62023CJ0798_RES
Zaak C‑798/23 [Abbottly] (
i
)
Minister for Justice
tegen
SH
[verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Supreme Court (Ierland)]
Arrest van het Hof (Eerste kamer) van 9 oktober 2025
„Prejudiciële verwijzing – Politiële en justitiële samenwerking in strafzaken – Kaderbesluit 2002/584/JBZ – Artikel 4 bis, lid 1 – Procedure van overlevering tussen lidstaten – Europees aanhoudingsbevel – Voorwaarden voor tenuitvoerlegging – Gronden voor facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging – Verplichte tenuitvoerlegging – Uitzonderingen – Begrip ‚proces dat tot de beslissing heeft geleid’ – Bijkomende straf van politietoezicht – Niet-naleving van de voorwaarden van deze straf – Besluit waarbij het politietoezicht wordt omgezet in een vrijheidsstraf – Bij verstek opgelegde straf”
Justitiële samenwerking in strafzaken – Kaderbesluit betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten – Gronden tot facultatieve weigering van tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel – Aanhoudingsbevel dat is uitgevaardigd voor de uitvoering van een bij verstek opgelegde straf – Niet‑verschijning in persoon van de betrokkene op het proces – Begrip „proces dat tot de beslissing heeft geleid” – Begrip „beslissing” – Besluit waarbij een straf van politietoezicht wordt omgezet in een vrijheidsstraf op basis van een vaste ratio – Daaronder begrepen
(Kaderbesluit 2002/584 van de Raad, zoals gewijzigd bij kaderbesluit 2009/299, art. 4 bis, lid 1)
(zie punten 36, 44‑51, 54 en dictum)
Samenvatting
In het kader van een procedure inzake de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel (hierna: „betrokken Europees aanhoudingsbevel”), uitgegeven tegen een natuurlijke persoon met het oog op de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf die is uitgesproken na omzetting van een bijkomende straf van politietoezicht, legt het Hof het begrip „proces dat tot de beslissing heeft geleid” uit artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 (
1
) uit.
De betrokkene, SH, is in 2014 door Letse rechters veroordeeld voor twee strafbare feiten. Deze veroordelingen zijn in 2015 samengevoegd tot een totale vrijheidsstraf van vier jaar en negen maanden, met een bijkomende straf van politietoezicht gedurende drie jaar, die zou ingaan op het moment waarop SH de vrijheidsstraf zou hebben uitgezeten.
Omdat SH niet voldeed aan de uit hoofde van zijn politietoezicht opgelegde verplichting om zich binnen drie werkdagen na zijn vrijlating op het politiebureau te melden, is hij schuldig bevonden aan een bestuursrechtelijke overtreding en veroordeeld tot betaling van twee geldboeten.
Op 19 augustus 2020 heeft de bevoegde Letse rechter op verzoek van het bevoegde Letse politiebureau gelast dat de nog niet uitgezeten duur van de bijkomende straf van SH van plaatsing onder politietoezicht, van twee jaar en twee dagen, overeenkomstig de daartoe in het Letse strafrecht geboden mogelijkheid (
2
) werd omgezet in een vrijheidsstraf van één jaar en één dag. Deze beslissing werd genomen na een terechtzitting waarop SH niet is verschenen, aangezien hij de tot hem gerichte dagvaarding niet in ontvangst had genomen. SH heeft die beslissing niet in beroep aangevochten.
De bevoegde Letse rechter heeft vervolgens tegen SH een Europees aanhoudingsbevel uitgevaardigd met het oog op de tenuitvoerlegging van de hem op 19 augustus 2020 opgelegde vrijheidsstraf.
De Minister for Justice and Equality (minister van Justitie en Gelijkheid, Ierland) heeft de bevoegde Ierse rechterlijke autoriteiten verzocht om SH uit hoofde van het betrokken Europees aanhoudingsbevel uit te leveren aan de Republiek Letland. Nadat dit verzoek in eerste en tweede aanleg werd afgewezen op grond van de bepaling waarbij artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 (
3
) in Iers recht is omgezet, heeft de Minister for Justice and Equality bijzonder hoger beroep ingesteld bij de verwijzende rechter, de Supreme Court (hoogste rechterlijke instantie, Ierland).
Volgens de verwijzende rechter kan de betrokken beslissing worden gelijkgesteld met een herroeping van de opschorting van de tenuitvoerlegging van een straf, welke intrekking, overeenkomstig het oordeel van het Hof in het arrest Ardic (
4
), niet onder artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 valt. Uit dat arrest volgt dat het begrip „beslissing” in de zin van die bepaling niet ziet op een beslissing inzake de tenuitvoerlegging of toepassing van een eerder uitgesproken vrijheidsstraf, zoals de herroeping van een opschorting van de tenuitvoerlegging, behalve wanneer die beslissing ertoe strekt of tot gevolg heeft dat de aard of de maat van die straf wordt gewijzigd, en de autoriteit die deze beslissing heeft gegeven, op dat punt over een zekere mate van beoordelingsbevoegdheid beschikte.
In casu is er volgens de verwijzende rechter geen reden om de overlevering van SH te weigeren, omdat de Letse rechter die het betrokken Europees aanhoudingsbevel heeft uitgevaardigd geen nieuwe rechterlijke beslissing tot wijziging van de aard en maat van de eerder opgelegde vrijheidsstraf gegeven. In geval van niet-naleving van de voorwaarden van politietoezicht, wordt de duur van de vrijheidsbeneming die kan worden opgelegd namelijk bepaald door een in het Letse recht vastgestelde wiskundige berekening. De beslissing tot omzetting van de bijkomende straf van politietoezicht in een vrijheidsstraf zou dus kunnen worden gelijkgesteld met een beslissing betreffende de tenuitvoerlegging of toepassing van een eerder uitgesproken vrijheidsstraf en valt derhalve niet binnen de werkingssfeer van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584.
De verwijzende rechter heeft hier echter toch zijn bedenkingen bij omdat – hoewel het vooruitzicht van een nieuwe gevangenisstraf inherent was aan de eerder aan SH opgelegde en in 2015 samengevoegde straffen – de op 19 augustus 2020 opgelegde straf niet simpelweg inhield dat SH werd verplicht om de aanvankelijk opgelegde vrijheidsstraffen uit te zitten.
Tegen deze achtergrond vraag de Supreme Court zich af of het begrip „proces dat tot de beslissing heeft geleid” in de zin van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 een procedure omvat na afloop waarvan een nationale rechter kan gelasten dat, wegens niet-naleving van de voorwaarden van een straf van politietoezicht waartoe de betrokkene eerder is veroordeeld in aanvulling op een vrijheidsstraf, de resterende duur van deze bijkomende straf wordt omgezet in een vrijheidsstraf.
Beoordeling door het Hof
Het Hof brengt in herinnering dat artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 de mogelijkheid tot weigering om een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen beperkt door onder a) tot en met d) een uitputtende opsomming te geven van de voorwaarden waaronder de erkenning en de tenuitvoerlegging van een beslissing die is gegeven na een proces waarop de betrokkene niet in persoon is verschenen, niet mogen worden geweigerd.
In elk van de in artikel 4 bis, lid 1, onder a) tot en met d), van kaderbesluit 2002/584 bedoelde gevallen doet de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel namelijk geen afbreuk aan het recht op een doeltreffende voorziening in rechte en op een eerlijk proces noch de rechten van verdediging van de betrokkene.
Alvorens na te gaan of er sprake is van een van deze gevallen, moet de uitvoerende rechterlijke autoriteit vaststellen of zij wordt geconfronteerd met een situatie waarin de gezochte persoon niet in persoon is verschenen op het „proces dat tot de beslissing heeft geleid” in de zin van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584.
Volgens vaste rechtspraak moet die uitdrukking worden geacht te duiden op de procedure die heeft geleid tot de rechterlijke beslissing waarbij de persoon om wiens overlevering wordt verzocht in het kader van de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel, onherroepelijk is veroordeeld (
5
).
Het Hof heeft geoordeeld dat een beslissing inzake de tenuitvoerlegging of toepassing van een eerder uitgesproken vrijheidsstraf geen „beslissing” in de zin van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 vormt, behalve wanneer deze invloed heeft op de schuldigverklaring of ertoe strekt of tot gevolg heeft dat de aard of maat van die straf wordt gewijzigd en de autoriteit die deze beslissing heeft gegeven, op dat punt over een zekere mate van beoordelingsbevoegdheid beschikte (
6
).
In casu is de uitvaardiging van het Europees aanhoudingsbevel gebaseerd op de beslissing waarbij de bijkomende straf van politietoezicht is omgezet in een vrijheidsstraf. De verwijzende rechter vraagt zich af of een dergelijke beslissing binnen de werkingssfeer van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 kan vallen, aangezien deze er niet toe strekt of tot gevolg heeft dat de aard en/of de maat van de eerder aan de gezochte persoon opgelegde straf wordt gewijzigd en de autoriteit die deze beslissing heeft gegeven op dat punt niet beschikte over een beoordelingsbevoegdheid. Het Hof gaat daarom na of de betrokken beslissing kan worden gekwalificeerd als „beslissing inzake de tenuitvoerlegging of toepassing van een eerder uitgesproken vrijheidsstraf” in de zin van de rechtspraak, in welk geval deze geen „beslissing” in de zin van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 vormt.
In dit verband merkt het Hof op dat het Letse recht een onderscheid lijkt te maken tussen een beslissing waarbij een vrijheidsstraf wordt opgelegd en een beslissing tot plaatsing onder politietoezicht, waarbij deze laatste beslissing naar haar aard altijd een bijkomende straf vormt bij een vrijheidsstraf.
Bovendien lijkt het Letse recht niet te voorzien in een mechanisme voor de automatische omzetting van een straf van politietoezicht in een vrijheidsstraf indien de betrokkene de voorwaarden van dit politietoezicht schendt, aangezien de rechter dienaangaande over een beoordelingsbevoegdheid beschikt.
Bovendien dient de vrijheidsstraf die eventueel wordt opgelegd wegens niet-naleving van de voorwaarden van de bijkomende straf niet ter bestraffing van het oorspronkelijke strafbare feit dat heeft geleid tot de oplegging – als bijkomende straf – van politietoezicht, maar ter bestraffing van de specifieke schendingen van de aan dat politietoezicht verbonden voorwaarden.
Dit betekent dat een beslissing waarbij een vrijheidsstraf wordt opgelegd ter vervanging van de bijkomende straf van politietoezicht, geen beslissing over de tenuitvoerlegging of de toepassing van een eerder uitgesproken vrijheidsstraf vormt, maar moet worden beschouwd als een beslissing waarbij een nieuwe vrijheidsstraf wordt opgelegd, met een andere aard dan die van de aanvankelijk opgelegde straf.
Een dergelijke beslissing moet worden gekwalificeerd als een „beslissing” in de zin van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 en de procedure na afloop waarvan die beslissing wordt genomen moet worden geacht te vallen onder het begrip „proces dat tot de beslissing heeft geleid” in de zin van die bepaling.
Het Hof verduidelijkt dat voor de kwalificatie als „proces dat tot de beslissing heeft geleid” in de zin van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 van belang is dat de procedure tot omzetting van de straf kan leiden tot een vrijheidsbeneming die weliswaar voorzienbaar was in geval van niet-naleving van de aan de straf van politietoezicht verbonden voorwaarden, maar als zodanig geen deel uitmaakte van de oorspronkelijke veroordeling en waarvoor dus een nieuwe veroordeling ter vervanging van de eerste vereist was.
(
i
)	Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.
(
1
)	Kaderbesluit 2002/584/JBZ van de Raad van 13 juni 2002 betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten (PB 2002, L 190, blz. 1), zoals gewijzigd bij kaderbesluit 2009/299/JBZ van de Raad van 26 februari 2009 (PB 2009, L 81, blz. 24) (hierna: „kaderbesluit 2002/584”).
(
2
)	Het Letse recht voorziet in de mogelijkheid voor de bevoegde nationale rechter om, wanneer binnen een jaar twee veroordelingen worden uitgesproken wegens niet-naleving van de voorwaarden van het politietoezicht, de bijkomende straf van politietoezicht om te zetten in een vrijheidsstraf van bepaalde duur op basis van een vaste ratio, namelijk één dag gevangenisstraf voor elke twee dagen politietoezicht die nog moeten worden ondergaan.
(
3
)	Dit artikel bepaalt dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel voor de uitvoering van een tot vrijheidsbeneming strekkende straf of maatregel kan weigeren indien de betrokkene niet in persoon is verschenen op het proces dat tot de beslissing heeft geleid, behalve in de in lid 1, onder a) tot en met d), van dat artikel bedoelde gevallen.
(
4
)	Arrest van 22 december 2017, Ardic (C‑571/17 PPU, EU:C:2017:1026).
(
5
)	Zie in die zin arrest van 21 december 2023, Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Veroordeling bij verstek) (C‑396/22, EU:C:2023:1029, punten 26 en 27 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
6
)	Arresten van 22 december 2017, Ardic (C‑571/17 PPU, EU:C:2017:1026, punten 77 en 88), en 23 maart 2023, Minister for Justice and Equality (Opheffing van opschorting) (C‑514/21 en C‑515/21, EU:C:2023:235, punt 53).