62023CJ0562
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Sitt Awla)
27 ta’ Frar 2025 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Awtorizzazzjoni ta’ networks u ta’ servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi – Spettru ta’ frekwenzi tar-radju armonizzat – Drittijiet ta’ użu individwali għal żmien limitat – Estensjoni ta’ dawn id-drittijiet – Direttiva 2002/20/KE – Artikolu 5(2) – Direttiva 2002/20, kif emendata bid-Direttiva 2009/140/KE – Artikolu 5(2) – Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi – Direttiva (UE) 2018/1972 – Artikolu 49(1) u (2) – Applikabbiltà ratione temporis”
Fil-Kawża C‑562/23,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Upravno sodišče (il-Qorti Amministrattiva, Is-Slovenja), permezz ta’ deċiżjoni tal‑24 ta’ Awwissu 2023, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fil‑11 ta’ Settembru 2023, fil-proċedura
T - 2 družba za ustvarjanje, razvoj in trženje elektronskih komunikacij in opreme d.o.o.
vs
Agencija za komunikacijska omrežja in storitve Republike Slovenije,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Sitt Awla),
komposta minn T. von Danwitz (Relatur), Viċi President tal-Qorti tal-Ġustizzja, li qiegħed jaġixxi bħala President tas-Sitt Awla, A. Kumin u I. Ziemele, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: P. Pikamäe,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għall-Gvern Sloven, minn V. Klemenc, bħala aġent,
–
għall-Gvern Spanjol, minn L. Aguilera Ruiz, bħala aġent,
–
għall-Gvern Pollakk, minn B. Majczyna, bħala aġent,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn O. Gariazzo, L. Malferrari u B. Rous Demiri, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2002/20/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑7 ta’ Marzu 2002 dwar l-awtorizzazzjoni ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi (Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 337), tar-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2002/20, kif emendata bid-Direttiva 2009/140/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Novembru 2009 (ĠU 2009, L 337, p. 37, rettifika fil-ĠU 2013, L 241, p. 8) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2002/20, kif emendata”), kif ukoll tal-Artikolu 49(1) u (2) tad-Direttiva (UE) 2018/1972 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Diċembru 2018 li tistabbilixxi l-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (ĠU 2018, L 321, p. 36, rettifiki fil-ĠU 2019, L 334, p. 164 u fil-ĠU 2020, L 419, p. 36).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn T - 2 družba za ustvarjanje, razvoj in trženje elektronskih komunikacij in opreme d.o.o (iktar ’il quddiem “T-2”), kumpannija rregolata mid-dritt Sloven, u l-Agencija za komunikacijska omrežja in storitve Republike Slovenije (l-Aġenzija tan-Networks u tas-Servizzi ta’ Komunikazzjoni, ir-Repubblika tas-Slovenja, iktar ’il quddiem l-“aġenzija”) dwar ir-rifjut ta’ din tal-aħħar li testendi l-validità tad-deċiżjoni li permezz tagħha hija assenjat lil T-2 drittijiet ta’ użu individwali tal-ispettru tal-frekwenzi tar-radju.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Id-Direttiva 2002/20
3
L-Artikolu 5 tad-Direttiva 2002/20, intitolat “Drittijiet ta’ użu ta’ frekwenzi tar-radju u numri”, kien jipprovdi fit-tieni subparagrafu tal-paragrafu 2 tiegħu:
“[…] Fejn l-Istati Membri jagħtu drittijiet ta’ użu għall-perjodu limitat ta’ żmien, it-tul ta’ żmien għandu jkun adatt għas-servizz konċernat.”
4
L-Artikolu 5 tad-Direttiva 2002/20, kif emendata, intitolat “Id-drittijiet għall-użu tal-frekwenzi tar-radju u tan-numri”, kien jipprovdi fir-raba’ subparagrafu tal-paragrafu 2 tiegħu:
“Fejn Stati Membri jagħtu drittijiet ta’ użu għal perijodu ta’ żmien limitat, id-durata għandha tkun adattata għas-servizz ikkonċernat fid-dawl tal-objettiv segwit, u jitqies b’mod xieraq il-bżonn li jkun hemm lok għal perijodu xieraq għall-amortizzazzjoni ta’ investiment.”
5
Id-Direttiva 2002/20 tħassret u ġiet issostitwita mid-Direttiva 2018/1972.
Id‑Direttiva 2018/1972
6
Il-premessi 1, 131 u 323 tad-Direttiva 2018/1972 jipprovdu:
“(1)
Id-Direttivi […] 2002/20/KE […] ġew emendati sostanzjalment. Ladarba għandhom isiru emendi ulterjuri, dawn id-Direttivi jenħtieġ li jerġgħu jiġu formulati fl-interessi taċ-ċarezza.
[…]
(131)
Il-ġestjoni effettiva tal-ispektrum tar-radju tista’ tiġi żgurata billi jiġi ffaċilitat l-użu effiċjenti kontinwu tal-ispektrum tar-radju li diġà ġie assenjat. Sabiex tiġi żgurata ċertezza legali lid-detenturi tad-drittijiet, il-possibbilita’ tat-tiġdid tad-drittijiet tal-użu jenħtieġ li jiġi kkunsidrata fi żmien xieraq qabel l-iskadenza tad-drittijiet ikkonċernati, pereżempju, meta d-drittijiet ikunu ġew assenjati għal 15-il sena jew iktar mill-inqas sentejn qabel l-iskadenza ta’ dawk id-drittijiet sakemm il-possibbiltà tat-tiġdid kienet eskluża b’mod ċar fil-ħin tal-assenjazzjoni tad-drittijiet. […]
[…]
(323)
Minħabba li l-għan ta’ din id-Direttiva, jiġifieri li jinkiseb qafas armonizzat u simplifikat għar-regolamentazzjoni ta’ netwerks tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, ta’ servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, tal-faċilitajiet assoċjati u tas-servizzi assoċjati, tal-kondizzjonijiet għall-awtorizzazzjoni tan-netwerks u tas-servizzi, tal-użu tal-ispektrum tar-radju […] ma jistax jinkiseb b’mod suffiċjenti mill-Istati Membri iżda jista’, minħabba l-iskala u l-effetti ta’ din l-azzjoni, jinkiseb aħjar fil-livell tal-Unjoni, l-Unjoni [Ewropea] tista’ tadotta miżuri […].”
7
L-Artikolu 1 tad-Direttiva 2018/1972, intitolat “Suġġett, kamp ta’ applikazzjoni u għanijiet”, jipprevedi fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Din id-Direttiva tistabbilixxi qafas armonizzat għar-regolamentazzjoni tan-netwerks tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, tan-netwerks tas-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, tal-faċilitajiet assoċjati u tas-servizzi assoċjati, u għal ċerti aspetti tat-tagħmir terminali. Din tistabbilixxi l-kompiti tal-awtoritajiet regolatorji nazzjonali u, fejn applikabbli, ta’ awtoritajiet kompetenti oħra, u tistabbilixxi lista ta’ proċeduri biex tiżgura l-applikazzjoni armonizzata tal-qafas regolatorju f’kull parti tal-Unjoni.”
8
Skont il-kliem tal-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva, intitolat “Definizzjonijiet”:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
[…]
25)
‘spektrum tar-radju armonizzat’ tfisser spektrum tar-radju li għalih ġew stabbiliti kondizzjonijiet armonizzati relattivi għad-disponibbiltà u l-użu effiċjenti tiegħu permezz ta’ miżuri ta’ implimentazzjoni teknika f’konformità mal-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni Nru 676/2002/KE [tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑7 ta’ Marzu 2002 dwar qafas regolatorju għall-politika dwar l-ispektrum tar-radju fil-Komunità Ewropea (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 317, rettifika fil-ĠU 2018, L 243, p. 21)];
[…]”
9
L-Artikolu 47 tad-Direttiva 2018/1972, intitolat “Kondizzjonijiet marbutin ma’ drittijiet individwali tal-użu tal-ispektrum tar-radju”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-awtoritajiet kompetenti għandhom jorbtu kondizzjonijiet mad-drittijiet individwali tal-użu tal-ispektrum tar-radju skont l-Artikolu 13(1) b’tali mod li jiżguraw l-użu ottimali u l-aktar effettiv u effiċjenti tal-ispektrum tar-radju. Dawn għandhom, qabel l-assenjazzjoni jew it-tiġdid ta’ tali drittijiet, jistabbilixxu b’mod ċar kwalunkwe tali kondizzjoni, inkluż il-livell ta’ użu meħtieġ u l-possibbiltà ta’ kummerċ jew ta’ leasing sabiex tiġi żgurata l-implimentazzjoni ta’ dawk il-kondizzjonijiet skont l-Artikolu 30. Il-kondizzjonijiet marbuta mat-tiġdid tad-drittijiet ta’ użu għall-ispektrum tar-radju ma għandhomx jipprovdu vantaġġi indebiti lid-detenturi eżistenti ta’ dawk id-drittijiet.
[…]
L-awtoritajiet kompetenti għandhom, fil-ħin u b’mod trasparenti, jikkonsultaw u jinfurmaw lill-partijiet interessati dwar il-kondizzjonijiet marbuta mad-drittijiet individwali tal-użu qabel ma dawn jiġu imposti. Għandhom jiddeterminaw bil-quddiem il-kriterji għall-valutazzjoni tal-adempiment ta’ dawk il-kondizzjonijiet u għandhom jinfurmaw lill-partijiet interessati b’mod trasparenti.”
10
L-Artikolu 49 ta’ din id-direttiva, intitolat “Id-durata tad-drittijiet”, jipprevedi, fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu:
“1.   Fejn Stati Membri jawtorizzaw l-użu tal-ispektrum tar-radju permezz ta’ drittijiet individwali tal-użu għal perijodu limitat, dawn għandhom jiżguraw li d-dritt tal-użu jingħata għal perijodu li hu adatt fid-dawl tal-għanijiet segwiti skont l-Artikolu 55(2), b’kont meħud tal-ħtieġa li tiġi żgurata l-kompetizzjoni, kif ukoll, b’mod partikolari, l-użu effettiv u effiċjenti tal-ispektrum tar-radju, u li jiġu promossi l-innovazzjoni u investimenti effiċjenti, inkluż billi jingħata lok għal perijodu xieraq għall-amortizzazzjoni ta’ investiment.
2.   Fejn l-Istati Membri jagħtu drittijiet individwali tal-użu għall-ispektrum tar-radju li għalihom ġew stabbiliti kondizzjonijiet armonizzati permezz ta’ miżuri ta’ implimentazzjoni teknika skont id-Deċiżjoni Nru 676/2002/KE biex ikun possibbli l-użu ta’ servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi ta’ broadband bla fili (‘servizzi ta’ broadband bla fili’) għal perijodu limitat, huma għandhom jiżguraw prevedibbiltà regolatorja għad-detenturi tad-drittijiet għal mill-inqas 20 sena fir-rigward tal-kondizzjonijiet ta’ investiment f’infrastruttura li tiddependi fuq l-użu ta’ tali spektrum tar-radju, b’kont meħud tar-rekwiżiti msemmija fil-paragrafu 1 ta’ dan l-Artikolu. Dan l-Artikolu huwa soġġett, fejn rilevanti, għal kwalunkwe modifika tal-kondizzjonijiet marbuta ma’ dawk id-drittijiet għall-użu skont l-Artikolu 18.
F’dan ir-rigward, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li tali drittijiet ikunu validi għal perijodu ta’ mill-inqas 15-il sena u jinkludu, fejn meħtieġ għall-konformità mal-ewwel subparagrafu, estensjoni adegwata tiegħu, taħt il-kondizzjonijiet stabbiliti f’dan il-paragrafu.
L-Istati Membri għandhom jagħmlu disponibbli l-kriterji ġenerali għal estensjoni tad-durata tad-drittijiet ta’ użu, b’mod trasparenti, għall-partijiet interessati kollha qabel ma jagħtu drittijiet ta’ użu, bħala parti mill-kondizzjonijiet stipulati taħt l-Artikolu 55(3) u (6). Tali kriterji ġenerali għandhom jikkonċernaw:
(a)
il-ħtieġa li jiġi żgurat l-użu effettiv u effiċjenti tal-ispektrum tar-radju kkonċernat, l-għanijiet segwiti fil-punti (a) u (b) tal-Artikolu 45(2), jew il-ħtieġa li jiġu sodisfatti għanijiet ta’ interess ġenerali relatati mas-sikurezza tal-ħajja, l-ordni pubbliku, is-sigurtà pubblika jew id-difiża; u
(b)
il-ħtieġa li tiġi żgurata kompetizzjoni mingħajr distorsjoni.
Mhux aktar tard minn sentejn qabel jiskadi l-perijodu ta’ żmien inizjali ta’ dritt individwali ta’ użu, l-awtorità kompetenti għandha twettaq valutazzjoni oġġettiva u li tħares ’il quddiem tal-kriterji ġenerali stipulati għal estensjoni tad-durata ta’ dak id-dritt tal-użu fid-dawl tal-punt (c) tal-Artikolu 45(2). Dment li l-awtorità kompetenti ma bdietx azzjoni ta’ infurzar għan-nonkonformità mal-kondizzjonijiet tad-drittijiet ta’ użu skont l-Artikolu 30, hija għandha tagħti estensjoni tad-durata tad-dritt tal-użu ħlief jekk tikkonkludi li tali estensjoni ma tkunx tikkonforma mal-kriterji ġenerali stabbiliti fil-punt (a) jew (b) tat-tielet subparagrafu ta’ dan il-paragrafu.
Abbażi ta’ dik il-valutazzjoni, l-awtorità kompetenti għandha tinnotifika d-detentur tad-dritt dwar jekk għandhiex tingħata l-estensjoni tad-durata tad-dritt tal-użu jew le.
Jekk ma tistax tingħata tali estensjoni, l-awtorità kompetenti għandha tapplika l-Artikolu 48 għall-għoti ta’ drittijiet ta’ użu għal dik il-banda speċifika tal-ispektrum tar-radju.
Kwalunkwe miżura taħt dan il-paragrafu għandha tkun proporzjonata, nondiskriminatorja, trasparenti u motivata.
B’deroga mill-Artikolu 23, il-partijiet interessati għandu jkollhom l-opportunità li jikkummentaw dwar kwalunkwe abbozz ta’ miżura skont it-tielet u r-raba’ subparagrafu ta’ dan il-paragrafu għal perijodu ta’ mill-inqas tliet xhur.
Dan il-paragrafu huwa mingħajr preġudizzju għall-applikazzjoni tal-Artikoli 19 [dwar il-limitazzjoni jew irtirar tad-drittijiet] u 30 [dwar il-konformità mal-kondizzjonijiet tal-awtorizzazzjoni ġenerali jew tad-drittijiet ta’ użu għall-ispektrum tar-radju u tar-riżorsi ta’ numerazzjoni u konformità ma’ obbligi speċifiċi].
Meta jistabbilixxu t-tariffi għad-dritt ta’ użu, l-Istati Membri għandhom jieħdu kont tal-mekkaniżmu previst taħt dan il-paragrafu.”
11
L-Artikolu 124 tad-Direttiva 2018/1972, intitolat “Traspożizzjoni”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-Istati Membri għandhom jadottaw u jippubblikaw, sal‑21 ta’ Diċembru 2020, il-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi meħtieġa sabiex ikunu konformi ma’ din id-Direttiva. […]
L-Istati Membri għandhom japplikaw dawk il-miżuri mill‑21 ta’ Diċembru 2020.
Meta l-Istati Membri jadottaw dawk il-miżuri, dawn għandhom jinkludu referenza għal din id-Direttiva […]”
12
Skont il-kliem tal-Artikolu 125 ta’ din id-direttiva, intitolat “Tħassir”:
“Id-Direttivi […] [2002/20] […], kif elenkati fl-Anness XII, Parti A, huma mħassra b’effett mill‑21 ta’ Diċembru 2020 […]
[…]”
13
L-Artikolu 126 tad-Direttiva 2018/1972, intitolat “Dħul fis-seħħ”, jipprevedi:
“Din id-Direttiva għandha tidħol fis-seħħ fit-tielet jum wara dak tal-pubblikazzjoni tagħha f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea.”
Id‑Deċiżjoni Nru 676/2002
14
L-Artikolu 1 tad-Direttiva 676/2002, intitolat “L-għan u l-qasam ta’ l-applikazzjoni”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-għan ta’ din id-Deċiżjoni huwa li tiġi stabbilita politika u qafas komuni fil-Komunità sabiex tiġi żgurata l-kooperazzjoni u l-attitudni politika u, fejn xieraq, kondizzjonijiet armonizzati fir-rigward tad-disponibilità u l-użu effiċjenti ta’ l-ispektrum tar-radju meħtieġa għall-istabbiliment u l-funzjonament tas-suq intern fiż-żoni tal-politika tal-Komunità bħal komunikazzjonijiet elettroniċi, trasport u riċerka u żvilupp (R & D).”
15
L-Artikolu 2 ta’ din id-deċiżjoni, intitolat “Tifsira”, jipprevedi:
“Għall-għanijiet ta’ din id-Deċiżjoni, ‘spektrum tar-radju’ tinkludi sinjali tar-radju fil-frekwenzi bejn 9 kHz u 3000 GHz; sinjali tar-radju huma sinjali elettromanjetiċi propagati fl-ispazju mingħajr gwida artifiċjali.”
Id-dritt Sloven
16
Skont l-Artikolu 155 tal-Ustava Republike Slovenije (il-Kostituzzjoni tar-Repubblika tas-Slovenja):
“Il-liġijiet, dispożizzjonijiet oħra u atti ġenerali ma jistax ikollhom effett retroattiv. Hija biss il-liġi li tista’ tiddetermina li wħud mid-dispożizzjonijiet tagħha għandhom effett retroattiv, jekk l-interess pubbliku jeżiġi dan u jekk dan ma jippreġudikax id-drittijiet kweżiti.”
17
L-Artikolu 50(1) taż-Zakon o elektronskih komunikacijah (il-Liġi dwar il-Komunikazzjonijiet Elettroniċi) (Uradni list RS, Nru 43/04, iktar ’il quddiem iż-“Zekom”) kien jipprovdi:
“Id-deċiżjoni tal-għoti tal-frekwenzi tar-radju għandha tiġi adottata mill-aġenzija għal perijodu determinat, jiġifieri perijodu massimu ta’ ħmistax-il sena, minbarra għall-għoti ta’ frekwenzi tar-radju intiżi għas-servizzi mobbli ajrunawtiċi jew marittimi.”
18
L-Artikolu 51 taż-Zekom kien jipprevedi:
“Il-perijodu ta’ validità tad-deċiżjoni tal-għoti tal-frekwenzi tar-radju jista’ jiġi estiż fuq talba tad-detentur tagħha, jekk il-kundizzjonijiet kollha preskritti għall-użu ta’ dawn il-frekwenzi tar-radju jkunu ssodisfatti fl-iskadenza tal-validità tagħha.”
19
Skont l-Artikolu 53(1) taż-Zakon o elektronskih komunikacijah (ZEKom-1) (il-Liġi dwar il-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (ZEKom-1), Uradni list RS, Nru 109/12, iktar ’il quddiem iż-“Zekom-1”), li ssostitwixxiet iż-Zekom u li kienet applikabbli mill‑15 ta’ Jannar 2013 sad‑9 ta’ Novembru 2022:
“Id-deċiżjoni dwar l-għoti ta’ drittijiet tal-ispettru tal-frekwenzi tar-radju għandha tiġi adottata mill-aġenzija għal perijodu fiss u b’kont meħud ta’ perijodu xieraq meħtieġ għall-amortizzazzjoni tal-investiment jew mhux iktar minn 15-il sena, ħlief fir-rigward tal-għoti tal-ispettru tal-frekwenzi tar-radju intiż għal servizz ajrunawtiku jew marittimu mobbli”.
20
L-Artikolu 54(1) taż-Zekom-1 kien jipprovdi:
“Il-validità ta’ deċiżjoni ta’ għoti ta’ frekwenzi tar-radju, bl-eċċezzjoni tad-deċiżjonijiet ta’ għoti ta’ frekwenzi tar-radju għall-provvista ta’ servizzi pubbliċi ta’ komunikazzjoni lill-utenti finali, tista’ tiġi estiża fuq talba tad-detentur tagħha, jekk il-kundizzjonijiet kollha previsti għall-użu ta’ dawn il-frekwenzi tar-radju fi tmiem il-validità tagħha jkunu osservati, u suġġett għall-osservanza tal-għanijiet imsemmija fl-Artikoli 194, 195, 196 u 197 ta’ din il-liġi.”
21
Skont l-Artikolu 240 taż-Zekom-1, id-deċiżjonijiet adottati abbażi taż-Zekom setgħu jiġu emendati, jiġu annullati jew jiskadu skont il-kundizzjonijiet u l-modalitajiet previsti miż-Zekom-1.
22
Skont l-Artikolu 307(1) taż-Zakon o elektronskih komunikacijah (ZEKom-2) (il-Liġi dwar il-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (ZEKom-2), Uradni list RS, Nru 130/22, iktar ’il quddiem iż-“Zekom-2”), li ssostitwixxiet iż-Zekom-1 u ttrasponiet fid-dritt Sloven id-Direttiva 2018/1972, applikabbli mill‑10 ta’ Novembru 2022, id-deċiżjonijiet adottati abbażi taż-Zekom-1 u marbuta ma’ termini li, fil-mument tad-dħul fis-seħħ ta’ din il-liġi, ikunu għadhom ma skadewx, jiġu emendati jew annullati jew jiskadu konformement mal-kundizzjonijiet u mal-modalitajiet previsti miż-Zekom 2.
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
23
Permezz ta’ deċiżjoni tal‑21 ta’ Settembru 2006, l-aġenzija assenjat lil T-2 drittijiet ta’ użu individwali ta’ frekwenzi tar-radju, għal perijodu ta’ ħmistax-il sena, sabiex jiġu żgurati servizzi pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet lill-konsumaturi finali. L-avviż ta’ kuntratt li abbażi tiegħu ġiet adottata din id-deċiżjoni ma kienx jipprevedi l-possibbiltà ta’ estensjoni ta’ dan il-perijodu.
24
Fl‑20 ta’ Awwissu 2021, T-2 talbet l-estensjoni għal ħames snin tal-validità ta’ din id-deċiżjoni għal parti minn dawn il-frekwenzi tar-radju, billi invokat b’mod partikolari l-Artikolu 49 tad-Direttiva 2018/1972.
25
Fl‑1 ta’ Ottubru 2021, l-aġenzija ċaħdet din it-talba minħabba li, minn naħa, skont iż-Zekom-1, il-perijodu ta’ validità tal-imsemmija deċiżjoni ma setax jiġi estiż lil hinn minn ħmistax-il sena, u min-naħa l-oħra, li tali estensjoni lanqas ma setgħet tingħata abbażi tal-Artikolu 49 tad-Direttiva 2018/1972.
26
Fir-rigward ta’ din id-dispożizzjoni, l-aġenzija ppreċiżat li l-estensjoni tat-tul tad-drittijiet individwali tal-użu tal-ispettru tal-frekwenzi tar-radju, konformement mat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 49(2) tad-Direttiva 2018/1972, kienet prevista għall-ewwel darba f’din id-direttiva sabiex tiġi żgurata l-prevedibbiltà tar-regolamentazzjoni fuq medda ta’ 20 sena u li dan l-għan ma setax, għaldaqstant, ikun magħruf fl‑2006, waqt l-għoti mill-aġenzija tad-drittijiet ta’ użu lil T-2.
27
T-2 ippreżentat rikors kontra d-deċiżjoni ta’ ċaħda tat-talba tagħha quddiem l-Upravno sodišče (il-Qorti Amministrattiva, is-Slovenja).
28
Quddiem din il-qorti, T-2 issostni li ż-Zekom-1 imur kontra d-Direttiva 2018/1972 u li l-Artikolu 49(2) tagħha għandu effett dirett. Din id-dispożizzjoni tapplika għad-drittijiet ta’ użu individwali tal-frekwenzi tar-radju mogħtija qabel l-adozzjoni ta’ din id-direttiva u li ma skadewx fid-data tad-dħul fis-seħħ tagħha. Minn dan isegwi li l-aġenzija kienet obbligata tmexxi proċedura ta’ tiġdid tad-drittijiet ta’ użu individwali mogħtija lil T-2 matul is-sena 2006, mhux iktar tard minn sentejn qabel l-iskadenza tagħhom, u li, mill‑21 ta’ Diċembru 2020, id-data tal-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tal-imsemmija direttiva, l-aġenzija kellha tippermetti li d-drittijiet ta’ użu individwali mogħtija għal perijodu ta’ inqas minn 20 sena jgawdu minn perijodu ta’ validità ta’ 20 sena.
29
Fid-difiża tagħha, l-aġenzija tirribatti li l-Artikolu 49(2) tad-Direttiva 2018/1972 ma jipprevedix estensjoni awtomatika tad-drittijiet ta’ użu individwali mogħtija qabel l-adozzjoni ta’ din id-direttiva, iżda jħalli marġni ta’ evalwazzjoni lill-Istati Membri f’dan ir-rigward. Barra minn hekk, il-kundizzjonijiet għal estensjoni tad-drittijiet ta’ użu individwali previsti f’din id-dispożizzjoni u, b’mod partikolari, in-neċessità li tiġi żgurata l-prevedibbiltà tar-regolamentazzjoni fuq medda ta’ 20 sena ma setgħux ikunu magħrufa, matul is-sena 2006, waqt l-għoti tad-drittijiet ta’ użu inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
30
Il-qorti tar-rinviju tosserva, min-naħa tagħha, li l-Artikolu 124 tal-imsemmija direttiva ma jipprevedix sistema tranżitorja applikabbli għal dawn id-drittijiet u li l-Artikolu 49(1) u (2) tal-istess direttiva ma jidhirx li japplika retroattivament, peress li din id-dispożizzjoni tipprevedi li l-kriterji ġenerali ta’ estensjoni tat-tul tad-drittijiet ta’ użu individwali għandhom ikunu magħrufa saħansitra qabel l-għoti ta’ dawn id-drittijiet.
31
Fir-rigward tad-dritt nazzjonali, il-qorti tar-rinviju tenfasizza li s-sistema tranżitorja prevista għall-implimentazzjoni tad-Direttiva 2018/1972, li tinsab fiż-Zekom-2, adottata fit‑28 ta’ Settembru 2022, tapplika mid-data tad-dħul fis-seħħ tagħha, fl‑10 ta’ Novembru 2022, biss għad-drittijiet fis-seħħ f’din id-data, mingħajr possibbiltà ta’ retroattività.
32
Din il-qorti żżid li, għalkemm, fid-data tal-għoti tad-drittijiet ta’ użu lil T-2, estensjoni kienet possibbli skont iż-Zekom, dan ma kienx għadu l-każ fl-iskadenza tagħhom, fil‑21 ta’ Settembru 2021, peress li ż-Zekom-1 kien jeskludi kwalunkwe estensjoni ta’ tali drittijiet lil hinn minn tul ta’ ħmistax-il sena.
33
F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju tqis li l-eżitu tal-kawża prinċipali jiddependi fuq il-kwistjoni dwar jekk id-drittijiet ta’ użu individwali tal-ispettru tal-frekwenzi tar-radju mogħtija lil T-2 qabel id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 2018/1972 għandhomx jiġu estiżi b’ħames snin skont l-Artikolu 49(1) u (2) ta’ din id-direttiva u jekk din id-dispożizzjoni għandhiex effett dirett fil-kawża prinċipali, peress li din ma ġietx trasposta fid-dritt Sloven fit-terminu previst mill-imsemmija direttiva. Fil-każ ta’ risposta affermattiva, din il-qorti tqis neċessarju li l-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża l-kriterji ġenerali ta’ estensjoni tad-drittijiet previsti fl-imsemmija dispożizzjoni.
34
Barra minn hekk, fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja kellha tqis li l-Artikolu 49(1) u (2) tad-Direttiva 2018/1972 ma japplikax għall-estensjoni ta’ drittijiet ta’ użu individwali mogħtija qabel id-dħul fis-seħħ tagħha, l-imsemmija qorti tistaqsi jekk għandhomx jiġu applikati direttament l-Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2002/20 jew l-Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2002/20, kif emendata u, jekk ikun il-każ, liema huma l-kriterji li jippermettu li tiġi evalwata n-natura xierqa tat-tul tal-għoti tad-drittijiet ta’ użu individwali u l-obbligu li dan jiġi estiż konformement ma’ dawn id-dispożizzjonijiet.
35
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Upravno sodišče (il-Qorti Amministrattiva) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Il-paragrafi 1 u 2 tal-Artikolu 49 tad-Direttiva [2018/1972] huma ċari, mingħajr kundizzjonijiet u preċiżi biżżejjed, b’mod li jippermettu lill-individwi jinvokawhom fil-proċeduri quddiem l-awtoritajiet amministrattivi nazzjonali u l-qrati nazzjonali?
2)
Il-paragrafi 1 u 2 tal-Artikolu 49 tad-Direttiva [2018/1972] għandhom jiġu applikati anki għall-proroga ta’ dawk id-drittijiet ta’ użu individwali tal-ispettru ta’ frekwenzi tar-radju […] li kienu ġew assenjati qabel id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva [2018/1972], u liema huma il-kriterji ġenerali li japplikaw f’tali każ sabiex jiġi stabbilit jekk dritt individwali għandux jiġi pprorogat?
3)
Fil-każ ta’ risposta fin-negattiv għat-tieni domanda: sabiex jiġi evalwat perijodu xieraq ta’ tul tad-drittijiet ta’ użu individwali [tal-użu tal-ispettru tal-frekwenzi tar-radju] li kienu ġew assenjati matul l-applikazzjoni tad-Direttiva [2002/20], u b’hekk b’rabta mal-possibbiltà ta’ proroga tagħhom, [l-Upravno sodišče (il-Qorti Amministrattiva) tistaqsi jekk għandhiex] tiġi applikata d-dispożizzjoni stabbilita fl-Artikolu 5(2) ta’ [din id-direttiva] jew [jekk għandux] jiġi applikat ir-raba’ [subparagrafu] tal-Artikolu 5(2) tad-Direttiva [2002/20, kif emendata], u [jekk tali dispożizzjonijiet humiex] ċari, mingħajr kundizzjonijiet u preċiżi biżżejjed għal tali skop sabiex jippermettu l-evalwazzjoni abbażi tagħhom tal-adegwatezza tat-tul ta’ dritt ta’ użu individwali [tal-ispettru tal-frekwenzi tar-radju]?
4)
Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għat-tielet domanda: liema kriterji għandhom jiġu applikati sabiex tiġi evalwata l-adegwatezza tat-tul ta’ dritt ta’ użu individwali [tal-ispettru tal-frekwenzi tar-radju] jew sabiex jiġi evalwat l-obbligu ta’ proroga tal-istess dritt?
5)
Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għall-ewwel, għat-tieni, jew għat-tielet domanda, għall-finijiet tad-deċiżjoni dwar il-proroga, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li l-possibbiltà ta’ proroga li teċċedi l-15-il sena kienet espressament eskluża mir-regoli nazzjonali fis-seħħ fil-mument tat-tmiem tad-dritt ta’ użu msemmi iktar ’il fuq?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq it-tieni domanda
36
Permezz tat-tieni domanda tagħha, li għandha tiġi eżaminata fl-ewwel lok, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 49(1) u (2) tad-Direttiva 2018/1972 japplikax għall-estensjoni tat-tul ta’ drittijiet ta’ użu individwali tal-ispettru tal-frekwenzi tar-radju assenjati qabel id-data tad-dħul fis-seħħ ta’ din id-direttiva, iżda li l-iskadenza tagħhom isseħħ wara din id-data. Jekk ikun il-każ, hija titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża l-kundizzjonijiet li fihom dan il-perijodu jiġi estiż b’applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni.
37
Preliminarjament, għandu jitfakkar li d-Direttiva 2018/1972 tistabbilixxi l-Kodiċi għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi. Mill-premessi 1 u 323 kif ukoll mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, jirriżulta li din tal-aħħar twettaq ir-riformulazzjoni ta’ diversi direttivi, fosthom id-Direttiva 2002/20, u tistabbilixxi qafas armonizzat u ssemplifikat għar-regolamentazzjoni tan-networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, tas-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u tar-riżorsi u tas-servizzi assoċjati. L-imsemmija direttiva ma hijiex limitata għall-kodifikazzjoni tal-atti tad-dritt tal-Unjoni li temenda jew tissostitwixxi, iżda tintroduċi emendi għall-qafas regolatorju fis-seħħ qabel l-adozzjoni tagħha sabiex jitqiesu l-iżviluppi teknoloġiċi u tas-suq (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑14 ta’ Marzu 2024, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi), C‑452/22, EU:C:2024:232, punt 84, u tal‑14 ta’ Marzu 2024, Il‑Kummissjoni vs Is‑Slovenja (Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi), C‑457/22, EU:C:2024:237, punt 74).
38
Skont l-Artikolu 124(1) tad-Direttiva 2018/1972, l-Istati Membri għandhom jadottaw u jippubblikaw, mhux iktar tard mill‑21 ta’ Diċembru 2020, id-dispożizzjonijiet legali, regolamentari u amministrattivi neċessarji sabiex jikkonformaw ruħhom ma’ din id-direttiva, u japplikaw dawn id-dispożizzjonijiet minn din id-data. Madankollu, l-imsemmija direttiva ma tinkludix sistema tranżitorja li tikkonċerna d-drittijiet individwali tal-użu tal-ispettru tal-frekwenzi tar-radju eżistenti fl-imsemmija data.
39
F’dawn iċ-ċirkustanzi għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, dispożizzjoni legali ġdida tapplika mid-data tad-dħul fis-seħħ tal-att li jistabbilixxiha u li, għalkemm ma tapplikax għas-sitwazzjonijiet legali li tnisslu u ġew definittivament konklużi qabel din id-data, hija tapplika immedjatament għall-effetti futuri ta’ sitwazzjoni li bdiet taħt il-liġi l-antika kif ukoll għas-sitwazzjonijiet legali ġodda. Dan ikun differenti, u bla ħsara għall-prinċipju ta’ nuqqas ta’ retroattività tal-atti ġuridiċi, biss jekk ir-regola l-ġdida tinkludi dispożizzjonijiet partikolari li jiddeterminaw speċjalment il-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni ratione temporis tagħha (sentenza tal‑15 ta’ Mejju 2020, Azienda Municipale Ambiente, C‑15/19, EU:C:2020:371, punt 57 u l-ġurisprudenza ċċitata).
40
Barra minn hekk, ir-regoli proċedurali huma ġeneralment meqjusa li japplikaw mid-data li fiha jidħlu fis-seħħ, b’differenza mir-regoli sostantivi li ġeneralment jiġu interpretati bħala li ma japplikawx għal sitwazzjonijiet stabbiliti qabel id-dħul fis-seħħ tagħhom ħlief sa fejn mill-kliem, mill-għan u mill-istruttura tagħhom ikun jirriżulta b’mod ċar li għandhom jingħataw tali effett (sentenza tal‑15 ta’ Ġunju 2021, Facebook Ireland et, C‑645/19, EU:C:2021:4837, punt 100 u l-ġurisprudenza ċċitata).
41
Sabiex jiġi ddeterminat jekk l-Artikolu 49(1) u (2) tad-Direttiva 2018/1972 japplikax għall-estensjoni ta’ drittijiet ta’ użu individwali bħal dawk mogħtija lil T-2, għandu, preliminarjament, jitfakkar li, fid-data tal-għoti ta’ dawn id-drittijiet, jiġifieri fil‑21 ta’ Settembru 2006, l-Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2002/20 kien jipprevedi li “[f]ejn l-Istati Membri jagħtu drittijiet ta’ użu għall-perjodu limitat ta’ żmien, it-tul ta’ żmien għandu jkun adatt għas-servizz konċernat”. Fil-verżjoni emendata bid-Direttiva 2009/140, dan l-Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2002/20 irriproduċa din il-formulazzjoni billi żied li l-adattament tat-tul tas-servizz ikkonċernat għandu jsir “fid-dawl tal-objettiv segwit, u jitqies b’mod xieraq il-bżonn li jkun hemm lok għal perijodu xieraq għall-amortizzazzjoni ta’ investiment”. Għaldaqstant, dawn ir-regoli la kienu jistabbilixxu tul preċiż tad-drittijiet ta’ użu individwali u lanqas kundizzjonijiet dwar l-estensjoni tiegħu.
42
Fir-rigward tal-paragrafi 1 u 2 ta’ dan l-Artikolu 49, għandu jiġi rrilevat li dawn jikkonċernaw, rispettivament, id-drittijiet ta’ użu individwali tal-ispettru tal-frekwenzi tar-radju u d-drittijiet tal-użu li għalihom ġew stabbiliti kundizzjonijiet armonizzati permezz ta’ miżuri tekniċi ta’ implimentazzjoni konformement mad-Deċiżjoni Nru 676/2002 sabiex jippermettu l-użu tiegħu għas-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi broadband mingħajr fili. F’dan il-każ, mill-atti tal-proċess quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, bla ħsara għall-verifiki tal-qorti tar-rinviju, id-drittijiet inkwistjoni fil-kawża prinċipali jaqgħu biss fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmi paragrafu 2.
43
Din id-dispożizzjoni tipprevedi, fl-ewwel subparagrafu tagħha, li l-Istati Membri għandhom jiggarantixxu l-“prevedibbiltà regolatorja għad-detenturi tad-drittijiet għal mill-inqas 20 sena” fir-rigward tal-kundizzjonijiet għall-investiment fl-infrastruttura, b’teħid inkunsiderazzjoni tar-rekwiżiti msemmija fil-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu, u, fit-tieni subparagrafu tiegħu, li “[f]’dan ir-rigward, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li tali drittijiet ikunu validi għal perijodu ta’ mill-inqas 15-il sena u jinkludu, fejn meħtieġ għall-konformità mal-ewwel subparagrafu, estensjoni adegwata tiegħu, taħt il-kondizzjonijiet stabbiliti f’dan il-paragrafu”.
44
L-imsemmija dispożizzjoni tikkostitwixxi għalhekk regola sostantiva, li, konformement mal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 39 ta’ din is-sentenza, tapplika għas-sitwazzjonijiet legali li tnisslu u ġew definittivament konklużi qabel id-dħul fis-seħħ tagħha biss sa fejn jirriżulta b’mod ċar mill-kliem, mill-għan jew mill-istruttura tagħha li tali effett għandu jiġi attribwit lilha.
45
Issa, fl-ewwel lok, l-għoti lil T-2 ta’ drittijiet ta’ użu għal perijodu ta’ ħmistax-il sena jikkostitwixxi sitwazzjoni legali maħluqa u definittivament konkluża, filwaqt li jitfakkar, minn naħa, li ebda estensjoni lil hinn minn dan it-tul ma kienet prevista mid-deċiżjoni tal-għoti u, min-naħa l-oħra, li tali estensjoni lanqas ma kienet prevista mid-Direttiva 2002/20 jew mid-Direttiva 2002/20, kif emendata, li kienu applikabbli qabel id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 2018/1972. Barra minn hekk, mill-atti tal-proċess li għandha l-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-aġenzija nediet sejħa għal offerti għall-għoti tad-drittijiet inkwistjoni fil-kawża prinċipali fis‑17 ta’ Diċembru 2020, qabel l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 2018/1972, li wassal għall-għoti tagħhom lil impriża oħra li ma hijiex T-2. Barra minn hekk, dawn l-istess atti tal-proċess ma jindikawx li T-2 kisbet drittijiet għal estensjoni jew irċeviet assigurazzjonijiet ta’ natura li jagħtuha aspettattivi leġittimi f’dan is-sens, fatt li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
46
Fit-tieni lok, mill-formulazzjoni tal-Artikolu 49(2) tad-Direttiva 2018/1972 jirriżulta li din id-dispożizzjoni ma hijiex intiża li tapplika retroattivament. Fil-fatt, it-tielet subparagrafu tiegħu jipprevedi li l-kriterji ġenerali għall-estensjoni tat-tul tad-drittijiet ta’ użu individwali għandhom jitqiegħdu għad-dispożizzjoni tal-partijiet ikkonċernati “qabel ma jagħtu drittijiet ta’ użu”. Barra minn hekk, ir-raba’ subparagrafu tiegħu jipprovdi li, “[m]hux aktar tard minn sentejn qabel jiskadi l-perijodu ta’ żmien inizjali [ta’ tali dritt], l-awtorità kompetenti għandha twettaq valutazzjoni oġġettiva” ta’ dawn il-kriterji u jżid li l-estensjoni tat-tul ta’ dritt ta’ użu individwali hija suġġetta għall-osservanza tagħhom.
47
Il-formulazzjoni tal-Artikolu 47(1) ta’ din id-direttiva, dwar il-kundizzjonijiet marbuta mad-drittijiet ta’ użu individwali tal-ispettru tal-frekwenzi tar-radju, tikkorrobora l-konstatazzjoni preċedenti. Fil-fatt, din id-dispożizzjoni tipprevedi, fl-ewwel subparagrafu tagħha, li l-awtoritajiet kompetenti għandhom jistabbilixxu b’mod ċar dawn il-kundizzjonijiet kollha “[q]abel” l-assenjazzjoni jew it-tiġdid ta’ dawn id-drittijiet u, fit-tielet subparagrafu tagħha, li l-awtoritajiet kompetenti għandhom jikkonsultaw u jinformaw, “fil-ħin u b’mod trasparenti”, lill-partijiet ikkonċernati dwar il-kundizzjonijiet marbuta mal-imsemmija drittijiet “qabel ma dawn jiġu imposti”.
48
Fl-assenza ta’ indikazzjonijiet espliċiti, l-għan tat-tul tad-drittijiet ta’ użu previst fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 49(2) tad-Direttiva 2018/1972, fil-garanzija tal-prevedibbiltà tar-regolamentazzjoni fuq perijodu ta’ mill-inqas 20 sena mill-għoti tad-drittijiet ta’ użu individwali, fid-dawl tal-investimenti fl-infrastrutturi li għandhom jitwettqu, lanqas ma huwa ta’ natura li jsostni interpretazzjoni retroattiva, iktar u iktar peress li l-Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2002/20, kif emendata, li kien applikabbli meta daħlet fis-seħħ din id-direttiva, kien jirreferi biss għall-“bżonn li jkun hemm lok għal perijodu xieraq għall-amortizzazzjoni ta’ investiment”.
49
Fl-aħħar nett, għandu jingħad ukoll li d-Direttiva 2018/1972 tagħmel riferiment għal termini li diffiċilment jistgħu jiġu osservati għal proċedura ta’ tiġdid applikabbli, bħal fil-kawża prinċipali, għal drittijiet diġà mogħtija qabel id-dħul fis-seħħ ta’ din id-direttiva. Fil-fatt, il-premessa 131 tal-imsemmija direttiva tipprovdi li l-possibilità’ tat-tiġdid tad-drittijiet tal-użu għandha tiġi kkunsidrata fi żmien xieraq qabel l-iskadenza tad-drittijiet ikkonċernati, pereżempju, meta d-drittijiet ikunu ġew assenjati għal 15-il sena jew iktar, mill-inqas sentejn qabel l-iskadenza ta’ dawk id-drittijiet sakemm il-possibbiltà tat-tiġdid kienet eskluża b’mod ċar fil-ħin tal-assenjazzjoni tad-drittijiet.
50
Konsegwentement, peress li l-Artikolu 49(2) tad-Direttiva 2018/1972 ma huwiex intiż li japplika ratione temporis għal sitwazzjoni legali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li nħolqot u ġiet definittivament konkluża qabel id-dħul fis-seħħ ta’ din id-direttiva, id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu, li għalihom tagħmel riferiment din l-ewwel dispożizzjoni, lanqas ma huma intiżi li japplikaw għaliha.
51
Għaldaqstant, ma hemmx lok li jiġu eżaminati l-kundizzjonijiet li fihom it-tul ta’ drittijiet ta’ użu individwali, bħal dawk mogħtija lil T-2 qabel id-dħul fis-seħħ tal-imsemmija direttiva, jista’ jiġi estiż b’applikazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet.
52
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 49(1) u (2) tad-Direttiva 2018/1972 ma japplikax għall-estensjoni tat-tul ta’ drittijiet ta’ użu individwali tal-ispettru tal-frekwenzi tar-radju li jaqgħu taħt dan il-paragrafu 2 u mogħtija qabel id-data tad-dħul fis-seħħ ta’ din id-direttiva, iżda li l-iskadenza tagħhom isseħħ wara din id-data.
Fuq l-ewwel u t-tielet domanda
53
Permezz tal-ewwel u t-tielet sal-ħames domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju titlob, essenzjalment, li jiġi ppreċiżat, fil-każ ta’ risposta affermattiva għat-tieni domanda, jekk l-Artikolu 49(1) u (2) tad-Direttiva 2018/1972 għandux effett dirett. Fil-każ ta’ risposta negattiva għat-tieni domanda, din il-qorti tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk għandhomx jiġu applikati direttament, fil-kawża prinċipali, l-Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2002/20 jew l-Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2002/20, kif emendata, sabiex tiġi evalwata n-natura xierqa tat-tul tad-drittijiet ta’ użu individwali tal-ispettru tal-frekwenzi tar-radju kif ukoll, jekk ikun il-każ, il-kriterji ta’ din l-evalwazzjoni. Il-qorti tar-rinviju tistaqsi wkoll lill-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża, fiż-żewġ każijiet, jekk għandux jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli mal-iskadenza tad-drittijiet kienet teskludi kwalunkwe estensjoni lil hinn minn ħmistax-il sena.
54
Fid-dawl tar-risposta mogħtija għat-tieni domanda, ma hemmx lok li tingħata deċiżjoni fuq il-punt dwar jekk l-Artikolu 49(1) u (2) tad-Direttiva 2018/1972 għandux effett dirett.
55
Fir-rigward tal-punt dwar jekk l-Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2002/20 jew l-Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2002/20, kif emendata jistgħux jiġu applikati direttament fil-kawża prinċipali, dan huwa irrilevanti peress li jidher li huwa paċifiku li dawn id-dispożizzjonijiet ġew trasposti b’mod korrett fid-dritt Sloven.
56
Konsegwentement, lanqas ma hemm lok li jiġi ppreċiżat jekk il-fatt li l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli fl-iskadenza tad-drittijiet kienet teskludi kull estensjoni lil hinn minn ħmistax-il sena huwiex rilevanti għall-analiżi ta’ dawn id-domandi.
Fuq l-ispejjeż
57
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Is-Sitt Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 49(1) u (2) tad-Direttiva (UE) 2018/1972 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Diċembru 2018 li tistabbilixxi l-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi ma japplikax għall-estensjoni tat-tul ta’ drittijiet ta’ użu individwali tal-ispettru tal-frekwenzi tar-radju li jaqgħu taħt dan il-paragrafu 2 u mogħtija qabel id-data tad-dħul fis-seħħ ta’ din id-direttiva, iżda li l-iskadenza tagħhom isseħħ wara din id-data.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: Is-Sloven.