62021CC0688
TUAIRIM AN ABHCÓIDE GHINEARÁLTA
MACIEJ SZPUNAR
arna tabhairt an 27 Deireadh Fómhair 2022 (
1
)
Cás C‑688/21
Confédération paysanne,
Réseau Semences Paysannes,
Les Amis de la Terre France,
Collectif Vigilance OGM et Pesticides 16,
Vigilance OG2M,
CSFV 49,
OGM: dangers,
Vigilance OGM 33
v
Príomh-Aire
Ministre de l’Agriculture et de l’Alimentation (an tAire Talmhaíochta agus Bia),
idiragraí:
Fédération française des producteurs d’oléagineux et de protéagineux
[Iarraidh ar réamhrialú ón Conseil d’État (an Chomhairle Stáit, an Fhrainc)]
(Tarchur chun réamhrialú – an Comhshaol – Orgánaigh ghéinmhodhnaithe a scaoileadh d’aon ghnó – Treoir 2001/18/CE – Airteagal 3(1) – Raon feidhme – Iarscríbhinn IB(1) – Só-ghineas – Eiseamh – Teicnící só-ghinis randamaigh in vitro – Teicnící/modhanna géinmhodhnaithe a úsáidtear go traidisiúnta agus a bhfuil a sábháilteacht cruthaithe le tamall fada – Sláinte an duine agus an comhshaol a chosaint)
Réamhrá
1.
Tarlaíonn athruithe géiniteacha go nádúrtha i ngach orgánach beo. Féadann siad a bheith mar thoradh ar fhachtóirí inginiúla, mar shampla earráid i gcóipeáil DNA le linn iolrú na gceall, nó eisginiúla, mar ionradaíocht, go háirithe ag gathanna UV, oibreáin cheimiceacha, víris, etc. Tarlaíonn na hathruithe seo ar leibhéal ceallach an orgánaigh. Nuair a bheidh siad cobhsaithe, is féidir iad a chur ar aghaidh chuig na glúnta ina dhiaidh sin. Tugtar “sócháin” orthu seo. Cuirtear sócháin atá fabhrach don orgánach chun cinn sa phróiseas roghnúcháin nádúrtha, agus cuirtear deireadh leo siúd a dhéanann dochar dó. Ar an gcaoi sin, ligeann sócháin d’orgánaigh oiriúnú d’athruithe sa chomhshaol, i measc rudaí eile. Is é inneall na héabhlóide. Go teicniúil, déantar na horgánaigh bheo a mhodhnú go géiniteach mar sin.
2.
Chomh luath leis an Réabhlóid Neoiliteach, rinne daoine modhnú géiniteach ar phlandaí (
2
) chun speicis fhiáine a chlaochlú ina speicis a bhfuil luach cothaithe suntasach acu. Tá beagnach gach planda a tháirgtear faoi láthair mar bhia don duine, ó chruithneacht go bananaí, mar thoradh ar roghnú daonna saorga agus d’aon ghnó, sócháin a tharlaíonn go nádúrtha (sócháin “spontáineacha” mar a thugtar orthu), chomh maith le hibridiú cineálacha éagsúla, agus is beag atá acu i gcoiteann lena sinsir fhiáine.
3.
Le linn an 20ú haois, rinne daoine máistreacht ar an teicníc a bhaineann le hastú go saorga, ag baint úsáide as fachtóirí ceimiceacha nó fisiceacha, sócháin ag ráta i bhfad níos tapúla (ó 1,000 go 10,000 uair) ná na sócháin spontáineacha. Tugtar “só-ghineas” ar an teicníc seo (
3
). Toisc go bhfuil carachtar tionóisceach ag na sócháin a chothaítear mar sin, mar atá sa nádúr, ní mór don phróiseas ansin iad siúd a bhfuil spéis agranamaíoch iontu a roghnú. Tugtar “só-ghineas randamach” nó “só-ghineas traidisiúnta” air seo.
4.
Chomh maith le ar phlandaí iomlána nó ar chodanna de phlandaí (in vivo), is féidir só-ghineas randamach a dhéanamh freisin ar chultúir in vitro na n-orgán, fíocháin, braislí de chealla neamhdhifreáilte (callas), cealla aonair agus protaplastaí (
4
). Mar thoradh ar chultúr in vitro athghintear planda iomlán ón ábhar planda a shaothraítear mar sin.
5.
Ag deireadh an 20ú haois, mar gheall ar an dul chun cinn san eolaíocht, bhíothas in ann an géanóm a scoilt agus géin amháin nó níos mó ó orgánach eile a thabhairt isteach ann, lena n-áirítear orgánach nach bhféadfadh a ábhar géiniteach a tharchur go nádúrtha chuig an orgánach óstach, amhail orgánach ó speiceas eile. Tugtar “trasghéineas” nó “innealtóireacht ghéiniteach” air seo.
6.
Ar deireadh, de bharr na dteicnící a forbraíodh go príomha ag tús na haoise seo, is féidir sócháin spriocdhírithe a aslú, a bhaineann le géin ar leith agus na hathruithe atá ag teastáil a thabhairt ón tús, gan gá le rogha a dhéanamh ina dhiaidh sin. Tugtar só-ghineas stiúrtha” nó “modhnú géanóim” ar na teicnící seo.
7.
Spreagann na teicnící nua seo um modhnú géiniteach, go háirithe trasghéineas, laistigh den Aontas Eorpach, mothú láidir éartha ó chuid shuntasach den tsochaí, agus ó chuid d’fheirmeoirí. Mar gheall ar an amhras a bhíonn orthu tá creat reachtach docht ann d’orgánaigh ghéinmhodhnaithe (GMOnna), agus toirmeasc iomlán i bhformhór na mBallstát (
5
).
8.
Baineann an cás seo leis an gceist an gcaithfear cineálacha de thoradh só-ghineas randamach in vitro, a measadh go dtí seo a bheith eisiata ó raon feidhme na reachtaíochta seo agus a bhfuil líon áirithe díobh á saothrú san Aontas, lena n-áirítear cineálacha ola síl ráibe atá frithsheasmhach ar na lotnaidicídí atá i gceist sna príomhimeachtaí, teacht faoi raon feidhme na reachtaíochta sin as seo amach mar an gcéanna leis na cineálacha trasghéineacha.
An dlí lena mbaineann
9.
De réir Airteagal 3(2) agus Iarscríbhinn IB(2) de Threoir 2001/18/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Márta 2001 maidir le scaoileadh réamhbheartaithe orgánach géinmhodhnaithe amach sa chomhshaol agus lena n-aisghairtear Treoir 90/220/CEE ón gComhairle (
6
).
“Chun críocha na Treorach seo, beidh feidhm ag na sainmhínithe seo a leanas:
[...]
2)
“orgánach ghéinmhodhnaithe (GMO)”: orgánach, seachas daoine, a bhfuil a ábhar géiniteach modhnaithe ar bhealach nach dtarlaíonn go nádúrtha trí iolrú agus/nó trí athchuingriú nádúrtha.
Chun críche an tsainmhínithe seo:
a)
déantar an modhnú géiniteach ar a laghad trí úsáid a bhaint as na teicnící atá liostaithe in Iarscríbhinn I A, cuid a haon;
b)
ní mheastar go bhfuil modhnú géiniteach mar thoradh ar na teicnící atá liostaithe in Iarscríbhinn I A, cuid a dó;
10.
Foráiltear le hAirteagal 3(1) den Treoir sin mar a leanas:
“Níl feidhm ag an Treoir seo maidir le horgánaigh a fhaightear trí na teicnící modhnú géiniteach atá liostaithe in Iarscríbhinn IB.”
11.
Foráiltear le hIarscríbhinn IB(1), den Treoir sin:
“Is iad na teicnící/modhanna modhnaithe ghéinitigh a tháirgeann orgánaigh atá le heisiamh ó raon feidhme na Treorach seo, ar choinníoll nach mbaineann siad le húsáid móilíní aigéid núicléasaigh athchuingreach nó GMOnna seachas iad siúd a eascraíonn as ceann amháin nó níos mó de na teicnící/modhanna a liostaítear thíos, ná:
1)
an só-ghineas;
12.
De réir Airteagal 5(1) de Threoir (AE) 2015/1535 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, an 9 Meán Fómhair 2015, lena leagtar síos nós imeachta chun faisnéis a sholáthar i réimse na rialachán teicniúil agus na rialacha maidir le seirbhísí na Sochaí Faisnéise (
7
):
“Faoi réir Airteagal 7, cuirfidh na Ballstáit aon dréachtrialachán teicniúil in iúl don Choimisiún láithreach, ach amháin i gcás trasuímh iomlán simplí ar dhlí idirnáisiúnta nó Eorpach, agus sa chás sin is leor faisnéis shimplí maidir leis an dlí ábhartha; tabharfaidh siad fógra don Choimisiún freisin faoi na cúiseanna ar gá rialachán teicniúil den sórt sin a bhunú, ach amháin má tá na cúiseanna sin soiléir cheana féin ón dréacht.
[...]
Cuirfidh an Coimisiún an dréachtrialachán teicniúil agus na doiciméid go léir a chuirfear faoina bhráid faoi bhráid na mBallstát eile láithreach; féadfaidh sé freisin an dréacht a chur faoi bhráid an choiste dá dtagraítear in Airteagal 2 den Treoir seo agus, i gcás inarb iomchuí, faoi bhráid an choiste atá inniúil sa réimse i gceist, le haghaidh tuairime.
[...]”
13.
Foráiltear le hAirteagal 6(2) den Treoir sin:
Déanfaidh na Ballstáit:
[...]
–
[...] glacadh aon dréachtrialachán teicniúil eile, seachas dréachtrialacháin a bhaineann le seirbhísí a áireamh, a chur siar ar feadh sé mhí, ón dáta a bhfaighidh an Coimisiún an fógra dá dtagraítear in Airteagal 5(1), má eisíonn an Coimisiún nó Ballstát eile, laistigh de thrí mhí ón dáta sin, tuairim mhionsonraithe ar dá réir a bhfuil gnéithe sa dréachtrialachán a d’fhéadfadh bacainní a chur ar shaorghluaiseacht earraí faoi chuimsiú an mhargaidh inmheánaigh,
[...]”
Na fíricí ba chúis leis an díospóid, na príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tarchuireadh i gcomhair réamhrialú
14.
Sa díospóid sna príomhimeachtaí, cuireann an Confédération paysanne, aontas talmhaíochta na Fraince, chomh maith le seacht gcomhlachas atá in éadan GMOnna, i gcoinne an Phríomh-Aire agus an Aire Talmhaíochta agus Bia (an Fhrainc), le tacaíocht ó Fédération française des producteurs d’oléagineux et de protéagineux (an “FOP”), eagraíocht ghairmiúil d’earnáil olaí agus próitéiní glasraí, maidir le teicnící áirithe só-ghinis a eisiamh ó raon feidhme fhorálacha dhlí na Fraince lena rialaítear saothrú, margú agus úsáid GMOnna, chomh maith le clárú cineálacha a eascraíonn as na teicnící seo i gcatalóg na Fraince de chineálacha plandaí.
15.
Ina breithiúnas an 25 Iúil 2018, Confédération paysanne agus páirtithe eile (
8
), chinn an Chúirt, agus í ag freagairt na gceisteanna le haghaidh réamhrialú ón gComhairle Stáit (An Fhrainc), an chúirt a tharchuir an cheist láithreach freisin, a ardaíodh i gcomhthéacs na n-imeachtaí céanna is é sin na príomhimeachtaí, go háirithe, “gur cheart Airteagal 3(1) de Threoir 2001/18, arna léamh i gcomhar le hIarscríbhinn I B(1), den Treoir sin, in éineacht le haithris 17 di, a léiriú sa chaoi nach ndéantar ach orgánaigh a fhaightear trí theicnící/modhanna só-ghinis a úsáideadh go traidisiúnta d’fheidhmeanna éagsúla agus a bhfuil a sábháilteacht cruthaithe le tamall fada a eisiamh ó raon feidhme na Treorach sin” (
9
). Shoiléirigh an Chúirt freisin nár cheart modhanna nó teicnící (
10
) só-ghinis “a tháinig chun solais nó a forbraíodh go príomha tar éis dháta glactha [na Treorach 2001/18]” a eisiamh ó chur i bhfeidhm na Treorach céanna (
11
).
16.
D’eisigh an Conseil d’État a cinneadh an 7 Feabhra 2020. Go háirithe, d’ordaigh sé don Phríomh-Aire liosta uileghabhálach na dteicnící nó na modhanna só-ghinis a úsáidtear go traidisiúnta le haghaidh feidhmeanna éagsúla agus a bhfuil a sábháilteacht cruthaithe le tamall fada a shocrú, laistigh de shé mhí tar éis an chinnidh seo a fhógairt, trí fhoraithne tar éis comhairle a fháil ón Haut Conseil des biotechnologies (Ard-Chomhairle na mBiteicneolaíochtaí, an “HCB”). Chuige sin, mheas an chúirt sin leis an gcinneadh sin gur tháinig na teicnící/modhanna “só-ghinis stiúrtha” nó “modhnaithe géanóim” agus na teicnící “só-ghineas randamach in vitro” i ndiaidh an dáta sin nó gur forbraíodh iad go príomha tar éis ghlacadh Treoir 2001/18 agus nach mór a mheas mar sin go bhfuil sé faoi réir na n-oibleagáidí a fhorchuirtear ar GMOnna leis an Treoir sin, arna léamh i bhfianaise bhreithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile.
17.
Mar chuid d’fhorghníomhú an urghaire a eisíodh le Cinneadh an Conseil d’État an 7 Feabhra 2020, dhréachtaigh rialtas na Fraince dréachtfhoraithne agus dhá dhréachtordú Tá sé mar aidhm ag na dréachtaí atá i gceist na rialacháin náisiúnta a mhodhnú trí fhoráil a dhéanamh go bhféadfar só-ghineas randamach a mheas mar úsáid thraidisiúnta, gan aon mhíchaoithiúlacht cruthaithe do shláinte an phobail ná don chomhshaol “seachas an só-ghineas randamach in vitro ina ndéantar cealla planda saothraithe in vitro a chur faoi shó-ghineacha ceimiceacha nó fisiceacha”. Déanann siad foráil freisin maidir le cineálacha plandaí a bhaint as catalóg oifigiúil na Fraince de na cineálacha a fhaightear leis an teicníc dheireanach seo. Cuireadh an dréachtfhoraithne i dtrácht faoi bhráid an HCB, agus eisíodh a thuairim, arb éard é tuairim a choiste eolaíochta agus moladh a choiste eacnamaíoch, eitice agus sóisialta, an 7 Iúil 2020 (
12
).
18.
An 6 Bealtaine 2020, cuireadh an dréachtfhoraithne agus an dá dhréachtordú in iúl don Choimisiún Eorpach faoi Threoir 2015/1535. Tar éis an fhógra sin a thabhairt, d’eisigh an Coimisiún tuairim mhionsonraithe an 7 Lúnasa 2020, bunaithe ar réamhthuarascáil an 19 Bealtaine 2020 ón Údarás Eorpach um Shábháilteacht Bia (EFSA), inar chuir sé in iúl, go háirithe, nach raibh údar leis na cineálacha a eascraíonn as só-ghineas randamach in vitro a scriosadh as an gcatalóg oifigiúil. Mheas an institiúid seo, dá nglacfaí na dréachtfhoraitheanta agus na dréachtorduithe mar atá siad, go mbeidís, dar léi, ar neamhréir le hAirteagal 3(1) agus le hIarscríbhinn I B de Threoir 2001/18, agus le hAirteagal 14 de Threoir 2002/53/CE (
13
) agus Airteagal 14 de Threoir 2002/55/CE (
14
), forálacha a liostaíonn na cásanna ina gceadaítear clárú éagsúlachta sa chatalóg a chealú. Áitíonn an institiúid sin nach bhfuil bonn cirt leis an idirdhealú idir só-ghineas in vivo agus só-ghineas in vitro le téacs Threoir 2001/18, nó le breithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile, ná le sonraí eolaíocha. Tacaíonn ocht mBallstát leis an tuairim mhionsonraithe sin.
19.
I bhfianaise na tuairime mionsonraithe ón gCoimisiún, níor glacadh an fhoraithne agus na horduithe atá i gceist. Mar sin, níor cuireadh na hurghairí dá bhforáiltear le cinneadh na cúirte a rinne an tarchur an 7 Feabhra 2020 i bhfeidhm d’ainneoin an teorainn ama sé mhí a bheith caite, agus d’iarr na hiarratasóirí sna príomhimeachtaí ar an gcúirt a rinne an tarchur forghníomhú an chinnidh sin a áirithiú trí bhíthin íocaíochta pionósaí. D’iarr an tAire Talmhaíochta agus Bia ar an gcúirt a rinne an tarchur a chinneadh go raibh gach beart déanta ag an rialtas chun na hurghairí a eisíodh sa chinneadh sin a chur i bhfeidhm agus gan pionós a ordú.
20.
I bhfianaise, ar thaobh amháin, na tuairime mionsonraithe ón gCoimisiún agus réamhthuarascáil an EFSA agus, ar an taobh eile, go háirithe, na tuairime ó HCB an 7 Iúil 2020, tá amhras ar an Conseil d’État maidir le léirmhíniú ceart Threoir 2001/18 i bhfianaise bhreithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile. Ba faoi na coinníollacha sin a chinn an Conseil d’État bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
“1)
An gcaithfear Airteagal 3(1) de Threoir [2001/18], arna léamh i dteannta Iarscríbhinn I B(1) a ghabhann leis an Treoir sin agus i bhfianaise aithris 17 di, a léiriú sa chaoi, chun idirdhealú a dhéanamh idir na teicnící/modhanna só-ghinis na teicnící/modhanna a úsáidtear go traidisiúnta le haghaidh feidhmeanna éagsúla agus a bhfuil a sábháilteacht cruthaithe le tamall fada, de réir bhrí an bhreithiúnais [Confédération paysanne agus páirtithe eile], nach mór a mheas ach na modhanna ar dá réir a mhodhnaíonn an t-oibreán só-ghineach ábhar géiniteach an orgánaigh nó na héagsúlachtaí uile ar an orgánach a tharlódh leis an bpróiseas a úsáidtear a chur san áireamh, lena n-áirítear éagsúlachtaí somaclanacha, a d'fhéadfadh tionchar a bheith acu ar shláinte an duine agus ar an gcomhshaol?
2)
An gcaithfear Airteagal 3(1) de Threoir [2001/18], arna léamh i dteannta Iarscríbhinn I B(1) a ghabhann leis an Treoir sin agus i bhfianaise aithris 17 di, a léiriú sa chaoi, chun a chinneadh ar baineadh úsáid as teicníc/modh só-ghinis go traidisiúnta le haghaidh feidhmeanna éagsúla agus cibé an bhfuil a sábháilteacht cruthaithe le tamall fada, de réir bhrí an bhreithiúnais [Confédération paysanne agus páirtithe eile], nach mór ach cultúir allamuigh orgánaigh a fhaightear tríd an modh/teicníc sin a mheas nó más féidir breathnú freisin ar oibreacha agus foilseacháin taighde nach mbaineann leis na barra sin agus cibé acu, maidir leis na hoibreacha agus na foilseacháin sin, amháin iad siúd a dhéileálann le rioscaí ba chóir do shláinte an duine nó don chomhshaol a chur san áireamh?”
21.
Fuarthas an iarraidh ar réamhrialú ag an gCúirt Bhreithiúnais an 17 Samhain 2021. Níor ghlac Uachtarán na Cúirte leis an iarratas ón gcúirt a rinne an tarchur déileáil leis an gcás seo faoin nós imeachta brostaithe de bhun Airteagal 105 de Rialacha Nós Imeachta na Cúirte Breithiúnais. Chinn sé, áfach, go dtabharfaí tosaíocht don chás seo i gcomhréir le hAirteagal 53(3) de na rialacha sin. Chuir na hiarratasóirí sna príomhimeachtaí, an FOP, Rialtas na Fraince, agus an Coimisiún barúlacha i scríbhinn isteach. Chuir na páirtithe céanna a gcuid barúlacha ó bhéal i láthair le linn na héisteachta ar an 20 Meitheamh 2022.
Anailís
22.
Cuireann an chúirt a rinne an tarchur dhá cheist a bhaineann le léiriú Threoir 2001/18 i bhfianaise an bhreithiúnais Confédération paysanne agus páirtithe eile, a bhfuil a n-inghlacthacht á gceistiú ag an FOP. Níl an t-amhras céanna orm agus atá ar an gcúirt sin. Feictear dom nach dtabharfadh freagra simplí ar na ceisteanna dá dtagraítear do réamhrialú mar a foirmíodh é an soiléiriú a theastaíonn ón gcúirt a rinne an tarchur nó, ar aon nós, nach gceadódh sé na forálacha atá i gceist a chur i bhfeidhm go haonfhoirmeach laistigh den Aontas Eorpach. Molfaidh mé, dá bhrí sin, sa Tuairim seo go rachadh an Chúirt níos faide ná na ceisteanna sin, cosúil leis na línte atá tarraingthe cheana féin i mbreithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile.
Réamhbharúlacha
23.
Sula dtosóidh mé ar an anailís shubstainteach, creidim gur gá na ráitis seo a leanas a dhéanamh.
Ar ábhar na díospóide sna príomhimeachtaí
24.
Agus í ag cur a cuid ceisteanna faoi bhráid na Cúirte bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú sa chás as a n-eascraíonn breithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile, luaigh an chúirt a rinne an tarchur dhá theicníc nó mhodh modhnaithe ghéinitigh (
15
) a raibh amhras ann, dar léi, maidir lena n-eisiamh ó raon feidhme Threoir 2001/18: só-ghineas randamach in vitro agus só-ghineas stiúrtha.
25.
Sa chuid oibríochtúil den bhreithiúnas seo, níor luaigh an Chúirt Bhreithiúnas go sainráite aon cheann de na teicnící nó modhanna sin. Mar sin féin, mheas sí, go háirithe, go “n-iarrtar ar an gcúirt a rinne an tarchur rialú a dhéanamh, go háirithe, ar theicnící/modhanna só-ghinis stiúrtha a bhaineann le húsáid na hinnealtóireachta géinití” agus gur “chosúil nó gur forbraíodh na teicnící nó na modhanna sin go príomha ó glacadh Treoir 2001/18” (
16
). Ansin, bunaithe ar thorthaí fíorasacha na cúirte a rinne an tarchur, thug an Chúirt Bhreithiúnas faoi deara “go bhféadfadh na rioscaí a bhaineann le húsáid na dteicnící/modhanna nua só-ghinis seo a bheith cosúil leo siúd a eascraíonn as táirgeadh agus idirleathadh GMOnna trí bhíthin só-ghinis”, mar gheall “ar thaobh amháin, [...] ar modhnú díreach ar ábhar géiniteach orgánaigh trí shó-ghineas is féidir na héifeachtaí céanna a fháil le tabhairt isteach géine coigríche san orgánach sin agus, ar an taobh eile, [...] is féidir cineálacha géinmhodhnaithe a tháirgeadh ar ráta agus i gcomhréireanna atá díréireach leo siúd a eascraíonn as modhanna traidisiúnta só-ghinis randamach a chur i bhfeidhm de bharr na dteicnící/modhanna nua seo a fhorbairt” (
17
).
26.
Dá bhrí sin, níl aon amhras ann, de réir bhreithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile, nach dtagann só-ghineas stiúrtha faoi chuimsiú raon feidhme Threoir 2001/18, i gcomhréir le hAirteagal 3(1) de, arna léamh i gcomhar le hIarscríbhinn I B(1), den Treoir sin. Ina theannta sin, is cosúil go nglactar leis go coitianta gur tháinig an teicníc seo chun cinn tar éis glacadh an Treoir sin.
27.
Ar an taobh eile, níor rialaigh an Chúirt go sainráite maidir leis an modh só-ghinis randamach a cuireadh i bhfeidhm in vitro. Mar sin féin, is é an modh sin go díreach atá i gceist sna príomhimeachtaí. Go deimhin, bhí na dréachtrialacháin a chuir rialtas na Fraince in iúl don Choimisiún ina n-ábhar do thuairim mhionsonraithe ón institiúid sin mar gheall ar eisiamh, sa dréachtfhoraithne, ón liosta modhanna a thagann faoi úsáid thraidisiúnta, gan dochar cruthaithe do shláinte an phobail nó don chomhshaol, de shó-ghineas randamach in vitro, scriosadh, sna dréachtfhoraitheanta, de chineálacha plandaí de na cineálacha a fuarthas ag baint úsáide as an modh sin as chatalóg na Fraince. Is í an mhoill maidir leis na dréachtaí sin a ghlacadh mar gheall ar an tuairim mhionsonraithe sin is cúis leis an gcaingean forghníomhaithe a tugadh os comhair na cúirte a rinne an tarchur.
28.
Braitheann réiteach na díospóide sna príomhimeachtaí, dá bhrí sin, ar an bhfreagra ar an gceist an bhféadfaí modh an tsó-ghinis randamach a chuirtear i bhfeidhm in vitro a eisiamh ó raon feidhme Threoir 2001/18.
Inghlacthacht
29.
Áitíonn an FOP nach bhfuil an tarchur chun réamhrialú seo inghlactha sa mhéid is, de réir bhreithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile agus i bhfianaise na faisnéise agus na sonraí eolaíocha fíorasacha atá ar fáil don chúirt a rinne an tarchur, nach bhfuil aon amhras réasúnach ann maidir le léiriú ceart ar Airteagal 3(1) de Threoir 2001/18 i gcomhar le hIarscríbhinn I B(1) den Treoir sin. Go sonrach, de réir an pháirtí sin, i gcomhthéacs na bpríomhimeachtaí, ní mór na forálacha sin a léiriú sa chaoi nach bhfuil an Treoir sin infheidhme maidir le só-ghineas randamach in vitro.
30.
Mar sin féin, léiríonn seasaimh na n-iarratasóirí sna príomhimeachtaí, ar thaobh amháin, agus seasamh Rialtas na Fraince, an FOP féin agus an Choimisiúin, ar an taobh eile, go hiomlán in aghaidh a chéile, i mo thuairim nach bhfuil an léiriú ar bhreithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile, ná an measúnú ar na sonraí eolaíocha agus fíorasacha a bhaineann le só-ghineas randamach in vitro chomh soiléir agus a áitíonn an FOP. Measaim mar sin go bhfuil amhras réasúnach ann maidir leis an léiriú atá á lorg ag an gcúirt a rinne an tarchur agus go bhfuil an tarchur seo do réamhrialú inghlactha. Ar an taobh eile, mar a thug mé le fios thuas, molfaidh mé na ceisteanna a tarchuireadh le haghaidh réamhrialú a athchruthú, d’fhonn freagra úsáideach a thabhairt don chúirt a rinne an tarchur chun an díospóid atá ar feitheamh ós a comhair a réiteach (
18
).
Argóintí na bpáirtithe
31.
Leagann na hiarratasóirí sna príomhimeachtaí béim, ar an gcéad dul síos, ar thábhacht phrionsabal an ionchais dhlisteanaigh maidir le reachtaíocht a chosnaíonn an tsláinte agus an comhshaol a chothabháil, prionsabal an neamh-aischéimnithe i gcosaint na sláinte agus an chomhshaoil, prionsabal an réamhchúraim maidir le léiriú agus cur i bhfeidhm Threoir 2001/18.
32.
Ar an dara dul síos, déanann na hiarratasóirí sna príomhimeachtaí tagairt do na difríochtaí idir só-ghineas in vivo agus só-ghineas in vitro. Dar leo, ní hamháin go n-oibríonn só-ghineacha go héagsúil nuair a chuirtear i bhfeidhm iad ar chealla scoite nó ar phlandaí iomlána, ach spreagann an cultúr in vitro féin agus athghiniúint na gceall a shaothraítear i bplandaí athruithe breise géiniteacha, ar a dtugtar “éagsúlachtaí sómaclónacha”. Mar sin féin, ní mór na hathruithe sin a chur san áireamh freisin agus measúnú á dhéanamh ar thionchar an mhodh só-ghinis in vitro, toisc go mbaineann rioscaí ionchasacha leo do shláinte an duine agus don chomhshaol.
33.
Ar deireadh, ar an tríú dul síos, luann na hiarratasóirí sna príomhimeachtaí, cé is moite d’éagsúlacht síolta ráibe, go ndearnadh na plandaí a eascraíonn as só-ghineas randamach in vitro a fhorbairt go príomha tar éis 2001, in éineacht leis na plandaí trasghéinenacha.
34.
Óna thaobh féin, tá seasaimh ag an FOP, ag Rialtas na Fraince agus ag an gCoimisiún in aghaidh seasamh na n-iarratasóirí sna príomhimeachtaí. Ar an gcéad dul síos, cuireann na páirtithe sin in iúl, go bunúsach, gur teicníc an-sean agus an-aitheanta é cultúr in vitro agus nach bhfuil baint shonrach aige le modhnú géiniteach. Bheadh eolas maith ar a éifeachtaí, lena n-áirítear éagsúlachtaí somaclanacha, agus ní bheadh rioscaí sonracha ag baint leo do shláinte an duine ná don chomhshaol. Ina theannta sin, ní athródh cultúr in vitro an bealach a dtagann sócháin as an só-ghineas. Mar sin, seachas minicíocht agus líon na sóchán a ghintear, thabharfadh só-ghineas randamach in vitro na torthaí céanna le só-ghineas randamach in vivo, agus dá bhrí sin, bheadh a n-idirdhealú i dtéarmaí dlíthiúla gan bhunús.
35.
Ar an dara dul síos, dearbhaíonn na páirtithe sin, le samplaí tacaíochta, go ndearnadh cineálacha plandaí de thoradh ar shó-ghineas in vitro, iad siúd atá beartaithe lena gcaitheamh ag an duine nó ag ainmhithe amhail arbhar agus ráibe, a mhargú ó thús na 1990idí, is é sin le rá go maith roimh ghlacadh an Treoir 2001/18.
Athmhúnlú ar na ceisteanna arna dtarchur chun réamhrialú
36.
Ní trí fhoirmiúlacht amháin a chuirim seasaimh agus argóintí na bpáirtithe i láthair. Agus Treoir 2001/18 á dréachtú aige, d’ainmnigh reachtóir an Aontais ceann de na teicnící atá eisiata óna raon feidhme ag an nóisean “só-ghineas” atá soiléir, cé nach bhfuil sé beacht go leor b’fhéidir. I mbreithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile, chuir an Chúirt Bhreithiúns teorainn le raon feidhme an eisiata seo trí thagairt a dhéanamh d’aithris 17 den Treoir sin. Mar sin féin, úsáideann an aithris sin critéar ginearálta agus aonchiallach ar theicnící nó modhanna só-ghinis “a úsáideadh go traidisiúnta le haghaidh feidhmeanna éagsúla agus a bhfuil a sábháilteacht cruthaithe le tamall fada.” (
19
). Chuir an Chúirt critéar breise leis, is é sin na teicnící nó na modhanna só-ghinis “a tháinig chun solais nó a forbraíodh go príomha tar éis dháta glactha na treorach sin” (
20
). Léiríonn seasaimh agus argóintí na bpáirtithe, áfach, cé chomh casta is atá sé measúnú a dhéanamh ar shábháilteacht teicníc nó modh modhnaithe ghéinitigh agus d’fhéadfadh go mbeadh roinnt tuairimí éagsúla ann maidir leis an gceist atá simplí de réir cosúlachta an bhfuil an teicníc nó an modh seo in úsáid le fada an lá (
21
).
37.
Sa chás seo, iarrann an chúirt a rinne an tarchur ar an gCúirt Bhreithiúnas leanúint ar aghaidh ar an gcosán a leagtar amach i mbreithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile trí na critéir a forbraíodh sa bhreithiúnas sin a fhorlíonadh ar dhá phointe, eadhon cineál na n-athruithe ar an orgánach a tharlódh agus nádúr na sonraí eolaíocha, nach mór a chur san áireamh chun a mheasúnú ar baineadh úsáid as teicníc nó modh géinmhodhnaithe go traidisiúnta le haghaidh feidhmeanna éagsúla agus cibé an bhfuil a sábháilteacht cruthaithe le tamall fada.
38.
Cé go bhfuil na ceisteanna sin ábhartha i gcomhthéacs an mheasúnaithe ar shábháilteacht orgánaigh ghéinmhodhnaithe ar leith, ní amhlaidh atá an cás, áfach, i gcomhthéacs an mheasúnaithe ar shábháilteacht teicníce nó modha géinmhodhnaithe i gcoitinne. Mar a thug an Coimisiún faoi deara mar ba cheart ag an éisteacht, tá sé tábhachtach gan mearbhall a chur ar an dá anailís sin agus raon feidhme Threoir 2001/18 á shainiú. Nuair a chuirtear i bhfeidhm iad maidir le teicníc nó modh modhnaithe ghéinitigh, ní fhéadfaidh na critéir anailíse atá molta ag an gcúirt a rinne an tarchur, i bhfianaise an iliomad sonraí atá ar fáil, go minic contrártha, agus na tuairimí éagsúla ar dócha go dtacóidh na sonraí sin leo, teacht ar réitigh dhifriúla agus neamh-chomhsheasmhacha.
39.
Tá an chéad sampla den débhríocht a d’fhéadfadh teacht chun cinn le fáil cheana féin i gcinneadh na Comhairle Stáit an 7 Feabhra 2020 agus sa dréachtfhoraithne atá ceaptha an cinneadh sin a chur chun feidhme. Faoin gcinneadh sin, caithfidh siad a bheith faoi réir na n-oibleagáidí a eascraíonn as Treoir 2001/18 orgánaigh a fhaightear trí úsáid a bhaint as só-ghineas randamach in vitro“ina ndéantar cealla planda saothraithe in vitro a chur faoi shó-ghineacha”. Níl sé soiléir, áfach, ar cheart an soiléiriú sin a thuiscint mar shainmhíniú na Comhairle Stáit ar shó-ghineas in vitro, nó mar theorannú a bhaineann le só-ghineas in vitro amháin ar chealla leithlisithe, ós rud é go bhféadfaí an teicníc sin a chleachtadh freisin ar eintitis eile, amhail prótaplastaí, callais nó fíocháin. Mar sin féin, má chuirtear i bhfeidhm na gcritéar a bhunaigh an Chúirt i mbreithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile agus measúnú á dhéanamh ar shábháilteacht só-ghineas in vitro, féadfaidh sé torthaí éagsúla a thabhairt ag brath ar an eintiteas atá faoi réir an chultúir seo, rud a chothaíonn riosca mearbhaill maidir le raon feidhme na Treorach 2001/18 (
22
).
40.
Dá bhrí sin, táim den tuairim chéanna leis an gCoimisiún, dá bhfágfaí faoi rogha na n-údarás agus na gcúirteanna sna Ballstáit cinneadh a dhéanamh maidir le cén teicníc nó modh modhnaithe ghéinitigh a úsáideadh go traidisiúnta le haghaidh feidhmeanna éagsúla agus an bhfuil a sábháilteacht cruthaithe le tamall fada, fiú leis na gcritéar breise a d’fhéadfadh a bheith mar thoradh ar fhreagra na gceisteanna arna dtarchur chun réamhrialú sa chás seo, bhainfí an bonn d’aonfhoirmeacht léiriú Threoir 2001/18, maidir lena ghné is bunúsaí, is é sin a raon feidhme.
41.
Thairis sin, chun teacht ar an gconclúid a glacadh i mbreithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile, bhí an Chúirt in ann brath, ar thaobh amháin, ar aithris 17 de Threoir 2001/18 (
23
) agus, ar an taobh eile, ar thorthaí fíorasacha na cúirte a rinne an tarchur, ar dá réir “d'fhéadfadh na rioscaí a bhaineann le húsáid na dteicnící/modhanna nua seo de shó-ghineas [stiúrtha] a bheith cosúil leo siúd a eascraíonn as táirgeadh agus scaipeadh GMOnna trí thrasghéineas” (
24
).
42.
Mar sin féin, níl aon eolas i dtéacs Threoir 2001/18 ná san ábhar atá sa chomhad atá ar fáil don Chúirt Bhreithiúnas ar a bhféadfadh an chúirt sin na rialacha a bhfuil a mbunú á lorg ag an gcúirt a rinne an tarchur sa chás seo a bhunú (
25
). Dá bhrí sin, bheadh ar an gCúirt Bhreithiúnas, na rialacha sin a fhorbairt ex nihilo, trí fhreagraí a thabhairt ar cheisteanna nach bhfuil dlíthiúil, ach atá eolaíoch agus fíorasach.
43.
Molaim don Chúirt, mar sin, deireadh a chur leis an débhríocht a chothaítear le haithris 17 de Threoir 2001/18 agus an cheist a réiteach go cinntitheach an bhfuil só-ghineas randamach in vitro eisiata ó raon feidhme na treorach sin. Dá bhrí sin, tá sé beartaithe agam na ceisteanna arna dtarchur chun réamhrialú sa chás seo a bhaineann, go bunúsach, leis an gceist an gcaithfear Airteagal 3(1) de Threoir 2001/18 arna léamh i gcomhar le hIarscríbhinn I B(1), den Treoir sin, agus i bhfianaise aithris 17 di, a léiriú sa chaoi go dtagann só-ghineas randamach a chuirtear i bhfeidhm in vitro faoi chuimsiú Iarscríbhinn I B(1), den Treoir sin.
Anailís ar cheisteanna athchruthaithe
44.
Tugaim le fios ag an tús, i mo thuairim, nach bhfuil aon chúis, go heolaíoch nó go dlíthiúil, freagra diúltach a thabhairt ar an gceist seo.
Conclúidí bunaithe ar na doiciméid eolaíocha atá ar fáil
45.
Leanann sé ó na doiciméid a tarraingíodh suas i gcomhthéacs an nós imeachta reachtaigh atá i gceist sna príomhimeachtaí nach mbaineann idirdhealú idir só-ghineas in vivo agus só-ghineas in vitro le hábhar ó thaobh na heolaíochta de.
46.
Mar chuid den scrúdú ar na dréachtrialacháin ar thug an Fhrainc fógra dóibh, a luaitear i bpointe 17 den Tuairim seo, d’iarr an Coimisiún tuairim ar EFSA. Glacadh tuarascáil deiridh Phainéal GMO EFSA an 29 Meán Fómhair 2021 (
26
).
47.
I dtuarascáil EFSA, mheas an Painéal Eolaíoch GMO gur féidir gach teicníc só-ghinis randamach a chur i bhfeidhm in vivo agus in vitro araon, fiú má d’fhéadfadh éagsúlacht a bheith idir dáileog an tsó-ghinigh nó an méid ama a nochtar dó. Bheadh na meicníochtaí móilíneacha a bhaineann le só-ghineas randamach spreagtha (
27
) mar an gcéanna i gcás sócháin spontáineacha. Tarlaíonn na meicníochtaí seo ar leibhéal na cille, agus níl sé ábhartha cibé an ngníomhaíonn an t-oibreán só-ghineach ar chill leithlisithe nó ar fhíochán atá saothraithe in vitro nó ar chuid de phlanda in vivo. Dá bhrí sin, bheadh na cineálacha sócháin a eascraíonn as só-ghineas randamach in vitro agus in vivo mar an gcéanna freisin (
28
).
48.
Tugann tuarascáil EFSA aghaidh freisin ar éagsúlachtaí sómaclónacha, a luaitear sa chéad cheist le haghaidh réamhrialú, ní mar fhadhb maidir le sábháilteacht an tsó-ghinis randamach a chuirtear i bhfeidhm in vitro, ach mar mheicníocht a bhaineann go sonrach leis an gcultúr in vitro féin ar féidir a bheith úsáideach sa phróiseas só-ghinis, sa mhéid is go gcruthaíonn sé sócháin bhreise, ónar féidir an sóchán atá ag teastáil a roghnú ansin. Liostaítear leis an tuarascáil sin na buntáistí eile a bhaineann le cultúr in vitro do shó-ghineas randamach i gcomparáid leis an bpróiseas in vivo (
29
), lena n-áirítear aonfhoirmeacht an phróisis agus an éascaíocht is mó maidir le sócháin spéise a roghnú.
49.
Ní athraíonn na sainiúlachtaí seo den chultúr in vitro a úsáidtear i gcomhthéacs só-ghinis randamach, lena n-áirítear an cruthú d’éagsúlachtaí sómaclónacha, ar bhealach ar bith an chonclúid maidir le céannacht thorthaí só-ghinis den sórt sin a chuirtear i bhfeidhm in vivo agus in vitro. Tháinig an Ghrúpa Eolaíoch GMO ar an gconclúid nach bhfuil údar leis an idirdhealú idir cineálacha a cruthaíodh trí shó-ghineas randamach in vivo agus in vitro, toisc gur féidir na sócháin chéanna a fháil tríd an dá theicníc agus go mbeidh na torthaí a eascraíonn as sin do-aitheanta (
30
).
50.
Mar sin féin, cé go bhfuil sé fíor nach mbaineann na ceisteanna arna tarchur le haghaidh réamhrialú leis na difríochtaí idir na plandaí a fuarthas, ach leis na difríochtaí idir na modhanna a úsáideadh chun iad a fháil, tá sé mar chuspóir ag Treoir 2001/18, mar sin féin, ní modhanna modhnaithe ghéinitigh a rialáil, ach nós imeachta a bhunú chun scaoileadh orgánaigh a fhaightear isteach sa chomhshaol trí na modhanna sin a údarú. Ní bhaineann an t-eisiamh ó raon feidhme na Treorach seo, a leagtar amach in Airteagal 3(1) de, i gcomhar le hIarscríbhinn I B(1), den Treoir sin, le só-ghineas mar sin, ach leis na horgánaigh a fhaightear tríd an modh sin. Mar sin de bharr céannacht na n-orgánach sin níl aon bhunús le hidirdhealú a dhéanamh idir na modhanna a úsáidtear chun iad a fháil.
51.
Tá na conclúidí céanna le fáil i dtuairim choiste eolaíochta an HCB an 29 Meitheamh 2020, a eisíodh mar chuid den nós imeachta chun an dréachtfhoraithne a luaitear i bpointe 17 de na conclúidí seo a tharraingt suas (“Tuairim an CS”) (
31
).
52.
Seachas céannacht sóchán a tharlódh de bharr sóchán randamach in vivo agus in vitro, luann tuairim an SC gur féidir leis na cineálacha céanna sóchán a bheith mar thoradh ar chultúr in vitro gan só-ghineas (trí éagsúlachtaí sómaclónacha), nó fiú a bheith le feiceáil go spontáineach sa réimse. Tugann an tuairim sin sampla den fhrithsheasmhacht in aghaidh luibhicídí áirithe, tréith atá i láthair freisin i gcineálacha síolta ráibe a bhfuil sé beartaithe ag rialtas na Fraince iad a bhaint den chatalóg faoi chuimsiú chinneadh na Conseil d’État (an Chomhairle Stáit) an 7 Feabhra 2020 a chur i gcrích. Mar chonclúid ar a thuairim, ní shainaithníonn an coiste eolaíoch “aon difríochtaí bithcheimiceacha idir na sócháin, cibé acu a fhaightear iad trí shó-ghineas randamach in vitro, in vivo, nó go spontáineach, ar chealla iargúlta nó ar eintitis ilcheallacha”, agus sonraíonn sé nach bhfuil “aon difríochtaí idir na feinitíopaí a chothaítear leis na teicníochtaí seo” (
32
). Ar an taobh eile, cuireann sé aiféala in iúl go ndíríonn an dréachtfhoraithne a cuireadh faoina bhráid, “gan bhonn eolaíoch”, ar chontúirt sraith teicnící, gan aghaidh a thabhairt ar thionchar agus ar iarmhairtí féideartha na dtréithe a ghintear, beag beann ar an modh trína bhfaightear iad (
33
). Maidir leis an bpointe deireanach sin, ba cheart a thabhairt faoi deara gurbh é sin an rogha a bhí ag reachtóir an Aontais le linn dó Treoir 2001/18 a ghlacadh agus nach féidir í a mhodhnú le hordú cúirte, ar leibhéal náisiúnta nó ar leibhéal na Cúirte.
53.
I dtéarmaí ama, tugann coiste eolaíoch HCB faoi deara gur forbraíodh só-ghineas spreagtha in vitro sna 1960idí agus 1970idí, lena n-áirítear cealla a leithlisíodh ó 1974 i leith, go háirithe ar chineálacha síolta ráibe a cuireadh ar an margadh ar scála mór ó 1992 i leith (
34
). Baineadh úsáid as roghnú in vitro gan só-ghineach nó in éineacht le só-ghineas spreagtha chun lamháltas a fháil ar luibhicíd chomh luath leis na 1980idí. Tugann sé dá aire freisin go liostaíonn bunachar sonraí coiteann de speicis ghéinmhodhnaithe na Gníomhaireachta Idirnáisiúnta do Fhuinneamh Adamhach agus Eagraíocht Bhia agus Talmhaíochta na Náisiún Aontaithe, nach bhfuil uileghabhálach, toisc go bhfuil sé bunaithe ar chlárú deonach, céad speiceas a fhaightear trí shó-ghineas in vitro, leath díobh roimh bhliain 2001 (
35
).
54.
Má théann coiste eolaíoch an HCB i ngleic le ceist na n-athruithe sómaclónacha, is feiniméan a bhaineann go sonrach leis an gcultúr in vitro é ar féidir leis féin athruithe géiniteacha nó epigenetic a chruthú, cibé an bhfuil baint aige le só-ghineas spreagtha nó nach bhfuil. Tá meicníocht na sóchán sin comhionann le meicníocht an tsócháin a tharlódh de bharr sóchán randamach (agus, ar an ábhar sin, meicníocht athruithe spontáineacha): is athruithe iolracha de thaisme agus neamhrialaithe iad sin, agus ní féidir ach le próiseas roghnóireachta ina dhiaidh sin na cinn is díol spéise agranamaíoch a roghnú (
36
).
55.
Ar an taobh eile de, ní féidir tátal a bhaint as an sliocht seo de thuairim an SC, mar a dhéanann an chúirt a rinne an tarchur ina hiarraidh, go bhfuil “dhá chur chuige [a chuireann] in aghaidh a chéile”, ceann amháin, a chuirtear i láthair i dtuarascáil EFSA, arb é atá ann, ag cur san áireamh an próiseas trína modhnaítear an t-ábhar géiniteach amháin, agus an próiseas eile, a fhormhuiníonn an chúirt a rinne an tarchur, ach a nascann sí go comhthéacsúil le tuairim an SC, arb é atá ann éifeachtaí uile an phróisis a úsáidtear ar an gcorp a chur san áireamh, go háirithe éagsúlachtaí sómaclónacha.
56.
Os a choinne sin, luann an dá dhoiciméad eolaíochta sin éagsúlachtaí sómaclónacha agus tugann siad le fios go soiléir gur féidir leis na héagsúlachtaí sin tarlú go neamhspleách ar aon oibreán só-ghineach, ach go bhfuil na hathruithe a chruthaíonn siad den chineál céanna leo siúd a eascraíonn as sóchán spreagtha chomh maith le sócháin spontáineacha. Ar leibhéal ginearálta, tá EFSA agus HCB den tuairim nach bhfuil údar maith leis an idirdhealú idir plandaí a fhaightear trí shó-ghineas in vivo agus in vitro. Tá an bonn de chineál athruithe a bheith ann a bhaineann go sonrach le só-ghineas randamach in vitro, ar cheart an riosca don tsláinte agus don chomhshaol a mheasúnú ar leithligh, ar a bhfuil an chéad cheist dá dtagraítear bunaithe, chomh maith leis an idirdhealú a dhéanann an chúirt náisiúnta idir só-ghineas randamach in vivo agus só-ghineas randamach in vitro mar sin, i bhfianaise na gcáipéisí a luadh, gan bhunús eolaíoch.
57.
Ní mór dom a thabhairt faoi deara freisin nach gcuireann na hiarratasóirí sna príomhimeachtaí i gcoinne na gconclúidí atá i dtuairim an HCB agus tuarascáil EFSA i ndáiríre. Díríonn an saineolas a ghabhann lena gcuid tuairimí sa chás seo ar éifeachtaí sonracha só-ghinis randamach in vitro ar chealla iargúlta a thaispeáint i gcomparáid ní hamháin le só-ghineas randamach in vivo, ach freisin le só-ghineas in vitro a chuirtear i bhfeidhm ar eintitis ilcheallacha.
58.
Níl sé soiléir, áfach, ar cheart cinneadh na Conseil d’État an 7 Feabhra 2020 agus an dréachtfhoraithne a eascraíonn as a bheith teoranta do só-ghineas randamach in vitro ar chealla scoite, ós rud é nach bhfuil an coincheap “cealla plandaí” beacht (
37
). Ar an dara dul síos, ní hamháin go mbraitheann raon feidhme Threoir 2001/18 ar cibé acu ar cuireadh an só-ghineas i bhfeidhm in vivo nó in vitro, ach freisin ar cé acu ar cuireadh i bhfeidhm é ar chealla aonraithe nó ar eintitis ilcheallacha dealraíonn sé dom go bhfuil sé ag dul go soiléir in aghaidh thoil reachtóir an Aontais agus an Treoir seo á glacadh aige. Tá sé seo fíor go háirithe ós rud é nach dtacaíonn tuairim an HCB agus tuarascáil EFSA, a tarraingíodh suas i gcomhthéacs an nós imeachta reachtaigh atá i gceist sna príomhimeachtaí, lena leithéid d’idirdhealú.
Na hiarmhairtí dlíthiúla
59.
Díreach mar nach bhfuil údar eolaíoch leis an idirdhealú idir só-ghineas randamach in vivo agus só-ghineas randamach in vitro, níl údar dlíthiúil leis an difríocht i gcóireáil orgánach a fhaightear trí úsáid a bhaint as an dá theicníc sin.
60.
De réir Airteagal 3(1) de Threoir 2001/18, níl feidhm ag an Treoir sin maidir le horgánaigh a fhaightear trí na teicnící modhnaithe ghéinitigh atá liostaithe in Iarscríbhinn I B den Treoir sin, lena n-áirítear, go háirithe, “an só-ghineas”.
61.
Maidir leis seo, leanann sé go soiléir ó thuairim CS agus ó thuarascáil EFSA nach dhá theicnící modhnaithe ghéinitigh ar leith iad só-ghineas randamach in vivo agus só-ghineas randamach in vitro, ach an teicníc chéanna, eadhon só-ghineas spreagtha randamach, ar féidir a chur i bhfeidhm ar chineálacha éagsúla d’ábhair, amhail orgánaigh iomlána nó codanna d’orgánaigh, fíocháin, callas, cealla nó prótaplastaí. Thairis sin, ní thugann aon ní i dtéacs Threoir 2001/18, lena n-áirítear a haithrisí, le fios go raibh reachtóir an Aontais ag iarraidh teicnící só-ghinis a dhifreáil de réir an ábhair ar cuireadh an só-ghineas i bhfeidhm air.
62.
Ar an gcuma chéanna, níl aon rud a thabharfadh le fios go mbeadh tábhacht ag reachtóir an Aontais maidir le teicníc atá eisiata ó raon feidhme Threoir 2001/18 a chomhcheangal le cultúr in vitro. Mar a thugann an Coimisiún faoi deara i gceart, tá an teicníc atá liostaithe in Iarscríbhinn I B(2) (comhleá cille) agus na teicnící atá liostaithe i gCuid II d’Iarscríbhinn I A a ghabhann leis an treoir sin (
38
) (go háirithe toirchiú in vitro agus ionduchtú polaplóideach) á gcleachtadh in vitro nó is féidir iad a chleachtadh, gan cáilíocht eile ó thaobh na Treorach sin de bheith ag gabháil leis sin. Ní fheicim aon chúis go bhfuil sé difriúil i gcás só-ghinis.
63.
Ní chuireann breithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile an chonclúid seo faoi cheist. Ar thaobh amháin, mar a luaigh mé cheana (
39
), thug an Chúirt le fios go soiléir nach raibh na teicnící nua um shó-ghineas stiúrtha eisiata ó raon feidhme Threoir 2001/18 de bhua Airteagal 3(1) de. Ar an lámh eile, níl aon mholadh den sórt sin sa bhreithiúnas maidir leis an só-ghineas randamach a cuireadh i bhfeidhm in vitro. Dá bhrí sin is féidir a mheas nach bhfuil an teicníc sin clúdaithe aige.
64.
Os a choinne sin, i gcomhréir le breithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile, tagann Iarscríbhinn I B(1), tagann orgánach a fhaightear trí bhíthin teicnící nó modhanna só-ghinis a úsáideadh go traidisiúnta le haghaidh feidhmeanna éagsúla agus a bhfuil a sábháilteacht cruthaithe le tamall fada, faoi raon feidhme Threoir 2001/18, murab ionann agus na teicnící a tháinig chun solais nó a forbraíodh go príomha tar éis an treoir sin a ghlacadh.
65.
Mar sin féin, leanann sé, go háirithe, ó thuairim an CS gur úsáideadh só-ghineas randamach, in vivo agus in vitro araon, chun cineálacha plandaí a roghnú i bhfad roimh bhliain 2001 agus caithfidh go raibh reachtóir an aontais ar an eolas faoi sin tráth ar glacadh leis an Treoir 2001/18 (
40
). Thairis sin, ós rud é go bhfuil na meicníochtaí agus na cineálacha athruithe géiniteacha a tharlódh de bharr só-ghineas randamach in vivo agus in vitro mar an gcéanna, ní thugann an dá mhodh sin chun an teicníc sin a chur i bhfeidhm aon difríochtaí maidir lena sábháilteacht, rud atá cruthaithe le tamall fada, de réir bhrí bhreithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile.
Na hiarmhairtí praiticiúla
66.
Leagann tuairim an CS béim ar na deacrachtaí praiticiúla a bhaineann le cur chun feidhme a d’fhéadfadh a bheith ann d’orgánaigh a d’fhéadfadh a bheith aisghníomhach mar thoradh ar shó-ghineas randamach in vitro do na hoibleagáidí a eascraíonn as Treoir 2001/18. De réir na tuairime seo, “in éagmais difríochtaí ar leibhéal móilíneach, agus laistigh den chreat reatha modhanna rialaithe bunaithe ar theicnící bitheolaíochta móilíneacha, bheadh inrianaitheacht agus sannadh sóchán do theicníc phóraithe ar leith an-chasta” (
41
). Léirítear an tuairim sin i gconclúid thuarascáil EFSA freisin, go bhfuil tórthaí a eascraíonn as só-ghineas randamach in vivo agus in vitro do-aitheanta.
67.
Mar sin féin, contrártha lena bhfuil i gcás na dteicnící só-ghinis dírithe, a luaitear go sainráite i mbreithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile, cláraíodh cineálacha a fhaightear trí úsáid a bhaint as teicníc só-ghinis randamach in vitro sa chatalóg choiteann de chineálacha plandaí agus a fhástar ar chríoch an Aontais. Sa mhéid go bhfuil tréithe sainiúla na gcineálacha sin cosúil le tréithe cineálacha a eascraíonn as só-ghineas randamach in vivo, nó fiú sócháin spontáineacha, d’fhéadfadh cur i bhfeidhm praiticiúil aon chinntí chun na cineálacha sin a bhaint den chatalóg a bheith ina fhadhb, mar a bheadh fadhb le lipéadú agus le faireachán ar na táirgí ó na cineálacha seo.
68.
Mar fhocal scoir, creidim go bhfuil sé tábhachtach a rá nach n-eisiatar na cineálacha plandaí a eascraíonn as an teicníc seo agus as a saothrú, ná na táirgí a fhaightear ó na plandaí a bhaineann leis na cineálacha sin ó gach rialú de bharr eisiamh só-ghinis randamach in vitro ó raon feidhme Threoir 2001/18. Go deimhin, tá feidhm fós ag an reachtaíocht maidir le speicis agus cineálacha plandaí, maidir le húsáid lotnaidicídí, sábháilteacht bia, etc.
An freagra molta
69.
I bhfianaise na gcúinsí eolaíocha, dlíthiúla agus praiticiúla atá curtha i láthair, tá sé beartaithe agam na ceisteanna dá dtagraítear le haghaidh réamhrialú a fhreagairt, mar atá athfhoirmithe i bpointe 43 den Tuairim seo, nach mór Airteagal 3(1) de Threoir 2001/18 arna léamh i gcomhar le hIarscríbhinn I B(1), den Treoir sin, agus i bhfianaise aithris 17 di, a léiriú sa chaoi go dtagann só-ghineas randamach a chuirtear i bhfeidhm in vitro faoi chuimsiú Iarscríbhinn I B(1), den Treoir sin.
Conclúid
70.
I bhfianaise a bhfuil thuas, molaim go bhfreagróidh an Chúirt na ceisteanna a chuir Conseil d’État (an Chomhairle Stáit, an Fhrainc) mar seo a leanas:
Maidir le hAirteagal 3(1) de Threoir 2001/18/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Márta 2001 maidir le scaoileadh réamhbheartaithe orgánach géinmhodhnaithe amach sa chomhshaol agus lena n-aisghairtear Treoir 90/220/CEE ón gComhairle, arna léamh i gcomhar le hIarscríbhinn I B, pointe 1, den Treoir sin agus i bhfianaise aithris 17 di,
Ní mór léiriú a dhéanamh ar an bhforáil sin mar seo a leanas:
tagann só-ghineas randamach a chuirtear i bhfeidhm in vitro faoi chuimsiú Iarscríbhinn I B(1), den Treoir sin.
(
1
)	Bunteanga: an Fhraincis.
(
2
)	Chomh maith le hainmhithe, ach níl an cheist seo ina ábhar don Tuairim seo.
(
3
)	Bheadh sé níos cruinne “só-ghineas spreagtha” a thabhairt air seo. Úsáidfidh mé an téarma “só-ghineas”, áfach, mar is é seo an téarma a úsáidtear i reachtaíocht ábhartha an Aontais agus i gcásdlí na Cúirte.
(
4
)	Cealla gan balla.
(
5
)	Faoi láthair, ní cheadaítear ach cineál trasghéineacha amháin do shaothrú páirce oscailte ar chríoch an Aontais. Mar sin féin, tá sé faoi réir toirmeasc iomlán nó páirteach i 19 mBallstát, lena n-áirítear an Fhrainc.
(
6
)	IO 2001 L 106, lch. 1.
(
7
)	IO 2015 L 241, lch. 1.
(
8
)	C‑528/16, “breithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile”, EU:C:2018:583.
(
9
)	Breithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile (mír 1(2) den chuid oibríochtúil).
(
10
)	Dealraíonn sé nach ndéanann Treoir 2001/18 idirdhealú idir na téarmaí “teicnící” agus “modhanna” maidir le modhnú géiniteach. Cé go n-úsáideann Airteagal 3(1) den Treoir sin an téarma “teicnící”, úsáidtear an téarma dúbailte “teicnící/modhanna” le hIarscríbhinn IB a ghabhann leis.
(
11
)	Breithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile (mír 51).
(
12
)	Tá an fógra seo ar fáil ar shuíomh gréasáin HCB.
(
13
)	Treoir ón gComhairle an 13 Meitheamh 2002 maidir le catalóg choiteann de chineálacha de speicis phlandaí talmhaíochta (IO 2002 L 193, lch. 1).
(
14
)	Treoir ón gComhairle an 13 Meitheamh 2002 maidir le margú síolta glasraí (IO 2002 L 193, lch. 33).
(
15
)	Mar an gcéanna agus atá sa chás seo.
(
16
)	Breithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile (mír 47).
(
17
)	Breithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile (mír 48).
(
18
)	Féach mír 43 den Tuairim seo.
(
19
)	Breithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile (mír 1(2) den chuid oibríochtúil).
(
20
)	Breithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile (mír 51).
(
21
)	(féach, chuige sin, Tuairim an Abhcóide Ghinearálta Bobek sa chás Confédération paysanne agus páirtithe eile, C-528/16, EU:C:2018:20, míreanna 105 agus 106).
(
22
)	Ina gcuid barúlacha scríofa, déanann na hiarratasóirí sna príomhimeachtaí tagairt do na héifeachtaí a líomhnaítear a bheith éagsúil a bheadh ag saothrú in vitro ar chealla ar leithlis i gcomparáid le heintitis ilcheallacha a shaothraítear in vitro.
(
23
)	Féach míreanna 44 agus 46 den bhreithiúnas sin. Foráiltear leis an aithris sin nach bhfuil “feidhm ag an [Treoir 2001/18] maidir le horgánaigh a fhaightear trí theicnící géinmhodhnaithe áirithe a úsáideadh go traidisiúnta le haghaidh feidhmeanna éagsúla agus a bhfuil a sábháilteacht cruthaithe le tamall fada.”
(
24
)	Féach Breithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile (mír 47 agus 48).
(
25
)	Go háirithe, an dá thuarascáil eolaíocha a tarraingíodh suas i gcomhthéacs na bpríomhimeachtaí (féach míreanna 46 go 56 den Tuairim seo), a dhéileálann leis na difríochtaí agus cosúlachtaí idir só-ghineas randamach in vivo agus só-ghineas randamach in vitro, a fhágann nach féidir na ceisteanna arna dtarchur chun réamhrialú a fhreagairt ar an mbealach a chuireann an chúirt a rinne an tarchur iad, nó nach féidir iad a fhreagairt ach go hindíreach.
(
26
)	EFSA Panel on Genetically Modified Organisms, “In vivo and in vitro random mutagenesis techniques in plants”, EFSA Journal, 2021;19(11):6611 (“tuarascáil EFSA”).
(
27
)	Eadhon damáiste agus deisiú DNA.
(
28
)	Féach conclúidí thuarascáil EFSA, lch. 21.
(
29
)	Féach tuarascáil EFSA, lch. 11.
(
30
)	Féach conclúidí thuarascáil EFSA, lch. 21.
(
31
)	Maidir le moladh ó choiste eacnamaíoch, eiticiúil agus sóisialta an HCB, thug an coiste sin dá haire go raibh an dréachtfhoraithne i dtrácht i gcomhréir go domhanda le dlí an Aontais chomh maith le cinneadh na Comhairle Stáit ón 7 Feabhra 2020. Ní dhearna an coiste sin anailís mhionsonraithe, áfach, ar an gceist an dtagann só-ghineas randamach in vitro faoi raon feidhme Iarscríbhinn I B(1), de Threoir 2001/18 de réir bhreithiúnas Confédération paysanne agus páirtithe eile, bunaithe ar phointe 3 de chuid oibríochtúil an bhreithiúnais sin, ar dá réir a bheidh na Ballstáit saor chun na comhlachtaí a eisiatar ó raon feidhme na Treorach sin a chur faoi réir na n-oibleagáidí a eascraíonn as sin nó faoi réir oibleagáidí eile.
(
32
)	Féach Tuairim an CS, lch. 7.
(
33
)	Féach Tuairim an CS, lch. 6.
(
34
)	Tuairim an CS, lch. 5 agus 6.
(
35
)	Tuairim an CS, lch. 18 agus 19.
(
36
)	“Is ionann na meicníochtaí bithcheimiceacha chun sócháin a aslú do shócháin spontáineacha, sócháin spreagtha (in vivo nó in vitro) agus cultúr in vitro (éagsúlachtaí sómaclónacha) – gach só-ghineach as a dtagann ceann de na cineálacha só-ghinis spontáinigh go fabhrach–, táthar ag súil go dtáirgfear na cineálacha céanna leagan géiniteacha agus feinitíopacha, is cuma cén cur chuige atá ann. Braithfidh an rogha cur chuige ar mhinicíocht ionchasach na sóchán a tharlódh, ar chumas an ábhair a úsáidtear in vitro a athghiniúint agus thar aon rud eile ar na coinníollacha/céimeanna agus ar an éascaíocht le roghnú an fheinitíopa atá ag teastáil. ” Féach an achoimre ar leathanach 6 den tuairim CS. Déantar mionphlé ar éagsúlachtaí sómaclónacha ar leathanaigh 23 agus 24 den tuairim sin.
(
37
)	Féach mír 39 den Tuairim seo.
(
38
)	Teicnící nach meastar go bhfuil modhnú géiniteach mar thoradh orthu.
(
39
)	Féach míreanna 24 go 27 den Tuairim seo.
(
40
)	Féach mír 53 den Tuairim seo.
(
41
)	Tuairim an CS, lch. 30.