62024CC0323
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
NICHOLASA EMILIOU
przedstawiona w dniu 19 czerwca 2025 r. (
1
)
Sprawa C‑323/24
Deity Shoes, S.L.
przeciwko
Mundorama Confort, S.L.,
Stay Design, S.L.
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Juzgado de lo Mercantil no 1 de Alicante (sąd gospodarczy nr 1 w Alicante, Hiszpania)]
Odesłanie prejudycjalne – Własność intelektualna i przemysłowa – Wzory wspólnotowe – Rozporządzenie Rady (WE) nr 6/2002 – Artykuł 4 – Warunki ochrony wzoru – Nowość – Indywidualny charakter – Cechy wizualne z góry określone przez osobę trzecią – Dostosowanie części składowych oferowanych we wcześniej istniejącym katalogu – Wymagany stopień dostosowania – Swoboda twórcy w zakresie wzornictwa – Możliwość ochrony postaci całości lub części produktu, który został wytworzony w oparciu o znane trendy mody
I. Wprowadzenie
1.
„Te buty są stworzone do chodzenia i to właśnie będą robić” (
2
). W orzecznictwie Sądu dotyczącym wykładni rozporządzenia (WE) nr 6/2002 (
3
) przyjmuje się ogólnie, że swoboda twórcy produktu (na przykład buta) jest ograniczona przez funkcję techniczną tego produktu (na przykład fakt, że but ma być noszony na stopie i musi być odpowiedni do określonego celu, takiego jak chodzenie lub bieganie), jak również przez przepisy prawne mające zastosowanie do takiego produktu, które prowadzą do standaryzacji niektórych jego właściwości (
4
). W niniejszej sprawie pojawia się między innymi następujące pytanie: Czy ta swoboda jest również ograniczona przez trendy mody?
2.
Spór w postępowaniu głównym dotyczy trzech spółek z branży obuwniczej, odpowiednio, Deity Shoes S.L. z jednej strony oraz Mundorama Confort S.L. i Stay Design S.L z drugiej strony. Pierwsza z tych spółek twierdzi, że dwie pozostałe naruszyły jej wzory wspólnotowe różnych modeli butów (zwane dalej „spornymi wzorami”). Mundorama Confort i Stay Design twierdzą, że sporne wzory są nieważne, ponieważ opierają się na istniejących wzorach, pokazanych w katalogach dostawców Deity Shoes, od których różnią się jedynie drobnymi elementami związanymi z dostosowaniem, na przykład, podeszwy, sznurowadeł lub klamry, na które wpływ mają najnowsze trendy mody. Ich zdaniem kwestionowane wzory nie są zatem wynikiem „rzeczywistej działalności w zakresie wzornictwa”, „wysiłku intelektualnego” ani innowacji.
3.
W swoich pytaniach Juzgado de lo Mercantil no 1 de Alicante (sąd gospodarczy nr 1w Alicante, Hiszpania) zwraca się do Trybunału Sprawiedliwości w istocie o ustalenie, czy w tych okolicznościach wzór może nadal podlegać ochronie jako zarejestrowany lub niezarejestrowany (
5
) wzór wspólnotowy na mocy rozporządzenia nr 6/2002. Ponadto zadaje on pytanie, czy trendy mody mogą ograniczać swobodę twórcy w taki sposób, że niewielkie różnice mogą być wystarczające, by przedmiotowy wzór wywierał inne całościowe wrażenie niż to wywierane przez jeden lub kilka wcześniejszych wzorów, nadając tym samym przedmiotowemu wzorowi „indywidualny charakter” w rozumieniu art. 6 rozporządzenia nr 6/2002.
II. Ramy prawne
4.
Artykuł 4 rozporządzenia nr 6/2002, zatytułowany „Warunki ochrony”, przewiduje, że:
„1.   Wzór jest chroniony jako wzór wspólnotowy w zakresie, w jakim ten wzór jest nowy i posiada indywidualny charakter.
[…]”.
5.
Artykuł 5 rozporządzenia, zatytułowany „Nowość”, stanowi, że:
„1.   Wzór uważa się za nowy, jeśli identyczny wzór nie został udostępniony publicznie:
a)
w przypadku niezarejestrowanego wzoru wspólnotowego – przed datą pierwszego publicznego udostępnienia wzoru, o którego ochronę się wnosi;
b)
w przypadku zarejestrowanego wzoru wspólnotowego – przed datą złożenia wniosku o rejestrację wzoru, o którego ochronę się wnosi lub, jeśli wystąpiono o pierwszeństwo, przed datą pierwszeństwa.
2.   Wzory uważa się za identyczne, jeżeli ich cechy różnią się jedynie nieistotnymi szczegółami”.
6.
Zgodnie z art. 6 rozporządzenia nr 6/2002, zatytułowanym „Indywidualny charakter”:
„1.   Wzór jest uznany za posiadający indywidualny charakter, jeśli całościowe wrażenie, jakie wywołuje na poinformowanym użytkowniku, różni się od wrażenia, jakie wywiera na tym użytkowniku wzór, który został udostępniony publicznie:
a)
w przypadku niezarejestrowanego wzoru wspólnotowego – przed datą pierwszego publicznego udostępnienia wzoru, o którego ochronę się wnosi;
b)
w przypadku zarejestrowanego wzoru wspólnotowego – przed datą dokonania zgłoszenia wzoru do rejestracji, od której wzór ma być chroniony lub, jeśli zastrzeżono pierwszeństwo, przed datą pierwszeństwa.
2.   Przy ocenie indywidualnego charakteru bierze się pod uwagę stopień swobody twórcy przy opracowywaniu wzoru”.
7.
Artykuł 10 tego rozporządzenia, zatytułowany „Zakres ochrony”, stanowi, że:
„1.   Zakres ochrony przyznany na zasadach wzoru wspólnotowego obejmuje każdy wzór, który nie wywołuje u poinformowanego użytkownika innego ogólnego wrażenia.
2.   Dla określenia zakresu ochrony należy wziąć pod uwagę stopień swobody twórcy przy opracowywaniu wzoru”.
8.
Artykuł 14 rozporządzenia nr 6/2002, zatytułowany „Prawo do wzoru wspólnotowego”, stanowi, że:
„1.   Prawo do wzoru wspólnotowego przysługuje twórcy lub jego następcy prawnemu.
[…]”.
9.
Artykuł 25 tego rozporządzenia, zatytułowany „Podstawa unieważnienia”, stanowi, że:
„1.   Wzór wspólnotowy może zostać uznany za nieważny, tylko wtedy gdy:
a)
wzór nie jest wzorem w rozumieniu definicji zawartej w art. 3 lit. a);
b)
nie spełnia wymogów art. 4–9;
c)
na mocy decyzji sądu właścicielowi prawa nie przysługuje prawo do wzoru wspólnotowego na podstawie art. 14;
[…]”.
III. Okoliczności faktyczne, postępowanie główne oraz pytania prejudycjalne
10.
W dniu 10 grudnia 2021 r. roku Deity Shoes wniosła powództwo do Juzgado de lo Mercantil no 1 de Alicante (sądu gospodarczego nr 1 w Alicante) przeciwko Mundorama Confort i Stay Design, zarzucając im naruszenie spornych wzorów.
11.
W dniu 12 kwietnia 2022 r. Mundorama Confort i Stay Design złożyły powództwo wzajemne o unieważnienie tych wzorów (
6
).
12.
W szczególności spółki te twierdziły, że przy opracowywaniu kwestionowanych wzorów nie było żadnych innowacji ani „rzeczywistej działalności w zakresie wzornictwa” oraz że wzory te nie były wynikiem „wysiłku intelektualnego”. Z wyjątkiem kilku elementów służących dostosowaniu (na przykład koloru, niektórych materiałów, umieszczenia klamer, sznurowadeł i innych elementów ozdobnych) sporne wzory przedstawiały modele butów zawarte w katalogach dostarczonych Deity Shoes przez ich chińskich dostawców (zwanych dalej „dostawcami”). W opinii Mundorama Confort i Stay Design wzory te nie spełniają zatem warunków odnoszących się do „nowości” i „indywidualnego charakteru” określonych, odpowiednio, w art. 5 i 6 rozporządzenia nr 6/2002.
13.
Sąd odsyłający zauważa, że cena odgrywa istotną rolę w sektorze działalności Deity Shoes, gdzie celem jest wysoki wolumen sprzedaży. Ponieważ jakakolwiek zmiana lub dostosowanie wprowadzone do wzorów zawartych w katalogach dostawców prowadzi do wzrostu kosztów, nie ma rzeczywistej zachęty dla przedsiębiorstwa takiego jak Deity Shoes do wprowadzenia istotnych zmian w modelach butów przedstawionych w tych katalogach.
14.
Sąd odsyłający zwraca również uwagę, że różne opcje dostosowania (na przykład dotyczące koloru, materiałów i umieszczenia klamer, sznurowadeł lub innych elementów dekoracyjnych) są już przedstawione w katalogach dostawców. Co więcej, wzory zawarte w tych katalogach, opcje ich dostosowania i sporne wzory pozostają pod wpływem znanych trendów mody. Sąd ten pragnie ustalić, czy te trendy mody można uznać za ograniczające swobodę twórcy w taki sam sposób, jak czasami ma to miejsce w przypadku funkcji technicznej produktu lub przepisów prawnych, którym produkt ten podlega.
15.
W świetle tych kwestii Juzgado de lo Mercantil no 1 de Alicante (sąd gospodarczy nr 1 w Alicante) postanowił zawiesić toczące się przed nim postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami:
„1.
Czy dla objęcia wzoru ochroną na mocy [rozporządzenia nr 6/2002] konieczne jest, aby miała miejsce rzeczywista działalność w zakresie wzornictwa, to jest aby wzór był wynikiem wysiłku intelektualnego jego twórcy? Czy w związku z tym łączenie części składowych w oparciu o [istniejące] wzory [można uznać za rzeczywistą działalność w zakresie wzornictwa, jeśli ich] cechy postaci są w dużej mierze z góry określone przez [dostawców] w ten sposób, że zmiany określonych elementów należy uznać za niewielkie i dodatkowe?
2.
Czy w związku z powyższym całość lub część cech postaci produktu powstałych w wyniku dostosowania wzorów oferowanych przez [chińskich dostawców] zgodnie z katalogami tych [dostawców], można uznać za posiadające »indywidualny charakter« w rozumieniu art. 6 [rozporządzenia nr 6/2002], jeżeli działalność właściciela wzoru ogranicza się do wprowadzania wzorów do obrotu w [Unii Europejskiej] bez zmian lub z niewielkimi zmianami części składowych (takich jak podeszwy, nity, sznurowadła, klamry…), a cechy postaci są w dużej mierze z góry określone przez [dostawców]? Czy w tym względzie ma znaczenie okoliczność, że części składowe […] stanowią [już one same] części składowe oferowane w ramach [swoich] katalog[ów] przez [samych dostawców]?
3.
Czy art. 14 [rozporządzenia nr 6/2002] należy interpretować w ten sposób, że za »twórcę« wzoru można uznać osobę, która na podstawie [wcześniejszego] wzoru oferowanego w ramach katalogu przez [dostawców] ograniczyła się do dostosowania wcześniejszego wzoru poprzez zmianę części składowych […] oferowanych przez [dostawców], a które nie zostały zaprojektowane przez [nią]? W związku z tym czy – aby rościć sobie prawo do autorstwa – konieczne jest wykazanie pewnego stopnia dostosowania w celu udowodnienia, że ostateczna forma znacznie odbiega od [wcześniejszego] wzoru?
4.
Bez uszczerbku dla powyższego – czy w przypadku takim jak w niniejszej sprawie, to jest zważywszy na szczególne cechy obuwia zaprojektowanego na podstawie wzorników [dostawców] oraz okoliczność, że [»działalność w zakresie wzornictwa«] ogranicza się do wyboru wcześniejszych wzorów z wzornika i, w danym przypadku, do zmiany, zgodnie z trendami mody, niektórych części składowych […], należy rozumieć, że trendy mody: a) ograniczają swobodę twórcy w taki sposób, że niewielkie różnice między wzorem zarejestrowanym (lub niezarejestrowanym) a [wcześniejszym] wzorem mogą być wystarczające do wywołania odmiennego ogólnego wrażenia, czy też przeciwnie, b) [zmniejszają] indywidualny charakter wzoru zarejestrowanego (lub niezarejestrowanego) w taki sposób, że dane elementy lub części składowe [wynikające ze znanych trendów mody] mają niewielkie znaczenie w ogólnym wrażeniu [wywołanym] u poinformowanego użytkownika […] w porównaniu z innym [wcześniejszym] wzorem […]?”.
16.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym z dnia 13 grudnia 2023 r. został złożony w sekretariacie Trybunału Sprawiedliwości w dniu 2 maja 2024 r. Deity Shoes i Komisja przedłożyły uwagi na piśmie. Nie przeprowadzono rozprawy.
IV. Analiza
17.
Artykuł 4 ust. 1 rozporządzenia nr 6/2002 stanowi, że muszą być spełnione dwa warunki, aby wzór był chroniony jako (niezarejestrowany lub zarejestrowany) „wzór wspólnotowy” na mocy tego rozporządzenia: wzór musi być „nowy” i musi mieć „indywidualny charakter”. Aby wzór był nowy, a tym samym spełniał pierwszy warunek, żaden identyczny wzór nie może być udostępniony publicznie przed datą, w której wzór, w odniesieniu do którego wnosi się o ochronę, został po raz pierwszy udostępniony publicznie (
7
) (w przypadku niezarejestrowanych wzorów wspólnotowych), albo datą złożenia wniosku o rejestrację wzoru, w odniesieniu do którego wnosi się o ochronę (w przypadku zarejestrowanych wzorów wspólnotowych) (
8
). Drugi warunek, dotyczący „indywidualnego charakteru”), wymaga, by wzór wywierał na poinformowanym użytkowniku całościowe wrażenie, które różni się od wrażenia wywieranego na takim użytkowniku przez jakikolwiek wzór, który został udostępniony publicznie przed wyżej wspomnianymi datami (
9
).
18.
W kontekście tych przepisów pytania Juzgado de lo Mercantil no 1 de Alicante (sąd gospodarczy nr 1 w Alicante) sprowadzają się zasadniczo do dwóch kwestii. Pierwszą kwestią (stanowiącą sedno pierwszej części pytania pierwszego i pytania trzeciego) jest to, czy aby skorzystać z ochrony jako wzór wspólnotowy, wzór musi być wynikiem „rzeczywistej działalności w zakresie wzornictwa” lub „wysiłku intelektualnego” twórcy. Zacznę od wyjaśnienia, dlaczego uważam, że taki warunek nie istnieje (sekcja A). Druga kwestia (zawarta w drugiej części pytania pierwszego oraz w pytaniach drugim i czwartym) dotyczy tego, czy wzór może korzystać z ochrony jako wzór wspólnotowy, gdy jest on z góry określony przez wcześniejsze wzory zawarte w katalogach dostawców i gdy różni się od tych wzorów jedynie pewnymi drobnymi elementami służącymi dostosowaniu (również przedstawionymi w tych katalogach), na które wpływ mają trendy mody. W tym względzie sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy można uznać, że trendy mody ograniczają swobodę twórcy w taki sposób, że niewielkie różnice między jednym lub kilkoma wcześniejszymi wzorami a przedmiotowym wzorem mogą być wystarczające, aby ten ostatni wywarł inne całościowe wrażenie niż wcześniejsze, a tym samym miał „indywidualny charakter” w rozumieniu art. 6 rozporządzenia nr 6/2002 (sekcja B).
A.
Czy wzór wspólnotowy musi być wynikiem „rzeczywistej działalności w zakresie wzornictwa” lub „wysiłku intelektualnego” (pierwsza część pytania pierwszego i pytanie trzeciego)
19.
Odpowiedź na pierwszą kwestię podniesioną przez sąd odsyłający jest moim zdaniem dość prosta.
20.
Jak już wyjaśniłem w pkt 17 powyżej, aby wzór mógł korzystać z ochrony jako zarejestrowany lub niezarejestrowany wzór wspólnotowy, muszą być spełnione dwa warunki, odnoszące się, odpowiednio, do „nowości” i „indywidualnego charakteru” wzoru.
21.
Te dwa warunki są wyczerpujące, a rozporządzenie nr 6/2002 nie zawiera żadnego dodatkowego warunku, zgodnie z którym przy tworzeniu wzoru musi mieć miejsce „rzeczywista działalność w zakresie wzornictwa” lub że wzór musi być produktem „wysiłku intelektualnego”, by użyć różnych wyrażeń, którymi posłużył się sąd odsyłający we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. W rzeczywistości zarówno Mundorama Confort, jak i Stay Design uznają przed sądem odsyłającym, że ani art. 4 ust. 1 tego rozporządzenia (który wymienia warunki ochrony), ani art. 25 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia (który dotyczy nieważności wzoru wspólnotowego z powodu niespełnienia tych warunków) nie odnoszą się do takiej „rzeczywistej działalności w zakresie wzornictwa” lub „wysiłku intelektualnego”.
22.
Ponadto wydaje mi się, że stosując te wyrażenia, sąd odsyłający chce w istocie dowiedzieć się, czy warunek podobny do wymogu „oryginalności” określonego w orzecznictwie Trybunału odnoszącego się do wykładni dyrektywy 2001/29/WE (
10
) ma zastosowanie w odniesieniu do ochrony wzorów wspólnotowych. Trybunał orzekł bowiem, że aby przedmiot mógł być uznany za oryginalny i korzystać z ochrony na mocy art. 2 lit. a) tej dyrektywy, konieczne i zarazem wystarczające jest to, by stanowił on odzwierciedlenie osobowości autora, przejawiające się w jego swobodnych i twórczych wyborach (
11
). Poszczególne części „utworu” podlegają zatem ochronie, pod warunkiem że zawarte są w nich elementy stanowiące wyraz własnej twórczości intelektualnej autora utworu (
12
).
23.
Moim zdaniem jest jednak jasne, że nie musi być spełniony żaden podobny warunek, aby wzór był chroniony jako wzór wspólnotowy. Co więcej, Trybunał stwierdził, że prawodawca Unii uznał, że „przedmiotów chronionych jako wzory co do zasady nie należy zrównywać z utworami chronionymi dyrektywą 2001/29” (
13
). Poza tym „ochrona wzorów z jednej strony i ochrona przyznana na mocy prawa autorskiego z drugiej strony służą realizacji całkowicie odmiennych celów i podlegają odrębnym systemom”. Jak wyjaśnił Trybunał, „ochrona wzorów ma na celu ochronę przedmiotów, które jakkolwiek są nowe i zindywidualizowane, to mają charakter użytkowy i są przeznaczone do produkcji masowej”, podczas gdy „[z] kolei ochrona związana z prawem autorskim, której czas obowiązywania jest znacznie dłuższy, jest zastrzeżona dla przedmiotów zasługujących na zakwalifikowanie ich jako utworów” (
14
).
24.
Wracając teraz do tego, czy warunki „nowości” i „indywidualnego charakteru” muszą być interpretowane w tym sensie, że wymagają od twórcy wykonania „rzeczywistej działalności w zakresie wzornictwa” lub podjęcia „wysiłku intelektualnego”, zacznę od zauważenia, że warunki te odnoszą się, jak wskazują Komisja i Deity Shoes w swoich uwagach, do postaci wzoru, w oderwaniu od sposobu jego powstania, a zatem od jakiegokolwiek „wysiłku intelektualnego” lub kreatywnej działalności twórcy. W istocie art. 3 lit. a) rozporządzenia nr 6/2002 definiuje pojęcie „wzoru” jako „postać całego lub części produktu wynikająca w szczególności z cech linii, konturów, kolorystyki, kształtu, tekstury i/lub materiałów samego produktu i/lub jego ornamentacji” (
15
).
25.
Co więcej, warunek dotyczący „nowości” oznacza, jak już wyjaśniłem, że nie udostępniono publicznie identycznego wzoru. Wynika z tego, że warunek ten nakazuje porównanie wzoru, dla którego wnioskuje się o ochronę jako wzoru wspólnotowego lub którego ważność jest kwestionowana, i ogółu istniejących wcześniej wzorów. Nie wymaga oceny, czy dany wzór jest wynikiem szczególnego „wysiłku intelektualnego” czy „rzeczywistej działalności w zakresie wzornictwa”.
26.
To samo dotyczy warunku odnoszącego się do „indywidualnego charakteru”. W tym względzie zwracam uwagę, że motyw 14 rozporządzenia nr 6/2002 stanowi, że „[o]kreślenie, czy wzór ma indywidualny charakter, powinno być uzależnione od faktu, czy ogólne wrażenie wywierane na poinformowanym użytkowniku dokonującym oglądu danego wzoru różni się wyraźnie od wrażenia związanego z istniejącą całością wzoru, przy uwzględnieniu natury produktu, do którego odnosi się wzór lub w którym się zawiera […]”.
27.
Mając to na uwadze, po pierwsze, przyznaję, że motyw ten wskazuje również, że badając, czy wzór ma „indywidualny charakter”, należy wziąć pod uwagę „sektor przemysłu do którego należy wzór, a także stopień swobody twórcy podczas tworzenia danego wzoru” (
16
). Artykuł 6 ust. 2 rozporządzenia nr 6/2002 zawiera podobne sformułowanie, ponieważ stanowi, że „[p]rzy ocenie indywidualnego charakteru bierze się pod uwagę stopień swobody twórcy przy opracowywaniu wzoru”. Prawdopodobnie mogłoby to oznaczać, że należy wziąć pod uwagę „rzeczywistą działalność w zakresie wzornictwa” lub „wysiłek intelektualny” stojący za opracowywaniem wzoru.
28.
Jest jednak dla mnie jasne, że odniesienie do „swobody twórcy” w motywie 14 rozporządzenia nr 6/2002 i w art. 6 ust. 2 tego rozporządzenia nie może być interpretowane w tym sensie; wręcz przeciwnie. W rzeczywistości orzecznictwo Sądu, o którym wspomniałem we wstępie (
17
), pokazuje, że art. 6 ust. 2 rozumiany jest jako oznaczający, że ochrony jako wzoru wspólnotowego nie można odmówić jedynie dlatego, że niektóre cechy wzoru są podyktowane ograniczeniami związanymi np. z funkcją techniczną produktu kwestię tę zbadam w sekcji B poniżej). Mówiąc prościej, nie odmawia się ochrony wzoru buta jako wzoru wspólnotowego tylko dlatego, że jego ogólny kształt przypomina kształt stopy.
29.
Po drugie, sąd odsyłający zauważa w pytaniu trzecim, że art. 14 rozporządzenia nr 6/2002 kwalifikuje „twórcę” jako osobę, która „opracowała” wzór. W świetle tego przepisu zastanawia się, czy aby wzór podlegał ochronie jako wzór wspólnotowy, konieczne jest, aby osoba, która go opracowała, podejmowała „rzeczywistą działalność w zakresie wzornictwa” lub „wysiłek intelektualny”; w przeciwnym razie nie można jej uznać za „twórcę”. Ponownie – nie podzielam tych wątpliwości.
30.
Na wstępie pragnę zauważyć, że art. 14 rozporządzenia nr 6/2002, który jest zatytułowany „Prawo do wzoru wspólnotowego”, stanowi w ust. 1, że „[p]rawo do wzoru wspólnotowego przysługuje twórcy lub jego następcy prawnemu”. W ust. 2 i 3 tego przepisu szczegółowo określono zasady, które mają zastosowanie w przypadku, gdy dwie lub więcej osób wspólnie opracowało wzór, a także w przypadku gdy wzór „opracowany jest przez pracownika w wyniku wykonywania jego obowiązków lub wykonywania instrukcji udzielonych przez pracodawcę”.
31.
W świetle tych elementów jest dla mnie jasne, że celem art. 14 rozporządzenia nr 6/2002 jest raczej określenie, jakiej osobie lub podmiotowi przysługuje prawo do wzoru wspólnotowego, niż uzależnienie warunków „nowości” i „indywidualnego charakteru” od spełnienia wymogu związanego z „rzeczywistą działalnością w zakresie wzornictwa” lub „wysiłkiem intelektualnym” twórcy.
32.
W tym względzie chciałbym również zwrócić uwagę, że pojęcia „twórcy” użytego w tym przepisie nie należy mylić z pojęciem „autora” używanym w dyrektywie 2001/29, która dotyczy praw autorskich i pokrewnych. Dokonując wykładni tej dyrektywy, Trybunał konsekwentnie wiązał pojęcie „utworu” z pojęciem „autora” (
18
). Jednakże podobny związek między „utworem” a „autorem” (a raczej „wzorem” i „twórcą”) nie istnieje na mocy rozporządzenia nr 6/2002. Ochronę w charakterze wzoru wspólnotowego można przyznać bez konieczności uwzględniania jakichkolwiek atrybutów jego twórcy (takich jak jego lub jej osobowość, wybory twórcze lub twórczość intelektualna). Artykuł 14 rozporządzenia nr 6/2002 jasno stwierdza, że tożsamość twórcy ma znaczenie przy określaniu, której osobie lub podmiotowi przysługuje ochrona, a nie przy ocenie, czy wzór może być chroniony jako wzór wspólnotowy. W tym sensie autor utworu na mocy dyrektywy 2001/29 i twórca wzoru wspólnotowego na mocy rozporządzenia nr 6/2002 podlegają różnym standardom: autor musi stworzyć utwór oryginalny, który musi odzwierciedlać jego osobowość, podczas gdy twórca musi jedynie opracować wzór, który jest „nowy” i ma „indywidualny charakter”.
33.
Moim zdaniem z tych elementów wynika, że aby wzór objęty był ochroną jako wzór wspólnotowy na mocy rozporządzenia nr 6/2002, nie jest konieczne wykazanie, że taki wzór jest wynikiem „rzeczywistej działalności w zakresie wzornictwa” lub „wysiłku intelektualnego” twórcy. Osoba lub podmiot, które opracowały wzór, nie muszą również podejmować takiej „rzeczywistej działalności w zakresie wzornictwa” lub „wysiłku intelektualnego”, aby można ich było uznać za „twórcę”.
B.
Względne znaczenie niewielkich różnic między wzorem a wcześniejszym wzorem, w sytuacji gdy na te różnice wpływają trendy mody (druga część pytania pierwszego oraz pytania drugie i czwarte)
34.
Druga kwestia podniesiona przez sąd odsyłający (w drugiej części pytania pierwszego oraz w pytaniach drugim i czwartym) dotyczy w szczególności „indywidualnego charakteru” wzoru określonego w art. 6 rozporządzenia nr 6/2002.
35.
Na wstępie przypominam, że jak stwierdził Sąd, wzór ma „indywidualny charakter”, jeżeli wywołuje odmienne całościowe wrażenie lub brakuje „déjà vu”, z punktu widzenia poinformowanego użytkownika, w stosunku do ogółu istniejących wcześniej wzorów, z pominięciem różnic, które nie są wystarczająco uwydatnione, ażeby wpłynąć na wspomniane całościowe wrażenie, jednak różnic wystarczająco uwydatnionych, by stworzyć odmienne całościowe wrażenie (
19
).
36.
Ponadto, jak wyjaśniłem w pkt 27 powyżej, w ramach tej oceny należy wziąć pod uwagę stopień swobody twórcy w opracowywaniu wzoru. Sąd uznał, że w tym względzie należy wziąć pod uwagę ograniczenia wynikające z funkcji technicznej produktu (lub jego części), jak również przepisy prawne mające zastosowanie do produktu, które prowadzą do standaryzacji niektórych cech i są zatem wspólne wszystkim wzorom stosowanym w danym produkcie (
20
).
37.
Wyjaśniono również, że swobodę twórcy należy postrzegać jako czynnik, który służy do zakwalifikowania oceny indywidualnego charakteru wzoru, który jest przedmiotem postępowania, a nie jako niezależny czynnik określający wymagany stopień różnicy między dwoma wzorami (
21
). Konkretnie oznacza to, że zastosowanie ma następująca zasada „proporcjonalności odwrotnej” (
22
): im bardziej ograniczona jest swoboda twórcy przy opracowywaniu przedmiotowego wzoru, tym bardziej niewielkie różnice między kolidującymi ze sobą wzorami wystarczają do wywołania u poinformowanego użytkownika innego całościowego wrażenia.
38.
Wynika z tego, że wysoki stopień swobody twórcy wzmacnia wniosek, że wzory bez znaczących różnic wywołują takie samo całościowe wrażenie na poinformowanym użytkowniku, a w konsekwencji że przedmiotowy wzór nie ma indywidualnego charakteru. Z drugiej strony niski stopień swobody twórcy potwierdza wniosek, że wystarczająco wyraźne różnice między wzorami wywołują inne całościowe wrażenie na poinformowanym użytkowniku, a w konsekwencji że rozpatrywany wzór ma indywidualny charakter (
23
).
39.
Choć te wnioski Sądu nie zostały jeszcze potwierdzone przez Trybunał, w pełni zgadzam się z ich treścią.
40.
Wrócę do przykładu, którego wcześniej użyłem i który jest kluczowy dla niniejszej sprawy. But przeznaczony jest do noszenia na stopie. Ze względu na tę funkcję techniczną konstrukcja buta musi koniecznie mieć kształt, który jest wystarczająco wydłużony, aby można było do niego wsunąć stopę. Ta funkcja techniczna niewątpliwie ogranicza swobodę twórcy, a w tych okolicznościach mniej istotnym różnicom związanym np. z obcasem (jego wysokością i kształtem) lub kształtem czubka buta (spiczasty, okrągły lub kwadratowy) należy przypisać większe znaczenie w kontekście całościowego wrażenia wywieranego przez produkt (
24
), zgodnie z zasadą „proporcjonalności odwrotnej”, którą właśnie wyjaśniłem.
41.
Moim zdaniem całkowicie logiczne jest w tych okolicznościach nadanie większego znaczenia tym mniej istotnym różnicom. Przede wszystkim, jest to spójne z faktem, że rozporządzenie nr 6/2002 wymaga oceny „indywidualnego charakteru” wzoru z perspektywy „poinformowanego użytkownika” (
25
). Trybunał orzekł, że „określenie »poinformowany« sugeruje, że nie będąc twórcą czy ekspertem technicznym, użytkownik zna różne wzory istniejące w danej branży, posiada pewien zakres wiedzy na temat elementów, jakie te wzory zwykle posiadają, i w związku z zainteresowaniem danymi produktami wykazuje stosunkowo wysoki poziom uwagi przy ich używaniu” (
26
). Taki użytkownik jest zatem w stanie dostrzec, które cechy wzoru mogą być powiązane z funkcją techniczną produktu lub jego standaryzacją ze względu na obowiązujące przepisy prawne, oraz przypisać większe znaczenie cechom, które nie należą do żadnej tych dwóch kategorii.
42.
Ponadto gdyby takie mniej istotne różnice nie miały wystarczającej wagi, gdy swoboda twórcy jest w takich okolicznościach ograniczona, bardzo trudno byłoby uzyskać ochronę wzoru w Unii Europejskiej. W istocie rozporządzenie nr 6/2002 umożliwiłoby podmiotowi gospodarczemu (który jako pierwszy uzyska ochronę wzoru danego produktu) uzyskanie monopolu na cechy, które są w praktyce wspólne dla wszystkich wzorów tego produktu. Jak wyjaśnił Trybunał, umożliwiłoby to takiemu podmiotowi korzystanie w odniesieniu do produktu z wyłącznej ochrony, która w praktyce jest równoważna ochronie oferowanej przez patent, ale bez podlegania warunkom mającym zastosowanie do uzyskania tego ostatniego, co uniemożliwiłoby konkurentom oferowanie produktu zawierającego pewne cechy funkcjonalne lub ograniczałyby możliwe rozwiązania techniczne (
27
). Byłoby to sprzeczne z celami prawa Unii w dziedzinie wzorów, które zgodnie z motywem 7 tego rozporządzenia ma zapewnić „[r]ozszerzoną ochronę wzoru przemysłowego” i wspierać „rozwój nowych produktów i inwestycji w ich produkcji”. Pozbawia on również pełnej skuteczności art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 6/2002, zgodnie z którym „[w]zór wspólnotowy nie obejmuje cech postaci produktu wynikających wyłącznie z jego funkcji technicznej”.
43.
Po przedstawieniu tych uwag pozostaje mi wyjaśnić, czy „trendy mody” można uznać za ograniczające postać wzoru, tak jak może to mieć miejsce w przypadku funkcji technicznej lub standaryzacji niektórych cech produktu. W takim przypadku, jak wyjaśnia sąd odsyłający w pytaniu czwartym, niewielkie (lub mniej istotne) różnice między przedmiotowym zarejestrowanym lub niezarejestrowanym wzorem a wcześniejszym wzorem mogą być wystarczające, aby przedmiotowy wzór wywarł inne całościowe wrażenie na poinformowanym użytkowniku.
44.
W tym względzie Sąd stwierdził, że kwestia, czy dany wzór jest zgodny z ogólną tendencją w zakresie wzornictwa, nie ma znaczenia dla oceny, czy istnieją ograniczenia swobody twórcy. Po raz pierwszy wyjaśnił to w wyroku Shenzhen Taiden/OHIM – Bosch Security Systems (Urządzenie komunikacyjne) (
28
). W tamtej sprawie sporny wzór stanowił zestaw konferencyjny (to znaczy system mikrofonowy zwykle umieszczany z przodu każdego biurka w sali konferencyjnej). Strona skarżąca twierdziła, że wiele elementów wzoru podyktowanych było nie tylko funkcją techniczną urządzenia, ale także istnieniem ogólnej tendencji do projektowania urządzeń małych, płaskich i prostokątnych, często zawierających elementy na zawiasach. Sąd odrzucił jednak to twierdzenie. W późniejszym wyroku wyjaśniono, że odmowa uznania ogólnej tendencji w dziedzinie wzornictwa za czynnik ograniczający swobodę twórcy opierała się na tym, że właśnie ta swoboda umożliwia twórcy odkrywanie nowych kształtów, tendencji czy też wprowadzanie innowacji w ramach już istniejącej tendencji (
29
).
45.
Moim zdaniem niniejsza sprawa daje Trybunałowi możliwość potwierdzenia tego stanowiska.
46.
W istocie, po pierwsze, podczas gdy rozporządzenie nr 6/2002 nie ma na celu przyznania ochrony cechom związanym z funkcją techniczną produktu lub przepisami prawnymi mającymi do niego zastosowanie, wprowadzono je w celu umożliwienia ochrony, między innymi, cech związanych z trendami mody jako elementów wzoru wspólnotowego (
30
). Sektor mody produkuje dużą liczbę „kolekcji” o stosunkowo krótkim okresie życia na rynku. Stwarza to zapotrzebowanie na skuteczną krótkoterminową ochronę wzorów, która jest spójna z systemem wprowadzonym przez to rozporządzenie (
31
).
47.
Po drugie, ochrona cech związanych z trendami mody zachęca do innowacji, zgodnie z celem rozporządzenia nr 6/2002, o którym wspomniałem w pkt 42 powyżej. Na przykład autorzy magazynów mody odnoszą się teraz do trendu, w którym wiele rodzajów butów – w tym baleriny, trampki i buty kowbojskie – jest stylizowanych klamrą „Mary Jane” (
32
). Jeżeli wzory te są chronione w ramach unijnego systemu wzorów, to inne podmioty gospodarcze lub twórcy nie mogą ich kopiować i są zachęcani do tworzenia nowych wzorów.
48.
Po trzecie, cechy związane z trendami mody różnią się również od cech związanych z funkcją techniczną produktu lub mającymi zastosowanie przepisami prawnymi w zakresie, w jakim te ostatnie są zarówno nieuniknione (w tym sensie, że wszystkie wzory danego produktu muszą koniecznie być zgodne z nimi), jak i trwałe lub długotrwałe. Trudno mi sobie wyobrazić, w jaki sposób podobny wniosek mógłby dotyczyć cech związanych z trendami mody, które z natury są efemeryczne.
49.
Dodam, że trendy w dziedzinie wzornictwa są nieodłącznie związane z „oczekiwaniami rynkowymi”, które z natury są bardzo zmienne. W tym względzie Sąd orzekł już, że oczekiwania konsumentów nie stanowią restrykcji, która nieuchronnie ogranicza stopień swobody twórcy, a faktu, że ogólna tendencja w zakresie wzornictwa jest w stanie spełnić oczekiwania odpowiednich konsumentów, nie można uważać za czynnik ograniczający swobodę twórcy, ponieważ taka swoboda umożliwia twórcy odkrywanie nowych kształtów, nowych linii czy też wprowadzenie innowacji w ramach już istniejącej tendencji. W związku z tym „potencjalne oczekiwania rynkowe” nie są brane pod uwagę w celu określenia stopnia swobody twórcy (
33
).
50.
W świetle tych elementów jestem zdania, że trendów w modzie nie można uznać za ograniczające swobodę twórcy w taki sposób, że niewielkie różnice między wcześniejszymi wzorami a jego niezarejestrowanym lub zarejestrowanym wzorem mogą być wystarczające, aby ten ostatni wywierał inne całościowe wrażenie niż ten pierwszy, a tym samym miał „indywidualny charakter” w rozumieniu art. 6 rozporządzenia nr 6/2002.
51.
Po przedstawieniu tych uwag przypominam, że przed sądem odsyłającym Mundorama Confort i Stay Design wydają się twierdzić, że sporne wzory nie mają „indywidualnego charakteru” w rozumieniu art. 6 rozporządzenia nr 6/2002, ponieważ opierają się na wcześniejszych wzorach zawartych w katalogach dostawców i różnią się od tych wzorów jedynie pod niewielkim względem, związanym z dostosowaniem, na przykład, podeszwy, sznurowadeł lub klamry.
52.
W tym względzie pragnę zauważyć, że Trybunał orzekł już w istocie, że wzór może kwalifikować się do ochrony jako wzór wspólnotowy, nawet jeśli składa się z określonych cech lub części wcześniejszych wzorów, pod warunkiem że wywiera on na użytkowniku inne całościowe wrażenie niż wcześniejsze zindywidualizowane i określone wzory (
34
).
53.
Moim zdaniem wzoru wspólnotowego nie można zatem uznać za nieważny tylko dlatego, że polega na ograniczonym dostosowaniu do jednego lub kilku wcześniejszych wzorów. Wniosek ten jest zgodny z celami rozporządzenia nr 6/2002, o których wspomniałem w pkt 42 powyżej.
C.
Skutki dla postępowania głównego
54.
Ustalenia, które przedstawiłem w poprzedniej sekcji, skłaniają mnie do sformułowania następujących uwag w sprawie w postępowaniu głównym.
55.
Z jednej strony sam fakt, że różnice między spornymi wzorami a wcześniejszymi wzorami zawartymi w katalogach dostawców Deity Shoes (w tym przypadku elementy dostosowania związane z podeszwą, sznurowadłami lub klamrami buta obecne w spornych wzorach) opierają się na trendach mody, niekoniecznie oznacza, że elementy te muszą mieć mniejsze znaczenie w ocenie całościowego wrażenia, jakie te wzory wywierają na „poinformowanym użytkowniku”, a zatem ich „indywidualnego charakteru”. W przeciwieństwie do funkcji technicznej produktu lub przepisów prawnych, którym może podlegać ten ostatni (co prowadzi do pewnej standaryzacji produktu), trendy mody nie mogą być postrzegane jako restrykcja lub ograniczenie swobody twórcy. Jak pokazuje przykład nadawania butom stylu Mary Jane wspomniany wyżej w pkt 47, przymocowanie klamry do buta może (czasami) w znacznej mierze przyczynić się do wywarcia innego całościowego wrażenia, a tym samym nadania „indywidualnego charakteru”. Podobnie sam fakt, że sporne wzory wynikają z dostosowania wcześniejszych wzorów, nie stanowi przeszkody dla ich ochrony jako wzorów wspólnotowych i nie może sam w sobie prowadzić do ich nieważności.
56.
Z drugiej strony to, czy sporne wzory mają „indywidualny charakter” w rozumieniu art. 6 rozporządzenia i kwalifikują się do ochrony jako wzór wspólnotowy, wciąż zależy od tego, czy różnice między tymi wzorami a wcześniejszymi wzorami są wystarczająco wyraźne, czy też odnoszą się jedynie do nieistotnych szczegółów – ocenę tę powinien przeprowadzić sąd odsyłający. W tym względzie ograniczyłbym się do stwierdzenia, że celem rozporządzenia nr 6/2002 nie jest ochrona jako wzoru wspólnotowego wzoru, który, poza nieistotnymi różnicami, jest jedynie „skopiowanym i wklejonym” wcześniejszym wzorem i nie wywiera na poinformowanym użytkowniku całościowego wrażenia odmiennego od wrażenia wywieranego przez taki wcześniejszy wzór.
V. Wnioski
57.
W świetle wszystkich powyższych rozważań proponuję, aby na pytania prejudycjalne przedłożone przez Juzgado de lo Mercantil no 1 de Alicante (sąd gospodarczy nr 1, Alicante, Hiszpania) Trybunał odpowiedział w następujący sposób:
1)
Rozporządzenie Rady (WE) nr 6/2002 z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych
należy interpretować w ten sposób, że aby wzór podlegał ochronie jako wzór wspólnotowy, nie jest konieczne, aby występowała „rzeczywista działalność w zakresie wzornictwa” ani aby wzór był wynikiem „wysiłku intelektualnego” twórcy. Osoba lub podmiot, które opracowały wzór, nie muszą również podejmować takiej „rzeczywistej działalności w zakresie wzornictwa” lub „wysiłku intelektualnego”, aby można ich było uznać za „twórcę”.
2)
Artykuł 6 rozporządzenia nr 6/2002
należy interpretować w ten sposób, że w przeciwieństwie do restrykcji związanych z funkcją techniczną produktu lub mających do niego zastosowanie przepisów prawnych, trendów mody nie można uznać za ograniczające swobodę twórcy w taki sposób, że niewielkie różnice między jednym lub kilkoma wcześniejszymi wzorami a spornym wzorem są wystarczające, aby ten ostatni wywarł inne całościowe wrażenie na poinformowanym użytkowniku, a tym samym miał „indywidualny charakter” w rozumieniu tego przepisu. W związku z tym wzór, który różni się od wcześniejszego wzoru jedynie nieistotnymi szczegółami, na które wpływ mają trendy mody, może nie mieć „indywidualnego charakteru” w rozumieniu tego przepisu i może nie kwalifikować się do ochrony jako wzór wspólnotowy.
(
1
)	Język oryginału: angielski.
(
2
)	Z piosenki „These boots are made for walkin” Nancy Sinatry (wydanej w 1966 roku).
(
3
)	Rozporządzenie Rady z dnia 12 grudnia 2001 r. (Dz.U. 2002, L 3, s. 1).
(
4
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 21 listopada 2013 r., El Hogar Perfecto del Siglo XXI/OHIM – Wenf International Advisers (Korkociąg) (T‑337/12, EU:T:2013:601, pkt 32). Zobacz również wyrok z dnia 6 września 2023 r., Cayago Tec/EUIPO – iAqua (Shenzhen) (Skuter wodny, łódź motorowa) (T‑377/22, EU:T:2023:504, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
5
)	Zgodnie z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 6/2002 wzór jest chroniony jako „niezarejestrowany wzór wspólnotowy”, jeżeli jest udostępniany publicznie w sposób przewidziany w tym rozporządzeniu, oraz jako „zarejestrowany wzór wspólnotowy”, jeżeli został zarejestrowany w sposób przewidziany w tym rozporządzeniu. Postępowanie główne w niniejszej sprawie dotyczy zarówno zarejestrowanych, jak i niezarejestrowanych wzorów wspólnotowych.
(
6
)	Zobacz art. 24 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 6/2002, przewidujące zasadniczo, że zarejestrowany lub niezarejestrowany wzór wspólnotowy może zostać unieważniony przez sąd do spraw wzorów wspólnotowych na podstawie powództwa wzajemnego w postępowaniu w sprawie naruszenia. Artykuł 26 tego rozporządzenia określa „[s]kutki unieważnienia”. W szczególności ust. 1 tego przepisu stanowi, że „[u]waża się, że wzór wspólnotowy od początku nie rodził skutków określonych w niniejszym rozporządzeniu, w zakresie, w jakim został uznany za nieważny”.
(
7
)	Zobacz art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 6/2002 w celu wyjaśnienia, kiedy wzór uznaje się za udostępniony publicznie.
(
8
)	Zobacz art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 6/2002.
(
9
)	Zobacz art. 6 rozporządzenia nr 6/2002.
(
10
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. 2001, L 167, s. 10).
(
11
)	Zobacz wyrok z dnia 12 września 2019 r., Cofemel (C‑683/17, EU:C:2019:721, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo). Podkreślenie moje.
(
12
)	Zobacz wyrok z dnia 16 lipca 2009 r., Infopaq International (C‑5/08, EU:C:2009:465, pkt 39). Podkreślenie moje.
(
13
)	Zobacz wyrok z dnia 12 września 2019 r., Cofemel (C‑683/17, EU:C:2019:721, pkt 40).
(
14
)	Ibidem, pkt 50. Trybunał dodał, że „ochrona [na mocy rozporządzenia nr 6/2002] powinna obowiązywać przez określony czas, który powinien jednak być wystarczający, aby pozwolić na zwrot inwestycji koniecznych do stworzenia i wyprodukowania tych przedmiotów, a zarazem nie ograniczać nadmiernie konkurencji”.
(
15
)	Podkreślenie moje.
(
16
)	Podkreślenie moje.
(
17
)	Zobacz przypis 4 powyżej.
(
18
)	W istocie, jak już wspomniałem w pkt 22 powyższej, Trybunał orzekł, że pojęcie „utworu” użyte w dyrektywie 2001/29 oznacza istnienie przedmiotu oryginalnego, który zostanie uznany za własną twórczością intelektualną autora, jeżeli przedmiot ten odzwierciedla osobowość jego autora, jako wyraz jego wolnych i twórczych wyborów.
(
19
)	Zobacz wyrok z dnia 8 maja 2024 r., Puma/EUIPO – Road Star Group (Obuwie) (T‑757/22, EU:T:2024:291, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
20
)	Zobacz przypis 4 powyżej.
(
21
)	Zobacz wyrok z dnia 6 września 2023 r., Cayago Tec/EUIPO – iAqua (Shenzhen) (Skuter wodny, łódź motorowa) (T‑377/22, EU:T:2023:504, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
22
)	Ibidem, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo. Zobacz również opinia rzecznika generalnego M. Szpunara w sprawie LEGO (Pojęcie poinformowanego użytkownika wzoru) (C‑211/24, EU:C:2025:153, pkt 36).
(
23
)	Zobacz wyrok z dnia 6 września 2023 r., Cayago Tec/EUIPO – iAqua (Shenzhen) (Skuter wodny, łódź motorowa) (T‑377/22, EU:T:2023:504, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
24
)	Aby zapoznać się z innymi przykładami, zob. H. Hartwig, „The concept of aesthetic creative freedom in design, copyright, and trademark law – a European perspective”, w Design Law, Edward Elgar Publishing, Cheltenham, 2024, s. 562: „W przypadku koszy rowerowych swoboda twórcza twórcy jest ograniczona przez specyfikacje techniczne tylko w takim zakresie, w jakim kosze muszą być przymocowane do roweru i być w stanie pomieścić przedmioty bez ich wypadnięcia podczas jazdy na rowerze. Twórca może jednak wybierać między szeroką gamą kolorów, materiałów (np. plastik, metal, rattan lub tkaniny) i kształtów (okrągłych, owalnych lub kwadratowych) kosza”.
(
25
)	Zobacz art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia.
(
26
)	Zobacz wyrok z dnia 20 października 2011 r., PepsiCo/Grupo Promer Mon Graphic (C‑281/10 P, EU:C:2011:679, pkt 59).
(
27
)	Zobacz wyrok z dnia 8 marca 2018 r., DOCERAM (C‑395/16, EU:C:2018:172, pkt 30).
(
28
)	Wyrok z dnia 22 czerwca 2010 r. (T‑153/08, EU:T:2010:248, pkt 58).
(
29
)	Zobacz wyrok z dnia 13 listopada 2012 r., Antrax It/OHIM – THC (Grzejniki) (T‑83/11 i T‑84/11, EU:T:2012:592, pkt 95).
(
30
)	Zobacz, w tym względzie U. Wennersten i in., „Fashion and design law” w: Design Law, Edward Elgar Publishing, Cheltenham, 2024, s. 586.
(
31
)	Ibidem, s. 589. Jak wyjaśniają ci autorzy, „rejestracja wzoru wspólnotowego w UE ma pewne unikalne cechy […] [w szczególności ponieważ] nie ma terminu do wniesienia sprzeciwu. To sprawia, że proces rejestracji jest stosunkowo szybki, a zatwierdzenia są możliwe nawet tego samego dnia”. Patrz również s. 594: „[w] erze branży szybkiej mody, w której trendy szybko się zmieniają, uzyskanie niezarejestrowanej ochrony wzorów [na co pozwala rozporządzenie nr 6/2002] jest korzystne dla branży”.
(
32
)	Zobacz D. Jones, „Please, Can We Stop Mary Jane-ifying Everything?” [Czy możemy zaprzestać nadawania wszystkiemu stylu Mary Jane?], British Vogue, 11 lutego 2025 r., dostępny pod adresem: https://www.vogue.co.uk/article/mary-jane-shoe-trend.
(
33
)	Zobacz wyrok z dnia 6 czerwca 2019 r., Porsche/EUIPO – Autec (Pojazdy zmechanizowane) (T‑209/18, EU:T:2019:377, pkt 57, 59, 61).
(
34
)	Zobacz wyrok z dnia 19 czerwca 2014 r., Karen Millen Fashions (C‑345/13, EU:C:2014:2013, pkt 26, 33).