62015TJ0624(01)
WYROK SĄDU (druga izba w składzie powiększonym)
z dnia 2 października 2024 r. (
*1
)
Pomoc państwa – Artykuły 107 i 108 TFUE – Dwustronna umowa inwestycyjna – Klauzula arbitrażowa – Rumunia – Przystąpienie do Unii Europejskiej – Uchylenie systemu zachęt podatkowych przed przystąpieniem – Orzeczenie arbitrażowe, w którym przyznano wypłatę odszkodowania po przystąpieniu – Decyzja uznająca pomoc za niezgodną z rynkiem wewnętrznym i nakazująca jej odzyskanie – Artykuł 351 akapit pierwszy TFUE – Obowiązek uzasadnienia – Pojęcie „pomocy państwa” – Korzyść – Selektywny charakter – Możliwość przypisania państwu – Zgodność z rynkiem wewnętrznym – Pomoc przeznaczona na sprzyjanie rozwojowi gospodarczemu regionów znajdujących się w niekorzystnym położeniu – Odzyskanie pomocy – Pojęcie „jednostki gospodarczej” – Uzasadnione oczekiwania – Prawo do bycia wysłuchanym
W sprawach T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV i T‑704/15 RENV
European Food SA, z siedzibą w Păntășești (Rumunia),
Starmill SRL, z siedzibą w Păntăşeşti,
Multipack SRL, z siedzibą w Păntăşeşti,
Scandic Distilleries SA, z siedzibą w Păntăşeşti,
które reprezentowali N. Forwood, Barrister-at-Law, G. Forwood i W. De Catelle, adwokaci,
strona skarżąca w sprawie T‑624/15 RENV,
Ioan Micula, zamieszkały w Oradei (Rumunia), którego reprezentowali N. Forwood, G. Forwood i W. De Catelle,
strona skarżąca w sprawie T‑694/15 RENV,
Viorel Micula, zamieszkały w Oradei,
European Drinks SA, z siedzibą w Ştei (Rumunia),
Rieni Drinks SA, z siedzibą w Rieni (Rumunia),
Transilvania General Import-Export SRL, z siedzibą w Oradei,
West Leasing SRL, dawniej West Leasing International SRL, z siedzibą w Păntăşeşti,
których reprezentowali J. Derenne, D. Vallindas, A. Álvarez Vidal, R. Chiriţă, i O. Chiriţă, adwokaci,
strona skarżąca w sprawie T‑704/15 RENV,
przeciwko
Komisji
Europejskiej, którą reprezentowali T. Maxian Rusche i P.‑J. Loewenthal, w charakterze pełnomocników,
strona pozwana,
popieranej przez
Republikę Federalną Niemiec, którą reprezentowali R. Kanitz, J. Möller i N. Scheffel, w charakterze pełnomocników,
przez
Królestwo Hiszpanii, które reprezentowała M.J. Ruiz Sánchez, w charakterze pełnomocnika,
przez
Republika Łotewska, którą reprezentowała K. Pommere, w charakterze pełnomocnika,
przez
Węgry, którą reprezentowali M. Fehér i G. Koós, w charakterze pełnomocników,
oraz przez
Rzeczpospolitą Polską, którą reprezentowali D. Lutostańska, B. Majczyna i M. Rzotkiewicz, w charakterze pełnomocników,
interwenienci,
SĄD (druga izba w składzie powiększonym),
w składzie: A. Marcoulli, prezes, V. Tomljenović, N. Półtorak, R. Norkus (sprawozdawca) i W. Valasidis, sędziowie,
sekretarz: A. Marghelis, administrator,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
uwzględniając wyrok z dnia 25 stycznia 2022 r., Komisja/European Food i in. (C‑638/19 P, EU:C:2022:50),
po przeprowadzeniu rozprawy w dniach 4 i 5 marca 2024 r.,
wydaje następujący
Wyrok (
1
)
1
W skargach opartych na art. 263 TFUE skarżący: European Food SA, Starmill SRL, Multipack SRL i Scandic Distilleries SA w sprawie T‑624/15, Ioan Micula w sprawie T‑694/15, Viorel Micula, European Drinks SA, Rieni Drinks SA, Transilvania General Import-Export SRL i West Leasing SRL w sprawie T‑704/15 wnoszą o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji (UE) 2015/1470 z dnia 30 marca 2015 r. w sprawie pomocy państwa SA.38517 (2014/C) (ex 2014/NN) wdrożonej przez Rumunię – Orzeczenie arbitrażowe w sprawie Micula przeciwko Rumunii z dnia 11 grudnia 2013 r. (Dz.U. 2015, L 232, s. 43, zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”).
I. Okoliczności powstania sporu
2
Skarżący zostali wskazani w zaskarżonej decyzji jako beneficjenci odszkodowań przyznanych w orzeczeniu arbitrażowym wydanym w dniu 11 grudnia 2013 r. w sprawie ARB/05/20 Micula i in./Rumunia (zwanego dalej „orzeczeniem arbitrażowym”) przez sąd arbitrażowy (zwany dalej „sądem arbitrażowym”) utworzony pod egidą Międzynarodowego Centrum Rozstrzygania Sporów Inwestycyjnych (ICSID).
3
Ioan i Viorel Miculowie, obywatele szwedzcy, mający miejsce zamieszkania w Rumunii, są większościowymi akcjonariuszami European Food and Drinks Group (EFDG), której działalność dotyczy produkcji żywności i napojów w regionie Ștei-Nucet, okręg Bihor, w Rumunii. European Food, Starmill, Multipack, Scandic Distilleries, European Drinks, Rieni Drinks, Transilvania General Import-Export i West Leasing należą do EFDG.
4
W dniu 2 października 1998 r. władze rumuńskie przyjęły nadzwyczajne zarządzenie rządu nr 24/1998, na mocy którego przyznały określonym inwestorom w regionach znajdujących się w niekorzystnym położeniu, którzy to inwestorzy otrzymali świadectwo stałego inwestora, szereg zachęt podatkowych, w tym między innymi udogodnienia takie jak zwolnienie z należności celnych i podatku od wartości dodanej od maszyn, zwrot należności celnych nałożonych na surowce, jak również zwolnienie z podatku dochodowego od osób prawnych mające zastosowanie dopóty, dopóki dany obszar inwestycyjny będzie uznawany za „region znajdujący się w niekorzystnym położeniu”.
5
W decyzji z dnia 25 marca 1999 r., obowiązującej od dnia 1 kwietnia 1999 r., rząd rumuński uznał obszar górniczy Ștei-Nucet za region znajdujący się w niekorzystnym położeniu, na okres dziesięciu lat.
6
W dniu 1 lipca 2000 r. nadzwyczajnym zarządzeniem rządu nr 75/2000 zmieniono nadzwyczajne zarządzenie rządu nr 24/1998, utrzymując omawiane zachęty podatkowe (zwane dalej łącznie „spornym systemem zachęt podatkowych”).
7
Na podstawie świadectw stałych inwestorów, otrzymanych w dniu 1 czerwca 2000 r. przez spółkę European Food i w dniu 17 maja 2002 r. przez spółki Starmill i Multipack, te trzy spółki poczyniły inwestycje w obszarze górniczym Ștei-Nucet.
8
W lutym 2000 r. rozpoczęły się negocjacje w sprawie przystąpienia Rumunii do Unii. W tym kontekście we wspólnym stanowisku Unii z dnia 21 listopada 2001 r. stwierdzono, że w Rumunii funkcjonuje „szereg systemów pomocy istniejącej oraz systemy nowej pomocy niezgodnej z rynkiem wewnętrznym, których nie dostosowano do wspólnotowego dorobku prawnego”, w tym „udogodnień przyznanych na podstawie [spornego systemu zachęt podatkowych]”.
9
W dniu 29 maja 2002 r. między rządami szwedzkim a rumuńskim została zawarta dwustronna umowa inwestycyjna w celu promowania i wzajemnej ochrony inwestycji (zwana dalej „DUI”). Umowa ta weszła w życie w dniu 1 lipca 2003 r. i przewidywała, w odniesieniu do inwestorów z obu tych państw (w tym w odniesieniu do inwestycji dokonanych przed wejściem w życie DUI) pewne środki ochronne mające zastosowanie w sytuacjach, gdy inwestorzy z jednego państwa inwestują w drugim państwie.
10
Artykuł 2 ust. 3 DUI stanowi między innymi, że „[k]ażda z umawiających się stron zapewni w każdym momencie sprawiedliwe i równe traktowanie inwestycji inwestorów drugiej umawiającej się strony i nie będzie utrudniać za pomocą arbitralnych lub dyskryminacyjnych środków eksploatacji tych inwestycji, zarządzania nimi, utrzymania ich, korzystania z nich, ich wykorzystywania lub ich zbycia przez tych inwestorów”. Ponadto art. 7 DUI przewiduje, że spory między inwestorami i państwami będącymi sygnatariuszami są rozstrzygane w szczególności przez sąd arbitrażowy działający pod egidą ICSID. W tym względzie, zgodnie z art. 54 ust. 1 Konwencji w sprawie rozstrzygania sporów inwestycyjnych między państwami a obywatelami innych państw, zawartej w dniu 18 marca 1965 r. (zwanej dalej „konwencją ICSID”), każde umawiające się państwo jest zobowiązane do wykonania orzeczeń arbitrażowych wydanych na jej podstawie, ponieważ orzeczenia takie są wiążące dla stron, które zgodnie z art. 53 ust. 1 tej konwencji powinny je wykonywać zgodnie z ich brzmieniem.
11
W dniu 26 sierpnia 2004 r. Rumunia uchyliła wszelkie środki przyznane w ramach rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych, z wyjątkiem zwolnienia z podatku dochodowego od osób prawnych, wyjaśniając, że „[w] celu poszanowania kryteriów określonych w przepisach wspólnotowych dotyczących pomocy państwa i sfinalizowania negocjacji dotyczących rozdziału nr 6 (Polityka w zakresie konkurencji) konieczne jest wyeliminowanie wszelkich form pomocy państwa przewidzianych w krajowych przepisach prawnych, które są niezgodne ze wspólnotowym dorobkiem prawnym w tej dziedzinie”. Uchylenie to stało się skuteczne od dnia 22 lutego 2005 r.
12
W dniu 28 lipca 2005 r. Ioan i Viorel Miculowie, spółki European Food, Starmill oraz Multipack (zwani dalej „powodami w postępowaniu arbitrażowym”), wnieśli o ustanowienie sądu arbitrażowego zgodnie z art. 7 DUI w celu uzyskania naprawienia szkody spowodowanej uchyleniem spornego systemu zachęt podatkowych.
13
W dniu 1 stycznia 2007 r. Rumunia przystąpiła do Unii.
14
W decyzji z dnia 24 września 2008 r. sąd arbitrażowy uznał roszczenie w postępowaniu arbitrażowym za dopuszczalne.
15
W orzeczeniu arbitrażowym sąd arbitrażowy uznał, że uchyliwszy rozpatrywany system zachęt podatkowych przed dniem 1 kwietnia 2009 r., Rumunia naruszyła uzasadnione oczekiwania powodów w postępowaniu arbitrażowym dotyczące dostępności środków zachęty zasadniczo w tej samej postaci do dnia 31 marca 2009 r. włącznie, nie działała przejrzyście, nie informując tych powodów w odpowiednim terminie, i nie zapewniła uczciwego i równorzędnego traktowania inwestycji dokonanych przez wspomnianych powodów w rozumieniu art. 2 ust. 3 DUI. Sąd ten zasądził zatem od Rumunii na ich rzecz odszkodowanie w wysokości 791882452 RON (lei rumuńskich, około 178 mln EUR), przy czym kwotę tę ustalono, uwzględniwszy głównie szkody, jakie mieli ponieść owi powodowie w okresie od 22 lutego 2005 r. do 31 marca 2009 r.
[…]
19
W dniu 1 października 2014 r. Komisja poinformowała Rumunię o swojej decyzji w sprawie wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 108 ust. 2 TFUE w odniesieniu do częściowego wykonania przez Rumunię orzeczenia arbitrażowego na początku 2014 r., a także w odniesieniu do każdego dalszego wykonania lub egzekucji tego orzeczenia (zwanej dalej „decyzją o wszczęciu postępowania”). W decyzji tej, która została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w dniu 7 listopada 2014 r., Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag.
[…]
25
W dniu 30 marca 2015 r. Komisja wydała zaskarżoną decyzję, której art. 1 przewiduje, że wypłata odszkodowań przyznanych przez sąd arbitrażowy w orzeczeniu arbitrażowym (zwanych dalej „spornymi kwotami”) na rzecz jednej jednostki gospodarczej, w skład której wchodzą Ioan i Viorel Miculowie, European Food, Starmill, Multipack, European Drinks, Rieni Drinks, Scandic Distilleries, Transilvania General Import-Export i West Leasing, stanowi niezgodną z rynkiem wewnętrznym „pomoc państwa” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej decyzji Rumunia jest zobowiązana do niewypłacania żadnej pomocy niezgodnej z rynkiem wewnętrznym, o której mowa w art. 1 wspomnianej decyzji, oraz do odzyskania pomocy, która została już wypłacona podmiotom tworzącym tę jednostkę gospodarczą, a także wszelkiej pomocy wypłaconej tym podmiotom, która nie została zgłoszona Komisji na podstawie art. 108 ust. 3 TFUE lub wszelkiej pomocy wypłaconej po dacie przyjęcia tej decyzji. W ust. 2 tego artykułu uściślono, że skarżący ponoszą solidarną odpowiedzialność za zwrot otrzymanej przez nich pomocy państwa. Zgodnie z ust. 3 i 4 tego samego artykułu kwotami podlegającymi odzyskaniu są kwoty wynikające z wykonania lub egzekucji tego orzeczenia wraz z odsetkami od dnia, w którym zostały one przekazane do dyspozycji beneficjentów.
II. Przebieg wcześniejszych postępowań przed Sądem i Trybunałem
[…]
28
Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2019 r., European Food i in./Komisja (T‑624/15, T‑694/15 i T‑704/15, zwanym dalej pierwotnym wyrokiem, EU:T:2019:423), Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Sąd uwzględnił żądania skarżących, uwzględniając część pierwszą zarzutu pierwszego w sprawie T‑704/15 oraz część pierwszą zarzutu drugiego w sprawach T‑624/15 i T‑694/15, w zakresie, w jakim poprzez argumenty podniesione na ich poparcie skarżący zakwestionowali kompetencję Komisji do wydania wspomnianej decyzji. Sąd uwzględnił także część drugą zarzutu drugiego w sprawach T‑624/15 i T‑694/15 oraz część pierwszą zarzutu drugiego w sprawie T‑704/15, dotyczące zasadniczo błędnej kwalifikacji prawnej w orzeczeniu arbitrażowym pojęć „korzyści” i „pomocy” w rozumieniu art. 107 TFUE.
[…]
32
Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2022 r., Komisja/European Food i in. (C‑638/19 P, zwanym dalej wyrokiem wydanym w postępowaniu odwoławczym, EU:C:2022:50), Trybunał uchylił pierwotny wyrok, umorzył postępowanie w przedmiocie odwołania wzajemnego, przekazał sprawę Sądowi do ponownego rozpoznania w zakresie podniesionych przed nim zarzutów i argumentów, w przedmiocie których nie wydał on rozstrzygnięcia, oraz orzekł, że rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
III. Żądania stron po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania
33
Republika Federalna Niemiec, Republika Łotewska, Węgry i Rzeczpospolita Polska nie przedstawiły uwag na piśmie w przedmiocie konsekwencji, jakie należy wyciągnąć z wyroku wydanego w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 217 regulaminu postępowania przed Sądem.
34
Skarżący w sprawach T‑624/15 RENV i T‑694/15 RENV wnoszą do Sądu o:
–
stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji;
–
tytułem żądania ewentualnego, stwierdzenie nieważności rzeczonej decyzji w zakresie, w jakim:
–
dotyczy ona każdego z nich w tych obu sprawach;
–
uniemożliwia ona Rumunii wykonanie orzeczenia arbitrażowego;
–
nakazuje ona Rumunii odzyskanie wszelkiej pomocy niezgodnej z rynkiem wewnętrznym;
–
nakazuje ona, by byli oni solidarnie odpowiedzialni za zwrot pomocy państwa otrzymanej przez którykolwiek z podmiotów, o których mowa w art. 2 ust. 2 tej decyzji;
–
obciążenie Komisji, po pierwsze, kosztami postępowania przed Sądem, a pod drugie, kosztami postępowania odwoławczego przed Trybunałem.
35
Skarżący w sprawie T‑704/15 RENV wnoszą do Sądu o:
–
stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji;
–
tytułem żądania ewentualnego, stwierdzenie nieważności rzeczonej decyzji w zakresie, w jakim:
–
zakwalifikowano w niej Viorela Miculę jako „przedsiębiorstwo” i uznano, że wchodzi on w skład jednostki gospodarczej będącej beneficjentem pomocy;
–
ustalono w niej, że beneficjentem pomocy jest jednostka gospodarcza, w której skład wchodzą: Viorel i Ioan Miculowie, European Food, Starmill, Multipack, European Drinks, Rieni Drinks, Scandic Distilleries, Transilvania General Import-Export i West Leasing International;
–
stanowi ona w art. 2 ust. 2, że Viorel i Ioan Miculowie, European Food, Starmill, Multipack, European Drinks, Rieni Drinks, Scandic Distilleries, Transilvania General Import-Export i West Leasing International są solidarnie odpowiedzialni za zwrot otrzymanej przez nich pomocy państwa;
–
obciążenie Komisji, po pierwsze, kosztami postępowania przed Sądem, a pod drugie, kosztami postępowania odwoławczego przed Trybunałem.
36
W sprawach T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV i T‑704/15 RENV Komisja wnosi do Sądu o:
–
oddalenie skarg;
–
obciążenie skarżących kosztami postępowania, w tym kosztami postępowania odwoławczego przed Trybunałem.
37
W sprawach T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV i T‑704/15 RENV Królestwo Hiszpanii wnosi do Sądu o:
–
oddalenie skarg;
–
obciążenie skarżących kosztami postępowania.
IV. Co do prawa
[…]
A. W przedmiocie dopuszczalności skarg
42
Komisja, popierana przez Królestwo Hiszpanii, podnosi zarzut niedopuszczalności oparty na braku interesu prawnego po stronie skarżących.
43
Zdaniem Komisji Trybunał, opierając się na wyroku z dnia 6 marca 2018 r., Achmea (C‑284/16, EU:C:2018:158), uznał w wyroku wydanym w postępowaniu odwoławczym, że orzeczenie arbitrażowe zasądzające sporne odszkodowanie jest niezgodne z prawem Unii. Ponadto zgodnie z postanowieniem z dnia 21 września 2022 r., Romatsa i in. (C‑333/19, niepublikowanym, EU:C:2022:749), sądy Unii są zobowiązane do pominięcia wspomnianego orzeczenia, a w każdym razie nie mogą zapewnić jego wykonania. W tych okolicznościach skarżący nie mają w istocie „uzasadnionego” interesu w stwierdzeniu nieważności zaskarżonej decyzji.
44
Komisja, wezwana na rozprawie do wyjaśnienia swej argumentacji, podniosła zasadniczo, że interes prawny jest uzasadniony, jeżeli nie jest on sprzeczny z podstawowym interesem porządku publicznego Unii.
45
W uwagach uzupełniających w przedmiocie konsekwencji, jakie należy wyciągnąć z wyroku wydanego w postępowaniu odwoławczym, skarżący utrzymują, że skargi są dopuszczalne.
46
W tym względzie należy przypomnieć że skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona przez osobę fizyczną lub prawną jest dopuszczalna jedynie w zakresie, w jakim osoba ta ma interes prawny w stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu. Interes ten zakłada, że stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu może samo w sobie wywołać skutki prawne i że w wyniku skargi strona skarżąca będzie mogła uzyskać jakąś korzyść (zob. wyrok z dnia 27 lutego 2014 r., Stichting Woonpunt i in./Komisja, C‑132/12 P, EU:C:2014:100, pkt 67). Interes prawny stanowi zatem pierwszą i podstawową przesłankę skargi do sądu (wyrok z dnia 15 czerwca 2023 r., Shindler i in./Rada, C‑501/21 P, EU:C:2023:480, pkt 63).
47
Natomiast brak jest interesu prawnego, jeżeli rozpatrzenie skargi po myśli strony skarżącej nie może w żadnym wypadku przynieść jej korzyści (zob. podobnie wyroki: z dnia 9 czerwca 2011 r., Evropaïki Dynamiki/EBC, C‑401/09 P, EU:C:2011:370, pkt 49; z dnia 23 listopada 2017 r., Bionorica i Diapharm/Komisja, C‑596/15 P i C‑597/15 P, EU:C:2017:886, pkt 85).
48
Ponadto interes prawny skarżącego nie zależy od zasadności jego skargi (zob. podobnie wyrok z dnia 4 lipca 2017 r., European Dynamics Luxembourg i in./Europejska Agencja Kolejowa, T‑392/15, EU:T:2017:462, pkt 41).
49
W niniejszej sprawie należy przypomnieć, że w zaskarżonej decyzji Komisja zakwalifikowała wypłatę spornych kwot jako pomoc państwa niezgodną z rynkiem wewnętrznym i nakazała Rumunii odzyskanie od kwot już wypłaconych od skarżących, a mianowicie powodów w postępowaniu arbitrażowym i pięciu innych spółek, ze względu na to, że razem tworzyły one jednostkę gospodarczą. Taka decyzja jest oczywiście niekorzystna dla skarżących, ponieważ nakłada ona na Rumunię obowiązek odzyskania od nich wypłaconych im kwot wraz z odsetkami, które narosły do dnia rzeczywistego odzyskania tych kwot. W tym względzie należy zauważyć, że zdaniem Komisji – jak wynika z motywu 42 tej decyzji – władze rumuńskie w pełni wykonały orzeczenie arbitrażowe.
50
Okoliczność, że Trybunał uznał, iż orzeczenie arbitrażowe jest od chwili przystąpienia Rumunii do Unii niezgodne z prawem Unii, a w szczególności z art. 267 i 344 TFUE, i że w związku z tym nie może ono wywoływać żadnych skutków (postanowienie z dnia 21 września 2022 r., Romatsa i in., C‑333/19, niepublikowane, EU:C:2022:749, pkt 42, 43), nie może pozbawić skarżących interesu prawnego.
51
Z jednej strony bowiem, jak zauważają skarżący, okoliczność, że sąd państwa członkowskiego nie może w żadnym wypadku, zgodnie z postanowieniem z dnia 21 września 2022 r., Romatsa i in. (C‑333/19, niepublikowanym, EU:C:2022:749, pkt 44), przystąpić do wykonania orzeczenia arbitrażowego, jest niezależna od kwestii, czy zaskarżona decyzja, wydana przez Komisję, jest zgodna z prawem Unii, a w szczególności czy przewidziany w niej środek spełnia pod względem materialnym określone w art. 107 ust. 1 TFUE przesłanki niezbędne do tego, aby uznać go za pomoc państwa w rozumieniu tego postanowienia i aby w związku z tym objąć go obowiązkiem odzyskania przez Rumunię.
52
Z drugiej strony okoliczność, że wypłata spornych kwot doprowadziła zdaniem Komisji do „wykonania orzeczenia naruszającego podstawowe zasady prawa Unii”, nie może pozbawić skarżących, niezależnie od zasadności ich skargi, ich prawa do zakwestionowania zgodności z prawem niekorzystnego dla nich aktu.
53
Ponadto należy zauważyć, że Trybunał, uznając w pkt 154 i 155 wyroku wydanego w postępowaniu odwoławczym, iż w odniesieniu do argumentów, części zarzutów i zarzutów dotyczących zasadności zaskarżonej decyzji stan postępowania nie pozwalał na wydanie orzeczenia, mimo że był on już w stanie ocenić kwestię dopuszczalności, i że w związku z tym należało skierować sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd w celu wydania orzeczenia w ich przedmiocie, w sposób dorozumiany, lecz konieczny uznał, że niniejszy spór jest dopuszczalny.
54
W tym stanie rzeczy zarzut niedopuszczalności podniesiony przez Komisję ze względu na brak interesu prawnego skarżących należy oddalić.
B. W przedmiocie zasadności skarg
[…]
1.
W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego nadużycia władzy oraz naruszenia art. 351 TFUE i ogólnych zasad prawa
[…]
b)
W przedmiocie części drugiej zarzutu pierwszego, dotyczącej naruszenia art. 351 TFUE i ogólnych zasad prawa
65
Skarżący utrzymują zasadniczo, że Rumunia musiała przestrzegać zobowiązań, które podjęła przed jej wejściem do Unii na podstawie DUI i konwencji ICSID, a w szczególności na podstawie art. 53 i 54 tej konwencji, w świetle których była ona zobowiązana do wykonania orzeczenia arbitrażowego, nawet w przypadku, gdyby wypłata spornych kwot stanowiła pomoc państwa w rozumieniu prawa Unii.
66
Zdaniem skarżących przestrzeganie przez Rumunię konwencji ICSID wywiera wiążące skutki po stronie wszystkich państw będących sygnatariuszami tej konwencji, w związku z czym każde państwo trzecie może powołać się na tę konwencję, bez konieczności powoływania się na szczególny interes w rozstrzygnięciu sporu.
67
W szczególności skarżący powołują się na wyrok Supreme Court of the United Kingdom (sądu najwyższego Zjednoczonego Królestwa) z dnia 19 lutego 2020 r., wydany w sprawie Micula i in./Rumunia, w którym zezwolono na wykonanie orzeczenia arbitrażowego i uznano, że „zobowiązania umawiających się państw [w ramach konwencji ICSID, wynikające z] art. 53, 54 i 69 są wyrażone w sposób bezwzględny, bez żadnych ograniczeń co do osób, na rzecz których powinny zostać spełnione”.
68
W tym stanie rzeczy, zdaniem skarżących, nawet jeśli DUI nie jest objęta zakresem stosowania art. 351 TFUE, to okoliczność ta nie ma wpływu na ciążący na Rumunii obowiązek wykonania orzeczenia arbitrażowego na podstawie konwencji ICSID, nawet po przystąpieniu tego państwa do Unii. Zgoda udzielona przez Rumunię na postępowanie arbitrażowe nadal wiąże to państwo na podstawie art. 25 ust. 1 wspomnianej konwencji, który stanowi, że jeżeli umawiające się państwo wyraziło zgodę na arbitraż, to nie może już jej jednostronnie wycofać.
69
Skarżący dodają w tym względzie, w sprawach T‑624/15 RENV i T‑694/15 RENV, że gdyby Rumunia uchybiła swoim zobowiązaniom, to każde umawiające się państwo, w tym każde umawiające się państwo niebędące członkiem Unii, mogłoby wnieść skargę przeciwko Rumunii do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości (MTS) na podstawie art. 64 konwencji ICSID.
70
W konsekwencji zaskarżona decyzja, nakazując odzyskanie spornego środka pomocy, uniemożliwia Rumunii wywiązanie się z takich zobowiązań, a zatem jest sprzeczna z art. 351 akapit pierwszy TFUE, na mocy którego postanowienia traktatów nie naruszają praw i obowiązków wynikających z umów zawartych między państwem członkowskim przed jego przystąpieniem a państwami trzecimi.
71
Zaskarżona decyzja jest również sprzeczna z ogólną zasadą prawa Unii, pacta sunt servanda, której wyrazem jest art. 351 akapit pierwszy TFUE. Narusza ona ponadto zasadę lojalnej współpracy między Unią a państwami członkowskimi, której wzajemny charakter został podkreślony w art. 4 ust. 3 TUE i do którego nawiązuje art. 351 TFUE.
72
Komisja, popierana przez Królestwo Hiszpanii, kwestionuje argumentację skarżących.
73
Artykuł 351 akapit pierwszy TFUE stanowi, że „[p]ostanowienia Traktatów nie naruszają praw i obowiązków wynikających z umów zawartych przed 1 stycznia 1958 roku lub, wobec państw przystępujących, przed datą ich przystąpienia, między jednym lub większą liczbą państw członkowskich, z jednej strony, a jednym lub większą liczbą państw trzecich, z drugiej strony”.
74
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem art. 351 akapit pierwszy TFUE ma na celu sprecyzowanie, zgodnie z zasadami prawa międzynarodowego wynikającymi w szczególności z art. 30 ust. 4 lit. b) Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów z dnia 23 maja 1969 r. (Recueil des traités des Nations unies, vol. 1155, s. 331), że stosowanie traktatu FUE nie narusza zobowiązań danego państwa członkowskiego do przestrzegania praw państw trzecich wynikających z wcześniejszej konwencji i do dochowania odpowiadających im obowiązków (zob. wyrok z dnia 15 września 2011 r., Komisja/Słowacja, C‑264/09, EU:C:2011:580, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).
75
Artykuł 351 akapit pierwszy TFUE ma zakres ogólny, w tym znaczeniu, że stosuje się do każdej umowy międzynarodowej, niezależnie od jej przedmiotu, która może wpływać na traktaty Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 2 sierpnia 1993 r., Levy, C‑158/91, EU:C:1993:332, pkt 11).
76
Artykuł 351 akapit pierwszy TFUE ma zatem na celu ochronę praw państw trzecich (wyrok z dnia 13 lipca 1966 r., Consten i Grundig/Komisja, 56/64 i 58/64, EU:C:1966:41, s. 500), poprzez umożliwienie zainteresowanym państwom członkowskim dotrzymania zobowiązań, które ciążą na nich na mocy wcześniejszej umowy międzynarodowej (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2011 r., Air Transport Association of America i in., C‑366/10, EU:C:2011:864, pkt 61).
77
Artykuł 351 akapit pierwszy TFUE nie upoważnia natomiast państw członkowskich do dochodzenia praw wynikających z takich umów międzynarodowych w ich stosunkach wewnątrz Unii (zob. podobnie wyroki: z dnia 2 lipca 1996 r., Komisja/Luksemburg, C‑473/93, EU:C:1996:263, pkt 40; z dnia 7 lipca 2005 r., Komisja/Austria, C‑147/03, EU:C:2005:427, pkt 58).
78
Wynika z tego, że użyte w art. 351 akapit pierwszy TFUE sformułowanie „prawa i obowiązki” odnosi się, w wypadku „praw”, do praw państw trzecich, a w wypadku „obowiązków” – do obowiązków państw członkowskich (wyrok z dnia 2 sierpnia 1993 r., Levy, C‑158/91, EU:C:1993:332, pkt 12).
79
W konsekwencji w celu ustalenia, czy wcześniejsza umowa międzynarodowa może mieć pierwszeństwo przed normą prawa Unii, należy zbadać, czy umowa ta nakłada na dane państwo członkowskie obowiązki, których wykonania nadal może wymagać państwo trzecie będące stroną tej umowy (wyroki: z dnia 2 sierpnia 1993 r., Levy, C‑158/91, EU:C:1993:332, pkt 13; z dnia 15 września 2011 r., Komisja/Słowacja, C‑264/09, EU:C:2011:580, pkt 42).
80
O ile zatem na podstawie art. 351 akapit pierwszy TFUE umowa międzynarodowa może mieć pierwszeństwo przed normą prawa Unii, o tyle, aby tak było, konieczne jest spełnienie dwóch warunków, a mianowicie musi to być umowa zawarta przed wejściem w życie traktatów Unii w danym państwie członkowskim i dane państwo trzecie powinno wywodzić z niej prawa, których poszanowania może ono domagać się od tego państwa członkowskiego (zob. podobnie wyrok z dnia 10 marca 1998 r., T. Port, C‑364/95 i C‑365/95, EU:C:1998:95, pkt 61).
81
Artykuł 351 akapit pierwszy TFUE, jako postanowienie, które może dopuścić odstępstwa od stosowania prawa Unii, w tym prawa pierwotnego, należy zatem interpretować ściśle, tak aby nie pozbawić znaczenia ogólnych zasad przewidzianych w traktatach Unii [wyrok z dnia 14 marca 2024 r., Komisja/Zjednoczone Królestwo (Wyrok sądu najwyższego), C‑516/22, EU:C:2024:231, pkt 78, 81].
82
Konwencja ICSID, która weszła w życie w odniesieniu do Rumunii w dniu 12 października 1975 r., stanowi w art. 25 ust. 1:
„Właściwość Centrum obejmuje spory o charakterze prawnym pomiędzy umawiającym się państwem (lub taką jednostką publiczną lub podmiotem od niego zależnym wskazanym Centrum przez to państwo) a obywatelem innego umawiającego się państwa, które pozostają w bezpośrednim związku z inwestycją, a które strony zgodziły się przedstawić Centrum na piśmie. W przypadku gdy strony wyraziły zgodę, żadna ze stron nie może jej wycofać jednostronnie”.
83
Artykuł 53 ust. 1 konwencji ICSID ma następujące brzmienie:
„Orzeczenie jest wiążące dla stron i nie może stanowić przedmiotu odwołania ani innego środka, z wyjątkiem środków przewidzianych w niniejszej Konwencji. Każda ze stron musi wykonać orzeczenie zgodnie z jego treścią […]”.
84
Artykuł 54 ust. 1 konwencji ICSID stanowi:
„Każde umawiające się państwo uznaje orzeczenie wydane na podstawie niniejszej konwencji za wiążące i egzekwuje na swoim terytorium zobowiązania pieniężne nałożone tym orzeczeniem, tak jakby było ono prawomocnym wyrokiem sądu w tym państwie. […]”
85
Artykuł 64 konwencji ICSID stanowi, że „[w]szelkie spory, które mogą powstać między umawiającymi się państwami, dotyczące wykładni lub stosowania niniejszej Konwencji i które nie zostaną rozstrzygnięte polubownie, są wnoszone do MTS na wniosek którejkolwiek ze stron sporu, chyba że zainteresowane państwa uzgodnią inną metodę rozstrzygania sporów”.
86
Artykuł 7 DUI przewiduje, że spory między inwestorami i umawiającymi się stronami są rozstrzygane w szczególności przez trybunał arbitrażowy stosujący konwencję ICSID.
87
W niniejszej sprawie Komisja wskazała w motywach 126 i 127 zaskarżonej decyzji, że prawa i obowiązki, na które powołali się powodowie w postępowaniu arbitrażowym wynikają z zastosowania DUI. Stwierdziwszy, że umowa ta została zawarta między dwoma państwami członkowskimi, a nie między jednym lub większą liczbą państw członkowskich a jednym lub większą liczbą państw trzecich, Komisja doszła do wniosku, że art. 351 TFUE nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Wywnioskowała ona z tego, że zastosowanie przepisów dotyczących pomocy państwa w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma wpływu na prawa i obowiązki przewidziane w art. 351 TFUE.
88
W motywie 129 zaskarżonej decyzji Komisja dodała, że ponieważ żadne państwo trzecie będące stroną konwencji ICSID nie jest stroną DUI, która brała udział w postępowaniu arbitrażowym, art. 351 TFUE nie ma zastosowania w tym przypadku.
89
Biorąc pod uwagę argumentację skarżących i uzasadnienie zaskarżonej decyzji w tym względzie, analiza badanej części zarzutu prowadzi do wniosku, że na wstępie należy zbadać, czy w niniejszej sprawie zobowiązania podjęte przez Rumunię na podstawie, po pierwsze, DUI, a po drugie, konwencji ICSID wchodzą w zakres stosowania art. 351 TFUE.
1) W przedmiocie istnienia obowiązków w rozumieniu art. 351 TFUE powstałych po stronie Rumunii na podstawie DUI
90
Artykuł 351 TFUE dotyczy, jak wynika z pkt 74 i 78 powyżej, praw państw trzecich i odpowiadających im obowiązków państw członkowskich. Obowiązki Rumunii podjęte przed jej przystąpieniem na podstawie DUI odpowiadają prawom Królestwa Szwecji powstałym na tej samej podstawie.
91
W dniu podpisania DUI Królestwo Szwecji było państwem członkowskim, a nie państwem trzecim wobec Unii. Od momentu przystąpienia Rumunii do Unii taką umowę dwustronną należy zatem uznawać za umowę dotyczącą dwóch państw członkowskich [wyrok z dnia 14 marca 2024 r., Komisja/Zjednoczone Królestwo (Wyrok sądu najwyższego), C‑516/22, EU:C:2024:231, pkt 72].
92
Tymczasem art. 351 TFUE nie ma zastosowania do umowy dwustronnej zawartej między dwoma państwami członkowskimi, ponieważ żadne państwo trzecie nie jest jego stroną (zob. podobnie wyrok z dnia 8 września 2009 r., Budějovický Budvar, C‑478/07, EU:C:2009:521, pkt 99).
93
W tych okolicznościach w dniu, w którym pomoc została przyznana, która to data ma decydujące znaczenie dla oceny możliwości zastosowania art. 351 TFUE, czyli w tym wypadku w dniu wydania orzeczenia arbitrażowego (zob. pkt 62 powyżej) DUI nie można postrzegać jako umowy, z której wynikałyby, w rozumieniu tego artykułu, prawa państw trzecich i obowiązki tego państwa członkowskiego, na które może mieć wpływ zastosowanie, na podstawie zaskarżonej decyzji, art. 107 i 108 TFUE.
94
Wykładni tej nie pozwala podważyć okoliczność, że zdarzenie powodujące szkodę, a mianowicie uchylenie – rzekomo z naruszeniem DUI – rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych, za które przyznano odszkodowanie w orzeczeniu arbitrażowym, miało miejsce przed przystąpieniem Rumunii do Unii.
95
To samo dotyczy faktu, że okoliczności faktyczne leżące u podstaw odpowiedzialności Rumunii zaistniały, przynajmniej częściowo, przed jej przystąpieniem do Unii, gdy państwo to było jeszcze państwem trzecim w rozumieniu art. 351 TFUE.
96
Jak podkreślił Trybunał w wyroku wydanym w postępowaniu odwoławczym, nie można oczywiście wykluczyć, że zgodnie z zasadami wynikającymi z prawa krajowego w dziedzinie odpowiedzialności cywilnej prawo do odszkodowania powstaje w dniu uchylenia rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych, które to zdarzenie zostało uznane za powodujące szkodę (wyrok wydany w postępowaniu odwoławczym, pkt 117, 118). Natomiast to prawo do odszkodowania różni się od prawa do otrzymania odszkodowania przyznanego w orzeczeniu arbitrażowym, wobec czego rozpatrywany środek pomocowy nie został przyznany w dniu wspomnianego uchylenia (wyrok wydany w postępowaniu odwoławczym, pkt 119–127).
97
W świetle powyższego należy stwierdzić, że obowiązki Rumunii powstałe na podstawie DUI i zbadane w ramach niniejszego sporu nie były objęte postanowieniami art. 351 TFUE.
98
Skarżący nie mogą zatem twierdzić, że w zaskarżonej decyzji Komisja naruszyła art. 351 TFUE w zakresie, w jakim stworzyła ona przeszkodę w wykonaniu przez Rumunię obowiązków powstałych na podstawie DUI.
2) W przedmiocie istnienia obowiązków w rozumieniu art. 351 TFUE powstałych po stronie Rumunii na podstawie konwencji ICSID
99
Zgodnie z wyrokiem wydanym w postępowaniu odwoławczym system sądowych środków odwoławczych przewidziany w traktatach UE i FUE zastąpił postępowanie arbitrażowe przewidziane w DUI od dnia przystąpienia Rumunii do Unii, czyli od dnia 1 stycznia 2007 r. (wyrok wydany w postępowaniu odwoławczym, pkt 145).
100
Bezsporne jest, że sąd arbitrażowy, który stosuje konwencję ICSID i któremu przedłożono spór między powodami w postępowaniu arbitrażowym a Rumunią, nie należy do systemu sądowego Unii (wyrok wydany w postępowaniu odwoławczym, pkt 141).
101
Orzeczenie arbitrażowe wydane przez sąd arbitrażowy w dniu 11 grudnia 2013 r., czyli po przystąpieniu Rumunii do Unii, nie może zatem wywoływać żadnego skutku, a zatem nie może zostać wykonane w celu dokonania wypłaty przyznanego na jego mocy odszkodowania (zob. podobnie postanowienie z dnia 21 września 2022 r., Romatsa i in., C‑333/19, niepublikowane, EU:C:2022:749, pkt 43).
102
W konsekwencji sąd państwa członkowskiego, przed którym toczy się postępowanie egzekucyjne w przedmiocie wykonania orzeczenia arbitrażowego, jest zobowiązany do uchylenia tego orzeczenia, a zatem nie może zarządzić jego wykonania w celu umożliwienia beneficjentom uzyskania wypłaty zasądzonego na ich rzecz odszkodowania (postanowienie z dnia 21 września 2022 r., Romatsa i in., C‑333/19, niepublikowane, EU:C:2022:749, pkt 44). Stwierdzenie to wiąże Rumunię jako państwo członkowskie.
103
Na Rumunii nie ciążył zatem żaden obowiązek wykonania orzeczenia arbitrażowego ani, a fortiori, zastosowania się do jego treści niezależnie od jakiegokolwiek postępowania egzekucyjnego.
104
Należy zatem stwierdzić, że art. 53 konwencji ICSID, zgodnie z którym każda strona związana orzeczeniem powinna je wykonać zgodnie z jego brzmieniem, jak przypomniano w pkt 83 powyżej, nie stworzył w niniejszej sprawie obowiązków po stronie Rumunii, które wchodziłyby w zakres stosowania art. 351 TFUE.
105
W konsekwencji należy uznać, że art. 54 konwencji ICSID, zgodnie z którym „[k]ażde umawiające się państwo uznaje orzeczenie wydane na podstawie niniejszej Konwencji za wiążące i egzekwuje na swoim terytorium zobowiązania pieniężne nałożone tym orzeczeniem”, jak wskazano w pkt 84 powyżej, nie mógł stworzyć praw na rzecz państw trzecich, którym odpowiadałyby obowiązki Rumunii, które w tym wypadku nie istnieją.
106
Ponadto, jak orzekł Trybunał, celem konwencji ICSID, pomimo jej wielostronnego charakteru, jest uregulowanie stosunków dwustronnych między umawiającymi się stronami w sposób analogiczny do umowy dwustronnej. O ile skarżący utrzymują w istocie, że państwa trzecie, które zawarły konwencję ICSID, mogą mieć interes w tym, aby Rumunia wypełniła swe zobowiązania wobec innego państwa członkowskiego poprzez przystąpienie, zgodnie z postanowieniami tej konwencji, do wykonania orzeczenia arbitrażowego objętego jej zakresem stosowania, o tyle takiego czysto faktycznego interesu nie można utożsamiać z „prawem” w rozumieniu art. 351 akapit pierwszy TFUE, które mogłoby uzasadniać zastosowanie tego postanowienia [zob. podobnie wyrok z dnia 14 marca 2024 r., Komisja/Zjednoczone Królestwo (Wyrok sądu najwyższego), C‑516/22, EU:C:2024:231, pkt 75, 76].
107
W związku z tym art. 53 i 54 konwencji ICSID nie można interpretować w ten sposób, że ustanawiają one „prawa” w rozumieniu art. 351 akapit pierwszy TFUE na rzecz państw trzecich będących sygnatariuszami tej konwencji, które to prawa byłyby skorelowane z ciążącymi na Rumunii obowiązkami dotyczącymi wykonania orzeczenia arbitrażowego.
108
W tych okolicznościach, bez konieczności orzekania w przedmiocie podnoszonego przez skarżących wpływu art. 25 ust. 1 i art. 64 konwencji ICSID na ciążący na Rumunii obowiązek wykonania orzeczenia arbitrażowego na podstawie tej samej konwencji, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nakazująca odzyskanie pomocy nie mogła uniemożliwić temu państwu członkowskiemu wywiązania się z obowiązków wchodzących w zakres stosowania art. 351 TFUE. W konsekwencji decyzja taka nie narusza tego ostatniego artykułu, zgodnie z którym postanowienia traktatu nie naruszają praw i obowiązków wynikających z umowy zawartej między państwem członkowskim przed jego przystąpieniem a państwami trzecimi.
109
Komisja mogła zatem uznać, nie naruszając przy tym prawa, że „zastosowanie przepisów dotyczących pomocy państwa nie ma wpływu na prawa i obowiązki przewidziane w art. 351 TFUE”.
110
Należy zatem oddalić zarzut szczegółowy dotyczący naruszenia art. 351 akapit pierwszy TFUE, a w konsekwencji zarzut szczegółowy oparty na naruszeniu zasady pacta sunt servanda, która została wyrażona w tym artykule.
111
To samo dotyczy zarzutu szczegółowego opartego na naruszeniu zasady lojalnej współpracy w zakresie, w jakim została ona wprowadzona w życie poprzez art. 351 akapit pierwszy TFUE.
112
W świetle całości powyższych rozważań należy oddalić badaną część zarzutu pierwszego, a w konsekwencji cały ten zarzut.
2.
W przedmiocie zarzutu drugiego dotyczącego naruszenia art. 107 ust. 1 TFUE
113
Skarżący utrzymują, że Komisja nie wykazała, iż przesłanki określone w art. 107 ust. 1 TFUE zostały w niniejszej sprawie spełnione. Zarzut ten podzielili oni na trzy części.
114
Komisja, popierana przez Królestwo Hiszpanii, kwestionuje argumentację skarżących.
115
Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 107 ust. 1 TFUE „wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca konkurencję lub grozi jej zakłóceniem poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi”.
116
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zakwalifikowanie danego środka jako pomocy w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE wymaga spełnienia wszystkich przewidzianych w tym postanowieniu przesłanek. I tak, aby środek mógł zostać zakwalifikowany jako pomoc państwa, po pierwsze, musi mieć miejsce interwencja państwa lub interwencja dokonana przy pomocy zasobów państwowych, po drugie, konieczne jest, aby interwencja mogła mieć wpływ na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi, po trzecie, musi ona przyznawać beneficjentowi korzyść, a po czwarte, musi zakłócać lub grozić zakłóceniem konkurencji (zob. wyrok z dnia 12 listopada 2013 r., MOL/Komisja, T‑499/10, EU:T:2013:592, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).
a)
W przedmiocie części pierwszej zarzutu drugiego, dotyczącej braku korzyści gospodarczej
117
Skarżący utrzymują, że rozpatrywany środek pomocy nie przysparza im żadnej korzyści gospodarczej. Podnoszą one trzy główne zarzuty szczegółowe.
118
W pierwszej kolejności skarżący podnoszą, że wbrew stanowisku Komisja, w orzeczeniu arbitrażowym nie zrekompensowano powodom w postępowaniu arbitrażowym skutków uchylenia rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych, lecz przyznano im odszkodowanie w celu naprawienia szkody poniesionej z powodu uchybienia przez Rumunię ciążącemu na niej obowiązkowi zapewnienia im sprawiedliwego i równego traktowania, co stanowi naruszenie art. 2 ust. 3 DUI. W każdym razie, przy założeniu, że dokonana przez Komisję wykładnia wspomnianego orzeczenia jest prawidłowa, zrekompensowanie pośrednich skutków tego uchylenia, takich jak utracony zysk lub utrata szansy na zdobycie nowych zamówień, nie może zostać uznane za korzyść w rozumieniu przepisów dotyczących pomocy państwa.
119
W drugiej kolejności skarżący utrzymują, że zgodnie z orzecznictwem wynikającym z wyroku z dnia 27 września 1988 r., Asteris i in. (od 106/87 do 120/87, EU:C:1988:457, pkt 23, 24), odszkodowanie przyznane w orzeczeniu arbitrażowym nie stanowi korzyści w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
120
W trzeciej i ostatniej kolejności skarżący podnoszą, że – przy założeniu, że orzeczenie arbitrażowe mogło stanowić korzyść – w zaskarżonej decyzji błędnie wskazano, że spornym środkiem pomocy jest wypłata spornych kwot, a nie wspomniane orzeczenie. Tymczasem wypłata ta wpisuje się w „normalny przebieg” wykonania lub egzekucji tego orzeczenia, w związku z czym wypłata przez Rumunię zasądzonego odszkodowania nie może stanowić korzyści odrębnej od tej rzekomo przyznanej w tymże orzeczeniu.
121
Należy zaznaczyć, że za pomoc uznaje się interwencje, które niezależnie od ich formy mogą uprzywilejowywać przedsiębiorstwa w bezpośredni lub pośredni sposób i które mogą zostać uznane za korzyść gospodarczą, jakiej przedsiębiorstwo będące jej beneficjentem nie uzyskałoby w normalnych warunkach rynkowych (zob. wyroki: z dnia 15 maja 2019 r., Achema i in., C‑706/17, EU:C:2019:407, pkt 83 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 17 września 2020 r., Compagnie des pêches de Saint-Malo, C‑212/19, EU:C:2020:726, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo).
122
W tym względzie, aby ocenić, czy państwo członkowskie przyznało korzyść danemu przedsiębiorstwu, należy porównać sytuację finansową przedsiębiorstwa po wprowadzeniu środka z sytuacją finansową, w jakiej znajdowałoby się ono, gdyby ów środek nie został przyjęty. Za pomoc uznaje się zatem w szczególności interwencje, które w różnych formach zmniejszają obciążenia budżetu przedsiębiorstwa. Korzyść występuje zatem wtedy, gdy w wyniku zastosowania środka i bez uzasadnienia tego działania charakterem lub ogólną strukturą danego systemu sytuacja finansowa netto beneficjenta ulega poprawie (zob. podobnie wyrok z dnia 17 września 2020 r., Compagnie des pêches de Saint-Malo, C‑212/19, EU:C:2020:726, pkt 40).
123
W ocenie Sądu w pierwszej kolejności należy zbadać zarzut szczegółowy trzeci, dotyczący błędnego określenia spornego środka pomocy, a następnie przeanalizować zarzuty szczegółowe pierwszy i drugi, oparte na założeniu, że przyznanie odszkodowania na mocy orzeczenia arbitrażowego stanowi rzeczony środek.
1) W przedmiocie zarzutu szczegółowego trzeciego, dotyczącego błędnego określenia spornego środka pomocy
124
Skarżący utrzymują zasadniczo – jak przypomniano w pkt 120 powyżej –, że spornym środkiem pomocy nie jest wypłata spornych kwot, lecz orzeczenie arbitrażowe. Ich zdaniem Komisja dopuściła się zatem w zaskarżonej decyzji naruszenia prawa, błędnie określając środek poddany jej badaniu, wobec czego nie mogła ona, bez popełnienia błędu w ocenie, zakwalifikować tej wypłaty jako korzyści w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
125
W tym wypadku sporny środek pomocy został określony w motywie 39 zaskarżonej decyzji w następujący sposób: „[ś]rodkiem podlegającym ocenie jest wypłata [spornych kwot] przyznan[ych] powodom przez trybunał na podstawie orzeczenia w drodze wykonania lub egzekucji tego orzeczenia wraz z odsetkami, które narosły od momentu wydania orzeczenia”.
126
Z motywu 39 zaskarżonej decyzji, który dotyczy „opisu środka” i został umieszczony w części 3 tej decyzji, zatytułowanej „Opis środka oraz powody decyzji o wszczęciu postępowania wyjaśniającego”, wynika jednoznacznie, że środkiem, którego dotyczy rzeczona decyzja, jest wypłata spornych kwot, a nie orzeczenie arbitrażowe.
127
Określenie przez Komisję spornego środka pomocy jako odpowiadającego wypłacie spornych kwot znajduje potwierdzenie w motywie 123 zaskarżonej decyzji, w którym wskazano, że „[rzeczona wypłata] na rzecz [powodów w postępowaniu arbitrażowym], poprzez wykonanie lub egzekucję orzeczenia, umocniłaby ich konkurencyjną pozycję”.
128
Stwierdzenia tego nie może podważyć argument, który skarżący wywodzą z pkt 124 wyroku wydanego w postępowaniu odwoławczym, zgodnie z którym „prawo do odszkodowania przyznanego tytułem naprawienia domniemanej szkody, jaką powodowie w postępowaniu arbitrażowym ponieśli z powodu uchylenia rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych, jakoby z naruszeniem [DUI], zostało przyznane dopiero w orzeczeniu arbitrażowym”.
129
Należy bowiem wyjaśnić, że postępując w ten sposób, Trybunał wypowiedział się wyłącznie w przedmiocie kompetencji Komisji rationae temporis do wydania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 108 TFUE. W pkt 124 wyroku wydanego w postępowaniu odwoławczym Trybunał wypowiedział się zatem jedynie w przedmiocie daty przyznania skarżącym prawa do odszkodowania, a nie w przedmiocie kwalifikacji wypłaty spornych kwot jako pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, która została zbadana we wspomnianej decyzji.
130
W tym względzie bez wpływu na określenie spornego środka pomocy jako stanowiącego wypłatę spornych kwot jest kwestia, czy niezależnie od badanych wypłat orzeczenie arbitrażowe stanowi samo w sobie korzyść, którą można uznać za pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
131
W pkt 135 wyroku wydanego w postępowaniu odwoławczym Trybunał wyraźnie stwierdził zresztą, że w zaskarżonej decyzji Komisja zbadała – w świetle postanowień traktatu FUE w dziedzinie pomocy państwa – wypłatę spornych kwot w wykonaniu orzeczenia arbitrażowego.
132
Ponadto Komisja nie może na tym etapie zwrócić się do Sądu – a to, że tak postąpiła wynika z jej uzupełniających uwag na piśmie i z dyskusji na rozprawie – o uznanie, że środek będący przedmiotem jej badania należy uznać za jedyny środek, jaki stanowi orzeczenie arbitrażowe i jego wykonanie. Z utrwalonego orzecznictwa wynika bowiem, że w ramach skargi o stwierdzenie nieważności Sąd nie może zastąpić własnym uzasadnieniem uzasadnienia przedstawionego przez autora zaskarżonego aktu (zob. wyrok z dnia 26 października 2016 r., PT Musim Mas/Rada, C‑468/15 P, EU:C:2016:803, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo).
133
O ile skarżący utrzymują również, że wypłata odszkodowania jest jedynie „automatyczną konsekwencją” orzeczenia arbitrażowego, o tyle poprzez tę wypowiedź stwierdzają oni jedynie, że orzeczenie to jest przyczyną wypłaty spornych kwot przez Rumunię i nie mogą w ten sposób skutecznie utrzymywać, że rzeczona wypłata nie stanowiła korzyści odrębnej od wspomnianego orzeczenia.
134
Artykuł 107 ust. 1 TFUE nie wprowadza bowiem rozróżnienia interwencji państwa według przyczyn, lecz – jak przypomniała Komisja w motywie 80 zaskarżonej decyzji – określa je na podstawie ich skutków (wyroki: z dnia 4 marca 2021 r., Komisja/Fútbol Club Barcelona, C‑362/19 P, EU:C:2021:169, pkt 61, i w postępowaniu odwoławczym, pkt 122).
135
Nawet przy założeniu, że orzeczenia arbitrażowego nie można oddzielić od jego wykonania, nie zmienia to faktu, że wypłata spornych kwot, w wyniku wykonania lub egzekucji wspomnianego orzeczenia, stanowiła środek poddany ocenie Komisji w zaskarżonej decyzji.
136
W tych okolicznościach – wbrew temu, co twierdzą skarżący – Komisja mogła słusznie zdefiniować badany środek pomocy jako wypłatę spornych kwot w celu sprawdzenia, w ramach oceny istnienia pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, czy taka wypłata stanowiła korzyść gospodarczą, której skarżący nie uzyskaliby w normalnych warunkach rynkowych.
137
W świetle całości powyższych rozważań badany zarzut szczegółowy należy oddalić.
2) W przedmiocie zarzutu szczegółowego pierwszego, opartego na tym, że sporny środek pomocy nie może stanowić korzyści wypłaconej tytułem rekompensaty za skutki uchylenia rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych
138
Jak wynika z pkt 118 powyżej, badany zarzut szczegółowy opiera się na dwóch głównych argumentach.
i) W przedmiocie argumentu pierwszego, dotyczącego popełnienia przez Komisję błędu polegającego na uznaniu, że orzeczenie arbitrażowe zapewnia powodom w postępowaniu arbitrażowym rekompensatę za skutki uchylenia rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych
139
Z pkt 131 powyżej wynika, że Komisja zbadała w świetle postanowień traktatu FUE w dziedzinie pomocy państwa wypłatę spornych kwot, a nie rozpatrywany system zachęt podatkowych, który – jako że został uchylony przed przystąpieniem Rumunii do Unii – nie obowiązywał już zresztą w chwili wydania zaskarżonej decyzji (wyrok wydany w postępowaniu odwoławczym, pkt 135).
140
W tym celu, jak wynika z motywu 93 zaskarżonej decyzji, Komisja zbadała elementy, na których oparł się sąd arbitrażowy, aby scharakteryzować pomoc, jaką przyznał powodom w postępowaniu arbitrażowym, oraz opis szkód, które miały zostać poniesione.
141
Z motywu 94 zaskarżonej decyzji wynika, że Komisja uznała przede wszystkim, iż sąd arbitrażowy zrekompensował szkodę wynikającą z przedwczesnego uchylenia rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych. Następnie uznała ona, że wykonanie lub egzekucja orzeczenia arbitrażowego przez Rumunię przyznawało powodom w postępowaniu arbitrażowym, jak wynika z motywu 95 tej decyzji, kwotę odpowiadającą korzyściom, jakie skarżący powinni byli uzyskać w ramach wspomnianego systemu za okres od jego uchylenia w dniu 22 lutego 2005 r. do planowanego dnia jego wygaśnięcia, tj. do dnia 1 kwietnia 2009 r. Instytucja ta stwierdziła wreszcie, że na wysokość szkody składa się zasadniczo, po pierwsze, zwrot kwoty należności celnych pobranych od cukru i innych surowców, których zapłaty powodowie w postępowaniu arbitrażowym uniknęliby, gdyby wspomniane uchylenie nie miało miejsca, a po drugie, wynikająca z tego uchylenia kwota utraconych korzyści ze sprzedaży produktów gotowych.
142
W związku z tym w motywie 96 zaskarżonej decyzji Komisja zakwalifikowała wypłatę spornych kwot jako korzyść gospodarczą, której powodowie w postępowaniu arbitrażowym nie mogliby uzyskać w normalnych warunkach rynkowych, ponieważ wypłata ta miała na celu naprawienie szkód poniesionych przez nich w wyniku uchylenia rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych.
143
W celu zakwestionowania dokonanej przez Komisję wykładni orzeczenia arbitrażowego skarżący utrzymują, że sąd arbitrażowy przyznał powodom w postępowaniu arbitrażowym odszkodowanie tytułem naprawienia szkody, jaką mieli ponieść – jak przypomniano w pkt 118 powyżej – z powodu uchybienia przez Rumunię spoczywającemu na niej obowiązkowi zapewnienia ich inwestycjom sprawiedliwego i równego traktowania, co stanowi naruszenie art. 2 ust. 3 DUI. W tym względzie wyjaśniają oni, że Rumunia naruszyła ten artykuł, ponieważ z jednej strony zniosła główne korzyści wynikające z rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych przy jednoczesnym utrzymaniu w mocy odnośnych obowiązków, a z drugiej strony nie zapewniła przejrzystości ze względu na to, że nie poinformowała w odpowiednim czasie powodów w postępowaniu arbitrażowym o uchyleniu tego systemu.
144
Skarżący dodają, że o ile sąd arbitrażowy powołał się na rozpatrywany system zachęt podatkowych w celu ustalenia wysokości poniesionej szkody, o tyle okoliczność ta nie może sama w sobie oznaczać, że w orzeczeniu arbitrażowym przywrócono ten system.
145
W niniejszej sprawie z pkt 872 orzeczenia arbitrażowego, którego treść opisano w pkt 27 wyroku wydanego w postępowaniu odwoławczym i w motywie 26 zaskarżonej decyzji, wynika, że sąd arbitrażowy uznał, iż uchylając rozpatrywany system zachęt podatkowych przed dniem 1 kwietnia 2009 r., Rumunia, po pierwsze, naruszyła uzasadnione oczekiwania powodów w postępowaniu arbitrażowym, którzy uważali, że zachęty te będą dostępne, zasadniczo w tej samej formie, do dnia 31 marca 2009 r. włącznie, po drugie, nie działała w sposób przejrzysty, jako że nie ostrzegła powodów we właściwym czasie, i po trzecie, nie zapewniła w efekcie sprawiedliwego i równego traktowania inwestycji dokonanych przez wspomnianych powodów, w rozumieniu art. 2 ust. 3 DUI. W związku z tym wspomniany sąd zasądził od Rumunii na ich rzecz odszkodowanie, którego wysokość została ustalona z uwzględnieniem głównie szkód, jakie mieli ponieść ci powodowie w okresie od dnia 22 lutego 2005 r. do dnia 31 marca 2009 r.
146
Przypomniawszy powyższe, należy w pierwszej kolejności zauważyć, że szkody zrekompensowane w orzeczeniu arbitrażowym, określone w sentencji tego orzeczenia i opisane zwięźle w motywie 27 zaskarżonej decyzji, odpowiadają następującym szkodom: wzrostowi kosztów cukru (za przywóz którego powodowie w postępowaniu arbitrażowym musieli uiścić należności celne po wycofaniu instrumentu surowcowego), wzrostowi cen surowców innych niż cukier i niektóre rodzaje politereftalanu etylenu (PET, w odniesieniu do których sąd arbitrażowy odrzucił żądanie odszkodowania ze względu na to, że powodowie nigdy nie korzystali z instrumentu surowcowego w odniesieniu do ich przywozu), utracie zdolności do składowania cukru po niższych cenach (której kwotę obliczono na podstawie należności celnych pobranych od cukru przywożonego, których można było uniknąć, gdyby powodowie w postępowaniu arbitrażowym mogli składować cukier przed dniem 1 kwietnia 2009 r.), utraconemu zyskowi wynikającemu ze spadku sprzedaży wyrobów gotowych (odpowiadającym utracie udziałów w rynku w latach 2004–2008 w odniesieniu do napojów bezalkoholowych i innych produktów zawierających cukier, których koszty doprowadziły do wzrostu cen tych produktów, co z kolei doprowadziło do spadku ich sprzedaży).
147
Kwoty wypłacone w celu zrekompensowania opisanych szkód powiększono o odsetki naliczone od dnia 1 marca 2007 r. w odniesieniu do wzrostu kosztów cukru i innych surowców, od dnia 1 listopada 2009 r. w odniesieniu do utraty zdolności do magazynowania cukru oraz od dnia 1 maja 2008 r. w odniesieniu do utraconych zysków.
148
W drugiej kolejności należy przypomnieć, że – jak wynika z zaskarżonej decyzji – rozpatrywany system zachęt podatkowych przyznawał niektórym inwestorom w regionach uznanych przez rząd rumuński za znajdujące się w niekorzystnym położeniu, zwolnienie z należności celnych w odniesieniu do surowców potrzebnych do inwestycji w danym regionie znajdującym się w niekorzystnym położeniu, przy czym zwolnieniem z tych należności zastąpiono, po zmianie systemu, pierwotnie przewidziany zwrot owych należności.
149
Jak wskazano w pkt 7 powyżej, powodowie w postępowaniu arbitrażowym, jako inwestorzy w uznanym za znajdujący się w niekorzystnym położeniu regionie górniczym Ștei-Nucet, korzystali od początku lat 2000 ze zwolnień z należności celnych od surowców, które to zwolnienia przewidywał sporny system zachęt podatkowych, aż do jego uchylenia w dniu 22 lutego 2005 r.
150
W trzeciej kolejności należy dodać, że o ile skarżący kwestionują konsekwencje, jakie można wyciągnąć z zastosowanego przez sąd arbitrażowy sposobu obliczania odszkodowania, o tyle nie kwestionują oni okoliczności, że kwotę odszkodowań ustalono z uwzględnieniem rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych.
151
Z pkt 944 i 945 orzeczenia arbitrażowego wynika, że przyjęta przez sąd arbitrażowy metoda obliczenia poniesionych szkód została zaproponowana przez powodów w postępowaniu arbitrażowym i polegała na obliczeniu wzrostu kosztów i korzyści utraconych przez powodów w postępowaniu arbitrażowym ze względu na to, że nie mogli oni rozwinąć swojego przedsiębiorstwa, tak jak przewidzieli, poprzez realizację dodatkowych inwestycji i sprzedaż produktów wytwarzanych na bazie cukru.
152
W tym względzie sąd arbitrażowy wskazał w pkt 917 orzeczenia arbitrażowego, przytoczonym w motywie 94 zaskarżonej decyzji, iż odszkodowanie powinno zostać przyznane na podstawie zasady, że „należy przywrócić powoda do pozycji, w jakiej znalazłby się »z całym prawdopodobieństwem« w przypadku, gdyby wyrządzone [czyn niedozwolony] w skali międzynarodowej nie miał[…] miejsca”. Sąd ten uznał również – jak wynika z pkt 928 wskazanego orzeczenia –, że jedynie straty spowodowane czynem niedozwolonym na poziomie międzynarodowym mogą zostać wyrównane poprzez przyznanie odszkodowania i że „wszystkie naruszenia dwustronnej umowy inwestycyjnej, na które powołują się powodowie [w postępowaniu arbitrażowym], wynikają z tego samego faktu [a mianowicie] przedwczesnego uchylenia zachęt [przewidzianych przez rozpatrywany system zachęt podatkowych] lub są bezpośrednio związane z tym przedwczesnym uchyleniem”.
153
W tych okolicznościach, jak wskazała Komisja w motywie 94 zaskarżonej decyzji, sąd arbitrażowy, ustalając wysokość odszkodowania należnego skarżącym, zbadał, czy straty zostały rzeczywiście poniesione i czy były one bezpośrednio związane z uchyleniem rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych, jak wynika w szczególności z pkt 953 orzeczenia arbitrażowego, w odniesieniu do przyznania odszkodowania za wzrost ceny cukru, z pkt 971 tego orzeczenia w odniesieniu do przyznania odszkodowania za wzrost cen surowców innych niż cukier i PET, z pkt 982–985 tego orzeczenia w odniesieniu do przyznania odszkodowania za utratę zdolności do magazynowania cukru oraz z pkt 1016–1020 tego samego orzeczenia w odniesieniu do przyznania odszkodowania za utracony zysk ze sprzedaży wyrobów gotowych.
154
W czwartej i ostatniej kolejności, jak podkreślił Trybunał w pkt 117 wyroku wydanego w postępowaniu odwoławczym, odszkodowanie przyznane w orzeczeniu arbitrażowym, ze względu na to, że zmierzało ono do naprawienia szkody, jaką powodowie w postępowaniu arbitrażowym mieli ponieść z powodu uchylenia, jak twierdzą, z naruszeniem DUI rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych przez Rumunię, ma swoje źródło w tym uchyleniu, które stanowi zdarzenie powodujące szkodę, w odniesieniu do której sąd arbitrażowy przyznał to odszkodowanie.
155
Z pkt 146–154 powyżej wynika, że sąd arbitrażowy, uznając, iż Rumunia – jak przypomniano w pkt 145 powyżej – nie zapewniła sprawiedliwego i równego traktowania inwestycji dokonanych przez powodów w postępowaniu arbitrażowym w rozumieniu art. 2 ust. 3 DUI, zamierzał zrekompensować tym ostatnim skutki finansowe uchylenia rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych.
156
Jak podkreśliła Komisja na rozprawie, sąd arbitrażowy nie opisał zresztą ani nie określił wysokości szkody, która powstałaby w konsekwencji utrzymania obowiązków nałożonych na beneficjentów rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych, niezależnie od zniesienia korzyści, które były z nim związane, ani szkody wynikającej z nieprzejrzystego zachowania Rumunii, polegającego na braku ostrzeżenia inwestorów w odpowiedni sposób o tym, że system ten zostanie uchylony przed zadeklarowaną datą jego wygaśnięcia.
157
Skarżący nie mają zatem podstaw, by twierdzić, że w orzeczeniu arbitrażowym nie zrekompensowano powodom w postępowaniu arbitrażowym skutków uchylenia rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych, lecz przyznano im odszkodowanie w celu naprawienia szkody poniesionej w wyniku zachowania Rumunii polegającego, po pierwsze, na utrzymaniu obowiązków związanych z korzyściami ustanowionymi przez ten system pomimo jego uchylenia, a po drugie, na nieuprzedzeniu ich we właściwym czasie o tym uchyleniu, z naruszeniem ciążącego na tym państwie obowiązku zapewnienia sprawiedliwego i równego traktowania inwestycji inwestorów, zgodnie z art. 2 ust. 3 DUI.
ii) W przedmiocie argumentu drugiego, opartego na tym, że zrekompensowania skutków pośrednich uchylenia rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych nie można uznać za korzyść w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE
158
Skarżący dodają – jak wyjaśniono w pkt 118 powyżej – że w każdym razie, nawet jeśli Sąd uzna, iż w orzeczeniu arbitrażowym zrekompensowano powodom w postępowaniu arbitrażowym skutki uchylenia rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych, to zrekompensowanie pośrednich skutków tego uchylenia, takich jak utrata zysku lub utrata szansy na zdobycie nowych rynków, nie może zostać uznane za korzyść w rozumieniu przepisów dotyczących pomocy państwa.
159
W tym względzie skarżący podnoszą, że sporne kwoty nie odpowiadają kwotom, które otrzymaliby, gdyby rozpatrywany system zachęt podatkowych nie został uchylony. Ich zdaniem odszkodowanie przyznane przez sąd arbitrażowy na podstawie orzeczenia arbitrażowego kompensuje pośrednie skutki uchylenia tego systemu, a mianowicie wzrost kosztów ze względu na brak możliwości składowania przez nich cukru przed planowanym terminem wygaśnięcia tego systemu oraz spadek zysków z powodu utraty udziałów w rynku wynikającej ze wzrostu kosztu importowanych surowców spowodowanego uiszczeniem należności celnych.
160
W tych okolicznościach, nawet przy założeniu, że wypłata spornych kwot doprowadziła do zrekompensowania cofnięcia bezprawnie przyznanej lub niezgodnej z rynkiem wewnętrznym pomocy, jaką stanowił rozpatrywany system zachęt podatkowych, skarżący w sprawie T‑704/15 RENV podkreślają, że kwoty przyznane przez sąd arbitrażowy tytułem rekompensaty za utracone zyski lub utratę szansy ich uzyskania w następstwie uchylenia tego systemu nie mogą w żadnym razie stanowić – zgodnie z właściwym orzecznictwem – „korzyści” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
161
Zgodnie z orzecznictwem przytoczonym przez skarżące odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy w celu przywrócenia wcześniejszej sytuacji nie oznacza innego odtworzenia przeszłości na podstawie okoliczności hipotetycznych, lecz oznacza jedynie odzyskanie korzyści, jakiej pomoc przysporzyła beneficjentowi, a nie odzyskanie ewentualnego zysku ekonomicznego, jaki osiągnął on poprzez gospodarcze wykorzystanie tej korzyści (wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r., Komisja/Aer Lingus i Ryanair Designated Activity, C‑164/15 P i C‑165/15 P, EU:C:2016:990, pkt 91, 92).
162
Należy przede wszystkim zauważyć, że dla kwalifikacji odszkodowania przyznanego przez sąd arbitrażowy na podstawie orzeczenia arbitrażowego nie ma znaczenia potwierdzona lub niepotwierdzona okoliczność, że odszkodowanie to odpowiadało zrekompensowaniu cofnięcia pomocy przyznanej bezprawnie lub niezgodnej z rynkiem wewnętrznym, przy czym w tym względzie istotna jest jedynie kwestia, czy przyznane odszkodowanie mogło stanowić pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Ponadto okoliczność, że odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy oznacza jedynie – zgodnie z orzecznictwem przywołanym przez skarżących – odzyskanie korzyści przysporzonej przez nią beneficjentowi nie ma również wpływu na kwalifikację odszkodowania przyznanego we wspomnianym orzeczeniu, jakiej w świetle tego postanowienia powinna dokonać Komisja.
163
Następnie należy zaznaczyć, że orzecznictwo przytoczone w pkt 161 powyżej stoi na przeszkodzie temu, by odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy dotyczyło zwrotu ewentualnego zysku ekonomicznego osiągniętego przez beneficjenta w wyniku wykorzystania bezprawnie przyznanej pomocy. Tymczasem w każdym razie zaskarżona decyzja nakazuje odzyskanie wypłaconych spornych kwot, a nie odzyskanie hipotetycznej korzyści, jaka powstałaby w rezultacie wykorzystania pomocy przez beneficjenta.
164
Korzyścią uzyskaną przez skarżących w niniejszym sporze, jest bowiem wypłata odszkodowania przyznanego na podstawie orzeczenia arbitrażowego.
165
Co więcej, powództwo odszkodowawcze, takie jak wniesione przez powodów w postępowaniu arbitrażowym do sądu arbitrażowego, nie może prowadzić do obejścia skutecznego stosowania przepisów z dziedziny pomocy państwa (zob. podobnie wyrok z dnia 11 listopada 2015 r., Klausner Holz Niedersachsen, C‑505/14, EU:C:2015:742, pkt 42–44). Odszkodowanie wypłacone tytułem rekompensaty za utratę udziałów w rynku lub rekompensaty za straty związane ze składowaniem surowców lub ostatecznie za każdą szkodę wynikającą z uchylenia systemu pomocy nie może zatem zostać zakwalifikowane inaczej niż jako pomoc państwa, ponieważ takie odszkodowanie odpowiada definicji korzyści gospodarczej w rozumieniu rzeczonych przepisów.
166
W tym względzie w motywie 96 zaskarżonej decyzji Komisja stwierdziła, co następuje:
„[…] przyznanie powodom [w postępowaniu arbitrażowym] odszkodowania za utracone zyski dlatego, że musieli oni sami ponieść własne koszty operacyjne także stanowi korzyść gospodarczą niedostępną w normalnych warunkach rynkowych oraz przy braku orzeczenia; w normalnych warunkach rynkowych przedsiębiorstwo musiałoby samo ponieść koszty wynikające z prowadzonej przez nie działalności gospodarczej, a zatem nie wygenerowałoby tych zysków. Po trzecie, wypłacanie powodom [w postępowaniu arbitrażowym] odsetek od wypłat rzekomo należnych w przeszłości, lecz które same w sobie należy zakwalifikować jaki przynoszące korzyść, przynosi osobną i dodatkową korzyść”.
167
Tymczasem należy stwierdzić, że skarżący nie przedstawili żadnego argumentu, który mógłby podważyć wnioski Komisji zawarte w motywie 96 zaskarżonej decyzji, zgodnie z którymi odszkodowanie przyznane przez sąd arbitrażowy stanowi korzyść gospodarczą w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, po przeanalizowaniu korzyści, jakie zostałyby przyznane skarżącym w ramach rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych w odniesieniu do okresu pomiędzy jego uchyleniem a planowanym dniem jego wygaśnięcia.
168
W świetle całości powyższych rozważań skarżący nie wykazali, że Komisja błędnie uznała, iż sporny środek pomocy stanowi korzyść gospodarczą w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE wypłaconą powodom w postępowaniu arbitrażowym tytułem rekompensaty za skutki uchylenia rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych.
169
W konsekwencji badany zarzut szczegółowy należy oddalić w całości.
3) W przedmiocie zarzutu szczegółowego drugiego, opartego na nieuwzględnieniu wyroku z dnia 27 września 1988 r. Asteris i in. (od 106/87 do 120/87)
170
Badany zarzut szczegółowy opiera się, jak wynika z pkt 119 powyżej, na założeniu, że orzeczenie arbitrażowe wywołało skutki prawne wobec skarżących, poprzez przyznanie im odszkodowania tytułem naprawienia szkody poniesionej z powodu domniemanego naruszenia DUI, które leży u podstaw ich prawa do odszkodowania przyznanego w owym orzeczeniu. W związku z tym wypłata odszkodowania na podstawie wspomnianego orzeczenia nie powinna zostać zakwalifikowana jako pomoc państwa w myśl wyroku z dnia 27 września 1988 r., Asteris i in. (od 106/87 do 120/87, EU:C:1988:457, pkt 23, 24).
171
Należy przypomnieć, że pomoc publiczna, jaką stanowią przyjmowane przez władzę publiczną środki sprzyjające niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, ma zasadniczo inny charakter prawny niż odszkodowanie, które władze krajowe są ewentualnie zobowiązane wypłacić jednostkom tytułem naprawienia wyrządzonej im przez nie szkody. Odszkodowanie nie stanowi zatem pomocy państwa w rozumieniu prawa Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 27 września 1988 r., Asteris i in., od 106/87 do 120/87, EU:C:1988:457, pkt 23, 24).
172
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem należy ponadto dokonać rozróżnienia pomiędzy żądaniami naprawienia szkody wynikającej z niezgodności z prawem a skargą o zapłatę kwot należnych na podstawie przepisów prawa (zob. podobnie wyrok z dnia 27 września 1988 r., Asteris i in., od 106/87 do 120/87, EU:C:1988:457, pkt 25, 26 i przytoczone tam orzecznictwo).
173
W przypadku bowiem, gdy kwoty dochodzone przed sądem, nawet formalnie na gruncie odszkodowawczym, odpowiadają wypłacie korzyści, której domaga się skarżący na podstawie ustawodawstwa, powództwo nie ma na celu naprawienia szkody odrębnej od szkody polegającej na całkowitym braku wypłaty korzyści, do której skarżący jest w swej ocenie uprawniony na podstawie tych samych przepisów (zob. podobnie wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., DOBELES HES, C‑702/20 i C‑17/21, EU:C:2023:1, pkt 61, 62).
174
W związku z tym, jeżeli uregulowanie krajowe ustanawia „pomoc państwa” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, zapłata kwoty dochodzonej przed sądem na podstawie tego uregulowania również stanowi taką pomoc (wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., DOBELES HES, C‑702/20 i C‑17/21, EU:C:2023:1, pkt 65).
175
Beneficjent pomocy nie może zatem, jak przypomniano w pkt 165 powyżej, obejść skutecznego stosowania przepisów z dziedziny pomocy państwa poprzez uzyskanie, bez powoływania się na prawo Unii w dziedzinie pomocy państwa, wyroku zasądzającego odszkodowanie, którego skutkiem byłoby ostatecznie umożliwienie mu egzekwowania spornej pomocy przez wiele lat (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 11 listopada 2015 r., Klausner Holz Niedersachsen, C‑505/14, EU:C:2015:742, pkt 42–44).
176
W niniejszej sprawie, jak wynika z pkt 99–101 powyżej, system sądowy Unii, do którego nie należy sąd arbitrażowy (wyrok wydany w postępowaniu odwoławczym, pkt 141), zastąpił postępowanie arbitrażowe przewidziane w DUI od dnia przystąpienia Rumunii do Unii, czyli od dnia 1 stycznia 2007 r., w związku z czym orzeczenie arbitrażowe, wydane przez wspomniany sąd po tym przystąpieniu, nie mogło wywoływać skutków wobec skarżących (postanowienie z dnia 21 września 2022 r., Romatsa i in., C‑333/19, niepublikowane, EU:C:2022:749, pkt 40–43).
177
W tych okolicznościach i w każdym razie kwalifikacja przyjęta w orzeczeniu arbitrażowym nie jest rozstrzygająca dla analizy kwestii istnienia pomocy państwa. Wypłaty spornych kwot w wykonaniu wspomnianego orzeczenia nie można zatem zakwalifikować pod względem prawnym jako odszkodowania w rozumieniu prawa Unii z tego tylko powodu, że taka kwalifikacja wynika z tego orzeczenia.
178
W tym względzie należy stwierdzić, że Komisja, miała zatem prawo zbadać kwestię istnienia pomocy państwa, co uczyniła w zaskarżonej decyzji, niezależnie od kwalifikacji prawnej przyjętej przez sąd arbitrażowy.
179
Tymczasem, jak wynika z analizy zarzutu szczegółowego pierwszego podniesionego w ramach części pierwszej zarzutu drugiego, Komisja doszła do wniosku, przy czym skarżący nie byli w stanie podważyć takiej oceny, że rozpatrywany środek pomocy stanowi korzyść gospodarczą, która została wypłacona powodom w postępowaniu arbitrażowym tytułem rekompensaty za skutki uchylenia rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych, a nie za szkodę, jaką mieli oni ponieść z powodu zachowania Rumunii polegającego, po pierwsze, na utrzymaniu w mocy obowiązków związanych z korzyściami ustanowionymi przez wspomniany system pomimo jego uchylenia, a po drugie, na braku powiadomienia ich we właściwym czasie o tym uchyleniu.
180
Ponieważ nie wykazano, że wypłata spornych kwot skutkowała naprawieniem szkody wynikającej z podnoszonego bezprawnego zachowania Rumunii – jak wskazano w pkt 157 powyżej – skarżący nie mogą skutecznie twierdzić, że rozpatrywanego środka pomocy nie można uznać za pomoc państwa na podstawie wyroku z dnia 27 września 1988 r., Asteris i in. (od 106/87 do 120/87, EU:C:1988:457, pkt 23, 24).
181
Skarżący dodają jednak, że orzeczenie sądu arbitrażowego nie mogło także zapewnić im odszkodowania za cofnięcie bezprawnie przyznanej lub niezgodnej z rynkiem wewnętrznym pomocy, jaką stanowił rozpatrywany system zachęt podatkowych. Jest tak zasadniczo dlatego, że system ten, który został wdrożony przed przystąpieniem Rumunii do Unii, nigdy nie podlegał przepisom Unii w dziedzinie pomocy państwa ani nie wchodził w zakres kompetencji Komisji.
182
Na wstępie należy przypomnieć, że orzecznictwo wynikające z wyroku z dnia 27 września 1988 r., Asteris i in. (od 106/87 do 120/87, EU:C:1988:457, pkt 23, 24), którego naruszenie zostało podniesione przez skarżących, dotyczy wyłącznie kwalifikacji pomocy publicznej, ponieważ stanowi ono jedynie, że pomoc publiczna ma zasadniczo charakter prawny odmienny od odszkodowania.
183
Jak wynika z pkt 139–157 powyżej, Komisja słusznie stwierdziła, że korzyść uzyskana przez powodów w postępowaniu arbitrażowym nie stanowi naprawienia szkody wynikającej z niezgodności z prawem w rozumieniu wyroku z dnia 27 września 1988 r., Asteris i in. (od 106/87 do 120/87, EU:C:1988:457, pkt 23, 24). W związku z tym argumenty skarżących zmierzające do podważenia uzupełniającego uzasadnienia zaskarżonej decyzji dotyczącego niezgodności z prawem pomocy, przedstawione przez Komisję w celu wykluczenia stosowania wyroku z dnia 27 września 1988 r., Asteris i in. (od 106/87 do 120/87, EU:C:1988:457), nie mogą podważyć zasadności owej decyzji w tym względzie.
184
W każdym razie tytułem uzupełnienia można przypomnieć, że na podstawie art. 64 ust. 1 pkt iii) Układu europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z jednej strony a Rumunią z drugiej strony, zawartego i zatwierdzonego w imieniu Wspólnoty decyzją Rady i Komisji 94/907/EWWiS/WE, Euratom z dnia 19 grudnia 1994 r. (Dz.U. 1994, L 357, s. 2, zwanego dalej „układem europejskim”), każda pomoc państwa, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z prawidłowym funkcjonowaniem tego układu w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między Wspólnotami Europejskimi a Rumunią. Zgodnie z art. 64 ust. 2 układu europejskiego wszelkie praktyki sprzeczne z tym artykułem należy oceniać „na podstawie kryteriów wynikających ze stosowania postanowień art. 85, 86 i 92 traktatu [EWG, obecnie art. 101, 102 i 107 TFUE]”.
185
W celu wypełnienia obowiązku dostosowania przewidzianego w układzie europejskim Rumunia przyjęła w 1999 r. lege nr. 143/1999 privind ajutorul de stat (ustawę nr 143/1999 w sprawie pomocy państwa), która zawierała taką samą definicję pomocy państwa jak definicja zawarta w art. 64 tego układu i w prawie Unii. Ustawa ta wyznaczyła Consiliul Concurenãei (radę ds. konkurencji, Rumunia) i Oficiul Concurenței (urząd ochrony konkurencji, Rumunia) jako krajowe organy odpowiedzialne za nadzór nad pomocą państwa, które są właściwe do oceny zgodności z rynkiem wewnętrznym pomocy państwa przyznanej przedsiębiorstwom przez Rumunię.
186
W niniejszej sprawie Komisja wyjaśniła, że do niniejszego sporu nie ma zastosowania orzecznictwo wynikające z wyroku z dnia 27 września 1988 r., Asteris i in. (od 106/87 do 120/87, EU:C:1988:457, pkt 23, 24), ze względu na to, że – jak wynika zasadniczo z motywu 103 zaskarżonej decyzji – skoro rozpatrywany system zachęt podatkowych skutkuje przyznaniem niezgodnej z prawem pomocy państwa, to odszkodowanie przyznane powodom w postępowaniu arbitrażowym, którego kwota odpowiada zachętom podatkowym, których zostali oni pozbawieni w następstwie uchylenia tego systemu, samo w sobie stanowi niezgodną z prawem pomoc państwa.
187
W tym względzie z akt sprawy wynika, że rumuńska rada ds. konkurencji decyzją z dnia 15 maja 2000 r. uznała, iż „[z]wolnienia z należności celnych w odniesieniu do surowców [należy] uznać za pomoc operacyjną”, przy czym decyzja ta nie została ani zakwestionowana, ani unieważniona.
188
W tym stanie rzeczy sama okoliczność, powołana na poparcie argumentu skarżących przypomnianego w pkt 181 powyżej, że rozpatrywany system zachęt podatkowych ustanowiono przed przystąpieniem Rumunii do Unii, nie oznacza, że system ten nie został zbadany w świetle przepisów mających zastosowanie w Unii w dziedzinie pomocy państwa. Bez znaczenia jest w tym względzie okoliczność, że Komisja nie miała kompetencji do dokonania takiej oceny, ponieważ oceny tej dokonał organ, którego kompetencje nie są kwestionowane w niniejszym sporze.
189
Skarżący nie mogą zatem z tego tylko powodu skutecznie podnosić, że Komisja naruszyła prawo ze względu na to, iż uznała – jak wynika z motywu 103 zaskarżonej decyzji –, że odszkodowanie przyznane w orzeczeniu arbitrażowym skutkowało zrekompensowaniem powodom w postępowaniu arbitrażowym skutków wycofania niezgodnej z prawem lub rynkiem wewnętrznym pomocy, jaką stanowił rozpatrywany system zachęt podatkowych, zgodnie z wypracowanymi w orzecznictwie zasadami przypomnianymi w pkt 172–174 powyżej.
190
W świetle całości powyższych rozważań należy oddalić badany zarzut szczegółowy, a w konsekwencji całą część pierwszą zarzutu drugiego.
[…]
c)
W przedmiocie części trzeciej zarzutu drugiego, opartej na braku możliwości przypisania Rumunii rozpatrywanego środka pomocy
201
Skarżący podnoszą zasadniczo, że zgodnie z art. 53 i 54 konwencji ICSID wykonanie lub egzekucja orzeczenia arbitrażowego przez Rumunię jest niezależną od woli i automatyczną konsekwencją jej zobowiązań prawnych ciążących na tym państwie wobec innych sygnatariuszy tej konwencji. Ponieważ Rumunia była zobowiązana do wykonania lub egzekucji wspomnianego orzeczenia, wypłata spornych kwot nie jest zatem jednostronną i autonomiczną decyzją tego państwa członkowskiego. W konsekwencji Rumunii nie można przypisać domniemanej pomocy, aby uznać, że stanowi ona pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
202
Na poparcie swojego rozumowania skarżący powołują się na orzecznictwo wynikające z wyroku z dnia 5 kwietnia 2006 r., Deutsche Bahn/Komisja (T‑351/02, EU:T:2006:104, pkt 100–102), zgodnie z którym środków, które państwa członkowskie są zobowiązane przyjąć na podstawie prawa Unii i w odniesieniu do których nie dysponują one żadnymi uprawnieniami dyskrecjonalnymi, nie można im przypisać. Podnoszą oni, że podobnie powinno być w przypadku środków nałożonych przez prawo międzynarodowe.
203
Ponadto orzeczenie arbitrażowe, zgodnie z konwencją ICSID, jest zdaniem skarżących wykonalne we wszystkich umawiających się państwach, w tym w państwach spoza Unii. Ponieważ powodowie w postępowaniu arbitrażowym mają w związku z tym prawo do przeprowadzenia egzekucji z aktywów posiadanych przez Rumunię za granicą, egzekucja nie musi zostać orzeczona przez sąd rumuński, co oznacza, że zarzucanej pomocy nie można przypisać Rumunii również z tego powodu.
204
W uwagach na piśmie dotyczących wniosków, jakie należy wyciągnąć z wyroku wydanego w postępowaniu odwoławczym, skarżący dodają, że w każdym razie samego orzeczenia arbitrażowego nie można przypisać Rumunii. Orzeczenie to zostało bowiem wydane przez niezawisły sąd, zważywszy że Rumunia nie sprawuje żadnej kontroli nad jego decyzjami, które nie mogą być przedmiotem zaskarżenia przed sądami rumuńskimi. Z tego powodu orzeczenia arbitrażowego nie można przypisać temu państwu członkowskiemu.
205
Komisja, popierana przez Królestwo Hiszpanii, kwestionuje argumentację skarżących.
206
Z orzecznictwa wynika, że aby korzyści mogły zostać zakwalifikowane jako „pomoc” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, konieczne jest, aby można je było przypisać państwu (wyrok z dnia 13 września 2017 r., ENEA, C‑329/15, EU:C:2017:671, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo). W tym względzie należy zaznaczyć, że w przypadku gdy korzyść zostaje przyznana przez organ władzy publicznej, z definicji można ją przypisać państwu (zob. wyrok z dnia 15 grudnia 2021 r., Oltchim/Komisja, T‑565/19, EU:T:2021:904, pkt 160 i przytoczone tam orzecznictwo).
207
W niniejszej sprawie Komisja przypomina w motywie 43 tiret piąte zaskarżonej decyzji, że w decyzji o wszczęciu postępowania uznała, iż decyzję o przyznaniu korzyści można przypisać Rumunii, niezależnie od tego, czy wykonała ona orzeczenie arbitrażowe dobrowolnie, czy na skutek nakazu sądu.
208
W motywach 118–120 zaskarżonej decyzji Komisja podnosi przede wszystkim, że dobrowolna decyzja Rumunii o zawarciu DUI stworzyła korzystne warunki dla powstania selektywnej korzyści.
209
Komisja wyjaśnia następnie, że zapłatę części odszkodowania przyznanego powodom w postępowaniu arbitrażowym na podstawie orzeczenia arbitrażowego poprzez potrącenie opłat i podatków należnych władzom rumuńskim od jednego ze skarżących, a także wypłatę pozostałej części dokonaną przez te same organy można przypisać temu państwu członkowskiemu, ponieważ działania te zostały podjęte dobrowolnie w ramach wykonania wspomnianego orzeczenia.
210
Komisja uważa ponadto, że wypłata części odszkodowania dokonana przez Rumunię w następstwie działań podjętych na wniosek powodów w postępowaniu arbitrażowym przez sądy krajowe i wyznaczonych przez nie komorników sądowych również może zostać przypisana temu państwu członkowskiemu, ponieważ działania te można przypisać organom publicznym państwa rumuńskiego.
211
Zauważając, że na mocy prawa Unii Rumunia nie była zobowiązana do wykonania orzeczenia arbitrażowego, Komisja stwierdza, że „[k]ażdą decyzję o wykonaniu lub egzekucji [tego] orzeczenia, podjętą przez rząd rumuński lub rumuńskie sądy krajowe, można zatem przypisać państwu rumuńskiemu”.
212
Aby zakwestionować ocenę Komisji dotyczącą możliwości przypisania Rumunii rozpatrywanego środka pomocy, skarżący opierają się zasadniczo na założeniu, że wykonanie lub egzekucja orzeczenia arbitrażowego przez Rumunię stanowiły zobowiązanie tego państwa członkowskiego wobec innych sygnatariuszy konwencji ICSID.
213
W tym względzie należy przypomnieć, że po przystąpieniu Rumunii do Unii system sądowych środków zaskarżenia przewidziany w traktatach UE i FUE zastąpił postępowanie arbitrażowe przewidziane w DUI (wyrok wydany w postępowaniu odwoławczym, pkt 145), w związku z czym orzeczenie arbitrażowe, wydane po tym przystąpieniu, nie wywarło żadnego skutku wobec Rumunii i nie może zostać wykonane (postanowienie z dnia 21 września 2022 r., Romatsa i in., C‑333/19, niepublikowane, EU:C:2022:749, pkt 43).
214
W tym stanie rzeczy Rumunia była zobowiązana do pominięcia orzeczenia arbitrażowego (zob. podobnie postanowienie z dnia 21 września 2022 r., Romatsa i in., C‑333/19, niepublikowane, EU:C:2022:749, pkt 44). W konsekwencji i a fortiori skarżący nie mają podstaw, by twierdzić, że Rumunia miała obowiązek wykonania lub egzekucji tego orzeczenia (zob. podobnie postanowienie z dnia 21 września 2022 r., Romatsa i in., C‑333/19, niepublikowane, EU:C:2022:749, pkt 43).
215
W każdym razie konwencja ICSID nie może w tym wypadku, w odniesieniu do egzekucji orzeczenia arbitrażowego, nakładać na Rumunię zobowiązań, które ciążyłyby na niej wobec państw trzecich i na które państwa te miałyby prawo powoływać się wobec Rumunii. Jak wyjaśniono w pkt 106 powyżej, czysto faktycznego interesu państwa trzeciego, które zawarło konwencję ICSID, w wykonaniu takiego orzeczenia nie można utożsamiać z „prawem” względem tego państwa trzeciego, prowadzącym do powstania po stronie Rumunii obowiązku przystąpienia do wykonania owego orzeczenia [zob. podobnie wyrok z dnia 14 marca 2024 r., Komisja/Zjednoczone Królestwo (Wyrok sądu najwyższego), C‑516/22, EU:C:2024:231, pkt 76].
216
Ponieważ założenie przyjęte przez skarżących na poparcie badanej części zarzutu jest błędne, argumenty, na których się ona opiera, nie mają wpływu na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji.
217
Co więcej, powołując się jedynie na orzecznictwo dotyczące prawa Unii, skarżący nie przedstawiają żadnego dowodu, który pozwalałby wykazać, że – jak twierdzą – akt wynikający z zobowiązań wykraczających poza wewnętrzny porządek prawny państwa członkowskiego nie może zostać uznany za decyzję, którą można przypisać temu państwu do celów stosowania art. 107 ust. 1 TFUE. Jak zauważa Komisja, przyjęcie rozumowania skarżących skutkowałoby w rzeczywistości umożliwieniem wszystkim państwom członkowskim uniknięcia kontroli pomocy państwa poprzez zaciągnięcie międzynarodowego zobowiązania do przyznania danego środka pomocy państwa.
218
Ponadto okoliczności, że Rumunia próbowała sprzeciwić się egzekucji orzeczenia arbitrażowego lub że Komisja nie mogła oprzeć swojej oceny możliwości przypisania środka na dobrowolnym charakterze przystąpienia Rumunii do DUI – jak twierdzą skarżący – nie mogą oznaczać, że wykonania lub egzekucji wspomnianego orzeczenia nie można przypisać Rumunii z innych powodów, na które powołała się Komisja w zaskarżonej decyzji. Jest bowiem bezsporne – jak wynika z motywu 120 rzeczonej decyzji, którego treść przedstawiono w pkt 210 powyżej –, że władze publiczne tego państwa członkowskiego dokonały faktycznej wypłaty odszkodowania, wobec czego uczestniczyły w jego wykonaniu lub egzekucji (zob. podobnie wyrok z dnia 15 maja 2019 r., Achema i in., C‑706/17, EU:C:2019:407, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo).
219
Ponadto, co się tyczy podniesionej przez skarżących okoliczności, że egzekucja orzeczenia arbitrażowego następująca na podstawie orzeczenia sądowego wydanego przez sąd państwa trzeciego oznacza zajęcie aktywów Rumunii za granicą, wystarczy stwierdzić, że taka egzekucja nie miała miejsca w chwili wydania zaskarżonej decyzji, w związku z czym argument ten jest pozbawiony znaczenia w niniejszym sporze.
220
Wreszcie okoliczność, że orzeczenie arbitrażowe zostało wydane przez niezawisły sąd, nie ma wpływu na ocenę możliwości przypisania rozpatrywanego środka pomocy. Jak wynika bowiem z pkt 125–136 powyżej, środkiem będącym przedmiotem zaskarżonej decyzji nie jest wspomniane orzeczenie, lecz wypłata spornych kwot w wyniku wykonania lub egzekucji tego orzeczenia.
221
W świetle całości powyższych rozważań należy oddalić badaną część zarzutu drugiego, a w konsekwencji cały ten zarzut.
[…]
5.
W przedmiocie zarzutu piątego, dotyczącego błędnego określenia beneficjentów rozpatrywanego środka pomocy i braku uzasadnienia
284
Skarżący utrzymują, że Komisja obarczyła swoją ocenę beneficjentów rozpatrywanego środka pomocy oczywistym błędem i brakiem uzasadnienia, stwierdzając, po pierwsze, że Ioan i Viorel Miculowie, jako osoby fizyczne, wraz z pozostałymi skarżącymi, wchodzili w skład jednej jednostki gospodarczej, bez wykazania, że oni sami prowadzą działalność gospodarczą, co pozwalałoby uznać ich za przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, po drugie, że wszystkie te podmioty tworzyły jeden podmiot gospodarczy, a po trzecie, że skarżące przedsiębiorstwa, które nie były stronami arbitrażu, były beneficjentami rozpatrywanego środka pomocy.
285
Komisja kwestionuje argumentację skarżących.
286
W trosce o prawidłowe administrowanie wymiarem sprawiedliwości należy najpierw zbadać część drugą zarzutu piątego, dotyczącą braku uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a następnie część pierwszą tego zarzutu, dotyczącą zasadności wspomnianej decyzji.
287
Biorąc pod uwagę argumenty podniesione na poparcie rozpatrywanego zarzutu, należy również ocenić każdą z części tego zarzutu z jednej strony w zakresie, w jakim dotyczy ona Ioana i Viorela Miculów, a z drugiej strony w zakresie, w jakim dotyczy ona skarżących przedsiębiorstw, które nie były stronami postępowania arbitrażowego.
a)
W przedmiocie części drugiej zarzutu piątego, opartej na braku uzasadnienia
288
Należy przypomnieć, że uzasadnienie, jakiego wymaga art. 296 TFUE, który stanowi, że akty prawne są uzasadniane, stanowi istotny wymóg proceduralny (wyrok z dnia 18 czerwca 2015 r., Ipatau/Rada, C‑535/14 P, EU:C:2015:407, pkt 37), powinno być dostosowane do charakteru rozpatrywanego aktu oraz przedstawiać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie instytucji, która wydała akt, pozwalając zainteresowanym poznać podstawy podjętej decyzji, a właściwemu sądowi dokonać jej kontroli. Tak więc wymóg uzasadnienia należy oceniać w odniesieniu do konkretnej sytuacji, w szczególności do treści aktu, charakteru przywołanych argumentów, a także interesu, jaki w uzyskaniu informacji mogą mieć adresaci aktu lub inne osoby, których dotyczy on w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE. Nie wymaga się, by uzasadnienie wyszczególniało wszystkie istotne okoliczności faktyczne i prawne, ponieważ kwestię tego, czy uzasadnienie aktu spełnia wymogi przewidziane w art. 296 TFUE, należy oceniać z uwzględnieniem nie tylko jego brzmienia, ale także jego kontekstu, jak również całości przepisów prawa regulujących daną dziedzinę (wyroki: z dnia 2 kwietnia 1998 r., Komisja/Sytraval i Brink’s France, C‑367/95 P, EU:C:1998:154, pkt 63, z dnia 15 kwietnia 2008 r., Nuova Agricast, C‑390/06, EU:C:2008:224, pkt 79).
289
W tym względzie należy zauważyć na wstępie, że wbrew temu, co twierdzą skarżący, Komisja mogła, nie zmieniając uzasadnienia zaskarżonej decyzji, powołać się na elementy zaczerpnięte z orzeczenia arbitrażowego, które skarżący sami załączyli do skargi, ale które nie zostały powtórzone w uzasadnieniu tej decyzji, w celu ustosunkowania się do argumentów przedstawionych przez skarżących w toku postępowania przed Sądem.
290
Jak przypomniano w pkt 288 powyżej, uzasadnienie aktu ocenia się bowiem nie tylko w świetle treści samego zaskarżonego aktu, lecz również kontekstu, w jaki się on wpisuje, który to kontekst stanowią w tym wypadku postępowanie arbitrażowe i wydane po jego ukończeniu orzeczenie arbitrażowe.
291
Elementy takie były zresztą znane powodom w postępowaniu arbitrażowym, do których skierowane było orzeczenie arbitrażowe. Ponadto należy stwierdzić, że skarżące przedsiębiorstwa, które nie były stronami postępowania arbitrażowego, mogły zapoznać się z tymi elementami w sposób pośredni, to znaczy za pośrednictwem Ioana i Viorela Miculów, czyli ich akcjonariuszy większościowych (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 12 września 2007 r., Olympiaki Aeroporia Ypiresies/Komisja, T‑68/03, EU:T:2007:253, pkt 45).
292
W tych okolicznościach skarżący nie mogą skutecznie podnosić, że odpowiadając na argumenty przedstawione przez nich w skardze i w replice, Komisja uzupełniła uzasadnienie zaskarżonej decyzji, odwołując się do treści orzeczenia arbitrażowego.
293
W niniejszej sprawie – jak wynika z motywu 91 zaskarżonej decyzji – Komisja stwierdziła, co następuje:
„bracia Miculowie oraz trz[y] [przedsiębiorstwa] będąc[e] [powodami w postępowaniu arbitrażowym] tworzą razem jedną jednostkę gospodarczą, która stanowi przedsiębiorstwo do celów stosowania art. 107 ust. 1 [TFUE]. Pozostałe spółki EFDG, za których domniemane straty bracia Miculowie otrzymali odszkodowanie w drodze orzeczenia (European Drinks S.A., Rieni Drinks S.A., Scandic Distilleries SA, Transilvania General Import-Export SRL, West Leasing SRL), także są częścią tej jednej jednostki gospodarczej. Beneficjent końcowy środka pomocy jest jedną jednostką gospodarczą, składającą się z pięciu powodów [w postępowaniu arbitrażowym] i wspomnianych spółek EFDG”.
1) W przedmiocie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim wskazano w nim, że Ioan i Viorel Miculowie są beneficjentami rozpatrywanego środka pomocy
294
Wskazawszy w motywie 85 zaskarżonej decyzji, że trzy przedsiębiorstwa będące powodami w postępowaniu arbitrażowym oraz Ioan i Viorel Miculowie tworzą razem jedną jednostkę gospodarczą do celów stosowania zasad pomocy państwa, Komisja wywiodła z tego, że ten jeden podmiot gospodarczy należy uznać za przedmiotowe przedsiębiorstwo, i przedstawiła w motywach 85–89 tej decyzji powody, dla których uznała, że pięciu powodów w postępowaniu arbitrażowym tworzy jedną jednostkę gospodarczą. W szczególności instytucja ta podniosła, że Ioan i Viorel Miculowie kontrolują bezpośrednio lub pośrednio prawie całość kapitału skarżących przedsiębiorstw, w związku z czym sprawują oni, ze względu na przysługujące im „praktycznie wyłączne” prawa własności, „pełną kontrolę” nad tymi przedsiębiorstwami. W motywie 88 tej decyzji Komisja dodała, że przedsiębiorstwa będące powodami w postępowaniu arbitrażowym zażądały wypłaty spornych kwot na rzecz Ioana i Viorela Miculów i doszła na tej podstawie do wniosku, że takie zachowanie dowodzi braku autonomii przedsiębiorstw będących powodami w postępowaniu arbitrażowym względem tych dwóch osób.
295
Wreszcie, w odpowiedzi na argumenty skarżących Komisja odniosła się w niniejszym postępowaniu do orzeczenia arbitrażowego, przedstawiając swoje własne argumenty, z których wynika, że tworzyli oni jedno i to samo przedsiębiorstwo wraz z przedsiębiorstwami będącymi powodami w postępowaniu arbitrażowym. I tak instytucja ta podkreśliła, że w toku postępowania arbitrażowego powodowie w postępowaniu arbitrażowym uznali swoją organizację biznesową za „zintegrowany model przedsiębiorstwa”, „przedsiębiorstwo rodzinne, którego decyzje były podejmowane ustnie i które nie miało zwyczaju funkcjonować na podstawie planów pisemnych” czy też „zintegrowany system przedsiębiorstw produkcyjnych”.
296
W tych okolicznościach zaskarżona decyzja jest wystarczająco uzasadniona, aby umożliwić Ioanowi i Viorelowi Miculom poznanie powodów, dla których Komisja uznała, że tworzą oni wraz z przedsiębiorstwami będącymi powodami w postępowaniu arbitrażowym jedną jednostkę gospodarczą dla celów stosowania przepisów dotyczących pomocy państwa, wobec czego zostaną oni uznani za beneficjentów rozpatrywanego środka pomocy. Uzasadnienie rzeczonej decyzji było tym bardziej wystarczające, że została ona wydana w kontekście, z którym te dwie osoby były dobrze zaznajomione (zob. podobnie wyrok z dnia 13 grudnia 2017 r., Grecja/Komisja, T‑314/15, niepublikowany, EU:T:2017:903, pkt 110 i przytoczone tam orzecznictwo).
297
Zarzut szczegółowy pierwszy części drugiej zarzutu piątego należy zatem oddalić.
2) W przedmiocie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim wskazano w nim, że skarżące przedsiębiorstwa niebędące stronami postępowania arbitrażowego są beneficjentami rozpatrywanego środka pomocy
298
Jak wynika z zaskarżonej decyzji, przypomniawszy w motywach 81 i 82 rzeczonej decyzji definicję przedsiębiorstwa w rozumieniu orzecznictwa i przesłanki pozwalające uznać, że podmioty prawne – zarówno osoby fizyczne, jak i prawne – mogą wspólnie stanowić jedną jednostkę gospodarczą dla celów stosowania przepisów dotyczących pomocy państwa, Komisja wskazała powody, dla których uznała, iż wszyscy skarżący, w tym przedsiębiorstwa skarżące, które nie były stronami postępowania arbitrażowego, stanowią jedną jednostkę gospodarczą.
299
Co się tyczy przynależności skarżących przedsiębiorstw, które nie były stronami postępowania arbitrażowego, do jednej jednostki gospodarczej, Komisja, stwierdziwszy, że są one częścią większej grupy przedsiębiorstw, a mianowicie grupy EFDG, wskazała w motywie 87 zaskarżonej decyzji, że powodowie w postępowaniu arbitrażowym zażądali w toku postępowania odszkodowania dla skarżących przedsiębiorstw, które nie były stronami postępowania arbitrażowego, i określiła wysokość żądanego odszkodowania jako kwotę strat rzekomo poniesionych przez tę grupę jako całość. Wskazała ona również w tym samym motywie, że sąd arbitrażowy ustalił, iż Ioan i Viorel Miculowie posiadali co najmniej 99,96 % ich kapitału, i podkreśliła, że zachowanie powodów w postępowaniu arbitrażowym i ustalenia dotyczące odszkodowania dokonane przez wspomniany sąd świadczą o tym, że „bracia Miculowie i trz[y] […] spółk[i] [będące powodami w postępowaniu arbitrażowym] oraz […] spółki należące do grupy EFDG, [które nie są stronami postępowania arbitrażowego], tworzą jedną jednostkę gospodarczą o tym samym interesie gospodarczym”. W motywie 89 tej decyzji Komisja wyjaśniła, że w rzeczywistości Ioan i Viorel Miculowie na mocy przysługującego im prawa własności sprawują „pełną kontrolę” nad przedsiębiorstwami, które nie były stronami postępowania arbitrażowego. W tych okolicznościach – jak wyjaśniono w pkt 293 powyżej – Komisja doszła do wniosku, że „beneficjent końcowy środka pomocy jest jedną jednostką gospodarczą, składającą się z pięciu powodów [w postępowaniu arbitrażowym] i wspomnianych spółek [należących do wskazanej grupy]”.
300
W odpowiedzi na argumenty skarżących w niniejszym postępowaniu Komisja, powołując się na zeznania skarżących przedstawione w toku postępowania arbitrażowego, uznała ponadto, że rozwój grupy EFDG przebiegał zgodnie z jednolitym i zintegrowanym planem biznesowym, ponieważ „nowe przedsiębiorstwa i nowe inwestycje były włączane do istniejących przedsiębiorstw i inwestycji, tak że wszystkie przedsiębiorstwa współpracowały w celu tworzenia, produkowania, konfekcjonowania i dystrybuowania produktów w skuteczny sposób”.
301
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz z kontekstu, w jakim została ona wydana, wynika, że skarżące przedsiębiorstwa, które nie były stronami postępowania arbitrażowego, były w stanie zrozumieć powody, dla których Komisja uznała, że należy je również uznać za beneficjentów rozpatrywanego środka pomocy.
302
W tym względzie argument skarżących, w myśl którego zaskarżona decyzja nie zawiera żadnego uzasadnienia co do rzekomego „rzeczywistego korzystania” z rozpatrywanego środka pomocy przez przedsiębiorstwa, które nie były powodami w postępowaniu arbitrażowym, jest ponadto bezskuteczny, ponieważ w żadnym fragmencie wspomnianej decyzji Komisja nie oparła się na pojęciu „rzeczywistego korzystania” w celu określenia beneficjentów tego środka.
303
W świetle całości powyższych rozważań zarzut szczegółowy drugi części drugiej zarzutu piątego należy oddalić, a w konsekwencji oddalić należy całą tę część zarzutu.
b)
W przedmiocie części pierwszej zarzutu piątego, dotyczącej oczywistego błędu w ocenie
304
Skarżący utrzymują, że w istocie Komisja nie wykazała w sposób wymagany prawem, że Ioan i Viorel Miculowie, ze względu na ich udział w kapitale przedsiębiorstw grupy EFDG, a także ze względu na powiązania łączące ich ze wspomnianymi przedsiębiorstwami, byliby w stanie, poza wykonywaniem ich praw jako akcjonariuszy tych przedsiębiorstw, rzeczywiście ingerować w konkretne zarządzanie przedsiębiorstwami należącymi do tej grupy, tak aby tworzyć z takimi przedsiębiorstwami jedną jednostkę gospodarczą.
305
Skarżący podnoszą w szczególności, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji, dotyczące istnienia interesów większościowych, zresztą nieudowodnionych, w kapitale skarżących przedsiębiorstw, które nie były stronami postępowania arbitrażowego, okoliczności, że Ioan i Viorel Miculowie zostali upoważnieni w toku postępowania arbitrażowego do dochodzenia odszkodowania za straty poniesione przez nich za pośrednictwem tych przedsiębiorstw oraz okoliczności, że sąd arbitrażowy przyznał odszkodowanie „łącznie” pięciu powodom w postępowaniu arbitrażowym, nie wystarczą, aby wykazać istnienie kontroli sprawowanej przez Joana i Viorela Miculów nad jednostką gospodarczą, którą mieli oni tworzyć wraz z przedsiębiorstwami należącymi do grupy EFDG.
306
Zdaniem skarżących, jako że z pomocy państwa nie mogą korzystać osoby fizyczne, które same nie są przedsiębiorstwami, Komisja dopuściła się w zaskarżonej decyzji oczywistego błędu w ocenie, wskazując jako beneficjentów rozpatrywanego środka pomocy Ioana i Viorela Miculów, którzy nie prowadzili żadnej działalności gospodarczej.
307
Skarżący dodają, że chociaż Ioan i Viorel Miculowie uzyskali na mocy orzeczenia arbitrażowego odszkodowanie za szkody poniesione przez nich jedynie w charakterze akcjonariuszy skarżących przedsiębiorstw, które nie były stronami postępowania arbitrażowego, te ostatnie, które nie otrzymały żadnej kwoty, również nie mogą zostać uznane za beneficjentów rozpatrywanego środka pomocy.
308
Ponadto analiza, którą sąd arbitrażowy przeprowadził w orzeczeniu arbitrażowym, dotyczy okresu od 2000 r. do 2009 r., a nie okresu uwzględnionego w zaskarżonej decyzji.
309
Należy przypomnieć, że prawo konkurencji Unii, a w szczególności zakaz wyrażony w art. 107 ust. 1 TFUE, dotyczą działalności przedsiębiorstw (wyrok z dnia 25 lipca 2018 r., Komisja/Hiszpania i in., C‑128/16 P, EU:C:2018:591, pkt 34).
310
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pojęcie „przedsiębiorstwa” w prawie konkurencji obejmuje każdą jednostkę wykonującą działalność gospodarczą niezależnie od jej formy prawnej i sposobu finansowania (zob. wyrok z dnia 10 stycznia 2006 r., Cassa di Risparmio di Firenze i in., C‑222/04, EU:C:2006:8, pkt 107 i przytoczone tam orzecznictwo).
311
Działalność gospodarcza to każda działalność, która polega na oferowaniu towarów lub usług na określonym rynku (zob. podobnie wyrok z dnia 27 czerwca 2017 r., Congregación de Escuelas Pías Provincia Betania, C‑74/16, EU:C:2017:496, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
312
Oznacza to, że prawo konkurencji Unii, odnosząc się do działalności przedsiębiorstw, ustanawia jako decydujące kryterium istnienie jednolitego zachowania na rynku, przy czym formalna rozdzielność różnych spółek wynikająca z ich odrębnej osobowości prawnej nie może stać na przeszkodzie takiej jedności dla celów stosowania zasad konkurencji (wyrok z dnia 27 czerwca 2024 r., Unichem Laboratories/Komisja, C‑166/19 P, niepublikowany, EU:C:2024:548, pkt 52).
313
W związku z tym w orzecznictwie uznano również, że w przypadku gdy prawnie odrębne osoby fizyczne lub prawne stanowią jednostkę gospodarczą, pod względem stosowania zasad konkurencji Unii należy traktować je jak jedno przedsiębiorstwo. W dziedzinie pomocy państwa pytanie, czy istnieje jednostka gospodarcza, powstaje wówczas, gdy zachodzi potrzeba określenia beneficjenta pomocy [zob. wyrok z dnia 19 maja 2021 r., Ryanair/Komisja (KLM; Covid-19), T‑643/20, EU:T:2021:286, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo].
314
Wśród elementów branych pod uwagę przez orzecznictwo w celu ustalenia, czy istnieje jednostka gospodarcza w rozumieniu przepisów z dziedziny pomocy państwa znajdują się w szczególności udział danego przedsiębiorstwa w grupie spółek, nad którą kontrola jest sprawowana bezpośrednio lub pośrednio przez jedną z nich, prowadzenie identycznej lub równoległej działalności gospodarczej, brak autonomii gospodarczej danych spółek, utworzenie jednej grupy kontrolowanej przez jeden podmiot, możliwość wykonywania przez podmiot posiadający udziały kontrolne w innej spółce funkcji w zakresie kontroli, inicjatywy i wsparcia finansowego względem tej spółki, jak również istnienie organizacyjnych i funkcjonalnych związków między tymi spółkami [zob. wyrok z dnia 19 maja 2021 r., Ryanair/Komisja (KLM; Covid-19), T‑643/20, EU:T:2021:286, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo].
315
O ile najczęściej działalność gospodarcza jest wykonywana bezpośrednio na rynku, o tyle nie można zatem wykluczyć, że jest ona prowadzona jednocześnie przez podmiot mający bezpośredni kontakt z rynkiem i pośrednio przez inną jednostkę kontrolującą ten podmiot w ramach gospodarczej całości, którą razem tworzą (wyrok z dnia 10 stycznia 2006 r., Cassa di Risparmio di Firenze i in., C‑222/04, EU:C:2006:8, pkt 109, 110).
316
Należy jednak podkreślić, że zwykłe dzierżenie udziałów, nawet kontrolnych, nie wystarczy, aby uznać za gospodarczą, działalność podmiotu będącego dzierżycielem tych udziałów, jeżeli polega ona jedynie na wykonywaniu praw związanych ze statusem akcjonariusza lub członka oraz ewentualnym pobieraniu dywidend, zwykłych pożytków z prawa własności danego dobra (wyrok z dnia 10 stycznia 2006 r., Cassa di Risparmio di Firenze i in., C‑222/04, EU:C:2006:8, pkt 111).
317
Natomiast podmiot, który posiadając udziały kontrolne w spółce, skutecznie wykonuje tę kontrolę poprzez bezpośrednie lub pośrednie wywieranie wpływu na zarządzanie nią, powinien być uważany za uczestniczący w działalności gospodarczej wykonywanej przez kontrolowane przedsiębiorstwo, a zatem sam powinien z tego tytułu zostać uznany za przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE (wyrok z dnia 10 stycznia 2006 r., Cassa di Risparmio di Firenze i in., C‑222/04, EU:C:2006:8, pkt 112, 113).
318
Komisja dysponuje szerokimi uprawnieniami dyskrecjonalnymi przy ustalaniu, czy spółki należące do grupy należy uznać do celów stosowania systemu pomocy państwa za jedną jednostkę gospodarczą, czy raczej za podmioty autonomiczne pod względem prawnym i finansowym (wyrok z dnia 29 czerwca 2000 r., DSG/Komisja, T‑234/95, EU:T:2000:174, pkt 124).
319
Kontrola sądu Unii ogranicza się do zbadania poszanowania przepisów proceduralnych oraz zasad dotyczących obowiązku uzasadnienia, prawidłowości ustaleń faktycznych, a także braku oczywistego błędu w ocenie i nadużycia władzy. Sąd Unii powinien mianowicie dokonać w tym celu nie tylko weryfikacji materialnej prawidłowości przytoczonych dowodów, ich wiarygodności i spójności, ale także zbadać, czy te dowody stanowią zbiór istotnych danych, które należy wziąć pod uwagę w celu oceny złożonej sytuacji, i czy mogą one stanowić poparcie dla wniosków wyciągniętych na ich podstawie [zob. wyrok z dnia 19 maja 2021 r., Ryanair/Komisja (KLM; Covid-19), T‑643/20, EU:T:2021:286, pkt 69, 70 i przytoczone tam orzecznictwo].
320
W tym względzie zgodność z prawem decyzji w sprawie pomocy państwa powinna być oceniana przez sąd Unii w świetle informacji, którymi Komisja mogła dysponować w momencie jej wydania, obejmujących informacje, które wydawały się istotne dla dokonania oceny i które mogła, na swój wniosek, uzyskać w toku postępowania administracyjnego (zob. podobnie wyrok z dnia 20 września 2017 r., Komisja/Frucona Košice, C‑300/16 P, EU:C:2017:706, pkt 70, 71).
1) W przedmiocie zarzutu szczegółowego pierwszego, opartego na oczywistym błędzie w ocenie dotyczącym wskazania Ioana i Viorela Miculów jako beneficjentów rozpatrywanego środka pomocy
321
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że wszyscy powodowie w postępowaniu arbitrażowym byli odbiorcami płatności spornych kwot. Ioan i Viorel Miculowie wyraźnie przyznają, że stali się beneficjentami owej płatności, w swoich odpowiedziach na pytania na piśmie, które Sąd skierował do nich w dniu 30 maja 2023 r. w drodze środka organizacji postępowania przyjętego na podstawie art. 89 regulaminu postępowania (zwanego dalej „środkiem organizacji postępowania z dnia 30 maja 2023 r.”).
322
Twierdzenia tego nie pozwala podważyć okoliczność, że część kwot została „zablokowana” na rachunku otwartym dla pięciu powodów w postępowaniu arbitrażowym. Faktyczne przekazanie zasobów państwowych nie jest bowiem wymagane, w sytuacji gdy beneficjentom zostało przyznane prawo (zob. podobnie wyrok z dnia 19 grudnia 2019 r., Arriva Italia i in., C‑385/18, EU:C:2019:1121, pkt 36).
323
Ioan i Viorel Miculowie utrzymują jednak, że sporne kwoty mogły w istocie mogły w istocie przynieść im korzyść jedynie jako akcjonariuszom spółek z grupy EFDG, a nie jako podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą. Wynika to w szczególności z rozumowania przeprowadzonego przez sąd arbitrażowy w uzasadnieniu orzeczenia arbitrażowego.
324
W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarżący nie kwestionują ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd arbitrażowy i przytoczonych na poparcie zaskarżonej decyzji i że z akt sprawy wynika, iż w toku postępowania arbitrażowego – co potwierdzono w uwagach i zeznaniach przedstawionych przez powodów w postępowaniu arbitrażowym w dniu 22 grudnia 2009 r. i przytoczonych w uzasadnieniu orzeczenia arbitrażowego – Ioan i Viorela Miculowie, po tym jak ich początkowe inwestycje zostały uwieńczone sukcesem, rozszerzyli, jak wynika z pkt 160 tego orzeczenia, swą działalność w zakresie produkcji napojów, budując strukturę, która zyskała miano zintegrowanego systemu produkcji. W tym względzie powodowie w postępowaniu arbitrażowym podnieśli – jak wynika z pkt 161 tego orzeczenia –, że rozszerzenie ich działalności produkcyjnej poprzez tworzenie nowych przedsiębiorstw zostało zaplanowane tak, aby zbiegło się w czasie z wygaśnięciem zachęt podatkowych przewidzianych dla poprzednich przedsiębiorstw. Nowe przedsiębiorstwa i nowe inwestycje były zatem zintegrowane z istniejącymi przedsiębiorstwami i inwestycjami w taki sposób, że wszystkie przedsiębiorstwa współpracowały w celu „tworzenia, produkowania, konfekcjonowania i dystrybucji produktów w skuteczny sposób”. W szczególności z ich repliki z dnia 22 grudnia 2009 r., której treść przedstawiono w pkt 164 tego samego orzeczenia, wynika, że powodowie w postępowaniu arbitrażowym przenieśli swoją gorzelnię, która później stała się spółką Scandic Distilleries, do okręgu Bihor, aby skorzystać z rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych.
325
O ile Ioan i Viorel Miculowie pierwotnie planowali przekierowanie swojej działalności z regionu górniczego Ștei-Nucet, o tyle postanowili oni, jak uściślono w pkt 554 orzeczenia arbitrażowego, pozostać w okręgu Bihor po to, by móc skorzystać ze spornego systemu zachęt podatkowych. W tym względzie oświadczyli oni, że przedsiębiorstwa będące skarżącymi, a mianowicie European Food, Starmill i Multipack zostały utworzone, pierwsze – w celu przywozu większości surowców, drugie – w celu utworzenia zakładów młynarskich zintegrowanych wewnętrznie, a trzecie – w celu produkcji opakowań i etykiet dla prawie wszystkich produktów spółek należących do grupy. Wskazali oni również – jak wynika z ich zeznań przedstawionych w dniu 22 grudnia 2009 r. –, że ich model strategii handlowej miał na celu, dzięki integracji pionowej ich instalacji, osiągnięcie rentowności w dłuższym terminie poprzez skorzystanie z tego systemu. Powodowie w postępowaniu arbitrażowym musieli zatem dokonać inwestycji początkowej, aby wykorzystać zachęty do rozwoju zintegrowanej, konkurencyjnej i efektywnej w dłuższym terminie działalności.
326
Z uwag przedstawionych przez powodów w postępowaniu arbitrażowym w dniu 13 maja 2011 r., których treść przedstawiono w pkt 555 orzeczenia arbitrażowego, wynika również, że określali się oni mianem „przedsiębiorstw rodzinnych” oraz że Ioan i Viorel Miculowie skrupulatnie zbadali wpływ rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych oraz sposób, w jaki mogli z niego skorzystać, a także porównali – przed podjęciem decyzji o zainwestowaniu – niedogodności związane z prowadzeniem działalności w regionie znajdującym się w niekorzystnej sytuacji, w którym brakowało infrastruktury i wykwalifikowanych pracowników, z korzyściami płynącymi z tego systemu.
327
Powodowie w postępowaniu arbitrażowym powołali się również w toku postępowania arbitrażowego – jak wynika z pkt 1067 orzeczenia arbitrażowego, na swój „ogólny model biznesowy”, który polegał na budowie zrównoważonej „platformy produkcyjnej” po wygaśnięciu rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych.
328
Z zeznań jednego z interwenientów, o których mowa w pkt 1072 orzeczenia arbitrażowego, przytoczonych w odpowiedzi na skargę i powtórzonych w pkt 1071 tego wyroku, wynika, że w swym pierwszym oświadczeniu zawarł on diagramy ukazujące „integrację różnych obiektów”, które pozwoliły w istocie podkreślić, że początkowe planowanie grupy EFDG dotyczące podziału tej infrastruktury umożliwiło uzyskanie znacznych oszczędności, które zostały ponownie zainwestowane w „rozbudowę i integrację przedsiębiorstwa”.
329
Z zeznań i uwag przedstawionych w ten sposób przez powodów w postępowaniu arbitrażowym wynika, że Ioan i Viorel Miculowie brali udział w działalności gospodarczej skarżących przedsiębiorstw będących stronami tego postępowania, ingerując bezpośrednio lub pośrednio w zarządzanie nimi.
330
W drugiej kolejności należy dodać, że odszkodowanie łączne przyznane w orzeczeniu arbitrażowym oraz okoliczność, że przedsiębiorstwa będące powodami w postępowaniu arbitrażowym zażądały w tym postępowaniu, aby sporne kwoty zostały wypłacone na rzecz Ioana i Viorela Miculów, czego ci ostatni nie kwestionują, potwierdzają brak niezależności zarówno funkcjonalnej, jak i organizacyjnej przedsiębiorstw będących powodami w postępowaniu arbitrażowym w stosunku do tych ostatnich.
331
W trzeciej i ostatniej kolejności z pkt 1245 orzeczenia arbitrażowego, na który powołała się Komisja, wynika, że sąd arbitrażowy nie miał „zamiaru zajęcia się kwestią, czy odszkodowanie dla akcjonariuszy jest równoważne szkodzie poniesionej przez odnośną spółkę”, i dodał, że jest przekonany, iż „biorąc pod uwagę wielkość ich udziału w spółkach [grupy EFDG, J. Ioan i Viorel Miculowie] ponieśli pośrednio przynajmniej znaczną część, a nawet niemal całość, szkody poniesionej bezpośrednio przez skarżące spółki”. W tych okolicznościach skarżący nie mogą utrzymywać, że Ioan i Viorel Miculowie otrzymali odszkodowanie wyłącznie ze względu na ich status akcjonariuszy wskazanych przedsiębiorstw.
332
Pozostałe argumenty skarżących również nie mogą stanowić skutecznego poparcia ich żądań.
333
Przede wszystkim okoliczność, że ani Ioan Micula, ani Viorel Micula nie posiadają samodzielnie większości kapitału żadnego z przedsiębiorstw grupy EFDG, nie ma wpływu na istnienie jednej jednostki gospodarczej złożonej z nich i tych przedsiębiorstw, ponieważ osoby te są łącznie większościowymi akcjonariuszami tychże przedsiębiorstw.
334
Skarżący podnoszą następnie, że elementy wywodzone z orzeczenia arbitrażowego odnoszą się wyłącznie do okresu od 2000 r. do 2009 r., a zatem nie mają znaczenia dla oceny istnienia jednego podmiotu gospodarczego w momencie wydania zaskarżonej decyzji.
335
W tym względzie należy zauważyć, że w odpowiedziach na pytania na piśmie, które zostały zadane Komisji w ramach środka organizacji postępowania z dnia 30 maja 2023 r., instytucja ta wskazała, że „w trakcie formalnego postępowania wyjaśniającego skarżący nigdy nie twierdzili, że powiązania [o charakterze kontroli] Ioana i Viorela Miculów ze spółkami [grupy] EFDG, ze względu na które przyznano odszkodowanie, uległy zmianie po okresie [objętym odszkodowaniem]”. Komisja dodała, że o ile kwestia istnienia jednej jednostki gospodarczej została podniesiona w toku formalnego postępowania wyjaśniającego, o tyle „powodowie w postępowaniu arbitrażowym nie przedstawili żadnego faktu ani dowodu podważającego wstępny wniosek Komisji, zgodnie z którym Ioan i Viorel Miculowie kontrolowali spółki, za straty których sąd arbitrażowy przyznał odszkodowanie, ani też powodów, dla których [sąd ten] przyznał je również tym osobom fizycznym”.
336
Skarżący, którzy nie zakwestionowali tych argumentów, nie wykazali ani nawet nie twierdzą, że ich struktura kapitałowa lub ich wewnętrzny sposób funkcjonowania ewoluowały między końcem okresu, za który otrzymali odszkodowanie, a wydaniem zaskarżonej decyzji.
337
Wreszcie, choć Komisja nie stwierdziła w zaskarżonej decyzji, co zresztą sama przyznaje, że Ioana i Viorela Miculów, jako osoby fizyczne, również należy uznać za przedsiębiorstwa dla celów stosowania uregulowań dotyczących pomocy państwa, to okoliczność ta nie ma wpływu na kwalifikację beneficjentów rozpatrywanego środka pomocy, ponieważ w motywie 85 owej decyzji instytucja ta uznała, że tworzą oni wraz ze wszystkimi przedsiębiorstwami, które były powodami w postępowaniu arbitrażowym, jedną jednostkę gospodarczą, która stanowi przedsiębiorstwo dla celów stosowania tychże uregulowań.
338
Ioan i Viorel Miculowie nie mogą zatem twierdzić, że nie prowadzą działalności gospodarczej, aby zakwestionować fakt, że poprzez wypłatę spornych kwot stali się oni beneficjentem pomocy państwa.
339
W świetle całości powyższych rozważań i mając na względzie szerokie uprawnienia dyskrecjonalne przyznane Komisji, zarzut szczegółowy pierwszy części pierwszej zarzutu piątego należy oddalić.
2) W przedmiocie zarzutu szczegółowego drugiego, opartego na oczywistym błędzie w ocenie dotyczącym wskazania skarżących przedsiębiorstw, które nie były stronami postępowania arbitrażowego, jako beneficjentów rozpatrywanego środka pomocy
340
W niniejszej sprawie w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że z diagramu ukazującego strukturę grupy EFDG i przedstawionego w postępowaniu arbitrażowym przez jednego z biegłych, do których zwrócili się powodowie w postępowaniu arbitrażowym, który to diagram przedstawiono także w pkt 937 orzeczenia arbitrażowego przytoczonym przez Komisję w odpowiedzi na skargę, wynika, że Ioan i Viorel Miculowie posiadają 95 % kapitału spółki Transilvania General Import-Export, która posiada z jednej strony 20 % kapitału European Drinks, podczas gdy pozostałe 80 % należy bezpośrednio do braci Miculów, a z drugiej strony 58 % kapitału spółki West Leasing, podczas gdy pozostałe 42 % również należy bezpośrednio do braci Miculów.
341
Ponadto diagram struktury kapitałowej przedsiębiorstw grupy EFDG potwierdza, że Ioan i Viorel Miculowie posiadają 99 % kapitału spółki Rieni Drinks i 96 % kapitału spółki Scandic Distilleries.
342
W toku postępowania arbitrażowego – jak wynika z pkt 156 orzeczenia arbitrażowego i czego skarżący nie kwestionują – Ioan i Viorel Miculowie wyraźnie stwierdzili, że są akcjonariuszami większościowymi przedsiębiorstw należących do grupy EFDG.
343
Ioan i Viorel Miculowie, którzy nie wykazali ani nawet nie twierdzą, że ich udział w kapitale przedsiębiorstw grupy EFDG zmienił się od czasu wydania orzeczenia arbitrażowego – jak wynika z pkt 336 powyżej – są zatem w posiadaniu, bezpośrednio i pośrednio, prawie wszystkich skarżących przedsiębiorstw, które nie były stronami postępowania arbitrażowego. Ponadto bezsporne jest z jednej strony to, że skarżący ci są przedsiębiorstwami w zakresie, w jakim rzeczywiście prowadzą oni działalność gospodarczą, a z drugiej strony to, że przedsiębiorstwa te należą do owej grupy, która zajmuje się w szczególności produkcją na skalę przemysłową produktów spożywczych, produktów młynarskich lub opakowań z tworzyw sztucznych.
344
W tych okolicznościach należy uznać, że z uwagi na przysługujące Ioanowi i Viorelowi Miculom prawo własności w odniesieniu do wszystkich skarżących przedsiębiorstw, które nie były stronami postępowania arbitrażowego, dzięki posiadaniu całości lub prawie całości kapitału tych przedsiębiorstw osoby te stymulują działalność wszystkich tych przedsiębiorstw i udzielają im wsparcia finansowego, jako że sprawują nad nimi wyłączną lub niemal wyłączną kontrolę.
345
Co więcej, przedsiębiorstwa kontrolowane przez Ioana i Viorela Miculów, które prowadzą taką samą lub równoległą działalność gospodarczą, stanowią spójną całość, zarówno pod względem finansowym, jak i przemysłowym, a zatem tworzą podlegającą ich kontroli jednolitą grupę.
346
W drugiej kolejności z własnych zeznań powodów w postępowaniu arbitrażowym, przedstawionych w toku postępowania arbitrażowego, wynika, że ich model strategii handlowej miał na celu integrację pionową ich zakładów, że zakłady te określane były mianem „przedsiębiorstwa rodzinnego”, którego decyzje były podejmowane ustnie, że zazwyczaj nie funkcjonowały one na podstawie pisemnych planów i wreszcie, że ich „ogólny model biznesowy” polegał na budowie platformy zrównoważonej produkcji po wygaśnięciu rozpatrywanego systemu zachęt podatkowych, a Ioan i Viorel Miculowie bezpośrednio uczestniczyli w podejmowaniu decyzji o inwestowaniu w nowe obiekty, badając wpływ tego systemu, jego korzyści i niedogodności – jak wyjaśniono odpowiednio w pkt 325–327 powyżej.
347
W szczególności powodowie w postępowaniu arbitrażowym podnieśli, że w ramach ekspansji działalności produkcyjnej – jak wyjaśniono w pkt 324 powyżej – nowe przedsiębiorstwa i nowe inwestycje były zintegrowane z istniejącymi przedsiębiorstwami i inwestycjami w taki sposób, że wszystkie przedsiębiorstwa współpracowały w celu „tworzenia, produkowania, konfekcjonowania i dystrybucji produktów w skuteczny sposób”. W tym względzie, jak wskazano w pkt 328 powyżej, pierwotne planowanie grupy EFDG dotyczące podziału różnych obiektów pozwoliło na uzyskanie znacznych oszczędności, które były ponownie inwestowane w „rozbudowę i integrację przedsiębiorstwa”.
348
Z analizy zarzutu szczegółowego pierwszego części pierwszej zarzutu piątego wynika zatem, że informacje zawarte w aktach sprawy, które zostały przytoczone w pkt 324–328 powyżej, pozwalają potwierdzić istnienie powiązań gospodarczych i organizacyjnych łączących skarżących, w tym skarżące przedsiębiorstwa, które nie były stronami postępowania arbitrażowego, w ramach tego samego rynku i tej samej zintegrowanej działalności, które to powiązania miały na celu zapewnienie konkurencyjności i efektywności w dłuższym okresie.
349
O ile skarżący utrzymują jednak, że Ioan i Viorel Miculowie nie ingerowali w bezpośrednie zarządzanie przedsiębiorstwami należącymi do grupy EFDG, o tyle ograniczają się oni w tym względzie do stwierdzenia, że działały one „niezależnie”, określając własną strategię działania na rynku, lecz nie przedstawiają żadnego konkretnego i udokumentowanego dowodu na poparcie takiego twierdzenia.
350
W trzeciej i ostatniej kolejności należy zauważyć, że o braku autonomii gospodarczej skarżących przedsiębiorstw, które nie były stronami postępowania arbitrażowego, świadczy ponadto – wbrew temu, co twierdzą skarżący – okoliczność, że w toku tego postępowania powodowie w postępowaniu arbitrażowym zwrócili się o to, aby ocena rozmiaru poniesionej przez nich szkody uwzględniała również szkodę poniesioną przez te przedsiębiorstwa.
351
W tych okolicznościach, zgodnie z zasadami wypracowanymi w orzecznictwie i przypomnianymi w pkt 314 powyżej, należy stwierdzić, że Ioan i Viorel Miculowie należą, wraz ze skarżącymi przedsiębiorstwami, które nie były stronami postępowania arbitrażowego, do jednego i tego samego przedsiębiorstwa do celów stosowania uregulowań w dziedzinie pomocy państwa.
352
Skarżący dodają jednak, że skarżących przedsiębiorstw, które nie były stronami postępowania arbitrażowego, nie można uznać za beneficjentów rozpatrywanego środka pomocy, ponieważ sąd arbitrażowy nie przyznał im żadnego odszkodowania.
353
W tym względzie wystarczy w każdym razie wskazać, że Komisja nie uznała, iż przedsiębiorstwa, które nie były stronami postępowania arbitrażowego, były beneficjentami rozpatrywanego środka pomocy ze względu na to, że rzeczywiście skorzystały z wypłaty spornych kwot. Instytucja ta uznała, że przedsiębiorstwa te były jej beneficjentami z tego tylko powodu, że tworzyły wraz z innymi skarżącymi jedną jednostkę gospodarczą stanowiącą przedsiębiorstwo dla celów stosowania przepisów z dziedziny pomocy państwa, jak wynika z motywów 85–91 zaskarżonej decyzji.
354
Tymczasem z pkt 340–351 powyżej wynika, że Komisja mogła słusznie uznać, iż przedsiębiorstwa, które nie były stronami postępowania arbitrażowego, stanowiły wraz z innymi skarżącymi jedno i to samo przedsiębiorstwo dla celów stosowania przepisów z dziedziny pomocy państwa.
355
Z kwot wypłaconych powodom w postępowaniu arbitrażowym w ramach wykonania lub egzekucji orzeczenia arbitrażowego mogły zatem skorzystać, bezpośrednio lub pośrednio, przedsiębiorstwa, które nie były stronami postępowania arbitrażowego. Jest tak w szczególności dlatego, że Ioan i Viorel Miculowie, którzy stymulowali działalność tych przedsiębiorstw i udzielali im wsparcia finansowego, mogli uznać, że do trwałej realizacji celu gospodarczego wyznaczonego przedsiębiorstwom należącym do grupy EFDG konieczne jest zainwestowanie całości lub części tych kwot w konsolidację finansową lub rozwój gospodarczy wspomnianych przedsiębiorstw.
356
W związku z tym okoliczność, że skarżące przedsiębiorstwa, które nie były stronami postępowania arbitrażowego, nie zostały wskazane jako beneficjenci odszkodowania przyznanego przez sąd arbitrażowy na podstawie orzeczenia arbitrażowego, nie ma wpływu na wyznaczenie owych przedsiębiorstw jako beneficjentów rozpatrywanego środka pomocy.
357
W świetle całości powyższych rozważań zastrzeżenie drugie części pierwszej zarzutu piątego należy oddalić, a w konsekwencji oddalić należy oddalić całą tę część zarzutu i cały ten zarzut.
6.
W przedmiocie zarzutu szóstego, opartego na naruszeniu prawa przy odzyskiwaniu pomocy
[…]
360
W części drugiej zarzutu szóstego skarżący podnoszą, że nie można odzyskać spornych kwot od niektórych podmiotów, wymienionych w zaskarżonej decyzji, a mianowicie, w sprawie T‑704/15, od Viorela Miculi, którego nie można uznać za przedsiębiorstwo, a w trzech połączonych sprawach – od skarżących przedsiębiorstw, które nie były stronami postępowania arbitrażowego, ponieważ nie zostały one wskazane jako beneficjenci w orzeczeniu arbitrażowym.
361
W tym względzie skarżący dodają, że odzyskanie spornych kwot może nastąpić jedynie w odniesieniu do tych spośród nich, którzy faktycznie z nich skorzystali, a mianowicie tylko w odniesieniu do części lub wszystkich powodów w postępowaniu arbitrażowym.
362
Zdaniem skarżących Komisja nie powinna była zatem dojść do wniosku, że wszyscy oni są solidarnie odpowiedzialni za zwrot spornych kwot, lecz powinna była wykazać, którzy z nich rzeczywiście skorzystali z pomocy.
363
Komisja kwestionuje argumentację skarżących.
364
Należy przypomnieć, że zgodnie z prawem Unii, jeżeli Komisja stwierdzi, że pomoc jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym, może ona nakazać państwu członkowskiemu odzyskanie tej pomocy od beneficjentów (wyrok z dnia 8 maja 2003 r., Włochy i SIM 2 Multimedia/Komisja, C‑328/99 i C‑399/00, EU:C:2003:252, pkt 65).
365
Zniesienie bezprawnie przyznanej pomocy poprzez jej odzyskanie jest logiczną konsekwencją stwierdzenia jej bezprawnego charakteru i ma na celu przywrócenie wcześniejszej sytuacji. Cel ten zostaje osiągnięty w momencie, w którym przedmiotowa pomoc, powiększona w danym przypadku o odsetki za opóźnienie, zostaje zwrócona przez beneficjenta lub inaczej rzecz ujmując, przez przedsiębiorstwa, które z niej faktycznie skorzystały (wyroki: z dnia 21 grudnia 2016 r., Komisja/Aer Lingus i Ryanair Designated Activity, C‑164/15 P i C‑165/15 P, EU:C:2016:990, pkt 89, 90; z dnia 13 grudnia 2018 r., Transavia Airlines/Komisja, T‑591/15, EU:T:2018:946, pkt 299). Poprzez jej zwrot beneficjent traci bowiem przewagę, którą uzyskał na rynku względem swych konkurentów, a sytuacja sprzed wypłaty pomocy zostaje przywrócona (zob. podobnie wyrok z dnia 1 października 2015 r., Electrabel eiDunamenti Erőmű/Komisja, C‑357/14 P, EU:C:2015:642, pkt 110 i przytoczone tam orzecznictwo).
366
W tym względzie należy przypomnieć, że istnienie jednostki gospodarczej pozwala na określenie przedsiębiorstwa, nawet jeśli z prawnego punktu widzenia jednostka ta składa się z kilku osób prawnych lub fizycznych będących beneficjentami danej pomocy [zob. podobnie wyrok z dnia 17 marca 2015 r., Pollmeier Massivholz/Komisja, T‑89/09, EU:T:2015:153, pkt 122, 123 (niepublikowany)].
367
Odzyskanie pomocy w celu przywrócenia dawnego stanu rzeczy nie może ponadto zostać uznane co do zasady za środek nieproporcjonalny w stosunku do celów postanowień traktatu FUE w dziedzinie pomocy państwa (zob. wyroki: z dnia 11 marca 2010 r., CELF i ministre de la Culture et de la Communication, C‑1/09, EU:C:2010:136, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 21 grudnia 2016 r., Komisja/Aer Lingus i Ryanair Designated Activity, C‑164/15 P i C‑165/15 P, EU:C:2016:990, pkt 116 i przytoczone tam orzecznictwo).
368
W ocenie Sądu w pierwszej kolejności należy zbadać część drugą zarzutu szóstego, dotyczącą beneficjentów pomocy, a w drugiej kolejności – część pierwszą tego zarzutu, dotyczącą kwoty pomocy.
a)
W przedmiocie części drugiej zarzutu szóstego, opartej na naruszeniu prawa, którym obarczona jest zaskarżona decyzja, w zakresie, w jakim nakazano w niej odzyskanie rozpatrywanego środka pomocy od niektórych skarżących
369
W motywie 160 zaskarżonej decyzji Komisja wskazała, że „wypłata odszkodowania przyznanego powodom przez [sąd arbitrażowy] musi zostać odzyskana przez Rumunię, ponieważ stanowi niezgodną z prawem i rynkiem wewnętrznym pomoc państwa” i uznała, że „[p]onieważ pięciu powodów [w postępowaniu arbitrażowym] wraz z innymi odnośnymi spółkami EFDG stanowią jedną jednostkę gospodarczą […], pięciu powodów wraz z innymi odnośnymi spółkami EFDG ponoszą wspólną odpowiedzialność za spłacenie państwu rumuńskiemu pomocy państwa otrzymanej przez każdego z nich”.
370
Na wstępie, jako że w ramach uzasadnienia analizy zarzutu szczegółowego pierwszego części pierwszej zarzutu piątego stwierdzono, iż Ioan i Viorel Miculowie wchodzą w skład jednej jednostki gospodarczej, należy oddalić argument, zgodnie z którym rozpatrywany środek pomocy nie mógł zostać odzyskany od Viorela Miculi – jak podnieśli skarżący w sprawie T‑704/15 – ze względu na to, że nie można go uznać za przedsiębiorstwo dla celów stosowania uregulowań w dziedzinie pomocy państwa.
371
Ponadto, o ile w braku uregulowań Unii w tej dziedzinie odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy musi odbywać się zgodnie z zasadami przewidzianymi w mającym zastosowanie prawie krajowym (zob. podobnie wyrok z dnia 5 marca 2019 r., Eesti Pagar, C‑349/17, EU:C:2019:172, pkt 108), o tyle skarżący w sprawach T‑624/15 RENV i T‑694/15 RENV nie mogą jednak skutecznie podnosić, w celu zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, że odzyskanie od Ioana Miculi „długów [skarżących przedsiębiorstw] stanowi bezprawne nieuwzględnienie uregulowań dotyczących osobowości prawnej oraz narusza rumuńskie przepisy dotyczące spółek, odzwierciedlone w różnych dyrektywach dotyczących praw akcjonariuszy”.
372
Należy przy tym zaznaczyć, że aby podważyć ocenę Komisji, skarżący utrzymują zasadniczo, iż sporne kwoty mogą zostać odzyskane wyłącznie od przedsiębiorstw, które „faktycznie z nich skorzystały”, czyli tylko od powodów w postępowaniu arbitrażowym, którzy zostali wyznaczeni jako beneficjenci w orzeczeniu arbitrażowym. Podnoszą oni, że bez znaczenia jest tu okoliczność – przy założeniu, że zostanie ona potwierdzona – iż wszystkie skarżące przedsiębiorstwa wchodziły w skład jednej jednostki gospodarczej.
373
Skarżący opierają swoją argumentację na wyroku z dnia 11 maja 2005 r., Saxonia Edelmetalle i ZEMAG/Komisja (T‑111/01 i T‑133/01, EU:T:2005:166, pkt 113), a także na wyroku z dnia 19 października 2005 r., Freistaat Thüringen/Komisja (T‑318/00, EU:T:2005:363, pkt 324), w których powtórzono orzecznictwo Trybunału przypomniane w pkt 365 powyżej.
374
Jednakże, wbrew temu, co twierdzą skarżący, wyroki przytoczone w pkt 373 powyżej nie mogą stać na przeszkodzie odzyskaniu środka pomocy od wszystkich podmiotów tworzących jedną jednostkę gospodarczą.
375
Z jednej strony bowiem sprawy, w których zapadły wyroki przytoczone w pkt 373 powyżej, nie dotyczą – tak jak w tym wypadku – podmiotów gospodarczych tworzących jedno i to samo przedsiębiorstwo w ramach jednej jednostki gospodarczej.
376
Z drugiej strony – jak przypomniano w pkt 312 powyżej – prawo konkurencji Unii, odnosząc się do działalności przedsiębiorstw, ustanawia jako decydujące kryterium istnienie jednolitego zachowania na rynku, przy czym formalna rozdzielność różnych spółek wynikająca z ich odrębnej osobowości prawnej nie może stać na przeszkodzie uznaniu, dla celów stosowania reguł konkurencji, że takie jednolite zachowanie ma miejsce.
377
W niniejszej sprawie – jak wynika z analizy zarzutu piątego, a w szczególności z pkt 344 i 355 powyżej – Ioan i Viorel Miculowie, jako osoby stymulujące działalność wszystkich przedsiębiorstw należących do grupy EFDG i udzielające im wsparcia finansowego, mogą sprawić, że przedsiębiorstwa te skorzystają z rozpatrywanego środka pomocy bezpośrednio lub pośrednio, i nie jest do tego potrzebna żadna niezależna decyzja ze strony samych tych przedsiębiorstw. Poprzez zwrot rozpatrywanego środka pomocy jeden podmiot gospodarczy, który tworzą razem skarżący, traci więc przewagę, jaką uzyskał na rynku względem swoich konkurentów, i zostaje przywrócona sytuacja sprzed wypłaty pomocy.
378
W świetle całości powyższych rozważań część drugą zarzutu szóstego należy oddalić.
[…]
Z powyższych względów
SĄD (druga izba w składzie powiększonym)
orzeka, co następuje:
1)
Sprawy T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV i T‑704/15 RENV zostają połączone do celów wydania wyroku.
2)
Skargi zostają oddalone.
3)
European Food SA, Starmill SRL, Multipack SRL, Scandic Distilleries SA, Ioan i Viorel Miculowie, European Drinks SA, Rieni Drinks SA, Transilvania General Import-Export SRL i West Leasing SRL, dawniej West Leasing International SRL, pokrywają własne koszty oraz koszty poniesione przez Komisję Europejską w sprawach T‑624/15, T‑694/15, T‑704/15, T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV, T‑704/15 RENV i C‑638/19 P.
4)
Republika Federalna Niemiec pokrywa własne koszty w sprawach T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV, T‑704/15 RENV i C‑638/19 P.
5)
Królestwo Hiszpanii pokrywa własne koszty w sprawach T‑624/15, T‑694/15, T‑704/15, T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV, T‑704/15 RENV i C‑638/19 P.
6)
Republika Łotewska pokrywa własne koszty w sprawach T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV, T‑704/15 RENV i C‑638/19 P.
7)
Węgry pokrywają własne koszty w sprawach T‑624/15, T‑694/15, T‑704/15, T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV, T‑704/15 RENV i C‑638/19 P.
8)
Rzeczpospolita Polska pokrywa własne koszty w sprawach T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV, T‑704/15 RENV i C‑638/19 P.
Marcoulli
Tomljenović
Półtorak
Norkus
Valasidis
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 2 października 2024 r.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: angielski.
(
1
)	Poniżej zostały odtworzone jedynie te punkty wyroku, których publikację Sąd uznał za wskazaną.