62019TJ0671_RES
Υπόθεση T‑671/19
Qualcomm, Inc.
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (πρώτο πενταμελές τμήμα) της 18ης Σεπτεμβρίου 2024
«Ανταγωνισμός – Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης – Αγορά των τσιπ βασικής ζώνης UMTS – Απόφαση με την οποία διαπιστώνεται παράβαση του άρθρου 102 ΣΛΕΕ και του άρθρου 54 της Συμφωνίας ΕΟΧ – Επιθετικές τιμές – Αρμοδιότητα του οργάνου που εξέδωσε την πράξη – Δικαιώματα άμυνας – Ορισμός της σχετικής αγοράς – Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Επανυπολογισμός των τιμών – Προσδιορισμός του κόστους αναφοράς – Ανάλυση τιμής-κόστους – Μη υποχρέωση αποδείξεως της υπάρξεως συγκεκριμένων αποτελεσμάτων – Πρόθεση αποκλεισμού ανταγωνιστή – Αντικειμενική δικαιολόγηση – Υπολογισμός του προστίμου – Κατευθυντήριες γραμμές του 2006 για τον υπολογισμό του ύψους των προστίμων – Αξία των πωλήσεων – Πρόσθετο ποσό – Πλήρης δικαιοδοσία»
Ένδικη διαδικασία – Παρέμβαση – Κοινοποίηση των εγγράφων της διαδικασίας στους παρεμβαίνοντες – Παρέκκλιση – Εμπιστευτική μεταχείριση – Αίτηση εμπιστευτικής μεταχειρίσεως – Αρμοδιότητα του δικαστή της Ένωσης να αποφανθεί επί των μη αμφισβητουμένων στοιχείων της αιτήσεως εμπιστευτικής μεταχειρίσεως– Απόρριψη της αιτήσεως ως προς ορισμένα από τα στοιχεία αυτά – Προϋποθέσεις – Πληροφορίες που δεν μπορούν να θεωρηθούν ως απόρρητες ή εμπιστευτικές – Πληροφορίες αναγκαίες για την κατανόηση της αποφάσεως από το κοινό
(Κανονισμός Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, άρθρα 66 και 144 § 2)
(βλ. σκέψεις 89-94)
Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Υποχρεώσεις της Επιτροπής – Τήρηση εύλογης προθεσμίας – Κριτήρια εκτιμήσεως – Ελεγχόμενη πρακτική που απαιτεί τη διενέργεια σύνθετων αναλύσεων πολυάριθμων στοιχείων – Συμπεριφορά των μερών κατά τη διοικητική διαδικασία
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 41 § 1)
(βλ. σκέψεις 99-106, 109-115)
Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Υποχρεώσεις της Επιτροπής – Τήρηση εύλογης προθεσμίας – Ακύρωση της αποφάσεως με την οποία διαπιστώνεται παράβαση λόγω υπερβολικής διάρκειας της διαδικασίας – Προϋπόθεση – Προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας των εμπλεκομένων επιχειρήσεων – Προϋπόθεση η οποία δεν πληρούται
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 41 § 1)
(βλ. σκέψεις 107, 108, 116-121)
Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας – Πρόσβαση στον φάκελο – Επαρκής πληρότητα και ακρίβεια φακέλου – Εξουσία εκτιμήσεως της Επιτροπής
(Άρθρο 101 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 124-132)
Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Αίτηση παροχής πληροφοριών – Απαίτηση περί υπάρξεως σχέσεως αναγκαιότητας μεταξύ των ζητούμενων πληροφοριών και της ερευνώμενης παραβάσεως – Περιθώριο εκτιμήσεως της Επιτροπής – Έλλειψη πρόδηλου σφάλματος εκτιμήσεως
(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 18)
(βλ. σκέψεις 140-143)
Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Ανακοίνωση των αιτιάσεων – Προσωρινός χαρακτήρας – Συνέπειες
(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 27 § 1)
(βλ. σκέψεις 144-151, 416, 417)
Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Εξουσίες της Επιτροπής – Εξουσία διεξαγωγής ακροάσεων – Δηλώσεις σχετικά με το αντικείμενο έρευνας – Υποχρέωση της Επιτροπής να καταγράφει κάθε ακρόαση την οποία διενεργεί, στο σύνολό της, με όποιον τρόπο επιλέξει – Έλλειψη καταγραφής του συνόλου ορισμένων ακροάσεων – Καθυστερημένη διαβίβαση ορισμένων καταγραφών στην επιχείρηση την οποία αφορά η έρευνα – Ακύρωση της αποφάσεως που εξέδωσε η Επιτροπή μετά το πέρας της έρευνας – Προϋπόθεση – Δυνατότητα της εμπλεκόμενης επιχειρήσεως να οργανώσει καλύτερα την άμυνά της ελλείψει διαδικαστικών πλημμελειών – Προϋπόθεση η οποία δεν πληρούται
(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 19 § 1· κανονισμός 773/2004 της Επιτροπής, άρθρο 3)
(βλ. σκέψεις 174-197)
Δεσπόζουσα θέση – Επίμαχη αγορά – Οριοθέτηση – Κριτήρια – Εναλλαξιμότητα – Αγορά των τσιπ βασικής ζώνης UMTS – Εξουσία εκτιμήσεως της Επιτροπής – Συνεκτίμηση διαφόρων στοιχείων εκτιμήσεως – Παραδεκτό
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 200-205, 209-221, 225-227, 231-239)
Δεσπόζουσα θέση – Ύπαρξη – Ενδείξεις – Κατοχή ιδιαιτέρως σημαντικών μεριδίων αγοράς – Γενικώς επαρκής ένδειξη
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 303-311)
Δεσπόζουσα θέση – Πώληση προϊόντων σε επιθετικές τιμές – Επανυπολογισμός των τιμών που πράγματι καταβλήθηκαν στην κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση – Διενέργεια ανάλυσης τιμής-κόστους για την εκτίμηση της επιθετικής πολιτικής – Ανάλυση βάσει των λογιστικών στοιχείων της κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεως – Προσαρμογή των εν λόγω δεδομένων ώστε να αποτυπώνουν την οικονομική πραγματικότητα – Παραδεκτό
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 324-344, 355-361, 380-395, 399-405)
Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Πώληση προϊόντων σε επιθετικές τιμές – Διενέργεια ανάλυσης τιμής-κόστους για την εκτίμηση της επιθετικής πολιτικής – Χρησιμοποίηση του μακροπρόθεσμου μέσου αυξητικού κόστους ως κόστους αναφοράς – Παραδεκτό
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 432-443)
Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Πώληση προϊόντων σε επιθετικές τιμές – Διενέργεια ανάλυσης τιμής-κόστους για την εκτίμηση της επιθετικής πολιτικής – Τιμές κατώτερες του μέσου συνολικού κόστους του παραγωγού αλλά ανώτερες του μέσου μεταβλητού κόστους – Χαρακτηρισμός καταχρηστικών τιμών – Προϋπόθεση – Καθορισμός τιμών με σκοπό τον αποκλεισμό ανταγωνιστή από την αγορά – Ανάγκη εξετάσεως της υπάρξεως αντίθετων προς τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων – Δεν υφίσταται
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 520-527)
Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Πώληση προϊόντων σε επιθετικές τιμές – Διενέργεια ανάλυσης τιμής-κόστους για την εκτίμηση της επιθετικής πολιτικής – Τιμές κατώτερες του μέσου συνολικού κόστους του παραγωγού αλλά ανώτερες του μέσου μεταβλητού κόστους – Χαρακτηρισμός καταχρηστικών τιμών – Προϋπόθεση – Καθορισμός τιμών με σκοπό τον αποκλεισμό ανταγωνιστή από την αγορά – Δέσμη σοβαρών και συγκλινόντων στοιχείων που αποδεικνύουν την πρόθεση αυτή
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 536-579)
Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Αντικειμενική δικαιολόγηση – Προϋποθέσεις – Συμπεριφορά που δικαιολογείται από θετικά για τον ανταγωνισμό πλεονεκτήματα – Αντικειμενικά αναγκαία συμπεριφορά – Διαζευκτικές προϋποθέσεις – Κατανομή του βάρους αποδείξεως
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 2)
(βλ. σκέψεις 588-604)
Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Έκδοση ανακοινώσεως σχετικά με τις προτεραιότητες εκ μέρους της Επιτροπής – Συνέπειες – Αυτοπεριορισμός της εξουσίας εκτιμήσεως της Επιτροπής
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ· ανακοίνωση 2009/C 45/02 της Επιτροπής)
(βλ. σκέψεις 611-622)
Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Πώληση προϊόντων σε επιθετικές τιμές – Επιθετική συμπεριφορά περιοριζόμενη σε συγκεκριμένο τμήμα της σχετικής επιρροής – Δεν ασκεί επιρροή
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 642, 643)
Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Εξέταση των καταγγελιών – Καταγγελία περί κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης – Εξουσία εκτιμήσεως της Επιτροπής – Μη δέσμευση της Επιτροπής από το πλαίσιο και τις νομικές εκτιμήσεις που διατυπώνει ο καταγγέλλων
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ· ανακοίνωση 2004/C 101/05 της Επιτροπής, σημείο 55)
(βλ. σκέψεις 644, 645)
Προσφυγή ακυρώσεως – Λόγοι ακυρώσεως – Έλλειψη ή ανεπάρκεια αιτιολογίας – Λόγος διαφορετικός από τον λόγο που αφορά την ουσιαστική νομιμότητα
(Άρθρα 263 και 296 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 737, 739, 741)
Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ποσό – Προσδιορισμός – Καθορισμός του βασικού ποσού – Προσδιορισμός της αξίας των πωλήσεων – Έτος αναφοράς – Χρησιμοποίηση δεδομένων σχετικά με τις πραγματοποιηθείσες πωλήσεις ανά ημερολογιακό έτος – Παραδεκτό
(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2 και 3· ανακοίνωση 2006/C 210/02 της Επιτροπής, σημεία 13, 15 και 16)
(βλ. σκέψεις 763-768)
Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ποσό – Προσδιορισμός – Καθορισμός του βασικού ποσού – Διάρκεια της παραβάσεως – Πολλαπλασιασμός του ποσού που καθορίζεται βάσει της αξίας των πωλήσεων επί τον αριθμό των ετών συμμετοχής στην παράβαση – Μη εφαρμογή της μεθόδου αυτής – Υποχρέωση της Επιτροπής να αιτιολογήσει τη μη εφαρμογή της εν λόγω μεθόδου – Υποχρέωση κοινοποίησης της αιτιολογίας ταυτόχρονα με την έκδοση της αποφάσεως επιβολής του προστίμου
(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2 και 3· ανακοίνωση 2006/C 210/02 της Επιτροπής, σημεία 24 και 37)
(βλ. σκέψεις 769-778)
Ανταγωνισμός – Κανόνες της Ένωσης – Κατά τόπον πεδίο εφαρμογής – Αρμοδιότητα της Επιτροπής – Παραδεκτό από απόψεως δημοσίου διεθνούς δικαίου – Εφαρμογή ή ουσιαστικές επιπτώσεις των καταχρηστικών πρακτικών εντός του ΕΟΧ – Εναλλακτικά μέσα – Κριτήριο της εφαρμογής
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 785-793)
Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Επηρεασμός του εμπορίου μεταξύ κρατών μελών – Κριτήρια εκτιμήσεως – Πρακτικές που έχουν ως σκοπό τον αποκλεισμό από την αγορά του εγκατεστημένου στην εσωτερική αγορά κύριου ανταγωνιστή – Πρακτικές που αφορούν ημιτελικά προϊόντα προοριζόμενα για συσκευές που διατίθενται στο εμπόριο εντός της Ένωσης – Πρακτικές ικανές να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 796-800)
Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ποσό – Προσδιορισμός – Εξουσία εκτιμήσεως της Επιτροπής – Δικαστικός έλεγχος – Πλήρης δικαιοδοσία του δικαστή της Ένωσης – Περιεχόμενο – Καθορισμός του ποσού του επιβληθέντος προστίμου – Κριτήρια εκτιμήσεως – Σοβαρότητα και διάρκεια της παραβάσεως – Τήρηση των αρχών της αναλογικότητας και της εξατομικεύσεως των κυρώσεων – Λήψη υπόψιν των κατευθυντήριων γραμμών της Επιτροπής για τον υπολογισμό των προστίμων
(Άρθρα 101 § 1 και 261 ΣΛΕΕ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρα 23 § 3 και 31· ανακοίνωση 2006/C 210/02 της Επιτροπής)
(βλ. σκέψεις 802-819)
Σύνοψη
Επιληφθέν προσφυγής ακυρώσεως ασκηθείσας από την Qualcomm Inc. κατά της αποφάσεως της Ευρωπαϊκής Επιτροπής διά της οποίας της επιβλήθηκε πρόστιμο για κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης στην αγορά των τσιπ UMTS (
1
), το πρώτο πενταμελές τμήμα του Γενικού Δικαστηρίου επικυρώνει την κρίση της Επιτροπής ότι η Qualcomm καταχράσθηκε τη δεσπόζουσα θέση της στην εν λόγω αγορά εφαρμόζοντας επιλεκτικά, έναντι ορισμένων βασικών πελατών, τιμές κάτω του κόστους με σκοπό τον αποκλεισμό ανταγωνιστή από την αγορά. Ωστόσο, ασκώντας την πλήρη δικαιοδοσία του, το Γενικό Δικαστήριο μειώνει ελαφρώς το ποσό του επιβληθέντος στην Qualcomm προστίμου.
Η Qualcomm είναι αμερικανική επιχείρηση δραστηριοποιούμενη στον τομέα των κυψελοειδών και ασύρματων τεχνολογιών, η οποία αναπτύσσει και προμηθεύει, μαζί με τις θυγατρικές της, τσιπ βασικής ζώνης. Τα τσιπ της πωλούνται σε επιχειρήσεις που τα χρησιμοποιούν για να εξοπλίσουν κινητά τηλέφωνα, ταμπλέτες, φορητούς υπολογιστές, μονάδες δεδομένων και άλλα ηλεκτρονικά καταναλωτικά αγαθά.
Στις 30 Ιουνίου 2009 η Icera Inc. υπέβαλε ενώπιον της Επιτροπής καταγγελία κατά της Qualcomm για παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού, η οποία εν συνεχεία αντικαταστάθηκε από αναθεωρημένο και επικαιροποιημένο κείμενο της 8ης Απριλίου 2010, βάσει του οποίου η Επιτροπή άρχισε την έρευνά της.
Το 2012 η Nvidia Corp., η οποία είχε εξαγοράσει την Icera, προσκόμισε επιπλέον στοιχεία, συμπληρώνοντας την καταγγελία κατά της Qualcomm και διατυπώνοντας ισχυρισμούς περί εφαρμογής επιθετικών τιμών.
Μεταξύ Ιουνίου 2010 και Ιουλίου 2015, η Επιτροπή απηύθυνε πλείονες αιτήσεις παροχής πληροφοριών προς την Qualcomm, την Icera και την Nvidia, καθώς και προς άλλους παράγοντες του τομέα των τσιπ βασικής ζώνης.
Στις 16 Ιουλίου 2015 η Επιτροπή κίνησε διαδικασία κατά της Qualcomm σχετικά με την προβαλλόμενη καταχρηστική εκμετάλλευση της δεσπόζουσας θέσης της μέσω της εφαρμογής επιθετικών τιμών στην αγορά των τσιπ UMTS. Τον Δεκέμβριο του 2015 απεστάλη στην Qualcomm ανακοίνωση αιτιάσεων, κατόπιν της οποίας ακολούθησαν, μεταξύ άλλων, η διενέργεια ακροάσεως και διάφορες ενέργειες έρευνας εκ μέρους της Επιτροπής.
Τον Ιούλιο του 2018 απεστάλη συμπληρωματική ανακοίνωση αιτιάσεων στην Qualcomm, η οποία ανέφερε ότι η επιθετική πολιτική τιμών είχε πιο περιορισμένη διάρκεια και στην οποία χρησιμοποιήθηκε αναθεωρημένη μέθοδος για τη σύγκριση των τιμών και του κόστους της Qualcomm όσον αφορά τις επίμαχες φερόμενες ως επιθετικές πωλήσεις.
Αφού έλαβε την απάντηση της Qualcomm, οργάνωσε νέα ακρόαση και απέστειλε στην Qualcomm νέα αίτηση παροχής πληροφοριών καθώς και έκθεση πραγματικών περιστατικών, η Επιτροπή διαπίστωσε, με απόφαση της 18ης Ιουλίου 2009 (
2
), ότι η Qualcomm είχε καταχραστεί τη δεσπόζουσα θέση της στην αγορά των τσιπ UMTS προμηθεύοντας, μεταξύ 1ης Ιουλίου 2009 και 30ής Ιουνίου 2011, ορισμένες ποσότητες τριών εκ των τσιπ UMTS που διέθετε σε δύο από τους κύριους πελάτες της, ήτοι στην Huawei και στην ZTE, σε τιμές κάτω του κόστους, με σκοπό να αποκλείσει από την αγορά την Icera, την τότε κύρια ανταγωνίστριά της στο τμήμα αιχμής της αγοράς των τσιπ UMTS. Κατόπιν αυτού, η Επιτροπή επέβαλε στην Qualcomm πρόστιμο ύψους 242042000 ευρώ.
Η Qualcomm άσκησε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προσφυγή ακυρώσεως κατά της αποφάσεως αυτής.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Επί των διαδικαστικών πλημμελειών στις οποίες φέρεται ότι υπέπεσε η Επιτροπή
Προς στήριξη της προσφυγής της, η Qualcomm προέβαλε διάφορες διαδικαστικές πλημμέλειες στις οποίες φέρεται ότι υπέπεσε η Επιτροπή, μεταξύ των οποίων η υπερβολική διάρκεια της έρευνας.
Επ’ αυτού, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι, βεβαίως, στο σύνολό της, η έρευνα διήρκεσε περίπου επτά έτη από τη λήψη των πληροφοριών βάσει των οποίων η Επιτροπή μπόρεσε να αρχίσει την έρευνά της σχετικά με την επικρινόμενη συμπεριφορά. Εντούτοις, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαίτερων περιστάσεων της υποθέσεως και κυρίως της πολυπλοκότητάς της, η διάρκεια αυτή δεν ήταν υπερβολική.
Επιπλέον, η συμπεριφορά της Qualcomm επίσης επηρέασε τη διάρκεια της διαδικασίας, δεδομένου ότι η ίδια απευθύνθηκε εννέα φορές στον σύμβουλο ακροάσεων και ζήτησε πλείονες παρατάσεις προθεσμίας, την αναβολή μιας ακροάσεως και τη διεξαγωγή συμπληρωματικής ακροάσεως. Πέραν των ανωτέρω, ασκώντας προσφυγή ακυρώσεως κατά μιας αιτήσεως παροχής πληροφοριών της Επιτροπής και, εν συνεχεία, αναίρεση κατά της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου με την οποία απορρίφθηκε η εν λόγω προσφυγή, η Qualcomm δεν μπορεί να αγνοούσε ότι τούτο αναγκαίως θα επιβράδυνε την έρευνα.
Εν πάση περιπτώσει, ακόμη και αν γινόταν δεκτό ότι η διάρκεια της έρευνας μπορεί να θεωρηθεί υπερβολική, η παραβίαση αυτή της αρχής της εύλογης διάρκειας της έρευνας δεν θα ήταν ικανή να επιφέρει την ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως, δεδομένου ότι η Qualcomm δεν απέδειξε πώς θα μπορούσε η φερόμενη αυτή διαδικαστική πλημμέλεια να επηρεάσει αρνητικά τις δυνατότητες άμυνάς της.
Το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει επίσης τις διάφορες αιτιάσεις που διατυπώνει η Qualcomm κατά του φακέλου που της διαβιβάσθηκε από την Επιτροπή κατά τη διοικητική διαδικασία.
Συναφώς, η Qualcomm απέδιδε, μεταξύ άλλων, στην Επιτροπή την αιτίαση ότι παρέβη την υποχρέωσή της να τηρήσει λεπτομερείς σημειώσεις όλων των συναντήσεων, των τηλεφωνικών συνδιαλέξεων και των συνομιλιών που διεξήχθησαν, ιδίως με τρίτους, με σκοπό τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με το αντικείμενο έρευνας και να της παράσχει λυσιτελώς τις σημειώσεις αυτές. Ωστόσο, δεδομένου ότι η Qualcomm δεν απέδειξε ότι θα μπορούσε να οργανώσει καλύτερα την άμυνά της ελλείψει των προβαλλόμενων διαδικαστικών πλημμέλειών, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, ενώ είναι αληθές ότι η Επιτροπή δεν προέβη στην καταγραφή των εν λόγω συναντήσεων, τηλεφωνικών συνδιαλέξεων και συνομιλιών και ότι ορισμένες από τις σχετικές σημειώσεις είναι υπερβολικά συνοπτικές για να αναπληρώσουν την έλλειψη καταγραφής, εντούτοις το γεγονός αυτό δεν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να επιφέρει την ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως.
Επί του ορισμού της σχετικής αγοράς κατά το άρθρο 102 ΣΛΕΕ
Επί της ουσίας, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει, μεταξύ άλλων, την αιτίαση της Qualcomm ότι η Επιτροπή όφειλε να εφαρμόσει το κριτήριο «small but significant and non-transitory increase in price» για τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς εφαρμογής του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, το οποίο απαγορεύει την καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσης στην εσωτερική αγορά ή σε σημαντικό τμήμα αυτής.
Σχετικώς, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι το εν λόγω κριτήριο συνιστά μεν αναγνωρισμένη μέθοδο για τον ορισμό της σχετικής αγοράς στο πλαίσιο της εξετάσεως περί του αν υφίσταται κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης, πλην όμως δεν πρόκειται για τη μοναδική μέθοδο που μπορεί να χρησιμοποιήσει η Επιτροπή. Κατά τα λοιπά, η Επιτροπή διαθέτει ορισμένο περιθώριο εκτιμήσεως επ’ αυτού.
Συνεπώς, για τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς εφαρμογής του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, η Επιτροπή δύναται να λάβει υπόψη και άλλα εργαλεία, όπως μελέτες αγοράς ή αξιολόγηση των απόψεων των καταναλωτών και των ανταγωνιστών, χωρίς να οφείλει να τηρήσει ιεραρχική σειρά μεταξύ των διαφόρων στοιχείων εκτιμήσεως που έχει στην διάθεσή της.
Επί της καταχρηστικής εκμετάλλευσης από την Qualcomm της δεσπόζουσας θέσης της υπό τη μορφή εφαρμογής επιθετικών τιμών
Δεδομένου ότι η κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης που προσάπτεται στην Qualcomm απέρρεε, κατά την προσβαλλόμενη απόφαση, από το γεγονός ότι προμήθευσε ορισμένες ποσότητες των τριών τσιπ UMTS που παρήγε σε δύο από τους κύριους πελάτες της σε τιμές κατώτερες του κόστους της, με σκοπό να εκτοπίσει την Icera από την αγορά, η Qualcomm αμφισβήτησε τόσο την ανάλυση τιμής-κόστους των επίμαχων τσιπ που διενήργησε η Επιτροπή όσο και τα συμπεράσματα της Επιτροπής σχετικά με το ζήτημα του αποκλεισμού της Icera από την αγορά.
A. Επί της ανάλυσης τιμής-κόστους των επίμαχων τσιπ
Όσον αφορά τη διενεργηθείσα στην προσβαλλόμενη απόφαση ανάλυση τιμής-κόστους των τσιπ UMTS, η Qualcomm επέκρινε, μεταξύ άλλων, την επιλογή της Επιτροπής να χρησιμοποιήσει το μακροπρόθεσμο μέσο αυξητικό κόστος (στο εξής: LRAIC) ως κόστος αναφοράς.
Επί του ζητήματος αυτού, το Γενικό Δικαστήριο διευκρινίζει ότι, κατά πάγια νομολογία, τιμές κατώτερες του μέσου μεταβλητού κόστους (στο εξής: AVC) της οικείας επιχειρήσεως πρέπει να θεωρούνται, κατ’ αρχήν, ως καταχρηστικές, κατά την έννοια του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, δεδομένου ότι, εφαρμόζοντας τέτοιες τιμές, μια επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση τεκμαίρεται ότι δεν επιδιώκει κανέναν άλλον οικονομικό σκοπό πέραν του εκτοπισμού των ανταγωνιστών της (πρώτη περίπτωση). Αντιθέτως, τιμές κατώτερες του μέσου ολικού κόστους (στο εξής: ATC), αλλά ανώτερες του AVC, πρέπει να θεωρούνται ως καταχρηστικές μόνον όταν καθορίζονται στο πλαίσιο σχεδίου που έχει ως σκοπό τον εκτοπισμό ανταγωνιστή (δεύτερη περίπτωση).
Δεδομένου ότι η προσβαλλόμενη απόφαση εμπίπτει στην ως άνω δεύτερη περίπτωση, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι δεν μπορεί να προσαφθεί στην Επιτροπή ότι χρησιμοποίησε το LRAIC αντί του ATC ως κόστος αναφοράς για την εκ μέρους της ανάλυση τιμής-κόστους, καθόσον το πρώτο είναι χαμηλότερο και, κατά συνέπεια, ευνοϊκότερο για την Qualcomm σε σχέση με το δεύτερο. Πέραν τούτου, δεν ήταν αναγκαίο η Επιτροπή να προσδιορίσει αν οι τιμές της Qualcomm ήταν κατώτερες και του AVC ή του LRAIC, δεδομένου ότι, εν πάση περιπτώσει, είχε επιλέξει να εξακριβώσει την πρόθεση της Qualcomm να αποκλείσει ανταγωνιστή από την αγορά.
Εξάλλου, δεδομένου ότι ο υπολογισμός των τιμών βάσει αποκλειστικώς του μεταβλητού κόστους δεν είναι κατάλληλος για τον εντοπισμό της εφαρμογής επιθετικών τιμών στον τομέα των ημιαγωγών, ο οποίος χαρακτηρίζεται από υψηλό σταθερό κόστος, ιδίως όσον αφορά την έρευνα και την ανάπτυξη, η χρήση του LRAIC ως κόστους αναφοράς ήταν κατάλληλη για τον εντοπισμό της εφαρμογής επιθετικών τιμών στον εν λόγω τομέα.
Β. Επί του αποκλεισμού της Icera από την αγορά
Όσον αφορά τα συμπεράσματα της Επιτροπής σχετικά με το ζήτημα του αποκλεισμού της Icera από την αγορά, η Qualcomm απέδιδε στην Επιτροπή, μεταξύ άλλων, την αιτίαση ότι δεν προέβη σε ανάλυση του λεγόμενου «εξίσου αποτελεσματικού» ανταγωνιστή στη σχετική αγορά και ότι δεν εξέτασε αν το ποσοστό κάλυψης της αγοράς από την επικρινόμενη συμπεριφορά ήταν αρκετά μεγάλο ώστε αυτή να μπορεί να παραγάγει αντίθετα προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματα.
Επί του τελευταίου αυτού ζητήματος, το Γενικό Δικαστήριο τονίζει ότι, αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς της Qualcomm, η Επιτροπή δεν υποχρεούται, κατά την εξέταση περί ενδεχόμενης εφαρμογής επιθετικών τιμών από κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση, να εξετάσει αν το ποσοστό κάλυψης της αγοράς από την επίμαχη πρακτική είναι αρκετά μεγάλο ώστε η πρακτική αυτή να παράγει αντίθετα προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματα.
Όσον αφορά τα επιχειρήματα που αφορούν την προβαλλόμενη μη εφαρμογή του κριτηρίου του «εξίσου αποτελεσματικού» ανταγωνιστή στη σχετική αγορά, το Γενικο Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, στο πλαίσιο έρευνας περί πιθανής εφαρμογής επιθετικών τιμών, η ανάλυση διά της οποίας η Επιτροπή συγκρίνει, όπως στην προκειμένη περίπτωση, τις τιμές που εφαρμόζει η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση σε σχέση με ορισμένες από τις δαπάνες της προκειμένου να εκτιμήσει αν η εν λόγω επιχείρηση εφάρμοσε τιμές κατώτερες του ATC, αλλά ανώτερες του AVC, περιλαμβάνει ήδη ανάλυση του «εξίσου αποτελεσματικού» ανταγωνιστή. Πράγματι, εφόσον η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση καθορίζει τις τιμές της σε επίπεδο κατώτερο του ATC, αλλά υψηλότερο του AVC, ένας ανταγωνιστής «εξίσου αποτελεσματικός» με την επιχείρηση αυτή δεν θα έχει κατ’ αρχήν τη δυνατότητα, εξαιτίας της μικρότερης οικονομικής του ικανότητας, να ανταγωνιστεί τις τιμές αυτές χωρίς να υποστεί μακροπρόθεσμα δυσβάστακτες ζημίες. Επομένως, τέτοιες τιμές είναι ικανές να οδηγήσουν στον αποκλεισμό ενός «εξίσου αποτελεσματικού» ανταγωνιστή από την αγορά, διαπίστωση η οποία συμπίπτει με την απόδειξη στην οποία οφείλει να προβεί η Επιτροπή στο πλαίσιο της εφαρμογής του κριτηρίου του «εξίσου αποτελεσματικού» ανταγωνιστή προκειμένου να αποδείξει την πιθανότητα αποκλεισμού λόγω μιας αντίθετης προς τον ανταγωνισμό πρακτικής.
Όσον αφορά το διαλαμβανόμενο στην προσβαλλόμενη απόφαση συμπέρασμα σχετικά με την πρόθεση της Qualcomm να αποκλείσει την Icera από την επίμαχη αγορά, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει, επιπλέον, ότι η Επιτροπή τεκμηρίωσε τη διαπίστωση αυτή προσκομίζοντας τόσο άμεσα όσο και έμμεσα αποδεικτικά στοιχεία. Δεδομένου ότι η Qualcomm αμφισβήτησε, στο πλαίσιο αυτό, την ερμηνεία που έδωσε η Επιτροπή σε διάφορες ανταλλαγές εσωτερικών μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, το Γενικό Δικαστήριο σημειώνει ότι η Qualcomm δεν είχε αμφισβητήσει τα λοιπά άμεσα αποδεικτικά στοιχεία, ούτε τη δέσμη έμμεσων αποδεικτικών στοιχείων στην οποία στηρίχθηκε η Επιτροπή, ενώ τα στοιχεία αυτά αρκούν, αφ’ εαυτών, για την απόδειξη της πρόθεσης της Qualcomm να αποκλείσει την Icera από την αγορά. Εν πάση περιπτώσει, και οι αμφισβητούμενες ανταλλαγές εσωτερικών μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου συνιστούν, κατά το Γενικό Δικαστήριο, σειρά σοβαρών και συγκλινουσών ενδείξεων που αποδεικνύουν την πρόθεση της Qualcomm να αποκλείσει την Icera.
Επί της τηρήσεως από την Επιτροπή της ανακοινώσεώς της σχετικά με τις προτεραιότητες (
3
)
Ομοίως, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει τις διάφορες αιτιάσεις που αφορούν τη μη τήρηση από την Επιτροπή της δικής της ανακοινώσεως σχετικά με τις προτεραιότητες.
Κατά το Γενικό Δικαστήριο, μολονότι η εν λόγω ανακοίνωση περιορίζει την εξουσία εκτιμήσεως της Επιτροπής, καθόσον η Επιτροπή δεν μπορεί να παρεκκλίνει, σε μια συγκεκριμένη περίπτωση, από την ανακοίνωση αυτή χωρίς να παραθέσει τους λόγους, εντούτοις η Qualcomm δεν απέδειξε ότι, στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή παρεξέκλινε από το γενικό πλαίσιο αναλύσεως που καθορίζεται στην ανακοίνωσή της σχετικά με τις προτεραιότητες.
Παραπέμποντας στην εν λόγω ανακοίνωση καθώς και στη νομολογία του Δικαστηρίου, το Γενικό Δικαστήριο επικυρώνει την κρίση της Επιτροπής ότι είχε δικαίωμα να επιβάλει κυρώσεις, με την προσβαλλόμενη απόφαση, για συμπεριφορά περιοριζόμενη σε τμήμα της σχετικής αγοράς, χωρίς να υποχρεούται να οριοθετήσει επακριβώς το τμήμα αυτό, όπως έχει υποχρέωση να πράξει όσον αφορά τη σχετική αγορά προκειμένου να εξακριβώσει την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης.
Επί της προβαλλόμενης έλλειψης σχέσης μεταξύ της κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης που διαπίστωσε η Επιτροπή και των ισχυρισμών περί παραβάσεως του άρθρου 102 ΣΛΕΕ που αποτελούσαν το αντικείμενο της καταγγελίας
Σε αντίθεση με ό,τι ισχυρίστηκε η Qualcomm, ούτε η προβαλλόμενη έλλειψη σχέσης μεταξύ της καταχρηστικής εκμετάλλευσης της δεσπόζουσας θέσης της, υπό μορφή εφαρμογής επιθετικών τιμών, που διαπιστώθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση και των ισχυρισμών που αποτελούσαν το αντικείμενο της αρχικής καταγγελίας είναι ικανή να θέσει υπό αμφισβήτηση τη νομιμότητα της προσβαλλομένης αποφάσεως.
Στο πλαίσιο αυτό, η Qualcomm επέκρινε ειδικότερα το γεγονός ότι οι πρώτοι ισχυρισμοί περί επιθετικών τιμών διατυπώθηκαν από την Nvidia μόλις το 2012, ήτοι τρία έτη μετά την υποβολή της καταγγελίας κατά της Qualcomm.
Το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει, ωστόσο, επ’ αυτού ότι η παροχή της δυνατότητας στον καταγγέλλοντα να αναπτύξει τους ισχυρισμούς που διατυπώνει στην καταγγελία, λαμβάνοντας υπόψη την πρώτη αντίδραση της Επιτροπής, όπως συνέβη εν προκειμένω, αποτελεί συνήθη πρακτική της Επιτροπής.
Εξάλλου, από την ανάγκη αποτελεσματικής διασφάλισης της εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού προκύπτει ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να δεσμεύεται από το πλαίσιο και τις νομικές εκτιμήσεις που διατυπώνει ο καταγγέλλων.
Εν πάση περιπτώσει, η Qualcomm δεν διευκρίνισε με ποιον τρόπο το γεγονός ότι η καταγγέλλουσα ανέπτυξε τους ισχυρισμούς της περί επιθετικής πολιτικής με σχετική καθυστέρηση θα μπορούσε να κλονίσει τα συμπεράσματα της Επιτροπής επί του ζητήματος αυτού, τα οποία συνήχθησαν κατόπιν εμπεριστατωμένης έρευνας που διεξήγαγε η Επιτροπή.
Επί του υπολογισμού του επιβληθέντος στην Qualcomm προστίμου
Με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή αποφάσισε να επιβάλει στην Qualcomm πρόστιμο υπολογιζόμενο βάσει των αρχών που διατυπώνονται στις κατευθυντήριες γραμμές του 2006 (
4
).
Για τον υπολογισμό του βασικού ποσού του προστίμου, η Επιτροπή προσδιόρισε, κατ’ αρχάς, το ποσό της αξίας των πωλήσεων, κατά τις εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές, αθροίζοντας την αξία των πωλήσεων τσιπ UMTS που πραγματοποίησε η Qualcomm μεταξύ του δεύτερου τριμήνου του 2009 και του πρώτου τριμήνου του 2011. Εν συνεχεία, εφάρμοσε έναν συντελεστή σοβαρότητας και πρόσθεσε ένα πρόσθετο ποσό αποτροπής. Τέλος, η Επιτροπή έκρινε ότι, ελλείψει επιβαρυντικής ή ελαφρυντικής περιστάσεως, το βασικό ποσό δεν έπρεπε να αποτελέσει αντικείμενο προσαρμογών.
Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει, αφενός, ότι η Επιτροπή είχε το δικαίωμα να υπολογίσει το βασικό ποσό στηριζόμενη στα, κατά την κρίση της, πιο αξιόπιστα που είχε παράσχει η Qualcomm όσον αφορά την αξία των πωλήσεών της ανά ημερολογιακό έτος και όχι ανά οικονομικό έτος.
Αντιθέτως, όσον αφορά, αφετέρου, την αναφορά της Επιτροπής στις πωλήσεις που πραγματοποίησε η Qualcomm καθ’ όλη τη διάρκεια της παραβάσεως, από το σημείο 24 των κατευθυντηρίων γραμμών του 2006 προκύπτει ότι, για να ληφθεί πλήρως υπόψη η διάρκεια της συμμετοχής κάθε επιχείρησης στην παράβαση, το ποσό που καθορίζεται ανάλογα με την αξία των πωλήσεων θα πολλαπλασιάζεται με τον αριθμό των ετών συμμετοχής στην παράβαση.
Επομένως, αθροίζοντας την αξία των πωλήσεων που πραγματοποίησε η Qualcomm καθ’ όλη τη διάρκεια της παραβάσεως αντί να πολλαπλασιάσει την αξία των πωλήσεων που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του τελευταίου ημερολογιακού έτους της παραβάσεως επί τον αριθμό των ετών συμμετοχής, η Επιτροπή παρέβη το σημείο 24 των κατευθυντηρίων γραμμών του 2006.
Μολονότι είναι αληθές ότι το σημείο 37 των κατευθυντηρίων γραμμών του 2006 παρέχει, γενικώς, στην Επιτροπή τη δυνατότητα να παρεκκλίνει από τη μέθοδο που προβλέπουν οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές, εντούτοις, σε μια τέτοια περίπτωση, η Επιτροπή υποχρεούται να αιτιολογήσει ειδικώς την επιλογή της να μην εφαρμόσει την εν λόγω μέθοδο και να κοινοποιήσει την αιτιολογία αυτή ταυτόχρονα με την προσβαλλόμενη απόφαση, πράγμα το οποίο δεν έπραξε εν προκειμένω.
Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο ακυρώνει την προσβαλλόμενη απόφαση καθόσον καθόρισε το ποσό του επιβληθέντος στην Qualcomm προστίμου σε 242042000 ευρώ.
Επί του καθορισμού από το Γενικό Δικαστήριο του ποσού του επιβληθέντος στην Qualcomm προστίμου
Η πλήρης δικαιοδοσία παρέχει στο Γενικό Δικαστήριο την εξουσία, πέραν του απλού ελέγχου νομιμότητας της κυρώσεως, βάσει του οποίου μπορεί απλώς να απορριφθεί η προσφυγή ακυρώσεως ή να ακυρωθεί η προσβαλλόμενη πράξη, να υποκαταστήσει την εκτίμηση της Επιτροπής με τη δική του εκτίμηση και, κατά συνέπεια, να μεταρρυθμίσει την προσβαλλόμενη πράξη, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις πραγματικές περιστάσεις, προκειμένου, μεταξύ άλλων, να τροποποιήσει το ποσό του προστίμου, είτε μειώνοντας είτε αυξάνοντάς το.
Ασκώντας την αρμοδιότητα αυτή, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι πρέπει να εφαρμοστεί η μέθοδος που προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές του 2006 για τον καθορισμό του ποσού του προστίμου που επιβλήθηκε εν προκειμένω ως κύρωση στην Qualcomm. Επομένως, κατ’ εφαρμογήν της μεθόδου αυτής, το Γενικό Δικαστήριο καθορίζει σε 238732659,33 ευρώ το ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε στην Qualcomm για την εφαρμογή, επί δύο έτη, επιλεκτικών επιθετικών τιμών με σκοπό τον αποκλεισμό της Icera από την αγορά των τσιπ UMTS.
(
1
)	Τα τσιπ UMTS είναι τσιπ βασικής ζώνης τα οποία χρησιμοποιούν τα πρότυπα επικοινωνίας τρίτης γενιάς (3G) που βασίζονται στην τεχνολογία «Universal Mobile Telecommunications System».
(
2
)	Απόφαση C(2019) 5361 final της Επιτροπής, της 18ης Ιουλίου 2019, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 102 ΣΛΕΕ και του άρθρου 54 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ [υπόθεση AT.39711 – Qualcomm (επιθετική πολιτική τιμών)] (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση).
(
3
)	Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις προτεραιότητες της Επιτροπής κατά τον έλεγχο της εφαρμογής του άρθρου [102 ΣΛΕΕ] σε καταχρηστικές συμπεριφορές αποκλεισμού που υιοθετούν δεσπόζουσες επιχειρήσεις (ΕΕ 2009, C 45, σ. 7, στο εξής: ανακοίνωση σχετικά με τις προτεραιότητες).
(
4
)	Κατευθυντήριες γραμμές για τη μέθοδο υπολογισμού των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, σημείο αʹ, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003 (ΕΕ 2006, C 210, σ. 2, στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές του 2006).