62024CJ0327
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L‑Ewwel Awla)
20 ta’ Novembru 2025 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi – Direttiva (UE) 2018/1972 – Rimedji ta’ aċċess imposti fuq impriżi b’saħħa sinjifikattiva fis-suq – Artikolu 72 – Obbligi ta’ aċċess għall-assi ta’ inġinerija ċivili – Kundizzjonijiet”
Fil-Kawża C‑327/24 [Lolach] (
i
),
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Verwaltungsgericht Köln (il-Qorti Amministrattiva ta’ Köln, il-Ġermanja,), permezz ta’ deċiżjoni tat‑2 ta’ Mejju 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑3 ta’ Mejju 2024, fil-proċedura
Telekom Deutschland GmbH
vs
Bundesrepublik Deutschland,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L‑Ewwel Awla),
komposta minn F. Biltgen, President tal-Awla, T. von Danwitz, Viċi President tal-Qorti tal-Ġustizzja, li qiegħed jaġixxi bħala Mħallef tal-Ewwel Awla, I. Ziemele, A. Kumin u S. Gervasoni (Relatur), Imħallfin,
Avukat Ġenerali: M. Campos Sánchez‑Bordona,
Reġistratur: I. Illéssy, Amministratur,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal‑20 ta’ Marzu 2025,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal Telekom Deutschland GmbH, minn F. Hölscher u J. von Lucius, Rechtsanwälte,
–
għall-Bundesrepublik Deutschland, minn C. Mögelin, M. Otremba u J. Schölzel,
–
għall-Gvern Elleniku, minn K. Konsta, S. Papaioannou, M. Tassopoulou u D. Tsagkaraki, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn G. Conte, O. Gariazzo u G. Meeßen, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal‑15 ta’ Mejju 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 72 u 73 tad-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (UE) 2018/1972 tal‑11 ta’ Diċembru 2018 li tistabbilixxi l-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (ĠU 2018, L 321, p. 36; rettifiki fil-ĠU 2019, L 334, p. 164 u fil-ĠU 2020, L 419, p. 36).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn Telekom Deutschland GmbH u l-Bundesrepublik Deutschland (ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja), irrappreżentata mill-Bundesnetzagentur für Elektrizität, Gas, Telekommunikation, Post und Eisenbahnen (l-Aġenzija Federali tan-Networks tal-Elettriku, tal-Gass, tat-Telekomunikazzjonijiet, tal-Posta u Ferrovjarji, il-Ġermanja) (iktar ’il quddiem, l-“Aġenzija Federali tan-Networks”), dwar obbligu ta’ aċċess għal infrastrutturi ta’ inġinerija ċivili fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3
Il-premessa 29 tad-Direttiva 2018/1972 tindika:
“Din id-Direttiva għandha l-għan li progressivament tnaqqas ir-regoli speċifiċi ex ante tas-settur hekk kif tiżviluppa l-kompetizzjoni fis-suq u, finalment, li tiżgura li l-komunikazzjoni elettronika tkun regolata biss mil-liġi dwar il-kompetizzjoni. eta wieħed iqis li s-swieq għal komunikazzjoni elettronika wrew dinamiċi kompetittivi qawwija fis-snin reċenti, huwa essenzjali li obbligi regolatorji ex ante jiġu imposti biss fejn m’hemm l-ebda kompetizzjoni effettiva u sostenibbli fuq is-swieq ikkonċernati. L-objettiv ta’ intervent regolatorju ex ante huwa biex jipproduċi benefiċċji għall-utenti finali billi jagħmel is-swieq tal-imnut effettivament kompetittivi fuq bażi sostenibbli. Jenħtieġ li jiġu imposti obbligi fil-livell tal-bejgħ bl-ingrossa fil-każ li suq bl-imnut wieħed jew aktar x’aktarx ma jsirux effettivament kompetittivi fin-nuqqas ta’ dawn l-obbligi. Huwa probabbli li l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali, permezz tal-proċess tal-analiżi tas-suq, ikunu gradwalment jistgħu jsibu li s-swieq bl-imnut ikunu kompetittivi anke fin-nuqqas ta’ regolamentazzjoni tas-suq bl-ingrossa, speċjalment meta jitqies it-titjib mistenni fl-innovazzjoni u l-kompetizzjoni. F’każ bħal dan, l-awtorità regolatorja nazzjonali jenħtieġ li tikkonkludi li r-regolamentazzjoni ma għadhiex iktar meħtieġa fil-livell bl-ingrossa, u tivvaluta s-suq bl-ingrossa rilevanti korrispondenti bil-ħsieb li tiġi rtirata r-regolamentazzjoni ex ante. […]”
4
Il-premessa 187 ta’ din id-direttiva tipprovdi:
“L-assi tal-inġinerija ċivili li jistgħu jospitaw netwerk ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi huma kruċjali għas-suċċess tat-tifrix ta’ netwerks ġodda minħabba l-ispiża għolja biex jiġu duplikati, u l-iffrankar sinifikanti li jista’ jsir meta jkunu jistgħu jerġgħu jintużaw. Għalhekk, minbarra r-regoli dwar l-infrastruttura fiżika stabbiliti fid-Direttiva 2014/61/UE [tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑15 ta’ Mejju 2014 dwar miżuri biex tonqos l-ispiża għall-installazzjoni ta’ netwerks tal-komunikazzjoni elettronika b’veloċità għolja (ĠU 2014, L 155, p. 1)], huwa neċessarju rimedju speċifiku f’dawk iċ-ċirkostanzi fejn l-assi tal-inġinerija ċivili jkunu l-proprjetà ta’ impriża deżinjata bħala li għandha saħħa sinifikanti fis-suq. Meta l-assi tal-inġinerija ċivili jeżistu u jkunu jistgħu jerġgħu jintużaw, l-effett pożittiv tal-ksib ta’ aċċess effettiv għalihom fuq it-tifrix ta’ infrastruttura ta’ kompetizzjoni jkun għoli ħafna, u għalhekk ikun meħtieġ li jiġi żgurat li l-aċċess għal dawn l-assi jista jintuża bħala rimedju awtonomu bl-għan li jitjiebu d-dinamika kompetittiva u d-dinamika tal-introduzzjoni fi kwalunkwe suq downstream, li għandhom jiġu kkunsidrati qabel ma tiġi vvalutata l-ħtieġa li jiġu imposti rimedji potenzjali oħra, u mhux biss bħala rimedju anċillari għal prodotti jew servizzi oħra bl-ingrossa jew bħala rimedju limitat għall-impriżi li jagħmlu użu minn tali prodotti jew servizzi oħra bl-ingrossa. […]”
5
Skont l-Artikolu 3, bit-titolu“Objettivi ġenerali”, tal-imsemmija direttiva:
“1.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li meta jkunu qed jitwettqu l-kompiti regolatorji speċifikati f’din id-Direttiva, l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali u awtoritajiet kompetenti oħra jieħdu miżuri kollha meħtieġa u proporzjonati biex jinkisbu l-objettivi stabbiliti fil-paragrafu 2. […]
[…]
2.   Fil-kuntest ta’ din id-Direttiva, l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali u awtoritajiet kompetenti oħra kif ukoll il-[Korp ta’ Regolaturi Ewropej tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (BEREC)], il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom jaħdmu għal kull wieħed minn dawn l-objettivi ġenerali li ġejjin, li mhumiex elenkati f’ordni ta’ prijorità:
(a)
il-promozzjoni tal-konnettività u l-aċċess għal, u l-użu ta’, netwerks b’kapaċità kbira ħafna, inkluż netwerks fissi, mobbli u bla fili, miċ-ċittadini u n-negozji kollha tal-Unjoni;
(b)
il-promozzjoni tal-kompetizzjoni fil-forniment ta’ netwerks tal-komunikazzjonijiet elettroniċi u tal-faċilitajiet assoċjati, inkluża kompetizzjoni effiċjenti bbażata fuq l-infrastruttura, u fil-forniment tas-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi u tas-servizzi assoċjati;
(c)
il-kontribut għall-iżvilupp tas-suq intern billi jitneħħew l-ostakli li fadal, u jeħfiefu l-kondizzjonijiet konverġenti għal, l-investiment fi, u l-forniment ta’, netwerks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, faċilitajiet assoċjati u servizzi assoċjati, mal-Unjoni kollha, billi jinħolqu regoli komuni u approċċi regolatorji prevedibbli, billi jiġi ffavorit l-użu effettiv, effiċjenti u kkoordinat tal-ispektrum tar-radju, l-innovazzjoni miftuħa, l-istabbiliment u l-iżvilupp tan-netwerks trans-Ewropej, il-forniment, id-disponibbiltà u l-interoperabbiltà tas-servizzi trans-Ewropej, u l-konnettività minn tarf għall-ieħor;
(d)
il-promozzjoni tal-interessi taċ-ċittadini tal-Unjoni, billi jiżguraw il-konnettività u d-disponibbiltà u l-adozzjoni mifruxa tan-netwerks ta’ kapaċità kbira ħafna, inkluż netwerks fissi, mobbli u bla fili, u ta’ servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, billi jippermettu l-benefiċċji kollha mil-lat ta’ għażla, prezz u kwalità abbażi tal-kompetizzjoni effettiva, billi jżommu n-netwerks u s-servizzi siguri, billi jiżguraw livell għoli u komuni ta’ protezzjoni għall-utenti finali permezz tar-regoli speċifiċi għas-settur meħtieġa u billi jindirizzaw il-ħtiġijiet, bħal prezzijiet affordabbli, ta’ gruppi soċjali speċifiċi, b’mod partikolari utenti b’diżabbiltà, utenti finali anzjani u utenti finali bi bżonnijiet soċjali speċjali, u l-għażla u l-aċċess ekwivalenti għal utenti finali b’diżabbiltà.
[…]”
6
L-Artikolu 67 tad-Direttiva 2018/1972, bit-titolu “Proċedura ta’ analiżi tas-suq”, jipprevedi:
“1.   L-awtoritajiet nazzjonali regolatorji għandhom jiddeterminaw jekk suq rilevanti definit skont l-Artikolu 64(3) ikunx tali li jiġġustifika l-impożizzjoni tal-obbligi regolatorji stabbilit f’din id-Direttiva. […]
Suq jista’ jiġi kkunsidrat li jiġġustifika l-impożizzjoni tal-obbligi regolatorji stabbiliti f’din id-Direttiva jekk ikunu sodisfatti l-kriterji kollha li ġejjin:
(a)
ikunu preżenti ostakli strutturali, legali jew regolatorji kbar u mhux transitorji għad-dħul;
(b)
ikun hemm struttura tas-suq li ma tkunx tidher inklinata lejn kompetizzjoni effettiva fil-medda taż-żmien rilevanti, wara li jkun tqies l-istat tal-kompetizzjoni bbażata fuq l-infrastruttura u sorsi oħra ta’ kompetizzjoni wara l-ostakli għad-dħul;
(c)
id-dritt tal-kompetizzjoni waħdu ma jkunx biżżejjed biex jindirizza b’mod adegwat il-falliment jew fallimenti tas-swieq identifikati.
[…]
3.   Fejn awtorità regolatorja nazzjonali tikkonkludi li suq rilevanti ma jiġġustifikax l-impożizzjoni tal-obbligi regolatorji skont il-proċedura fil-paragrafi 1 u 2 ta’ dan l-Artikolu, jew fejn l-kondizzjonijiet stabbiliti fil-paragrafu 4 ta’ dan l-Artikolu ma ġewx sodisfatti, ma għandhiex timponi jew iżżomm xi obbligi regolatorji speċifiċi regolatorji f’konformità mal-Artikolu 68. […]
[…]
4.   Fejn awtorità regolatorja nazzjonali tistabbilixxi li f’suq rilevanti l-impożizzjoni tal-obbligi regolatorji skont il-paragrafi 1 u 2 ta’ dan l-Artikolu hija ġġustifikata, hija għandha tidentifika kwalunkwe impriża li individwalment jew flimkien ma’ impriżi oħra għandhom saħħa sinifikanti f’dak is-suq rilevanti skont l-Artikolu 63. L-awtorità regolatorja nazzjonali għandha timponi fuq dawk l-impriżi l-obbligi regolatorji speċifiċi xierqa f’konformità mal-Artikolu 68 jew iżżomm jew temenda tali obbligi fejn diġà jeżistu jekk tqis li l-eżitu għall-utenti finali ma jkunx effettivament kompetittiv fl-assenza ta’ dawk l-obbligi.
[…]”
7
L-Artikolu 68 ta’ din id-direttiva bit-titolu “Impożizzjoni, emendar jew irtirar tal-obbligi”, jistabbilixxi:
“1.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jkollhom is-setgħa li jimponu l-obbligi stipulati fl-Artikoli 69 sa 74 u l-Artikoli 76 sa 81.
2.   Fejn impriża tkun deżinjata bħala li għandha saħħa sinifikanti f’suq speċifiku bħala riżultat tal-analiżi tas-suq imwettqa skont l-Artikolu 67, l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali għandhom, skont kif xieraq, jimponu xi wieħed mill-obbligi stipulati fl-Artikoli 69 sa 74 u fl-Artikoli 76 u 80. F’konformità mal-prinċipju ta’ proporzjonalità, awtorità regolatorja nazzjonali għandha tagħżel l-inqas mod intrużiv biex tindirizza problemi identifikati fl-analiżi tas-suq.
3.   L-awtoritajiet regolatorji nazzjonali għandhom jimponu l-obbligi stipulati fl-Artikoli 69 sa 74 u fl-Artikoli 76 u 80 biss fuq impriżi li ġew deżinjati bħala li għandhom saħħa sinifikanti fis-suq skont il-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu, mingħajr preġudizzju għal:
(a)
l-Artikoli 61 u 62,
(b)
l-Artikoli 44 u 17 ta’ din id-Direttiva, il-Kondizzjoni 7 fil-Parti D tal-Anness I kif applikata bis-saħħa tal-Artikolu 13(1) ta’ din id-Direttiva, l-Artikoli 97 u 106 ta’ din id-Direttiva u dispożizzjonijiet rilevanti tad-Direttiva 2002/58/KE [tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Lulju 2002 dwar l-ipproċessar tad-data personali u l-protezzjoni tal-privatezza fis-settur tal-komunikazzjoni elettronika (Direttiva dwar il-privatezza u l-komunikazzjoni elettronika) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 514)] li fihom obbligi fuq impriżi li ma jkunux dawk deżinjati bħala li għandhom saħħa sinifikanti fis-suq, jew
(c)
il-ħtieġa ta’ konformità ma’ obbligi internazzjonali.
[…]
4.   L-obbligi imposti skont dan l-Artikolu għandhom ikunu:
(a)
bbażati fuq in-natura tal-problema identifikata minn awtorità regolatorja nazzjonali fl-analiżi tagħha tas-suq, billi jittieħed kont, fejn xieraq, tal-identifikazzjoni tad-domanda transnazzjonali skont l-Artikolu 66;
(b)
proporzjonati, li jagħtu kas, fejn possibbli, tal-ispejjeż u l-benefiċċji;
(c)
ġustifikati fid-dawl tal-għanijiet stipulati fl-Artikolu 3; […]
[…]”
8
L-Artikolu 72 ta’ din id-direttiva, bit-titolu “Aċċess għall-inġinerija ċivili” jipprevedi:
“1.   Awtorità regolatorja nazzjonali tista’ timponi, skont l-Artikolu 68, obbligi fuq impriżi biex jissodisfaw talbiet raġonevoli għall-aċċess għall-inġinerija ċivili u għall-użu tagħha, inkluż, iżda mhux biss, il-binjiet jew l-aċċess għall-binjiet, il-kejbils tal-binjiet inkluż il-wajers, l-antenni, it-torrijiet u kostruzzjonijiet oħra ta’ appoġġ, arbli, kanali, kondjuwits, kmamar tal-ispezzjonar, toqob tal-ispezzjonar, u kabinetti, fejn, b’kont meħud tal-analiżi tas-suq, l-awtorità regolatorja nazzjonali tikkonkludi li ċaħda tal-aċċess jew għotja tal-aċċess b’termini u kondizzjonijiet mhux raġonevoli u b’effett simili, ikunu jfixklu li jfeġġ suq kompetittiv sostenibbli u dan ma jkunx fl-interess tal-utent finali.
2.   L-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jistgħu jimponu obbligi fuq impriża biex tipprovdi aċċess skont dan l-Artikolu, irrispettivament minn jekk l-assi li huma affettwati mill-obbligu humiex parti mis-suq rilevanti skont l-analiżi tas-suq, dment li l-obbligu jkun meħtieġ u proporzjonat sabiex jintlaħqu l-għanijiet tal-Artikolu 3.”
9
L-Artikolu 73 tal-istess direttiva, bit-titolu “Obbligi ta’ aċċess għal, u użu ta’, elementi speċifiċi ta’ netwerks u faċilitajiet assoċjati” huwa fformulat kif ġej:
“1.   Awtorità regolatorja nazzjonali tista’ timponi, skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 68, obbligi fuq impriżi biex jissodisfaw talbiet raġonevoli għall-aċċess għal, u l-użu ta’, elementi speċifiċi ta’ netwerks u faċilitajiet assoċjati, f’sitwazzjonijiet fejn l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jqisu li ċ-ċaħda għall-aċċess jew termini u kondizzjonijiet mhux raġonevoli li jkollhom effett simili jkunu jfixklu li jfeġġ suq kompetittiv sostenibbli, u li ma jkunux fl-interess tal-utent finali.
[…]
2.   […]
Fejn awtorità regolatorja nazzjonali tikkunsidra, skont l-Artikolu 68, timponi obbligi abbażi tal-Artikolu 72 jew ta’ dan l-Artikolu, hija għandha teżamina jekk l-impożizzjoni waħedha ta’ obbligi skont l-Artikolu 72 tkunx mezz proporzjonat biex jiġu promossi l-kompetizzjoni u l-interessi tal-utent finali.
[…]”
10
Il-premessa 28 tar-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2020/2245 tat‑18 ta’ Diċembru 2020 dwar is-swieq rilevanti tal-prodotti u tas-servizzi fis-settur tal-komunikazzjoni elettronika suxxettibbli għal regolamentazzjoni ex ante f’konformità mad-Direttiva (UE) 2018/1972 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li tistabbilixxi l-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (ĠU 2020, L 439, p. 23), issemmi:
“Barra minn hekk, l-Artikolu 72 tal-Kodiċi jippermetti lill-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jimponu aċċess għall-inġinerija ċivili bħala rimedju awtonomu fuq kwalunkwe suq bl-ingrossa rilevanti. Tali obbligu li jiġi pprovdut aċċess għall-inġinerija ċivili jista’ jkun ġustifikat irrispettivament minn jekk l-infrastruttura fiżika li għaliha jingħata aċċess hix parti mis-suq rilevanti regolat u jenħtieġ li titqies mill-awtoritajiet regolatorji nazzjonali qabel ma jiġu imposti obbligi oħra ta’ aċċess downstream, jekk ikunu proporzjonati u suffiċjenti biex jippromwovu l-kompetizzjoni għall-benefiċċju tal-utenti finali.”
Id‑dritt Ġermaniż
11
L-Artikolu 26 tat-Telekommunikationsgesetz (il-Liġi dwar it-Telekomunikazzjonijiet), tat‑23 ta’ Ġunju 2021 (BGBl. 2021 I, p. 1858), fil-verżjoni tagħha applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem it-“TKG”), li jittrasponi l-Artikoli 72 u 73 tad-Direttiva 2018/1972 fid-dritt Ġermaniż, jipprovdi:
“Obbligi ta’ aċċess
(1)   L-Aġenzija Federali tan-Networks tista’ tobbliga lil impriża b’saħħa sinjifikattiva fis-suq tagħti aċċess lil impriżi oħra jekk, fin-nuqqas ta’ dan, l-iżvilupp ta’ suq tal-bejgħ bl-imnut kompetittiv sostenibbli jiġi ostakolat u l-interessi tal-utenti finali jiġu ppreġudikati.
(2)   Meta teżamina jekk l-obbligi ta’ aċċess previsti fil-paragrafu 1 ikunux iġġustifikati, liema minnhom ikunu u jekk ikunux proporzjonati għall-għanijiet tal-Artikolu 2 ta’ din il-liġi, l-Aġenzija Federali tan-Networks għandha teżamina jekk:
1.
l-obbligi diġà imposti jew li mistennija li jiġu imposti taħt din id-dispożizzjoni, jew il-ftehimiet ta’ aċċess diġà konklużi jew offruti fis-suq bl-ingrossa inkwistjoni jew f’suq bl-ingrossa relatat, u
2.
is-sempliċi impożizzjoni ta’ obbligi skont il-punt 10 tal paragrafu 3,
huma biżżejjed sabiex jiżguraw l-għanijiet speċifikati fl-Artikolu 2.
[…]
(3)   Wara li tosserva d-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 1, l-Aġenzija Federali tan-Networks tista’ timponi, fost oħrajn, l-obbligi segwenti fuq l-impriżi b’saħħa sinjifikattiva fis-suq:
[…]
10.
tagħti aċċess għall-inġinerija ċivili, inklużi, iżda mhux limitati għal, binjiet jew l-aċċess għall-binjiet, kejbils tal-binjiet inkluż il-wajers, antenni, torrijiet u strutturi oħra ta’ sostenn, kolonni, arbli, kanali, pajpijiet, kmamar ta’ spezzjoni, tappieri u kabinetti, anki jekk ma jkunux jifformaw parti mis-suq ta’ prodotti rilevanti skont l-Artikolu 10, sakemm l-obbligu ta’ aċċess ikun meħtieġ u xieraq fid-dawl tal-problema identifikata fl-analiżi tas-suq imsemmi fl-Artikolu 11.
[…]”
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
12
Telekom Deutschland hija impriża ta’ telekomunikazzjonijiet li ġiet indikata, fil-kuntest ta’ analiżi tas-suq tal‑10 ta’ Ottubru 2019, bħala impriża b’saħħa sinjifikattiva fis-suq ta’ aċċess lokali bl-ingrossa pprovdut f’post fiss.
13
Permezz ta’ deċiżjoni tal‑21 ta’ Lulju 2022, l-Aġenzija Federali tan-Networks imponiet fuq Telekom Deutschland diversi obbligi ta’ aċċess li tnejn minnhom huma fformulati kif ġej:
“1.1.: L-għoti lil impriżi oħra ta’ aċċess għas-sistemi ta’ kanalizzazzjoni tal-kejbils kif ukoll għall-arbli u għall-istrutturi ta’ appoġġ tal-linji fl-ajru eżistenti fiż żmien tat-talba, bil-għan li jintużaw u li jiġu operati networks ta’ kapaċità għolja ħafna f’postijiet fissi jew għall-aċċess disassoċjat għal-linja lokali jew għan-nodi ta’ aċċess għal bosta servizzi (Taqsima 1.2 jew 1.3) fil-kuntest tal-kapaċitajiet eżistenti, filwaqt li [Telekom Deutschland] tkun tista’ żżomm riżerva operattiva adegwata u tagħti prijorità sabiex jiġu ssodisfatti l-bżonnijiet tagħha stess. […]
1.2. Jagħtu lil impriżi oħra aċċess fiżikament disassoċjat għal-linja lokali tar-ram fil-livell tad-distributur prinċipali jew ta’ punt li jinsab eqreb għall-unità ta’ konnessjoni tal-abbonati milli għad-distributur prinċipali (b’mod partikolari fil-livell tas-sottodistributur jew tal-kontenitur tat-terminazzjoni — punt ta’ demarkazzjoni), ħlief jekk id-dispożizzjonijiet tal-Annessi 1 u 2 ma’ dan il-punt tad-dispożittiv — rispettivament, rifjut ta’ aċċess għal-linja lokali barra miż-żona qrib id-distributur prinċipali, u rifjut ta’ aċċess għal-linja lokali ġewwa ż-żona qrib id-distributur prinċipali — jippermettulu jew jobbligawh jirrifjuta l-aċċess […]”
14
Sabiex tiġġustifika d-deċiżjoni tagħha, l-Aġenzija Federali tan-Networks indikat li hija setgħet, skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 26(1) tat-TKG, tobbliga lill-operaturi ta’ networks pubbliċi tat-telekomunikazzjonijiet b’saħħa sinjifikattiva fis-suq jagħtu lil impriżi oħra aċċess, inkluż aċċess separat adattat għat-talba, b’mod partikolari meta rifjut ta’ aċċess ikun jipprekludi l-ħolqien, downstream, ta’ suq bl-imnut kompetittiv sostenibbli jew ma jkunx iservi l-interessi tal-utent finali. Hija żiedet li mill-Artikolu 26 tat-TKG u mir-riferiment tagħha għall-għanijiet regolatorji msemmija fl-Artikolu 2 tat-TKG jirriżulta li l-miżuri imposti kellhom jaqgħu taħt firxa wiesgħa ta’ għanijiet, u kellhom josservaw, fl-istess ħin, ċerti kundizzjonijiet preliminari.
15
L-Aġenzija Federali tan-Networks qieset li din il-medda kienet tinkludi erba’ għanijiet fundamentali: l-ewwel nett, li tiġi żgurata l-konnettività u li jiġi promoss l-aċċess, għaċ-ċittadini u għall-impriżi kollha, għal networks b’kapaċità għolja ħafna, it-tieni nett, li tiġi promossa l-kompetizzjoni, b’mod partikolari fis-suq bl-imnut, it-tielet nett, li jiġu protetti l-interessi tal-utenti, b’mod partikolari tal-konsumaturi, ir-raba’ nett, li jiġi promoss l-iżvilupp tas-suq intern tal-Unjoni.
16
L-Aġenzija Federali tan-Networks indikat li sabiex jintlaħqu dawn l-għanijiet, kellhom jiġu osservati ċerti kundizzjonijiet preliminari. B’hekk, l-evalwazzjoni tal-kundizzjoni relatata man-neċessità tal-miżura kellha, b’mod partikolari, tirrigwarda l-kwistjoni dwar jekk is-sempliċi impożizzjoni ta’ obbligi ta’ aċċess f’dak li jirrigwarda l-kanalizzazzjonijiet tal-kejbils, il-piluni u l-istrutturi ta’ appoġġ tal-linji fl-ajru hijiex biżżejjed sabiex tiggarantixxi l-għanijiet regolatorji msemmija fl-Artikolu 2 tat-TKG.
17
Fid‑19 ta’ Awwissu 2022, Telekom Deutschland ippreżentat rikors kontra d-deċiżjoni tal‑21 ta’ Lulju 2022 tal-Aġenzija Federali tan-Networks quddiem il-Verwaltungsgericht Köln (il-Qorti Amministrattiva ta’ Köln, il-Ġermanja), li hija l-qorti tar-rinviju.
18
Hija talbet lil dik il-qorti tannulla parzjalment din id-deċiżjoni, inkwantu din tobbligaha, fil-punt 1.1 tad-dispożittiv, tagħti lil impriżi oħra aċċess għas-sistemi ta’ kanalizzazzjoni tal-kejbils, għall-piluni u għas-sistemi ta’ appoġġ ta’ linji fl-ajru, bil-għan li jintużaw u li jiġu operati networks ta’ kapaċità għolja ħafna f’postijiet fissi.
19
Il-qorti tar-rinviju tirrileva li l-portata tad-dispożizzjonijiet nazzjonali rilevanti hija ekwivoka. Fil-fatt, ċerti elementi jimmilitaw favur qari tal-Artikolu 26 tat-TKG li skontu l-Aġenzija Federali tan-Networks kien imissha wettqet “preliminarjament” eżami limitat għall-osservanza tal-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tal-Artikolu 26(1) tat-TKG, jiġifieri li rifjut ta’ aċċess, minn naħa, ikun jipprekludi l-ħolqien ta’ suq bl-imnut kompetittiv u, min-naħa l-oħra, ikun jippreġudika l-interessi tal-utent finali. Għall-kuntrarju, elementi oħra jissuġġerixxu li din l-awtorità għandha tevalwa n-neċessità li jiġu imposti obbligi ta’ aċċess fid-dawl ta’ “sensiela ta’ għanijiet” iktar wiesgħa. Dik il-qorti żżid li l-interpretazzjoni tal-Artikolu 26 tat-TKG, li jittrasponi fid-dritt Ġermaniż l-Artikoli 72 u 73 tad-Direttiva 2018/1972, għandha tkun konformi mal-artikoli tagħha.
20
Il-qorti tar-rinviju tqis li l-eżitu tat-tilwima fil-kawża prinċipali jiddependi mir-risposta għall-mistoqsija dwar jekk awtorità regolatorja nazzjonali li tipprevedi li timponi miżura ta’ aċċess għal assi ta’ inġinerija ċivili abbażi tal-Artikoli 72 u 73 tad-Direttiva 2018/1972 għandhiex twettaq biss eżami tal-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 72(1) ta’ din id-direttiva jew hija tistax tirreferi f’dan ir-rigward għal “sensiela ta’ għanijiet” iktar wiesgħa li tinkludi, b’mod partikolari, l-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva.
21
Il-qorti tar-rinviju tqis li hija ma hijiex f’pożizzjoni li ssolvi l-kwistjoni b’applikazzjoni tat-teorija tal-“acte clair”. B’mod partikolari, l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 73(1) tad-Direttiva 2018/1972 ma jippermettix li tingħata tweġiba diretta għal din il-mistoqsija, peress li l-Artikolu 72 ta’ din id-direttiva huwa l-uniku rilevanti f’dak li jirrigwarda l-impożizzjoni ta’ obbligu ta’ aċċess għall-assi ta’ inġinerija ċivili. Barra minn hekk, l-Artikolu 72(2) tad-Direttiva 2018/1972 huwa ċar biss fl-apparenza, peress li l-mod li bih din id-dispożizzjoni hija marbuta mal-Artikolu 72(1) ta’ din id-direttiva ma huwiex evidenti.
22
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Verwaltungsgericht Köln (il-Qorti Amministrattiva ta’ Köln) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikoli 72 u 73 tad-Direttiva [2018/1972] għandhom jiġu interpretati fis-sens li, huma u jevalwaw ‘jekk’ għandhomx jimponu obbligu li jingħata aċċess għal assi ta’ inġinerija ċivili li, skont l-analiżi tas-suq, ma jagħmlux parti mis-suq rilevanti, l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali,
għandhom jeżaminaw biss jekk il-fatt li ma jiġix impost dan l-obbligu ser joħloq ostakolu għall-iżvilupp ta’ suq kompetittiv sostenibbli jew ma huwiex ser ikun fl-aħjar interess tal-konsumatur finali,
jew
jistgħu, huma u jevalwaw l-impożizzjoni ta’ obbligu li jingħata aċċess għal tali assi, jieħdu inkunsiderazzjoni wkoll, apparti l-kundizzjonijiet msemmija iktar ’il fuq u bl-istess importanza bħala ‘parti mill-għanijiet’, l-għanijiet l-oħra previsti fl-Artikolu 3 tad-Direttiva 2018/1972 u, jekk ikun il-każ, għanijiet addizzjonali?”
Fuq id-domanda preliminari
23
Il-qorti tar-rinviju tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża n-natura tal-eżami li l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali għandhom iwettqu, meta huma jkollhom l-intenzjoni jimponu fuq impriża, indikata bħala b’saħħa sinjifikattiva f’suq partikolari, obbligu ta’ aċċess għal assi ta’ inġinerija ċivili li ma jkunux jaqgħu taħt is-suq rilevanti skont l-analiżi tas-suq. Fid-domanda tagħha magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja, dik il-qorti tirreferi kemm għall-Artikolu 72 kif ukoll għall-Artikolu 73 tad-Direttiva 2018/1972.
24
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 72 tad-Direttiva 2018/1972 jippermetti li jiġi impost l-aċċess għall-infrastrutturi ta’ inġinerija ċivili fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet bħala “rimedju awtonomu”, fis-sens li dan jippermetti li jiġi impost l-aċċess għall-inġinerija ċivili biss, filwaqt li l-Artikolu 73 ta’ din id-direttiva jippermetti li jiġi impost l-aċċess għall-infrastrutturi ta’ inġinerija ċivili bħala “rimedju anċillari”, billi jipprevedi l-aċċess għal elementi ta’ inġinerija ċivili assoċjat mal-aċċess għal network jew ma’ servizz ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi.
25
Minkejja li l-formulazzjoni tad-domanda preliminari tirrigwarda kemm l-Artikoli 72 kif ukoll 73 tad-Direttiva 2018/1972, mid-deċiżjoni tar-rinviju u kif barra minn hekk qablu l-parteċipanti kollha fis-seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, jirriżulta li hija biss l-interpretazzjoni tal-Artikolu 72 li hija utli għas-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali.
26
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jitqies li, permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 72 tad-Direttiva 2018/1972 għandux jiġi interpretat fis-sens li, meta awtorità regolatorja nazzjonali tkun qiegħda tevalwa jekk ikunx hemm lok li jiġi impost, fuq impriża indikata bħala b’saħħa sinjifikattiva f’suq partikolari, obbligu ta’ aċċess għal assi ta’ inġinerija ċivili, irrispettivament minn jekk dawn l-assi jkunux jagħmlu parti jew le mis-suq rilevanti skont l-analiżi tas-suq, din l-awtorità għandha teżamina biss jekk l-assenza ta’ impożizzjoni ta’ dan l-obbligu tkunx tipprekludi l-ħolqien ta’ suq kompetittiv sostenibbli jew ma tkunx fl-interessi tal-utent finali, jew jekk, għal dan l-għan, hija tistax tieħu inkunsiderazzjoni, minbarra dawn iż-żewġ elementi u bl-istess importanza bħalhom, l-għanijiet l-oħra stabbiliti fl-Artikolu 3 tad-Direttiva 2018/1972.
27
Skont ġurisprudenza stabbilita, sabiex tingħata interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss il-kliem tagħha, iżda wkoll il-kuntest tagħha u l-għanijiet imfittxija mil-leġiżlazzjoni li din tkun tifforma parti minnha (ara s-sentenzi tas‑17 ta’ Novembru 1983, Merck, 292/82, EU:C:1983:335, punt 12, u tal‑1 ta’ Awwissu 2025, Alace u Canpelli, C‑758/24 u C‑759/24, EU:C:2025:591, punt 91).
28
Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-formulazzjoni tal-Artikolu 72 tad-Direttiva 2018/1972, dan l-artikolu jissuġġetta, fil-paragrafu 1 tiegħu, l-impożizzjoni ta’ rimedju awtonomu ta’ aċċess għall-inġinerija ċivili għall-kundizzjoni li rifjut ta’ għoti ta’ aċċess jew kundizzjonijiet għall-aċċess irraġonevoli li jkollhom effett simili jkunu jipprekludu l-ħolqien ta’ suq kompetittiv sostenibbli u ma jkunux fl-interessi tal-utent finali.
29
Għandu jiġi rrilevat li, b’differenza minn diversi verżjonijiet lingwistiċi, b’mod partikolari l-verżjoni Spanjola, Ingliża, Franċiża, Taljana u dik Ungeriża ta’ din id-dispożizzjoni, li fihom il-kriterji ta’ impożizzjoni ta’ obbligu ta’ aċċess relatati mal-fatt “li jfeġġ suq kompetittiv sostenibbli” u mal-“interess tal-utent finali” huma marbuta bil-konġunzjoni “u”, fil-verżjoni Ġermaniża tagħha, dawn il-kriterji huma marbuta bil-konġunzjoni “jew”. F’dan ir-rigward, minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li l-formulazzjoni użata f’waħda mill-verżjonijiet lingwistiċi ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni ma tistax iservi bħala bażi unika għall-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni jew tingħata prijorità fil-konfront tal-verżjonijiet lingwistiċi l-oħra. Fil-każ ta’ diverġenza bejn il-verżjonijiet lingwistiċi, id-dispożizzjoni inkwistjoni għandha tiġi interpretata fid-dawl tal-istruttura ġenerali u tal-iskop tal-leġiżlazzjoni li din tkun tagħmel parti minnha (ara s-sentenzi tas‑27 ta’ Marzu 1990, Cricket St Thomas, C‑372/88, EU:C:1990:140, punti 18 u 19, u tal‑4 ta’ Settembru 2025, Hakamp, C‑203/24, EU:C:2025:662, punt 34).
30
Barra minn hekk, l-Artikolu 72(2) ta’ din id-direttiva jipprevedi li l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jistgħu jimponu obbligi fuq impriża fil-qasam tal-provvista ta’ aċċess skont dan l-artikolu, irrispettivament minn jekk l-assi affettwati minn dawn l-obbligi jkunux jagħmlu parti mis-suq rilevanti jew le skont l-analiżi tas-suq, bil-kundizzjoni li l-imsemmija obbligi jkunu proporzjonati u neċessarji sabiex jintlaħqu l-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva.
31
L-għanijiet stabbiliti fl-imsemmi Artikolu 3 jikkonsistu, l-ewwel nett, f’li jiġu promossi l-konnettività u l-aċċess, għaċ-ċittadini u għall-impriżi kollha, għal networks ta’ kapaċità għolja ħafna u l-użu ta’ tali networks kif ukoll, it-tieni nett, f’li tiġi promossa l-kompetizzjoni fil-provvista ta’ networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u ta’ faċilitajiet assoċjati, it-tielet nett, fil-kontribuzzjoni għall-iżvilupp tas-suq intern u, ir-raba’ nett, f’li jiġu promossi l-interessi taċ-ċittadini tal-Unjoni, b’mod partikolari billi dawn jingħataw l-ikbar benefiċċji f’termini ta’ għażla, ta’ prezz u ta’ kwalità.
32
L-imsemmija għanijiet ġenerali jinkludu għalhekk dawk li għalihom jirreferi l-Artikolu 72(1) tad-Direttiva 2018/1972 fil-formulazzjoni taż-żewġ kriterji ta’ impożizzjoni ta’ obbligu ta’ aċċess, iżda wkoll għanijiet oħra, bħal dak li jiġu promossi l-konnettività u l-aċċess għal networks ta’ kapaċità għolja ħafna u l-użu ta’ tali networks.
33
Fit-tieni lok, fir-rigward tal-kuntest li taħtu jaqa’ l-Artikolu 72 ta’ din id-direttiva, għandu jiġi rrilevat, l-ewwel nett, li din tal-aħħar tistabbilixxi l-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi. Din tirriformula diversi direttivi u tistabbilixxi qafas armonizzat u ssemplifikat b’mod partikolari għar-regolamentazzjoni tan-networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, tas-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u tar-riżorsi u tas-servizzi assoċjati. Id-Direttiva 2018/1972 ma hijiex limitata għall-kodifikazzjoni tal-atti tad-dritt tal-Unjoni li din temenda jew li din tissostitwixxi, iżda din tintroduċi emendi għall-qafas regolatorju fis-seħħ qabel l-adozzjoni tagħha sabiex jitqiesu l-iżviluppi teknoloġiċi u tas-suq (sentenza tas‑27 ta’ Frar 2025, T – 2, C‑562/23, EU:C:2025:126, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata). F’dan ir-rigward, l-Artikolu 72 tad-Direttiva 2018/1972 jikkostitwixxi, min-naħa tiegħu, dispożizzjoni ġdida meta jsir paragun mal-kuntest leġiżlattiv preċedenti.
34
L-Artikolu 68 tad-Direttiva 2018/1972, li jinsab fil-Kapitolu IV tat-Titolu II tal-Parti II ta’ din id-direttiva, iddedikat għar-rimedji ta’ aċċess imposti fuq impriżi b’saħħa sinjifikattiva fis-suq, jipprevedi, fl-ewwel sentenza tal-paragrafu 2 tiegħu, li, meta impriża tiġi indikata bħala b’saħħa sinjifikattiva f’suq partikolari wara analiżi tas-suq, l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali għandhom jimponulha, skont il-każ, wieħed mill-obbligi stabbiliti fl-Artikoli 69 sa 74 u fl-Artikoli 76 u 80 tal-imsemmija direttiva.
35
Ir-rimedji ta’ aċċess li jinsabu fl-imsemmi Kapitolu IV jinkludu, minn naħa, l-Artikolu 72 tad-Direttiva 2018/1972, li jawtorizza lill-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jimponu fuq impriża b’saħħa sinjifikattiva f’suq partikolari l-obbligu speċifiku li tissodisfa t-talbiet raġonevoli intiżi li jinkisbu l-aċċess għall-infrastrutturi tal-inġinerija ċivili biss u l-użu tagħhom. Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 73 ta’ din id-direttiva jagħti lill-awtoritajiet regolatorji nazzjonali s-setgħa li jimponu fuq impriża b’saħħa sinjifikattiva f’suq partikolari l-obbligu li tissodisfa t-talbiet raġonevoli ta’ aċċess għal elementi ta’ network speċifiċi u għal faċilitajiet assoċjati u li tawtorizza l-użu tagħhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ Ġunju 2014, TDC, C‑556/12, EU:C:2014:2009, punt 30). Skont il-punt 10 tal-Artikolu 2 tal-imsemmija direttiva, tali obbligu ta’ aċċess għall-“faċilitajiet assoċjati” jista’ jinkludi l-aċċess għal infrastrutturi fiżiċi, bil-kundizzjoni li dawn tal-aħħar ikunu assoċjati ma’ network jew ma’ servizz ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi.
36
Barra minn hekk, hekk kif jikkonfermaw ukoll il-premessa 28 tar-Rakkomandazzjoni 2020/2245 u d-dokument ta’ ħidma tad-dipartimenti tal-Kummissjoni li jakkumpanja din ir-rakkomandazzjoni, l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jistgħu jimponu obbligi ta’ aċċess abbażi tal-Artikolu 72 tad-Direttiva 2018/1972, anki meta l-assi kkonċernati ma jkunux jagħmlu parti mis-suq rilevanti skont l-analiżi tas-suq.
37
It-tieni nett, għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 68(2) tad-Direttiva 2018/1972 jipprevedi, fit-tieni sentenza tiegħu, li, konformement mal-prinċipju ta’ proporzjonalità, awtorità regolatorja nazzjonali għandha tagħżel l-inqas mod intrużiv sabiex tirrimedja l-problemi identifikati fl-analiżi tas-suq. Barra minn hekk, l-Artikolu 68(4) jeżiġi li l-obbligi imposti konformement mal-imsemmi artikolu jkunu, b’mod partikolari, ibbażati fuq in-natura tal-problema kkonstatata minn awtorità regolatorja nazzjonali fl-analiżi tas-suq li hija tkun wettqet, proporzjonati, fid-dawl, jekk ikun possibbli, tal-ispejjeż u tal-benefiċċji, u ġġustifikati fid-dawl tal-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva.
38
Minn dan isegwi li awtorità regolatorja nazzjonali għandha l-obbligu, meta jkollha l-intenzjoni tadotta rimedju awtonomu konformement mal-Artikolu 72 tad-Direttiva 2018/1972, tiżgura ruħha li dan ir-rimedju jkun proporzjonat u ġġustifikat fid-dawl tal-għanijiet kollha stabbiliti fl-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva.
39
It-tielet nett, mill-Artikolu 67 tad-Direttiva 2018/1972 jirriżulta li rimedju ta’ aċċess jista’ jiġi impost fuq impriża b’saħħa sinjifikattiva fis-suq biss wara li tkun ġiet ikkonstatata, fil-kuntest ta’ analiżi tas-suq, abbażi tal-kriterji stabbiliti fit-tieni subparagrafu tal-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu, l-assenza ta’ kompetizzjoni effettiva u sostenibbli f’suq partikolari. It-tieni sentenza tal-paragrafu 4 tal-imsemmi artikolu tipprevedi li l-awtorità regolatorja nazzjonali għandha timponi obbligi skont l-Artikolu 68 ta’ din id-direttiva biss jekk, fl-assenza tagħhom, ir-riżultati għall-utenti finali ma jkunux effettivament kompetittivi.
40
Barra minn hekk, skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 73(2) tad-Direttiva 2018/1972, meta awtorità regolatorja nazzjonali jkollha l-intenzjoni, skont l-Artikolu 68 ta’ din id-direttiva, timponi obbligi abbażi tal-Artikolu 72 jew tal-Artikolu 73 tal-imsemmija direttiva, hija għandha tiżgura ruħha li l-impożizzjoni ta’ obbligi abbażi ta’ dan l-Artikolu 72 biss tkun mezz proporzjonat sabiex jiġu promossi l-kompetizzjoni u l-interessi tal-utent finali.
41
Minn dan jirriżulta li, bħall-Artikoli 67 u 73 tad-Direttiva 2018/1972, li jirreferu kemm għall-kompetizzjoni kif ukoll għall-utent finali, il-kriterji ta’ impożizzjoni ta’ obbligu ta’ aċċess relatati mal-fatt “jfeġġ suq kompetittiv sostenibbli” u mal-“interess tal-utent finali”, imsemmija fl-Artikolu 72(1) ta’ din id-direttiva, huma ta’ natura kumulattiva.
42
Minn dan jirriżulta wkoll li l-kundizzjoni ta’ impożizzjoni ta’ obbligu ta’ aċċess stabbilita fl-Artikolu 72(1) tad-Direttiva 2018/1972, tikkoinċidi, essenzjalment, mar-rekwiżit, li jirriżulta mill-Artikoli 67 u 73 ta’ din id-direttiva, li jipprovdi li tali obbligu għandu jkun proporzjonat u neċessarju meta mqabbel mal-għanijiet ta’ promozzjoni tal-kompetizzjoni u tal-interessi tal-utenti finali. Peress li dawn iż-żewġ għanijiet huma inklużi fl-għanijiet ġenerali stabbiliti fl-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva, din il-kundizzjoni għandha titqies bħala li tkun issodisfatta meta obbligu ta’ aċċess għall-assi ta’ inġinerija ċivili, impost fuq impriża indikata bħala b’saħħa sinjifikattiva f’suq partikolari, ibbażat fuq in-natura tal-problema kkonstatata fl-analiżi tas-suq, skont l-Artikolu 68(4) tal-imsemmija direttiva, ikun proporzjonat u neċessarju fid-dawl tal-għanijiet kollha stabbiliti f’dan l-Artikolu 3.
43
L-interpretazzjoni li tirriżulta mill-punti 28 sa 42 ta’ din is-sentenza hija, fit-tielet lok, sostnuta mill-għanijiet imfittxija mil-leġiżlazzjoni inkwistjoni. Fil-fatt, hekk kif jirriżulta mill-Artikolu 68(4) tad-Direttiva 2018/1972, ir-rimedji fil-qasam tal-aċċess imposti fuq impriżi b’saħħa sinjifikattiva fis-suq isegwu l-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva. Skont il-premessa 29 tal-imsemmija direttiva, l-interventi ex ante huma intiżi, b’mod partikolari, li jipproduċu benefiċċji għall-utenti finali billi jirrendu s-swieq tal-imnut effettivament kompetittivi fuq bażi sostenibbli. Minn din il-premessa jirriżulta wkoll li wieħed mill-għanijiet tal-leġiżlatur tal-Unjoni huwa li dawn l-interventi jitnaqqsu progressivament hekk kif il-kompetizzjoni tiżdied u, finalment, li jiġi żgurat li l-komunikazzjonijiet elettroniċi jkunu rregolati biss mid-dritt tal-kompetizzjoni.
44
L-Artikolu 72 tad-Direttiva 2018/1972 huwa intiż li jilħaq l-istess għanijiet. Il-premessa 187 ta’ din id-direttiva tippreċiża li l-aċċess effettiv għall-assi ta’ inġinerija ċivili huwa intiż li jtejjeb id-dinamika tal-kompetizzjoni u l-introduzzjoni tan-networks fi kwalunkwe suq downstream. Dan jenfasizza li dawn l-assi, li jistgħu jospitaw network ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, huma essenzjali għas-suċċess tat-tifrix ta’ networks ġodda, minħabba l-ispiża għolja sabiex dawn jiġu dduplikati u l-ekonomija sinjifikattiva li tista’ ssir meta dawn jintużaw mill-ġdid.
45
Minn dan jirriżulta li awtorità regolatorja nazzjonali ma tistax tillimita ruħha tikkonstata li miżura bbażata fuq l-Artikolu 72 tad-Direttiva 2018/1972 hija proporzjonata u neċessarja sabiex jiġu promossi l-kompetizzjoni u l-interessi tal-utent finali iżda jirriżulta li hija għandha tevalwa jekk dan ikunx il-każ fid-dawl tal-għanijiet kollha msemmija fl-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑15 ta’ Settembru 2016, Koninklijke KPN et, C‑28/15, EU:C:2016:692, punt 50).
46
Barra minn hekk, għandu jitfakkar li l-għanijiet ġenerali msemmija fl-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva huma elenkati mingħajr ordni ta’ prijorità.
47
Għaldaqstant, meta awtorità regolatorja nazzjonali teżamina jekk għandhiex tiġi imposta miżura abbażi tal-Artikolu 72 tad-Direttiva 2018/1972, hija ma għandhiex l-obbligu tevalwa, preliminarjament, jekk din il-miżura tkunx proporzjonata u neċessarja sabiex jiġu promossi l-kompetizzjoni kif ukoll l-interess tal-utenti finali. Hija tista’ twettaq l-eżami tal-proporzjonalità u tan-neċessità tal-imsemmija miżura billi tibda l-analiżi tagħha b’wieħed jew l-ieħor mill-għanijiet imsemmija fl-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva.
48
Għalhekk, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa jekk l-obbligu ta’ aċċess għall-assi ta’ inġinerija ċivili impost fuq Telekom Deutschland, b’applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali li tittrasponi l-Artikolu 72 tad-Direttiva 2018/1972, huwiex ibbażat fuq in-natura tal-problema kkonstatata fl-analiżi tas-suq konformement mal-Artikolu 68(4) ta’ din id-direttiva u jekk dan huwiex proporzjonat u neċessarju fid-dawl tal-għanijiet kollha msemmija, mingħajr ordni ta’ prijorità, fl-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva.
49
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-Artikolu 72 tad-Direttiva 2018/1972 għandu jiġi interpretat fis-sens li, meta awtorità regolatorja nazzjonali tevalwa jekk ikunx hemm lok li jiġi impost fuq impriża indikata bħala b’saħħa sinjifikattiva f’suq partikolari obbligu ta’ aċċess għal assi ta’ inġinerija ċivili, irrispettivament minn jekk dawn l-assi jkunux jagħmlu parti jew le mis-suq rilevanti skont l-analiżi tas-suq, din l-awtorità għandha teżamina jekk l-assenza ta’ impożizzjoni ta’ dan l-obbligu tkunx tipprekludi l-ħolqien ta’ suq kompetittiv sostenibbli u ma tkunx isservi l-interessi tal-utent finali. Barra minn hekk, l-imsemmija awtorità għandha tiżgura ruħha wkoll li l-imsemmi obbligu jkun ibbażat fuq in-natura tal-problema kkonstatata fl-analiżi tas-suq u li dan ikun proporzjonat u neċessarju, fid-dawl tal-għanijiet kollha msemmija, mingħajr ordni ta’ prijorità, fl-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva.
Fuq l-ispejjeż
50
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 72 tad-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (UE) 2018/1972 tal‑11 ta’ Diċembru 2018 li tistabbilixxi l-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
meta awtorità regolatorja nazzjonali tevalwa jekk ikunx hemm lok li jiġi impost fuq impriża indikata bħala b’saħħa sinjifikattiva f’suq partikolari obbligu ta’ aċċess għal assi ta’ inġinerija ċivili, irrispettivament minn jekk dawn l-assi jkunux jagħmlu parti jew le mis-suq rilevanti skont l-analiżi tas-suq, din l-awtorità għandha teżamina jekk l-assenza ta’ impożizzjoni ta’ dan l-obbligu tkunx tipprekludi l-ħolqien ta’ suq kompetittiv sostenibbli u ma tkunx isservi l-interessi tal-utent finali. Barra minn hekk, l-imsemmija awtorità għandha tiżgura ruħha wkoll li l-imsemmi obbligu jkun ibbażat fuq in-natura tal-problema kkonstatata fl-analiżi tas-suq u li dan ikun proporzjonat u neċessarju, fid-dawl tal-għanijiet kollha msemmija, mingħajr ordni ta’ prijorità, fl-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż.
(
i
)	L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.