Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
NORKUS
ippreżentati fil‑5 ta’ Frar 2026 (1)
Kawża C‑606/24
XY
et
vs
Ministerul Finanţelor
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunalul București (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest, ir-Rumanija))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE – Indipendenza tal-imħallfin – Qorti stabbilita minn qabel bil-liġi – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tobbliga lill-qrati inferjuri li jressqu quddiem l-ogħla qorti talba għal deċiżjoni preliminari – Kawżi li jikkonċernaw l-istabbiliment u/jew il-ħlas ta’ drittijiet salarjali jew ta’ drittijiet relatati mas-salarju ta’ persunal imħallas minn fondi pubbliċi – Obbligu ta’ talba għal deċiżjoni preliminari fuq punti ta’ liġi li jkunu għadhom ma ġewx deċiżi mill-ogħla qorti – Impatt fuq il-proċedura skont l-Artikolu 267 TFUE”
I.      Introduzzjoni
1.        F’din il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba teżamina mill-ġdid is-suġġett tal-Istat tad-dritt u tal-indipendenza tal-ġudikatura mill-perspettiva tal-indipendenza interna tal-ġudikatura nnifisha. Minkejja l-ġurisprudenza estensiva tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-prinċipju tal-indipendenza ġudizzjarja (2), din il-kawża tqajjem kwistjoni legali ġdida sa fejn il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba tiddeċiedi dwar il-kompatibbiltà ta’ proċedura għal deċiżjoni preliminari nazzjonali ma’ dan il-prinċipju. Il-proċedura nazzjonali teħtieġ li l-qrati inferjuri li jiddeċiedu dwar ċerti kwistjonijiet jadixxu l-ogħla qorti sabiex din tkun tista’ tiddeċiedi fuq punt ta’ liġi.
2.        Din it-talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunalul București (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest, ir-Rumanija) taqa’ fil-kuntest ta’ rikors ippreżentat quddiem din il-qorti minn diversi persuni kontra l-Ministerul Finanțelor (il-Ministru għall-Finanzi, ir-Rumanija) (iktar ’il quddiem il-“konvenut”) dwar, inter alia, id-drittijiet salarjali ta’ persunal imħallas minn fondi pubbliċi.
3.        It-talba tikkonċerna digriet ta’ emerġenza – l-OUG Nru 62/2024 (3) – adottat mill-Gvern Rumen fl‑2024, li għandu l-għan li jiżgura prassi ġudizzjarja konsistenti u armonizzata. L-OUG Nru 62/2024 jipprevedi, essenzjalment, li, għalkemm, fil-kuntest ta’ azzjoni li tikkonċerna, inter alia, id-drittijiet salarjali ta’ persunal imħallas minn fondi pubbliċi, il-qorti adita fl-ewwel istanza jew fl-appell tikkonstata li l-Înalta Curte de Casație și Justiție (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja, ir-Rumanija) (iktar ’il quddiem l-“ÎCCJ”) (4) ma ddeċidietx dwar punt ta’ liġi li l-kjarifika tiegħu hija neċessarja sabiex tiddeċiedi fuq il-mertu tal-kawża, il-qorti inkwistjoni għandha titlob lill-ÎCCJ tiddeċiedi dwar dan il-punt. Id-deċiżjoni tar-rinviju lill-ÎCCJ għandha tintbagħat lill-qrati l-oħra li għandhom kompetenza sabiex jisimgħu kawżi simili, fl-ewwel istanza jew fl-appell. Dawn il-qrati għandhom jissospendu l-proċeduri dwar azzjonijiet simili pendenti quddiemhom sakemm il-ÎCCJ tiddeċiedi fuq il-punt ta’ liġi inkwistjoni. F’dan ir-rigward, l-ÎCCJ għandha tiddeċiedi dwar il-punt ta’ liġi fi żmien 60 jum mid-data tar-rinviju.
4.        Ir-rikorrenti fil-kawża quddiem il-qorti tar-rinviju jsostnu li l-qrati ma jistgħux jiġu mċaħħda mid-dritt li jiddeċiedu l-kawżi u li qorti waħda – l-ÎCCJ – ma tistax tiddeċiedi dwar punt ta’ liġi li jikkonċerna diversi kawżi differenti. Il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk l-Artikolu 2 TUE, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE u l-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) jipprekludux tali leġiżlazzjoni nazzjonali. Hija tenfasizza l-fatt li l-Legea nr. 134/2010 privind Codul de procedură civilă (il-Liġi Nru 134/2010 dwar il-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili, iktar ’il quddiem “il-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili”) (5) diġà jipprevedi l-possibbiltà li l-qrati tal-aħħar istanza jitolbu lill-ÎCCJ tiddeċiedi dwar punt ta’ liġi li jeħtieġ kjarifika. Madankollu, b’differenza mill-proċedura prevista mill-OUG Nru 62/2024, li tapplika biss għal azzjonijiet li jirrigwardaw, inter alia, id-drittijiet
salarjali u għall-pensjoni ta’ persunal imħallas minn fondi pubbliċi, il-proċedura tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili għandha natura fakultattiva u portata iktar wiesgħa ratione materiae.
5.        Peress li l-indipendenza ġudizzjarja u ċ-ċertezza legali li jirriżultaw mill-konsistenza jew mill-uniformità tal-ġurisprudenza (6) huma t-tnejn elementi li huma inerenti għall-Istat tad-dritt (7), jista’ jkun hemm ċerta tensjoni bejn dawk iż-żewġ elementi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tirrikonċilja.
6.        Ikun kemmxejn mhux sinċier li ma jiġix irrikonoxxut mill-bidu ċertu xebh bejn il-proċedura skont l-OUG Nru 62/2024 u dik tal-Artikolu 267 TFUE. Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha teżamina kif jinteraġixxu dawk iż-żewġ proċeduri għal deċiżjoni preliminari u jekk il-proċedura nazzjonali prevista mill-OUG Nru 62/2024 tinterferixxix mal-proċedura tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari prevista fl-Artikolu 267 TFUE u mas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni.
II.    Il-kuntest ġuridiku – Id-dritt Rumen
A.      OUG Nru 62/2024
7.        L-Artikoli 1 sa 4 tal-OUG Nru 62/2024 jipprovdu:
“Artikolu 1
(1)      Dan id-Digriet ta’ Emerġenza għandu japplika għall-proċeduri li jikkonċernaw l-istabbiliment u/jew il-ħlas ta’ drittijiet salarjali jew ta’ drittijiet relatati mas-salarji ta’ persunal imħallas minn fondi pubbliċi […]
(2)      Dan id-Digriet ta’ Emerġenza għandu japplika wkoll għall-proċeduri dwar l-istabbiliment u/jew il-ħlas tad-drittijiet għall-pensjoni […]
[…]
Artikolu 2
(1)      Jekk, matul il-proċedura msemmija fl-Artikolu 1, il-kulleġġ ġudikanti adit bil-proċess fl-ewwel istanza jew fl-appell, billi jivverifika u jikkonstata li l-[ÎCCJ] ma ddeċidietx dwar punt ta’ liġi li l-kjarifika tiegħu
hija neċessarja sabiex tingħata deċiżjoni dwar il-mertu tal-kawża, u li dan il-punt ta’ liġi lanqas ma huwa s-suġġett ta’ appell pendenti fl-interessi tal-liġi, għandu jitlob lill-[ÎCCJ] tiddeċiedi bħala prinċipju dwar il-punt ta’ liġi rrinvjat quddiemha.
(2)      Kopja tad-deċiżjoni tar-rinviju għandha tintbagħat ukoll, flimkien mal-komunikazzjoni lill-[ÎCCJ], permezz ta’ posta elettronika, mill-qorti tar-rinviju lill-qrati l-oħra li għandhom kompetenza sabiex jieħdu konjizzjoni, fl-ewwel istanza jew fl-appell, ta’ proċedura tal-istess natura bħal dik li fiha ġiet ifformulata din id-deċiżjoni […]
(3)      Kawżi simili mressqa quddiem il-qrati għandhom jiġu sospiżi sakemm tingħata d-deċiżjoni preliminari tal-[ÎCCJ] li taqta’ l-punt ta’ liġi.
[…]
(5)      Ir-rinviji msemmija fil-paragrafu 1 għandhom jingħataw prijorità, sa mhux iktar tard minn 60 jum mid-data li fiha l-kawża tkun ġiet assenjata lill-[ÎCCJ].
(6)      Ir-raġunijiet għad-deċiżjoni għandhom jiġu kkomunikati mhux iktar tard minn 15‑il jum wara d-data tal-konsenja u d-deċiżjoni għandha tiġi ppubblikata, mhux iktar tard minn 5 ijiem wara li tkun ġiet immotivata, fil-Monitorul Oficial al României, Parti I.
Artikolu 3
Id-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 1 u 2 għandhom japplikaw ukoll għall-proċeduri pendenti fid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan id-digriet ta’ emergenza.
Artikolu 4
Id-dispożizzjonijiet ta’ dan id-digriet ta’ emergenza għandhom ikunu
ssupplimentati mill-[Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili] […]”
B.      Il-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili
8.        L-Artikoli 519 sa 521 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili, dwar ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari quddiem l-ÎCCJ sabiex jiġi riżolt punt wieħed jew iktar ta’ liġi, jipprovdu:
“Artikolu 519
Suġġett tar-rinviju
Jekk, matul il-kawża, kulleġġ ġudikanti tal-[ÎCCJ], ta’ qorti tal-appell jew ta’ qorti reġjonali li tiddeċiedi fl-aħħar istanza, li jikkonstata li punt ta’ liġi li l-kjarifika tiegħu hija neċessarja sabiex tingħata deċiżjoni fuq il-mertu tal-kawża huwa ġdid, li l-[ÎCCJ] ma ddeċidietx dwar dan il-punt u li dan il-punt ta’ liġi lanqas ma huwa s-suġġett ta’ appell pendenti fl-interessi tal-liġi, dan il-kulleġġ ġudikanti jista’ jitlob lill-[ÎCCJ] tiddeċiedi bħala prinċipju dwar il-punt ta’ liġi li jitressaq quddiemha.
Artikolu 520
Il-proċedura
(1)      Ir-rinviju ta’ kawża quddiem l-[ÎCCJ] għandu jsir mill-kulleġġ ġudikanti wara skambji ta’ opinjonijiet, jekk il-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 519 huma ssodisfatti, permezz ta’ deċiżjoni li ma tistax tiġi appellata. Jekk jiġi ordnat fid-deċiżjoni li l-kawża tiġi rrinvjata, din għandha tinkludi r-raġunijiet għall-ammissibbiltà tar-rinviju skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 519, kif ukoll il-perspettiva tal-kulleġġ ġudikanti u tal-partijiet.
(2)      Permezz tad-deċiżjoni prevista fil-paragrafu 1, il-kawża għandha tiġi sospiża sakemm tingħata d-deċiżjoni preliminari [tal-ÎCCJ] dwar il-punt ta’ liġi.
(3)      Ladarba l-kawża tiġi rreġistrata fir-reġistru tal-[ÎCCJ], id-deċiżjoni tar-rinviju għandha tiġi ppubblikata fuq il-paġna web ta’ din il-qorti.
(4)      Kawżi simili quddiem il-qrati jistgħu jiġu sospiżi sakemm ikun hemm l-eżitu tar-rinviju.
[…]
(7)      [...] [il-president tal-kulleġġ ġudikanti] jaħtar imħallef sabiex iħejji rapport dwar il-punt ta’ liġi li għalih isir rinviju. [...]
[…]
(10)      Ir-rapport jiġi nnotifikat lill-partijiet li, fi żmien 15‑il jum min-notifika tiegħu, jippreżentaw […] l-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom dwar il-punt tal-liġi rrinvjat.
[…]
(12)      Ir-rinviju għandu jiġi ttrattat, mingħajr ma jissejħu l-partijiet, mhux iktar tard minn tliet xhur mid-data tad-deċiżjoni [tar-rinviju], u s-soluzzjoni għandha tiġi adottata minn tal-inqas żewġ terzi tan-numru ta’ mħallfin tal-kulleġġ ġudikanti. L-astensjoni mill-vot ma hijiex awtorizzata.
Artikolu 521
Il-kontenut u l-effetti tad-deċiżjoni
(1)      Il-Kulleġġ għas-soluzzjoni ta’ punti ta’ liġi għandu jiddeċiedi dwar ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari biss fir-rigward tal-punt ta’ liġi li għandu jiġi deċiż.
[…]
(3)      Kwalunkwe soluzzjoni mogħtija fir-rigward ta’ kwistjonijiet legali għandha tkun vinkolanti mid-data tal-pubblikazzjoni tad-deċiżjoni fil-Monitorul Oficial al României, Parti I u, għall-qorti li tkun talbet ir-riżoluzzjoni tal-punt tal-liġi rilevanti, mid-data tal-għoti tad-deċżjoni.
[…]”
III. Il-kawża prinċipali u t-talba għal deċiżjoni preliminari
9.        Fl‑20 ta’ Novembru 2023, ir-rikorrenti adixxew lit-Tribunalul București (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest) b’azzjoni intiża li tobbliga lill-konvenut, inter alia, jikkalkola mill-ġdid u jħallas, abbażi tal-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni, id-differenza bejn id-drittijiet salarjali effettivament irċevuti u dawk dovuti għal-livell massimu ta’ remunerazzjoni għal pożizzjonijiet simili f’diversi amministrazzjonijiet u istituzzjonijiet pubbliċi. Fl‑14 ta’ Ġunju 2024, u għalhekk matul din il-proċedura, l-OUG Nru 62/2024 daħal fis-seħħ. Skont l-Artikolu 3 tal-OUG Nru 62/2024, l-Artikoli 1 u 2 tiegħu japplikaw ukoll għall-proċeduri pendenti fid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan id-digriet ta’ emerġenza. Waqt seduta li nżammet fl‑4 ta’ Settembru 2024, il-qorti tar-rinviju staqsiet lill-partijiet jekk kienx hemm lok li tressaq talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Ir-rikorrenti sostnew, essenzjalment, li “qorti adita b’tilwima dwar drittijiet salarjali ma tistax tiġi mċaħħda mid-dritt li tiddeċiedi fuq kawża u li kulleġġ ġudikanti wieħed biss [(8)] ma jistax jiddeċiedi, fil-livell ta’ pajjiż kollu, punt ta’ liġi li jirrigwarda diversi kawżi separati”. Il-konvenut sostna li l-OUG Nru 62/2024 kien ġie adottat sabiex jgħaqqad il-ġurisprudenza diverġenti u jiżgura l-istabbiltà tar-relazzjonijiet ġuridiċi fil-qasam tad-drittijiet salarjali tal-persunal imħallas minn fondi pubbliċi.
10.      It-Tribunalul București (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest) adixxiet lill-Qorti tal-Ġustizzja fis‑17 ta’ Settembru 2024 u indikat ħames raġunijiet li wassluha sabiex tagħmel domanda preliminari.
11.      L-ewwel, konformement mal-ġurisprudenza tal-ÎCCJ dwar l-Artikolu 519 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili, ir-rwol ta’ din il-qorti skont din id-dispożizzjoni huwa eċċezzjonali. Dan iqum biss meta punt ta’ liġi li huwa
deċiżiv sabiex tingħata deċiżjoni fuq il-mertu tal-kawża ma jkunx suffiċjentement ċar u għalhekk jista’ jwassal għal ġurisprudenza inkonsistenti. Ma hijiex il-prerogattiva tal-ÎCCJ li tissostitwixxi l-qorti jew il-qrati adita/i bil-kawża. Il-ÎCCJ ma tistax issolvi punti ta’ liġi mqajma f’kawża, sakemm dawn il-punti ma jwasslux għal diffikultajiet. Barra minn hekk, il-proċedura tal-Artikolu 519 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili hija fakultattiva u l-imħallfin huma liberi li jevalwaw id-diffikultà tal-punt ta’ liġi u li jiġġestixxu l-kawża abbażi tal-fatti speċifiċi tagħha. Din id-dispożizzjoni tiżgura wkoll li hija biss il-qorti tal-aħħar istanza li tista’ tirrinvija kwistjoni quddiem l-ÎCCJ jekk hija tikkonstata l-eżistenza ta’ punt ta’ liġi ġdid li ma jkunx is-suġġett ta’ appell fl-interess tal-liġi skont l-Artikoli 514 sa 518 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili. Barra minn hekk, l-Artikolu 519 ta’ dak il-kodiċi huwa applikabbli għal kull persuna.
12.      B’kuntrast, għall-kawżi li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu, l-OUG Nru 62/2024 jittrasforma proċedura fakultattiva fi proċedura obbligatorja peress li jeżiġi li l-qrati jirrinvijaw kwistjonijiet quddiem l-ÎCCJ anki jekk ma jkollhom ebda dubju dwar il-mertu tal-kawża. L-OUG Nru 62/2024 jibdel il-kunċett ta’ “punt ta’ liġi” li jinsab fl-Artikolu 519 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili. Dan il-kunċett ma huwiex iddefinit mil-liġi u l-ÎCCJ
ikkjarifikat s-sens tiegħu
fil-ġurisprudenza tagħha sabiex tiġi żgurata delimitazzjoni stretta bejn, minn naħa, l-analiżi u l-interpretazzjoni tar-regoli tad-dritt fil-kuntest tal-mekkaniżmu ta’ unifikazzjoni tal-prassi ġudizzjarja u, min-naħa l-oħra, id-deċiżjonijiet konkreti u individwali.
13.      Barra minn hekk, ir-rekwiżit li tiġi adita l-ÎCCJ u s-sospensjoni awtomatika tal-kawżi simili kollha pendenti quddiem il-qrati jikser il-prinċipju ta’ indipendenza ġudizzjarja peress li jċaħħadhom mill-possibbiltà li jevalwaw kif il-punt ta’ liġi għandu jiġi solvut u adattat għall-kawża li titressaq quddiemhom. Dan jista’ jwassal għal xogħol b’lura konsiderevoli ta’ kawżi quddiem il-qrati, li jkompli jikkomplika l-ġestjoni effiċjenti tal-kawżi u jtawwal it-tul tal-proċeduri ġudizzjarji. Dan imur kontra l-għan iddikjarat tal-OUG Nru 62/2024, li huwa li l-amministrazzjoni tal-ġustizzja ssir iktar effiċjenti.
14.      Skont il-ġurisprudenza tal-ÎCCJ, ir-rwol ta’ din il-qorti skont l-Artikolu 519 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili ma huwiex li tapplika l-liġi sabiex tiddeċiedi l-kawża inkwistjoni;
din ir-responsabbiltà taqa’ fuq il-qorti adita bil-kawża. Il-qorti tar-rinviju tqis li l-ġurisprudenza msemmija iktar ’il fuq tal-ÎCCJ dwar l-ammissibbiltà ta’ tali rinviju ma jkollhiex skop jekk l-imħallfin ikunu obbligati jirreferu lill-ÎCCJ il-kawżi kollha li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-OUG Nru 62/2024.
15.      It-tieni, il-qorti tar-rinviju tqis li l-OUG Nru 62/2024 imur kontra l-prinċipji tal-Istat tad-dritt u tas-separazzjoni tal-poteri. Dan huwa indħil inammissibbli mill-poter eżekuttiv fl-attività ġudizzjarja. L-OUG Nru 62/2024 ma jindikax għaliex huwa japplika biss għal ċerti proċeduri ġudizzjarji u ma jipprevedix kundizzjonijiet jew termini ċari u preċiżi. Skont il-preambolu tal-OUG Nru 62/2024, l-adozzjoni tiegħu hija neċessarja minħabba prassi ġudizzjarja inkonsistenti li jista’ jkollha effett negattiv fuq il-baġit ġenerali u fuq l-istabbiltà soċjoekonomika. Dan jimplika li l-proċedura ta’ unifikazzjoni tal-prassi ġudizzjarja għandu jkollha riżultati favorevoli għall-baġit tal-Istat, li juri li l-leġiżlatur għandu ċerti aspettattivi fir-rigward tal-eżitu tal-proċedura ta’ unifikazzjoni.
16.      It-tielet, il-qorti tar-rinviju tqis li l-OUG Nru 62/2024 jippreġudika d-dritt għal smigħ xieraq iggarantit, inter alia, mill-Artikolu 47 tal-Karta. Il-partijiet fil-kawża jistgħu jipperċepixxu li dan id-digriet ta’ emerġenza jiffavorixxi l-amministrazzjoni fil-kawżi li jikkonċernaw id-drittijiet salarjali u li l-imħallfin tal-qrati inferjuri ma jgawdux mill-fiduċja tal-pubbliku neċessarja sabiex jadottaw deċiżjonijiet waħedhom,
li jdgħajjef il-fiduċja tal-pubbliku fis-sistema ġudizzjarja. Barra minn hekk, joħloq preċedent perikoluż għaċ-ċentralizzazzjoni eċċessiva tal-ġurisprudenza u l-istandardizzazzjoni furzata tal-interpretazzjoni tal-liġi f’ċerti kategoriji ta’ tilwim. Il-mekkaniżmi intiżi li jiżguraw il-konsistenza tal-ġurisprudenza ma jistgħux jiksru r-rekwiżit ta’ aċċess għal qorti indipendenti u imparzjali stabbilita bil-liġi.
17.      Ir-raba’,
il-fatt li hemm numru kbir ta’ kawżi pendenti quddiem il-qrati ma għandux jiġi konfuż mal-eżistenza ta’ ġurisprudenza diverġenti. Fi kwalunkwe każ, tali diverġenza hija inerenti għal kull sistema ġudizzjarja li hija bbażata fuq network ta’ qrati tal-ewwel istanza u ta’ appell li għandhom l-awtorità fil-qasam tal-ġurisdizzjoni territorjali tagħhom (9). Il-leġiżlazzjoni Rumena (10) fiha biżżejjed mekkaniżmi biex tiġi unifikata l-prassi ġudizzjarja. It-Tribunalul București (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest) tqis li l-prinċipju ta’ indipendenza ġudizzjarja japplika wkoll fi ħdan il-ġudikatura. Skont il-Kummissjoni Ewropea għad-Demokrazija permezz tal-Liġi (il-Kummissjoni ta’ Venezia), “organizzazzjoni ġerarkika tas-setgħa ġudizzjarja fis-sens ta’ subordinazzjoni tal-imħallfin għall-presidenti tal-qrati jew għal istanzi superjuri fl-attività [deċiżjonali] ġudizzjarja tagħhom tikkostitwixxi ksur manifest ta’ dan il-prinċipju” (11).
18.      Il-ħames, fil-Hotărârea nr. 2 din 27 iunie 2019 (Deċiżjoni Nru 2 tas‑27 ta’ Ġunju 2019; iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni Nru 2/2019”) tagħha, il-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali, ir-Rumanija) ikkonfermat ir-riżultati tar-referendum nazzjonali tas‑26 ta’ Mejju 2019, li fih il-poplu Rumen approva, inte alia, il-projbizzjoni li jiġu adottati, mill-Gvern Rumen, digrieti ta’ emerġenza fil-qasam tal-organizzazzjoni ġudizzjarja. L-OUG Nru 62/2024 huwa tali digriet. Skont il-qorti tar-rinviju, il-Gvern Rumen għandu għalhekk “jirrispetta l-obbligu ta’ lealtà kostituzzjonali” u jipproponi l-adozzjoni ta’ liġi f’dan il-qasam mill-parlament.
19.      Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, it-Tribunalul București (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest) ssospendiet l-proċeduri quddiemha u ddeċidiet li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE (ikkunsidrat flimkien mal-Artikolu 2 TUE u mal-Artikolu 47 tal-[Karta]) għandu jiġi interpretat fis-sens li l-prinċipju ta’ indipendenza tal-membri tal-ġudikatura jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi obbligu fuq il-kulleġġi ġudikanti aditi bi proċeduri li jikkonċernaw l-istabbiliment u/jew il-ħlas ta’ drittijiet salarjali jew ta’ drittijiet relatati mas-salarju ta’ persunal imħallas minn fondi pubbliċi, sabiex jitolbu lill-[ÎCCJ], fil-kawżi kollha li jkollhom jiddeċiedu, sabiex tagħti deċiżjoni minn qabel dwar kwistjonijiet legali li jkunu għadhom ma ġewx deċiżi mill-qorti suprema, sabiex b’dan il-mod titnaqqas il-kapaċità tal-imħallfin aditi bil-proċessi rispettivi li jiddeċiedu dawn l-kawżi b’mod awtonomu esklużivament fuq il-bażi li prassi ġudizzjarja mhux uniformi jista’ jkollha impatt negattiv fuq il-baġit ġenerali kkonsolidat u fuq l-istabbiltà soċjoekonomika tal-pajjiż?”
IV.    Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
20.      Il-qorti tar-rinviju talbet ukoll lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tissottometti l-kawża preżenti għall-proċedura mħaffa prevista fl-Artikolu 105 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja. Permezz ta’ digriet tat‑12 ta’ Frar 2025, il-Qorti Ġenerali ċaħdet din it-talba. Il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat, inter alia, li ma kienx hemm ċirkustanzi eċċezzjonali li jiġġustifikaw l-użu ta’ din il-proċedura.
21.      Osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati mill-Gvern Rumen u mill-Kummissjoni Ewropea.
22.      Fit‑30 ta’ Settembru 2025, il-Qorti tal-Ġustizzja stiednet lill-Gvern Rumen jipprovdi, sa mhux iktar tard mit‑3 ta’ Ottubru 2025, it-test tal-Artikoli 514 sa 521 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili applikabbli għall-fatti fil-kawża prinċipali. Il-Gvern Rumen aderixxa ma’ din it-talba.
V.      Evalwazzjoni
23.      Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, moqri flimkien mal-Artikolu 2 TUE u l-Artikolu 47 tal-Karta, kif ukoll il-prinċipju ta’ indipendenza ġudizzjarja, jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi fuq il-qrati nazzjonali aditi b’kawżi li jikkonċernaw, inter alia, id-drittijiet salarjali ta’ persunal imħallas minn fondi pubbliċi li jitolbu lill-qorti suprema tagħti deċiżjoni preliminari dwar punt ta’ liġi li jkun għadu ma ġiex deċiż minn din l-aħħar qorti. Il-qorti tar-rinviju tqis li dan l-obbligu, flimkien mal-obbligu għall-qrati l-oħra aditi b’rikorsi simili li jissospendu l-proċedura li biha huma aditi, jippreġudika l-indipendenza tal-imħallfin tal-qrati inferjuri.
24.      Preliminarjament, huwa utli li jiġu enfasizzati xi elementi tas-sistema ġudizzjarja Rumena li huma rilevanti sabiex jinftiehem il-mekkaniżmu introdott mill-OUG Nru 62/2024 u l-artikolazzjoni tiegħu mal-obbligi li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni. Skont l-Artikolu 126(3) tal-Constituţia României (il-Kostituzzjoni Rumena), l-ÎCCJ
għandha tipprovdi interpretazzjoni u implimentazzjoni unitarji tal-liġi mill-qrati l-oħra, skont il-kompetenza tagħha. Il-qrati supremi ta’ ħafna Stati Membri għandhom l-istess funzjoni, li ġeneralment iwettqu fl-appell. Dawn l-appelli spiss ikunu limitati għal punti ta’ liġi (12). Għal din ir-raġuni, il-każijiet li fihom titqajjem kwistjoni legali importanti jistgħu, fil-prinċipju, jiġu appellati quddiem il-qorti suprema tal-Istat Membru kkonċernat. Sabiex il-qrati supremi jkunu jistgħu jiffokaw fuq kwistjonijiet ta’ importanza fundamentali, jistgħu jiġu applikati regoli proċedurali differenti, bħall-filtrazzjoni ta’ appelli (13).
25.      F’dan il-każ, jidher li (14) fl-ordinament ġuridiku Rumen, ċerti kwistjonijiet legali mqajma f’kawżi li jikkonċernaw, inter alia, l-istabbiliment u/jew il-ħlas tad-drittijiet salarjali ta’ persunal imħallas minn fondi pubbliċi ma jistgħux neċessarjament jiġu appellati quddiem l-ÎCCJ. F’tali każijiet, il-qrati għajr l-ÎCCJ jaġixxu bħala qrati tal-aħħar istanza. Madankollu, l-OUG Nru 62/2024 jintroduċi mekkaniżmu li jiggarantixxi li punt ta’ liġi li forsi jista’ ma jiġix deċiż fl-appell mill-ÎCCJ madankollu jiġi rrinvijat lil din il-qorti permezz ta’ mekkaniżmu ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari obbligatorju. Fil-fehma tiegħi, dan il-mekkaniżmu jqajjem kwistjoni legali addizzjonali li ser nindirizza fl-aħħar taqsima ta’ dawn il-konklużjonijiet: f’tali ċirkustanzi, liema hija l-qorti li d-deċiżjoni tagħha ma hijiex suġġetta għal rimedju ġudizzjarju taħt id-dritt nazzjonali fis-sens tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE?
26.      Qabel ma nanalizza dawn il-kwistjonijiet, l-ewwel ser neżamina l-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari. Imbagħad ser infakkar fil-qosor l-aspetti rilevanti tal-ġurisprudenza eżistenti tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-qasam tal-Istat tad-dritt, b’mod partikolari fir-rigward tal-proċeduri intiżi għall-unifikazzjoni tal-ġurisprudenza nazzjonali qabel ma nanalizza din il-ġurisprudenza fid-dawl tat-tħassib imqajjem mill-qorti tar-rinviju. Fl-aħħar nett, fid-dawl tal-osservazzjonijiet tal-Kummissjoni dwar dan is-suġġett, ser neżamina jekk il-proċedura nazzjonali inkwistjoni tistax tippreġudika d-djalogu bejn il-qrati Rumeni u l-Qorti tal-Ġustizzja bis-saħħa tal-Artikolu 267 TFUE u s-supremazija tad-dritt tal-Unjoni.
A.      Il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja u l-ammissibbiltà tad-domanda preliminari
27.      Il-Gvern Rumen u l-Kummissjoni jqisu li l-Artikolu 47 tal-Karta ma huwiex applikabbli għall-kawża prinċipali.
28.      Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Karta fir-rigward tal-azzjoni tal-Istati Membri huwa ddefinit fl-Artikolu 51(1) tagħha, li jipprevedi li d-dispożizzjonijiet tal-Karta huma intiżi għall-Istati Membri biss meta jkunu qed jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni. Id-drittijiet fundamentali ggarantiti fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni huma għalhekk intiżi li jiġu applikati fis-sitwazzjonijiet kollha rregolati mid-dritt tal-Unjoni, iżda mhux lil hinn minn tali sitwazzjonijiet (15). Il-qorti tar-rinviju ma pprovdiet ebda indikazzjoni li t-tilwima fil-kawża prinċipali tirrigwarda l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni ta’ regola tad-dritt tal-Unjoni li tkun qiegħda tiġi implimentata fil-livell nazzjonali (16). Għaldaqstant, konformement mal-Artikolu 51(1) tal-Karta, l-Artikolu 47 tagħha ma huwiex applikabbli, bħala tali, għal din il-kawża.
29.      L-Artikolu 19 TUE, li jikkonkretizza l-valur tal-Istat tad-dritt iddikjarat fl-Artikolu 2 TUE, jagħti lill-qrati nazzjonali u lill-Qorti tal-Ġustizzja r-responsabbiltà li jiggarantixxu l-applikazzjoni sħiħa tad-dritt tal-Unjoni fl-Istati Membri kollha kif ukoll il-protezzjoni ġudizzjarja li l-individwi għandhom taħt dan id-dritt (17). Skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, l-Istati Membri għandhom jipprevedu sistema ta’ rimedji u ta’ proċeduri legali li jiżguraw stħarriġ ġudizzjarju effettiv fl-“oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni”, indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk l-Istati Membri jimplimentawx id-dritt tal-Unjoni. Din id-dispożizzjoni hija intiża, inter alia, li tapplika għal kull korp nazzjonali li jkun f’pożizzjoni li jiddeċiedi, bħala qorti, fuq kwistjonijiet dwar l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni u li jaqgħu, għaldaqstant, taħt l-oqsma koperti minn dan id-dritt (18). Dan huwa l-każ tal-qorti tar-rinviju. Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-eżistenza stess ta’ stħarriġ ġudizzjarju effettiv intiż li jiżgura l-osservanza tad-dritt tal-Unjoni hija inerenti fi Stat tad-dritt (19).
30.      Peress li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jimponi fuq l-Istati Membri kollha l-obbligu li jistabbilixxu r-rimedji neċessarji sabiex jiżguraw protezzjoni ġudizzjarja effettiva fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni, fis-sens b’mod partikolari tal-Artikolu 47 tal-Karta, din l-aħħar dispożizzjoni, minkejja li ma hijiex applikabbli għall-kawża prinċipali, għandha tittieħed debitament inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-interpretazzjoni tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE (20).
31.      Konsegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta l-Artikolu 2 TUE u t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta, f’din il-kawża.
32.      Fuq il-kwistjoni tal-ammissibbiltà, inqis, bħall-Gvern Rumen, li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għad-domanda tal-qorti tar-rinviju bbażata fuq it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE tista’ tipprovdi lil din tal-aħħar interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li tippermettilha tiddeċiedi kwistjonijiet proċedurali tad-dritt nazzjonali – dwar il-ġurisdizzjoni tagħha u dik tal-ÎCCJ – qabel ma tiddeċiedi fuq il-mertu tat-tilwima li għandha quddiemha (21). Barra minn hekk, xejn ma jindika li l-qorti tar-rinviju ma tistax tiddeduċi l-konsegwenzi ta’ din l-interpretazzjoni (22). Għaldaqstant, id-domanda hija ammissibbli.
B.      Analiżi
33.      Hija ġurisprudenza stabbilita li l-organizzazzjoni tal-ġustizzja fl-Istati Membri, b’mod partikolari l-istabbiliment, il-kompożizzjoni, is-setgħat u l-funzjonament tal-qrati nazzjonali, taqa’ taħt il-kompetenza ta’ dawn l-Istati. Madankollu, fl-eżerċizzju ta’ din il-kompetenza, l-Istati Membri huma obbligati josservaw l-obbligi tagħhom li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari mill-Artikoli 2 u 19 TUE (23).
34.      Il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet tal-individwi taħt id-dritt tal-Unjoni, imsemmi fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni affermat mill-ġdid fl-Artikolu 47 tal-Karta. Kif imsemmi iktar ’il fuq (24), għalkemm din l-aħħar dispożizzjoni ma hijiex applikabbli f’dan il-każ, bħala tali, hija għandha tittieħed debitament inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-interpretazzjoni tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE. Mill-ewwel sentenza tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta jirriżulta li kull persuna għandha d-dritt għal smigħ ġust u pubbliku fi żmien raġonevoli minn qorti indipendenti u imparzjali, stabbilita minn qabel bil-liġi. Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-garanziji ta’ qorti indipendenti u imparzjali, stabbilita minn qabel bil-liġi, jikkostitwixxu l-bażi tad-dritt għal smigħ xieraq (25).
35.      Hemm ġurisprudenza abbundanti tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar iż-żewġ aspetti interni (26) u esterni (27) tal-indipendenza ġudizzjarja. Dan l-aspett tal-aħħar huwa intiż mhux biss li jippreżerva l-indipendenza tal-qrati fir-rigward tas-setgħa leġiżlattiva u dik eżekuttiva skont il-prinċipju ta’ separazzjoni tas-setgħat, iżda wkoll sabiex jipproteġi lill-imħallfin minn kull influwenza indebita minn ħdan il-qorti kkonċernata (28) u a fortiori minn qrati oħra.
36.      It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jeżiġi wkoll l-eżistenza ta’ qorti “stabbilita minn qabel bil-liġi”, fid-dawl tar-rabtiet inseparabbli li jeżistu bejn l-aċċess għal tali qorti u l-garanziji ta’ indipendenza u ta’ imparzjalità tal-imħallfin. Dan ir-rekwiżit ikopri mhux biss il-bażi legali tal-eżistenza nnifisha ta’ qorti, iżda wkoll il-kompożizzjoni tal-kulleġġ ġudikanti f’kull każ (29) u kwalunkwe dispożizzjoni oħra tad-dritt nazzjonali li, jekk tinkiser, tagħmel il-parteċipazzjoni ta’ mħallef wieħed jew iktar fl-eżami ta’ kawża irregolari (30). Dan ifisser, inter alia, li huwa biss il-kulleġġ ġudikanti responsabbli mill-kawża li jieħu d-deċiżjoni li ttemm il-kawża. Ir-rekwiżiti ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva jippreżupponu għalhekk, inter alia, l-eżistenza ta’ regoli dwar il-kompożizzjoni tal-kulleġġi ġudikanti li huma trasparenti u magħrufa mill-partijiet fil-kawża u li huma ta’ natura li jeskludu kull indħil indebitu fil-proċess deċiżjonali relatat ma’ kawża partikolari minn persuni esterni għall-kulleġġ ġudikanti responsabbli minn din il-kawża li quddiemhom il-partijiet ma kinux f’pożizzjoni li jsostnu l-argumenti tagħhom (31). Ir-rekwiżiti dwar il-kompożizzjoni tal-kulleġġ ġudikanti xi drabi jissejħu l-kunċett ta’ “qorti legali” (32).
37.      Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li Stat Membru jista’, f’ċerti ċirkustanzi, jagħti kompetenza esklużiva sabiex jieħu konjizzjoni ta’ ċerti kwistjonijiet sostantivi tad-dritt tal-Unjoni lil korp wieħed jew lil diversi korpi deċentralizzati. L-attribuzzjoni ta’ kompetenza esklużiva lil qorti waħda tista’ tippermetti lil din il-qorti tikseb perizja speċjali xierqa sabiex tillimita t-tul medju tal-kawżi jew sabiex tiggarantixxi prassi uniformi fit-territorju nazzjonali, u b’hekk tikkontribwixxi għaċ-ċertezza legali. Bl-istess mod, il-ħatra ta’ qrati ta’ livell ogħla ta’ esperjenza professjonali tal-imħallfin tista’ tiffaċilita amministrazzjoni iktar omoġenja u speċjalizzata tal-ġustizzja fil-qasam tad-dritt sostantiv tal-Unjoni kkonċernat u protezzjoni iktar effettiva tad-drittijiet li l-partijiet fil-kawża jisiltu minn dan id-dritt (33). Madankollu, huma l-Istati Membri li għandhom jiżguraw f’kull każ protezzjoni effettiva tad-drittijiet li l-individwi jisiltu mid-dritt tal-Unjoni (34).
38.      Fir-rigward tal-kwistjoni speċifika tal-miżuri nazzjonali għall-unifikazzjoni tal-ġurisprudenza nazzjonali, il-Qorti tal-Ġustizzja qalet fis-sentenza Hann-Invest li kull miżura jew prassi
nazzjonali intiża li
tevita jew issolvi kunflitti ġurisprudenzjali, li b’hekk tiggarantixxi ċ-ċertezza legali, għandha tkun konformi mat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE (35). Il-Qorti tal-Ġustizzja indikat ukoll f’din is-sentenza (36) li mekkaniżmu proċedurali li jippermetti lil imħallef ta’ qorti nazzjonali, li ma huwiex membru tal-kulleġġ ġudikanti kompetenti, li jibgħat kawża quddiem kulleġġ ġudikanti estiż ta’ din il-qorti ma jmurx kontra r-rekwiżiti li jirriżultaw mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, sakemm jiġu ssodisfatti tliet kundizzjonijiet: (i) il-kawża tkun għadha ma ġietx deċiża mill-kulleġġ ġudikanti inizjalment maħtur; (ii) iċ-ċirkustanzi li fihom jista’ jsir tali rinviju huma ddefiniti b’mod ċar fil-leġiżlazzjoni applikabbli (37); u (iii) ir-rinviju ma jċaħħadx lill-partijiet interessati mill-possibbiltà li jipparteċipaw fil-proċedura quddiem il-kulleġġ ġudikanti sendenti f’kompożizzjoni estiża (38). Kif irrilevat il-Kummissjoni, il-fatti ta’ din il-kawża huma differenti minn dawk tas-sentenza Hann-Invest. L-OUG Nru 62/2024 jistabbilixxi proċedura obbligatorja ta’ unifikazzjoni tal-ġurisprudenza minn qorti superjuri, jiġifieri l-ÎCCJ, iktar milli mekkaniżmu jew prassi
interna li tippermetti l-intervent fl-attività ġudizzjarja ta’ kulleġġ ġudikanti ta’ persuni oħra li jeżerċitaw funzjoni fi ħdan il-qorti kkonċernata. Barra minn hekk, filwaqt li r-rinviju lill-ÎCCJ huwa obbligatorju f’ċerti każijiet, għall-kuntrarju tal-fatti indikati fis-sentenza Hann-Invest, huwa jirriżulta mill-kulleġġ ġudikanti nnifsu. Minkejja tali differenzi, inqis madankollu li d-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dik is-sentenza hija partikolarment istruttiva fil-kuntest ta’ din il-kawża. It-tliet kundizzjonijiet stabbiliti f’din is-sentenza huma, fil-fehma tiegħi, ta’ natura ġenerali u jistgħu jiġu applikati mutatis mutandis f’din il-kawża.
39.      Għalkemm it-Tribunalul București (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest) tistaqsi dwar il-legalità tal-OUG Nru 62/2024 għal diversi raġunijiet, għandu jiġi enfasizzat li din il-qorti ma tikkontestax il-legalità tal-kompożizzjoni tagħha stess u lanqas dik tal-ÎCCJ. Barra minn hekk, kif osservat il-Kummissjoni, b’differenza mis-sitwazzjoni li kienet teżisti fir-Repubblika tal-Polonja meta ngħatat is-sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2023, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza u ħajja privata tal-imħallfin) (39), ma huwiex issuġġerit f’din il-kawża li l-proċedura prevista mill-OUG Nru 62/2024 tipprekludi lill-qrati nazzjonali mitluba japplikaw id-dritt tal-Unjoni milli jivverifikaw jekk, fil-kompożizzjoni tagħhom, jikkostitwixxux qrati indipendenti u imparzjali stabbiliti mil-liġi (40). It-Tribunalul București (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest) lanqas ma tafferma li dawn il-qrati ma humiex imparzjali fil-kuntest tal-proċedura stabbilita mill-OUG Nru 62/2024 (41). Il-qorti tar-rinviju għalhekk ma qajmitx dubji dwar l-impermeabbiltà tagħha fir-rigward ta’ elementi esterni u dwar in-newtralità tagħha fir-rigward tal-interessi inkwistjoni, u lanqas ma qajmet tali dubji fir-rigward tal-ÎCCJ (42). Barra minn hekk, f’dan il-każ, l-allegat preġudizzju għall-indipendenza ġudizzjarja ma jirriżultax mill-qrati inferjuri Rumeni jew mill-ÎCCJ stess, iżda pjuttost mill-involviment “obbligatorju” tal-ÎCCJ fid-deċiżjoni tal-kawżi pendenti quddiem il-qrati inferjuri skont l-OUG Nru 62/2024.
40.      It-Tribunalul București (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest) tqis madankollu li, bl-adozzjoni tal-OUG Nru 62/2024, l-eżekuttiv Rumen indaħal b’mod xejn xieraq fl-isfera ġudizzjarja u ppreġudika l-indipendenza tal-qrati inferjuri minħabba l-obbligu ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari lill-ÎCCJ. Il-qorti tar-rinviju enfasizzat b’mod partikolari l-fatt li, minbarra dan id-digriet ta’ emerġenza, diġà jeżistu diversi proċeduri fir-Rumanija sabiex tiġi evitata ġurisprudenza nazzjonali diverġenti u sabiex tiġi ggarantita ċ-ċertezza legali (43). Pereżempju, l-Artikoli 514 sa 518 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili jistabbilixxu proċedura għall-unifikazzjoni tal-ġurisprudenza fl-interess tal-liġi (44), filwaqt li l-Artikoli 519 sa 521 ta’ dak il-kodiċi jistabbilixxu proċedura “ġenerali” ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari ta’ punti ta’ liġi lill-ÎCCJ. It-Tribunalul București (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest) tirreferi b’mod wiesa’ għal din l-aħħar proċedura u timplika li l-OUG Nru 62/2024 huwa, tal-inqas sa ċertu punt, superfluwu, u li l-adozzjoni tiegħu għalhekk ma hijiex iġġustifikata. Il-qorti tar-rinviju tenfasizza u tikkritika wkoll id-differenzi bejn il-proċedura prevista fl-Artikoli 519 sa 521 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili u dik tal-OUG Nru 62/2024. Hija tikkritika għalhekk in-natura obbligatorja tal-OUG Nru 62/2024 u l-fatt li hija tapplika għall-qrati inferjuri kollha iktar milli għall-qrati tal-aħħar istanza, u timponi fuq dawn il-qrati l-obbligu li jadixxu lill-ÎCCJ anki jekk ma jkollhom ebda dubju dwar il-mertu tal-kawża. Essenzjalment, il-qorti tar-rinviju tqis li dan iwassal għall-użurpazzjoni tal-kompetenza tal-qrati inferjuri mill-ÎCCJ.
41.      Il-Gvern Rumen josserva,
madankollu li l-OUG Nru 62/2024 ma jistabbilixxix proċedura “mekkanika” jew “awtomatika” għar-rinviju ta’ kull punt ta’ liġi ġdid lill-ÎCCJ. Skont l-Artikoli 519 u 520 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili (45), li jissupplimentaw l-OUG Nru 62/2024, kwistjonijiet ta’ liġi ġodda ma jeħtiġux rinviju għal deċiżjoni preliminari lill-ÎCCJ. Huma biss kwistjonijiet ta’ liġi diffiċli li jistgħu jwasslu għal deċiżjonijiet diverġenti li jistgħu jkunu s-suġġett ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari quddiem l-ÎCCJ. Il-qrati inferjuri għandhom jevalwaw jekk il-kundizzjonijiet kollha ta’ ammissibbiltà humiex issodisfatti qabel ma jirreferu punt ta’ liġi lill-ÎCCJ u r-raġunijiet li jiġġustifikaw tali rinviju għandhom jiġu esposti fid-deċiżjoni tar-rinviju (46). Il-Gvern Rumen iddikjara wkoll li, sabiex ma jitnaqqasx ir-rwol tal-qrati ordinarji, ir-rwol tal-ÎCCJ skont l-OUG Nru 62/2024 huwa ta’ natura eċċezzjonali. Barra minn hekk, jekk l-interpretazzjoni ta’ punt ta’ liġi adottata mill-ÎCCJ hija vinkolanti skont l-Artikolu 521(3) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili u l-Artikolu 126(3) tal-
Kostituzzjoni Rumena, l-ÎCCJ ma tistax tapplika l-interpretazzjoni tagħha tal-punt ta’ liġi għaċ-ċirkustanzi speċifiċi ta’ kawża. Dan ir-rwol jaqa’ esklużivament fuq il-qorti tar-rinviju. Għalhekk, deċiżjoni preliminari tal-ÎCCJ tipprovdi biss risposta astratta għal kwistjoni ta’ liġi diffiċli.
42.      Qabel kollox għandu jiġi enfasizzat li, bħala prinċipju, jaqa’ taħt il-kompetenza tal-poter leġiżlattiv jew eżekuttiv Rumen li jevalwa jekk l-adozzjoni ta’ mekkaniżmu supplimentari ta’ unifikazzjoni tal-ġurisprudenza hijiex neċessarja (47). Kif osservat il-Kummissjoni, inqis li l-eżistenza ta’ proċeduri oħra tad-dritt nazzjonali li għandhom għanijiet u mekkaniżmi simili ma tikkontestax, fiha nnifisha, il-legalità tal-OUG Nru 62/2024 fid-dawl tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE. Jidher li dan id-digriet ta’ emerġenza huwa lex specialis li f’ċerti każijiet jidderoga mill-Artikoli 519 sa 521 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili. Il-proċedura prevista mill-OUG Nru 62/2024 hija wkoll issupplimentata u bbażata fil-parti l-kbira tagħha fuq dawn id-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili. Barra minn hekk, il-ġurisprudenza tal-ÎCCJ dwar l-Artikoli 519 sa 521 tal-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili, u b’mod partikolari l-kompetenza tal-ÎCCJ taħthom, tidher li tapplika mutatis mutandis fil-kuntest tal-proċedura skont l-OUG Nru 62/2024. Huwa biżżejjed li jiġi kkonstatat li l-qorti tar-rinviju ma tikkontestax il-legalità ta’ dawn id-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili u lanqas barra minn hekk ebda proċedura oħra ta’ unifikazzjoni tal-ġurisprudenza fir-Rumanija. Barra dan, ebda element tal-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja ma jindika li l-koeżistenza ta’ tali proċeduri tagħti lok, inter alia, għal inċertezza legali, u b’hekk tippreġudika l-Istat tad-dritt.
43.      Jidher li (48) l-kompetenza tal-ÎCCJ u dik tal-qrati li jirrinvjawlha punti ta’ liġi skont l-OUG Nru 62/2024 hija ddefinita b’mod ċar u preċiż mil-leġiżlazzjoni u l-ġurisprudenza nazzjonali (49). Il-kompetenza tal-ÎCCJ hija strettament limitata għall-interpretazzjoni ta’ punti ta’ liġi diffiċli u astratti li jistgħu jwasslu għal ġurisprudenza diverġenti f’kawżi li jikkonċernaw, inter alia, id-drittijiet salarjali ta’ persunal imħallas minn fondi pubbliċi. Minn dan isegwi li, minkejja l-obbligu tal-qrati inferjuri li jirreferu dawn il-punti ta’ liġi lill-ÎCCJ għall-interpretazzjoni, ir-rwol ta’ din il-qorti tal-aħħar skont l-OUG Nru 62/2024 jirriżulta biss f’ċirkustanzi limitati u ddefiniti u għalhekk huwa ta’ natura eċċezzjonali. Dan jirriżulta b’mod partikolarment evidenti mir-regoli dwar l-ammissibbiltà tar-rinviji għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 519 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili, li japplika għal tali rinviji skont l-OUG Nru 62/2024 (50). Iktar importanti minn hekk, l-ÎCCJ ma għandhiex kompetenza sabiex tapplika l-interpretazzjoni tagħha tal-punt ta’ liġi inkwistjoni għall-fatti ta’ kawża partikolari u sabiex tiddeċiedi dwarha. Jidher, skont l-Artikolu 521(1) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili u, b’mod partikolari, bl-użu tal-kelma “biss” fih, li din il-kompetenza hija strettament irriżervata għall-qorti inferjuri li rreferiet il-punt ta’ liġi lill-ÎCCJ għall-interpretazzjoni jew lil qorti inferjuri li ssospendiet kawża simili bis-saħħa tal-Artikolu 2(3) tal-OUG Nru 62/2024 sakemm l-ÎCCJ tkun iddeċidiet dwar il-punt ta’ liġi. Il-proċedura skont dan id-digriet ta’ emerġenza, kif issupplimentat mill-Artikoli 519 sa 521 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili, għalhekk tiżgura li l-ÎCCJ ma tużurpax il-kompetenza tal-qrati inferjuri inkwistjoni biex jiddeċiedu dwar il-fatti speċifiċi ta’ kawża.
44.      Ma neskludix li l-fatt li l-qrati inferjuri jiġu mċaħħda mill-possibbiltà li jiddeċiedu dwar punt ta’ liġi u li jiġu obbligati jgħaddu dan il-kompitu lill-ÎCCJ jista’ jitqies li juri ċertu nuqqas ta’ fiduċja fir-rigward tal-qrati inferjuri. Madankollu, inqis li l-proċedura tal-OUG Nru 62/2024 tista’ madankollu tkun iġġustifikata mill-għan li jiġi evitat il-ħolqien ta’ korp ġurisprudenzjali kontradittorju fil-livell tal-qrati inferjuri, li jista’ jieħu ħafna żmien sabiex jissolva fil-kuntest tal-proċedura ta’ appelli ordinarji (51). Għaldaqstant, huma dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet politiċi Rumeni li għandhom jibbilanċjaw l-interessi inkwistjoni u jsibu bilanċ ġust bejn l-għan li tiġi żgurata, b’mod preventiv, il-konsistenza tal-ġurisprudenza u l-preżervazzjoni tal-kompetenza sħiħa tal-qrati inferjuri sabiex jiddeċiedu kawża. L-osservanza tar-rekwiżiti li jirriżultaw mill-Artikolu 19(1) TUE għandha tiġi żgurata fil-kuntest ta’ dan l-eżerċizzju.
45.      Jidher li (52) il-kompetenza tal-ÎCCJ u d-deċiżjoni tagħha fuq punt ta’ liġi topera qabel l-aħħar (53) deliberazzjoni tal-kawżi mill-kulleġġ ġudikanti inizjalment maħtur. Huwa għalhekk il-kulleġġ ġudikanti tal-qorti inferjuri responsabbli mill-kawża li jieħu d-deċiżjoni li ttemm l-kawża, u b’hekk jiggarantixxi li l-ewwel kundizzjoni indikata fis-sentenza Hann-Invest tkun issodisfatta (54). Din il-konklużjoni ma hijiex ikkontestata mill-obbligu li jiġu sospiżi kawżi simili oħra, fl-istennija tas-soluzzjoni tal-punt ta’ liġi mill-ÎCCJ, anki jekk dawn il-kawżi jinsabu fl-istadju tad-deliberazzjoni tal-kawża. Is-sospensjoni obbligatorja tal-kawżi mressqa quddiem il-qrati inferjuri sakemm tiġi solvuta kwistjoni legali mill-qrati supremi, kostituzzjonali jew internazzjonali hija karatteristika inerenti fid-diversi sistemi proċedurali nazzjonali. Dan huwa ġġustifikat b’mod ċar mill-għan li tiġi evitata l-adozzjoni mill-qrati inferjuri ta’ deċiżjonijiet li jistgħu jkunu f’kunflitt ma’ interpretazzjoni (imminenti) mill-qrati supremi, kostituzzjonali jew internazzjonali fuq punt ta’ liġi (55).
46.      Barra minn hekk, ir-rekwiżiti proċedurali relatati ma’ rinviju lill-ÎCCJ skont l-OUG Nru 62/2024, b’mod partikolari dawk relatati mal-ammissibbiltà u mal-kunċett ta’ “punt ta’ liġi”, jidhru li huma previsti mil-leġiżlazzjoni u/jew mill-ġurisprudenza nazzjonali u, għaldaqstant, jissodisfaw it-tieni kundizzjoni ta’ trasparenza stabbilita fis-sentenza Hann-Invest (56). Skont il-Gvern Rumen u l-Kummissjoni, sabiex tiġi ggarantita l-osservanza tal-prinċipju audi alteram partem (57), kawża tiġi rrinvijata lill-ÎCCJ wara skambju ta’ fehmiet bejn il-partijiet. Barra minn hekk, il-partijiet jistgħu jippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub dwar il-punt ta’ liġi diskuss quddiem l-ÎCCJ. Fid-dawl tal-kliem tal-Artikolu 520(7) u (10) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili, il-prinċipju li l-partijiet għandhom jinstemgħu, li jagħmel parti integrali mid-dritt għal smigħ xieraq u għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva (58), u għalhekk, inter alia, it-tielet kundizzjoni tas-sentenza Hann-Invest, jidher li hija ssodisfatta (59).
47.      Għalkemm il-qorti tar-rinviju indikat li l-OUG Nru 62/2024 jista’ jwassal għal dewmien fit-trattazzjoni tal-kawżi, din il-qorti ma indikatx li tali dewmien effettivament seħħ. Barra minn hekk, konformement mal-Artikolu 2(5) tal-OUG Nru 62/2024, ir-rinviji skont l-Artikolu 2(1) ta’ dan id-digriet ta’ emerġenza għandhom jiġu deċiżi bi prijorità u mhux iktar tard minn 60 jum mid-data li tiġi adita l-ÎCCJ. Din il-proċedura u l-obbligu korrelattiv li jiġu sospiżi kawżi simili oħra (60) huwa ċar u preċiż u ma jidhirx li huwa ta’ natura li jwassal għal dewmien eċċessiv fil-proċedura, b’mod partikolari fid-dawl tal-vantaġġi proċedurali li jirriżultaw mid-deċiżjonijiet preliminari tal-ÎCCJ li jinterpretaw punti ta’ liġi diffiċli u t-terminu oġġettivament qasir inkwistjoni. Barra minn hekk, il-proċedura prevista mill-OUG Nru 62/2024 hija iktar mgħaġġla minn dik prevista fl-Artikoli 519 sa 521 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili. F’dan ir-rigward, l-Artikolu 520(12) ta’ dan il-kodiċi jipprevedi terminu ta’ tliet xhur sabiex tingħata deċiżjoni mill-ÎCCJ. Għalhekk jidher li l-OUG Nru 62/2024 itejjeb iktar milli jippreġudika l-ġestjoni effettiva tal-każijiet (61).
48.      Fit-tielet raġuni tagħha li tagħmel domanda preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja, it-Tribunalul București (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest) tqis, b’mod partikolari, li l-indikazzjonijiet li jinsabu fil-preambolu tal-OUG Nru 62/2024 jistgħu jagħtu lok għal perċezzjoni ta’ parzjalità ġudizzjarja, u b’hekk jippreġudikaw il-fiduċja tal-pubbliku fis-sistema ġudizzjarja (62). Għaldaqstant, hija tibbaża ruħha, essenzjalment, fuq il-massima li “l-ġustizzja mhux biss għandha ssir, iżda għandha tidher ukoll li qiegħda ssir” (63).
49.      Mill-preambolu tal-OUG Nru 62/2024 jirriżulta b’mod ċar li l-poter eżekuttiv Rumen qies li “jeżisti fenomenu mifrux, li qiegħed isir stabbilit, ta’ prassi ġudizzjarja inkonsistenti fil-livell tal-qrati li jiddeċiedu fil-proċeduri dwar l-istabbiliment u/jew il-ħlas tad-drittijiet salarjali” u li “dawn il-kategoriji ta’ tilwim għandhom impatt dirett u kunsiderevoli fuq il-baġit ġenerali kkonsolidat, effett li huwa msaħħaħ mill-ħtieġa li tiġi ggarantita l-ugwaljanza fit-trattament legali”. Il-preambolu jindika wkoll li l-OUG Nru 62/2024 ġie adottat sabiex jiġu indirizzati u preklużi l-konsegwenzi negattivi li jirriżultaw minn dan il-fenomenu ta’ deċiżjonijiet ġudizzjarji diverġenti.
50.      Għandu jiġi enfasizzat li t-Tribunalul București (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest) ma tikkontestax il-veraċità jew in-natura oġġettiva tal-kontenut tal-preambolu tal-OUG Nru 62/2024. Minn dan jirriżulta b’mod ċar li l-adozzjoni ta’ dan id-digriet ta’ emerġenza kienet immotivata mill-eżistenza ta’ fenomenu ta’ deċiżjonijiet inkonsistenti tal-qrati inferjuri f’qasam partikolari u mill-ħtieġa imperattiva li tiġi żgurata l-istabbiltà tar-relazzjonijiet ġuridiċi u, b’mod partikolari, l-ugwaljanza quddiem il-liġi fil-kawżi li jaqgħu f’dan il-qasam. Il-fatt li ġurisprudenza uniformi tista’ tikkontribwixxi għal prevedibbiltà ikbar tal-ispejjeż baġitarji ma jippreġudikax fih innifsu l-Istat tad-dritt kif previst mill-Artikolu 2 TUE u mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE. Fil-fatt, ġurisprudenza uniformi tista’ ssaħħaħ l-Istat tad-dritt billi tnaqqas l-inċertezza legali u tiggarantixxi l-ugwaljanza quddiem il-liġi.
51.      Iktar importanti minn hekk, minkejja r-riferiment, fil-preambolu tal-OUG Nru 62/2024, għall-impatt ekonomiku u soċjetali tal-ġurisprudenza diverġenti inkwistjoni, xejn f’dan il-preambolu u lanqas f’dan id-digriet ta’ emerġenza nnifsu ma jobbliga lill-ÎCCJ tiddeċiedi b’mod partikolari jew li jwassal lil persuna raġonevoli sabiex tiddubita li l-ÎCCJ tiddeċiedi xejn ħlief b’imparzjalità sħiħa. Għalhekk jidher li l-OUG Nru 62/2024 u l-preambolu tiegħu ma jippermettux li wieħed jaħseb b’mod raġonevoli li d-deċiżjonijiet preliminari tal-ÎCCJ ibbażati fuq din il-leġiżlazzjoni jistgħu jiġu ppreġudikati indebitament favur l-Istat u/jew il-baġit tal-Istat. Nirrileva wkoll, għal finijiet ta’ kompletezza biss, li, skont il-Gvern Rumen, it-trattament imparzjali ta’ tali kawżi mill-ÎCCJ huwa kkonfermat minn deċiżjonijiet mogħtija sal-lum dwar tali kawżi. Fl-aħħar mill-aħħar, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa dawn l-elementi.
52.      Fir-rigward tal-ħames raġuni invokata mit-Tribunalul București (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest) sabiex tagħmel domanda preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja (64), inqis li, minkejja r-riferiment magħmul mill-ewwel qorti għad-Deċiżjoni Nru 2/2019 tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali,
ir-Rumanija) u għar-riżultati tar-referendum nazzjonali tas‑26 ta’ Mejju 2019, ma jidhirx li l-OUG Nru 62/2024 ġie adottat bi ksur tad-dritt nazzjonali, b’mod partikolari tad-dritt kostituzzjonali nazzjonali. Il-qorti tar-rinviju stess enfasizzat li r-referendum inkwistjoni kien purament konsultattiv u li l-effetti tiegħu kienu ta’ natura politika u mhux legali. Barra minn hekk, l-OUG Nru 62/2024 jidher li jsaħħaħ ir-rwol kostituzzjonali tal-ÎCCJ, stabbilit fl-Artikolu 126(3) tal-Kostituzzjoni Rumena, li jikkonsisti fl-iżgurar tal-applikazzjoni u tal-interpretazzjoni konsistenti tad-dritt mill-qrati kollha.
C.      Impatt fuq id-djalogu bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja skont l-Artikolu 267 TFUE
53.      Il-Kummissjoni tqis li kull mekkaniżmu proċedurali intiż li jiġu evitati diverġenzi fil-ġurisprudenza għandu jiżgura l-effettività tal-proċedura ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE u l-osservanza tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni. Skont l-Artikolu 412(1)(7) tal-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili, it-tressiq ta’ talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja jissospendi l-proċedura. Ma huwiex ċar jekk din id-dispożizzjoni tapplikax ukoll għat-terminu ta’ 60 jum previst fl-Artikolu 2(5) tal-OUG Nru 62/2024. Jekk l-ÎCCJ tiddeċiedi f’terminu ta’ 60 jum, filwaqt li tqis neċessarju li tagħmel domanda preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja, dan id-digriet ta’ emerġenza ikun inkompatibbli, inter alia, mal-Artikolu 267 TFUE. Barra minn hekk, jekk l-ÎCCJ tiddeċiedi mingħajr ma tistenna r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-proċedura għal deċiżjoni preliminari tkun de facto mċaħħda mill-effett utli tagħha u l-ÎCCJ tkun prekluża milli tiżgura l-applikazzjoni effettiva tad-dritt tal-Unjoni.
54.      Kif intqal iktar ’il fuq, jekk l-organizzazzjoni tal-ġustizzja fl-Istati Membri taqa’ taħt il-kompetenza ta’ dawn tal-aħħar, huma għandhom, fl-eżerċizzju ta’ din il-kompetenza, jirrispettaw l-obbligi tagħhom skont id-dritt tal-Unjoni (65). Mir-risposta li nipproponi lill-qorti tar-rinviju jirriżulta li, għalkemm id-dritt tal-Unjoni ma jipprekludix, bħala prinċipju, li l-Istati Membri jistabbilixxu proċeduri ta’ unifikazzjoni tal-ġurisprudenza nazzjonali, bħal dik tal-OUG Nru 62/2024, l-implimentazzjoni ta’ tali proċeduri għandha tosserva r-rekwiżiti li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari mill-Artikolu 267 TFUE (66).
55.      Sabiex tiġi żgurata l-preżervazzjoni tal-karatteristiċi speċifiċi u tal-awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, it-Trattati stabbilixxew sistema ġudizzjarja intiża li tiżgura l-konsistenza u l-uniformità fl-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, mal-element fundamentali tal-proċedura għal deċiżjoni preliminari prevista fl-Artikolu 267 TFUE (67). Qorti nazzjonali li d-deċiżjonijiet tagħha ma humiex suġġetti għal rimedju ġudizzjarju taħt id-dritt nazzjonali, bħall-ÎCCJ, hija obbligata li tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE meta titqajjem quddiemha kwistjoni ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni jew ta’ validità ta’ att tad-dritt sekondarju.
Dan l-obbligu huwa intiż b’mod partikolari li
jiġi evitat li ġurisprudenza nazzjonali li ma tkunx konformi mar-regoli tad-dritt tal-Unjoni tiġi stabbilita fi kwalunkwe wieħed mill-Istati Membri (68). Il-qorti inkwistjoni ma tistax tiġi eżentata minn dan l-obbligu (69) sakemm ma tkunx stabbilixxiet li d-domanda magħmula ma hijiex rilevanti jew li d-dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni inkwistjoni diġà kienet is-suġġett ta’ interpretazzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja jew li l-interpretazzjoni korretta tad-dritt tal-Unjoni hija tant ovvja li ma tħalli lok għal ebda dubju raġonevoli (70). B’kuntrast, id-deċiżjonijiet ta’ qrati nazzjonali oħra li jistgħu jiġu kkontestati mill-partijiet quddiem qorti superjuri ma humiex deċiżjonijiet fis-sens tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE. Jekk dawn il-qrati jżommu s-setgħa l-iktar wiesgħa li jadixxu lill-Qorti tal-Ġustizzja (71), huma ma għandhomx obbligu jagħmlu dan (72).
56.      Sentenza preliminari mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja torbot lill-qorti nazzjonali li eżerċitat is-setgħa diskrezzjonali tagħha jew li kkonformat ruħha mal-obbligu tagħha ta’ rinviju f’dak li jirrigwarda l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni għall-finijiet tas-soluzzjoni tat-tilwima li għandha quddiemha (73). Fil-każ kuntrarju, l-effett utli tal-Artikolu 267 TFUE jiġi kompromess (74).
57.      Nenfasizza fil-qosor li l-introduzzjoni ta’ mekkaniżmu nazzjonali ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari lill-qorti suprema tista’, f’ċerti każijiet u skont l-istadju tal-proċedura nazzjonali, tqajjem kwistjonijiet addizzjonali dwar l-identifikazzjoni tal-qorti li d-deċiżjonijiet tagħha ma humiex suġġetti għal rimedju ġudizzjarju fis-sens tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE. Din il-kwistjoni ma tqajmitx f’dan il-każ. Madankollu, din għandha tiġi indirizzata sabiex tiġi eżaminata l-interazzjoni bejn proċedura nazzjonali obbligatorja għal deċiżjoni preliminari, bħal dik f’dan il-każ, u s-sistema ta’ protezzjoni ġudizzjarja maħluqa mid-dritt tal-Unjoni. Fil-kuntest tal-proċedura skont l-OUG Nru 62/2024, ma hemm l-ebda dubju li l-ÎCCJ taġixxi bħala qorti li d-deċiżjonijiet tagħha ma humiex suġġetti għal rimedju ġudizzjarju fis-sens tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE meta tiddeċiedi dwar talba għal deċiżjoni preliminari mill-qrati inferjuri u tipprovdi interpretazzjoni legali vinkolanti fuq il-punt ta’ liġi inkwistjoni (75). Fl-assenza ta’ tali rinviju jew meta jitqies inammissibbli mill-ÎCCJ, il-qrati Rumeni li jagħtu deċiżjonijiet li ma jistgħux jiġu kkontestati għandhom jaġixxu bħala qrati fis-sens tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE (76). Dan huwa wkoll il-każ meta dawn il-qrati jiddeċiedu dwar punti oħra ta’ liġi mhux irrinvijati lill-ÎCCJ. Il-klassifikazzjoni ta’ qorti li d-deċiżjoni tagħha ma hijiex suġġetta għal rimedju ġudizzjarju fis-sens tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE tiddependi għalhekk mir-rinviju jew le ta’ punt ta’ liġi lill-ÎCCJ. Fi kwalunkwe każ, il-qrati kollha jżommu l-possibbiltà li jressqu talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE.
58.      Fir-rigward tat-terminu ta’ 60 jum previst fl-Artikolu 2(5) tal-OUG Nru 62/2024, l-implimentazzjoni ta’ din l-iskadenza, li tidher li tapplika biss għall-ÎCCJ (77), għandha tissodisfa r-rekwiżiti li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari mit-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE (78). F’dan ir-rigward, ebda element tal-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja ma jindika li l-qrati inferjuri Rumeni, inkluż it-Tribunalul București (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest), huma marbuta b’dan it-terminu. Barra minn hekk, dawn il-qrati inferjuri jidhru li jistgħu jadixxu lill-Qorti tal-Ġustizzja b’kull domanda preliminari li huma jqisu neċessarja, f’kull stadju tal-proċedura li huma jqisu xieraq, anki wara li l-ÎCCJ tkun iddeċidiet fuq punt ta’ liġi fil-kuntest tal-proċedura tal-OUG Nru 62/2024 (79). Għalhekk, jidher li l-osservazzjonijiet tal-Kummissjoni dwar it-terminu ta’ 60 jum u l-Artikolu 267 TFUE huma, tal-inqas parzjalment, kemxejn irrilevanti fil-kuntest ta’ din il-proċedura. Madankollu, ser nittratta fil-qosor dan it-terminu li għalih hija suġġetta l-ÎCCJ għall-finijiet ta’ kompletezza.
59.      Il-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni, li jistabbilixxi l-preeminenza tad-dritt tal-Unjoni fuq id-dritt tal-Istati Membri, jirrikjedi mill-korpi kollha tal-Istati Membri, inklużi l-qrati nazzjonali, l-obbligu li jagħtu effett sħiħ lid-diversi regoli tal-Unjoni, peress li d-dritt tal-Istati Membri ma jistax jippreġudika l-effett irrikonoxxut lil dawn id-diversi dispożizzjonijiet fit-territorju ta’ dawn l-Istati (80). Minn dan il-prinċipju jirriżulta li l-qrati nazzjonali għandhom, inter alia, jinterpretaw, sal-ogħla livell possibbli, id-dritt nazzjonali tagħhom b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari, f’dan il-każ, mat-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE. Madankollu, dan l-obbligu ma jistax iservi ta’ bażi għall-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali contra legem. Fid-dawl tal-fatt li l-qrati nazzjonali biss għandhom ġurisdizzjoni sabiex jinterpretaw id-dritt nazzjonali, huma għandhom jiddeterminaw jekk huwiex possibbli li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali tiġi interpretata konformement mar-rekwiżiti tal-Artikolu 267 TFUE. Madankollu, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tipprovdi indikazzjonijiet utli fid-dawl tal-elementi li jinsabu fid-deċiżjoni tar-rinviju u fl-osservazzjonijiet ippreżentati (81).
60.      Peress li jidher (82) li ma teżisti ebda dispożizzjoni fil-OUG Nru 62/2024 li tipprekludi espliċitament is-sospensjoni tat-terminu ta’ 60 jum inkwistjoni konformement, inter alia, mal-punt (7) tal-Artikolu 412(1) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili, inqis li huwa possibbli li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tiġi interpretata konformement mal-Artikolu 267 TFUE. Għalhekk, jekk il-ÎCCJ tressaq talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja skont l-Artikolu 267 TFUE, hija għandha, sabiex tiżgura l-effett utli ta’ din id-dispożizzjoni skont il-prinċipju ta’ supremazija, tissospendi l-proċedura pendenti quddiemha fl-istennija tad-deċiżjoni preliminari tal-Qorti tal-Ġustizzja, u b’hekk tipprekludi l-iskadenza jew ir-riskju ta’ skadenza tat-terminu inkwistjoni. Barra minn hekk, il-ÎCCJ għandha mbagħad tapplika din id-deċiżjoni għall-finijiet tas-soluzzjoni tat-tilwima pendenti quddiemha (83). Tali interpretazzjoni konformi mad-dritt tal-Unjoni tad-dritt nazzjonali ma timplikax, fil-fehma tiegħi, interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali contra legem.
VI.    Konklużjoni
61.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domanda magħmula
mit-Tribunalul București (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest, ir-Rumanija) kif ġej:
L-Artikolu 2 TUE, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE u l-Artikolu 267 TFUE
għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux li d-dritt nazzjonali jistabbilixxi mekkaniżmu li jipprevedi l-obbligu għall-qrati nazzjonali, li jisimgħu u jiddeċiedu kawżi dwar l-istabbiliment u/jew il-ħlas ta’ drittijiet salarjali jew ta’ drittijiet relatati mas-salarju ta’ persunal imħallas minn fondi pubbliċi, li jitolbu lill-qorti suprema nazzjonali tagħti deċiżjoni preliminari dwar punti ta’ liġi li jkunu għadhom ma ġewx deċiżi minn din l-aħħar qorti, sakemm (i) iċ-ċirkustanzi li fihom tali rinviju jista’ jsir ikunu stabbiliti b’mod ċar fil-leġiżlazzjoni applikabbli, (ii) li r-rinviju ma jċaħħadx lill-persuni kkonċernati mill-possibbiltà li jipparteċipaw fil-proċedura quddiem il-qorti suprema nazzjonali u (iii) li d-dritt nazzjonali ma jipprekludix lill-qorti suprema jew lil kwalunkwe qorti oħra li d-deċiżjonijiet tagħha ma humiex suġġetti għal rimedju ġudizzjarju taħt id-dritt nazzjonali milli jikkonformaw ruħhom mal-obbligu li jirriżulta mit-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE, jew il-qrati inferjuri jiġu mċaħħda mid-diskrezzjoni li ngħatatilhom skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE.
1      Lingwa oriġinali: l-Ingliż
2      Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet dwar il-kwistjoni tal-indipendenza ġudizzjarja f’iktar minn 30 kawża mis-sentenza tas‑27 ta’ Frar 2018,
Associação Sindical dos Juízes Portugueses (C‑64/16, EU:C:2018:117).
3      OUG Nru 62/2024 privind unele măsuri pentru soluționarea proceselor privind salarizarea personalului plătit din fonduri publice, precum și a proceselor privind prestații de asigurări sociale (id-Digriet ta’ Emerġenza tal-Gvern Nru 62/2024 dwar miżuri ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim dwar ir-remunerazzjoni tal-persunal imħallas minn fondi pubbliċi, kif ukoll il-proċedura dwar il-benefiċċji tas-sigurtà soċjali), tat‑13 ta’ Ġunju 2024, ippubblikat fil-Monitorul Oficial al României, Parti I, Nru 559, tal‑14 ta’ Ġunju 2024 (iktar ’il quddiem l-“OUG Nru 62/2024”).
4      Din il-qorti hija l-ogħla jew qorti ordinarja suprema fir-Rumanija.
5      It-Tribunalul București (il-Qorti tal-Muniċipalità ta’ Bukarest) tirreferi wkoll fil-qosor għall-Codul de procedură penală (il-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali).
6      Ara s-sentenza tal‑24 ta’ Lulju 2023, Lin (C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, punt 114 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll is-sentenzi tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“Qorti EDB”) tal‑20 ta’ Ottubru 2011, Nejdet Şahin u Perihan Şahin vs it-Turkija (CE:ECHR:2011:1020JUD001327905, punti 56 sa 58), u tad‑29 ta’ Novembru 2016, Lupeni Greek Catholic Parish et vs Ir-Rumanija (CE:ECHR:2016:1129JUD007694311,
punti 128, 134 u 135 ).
7      Ara l-premessa 3 tar-Regolament (UE, Euratom) 2020/2092 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Diċembru 2020 dwar reġim ġenerali ta’ kondizzjonalità għall-protezzjoni tal-baġit tal-Unjoni (ĠU 2020, L 433I, p. 1, rettifiki
fil-ĠU 2021, L 373, p. 94, fil-ĠU 2023, L 2023/90149 ).
8      L-ÎCCJ.
9      Il-Qorti EDB 4 ta’ Ġunju 2013, Tudor vs Ir-Rumanija (ECLI:CE:ECHR:2009:0324JUD002191103, punt 29).
10      Ara l-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili u l-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali.
11      Ara r-Rapport dwar l-Indipendenza tal-Ġudikatura - Parti I: L-indipendenza tal-imħallfin, adottata mill-Kummissjoni ta’ Venezia fit‑82 Sessjoni Plenarja tagħha (Venezja (l-Italja), 12 u 13 ta’ Marzu 2010), CDL-AD (2010) 004-e, punt 68; disponibbli fi https://www.venice.coe.int/webforms/documents/?pdf=CDL-AD (2010) 004-e.
12      Ara, pereżempju, Galič, A., “A civil law perspective on the Supreme Court and its functions”, Studia Iuridica, Vol. 81, Varsavja, 2019, p. 44 sa 86.
13      Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Emiliou fil-kawża KUBERA (C‑144/23, EU:C:2024:522, punt 3), li fihom huwa osserva li, matul dawn l-aħħar deċennji, kien hemm ċerta tendenza fl-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea lejn l-istabbiliment ta’ mekkaniżmi ta’ filtrazzjoni għall-appelli quddiem l-ogħla qorti. Filwaqt li ċerti forom ta’ mekkaniżmi ta’ filtrazzjoni issa jeżistu f’diversi Stati Membri, il-qrati supremi ta’ Stati Membri oħra mhux neċessarjament ikollhom tali mekkaniżmi. Barra minn hekk, fejn jeżistu mekkaniżmi bħal dawn, il-funzjonament tagħhom jista’ jvarja minn Stat Membru għal ieħor.
14      Suġġett għall-verifika li għandha tagħmel il-qorti tar-rinviju.
15      Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑14 ta’ Novembru 2024, S. (Bidla tal-kulleġġ ġudikanti) (C‑197/23, EU:C:2024:956, punti 35 sa 39), u tal‑4 ta’ Settembru 2025, AW “T” (C‑225/22, EU:C:2025:649, punti 31 sa 33 u l-ġurisprudenza ċċitata).
16      Il-Gvern Rumen isostni li l-kawża prinċipali tirrigwarda esklużivament dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali.
17      Sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2024, Asociaţia “Forumul Judecătorilor din România” (Assoċjazzjonijiet tal-Imħallfin) (C‑53/23, EU:C:2024:388, punt 34).
18      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑11 ta’ Lulju 2024, Hann-Invest et (C‑554/21, C‑622/21 u C‑727/21, iktar ’il quddiem is-“sentenza Hann-Invest”, EU:C:2024:594, punti 34 sa 36.
19      Is-sentenza tas‑27 ta’ Frar 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses (C‑64/16, EU:C:2018:117, punt 36).
20      Kemm l-Artikolu 47 tal-Karta kif ukoll it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE għandhom effett dirett (sentenza tat‑2 ta’ Marzu 2021, A.B. et (Ħatra tal-imħallfin fil-Qorti Suprema – Azzjonijiet), C‑824/18, EU:C:2021:153, punti 143 sa 145).
21      Ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2020, Miasto Łowicz u Prokurator Generalny (C‑558/18 u C‑563/18, EU:C:2020:234, punt 51).
22      Ara s-sentenza tad‑9 ta’ Jannar 2024, G. et (Ħatra tal-imħallfin tal-qrati ordinarji fil-Polonja) (C‑181/21 u C‑269/21, EU:C:2024:1, punt 69).
23      Sentenzi tal‑5 ta’ Ġunju 2023, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza u ħajja privata tal-imħallfin) (C‑204/21, EU:C:2023:442, punt 63), u tal‑14 ta’ Novembru 2024, S. (Bidla tal-kulleġġ ġudikanti) (C‑197/23, EU:C:2024:956, punt 31).
24      Ara l-punti 28, 30 u 31 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
25      Sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2023, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza u ħajja privata tal-imħallfin) (C‑204/21, EU:C:2023:442, punt 71 u l-ġurisprudenza ċċitata).
26      L-indipendenza interna, li hija marbuta mal-imparzjalità, teħtieġ iż-żamma ta’ distanza ugwali fir-rigward tal-partijiet fit-tilwima u tal-interessi rispettivi tagħhom fir-rigward tas-suġġett tagħha. Ara, għal dan l-għan, is-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2020, Banco de Santander (C‑274/14, EU:C:2020:17, punt 61). F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet bħala inammissibbli talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunal Económico-Administrativo Central (il-Qorti Ekonomika u Amministrattiva Ċentrali, Spanja). Il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat b’mod partikolari li ċerti karatteristiċi tal-proċedura ta’ appell straordinarju quddiem is-Sala Especial para la Unificación de Doctrina (l-Awla Speċjali għall-Unifikazzjoni tal-Preċedenti, Spanja) tat-Tribunal Económico-Administrativo Central (il-Qorti Ekonomika u Amministrattiva Ċentrali) iqajmu dubju dwar jekk din tal-aħħar taġixxix bħala “terz” fir-rigward tal-interessi ppreżentati quddiemha minħabba rabtiet organizzattivi u funzjonali bejn dik il-qorti u l-Ministeru Spanjol għall-Ekonomija u tal-Finanzi.
27      L-indipendenza esterna teħtieġ li l-qorti kkonċernata teżerċita l-funzjonijiet tagħha b’awtonomija sħiħa, mingħajr ma tkun suġġetta għal ebda relazzjoni ġerarkika jew subordinata għal kwalunkwe persuna u mingħajr ma tirċievi ordnijiet jew struzzjonijiet minn kwalunkwe sors. Ara, għal dan l-għan, is-sentenza tas‑27 ta’ Frar 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses (C‑64/16,
EU:C:2018:117,  punt 44 u l-ġurisprudenza ċċitata).
28      Sentenza tal‑14 ta’ Novembru 2024, S (Bidla tal-kulleġġ ġudikanti) (C‑197/23, EU:C:2024:956, punti 54 u 61 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
29      Ara s-sentenza tas‑6 ta’ Marzu 2025, D.K. (Irtirar ta’ kawżi ta’ mħallef) (C‑647/21 u C‑648/21, EU:C:2025:143, punti 71 sa 74 u l-ġurisprudenza ċċitata).
30      Is-sentenza tal‑14 ta’ Novembru 2024, S (Bidla tal-kulleġġ ġudikanti) (C‑197/23, EU:C:2024:956, punti 63 u 64 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2023, Krajowa Rada Sądownictwa (Żamma kontinwa ta’ funzjonijiet ġudizzjarji) (C‑718/21, EU:C:2023:1015, punti 47 sa 53) li tirreferi b’mod wiesa’ għall-ġurisprudenza tal-Qorti EDB dwar l-istat tad-dritt u l-ksur tal-Artikolu 6(1) KEDB fir-Repubblika tal-Polonja.
31      Sentenza fil-kawża Hann-Invest, punti 55 u 59.
32      Ara, pereżempju, l-Artikolu 101 tal-Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland (il-Liġi Fundamentali għar-Repubblika Federali tal-Ġermanja), tat‑23 ta’ Mejju 1949 (BGBl. p. 1), emendata l-aħħar bil-Gesetz vom 19.12.2022 (il-Liġi tad‑19 ta’ Diċembru 2022,
BGBl. I, p. 2478), li jipprovdi: “(1)... Ħadd ma jista’ jitneħħa mill-ġurisdizzjoni tal-qorti legali tiegħu [jew tagħha]. [...]” (enfasi miżjuda minni). Ara wkoll Dero-Bugny, D, “Le principe du juge légal en droit de l’Union européenne”, Journal du droit européen, 2022, p. 154.
33      Sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2023, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza u ħajja privata tal-imħallfin) (C‑204/21, EU:C:2023:442, punti 264 sa 266 u 279 u l-ġurisprudenza ċċitata). Fid-dawl tal-obbligu tal-qrati inferjuri skont l-OUG Nru 62/2024 li jirreferu punti ta’ liġi lill-ÎCCJ f’ċerti każijiet, inqis li din il-ġurisprudenza hija rilevanti b’analoġija. Il-proċedura prevista mill-OUG Nru 62/2024 tidher li għandha l-għan li tiżgura prassi uniformi fir-Rumanija f’qasam partikolari tad-dritt, u b’hekk tikkontribwixxi għaċ-ċertezza legali.
34      Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat ukoll li l-Artikolu 2 TUE u t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE ma jipprekludux leġiżlazzjoni jew prassi nazzjonali li taħthom id-deċiżjonijiet tal-Qorti Kostituzzjonali jorbtu lill-qrati ordinarji, sakemm id-dritt nazzjonali jiggarantixxi l-indipendenza ta’ din il-qorti kostituzzjonali fir-rigward, b’mod partikolari, tas-setgħat leġiżlattivi u eżekuttivi, kif jeżiġu dawn id-dispożizzjonijiet (sentenza tat‑22 ta’ Frar 2022, RS (Effett tad-deċiżjonijiet ta’ qorti kostituzzjonali), C‑430/21, EU:C:2022:99, punt 44 u l-ġurisprudenza ċċitata).
35      Ara l-punt 48 ta’ din is-sentenza.
36      Ara l-punt 80 tagħha.
37      Dan jirrifletti, inter alia, il-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ ċertezza legali.
38      Dan jirrifletti l-prinċipju li l-partijiet fil-kawża għandhom jinstemgħu b’mod adegwat jew il-prinċipju ta’ kontradittorju.
39      C‑204/21, EU:C:2023:442.
40      Ibidem, punti 276 sa 279..
41      Ara, madankollu, il-punti 15 u 48 sa 51 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
42      Ara s-sentenza tad‑19 ta’ Novembru 2019, A. K. et (Indipendenza tal-Awla Dixxiplinari tal-Qorti Suprema) (C‑585/18, C-624/18 u C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 123).
43      Ara l-ewwel, it-tieni u r-raba’ raġunijiet li wasslu lill-qorti tar-rinviju sabiex tagħmel domanda lill-Qorti tal-Ġustizzja, esposti fil-punti 11 sa 15 u 17 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Għal raġunijiet ta’ konvenjenza, ser neżamina dawn ir-raġunijiet flimkien.
44      Il-Procurorul General al României (il-Prosekutur Ġenerali tar-Rumanija) jista’, fost oħrajn, jitlob lill-ÎCCJ tiddeċiedi dwar kwistjonijiet ta’ liġi li taw lok għal ġurisprudenza diverġenti. Id-deċiżjoni tal-ÎCCJ tingħata biss fl-interess tal-liġi u la taffettwa d-deċiżjonijiet tal-qorti inkwistjoni u lanqas is-sitwazzjoni tal-partijiet f’dawn il-kawżi.
45      U l-ġurisprudenza tal-ÎCCJ f’dan il-qasam.
46      Ara l-Artikolu 520 tal-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili.
47      Ara f’dan is-sens, il-punt 33 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Diversi Stati Membri introduċew mekkaniżmi ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari interni għall-qrati supremi tagħhom intiżi li
jiċċaraw kwistjonijiet legali importanti f’kawżi pendenti quddiem il-qrati inferjuri.
Ara, pereżempju, l-Artikolu 390 tal-Kodeks postępowania cywilnego (il-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili Pollakk), li jiddisponi “Punt 1. Jekk, matul l-eżami ta’ appell, tqum kwistjoni ta’ liġi li tqajjem dubji serji, il-qorti tista’ tissospendi s-seduta u tirreferi din il-kwistjoni lill-Qorti Suprema għal kunsiderazzjoni. Il-Qorti Suprema għandha kompetenza jew li tieħu konjizzjoni tal-kawża nnifisha, jew li tirrinvija l-kwistjoni lill-kulleġġ estiż tagħha għall-eżami. Punt 2. Ir-riżoluzzjoni tal-Qorti Suprema dwar il-kwistjoni legali hija vinkolanti fil-kawża.” Għall-verżjoni uffiċjali bil-lingwa Pollakka, ara: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19640430296/U/D19640296Lj.pdf. Ara wkoll l-Artikoli 392 sa 395 tal-Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (il-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili tal-Pajjiżi l-Baxxi); disponibbli fi:
https://www.rechtspraak.nl/SiteCollectionDocuments/dutch-code-of-civil-procedure-2025.pdf. Madankollu, in-natura unika tal-proċedura Rumena introdotta skont l-OUG Nru 62/2024 tirriżulta min-natura obbligatorja tagħha f’ċerti każijiet, u b’hekk tillimita s-setgħa diskrezzjonali tal-qrati inferjuri.
48      Suġġett għall-verifika li għandha tagħmel il-qorti tar-rinviju.
49      Bl-istess mod bħall-proċedura prevista fl-Artikoli 519 u 520 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili.
50      B’mod partikolari, ir-rekwiżit tal-eżistenza ta’ “punt ta’ liġi li l-kjarifika tiegħu hija neċessarja sabiex tingħata deċiżjoni fuq il-mertu tal-kawża”.
51      Peress li l-OUG Nru 62/2024 jidher li jippreżerva l-kompetenza tal-qrati inferjuri sabiex jikkonstataw il-fatti u japplikaw id-deċiżjoni astratta tal-ÎCCJ fuq punt ta’ liġi għall-fatti tal-kawża inkwistjoni, dan jiżgura li l-ġurisprudenza ma tkunx is-suġġett ta’ “ċentralizzazzjoni eċċessiva”. Ara l-osservazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju miġbura fil-qosor fil-punt 16 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
52      Suġġett għall-verifika li għandha tagħmel il-qorti tar-rinviju.
53      Daħħalt il-kelma “finali” li ma ntużatx fis-sentenza Hann-Invest peress li nikkunsidra, bla ħsara għal verifika mill-qorti tar-rinviju, li l-qrati inferjuri Rumeni jistgħu jadixxu lill-ÎCCJ konformement mal-OUG Nru 62/2024 minkejja l-fatt li bdew jiddeliberaw fuq kawża, billi l-ħtieġa li jsir tali rinviju tista’ tirriżulta biss matul dawn id-deliberazzjonijiet. Barra minn hekk, qrati inferjuri oħra jistgħu jkunu meħtieġa jissospendu d-deliberazzjonijiet mibdija jekk punt ta’ liġi rilevanti għall-kawża pendenti quddiemhom ikun ġie ppreżentat quddiem l-ÎCCJ.
54      Ara l-punt 38 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Approċċ simili ġie adottat mill-Kumitat tal-Ministri tal-Kunsill tal-Ewropa, li rrakkomanda li “l-organizzazzjoni ġudizzjarja ġerarkika ma għandhiex iddgħajjef l-indipendenza individwali” u li “l-qrati superjuri ma għandhomx jagħtu struzzjonijiet lill-imħallfin dwar kif jiddeċiedu dwar każijiet individwali,
ħlief fid-deċiżjonijiet preliminari […]” (korsiv miżjud minni). Rakkomandazzjoni tal-Kumitat tal-Ministri lill-Istati Membri dwar l-imħallfin: l-indipendenza, l-effiċjenza u r-responsabbiltajiet adottata mill-Kumitat tal-Ministri fis‑17 ta’ Novembru 2010 fl-1098 laqgħa tad-Deputati tal-Ministri, CM/Rec(2010)12, punti 22 u 23.
55      Ara, pereżempju, l-Artikolu 163 tal-Civilinio Proceso Kodekso (il-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili Litwan), li jipprevedi s-sospensjoni obbligatorja ta’ kawża mill-qorti li tqajjem kwistjoni ta’ kostituzzjonalità jew ta’ legalità ta’ att legali applikabbli f’kawża quddiem il-Lietuvos Respublikos Konstitucinis Teismas (il-Qorti Kostituzzjonali tar-Repubblika tal-Litwanja) jew
il-Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Suprema tal-Litwanja), jew tagħmel domanda preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja skont l-Artikolu 267 TFUE. L-obbligu ta’ sospensjoni japplika wkoll meta qrati oħrajn ikunu diġà għamlu l-istess domanda;
disponibbli fuq: https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/TAIS.162435/asr.
56      Ara l-punt 38 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
57      Xi drabi jissejjaħ il-prinċipju ta’ kontradittorju.
58      Ara s-sentenza fil-kawża Hann-Invest, punt 58.
59      Ara l-punt 38 ta’ dawn il-konklużjonijiet. L-osservanza ta’ dawn it-tliet kundizzjonijiet hija suġġetta għall-verifika tal-qorti tar-rinviju.
60      Ara l-Artikolu 2(3) tal-OUG Nru 62/2024.
61      Il-mod kif effettivament topera l-proċedura għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
62      Ara l-punt 16 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
63      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Sistema dixxiplinari għall-imħallfin) (C‑791/19, EU:C:2021:596, punt 59).
64      Ara l-punt 18 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
65      Ara l-punt 33 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
66      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2024, KUBERA (C‑144/23, EU:C:2024:881, punt 32).
67      Sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2023, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza u ħajja privata tal-imħallfin) (C‑204/21, EU:C:2023:442, punti 274 u 275), kif ukoll l-Opinjoni 2/13 (L-adeżjoni tal-Unjoni Ewropea għall-KEDB), tat‑18 ta’ Diċembru 2014 (EU:C:2014:2454, punt 198).
68      Is-sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2024, KUBERA (C‑144/23, EU:C:2024:881, punt 35).
69      Fir-rigward tal-obbligu ta’ din il-qorti li timmotiva n-nuqqas ta’ rinviju ta’ kwistjoni quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, ara s-sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2024, fil-kawża KUBERA (C‑144/23, EU:C:2024:881, punti 61 sa 65). Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali Ćapeta fil-kawża Remling (C‑767/23, EU:C:2025:486, punti 62 sa 85).
Fuq il-kwistjoni tar-responsabbiltà tal-Istat Membru għad-danni minħabba l-fatt li qorti nazzjonali li tiddeċiedi fl-aħħar istanza ma tkunx adixxiet lill-Qorti tal-Ġustizzja skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE u, b’mod partikolari, dwar l-importanza tar-raġunament f’dan il-kuntest, ara l-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali Ćapeta fil-kawża Ferreira da Silva e Brito et (C‑293/24, EU:C:2025:850).
70      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2024, KUBERA (C‑144/23, EU:C:2024:881, punti 34 u 36). Ara wkoll is-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Consorzio Italian Management u Catania Multiservizi (C‑561/19, EU:C:2021:799, punti 40 sa 51), li fihom il-Qorti tal-Ġustizzja ddefinixxiet kriterji ddettaljati sabiex tevalwa jekk qorti li d-deċiżjonijiet tagħha ma humiex suġġetti għal rimedju ġudizzjarju taħt id-dritt nazzjonali hijiex eżentata mill-obbligu tagħha li tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE. F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ċċarat u rfinat il-ġurisprudenza preċedenti tagħha, b’mod partikolari fis-sentenza ewlenija tagħha tas‑6 ta’ Ottubru 1982, Cilfit(283/81, EU:C:1982:335).
71      Din is-setgħa diskrezzjonali hija mogħtija mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE.
72      Ara, għal dan l-għan, is-sentenza tal‑15 ta’ Settembru 2005, Intermodal Transports (C‑495/03, EU:C:2005:552, punt 31).
73      Is-sentenza tat‑22 ta’ Frar 2022, RS (Effett tad-deċiżjonijiet ta’ qorti kostituzzjonali) (C‑430/21, EU:C:2022:99, punt 74).
74      Is-sentenza tal‑24 ta’ Lulju 2023, Lin(C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, punt 134 u l-ġurisprudenza ċċitata).
75      Skont l-Artikolu 521(3) tal-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili, kull soluzzjoni għal kwistjonijiet legali hija obbligatorja mid-data tal-pubblikazzjoni tad-deċiżjoni.
76      Fis-sentenza tagħha tal‑15 ta’ Lulju 1964, Costa (6/64, EU:C:1964:66), il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat li l-Giudice conciliatore di Milano (l-Italja) kienet qorti nazzjonali li kontra d-deċiżjonijiet tagħha ma hemmx rimedju ġudizzjarju u li din tal-aħħar kienet għalhekk obbligata tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja domandi dwar l-interpretazzjoni tat-Trattat.
77      Suġġett għall-verifika li għandha tagħmel il-qorti tar-rinviju.
78      Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2024, KUBERA (C‑144/23, EU:C:2024:881, punt 32).
79      Ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑22 ta’ Ġunju 2010, Melki u Abdeli (C‑188/10 u C‑189/10, EU:C:2010:363, punt 52). Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika dan.
80      Sentenza tal‑24 ta’ Lulju 2023, Lin(C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, punti 128 u 129 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
81      Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2024, KUBERA (C‑144/23, EU:C:2024:881, punti 51 sa 53).
82      Suġġett għall-verifika li għandha tagħmel il-qorti tar-rinviju.
83      Sentenza tal‑24 ta’ Lulju 2023, Lin (C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, punt 132 u l-ġurisprudenza ċċitata).