61993CC0055_EL
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
++++
Κύριε Πρόεδρε,
Κύριοι δικαστές,
1. Στην παρούσα υπόθεση το Hoge Raad der Nederlanden υποβάλλει διάφορα ερωτήματα ως προς τη συμφωνία προς τη Συνθήκη ορισμένων εθνικών κανόνων σχετικά με τον ετήσιο τεχνικό έλεγχο των αυτοκινήτων οχημάτων (Algemene Periodieke Keuring van auto' s, στο εξής: ρύθμιση ΑΡΚ). Το Hoge Raad υπέβαλε τα ερωτήματα αυτά στο πλαίσιο αναιρέσεως ασκηθείσας από τον van Schaik κατά της καταδίκης του επειδή οδηγούσε αυτοκίνητο όχημα χωρίς να έχει έγκυρο πιστοποιητικό τεχνικού ελέγχου, κατά παράβαση του άρθρου 9a, παράγραφος 1, του Wegenverkeerswet (κώδικα οδικής κυκλοφορίας) (1).
2. 'Οπως προκύπτει, ο Schaik δεν αμφισβητεί ότι οδηγούσε όχημα χωρίς έγκυρο πιστοποιητικό. Ωστόσο, διατείνεται ότι το ισχύον στις Κάτω Χώρες σύστημα τεχνικού ελέγχου οχημάτων είναι αντίθετο προς το κοινοτικό δίκαιο, επικαλούμενος ιδίως τα άρθρα 5, 30, 62, 85 και 86 της Συνθήκης. Ισχυρίζεται ότι, στο πλαίσιο αυτού του προβαλλόμενου ασυμβίβαστου, δικαιούται να οδηγεί όχημα ταξινομημένο στις Κάτω Χώρες το οποίο δεν έχει περάσει από τεχνικό έλεγχο.
3. Το ζήτημα τίθεται ως ακολούθως. Με το άρθρο 9g του Wegenverkeerswet, ο Υπουργός Μεταφορών και Δημοσίων 'Εργων μπορεί να παρέχει άδεια σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα να εκδίδουν πιστοποιητικά ελέγχου αυτοκινήτων οχημάτων ταξινομημένων στις Κάτω Χώρες. Με το άρθρο 16 του διατάγματος περί περιοδικού τεχνικού ελέγχου αυτοκινήτων, ρυμουλκουμένων και ημιρυμουλκουμένων, της 28ης Απριλίου 1980 (2), μπορεί να παρέχεται σχετική άδεια σε πρόσωπα που διευθύνουν σταθμούς ελέγχου ή που διευθύνουν εταιρίες οι οποίες εκτελούν επισκευές οχημάτων, εφόσον πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις. Προκύπτει ότι τις προϋποθέσεις αυτές μπορούν να πληρούν μόνο πρόσωπα που διευθύνουν επιχειρήσεις εγκατεστημένες στις Κάτω Χώρες. Ο van Schaik ισχυρίζεται ότι, κατά το κοινοτικό δίκαιο, πρόσωπα εγκατεστημένα σε άλλα κράτη μέλη πρέπει να έχουν εξίσου το δικαίωμα να λάβουν άδεια να παρέχουν πιστοποιητικά ελέγχου για οχήματα ταξινομημένα στις Κάτω Χώρες.
4. Το Hoge Raad υπέβαλε, σχετικά, τα ακόλουθα ερωτήματα:
"1. α) 'Εχει το άρθρο 30 της Συνθήκης την έννοια ότι μία εθνική νομοθετική ρύθμιση, όπως η προεκτεθείσα ρύθμιση ΑΡΚ, ενόψει των περιστάσεων που εκτίθενται ανωτέρω στο σημείο 6.9., αποτελεί μέτρο ισοδυνάμου αποτελέσματος κατά την έννοια του άρθρου αυτού;
β) 'Η, αντιθέτως, το άρθρο 30 έχει την έννοια ότι μία εθνική νομοθετική ρύθμιση, όπως η ρύθμιση ΑΡΚ, δεν ασκεί εν προκειμένω επιρροή, επειδή αποσκοπεί στην προστασία ενός κατά το κοινοτικό δίκαιο δικαιολογημένου γενικού συμφέροντος, από τη φύση της δεν αφορά το εμπόριο εξαρτημάτων αυτοκινήτων και δεν συνεπάγεται περιοριστικά του εμπορίου αποτελέσματα πέραν αυτού που είναι αναγκαίο;
2. Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο ερώτημα 1α: 'Εχει το άρθρο 36 της Συνθήκης την έννοια ότι μία εθνική νομοθετική ρύθμιση, όπως η ρύθμιση ΑΡΚ, συμβιβάζεται εντούτοις προς το άρθρο 30 της Συνθήκης, καθόσον δικαιολογείται από την προστασία της δημόσιας ασφάλειας και της υγείας και της ζωής των ανθρώπων;
3. α) 'Εχει το άρθρο 62 της Συνθήκης την έννοια ότι μία εθνική νομοθετική ρύθμιση, όπως η ρύθμιση ΑΡΚ, δεν συμβιβάζεται προς το άρθρο αυτό, επειδή η ρύθμιση αυτή συνεπάγεται, συνεπεία των υφισταμένων προϋποθέσεων για τη χορήγηση αδείας κατά την έννοια του άρθρου 9g του WVW, ότι τα αλλοδαπά συνεργεία αυτοκινήτων μπορούν ενδεχομένως να χάσουν πελατεία στον τομέα της παροχής υπηρεσιών συντηρήσεως, λόγω του ότι δεν μπορούν να χορηγούν πιστοποιητικά ελέγχου σε σχέση με αυτοκίνητα των Κάτω Χωρών;
β) 'Η πρέπει, βάσει του άρθρου 55 της Συνθήκης, να θεωρηθεί ότι το άρθρο 62 έχει αντιθέτως την έννοια ότι μία εθνική νομοθετική ρύθμιση, όπως η ρύθμιση ΑΡΚ, δεν ασκεί εν προκειμένω επιρροή, επειδή μπορεί να θεωρηθεί ότι η διενέργεια ελέγχων από τους συγκεκριμένους σταθμούς αυτοκινήτων για το πιστοποιητικό ελέγχου εμπίπτει στην έννοια των δραστηριοτήτων που συνδέονται με την άσκηση δημοσίας εξουσίας;
4. α) 'Εχουν τα άρθρα 5 και 85 καθώς και 86 της Συνθήκης την έννοια ότι αντιτίθενται σε μία εθνική νομοθετική ρύθμιση, όπως η ρύθμιση ΑΡΚ, όταν αυτή συνεπάγεται ότι οι εγκατεστημένοι στις Κάτω Χώρες κάτοχοι σταθμών αυτοκινήτων που έχουν λάβει άδεια απαλλάσσουν τους πελάτες που τους δίνουν ένα αυτοκίνητο για συντήρηση από την καταβολή των δαπανών που συνδέονται με τον έλεγχο και τη χορήγηση του πιστοποιητικού ελέγχου, οπότε οι κάτοχοι αυτοκινήτων οχημάτων παρακινούνται να γίνονται πελάτες των εν λόγω κατόχων σταθμών αυτοκινήτων;
β) 'Η συνεπάγεται το άρθρο 90, παράγραφος 2, της Συνθήκης ότι οι επιχειρήσεις σταθμών αυτοκινήτων που έχουν λάβει άδεια πρέπει να θεωρούνται ως επιχειρήσεις που είναι επιφορτισμένες με τη διαχείριση υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος, η εκπλήρωση των καθηκόντων των οποίων θα εμποδιζόταν σε περίπτωση που δεν θα μπορούσαν να προβαίνουν στην εν λόγω απαλλαγή από τις δαπάνες;
5. Κατά πόσον έχει σημασία για την απάντηση επί των προαναφερομένων ερωτημάτων το αν ο συνεπεία της εθνικής ρυθμίσεως δυσμενής επηρεασμός της ενδοκοινοτικής κυκλοφορίας αγαθών και υπηρεσιών και του ενδοκοινοτικού ανταγωνισμού εμφανίζεται απλώς σε οριακό βαθμό και σε περιορισμένη έκταση;
6. Κατά πόσον έχει σημασία για την απάντηση στα προαναφερόμενα ερωτήματα το αν η εθνική νομοθετική ρύθμιση αφορά αποκλειστικά οχήματα κατηγοριών που αναφέρονται στο παράρτημα της οδηγίας 77/143/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 29ης Δεκεμβρίου 1976, περί προσεγγίσεως της νομοθεσίας των κρατών μελών σχετικά με τον τεχνικό έλεγχο των οχημάτων και των ρυμουλκουμένων τους (ΕΕ ειδ. έκδ. 07/002, σ. 16), ή και άλλα οχήματα όπως επιβατηγά οχήματα (που δεν είναι ταξί) και άλλα ελαφρά οχήματα;"
5. Το πρόβλημα που ανακύπτει στην παρούσα διαδικασία είναι η υποχρέωση διεξαγωγής των εθνικών ελέγχων στο κράτος μέλος ταξινομήσεως του κάθε αυτοκινήτου. Κατά την άποψή μου, τα ουσιώδη ζητήματα κοινοτικού δικαίου είναι η συμφωνία της εν λόγω υποχρεώσεως προς τις διατάξεις της Συνθήκης περί ελεύθερης παροχής υπηρεσιών και τα αποτελέσματα της οδηγίας 77/143. Θα εξετάσω καταρχάς την οδηγία.
Οι διατάξεις της οδηγίας 77/143
6. Η οδηγία 77/143 προβλέπει μερική εναρμόνιση του περιεχομένου και της συχνότητας των τεχνικών ελέγχων των αυτοκινήτων οχημάτων. Το άρθρο 1 της οδηγίας ορίζει ότι:
"Σε κάθε κράτος μέλος τα οχήματα που είναι εγγεγραμμένα [ταξινομημένα] σ'
αυτό, καθώς και τα ρυμουλκούμενα και τα ημιρυμουλκούμενα αυτών, θα υπόκεινται σε περιοδικό τεχνικό έλεγχο σύμφωνα με την παρούσα οδηγία και τα παραρτήματά της."
Βάσει του άρθρου 2, παράγραφος 1:
"Οι κατηγορίες των οχημάτων που θα ελέγχονται, η συχνότητα ελέγχου και τα στοιχεία τα οποία πρέπει να ελέγχονται απαριθμούνται στα παραρτήματα Ι και ΙΙ."
Ωστόσο, το άρθρο 3 ορίζει, μεταξύ άλλων, ότι τα κράτη μέλη μπορούν να αυξάνουν τον αριθμό των στοιχείων που πρέπει να ελέγχονται και τη συχνότητα των υποχρεωτικών ελέγχων, καθώς και να επεκτείνουν τον περιοδικό τεχνικό έλεγχο και σε άλλες κατηγορίες οχημάτων.
7. Κατά το άρθρο 4:
"Οι τεχνικοί έλεγχοι κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας θα διεξάγονται από το κράτος ή από εκείνα τα όργανα ή τα συνεργεία τα οποία έχουν οριστεί από το κράτος και ελέγχονται κατ' ευθείαν από αυτό."
Το άρθρο 5 ορίζει ότι:
"1. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να αποδείξουν ότι ένα όχημα έχει υποστεί τεχνικό έλεγχο τον οποίο απαιτούν τουλάχιστον οι διατάξεις αυτής της οδηγίας.
(...)
3. Κάθε κράτος μέλος αναγνωρίζει ως δική του τη βεβαίωση που εκδόθηκε από άλλο κράτος μέλος η οποία αποδεικνύει ότι ένα όχημα που είναι εγγεγραμμένο στο άλλο κράτος, καθώς και το ρυμουλκούμενο και το ημιρυμουλκούμενό του, έχουν υποστεί τον τεχνικό έλεγχο που απαιτούν τουλάχιστον οι διατάξεις αυτής της οδηγίας."
8. Αρχικά η οδηγία 77/143 δεν προέβλεπε τον τεχνικό έλεγχο οχημάτων (πέραν των ταξί ή των ασθενοφόρων) με λιγότερες από οκτώ θέσεις επιβατών. Εντούτοις, το παράρτημα Ι της οδηγίας τροποποιήθηκε στη συνέχεια, έτσι ώστε να περιλαμβάνει τον περιοδικό τεχνικό έλεγχο αυτών των οχημάτων (3). Η εν λόγω τροποποίηση δεν άρχισε να ισχύει πριν από την 1η Ιανουαρίου 1994 (4) και, επομένως, δεν αφορά άμεσα την παρούσα διαδικασία. 'Οπως είδαμε, ωστόσο, το άρθρο 3 ορίζει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να επεκτείνουν την υποχρέωση διεξαγωγής περιοδικού τεχνικού ελέγχου σε οχήματα που δεν απαριθμούνται στην οδηγία. Νομίζω ότι η διάταξη αυτή έχει σημασία στην παρούσα υπόθεση και ότι, κατά συνέπεια, πρέπει να εξεταστούν, τα αποτελέσματα της οδηγίας.
9. Το σύστημα της οδηγίας είναι σαφές. Κατά το άρθρο 1, τα καθοριζόμενα στο παράρτημα Ι οχήματα πρέπει να υποβάλλονται σε περιοδικό τεχνικό έλεγχο. Ο έλεγχος πρέπει να γίνεται στο κράτος στο οποίο έχει ταξινομηθεί το όχημα. Δυνάμει του άρθρου 4, οι καθοριζόμενοι από τα κράτη μέλη σταθμοί τεχνικού ελέγχου πρέπει να επιβλέπονται απευθείας από το κράτος μέλος. Αν και η οδηγία καθορίζει τις ελάχιστες απαιτήσεις όσον αφορά τις κατηγορίες των οχημάτων και τα σημεία τα οποία πρέπει να ελέγχονται, καθώς και τη συχνότητα διεξαγωγής των ελέγχων, προβλέπεται ρητά ότι τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να επιβάλλουν αυστηρότερες απαιτήσεις και να επεκτείνουν τις προβλεπόμενες από την οδηγία υποχρεώσεις σε άλλες κατηγορίες οχημάτων. Κατά πάσα πιθανότητα, αυτές οι πρόσθετες υποχρεώσεις μπορούν να επιβάλλονται μόνο σε οχήματα ταξινομημένα στο οικείο κράτος μέλος.
10. Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι κάθε κράτος μέλος μπορεί να επιβάλλει σε κάθε ταξινομημένο στο οικείο κράτος αυτοκίνητο όχημα τη διεξαγωγή περιοδικού τεχνικού ελέγχου από φορείς ή συνεργεία που βρίσκονται στο έδαφός του. Δυνάμει του άρθρου 5, τα κράτη μέλη μπορούν να καθορίζουν τα πιστοποιητικά που πρέπει να εκδίδονται ως απόδειξη για τη διενέργεια του τεχνικού ελέγχου. Κάθε κράτος μέλος οφείλει να αναγνωρίζει τα αντίστοιχα πιστοποιητικά που εκδόθηκαν σε άλλο κράτος μέλος, μόνον όμως για τα οχήματα που είναι ταξινομημένα σε αυτό το άλλο κράτος.
11. Κατά τη γνώμη μου, ως βάση του συστήματος της οδηγίας θεωρείται το ότι κάθε κράτος μέλος μπορεί να επιβλέπει άμεσα μόνον τους σταθμούς τεχνικού ελέγχου που βρίσκονται στο έδαφός του. Για τον λόγο αυτό κάθε όχημα πρέπει να ελέγχεται τεχνικά στο κράτος στο οποίο είναι ταξινομημένο. Οι οδηγοί των οχημάτων αυτών δεν έχουν το δικαίωμα να υποβάλουν το όχημα σε τεχνικό έλεγχο σε άλλο κράτος μέλος. Από την άλλη πλευρά, τα πιστοποιητικά τεχνικού ελέγχου που εκδίδονται από το κράτος μέλος στο οποίο τα οχήματα είναι ταξινομημένα πρέπει να αναγνωρίζονται από τις αρχές των άλλων κρατών μελών ως επαρκής απόδειξη της τηρήσεως των επιταγών της οδηγίας.
12. Κατά συνέπεια, νομίζω ότι δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, δυνάμει των διατάξεων της οδηγίας, μπορεί να επιβληθεί στους οδηγούς των ταξινομημένων σε ένα κράτος μέλος οχημάτων η υποχρέωση να έχουν έγκυρο πιστοποιητικό τεχνικού ελέγχου χορηγηθέν από αυτό το κράτος μέλος.
13. Προσθέτω ότι, στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας, δεν προβάλλεται ο ισχυρισμός ότι η οδηγία είναι ανίσχυρη. Ασφαλώς, αν θεωρείτο ότι η οδηγία δίνει λαβή για αδικαιολόγητους περιορισμούς της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών ή οποιασδήποτε άλλης ελευθερίας την οποία εγγυάται η Συνθήκη, τότε θα μπορούσε να ανακύψει το ζήτημα του κύρους της. Ωστόσο, όπως θα δούμε, τέτοιου είδους περιορισμοί όπως οι επιβαλλόμενοι από την οδηγία είναι, κατά τη γνώμη μου, σύμφωνοι προς τη Συνθήκη. Συνεπώς, δεν τίθεται ζήτημα κύρους της οδηγίας.
14. Θα εξετάσω τώρα το ζήτημα αν είναι σύμφωνοι προς τις διατάξεις της Συνθήκης οι περιορισμοί περί των οποίων γίνεται λόγος στην παρούσα υπόθεση.
Οι διατάξεις της Συνθήκης
15. Αν και το Hoge Raad υπέβαλε ορισμένα ερωτήματα σχετικά με διάφορες διατάξεις της Συνθήκης, νομίζω ότι, στην ουσία, πρέπει να θεωρηθεί ότι ο van Schaik στηρίζεται στην ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών, την οποία εγγυάται το άρθρο 59. Πράγματι, διατείνεται ότι, επειδή εμποδίζεται να προβεί στον τεχνικό έλεγχο του αυτοκινήτου του σε άλλο κράτος μέλος, καθίσταται δυσκολότερο για τον ίδιο να λάβει δύο ειδών υπηρεσίες. Πρώτον, εμποδίζεται στην πράξη να διενεργήσει τον τεχνικό έλεγχο του αυτοκινήτου του σε άλλο κράτος μέλος, καθόσον ένας τέτοιος έλεγχος δεν θα ήταν επαρκής για την έκδοση πιστοποιητικού αναγνωριζόμενου από τον ολλανδικό νόμο. Δεύτερον, αποθαρρύνεται να πραγματοποιεί τις επισκευές και τη συντήρηση του αυτοκινήτου σε άλλο κράτος μέλος, καθόσον δεν μπορεί να επωφεληθεί από την οικονομία που συνεπάγεται ο συνδυασμός του τεχνικού ελέγχου με τη γενική συντήρηση του αυτοκινήτου. Υπογραμμίζει ότι, κατά το ολλανδικό δίκαιο, η χορήγηση πιστοποιητικού τεχνικού ελέγχου δεν συνεπάγεται πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση εφόσον το πιστοποιητικό χορηγείται από το συνεργείο το οποίο προέβη σε γενική συντήρηση του αυτοκινήτου.
16. Ο van Schaik επικαλείται επίσης την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των αγαθών, που θεσπίζεται με το άρθρο 30 της Συνθήκης. Εντούτοις, αν και ο έλεγχος και η συντήρηση ενός οχήματος σε άλλο κράτος μέλος μπορεί να οδηγήσει σε παροχή εμπορευμάτων, ήτοι των ανταλλακτικών που πρέπει να χρησιμοποιηθούν προς αντικατάσταση των τυχόν ελαττωματικών εξαρτημάτων, νομίζω ότι η εν λόγω παροχή πρέπει να θεωρηθεί ως δευτερεύουσα σε σχέση με την παροχή υπηρεσιών. Επομένως, η διάταξη που πρέπει να εξεταστεί είναι το άρθρο 59. Εν πάση περιπτώσει, είναι σαφές ότι και οι δύο περιπτώσεις διέπονται από παρόμοιες αρχές.
17. Νομίζω ότι το γεγονός ότι δεν επιτρέπεται η διεξαγωγή τεχνικών ελέγχων από σταθμούς εγκατεστημένους σε άλλο κράτος μέλος μπορεί πράγματι να θεωρηθεί ως περιορισμός της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών, την οποία εγγυάται το άρθρο 59, αν και, όπως προτείνω, ο εν λόγω περιορισμός μπορεί να δικαιολογηθεί δυνάμει του άρθρου 56, παράγραφος 1, καθόσον επιβάλλεται για την προστασία της υγείας και της δημόσιας ασφάλειας. Αντιθέτως προς την άποψη της Επιτροπής, πιστεύω ότι η διεξαγωγή τεχνικού ελέγχου οχημάτων και η χορήγηση του σχετικού πιστοποιητικού αποτελεί πράγματι "υπηρεσία" κατά την έννοια του άρθρου 60, δεδομένου ότι οι τεχνικοί έλεγχοι γίνονται συνήθως έναντι αμοιβής. Σημειώνω ότι ο έλεγχος των οχημάτων είναι δραστηριότητα καλυπτόμενη από την οδηγία 82/470/ΕΟΚ του Συμβουλίου, σκοπός της οποίας είναι η διευκόλυνση της ελεύθερης εγκαταστάσεως και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών όσον αφορά, μεταξύ άλλων, ορισμένες δευτερεύουσες σε σχέση με τη μεταφορά δραστηριότητες (5). Ακόμη, η έκδοση πιστοποιητικού τεχνικού ελέγχου των αυτοκινήτων δεν μπορεί να θεωρηθεί, κατα τη γνώμη μου, ως δραστηριότητα σχετική με την άσκηση δημόσιας εξουσίας, κατά την έννοια του άρθρου 55. Το Δικαστήριο έχει κρίνει σαφώς ότι το άρθρο 55 πρέπει να ερμηνεύεται στενά, καθόσον αποτελεί παρέκκλιση από μια εγγυημένη από τη Συνθήκη θεμελιώδη ελευθερία (6).
18. Ακόμη, έστω και αν η δραστηριότητα της διενέργειας τεχνικού ελέγχου και της χορηγήσεως σχετικού πιστοποιητικού δεν μπορεί να θεωρηθεί αυτή καθαυτή ως παροχή υπηρεσίας, νομίζω ότι το γεγονός ότι δεν επιτρέπεται σε συνεργεία των άλλων κρατών μελών να εκτελούν τεχνικούς ελέγχους βάσει των οποίων να είναι δυνατή η έκδοση του σχετικού πιστοποιητικού οδηγεί σε έμμεση επιβολή περιορισμών στην παροχή των υπηρεσιών της γενικής συντηρήσεως και της επισκευής αυτοκινήτων, καθόσον οι υπηρεσίες αυτές παρέχονται συχνά από το συνεργείο το οποίο διενεργεί τον τεχνικό έλεγχο.
19. Επομένως, καταρχήν, έχει εφαρμογή εν προκειμένω το άρθρο 59. Προσθέτω ότι η εφαρμογή του δεν αποκλείεται από το άρθρο 61, παράγραφος 1, της Συνθήκης, το οποίο ορίζει το εξής:
"Η ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών στον τομέα των μεταφορών διέπεται από τις διατάξεις του τίτλου που αναφέρεται στις μεταφορές (δηλ. τα άρθρα 74 έως 84)."
Πράγματι, αν και η εναρμόνιση των απαιτήσεων σχετικά με τη διενέργεια τεχνικού ελέγχου των οχημάτων αποτελεί ζήτημα το οποίο σαφώς καλύπτεται από τις διατάξεις της Συνθήκης περί μεταφορών, η διενέργεια των ελέγχων αυτών δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι εκφεύγει του πεδίου εφαρμογής των διατάξεων αυτών λόγω του άρθρου 61, παράγραφος 1. 'Ετσι, οι "υπηρεσίες στον τομέα των μεταφορών", οι οποίες εξαιρούνται του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 59, δεν περιλαμβάνουν τις υπηρεσίες, όπως τη διενέργεια τεχνικού ελέγχου αυτοκινήτων (ή μάλιστα τη συντήρηση των αυτοκινήτων), οι οποίες είναι δευτερεύουσας σημασίας σε σχέση με την παροχή των κατά κύριο λόγο υπηρεσιών στον τομέα των μεταφορών (7).
20. 'Οπως υπογραμμίζει ο van Schaik, η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών περιλαμβάνει μιαν αντίστοιχη ελευθερία του καταναλωτή να μεταβαίνει σε άλλα κράτη μέλη για να του παρασχεθούν οι οικείες υπηρεσίες (8). Με την απόφαση Luisi και Carbone (9) το Δικαστήριο έκρινε ότι:
"(...) η ελευθερία παροχής υπηρεσιών περικλείει την ελευθερία των αποδεκτών των υπηρεσιών να μεταβαίνουν σε άλλο κράτος μέλος για να δέχονται υπηρεσία, χωρίς να παρεμποδίζονται από περιορισμούς, ακόμα και όσον αφορά πληρωμές (...)".
Με την απόφασή του στην υπόθεση "εισιτήριο εισόδου στα μουσεία" (10), το Δικαστήριο δέχθηκε τον ισχυρισμό της Επιτροπής ότι:
"(...) η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, η οποία αναγνωρίζεται με το άρθρο 59 της Συνθήκης, συνεπάγεται την ελευθερία των αποδεκτών των υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των τουριστών, να μεταβαίνουν σε άλλο κράτος μέλος προκειμένου να τους παρασχεθούν υπηρεσίες υπό τους αυτούς όρους που ισχύουν για τους ημεδαπούς".
21. Νομίζω ότι το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος δεν δέχεται την εκ μέρους εγκατεστημένων σε άλλα κράτη μέλη σταθμών διενέργεια τεχνικών ελέγχων (ή την αναγνώριση των αποτελεσμάτων των ελέγχων που πραγματοποιούν οι εν λόγω σταθμοί) μπορεί να θεωρηθεί ως περιορισμός, έστω και έμμεσος, του δικαιώματος λήψεως υπηρεσιών. Είναι αληθές ότι το γεγονός αυτό δεν εμποδίζει, αυτό καθαυτό, τους ιδιοκτήτες αυτοκινήτων να διενεργούν τον τεχνικό έλεγχο των αυτοκινήτων τους σε άλλα κράτη μέλη. Στην πράξη όμως, αυτό αποθαρρύνει τον ιδιοκτήτη αυτοκινήτου να προβεί σε μια τέτοια ενέργεια, καθόσον η διενέργεια ενός τέτοιου τεχνικού ελέγχου δεν του δίδει τη δυνατότητα να αποκτήσει το απαιτούμενο από τον νόμο πιστοποιητικό. Είναι ωστόσο σαφές ότι ο περιορισμός θα θεωρηθεί ως σύμφωνος προς το άρθρο 59 εάν μπορεί να δικαιολογηθεί βάσει του άρθρου 56, παράγραφος 1, της Συνθήκης. Υπενθυμίζω ότι το άρθρο 56, παράγραφος 1, το οποίο εφαρμόζεται, δυνάμει του άρθρου 66, και στην παροχή υπηρεσιών, ορίζει ότι:
"Οι διατάξεις του παρόντος κεφαλαίου (...) δεν εμποδίζουν τη δυνατότητα εφαρμογής των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που προβλέπουν ειδικό καθεστώς για τους αλλοδαπούς υπηκόους και δικαιολογούνται από λόγους δημοσίας τάξεως, δημοσίας ασφαλείας και δημοσίας υγείας."
22. Κατά τη γνώμη μου ο εν λόγω περιορισμός μπορεί να δικαιολογηθεί, βάσει του άρθρου 56, παράγραφος 1, ως μέτρο ληφθέν για την προστασία της δημοσίας υγείας, η οποία πρέπει προφανώς να θεωρηθεί ότι περιλαμβάνει την αποτροπή των αυτοκινητιστικών ατυχημάτων. Τα κράτη μέλη μπορούν να προστατεύουν τη ζωή των πολιτών τους επιβάλλοντας στα ταξινομημένα στο κάθε κράτος αυτοκίνητα οχήματα την υποχρέωση πραγματοποιήσεως περιοδικού τεχνικού ελέγχου. Ακόμη, δεδομένης της σπουδαιότητας του σκοπού αυτού και ελλείψει ολικής εναρμονίσεως των σχετικών με τους εν λόγω ελέγχους απαιτήσεων, νομίζω ότι τα κράτη μέλη μπορούν να απαιτούν η χορήγηση των σχετικών πιστοποιητικών για τα εν λόγω οχήματα να γίνεται από σταθμούς τεχνικού ελέγχου εγκατεστημένους στο έδαφός τους. 'Ετσι είναι δυνατή η άμεση επίβλεψη των εν λόγω σταθμών και η επιβολή ποινικών κυρώσεων σε ορισμένες περιπτώσεις (για παράδειγμα σε περίπτωση ψευδούς βεβαιώσεως). 'Οπως είδαμε, το σύστημα της οδηγίας 77/143 βασίζεται ακριβώς σε αυτές τις αρχές (11).
23. Συνεπώς, κατά τη γνώμη μου, κάθε κράτος μέλος μπορεί να αρνείται την παροχή αδείας προς διενέργεια τεχνικών ελέγχων σε σταθμούς άλλων κρατών μελών. Ομοίως, μπορεί να αρνείται την αναγνώριση πιστοποιητικών ελέγχου τα οποία έχουν χορηγηθεί εντός άλλων κρατών μελών όσον αφορά τα ταξινομημένα στο εν λόγω κράτος οχήματα. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι ο van Schaik δεν επικαλείται πιστοποιητικό χορηγηθέν σε άλλο κράτος μέλος αλλά απλώς το δικαίωμα να οδηγεί χωρίς να έχει έγκυρο πιστοποιητικό ελέγχου. Είναι σαφές ότι δεν έχει ένα τέτοιο δικαίωμα.
24. Χάριν πληρότητας θα αναφερθώ με συντομία στη δυνατότητα εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού της Συνθήκης, στις οποίες επίσης στηρίζεται ο van Schaik. Με το τέταρτο ερώτημά του το Hoge Raad ερωτά αν τα άρθρα 5, 85 και 86 της Συνθήκης είναι αντίθετα προς εθνική κανονιστική ρύθμιση η οποία παρέχει τη δυνατότητα στα εγκεκριμένα προς διενέργεια τεχνικών ελέγχων συνεργεία να απαλλάσσουν τους πελάτες τους από την καταβολή τέλους για την πραγματοποίηση του ελέγχου αυτού. 'Οπως είδαμε, η οικεία ολλανδική νομοθεσία όχι μόνο επιτρέπει στα συνεργεία να απαλλάσσουν τους πελάτες τους από την καταβολή του εν λόγω τέλους αλλά τους επιβάλλει μάλιστα να ενεργούν με τον τρόπο αυτό όταν ο έλεγχος γίνεται στο πλαίσιο γενικής συντηρήσεως του οχήματος.
25. 'Οπως υπογραμμίζει η Επιτροπή, δεν προβάλλονται ισχυρισμοί ότι η ολλανδική νομοθεσία επιτρέπει ή ενισχύει υφιστάμενη συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική ή ότι επιβάλλει ή διευκολύνει μια τέτοια συμφωνία ή πρακτική. Αντιθέτως προς την άποψη που εξέθεσε ο van Schaik, το γεγονός ότι η Κυβέρνηση των Κάτω Χωρών μπορεί να συμβουλεύεται επιτροπή αρμόδια για τον περιοδικό τεχνικό έλεγχο των οχημάτων, μεταξύ των μελών της οποίας περιλαμβάνονται εκπρόσωποι των ιδιοκτητών συνεργείων, δεν αποτελεί απόδειξη μιας τέτοιας σχέσεως με συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική. Κατά συνέπεια, ακόμα και αν μια συμφωνία περί απαλλαγής από την καταβολή τελών θα μπορούσε να θεωρηθεί ως απαγορευόμενη από το άρθρο 85 * ισχυρισμός ο οποίος είναι αυτός καθαυτός αμφισβητήσιμος * οι δεσμεύσεις οι οποίες επιβάλλονται από τη νομοθεσία των Κάτω Χωρών δεν οδηγούν σε παράβαση των υποχρεώσεων τις οποίες το εν λόγω κράτος μέλος υπέχει από τα άρθρα 3, στοιχείο στ', 5 και 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης (12).
26. 'Οσον αφορά το άρθρο 86 της Συνθήκης, δεν προσκομίστηκαν αποδεικτικά στοιχεία περί υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως στην αγορά που αφορά τον τεχνικό έλεγχο των οχημάτων.
27. Τέλος, έστω και αν αποδεικνυόταν ότι η ολλανδική νομοθεσία είναι αντίθετη προς τους κανόνες ανταγωνισμού της Συνθήκης, δεν εξηγήθηκε πώς ο van Schaik θα μπορούσε να επικαλεστεί ένα τέτοιο ασυμβίβαστο για να απαλλαγεί από την υποχρέωση να έχει έγκυρο πιστοποιητικό τεχνικού ελέγχου.
28. Εν πάση περιπτώσει, όπως είδαμε, η οδηγία 77/143 επιτρέπει σε κάθε κράτος μέλος να επιβάλλει την υποχρέωση διενέργειας περιοδικού τεχνικού ελέγχου σε κάθε αυτοκίνητο όχημα το οποίο είναι ταξινομημένο στο οικείο κράτος και επιβάλλει τη διενέργεια αυτών των ελέγχων μόνο από σταθμούς ελέγχου εγκατεστημένους στο έδαφός του, οι οποίοι βρίσκονται κάτω από την άμεση επίβλεψή του. Επομένως, νομίζω ότι μπορούν να συναχθούν από την οδηγία επαρκείς απαντήσεις στις αντιρρήσεις που προέβαλε ο van Schaik.
Συμπέρασμα
29. Συνεπώς, κατά τη γνώμη μου στα ερωτήματα του Hoge Raad πρέπει να δοθούν οι ακόλουθες απαντήσεις:
"Το άρθρο 3 της οδηγίας 77/143/ΕΟΚ του Συμβουλίου έχει την έννοια ότι επιτρέπει σε κάθε κράτος μέλος να επεκτείνει την υποχρέωση διενέργειας περιοδικού τεχνικού ελέγχου, η οποία προβλέπεται από την οδηγία αυτή, σε ταξινομημένα στο οικείο κράτος αυτοκίνητα οχήματα τα οποία δεν περιλαμβάνονται στις διαλαμβανόμενες στο παράρτημα Ι της οδηγίας αυτής κατηγορίες οχημάτων. Δυνάμει των άρθρων 1 και 4, κάθε κράτος μέλος μπορεί να επιβάλλει τη διενέργεια των εν λόγω ελέγχων από οργανισμούς ή σταθμούς εγκατεστημένους στο έδαφός του, τους οποίους το ίδιο καθορίζει και επιβλέπει άμεσα."
(*) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
(1) * Το οποίο προσετέθη με τον νόμο της 26ης Οκτωβρίου 1978 (Staatsblad 595), όπως τροποποιήθηκε με τον νόμο της 19ης Ιουνίου 1985 (Staatsblad 375).
(2) * Staatsblad 217, όπως τροποποιήθηκε με το διάταγμα της 3ης Δεκεμβρίου 1985 (Staatsblad 640).
(3) * Βλ. το άρθρο 1 της οδηγίας του Συμβουλίου 91/328/ΕΟΚ της 21ης Ιουνίου 1991 (ΕΕ 1991, L 178, σ. 29).
(4) * Βλ. το άρθρο 7, παράγραφος 3, της οδηγίας 77/143, που προστέθηκε με το άρθρο 1 της προαναφερθείσας (στην υποσημείωση 4) οδηγίας 91/328.
(5) * Βλ. το άρθρο 2, στοιχείο Δ, περίπτωση α', της οδηγίας 82/470/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 1982, για τα μέτρα που προορίζονται να διευκολύνουν την πραγματική άσκηση της ελευθερίας εγκαταστάσεως και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών για τις μη μισθωτές δραστηριότητες των απασχολουμένων σε ορισμένες βοηθητικές υπηρεσίες των μεταφορών και των πρακτόρων ταξιδίων (ομάδα 718 ΔΤΤΒ), καθώς και των εναποθηκευτών (ομάδα 720 ΔΤΤΒ) (ΕΕ L 213, σ. 1).
(6) * Βλ. την υπόθεση 2/74, Reyners κατά Βελγικού Δημοσίου, Συλλογή 1974, σ. 317, σκέψεις 43 έως 45).
(7) * Βλ. την οδηγία 82/470, προαναφερθείσα στην υποσημείωση 6.
(8) * Βλ. τις αποφάσεις της 31ης Ιανουαρίου 1984, συνεκδικασθείσες υποθέσεις 286/82 και 26/83, Luisi και Carbone κατά Υπουργού Θησαυροφυλακίου (Συλλογή 1984, σ. 377, σκέψη 10) υπόθεση 186/87, Cowan κατά Tresor Public (Συλλογή 1989, σ. 195, σκέψη 15) και, ως πλέον πρόσφατη, την απόφαση της 15ης Μαρτίου 1994, υπόθεση C-45/93, Επιτροπή κατά Ισπανίας ( Εισιτήριο εισόδου στα μουσεία ) (Συλλογή 1994, σ. Ι-0000).
(9) * Προαναφερθείσα στην υποσημείωση 9 βλ. τη σκέψη 16.
(10) * Προαναφερθείσα στην υποσημείωση 9 βλ. τις σκέψεις 5 και 10.
(11) * Βλ. τις παραγράφους 9 έως 12 ανωτέρω.
(12) * Βλ. τις αποφάσεις της 17ης Νοεμβρίου 1993, υπόθεση C-2/91, Meng (Συλλογή 1993, σ. Ι-5751), και υπόθεση C-245/91, Ohra Schadeverzekeringen (Συλλογή 1993, σ. Ι-5851).