ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
της 1ης Δεκεμβρίου 2022(1)
Υπόθεση C‑699/21
E. D. L.
παρισταμένου του:
Presidente del Consiglio dei Ministri
[αίτηση του Corte costituzionale (Συνταγματικού Δικαστηρίου, Ιταλία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ – Ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης – Παράδοση στις δικαστικές αρχές έκδοσης του ΕΕΣ προσώπων που έχουν καταδικαστεί ή είναι ύποπτα – Σοβαρή πάθηση χρόνιου και δυνητικά μη αναστρέψιμου χαρακτήρα – Σοβαρός κίνδυνος για την υγεία του εκζητούμενου προσώπου»
1.        Λόγω της ενδεχόμενης αντισυνταγματικότητας ορισμένων διατάξεων νόμου που εκδόθηκε για την ευθυγράμμιση της ιταλικής έννομης τάξης προς την απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ (2), οι οποίες μπορεί να προσβάλλουν το δικαίωμα στην υγεία που κατοχυρώνεται στο ιταλικό Σύνταγμα, το Corte costituzionale (Συνταγματικό Δικαστήριο, Ιταλία) υποβάλλει στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως για την ερμηνεία της εν λόγω απόφασης-πλαισίου.
2.        Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως παρέχει στο Δικαστήριο την ευκαιρία να αποφανθεί εκ νέου επί των λόγων άρνησης εκτέλεσης εντάλματος σύλληψης και παράδοσης (στο εξής: ΕΕΣ). Ειδικότερα, το Δικαστήριο θα πρέπει να διευκρινίσει αν η νομολογία που διαμορφώθηκε με την απόφαση της 5ης Απριλίου 2016, Aranyosi και Căldăraru (3), μπορεί να εφαρμοστεί κατ’ αναλογίαν στην εκτέλεση ΕΕΣ που μπορεί να συνεπάγεται σοβαρό κίνδυνο για την υγεία του εκζητούμενου προσώπου.
3.        Εν τέλει, το Δικαστήριο θα κρίνει αν, και ενδεχομένως με ποιον τρόπο, πρέπει να προστεθεί στον κατάλογο των λόγων μη εκτέλεσης ΕΕΣ που προβλέπονται στα άρθρα 3, 4 και 4α της απόφασης-πλαισίου 2002/584 ο λόγος που απορρέει από την υποχρέωση τήρησης των άρθρων 3, 4 και 35 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
I.      Το νομικό πλαίσιο
Α.      Το δίκαιο της Ένωσης
1.      Ο Χάρτης
4.        Το άρθρο 3 («Δικαίωμα στην ακεραιότητα του προσώπου»), παράγραφος 1, ορίζει τα εξής:
«Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα στη σωματική και διανοητική του ακεραιότητα.»
5.        Το άρθρο 4 («Απαγόρευση των βασανιστηρίων και των απάνθρωπων ή εξευτελιστικών ποινών ή μεταχείρισης») διακηρύσσει τα εξής:
«Κανείς δεν μπορεί να υποβληθεί σε βασανιστήρια ούτε σε απάνθρωπες ή εξευτελιστικές ποινές ή μεταχείριση.»
6.        Το άρθρο 35 («Προστασία της υγείας») προβλέπει τα εξής:
«Κάθε πρόσωπο δικαιούται να έχει πρόσβαση στην πρόληψη σε θέματα υγείας και να απολαύει ιατρικής περίθαλψης, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που ορίζονται στις εθνικές νομοθεσίες και πρακτικές. Κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή όλων των πολιτικών και δράσεων της Ένωσης, εξασφαλίζεται υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας του ανθρώπου.»
2.      Η απόφαση-πλαίσιο 2002/584
7.        Η αιτιολογική σκέψη 10 διαλαμβάνει τα εξής:
«Ο μηχανισμός του [ΕΕΣ] βασίζεται σε υψηλό επίπεδο εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών μελών. Η εφαρμογή του εν λόγω μηχανισμού δύναται να ανασταλεί μόνον στην περίπτωση σοβαρής και διαρκούς παραβίασης από κράτος μέλος των αρχών που διατυπώνονται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση [στο εξής: ΣΕΕ], η οποία διαπιστώνεται από το Συμβούλιο κατ’ εφαρμογή του άρθρου 7 παράγραφος 1 της εν λόγω συνθήκης με τις συνέπειες που προβλέπονται στην παράγραφο 2 του ιδίου άρθρου.»
8.        Η αιτιολογική σκέψη 12 εξαγγέλλει τα εξής:
«Η παρούσα απόφαση-πλαίσιο σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τηρεί τις αρχές που αναγνωρίζονται από το άρθρο 6 [ΣΕΕ] και εκφράζονται στο[ν Χ]άρτη […], ιδίως δε στο κεφάλαιο VI αυτού. […].»
9.        Κατά την αιτιολογική σκέψη 13:
«Κανείς δεν μπορεί να απομακρυνθεί, να απελαθεί ή να εκδοθεί προς κράτος όπου διατρέχει σοβαρό κίνδυνο να του επιβληθεί η ποινή του θανάτου ή να υποβληθεί σε βασανιστήρια ή άλλη απάνθρωπη ή εξευτελιστική ποινή ή μεταχείριση.»
10.      Το άρθρο 1 («Ορισμός και υποχρέωση εκτέλεσης του [ΕΕΣ]») προβλέπει τα εξής:
«1. Το [ΕΕΣ] είναι [απόφαση δικαστικής αρχής] η οποία εκδίδεται από κράτος μέλος προς το σκοπό της σύλληψης και της παράδοσης από άλλο κράτος μέλος προσώπου που καταζητείται για την άσκηση ποινικής δίωξης ή για την εκτέλεση ποινής ή μέτρου στερητικών της ελευθερίας.
2. Τα κράτη μέλη εκτελούν κάθε [ΕΕΣ] βάσει της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης και σύμφωνα με τις διατάξεις της παρούσας απόφασης-πλαίσιο.
3. H παρούσα απόφαση-πλαίσιο δεν μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την τροποποίηση της υποχρέωσης σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των θεμελιωδών νομικών αρχών, όπως διατυπώνονται στο άρθρο 6 [ΣΕΕ].»
11.      Το άρθρο 15 («Απόφαση για την παράδοση») ορίζει τα εξής:
«1. Η δικαστική αρχή εκτέλεσης αποφασίζει, εντός των προθεσμιών και υπό τους όρους που καθορίζονται στην παρούσα απόφαση-πλαίσιο, για την παράδοση του προσώπου.
2. Εάν η δικαστική αρχή εκτέλεσης κρίνει ότι οι πληροφορίες που διαβιβάσθηκαν από το κράτος μέλος έκδοσης του εντάλματος δεν αρκούν ώστε να της επιτρέψουν να αποφασίσει για την παράδοση, ζητεί την κατεπείγουσα προσκόμιση των απαραίτητων συμπληρωματικών πληροφοριών, ιδίως σε σχέση με τα άρθρα 3 έως 5 και το άρθρο 8, και μπορεί να τάξει προθεσμία για την παραλαβή τους, λαμβάνοντας υπόψη της ότι είναι αναγκαίο να τηρηθούν οι προθεσμίες που ορίζονται στο άρθρο 17.
3. Η δικαστική αρχή έκδοσης του εντάλματος μπορεί να διαβιβάζει οποτεδήποτε στη δικαστική αρχή εκτέλεσης κάθε επιπλέον χρήσιμη πληροφορία.»
12.      Το άρθρο 23 («Προθεσμία παράδοσης του προσώπου») προβλέπει τα εξής:
«1. Ο καταζητούμενος παραδίδεται το ταχύτερο δυνατόν σε ημερομηνία που συμφωνείται μεταξύ των ενδιαφερόμενων αρχών.
2. Παραδίδεται το αργότερο δέκα ημέρες αφότου εκδόθηκε η [τελεσίδικη] απόφαση για την εκτέλεση του [ΕΕΣ].
3. Εάν η παράδοση του καταζητουμένου, εντός της προθεσμίας που προβλέπεται στην παράγραφο 2, αποδεικνύεται αδύνατη λόγω ανωτέρας βίας σε ένα από τα κράτη μέλη, η δικαστική αρχή εκτέλεσης και η δικαστική αρχή έκδοσης του εντάλματος επικοινωνούν αμέσως μεταξύ τους και συμφωνούν νέα ημερομηνία παράδοσης. Στην περίπτωση αυτή, η παράδοση διενεργείται εντός δέκα ημερών μετά τη συμφωνηθείσα νέα ημερομηνία.
4. Η παράδοση μπορεί κατ’ εξαίρεση να αναστέλλεται προσωρινά για σοβαρούς ανθρωπιστικούς λόγους, εφόσον λ.χ. ευλόγως πιστεύεται ότι θα έθετε σε κίνδυνο τη ζωή ή την υγεία του καταζητουμένου. Η εκτέλεση του [ΕΕΣ] γίνεται μόλις παύσουν να υφίστανται οι λόγοι αυτοί. Η δικαστική αρχή εκτέλεσης ενημερώνει αμέσως σχετικά τη δικαστική αρχή έκδοσης του εντάλματος και συμφωνεί νέα ημερομηνία παράδοσης. Στην περίπτωση αυτή, η παράδοση διενεργείται εντός δέκα ημερών μετά τη συμφωνηθείσα νέα ημερομηνία.
5. Κατά την παρέλευση των προθεσμιών που αναφέρονται στις παραγράφους 2 έως 4, εάν το πρόσωπο εξακολουθεί να κρατείται, απολύεται.»
Β.      Το εθνικό δίκαιο
13.      Το άρθρο 23, παράγραφος 3, του Legge 22 aprile 2005, n.º 69 (4), ορίζει τα εξής:
«Όταν συντρέχουν ανθρωπιστικοί λόγοι ή σοβαροί λόγοι για τους οποίους μπορεί να θεωρηθεί ότι η παράδοση θα έθετε σε κίνδυνο τη ζωή ή την υγεία του προσώπου, ο πρόεδρος του Corte di appello [εφετείου] ή ο διορισθείς από αυτόν δικαστής μπορεί, με αιτιολογημένη διάταξη, να αναστείλει την εκτέλεση της απόφασης παράδοσης, ενημερώνοντας αμελλητί τον Ministro della giustizia [Υπουργό Δικαιοσύνης]».
II.    Τα πραγματικά περιστατικά, η διαφορά και το προδικαστικό ερώτημα
14.      Στις 9 Σεπτεμβρίου 2019 το Općinski sud u Zadru (πλημμελειοδικείο Ζαντάρ, Κροατία) εξέδωσε ΕΕΣ στο πλαίσιο ποινικής δίωξης κατά του E. D. L., κατηγορούμενου για την κατοχή ναρκωτικών ουσιών με σκοπό τη διακίνηση και πώληση, αδίκημα που διαπράχθηκε στο έδαφος της Κροατίας το 2014.
15.      Οι συνήγοροι υπεράσπισης του E. D. L. προσκόμισαν στο Corte d’appello di Milano (εφετείο Μιλάνου, Ιταλία) ιατρικά έγγραφα που βεβαίωναν ψυχιατρικές διαταραχές συνδεόμενες και με τη χρήση ναρκωτικών ουσιών από το εκζητούμενο πρόσωπο στο παρελθόν. Από τη διενεργηθείσα πραγματογνωμοσύνη προέκυψε ότι ο E. D. L. πάσχει από ψυχωσική διαταραχή που χρήζει θεραπείας και ότι υφίσταται σοβαρός κίνδυνος αυτοκτονίας σε περίπτωση φυλάκισής του.
16.      Βάσει της προμνησθείσας πραγματογνωμοσύνης, το Corte d’appello di Milano (εφετείο Μιλάνου) έκρινε ότι η μεταφορά του E. D. L. στην Κροατία, σε εκτέλεση του ΕΕΣ, θα διέκοπτε τις δυνατότητες θεραπείας, τούτο δε θα συνεπαγόταν επιδείνωση της γενικής κατάστασής του και πραγματικό κίνδυνο για την υγεία του.
17.      Εντούτοις, το ως άνω δικαστήριο επισήμανε ότι η υποχρέωση εκτέλεσης ΕΕΣ περιορίζεται αποκλειστικά και μόνον από τους λόγους άρνησης που προβλέπονται εξαντλητικώς στα άρθρα 18 και 18-bis του νόμου 69/2005, στους οποίους δεν καταλέγεται η αποφυγή προσβολών των θεμελιωδών δικαιωμάτων του εκζητούμενου προσώπου, όπως είναι το δικαίωμα στην υγεία. Ως εκ τούτου, το Corte d’appello di Milano (εφετείο Μιλάνου) ανέστειλε τη διαδικασία και κίνησε διαδικασία ελέγχου συνταγματικότητας ενώπιον του Corte costituzionale (Συνταγματικού Δικαστηρίου, Ιταλία).
18.      Στο πλαίσιο αυτό, το Corte costituzionale (Συνταγματικό Δικαστήριο) υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 1, παράγραφος 3, της απόφασης-πλαισίου 2002/584 […], ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα των άρθρων 3, 4 και 35 του Χάρτη […], την έννοια ότι η δικαστική αρχή εκτέλεσης, όταν κρίνει ότι η παράδοση προσώπου που πάσχει από σοβαρές, χρόνιες και δυνητικά μη αναστρέψιμες παθήσεις θα μπορούσε να το εκθέσει σε κίνδυνο σοβαρής βλάβης της υγείας του, οφείλει να ζητήσει από τη δικαστική αρχή έκδοσης τις πληροφορίες βάσει των οποίων μπορεί να αποκλειστεί ένας τέτοιος κίνδυνος και υποχρεούται να αρνηθεί την παράδοση εάν δεν λάβει σχετικές διαβεβαιώσεις εντός εύλογου χρόνου;»
III. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
19.      Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως περιήλθε στο Δικαστήριο στις 22 Νοεμβρίου 2021. Αποφασίστηκε δε η κατά προτεραιότητα εκδίκαση της υπόθεσης.
20.      Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν ο E. D. L., οι Κυβερνήσεις της Κροατίας, της Φινλανδίας, της Ιταλίας, των Κάτω Χωρών, της Πολωνίας και της Ρουμανίας και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
21.      Ο E. D. L., οι Κυβερνήσεις της Ιταλίας, της Πολωνίας και της Ρουμανίας και η Επιτροπή παρέστησαν στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 27ης Σεπτεμβρίου 2022.
IV.    Ανάλυση
Α.      Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
22.      Το Corte costituzionale (Συνταγματικό Δικαστήριο), αρμόδιο για την αυθεντική ερμηνεία του ιταλικού Συντάγματος και, συγχρόνως, δικαστήριο κράτους μέλους που δεσμεύεται από την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, εξέθεσε τα ζητήματα που ανακύπτουν στην υπόθεση που υποβλήθηκε στην κρίση του ως εξής:
–        Το Corte costituzionale (Συνταγματικό Δικαστήριο) πρέπει να εξακριβώσει αν ορισμένες διατάξεις του ιταλικού νόμου περί μεταφοράς της απόφασης-πλαισίου 2002/584 στην εθνική έννομη τάξη συνάδουν με το δικαίωμα στην υγεία που κατοχυρώνεται στο ιταλικό Σύνταγμα (5).
–        Επομένως, το Corte costituzionale (Συνταγματικό Δικαστήριο) πρέπει να γνωρίζει προηγουμένως πώς ερμηνεύονται τα άρθρα της εν λόγω απόφασης-πλαισίου που μεταφέρθηκαν στο εθνικό δίκαιο.
–        Στους τομείς που αποτελούν αντικείμενο πλήρους εναρμόνισης, απαγορεύεται στα κράτη μέλη να εξαρτούν την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης από την τήρηση αμιγώς εθνικών επιπέδων προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων, όταν η εφαρμογή αυτή θέτει υπό διακύβευση την υπεροχή, την ενότητα και την αποτελεσματικότητα του δικαίου της Ένωσης (6).
–        Το δίκαιο της Ένωσης πρέπει να καθορίζει τα πρότυπα προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων, από τον σεβασμό των οποίων εξαρτώνται η απόφαση-πλαίσιο 2002/584 και η εφαρμογή της από τις εθνικές αρχές.
–        Προκειμένου να είναι ομοιόμορφη και αποτελεσματική στο σύνολο της Ένωσης, η ως άνω εφαρμογή δεν επιτρέπει στις δικαστικές αρχές του κράτους εκτέλεσης να αρνούνται την παράδοση του εκζητούμενου προσώπου πέραν των περιπτώσεων που προβλέπονται στην απόφαση-πλαίσιο 2002/584, επικαλούμενες αμιγώς εθνικά και μη ισχύοντα σε ευρωπαϊκό επίπεδο πρότυπα προστασίας (7). Το ίδιο ισχύει και σε περίπτωση που η εκτέλεση ΕΕΣ θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποτέλεσμα αντίθετο προς τις υπέρτατες αρχές της συνταγματικής τάξης (8).
23.      Προς αποφυγή της ανεπιθύμητης αναντιστοιχίας μεταξύ της εθνικής συνταγματικής τάξης και του δικαίου της Ένωσης, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης χάρη στην οποία θα μπορέσει να σεβαστεί τις απαιτήσεις του ιταλικού Συντάγματος και να ασκήσει τη δική του αρμοδιότητα.
24.      Σε αυτό το πνεύμα συνεργασίας, το Corte costituzionale (Συνταγματικό Δικαστήριο) προτείνει να δοθεί στο υποβαλλόμενο προδικαστικό ερώτημα απάντηση που θα επεκτείνει τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με την απόφαση-πλαίσιο 2002/584 στις περιπτώσεις στις οποίες, μολονότι δεν συντρέχει συγκεκριμένος λόγος άρνησης εκτέλεσης, η εκτέλεση ΕΕΣ έχει ως αποτέλεσμα την προσβολή των θεμελιωδών δικαιωμάτων του καταζητουμένου.
25.      Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει στην απόφαση Aranyosi και Căldăraru σε σχέση με τον κίνδυνο η εκτέλεση ΕΕΣ να μπορεί να εκθέσει το εκζητούμενο πρόσωπο: i) σε απάνθρωπες και εξευτελιστικές συνθήκες κράτησης στο κράτος μέλος έκδοσης του ΕΕΣ, λόγω συστημικών ή γενικευμένων πλημμελειών ή πλημμελειών που επηρεάζουν με οποιονδήποτε άλλο τρόπο ορισμένες ομάδες προσώπων ή ορισμένα κέντρα κράτησης (9), και ii) στον κίνδυνο να δικαστεί χωρίς να τηρηθούν οι εγγυήσεις που προβλέπονται στο άρθρο 47 του Χάρτη, επίσης λόγω συστημικών και γενικευμένων πλημμελειών σε σχέση με την ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας στο κράτος μέλος έκδοσης του ΕΕΣ (10).
Β.      Λόγοι άρνησης εκτέλεσης ΕΕΣ πέραν των ρητώς προβλεπομένων στην απόφαση-πλαίσιο 2002/584
26.      Μέσω της καθιέρωσης ενός απλουστευμένου και αποτελεσματικού συστήματος παράδοσης των καταδικασθέντων ή υπόπτων για παραβάσεις της ποινικής νομοθεσίας, η απόφαση-πλαίσιο 2002/584 κατατείνει στη διευκόλυνση και στην επιτάχυνση της δικαστικής συνεργασίας. Τοιουτοτρόπως συμβάλλει στην επίτευξη του σκοπού η Ένωση να συγκροτήσει χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης επί τη βάσει του υψηλού βαθμού εμπιστοσύνης που πρέπει να υφίσταται μεταξύ των κρατών μελών (11).
27.      Ακρογωνιαίος λίθος του προμνησθέντος συστήματος είναι η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης, η οποία αποτυπώνεται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, της απόφασης-πλαισίου 2002/584. Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να εκτελούν τα ΕΕΣ βάσει της εν λόγω αρχής και σύμφωνα με τις διατάξεις της απόφασης‑πλαισίου (12). Οι δικαστικές αρχές τους μπορούν, κατ’ αρχήν, να αρνούνται την εκτέλεση ΕΕΣ μόνον για τους λόγους που προβλέπονται εξαντλητικώς στην εν λόγω απόφαση-πλαίσιο (13).
28.      Επομένως, η εκτέλεση του ΕΕΣ συνιστά τον κανόνα, η δε άρνηση εκτέλεσης έχει προβλεφθεί ως εξαίρεση, η οποία πρέπει να ερμηνεύεται στενά (14).
29.      Εντούτοις, το Δικαστήριο αναγνωρίζει ότι οι αρχές της αμοιβαίας αναγνώρισης και εμπιστοσύνης μπορεί να περιορίζονται σε «εξαιρετικές περιστάσεις» (15). Το ίδιο έχει υπενθυμίσει ότι, κατά το άρθρο 1, παράγραφος 3, αυτής, η απόφαση-πλαίσιο 2002/584 «δεν μπορεί να συνεπάγεται την τροποποίηση της υποχρεώσεως σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων όπως διατυπώνονται, μεταξύ άλλων, στον Χάρτη» (16).
1.      Άρνηση βασισμένη στο άρθρο 4 του Χάρτη
30.      Στο πνεύμα αυτό, το Δικαστήριο «έχει αναγνωρίσει, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, τη δυνατότητα της δικαστικής αρχής εκτελέσεως να παύσει τη διαδικασία παραδόσεως που προβλέπει η απόφαση-πλαίσιο 2002/584, όταν η παράδοση αυτή ενδέχεται να οδηγήσει σε απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση του καταζητουμένου, υπό την έννοια του άρθρου 4 του Χάρτη» (17).
31.      Τούτο απορρέει από τον απόλυτο χαρακτήρα της απαγόρευσης της απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης, ο οποίος συνδέεται ευθέως με τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας (άρθρο 1 του Χάρτη) (18) και, επομένως, δεν επιδέχεται εξαιρέσεις λαμβανομένων υπόψη των σκοπών στους οποίους ερείδεται η δικαστική συνεργασία (19).
32.      Ο κίνδυνος παράβασης του άρθρου 4 του Χάρτη μπορεί να δικαιολογεί κατ’ εξαίρεση την αναστολή ή την άρνηση παράδοσης του εκζητούμενου, βάσει ΕΕΣ, προσώπου. Πριν από την αναστολή ή την άρνηση παράδοσης, το δικαστήριο εκτέλεσης πρέπει να εξακριβώσει ότι συντρέχει όντως τέτοιος κίνδυνος στην υπόθεση που υποβάλλεται στην κρίση του.
α)      Άρνηση λόγω συστημικών και γενικευμένων πλημμελειών σε κράτος μέλος
33.      Η παράβαση του άρθρου 4 του Χάρτη (όπως και του άρθρου του 47) (20) έχει ανακύψει έως τώρα στο πλαίσιο συστημικών και γενικευμένων πλημμελειών στα κράτη μέλη έκδοσης του ΕΕΣ.
34.      Το Δικαστήριο έχει τονίσει ότι δεν αρκεί η διαπίστωση γενικού και αφηρημένου κινδύνου για την άρνηση εκτέλεσης ΕΕΣ ούτε, κατά μείζονα λόγο, για τη συστηματική μη εκτέλεση κάθε ΕΕΣ που προέρχεται από κράτος μέλος στο οποίο αποδίδονται οι εν λόγω συστημικές και γενικευμένες πλημμέλειες (21).
35.      Σε σχέση με την άποψη ότι ο σχετικός κίνδυνος μπορεί να είναι μόνον εκείνος που αφορά, συγκεκριμένα και ειδικά, το εκζητούμενο πρόσωπο, το δικαστήριο εκτέλεσης πρέπει να διενεργήσει εξέταση σε δύο στάδια, προκειμένου να συμμορφωθεί με τη νομολογία Aranyosi και Căldăraru:
–        Κατά το πρώτο στάδιο, το δικαστήριο εκτέλεσης πρέπει να διαπιστώσει την ύπαρξη, στο κράτος μέλος έκδοσης του ΕΕΣ, γενικευμένων και συστημικών πλημμελειών, ικανών να θέσουν σε κίνδυνο την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων του εκζητούμενου προσώπου.
–        Κατά το δεύτερο στάδιο, εκκινώντας από την ως άνω διαπίστωση, το δικαστήριο εκτέλεσης πρέπει να εξακριβώσει αν συντρέχουν σοβαροί και αποδεδειγμένοι λόγοι ώστε να θεωρηθεί ότι, μετά την παράδοσή του στο κράτος μέλος έκδοσης του ΕΕΣ, το εκζητούμενο πρόσωπο θα εκτεθεί σε πραγματικό κίνδυνο προσβολής των θεμελιωδών δικαιωμάτων του.
36.      Η διαπίστωση συστημικών και γενικευμένων πλημμελειών είναι κατά μείζονα λόγο αναγκαία καθότι, σε περίπτωση επίκλησης του ενδεχομένου προσβολής δικαιωμάτων στο κράτος μέλος έκδοσης του ΕΕΣ, ισχύει κατ’ αρχήν το τεκμήριο στο οποίο βασίζεται το σύστημα δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις στο σύνολό του, κατά το οποίο όλα τα κράτη μέλη σέβονται τα θεμελιώδη δικαιώματα.
37.      Δυνάμει του ως άνω τεκμηρίου, τα λοιπά κράτη μέλη δεν έχουν τη δυνατότητα όχι μόνο να απαιτήσουν από κάποιο άλλο κράτος μέλος να εφαρμόσει εθνικό επίπεδο προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων υψηλότερο από το επίπεδο προστασίας που εγγυάται το δίκαιο της Ένωσης, αλλά επίσης, πλην εξαιρετικών περιπτώσεων, να ελέγχουν αν το άλλο κράτος μέλος έχει πράγματι σεβαστεί, σε συγκεκριμένη περίπτωση, τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνει η Ένωση (22).
38.      Επομένως, όσον αφορά ενδεχόμενες παραβάσεις για τις οποίες ισχύει το τεκμήριο ότι όλα τα κράτη μέλη σέβονται τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη, είναι αναγκαίο να εξακριβώνεται εξαρχής ότι στο κράτος μέλος έκδοσης του ΕΕΣ διαπιστώθηκαν γενικευμένες και συστημικές πλημμέλειες λόγω των οποίων μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση το βάσιμο του εν λόγω τεκμηρίου.
39.      Κατά τη γνώμη μου, η καλούμενη «εξέταση σε δύο στάδια» έχει πολύ σαφή προέλευση και λειτουργεί στο πλαίσιο για το οποίο διαμορφώθηκε. Η εν λόγω εξέταση έχει νόημα όταν ο κίνδυνος για τα δικαιώματα του εκζητούμενου προσώπου απορρέει από γενικευμένες περιστάσεις οι οποίες είναι θεωρητικώς αδύνατο να συντρέχουν σε ένα κράτος μέλος: πλημμέλειες στις συνθήκες κράτησης ή έλλειψη ανεξαρτησίας των δικαστηρίων του.
40.      Εντούτοις, εάν προβληθεί ο ισχυρισμός ότι οι ως άνω περιστάσεις συντρέχουν πραγματικά στο κράτος μέλος έκδοσης του ΕΕΣ, τα δικαστήρια εκτέλεσης δεν μπορούν μεν να τον αγνοήσουν, πλην όμως δεν μπορούν ούτε να δεχθούν την ύπαρξη τέτοιων περιστάσεων ελλείψει ελάχιστης τεκμηρίωσης, ήτοι ελάχιστης αληθοφάνειας. Εξάλλου, λόγω της φύσης των προβαλλόμενων περιστάσεων, θα πρέπει να διαπιστωθεί μια γενικευμένη κατάσταση πλημμελειών ως πλαίσιο εντός του οποίου οι εν λόγω περιστάσεις επηρεάζουν, ειδικότερα, τη συγκεκριμένη περίπτωση που αφορά το ΕΕΣ.
41.      Αντιθέτως, στην υπό κρίση υπόθεση, ο κίνδυνος για την υγεία του εκζητούμενου προσώπου:
–        Δεν απορρέει από κατάσταση η οποία είναι ενδεχόμενη μόνον σε πλαίσιο γενικευμένων πλημμελειών οι οποίες θα πρέπει, κατ’ αρχήν, να είναι αδιανόητες σε ένα κράτος μέλος.
–        Απορρέει, ενδεχομένως, από το ενδεχόμενο συγκεκριμένη πάθηση να μην μπορεί να τύχει της δέουσας (και επίσης συγκεκριμένης) περίθαλψης στο κράτος μέλος έκδοσης του ΕΕΣ.
42.      Προκειμένου να εκτιμηθούν το μέγεθος και η εμβέλεια του εν λόγω κινδύνου, εκτιμώ ότι δεν είναι απαραίτητο να εξεταστεί στο σύνολό του το σύστημα υγείας ή το σωφρονιστικό σύστημα του κράτους μέλους έκδοσης του ΕΕΣ. Σημασία έχει να εξακριβωθεί αν διασφαλίζεται η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη την οποία ενδέχεται να χρειαστεί το εκζητούμενο πρόσωπο. Προς τούτο, δεν είναι απαραίτητο να αξιολογηθεί εκ των προτέρων, το σύστημα υγείας/σωφρονιστικό σύστημα στο σύνολό του, αλλά αρκεί να εκτιμηθούν οι δυνατότητες περίθαλψης που πρέπει να αναμένονται ευλόγως για το εκζητούμενο πρόσωπο.
43.      Υπογραμμίζω ότι το ζήτημα δεν είναι να αξιολογηθεί το σύστημα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης ενός κράτους μέλους, αλλά να διερευνηθούν οι δυνατότητες παροχής περίθαλψης σε συγκεκριμένο πρόσωπο, έστω και αν η εν λόγω περίθαλψη μπορεί να του παρασχεθεί στο πλαίσιο ενός συστήματος κατά το μάλλον ή ήττον αποτελεσματικού.
44.      Είναι αληθές ότι η ενδεχόμενη ύπαρξη γενικευμένων και συστημικών πλημμελειών μπορεί να έχει σημασία: εφόσον υπάρχουν, είναι πιθανό ότι θα επηρεάσουν επίσης το εκζητούμενο πρόσωπο, στοιχείο το οποίο εξετάζεται κατά το δεύτερο στάδιο της μεθόδου που διαμορφώθηκε με την απόφαση Aranyosi και Căldăraru.
45.      Εντούτοις, αν ουδείς προέβαλε την ύπαρξη τέτοιων πλημμελειών, πρέπει να εκτιμηθεί η ύπαρξη συγκεκριμένου κινδύνου για το εκζητούμενο πρόσωπο (λαμβανομένων υπόψη της κατάστασής του, των δυσχερειών της μεταφοράς του στο κράτος μέλος έκδοσης του ΕΕΣ και των υγειονομικών συνθηκών που θα αντιμετωπίσει μετά την παράδοσή του).
46.      Επομένως, η συγκεκριμένη εκτίμηση αφορά το δεύτερο από τα στάδια της καλούμενης «μεθόδου σε δύο στάδια» και όχι ένα προηγούμενο και αυτοτελές πρώτο στάδιο, του οποίου η ανάλυση εκτιμώ ότι παρέλκει εν προκειμένω.
47.      Θεωρητικώς, κανένα στοιχείο δεν εμποδίζει η παράβαση του άρθρου 4 του Χάρτη να απορρέει από τις συστημικές και γενικευμένες συνθήκες κράτησης και φυλάκισης στις οποίες μπορεί να εκτεθεί το εκζητούμενο πρόσωπο (23). Αντιθέτως, οι εν λόγω συνθήκες δεν απαιτείται να εκτιμηθούν όταν, όπως επισήμανε η Επιτροπή (24), ο κίνδυνος για την υγεία του εκζητούμενου προσώπου δεν απορρέει άμεσα από αυτές.
48.      Στο πνεύμα των προεκτεθέντων, επισημαίνω επίσης τα εξής:
–        Ο κίνδυνος για την υγεία, όπως εκτίθεται στην ψυχιατρική έκθεση στην οποία στηρίζεται το αίτημα του E.D.L., η οποία μνημονεύεται στη διάταξη περί παραπομπής, μπορεί να υφίσταται σε οποιοδήποτε κράτος στο οποίο θα τεθεί υπό κράτηση το εκζητούμενο πρόσωπο: πρόκειται για «υψηλό κίνδυνο αυτοκτονίας, που θα μπορούσε να επέλθει σε περίπτωση φυλάκισης» (25).
–        Τα ιταλικά δικαστήρια (και ειδικότερα το αιτούν δικαστήριο) δεν υπαινίχθηκαν σε καμία περίπτωση ότι στην Κροατία υφίστανται συστημικές και γενικευμένες πλημμέλειες όσον αφορά την προστασία του δικαιώματος στην υγεία (26). Επιπλέον, το προδικαστικό ερώτημα επικεντρώνεται στη δυνατότητα «αποκλεισμού», μέσω αιτήματος παροχής πληροφοριών, του ενδεχομένου το εκζητούμενο πρόσωπο να εκτεθεί στον προμνησθέντα κίνδυνο στην Κροατία, καθόσον εκκινεί από τη συγκεκριμένη ευνοϊκή για το εκζητούμενο πρόσωπο υπόθεση.
49.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στην υπό κρίση υπόθεση, η εξέταση του πρώτου εκ των δύο σταδίων της μεθόδου που διαμορφώθηκε με την απόφαση Aranyosi και Căldăraru είναι τόσο περιττή όσο και ανεπίτρεπτη.
β)      Άρνηση εκτέλεσης λόγω εξαιρετικών περιστάσεων που δεν σχετίζονται με τις συστημικές και γενικευμένες πλημμέλειες: άρθρο 4 του Χάρτη
50.      Η επίκληση του άρθρου 4 του Χάρτη θα μπορούσε θεωρητικά να γίνει δεκτή, εάν το εκζητούμενο πρόσωπο έπασχε από ένα σύνολο ιδιαιτέρως σοβαρών παθήσεων, με αποτέλεσμα η εκτέλεση του ΕΕΣ να συνεπάγεται αμέσως σοβαρή, σημαντική και ανεπανόρθωτη επιδείνωση της υγείας του (27) η οποία θέτει σε κίνδυνο τη ζωή του.
51.      Σε μια τέτοια πραγματικά εξαιρετική περίπτωση, η παράδοση θα μπορούσε να χαρακτηριστεί απάνθρωπη μεταχείριση, ανάλογα με τις ιδιαίτερες περιστάσεις του ασθενούντος προσώπου (28), ανεξαρτήτως της ανυπαρξίας συστημικών ή γενικευμένων πλημμελειών στο κράτος έκδοσης του ΕΕΣ (29).
52.      Επομένως, ο εξαιρετικός χαρακτήρας δεν θα απορρέει τόσο από τις γενικευμένες συνθήκες κράτησης ή ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης στο κράτος μέλος έκδοσης του ΕΕΣ αυτές καθεαυτές όσο από την ίδια την παράδοση, στο μέτρο που είναι αφ’ εαυτής ικανή να θέσει σε άμεσο κίνδυνο τη ζωή ή την υγεία του εκζητούμενου προσώπου.
53.      Επαναλαμβάνω ότι, στην πραγματικότητα, τα προβλήματα που συνεπάγεται ο κίνδυνος για την υγεία στην υπό κρίση υπόθεση (ενδεχόμενο αυτοκτονίας σε σχέση με τη στέρηση της ελευθερίας) δεν συνδέονται με το κράτος μέλος στο οποίο θα πραγματοποιηθούν η κράτηση και η ενδεχόμενη μεταγενέστερη φυλάκιση, στο πλαίσιο του ΕΕΣ. Φρονώ επίσης ότι οι περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης δεν καθιστούν δυνατό τον χαρακτηρισμό της παράδοσης ως απάνθρωπης μεταχείρισης, δεδομένου ότι, έως τώρα, κανένα στοιχείο δεν υποδηλώνει ότι το εκζητούμενο πρόσωπο δεν θα τύχει της αναγκαίας ιατρικής περίθαλψης στο κράτος έκδοσης του ΕΕΣ.
54.      Εν πάση περιπτώσει, θα πρέπει να επιδειχθεί μεγάλη προσοχή ώστε το πρόβλημα των ψυχιατρικών κινδύνων που συνδέονται με τη φυλάκιση (οι οποίοι είναι κοινοί σε όλα τα κράτη μέλη) να αντιμετωπιστεί με λύση διαφορετική από την άνευ ετέρου επίκληση του άρθρου 4 του Χάρτη (30).
55.      Ειδάλλως, η απάντηση του Δικαστηρίου θα μπορούσε να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αυτή καθεαυτήν η κράτηση ή η φυλάκιση προσώπων που διατρέχουν κίνδυνο αυτοκτονίας θα συνιστά απάνθρωπη μεταχείριση, ήτοι θα αντίκειται κατ’ αρχήν, λαμβανομένου υπόψη του απόλυτου χαρακτήρα της, στην απαγόρευση του άρθρου 4 του Χάρτη. Στο παρόν στάδιο εξέλιξης του δικαίου της Ένωσης φρονώ ότι τέτοια άποψη δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
2.      Άρνηση βασισμένη στα άρθρα 3 και 35 του Χάρτη
56.      Το αιτούν δικαστήριο επικαλείται, επιπλέον του άρθρου 4 του Χάρτη, το δικαίωμα στην ακεραιότητα του προσώπου (άρθρο 3 του Χάρτη) και το δικαίωμα στην προστασία της υγείας (άρθρο 35 του Χάρτη). Ορισμένοι μετέχοντες στη διαδικασία, όπως ο E. D. L. και οι Κυβερνήσεις της Ιταλίας, της Πολωνίας, της Ρουμανίας και της Φινλανδίας, προέβαλαν επιχειρήματα σε σχέση με τα τρία προμνησθέντα δικαιώματα. Αντιθέτως, η Κυβέρνηση των Κάτω Χωρών προέβαλε επιχειρήματα αποκλειστικά και μόνο σε σχέση με το άρθρο 4 του Χάρτη.
57.      Κατά τη γνώμη μου, το άρθρο 35 του Χάρτη δεν έχει εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση, δεδομένου ότι εν προκειμένω δεν διακυβεύονται η πρόσβαση στην πρόληψη σε θέματα υγείας και στην ιατρική περίθαλψη, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που ορίζονται στις εθνικές νομοθεσίες και πρακτικές, με τις οποίες εξασφαλίζεται υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας του ανθρώπου.
58.      Όσον αφορά το άρθρο 3 του Χάρτη, θα μπορούσε, ενδεχομένως, να υπάρξει προσβολή του δικαιώματος στη σωματική ακεραιότητα, πλην όμως, και πάλι, όχι λόγω των υγειονομικών πλημμελειών ή των πλημμελειών στις συνθήκες κράτησης στο κράτος μέλος έκδοσης του ΕΕΣ, τις οποίες ουδείς επικαλέστηκε, αλλά λόγω της ενδεχόμενης έλλειψης κατάλληλης θεραπείας της ψυχιατρικής διαταραχής από την οποία πάσχει το εκζητούμενο πρόσωπο, κατά την πραγματογνωμοσύνη που προσκομίστηκε στο ιταλικό εφετείο.
59.      Οι παρατηρήσεις που προεξέθεσα, στο πλαίσιο αυτό, σχετικά με το άρθρο 4 του Χάρτη ισχύουν επίσης όσον αφορά το άρθρο 3 του Χάρτη.
Γ.      Νέος λόγος άρνησης εκτέλεσης ΕΕΣ σχετιζόμενος με την υγεία του εκζητούμενου προσώπου;
60.      Η καλούμενη, χάριν απλούστευσης, «νομολογία Aranyosi και Căldăraru» συνιστά παράδειγμα δημιουργήματος της νομολογίας του Δικαστηρίου, το οποίο δικαιολογείται από την αναγκαιότητα καθιέρωσης ενός τρόπου προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων του προσώπου, σε περιπτώσεις που δεν προβλέφθηκαν ρητώς από τον νομοθέτη του ΕΕΣ.
61.      Η απόφαση-πλαίσιο 2002/584 ορίζει ρητώς στο άρθρο της 1, παράγραφος 3, ότι «δεν μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την τροποποίηση της υποχρέωσης σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των θεμελιωδών νομικών αρχών, όπως διατυπώνονται στο άρθρο 6 [ΣΕΕ]». Θεσπίζει, επομένως, μια ασφαλιστική δικλείδα για το σύστημα, επιπλέον των συγκεκριμένων εγγυήσεων για ορισμένα θεμελιώδη δικαιώματα που όντως προβλέπονται στην εν λόγω απόφαση-πλαίσιο (31).
62.      Λαμβανομένου υπόψη του τεκμηρίου κατά το οποίο όλα τα κράτη μέλη σέβονται τα θεμελιώδη δικαιώματα, ο Ευρωπαίος νομοθέτης δεν μπορούσε να προβλέψει το ενδεχόμενο γενικευμένων και συστημικών πλημμελειών δυνάμενων να έχουν ως αποτέλεσμα την προσβολή των θεμελιωδών δικαιωμάτων του εκζητούμενου προσώπου.
63.      Επομένως, δυνάμει του άρθρου 1, παράγραφος 3, της απόφασης‑πλαισίου 2002/584, υπήρξε αναπόφευκτη η κατ’ εξαίρεση θέσπιση λόγων άρνησης εκτέλεσης οι οποίοι σχετίζονται με τις παραβάσεις που μπορεί να απορρέουν από γενικευμένες και συστημικές πλημμέλειες.
64.      Εντούτοις, όπως επισημάνθηκε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η αποδοχή «νέου» λόγου άρνησης της εκτέλεσης του ΕΕΣ σχετιζόμενου με την υγεία θα μπορούσε να δημιουργήσει στην ευαίσθητη κατασκευή του συστήματος του ΕΕΣ ρήγμα, το οποίο θα κατέληγε σε πλήθος ισχυρισμών από τα επηρεαζόμενα πρόσωπα, εμποδίζοντας, επομένως, τη λειτουργία του συστήματος παράδοσης στο κράτος μέλος έκδοσης του ΕΕΣ.
65.      Εκτιμώ ότι παρέλκει παρέμβαση νομολογιακού χαρακτήρα η οποία θα διευρύνει τον κατάλογο των λόγων μη εκτέλεσης προκειμένου να προσθέσει τον λόγο που απορρέει από τους κινδύνους για την υγεία: δεν συντρέχει λόγος άρνησης εκτέλεσης του ΕΕΣ όταν αρκεί η αναστολή της παράδοσης του εκζητούμενου προσώπου. Αυτός ακριβώς είναι ο μηχανισμός που προβλέπεται στην απόφαση-πλαίσιο 2002/584 για περιπτώσεις όπως η επίμαχη στην υπό κρίση υπόθεση.
Δ.      Αναστολή της παράδοσης δυνάμει του άρθρου 23 της απόφασης-πλαισίου 2002/584
66.      Δυνάμει του άρθρου 23, παράγραφος 4, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, η παράδοση μπορεί κατ’ εξαίρεση να αναστέλλεται «για σοβαρούς ανθρωπιστικούς λόγους, εφόσον λ.χ. ευλόγως πιστεύεται ότι θα έθετε σε κίνδυνο τη ζωή ή την υγεία του καταζητουμένου».
67.      Η ως άνω διατύπωση γεννά δυσχέρειες, όπως επισήμανε το αιτούν δικαστήριο και όπως παρατήρησαν όλοι σχεδόν οι μετέχοντες στην παρούσα διαδικασία. Εντούτοις, κατά τη γνώμη μου, οι δυσχέρειες δεν είναι τόσες ώστε να μην μπορούν να ξεπεραστούν μέσω της σφαιρικής, και μη ευφάνταστης, ερμηνείας της διάταξης.
68.      Κατά το Corte costituzionale (Συνταγματικό Δικαστήριο), στο μέτρο που προβλέπει μόνον «κατ’ εξαίρεση» αναστολή της παράδοσης για καταστάσεις αμιγώς προσωρινού χαρακτήρα, το άρθρο 23, παράγραφος 4, της απόφασης-πλαισίου 2002/584 δεν αφορά περιπτώσεις σοβαρών χρόνιων παθήσεων αόριστης διάρκειας (32).
69.      Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει επίσης ότι, άλλως, η αναστολή θα μπορούσε να καθυστερήσει επ’ αόριστον τη διαδικασία παράδοσης, στερώντας από αυτήν κάθε πρακτική αποτελεσματικότητα: οι διαδοχικές αναστολές για λόγους υγείας χρόνιου χαρακτήρα θα διατηρούσαν το εκζητούμενο πρόσωπο σε κατάσταση αβεβαιότητας ως προς την εξέλιξη της περίπτωσής του και θα αντέβαιναν στην ανάγκη διασφάλισης της εύλογης διάρκειας κάθε διαδικασίας που επηρεάζει την ατομική ελευθερία (33).
70.      Στο ίδιο πνεύμα, οι Κυβερνήσεις της Κροατίας, των Κάτω Χωρών και της Τσεχίας και η Επιτροπή παρατηρούν ότι η προβλεπόμενη στο άρθρο 23, παράγραφος 4, της απόφασης-πλαισίου 2002/584 αναστολή μπορεί να αποφασιστεί μόνο μετά τη συμφωνία επί της εκτέλεσης του ΕΕΣ, όχι όμως κατά τον χρόνο απόφασης της ίδιας της εκτέλεσης.
71.      Είναι αληθές ότι οι προεκτεθείσες θέσεις δεν στερούνται ερείσματος. Κατά τη γνώμη μου, όμως, οι ερμηνευτικές δυνατότητες της διάταξης βαίνουν πέραν αυτών που πρότειναν το αιτούν δικαστήριο και οι μετέχοντες στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση.
72.      Εκκινώ από την παραδοχή ότι η έλλειψη ρητού λόγου μη εκτέλεσης ΕΕΣ στην εθνική νομοθεσία ή στα άρθρα 3 και 4 της απόφασης-πλαισίου 2002/584 δεν προσκρούει στην επιταγή που περιέχεται στο άρθρο της 1, παράγραφος 3. Προκειμένου να συμμορφωθεί με την εν λόγω επιταγή, το επιφορτισμένο με την ερμηνεία της δικαστήριο πρέπει να αναζητεί, στο μέτρο του δυνατού, μια κατ’ ουσίαν ισοδύναμη λύση, χρησιμοποιώντας τα κανονιστικά στοιχεία που θέσπισε ο ίδιος ο νομοθέτης.
73.      Κατά τη γνώμη μου, το άρθρο 23, παράγραφος 4, της απόφασης‑πλαισίου 2002/584 παρέχει τα αναγκαία στοιχεία για την εν λόγω κατ’ ουσίαν ισοδύναμη λύση. Το περιεχόμενό του επιδέχεται ερμηνεία η οποία, ακόμη και αν είναι ευρεία και φιλόδοξη, θα είναι, σε κάθε περίπτωση, πιο συνεπής προς τη βούληση του νομοθέτη από τη δημιουργία μέσω της νομολογίας μιας νέας περίπτωσης άρνησης εκτέλεσης του ΕΕΣ. Εν τέλει, είναι προτιμότερη η προσαρμογή του περιεχομένου και της εμβέλειας της εν λόγω θετικής διάταξης από τη δημιουργία, στο περιθώριο αυτής, ενός νέου κανόνα, δημιουργήματος της νομολογίας.
74.      Επαναλαμβάνω ότι, ερμηνευόμενο στο πλαίσιο της απόφασης‑πλαισίου 2002/584, το άρθρο της 23, παράγραφος 4, μπορεί να παράσχει τη λύση που απαιτεί το άρθρο της 1, παράγραφος 3, σε περιπτώσεις όπως η επίμαχη στην υπό κρίση υπόθεση.
Ε.      Υπό όρους και επανεξετάσιμη αναστολή της εκτέλεσης ΕΕΣ για σοβαρούς ανθρωπιστικούς λόγους
75.      Ένα επιχείρημα υπέρ της καταλληλότητας του άρθρου 23, παράγραφος 4, της απόφασης-πλαισίου 2002/584 για την εκπλήρωση της απαίτησης του άρθρου της 1, παράγραφος 3, είναι ότι περιέχει ρητή μνεία σε «παράδοση […] [που] θα έθετε σε κίνδυνο τη ζωή ή την υγεία του καταζητουμένου».
76.      Η ως άνω μνεία εισάγει μια σημαντική διαφορά σε σχέση με τα άρθρα 3, 4 και 4α της απόφασης-πλαισίου 2002/584. Οι λόγοι υποχρεωτικής ή προαιρετικής μη εκτέλεσης που προβλέπονται στα συγκεκριμένα άρθρα αφορούν αντικειμενικά στοιχεία, ήτοι τις αξιόποινες πράξεις λόγω των οποίων εκδόθηκε το ΕΕΣ ή τις δυσχέρειες των ποινικών διαδικασιών που ανέκυψαν ή μπορεί να ανακύψουν από τις εν λόγω αξιόποινες πράξεις (34).
77.      Η ενσωμάτωση στον κατάλογο του άρθρου 3 της απόφασης‑πλαισίου 2002/584 ενός πρόσθετου λόγου μη εκτέλεσης (που θα πρέπει κατ’ ανάγκην να είναι υποχρεωτική, λόγω του χαρακτήρα του θεμελιώδους δικαιώματος), βασισμένου σε κίνδυνο παράβασης των άρθρων 3 ή 4 του Χάρτη, δημιουργεί προφανείς δυσχέρειες σε ένα καθεστώς μη εκτέλεσης το οποίο στηρίζεται στη νομική σύνδεση των ποινικών συστημάτων όλων των κρατών μελών.
78.      Εάν δεν υπήρχε άλλη θεραπεία, πιθανολογώ ότι οι εν λόγω δυσχέρειες δεν θα επαρκούσαν για να εμποδιστεί η εισαγωγή, μέσω της νομολογίας, ενός νέου λόγου μη εκτέλεσης, όπως συνέβη στις προεκτεθείσες περιπτώσεις με την απόφαση Aranyosi και Căldăraru. Αντιθέτως, στην υπό κρίση υπόθεση, υπάρχει η θεραπεία του άρθρου 23, παράγραφος 4, της απόφασης-πλαισίου 2002/584. Επιπλέον, η εν λόγω θεραπεία είναι αποτελεσματική, ειδικότερα, καθόσον:
–        δεν θίγει τη ratio και τον σκοπό διάταξης η οποία έχει ως αντικείμενο την προστασία της ζωής και της ακεραιότητας του εκζητούμενου προσώπου,
–        μπορεί να εφαρμοστεί ανεξάρτητα από την αξιόποινη πράξη για την οποία διώκεται το εκζητούμενο πρόσωπο ή από την ποινή που πρέπει να εκτελεστεί, ήτοι χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι περιστάσεις που σχετίζονται με τα ποινικά συστήματα των κρατών μελών στις οποίες βασίζονται τα άρθρα 3, 4 και 4α της απόφασης-πλαισίου 2002/584.
79.      Φρονώ ότι το άρθρο 23, παράγραφος 4, της απόφασης-πλαισίου 2002/584 είναι ικανό να δώσει απάντηση στις ανησυχίες που εξέφρασε το αιτούν δικαστήριο.
80.      Κατά πρώτον, θεσπίζει κριτήριο για τον ορισμό του «ελάχιστου βαθμού» σοβαρότητας του κινδύνου («κίνδυνος για τη ζωή ή την υγεία») σε σχέση με τα άρθρα 3 και 4 του Χάρτη (35).
81.      Κατά δεύτερον, η διάταξη προβλέπει δίαυλο επικοινωνίας μεταξύ των δικαστικών αρχών έκδοσης και εκτέλεσης του ΕΕΣ, σε σχέση με την οποία το αιτούν δικαστήριο προβληματίζεται.
82.      Μολονότι, κατά την εν λόγω διάταξη, η επικοινωνία μεταξύ των δύο δικαστικών αρχών δεν αφορά την ύπαρξη λόγων μη εκτέλεσης του ΕΕΣ, αλλά την ημερομηνία παράδοσης του εκζητούμενου προσώπου, φρονώ ότι κανένα στοιχείο δεν εμποδίζει την πραγματοποίηση της εν λόγω επικοινωνίας σε προγενέστερο στάδιο, ήτοι όταν η δικαστική αρχή εκτέλεσης πρέπει να αποφασίσει αν θα αναστείλει την παράδοση.
83.      Μέσω της ανταλλαγής πληροφοριών, η δικαστική αρχή εκτέλεσης μπορεί να λάβει εξηγήσεις από τη δικαστική αρχή έκδοσης του ΕΕΣ όσον αφορά τη διαθέσιμη ιατροφαρμακευτική περίθαλψη στα κέντρα κράτησης ή φυλάκισης, η οποία ανταποκρίνεται στις ιατρικές ανάγκες του εκζητούμενου προσώπου.
84.      Επίσης ως αποτέλεσμα του ως άνω διαλόγου, και λαμβανομένων υπόψη των προβλημάτων υγείας του εκζητούμενου προσώπου τα οποία η δικαστική αρχή έκδοσης του ΕΕΣ αγνοούσε έως τότε, η εν λόγω αρχή πρέπει να επανεξετάσει αυτεπαγγέλτως ή κατόπιν αιτήσεως της δικαστικής αρχής εκτέλεσης τη σκοπιμότητα του ΕΕΣ, εφόσον το κρίνει χρήσιμο, λαμβάνοντας υπόψη έναν (νέο) παράγοντα ο οποίος έχει συνέπειες στην αξιολόγηση του αναλογικού χαρακτήρα (36).
85.      Συγκεκριμένα, στη στάθμιση των περιστάσεων βάσει των οποίων εκτιμάται ο αναλογικός χαρακτήρας (μεταξύ άλλων παραγόντων, αν το ΕΕΣ εκδόθηκε στο πλαίσιο ποινικής δίωξης ή για την έκτιση ποινής και η σοβαρότητα των αξιόποινων πράξεων) θα προστεθεί η στάθμιση που αφορά την υγεία του εκζητούμενου προσώπου. Από την εν λόγω στάθμιση μπορεί να προκύψει η (προσωρινή ή οριστική) ανάκληση του ΕΕΣ, αλλά και η διατήρησή του, εάν η δικαστική αρχή έκδοσης του ΕΕΣ αποφασίσει ότι, εν πάση περιπτώσει, η διαδικασία παράδοσης πρέπει να συνεχιστεί.
86.      Εκτιμώ ότι, στις περιπτώσεις αυτές, το άρθρο 23, παράγραφος 4, της απόφασης-πλαισίου 2002/584 επιτρέπει ένα σύστημα επικοινωνίας μεταξύ δικαστηρίων ανάλογο με εκείνο το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί, βάσει του άρθρου 15 της απόφασης-πλαισίου 2002/584, προτού ληφθεί απόφαση εκτέλεσης του ΕΕΣ.
87.      Είναι αληθές ότι οι πληροφορίες που έχουν σημασία για τους σκοπούς του άρθρου 15 της απόφασης-πλαισίου 2002/584 είναι, κατά το γράμμα της εν λόγω διάταξης, αυτές που είναι απαραίτητες για «να αποφασίσει για την παράδοση» η δικαστική αρχή εκτέλεσης, ήτοι για την πραγματοποίηση ή μη της παράδοσης ανάλογα με το αν πληρούνται οι προϋποθέσεις που προβλέπονται ειδικότερα στα άρθρα 3 έως 5 της απόφασης-πλαισίου 2002/584 (37).
88.      Κατά τη γνώμη μου, όμως, τίποτε δεν εμποδίζει την ανταλλαγή πληροφοριών, όταν αυτή ενδείκνυται προκειμένου να εκτιμηθεί ο κίνδυνος από τον οποίο εξαρτάται η αναστολή της παράδοσης, ακόμη και όταν η παράδοση έχει συμφωνηθεί, εφόσον συντρέχουν σοβαροί ανθρωπιστικοί λόγοι (38).
89.      Επομένως, για την προστασία των δικαιωμάτων του εκζητούμενου προσώπου, καθώς και του έννομου συμφέροντος της Ένωσης για την καταπολέμηση της ατιμωρησίας, που συνιστά, ειδικότερα, σκοπό του μηχανισμού του ΕΕΣ (39), η δικαστική αρχή εκτέλεσης πρέπει να λάβει απόφαση σχετικά με την ενδεχόμενη αναστολή της παράδοσης έχοντας στη διάθεσή της όλα τα απαραίτητα στοιχεία προκειμένου να κρίνει μετά λόγου γνώσεως.
90.      Εάν η συγκεκριμένη γνώση απαιτεί άμεση και ανεμπόδιστη επικοινωνία με τη δικαστική αρχή έκδοσης του ΕΕΣ, θα είναι σκόπιμη η χρησιμοποίηση του μηχανισμού του άρθρου 15, παράγραφος 2, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, ακόμη και όταν η εκτέλεση έχει ήδη συμφωνηθεί.
91.      Επομένως, η αναστολή θα μπορεί να εφαρμοστεί σε σχέση με εκτέλεση η οποία έχει ήδη διαταχθεί αφού διαπιστώθηκε ότι δεν συντρέχουν οι λόγοι μη εκτέλεσης που προβλέπονται στα άρθρα 3, 4 και 4α της απόφασης-πλαισίου 2002/584. Ο σοβαρός κίνδυνος για την υγεία μετατρέπεται τοιουτοτρόπως σε λόγο από τον οποίο εξαρτάται η έγκριση της εκτέλεσης του ΕΕΣ και ο οποίος δικαιολογεί την απόφαση αναστολής της εν λόγω εκτέλεσης.
ΣΤ.    Αναστολή ή μη εκτέλεση σε περίπτωση παθήσεων χρόνιου και μη αναστρέψιμου χαρακτήρα;
92.      Όσον αφορά τη χρονική διάρκεια του μέτρου, το άρθρο 23, παράγραφος 4, της απόφασης-πλαισίου 2002/584 προβλέπει ότι η εκτέλεση αναστέλλεται «προσωρινά», η δε εκτέλεση του ΕΕΣ πραγματοποιείται «μόλις παύσουν να υφίστανται οι [σοβαροί ανθρωπιστικοί] λόγοι» που τη δικαιολόγησαν.
93.      Επομένως, ο προσωρινός χαρακτήρας της αναστολής θα πρέπει να συσχετίζεται με το αν εξακολουθούν να υφίστανται οι ανθρωπιστικοί λόγοι που τη δικαιολογούν. Οι ανθρωπιστικοί λόγοι μπορεί να εξαλειφθούν ή να διορθωθούν με διάφορους τρόπους (μεταξύ άλλων, λόγω της εξέλιξης της κατάστασης του εκζητούμενου προσώπου).
94.      Εν πάση περιπτώσει, και όπως πρότεινε το αιτούν δικαστήριο (40), σε περίπτωση που η αναστολή πρέπει να παραταθεί, τίποτε δεν εμποδίζει την αναζήτηση άλλων συγκεκριμένων λύσεων στο πλαίσιο του συνεχούς διαλόγου μεταξύ των εμπλεκόμενων δικαστικών αρχών (41).
95.      Η δικαστική αρχή εκτέλεσης (42) δεν θα προβεί στην παράδοση στην οποία είχε συμφωνήσει μόνον εάν, λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των περιστάσεων, η αναστολή πρέπει να παραταθεί πέραν χρονικού διαστήματος του οποίου ο εύλογος χαρακτήρας θα πρέπει να διαπιστωθεί στο πλαίσιο διαλόγου με τη δικαστική αρχή έκδοσης του ΕΕΣ.
96.      Εν κατακλείδι, προτείνω τα εξής:
–        Η δικαστική αρχή εκτέλεσης θα πρέπει να συμμορφωθεί κατ’ αρχήν με τους λόγους μη εκτέλεσης που προβλέπονται ρητώς (και εξαντλητικώς) στην απόφαση-πλαίσιο 2002/584 (άρθρα 3, 4 και 4α), ήτοι λόγους που αφορούν αυστηρά τις αξιόποινες πράξεις για τις οποίες ασκήθηκε δίωξη και τις δυσχέρειες των ποινικών διαδικασιών που έχουν ως αντικείμενο τις εν λόγω αξιόποινες πράξεις.
–        Κατ’ εξαίρεση, και σε περίπτωση που συντρέχουν επαρκείς λόγοι για τη διαπίστωση σοβαρού κινδύνου παράβασης των άρθρων 3 ή 4 του Χάρτη για λόγους εγγενείς στην κατάσταση της υγείας του εκζητούμενου προσώπου, οι οποίοι θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή του, η δικαστική αρχή εκτέλεσης μπορεί να αναστείλει την ήδη συμφωνηθείσα εκτέλεση του ΕΕΣ, αφού λάβει υπόψη τις πληροφορίες που της παρέσχε η δικαστική αρχή εκτέλεσης, και για όσο διάστημα εξακολουθεί να υφίσταται ο εν λόγω σοβαρός κίνδυνος.
V.      Πρόταση
97.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Corte costituzionale (Συνταγματικό Δικαστήριο, Ιταλία) ως εξής:
«Το άρθρο 1, παράγραφος 3, και το άρθρο 23, παράγραφος 4, της απόφασης-πλαισίου 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299/ΔΕΥ, της 26ης Φεβρουαρίου 2009, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα των άρθρων 3, 4 και 35 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
έχουν την έννοια ότι:
εάν η δικαστική αρχή εκτέλεσης κρίνει ότι η παράδοση εκζητούμενου προσώπου που πάσχει από σοβαρές παθήσεις χρόνιου και δυνητικά μη αναστρέψιμου χαρακτήρα μπορεί να το εκθέσει στον κίνδυνο να υποστεί σοβαρή βλάβη της υγείας του, πρέπει να ζητήσει από τη δικαστική αρχή έκδοσης του ΕΕΣ πληροφορίες βάσει των οποίων μπορεί να αποκλείσει τον εν λόγω κίνδυνο και, ενδεχομένως, να αναστείλει, κατ’ εξαίρεση και προσωρινά, την παράδοση του εν λόγω προσώπου για όσο διάστημα εξακολουθεί να υφίσταται ο εν λόγω σοβαρός κίνδυνος.»
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.
2      Απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το [ΕΕΣ] και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών (ΕΕ 2002, L 190, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009 (ΕΕ 2009, L 81, σ. 24).
3      Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C‑404/15 και C‑659/15 PPU (στο εξής: απόφαση Aranyosi και Căldăraru ή νομολογία Aranyosi και Căldăraru, EU:C:2016:198).
4      Disposizioni per conformare il diritto interno alla decisione quadro 2002/584/GAI del Consiglio, del 13 giugno 2002, relativa al mandato d’arresto europeo e alle procedure di consegna tra Stati membri (νόμος 69, της 22ας Απριλίου 2005, περί διατάξεων για την ευθυγράμμιση του εσωτερικού δικαίου προς την απόφαση‑πλαίσιο 2002/584 […]) (GURI αριθ. 98, της 29ης Απριλίου 2005, σ. 6), όπως τροποποιήθηκε με το Decreto Legislativo 2 febbraio 2021, n.º 10 (νομοθετικό διάταγμα 10, της 2ας Φεβρουαρίου 2021) (GURI αριθ. 30, της 5ης Φεβρουαρίου 2021, σ. 22).
5      Κατά τη διάταξη περί παραπομπής (σημείο 1.3), οι διατάξεις του Συντάγματος στις οποίες παρέπεμψε το Corte d’appello di Milano (εφετείο Μιλάνου) είναι τα άρθρα 2 και 35, στα οποία κατοχυρώνεται το δικαίωμα στην υγεία, και το άρθρο 3, στο οποίο διακηρύσσεται η αρχή της ισότητας. Η παραβίαση της αρχής της ισότητας προκύπτει από το γεγονός ότι η εθνική νομοθεσία περί εκδόσεως προβλέπει ειδικώς τη μη εκτέλεση για λόγους υγείας, οι οποίοι δεν μπορούν, εντούτοις, να ληφθούν υπόψη βάσει του γράμματος της απόφασης-πλαισίου 2002/584, σε περίπτωση ΕΕΣ.
6      Σημείο 7.3 της διατάξεως περί παραπομπής, με παραπομπή στις αποφάσεις της 26ης Φεβρουαρίου 2013, Åkerberg Fransson (C‑617/10, EU:C:2013:105, σκέψη 29), και της 26ης Φεβρουαρίου 2013, Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, σκέψη 60).
7      Σημείο 7.4 της διατάξεως περί παραπομπής, με παραπομπή στην απόφαση Aranyosi και Căldăraru (σκέψη 80).
8      Σημείο 7.5 της διατάξεως περί παραπομπής.
9      Το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει επίσης, συναφώς, στις αποφάσεις της 25ης Ιουλίου 2018, Generalstaatsanwaltschaft (Συνθήκες κρατήσεως στην Ουγγαρία) (C‑220/18 PPU, EU:C:2018:589)· και της 15ης Οκτωβρίου 2019, Dorobantu (C‑128/18, στο εξής: απόφαση Dorobantu, EU:C:2019:857).
10      Αποφάσεις της 25ης Ιουλίου 2018, Minister for Justice and Equality (Ελλείψεις του δικαστικού συστήματος) [C‑216/18 PPU, στο εξής: απόφαση Minister for Justice and Equality (Ελλείψεις του δικαστικού συστήματος), EU:C:2018:586], και της 17ης Δεκεμβρίου 2020, Openbaar Ministerie (Ανεξαρτησία της δικαστικής αρχής εκδόσεως του εντάλματος) [C‑354/20 PPU και C‑412/20 PPU, στο εξής: απόφαση Openbaar Ministerie (Ανεξαρτησία της δικαστικής αρχής εκδόσεως του εντάλματος, EU:C:2020:1033).
11      Βλ., αντί άλλων, απόφαση της 26ης Οκτωβρίου 2021, Openbaar Ministerie (Δικαίωμα ακρόασης από τη δικαστική αρχή εκτέλεσης) (C‑428/21 PPU και C‑429/21 PPU, EU:C:2021:876, σκέψη 38).
12      Απόφαση της 22ας Φεβρουαρίου 2022, Openbaar Ministerie (Δικαστήριο που έχει συσταθεί νομίμως στο κράτος μέλος έκδοσης του εντάλματος) [C‑562/21 PPU και C‑563/21 PPU, στο εξής: Openbaar Ministerie (Δικαστήριο που έχει συσταθεί νομίμως στο κράτος μέλος έκδοσης του εντάλματος), EU:C:2022:100, σκέψη 43].
13      Όπ.π. (σκέψη 44).
14      Απόφαση Minister for Justice and Equality (Ελλείψεις του δικαστικού συστήματος) (σκέψη 41).
15      Γνωμοδότηση 2/13 (Προσχώρηση της Ένωσης στην ΕΣΔΑ), της 18ης Δεκεμβρίου 2014, EU:C:2014:2454, σκέψη 191.
16      Απόφαση Aranyosi και Căldăraru (σκέψη 83).
17      Απόφαση Dorobantu (σκέψη 50 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
18      Απόφαση Aranyosi και Căldăraru (σκέψη 85).
19      Υιοθετώντας την εκτίμηση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (στο εξής: ΕΔΔΑ) με την απόφαση της 28ης Σεπτεμβρίου 2015, Bouyid κατά Βελγίου (CE:ECHR:2015:0928JUD002338009), το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι, υπό οποιεσδήποτε περιστάσεις, συμπεριλαμβανομένης της περίπτωσης της καταπολέμησης της τρομοκρατίας και του οργανωμένου εγκλήματος, η ΕΣΔΑ απαγορεύει με απόλυτους όρους τα βασανιστήρια και την απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση ή ποινή, ανεξαρτήτως της συμπεριφοράς του υπόπτου (απόφαση Aranyosi και Căldăraru, σκέψη 87). Επομένως, δεν χωρεί καμία εξαίρεση από την εγγύηση του άρθρου 4 του Χάρτη, ούτε καν βάσει του πρώτου λόγου κρατικού συμφέροντος που συνίσταται στην ίδια την επιβίωση του κράτους.
20      Πρόκειται για το δεύτερο θεμελιώδες δικαίωμα το οποίο έχει αναλύσει το Δικαστήριο σε σχέση με την ενδεχόμενη επέκταση των λόγων μη εκτέλεσης ΕΕΣ [μεταξύ άλλων, αποφάσεις Openbaar Ministerie (Δικαστήριο που έχει συσταθεί νομίμως στο κράτος μέλος έκδοσης του εντάλματος), Minister for Justice and Equality (Ελλείψεις του δικαστικού συστήματος), και Openbaar Ministerie (Ανεξαρτησία της δικαστικής αρχής εκδόσεως του εντάλματος)].
21      Απόφαση Openbaar Ministerie (Ανεξαρτησία της δικαστικής αρχής εκδόσεως του εντάλματος). Κατά τη σκέψη 57 της συγκεκριμένης απόφασης, «[…] η εφαρμογή του μηχανισμού του [ΕΕΣ] δύναται να ανασταλεί μόνον στην περίπτωση σοβαρής και διαρκούς παραβιάσεως από κράτος μέλος των αρχών που διατυπώνονται στο άρθρο 2 ΣΕΕ, μεταξύ των οποίων καταλέγεται και η αρχή του κράτους δικαίου, παραβίαση η οποία διαπιστώνεται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 7, παράγραφος 2, ΣΕΕ με τις συνέπειες που προβλέπονται στην παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου». Η υπογράμμιση δική μου.
22      Απόφαση Minister for Justice and Equality (Ελλείψεις του δικαστικού συστήματος) (σκέψη 37).
23      Αποφάσεις Aranyosi και Căldăraru καθώς και Dorobantu.
24      Σημείο 43 των γραπτών παρατηρήσεών της: «το ζήτημα αφορά την ατομική κατάσταση του προσώπου και συνδέεται εγγενώς με την εν λόγω κατάσταση, ανεξαρτήτως των συνθηκών κράτησης στο κράτος μέλος που εξέδωσε το [ΕΕΣ]».
25      Διάταξη περί παραπομπής, σημείο 1.1.
26      Με τις γραπτές παρατηρήσεις της (σημείο 7), η Κροατική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το σύστημα υγείας της χώρας της εξασφαλίζει υψηλό επίπεδο ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης για το εκζητούμενο πρόσωπο, περιλαμβανομένης θεραπείας για την εξάρτησή του, ανεξαρτήτως του καθεστώτος του.
27      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 24ης Απριλίου 2018, MP (Επικουρική προστασία θύματος παρελθόντων βασανιστηρίων) [C‑353/16, στο εξής: απόφαση MP (Επικουρική προστασία θύματος παρελθόντων βασανιστηρίων), EU:C:2018:276), σκέψη 41]: «το άρθρο 4 του Χάρτη πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι η απομάκρυνση υπηκόου τρίτης χώρας ο οποίος πάσχει από ιδιαιτέρως σοβαρή ψυχική ή σωματική πάθηση συνιστά απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση, κατά την έννοια του άρθρου αυτού, εάν η απομάκρυνση αυτή συνεπάγεται πραγματικό και αποδεδειγμένο κίνδυνο σημαντικής και ανεπανόρθωτης επιδεινώσεως της καταστάσεως της υγείας του».
28      Με την απόφαση MP (Επικουρική προστασία θύματος παρελθόντων βασανιστηρίων) γίνεται, εξάλλου, παραπομπή, στη σκέψη 40, στην απόφαση του ΕΔΔΑ της 13ης Δεκεμβρίου 2016, Paposhvili κατά Βελγίου (CE:ECHR:2016:1213JUD004173810) §§ 178 και 183 σχετικά με την αντίστοιχη διάταξη της ΕΣΔΑ: «από την πλέον πρόσφατη νομολογία του [ΕΔΔΑ] προκύπτει ότι [το άρθρο 3 της ΕΣΔΑ] αντιτίθεται στην απομάκρυνση βαρέως ασθενούντος προσώπου για το οποίο υπάρχει άμεσος κίνδυνος θανάτου ή σημαντικοί λόγοι να θεωρηθεί ότι, μολονότι δεν διατρέχει άμεσο κίνδυνο θανάτου, θα αντιμετώπιζε, ελλείψει της κατάλληλης θεραπευτικής αγωγής στη χώρα προορισμού ή ελλείψει προσβάσεως σε αυτήν, πραγματικό κίνδυνο εκθέσεως σε σοβαρή, ταχεία και μη αναστρέψιμη επιδείνωση της καταστάσεως της υγείας του συνεπαγόμενη έντονους πόνους ή σημαντική μείωση του προσδόκιμου ζωής του». Στο ίδιο πνεύμα, βλ. την πρόσφατη απόφαση της 22ας Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Απομάκρυνση – Θεραπευτική κάνναβη) (C‑69/21, EU:C:2022:913, σκέψη 66).
29      Για να επαναλάβω το παράδειγμα που χρησιμοποίησε η Ιταλική Κυβέρνηση κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η παράδοση νεφροπαθούς ο οποίος χρειάζεται οπωσδήποτε θεραπεία αιμοκάθαρσης θα μπορούσε να αντιβαίνει στο άρθρο 4 του Χάρτη, αν στο κράτος μέλος έκδοσης του ΕΕΣ δεν υπάρχει δυνατότητα υποβολής στην εν λόγω θεραπεία.
30      Προς αντιμετώπιση του συγκεκριμένου κινδύνου, τα κέντρα κράτησης και φυλάκισης διαθέτουν συνήθως ειδικά πρωτόκολλα και, επιπλέον, σε ορισμένα κράτη μέλη υπάρχουν νοσοκομεία ή ψυχιατρικές μονάδες στα σωφρονιστικά κέντρα. Βλ. έγγραφο με τίτλο «Preventing suicide in jails and prisons» του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της IASP (Διεθνούς Ένωσης για την πρόληψη της αυτοκτονίας) (2007) στη διεύθυνση https://n9.cl/947kd. Βλ. επίσης έκθεση του 2019 του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRA), σχετικά με τις συνθήκες κράτησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στην οποία παρέπεμψε η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, κατά την οποία τα εθνικά συστήματα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης στα σωφρονιστικά κέντρα είναι παρεμφερούς επιπέδου (FRA, Criminal detention conditions in the European Union: rules and reality, 2019).
31      Στα δικαιώματα που προβλέπονται ρητώς περιλαμβάνεται, για παράδειγμα, το δικαίωμα του προσώπου να μην τιμωρείται δύο φορές για την ίδια πράξη (άρθρο 50 του Χάρτη). Η προστασία του εν λόγω δικαιώματος διασφαλίζεται με τον λόγο υποχρεωτικής μη εκτέλεσης που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 2, της απόφασης-πλαισίου 2002/584 και υποδηλώνεται στην πλειονότητα των λόγων προαιρετικής μη εκτέλεσης που μνημονεύονται στο άρθρο της 4. Το ίδιο συμβαίνει όσον αφορά το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής (άρθρο 47 του Χάρτη) το οποίο προστατεύεται στις περιπτώσεις ερήμην καταδίκης και αναγνωρίζεται στο άρθρο 4α της απόφασης-πλαισίου ως λόγος προαιρετικής μη εκτέλεσης.
32      Σημεία 6.2 και 6.3 της διατάξεως περί παραπομπής.
33      Σημείο 6.3 της διατάξεως περί παραπομπής.
34      Η μόνη υποκειμενική περίσταση που εξετάζεται είναι η προβλεπόμενη στο άρθρο 3, σημείο 3, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, κατά την οποία το γεγονός ότι το πρόσωπο δεν μπορεί να θεωρηθεί ποινικώς υπεύθυνο για τις πράξεις που του καταλογίζονται, λόγω της ηλικίας του, συνιστά λόγο υποχρεωτικής μη εκτέλεσης του ΕΕΣ. Πρόκειται, εντούτοις, για λόγο που αφορά ατομική περίσταση καθόσον συνδέεται με αξιόποινη πράξη και έχει συνέπειες για την ποινική ευθύνη.
35      Όπως υποστήριξε η Επιτροπή (σημείο 45 των γραπτών παρατηρήσεών της), στον συγκεκριμένο ελάχιστο βαθμό σοβαρότητας δεν εμπίπτει η «ψυχολογική ταλαιπωρία» που είναι εγγενής στην κατάσταση στέρησης της ελευθερίας.
36      Με τις γραπτές παρατηρήσεις του (σημείο 6), ο E. D. L. χαρακτηρίζει δυσανάλογη την έκδοση ΕΕΣ εις βάρος οποιουδήποτε βαρέως ασθενούντος προσώπου, παρατήρηση η οποία έχει αφηρημένο χαρακτήρα και την οποία δεν συμμερίζομαι. Εντούτοις, η αρχή της αναλογικότητας μπορεί να εφαρμοστεί υπό την έννοια που εκθέτω με τις παρούσες προτάσεις.
37      Διατάξεις στις οποίες το άρθρο 15, παράγραφος 2, προσθέτει το άρθρο 8 της ίδιας απόφασης-πλαισίου, το οποίο έχει ως αντικείμενο το περιεχόμενο και τον τύπο του ΕΕΣ.
38      Κανένα στοιχείο δεν εμποδίζει τη δικαστική αρχή εκτέλεσης να συλλέξει τις σχετικές πληροφορίες βάσει του άρθρου 15, παράγραφος 2, της απόφασης‑πλαισίου 2002/584, τόσο εάν διαπιστώσει εξ αρχής την ύπαρξη σοβαρών ανθρωπιστικών λόγων όσο και εάν ο κίνδυνος για την ακεραιότητα και την υγεία του εκζητούμενου προσώπου ανακύψει μετά τη συμφωνία για την εκτέλεση του ΕΕΣ.
39      Απόφαση Openbaar Ministerie (Ανεξαρτησία της δικαστικής αρχής εκδόσεως του εντάλματος) (σκέψη 62).
40      Σημείο 9.5 της διατάξεως περί παραπομπής.
41      Το γεγονός ότι η πάθηση έχει χρόνιο χαρακτήρα και αόριστη διάρκεια δεν εμποδίζει την εφαρμογή του άρθρου 23 της απόφασης-πλαισίου 2002/584. Εξάλλου, ασθενής με χρόνια πάθηση μπορεί να τύχει ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης στο κράτος έκδοσης του ΕΕΣ υπό συνθήκες παρεμφερείς με εκείνες που επικρατούν στο κράτος εκτέλεσης. Διαφορετικό είναι το ζήτημα ότι η παράδοση αυτή καθεαυτήν θέτει σε άμεσο κίνδυνο τη ζωή του εκζητούμενου προσώπου.
42      Σε περιπτώσεις όπως η επίμαχη στην υπό κρίση υπόθεση, στην οποία το εκζητούμενο πρόσωπο δεν τελεί υπό κράτηση, εκτιμώ ότι οι επαναλαμβανόμενες αναστολές, κατόπιν αιτήσεως του ίδιου του ενδιαφερομένου, δεν μπορούν να χαρακτηριστούν αδικαιολόγητες καθυστερήσεις.