62008CC0323
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
MENGOZZI
ppreżentati fis-16 ta’ Lulju 2009 (
1
)
Kawża C-323/08
Ovidio Rodríguez Mayor et
vs
Herencia yacente de Rafael de las Heras Dávila et
“Proċeduri għal deċiżjoni preliminari — Protezzjoni tal-ħaddiema — Tkeċċijiet kollettivi — Direttiva 98/59/KE — Terminazzjoni ta’ kuntratti ta’ xogħol minħabba l-mewt ta’ min iħaddem”
1.
B’digriet tal-14 ta’ Lulju 2008, it-Tribunal Superior de Justicia de Madrid (Spanja) bagħat lill-Qorti tal-Ġustizzja, skont l-Artikolu 234 KE, tliet domandi preliminari, tnejn li jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 98/59/KE tal-20 ta’ Lulju 1998 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri dwar redundancies [tkeċċijiet] kollettivi (
2
) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva” jew id-“Direttiva 98/59”) u waħda dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 30 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u tal-Karta tal-Komunità dwar id-Drittijiet Soċjali Fundamentali tal-Ħaddiema tal-1989.
2.
Dawn id-domandi qed isiru fil-kuntest ta’ rikors għal tkeċċija irregolari ppreżentat mill-impjegati ta’ impriża kontra l-eredi ta’ min kien iħaddimhom.
3.
Sostanzjalment, il-Qorti tal-Ġustizzja qed tintalab tiċċara, minn naħa, jekk it-terminazzjoni tal-kuntratt ta’ impjieg li ġrat minħabba l-mewt ta’ min kien iħaddem taqax taħt il-kunċett ta’ tkeċċija kollettiva skont id-Direttiva; min-naħa l-oħra, jekk id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva, tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u tal-Karta tal-Komunità dwar id-Drittijiet Soċjali Fundamentali jmorrux kontra l-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, li teskludi l-applikazzjoni tas-sistema stabbilita għat-tkeċċijiet kollettivi — b’mod partikolari, għal dak li jirrigwarda d-determinazzjoni tal-kumpens li għandu jingħata lill-ħaddiem imkeċċi — f’każijiet fejn il-kuntratt ta’ impjieg jiġi tterminat wara l-mewt ta’ min iħaddem li jkun persuna fiżika, filwaqt li tissuġġetta għal dik is-sistema l-kundizzjonijiet tat-terminazzjoni tal-kuntratt wara li jiġi nieqes min iħaddem li jkun persuna legali.
I — Il-kuntest ġuridiku
A — Id-dritt Komunitarju
4.
Id-Direttiva 98/59 li ġiet adottata abbażi tal-Artikolu 100 tat-Trattat (li sar l-Artikolu 94), u kkodifikat id-Direttiva tal-Kunsill 75/129/KEE tas-17 ta’ Frar 1975, dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri dwar tkeċċijiet kollettivi (
3
), għandha l-għan li ssaħħaħ il-protezzjoni tal-ħaddiema billi tippromwovi l-konverġenza tad-dispożizzjonijiet nazzjonali “dwar l-arranġamenti prattiċi u l-proċeduri għal din ir-redundancy [tkeċċija] u l-miżuri intenzjonati biex iserrħu mill-konsegwenzi tar-redundancy tal-ħaddiema” (
4
). L-għan tad-Direttiva 98/59 — li jidher ċar mill-premessi tagħha, b’mod partikolari fl-ewwel, fir-raba’, fis-sitt u fis-seba’ — huwa dak li jitnaqqas l-effett tad-differenzi li jeżistu bejn il-leġiżlazzjonijiet tal-Istati Membri fuq il-funzjonament tas-suq intern u li jiġi ffavorit żvilupp ekonomiku u soċjali bilanċjat fil-Komunità fid-dawl tal-prinċipji stabbiliti mill-Karta tal-Komunità dwar id-Drittijiet Soċjali Fundamentali tal-Ħaddiema u mill-Artikolu 117 tat-Trattat (li sar l-Artikolu 136 KE), li jgħid:
“Il-Komunità u l-Istati Membri, waqt li jżommu f’moħħhom id-drittijiet soċjali fundamentali bħalma huma dawk stabbiliti fil-Karta Soċjali Ewropea li kienet iffirmata f’Turin fit-18 ta’ Ottubru 1961 u l-Karta tal-Komunità ta’ l-1989 dwar id-Drittijiet Soċjali Fundamentali tal-Ħaddiema, għandu jkollhom bħala mira il-promozzjoni ta’ l-impjieg, it-titjib tal-kondizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol, sabiex jagħmlu possibbli l-armonizzazzjoni tagħhom waqt li jitkompla it-titjib, il-protezzjoni soċjali xierqa, id-djalogu bejn min imexxi u l-ħaddiema, l-iżvilupp tar-riżorsi umani bil-mira ta’ livell għoli ta’mpjieg li jdum għal żmien twil u l-ġlieda kontra l-esklużjoni.
B’dan l-iskop il-Komunità u l-Istati Membri għandhom jimplimentaw miżuri li jieħdu kont tad-diversi forom ta’ prattiċi nazzjonali, partikolarment fil-qasam ta’ relazzjonijiet kontrattwal li, u l-ħtieġa li tinżamm il-kompetittività fl-ekonomija Komunitarja.
Huma jemmnu li żvilupp bħal dan għandu jirriżulta mhux biss mill-funzjonament tas-suq komuni, li għandu jiffavorixxi l-armonizzazzjoni ta’ sistemi soċjali, imma wkoll mill-proċeduri previsti f’dan it-Trattat u mill-approssimazzjoni tad-disposizzjonijiet stabbiliti bil-liġi, b’regolament jew b’azzjoni amministrattiva”.
5.
Il-qasam ta’ applikazzjoni tad-Direttiva huwa ddefinit fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(1)(a), li jgħid hekk:
“1.   Għall-iskopijiet ta’ din id-Direttiva:
a)
“redundancies [tkeċċijiet] kollettivi” ifisser tkeċċijiet mix-xogħol minn min iħaddem għal raġuni waħda jew aktar mhux relatati mal-ħaddiema individwali kkonċernati meta, skond l-għażla ta’ l-Istati Membri, in-numru tar-redundancies huwa:
i)
jew, fuq perijodu ta’ 30 ġurnata:
—
mill-inqas 10 fi stabbilimenti li normalment jimpjegaw iżjed minn 20 u inqas minn 100 impjegat;
—
mill-inqas 10% tan-numru ta’ ħaddiema fi stabbilimenti li normalment jimpjegaw mill-inqas 100 iżda inqas minn 300 ħaddiem;
—
mill-inqas 30 fi stabbilimenti li normalment jimpjegaw 300 ħaddiema jew iżjed;
ii)
jew, fuq perijodu ta’ 90 ġurnata, mill-inqas 20, ikun xi jkun in-numru ta’ impjegati li jaħdmu fl-istabbilimenti inkwistjoni;
[…]”.
6.
It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 1(1) jistabbilixxi li “[g]ħall-iskop tal-kalkolu tan-numru tar-redundancies [tkeċċijiet] kif previst fis-subparagrafu tal-punt (a), it-termini [terminazzjoni] ta’ kuntratt ta’ xogħol li jsir fuq l-inizjattiva ta’ min iħaddem għal raġuni waħda jew iktar li mhumiex relatati mal-ħaddiema individwali kkonċernati għandhom ikunu assimilati mar-redundancies sakemm, hemm mill-inqas ħames redundancies”.
7.
Fl-aħħar nett, l-Artikolu 1(2) jelenka l-kundizzjonijiet meta d-Direttiva ma tapplikax (
5
).
8.
It-tieni taqsima tad-Direttiva, li hija magħmula mill-Artikolu 2, tispeċifika l-obbligi ta’ informazzjoni u ta’ konsultazzjoni li għandu min iħaddem, li jkun fiħsiebu li jagħmel tkeċċijiet kollettivi. It-tielet taqsima, magħmula mill-Artikoli 3 u 4, tiddefinixxi l-proċedura tat-tkeċċija kollettiva. B’mod partikolari, l-Artikolu 3 jippreċiża l-obbligi li min iħaddem għandu jsegwi fil-kuntest ta’ din il-proċedura, filwaqt li l-Artikolu 4 fih dispożizzjonijiet dwar l-effetti tat-tkeċċijiet kollettivi maħsuba u r-rwol tal-awtoritajiet pubbliċi kompetenti fil-proċedura.
9.
Fl-aħħar nett, għandu jsir riferiment għall-Artikoli 5 u 6 li jinsabu fir-raba’ u fl-aħħar taqsima tad-Direttiva.
10.
Skont l-Artikolu 5, id-direttiva “ma għandhiex taffetwa d-dritt tal-Istati Membri li japplikaw jew jintroduċu liġijiet, regolamenti jew dispożizzjonijiet amministrattivi li huma iktar favorevoli għal ħaddiema jew li jippromovu jew li jippermettu l-applikazzjoni ta’ ftehim kollettivi iktar favorevoli għall-ħaddiema”.
11.
Imbagħad l-Artikolu 6 jistabbilixxi li l-“Istati Membri għandhom jiżguraw li l-proċeduri ġudizzjarji u amministrattivi għall-infurzar tal-obbligi taħt din id-Direttiva huma disponibbli għar-rappreżentanti tal-ħaddiema u/jew għall-ħaddiema”.
12.
L-Artikolu 30 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea tistabbilixxi li “[k]ull ħaddiem għandu d-dritt għall-protezzjoni kontra tkeċċija inġusta, skond il-liġi ta’ l-Unjoni u l-liġijiet u l-prattiċi nazzjonali”.
13.
Fl-aħħar nett, il-punti 7, 17 u 18 tal-Karta tal-Komunità dwar id-Drittijiet Soċjali Fundamentali tal-Ħaddiema jistabbilixxu li:
“7.   It-twettiq tas-suq intern għandu jwassal għal titjib fil-kundizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol tal-ħaddiema fil-Komunità Ewropea. Dan il-proċess għandu jirriżulta minn approssimazzjoni fil-progress ta’ dawn il-kundizzjonijiet partikolarment għalli jirrigwarda d-dewmien u l-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol u l-forom ta’ impjieg barra minn dawk għal żmien indefinit, bħal kuntratti b’terminu fiss, xogħol part-time, xogħol temporanju u xogħol staġjonali.
Dan it-titjib għandu jippermetti, meta jkun meħtieġ, li jiġu żviluppati xi aspetti tar-regolamentazzjoni tax-xogħol, bħall-proċeduri għat-tkeċċija kollettiva u dawk dwar il-fallimenti.
[…]
17.   Jeħtieġ li tiġi żviluppata l-informazzjoni, il-konsultazzjoni u l-parteċipazzjoni tal-ħaddiema, skont metodi adegwati, wara li jitqiesu l-prattiċi fis-seħħ fid-diversi pajjiżi membri.
Dan jgħodd b’mod partikolari fl-impriżi jew fil-gruppi li għandhom stabbilimenti jew impriżi li jinsabu f’diversi Stati Membri tal-Komunità Ewropea.
18.   L-informazzjoni, il-konsultazzjoni u l-parteċipazzjoni għandhom jiġu implementati fil-ħin, partikolarment fil-każijiet li ġejjin:
—
fil-mument tal-introduzzjoni fl-impriżi ta’ bidliet teknoloġiċi li jkollhom effetti sinjifikanti għall-ħaddiema fir-rigward tal-kundizzjonijiet tax-xogħol;
—
minħabba ristrutturazzjonijiet jew għaqdiet ta’ impriżi li jeffettwaw l-impjiegi tal-ħaddiema;
—
minħabba proċeduri ta’ tkeċċijiet kollettivi;
—
meta politika speċifika tax-xogħol imħaddma mill-impriża jkollha riperkussjonijiet fuq il-ħaddiema tagħha, partikolarment fuq dawk transkonfinali” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
B — Id-dritt nazzjonali
14.
Skont l-Artikolu 49(1)(g) tal-Estatuto de los Trabajadores (L-Istatut tal-Ħaddiema) il-kuntratt ta’ xogħol jintemm f’dawn il-każijiet:
“Mewt, irtirar fil-każijiet stabbiliti fis-sistema tal-benefiċċji soċjali jew inkapaċità ta’ min iħaddem, ħlief għal dak li hemm stabbilit fl-Artikolu 44, jew it-terminazzjoni tal-personalità legali tal-kontraent”.
15.
Dik id-dispożizzjoni tistabbilixxi wkoll li, “[f]il-każ ta’ mewt, irtirar jew inkapaċità ta’ min iħaddem, il-ħaddiem għandu dritt għall-ħlas ta’ somma korrispondenti għal paga ta’ xahar. Fil-każ ta’ terminazzjoni tal-personalità ġuridika tal-kontraent, il-formalitajiet previsti fl-Artikolu 51 ta’ dan il-liġi għandhom jiġu osservati”.
16.
L-Artikolu 51 tal-Estatuto de los Trabajadores jgħid hekk:
“1.   Għall-finijiet ta’ dak li tistabbilixxi din il-liġi, tkeċċija kollettiva tfisser it-terminazzjoni ta’ kuntratti ta’ xogħol minħabba raġunijet ekonomiċi, tekniċi, organizzattivi jew ta’ produzzjoni, sakemm, matul perijodu ta’ 90 jum, din it-terminazzjoni tirrigwarda tal-inqas:
a)
10 ħaddiema, fl-impriżi li jħaddmu inqas minn 100 impjegat.
b)
10% tan-numru ta’ ħaddiema tal-impriżi li jħaddmu bejn 100 u 300 impjegat.
c)
30 ħaddiem, fl-impriżi li jħaddmu bejn 300 impjegat jew iktar.
Ir-raġunijiet ta’ terminazzjoni imsemmija f’dan l-artikolu jitqiesu li jseħħu meta l-adozzjoni tal-miżuri proposti tikkontribwixxi biex tingħeleb sitwazzjoni ekonomika negattiva tal-impriża, jekk ir-raġunijiet ikunu ta’ natura ekonomika, jew, jekk huma tekniċi, organizzattivi jew ta’ produzzjoni, biex tiżgura l-kontinwità futura tal-impriża u tal-postijiet tax-xogħol fiha permezz ta’ organizzazzjoni aħjar tar-riżorsi.
It-tkeċċija kollettiva tfisser ukoll it-terminazzjoni tal-kuntratti ta’ xogħol li jirrigwardaw il-ħaddiema kollha, sakemm in-numru tal-impjegati kkonċernati jkun iktar minn ħamsa, meta t-tkeċċija kollettiva ssegwi l-waqfien totali tal-attività tal-impriża, ibbażata fuq ir-raġunijiet imsemmija iktar ’il fuq.
Biex jiġi kkalkolat in-numru ta’ terminazzjonijiet ta’ kuntratti ta’ xogħol imsemmija fl-ewwel subparagrafu, għandha titqies kull terminazzjoni li ġrat fil-perijodu inkwistjoni fuq inizjattiva ta’ min iħaddem abbażi ta’ raġunijiet oħrajn, li ma humiex relatati mal-ħaddiema, differenti minn dak stabbilit fl-Artikolu 49(1)(c), dejjem jekk in-numru tagħhom ikun tal-inqas ħamsa. Meta matul perijodu ta’ 90 jum suċċessiv, bl-intenzjoni li jiġu evitati d-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi, l-impriża tittermina kuntratti ta’ xogħol skont l-Artikolu 52(c) f’numru li jkun iżgħar mil-limiti indikati u mingħajr ma jkun hemm raġunijeit ġodda li jiġġustifikaw dik iċ-ċirkustanza, dawn it-terminazzjonijiet il-ġodda inkwistjoni jiġu kkunsidrati bħala li seħħew bi frodi tal-liġi u jiġu ddikjarati nulli u mingħajr effett.
2.   Min iħaddem, li jkollu l-intenzjoni li jagħmel tkeċċija kollettiva, għandu jitlob l-awtorizzazzjoni għat-terminazzjoni tal-kuntratti ta’ xogħol skont il-proċedura tar-‘regoli tax-xogħol’ stabbilita f’din il-liġi u tar-regolamenti relattivi ta’ implementazzjoni. Il-proċedura għandha tibda bit-talba lill-awtorità kompetenti u bil-ftuħ ta’ perijodu ta’ konsultazzjonijiet mar-rappreżentanti legali tal-ħaddiema.
[…]
8.   Il-ħaddiema li l-kuntratti tagħhom jiġu tterminati skont id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu għandhom dritt għal kumpens ekwivalenti għal għoxrin jum ta’ paga għal kull sena ta’ servizz, u jinqasmu pro rata għax-xhur ta’ perijodi ta’ żmien inqas minn sena, u li l-ammont totali ma jistax jaqbeż it-tnax-il xhar.
[…]”.
17.
Skont l-Artikolu 55(1) tal-Istatut tal-Ħaddiema:
“It-tkeċċija għandha tiġi nnotifikata bil-miktub lill-ħaddiem, bl-indikazzjoni tal-fatti li jimmotivawha u bid-data minn meta jibdew l-effetti tagħha. Il-ftehim kollettiv jista’ jiddetermina rekwiżiti formali oħrajn għat-tkeċċija”.
18.
L-Artikolu 122 tal-Ley de Procedimiento Laboral (il-Liġi dwar il-Proċedura applikabbli fil-Liġi dwar ix-Xogħol) jistabbilixxi li:
“1.   Id-deċiżjoni ta’ terminazzjoni għandha tiġi ddikjarata bħala ġġustifikata meta min iħaddem, wara li jkun issodisfa r-rekwiżiti formali, jindika l-motiv previst mil-liġi fil-komunikazzjoni bil-miktub. Jekk ma jagħmilx dan, id-deċiżjoni inkwistjoni tiġi kkunsidrata inġusta.
Id-deċiżjoni ta’ terminazzjoni tkun nulla meta:
a)
ma jkunux ġew osservati l-formalitajiet legali tal-komunikazzjoni bil-miktub, inkluż ir-riferiment għall-kawża;
b)
ma jkunx ingħata lill-ħaddiem il-kumpens korrispondenti, ħlief f’każijiet fejn dan ir-rekwiżit ma jkunx meħtieġ ex lege;
c)
tirriżulta diskriminatorja jew tmur kontra d-drittijiet fundamentali u l-libertajiet pubbliċi tal-ħaddiem;
d)
tkun ingħatat bi frodi tal-liġi u jiġu evitati d-dispożizzjonijiet stabbiliti għat-tkeċċijiet kollettivi, fil-każijiet li jirriferi għalihom l-Artikolu 51(1) tat-test konsolidat tal-liġi tal-Estatuto de los Trabajadores”.
19.
Skont l-Artikolu 123 tal-istess liġi:
“1.   Jekk il-qorti tqis li d-deċiżjoni ta’ min iħaddem hija ġġustifikata, il-kuntratt ta’ xogħol għandu jiġi ddikjarat li ntemm u min iħaddem, min-naħa tiegħu, għandu jiġi kkundannat iħallas lill-ħaddiem id-differenzi li jistgħu jeżistu kemm bejn il-kumpens imħallas diġà u dak dovuta bi dritt, kif ukoll dawk dwar il-ħlasijiet tal-perijodu ta’ avviż, jekk ma jkunx sar dan tal-aħħar.
2.   Fil-każ li d-deċiżjoni tat-terminazzjoni tal-kuntratt tiġi ddikjarata inġusta jew nulla, min iħaddem għandu jiġi kkundannat skont dak stabbilit għat-tkeċċija dixxiplinari […]”.
20.
L-Artikolu 56(1) tal-Estatuto de los Trabajadores, fuq it-tkeċċija mhux ġustifikata, jgħid dan:
“Meta t-tkeċċija tiġi ddikjarata inġusta, min iħaddem, fit-terminu ta’ ħamest ijiem li jibda’ jiddekorri min-notifika tas-sentenza, ikun jista’ jagħżel bejn li jerġa’ jdaħħal il-ħaddiem fl-impriża, flimkien mal-ħlas tal-arretrati tal-paga hekk kif previsti fis-subparagrafu (b) tal-paragrafu (1) jew li jħallas is-somom segwenti, li għandhom jiġu stabbiliti fis-sentenza:
a)
kumpens ekwivalenti għal 45 jum ta’ ħlas għal kull sena ta’ servizz, bil-perjodi li jkunu ta’ mhux iktar minn sena li jiġu kkalkolati pro rata fuq il-bażi ta’ kull xahar sa massimu ta’ 42 paga ta’ kull xahar;
b)
ammont daqs is-somma tal-pagi dovuti mid-data tat-tkeċċija san-notifika tas-sentenza li tiddikjara t-tkeċċija inġusta jew sakemm il-ħaddiem ma jkunx sab impjieg ġdid, fil-każ li l-impjieg ġdid jinsab qabel l-għoti tas-sentenza u min iħaddem jipprovdi l-prova tas-somom imħallsin, li għandhom jitnaqqsu mis-somma tal-arretrati tal-pagi ”.
II — Il-fatti, il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
21.
O. Rodriguez Mayor u sitt persuni oħra, li huma r-rikorrenti fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem ir-“rikorrenti”), kienu impjegati tal-impriża Rafael de las Heras Dávila.
22.
Mit-30 ta’ April sal-5 ta’ Mejju 2004, meta marru fuq il-post tax-xogħol, ir-rikorrenti sabu l-postijiet tal-istabbiliment fejn kienu impjegati magħluqin. Billi kkunsidraw li kienu tkeċċew impliċitament, huma fetħu kawża kontra min kien iħaddimhom, Rafael de las Heras Dávila li miet fl-1 ta’ Mejju 2004 mingħajr ma għamel testment. Billi l-eredi leġittimi kollha tiegħu rrinunzjaw il-wirt, ir-rikors kompla fil-konfront tal-wirt battal u tal-Fondo de garantía salarial (Fond ta’ garanzija tal-paga), li tħarrek ukoll.
23.
Huwa ċar li, wara l-mewt ta’ Rafael de las Heras Dávila, l-impriża waqfet l-attivitajiet kollha tagħha.
24.
Fit-22 ta’ Ġunju 2007, il-qorti tal-ewwel istanza ċaħdet it-talbiet tar-rikorrenti wara li kkonstatat in-nuqqas ta’ tkeċċija u t-terminazzjoni tal-kuntratt ta’ xogħol minħabba l-mewt ta’ min iħaddem skont l-Artikolu 49(1)(g) tal-Estatuto de los Trabajadores.
25.
Ir-rikorrenti appellaw minn dik id-deċiżjoni quddiem it-Tribunal Superior de Justicia de Madrid (iktar ’il quddiem it-“Tribunal Superior de Justicia”). Huma sostnew li l-eredi ta’ R. de las Heras Dávila kienu naqsu, bi ksur tal-Artikolu 55(1) tal-Estatuto de los Trabajadores, milli jinnotifikawhom bid-deċiżjoni ta’ tkeċċija. Barra minn hekk huma lmentaw li ma rċevew l-ebda komunikazzjoni dwar il-mewt ta’ min kien iħaddimhom u l-intenzjoni tal-eredi tiegħu li ma jkomplux l-attività tal-impriża.
26.
Prinċipalment ir-rikorrenti talbu lit-Tribunal Superior de Justicia biex jara kienx hemm tkeċċija inġusta u li l-konvenuti jiġu kkundannati jħallsuhom kumpens ekwivalenti għal 45 jum paga għal kull sena ta’ servizz, flimkien mal-arretrati mid-data tat-tkeċċija sad-data tan-notifika tas-sentenza li eventwalment tingħata fl-appell jew mid-data ta’ meta jerġgħu jiddaħħlu fil-post tax-xogħol. Sussidjarjament, huma talbu li tiġi ddikjarata t-terminazzjoni tal-kuntratt ta’ impjieg minħabba l-mewt ta’ min iħaddem skont l-Artikolu 49 tal-Estatuto de los Trabajadores u li jiġi stabbilit il-kumpens skont din id-dispożizzjoni.
27.
B’deċiżjoni tas-7 ta’ Mejju 2008, it-Tribunal Superior de Justicia stieden lill-partijiet u lill-prosekutur sabiex jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom dwar il-ksur eventwali tad-dritt Komunitarju tal-Artikolu 49(1)(g) tal-Estatuto de los Trabajadores.
28.
Wara li ġew ippreżentati l-osservazzjonijiet tar-rikorrenti u tal-prosekutur, it-Tribunal Superior de Justicia, b’digriet tas-16 ta’ Lulju 2008 (iktar ’il quddiem id-“digriet tar-rinviju”), ikkunsidra li kien meħtieġ, biex tiġi solvuta t-tilwima, li jadixxi l-Qorti tal-Ġustizzja b’talba għal deċiżjoni preliminari.
29.
Fid-digriet tar-rinviju, it-Tribunal Superior de Justicia qal li, fid-dritt Spanjol, f’każ li jiġu tterminati kuntratti ta’ xogħol ta’ impjegati ta’ impriża minħabba l-mewt, l-irtirar jew l-inkapaċità ta’ min iħaddem li jkun persuna fiżika, il-kumpens irċevut minn kull impjegat jammonta għal xahar paga, indipendentement miż-żmien fis-servizz, filwaqt li fil-każ tal-waqfien tal-attività ta’ impriża mmexxija minn persuna legali, dak il-kumpens huwa daqs kemm idum il-perijodu ta’ attività tal-impjegati u jista’ jitla’ sa ħamsa u erbgħin jum ta’ paga għal kull sena ta’ servizz.
30.
Il-qorti tar-rinviju kkunsidrat din id-differenza fit-trattament bħala inġustifikata u staqsiet dwar il-kompatibbiltà tagħha mad-dritt Komunitarju.
31.
Fl-ewwel lok hija osservat li, abbażi tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, it-terminazzjoni tal-kuntratti ta’ xogħol tal-persunal kollu ta’ impriża minħabba l-mewt tal-imprenditur tissodisfa kundizzjoni tat-tkeċċija kollettiva skont id-direttiva (
6
); meta l-kunċett ta’ tkeċċija kollettiva jiġi ristrett għal tkeċċijiet għal raġunijiet ekonomiċi, tekniċi, ta’ organizzazzjoni jew ta’ produzzjoni u ma jiġix estiż għal kull tkeċċija għal raġunijiet mhux relatati mal-ħaddiema individwali, il-leġiżlazzjoni Spanjola tikser id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva.
32.
Il-qorti tar-rinviju kompliet tgħid li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva ma jagħmlu l-ebda distinzjoni abbażi tan-natura legali ta’ min iħaddem u ma jippermettux li jiġu ttrattati b’mod differenti żewġ sitwazzjonijiet li jkollhom l-istess konsegwenzi għall-ħaddiem; fil-fehma tagħha, ma jkunx kompatibbli mal-obbligu li hemm fuq l-Istati Membri bis-saħħa tal-Artikolu 6 tad-Direttiva li min iħaddem jew l-eredi tiegħu jiġu eżenti, f’kawża bħal din preżenti, milli jissodisfaw l-formalitajiet meħtieġa f’każ ta’ tkeċċija kollettiva u jinħelsu mill-obbligu li jħallsu kumpens intiż biex jikkumpensa l-preġudizzju li jsofri l-ħaddiem bit-telfa tal-impjieg.
33.
Fit-tieni lok, it-Tribunal Superior de Justicia kkunsidra li, fil-każ ta’ terminazzjoni tal-kuntratt ta’ xogħol minħabba l-mewt ta’ min iħaddem, kumpens limitat għal xahar paga indipendentement miż-żmien fis-servizz tal-impjegat ma jassigurax, fid-dritt nazzjonali, protezzjoni tal-ħaddiema konformi ma’ dak stabbilit fl-Artikolu 30 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u tad-dispożizzjonijiet tal-Karta tal-Komunità dwar id-Drittijiet Soċjali Fundamentali.
34.
Minħabba dawn il-kwistjonijiet tad-dritt Komunitarju, il-qorti tar-rinviju qieset li kien meħtieġ li l-kawża quddiemha tiġi sospiża u tagħmel dawn id-domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja skont l-Artikolu 234 KE:
“1)
L-Artikolu 51 [tal-Estatuto de los Trabajadores Spanjol] jonqos milli jissodisfa l-obbligi imposti mid-Direttiva tal-Kunsill 98/59/KE, tal-20 ta’ Lulju 1998, dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri dwar tkeċċijiet kollettivi, billi jillimita d-definizzjoni ta’ tkeċċijiet kollettivi għal tkeċċijiet minħabba raġunijiet ekonomiċi, tekniċi, organizzativi jew ta’ produzzjoni u billi ma jestendix d-definizzjoni għal tkeċċija għal raġuni mhux relatata mal-ħaddiema individwali kkonċernati?
2)
Ir-regola fl-Artikolu 49(1)(g) [tal-Estatuto de los Trabajadores] li tistabbilixxi kumpens limitat għal paga ta’ xahar, għall-ħaddiema li tilfu x-xogħol tagħhom minħabba mewt, irtirar jew inkapaċità ta’ min iħaddem, li teskludihom mill-iskop tal-Artikolu 51 tal-Istatut, u li tmur kontra l-Artikoli 1, 2, 3, 4 u 6 tad-Direttiva tal-Kunsill 98/59/KE, tal-20 ta’ Lulju 1998, minħabba f’hekk tmur ukoll kontra d-Direttiva [98/59]?
3)
Il-leġiżlazzjoni Spanjola dwar it-tkeċċijiet kollettivi, u b’mod partikolari l-Artikoli 49(1)(g) u 51 [tal-Estatuto de los Trabajadores], tikser l-Artikolu 30 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u l-Karta tal-Komunità dwar id-Drittijiet Soċjali Fundamentali tal-Ħaddiema adottata waqt is-sessjoni tal-Kunsill Ewropew, tad-9 ta’ Diċembru 1989, fi Strasbourg?”.
35.
Skont l-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, ippreżentaw l-osservazzjonijiet bil-miktub f’din il-kawża l-Gvern Spanjol, il-Gvern Ungeriż u l-Gvern Britanniku, kif ukoll il-Kummissjoni.
III — Argumenti tal-partijiet
36.
Il-Gvern Spanjol u l-Kummissjoni jqajmu eċċezzjoni preliminari dwar l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari, billi jindikaw li f’dan il-każ il-limiti numeriċi stabbiliti għall-applikabbiltà tal-kunċett ta’ tkeċċija kollettiva fit-tifsira tad-Direttiva ma ntlaħqux. Il-Kummissjoni tirrileva wkoll li l-leġiżlazzjoni Spanjola, b’dispożizzjoni iktar favorevoli għall-ħaddiema, tassimila t-tkeċċijiet kollettivi mat-“tkeċċijiet”  (
7
) li jirrigwardaw ukoll numru inferjuri ta’ ħaddiema imma tqis li, sa fejn Stat Membru jkun iddeċieda volontarjament li japplika leġiżlazzjoni nazzjonali ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva għal każijiet mhux inklużi fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din tal-aħħar, ma jistax jingħad kontra dan l-Istat li ma inkludiex fost dawk il-każijiet anki dak tal-mewt ta’ min iħaddem. Fl-aħħar nett, skont il-Gvern Spanjol, id-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja ma hijiex meħtieġa biex tippermetti lill-qorti tar-rinviju tiddeċiedi fil-kawża prinċipali, fejn hemm tilwima mhux fuq l-eżistenza jew le ta’ tkeċċija kollettiva, imma fuq jekk it-tkeċċija tar-rikorrenti kinitx inġusta, u sussidjarjament, fuq it-terminazzjoni tal-kuntratti tar-rikorrenti minħabba l-mewt ta’ min iħaddem kif ukoll il-ħlas ta’ kumpens tat-terminazzjoni tar-relazzjoni previsti fiż-żewġ każijiet.
37.
Għal dak li jirrigwarda l-mertu, il-Gvern Spanjol josserva, b’riferiment għall-ewwel domanda preliminari, li hemm distinzjoni ontoloġika bejn il-kunċett ġeneriku ta’ terminazzjoni ta’ kuntratt ta’ xogħol u dak, iktar speċifiku, ta’ tkeċċija: fl-oriġini ta’ din tal-aħħar hemm ir-rieda ta’ min iħaddem u mhux ċirkustanza esterna għal dik ir-rieda kif inhu l-każ fiċ-ċirkustanzi l-oħrajn ta’ terminazzjoni ta’ kuntratt ta’ xogħol. Il-fatt li tkeċċija tiġri indipendentement mir-rieda tal-ħaddiem ma jfissirx bilfors li din tikkorrispondi mar-rieda ta’ min iħaddem: għal din ir-raġuni ma jistax jingħad li l-każ tal-mewt ta’ min iħaddem mingħajr ma jerġa’ jkun hemm l-attività tal-impriża jikkorrispondi ma’ tkeċċija. Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li tinkludi fil-kunċett ta’ tkeċċija anki l-każ tat-terminazzjoni ta’ kuntratt ta’ impjieg li jiddependi minn ċirkustanzi esterni għar-rieda ta’ min iħaddem, ma testendix għall-każijiet kollha ta’ terminazzjoni tal-kuntratt ta’ impjieg li min iħaddem ma jkunx riedhom. Barra minn hekk, din il-ġurisprudenza, ifformulata fil-kuntest ta’ rikors għan-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kontra l-Portugall, ma tapplikax għad-domanda preliminari magħmula mit-Tribunal Superior de Justicia, li tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 51 tal-Estatuto de los Trabajadores, regola li, b’differenza mal-leġiżlazzjoni Portugiża, ma tinkludix il-każijiet ta’ tkeċċija f’sitwazzjonijiet ipotetiċi imma testendihom għal każijiet oħrajn, bħal forza maġġuri u l-kawżi kollha mhux relatati mal-ħaddiema individwali.
38.
Skont il-Gvern Spanjol, billi l-limiti ta’ applikabbiltà tad-Direttiva ma ntlaħqux f’dan il-każ partikolari, l-uniku każ li eventwalment jista’ jgħodd huwa dak stabbilit fl-aħħar subparagrafu tal-Artikolu 1(1) tad-Direttiva, jiġifieri li tkeċċija kollettiva tfisser terminazzjoni ta’ kuntratt tal-ħaddiema kollha ta’ impriża, sakemm ikunu tal-inqas ħamsa u dejjem li dik it-terminazzjoni ssir “fuq l-inizjattiva ta’ min iħaddem” u “għal raġuni waħda jew aktar mhux relatati mal-ħaddiema individwali”. Il-każ ta’ terminazzjoni tal-kuntratt ta’ impjieg minħabba l-mewt ta’ min iħaddem jista’, madankollu, ma jidħolx fil-kuntest ta’ dik ir-regola, billi, jekk huwa veru li ma hemmx raġunijiet mhux relatati mal-ħaddiema individwali, lanqas ma hemm inizjattiva ta’ min iħaddem; għalhekk dan huwa każ differenti minn dak ta’ tkeċċija kollettiva.
39.
Id-differenza bejn tkeċċija kollettiva u terminazzjoni tal-kuntratt ta’ impjieg minħabba l-mewt ta’ min iħaddem — li huwa rifless fit-trattament ġuridiku differenti taż-żewġ każijiet — jirriżulta wkoll, skont il-Gvern Spanjol, mill-interpretazzjoni teleoloġika tad-Direttiva: fil-fatt, il-ħarsien tal-kundizzjonijiet proċedurali, kif ukoll tal-obbligi ta’ konsultazzjoni u informazzjoni tal-ħaddiema mistennija f’dan ir-rigward, jippreżupponi l-adozzjoni, min-naħa ta’ min iħaddem, ta’ deċiżjoni ta’ tkeċċijiet kollettivi. Fil-każ tal-mewt ta’ min iħaddem, mingħajr ma jerġa’ jkun hemm l-attività tal-impriża — u għalhekk fin-nuqqas ta’ persuna li tieħu ħsieb — ma jistgħux jitwettqu konkretament il-formalitajiet stabbiliti mid-Direttiva biex iħarsu l-ħaddiema mkeċċijin.
40.
Għal dak li jirrigwarda t-tieni domanda preliminari, il-Gvern Spanjol jirrikonoxxi li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tistabbilixxi regoli differenti, fir-rigward ta’ kumpens fl-aħħar tar-relazzjoni, skont jekk hemmx terminazzjoni tal-kuntratti ta’ xogħol meta tieqaf l-attività tal-impriża li tkun jew persuna fiżika jew persuna legali, billi fil-każ tal-aħħar dejjem ikun hemm deċiżjoni ta’ terminazzjoni tal-attività, li tippermetti d-determinazzjoni tat-terminazzjoni tal-kuntratti ta’ xogħol, filwaqt li dik id-deċiżjoni ma teżistix fil-każ tal-mewt ta’ min iħaddem li jkun persuna fiżika mingħajr ma jerġa’ jkun hemm l-attività tal-impriża. Madankollu, fiż-żewġ każijiet, il-protezzjoni tal-ħaddiema tkun iggarantita biżżejjed fis-sistema ġuridika nazzjonali mill-obbligu tal-ħlas ta’ kumpens anki għalkemm f’ammonti differenti.
41.
B’riferiment għat-tielet domanda preliminari, il-Gvern Spanjol iqis li r-regoli nazzjonali tat-tkeċċija kollettiva ma jmorrux kontra l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u lanqas il-Karta tal-Komunità dwar id-Drittijiet Soċjali Fundamentali tal-Ħaddiema: il-prinċipji stabbiliti f’dawk l-istrumenti huma protetti mis-sistema ġuridika Spanjola, anki fil-livell kostituzzjonali.
42.
B’riferiment għall-ewwel domanda preliminari, il-Gvern Ungeriż, għalkemm ikkunsidra li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja estendiet il-kunċett ta’ tkeċċija kollettiva skont id-Direttiva għall-każ ta’ mewt ta’ min iħaddem mingħajr ma jerġa’ jkun hemm l-attività tal-impriża, żied jgħid li madankollu huwa meħtieġ li jiġi vverifikat jekk is-sistema ġuridika nazzjonali tistabbilixxix, fil-każ ta’ rinunzja għas-suċċessjoni min-naħa tal-eredi ta’ min iħaddem, obbligu li jerġà jkun hemm l-attività tal-impriża min-naħa tal-eredi jew ta’ awtorità pubblika. Huwa biss f’dan il-każ li tkun tista’ tiġi identifikata persuna li jkollha l-obbligu li tħares il-kundizzjonijiet proċedurali u l-obbligi tal-konsultazzjoni u tal-informazzjoni stabbiliti mid-Direttiva, biex b’hekk il-każ tal-mewt ta’ min iħaddem ikun jista’ jidħol fil-kuntest tal-applikazzjoni ta’ din tal-aħħar. Fil-fatt, id-direttiva tistabbilixxi li biex jkun hemm tkeċċija kollettiva, mhux biss it-tkeċċija tkun dovuta “għal raġuni waħda jew aktar mhux relatati mal-ħaddiema individwali”, imma anki li din “issir” minn min iħaddem: dak il-kunċett ikun jeħtieġ aġir attiv u dinamiku min-naħa ta’ min iħaddem.
43.
Għal dak li jirrigwarda t-tieni u t-tielet domandi preliminari, il-Gvern Ungeriż isostni li huma l-Istati Membri li għandhom jirregolaw il-kumpens dovut f’każ ta’ terminazzjoni tal-kuntratt ta’ xogħol li ma tistax titqies bħala li tikser il-Karta tad-Dirittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u l-Karta Komunitarja tad-Dirittijiet Soċjali Fundamentali tal-Ħaddiema, leġiżlazzjoni nazzjonali li tistabbilixxi, b’mod ġustifikat, differenza fit-trattament fost il-ħaddiema skont jekk humiex impjegati ta’ persuna fiżika jew ta’ persuna legali.
44.
Il-Gvern tar-Renju Unit ikkonċentra l-intervent tiegħu fuq it-tielet domanda preliminari billi osserva li, fl-ewwel lok, il-Karta ta’ Nizza ma tirrappreżentax strument ġuridiku vinkolanti u għalhekk ma tistax “tinkiser”. Fit-tieni lok, indipendentement mill-effetti ġuridiċi tal-Karta, din ma tistax tkun is-sors tad-dritt Komunitarju fir-rigward ta’ tkeċċijiet kollettivi, billi hija limitata għall-konferma ta’ ċerti drittijiet fundamentali fir-rigward tal-protezzjoni tal-ħaddiema diġà stabbiliti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali u mill-acquis Komunitarju, inklużi wkoll id-direttivi fir-rigward tal-impjiegi.
45.
Il-Kummissjoni tqis li l-ewwel domanda preliminari tista’ tingħata risposta fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li tinterpreta l-kunċett ta’ tkeċċija skont id-direttiva bħala li testendi għal kull terminazzjoni tal-kuntratt ta’ xogħol li ma jkunx riedha l-ħaddiem, mingħajr ma jkun meħtieġ li l-kawżi tat-tkeċċija jikkorrispondu mar-rieda ta’ min iħaddem, inkluż b’mod speċifiku f’każ ta’ mewt ta’ min iħaddem mingħajr ma jerġa’ jkun hemm l-attività tal-impriża.
46.
Għal dak li jirrigwarda t-tieni domanda preliminari, il-Kummissjoni tenfasizza li d-Direttiva ma tarmonizzax kompletament il-kundizzjonijiet li jirregolaw it-tkeċċija kollettiva, imma hija limitata biex timponi fuq min iħaddem l-obbligu li jikkonsulta l-ħaddiema u jinforma l-awtorità pubblika kompetenti qabel ma ssir it-tkeċċija kollettiva, mingħajr ma timponi ebda obbligu ta’ kumpens għall-ħaddiem, wisq inqas tiddetermina l-ammont. Il-Kummissjoni tirrikonoxxi li, sa fejn differenza fit-trattament bejn ħaddiema rigward kumpens għat-tmiem ta’ relazzjoni ma jkunx oġġettivament iġġustifikat u għalhekk ikun ikkunsidrat diskriminatorju, regola tad-dritt nazzjonali tista’ tmur kontra d-drittijiet fundamentali li l-Qorti tal-Ġustizzja tiżgura r-rispett tagħhom bħala prinċipji ta’ dritt Komunitarju, fosthom il-prinċipji ta’ ugwaljanza u li ma jkunx hemm diskriminazzjoni. Iżda billi d-determinazzjoni tal-kumpens tat-tmiem tar-relazzjoni jidħol fil-kuntest tal-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri, il-Qorti tal-Ġustizzja ma hijiex kompetenti tiddeċiedi fuq il-ksur eventwali tad-differenza fit-trattament li qajmet il-qorti tar-rinviju b’dawn il-prinċipji. Għalhekk ma hijiex meħtieġa risposta għat-tielet domanda preliminari: mhux biss id-dikjarazzjonijiet li jsir riferiment għalihom mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u tal-Karta tal-Komunità dwar id-Drittijiet Soċjali Fundamentali tal-Ħaddiema ma humiex ġuridikament vinkolanti, billi għandhom funzjoni ta’ konferma tal-eżistenza u ta’ preċiżazzjoni tal-portata tal-prinċipji ġenerali tad-dritt Komunitarju, imma dawn il-prinċipji fi kwalunkwe każ ma jistgħux jitqiesu applikabbli f’dan il-każ, billi l-kwistjoni tal-kumpens mogħti lill-ħaddiema taħt il-leġiżlazzjoni Spanjola fil-każijiet ta’ tkeċċijiet kollettivi ma tidħolx fil-kuntest tad-dritt Komunitarju.
IV — Analiżi ġuridika
A — Fuq l-ewwel u fuq it-tieni domandi preliminari kkunsidrati flimkien
1. Fuq l-ammissibbiltà
47.
L-ewwel domanda preliminari, kif ifformulata mill-qorti tar-rinviju, ma tistax tiġi kkunsidrata ammissibbli billi, f’din il-proċedura, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tintalab tiddeċiedi fuq il-kompatibbiltà ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali mad-Direttiva, imma biss fuq l-interpretazzjoni ta’ din tal-aħħar; hija tista’ tiġi kkunsidrata ammissibbli biss jekk hija intiża biex tikseb interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “redundancies [tkeċċijiet]” użata mill-Artikolu 1 tad-Direttiva 98/59 u, b’mod partikolari, biex jiġi ċċarat jekk f’dak il-kunċett jidħolx ukoll il-każ tat-terminazzjoni tal-kuntratt ta’ xogħol minħabba l-mewt ta’ imprenditur li jkun persuna fiżika jekk, fil-każ ta’ rinunzja tas-suċċessjoni min-naħa tal-eredi leġittimi, dik il-mewt tiddetermina l-waqfien komplet tal-attività tal-impriża.
48.
L-istess jista’ jingħad fir-rigward tat-tieni domanda li fiha, essenzjalment, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja biex tara hemmx kompatibbiltà bejn id-Direttiva ma’ dispożizzjoni tal-Estatuto de los Trabajadores li tistabbilixxi favur l-impjegati, fil-każ ta’ mewt ta’ min iħaddem li jkun persuna fiżika, kumpens għat-tmiem ta’ relazzjoni f’ammont li huwa inqas minn dak previst fil-każ ta’ tkeċċija kollettiva.
49.
Iżda f’dan ir-rigward nosserva li d-Direttiva 98/59 ma hijiex Direttiva ta’ armonizzazzjoni kompleta tal-leġiżlazzjonijiet tal-Istati Membri dwar it-tkeċċijiet kollettivi. Din, għalkemm tidħol fil-kuntest tal-oġġettivi tal-Komunità u tal-Istati Membri li tippromwovi l-impjiegi u t-titjib fil-kundizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol, indikati fit-Trattat KE f’dak illi huwa l-Artikolu 136 fuq il-bażi tal-Karta tal-Komunità dwar id-Drittijiet Soċjali Fundamentali tal-Ħaddiema tal-1989, hija limitata biex issegwi dawk l-għanijiet billi timpenja lill-Istati Membri li jsegwu, fil-każ ta’ tkeċċijiet kollettivi, metodi ta’ informazzjoni, konsultazzjoni, komunikazzjoni u parteċipazzjoni li jipproteġu l-impjegati billi jitnaqqas kemm jista’ jkun ir-riskju ta’ telfien ta’ postijiet tax-xogħol.
50.
Id-Direttiva żżid biss impenn tal-Istati Membri biex jaħsbu ħalli r-rappreżentanti tal-ħaddiema u/jew il-ħaddiema jkollhom proċeduri amministrattivi u/jew ġurisdizzjonali biex jiġu osservati l-obbligi indikati fil-punt preċedenti. Iżda tħalli lill-Istati Membri jiddeterminaw il-konsegwenzi jekk ma jiġux osservati l-obbligi li hija tistabbilixxi li dawn l-Istati Membri għandhom jimponu fuq l-impriżi u, b’mod iktar ġenerali, tal-kumpens li għandhom jingħataw favur ħaddiem milqut minn tkeċċija kollettiva jew minn terminazzjoni ta’ relazzjoni tax-xogħol simili għaliha.
51.
Jekk tiġi kkunsidrata l-ewwel domanda preliminari flimkien mat-tieni waħda, jidher ċar li tal-ewwel għandha l-għan li tinsab risposta għall-problemi mqajmin mit-tieni waħda u li essenzjalment it-talba tal-qorti tar-rinviju tirrigwarda l-evalwazzjoni tal-legalità tal-leġiżlazzjoni nazzjonali indikati fiha. Madankollu, fid-dawl tal-osservazzjonijiet magħmula fil-punti preċedenti, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tagħmel dan.
52.
Fl-ispirtu ta’ kooperazzjoni mal-qrati nazzjonali stabbilita fl-Artikolu 234 KE, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tqis biss it-talba għal deċiżjoni preliminari ammissibbli — u għalhekk tista’ tagħti deċiżjoni — billi tikkunsidra li l-ispjegazzjoni tal-kunċett ta’ tkeċċija, speċifikat fil-punt 47 iktar ’il fuq, qed issirilha fil-każ li, u dwar kemm hija fondata ma huwiex kompitu li tarah il-Qorti tal-Ġustizzja, il-leġiżlatur Spanjol, meta adotta d-dispożizzjonijiet tal-Estatuto de los Trabajadores li jistabbilixxu l-kumpens dovut lill-ħaddiema li jbatu tkeċċija kollettiva, ried jirriproduċi l-istess kunċett ta’ tkeċċija kollettiva u għalhekk jipproteġi, għal dak li jirrigwarda dak il-kumpens, l-istess ħaddiema li għalihom tirriferi d-Direttiva 98/59.
53.
Dan jagħmel sens għaliex, meta tiġi interpretata d-Direttiva 98/59 fis-sens li ma tapplikax fil-każ ta’ terminazzjoni ta’ relazzjoni ta’ xogħol fil-każ ta’ mewt ta’ min iħaddem li jkun persuna fiżika u li l-eredi tiegħu ma jaċċettawx il-wirt, din il-kjarifikazzjoni tista’ tkun utli għall-qrati tar-rinviju biex tiġi interpretata l-liġi Spanjola — bil-kundizzjoni li huma jkunu għamlu d-domanda tagħhom fis-sens indikat u din tirriżulta fondata — u tista’ fl-istess ħin tikkontribwixxi għall-interpretazzjoni uniformi tad-dritt Komunitarju.
2. Fuq il-mertu
54.
Mill-ispjegazzjoni tal-fatti li hemm fid-digriet tar-rinviju jista’ jirriżulta li t-terminazzjoni tal-kuntratt ta’ xogħol tar-rikorrenti ma huwiex relatat mat-tkeċċijiet u mal-waqfien ta’ relazzjonijiet ta’ xogħol simili magħhom li jidħlu fil-kuntest tal-applikazzjoni tad-Direttiva billi din, fl-Artikolu 1(1)(a)(ii) tistabbilixxi li “ ‘redundancies [tkeċċijiet] kollettivi’ ifissru tkeċċijiet mix-xogħol minn min iħaddem għal raġuni waħda jew aktar mhux relatati mal-ħaddiema individwali kkonċernati meta, skond l-għażla ta’ l-Istati Membri, in-numru tar-redundancies huwa” tal-inqas għoxrin, indipendentement min-numru ta’ ħaddiema normalment impjegati fl-istabbilimenti interessati, jista’ jingħad fil-fatt li r-relazzjonijiet ta’ xogħol li kien hemm mal-impriża ta’ R. de las Heras Dávila ma jaqgħux fil-qasam tal-applikazzjoni tagħha għaliex hija kellha biss seba’ ħaddiema.
55.
Madankollu, wieħed jistaqsi jekk, b’riferiment għall-karatteristiċi tal-każ inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-problema ta’ interpretazzjoni li għandha tingħeleb biex tingħata risposta lill-qorti tar-rinviju tikkonċernax biss l-ewwel subparagrafu ta’ dak l-artikolu billi 1) dan huwa marbut mill-qrib mat-tieni subparagrafu tal-istess dispożizzjoni, li jgħid “għall-iskop tal-kalkolu tan-numru tar-redundancies [tkeċċijiet] kif previst fis-subparagrafu tal-punt (a), it-termini ta’ kuntratt tax-xogħol li jsir fuq l-inizjattiva ta’ min iħaddem għal raġuni waħda jew iktar li ma humiex relatati mal-ħaddiema individwali kkonċernati għandhom ikunu assimilati mar-redundancies sakemm, hemm mill-inqas ħames redundancies”, u 2) il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tkellmet fuq il-kunċett ta’ tkeċċija kollettiva użat mid-Direttiva tat lil dan il-kunċett interpretazzjoni li tista’ tfisser applikazzjoni usa’ ta’ dan it-tieni subparagrafu milli jirriżulta mill-mod kif ifformulat.
56.
Il-kunċett ta’ tkeċċija kollettiva ġie interpretat s’issa f’żewġ sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja, waħda s-sentenza tat-12 ta’ Ottubru 2004 b’riferiment għall-istess Direttiva 98/59 suġġett ta’ din il-kawża, u l-oħra tkun is-sentenza tas-7 ta’ Settembru 2006 (
8
), għad-Direttiva 75/129/KEE.
57.
Fl-ewwel każ, kien hemm kawża ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu li matulha l-Kummissjoni kkontestat lill-Portugall, fost l-oħrajn, dwar in-nuqqas ta’ implementazzjoni tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 98/59 u għamlitu immaterjalment min-numru tal-imkeċċijin; it-tieni każ kien talba għal deċiżjoni preliminari mill-qrati Griegi dwar l-interpretazzjoni li għandha tingħata lill-Artikolu 1(1)(a) tad-Direttiva 75/129 u, b’mod iktar speċifiku, fuq il-possibbiltà li din id-dispożizzjoni tinftiehem bħala li teskludi mill-kuntest ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva tkeċċijiet riżultat ta’ deċiżjonijiet ta’ terminazzjoni definittiva tal-attività tal-impriża li jiddependu fuq ir-rieda biss tal-imprenditur u li l-ġurisprudenza Griega tikkunsidra li jikkostitwixxu espressjoni tal-libertà ekonomika u finanzjarja li hija ggarantita mill-Kostituzzjoni (
9
).
58.
Kemm id-Direttiva 98/59 fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(1)(a) kif ukoll id-Direttiva 75/129 fl-Artikolu 1(1)(a) għall-finijiet tad-definizzjoni tat-tkeċċijiet kollettivi rilevanti għad-determinazzjoni tal-qasam ta’ applikazzjoni tagħhom, jispeċifikaw li għandu jsir riferiment għal “tkeċċijiet mix-xogħol minn min iħaddem għal raġuni waħda jew aktar mhux relatati mal-ħaddiema individwali kkonċernati”. Iżda huma differenti minħabba l-fatt li l-ewwel artikolu, b’differenza mit-tieni, għandu miegħu t-tieni subparagrafu li jgħid “[g]ħall-iskop tal-kalkolu tan-numru tar-redundancies [tkeċċijiet] kif previst fis-subparagrafu tal-punt (a), it-termini ta’ kuntratt tax-xogħol li jsir fuq l-inizjattiva ta’ min iħaddem għal raġuni waħda jew iktar li ma humiex relatati mal-ħaddiema individwali kkonċernati għandhom ikunu assimilati mar-redundancies sakemm, hemm mill-inqas ħames redundancies”.
59.
Fis-sentenza mogħtija fis-7 ta’ Settembru 2006 l-Qorti tal-Ġustizzja billi ntalbet tiddeċiedi biss b’riferiment għad-Direttiva 75/129, setgħet tillimita ruħha biex tikkunsidra l-espressjoni “tkeċċijiet mix-xogħol minn min iħaddem” esklużivament fil-kuntest tal-paragrafu 1(a) tad-dispożizzjoni tad-Direttiva fejn tinsab.
60.
Fis-sentenza tat-12 ta’ Ottubru 2004 setgħet saritilha d-domanda fuq kif għandha tinftiehem l-espressjoni inkwistjoni fid-dawl tas-sinjifikat li għandu jingħatalha billi titqabbel mal-espressjoni li tinsab fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 98/59. Il-Qorti tal-Ġustizzja setgħet tara jekk il-leġiżlatur Komunitarju użax l-espressjoni “tkeċċijiet mix-xogħol minn min iħaddem” bl-istess sinjifikat li bih it-tieni subparagrafu uża l-espressjoni “it-termini ta’ kuntratt tax-xogħol li jsir fuq l-inizjattiva ta’ min iħaddem”.
61.
Fis-sentenza tat-12 ta’ Ottubru 2004 l-Qorti tal-Ġustizzja ma eżaminatx dan il-punt. Jista’ jingħad li dan ma għamlitux għaliex l-ilment li l-Kummissjoni għamlet fil-konfront tal-Portugall, kif intqal, ma kienx jirrigwarda referenzi għan-numru tal-imkeċċijin u għalhekk il-preċiżazzjoni li hemm f’dak it-tieni subparagrafu setgħet tirriżulta minn dispożizzjoni speċjali li hija irrilevanti għall-effetti tal-aċċertament li hija kellha tagħmel minħabba l-kompetenza speċjali tagħha.
62.
Imma din id-domanda għandha ssir fil-kawża li issa qiegħed għall-attenzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja fejn in-numru ta’ persuni li ġiet itterminata r-relazzjoni tax-xogħol tagħhom huwa inqas minn għoxrin [jiġifieri min-numru ta’ mkeċċijin stabbilit għall-applikazzjoni tad-Direttiva mill-paragrafu (a)(ii), tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(1)], imma iktar minn ħamsa [jiġifieri min-numru tat-tkeċċijiet li meta jingħataw, skont it-tieni subparagrafu tal-istess Artikolu 1(1) jista’, b’deroga għal dak stabbilit fil-paragrafu a) imsemmi, jagħmel id-direttiva applikabbli].
63.
Kif ser ngħid iktar ’il quddiem, fis-sentenza tat-12 ta’ Ottubru 2004 l-Qorti tal-Ġustizzja, meta ddeċidiet fuq il-ksur li l-Kummissjoni kienet qed tikkontesta fil-konfront tal-Portugall, fehmet il-kliem “tkeċċijiet mix-xogħol minn min iħaddem għal raġuni waħda jew aktar mhux relatati mal-ħaddiema individwali” bħala “kull terminazzjoni tal-kuntratt tax-xogħol mhux mixtieqa mill-ħaddiem, u għaldaqstant mingħajr il-kunsens tiegħu” (
10
). B’hekk ma tatx kas tal-fatt li t-tkeċċija saret minn min iħaddem, bl-aġir ta’ dan tal-aħħar jispiċċa mingħajr rilevanza.
64.
Bilfors wieħed irid jistaqsi jekk l-esklużjoni li għamlet il-Qorti tal-Ġustizzja rigward ir-rilevanza tal-aġir u tar-rieda ta’ min iħaddem fis-sentenza tat-12 ta’ Ottubru 2004, billi saret għal raġunijiet relatati mal-Artikolu 117 tat-Trattat (issa l-Artikolu 136 KE), għandhiex titqies li hija intiża biex taffettwa wkoll l-interpretazzjoni li għandha tingħata lit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 98/59.
65.
Ir-risposta għal din l-aħħar domanda tiddependi evidentement minn kemm wieħed jista’ jaqbel ma’ dak li qalet il-Qorti tal-Ġustizzja wara l-proċedura għan-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu fil-Kawża C-55/02, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall (
11
), u kemm tista’ tiġi applikata f’din il-kawża li għandha quddiemha llum il-Qorti tal-Ġustizzja.
66.
Fir-rigward tal-kawża li għandha quddiemha llum il-Qorti tal-Ġustizzja, il-problema ċentrali li hemm — riformulata bil-mod li jidher fil-punt 47 iktar ’il fuq — tikkonsisti f’li tiġi stabbilita l-interpretazzjoni li għandha tingħata lill-kelma “redundencies” fl-Artikolu 1 tad-Direttiva u, b’mod partikolari, f’li jiġi ċċarat jekk f’dak il-kunċett jidħolx ukoll il-każ ta’ terminazzjoni tal-kuntratt ta’ xogħol minħabba l-mewt ta’ min iħaddem. Biex isir dan, kif intqal fil-punt preċedenti, jeħtieġ li wieħed jitlaq mill-analiżi tas-sentenza li l-Qorti tal-Ġustizzja adottat fit-12 ta’ Ottubru 2004 fil-kawża Il-Kummissjoni vs Il-Portugall u minn kemm jista’ jintuża jew le dak li qalet biex tingħata risposta lill-qrati Spanjoli.
67.
Kif intqal diġà iktar ’il fuq, f’dak il-każ kien hemm proċedura ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu li kienet saret mill-Kummissjoni fejn intqal li l-kunċett ta’ tkeċċija kollettiva fid-dritt Portugiż ma kienx jinkludi t-tipi kollha ta’ tkeċċijiet kollettivi stabbiliti mid-Direttiva bil-konsegwenza li ma kienx jipproteġi l-ħaddiema fil-każijiet fejn it-terminazzjoni ta’ relazzjoni ta’ xogħol seħħet wara falliment, likwidazzjoni u proċeduri analogi — jiġifieri wara deċiżjoni tal-qrati — kif ukoll f’każijiet ta’ esproprjazzjoni, ħruq jew kawżi oħrajn ta’ forza maġġuri, kif ukoll f’każijiet ta’ terminazzjoni tal-attività ta’ impriża wara l-mewt tal-imprenditur. Min-naħa tiegħu, il-Gvern Portugiż iddefenda ruħu billi sostna b’mod partikolari li ma humiex tkeċċijiet kollettivi ċerti terminazzjonijiet ta’ relazzjonijiet ta’ xogħol li ma jaqgħux taħt ir-rieda ta’ min iħaddem (
12
).
68.
L-Avukat Ġenerali Tizzano tkellem, fil-konklużjonijiet li ppreżenta fil-proċedura tal-11 ta’ Marzu 2004, fuq din id-diverġenza fil-konklużjonijiet u ssuġġerixxa lill-Qorti tal-Ġustizzja l-ewwel nett li tikkunsidra l-fatt li 1) il-kunċett inkwistjoni għandu jiġi interpretat awtonomament u b’mod uniformi, 2) għandu jinftiehem skont l-għanijiet tad-Direttiva li ssaħħaħ il-protezzjoni tal-ħaddiema u 3) kull limitazzjoni fuq il-portata tal-protezzjoni stabbilita mid-Direttiva għandha tirriżulta b’mod ċar mit-test, u dan il-kriterju għandu jiġi applikat għall-interpretazzjoni li trid iċċaħħad lill-ħaddiema mill-protezzjoni tad-Direttiva fil-każijiet meta t-terminazzjoni tar-relazzjoni tax-xogħol tiġi imposta minn ċirkustanzi esterni għar-rieda ta’ min iħaddem.
69.
Imma mbagħad, u speċjalment, l-istess Avukat Ġenerali Tizzano ġibed l-attenzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja għall-fatt li mid-disa’ premessa u mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 98/59 jirriżulta li “t-terminazzjoni ta’ relazzjoni tax-xogħol imposta minn deċiżjoni tal-qrati tidħol fil-kunċett ta’ tkeċċija kollettiva skont” l-istess Direttiva. Min dan ħa spunt biex indika lill-Qorti tal-Ġustizzja li “ċertament ma jistax jingħad li hija rilevanti l-volontarjetà tat-tkeċċija” u li din “ma hijiex rekwiżit” għall-applikazzjoni tad-Direttiva (
13
). Bil-konsegwenza li kkonkluda li “t-tkeċċija skont id-Direttiva tfisser kull terminazzjoni tar-relazzjoni ta’ xogħol li ma jkunx riedha l-ħaddiem”  (
14
), inkluż it-terminazzjonijiet tar-relazzjoni ta’ xogħol li l-Kummissjoni tilmenta li ma humiex stabbiliti mil-leġiżlazzjoni Portugiża u li huma kkostitwiti minn dikjarazzjonijiet ta’ falliment, likwidazzjoni u proċeduri analogi, esproprjazzjoni, ħruq jew kawżi oħrajn ta’ forza maġġuri, kif ukoll it-terminazzjoni tal-attività ta’ impriża wara l-mewt tal-imprenditur (
15
).
70.
Il-Qorti tal-Ġustizzja adottat ir-raġunament tal-Avukat Ġenerali. Sabiex tikkorrobora l-qbil tagħha ma’ ħsibijietu, żiedet tgħid li d-Direttiva, fit-test inizjali tagħha, jiġifieri d-Direttiva 75/129, stabbiliet bl-Artikolu 1(2)(d) li ma kinitx tapplika għall-ħaddiema kkonċernati mit-terminazzjoni tal-attività tal-istabbiliment minħabba f’deċiżjoni tal-qrati. Dan l-Artikolu kien jistabbilixxi deroga għar-regola stabbilita mill-Artikolu 1(1)(a) tal-istess Direttiva li kien jgħid fi kliem identiku għal dak tal-istess dispożizzjoni tad-Direttiva 98/59 li, għall-finijiet tal-applikazzjoni ta’ dik id-Direttiva “redundancies [tkeċċijiet] kollettivi” jfissru tkeċċijiet magħmulin minn min iħaddem għal raġuni waħda jew aktar mhux relatati mal-ħaddiema individwali. Dik id-deroga ma kinitx tkun meħtieġa kieku l-kunċett ta’ “redundancy [tkeċċija]” kien ikun ikkunsidrat bħala “att volontarju ta’ min iħaddem” (
16
).
71.
Kif jirriżulta b’mod ċar mid-disa’ premessa tad-Direttiva 98/59, id-deroga stabbilita fl-Artikolu 1(2)(d) tad-Direttiva 75/129 tħassret. Minn dan il-fatt negattiv li jirriżulta minn dan it-tħassir, minbarra l-punt pożittiv ikkostitwit mid-disa’ premessa tad-Direttiva 98/59, li enfasizza ukoll l-Avukat Ġenerali, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li l-aġir ta’ min iħaddem ma huwiex ċirkustanza essenzjali biex ikun hemm l-element ta’ tkeċċija kollettiva skont id-Direttiva.
72.
Imma t-tħassir tad-dispożizzjoni li kien hemm fl-Artikolu 1(2)(d) tad-Direttiva 75/129, fejn it-terminazzjoni ta’ relazzjoni ta’ xogħol wara deċiżjoni tal-qrati ma kinitx tkeċċija kollettiva skont ir-regoli Komunitarja fuq dan is-suġġett, sempliċement juri li terminazzjoni bħal dik tar-relazzjoni ta’ xogħol ma tistax tibqa’ tiġi kkunsidrata eskluża mill-kuntest ta’ applikazzjoni tar-regoli Komunitarji u mhux manifestazzjoni tar-rieda li jiġi stabbilit li, għall-finijiet tal-konfigurazzjoni ta’ tkeċċija meħtieġa għall-applikazzjoni tad-Direttiva, ma jkunx rilevanti bl-ebda mod fatt f’sens wiesa’ li jirrifletti dik l-isfera li taħtha jaqa’ l-aġir ta’ min iħaddem.
73.
Il-ġeneralizzazzjoni li l-ewwel l-Avukat Ġenerali, u mbagħad wara l-Qorti tal-Ġustizzja wara, siltu mill-element ġdid ikkostitwit mit-tħassir ta’ dak stabbilit mill-Artikolu 2(1)(d) tad-Direttiva 75/159, kif intqal iktar ’il fuq, sab appoġġ rilevanti f’interpretazzjoni teleoloġika tad-Direttiva l-ġdida bħala li ssaħħaħ il-protezzjoni tal-ħaddiema u ttejjeb il-kundizzjonijiet tagħhom ta’ ħajja u ta’ xogħol. Imma biex jiġi ammess dan ir-riżultat interpretattiv tad-Direttiva, li jkun ifisser twessigħ tal-qasam ta’ applikazzjoni tagħha (
17
), jeħtieġ jingħad li l-interpretazzjoni teleoloġika tista’ tisboq, billi tneħħilu kull sinjifikat, il-fatt li l-paragrafu a) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 98/59 jistabbilixxi li tkeċċija kollettiva skont din tfisser tkeċċija magħmula minn min iħaddem.
74.
Kemm l-Avukat Ġenerali kif ukoll il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidraw li setgħu jagħmlu dan għaliex evidentement ikkunsidraw li l-ispirtu l-ġdid, li ddaħħal fir-regoli fuq is-suġġett mill-introduzzjoni fit-Trattat tal-Artikolu 117 (li wara sar l-Artikolu 136 KE) seta’ jkun tant ta’ effett li jneħħi s-sinjifikat ta’ dak il-fatt (
18
).
75.
Imma l-każ li issa jinsab quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ma jistax ma jġibx għall-attenzjoni tagħha li d-delimitazzjoni tal-kuntest ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 98/59 ma tirriżultax biss mill-paragrafu a) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(1) tagħha imma wkoll mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 1(1) tagħha fejn tingħata importanza kbira għall-aġir ta’ min iħaddem biex jiġi estiż il-kunċett ta’ applikazzjoni tad-Direttiva.
76.
Wieħed bilfors irid jistaqsi kif, bl-interpretazzjoni ta’ wieħed miż-żewġ subparagrafi ta’ dispożizzjoni waħda tad-Direttiva — id-dispożizzjoni fl-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 98/59 —, jista’ jinftiehem dak is-subparagrafu waqt li jiġi injorat r-riferiment li hemm fih għall-ħtieġa li jkun hemm aġir ta’ individwu — fil-każ ta’ min iħaddem — biex dak previst mill-ewwel subparagrafu jista’ jkun operattiv, meta aġir tal-istess suġġett jiġi previst biex jopera t-tieni subparagrafu.
77.
Jista’ jkun hemm possibbiltà waħda: jew li l-aġir tal-individwu inkwistjoni huwa immaterjali fir-rigward tal-interpretazzjoni taż-żewġ subparagrafi jew fiż-żewġ każijiet tingħatalu importanza anki jekk ma hix identika.
78.
Huwa evidenti li, jekk jiġi segwit l-ewwel mod, id-domanda li saret mill-qorti tar-rinviju kif tinsab fil-punt 48 għandha tingħata risposta fis-sens li d-Direttiva hija espressjoni ta’ standard ta’ trattament ipprivileġġat li tapplika għall-impjegati korrispondenti għal dawk li b’riferiment għalihom il-qorti tar-rinviju trid tiddeċiedi dwarhom: jiġifieri standard, fis-sens indikat iktar ’il fuq fil-punt 53, li hija tista’ tikkunsidra fl-interpretazzjoni tal-leġislazzjoni nazzjonali tagħha.
79.
Imma din l-interpretazzjoni ma tistax tiġi segwita għaliex, għandu kemm għandu importanza l-effett tal-introduzzjoni fit-Trattat KE tal-Artikolu 136 KE u li dan jista’ jkollu fuq l-interpretazzjoni li għandha tingħata lill-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 98/59, meta jiġi kkunsidrat fis-subparagrafi kollha tiegħu, wieħed ma jistax jasal għal dan ir-riżultat għaliex ineħħi minn kull effett utli d-distinzjoni kollha ta’ trattament li dan, b’evalwazzjoni li ser nindika iktar ’l isfel (
19
), li ma jistax jiġi kkunsidrat bħala sekondarju, jagħmel bejn dimensjoni u oħra tal-istabbiliment ta’ min iħaddem.
80.
Iżda jekk jiġi segwit il-mod l-ieħor, ma jfissirx neċessarjament li l-aġir ta’ min iħaddem jingħata l-istess importanza biex jinftiehem il-paragrafu a) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1 inkwistjoni u tat-tieni subparagrafu tal-istess paragrafu (1).
81.
Bejn is-sinjifikat li għandu jingħata lill-kliem “redundancies [tkeċċijiet …] minn” u lill-kliem terminazzjoni “ta’ kuntratt tax-xogħol li jsir fuq l-inizjattiva ta’ min iħaddem”, jekk huwa veru li hemm element komuni fil-fatt li t-tnejn għandhom joriġinaw minn aġir jew inkella minn fatt li jwassal għand min iħaddem, huwa veru wkoll li t-tieni espressjoni tindika manifestazzjoni diretta tar-rieda tiegħu, anzi manifestazzjoni kkwalifikata għaliex ikkaratterizzata mir-rwol tiegħu partikolarment attiv li jikkonsisti mill-fatt li jkun ħa inizjattiva.
82.
Barra minn hekk il-fatt li l-leġiżlatur Komunitarju speċifikament ippreċiża t-tip ta’ riferiment lil min iħaddem għall-aġir kkunsidrat fit-tieni subparagrafu ma jistax ma jirriflettix rieda li t-tnejn jiġu kkunsidrati speċi ta’ ġeneru wieħed.
83.
Bil-konsegwenza, wieħed jifhem kif fis-sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Portugall, il-Qorti tal-Ġustizzja sabet li l-Portugall ma qediex l-obbligi tiegħu għaliex, b’kuntrast ma dak li jirriżulta mid-disa’ premessa tad-Direttiva 98/59, implementa d-Direttiva billi eskluda li l-obbligi proċedurali li din stabbiliet kinux osservati, tal-inqas għal dak li jikkonċerna t-terminazzjoni tar-relazzjonijiet ta’ xogħol wara deċiżjoni tal-qrati: meta jkun hemm tkeċċijiet jew terminazzjoni ta’ relazzjonijiet ta’ xogħol minħabba deċiżjoni tal-qrati, jiġri li qorti tieħu post lil min iħaddem u li għalhekk, f’sens wiesa’, jistgħu jaqgħu fl-isfera ta’ aġir li jkun għamel dan tal-aħħar [u wieħed jista’ jaħseb li għalhekk il-leġiżlatur Komunitarju, meta ħassar l-esklużjoni tal-idea tat-tkeċċijiet kollettivi suġġetti għal regoli Komunitarji ta’ dawk li jirriżultaw minn deċiżjoni tal-qrati stabbilita mid-Direttiva 75/129, ma ħassx il-bżonn li jelimina l-kliem “minn min iħaddem” mit-test tal-Artikolu (1)(a) tad-Direttiva 98/59 ta’ issa]. Iżda l-istess ħaġa ma hijiex loġikament possibbli li tingħad fir-rigward tal-mewt ta’ min iħaddem u, partikolarment, fir-rigward ta’ mewt bħal dik tal-lum li dwarha l-Qorti tal-Ġustizzja hija mistiedna tiddeċiedi, fejn — kif mhux indikat espressament fid-domandi preliminari magħmulin mill-qorti tar-rinviju imma jirriżulta b’mod ċar mill-atti tal-kawża — ħadd ma wiret lil min iħaddem li miet minħabba rinunzja tal-wirt min-naħa tal-eredi possibbli tiegħu u ma ġiex issostitwit, minħabba regola ta’ Stat Membru, minn awtorità pubblika.
84.
Jekk jiġu kkunsidrati b’attenzjoni l-isfumaturi li għandhom jitqiesu biex jiġi stabbilit li t-tkeċċija tirriżultax minn min iħaddem, flimkien mal-fatt li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 1(1) ġie introdott fid-Direttiva 98/59 flimkien mat-tħassir tal-esklużjoni minn fost il-leġiżlazzjoni dwar it-terminazzjoni tar-relazzjonijiet ta’ xogħol minħabba deċiżjonijiet tal-qrati, wieħed ma jistax ma jikkunsidrax dawk iż-żewġ fatti bħala sinjal tar-rieda tal-leġiżlatur Komunitarju li jipproteġi iktar lill-ħaddiema, imma li ried jipproċedi skont kriterji li jvarjaw skont il-karatterisitiċi tal-impriżi li jaħdmu magħhom.
85.
Għalhekk wieħed jista’ jikkunsidra li l-leġiżlatur Komunitarju, meta stabbilixxa l-proċeduri ta’ tkeċċija tal-ħaddiema, ma adottax standard mingħajr distinzjonijiet fit-trattament tagħhom, li jista’ jitqies mil-leġiżlatur nazzjonali fl-interpretazzjoni ta’ dik il-leġiżlazzjoni — li baqgħet fil-kompetenza esklużiva tiegħu — tad-determinazzjoni tal-kumpens li jingħata lill-ħaddiema mkeċċijin, imma esprima direzzjoni fejn il-protezzjoni tagħhom, għandha, jew tal-inqas imissha, tiġi iddiferenzjata fir-rigward tal-karatteristiċi u/jew l-aġir ta’ min iħaddem u b’riferiment għaċ-ċirkustanza li fatt li jikkawża t-terminazzjoni tar-relazzjoni bħal dak li ssemmi l-qorti tar-rinviju bl-ebda mod ma tidħol fl-isfera ta’ min iħaddem.
B — Konklużjonijiet parzjali fuq l-ewwel u fuq it-tieni domanda preliminari kkunsidrati flimkien.
86.
It-talba għal deċiżjoni preliminari tat-Tribunal Superior de Justicia tista’ tiġi kkunsidrata ammissibbli biss billi intiża li tikseb kjarifika tal-kunċett ta’ “redundancy [tkeċċija]” użat fl-Artikolu 1 tad-Direttiva bil-preżuppost li mhux kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja taċċerta l-fondatezza tagħha, li l-Estatuto de los Trabajadores, li jirregola l-kumpens għal tkeċċija, ried jirreferi għaliha.
87.
Id-Direttiva 98/59 ma tipprojbixxix id-dispożizzjonijiet li hemm fl-Artikolu 51 tal-Estatuto de los Trabajadores billi tistabbilixxi biss l-armonizzazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet tal-Istati Membri fir-rigward ta’ tkeċċijiet kollettivi b’riferiment għall-proċedura li għandha tiġi segwita fir-rigward u tħalli fil-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri li jirregolaw il-kumpens li għandu jingħata lill-ħaddiema.
88.
Fl-interpretazzjoni tad-Direttiva 98/59 ma jistax jiġi injorat il-fatt li hija intiża biex tistabbilixxi proċeduri li għandhom japplikaw għal tkeċċijiet li f’sens wiesa’ jirriżultaw minħabba f’min iħaddem, bħal dawk riżultanti minn provvediment ta’ qorti li jissostitwih; ma jistax jingħad li din timponi l-proċedura ta’ tkeċċija li tistabbilixxi fir-rigward ta’ każijiet fejn it-terminazzjoni tar-relazzjoni ta’ xogħol issegwi l-mewt ta’ imprenditur li jkun persuna fiżika li l-wirt tiegħu jibqa’ battal minħabba r-rinunzja tal-wirt min-naħa tal-eredi tiegħu mingħajr ma jiġi ssostitwit b’awtorità pubblika bi provvediment ta’ Stat Membru.
89.
Id-Direttiva 98/59, meta tistabbilixxi li l-Istati Membri jimponu li jiġu applikati l-proċeduri li stabbiliet b’riferiment għat-tkeċċijiet minn impriżi li jimpjegaw numru determinat ta’ ħaddiema filwaqt li tillimita dan in-numru biss meta t-tkeċċija sseħħ b’inizjattiva espliċita tagħhom, teskludi li dawn il-proċeduri japplikaw — u għalhekk tesprimi atteġġjament inqas riġidu — fil-konfront ta’ sitwazzjonijiet bħal dik ikkaratterizzata minn terminazzjoni ta’ relazzjonijiet ta’ xogħol li tiġri wara mewt ta’ min iħaddem li jkun persuna fiżika li l-eredi tiegħu ma jaċċettawx il-wirt mingħajr ma jiġi ssostitwit minn awtorità pubblika, kif stabbilit mis-sistema legali ta’ Stat Membru.
C — Fuq it-tielet domanda preliminari
90.
Bit-tielet domanda preliminari, moqrija fid-dawl tad-digriet tar-rinviju, il-qorti nazzjonali qed tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kompatibbiltà tal-liġi Spanjola dwar it-tkeċċija kollettiva mal-Artikolu 30 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (
20
) u mal-Karta tal-Komunità dwar id-Drittijiet Soċjali Fundamentali tal-Ħaddiema, adottata mill-Kunsill Ewropew ta’ Strasbourg, fid-9 ta’ Diċembru 1989, meta dik il-leġiżlazzjoni tagħti lok għal differenza fit-trattament fost il-ħaddiema fir-rigward tal-kumpens għal tkeċċija.
91.
Skont dak li ntqal b’riferiment għall-ewwel u t-tieni domanda preliminari, din it-tielet domanda, kif inhi magħmula, ma tistax tiġi kkunsidrata billi s-suġġett, kif indikat iktar ’il fuq fil-punti 49 u 50 ma huwiex irregolat mid-direttivi kkonċernati f’dan il-każ u, barra minn hekk, kif irrilevat mill-Kummissjoni, billi d-determinazzjoni tal-kumpens għal tkeċċija dovut lill-ħaddiema mkeċċijin tibqa’ fil-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri, ma jistgħux fir-rigward tagħha japplikaw il-prinċipji ta’ ugwaljanza u li ma jkunx hemm diskriminazzjoni. Tista’ tiġi kkunsidrata biss bħala talba biex jiġi ppreċiżat liema importanza, meta jiġi kkjarifikat liema tip ta’ trattament favorevoli għall-ħaddiema d-dritt Komunitarju jimponi fuq min iħaddem fir-rigward tal-proċeduri li għandhom jiġu segwiti fil-każ ta’ tkeċċijiet kollettivi, għandha tingħata lill-Artikolu 30 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u tal-Karta tal-Komunità dwar id-Drittijiet Soċjali Fundamentali tal-Ħaddiema.
92.
Imma dawn l-atti, anki għalkemm jistgħu jkunu ta’ importanza fl-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju, ma humiex rilevanti għall-finijiet tar-risposta mitluba mhux biss minħabba dak li ntwera speċifikament fil-punt 85 iktar ’il fuq, imma wkoll għaliex ma jgħidu xejn b’riferiment għal dawn il-proċeduri.
V — Konklużjoni
93.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet li saru sa issa, nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tirrispondi kif ġej għad-domandi preliminari magħmula mit-Tribunal Superior de Justicia:
1)
Il-kunċett ta’ “redundancy [tkeċċija]” użat fl-Artikolu 1 tad-Direttiva tal-Kunsill 98/59/KE tal-20 ta’ Lulju 1998 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri dwar redundancies [tkeċċijiet] kollettivi, ma jestendix għall-ipoteżi ta’ terminazzjoni tal-kuntratt ta’ xogħol minħabba l-mewt tal-imprenditur li jkun persuna fiżika, li l-eredi tiegħu jkunu rrinunzjaw għas-suċċessjoni, jekk dik il-mewt tiddetermina l-waqfien komplet tal-attività tal-impriża, mingħajr ma, fil-qadi tal-obbligi tad-Direttiva, min iħaddem jiġi ssostitwit, b’regola tas-sistema legali ta’ Stat Membru, b’awtorità pubblika.
2)
Id-Direttiva 98/59 hija limitata biex tistabbilixxi l-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet tal-Istati Membri dwar tkeċċijiet kollettivi b’riferiment għall-proċedura li għandha tiġi segwita f’dan ir-rigward u tħalli fil-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri li jirregolaw il-kumpens li għandu jingħata. Għalhekk id-Direttiva ma tipprekludix li regola ta’ dritt nazzjonali tistabbilixxi, f’każ ta’ terminazzjoni tal-kuntratt ta’ xogħol wara l-mewt ta’ min iħaddem, il-ħlas ta’ kumpens tat-tmiem tar-relazzjoni tax-xogħol f’ammont inqas minn dak li jirċievi ħaddiem fil-każ ta’ tkeċċija kollettiva.
3)
L-Artikolu 30 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u l-Karta tal-Komunità dwar id-Drittijiet Soċjali Fundamentali tal-Ħaddiema, minħabba n-natura ġenerali tal-prinċipji li jesprimu, ma jistgħux jikkontribwixxu biex jiġi ċċarat il-qasam ta’ applikazzjoni tal-proċeduri ta’ tkeċċija stabbiliti mid-Direttiva 98/59, billi dawn l-atti ma jgħidu xejn b’riferiment għal dawn il-proċeduri.
(
1
)	Lingwa oriġinali: it-Taljan.
(
2
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 327.
(
3
)	ĠU L 48, p. 29. Dik id-direttiva ġiet emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 92/56/KEE tal-24 ta’ Ġunju 1992 (ĠU L 254, p. 3).
(
4
)	Ara l-premessi 2 u 3.
(
5
)	Dawn huma: a) tkeċċijiet kollettivi effettwati taħt kuntratti ta’ xogħol konklużi għal perjodi limitati ta’ żmien jew għal xogħlijiet speċifiċi ħlief meta dawn it-tkeċċijiet iseħħu qabel id-data ta’ skadenza jew meta dawn il-kuntratti jkunu kompletati; b) ħaddiema impjegati minn korpi amministrattivi jew minn stabbilimenti regolati minn liġi pubblika u ċ) l-ekwipaġġi ta’ bastimenti fuq il-baħar.
(
6
)	Sentenza tat-12 ta’ Ottubru 2004, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall (C-55/02, Ġabra p. I-9387).
(
7
)	Fil-verità, it-tielet subparagrafu tal-Artikolu 51(1) tal-Estatuto de los Trabajadores jirreferi għal “terminazzjoni ta’ kuntratti ta’ xogħol” u mhux għal “tkeċċijiet”.
(
8
)	Georgios Agorastoudis et (Kawżi magħquda C-187/05 sa C-190/05, Ġabra p. 2006, p. I-7775).
(
9
)	Rigward dan il-punt ara s-sentenza tas-7 ta’ Settembru 2006, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 8, punt 24, kif ukoll P. Coursier “Une fermeture spontanée d’établissement constitue un cas de licenciement pour motif économique”, La Semaine Juridique — Édition Sociale, Nru 47, tal-21 ta’ Novembru 2006, p. 23 sa 24 u E. Lafuma “L’actualité de la jurisprudence communautaire et internationale”, f’Revue de Jurisprudence sociale, 2007, p. 17 sa 19.
(
10
)	Ara l-punt 50 tas-sentenza.
(
11
)	Iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 6.
(
12
)	Ara l-punti 32 sa 37 tas-sentenza.
(
13
)	Ara l-punt 34 tal-konklużjonijiet.
(
14
)	Ara l-punt 35 tal-konklużjonijiet.
(
15
)	Ara l-punt 36 tal-konklużjonijiet.
(
16
)	Ara l-punt 55 tas-sentenza.
(
17
)	Ara F. Dorssement, “Kawża C-55/02, Il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej vs Ir-Repubblika tal-Portugall, sentenza tat-Tieni Awla tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-12 ta’ Ottubru 2004”, fil-Common Market Law Rev., 2006, p. 225 u 231.
(
18
)	Għall-interpretazzjoni tal-atteġġjament tal-Qorti tal-Ġustizzja bħala “reminiscent of the legislature’s implicit intention to prevent social dumping, interweaving the two ideas of strengthening the protection of workers and of harmonising the social costs which such preventive rules entail”, ara F. Dorssemont, iċċitat fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 17, p. 231.
(
19
)	Ara iktar ’il fuq, punt 85.
(
20
)	Ipproklamata f’Nizza fis-7 ta’ Diċembru 2000 (ĠU C 364, p. 1).