62023CJ0126
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο τμήμα)
της 7ης Νοεμβρίου 2024 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Οδηγία 2004/80/ΕΚ – Άρθρο 12, παράγραφος 2 – Εθνικά συστήματα αποζημίωσης των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας – Έγκλημα ανθρωποκτονίας – Αποζημίωση των στενών μελών της οικογένειας του θανόντος – Έννοια των “θυμάτων” – Σύστημα “διαδοχικής” αποζημίωσης με τη σειρά της κληρονομικής διαδοχής – Εθνική ρύθμιση αποκλείουσα την καταβολή αποζημίωσης στους λοιπούς συγγενείς του θανόντος όταν υπάρχουν επιζών σύζυγος και τέκνα – Γονείς και αδελφοί του θανόντος – “Εύλογη και προσήκουσα” αποζημίωση»
Στην υπόθεση C‑126/23 [Burdene] (
1
),
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Tribunale Ordinario di Venezia (πρωτοδικείο Βενετίας, Ιταλία) με απόφαση της 15ης Φεβρουαρίου 2023, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 2 Μαρτίου 2023, στο πλαίσιο της δίκης
UD,
QO,
VU,
LO,
CA
κατά
Presidenza del Consiglio dei Ministri,
Ministero dell’Interno,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους I. Jarukaitis, πρόεδρο του τετάρτου τμήματος, προεδρεύοντα του πέμπτου τμήματος, Δ. Γρατσία και E. Regan (εισηγητή), δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: J. Richard de la Tour
γραμματέας: C. Di Bella, διοικητικός υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 21ης Φεβρουαρίου 2024,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
οι QO και UD, εκπροσωπούμενοι από τον G. Sicchiero, avvocato,
–
οι LO και VU, εκπροσωπούμενοι από τους G. Bergamo, F. Sicchiero και G. Sicchiero, avvocati,
–
η CA, εκπροσωπούμενη από τους E. Pertile και G. Sicchiero, avvocati,
–
η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την G. Palmieri, επικουρούμενη από τους E. De Bonis, S. Fiorentino και G. Palatiello, avvocati dello Stato,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την E. Montaguti και τον S. Noë,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 8ης Μαΐου 2024,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80/ΕΚ του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, για την αποζημίωση των θυμάτων εγκληματικών πράξεων (ΕΕ 2004, L 261, σ. 15), καθώς και των άρθρων 20 και 21, του άρθρου 33, παράγραφος 1, και του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, των γονέων, της αδελφής και των τέκνων θύματος ανθρωποκτονίας και, αφετέρου, της Presidenza del Consiglio dei Ministri (Προεδρίας του Υπουργικoύ Συμβουλίου, Ιταλία) και του Ministero dell’Interno (Υπουργείου Εσωτερικών, Ιταλία), με αντικείμενο την αποζημίωση από το Ιταλικό Δημόσιο, λόγω αφερεγγυότητας του δράστη της ανθρωποκτονίας, για τη ζημία την οποία υπέστησαν εξαιτίας της εν λόγω πράξης.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Η απόφαση-πλαίσιο 2001/220/ΔΕΥ
3
Το άρθρο 1 της αποφάσεως-πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου 2001, σχετικά με το καθεστώς των θυμάτων σε ποινικές διαδικασίες (ΕΕ 2001, L 82, σ. 1), το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί» έχει ως εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης-πλαισίου, νοούνται ως:
α)
“θύμα”: το φυσικό πρόσωπο το οποίο υπέστη ζημία, συμπεριλαμβανομένης σωματικής ή ψυχικής βλάβης, συγκινησιακής δοκιμασίας ή οικονομικής απώλειας, που προκαλείται απευθείας από πράξεις ή παραλείψεις που παραβιάζουν την ποινική νομοθεσία ενός κράτους μέλους·
[…]».
Η οδηγία 2004/80
4
Οι αιτιολογικές σκέψεις 5 και 10 της οδηγίας 2004/80 έχουν ως εξής:
«(5)
Το Συμβούλιο θέσπισε στις 15 Μαρτίου 2001 την απόφαση-πλαίσιο 2001/220/ΔΕΥ […]. Με βάση τον τίτλο VI της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, παρέχεται με την απόφαση αυτή στα θύματα εγκληματικών πράξεων, η δυνατότητα να αξιώνουν αποζημίωση από τον δράστη στα πλαίσια ποινικής διαδικασίας.
[…]
(10)
Τα θύματα εγκληματικών πράξεων συχνά δεν μπορούν να λάβουν αποζημίωση από τον δράστη της αξιόποινης πράξης, λόγω του ότι ο δράστης ενδέχεται να μη διαθέτει τους απαιτούμενους πόρους για να ικανοποιήσει απόφαση αποζημίωσης ή διότι δεν μπορεί να εξακριβωθεί η ταυτότητά του ή να διωχθεί ποινικά.»
5
Το κεφάλαιο II της οδηγίας αυτής, το οποίο φέρει τον τίτλο «Εθνικά συστήματα αποζημίωσης», περιλαμβάνει το άρθρο 12 το οποίο ορίζει τα εξής:
«1.   Οι διατάξεις της παρούσας οδηγίας για την πρόσβαση στο δικαίωμα αποζημίωσης σε υποθέσεις με διασυνοριακό χαρακτήρα πρέπει να βασίζονται στα συστήματα των κρατών μελών για την αποζημίωση των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας που έχουν τελεστεί στο αντίστοιχο έδαφός τους.
2.   Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι στο πλαίσιο των εθνικών τους ρυθμίσεων υπάρχει πρόβλεψη για σύστημα αποζημίωσης των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας που έχουν τελεστεί στο αντίστοιχο έδαφός τους, το οποίο διασφαλίζει εύλογη και προσήκουσα αποζημίωση των θυμάτων.»
6
Στο κεφάλαιο III της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Διατάξεις εφαρμογής», το άρθρο 17, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ευνοϊκότερες διατάξεις», ορίζει τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη, εφόσον οι εν λόγω διατάξεις συνάδουν με την παρούσα οδηγία, να:
α)
θεσπίζουν ή διατηρούν ευνοϊκότερες διατάξεις προς όφελος των θυμάτων εγκληματικών πράξεων ή άλλων προσώπων που θίγονται από εγκληματικές πράξεις·
β)
θεσπίζουν ή διατηρούν διατάξεις με σκοπό την αποζημίωση θυμάτων εγκληματικών πράξεων που τελούνται εκτός του εδάφους τους, ή άλλων προσώπων που θίγονται από εγκληματικές πράξεις, με την επιφύλαξη τυχόν προϋποθέσεων που προσδιορίζουν τα κράτη μέλη για το σκοπό αυτό.»
Η οδηγία 2012/29/ΕΕ
7
Το άρθρο 2 της οδηγίας 2012/29/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου (ΕΕ 2012, L 315, σ. 57), προβλέπει τα εξής:
«1.   Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
α)
ως “θύμα” νοείται:
i)
φυσικό πρόσωπο το οποίο υπέστη ζημία, συμπεριλαμβανομένης της σωματικής, ψυχικής ή συναισθηματικής βλάβης ή της οικονομικής ζημίας, που προκλήθηκε απευθείας από αξιόποινη πράξη,
ii)
τα μέλη της οικογένειας προσώπου ο θάνατος του οποίου προκλήθηκε απευθείας από αξιόποινη πράξη και τα οποία έχουν υποστεί ζημία εξαιτίας του θανάτου του εν λόγω προσώπου·
β)
ως “μέλη της οικογένειας” νοούνται ο σύζυγος ή η σύζυγος, το πρόσωπο που ζει με το θύμα σε κοινό νοικοκυριό με στενή σχέση δέσμευσης σε σταθερή και συνεχή βάση, οι συγγενείς σε ευθεία γραμμή, τα αδέλφια και τα εξαρτώμενα από το θύμα πρόσωπα·
[…]
2.   Τα κράτη μέλη μπορούν να θεσπίζουν διαδικασίες:
α)
για να περιορίζουν τον αριθμό των μελών της οικογένειας που μπορούν να απολαύουν των δικαιωμάτων που θεσπίζονται στην παρούσα οδηγία, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε υπόθεσης, και
β)
σε σχέση με την παράγραφο 1 στοιχείο α) σημείο ii), να καθορίζουν ποια μέλη της οικογένειας έχουν προτεραιότητα όσον αφορά την άσκηση των δικαιωμάτων που θεσπίζονται στην παρούσα οδηγία.»
Το ιταλικό δίκαιο
8
Το άρθρο 11 του legge n. 122 – Disposizioni per l’adempimento degli obblighi derivanti dall’appartenenza dell’Italia all’Unione europea – Legge europea 2015‑2016 (νόμου 122, περί διατάξεων για τη συμμόρφωση προς τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την ιδιότητα της Ιταλίας ως μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης – ευρωπαϊκός νόμος 2015‑2016), της 7ης Ιουλίου 2016 (GURI αριθ. 158, της 8ης Ιουλίου 2016, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 6 του νόμου 167 της 20ής Νοεμβρίου 2017 και το άρθρο 1, παράγραφοι 593 έως 596, του νόμου 145 της 30ής Δεκεμβρίου 2018 (στο εξής: νόμος 122/2016), ορίζει τα εξής:
«1.   Με την επιφύλαξη των μέτρων που λαμβάνονται υπέρ των θυμάτων ορισμένων εγκλημάτων που προβλέπονται από άλλες ευνοϊκότερες νομοθετικές διατάξεις, το θύμα εκ προθέσεως εγκλήματος που τελέσθηκε με βία και, εν πάση περιπτώσει, του εγκλήματος που προβλέπεται στο άρθρο 603‑bis του codice penale [ποινικού κώδικα], πλην των εγκλημάτων των άρθρων 581 και 582, δικαιούται αποζημίωση η οποία καταβάλλεται από το Δημόσιο, εκτός αν συντρέχουν οι επιβαρυντικές περιστάσεις του άρθρου 583 του ποινικού κώδικα.
2.   Η αποζημίωση για τα κακουργήματα της ανθρωποκτονίας, της σεξουαλικής βίας ή της βαριάς σωματικής βλάβης, κατά την έννοια του άρθρου 583, δεύτερο εδάφιο, του ποινικού κώδικα, […] καταβάλλεται στο θύμα ή στους αναφερόμενους στην παράγραφο 2 bis έλκοντες δικαιώματα, βάσει της κλίμακας που καθορίζεται στην υπουργική απόφαση της παραγράφου 3. Για εγκλήματα άλλα από τα αναφερόμενα ανωτέρω, η αποζημίωση χορηγείται για την κάλυψη των δαπανών ιατρικής περίθαλψης και αρωγής.
2 bis.   Σε περίπτωση θανάτου του θύματος συνεπεία του εγκλήματος, η αποζημίωση καταβάλλεται στον επιζώντα σύζυγο και στα τέκνα· ελλείψει συζύγου και τέκνων η αποζημίωση οφείλεται στους γονείς και, ελλείψει γονέων, στα αδέλφια που συνοικούν με το θύμα και συντηρούνται από αυτό κατά τον χρόνο τελέσεως του εγκλήματος. […]
2 ter.   Σε περίπτωση συρροής ελκόντων δικαίωμα, η αποζημίωση κατανέμεται βάσει των ποσοστών που προβλέπονται στις διατάξεις του δεύτερου βιβλίου, τίτλος II, του codice civile [αστικού κώδικα].
3.   Με κοινή απόφαση του Ministro dell’interno [(Υπουργού Εσωτερικών, Ιταλία)] και του Ministro della giustizia [(Υπουργού Δικαιοσύνης, Ιταλία)], η οποία εκδίδεται, με τη σύμφωνη γνώμη του Ministro dell’economia e delle finanze [(Υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών, Ιταλία)], εντός έξι μηνών από την ημερομηνία έναρξης ισχύος του παρόντος νόμου, καθορίζονται τα ποσά της αποζημίωσης, (εν πάση περιπτώσει) εντός των ορίων των διαθεσίμων του [Fondo di rotazione per la solidarieta’ alle vittime dei reati di tipo mafioso, delle richieste estorsive, dell’usura e dei reati intenzionali violenti (Ταμείου αλληλεγγύης για τα θύματα εγκλημάτων της μαφίας, εγκλημάτων εκβίασης, τοκογλυφίας και εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας, Ιταλία, στο εξής: Ταμείο Αλληλεγγύης)] που μνημονεύεται στο άρθρο 14, ώστε να διασφαλίζεται μεγαλύτερη αποζημίωση για τα θύματα σεξουαλικής βίας και ανθρωποκτονίας και, ιδίως, στα τέκνα του θύματος σε περίπτωση ανθρωποκτονίας τελεσθείσας από σύζυγο, ακόμη και ευρισκόμενο σε διάσταση ή διαζευγμένο, ή από πρόσωπο που συνδέεται ή έχει συνδεθεί συναισθηματικώς με το θύμα.»
9
Κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 11, παράγραφος 3, του νόμου 122/2016, το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο a, της decreto ministeriale - Determinazione degli importi dell’indennizzo alle vittime dei reati intenzionali violenti (υπουργικής απόφασης περί καθορισμού του ύψους της αποζημίωσης για τα θύματα εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας), της 22ας Νοεμβρίου 2019 (GURI αριθ. 18, της 23ης Ιανουαρίου 2020, σ. 9, στο εξής: εκτελεστική υπουργική απόφαση), προβλέπει ότι:
«επί ανθρωποκτονίας που τελείται από σύζυγο, ακόμη και ευρισκόμενο σε διάσταση ή διαζευγμένο, ή από πρόσωπο που συνδέεται ή έχει συνδεθεί συναισθηματικώς με το θύμα, πάγιο ποσό 60000 ευρώ αποκλειστικώς υπέρ των τέκνων του θύματος.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
10
Στις 18 Σεπτεμβρίου 2018 το Tribunale di Padova (πλημμελειοδικείο Πάδοβας, Ιταλία) καταδίκασε σε κάθειρξη 30 ετών τον δράστη της ανθρωποκτονίας της πρώην συντρόφου του, η οποία τελέστηκε στην Ιταλία, και τον υποχρέωσε να καταβάλει προσωρινή αποζημίωση στους πολιτικώς ενάγοντες, μέλη της οικογένειας του θύματος. Στο πλαίσιο αυτό, επιδικάστηκε αποζημίωση ύψους 400000 ευρώ σε καθένα από τα δύο τέκνα της, 120000 ευρώ στον πατέρα, τη μητέρα και την αδελφή της και 30000 ευρώ στον επιζώντα σύζυγό της με τον οποίο βρισκόταν σε διάσταση, αλλά τον οποίο δεν είχε διαζευχθεί.
11
Σύμφωνα με την εθνική ρύθμιση, δεδομένου ότι ο δράστης της ανθρωποκτονίας δεν διέθετε ούτε περιουσιακά στοιχεία ούτε εισοδήματα και ότι του είχε χορηγηθεί το ευεργέτημα της πενίας, το Ιταλικό Δημόσιο κατέβαλε σε έκαστο των δύο τέκνων και μόνον αποζημίωση ύψους 20000 ευρώ, ενώ στον εν διαστάσει σύζυγο χορηγήθηκε αποζημίωση ύψους 16666,66 ευρώ.
12
Την 1η Φεβρουαρίου 2022 οι ενάγοντες της κύριας δίκης, ήτοι οι γονείς, η αδελφή και τα τέκνα του θύματος, θεωρώντας ότι ο νόμος 122/2016 εισήγαγε, κατά παράβαση της οδηγίας 2004/80, σημαντικούς περιορισμούς στην καταβολή αποζημίωσης στα θύματα εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας, άσκησαν αγωγή ενώπιον του Tribunale Ordinario di Venezia (πρωτοδικείου Βενετίας, Ιταλία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου.
13
Οι ενάγοντες ζητούν, αφού αποκλεισθεί η εφαρμογή της εκτελεστικής υπουργικής απόφασης λόγω ελλείψεως νομιμότητάς της, να καθοριστούν τα ποσά τα οποία πρέπει να τους καταβληθούν ως «εύλογη και προσήκουσα» αποζημίωση, κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80, λόγω του βαθμού συγγένειάς τους με το θύμα της ανθρωποκτονίας, λαμβάνοντας υπόψη –κατόπιν αφαίρεσης του ήδη καταβληθέντος ποσού όσον αφορά τα τέκνα του θύματος– την έκταση της ζημίας που διαπιστώθηκε με την απόφαση με την οποία καταδικάστηκε ο δράστης της ανθρωποκτονίας, τούτο δε ακόμη και αν το Ταμείο Αλληλεγγύης δεν διαθέτει τους αναγκαίους οικονομικούς πόρους. Επικουρικώς, οι ενάγοντες ζητούν να υποχρεωθεί η Προεδρία του Υπουργικού Συμβουλίου, η οποία εκπροσωπεί το Ιταλικό Δημόσιο, να καταβάλει τα ίδια ποσά ως αποζημίωση για τη ζημία την οποία υπέστησαν λόγω της εσφαλμένης εφαρμογής της οδηγίας 2004/80 και, ειδικότερα, του άρθρου της 12.
14
Κατά πρώτον, οι ενάγοντες της κύριας δίκης υποστηρίζουν ότι ο περιορισμός που θεσπίζεται με το άρθρο 11, παράγραφος 2 bis, του νόμου 122/2016, το οποίο προβλέπει ότι δικαίωμα αποζημίωσης αναγνωρίζεται στους μεν γονείς του θύματος μόνον ελλείψει συζύγου και τέκνων, στους δε αδελφούς μόνον ελλείψει προσώπων που ανήκουν στις προαναφερθείσες κατηγορίες, συνιστά παράβαση της υποχρέωσης αποζημίωσης που προβλέπεται στο άρθρο 12 της οδηγίας 2004/80, κατά το μέρος που η εν λόγω διάταξη καθορίζει κατά τρόπο αυθαίρετο, μεταξύ των ζημιωθέντων προσώπων στα οποία αναγνωρίζεται αφηρημένα δικαίωμα αποζημίωσης, εκείνα τα οποία πρέπει συγκεκριμένα να αποζημιωθούν, χωρίς αναφορά σε κριτήρια δίκαια και πρόσφορα για τη συγκεκριμένη περίπτωση. Επιπλέον, εν προκειμένω, αποζημίωση επιδικάστηκε επίσης στον επιζώντα σύζυγο του θύματος της ανθρωποκτονίας, με τον οποίο το θύμα ευρισκόταν σε διάσταση από το 2006, ήτοι επί σχεδόν ένδεκα έτη πριν από τον θάνατο τής. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, αναγνωρίστηκε δικαίωμα αποζημίωσης, παρά το γεγονός ότι ο συναισθηματικός δεσμός είχε σαφώς αποδυναμωθεί, σε σημείο που να είναι ουσιαστικά ανύπαρκτος.
15
Κατά δεύτερον, οι ενάγοντες της κύριας δίκης υποστηρίζουν ότι το ποσό των 20000 ευρώ το οποίο χορηγήθηκε στα τέκνα του θύματος ανθρωποκτονίας κατ’ εφαρμογήν της εκτελεστικής υπουργικής αποφάσεως και το οποίο αντιστοιχεί στο 5 % του προσωρινού ποσού που επιδικάστηκε με δικαστική απόφαση, δεν φαίνεται να συνάδει προς όσα έκρινε το Δικαστήριο με τη σκέψη 69 της αποφάσεως της 16ης Ιουλίου 2020, Presidenza del Consiglio dei Ministri (C‑129/19, EU:C:2020:566), κατά την οποία η κατ’ αποκοπήν αποζημίωση που καταβάλλεται στο πλαίσιο εθνικού συστήματος για την αποζημίωση των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας πρέπει, προκειμένου να χαρακτηριστεί ως «εύλογη και προσήκουσα», κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80, να συνιστά προσήκουσα συμβολή στην αποκατάσταση της υλικής ζημίας και στην ικανοποίηση της ηθικής βλάβης που αυτά υπέστησαν.
16
Κατά τρίτον, οι ενάγοντες της κύριας δίκης φρονούν ότι η εθνική ρύθμιση είναι επίσης παράνομη για τον λόγο ότι εξαρτά την καταβολή της αποζημίωσης από την προϋπόθεση ότι το Δημόσιο διαθέτει τους πόρους που καθιστούν δυνατή τη χορήγηση της αποζημίωσης, όπερ αντιβαίνει στην αιτιολογική σκέψη 10 της οδηγίας 2004/80.
17
Οι ιταλικές αρχές υπογραμμίζουν ότι το ύψος της αποζημίωσης, όσον αφορά τα τέκνα, καθορίστηκε τηρουμένων αυστηρά των ισχυουσών διατάξεων, λαμβάνοντας υπόψη τα μέσα διαβίωσης του επιζώντος συζύγου. Υπενθυμίζουν επίσης ότι το Δικαστήριο, αφού επισήμανε, με τη σκέψη 58 της αποφάσεως της 16ης Ιουλίου 2020, Presidenza del Consiglio dei Ministri (C‑129/19, EU:C:2020:566), ότι τα κράτη μέλη διαθέτουν ευρύ περιθώριο εκτίμησης όσον αφορά τον καθορισμό του ύψους της αποζημίωσης του άρθρου 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80, έκρινε, με τη σκέψεις 65 και 69 της ως άνω αποφάσεως, ότι η εν λόγω διάταξη δεν απαγορεύει την καταβολή κατ’ αποκοπήν αποζημίωσης στα θύματα, αλλά απαιτεί μόνον η αποζημίωση αυτή να είναι «εύλογη και προσήκουσα», όπερ σημαίνει ότι αυτή πρέπει να συμβάλλει επαρκώς στην αποκατάσταση της υλικής ζημίας και στην ικανοποίηση της ηθικής βλάβης που υπέστη το θύμα.
18
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, προκειμένου να αξιολογήσει το βάσιμο της αγωγής αποζημίωσης της οποίας έχει επιληφθεί και η οποία στηρίζεται στην εσφαλμένη μεταφορά της οδηγίας 2004/80 στην εσωτερική έννομη τάξη, πρέπει, κατ’ αρχάς, να εξακριβώσει αν η εθνική ρύθμιση, όπως αυτή προκύπτει από το άρθρο 11, παράγραφοι 2bis, 2ter και 3, του νόμου 122/2016, συνάδει προς το δίκαιο της Ένωσης.
19
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η εν λόγω εθνική ρύθμιση, η οποία εξαρτά την καταβολή της αποζημίωσης, όσον αφορά τους γονείς του θύματος του εγκλήματος ανθρωποκτονίας, από την απουσία συζύγου και τέκνων του θύματος και, όσον αφορά τους αδελφούς του θύματος, από την απουσία γονέων, και δη από την προϋπόθεση ότι συνοικούσαν με το θύμα και συντηρούνταν από αυτό κατά τον χρόνο τέλεσης του εγκλήματος, τούτο δε ακόμη και όταν τελεσίδικη απόφαση αναγνωρίζει, υπέρ ορισμένων μελών της οικογένειας, δικαίωμα αποκατάστασης της ζημίας την οποία υπέστησαν και ορίζει το ύψος της αποζημίωσης, παραβλέπει τη μη χρηματική διάσταση της οδύνης που συνδέεται με τη βίαιη απώλεια του θύματος.
20
Εξάλλου, όσον αφορά τον επιζώντα σύζυγο και τα τέκνα, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι δεν λαμβάνεται υπόψη η έκταση της ζημίας την οποία υπέστησαν. Συγκεκριμένα, εν προκειμένω, ουδεμία σημασία αποδίδεται στο γεγονός ότι ο σύζυγος ευρισκόταν προ πολλού σε διάσταση με το θύμα, αλλά προβλέπεται απλώς κατανομή της αποζημίωσης βάσει των διατάξεων περί κληρονομικής διαδοχής, με την επιφύλαξη της επάρκειας πόρων του Ταμείου Αλληλεγγύης. Επομένως, δεν λαμβάνεται υπόψη, κατά παράβαση της αποφάσεως της 16ης Ιουλίου 2020, Presidenza del Consiglio dei Ministri (C‑129/19, EU:C:2020:566), η σοβαρότητα των συνεπειών της πράξεως για τα θύματα. Επιπλέον, η αποζημίωση υπέρ των τέκνων καθορίστηκε σε ποσό το οποίο αντιστοιχεί, εν πολλοίς, στο ποσό που χορηγήθηκε στον επιζώντα σύζυγο, το οποίο είναι εντελώς δυσανάλογο σε σχέση με το ποσό της προσωρινής αποζημίωσης που επιδικάστηκε στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας και δεν λαμβάνει υπόψη κανένα από τα κριτήρια που συνήθως εφαρμόζονται σε περίπτωση απώλειας του γονέα, όπως η ηλικία του θύματος, η ηλικία του επιζώντος, ο βαθμός συγγένειας και συνοίκησης, με δυνατότητα εφαρμογής διορθώσεων στο τελικό ποσό ανάλογα με την ιδιαιτερότητα κάθε περίπτωσης. Κατά συνέπεια, το ποσό που χορηγήθηκε εν προκειμένω στα τέκνα δεν μπορεί να θεωρηθεί ως «προσήκουσα και εύλογη» αποζημίωση, κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80.
21
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tribunale Ordinario di Venezia (πρωτοδικείο Βενετίας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Υπό το πρίσμα της διατάξεως του άρθρου 11, παράγραφος 2 bis, του [νόμου 122/2016], η οποία εξαρτά την καταβολή αποζημιώσεως υπέρ των γονέων και της αδελφής θύματος ανθρωποκτονίας από την απουσία τέκνων και συζύγου του θύματος, ακόμη και όταν τελεσίδικη απόφαση αναγνωρίζει, ομοίως υπέρ αυτών, δικαίωμα αποζημίωσης, το ύψος της οποίας καθορίζει και η οποία οφείλεται από τον δράστη:
είναι η καταβολή της αποζημιώσεως, βάσει του άρθρου 11, παράγραφος 2 bis, του [νόμου 122/2016], υπέρ των γονέων και της αδελφής θύματος εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας, στην περίπτωση ανθρωποκτονίας, η οποία εξαρτάται από την απουσία τέκνων και συζύγου του θύματος (στην περίπτωση των γονέων) και την απουσία γονέων (στην περίπτωση των αδελφών), σύμφωνη με τις διατάξεις του άρθρου 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80, καθώς και των άρθρων 20 (ισότητα έναντι του νόμου) και 21 (απαγόρευση διακρίσεων), του άρθρου 33, εδάφιο 1 (προστασία της οικογένειας) και του άρθρου 47 (δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου) του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και του άρθρου 1 του πρωτοκόλλου αριθ. 12 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών[, που υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950] (απαγόρευση των διακρίσεων);
2)
Όσον αφορά τους περιορισμούς στην καταβολή της αποζημιώσεως:
Μπορεί να θεωρηθεί ότι συνεπάγεται “εύλογη και προσήκουσα αποζημίωση των θυμάτων”, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80, η προϋπόθεση για τη χορήγηση της αποζημιώσεως η οποία προβλέπεται στο άρθρο 11, παράγραφος 3, του [νόμου 122/2016] και η οποία συνίσταται στη φράση “εν πάση περιπτώσει εντός των ορίων των διαθεσίμων του [Ταμείου Αλληλεγγύης]”, χωρίς καμία διάταξη να υποχρεώνει το Ιταλικό Δημόσιο να προβλέψει ποσά τα οποία να διασφαλίζουν στην πράξη την καταβολή των αποζημιώσεων, έστω και αν αυτά προσδιορίζονται σε στατιστική βάση, και τα οποία, εν πάση περιπτώσει, να επαρκούν για την αποζημίωση των δικαιούχων εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος;»
Επί της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου και επί του παραδεκτού των προδικαστικών ερωτημάτων
22
Η Ιταλική Κυβέρνηση αμφισβητεί την αρμοδιότητα του Δικαστηρίου και το παραδεκτό των προδικαστικών ερωτημάτων δεδομένου ότι η διαφορά της κύριας δίκης αφορά περίπτωση η οποία δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2004/80. Συγκεκριμένα, κατά την Ιταλική Κυβέρνηση, το αιτούν δικαστήριο δεν εξέτασε την ιδιότητα των εναγόντων της κύριας δίκης ως «θυμάτων», κατά την έννοια της οδηγίας 2004/80. Στο πλαίσιο της οδηγίας αυτής, ως «θύμα» θα πρέπει να νοείται μόνον το πρόσωπο το οποίο θίγεται άμεσα από τα εκ προθέσεως εγκλήματα βίας. Επομένως, η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση, στο μέτρο που επεκτείνει την έννοια του «θύματος» σε ορισμένα στενά μέλη της οικογένειας του θύματος ανθρωποκτονίας, εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών.
23
Επιπλέον, η Ιταλική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρούν ότι το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτο. Συγκεκριμένα, η απόφαση περί παραπομπής δεν περιλαμβάνει κανένα στοιχείο βάσει του οποίου να μπορεί να καθοριστεί αν η προϋπόθεση του εθνικού δικαίου σχετικά με τη χρηματοοικονομική ικανότητα του Ταμείου Αλληλεγγύης άσκησε επιρροή στον προσδιορισμό των κατ’ αποκοπήν ποσών αποζημίωσης που καθορίστηκαν από το Ταμείο. Επιπροσθέτως, μολονότι το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το ποσό της αποζημίωσης που χορηγήθηκε, εν προκειμένω, στα τέκνα του θύματος της ανθρωποκτονίας είναι ανεπαρκές, ωστόσο, δεν προσκόμισε κανένα στοιχείο το οποίο να στηρίζει την ανωτέρω εκτίμηση, ούτε ζήτησε από το Δικαστήριο να αποφανθεί συναφώς.
24
Όσον αφορά, κατά πρώτον, την αρμοδιότητα του Δικαστηρίου να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα, υπενθυμίζεται ότι, κατά το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να ερμηνεύει τις πράξεις των θεσμικών ή λοιπών οργάνων ή οργανισμών της Ένωσης.
25
Υπό τις συνθήκες αυτές, δεδομένου ότι τα δύο προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο αφορούν την ερμηνεία της οδηγίας 2004/80 και, ειδικότερα, του άρθρου της 12, παράγραφος 2, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να απαντήσει σε αυτά.
26
Όσον αφορά, κατά δεύτερον, το παραδεκτό των εν λόγω ερωτημάτων υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, θεωρούνται κατά τεκμήριο λυσιτελή τα σχετικά με την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ερωτήματα που υποβάλλονται από το εθνικό δικαστήριο εντός του πραγματικού και κανονιστικού πλαισίου το οποίο αυτό προσδιορίζει με δική του ευθύνη και την ακρίβεια του οποίου δεν οφείλει να ελέγξει το Δικαστήριο. Το Δικαστήριο μπορεί να απορρίψει αίτηση εθνικού δικαστηρίου μόνον όταν είναι πρόδηλο ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το ζήτημα είναι υποθετικής φύσεως ή ακόμη όταν το Δικαστήριο δεν έχει στη διάθεσή του τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που του είναι αναγκαία για να δώσει χρήσιμη απάντηση στα υποβληθέντα ερωτήματα (απόφαση της 11ης Απριλίου 2024, Sozialministeriumservice, C‑116/23, EU:C:2024:292, σκέψη 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
27
Όσον αφορά το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, αρκεί η διαπίστωση ότι το ζήτημα, αν, στην περίπτωση ανθρωποκτονίας, η έννοια των «θυμάτων», κατά το άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80, πρέπει να μπορεί να περιλαμβάνει και τα στενά μέλη της οικογένειας του προσώπου που απεβίωσε συνεπεία του εκ προθέσεως εγκλήματος βίας, αφορά την ουσία του υποβληθέντος ερωτήματος και όχι το παραδεκτό του.
28
Όσον αφορά το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, υπενθυμίζεται ότι, με αυτό, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε ρύθμιση κράτους μέλους προβλέπουσα ότι η αποζημίωση που χορηγείται από αυτό το κράτος μέλος στο θύμα εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας καταβάλλεται στο θύμα εντός του ανωτάτου ορίου που καθορίζεται από τον προϋπολογισμό που διαθέτει το εν λόγω κράτος μέλος σε ειδικό ταμείο που έχει συσταθεί προς τον σκοπό αυτόν.
29
Διαπιστώνεται ότι ούτε από την απόφαση περί παραπομπής ούτε από τις παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν στο Δικαστήριο προκύπτει ότι το ανώτατο αυτό όριο επηρέασε καθ’ οιονδήποτε τρόπο το ύψος των αποζημιώσεων που χορηγήθηκαν, στην υπόθεση της κύριας δίκης, από το Ιταλικό Δημόσιο. Επιπλέον, μολονότι, όπως προκύπτει από τη σκέψη 20 της παρούσας αποφάσεως, το αιτούν δικαστήριο επισήμανε, με την απόφαση περί παραπομπής, ότι το ποσό της αποζημίωσης που χορηγήθηκε, εν προκειμένω, στα τέκνα του θανόντος δεν ήταν, κατά την άποψή του, επαρκές ώστε να συνιστά «εύλογη και προσήκουσα» αποζημίωση, κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80, εντούτοις, όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή, δεν υπέβαλε στο Δικαστήριο σχετικό προδικαστικό ερώτημα. Επιπροσθέτως, το αιτούν δικαστήριο δεν προσκόμισε κανένα στοιχείο του εθνικού δικαίου το οποίο να καθιστά δυνατή την πληρέστερη κατανόηση του τρόπου λειτουργίας του ειδικού ταμείου το οποίο προβλέπει το εν λόγω δίκαιο.
30
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα είναι υποθετικό και, ως εκ τούτου, απαράδεκτο.
31
Επομένως, πρέπει να δοθεί απάντηση μόνο στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα.
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
32
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε ρύθμιση κράτους μέλους η οποία προβλέπει σύστημα αποζημίωσης για τα εκ προθέσεως εγκλήματα βίας βάσει του οποίου, σε περίπτωση ανθρωποκτονίας, το δικαίωμα αποζημίωσης των γονέων του προσώπου που απεβίωσε εξαρτάται από την απουσία επιζώντος συζύγου και τέκνων του εν λόγω προσώπου, το δε δικαίωμα αποζημίωσης των αδελφών του εν λόγω προσώπου από την απουσία των γονέων.
33
Υπενθυμίζεται ότι κατά το άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80, «[τ]α κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι στο πλαίσιο των εθνικών τους ρυθμίσεων υπάρχει πρόβλεψη για σύστημα αποζημίωσης των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας που έχουν τελεστεί στο αντίστοιχο έδαφός τους, το οποίο διασφαλίζει εύλογη και προσήκουσα αποζημίωση των θυμάτων».
34
Όπως προκύπτει από την απόφαση της 16ης Ιουλίου 2020, Presidenza del Consiglio dei Ministri (C‑129/19, EU:C:2020:566, σκέψεις 41 έως 45 και 52), η διάταξη αυτή επιβάλλει σε κάθε κράτος μέλος την υποχρέωση να θεσπίσει σύστημα για την αποζημίωση των θυμάτων οιουδήποτε εκ προθέσεως εγκλήματος βίας το οποίο έχει τελεστεί στο έδαφός του, ανεξαρτήτως του αν πρόκειται για υποθέσεις με διασυνοριακό χαρακτήρα, τούτο δε, προκειμένου, στην τελευταία αυτή περίπτωση, τα κράτη μέλη να είναι σε θέση να συμμορφωθούν με τις υποχρεώσεις τους όσον αφορά την πρόσβαση στο δικαίωμα αποζημίωσης, όπως απορρέουν από την ως άνω οδηγία, στο μέτρο που, κατά το άρθρο 12, παράγραφος 1, αυτής, οι διατάξεις για την πρόσβαση στο δικαίωμα αποζημίωσης σε υποθέσεις με διασυνοριακό χαρακτήρα «πρέπει να βασίζονται στα συστήματα των κρατών μελών για την αποζημίωση των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας που έχουν τελεστεί στο αντίστοιχο έδαφός τους».
35
Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα, πρέπει, κατ’ αρχάς, να καθοριστεί αν, στην περίπτωση ανθρωποκτονίας, στα «θύματα» εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας υπέρ των οποίων τα κράτη μέλη οφείλουν να θεσπίσουν, δυνάμει του άρθρου 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80, εθνικό σύστημα αποζημίωσης περιλαμβάνονται, πέραν του προσώπου που απεβίωσε εξαιτίας του εν λόγω εγκλήματος, και τα στενά μέλη της οικογένειάς του, όπως οι γονείς καθώς και οι αδελφοί αυτού, και, εν συνεχεία, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, αν ένα εθνικό σύστημα «διαδοχικής» αποζημιώσεως σύμφωνα με τη σειρά της κληρονομικής διαδοχής, όπως αυτό περί του οποίου γίνεται λόγος στη σκέψη 32 της παρούσας αποφάσεως, μπορεί να θεωρηθεί ότι εγγυάται στα εν λόγω θύματα «εύλογη και προσήκουσα» αποζημίωση, κατά την έννοια της ως άνω διατάξεως.
36
Όσον αφορά, πρώτον, την έννοια των «θυμάτων» κατά το άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80, δεδομένου ότι ούτε η εν λόγω διάταξη ούτε η οδηγία περιλαμβάνουν ορισμό της ανωτέρω έννοιας και δεδομένου ότι η εν λόγω διάταξη δεν περιέχει παραπομπή στο δίκαιο των κρατών μελών όσον αφορά το περιεχόμενο που πρέπει να δοθεί στην έννοια αυτή, η ως άνω έννοια, η οποία αποσκοπεί στον προσδιορισμό των δικαιούχων των εθνικών συστημάτων αποζημίωσης των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων, πρέπει να θεωρηθεί ως αυτοτελής έννοια του δικαίου της Ένωσης, η οποία πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπο ομοιόμορφο σε ολόκληρη την Ένωση σύμφωνα με τη συνήθη σημασία του επίμαχου όρου στην καθημερινή γλώσσα, λαμβανομένων υπόψη των σκοπών που επιδιώκει η κανονιστική ρύθμιση στην οποία ο όρος αυτός εντάσσεται και του πλαισίου εντός του οποίου χρησιμοποιείται (πρβλ. απόφαση της 7ης Σεπτεμβρίου 2023, KRI, C‑323/22, EU:C:2023:641, σκέψη 46 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
37
Όσον αφορά, πρώτον, τη συνήθη σημασία του όρου «θύματα» στην καθημερινή γλώσσα, διαπιστώνεται ότι ο όρος αυτός μπορεί να νοηθεί υπό την έννοια ότι αφορά τόσο τα πρόσωπα σε βάρος των οποίων τελέστηκε κάποιο από τα εκ προθέσεως εγκλήματα βίας, υπό την ιδιότητα των άμεσων θυμάτων, όσο και τα στενά μέλη της οικογένειάς τους, όταν υφίστανται, εξ αντανακλάσεως, τις συνέπειες του εγκλήματος αυτού, υπό την ιδιότητα των έμμεσων θυμάτων.
38
Όσον αφορά, δεύτερον, τον σκοπό που επιδιώκει το άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80, υπενθυμίζεται ότι η εν λόγω διάταξη αποσκοπεί να διασφαλίσει για τους πολίτες της Ένωσης δικαίωμα σε εύλογη και προσήκουσα αποζημίωση για βλάβη που τυχόν υπέστησαν στο έδαφος κράτους μέλους στο οποίο βρίσκονται, επιβάλλοντας σε κάθε κράτος μέλος την υποχρέωση να θεσπίσει σύστημα αποζημίωσης για τα θύματα οποιασδήποτε αξιόποινης πράξεως που αποτελεί εκ προθέσεως έγκλημα βίας και έχει τελεστεί στο έδαφός του (πρβλ. απόφαση της 11ης Οκτωβρίου 2016, Επιτροπή κατά Ιταλίας, C‑601/14, EU:C:2016:759, σκέψη 45).
39
Μολονότι τα κράτη μέλη είναι, κατ’ αρχήν, αρμόδια να συγκεκριμενοποιούν το περιεχόμενο της έννοιας των εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας στο εσωτερικό τους δίκαιο, εντούτοις η αρμοδιότητα αυτή δεν τους επιτρέπει να περιορίζουν το πεδίο εφαρμογής του συστήματος αποζημιώσεως των θυμάτων, το οποίο οφείλουν να θεσπίσουν σύμφωνα με την οδηγία 2004/80, σε ορισμένες μόνον αξιόποινες πράξεις που αποτελούν εκ προθέσεως εγκλήματα βίας τα οποία εμπίπτουν στην εν λόγω έννοια, με κίνδυνο άλλως να στερήσουν το άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας από την πρακτική αποτελεσματικότητά του (πρβλ. απόφαση της 11ης Οκτωβρίου 2016, Επιτροπή κατά Ιταλίας, C‑601/14, EU:C:2016:759, σκέψη 46).
40
Ωστόσο, διαπιστώνεται ότι, αν η έννοια των «θυμάτων», κατά το άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80, ερμηνευόταν, όπως υποστηρίζει η Ιταλική Κυβέρνηση, υπό την έννοια ότι στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής της εν λόγω διατάξεως περιλαμβάνονται αποκλειστικώς τα άμεσα θύματα εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας, οι αξιόποινες πράξεις που συνιστούν τέτοιου είδους εγκλήματα και έχουν ως αποτέλεσμα τον θάνατο του προσώπου σε βάρος του οποίου τελέστηκε το έγκλημα δεν θα ενέπιπταν στο καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής της εν λόγω διατάξεως, όπερ θα ήταν αντίθετο προς τον σκοπό της.
41
Πράγματι, σύμφωνα με την ερμηνεία του άρθρου 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80 την οποία προτείνει η Ιταλική Κυβέρνηση, το οικείο κράτος μέλος, σε περίπτωση ανθρωποκτονίας, δεν θα υποχρεούται να καταβάλει αποζημίωση στο πλαίσιο του εθνικού συστήματος αποζημίωσης το οποίο οφείλει να θεσπίσει βάσει της εν λόγω διάταξης, δεδομένου ότι, σε μια τέτοια περίπτωση, καθόσον μόνον το «θύμα» εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας έχει αποβιώσει, κανένα άλλο πρόσωπο, όπως, ιδίως, ο επιζών σύζυγος ή τα τέκνα, δεν θα έπρεπε, κατ’ αρχήν, να αποζημιωθεί υπό την ίδια ιδιότητα.
42
Μια τέτοια ερμηνεία θα είχε ως αποτέλεσμα να στερήσει ουσιαστικά από το άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80 την πρακτική αποτελεσματικότητά του, δεδομένου ότι θα επέβαλλε στα κράτη μέλη τη θέσπιση εθνικού συστήματος αποζημίωσης για τα εκ προθέσεως εγκλήματα βίας μόνον όταν το πρόσωπο σε βάρος του οποίου τελέστηκε κάποιο από τα εγκλήματα αυτά επιζεί του τραυματισμού του, αλλά όχι όταν το εν λόγω πρόσωπο αποβιώσει συνεπεία του τραυματισμού αυτού.
43
Συναφώς, επισημαίνεται εξάλλου ότι η πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την αποζημίωση των θυμάτων αξιοποίνων πράξεων [COM(2002) 562 τελικό] (ΕΕ 2003, C 45 E, σ. 69), η οποία είχε ως σκοπό όχι μόνο να διευκολύνει την πρόσβαση στην αποζημίωση στην περίπτωση κατά την οποία το έγκλημα διαπράχθηκε σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος μέλος κατοικίας του θύματος, αλλά και να θεσπίσει ελάχιστα πρότυπα για την αποζημίωση των θυμάτων αξιοποίνων πράξεων, προέβλεπε ρητώς, στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, που περιλαμβανόταν στο τμήμα της οδηγίας για τη θέσπιση των ελάχιστων αυτών προτύπων, την υποχρέωση των κρατών μελών να αποζημιώνουν τους «στενούς συγγενείς» καθώς και «άτομα που εξαρτώνται» από θύματα που απεβίωσαν λόγω των τραυμάτων τους.
44
Μολονότι μια τέτοια διευκρίνιση δεν περιλαμβάνεται, ασφαλώς, στην οδηγία 2004/80, εντούτοις από τις προπαρασκευαστικές εργασίες της οδηγίας, και ειδικότερα από τη συμβιβαστική πρόταση που υπέβαλε η Προεδρία του Συμβουλίου στις 26 Μαρτίου 2004 (έγγραφο 7752/04), προκύπτει ότι τούτο οφείλεται αποκλειστικά στο γεγονός ότι ο νομοθέτης της Ένωσης δεν ακολούθησε την πρόταση σχετικά με τον δεύτερο αυτόν σκοπό, ο οποίος συνίστατο στη θέσπιση ελαχίστων προτύπων για την αποζημίωση των θυμάτων αξιόποινων πράξεων. Επομένως, το γεγονός αυτό ουδόλως σημαίνει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης θέλησε να αποκλείσει πλήρως από το προσωπικό πεδίο εφαρμογής της οδηγίας τα στενά μέλη της οικογένειας του προσώπου που απεβίωσε συνεπεία πράξεως η οποία συνιστά εκ προθέσεως έγκλημα βίας και να στερήσει, ως εκ τούτου, από κάθε προστασία τα πρόσωπα τα οποία, ωστόσο, εθίγησαν από μια τέτοια πράξη.
45
Τρίτον, η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80.
46
Πράγματι, επισημαίνεται ότι η οδηγία 2012/29, η οποία αφορά, μεταξύ άλλων, την προστασία των θυμάτων της εγκληματικότητας, ορίζει, στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, ως «θύματα», πέραν των προσώπων που υπέστησαν άμεσα ζημία προκληθείσα από αξιόποινη πράξη, τα μέλη της οικογένειας προσώπου ο θάνατος του οποίου προκλήθηκε απευθείας από μια τέτοια αξιόποινη πράξη και τα οποία υπέστησαν ζημία εξαιτίας του θανάτου του εν λόγω προσώπου, ενώ η έννοια των «μελών της οικογένειας» αφορά, σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, τον σύζυγο ή τη σύζυγο, το πρόσωπο που ζει με το θύμα σε κοινό νοικοκυριό με στενή σχέση δέσμευσης σε σταθερή και συνεχή βάση, τους συγγενείς σε ευθεία γραμμή, τα αδέλφια και τα εξαρτώμενα από το θύμα πρόσωπα.
47
Σύμφωνα με τις προπαρασκευαστικές εργασίες για την οδηγία 2012/29, όπως προκύπτουν από την αιτιολογική έκθεση σχετικά με την πρόταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων εγκληματικών πράξεων [COM(2011) 275 τελικό, σ. 7], ο ορισμός αυτός της έννοιας των «θυμάτων» δικαιολογείται από τη σκέψη ότι τα μέλη της οικογένειας βλάπτονται επίσης από την εγκληματική πράξη και, σε περίπτωση θανάτου του θύματος, συχνά αναγνωρίζονται ως αντιπρόσωποι αυτού.
48
Πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο ορισμός της έννοιας του «θύματος» στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2012/29 αποσαφηνίζει το περιεχόμενο της ίδιας έννοιας, όπως αυτή περιλαμβάνεται στο άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80. Πράγματι, όπως υπογράμμισε η Επιτροπή στη σελίδα 3 της αιτιολογικής εκθέσεως που παρατίθεται στην προηγούμενη σκέψη, σκοπός της οδηγίας 2012/29 είναι να καθορίσει το «οριζόντιο πλαίσιο για την αντιμετώπιση των αναγκών του συνόλου των θυμάτων εγκληματικών πράξεων». Στο μέτρο που οι οδηγίες 2004/80 και 2012/29 αφορούν την προστασία των θυμάτων εγκληματικών πράξεων, έχουν, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 5 της οδηγίας 2004/80, πεδία εφαρμογής τα οποία αλληλεπικαλύπτονται.
49
Ωστόσο, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Ιταλική Κυβέρνηση υποστήριξε ότι η εν λόγω αιτιολογική σκέψη 5 δεν παραπέμπει στην οδηγία 2012/29, η οποία εκδόθηκε μετά την οδηγία 2004/80, αλλά στην απόφαση-πλαίσιο 2001/220, η οποία, μολονότι αντικαταστάθηκε από την οδηγία 2012/29, ήταν η πράξη που ίσχυε κατά την έκδοση της οδηγίας 2004/80. Το άρθρο 1, στοιχείο αʹ, της εν λόγω αποφάσεως-πλαισίου ορίζει ότι η έννοια του «θύματος» αφορά μόνον τα άμεσα θύματα αξιόποινης πράξεως. Δεδομένου ότι η οδηγία 2012/29 εκδόθηκε βάσει του άρθρου 82, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία με ειδική πλειοψηφία, δεν μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την τροποποίηση της οδηγίας 2004/80, η οποία εκδόθηκε βάσει του άρθρου 352 ΣΛΕΕ σύμφωνα με τον κανόνα της ομοφωνίας. Επομένως, η παραπομπή της αιτιολογικής σκέψεως 5 της οδηγίας 2004/80 στην απόφαση-πλαίσιο 2001/220 πρέπει να θεωρηθεί ότι αποκλείει τη συνεκτίμηση των μεταγενέστερων νομοθετικών εξελίξεων που επηρέασαν την εν λόγω απόφαση-πλαίσιο.
50
Αφενός, παρατηρείται ότι το ανωτέρω επιχείρημα στηρίζεται στην εσφαλμένη παραδοχή ότι ο ορισμός της έννοιας του «θύματος» στο άρθρο 1, στοιχείο αʹ, της αποφάσεως-πλαισίου 2001/220 απέκλειε ήδη κατ’ ανάγκην τα έμμεσα θύματα αξιόποινης πράξεως. Πράγματι, μολονότι, ασφαλώς, η εν λόγω διάταξη προϋπέθετε, προκειμένου ένα πρόσωπο να θεωρηθεί ότι έχει την ιδιότητα του «θύματος» αξιόποινης πράξεως, ότι η ζημία που υπέστη το εν λόγω πρόσωπο προκαλείται απευθείας από μια τέτοια παράβαση, εντούτοις, ουδόλως απαιτούσε να βλάπτεται το εν λόγω πρόσωπο άμεσα από την αξιόποινη αυτή πράξη.
51
Αφετέρου, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας με το σημείο 40 των προτάσεών του, το εν λόγω επιχείρημα, στο μέτρο που στηρίζεται στη νομική βάση της οδηγίας 2012/29, δεν ασκεί επιρροή, δεδομένου ότι, όπως επισημάνθηκε με τη σκέψη 48 της παρούσας αποφάσεως, σκοπός της οδηγίας είναι να θεσπίσει το γενικό πλαίσιο του δικαίου της Ένωσης το οποίο έχει εφαρμογή στα θύματα εγκληματικών πράξεων.
52
Στο μέτρο αυτό, ο ορισμός της έννοιας του «θύματος» στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2012/29 πρέπει να νοηθεί ως έχων ως μοναδικό σκοπό να διευκρινίσει το περιεχόμενο της έννοιας του άρθρου 1, στοιχείο αʹ, της αποφάσεως-πλαισίου 2001/220, στην οποία παρέπεμπε η οδηγία 2004/80. Επομένως, ο ορισμός αυτός δεν μεταβάλλει το περιεχόμενο της έννοιας του «θύματος», όπως η έννοια αυτή χρησιμοποιείται στο άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80.
53
Η ερμηνεία που προκύπτει από τις σκέψεις 38 έως 48 της παρούσας αποφάσεως δεν μπορεί, εν αντιθέσει προς όσα υποστηρίζει η Ιταλική Κυβέρνηση, να τεθεί υπό αμφισβήτηση ούτε από το άρθρο 17 της οδηγίας 2004/80, κατά το οποίο τα κράτη μέλη μπορούν να θεσπίζουν ή να διατηρούν σε ισχύ ευνοϊκότερες διατάξεις όχι μόνον υπέρ των «θυμάτων» εγκληματικών πράξεων, αλλά και υπέρ «άλλων προσώπων που θίγονται» από τις εν λόγω εγκληματικές πράξεις. Πράγματι, η τελευταία αυτή κατηγορία δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι συγχέεται κατ’ ανάγκην με τα στενά μέλη της οικογένειας του προσώπου που απεβίωσε λόγω πράξεως που συνιστά εκ προθέσεως έγκλημα βίας, δεδομένου ακριβώς ότι τα μέλη αυτά ενδέχεται να έχουν, και τα ίδια, την ιδιότητα των «θυμάτων» που καλύπτονται από την οδηγία.
54
Επομένως, το άρθρο 17 της οδηγίας 2004/80, το οποίο περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο III αυτής, σχετικά με τις διατάξεις εφαρμογής, παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα, κατά τη θέσπιση του εθνικού τους συστήματος για την αποζημίωση των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας, να επεκτείνουν την κατηγορία των δικαιούχων του εν λόγω συστήματος σε πρόσωπα άλλα από τα «θύματα», κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας.
55
Κατά συνέπεια, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η έννοια των «θυμάτων», κατά την ως άνω διάταξη, υπέρ των οποίων τα κράτη μέλη οφείλουν να θεσπίσουν, δυνάμει αυτής της διατάξεως, εθνικό σύστημα αποζημίωσης, πρέπει να νοείται ως δυνάμενη να περιλαμβάνει και τα έμμεσα θύματα πράξεως η οποία συνιστά εκ προθέσεως έγκλημα βίας, όπως τα στενά μέλη της οικογένειας του προσώπου που απεβίωσε συνεπεία τέτοιας εγκληματικής πράξεως, όταν υφίστανται, εξ αντανακλάσεως, τις συνέπειες της εγκληματικής αυτής πράξεως.
56
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει, δεύτερον, να εξεταστεί αν εθνική ρύθμιση η οποία, σε περίπτωση ανθρωποκτονίας, εξαρτά το δικαίωμα αποζημίωσης των γονέων του προσώπου που απεβίωσε λόγω εκ προθέσεως εγκλήματος βίας από την απουσία επιζώντος συζύγου και τέκνων του εν λόγω προσώπου και το δικαίωμα αποζημιώσεως των αδελφών του θύματος από την απουσία των εν λόγω γονέων μπορεί να θεωρηθεί ότι εγγυάται στα θύματα «εύλογη και προσήκουσα» αποζημίωση, κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80.
57
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, λαμβανομένου υπόψη, αφενός, του περιθωρίου εκτιμήσεως που αναγνωρίζει στα κράτη μέλη η εν λόγω διάταξη όσον αφορά τόσο τον «εύλογο και προσήκοντα» χαρακτήρα του ποσού της αποζημίωσης των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας όσο και τον τρόπο καθορισμού της αποζημίωσης αυτής και, αφετέρου, της ανάγκης να διασφαλιστεί η οικονομική βιωσιμότητα των εθνικών συστημάτων αποζημίωσης, η αποζημίωση την οποία προβλέπει η εν λόγω διάταξη δεν πρέπει κατ’ ανάγκην να αντιστοιχεί στην αποζημίωση την οποία οφείλει να καταβάλει στο θύμα ο δράστης αξιόποινης πράξεως που συνιστά εκ προθέσεως έγκλημα βίας. Κατά συνέπεια, η αποζημίωση δεν πρέπει οπωσδήποτε να διασφαλίζει την πλήρη αποκατάσταση της υλικής ζημίας και την ικανοποίηση της ηθικής βλάβης που υπέστη το εν λόγω θύμα (πρβλ. απόφαση της 16ης Ιουλίου 2020, Presidenza del Consiglio dei Ministri, C‑129/19, EU:C:2020:566, σκέψεις 58 έως 60).
58
Στο πλαίσιο αυτό, απόκειται, εν τέλει, στο εθνικό δικαστήριο να διασφαλίσει, υπό το πρίσμα των εθνικών διατάξεων για τη θέσπιση του οικείου συστήματος αποζημιώσεως, ότι το ποσό που καταβάλλεται στο θύμα εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας δυνάμει του συστήματος αυτού συνιστά «εύλογη και προσήκουσα αποζημίωση», κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80 (απόφαση της 16ης Ιουλίου 2020, Presidenza del Consiglio dei Ministri, C‑129/19, EU:C:2020:566, σκέψη 61).
59
Εντούτοις, ένα κράτος μέλος θα υπερέβαινε το περιθώριο εκτιμήσεως που παρέχει η εν λόγω διάταξη αν οι διατάξεις του εθνικού δικαίου του προέβλεπαν αποζημίωση των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας αμιγώς συμβολική ή προδήλως ανεπαρκή σε σχέση με τη σοβαρότητα των συνεπειών που έχει για το θύμα η τελεσθείσα αξιόποινη πράξη (απόφαση της 16ης Ιουλίου 2020, Presidenza del Consiglio dei Ministri, C‑129/19, EU:C:2020:566, σκέψη 63).
60
Πράγματι, δεδομένου ότι η αποζημίωση που καταβάλλεται στα θύματα αυτά συμβάλλει στην αποκατάσταση της υλικής ζημίας και στην ικανοποίηση της ηθικής βλάβης που υπέστησαν, η συμβολή αυτή μπορεί να θεωρηθεί «εύλογη και προσήκουσα» μόνον εφόσον αντισταθμίζει, σε κατάλληλο βαθμό, τα δεινά τα οποία υπέστησαν (πρβλ. απόφαση της 16ης Ιουλίου 2020, Presidenza del Consiglio dei Ministri, C‑129/19, EU:C:2020:566, σκέψη 64).
61
Κατά συνέπεια, μολονότι η συμβολή αυτή μπορεί να είναι αποτέλεσμα ενός εθνικού συστήματος αποζημίωσης το οποίο προβλέπει κατ’ αποκοπήν αποζημίωση η οποία μπορεί να ποικίλλει αναλόγως της φύσης του διαπραχθέντος εγκλήματος, εντούτοις, η κλίμακα των αποζημιώσεων πρέπει να είναι αρκούντως λεπτομερής, προκειμένου να αποφευχθεί το ενδεχόμενο η κατ’ αποκοπήν αποζημίωση που προβλέπεται για συγκεκριμένο είδος εγκλήματος βίας να αποδειχθεί, υπό το πρίσμα των περιστάσεων της συγκεκριμένης περιπτώσεως, προδήλως ανεπαρκής (πρβλ. απόφαση της 16ης Ιουλίου 2020, Presidenza del Consiglio dei Ministri, C‑129/19, EU:C:2020:566, σκέψεις 65 και 66).
62
Επομένως, η κατ’ αποκοπήν αποζημίωση που χορηγείται στο πλαίσιο εθνικού συστήματος για την αποζημίωση των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας πρέπει, προκειμένου να χαρακτηριστεί ως «εύλογη και προσήκουσα», κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80, να καθορίζεται λαμβάνοντας υπόψη τη σοβαρότητα των συνεπειών που έχει για τα θύματα η διαπραχθείσα αξιόποινη πράξη και, ως εκ τούτου, να συνιστά προσήκουσα συμβολή στην αποκατάσταση της υλικής ζημίας και στην ικανοποίηση της ηθικής βλάβης που αυτά υπέστησαν (πρβλ. απόφαση της 16ης Ιουλίου 2020, Presidenza del Consiglio dei Ministri, C‑129/19, EU:C:2020:566, σκέψη 69).
63
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω εκτιμήσεων, διαπιστώνεται ότι τα κράτη μέλη μπορούν, κατά την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας που διαθέτουν, να αποφασίσουν, όπως η Ιταλική Δημοκρατία στην υπό κρίση υπόθεση, να θεσπίσουν εθνικό σύστημα για την αποζημίωση των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας το οποίο να περιορίζει το ευεργέτημα του εν λόγω συστήματος στα στενά μέλη της οικογένειας του προσώπου που απεβίωσε, δίνοντας, εξάλλου, προτεραιότητα σε ορισμένα από τα μέλη αυτά, όπως ο επιζών σύζυγος και τα τέκνα, έναντι άλλων μελών της οικογένειας, όπως οι γονείς καθώς και οι αδελφοί.
64
Κατά τα λοιπά, μια τέτοια «διαδοχική» προσέγγιση αντιστοιχεί σε εκείνη στην οποία ρητώς αναφέρεται το άρθρο 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 2012/29, το οποίο επιτρέπει στα κράτη μέλη να θεσπίζουν διαδικασίες για τον περιορισμό του αριθμού των μελών της οικογένειας που μπορούν να απολαύουν των δικαιωμάτων που θεσπίζονται με την εν λόγω η οδηγία, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε περίπτωσης.
65
Εντούτοις, ένα εθνικό σύστημα για την αποζημίωση των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας δεν μπορεί, κατ’ εφαρμογήν της λογικής της κληρονομικής διαδοχής, να αποκλείει αυτομάτως ορισμένα μέλη της οικογένειας από το δικαίωμα οποιασδήποτε αποζημίωσης απλώς και μόνο λόγω της παρουσίας άλλων μελών της οικογένειας, χωρίς να μπορούν να ληφθούν υπόψη άλλες εκτιμήσεις πέραν αυτής της σειράς της κληρονομικής διαδοχής, όπως, μεταξύ άλλων, οι ουσιαστικές συνέπειες που απορρέουν, για τα εν λόγω μέλη της οικογένειας, από τον θάνατο του οικείου προσώπου από ανθρωποκτονία ή το γεγονός ότι τα εν λόγω μέλη συντηρούνταν από το πρόσωπο που απεβίωσε ή συγκατοικούσαν με αυτό. Πράγματι, ένα τέτοιο εθνικό σύστημα αποζημίωσης δεν λαμβάνει υπόψη, κατά παράβαση των απαιτήσεων που υπομνήσθηκαν στις σκέψεις 60 και 62 της παρούσας αποφάσεως, τα δεινά και τη σοβαρότητα των συνεπειών της αξιόποινης πράξης για τα εν λόγω πρόσωπα και, ως εκ τούτου, δεν συμβάλλει κατά τρόπο προσήκοντα στην αποκατάσταση της υλικής ζημίας και στην ικανοποίηση της ηθικής βλάβης τους.
66
Ειδικότερα, το γεγονός ότι ορισμένα μέλη της οικογένειας στερούνται, κατ’ αρχήν, οποιασδήποτε αποζημίωσης πρέπει να θεωρηθεί ότι δεν συμβιβάζεται με τις ανωτέρω απαιτήσεις όταν, όπως στην υπόθεση της κύριας δίκης, ποινικό δικαστήριο επιδίκασε στα εν λόγω μέλη της οικογένειας αποζημίωση, η οποία εξάλλου δεν είναι αμελητέα, για τη ζημία που υπέστησαν συνεπεία του θανάτου του προσώπου σε βάρος του οποίου τελέστηκαν εκ προθέσεως εγκλήματα βίας, αλλά ο δράστης δεν είναι σε θέση, λόγω της αφερεγγυότητάς του, να καταβάλει ο ίδιος την αποζημίωση αυτή.
67
Επομένως, όπως επισήμανε και ο γενικός εισαγγελέας με το σημείο 47 των προτάσεών του, σύστημα αποζημίωσης των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας στο πλαίσιο του οποίου αποκλείονται θύματα, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η έκταση της ζημίας που αυτά υπέστησαν, βάσει μιας προκαθορισμένης σειράς προτεραιότητας μεταξύ των διαφόρων θυμάτων τα οποία δύνανται να λάβουν αποζημίωση, και το οποίο στηρίζεται αποκλειστικά και μόνο στη φύση των οικογενειακών δεσμών από τους οποίους απλώς τεκμαίρεται η ύπαρξη ή η σημασία της ζημίας, δεν μπορεί να έχει ως συνέπεια «εύλογη και προσήκουσα αποζημίωση», κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80.
68
Κατά συνέπεια, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε ρύθμιση κράτους μέλους προβλέπουσα σύστημα αποζημίωσης των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας βάσει του οποίου, σε περίπτωση ανθρωποκτονίας, το δικαίωμα αποζημίωσης των γονέων του προσώπου που απεβίωσε εξαρτάται από την απουσία επιζώντος συζύγου και τέκνων του εν λόγω προσώπου, το δε δικαίωμα αποζημίωσης των αδελφών του εν λόγω προσώπου από την απουσία των γονέων.
Επί των δικαστικών εξόδων
69
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σε αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80/ΕΚ του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, για την αποζημίωση των θυμάτων εγκληματικών πράξεων,
έχει την έννοια ότι:
αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση προβλέπουσα σύστημα αποζημίωσης των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας βάσει του οποίου, σε περίπτωση ανθρωποκτονίας, το δικαίωμα αποζημίωσης των γονέων του προσώπου που απεβίωσε εξαρτάται από την απουσία επιζώντος συζύγου και τέκνων του εν λόγω προσώπου, το δε δικαίωμα αποζημίωσης των αδελφών του εν λόγω προσώπου από την απουσία των γονέων.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.
(
1
)	Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.