62024CC0084
OPINIA RZECZNIK GENERALNEJ
TAMARY ĆAPETY
przedstawiona w dniu 3 lipca 2025 r. (
1
)
Sprawa C‑84/24
„EM SYSTEM” UAB
przeciwko
SEB bankas AB,
„Citadele banka” AS Lietuvos filialas
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (sąd najwyższy Litwy)]
Odesłanie prejudycjalne – Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające skierowane przeciwko Białorusi – Rozporządzenie (WE) nr 765/2006 – Zamrożenie funduszy określonych osób i podmiotów – Wpływ na fundusze spółki, w której 50 % udziałów posiada osoba umieszczona w wykazie
I. Wprowadzenie
1.
Konfiskata jachtów, szybkich samochodów i luksusowych domów w ramach stosowania unijnych środków ograniczających w ostatnich latach spotkała się z dużym zainteresowaniem mediów. O ile inicjatywy te mogły wzbudzić zainteresowanie opinii publicznej, o tyle prawdziwe wyzwanie w zakresie zapewnienia skuteczności tych środków polega na uderzeniu w interesy finansowe osób umieszczonych w wykazie przez Radę Unii Europejskiej.
2.
Niniejsza sprawa dotyczy właśnie tego aspektu. Źródłem sporu jest kwestia ustalenia, czy „fundusze i zasoby gospodarcze” osoby fizycznej, które mają zostać zamrożone, ponieważ osoba ta została wymieniona w wykazie na podstawie rozporządzenia ustanawiającego środki ograniczające, obejmują również aktywa spółki, w której osoba ta posiada 50 % udziałów.
3.
Pytanie to pojawia się w kontekście rozporządzenia (UE) nr 765/2006 (zwanego dalej „rozporządzeniem w sprawie sankcji wobec Białorusi”) (
2
). Po umieszczeniu A.V.S., obywatela Białorusi, w załączniku do tego rozporządzenia SEB bankas AB i „Citadele banka” AS Lietuvos filialas (zwane dalej „pozwanymi bankami”) zablokowały rachunki EM SYSTEM UAB, spółki litewskiej, w której A.V.S. posiada dokładnie 50 % udziałów.
4.
EM SYSTEM zaskarżyła tę decyzję do właściwych sądów litewskich. Zasadniczo spółka ta twierdzi, że stanowi ona niezależny podmiot prawny, a zatem nie można domniemywać, że środek w postaci zamrożenia aktywów nałożony na jednego z jej udziałowców powinien obejmować jej fundusze i zasoby gospodarcze.
II. Okoliczności powstania sporu oraz pytania prejudycjalne
5.
W dniu 24 marca 2006 r. Rada Europejska potępiła „dokonane […] przez władze Białorusi aresztowania uczestników pokojowej manifestacji, którzy korzystając z należnego im prawa do swobodnego gromadzenia się, protestowali przeciwko sposobowi przeprowadzenia wyborów prezydenckich” na Białorusi oraz „podjęła decyzję o zastosowaniu środków ograniczających wobec osób, które są odpowiedzialne za łamanie międzynarodowych standardów wyborczych, w tym wobec prezydenta Aleksandra Łukaszenki” (
3
).
6.
W dniu 10 kwietnia 2006 r. Rada przyjęła wspólne stanowisko 2006/276/WPZiB (
4
).
7.
To wspólne stanowisko zostało zmienione wspólnym stanowiskiem 2006/362/WPZiB (
5
) w celu zastosowania środka w postaci zamrożenia aktywów w odniesieniu do niektórych osób, które odegrały rolę w prześladowaniu społeczeństwa obywatelskiego i opozycji demokratycznej na Białorusi.
8.
Oba te wspólne stanowiska zostały wdrożone rozporządzeniem w sprawie sankcji wobec Białorusi na podstawie (obecnego) art. 215 TFUE.
9.
W dniu 15 października 2012 r. Rada przyjęła decyzję 2012/642/WPZiB (
6
). W decyzji tej wyjaśniono, że biorąc pod uwagę „systematyczne i skoordynowane naruszanie międzynarodowych standardów praw człowieka oraz prawa Republiki Białorusi”, obowiązujące „środki powinny zostać również nałożone na osoby na najważniejszych stanowiskach na Białorusi, oraz na osoby i podmioty czerpiące korzyści z reżimu prezydenta Łukaszenki i wspierające go, w szczególności na osoby i podmioty zapewniające reżimowi wsparcie finansowe lub materialne” (
7
).
10.
W związku z tym art. 4 decyzji 2012/642 stanowił, że:
„1.   Zamrożone zostają wszelkie środki finansowe i zasoby gospodarcze należące do osób i podmiotów lub przez nie posiadane, przechowywane lub kontrolowane:
a)
osób, podmiotów lub organów odpowiedzialnych za poważne naruszenia praw człowieka lub represje wobec społeczeństwa obywatelskiego i opozycji demokratycznej, lub których działania w inny sposób poważnie naruszyły demokrację lub praworządność na Białorusi, lub jakichkolwiek osób fizycznych lub prawnych, podmiotów i organów z nimi związanych, a także osób prawnych, podmiotów lub organów należących do nich lub przez nie kontrolowanych;
b)
osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów, którym reżim prezydenta Łukaszenki przynosi korzyści lub które go wspierają, a także osób prawnych, podmiotów lub organów należących do nich lub przez nie kontrolowanych,
wymienionych w załączniku.
2.   Nie udostępnia się – bezpośrednio ani pośrednio – takim osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom wymienionym w załączniku, ani też na ich rzecz, żadnych środków finansowych ani zasobów gospodarczych”.
11.
Decyzja ta została wykonana rozporządzeniem (UE) nr 1014/2012 (
8
), które z kolei zmieniło rozporządzenie w sprawie sankcji wobec Białorusi między innymi dlatego, że w decyzji 2012/642 „Rada zadecydowała o doprecyzowaniu kryteriów umieszczania osób fizycznych lub prawnych, podmiotów oraz organów w wykazach” (
9
).
12.
Artykuł 2 w zmienionym brzmieniu rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi stanowi:
„1.   Zamraża się wszystkie fundusze i zasoby gospodarcze będące własnością, pozostające w posiadaniu, we faktycznym władaniu lub pod kontrolą osób fizycznych lub prawnych, podmiotów i organów określonych w załączniku I.
2.   Nie udostępnia się, bezpośrednio ani pośrednio, żadnych funduszy ani zasobów gospodarczych wymienionym w załączniku I osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom i organom ani na ich rzecz.
3.   Zakazuje się świadomego i umyślnego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest bezpośrednie lub pośrednie obejście środków, o których mowa w ust. 1 i 2.
4.   Załącznik I zawiera wykaz osób fizycznych lub prawnych, podmiotów oraz organów, które zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji Rady [2012/642] zostały uznane przez Radę za odpowiedzialne za przypadki poważnego naruszenia praw człowieka lub represje wobec społeczeństwa obywatelskiego i opozycji demokratycznej lub których działalność stanowi inne poważne zagrożenie dla demokracji lub praworządności na Białorusi lub też innych osób fizycznych lub prawnych, podmiotów i organów stowarzyszonych z nimi, jak również osób prawnych, podmiotów lub organów pozostających w ich posiadaniu lub pod ich kontrolą.
5.   Załącznik I zawiera również wykaz osób fizycznych lub prawnych, podmiotów oraz organów, które zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. b) decyzji [2012/642] zostały uznane przez Radę za czerpiące korzyści z reżimu Aleksandra Łukaszenki lub wspierające ten reżim, a także osób prawnych, podmiotów i organów pozostających w ich posiadaniu lub pod ich kontrolą”.
13.
W dniu 17 grudnia 2020 r., w związku z trwającymi represjami wobec społeczeństwa obywatelskiego na Białorusi, Rada przyjęła rozporządzenie wykonawcze (UE) 2020/2129 (
10
) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie umieszczenia w wykazie”) w celu dodania szeregu osób fizycznych i prawnych do załącznika I do rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi.
14.
Jedną z osób umieszczonych w wykazie przez Radę był A.V.S. W przyczynach umieszczenia A.V.S. w wykazie Rada wyjaśniła, że czerpał on korzyści z reżimu Łukaszenki i wspierał go oraz że publicznie wypowiadał się, potępiając protesty opozycji na Białorusi i przyczyniając się w ten sposób do represjonowania społeczeństwa obywatelskiego i opozycji demokratycznej w tym państwie (
11
).
15.
W dniu 18 grudnia 2020 r., dzień po umieszczeniu A.V.S. w wykazie przez Radę, pozwane banki jednostronnie, a zatem z własnej inicjatywy, zamroziły fundusze posiadane przez EM SYSTEM w związku z posiadanymi przez A.V.S. w tej spółce udziałami w wysokości 50 %.
16.
Z akt krajowych wynika, że tego dnia pozwany bank SEB bankas AB skontaktował się również z ministerstwem spraw zagranicznych Republiki Litewskiej w celu uzyskania jasności co do tego, czy biorąc pod uwagę umieszczenie A.V.S. w wykazie jako osoby podlegającej zamrożeniu aktywów i jego udziałów w EM SYSTEM, prawidłowe było dokonanie tego zamrożenia aktywów i czy bank ten powinien nadal zamrażać rachunki EM SYSTEM.
17.
Jak potwierdzono podczas rozprawy, właściwe organy litewskie nie wydały żadnego aktu deklaratoryjnego potwierdzającego, że EM SYSTEM jest objęta środkiem w postaci zamrożenia aktywów nałożonego na mocy art. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi. Dopiero w dniu 14 października 2022 r., po wejściu w życie nowych przepisów, dyrektor Finansinių nusikaltimų tyrimo tarnyba prie Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministerija (biura śledczego ds. przestępczości finansowej przy ministerstwie spraw wewnętrznych Republiki Litewskiej) wydał zarządzenie wyjaśniające, że spółka EM SYSTEM miała powiązania z osobą objętą środkami ograniczającymi. Zgodnie z postanowieniem odsyłającym skarga o uchylenie tego zarządzenia jest rozpatrywana w odrębnym postępowaniu przez Vilniaus apygardos administracinis teismas (regionalnym sądem administracyjnym w Wilnie, Litwa).
18.
W dniu 30 listopada 2021 r. EM SYSTEM zaskarżyła decyzję pozwanych banków o zamrożeniu jej aktywów do Vilniaus miesto apylinkės teismas (sądu rejonowego w Wilnie, Litwa).
19.
Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2023 r. Vilniaus miesto apylinkės teismas (sąd rejonowy w Wilnie) oddalił środek odwoławczy wniesiony przez ową spółkę. Z postanowienia odsyłającego wynika, że wyrok tego sądu opiera się zasadniczo na założeniu, że posiadanie przez A.V.S. 50 % udziałów w EM SYSTEM oznacza „kontrolę” nad funduszami i zasobami gospodarczymi tej spółki w rozumieniu art. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi. W związku z tym środek w postaci zamrożenia aktywów nałożony na mocy tego przepisu ma zastosowanie również do tych aktywów EM SYSTEM, które są kontrolowane przez A.V.S.
20.
EM SYSTEM wniosła apelację od tego wyroku do Vilniaus apygardos teismas (sądu okręgowego w Wilnie), który w dniu 23 maja 2023 r. utrzymał w mocy ten wyrok wraz z jego uzasadnieniem.
21.
Rozpatrując skargę kasacyjną, Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (sąd najwyższy Litwy), będący sądem odsyłającym w niniejszej sprawie, zauważył, że art. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi nie określa kryterium, które należy wziąć pod uwagę przy ocenie, czy osoba prawna lub podmiot jest „własnością, pozostaje w posiadaniu lub pod kontrolą” innej osoby lub podmiotu. Sąd ten zauważa jednak, że w litewskiej wersji językowej wytycznych z 2018 r. (
12
) i dokumentu dotyczącego najlepszych praktyk z 2022 r. (
13
) w pkt 55a i 62 określono kryterium „więcej niż 50 %” praw własności danego podmiotu dla celów pojęcia własności (
14
). Ponadto późniejsze zmiany rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi, odzwierciedlone w art. 1j i art. 1k lit. c), odnoszą się do sankcji nakładanych na osobę prawną, podmiot lub organ, „których prawa własności bezpośrednio lub pośrednio w ponad 50 % należą” do osoby umieszczonej w wykazie (
15
). W każdym razie sąd odsyłający zauważa, że pkt 55b i 63 wytycznych Sekretariatu Generalnego Rady w sprawie sankcji z 2018 r. i dokumentu dotyczącego najlepszych praktyk z 2022 r. wskazują, że pojęcie „kontroli” należy rozumieć między innymi jako odzwierciedlenie uprawnienia do uniemożliwienia powołania dyrektora spółki.
22.
W związku z tym sąd odsyłający zauważa, że nie ma pewności co do tego, jak określić „własność” lub „kontrolę” dla celów art. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi w sytuacji takiej jak w niniejszej sprawie, w której osoba umieszczona w wykazie jest właścicielem dokładnie 50 % podmiotu nieumieszczonego w wykazie.
23.
Wreszcie sąd odsyłający zauważa, że w przypadku przyjęcia domniemania, że przesłanka zastosowania art. 2 ust. 1 rozporządzenia jest spełniona, powstaje pytanie, czy domniemanie to może zostać obalone, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej, czy podmiot wchodzący w zakres stosowania tego przepisu może się powoływać na fakt, iż warunek zawarty w art. 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi – w myśl którego zakaz udostępniania funduszy ma zastosowanie wówczas, gdy fundusze spółki są wykorzystywane przez osobę wymienioną w załączniku I do tego rozporządzenia lub na jej rzecz – jest spełniony.
24.
W tych okolicznościach faktycznych i prawnych Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (sąd najwyższy Litwy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału Sprawiedliwości z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 2 ust. 1 i 2 [rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi] należy interpretować w ten sposób, że w przypadku ustalenia, iż osoba wymieniona w załączniku I do [tego] rozporządzenia posiada dokładnie 50 % udziałów w spółce, domniemywa się, że fundusze spółki pozostają w posiadaniu, we faktycznym władaniu lub pod kontrolą podmiotu wymienionego w załączniku I do [tego] rozporządzenia?
2)
W postępowaniu przed sądem krajowym, takim jak postępowanie główne, w przypadku gdy spółka, której fundusze zostały zamrożone, ponieważ dokładnie 50 % jej udziałów posiada osoba wymieniona w załączniku I do [rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi], zwraca się do sądu o zobowiązanie banków, jako pozwanych, do wykonania umów o prowadzenie rachunku bankowego w sposób umożliwiający tej spółce nieograniczony dostęp do funduszy znajdujących się na jej rachunkach bankowych, czy decyzja banku o zamrożeniu jej funduszy może zostać zakwestionowana w oparciu o argument, że fundusze spółki nie są wykorzystywane przez osobę wymienioną w załączniku I do tego rozporządzenia lub na jej rzecz?
3)
Na wypadek udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie: jakie kryteria należy zastosować przy dokonywaniu w takim postępowaniu przed sądem krajowym oceny służącej ustaleniu, czy fundusze nie są wykorzystywane przez osobę wymienioną w załączniku I do [rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi] lub na jej rzecz? Czy należy przyjąć, że okoliczności takie jak, po pierwsze, odrębność majątku spółki od majątku jej udziałowców; po drugie, fakt, iż prezes zarządu spółki (niebędący osobą wymienioną w załączniku I do rozporządzenia) działa w imieniu spółki; oraz, po trzecie, fakt, iż dostęp do rachunków bankowych spółki jest przyznawany wyłącznie prezesowi zarządu spółki, pozwalają wykluczyć, iż fundusze spółki są wykorzystywane na rzecz osoby wymienionej w załączniku I do [tego] rozporządzenia, która posiada dokładnie 50 % udziałów w spółce?”.
25.
Uwagi na piśmie przedstawiły strona pozwana w pierwszej instancji, rządy Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy i Niemiec oraz Komisja Europejska. W dniu 27 marca 2025 r. odbyła się rozprawa, na której EM SYSTEM, SEB bankas AB i „Citadele banka” AS Lietuvos filialas, rządy Hiszpanii, Niemiec, Litwy i Łotwy oraz Rada Unii Europejskiej i Komisja przedstawiły także argumenty ustnie.
III. Analiza
26.
Środki ograniczające nałożone przez Unię Europejską na Białoruś przewidują między innymi ukierunkowane środki przeciwko osobom, które wspierają reżim prezydenta Aleksandra Łukaszenki lub czerpią z niego korzyści. Środki te stanowią, że fundusze i zasoby gospodarcze „należące do osób umieszczonych w wykazach, będące ich własnością, pozostające w ich posiadaniu lub pod ich kontrolą” muszą zostać zamrożone.
27.
Czy jeżeli osoba umieszczona w wykazie posiada 50 % udziałów w spółce z siedzibą w państwie członkowskim, to art. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi należy interpretować w ten sposób, że wymaga on od banków zamrożenia również funduszy i zasobów gospodarczych tej spółki? Taka jest istota pierwszego pytania prejudycjalnego w niniejszej sprawie.
28.
Zaproponuję, aby odpowiedź na to pytanie została udzielona w dwóch etapach. Po pierwsze, wyjaśnię, że środek w postaci zamrożenia aktywów nałożony na mocy rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi nie obejmuje automatycznie każdej spółki, w której osoba umieszczona w wykazie posiada udziały. Innymi słowy, umieszczenie w wykazie osoby będącej udziałowcem, nawet jeśli osoba ta jest udziałowcem większościowym, samo w sobie nie skutkuje umieszczeniem w wykazie spółki, której udziały są w posiadaniu tej osoby (sekcja III.A). Następnie wyjaśnię, że chociaż sama spółka może nie być umieszczona w wykazie, to jej aktywa można jednak rozumieć jako „kontrolowane” przez osobę umieszczoną w wykazie. Własność 50 % udziałów należy rozumieć jako stwarzającą domniemanie „kontroli” nie tylko nad spółką, ale także nad jej funduszami i zasobami gospodarczymi (sekcja III.B). Dla potrzeb niniejszej sprawy oznacza to, że pozwane banki nie popełniły błędu, zamrażając aktywa EM SYSTEM na podstawie 50 % udziałów A.V.S. w tej spółce. Jednakże, jak również wyjaśnię, domniemanie to musi mieć wzruszalny charakter. Musi to stwarzać spółce możliwość udowodnienia, że pomimo posiadania udziałów osoba umieszczona w wykazie nie jest w stanie kontrolować jej aktywów (sekcja III.C).
29.
Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy spółka, co do której istnieje domniemanie, że jest kontrolowana przez udziałowca, może obalić to domniemanie, wykazując, że majątek spółki nie jest wykorzystywany na rzecz osoby umieszczonej w wykazie. Wskażę jednak, że środek w postaci zamrożenia funduszy i zasobów gospodarczych, o którym mowa w art. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi, oraz środek polegający na zakazie udostępniania funduszy i zasobów gospodarczych osobie umieszczonej w wykazie, o którym mowa w art. 2 ust. 2 tego rozporządzenia, to dwa niezależne i niepowiązane ze sobą środki. W związku z tym zaproponuję Trybunałowi, aby na zadane przez sąd odsyłający pytanie drugie udzielił odpowiedzi przeczącej, to znaczy, że skutki zamrożenia aktywów nie mogą być kwestionowane na tej podstawie, iż sporne środki nie są wykorzystywane przez osobę umieszczoną w wykazie lub na jej rzecz. W tych okolicznościach nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na przedłożone Trybunałowi pytanie trzecie (sekcja III.D).
A.
Zamrożenie aktywów nie następuje automatycznie przy braku umieszczenia w wykazie
30.
Rząd niemiecki zauważa w swoich uwagach, że analiza sądu odsyłającego zdaje się sugerować, iż środki finansowe i zasoby gospodarcze EM SYSTEM zostały zamrożone wyłącznie ze względu na fakt, że 50 % udziałów tej spółki jest w posiadaniu A.V.S.
31.
Innymi słowy, sąd odsyłający zdaje się interpretować art. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi jako automatycznie zamrażający fundusze i zasoby gospodarcze niezależnych i prawnie odrębnych osób, nawet jeśli sama osoba prawna nie została umieszczona w wykazie.
32.
Z interpretacją tą nie sposób się zgodzić.
33.
Decyzja 2012/642 stanowi, że Rada może zamrozić środki finansowe i zasoby gospodarcze osób lub podmiotów, nad którymi osoba umieszczona w wykazie sprawuje „kontrolę”.
34.
Decyzja ta została przyjęta na podstawie art. 29 TUE, który przewiduje przyjmowanie środków polityki zewnętrznej w kontekście danego problemu „o charakterze geograficznym lub przedmiotowym”, dla którego Rada określa „podejście Unii”.
35.
Środki w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB) przyjęte na podstawie art. 29 TUE są wykonywane poprzez rozporządzenia Rady przyjęte na podstawie art. 215 TFUE. Tego rodzaju uregulowania mogą przybierać dwie formy: po pierwsze, rozporządzeń przewidujących zerwanie lub ograniczenie w całości lub w części stosunków gospodarczych i finansowych z jednym lub z większą liczbą państw trzecich, które to rozporządzenia są przyjmowane są na podstawie art. 215 ust. 1 TFUE (
16
), oraz po drugie, uregulowań, które są „skierowane” przeciwko osobom fizycznym lub prawnym, grupom lub podmiotom niepaństwowym, które to uregulowania wchodzą w zakres stosowania art. 215 ust. 2 TFUE.
36.
W obu przypadkach Rada przyjmuje niezbędne środki, stanowiąc większością kwalifikowaną na wspólny wniosek wysokiego przedstawiciela Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa oraz Komisji, oraz informuje o owych środkach Parlament Europejski.
37.
Nawet jeśli art. 215 ust. 2 TFUE umożliwia Radzie przyjmowanie sankcji wymierzonych przeciwko poszczególnym osobom lub podmiotom, to uprawnienia przyznane w ten sposób Radzie nie przyznają tej instytucji „carte blanche” do nakładania środków ograniczających na dowolną osobę fizyczną lub prawną.
38.
Biorąc pod uwagę ich nieodłączny związek z art. 29 TUE, środki ograniczające nałożone na mocy art. 215 ust. 2 TFUE mogą dotyczyć wyłącznie tych osób fizycznych i prawnych, które mają wystarczająco bliski związek z przedmiotowym lub geograficznym charakterem, realizowanym przez odnośne środki (
17
).
39.
To właśnie poprzez uzasadnienie (
18
) umieszczenia w wykazie osób fizycznych lub prawnych ze względu na ich związek ze wspomnianym charakterem geograficznym lub przedmiotowym sądy Unii w pełni wykonują swoje uprawnienia kontrolne (
19
) w celu skontrolowania zakresu uznania, jakim dysponuje Rada (
20
).
40.
W niniejszej sprawie rozporządzenie w sprawie sankcji wobec Białorusi przewiduje wprowadzenie pewnych środków ograniczających w odniesieniu do Białorusi. Częścią tych środków jest zamrożenie aktywów na podstawie art. 2 ust. 1 owego rozporządzenia względem osób fizycznych i prawnych wymienionych w załączniku I do tego rozporządzenia. Rada uważa, że osoby wymienione w tym załączniku mają związek przedmiotowy z naruszaniem praw człowieka oraz represjonowaniem społeczeństwa obywatelskiego i demokracji w tym kraju.
41.
Na mocy rozporządzenia w sprawie umieszczenia w wykazie A.V.S. został dodany przez Radę do tego wykazu osób fizycznych lub prawnych.
42.
Rozporządzenie w sprawie umieszczenia w wykazie nie nawiązuje jednak do EM SYSTEM w ramach umieszczenia A.V.S. w wykazie (
21
).
43.
Na jego podstawie nie umieszczono również tej spółki w sposób odrębny w załączniku I do rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi (
22
).
44.
Innymi słowy, gdy w dniu 18 grudnia 2020 r. pozwane banki zamroziły rachunki EM SYSTEM z powodu powiązania tej spółki z A.V.S., spółka ta nie była wymieniona w załączniku I do rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi.
45.
W związku z tym, o ile oczywiste jest, że w przypadku A.V.S. Rada uznała, iż istnieje wystarczający związek z „geograficznym lub przedmiotowym charakterem” środków nałożonych na mocy rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi, o tyle nic nie wskazuje na to, że Rada uznała, że taki związek istnieje również w przypadku EM SYSTEM – niezależnie od powodów umieszczenia A.V.S. w wykazie (
23
).
46.
Fundusze i zasoby gospodarcze tej spółki nie zostały zatem automatycznie zamrożone na mocy rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi.
47.
Przyjęcie, że EM SYSTEM została umieszczona w wykazie, nawet przy braku przyjęcia przez Radę odpowiedniego środka w tym zakresie, byłoby sprzeczne z wymogami ochrony praw podstawowych gwarantowanymi przez prawo Unii.
48.
W istocie, jak stwierdził Trybunał, osoby fizyczne lub prawne muszą być powiadamiane o środkach ograniczających, przyczynach ich zastosowania oraz muszą mieć możliwość bycia wysłuchanym (
24
).
49.
Jak zauważa rząd niemiecki, z art. 4 ust. 1 decyzji 2012/642, wdrażanej rozporządzeniem w sprawie sankcji wobec Białorusi, jasno wynika, że jedynie aktywa osób, podmiotów lub organów wymienionych w załączniku podlegają automatycznemu zamrożeniu. Dzieje się tak nawet w przypadku spółek, które są powiązane, są własnością lub są kontrolowane przez osoby umieszczone w wykazach, ponieważ są odpowiedzialne za łamanie praw człowieka lub poważnie podważają demokrację na Białorusi.
50.
W związku z tym, podczas gdy spółki powiązane stanowiące własność lub kontrolowane przez takie osoby mogą zostać umieszczone w wykazach ze względu na ich powiązanie z osobą umieszczoną w wykazie, decyzja 2012/642 nie zezwala na automatyczne zamrożenie funduszy i zasobów gospodarczych posiadanych przez te spółki bez umieszczenia ich w taki sposób w wykazach (
25
).
51.
Biorąc pod uwagę, że środki przyjęte przez Radę na podstawie art. 215 TFUE miały na celu wdrożenie do prawa Unii i wykonanie decyzji 2012/642, rozporządzenie w sprawie sankcji wobec Białorusi należy interpretować, w miarę możliwości, w świetle tej decyzji (
26
).
52.
Przy takiej wykładni jest moim zdaniem jasne, że środek w postaci zamrożenia aktywów nałożony na mocy rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ono wyłącznie te osoby fizyczne i prawne, które są wymienione w załączniku I.
53.
Z powyższego wynika, że zamrożenie aktywów nie ma zastosowania do funduszy i zasobów gospodarczych EM SYSTEM.
54.
Niemniej jednak te fundusze i zasoby gospodarcze mogą nadal podlegać temu środkowi, jeżeli dane aktywa są w rzeczywistości kontrolowane nie przez tę spółkę, ale przez osobę umieszczoną w wykazie (
27
).
55.
To prowadzi mnie do pierwszego pytania prejudycjalnego: czy można domniemywać istnienie takiej kontroli, jeżeli osoba umieszczona w wykazie posiada 50 % udziałów w spółce nieumieszczonej w wykazie?
B.
Sytuacja, w której aktywa spółki nieumieszczonej w wykazie są kontrolowane przez osobę umieszczoną w wykazie
56.
W niniejszej sprawie z akt krajowych wynika, że pozwane banki zamroziły rachunki EM SYSTEM na tej podstawie, że znajdujące się na nich aktywa podlegały „kontroli” osoby umieszczonej w wykazie. Wspomniana „kontrola” wynikałaby z 50 % udziałów A.V.S. w tej spółce.
57.
Biorąc pod uwagę, że art. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi ma zastosowanie do funduszy i zasobów gospodarczych „należących do, będących własnością, znajdujących się w posiadaniu lub pod kontrolą” A.V.S., jest oczywiste, że udziały posiadane przez tę osobę muszą zostać zamrożone (
28
).
58.
Środek ten ma na celu uniemożliwienie A.V.S. sprzedaży tych udziałów w celu pozyskania środków finansowych i zasobów gospodarczych, a tym samym obejścia zamrożenia aktywów.
59.
Biorąc pod uwagę, że rozporządzenia przyjęte na podstawie art. 215 TFUE nakładają bezpośrednie obowiązki na wszystkie podmioty prawa Unii (
29
) bez konieczności stosowania w tym celu środków wykonawczych (
30
), pozwane banki były zobowiązane do zapewnienia skuteczności środka w postaci zamrożenia aktywów nałożonego na A.V.S.
60.
Jednakże, z zastrzeżeniem potwierdzenia, zdaje się, że fundusze będące przedmiotem niniejszego sporu nie „są własnością” A.V.S. ani nie „znajdują się w jego posiadaniu”, ani też nie „należą” do niego. Fundusze, które zostały zamrożone przez pozwane banki, zdają się własnością EM SYSTEM.
61.
Dla celów postępowania przed sądem odsyłającym zasadnicze znaczenie ma zatem wykładnia pojęcia „kontroli”.
62.
Wynika to z faktu, że tylko jeśli A.V.S. zostanie uznany za zdolnego do sprawowania kontroli nad rachunkami EM SYSTEM, fundusze na nich zgromadzone będą również podlegać środkowi w postaci zamrożenia aktywów nałożonemu na mocy art. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi.
63.
Jednakże rozporządzenie w sprawie sankcji wobec Białorusi nie definiuje pojęcia „kontroli”.
64.
Nie jest zatem zaskoczeniem, że stanowiska uczestników tego postępowania różnią się co do wykładni tego pojęcia w zakresie, w jakim pojawia się ono w art. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi.
65.
Zasadniczo rządy Hiszpanii, Estonii, Łotwy, Litwy i Finlandii oraz Rada i Komisja uważają, że wszelka „kontrola”, jaką A.V.S. może sprawować nad EM SYSTEM ze względu na posiadane w niej udziały, obejmuje również kontrolę nad funduszami i zasobami gospodarczymi tej spółki. Posiadanie udziałów kontrolnych pozwala zatem domniemywać sprawowanie kontroli nad funduszami i zasobami gospodarczymi tej spółki.
66.
Rząd niemiecki jest przeciwnego zdania. Uznaje on, że kontrola nad spółką ze względu na posiadanie w niej udziałów jest również niewystarczająca do ustalenia kontroli nad funduszami i zasobami gospodarczymi tej spółki. W związku z tym kontrolny pakiet udziałów nie może skutkować domniemaniem kontroli nad aktywami i zasobami gospodarczymi spółki. Można go rozumieć jedynie jako wskazówkę, że kontrola może mieć miejsce. W związku z tym potrzebne są dodatkowe elementy, aby ustalić, że kontrola nad spółką rozciąga się również na fundusze i zasoby gospodarcze spółki. Rząd ten twierdzi również, że stworzenie domniemania kontroli nad funduszami i zasobami gospodarczymi tej spółki spowodowałoby przerzucenie ciężaru dowodu, czego nie przewiduje rozporządzenie w sprawie sankcji wobec Białorusi.
67.
Jeśli przyjąć zwykłe znaczenie przypisywane pojęciu „kontroli” w dziedzinie prawa spółek, rząd niemiecki ma oczywiście rację. Samo posiadanie udziałów w spółce, nawet na poziomie większościowym, nie daje bezpośrednich praw do kontrolowania funduszy i zasobów gospodarczych spółki. Posiadanie udziałów uprawnia właściciela do pewnych praw, takich jak prawo głosu przy powoływaniu zarządu i otrzymywaniu dywidend. Jednakże owo posiadanie udziałów zazwyczaj nie wpływa na kontrolę nad funduszami i zasobami gospodarczymi spółki. Ich wykorzystanie pozostaje w gestii samej spółki i jest wykonywane przez jej zarząd. Członkowie zarządu z kolei podlegają pewnym obowiązkom deontologicznym i prawnym w celu zapewnienia, że przy rozporządzaniu aktywami spółki działają w najlepszym interesie spółki, a nie jej udziałowców.
68.
Gdyby przyjąć interpretację rządu niemieckiego w odniesieniu do pojęcia „kontroli”, bez wahania zgodziłabym się, że posiadanie udziałów w spółce nie może skutkować domniemaniem kontroli nad funduszami i zasobami gospodarczymi tej spółki.
69.
Jednakże pojęcie „kontroli” na gruncie środków ograniczających nie ma takiego samego znaczenia, jakie zwykle przypisuje się mu na gruncie prawa spółek (
31
).
70.
W dziedzinie środków ograniczających należy przypisać temu pojęciu znaczenie odzwierciedlające cel, jakiemu służą środki, których jest częścią.
71.
Środki te ukierunkowane są wobec osób fizycznych lub prawnych, w przypadku których Rada uznała, iż przyczyniają się one do represji wobec społeczeństwa obywatelskiego i opozycji demokratycznej, oraz wobec tych, które czerpią korzyści z reżimu prezydenta Łukaszenki lub które go wspierają (
32
).
72.
W tym kontekście przypisanie pojęciu „kontroli” takiej wykładni zawężającej, za jaką opowiada się rząd niemiecki, nie uwzględniałoby niezliczonych sposobów, jakimi A.V.S. mógł wpływać na wykorzystanie tych aktywów w sposób pośredni, umożliwiając w ten sposób obejście rozpatrywanych środków (
33
).
73.
Ryzyko obchodzenia owych środków jest szczególnie istotne, gdy w grę wchodzi istnienie sieci protekcji i lojalności osób, które czerpią korzyści z reżimu objętego środkami ograniczającymi i wspierają go (
34
).
74.
W takiej sytuacji szczegółowe przepisy prawa spółek (w tym obowiązki niezależnych członków zarządu) nie odzwierciedlają praktycznej rzeczywistości, w której aktywa mogą być przenoszone w krótkich okresach czasu (
35
).
75.
Wynika z tego, że aby zapewnić skuteczność przedmiotowego zamrożenia aktywów, pojęcie „kontroli”, o którym mowa w art. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi, należy interpretować w sposób otwarty w odniesieniu do zarówno
bezpośrednich, jak i pośrednich sposobów wpływania na wykorzystanie funduszy i zasobów gospodarczych podmiotu powiązanego z osobą umieszczoną w wykazie (
36
).
76.
Dla celów niniejszej sprawy chodzi zatem nie o to, czy z racji posiadania udziałów w EM SYSTEM A.V.S. może swobodnie dysponować funduszami i zasobami gospodarczymi tej spółki, lecz raczej o to, czy to powiązanie z EM SYSTEM umożliwia mu wywieranie wpływu na decyzje spółki dotyczące tych funduszy i zasobów gospodarczych (
37
).
77.
Gdy chodzi o zamrożenie funduszy, czas ma zasadnicze znaczenie. Z tego powodu Trybunał uznał już, że w przypadku opóźnienia we wdrażaniu takich środków istnieje ryzyko, że kapitał zostanie skierowany poza osobę fizyczną lub prawną, która ma być celem środka ograniczającego. Należy zatem zawsze zapewnić efekt zaskoczenia (
38
).
78.
Oznacza to, że wszystkie podmioty prawa Unii muszą być w stanie w jak najkrótszym czasie wdrożyć środek w postaci zamrożenia aktywów.
79.
W tym celu należy oprzeć się na pewnych domniemaniach dotyczących wewnętrznej struktury decyzyjnej potencjalnie dotkniętych osób prawnych.
80.
Wynika to również z wytycznych Rady z 2018 r. oraz dokumentu dotyczącego najlepszych praktyk z 2022 r., w których określono, że jednym ze wskaźników „kontroli” może być uprawnienie do wywierania dominującego wpływu na osobę prawną (
39
).
81.
Chociaż takie uprawnienie może występować również w przypadku mniejszych ilości udziałów, to w przypadku gdy dana osoba posiada 50 % udziałów w spółce, osoba ta jest zwykle w stanie dyktować lub uniemożliwiać niektóre decyzje w ramach tej spółki lub przynajmniej jest w stanie zapewnić, że sprawy podmiotu są prowadzone zgodnie z jej życzeniem (
40
).
82.
W związku z tym uzasadnione jest domniemanie, że 50 % udziałów w spółce umożliwia kontrolę nie tylko nad tą spółką, ale także nad jej funduszami i zasobami gospodarczymi.
83.
Do celów niniejszej sprawy wynika z tego, że pozwane banki nie popełniły błędu, gdy zamroziły rachunki EM SYSTEM z uwagi na posiadanie przez A.V.S. 50 % udziałów w tej spółce, a nawet że były one zobowiązane do zamrożenia tych rachunków na podstawie art. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi.
84.
Wprawdzie sąd odsyłający wyjaśnia również, że „kontrola” sprawowana przez A.V.S. mogła w równym stopniu wynikać z umowy spółki EM SYSTEM, jednak nie uważam, aby ta lub jakakolwiek inna dodatkowa ocena była konieczna lub użyteczna. Nie można przecież racjonalnie oczekiwać, że wszystkie podmioty prawa Unii będą miały dostęp do umów spółki wszystkich spółek zarejestrowanych w Unii Europejskiej.
85.
Podobnie może być prawdą, że prawo do korzystania z pewnych uprawnień do głosowania z tytułu posiadania udziałów niekoniecznie oznacza „kontrolę” nad aktywami i zasobami gospodarczymi spółki. Jednak nawet gdyby dysponowano strukturą zarządzania spółek, których dotyczy postępowanie (i niezbędną wiedzą specjalistyczną), i tak należałoby zbadać, czy w konkretnym przypadku uprawnienia do głosowania wynikające z posiadanych udziałów prowadzą do możliwości sprawowania kontroli.
86.
Takie dodatkowe czynności wymagają czasu, a czas jest elementem, którego brakuje, gdy środek w postaci zamrożenia aktywów ma zostać wprowadzony natychmiast.
87.
Jednocześnie przyjęcie domniemań nie może być traktowane z obojętnością i powinno podlegać pewnym ograniczeniom. Przejdę teraz do tej kwestii.
C.
Wzruszenie domniemania „sprawowania kontroli”
88.
Zamrożenie funduszy i zasobów gospodarczych spółki wywiera istotny ujemny wpływ na reputację spółki oraz na jej zdolność do prowadzenia działalności (
41
).
89.
W związku z tym, jeżeli z art. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi wyinterpretuje się domniemanie, że posiadanie przez udziałowca 50 % udziałów oznacza, że przyznano mu kontrolę nad funduszami i zasobami gospodarczymi tej spółki, to domniemanie to może być uzasadnione tylko wtedy, gdy spółka, której to dotyczy, jest w stanie przedstawić dowód przeciwny i zapewnić poszanowanie swojego prawa do obrony (
42
).
90.
Po ustanowieniu tego domniemania (w niniejszej sprawie przez pozwane banki) ciężar dowodu ulega przerzuceniu na spółkę, której to dotyczy, w celu przedstawienia dowodów, że pomimo posiadania 50 % udziałów przez osobę umieszczoną w wykazie nie można sprawować kontroli nad funduszami i zasobami gospodarczymi tej spółki.
91.
Wbrew temu, co twierdzi rząd niemiecki, takie „przerzucenie” ciężaru dowodu nie musi być wyraźnie przewidziane przez prawo. Rezultat ten może być dorozumiany, ponieważ art. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi należy interpretować w ten sposób, że przewiduje on domniemanie kontroli ze względu na posiadanie 50 % udziałów w spółce.
92.
Komu jednak należy przedstawić dowód na okoliczność braku kontroli?
93.
Jedną z możliwości byłoby przedstawienie owego dowodu osobie, która wdrożyła przedmiotowy środek ograniczający. W niniejszej sprawie byłyby to pozwane banki. Takie rozstrzygnięcie w odniesieniu do przedstawienia dowodu mogłoby być zbyt wygórowanym żądaniem wobec tych podmiotów. Ponadto nie musi istnieć zachęta do zmiany ich stanowiska, zważywszy na istnienie wyraźnego przepisu w rozporządzeniu w sprawie sankcji wobec Białorusi chroniącego te podmioty oraz ich dyrektorów i pracowników przed odpowiedzialnością za wdrożenie przedmiotowych środków w dobrej wierze (
43
).
94.
Inną możliwością byłoby przedstawienie takiego dowodu organowi państwa członkowskiego, którego sprawa dotyczy. W niniejszej sprawie, chociaż, jak wyjaśniłam, zdaje się, że ustawodawstwo litewskie uległo zmianie, to żaden taki organ nie był zaangażowany w momencie, w którym zaistniały okoliczności faktyczne niniejszego sporu (
44
).
95.
W takim przypadku jedynym miejscem, w którym można by obalić domniemanie „kontroli”, byłyby właściwe sądy państwa członkowskiego.
96.
Dotknięta środkami spółka musi mieć możliwość wykazania przed tymi sądami, że umieszczona w wykazie osoba nie może sprawować kontroli nad jej funduszami i zasobami gospodarczymi. Zgodnie z twierdzeniem rządu hiszpańskiego sądy te muszą mieć pełną jurysdykcję do skontrolowania przedstawionych im dowodów.
97.
Niniejsza sprawa dowodzi, że ta droga niezależnej kontroli jest dostępna na Litwie, zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, zważywszy, że EM SYSTEM kwestionuje decyzję pozwanych banków o zamrożeniu jej rachunków przed właściwymi sądami cywilnymi (
45
).
98.
Sąd odsyłający zdaje się jednak nie mieć pewności co do tego, w jaki sposób należy wykazać brak kontroli.
99.
W tym znaczeniu w drugim pytaniu prejudycjalnym zwraca się on z zapytaniem, czy okoliczność, że spółka podlega zakazowi udostępniania funduszy lub zasobów gospodarczych osobie umieszczonej w wykazie na podstawie art. 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi, może zostać wykorzystana jako argument w celu wykazania braku kontroli (
46
).
100.
Trudno jest wymienić w sposób teoretyczny argumenty, na które może powołać się spółka objęta domniemaniem „kontroli”. Będą one zależały od szeregu czynników, takich jak struktura zarządzania spółką, treść umowy tej spółki oraz realia jej funkcjonowania (
47
).
101.
Okoliczności podniesione przez sąd odsyłający w pytaniu trzecim, a mianowicie, po pierwsze odrębność majątku spółki od majątku jej udziałowców, po drugie, fakt, iż prezes zarządu spółki (niebędący osobą wymienioną w załączniku I do rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi) działa w imieniu spółki, oraz po trzecie, fakt, iż dostęp do rachunków bankowych spółki jest przyznawany wyłącznie prezesowi zarządu spółki, mogą wskazywać na brak kontroli ze strony wspólnika sprawującego kontrolę.
102.
Jednakże żaden z tych elementów sam w sobie nie jest wystarczający do udowodnienia braku kontroli z tytułu posiadania 50 % udziałów; elementy te same w sobie nie mogą też zagwarantować, że wspomniany udziałowiec nie może wpływać i nie wpływa na sposób wykorzystania funduszy i zasobów gospodarczych spółki.
103.
Wynika z tego, że na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć w ten sposób, że środek w postaci zamrożenia aktywów nałożony na mocy art. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi na osobę wymienioną w załączniku I do owego rozporządzenia nie rozciąga się automatycznie na spółkę niewymienioną w tym załączniku. Jednakże jeżeli osoba umieszczona w wykazie posiada 50 % lub więcej udziałów w tej spółce, można domniemywać, że fundusze i zasoby gospodarcze tej spółki są kontrolowane przez osobę wymienioną w tym załączniku i w związku z tym powinny zostać zamrożone. Domniemanie to jest wzruszalne i podlega kontroli sądu krajowego.
D.
Związek między zakazem udostępniania funduszy lub zasobów gospodarczych a wymogiem „kontroli”
104.
Poprzez swoje pytanie drugie sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy EM SYSTEM może wykazać, że A.V.S. nie sprawuje kontroli nad jej funduszami i zasobami gospodarczymi, na tej podstawie, że aktywa te nie zostały mu – ani bezpośrednio, ani pośrednio – udostępnione.
105.
Odniosę się pokrótce do tej kwestii.
106.
Zakaz udostępniania funduszy lub zasobów gospodarczych, bezpośrednio lub pośrednio, osobom fizycznym lub prawnym umieszczonym w wykazach lub na ich rzecz, ustanowiony w art. 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi, jest moim zdaniem autonomiczny i odrębny od obowiązku zamrożenia funduszy zawartego w art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia.
107.
Pogląd ten podzielają Komisja i rząd niemiecki.
108.
Po pierwsze, rozporządzenie w sprawie sankcji wobec Białorusi nie łączy tych dwóch środków; takiego związku nie można też wywnioskować z ich celu.
109.
Po drugie, samo istnienie zakazu udostępniania funduszy osobie umieszczonej w wykazie, takiej jak A.V.S., nie wyklucza sprawowania przez tę osobę kontroli nad funduszami i zasobami gospodarczymi spółki nieumieszczonej w wykazie, takiej jak EM SYSTEM.
110.
Po trzecie, zakaz udostępniania funduszy osobie umieszczonej w wykazie, takiej jak A.V.S., nadal istnieje niezależnie od tego, czy spółce nieumieszczonej w wykazie, takiej jak EM SYSTEM, uda się udowodnić, że osoba ta nie sprawuje kontroli nad jej funduszami i zasobami gospodarczymi (
48
).
111.
Wynika z tego, że na pytanie drugie należy odpowiedzieć w ten sposób, że decyzja o zamrożeniu funduszy i zasobów gospodarczych osoby niewymienionej w załączniku I do rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi zostaje wydana niezależnie od zakazu udostępniania owej osobie funduszy i zasobów gospodarczych. Decyzji o zamrożeniu funduszy nie można zaskarżyć na tej podstawie, że aktywa spółki, której fundusze zostały zamrożone, nie są wykorzystywane przez osobę umieszczoną w wykazie lub na jej rzecz.
112.
Biorąc pod uwagę, że pytanie trzecie zostało przedłożone pod warunkiem udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie, nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na to pytanie.
IV. Wnioski
113.
W świetle wszystkich powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał Sprawiedliwości udzielił następującej odpowiedzi Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (sądowi najwyższemu Litwy):
1)
Artykuł 2 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 765/2006 z dnia 18 maja 2006 r. dotyczącego środków ograniczających skierowanych przeciwko prezydentowi Aleksandrowi Łukaszence i niektórym urzędnikom z Białorusi (zwanego dalej „rozporządzeniem w sprawie sankcji wobec Białorusi”)
należy interpretować w ten sposób, że środek w postaci zamrożenia aktywów nałożony na osoby wymienione w załączniku I do rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi nie rozciąga się automatycznie na spółkę niewymienioną w tym załączniku.
Jednakże jeżeli osoba wymieniona w tym załączniku posiada 50 % lub więcej udziałów w tej spółce, można domniemywać, że fundusze i zasoby gospodarcze tej spółki są kontrolowane przez osobę wymienioną w załączniku, w związku z czym muszą one zostać zamrożone.
Domniemanie to ma wzruszalny charakter i musi podlegać kontroli sądu krajowego.
2)
Artykuł 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi
należy interpretować w ten sposób, że decyzja o zamrożeniu funduszy i zasobów gospodarczych osoby niewymienionej w załączniku I do rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi zostaje wydana niezależnie od zakazu udostępniania owej osobie funduszy i zasobów gospodarczych..
Decyzji o zamrożeniu funduszy nie można zaskarżyć na tej podstawie, że aktywa spółki, której fundusze zostały zamrożone, nie są wykorzystywane przez osobę umieszczoną w wykazie lub na jej rzecz..
(
1
)	Język oryginału: angielski.
(
2
)	Rozporządzenie Rady z dnia 18 maja 2006 r. dotyczące środków ograniczających skierowanych przeciwko prezydentowi Aleksandrowi Łukaszence i niektórym urzędnikom z Białorusi (Dz.U. 2006, L 134, s. 1), zmienione rozporządzeniem Rady (UE) nr 1014/2012 z dnia 6 listopada 2012 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (WE) nr 765/2006 dotyczącego środków ograniczających wobec Białorusi (Dz.U. 2012, L 307, s. 1).
(
3
)	Konkluzje prezydencji z posiedzenia Rady Europejskiej w Brukseli w dniach 23 i 24 marca 2006 r., CONCL 1, ST/7775/1/06, 24 marca 2006 r., s. 35.
(
4
)	Wspólne stanowisko Rady z dnia 10 kwietnia 2006 r. dotyczące środków ograniczających skierowanych przeciwko niektórym urzędnikom z Białorusi i uchylające wspólne stanowisko 2004/661/WPZiB (Dz.U. 2006, L 101, s. 5).
(
5
)	Wspólne stanowisko Rady z dnia 18 maja 2006 r. zmieniające wspólne stanowisko 2006/276 (Dz.U. 2006, L 134, s. 45).
(
6
)	Decyzja Rady z dnia 15 października 2012 r. dotycząca środków ograniczających skierowanych przeciwko Białorusi (Dz.U. 2012, L 285, s. 1) (zwana dalej „decyzją 2012/642”).
(
7
)	Motywy 5, 6 decyzji 2012/642.
(
8
)	Rozporządzenie Rady z dnia 6 listopada 2012 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (WE) nr 765/2006 dotyczącego środków ograniczających wobec Białorusi (Dz.U. 2012, L 307, s. 1) (zwane dalej „rozporządzeniem nr 1014/2012”).
(
9
)	Motyw 2 rozporządzenia nr 1014/2012.
(
10
)	Rozporządzenie wykonawcze Rady z dnia 17 grudnia 2020 r. w sprawie wykonania art. 8a ust. 1 [rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi] (Dz.U. 2020, L 426 I, s. 1).
(
11
)	Oto pełne brzmienie przyczyn umieszczenia w wykazie: „Jest jednym z czołowych biznesmenów działających na Białorusi; jego działalność obejmuje budownictwo, budowę maszyn, rolnictwo i inne sektory. Uważany jest za jedną z osób, które odniosły największe korzyści z prywatyzacji podczas prezydentury Łukaszenki. Jest także członkiem prezydium prołukaszenkowskiego stowarzyszenia publicznego pod nazwą »Biełaja Ruś« i członkiem Rady Rozwoju Przedsiębiorczości w Republice Białorusi. Odnosi on zatem korzyści wynikające z reżimu Łukaszenki i wspiera ten reżim. W lipcu 2020 r. publicznie potępił protesty opozycji na Białorusi, przyczyniając się tym do represjonowania społeczeństwa obywatelskiego i demokratycznej opozycji”.
(
12
)	Sekretariat Generalny Rady, wytyczne w sprawie stosowania i oceniania środków ograniczających (sankcji) w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE, ST/5664/18 z dnia 4 maja 2018 r., zwane dalej „wytycznymi z 2018 r.”.
(
13
)	Sekretariat Generalny Rady, Najlepsze praktyki Unii Europejskiej w zakresie skutecznego wprowadzania w życie środków ograniczających, ST/10572/22 z dnia 27 czerwca 2022 r., zwane dalej „dokumentem dotyczącym najlepszych praktyk z 2022 r.”.
(
14
)	Wyróżnienie moje. W przypisie do pkt 55a wytycznych z 2018 r. i pkt 63 dokumentu dotyczącego najlepszych praktyk z 2022 r. oba te dokumenty zawierają odesłanie do rozporządzenia Rady (WE) nr 2580/2001 z dnia 27 grudnia 2001 r. w sprawie szczególnych środków restrykcyjnych skierowanych przeciwko niektórym osobom i podmiotom mających na celu zwalczanie terroryzmu (Dz.U. 2001, L 344, s. 70) (zwanego dalej „rozporządzeniem w sprawie terroryzmu z 2001 r.”), którego art. 1 ust. 5 stanowi, że „»[w]łasność osoby prawnej, grupy lub podmiotu« oznacza bycie w posiadaniu 50 % lub więcej praw własności osoby prawnej, grupy lub podmiotu lub posiadanie w nich większościowego udziału”.
(
15
)	Wyróżnienie moje.
(
16
)	Jak wskazuje orzecznictwo, tego rodzaju środki mogą obejmować „przywódców […] państwa, a także osoby fizyczne i podmioty, które są z tymi przywódcami powiązane lub przez nich bezpośrednio lub pośrednio kontrolowane”; zob. wyrok z dnia 3 września 2008 r., Kadi i Al Barakaat International Foundation/Rada i Komisja (C‑402/05 P i C‑415/05 P, EU:C:2008:461, pkt 166); zob. podobnie wyrok z dnia 13 marca 2012 r., Tay Za/Rada (C‑376/10 P, EU:C:2012:138, pkt 61).
(
17
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 21 kwietnia 2015 r., Anbouba/Rada (C‑605/13 P, EU:C:2015:248, pkt 52) (w którym wyjaśniono, że „Rada zadośćuczyniła ciężarowi dowodu, który obciąża ją w wypadku, gdy przedstawia ona sądowi Unii łańcuch wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak pozwalających na ustalenie istnienia dostatecznego związku między osobą objętą środkiem w postaci zamrożenia jej funduszy a zwalczanym reżimem”). Zobacz również w tym względzie, w odniesieniu do obecnego art. 215 ust. 1 TFUE, wyroki: z dnia 3 września 2008 r., Kadi i Al Barakaat International Foundation/Rada i Komisja (C‑402/05 P i C‑415/05 P, EU:C:2008:461, pkt 166); z dnia 13 marca 2012 r., Tay Za/Rada (C‑376/10 P, EU:C:2012:138, pkt 64); z dnia 28 lipca 2016 r., Tomana i in./Rada i Komisja (C‑330/15 P, EU:C:2016:601, pkt 46) (we wszystkich jest mowa o konieczności istnienia „dostatecznego związku” między zainteresowanymi osobami a państwem trzecim, którego dotyczą środki ograniczające przyjęte przez Unię Europejską).
(
18
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., Komisja i in./Kadi (C‑584/10 P, C‑593/10 P i C‑595/10 P, EU:C:2013:518, pkt 116 i przytoczone tam orzecznictwo) (w którym wyjaśniono, że obowiązek uzasadnienia ustanowiony w art. 296 TFUE wymaga „wskazania w tym uzasadnieniu indywidualnych, szczególnych i konkretnych powodów, dla których właściwe organy uważają, że zainteresowana osoba powinna być objęta środkami ograniczającymi”).
(
19
)	Zobacz wyrok z dnia 3 września 2008 r., Kadi i Al Barakaat International Foundation/Rada i Komisja (C‑402/05 P i C‑415/05 P, EU:C:2008:461, pkt 326) (w którym wyjaśniono, że „sądy wspólnotowe – zgodnie z kompetencjami, w które wyposażył je traktat WE – powinny zapewnić co do zasady pełną kontrolę zgodności z prawem ogółu aktów wspólnotowych w świetle praw podstawowych, stanowiących integralną część zasad ogólnych prawa wspólnotowego”, w tym również tych aktów dotyczących WPZiB).
(
20
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 88) (w którym wyjaśniono, że „[z] uwagi na szeroki zakres celów WPZiB, wyrażonych w art. 3 ust. 5 TUE, w art. 21 TUE oraz w szczegółowych postanowieniach dotyczących WPZiB, w szczególności w art. 23 i 24 TUE, Rada dysponuje szerokim zakresem uznania przy określaniu tego przedmiotu”).
(
21
)	Taki był schemat przyjęty w decyzji Rady 2008/475/WE z dnia 23 czerwca 2008 r. w sprawie wdrożenia art. 7 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 423/2007 dotyczącego środków ograniczających wobec Iranu (Dz.U. 2008, L 163, s. 29), która wprowadza następujące uzupełnienie do załącznika w rozporządzeniu Rady (WE) nr 423/2007 z dnia 19 kwietnia 2007 r. dotyczącym środków ograniczających wobec Iranu (Dz.U. 2007, L 103, s. 1): „Bank Melli, Melli Bank Iran oraz wszystkie oddziały i filie, w tym a) Melli Bank plc b) Bank Melli Iran Zao”. O ile jednak wymienienie wielu podmiotów w tym samym uzasadnieniu może spełniać wymóg ochrony praw podstawowych, jak argumentują rząd niemiecki i Komisja w odniesieniu do wyroku z dnia 9 lipca 2009 r., Melli Bank/Rada (T‑246/08 i T‑332/08, EU:T:2009:266, pkt 146), o tyle nieokreślone odniesienie do konkretnej cechy wspólnej wielu niewskazanych podmiotów, takiej jak bycie „spółką zależną” spółki umieszczonej w wykazie, nie spełnia tego wymogu.
(
22
)	Na pytanie zadane na rozprawie, dlaczego spółka EM SYSTEM sama nie została umieszczona w wykazie, zwłaszcza po tym, jak drugi udziałowiec, posiadający pozostałe 50 % udziałów tej spółki, został umieszczony w wykazie w 2024 r., Rada udzieliła odpowiedzi, że wysoki przedstawiciel nie złożył wniosku o dokonanie takiego umieszczenia w wykazie [zob. wpis 278 rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) 2024/3177 z dnia 16 grudnia 2024 r. w sprawie wykonania art. 8a ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 765/2006 dotyczącego środków ograniczających w związku z sytuacją na Białorusi i udziałem Białorusi w agresji Rosji wobec Ukrainy (Dz.U. L, 2024/3177)].
(
23
)	W tym względzie zob. również art. 8a rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi, który określa szczególną procedurę, jaką Rada musi zastosować w przypadku chęci zmiany załącznika I do tego rozporządzenia. Ustęp 1 tego przepisu wyraźnie stanowi, że „w przypadku podjęcia przez Radę decyzji o objęciu osoby fizycznej lub prawnej, podmiotu lub organu środkami, o których mowa w art. 2 ust. 1, wprowadzane są stosowne zmiany w załączniku I”. Z kolei ust. 2 tego przepisu stanowi, że „o swojej decyzji, wraz z uzasadnieniem umieszczenia w wykazie, Rada powiadamia daną osobę fizyczną lub prawną, podmiot lub organ, o których mowa w ust. 1, bezpośrednio – gdy adres jest znany – lub w drodze ogłoszenia, umożliwiając takiej osobie fizycznej lub prawnej, podmiotowi lub organowi przedstawienie uwag”.
(
24
)	Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 3 września 2008 r., Kadi i Al Barakaat International Foundation/Rada i Komisja (C‑402/05 P i C‑415/05 P, EU:C:2008:461, pkt 284) (w którym wyjaśniono, że przestrzeganie praw człowieka stanowi przesłankę zgodności z prawem aktów oraz że niedopuszczalne są w porządku prawnym Unii środki, które są nie do pogodzenia z poszanowaniem tych praw). Zobacz także art. 215 ust. 3 TFUE, który stanowi, że środki ograniczające nałożone na mocy tego przepisu „zawierają niezbędne przepisy w zakresie gwarancji prawnych”, oraz Deklaracja 25 odnosząca się do art. 75 i 215 [TFUE] (która stanowi, że „poszanowanie podstawowych praw i wolności oznacza w szczególności zwracanie dostatecznej uwagi na ochronę i poszanowanie prawa zainteresowanych osób fizycznych lub podmiotów do korzystania z gwarancji przewidzianych w ustawie. W tym celu oraz w celu zagwarantowania ścisłej kontroli sądowej decyzji poddających osobę fizyczną lub podmiot środkom ograniczającym, decyzje takie muszą być oparte na jasnych i wyraźnych kryteriach. Kryteria te powinny być dostosowane do specyfiki każdego środka ograniczającego”).
(
25
)	Pragnę również zauważyć, że znaczenie pojęcia „kontrolowane” użytego w art. 4 ust. 1 lit. a) i b) decyzji 2012/642 oraz w art. 2 ust. 5 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi wydaje się inne niż znaczenie owego pojęcia użyte w art. 4 ust. 1 zdanie pierwsze decyzji 2012/642. Podczas gdy pierwsze z tych przepisów określają kryteria, na podstawie których Rada ustala, które podmioty mogą zostać umieszczone w wykazie (tj. zakres podmiotowy środka), drugi z nich określa, że aktywa kontrolowane przez podmiot umieszczony w wykazie mają zostać zamrożone (tj. zakres przedmiotowy środka).
(
26
)	Zobacz wyrok z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 141) (w którym wyjaśniono, że z uwagi na to, iż rozporządzenie Rady przyjęte na podstawie art. 215 TFUE ma na celu przyjęcie środków koniecznych do wykonania decyzji Rady w dziedzinie WPZiB, treść tego rozporządzenia należy – w razie możliwości – interpretować w świetle przepisów tej decyzji).
(
27
)	Zdaje się również, że do takiego wniosku doszła Rada w pkt 35 dokumentu dotyczącego najlepszych praktyk z 2022 r.: „[…] środki finansowe i zasoby gospodarcze niewyznaczonego podmiotu posiadającego odrębną osobowość prawną od wyznaczonej osoby lub podmiotu nie są pokrywane, chyba że są kontrolowane lub posiadane przez wyznaczoną osobę lub podmiot”.
(
28
)	Artykuł 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi określa „fundusze” jako „aktywa finansowe i każdego rodzaju korzyści, w tym między innymi […] c) papiery wartościowe […] w obrocie publicznym lub niepublicznym, w tym akcje i udziały” Jest zatem jasne, że udziały wchodzą w zakres środka w postaci zamrożenia aktywów nałożonego na mocy art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia.
(
29
)	Warto w tym względzie przypomnieć art. 288 TFUE, który stanowi, że „[r]ozporządzenie ma zasięg ogólny. Wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich”.
(
30
)	Zobacz analogicznie wyrok z dnia 22 czerwca 2021 r., Wenezuela/Rada (Oddziaływanie państwa trzeciego) (C‑872/19 P, EU:C:2021:507, pkt 90) (w którym wyjaśniono, że środki ograniczające wobec Wenezueli „mają ponadto zastosowanie bez konieczności przyjęcia środków wykonawczych ani przez Unię, ani przez państwa członkowskie”).
(
31
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 10 września 2019 r., HTTS/Rada (C‑123/18 P, EU:C:2019:694, pkt 70) (w którym wyjaśniono, że „pojęcie »spółki pozostającej w posiadaniu lub pod kontrolą« nie ma w dziedzinie środków ograniczających tego samego zakresu co na gruncie prawa spółek, jeżeli chodzi o ustalenie handlowej odpowiedzialności spółki, która jest prawnie zależna od decyzji innego podmiotu prawa handlowego”).
(
32
)	Motywy 6, 7 decyzji 2012/642.
(
33
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 10 września 2019 r., HTTS/Rada (C‑123/18 P, EU:C:2019:694, pkt 69) (w którym przyjęto stanowisko, że interpretacja pojęć „należący” i „przez nie kontrolowany” w ten sposób, że odnoszą się one wyłącznie do bezpośredniej własności lub kontroli, pozwoliłaby na „obchodzenie” środków ograniczających „ze względu na wiele możliwych form kontroli o charakterze umownym lub faktycznym”).
(
34
)	Zobacz wyrok z dnia 7 czerwca 2023 r., Shakutin/Rada (T‑141/21, EU:T:2023:303, pkt 153) (w którym uznano, że Rada ustaliła, iż „prowadzenie znaczącej działalności gospodarczej przez przedsiębiorców na Białorusi jest możliwe jedynie przy poparciu reżimu Łukaszenki”). Zobacz także analogicznie wyrok Court of Appeal of England and Wales (sądu apelacyjnego dla Anglii i Walii) z dnia 27 lutego 2024 r. w sprawie Dalston Projects Ltd i in. przeciwko Secretary of State for Transport (2024) EWCA Civ 172, pkt 122, odnoszący się do zeznania świadka, w którym wyjaśniono, że „istota rosyjskiej ekonomii politycznej jest zasadniczo oparta na protekcji”, to znaczy „systemie, w którym możliwości i korzyści materialne, kontrakty rządowe oraz wyższe stanowiska w rządzie i podmiotach powiązanych z rządem są zapewniane przez państwo wąskiemu kręgowi osób z wewnątrz, w zamian za ich lojalność i wsparcie”.
(
35
)	Zobacz także wyrok Court of Appeal of England and Wales (sądu apelacyjnego dla Anglii i Walii) z dnia 27 lutego 2024 r. w sprawie Dalston Projects Ltd i in. przeciwko Secretary of State for Transport (2024) EWCA Civ 172, pkt 183, w którym sąd ten uznał za „zdroworozsądkowy wniosek”, a „nie kwestię, która zależy od szczegółowych przepisów prawa spółek”, że w przypadku gdy dwóch lub więcej partnerów biznesowych powiązanych z reżimem, który ma być zwalczany za pomocą środków ograniczających, posiada wspólne udziały w spółce, istnieje ryzyko obejścia zamrożenia aktywów.
(
36
)	Zobacz analogicznie wyrok z dnia 11 listopada 2021 r., Bank Sepah (C‑340/20, EU:C:2021:903, pkt 43, 56) (w którym zwrócono uwagę, że jeśli chodzi o zakres zamrożenia aktywów, to „zamrożenie środków finansowych ma na celu ograniczenie do minimum wszelkich działań, które mogą zostać podjęte wobec zamrożonych środków finansowych”, a „aby osiągnąć [cele realizowane przez środek ograniczający], jest nie tylko uzasadnione, ale również niezbędne, by definicje pojęć »zamrożenia środków finansowych« i »zamrożenia zasobów gospodarczych« były interpretowane szeroko, ponieważ chodzi o zapobieganie wszelkiemu wykorzystaniu zamrożonych aktywów, które umożliwiłoby obejście rozpatrywanych rozporządzeń i wykorzystanie słabości systemu”).
(
37
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 10 września 2019 r., HTTS/Rada (C‑123/18 P, EU:C:2019:694, pkt 70, 71) (w którym wyjaśniono, że pojęcie „spółki pozostającej w posiadaniu lub pod kontrolą” należy rozumieć w ten sposób, że odnosi się ono do sytuacji, w której osoba fizyczna lub prawna „jest w stanie wywierać wpływ na decyzje handlowe innego podmiotu, z którym łączą ją stosunki handlowe, i to nawet w braku jakiegokolwiek związku prawnego, własnościowego lub kapitałowego między jednym i drugim podmiotem gospodarczym”).
(
38
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2011 r., Francja/People’s Mojahedin Organization of Iran (C‑27/09 P, EU:C:2011:853, pkt 61) (w którym wyjaśniono, iż w przypadku zamrożenia aktywów, aby skuteczność takiego środka nie była zagrożona, „musi [on] mieć możliwość wykorzystania elementu zaskoczenia i być natychmiast zastosowany”).
(
39
)	Zobacz wytyczne z 2018 r., pkt 55b, oraz dokument dotyczący najlepszych praktyk z 2022 r., pkt 63. Przepisy te odpowiednio czynią rozróżnienie pomiędzy posiadaniem prawa do wywierania takiego wpływu a uprawnieniem do dokonywania powyższego w braku posiadania takiego prawa.
(
40
)	W tym miejscu warto zauważyć, że zgodnie z krajowymi aktami sprawy, wkrótce po opublikowaniu rozporządzenia w sprawie umieszczenia w wykazie, podjęto próbę przelania znacznej kwoty pieniędzy z rachunków EM SYSTEM na osobisty rachunek bankowy członka jej zarządu. Przelew ten został zablokowany przez jeden z pozwanych banków.
(
41
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 29 listopada 2018 r., National Iranian Tanker Company/Rada (C‑600/16 P, EU:C:2018:966, pkt 33) (w którym uznano, że interes polegający na przywróceniu reputacji danego podmiotu ma również zastosowanie do spółek dotkniętych środkami ograniczającymi).
(
42
)	Zobacz pkt 55c wytycznych z 2018 r. i pkt 65 najlepszych praktyk z 2022 r., w którym Rada uważa kryteria dotyczące własności lub kontroli za możliwe do odrzucenia. Zobacz także analogicznie wyrok z dnia 10 września 2019 r., HTTS/Rada (C‑123/18 P, EU:C:2019:694, pkt 74) (w którym uwypuklono rozumowanie Sądu, że w dziedzinie środków ograniczających, „o ile istnienie powiązań prawnych, własnościowych lub kapitałowych może w pewnych wypadkach przekładać się na możliwość wywierania wpływu na działania podmiotu będącego w posiadaniu lub pod kontrolą, to nie jest to koniecznym warunkiem wywierania takiego wpływu”).
(
43
)	Zobacz art. 6 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi.
(
44
)	Jak wyjaśnił rząd litewski, obecnie istnieje możliwość obalenia domniemania „kontroli” przed organem państwowym odpowiedzialnym za sporządzenie wykazu podmiotów, których aktywa są kontrolowane przez osobę umieszczoną w wykazie. Bezskuteczne zakwestionowanie tego „wdrożenia” otwiera następnie możliwość wszczęcia postępowania przed sądami administracyjnymi tego państwa członkowskiego.
(
45
)	Ponadto, jak podkreślono w postanowieniu sądu odsyłającego, zdaje się, że w Republice Litewskiej istnieje system, za pośrednictwem którego można wystąpić o zwolnienie zamrożonych aktywów, w przypadku gdy osoba umieszczona w wykazie nie jest już właścicielem danych aktywów ani ich nie kontroluje lub gdy zastosowanie ma jedno z odstępstw przewidzianych w prawie Unii, takich jak odstępstwo zawarte w art. 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie sankcji wobec Białorusi.
(
46
)	Jak wyjaśnię w sekcji III.D, nie uważam, by było to możliwe.
(
47
)	Jak słusznie zauważa rząd litewski, dla celów tej oceny nie ma znaczenia, czy umieszczona w wykazach osoba posiadająca 50 % udziałów faktycznie sprawowała w przeszłości dominującą kontrolę lub ingerowała w codzienne podejmowanie decyzji dotyczących funduszy i zasobów gospodarczych podmiotu nieumieszczonego w wykazie. Istotne jest, że taka możliwość istnieje ze względu na udział tej osoby w tej spółce. Zobacz także podobnie wyroki: z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie Melli Bank/Rada (T‑246/08 i T‑332/08, EU:T:2009:266, pkt 125); z dnia 4 lutego 2014 r., Syrian Lebanese Commercial Bank/Rada (T‑174/12 i T‑80/13, EU:T:2014:52, pkt 110) (w obu tych wyrokach odrzucono argument, zgodnie z którym brak ingerencji udziałowca posiadającego pakiet kontrolny w przeszłości miałby przesądzać o przyszłych działaniach tej osoby w kontekście środków ograniczających).
(
48
)	Przykładowo, niezależnie od tego, czy fundusze i zasoby gospodarcze EM SYSTEM są zamrożone ze względu na udziały A.V.S. w EM SYSTEM, spółka ta nie może wypłacić A.V.S. dywidendy z tytułu jego udziałów.