skont il-gravità tal-ksur kontenzjuż (iktar ’il quddiem il-“koeffiċjent multiplikatur ta’ gravità”) (punti 1 sa 23 tal-Linji Gwida) (Taqsima 8.2.4.1; premessi 939 sa 949 tad-Deċiżjoni kkontestata), sussegwentement billi mmultiplikatu b’koeffiċjent ta’ tul speċifiku għal kull wieħed minnhom (iktar ’il quddiem il-“koeffiċjent multiplikatur tat-tul”) (punt 24 tal-Linji Gwida) (Taqsima 8.2.4.2; premessi 950 u 951), u, fl-aħħar nett, billi żiedet miegħu ammont addizzjonali ta’ 16 % bħala dissważjoni (punt 24 tal-Linji Gwida) (Taqsima 8.2.4.3; premessi 952 sa 954).
738
Fir-raba’ lok, il-Kummissjoni wettqet l-aġġustament tal-ammont bażiku kkalkolat għal kull wieħed mill-banek ikkonċernati (punti 27 sa 35 tal-Linji Gwida). F’dan ir-rigward, hija ma kkunsidratx ċirkustanzi aggravanti jew ċirkustanzi attenwanti fir-rigward ta’ ebda wieħed minn dawn il-banek. Għall-kuntrarju, hija mmultiplikat l-ammont bażiku ta’ BofA u ta’ Crédit agricole b’koeffiċjent speċifiku ta’ dissważjoni ta’ 1.3 u ta’ 1.2 rispettivament (iktar ’il quddiem il-“koeffiċjent ta’ dissważjoni speċifiku”) (punti 30 u 31 tal-Linji Gwida) (premessi 955 sa 966 tad-Deċiżjoni kkontestata).
739
Fil-kuntest tal-ewwel, tat-tielet, tar-raba’ u tal-ħames parti tar-raba’ motiv ta’ Crédit agricole kif ukoll fil-kuntest tat-tielet motiv ta’ Credit Suisse, kompost minn erba’ partijiet, ir-rikorrenti jikkontestaw l-ammont bażiku tal-multi li ġew imposti fuqhom, u dan essenzjalment fuq il-bażi ta’ ħames motivi.
740
L-ewwel nett, fil-kuntest tal-ewwel parti tat-tielet motiv tagħha, Credit Suisse tikkritika lill-Kummissjoni li kisret l-obbligu ta’ motivazzjoni tagħha, f’dak li jirrigwarda d-data użata għall-kalkolu tal-valur ta’ sostituzzjoni.
741
It-tieni nett, fil-kuntest tat-tielet parti tar-raba’ motiv ta’ Crédit agricole u fil-kuntest tat-tieni parti tat-tielet motiv ta’ Credit Suisse, ir-rikorrenti jikkritikaw lill-Kummissjoni bi ksur tal-linji gwida, fir-rigward tal-modalitajiet ta’ determinazzjoni tal-valur ta’ sostituzzjoni.
742
It-tielet nett, fil-kuntest tal-ewwel parti tar-raba’ motiv tagħha, Crédit agricole tikkritika lill-Kummissjoni bi ksur tal-punt 13 tal-Linji Gwida, tal-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba kif ukoll tal-obbligu ta’ motivazzjoni tagħha, minħabba l-għażla li ma tiġix ikkunsidrata s-sena 2014 – l-aħħar sena sħiħa ta’ parteċipazzjoni ta’ dan il-bank fil-ksur kontenzjuż – bħala perijodu ta’ referenza għall-kalkolu tal-valur ta’ sostituzzjoni.
743
Ir-raba’ nett, fil-kuntest tar-raba’ parti tar-raba’ motiv ta’ Crédit agricole u fil-kuntest tat-tielet parti tat-tielet motiv ta’ Credit Suisse, ir-rikorrenti jikkritikaw lill-Kummissjoni li wettqet żbalji ta’ evalwazzjoni fid-determinazzjoni tal-koeffiċjent multiplikatur ta’ gravità.
744
Il-ħames nett, fil-kuntest tal-ħames parti tar-raba’ motiv ta’ Crédit agricole u fil-kuntest tar-raba’ parti tat-tielet motiv ta’ Credit Suisse, ir-rikorrenti jikkritikaw lill-Kummissjoni li wettqet żbalji ta’ evalwazzjoni fid-determinazzjoni tal-koeffiċjent multiplikatur tat-tul.
745
Barra minn hekk, fil-kuntest tat-tieni u tar-raba’ parti tar-raba’ motiv tagħha, Crédit agricole tikkontesta l-aġġustamenti magħmula mill-Kummissjoni fuq l-ammont bażiku tal-multa li ġiet imposta fuqha.
746
B’mod iktar preċiż, hija tilmenta li l-Kummissjoni wettqet, minn naħa, ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fid-determinazzjoni tal-koeffiċjent ta’ dissważjoni speċifiku u, min-naħa l-oħra, żbalji ta’ evalwazzjoni fl-eżami taċ-ċirkustanzi attenwanti li hija kellha tibbenefika minnhom.
747
Din il-kritika ser tiġi eżaminata suċċessivament u fl-ordni, stabbilit fil-punti 739 sa 746 iktar ’il fuq, li jsegwi l-metodoloġija ddefinita fil-Linji Gwida. Għalhekk ser jiġu eżaminati, fl-ewwel lok, id-determinazzjoni tal-ammont bażiku tal-multa u, fit-tieni lok, l-aġġustamenti tiegħu.
a)
Fuq il‑kritika dwar l‑ammont bażiku tal‑multi imposti fuq Crédit agricole u Credit Suisse
1) Fuq il‑kritika dwar l‑ammont tal‑valur ta’ sostituzzjoni
748
Kif tfakkar fil-punt 736 iktar ’il fuq, il-Kummissjoni qieset li, għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-ammont tal-multa ta’ kull wieħed mill-banek ikkonċernati, kien xieraq li jiġi kkalkolat valur ta’ sostituzzjoni.
749
Fid-dawl tan-natura speċifika tal-BSSA, il-Kummissjoni indikat, fil-premessa 892 tad-Deċiżjoni kkontestata, li kellu jittieħed bħala punt ta’ tluq għall-kalkolu tal-valur ta’ sostituzzjoni l-volum u l-valur nozzjonali (iktar ’il quddiem l-“ammonti nozzjonali”) tal-BSSA li l-banek ikkonċernati skambjaw matul il-perijodu individwali ta’ parteċipazzjoni tagħhom fil-ksur kontenzjuż.
750
Għal dan l-għan, il-Kummissjoni kkunsidrat l-ammonti nozzjonali annwalizzati ta’ BSSA nnegozjati, minn kull bank ikkonċernat, ma’ kontropartijiet li jinsabu fiż-ŻEE matul il-perijodu ta’ parteċipazzjoni tagħha fil-ksur kontenzjuż, skont il-metodu li ġej: “[l]-ammonti nozzjonali nnegozjati matul il-perijodu ta’ parteċipazzjoni individwali fl-akkordju għandhom jiġu annwalizzati b’fattur ikkalkolat skont it-tul tal-parteċipazzjoni individwali, billi l-ammont totali tagħhom jiġi diviż bin-numru ta’ xhur sħaħ ta’ parteċipazzjoni u bil-multiplikazzjoni sussegwenti ta’ din il-medja mensili bi 12”. Għalhekk hija ddeċidiet li ma tikkunsidrax l-ammonti nozzjonali tal-aħħar sena sħiħa ta’ parteċipazzjoni ta’ kull bank ikkonċernat fil-ksur kontenzjuż, u ma applikatx il-punt 13 tal-Linji Gwida (premessi 893 u 894 tad-Deċiżjoni kkontestata).
751
Fil-premessa 896 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni sussegwentement irrilevat li l-BSSA kienu skambjati fis-suq sekondarju bi prezz li kien espress f’perċentwali tal-ammont nozzjonali tagħhom. Minn dan hija ddeduċiet li d-dħul minn dawn it-tranżazzjonijiet kien rifless fid-differenza bejn il-prezz tat-talba u l-prezz tal-offerta ta’ kull BSSA mixtrija u sussegwentement mibjugħa mill-ġdid mit-traders (bid-ask spread) u li kien hemm lok li din id-differenza tittieħed inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-kalkolu tal-valur ta’ sostituzzjoni.
752
Għal dan l-għan, il-Kummissjoni qieset li kellhom jiġu mmultiplikati l-ammonti nozzjonali annwalizzati kkunsidrati għal kull bank ikkonċernat b’fattur ibbażat fuq dan id-differenzjal bejn it-talba u l-offerta (iktar ’il quddiem il-“fattur ta’ aġġustament”), jiġifieri differenzjal medju bejn it-talba u l-offerta speċifiku għal kull bank u mnaqqas bin-nofs, sabiex jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li kull tranżazzjoni ta’ xiri jew ta’ bejgħ imwettqa minn bank kienet tirrappreżenta biss nofs tranżazzjoni sħiħa ta’ xiri u bejgħ mill-ġdid ta’ BSSA (premessi 897 sa 899 tad-Deċiżjoni kkontestata).
753
Sabiex tasal għall-fattur ta’ aġġustament speċifiku għal kull bank, l-ewwel nett, il-Kummissjoni għażlet li tuża 33 kategorija ta’ BSSA rappreżentattivi, maħruġa minn tmien emittenti u mqassma f’ħames meded ta’ skadenza (minn 0 sa 3 snin, minn 3 sa 5 snin, minn 5 sa 7 snin, minn 7 sa 10 snin u iktar minn 10 snin), billi ħadet inkunsiderazzjoni l-osservazzjonijiet magħmula mill-banek ikkonċernati wara l-ittra dwar il-multi (premessi 902 u 931 tad-Deċiżjoni kkontestata).
754
It-tieni nett, għal kull bank u għal kull jum tal-parteċipazzjoni tiegħu fil-ksur, il-Kummissjoni kkostitwixxiet mill-ġdid id-differenzjal bejn it-talba u l-offerta ta’ kuljum, skont il-metodu indikat fil-premessa 901 tad-Deċiżjoni kkontestata, b’dan il-mod:
755
Dan id-differenzjal bejn it-talba u l-offerta ta’ kuljum kien jikkonsisti għalhekk, għal kull bank ikkonċernat, fil-medja tad-differenzjal bejn it-talba u l-offerta ta’ kuljum ta’ kull waħda mit‑33 kategorija ta’ BSSA kkunsidrati, ponderata skont l-ammonti nozzjonali nnegozjati minn dan il-bank skont l-emittent u skont il-maturità.
756
Għall-finijiet tad-determinazzjoni tad-differenzjal bejn it-talba u l-offerta ta’ kull kategorija ta’ BSSA rappreżentattiva, il-Kummissjoni użat data pubblika li tirriżulta mill-pjattaforma Bloomberg, li hija qieset xierqa u verifikabbli (premessi 903, 926 u 927 tad-Deċiżjoni kkontestata).
757
Din il-pjattaforma tippermetti li jkun magħruf, għal kull waħda mill-kategoriji ta’ BSSA rappreżentattivi, id-differenzjal bejn it-talba u l-offerta medju tas-suq fi tmiem kull ġurnata (end-of-day spread), ikkalkolat mill-“Bloomberg BGN composite price source” (iktar ’il quddiem id-“data BGN”), ibbażat fuq il-kwotazzjonijiet eżegwibbli u indikattivi ta’ diversi sensara (premessa 903 u nota ta’ qiegħ il-paġna 1060 tad-Deċiżjoni kkontestata).
758
It-tielet nett, il-Kummissjoni kkalkolat, għal kull bank ikkonċernat, id-differenzjal bejn it-talba u l-offerta finali billi ħadet il-medja sempliċi tad-differenzjali bejn it-talba u l-offerta ta’ kuljum, li jikkorrispondu għall-jiem tal-parteċipazzjoni tagħha fil-ksur kontenzjuż (804 ijiem jew 574 jum ta’ xogħol għal Crédit agricole u 1738 jum jew 1242 jum ta’ xogħol għal Credit Suisse), skont il-metodu indikat fil-premessa 900 tad-Deċiżjoni kkontestata, kif ġej:
759
Fil-premessi 904 u 905 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni għalhekk ikkunsidrat, għal Crédit agricole, differenzjal bejn it-talba u l-offerta finali ta’ [0.120 % - 0.140 %] u għalhekk fattur ta’ aġġustament ta’ [0.060 % - 0.070 %] (ammont imnaqqas bin-nofs), arrotondat għat-tielet deċimali inferjuri, li jikkorrispondi għal valur ta’ sostituzzjoni ta’ EUR 6501321. Għal Credit Suisse, hija kkunsidrat differenzjal bejn it-talba u l-offerta finali ta’ [0.190 % - 0.210 %] u għalhekk fattur ta’ aġġustament ta’ [0.095 % - 0.105 %] (ammont imnaqqas bin-nofs)], arrotondat għat-tielet deċimali inferjuri, li jikkorrispondi għal valur ta’ sostituzzjoni ta’ EUR 12890852.
760
Id-dettalji ta’ dawn il-kalkoli huma esposti f’anness kunfidenzjali tad-Deċiżjoni kkontestata, speċifiċi għal kull bank ikkonċernat u huma kkomunikati biss lil dan tal-aħħar.
761
Huwa f’dan il-kuntest li, minn naħa, Credit Suisse tikkritika lill-Kummissjoni talli kisret l-obbligu ta’ motivazzjoni tagħha, billi ma pprovditilhiex l-elementi li jippermettulha tevalwa jekk il-metodu ta’ kalkolu tal-multa kienx ivvizzjat bi żball u, min-naħa l-oħra, Crédit agricole u Credit Suisse jikkritikaw, essenzjalment, lill-Kummissjoni talli kisret il-linji gwida, minħabba li d-data kkunsidrata minn din l-istituzzjoni ma kinitx tikkostitwixxi l-“aħjar data disponibbli” fis-sens tal-punt 15 tal-Linji Gwida u għalhekk ma kinitx tirrifletti l-importanza ekonomika tal-ksur kontenzjuż.
i) Fuq il‑kritika ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq in‑nuqqas ta’ motivazzjoni tal‑kalkolu tal‑multa
762
Fil-kuntest tal-ewwel parti tat-tielet motiv tagħha, Credit Suisse tikkritika lill-Kummissjoni talli kisret l-obbligu ta’ motivazzjoni tagħha, sa fejn “id-Deċiżjoni kkontestata ma tipprovdil[hiex] informazzjoni suffiċjenti sabiex tirriproduċi l-kalkolu tal-fattur ta’ aġġustament”.
763
Il-Kummissjoni naqset, minn naħa, milli tibgħatilha d-data BGN dwar il-BSSA rappreżentattiva kkunsidrata u, min-naħa l-oħra, milli taġġorna r-referenzi International Securities Identification Number (ISIN) ta’ dawn il-BSSA, li ġew emendati wara li ntbagħtet l-ittra dwar il-multi.
764
Barra minn hekk, Credit Suisse ssostni li hija pprovat tirriproduċi l-kalkoli tal-Kummissjoni u ddeterminat fattur ta’ aġġustament mhux ta’ [0.095 % - 0.105 %], kif ikkunsidrat mill-Kummissjoni, iżda ta’ [0.095 % - 0.105 %] (differenzjal ta’ elf ta’ punt perċentwali inqas).
765
Essenzjalment, permezz ta’ din l-ewwel parti, Credit Suisse tikkritika lill-Kummissjoni li ma pprovdietx id-data neċessarja sabiex tkun tista’ tivverifika jekk id-Deċiżjoni kkontestata – u b’mod iktar partikolari l-parti tagħha relatata mal-kalkolu tal-fattur ta’ aġġustament – kinitx ivvizzjata b’difett ta’ natura li jikkomprometti l-validità tal-kalkolu tal-multa li ġiet imposta fuqha.
766
Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-allegazzjoni ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq l-assenza ta’ riferiment għar-referenzi ISIN aġġornati fid-Deċiżjoni kkontestata, għandu qabelxejn jiġi rrilevat li l-Kummissjoni ma tistax validament issostni li “l-ġurisprudenza – [jiġifieri s-]sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Il‑Kummissjoni vs Landesbank Baden-Württemberg u SRB (C‑584/20 P u C‑621/20 P, EU:C:2021:601, punt 105) – ma teħtieġx li d-Deċiżjoni kkontestata tkun tinkludi informazzjoni li tippermetti lil Credit Suisse tirriproduċi l-kalkoli [tagħha]”.
767
Fil-fatt, minbarra l-fatt li l-punt 105 tas-sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Il‑Kummissjoni vs Landesbank Baden-Württemberg u SRB (C‑584/20 P u C‑621/20 P, EU:C:2021:601), huwa iktar sfumat minn dak li tissuġġerixxi l-Kummissjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet repetutament li, minkejja li din l-istituzzjoni ma hijiex obbligata tindika ċ-ċifri kollha relatati ma’ kull wieħed mill-istadji intermedjarji tal-metodu ta’ kalkolu tal-multa imposta abbażi tal-Artikolu 101 TFUE, hija għandha madankollu tispjega l-koeffiċjent applikat u l-evalwazzjoni i hija għamlet tal-elementi meħuda inkunsiderazzjoni (ara s-sentenza tal‑10 ta’ Lulju 2019, Il‑Kummissjoni vs Icap et, C‑39/18 P, EU:C:2019:584, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).
768
F’dan is-sens, f’kuntest analogu għal dak ta’ dan il-każ, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li kien essenzjali li l-motivazzjoni tad-Deċiżjoni kkontestata tkun tippermetti lir-rikorrent jivverifika jekk il-valur ta’ sostituzzjoni magħżul mill-Kummissjoni kienx possibbilment ivvizzjat b’difett li jippermetti li tiġi kkontestata l-validità tiegħu (sentenza tal‑24 ta’ Settembru 2019, HSBC Holdings et vs Il‑Kummissjoni, T‑105/17, EU:T:2019:675, punt 346).
769
Madankollu, għandu jiġi kkonstatat li, fid-Deċiżjoni kkontestata u b’mod iktar partikolari fl-anness tagħha, il-Kummissjoni ppermettiet lil Credit Suisse tidentifika bi preċiżjoni l-BSSA rappreżentattivi meħuda inkunsiderazzjoni għall-kalkolu tal-fattur ta’ aġġustament, minkejja li hija ma kinitx semmiet ir-referenzi ISIN aġġornati ta’ dawn il-BSSA.
770
Fil-fatt, mill-anness tad-Deċiżjoni kkontestata, intitolat “Annex to Decision AT.40346 SSA bonds (Credit Suisse) (confidential data)”, jirriżulta b’mod ċar li l-Kummissjoni qiegħdet lil Credit Suisse f’pożizzjoni li tivverifika l-fondatezza tal-kalkoli tagħha, billi indikat, minbarra l-ammont nozzjonali annwalizzat tat-tranżazzjonijiet ta’ dan il-bank (tabella 1), l-elementi kostituttivi tal-fattur ta’ aġġustament, jiġifieri l-kunsiderazzjoni għal kull emittent (tabella 2), il-koeffiċjent għal kull skadenza (tabella 3) kif ukoll il-matriċi tal-koeffiċjent (tabella 4).
771
Barra minn hekk, fir-rigward tal-identifikazzjoni tal-bonds rappreżentattivi kkunsidrati għall-kalkolu tal-fattur ta’ aġġustament ta’ Credit Suisse, il-Kummissjoni pprovdiet tabella għal kull wieħed mit‑33 kategorija ta’ BSSA kkonċernati (tabelli 5 sa 12), ippreżentata fil-forma li ġejja:
772
Għal kull waħda minn dawn it‑33 kategorija ta’ BSSA, il-Kummissjoni identifikat diversi BSSA speċifiċi li jkopru l-perijodi differenti tal-ksur kontenzjuż, u dan wassalha sabiex tidentifika 88 BSSA speċifiċi, kif irrilevat Credit Suisse.
773
Kif sostniet, ġustament, il-Kummissjoni, tali preżentazzjoni tippermetti li jiġi identifikat, bi preċiżjoni suffiċjenti, l-emittent tal-BSSA kkonċernat, ir-rata tal-kupun u d-data ta’ skadenza, għal kull perijodu tal-ksur kontenzjuż identifikat bid-data tal-bidu u d-data tat-tmiem tiegħu, fatt li barra minn hekk ġie espressament irrikonoxxut minn Credit Suisse fil-punt 82 tar-replika tagħha.
774
Għaldaqstant, il-Kummissjoni ma tistax tiġi kkritikata b’mod validu li naqset mill-obbligu tagħha ta’ motivazzjoni, peress li ma semmietx jew ma aġġornatx, fid-Deċiżjoni kkontestata, ir-referenzi ISIN tal-BSSA rappreżentattivi kkunsidrati għall-kalkolu tal-fattur ta’ aġġustament.
775
Barra minn hekk, jista’ jiġi rrilevat li r-rapport ta’ Compass Lexecon tas‑7 ta’ Lulju 2021, anness mar-rikors ta’ Credit Suisse u intitolat “Economic report on the calculation of Credit Suisse’s bid-ask spread adjustement factor” (Rapport Ekonomiku dwar il-Kalkolu tal-Fattur ta’ Aġġustament tad-Differenzjal Bejn it-Talba u l-Offerta ta’ Credit Suisse), juri li, permezz tad-Deċiżjoni kkontestata u tal-anness tagħha jew tal-ittra dwar il-multi, dan il-bank kien f’pożizzjoni li jidentifika b’ċertezza r-referenza ISIN ta’ 85 mit‑88 BSSA rappreżentattivi kkunsidrati għall-kalkolu tal-fattur ta’ aġġustament.
776
Fir-rigward tat-tliet BSSA rimanenti, Credit Suisse tindika, fl-istess rapport, li kull wieħed minnhom seta’ jirċievi żewġ identifikaturi ISIN. Madankollu, hija tirrileva li, “għal kull wieħed minnhom, kien hemm biss referenza ISIN li kien jikkorrispondi għal bond li fir-rigward tiegħu d-data dwar il-prezzijiet tax-xiri u tal-bejgħ kienet disponibbli fuq BGN”.
777
Minn dan jirriżulta li Credit Suisse setgħet, mingħajr diffikultajiet, tifhem li l-Kummissjoni, li indikat li kienet estrapolat id-data kkunsidrata għall-kalkoli tal-fattur ta’ aġġustament tad-data BGN, kienet użat il-BSSA li fir-rigward tagħhom id-data kienet disponibbli.
778
Barra minn hekk, mir-rapport ta’ Compass Lexecon tal‑11 ta’ Frar 2022, intitolat “The inability to replicate the calculation of Credit Suisse’s bid-ask spread adjustement factor” (L-Impossibbiltà li Jiġi Riprodott il-Kalkolu tal-Fattur ta’ Aġġustament tad-Differenzjal Bejn it-Talba u l-Offerta ta’ Credit Suisse), jirriżulta li, “irrispettivament mill-kombinazzjoni tal-ISIN użati iktar ’l isfel għal dawn il-bonds rappreżentattivi, id-differenzjal bejn it-talba u l-offerta medju globali li aħna nikkalkolaw jibqa’ dejjem [l-istess]”.
779
Konsegwentement, minkejja impreċiżjonijiet possibbli fid-Deċiżjoni kkontestata u fl-anness tagħha jew fl-ittra dwar il-multi li, fir-rigward tagħhom, Credit Suisse stess tirrikonoxxi li ma jbiddlux ir-riżultat tal-kalkolu tagħha, dan il-bank tqiegħed f’pożizzjoni li jidentifika t-totalità tal-BSSA rappreżentattivi kkunsidrati mill-Kummissjoni għall-kalkolu tal-fattur ta’ aġġustament u li jivverifika l-eżattezza tiegħu kif ukoll il-fondatezza tiegħu.
780
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-allegazzjoni ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq l-assenza fid-Deċiżjoni kkontestata tad-data meħuda inkunsiderazzjoni fil-kalkolu tal-fattur ta’ aġġustament – jiġifieri d-data BGN tal-BSSA rappreżentattiva kkunsidrati għall-kalkolu ta’ dan il-fattur –, dan il-fatt lanqas ma jippermetti li jiġi stabbilit nuqqas tal-Kummissjoni milli twettaq l-obbligu tagħha ta’ motivazzjoni tad-Deċiżjoni kkontestata.
781
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li ma huwiex meħtieġ li l-motivazzjoni ta’ att tal-Unjoni tkun tispeċifika l-punti kollha ta’ fatt u ta’ liġi rilevanti, sa fejn, minn naħa, in-natura suffiċjenti ta’ motivazzjoni għandha tiġi evalwata fid-dawl mhux biss tal-formulazzjoni tagħha, iżda wkoll tal-kuntest tagħha kif ukoll tar-regoli ġuridiċi kollha li jirregolaw il-qasam ikkonċernat u, min-naħa l-oħra, il-fatt li l-att li jikkawża preġudizzju jkun seħħ f’kuntest magħruf mid-destinatarju tiegħu għandu jittieħed debitament inkunsiderazzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Il‑Kummissjoni vs Landesbank Baden-Württemberg u SRB, C‑584/20 P u C‑621/20 P, EU:C:2021:601, punt 104 u l-ġurisprudenza ċċitata).
782
Issa, f’dan il-każ, diġà ġie kkonstatat fil-punt 774 iktar ’il fuq li d-Deċiżjoni kkontestata identifikat bi preċiżjoni suffiċjenti l-BSSA rappreżentattivi meħuda inkunsiderazzjoni għall-kalkolu tal-fattur ta’ aġġustament.
783
Barra minn hekk, kif jirriżulta mill-premessa 927 tad-Deċiżjoni kkontestata u mhux ikkontestat minn Credit Suisse, id-data BGN tikkostitwixxi data pubblika u, għaldaqstant, aċċessibbli għal Credit Suisse.
784
Għaldaqstant, ma kienx hemm lok għall-Kummissjoni li ssemmi, fid-Deċiżjoni kkontestata, id-data kollha BGN ta’ kuljum tal-BSSA rappreżentattiva kollha kkunsidrata għall-kalkolu tal-fattur ta’ aġġustament.
785
Barra minn hekk, il-fatt li Credit Suisse ma kinitx f’pożizzjoni li tirriproduċi l-kalkolu tal-Kummissjoni tal-fattur ta’ aġġustament ma jistax, f’dan il-każ, jistabbilixxi li d-Deċiżjoni kkontestata ma hijiex immotivata b’mod suffiċjenti fuq dan il-punt.
786
Fil-fatt, fil-kontroreplika tagħha u mingħajr ma ġiet ikkontradetta minn Credit Suisse waqt is-seduta, il-Kummissjoni indikat, b’mod iddettaljat ħafna, li r-riżultat differenti miksub minn dan il-bank kien joriġina minn żewġ żbalji ta’ kalkolu ta’ dan tal-aħħar, relatati mal-applikazzjoni żbaljata tat-Tabelli 5 u 8 tal-anness tad-Deċiżjoni kkontestata, relatati mal-kategoriji BSSA maħruġa, rispettivament, mill-BEI u BNG.
787
Fl-aħħar nett, anki jekk jitqies li, b’mod kuntrarju kemm tat-titolu kif ukoll tal-kliem ewwel parti tat-tielet motiv tagħha, Credit Suisse tinvoka l-fatt li l-Kummissjoni ma bagħtitilhiex matul il-proċedura amministrattiva d-data BGN tal-BSSA rappreżentattiva kkunsidrata għall-kalkolu tal-fattur ta’ aġġustament kif ukoll ir-referenzi ISIN aġġornati tagħha, tali kritika ma hijiex relatata mal-kwistjoni tan-nuqqas ta’ motivazzjoni tad-Deċiżjoni kkontestata, allegat fil-kuntest ta’ din il-parti.
788
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, l-ewwel parti tat-tielet motiv ta’ Credit Suisse għandha tiġi miċħuda bħala infondata.
ii) Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq ksur tal‑linji gwida
789
Fil-kuntest tal-kritika ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq ksur tal-linji gwida fid-determinazzjoni tal-valur ta’ sostituzzjoni, dawn iż-żewġ banek, meħuda flimkien jew waħedhom, jikkritikaw lill-Kummissjoni, qabelxejn, talli bbażat ruħha fuq sensiela ta’ BSSA rappreżentattivi, b’tali mod li ma adottatx metodoloġija ta’ kalkolu tad-differenzjal bejn it-talba u l-offerta bbażata fuq id-data tat-tranżazzjonijiet tagħhom stess (it-tieni argument tat-tielet parti tar-raba’ motiv ta’ Crédit agricole u t-tieni argument tat-tieni parti tat-tielet motiv ta’ Credit Suisse); sussegwentement, talli applikat koeffiċjent fiss għall-BSSA kkunsidrati għall-perijodu kollu tal-ksur u għall-banek kollha kkonċernati għall-finijiet tal-kalkolu tad-differenzjal bejn it-talba u l-offerta finali ta’ kull wieħed minn dawn il-banek (l-ewwel argument tat-tielet parti tar-raba’ motiv ta’ Crédit agricole), u, fl-aħħar nett, talli kkunsidrat id-data BGN, li kienet tissopravaluta d-differenzjali bejn it-talba u l-offerta tal-BSSA (it-tielet argument tat-tielet parti tar-raba’ motiv ta’ Crédit agricole u l-ewwel argument tat-tieni parti tat-tielet motiv ta’ Credit Suisse). Sussidjarjament, Credit Suisse tikkritika lill-Kummissjoni talli attribwixxietilha ammonti nozzjonali ta’ banek oħra (it-tielet argument tat-tieni parti tat-tielet motiv tagħha).
790
Dawn l-erba’ kritiki ser jiġu eżaminati suċċessivament.
– Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq ir‑rifjut tal‑Kummissjoni milli tuża metodoloġija ta’ kalkolu tad‑differenzjal bejn it‑talba u l‑offerta bbażata fuq id‑data tat‑tranżazzjonijiet tagħhom stess
791
Qabelxejn, għandu jitfakkar, kif diġà ġie rrilevat fil-punti 748 sa 760 iktar ’il fuq, li fid-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni qieset xieraq, għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-ammont bażiku tal-multa, li tuża valur ta’ sostituzzjoni, iddeterminat billi jiġu mmultiplikati l-ammonti nozzjonali annwalizzati tal-BSSA skambjati minn kull bank ikkonċernat matul il-perijodu ta’ parteċipazzjoni tiegħu fil-ksur kontenzjuż, b’fattur ta’ aġġustament, ikkalkolat billi jinżamm 50 % ta’ differenzjal bejn it-talba u l-offerta finali speċifiku għal kull wieħed minn dawn il-banek, ikkalkolat billi ħadet il-medja sempliċi tad-differenzjal bejn it-talba u l-offerta ta’ kuljum ponderat ta’ 33 kategorija ta’ BSSA rappreżentattivi skambjati matul il-perijodu tal-parteċipazzjoni tiegħu f’dan il-ksur.
792
Mill-premessa 902 tad-Deċiżjoni kkontestata, moqrija flimkien mal-punti 18 sa 22 tal-ittri dwar il-multi, li ntbagħtu lil Crédit agricole kif ukoll lil Credit Suisse, u li għalihom tirreferi din il-premessa, jirriżulta li l-Kummissjoni għażlet kampjun ta’ 33 kategorija ta’ BSSA maħruġa minn tmien emittenti li jinsabu fost l-ewwel għaxar emittenti skont l-ammonti nozzjonali nnegozjati għal tal-inqas tliet banek u mqassma f’ħames meded ta’ skadenza. Hija tispjega din l-għażla għal raġunijiet ibbażati fuq in-numru kbir ta’ emittenti ta’ BSSA fis-suq, li l-importanza ta’ wħud minnhom hija limitata ħafna, u bbażati fuq raġunijiet prattiċi filwaqt li tosserva li, għal kull jum tal-perijodu ta’ ksur, il-BSSA rappreżentattiva magħżula huma l-istess għall-banek kollha u ġejjin mit-tqassim tal-ammonti nozzjonali nnegozjati skont l-iskadenza u għal kull emittent ipprovdut mill-banek.
793
Fil-premessi 930 u 931 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni indikat ukoll li adattat il-koeffiċjent tal-emittenti u l-iskadenzi kkunsidrati fil-kampjun tagħha meta mqabbel ma’ dak inizjalment ikkunsidrat f’kull ittra dwar il-multi, sabiex jittieħdu inkunsiderazzjoni l-osservazzjonijiet ifformulati minn BofA, Crédit agricole u Credit Suisse fuq dawn l-ittri.
794
F’dan ir-rigward, fir-rigward ta’ Crédit agricole, il-Kummissjoni indikat li ħadet inkunsiderazzjoni t-tqassim skont l-emittenti u skont l-iskadenzi tal-BSSA kkunsidrati minn dan il-bank, kif ikkomunikat minnu. Dan it-tqassim huwa ppreżentat fit-Tabelli 2 u 3 tal-anness tad-deċiżjoni kontenzjuża, ikkomunikati mhux minn dan il-bank fl-anness tar-rikors, iżda mill-Kummissjoni bħala anness mar-risposta tagħha. Dawn iż-żewġ tabelli, intitolati “Weight per issuer (Crédit agricole)” u “Weight per maturity (Crédit agricole)” jindikaw dan li ġej:
795
Id-data li tinsab f’dawn it-Tabelli 2 u 3 ġiet kontroverifikata mill-Kummissjoni sabiex tistabbilixxi l-matriċi ta’ kalkolu tagħha tal-fattur ta’ aġġustament, ippreżentata fit-Tabella 4 tal-anness tad-Deċiżjoni kkontestata u li għaliha ġiet applikata d-data BGN għal kull jum ta’ parteċipazzjoni ta’ Crédit agricole fil-ksur kontenzjuż.
796
Barra minn hekk, il-Kummissjoni indikat, fl-anness tad-deċiżjoni kontenzjuża, li ma kkunsidratx fil-kampjun il-BSSA maħruġa mill-Agence française de développement (AFD) (l-Aġenżija Franċiża għall-Iżvilupp) li tidher biss fl-aqwa 10 emittenti ta’ Crédit agricole u mhux f’dak tal-partijiet l-oħra.
797
Fir-rigward ta’ Credit Suisse, il-Kummissjoni pprovdiet preċiżazzjonijiet simili għal dawk imsemmija fil-punti 794 u 795 iktar ’il fuq, mingħajr madankollu ma dan il-bank jikkontestahom fil-kuntest tar-rikors tiegħu.
798
Fil-kuntest tat-tieni argument tat-tielet parti tar-raba’ motiv tagħha, Crédit agricole ssostni li l-Kummissjoni ma applikatx il-punt 15 tal-Linji Gwida, sa fejn hija ma użatx l-“aħjar data disponibbli” billi użat kampjun ta’ 33 kategorija ta’ BSSA, li hija tqis rappreżentattivi, filwaqt li ma tispjegax in-natura effettivament rappreżentattiva tal-BSSA nnegozjati minn dan il-bank.
799
Għalhekk, skont Crédit agricole, kważi 99 % tal-BSSA kkunsidrati mill-Kummissjoni “ma ġew innegozjati minn [dan il-bank] fl-ebda mument matul il-perijodu ta’ parteċipazzjoni tiegħu fil-ksur allegat jew ma ġew innegozjati fil-jum li fih dawn huma preżunti li huma rappreżentattivi”, b’tali mod li l-BSSA meħuda inkunsiderazzjoni fir-rigward tagħha ma jirriflettux l-attività ta’ negozjar reali tagħha.
800
Konsegwentement, il-Kummissjoni kellha tuża l-BSSA effettivament innegozjati minn Crédit agricole matul il-perijodu ta’ parteċipazzjoni tagħha fil-ksur kontenzjuż, iktar u iktar peress li hija kellha d-dettalji tagħhom u peress li tali approċċ ma kienx jeħtieġ ħafna iktar kalkoli. B’mod alternattiv, il-Kummissjoni setgħet sempliċement tagħżel il-bonds innegozjati l-iktar ta’ spiss minn Crédit agricole matul il-perijodu ta’ parteċipazzjoni tagħha fil-ksur kontenzjuż, li kien ikun ifisser biss ftit xogħol addizzjonali u kien iwassal għal riżultat ħafna iktar rappreżentattiv.
801
Bl-istess mod, fil-kuntest tat-tieni argument tat-tieni parti tat-tielet motiv tagħha, Credit Suisse ssostni li l-Kummissjoni kellha tibbaża l-kalkolu tad-differenzjal bejn it-talba u l-offerta finali tagħha fuq id-data tat-tranżazzjonijiet tagħha stess, skont il-metodoloġija alternattiva li tinsab fir-rapport Compass Lexecon tat‑8 ta’ Jannar 2021, intitolat “Economic response to the EC’s Letter” (Tweġiba Ekonomika għall-Ittra tal-Kummissjoni, iktar ’il quddiem it-“tieni rapport Compass Lexecon”), prodott minn dan il-bank matul il-proċedura amministrattiva u anness mar-rikors tiegħu.
802
Din il-metodoloġija, li l-Kummissjoni ċaħdet fil-premessi 923 u 924 tad-Deċiżjoni kkontestata, tirrifletti n-natura over-the-counter tas-suq tal-BSSA kif ukoll il-fatt li d-differenzjali bejn it-talba u l-offerta ta’ Credit Suisse huma iktar stretti minn dawk li jirriżultaw mid-data BGN.
803
Fil-fatt, il-metodoloġija alternattiva proposta minn Credit Suisse hija bbażata fuq id-data tat-tranżazzjonijiet ta’ dan il-bank li, matul perijodu partikolari, kienu s-suġġett ta’ mill-inqas xiri u bejgħ wieħed, jiġifieri jew tranżazzjonijiet “perfettament ibbilanċjati” meta l-ammonti teoretiċi tat-tranżazzjonijiet ta’ xiri u ta’ bejgħ kienu l-istess, jew tranżazzjonijiet “parzjalment ibbilanċjati” meta dawn l-ammonti kienu differenti. Permezz ta’ din id-data, Credit Suisse kkalkolat, għal kull BSSA u għal kull perijodu ta’ żmien, prezz medju ta’ xiri u prezz medju ta’ bejgħ ibbażati fuq il-medja ponderata tal-prezzijiet tat-tranżazzjonijiet kollha kompletament jew parzjalment ibbilanċjati. Barra minn hekk, hija ħadet inkunsiderazzjoni d-differenza bejn il-prezzijiet medji tax-xiri u tal-bejgħ sabiex tivvaluta d-differenzjal bejn it-talba u l-offerta li hija setgħet effettivament tikseb.
804
Barra minn hekk, skont Credit Suisse, il-metodoloġija alternattiva tagħha ma kellhiex id-dgħufijiet imsemmija mill-Kummissjoni fil-premessi 923 u 924 tad-Deċiżjoni kkontestata. L-ewwel nett, it-terminu medju ta’ 107 minuti bejn it-tranżazzjonijiet ta’ kuljum ta’ xiri u ta’ bejgħ tat-tranżazzjonijiet “parzjalment ibbilanċjati” ma huwiex biżżejjed sabiex jirrendi l-metodoloġija ta’ kalkolu tagħha inqas xierqa minn dik tal-Kummissjoni. It-tieni nett, il-fatt li t-tranżazzjonijiet“parzjalment ibbilanċjati” ma jirrigwardawx l-istess ammonti ma jwassalx għal miżura distorta. Fil-fatt, id-differenzjali bejn it-tranżazzjonijiet “ibbilanċjati” u “parzjalment ibbilanċjati” huma simili ħafna, li jwassal għal distorsjoni dgħajfa. It-tielet nett, id-dikjarazzjoni tal-Kummissjoni li t-“tranżazzjonijiet ibbilanċjati” ma jikkostitwixxux kampjun rappreżentattiv hija ineżatta, fid-dawl tax-xebh tad-differenzjali bejn it-talba u l-offerta msemmija fis-sentenza preċedenti u ma hijiex rilevanti minħabba l-fatt li “l-mid prices li jirriżultaw mid-data BGN huma qrib ħafna tal-mid prices tad-data tat-tranżazzjonijiet reali ta’ Credit Suisse”. Ir-raba’ nett, fil-prassi deċiżjonali preċedenti tagħha, il-Kummissjoni diġà użat id-data reali dwar il-bejgħ, fejn ippreferiet din id-data minflok data pubblikament disponibbli.
805
Permezz tal-argumenti kollha ppreżentati fil-punti 798 sa 804 iktar ’il fuq, Crédit agricole u Credit Suisse jikkritikaw, essenzjalment, lill-Kummissjoni dwar il-prinċipju tal-użu ta’ kampjun ta’ BSSA bħala riferiment għall-finijiet tal-kalkolu tal-fattur ta’ aġġustament tal-multi imposti fid-Deċiżjoni kkontestata, kif ukoll, fir-rigward ta’ Crédit agricole, in-natura mhux motivata u mhux xierqa tal-kampjun ta’ 33 kategorija ta’ BSSA kkunsidrati minn din l-istituzzjoni.
806
F’dan ir-rigward, għandu qabelxejn jiġi rrilevat li l-punt 15 tal-Linji Gwida jimponi fuq il-Kummissjoni l-użu tal-“aħjar data disponibbli” sabiex tiddetermina l-valur tal-bejgħ ta’ impriża, kif iddefinit fil-punt 13 ta’ dawn il-linji gwida, u bla ħsara għall-punt 16 tal-imsemmija linji gwida.
807
Għaldaqstant, fil-kuntest tal-każ fejn il-Kummissjoni għażlet li ma tapplikax il-punt 13 tal-Linji Gwida u, minħabba f’hekk, irrinunzjat milli tiddetermina l-ammont bażiku tal-multa bl-użu tal-valur tal-bejgħ tal-oġġetti jew tas-servizzi, imwettaq mill-impriża, b’rabta diretta jew indiretta mal-ksur, il-punt 15 ta’ dawn il-linji gwida ma jistax ikun direttament applikabbli.
808
Barra minn hekk, hija ġurisprudenza stabbilita li l-Kummissjoni għandha setgħa ta’ evalwazzjoni wiesgħa fir-rigward tal-metodu ta’ kalkolu tal-multi fil-każ ta’ ksur tar-regoli tal-Unjoni fil-qasam tal-kompetizzjoni (sentenza tal‑10 ta’ Lulju 2019, Il‑Kummissjoni vs Icap et, C‑39/18 P, EU:C:2019:584, punt 25).
809
Għalkemm, ċertament, il-Kummissjoni llimitat ruħha fl-eżerċizzju ta’ din is-setgħa ta’ evalwazzjoni meta adottat il-linji gwida, hija għandha l-fakultà li ma tapplikahomx, sakemm tagħti r-raġunijiet għal dan (ara s-sentenza tal‑10 ta’ Lulju 2019, Il‑Kummissjoni vs Icap et, C‑39/18 P, EU:C:2019:584, punt 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).
810
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-metodu deskritt mil-linji gwida u li huwa bbażat fuq it-teħid inkunsiderazzjoni tal-valur tal-bejgħ tal-prodotti kkonċernati f’relazzjoni tal-ksur għall-iffissar tal-ammont bażiku tal-multi li għandhom jiġu imposti, jista’ xi kultant jirriżulta inadegwat għaċ-ċirkustanzi partikolari ta’ kawża, u li, f’sitwazzjoni ta’ dan it-tip, il-Kummissjoni hija ġġustifikata li tuża metodu ta’ kalkolu differenti minn dak deskritt fil-Linji Gwida (ara s-sentenza tal‑10 ta’ Lulju 2019, Il‑Kummissjoni vs Icap et, C‑39/18 P, EU:C:2019:584, punt 27).
811
Minn dan jirriżulta li, sakemm tagħti r-raġunijiet għal dan u tiġġustifika suffiċjentement skont il-liġi l-għażla tagħha, il-Kummissjoni ma tistax tiġi mċaħħda mill-possibbiltà, għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-ammont bażiku ta’ multa, li tuża metodu li jieħu inkunsiderazzjoni kampjuni rappreżentattivi tal-attività tal-impriżi kkonċernati.
812
Il-fatt li d-data li tirriżulta minn dawn il-kampjuni rappreżentattivi ma hijiex identika għad-data li tirriżulta mill-analiżi tat-tranżazzjonijiet tagħhom stess huwa inerenti għall-metodu adottat u ma jistax jostakola l-użu mill-Kummissjoni ta’ tali metodu ta’ kalkolu, sa fejn il-kampjuni meħuda inkunsiderazzjoni jirriżultaw effettivament rappreżentattivi.
813
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-ġurisprudenza tirrikonoxxi li l-valur tal-bejgħ imsemmi fil-punt 13 tal-Linji Gwida ma huwiex intiż li jkun u lanqas ma għandu jikkostitwixxi stampa perfettament eżatta tal-importanza tal-ksur ikkonċernat, li japplika bl-istess mod għal valur ta’ sostituzzjoni tal-valur tal-bejgħ.
814
Fil-fatt, filwaqt li tivvalida l-metodoloġija stabbilita mill-Kummissjoni fil-punt 13 tal-Linji Gwida, il-Qorti tal-Ġustizzja tirrikonoxxi, minn naħa, li l-parti mid-dħul mill-bejgħ li ġejja mill-oġġetti jew mis-servizzi li huma s-suġġett tal-ksur, hija biss ta’ natura li tipprovdi indikazzjoni tal-portata ta’ dan il-ksur u li tirrifletti l-importanza ekonomika tiegħu u, min-naħa l-oħra, li ma għandhiex tingħata importanza sproporzjonata (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ Marzu 2009, Archer Daniels Midland vs Il‑Kummissjoni, C‑510/06 P, EU:C:2009:166, punti 74 u 76 u l-ġurisprudenza ċċitata).
815
Bl-istess mod, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li l-iffissar ta’ multa skont l-Artikolu 101 TFUE ma huwiex eżerċizzju aritmetiku preċiż (sentenzi tal-5 ta’ Ottubru 2011, Romana Tabacchi vs Il‑Kummissjoni, T‑11/06, EU:T:2011:560, punt 266, u tal‑15 ta’ Lulju 2015, SLM u Ori Martin vs Il‑Kummissjoni, T‑389/10 u T‑419/10, EU:T:2015:513, punt 436).
816
Madankollu, meta, fl-eżerċizzju tas-setgħa ta’ evalwazzjoni wiesgħa tagħha tal-metodoloġija ta’ kalkolu ta’ multa, il-Kummissjoni tkun għażlet mhux li ma tapplikax il-linji gwida fl-intier tagħhom – kif jawtorizzaha l-punt 37 tagħhom – iżda, bħal f’dan il-każ, li ma tapplikax biss il-punt 13, hija ma tistax tinjora l-prinċipji gwida kif ukoll il-loġika li fuqhom huma bbażati l-imsemmija linji gwida (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑24 ta’ Settembru 2019, HSBC Holdings et vs Il‑Kummissjoni, T‑105/17, EU:T:2019:675, punti 324 u 345) u, b’mod partikolari, il-prinċipju espress fil-punt 15 tagħhom.
817
Għalhekk, fl-implimentazzjoni tal-metodoloġija li hija tiddefinixxi, hija għandha, b’mod partikolari, tiżgura li tieħu inkunsiderazzjoni l-aħjar data disponibbli, taħt l-istħarriġ fil-fond, fid-dritt kif ukoll fil-fatt, tal-qorti tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑8 ta’ Diċembru 2011, Chalkor vs Il‑Kummissjoni, C‑386/10 P, EU:C:2011:815, punt 62, u tal‑24 ta’ Settembru 2019, HSBC Holdings et vs Il‑Kummissjoni, T‑105/17, EU:T:2019:675, punt 348).
818
Huwa f’dan il-kuntest li għandu jiġi evalwat jekk il-Kummissjoni mmotivatx u ġġustifikatx b’mod suffiċjenti fid-dritt in-nuqqas ta’ applikazzjoni tal-metodoloġija prevista fil-punt 13 tal-Linji Gwida, sabiex tissostitwixxiha b’metodoloġija li twassalha sabiex tikkalkola valur ta’ sostituzzjoni billi timmultiplika l-ammonti nozzjonali annwalizzati ta’ kull wieħed mill-banek ikkonċernati b’fattur ta’ aġġustament, ikkalkolat abbażi tal-kampjun ta’ 33 kategorija ta’ BSSA deskritt fil-premessa 902 tad-Deċiżjoni kkontestata.
819
F’dan ir-rigward, fl-ewwel lok, għandu jiġi kkonstatat li, fil-premessi 887 sa 890 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni spjegat, mingħajr ma dan ġie kkontestat mir-rikorrenti, ir-raġunijiet għalfejn hija adottat valur ta’ sostituzzjoni bħala punt ta’ tluq għad-determinazzjoni tal-ammont bażiku tal-multa.
820
Fir-rigward tal-użu ta’ kampjun ta’ 33 kategorija ta’ BSSA maħruġa mit-tmien emittenti msemmija fil-premessa 902 tad-Deċiżjoni kkontestata, mill-punti 792 sa 796 iktar ’il fuq jirriżulta li l-Kummissjoni ssodisfat l-obbligu ta’ motivazzjoni tagħha, fir-rigward tar-raġunijiet għalfejn hija kkunsidrat dawn it-tmien emittenti ta’ BSSA u warrbet ċerti emittenti oħra, li jinsabu b’mod partikolari fl-aqwa 10 ta’ Crédit agricole, iżda wkoll ir-raġunijiet għalfejn hija kkunsidrat l-iskadenzi ta’ maturità tal-BSSA maħruġa minn dawn it-tmien emittenti.
821
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-fondatezza tal-għażla tat‑33 kategorija ta’ BSSA kkunsidrati mill-Kummissjoni u għaldaqstant tar-rappreżentattività tagħhom, għandu jiġi rrilevat li Credit Suisse ma tikkontestahomx. Min-naħa tagħha, Crédit agricole ma tikkontestax ir-rappreżentattività ta’ dan il-kampjun fil-konfront tal-banek kollha involuti fil-ksur kontenzjuż, iżda ssostni li dan il-kampjun ma jirrappreżentax l-attività tagħha stess.
822
Issa, l-ewwel nett, mill-kolonna “Selected issuers” tat-Tabella 2 tal-anness tad-Deċiżjoni kkontestata, riprodotta fil-punt 794 iktar ’il fuq u mhux ikkontestata minn Crédit agricole, jirriżulta li l-emittenti kkunsidrati mill-Kummissjoni jikkorrispondu għal 78.8 % tal-emittenti ta’ BSSA preżenti fil-portafoll ta’ dan il-bank.
823
It-tieni nett, għandu jiġi rrilevat li t-Tabelli 3 u 4 tal-anness tad-Deċiżjoni kkontestata, riprodotti fil-punti 794 u 795 iktar ’il fuq u li Crédit agricole lanqas ma tikkontesta, juru li l-matriċi ta’ kalkolu adottata mill-Kummissjoni wasslitha sabiex tapplika, għat-tmien emittenti ta’ BSSA kkunsidrati fir-rigward tal-banek kollha kkonċernati, koeffiċjent tal-iskadenzi speċifiku għal kull wieħed minn dawn il-banek u ddefinit skont id-data trażmessa mill-imsemmija banek matul il-proċedura amministrattiva.
824
Għaldaqstant, il-kampjun ta’ 33 kategorija ta’ BSSA, ikkunsidrat mill-Kummissjoni, huwa ta’ natura suffiċjentement rappreżentattiva, b’mod partikolari, tal-attività ta’ Crédit agricole, iktar u iktar peress li, fi stadji oħra tal-kalkolu tal-multa, il-Kummissjoni xorta waħda individwalizzat il-valur ta’ sostituzzjoni użat għal kull bank.
825
Fil-fatt, il-fattur ta’ aġġustament adottat għal kull bank huwa mmultiplikat bl-ammonti nozzjonali annwalizzati speċifiċi għal kull bank, li jinkludu t-totalità tal-BSSA li huma skambjaw u mhux biss l-ammonti nozzjonali tat‑33 kategorija ta’ BSSA rappreżentattivi kkunsidrati mill-Kummissjoni għall-kalkolu tal-fattur ta’ aġġustament.
826
Barra minn hekk, il-konstatazzjoni tan-natura suffiċjentement rappreżentattiva tat‑33 kategorija ta’ BSSA kkunsidrati mill-Kummissjoni ma hijiex invalidata mid-dikjarazzjoni ta’ Crédit agricole fis-sens li kważi 99 % ta’ dawn il-BSSA “ma ġew innegozjati minn [dan il-bank] fl-ebda mument matul il-perijodu ta’ parteċipazzjoni tiegħu fil-ksur allegat jew ma ġew innegozjati fil-jum li fih dawn huma preżunti li huma rappreżentattivi”.
827
Fil-fatt, għandu jiġi kkonstatat li din id-dikjarazzjoni ma hija ssostanzjata minn ebda prova, b’mod partikolari minn ċifri, li tippermetti lill-Qorti Ġenerali tevalwa l-fondatezza tagħha.
828
Għalkemm, permezz ta’ dan l-argument, Crédit agricole tinvoka l-fatt, mhux ipprovat, li hija ma nnegozjatx jew ftit innegozjat kull waħda mis‑86 — u mhux, f’dak li jirrigwarda lilha, 88 – BSSA speċifiċi meħuda inkunsiderazzjoni f’kull waħda mit‑33 kategorija ta’ BSSA rappreżentattivi, kif ippreżentati fil-punti 771 u 772 iktar ’il fuq, għandu jiġi rrilevat li dan il-bank ma jurix kif il-prezzijiet ta’ xiri jew ta’ bejgħ tad-diversi BSSA speċifiċi kkunsidrati għal kull waħda minn dawn it‑33 kategorija ta’ BSSA rappreżentattivi jvarjaw mill-prezz tax-xiri jew tal-bejgħ ta’ BSSA oħra maħruġa mill-istess emittent u li għandhom l-istess skadenza kif ukoll l-istess maturità bħal dawk ikkunsidrati minn kull waħda minn dawn it‑33 kategorija.
829
Barra minn hekk, fid-dawl tal-elementi għad-dispożizzjoni tal-Qorti Ġenerali u, b’mod partikolari, tat-Tabelli 2 sa 4 tal-anness tad-Deċiżjoni kkontestata, li ġew stabbiliti abbażi taċ-ċifri kkomunikati minn Crédit agricole stess matul il-proċedura amministrattiva u li dan il-bank ma jikkontestax, il-fondatezza tal-kritika ta’ Crédit agricole tirriżulta inqas u inqas ipprovata peress li n-natura rappreżentattiva ta’ BSSA timplika li bank seta’ jinnegozja BSSA oħra mingħajr ma tista’ tiġi kkritikata l-metodoloġija segwita mill-Kummissjoni.
830
Fir-rigward, fit-tielet lok, tal-metodoloġiji ta’ kalkolu alternattivi proposti minn Crédit agricole u Credit Suisse, għandu jiġi kkonstatat li dawn iż-żewġ banek jikkritikaw lill-Kummissjoni talli ma adottatx metodoloġija ta’ kalkolu tal-fattur ta’ aġġustament ibbażata fuq it-tranżazzjonijiet tagħhom stess u li, sussidjarjament, Crédit agricole tikkritika lil din l-istituzzjoni li ma adottatx metodoloġija bbażata fuq il-BSSA nnegozjati l-iktar spiss minn dan il-bank matul il-perijodu ta’ parteċipazzjoni tiegħu fil-ksur kontenzjuż.
831
L-ewwel nett, metodoloġija bbażata fuq it-tranżazzjonijiet ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse twassal lill-Kummissjoni, kif hija rrilevat ġustament fil-premessa 923 tad-Deċiżjoni kkontestata, sabiex tikkalkola differenzjal bejn it-talba u l-offerta medju fuq il-bażi ta’ tranżazzjonijiet ta’ xiri-bejgħ jew bejgħ-xiri li ma humiex paragunabbli, tal-inqas għal żewġ bonds.
832
Fil-fatt mill-punti 2.10 u 2.12 tat-tieni rapport Compass Lexecon jirriżulta li l-metodoloġija alternattiva proposta minn Credit Suisse hija bbażata essenzjalment fuq tranżazzjonijiet parzjalment ibbilanċjati (partially balanced trades) li huma ddefiniti bħala tranżazzjonijiet li jirrigwardaw bonds li, matul ċertu perijodu (ġurnata, ġimgħa jew xahar), kienu nxtraw kif ukoll inbiegħu mit-traders ta’ Credit Suisse.
833
Issa, minn naħa, skont l-ammissjoni stess ta’ Credit Suisse fil-kuntest tal-argument tagħha dwar l-użu mill-Kummissjoni tad-data BGN, huwa importanti li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-volumi nnegozjati, li jistgħu jaffettwaw id-differenzjal bejn it-talba u l-offerta tal-BSSA nnegozjati.
834
Għaldaqstant, il-paragun ta’ tranżazzjonijiet ta’ xiri-bejgħ ta’ ammonti differenti huwa ta’ natura li joħloq distorsjoni fil-kalkolu tad-differenzjal bejn it-talba u l-offerta, difett li bih ma hijiex ikkaratterizzata l-metodoloġija tal-Kummissjoni li, bl-applikazzjoni tagħha, hija tqabbel ammonti aggregati mill-pjattaforma Bloomberg, kif jirriżulta min-nota ta’ qiegħ il-paġna 1084 tad-Deċiżjoni kkontestata.
835
Min-naħa l-oħra, kif tirrileva essenzjalment il-Kummissjoni fil-premessa 923 tad-Deċiżjoni kkontestata, fid-dawl tal-volatilità tal-prezzijiet tal-BSSA, irrikonoxxuta minn Credit Suisse, il-paragun tal-prezz ta’ BSSA li jista’ jiġi sseparat abbażi “ta’ ġurnata, ta’ ġimgħa jew ta’ xahar” (skont id-definizzjoni mogħtija għat-tranżazzjonijiet parzjalment ibbilanċjati mit-tieni rapport Compass Lexecon) huwa ta’ natura li joħloq distorsjoni fil-kalkolu tad-differenzjal bejn it-talba u l-offerta.
836
F’dan ir-rigward, il-fatt enfasizzat minn Credit Suisse li t-terminu medju bejn it-tranżazzjonijiet ta’ xiri u ta’ bejgħ tat-tranżazzjonijiet ta’ kuljum parzjalment ibbilanċjati huwa ta’ 107 minuti ma huwiex suffiċjenti sabiex jikkumpensa għal din id-dgħufija.
837
Fil-fatt, huwa ma jippermettix li jiġi ddeterminat liema huwa t-terminu medju għat-tranżazzjonijiet ta’ kull ġimgħa jew ta’ kull xahar ukoll meħuda inkunsiderazzjoni fit-tranżazzjonijiet parzjalment ibbilanċjati, u lanqas liema huwa l-proporzjon tat-tranżazzjonijiet ta’ kuljum parzjalment ibbilanċjati meta mqabbla mat-tranżazzjonijiet ta’ kull ġimgħa u ta’ kull xahar parzjalment ibbilanċjati.
838
Issa, il-metodoloġija tal-Kummissjoni lanqas ma hija vvizzjata b’dan id-difett. Fil-fatt, hija twassal sabiex jiġu pparagunati ammonti relatati mal-prezzijiet ta’ xiri u ta’ bejgħ tal-BSSA aggregati mill-pjattaforma Bloomberg, u kkalkolati fl-istess ħin, jiġifieri fl-aħħar tal-ġurnata, kif jirriżulta mill-premessa 921 tad-Deċiżjoni kkontestata, u mhux ikkontestat minn Credit Suisse.
839
It-tieni nett, il-metodoloġija bbażata fuq it-tranżazzjonijiet tagħhom stess, proposta minn Crédit agricole u Credit Suisse, twassal lill-Kummissjoni sabiex tibbaża ruħha fuq kampjun ta’ tranżazzjonijiet li r-rappreżentattività tagħhom ma ntwerietx.
840
Fil-fatt, mid-dikjarazzjonijiet ta’ Crédit agricole, irrapportati fil-premessa 926 tad-Deċiżjoni kkontestata, jirriżulta li dan il-bank ma għandux aċċess għall-prezzijiet kollha tat-tranżazzjonijiet tiegħu. Matul il-proċedura amministrattiva, il-bank għalhekk invoka l-fatt li, “fl-assenza ta’ prezz ta’ tranżazzjoni reali li jippermetti li jiġi kkalkolat id-differenzjal bejn it-talba u l-offerta, għandhom jintużaw id-differenzjali bejn it-talba u l-offerta tal-indiċijiet tal-prezz (bħal BGN) li huma kemm speċifiċi għall-bond kif ukoll speċifiċi għal perijodu partikolari”.
841
Bl-istess mod, mill-punt 2.12 tat-tieni rapport Compass Lexecon jirriżulta li, skont il-perijodi, it-tranżazzjonijiet parzjalment ibbilanċjati ta’ Credit Suisse, meħuda bħala riferiment għat-tfassil ta’ dan ir-rapport, jirrappreżentaw biss 14.2 sa 59.2 % tat-tranżazzjonijiet ta’ dan il-bank, peress li t-tranżazzjonijiet kompletament ibbilanċjati jirrappreżentaw biss bejn 1 u 2 %.
842
Issa, Credit Suisse ma tistax tinvoka b’mod validu metodoloġija ta’ kalkolu alternattiva li hija bbażata fuq data li, f’ċerti mumenti tal-parteċipazzjoni tagħha fil-ksur kontenzjuż, tirrigwarda tranżazzjonijiet li huma rappreżentattivi biss ta’ madwar 15 % tat-tranżazzjonijiet kollha ta’ dan il-bank.
843
Credit Suisse lanqas ma għandha raġun tikkonkludi li, meta t-tranżazzjonijiet parzjalment ibbilanċjati jkunu jkopru parti sinjifikattiva tat-tranżazzjonijiet kollha (“bejn 14.2 % u 59.2 %” skont il-punt 2.27 tat-tieni rapport Compass Lexecon), hija tista’ tippreżumi li t-tranżazzjonijiet kollha li fir-rigward tagħhom ġew ikkalkolati d-differenzjali huma rappreżentattivi tat-tranżazzjonijiet kollha kkonċernati.
844
Fuq dan il-punt, għall-kuntrarju, il-metodoloġija tal-Kummissjoni ma hijiex affettwata minn dan id-difett, sa fejn, kif jirriżulta mill-premessa 903 tad-Deċiżjoni kkontestata, hija kkunsidrat kampjun ta’ BSSA rappreżentattivi tal-portafoll ta’ kull bank, kemm fir-rigward tal-emittenti tagħhom kif ukoll tal-iskadenzi tagħhom. Għalhekk, din il-metodoloġija għandha t-tendenza li tirrappreżenta l-attività kollha tal-banek issanzjonati u mhux sempliċement it-tranżazzjonijiet parzjalment ibbilanċjati tagħhom.
845
It-tielet nett, metodoloġija bbażata fuq id-data ta’ tranżazzjonijiet ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse ċċaħħad lill-Kummissjoni mill-possibbiltà li tadotta fattur ta’ unità konsistenti fil-metodu ta’ kalkolu tal-valur ta’ sostituzzjoni bejn il-banek kollha kkonċernati – jiġifieri l-kampjun ta’ 33 kategorija ta’ BSSA rappreżentattivi applikabbli mingħajr distinzjoni għal dawn il-banek kollha –, minkejja li l-ammont bażiku ta’ multa huwa intiż mhux biss sabiex juri l-importanza ekonomika tal-ksur kontenzjuż, iżda wkoll il-piż relattiv ta’ kull impriża li tipparteċipa fil-ksur kontenzjuż, kif jirriżulta mill-punt 6 tal-Linji Gwida.
846
Ir-raba’ nett, metodoloġija bbażata fuq id-data ta’ tranżazzjonijiet tal-banek ikkonċernati tippreżupponi wkoll li jsiru kalkoli ta’ kumplessità ħafna ikbar minn dawk diġà kumplessi mwettqa f’dan il-każ, minkejja li n-natura rappreżentattiva tal-BSSA kkunsidrati, ikkonstatata fil-punt 824 iktar ’il fuq, tiggarantixxi ġustament li d-data meħuda inkunsiderazzjoni tibqa’ rilevanti għall-kalkolu tal-multa u tippermetti li tiġi riflessa l-importanza ekonomika tal-ksur kontenzjuż bil-grad ta’ preċiżjoni meħtieġ mill-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 813 iktar ’il fuq.
847
Fil-fatt, il-metodoloġija bbażata fuq id-data ta’ tranżazzjonijiet tal-banek ikkonċernati twassal sabiex timponi fuq il-Kummissjoni l-obbligu li tidentifika u tapplika individwalment, għal kull bank ikkonċernat, differenzjal fir-rendiment speċifiku għal kull tranżazzjoni identifikata għal kull jum ta’ parteċipazzjoni ta’ dan il-bank fil-ksur kontenzjuż, kif turi l-proposta ta’ Crédit agricole li tintuża “metodoloġija […] ibbażata fuq id-data tat-tranżazzjonijiet ta’ [dan il-bank] dwar bonds li, matul perijodu partikolari, inxtraw jew inbiegħu tal-inqas darba”.
848
Barra minn hekk, hija tobbliga lill-Kummissjoni tidentifika, għal kull wieħed mill-banek ikkonċernati u għal kull tranżazzjoni, tranżazzjonijiet korrispondenti ta’ xiri u ta’ bejgħ li jippermettulha tikkalkola differenzjal bejn it-talba u l-offerta rappreżentattiv, f’kuntest fejn, kif ġie rrilevat fil-punti 833 u 835 iktar ’il fuq, l-ammont tat-tranżazzjonijiet għandu impatt fuq il-prezz tagħhom u fejn il-volatilità matul l-istess ġurnata tal-prezz tal-BSSA tirrendi diffiċli, jew saħansitra impossibbli, kwalunkwe korrispondenza bejn tranżazzjonijiet li jseħħu f’mumenti differenti.
849
Issa, tali metodoloġija – anki jekk ma tirrendix eċċessivament diffiċli jew impossibbli l-kalkolu tal-fattur ta’ aġġustament — timponi fuq il-Kummissjoni piż amministrattiv sproporzjonat (ara, b’analoġija, il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali Kokott fil-kawża Pilkington Group et vs Il‑Kummissjoni, C‑101/15 P, EU:C:2016:258, punt 37).
850
Il-ħames nett, il-fatt li, fil-kawża li tat lok għad-Deċiżjoni C (2016) 8530 final tas‑7 ta’ Diċembru 2016 li tirrigwarda proċedura għall-applikazzjoni tal-Artikolu 101 [TFUE] u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE (Każ AT.39914 – Derivattivi tar-Rati tal-Interessi f’Euro (EIRD)), il-Kummissjoni setgħet tuża d-data tal-banek ikkonċernati ma jobbligahiex li tagħmel użu minn din id-data fid-Deċiżjoni kkontestata. Minbarra d-differenzi li jeżistu bejn iż-żewġ kawżi, irrilevati mill-Kummissjoni fil-premessa 924 tad-Deċiżjoni kkontestata, hija ġurisprudenza stabbilita li din l-istituzzjoni ma hijiex marbuta mill-prassi amministrattiva preċedenti tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ Marzu 2009, Archer Daniels Midland vs Il‑Kummissjoni, C‑510/06 P, EU:C:2009:166, punt 82 u l-ġurisprudenza ċċitata).
851
Fir-rigward tal-metodu sussidjarju propost minn Crédit agricole, għandu jiġi rrilevat li dan huwa bbażat fuq għażla ta’ BSSA, li, fl-opinjoni stess ta’ Crédit agricole, tikser il-punt 15 tal-Linji Gwida. Barra minn hekk, minbarra l-fatt li Crédit agricole ma tidentifikax il-BSSA li hija tqis rappreżentattivi, dan il-metodu huwa kkkaratterizzat mill-istess difetti bħal dawk imsemmija fil-punti 831 sa 850 iktar ’il fuq.
852
Għaldaqstant, billi għażlet il-kampjun ta’ 33 kategorija ta’ BSSA rappreżentattivi, imsemmi fil-premessa 902 tad-Deċiżjoni kkontestata, sabiex tiddetermina l-valur ta’ sostituzzjoni li jservi bħala bażi għall-kalkolu tal-multi imposti fuq il-banek ikkonċernati, il-Kummissjoni ma marritx lil hinn mill-marġni ta’ evalwazzjoni li hija kellha għad-definizzjoni tal-metodu ta’ kalkolu tal-multi, f’kuntest fejn, fatt li ma huwiex ikkontestat mir-rikorrenti, il-valur tal-bejgħ ma kienx jikkostitwixxi indikatur adegwat għall-finijiet tal-kalkolu tal-imsemmi ammont bażiku.
853
Kif irrilevat ġustament il-Kummissjoni fil-premessa 933 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-metodoloġija deskritta fil-premessi 889 sa 905 tad-Deċiżjoni kkontestata hija ċara u koerenti u tippermetti determinazzjoni trasparenti u fattibbli tal-valur ta’ sostituzzjoni. Din tista’ tiġi applikata b’mod koerenti għall-partijiet kollha u l-livell ta’ dettall inerenti għal kull element huwa xieraq għal kalkolu effikaċi, kredibbli u li jinftiehem tal-valur ta’ sostituzzjoni.
854
Barra minn hekk, kif hija sostniet ukoll b’mod validu fil-premessa 936 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-metodoloġiji alternattivi proposti minn Crédit agricole u Credit Suisse ma jistgħux ikunu iktar xierqa minn dik adottata mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni kkontestata.
855
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, it-tieni argument tat-tielet parti tar-raba’ motiv ta’ Crédit agricole u t-tieni argument tat-tieni parti tat-tielet motiv ta’ Credit Suisse għandhom jiġu miċħuda bħala infondati.
– Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole, ibbażata fuq l‑użu ta’ koeffiċjenti fissi tal‑BSSA kkunsidrati għall‑perijodu kollu tal‑ksur u għall‑banek kollha kkonċernati għall‑finijiet tal‑kalkolu tad‑differenzjal bejn it‑talba u l‑offerta finali ta’ kull wieħed minn dawn il‑banek
856
Fil-kuntest tal-ewwel argument tat-tielet parti tar-raba’ motiv tagħha, kif jirriżulta mir-rikors tagħha, Crédit agricole tikkritika lill-Kummissjoni talli “kkalkolat id-differenzjal bejn it-talba u l-offerta [finali] bl-użu ta’ koeffiċjenti fissi għall-perijodi rilevanti kollha għall-banek kollha, u mhux biss għall-perijodu rilevanti li japplika għal [Crédit agricole]”, u, “[b]’hekk, [ma] ħaditx inkunsiderazzjoni l-varjazzjonijiet fil-mudell ta’ tranżazzjoni, kemm b’mod ġenerali kif ukoll fir-rigward tat-tranżazzjonijiet ta’ [Crédit agricole] stess”.
857
Din il-kritika ta’ Crédit agricole, diretta essenzjalment kontra l-premessa 933 tad-Deċiżjoni kkontestata, tirriżulta minn interpretazzjoni żbaljata tal-metodoloġija użata u applikata mill-Kummissjoni, kif tirriżulta b’mod partikolari mill-premessi 902 u 903 tad-Deċiżjoni kkontestata.
858
Kif jirriżulta mill-premessa 903 tad-Deċiżjoni kkontestata, huwa ċertament minnu li l-Kummissjoni kkunsidrat l-istess kampjun kompost minn 33 kategorija ta’ BSSA rappreżentattivi għall-finijiet tal-kalkolu tal-valur ta’ sostituzzjoni għall-banek kollha kkonċernati u li t-tqassim tal-BSSA skont l-emittent u skont l-iskadenza għall-istess bank baqa’ l-istess għall-perijodu kollu ta’ parteċipazzjoni fil-ksur kontenzjuż. Madankollu, mill-istess premessa 903 jirriżulta li, għal kull parti u għal kull jum ta’ xogħol tal-perijodu ta’ ksur rispettiv tagħhom, il-Kummissjoni kkalkolat differenzjal bejn it-talba u l-offerta ta’ kuljum abbażi ta’ medja ponderata ta’ dawn it‑33 kategorija ta’ BSSA rappreżentattivi.
859
Fir-rigward b’mod partikolari ta’ Crédit agricole, din il-konstatazzjoni tirriżulta wkoll b’mod ċar mill-kolonna “Rescaled weights” tat-Tabella 2 tal-anness tad-Deċiżjoni kkontestata, moqrija flimkien mat-Tabelli 3 u 4 ta’ dan l-istess anness, riprodotti fil-punti 794 u 795 iktar ’il fuq.
860
Dawn it-tabelli juru l-fatt li, għalkemm il-BSSA ta’ riferiment kienu l-istess għall-banek kollha kkonċernati matul il-perijodu tal-ksur kollu u għalkemm it-tqassim tal-BSSA skont l-emittent u skont l-iskadenza għall-istess bank baqa’ l-istess għall-perijodu kollu ta’ parteċipazzjoni tiegħu fil-ksur kontenzjuż, dan it-tqassim kien speċifiku għal kull bank u wassal għad-determinazzjoni ta’ differenzjal bejn it-talba u l-offerta ta’ kuljum li għalhekk kien ukoll speċifiku għalih u li, minħabba f’hekk, kien jieħu inkunsiderazzjoni l-karatteristiċi speċifiċi tal-attività ta’ negozjar tiegħu.
861
Barra minn hekk, sa fejn, fir-replika tagħha, Crédit agricole tindika li l-argument tagħha kien intiż li jikkritika l-assenza ta’ teħid inkunsiderazzjoni mill-Kummissjoni tal-“koeffiċjent matul l-istess ġurnata”, għandu jiġi kkonstatat li dan l-argument – li kieku kellu jitqies bħala ammissibbli minkejja li dan tressaq tard –, ma jistax jintlaqa’.
862
Fil-fatt, fil-kuntest ta’ dan l-argument, Crédit agricole tillimita ruħha, abbażi ta’ eżempju – skont il-kliem stess ta’ dan il-bank – “ipotetiku”, li tindika li, fil-każ ta’ varjazzjoni sinjifikattiva tal-intensità tan-negozjar ta’ bank minn ġurnata għall-oħra, il-metodu adottat mill-Kummissjoni għandu t-tendenza li jissopravaluta l-attività tal-banek. Issa, l-imsemmi bank ma jipprovdi ebda element ta’ natura li jistabbilixxi li l-attività tiegħu kellha tali karatteristiċi matul il-perijodu ta’ parteċipazzjoni tiegħu fil-ksur kontenzjuż.
863
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, l-ewwel argument tat-tielet parti tar-raba’ motiv ta’ Crédit agricole għandu jiġi miċħud bħala infondat.
– Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq użu tad‑data BGN
864
Fil-premessa 903 tad-Deċiżjoni kkontestata u fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 1060 li għaliha din tirreferi, il-Kummissjoni indikat li “d-data dwar id-differenzjali bejn it-talba u l-offerta […] [għat-]33 bond rappreżentattivi nġabret mis-sors tal-prezz kompost Bloomberg BGN [, deskritt bħala] prezz kompost f’ħin reali għall-bonds ta’ impriżi u tal-Istat”.
865
Fil-premessa 918 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni ġġustifikat l-użu tad-data BGN kif ġej:
“Fir-rigward tas-sors ta’ informazzjoni dwar id-differenzjali [fil-kwotazzjoni], l-ittra [dwar il-multi] tispjega li wara analiżi […] ‘[i]d-data li tinsab fil-fajl ma tikkostitwixxix kampjun suffiċjenti fih innifsu sabiex jiggarantixxi li l-iskadenzi u l-emittenti rilevanti kollha ddikjarati mill-partijiet fit-tweġibiet tagħhom għat-talbiet għal informazzjoni tal-Kummissjoni jkunu proporzjonalment irrappreżentati’ u li l-Kummissjoni għalhekk ġabret data dwar id-differenzjali bejn il-prezzijiet tal-offerta u tat-talba mis-sors tal-prezz kompost Bloomberg BGN, fuq bażi ta’ kuljum, għall-bonds rappreżentattivi. Fi kliem ieħor, peress li pprevediet b’mod provviżorju li tuża kemm id-data fil-fajl tagħha kif ukoll id-data pubblika u peress li ddeterminat li d-data tal-fajl ma kinitx suffiċjentement rappreżentattiva, il-Kummissjoni għażlet is-sors tad-data l-iktar xieraq sabiex tikkalkola d-differenzjali bejn it-talba u l-offerta applikabbli.”
866
Fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 1084 taħt il-premessa 921 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni indikat li, “għalkemm, għall-prezzijiet attwali, il-prezzijiet Bloomberg BGN huma prezzijiet f’ħin reali u huma kkalkolati matul il-ġurnata meta jaslu kwotazzjonijiet ġodda […], għall-prezzijiet storiċi, huma biss il-prezz tat-talba u l-prezz tal-offerta ta’ tmiem il-ġurnata li huma disponibbli”.
867
Fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 1085 taħt l-istess premessa tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni żiedet dan li ġej:
“[I]l-Kummissjoni użat biss il-prezzijiet tal-offerta u tat-talba ta’ Bloomberg BGN sabiex tikkalkola d-differenzjali bejn it-talba u l-offerta ta’ kuljum. Il-prezzijiet tal-offerta u tat-talba ta’ Bloomberg BGN huma stmati fl-istess ħin (tmiem il-jum). Konsegwentement, il-kalkolu ta’ differenzjal bejn it-talba u l-offerta mwettaq billi jitnaqqas il-prezz tal-offerta ta’ Bloomberg BGN mill-prezz tat-talba ta’ Bloomberg BGN ma huwiex ikkaratterizzat minn mogħdija ta’ żmien li jista’ joħloq distorsjoni fir-riżultat. Madankollu, dan id-differenzjal bejn it-talba u l-offerta ta’ tmiem il-ġurnata ma jistax jiġi applikat għall-prezzijiet matul l-istess ġurnata […]. Għall-kuntrarju, l-approċċ tal-Kummissjoni jikkonsisti fl-użu tad-differenzjal bejn it-talba u l-offerta medju fi tmiem il-ġurnata ta’ bond rappreżentattiv partikolari matul il-perijodu kollu tal-parteċipazzjoni fil-ksur u għall-applikazzjoni tiegħu għall-ammonti nozzjonali nnegozjati.”
868
Fil-kuntest tat-tielet argument tat-tielet parti tar-raba’ motiv ta’ Crédit agricole u fil-kuntest tal-ewwel argument tat-tieni parti tat-tielet motiv ta’ Credit Suisse, ir-rikorrenti jikkritikaw lill-Kummissjoni talli kkunsidrat d-data BGN, li ma hijiex xierqa għall-finijiet tal-kalkolu tal-valur ta’ sostituzzjoni. Din id-data tkabbar il-prezz li bih it-tranżazzjonijiet ġew realment eżegwiti mill-banek ikkonċernati u, għaldaqstant, il-fattur ta’ aġġustament ikkalkolat abbażi tagħhom.
869
F’dan ir-rigward, Crédit agricole tindika, b’mod partikolari, li, fuq “kampjun limitat” ta’ tranżazzjonijiet, id-differenzjali bejn it-talba u l-offerta realment miksuba huma madwar erba’ darbiet inqas mid-differenzjali fi tmiem il-ġurnata li jirriżultaw mid-data BGN. Dan jikkostitwixxi l-prova li dawn id-differenzjali bejn it-talba u l-offerta huma artifiċjalment ogħla mid-differenzjali bejn it-talba u l-offerta effettivi. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Kummissjoni kellha tieħu inkunsiderazzjoni din l-“aħjar data disponibbli”, anki jekk din setgħet tintuża biss b’mod indikattiv, b’mod partikolari “bit-tnaqqis tad-differenzjal bejn it-talba u l-offerta finali skont fattur xieraq”.
870
Min-naħa tagħha, Credit Suisse tikkritika lill-Kummissjoni talli użat id-data BGN, li hija bbażata fuq “metodoloġija esklużiva” mhux speċifikata u opaka. Barra minn hekk, din id-data tidher li tirrifletti l-kwotazzjonijiet inizjali u l-istimi tal-prezz iktar milli d-differenzjali tat-tranżazzjonijiet imwettqa, li tippermetti biss li jiġu pprovduti differenzjali massimi li dan il-bank jista’ jistenna li jikseb meta huwa jinnegozja mal-klijenti, kif jirriżulta mit-tieni rapport Compass Lexecon. Id-data BGN hija wkoll inkompleta inkwantu ma tiħux inkunsiderazzjoni l-volumi ta’ tranżazzjonijiet potenzjali li jista’ jkollhom impatt fuq id-differenzjali bejn it-talba u l-offerta. Barra minn hekk, huma jissopravalutaw id-differenzjali miksuba meta Credit Suisse twettaq tranżazzjonijiet ma’ ġeneraturi oħra tas-suq, kif jirriżulta wkoll mit-tieni rapport Compass Lexecon. Barra minn hekk, Credit Suisse tqis li l-Kummissjoni ma tistax teskludi s-sors ta’ data l-iktar xierqa minħabba li parti oħra fl-akkordju ma tistax tipproduċi l-istess data.
871
Hekk kif ġie rrilevat fil-punt 807 iktar ’il fuq, il-punt 15 tal-Linji Gwida ma huwiex direttament applikabbli f’dan il-każ, sa fejn il-Kummissjoni ma applikatx il-metodu ta’ kalkolu tal-multi previst fil-punt 13 ta’ dawn il-linji gwida.
872
Għaldaqstant, meta l-Kummissjoni, fl-eżerċizzju tas-setgħa ta’ evalwazzjoni wiesgħa tagħha tal-metodu ta’ kalkolu ta’ multa, tkun, f’dan il-każ ġustament, iddefinixxiet metodu ta’ kalkolu tal-multi alternattiv għal dak previst fil-punt 13 ta’ dawn il-linji gwida, hija għandha madankollu, fl-implimentazzjoni ta’ din il-metodoloġija, tiżgura li tieħu inkunsiderazzjoni l-aħjar data disponibbli.
873
Għalhekk, għandu jiġi ddeterminat jekk id-data BGN użata mill-Kummissjoni sabiex tiddetermina d-differenzjal bejn it-talba u l-offerta finali kinitx tikkostitwixxi l-aħjar data disponibbli fl-implimentazzjoni tal-metodoloġija ddefinita minnha.
874
F’dan il-kuntest u fid-dawl tal-motivazzjoni żviluppata mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni kkontestata (premessi 903 u 918) u, b’mod partikolari, dik li permezz tagħha hija ċaħdet l-argumenti invokati mill-banek ikkonċernati matul il-proċedura amministrattiva (premessi 919 sa 929), dawn tal-aħħar ma jistgħux sempliċement isostnu li d-data użata mill-Kummissjoni hija vvizzjata minn nuqqas wieħed jew iktar, iżda, għall-kuntrarju, għandhom juru li, fil-kuntest tal-metodoloġija li din l-istituzzjoni ddeterminat legalment, teżisti effettivament data aħjar minn dik ikkunsidrata minn din l-istituzzjoni u li din hija effettivament disponibbli (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑24 ta’ Settembru 2019, HSBC Holdings et vs Il‑Kummissjoni, T‑105/17, EU:T:2019:675, punt 324).
875
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li Crédit agricole essenzjalment issostni li, fid-dawl ta’ studju li hija ma tipproduċix quddiem il-Qorti Ġenerali u li hija stess tirrikonoxxi li jirrigwarda “kampjun limitat” ta’ tranżazzjonijiet, il-Kummissjoni ma kellhiex tipprivileġġa d-data BGN, iżda d-differenzjali bejn it-talba u l-offerta reali li bihom ġew eżegwiti t-tranżazzjonijiet minn dan il-bank u li kellhom jiġu kkalkolati fuq il-bażi “b’mod indikattiv” ta’ “kampjun limitat” imsemmi iktar ’il fuq, sabiex jiġi ddeterminat fattur ta’ tnaqqis tad-differenzjal bejn it-talba u l-offerta “xieraq.”
876
Issa, tali elementi impreċiżi u insuffiċjentement issostanzjati ma jistgħux juru li sett ta’ data kompleta u koerenti li ma huwiex dak kompost mid-data BGN użata mill-Kummissjoni kien disponibbli, u lanqas a fortiori li kien aħjar minnu.
877
Għall-kuntrarju, il-fatt li Crédit agricole bbażat il-kritika tagħha biss fuq “kampjun limitat” ta’ data juri li hija – u a fortiori l-Kummissjoni – ma kinitx f’pożizzjoni li tidentifika u tiddokumenta bi preċiżjoni t-tranżazzjonijiet li wettqet hija stess.
878
F’dan ir-rigward, il-Qorti Ġenerali ma tistax tonqos milli tirrileva, kif jirriżulta mill-premessa 926 tad-Deċiżjoni kkontestata, li, matul il-proċedura amministrattiva, Crédit agricole indikat ukoll li, “fl-assenza ta’ prezz ta’ tranżazzjoni reali li jippermetti li jiġi kkalkolat id-differenzjal bejn it-talba u l-offerta, għandhom jintużaw id-differenzjali bejn it-talba u l-offerta tal-indiċijiet tal-prezz (bħal BGN) li huma kemm speċifiċi għall-bond kif ukoll speċifiċi għal perijodu partikolari”, li “sors xieraq għal din id-data huwa l-fornitur tad-data Bloomberg, li jipprovdi, għal kull bond u għal kull jum, il-prezz tal-offerta u l-prezz tat-talba ta’ tmiem il-ġurnata” u li “[i]d-differenza bejn dawn il-prezzijiet tal-offerta u tat-talba tipprovdi, għal kull bond u għal kull jum, differenzjal bejn it-talba u l-offerta ta’ tmiem il-ġurnata li huwa speċifiku għal kull bond”, ħaġa li dan il-bank ma jikkontestax.
879
Barra minn hekk, għalkemm l-istudju li jirreferi għalih Crédit agricole jikkoinċidi mal-argumenti mressqa minn dan il-bank matul il-proċedura amministrattiva, mill-premessa 925 tad-Deċiżjoni kkontestata jirriżulta li l-Kummissjoni ġustament ċaħdithom, essenzjalment għaliex, fil-kuntest tal-metodoloġija proposta minn dan il-bank, minħabba l-volatilità tal-prezzijiet matul l-istess jum, il-prezz tax-xiri ta’ bond ma jistax jitqabbel mal-prezz tax-xiri ta’ tranżazzjoni inversa eżegwita fl-istess jum.
880
Fl-aħħar nett, jekk Crédit agricole riedet tibbaża l-argument tagħha fuq l-istudju ekonomiku prodott fl-Anness A.10 tar-rikors tagħha, hija kellha ssemmi l-punti preċiżi tiegħu insostenn ta’ dan l-argument u mhux sempliċement tindika l-eżistenza tiegħu fir-rikors tagħha taħt it-titolu “Kuntest tar-rikors” u li ssemmih fir-replika tagħha fil-kuntest tal-kritika tagħha bbażata fuq żball tal-Kummissjoni fir-rigward tal-perijodu ta’ referenza meħud inkunsiderazzjoni għall-kalkolu tal-multa li ġiet imposta fuqha (l-ewwel parti tar-raba’ motiv tagħha).
881
Bħal Crédit agricole, Credit Suisse ssostni li, għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-fattur ta’ aġġustament tagħha, il-Kummissjoni ma kellhiex tuża d-data BGN, iżda d-differenzjali reali li bihom ġew eżegwiti t-tranżazzjonijiet minn dan il-bank.
882
Insostenn tad-dikjarazzjoni tagħha, Credit Suisse tqajjem diversi kritiki fir-rigward tad-data BGN, li għandhom jiġu eżaminati suċċessivament.
883
Qabel kollox, għandha tiġi miċħuda l-kritika bbażata fuq il-fatt li l-Kummissjoni ma kkunsidratx d-differenzjali reali li bihom twettqu t-tranżazzjonijiet minn dan il-bank u kkunsidrat minflok id-data BGN, minħabba li parti oħra fl-akkordju ma setgħetx tipproduċi l-istess data.
884
Din il-kritika tirriżulta minn interpretazzjoni żbaljata tal-premessa 918 tad-Deċiżjoni kkontestata. Din il-premessa tistabbilixxi li l-użu tad-data BGN huwa ġġustifikat mill-fatt li d-data inkluża fil-fajl tal-Kummissjoni ma tipprovdix kampjun suffiċjenti fih innifsu sabiex jiġi żgurat li l-iskadenzi u l-emittenti rilevanti kollha ddikjarati mill-partijiet fit-tweġibiet tagħhom għat-talbiet għal informazzjoni tal-Kummissjoni jkunu proporzjonalment irrappreżentati.
885
Għandha tiġi miċħuda wkoll il-kritika ta’ Credit Suisse bbażata fuq in-natura mhux magħrufa tal-metodu ta’ elaborazzjoni tad-data BGN, li tirrendi inċerta l-portata li għandha tingħatalha.
886
Huwa ċertament minnu, kif tirrileva Credit Suisse u kif jirriżulta mid-dokumenti mfassla mill-pjattaforma Bloomberg, li l-metodu ta’ elaborazzjoni tad-data BGN huwa parzjalment mhux magħruf. Madankollu, tali element ma jistax iċaħħad lill-Kummissjoni mill-possibbiltà li tuża din id-data f’dan il-każ.
887
Fil-fatt, minn naħa, kif jirriżulta mill-premessi 33, 220 jew 725 tad-Deċiżjoni kkontestata, id-data pprovduta minn din il-pjattaforma tikkostitwixxi data li lilha t-traders jagħtu kreditu sinjifikattiv, sa fejn, kif tirrileva Credit Suisse, il-pjattaformi bħal Bloomberg jiġbru informazzjoni tas-suq sabiex sussegwentement jgħadduha lill-atturi kollha tas-suq.
888
Min-naħa l-oħra, kif jirriżulta min-nota ta’ qiegħ il-paġna 1060 tad-Deċiżjoni kkontestata, li ssemmi dokument imfassal mill-pjattaforma Bloomberg, id-data BGN tikkostitwixxi sors li huwa bbażat fuq prezzijiet eżekuttivi u indikattivi ta’ diversi traders u li jindika l-prezzijiet disponibbli sabiex jintlaħaq kunsens u li, kif tirrileva l-Kummissjoni, huwa mfassal minn terz fil-proċedura.
889
Għaldaqstant, ma jistax jiġi validament sostnut li, minħabba n-natura parzjalment mhux magħrufa tal-metodu ta’ elaborazzjoni tagħha, id-data ta’ riferiment li hija d-data BGN ma tistax tintuża mill-Kummissjoni, b’mod partikolari meta Credit Suisse bl-ebda mod ma semmiet pjattaformi tas-suq li jipprovdu informazzjoni iktar eżatta jew iktar rilevanti mill-pjattaforma Bloomberg.
890
Għandha wkoll tiġi miċħuda l-kritika ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq il-kliem tal-punt 1.8 tat-tieni rapport Compass Lexecon u li jipprovdi li d-data BGN “tidher li tirrifletti l-kwotazzjonijiet inizjali u stimi tal-prezz, iktar mid-differenzjali bejn it-talba u l-offerta tat-tranżazzjonijiet”.
891
Fil-fatt, minn dan ir-rapport ma jirriżultax b’ċertezza suffiċjenti li l-għan reali tad-data BGN huwa dak invokat mill-awturi ta’ dan ir-rapport, b’mod partikolari mingħajr referenzi biblijografiċi u kontra d-definizzjoni adottata mill-Kummissjoni abbażi ta’ dokument imfassal mill-pjattaforma Bloomberg.
892
Barra minn hekk, għandu jiġi rrilevat li d-dikjarazzjoni riprodotta minn Credit Suisse tal-imsemmi rapport hija akkumpanjata mill-prekawzjoni redazzjonali li ġejja: “as such, we understand that”, li tillimita b’mod kunsiderevoli l-valur probatorju ta’ din id-dikjarazzjoni, li ma hija ssostanzjata b’ebda mod ieħor.
893
Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-kritika bbażata fuq il-fatt li d-data BGN ma tiħux inkunsiderazzjoni l-impatt tal-volumi skambjati fuq il-prezzijiet tal-BSSA jew anki tissopravaluta d-differenzjali miksuba minn Credit Suisse meta hija twettaq tranżazzjonijiet ma’ ġeneraturi oħra tas-suq, għandu jiġi kkonstatat li din ma tidhirx infondata.
894
Madankollu, din il-konstatazzjoni ma tistax f’dan il-każ iċċaħħad lill-Kummissjoni mill-possibbiltà li tuża d-data BGN u, b’dan il-mod, tinvalida l-ammont tal-fattur ta’ aġġustament ikkalkolat abbażi tagħha.
895
Fil-fatt, minn naħa, il-Kummissjoni ma tistax tiġi kkritikata talli użat data li ma tirriflettix eżattament id-differenzjali reali li bihom ġew eżegwiti t-tranżazzjonijiet minn Credit Suisse, meta ġustament din l-istituzzjoni ma kellhiex data eżatta suffiċjentement rappreżentattiva, kif jirriżulta mill-premessa 918 tad-Deċiżjoni kkontestata, mhux ikkontestata minn Credit Suisse, u li, konsegwentement, hija kienet obbligata tuża metodoloġija bbażata fuq data alternattiva neċessarjament inqas preċiża, sabiex tikkostitwixxi mill-ġdid valur ta’ sostituzzjoni.
896
Barra minn hekk, huwa f’dan is-sens li l-punt 16 tal-Linji Gwida jipprovdi li, “[m]eta d-data pprovduta minn impriża tkun inkompleta jew mhux affidabbli, il-Kummissjoni tista’ tiddetermina l-valur tal-bejgħ ta’ din l-impriża abbażi tal-informazzjoni parzjali li hija tkun kisbet u/jew ta’ kwalunkwe informazzjoni oħra li hija tqis rilevanti jew xierqa”.
897
Min-naħa l-oħra, mill-punti 831 sa 850 kif ukoll 854 iktar ’il fuq jirriżulta li metodoloġija bbażata fuq id-data tat-tranżazzjonijiet tal-banek ikkonċernati ma tistax tirriżulta iktar xierqa minn dik ikkunsidrata mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni kkontestata.
898
Għaldaqstant, fil-kuntest tal-metodoloġija stabbilita mill-Kummissjoni u li l-legalità tagħha ġiet ikkonfermata fil-punt 852 iktar ’il fuq, id-data BGN għandha titqies li hija l-aħjar data disponibbli, b’mod partikolari fid-dawl tad-dikjarazzjonijiet ta’ Crédit agricole dwar l-affidabbiltà ta’ din id-data għall-finijiet tal-kalkolu tal-fattur ta’ aġġustament, imsemmija fil-premessa 926 tad-Deċiżjoni kkontestata u mfakkra fil-punt 878 iktar ’il fuq.
899
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, it-tielet argument tat-tielet parti tar-raba’ motiv ta’ Crédit agricole u l-ewwel argument tat-tieni parti tat-tielet motiv ta’ Credit Suisse għandhom jiġu miċħuda.
– Fuq il‑kritika ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq is‑sopravalutazzjoni tal‑valur ta’ sostituzzjoni tagħha minħabba t‑teħid inkunsiderazzjoni fir‑rigward tagħha ta’ ammonti nozzjonali ta’ banek oħra
900
Fil-kuntest tat-tielet argument tat-tieni parti tat-tielet motiv tagħha, invokat sussidjarjament fil-każ li l-Qorti Ġenerali kellha tqis li l-Kummissjoni setgħet tuża d-data BGN, Credit Suisse tikkritika lill-Kummissjoni li ssopravalutat l-ammonti nozzjonali li ġew ikkunsidrati fir-rigward tagħha, billi attribwixxietilha b’mod żbaljat ammonti nnegozjati minn banek oħra, u ċaħdet l-argumenti tagħha fuq dan il-punt fil-premessi 928 u 929 tad-Deċiżjoni kkontestata.
901
L-inklużjoni, fl-ammonti nozzjonali ta’ Credit Suisse, tat-tranżazzjonijiet li permezz tagħhom dan il-bank jixtri likwidità (liquity sourcing) (billi jħallas il-prezz lil ġeneratur tas-suq ieħor) twassal sabiex lil dan jiġu attribwiti tranżazzjonijiet li fir-rigward tagħhom huwa ma setax jirċievi dħul. Fil-fatt, ġeneratur tas-suq kien jirċievi marġni biss fuq it-tranżazzjoni ma’ klijent. F’dan ir-rigward, Credit Suisse tindika li l-prezz imħallas minn bejjiegħ mill-ġdid lill-fornitur tiegħu ma jiżdiedx mal-kalkolu tal-valur tal-bejgħ.
902
Barra minn hekk, dan it-teħid inkunsiderazzjoni fl-ammonti nozzjonali tat-tranżazzjonijiet ta’ xiri ta’ likwidità, li jirrappreżentaw 37.8 sa 41 % tat-total tat-tranżazzjonijiet ta’ Credit Suisse, iwassal sabiex l-istess tranżazzjoni tiġi kkontabilizzata darbtejn meta t-tranżazzjonijiet jitwettqu bejn żewġ banek li jkunu pparteċipaw fil-ksur kontenzjuż.
903
Permezz ta’ dan l-argument, Credit Suisse tikkritika, essenzjalment, lill-Kummissjoni talli inkludiet fl-ammonti nozzjonali (u mhux fil-kalkolu tal-fattur ta’ aġġustament), li ġew ikkunsidrati fir-rigward tagħha, it-tranżazzjonijiet relatati max-xiri ta’ likwidità, li jikkostitwixxu, fil-fehma tagħha, tranżazzjonijiet ta’ provvista li ma għandhomx jittieħdu inkunsiderazzjoni fil-kalkolu tal-valur tal-bejgħ.
904
Għalkemm huwa minnu li, fil-kuntest tad-determinazzjoni ta’ “valur tal-bejgħ” fis-sens tal-punt 13 tal-Linji Gwida, huwa biss l-ammont tal-bejgħ tal-impriża kkonċernata, u għalhekk il-prezz totali li din l-impriża ffatturat lill-klijenti tagħha fis-suq tal-oġġetti jew tas-servizzi kkonċernat, li għandu jittieħed inkunsiderazzjoni għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-ammont bażiku tal-multa (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑1 ta’ Frar 2018, Kühne + Nagel International et vs Il‑Kummissjoni, C‑261/16 P, mhux ippubblikata, EU:C:2018:56, punti 66 u 67), madankollu dan ma jistax ikun il-każ hawnhekk, fid-dawl tal-metodoloġija użata mill-Kummissjoni għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-fattur ta’ aġġustament.
905
Fil-fatt, fil-kuntest tal-metodoloġija użata mill-Kummissjoni, imfakkra fil-punti 748 sa 759 iktar ’il fuq, din l-istituzzjoni ddeterminat fattur ta’ aġġustament li jikkorrispondi għal nofs id-differenzjal medju bejn it-talba u l-offerta speċifiku għal kull bank, sabiex jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li kull tranżazzjoni ta’ xiri jew ta’ bejgħ imwettqa minn bank kienet tirrappreżenta biss nofs tranżazzjoni sħiħa ta’ xiri u bejgħ mill-ġdid ta’ BSSA (premessi 897 sa 899 tad-Deċiżjoni kkontestata).
906
Minn dan jirriżulta, kif joħroġ b’mod partikolari mill-punt 11 tal-ittra dwar il-multi u min-nota ta’ qiegħ il-paġna 1054 tad-Deċiżjoni kkontestata, li, minħabba l-karatteristiċi speċifiċi tan-negozjati tal-BSSA, il-Kummissjoni riedet tiddetermina l-valur ta’ sostituzzjoni mhux billi tikkunsidra fil-konfront tal-bejjiegħ id-differenzjal bejn it-talba u l-offerta totali ta’ kull tranżazzjoni ta’ bejgħ ta’ BSSA – ħaġa li kienet tipprojbixxiha milli tinkludi fl-ammonti nozzjonali tal-banek ikkonċernati t-tranżazzjonijiet relatati max-xiri ta’ BSSA – iżda billi tikkunsidra nofs id-differenzjal bejn it-talba u l-offerta tat-tranżazzjoni fil-konfront tal-bejjiegħ u nofs id-differenzjal bejn it-talba u l-offerta tat-tranżazzjoni fil-konfront tax-xerrej.
907
Għaldaqstant, skont tali metodoloġija li l-validità tagħha ġiet ikkonstatata fil-punt 852 iktar ’il fuq, il-Kummissjoni ma kellhiex għażla oħra ħlief li tinkludi fl-ammonti nozzjonali ta’ kull bank ikkonċernat mhux biss it-tranżazzjonijiet ta’ bejgħ tiegħu, iżda wkoll it-tranżazzjonijiet ta’ xiri tiegħu, inklużi dawk intiżi għal xiri ta’ likwidità li, barra minn hekk, il-parti l-kbira jekk mhux saħansitra kollha, iwasslu għal tranżazzjoni ta’ bejgħ sussegwenti.
908
Barra minn hekk, fuq livell ta’ kontabbiltà, il-kunsiderazzjoni mill-Kummissjoni ta’ nofs id-differenzjal medju bejn it-talba u l-offerta applikat għall-ammont totali tat-tranżazzjoni hija ekwivalenti għall-kunsiderazzjoni ta’ differenzjal medju bejn it-talba u l-offerta totali applikat għal nofs l-ammont tat-tranżazzjoni, li jeskludi kwalunkwe kontabilizzazzjoni doppju tal-ammont nozzjonali ta’ din it-tranżazzjoni, minn naħa, għax-xerrej u, min-naħa l-oħra, għall-bejjiegħ.
909
Fl-aħħar nett, sa fejn Credit Suisse ssostni li t-tranżazzjonijiet ta’ xiri ta’ likwidità mwettqa mal-banek li pparteċipaw fil-ksur kontenzjuż ma kellhomx jittieħdu inkunsiderazzjoni fl-ammonti nozzjonali tiegħu, għandu jitfakkar li, fil-kuntest tal-linji gwida, il-kunċett ta’ “valur ta’ sostituzzjoni”, bħal dak ta’ “valur tal-bejgħ”, huwa intiż li jadotta bħala punt ta’ tluq għall-kalkolu tal-multa imposta fuq impriża ammont li jirrifletti l-importanza ekonomika tal-ksur kontenzjuż u l-piż ta’ din l-impriża fih (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑9 ta’ Lulju 2015, InnoLux vs Il‑Kummissjoni, C‑231/14 P, EU:C:2015:451, punt 50 u l-ġurisprudenza ċċitata).
910
Minn dan jirriżulta li d-determinazzjoni tal-valur ta’ sostituzzjoni timplika t-teħid inkunsiderazzjoni tat-tranżazzjonijiet kollha mwettqa fis-suq ikkonċernat mill-ksur, bħal dak li japplika għad-determinazzjoni tal-valur tal-bejgħ (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑1 ta’ Frar 2018, Panalpina World Transport (Holding) et vs Il‑Kummissjoni, C‑271/16 P, mhux ippubblikata, EU:C:2018:59, punt 30 u l-ġurisprudenza ċċitata), u dan għal kull waħda mill-impriżi li pparteċipaw fil-ksur kontenzjuż, kif jirriżulta mill-punt 10 tal-Linji Gwida.
911
Issa, fid-dawl tal-metodoloġija użata mill-Kummissjoni, imfakkra fil-punti 748 sa 759 iktar ’il fuq u li b’applikazzjoni tagħha hija ddeterminat għal kull bank ikkonċernat il-valur ta’ sostituzzjoni billi mmultiplikat l-ammonti nozzjonali tiegħu bil-fattur ta’ aġġustament tiegħu ddeterminat fuq il-bażi ta’ nofs id-differenzjal medju bejn it-talba u l-offerta tiegħu, huwa loġiku li, għal tranżazzjoni ta’ xiri ta’ likwidità mwettqa minn bank li pparteċipa fil-ksur kontenzjuż mingħand bank ieħor li pparteċipa wkoll f’dan il-ksur, il-Kummissjoni ħadet inkunsiderazzjoni l-ammonti nozzjonali li jikkorrispondu għal din it-tranżazzjoni għal kull wieħed minn dawn il-banek, l-istess bħalma hija għamlet għal kull tranżazzjoni ta’ xiri ta’ likwidità mwettqa minn bank li pparteċipa fil-ksur kontenzjuż mingħand bank ieħor li ma pparteċipax fih.
912
Din il-metodoloġija ċertament twassal għal teħid inkunsiderazzjoni tal-ammont nozzjonali skambjat fi tranżazzjoni ta’ xiri ta’ likwidità partikolari kemm għall-bejjiegħ tal-BSSA kkonċernat kif ukoll għax-xerrej tiegħu.
913
Madankollu, dan it-teħid inkunsiderazzjoni doppju jirriżulta mill-prinċipji stess li jirregolaw id-determinazzjoni tal-multi skont il-linji gwida u b’mod partikolari l-punt 10 tagħhom, applikat għall-kuntest speċifiku tal-każ fejn il-Kummissjoni ddeterminat il-valur ta’ sostituzzjoni mhux biss b’teħid inkunsiderazzjoni tat-tranżazzjonijiet ta’ bejgħ, iżda wkoll tat-tranżazzjonijiet ta’ xiri.
914
Barra minn hekk, l-esklużjoni mill-kalkolu tal-valur ta’ sostituzzjoni ta’ parti mit-tranżazzjonijiet li jaqgħu mingħajr dubju fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-akkordju kkontestat ikollha l-konsegwenza li timminimizza b’mod artifiċjali l-importanza ekonomika tal-ksur kontenzjuż, b’tali mod li tippreġudika l-għan ta’ proċeduri kriminali u ta’ sanzjoni effikaċi tal-ksur fl-Artikolu 101 TFUE (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑11 ta’ Lulju 2013, Team Relocations et vs Il‑Kummissjoni, C‑444/11 P, mhux ippubblikata, EU:C:2013:464, punt 77).
915
Huwa għalhekk ġustament li, fil-premessa 929 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni qieset li, fil-kuntest tal-metodoloġija li hija kienet legalment iddefinixxiet u li kienet intiża sabiex tiddetermina valur ta’ sostituzzjoni rappreżentattiv tal-attività kollha tal-banek ikkonċernati u b’mod partikolari ta’ dik ta’ Credit Suisse, hija kellha tinkludi fl-ammonti nozzjonali kkunsidrati fir-rigward ta’ dan il-bank it-tranżazzjonijiet relatati ma’ xiri ta’ likwidità, inklużi dawk imwettqa bejn il-banek li pparteċipaw fil-ksur kontenzjuż.
916
Għaldaqstant, it-tielet argument tat-tieni parti tat-tielet motiv ta’ Credit Suisse għandu jiġi miċħud bħala infondat.
2) Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole dwar l‑għażla tal‑Kummissjoni li ma tikkunsidrax is‑sena 2014 bħala perijodu ta’ referenza għall‑kalkolu tal‑valur ta’ sostituzzjoni
917
Skont il-punt 13 tal-Linji Gwida, “[s]abiex jiġi ddeterminat l-ammont bażiku tal-multa li għandha tiġi imposta, il-Kummissjoni […] għandha tuża normalment il-bejgħ tal-impriża matul l-aħħar sena sħiħa tal-parteċipazzjoni tagħha fil-ksur” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
918
Fil-premessi 894 u 935 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni madankollu ddeċidiet, għall-finijiet tal-kalkolu tal-valur ta’ sostituzzjoni, li ma tapplikax il-punt 13 tal-Linji Gwida.
919
F’dan is-sens, il-Kummissjoni indikat “li [kien] iktar xieraq li l-valur ta’ sostituzzjoni annwalizzat jiġi bbażat fuq il-valur tal-bejgħ effettivament imwettaq mill-[banek ikkonċernati] matul ix-xhur li jikkorrispondu għall-parteċipazzjoni rispettiva tagħhom fil-ksur” u li, “[g]ħalhekk, l-ammonti nozzjonali skambjati matul il-perijodu ta’ parteċipazzjoni individwali tagħhom fl-akkordju [ġew] annwalizzati skont it-tul rispettiv tal-parteċipazzjoni tagħhom, billi [l-ammonti nozzjonali skambjati minn bank matul il-perijodu ta’ parteċipazzjoni tiegħu fil-ksur kontenzjuż] ġew diviżi bin-numru ta’ xhur sħaħ ta’ parteċipazzjoni fih u bil-multiplikazzjoni sussegwenti ta’ din il-medja mensili bi 12”.
920
Il-Kummissjoni ġġustifikat din l-għażla fuq il-bażi ta’ tliet raġunijiet, jiġifieri d-daqs varjabbli tas-suq tal-BSSA, il-volatilità qawwija tad-differenzjali bejn it-talba u l-offerta matul il-perijodu ta’ ksur u l-perijodi differenti li matulhom il-banek ikkonċernati kienu involuti fil-ksur kontenzjuż.
921
Barra minn hekk, fil-premessa 895 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni indikat li l-ammonti nozzjonali annwalizzati skambjati kienu jirriflettu l-importanza ekonomika tal-ksur kontenzjuż u l-piż relattiv ta’ kull impriża f’dan il-ksur, indipendentement mill-perijodu ta’ parteċipazzjoni individwali tagħhom.
922
Fil-kuntest tal-ewwel parti tar-raba’ motiv tagħha, Crédit agricole ssostni li, billi kkunsidrat medja annwalizzata tal-ammonti nozzjonali tal-BSSA skambjati minn dan il-bank matul il-perijodu ta’ parteċipazzjoni tiegħu fil-ksur kontenzjuż u mhux biss l-ammonti nozzjonali skambjati mill-imsemmi bank matul is-sena 2014 – l-aħħar sena sħiħa ta’ parteċipazzjoni ta’ dan l-istess bank fil-ksur kontenzjuż –, il-Kummissjoni kisret il-punt 13 tal-Linji Gwida, il-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba kif ukoll l-obbligu ta’ motivazzjoni tagħha.
923
Insostenn ta’ din il-parti, Crédit agricole ssostni, fir-rikors tagħha, li, fid-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni la ppreċiżat in-natura u lanqas il-portata tal-volatilità kbira tad-differenzjali bejn it-talba u l-offerta. Hija lanqas ma spjegat kif l-użu ta’ medja annwalizzata tal-ammonti nozzjonali ta’ BSSA skambjati kien neċessarju f’dan il-każ, b’mod partikolari fir-rigward tal-parteċipazzjoni tagħha li bdiet wara l-perijodu ta’ volatilità qawwija tas-sena 2011. Barra minn hekk, Crédit agricole tqis li l-volatilità kbira tad-differenzjali bejn it-talba u l-offerta, imsemmija mill-Kummissjoni, ma kinitx tiġġustifika n-nuqqas ta’ applikazzjoni tal-punt 13 tal-Linji Gwida. Dan kellu jkun inqas u inqas il-każ peress li, fir-rigward ta’ Crédit agricole, id-differenza bejn l-ammonti nozzjonali annwalizzati, minn naħa, u l-ammonti nozzjonali skambjati matul is-sena 2014, min-naħa l-oħra, kienet biss ta’ 10 %.
924
Fir-replika tagħha, Crédit agricole żżid li l-ġustifikazzjoni tal-Kummissjoni bbażata fuq id-diversi perijodi ta’ parteċipazzjoni fil-ksur kontenzjuż tal-banek ikkonċernati hija assurda u tmur kontra l-prassi deċiżjonali ta’ din l-istituzzjoni.
925
Fir-rigward, qabelxejn, tal-argument ibbażat fuq in-nuqqas ta’ motivazzjoni tad-Deċiżjoni kkontestata f’dak li jirrigwarda l-għażla tal-Kummissjoni li ma tapplikax il-punt 13 tal-Linji Gwida, għandu jiġi kkonstatat li l-premessi 894 u 935 tad-Deċiżjoni kkontestata, li s-sustanza tagħhom tfakkret fil-punti 918 sa 921 iktar ’il fuq, juru b’mod ċar u inekwivoku r-raġunijiet għal din l-għażla, u għalhekk jippermettu lill-banek ikkonċernati li jkunu jafu l-ġustifikazzjonijiet ta’ din l-għażla u lill-Qorti Ġenerali li teżerċita l-istħarriġ tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑23 ta’ Novembru 2021, Il‑Kunsill vs Hamas, C‑833/19 P, EU:C:2021:950, punt 74 u l-ġurisprudenza ċċitata)
926
Huwa ċertament minnu, kif issostni Crédit agricole, li, fid-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni ma ssostanzjatx in-natura u l-portata tal-volatilità kbira tad-differenzjali bejn it-talba u l-offerta li hija tinvoka.
927
Madankollu, ikun eċċessiv li tintalab motivazzjoni speċifika għal kull element kwantitattiv li fuqu huwa bbażat ir-raġunament tal-Kummissjoni, meta dan tal-aħħar jirriżulta, kif ġie kkonstatat fil-punti 765 sa 788 iktar ’il fuq, ċar u inekwivoku (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑1 ta’ Lulju 2008, Chronopost u La Poste vs UFEX et, C‑341/06 P u C‑342/06 P, EU:C:2008:375, punti 108 u 111 u l-ġurisprudenza ċċitata).
928
Dan huwa iktar u iktar minnu f’dan il-każ, peress li, minn naħa, Crédit agricole ressqet quddiem il-Qorti Ġenerali diversi argumenti li jikkontestaw il-volatilità kbira tad-differenzjali bejn it-talba u l-offerta li fuqhom ibbażat ruħha l-Kummissjoni u li din tal-aħħar tqiegħdet f’pożizzjoni li tiġġustifika ruħha fil-kuntest tal-investigazzjoni ta’ din il-kawża (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑1 ta’ Lulju 2008, Chronopost u La Poste vs UFEX et, C‑341/06 P u C‑342/06 P, EU:C:2008:375, punti 110).
929
Min-naħa l-oħra, ma jistax raġonevolment jitqies li l-assenza ta’ preċiżazzjonijiet dwar in-natura u l-portata tal-varjabbiltà tad-differenzjali bejn it-talba u l-offerta tal-BSSA ċaħħdet lil Crédit agricole, attur fis-suq tal-BSSA, mill-possibbiltà li tevalwa hija stess, jekk il-konstatazzjoni oġġettiva, magħmula fil-premessi 894, 899 u 935 tad-Deċiżjoni kkontestata u dwar il-volatilità kbira tas-suq tal-BSSA fil-perijodu tal-ksur, kinitx korretta jew, għall-kuntrarju, kinitx żbaljata.
930
Għaldaqstant, Crédit agricole ma tistax validament tinvoka nuqqas ta’ motivazzjoni tad-Deċiżjoni kkontestata fir-rigward tar-raġunijiet li fuqhom hija bbażata l-għażla tal-Kummissjoni li ma tapplikax il-punt 13 tal-Linji Gwida u li tikkunsidra, mhux l-ammonti nozzjonali skambjati minn dan il-bank matul is-sena 2014, iżda medja annwalizzata tal-ammonti nozzjonali skambjati mill-imsemmi bank matul il-perijodu kollu tal-parteċipazzjoni tiegħu fil-ksur kontenzjuż.
931
Fir-rigward, sussegwentement, tal-fondatezza tal-għażla magħmula mill-Kummissjoni, għandu jitfakkar li l-punt 13 tal-Linji Gwida jawtorizza lill-Kummissjoni tidderoga mir-regola intiża għat-teħid inkunsiderazzjoni, għall-finijiet tal-kalkolu tal-ammont tal-multa, tal-bejgħ imwettaq mill-impriża kkonċernata matul l-aħħar sena sħiħa tal-parteċipazzjoni tagħha fil-ksur kontenzjuż, sakemm din l-istituzzjoni tiġġustifika din id-deroga b’mod suffiċjenti fid-dritt (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑17 ta’ Diċembru 2014, Pilkington Group et vs Il‑Kummissjoni, T‑72/09, mhux ippubblikata, EU:T:2014:1094, punti 212 u 213 u l-ġurisprudenza ċċitata).
932
F’dan il-każ, fil-premessi 894 u 935 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni ġġustifikat l-għażla tagħha li tidderoga mir-regola stabbilita fil-punt 13 tal-Linji Gwida fuq il-bażi ta’ tliet raġunijiet, imfakkra fil-punt 920 iktar ’il fuq.
933
Issa, kif jirriżulta mill-punt 923 iktar ’il fuq, sabiex tikkontesta n-natura ġġustifikata tad-deroga mill-punt 13 tal-Linji Gwida tal-Kummissjoni, Crédit agricole llimitat ruħha, fir-rikors tagħha, li tikkontesta t-tieni raġuni mogħtija mill-Kummissjoni, jiġifieri dik ibbażata fuq il-volatilità kbira tad-differenzjali bejn it-talba u l-offerta tal-BSSA matul il-perijodu ta’ ksur.
934
Minn dan jirriżulta li l-ewwel u t-tielet motivi, ibbażati fuq il-varjazzjoni tad-daqs tas-suq tal-BSSA matul il-perijodu tal-ksur u tal-perijodi differenti ta’ parteċipazzjoni fil-ksur tal-banek ikkonċernati, għandhom jitqiesu li huma definittivament stabbiliti u rilevanti sabiex jiġġustifikaw, f’dan il-każ, id-deroga mill-punt 13 tal-Linji Gwida.
935
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li Crédit agricole, fir-replika tagħha, ċertament ikkontestat it-tielet raġuni mogħtija mill-Kummissjoni.
936
Madankollu, peress li ma tressaqx fil-kuntest tar-rikors, tali argument, li huwa ta’ natura ġdida, li ma huwiex ibbażat fuq punti ta’ fatt jew ta’ liġi li joħorġu matul il-proċedura u li ma jistax jinftiehem bħala li jikkostitwixxi l-estensjoni tal-argument tiegħu dwar il-volatilità kbira tad-differenzjali bejn it-talba u l-offerta tal-BSSA, huwa tardiv u huwa, għaldaqstant, inammissibbli, skont l-Artikolu 84(1) tar-Regoli tal-Proċedura (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Mejju 2019, Commune de Fessenheim et vs Il‑Kummissjoni, T‑751/17, EU:T:2019:330, punt 60).
937
Wara li dawn l-elementi ġew ippreċiżati, għandu jiġi kkonstatat li mill-provi prodotti mill-Kummissjoni wara miżura ta’ organizzazzjoni tal-proċedura u li jirrigwardaw kampjun ta’ BSSA (BEI u CADES) li jiskadu bejn 0 sa 3 snin u li jiskadu bejn 7 u 10 snin, jirriżulta li, matul il-perijodu ta’ ksur, dawn il-BSSA effettivament kellhom differenzjali kbar bejn it-talba u l-offerta, b’mod partikolari bejn tmiem is-sena 2011 u tmiem is-sena 2013.
938
Dan il-fatt ikkunsidrat flimkien mal-fatt, mhux ikkontestat, li d-daqs tas-suq tal-BSSA kien varja matul il-perijodu ta’ ksur juri l-fatt li l-annwalizzazzjoni tal-ammonti nozzjonali – li twassal sabiex jittieħed inkunsiderazzjoni, għall-finijiet tal-kalkolu tal-ammont bażiku tal-multa, il-perijodu kollu tal-ksur ta’ kull bank ikkonċernat – kienet neċessarja sabiex tiġi riflessa l-importanza ekonomika ta’ dan il-ksur, kif tirrileva l-Kummissjoni fil-premessa 895 tad-Deċiżjoni kkontestata.
939
Fil-fatt, il-kunsiderazzjoni biss tal-aħħar sena ta’ parteċipazzjoni ta’ kull bank fil-ksur kontenzjuż wassal lill-Kummissjoni sabiex tissottovaluta l-importanza ekonomika ta’ dan il-ksur, billi ma ħaditx inkunsiderazzjoni s-snin 2012 u 2013 li matulhom l-impatt ta’ dan il-ksur kien l-iktar sinjifikattiv minħabba, b’mod partikolari, il-volatilità kbira tad-differenzjali bejn it-talba u l-offerta.
940
Tali konklużjoni ma tistax tiġi kkontestata mill-argument ta’ Crédit agricole bbażat, essenzjalment, fuq il-fatt li l-parteċipazzjoni tagħha fil-ksur – li beda fil‑11 ta’ Jannar 2013 u ntemm fl‑24 ta’ Marzu 2015 – seħħet matul perijodu suġġett għal volatilità inqas tad-differenzjali bejn it-talba u l-offerta, li kellu jwassal lill-Kummissjoni sabiex ma tidderogax mill-punt 13 tal-Linji Gwida, li jikkonċernaha.
941
Fil-fatt, li kieku Crédit agricole ma kinitx ġiet suġġetta għall-annwalizzazzjoni tal-ammonti nozzjonali tagħha, dan kien iwassal lill-Kummissjoni sabiex ma tikkunsidrax l-istess perijodu ta’ referenza għall-kalkolu tal-ammont bażiku tal-multa tagħha minn dak applikat għall-banek l-oħra kkonċernati, fatt li kien ikun ipprekludiha milli timponi multi li jirriflettu l-piż relattiv ta’ kull wieħed mill-banek ikkonċernati fil-ksur kontenzjuż, kif jirriżulta essenzjalment mill-premessa 895 tad-Deċiżjoni kkontestata.
942
Barra minn hekk, fid-dawl tal-fatt li s-sena 2013, jew il-bidu tas-sena 2014 kienu kkaratterizzati minn volatilità tad-differenzjali bejn it-talba u l-offerta ċertament inqas qawwija minn dik tas-snin 2012 u 2013, iżda iktar qawwija minn dik tal-perijodu li beda jiddekorri mill-bidu tas-sena 2014, li kieku l-kalkolu tal-ammont bażiku tal-multa ta’ Crédit agricole kien sar abbażi tal-ammonti nozzjonali skambjati minnha matul is-sena 2014 biss, dan kien ikun wassal, għad-detriment tal-banek l-oħra li pparteċipaw fil-ksur kontenzjuż, għal ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament.
943
F’tali ipoteżi, Crédit agricole kienet tkun l-uniku bank li l-ammont bażiku tal-multa tagħha kien ikun ġie kkalkolat abbażi ta’ sena suġġetta għal volatilità inqas fid-differenzjali bejn it-talba u l-offerta, u dan minkejja li hija pparteċipat fil-ksur kontenzjuż anki matul is-sena 2013 li kienet ikkaratterizzata minn volatilità mhux negliġibbli tad-differenzjali bejn it-talba u l-offerta tal-BSSA.
944
Fl-aħħar nett, Crédit agricole ma tipprovdi ebda element ta’ natura li jistabbilixxi li l-ammonti nozzjonali annwalizzati ma jikkostitwixxux, għal raġunijiet partikolari għaliha, indikazzjoni tad-daqs reali tagħha u tas-saħħa ekonomika tagħha, u lanqas tal-portata tal-ksur li hija wettqet (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑11 ta’ Lulju 2014, Esso et vs Il‑Kummissjoni, T‑540/08, EU:T:2014:630, punt 96 u l-ġurisprudenza ċċitata).
945
F’dan ir-rigward, il-fatt, enfasizzat minn Crédit agricole, li l-valur ta’ sostituzzjoni annwalizzat ikkonstatat fil-konfront tagħha jvarja biss b’10 % meta mqabbel mal-ammont nozzjonali skambjat minn dan il-bank matul is-sena 2014 ma huwiex suffiċjenti.
946
Għaldaqstant, huwa mingħajr ma twettaq żball li l-Kummissjoni setgħet, f’dan il-każ, tidderoga mill-punt 13 tal-Linji Gwida għall-kalkolu tal-ammont bażiku tal-multi imposti fuq il-banek ikkonċernati u, b’mod partikolari, fuq Crédit agricole.
947
Fir-rigward, fl-aħħar nett, tal-ksur tal-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba allegat minn Crédit agricole, għandu jiġi kkonstatat li dan ma huwiex issostanzjat minn argumenti awtonomi minn dawk imressqa sabiex tiġi kkritikata l-għażla tal-Kummissjoni li ma tikkunsidrax is-sena 2014 bħala perijodu ta’ referenza għall-kalkolu tal-valur ta’ sostituzzjoni, b’tali mod li dan għandu jiġi miċħud, għall-istess raġunijiet bħal dawk indikati fil-punti 931 sa 946 iktar ’il fuq.
948
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, l-ewwel parti tar-raba’ motiv ta’ Crédit agricole għandha tiġi miċħuda.
3) Fuq il‑kritika dwar il‑koeffiċjent multiplikatur ta’ gravità (punti 20 sa 23 tal‑Linji Gwida)
949
Fil-premessi 940 u 941 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni adottat koeffiċjent multiplikatur ta’ gravità tal-ksur li jammonta għal 16 %.
950
Hija ġġustifikat dan il-koeffiċjent multiplikatur ta’ gravità essenzjalment bil-fatt li l-ksur kontenzjuż kopra ż-ŻEE kollha u seħħ fil-forma ta’ ftehimiet ta’ ffissar tal-prezzijiet, ta’ skambji kollużivi ta’ informazzjoni, ta’ tqassim tas-suq u ta’ tqassim tal-klijenti, aġir li huwa fost ir-restrizzjonijiet tal-kompetizzjoni l-iktar gravi.
951
Fil-kuntest tar-raba’ parti tar-raba’ motiv ta’ Crédit agricole u fil-kuntest tat-tielet parti tat-tielet motiv ta’ Credit Suisse, ir-rikorrenti jikkontestaw il-koeffiċjent ta’ multiplikatur ta’ gravità ta’ 16 % adottat mill-Kummissjoni.
952
L-ewwel nett, fir-rigward ta’ Crédit agricole, dan il-bank isostni li l-Kummissjoni ma kellhiex dritt tapplika koeffiċjent ta’ gravità komuni għall-banek kollha li pparteċipaw fil-ksur kontenzjuż u kellha, fir-rigward tiegħu, tadotta koeffiċjent ta’ multiplikatur ta’ gravità “iktar xieraq”.
953
Skont Crédit agricole, kien meħtieġ koeffiċjent multiplikatur ta’ gravità individwalizzat u iktar baxx sabiex jiġi osservat il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament kif ukoll sabiex ikun hemm konformità mas-sentenzi tas‑7 ta’ Ġunju 1983, Musique Diffusion française et vs Il‑Kummissjoni (100/80 sa 103/80, EU:C:1983:158, punt 129), u tat‑8 ta’ Lulju 1999, Il‑Kummissjoni vs Anic Partecipazioni (C‑49/92 P, EU:C:1999:356, punt 90). Skont dawn is-sentenzi, il-Kummissjoni hija obbligata, fid-determinazzjoni tal-koeffiċjent multiplikatur ta’ gravità, tieħu inkunsiderazzjoni t-tul tal-ksur kontenzjuż, l-aġir – possibbilment minuri – tal-impriżi kkonċernati, ir-rwol tagħhom fl-istabbiliment ta’ dan il-ksur, il-profitt imwettaq minnhom u d-daqs rispettiv tagħhom.
954
Issa, Crédit agricole pparteċipat fil-ksur għal żmien iqsar mill-banek l-oħra u ma kkontribwixxietx għall-istabbiliment tiegħu. Barra minn hekk, it-trader tagħha kien ikun inqas attiv minn dawk tal-banek l-oħra. Fl-aħħar nett, Crédit agricole hija biss “attur żgħir ħafna” fis-suq tal-BSSA li fih dan il-bank daħal biss matul is-sena 2012/2013.
955
F’dan ir-rigward, għandu qabelxejn jiġi indikat li Crédit agricole ma tistax utilment tinvoka s-sentenzi tas‑7 ta’ Ġunju 1983, Musique Diffusion française et vs Il‑Kummissjoni (100/80 sa 103/80, EU:C:1983:158, punt 129), u tat‑8 ta’ Lulju 1999, Il‑Kummissjoni vs Anic Partecipazioni (C‑49/92 P, EU:C:1999:356, punt 90), peress li dawn ma ngħatawx fil-kuntest ta’ rikorsi diretti kontra deċiżjonijiet adottati fi żmien meta l-kalkolu tal-multi imposti abbażi tal-Artikolu 101 TFUE kien irregolat minn linji gwida, li permezz tagħhom il-Kummissjoni llimitat lilha nnifisha fl-eżerċizzju tas-setgħa ta’ evalwazzjoni tagħha.
956
Fil-fatt, kif jirriżulta espressament mis-sentenzi tas‑7 ta’ Ġunju 1983, Musique Diffusion française et vs Il‑Kummissjoni (100/80 sa 103/80, EU:C:1983:158), u tat‑8 ta’ Lulju 1999, Il‑Kummissjoni vs Anic Partecipazioni (C‑49/92 P, EU:C:1999:356), il-kalkolu tal-multi jsir abbażi tal-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17: l-ewwel regolament li jimplimenta l-Artikoli [101] u [102 TFUE] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 1, p. 3) – riprodott essenzjalment fl-Artikolu 23 tar-Regolament Nru 1/2003 –, u mhux abbażi tal-linji gwida, b’mod partikolari l-punti 20 sa 23 tagħhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Ġunju 2011, Team Relocations et vs Il‑Kummissjoni, T‑204/08 u T‑212/08, EU:T:2011:286, punt 87).
957
Minn dan jirriżulta li s-sentenzi tas‑7 ta’ Ġunju 1983, Musique Diffusion française et vs Il‑Kummissjoni (100/80 sa 103/80, EU:C:1983:158), u tat‑8 ta’ Lulju 1999, Il‑Kummissjoni vs Anic Partecipazioni (C‑49/92 P, EU:C:1999:356), ma jistgħux jimponu fuq il-Kummissjoni, fl-istadju tad-determinazzjoni tal-koeffiċjent multiplikatur ta’ gravità (punti 20 sa 23 tal-Linji Gwida), li tieħu inkunsiderazzjoni elementi minbarra l-gravità intrinsika tal-ksur kontenzjuż, li, fi kwalunkwe każ u kif tipprevedi l-ġurisprudenza (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Ġunju 2011, Team Relocations et vs Il‑Kummissjoni, T‑204/08 u T‑212/08, EU:T:2011:286, punt 87), ittieħdu debitament inkunsiderazzjoni mill-Kummissjoni fi stadji oħra tal-kalkolu tal-multa imposta fuq dan il-bank.
958
Barra minn hekk, għandu jitfakkar li, għalkemm, fil-kuntest tal-kalkolu tal-multi imposti abbażi tal-Artikolu 101 TFUE, il-Kummissjoni ma tistax tinjora l-osservanza tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Mejju 1998, BPB de Eendracht vs Il‑Kummissjoni, T‑311/94, EU:T:1998:93, punt 309), kemm mill-punt 22 tal-Linji Gwida kif ukoll mill-ġurisprudenza li tikkonċernah jirriżulta li l-koeffiċjent multiplikatur ta’ gravità jirrifletti, bħala prinċipju, il-gravità tal-ksur kontenzjuż u mhux il-gravità relattiva tal-parteċipazzjoni f’dan il-ksur ta’ kull waħda mill-impriżi kkonċernati (ara, f’dan is-sens, taħt il-Linji ta’ gwida dwar il-metodi tal-kalkoli tal-multi mposti skond l-artikolu 15(2) tar-Regolament Nru. 17 u l-Artikolu 65(5) tat-Trattat KEFA (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 1, p. 171), is-sentenza tat‑12 ta’ Novembru 2009, Carbone-Lorraine vs Il‑Kummissjoni, C‑554/08 P, mhux ippubblikata, EU:C:2009:702, punti 27 u 29; taħt il-linji gwida, is-sentenzi tat‑12 ta’ Diċembru 2012, Novácke chemické závody vs Il‑Kummissjoni, T‑352/09, EU:T:2012:673, punt 58, u tal‑14 ta’ Mejju 2014, Reagens vs Il‑Kummissjoni, T‑30/10, mhux ippubblikata, EU:T:2014:253, punt 240).
959
Għalhekk, l-evalwazzjoni taċ-ċirkustanzi individwali ssir, bħala prinċipju, mhux fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-gravità tal-ksur, jiġifieri waqt l-iffissar tal-ammont bażiku tal-multa, iżda fil-kuntest tal-aġġustament tal-ammont bażiku skont iċ-ċirkustanzi attenwanti u aggravanti (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑11 ta’ Lulju 2013, Team Relocations et vs Il‑Kummissjoni, C‑444/11 P, mhux ippubblikata, EU:C:2013:464, punt 103).
960
Barra minn hekk, huwa f’dan is-sens li l-punti 19 sa 22 tal-Linji Gwida jipprevedu d-determinazzjoni tal-koeffiċjent multiplikatur ta’ gravità għall-ksur ikkonċernat u mhux għal kull impriża li pparteċipat fih.
961
F’dan il-każ, koeffiċjent multiplikatur ta’ gravità ta’ 16 % għal ksur bħal dak ikkonstatat fid-Deċiżjoni kkontestata ma jistax jitqies bħala mhux xieraq jew sproporzjonat.
962
Fil-fatt, kif ġustament irrilevat il-Kummissjoni fil-premessi 939 sa 941 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-ksur kontenzjuż kopra ż-ŻEE kollha u seħħ fil-forma ta’ ftehimiet ta’ ffissar tal-prezzijiet, ta’ skambji kollużivi ta’ informazzjoni, ta’ tqassim tas-suq u ta’ tqassim tal-klijentela, aġir li huwa fost ir-restrizzjonijiet tal-kompetizzjoni l-iktar gravi.
963
Barra minn hekk, koeffiċjent multiplikatur ta’ gravità ta’ 16 % huwa kunsiderevolment iktar baxx mil-limitu massimu tal-iskala msemmija fil-punti 21 u 23 tal-Linji Gwida għar-restrizzjonijiet tal-kompetizzjoni li jieħdu tali forma.
964
Fil-fatt, il-Kummissjoni indikat fil-punti 21 u 23 tal-Linji Gwida li hija tadotta b’mod ġenerali proporzjon li jista’ jasal sa 30 % tal-valur tal-bejgħ, iżda li, għall-ksur bħall-ftehimiet orizzontali ta’ ffissar ta’ prezzijiet u ta’ tqassim tas-suq – klassifikazzjoni adottata fid-deċiżjoni kontenzjuża –, il-proporzjon ikun ġeneralment “fin-naħa ta’ fuq tal-iskala”.
965
Barra minn hekk u kuntrarjament għal dak li ssostni Crédit agricole, il-koeffiċjent multiplikatur ta’ gravità adottat fir-rigward tagħha ma juri ebda ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament.
966
Fil-fatt, il-karatteristiċi speċifiċi ta’ dan il-bank kif ukoll il-karatteristiċi rilevanti tal-parteċipazzjoni tiegħu fil-ksur kontenzjuż ittieħdu debitament inkunsiderazzjoni fi stadji oħra tal-kalkolu tal-multa, skont l-obbligu tal-Kummissjoni li tieħu inkunsiderazzjoni l-aġir individwali adottat mill-impriża inkwistjoni (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑11 ta’ Lulju 2013, Team Relocations et vs Il‑Kummissjoni, C‑444/11 P, mhux ippubblikata, EU:C:2013:464, punti 99, 100, 105 u 106).
967
Għalhekk, il-perijodu iqsar ta’ parteċipazzjoni ta’ Crédit agricole fil-ksur kontenzjuż, l-istess bħall-fatt li din ma ħaditx sehem fl-istabbiliment tiegħu – element li huwa marbut mill-qrib mat-tul tal-parteċipazzjoni tagħha f’dan il-ksur – wasslu lill-Kummissjoni sabiex tadotta fir-rigward tagħha koeffiċjent ta’ tul ta’ 2.20 snin, filwaqt li dan ġie stabbilit għal 3.28 snin għal BofA, 4.75 snin għal Credit Suisse u 4.18 snin għal Deutsche Bank, kif jirriżulta mill-premessa 951 tad-Deċiżjoni kkontestata.
968
Bl-istess mod, id-daqs iżgħar ta’ dan il-bank ittieħed inkunsiderazzjoni għall-valur ta’ sostituzzjoni, li, minħabba l-volum iktar baxx tal-ammonti nozzjonali skambjati mill-imsemmi bank, irriżulta li kien ferm inqas minn dak tal-banek l-oħra, kif jirriżulta mill-premessa 905 tad-Deċiżjoni kkontestata.
969
Fl-aħħar nett, il-fatt li, matul il-ksur kontenzjuż, it-trader ta’ Crédit agricole kien inqas attiv mit-traders tal-banek l-oħra, ma kellux, f’dan il-każ, jittieħed inkunsiderazzjoni mill-Kummissjoni.
970
Fil-fatt, minbarra l-fatt li Crédit agricole ma tallegax, jew a fortiori ma turix, li ssodisfat il-kundizzjonijiet stabbiliti fit-tielet inċiż tal-punt 29 tal-Linji Gwida, hija ġurisprudenza stabbilita li l-parteċipazzjoni passiva fil-ksur, bħall-preżenza ta’ impriża f’laqgħat li matulhom ġew konklużi ftehimiet bi skop antikompetittiv, mingħajr ma tkun manifestament opponiet għal dan, titqies li tikkostitwixxi kompliċità li hija ta’ natura li tinvolvi r-responsabbiltà tagħha fil-kuntest tal-Artikolu 101(1) TFUE, peress li l-approvazzjoni taċita ta’ inizjattiva illegali, mingħajr ma titbiegħed pubblikament mill-kontenut tagħha jew mingħajr ma tirrapportaha lill-entitajiet amministrattivi, effettivament tinkoraġġixxi t-tkomplija tal-ksur u tikkomprometti l-iskoperta tiegħu (ara s-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2016, Eturas et, C‑74/14, EU:C:2016:42, punt 28 u l-ġurisprudenza ċċitata).
971
Għaldaqstant, huwa mingħajr ma twettaq żball li l-Kummissjoni setgħet tadotta fil-konfront b’mod partikolari ta’ Crédit agricole koeffiċjent multiplikatur ta’ gravità li jammonta għal 16 %.
972
Din il-konklużjoni tgħodd bl-istess mod għal Credit Suisse u ma hijiex invalidata mill-argument ta’ dan il-bank li permezz tiegħu huwa sempliċement isostni, f’punt wieħed tar-rikors tiegħu, li “l-multa [li ġiet] imposta [fuqu] […] tissopravaluta b’mod kunsiderevoli l-gravità tal-ksur [minħabba li] il-Kummissjoni ma wrietx li l-komunikazzjonijiet dwar id-determinazzjoni tal-prezzijiet huma antikompetittivi minħabba l-għan (it-tieni parti tal-ewwel motiv)”, li “ma kienx jeżisti pjan ġenerali li jsegwi l-istess għan komuni qabel u wara x-xahar ta’ Frar 2013 (l-ewwel parti tat-tieni motiv)”, li “[huwa] ma kienx jaf – u ma setax raġonevolment jipprevedi – il-komunikazzjonijiet bilaterali allegatament antikompetittivi li seħħew bejn banek oħra wara dan ix-xahar ta’ Frar 2013 (it-tieni parti tat-tieni motiv)” u li “l-Kummissjoni ma pprovatx b’mod suffiċjenti fid-dritt li l-aġir sussegwenti għal Frar 2013 kien wieħed kontinwu (it-tielet parti tat-tieni motiv)”.
973
Fil-fatt, dawn l-erba’ kritiki jikkorrispondu eżattament għal dawk ifformulati minn Credit Suisse u miċħuda mill-Qorti Ġenerali fil-kuntest tat-tieni parti tal-ewwel motiv kif ukoll tal-ewwel, tat-tieni u tat-tielet parti tat-tieni motiv tagħha, li, barra minn hekk, dan il-bank jagħmel riferiment espress għalihom.
974
Minn dan jirriżulta li r-raba’ parti tar-raba’ motiv ta’ Crédit agricole u t-tielet parti tat-tielet motiv ta’ Credit Suisse għandhom jiġu miċħuda bħala infondati.
4) Fuq il‑kritika dwar il‑koeffiċjent multiplikatur tat‑tul (punt 24 tal‑Linji Gwida)
975
Fil-premessi 950 u 951 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni indikat li kkalkolat il-koeffiċjent multiplikatur tat-tul, previst fil-punt 24 tal-Linji Gwida, abbażi tan-numru ta’ ġranet ta’ parteċipazzjoni ta’ kull bank ikkonċernat fil-ksur kontenzjuż, kif iddeterminat fil-premessa 842 ta’ din id-deċiżjoni.
976
Il-Kummissjoni għalhekk adottat koeffiċjent multiplikatur tat-tul ta’ 2.20 snin, fir-rigward ta’ Crédit agricole minħabba tul ta’ parteċipazzjoni tagħha fil-ksur kontenzjuż ta’ 804 ijiem, u koeffiċjent multiplikatur tat-tul ta’ 4.75 snin, fir-rigward ta’ Credit Suisse minħabba tul ta’ parteċipazzjoni tagħha fil-ksur kontenzjuż ta’ 1738 jum.
977
Fil-kuntest tal-ħames parti tar-raba’ motiv ta’ Crédit agricole u fil-kuntest tar-raba’ parti tat-tielet motiv ta’ Credit Suisse, ir-rikorrenti jikkontestaw il-koeffiċjent multiplikatur tat-tul adottat fil-konfront tagħhom.
i) Fuq il‑kritika dwar il‑koeffiċjent multiplikatur tat‑tul ta’ 2.20 snin adottat fil‑konfront ta’ Crédit agricole
978
Permezz tal-ħames parti tar-raba’ motiv tagħha, Crédit agricole tikkritika lill-Kummissjoni talli adottat koeffiċjent multiplikatur tat-tul ta’ 2.20 snin minħabba li dan il-bank ipparteċipa fil-ksur kontenzjuż mill‑10 ta’ Jannar 2013 sal‑24 ta’ Marzu 2015.
979
Issa, kif hija wriet fil-kuntest tal-ewwel u t-tieni motivi tagħha, il-parteċipazzjoni tagħha fil-ksur kontenzjuż wara t-tmiem tas-sena 2013 jew, l-iktar tard, wara l-bidu tas-sena 2014 ma ġietx stabbilita.
980
Fil-fatt, il-Kummissjoni kienet injorat jew naqset milli tikkunsidra diversi elementi determinanti dwar it-tul tal-ksur. L-ewwel nett, it-tnaqqis fin-numru ta’ provi disponibbli sa mit-tmiem tax-xahar ta’ Ottubru 2013 juri l-waqfien tal-ksur kontenzjuż ferm qabel id-data adottata mill-Kummissjoni, fatt li huwa kkonfermat mill-assenza ta’ diskussjonijiet bejn it-trader ta’ Crédit agricole u t-trader ta’ BofA, wara li dan mar minn Deutsche Bank għal BofA matul l-ewwel semestru tas-sena 2014. It-tieni nett, l-aġir ikkritikat – jew, tal-inqas, l-iskambji ta’ informazzjoni – ma kellux għan antikompetittiv u l-atti li jikkostitwixxu dan l-aġir kienu wisq imbegħdin minn xulxin matul is-sena 2013 u fil-bidu tas-sena 2014.
981
F’dan ir-rigward, għandu qabelxejn jiġi rrilevat li l-koeffiċjent multiplikatur tat-tul adottat sabiex jiġi ddeterminat l-ammont ta’ multa imposta skont l-Artikolu 101 TFUE ma huwiex relatat mal-gravità u, għaldaqstant, man-natura antikompetittiva minħabba l-għan jew minħabba l-effett tal-ksur li tiġġustifika l-impożizzjoni ta’ din il-multa.
982
Għaldaqstant, l-argument ta’ Crédit agricole bbażat fuq l-assenza ta’ għan antikompetittiv tal-aġir inkwistjoni – barra minn hekk, miċħud iktar ’il fuq – għandu jiġi miċħud.
983
Għall-kumplament, għandu jiġi kkonstatat li l-argumenti ta’ Crédit agricole, ibbażati fuq l-assenza ta’ natura kontinwa tal-ksur kontenzjuż kif ukoll fuq żball tal-Kummissjoni fir-rigward tad-data tat-tmiem tal-parteċipazzjoni ta’ dan il-bank fl-imsemmi ksur, diġà ġew miċħuda fil-kuntest tar-risposta għat-tieni motiv tagħha.
984
Madankollu, ġie kkonstatat fil-punt 145 iktar ’il fuq li l-Kummissjoni ma setgħetx validament tibbaża ruħha fuq id-diskussjoni tal‑10 ta’ Jannar 2013 u li, minħabba f’hekk, il-bidu tal-parteċipazzjoni ta’ Crédit agricole fil-ksur kontenzjuż kellu jiġi pospost għall‑11 ta’ Jannar 2013.
985
Issa, fid-dawl tal-fatt li l-kalkolu tal-koeffiċjent multiplikatur tat-tul mill-Kummissjoni ta lok għal arrotondament għat-tieni deċimali inferjuri (b’mod partikolari għal Credit Suisse u Deutsche Bank) u li t-tnaqqis ta’ ġurnata mit-tul tal-parteċipazzjoni ta’ Crédit agricole fil-ksur kontenzjuż – minn 804 għal 803 ijiem – jimplika tnaqqis tal-koeffiċjent minn 2.20 sa 2.19, għandu jiġi kkonstatat żball fil-kalkolu tal-koeffiċjent multiplikatur tat-tul applikat għal dan il-bank.
986
Għaldaqstant, il-ħames parti tar-raba’ motiv ta’ Crédit agricole għandha tintlaqa’.
ii) Fuq il‑kritika dwar il‑koeffiċjent multiplikatur tat‑tul ta’ 4.75 snin adottat fil‑konfront ta’ Credit Suisse
987
Permezz tar-raba’ parti tat-tielet motiv tagħha, Credit Suisse tikkritika lill-Kummissjoni talli adottat koeffiċjent multiplikatur tat-tul ta’ 4.75 snin minħabba li dan il-bank ipparteċipa fil-ksur kontenzjuż mill‑21 ta’ Ġunju 2010 sal‑24 ta’ Marzu 2015. Issa, kif hija wriet fil-kuntest tar-raba’ parti tat-tieni motiv tagħha, il-parteċipazzjoni tagħha fil-ksur wara x-xahar ta’ Awwissu 2014 ma ġietx stabbilita.
988
Peress li r-raba’ parti tat-tieni motiv ta’ Credit Suisse ġiet miċħuda, l-istess għandu japplika għar-raba’ parti tat-tielet motiv tagħha.
b)
Fuq il‑kritika dwar l‑aġġustament tal‑ammont bażiku tal‑multa imposta fuq Crédit agricole
989
Fir-rigward tal-aġġustament tal-ammont bażiku tal-multa ta’ Crédit agricole, imwettaq mill-Kummissjoni skont it-Taqsima 2 tal-Linji Gwida, dan il-bank jikkritika lill-Kummissjoni, fil-kuntest, rispettivament, ta’ parti mir-raba’ parti tar-raba’ motiv tiegħu u tat-tieni parti tar-raba’ motiv tiegħu, li, minn naħa, wettqet żbalji ta’ evalwazzjoni fl-eżami taċ-ċirkustanzi attenwanti u, min-naħa l-oħra, kisret il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament meta ddeterminat il-koeffiċjent ta’ dissważjoni speċifiku li ġie applikat għaliha (punt 30 tal-Linji Gwida).
990
Madankollu, għandu jiġi kkonstatat li, fir-raba’ parti tar-raba’ motiv tagħha, Crédit agricole ma tressaq ebda argument insostenn tal-allegazzjoni ta’ żbalji ta’ evalwazzjoni fl-eżami taċ-ċirkustanzi attenwanti u sempliċement tikkritika l-evalwazzjoni magħmula mill-Kummissjoni tal-koeffiċjent multiplikatur ta’ gravità tal-ksur kontenzjuż, ikkunsidrat fil-premessa 941 ta’ din id-deċiżjoni.
991
Għaldaqstant, skont l-Artikolu 76(d) tar-Regoli tal-Proċedura, dan l-argument ibbażat fuq żbalji ta’ evalwazzjoni fl-eżami taċ-ċirkustanzi attenwanti, żviluppat fir-raba’ parti tar-raba’ motiv tiegħu, għandu jiġi miċħud bħala inammissibbli.
992
Konsegwentement, fil-kuntest tal-kontestazzjoni tal-aġġustamenti tal-ammont bażiku tal-multa, ser jiġu eżaminati biss il-kritiki ta’ Crédit agricole dwar l-aġġustament magħmul abbażi tal-koeffiċjent ta’ dissważjoni speċifiku (punt 30 tal-Linji Gwida) u bbażati fuq il-ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament.
993
Insostenn tal-allegazzjoni tagħha, Crédit agricole ssostni li, fil-premessa 964 tad-Deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni ma setgħetx, mingħajr ma tikser il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, tapplika fil-konfront tagħha, kif ukoll fil-konfront ta’ BofA koeffiċjent ta’ dissważjoni speċifiku – rispettivament ta’ 1.2 u 1.3 – skont il-punt 30 tal-Linji Gwida – minħabba l-ammont sinjifikattiv tad-dħul mill-bejgħ tagħhom rispettivament ta’ madwar EUR 55 biljun u EUR 73 biljun fl‑2020, filwaqt li ma tagħmilx dan fil-konfront ta’ Credit Suisse, li, għal din l-istess sena, madankollu kellha dħul mill-bejgħ sinjifikattiv ta’ madwar EUR 21 biljun.
994
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li, kif jirriżulta mill-punt 30 tal-Linji Gwida li l-illegalità tiegħu, barra minn hekk, ma hijiex allegata minn Crédit agricole, il-fatt li d-dħul mill-bejgħ ta’ impriża huwa partikolarment għoli meta mqabbel ma’ dak ta’ impriżi oħra li pparteċipaw fl-akkordju, jiġġustifika, sabiex jiġi żgurat l-effett dissważiv tal-multa, żieda tagħha skont is-saħħa ekonomika tal-impriża kkonċernata (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑17 ta’ Ġunju 2010, Lafarge vs Il‑Kummissjoni, C‑413/08 P, EU:C:2010:346, punt 102, u d-digriet tat‑2 ta’ Frar 2012, Elf Aquitaine vs Il‑Kummissjoni, C‑404/11 P, mhux ippubblikata, EU:C:2012:56, punt 86 u l-ġurisprudenza ċċitata).
995
Barra minn hekk, jekk, f’deċiżjoni partikolari, il-Kummissjoni ma tistax tinjora l-osservanza tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fid-determinazzjoni tal-koeffiċjenti multiplikaturi ta’ dissważjoni speċifiċi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑13 ta’ Diċembru 2012, Versalis u Eni vs Il‑Kummissjoni, T‑103/08, mhux ippubblikata, EU:T:2012:686, punt 324), l-impriżi kkonċernati ma jistgħux madankollu jikkritikaw id-determinazzjoni ta’ dawn il-koeffiċjenti minħabba l-assenza ta’ proporzjonalità eżatta bejniethom u d-dħul mill-bejgħ tal-impriżi differenti kkonċernati (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑18 ta’ Lulju 2013, Dow Chemical et vs Il‑Kummissjoni, C‑499/11 P, EU:C:2013:482, punti 88 u 91, u tad‑19 ta’ Diċembru 2013, Siemens et vs Il‑Kummissjoni, C‑239/11 P, C‑489/11 P u C‑498/11 P, mhux ippubblikata, EU:C:2013:866, punti 302 u 303).
996
F’dan il-każ, mill-premessa 964 tad-Deċiżjoni kkontestata jirriżulta espressament li l-koeffiċjenti multiplikaturi ta’ dissważjoni speċifiċi adottati mill-Kummissjoni fir-rigward ta’ BofA u ta’ Crédit agricole ġew iddeterminati skont l-importanza relattiva tad-dħul mill-bejgħ ta’ dawn l-impriżi.
997
Barra minn hekk, Crédit agricole ma tikkontestax li, fl‑2020, id-dħul mill-bejgħ ta’ Credit Suisse, ċertament mhux imsemmi fl-imsemmija premessa 964, iżda li Crédit agricole kkomunikat fir-rikors tagħha, kien ħafna inqas minn tagħha u minn dak ta’ BofA.
998
Fil-fatt, id-dħul mill-bejgħ ta’ Credit Suisse kien 3.38 darba inqas minn dak ta’ BofA u 2.62 darba inqas minn dak ta’ Crédit agricole, li jimplika li, fost il-banek li pparteċipaw fil-ksur kontenzjuż, Credit Suisse kellha saħħa ekonomika ħafna inqas minn dawn il-banek.
999
Minn dan jirriżulta li, sabiex jiġi żgurat l-effett dissważiv tal-multa fir-rigward ta’ BofA u ta’ Crédit agricole, il-Kummissjoni setgħet, ġustament, tapplika fil-konfront tagħhom koeffiċjent ta’ dissważjoni speċifiku, u, mingħajr ma tikser il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, ma tapplikax tali koeffiċjent għal Credit Suisse.
1000
Għaldaqstant, it-tieni parti tar-raba’ motiv ta’ Crédit agricole għandha tiġi miċħuda bħala infondata.
1001
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-raba’ motiv ta’ Crédit agricole u t-tielet motiv ta’ Credit Suisse għandhom jiġu miċħuda bħala, parzjalment, inammissibbli u parzjalment infondati.
5.
Konklużjoni fuq il‑motivi intiżi għall‑annullament tad‑Deċiżjoni kkontestata
1002
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-ewwel motiv għal annullament invokat minn Crédit agricole fil-Kawża T‑386/21 kif ukoll il-motivi kollha ta’ annullament invokati minn Credit Suisse, fil-Kawża T‑406/21, għandhom jiġu miċħuda.
1003
Għaldaqstant, fil-Kawża T‑406/21, l-ewwel u t-tieni kap tat-talbiet ifformulati minn Credit Suisse u intiżi, essenzjalment, għall-annullament totali jew parzjali tal-Artikolu 1(d) tad-Deċiżjoni kkontestata, kif ukoll l-annullament totali jew, sussidjarjament, parzjali tal-multa imposta fuqha fl-Artikolu 2(d) ta’ din id-deċiżjoni għandhom jiġu miċħuda.
1004
Sa fejn Credit Suisse ma titlobx lill-Qorti Ġenerali teżerċita l-ġurisdizzjoni sħiħa tagħha prevista fl-Artikolu 261 TFUE u fl-Artikolu 31 tar-Regolament Nru 1/2003 (ara l-punti 46 u 67 sa 69 iktar ’il fuq), ir-rikors ippreżentat minn dan il-bank fil-Kawża T‑406/21 għandu jiġi miċħud kollu kemm hu.
1005
Għall-kuntrarju, mill-eżami tat-tieni u tat-tielet motiv invokati minn Crédit agricole jirriżulta li l-parteċipazzjoni tagħha fil-ksur uniku u kontinwu kkonstatat fid-Deċiżjoni kkontestata hija stabbilita biss mill‑11 ta’ Jannar 2013 u li l-Kummissjoni għalhekk wettqet żball meta qieset, fl-Artikolu 1(c) tal-imsemmija deċiżjoni li din l-impriża pparteċipat fi ksur uniku u kontinwu mill‑10 ta’ Jannar 2013.
1006
Konsegwentement, u kif jirriżulta mill-eżami tar-raba’ motiv, il-Kummissjoni kisret l-Artikolu 23(3) tar-Regolament Nru 1/2003 meta qieset, għall-finijiet tal-kalkolu tal-ammont tal-multa imposta fl-Artikolu 2(c) tad-Deċiżjoni kkontestata, li l-ksur imwettaq minn Crédit agricole kien dam 2.20 snin.
1007
Minn dan isegwi li l-ewwel u t-tieni kap tat-talbiet ifformulati minn Crédit agricole għandhom jintlaqgħu parzjalment u li, minn naħa, l-Artikolu 1(c) tad-Deċiżjoni kkontestata għandu jiġi annullat sa fejn, f’din id-dispożizzjoni, il-Kummissjoni tikkonstata li Crédit agricole pparteċipat fi ksur uniku u kontinwu b’effett mill‑10 ta’ Jannar 2013 u, min-naħa l-oħra, l-Artikolu 2(c) ta’ din l-istess deċiżjoni għandu jiġi annullat sa fejn jistabbilixxi l-ammont tal-multa dovuta minn Crédit agricole għal EUR 3993000.
1008
Sa fejn l-illegalitajiet ikkonstatati fil-Kawża T‑386/21 għandhom effett fuq id-determinazzjoni tal-ammont tal-multa u sa fejn Crédit agricole titlob, fil-kuntest tat-tieni kap tat-talbiet tagħha, it-tnaqqis tal-ammont tal-multa li ġiet imposta fuqha, il-konsegwenzi li għandhom jinsiltu mill-imsemmija illegalitajiet għandhom jiġu eżaminati mill-Qorti Ġenerali abbażi tal-ġurisdizzjoni sħiħa tagħha.
F. Fuq it‑talbiet ta’ Crédit agricole għal ġurisdizzjoni sħiħa
1009
Fil-kuntest tat-tieni kap tat-talbiet ippreżentat sussidjarjament, Crédit agricole titlob lill-Qorti Ġenerali teżerċita l-ġurisdizzjoni sħiħa tagħha sabiex tnaqqas l-ammont tal-multa imposta fuqha.
1010
Meta teżerċita l-ġurisdizzjoni sħiħa tagħha prevista fl-Artikolu 261 TFUE u fl-Artikolu 31 tar-Regolament Nru 1/2003, il-qorti tal-Unjoni tista’, lil hinn mis-sempliċi stħarriġ tal-legalità tas-sanzjoni, tissostitwixxi l-evalwazzjoni tagħha għad-determinazzjoni tal-ammont ta’ din is-sanzjoni għal dik tal-Kummissjoni, awtriċi tal-att li fih dan l-ammont ġie inizjalment stabbilit (ara s-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2016, Galp Energía España et vs Il‑Kummissjoni, C‑603/13 P, EU:C:2016:38, punt 75 u l-ġurisprudenza ċċitata) u, konsegwentement, li tħassar, tnaqqas jew iżżid l-ammont tal-multa imposta.
1011
Sabiex jiġi ddeterminat l-ammont tal-multa imposta fuq impriża abbażi tal-ġurisdizzjoni sħiħa tagħha, hija l-qorti tal-Unjoni li għandha tevalwa hija stess iċ-ċirkustanzi tal-każ u t-tip ta’ ksur inkwistjoni. Dan l-eżerċizzju jippreżupponi, skont l-Artikolu 23(3) tar-Regolament Nru 1/2003, li tittieħed inkunsiderazzjoni, għal kull impriża ssanzjonata, il-gravità tal-ksur ikkonċernat kif ukoll it-tul tiegħu, fl-osservanza tal-prinċipji, b’mod partikolari, ta’ motivazzjoni, ta’ proporzjonalità, ta’ individwalizzazzjoni tas-sanzjonijiet u ta’ ugwaljanza fit-trattament, mingħajr ma l-qorti tal-Unjoni tkun marbuta bir-regoli indikattivi ddefiniti mill-Kummissjoni fil-linji gwida tagħha anki jekk dawn jistgħu jiggwidawha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2016, Galp Energía España et vs Il‑Kummissjoni (C‑603/13 P, EU:C:2016:38, punti 89 u 90).
1012
Għal dan l-għan, għandu jiġi rrilevat li l-Qorti Ġenerali kkonstatat, fil-punti 145, 551, 984 u 1005 iktar ’il fuq, li l-Kummissjoni kienet adottat b’mod żbaljat l‑10 ta’ Jannar 2013 bħala d-data tal-bidu tal-parteċipazzjoni ta’ Crédit agricole fil-ksur kontenzjuż, li kien ifisser li din id-data kellha tiġi posposta għall‑11 ta’ Jannar 2013. Madankollu, bla ħsara għall-implikazzjonijiet ta’ din il-konstatazzjoni fuq it-tul tal-parteċipazzjoni ta’ dan il-bank fil-ksur kontenzjuż kif ukoll fuq il-koeffiċjent multiplikatur tat-tul applikat għalih, hija ċaħdet bħala infondati l-kritika mqajma mill-imsemmi bank u diretta kontra l-elementi l-oħra relatati mad-determinazzjoni tal-ammont tal-multa imposta fuqu, b’mod partikolari dik relatata mal-gravità tal-ksur kontenzjuż.
1013
F’dan il-kuntest, il-Qorti Ġenerali tqis li, fil-kuntest tal-eżerċizzju tal-ġurisdizzjoni sħiħa tagħha, hija tista’ tadotta l-evalwazzjonijiet legalment fondati mwettqa mill-Kummissjoni fil-premessi 868 sa 949 u 952 sa 971 tad-Deċiżjoni kkontestata.
1014
Madankollu, hija għandha tiddetermina jekk, fid-dawl tal-metodoloġija ta’ kalkolu tal-valur ta’ sostituzzjoni, it-tnaqqis tat-tul tal-parteċipazzjoni ta’ Crédit agricole fil-ksur kontenzjuż minn 574 jum ta’ xogħol għal 573 jum ta’ xogħol jeħtieġx li jinbidel l-ammont tal-multa imposta fuq dan il-bank.
1015
Fil-fatt, dan it-tnaqqis jimplika mhux biss tnaqqis tal-ammonti nozzjonali annwalizzati kkunsidrati mill-Kummissjoni, iżda wkoll l-evalwazzjoni tal-konsegwenzi tat-tħassir tad-data relatata mal‑10 ta’ Jannar 2013 fuq il-kalkolu tad-differenzjal bejn it-talba u l-offerta finali ta’ dan il-bank, li fuqu jiddependi direttament il-fattur ta’ aġġustament adottat fir-rigward tiegħu.
1016
Hija wkoll il-Qorti Ġenerali li għandha teżamina jekk il-koeffiċjent multiplikatur tat-tul applikat għal Crédit agricole, kif imsemmi fil-punt 985 iktar ’il fuq, jeħtieġx li jinbidel l-ammont tal-multa imposta fuq dan il-bank.
1017
Madankollu, fid-dawl b’mod partikolari tar-regola tal-arrotondament għat-tielet deċimali inferjuri użata mill-Kummissjoni għall-kalkolu tal-fattur ta’ aġġustament (ara l-punt 759 iktar ’il fuq), kif ukoll tat-tul – għalkemm kemxejn imnaqqas – tal-parteċipazzjoni ta’ Crédit agricole fil-ksur kontenzjuż u tal-gravità ta’ dan tal-aħħar, il-Qorti Ġenerali tqis li ma hemmx lok li jinbidel l-ammont tal-multa imposta fuq dan il-bank għall-ksur uniku u kontinwu msemmi fl-Artikolu 1 ta’ din id-deċiżjoni għall-perijodu mill‑11 ta’ Jannar 2013 sal‑24 ta’ Marzu 2015.
1018
Għaldaqstant, l-ammont tal-multa imposta fuq Crédit agricole għandu jiġi ffissat għal EUR 3993000.
IV. Fuq l‑ispejjeż
1019
Skont l-Artikolu 134(1) tar-Regoli tal-Proċedura, il-parti li titlef il-kawża għandha tiġi kkundannata għall-ispejjeż, jekk dawn ikunu ntalbu.
1020
Peress li Crédit agricole tilfet it-talbiet tagħha, kważi kollha kemm huma, hemm lok li hija tiġi kkundannata għall-ispejjeż fil-Kawża T‑386/21, konformement mat-talbiet tal-Kummissjoni.
1021
Peress li Credit Suisse tilfet it-talbiet tagħha, kważi kollha kemm huma, hemm lok li hija tiġi kkundannata għall-ispejjeż fil-Kawża T‑406/21, konformement mat-talbiet tal-Kummissjoni.
Għal dawn il-motivi,
IL-QORTI ĠENERALI (Il-Ħames Awla Estiża)
taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Il-Kawżi T‑386/21 u T‑406/21 huma magħquda għall-finijiet tas-sentenza.
2)
Fil-Kawża T‑386/21:
–
l-Artikolu 1(c) tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2021) 2871 final tat‑28 ta’ April 2021, li tirrigwarda proċedura skont l-Artikolu 101 TFUE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE (Każ AT.40346 – Bonds SSA) – għandu jiġi annullat sa fejn dan jikkonstata li Crédit agricole SA u Crédit agricole Corporate and Investment Bank ipparteċipaw fil-ksur mill‑10 ta’ Jannar 2013 sal‑24 ta’ Marzu 2015, u mhux mill‑11 ta’ Jannar 2013 sal‑24 ta’ Marzu 2015;
–
l-Artikolu 2(c) tad-Deċiżjoni C(2021) 2871 final għandu jiġi annullat sa fejn jistabbilixxi l-ammont tal-multa dovuta, b’mod solidali bejniethom, minn Crédit agricole Corporate and Investment Bank u Crédit agricole għal EUR 3993000;
–
l-ammont tal-multa imposta fuq Crédit agricole Corporate and Investment Bank u fuq Crédit agricole fl-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni C(2021) 2871 final huwa ffissat għal EUR 3993000;
–
il-kumplament tar-rikors huwa miċħud.
–
Crédit agricole u Crédit agricole Corporate and Investment Bank huma kkundannati għall-ispejjeż.
3)
Fil-Kawża T‑406/21:
–
ir-rikors huwa miċħud;
–
UBS Group AG u Credit Suisse Securities (Europe) Ltd huma kkundannati għall-ispejjeż.
Svenningsen
Tomljenović
Mac Eochaidh
Martín y Pérez de Nanclares
Stancu
Mogħtija f’qorti bil-miftuħ fil-Lussemburgu, fis‑6 ta’ Novembru 2024.
Firem
Werrej
I. Il‑fatti li wasslu għall‑kawża
A. Fuq is‑settur tal‑BSSA
1. Prezz ta’ BSSA fis‑suq sekondarju
a) Stabbiliment tal‑prezz fis‑suq sekondarju
b) Prezzijiet bidirezzjonali proposti mill‑ġeneraturi tas‑suq
2. Pożizzjonijiet ta’ negozjar u riskju ta’ negozjar
3. Kummerċ bejn il‑banek permezz ta’ sensara
B. Fuq il‑proċedura li wasslet għad‑Deċiżjoni kkontestata
C. Fuq id‑Deċiżjoni kkontestata
1. Fuq il‑konstatazzjoni tal‑ksur kontenzjuż
2. Fuq l‑impożizzjoni ta’ multi
3. Fuq id‑dispożittiv
II. It‑talbiet tal‑partijiet
III. Id‑dritt
A. Fuq it‑talbiet għall‑ommissjoni ta’ ċerta informazzjoni fil‑konfront tal‑pubbliku
B. Fuq is‑suġġett tar‑rikorsi ta’ Crédit agricole u Credit Suisse
1. Fuq ir‑rikors ta’ Crédit agricole
2. Fuq ir‑rikors ta’ Credit Suisse
C. Fuq l‑għan tal‑ksur ikkonstatat fid‑Deċiżjoni kkontestata
D. Fuq l‑ammissibbiltà tal‑kritika kontra l‑interpretazzjoni tad‑diskussjonijiet analizzata fid‑Deċiżjoni kkontestata
1. Fuq l‑eċċezzjonijiet ta’ inammissibbiltà relatati mal‑kritika ta’ Crédit agricole
2. Fuq l‑eċċezzjonijiet ta’ inammissibbiltà relatati mal‑kritika ta’ Credit Suisse
E. Fuq it‑talbiet għal annullament ta’ Crédit agricole u Credit Suisse
1. Fuq it‑tielet motiv ta’ Crédit agricole, ibbażat fuq il‑ksur tal‑prinċipju ta’ preżunzjoni tal‑innoċenza
2. Fuq it‑tieni motiv ta’ Crédit agricole u t-tieni motiv ta’ Credit Suisse, ibbażati fuq żbalji fil‑klassifikazzjoni tal‑aġir inkwistjoni bħala ksur uniku u kontinwu
a) Osservazzjonijiet preliminari
b) Fuq l‑eżistenza ta’ ftehimiet u/jew ta’ prattiki miftiehma li huma ta’ natura antikompetittiva
1) Fuq id‑diskussjonijiet li n‑natura antikompetittiva tagħhom hija stabbilita
2) Fuq in‑natura antikompetittiva tad‑diskussjonijiet li Crédit agricole u Credit Suisse jistgħu jikkontestaw
i) Fuq id‑diskussjonijiet li Crédit agricole tista’ tikkontesta
– Fuq id‑diskussjoni tat‑18 ta’ Jannar 2013
– Fuq id‑diskussjoni tal‑31 ta’ Jannar 2013
– Fuq id‑diskussjoni tal‑15 ta’ Frar 2013
– Fuq id‑diskussjoni tad‑19 ta’ Marzu 2013
– Fuq id‑diskussjoni tal‑21 ta’ Marzu 2013
– Fuq id‑diskussjoni tal‑24 ta’ Mejju 2013
– Fuq id‑diskussjoni tat‑3 ta’ Ġunju 2013
– Fuq id‑diskussjoni tal‑10 ta’ Lulju 2013
– Fuq id‑diskussjoni tal‑25 ta’ Lulju 2013
– Fuq id‑diskussjoni tas‑6 ta’ Awwissu 2014
– Fuq id‑diskussjoni tat‑12 ta’ Marzu 2015
ii) Fuq id‑diskussjonijiet li Credit Suisse tista’ tikkontesta
– Fuq id‑diskussjoni tat‑28 ta’ Settembru 2010
– Fuq id‑diskussjoni tat‑8 ta’ Frar 2012
– Fuq id‑diskussjoni tal‑10 ta’ Jannar 2013
– Fuq id‑diskussjoni tat‑12 ta’ Marzu 2015
– Fuq l‑ittra elettronika tal‑24 ta’ Marzu 2015
3) Konklużjoni fuq id‑diskussjonijiet analizzati fid‑Deċiżjoni kkontestata
c) Fuq l‑eżistenza ta’ ksur uniku u kontinwu
1) Fuq in‑natura unika tal‑ksur ikkonstatat
i) Fuq l‑eżistenza ta’ pjan ġenerali li jsegwi għan antikompetittiv uniku qabel u matul ix‑xahar ta’ Frar 2013
ii) Fuq it‑tkomplija tal‑pjan ġenerali li jsegwi għan antikompetittiv uniku wara x‑xahar ta’ Frar 2013
2) Fuq in‑natura kontinwa tal‑ksur ikkonstatat
i) Fuq it‑tielet parti tat‑tieni motiv ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq assenza ta’ prova tan‑natura kontinwa tal‑ksur kontenzjuż wara x‑xahar ta’ Frar 2013
ii) Fuq it‑tieni parti tat‑tieni motiv ta’ Crédit agricole, sa fejn din hija intiża li turi l‑assenza ta’ natura kontinwa tal‑ksur ikkonstatat
d) Fuq il‑parteċipazzjoni ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse fil‑ksur uniku u kontinwu kkonstatat
1) Fuq l‑ewwel parti tat‑tieni motiv invokat minn Crédit agricole, ibbażata formalment, fuq assenza ta’ kontribuzzjoni tagħha għal pjan ġenerali.
i) Fuq il‑kontribuzzjoni intenzjonali ta’ Crédit agricole għal pjan ġenerali
ii) Fuq l‑għarfien, ta’ Crédit agricole, tal‑aġir l‑ieħor kollu implimentat jew previst mill‑banek l‑oħra kkonċernati
2) Fuq it‑tieni parti tat‑tieni motiv ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq żbalji fir‑rigward tal‑għarfien tagħha tad‑diskussjonijiet bilaterali bejn it‑traders ta’ banek oħra jew dwar il‑fatt li hija setgħet raġonevolment tipprevedihom
e) Fuq it‑tul tal‑parteċipazzjoni ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse fil‑ksur uniku u kontinwu kontenzjuż
1) Fuq it‑tieni parti tat‑tieni motiv ta’ Crédit agricole, sa fejn din hija intiża li turi l‑assenza ta’ natura kontinwa tal‑parteċipazzjoni tagħha fil‑ksur ikkonstatat
2) Fuq ir‑raba’ parti tat‑tieni motiv ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq l‑allegazzjoni li l‑Kummissjoni ma pprovatx il‑parteċipazzjoni tagħha f’aġir illegali wara x‑xahar ta’ Awwissu 2014
f) Konklużjoni dwar it‑tieni motiv ta’ Crédit agricole u t‑tieni motiv ta’ Credit Suisse
3. Fuq l‑ewwel motiv ta’ Crédit agricole u l‑ewwel motiv ta’ Credit Suisse, ibbażati fuq żbalji fil‑klassifikazzjoni tal‑aġir inkwistjoni bħala restrizzjoni minħabba l-għan
a) Osservazzjonijiet preliminari dwar is‑suġġett u l‑bażi tal‑kritika magħmula mir‑rikorrenti
1) Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole
2) Fuq il‑kritika ta’ Credit Suisse
b) Fuq il‑klassifikazzjoni tal‑aġir inkwistjoni bħala “restrizzjoni minħabba l‑għan”
1) Osservazzjonijiet preliminari
2) Fuq il‑grad ta’ dannu għall‑kompetizzjoni meħtieġ sabiex aġir jiġi kklassifikat bħala “restrizzjoni minħabba l‑għan”
3) Fuq l‑evalwazzjoni tal‑aġir inkwistjoni mill‑Kummissjoni
i) Fuq il‑kritika dwar l‑evalwazzjoni tal‑kuntest ekonomiku tal‑aġir inkwistjoni mill‑Kummissjoni
– Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole, ibbażata fuq l‑assenza ta’ evalwazzjoni tal‑kuntest ekonomiku tal‑ksur kontenzjuż
– Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq l‑evalwazzjoni żbaljata tal‑kuntest ekonomiku tal‑ksur kontenzjuż
ii) Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq in‑natura insuffiċjentement dannuża għall‑kompetizzjoni tal‑aġir inkwistjoni
iii) Fuq il‑kritika bbażata fuq in‑natura, essenzjalment, “iġġustifikata” tal‑aġir inkwistjoni
– Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq l‑effetti favur il‑kompetizzjoni tal‑aġir inkwistjoni
– Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq in‑natura “neċessarja”, “leġittima”, “pożittiva” jew “inerenti u essenzjali” tal‑aġir inkwistjoni
4) Konklużjoni dwar il‑klassifikazzjoni tal‑aġir inkwistjoni bħala “restrizzjoni minħabba l-għan”
4. Fuq ir‑raba’ motiv ta’ Crédit agricole u t‑tielet motiv ta’ Credit Suisse, ibbażati fuq insuffiċjenza ta’ motivazzjoni u fuq żbalji fid‑determinazzjoni tal‑ammont tal‑multa rispettiva tagħhom
a) Fuq il‑kritika dwar l‑ammont bażiku tal‑multi imposti fuq Crédit agricole u Credit Suisse
1) Fuq il‑kritika dwar l‑ammont tal‑valur ta’ sostituzzjoni
i) Fuq il‑kritika ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq in‑nuqqas ta’ motivazzjoni tal‑kalkolu tal‑multa
ii) Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq ksur tal‑linji gwida
– Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq ir‑rifjut tal‑Kummissjoni milli tuża metodoloġija ta’ kalkolu tad‑differenzjal bejn it‑talba u l‑offerta bbażata fuq id‑data tat‑tranżazzjonijiet tagħhom stess
– Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole, ibbażata fuq l‑użu ta’ koeffiċjenti fissi tal‑BSSA kkunsidrati għall‑perijodu kollu tal‑ksur u għall‑banek kollha kkonċernati għall‑finijiet tal‑kalkolu tad‑differenzjal bejn it‑talba u l‑offerta finali ta’ kull wieħed minn dawn il‑banek
– Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole u ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq użu tad‑data BGN
– Fuq il‑kritika ta’ Credit Suisse, ibbażata fuq is‑sopravalutazzjoni tal‑valur ta’ sostituzzjoni tagħha minħabba t‑teħid inkunsiderazzjoni fir‑rigward tagħha ta’ ammonti nozzjonali ta’ banek oħra
2) Fuq il‑kritika ta’ Crédit agricole dwar l‑għażla tal‑Kummissjoni li ma tikkunsidrax is‑sena 2014 bħala perijodu ta’ referenza għall‑kalkolu tal‑valur ta’ sostituzzjoni
3) Fuq il‑kritika dwar il‑koeffiċjent multiplikatur ta’ gravità (punti 20 sa 23 tal‑Linji Gwida)
4) Fuq il‑kritika dwar il‑koeffiċjent multiplikatur tat‑tul (punt 24 tal‑Linji Gwida)
i) Fuq il‑kritika dwar il‑koeffiċjent multiplikatur tat‑tul ta’ 2.20 snin adottat fil‑konfront ta’ Crédit agricole
ii) Fuq il‑kritika dwar il‑koeffiċjent multiplikatur tat‑tul ta’ 4.75 snin adottat fil‑konfront ta’ Credit Suisse
b) Fuq il‑kritika dwar l‑aġġustament tal‑ammont bażiku tal‑multa imposta fuq Crédit agricole
5. Konklużjoni fuq il‑motivi intiżi għall‑annullament tad‑Deċiżjoni kkontestata
F. Fuq it‑talbiet ta’ Crédit agricole għal ġurisdizzjoni sħiħa
IV. Fuq l‑ispejjeż
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: l-Ingliż.