62020CJ0433
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
z dnia 24 marca 2022 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Harmonizacja niektórych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym – Dyrektywa 2001/29/WE – Artykuł 2 – Zwielokrotnianie – Artykuł 5 ust. 2 lit. b) – Wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny – Pojęcie „dowolnego nośnika” – Serwery należące do osób trzecich udostępnione osobom fizycznym na użytek prywatny – Godziwa rekompensata – Regulacja krajowa nienakładająca opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny na dostawców usług chmury obliczeniowej
W sprawie C‑433/20
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Oberlandesgericht Wien (wyższy sąd krajowy w Wiedniu, Austria) postanowieniem z dnia 7 września 2020 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 15 września 2020 r., w postępowaniu:
Austro‑Mechana Gesellschaft zur Wahrnehmung mechanisch‑musikalischer Urheberrechte Gesellschaft mbH
przeciwko
Strato AG,
TRYBUNAŁ (druga izba),
w składzie: A. Arabadjiev, prezes pierwszej izby, pełniący obowiązki prezesa drugiej izby, I. Ziemele (sprawozdawczyni), T. von Danwitz, P.G. Xuereb i A. Kumin, sędziowie,
rzecznik generalny: G. Hogan,
sekretarz: V. Giacobbo, administratorka,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 7 lipca 2021 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Austro‑Mechana Gesellschaft zur Wahrnehmung mechanisch‑musikalischer Urheberrechte Gesellschaft mbH – M. Walter, Rechtsanwalt,
–
w imieniu Strato AG – A. Anderl i B. Heinzl, Rechtsanwälte,
–
w imieniu rządu austriackiego – J. Schmoll, G. Kunnert oraz M. Reiter, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu duńskiego – M. Wolff, V. Jørgensen oraz J. Nymann‑Lindegren, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu francuskiego – E. de Moustier, A. Daniel oraz A.‑L. Desjonquères, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu niderlandzkiego – M.K. Bulterman oraz J. Langer, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – T. Scharf, G. von Rintelen oraz J. Samnadda, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 23 września 2021 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. 2001, L 167, s. 10).
2
Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi Austro‑Mechana Gesellschaft zur Wahrnehmung mechanisch‑musikalischer Urheberrechte Gesellschaft mbH (zwaną dalej „Austro‑Mechaną”) a dostawcą usług przechowywania danych w chmurze (cloud) Strato AG, w przedmiocie wynagrodzenia należnego od Strato AG z tytułu prawa autorskiego za świadczenie tej usługi.
Ramy prawne
Prawo Unii
3
Motywy 2, 5, 21, 31, 35 i 38 dyrektywy 2001/29 mają następujące brzmienie:
„(2)
Rada Europejska na spotkaniu na Korfu w dniach 24–25 czerwca 1994 r. podkreśliła konieczność stworzenia ogólnych i elastycznych ram prawnych na poziomie Wspólnoty dla wspierania rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Europie. Zakłada to między innymi istnienie rynku wewnętrznego dla nowych produktów i usług. Został[y] już przyjęt[e] lub są w drodze przyjęcia ważne przepisy prawa wspólnotowego zmierzające do zapewnienia takich ram regulacyjnych. Prawo autorskie i prawa pokrewne odgrywają w tym kontekście istotną rolę, ponieważ chronią one i wspierają doskonalenie i sprzedaż nowych produktów i usług, jak również tworzenie i wykorzystanie ich twórczej treści.
[…]
(5)
Rozwój technologiczny zwiększył i zróżnicował wskaźniki kreatywności, produkcji i eksploatacji. O ile ochrona własności intelektualnej nie wymaga żadnej nowej koncepcji, to [o tyle] obecne prawo w zakresie praw autorskich i pokrewnych będzie należało dostosować i uzupełnić, aby należycie uwzględnione były takie realia ekonomiczne, jak pojawienie się nowych form eksploatacji.
[…]
(21)
Niniejsza dyrektywa powinna określić zakres czynności objętych prawem do zwielokrotnienia utworu, w odniesieniu do różnych beneficjentów. Należy to określić zgodnie z acquis communautaire. W celu zapewnienia bezpieczeństwa prawnego w obrębie rynku wewnętrznego w sposób szeroki należy określić definicje tych czynności.
[…]
(31)
Należy zabezpieczyć właściwą równowagę praw i interesów między różnymi kategoriami podmiotów praw autorskich, jak również między nimi a użytkownikami przedmiotów objętych ochroną. Istniejące wyjątki i ograniczenia praw, takie jakie przewidziane zostały przez państwa członkowskie, należy ponownie rozpatrzyć z uwzględnieniem nowego środowiska elektronicznego. Istniejące różnice w wyjątkach i ograniczeniach wobec niektórych zastrzeżonych czynności mają bezpośredni negatywny wpływ na funkcjonowanie rynku wewnętrznego w dziedzinie praw autorskich i pokrewnych. Różnice te mogłyby się uwidocznić wraz z dalszym rozwojem korzystania z utworów w działalności transgranicznej i działalności prowadzonej pomiędzy granicami. Dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego wyjątki te i ograniczenia należy określić w bardziej jednolity sposób. Stopień harmonizacji tych wyjątków powinien być oparty na ich wpływie na prawidłowe funkcjonowanie rynku wewnętrznego.
[…]
(35)
W niektórych przypadkach dotyczących wyjątków lub ograniczeń podmioty praw autorskich powinny otrzymać godziwą rekompensatę jako wynagrodzenie za korzystanie z ich utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną. Przy określaniu formy, szczegółowych warunków i ewentualnej wysokości takiej godziwej rekompensaty należy uwzględnić okoliczności każdego przypadku. Przy ocenie tych okoliczności pomocnym kryterium byłaby potencjalna szkoda poniesiona przez podmiot praw autorskich w wyniku danej czynności. W przypadku gdy podmiot praw autorskich przyjął już zapłatę w innej formie, na przykład jako strona opłaty licencyjnej, specjalna lub oddzielna zapłata może nie być należna. Wysokość godziwej rekompensaty musi uwzględniać stopień wykorzystania zabezpieczeń technicznych przewidzianych w niniejszej dyrektywie. W niektórych przypadkach, gdy szkoda poniesiona przez podmiot praw autorskich jest niewielka, może nie powstać żadne zobowiązanie do zapłaty.
[…]
(38)
Państwa członkowskie powinny być upoważnione do uwzględnienia, za godziwą rekompensatą, wyjątku lub ograniczenia wobec prawa do zwielokrotniania dla niektórych rodzajów zwielokrotniania produktów dźwiękowych, wizualnych i audiowizualnych przeznaczonych do użytku prywatnego. Może to zawierać [oznaczać] wprowadzenie lub utrzymanie systemów wynagradzania, których celem jest wynagrodzenie podmiotom praw autorskich poniesionej przez nie szkody. Pomimo tego, że różnice istniejące między tymi systemami wynagradzania przeszkadzają w prawidłowym funkcjonowaniu rynku wewnętrznego, nie powinny one, w odniesieniu do prywatnego zwielokrotniania na nośniku analogowym, mieć znaczącego wpływu na rozwój społeczeństwa informacyjnego. Prywatne cyfrowe kopiowanie może być bardziej rozpowszechnione i mieć większe znaczenie z ekonomicznego punktu widzenia. Należy więc odpowiednio uwzględnić różnice między prywatnym cyfrowym i analogowym kopiowaniem oraz dokonać odpowiednich rozróżnień pomiędzy ich pewnymi aspektami”.
4
Artykuł 2 dyrektywy 2001/29, zatytułowany „Prawo do zwielokrotniania utworu”, stanowi:
„Państwa członkowskie przewidują wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania bezpośredniego lub pośredniego, tymczasowego lub stałego zwielokrotniania utworu, przy wykorzystaniu wszelkich środków i w jakiejkolwiek formie, w całości lub częściowo:
a)
dla autorów – w odniesieniu do ich utworów;
b)
dla artystów wykonawców – w odniesieniu do utrwaleń ich przedstawień;
c)
dla producentów fonogramów – w odniesieniu do ich fonogramów;
d)
dla producentów pierwszych utrwaleń filmów – w odniesieniu do oryginału i kopii ich filmów;
e)
dla organizacji radiowych i telewizyjnych – w odniesieniu do utrwaleń ich programów, niezależnie od tego, czy te programy transmitowane są przewodowo lub [czy] bezprzewodowo, włączając drogę kablową lub satelitarną”.
5
Artykuł 3 ust. 1 tej dyrektywy stanowi:
„Państwa członkowskie powinny zapewnić autorom wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania na jakiekolwiek publiczne udostępnianie ich utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, włączając podawanie do publicznej wiadomości ich utworów w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie”.
6
Artykuł 5 omawianej dyrektywy, zatytułowany „Wyjątki i ograniczenia”, stanowi:
„1.   Tymczasowe czynności zwielokrotniania określone w art. 2, które mają charakter przejściowy lub dodatkowy, które stanowią integralną i podstawową część procesu technologicznego i których jedynym celem jest umożliwienie:
a)
transmisji w sieci wśród osób trzecich przez pośrednika,
lub
b)
legalnego korzystania
z utworu lub innego przedmiotu objętego ochroną, i które nie mają odrębnego znaczenia ekonomicznego, będą wyłączone z prawa do zwielokrotniania określonego w art. 2.
2.   Państwa członkowskie mogą przewidzieć wyjątki lub ograniczenia w odniesieniu do prawa do zwielokrotniania określonego w art. 2 w następujących przypadkach:
a)
w odniesieniu do zwielokrotniania na papierze lub podobnym nośniku przy użyciu dowolnej techniki fotograficznej lub innego procesu przynoszącego podobny skutek, z wyjątkiem partytur, pod warunkiem że podmioty praw autorskich otrzymają godziwą rekompensatę;
b)
w odniesieniu do zwielokrotniania na dowolnych nośnikach przez osobę fizyczną do prywatnego użytku i do celów ani [nie] bezpośrednio, ani [nie] pośrednio handlowych, pod warunkiem że podmioty praw autorskich otrzymają godziwą rekompensatę, uwzględniającą zastosowanie lub niezastosowanie środków technologicznych określonych w art. 6, w odniesieniu do danych utworów lub przedmiotów objętych ochroną”.
[…]”.
Prawo austriackie
7
Paragraf 42b Urheberrechtsgesetz (ustawy o prawie autorskim) z dnia 9 kwietnia 1936 r. (BGBl. 111/1936), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, stanowi:
„(1)   Jeżeli z charakteru utworu, który został nadany, udostępniony publicznie lub utrwalony na wyprodukowanym w celach komercyjnych nośniku nagrań wynika, że będzie wskutek utrwalenia na nośniku danych […] zwielokrotniany na użytek osobisty lub prywatny, twórca ma prawo do odpowiedniego wynagrodzenia (z tytułu nośników danych), jeżeli nośniki danych dowolnego rodzaju, które nadają się do takiego zwielokrotniania, zostają wprowadzone na rynek krajowy do celów handlowych.
[…]
(3)   Następujące osoby są zobowiązane do zapłaty wynagrodzenia:
1.
w odniesieniu do wynagrodzenia za nośniki i urządzenia rejestrujące – osoba, która z miejsca znajdującego się na terytorium krajowym lub za granicą w celach handlowych po raz pierwszy wprowadza do obrotu nośniki lub urządzenia służące do zwielokrotniania […]; jednakże osoba, która w okresie sześciu miesięcy nabywa nośniki zapisu o czasie zapisu nieprzekraczającym 10000 godzin lub która jest małym przedsiębiorcą, jest zwolniona z odpowiedzialności […]”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
8
Austro‑Mechana jest organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, która we własnym imieniu, ale powierniczo, w interesie i na rachunek podmiotów uprawnionych, wykonuje między innymi ustawowe prawa do wynagrodzenia należnego na mocy § 42b ust. 1 ustawy o prawie autorskim w brzmieniu mającym zastosowanie w sporze w postępowaniu głównym.
9
Austro‑Mechana wystąpiła do Handelsgericht Wien (sądu gospodarczego w Wiedniu, Austria) z powództwem o wystawienie faktury oraz o zapłatę wynagrodzenia z tytułu „wszelkiego rodzaju nośników danych” ze względu na to, że Strato świadczy na rzecz swych klientów biznesowych i prywatnych usługę znaną pod nazwą „HiDrive”, za pomocą której udostępnia im przestrzeń do przechowywania danych w chmurze obliczeniowej (cloud computing).
10
Strato zakwestionowała podniesione żądania, twierdząc, że z tytułu usług chmury obliczeniowej nie należy się żadne wynagrodzenie. Spółka ta utrzymywała, że uiściła już opłatę z tytułu praw autorskich w Niemczech, czyli w państwie członkowskim, w którym znajdują się jej serwery, ponieważ opłata ta została uwzględniona w cenie tych serwerów przez producenta lub importera serwerów. Dodała, ona że użytkownicy z siedzibą w Austrii uiścili już także opłatę za sporządzanie kopii na użytek prywatny (zwaną dalej „opłatą licencyjną za kopię na użytek prywatny”) od urządzeń końcowych potrzebnych do przesyłania treści do chmury.
11
Wyrokiem z dnia 25 lutego 2020 r. Handelsgericht Wien (sąd gospodarczy w Wiedniu) oddalił żądania Austro‑Mechany, orzekając, że Strato nie przekazuje swym klientom nośników danych, lecz świadczy na ich rzecz usługę przechowywania online.
12
Austro‑Mechana wniosła apelację od tego wyroku do Oberlandesgericht Wien (wyższego sądu krajowego w Wiedniu, Austria), który zauważył, powołując się na wyrok z dnia 29 listopada 2017 r., VCAST (C‑265/16, EU:C:2017:913), że kwestia, czy przechowywanie danych w chmurze obliczeniowej wchodzi w zakres art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, nie jest zupełnie jasna.
13
W tych okolicznościach Oberlandesgericht Wien (wyższy sąd krajowy w Wiedniu) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy pojęcie »na dowolnych nośnikach« zawarte w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy [2001/29] należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ono również serwery, które znajdują się w posiadaniu osób trzecich udostępniających osobom fizycznym (klientom) do prywatnego użytku (i do celów ani nie bezpośrednio, ani nie pośrednio handlowych) na tych serwerach przestrzeń do przechowywania danych, którą klienci ci wykorzystują do zwielokrotniania poprzez zapisywanie (»cloud computing«)?
2)
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej: czy przepis przywołany w pytaniu pierwszym należy interpretować w ten sposób, że ma on zastosowanie do uregulowania krajowego, zgodnie z którym autor ma prawo do odpowiedniego wynagrodzenia (wynagrodzenia z tytułu nośników danych),
–
jeżeli z charakteru utworu (nadawanego przez radio lub publicznie udostępnionego albo utrwalonego na wyprodukowanym do celów handlowych nośniku danych) wynika, że będzie wskutek utrwalenia na »nośniku danych dowolnego rodzaju, który nadaje się do takiego zwielokrotniania i zostaje wprowadzony na rynek krajowy do celów handlowych«, zwielokrotniany na użytek osobisty lub prywatny,
–
oraz jeżeli wykorzystuje się przy tym metodę zapisu opisaną w pytaniu pierwszym?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
14
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 należy dokonywać w ten sposób, że wyrażenie „zwielokrotnianie na dowolnych nośnikach”, o którym mowa w tym przepisie, obejmuje sporządzanie do celów prywatnych kopii zapasowych utworów chronionych prawem autorskim na serwerze, na którym przestrzeń do przechowywania jest udostępniana użytkownikowi przez dostawcę usługi chmury obliczeniowej.
15
Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 państwa członkowskie mogą przewidzieć wyjątki lub ograniczenia w odniesieniu do prawa do zwielokrotniania określonego w art. 2 tej dyrektywy „w odniesieniu do zwielokrotniania na dowolnych nośnikach przez osobę fizyczną do prywatnego użytku i do celów ani [nie] bezpośrednio, ani [nie] pośrednio handlowych, pod warunkiem że podmioty praw autorskich otrzymają godziwą rekompensatę”.
16
Co się tyczy w pierwszej kolejności kwestii, czy sporządzanie kopii zapasowych w przestrzeni przechowywania danych w chmurze stanowi „zwielokrotnianie” w rozumieniu art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, trzeba zauważyć, że pojęcie „zwielokrotniania” należy rozumieć szeroko, zarówno w świetle wymogu wyrażonego w motywie 21 tej dyrektywy, aby czynności objęte prawem do zwielokrotniania były definiowane szeroko w celu zapewnienia pewności prawa w obrębie rynku wewnętrznego, jak i w świetle brzmienia art. 2 tej dyrektywy, który używa sformułowań takich jak „bezpośrednio lub pośrednio”, „tymczasowo lub stale”, „wszelkich środków” i „w jakiejkolwiek formie”. Ponadto zakres takiej ochrony czynności objętych prawem do zwielokrotniania wynika również z podstawowego celu tej dyrektywy, jakim jest ustanowienie wysokiego poziomu ochrony na korzyść w szczególności autorów (zob. podobnie wyrok z dnia 16 lipca 2009 r., Infopaq International, C‑5/08, EU:C:2009:465, pkt 40–43).
17
W niniejszym przypadku należy stwierdzić, że przesyłanie (upload) utworu z podłączonego terminala użytkownika do przestrzeni przechowywania danych w chmurze, udostępnionej temu użytkownikowi w ramach usługi chmury obliczeniowej obejmuje zwielokrotnienie tego utworu, ponieważ usługa ta polega w szczególności na przechowywaniu w chmurze kopii tego utworu. Ponadto mogą być również dokonywane inne zwielokrotnienia tego utworu, w szczególności gdy użytkownik uzyskuje dostęp do chmury za pomocą podłączonego terminala w celu pobrania (download) na ten terminal utworu zapisanego wcześniej w chmurze.
18
Wynika z tego, że sporządzenie kopii zapasowej utworu w przestrzeni przechowywania udostępnionej użytkownikowi w ramach usługi chmury obliczeniowej stanowi zwielokrotnienie tego utworu w rozumieniu art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29.
19
W drugiej kolejności, w odniesieniu do kwestii, czy pojęcie „dowolnych nośników”, o którym mowa w tym przepisie, obejmuje serwer, na którym przestrzeń do przechowywania jest udostępniana użytkownikowi przez dostawcę usługi chmury obliczeniowej w celu sporządzania kopii zapasowych utworów chronionych prawem autorskim, należy zauważyć, że pojęcie to nie jest zdefiniowane w tej dyrektywie, która nie zawiera odesłania do prawa państw członkowskich w celu zdefiniowania jego zakresu.
20
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału z wymogu jednolitego stosowania prawa Unii wynika, że jeżeli przepis prawa Unii nie zawiera odesłania do prawa państw członkowskich w odniesieniu do konkretnego pojęcia, pojęciu temu należy nadać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię, którą należy ustalić, uwzględniając nie tylko brzmienie danego przepisu, lecz także jego kontekst oraz cel zamierzony w ramach uregulowań, których część ów przepis stanowi (wyrok z dnia 8 marca 2018 r., DOCERAM, C‑395/16, EU:C:2018:172, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo).
21
Po pierwsze, należy zauważyć, że wyrażenie „dowolny nośnik” odnosi się – ze względu na swe szerokie rozumienie – do wszystkich nośników, na których chroniony utwór może być zwielokrotniony, w tym serwerów takich jak używane w ramach chmury obliczeniowej.
22
Ponieważ brzmienie art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 w żaden sposób nie precyzuje właściwości narzędzi, z których lub za pomocą których sporządzane są kopie na użytek prywatny, należy stwierdzić, że prawodawca Unii przyjął, iż nie są one istotne z punktu widzenia celu, którego realizacji służy jego dzieło częściowej harmonizacji (zob. podobnie wyrok z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 86, 88).
23
W tym względzie nie jest zatem decydująca okoliczność, że przestrzeń do przechowywania jest udostępniana użytkownikowi na serwerze należącym do osoby trzeciej (zob. podobnie wyrok z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 89). Z powyższego wynika, że art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 może również mieć zastosowanie do zwielokrotniania dokonywanego przez osobę fizyczną za pomocą narzędzia należącego do osoby trzeciej.
24
Po drugie, ta szeroka wykładnia pojęcia „dowolnego nośnika” znajduje potwierdzenie w kontekście, w jaki wpisuje się ten przepis, a w szczególności w porównaniu sformułowania wyjątku przewidzianego w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, który w żaden sposób nie precyzuje właściwości narzędzi, z których lub za pomocą których sporządzane są kopie na użytek prywatny, ze sformułowaniem wyjątku od prawa do zwielokrotniania przewidzianym w art. 5 ust. 2 lit. a) omawianej dyrektywy. Podczas gdy ten ostatni ma zastosowanie do „zwielokrotniania na papierze lub podobnym nośniku”, wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny ma zastosowanie do „zwielokrotniania na dowolnych nośnikach” (zob. podobnie wyroki: z dnia 27 czerwca 2013 r., VG Wort i in., od C‑457/11 do C‑460/11, EU:C:2013:426, pkt 65; a także z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 85, 86).
25
Po trzecie, co się tyczy celów rozpatrywanego uregulowania, z motywów 2 i 5 dyrektywy 2001/29 wynika, że zmierza ona do stworzenia ogólnych i elastycznych ram prawnych na poziomie Unii dla wspierania rozwoju społeczeństwa informacyjnego oraz dostosowania i uzupełnienia aktualnych regulacji w dziedzinie prawa autorskiego i praw pokrewnych, aby uwzględnić rozwój technologiczny, który ujawnił nowe formy eksploatacji chronionych utworów (wyrok z dnia 19 grudnia 2019 r., Nederlands Uitgeversverbond i Groep Algemene Uitgevers, C‑263/18, EU:C:2019:1111, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo).
26
W tym względzie Trybunał podkreślił już w odniesieniu do obowiązkowego wyjątku, o którym mowa w art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/29, że wyłączenie przewidziane w tym przepisie powinno umożliwiać i zapewniać rozwój nowych technologii oraz zabezpieczać właściwą równowagę praw i interesów między z jednej strony podmiotami praw autorskich, a z drugiej strony użytkownikami utworów objętych ochroną, którzy pragną korzystać z tych nowych technologii (wyrok z dnia 5 czerwca 2014 r., Public Relations Consultants Association, C‑360/13, EU:C:2014:1195, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo).
27
Taką wykładnię, która wpisuje się w poszanowanie zasady neutralności technologicznej, zgodnie z którą prawo powinno określać prawa i obowiązki osób w sposób ogólny, aby nie uprzywilejowywać korzystania z jednej technologii ze szkodą dla innej (zob. podobnie wyrok z dnia 15 kwietnia 2021 r., Eutelsat, C‑515/19, EU:C:2021:273, pkt 48), należy uwzględnić również w świetle fakultatywnego wyjątku, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 36 opinii.
28
Realizacja przypomnianego w pkt 25 niniejszego wyroku celu, wynikającego z motywu 5 dyrektywy 2001/29 i polegającego na uniknięciu sytuacji, w której ochrona prawa autorskiego w Unii stałaby się przestarzała lub nieaktualna ze względu na rozwój technologiczny i pojawienie się nowych form eksploatacji treści chronionych prawem autorskim, byłaby zagrożona, gdyby wyjątki i ograniczenia ochrony prawa autorskiego, które zgodnie z motywem 31 tej dyrektywy zostały przyjęte w świetle nowego środowiska elektronicznego, interpretowano w taki sposób, że skutkowałyby one wykluczeniem podobnego uwzględnienia rozwoju technologicznego, a w szczególności pojawienia się mediów cyfrowych i usług chmury obliczeniowej.
29
W tych okolicznościach, z funkcjonalnego punktu widzenia, nie należy dokonywać rozróżnienia, do celów stosowania art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, czy zwielokrotnianie chronionego utworu dokonywane jest na serwerze, na którym przestrzeń przechowywania jest udostępniana użytkownikowi przez dostawcę usługi chmury obliczeniowej, czy też takie zwielokrotnienie jest dokonywane na fizycznym nośniku należącym do tego użytkownika.
30
W związku z tym należy przyjąć, że pojęcie „dowolnego nośnika”, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, obejmuje serwer, na którym przestrzeń do przechowywania jest udostępniana użytkownikowi przez dostawcę usługi chmury obliczeniowej.
31
Wniosku tego nie podważa argument Komisji Europejskiej, zgodnie z którym tworzenie kopii zapasowej w chmurze nie jest odizolowane od ewentualnych czynności komunikacyjnych, a tym samym taka czynność, na podstawie orzecznictwa wynikającego z wyroków z dnia 29 listopada 2017 r., VCAST (C‑265/16, EU:C:2017:913) i z dnia 19 grudnia 2019 r., Nederlands Uitgeversverbond i Groep Algemene Uitgevers (C‑263/18, EU:C:2019:1111), powinna być objęta zakresem art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29. Sprawa w postępowaniu głównym różni się bowiem od spraw, w których zapadły wyroki przywoływane przez Komisję. Sprawa, w której zapadł wyrok z dnia 29 listopada 2017 r., VCAST (C‑265/16, EU:C:2017:913), dotyczyła usługi mającej podwójną funkcję, a mianowicie nie tylko zwielokrotniania w chmurze, lecz również, równocześnie lub prawie równocześnie, publicznego udostępniania. Natomiast sprawa, w której zapadł wyrok z dnia 19 grudnia 2019 r., Nederlands Uitgeversverbond i Groep Algemene Uitgevers (C‑263/18, EU:C:2019:1111), dotyczyła świadczenia przez pewien klub usług online polegających na organizacji wirtualnego rynku „używanych” książek elektronicznych, w ramach którego utwory chronione były udostępniane każdej osobie, która zarejestrowała się na stronie internetowej tego klubu, a osoba ta mogła mieć do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie, ponieważ taką usługę należy zakwalifikować jako publiczne udostępnianie w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy.
32
W każdym wypadku każde udostępnianie polegające na dzieleniu się utworem przez użytkownika usługi przechowywania w chmurze stanowi czynność eksploatacji odrębną od czynności zwielokrotniania, o której mowa w art. 2 lit. a) dyrektywy 2001/29, która może wchodzić w zakres art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, jeżeli spełnione są przesłanki zastosowania tego przepisu.
33
W świetle powyższych rozważań odpowiedź na pytanie pierwsze brzmi: wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 należy dokonywać w ten sposób, że zawarte w tym przepisie wyrażenie „zwielokrotnianie na dowolnych nośnikach” obejmuje sporządzanie do celów prywatnych zapasowych kopii utworów chronionych prawem autorskim na serwerze, na którym przestrzeń do przechowywania jest udostępniana użytkownikowi przez dostawcę usługi chmury obliczeniowej.
W przedmiocie pytania drugiego
34
Na wstępie należy zauważyć, że o ile z brzmienia pytania drugiego wynika, że dotyczy ono formalnie kwestii, czy art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 „ma zastosowanie” do uregulowania krajowego takiego jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, o tyle trzeba stwierdzić, w świetle uzasadnienia wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, że sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy przepis ten stoi na przeszkodzie temu, by uregulowanie wprowadzające w życie wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny, o którym mowa w tym przepisie, nie nakładało na dostawców usługi przechowywania danych w chmurze obliczeniowej obowiązku zapłaty godziwej rekompensaty.
35
W związku z tym poprzez pytanie drugie sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 należy dokonywać w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu transponującemu wyjątek przewidziany w tym przepisie, który nie nakłada na dostawców usług przechowywania w chmurze obliczeniowej obowiązku zapłaty godziwej rekompensaty z tytułu tworzenia bez zezwolenia kopii zapasowych utworów chronionych prawem autorskim przez osoby fizyczne, które korzystają z tych usług do prywatnego użytku i do celów ani nie bezpośrednio, ani nie pośrednio handlowych.
36
W pkt 15 niniejszego wyroku przypomniano, że zgodnie z art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 państwa członkowskie mogą przewidzieć wyjątki lub ograniczenia w odniesieniu do wyłącznego prawa do zwielokrotniania określonego w art. 2 tej dyrektywy w przypadku zwielokrotniania na dowolnych nośnikach przez osoby fizyczne do prywatnego użytku i do celów ani nie bezpośrednio, ani nie pośrednio handlowych, pod warunkiem że podmioty tego wyłącznego prawa otrzymają godziwą rekompensatę z uwzględnieniem środków technologicznych, o których mowa w art. 6 tej dyrektywy.
37
Jak wynika z motywów 35 i 38 dyrektywy 2001/29, art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 wyraża wolę prawodawcy Unii, aby ustanowić szczególny system rekompensaty, którego wdrożenie wynika z zaistnienia szkody poniesionej przez podmioty praw autorskich, rodzącej co do zasady obowiązek zapłaty wynagrodzenia na rzecz tych podmiotów (wyrok z dnia 22 września 2016 r., Microsoft Mobile Sales International i in., C‑110/15, EU:C:2016:717, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo).
38
Z powyższego wynika, że kiedy państwa członkowskie decydują się na wprowadzenie do swojego prawa krajowego przewidzianego we wspomnianym przepisie wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny, są one zobowiązane w szczególności do przewidzenia zapłaty godziwej rekompensaty na rzecz podmiotów praw autorskich (wyrok z dnia 9 czerwca 2016 r., EGEDA i in., C‑470/14, EU:C:2016:418, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo). Jak bowiem wynika z orzecznictwa Trybunału, państwo członkowskie, które wprowadziło taki wyjątek do swego prawa krajowego, ma w tym względzie obowiązek osiągnięcia rezultatu, w tym znaczeniu, że państwo to jest zobowiązane zapewnić w ramach swych kompetencji terytorialnych skuteczny pobór godziwej rekompensaty mającej na celu naprawienie szkody wyrządzonej podmiotom wyłącznie uprawnionym do zwielokrotniania w następstwie kopiowania chronionych utworów przez użytkowników końcowych mających miejsce zamieszkania na terytorium tego państwa (zob. podobnie wyrok z dnia 21 kwietnia 2016 r., Austro‑Mechana, C‑572/14, EU:C:2016:286, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo).
39
Sporządzenie kopii przez osobę fizyczną działającą prywatnie bez zwrócenia się o uprzednią zgodę podmiotu wyłącznego prawa do zwielokrotniania utworu chronionego należy bowiem zakwalifikować jako czynność mogącą wyrządzić szkodę owemu podmiotowi (zob. podobnie wyroki: z dnia 16 czerwca 2011 r., Stichting de Thuiskopie, C‑462/09, EU:C:2011:397, pkt 26; z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo).
40
Tym samym, w zakresie, w jakim, po pierwsze, jak wynika z odpowiedzi na pytanie pierwsze, wyrażenie „zwielokrotnianie na dowolnych nośnikach”, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, obejmuje sporządzanie do celów prywatnych zapasowych kopii utworów chronionych prawem autorskim na serwerze, na którym przestrzeń do przechowywania jest udostępniana użytkownikowi przez dostawcę usługi chmury obliczeniowej, a po drugie, rozpatrywanego zwielokrotniania dokonuje osoba fizyczna do prywatnego użytku i do celów ani nie bezpośrednio, ani nie pośrednio handlowych, czego ustalenie jest zadaniem sądu odsyłającego, należy stwierdzić, że państwa członkowskie, które wdrażają określony w tym przepisie wyjątek, są zobowiązane do ustanowienia systemu godziwej rekompensaty służącego wynagrodzeniu podmiotom praw autorskich szkody, zgodnie z omawianym przepisem.
41
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału w zakresie, w jakim przepisy dyrektywy 2001/29 nie precyzują poszczególnych elementów systemu godziwej rekompensaty, państwa członkowskie dysponują szerokim zakresem uznania przy ich nakreśleniu. Do państw członkowskich należy w szczególności wskazanie kręgu osób, które powinny uiścić tę rekompensatę, oraz ustalenie formy, szczegółowych warunków i wysokości rzeczonej rekompensaty (wyroki: z dnia 21 kwietnia 2016 r., Austro‑Mechana, C‑572/14, EU:C:2016:286, pkt 18; z dnia 22 września 2016 r., Microsoft Mobile Sales International i in., C‑110/15, EU:C:2016:717, pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo).
42
Jak przypomina motyw 35 dyrektywy 2001/29, przy dokonywaniu tego ustalenia państwa członkowskie muszą uwzględniać okoliczności właściwe dla każdego przypadku (wyrok z dnia 11 lipca 2013 r., Amazon.com International Sales i in., C‑521/11, EU:C:2013:515, pkt 22).
43
Co się tyczy, w pierwszej kolejności, osoby zobowiązanej do zapłaty godziwej rekompensaty, Trybunał orzekł już, że co do zasady to na osobie sporządzającej kopię na swój użytek prywatny spoczywa obowiązek naprawienia związanej z tym zwielokrotnieniem szkody poprzez sfinansowanie rekompensaty, która zostanie uiszczona podmiotowi praw autorskich (wyroki: z dnia 21 października 2010 r., Padawan, C‑467/08, EU:C:2010:620, pkt 45; z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 22; a także z dnia 22 września 2016 r., Microsoft Mobile Sales International i in., C‑110/15, EU:C:2016:717, pkt 30). Tym samym, jeśli chodzi o oferowanie usług przechowywania w chmurze obliczeniowej, to zasadniczo do użytkownika tych usług należy finansowanie rekompensaty wypłacanej temu podmiotowi.
44
Trybunał orzekł jednak, że ze względu na praktyczne trudności w zidentyfikowaniu użytkowników prywatnych oraz w zobowiązaniu ich do wynagrodzenia podmiotom praw autorskich wyrządzanej im przez nich szkody oraz w związku z okolicznością, że szkoda, która może wynikać z każdego użytku prywatnego, rozpatrywanego indywidualnie, może okazać się niewielka i z tego względu może nie powstać żadne zobowiązanie do zapłaty, państwom członkowskim wolno ustanawiać, dla celów finansowania godziwej rekompensaty, opłatę licencyjną za kopię na użytek prywatny obciążającą nie zainteresowane osoby prywatne, lecz podmioty, które dysponują sprzętem, urządzeniami i nośnikami do zwielokrotniania cyfrowego i które z tego tytułu prawnie lub faktycznie udostępniają ten sprzęt osobom prywatnym lub świadczą tym osobom usługi zwielokrotniania. W ramach takiego systemu to na osobach dysponujących wspomnianym sprzętem ciąży obowiązek uiszczenia opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 października 2010 r., Padawan, C‑467/08, EU:C:2010:620, pkt 46; z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 23; a także z dnia 22 września 2016 r., Microsoft Mobile Sales International i in., C‑110/15, EU:C:2016:717, pkt 31).
45
W tym względzie Trybunał uściślił, że gdy wspomniany system umożliwia podmiotom zobowiązanym do zapłaty wliczenie kwoty opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny do ceny udostępnienia tego sprzętu, urządzeń i nośników do zwielokrotniania lub do ceny wyświadczonej usługi zwielokrotnienia, ciężar opłaty licencyjnej ponoszą ostatecznie użytkownicy prywatni płacący tę cenę, co jest zgodne ze wskazaną w motywie 31 dyrektywy 2001/29 „właściwą równowagą”, którą należy ustanowić między interesami podmiotów posiadających wyłączne prawo do zwielokrotniania a interesami użytkowników przedmiotów objętych ochroną (wyrok z dnia 22 września 2016 r., Microsoft Mobile Sales International i in., C‑110/15, EU:C:2016:717, pkt 33).
46
Wynika z tego, że w obecnym stanie rozwoju prawa Unii wprowadzenie systemu godziwej rekompensaty, w którym producent lub importer serwerów, za pomocą których usługi informatyczne w chmurze obliczeniowej są oferowane osobom prywatnym, jest zobowiązany do uiszczenia opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny – przy czym opłata ta jest przenoszona ekonomicznie na nabywcę takich serwerów – w połączeniu z ustanowieniem opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny na nośnikach wbudowanych w podłączonych urządzeniach, które umożliwiają tworzenie kopii chronionych przedmiotów w przestrzeni przechowywania w chmurze obliczeniowej, takich jak telefony komórkowe, komputery i tablety, mieści się w szerokim zakresie uznania przyznanym ustawodawcy krajowemu w celu określenia różnych elementów systemu godziwej rekompensaty, jak przypomniano w pkt 41 niniejszego wyroku
47
Zadaniem sądu krajowego jest jednak upewnienie się, zgodnie z orzecznictwem Trybunału, biorąc pod uwagę okoliczności właściwe systemowi krajowemu i ograniczenia określone w dyrektywie 2001/29, że wprowadzenie takiego systemu jest uzasadnione trudnościami praktycznymi związanymi z identyfikacją użytkowników końcowych tudzież innymi podobnymi trudnościami i że podmiotom zobowiązanym do uiszczenia opłaty przysługuje prawo do uzyskania zwrotu tej opłaty, jeżeli nie jest ona należna (zob. podobnie wyrok z dnia 22 września 2016 r., Microsoft Mobile Sales International i in., C‑110/15, EU:C:2016:717, pkt 34, 35 i przytoczone tam orzecznictwo).
48
W odniesieniu do świadczenia usług przechowywania w chmurze obliczeniowej należy stwierdzić, jak zasadniczo podniósł rząd duński, że takie trudności mogą wynikać z niematerialnego charakteru takich usług, które mogą być oferowane z państw członkowskich innych niż zainteresowane państwo członkowskie lub z państw trzecich, które obejmują zazwyczaj możliwość dowolnej zmiany przez użytkownika, w sposób ewolucyjny i dynamiczny, wielkości przestrzeni przechowywania, która może być wykorzystywana do tworzenia kopii prywatnych.
49
W drugiej kolejności, co się tyczy formy, szczegółowych zasad i poziomu godziwej rekompensaty, Trybunał orzekł już, że owa rekompensata, jak również system, na którym się ona opiera, i jej wysokość muszą być powiązane ze szkodą poniesioną przez podmioty praw autorskich w wyniku sporządzania kopii na użytek prywatny (wyroki: z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 21; z dnia 22 września 2016 r., Microsoft Mobile Sales International i in., C‑110/15, EU:C:2016:717, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).
50
Jakakolwiek godziwa rekompensata, która nie byłaby związana ze szkodą wyrządzoną podmiotom praw autorskich z uwagi na takie sporządzanie, byłaby bowiem niezgodna z wymogiem wskazanym w motywie 31 dyrektywy 2001/29, zgodnie z którym należy zachować właściwą równowagę między podmiotami praw autorskich a użytkownikami przedmiotów objętych ochroną (wyroki: z dnia 12 listopada 2015 r., Hewlett‑Packard Belgium (C‑572/13, EU:C:2015:750, pkt 86; z dnia 22 września 2016 r., Microsoft Mobile Sales International i in., C‑110/15, EU:C:2016:717, pkt 54).
51
W niniejszym przypadku, jak wskazano w pkt 17 niniejszego wyroku, kopia chronionych utworów w przestrzeni przechowywania w chmurze obliczeniowej wymaga dokonania szeregu czynności zwielokrotniania, które mogą być wykonywane z wielu podłączonych terminali.
52
Tymczasem, jak rzecznik generalny podkreślił w pkt 71 opinii, ponieważ przesyłanie do chmury i pobieranie z niej treści chronionych prawem autorskim za pomocą usług przechowywania w chmurze obliczeniowej można zakwalifikować jako jeden proces do celów sporządzania kopii na użytek prywatny, państwa członkowskie, w ramach przysługującego im szerokiego zakresu uznania, przypomnianego w pkt 41 i 46 niniejszego wyroku, mogą wprowadzić w stosownych przypadkach system, w którym godziwa rekompensata jest wypłacana wyłącznie z tytułu urządzeń lub nośników, które stanowią niezbędną część tego procesu, pod warunkiem że można przyjąć, iż taka rekompensata odpowiada potencjalnej szkodzie, jaką poniósł podmiot praw autorskich (zob. podobnie wyrok z dnia 27 czerwca 2013 r., VG Wort i in., od C‑457/11 do C‑460/11, EU:C:2013:426, pkt 78).
53
W tym kontekście o ile państwa członkowskie mogą przy ustalaniu opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny uwzględnić okoliczność, że niektóre urządzenia i nośniki mogą być wykorzystywane do sporządzania kopii na użytek prywatny w ramach chmury obliczeniowej, o tyle należy upewnić się, że opłata ta, w zakresie, w jakim obciąża wiele urządzeń i nośników w ramach tego samego procesu, nie przekracza potencjalnej szkody poniesionej przez podmioty praw autorskich w związku z przedmiotową czynnością, jak przypomina motyw 35 dyrektywy 2001/29.
54
W świetle powyższych rozważań odpowiedź na pytanie drugie brzmi: wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 należy dokonywać w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu transponującemu wyjątek przewidziany w tym przepisie, które nie nakłada na dostawców usług przechowywania w chmurze obliczeniowej obowiązku zapłaty godziwej rekompensaty z tytułu tworzenia bez zezwolenia kopii zapasowych utworów chronionych prawem autorskim przez osoby fizyczne, które korzystają z tych usług do prywatnego użytku i do celów ani nie bezpośrednio, ani nie pośrednio handlowych, pod warunkiem że uregulowanie takie przewiduje wypłatę godziwej rekompensaty podmiotom praw autorskich.
W przedmiocie kosztów
55
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
1)
Wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym należy dokonywać w ten sposób, że zawarte w tym przepisie wyrażenie „zwielokrotnianie na dowolnych nośnikach” obejmuje sporządzanie do celów prywatnych zapasowych kopii utworów chronionych prawem autorskim na serwerze, na którym przestrzeń do przechowywania jest udostępniana użytkownikowi przez dostawcę usługi chmury obliczeniowej.
2)
Wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 należy dokonywać w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu transponującemu wyjątek przewidziany w tym przepisie, które nie nakłada na dostawców usług przechowywania w chmurze obliczeniowej obowiązku zapłaty godziwej rekompensaty z tytułu tworzenia bez zezwolenia kopii zapasowych utworów chronionych prawem autorskim przez osoby fizyczne, które korzystają z tych usług do prywatnego użytku i do celów ani nie bezpośrednio, ani nie pośrednio handlowych, pod warunkiem że uregulowanie takie przewiduje wypłatę godziwej rekompensaty podmiotom praw autorskich.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki.