62009CC0399_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
I – Introduzzjoni
1. Wara x-xoljiment u mbagħad id-diviżjoni tar-Repubblika Federali Ċeka u Slovakka, iż-żewġ Stati ġodda maħluqa fuq it-territorju tagħha, ir-Repubblika Ċeka u r-Repubblika Slovakka, ikkonkludew ftehim internazzjonali għall‑koordinazzjoni ta’ diversi aspetti relatati mal-benefiċċji tas-sigurtà soċjali tal-persuni marbuta ma’ dawn iż-żewġ Stati. Il-kriterju magħżul sabiex ikunu ddeterminati l-iskema applikabbli u l-awtorità kompetenti biex tagħti dawn il‑benefiċċji huwa dak tal-pajjiż ta’ residenza tal-persuna li tħaddem fil-waqt tax‑xoljiment, jiġifieri fil-31 ta’ Diċembru 1992.
2. Minħabba l-applikazzjoni ta’ din l-iskema, iċ-ċittadini Ċeki li qabel id‑diviżjoni kienu jaħdmu għal persuni li jħaddmu li kellhom id-domiċilju tagħhom fit-territorju ta’ dik li issa hija r-Repubblika Slovakka ġew suġġetti għal‑leġiżlazzjoni u għall-kompetenza tal-istituzzjonijiet tas-sigurtà soċjali ta’ dak il-pajjiż. Dan wassal għal diversi kawżi li taw lok għal ġurisprudenza issa ferm stabbilita tal-Ústavní soud (il-Qorti Kostituzzjonali Ċeka), fejn jingħad, fi ftit kliem, li ċ-ċittadini Ċeki suġġetti għall-iskema Slovakka jistgħu jitolbu, abbażi tad-dritt fundamentali ta’ aċċess għall-benefiċċji soċjali, li jirċievu suppliment għall-benefiċċju mħallas mill-awtoritajiet Ċeki u li jkopri d-differenza li jista’ jkun hemm bejn il-benefiċċju Slovakk u l-benefiċċju li kien ikollhom dritt għalih li kieku kienu suġġetti għas-sistema Ċeka.
3. Fl-osservazzjonijiet li ppreżenta fil-kuntest ta’ din il-proċedura għal deċiżjoni preliminari, il-Gvern Ċek jikkunsidra li din id-duttrina tal-Ústavní soud tikser id-dritt tal-Unjoni. Fil-fehma tiegħu, hija timplika, minn naħa, li perijodu kontributorju wieħed jittieħed inkunsiderazzjoni darbtejn, bi ksur tar-Regolament Nru 1408/71 (2) . Min-naħa l-oħra, is-suppliment għall-benefiċċju li għandhom dritt għalih iċ-Ċeki rtirati jingħata b’mod selettiv, abbażi ta’ kriterju kumulattiv ibbażat fuq in-nazzjonalità u r-residenza, bi ksur tal-Artikoli 3 u 10 tar-Regolament Nru 1408/71, interpretati fid-dawl tal-Artikolu 39 KE (li sar l-Artikolu 45 TFUE).
4. In-Nejvyšší správní soud (il-Qorti Amministrattiva Suprema Ċeka), li tikkondividi d-dubji mqajma mill-Gvern Ċek, għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja ż‑żewġ domandi preliminari li wasslu għal din il-kawża.
5. Essenzjalment, din hija l-problema li l-Qorti tal-Ġustizzja qed tintalab issolvi fil-kuntest ta’ din il-kawża. Ir-“regola nazzjonali” mistħarrġa mill-qorti tar‑rinviju tirriżulta xejn inqas minn ġurisprudenza tal-Ústavní soud u anki minn ġurisprudenza li testendi ċerti drittijiet taċ-ċittadini Ċeki residenti fir-Repubblika Ċeka, fil-kuntest ta’ proċess storiku ta’ diviżjoni ta’ Stat segwit mill-ħolqien ta’ żewġ Stati ġodda. Min-naħa l-oħra, ċirkustanza xejn użwali, il-kwistjoni ma tinvolvix individwu li qed jitlob li jiġi assimilat ma’ grupp privileġġjat, imma ta’ membru ta’ dan il-grupp li l-amministrazzjoni tas-sigurtà soċjali qed tippretendi li tiċħadlu l-benefiċċju tat-trattament privileġġjat. Huwa b’hekk li din il-kawża ta’ diskriminazzjoni qed tiġi ppreżentata “fl-invers”, b’ċertu mod, f’kuntest istituzzjonali kemm kunfliġġenti kif ukoll delikat.
6. Din il-kawża b’hekk qed tagħti l-possibbiltà li tiġi eżaminata l-kwistjoni, dejjem problematika, tal-kumpens għall-effetti ta’ sitwazzjonijiet diskriminatorji u, b’mod iktar partikolari, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari ta’ dan il-każ, dik tal-marġni ta’ diskrezzjoni tal-qorti f’dan il-kuntest.
II – Il-kuntest leġiżlattiv tal-Unjoni
7. L-Artikolu 12 KE (li sar l-Artikolu 18 TFUE) jipprovdi li “[f]il-kamp ta’ l-applikazzjoni tat-Trattati, u mingħajr preġudizzju għad-disposizzjonijiet speċjali inklużi hemm kull diskriminazzjoni minħabba ċittadinanza għandha tiġi projbita”.
8. Il-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni hija speċifikatament prevista għall-ħaddiema fl-Artikolu 39 KE, li jipprevedi li:
“1. Għandu jkun żgurat il-moviment liberu tal-ħaddiema fi ħdan l-Unjoni.
2. Dan jimplika l-abolizzjoni ta’ kull diskriminazzjoni minħabba ċittadinanza bejn il-ħaddiema ta’ l-Istati Membri dwar l-impjieg, il-paga u l-kondizzjonijiet l-oħra tax-xogħol.
[…]”
9. Skont l-Artikolu 42 KE (li sar l-Artikolu 48 TFUE), il-Parlament Ewropew u l-Kunsill tal-Unjoni Ewropea jadottaw, fil-qasam tas-sigurtà soċjali, il-miżuri meħtieġa “sabiex jipprovdu l-libertà tal-moviment għall-ħaddiema; għal dan l-għan, għandhom jagħmlu arranġamenti sabiex jassiguraw il-ħaddiema migranti impjegati u dawk li jaħdmu għal rashom u d-dipendenti tagħhom:
a) l-aggregazzjoni, għall-fini li wieħed jakkwista jew iżomm id-dritt għall-benefiċċju u fil-kalkolu ta’ l-ammont tal-benefiċċju, tal-perijodi kollha li hu meħud kont tagħhom skond il-liġijiet nazzjonali differenti;
b) il-pagament tal-benefiċċju lil persuni residenti fit-territorji ta’ l-Istati Membri.”
10. Il-miżuri li jsemmi l-Artikolu 42 KE jsibu l-espressjoni tagħhom fir-Regolament Nru 1408/71, li fl-Artikolu 3 tiegħu, jipprevedi klawżola ta’ nondiskriminazzjoni li tipprovdi dan li ġej:
“1. Suġġetti għad-dispożizzjonijiet speċjali ta’ dan ir-Regolament, persuni li għalih japplika dan ir-Regolament jkunu suġġetti għall-istess obbligazzjonijiet u jgawdu l-istess benefiċċji taħt il-leġislazzjoni ta’ kwalunkwe Stat Membru bħaċ-ċittadini ta’ dak l-Istat.
[…]
3. Għajr kif pprovdut fl-Anness III, id-dispożizzjonijiet tal-konvenzjonijiet tas-sigurtà soċjali li jibqgħu fis-seħħ insegwitu
għall-Artikolu 7[(2)](ċ), jkunu japplikaw għall-persuni kollha li għalihom japplika dan ir-Regolament.”
11. Wara li ppreċiża, fl-Artikolu 4(1), li d-dispożizzjonijiet tiegħu japplikaw għall-benefiċċji tal-invalidità u tax-xjuħija, ir-Regolament iżid fl-Artikolu 6 tiegħu li għandu jieħu l-post tad-dispożizzjonijiet ta’ kwalunkwe konvenzjoni tas-sigurtà soċjali li torbot lil żewġ Stati Membri jew iktar esklużivament. L-unika eċċezzjoni għal din ir-regola tinsab fl-Artikolu 7(2), li jiggarantixxi l-applikazzjoni ta’ “ċerti dispożizzjonijiet tal-konvenzjonijiet dwar is-sigurtà soċjali konklużi mill-Istati Membri qabel id-data ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-Regolament kemm-il darba jkunu aktar favorevoli għall-benefiċjarji jew jekk jinħolqu minn ċirkostanzi storiċi speċifiċi u l-effett tagħhom hu limitat fiż-żmien jekk dawn id-dispożizzjonijiet huma elenkati fl-Anness III”.
12. Il-Parti A tal-Anness III, intitolata “Dispożizzjonijiet tal-Konvenzjonijiet tas-Sigurtà Soċjali li jibqgħu applikabbli minkejja l-Artikolu 6 tar-Regolament”, iżżid dan fil-paragrafu 9 tagħha:
“9. Repubblika Ceka – Slovakkja
Artikoli 12, 20 u 33 tal-Ftehim dwar Sigurtà Soċjali tad- 29 ta’ Ottubru 1992.”
III – Il-kuntest ġuridiku nazzjonali
13. L-Artikolu 30 tal-Karta tad-Drittijiet u tal-Libertajiet Fundamentali tar-Repubblika Ċeka jipprovdi li “iċ-ċittadini għandhom id-dritt għal sigurtà materjali adegwata fix-xjuħija u f’każ li ma jkunux jistgħu jaħdmu kif wkoll f’każ li jitilfu s-sostenn tal-familja”.
14. L-Artikolu 28 tal-Liġi 155/1995 Coll., dwar il-benefiċċji tax-xjuħija, jipprovdi li “l-assigurat għandu dritt għal pensjoni tal-irtirar jekk jikkompleta l-perijodu tal-assigurazzjoni mitlub u jekk ikun laħaq l-età tal-irtirar, jekk ikun il-każ, jekk ikun issodisfa kundizzjonijiet oħrajn stabbiliti minn din il-liġi”.
15. Il-Konvenzjoni bilaterali bejn ir-Repubblika Ċeka u r-Repubblika Slovakka, li ġiet konkluża fid-29 ta’ Ottubru 1992, fl-Artikolu 20 tipprevedi li “l-perijodi tal-assigurazzjoni kkompletati qabel id-data tad-diviżjoni tar-Repubblika Federali Ċeka u Slovakka jiġu kkunsidrati bħala perijodi tal-assigurazzjoni kkompletati fl-Istat Membru li fit-territorju tiegħu l-persuna li tħaddem lill-parti kkonċernata jkollha l-uffiċċju rreġistrat tagħha jew meta seħħet id-diviżjoni, jew fl-aħħar jum qabel din id-data”.
16. Konsegwentement, skont din il-konvenzjoni, il-ħaddiema Ċeki u Slovakki li kienu residenti fit-territorju Ċek, imma li l-persuna li tħaddimhom kellha d-domiċilju tagħha fit-territorju Slovakk, kienu suġġetti għall-iskema u kienu jaqgħu taħt il-kompetenza tal-awtoritajiet Slovakki. Min-naħa l-oħra, il-ħaddiema Ċeki u l-ħaddiema Slovakki li kienu residenti fit-territorju Ċek, imma li kienu jaħdmu għal persuna li tħaddem li kellha d-domiċilju tagħha fit-territorju Ċek, kienu suġġetti għad-dispożizzjonijiet u kienu jaqgħu taħt il-kompetenza tal-awtoritajiet Ċeki.
17. B’deċiżjoni tal-25 ta’ Jannar 2005 (3), l-Ústavní soud ikkonfermat ġurisprudenza preċedenti anki għall-adeżjoni tar-Repubblika Ċeka mal-Unjoni Ewropea (4), li tistabbilixxi li ċ-ċittadini Ċeki li jaqgħu taħt l-iskema u taħt il-kompetenza tal-awtoritajiet Slovakki jistgħu, skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 30 tal-Karta tad-Drittijiet u tal-Libertajiet Fundamentali tar-Repubblika Ċeka (5), jitolbu li jingħataw benefiċċju supplimentari għall-pensjoni tal-irtirar li għaliha għandhom dritt, skont il-Konvenzjoni tad-29 ta’ Ottubru 1992. Skont l-Ústavní soud, “meta ċittadin Ċek jissodisfa l-kundizzjonijiet legali għall-kisba tad-dritt tal-pensjoni li l-ammont iffissat tiegħu skont id-dritt nazzjonali (Ċek) jaqbeż dak previst mill-Konvenzjoni [bilaterali], għandha tkun [l-istituzzjoni Ċeka tas-sigurtà soċjali] li tiżgura ruħha li l-pensjoni tal-irtirar tilħaq l-ammont li jikkorrispondi għall-ogħla dritt iffissat mil-leġiżlazzjoni nazzjonali u li tiddeċiedi li tikkompleta l-ammont tal-pensjoni tal-irtirar imħallas mill-parti kontraenti l-oħra, filwaqt li tieħu inkunsiderazzjoni l-pensjoni tal-irtirar imħallsa minn dik il-parti kontraenti l-oħra skont il-Konvenzjoni [bilaterali] b’tali mod li tevita li wieħed jirċievi żewġ pensjonijiet tal-irtirar tal-istess xorta, mogħtija għall-istess raġunijiet minn żewġ [istituzzjonijiet tas-sigurtà soċjali] distinti”.
18. Minn din id-deċiżjoni jirriżulta wkoll li l-ħlas li jkollu jagħmel il-korp Ċek tas-sigurtà soċjali jista’ jiġi riċevut biss mill-persuni, li b’mod kumulattiv, ikollhom in-nazzjonalità Ċeka u r-residenza tagħhom fit-territorju tar-Repubblika Ċeka.
IV – Il-fatti u l-proċedura quddiem il-qorti nazzjonali
19. Marie Landtovà, li għandha nazzjonalità Ċeka, ħadmet fit-territorju ta’ dik li kienet ir-Repubblika Federali Ċeka u Slovakka mill-1964 sal-31 ta’ Diċembru 1992. Minn dik l-aħħar data, li tikkorrispondi għax-xoljiment u mbagħad għad-diviżjoni taċ-Ċekoslovakkja, u sal-31 ta’ Awwissu 1993, hija ħadmet fit-territorju tar-Repubblika Slovakka. Imbagħad, hija marret fit-territorju tar-Repubblika Ċeka biex baqgħet taħdem hemmhekk sakemm irtirat mix-xogħol.
20. Fl-2002, il-korp Slovakk tas-sigurtà soċjali ta lil M. Landtovà pensjoni tal-invalidità parzjali li kienet tkopri, skont il-Konvenzjoni bilaterali tad-29 ta’ Ottubru 1992, il-perijodu kontributorju ta’ bejn l-1964 u l-31 ta’ Awwissu 1993.
21. Fl-2006, l-awtoritajiet Ċeki tas-sigurtà soċjali (iktar ’il quddiem iċ-“CSSA”) taw lir-rikorrenti pensjoni tal-irtirar li kienet tkopri l-perijodu tal-assigurazzjoni li beda fil-31 ta’ Awwissu 1993, data minn meta M. Landtovà bdiet tirrisjedi fit-territorju Ċek. Iċ-CSSA rrifjutat espliċitament li tagħti s-suppliment għall-benefiċċju li l-ġurisprudenza tal-Ústavní soud tiggarantixxi liċ-ċittadini Ċeki li jirrisjedu fil-pajjiż tagħhom. Fid-deċiżjoni amministrattiva tagħhom, l-awtoritajiet Ċeki b’hekk limitaw irwieħhom għall-applikazzjoni stretta tal-kriterju tal-kalkolu previst fl-Artikolu 20 tal-Konvenzjoni Ċeka u Slovakka tad-29 ta’ Ottubru 1992.
22. Wara rikors, il-Městský soud ta’ Praga (il-Qorti tal-belt ta’ Praga) annullat id-deċiżjoni taċ-CSSA u ordnat lill-awtoritajiet biex jikkonformaw irwieħhom mal-ġurisprudenza tal-Ústavní soud. Skont il-qorti tal-ewwel’istanza, iċ-CSSA kellha tiżgura ruħha li kull ċittadin Ċek li jirrisjedi fil-pajjiż jirċievi benefiċċju supplimentari li jkopri d-differenza bejn l-ammont tal-benefiċċju Slovakk li għandu dritt għalih u l-ammont tal-benefiċċju li kien ikollu dritt għalih li kieku kien suġġett għall-iskema Ċeka tas-sigurtà soċjali. Din kienet is-sitwazzjoni ta’ M. Landtovà. B’hekk, il-Městský soud ta’ Praga kkonkludiet li l-benefiċċju tax-xjuħija mogħti miċ-CSSA lir-rikorrenti kellu jiġi kkompletat b’mod li jintlaħaq l-ammont li kien ikollha dritt għalih li kieku kkompletat il-perjodu tal-assigurazzjoni kollu, sal-31 ta’ Diċembru 1992, taħt l-iskema tas-sigurtà soċjali tar-Repubblika Ċeka.
23. Iċ-CSSA ppreżentat appell quddiem in-Nejvyšší správní soud, kontra s-sentenza tal-Městský soud ta’ Praga. Insostenn tal-appell tagħha, hija invokat ir-Regolament Nru 1408/71 u l-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni, kif inhu stabbilit fit-trattati kostituttivi. In-Nejvyšší správní soud laqgħet ir-rikors, ikkonfermat l-argumenti mressqa miċ-CSSA u rrinvijat il-kawża quddiem il-qorti a quo.
24. B’deċiżjoni ġdida dwar ir-rikors, il-Městský soud ta’ Praga madankollu kkonfermat l-ewwel sentenza tagħha, u skartat l-interpretazzjoni tan-Nejvyšší správní soud. Iċ-CSSA ppreżentat appell ieħor quddiem in-Nejvyšší správní soud u invokat l-argumenti diġà esposti fil-kuntest tal-ewwel appell. Fil-kuntest ta’ dan it-tieni appell, in-Nejvyšší správní soud iddeċidiet li tressaq talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
V – Id-domanda preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
25. It-talba għal deċiżjoni preliminari tan-Nejvyšší správní soud, li waslet fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-16 ta’ Ottubru 2009, tirrigwarda żewġ domandi, li jistabbilixxu dan li ġej:
“(1) Id-dispożizzjonijiet tal-punt 6 tal-Parti A tal-Anness III, moqrija flimkien mal-Artikolu 7(2)(ċ) tar-Regolament tal-Kunsill (KE[E]) Nru 1408/71, tal-14 ta’ Ġunju 1971, dwar l-applikazzjoni tal-iskemi tas-siġurtà soċjali għall-persuni impjegati u l-familja tagħhom li jiċċaqilqu ġewwa l-Komunità, li jżommu fis-seħħ l-applikabbiltà tal-kriterju intiż sabiex jiġi ddeterminat l-Istat suċċessur kompetenti sabiex jikkwantifika l-perijodi ta’ assigurazzjoni kkompletati mill-ħaddiema impjegati qabel il-31 ta’ Diċembru 1992 taħt l-iskema ta’ sigurtà soċjali tal-ex Repubblika Federattiva Ċeka u Slovakka, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-applikazzjoni ta’ regola nazzjonali li tipprovdi li, għall-finijiet tal-għoti tad-dritt għal benefiċċju u tal-iffissar tal-ammont ta’ dan il-benefiċċju, l-istituzzjoni ta’ sigurtà soċjali Ċeka għandha tie ħu integralment inkunsiderazzjoni l-perijodu ta’ assigurazzjoni kkompletat fit-territorju tal-ex Repubblika Federattiva Ċeka u Slovakka qabel il-31 ta’ Diċembru 1992, anki jekk, skont il-kriterju ċċitat iktar ’il fuq, hija l-istituzzjoni ta’ sigurtà soċjali Slovakka li għandha l-kompetenza sabiex tikkwantifika dan il-perijodu?
(2) Fil-każ ta’ risposta negattiva, id-dispożizzjonijiet magħquda tal-Artikolu 12 tat-Trattat KE, tal-Artikolu 3(1), tal-Artikolu 10 u tal-Artikolu 46 tar-Regolament tal-Kunsill (KE[E]) Nru 1408/71, tal-14 ta’ Ġunju 1971, dwar l-applikazzjoni tal-iskemi tas-siġurtà soċjali għall-persuni impjegati u l-familja tagħhom li jiċċaqilqu ġewwa l-Komunità, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu li l-perijodu ta’ assigurazzjoni kkompletat qabel il-31 ta’ Diċembru 1992 taħt l-iskema ta’ sigurtà soċjali tal-ex Repubblika Federattiva Ċeka u Slovakka, li diġà ttieħed inkunsiderazzjoni bl-istess mod għall-finijiet tal-benefiċċji fil-kuntest tas-sistema ta’ sigurtà soċjali tar-Repubblika Slovakka, bis-saħħa tar-regola nazzjonali ċċitata iktar ’il fuq, jittieħed integralment inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-għoti tad-dritt għal benefiċċju ta’ xjuħija kif ukoll għall-iffissar tal-ammont ta’ dan il-benefiċċju fir-rigward taċ-ċittadini Ċeki li jirrisjedu fit-territorju tar-Repubblika Ċeka biss?”
26. M. Landtovà, ir-Repubblika Ċeka u r-Repubblika Slovakka kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea lkoll ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub.
27. L-aġent tal-Gvern tar-Repubblika Ċeka kif ukoll dak tal-Kummissjoni kienu preżenti waqt is-seduta li saret fil-25 ta’ Novembru 2010.
VI – L-ammissibbiltà
28. Ir-Repubblika Slovakka tikkunsidra li t-talba għal deċiżjoni preliminari hija inammissibbli għaliex dan huwa rinviju ipotetiku. Sa fejn din il-kawża tikkonċerna l-kompatibbiltà tal-iskema Ċeka mal-prinċipju tal-Unjoni li jipprojbixxi d-diskriminazzjoni minħabba n-nazzjonalità, ir-Repubblika Slovakka tikkunsidra li M. Landtovà ma hijiex il-vittma imma l-benefiċjarja tal-allegata diskriminazzjoni. Il-ġurisprudenza tal-Ústavní soud tabilħaqq tiggarantixxi liċ-ċittadini Ċeki, bħar-rikorrenti, l-għoti ta’ suppliment għall-benefiċċju tal-irtirar. Issa, dan huwa anki l-każ tar-rikorrenti. Skont il-Gvern Slovakk, il-kwistjoni mqajma f’dan il-każ b’hekk għandha interess biss fil-kuntest ta’ proċedura mibdija minn individwu li ma jistax jibbenefika mis-suppliment għall-benefiċċju li attwalment jistgħu jitolbu l-persuni li qegħdin fis-sitwazzjoni ta’ M. Landtovà.
29. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet kemm-il darba li f’ċirkustanzi eċċezzjonali, hija għandha teżamina l-kuntest li fih tressqet kawża quddiemha mill-qorti nazzjonali sabiex tivverifika l-ġurisdizzjoni tagħha. Il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirrifjuta li tagħti deċiżjoni dwar talba għal deċiżjoni preliminari mressqa minn qorti nazzjonali biss fejn ikun pjuttost ovvju li d-deċiżjoni mitluba minn dik il-qorti dwar l-interpretazzjoni tal-leġiżlazzjoni Komunitarja ma għandha l-ebda relazzjoni mal-fatti effettivi tal-kawża prinċipali jew mal-iskop tagħha jew fejn il-problema tkun waħda ipotetika (6) .
30. Madankollu, dan ma huwiex il-każ hawnhekk. Minkejja li M. Landtovà ma hijiex eskluża mil-leġiżlazzjoni inkwistjoni, imma tibbenefika minnha, għandu jitfakkar li r-regola li fuqha hija bbażata t-talba tagħha ġiet ikkontestata ferm, kemm miċ-CSSA kif ukoll min-Nejvyšší správní soud. F’dan il-każ, il-kwistjoni ma tirrigwardax rikorrenti li ħadet azzjoni legali b’mod astratt jew qorti li qed tagħmel mistoqsijiet dwar punti ta’ liġi mingħajr relazzjoni mal-fatti tal-każ. Anzi, il-proċedura li wasslet għat-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda t-tieni appell, riżultat ta’ nuqqas ta’ qbil bejn żewġt iqrati Ċeki – kif jixhdu tliet deċiżjonijiet diverġenti – fil-kuntest ta’ ġurisprudenza konsistenti u, kif ingħad iktar ’il fuq, kontroversjali tal-Ústavní soud. Jidher ċar li n-Nejvyšší správní soud qed tressaq it-talba għal deċiżjoni preliminari tagħha sabiex ikun deċiż punt ta’ liġi li wassal għal proċedura ġudizzjarja twila bejn M. Lantovà u l-awtoritajiet tal-pajjiż tagħha u wieħed jista’ leġittimament jaħseb li hemm proċeduri oħrajn li jirrigwardaw l-istess problema.
31. Dawn il-kunsiderazzjonijiet huma suffiċjenti biex jiċħdu n-natura ipotetika ta’ din il-kawża, indipendentement mill-konklużjonijiet li għandhom jinġibdu mill-mod partikolari li bih din it-talba għal deċiżjoni preliminari tressqet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
VII – L-ewwel domanda preliminari
32. L-ewwel domanda magħmula min-Nejvyšší správní soud tirrigwarda l-kompatibbiltà tal-ġurisprudenza tal-Ústavní soud mar-Regolament Nru 1408/71. B’mod partikolari, il-qorti tar-rinviju qed tistaqsi jekk l-għoti ta’ suppliment għal benefiċċju lill-benefiċjarju ta’ benefiċċju tas-sigurtà soċjali jwassalx biex l-istess perijodu kontributorju jittieħed inkunsiderazzjoni darbtejn, xi ħaġa li hija pprojbita mill-Artikolu 46(2) tar-Regolament Nru 1408/71.
33. Fil-fatt, dik id-dispożizzjoni tiffissa metodu ta’ kalkolu bbażat fuq il-kalkolu pro rata
tal-ammont totali tal-benefiċċju abbażi tal-iskemi differenti tas-sigurtà soċjali li kien suġġett għalihom il-benefiċjarju matul is-snin kontributorji tiegħu. Sabiex tkun evitata sopravalutazzjoni jew sottovalutazzjoni tal-benefiċċju totali, l-imsemmija dispożizzjoni tipprevedi li kull perijodu kontributorju f’kull Stat Membru jittieħed inkunsiderazzjoni pro rata, mingħajr mal-istess perijodu jkun jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni fl-istess ħin minn żewġ skemi nazzjonali jew iktar. L-applikazzjoni ta’ diversi skemi matul perijodu kontributorju jippermetti, b’mod ċar, kalkolu pro rata
oġġettiv.
34. Ir-Repubblika Ċeka tikkunsidra li, billi tiggarantixxi liċ-ċittadini Ċeki li jirrisjedu fil-pajjiż tagħhom l-għoti ta’ suppliment għall-benefiċċju li jippermetti li tiġi koperta d-differenza bejn il-benefiċċju Slovakk u l-benefiċċju Ċek, l-Ústavní soud qed tobbliga liċ-CSSA biex tieħu inkunsiderazzjoni darbtejn l-istess perijodu kontributorju, xi ħaġa li hija inkompatibbli mal-Artikolu 46(2) tar-Regolament Nru 1408/71. Barra minn hekk, dan is-suppliment, fil-fehma tagħha, ikollu l-effett li jbiddel ir-regola prevista fl-Artikolu 20 tal-Konvenzjoni Ċeka u Slovakka tad-29 ta’ Ottubru 1992, li tiddetermina l-iskema applikabbli u l-awtoritajiet kompetenti fil-qasam tal-benefiċċji tas-sigurtà soċjali. Skont l-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1408/71, dik il-Konvenzjoni hija kkonfermata fil-Parti A tal-Anness III. L-Ústavní soud b’hekk biddlet l-ammont finanzjarju li jista’ jitlob il-benefiċjarju skont il-Konvenzjoni Ċeka u Slovakka (peress li, f’dan il-każ, din hija kwistjoni li jingħata dritt għal suppliment minbarra l-ammont finali) u l-kriterju tal-kompetenza (peress li f’każ fejn, bħal dan inkwistjoni, l-awtoritajiet Slovakki jkollhom il-kompetenza sabiex jagħtu l-benefiċċju, huma biss l-awtoritajiet Ċeki, min-naħa l-oħra, li jistgħu jagħtu s-suppliment).
35. Anki jekk il-mod kif tesprimi ruħha l-Ústavní soud jista’ jagħti lil wieħed x’jifhem li s-suppliment għall-benefiċċju inkwistjoni jbiddel il-metodu tal-kalkolu previst fl-Artikolu 46(2) tar-Regolament Nru 1408/71, huwa evidenti, għar-raġunijiet spjegati iktar ’il quddiem, li dan is-suppliment ma għandux tali effett.
36. L-ewwel nett u mil-lat formali, għandu jiġi nnotat li s-suppliment li jistgħu jitolbu ċ-ċittadini Ċeki li jirrisjedu fil-pajjiż tagħhom ma huwiex benefiċċju li jiġi kkalkulat meta jitħallas il-benefiċċju ġenerali, imma jiġi kkalkulat wara li jingħata. Fi kliem ieħor, kull min jibbenefika minn benefiċċju suġġett għar-Regolament Nru 1408/71 u għall-Konvenzjoni Ċeka u Slovakka, l-ewwel nett, għandu jagħmel it-talba tiegħu lill-awtoritajiet innominati f’dak ir-regolament u għandu jikkalkula l-ammont korrispondenti, skont id-dispożizzjonijiet rilevanti. Il-kwistjoni tad-dritt eventwali għas-suppliment għall-benefiċċju, kif jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Ústavní soud, tinqala’ biss wara li tkun twettqet dik l-operazzjoni. Konsegwentement, dan huwa suppliment għal benefiċċju fis-sens strett tat-terminu jew, fi kliem ieħor, ta’ reviżjoni ’l fuq tal-ammont tal-benefiċċju, li ma għandux l-għan li jbiddel il-metodu tal-kalkolu, imma s-sitwazzjoni ġuridika tal-benefiċjarju. Dan is-suppliment għall-benefiċċju inċidentalment ma jingħatax ex officio, imma fuq talba tal-persuna kkonċernata, għaliex dan huwa dritt anċillari li jakkumpanja l-benefiċċju ġenerali.
37. Jekk tiġi kkunsidrata minn din il-perspettiva, il-ġurisprudenza inkwistjoni ma tmurx kontra r-regoli tal-Konvenzjoni Ċeka u Slovakka, għaliex dawn jiġu applikati kollha flimkien. Is-suppliment għall-benefiċċju la għandu l-effett li jqiegħed f’dubju l-iskema applikabbli u lanqas li jqiegħed f’dubju l-kompetenza tal-awtoritajiet innominati fil-Konvenzjoni Ċeka u Slovakka; huwa sempliċement jippermetti, ladarba tiġi applikata l-Konvenzjoni, li ssir talba għal benefiċċju anċillari minbarra l-benefiċċju ġenerali mingħand korp ieħor tas-sigurtà soċjali. Barra minn hekk, soluzzjoni kuntrarja kieku twassal għal tnaqqis fl-ammont tal-benefiċċju minħabba l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, xi ħaġa li diffiċli li tkun kompatibbli mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (7) . Konsegwentement, nikkunsidra li l-ġurisprudenza tal-Ústavní soud ma tmurx kontra l-iskema tal-ħlas tal-benefiċċju prevista fl-Artikolu 45 tar-Regolament Nru 1408/71, u lanqas kontra dak li tipprevedi l-Konvenzjoni Ċeka u Slovakka. Is-suppliment għall-benefiċċju li jistgħu eventwalment jitolbu ċ-ċittadini Ċeki li jirrisjedu fil-pajjiż tagħhom, anzi, huwa suppliment pekunjarju li ma jippreġudikax l-applikazzjoni tar-regoli msemmija iktar ’il fuq.
38. Konsegwentement, għar-raġunijiet spjegati iktar ’il fuq, nikkunsidra li r-Regolament Nru 1408/1971 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix ġurisprudenza nazzjonali li tgħid li korp tas-sigurtà soċjali għandu jagħti, liċ-ċittadini residenti fil-pajjiż li jressqu talba għalih, suppliment għall-benefiċċju li l-ammont tiegħu huwa daqs id-differenza bejn il-benefiċċju li jistgħu jitolbu fi Stat Membru ieħor u dak li huma kien ikollhom dritt jitolbu fl-Istat Membru li huma ċ-ċittadini tiegħu.
VIII – It-tieni domanda preliminari
39. Bit-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju, fl-aħħar mill-aħħar, qed tistaqsi dwar il-konformità tal-ġurisprudenza tal-Ústavní soud msemmija iktar ’il fuq mal-prinċipju tal-Unjoni li jipprojbixxu kull diskriminazzjoni minħabba n-nazzjonalità u r-residenza. Minkejja li s-suppliment għall-benefiċċju inkwistjoni ma jimplikax li l-istess perijodu kontributorju jittieħed inkunsiderazzjoni darbtejn, il-fatt huwa – kif diġà ġie spjegat iktar ’il fuq – li l-ġurisprudenza tal-Ústavní soud tagħmilha ta’ bażi għalih billi tillimita l-kamp ta’ applikazzjoni ratione personæ
għaċ-ċittadini Ċeki residenti fil-pajjiż tagħhom. Dawk kollha li għandhom nazzjonalità Ċeka biss, u li barra minn hekk huma residenti fit-territorju Ċek, konsegwentement jibbenefikaw minn dan is-suppliment għall-benefiċċju, filwaqt li ċ-ċittadini l-oħra kollha tal-Unjoni huma esklużi minn dan id-dritt.
40. L-ewwel nett, biħsiebni nittratta suċċessivament iż-żewġ aspetti tat-trattament diskriminatorju u diġà nista’ nħabbar li se nikkonkludi li hemm id-diskriminazzjoni pprojbita. Imbagħad, sabiex nagħti risposta utli għall-qorti tar-rinviju, biħsiebni nittratta l-kwistjoni impliċita, imma essenzjali, tal-marġni ta’ diskrezzjoni li għandha meta tiġi biex tiġbed il-konklużjonijiet mir-riposta eventwali tal-Qorti tal-Ġustizzja.
41. Kif se jintwera iktar ’il quddiem, il-fatt li s-suppliment għall-benefiċċju huwa rriżervat għal grupp ta’ ċittadini nazzjonali jqajjem dubji dwar il-kompatibbiltà tiegħu mal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 1408/71, interpretat fid-dawl tal-Artikolu 39 KE. Jekk id-diskriminazzjoni tiġi kkonfermata, ikollha tiġi ddikjarata l-inkompatibbiltà tas-suppliment għall-benefiċċju mad-dritt tal-Unjoni. Il-kuntest li fih saret din il-kawża madankollu jeħtieġlu iktar preċiżazzjonijiet. Is-suppliment għall-benefiċċju jirriżulta minn ġurisprudenza tal-Ústavní soud li tinterpreta hija stess dritt fundamentali li jestendi l-kamp ta’ protezzjoni tad-dritt. Il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tieħu dan inkunsiderazzjoni u b’hekk nipproponi risposta adattata għall-kuntest ta’ dan il-każ, fid-dawl b’mod partikolari tal-konsegwenzi negattivi li risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja, bħal dik li se nindika, jista’ jkollha fuq is-sitwazzjoni ġuridika ta’ M. Landtovà.
A – Id-diskriminazzjonijiet allegati
42. Il-Gvern Ċek u dak Slovakk kif ukoll il-Kummissjoni jaqblu li jikkunsidraw suppliment għall-benefiċċju bħal dak ta’ dan il-każ, limitat għaċ-ċittadini u għar-residenti Ċeki biss, bħala li jmur kontra l-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni tal-Unjoni. Huma jibbażaw il-pożizzjoni tagħhom b’mod iktar partikolari fuq l-Artikoli 3 u 10 tar-Regolament Nru 1408/71, li jistabbilixxi prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tas-sigurtà soċjali, interpretat fid-dawl tal-Artikolu 39 KE, li jipprojbixxi kull ostakolu diskriminatorju għall-moviment liberu tal-ħaddiema.
43. Id-diskriminazzjoni tkun doppja, sa fejn il-ġurisprudenza tal-Ústavní soud tissuġġetta l-kisba tas-suppliment għall-benefiċċju għall-kundizzjonijiet kumulattivi tan-nazzjonalità Ċeka u tar-residenza fit-territorju Ċek. Kif biħsiebni nuri, minkejja li huma suġġetti għal regoli differenti, dawn iż-żewġ kundizzjonijiet ukoll imorru kontra d-dritt tal-Unjoni.
1. Id-diskriminazzjoni bbażata fuq in-nazzjonalità
44. Skont l-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 1408/71, il-persuni li għalihom huma applikabbli d-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament jibbenefikaw mil-leġiżlazzjoni ta’ kull Stat Membru fl-istess kundizzjonijiet bħaċ-ċittadini tal-Istat Membru. Fl-aħħar mill-aħħar, din hija manifestazzjoni tan-nondiskriminazzjoni minħabba n-nazzjonalità li tippreċiża, għas-sigurtà soċjali, idea li tinsab diġà fl-Artikolu 39 KE. Kif osservat ġustament il-Kummissjoni, din ir-regola tfisser li l-Istati Membri ma jistgħux jadottaw miżuri li jistabbilixxu distinzjoni mhux iġġustifikata bejn iċ-ċittadini tal-Unjoni. B’hekk, dan ma huwiex każ li jiġu preklużi d-differenzi kollha fit-trattament ibbażati fuq in-nazzjonalità, imma biss dawk li ma humiex iġġustifikati minn raġunijiet speċifiċi (8) .
45. L-ewwel nett, għandu jiġi kkonstatat li s-suppliment ikkontestat huwa benefiċċju rriżervat biss għaċ-ċittadini Ċeki. Konsegwentement, il-miżura inkwistjoni twassal b’mod ċar għal differenza fit-trattament. It-tieni nett, għandu jiġi ddeterminat jekk id-differenza fit-trattament hijiex iġġustifikata minn raġuni oġġettiva u raġonevoli. F’dan ir-rigward, minkejja li diskriminazzjoni bbażata fuq in-nazzjonalità, minnha nnifisha, tista’ tiġi ġġustifikata biss f’ċirkustanzi ferm partikolari, il-partijiet għall-kawża prinċipali, ma pproduċewx, l-istess bħall-Gvern Slovakk jew il-Kummissjoni, elementi rilevanti insostenn ta’ argument wieħed jew l-ieħor. Il-Kummissjoni biss għamlet ħilitha biex tanalizza n-natura diskriminatorja tal-kundizzjoni tan-nazzjonalità li għandu jissodisfa l-benefiċjarju tas-suppliment għall-benefiċċju, imma kulma għamlet kien li ssostni li l-miżura ma kinitx iġġustifikata.
46. Il-ġurisprudenza tal-Ústavní soud donnha qed tibbaża l-kundizzjoni tan-nazzjonalità fuq id-diċitura tal-Artikolu 30 tal-Karta tad-Drittijiet u tal-Libertajiet Fundamentali tar-Repubblika Ċeka, li jirreferi biss għaċ-“ċittadini”. Dan it-terminu għandu bħala effett li jillimita għaċ-ċittadini Ċeki biss il-benefiċċju tad-dritt fundamentali għall-benefiċċji soċjali, li jispjega għaliex is-suppliment għall-benefiċċju kkontestat, li l-bażi legali tiegħu hija msejsa fuq l-imsemmija dispożizzjoni, tirrigwarda biss grupp ta’ persuni. Issa din il-ġurisprudenza għandha l-effett legali immedjat li tintroduċi diskriminazzjoni bbażata fuq in-nazzjonalità, xi ħaġa li hija aċċettata mid-dritt Komunitarju biss meta din tkun debitament iġġustifikata. L-interpretazzjoni litterali, ibbażata fuq id-diċitura tal-Karta Ċeka, mogħtija mill-Ústavní soud, ma jidhirx li hija suffiċjentement rilevanti biex tkun iġġustifikata differenza fit-trattament bħal dik inkwistjoni, mill-inqas fil-perspettiva tad-dritt tal-Unjoni.
47. Konsegwentement, nikkunsidra li, fin-nuqqas ta’ argumenti oħrajn introdotti fil-proċess, il-kamp ta’ applikazzjoni ratione personæ
assenjat lis-suppliment għall-benefiċċju inkwistjoni jikkostitwixxi diskriminazzjoni nieqsa minn ġustifikazzjoni oġġettiva u raġonevoli.
2. Id-diskriminazzjoni bbażata fuq ir-residenza
48. Kif ġie spjegat iktar ’il fuq, l-għoti ta’ suppliment għall-benefiċċju inkwistjoni jippreżumi li l-benefiċjarji jissodisfaw kundizzjoni supplimentari: fil-fatt, huma għandu jkollhom ir-residenza permanenti tagħhom fit-territorju tar-Repubblika Ċeka. Il-qorti tar-rinviju tistaqsi wkoll dwar il-konformità ta’ din it-tieni kundizzjoni mal-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni tal-Unjoni.
49. Id-dritt tal-Unjoni jissuġġetta l-kundizzjonijiet tar-residenza għal regoli differenti minn dawk applikabbli għall-klawżoli tan-nazzjonalità. Huwa minnu li l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1408/71 jipprojbixxi li l-Istati Membri jorbtu l-għoti ta’ benefiċċju soċjali mal-fatt li l-benefiċjarju jkun residenti fit-territorju tagħhom. Madankollu, il-kundizzjonijiet tar-residenza ġew ikkunsidrati bħala inqas stretti mill-klawżoli tan-nazzjonalità, kemm mid-dritt sekondarju kif ukoll mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Barra minn hekk, l-approċċ ivarja skont it-tip ta’ benefiċċju (9) . B’hekk, l-ewwel nett, l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1408/71 jippreċiża li l-projbizzjoni tal-klawżoli tar-residenza tapplika, sakemm ir-Regolament ma jipprovdix mod ieħor, għall-benefiċċji tal-invalidità, tax-xjuħija jew tas-superstiti, għall-benefiċċji għall-inċidenti fuq ix-xogħol jew għall-mard ikkawżat mix-xogħol u għall-benefiċċji għall-imwiet. Meta l-kundizzjonijiet ta’ residenza eżaminati mill-Qorti tal-Ġustizzja ġew applikati għal benefiċċji differenti minn dawk elenkati fl-imsemmi Artikolu 10, bħall-benefiċċji mhux kontributorji, il-kuntest ġuridiku ta’ referenza u l-intensità tal-kontroll varjaw.
50. F’dan il-każ, is-suppliment ikkontestat jikkostitwixxi benefiċċju fis-sens tar-Regolament Nru 1408/71, sa fejn, l-ewwel nett, jingħata abbażi ta’ sitwazzjoni legalment iddefinita, indipendentement minn kull evalwazzjoni individwali u diskrezzjonali tal-bżonnijiet personali, u fejn, it-tieni nett, jirrigwarda wieħed mir-riskji espressament elenkati fl-Artikolu 4(1) tal-imsemmi regolament, jiġifieri x-xjuħija. Issa, dan huwa eżattament wieħed mir-riskji msemmija fl-Artikolu 10, li abbażi tiegħu huma pprojbiti l-klawżoli ta’ residenza marbuta mal-benefiċċji li huma elenkati fih.
51. Fid-dawl tal-argumenti preċedenti, jista’ jiġi sostnut li l-kundizzjoni tar-residenza imposta mill-ġurisprudenza tal-Ústavní soud tikkostitwixxi miżura diskriminatorja, li l-legalità tagħha hija ammessa biss meta tkun iġġustifikata minn raġunijiet oġġettivi u raġonevoli. Madankollu, kif ġie spjegat fil-punti 45 u 46 ta’ dawn il-konklużjonijiet, l-ebda element tal-proċess ma jippermetti li din il-miżura tiġi ġġustifikata. Barra minn hekk, l-elementi disponibbli fir-rigward tal-kundizzjoni tar-residenza huma saħansitra iktar inkonsistenti. Barra minn hekk, il-proċess tal-kawża ma jikkontribwix preċiżazzjonijiet dwar l-argumenti li wasslu lill-Ústavní soud biex tiżviluppa l-ġurisprudenza tagħha b’dan il-mod.
52. Konsegwentement, fin-nuqqas ta ’ raġunijiet u filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi li fihom ġiet introdotta l-kundizzjoni tar-residenza, nikkunsidra li s-suppliment għall-benefiċċju inkwistjoni f’dan il-każ jikkostitwixxi miżura diskriminatorja, nieqsa minn ġustifikazzjoni oġġettiva u raġonevoli.
B – Il-konsegwenzi ta’ dikjarazzjoni ta’ ksur tal-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni tal-Unjoni fuq id-deċiżjoni li għandha tittieħed mill-qorti tar-rinviju
53. Ir-risposta li qed nipproponi li tingħata lit-tieni domanda ma tkunx sħiħa jekk hija ma tkunx ikkompletata b’xi preċiżazzjonijiet dwar il-kuntest ferm speċifiku ta’ din il-kawża.
54. Qabel xejn, bħala introduzzjoni, għandu jiġi nnotat li, kif diġà ġie spjegat, dan il-każ huwa bbażat fuq ġurisprudenza tal-Ústavní soud relatata mal-interpretazzjoni tad-dritt fundamentali għall-benefiċċji tas-sigurtà soċjali. L-għan ta’ din il-ġurisprudenza kien biss li jiġu rrimedjati l-konsegwenzi prattiċi tal-Konvenzjoni Ċeka u Slovakka tal-1992, li tistabbilixxi li ċ-ċittadini Ċeki li fid-data tad-diviżjoni kienu qed jaħdmu għal persuna li tħaddem Slovakka jaqgħu taħt l-iskema u taħt il-kompetenza tal-awtoritajiet tas-sigurtà soċjali tar-Repubblika Slovakka. Id-dannu ekonomiku b’relazzjoni għaċ-ċittadini Ċeki li jaqgħu taħt l-iskema u taħt il-kompetenza tal-awtoritajiet Ċeki kien manifestament evidenti, b’tali mod li seta’ jidher iġġustifikat li l-portata tal-Artikolu 30 tal-Karta tad-Drittijiet u tal-Libertajiet Fundamentali tar-Repubblika Ċeka tiġi interpretata b’mod li dik is-sitwazzjoni tiġi rrimedjata. Is-soluzzjoni li waslet għaliha l-Ústavní soud kienet ukoll il-konsegwenza tal-eżistenza ta’ trattat internazzjonali, jiġifieri l-Konvenzjoni Ċeka u Slovakka, li diġà ssemmiet kemm-il darba. Is-suppliment għall-benefiċċju finalment rikonoxxut b’hekk jirriżulta minn kompromess interpretattiv bejn il-garanzija ta’ dritt fundamentali u l-osservanza tal-obbligi internazzjonali tar-Repubblika Ċeka.
55. Il-problema li għandha tiġi trattata hawnhekk madankollu hija direttament marbuta mad-dilemma tradizzjonali tar-regoli kkunsidrati diskriminatorji. Il-qorti inkarigata mill-istħarriġ tar-regola tista’ tkun direttament obbligata tistabbilixxi mill-ġdid, fi ħdan sistema legali unika (10), sitwazzjoni leġiżlattiva konformi mal-prinċipju ta’ ugwaljanza jew mal-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni. Din il-qorti tista’ – u din hija d-dilemma – tipprattika kemm ekwiparazzjoni “’il fuq”, billi tagħti l-benefiċċju tas-sitwazzjoni l-iktar favorevoli lil kulħadd, jew ekwiparazzjoni “’l isfel” billi ma tagħtih lil ħadd. Barra minn hekk, fuq il-livell nazzjonali, dan l-istabbiliment mill-ġdid jista’, fil-prinċipju, jirriżulta anki f’intervent tal-leġiżlatur li jintroduċi regola “ġdida”, jiġifieri differenti, miż-żewġ każijiet preċedenti, filwaqt li tkun konformi mal-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni.
56. It-talba għal deċiżjoni preliminari prevista fl-Artikolu 267 TFUE tirrigwarda, madankollu, l-interpretazzjoni jew il-validità tad-dritt tal-Unjoni, b’tali mod li l-implementazzjoni mill-ġdid effettiva tal-prinċipju ta’ ugwaljanza, bil-portata kkonferita lilu mill-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sistema legali tal-Istat Membru, skont il-każijiet, hija tal-qrati jew tal-korpi leġiżlattivi tiegħu. Imma, f’kull każ, fil-bidu dejjem ikun hemm kawża konkreta li tkun tat lok għar-rinviju għal deċiżjoni preliminari u li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja tkun utli għaliha. Għalhekk, ir-risposta għad-domanda, fil-prinċipju, għandha tkun tali li tinfluwenza d-deċiżjoni tal-qorti li se tingħata meta jkun xieraq.
57. Id-diffikultà ta’ din il-kawża diġà ġiet imħabbra fl-oġġezzjoni tar-Repubblika Slovakka fir-rigward tan-natura ipotetika ta’ dan ir-riviju, oġġezzjoni li, huwa minnu, ipproponejt li tiġi miċħuda.
58. Huwa minnu li l-fatt li tingħata risposta, kif qed nipproponi, li r-regola inkwistjoni hija diskriminatorja, f’kull każ, se jkollu konsegwenzi ta’ portata ġenerali fuq is-sistema legali tal-Istat Membru. Huwa tabilħaqq fil-kuntest ta’ din is-sistema legali u billi jiġu segwiti l-proċeduri xierqa li għandha tinġieb fi tmiemha s-sitwazzjoni leġiżlattiva kkunsidrata diskriminatorja. Ir-risposta li għandha tingħata lill-qorti tar-rinviju ma jistax ikollha l-għan li tiddeċiedi l-kwistjoni jekk humiex biss il-qrati li għandhom jintervjenu jew jekk il-leġiżlatur, jew anki l-Ústavní soud, għandhomx jiġu involuti.
59. Il-konsegwenzi immedjati li r-risposta li se tingħata se jkollha fuq is-soluzzjoni tal-kawża prinċipali huma, madankollu, importanti anki peress li minn din ir-risposta jiddependi l-ħlas lil ċittadina tal-Unjoni ta’ benefiċċju tax-xjuħija li, skont il-motivi tad-deċiżjoni tal-Ústavní soud li wasslet għall-ħolqien ġudizzjarju tar-regola inkwistjoni, jista’ jikkundizzjona l-kisba ta’ dħul minimu deċenti. Id-dritt tal-Unjoni huwa bbażat fuq grupp ta’ valuri li jispirawh u jiggwidawh u li l-influwenza tagħhom jista’ jkollha effett fuq id-deċiżjonijiet tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni, b’mod partikolari d-deċiżjonijiet tal-qrati (11) .
60. Ir-risposta li qed nipproponi li tingħata lit-tieni domanda magħmula, b’hekk, kif ġie enfasizzat, se jkollha impatt ġenerali u dirett fuq is-sistema legali tal-Istat Membru. Madankollu, għandu jingħad li hija ma jistax ikollha bħala effett dirett li tilqa’ t-talba tal-istituzzjoni Ċeka tas-sigurtà soċjali. Bl-ebda mod ma qed nissuġġerixxi li l-qorti tar-rinviju hawnhekk tapplika regola li inċidentalment qed jiġi sostnut li hija diskriminatorja. Min-naħa l-oħra, dak li qed nissuġġerixxi fiċ-ċirkustanzi partikolari ta’ talba għal deċiżjoni preliminari bħal din, huwa li l-qorti tar-rinviju ma tkunx tista’ tikkunsidra r-risposta li se tingħata lid-domanda tagħha bħala suffiċjenti biex jintlaqgħu t-talbiet taċ-CSSA.
61. Kif diġà ġie ppreċiżat, is-sistema legali tal-Unjoni hija bbażata fuq ċertu numru ta’ valuri li jingħataw importanza suffiċjentement ċentrali biex tkun eskluża kwalunkwe konsegwenza bħal dik li se nsemmi. Wieħed ma jistax jiċħad li l-Qorti tal-Ġustizzja ilha ħafna tispira ruħha minn dawn il-valuri biex tistabbilixxi mill-ġdid ir-rigorożità kollha tal-prinċipju ta’ ugwaljanza.
62. Fil-fatt, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tagħti indikazzjonijiet sodi f’dan ir-rigward.
63. Il-politiki fil-qasam tal-ugwaljanza bejn is-sessi b’hekk taw lill-Qorti tal-Ġustizzja l-okkażjoni li tipprevedi l-konsegwenzi li jirriżultaw mill-kumpens għal diskriminazzjoni. Fis-sentenza Nederlandse Vakbeweging (12), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fir-rigward tad-direttivi dwar ugwaljanza fit-trattament bejn in-nisa u l-irġiel, b’mod partikolari fil-qasam tas-sigurtà soċjali, li n-nisa li jkunu vittmi ta’ trattament diskriminatorju għandhom id-dritt “ li jiġu ttrattati bl-istess mod u li tiġi applikata fil-konfront tagħhom l-istess skema bħall-irġiel li jinsabu fl-istess sitwazzjoni, skema li, fin-nuqqas ta’ implementazzjoni ta’ [direttiva], tibqa’ l-unika sistema ta’ referenza valida” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (13) . Din is-soluzzjoni, adottata fil-każ ta’ Stat li ma kienx ittraspona direttiva, tobbliga lill-qorti nazzjonali tikkumpensa għad-diskriminazzjoni f’sens preċiż, billi tqiegħed lin-nisa fuq l-istess livell tal-grupp li jibbenefika mid-diskriminazzjoni. Sussegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja estendiet din id-duttrina għal każijiet ta’ diskriminazzjoni indiretta, ukoll ibbażata fuq is-sess. Fil-kawża Ruzius-Wilbrink (14), il-Qorti tal-Ġustizzja b’hekk enfasizzat li, b’mod simili għal dak li jsir fil-każ ta’ diskriminazzjoni diretta, “f’każ ta’ diskriminazzjoni indiretta […] il-membri tal-grupp żvantaġġjat, irġiel jew nisa, għandhom id-dritt li fil-konfront tagħhom tiġi applikata l-istess skema bħall-benefiċjarji l-oħra”
[traduzzjoni mhux uffiċjali] (15) .
64. Għandu jiġi nnotat li din il-ġurisprudenza ngħatat impetu kunsiderevoli fl-1991, minħabba mhux biss id-direttivi dwar l-ugwaljanza imma anki t-Trattat. B’mod parallel, il-Qorti tal-Ġustizzja żviluppat ir-regoli li għandhom jiġu segwiti mill-qorti nazzjonali li quddiemha titressaq il-kawża prinċipali. Fis-sentenza Nimz, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, f’kawża li kienet tirrigwarda l-Artikolu 141 KE (li sar l-Artikolu 157 TFUE), li l-vittma ta’ diskriminazzjoni għandha tibbenefika mill-istess status bħall-benefiċjarju; qalet ukoll li l-qorti nazzjonali responsabbli mill-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni “għandha l-obbligu li tiżgura l-effett sħiħ ta’ dawn il-miżuri filwaqt li tħalli, jekk dan ikun meħtieġ, inapplikata, fuq l-awtorità tagħha stess, kwalunkwe dispożizzjoni li tmur kontra l-leġiżlazzjoni nazzjonali, mingħajr ma jkollha titlob jew tistenna l-eliminazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni b’mezz leġiżlattiv jew bi kwalunkwe proċedura kostituzzjonali oħra” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (16) .
65. Illum, din hija ġurisprudenza ferm stabbilita (17) . Hija tista’ tinġabar fil-qosor hekk: meta qorti tikkonstata li miżura nazzjonali tikser il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni tal-Unjoni bbażat fuq is-sess, hija għandha testendi l-benefiċċju tal-istatus legali tal-benefiċjarji għal kull min ġarrab trattament mhux ugwali. Xejn ma jwaqqaf lill-Istat inkwistjoni milli jagħżel soluzzjoni oħrajn filwaqt li jelimina l-vantaġġ għal kulħadd, biex b’hekk jikkumpensa għad-diskriminazzjoni permezz ta’ ekwiparazzjoni “’l isfel”. Madankollu, sakemm l-awtoritajiet ma jiħdux tali deċiżjoni, il-qrati għandhom iwettqu l-estensjoni msemmija iktar ’il fuq filwaqt li jibbażaw irwieħhom fuq id-dritt tal-Unjoni (18) .
66. Ikun diffiċli li jinħeba l-fatt li l-ġurisprudenza ċċitata iktar ’il fuq tirrigwarda qasam speċifiku, li ma għandux relazzjoni ma’ dak ta’ dan il-każ, jiġifieri l-politiki fil-qasam tal-ugwaljanza fit-trattament bejn in-nisa u l-irġiel, b’mod partikolari fil-qasam tax-xogħol. Madankollu, hija ma hijiex esklużivament ibbażata fuq il-politiki relatati mal-ugwaljanza fit-trattament bejn in-nisa u l-irġiel. Il-ġurisprudenza Nimz hija bbażata fuq raġunijiet li japplikaw ukoll għal oqsma oħrajn tad-dritt tal-Unjoni, inklużi s-sigurtà soċjali u l-moviment liberu tal-ħaddiema, kif se jintwera iktar ’il quddiem.
67. Il-ġurisprudenza Nimz għandha bħala bażi legali l-Artikolu 141 KE, li jipprovdi li l-Istati Membri għandhom jiggarantixxu l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ remunerazzjonijiet ugwali għall-ħaddiema rġiel u għall-ħaddiema nisa. Dik id-dispożizzjoni tirrifletti r-rieda tal-leġiżlatur tal-Unjoni biex jiġġieled tip ta’ diskriminazzjoni partikolarment odjuż, jiġifieri d-diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess, f’qasam li jinvolvi interessi relatati mal-ħarsien soċjali, bħall-impjieg. Fuq l-istess keffa tal-miżien, l-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 1408/71 jipprojbixxi wkoll kwalunkwe diskriminazzjoni bbażata fuq raġuni ta’ serjetà partikolari għall-Unjoni, jiġifieri n-nazzjonalità. Taħt sura ta’ xhieda tat-trattament li għandu jingħata lil din ix-xorta ta’ diskriminazzjoni, l-Artikolu 12 KE jipprojbixxi espressament, bħad-dispożizzjonijiet kollha dwar il-moviment liberu, kwalunkwe miżura tal-Istat ibbażata direttament jew indirettament fuq kriterji ta’ nazzjonalità. Ma’ dan jiżdied il-fatt li l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali [tal]-Unjoni Ewropea tikkonferma n-natura fundamentali tal-ġlieda kontra l-forom differenti ta’ diskriminazzjoni, li hija tipprojbixxi espressament u individwalment fl-Artikolu 31(2) u fl-Artikolu 23.
68. Bl-istess mod, l-Artikolu 141 KE, u miegħu l-ġurisprudenza Nimz, għandhom wieħed mill-għanijiet previsti mill-Artikolu 2 KE, jiġifieri “[i]l-Komunità għandu jkollha bħala l-kompitu tagħha […] dak li tippromwovi […] l-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa”, għalkemm fil-kuntest ta’ “livell għoli ta’ mpjieg u ta’ ħarsien soċjali”. Hija ġustament din l-aħħar parti tas-sentenza li, filwaqt li tisħaq fuq in-neċessità li jintlaħaq ċertu grad ta’ ħarsien soċjali, tikkoinċidi mal-għanijiet tal-leġiżlazzjoni Ewropea fil-qasam tas-sigurtà soċjali. Il-projbizzjoni tad-diskriminazzjonijiet ibbażati fuq in-nazzjonalità fil-qasam tas-sigurtà soċjali, bħad-diskriminazzjoni inkwistjoni f’dan il-każ, għalhekk hija bbażata fuq l-istess valuri ta’ ħarsien soċjali tal-ħaddiema pproklamati mill-Unjoni bħal dawk sottostanti l-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess fil-qasam tal-impjiegi (19) .
69. Minkejja dak li ngħad iktar ’il fuq, huwa wkoll minnu li l-politika soċjali teżiġi dejjem li kull sitwazzjoni ġuridika tittieħed inkunsiderazzjoni b’mod globali u, b’mod iktar partikolari, li tingħata attenzjoni speċifika lill-karatteristiċi ekonomiċi u finanzjarji li jiddefinixxu s-sistemi tal-benefiċċji tas-sigurtà soċjali u tal-għajnuna soċjali tal-Istati Membri. Fil-każ tad-dritt tal-Unjoni, din l-attenzjoni għad trid tissaħħaħ, jekk dan jista’ jsir, sa fejn il-politiki soċjali tal-Unjoni għandhom biss l-għan li jikkoordinaw, u mhux li junifikaw jew jarmonizzaw, is-sistemi nazzjonali tas-sigurtà soċjali. Konsegwentement, għandhom jinstabu soluzzjonijiet li jippermettu li jiġi stabbilit bilanċ bejn, minn naħa, il-valuri soċjali promossi minn prinċipju bħal dak tan-nondiskriminazzjoni u, min-naħa l-oħra, il-protezzjoni tal-awtonomija u tal-integrità finanzjarja tal-iskemi nazzjonali tas-sigurtà soċjali. Issa, din hija eżattament l-evalwazzjoni li twettqet mill-ġurisprudenza Nimz peress li, kif intwera fil-punt 64 ta’ dawn il-konklużjonijiet, kulma għamlet il-Qorti tal-Ġustizzja kien li eżiġiet li l-qorti tikkumpensa għad-diskriminazzjoni f’dak il-każ partikolari, filwaqt li ħalliet f’idejn il-leġiżlatur jew il-korp kostituzzjonali tal-Istat inkwistjoni l-kompitu li jsib soluzzjoni ġenerali, tkun xi tkun. B’hekk, is-sentenza Nimz tiggarantixxi ċertu livell ta’ protezzjoni lill-parti għall-kawża li tat lok għar-risposta tal-qorti, filwaqt li tħalli f’idejn kull Stat Membru l-kompitu li jsib soluzzjoni għall-problema b’mod ġenerali u finali. Jekk wieħed isegwi dan ir-raġunament, diskriminazzjoni bbażata fuq in-nazzjonalità fil-qasam tas-sigurtà soċjali – fejn għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-kuntest globali ta’ kull sistema nazzjonali tas-sigurtà soċjali – tista’ wkoll tinstabilha soluzzjoni fil-każ inkwistjoni, filwaqt li l-Istat Membru jkollu l-kompitu li jsib soluzzjoni iktar ġenerali, permezz tal-proċeduri leġiżlattivi jew kostituzzjonali previsti mis-sistema legali tiegħu.
70. Bħala konklużjoni, bla ħsara għal dak li se jiġi spjegat iktar ’il quddiem, nikkunsidra li r-risposta għal din id-domanda preliminari, li tqajjem il-problema tan-natura diskriminatorja ta’ benefiċċju supplimentari tas-sigurtà soċjali, għandha tkun ispirata mill-ġurisprudenza Nimz. Billi l-bażi legali, l-għanijiet, il-valuri u l-evalwazzjoni tal-interessi huma komuni għaż-żewġ kawżi, ma narax x’hemm xi jwaqqaf l-applikazzjoni ta’ approċċ bħal dak imsemmi iktar ’il fuq f’kawża bħal din inkwistjoni.
71. Fid-dawl ta’ dak li ngħad iktar ’il fuq, jeħtieġ li terġa’ tiġi ttrattata s-sitwazzjoni partikolari ta’ dan il-każ sa fejn għandu jiġi ddeterminat jekk il-fatt li l-problema tqajmet “bil-maqlub” għandux effett fuq ir-risposta proposta. Kif intwera fil-punti 28 sa 30 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-persuna li ressqet il-kawża quddiem il-qrati biex jinġieb fi tmiemu trattament inugwali ma hijiex il-vittma tad-diskriminazzjoni. Anzi M. Landtovà hija “benefiċjarja” tagħha u kienet obbligata tieħu azzjoni legali għaliex l-awtoritajiet tas-sigurtà soċjali rrifjutaw li jagħtuha suppliment għall-benefiċċju.
72. Fil-kawża Nimz, bħal fil-parti l-kbira tal-kawżi minħabba diskriminazzjoni, huwa individwu li, billi jkun vittma ta’ trattament diskriminatorju pprojbit mid-dritt tal-Unjoni, iressaq il-każ tiegħu quddiem il-qrati u l-Qorti tal-Ġustizzja b’hekk tobbliga lill-qorti tar-rinviju tapplika fir-rigward tar-rikorrent l-istess skema li jibbenefika minnha l-grupp privileġġjat. F’każ bħal dak ta’ M. Landtovà, fejn ir-rikorrenti tibbenefika mill-miżura diskriminatorja, il-qorti tar-rinviju ma tistax testendi l-vantaġġ tas-suppliment għall-benefiċċju lill-vittmi tad-diskriminazzjoni, biss biss għaliex dawn ma humiex partijiet għall-proċedura.
73. Dak li għandu jsir f’dan il-każ huwa kemm iktar modest kif ukoll inqas użwali: fil-fatt għandu jiġi evitat li l-konstatazzjoni tan-natura diskriminatorja tad‑dispożizzjoni nazzjonali jkollha bħala effett immedjat li tiġġustifika s‑soppressjoni, fil-każ konkret, tal-vantaġġ li l-liġi tirrikonoxxi lill-persuna li taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ratione personæ
ta’ din id-dispożizzjoni. Dan, naturalment, għandu jiġi applikat biss sakemm ir-Repubblika Ċeka tistabbilixxi liġi ġenerali dwar dan il-qasam, billi ssegwi l-proċeduri leġiżlattivi jew kostituzzjonali li tipprevedi s-sistema legali tagħha.
IX – Konklużjoni
74. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal‑Ġustizzja tirrispondi lin-Nejvyšší správní soud bil-mod kif ġej:
“1) Ir-Regolament tal-Kunsill Nru 1408/1971, tal-14 ta’ Ġunju 1971, dwar l‑applikazzjoni tal-iskemi tas-siġurtà soċjali għall-persuni impjegati u l‑familja tagħhom li jiċċaqilqu ġewwa l-Komunità għandu jiġi interpetat fis-sens li ma jipprekludix ġurispurdenza nazzjonali li abbażi tagħha korp tas-sigurtà soċjali għandu jagħti, meta jintalab jagħmel dan, lil ċerti persuni suppliment għal benefiċċju li l-ammont tiegħu huwa daqs id-differenza bejn il-benefiċċju li huma jistgħu jitolbu fi Stat Membru ieħor u dak li huma kieku setgħu jitolbu fl-Istat Membru li huma ċittadini tiegħu.
2) L-Artikoli 3 u 10 tar-Regolament Nru 1408/71, interpretati fid-dawl tal‑Artikolu 39 KE, għandhom jiġu interpretati fis-sens li huma jipprekludi l-għoti ta’ suppliment għal benefiċċju tas-sigurtà soċjali, bil-karatteristiċi msemmija iktar ’il fuq, liċ-ċittadini Ċeki li jirrisjedu fit-territorju tar‑Repubblika Ċeka biss. Madankollu, fiċ-ċirkustanzi partikolari ta’ dan il‑każ, ir-risposta għad-domanda preċedenti ma għandhiex tagħmilha ta’ bażi għall-pretensjonijiet taċ-CSSA fil-kuntest tal-proċedura prinċipali.”
(1) .
(2)  –	Ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 1408/71, tal-14 ta’ Ġunju 1971, dwar l-applikazzjoni tal‑iskemi tas-siġurtà soċjali għall-persuni impjegati u l-familja tagħhom li jiċċaqilqu ġewwa l‑Komunità (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 35), issostitwit bir‑Regolament (KE) Nru 883/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tad-29 ta’ April 2004, dwar il-kordinazzjoni ta’ sistemi ta’ sigurtà soċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 5, p. 72).
(3)  –	Deċiżjoni Nru III. ÚS 252/04 (Vol. 36, Nru 16, p. 173).
(4)  –	Ara s-sentenza tat-3 ta’ Ġunju 2003, Nru II. ÚS 405/02 (Vol. 30, Nru. 80, p. 245).
(5)  –	Il-Karta tad-Drittijiet u tal-Libertajiet Fundamentali tar-Repubblika Ċeka huwa test awtonomu, li ġie adottat fl-1991, kien irratifikat b’riżoluzzjoni tal-Kunsill Nazzjonali Ċek (Nru 2/1993 Ġabra), u li l-Artikolu 112 tal-Kostituzzjoni Ċeka tagħtih status kostituzzjonali.
(6)  –	Ara, f’dan is-sens, inter alia, is-sentenzi tas-16 ta’ Diċembru 1981, Foglia (244/80, Ġabra p. 3045, punt 21); tat-13 ta’ Marzu 2001, PreussenElektra (C‑379/98, Ġabra p. I‑2099, punt 39), u tat-23 ta’ April 2009, Rüffler (C‑544/07, Ġabra p. I‑3389, punt 37).
(7)  –	Ara, inter alia, is-sentenzi tad-9 ta’ Ġunju 1964, Nonnenmacher (92/63, Ġabra p. 557); tad-9 ta’ Lulju 1980, Gravina et (807/79, Ġabra p. 2205, punt 7); tal-25 ta’ Frar 1986, De Jong (254/84, Ġabra p. 671, punt 15); tal-5 ta’ Lulju 1988, Borowitz (21/87, Ġabra p. 3715, punt 24); tal-14 ta’ Diċembru 1989, Dammer (C‑168/88, Ġabra p. 4553, punt 21); tas-7 ta’ Frar 1991, Rönfeldt (C‑227/89, Ġabra p. I‑323, punt 26); tas-7 ta’ Lulju 1992, Singh (C‑370/90, Ġabra p. I‑4265, punt 23); tat-28 ta’ April 1994, Hoorn (C‑305/92, Ġabra p. I‑1525, punt 16); u tal-5 ta’ Frar 2002, Kaske (C‑277/99, Ġabra p. I‑1261, punt 37).
(8)  –	Ara, inter alia, is-sentenzi tat-28 ta’ Ġunju 1978, Kenny (1/78, Ġabra p. 1489); tal-20 ta’ Jannar 2005, Laurin Effing (C‑302/02, Ġabra p. I‑553), u tat-18 ta’ Jannar 2007, Celozzi (C‑332/05, Ġabra p. I‑563).
(9)  –	Ara, inter alia, is-sentenzi tal-10 ta’ Novembru 1992, Il‑Kummissjoni vs Il‑Belġju (C‑326/90, Ġabra p. I‑5517); tal-31 ta’ Mejju 2001, Leclere u Deaconescu (C‑43/99, Ġabra p. I‑4265); tas-16 ta’ Ottubru 2001, Stallone (C‑212/00, Ġabra p. I‑7625); u tas-7 ta’ Frar 2002, Kauer (C‑28/00, Ġabra p. I‑1343).
(10)  –	Ara f’dan ir-rigward, M. González Beilfuss, Tribunal Constitucional y reparación de la discriminación normativa, Centro de Estudios Polítiċos y Constitucionales, Madrid, 2000.
(11)  –	Ara, pereżempju, is-sentenzi tat-23 ta’ Ottubru 2007, Il‑Parlament vs Il‑Kummissjoni (C‑403/05, Ġabra p. I‑9045, punt 56); tal-20 ta’ Mejju 2008, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (C‑91/05, Ġabra p. I‑3651); tat-3 ta’ Settembru 2008, Kadi u Al Barakaat International Foundation vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni (C‑402/05 P u C‑415/05 P, Ġabra p. I‑6351, punt 303); u tat-2 ta’ Marzu 2010, Salahadin Abdulla et
(C‑175/08, C‑176/08, C‑178/08 u C‑179/08, Ġabra p. I‑1493).
(12)  –	Sentenza tal-4 ta’ Diċembru 1986 (71/85, Ġabra p. 3855).
(13)  –	Ibid, punt 23 (enfasi miżjuda).
(14)  –	Sentenza tat-13 ta’ Diċembru 1989 (C‑102/88, Ġabra p. 4311).
(15)  –	Ibid, punt 20 (enfasi miżjuda).
(16)  –	Sentenza tas-7 ta’ Frar 1991 (C‑184/89, Ġabra p. I‑297, punt 19).
(17)  –	Ara, inter alia, is-sentenzi tat-28 ta’ Settembru 1994, Avdel Systems (C‑408/92, Ġabra p. I‑4435, punti 16 u 17); tat-12 ta’ Diċembru 2002, Rodríguez Caballero (C‑442/00, Ġabra p. I‑11915, punti 42 u 43); tas-7 ta’ Settembru 2006, Cordero Alonso (C‑81/05, Ġabra p. I‑7569, punti 45 u 46), u anki d-digrieti, skont l-Artikolu 104(3) tar-Regoli tal-Proċedura, bħad-digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-16 ta’ Jannar 2008, Molinari, (C‑128/07), Galeota (C‑129/07), Barbagallo (C‑130/07), Ciampi (C‑128/07 sa C‑131/07, Ġabra p. I‑4, punt 23).
(18)  –	Dwar il-ġurisprudenza Nimz, ara A. Adinolfi, Common Market Law Review, Vol. 29, 1992; G. Burragato, “La discriminazione indiretta secondo la Corte di giustizia: oneri probatori e sanzioni”, Rivista italiana di diritto pubblico comunitario, 1993; S. Deakin, “Levelling Down Employee Benefits”, The Cambridge Law Journal,
Vol. 54, 1995 u G. More, “Seniority Pay for Part-time Workers”, European Law Review  1991.
(19)  –	Dwar dan il-punt, għandha ssir referenza għas-sentenzi tal-11 ta’ Diċembru 2007, International Transport Workers’ Federation u Finnish Seamen’s Union, imsejħa “Viking Line” (C‑438/05, Ġabra p. I‑10779, punt 79) u tat-18 ta’ Diċembru 2007, Laval un Partneri (C‑341/05, Ġabra p. I‑11767, punti 104 u 105) u, fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, wara li enfasizzat l-għanijiet soċjali tal-Komunità, li din “m’għandhiex biss għan ekonomiku, iżda wkoll għan soċjali, id-drittijiet li jirriżultaw mid-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar il-moviment liberu tal-merkanzija, tal-persuni, tas-servizzi u tal-kapitali għandhom jiġu bbilinċjati ma’ l-għanijiet persegwiti mill-politika soċjali, fosthom, b’mod partikolari, kif jirriżulta mill-ewwel paragrafu ta’ l-Artikolu 136 KE, it-titjib fil-kundizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol, li jippermetti li dawn ikollhom l-istess progress, protezzjoni soċjali adegwata u d-djalogu soċjali”.