62018TJ0138_RES
Sprawa T‑138/18
Fernando De Esteban Alonso
przeciwko
Komisji Europejskiej
Wyrok Sądu (piąta izba) z dnia 11 czerwca 2019 r.
Służba publiczna – Byli urzędnicy – Dochodzenie OLAF‑u – Sprawa „Eurostat” – Przekazanie krajowym organom wymiaru sprawiedliwości informacji o faktach mogących być przedmiotem postępowania karnego – Brak uprzedniego poinformowania urzędników, których sprawa może dotyczyć – Szkody, jakie miały zostać poniesione w wyniku zachowania OLAF‑u i Komisji w trakcie postępowania – Krzywda moralna, krzywda fizyczna i szkoda majątkowa – Związek przyczynowy
Urzędnicy – Pozaumowna odpowiedzialność instytucji – Przesłanki – Bezprawność – Szkoda – Związek przyczynowy – Ciężar dowodu
(art. 340 akapit drugi TFUE)
(zob. pkt 45)
Skargi urzędników – Skarga o odszkodowanie i zadośćuczynienie – Podłoże – Stosunek zatrudnienia – Podstawa prawna
(art. 268, 270_i 340 TFUE; regulamin pracowniczy, art. 90, 91)
(zob. pkt 46)
Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) – Dochodzenia – Dochodzenia wewnętrzne – Pojęcie – Przekazanie przez OLAF krajowym organom wymiaru sprawiedliwości informacji o urzędnikach – Zaliczenie
(decyzja Komisji 1999/396, art. 4 akapit pierwszy)
(zob. pkt 55)
Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) – Dochodzenia – Dochodzenia wewnętrzne – Obowiązek powiadomienia zainteresowanego o możliwości jego osobistego zaangażowania – Zakres – Naruszenie – Konsekwencje
[Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 41 ust. 2 lit. a); rozporządzenie nr 1073/1999 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 10; decyzja Komisji 1999/396, art. 4 akapit pierwszy]
(zob. pkt 56–63)
Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) – Dochodzenia – Dochodzenia wewnętrzne – Obowiązek powiadomienia zainteresowanego o możliwości jego osobistego zaangażowania – Możliwość odstępstwa – Przesłanki
(decyzja Komisji 1999/396, art. 4 akapit drugi)
(zob. pkt 78–80)
Skargi urzędników – Uprzednie zażalenie w drodze administracyjnej – Zgodność między zażaleniem a skargą – Identyczność przedmiotu i podstawy – Zarzuty i argumenty niezawarte w zażaleniu, lecz ściśle z nim związane – Dopuszczalność
(regulamin pracowniczy, art. 90, 91)
(zob. pkt 90–92, 94)
Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) – Dochodzenia – Dochodzenia wewnętrzne – Możliwość wniesienia przez Komisję powództwa adhezyjnego oraz złożenia doniesienia do krajowego organu wymiaru sprawiedliwości w związku z czynami objętymi dochodzeniem przed jego zakończeniem – Brak
(regulamin pracowniczy, załącznik IX, art. 25; rozporządzenie nr 1073/1999 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 9 ust. 2, 4)
(zob. pkt 98–109)
Komisja – Kompetencje – Prawo dostępu do sądu – Wniesienie apelacji i skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego przez sąd krajowy wobec urzędnika Unii – Naruszenie prawa do dobrej administracji i obowiązku dbałości – Brak, z wyjątkiem szczególnych okoliczności
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47)
(zob. pkt 111–115)
Urzędnicy – Pozaumowna odpowiedzialność instytucji – Krzywda – Związek przyczynowy – Ciężar dowodu
(art. 340 akapit drugi TFUE)
(zob. pkt 122)
Urzędnicy – Pozaumowna odpowiedzialność instytucji – Szkoda – Szkoda mogąca podlegać odszkodowaniu – Koszty poniesione w związku z krajowym postępowaniem sądowym – Przesłanki
(Artykuł 340 akapit drugi TFUE)
(zob. pkt 126, 127)
Streszczenie
W wyroku De Esteban Alonso/Komisja (T‑138/18), wydanym w dniu 11 czerwca 2019 r., Sąd zasądził od Komisji na rzecz byłego urzędnika zadośćuczynienie za krzywdę, której doznał on z powodu bezprawnych zachowań tej instytucji oraz Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF‑u) w kontekście przekazania informacji krajowym organom wymiaru sprawiedliwości oraz wszczętego przeciwko niemu postępowania karnego.
Od 1996 r. Eurostat zapewniał rozpowszechnianie wśród opinii publicznej zebranych danych statystycznych przy pomocy Urzędu Publikacji Unii Europejskiej, który ustanowił sieć punktów sprzedaży nazywanych „datashops” na podstawie umów trójstronnych. W 1999 r. audyt wewnętrzny stwierdził istnienie nieprawidłowości w zarządzaniu finansowym niektórymi z tych umów. W następstwie kilku przeprowadzonych przez siebie dochodzeń OLAF przekazał francuskim organom wymiaru sprawiedliwości informacje w postaci noty. Przekazanie to dotyczyło dochodzenia wewnętrznego w rozumieniu decyzji 1999/396 (
1
). Następnie Komisja złożyła doniesienie przeciwko X do prokuratura Republiki przy tribunal de grande instance de Paris (sądzie pierwszej instancji w Paryżu). Komisja wniosła też powództwo adhezyjne.
W 2008 r. na polecenie rzeczonego prokuratora skarżący, były dyrektor Eurostatu, został przesłuchany przez francuską policję w charakterze świadka, następnie zatrzymano go i wszczęto przeciwko niemu postępowanie o nadużycie zaufania w związku ze sprzeniewierzeniem środków należących do budżetu wspólnotowego. W 2013 r. sędzia śledczy tribunal de grande instance de Paris (sądu pierwszej instancji w Paryżu) umorzył postępowanie przeciwko wszystkim podejrzanym w sprawie „Eurostat”, w tym skarżącemu. Komisja jako powód cywilny odwołała się bez powodzenia do cour d’appel de Paris (sądu apelacyjnego w Paryżu), a następnie do francuskiego Cour de cassation (sądu kasacyjnego). W 2018 r. skarżący wniósł do Sądu skargę w celu uzyskania naprawienia krzywd i szkód doznanych z powodu zachowania OLAF‑u i Komisji. W tym kontekście Sąd, po pierwsze, wypowiedział się w przedmiocie naruszenia przez OLAF prawa skarżącego do obrony, jak również decyzji 1999/396, gdyż skarżący nie został wysłuchany przed przekazaniem informacji przez OLAF organom francuskim oraz, po drugie, w przedmiocie naruszenia przez Komisję rozporządzenia nr 1073/1999 (
2
), prawa do dobrej administracji oraz obowiązku dbałości poprzez wystąpienie z powództwem adhezyjnym do sądów francuskich przed zakończeniem dochodzenia prowadzonego przez OLAF oraz poprzez przedłużanie ścigania na drodze sądowej aż do etapu kasacji.
Jeżeli chodzi o zachowanie zarzucane OLAF‑owi, Sąd orzekł, że wykładni art. 4 decyzji 1999/396 należy zgodnie z art. 41 ust. 2 lit. a) Karty praw podstawowych Unii Europejskiej dokonywać w taki sposób, że ustanawia on z jednej strony ogólny obowiązek informowania zainteresowanego w momencie, gdy zaistnieje możliwość jego „osobistego zaangażowania”, w całym toku dochodzenia, chyba że poinformowanie go może zaszkodzić dochodzeniu. Z drugiej strony ów obowiązek informowania staje się ważniejszy, gdy chodzi o wnioski odnoszące się do urzędnika z podaniem nazwiska. Zdaniem Sądu skarżącego należało traktować – biorąc pod uwagę jego miejsce, w czasie właściwym dla okoliczności faktycznych sprawy, w hierarchii służbowej wśród osób wskazanych imiennie w informacjach przekazanych przez OLAF – na równi z osobami wskazanymi z podaniem nazwiska w rozumieniu art. 4 akapit pierwszy decyzji 1999/396. Zaangażowanie skarżącego z racji jego funkcji i roli zostało zresztą potwierdzone w postanowieniu o umorzeniu postępowania wydanym przez sędziego śledczego tribunal de grande instance de Paris (sądu pierwszej instancji w Paryżu). Zatem w braku powodu mogącego uzasadniać brak poinformowania skarżącego przez OLAF o przekazaniu rzeczonych informacji, Sąd stwierdził, że OLAF nie wywiązał się z obowiązku ciążącego na nim na mocy rzeczonego art. 4 akapit pierwszy zdanie pierwsze.
Jeżeli chodzi o zachowanie zarzucane Komisji, Sąd orzekł, że naruszyła ona art. 9 ust. 4 rozporządzenia nr 1073/1999 przez wniesienie powództwa adhezyjnego i składanie doniesień do sądów francuskich przed wydaniem raportu końcowego przez OLAF, bez wystarczających i niezbitych dowodów go odciążających. Zdaniem Sądu, o ile nie istnieje wyraźny przepis zakazujący takiego zachowania, o tyle cel realizowany przez przepisy dyscyplinarne, mianowicie ochrona urzędnika poprzez zagwarantowanie, że dana instytucja dysponuje, przed wszczęciem wobec niego postępowania dyscyplinarnego, precyzyjnymi i istotnymi dowodami odciążającymi go, ma zastosowanie na zasadzie analogii do krajowego ścigania na drodze sądowej, zgodnie z duchem i literą rozporządzenia nr 1073/1999.
Ponadto Sąd oddalił zarzut szczegółowy naruszenia przez Komisję prawa do dobrej administracji i obowiązku dbałości w związku z kontynuowaniem ścigania skarżącego na drodze sądowej aż do etapu kasacji, uznając, że zasady te nie mogą w żadnym razie oznaczać obowiązku powstrzymania się od obrony interesów ekonomicznych instytucji i od kwestionowania rozstrzygnięć sądów francuskich. W braku szczególnych okoliczności takie kontynuowanie nie stanowi działania niezgodnego z prawem.
Jeżeli chodzi o podnoszone przez skarżącego szkody i krzywdy, Sąd stwierdził, że skarżący doznał krzywdy moralnej wynikającej bezpośrednio z zachowania Komisji i OLAF‑u, a polegającej na naruszeniu jego czci, a także jego reputacji zawodowej ze względu na wywołanie przez Komisję przekonania o jego przestępczym zawinieniu przy wykonywaniu przez niego obowiązków, a także wrażenia w jego otoczeniu osobistym i zawodowym, że był zaangażowany w czyny stanowiące oszustwo. Krzywda ta spowodowała również poczucie niesprawiedliwości, niemocy i frustracji, gdyż w czasie przekazywania przez OLAF informacji organom francuskim nie mógł on przedstawić swoich argumentów ani bronić się w odniesieniu do czynów, które uzasadniały wszczęcie wobec niego ścigania. W konsekwencji Sąd orzekł, ex æquo et bono, że adekwatnym naprawieniem rzeczonej krzywdy będzie odszkodowanie w wysokości 62000 EUR.
(
1
)	Decyzja Komisji 1999/396/WE, EWWiS, Euratom z dnia 2 czerwca 1999 r. dotycząca zasad i warunków dochodzeń wewnętrznych w odniesieniu do przeciwdziałania nadużyciom finansowym, korupcji i wszelkim nielegalnym działaniom godzącym w interesy Wspólnoty (Dz.U. 1999, L 149, s. 57).
(
2
)	Rozporządzenie (WE) nr 1073/1999 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 maja 1999 r. dotyczące dochodzeń prowadzonych przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) (Dz.U. 1999, L 136, s. 1).