62021TJ0561_RES
Υπόθεση T‑561/21
HSBC Holdings plc κ.λπ.
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (έβδομο τμήμα) της 27ης Νοεμβρίου 2024
«Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Τομέας παραγώγων επιτοκίου σε ευρώ – Απόφαση με την οποία διαπιστώνεται παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ – Παράβαση της υποχρέωσης αιτιολόγησης – Εν μέρει ακύρωση της ως άνω απόφασης με απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου – Τροποποιητική απόφαση – Πρόστιμα – Παραγραφή – Βασικό ποσό – Αξία των πωλήσεων – Άρθρο 23, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού (ΕΚ) 1/2003 – Ίση μεταχείριση – Αναλογικότητα – Πλήρης δικαιοδοσία»
Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Παραγραφή του δικαιώματος κινήσεως διαδικασίας – Αναστολή – Ανασταλτικό αποτέλεσμα εκκρεμών ενδίκων διαδικασιών – Προϋπόθεση – Ύπαρξη αβεβαιότητας ως προς τη νομιμότητα αποφάσεως της Επιτροπής η οποία αποτελεί το αντικείμενο της εκκρεμούς διαδικασίας – Σκοπός που επιδιώκεται με την κίνηση της εν λόγω διαδικασίας – Δεν ασκεί επιρροή – Κρίσεις της δικαστικής απόφασης με την οποία περατώνεται η εκκρεμής διαδικασία – Δεν ασκούν επιρροή
(κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 25 §§ 5 και 6)
(βλ. σκέψεις 39-50)
Αίτηση αναιρέσεως – Έννομο συμφέρον – Εν μέρει ακύρωση από το Γενικό Δικαστήριο απόφασης με την οποία είχε επιβληθεί πρόστιμο για παραβίαση του δικαίου του ανταγωνισμού – Αναίρεση ασκηθείσα από την Επιτροπή – Προπαρασκευαστικές πράξεις στις οποίες προέβη η Επιτροπή ενόψει της έκδοσης απόφασης που τροποποιεί την εν μέρει ακυρωθείσα απόφαση – Δεν ασκούν επιρροή επί του εννόμου συμφέροντος της Επιτροπής
(Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 56)
(βλ. σκέψεις 51, 52)
Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Προσδιορισμός – Καθορισμός του βασικού ποσού – Προσδιορισμός της αξίας των πωλήσεων – Εφαρμογή της μεθοδολογίας που προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές – Αξία αντικατάστασης υπολογιζόμενη βάσει των επικαιροποιημένων εσόδων σε μετρητά με την εφαρμογή συντελεστή μείωσης – Απουσία νομικού σφάλματος ή σφάλματος εκτίμησης εκ μέρους της Επιτροπής
(Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 3· ανακοίνωση 2006/C‑210/02 της Επιτροπής, σημεία 13, 15 και 16)
(βλ. σκέψεις 61-68, 77-95)
Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Προσδιορισμός – Καθορισμός του βασικού ποσού – Προσδιορισμός της αξίας των πωλήσεων – Εφαρμογή της μεθοδολογίας που προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές – Επιλογή αξίας αντικατάστασης για την αξία των πωλήσεων – Αξία αντικατάστασης υπολογιζόμενη βάσει των επικαιροποιημένων εσόδων σε μετρητά με την εφαρμογή συντελεστή μείωσης – Παράβαση της υποχρέωσης αιτιολόγησης – Δεν υφίσταται
(Άρθρα 101 § 1 και 296, εδ. 2, ΣΛΕΕ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 3· ανακοίνωση 2006/C‑210/02 της Επιτροπής, σημείο 13)
(βλ. σκέψεις 69, 73-76)
Αίτηση αναιρέσεως – Λόγοι – Ανεπαρκής αιτιολογία – Λόγος διαφορετικός από εκείνον που αφορά την ουσιαστική νομιμότητα
(Άρθρο 296 ΣΛΕΕ· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 58, εδ. 1)
(βλ. σκέψεις 70-72)
Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Προσδιορισμός – Καθορισμός του βασικού ποσού – Προσδιορισμός της αξίας των πωλήσεων – Εφαρμογή της μεθοδολογίας που προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές – Αξία αντικατάστασης υπολογιζόμενη βάσει των επικαιροποιημένων εσόδων σε μετρητά με την εφαρμογή συντελεστή μείωσης – Προσδιορισμός του συντελεστή μείωσης – Δεν υφίσταται παράβαση της υποχρέωσης αιτιολόγησης – Δεν υφίστανται σφάλματα εκτιμήσεως – Δεν υφίσταται παραβίαση των αρχών της αναλογικότητας και της εξατομίκευσης των ποινών – Δεν υφίσταται παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης
(Άρθρα 101 § 1 και 296, εδ. 2, ΣΛΕΕ· Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 20 και 21· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 3· ανακοίνωση 2006/C‑210/02 της Επιτροπής, σημείο 13)
(βλ. σκέψεις 99-110, 121-124, 131-146, 152-169, 173-187)
Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Προσδιορισμός – Καθορισμός του βασικού ποσού – Σοβαρότητα της παραβάσεως – Κριτήρια εκτιμήσεως – Φύση και γεωγραφική έκταση της παραβάσεως – Τήρηση των αρχών της αναλογικότητας και της ίσης μεταχείρισης
(Άρθρο 101 ΣΛΕΕ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 3· ανακοίνωση 2006/C‑210/02 της Επιτροπής, σημεία 19 έως 23)
(βλ. σκέψεις 193-209)
Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Προσδιορισμός – Καθορισμός του βασικού ποσού – Σοβαρότητα της παραβάσεως – Ποσό προστίμου για την αποτροπή εισόδου σε σύμπραξη – Παράγοντες που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη
(Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 3· ανακοίνωση 2006/C‑210/02 της Επιτροπής, σημείο 25)
(βλ. σκέψεις 211-224)
Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Προσδιορισμός – Προσαρμογή του βασικού ποσού – Ελαφρυντικές περιστάσεις – Περιορισμένη συμμετοχή στην παράβαση σε σχέση με τους βασικούς εμπλεκομένους – Μείωση κατά 15 τοις εκατό του βασικού ποσού – Παραβίαση των αρχών της αναλογικότητας, της ίσης μεταχείρισης και της εξατομίκευσης των ποινών – Δεν υφίσταται
(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 3· ανακοίνωση 2006/C‑210/02 της Επιτροπής, σημείο 29)
(βλ. σκέψεις 228-234, 238-240)
Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Προσδιορισμός – Εξουσία εκτιμήσεως της Επιτροπής – Δικαστικός έλεγχος – Πλήρης δικαιοδοσία του δικαστή της Ένωσης – Περιεχόμενο – Προσδιορισμός του ποσού του επιβαλλόμενου προστίμου – Κριτήρια εκτιμήσεως – Σοβαρότητα και διάρκεια της παραβάσεως – Τήρηση των αρχών της αιτιολόγησης, της αναλογικότητας, της εξατομίκευσης των ποινών και της ίσης μεταχείρισης
(Άρθρα 101 § 1 και 261 ΣΛΕΕ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρα 23 § 3 και 31)
(βλ. σκέψεις 243-250)
Σύνοψη
Το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει την προσφυγή ακυρώσεως που άσκησαν οι οντότητες HSBC Holdings plc, HSBC Bank plc και HSBC Continental Europe (στο εξής, από κοινού: HSBC) κατά της αποφάσεως με την οποία η Επιτροπή τροποποίησε την απόφασή της περί επιβολής προστίμου 33606000 ευρώ στην HSBC για παραβίαση του δικαίου του ανταγωνισμού της Ένωσης (
1
). Δεδομένου ότι, κατά τον χρόνο έκδοσης της τροποποιητικής απόφασης, η αρχική απόφαση της Επιτροπής εξακολουθούσε να αποτελεί αντικείμενο αναιρετικής διαδικασίας ενώπιον του Δικαστηρίου, το Γενικό Δικαστήριο παρέχει, με την απόφασή του, διευκρινίσεις ως προς το ανασταλτικό αποτέλεσμα της εν λόγω εκκρεμούς διαδικασίας επί της προθεσμίας παραγραφής την οποία πρέπει να τηρήσει η Επιτροπή για να επιβάλει πρόστιμο στην HSBC.
Το 2016 η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η HSBC είχε παραβεί το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ), έχοντας μετάσχει, από τις 12 Φεβρουαρίου έως τις 27 Μαρτίου 2007, σε ενιαία και διαρκή παράβαση με αντικείμενο τη στρέβλωση της κανονικής πορείας καθορισμού των τιμών στην αγορά των παραγώγων επιτοκίου σε ευρώ. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή επέβαλε αλληλεγγύως και εις ολόκληρον στις τρεις προαναφερθείσες οντότητες πρόστιμο ύψους 33606000 ευρώ (
2
).
Με την απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε σφάλματα στα οποία υπέπεσε η Επιτροπή σχετικά με την έκταση της παράβασης που καταλογίζεται στην HSBC με την απόφαση του 2016, ενώ συγχρόνως υπογράμμισε ότι τα σφάλματα αυτά δεν ασκούν μεν επιρροή στη νομιμότητα του άρθρου 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης του 2016, δεδομένου ότι το περιλαμβανόμενο σε αυτό συμπέρασμα εξακολουθεί να είναι δικαιολογημένο βάσει άλλων στοιχείων της απόφασης του 2016, πλην όμως πρέπει ενδεχομένως να ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο της εκτίμησης του αναλογικού χαρακτήρα του προστίμου (
3
).
Επιπροσθέτως, το Γενικό Δικαστήριο, εκτιμώντας ότι η εν λόγω απόφαση του 2016 ενείχε εσφαλμένη αιτιολογία, την ακύρωσε κατά το μέρος που επέβαλε στην HSBC πρόστιμο 33606000 ευρώ. Τόσο η Επιτροπή όσο και η HSBC άσκησαν ενώπιον του Δικαστηρίου αναίρεση κατά της ως άνω απόφασης.
Εντούτοις, με έγγραφο της 8ης Μαΐου 2020, το αρμόδιο για τον ανταγωνισμό μέλος της Επιτροπής κοινοποίησε στην HSBC την πρόθεσή του να προτείνει στο Σώμα των Επιτρόπων την έκδοση νέας απόφασης με σκοπό την επανόρθωση της κατάστασης που προέκυψε από την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 24ης Σεπτεμβρίου 2019.
Συνακόλουθα, με τροποποιητική απόφαση που εξέδωσε το 2021, η Επιτροπή μείωσε το πρόστιμο που είχε επιβληθεί στην HSBC με την απόφαση του 2016 σε 31739000 ευρώ και συμπλήρωσε την αιτιολογία που περιλαμβανόταν στην απόφαση αυτή, η οποία είχε κριθεί ανεπαρκής από το Γενικό Δικαστήριο. Περίπου ένα μήνα μετά την έκδοση της εν λόγω τροποποιητικής απόφασης, η Επιτροπή παραιτήθηκε από την αίτηση αναιρέσεως που είχε ασκήσει κατά της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου της 24ης Σεπτεμβρίου 2019.
Η HSBC άσκησε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προσφυγή με αίτημα την ακύρωση της τροποποιητικής απόφασης του 2021 και, ως εκ τούτου, την ακύρωση του προστίμου που επιβλήθηκε με την απόφαση του 2016, όπως τροποποιήθηκε. Επικουρικώς, ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο να ασκήσει την πλήρη δικαιοδοσία του προκειμένου να μειώσει ουσιωδώς το πρόστιμο που επιβλήθηκε με την τροποποιητική απόφαση του 2021.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Προς στήριξη της προσφυγής ακυρώσεως, η HSBC προσάπτει, μεταξύ άλλων, στην Επιτροπή ότι εξέδωσε την τροποποιητική απόφαση του 2021 μετά την παρέλευση της μέγιστης δεκαετούς προθεσμίας παραγραφής που προβλέπει το άρθρο 25, παράγραφος 5, του κανονισμού 1/2003 (
4
) για την επιβολή προστίμου ως προς την παράβαση που διαπιστώθηκε με την απόφαση του 2016.
Επί του ζητήματος αυτού, η HSBC υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι η αναίρεση που άσκησε η Επιτροπή κατά της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου της 24ης Σεπτεμβρίου 2019 δεν είχε ως αποτέλεσμα την αναστολή της δεκαετούς προθεσμίας παραγραφής, δεδομένου ότι, ήδη κατά την άσκηση της ως άνω αναιρέσεως, η Επιτροπή είχε την πρόθεση να εκδώσει την τροποποιητική απόφαση του 2021 χωρίς να αναμείνει την έκβαση της αναιρετικής διαδικασίας. Επιπλέον, κατά τις προσφεύγουσες, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η αναίρεση που άσκησε η Επιτροπή είχε αναστείλει την προθεσμία παραγραφής, η εν λόγω αναστολή έληξε, εν πάση περιπτώσει, όταν το αρμόδιο για τον ανταγωνισμό μέλος της Επιτροπής κοινοποίησε στην HSBC την πρόθεσή του να προτείνει στο Σώμα των Επιτρόπων την έκδοση νέας απόφασης προς την HSBC και τούτο διότι η Επιτροπή απώλεσε το συμφέρον της για την έκβαση της αιτήσεως αναιρέσεως που άσκησε.
Αφού διευκρίνισε ότι, κατά την ημερομηνία ασκήσεως της αναιρέσεως από την Επιτροπή, η προθεσμία παραγραφής για την επιβολή προστίμου στην HSBC ως προς την παράβαση που διαπιστώθηκε με την απόφαση του 2016 δεν είχε ακόμη εκπνεύσει, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με το άρθρο 25, παράγραφος 6, του κανονισμού 1/2003, η παραγραφή για την επιβολή προστίμων αναστέλλεται για όσο χρόνο η απόφαση της Επιτροπής με την οποία διαπιστώνεται η παράβαση και επιβάλλεται πρόστιμο αποτελεί αντικείμενο διαδικασίας που εκκρεμεί ενώπιον ενός από τα δικαιοδοτικά όργανα της Ένωσης. Δυνάμει της παραγράφου 5 του ίδιου άρθρου, η μέγιστη δεκαετής προθεσμία παραγραφής παρατείνεται κατά χρονικό διάστημα ίσο με το χρόνο αναστολής της παραγραφής κατά τα προβλεπόμενα στην παράγραφο 6.
Αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η HSBC, το άρθρο 25, παράγραφος 6, του κανονισμού 1/2003 δεν εξαρτά το ανασταλτικό αποτέλεσμα των εκκρεμών δικαστικών διαδικασιών από καμία υποκειμενική προϋπόθεση, όπως είναι ο «σκοπός» που επιδιώκεται με την άσκηση του ενδίκου βοηθήματος ή μέσου ή η «πρόθεση» του διαδίκου που το άσκησε.
Ειδικότερα, η διάταξη αυτή προστατεύει την Επιτροπή έναντι του αποτελέσματος της παραγραφής σε καταστάσεις στις οποίες το θεσμικό αυτό όργανο «κωλύεται» να ενεργήσει, καθόσον πρέπει να αναμείνει την απόφαση του δικαστή της Ένωσης, στο πλαίσιο διαδικασιών των οποίων δεν ελέγχει τη διεξαγωγή, προτού πληροφορηθεί αν η προσβαλλόμενη πράξη είναι ή όχι παράνομη. Ως εκ τούτου, η έννοια του «κωλύματος» αφορά αντικειμενική περίσταση σχετική με την ίδια την ύπαρξη εκκρεμούς δικαστικής διαδικασίας λόγω της οποίας εξακολουθεί να υφίσταται αβεβαιότητα ως προς τη νομιμότητα της αποφάσεως της Επιτροπής.
Υπό το πρίσμα των ως άνω διευκρινίσεων, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, ενόσω εκκρεμούσε η διαδικασία επί της αναιρέσεως που άσκησε η Επιτροπή, υφίστατο αβεβαιότητα ως προς τη νομιμότητα της απόφασης του 2016, στο μέτρο που η απόφαση αυτή επέβαλλε στην HSBC πρόστιμο ύψους 33606000 ευρώ. Συνεπώς, η παραγραφή για την επιβολή νέου προστίμου στην HSBC ως προς την παράβαση που διαπιστώθηκε με την απόφαση του 2016 είχε ανασταλεί μέχρις ότου το Δικαστήριο εκδώσει απόφαση που να περατώνει την εν λόγω αναιρετική διαδικασία, τούτο δε ανεξαρτήτως των ενεργειών στις οποίες προέβη η Επιτροπή ενόψει της έκδοσης της απόφασης του 2021.
Στο πλαίσιο αυτό, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει επίσης το επιχείρημα της HSBC ότι η Επιτροπή δεν έχει συμφέρον να ασκήσει αναίρεση ή να εμμείνει στην αναίρεση που άσκησε κατά της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου της 24ης Σεπτεμβρίου 2019.
Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο διευκρινίζει ότι, μολονότι η έλλειψη εννόμου συμφέροντος κατά τον χρόνο ασκήσεως της αναιρέσεως, αν θεωρηθεί αποδεδειγμένη, θα μπορούσε να οδηγήσει στην απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως ως απαράδεκτης και μολονότι η απώλεια εννόμου συμφέροντος κατά τη διάρκεια της δίκης θα μπορούσε να οδηγήσει τον δικαστή της Ένωσης να καταργήσει τη δίκη, εντούτοις ακριβώς το γεγονός ότι ένα ένδικο βοήθημα ή μέσο εκκρεμεί ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου ή του Δικαστηρίου είναι εκείνο που δικαιολογεί την αναστολή της παραγραφής, και όχι οι κρίσεις στις οποίες καταλήγουν τα δικαιοδοτικά αυτά όργανα με την απόφασή τους η οποία περατώνει τη διαδικασία.
Εν πάση περιπτώσει, το γεγονός και μόνον ότι η Επιτροπή προέβη σε ενέργειες για την έκδοση νέας απόφασης κατόπιν της έκδοσης της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου της 24ης Σεπτεμβρίου 2019 δεν αποδεικνύει ότι απώλεσε κάθε συμφέρον για τη διαπίστωση της νομιμότητας της απόφασης του 2016, δεδομένου ότι το συμφέρον αυτό εξακολουθεί να υφίσταται μέχρι την έκδοση της απόφασης του Δικαστηρίου που περατώνει τη δίκη ή, τουλάχιστον, μέχρι την έκδοση της νέας απόφασης της Επιτροπής. Το γεγονός ότι, μετά την έκδοση της τροποποιητικής απόφασης του 2021, η Επιτροπή παραιτήθηκε από την αίτηση αναιρέσεως ουδόλως μεταβάλλει το ως άνω συμπέρασμα.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, το Γενικό Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το δικαίωμα της Επιτροπής για την επιβολή κυρώσεων ως προς την παράβαση που διαπιστώθηκε με την απόφαση του 2016 δεν είχε παραγραφεί κατά την ημερομηνία έκδοσης της τροποποιητικής απόφασης του 2021. Εν συνεχεία, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει το σύνολο των λοιπών λόγων που προέβαλε η HSBC προς στήριξη του αιτήματος ακυρώσεως της τροποποιητικής απόφασης του 2021, καθώς και τα αιτήματα της HSBC σχετικά με τη μείωση του προστίμου που επιβλήθηκε με την απόφαση αυτή και, ως εκ τούτου, απορρίπτει την προσφυγή στο σύνολό της.
(
1
)	Απόφαση C(2021) 4600 final της Επιτροπής, της 28ης Ιουνίου 2021, με την οποία τροποποιήθηκε η απόφαση C(2016) 8530 final της Επιτροπής, της 7ης Δεκεμβρίου 2016, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 της ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της συμφωνίας ΕΟΧ [Υπόθεση AT.39914 - Παράγωγα επιτοκίου σε ευρώ (EIRD)] (στο εξής: τροποποιητική απόφαση του 2021).
(
2
)	Απόφαση C(2016) 8530 final της Επιτροπής, της 7ης Δεκεμβρίου 2016, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ [Υπόθεση AT.39914 – Παράγωγα επιτοκίου σε ευρώ (EIRD)] (στο εξής: απόφαση του 2016).
(
3
)	Απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑105/17, EU:T:2019:675).
(
4
)	Κανονισμός (ΕΚ) 1/2003 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002 για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα [101 και 102 ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2003, L 1, σ. 1).