62015CC0126
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
KOKOTT
ippreżentati fis-27 ta’ Ottubru 2016 (
1
)
Kawża C‑126/15
Il-Kummissjoni Ewropea
vs
Ir-Repubblika Portugiża
“Leġiżlazzjoni fiskali — Dazju tas-sisa fuq il-prodotti tat-tabakk — Direttiva 2008/118/KE — Artikolu 7, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 9 u Artikolu 39(3) — Restrizzjoni fuq il-kummerċjalizzazzjoni u l-bejgħ — Marki fiskali — Proporzjonalità”
I – Introduzzjoni
1.
Din il-proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu mressqa mill-Kummissjoni Ewropea kontra r-Repubblika Portugiża essenzjalment tqajjem il-kwistjoni ta’ jekk id-Direttiva 2008/118/KE dwar l-arranġamenti ġenerali għad-dazju tas-sisa (
2
) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva tad-dazju tas-sisa”) tipprekludix regoli tal-Istati Membri li jipprovdu li l-bejgħ tal-pakketti tas-sigaretti wara t-tqegħid tagħhom fis-suq huwa permess biss f’terminu speċifiku.
2.
Din il-kwistjoni tqum fil-kuntest ta’ miżuri li l-Portugall ħa kontra l-hekk imsejjaħ “Forestalling” ta’ prodotti tat-tabakk. B’dan huwa mifhum li l-manifatturi jirrilaxxaw għaċ-ċirkulazzjoni libera kwantitajiet eċċessivament kbar ta’ oġġetti bir-rata tad-dazju l-antika qabel żieda mistennija tad-dazju tas-sisa fuq it-tabakk sabiex idewmu d-dħul fis-seħħ tad-dazju miżjud. Tali prattiki jnaqqsu d-dħul tal-awtoritajiet fiskali u l-Kummissjoni ma tikkontestax il-fatt li l-kontromiżuri meħuda mill-Istati Membri essenzjalment huma ammissibbli (
3
). Minkejja dan, fil-każ tal-arranġamenti tal-Portugall, il-Kummissjoni tqis li l-proporzjonalità ma hijiex irrispettata.
3.
Is-sinjifikat tal-kawża jmur lil hinn mill-Portugall, peress li fi Stati Membri oħra jeżistu dispożizzjonijiet simili. Għal din ir-raġuni, il-Kummissjoni tat bidu għal proċeduri għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kontra l-Ungerija u l-Estonja wkoll (
4
).
II – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dritt tal-Unjoni
4.
Id-Direttiva tad-dazju tas-sisa, skont l-Artikolu 1(1) tagħha, tistabbilixxi arranġament ġenerali għad-dazji tas-sisa. Skont il-punt (ċ) ta’ din id-dispożizzjoni, il-prodotti tat-tabakk huma suġġetti għad-dazju tas-sisa.
5.
L-Artikolu 7 tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa jipprovdi, b’mod partikolari:
“1.   Id-dazju tas-sisa għandu jsir imponibbli fil-ħin, u fl-Istat Membru, tar-rilaxx għall-konsum.”
2.   Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, ir-‘rilaxx għall-konsum’ għandu jfisser kwalunkwe wieħed minn dawn li ġejjin:
a)
it-tluq ta’ prodotti soġġetti għad-dazju tas-sisa, inkluż it-tluq irregolari, minn arranġament ta’ sospensjoni tad-dazju;
[…]”
6.
L-Artikolu 9 tad-Direttiva dwar id-dazju tas-sisa jipprovdi:
“Il-kondizzjonijiet tal-impożizzjoni tal-ħlas u r-rata tad-dazju tas-sisa li għandhom jiġu applikati għandhom ikunu dawk fis-seħħ fid-data li fiha d-dazju jsir dovut fl-Istat Membru fejn iseħħ ir-rilaxx għall-konsum.”
Id-dazju tas-sisa għandu jiġi impost u miġbur u, fejn xieraq, rimborżat jew maħfur skont il-proċedura stabbilita minn kull Stat Membru. L-Istati Membri għandhom japplikaw l-istess proċeduri għall-prodotti nazzjonali u għal dawk minn Stati Membri oħra.”
7.
L-Artikolu 39 tad-Direttiva dwar id-dazju tas-sisa jistabbilixxi:
“1.   Mingħajr preġudizzju għall-Artikolu 7(1), l-Istati Membri jistgħu jeħtieġu li l-prodotti soġġetti għad-dazju tas-sisa jkollhom marki fiskali jew marki nazzjonali ta’ identifikazzjoni użati għal finijiet fiskali fil-mument meta l-prodotti jiġu rilaxxati għall-konsum fit-territorju tagħhom […].
[…]
3.   Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet li jistgħu jistabbilixxu sabiex jiżguraw li dan l-Artikolu jiġi implimentat b’mod korrett u biex jevitaw kull tip ta’ evażjoni, ħrib jew abbuż, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-[ma]rki fiskali jew il-marki ta’ identifikazzjoni nazzjonali kif stabbiliti fil-paragrafu 1 ma joħolqux ostakoli għall-moviment ħieles tal-prodotti soġġetti għad-dazju tas-sisa.
[…]”
B – Id-dritt Portugiż
8.
Skont l-Artikolu 110 tal-Código dos Impostos Especiais de Consumo (Kodiċi dwar id-dazju tas-sisa Portugiż) (iktar ’il quddiem is-“CIEC”), il-pakketti għall-bejgħ bl-imnut ta’ prodotti tat-tabakk, li huma maħsuba għall-konsum fil-pajjiż, għandha titwaħlilhom marka fiskali qabel jitqiegħdu għall-konsum.
9.
L-Artikolu 27 tar-Regolament ta’ implementazzjoni Nru 1295/2007 tal-Ministeru għall-Finanzi u għall-Amministrazzjoni Pubblika (iktar ’il quddiem ir-“Regolament ta’ implementazzjoni”) jistabbilixxi termini għall-kummerċjalizzazzjoni u l-bejgħ ta’ prodotti tat-tabakk. It-terminu għall-pakketti tas-sigaretti jintemm fi tmiem it-tielet xahar tas-sena li ssegwi dik is-sena indikata fuq il-marka fiskali filwaqt li għat-tabakk tat-tipjip dan it-terminu jintemm fl-aħħar tas-sena ta’ wara dik indikata fuq il-marka fiskali u, għas-sigarri u sigarri żgħar, fi tmiem il-ħames sena ta’ wara dik indikata fuq il-marka fiskali (
5
).
10.
Skont l-Artikolu 106 tas-CIEC, ir-rilaxx tas-sigaretti għall-konsum matul il-perijodu mill-1 ta’ Settembru sal-31 ta’ Diċembru ta’ sena huwa suġġett ukoll għal regoli speċjali. Matul dan il-perijodu, l-operaturi ekonomiċi jistgħu jqiegħdu fis-suq sigaretti biss fi kwantitajiet massimi speċifiċi. Il-kwantità massima ta’ kull xahar hija kkalkolata skont il-medja tax-xahar ta’ kwantitajiet ta’ sigaretti li tqiegħdu għall-konsum matul it-tnax-il xahar li jippreċedu direttament dan il-perijodu, b’żieda ta’ 10 %. Tista’ tingħata deroga minn dan fuq talba motivata.
11.
L-Artikoli 19 u 20 tas-CIEC jinkludu dispożizzjonijiet dwar ir-rimbors tad-dazju tas-sisa li jkun diġà tħallas. Waħda mir-raġunijiet għar-rimbors huwa l-fatt li l-prodotti jkunu nqerdu taħt il-kontroll tal-awtoritajiet.
12.
Skont il-punt 4.2.9 tal-Kapitolu XII tal-Gwida dwar id-dazju tas-sisa ppubblikata mill-awtoritajiet fiskali u doganali, il-prodotti li ma jkunux għadhom jistgħu jinbiegħu minħabba t-terminu previst fl-Artikolu 27 tar-Regolament ta’ implementazzjoni, jistgħu jiġu rrilaxxati mill-ġdid għaċ-ċirkulazzjoni libera billi titwaħħlilhom marka fiskali ġdida.
13.
Skont l-Artikolu 109 tar-Regime Geral das Infracções Tributárias (Arranġament ġenerali dwar ir-reati tat-taxxa), ir-rilaxx ta’ prodotti għaċ-ċirkulazzjoni libera skont il-liġi fiskali bi ksur tad-dispożizzjonijiet dwar il-marka fiskali jew tar-restrizzjonijiet kwantitattivi permessi, jista’ jiġi suġġett għal multa li tammonta għal bejn EUR 250 u EUR 165000.
III – Il-proċedura prekontenzjuża u t-talbiet
14.
Il-Kummissjoni hija tal-fehma li l-Artikolu 27 tar-Regolament ta’ implementazzjoni jikser l-Artikolu 7, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 9 u l-Artikolu 39(3) tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa, peress li wara li jgħaddi t-terminu previst fiha, il-pakketti tas-sigaretti li diġà tħallas id-dazju fuqhom u li ġew irrilaxxati għaċ-ċirkulazzjoni libera, ma jistgħux jitqiegħdu fis-suq u jinbiegħu iktar. Għaldaqstant, hija bdiet il-proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu inkwistjoni. Wara li l-Kummissjoni, permezz ta’ ittra ta’ intimazzjoni tat-23 ta’ Novembru 2009 u ittra ta’ intimazzjoni supplimentari tal-4 ta’ Ġunju 2010, talbet lill-Portugall jippreżenta l-osservazzjonijiet tiegħu kontra l-ilmenti, hija bagħtet opinjoni motivata lil dan l-Istat Membru, fit-22 ta’ Ġunju 2012, kif ukoll, addizzjonalment – sabiex tikkoreġi ċerti żbalji – fil-31 ta’ Mejju 2013, u stipulat terminu ta’ xahrejn sabiex jiġi rrimedjat il-ksur allegat.
15.
Peress li l-Portugall ma weġibx għal dawn l-opinjonijiet motivati, il-Kummissjoni ppreżentat ir-rikors preżenti fit-12 ta’ Marzu 2015.
16.
Il-Kummissjoni titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
—
tikkonstata li, billi ssuġġettat il-pakketti ta’ sigaretti li diġà ġew intaxxati u mqiegħda għall-konsum f’sena speċifika għal projbizzjoni minn kummerċjalizzazzjoni u bejgħ lill-pubbliku mal-iskadenza tal-perijodu eċċessivament qasir previst fl-Artikolu 27 tar-Regolament ta’ implementazzjoni, ir-Repubblika Portugiża ma kkonformatx ruħha mal-Artikolu 7, mal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 9 u mal-Artikolu 39(3) tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa, u mal-prinċipju ta’ proporzjonalità;
—
tikkundanna lir-Repubblika Portugiża għall-ispejjeż.
17.
Ir-Repubblika Portugiża titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
—
tiċħad ir-rikors;
—
tikkundanna lill-Kummissjoni Ewropea għall-ispejjeż.
18.
Ir-Renju tal-Belġju, ir-Repubblika tal-Estonja u r-Repubblika tal-Polonja ġew ammessi sabiex jintervjenu. Huma jappoġġaw it-talbiet tal-Portugall.
19.
Il-proċedura bejn il-partijiet saret bil-miktub.
IV – Analiżi legali
20.
Fuq il-bażi tad-dispożizzjoni prevista fl-Artikolu 27 tar-Regolament ta’ implementazzjoni, li tinsab inkwistjoni fil-proċedura preżenti, fil-Portugall tapplika limitazzjoni ratione temporis għall-bejgħ tas-sigaretti, li hija speċifikata minn marka fiskali mwaħħla fuq il-pakkett. B’hekk, is-sigaretti jistgħu jinbiegħu biss sa massimu ta’ tliet xhur wara li tkun għaddiet is-sena li fiha jkunu ġew irrilaxxati għaċ-ċirkolazzjoni libera.
A – Fuq l-ewwel motiv: l-Artikoli 7 u 9 tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa u l-prinċipju ta’ proporzjonalità
21.
Permezz tal-ewwel motiv tagħha, il-Kummissjoni tilmenta li l-Artikolu 27 tar-Regolament ta’ implementazzjoni jikser l-Artikoli 7 u 9 tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa kif ukoll il-prinċipju ta’ proporzjonalità. Mid-dispożizzjonijiet tal-imsemmija direttiva jsegwi li, wara t-tqegħid għall-konsum tagħhom, Stat Membru ma jista’ jiġbor ebda dazju addizzjonali għad-dazju tas-sisa dovut fuq prodotti tat-tabakk, u ma jistax jillimita l-bejgħ tagħhom għal raġunijiet fiskali. Madankollu, fil-fehma tal-Kummissjoni, dan huwa preċiżament il-każ fil-Portugall peress li, abbażi tad-dispożizzjoni kkontestata, il-pakketti tas-sigaretti jistgħu jinbiegħu biss b’mod temporanju. Konsegwentement, ġew miksura l-Artikoli 7 u 9. Huwa minnu li l-Kummissjoni ma teskludix ġustifikazzjoni għal raġunijiet ta’ interess ġenerali iżda, fi kwalunkwe każ, xorta waħda hemm ksur tal-prinċipju ta’ proporzjonalità.
22.
Il-Portugall, kontra dan, jargumenta li l-arranġament inkwistjoni ma jġib miegħu ebda obbligu li jitħallas dazju tas-sisa addizzjonali għal prodotti li diġà tqiegħdu għall-konsum. Skont dan l-Istat Membru, l-operaturi ekonomiċi jiġu rrimborsati għad-dazju tas-sisa li jkunu ħallsu għall-pakketti tas-sigaretti li ma jkunux għadhom għall-bejgħ minħabba l-limitazzjoni fiż-żmien. B’mod alternattiv, il-prodott jista’ jerġa’ jitqiegħed għall-konsum billi titwaħħallu marka fiskali ġdida u billi titħallas ir-rata ta’ dazju li tkun applikabbli.
23.
Biex nevalwa l-ewwel motiv, l-ewwel nett ser nittratta l-Artikoli 7 u 9 tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa (ara, f’dan ir-rigward, it-taqsima 1), kif ukoll finalment il-prinċipju ta’ proporzjonalità (ara, f’dan ir-rigward, it-taqsima 2).
1. L-Artikoli 7 u 9 tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa
24.
Skont l-Artikolu 7 tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa, id-dazju tas-sisa għandu jsir imponibbli għall-prodotti tat-tabakk, fil-mument u fl-Istat Membru tar-rilaxx għall-konsum skont il-liġi fiskali. Bħala regola [Artikolu 7(2)(a)] dan jikkorrispondi għall-mument minn meta l-prodotti suġġetti għad-dazju tas-sisa ma jibqgħux suġġetti għall-hekk imsejjaħ arranġament ta’ sospensjoni tad-dazju, jiġifieri t-tneħħija tagħhom mill-fabbrika jew minn maħżen tat-taxxa ieħor. Addizzjonalment, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 9 jistabbilixxi li l-kundizzjonijiet ta’ meta għandu jitħallas id-dazju u r-rata tad-dazju tas-sisa li għandha tiġi applikata għandhom jiġu ddeterminati skont id-dispożizzjonijiet li kienu fis-seħħ fid-data li fiha d-dazju jsir dovut fl-Istat Membru fejn iseħħ ir-rilaxx għall-konsum.
25.
Kuntrarjament għall-argument tal-Kummissjoni, l-ewwel nett, mill-Artikoli 7 u 9 tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa ma tista’ tiġi dedotta ebda projbizzjoni fuq il-limitazzjoni ratione temporis tal-bejgħ ta’ pakketti tas-sigaretti, kif previst mill-Artikolu 27 tar-Regolament ta’ implementazzjoni inkwistjoni. Għall-kuntrarju, l-Artikolu 7 jistabbilixxi biss il-mument li fih għandu jsir imponibbli d-dazju tas-sisa, filwaqt li fl-Artikolu 9 jsir riferiment għad-dritt tal-Istati Membri b’rabta mal-kundizzjonijiet rilevanti u r-rata tad-dazju tas-sisa li għandha tiġi applikata.
26.
Sa fejn, barra minn hekk, l-operaturi ekonomiċi jerġgħu jqiegħdu pakketti għall-konsum billi jeqirdu l-marka fiskali l-antika u jwaħħlu waħda ġdida, dan il-proċess ma jikkostitwixxix, fid-dawl tal-Artikoli 7 u 9 tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa, ġbir addizzjonali ta’ taxxa, iżda avveniment indipendenti li jagħti lok għall-ħlas tat-taxxa.
27.
Anki meta wieħed jassumi li r-restrizzjoni tal-bejgħ bħala prinċipju diġà tikser l-Artikoli 7 u 9 tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa, ma tantx jista’ jinftiehem għalfejn, skont l-argument tal-Kummissjoni, b’analoġija mal-ġurisprudenza fil-qasam tal-libertajiet fundamentali, xorta waħda jista’ jkun hemm ġustifikazzjoni għal raġunijiet ta’ interess ġenerali. Finalment, huwa preċiżament is-sens u l-iskop ta’ miżura ta’ armonizzazzjoni li l-Istati Membri bħala prinċipju ma jistgħux jidderogaw minnha, sakemm dan ma jkunx previst espressament (
6
).
28.
Madankollu, sakemm l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 9 tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa jirreferi għad-dritt nazzjonali applikabbli fil-mument meta d-dazju tas-sisa jsir imponibbli fir-rigward tal-kundizzjonijiet għall-impożizzjoni tad-dazju tas-sisa kif ukoll fir-rigward tar-rata tad-dazju li għandha tiġi applikata, dan neċessarjament jimplika setgħa ta’ regolamentazzjoni tal-Istati Membri. F’dan is-sens, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 9 jagħti s-setgħa wkoll lill-Istati Membri, b’mod espliċitu, li jistabbilixxu l-proċedura għall-impożizzjoni u għall-ġbir jew possibbilment għar-rimbors u għall-maħfra tad-dazju tas-sisa.
29.
Is-setgħa prevista fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 9 tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa tinkludi, b’rabta mal-ġbir tad-dazju tas-sisa fuq il-prodotti tat-tabakk, miżuri kontra r-rilaxx ta’ kwantitajiet eċċessivament kbar ta’ prodotti tat-tabakk għaċ-ċirkulazzjoni libera. Skont il-ġurisprudenza, l-Istati Membri ma humiex biss intitolati jieħdu miżuri sabiex iħarsu d-drittijiet tat-Teżor (
7
). Għall-kuntrarju, mill-Artikolu 4(3) TUE jirriżulta wkoll obbligu għall-Istati Membri li jiżguraw il-ġbir effettiv tad-dazji tas-sisa (
8
). Dan ma jkunx iggarantit li kieku l-operaturi ekonomiċi jkunu jistgħu jaħarbu temporanjament rata ta’ dazju ogħla permezz tal-forestalling. Kif argumentat b’mod korrett il-Kummissjoni stess, tali prattiki barra minn hekk jikkostitwixxu forma ta’ abbuż. L-għan li jiġi evitat aġir abbużiv huwa enfasizzat ukoll diversi drabi fid-Direttiva tad-dazju tas-sisa (
9
).
30.
Il-miżuri għandhom ukoll għanijiet b’rabta mal-politika tas-saħħa. Il-livell ta’ tassazzjoni huwa fattur ewlieni fil-prezz tal-prodotti tat-tabakk li, min-naħa tiegħu, jinfluwenza d-drawwiet tat-tipjip tal-konsumaturi (
10
). Għalhekk, id-dispożizzjonijiet fiskali fil-każ tal-prodotti tat-tabakk huma strument importanti sabiex jiġi miġġieled il-konsum ta’ dawn il-prodotti u sabiex titħares is-saħħa pubblika (
11
). Ir-rilaxx ta’ kwantitajiet eċċessivament kbar ta’ prodotti tat-tabakk għaċ-ċirkulazzjoni libera madankollu jfixkel id-dħul fis-seħħ tar-rata ta’ dazju miżjuda, u b’hekk konsegwentement l-impatt maħsub fuq il-livell tal-prezz.
31.
Wieħed għandu jirreferi wkoll għall-Konvenzjoni [Qafas] tal-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa dwar il-Kontroll tat-Tabakk, li l-Unjoni kif ukoll l-Istati Membri kollha tagħha huma firmatarji tagħha (
12
). Skont l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Qafas, l-Istati kontraenti għandhom isegwu politika fiskali bl-għan li jitnaqqas il-konsum tat-tabakk. F’dan ir-rigward, il-linji gwida għall-implementazzjoni tal-Artikolu 6 jirrakkomandaw, inter alia, l-applikazzjoni ta’ miżuri kontra l-forestalling (
13
). Għalkemm dawn il-linji gwida ma humiex vinkolanti bħala tali, huma jservu bħala gwida għall-Unjoni u għall-Istati Membri fl-implementazzjoni tal-Konvenzjoni Qafas (
14
).
32.
Finalment, b’hekk, l-argument tal-Kummissjoni, fis-sens li l-Artikolu 27 tar-Regolament ta’ implementazzjoni bħala prinċipju diġà jikser l-Artikolu 7 u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 9 tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa, ma għandux jiġi segwit. Għall-kuntrarju, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 9, fil-qasam tad-dazju tas-sisa fuq il-prodotti tat-tabakk, jagħti s-setgħa li jiġu adottati miżuri kontra l-forestalling. Madankollu, meta jeżerċitaw is-setgħat mogħtija lilhom mid-dritt tal-Unjoni, l-Istati Membri jridu josservaw il-prinċipji ġenerali tad-dritt, fosthom b’mod partikolari l-prinċipju ta’ proporzjonalità (
15
), li f’dan il-każ il-Kummissjoni tqis li ġie miksur. Ir-restrizzjoni tal-bejgħ skont l-Artikolu 27 tar-Regolament ta’ implementazzjoni konsegwentement tkun tikser l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 9 tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa jekk tkun sproporzjonata.
2. Fuq il-prinċipju ta’ proporzjonalità
33.
Fl-evalwazzjoni tal-proporzjonalità ta’ miżura fil-qasam tat-taxxi indiretti, normalment il-Qorti tal-Ġustizzja b’mod preliminari tgħid li l-Istati Membri għandhom jirrikorru għal mezzi li, filwaqt li jippermettu li jintlaħaq effiċjentement l-għan segwit mid-dritt intern, jippreġudikaw mill-inqas possibbli l-għanijiet u l-prinċipji stabbiliti mil-leġiżlazzjoni tal-Unjoni inkwistjoni (
16
). Skont formulazzjoni iktar preċiża li tirriżulta minn ġurisprudenza stabbilita tar-rekwiżiti tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, miżura trid tkun xierqa sabiex tilħaq l-għanijiet leġittimi mfittxija minnha, u ma tistax teċċedi l-limiti ta’ dak li huwa neċessarju għat-twettiq ta’ dawn l-għanijiet (
17
). B’dan il-mod, meta jkun hemm possibbiltà ta’ għażla bejn diversi miżuri xierqa, għandha tintgħażel l-inqas waħda restrittiva; barra minn hekk, il‑piżijiet imposti ma għandhomx ikunu sproporzjonati meta mqabbla mal‑għanijiet segwiti (
18
).
34.
Fil-punti segwenti ser norjenta ruħi fuq din l-iskeda ta’ analiżi u l-ewwel nett ser niddiskuti n-natura xierqa tal-arranġament Portugiż (ara, f’dan ir-rigward, it-taqsima a)), in-neċessità tiegħu (ara, f’dan ir-rigward, it-taqsima b)), kif ukoll l-adegwatezza tiegħu (ara, f’dan ir-rigward, it-taqsima c)).
a) In-natura xierqa
35.
L-arranġament Portugiż jikkostitwixxi mezz xieraq sabiex jintlaħqu l-għanijiet leġittimi mfittxija minnu. Effettivament, l-operaturi ekonomiċi jitneħħielhom l-inċentiv li jirrilaxxaw stokkijiet eċċessivament kbar għaċ-ċirkulazzjoni libera, peress li huma jafu li l-pakketti tas-sigaretti mqiegħda għall-konsum f’sena partikolari jistgħu jinbiegħu biss sal-aħħar ta’ Marzu tas-sena ta’ wara.
b) In-neċessità
36.
Minkejja dan, il-Kummissjoni tikkontesta n-neċessità tal-miżura. Għaldaqstant, għandu jiġi eżaminat jekk l-għanijiet segwiti mill-arranġament jistgħux jintlaħqu permezz ta’ miżuri inqas restrittivi daqstant xierqa.
—
Kwantitajiet massimi għat-tqegħid għall-konsum
37.
Il-Kummissjoni l-ewwel nett hija tal-fehma li d-dispożizzjoni tal-Artikolu 106 tas-CIEC tikkostitwixxi tali miżura inqas restrittiva. Skont din id-dispożizzjoni, matul il-perijodu mill-1 ta’ Settembru sal-31 ta’ Diċembru, l-operaturi ekonomiċi jistgħu jqiegħdu għall-konsum il-pakketti tas-sigaretti biss f’ċerti kwantitajiet massimi.
38.
Dan l-argument madankollu ma jikkonvinċinix. Din id-dispożizzjoni tista’ tiġi evitata permezz tat-tqegħid għall-konsum ta’ kwantitajiet eċċessivament kbar fil-perijodu ta’ qabel l-1 ta’ Settembru. Anki t-tagħrif ipprovdut mill-Portugall jissuġġerixxi dan, li minnu jirriżulta li fix-xahar ta’ Awwissu ammont ikbar mill-medja ta’ sigaretti jiġi rrilaxxat għaċ-ċirkulazzjoni libera.
39.
Lanqas restrizzjoni għas-sena kollha tal-kwantità ta’ sigaretti li tista’ titqiegħed għall-konsum ma tista’ titqies li hija miżura daqstant xierqa li hija inqas restrittiva. Għall-kuntrarju, din tkun tikkostitwixxi interferenza għal-libertà ta’ azzjoni tal-operaturi ekonomiċi, jekk dawn diġà kienu mill-bidu nett suġġetti għal kwantitajiet massimi ta’ distribuzzjoni kostanti. Sa fejn huwa evidenti, b’kuntrast ma’ dan, l-operaturi ekonomiċi, skont is-sistema applikata fil-Portugall, bħala prinċipju jistgħu jqiegħdu għall-konsum ħafna sigaretti mingħajr restrizzjoni fil-perijodu minn Jannar sa Awwissu, iżda huma jafu li dawn jistgħu jinbiegħu legalment biss sal-aħħar ta’ Marzu tas-sena ta’ wara.
—
It-tul tat-terminu
40.
Addizzjonalment, il-Kummissjoni tqis li t-terminu li fi ħdanu jistgħu jinbiegħu s-sigaretti mqiegħda għall-konsum fil-Portugall huwa eċċessivament qasir. F’dan ir-rigward hija tirreferi għad-Direttiva 2001/37/KE (
19
), li tipprevedi rekwiżiti ġodda għall-ittikkettjar ta’ prodotti tat-tabakk u tistabbilixxi perijodu ta’ tranżizzjoni ta’ sena għas-sigaretti, sabiex jiġu ssodisfatti dawn ir-rekwiżiti (
20
).
41.
Perijodu ta’ tranżizzjoni, kif jinsab stabbilit fl-imsemmija direttiva, madankollu min-natura tiegħu stess huwa fundamentalment differenti mil-limitazzjoni ratione temporis tal-bejgħ inkwistjoni. Ir-rekwiżiti l-ġodda introdotti minn din id-direttiva normalment kienu jirrikjedu bidliet fl-impjanti ta’ produzzjoni eżistenti, u dan jiġġustifika ċertu perijodu ta’ tranżizzjoni. Għall-kuntrarju, id-dispożizzjoni kontenzjuża ma tinvolvi ebda bidla teknika, li l-produtturi l-ewwel iridu jadattaw għaliha. Terminu għall-bejgħ li jdum sa meta tispiċċa s-sena ta’ wara t-tqegħid għall-konsum, kif il-Kummissjoni tissuġġerixxi b’mod impliċitu, barra minn hekk fil-prattika jkun jippermetti li s-sigaretti suġġetti għar-rata ta’ dazju l-ġdida fl-itwal każ jitqiegħdu għall-konsum biss sena wara d-dħul fis-seħħ taż-żieda ta’ dazju. Għaldaqstant, din tkun miżura inqas restrittiva, iżda mhux daqstant xierqa sabiex tipprevjeni l-forestalling, peress li l-effikaċja tal-arranġament kontenzjuż tkun ristretta b’mod sostanzjali permezz ta’ terminu daqshekk twil.
42.
Il-Portugall barra minn hekk iwieġeb għall-argument tal-Kummissjoni billi jgħid li s-sigaretti mqiegħda għall-konsum fil-pajjiż bħala medja jinbiegħu fi żmien xahrejn. L-arranġament kontenzjuż iqis din iċ-ċirkustanza u awtomatikament jippermetti l-bejgħ tal-prodotti.
43.
Il-Kummissjoni min-naħa l-oħra toġġezzjona li l-perijodu ta’ dħul mill-bejgħ ta’ xahrejn huwa sempliċiment valur medju. Madankollu, f’dan ir-rigward, hija sempliċement tispjega li ditti iżgħar u inqas magħrufa jieħdu iktar żmien sabiex jiksbu dħul mill-bejgħ u l-varjazzjonijiet staġjonali jibqgħu ma jittiħdux inkunsiderazzjoni, iżda mingħajr ma topponi għall-argument tal-Portugall ukoll b’mod issostanzjat. L-iqsar terminu possibbli, li fi ħdanu s-sigaretti jistgħu jitqiegħdu għall-konsum skont l-arranġament Portugiż, jiġifieri dak ta’ tliet xhur, madankollu fi kwalunkwe każ jikkonċerna biss l-iktar l-iktar dawk is-sigaretti li tqiegħdu għall-konsum fi tmiem is-sena. Iktar kemm ikun kmieni dan il-mument, iktar ikun hemm ħin għall-bejgħ tal-prodotti. Lanqas iċ-ċirkustanza li fir-rigward tat-tabakk tat-tipjip jew sigarri jew sigarri żgħar japplikaw termini għall-bejgħ itwal, ma twassal għall-ebda konklużjoni oħra, peress li dawn huma prodotti differenti mis-sigaretti ordinarji u kull prodott għandu perijodu ta’ dħul mill-bejgħ medju proprju tiegħu.
—
Assenza ta’ żieda sinjifikattiva fid-dazju tas-sisa fuq il-prodotti tat-tabakk
44.
Il-Kummissjoni toġġezzjona għan-neċessità tal-arranġament Portugiż ukoll bl-argument li fis-snin li għaddew fi kwalunkwe każ ma kienx hemm żidiet sinjifikattivi fid-dazju tas-sisa fuq il-prodotti tat-tabakk.
45.
Madankollu, kif jirriżulta mir-rikors tal-Kummissjoni stess, fis-snin li għaddew id-dazju ġie miżjud kull sena u bejn l-2009 u l-2015 dan ogħla b’14.7 %. F’suq ikkaratterizzat minn marġini baxxi u volumi kbar, bħal dak tas-sigaretti, anki żidiet żgħar fid-dazju diġà jistgħu jipprovdu inċentiv sabiex dawn jiġu evitati kull meta possibbli u sabiex jinkiseb vantaġġ kompetittiv.
46.
Minkejja dan, ir-restrizzjoni fuq il-bejgħ imbagħad ma tistax titqies bħala neċessarja jekk ir-rata ta’ dazju tas-sisa tibqa’ ma tinbidilx jew saħansitra titnaqqas. Dan għaliex f’każijiet bħal dawn l-inċentiv sabiex jinżammu stokkijiet bi kwantitajiet eċċessivament kbar ikun nieqes sa mill-bidu nett. Peress li l-arranġament Portugiż japplika wkoll f’dan il-każ, il-motiv huwa ġġustifikat f’dan ir-rigward. L-argument tal-Portugall, fis-sens li r-restrizzjoni fuq il-bejgħ hija neċessarja wkoll f’tali każijiet, sabiex issir bidla annwali tal-marka fiskali meħtieġa għal raġunijiet ta’ prevenzjoni tal-frodi fiskali, ma huwiex konvinċenti fid-dawl tat-termini għall-bejgħ itwal applikabbli għas-sigarri u s-sigarri żgħar u għat-tabakk tat-tipjip.
c) L-adegwatezza
47.
Minbarra dan, finalment għandhom jiġu evalwati l-argumenti tal-Kummissjoni li jirreferu għall-proporzjonalità tal-arranġament Portugiż fis-sens strett. Anki jekk miżura tkun xierqa u neċessarja sabiex jintlaħaq għan leġittimu, din madankollu ma trid tikkawża ebda żvantaġġi li jkunu sproporzjonati għall-għanijiet imfittxija. B’hekk għandu jiġi żgurat li arranġament bħal dak inkwistjoni hawnhekk ma jippreġudikax l-interessi tal-operaturi ekonomiċi b’mod sproporzjonat.
—
Preżunzjoni inkonfutabbli
48.
Il-Kummissjoni takkuża lill-Portugall li, abbażi tal-arranġament kontenzjuż, fir-rigward ta’ pakketti ta’ sigaretti mhux mibjugħa fit-tmiem tat-terminu huwa preżunt b’mod inkonfutabbli li dawn kienu tqiegħdu għall-konsum fi kwantitajiet eċċessivi. Ma teżistix possibbiltà ta’ prova kuntrarja. Tali preżunzjoni inkonfutabbli madankollu ma hijiex ammissibbli fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Molehnheide et (
21
).
49.
Il-kawża msemmija kienet tikkonċerna dispożizzjoni nazzjonali, li permezz tal-applikazzjoni tagħha, il-persuni taxxabbli kienu miċħuda d-dritt għat-tnaqqis tat-taxxa tal-input, li huwa element integrali mis-sistema tat-taxxa fuq il-valur miżjud (
22
). Huwa minnu li jistgħu jiġu stabbiliti paralleli mal-każ preżenti, iżda dan huwa differenti. Il-Portugall jirrimborsa fuq talba d-dazji diġà mħallsa fuq pakketti tas-sigaretti li ma jkunux għadhom jistgħu jinbiegħu, jew inkella dawn jistgħu jerġgħu jitqiegħdu għall-konsum mill-ġdid. Il-possibbiltà mitluba mill-Kummissjoni, li tingħata prova li s-sigaretti ma kinux ġew irrilaxxati għaċ-ċirkulazzjoni libera fi kwantitajiet eċċessivi, iżda fi kwantitajiet “normali”, tkun teħtieġ eżami f’kull każ individwali u tkun tinvolvi piż amministrattiv kunsiderevoli. Tali approċċ jikkawża diffikultajiet kunsiderevoli għall-amministrazzjoni tal-arranġament Portugiż u, barra minn hekk, ikun jinvolvi nuqqas ta’ ċertezza, pereżempju fir-rigward tad-determinazzjoni ta’ kwantitajiet ta’ riferiment iktar xierqa. Fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja madankollu huwa rrikonoxxut li l-Istati Membri, sabiex isegwu għanijiet leġittimi, jistgħu jagħmlu użu minn regoli li faċli jiġu amministrati u kkontrollati (
23
).
—
L-ispejjeż li jirriżultaw għall-operaturi ekonomiċi
50.
Ir-riferiment tal-Kummissjoni għall-ispejjeż li jirriżultaw għall-operaturi ekonomiċi f’dan ir-rigward ma jwassal għall-ebda konklużjoni oħra. Huwa minnu li fil-każ ta’ pakketti tas-sigaretti li ma jkunux għadhom jistgħu jinbiegħu, għall-manifatturi u l-importaturi jirriżultaw spejjeż minħabba l-qerda tal-prodotti jew possibbilment minħabba l-ippakkettjar mill-ġdid tagħhom, minkejja r-rimbors tad-dazju tas-sisa, li jikkostitwixxi perċentwali sinjifikattiv ħafna mill-prezz tas-sigaretti (
24
). Minkejja dan, permezz tal-ippjanar prudenti tal-bejgħ għandu jiġi żgurat li l-istokkijiet li jkun fadal li ma jkunux għadhom jistgħu jinbiegħu fil-biċċa l-kbira tagħhom jiġu evitati mill-bidu nett. Dan huwa preċiżament il-każ f’suq bħalma huwa dak tas-sigaretti, li kif jargumenta l-Portugall b’mod mhux ikkontestat, huwa kkaratterizzat minn flessibbiltà baxxa fid-domanda u aġir fis-suq magħruf ħafna. L-istokkijiet mhux mibjugħa barra minn hekk bl-ebda mod ma jridu neċessarjament ikunu l-konsegwenza tat-terminu għall-bejgħ, iżda jistgħu jirriżultaw ukoll, pereżempju, minn prezz għali wisq.
—
Sanzjonijiet kriminali sproporzjonati
51.
Finalment, id-dispożizzjoni prevista fl-Artikolu 109 tal-Arranġament Ġenerali dwar ir-reati tat-taxxa li kontriha toġġezzjona l-Kummissjoni, li skontha l-ksur jista’ jiġi kkastigat b’multi li jammontaw sa EUR 165000, ma tqajjem ebda tħassib. L-Istati Membri mhux biss huma intitolati, iżda saħansitra obbligati, jikkastigaw b’mod effettiv ksur fil-qasam tad-dazju tas-sisa (
25
). Il-Kummissjoni la allegat applikazzjoni sproporzjonata ta’ dispożizzjoni kriminali u lanqas ma hemm indikazzjonijiet ta’ dan.
52.
L-iżvantaġġi kkawżati fir-rigward tal-operaturi ekonomiċi għalhekk ma humiex sproporzjonati għall-għanijiet imfittxija mill-arranġament Portugiż. Għall-kuntrarju, meta jitqies b’mod globali, dan iwassal għal bilanċ xieraq tal-interessi.
d) Konklużjoni dwar l-ewwel motiv
53.
Konsegwentement, l-ewwel motiv huwa ġġustifikat biss sa fejn il-Portugall jipprojbixxi l-bejgħ ta’ pakketti tas-sigaretti li jkun tħallas id-dazju fuqhom u ġew irrilaxxati għaċ-ċirkulazzjoni libera f’sena kummerċjali partikolari, wara li jiskadi t-terminu previst fl-Artikolu 27 tar-Regolament ta’ implementazzjoni, anki meta d-dazju tas-sisa fuq it-tabakk ma jkunx ġie miżjud b’effett għas-sena ta’ wara.
B – Fuq it-tieni motiv: l-Artikolu 39(3) tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa u l-prinċipju ta’ proporzjonalità
54.
Bit-tieni motiv tagħha, il-Kummissjoni tilmenta dwar ksur tal-Artikolu 39(3) tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa. Il-limitazzjoni ratione temporis fuq il-bejgħ skont l-Artikolu 27 tar-Regolament ta’ implementazzjoni twassal għal ostakoli għaċ-ċirkulazzjoni libera ta’ prodotti suġġetti għad-dazju tas-sisa, peress li l-pakketti tas-sigaretti li jkollhom marka fiskali għal sena kummerċjali partikolari jistgħu jinbiegħu biss sal-aħħar tat-tielet xahar tas-sena ta’ wara dik is-sena murija fuq il-marka fiskali. L-importaturi jistgħu joqogħdu lura milli jixtru minħabba tħassib dwar stokkijiet li ma jistgħux jinbiegħu iktar, u dan jirriżulta f’effett sproporzjonat fuq il-kummerċ.
55.
Skont l-Artikolu 39(3) tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa, ir-rekwiżit li l-prodotti suġġetti għad-dazju tas-sisa titwaħħlilhom marka fiskali ma jista’ jwassal għall-ebda ostakolu għaċ-ċirkulazzjoni libera ta’ dawn il-prodotti, bla ħsara għall-miżuri meħuda sabiex jiġu evitati l-evażjoni, l-evitar u l-abbuż tat-taxxa.
56.
Kuntrarjament għall-fehma tal-Kummissjoni, ma hemm ebda ksur ta’ din id-dispożizzjoni. L-arranġament Portugiż kontenzjuż jistabbilixxi li t-terminu għall-bejgħ tal-pakketti tas-sigaretti jispiċċa fi tmiem it-tielet xahar ta’ kull sena ta’ wara dik is-sena li tidher fuq il-marka fiskali. Ir-restrizzjoni fuq il-bejgħ li tilmenta dwarha l-Kummissjoni konsegwentement ma hijiex konsegwenza tal-użu ta’ marki fiskali, iżda hija relatata magħhom biss sa fejn isir riferiment għas-sena msemmija fuqhom. Din iċ-ċirkustanza madankollu ma tistax tkun deċiżiva għall-evalwazzjoni tal-arranġament Portugiż, peress li s-sena tat-tqegħid għall-konsum tista’ tiġi indikata b’modi oħra apparti permezz ta’ marki fiskali fuq il-pakkett tas-sigaretti.
57.
Anki jekk dak li jkun iqabbel l-Artikolu 27 tar-Regolament ta’ implementazzjoni mal-Artikolu 39(3) tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa, għandha tingħata risposta fin-negattiv fir-rigward tal-eżistenza ta’ ostakoli sproporzjonati għall-kummerċ tal-prodotti. Bla ħsara għall-kwistjoni dwar jekk il-miżura li l-applikazzjoni nondiskriminatorja tagħha fil-preżent ma hijiex ikkontestata tistax tiġi kkwalifikata bħala ostakolu fis-sens tal-Artikolu 39(3), fi kwalunkwe każ hija sservi sabiex issegwi għanijiet leġittimi u bħala prinċipju ma tqajjem ebda tħassib dwar il-proporzjonalità tagħha. Għall-kuntrarju, l-imsemmija miżura hija mmirata lejn iż-żamma ta’ ambjent tas-suq stabbli, peress li permezz tagħha jiġi evitat li atturi fis-suq partikolarment ikbar u b’saħħithom finanzjarjament jiksbu vantaġġi kompetittivi permezz tal-forestalling (
26
). Għaldaqstant, id-dispożizzjoni tikkontribwixxi sabiex jiġi żgurat il-funzjonament tas-suq intern (
27
).
58.
Għaldaqstant, it-tieni motiv huwa infondat.
C – Konklużjoni u spejjeż
59.
Għaldaqstant, ir-rikors għandu jintlaqa’ parzjalment fir-rigward tal-ewwel motiv, u għandu jiġi miċħud għall-kumplament.
60.
Skont l-Artikolu 138(3) tar-Regoli tal-Proċedura, jekk il-partijiet jitilfu rispettivament fuq waħda jew iktar mit-talbiet tagħhom, kull parti għandha tbati l-ispejjeż rispettivi tagħha, ħlief sakemm il-Qorti tal-Ġustizzja ma tiddeċidix li huwa ġġustifikat, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-kawża, li waħda mill-partijiet għandha, minbarra l-ispejjeż tagħha, tbati parti mill-ispejjeż tal-parti l-oħra. Peress li ż-żewġ partijiet talbu li l-kontroparti tiġi kkundannata għall-ispejjeż u peress li r-Repubblika Portugiża tilfet biss parzjalment, nirrakkomanda li l-Kummissjoni tbati nofs l-ispejjeż ta’ dan l-Istat Membru. Dwar l-ispejjeż tal-intervenjenti għandha tittieħed deċiżjoni skont l-Artikolu 140(1) tar-Regoli tal-Proċedura.
V – Konklużjoni
61.
Għaldaqstant, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi kif ġej:
1.
Ir-Repubblika Portugiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 9 tad-Direttiva 2008/118/KE u kisret il-prinċipju ta’ proporzjonalità, billi l-pakketti tas-sigaretti li jiġu rrilaxxati għaċ-ċirkulazzjoni libera f’sena kummerċjali partikolari ma jkunux għadhom jistgħu jiġu kkummerċjalizzati jew mibjugħa lill-pubbliku wara li jkun għadda t-terminu previst fl-Artikolu 27 tar-Regolament ta’ implementazzjoni Nru 1295/2007, u dan anki meta r-rata ta’ dazju applikabbli għas-sigaretti ma tkunx ġiet miżjuda b’effett għas-sena li ssegwi s-sena kummerċjali inkwistjoni.
2.
Il-kumplament tar-rikors huwa miċħud.
3.
Ir-Repubblika Portugiża għandha tbati nofs l-ispejjeż tagħha. Il-Kummissjoni għandha tbati nofs l-ispejjeż tar-Repubblika Portugiża u l-ispejjeż rispettivi tagħha.
4.
Ir-Renju tal-Belġju, ir-Repubblika tal-Estonja u r-Repubblika tal-Polonja għandhom ibatu l-ispejjeż rispettivi tagħhom.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.
(
2
)	Direttiva tal-Kunsill 2008/118/KE, tas-16 ta’ Diċembru 2008, dwar l-arranġamenti ġenerali għad-dazju tas-sisa u li [t]ħassar id-Direttiva 92/12/KEE (ĠU 2009 L 9, p. 12).
(
3
)	Il-Kummissjoni, barra minn hekk, hija saħansitra tal-fehma li l-arranġamenti eżistenti bħalissa fl-Unjoni ma humiex suffiċjenti. Ara l-Komunikazzjoni tas-6 ta’ Ġunju 2013 [COM(2013) 324 final, p. 11].
(
4
)	MEMO/14/293 tal-25 ta’ April 2015 u MEMO/14/537 tal-25 ta’ Settembru 2014.
(
5
)	B’deroga minn dan, l-Artikolu 28 tar-Regolament ta’ implementazzjoni jistabbilixxi li l-pakketti tas-sigaretti b’marka fiskali applikabbli għas-sena 2007 jew għas-sena 2008 jistgħu jiġu ddistribwiti u mibjugħa sal-aħħar tal-ħames xahar tas-sena 2008 u sal-aħħar tar-raba’ xahar tas-sena 2009.
(
6
)	Ara, pereżempju, fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 114 TFUE, il-kundizzjonijiet stretti ħafna għal regoli nazzjonali ta’ deroga skont il-paragrafu 5 ta’ din id-dispożizzjoni.
(
7
)	Ara s-sentenzi Molenheide et (C‑286/94, C‑340/95, C‑401/95 u C‑47/96, EU:C:1997:623, punt 47), Netto Supermarkt (C‑271/06, EU:C:2008:105, punt 20) u BDV Hungary Trading (C‑563/12, EU:C:2013:854, punt 31).
(
8
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Il-Kummissjoni vs L-Italja (C‑132/06, EU:C:2008:412, punt 37) u Åkerberg Fransson (C‑617/10, EU:C:2013:105, punt 25).
(
9
)	Ara l-premessa 31, l-Artikolu 11 jew l-Artikolu 39(3) tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa. Ara wkoll is-sentenza Heintz van Landewijck (C‑494/04, EU:C:2006:407, punt 43).
(
10
)	Ara l-premessa 16 tad-Direttiva tal-Kunsill 2011/64/UE, tal-21 ta’ Ġunju 2011, dwar l-istruttura u r-rati tad-dazju tas-sisa fuq it-tabakk manifatturat (ĠU L 176, p. 24) kif ukoll is-sentenzi Il-Kummissjoni vs Franza (C‑197/08, EU:C:2010:111, punt 52), Il-Kummissjoni vs L-Awstrija (C‑198/08, EU:C:2010:112, punt 45) u Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (C‑221/08, EU:C:2010:113, punt 54).
(
11
)	Sentenzi Valeško (C‑140/05, EU:C:2006:647, punt 58), Il-Kummissjoni vs Franza (C‑197/08, EU:C:2010:111, punt 52) Il-Kummissjoni vs L-Awstrija (C‑198/08, EU:C:2010:112, punt 45) u Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (C‑221/08, EU:C:2010:113, punt 54).
(
12
)	Approvata permezz tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 2004/513/KE, tat- 2 ta’ Ġunju 2004 (ĠU L 142M, 30.5.2006, p. 63).
(
13
)	Ara “Guidelines for the implementation of Article 6 of the WHO FCTC”, adottati mill-konferenza tal-partijiet fl-okkażjoni tas-sitt sessjoni tagħhom f’Moska (2014), FCTC/COP6(5).
(
14
)	Sentenzi Philip Morris Brands et (C‑547/14, EU:C:2016:325 punt 111) u Il-Polonja vs Il-Parlament u Il-Kunsill (C‑358/14, EU:C:2016:323, punt 45).
(
15
)	Ara s-sentenzi Molenheide et (C‑286/94, C‑340/95, C‑401/95 u C‑47/96, EU:C:1997:623, punti 45 sa 48), Federation of Technological Industries et (C‑384/04, EU:C:2006:309, punt 30), Macikowski, (C‑499/13, EU:C:2015:201, punt 48) u ROZ-ŚWIT (C‑418/14, EU:C:2016:400, punt 20).
(
16
)	Ara s-sentenzi Molenheide et (C‑286/94, C‑340/95, C‑401/95 u C‑47/96, EU:C:1997:623, punt 46), Teleos et (C‑409/04, EU:C:2007:548, punt 52), X (C‑84/09, EU:C:2010:693, punt 36) u BDV Hungary Trading (C‑563/12, EU:C:2013:854, punt 30).
(
17
)	Sentenzi Maizena et (137/85, EU:C:1987:493, punt 15), Ir-Renju Unit vs Il-Kunsill (C‑84/94, EU:C:1996:431, punt 57), British American Tobacco (Investments) u Imperial Tobacco (C‑491/01, EU:C:2002:741, punt 122), Gauweiler et (C‑62/14, EU:C:2015:400, punt 67) u Philip Morris Brands et (C‑547/14, EU:C:2016:325 punt 165).
(
18
)	Sentenzi Schräder HS Kraftfutter (265/87, EU:C:1989:303, punt 21), Jippes et (C‑189/01, EU:C:2001:420, punt 81) u ERG et (C‑379/08 u C‑380/08, EU:C:2010:127, punt 86); ara wkoll, fl-istess sens, is-sentenza Gauweiler et (C‑62/14, EU:C:2015:400, punt 91).
(
19
)	Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2001/37/KE, tal-5 ta’ Ġunju 2001, dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi tal-Istati Membri li jirrelataw mal-manifattura, preżentazzjoni u l-bejgħ ta’ prodotti tat-tabakk (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kaptiolu 15, Vol. 6, p. 147).
(
20
)	Artikolu 14(2) tal-imsemmija direttiva.
(
21
)	Sentenza Molenheide et (C‑286/94, C‑340/95, C‑401/95 u C‑47/96, EU:C:1997:623).
(
22
)	Sentenzi BP Soupergaz (C‑62/93, EU:C:1995:223, punt 18), Ecotrade, (C‑95/07 u C‑96/07, EU:C:2008:267, punt 39) u Astone (C‑332/15, EU:C:2016:614, punt 30).
(
23
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Il-Kummissjoni vs L-Italja (C‑110/05, EU:C:2009:66, punt 67), Mickelsson u Roos (C‑142/05, EU:C:2009:336, punt 36), Josemans (C‑137/09, EU:C:2010:774, punt 82) u Il-Kummissjoni vs Spanja (C‑400/08, EU:C:2011:172, punt 124).
(
24
)	Skont l-informazzjoni pprovduta mill-Portugall, il-perċentwali tad-dazju tas-sisa tal-prezz tas-sigaretti għal Jannar 2015 kien jammonta għal 78.08 %.
(
25
)	Ara wkoll, f’dan is-sens, b’mod espliċitu l-Artikolu 20(3) tad-Direttiva 92/12/KEE mħassra mid-Direttiva tad-dazju tas-sisa (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 9, Vol. 1, p. 179)
(
26
)	Fuq l-użu tal-forestalling bħala mezz għall-espansjoni mmirata ta’ sehem fis-suq, ara wkoll l-istudju mħejji għall-Kummissjoni “Study on the measuring and reducing of administrative costs for economic operators and tax authorities and obtaining in parallel a higher level of compliance and security in imposing excise duties on tobacco products”, H. Stener Pedersen et al, TAXUD/2012/DE/341 (2014) p. 144 et seq.
(
27
)	Ara, fir-rigward ta’ dan l-għan, il-premessi 2 u 8 tad-Direttiva tad-dazju tas-sisa.