62019CC0862
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
ippreżentati fid-29 ta’ Ottubru 2020 (
1
)
Kawża C-862/19 P
Ir-Repubblika Ċeka
vs
Il-Kummissjoni Ewropea
“Appell — Fond Soċjali Ewropew (FSE) — Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR) — Annullament parzjali tal-għajnuna għall-programmi operattivi fir-Repubblika Ċeka — Direttiva 2004/18 KE — Artikolu 16(b) — Esklużjoni speċifika — Kuntratti pubbliċi għal servizzi dwar programmi intiżi għax-xandir”
1.
L-appell jirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18/KE (
2
), li jipprovdi li din ma tapplikax għall-kuntratti pubbliċi għal “l-akkwist, żvilupp, produzzjoni jew ko-produzzjoni ta’ materjal ta’ programm intiżi għal xandir minn xandara”.
2.
L-awtoritajiet tar-Repubblika Ċeka taw direttament kuntratti, ikkofinanzjati minn riżorsi tal-FEŻR u tal-FSE (
3
), għall-produzzjoni ta’ avviżi televiżivi li jippromwovu l-użu ta’ fondi Ewropej. Il-Kummissjoni qieset li dawn l-għotjiet ma setgħux jibbenefikaw mill-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18 u għalhekk wettqet il-korrezzjoni finanzjarja xierqa, deċiżjoni li r-Repubblika Ċeka kkontestat quddiem il-Qorti Ġenerali.
3.
Permezz tas-sentenza tagħha tat-12 ta’ Settembru 2019 (
4
), il-Qorti Ġenerali ċaħdet ir-rikors tar-Repubblika Ċeka, li issa tressaq appell quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
4.
Fid-dibattitu jittieħdu żewġ pożizzjonijiet opposti: a) skont ir-Repubblika Ċeka, kull awtorità kontraenti tista’ tibbenefika mill-esklużjoni inkwistjoni (
5
), bil-kundizzjoni li tosserva l-għan tal-kuntratti; b) skont il-Kummissjoni, huma esklużi biss il-kuntratti mogħtija mix-xandara, li ma kienx il-każ f’din il-kawża.
5.
Peress li l-interess li jsir magħruf liema minn dawn iż-żewġ interpretazzjonijiet għandha tipprevali huwa inkontestabbli, l-importanza ġenerali tal-problema (u tas-soluzzjoni tagħha) ma għadhiex attwali, peress li, fil-fehma tiegħi, id-Direttiva 2014/24/UE (
6
) l-ġdida bbażat ruħha fuq l-argument tal-Kummissjoni (
7
).
I. Il-kuntest leġiżlattiv
A.
Id-Direttiva 92/50/KEE (
8
)
6.
L-Artikolu 1 kien jipprovdi:
“Għall-iskopijiet ta’ din id-Direttiva:
(a)
kuntratti ta’ servizz pubbliku għandhom ifissru kuntratti għal interess pekunjarju konklużi bil-miktub bejn min jipprovdi s-servizz u awtorità kontraenti, bl-esklużjoni ta’:
[…]
(iv)
kuntratti għall-akkwist, l-iżvilupp, il-produzzjoni jew il-koproduzzjoni ta’ materjal ta’ programmi minn xandara u kuntratti għal ħin ta’ xandir.
[…]”
B.
Id-Direttiva 2004/18
7.
Il-premessa 25 kienet tipprovdi:
“L-għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal ċerti servizzi awdjoviżivi fil-qasam tax-xandir għandhom iħallu l-aspetti ta’ sinifikat kulturali u soċjali biex jiġu meqjusa li tagħmel applikazzjoni ta’ regoli ta’ kisba mhux xierqa. Għal dawn ir-raġunijiet, għandha ssir eċċezzjoni fil-kuntratti għal servizz pubbliku għax-xiri, żvilupp, produzzjoni jew koproduzzjoni ta’ programmi minn fuq l-iskaffa [lesti għall-użu] u servizzi oħra preparatorji, bħal ma huma dawk li għandhom x’jaqsmu ma’ skripts, jew esekuzzjoni artistika meħtieġa għall-produzzjoni tal-programm u kuntratti li jikkonċernaw ħinijiet ta’ xandir. Iżda din l-esklużjoni ma tistax tiġi applikata għall-forniment ta’ tagħmir tekniku meħtieġ għall-produzzjoni, koproduzzjoni u x-xandir ta’ dawn il-programmi. Xandir ifisser it-trasmissjoni jew it-trasmissjoni b’kull network elettroniku.”
8.
Skont l-Artikolu 16:
“Din id-Direttiva m’għandhiex tapplika għal kuntratti ta’ servizz pubbliku għal:
[…]
(b)
l-akkwist, żvilupp, produzzjoni jew ko-produzzjoni ta’ materjal ta’ programm intiżi għal xandir minn xandara u kuntratti għal ħin ta’ xandir;
[…]”.
C.
Id-Direttiva 2014/24
9.
Il-premessa 23 tipprovdi:
“L-għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal ċerti servizzi awdjoviżivi u tal-midja tar-radju minn fornituri tal-midja għandhom iħallu li jitqiesu l-aspetti ta’ sinifikat kulturali u soċjali, li jagħmel l-applikazzjoni ta’ regoli ta’ kisba mhux xierqa. Għal dawk ir-raġunijiet, għalhekk għandha ssir eċċezzjoni għal kuntratti pubbliċi ta’ servizzi, mogħtija mill-fornituri tas-servizzi tal-media nnifishom, għax-xiri, l-iżvilupp, il-produzzjoni jew koproduzzjoni ta’ programmi kummerċjalment disponibbli u servizzi oħra preparatorji, bħalma huma dawk li għandhom x’jaqsmu ma’ skripts jew esekuzzjoni artistika meħtieġa għall-produzzjoni tal-programm. Għandu jiġi ċċarat ukoll li dik l-esklużjoni għandha tapplika ugwalment għas-servizzi tax-xandir tal-media u għal servizzi on-demand (servizzi non-lineari). Madankollu, dik l-esklużjoni ma għandhiex tapplika għall-provvista ta’ tagħmir tekniku meħtieġ għall-produzzjoni, il-koproduzzjoni u x-xandir ta’ dawn il-programmi”.
10.
L-Artikolu 10 jipprevedi:
“Din id-Direttiva ma għandhiex tapplika għal kuntratti pubbliċi ta’ servizzi għal:
[…]
(b)
l-akkwist, l-iżvilupp, il-produzzjoni jew il-koproduzzjoni ta’ materjal għall-programm maħsuba għas-servizzi tal-media awdjoviżiva jew servizzi tal-media radjofoniċi, li huma mogħtija minn fornituri ta’ servizzi tal-media awdjoviżivi jew radjofoniċi, jew il-kuntratti għal ħin ta’ xandir jew il-forniment ta’ programmi li jingħataw lill-fornituri tas-servizz tal-media awdjoviżivi jew radjofoniċi.
[…]”.
II. Il-fatti li wasslu għall-kawża
11.
Il-fatti li wasslu għall-kawża jinsabu fil-punti 1 sa 6 tas-sentenza appellata u jistgħu jiġu deskritti fil-qosor kif ġej:
–
Permezz tad-Deċiżjonijiet C(2007) 5113 tat-12 ta’ Ottubru 2007, C(2007) 6920 tas-27 ta’ Diċembru 2007, u C(2008) 5344 tal-25 ta’ Settembru 2008, il-Kummissjoni adottat, rispettivament, il-programmi operattivi “Taħriġ fil-qasam tal-kompetittività”, “Riċerka u żvilupp fil-qasam tal-innovazzjoni” u “Għajnuna teknika”, proposti mir-Repubblika Ċeka skont l-Artikolu 32 tar-Regolament (KE) Nru 1083/2006 (
9
).
–
F’April 2014, fil-kuntest ta’ dawn il-programmi operattivi, il-Kummissjoni wettqet awditu dwar il-kuntratti pubbliċi li jikkonċernaw is-servizzi ta’ xandir ikkofinanzjati mir-Repubblika Ċeka permezz tal-fondi tal-FEŻR u tal-FSE. Il-Kummissjoni kkonstatat li erbgħa minn dawn il-kuntratti kienu ngħataw direttament, mingħajr avviż pubbliku, mill-Ministeru tal-Iżvilupp Reġjonali u mill-Ministeru tal-Edukazzjoni, taż-Żgħażagħ u tal-Isports.
–
Skont il-Kummissjoni, l-għoti dirett kien inaċċettabbli, peress li dawn il-kuntratti ma setgħux jibbenefikaw mill-esklużjoni prevista fl-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18, li kienet tapplika biss għall-awtoritajiet kontraenti li huma xandara.
–
Matul il-proċedura ta’ korrezzjoni finanzjarja mibdija mill-Kummissjoni fis-17 ta’ Ġunju 2016, ir-Repubblika Ċeka sostniet li l-esklużjoni kienet applikabbli għal kull awtorità kontraenti.
–
Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni, fid-Deċiżjoni ta’ Implementazzjoni C(2017) 4682 final tas-6 ta’ Lulju 2017, annullat parti mill-għajnuna tal-FSE għall-programm operattiv “Taħriġ fil-qasam tal-kompetittività” u parti mill-għajnuna tal-FEŻR għall-programmi operattivi “Riċerka u żvilupp għall-innovazzjoni” u “Għajnuna teknika”, billi għamlet korrezzjonijiet finanzjarji kontra r-Repubblika Ċeka.
III. Il-proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali u s-sentenza appellata
12.
Ir-Repubblika Ċeka kkontestat id-deċiżjoni tal-Kummissjoni quddiem il-Qorti Ġenerali, billi reġgħet sostniet l-interpretazzjoni tagħha tal-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18. Hija kienet sostnuta mir-Repubblika tal-Polonja.
13.
Ir-rikors ġie miċħud permezz tas-sentenza appellata.
14.
Il-Qorti Ġenerali rrilevat li l-esklużjoni, li kellha tiġi interpretata b’mod restrittiv (
10
), kienet diġà msemmija fl-Artikolu 1(a)(iv) tad-Direttiva 92/50, interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Bayerischer Rundfunk et (
11
) f’termini li jsostnu t-teżi tal-Kummissjoni.
15.
B’mod partikolari, skont il-Qorti Ġenerali, skont din is-sentenza, l-esklużjoni hija bbażata fuq il-missjoni ta’ servizz pubbliku tax-xandara u għalhekk ma taffettwax l-awtoritajiet kontraenti li ma jwettqux din il-missjoni partikolari (
12
).
16.
Għall-Qorti Ġenerali, din il-konklużjoni ma kinitx ikkontestata mill-argumenti tar-Repubblika Ċeka. Din tal-aħħar, minbarra li kkunsidrat is-sentenza Bayerischer Rundfunk ma kinitx rilevanti f’dan il-każ, sostniet li, fid-dawl tal-kriterji ta’ interpretazzjoni litterali, sistematika u teleoloġika, id-dispożizzjoni ma kinitx tippermetti li l-portata tal-esklużjoni tiġi limitata għax-xandara pubbliċi.
17.
Fir-rigward tar-rilevanza tas-sentenza Bayerischer Rundfunk, il-Qorti Ġenerali ssostni li, għalkemm fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet dwar kwistjonijiet differenti minn dawk imqajma hawnhekk, hija spjegat liema kuntratti pubbliċi huma suġġetti għad-dritt tal-Unjoni. Il-preċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sens li l-esklużjoni tapplika biss fil-każ ta’ kuntratti ta’ awtorità kontraenti fis-sens tad-Direttiva 92/50, ma tfissirx li hija tapplika għall-awtoritajiet kontraenti kollha (
13
).
18.
Barra minn hekk, il-Qorti Ġenerali tfakkar li dik is-sentenza insistiet fuq il-fatt li l-Artikolu 1(a) (iv) tad-Direttiva 92/50 kien jixbah l-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18, li jimplika r-rilevanza li d-duttrina stabbilita għal dan tal-aħħar tiġi applikata fir-rigward tiegħu (
14
).
19.
Il-Qorti Ġenerali tesponi li, ċertament, l-espressjoni “intiżi għal xandir” ma kinitx tidher fl-Artikolu 1(a)(iv) tad-Direttiva 92/50. Madankollu, mill-eżami tax-xogħol leġiżlattiv jirriżulta li tali żieda tissodisfa “r-rieda tal-leġiżlatur li jirreferi espressament għall-kuntratti pubbliċi għal servizzi mogħtija minn xandara relatati ma’ programmi intiżi għal xandir f’kull netwerk ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, inkluż l-internet, li jirrifletti l-ispirtu tal-aħħar sentenza tal-premessa 25 tal-imsemmija direttiva” (
15
).
20.
Il-Qorti Ġenerali tafferma li s-servizzi li huma s-suġġett tal-kuntratti msemmija f’din id-dispożizzjoni jikkoinċidu ma’ dawk li huma ċċitati fl-eċċezzjoni li tinsab fin-nota Nru 3 tal-Anness II B tad-Direttiva 2004/18, kif emendata bir-Regolament (KE) Nru 213/2008 (
16
), li ma fihx l-espressjoni “intiżi għal xandir”.
21.
Minn dan isegwi li, peress li “għal raġunijiet ta’ koerenza interna tad-Direttiva, l-esklużjoni prevista fl-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18 u l-eċċezzjoni li tinsab fin-Nota Nru 3 tal-Anness II B tal-istess direttiva għandhom jiġu kkunsidrati bħala li għandhom l-istess portata, l-imsemmija espressjoni ‘intiżi għal xandir’ ma tistax tiġi interpretata fis-sens li għandha l-għan li twessa’ l-kamp ta’ applikazzjoni tal-esklużjoni inkwistjoni” (
17
).
22.
Il-Qorti Ġenerali tammetti li l-kliem tal-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18 “ma jippermettix, waħdu, li tingħata interpretazzjoni inekwivoka ta’ din id-dispożizzjoni u li jeżistu diversi interpretazzjonijiet letterali tagħha potenzjalment possibbli” (
18
). Id-diverġenzi kkonstatati f’verżjonijiet lingwistiċi differenti ta’ din id-dispożizzjoni jċaħħdu l-valur tal-argumenti bbażati fuq interpretazzjoni litterali tad-dispożizzjoni (
19
).
23.
Fir-rigward tal-interpretazzjoni sistematika, il-Qorti Ġenerali ma taċċettax l-argument li l-kriterju adottat mil-leġiżlatur għall-istabbiliment tal-eċċezzjonijiet previsti fl-Artikolu 16 tad-Direttiva huwa biss dak tal-kontenut tal-kuntratt: huma introdotti wkoll limitazzjonijiet suġġettivi, bħal ma jiġri fil-każ tal-esklużjoni kkontestata u ta’ dik tal-ittra d) (
20
).
24.
Il-Qorti Ġenerali ma taċċettax l-argument li l-istruttura ta’ din id-dispożizzjoni timponi li l-kuntratti kollha msemmija fl-istess ittra tal-Artikolu 16 tad-Direttiva 2004/18 għandhom jiġu ddefiniti b’mod identiku, fir-rigward tal-għan tagħhom, tal-awtorità kontraenti tagħhom jew tal-fornitur. B’hekk, l-awtoritajiet kontraenti minbarra x-xandara jistgħu jikkonkludu direttament kuntratti li jirrigwardaw il-ħin tax-xandir, kuntrarjament għal dak li jiġri fil-kuntest ta’ dawk inkwistjoni hawnhekk (
21
).
25.
Fir-rigward tal-interpretazzjoni teleoloġika, l-esklużjoni tkopri biss, skont il-Qorti Ġenerali, il-kuntratti pubbliċi konklużi minn xandara, peress li l-għan tagħhom huwa biss li jiġi żgurat speċifikament it-twettiq tal-missjoni ta’ servizz pubbliku ta’ dawn ix-xandara (
22
). Ma jistgħux jibbenefikaw minnha korpi pubbliċi oħra li jwettqu missjonijiet oħra ta’ servizz pubbliku fil-qasam kulturali jew soċjali (
23
).
26.
Fuq dan l-aħħar punt, skont il-Qorti Ġenerali din l-interpretazzjoni ma tneħħix l-effett utli tad-dispożizzjoni inkwistjoni, peress li ma humiex esklużi l-kuntratti kollha li jirrigwardaw programmi intiżi għax-xandir, iżda biss dawk ta’ servizzi li jirrigwardaw il-funzjoni proprja tax-xandara. Huwa biss fir-rigward ta’ dawn l-aħħar kuntratti li għandha tapplika l-esklużjoni, li, barra minn hekk, għandha tkun is-suġġett ta’ interpretazzjoni restrittiva (
24
).
27.
Sa fejn l-għan tal-esklużjoni huwa marbut mal-missjoni ta’ servizz pubbliku karatteristika għax-xandara, l-awtoritajiet kontraenti li ma humiex xandara ma jinsabux fl-istess sitwazzjoni bħal dawn tal-aħħar, u dan jipprekludi li jiġi kkonstatat ksur tal-prinċipju ta’ trattament ugwali (
25
).
28.
Id-Direttiva 2014/24, li hija inapplikabbli ratione temporis, ma tippermettix interpretazzjoni oħra tal-klawżola kontenzjuża (
26
).
IV. Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
29.
Ir-Repubblika Ċeka ppreżentat l-appell fis-26 ta’ Novembru 2019, intiż għall-annullament tas-sentenza appellata u tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni kif ukoll sabiex din tal-aħħar tiġi kkundannata għall-ispejjeż.
30.
Il-Kummissjoni titlob li l-appell jiġi miċħud u li r-Repubblika Ċeka tiġi kkundannata għall-ispejjeż.
V. L-analiżi
A.
Il-kunsiderazzjonijiet preliminari
31.
Ir-Repubblika Ċeka tressaq aggravju wieħed, li permezz tiegħu hija tikkritika l-allegat żball ta’ liġi mwettaq mill-Qorti Ġenerali fl-interpretazzjoni tal-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18.
32.
L-aggravju huwa maqsum f’erba’ partijiet, li jikkonċernaw, rispettivament, l-oriġini tad-dispożizzjoni kkontestata u l-interpretazzjoni letterali, teleoloġika u sistematika tagħha (
27
).
33.
Kif diġà ġie espost, il-kontroversja quddiem il-Qorti Ġenerali ffokat fuq il-punt dwar jekk l-esklużjoni tikkonċernax biss l-awtoritajiet kontraenti li huma xandara, kif issostni l-Kummissjoni, jew jekk, għall-kuntrarju, tkoprix l-awtoritajiet kontraenti l-oħra kollha, kif issostni r-Repubblika Ċeka.
34.
Il-kwistjoni dibattuta ma tistax tkun iktar ċara, u lanqas ma jistgħux ikunu iktar diverġenti l-fehmiet tal-partijiet, li favurihom huma jinvokaw raġunijiet solidi insostenn tal-pożizzjonijiet rispettivi tagħhom.
35.
Il-Qorti tal-Ġustizzja hija għalhekk ikkonfrontata bi problema diffiċli ta’ interpretazzjoni f’kuntest normattiv li jidher li huwa wisq miftuħ u impreċiż — u saħansitra kontradittorju, minħabba diverġenzi bejn id-diversi verżjonijiet lingwistiċi — sabiex tingħata risposta inekwivoka.
B.
L-ewwel parti tal-uniku aggravju: l-oriġini tal-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18
1. Il-pożizzjoni tal-partijiet
36.
Ir-Repubblika Ċeka ssostni, fl-ewwel lok, li l-proposta tal-Kummissjoni li wasslet għad-Direttiva 92/50 kienet tillimita l-esklużjoni għax-xiri ta’ programmi mix-xandara. Il-proċess leġiżlattiv estenda dan il-kamp, fejn ġew inklużi wkoll l-iżvilupp, il-produzzjoni jew il-koproduzzjoni ta’ programmi minn xandara. Għalhekk, skont l-Artikolu 1(a)(iv) tad-Direttiva 92/50, ix-xandar huwa dak li jipprovdi s-servizz ta’ żviluppar ta’ produzzjoni u ta’ koproduzzjoni ta’ programmi u għalhekk ma jistax ikun l-awtorità kontraenti, b’tali mod li l-esklużjoni kienet ġiet estiża (
28
).
37.
Fit-tieni lok, ir-Repubblika Ċeka tirrileva li x-xogħlijiet preparatorji tad-Direttiva 2004/18 jistabbilixxu li l-leġiżlatur ried iqiegħed l-enfasi fuq is-suġġett u l-użu tal-kuntratt pjuttost milli fuq il-persuna tal-awtorità kontraenti jew tal-fornitur (
29
).
38.
Fl-aħħar nett, ir-Repubblika Ċeka ssostni li l-proposta tal-Kummissjoni (li tillimita espressament l-esklużjoni għall-awtoritajiet kontraenti li huma xandara) lanqas ma ġiet aċċettata fit-tfassil tad-Direttiva 2014/24, peress li l-Artikolu 10(b) tagħha jipprevedi esklużjoni mhux marbuta mal-persuna tal-awtorità kontraenti. Finalment, skont ir-Repubblika Ċeka, mhux biss talli l-leġiżlatur irrifjuta, għal darba oħra, it-tentattivi limitattivi tal-Kummissjoni, iżda talli għażel li jestendi l-esklużjoni (
30
).
39.
Il-Kummissjoni ssostni li l-bidliet fil-verżjonijiet suċċessivi jissodisfaw il-ħtieġa li jittieħed inkunsiderazzjoni l-iżvilupp tekniku (estensjoni tax-xandir permezz tal-internet) u leġiżlattiv (implimentazzjoni ta’ leġiżlazzjoni Ewropea għall-fornituri ta’ servizzi ta’ komunikazzjoni), mingħajr ma dan wassal għal emenda sostanzjali tal-kontenut tagħhom. Barra minn hekk, dan tal-aħħar huwa bħala prinċipju konformi mal-proposta inizjali tal-Kummissjoni fir-rigward taċ-ċirku tal-awtoritajiet kontraenti li jistgħu jibbenefikaw mill-esklużjoni (
31
).
2. Evalwazzjoni
40.
F’din il-parti tal-aggravju, ir-Repubblika Ċeka tesponi r-riflessjonijiet tagħha fuq il-kuntest leġiżlattiv preċedenti tad-dispożizzjoni, iżda ma tindikax liema punti tas-sentenza appellata, b’mod partikolari, jistħoqqilhom kritika. Din il-parti tal-aggravju tista’ għalhekk tiġi kklassifikata bħala inammissibbli, inkwantu din ma tosservax ir-rekwiżit li jiġu ċċitati b’mod preċiż il-punti tas-sentenza appellata li huma meqjusa li huma vvizzjati bi żball ta’ liġi. Jekk dan ma kienx il-każ, ser nanalizza l-kontenut tagħha.
41.
Il-predeċessur immedjat tal-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18 huwa l-Artikolu 1(a)(iv) tad-Direttiva 92/50, li permezz tiegħu kienu esklużi mill-kunċett ta’ “kuntratti pubbliċi għal servizzi” li jaqgħu taħt din id-direttiva “kuntratti għall-akkwist, l-iżvilupp, il-produzzjoni jew il-koproduzzjoni ta’ materjal ta’ programmi minn xandara u kuntratti għal ħin ta’ xandir”.
42.
Il-proposta inizjali tal-Kummissjoni kienet tikkonċerna biss ix-“xiri ta’ programmi”, mingħajr ma ssemma l-iżvilupp, il-produzzjoni jew il-koproduzzjoni (
32
). L-iskop kien li d-Direttiva tapplika biss għax-xandara meta jwettqu attivitajiet li ma humiex “speċifiċi għax-xandir” (
33
).
43.
Fil-fehma tiegħi, iż-żieda ulterjuri tal-kliem “żvilupp, produzzjoni jew koproduzzjoni” issostni l-idea li jiġu ddefiniti b’mod iktar ċar l-attivitajiet speċifiċi tax-xandir. Bi qbil mal-Kummissjoni, nifhem li l-leġiżlatur ma estendiex l-esklużjoni inkwistjoni mill-perspettiva suġġettiva iżda llimita ruħu li jeżiġi l-kwalità ta’ xandar tal-awtoritajiet kontraenti li jixtiequ jikkuntrattaw jew ix-xiri ta’ programmi, jew l-iżvilupp, il-produzzjoni jew il-koproduzzjoni tagħhom.
44.
Fir-rigward tad-Direttiva 2004/18, il-proposta tal-Kummissjoni eskludiet il-kuntratti li għandhom bħala għan “l-akkwist, żvilupp, produzzjoni jew koproduzzjoni ta’ materjal ta’ programm mix-xandara u kuntratti għal ħin ta’ xandir” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (
34
).
45.
Din il-formulazzjoni — li kienet prattikament identika għal dik tal-Artikolu 1(a) (iv) tad-Direttiva 92/50 — hija riprodotta fil-verżjoni finali tal-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18, biż-żieda tal-frażi “intiżi għal xandir”, wara l-kelma “programm”.
46.
Din iż-żieda kienet dik li tat lok għad-diffikultajiet ermenutiċi ta’ din id-dispożizzjoni. Din tista’ tiġi interpretata b’riferiment għax-xandara (verżjoni Ġermaniża) jew, sempliċement, bħala kwalifikazzjoni tal-programmi li x-xiri, l-iżvilupp, il-produzzjoni jew il-koproduzzjoni tagħhom jingħata b’kuntratt (verżjoni Spanjola u, naturalment, dawk li fihom tali żieda ma ġietx inkorporata) (
35
).
47.
L-introduzzjoni tal-kliem “intiżi għal xandir” ma hijiex iġġustifikata, fil-fehma tiegħi, fis-sens previst mill-Qorti Ġenerali (
36
), iżda bil-mod rifless fil-premessa 25 tad-Direttiva 2004/18, meta tirreferi għall-opportunità li “ssir eċċezzjoni fil-kuntratti għal servizz pubbliku għax-xiri, żvilupp, produzzjoni jew koproduzzjoni ta’ programmi minn fuq l-iskaffa [lesti għall-użu]” (
37
).
48.
Nifhem li, fir-rigward tas-“servizzi awdjoviżivi fil-qasam tax-xandir”, kif tesponi din il-premessa, il-“programmi minn fuq l-iskaffa [lesti għall-użu]” huma “programmi lesti għax-xandir”, jiġifieri sabiex jissodisfaw l-għan li għalih huma naturalment maħsuba.
49.
Il-preċiżazzjoni hija spjegata mill-fatt li l-premessa tillimita l-esklużjoni għall-programmi u “servizzi oħra preparatorji, bħal ma huma dawk li għandhom x’jaqsmu ma’ skripts, jew esekuzzjoni artistika meħtieġa għall-produzzjoni tal-programm u kuntratti li jikkonċernaw ħinijiet ta’ xandir”, iżda mhux għall-“forniment ta’ tagħmir tekniku meħtieġ għall-produzzjoni, koproduzzjoni u x-xandir ta’ dawn il-programmi”.
50.
Għalhekk l-esklużjoni għandha tiġi llimitata għall-programmi fihom infushom u għall-attivitajiet preparatorji, iżda mhux għall-materji indispensabbli għat-twettiq tagħhom.
51.
Fl-aħħar mill-aħħar, il-“programmi intiżi għax-xandir” tal-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18 huma l-“programmi minn fuq l-iskaffa [lesti għall-użu]” tal-premessa 25 tagħha. Mifhuma b’dan il-mod, iż-żieda fil-proposta oriġinali tal-Kummissjoni għandha tiġi interpretata bħala klassifikazzjoni tal-programmi tax-xandir, u mhux f’dak li jikkonċerna x-xandara li jxandruhom.
52.
Fi kwalunkwe każ, l-eżami tal-oriġini leġiżlattiva tal-esklużjoni ma joffrix riżultati konklużivi, anki jekk inxaqleb lejn il-pożizzjoni tal-Kummissjoni. Jekk l-interpretazzjoni tiegħi tas-sens tal-Artikolu 1(a)(iv) tad-Direttiva 92/50 hija korretta, il-frażi “intiżi għal xandir” iktar tirreferi għall-għan tal-kuntratti esklużi milli għall-persuni kontraenti (dawn tal-aħħar huma, strettament, “ix-xandara”).
53.
Din l-interpretazzjoni hija kkonfermata, a posteriori, mid-Direttiva 2014/24. Anki jekk inapplikabbli ratione temporis, jista’ jkun utli li wieħed jiffoka fuq il-kontenut tiegħu, sa fejn dan jikkostitwixxi l-aħħar sekwenza fl-iżvilupp tal-esklużjoni.
54.
Skont il-proposta tal-Kummissjoni, il-kuntratti li għandhom bħala suġġett “l-akkwist, l-iżvilupp, il-produzzjoni jew il-koproduzzjoni ta’ materjal għall-programm maħsuba għas-servizzi awdjoviżivi tal-midja, li jkunu mogħtija mix-xandara” kif ukoll dawk li jirrigwardaw il-“ħin ta’ xandir li huma mogħtija lill-fornituri tas-servizz awdjoviżiv tal-midja” (
38
).
55.
Il-Kummissjoni ma qisitx li kien indispensabbli li telabora iktar fuq ir-raġunijiet li jiġġustifikaw il-proposta tagħha, ħaġa li ma kinitx tkun skużabbli kieku kellha l-intenzjoni li temenda sostanzjalment is-sistema tal-esklużjonijiet fis-seħħ taħt id-Direttiva 2004/18.
56.
B’mod konformi mar-regola finalment adottata mil-leġiżlatur [l-Artikolu 10(b) tad-Direttiva 2014/24], din id-direttiva ma tapplikax għal kuntratti pubbliċi għal servizzi għall-“akkwist, l-iżvilupp, il-produzzjoni jew il-koproduzzjoni ta’ materjal għall-programm maħsuba għas-servizzi tal-media awdjoviżiva jew servizzi tal-media radjofoniċi, li huma mogħtija minn fornituri ta’ servizzi tal-media awdjoviżivi jew radjofoniċi, jew il-kuntratti għal ħin ta’ xandir jew il-forniment ta’ programmi li jingħataw lill-fornituri tas-servizz tal-media awdjoviżivi jew radjufoniċi” (
39
).
57.
B’differenza mill-formulazzjoni preċedenti (Direttiva 2004/18), id-dispożizzjoni l-ġdida jidhirli li tneħħi d-dubji preċedenti, għaliex tillimita l-esklużjoni għall-kuntratti mogħtija mill-awtoritajiet kontraenti li għandhom il-kwalità ta’ organi ta’ komunikazzjoni awdjoviżiva jew radjofonika (
40
).
58.
Li kieku l-leġiżlatur kien ikkunsidra li, permezz tad-dispożizzjoni l-ġdida, huwa kien qiegħed jintroduċi bidla radikali meta mqabbel ma’ dak preċedenti, huwa kien jindika dan fil-premessa 23, li fiha jingħataw ir-raġunijiet għall-esklużjoni. Xorta jibqa’ l-fatt li din il-premessa tirriproduċi prattikament il-kontenut tal-premessa 25 tad-Direttiva 2004/18.
59.
Hemm, madankollu, eċċezzjoni waħda: filwaqt li l-premessa 25 tad-Direttiva 2004/18 tirreferi għall-ħtieġa ta’ “eċċezzjoni fil-kuntratti […] għax-xiri, żvilupp, produzzjoni jew koproduzzjoni ta’ programmi”, mingħajr ma ssemmi l-eventwali awtoritajiet kontraenti, fil-premessa 23 tad-Direttiva 2014/24 jissemma l-“għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal ċerti servizzi awdjoviżivi u tal-midja tar-radju minn fornituri tal-midja”, filwaqt li jingħad ukoll li “għandha ssir eċċezzjoni għal kuntratti pubbliċi ta’ servizzi, mogħtija mill-fornituri tas-servizzi tal-media nnifishom, għax-xiri, l-iżvilupp, il-produzzjoni jew koproduzzjoni ta’ programmi […]” (
41
).
60.
Għalhekk kien hemm bidla fil-formulazzjoni li, fil-fehma tiegħi, ma tistax tiġi interpretata bħala bidla tal-kriterju, iżda pjuttost bħala preċiżazzjoni dwar is-sens li l-esklużjoni diġà kellha fid-Direttiva 2004/18.
61.
Fil-qosor, l-analiżi tal-mod li bih żviluppat l-esklużjoni, mid-Direttiva 92/50 sad-Direttiva 2014/24 li llum tinsab fis-seħħ, filwaqt li għaddiet mid-Direttiva 2004/18, li hija dik applikabbli fil-kuntest ta’ dan l-appell, tippermetti li tintgħażel il-pożizzjoni difiża mill-Kummissjoni u li ġiet aċċettata fis-sentenza appellata.
62.
B’hekk, l-ewwel parti tal-aggravju, li permezz tagħha r-Repubblika Ċeka sempliċement tafferma li l-interpretazzjoni tal-Qorti Ġenerali “tmur kontra l-eżitu tal-proċess leġiżlattiv u l-intenzjoni manifesta tal-leġiżlatur” (
42
), ma tistax tintlaqa’.
C.
It-tieni parti tal-uniku aggravju: l-interpretazzjoni litterali tal-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18
1. Il-pożizzjoni tal-partijiet
63.
Ir-Repubblika Ċeka ssostni li “teżisti rabta bejn il-kelma ‘xandara’ u l-kliem ‘programmi intiżi għax-xandir’ fil-verżjoni Ġermaniża, iżda mhux biss fiha”, kuntrarjament għal dak li ssostni l-Qorti Ġenerali (
43
).
64.
Fi kwalunkwe każ, ir-Repubblika Ċeka ssostni li, anki li kieku l-Qorti Ġenerali kellha raġun, l-esklużjoni ma tikkonċernax biss lix-xandara li għandhom il-kwalità ta’ awtorità kontraenti, għaliex jekk min jiżviluppa, jipproduċi jew jikkoproduċi l-programmi huwa xandar, dan ix-xandar ma jistax ikun l-awtorità kontraenti tal-kuntratt pubbliku (
44
).
65.
Fl-aħħar nett, ir-Repubblika Ċeka tikkontesta l-interpretazzjoni tal-Artikolu 10(b) tad-Direttiva 2014/24 adottata mill-Qorti Ġenerali fis-sentenza appellata (
45
).
66.
Il-Kummissjoni ssostni, fl-ewwel lok, li l-inklużjoni tal-kliem “intiżi għax-xandir” wasslet sabiex il-parti l-kbira tal-verżjonijiet lingwistiċi tal-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18 jkunu ekwivoċi mill-aspett grammatikali. Id-diverġenzi lingwistiċi jiġġustifikaw għalhekk, ir-relativizzazzjoni tal-valur tal-eżeġeżi letterali ta’ din id-dispożizzjoni (
46
).
67.
Fit-tieni lok, il-Kummissjoni tikkontesta li l-esklużjoni tirregola l-każijiet li fihom xandar jipprovdi wieħed mis-servizzi karatteristiċi tiegħu u, għalhekk, ma jistax jassumi r-rwol ta’ awtorità kontraenti. Għall-Kummissjoni, dan huwa argument infondat li, barra minn hekk, iwassal għal riżultati assurdi u kuntrarji għall-funzjonament tas-suq tas-servizzi awdjoviżivi (
47
).
68.
Skont il-Kummissjoni, kieku l-leġiżlatur ried japplika l-esklużjoni fit-termini allegati mir-Repubblika Ċeka, kien ikun inutli li tiżdied l-espressjoni “minn xandara”. Barra minn hekk, li kieku din l-espressjoni tirreferi għal “programmi intiżi għal xandir”, tinħoloq sitwazzjoni illoġika fil-każ ta’ xandir fuq l-internet: l-awtorità kontraenti li ma tkunx xandara tkun tista’ tagħti kuntratt direttament għall-produzzjoni ta’ programm intiż għal xandir minn xandar (televiżjoni jew radju), iżda mhux jekk xtaqet tipproduċi programm identiku għax-xandir tiegħu fuq l-internet (
48
).
2. Evalwazzjoni
69.
B’differenza mill-ewwel parti tal-aggravju tagħha, ir-Repubblika Ċeka tippreċiża, fit-tieni parti, liema punti tas-sentenza appellata hija tqis li huma kundannabbli. Madankollu, kif ser nispjega iktar ’il quddiem, il-kritika tagħha ma tistax twassal sabiex l-aggravju jintlaqa’, peress li l-konklużjoni li waslet għaliha l-Qorti Ġenerali fuq dan il-punt hija fondata.
70.
Ma huwiex faċli li tinstab regola tad-dritt tal-Unjoni li sens tagħha jista’ jvarja tant radikalment skont il-lingwa li fiha tkun ġiet redatta.
71.
Skont il-verżjoni Spanjola tal-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18, b’kont meħud tal-kostruzzjoni sintattika tas-sentenza, isegwi kif ġej: a) “l-akkwist, żvilupp, produzzjoni jew ko-produzzjoni ta’ materjal ta’ programm intiżi għal xandir” japplikaw kollha kemm huma għall-għan tal-kuntratti esklużi; u b) jifformaw ukoll parti minn dan l-għan “il-kuntratti għal ħin ta’ xandir”.
72.
L-għan tal-kuntratti esklużi, għaldaqstant, huwa doppju: minn naħa, ix-xiri, l-iżvilupp u l-produzzjoni jew il-koproduzzjoni ta’ programmi intiżi għal xandir; min-naħa l-oħra, il-ħin ta’ xandir.
73.
Fir-rigward tas-suġġett tal-azzjonijiet li jikkostitwixxu l-għan tal-kuntratti esklużi, dan ukoll huwa doppju: minn naħa, ix-xandara, li r-riferiment tagħhom ikopri speċifikament, fit-totalità tagħhom, l-akkwist, żvilupp, produzzjoni jew koproduzzjoni ta’ materjal ta’ programm intiżi għal xandir; min-naħa l-oħra, lil kull korp ieħor, iżda biss f’dak li jirrigwarda l-kuntratti li għandhom bħala suġġett il-ħin ta’ xandir.
74.
Il-formulazzjoni tad-dispożizzjoni fil-verżjoni Spanjola tagħha għalhekk issostni l-interpretazzjoni difiża mill-Kummissjoni u adottata mill-Qorti Ġenerali.
75.
L-interpretazzjoni opposta madankollu tipprevali jekk wieħed iżomm mal-verżjoni Ġermaniża (
49
). Ix-xandara (Rundfunk- oder Fernsehanstalten) ma jidhrux li huma s-suġġetti li jakkwistaw, jiżviluppaw, jipproduċu jew jikkoproduċu programmi intiżi għax-xandir, iżda bħala dawk li jxandru dawn il-programmi. L-għan tal-kuntratti esklużi jibqa’ doppju (peress li mal-akkwist, l-iżvilupp, il-produzzjoni jew il-koproduzzjoni ta’ programmi jiżdied ukoll il-ħin ta’ xandir), iżda s-suġġett huwa uniku fiż-żewġ każijiet, peress li jista’ jkun kwalunkwe korp. L-esklużjoni hija ddefinita biss mill-għan tagħha, li huwa ġustament dak li ssostni r-Repubblika Ċeka.
76.
Il-verżjoni Franċiża (
50
), Ingliża (
51
), Taljana (
52
) u dik Portugiża (
53
) jinsabu, fil-fehma tiegħi, fil-linja tal-verżjoni Ġermaniża, anki jekk il-Qorti Ġenerali tqis li, b’mod partikolari, il-verżjoni Ingliża u dik Franċiża jistgħu wkoll jinftiehmu fis-sens difiż mill-Kummissjoni (
54
).
77.
Minbarra dak imsemmi hawn fuq, kif irrimarkat il-Qorti Ġenerali (
55
), il-verżjoni Bulgara u dik Slovena lanqas biss fihom l-espressjoni “intiżi għal xandir” (
56
). Din l-ommissjoni żżid id-diverġenza tad-dikjarazzjonijiet u tikkontribwixxi, jekk meħtieġ, biex tnaqqas il-valur tal-utilità tal-interpretazzjoni litterali tad-dispożizzjoni (
57
).
78.
Fil-fatt, id-diskrepanza bejn il-verżjonijiet lingwistiċi hija tant radikali li kull tentattiv sabiex tintuża l-formulazzjoni ta’ waħda minn dawn il-verżjonijiet bħala parametru sabiex tiġi identifikata t-tifsira vera tiegħu huwa sterili (
58
).
79.
Din kienet il-fehma, ċertament, tal-Qorti Ġenerali li ma wettqet ebda żball ta’ liġi meta kkonstatat li, fid-dawl tan-natura mhux inekwivoka (setgħet qalet, jekk mhux saħansitra kontradittorju) tad-diversi verżjonijiet lingwistiċi, hija ma kellhiex tipprivileġġa dik issuġġerita mir-Repubblika Ċeka u li kien meħtieġ li jsir riferiment għall-kriterji l-oħra ta’ interpretazzjoni (
59
).
80.
Għaldaqstant, it-tieni parti tal-aggravju għandha tiġi miċħuda.
D.
It-tielet parti tal-uniku aggravju: l-interpretazzjoni teleoloġika tal-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18
1. Il-pożizzjoni tal-partijiet
81.
Ir-Repubblika Ċeka ssostni, fl-ewwel lok, li fil-premessa 25 tad-Direttiva 2004/18, li ma ssemmix ix-xandara, jiġi indikat li l-għan tal-esklużjoni huwa obbligatorju biss jekk dawn ix-xanadara jistgħu jkunu awtoritajiet kontraenti (
60
).
82.
Fit-tieni lok, ir-Repubblika Ċeka tikkontesta l-pożizzjoni tal-Qorti Ġenerali li t-termini “intiżi għal xandir” jirriflettu l-intenzjoni li jsir riferiment espressament għall-kuntratti ta’ servizzi konklużi minn xandara għal programmi intiżi li jixxandru minn kull netwerk ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, inkluż l-internet. Għar-Repubblika Ċeka, dan ir-riżultat jista’ jintlaħaq mingħajr ma jkun neċessarju li tiġi miżjuda din l-espressjoni (
61
).
83.
Fit-tielet lok, ir-Repubblika Ċeka tirrileva li l-Qorti Ġenerali ddeduċiet l-għan tal-esklużjoni minn interpretazzjoni mhux ikkuntestwalizzata tas-sentenza Bayerischer Rundfunk (
62
).
84.
Il-Kummissjoni ssostni li, skont il-premessa 25 tad-Direttiva 2004/18, l-esklużjoni hija intiża sabiex jittieħdu inkunsiderazzjoni ċerti raġunijiet ta’ natura kulturali u soċjali li jagħmlu l-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti mhux xierqa.
85.
Fl-opinjoni tagħha, ix-xandara li huma awtoritajiet kontraenti, jiġifieri l-media pubbliċi, jipprovdu servizz speċifiku ta’ interess ġenerali li l-eżekuzzjoni tiegħu għandha tkun konformi mal-prinċipji ta’ oġġettività, ta’ indipendenza, ta’ imparzjalità u ta’ newtralità. Għaldaqstant, huma jinsabu f’pożizzjoni ferm partikolari, mingħajr paragun ma’ dik ta’ awtoritajiet kontraenti oħra li, peress li ma humiex xandara, jippromwovu jew jipproduċu programmi b’mod ftit jew wisq okkażjonali u mingħajr ma jkollhom għalfejn josservaw b’mod rigoruż (kif jiġri fil-każ tal-media pubbliċi) raġunijiet ta’ natura soċjali, kulturali, politika, edukattiva, artistika, eċċ. Għal dawn l-awtoritajiet kontraenti l-oħra, il-protezzjoni tal-oġġettività u tal-pluraliżmu pprovduta mir-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi hija biżżejjed (
63
).
86.
Fir-rigward tal-espressjoni “intiżi għal xandir”, il-Kummissjoni ssostni li t-teżi tar-Repubblika Ċeka hija kontradetta mill-oriġini ta’ din id-dispożizzjoni. Kif tiddikjara s-sentenza appellata, l-inklużjoni tagħha toriġina mill-intenzjoni li tiġi żgurata ċ-ċertezza legali f’dak li jirrigwarda x-xandir permezz tal-internet (
64
).
87.
Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni ssostni li r-riferimenti magħmula mill-Qorti Ġenerali għas-sentenza Bayerischer Rundfunk jinsabu fil-kuntest tal-analiżi ta’ diversi punti, iżda d-dispożittiv ma huwiex ibbażat biss fuq din id-deċiżjoni. Barra minn hekk, il-Kummissjoni taqbel mal-interpretazzjoni ta’ din is-sentenza mogħtija mill-Qorti Ġenerali (
65
).
2. Evalwazzjoni
88.
Wara li enfasizzat li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-eċċezzjonijiet għall-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tad-dritt tal-Unjoni fis-settur tal-kuntratti pubbliċi għandhom jiġu interpretati b’mod restrittiv (
66
), il-Qorti Ġenerali, filwaqt li ħadet inkunsiderazzjoni s-sentenza Bayerischer Rundfunk, ikkonkludiet li l-esklużjoni hija intiża sabiex jiġi ggarantit it-twettiq tal-missjoni ta’ servizz pubbliku tax-xandara pubbliċi.
89.
Nemmen li din l-evalwazzjoni hija, essenzjalment, korretta, anki jekk (kif tenfasizza r-Repubblika Ċeka) il-premessa 25 tad-Direttiva 2004/18 ma tirreferix espliċitament għax-xandara. Fir-rigward tas-sentenza Bayerischer Rundfunk, għalkemm ma hijiex kompletament deċiżiva għar-riżultat ta’ dan l-appell, peress li ngħatat f’kuntest differenti, hija tipprovdi indikazzjonijiet sabiex tinftiehem l-esklużjoni, li ser nindirizza sussegwentement (
67
).
90.
Sa fejn l-eċċezzjonijiet għall-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni għandhom jiġu interpretati b’mod restrittiv, jidher raġonevoli li jiġi konkluż li l-“aspetti ta’ sinifikat kulturali u soċjali”, li skont il-premessa 25 tad-Direttiva 2004/18, jiġġustifikaw li “ssir eċċezzjoni” għall-kuntratti pubbliċi li għandhom bħala għan attività partikolari, huma rilevanti biss fir-rigward tas-suġġetti li huma kkaratterizzati mill-eżerċizzju ta’ din l-attività b’mod prinċipali jew tipiku.
91.
Ċertament, de lege ferenda, xejn ma jipprekludi li l-esklużjoni tapplika, minbarra għax-xandara, għal istituzzjonijiet pubbliċi oħra (awtoritajiet kontraenti) li okkażjonalment jixtiequ jagħtu kuntratti għal servizzi ta’ akkwist, ta’ żvilupp, ta’ produzzjoni jew ta’ koproduzzjoni ta’ programmi intiżi għax-xandir. Dawn l-istituzzjonijiet pubbliċi jista’ leġittimament ikollhom interess li jxandru jew jikkomunikaw lill-pubbliku ċerti programmi li huma jqisu neċessarji għal raġunijiet kulturali jew soċjali.
92.
Madankollu, il-ħtieġa tal-interpretazzjoni restrittiva tal-eċċezzjonijiet mill-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni timponi li jiġi kkunsidrat li l-esklużjoni ma hijiex intiża li tiffavorixxi l-kuntratti marbuta ma’ kull missjoni ta’ servizz pubbliku, “iżda speċifikament mal-missjoni ta’ servizz pubbliku partikolari għax-xandara pubbliċi” (
68
).
93.
Fil-fehma tiegħi, huwa l-aspett suġġettiv, u mhux oġġettiv, li ħa l-preċedenza fl-għażla tal-għan imfittex mill-esklużjoni. Ġie meqjus bħala “inadegwat” li r-regoli komuni tad-Direttiva 2004/18 jiġu applikati għall-kuntratti l-iktar karatteristiċi ta’ dawn l-awtoritajiet kontraenti li jaġixxu abitwalment fil-qasam tax-xandir, sabiex huma jingħataw flessibbiltà ikbar f’dan l-istess qasam.
94.
Dan l-għan ma jestendix, fil-fehma tiegħi, għall-entitajiet pubbliċi l-oħra li, ħafna inqas ta’ spiss, ikollhom bżonn jagħtu kuntratti għal servizzi sabiex jakkwistaw (jew jiżviluppaw, jipproduċu u jikkoproduzzjoni) programmi awdjoviżivi bil-għan tax-xandir tagħhom. Fir-rigward tagħhom, ma hemmx l-istess raġunijiet ta’ inadegwatezza sabiex jiġu eżentati mis-sistema tad-Direttiva 2004/18.
95.
Għall-bqija, u kif tallega l-Kummissjoni (
69
), il-possibbiltà offruta mill-Artikolu 31(1)(b) tad-Direttiva 2004/18 innifisha hija dejjem disponibbli għall-istituzzjonijiet pubbliċi: jistgħu jirrikorru għall-għoti permezz ta’ proċedura negozjata, mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ kuntratt, “meta, għal raġunijiet Tekniċi jew artistiċi, jew għal raġunijiet konnessi mal-ħarsien ta’ drittijiet esklussivi, il-kuntratt jista’ jingħata biss lil operatur ekonomiku partikolari”.
96.
Ir-Repubblika Ċeka ssostni wkoll li, anki jekk tiġi aċċettata l-interpretazzjoni adottata mill-Qorti Ġenerali, xejn ma jiġġustifika li l-esklużjoni ma tkoprix ukoll il-każijiet li fihom x-xandara ma humiex awtoritajiet kontraenti, iżda fornituri ta’ programmi intiżi għax-xandir.
97.
F’dan ir-rigward, jiena naqbel mal-Kummissjoni li l-eventwalità li x-xandara jassumu r-rwol ta’ fornituri ma taffettwax il-konklużjoni li tgħid li, f’dak li jirrigwarda l-awtoritajiet kontraenti, l-esklużjoni tapplika biss għax-xandara u mhux għal kull awtorità kontraenti oħra (
70
), li hija diskussa fil-kuntest ta’ dan ir-rikors.
98.
Għalhekk inqis li l-interpretazzjoni teleoloġika tal-esklużjoni adottata mill-Qorti Ġenerali ma hija vvizzjata b’ebda żball ta’ liġi. Għaldaqstant, it-tielet parti tal-aggravju għandha tiġi miċħuda.
E.
Ir-raba’ parti tal-uniku aggravju: l-interpretazzjoni sistematika tal-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18
1. Il-pożizzjoni tal-partijiet
99.
Skont ir-Repubblika Ċeka, l-ineżattezza tal-interpretazzjoni tal-Qorti Ġenerali hija murija mill-fatt li d-dispożizzjoni tipprovdi wkoll esklużjoni għal kuntratti relatati mal-ħin ta’ xandir: fir-rigward ta’ dawn il-kuntratti “ma hemm l-ebda dubju li x-xandar ma għandux għalfejn ikollu l-kwalità ta’ awtorità kontraenti, iżda pjuttost dik ta’ fornitur tas-servizz tipiku, jiġifieri, tal-ħin ta’ xandir tiegħu stess” (
71
).
100.
Għalhekk, l-għan tal-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18, ikkunsidrat fl-intier tiegħu, ma jistax jiġi limitat għax-xandara li huma awtoritajiet kontraenti, peress li, mill-inqas parti minn din id-dispożizzjoni ma tippermettix tali restrizzjoni. Dan il-fatt jikkonferma li “l-attività tax-xandara għandha wkoll tkun koperta mill-esklużjoni meta xandar jipprovdi huwa stess is-servizz tipiku u, fil-kuntest ta’ sejħa għal offerti, ma għandux il-kwalità ta’ awtorità kontraenti, iżda dik ta’ offerent” (
72
).
101.
Il-Kummissjoni tirribatti li l-argumenti tar-Repubblika Ċeka għandhom jiġu miċħuda għar-raġunijiet esposti fis-sentenza appellata. Hija tenfasizza, barra minn hekk, li s-sens tan-nota Nru 3 tal-Anness II B tad-Direttiva 2004/18, li tikkorrobora t-teżi tal-Qorti Ġenerali, ma huwiex ikkontestat fl-appell tar-Repubblika Ċeka (
73
).
102.
Skont il-Kummissjoni, il-kuntest leġiżlattiv ġenerali jikkonferma din it-teżi. Għalhekk, id-Direttiva 2004/17/KE (
74
) ma tkoprix l-esklużjoni, minkejja li l-awtoritajiet kontraenti tas-setturi kkonċernati minn din id-direttiva jistgħu wkoll ikunu interessati li jikkonkludu kuntratti dwar il-produzzjoni ta’ programmi: pereżempju, riklami ta’ kumpaniji pubbliċi jew semipubbliċi li jippromwovu prodotti u servizzi tal-enerġija ma humiex eċċezzjonali (
75
).
2. Evalwazzjoni
103.
Bħal fl-ewwel parti tal-uniku aggravju, ir-Repubblika Ċeka lanqas ma tiċċita bi preċiżjoni l-punti tas-sentenza appellata li hija tqis li huma vvizzjati bi żball ta’ liġi. Barra minn hekk, hija tirreferi biss għall-punt 61 ta’ din is-sentenza sabiex issostni li l-Qorti Ġenerali ma tikkontestax ċerta evalwazzjoni.
104.
Fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja jidhrilha li dan id-difett ma jirrendix din l-aħħar parti tal-aggravju inammissibbli, ser nindirizza l-kontenut tagħha minn żewġ perspettivi: a) fir-rigward tal-ilment li s-sentenza appellata adottat interpretazzjoni inkompatibbli mal-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18; u b) fir-rigward tal-interpretazzjoni tal-esklużjoni fi ħdan id-Direttiva 2004/18 kollha;
a) L-esklużjoni fil-kuntest tal-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18
105.
Skont il-Qorti Ġenerali (punt 61 tas-sentenza appellata), xejn ma jipprekludi li d-diversi kuntratti inklużi f’kull wieħed mill-ittri differenti tal-Artikolu 16 tad-Direttiva 2004/18 jiġu ddefiniti fir-rigward tal-għan tagħhom, tal-awtorità kontraenti tagħhom jew tal-fornitur tagħhom.
106.
Bl-istess mod, il-Qorti Ġenerali tispjega (punt 59 tas-sentenza appellata) li dan huwa wkoll il-każ fl-ittri kollha ta’ din id-dispożizzjoni, peress li wħud mill-kuntratti huma ddefiniti biss mill-għan tagħhom (
76
), oħrajn mill-fornitur tagħhom (
77
) u fl-aħħar nett, kemm mill-għan tagħhom kif ukoll b’riferiment għall-kundizzjonijiet inerenti għall-awtorità kontraenti (
78
).
107.
Fil-fehma tiegħi, ir-risposta tal-Qorti Ġenerali hija korretta u tneħħi kull ħjiel ta’ inkoerenza fl-istruttura leġiżlattiva tal-Artikolu 16 tad-Direttiva 2004/18, b’mod ġenerali, u f’dik tal-ittra (b) tiegħu b’mod partikolari.
108.
Id-differenza hija li, skont dan il-metodu ta’ klassifikazzjoni, l-esklużjoni ma tkoprix il-każijiet li fihom ix-xandara ma jipparteċipawx bħala awtoritajiet kontraenti, iżda bħala “offerenti”. Dan huwa, fir-realtà, il-qofol tal-ilment tar-Repubblika Ċeka meta hija tiddenunzja l-preġudizzji li jirriżultaw mis-soluzzjoni adottata mill-Qorti Ġenerali mill-perspettiva tal-interpretazzjoni sistematika (
79
).
109.
Madankollu, fil-fehma tiegħi, din l-oġġezzjoni tirrigwarda, fuq kollox, ir-razzjonalità teleoloġika tal-interpretazzjoni adottata mill-Qorti Ġenerali, li jiena diġà analizzajt.
110.
Għal dak li huwa importanti issa, nemmen li s-sentenza appellata ma tmurx lil hinn mill-metodu ta’ klassifikazzjoni ad intra tal-Artikolu 16 tad-Direttiva 2004/18, jiġifieri l-koerenza interna tagħha. Għalhekk ser neżamina jekk is-soluzzjoni tagħha tirrispettax ukoll id-Direttiva fl-intier tagħha.
b) L-esklużjoni fil-kuntest ġenerali tad-Direttiva 2004/18
111.
L-interpretazzjoni tal-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18 ma tistax tiġi separata mill-bqija tal-kontenut leġiżlattiv tiegħu. B’mod partikolari, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni:
–
minn naħa, il-premessa 25, li jiena diġà analizzajt;
–
min-naħa l-oħra, in-nota Nru 3 tal-Anness II B tad-Direttiva 2004/18 stess, li teskludi mill-kunċett ta’ “kuntratt pubbliku għal servizzi”, fis-sens tal-Artikolu 1(2)(d) tal-istess direttiva, “kuntratti għall-akkwist, żvilupp, prodouzzjoni jew ko-produzzjoni ta’ materjal ta’ programmi minn xandara u kuntratti għall-ħin tax-xandir”.
112.
Dik in-nota ma tinkludix l-espressjoni “intiżi għal xandir”, b’tali mod li l-qari tagħha jevoka t-tifsira tal-Artikolu 1(a)(iv) tad-Direttiva 92/50. L-ambitu tal-esklużjoni huwa għalhekk limitat għal kuntratti mogħtija minn xandara, kif issostni l-Kummissjoni u kif ġie aċċettat mill-Qorti Ġenerali.
113.
Jekk, minħabba d-diverġenzi insormontabbli bejn il-verżjonijiet lingwistiċi differenti tal-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2004/18, il-formulazzjoni litterali tiegħu għandha tiġi rrelattivizzata sabiex tiġi ddeterminata l-portata tal-esklużjoni, ikun meħtieġ li l-premessa 25 u n-nota Nru 3 tal-Anness II B jiġu interpretati b’mod koerenti.
114.
Fil-fehma tiegħi, ma hemm l-ebda dubju dwar in-nota (li l-valur leġiżlattiv tagħha huwa identiku għal dak tal-bqija tad-Direttiva 2004/18): huma esklużi biss il-kuntratti mogħtija minn xandara. Din in-nota hija inkonsistenti mal-premessa 25 jew inkella wieħed jista’ jsib soluzzjoni armonjuża bejn it-tnejn? Jekk dan ikun il-każ, l-interpretazzjoni sistematika ta’ waħda jew tal-oħra twassal sabiex jinkiseb is-sens kondiviż mit-tnejn.
115.
Ir-Repubblika Ċeka ġustament issostni li l-premessa 25 tad-Direttiva 2004/18 tenfasizza essenzjalment l-għan, u mhux is-suġġett, tal-kuntratti esklużi. Issa, kif diġà enfasizzajt (
80
), dan l-għan ikopri attivitajiet li huma karatteristiċi u speċifiċi għax-xandara. Għalhekk, indirettament, il-premessa 25 tillimita l-kamp tal-esklużjoni b’mod partikolari għal dawn il-korpi.
116.
Dan huwa dak li fehmet il-Qorti Ġenerali, fil-punt 39 tas-sentenza appellata, billi bbażat ruħha fuq is-sentenza Bayerischer Rundfunk.
117.
Għalkemm dik is-sentenza ma kinitx tittratta l-interpretazzjoni tal-esklużjoni li issa hija inkwistjoni (
81
), hija indirizzat il-portata ta’ dik prevista fl-Artikolu 1(a)(iv) tad-Direttiva 92/50. U dan għamlitu billi ġie konkluż li dik id-direttiva ma kinitx tapplika “għall-kuntratti pubbliċi li għandhom bħala għan is-servizzi relatati mal-funzjoni proprja tax-xandara, jiġifieri l-ħolqien u t-twettiq ta’ programmi, minħabba raġunijiet ta’ natura kulturali u soċjali msemmija fil-ħdax-il premessa tad-Direttiva 92/50 u, b’mod aktar espliċitu, fil-premessa 25 tad-Direttiva 2004/18, li jirrendu inadegwata din l-applikazzjoni” (
82
).
118.
Għall-Qorti tal-Ġustizzja, din l-esklużjoni tirrispondi għall-iskop li “jiġi ggarantit it-twettiq tal-missjoni ta’ servizz pubbliku tax-xandara pubbliċi b’indipendenza u b’imparzjalità totali” (
83
). Għalhekk, il-leġiżlatur indirizza l-funzjonijiet inerenti għal tali xandara bħala kriterju biex jiddefinixxi l-ambitu tal-esklużjoni.
119.
Din l-interpretazzjoni tal-premessa 25 tad-Direttiva 2004/18 tippermetti li l-kontenut tagħha jkun koerenti għal dak tan-Nota Nru 3 tal-Anness II B u għal dak tal-verżjonijiet lingwistiċi li jillimitaw il-portata tal-esklużjoni skont is-suġġett tal-kuntratti pubbliċi u mhux skont l-għan tagħhom.
120.
Huwa ċar li l-interpretazzjoni tal-premessa 25 sostnuta mir-Repubblika Ċeka tista’ wkoll, teoretikament u waħedha, tiġi aċċettata. Madankollu, it-teżi sostnuta mill-Kummissjoni u aċċettata mill-Qorti Ġenerali hija l-iktar waħda li tevita l-kontradizzjoni bejn din il-premessa u n-nota Nru 3 tal-Anness II B. Għalhekk, mill-perspettiva tal-interpretazzjoni sistematika tad-Direttiva 2004/18, hemm lok li r-raba’ parti tal-aggravju uniku tiġi miċħuda u, miegħu, l-appell kollu kemm huwa.
VI. Fuq l-ispejjeż
121.
Skont l-Artikolu 138(1) tar-Regoli tal-Proċedura, applikabbli għall-proċedura ta’ appell skont l-Artikolu 184(1) tal-istess regoli, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tikkundanna lir-Repubblika Ċeka għall-ispejjeż.
VII. Konklużjoni
122.
Għal dawn il-motivi, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja:
–
Tiċħad ir-rikors.
–
Tikkundanna lir-Repubblika Ċeka għall-ispejjeż.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
(
2
)	Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-31 ta’ Marzu 2004 fuq kordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal provvisti u għal servizzi] (ĠU 2014, L 134, p. 114).
(
3
)	Il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali u Fond Soċjali Ewropew.
(
4
)	Kawża T‑629/17, Ir-Repubblika Ċeka vs Il-Kummissjoni (mhux ippubblikata, EU:T:2019:596; iktar ’il quddiem is-“sentenza appellata”).
(
5
)	Sabiex jiġu evitati r-repetizzjonijiet, iktar ’il quddiem ser nirreferi għaliha bħala l-“esklużjoni”, mingħajr ebda aġġettiv ieħor.
(
6
)	Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku u li tħassar id-Direttiva 2004/18 (ĠU 2014, L 94, p. 65).
(
7
)	Ara, iktar ’il quddiem, il-punti 53 et seq.
(
8
)	Direttiva tal-Kunsill tat-18 ta’ Ġunju 1992 relatata mal-koordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal servizzi (ĠU 1992, L 209, p. 1).
(
9
)	Regolament tal-Kunsill tal-11 ta’ Lulju 2006 li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew u l-Fond ta’ Koeżjoni u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1260/1999 (ĠU 2006, L 210, p. 25).
(
10
)	Punti 29 u 30 tas-sentenza appellata.
(
11
)	Sentenza tat-13 ta’ Diċembru 2007 (C‑337/06, EU:C:2007:786); iktar ’il quddiem is-“sentenza Bayerischer Rundfunk”.
(
12
)	Punt 39 tas-sentenza appellata.
(
13
)	Punti 46 u 47 tas-sentenza appellata.
(
14
)	Punt 48 tas-sentenza appellata.
(
15
)	Punt 49 tas-sentenza appellata.
(
16
)	Regolament tal-Kummissjoni tat-28 ta’ Novembru 2007 li jemenda r-Regolament (KE) Nru 2195/2002 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li japprova l-Vocabulaire Konġunt għal Kuntratti Pubbliċi (CPV), u d-Direttivi 2004/17/KE u 2004/18/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-proċeduri tal-kuntratti pubbliċi, fir-rigward tar-reviżjoni tal-KPV (ĠU 2008, L 74, p. 1).
(
17
)	Punt 50 tas-sentenza appellata.
(
18
)	Punt 54 tas-sentenza appellata.
(
19
)	Punt 56 tas-sentenza appellata.
(
20
)	Punt 59 tas-sentenza appellata.
(
21
)	Punt 61 tas-sentenza appellata.
(
22
)	Punt 63 tas-sentenza appellata.
(
23
)	Punt 66 tas-sentenza appellata.
(
24
)	Punt 68 tas-sentenza appellata.
(
25
)	Punt 70 tas-sentenza appellata.
(
26
)	Punt 73 tas-sentenza appellata.
(
27
)	Il-partijiet jaqblu fuq iċ-ċirkustanzi fattwali tal-kawża. Madankollu, ir-Repubblika Ċeka tosserva li, “[f]il-kuntratti pubbliċi kollha […] kien hemm il-parteċipazzjoni ta’ xandar [Ceská televize] bħala fornitur ta’ programmi. Din iċ-ċirkustanza qatt ma kienet ikkontestata bejn ir-Repubblika Ċeka u l-Kummissjoni” (punt 8 tar-rikors). Il-Kummissjoni tikkontesta li din hija ċirkustanza mhux ikkontestata, billi tafferma li din ġiet espressament imsemmija għall-ewwel darba fl-appell u għalhekk la setgħet tkun is-suġġett ta’ dibattitu quddiem il-Qorti Ġenerali u lanqas ma ġietx eżaminata mill-Qorti Ġenerali (punt 6 tal-ittra tal-Kummissjoni), u għalhekk l-evalwazzjoni tagħha għandha tibqa’ barra minn din il-proċedura. Fi kwalunkwe każ, il-Kummissjoni ssostni li, anki jekk xandar kien parti f’ċerti kuntratti, flimkien ma’ kumpanniji ta’ produzzjoni privati, kull kuntratt għall-produzzjoni tal-programmi ngħata direttament lil kumpannija li ma kinitx xandara (punt 8 tal-ittra tal-Kummissjoni).
(
28
)	Punti 14 sa 16 tal-appell.
(
29
)	Punti 17 sa 19 tal-appell.
(
30
)	Punti 20 sa 22 tal-appell.
(
31
)	Punti 16 sa 28 tan-nota tal-Kummissjoni.
(
32
)	“Il-kuntratti ta’ xiri ta’ programmi mix-xandara […] u l-kuntratti ta’ xiri b’ħin ta’ xandir ta’ interess pubbliku” [traduzzjoni mhux uffiċjali] kienu esklużi. COM (1990) 372 finali, Artikolu 1(a)(iii).
(
33
)	Fil-punt 32 tal-espożizzjoni tal-motivi tal-proposta tal-Kummissjoni, ġie affermat li, “[b]ħala regola ġenerali, l-għoti ta’ kuntratt għal produzzjoni awdjoviżiva, pereżempju, għal finijiet ta’ informazzjoni, ta’ edukazzjoni jew ta’ reklamar, għandu jiġi rregolat mid-Direttiva. Madankollu, l-attività tax-xandara teħtieġ attenzjoni partikolari u d-Direttiva għandha tirregola l-attivitajiet tagħhom biss meta dawn ma jkunux speċifiċi għax-xandir. Il-fatt li huma jistgħu jkunu liberi li jiksbu programmi mingħand min jixtiequ u skont il-proċeduri li jiddeċiedu liberament huma stess għandu portata kulturali u soċjali kbira. Minbarra dan, jaqgħu taħt id-Direttiva biss ix-xandara li, bħala persuni ġuridiċi suġġetti għad-dritt pubbliku, huma awtoritajiet kontraenti fis-sens iddefinit fid-Direttiva. Għar-raġunijiet deskritti, l-akkwist ta’ programmi mix-xandara għandu jiġi eskluż mid-Direttiva. Għall-istess raġuni, l-għoti ta’ drittijiet għal attivitajiet ta’ xandir huwa espliċitament eskluż mid-definizzjoni tal-konċessjonijiet ta’ servizzi pubbliċi” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Korsiv miżjud.
(
34
)	COM (2000) 275 finali, Artikolu 18(b).
(
35
)	Ara l-punti 70 sa 77 iktar ’il quddiem.
(
36
)	Skont il-punt 49 tas-sentenza appellata, hija tissodisfa r-rieda tal-leġiżlatur li jirreferi għall-programmi intiżi li jixxandru bil-mezzi kollha ta’ xandir, inkluż l-internet.
(
37
)	Korsiv miżjud.
(
38
)	COM (2011) 896 finali, Artikolu 10(b).
(
39
)	Korsiv miżjud.
(
40
)	Id-dubju lanqas ma huwa aċċettat fil-verżjoni Ġermaniża li teskludi l-“von Anbietern von audiovisuellen oder Hörfunkmediendiensten vergebene Aufträge über den Erwerb, die Entwicklung, Produktion oder Koproduktion von Sendematerial, das für audiovisuelle Mediendienste oder Hörfunkmediendienste bestimmt ist”. Korsiv miżjud.
(
41
)	Korsiv miżjud.
(
42
)	Punt 22 tal-appell.
(
43
)	Punti 24 sa 27 tal-appell.
(
44
)	Punti 28 sa 30 tal-appell.
(
45
)	Punti 31 sa 32 tal-appell.
(
46
)	Punti 30 sa 38 tan-nota tal-Kummissjoni.
(
47
)	Punt 39 tan-nota tal-Kummissjoni.
(
48
)	Punti 43 u 44 tal-ittra tal-Kummissjoni.
(
49
)	Skont din il-verżjoni, l-esklużjoni tapplika għall-kuntratti pubbliċi għal servizzi li għandhom bħala suġġett “Kauf, Entwicklung, Produktion oder Koproduktion von Programmen, die zur Ausstrahlung durch Rundfunk- oder Fernsehanstalten bestimt sind, sowie die Ausstrahlung von Sendungen”.
(
50
)	“[C]oncernant l’achat, le développement, la production ou la coproduction des programmes destinés à la diffusion par des organismes de radiodiffusion et concernant les temps de diffusion”.
(
51
)	“[T]he acquisition, development, production or co-production of programme material intended for broadcasting by broadcasters and contracts for broadcasting time”.
(
52
)	“[A]venti per oggetto l’acquisto, lo sviluppo, la produzione o coproduzione di programmi destinati alla trasmissione da parte di emittenti radiotelevisive e appalti concernenti il tempo di trasmissione”.
(
53
)	“À aquisição, desenvolvimento, produção ou co-produção de programas destinados a emissão por parte de organismos de radiodifusão e a tempos de antena”.
(
54
)	Punt 41 tas-sentenza appellata, li fih din l-ambivalenza tapplika wkoll għall-verżjoni Ċeka, Slovakka, Griega, Ungeriża, Litwana, Pollakka u dik Rumena. Madankollu, ir-Repubblika Ċeka ssostni, fil-punt 25 tal-appell tagħha, li wħud minn dawn il-verżjonijiet (Slovakk, Franċiż, Grieg, Ungeriż, Ingliż, Litwan, Pollakk u Rumen) biss jippermettu l-interpretazzjoni li hija tiddefendi, billi żżid mal-lista l-verżjoni Ċeka, Kroata u dik Olandiża.
(
55
)	Punt 41 tas-sentenza appellata.
(
56
)	Ir-Repubblika Ċeka tikkritika fil-punt 27 tal-appell tagħha li l-Qorti Ġenerali bbażat ruħha fuq dan l-element sabiex tiġġustifika ċ-ċaħda tal-interpretazzjoni tagħha. Fir-realtà, il-Qorti Ġenerali tammetti, fil-punt 41 tas-sentenza appellata, li din hija ommissjoni “ta’ dispjaċir”, kif kienet ġiet irrapportata mir-Repubblika Ċeka stess waqt is-seduta. Madankollu, ma huwiex ċert li l-Qorti Ġenerali bbażat iċ-ċaħda tagħha tal-interpretazzjoni litterali sostnuta mir-Repubblika Ċeka fuq dak li din tal-aħħar tikkwalifika bħala “żball manifest”. Il-Qorti Ġenerali taċċetta li dan huwa żball, iżda ċ-ċaħda tagħha hija bbażata fuq il-fatt li, fil-fehma tagħha, il-parti l-kbira tal-verżjonijiet lingwistiċi jippermettu interpretazzjoni ambivalenti, b’tali mod li l-kriterju litterali ma jistax ikun determinanti. L-“iżbalji” fil-verżjoni Bulgara u f’dik Slovena jikkonfermaw biss l-utilità ermenewtika dgħajfa tal-interpretazzjoni litterali.
(
57
)	Jekk dan ma kienx suffiċjenti, il-Kummissjoni ġibdet l-attenzjoni fuq it-termini li fihom l-esklużjoni ġiet trasposta fid-dritt Ċek. Kif jirriżulta mill-punt 83 tan-nota tagħha, l-Artikolu 18(2)(d) tal-Liġi Ċeka Nru 137/2006 dwar il-Kuntratti Pubbliċi, jipprevedi li “[b]l-eċċezzjoni tal-kuntratti pubbliċi fil-qasam tad-difiża jew tas-sigurtà, l-awtorità kontraenti lanqas ma tista’ tikkonkludi kuntratti skont din il-liġi meta […] l-kuntratti pubbliċi konklużi minn awtorità kontraenti jikkonsistu fl-akkwist, fil-preparazzjoni, fil-produzzjoni jew fil-koproduzzjoni ta’ programmi intiżi għax-xandir jew għad-distribuzzjoni, jew il-kuntratti pubbliċi relatati maż-żmien ta’ xandir” (korsiv miżjud mill-Kummissjoni). L-ommissjoni tar-riferiment għax-“xandara” u l-inklużjoni, minflok, tal-espressjoni “kuntratti pubbliċi konklużi minn awtorità kontraenti” jippermettu, skont il-Kummissjoni, interpretazzjoni iktar wiesgħa minn dik li l-esklużjoni tippermetti. Min-naħa l-oħra, tali interpretazzjoni ma hijiex possibbli fil-kuntest tar-regoli ta’ traspożizzjoni adottati mill-Istati Membri li, bħar-Repubblika Slovakka, ibbażaw ruħhom fuq verżjoni lingwistika tad-Direttiva 2004/18 li, skont ir-Repubblika Ċeka, tippermetti biss l-interpretazzjoni sostnuta minn din tal-aħħar (punti 85 u 86 tar-risposta tal-Kummissjoni).
(
58
)	Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, interpretazzjoni purament litterali ta’ verżjoni jew ta’ diversi verżjonijiet lingwistiċi ta’ test plurilingwistiku tad-dritt tal-Unjoni ma tistax tipprevali, waħedha, fuq l-oħrajn, peress li l-applikazzjoni uniformi tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni teżiġi li dawn jiġu interpretati fid-dawl tal-verżjonijiet stabbiliti fil-lingwi kollha. Ara, fost diversi sentenzi, is-sentenza tal-26 ta’ Settembru 2013, Il-Kummissjoni vs Spanja (C‑189/11, EU:C:2013:587, punt 56).
(
59
)	Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, fil-każ ta’ diverġenza bejn id-diversi verżjonijiet lingwistiċi ta’ dispożizzjoni tal-Unjoni, din għandha tiġi interpretata skont l-istruttura ġenerali u l-għan tal-leġiżlazzjoni li tifforma parti minnha. Ara, b’mod ġenerali, is-sentenza tal-24 ta’ Ottubru 2013, Drozdovs (C‑277/12, EU:C:2013:685, punt 39).
(
60
)	Punt 35 tal-appell.
(
61
)	Punti 38 u 39 tal-appell.
(
62
)	Punti 40 sa 53 tal-appell.
(
63
)	Punti 46 sa 54 tan-nota tal-Kummissjoni.
(
64
)	Punti 57 sa 59 tan-nota tal-Kummissjoni.
(
65
)	Punti 60 sa 66 tan-nota tal-Kummissjoni.
(
66
)	Punt 29 tas-sentenza appellata, li tiċċita s-sentenza tas-6 ta’ Diċembru 2017, Compania Naţională de Administrare a Infrastructurii Rutiere (C‑408/16, EU:C:2017:940, punt 45).
(
67
)	Ara, iktar ’il quddiem, il-punti 117 u 118.
(
68
)	Punt 66 tas-sentenza appellata.
(
69
)	Punt 72 tan-nota tal-Kummissjoni.
(
70
)	Punt 68 tan-nota tal-Kummissjoni.
(
71
)	Punt 54 tal-appell.
(
72
)	Punt 55 tal-appell.
(
73
)	Punti 78 u 79 tan-nota tal-Kummissjoni.
(
74
)	Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-31 ta’ Marzu 2004 li tikkoordina l-proċeduri ta’ akkwisti ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, l-enerġija, t-trasport u postali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 7, p. 19).
(
75
)	Punti 80 u 81 tan-nota tal-Kummissjoni.
(
76
)	Ittra (c): il-kuntratti ta’ servizz pubbliku għal: “servizzi arbitrarji u konċiljatorji”.
(
77
)	Ittra (d): il-kuntratti ta’ servizz pubbliku għal: “servizzi finanzjarji b’konnessjoni mal-ħruġ, xiri, bejgħ jew trasferiment ta’ sigurtajiet jew strumenti finanzjarji oħra, partikolarment transazzjonijiet minn awtoritajiet kontrattwanti biex jinġabru flus jew kapital, u servizzi bankarji ċentrali”.
(
78
)	Ittra (f): il-kuntratti ta’ servizz pubbliku għal “servizzi ta’ riċerka u żvilupp minbarra dawk fejn il-benefiċċji għandhom jingħaddu esklussivament mill-awtorità kontrattwanti għal użu tagħha fit-tmexxija ta’ l-affarijiet tagħha, bil-kondizzjoni li s-servizz provdut jiġi mħallas kollu mill-awtorità kontrattwanti”.
(
79
)	Punti 54 u 55 tal-appell.
(
80
)	Punti 90 et seq. ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
81
)	Speċifikament, il-kwistjoni kienet “jekk ix-xandara pubbliċi Ġermaniżi jikkostitwixxux awtoritajiet kontraenti għall-finijiet tal-applikazzjoni tar-regoli Komunitarji fil-qasam tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi”. Sentenza Bayerischer Rundfunk (punt 2).
(
82
)	Ibidem, punt 62. Korsiv miżjud.
(
83
)	Ibidem, punt 63.