62019CJ0790_RES
Sprawa C‑790/19
Parchetul de pe lângă Tribunalul Brașov
przeciwko
LG i MH
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Curtea de Apel Brașov (sąd apelacyjny w Braszowie, Rumunia)]
Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 2 września 2021 r.
Odesłanie prejudycjalne – Zapobieganie wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu – Dyrektywa (UE) 2015/849 – Dyrektywa 2005/60/WE – Przestępstwo prania pieniędzy – Pranie pieniędzy przez sprawcę przestępstwa źródłowego („pranie pieniędzy przez ten sam podmiot, który je uzyskał”)
Zbliżanie ustawodawstw – Zapobieganie wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu – Dyrektywa 2005/60 – Przedmiot – Przestępstwo prania pieniędzy inne niż przestępstwo źródłowe, z którego pochodzą prane pieniądze – Tożsamość sprawcy tych dwóch przestępstw – Dopuszczalność
[dyrektywa 2005/60 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 1 ust. 2 lit. a)]
(zob. pkt 48–54, 86; sentencja)
Zbliżanie ustawodawstw – Zapobieganie wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu – Dyrektywy 2005/60 i 2015/849 – Przestępstwo prania pieniędzy inne niż przestępstwo źródłowe, z którego pochodzą prane pieniądze – Możliwość przewidzenia przez państwa członkowskie karalności przestępstwa prania pieniędzy w odniesieniu do sprawcy przestępstwa źródłowego – Dopuszczalność
[dyrektywa 2005/60 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 1 ust. 2 lit. a); dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2015/849, art. 1 ust. 3 lit. a)]
(zob. pkt 58–61, 65, 70–72)
Prawa podstawowe – Zasada ne bis in idem – Przesłanki stosowania – Tożsamość czynu – Kryterium oceny – Identyczność okoliczności faktycznych
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 50)
(zob. pkt 77– 80)
Zbliżanie ustawodawstw – Zapobieganie wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu – Dyrektywa 2005/60 – Przedmiot – Przestępstwo prania pieniędzy inne niż przestępstwo źródłowe, z którego pochodzą prane pieniądze – Odmienność czynów – Sprawca przestępstwa źródłowego, który może być ścigany za przestępstwo prania pieniędzy – Dopuszczalność z punktu widzenia zasady ne bis in idem – Ustalenie spoczywające na sądzie krajowym – Zakres
[Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 50; dyrektywa 2005/50 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 1 ust. 2 lit. a)]
(zob. pkt 81–85)
Streszczenie
Tribunalul Brașov (sad okręgowy w Braszowie, Rumunia) skazał LG, zarządzającego jedną spółką, na karę pozbawienia wolności w zawieszeniu za przestępstwo prania pieniędzy, składające się z 80 czynów popełnionych w latach 2009–2013. Odnośne środki pieniężne pochodziły z przestępstwa oszustwa podatkowego popełnionego przez tę samą osobę (zwanego dalej „przestępstwem źródłowym”).
Rozpoznający apelacje od tego wyroku Curtea de apel Brașov (sąd apelacyjny w Braszowie, Rumunia), sąd odsyłający, powziął wątpliwości co do tego, czy może istnieć tożsamość osób pomiędzy sprawcą przestępstwa źródłowego a sprawcą przestępstwa prania pieniędzy.
W swoim wyroku Trybunał orzekł, że dyrektywa 2005/60 (
1
) nie sprzeciwia się uregulowaniu krajowemu przewidującemu, że przestępstwo prania pieniędzy może zostać popełnione przez sprawcę przestępstwa źródłowego.
Ocena Trybunału
Trybunał przypomniał w pierwszej kolejności, że konwersję lub przekazywanie mienia, ze świadomością, że pochodzi ono z działalności przestępczej lub z udziału w takiej działalności, w celu ukrywania lub zatajania nielegalnego pochodzenia tego mienia albo udzielenia pomocy osobie, która bierze udział w takiej działalności, dla umożliwienia jej uniknięcia konsekwencji prawnych takiego działania, uznaje się za stanowiące przestępstwo prania pieniędzy (
2
). W konsekwencji, aby dana osoba mogła zostać uznana za sprawcę tego przestępstwa, musi ona wiedzieć, że rzeczone mienie pochodzi z działalności przestępczej lub z udziału w takiej działalności. Ponieważ warunek ten jest oczywiście spełniony w odniesieniu do sprawcy działalności przestępczej, z której pochodzą te środki, dyrektywa 2005/60 nie wyklucza, że ten ostatni może być również sprawcą przestępstwa prania pieniędzy. Ponadto w zakresie, w jakim takie zachowanie stanowi jeden z elementów czynu, który nie wynika automatycznie z przestępstwa źródłowego, czyn ten może zostać popełniony zarówno przez sprawcę przestępstwa źródłowego, jak i przez osobę trzecią.
Następnie Trybunał dokonał analizy kontekstu normatywnego, w jaki wpisuje się dyrektywa 2005/60, a w szczególności zobowiązań międzynarodowych państw członkowskich (
3
) oraz aktów Unii (
4
) obowiązujących w dniu przyjęcia tej dyrektywy. W tym względzie wyjaśnił on, że w tym dniu państwa członkowskie miały wybór, aby nie przewidywać w swoim prawie karnym karalności czynów stanowiących pranie pieniędzy w odniesieniu do sprawcy przestępstwa źródłowego. W rzeczywistości bowiem z jednej strony obowiązek zakazania przez państwa członkowskie określonych czynów stanowiących pranie pieniędzy, bez ustanawiania środków służących wprowadzeniu w życie takiego zakazu oraz z drugiej strony definicja prania pieniędzy ujęta w sposób umożliwiający wprowadzenie karalności w odniesieniu do sprawcy przestępstwa źródłowego czynów przewidzianych w tym przepisie, bez jej narzucania, pozostawia państwom członkowskim (
5
) taki wybór zgodnie z ich zobowiązaniami międzynarodowymi oraz podstawowymi zasadami ich prawa wewnętrznego. Ponadto ciążący na tych państwach obowiązek wprowadzenia tego rodzaju karalności został ustanowiony dopiero przez dyrektywę 2018/1673 (
6
).
Wreszcie Trybunał wyjaśnił, że taka karalność jest zgodna z celami dyrektywy 2005/60, ponieważ może ona utrudniać wprowadzenie funduszy pochodzących z przestępstwa do systemu finansowego i przyczyniać się w ten sposób do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego. W konsekwencji państwo członkowskie może przewidzieć karalność w odniesieniu do sprawcy naruszenia polegającego na praniu pieniędzy.
Ponadto, odnosząc się do zasady ne bis in idem (
7
), a w szczególności do zakazu ścigania karnego lub karania osoby za to samo przestępstwo, Trybunał przypomniał, że właściwym kryterium jest kryterium tożsamości zdarzenia, rozumiane jako istnienie zespołu konkretnych i nierozerwalnie powiązanych ze sobą okoliczności faktycznych, które doprowadziły do prawomocnego uniewinnienia lub skazania danej osoby. Tym samym zakazane jest nakładanie za identyczne czyny kilku sankcji o charakterze karnym po zakończeniu różnych wszczętych w tym celu postępowań. W niniejszym przypadku zasada ne bis in idem nie sprzeciwia się temu, aby sprawca przestępstwa źródłowego był ścigany za przestępstwo prania pieniędzy, jeżeli czyny będące podstawą ścigania nie są identyczne z czynami stanowiącymi przestępstwo źródłowe. W tym względzie Trybunał uściślił, że pranie pieniędzy stanowi czyn odmienny od czynu stanowiącego przestępstwo źródłowe, nawet jeśli owo pranie pieniędzy jest dokonywane przez sprawcę tego przestępstwa źródłowego.
Trybunał doprecyzował zakres obowiązków kontrolnych spoczywających na sądzie krajowym. Tym samym sąd ten powinien zbadać, czy przestępstwo źródłowe było przedmiotem prawomocnego wyroku karnego uniewinniającego lub skazującego jego sprawcę oraz czy czyny stanowiące przestępstwo źródłowe nie są identyczne z czynami, za które sprawca jest ścigany z tytułu prania pieniędzy.
(
1
)	Dyrektywa 2005/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 października 2005 r. w sprawie przeciwdziałania korzystaniu z systemu finansowego w celu prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu (Dz.U. L 309, s. 15), art. 1 ust. 2 lit. a).
(
2
)	Artykuł 1 ust. 2 lit. b) ppkt (iii) dyrektywy 2005/60.
(
3
)	Konwencja Rady Europy o praniu, ujawnianiu, zajmowaniu i konfiskacie dochodów pochodzących z przestępstwa, sporządzona w Strasburgu dnia 8 listopada 1990 r. (Série des traités européens, nr 141).
(
4
)	Decyzja ramowa Rady 2001/500/WSiSW z dnia 26 czerwca 2001 r. w sprawie prania brudnych pieniędzy oraz identyfikacji, wykrywania, zamrożenia, zajęcia i konfiskaty narzędzi oraz dochodów pochodzących z przestępstwa (Dz.U. 2001, L 182, s. 1).
(
5
)	Artykuł 1 ust. 1 i 2 lit. a) dyrektywy 2005/60.
(
6
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1673 z dnia 23 października 2018 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Unii za pomocą środków prawnokarnych (Dz.U. 2018, L 284, s. 22).
(
7
)	Artykuł 50 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.