62025CJ0313
BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Dara Dlísheomra)
4 Meán Fómhair 2025 (
*1
)
(Tarchur chun réamhrialú – Nós imeachta práinne um réamhrialú – Beartas inimirce – Náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach i mBallstát a fhilleadh – Treoir 2008/115/CE – Forfheidhmiú cinnidh um fhilleadh atá tagtha chun bheith críochnaitheach – Airteagal 5 – Prionsabal an non‑refoulement – Leas an linbh – Saol teaghlaigh – Airteagal 15 – Coinneáil chun críche aistrithe – Comhlíonadh na gcoinníollacha dlíthiúlachta a fhíorú – Oibleagáid na cúirte náisiúnta athbhreithniú a dhéanamh ar chomhlíonadh phrionsabal an non‑refoulement agus na leasanna eile dá dtagraítear in Airteagal 5 de Threoir 2008/115 – Scrúdú ex officio – Airteagail 6 agus 7, Airteagal 19(2), Airteagal 24(2), Airteagal 47 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh)
I gCás C‑313/25 PPU [Adrar] (
i
),
IARRAIDH ar réamhrialú de bhun Airteagal 267 CFAE, ó rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (Cúirt Dúiche na Háige, ina suí in Ruremonde, an Ísiltír), trí bhreith an 6 Bealtaine 2025, a fuarthas ag an gCúirt an 6 Bealtaine 2025, sna himeachtaí
GB
v
Minister van Asiel en Migratie
tugann AN CHÚIRT (an Dara Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: K. Jürimäe (Rapóirtéir), Uachtarán Dlísheomra, K. Lenaerts, Uachtarán na Cúirte, i gcáil Bhreitheamh an Dara Dlísheomra, M. Gavalec, Z. Csehi agus F. Schalin, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: D. Spielmann,
Cláraitheoir: A. Lamote, Riarthóir,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn agus tar éis éisteacht an 1 Iúil 2025,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
–
GB, ag N. den Ouden agus A. Hol, advocaten,
–
Rialtas na hÍsiltíre, ag M. H. S. Gijzen agus J. Langer, i gcáil Gníomhairí,
–
an Coimisiún Eorpach, ag A. Baeckelmans, A. Katsimerou agus F. van Schaik, i gcáil Gníomhairí,
tar éis éisteacht le Tuairim an Abhcóide Ghinearálta ag éisteacht an 1 Lúnasa 2025,
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1
Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú Airteagal 5, Airteagal 13(1) agus (2) agus Airteagal 15 de Threoir 2008/115/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Nollaig 2008 maidir le caighdeáin choiteanna agus nósanna imeachta coiteanna sna Ballstáit i ndáil le náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach a fhilleadh (IO 2008 L 348, lch. 98), arna léamh i gcomhar le hAirteagail 6 agus 7, Airteagal 19(2), Airteagal 24(2) agus Airteagal 47 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’).
2
Rinneadh an iarraidh seo in imeachtaí idir GB, náisiúnach de chuid na hAilgéire, agus an tAire van Asiel en Migratie (an tAire Tearmainn agus Imirce, an Ísiltír; ‘an tAire’) maidir le cinneadh an Aire GB a choinneáil d’fhonn é a aistriú go dtí an Ailgéir.
An dlí lena mbaineann
Dlí idirnáisiúnta
3
Sonraítear in Airteagal 33 den Choinbhinsiún maidir le Stádas Dídeanaithe, arna shíniú sa Ghinéiv an 28 Iúil 1951 (Sraith Chonarthaí na Náisiún Aontaithe, Iml. 189, lch. 150, Uimh. 2545 (1954)), arna leasú leis an bPrótacal maidir le Stádas Dídeanaithe, arna thabhairt i gcrích i Nua-Eabhrac an 31 Eanáir 1967:
‘1.   Ní dhéanfaidh aon Stát Conarthach dídeanaí a dhíbirt nó a fhilleadh (“refouler”) ar aon bhealach chuig teorainneacha críocha ina mbeadh a shaol nó a shaoirse faoi bhagairt mar gheall ar a chine, a reiligiún, a náisiúntacht, nó mar gheall air a bheith mar chuid de ghrúpa sóisialta nó tuairim pholaitiúil ar leith a bheith aige.
2.   Ní fhéadfaidh dídeanaí, áfach, tairbhe na forála seo a éileamh, ar dídeanaí é a bhfuil forais réasúnacha ann lena mheas, mar chontúirt do shlándáil na tíre ina bhfuil sé, nó ar duine é a ciontaíodh i gcoir fhíorthromchúiseach le breithiúnas críochnaitheach, gur baol é do phobal na tíre sin.’
Dlí an Aontais Eorpaigh
4
Sonraítear in aithrisí 2, 4, 8, 16, 22 agus 24 de Threoir 2008/115 mar a leanas:
‘(2)
D’iarr an Chomhairle Eorpach sa Bhruiséil an 4 agus 5 Samhain 2004, go mbunófaí beartas éifeachtach um aistriú agus athdhúichiú, bunaithe ar chaighdeáin choiteanna, i ndáil le daoine a fhilleadh ar bhealach dhaonnachtúil agus lánurraim a thabhairt dá gcearta bunúsacha agus dá ndínit.
[...]
(4)
Ní mór rialacha soiléire, trédhearcacha agus cothroma a shocrú chun foráil a dhéanamh do bheartas éifeachtach maidir le filleadh mar ghné riachtanach de bheartas dea-bhainistithe inimirce.
[...]
(8)
Aithnítear go bhfuil sé dlisteanach go ndéanfadh na Ballstáit náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach a fhilleadh, ar choinníoll go bhfuil córais tearmainn chothroma éifeachtúla i bhfeidhm lena dtugtar lánurraim do phrionsabal an non‑refoulement.
[...]
(16)
Ba cheart teorainn a bheith le húsáid coinneála chun críche aistrithe agus ba cheart í a bheith faoi réir phrionsabal na comhréireachta maidir leis na modhanna a úsáidtear agus na cuspóirí a shaothraítear. Níl údar cuí leis an gcoinneáil ach amháin chun an filleadh a ullmhú nó chun an próiseas aistrithe a chur i gcrích agus mura mbeadh cur i bhfeidhm beart nach bhfuil chomh comhéigneach céanna leordhóthanach.
[...]
(22)
I gcomhréir leis an [gCoinbhinsiún Idirnáisiúnta um Chearta an Linbh, arna ghlacadh ag Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe an 20 Samhain 1989,] ba cheart do na Ballstáit tús áite a thabhairt do “leas an linbh” agus an Treoir seo á cur chun feidhme acu. I gcomhréir leis an gCoinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint [sínithe sa Róimh an 4 Samhain 1950], ba cheart do Bhallstáit tús áite a thabhairt d’urramú shaol an teaghlaigh agus an Rialachán seo á chur i bhfeidhm acu.
[...]
(24)
Leis an Treoir seo, urramaítear na cearta bunúsacha agus comhlíontar na prionsabail a aithnítear go háirithe sa [Chairt].’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
5
Foráiltear le hAirteagal 3 den Treoir sin, dar teideal ‘Sainmhínithe’, i míreanna 4 agus 5 de:
‘Chun críocha na Treorach seo, tá feidhm ag na sainmhínithe seo a leanas:
[...]
(4)
ciallaíonn “cinneadh um fhilleadh” cinneadh nó gníomh riaracháin nó breithiúnach, ina luaitear nó ina ndearbhaítear go bhfuil fanacht náisiúnaigh tríú tír neamhdhleathach agus lena bhforchuirtear oibleagáid ar an duine sin filleadh nó ina luaitear go bhfuil oibleagáid ar an duine sin filleadh;
(5)
ciallaíonn “aistriú” an oibleagáid maidir le filleadh a fhorfheidhmiú, eadhon daoine a iompar go fisiciúil amach as an mBallstát’.
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
6
Foráiltear le hAirteagal 5 de Threoir 2008/115, dar teideal ‛Non‑refoulement, leas an linbh, saol an teaghlaigh agus an staid sláinte’ mar a leanas:
‘Agus an Treoir seo á cur chun feidhme, ba cheart do na Ballstáit an méid seo a leanas a chur san áireamh:
(a)
leas an linbh;
(b)
an saol teaghlaigh;
(c)
sláinte an náisiúnaigh tríú tír lena mbaineann;
agus prionsabal an non‑refoulement a urramú.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
7
Foráiltear le hAirteagal 9(1) den Treoir sin, dar teideal ‘Aistriú a chur siar’:
‘Cuirfidh na Ballstáit aistriú siar:
(a)
i gcás ina sáródh sé prionsabal an non‑refoulement [...]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
8
Foráiltear mar a leanas leis an gcéad fomhír d’Airteagal 12(1) de Threoir 2008/115, dar teideal ‘Foirm’:
‘Déanfar cinntí um fhilleadh agus, má eisítear iad, cinntí um thoirmeasc ar dhul isteach agus cinntí um aistriú a eisiúint i scríbhinn agus tabharfar cúiseanna maidir le fíoras agus dlí iontu chomh maith le faisnéis faoi leigheasanna dlíthiúla atá ar fáil.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
9
Foráiltear le hAirteagal 13(1) agus (2) den Treoir sin, dar teideal ‘Leigheasanna’:
‘1.   Tabharfar leigheas éifeachtach don náisiúnach tríú tír lena mbaineann chun achomharc a dhéanamh i gcoinne cinntí maidir le filleadh nó chun athbhreithniú a lorg ar chinntí den sórt sin, dá dtagraítear in Airteagal 12(1), os comhair údarás inniúil breithiúnach nó riaracháin nó comhlacht inniúil atá comhdhéanta de chomhaltaí atá neamhchlaonta agus a bhfuil coimircí neamhspleáchais acu.
2.   Beidh sé de chumhacht ag an údarás nó ag an gcomhlacht a luaitear i mír 1 athbhreithniú a dhéanamh ar chinntí maidir le filleadh, dá dtagraítear in Airteagal 12(1), lena n‑áirítear an fhéidearthacht forfheidhmiú na gcinntí sin a chur ar fionraí go sealadach, mura rud é go bhfuil fionraí sealadach infheidhme cheana faoin reachtaíocht náisiúnta.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
10
Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 15 den Treoir sin, dar teideal ‘Coinneáil’:
‘1.   Mura féidir bearta leordhóthanacha eile nach bhfuil chomh comhéigneach céanna a chur i bhfeidhm go héifeachtach i gcás sonrach, ní fhéadfaidh na Ballstáit náisiúnach tríú tír atá faoi réir imeachtaí um fhilleadh a choinneáil ach amháin chun an filleadh a ullmhú agus/nó an próiseas aistrithe a chur i gcrích, go háirithe más rud é:
(a)
go bhfuil riosca éalaithe ann, nó
(b)
go seachnaíonn an náisiúnach tríú tír lena mbaineann an t‑ullmhúchán maidir le filleadh nó an próiseas aistrithe nó go gcuireann sé bac leo.
Beidh aon tréimhse choinneála chomh gearr agus is féidir agus ní mhairfidh sí ach fad atá socruithe um aistriú idir lámha agus á gcur i ngníomh le dícheall cuí.
2.   Déanfaidh údaráis riaracháin nó údaráis bhreithiúnacha coinneáil a ordú.
Déanfar coinneáil a ordú i scríbhinn ina dtabharfar cúiseanna i dtaca le fíoras agus dlí.
Nuair atá an choinneáil ordaithe ag údaráis riaracháin, déanfaidh na Ballstáit an méid seo a leanas:
(a)
déanfaidh siad foráil maidir le hathbhreithniú breithiúnach tapa ar dhlíthiúlacht na coinneála ar a ndéanfar cinneadh chomh tapa agus is féidir ó thús thréimhse na coinneála;
(b)
nó deonóidh siad ceart don náisiúnach tríú tír lena mbaineann imeachtaí a thionscnamh trína mbeidh dlíthiúlacht na coinneála faoi réir athbhreithniú breithiúnach tapa ar a ndéanfar cinneadh chomh tapa agus is féidir tar éis sheoladh na n‑imeachtaí ábhartha. I gcás den sórt sin, cuirfidh na Ballstáit in iúl láithreach don náisiúnach tríú tír lena mbaineann go bhféadfaí imeachtaí den sórt sin a thionscnamh.
Scaoilfear saor an náisiúnach tríú tír lena mbaineann láithreach mura bhfuil an choinneáil dleathach.
3.   I ngach cás, déanfar athbhreithniú ar choinneáil ag eatraimh réasúnta, ar iarratas a fháil ón náisiúnach tríú tír lena mbaineann nó ar bhonn ex officio. I gcás tréimhsí fadaithe coinneála, beidh athbhreithnithe faoi réir maoirseacht údaráis bhreithiúnaigh.
4.   Nuair a dhealraíonn sé nach bhfuil ionchas réasúnach aistrithe ann a thuilleadh ar chúiseanna dlíthiúla nó ar chúiseanna eile, nó nach ann a thuilleadh do na coinníollacha a leagtar síos i mír 1, níl údar leis an gcoinneáil a thuilleadh agus scaoilfear saor an duine lena mbaineann láithreach.
5.   Mairfidh tréimhse na coinneála fad atá na coinníollacha a leagtar síos i mír 1 á gcomhlíonadh agus fad atá gá léi chun aistriú rathúil a chinntiú. Socróidh gach Ballstát tréimhse theoranta choinneála, nach faide ná 6 mhí.
6.   Ní fhéadfaidh na Ballstáit an tréimhse dá dtagraítear i mír 5 a shíneadh ach amháin go ceann tréimhse theoranta nach faide ná dhá mhí dhéag bhreise i gcomhréir leis an dlí náisiúnta i gcásanna inar dócha, beag bean ar a gcuid iarrachtaí réasúnta uile, go mairfidh an oibríocht aistrithe tréimhse níos faide de bharr an méid seo a leanas:
(a)
easpa comhair ón náisiúnach tríú tír lena mbaineann, nó
(b)
moilleanna maidir leis an doiciméadacht is gá a fháil ó thríú tíortha.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Dlí na hÍsiltíre
11
Foráiltear le hAirteagal 59(1)(a) de wet tot algehele herziening van de Vreemdelingenwet (an Dlí maidir le hathbhreithniú ginearálta ar an Dlí um eachtrannaigh) an 23 Samhain 2000 (Stb. 2000, Uimh. 495), sa leagan is infheidhme leis an díospóid sna príomhimeachtaí:
‘Más gá, ar mhaithe leis an mbeartas poiblí nó leis an tslándáil náisiúnta, féadfaidh [an tAire] náisiúnach eachtrach nach bhfuil cónaí air go dleathach a choinneáil, i ndáil leis an náisiúnaigh sin a aistriú.’
An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna le haghaidh réamhrialú
12
An 11 Meán Fómhair 2024, thaisc GB, náisiúnach de chuid na hAilgéire, iarratas ar chosaint idirnáisiúnta san Ísiltír. Níor tháinig sé i láthair ag an éisteacht maidir leis an scrúdú ar fhorais an iarratais sin.
13
Dá bhrí sin, le cinneadh an 7 Deireadh Fómhair 2024, dhiúltaigh an tAire don iarratas sin gan scrúdú a dhéanamh ar shubstaint an cháis. Is cinneadh um fhilleadh é an cinneadh sin freisin (‘an cinneadh um fhilleadh’). In éagmais achomharc arna thionscnamh ag GB, tháinig a chinneadh chun bheith críochnaitheach.
14
An 26 Márta 2025, aistríodh GB chuig an Ísiltír ag údaráis na Fraince de bhun Rialachán (AE) Uimh. 604/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Meitheamh 2013 lena mbunaítear na critéir agus na sásraí lena gcinntear cé acu Ballstát atá freagrach as scrúdú a dhéanamh ar iarratas ar chosaint idirnáisiúnta arna thaisceadh i gceann de na Ballstáit ag náisiúnach tríú tír nó ag duine gan stát (IO 2013 L 180, lch. 31).
15
An lá céanna, thaisc GB iarratas eile ar chosaint idirnáisiúnta san Ísiltír, a raibh d’éifeacht aige forfheidhmiú an chinnidh um fhilleadh a chur ar fionraí. Tar éis di éisteacht le GB ar fhorais an iarratais sin, chuir an tAire in iúl dó, an 7 Aibreán 2025, go raibh sé ar intinn aici an t‑iarratas sin a dhiúltú toisc é a bheith go follasach gan bhunús. An 9 Aibreán 2025, tharraing GB siar an t‑iarratas céanna. Dá bhrí sin, cuireadh deireadh le fionraí an chinnidh um fhilleadh le hoibriú an dlí.
16
An 10 Aibreán 2025, choinnigh an tAire GB ar bhonn Airteagal 15 de Threoir 2008/115 chun a fhilleadh ar an Ailgéir a ullmhú nó é a aistriú, i gcomhréir leis an gcinneadh um fhilleadh. Sular coinníodh é, dúirt GB, ar thaobh amháin, go raibh eagla air go gcuirfí íde nó pionós mídhaonna nó táireach air dá bhfillfí ar ais ar an Ailgéir é agus, ar an taobh eile, gurbh athair é do linbh a rugadh sa Fhrainc an 18 Meán Fómhair 2024 ar mhian leis a bheith in ann aire a thabhairt dó, fiú mura raibh caidreamh aige le máthair, náisiúnach Ailgéarach a raibh cead cónaithe aici sa Fhrainc, an linbh sin a thuilleadh.
17
An 16 Aibreán 2025 thug GB caingean i gcoinne a choinneála os comhair rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (Cúirt Dúiche na Háige, ina suí in Roermond, an Ísiltír), arb í an chúirt a rinne an tarchur í.
18
Fiafraíonn an chúirt sin, faoi dhlí an Aontais, an bhfuil uirthi, agus athbhreithniú á dhéanamh aici ar chomhlíonadh na gcoinníollacha maidir le dlíthiúlacht na coinneála, a mheas an gcuireann prionsabal an non‑refoulement agus na leasanna eile dá dtagraítear in Airteagal 5 de Threoir 2008/115, go háirithe saol an teaghlaigh agus leas an linbh, bac ar GB a aistriú chuig an Ailgéir de bhun an chinnidh um fhilleadh. Faoi dhlí na hÍsiltíre, níl an chúirt i dteideal measúnú den sórt sin a dhéanamh.
19
Sa chéad áit, measann an chúirt sin gurb í an t‑aon údarás breithiúnach atá in ann a mheas an bhfuil aistriú GB go dtí an Ailgéir comhoiriúnach le prionsabal an non‑refoulement agus leis na leasanna eile dá dtagraítear in Airteagal 5 de Threoir 2008/115.
20
Ní dhearnadh measúnú ag pointe ar bith sa nós imeachta ar cé acu a chuir nó nár chuir an prionsabal sin agus na leasanna sin bac ar aistriú GB.
21
Ar dtús, níor tharla measúnú den sórt sin nuair a glacadh an cinneadh um fhilleadh, ós rud é nár chuir GB é féin i láthair ag an éisteacht maidir leis an scrúdú ar fhorais a iarratais ar chosaint idirnáisiúnta. In éagmais achomhairc arna dhéanamh ag GB i gcoinne an chinnidh sin, tháinig sé chun bheith críochnaitheach gan aon scrúdú a dhéanamh ar phrionsabal an non‑refoulement agus ar na leasanna eile dá dtagraítear in Airteagal 5 de Threoir 2008/115.
22
Ina dhiaidh sin, ní dhearnadh measúnú den sórt sin nuair a coinníodh GB d’fhonn é a aistriú, cé go raibh sé ag brath, go bunúsach, ar athrú suntasach ar na himthosca trí thagairt a dhéanamh, ar thaobh amháin, do na rioscaí íde a thoirmisctear le hAirteagal 4 den Chairt i gcás filleadh ar an Ailgéir agus, ar an taobh eile, do bhreith a linbh sa Fhrainc, a mhaíonn sé gur mian leis aire a thabhairt dó nó di.
23
Ar deireadh, ní féidir measúnú a dhéanamh ar phrionsabal an non‑refoulement agus ar na leasanna eile dá dtagraítear in Airteagal 5 de Threoir 2008/115 ag céim níos déanaí de na himeachtaí ach oiread. Ar thaobh amháin, i gcleachtas dlí náisiúnta, ní gá gníomh nua a ghlacadh, bíodh sé ina ghníomh riaracháin nó ina ghníomh breithiúnach, chun cinneadh um fhilleadh a fhorfheidhmiú, ar lena linn a d’fhéadfaí measúnú den sórt sin a dhéanamh. Ar an taobh eile, ní fhoráiltear le dlí na hÍsiltíre do leigheas neamhspleách i gcoinne forfheidhmiú cinnidh um fhilleadh. Ní fhéadfadh GB gearán a thaisceadh i gcoinne aistrithe iarbhír atá samhlaithe agus beartaithe ach amháin nuair a bheidh dáta agus am an aistrithe curtha in iúl dó. Ní fhéadfadh baint a bheith ag gearán den sórt sin, áfach, ach leis na socruithe chun an cinneadh um fhilleadh a fhorfheidhmiú agus ní bheadh measúnú ar phrionsabal an non‑refoulement agus ar na leasanna eile dá dtagraítear in Airteagal 5 de Threoir 2008/115 mar thoradh air.
24
Sa dara háit, measann an chúirt a rinne an tarchur go gceanglaítear uirthi le dlí an Aontais measúnú cothrom le dáta a dhéanamh ar phrionsabal an non‑refoulement agus ar na leasanna eile dá dtagraítear in Airteagal 5 de Threoir 2008/115, chun leigheas breithiúnach éifeachtach, an ceart chun saoirse agus comhlíonadh an phrionsabail sin agus na leasanna sin a ráthú do GB.
25
I ndáil leis sin, sonraíonn an chúirt sin, ar an gcéad dul síos, go gceanglaítear le hAirteagal 5 den Treoir sin ar an údarás inniúil náisiúnta prionsabal an non‑refoulement a chomhlíonadh, ag gach céim den nós imeachta um fhilleadh. Dá ndéanfaí náisiúnach tríú tír a choinneáil d’fhonn é nó í a aistriú, chuirfí an Treoir sin chun feidhme agus, dá bhrí sin, is ionann é agus céim den sórt sin.
26
Ar an dara dul síos, d’fhoráil reachtas an Aontais, in Airteagal 9(1)(a) de Threoir 2008/115, nach mór an t‑aistriú a chur siar i gcás ina bhfuil sé contrártha le prionsabal an non‑refoulement. Dá bhrí sin, d’fhéadfadh cinneadh um fhilleadh níos luaithe agus cur siar an aistrithe a bheith ann ag an am céanna, agus mar thoradh air sin níor cheart go gcuirfeadh cinneadh um fhilleadh, fiú más cinneadh críochnaitheach é, cosc ar athbhreithniú a dhéanamh ar chomhoiriúnacht an aistrithe, agus an cinneadh sin á chur chun feidhme, le prionsabal an non‑refoulement. Thairis sin, is toirmeasc iomlán é an toirmeasc ar refoulement.
27
Os a choinne sin, ní cearta absalóideacha iad na cearta bunúsacha a chumhdaítear in Airteagal 7 agus in Airteagal 24(2) den Chairt. Mar sin féin, is léir ó chásdlí na Cúirte go bhféadfadh na cearta sin bac a chur freisin ar chinneadh um fhilleadh a ghlacadh. Ar an gcaoi chéanna, d’fhéadfaidís, dar leis an gcúirt a rinne an tarchur, cur i gcoinne náisiúnach tríú tír a aistriú de bhun cinneadh den sórt sin.
28
Ar an tríú dul síos, ceanglaítear le ceart an náisiúnaigh tríú tír lena mbaineann chun leigheas éifeachtach a fháil go mbeidh an chúirt a n‑iarrtar uirthi athbhreithniú a dhéanamh ar chomhlíonadh na gcoinníollacha dlíthiúlachta coinneála d’fhonn aistriú a dhéanamh, chun cinneadh um fhilleadh a fhorfheidhmiú, in ann a fhíorú an gcuireann prionsabal an non‑refoulement agus na leasanna eile dá dtagraítear in Airteagal 5 de Threoir 2008/115 bac ar aistriú.
29
Ar an gceathrú dul síos, níl údar le coinneáil d’fhonn aistriú a dhéanamh agus ní bheadh sé mar chuspóir a thuilleadh mura bhféadfaí an t‑aistriú a dhéanamh mar gheall ar phrionsabal an non‑refoulement nó na leasanna eile dá dtagraítear in Airteagal 5 den Treoir sin. I gcás den sórt sin, i gcomhréir le hAirteagal 15(4) den Treoir sin, bheadh an duine lena mbaineann le scaoileadh saor láithreach. Dá bhrí sin, sula gcoinneofar an náisiúnach tríú tír lena mbaineann d’fhonn é a aistriú, bheadh sé riachtanach a fháil amach an gceadaítear aistriú.
30
Sna himthosca sin, chinn rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (Cúirt Dúiche na Háige, ina suí in Roermond) bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘(1)
An bhfuil Airteagal 5, Airteagal 13(1) agus (2) agus Airteagal 15 de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 6 den Treoir sin agus le hAirteagal 19(2) agus Airteagal 47 den [Chairt] le léiriú sa chaoi go bhfuil sé de cheangal ar údarás breithiúnach, agus é ag athbhreithniú chomhlíonadh na gcoinníollacha lena rialaítear dlíthiúlacht coinneála náisiúnaigh tríú tír a eascraíonn ó dhlí an Aontais Eorpaigh, a dheimhniú dó féin, más gá dá thionscnamh féin, nach gcuireann prionsabal an non‑refoulement bac ar fhorfheidhmiú an chinnidh um fhilleadh a glacadh roimhe seo agus gur coinníodh an náisiúnach tríú tír chun críocha a fhorfheidhmiúcháin?
(2)
An bhfuil Airteagal 5, Airteagal 13(1) agus (2) agus Airteagal 15 de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagail 6 agus 7, Airteagal 24(2) agus Airteagal 47 den [Chairt] le léiriú sa chaoi go bhfuil sé de cheangal ar údarás breithiúnach, agus é ag athbhreithniú chomhlíonadh na gcoinníollacha lena rialaítear dlíthiúlacht coinneála náisiúnaigh tríú tír a eascraíonn ó dhlí an Aontais Eorpaigh, a dheimhniú dó féin, más gá dá threoir féin, nach gcuireann na leasanna dá dtagraítear in Airteagal 5 de Threoir 2008/115 bac ar fhorfheidhmiú an chinnidh um fhilleadh a glacadh roimhe sin agus a coinníodh an náisiúnach tríú tír chun críocha a fhorfheidhmiúcháin?’
An iarraidh ar an nós imeachta práinne um réamhrialú a chur i bhfeidhm
31
D’iarr an chúirt a rinne an tarchur go ndéileálfar leis an tarchur chun réamhrialú seo faoin nós imeachta práinne dá bhforáiltear sa chéad fhomhír d’Airteagal 23a de Reacht Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh agus in Airteagal 107 de Rialacha Nós Imeachta na Cúirte Breithiúnais.
32
Leanann sé ó na forálacha sin go bhfuil cur i bhfeidhm an nós imeachta sin faoi réir dhá choinníoll charnacha. Ar thaobh amháin, ní mór don tarchur chun réamhrialú ceisteanna maidir le léiriú a tharraingt anuas maidir leis an limistéar saoirse, slándála agus ceartais, arb é is ábhar do Theideal V de Chuid a Trí de Chonradh FAE. Ar an taobh eile, ní mór staid éigeandála a bheith i gceist le himthosca na díospóide sna príomhimeachtaí, mar a chuir an chúirt a rinne an tarchur in iúl iad.
33
Maidir leis an gcéad choinníoll, ba cheart a thabhairt faoi deara go mbaineann an iarraidh ar réamhrialú seo le léiriú Threoir 2008/115, a thagann faoi na réimsí dá dtagraítear i dTeideal V de Chuid a Trí de Chonradh FAE, a bhaineann leis an limistéar saoirse, slándála agus ceartais. Dá bhrí sin, féadfar déileáil leis an iarraidh sin faoin nós imeachta práinne um réamhrialú.
34
Maidir leis an dara coinníoll a bhaineann le práinn, ba cheart a thabhairt faoi deara go gcomhlíontar an coinníoll sin, go háirithe i gcás ina bhfuil a shaoirse bainte den duine lena mbaineann sna príomhimeachtaí faoi láthair agus ina mbraitheann a choinneáil leanúnach ar thoradh na díospóide sna príomhimeachtaí, agus é á shonrú nach mór measúnú a dhéanamh ar staid an duine lena mbaineann mar a bhí sé tráth ar tugadh aird ar cheart déileáil leis an tarchur chun réamhrialú faoin nós imeachta práinne (breithiúnais an 4 Deireadh Fómhair 2024, Bouskoura, C‑387/24 PPU, EU:C:2024:868, mír 33 agus an cásdlí dá dtagraítear agus an 19 Meitheamh 2025, Kamekris, C‑219/25 PPU, EU:C:2025:456, mír 26 agus an cásdlí dá dtagraítear).
35
Sa chás seo, ar an gcéad dul síos, is léir ón ordú tarchuir gur coinníodh GB an 10 Aibreán 2025 d’fhonn é a aistriú go dtí an Ailgéir, agus mar thoradh air sin go bhfuil a shaoirse bainte de faoi láthair.
36
Ar an dara dul síos, leis na ceisteanna a tharchuir an chúirt a rinne an tarchur, féachtar le cinneadh a dhéanamh an gceanglaítear le dlí an Aontais uirthi measúnú a dhéanamh, i bhfianaise na gcoinníollacha lena rialaítear dlíthiúlacht na coinneála, an gcuirtear bac le prionsabal an non‑refoulement agus leis na leasanna eile dá dtagraítear in Airteagal 5 de Threoir 2008/115 ar GB a aistriú chuig an Ailgéir, agus sa chás sin go mbeadh uirthi deireadh a chur lena choinneáil.
37
Sna himthosca sin, chinn an Dara Dlísheomra de chuid na Cúirte Breithiúnais, an 21 Bealtaine 2025, ar mholadh an Bhreithimh is Rapóirtéir, tar éis éisteacht leis an Abhcóide Ginearálta, géilleadh don iarraidh ón gcúirt a rinne an tarchur chun an tarchur chun réamhrialú seo a chur faoi réir an nós imeacht práinne um réamhrialú.
Na ceisteanna le haghaidh réamhrialú
Réamhbharúlacha
38
De réir cásdlí socair, is ionstraim chomhair idir an Chúirt agus na cúirteanna náisiúnta é an nós imeachta a leagtar síos in Airteagal 267 CFAE, trína soláthraíonn an Chúirt na heilimintí léirithe ar dhlí an Aontais a theastaíonn uathu chun na díospóidí atá os a gcomhair a réiteach (féach ordú an 26 Eanáir 1990, Falciola, C‑286/88, EU:C:1990:33, mír 7 agus breithiúnas an 15 Aibreán 2021, État belge (Imthosca tar éis cinneadh aistrithe), C‑194/19, EU:C:2021:270, mír 21).
39
De réir cásdlí atá chomh socair céanna, lena bhforáiltear do chomhar idir na cúirteanna náisiúnta agus an Chúirt Bhreithiúnais, is faoin gCúirt Bhreithiúnais atá sé freagra a thabhairt ar an gcúirt a rinne an tarchur a bheidh úsáideach di agus lena gcuirfear ar a cumas cinneadh a dhéanamh sa díospóid atá roimpi (féach breithiúnas an 17 Iúil 1997, Krüger, C‑334/95, EU:C:1997:378, míreanna 22 agus 23). Fágann sé sin gur faoin gCúirt Bhreithiúnais atá sé, i gcás inarb iomchuí, na ceisteanna a chuirtear faoina bráid a chur i bhfocail eile (féach breithiúnas an 28 Samhain 2000, Roquette Frères, C‑88/99, EU:C:2000:652, mír 18, agus an 3 Meitheamh 2025, Kinsa, C‑460/23, EU:C:2025:392, mír 34).
40
Lena ceisteanna, iarrann an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, léiriú ar Airteagal 5, Airteagal 13(1) agus (2) agus Airteagal 15 de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le roinnt forálacha den Chairt.
41
Foráiltear le hAirteagal 13(1) agus (2) de Threoir 2008/115, inter alia, go mbeidh leigheas éifeachtach ag an náisiúnach tríú tír lena mbaineann chun agóid a dhéanamh i gcoinne na gcinntí maidir le filleadh dá dtagraítear in Airteagal 12(1) den Treoir sin, eadhon cinntí um fhilleadh agus, i gcás inarb iomchuí, cinntí um thoirmeasc ar dhul isteach agus cinntí aistrithe.
42
Sa chás seo, áfach, is léir ó na mínithe a thug an chúirt a rinne an tarchur nach é cuspóir na díospóide sna príomhimeachtaí dlíthiúlacht cinnidh um fhilleadh nó cinneadh eile maidir le filleadh, de réir bhrí Airteagal 13(1) agus (2) de Threoir 2008/115, ach dlíthiúlacht coinneála náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach d’fhonn é a aistriú de bhun cinneadh críochnaitheach um fhilleadh.
43
Maidir le náisiúnach tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach a choinneáil faoi Airteagal 15(1) agus (2) de Threoir 2008/115, leagtar amach caighdeáin choiteanna an Aontais Eorpaigh maidir le cosaint bhreithiúnach sa tríú fomhír d’Airteagal 15(2) den Treoir sin (féach, chuige sin, breithiúnas an 8 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Scrúdú ex officio ar choinneáil), C‑704/20 agus C‑39/21, EU:C:2022:858, mír 82).
44
Dá bhrí sin, níl Airteagal 13(1) agus (2) de Threoir 2008/115 ábhartha do réiteach na díospóide sna príomhimeachtaí, agus mar thoradh air sin ní gá é a léiriú.
An chéad cheist
45
Lena céad cheist, féachann an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, lena fháil amach an bhfuil Airteagail 5 agus 15 de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 6, le hAirteagal 19(2) agus le hAirteagal 47 den Chairt, le léiriú sa chaoi go gcaithfidh cúirt náisiúnta, a n‑iarrtar uirthi athbhreithniú a dhéanamh ar dhlíthiúlacht coinneála náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach, d’fhonn é a aistriú de bhun cinneadh críochnaitheach um fhilleadh, scrúdú a dhéanamh, más gá dá tionscnamh féin, an gcuirtear bac ar an aistriú sin le prionsabal an non‑refoulement.
46
Mar réamhphointe, ba cheart a mheabhrú gurb é príomhchuspóir Threoir 2008/115, mar is léir ó aithrisí 2 agus 4 di, beartas éifeachtach aistrithe agus aisdúichithe a chur i bhfeidhm agus cearta bunúsacha agus dínit na ndaoine lena mbaineann á n‑urramú go hiomlán (breithiúnais an 19 Meitheamh 2018, Gnandi, C‑181/16, EU:C:2018:465, mír 48; an 22 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Aistriú - Cannabas teiripeach), C‑69/21, EU:C:2022:913, mír 88; agus an 17 Deireadh Fómhair 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, mír 30).
47
Dá bhrí sin, agus Treoir 2008/115 á cur chun feidhme, lena n‑áirítear nuair ghlactar bearta coinneála d’fhonn ullmhú le haghaidh aistriú náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach a ghlacadh, ní mór do na Ballstáit na cearta bunúsacha a n‑aithnítear go bhfuil ag an náisiúnach sin faoin gCairt a urramú (féach, chuige sin, breithiúnas an 22 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Aistriú – Cannabas teiripeach), C‑69/21, EU:C:2022:913, mír 89).
48
I bhfianaise na réamhbharúlacha sin, ba cheart a thabhairt faoi deara, sa chéad áit, gurb ionann coinneáil náisiúnaigh tríú tír faoi Threoir 2008/115 i gcomhthéacs nós imeachta um fhilleadh tar éis fanacht neamhdhleathach agus cur isteach tromchúiseach ar cheart an duine lena mbaineann chun saoirse, a chumhdaítear in Airteagal 6 den Chairt (féach, chuige sin, breithiúnas an 8 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Scrúdú ex officio ar choinneáil), C‑704/20 agus C‑39/21, EU:C:2022:858, mír 72 agus an cásdlí dá dtagraítear).
49
Is éard atá i gceist le beart coinneála duine a choinneáil in áit shonrach, á cheangal air fanacht go buan laistigh d’imlíne shrianta agus dhúnta, é nó í a leithlisiú ón gcuid eile den daonra agus a shaoirse gluaiseachta nó a saoirse gluaiseachta a bhaint de (féach, chuige sin, breithiúnas an 8 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Scrúdú ex officio ar choinneáil), C‑704/20 agus C‑39/21, EU:C:2022:858, mír 73 agus an cásdlí dá dtagraítear).
50
Ní hé is cuspóir do bhearta coinneála, de réir bhrí Threoir 2008/115, cionta coiriúla a ionchúiseamh nó a phionósú, ach na cuspóirí a shaothraítear leis an Treoir maidir le filleadh a bhaint amach (féach, chuige sin, breithiúnas an 8 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Scrúdú ex officio ar choinneáil), C‑704/20 agus C‑39/21, EU:C:2022:858, mír 74). Dá bhrí sin, i gcás ina n‑ordaítear náisiúnach tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach a choinneáil, níl sé i gceist leis sin ach éifeachtacht an nós imeachta um fhilleadh a áirithiú agus ní shaothraítear aon chuspóir pionósach leis (féach, chuige sin, breithiúnas an 10 Márta 2022, Landkreis Gifhorn, C‑519/20, EU:C:2022:178, mír 38).
51
Ag féachaint dá thromchúisí atá an cur isteach sin ar an gceart chun saoirse a chumhdaítear in Airteagal 6 den Chairt agus i bhfianaise a thábhachtaí atá an ceart sin, déantar an chumhacht a thugtar do na húdaráis náisiúnta inniúla chun náisiúnaigh tríú tír a choinneáil a theorannú go docht. Dá réir sin, ní fhéadfar beart coinneála a ordú ná a shíneadh ach amháin i gcomhréir leis na rialacha ginearálta agus teibí lena leagtar síos na coinníollacha agus na rialacha mionsonraithe ina leith (féach, chuige sin, breithiúnais an 10 Márta 2022, Landkreis Gifhorn, C‑519/20, EU:C:2022:178, mír 62, agus an 8 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Scrúdú ex officio ar choinneáil), C‑704/20 agus C‑39/21, EU:C:2022:858, mír 75).
52
Leagtar amach in Airteagal 15 den Treoir sin na rialacha ginearálta agus teibí lena leagtar síos, mar chaighdeáin choiteanna an Aontais, na coinníollacha maidir le dlíthiúlacht coinneála náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach faoi Threoir 2008/115, lena n‑áirítear ó thaobh Airteagal 6 den Chairt (féach, chuige sin, breithiúnas an 8 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Scrúdú ex officio ar choinneáil), C‑704/20 agus C‑39/21, EU:C:2022:858, míreanna 76 agus 77).
53
Foráiltear le hAirteagal 15(1) den Treoir sin, mura féidir bearta leordhóthanacha eile nach bhfuil chomh comhéigneach céanna a chur i bhfeidhm go héifeachtach i gcás sonrach, nach bhféadfaidh na Ballstáit náisiúnach tríú tír atá faoi réir nósanna imeachta um fhilleadh a choinneáil ach amháin chun filleadh a ullmhú agus/nó aistriú a dhéanamh, go háirithe go bhfuil baol éalaithe ann, nó go seachnaíonn nó go gcoisceann an náisiúnach tríú tír lena mbaineann an t‑ullmhúchán maidir le filleadh nó an nós imeachta um aistriú. Beidh aon tréimhse choinneála chomh gearr agus is féidir agus ní mhairfidh sí ach fad atá socruithe um aistriú idir lámha agus á gcur i ngníomh le dícheall cuí.
54
I gcás ina ndealraíonn sé nár comhlíonadh nó nach gcomhlíontar a thuilleadh na coinníollacha maidir le dlíthiúlacht na coinneála a shainaithnítear in Airteagal 15 de Threoir 2008/115, ní mór an duine lena mbaineann a scaoileadh láithreach, mar a luaigh reachtóir an Aontais go sainráite sa cheathrú fomhír d’Airteagal 15(2) agus (4) de Threoir 2008/115 (féach, chuige sin, breithiúnais an 8 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Scrúdú ex officio ar choinneáil), C‑704/20 agus C‑39/21, EU:C:2022:858, mír 79, agus an 4 Deireadh Fómhair 2024, Bouskoura, C‑387/24 PPU, EU:C:2024:868, mír 44).
55
Ar thaobh amháin, faoin gceathrú fomhír d’Airteagal 15(2) de Threoir 2008/115, ní mór an náisiúnach tríú tír lena mbaineann a scaoileadh saor láithreach mura bhfuil an choinneáil dleathach. Ar an taobh eile, tá feidhm ag an méid sin chomh maith, i gcomhréir le hAirteagal 15(4) den Treoir sin, i gcás ina ndealraíonn sé nach bhfuil ionchas réasúnach aistrithe ann a thuilleadh ar chúiseanna dlíthiúla nó ar chúiseanna eile nó nach bhfuil na coinníollacha a leagtar amach in Airteagal 15(1) den Treoir sin á gcomhlíonadh a thuilleadh.
56
Chun go bhféadfar a mheas go bhfuil ‘ionchas réasúnach aistrithe’ ann de réir bhrí Airteagal 15(4) de Threoir 2008/115, is gá, tráth an athbhreithnithe ar dhlíthiúlacht na coinneála, fíor-ionchas a bheith ann go bhféadfar an t‑aistriú a chur i gcrích i bhfianaise na dteorainneacha ama a leagtar síos in Airteagal 15(5) agus (6) den Treoir sin (féach, chuige sin, breithiúnais an30 Samhain 2009, Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, mír 65, agus an 5 Meitheamh 2014, Mahdi, C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, mír 60) agus gan ‘bhreithnithe dlíthiúla’ de réir bhrí na forála sin lena gcuirtear bac air.
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
57
Dá bhrí sin, ní mór don údarás inniúil náisiúnta, go háirithe, a fhíorú, i gcomhréir leis na coinníollacha maidir le dlíthiúlacht na coinneála a leagtar síos in Airteagal 15 de Threoir 2008/115, an bhfuil ionchas réasúnach ann go n‑aistreofar an náisiúnach tríú tír lena mbaineann atá ag fanacht go neamhdhleathach nó an gcuireann cúinsí dlíthiúla den sórt sin bac ar aistriú an náisiúnaigh sin.
58
I ndáil leis sin, ní shainmhínítear an coincheap ‘breithnithe dlíthiúla’ i dTreoir 2008/115. I bhfianaise na gnáthbhrí a bhaineann leis, ní mór a mheas go gcumhdaítear aon riail dlí nach mór do na Ballstáit a chomhlíonadh agus náisiúnach tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach á aistriú acu.
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
59
Is amhlaidh atá, ina theannta sin, mar a aontaíonn na páirtithe agus na daoine lena mbaineann a chuir barúlacha isteach sa chás seo, Airteagal 5 de Threoir 2008/115, ar riail ghinearálta é atá ceangailteach ar na Ballstáit a luaithe a chuireann siad an Treoir sin chun feidhme.
60
Go háirithe, dlitear le hAirteagal 5 de Threoir 2008/115, ar an údarás náisiúnta inniúil urraim a thabhairt, ag gach céim den nós imeachta um fhilleadh, do phrionsabal an non‑refoulement a ráthaítear, mar cheart bunúsach, in Airteagal 18 den Chairt, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 33 de Choinbhinsiún na Ginéive maidir le Stádas Dídeanaithe, arna leasú ag an bPrótacal maidir le Stádas Dídeanaithe agus Airteagal 19(2) den Chairt (breithiúnais an 22 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Aistriú – Cannabas teiripeach)C‑69/21, EU:C:2022:913, mír 55, agus an 17 Deireadh Fómhair 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, mír 35).
61
De réir cásdlí socair, toirmisctear i ndearbhthéarmaí le hAirteagal 19(2) den Chairt, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 4 di, beag beann ar iompar an duine lena mbaineann, aistriú, díbirt nó eiseachadadh chuig Stát ina bhfuil baol tromchúiseach ann go gcuirfear pionós an bháis, céastóireacht nó íde nó pionós atá mídhaonna nó táireach ar an duine sin. Dá réir sin, ní féidir leis na Ballstáit náisiúnach eachtrach a aistriú, a dhíbirt nó a eiseachadadh i gcás ina bhfuil forais shubstaintiúla ann lena chreidiúint go mbeidh fíorbhaol ann go gcaitear leis ar bhealach a thoirmisctear leis an dá fhoráil sin den Chairt sa tír cinn scríbe. Mar sin ní féidir le Ballstát náisiúnach tríú tír a aistriú, a dhíbirt nó a eiseachadadh i gcás ina bhfuil forais shubstaintiúla ann lena chreidiúint go mbeidh fíorbhaol ann sa tír cinn scríbe go gcaithfear leis ar bhealach a thoirmisctear leis na forálacha sin den Chairt (breithiúnais an 17 Deireadh Fómhair 2024, AraratC‑156/23, EU:C:2024:892, mír 36 agus an cásdlí dá dtagraítear).
62
Dá bhrí sin, i gcás ina bhfuil forais shubstaintiúla ann lena chreidiúint go mbeidh fíorbhaol ann go gcaithfear le náisiúnach tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach sa tír cinn scríbe ar bhealach a thoirmisctear leis na forálacha sin den Chairt, ní féidir leis an náisiúnach tríú tír sin a bheith faoi réir ordú aistrithe fad a mhairfidh an baol sin, mar a fhoráiltear go sainráite in Airteagal 9(1)(a) de Threoir 2008/115 (féach, chuige sin, breithiúnas an 22 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Aistriú – Cannabas teiripeach)C‑69/21, EU:C:2022:913, míreanna 58 agus 59).
63
Is amhlaidh atá fiú i gcás ina bhfuil an náisiúnach tríú tír lena mbaineann faoi réir cinneadh um fhilleadh nach ndearna sé agóid ina choinne agus atá críochnaitheach dá bhrí sin.
64
Cuirtear d’oibleagáid ar na húdaráis náisiúnta prionsabal an non‑refoulement a chur san áireamh ag gach céim den nós imeachta, tráth a ghlactar cinneadh um fhilleadh go dtí an t‑athbhreithniú breithiúnach ar fhorfheidhmiú an chinnidh sin (féach, chuige sin, breithiúnas an 17 Deireadh Fómhair 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, mír 46), beag beann ar iompar an náisiúnaigh tríú tír lena mbaineann agus go háirithe an ndearna sé agóid i gcoinne an chinnidh sin, mar is léir ó mhír 61 den bhreithiúnas seo.
65
Ina theannta sin, ceanglaítear ar na Ballstáit cead a thabhairt do na daoine lena mbaineann brath ar aon athrú ar na himthosca a tharla tar éis ghlacadh an chinnidh um fhilleadh, ar athrú é a bhfuil tionchar suntasach aige ar an measúnú ar staid an náisiúnaigh tríú tír lena mbaineann i bhfianaise, go háirithe, Airteagal 5 de Threoir 2008/115 (féach, chuige sin, breithiúnas an 17 Deireadh Fómhair 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, mír 37 agus an cásdlí dá dtagraítear).
66
Dá bhrí sin, i gcás ina n‑iarrtar ar an údarás inniúil náisiúnta beart coinneála a ordú, a athbhreithniú nó a shíneadh chun náisiúnach tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach a aistriú, ní mór dó a fhíorú nach gcuireann prionsabal an non‑refoulement bac ar aistriú an náisiúnaigh sin.
67
Sa dara háit, maidir leis an gceart atá ag náisiúnaigh tríú tír atá á gcoinneáil chun cosaint bhreithiúnach éifeachtach a fháil, is cásdlí socair é, faoi Airteagal 47 den Chairt, nach mór do na Ballstáit cosaint bhreithiúnach éifeachtach do chearta an duine aonair a eascraíonn ó dhlíchóras an Aontais a áirithiú (féach, breithiúnas an 8 Samhain 2022Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid(Scrúdú ex officio ar choinneáil), C‑704/20 agus C‑39/21, EU:C:2022:858, mír 81).
68
Cuimsítear an ceart sin, maidir le náisiúnach tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach a choinneáil faoi Threoir 2008/115, sa tríú fomhír d’Airteagal 15(2) den Treoir sin, lena bhforáiltear, i gcás ina n‑ordaíonn údarás riaracháin coinneáil, d’athbhreithniú breithiúnach tapa, ex officio nó arna iarraidh sin don duine lena mbaineann, ar dhlíthiúlacht na coinneála sin (féach, chuige sin, breithiúnas an 8 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Scrúdú ex officio ar choinneáil), C‑704/20 agus C‑39/21, EU:C:2022:858, mír 82 agus 83).
69
Thairis sin, ceanglaítear le hAirteagal 15(3) de Threoir 2008/115 – i gcás ina gcoinnítear beart coinneála, athbhreithniú tréimhsiúil ‘ag eatraimh réasúnta’ chun a fháil amach an bhfuil na coinníollacha maidir le dlíthiúlacht na coinneála fós á gcomhlíonadh – go mbeidh an t‑athbhreithniú sin faoi réir athbhreithniú ag údarás breithiúnach i gcás tréimhsí fadaithe coinneála.
70
Dá bhrí sin, bhunaigh reachtas an Aontais caighdeáin nós imeachta choiteanna, arb é is cuspóir dóibh a áirithiú go bhfuil córas ann i ngach Ballstát lena gcuirtear ar chumas an údaráis bhreithiúnaigh inniúil an duine lena mbaineann a scaoileadh saor, más iomchuí tar éis scrúdú ex officio a dhéanamh air, a luaithe is léir nach bhfuil a choinneáil dleathach, nó nach bhfuil a choinneáil dleathach a thuilleadh (breithiúnas an 8 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Scrúdú ex officio ar choinneáil), C‑704/20 agus C‑39/21, EU:C:2022:858, mír 86).
71
Chun go n‑áiritheofar go héifeachtach go gcomhlíonfaidh córas cosanta den sórt sin na coinníollacha dochta nach mór do dhlíthiúlacht birt coinneála dá dtagraítear i dTreoir 2008/115, ní mór don údarás breithiúnach inniúil a bheith in ann rialú ar gach gné fíorais agus dlí atá ábhartha chun an dlíthiúlacht sin a dheimhniú. Chuige sin, ní mór dó a bheith in ann na fíorais agus an fhianaise a d’ardaigh an t‑údarás riaracháin a d’ordaigh an choinneáil tosaigh a chur san áireamh. Ní mór dó a bheith in ann aon fhíorais, aon fhianaise agus aon bharúlacha a chuireann an duine lena mbaineann faoina bhráid a chur san áireamh freisin. Ina theannta sin, ní mór dó a bheith in ann breithniú a dhéanamh ar aon ghné eile atá ábhartha dá chinneadh má mheasann sé gur gá sin. Ní féidir, in aon chás, na cumhachtaí atá aige i gcomhthéacs athbhreithnithe a theorannú a bheith d’fhianaise an údaráis riaracháin amháin (breithiúnas an 8 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Scrúdú ex officio ar choinneáil), C‑704/20 agus C‑39/21, EU:C:2022:858, mír 87 agus an cásdlí dá dtagraítear).
72
Ag féachaint don tábhacht a bhaineann leis an gceart chun saoirse, do thromchúis an chur isteach ar an gceart sin a léirítear le daoine a choinneáil ar fhorais seachas cionta coiriúla a ionchúiseamh nó a phionósú agus don cheanglas a léirítear leis na caighdeáin choiteanna arna mbunú ag reachtóir an Aontais, ardleibhéal cosanta breithiúnaí a fhágann gur féidir an géarghá atá le duine den sórt sin a scaoileadh i gcás nach gcomhlíontar na coinníollacha lena rialaítear dlíthiúlacht na coinneála, nó nach gcomhlíontar iad a thuilleadh, ní mór don údarás breithiúnach inniúil an fhaisnéis go léir a chur san áireamh, go háirithe na fíricí, arna cur in iúl dó, arna forlíonadh nó arna soiléiriú i gcomhthéacs bearta nós imeachta a mheasann sé a bheith riachtanach a ghlacadh ar bhonn a dhlí náisiúnta, agus, ar bhonn na faisnéise sin, mainneachtain maidir le comhlíonadh coinníoll dlíthiúlachta a thagann ó dhlí an Aontais a shainaithint, i gcás inarb iomchuí, fiú murar tharraing an duine lena mbaineann an mhainneachtain sin anuas. Tá an oibleagáid sin gan dochar don oibleagáid, atá ar an údarás breithiúnach, ar a iarrtar dá bhrí sin, coinníoll dlíthiúlachta den sórt sin a ardú dá thionscnamh féin, cuireadh a thabhairt do gach páirtí a thuairimí a chur in iúl maidir leis an gcoinníoll sin i gcomhréir le prionsabal na sáraíochta (breithiúnas an 8 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Scrúdú ex officio ar choinneáil), C‑704/20 agus C‑39/21, EU:C:2022:858, mír 88)
73
Sna himthosca sin, agus ag féachaint do na forais a leagtar amach i míreanna 54 go 66 den bhreithiúnas seo, ní mór a mheas nach mór don údarás breithiúnach atá inniúil chun athbhreithniú a dhéanamh ar choinneáil nó ar choinneáil leanúnach náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach, a dheimhniú dó féin, i gcás inarb iomchuí, más gá dá thionscnamh féin, nach gcuireann prionsabal an non‑refoulement bac ar aistriú an náisiúnaigh tríú tír sin. Dá gcinnfí go gcuireann an prionsabal sin bac ar aistriú, bheadh sé de cheangal air, i gcomhréir leis an gceathrú fomhír d’Airteagal 15(2) agus (4) de Threoir 2008/115, an náisiúnach sin a scaoileadh saor láithreach.
74
Leanann sé freisin ón méid sin roimhe seo go mbeadh riail nó cleachtas náisiúnta nach féidir scrúdú a dhéanamh ar chomhlíonadh phrionsabal an non‑refoulement ach amháin i gcomhthéacs nós imeachta cosanta idirnáisiúnta contrártha d’Airteagail 5 agus 15 de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 19(2) den Chairt. Tá feidhm ag an Treoir sin, lena n‑áirítear Airteagal 5 di, maidir le gach náisiúnach tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach, gan beann ar na cúiseanna atá leis an gcás sin (féach, chuige sin, breithiúnais an 3 Meitheamh 2021, Westerwaldkreis, C‑546/19, EU:C:2021:432, mír 45, agus an 17 Deireadh Fómhair 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, míreanna 32 agus 40).
75
Dá bhrí sin, murab ionann agus an seasamh a chuir Rialtas na hÍsiltíre in iúl ag an éisteacht os comhair na Cúirte, ní féidir a cheangal ar GB iarratas ar chosaint idirnáisiúnta a thaisceadh chun a ráthú go gcomhlíonfar go hiomlán prionsabal an non‑refoulement dá dtagraítear in Airteagal 5 de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 19(2) den Chairt (féach, de réir analaí, breithiúnas an 17 Deireadh Fómhair 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, mír 41).
76
I bhfianaise an mhéid sin roimhe seo, is é an freagra ar an gcéad cheist ná nach mór Airteagail 5 agus 15 de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 6, Airteagal 19(2) agus Airteagal 47 den Chairt, a léiriú sa chaoi go gcaithfidh cúirt náisiúnta, a n‑iarrtar uirthi athbhreithniú a dhéanamh ar dhlíthiúlacht coinneála náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach, d’fhonn é a aistriú de bhun cinneadh críochnaitheach um fhilleadh, scrúdú a dhéanamh, más gá dá tionscnamh féin, an gcuirtear bac ar an aistriú sin le prionsabal an non‑refoulement.
An dara ceist
77
Lena dara ceist, féachann an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, lena fháil amach an bhfuil Airteagail 5 agus 15 de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagail 6 agus 7, Airteagal 24(2) agus Airteagal 47 den Chairt, a léiriú sa chaoi go bhfuil sé de cheangal ar chúirt náisiúnta, a n‑iarrtar uirthi athbhreithniú a dhéanamh ar dhlíthiúlacht coinneála náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach, d’fhonn é a aistriú de bhun cinneadh críochnaitheach um fhilleadh, scrúdú a dhéanamh, más gá dá tionscnamh féin, an gcuirtear bac ar an aistriú sin le leas an linbh agus saol an teaghlaigh, dá dtagraítear in Airteagal 5(a) agus (b) den Treoir sin, faoi seach.
78
I ndáil leis sin, ba cheart a mheabhrú go leanann sé as na cúiseanna leis an bhfreagra ar an gcéad cheist nach mór don údarás breithiúnach atá inniúil chun athbhreithniú a dhéanamh ar choinneáil nó ar choinneáil leanúnach náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach faoi Airteagal 15 de Threoir 2008/115, a bhunú, más gá dá thionscnamh féin, mainneachtain na coinníollacha maidir le dlíthiúlacht na coinneála dá bhforáiltear in Airteagal 15 a chomhlíonadh. I gcomhréir leis na coinníollacha dlíthiúlachta sin, is faoin gcúirt náisiúnta atá sé, inter alia, a fháil amach an bhfuil ionchas réasúnach ann fós go n‑aistreofar an náisiúnach tríú tír sin, gan aon bhreithnithe dlíthiúla a bheith ann lena gcuirtear bac ar a aistriú.
79
Le hAirteagal 5 de Threoir 2008/115, atá, mar a mheabhraítear i mír 59 den bhreithiúnas seo, ina riail ghinearálta atá ceangailteach ar na Ballstáit a luaithe a chuireann siad an Treoir sin chun feidhme agus a thagann, go háirithe, faoi raon feidhme ‘breithnithe dlíthiúla’, de réir bhrí Airteagal 15(4) den Treoir sin, ceanglaítear ar na Ballstáit aird chuí a thabhairt ar leas an linbh, ar shaol an teaghlaigh agus ar shláinte an náisiúnaigh tríú tír lena mbaineann. Cosúil le prionsabal an non‑refoulement, ní mór na leasanna sin a chur san áireamh go cuí ag gach céim den nós imeachta um fhilleadh, bíodh sé sin, inter alia, tráth a ghlactar cinneadh um fhilleadh, cinneadh um thoirmeasc ar dhul isteach nó ordú aistrithe (féach, chuige sin, breithiúnais an 8 Bealtaine 2018, K.A. agus páirtithe eile (Athaontú teaghlaigh sa Bheilg), C‑82/16, EU:C:2018:308, mír 104; an 14 Eanáir 2021, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Filleadh mionaoisigh neamhthionlactha), C‑441/19, EU:C:2021:9, mír 44; an 22 Samhain 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid(Aistriú – Cannabas teiripeach)C‑69/21, EU:C:2022:913, mír 91; agus an 27 Aibreán 2023, M.D.(Cosc ar dhul isteach san Ungáir), C‑528/21, EU:C:2023:341, míreanna 89 go 91), nó le linn na coinneála chun críocha aistriú.
80
Dá bhrí sin, agus scrúdú á dhéanamh ar na coinníollacha maidir le dlíthiúlacht na coinneála, is faoin údarás breithiúnach inniúil atá sé a fhíorú, más gá dá thionscnamh féin, an gcuireann na leasanna sin bac, ar thaobh amháin, ar an náisiúnach tríú tír lena mbaineann atá ag fanacht go neamhdhleathach a choinneáil agus, ar an taobh eile, an gcuireann na leasanna céanna bac ar aistriú an náisiúnaigh tríú tír sin, de bhun cinneadh críochnaitheach um fhilleadh.
81
Tacaítear leis an léiriú sin leis an gcuspóir a shaothraítear le hAirteagal 5 de Threoir 2008/115. Mar a dhearbhaítear in aithrisí 22 agus 24 den Treoir sin, féachtar le hAirteagal 5 lena áirithiú, i gcomhthéacs an nós imeachta um fhilleadh arna bhunú leis an Treoir sin, go gcomhlíonfar roinnt ceart bunúsach, lena n‑áirítear an ceart chun saol an teaghlaigh agus cearta bunúsacha an linbh, mar a chumhdaítear, faoi seach, in Airteagail 7 agus 24 den Chairt. Dá bhrí sin, i bhfianaise an chuspóra atá á shaothrú aige, ní féidir Airteagal 5 a léiriú go sriantach (féach, chuige sin, breithiúnas an 11 Márta 2021, État belge (Filleadh tuismitheoir mionaoisigh), C‑112/20, EU:C:2021:197, mír 35).
82
É sin ráite, murab ionann agus an chosaint i gcoinne aon íde atá mídhaonna nó táireach, a chumhdaítear in Airteagal 4 den Chairt, ní cearta absalóideacha iad na cearta a ráthaítear le hAirteagail 7 agus 24 den Chairt agus, mar sin, is féidir srianta a chur leo faoi na coinníollacha a shonraítear in Airteagal 52(1) den Chairt (breithiúnas an 22 Feabhra 2022, Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (Aontacht teaghlaigh – Cosaint a deonaíodh cheana), C‑483/20, EU:C:2022:103, mír 36).
83
Ina theannta sin, ba cheart a mheabhrú go bhfuil dualgas comhair dhílis ar náisiúnach tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach faoina gcaithfidh sé an t‑údarás inniúil náisiúnta a chur ar an eolas a luaithe is féidir faoi aon fhorbairtí ábhartha a bhaineann lena shaol teaghlaigh (féach chuige sin breithiúnas an 8 Bealtaine 2018, K.A. agus páirtithe eile (Athaontú teaghlaigh sa Bheilg), C‑82/16, EU:C:2018:308, míreanna 103 go 105).
84
I bhfianaise an mhéid sin roimhe seo, is é an freagra ar an dara ceist ná go gceanglaítear ar Airteagail 5 agus 15 de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagail 6 agus 7, Airteagal 24(2) agus Airteagal 47 den Chairt, a léiriú sa chaoi go gcaithfidh cúirt náisiúnta, lena n‑iarrtar uirthi athbhreithniú a dhéanamh ar dhlíthiúlacht coinneála náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach, d’fhonn é a aistriú de bhun cinneadh críochnaitheach um fhilleadh, chun scrúdú a dhéanamh, más gá dá tionscnamh féin, an gcuirtear bac ar an aistriú sin le leas an linbh agus saol an teaghlaigh, dá dtagraítear in Airteagal 5(a) agus (b) den Treoir sin, faoi seach.
Costais
85
Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Dara Dlísheomra) mar seo a leanas:
1.
Maidir le hAirteagail 5 agus 15 de Threoir 2008/115/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Nollaig 2008 maidir le caighdeáin choiteanna agus nósanna imeachta coiteanna sna Ballstáit i ndáil le náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach a fhilleadh, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 6, Airteagal 19(2) agus Airteagal 47 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
caithfidh cúirt náisiúnta, n‑iarrtar uirthi athbhreithniú a dhéanamh ar dhlíthiúlacht coinneála náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach, d’fhonn é a aistriú de bhun cinneadh críochnaitheach um fhilleadh, scrúdú a dhéanamh, más gá dá tionscnamh féin, an gcuirtear bac ar an aistriú sin le prionsabal an non‑refoulement.
2.
Maidir le hAirteagal 5 agus 15 de Threoir 2008/115, arna léamh i gcomhar le hAirteagail 6 agus 7, Airteagal 24(2) agus Airteagal 47 den Chairt um Chearta Bunúsacha,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
caithfidh cúirt náisiúnta, n‑iarrtar uirthi athbhreithniú a dhéanamh ar dhlíthiúlacht coinneála náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach, d’fhonn é a aistriú de bhun cinneadh críochnaitheach um fhilleadh, scrúdú a dhéanamh, más gá dá tionscnamh féin, an gcuirtear bac ar an aistriú sin le leas an linbh agus saol an teaghlaigh, dá dtagraítear in Airteagal 5(a) agus (b) den Treoir sin, faoi seach.
Sínithe
(
*1
)	Teanga an cháis: an Ollainnis.
(
i
)	Is ainm bréige é ainm an cháis seo. Ní fhreagraíonn sé d’fhíorainm aon pháirtí sna himeachtaí.