62019CJ0176_RES
Υπόθεση C‑176/19 P
Ευρωπαϊκή Επιτροπή
κατά
Servier SAS κ.λπ.
Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 27ης Ιουνίου 2024
«Αίτηση αναιρέσεως – Ανταγωνισμός – Φαρμακευτικά προϊόντα – Αγορά της περινδοπρίλης – Άρθρο 101 ΣΛΕΕ – Συμπράξεις – Κατανομή της αγοράς – Δυνητικός ανταγωνισμός – Περιορισμός του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου – Στρατηγική για την καθυστέρηση της εισόδου γενόσημων εκδοχών της περινδοπρίλης στην αγορά – Συμφωνία φιλικού διακανονισμού ένδικων διαφορών που αφορούν διπλώματα ευρεσιτεχνίας – Συμφωνία παραχώρησης αδείας εκμετάλλευσης διπλώματος ευρεσιτεχνίας – Συμφωνία μεταβίβασης και άδειας χρήσης τεχνολογίας – Άρθρο 102 ΣΛΕΕ – Σχετική αγορά – Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης»
Αναίρεση – Λόγοι – Εσφαλμένη εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων – Απαράδεκτο – Έλεγχος από το Δικαστήριο της εκτίμησης των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων – Αποκλείεται, πλην της περίπτωσης παραμόρφωσής τους – Έλεγχος από το Δικαστήριο του νομικού χαρακτηρισμού των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς – Επιτρέπεται
(Άρθρο 256 § 1 ΣΛΕΕ· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 58, εδ. 1)
(βλ. σκέψεις 69-75)
Αναίρεση – Λόγοι – Απλή επανάληψη των προβληθέντων ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου λόγων και επιχειρημάτων – Απαράδεκτο – Αμφισβήτηση της εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου ερμηνείας ή εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης – Παραδεκτό
(Άρθρο 256 ΣΛΕΕ· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 58, εδ. 1· Κανονισμός Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, άρθρα 168 §1, στοιχείο δʹ, και 169 §2)
(βλ. σκέψεις 77-79)
Συμπράξεις – Νόθευση του ανταγωνισμού – Κριτήρια εκτίμησης – Χαρακτηρισμός επιχείρησης ως δυνητικού ανταγωνιστή – Πραγματικές και συγκεκριμένες δυνατότητες εισόδου στην αγορά – Κριτήρια – Σταθερή βούληση και ικανότητα της επιχείρησης να εισέλθει στη σχετική αγορά – Απουσία ανυπέρβλητου φραγμού – Εκτίμηση – Ύπαρξη διπλώματος ευρεσιτεχνίας που προστατεύει πρωτότυπο φάρμακο ή κάποια από τις μεθόδους παρασκευής του – Χαρακτηρισμός παρασκευαστή γενόσημων φαρμάκων ως δυνητικού ανταγωνιστή του παρασκευαστή πρωτότυπων φαρμάκων που κατέχει διπλώματα ευρεσιτεχνίας
(Άρθρο 101 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 91, 92, 100-103, 130-135, 425, 427-440)
Συμπράξεις – Νόθευση του ανταγωνισμού – Συμφωνία φιλικού διακανονισμού ένδικων διαφορών που αφορούν διπλώματα ευρεσιτεχνίας και συμφωνία παραχώρησης αδείας εκμετάλλευσης διπλώματος ευρεσιτεχνίας – Συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ παρασκευαστή πρωτότυπων φαρμάκων και παρασκευαστή γενόσημων φαρμάκων – Συμφωνίες που περιέχουν ρήτρες μη αμφισβήτησης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και μη εμπορίας προϊόντων εκ μέρους του παρασκευαστή γενόσημων φαρμάκων σε ορισμένες αγορές – Χαρακτηρισμός του περιορισμού ως εκ του αντικειμένου – Κριτήρια – Βαθμός κατά τον οποίο οι συμφωνίες είναι επιζήμιες για τον ανταγωνισμό στην οικεία αγορά – Εκτίμηση υπό το πρίσμα του περιεχομένου, του ιστορικού της σύναψης και του νομικού και οικονομικού πλαισίου των οικείων συμφωνιών – Ανάγκη εξέτασης των αποτελεσμάτων της αντίθετης προς τον ανταγωνισμό συμπεριφοράς – Δεν υφίσταται – Εμπλεκόμενες επιχειρήσεις που δεν είχαν την πρόθεση να παρεμποδίσουν, να περιορίσουν ή να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό – Μη καθοριστικές περιστάσεις
(Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 93-96, 104-108, 174-184, 196-200, 223-226, 236-244)
Συμπράξεις – Νόθευση του ανταγωνισμού – Κριτήρια εκτίμησης – Αντικείμενο αντίθετο προς τους κανόνες ανταγωνισμού – Συμφωνίες κατανομής των αγορών – Παράβαση ως εκ του αντικειμένου – Απουσία αυστηρής κατανομής των αγορών – Δεν ασκεί επιρροή
(Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 97, 215-219)
Αναίρεση – Λόγοι – Επίκριση του σκεπτικού που επηρεάζει το διατακτικό της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης – Λυσιτελής λόγος
(Άρθρο 256 § 1 ΣΛΕΕ· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 58, εδ. 1)
(βλ. σκέψεις 111-120)
Αναίρεση – Λόγοι – Εσφαλμένη εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων – Απαράδεκτο – Έλεγχος από το Δικαστήριο της εκτίμησης των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων – Αποκλείεται, πλην της περίπτωσης παραμόρφωσής τους – Λόγος αντλούμενος από την παραμόρφωση των αποδεικτικών στοιχείων – Το Γενικό Δικαστήριο ερμήνευσε τα αποδεικτικά στοιχεία κατά τρόπο προδήλως αντίθετο προς το γράμμα τους
(Άρθρο 256 § 1 ΣΛΕΕ· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 58, εδ. 1)
(βλ. σκέψεις 145-154, 230-232)
Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Απόφαση της Επιτροπής με την οποία διαπιστώνεται παράβαση – Τρόπος απόδειξης – Χρήση δέσμης ενδείξεων – Απαιτούμενος βαθμός αποδεικτικής ισχύος όσον αφορά τις επιμέρους ενδείξεις – Επιτρέπεται η συνολική εκτίμηση δέσμης ενδείξεων – Η Επιτροπή έχει στη διάθεσή της το περιεχόμενο των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συμφωνιών – Δεν ασκεί επιρροή
(Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 271-276)
Συμπράξεις – Νόθευση του ανταγωνισμού – Κριτήρια εκτίμησης – Διάκριση μεταξύ περιορισμού ως εκ του αντικειμένου και περιορισμού ως εκ του αποτελέσματος – Περιορισμός ως εκ του αντικειμένου – Αρκούντως επιβλαβής για τον ανταγωνισμό παράβαση – Εκτίμηση – Δεν ασκούν επιρροή τα θετικά για τον ανταγωνισμό αποτελέσματα σε αγορές που δεν εμπίπτουν στο γεωγραφικό πεδίο της παράβασης
(Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 288-290, 452, 453, 489)
Συμπράξεις – Νόθευση του ανταγωνισμού – Κριτήρια εκτίμησης – Διάκριση μεταξύ περιορισμού ως εκ του αντικειμένου και περιορισμού ως εκ του αποτελέσματος – Περιορισμός ως εκ του αποτελέσματος – Εξέταση της λειτουργίας του ανταγωνισμού σε περίπτωση που δεν υφίστατο η επίμαχη συμφωνία – Συνεκτίμηση του υφισταμένου και του δυνητικού ανταγωνισμού – Συμφωνία φιλικού διακανονισμού για διπλώματα ευρεσιτεχνίας συναφθείσα μεταξύ εργαστηρίου παραγωγής πρωτότυπων φαρμάκων και επιχείρησης γενόσημων φαρμάκων – Υποχρέωση της Επιτροπής να διαπιστώσει την πιθανή κατάσταση του ανταγωνισμού στις αγορές του οικείου προϊόντος αν δεν υφίστατο η συμφωνία διακανονισμού – Διαμόρφωση αντίστροφου σεναρίου το οποίο είναι ρεαλιστικό και αξιόπιστο – Ανάγκη να ταυτίζεται το χρονικό σημείο αναφοράς όσον αφορά την κατάσταση που παρατηρείται και το αντίστροφο σενάριο – Αντίστροφο σενάριο το οποίο δεν μπορεί να βασίζεται σε γεγονότα μεταγενέστερα της ημερομηνίας σύναψης της συμφωνίας – Αντίστροφο σενάριο το οποίο πρέπει να προσδιορίζει τις ρεαλιστικές δυνατότητες συμπεριφοράς της επιχείρησης γενόσημων φαρμάκων
(Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 338-356, 482-486)
Δεσπόζουσα θέση – Επίμαχη αγορά – Ορισμός – Κριτήρια – Φαρμακευτικά προϊόντα – Εναλλαξιμότητα – Κριτήρια εκτίμησης – Ελαστικότητα της ζήτησης του φαρμακευτικού προϊόντος σε σχέση με τις μεταβολές των τιμών άλλων προϊόντων που προορίζονται για την ίδια θεραπευτική ένδειξη
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 381-390)
Αναίρεση – Αίτηση αναιρέσεως που κρίνεται βάσιμη – Επίλυση της διαφοράς επί της ουσίας από το αναιρετικό δικαστήριο – Προϋπόθεση – Διαφορά ώριμη προς εκδίκαση – Δεν υφίσταται – Αναπομπή της υπόθεσης ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου – Υποχρέωση αναπομπής της υπόθεσης σε διαφορετικό δικαστικό σχηματισμό – Δεν υφίσταται
(Άρθρο 256 § 1 ΣΛΕΕ· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 58, εδ. 1· Κανονισμός Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, άρθρο 216 §1)
(βλ. σκέψη 417)
Συμπράξεις – Νόθευση του ανταγωνισμού – Συμφωνία φιλικού διακανονισμού ένδικων διαφορών που αφορούν διπλώματα ευρεσιτεχνίας και συμφωνία παραχώρησης αδείας εκμετάλλευσης διπλώματος ευρεσιτεχνίας – Συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ παρασκευαστή πρωτότυπων φαρμάκων και παρασκευαστή γενόσημων φαρμάκων – Συμφωνίες που περιέχουν ρήτρες μη αμφισβήτησης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και μη εμπορίας προϊόντων εκ μέρους του παρασκευαστή γενόσημων φαρμάκων σε ορισμένες αγορές – Αντιπαροχή συνιστάμενη στη χορήγηση άδειας εκμετάλλευσης που επιτρέπει στον παρασκευαστή γενόσημων φαρμάκων να διαθέτει το επίμαχο φάρμακο στις κύριες αγορές του – Χαρακτηρισμός των συμφωνιών κατανομής των αγορών ως περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου – Κριτήρια – Χορήγηση άδειας εκμετάλλευσης στον παρασκευαστή γενόσημων φαρμάκων ως παροχή κινήτρου προκειμένου να δεχθεί να μη διαθέσει το προϊόν του στις αγορές που προορίζονται για τον παρασκευαστή πρωτότυπων φαρμάκων
(Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 447-473)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο δέχεται τις αιτήσεις αναιρέσεως που άσκησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά δύο αποφάσεων του Γενικού Δικαστηρίου (
1
) με τις οποίες ακυρώθηκε εν μέρει η απόφαση με την οποία η Επιτροπή είχε διαπιστώσει την ύπαρξη συμπράξεων και κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης στην αγορά του φαρμακευτικού προϊόντος περινδοπρίλη και είχε επιβάλει πρόστιμα στους εμπλεκόμενους παρασκευαστές φαρμάκων (
2
). Στο πλαίσιο αυτό, Δικαστήριο παρέχει διευκρινίσεις όσον αφορά τη διαχωριστική γραμμή μεταξύ, αφενός, των θεμιτών ενεργειών των παρασκευαστών φαρμάκων οι οποίες συνίστανται στο φιλικό διακανονισμό πραγματικών ένδικων διαφορών που αφορούν διπλώματα ευρεσιτεχνίας στον φαρμακευτικό τομέα και, αφετέρου, των συμφωνιών διά των οποίων κατανέμεται παρανόμως η αγορά φαρμακευτικού προϊόντος υπό το πρόσχημα φιλικού διακανονισμού διαφορών σχετικών με διπλώματα ευρεσιτεχνίας.
Ο φαρμακευτικός όμιλος Servier, του οποίου η μητρική εταιρία Servier SAS εδρεύει στη Γαλλία (στο εξής, μεμονωμένα ή από κοινού: Servier), ανέπτυξε την περινδοπρίλη, φάρμακο που υπάγεται στην κλάση των αναστολέων του μετατρεπτικού ενζύμου και χρησιμοποιείται στην καρδιαγγειακή ιατρική, προοριζόμενο, κυρίως, για την καταπολέμηση της υπέρτασης και της καρδιακής ανεπάρκειας. Η αίτηση για τη χορήγηση του διπλώματος ευρεσιτεχνίας σχετικά με το μόριο της περινδοπρίλης κατατέθηκε στο Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας (ΕΓΔΕ) το 1981, η δε ισχύς του διπλώματος έληξε κατά τη δεκαετία του 2000.
Η δραστική φαρμακευτική ουσία της περινδοπρίλης έχει τη μορφή άλατος που ονομάζεται ερβουμίνη. Το 1988, η Servier κατέθεσε ενώπιον του ΕΓΔΕ πλείονες αιτήσεις χορήγησης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας σχετικά με τις μεθόδους παρασκευής της ως άνω δραστικής ουσίας, τα οποία έληγαν στις 16 Σεπτεμβρίου 2008.
Το 2001 η Servier κατέθεσε ενώπιον του ΕΓΔΕ αίτηση για την κατοχύρωση νέου διπλώματος ευρεσιτεχνίας σχετικά με την περινδοπρίλη και τη μέθοδο παρασκευή της. Το δίπλωμα χορηγήθηκε το 2004 (στο εξής: δίπλωμα ευρεσιτεχνίας 947). Επιπλέον, η Servier κατέθεσε επίσης αιτήσεις χορήγησης εθνικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που αντιστοιχούν στο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας 947 σε πλείονα κράτη μέλη, προτού αυτά γίνουν συμβαλλόμενα μέρη της Σύμβασης για τη χορήγηση ευρωπαϊκών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.
Από το 2003 και μετά, ανέκυψε σειρά ένδικων διαφορών μεταξύ της Servier και παρασκευαστών γενόσημων φαρμάκων που ετοιμάζονταν να διαθέσουν στην αγορά γενόσημη εκδοχή της περινδοπρίλης. Στο πλαίσιο αυτό, δέκα παρασκευαστές γενόσημων άσκησαν ανακοπή κατά του διπλώματος ευρεσιτεχνίας 947 ενώπιον του ΕΓΔΕ, του οποίου το τεχνικό συμβούλιο προσφυγών ανακάλεσε το επίμαχο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας τον Μάιο του 2009. Πολλοί παρασκευαστές γενόσημων φαρμάκων αμφισβήτησαν το κύρος του διπλώματος ευρεσιτεχνίας 947 επίσης ενώπιον ορισμένων εθνικών δικαστηρίων. Από την πλευρά της, η Servier άσκησε αγωγές λόγω προσβολής δικαιωμάτων που αντλούνται από δίπλωμα ευρεσιτεχνίας καθώς και αιτήσεις λήψης προσωρινών μέτρων κατά των παρασκευαστών των επίμαχων γενόσημων φαρμάκων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η σλοβενική εταιρία KRKA, tovarna zdravil, d.d. (στο εξής: Krka).
Προκειμένου να θέσει τέρμα στις εν λόγω διαφορές, η Servier συνήψε, μεταξύ 2005 και 2007, συμφωνίες φιλικού διακανονισμού ένδικων διαφορών με διάφορους παρασκευαστές γενόσημων φαρμάκων. Ειδικότερα, η Servier συνήψε με την Krka συμφωνία διακανονισμού για το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας 947 και τα αντίστοιχα εθνικά διπλώματα ευρεσιτεχνίας, συμφωνία παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης και συμφωνία μεταβίβασης και παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης (στο εξής: συμφωνίες Krka). Οι συμφωνίες αυτές κάλυπταν όλα τα κράτη που ήταν μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, καθώς και κράτη που δεν ήταν μέλη της Ένωσης αλλά αποτελούσαν τις κύριες αγορές της Krka.
Κατά την Επιτροπή, η Servier και η Krka συνήψαν τις συμφωνίες αυτές με τον παράνομο σκοπό να κατανείμουν το έδαφος των καλυπτόμενων χωρών σε δύο σφαίρες επιρροής, καθεμιά από τις οποίες περιλαμβάνει τις κύριες αγορές τους και εντός των οποίων μπορούσαν να ασκούν τις δραστηριότητές τους με τη βεβαιότητα, στην περίπτωση της Servier, ότι δεν θα υφίστατο ανταγωνιστική πίεση από την Krka πέραν των ορίων που προέκυπταν από τις ως άνω συμφωνίες και, στην περίπτωση της Krka, ότι δεν θα διέτρεχε τον κίνδυνο να εμπλακεί σε ένδικες διαδικασίες κινηθείσες από τη Servier λόγω προσβολής δικαιωμάτων αντλούμενων από δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.
Με απόφαση της 9ης Ιουλίου 2014 (
3
), η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι συμφωνίες που είχε συνάψει η Servier με την Krka και τους λοιπούς παρασκευαστές γενόσημων φαρμάκων συνιστούσαν περιορισμούς του ανταγωνισμού που απαγορεύονται από το άρθρο 101 ΣΛΕΕ. Επιπλέον, επισήμανε ότι η Servier είχε παραβεί το άρθρο 102 ΣΛΕΕ αναπτύσσοντας και εφαρμόζοντας στρατηγική αποκλεισμού που κάλυπτε την αγορά της περινδοπρίλης και της σχετικής με τη δραστική ουσία του φαρμάκου αυτού τεχνολογίας στη Γαλλία, τις Κάτω Χώρες, την Πολωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή επέβαλε στη Servier πρόστιμα συνολικού ύψους 289727200 ευρώ για παραβάσεις του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, εκ των οποίων 37661800 ευρώ λόγω της συμμετοχής της στις συμφωνίες Krka, καθώς και πρόστιμο ύψους 41270000 ευρώ για παράβαση του άρθρου 102 ΣΛΕΕ. Στην Krka επιβλήθηκε πρόστιμο δέκα εκατομμυρίων ευρώ για παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ.
Επιληφθέν προσφυγών που άσκησαν η Servier και η Krka, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η Επιτροπή είχε διαπράξει νομικά σφάλματα καθόσον χαρακτήρισε τις συμφωνίες Krka ως παράβαση του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ χωρίς να έχει αποδείξει την ύπαρξη περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου ή ως εκ του αποτελέσματος. Όσον αφορά την παράβαση του άρθρου 102 ΣΛΕΕ που προσάπτεται στη Servier, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι ο ορισμός της αγοράς της περινδοπρίλης στον οποίο είχε προβεί η Επιτροπή ενείχε σφάλματα εκτίμησης τα οποία καθιστούσαν πλημμελείς τις διαπιστώσεις της σχετικά με τη δεσπόζουσα θέση της Servier στη σχετική αγορά.
Κατά συνέπεια, με δύο αποφάσεις που εκδόθηκαν στις 12 Δεκεμβρίου 2018 (
4
), το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την επίδικη απόφαση κατά το μέρος που διαπιστώνει παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ σε σχέση με τις συμφωνίες Krka και παράβαση του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, καθώς και τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν, αντιστοίχως, στη Servier και στην Krka για τις παραβάσεις αυτές.
Η Επιτροπή άσκησε ενώπιον του Δικαστηρίου δύο αναιρέσεις κατά των ως άνω αποφάσεων του Γενικού Δικαστηρίου.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Επί της παράβασης του άρθρου 101 ΣΛΕΕ
A. Ύπαρξη δυνητικού ανταγωνισμού μεταξύ της Servier και της Krka
Το Δικαστήριο εξετάζει, πρώτον, τις αιτιάσεις της Επιτροπής που αντλούνται από σφάλματα ερμηνείας και εφαρμογής της έννοιας του δυνητικού ανταγωνισμού στα οποία υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο.
Προκαταρκτικώς, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, για τους σκοπούς της εξέτασης, υπό το πρίσμα του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, αθέμιτων πρακτικών υπό τη μορφή συμφωνιών οριζόντιας συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων, όπως οι συμφωνίες Krka, πρέπει να καθοριστεί, σε πρώτο στάδιο, αν οι πρακτικές αυτές μπορούν να χαρακτηριστούν ως περιορισμός του ανταγωνισμού από επιχειρήσεις που τελούν υπό συνθήκες ανταγωνισμού, έστω και δυνητικώς. Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης πρέπει να εξακριβωθεί, σε δεύτερο στάδιο, αν, λαμβανομένων υπόψη των οικονομικών χαρακτηριστικών τους, οι εν λόγω πρακτικές μπορούν να χαρακτηριστούν περιορισμός του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου. Όταν δεν αποδεικνύεται ο αντίθετος προς τον ανταγωνισμό σκοπός των εν λόγω πρακτικών, πρέπει να εξετάζονται τα αποτελέσματά τους.
Κατόπιν της διευκρίνισης αυτής, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι είναι λυσιτελείς οι αιτιάσεις περί εσφαλμένης ερμηνείας και εφαρμογής της έννοιας του δυνητικού ανταγωνισμού, δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο είχε εξετάσει πλείονες αιτιολογικές σκέψεις της επίδικης απόφασης σχετικά με το ζήτημα του δυνητικού ανταγωνισμού μεταξύ της Krka και της Servier καθώς και ορισμένες αιτιάσεις που προέβαλε συναφώς η Servier.
Επί της ουσίας, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι το Γενικό Δικαστήριο, κρίνοντας ότι κατά τον χρόνο σύναψης των συμφωνιών διακανονισμού και παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης Krka υπήρχαν συγκλίνουσες ενδείξεις οι οποίες μπορούσαν να δημιουργήσουν στη Servier και την Krka την πεποίθηση ότι το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας 947 ήταν έγκυρο, συνήγαγε από τις εν λόγω ενδείξεις ότι ο ανταγωνισμός μεταξύ των επιχειρήσεων αυτών στις εθνικές αγορές εντός της Ένωσης είχε πλέον αποκλειστεί και ότι, επομένως, δεν υπήρχε δυνητικός ανταγωνισμός μεταξύ τους.
Προκειμένου όμως να καταλήξει στο συμπέρασμα περί απουσίας δυνητικού ανταγωνισμού, το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να εξακριβώσει αν η Επιτροπή δεν είχε μπορέσει να αποδείξει ότι κατά την ημερομηνία σύναψης των συμφωνιών Krka δεν υφίσταντο πραγματικές και συγκεκριμένες δυνατότητες για την Krka να εισέλθει στη σχετική αγορά και να ανταγωνισθεί τη Servier, λαμβανομένων υπόψη των επαρκών προπαρασκευαστικών ενεργειών και της απουσίας ανυπέρβλητων εμποδίων για την είσοδο αυτή.
Εντούτοις, αντί να προβεί στις αναγκαίες εξακριβώσεις επί του ζητήματος αυτού, το Γενικό Δικαστήριο περιορίστηκε στη διαπίστωση ότι η Servier και η Krka ήταν πεπεισμένες ότι το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας 947 ήταν έγκυρο και ότι η συμπεριφορά της Krka που συνίστατο στη διατήρηση της ανταγωνιστικής πίεσης επί της Servier μπορούσε να εξηγηθεί από την επιθυμία της να ενισχύσει τη θέση της στις ενδεχόμενες διαπραγματεύσεις προκειμένου να επιτευχθεί συμφωνία διακανονισμού συνοδευόμενη από συμφωνία παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το Γενικό Δικαστήριο έσφαλε ως προς τη νομική σημασία της σχετικής με τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας κατάστασης που διαπιστώθηκε στις επίμαχες αγορές, καθώς και ως προς τη σημασία των προθέσεων των μερών, Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να αιτιολογήσει τη σιωπηρή διαπίστωσή του ότι η Servier και η Krka δεν ήταν πλέον δυνητικές ανταγωνίστριες, παρά τα στοιχεία της επίδικης απόφασης που κατέτειναν στην περί του αντιθέτου απόδειξη.
Επιπλέον, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι, κατά την εξέταση του πλαισίου εντός του οποίου συνήφθησαν οι συμφωνίες διακανονισμού και παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης Krka, το Γενικό Δικαστήριο όχι μόνον παραμόρφωσε το σαφές και ακριβές γράμμα απόφασης βρετανικού δικαστηρίου σχετικά με ασκηθείσα από την Krka ανταγωγή με αίτημα την ακύρωση του διπλώματος ευρεσιτεχνίας 947, αλλά παραμόρφωσε και την έννοια και το περιεχόμενο της επίδικης απόφασης όσον αφορά τα αποτελέσματα απόφασης του τμήματος ανακοπών του ΕΓΔΕ, που είχε επικυρώσει το εν λόγω δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.
Επομένως, το Δικαστήριο δέχεται τις αιτιάσεις της Επιτροπής περί σφαλμάτων ερμηνείας και εφαρμογής της έννοιας του δυνητικού ανταγωνισμού στα οποία υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο.
B. Χαρακτηρισμός των συμφωνιών Krka ως περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου
Δεύτερον, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι δεν υφίσταται περιορισμός του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου.
Στις αναιρεσιβαλλόμενες αποφάσεις, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, σε περίπτωση πραγματικής ένδικης διαφοράς που αφορά δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, συμφωνία διακανονισμού της ίδιας διαφοράς η οποία περιέχει ρήτρες που περιορίζουν τον ανταγωνισμό, συνδυαζόμενη με συμφωνία παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης για το εν λόγω δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, μπορεί να χαρακτηριστεί περιορισμός του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου μόνον εφόσον η Επιτροπή μπορεί να αποδείξει ότι η ως άνω συμφωνία παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης δεν συνιστά συναλλαγή συναφθείσα υπό τους συνήθεις όρους της αγοράς και ότι, συνεπώς, συγκαλύπτει αντίστροφη πληρωμή
Εντούτοις, κατά το Δικαστήριο, η συλλογιστική αυτή δεν λαμβάνει υπόψη την ίδια τη φύση των επίμαχων συμφωνιών, οι οποίες δεν συνίστανται σε απλή συμφωνία διακανονισμού διαφοράς σχετικής με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας έναντι αντίστροφης πληρωμής αλλά σε συμφωνία κατανομής των αγορών σε δύο ζώνες, εκ των οποίων η μία δεν εμπίπτει, επιπλέον, στο πεδίο της παράβασης του άρθρου 101 ΣΛΕΕ.
Η εν λόγω πλάνη περί το δίκαιο οδήγησε το Γενικό Δικαστήριο στο να ελέγξει κατά πόσον η καταλογιζόμενη στη Servier και στην Krka παραβατική πρακτική μπορούσε να χαρακτηριστεί περιορισμός του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου, κατόπιν ανάλυσης της μορφής και των νομικών χαρακτηριστικών των συμφωνιών που αποσκοπούσαν να θέσουν σε εφαρμογή την πρακτική αυτή, ενώ όφειλε να εκτιμήσει τον βαθμό οικονομικής βλαπτικότητας των εν λόγω συμφωνιών, αναλύοντας λεπτομερώς τα χαρακτηριστικά, τους σκοπούς και το οικονομικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονταν.
Εξάλλου, το Γενικό Δικαστήριο, κρίνοντας ότι, στο μέτρο που ότι οι συμφωνίες διακανονισμού και παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης Krka δεν είχαν αναθέσει τμήμα της αγοράς στην Krka, δεν μπορούσε να συναχθεί η ύπαρξη κατανομής της αγοράς, υπέπεσε επίσης σε πλάνη κατά την ερμηνεία του άρθρου 101, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ, καθόσον η απαγόρευση των συμφωνιών που συνίστανται στην κατανομή των αγορών την οποία προβλέπει η διάταξη αυτή δεν περιορίζεται στις συμφωνίες με τις οποίες καθιερώνεται «αυστηρή» κατανομή μεταξύ των αγορών.
Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε και σε άλλη πλάνη περί το δίκαιο καθόσον περιέλαβε, στη συλλογιστική του σχετικά με την απουσία περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου, εκτιμήσεις σχετικά με τον φερόμενο υποθετικό χαρακτήρα των δυνητικών αποτελεσμάτων των επίμαχων συμφωνιών, ενώ δεν συντρέχει λόγος να αναζητηθούν ούτε, κατά μείζονα λόγο, να αποδειχθούν τα αποτελέσματα επί του ανταγωνισμού πρακτικών οι οποίες χαρακτηρίζονται ως περιορισμοί του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου, ακόμη και στο πλαίσιο πιθανής εξέτασης του κατά πόσον η επίμαχη συμπεριφορά είναι επιζήμια στον βαθμό που απαιτείται για έναν τέτοιο χαρακτηρισμό.
Ομοίως, το Γενικό Δικαστήριο, προσάπτοντας στην Επιτροπή ότι δεν είχε αποδείξει, κατ’ ουσίαν, ότι η Servier ή η Krka είχαν την πρόθεση να περιορίσουν τον μεταξύ τους ανταγωνισμό, μολονότι δεν απαιτούνταν τέτοια απόδειξη προκειμένου να αποδειχθεί η ύπαρξη περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου, υπέπεσε επίσης σε πλάνη περί το δίκαιο.
Περαιτέρω, το Γενικό Δικαστήριο παραβίασε την αρχή της ελεύθερης εκτίμησης των αποδείξεων καθόσον έκρινε ότι υφίσταται νομική διάκριση, όσον αφορά τη συνεκτίμηση αποσπασματικών και διασκορπισμένων στοιχείων προς απόδειξη της ύπαρξης παράβασης, μεταξύ των περιπτώσεων στις οποίες η Επιτροπή έχει στη διάθεσή της, όπως εν προκειμένω, το περιεχόμενο αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συμφωνιών και εκείνων στις οποίες δεν έχει στη διάθεσή της τέτοιο περιεχόμενο. Εν συνεχεία, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πρόσθετη πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι συμπεράσματα που αντλούνται από αποσπάσματα ηλεκτρονικών μηνυμάτων ή άλλα έγγραφα τα οποία υποτίθεται ότι αποδεικνύουν τις προθέσεις των μερών δεν μπορούν να θέσουν ευχερώς υπό αμφισβήτηση συμπέρασμα βασισμένο στο ίδιο το περιεχόμενο των επίμαχων συμφωνιών.
Τέλος, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι η δυνατότητα να επιφέρει μια άδεια εκμετάλλευσης διπλώματος ευρεσιτεχνίας, σε ορισμένες γεωγραφικές αγορές, θετικά για τον ανταγωνισμό αποτελέσματα ουδόλως ασκεί επιρροή προκειμένου να εκτιμηθεί αν πρέπει να χαρακτηριστεί ως περιορισμός του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου βάσει του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη τα θετικά αποτελέσματα της συμφωνίας παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης Krka στις κύριες αγορές της Krka, υπέπεσε σε πλάνη κατά την ερμηνεία και την εφαρμογή του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, κατά μείζονα δε λόγο διότι οι κύριες αγορές της Krka δεν εμπίπτουν στο γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής της παράβασης του άρθρου 101 ΣΛΕΕ.
Λαμβανομένων υπόψη των ως άνω σφαλμάτων, το Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η συλλογιστική του Γενικού Δικαστηρίου σχετικά με την απουσία περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου τον οποίο συνεπάγονται οι συμφωνίες Krka ενέχει, στο σύνολό της, έλλειψη νομιμότητας.
Γ. Χαρακτηρισμός των συμφωνιών Krka ως περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αποτελέσματος
Τρίτον, το Δικαστήριο επικρίνει το συμπέρασμα του Γενικού Δικαστηρίου ότι η Επιτροπή δεν είχε αποδείξει ότι οι συμφωνίες Krka είχαν ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού, καθότι το θεσμικό αυτό όργανο δεν μπόρεσε να αποδείξει ότι, αν δεν υπήρχαν οι επίμαχες συμφωνίες, η Krka θα είχε κατά πάσα πιθανότητα εισέλθει στις κύριες αγορές της Servier.
Συναφώς, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, προκειμένου να εκτιμηθεί η ύπαρξη αντίθετων προς τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων προκληθέντων από συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων, πρέπει να συγκριθεί η κατάσταση του ανταγωνισμού που προέκυψε από τη συμφωνία αυτή και η κατάσταση που θα υφίστατο αν δεν υπήρχε η συμφωνία αυτή. Η μέθοδος αυτή, η οποία καλείται «αντίστροφη», απαιτεί να λαμβάνεται υπόψη το συγκεκριμένο πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η συμφωνία αυτή. Επομένως, το αντίστροφο σενάριο, με βάση την παραδοχή ότι δεν υφίσταται η εν λόγω συμφωνία, πρέπει να είναι ρεαλιστικό και αξιόπιστο.
Υπό το πρίσμα της διευκρίνισης αυτής, το Δικαστήριο κρίνει ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη, ως προς τρία κύρια ζητήματα, τα χαρακτηριστικά της αντίστροφης μεθόδου για τους σκοπούς της εφαρμογής του άρθρου 101 ΣΛΕΕ.
Πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η εκτίμηση των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων της συμφωνίας διακανονισμού Krka στηριζόταν σε υποθετική προσέγγιση και σε ελλιπή εξέταση των αποτελεσμάτων αυτών, δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν συμπεριέλαβε στο αντίστροφο σενάριο την πραγματική εξέλιξη των μεταγενέστερων της συμφωνίας γεγονότων. Ωστόσο, η συλλογιστική αυτή του Γενικού Δικαστηρίου δεν λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι το αντίστροφο σενάριο το οποίο, εξ ορισμού, είναι υποθετικό, υπό την έννοια ότι δεν πραγματοποιήθηκε, δεν μπορεί να στηρίζεται σε στοιχεία μεταγενέστερα της σύναψης της εν λόγω συμφωνίας.
Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη καθόσον έκρινε ότι η νομολογία κατά την οποία μια συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων μπορεί να χαρακτηριστεί ως περιορισμός του ανταγωνισμού ως εκ του αποτελέσματος λόγω των δυνητικών αποτελεσμάτων της παύει να εφαρμόζεται όταν η συμφωνία αυτή έχει τεθεί σε εφαρμογή, για τον λόγο ότι μπορούν να παρατηρηθούν τα πραγματικά αποτελέσματα της εν λόγω συμφωνίας επί του ανταγωνισμού, Συγκεκριμένα, όταν, όπως εν προκειμένω, μια συμφωνία δεν έχει ως αποτέλεσμα τη μεταβολή, αλλά, αντιθέτως, τη διατήρηση του αριθμού ή της συμπεριφοράς ανταγωνιστικών επιχειρήσεων που είναι ήδη παρούσες στο εσωτερικό της αγοράς, η απλή σύγκριση μεταξύ των καταστάσεων που διαπιστώθηκαν στην εν λόγω αγορά πριν και μετά τη θέση σε εφαρμογή της συμφωνίας δεν αρκεί για να συναχθεί το συμπέρασμα ότι δεν υφίσταται αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αποτέλεσμα, δεδομένου ότι το αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αποτέλεσμα συνίσταται στη βέβαιη, λόγω της συμφωνίας αυτής, εξάλειψη μιας πηγής ανταγωνισμού η οποία, κατά τον χρόνο σύναψης της συμφωνίας, παραμένει δυνητική.
Τρίτον, από τη νομολογία προκύπτει ότι η Επιτροπή, όταν εφαρμόζει το αντίστροφο σενάριο προκειμένου να εξετάσει συμφωνία φιλικού διακανονισμού ένδικης διαφοράς σχετικής με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας μεταξύ παρασκευαστή πρωτότυπων φαρμάκων και παρασκευαστή γενόσημων φαρμάκων, δεν υποχρεούται να διατυπώνει οριστικά συμπεράσματα σχετικά με τις πιθανότητες επιτυχίας του παρασκευαστή γενόσημων φαρμάκων στην ένδικη διαφορά σχετικά με το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ή σχετικά με την πιθανότητα σύναψης λιγότερο περιοριστικής συμφωνίας. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη κατά την ερμηνεία και την εφαρμογή του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, καθόσον έκρινε ότι η Επιτροπή δεν είχε αποδείξει ότι, αν δεν υφίστατο η συμφωνία διακανονισμού, η Krka θα είχε πιθανώς εισέλθει στις επίμαχες αγορές και ότι η συνέχιση των ένδικων διαδικασιών με τις οποίες αμφισβητούνταν το κύρος του διπλώματος ευρεσιτεχνίας 947 θα είχε πιθανώς, ακόμη και ευλόγως, οδηγήσει σε ταχύτερη ή πληρέστερη ακύρωση του συγκεκριμένου διπλώματος ευρεσιτεχνίας.
Το Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η πολλαπλή πλάνη περί το δίκαιο που διαπιστώθηκε κατ’ αυτόν τον τρόπο καθιστά μη σύννομη στο σύνολό της τη συλλογιστική του Γενικού Δικαστηρίου με την οποία απορρίφθηκε ο χαρακτηρισμός των συμφωνιών Krka ως περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αποτελέσματος.
Επί της παράβασης του άρθρου 102 ΣΛΕΕ
Τέταρτον, το Δικαστήριο απορρίπτει το συμπέρασμα του Γενικού Δικαστηρίου ότι ο ορισμός της σχετικής αγοράς προϊόντος στον οποίο προέβη η Επιτροπή προκειμένου να εξετάσει την ύπαρξη κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης από τη Servier περιείχε σφάλματα ικανά να καταστήσουν πλημμελή την εξέταση αυτή. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο είχε μεταξύ άλλων προσάψει στην Επιτροπή ότι εσφαλμένως περιόρισε τη σχετική αγορά μόνο στην περινδοπρίλη, εξαιρουμένων των λοιπών φαρμάκων που εμπίπτουν στην κατηγορία των αναστολέων του μετατρεπτικού ενζύμου (στο εξής: φάρμακα ΑΜΕ).
Επί του σημείου αυτού, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι ο ορισμός της σχετικής αγοράς, ο οποίος προηγείται της εκτίμησης ενδεχόμενης δεσπόζουσας θέσης κατά την έννοια του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, προϋποθέτει τον ορισμό, πρώτον, της αγοράς των προϊόντων και, δεύτερον, της γεωγραφικής αγοράς.
Επιπλέον, από τη νομολογία προκύπτει ότι η έννοια της σχετικής αγοράς προϋποθέτει επαρκή βαθμό εναλλαξιμότητας μεταξύ των προϊόντων ή των υπηρεσιών που αποτελούν μέρος της. Ειδικότερα, η εξέταση της οικονομικής δυνατότητας υποκατάστασης μεταξύ φαρμάκων πρέπει να εκτιμάται υπό το πρίσμα των μεταφοράς των μεριδίων των πωλήσεων μεταξύ φαρμάκων προοριζόμενων για την ίδια θεραπευτική ένδειξη, η οποία προκαλείται από τις μεταβολές των σχετικών τιμών των φαρμάκων. Η διαπίστωση της έλλειψης μιας τέτοιας δυνατότητας υποκατάστασης αποκαλύπτει την ύπαρξη διακριτής αγοράς και τούτο ανεξαρτήτως των αιτίων της.
Δεδομένου όμως ότι η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρχε εναλλαξιμότητα μεταξύ της περινδοπρίλης και των λοιπών φαρμάκων ΑΜΕ υπό το πρίσμα της μη αμφισβητούμενης από τη Servier διαπίστωσης της σχετικής ανελαστικότητας της ζήτησης περινδοπρίλης σε σχέση με τη μεγάλη πτώση των τιμών των λοιπών φαρμάκων ΑΜΕ στις σχετικές αγορές, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον επέκρινε την Επιτροπή διότι περιόρισε τη σχετική αγορά μόνο στην περινδοπρίλη.
Δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε εν συνεχεία ότι το συμπέρασμα της Επιτροπής όσον αφορά την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης της Servier στην αγορά της τεχνολογίας σχετικά με τη δραστική ουσία της περινδοπρίλης βασιζόταν στην εσφαλμένη οριοθέτηση της σχετικής αγοράς, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι οι εκτιμήσεις αυτές του Γενικού Δικαστηρίου στηρίζονται σε εσφαλμένη παραδοχή και, ως εκ τούτου, ενέχουν έλλειψη νομιμότητας.
Δεδομένου ότι έγιναν δεκτοί οι λόγοι αναιρέσεως της Επιτροπής σχετικά με τα προαναφερθέντα σφάλματα, το Δικαστήριο αναιρεί εν μέρει τις αναιρεσιβαλλόμενες αποφάσεις.
Επί των προσφυγών ακυρώσεως που άσκησαν η Servier και η Krka
Το Δικαστήριο εκτιμά, πέμπτον, ότι η υπόθεση είναι ώριμη προς εκδίκαση όσον αφορά τους λόγους ακυρώσεως που προέβαλαν η Servier και η Krka ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προκειμένου να αμφισβητήσουν τον χαρακτηρισμό, στην επίδικη απόφαση, των συμφωνιών διακανονισμού και παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης Krka ως περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου, καθώς και τον χαρακτηρισμό της συμφωνίας διακανονισμού Krka και της συμφωνίας μεταβίβασης και παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης Krka ως περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αποτελέσματος.
Όσον αφορά, αφενός, τον χαρακτηρισμό των συμφωνιών διακανονισμού και παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης Krka ως περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου, το Δικαστήριο εξετάζει, καταρχάς, αν η Επιτροπή ορθώς χαρακτήρισε τις συμφωνίες αυτές ως περιορισμό του δυνητικού ανταγωνισμού που ασκούσε η Krka στη Servier. Προς τούτο, εξετάζει αν, κατά την ημερομηνία σύναψης των ως άνω συμφωνιών, υπήρχαν πραγματικές και συγκεκριμένες πιθανότητες να εισέλθει η Krka στην αγορά της περινδοπρίλης και να ανταγωνιστεί τη Servier.
Συναφώς, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι η ύπαρξη, αυτή καθεαυτήν, διπλώματος ευρεσιτεχνίας το οποίο προστατεύει τη μέθοδο παρασκευής δραστικής ουσίας που έχει περιέλθει σε δημόσια χρήση δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί ανυπέρβλητο εμπόδιο για την είσοδο στην αγορά γενόσημων φαρμάκων με βάση τη συγκεκριμένη δραστική ουσία. Επομένως, η ύπαρξη τέτοιου διπλώματος ευρεσιτεχνίας δεν εμποδίζει να χαρακτηριστεί ως «δυνητικός ανταγωνιστής» του παρασκευαστή του οικείου πρωτότυπου φαρμάκου παρασκευαστής γενόσημων φαρμάκων ο οποίος έχει πράγματι σταθερή βούληση καθώς και ικανότητα εισόδου στην αγορά και ο οποίος, με τις ενέργειές του, δείχνει έτοιμος να αμφισβητήσει το κύρος του εν λόγω διπλώματος ευρεσιτεχνίας και να αναλάβει τον κίνδυνο να αντιμετωπίσει, κατά την είσοδό του στην αγορά, αγωγή λόγω προσβολής που θα ασκήσει ο κάτοχος του διπλώματος ευρεσιτεχνίας.
Όσον αφορά τη σταθερή βούληση της Krka να συνεχίσει τις προσπάθειές της για τη διάθεση της περινδοπρίλης της στην αγορά παρά τις δικαστικές ήττες που υπέστη το 2006 στο πλαίσιο ένδικων διαφορών σχετικών με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας με αντίδικο τη Servier, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι από τα αποδεικτικά στοιχεία που παραθέτει η Επιτροπή στην επίδικη απόφαση προκύπτει ότι η Krka δεν είχε σταματήσει τις προσπάθειές της να εισέλθει στις κύριες αγορές της Servier.
Εξάλλου, ούτε το γεγονός ότι η Krka διαπραγματεύθηκε με τη Servier με σκοπό τη σύναψη των συμφωνιών διακανονισμού και παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης Krka αρκεί για να αποδειχθεί ότι η Krka δεν είχε πλέον τη σταθερή βούληση να ανταγωνιστεί τη Servier.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, το Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Krka ήταν δυνητική ανταγωνίστρια της Servier κατά την ημερομηνία σύναψης των συμφωνιών διακανονισμού και παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης Krka.
Το Δικαστήριο εξετάζει, σε δεύτερο στάδιο, κατά πόσον εσφαλμένως έκρινε η Επιτροπή ότι οι συμφωνίες διακανονισμού και παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης Krka είχαν ως αντικείμενο την κατανομή των αγορών της περινδοπρίλης.
Συναφώς, υπογραμμίζει ότι το γεγονός ότι συμφωνίες φιλικού διακανονισμού ένδικης διαφοράς σχετικής με διπλώματα ευρεσιτεχνίας, όπως και συμφωνίες παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης που συνδέονται με τέτοιες συμφωνίες, μπορούν να συναφθούν για σκοπό που ενδέχεται να είναι θεμιτός δεν σημαίνει ότι εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, εφόσον αποδεικνύεται ότι αποσκοπούν στον περιορισμό του ανταγωνισμού. Εν προκειμένω, προκύπτει επιπλέον σαφώς από τους όρους των συμφωνιών διακανονισμού και παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης Krka και από τις περιστάσεις υπό τις οποίες συνήφθησαν οι συμφωνίες αυτές ότι, από οικονομική άποψη, οι εν λόγω συμφωνίες συνδέονται μεταξύ τους και δεν μπορούν να εξεταστούν χωριστά.
Ωστόσο, το συνδυαστικό αποτέλεσμα της συμφωνίας παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης Krka, με την οποία η Servier δέχθηκε να μην αντιταχθεί στην εμπορία εκ μέρους της Krka, στις κύριες αγορές της, γενόσημης εκδοχής της περινδοπρίλης, και της συμφωνίας διακανονισμού, η οποία προβλέπει υποχρέωση μη προσβολής δικαιωμάτων ευρεσιτεχνίας από την Krka στις κύριες αγορές της Servier, ισοδυναμεί, από οικονομικής απόψεως, με quid pro quo, που παρέχει τη δυνατότητα στη Servier και την Krka να διατηρήσουν, στις αντίστοιχες κύριες αγορές τους, ευνοϊκότερη θέση. Ένα τέτοιο σύνολο συμφωνιών συνεπάγεται, κατ’ αρχήν, κατανομή των αγορών και, ως εκ τούτου, περιορισμό του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου, ο οποίος δεν μπορεί να σχετικοποιηθεί ή να αντισταθμιστεί από ενδεχόμενα θετικά ή και ευνοϊκά επί του ανταγωνισμού αποτελέσματα για όποια αγορά κι αν πρόκειται.
Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών, το Δικαστήριο κρίνει ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκομίστηκαν με την επίδικη απόφαση αποδεικνύουν την ύπαρξη της πρακτικής με την οποία η Servier και η Krka είχαν κατανείμει την αγορά της περινδοπρίλης μέσω των συμφωνιών διακανονισμού και παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης Krka και αρκούν για να δικαιολογήσουν τον χαρακτηρισμό της πρακτικής αυτής ως περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου.
Όσον αφορά, αφετέρου, τον χαρακτηρισμό της συμφωνίας διακανονισμού και της συμφωνίας μεταβίβασης και παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης Krka ως περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αποτελέσματος, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι εναπέκειτο στην Επιτροπή να συγκρίνει την κατάσταση του ανταγωνισμού που προκύπτει από τις συμφωνίες αυτές με την κατάσταση του ανταγωνισμού που θα προέκυπτε βάσει ενός ρεαλιστικού και αξιόπιστου αντίστροφου σεναρίου. Στο μέτρο, όμως, που, εν προκειμένω, ο επίμαχος περιορισμός του ανταγωνισμού συνίστατο στην εξάλειψη της πηγής δυνητικού ανταγωνισμού που ασκούσε η Krka στη Servier, η ανάλυση του αντίστροφου σεναρίου αντιστοιχούσε, κατ’ ουσίαν, στην ανάλυση της ύπαρξης του εν λόγω δυνητικού ανταγωνισμού.
Υπό το πρίσμα των διευκρινίσεων αυτών, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η Επιτροπή βασίμως εκτίμησε ότι η Krka αποτελούσε μία από τις πλέον άμεσες απειλές για τη Servier, διότι είχε πραγματικές και συγκεκριμένες δυνατότητες εισόδου στις αγορές της Γαλλίας, των Κάτω Χωρών και του Ηνωμένου Βασιλείου. Αν δεν υφίσταντο οι συμφωνίες Krka, δεν θα είχε εξαλειφθεί η ως άνω δυνατότητα εισόδου της Krka, μέσω της δικής της περινδοπρίλης. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή απέδειξε ότι η εξάλειψη, μέσω της εφαρμογής των εν λόγω συμφωνιών, της πηγής αυτής δυνητικού ανταγωνισμού είχε ως αποτέλεσμα τον αισθητό περιορισμό του ανταγωνισμού. Το ως άνω αποτέλεσμα, το οποίο δεν είναι ούτε υποθετικό ούτε δυνητικό αλλά πραγματικό, είναι ικανό να δικαιολογήσει τον χαρακτηρισμό του περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αποτελέσματος που έγινε δεκτός στην επίδικη απόφαση.
Αφού αποφάνθηκε, κατά τα ανωτέρω, επί ορισμένων λόγων ακυρώσεως που προέβαλαν η Servier και η Krka ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η διαφορά δεν είναι, εντούτοις, ώριμη προς εκδίκαση στο σύνολό της. Ως εκ τούτου, αναπέμπει την υπόθεση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προκειμένου αυτό να αποφανθεί επί του ζητήματος του χαρακτηρισμού της συμφωνίας μεταβίβασης και παραχώρησης εκμετάλλευσης Krka ως περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου, καθώς και, στην υπόθεση Επιτροπή κατά Servier κ.λπ. (C‑176/19 P), επί των λοιπών λόγων ακυρώσεως που αφορούν την παράβαση του άρθρου 102 ΣΛΕΕ και επί των επικουρικών λόγων ακυρώσεως με τους οποίους αμφισβητείται το ύψος του προστίμου.
(
1
)	Αποφάσεις της 12ης Δεκεμβρίου 2018, Servier κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑691/14, EU:T:2018:922), και Krka κατά Επιτροπής (T‑684/14, EU:T:2018:918) (στο εξής, από κοινού: αναιρεσιβαλλόμενες αποφάσεις).
(
2
)	Απόφαση C(2014) 4955 final της Επιτροπής, της 9ης Ιουλίου 2014, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 [ΣΛΕΕ] και του άρθρου 102 [ΣΛΕΕ] [υπόθεση AT.39612 – Perindropil (Servier)] (στο εξής: επίδικη απόφαση).
(
3
)	Βλ. υποσημείωση 2.
(
4
)	Βλ. υποσημείωση 1.