Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
EMILIOU
ippreżentati fid‑9 ta’ Ottubru 2025 (1)
Kawża C‑386/24
Centro Petroli Roma Srl
vs
Agenzia delle Dogane e dei Monopoli,
fil-preżenza ta’:
IP Industrial SpA,
Eni SpA
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – It-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE – Obbligu tal-qrati nazzjonali tal-aħħar istanza biex jagħmlu rinviju għal deċiżjoni preliminari – Eċċezzjonijiet għal dan l-obbligu – Responsabbiltà tal-Istati Membri għad-danni kkawżati lil individwi minn ksur tad-dritt tal-Unjoni – Ksur imputabbli lil qorti nazzjonali – Responsabbiltà dixxiplinari u ċivili tal-imħallfin – Indipendenza ġudizzjarja – Direttiva 2006/123/KE – Direttiva 2008/118/KE – Imħażen tat-taxxa – Sistemi ta’ sospensjoni tad-dazju – Kundizzjonijiet għall-awtorizzazzjoni”
I.      Introduzzjoni
1.        Din it-talba għal deċiżjoni preliminari tal-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja) tikkostitwixxi fir-realtà t-tieni talba ta’ dan it-tip imressqa fil-kuntest tal-kawża pendenti quddiem din il-qorti (2).
2.        Permezz tad-domandi tagħha fil-kawża ineżami, il-qorti tar-rinviju tixtieq tikseb kjarifika dwar il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali dwar il-funzjonament tal-imħażen tat-taxxa.
3.        Madankollu, anki jekk b’mod inċidentali biss, din it-talba għal deċiżjoni preliminari tqajjem ukoll kwistjoni oħra, ta’ natura kostituzzjonali u sistemika. Jiġifieri: f’liema ċirkustanzi leġiżlazzjoni nazzjonali li tistabbilixxi regoli dwar ir-responsabbiltà ċivili u dixxiplinari tal-imħallfin fil-każ ta’ żbalji ġudizzjarji, inkluż fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza tad-dritt tal-Unjoni, bħan-nuqqas ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE, hija kompatibbli mar-rekwiżit ta’ indipendenza ġudizzjarja li jirriżulta mid-dritt tal-Unjoni?
4.        F’dawn il-konklużjonijiet, ser niddiskuti dawn iż-żewġ kwistjonijiet.
II.    Il-qafas legali
A.      Id‑dritt tal‑Unjoni
5.        Il-premessa 29 tad-Direttiva 2006/123/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2006 dwar is-servizzi fis-suq intern (3), tipprevedi:
“Minħabba li t-Trattat jipprovdi bażi legali speċifika għal kwistjonijiet ta’ tassazzjoni u tenut kont ta’ l-istrumenti Komunitarji diġà adottati f’dak il-qasam, huwa meħtieġ li jiġi eskluż il-qasam tat-tassazzjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva.”
6.        L-Artikolu 2(3) tad-Direttiva 2006/123, f’dak li jirrigwarda l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, jipprevedi li “[d]in id-Direttiva m’għandhiex tapplika għall-qasam tat-tassazzjoni”.
7.        Il-premessi 15 u 16 tad-Direttiva tal-Kunsill 2008/118/KE tas‑16 ta’ Diċembru 2008 dwar l-arranġamenti ġenerali għad-dazju tas-sisa u li jħassar id-Direttiva 92/12/KEE (4) – li laħqet ġiet imħassra (5) iżda li hija applikabbli ratione temporis fil-kawża prinċipali – tipprevedi:
“(15)      Billi jeħtieġ li jitwettqu kontrolli fil-faċilitajiet ta’ produzzjoni u ta’ ħażna sabiex jiġi żgurat li d-dejn tat-taxxa jinġabar, huwa meħtieġ li tinżamm sistema ta’ mħażen, soġġetta għall-awtorizzazzjoni mill-awtoritajiet kompetenti, sabiex jiġu ffaċilitati dawn it-tip ta’ kontrolli.
(16)      Huwa meħtieġ ukoll li jiġu stabbiliti rekwiżiti li għandhom jiġu ssodisfati mill-magazzinieri awtorizzati [...]”
8.        L-Artikolu 1 tad-Direttiva 2008/118 kien jipprevedi:
“1.      Din id-Direttiva tistabbilixxi arranġamenti ġenerali fir-rigward tad-dazju tas-sisa li jaffettwa direttament jew indirettament il-konsum tal-prodotti li ġejjin (minn hawn ‘il quddiem ‘prodotti soġġetti għad-dazju tas-sisa’):
(a)      prodotti tal-enerġija u l-elettriku koperti mid-Direttiva 2003/96/KE [tas‑27 ta’ Ottubru 2003 li tirriforma l-istruttura tal-Komunità dwar tassazzjoni fuq prodotti ta' enerġija u elettriku (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 9, Vol. 1, p. 405, rettifika fil-ĠU L, 2024/90328, 3.6.2024)];
[...]”
9.        Il-punt 11 tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 2008/118 kien jiddefinixxi “maħżen tat-taxxa” bħala “post fejn prodotti soġġetti għad-dazju tas-sisa huma prodotti, ipproċessati, miżmuma, riċevuti jew mibgħuta taħt arranġamenti ta’ sospensjoni tad-dazju minn magazzinier awtorizzat matul in-negozju tiegħu, soġġett għal ċerti kondizzjonijiet stabbiliti mill-awtoritajiet kompetenti tal-Istat Membru fejn ikun jinsab il-maħżen tat-taxxa”.
10.      L-Artikolu 16(1) tad-Direttiva 2008/118 kien jipprevedi:
“Il-ftuħ u t-tħaddim ta’ maħżen tat-taxxa minn magazzinier awtorizzat għandu jkun soġġett għall-awtorizzazzjoni mill-awtoritajiet kompetenti tal-Istat Membru fejn ikun jinsab il-maħżen tat-taxxa.
Din l-awtorizzazzjoni għandha tkun soġġetta għall-kondizzjonijiet li l-awtoritajiet huma intitolati li jistabbilixxu għall-finijiet tal-prevenzjoni ta’ kwalunkwe evażjoni jew abbuż possibbli.”
B.      Id-dritt nazzjonali
11.      Id-dritt nazzjonali applikabbli għat-tilwima inkwistjoni fil-kawża prinċipali huwa d-decreto legislativo 26 ottobre 1995 n. 504, Testo unico delle disposizioni legislative concernenti le imposte sulla produzione e sui consumi e relative sanzioni penali e amministrative (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 504, tas‑26 ta’ Ottubru 1995, Test uniku tad-Dispożizzjonijiet dwar it-Taxxi fuq il-Produzzjoni u l-Konsum u l-Pieni Kriminali u Amministrattivi Relatati Magħhom, iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv”), kif emendat.
12.      L-Artikolu 23 (intitolat “Imħażen tat-taxxa għall-prodotti tal-enerġija) tad-Digriet Leġiżlattiv jistabbilixxi, inter alia, il-kundizzjonijiet li fihom is-sistema ta’ maħżen tat-taxxa hija awtorizzata u, għall-funzjonament tagħha, timponi fuq id-detenturi l-obbligu li jiksbu liċenzja. B’mod partikolari, il-paragrafi 3 u 4 ta’ din id-dispożizzjoni huma fformulati kif ġej:
“3.      Il-ġestjoni skont is-sistema ta’ maħżen tat-taxxa tista’ tiġi awtorizzata, meta jkunu jeżistu ħtiġijiet operattivi u ta’ provvista tal-installazzjoni, għall-ħażniet kummerċjali ta’ gass likwifikat miż-żejt b’kapaċità ta’ mhux inqas minn 400 metru kubu u għall-ħażniet kummerċjali ta’ prodotti oħra tal-enerġija b’kapaċità ta’ mhux inqas minn 10 000 metru kubu.
4.      Il-ġestjoni taħt arranġamenti ta’ maħżen tat-taxxa tista’ tiġi awtorizzata wkoll għall-ħażniet kummerċjali ta’ gass likwifikat miż-żejt b’kapaċità ta’ inqas minn 400 metru kubu u għall-ħażniet kummerċjali ta’ prodotti oħra tal-enerġija b’kapaċità ta’ inqas minn 10 000 metru kubu, meta, minbarra l-kundizzjonijiet imsemmija fil-paragrafu 3, tiġi ssodisfatta mill-inqas waħda mill-kundizzjonijiet li ġejjin:
(a)      il-maħżen iwettaq provvisti ta’ prodotti eżentati mid-dazju tas-sisa jew b’rata mnaqqsa ta ‘dazju tas-sisa jew trasferimenti ta” prodotti tal-enerġija taħt is-sistema ta’ sospensjoni tad-dazju lejn Stati Membri tal-Unjoni jew lejn pajjiżi barra mill-Unjoni, fi kwantità totali ekwivalenti għal tal-inqas 30 % tal-estrazzjonijiet totali fuq perijodu ta’ sentejn;
(b)      il-maħżen huwa estensjoni ta’ maħżen tat-taxxa li jinsab fil-viċinanza immedjata li jappartjeni għall-istess grupp ta’ kumpanniji jew, jekk ikun jappartjeni lil ħaddieħor, ikun intiż jopera b’mod permanenti għas-servizz tal-imsemmi maħżen”
13.      Skont l-Artikolu 63 (intitolat “Liċenzji ta’ operat u tariffi annwali”) tad-Digriet Leġiżlattiv, il-liċenzja meħtieġa fl-Artikolu 23 tiegħu tingħata mill-Ufficio dell’Agenzia delle dogane (l-Awtorità Doganali, l-Italja, iktar ’il quddiem “l-Awtorità Doganali”).
14.      Skont il-qorti tar-rinviju, fl‑4 ta’ Diċembru 2017, l-Awtorità Doganali ħarġet iċ-circolare amministrativa n. 14/D (iċ-Ċirkulari Amministrattiva Nru 14/D) sabiex tipprovdi gwida interpretattiva dwar ċerti dispożizzjonijiet tad-Digriet Leġiżlattiv.
15.      Fl-aħħar nett, fit-talba tagħha għal deċiżjoni preliminari, il-qorti tar-rinviju tirreferi wkoll għal-Legge 13 aprile 1988, n. 117, Risarcimento dei danni cagionati nell’esercizio delle funzioni giudiziarie e responsabilità civile dei magistrati (il-Liġi Nru 117, tat‑13 ta’ April 1988, Kumpens għad-Danni Kkawżati fl-Eżerċizzju tal-Funzjonijiet Ġudizzjarji u r-Responsabbiltà Ċivili tal-Imħallfin, iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 117 tal‑1988”), kif emendata.
16.      Skont l-Artikolu 2(3bis) ta’ din il-liġi, “[s]abiex jiġu ddeterminati l-każijiet ta’ ksur manifest tad-dritt [nazzjonali] u tad-dritt tal-[Unjoni], għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni b’mod partikolari l-livell ta’ ċarezza u ta’ preċiżjoni tar-regoli miksura kif ukoll in-nuqqas ta’ skużabbiltà u l-gravità tan-nuqqas ta’ osservanza. Fil-każ ta’ ksur manifest tad-dritt tal-[Unjoni], għandu jittieħed inkunsiderazzjoni wkoll in-nuqqas ta’ osservanza tal-obbligu ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267(3) [TFUE], kif ukoll il-kunflitt bejn l-att jew il-miżura u l-interpretazzjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea”.
III. Il-fatti, il-proċedura u d-domandi preliminari
17.      Centro Petroli Roma (ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali; iktar ’il quddiem iċ-“CPR”) hija kumpannija attiva fil-produzzjoni, l-ipproċessar u l-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti taż-żejt fis-settur tal-prodotti tal-enerġija. Hija ilha topera minn Frar 2016 taħt is-sistema ta’ maħżen tat-taxxa prevista mid-Digriet Leġiżlattiv.
18.      Permezz tad-Deċiżjoni Nru 13042/2020, l-Awtorità Doganali ssospendiet il-liċenzja maħruġa liċ-CPR minħabba li naqset milli tissodisfa l-kriterji kwantitattivi previsti fl-Artikolu 23(3) tad-Digriet Leġiżlattiv. Iċ-CPR ikkontestat din id-deċiżjoni quddiem it-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Lazio, l-Italja). Din il-qorti ċaħdet ir-rikors.
19.      Iċ-CPR appellat mis-sentenza tal-ewwel istanza quddiem il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat). Din il-qorti ssospendiet il-proċeduri u għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja ħames domandi preliminari. L-ewwel żewġ domandi kienu jirrigwardaw il-kamp ta’ applikazzjoni tal-obbligu impost fuq il-qrati nazzjonali tal-aħħar istanza biex jagħmlu rinviju għal deċiżjoni preliminari (l-ewwel domanda) u l-interazzjoni bejn dan l-obbligu u s-sistemi nazzjonali ta’ responsabbiltà għal żbalji ġudizzjarji (it-tieni domanda). It-tielet, ir-raba’ u l-ħames domanda kienu jirrigwardaw l-interpretazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li dehru applikabbli għall-imħażen tat-taxxa.
20.      Dawn id-domandi kienu s-suġġett tal-Kawża C‑597/21, deċiża mill-Qorti tal-Ġustizzja bid-digriet tagħha Centro Petroli Roma I. F’dan id-digriet, il-Qorti tal-Ġustizzja, (i) b’risposta għall-ewwel domanda, għamlet preċiżazzjonijiet dwar il-kamp ta’ applikazzjoni tal-obbligu ta’ rinviju tal-qrati nazzjonali tal-aħħar istanza; (ii) iddikjarat li t-tieni domanda kienet manifestament inammissibbli peress li ma kellha ebda rabta mat-tilwima inkwistjoni fil-kawża prinċipali; u (iii) iddikjarat li ma hemmx lok li tingħata risposta għat-tliet domandi l-oħra, li saru biss fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi fl-affermattiv għall-ewwel domanda (li hija ma għamlitx).
21.      Fil-kuntest tal-istess kawża nazzjonali, fuq talba taċ-CPR, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) issa ressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea t-tieni talba għal deċiżjoni preliminari. Id-domandi magħmula fil-kawża ineżami – li jikkoinċidu mat-tielet, mar-raba’ u mal-ħames domanda fil-Kawża C‑597/21 – huma dawn li ġejjin:
“1)      L-interpretazzjoni korretta tal-Artikoli 101 sa 106 TFUE, kif ukoll tal-qafas regolamentari indikat fid-Direttiva [2006/123] u fid-Direttiva [2008/118] tipprekludi dispożizzjoni legali nazzjonali, bħalma hija dik tal-Artikolu 23(3) tad-[Digriet Leġiżlattiv], li tipprevedi li ‘3. Il-ġestjoni skont is-sistema ta’ maħżen tat-taxxa tista’ tiġi awtorizzata, meta jkunu jeżistu ħtiġijiet operattivi u ta’ provvista tal-installazzjoni, għall-ħażniet kummerċjali ta’ gass likwifikat miż-żejt b’kapaċità ta’ mhux inqas minn 400 metru kubu u għall-ħażniet kummerċjali ta’ prodotti oħra tal-enerġija b’kapaċità ta’ mhux inqas minn 10 000 metru kubu’?
2)      L-interpretazzjoni korretta tal-Artikoli 101 sa 106 TFUE, kif ukoll tal-qafas regolamentari indikat fid-Direttivi [2006/123] u [2008/118] tipprekludi dispożizzjoni nazzjonali legali, bħalma hija dik tal-Artikolu 23(4)(a) u (b) tad-[Digriet Leġiżlattiv] li tipprevedi li l-ġestjoni skont is-sistema ta’ maħżen tat-taxxa tista’ tiġi awtorizzata, b’mod partikolari, għall-ħażniet kummerċjali ta’ gass likwifikat miż-żejt b’kapaċità ta’ mhux inqas minn 400 metru kubu u għall- ħażniet kummerċjali ta’ prodotti oħra tal-enerġija b’kapaċità ta’ mhux inqas minn 10 000 metru kubu meta, minbarra l-kundizzjonijiet indikati fil-paragrafu (3), tkun issodisfatta tal-inqas waħda mill-kundizzjonijiet segwenti:
1)      il-maħżen iwettaq provvisti ta’ prodotti eżentati mid-dazju tas-sisa jew b’rata mnaqqsa ta “dazju tas-sisa jew trasferimenti ta” prodotti tal-enerġija taħt is-sistema ta’ sospensjoni tad-dazju lejn Stati Membri tal-Unjoni jew lejn pajjiżi barra mill-Unjoni, fi kwantità totali ekwivalenti għal tal-inqas 30 % tal-estrazzjonijiet totali fuq perijodu ta’ sentejn ;
2)      il-maħżen huwa estensjoni ta’ maħżen tat-taxxa li jinsab fil-viċinanza immedjata li jappartjeni għall-istess grupp ta’ kumpanniji jew, jekk ikun jappartjeni lil ħaddieħor, ikun intiż jopera b’mod permanenti għas-servizz tal-imsemmi maħżen.
3)      L-interpretazzjoni u l-applikazzjoni korretta tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, flimkien mal-Artikoli 101 sa 106 TFUE u l-qafas regolamentari indikat fid-Direttivi [2006/123] u [2008/118] u b’mod partikolari l-Artikolu 9, il-punt 5 tal-Artikolu 14, u l-Artikolu 15(2) tad-Direttiva [2006/123] tipprekludi l-adozzjoni ta’ miżuri regolamentari (ċirkolari, regolamenti jew oħrajn) mill-awtorità nazzjonali intiżi sabiex jiċċaraw, billi jissupplimentawhom, il-kundizzjonijiet indikati imsemmija iktar ’il fuq inklużi fl-Artikolu 23(4)(a) u (b) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 504 tas‑16 ta’ Ottubru 1995, kif sussegwentement emendati u ssupplimentati?”
22.      Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub miċ-CPR, mill-Gvern Taljan u mill-Kummissjoni Ewropea. Dawn il-partijiet għamlu wkoll sottomissjonijiet orali fis-seduta tal‑10 ta’ Lulju 2025.
IV.    Analiżi
23.      Permezz tat-tliet domandi tagħha, li jistgħu jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk l-Artikoli 101 sa 106 TFUE kif ukoll id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2006/123 u tad-Direttiva 2008/118 jipprekludux miżuri nazzjonali li jistabbilixxu kriterji bbażati fuq il-bżonnijiet ta’ kapaċità, dawk operazzjonali u dawk ta’ provvista, il-proporzjonijiet ta’ estrazzjoni u/jew ir-relazzjoni funzjonali bejn l-imħażen, sabiex tiġi awtorizzata l-ġestjoni ta’ mħażen kummerċjali li jipproċessaw prodotti tal-enerġija taħt sistema ta’ sospensjoni tad-dazju.
24.      Qabel ma nindirizza l-kwistjonijiet sostantivi mqajma minn tali domanda (C), jeħtieġ li tiġi eżaminata l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari (A) u, sussegwentement, li tiġi indirizzata kwistjoni preliminari li l-qorti tar-rinviju tindirizza fit-talba tagħha għal deċiżjoni preliminari (B).
A.      Fuq l-ammissibbiltà tad-domandi
25.      Fil-fehma tiegħi, ma hemm l-ebda dubju li t-talba għal deċiżjoni preliminari fil-kawża ineżami hija globalment ammissibbli. Madankollu, jiena tal-fehma li d-domandi preliminari huma parzjalment inammissibbli, jiġifieri, meta jirreferu għall-Artikoli 101 u 106 TFUE.
26.      F’dan ir-rigward, naqbel mal-Kummissjoni li, fit-talba tagħha għal deċiżjoni preliminari, il-qorti tar-rinviju ma spjegatx – kif jeżiġi l-Artikolu 94(c) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja – ir-raġunijiet li wassluha sabiex tistaqsi dwar l-interpretazzjoni tar-regoli tat-Trattat dwar il-kompetizzjoni bejn l-impriżi, u dwar ir-relazzjoni bejn dawn ir-regoli u d-dispożizzjonijiet tad-Digriet Leġiżlattiv. L-elementi rilevanti tal-analiżi (pereżempju, is-suq tal-prodotti u dak ġeografiku rilevanti, l-atturi prinċipali attivi f’dan is-suq, l-impatt tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni fuq dan is-suq, eċċ.) lanqas ma setgħu jiġu estrapolati mill-informazzjoni pprovduta mill-qorti tar-rinviju u/jew mill-partijiet li ppreżentaw osservazzjonijiet fil-kawża ineżami.
27.      Konsegwentement, jidhirli li huwa impossibbli li tiġi eżaminata l-kompatibbiltà ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni mal-Artikoli 101 sa 106 TFUE.
28.      Barra minn hekk, l-eżami tal-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari jagħtini l-opportunità li niddiskuti kwistjoni preliminari – xi ftit marbuta ma’ dik tal-ammissibbiltà – li l-qorti tar-rinviju qajmet biss b’mod inċidentali fit-talba tagħha għal deċiżjoni preliminari. Jiġifieri, il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ sistema ta’ responsabbiltà ċivili u dixxiplinari għall-imħallfin għal żbalji ġudizzjarji, inkluż nuqqas ta’ osservanza tad-dritt tal-Unjoni, bħal nuqqas ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE.
B.      Kwistjoni preliminari: sistemi nazzjonali ta’ responsabbiltà ċivili u dixxiplinari għall-imħallfin għal nuqqas ta’ osservanza tad-dritt tal-Unjoni
29.      Sabiex wieħed jifhem għaliex il-qorti tar-rinviju qajmet din il-kwistjoni biss b’mod inċidentali, jista’ jkun utli li jittieħed pass lura u li jissemma fil-qosor dak li ġie (1), u dak li ma ġiex (2) ittrattat mill-Qorti tal-Ġustizzja fid-digriet tagħha f’Centro Petroli Roma I. Sussegwentement, ser nesponi fil-qosor iż-żewġ linji ta’ ġurisprudenza li jidhru rilevanti f’dan il-kuntest (3) u (4). Fl-aħħar nett, ser nippreżenta xi kunsiderazzjonijiet personali f’dan ir-rigward (5).
1.      Fuq il-kwistjoni ttrattata fid-digriet f’Centro Petroli Roma I
30.      Kif spjegajt fil-punt 20 ta’ dawn il-konklużjonijiet, id-digriet f’Centro Petroli Roma I kien jirrigwarda biss il-mertu tal-ewwel domanda preliminari f’din il-kawża, li kienet tirrigwarda l-interpretazzjoni tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE.
31.      Il-qorti tar-rinviju kienet talbet kjarifika dwar il-ġurisprudenza li tgħid li qorti nazzjonali li tiddeċiedi fl-aħħar istanza hija eżentata mill-obbligu tagħha li tagħmel rinviju lill-Qorti tal-Ġustizzja fil-każ, normalment imsejjaħ, ta’ acte clair: fejn l-interpretazzjoni tad-dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni inkwistjoni hija tant ovvja li ma tħalli lok għal ebda dubju raġonevoli (6). F’dan ir-rigward, hija ġurisprudenza stabbilita li, qabel ma tikkonkludi li fil-fatt jeżisti acte clair, il-qorti nazzjonali tal-aħħar istanza għandha tkun konvinta li dan ikun “ugwalment ovvju għall-qrati l‑oħra tal-Istati Membri li jiddeċiedu fl-aħħar istanza u għall-Qorti tal-Ġustizzja” (7).
32.      Id-dubji tal-qorti tar-rinviju kienu jirrigwardaw, b’mod partikolari, il-mod kif qorti nazzjonali tal-aħħar istanza hija obbligata tivverifika l-osservanza ta’ din il-kundizzjoni. Fil-qosor, il-kwistjoni kienet dwar jekk qorti nazzjonali tal-aħħar istanza hijiex obbligata tistabbilixxi fid-dettall li l-qrati l-oħra tal-Istati Membri tal-aħħar istanza u l-Qorti tal-Ġustizzja jagħtu l-istess interpretazzjoni tad-dispożizzjoni rilevanti tad-dritt tal-Unjoni.
33.      B’risposta għal dawn id-dubji, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li qorti nazzjonali tal-aħħar istanza ma hijiex obbligata tistabbilixxi fid-dettall li l-qrati tal-aħħar istanza tal-Istati Membri l-oħra u l-Qorti tal-Ġustizzja jadottaw l-istess interpretazzjoni (8). Fil-fatt, huwa biżżejjed li l-qorti nazzjonali – wara li tkun eżaminat debitament il-karatteristiċi tad-dritt tal-Unjoni, id-diffikultajiet partikolari li toħloq l-interpretazzjoni tad-dritt tal‑Unjoni u r-riskju ta’ diverġenzi fid-deċiżjonijiet ġudizzjarji fi ħdan l-Unjoni Ewropea – tasal għal konvinzjoni soda li dawn il-qrati l-oħra jaslu għall-istess konklużjoni (9).
34.      Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-istandard li għandu jiġi applikat mill-qrati nazzjonali tal-aħħar istanza, meta jiddeċiedu jekk humiex obbligati jadixxu lill-Qorti tal-Ġustizzja f’sitwazzjoni ta’ acte clair
possibbli, huwa dak ta’ “konvinzjoni raġonevoli”. Peress li d-determinazzjoni tal-interpretazzjoni korretta tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni hija purament kwistjoni ta’ liġi, ir-regoli proċedurali ordinarji dwar il-prova u l-oneru tal-prova ma jistgħux jitqiesu li huma kompletament applikabbli f’dan ir-rigward. Fi kliem ieħor, il-qorti nazzjonali għandha tiddeċiedi jekk, quddiemha, ikunx hemm elementi li jistgħu jsostnu interpretazzjoni alternattiva – jiġifieri, interpretazzjoni differenti minn dik li dik il-qorti jidhrilha li hija prima facie korretta — tad-dispożizzjoni tal-Unjoni inkwistjoni li tkun suffiċjentement plawżibbli sabiex din ma tkunx tista’ titwarrab kompletament (10).
35.      F’dak il-kuntest, għandu jitfakkar ukoll li, kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja fil-punt 51 tas-sentenza tagħha Consorzio, jekk qorti nazzjonali tal-aħħar istanza tiddeċiedi li hija eżentata mill-obbligu tagħha li tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE, hija għandha timmotiva d-deċiżjoni tagħha.
36.      Kif ippruvajt nispjega fil-konklużjonijiet tiegħi f’KUBERA, il-livell ta’ dettall meħtieġ fil-motivazzjoni neċessarjament ivarja, skont iċ-ċirkustanzi speċifiċi ta’ kull każ. Fil-fehma tiegħi, għandu normalment ikun biżżejjed li l-qorti nazzjonali inkwistjoni: (i) tindika espressament l-eċċezzjoni invokata (fost dawk ikkodifikati fil-ġurisprudenza CILFIT (11)); u (ii) tipprovdi spjegazzjoni fil-qosor dwar ir-raġuni għalfejn din l-eċċezzjoni tqieset applikabbli. Madankollu, dan ma jeskludix il-possibbiltà li, f’ċerti każijiet partikolari, tista’ tkun neċessarja motivazzjoni iktar iddettaljata jew, għall-kuntrarju, li r-raġunijiet għar-rifjut tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari jkunu tant evidenti li motivazzjoni espliċita f’dan ir-rigward tista’ ma tkunx neċessarja (12).
2.      Fuq il-kwistjoni li ma ġietx ittrattata fid-digriet f’Centro Petroli Roma I
37.      B’kuntrast ma’ dan, fid-digriet tagħha f’Centro Petroli Roma I, il-Qorti tal-Ġustizzja ma ttrattatx il-fondatezza tat-tieni domanda preliminari, peress li, kif ġie spjegat, din id-domanda ġiet meqjusa manifestament inammissibbli (13). Huwa għalhekk li, fit-talba għal deċiżjoni preliminari ineżami, il-qorti tar-rinviju – wara li ħadet inkunsiderazzjoni l-evalwazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dan ir-rigward – ma tagħmel ebda domandi f’dan ir-rigward, filwaqt li żżid madankollu li l-problema sottostanti tibqa’, fil-fehma tagħha, problema urġenti.
38.      Essenzjalment, id-dubji tal-qorti tar-rinviju jirrigwardaw il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ sistema nazzjonali ta’ responsabbiltà ċivili u dixxiplinari tal-imħallfin għal żbalji ġudizzjarji, inkluż fl-interpretazzjoni u fl-applikazzjoni ta’ regoli tal-Unjoni, bħal nuqqas ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE. Il-qorti tar-rinviju tispjega li l-inċertezzi dwar l-interazzjoni tajba bejn il-leġiżlazzjoni Taljana dwar ir-responsabbiltà tal-imħallfin u r-regoli tal-Unjoni dwar l-indipendenza ġudizzjarja jinfluwenzaw il-mod kif hija tevalwa l-obbligu tagħha skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE. Nifhem li din il-qorti tqis li sistema ta’ responsabbiltà personali li tkun stretta wisq tinkoraġġixxi de facto lill-qrati tal-aħħar istanza sabiex jagħmlu rinviju għal deċiżjoni preliminari, anki f’ħafna każijiet fejn huma jqisu li l-kamp ta’ applikazzjoni u s-sens tad-dispożizzjonijiet applikabbli tad-dritt tal-Unjoni huma ċari biżżejjed/suffiċjentement.
39.      Il-kawża ineżami tidher li hija każ bħal dan, peress li l-qorti tar-rinviju għamlet rinviju għal deċiżjoni preliminari prinċipalment sabiex tevita kull riskju ta’ responsabbiltà, peress li hija qieset li d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni inkwistjoni kienu jikkostitwixxu, għall-finijiet tat-tilwima, actes clairs.
40.      Peress li l-kwistjoni mqajma mill-qorti tar-rinviju hija ta’ natura kostituzzjonali b’implikazzjonijiet sistemiċi, jidhirli li huwa opportun li nippreżenta xi kunsiderazzjonijiet f’dan ir-rigward, bit-tama li tingħata għajnuna lill-qorti tar-rinviju u lil qrati nazzjonali oħra li jistgħu jkunu f’sitwazzjoni simili.
41.      Madankollu, il-kawża ineżami manifestament ma hijiex il-forum xieraq sabiex tiġi evalwata l-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ sistema ta’ responsabbiltà tal-imħallfin bħal dik stabbilita mil-leġiżlatur Taljan bil-Liġi Nru 117 tal‑1988, kif emendata (14).
42.      Għalhekk ser nillimita d-diskussjoni għal ċerti kunsiderazzjonijiet ta’ natura ġenerali, b’enfasi partikolari fuq it-tipi ta’ żbalji ġudizzjarji li jistgħu jagħtu lok għal (dak li ser insejħilha) ir-“responsabbiltà personali” tal-imħallfin, mingħajr ma tiġi kompromessa l-indipendenza tal-imħallfin. B’din il-frażi, nirreferi kemm għar-responsabbiltà ċivili kif ukoll għar-responsabbiltà dixxiplinari. Għalkemm iż-żewġ tipi ta’ responsabbiltà huma, naturalment, sa ċertu punt differenti, fil-fehma tiegħi, mill-perspettiva tad-dritt tal-Unjoni, jistgħu jiġu identifikati diversi prinċipji applikabbli għalihom it-tnejn. Għall-kuntrarju, mhux ser niddiskuti hawnhekk ir-responsabbiltà kriminali, peress li dan it-tip ta’ responsabbiltà ma huwiex kopert mid-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni u li, fi kwalunkwe każ, dan it-tip ta’ responsabbiltà jidher li jqajjem kwistjonijiet differenti.
43.      Bħala introduzzjoni, l-ewwel ser nagħmel distinzjoni bejn żewġ oqsma ta’ responsabbiltà għal żbalji ġudizzjarji: ir-responsabbiltà tal-Istati Membri u r-responsabbiltà personali tal-imħallfin. Dawn kienu s-suġġett ta’ żewġ linji ta’ ġurisprudenza, li huma naturalment marbuta mill-qrib.
3.      Responsabbiltà tal-Istati Membri
44.      Hija ġurisprudenza stabbilita li l-prinċipju tar-responsabbiltà tal-Istat għat-telf u d-danni kkawżati lill-individwi minħabba ksur tad-dritt tal-Unjoni huwa inerenti għas-sistema stabbilita mit-Trattati tal-Unjoni. Dan il-prinċipju japplika għal kull każ ta’ ksur tad-dritt tal-Unjoni minn Stat Membru, irrispettivament mill-korp tal-Istat Membru li l-azzjoni jew l-ommissjoni tiegħu jkunu taw lok għal dan il-ksur (15).
45.      Huwa wkoll stabbilit sew li tali ksur jagħti lill-individwi dritt għal kumpens jekk ikunu ssodisfatti tliet kundizzjonijiet: (i) ir-regola tad-dritt tal-Unjoni miksura għandu jkollha l-għan li tagħtihom drittijiet; (ii) il-ksur ta’ din ir-regola għandu jkun suffiċjentement serju; u (iii) għandu jkun hemm rabta kawżali diretta bejn dan il-ksur u d-dannu mġarrab mill-individwi (16). Dawn il-kundizzjonijiet ġew stabbiliti mid-dritt tal-Unjoni u, bħala tali, l-Istati Membri ma jistgħux jinterferixxu magħhom, meta dan jista’ jwassal għal esklużjoni tar-responsabbiltà f’sitwazzjonijiet fejn, altrimenti, din tiġi skattata (17).
46.      F’sensiela ta’ kawżi li jmorru lura għall-bidu tas-snin 2000, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li dawn il-prinċipji japplikaw ukoll għan-nuqqasijiet imwettqa mill-awtoritajiet ġudizzjarji nazzjonali, inklużi dawk li jirriżultaw minn deċiżjonijiet ta’ qrati li jiddeċiedu fl-aħħar istanza (18).
47.      F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja ċċarat it-tieni kundizzjoni li hemm riferiment għaliha iktar ’il fuq, dwar il-ksur suffiċjentement serju tad-dritt tal-Unjoni, li jimplika li mhux kull ksur ta’ regola tal-Unjoni neċessarjament jiskatta r-responsabbiltà ta’ Stat Membru. B’mod partikolari, fir-rigward tan-nuqqasijiet imputabbli lill-qrati nazzjonali tal-aħħar istanza, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li tali kundizzjoni tfisser li “[r]-responsabbiltà [tal-Istat] tirriżulta biss fil-każ eċċezzjonali fejn qorti nazzjonali li tiddeċiedi fl-aħħar istanza tkun kisret b’mod manifest id-dritt applikabbli” (19).
48.      Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, f’dan ir-rigward, li, sabiex jiġi stabbilit jekk ksur huwiex “suffiċjentement serju”, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni l-elementi kollha li jikkaratterizzaw is-sitwazzjoni quddiem il-qorti nazzjonali. Fost tali elementi, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, hemm:
(i) il-grad ta’ ċarezza u preċiżjoni tar-regola miksura; (ii) il-portata tal-evalwazzjoni li r-regola miksura tippermetti lill-awtoritajiet nazzjonali; (iii) jekk il-ksur imwettaq u tad-dannu kkawżat kinux intenzjonali jew involontarji; (iv) in-natura skużabbli jew mhux skużabbli ta’ kwalunkwe żball ta’ liġi; (v) il-fatt li l-pożizzjoni adottata minn istituzzjoni tal-Unjoni setgħet ikkontribwixxiet għall-adozzjoni jew għaż-żamma ta’ miżuri jew ta’ prattiki nazzjonali li jmorru kontra d-dritt tal-Unjoni; u (vi) (jekk ikun il-każ) in-nuqqas ta’ osservanza mill-qorti inkwistjoni tal-obbligu ta’ tressiq ta’ talba għal deċiżjoni preliminari tagħha skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE (20).
49.      Jiena nifhem il-ġurisprudenza fis-sens li sempliċi nuqqas milli jsir rinviju skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE minn qorti nazzjonali tal-aħħar istanza ma jistax, fih innifsu, jirriżulta fir-responsabbiltà tal-Istat. Skont dak li ddikjarat il-Qorti tal-Ġustizzja b’mod konsistenti, “[i]s-sistema ta’ kooperazzjoni diretta bejn il‑Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali, stabbilita permezz tal‑Artikolu 267 TFUE, hija kompletament indipendenti minn kwalunkwe inizjattiva tal-partijiet” u “[il-partijiet ma jistgħux jobbligaw lill-qrati nazzjonali biex] jagħmlu talba għal deċiżjoni preliminari. Is-sistema stabbilita permezz tal-Artikolu 267 TFUE ma tikkostitwixxix għalhekk rimedju ġudizzjarju miftuħ għall-partijiet f’kawża pendenti quddiem qorti nazzjonali” (21).
50.       kliem ieħor, it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE ma jikkostitwixxix dispożizzjoni li għandha l-għan li tagħti drittijiet lill-individwi u, bħala tali, ksur ta’ din id-dispożizzjoni ma jistax, waħdu, jiskatta r-responsabbiltà tal-Istat Membru. Barra minn hekk, huwa diffiċli li wieħed jimmaġina kif sempliċi rifjut ta’ rinviju jista’ jikkawża telf u dannu lil parti fil-kawża, meta d-dispożizzjonijiet rilevanti tal-dritt tal-Unjoni jiġu interpretati b’mod korrett.
51.      Madankollu, meta qorti nazzjonali tal-aħħar istanza tinterpreta b’mod żbaljat dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-fatt li hija setgħet kisret l-obbligu li tagħmel rinviju lill-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward ta’ din id-dispożizzjoni jikkostitwixxi element li għandu jittieħed inkunsiderazzjoni fl-evalwazzjoni tal-gravità tal-ksur.
52.      Fl-aħħar nett, jista’ jkun utli li jiġi enfasizzat li l-prinċipju tar-responsabbiltà tal-Istat, inerenti għas-sistema tar-rimedji ġudizzjarji stabbilita mit-Trattati tal-Unjoni, ma jimplikax ir-responsabbiltà personali tal-imħallfin, iżda dik tal-Istati Membri. Sa fejn huwa l-Istat li jista’ jkun responsabbli għal deċiżjonijiet ġudizzjarji li jmorru kontra d-dritt tal-Unjoni u sa fejn kwalunkwe kumpens tal-individwi kkonċernati jitħallas mill-baġit nazzjonali, tali sistema ta’ responsabbiltà ma tinvolvi ebda riskju partikolari li titqiegħed f’dubju l-indipendenza tal-qrati nazzjonali (22).
4.      Responsabbiltà personali tal-imħallfin
53.      B’kuntrast ma’ dan, l-istabbiliment ta’ sistemi ta’ responsabbiltà personali għall-imħallfin għal żbalji ġudizzjarji jaqa’ taħt il-kompetenza tal-Istati Membri li jirregolaw l-organizzazzjoni tal-ġustizzja (23). L-Istati Membri għandhom marġni wiesa’ ta’ diskrezzjoni biex jistabbilixxu sistema bħal din (24). Fil-fatt, teżisti varjetà ta’ sistemi ta’ dan it-tip kemm fl-Unjoni kif ukoll lil hinn minnha, li jipprevedu gradi differenti ta’ immunità minn responsabbiltà ċivili u/jew dixxiplinari għall-atti mwettqa fl-eżerċizzju ta’ funzjonijiet ġudizzjarji (25).
54.      Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha l-okkażjoni teżamina l-kompatibbiltà ta’ ċerti sistemi nazzjonali ta’ responsabbiltà personali tal-imħallfin mad-dritt tal-Unjoni f’numru ta’ kawżi li tressqu quddiemha matul dawn l-aħħar snin.
55.      F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li l-eżistenza ta’ sistemi ta’ responsabbiltà personali tal-imħallfin għal żbalji ġudizzjarji tista’ tikkontribwixxi għat-tisħiħ tar-responsabbiltà u l-effiċjenza tas-sistema ġudizzjarja. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja wissiet ukoll li, fl-eżerċizzju tal-kompetenza tagħhom f’dan il-qasam, l-Istati Membri għandhom jiżguraw l-osservanza tad-dritt tal-Unjoni. B’mod partikolari, hija qieset li kien indispensabbli li kull sistema ta’ dan it-tip tkun imfassla b’mod li tippreżerva l-indipendenza tal-qrati msejħa sabiex jiddeċiedu dwar kwistjonijiet relatati mal-applikazzjoni jew mal-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni (26).
56.      F’dan l-istadju, ftit li xejn għandi bżonn nenfasizza l-importanza tar-rekwiżit tal-indipendenza tal-qrati li jinterpretaw u japplikaw id-dritt tal-Unjoni fi ħdan l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni (27). Dan ir-rekwiżit jirriżulta, b’mod partikolari, mill-Artikolu 2 TUE, mill-Artikolu 19(1) TUE u mill-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”). Huwa wkoll impliċitu fl-Artikolu 267 TFUE.
57.      Huwa ċar li r-rikonoxximent tal-prinċipju ta’ responsabbiltà personali tal-imħallfin għal żbalji ġudizzjarji jinvolvi ċerti riskji fir-rigward tal-indipendenza u l-imparzjalità tal-imħallfin (28). Sistemi ta’ responsabbiltà mfassla ħażin jistgħu jheddu – jew tal-inqas iqajmu suspett fil-pubbliku li jistgħu jheddu – is-serenità u l-integrità tat-teħid ta’ deċiżjonijiet ġudizzjarji. Is-sempliċi possibbiltà li jinfetħu investigazzjonijiet dixxiplinari fuq talba ta’ membri tal-gvern jew tal-ġerarkija ġudizzjarja, jew ta’ azzjoni ġudizzjarja minn partijiet
iddiżappuntati, tista’, f’ċerti każijiet, anki inkonxjament, teżerċita ċerta pressjoni fuq dawk li għandhom il-kompitu li jagħtu deċiżjoni f’tilwima ċivili jew amministrattiva, jew f’kawża kriminali (29). Tali proċeduri jistgħu, fil-fatt, iwasslu għal konsegwenzi serji fuq il-ħajjiet u l-karrieri tal-membri tal-ġudikatura suġġetti għalihom (30). Sistemi mfassla ħażin ta’ responsabbiltà personali jistgħu, għalhekk, joħolqu riskji ta’ parzjalità u/jew ikollhom effett dissważiv fuq l-eżerċizzju ta’ funzjonijiet ġudizzjarji (31)
58.      Huwa għalhekk li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, “[għalkemm] il-garanzija ta’ indipendenza ma tirrikjedix li l-imħallfin jingħataw immunità assoluta għall-atti adottati fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet ġudizzjarji tagħhom, madankollu r-responsabbiltà personali tagħhom tista’ tiġi stabbilita għal danni kkawżati fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet tagħhom biss f’każijiet eċċezzjonali, li fihom il-ħtija individwali serja tagħhom tkun ġiet stabbilita” (32). Minn dan isegwi li “deċiżjoni [li] tinvolvi żball ġudizzjarju ma [tistax, fiha nnifisha, tkun] biżżejjed sabiex tiġi stabbilita r-responsabbiltà personali tal-imħallef ikkonċernat” (33).
59.      Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li elementi oħra tas-sistemi nazzjonali ta’ responsabbiltà personali tal-imħallfin kienu neċessarji sabiex tiġi żgurata l-osservanza tal-prinċipju ta’ indipendenza ġudizzjarja. B’mod partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li tali sistemi għandhom jipprevedu “regoli li jiddefinixxu, b’mod partikolari, kemm l-aġir li jikkostitwixxi ksur dixxiplinari kif ukoll is-sanzjonijiet applikabbli konkretament, li jipprevedu l-intervent ta’ istanza indipendenti konformement ma’ proċedura li tiggarantixxi b’mod sħiħ id-drittijiet stabbiliti fl-Artikoli 47 u 48 tal-Karta, b’mod partikolari d-drittijiet tad-difiża, u li jistabbilixxu l-possibbiltà li d-deċiżjonijiet tal-korpi dixxiplinari jiġu kkontestati quddiem qorti” (34).
60.      Huwa f’dan il-kuntest li issa sejjer nagħmel ftit kummenti li jistgħu, wieħed jittama, jgħinu lill-qorti tar-rinviju biex tindirizza l-kwistjoni prinċipali diskussa fit-talba għal deċiżjoni preliminari tagħha: meta żball ġudizzjarju jista’ jiskatta r-responsabbiltà personali tal-imħallfin għad-deċiżjonijiet (żbaljati) tagħhom, mingħajr ma tiġi mminata l-indipendenza ġudizzjarja.
5.      Xi kunsiderazzjonijiet dwar ir-responsabbiltà personali tal-imħallfin u l-indipendenza ġudizzjarja
61.      Qabelxejn, nixtieq nippreċiża li, fil-fehma tiegħi, huwa impossibbli li jiġi previst test li jista’ jservi sabiex tiġi stabbilita linja ċara ta’ demarkazzjoni bejn l-iżbalji ġudizzjarji li jistgħu jiskattaw ir-responsabbiltà personali tal-imħallfin mingħajr ma tiġi mhedda l-indipendenza tagħhom u dawk li, għall-kuntrarju, jistgħu jkunu problematiċi minn din il-perspettiva. Fil-fehma tiegħi, huwa possibbli biss li jiġu pprovduti xi prinċipji gwida li jistgħu japplikaw kemm għar-responsabbiltà ċivili kif ukoll għar-responsabbiltà dixxiplinari.
62.      Diversi minn dawn il-prinċipji jistgħu jinsiltu mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja diskussa iktar ’il fuq. Nirreferi mhux biss għall-ġurisprudenza dwar ir-responsabbiltà personali tal-imħallfin, iżda wkoll għal dik dwar ir-responsabbiltà tal-Istati Membri. Fil-fatt, fid-dawl tas-suġġett simili tagħhom, uħud mill-prinċipji stabbiliti fis-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-qasam tar-responsabbiltà tal-Istat jistgħu, fil-fehma tiegħi, japplikaw b’analoġija f’dak li jirrigwarda r-responsabbiltà personali tal-imħallfin.
63.      Madankollu, jiena tal-fehma li, b’mod ġenerali, għandu jkun iktar diffiċli biex tiġi skattata r-responsabbiltà personali mir-responsabbiltà tal-Istat Membru. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li, għalkemm il-forom ta’ responsabbiltà tal-Istat ġeneralment ma jqajmu ebda kwistjoni fir-rigward tar-rekwiżit ta’ indipendenza ġudizzjarja, dan jista’ jkun differenti għal sistemi ta’ responsabbiltà personali. Dawn is-sistemi, meta jitfasslu ħażin, jistgħu potenzjalment jimminaw l-indipendenza ġudizzjarja. Huwa għalhekk li, fir-rigward tas-sistemi ta’ responsabbiltà personali, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li tali responsabbiltà tista’ tirriżulta biss f’każijiet eċċezzjonali “ħafna” jew “kompletament” eċċezzjonali (35).
64.      Naturalment, dan japplika wkoll f’dak li jirrigwarda l-obbligu tal-qrati nazzjonali tal-aħħar istanza li jressqu talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, stabbilit fit-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE. F’dan ir-rigward, nista’ biss, għalhekk, naqbel parzjalment mal-pożizzjoni espressa mill-Avukata Ġenerali Ćapeta (36), li n-nuqqas li jsir rinviju għal deċiżjoni preliminari qatt ma jista’ jwassal għar-responsabbiltà personali tal-imħallfin, sakemm dawn ikunu spjegaw debitament ir-raġunijiet għar-rifjut tagħhom li jagħmlu dan. Issa ser nispjega dak li qiegħed infisser b’dan.
65.      Hemm żewġ obbligazzjonijiet li jirriżultaw mit-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE: waħda ta’ natura iktar sostantiva (sabiex isir rinviju għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja meta tkun tqajmet kwistjoni ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, u l-eċċezzjonijiet CILFIT ma japplikawx), kif ukoll waħda ta’ natura iktar proċedurali (sabiex jiġu spjegati r-raġunijiet għal rifjut ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari) (37). Għalkemm huma marbuta b’mod inseparabbli, huma jibqgħu obbligi separati.
66.      Ma nara l-ebda raġuni plawżibbli għaliex huwa biss il-ksur ta’ waħda minnhom li jista’ jagħti lok għar-responsabbiltà. Dan huwa hekk a fortiori, peress li huwa b’mod ċar l-obbligu li jsir rinviju għal deċiżjoni preliminari li jikkostitwixxi l-obbligu prinċipali u l-iktar importanti mit-tnejn, minħabba l-impatt tiegħu kemm fuq it-tilwima inkwistjoni kif ukoll fuq l-unità u l-koerenza tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni. L-obbligu ta’ motivazzjoni huwa aċċessorju u essenzjali sabiex tiġi żgurata l-osservanza ta’ dan l-obbligu prinċipali.
67.      Kif iddikjarat il-Qorti tal-Ġustizzja, il-protezzjoni tal-indipendenza tal-qrati ma jistax ikollha l-effett “li teskludi għal kollox il-possibbiltà li r-responsabbiltà dixxiplinari ta’ imħallef, f’ċerti każijiet pjuttost eċċezzjonali, tinħoloq bħala riżultat ta’ deċiżjonijiet ġudizzjarji adottati minn dan tal-aħħar. Fil-fatt, tali rekwiżit ta’ indipendenza huwa ċar li ma huwiex intiż biex japprova kwalunkwe aġir gravi u totalment ineskużabbli min-naħa tal-imħallfin, li, pereżempju, deliberatament u b’mala fide, jew minħabba negliġenza partikolarment serja u gravi, jinjoraw ir-regoli tad-dritt nazzjonali u tal-Unjoni li huma suppost jiżguraw il-konformità magħhom, jew ikunu arbitrarji jew inġusti, meta jkunu mitluba, bħala depożitarji tal-funzjoni li jingħata ġudizzju, li jiddeċiedu dwar it-tilwim sottomess lilhom minn partijiet fil-kawża” (38).
68.      Dawn il-kunsiderazzjonijiet jidhru li huma rilevanti, bħala prinċipju, għal kull obbligu li jirriżulta mir-regoli tal-Unjoni. Għaldaqstant, ma jistax jiġi eskluż li n-nuqqas li jsir rinviju għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, minħabba żball gravi ta’ interpretazzjoni u ta’ applikazzjoni tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE (39), jista’ validament jirriżulta fir-responsabbiltà personali tal-imħallfin responsabbli għal tali ksur (40).
69.      Madankollu, jidhirli li huwa neċessarju, f’dan l-istadju, li ssir distinzjoni bejn ir-responsabbiltà ċivili u r-responsabbiltà dixxiplinari. Fil-każ tar-responsabbiltà ċivili, fl-opinjoni tiegħi, ksur tal-obbligu li jsir rinviju għal deċiżjoni preliminari għandu jwassal għal tali responsabbiltà biss meta d-dispożizzjoni tal-Unjoni li fir-rigward tagħha l-qorti nazzjonali kellha tagħmel rinviju quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja tkun ġiet interpretata b’mod żbaljat, u b’hekk tikkawża dannu jew telf lil-lanjant. Kif spjegat fil-punt 50 ta’ dawn il-konklużjonijiet, jekk id-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt tal-Unjoni jiġu applikati b’mod korrett, ma jistax ikun hemm telf jew dannu għall-partijiet għat-tilwima.
70.      Għall-kuntrarju, fil-każ ta’ responsabbiltà dixxiplinari, ma nara l-ebda raġuni sabiex tiġi eskluża l-possibbiltà li ksur tal-obbligu li jsir
rinviju għal deċiżjoni preliminari jista’ jiġġustifika, f’ċirkustanzi straordinarji, miżuri dixxiplinari indipendentement mid-dannu kkawżat lill-partijiet f’tilwima. Dan jista’ jkun il-każ, b’mod partikolari, meta rifjut ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari ma jikkostitwixxix każ rari, jew saħansitra iżolat, iżda jifforma parti minn sensiela ta’ nuqqasijiet. Fil-kawża ineżami, il-konsegwenzi negattivi li jirriżultaw mill-ksur jaffettwaw l-effettività tal-mekkaniżmu ta’ kooperazzjoni stabbilit mill-Artikolu 267 TFUE.
71.      Fi kwalunkwe każ, nirrepeti, għal darba oħra, li ż-żewġ forom ta’ responsabbiltà jistgħu jiġu skattati biss f’każijiet eċċezzjonali ħafna.
72.      Pereżempju, il-fatt li l-Qorti tal-Ġustizzja tkun ikkonstatat tali nuqqas fil-kuntest ta’ proċedura mressqa skont l-Artikolu 258 jew l-Artikolu 259 TFUE (41) ma huwiex determinanti f’dan ir-rigward. Fil-fatt, kull ksur tad-dritt tal-Unjoni – indipendentement min-natura manifesta u l-grad ta’ gravità tiegħu – jista’ jkun is-suġġett ta’ proċedura ta’ ksur (42).
73.      L-istess japplika, mutatis mutandis, fir-rigward tas-sitwazzjonijiet li fihom il-Qorti tal-Ġustizzja tintalab minn qorti nazzjonali sabiex teżamina jekk, f’ċirkustanzi partikolari, it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE għandux jiġi interpretat fis-sens li qorti nazzjonali tal-aħħar istanza hija obbligata li tagħmel rinviju għal deċiżjoni preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja (43). Sakemm ma tkunx speċifikament mitluba tiddeċiedi dwar il-gravità tal-ksur għall-finijiet tar-responsabbiltà (tal-Istat jew tal-imħallfin), il-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi billi sempliċement tiċċara l-kamp ta’ applikazzjoni tal-obbligu li jsir rinviju għal deċiżjoni preliminari, fid-dawl tal-punti ta’ liġi u ta’ fatt li l-qorti tar-rinviju tkun għarrfitha bihom.
74.      Barra minn hekk, tali responsabbiltà lanqas ma tista’ tirriżulta mis-sempliċi fatt li, f’ġurisprudenza sussegwenti, il-Qorti tal-Ġustizzja adottat interpretazzjoni tar-regola tal-Unjoni inkwistjoni differenti minn dik tal-qorti nazzjonali li kienet qieset din ir-regola bħala acte clair (jew acte éclairé). Fil-fehma tiegħi, l-elementi ex post facto għandhom jintużaw bi prudenza kbira f’dan il-kuntest. Bħal fi kwalunkwe ordinament ġuridiku ieħor, il-ġurisprudenza tal-Unjoni qiegħda tevolvi kontinwament hekk kif il-qrati tal-Unjoni (il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea u l-qrati nazzjonali) jagħtu deċiżjonijiet ġodda li japplikaw ir-regoli eżistenti għal settijiet ġodda ta’ ċirkustanzi. Dan il-fenomenu ta’ evoluzzjoni huwa probabbilment saħansitra iktar importanti fl-Unjoni, li ġiet ikkonċepita, mill-bidu nett, bħala polità dinamika.
75.      Fil-fehma tiegħi, erba’ parametri jistgħu jkunu kruċjali sabiex jiġi stabbilit żball ġudizzjarju li – minħabba n-natura eċċezzjonali ħafna tiegħu – jista’ potenzjalment jiskatta responsabbiltà personali, mingħajr ma tiġi kompromessa l-indipendenza ġudizzjarja. Mill-perspettiva ta’ mħallef raġonevoli u prudenti, l-iżball ġudizzjarju – in casu, in-nuqqas li jsir rinviju għal deċiżjoni preliminari – għandu jkun (i) manifest (ċar u evidenti, mhux diskutibbli); (ii) li jkollu konsegwenzi (li jaffettwaw b’mod sinjifikattiv l-eżitu tal-kawża prinċipali jew l-effettività tal-mekkaniżmu ta’ kooperazzjoni); (iii) mhux skużabbli (fl-assenza ta’ kwalunkwe fattur li seta’ raġonevolment wassal għal żball); u (iv) ir-riżultat ta’ għażla intenzjonali tal-imħallfin li jinjoraw il-liġi jew negliġenza serja min-naħa tagħhom.
76.      Jidhirli li dawn il-konklużjonijiet huma ġeneralment konformi kemm mal-istandards internazzjonali kif ukoll mal-ġurisprudenza tal-Corte costituzionale (il-Qorti Kostituzzjonali). (44)
77.      Sistema nazzjonali ta’ responsabbiltà personali tal-imħallfin fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza tad-dritt tal-Unjoni, inkluż in-nuqqas ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE, li tista’ tiġi skattata għal nuqqasijiet iċken, tista’, fil-fehma tiegħi, tikkomprometti s-serenità u l-integrità tal-proċess deċiżjonali ġudizzjarju, u b’hekk tippreġudika l-indipendenza tal-imħallfin.
78.      Barra minn hekk, tali sistema tista’ tippreġudika l-effettività tas-sistema ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja u ta’ djalogu bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilita mill-Artikolu 267 TFUE (45). Il-Qorti tal-Ġustizzja konsistentement iddeċidiet li regoli tad-dritt nazzjonali ma jistax ikollhom l-effett li jipprekludu lil qorti nazzjonali milli teżerċita d-diskrezzjoni tagħha biex tagħmel rinviju jew, jekk ikun il-każ, milli tikkonforma ruħha ma’ dan l-obbligu.  Il-kombinazzjoni ta’ dawn l-elementi (diskrezzjoni u obbligu, skont iċ-ċirkustanzi) hija, kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja, “inerenti” għas-sistema ta’ kooperazzjoni u ta’ djalogu (46).
79.      Fil-fehma tiegħi, kunsiderazzjonijiet simili japplikaw għar-regoli tad-dritt nazzjonali li, de facto, iċaħħdu lill-qrati nazzjonali tal-aħħar istanza mill-marġni ta’ diskrezzjoni mogħti lilhom mill-Artikolu 267 TFUE sabiex jevalwaw jekk kwistjoni ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni tkunx “tqajmet” b’mod korrett quddiemhom. Il-kwistjoni dwar jekk tapplikax xi waħda mill-eċċezzjonijiet CILFIT f’każ partikolari teħtieġ li l-qorti inkwistjoni twettaq evalwazzjoni preċiża (47). Għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni numru ta’ elementi sabiex jiġi ddeterminat jekk l-obbligu stabbilit fit-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE jiskattax, u bħala prinċipju hija l-qorti nazzjonali li għandha tagħmel dan, billi taġixxi b’mod indipendenti u bid-diliġenza kollha meħtieġa (48).
80.      Id-dritt nazzjonali ma jistax ikollu l-effett li jirrestrinġi l-marġni ta’ diskrezzjoni tal-qorti nazzjonali skont l-Artikolu 267 TFUE, b’tali mod li ċerti sitwazzjonijiet li fihom ma jeżistix obbligu ta’ rinviju jiġu ttrattati, fil-prattika, bħala sitwazzjonijiet li fihom ikun hemm lok li titressaq talba għal deċiżjoni preliminari (49). F’tali ċirkustanzi, isiru diversi talbiet għal deċiżjoni preliminari, meta ma jkunx hemm bżonn reali għal dan. Dan idewwem inutilment is-soluzzjoni tat-tilwimiet inkwistjoni u jżid l-ammont ta’ xogħol tal-Qorti tal-Ġustizzja, li jista’, min-naħa tiegħu, jaffettwa t-trattament effikaċi u fi żmien xieraq tal-kawżi l-oħra pendenti quddiemha. Dan jista’ wkoll iwassal għal abbużi proċedurali minn partijiet bla skrupli.
81.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena tal-fehma li s-sistemi nazzjonali ta’ responsabbiltà ċivili u dixxiplinari tal-imħallfin għal żbalji ġudizzjarji, inkluż għal nuqqas ta’ osservanza tar-rekwiżit ta’ indipendenza ġudizzjarja li jirriżulta mid-dritt tal-Unjoni, bħalma huwa n-nuqqas ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE, huma kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni meta jkunu limitati għal sitwazzjonijiet eċċezzjonali ħafna. Dawn is-sitwazzjonijiet huma dawk li fihom żball ġudizzjarju jkun manifest, ikollu konsegwenzi u ma jkunx skużabbli, ikun jirriżulta mill-għażla intenzjonali ta’ mħallef li jinjora l-liġi jew minn negliġenza gravi min-naħa tiegħu.
C.      Kunsiderazzjoni tad-domandi preliminari
82.      Permezz tat-tliet domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda tfittex l-interpretazzjoni xierqa ta’ tliet settijiet ta’ regoli tal-Unjoni, billi tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk leġiżlazzjoni nazzjonali bħad-Digriet Leġiżlattiv hijiex kompatibbli ma’ (i) l-Artikoli 101 sa 106 TFUE; (ii) id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2006/123; u (iii) id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2008/118.
83.      Fil-punti 25 sa 27 ta’ dawn il-konklużjonijiet spjegajt li d-domandi preliminari huma inammissibbli fir-rigward tal-Artikoli 101 sa 106 TFUE. Iktar ’il quddiem ser nindirizza l-interpretazzjoni taż-żewġ settijiet ta’ dispożizzjonijiet l-oħra.
1.      Id-Direttiva 2006/123
84.      Id-Direttiva 2006/123 – spiss imsejħa “id-Direttiva dwar is-servizzi” – “tistabbilixxi dispożizzjonijiet ġenerali li jħaffu l-eżerċizzju tal-libertà ta’ stabbiliment għall-fornituri tas-servizzi u l-moviment liberu tas-servizzi” (Artikolu 1(1) tagħha), billi tneħħi l-ostakoli għall-iżvilupp ta’ suq tas-servizzi fl-Unjoni, bl-għan li ssaħħaħ is-suq intern filwaqt li tippromwovi progress ekonomiku u soċjali bbilanċjat u sostenibbli (premessi 1 u 5).
85.      L-Artikolu 2 tad-Direttiva 2006/123, li jikkonċerna l-“kamp ta’ applikazzjoni” tad-Direttiva, jipprevedi li din “tapplika għal servizzi pprovduti mill-fornituri stabbiliti fi Stat Membru” (punt 1). Hija mbagħad telenka ċerti attivitajiet li għalihom, b’mod eċċezzjonali, id-direttiva ma tapplikax (punt 2) u fl-aħħar nett tipprevedi li d-direttiva “m’għandhiex tapplika għall-qasam tat-tassazzjoni” (punt 3) (50).
86.      Il-premessa 29 tad-Direttiva 2006/123 tispjega r-raġuni wara din l-esklużjoni: “[m]inħabba li t-Trattat jipprovdi bażi legali speċifika għal kwistjonijiet ta’ tassazzjoni u tenut kont ta’ l-istrumenti [tal-Unjoni] diġà adottati f’dak il-qasam, huwa meħtieġ li jiġi eskluż il-qasam tat-tassazzjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ [dik] id-Direttiva”.
87.      Fis-sentenza tagħha Airbnb Ireland u Airbnb Payments UK, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fid-dawl ta’ dawn l-elementi, li l-espressjoni “qasam tat-tassazzjoni” għandha tiġi interpretata b’mod wiesa’, li tkopri mhux “biss l-oqsma kollha tat-taxxa, iżda wkoll l-aspetti kollha ta’ dan il-qasam” (51).
88.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandu jitqies li d-dispożizzjonijiet nazzjonali kkontestati miċ-CPR jikkonċernaw il-“qasam tat-tassazzjoni” għall-għanijiet tal-Artikolu 2(3) tad-Direttiva 2006/123. Huma jistabbilixxu l-kundizzjonijiet li taħthom jingħata vantaġġ fiskali lil ċerti operaturi ekonomiċi (magazziniera). Dan il-vantaġġ jikkonsisti – skont il-punt 1 tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 2008/118, fl-awtorizzazzjoni biex “tipproduċi, tipproċessa, iżżomm, tirċievi jew tibgħat prodotti soġġetti għad-dazju tas-sisa taħt arranġament ta’ sospensjoni tad-dazju f’maħżen tat-taxxa” (52).
89.      Fil-fatt, id-Digriet Leġiżlattiv jirrappreżenta miżura ta’ implimentazzjoni tad-Direttiva 2008/118, att leġiżlattiv adottat skont dak li kien preċedentement l-Artikolu 93 KE (li sar l-Artikolu 113 TFUE), li jippermetti l-adozzjoni ta’ “dispożizzjonijiet għall-armonizzazzjoni ta’ leġislazzjoni li tittratta dwar taxxi fuq it-turnover, dazji tas-sisa u forom oħra ta’ tassazzjoni indiretta”. B’kuntrast ma’ dan, id-Direttiva 2006/123 ġiet adottata fuq il-bażi ta’ dawk li kienu preċedentement l-Artikolu 47(2) u l-Artikolu 55 KE (issa, l-Artikolu 53(2) l-Artikolu 62 TFUE), bażijiet legali relatati mal-moviment liberu tas-servizzi.
90.      Għalhekk, peress li d-Direttiva 2006/123 ma hijiex applikabbli in casu, hija ma tistax tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi dispożizzjonijiet bħal dawk stabbiliti fid-Digriet Leġiżlattiv.
2.      Id-Direttiva 2008/118
91.      L-Artikolu 16(1) tad-Direttiva 2008/118 jipprevedi li “[i]l-ftuħ u t-tħaddim ta’ maħżen tat-taxxa minn magazzinier awtorizzat għandu jkun soġġett għall-awtorizzazzjoni mill-awtoritajiet kompetenti tal-Istat Membru fejn ikun jinsab il-maħżen tat-taxxa”. Din id-dispożizzjoni żżid ukoll li “[d]in l-awtorizzazzjoni għandha tkun soġġetta għall-kondizzjonijiet li l-awtoritajiet huma intitolati li jistabbilixxu għall-finijiet tal-prevenzjoni ta’ kwalunkwe evażjoni jew abbuż possibbli” (53).
92.      Il-premessa 15 tad-Direttiva 2008/118 tispjega li, “[b]illi jeħtieġ li jitwettqu kontrolli fil-faċilitajiet ta’ produzzjoni u ta’ ħażna sabiex jiġi żgurat li d-dejn tat-taxxa jinġabar, huwa meħtieġ li tinżamm sistema ta’ mħażen, soġġetta għall-awtorizzazzjoni mill-awtoritajiet kompetenti, sabiex jiġu ffaċilitati dawn it-tip ta’ kontrolli”. Il-premessa 16 tal-istess direttiva żżid li “[h]uwa meħtieġ ukoll li jiġu stabbiliti rekwiżiti li għandhom jiġu ssodisfati mill-magazzinieri awtorizzati [...]” (54).
93.      Għaldaqstant, minn dawn id-dispożizzjonijiet jirriżulta
b’mod ċar li s-sistema ta’ awtorizzazzjoni hija strumentali għall-prevenzjoni tal-evażjoni, tal-abbużi u tal-frodi. L-għan ta’ tali sistema huwa, fil-fatt, li “[tiżgura li l-]magazzinier ikollu l-livell ta’ affidabiltà meħtieġ għall-arranġamenti ta’ sospensjoni” (55). Bħalma ddikjarat diversi drabi l-Qorti tal-Ġustizzja, “fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2008/118, b’mod ġenerali, il-prevenzjoni tal-frodi u tal-abbużi tikkostitwixxi għan komuni kemm tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll tad-drittijiet tal-Istati Membri [...] kif jikkonfermaw il-premessi 15 u 16 kif ukoll l-Artikolu 16 tagħha” (56).
94.      Fil-fatt dan huwa
l-uniku għan tas-sistema inkwistjoni (57). Għaldaqstant, l-Istati Membri ma jistgħux isegwu għanijiet oħra, li ma humiex relatati mal-prevenzjoni tal-evażjoni u l-abbuż fiskali, permezz tas-sistema ta’ awtorizzazzjoni skont din id-direttiva.
95.      Madankollu, sakemm il-kundizzjonijiet stabbiliti fid-dritt nazzjonali għall-għoti tal-awtorizzazzjoni huma intiżi li jippromwovu dan l-għan, l-Istati Membri għandhom marġni ta’ diskrezzjoni wiesa’ f’dan ir-rigward. Fil-fatt, id-Direttiva 2008/118 ma fiha ebda regola jew prinċipju gwida dwar din il-kwistjoni. Kif tindika r-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 2000/789/KE, tad‑29 ta’ Novembru 2000, li tistabbilixxi linji gwida għall-awtorizzazzjoni ta’ magazziniera skont id-Direttiva tal-Kunsill 92/12/KEE fir-rigward ta’ prodotti suġġetti għad-dazju tas-sisa (58), l-Istati Membri użaw diversi kriterji għal dan l-għan.
96.      Waqt is-seduta, il-Gvern Taljan spjega li, mill-esperjenza tiegħu, il-frodi hija iktar spiss imwettqa minn kumpanniji żgħar ġodda – spiss ikkostitwiti minn entitajiet foloz – li jiġu xolti malajr meta l-aġir illegali jiġi skopert mill-awtoritajiet pubbliċi. Din hija r-raġuni għalfejn il-leġiżlazzjoni Taljana hija bbażata prinċipalment fuq kriterji li jiżguraw kapaċità minima jew attività kummerċjali rilevanti għall-maħżen, jew ir-rabta tagħha ma’ mħażen eżistenti b’esperjenza ppruvata ta’ attivitajiet reali. Dan il-gvern żied li ż-żieda rapida ta’ mħażen żgħar tagħmel il-monitoraġġ tal-attivitajiet tagħhom diffiċli u għali għall-awtoritajiet pubbliċi.
97.      F’dan il-kuntest, ma nara xejn fid-Direttiva 2008/118 li jista’ jipprekludi, bħala prinċipju, leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-awtorizzazzjoni meħtieġa għall-osservanza ta’ kriterji bbażati fuq il-bżonnijiet ta’ kapaċità, dawk operazzjonali u dawk ta’ provvista, il-proporzjonijiet ta’ estrazzjoni u/jew ir-relazzjoni funzjonali bejn l-imħażen. Sa fejn il-kuntest fattwali pprovdut mill-Gvern Taljan huwa kkonfermat – fatt li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju – ma hemm l-ebda informazzjoni
fl-atti proċess li tissuġġerixxi li, meta għażlu l-kriterji msemmija iktar ’il fuq, l-awtoritajiet Taljani marru lil hinn mill-marġni ta’ diskrezzjoni mogħti lilhom mill-Artikolu 16(1) tad-Direttiva 2008/118.
98.      Kif spjegajt, l-Istati Membri kellhom marġni wiesa’ ta’ diskrezzjoni f’dan il-kuntest. Il-premessa 15 tad-Direttiva 2008/118 ippreċiżat li l-faċilitazzjoni tal-kontrolli hija fost l-għanijiet segwiti mis-sistema ta’ awtorizzazzjonijiet. Barra minn hekk, ir-Rakkomandazzjoni 2000/789 stiednet lill-Istati Membri sabiex “japplikaw kriterji stretti fl-għoti tal-awtorizzazzjonijiet” [traduzzjoni mhux uffiċjali].  (59)
99.      Madankollu, għandu jitfakkar li l-għan aħħari tad-Direttiva 2008/118 kien li jiġi żgurat il-funzjonament tajjeb tas-suq intern billi jiġu armonizzati l-kundizzjonijiet għall-ġbir tad-dazji tas-sisa fuq il-prodotti (60). Huwa għalhekk ovvju li l-miżuri nazzjonali rilevanti għandhom jimmiraw – kif jindika ġustament l-Artikolu 2(1) tar-Rakkomandazzjoni 2000/789 – li jilħqu bilanċ bejn il-faċilitazzjoni tal-kummerċ u kontroll effettiv.
100. Il-ħtieġa ta’ approċċ ibbilanċjat f’dan ir-rigward tirriżulta wkoll mill-prinċipju ta’ proporzjonalità. Fil-fatt, hija ġurisprudenza stabbilita li, meta jittrasponu jew jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni, l-Istati Membri għandhom josservaw il-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, fosthom, naturalment, il-proporzjonalità. Għalhekk, l-Istati Membri għandhom jirrikorru għal mezzi li, filwaqt li jippermettulhom jilħqu b’mod effettiv l-għan imfittex mid-dritt intern tagħhom, ma għandhomx imorru lil hinn minn dak li huwa neċessarju u jkunu jikkawżaw l-inqas preġudizzju għall-għanijiet u għall-prinċipji l-oħra stabbiliti mil-leġiżlazzjoni tal-Unjoni inkwistjoni. Għalhekk, meta jkun hemm għażla bejn sensiela ta’ miżuri xierqa, għandha tintgħażel l-inqas waħda oneruża u l-iżvantaġġi kkawżati ma għandhomx ikunu sproporzjonati meta mqabbla mal-għanijiet imfittxija (61).
101. B’mod iktar speċifiku, l-evalwazzjoni tal-proporzjonalità tinkludi stħarriġ ta’ tliet kriterji kumulattivi, jiġifieri jekk il-miżuri adottati humiex (i) “xierqa”, (ii) “neċessarji” u (iii) “proporzjonati stricto sensu” (62).
102. Fil-kawża ineżami, fid-dawl tan-natura teknika tas-suġġett, l-evalwazzjoni tal-proporzjonalità tad-dispożizzjonijiet ikkontestati bl-ebda mod ma hija faċli. Konsegwentement, l-aħjar ikun jekk dan il-kompitu jitħalla għall-evalwazzjoni tal-qorti tar-rinviju. Madankollu, sabiex nipprovdi lil din il-qorti b’xi gwida utli, issa ser nagħmel xi kunsiderazzjonijiet dwar kif għandha ssir din l-evalwazzjoni, fid-dawl tal-ispeċifiċitajiet tad-dispożizzjonijiet kontenzjużi.
103. Fl-ewwel lok, il-qorti tar-rinviju għandha tivverifika jekk il-miżura hijiex xierqa.  Jiġifieri, jekk din tistax tikkontribwixxi sabiex jintlaħaq l-għan imfittex, li jirrifletti tħassib reali li dan jintlaħaq b’mod koerenti u sistematiku.
104. Fil-kawża ineżami, dan jista’ jobbliga lill-qorti tar-rinviju tivverifika, l-ewwel, li l-kriterji użati jkunu effettivament tfasslu sabiex jintlaħaq l-għan tal-ġlieda kontra l-evażjoni u l-abbuż fiskali (billi jiġu evitati s-sitwazzjonijiet li fihom tipikament isseħħ il-frodi u billi jiġu ffaċilitati l-kontrolli ex post). F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju għandha, fil-fehma tiegħi, tiżgura li kriterji fformulati b’mod vag u/jew li jħallu setgħa diskrezzjonali wiesgħa lill-awtorità doganali (bħal dik dwar il-“ħtiġijiet operattivi u ta’ provvista tal-installazzjoni”) jiġu interpretati u applikati b’mod korrett.
105. Dan ifisser li l-elementi meħuda inkunsiderazzjoni minn din l-awtorità, sabiex tivverifika jekk dawn il-kundizzjonijiet humiex issodisfatti, jikkonċernaw biss l-affidabbiltà tal-magazzinier u mhux kunsiderazzjonijiet ta’ natura differenti, bħal dawk ta’ natura kummerċjali jew ekonomika. Pereżempju, l-awtoritajiet ma jistgħux jissuġġettaw l-għoti ta’ liċenzja għall-valutazzjoni tagħhom stess ta’ jekk hemmx domanda fis-suq għal imħażen addizzjonali jew jekk iż-żona magħżula għall-installazzjoni hijiex “koperta” biżżejjed minn imħażen oħra.
106. In-natura xierqa tal-miżura tippreżupponi wkoll li l-kriterji stabbiliti fid-Digriet Leġiżlattiv (f’termini ta’ tipi ta’ parametri, ta’ ammonti li fihom huma stabbiliti dawn il-parametri, eċċ.) jistgħu jikkontribwixxu b’mod utli għall-għan imfittex, in casu, il-prevenzjoni tal-evażjoni u tal-abbuż fiskali. Fi kliem ieħor, dawn il-kriterji huma suffiċjenti sabiex jiġu identifikati s-sitwazzjonijiet li jwasslu għal frodi u abbuż b’mod iktar frekwenti, fid-dawl tar-riżorsi li l-Istat jista’ raġonevolment japplika għal kontrolli ex ante u ex post?
107. Fit-tieni lok, fir-rigward tar-rekwiżit li l-miżura għandha tkun “neċessarja”, il-qorti tar-rinviju għandha tivverifika (i)
jekk kinux jeżistu miżuri daqstant effettivi li kienu inqas restrittivi u (ii)
jekk din il-miżura tmurx lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex jintlaħaq l-għan inkwistjoni.
108. Fil-prattika, dan ifisser, fuq kollox, li huwa neċessarju li jiġi eżaminat jekk kienx possibbli għall-awtoritajiet Taljani li jadottaw kundizzjonijiet alternattivi inqas stretti (63), li kienu jilħqu l-livell xieraq ta’ protezzjoni kontra l-evażjoni u l-frodi fiskali.
109. Fit-tielet lok, il-proporzjonalità sensu stricto timplika evalwazzjoni tal-iżvantaġġi kkawżati minn miżura partikolari, u jekk dawn l-iżvantaġġi humiex proporzjonati mal-għanijiet imfittxija. Dan jimplika, b’mod partikolari, li wieħed jiffoka fuq jekk il-miżura inkwistjoni tistabbilixxix bilanċ ġust bejn l-interessi inkwistjoni, jiġifieri l-interess segwit mill-Istat bil-miżura inkwistjoni (prevenzjoni tal-frodi u tal-abbuż fiskali), u dawk tal-persuni leżi (l-impriżi li jsibuha diffiċli, jew saħansitra impossibbli li jipprovaw l-affidabbiltà tagħhom).
110. Fid-dawl tal-argumenti mressqa miċ-CPR, jidhirli li, fil-kawża ineżami, ser ikun kruċjali li jiġi vverifikat li l-leġiżlatur Taljan ma stabbilixxiex “limitu” għoli wisq, b’tali mod li huma biss (jew prinċipalment) il-gruppi l-kbar li jistgħu effettivament jibbenefikaw mill-vantaġġ fiskali inkwistjoni. Kumpanniji iżgħar u operaturi indipendenti għandhom ikunu jistgħu wkoll juru l-affidabbiltà tagħhom mingħajr ma jkollhom għalfejn jgħaddu minn proċeduri amministrattivi eċċessivi, bla bżonn jew eċċessivament twal u għaljin.
111. F’dan il-kuntest, huwa naturalment importanti li jiġi vverifikat mhux biss li l-kriterji stabbiliti fid-Digriet Leġiżlattiv huma adegwati “fuq il-karta”, iżda wkoll li jiġu applikati mill-awtoritajiet doganali b’mod ġust u mhux diskriminatorju. Kull differenza fit-trattament bejn l-operaturi differenti – kemm fil-liġi nnifisha kif ukoll fl-applikazzjoni ta’ kuljum tagħha – għandha tkun raġonevoli u marbuta ma’ differenza oġġettiva li tikkonċerna l-livell ta’ riskju f’kull sitwazzjoni għall-ġbir effettiv tad-dazji tas-sisa.
112. F’dan il-kuntest, inżid li l-fatt li l-awtoritajiet amministrattivi (in casu, l-aġenzija doganali) jadottaw atti mhux vinkolanti (bħal “circolare amministrativa” (64)) intiżi sabiex jiggwidaw lill-persunal tagħhom “fuq il-post” fir-rigward tal-interpretazzjoni korretta tal-leġiżlazzjoni nazzjonali rilevanti ma jidhirx li huwa problematiku fih innifsu. Madankollu, f’dan ir-rigward, għandhom isiru żewġ preċiżazzjonijiet. L-ewwel, għalkemm ma humiex vinkolanti, huwa kruċjali li dawn l-atti jkunu konformi mad-dritt tal-Unjoni. Inkella, dawn jistgħu jfixklu lill-awtoritajiet li jagħtu l-liċenzja, li jirriżulta fi ksur potenzjali tar-regoli rilevanti tal-Unjoni. It-tieni, sa fejn tali atti għandhom impatt materjali fuq il-mod kif jiġu applikati l-kundizzjonijiet previsti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, jista’ jkun neċessarju, għal raġunijiet ta’ ċertezza legali, li dawn l-atti jsiru aċċessibbli għall-impriżi kkonċernati.
113. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jidhirli li l-Artikolu 16 tad-Direttiva 2008/118 ma jipprekludix miżuri nazzjonali li jistabbilixxu kriterji bbażati fuq il-bżonnijiet ta’ kapaċità, dawk operazzjonali u dawk ta’ provvista, il-proporzjonijiet ta’ estrazzjoni u/jew ir-relazzjoni funzjonali bejn l-imħażen, sabiex tiġi awtorizzata l-ġestjoni ta’ mħażen kummerċjali li jipproċessaw prodotti tal-enerġija taħt sistema ta’ sospensjoni tad-dazju, bla ħsara għall-prinċipju ta’ proporzjonalità, li l-osservanza tiegħu għandha tiġi vverifikata mill-qorti tar-rinviju.
V.      Konklużjoni
114. Bħala konklużjoni, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula mill-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja) kif ġej:
–        (1)      Id-Direttiva 2006/123/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2006 dwar is-servizzi fis-suq intern,
–        ma tipprekludix miżuri nazzjonali li jistabbilixxu kriterji bbażati fuq il-bżonnijiet ta’ kapaċità, dawk operazzjonali u dawk ta’ provvista, il-proporzjonijiet ta’ estrazzjoni u/jew ir-relazzjoni funzjonali bejn l-imħażen, sabiex tiġi awtorizzata l-ġestjoni ta’ mħażen kummerċjali li jipproċessaw prodotti tal-enerġija taħt sistema ta’ sospensjoni tad-dazju; u
–        (2)      L-Artikolu 16 tad-Direttiva tal-Kunsill 2008/118/KE tas‑16 ta’ Diċembru 2008 dwar l-arranġamenti ġenerali għad-dazju tas-sisa u li jħassar id-Direttiva 92/12/KEE
–        ma tipprekludix miżuri nazzjonali li jistabbilixxu kriterji bbażati fuq il-bżonnijiet ta’ kapaċità, dawk operazzjonali u dawk ta’ provvista, il-proporzjonijiet ta’ estrazzjoni u/jew ir-relazzjoni funzjonali bejn l-imħażen, sabiex tiġi awtorizzata l-ġestjoni ta’ mħażen kummerċjali li jipproċessaw prodotti tal-enerġija taħt sistema ta’ sospensjoni tad-dazju, bla ħsara għall-prinċipju ta’ proporzjonalità.
1      Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
2      Ara d-digriet tal‑15 ta’ Diċembru 2022, Centro Petroli Roma (C‑597/21, EU:C:2022:1010) (iktar ’il quddiem id-“digriet Centro Petroli Roma I”).
3      ĠU 2006, L 376, p. 36.
4      ĠU 2009, L 9, p. 12.
5      Imħassra mid-Direttiva tal-Kunsill (UE) 2020/262 tad‑19 ta’ Diċembru 2019 li tistabbilixxi l-arranġamenti ġenerali għad-dazju tas-sisa (ĠU 2020, L 58, p. 4, rettifika fil-ĠU 2020, L 409, p. 38 u fil-ĠU 2023, L 188, p. 60), kif emendata.
6      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tas‑6 ta’ Ottubru 1982, Cilfit et (283/8), iktar ’il quddiem is-“sentenza CILFIT”, EU:C:1982:335, punt 21), u tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Consorzio Italian Management u Catania Multiservizi (C‑561/19), iktar ’il quddiem is-“sentenza Consorzio”, EU:C:2021:799, punt 33).
7      Ara, b’mod partikolari, is-sentenza Consorzio, punt 40 u l-ġurisprudenza ċċitata. F’dan il-kuntest, jista’ jkun utli li jiġi enfasizzat li tali eżami japplika wkoll għas-sitwazzjoni tal-hekk imsejjaħ acte éclairé. Fl-istess sens, il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali Ćapeta f’Remling (C‑767/23, EU:C:2025:486, punt 33).
8      Digriet f’Centro Petroli Roma I, punti 36 sa 58.
9      Bl-istess mod, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Wahl fil-Kawżi magħquda X u van Dijk (C‑72/14 u C‑197/14, EU:C:2015:319, punt 67): “l-imħallfin tal-aħħar appell li għandhom jiddeċiedu fuq il-kwistjoni għandhom ikunu konvinti, fil-fehma tagħhom, li mħallfin oħra jaqblu magħhom”. Enfasizzat fl-oriġinal.
10      Ara, b’mod partikolari, il-punti 47 u 48 tas-sentenza Consorzio. Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bobek fl-istess kawża (EU:C:2021:291); punti 150 sa 157, u l-konklużjonijiet tiegħi f’KUBERA (C‑144/23, iktar ’il quddiem il-“konklużjonijiet tiegħi f’KUBERA”, EU:C:2024:522, punt 106).
11      Ara, b’mod partikolari, is-sentenza CILFIT, punt 21 (iktar ’il quddiem l-“eċċezzjonijiet CILFIT”).
12      Ara l-punti 122 sa 133 tal-konklużjonijiet tiegħi f’KUBERA.
13      Din id-domanda kienet ifformulata kif ġej: “Sabiex jiġu protetti l-valuri kostituzzjonali u Ewropej tal-indipendenza ġudizzjarja u t-tul raġonevoli tal-proċeduri – l-Artikolu 267 TFUE jista’
jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li l-qorti suprema nazzjonali, li tkun eżaminat u ċaħdet talba għal deċiżjoni preliminari dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, tkun awtomatikament suġġetta, jew għad-diskrezzjoni biss tal-parti li tkun ressqet l-azzjoni, għal proċeduri ċivili u dixxiplinari?” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
14      Jista’ jkun utli li jiġi enfasizzat mill-ġdid li l-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) ma għamel l-ebda domanda f’dan ir-rigward.
15      Ara, pereżempju, is-sentenza tat‑28 ta’ Ġunju 2022, Il‑Kummissjoni vs Spanja (Ksur tad-dritt tal-Unjoni mil-leġiżlatur) (C‑278/20, EU:C:2022:503, punti 29 u 30 u l-ġurisprudenza ċċitata).
16      Ara, inter alia, is-sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2019, Hochtief Solutions Magyarországi Fióktelepe (C‑620/17, EU:C:2019:630, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata).
17      Ara s-sentenza tat‑28 ta’ Ġunju 2022, Il‑Kummissjoni vs Spanja (Ksur tad-dritt tal-Unjoni mil-leġiżlatur) (C‑278/20, EU:C:2022:503, punt 32 u l-ġurisprudenza ċċitata).
18      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat‑30 ta’ Settembru 2003, Köbler (C‑224/01, iktar ’il quddiem is-“sentenza Köbler”, EU:C:2003:513, punti 33 sa 36), tat‑13 ta’ Ġunju 2006, Traghetti del Mediterraneo (C‑173/03, iktar ’il quddiem is-“sentenza Traghetti”, EU:C:2006:391, punti 30 sa 32); u, iktar reċentement tat‑28 ta’ Lulju 2016, Tomášová (C‑168/15, EU:C:2016:602, punt 20).
19      Ara, pereżempju, is-sentenza tat‑28 ta’ Lulju 2016, Tomášová (C‑168/15, EU:C:2016:602, punt 24 u l-ġurisprudenza ċċitata). Enfasi miżjuda minni.
20      Ara s-sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2019, Hochtief Solutions Magyarországi Fióktelepe (C‑620/17, EU:C:2019:630, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata).
21      Ara s-sentenza Consorzio, punti 53 u 54 (ir-riferimenti għall-ġurisprudenza li tħallew barra).
22      Ara, inter alia, is-sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2024, Vivacom Bulgaria (C‑369/23, EU:C:2024:1043, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Léger f’Köbler (C‑224/01, EU:C:2003:207, punt 46), u l-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali Ćapeta f’Vivacom Bulgaria (C‑369/23, EU:C:2024:612, punt 75).
23      Ara, inter alia, is-sentenza tat‑18 ta’ Mejju 2021, Asociaţia ’Forumul Judecătorilor din România’ et (C‑83/19, C‑127/19, C‑195/19, C‑291/19, C‑355/19 u C‑397/19, iktar ’il quddiem is-“sentenza AFJR”, EU:C:2021:393, punt 229).
24      F’dan il-kuntest, ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bobek f’Asociaţia “Forumul Judecătorilor din România” et (C‑83/19, C‑127/19, C‑195/19, C‑291/19 u C‑355/19, EU:C:2020:746, punt 265).
25      Ara, inter alia, il-Kunsill tal-Ewropa, il-Kummissjoni ta’ Venezia, Comparative overview of legislation on disciplinary liability of judges and presidents of the constitutional courts in the 46 Council of Europe member States, 9 ta’ Diċembru 2024; u Mikuli, P. (editur), Accountability of Judicial Power, Theoretical and Comparative Perspectives, Routledge, 2025, Kapitoli 5 u 6.
26      Ara, inter alia, is-sentenza AFJR, punti 229 u 230.
27      Huwa biżżejjed li titfakkar il-ġurisprudenza stabbilita li tgħid li dan ir-rekwiżit, li huwa inerenti għall-missjoni ta’ għoti ta’ deċiżjoni, jagħmel effettivament parti mill-kontenut essenzjali tad-dritt fundamentali għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva u għal smigħ xieraq, li għandu importanza kardinali bħala garanzija tal-protezzjoni tad-drittijiet kollha li l-individwi jisiltu mid-dritt tal-Unjoni u tal-protezzjoni tal-valuri komuni għall-Istati Membri stipulati fl-Artikolu 2 TUE, b’mod partikolari l-valur tal-Istat tad-dritt. Ara, inter alia, is-sentenza tal‑25 ta’ Frar 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku and Adoreikė (C‑146/23 u C‑374/23, EU:C:2025:109, punt 48 u l-ġurisprudenza ċċitata).
28      Ara s-sentenza AFJR, punt 232. Ara, bl-istess mod, Corte costituzionale (il-Qorti Kostituzzjonali, l-Italja), sentenza tat‑3 ta’ Frar 1987, Nru 26, punt 4: “Il-partikolarità tal-funzjonijiet ġudizzjarji u n-natura tal-miżuri relatati jissuġġerixxu kundizzjonijiet u limiti għar-responsabbiltà tal-ġudikatura [...] sabiex jiġu protetti l-indipendenza u l-awtonomija funzjonali tagħha”.
29      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Frar 2022, RS (Effett tad-deċiżjonijiet ta’ Qorti Kostituzzjonali) (C‑430/21, EU:C:2022:99, punt 90 u l-ġurisprudenza ċċitata).
30      Ara s-sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Sistema dixxiplinari tal-imħallfin) (C‑791/19, EU:C:2021:596, punt 83), b’riferiment għall-ġurisprudenza rilevanti tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.
31      Ara, inter alia, is-sentenza AFJR, punt 236. Kif iddikjarat il-Qorti Suprema tal-Istati Uniti f’Pierson vs Ray [386 U.S. 547 (1967)], “huwa l-imħallef li għandu jiddeċiedi l-kawżi kollha li jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni tiegħu li jitressqu quddiemu, inklużi l-kawżi kontroversjali li jqanqlu l-iktar sentimenti intensi fil-partijiet. L-iżbalji tiegħu jistgħu jiġu kkorreġuti fl-appell, iżda ma għandux ikollu għalfejn jibża’ li partijiet mhux issodisfatti jistgħu joqogħdu jiġru warajh b’kontenzjuż [...] it-tqegħid ta’ tali piż fuq l-imħallfin ma jikkontribwixxix għat-[teħid ta’ deċiżjoni] ibbażat fuq prinċipji u mingħajr biża’, iżda għall-intimidazzjoni”. Fl-Istati Uniti, l-immunità mogħtija lill-imħallfin għall-atti adottati fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet ġudizzjarji tagħhom hija avvanzata ħafna. Ara, b’mod partikolari, il-Qorti Suprema tal-Istati Uniti, Bradley vs Fisher (80 U.S. 335 (1871)).
32      Ara s-sentenza AFJR, punt 234. Enfasi miżjuda minni
33      Ibid. Ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Euro Box Promotion et (C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 u C‑840/19, EU:C:2021:1034, punt 239 u l-ġurisprudenza ċċitata).
34      Ara, pereżempju, is-sentenzi tal‑5 ta’ Ġunju 2023, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza u ħajja privata tal-imħallfin) (C‑204/21, EU:C:2023:442, punt 95); u tat‑30 ta’ April 2025, Inspektorat kam Visshia sadeben savet (C‑313/23, C‑316/23 u C‑332/23, EU:C:2025:303, punt 86). Ara wkoll, b’mod iktar ġenerali, is-sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Sistema dixxiplinari tal-imħallfin) (C‑791/19, EU:C:2021:596, punti 45 et seq.).
35      Ara s-sentenzi tal‑15 ta’ Lulju 2021, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Sistema dixxiplinari tal-imħallfin) (C‑791/19, EU:C:2021:596, punti 137, 139 u 141); u tal‑5 ta’ Ġunju 2023, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza u ħajja privata tal-imħallfin) (C‑204/21, EU:C:2023:442, punti 126 u 127).
36      Konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali Ćapeta f’Remling (C‑767/23, EU:C:2025:486, punt 50).
37      Dan l-obbligu jsegwi mill-“Artikolu 267 TFUE, moqri fid-dawl tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta”: ara s-sentenza Consorzio, punt 51, u s-sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2024, KUBERA (C‑144/23, EU:C:2024:881, punti 61 sa 65).
38      Ara s-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Euro Box Promotion et (C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 u C‑840/19, EU:C:2021:1034, punt 238 u l-ġurisprudenza ċċitata). Enfasi miżjuda minni.
39      Ara, b’analoġija, is-sentenza Traghetti, punt 35.
40      Mutatis mutandis, kunsiderazzjonijiet simili japplikaw fir-rigward tan-nuqqas, minn qorti nazzjonali tal-aħħar istanza, ta’ motivazzjoni meta tirrifjuta li tagħmel rinviju għal deċiżjoni preliminari, minkejja li parti tkun qajmet kwistjoni ta’ dritt tal-Unjoni u tkun stednitha espressament biex tagħmel dan. Madankollu, ma naħsibx li nuqqas ta’ motivazzjoni jista’ jitqies bħala suffiċjentement manifest jew gravi meta d-deċiżjoni tal-qorti nazzjonali tkun ingħatat qabel l-għoti tas-sentenza Consorzio. Fil-fatt, din kienet l-ewwel darba li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet espressament dwar dan l-obbligu anċillari.
41      Ara s-sentenzi tal‑4 ta’ Ottubru 2018, Il‑Kummissjoni vs Franza (Taxxa minn ras il-għajn) (C‑416/17, EU:C:2018:811), u tal‑14 ta’ Marzu 2024, Il‑Kummissjoni vs Ir‑Renju Unit (Sentenza tal-Qorti Suprema) (C‑516/22, EU:C:2024:231).
42      Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑27 ta’ Novembru 1990, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja (C‑209/88, EU:C:1990:423, punti 12 sa 14), u tat‑30 ta’ Jannar 2003, Il‑Kummissjoni vs Id‑Danimarka (C‑226/01, EU:C:2003:60, punt 32).
43      Ara s-sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2015, Ferreira da Silva e Brito et (C‑160/14, EU:C:2015:565).
44      Fir-rigward tal-istandards internazzjonali, ara pereżempju n-Nazzjonijiet Uniti, Prinċipji Bażiċi dwar l-Indipendenza tal-Ġudikatura, adottata fis‑6 ta’ Settembru 1985 (Prinċipju 16); il-Kunsill tal-Ewropa, il-Karta Ewropea dwar l-Istatut tal-Imħallfin, adottata fit‑8 sal‑10 ta’ Lulju 1998 (punti 5.1 sa 5.3); u l-Kunsill tal-Ewropa, Rakkomandazzjoni tal-Kumitat tal-Ministri lill-Istati Membri dwar l-imħallfin: indipendenza, effiċjenza u responsabbiltajiet, adottata fis‑17 ta’ Novembru 2010 (punti 66 sa 71). Fir-rigward tal-ġurisprudenza tal-Corte costituzionale (il-Qorti Kostituzzjonali), ara, inter alia, is-sentenzi tal‑11 ta’ Jannar 1989, Nru 18, punt 10; u tas‑6 ta’ Lulju 2022, Nru 205, punt 8.
45      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Sistema dixxiplinari tal-imħallfin) (C‑791/19, EU:C:2021:596, punt 226).
46      Ibid., punt 225.
47      Ara l-konklużjonijiet tiegħi f’KUBERA, punti 113 u 114.
48      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2015, X u van Dijk (C‑72/14 u C‑197/14, EU:C:2015:564, punt 59); u s-sentenza Consorzio, punt 50.
49      Ara wkoll, b’analoġija, is-sentenza Consorzio, punt 53.
50      Enfasi miżjuda minni.
51      Sentenza tat‑22 ta’ Diċembru 2022 (C‑83/21, EU:C:2022:1018, punti 25 sa 28).
52      Enfasi miżjuda minni.
53      Enfasi miżjuda minni.
54      Enfasi miżjuda minni.
55      Ara s-sentenza tat‑18 ta’ Diċembru 2007, Société Pipeline Méditerranée et Rhône (C‑314/06, EU:C:2007:817, punt 38).
56      Ara, inter alia, is-sentenza tal‑14 ta’ Settembru 2023, Vinal (C‑820/21, EU:C:2023:667, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).
57      Ara l-konklużjonijiet tal-Avukata
Ġenerali Kokott f’Société Pipeline Méditerranée et Rhône (C‑314/06, EU:C:2007:457, punt 46).
58      ĠU 2000, L 314, p. 29. Ara l-premessa 5 tagħha.
59      Artikolu 2(1) tiegħu. Enfasi miżjuda minni.
60      Ara, b’mod partikolari, il-premessa 8 u l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 2008/118.
61      Ara, inter alia, is-sentenza tat‑13 ta’ Jannar 2022, MONO (C‑326/20, EU:C:2022:7, punti 34 u 35).
62      Ara f’iktar dettall, b’riferimenti għall-ġurisprudenza rilevanti, il-konklużjonijiet tiegħi f’Cilevičs et (C‑391/20, EU:C:2022:166, punt 77); u f’Nordic Info (C‑128/22, EU:C:2023:645, punti 91 sa 133).
63      Dan huwa manifestament element li huma l-impriżi li jikkontestaw il-miżura nazzjonali li għandhom jallegaw u jipprovaw sal-istandard meħtieġ.
64      Ara l-punt 14 iktar ’il fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.