Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla)
30 ta’ April 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kompetizzjoni – Artikolu 101 TFUE – Akkordji – Direttiva 2014/104/UE – Artikolu 3(2) – Dritt għal kumpens sħiħ għad-dannu kkawżat minn akkordju – Ħlas tal-interessi – Artikolu 22(2) – Applikazzjoni ratione temporis tad-dispożizzjonijiet nazzjonali ta’ traspożizzjoni – Determinazzjoni tad-data li minnha l-interessi huma dovuti – Mument li fih seħħ id-dannu fil-każ tal-akkwist ta’ oġġett bi prezzijiet ogħla”
Fil-Kawża C‑191/25,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Oberster Gerichtshof (il-Qorti Suprema, l-Awstrija), permezz ta’ deċiżjoni tas‑27 ta’ Frar 2025, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fl‑10 ta’ Marzu 2025, fil-proċedura
Wenzel Logistics GmbH
vs
Mercedes-Benz Group AG,
fil-preżenza ta’:
Man Truck & Bus SE,
Man Truck & Bus Deutschland GmbH,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla),
komposta minn C. Lycourgos (Relatur), President tal-Awla, O. Spineanu-Matei, S. Rodin, N. Piçarra u N. Fenger, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: J. Kokott,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għal Wenzel Logistics GmbH, minn M. Pilz, Rechtsanwalt,
–        għal Mercedes-Benz Group AG, minn J. Bottyanfy, C. von Köckritz, H. Weiß u H. Wollmann, Rechtsanwälte,
–        għal MAN Truck & Bus SE u MAN Truck & Bus Deutschland GmbH, minn F. Neumayr u M. Schifferl, Rechtsanwälte,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn B. Ernst u A. Keidel, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstemgħet l-Avukata Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 3(2) u tal-Artikolu 22(2) tad-Direttiva 2014/104/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Novembru 2014 dwar ċerti regoli li jirregolaw l-azzjonijiet għad-danni skont il-liġi nazzjonali għall-ksur tad-dispożizzjonijiet tal-liġi tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri u tal-Unjoni Ewropea (ĠU 2014, L 349, p. 1).
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn Wenzel Logistics GmbH u Mercedes-Benz Group AG dwar il-kumpens għad-dannu li jirriżulta minn ksur tal-Artikolu 101(1) TFUE.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3        Skont l-Artikolu 101(1) TFUE:
“Is-segwenti għandhom ikunu inkompatibbli mas-suq intern u għandhom ikunu projbiti: l-akkordji kollha bejn impriżi, id-deċiżjonijiet kollha ta’ [...] assoċjazzjonijiet bejn impriżi u l-prattiċi kollha miftiehma li jistgħu jolqtu l-kummerċ bejn l-Istati Membri u li jkollhom bħala għan jew riżultat tagħhom il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni fi ħdan is-suq intern, partikolarment dawk li jinvolvu:
a)      l-iffissar dirett jew indirett tal-prezzijiet ta’ l-akkwist jew tal-bejgħ, jew ta’ kondizzjonijiet oħra tan-negozju,
[...]”
4        Il-premessa 12 tad-Direttiva 2014/104 tistipula:
“Din id-Direttiva tafferma mill-ġdid l-acquis communautaire dwar id-dritt għall-kumpens għall-ħsara kkawżata minn ksur tal-liġi tal-Unjoni dwar il-kompetizzjoni, b’mod partikolari fir-rigward tal-locus standi u d-definizzjoni tad-dannu, kif iddikjarat fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja [tal-Unjoni Ewropea], u ma tantiċipa l-ebda [u ma tippreġudikax l-i]żvilupp ulterjuri tiegħu. Kull individwu li ġarrab xi ħsara kkawżata minn tali ksur jista’ jagħmel talba għal kumpens għat-telf reali (damnum emergens), għall-profitt li ġie miċħud lil dik il-persuna (telf ta’ profitt jew lucrum cessans), bl-imgħax [interessi], irrispettivament minn jekk dawk il-kategoriji ġewx stabbiliti separatament jew flimkien fil-liġi nazzjonali. Il-ħlas tal-imgħax hu komponent essenzjali tal-kumpens biex jagħmel tajjeb għad-dannu sostnut billi tiġi kkunsidrata l-iskadenza taż-żmien u għandu jkun dovut mill-mument li tkun seħħet il-ħsara sal-mument meta jitħallas il-kumpens, mingħajr preġudizzju għall-kwalifika ta’ tali interess[i] bħala interess[i] kumpensatorju jew ta’ kontumaċja skont il-liġi nazzjonali u mingħajr preġudizzju għall-kwistjoni ta’ jekk l-iskadenza taż-żmien tiġix ikkunsidrata bħala kategorija separata (imgħax) jew bħala parti kostitwenti tat-telf [dannu] reali jew tat-telf tal-profitt. Huwa l-obbligu tal-Istati Membri li jistabbilixxu r-regoli li għandhom jiġu applikati għal dak il-fini.”
5        L-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva, bit-titolu “Dritt għal kumpens sħiħ”, jipprovdi:
“1.      L-Istati Membri għandhom jiżgura li kwalunkwe persuna fiżika jew ġuridika li tkun ġarrbet ħsara kkawżata minn ksur tal-liġi tal-kompetizzjoni tkun tista’ titlob u tikseb kumpens sħiħ għal dik il-ħsara.
2.      Kumpens sħiħ għandu jqiegħed persuna li ġarrbet il-ħsara fil-pożizzjoni li kienet tkun fiha dik il-persuna li kieku ma jkunx seħħ il-ksur tal-liġi tal-kompetizzjoni. Għalhekk għandu jkopri d-dritt għall-kumpens għat-telf [dannu] reali u għat-telf ta’ profitt, kif ukoll il-ħlas tal-imgħax [interessi].
[...]”
6        L-Artikolu 21 tal-imsemmija direttiva, bit-titolu “Traspożizzjoni”, jipprevedi, fl-ewwel subparagrafu tal-paragrafu 1 tiegħu:
“L-Istati Membri għandhom idaħħlu fis-seħħ il-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi neċessarji biex jaderixxu ma’ din id-Direttiva sas-27 ta’ Diċembru 2016. [...]”
7        L-Artikolu 22 tal-istess direttiva, bit-titolu “Applikazzjoni temporali [ratione temporis]”, jipprovdi:
“1.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-miżuri nazzjonali adottati skont l-Artikolu 21 sabiex jikkonformaw mad-dispożizzjonijiet sostantivi ta’ din id-Direttiva ma japplikawx retroattivament.
2.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li kwalunkwe miżuri nazzjonali adottati skont l-Artikolu 21, minbarra dawk imsemmija fil-paragrafu 1, ma japplikawx għal azzjonijiet għal danni mressqa quddiem qorti [nazzjonali] qabel is-26 ta’ Diċembru 2014.”
8        Skont l-Artikolu 23 tad-Direttiva 2014/104, din tal-aħħar daħlet fis-seħħ fl-għoxrin jum ta’ wara l-jum tal-pubblikazzjoni tagħha f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea, jiġifieri fis‑26 ta’ Diċembru 2014.
Id-dritt Awstrijak
9        L-Artikolu 1000(1) tal-Allgemeines bürgerliches Gesetzbuch (il-Kodiċi Ċivili Ġenerali), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali (iktar
’il quddiem l-“ABGB”), jipprevedi:
“Bla ħsara għal xi dispożizzjoni legali differenti, rata ta’ 4 % fis-sena għandha tapplika għall-interessi stipulati mingħajr ma jiġi speċifikat l-ammont jew għall-interessi li jirriżultaw mil-liġi.”
10      Skont l-Artikolu 1333 tal-ABGB:
“1.      Id-dannu li d-debitur ikkawża lill-kreditur tiegħu bħala riżultat tad-dewmien fil-ħlas ta’ kreditu ta’ somma flus għandu jiġi kkumpensat b’interessi statutorji (Artikolu 1000(1)).
2.      Minbarra l-interessi statutorji, il-kreditur jista’ jfittex ukoll kumpens għal danni oħra li huwa ġarrab minħabba l-culpa tad-debitur, b’mod partikolari l-ispejjeż meħtieġa għal miżuri ta’ tiftix jew ta’ rkupru extraġudizzjarju xierqa, bil-kundizzjoni li dawn ikunu proporzjonali għall-kreditu li jkun is-suġġett ta’ dawn il-miżuri.”
11      L-Artikolu 37a(1) tal-Bundesgesetz gegen Kartelle und andere Wettbewerbsbeschränkungen (Kartellgesetz 2005) (il-Liġi dwar il-Ġlieda Kontra l-Akkordji u Restrizzjonijiet Oħra tal-Kompetizzjoni (il-Liġi dwar l-Akkordji tal-2005)) (BGBl. I, 61/2005, iktar ’il quddiem il-“KartG”), fil-verżjoni tagħha ppubblikata fil-BGBl. I, 13/2013, kien jipprovdi:
“Kull min b’culpa jwettaq ksur [tad-dritt tal-kompetizzjoni], huwa obbligat li jikkumpensa d-dannu li jirriżulta minn dan. Jekk oġġett jew servizz jinxtara bi prezz ogħla, id-dritt għal kumpens għad-danni ma huwiex eskluż minħabba s-sempliċi fatt li l-oġġett jew is-servizz inbiegħ mill-ġdid. Meta tittieħed deċiżjoni dwar il-portata tad-dannu [...], jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni b’mod partikolari l-vantaġġ li l-impriża tkun kisbet mill-ksur. L-impriża għandha tħallas interessi fuq il-kreditu ta’ kumpens sa minn meta jseħħ id-dannu skont applikazzjoni b’analoġija tal-Artikolu 1333 tal-ABGB.”
12      Konformement mal-Artikolu 86 tal-KartG, fil-verżjoni tiegħu ppubblikata fil-BGBl. I, 13/2013, dan l-Artikolu 37a kien japplika għall-ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni mwettaq wara t‑28 ta’ Frar 2013.
13      Sabiex jassigura t-traspożizzjoni tad-Direttiva 2014/104 fl-ordinament ġuridiku tiegħu, il-leġiżlatur Awstrijak emenda l-KartG fl-2017. L-Artikolu 37c(1) tal-KartG, fil-verżjoni tiegħu ppubblikata fil-BGBl. I, 56/2017, jipprevedi:
“Kull min b’culpa jwettaq ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni huwa obbligat li jikkumpensa d-dannu li jirriżulta minn dan.”
14      L-Artikolu 37 tal-KartG, fil-verżjoni tiegħu ppubblikata fil-BGBl. I, 56/2017, huwa fformulat kif ġej:
“1.      Il-kumpens għad-dannu jkopri wkoll il-lucrum cessans.
2.      Il-persuna responsabbli għall-kumpens għandha tħallas interessi fuq il-kreditu ta’ kumpens sa minn meta jseħħ id-dannu skont applikazzjoni b’analoġija tal-Artikolu 1333 tal-ABGB.”
15      Konformement mal-Artikolu 86 tal-KartG, fil-verżjoni tiegħu ppubblikata fil-BGBl. I, 56/2017, id-dispożizzjonijiet imsemmija fiż-żewġ punti preċedenti daħlu fis-seħħ fis‑27 ta’ Diċembru 2016 u japplikaw għall-kumpens għad-danni li seħħew wara s‑26 ta’ Diċembru 2016, filwaqt li d-danni li seħħew qabel is‑27 ta’ Diċembru 2016 jaqgħu taħt id-dispożizzjonijiet tal-KartG, fil-verżjoni tiegħu ppubblikata fil-BGBl. I, 13/2013, u għalhekk b’mod partikolari taħt l-Artikolu 37a ta’ din il-liġi, skont il-modalitajiet imsemmija fil-punti 11 u 12 ta’ din is-sentenza.
16      L-Artikolu 37 tal-KartG, fil-verżjoni tiegħu ppubblikata fil-BGBl. I, 176/2021, jipprovdi:
“1.      Id-dispożizzjonijiet ta’ din it-taqsima jirregolaw ir-responsabbiltà ċivili u l-eżerċizzju tad-dritt għal kumpens għad-danni kkawżati minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni.
2.      Dawn huma intiżi għat-traspożizzjoni tad-Direttiva [2014/104].”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
17      Fid‑19 ta’ Lulju 2016, il-Kummissjoni Ewropea adottat id-Deċiżjoni C (2016) 4673 final li tirrigwarda proċediment skont l-Artikolu 101 [TFUE] u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE (Każ AT.39824). – Trakkijiet). Sommarju ta’ din id-deċiżjoni ġie ppubblikat f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea (ĠU 2017, C 108, p. 6).
18      Skont din id-deċiżjoni, ħmistax-il manifattur ta’ trakkijiet, jiġifieri MAN Truck & Bus SE, MAN Truck & Bus Deutschland GmbH, MAN Truck & Bus AG, Daimler AG, Fiat Chrysler Automobiles NV, CNH Industrial NV, Iveco SpA, Iveco Magirus AG, AB Volvo (publ), Volvo Lastvagnar AB, Renault Trucks SAS, Volvo Group Trucks Central Europe GmbH, PACCAR Inc., DAF Trucks Deutschland GmbH u DAF Trucks NV, ipparteċipaw f’akkordju pprojbit, b’mod partikolari, mill-Artikolu 101 TFUE, li jikkonsisti fil-konklużjoni ta’ arranġamenti kollużivi dwar l-iffissar tal-prezzijiet u ż-żieda fil-prezzijiet gross tat-trakkijiet fiż-Żona Ekonomika Ewropea kif ukoll dwar l-iskeda u r-riperkussjoni tal-ispejjeż relatati mal-introduzzjoni ta’ teknoloġiji fil-qasam tal-emissjonijiet għal dawn it-trakkijiet imposti mir-regoli fis-seħħ (iktar ’il quddiem l-“akkordju inkwistjoni”). F’dak li jirrigwarda MAN SE, MAN Truck & Bus Deutschland GmbH u MAN Truck & Bus AG, dan il-ksur seħħ bejn is‑17 ta’ Jannar 1997 u l‑20 ta’ Settembru 2010 u, għat-tnax-il kumpannija parteċipanti l-oħra, bejn is‑17 ta’ Jannar 1997 u t‑18 ta’ Jannar 2011.
19      Wenzel Logistics hija kumpannija tat-trasport stabbilita fl-Awstrija li, matul dawn il-perijodi tal-akkordju inkwistjoni, xtrat trakkijiet mingħand distributuri ta’ diversi parteċipanti f’dan l-akkordju, b’mod partikolari trakkijiet tat-trade mark Mercedes-Benz li kienet proprjetà ta’ Daimler AG, li saret Mercedes-Benz Group.
20      Fit‑13 ta’ Jannar 2021, Wenzel Logistics ippreżentat quddiem il-Landesgericht für Zivilrechtssachen Graz (il-Qorti Reġjonali għal Kwistjonijiet Ċivili ta’ Graz, l-Awstrija) azzjoni għad-danni, intiża sabiex Mercedes-Benz Group tiġi kkundannata tħallasha s-somma ta’ EUR 848 357.92 bħala kumpens għad-dannu li hija allegatament ġarrbet bħala konsegwenza tal-akkordju inkwistjoni. Din is-somma kienet tikkorrispondi, fil-fehma tagħha, għad-differenza bejn il-prezzijiet tax-xiri tat-trakkijiet effettivament imħallsa minn Wenzel Logistics u dawk li hija kienet tħallas fl-assenza tal-akkordju inkwistjoni, biż-żieda tal-interessi statutorji u tal-ispejjeż.
21      F’dak li jirrigwarda l-interessi, Wenzel Logistics qieset li dawn kienu dovuti, skont l-Artikolu 37 tal-KartG, b’effett mid-data li fiha seħħ id-dannu.
22      Mercedes-Benz Group, sostnuta minn MAN Truck & Bus SE u minn MAN Truck & Bus Deutschland GmbH, intervenjenti fil-kawża prinċipali, sostniet li l-akkordju inkwistjoni ma kellux effett fuq il-prezzijiet netti ffatturati lil Wenzel Logistics u li, fi kwalunkwe każ, din tal-aħħar kienet għaddiet dawn il-prezzijiet lill-klijenti tagħha. Hija sostniet ukoll li kien biss b’effett mill‑1 ta’ Marzu 2013 li d-dritt għall-kumpens għad-danni li jirriżultaw minn akkordji beda jiġi rregolat mid-dritt Awstrijak permezz tal-KartG. Peress li d-dritt għall-kumpens għad-dannu kkawżat mill-akkordju inkwistjoni tnissel qabel din id-data, l-interessi għandhom, abbażi tal-ABGB, jitħallsu b’effett mid-data tal-eżiġibbiltà tagħhom. Din id-data ma għandiex tiġi ddeterminata skont meta seħħ id-dannu, iżda skont in-notifika tar-rikors ta’ Wenzel Logistics.
23      Permezz ta’ sentenza tat‑2 ta’ April 2024, il-Landesgericht für Zivilrechtssachen Graz (il-Qorti Reġjonali għal Kwistjonijiet Ċivili ta’ Graz) iddeċidiet, abbażi ta’ perizja, li Mercedes-Benz Group kienet obbligata tħallas lill-Wenzel Logistics ammont ta’ EUR 172 857.42, fejn din is-somma tikkorrispondi għall-interessi bir-rata statutorja ta’ 4 % fis-sena. Konformement mal-artikolu 1333 tal-ABGB, moqri flimkien ma dispożizzjonijiet oħra tad-dritt ċivili Awstrijak, dik il-qorti qieset li dawn l-nteressi kienu dovuti b’effett mid-data li fiha d-dritt għall-kumpens kien ġie invokat f’ċifri permezz ta’ intimazzjoni jew fil-kuntest ta’ rikors, jiġifieri, f’dan il-każ, b’effett mill‑21 ta’ Jannar 2021, li hija d-data ta’ meta l-azzjoni għad-danni ġiet innotifikata lill- Mercedes-Benz Group.
24      L-appell ippreżentat minn Wenzel Logistics kontra dik is-sentenza ġie miċħud permezz ta’ sentenza tal‑10 ta’ Ottubru 2024 tal-Oberlandesgericht Graz (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Graz, l-Awstrija).
25      F’dik is-sentenza, il-qorti tal-appell fakkret li l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/104, li jirrigwarda d-dritt għal kumpens sħiħ, bl-interessi, għad-dannu kkawżat minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni, ġie traspost fl-ordinament ġuridiku Awstrijak permezz tal-Artikolu 37d tal-KartG, fil-verżjoni tiegħu ppubblikata fil-BGBl. I, 56/2017, li japplika biss, konformement mal-Artikolu 86 ta’ din il-liġi, għad-danni li seħħew wara s‑26 ta’ Diċembru 2016. Għalhekk, din id-dispożizzjoni, l-istess bħall-Artikolu 37a tal-KartG, li daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Marzu 2013, ma hijiex applikabbli, ratione temporis, għall-azzjoni għad-danni mressqa minn Wenzel Logistics. Għaldaqstant, il-qorti tal-ewwel istanza kienet iġġustifikata meta bbażat ruħha fuq ir-regoli ġenerali tad-dritt ċivili Awstrijak, mingħajr ma ħadet inkunsiderazzjoni r-regoli speċifiċi li jinsabu fil-KartG.
26      Wenzel Logistics adixxiet lill-Oberster Gerichtshof (il-Qorti Suprema), li hija l-qorti tar-rinviju, b’rikors għal reviżjoni kontra l-imsemmija sentenza.
27      Il-qorti tar-rinviju tosserva li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, id-dritt għal kumpens sħiħ, bl-interessi, għad-dannu kkawżat minn akkordju jirriżulta direttament mill-Artikolu 101(1) TFUE u mill-prinċipju ta’ effettività. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2014/104 jirrifletti din il-ġurisprudenza dwar l-Artikolu 101(1) TFUE, b’tali mod li l-miżuri nazzjonali li jimplimentaw dan l-Artikolu 3(1) u (2) għandhom, konformement mal-Artikolu 22(2) ta’ din id-direttiva, japplikaw b’effett immedjat għal kull azzjoni għad-danni li taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija direttiva.
28      Fid-dawl ta’ din il-ġurisprudenza, ma jistax, skont il-qorti tar-rinviju, jiġi eskluż li l-Artikolu 37d tal-KartG, fil-verżjoni tiegħu ppubblikata fil-BGBl. I, 56/2017, għandu jiġi applikat għall-kawża prinċipali. Madankollu, dan ikun possibbli biss jekk l-Artikolu 86 tal-KartG ma jiġix applikat sa fejn jipprovdi li l-imsemmi Artikolu 37d jikkonċerna biss il-kumpens għad-danni li seħħew wara s‑26 ta’ Diċembru 2016. Dik il-qorti tixtieq tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar jekk l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/104, moqri flimkien mal-Artikolu 22(2) tagħha, għandux effettivament jinftiehem fis-sens li dispożizzjoni nazzjonali bħall-Artikolu 37d tal-KartG tapplika għal azzjoni għad-danni bħal dik imressqa minn Wenzel Logistics.
29      Barra minn hekk, l-imsemmija qorti tixtieq tkun taf liema huma l-kriterji li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex tiġi ddeterminata, fid-dawl tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/104, id-data li fiha seħħ id-dannu, peress li din id-data hija, skont il-premessa 12 ta’ din id-direttiva, il-mument li minnu għandhom jitħallsu l-interessi. Hija għandha dubji dwar jekk, fil-kuntest ta’ azzjoni għad-danni bħal dik imressqa minn Wenzel Logistics, dwar id-dannu kkawżat minn akkordju li jikkonsisti fil-bejgħ ta’ oġġetti bi prezzijiet ogħla, l-interessi għandhomx jiġu kkalkolati b’effett mid-data tal-ħlas ta’ dawn l-oġġetti bi prezz ogħla jew b’effett minn data oħra, bħad-data ta’ meta l-prezz tax-xiri ta’ dawn l-oġġetti sar eżiġibbli jew inkella b’effett minn dik tal-konklużjoni tal-kuntratt ta’ bejgħ.
30      F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Oberster Gerichtshof (il-Qorti Suprema) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      L-Artikolu 3(2), moqri flimkien mal-Artikolu 22(2) tad-Direttiva [2014/104] għandu jiġi interpretat fis-sens li [dan] l-Artikolu 3(2), dwar il-ħlas ta’ interessi għad-dannu kkawżat minn akkordju, japplika għal azzjonijiet għal danni [imressqa,] b’effett mis-26 ta’ Diċembru 2014[,] quddiem qorti nazzjonali?
Fil-każ li tingħata risposta fin-negattiv għal din id-domanda: liema data oħra hija determinanti għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/104?
2)      L-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/104 għandu jiġi interpretat fis-sens li d-data li fiha seħħ id-dannu kkawżat mill-akkordju u li minnha għandhom jitħallsu l-interessi fuq id-dannu kkawżat mill-akkordju, hija d-data li fiha tħallas mill-parti leża l-prezz ogħla abbażi ta’ akkordju illegali fil-qasam tal-prezzijiet?
Fil-każ li tingħata risposta fin-negattiv għal din id-domanda: liema data oħra hija determinanti għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-mument li fih seħħ id-dannu?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ammissibbiltà
31      Skont Mercedes-Benz Group, sostnuta minn MAN Truck & Bus SE u minn MAN Truck & Bus Deutschland GmbH, id-domandi preliminari, li jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2014/104, huma manifestament irrilevanti għas-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali, peress li l-azzjoni għad-danni ta’ Wenzel Logistics ma taqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ratione temporis ta’ din id-direttiva. L-Artikolu 3(2) tal-imsemmija direttiva jikkostitwixxi evidentement “dispożizzjoni sostantiva”, fis-sens tal-Artikolu 22(1) tal-istess direttiva. Għaldaqstant, fid-dawl tal-projbizzjoni ta’ applikazzjoni retroattiva stabbilita f’dan l-Artikolu 22(1), id-dispożizzjonijiet nazzjonali li jimplimentaw l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/104 ma humiex applikabbli għall-azzjoni għad-danni mressqa minn Wenzel Logistics, li tikkonċerna danni li seħħew qabel id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 2014/104.
32      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, fil-kuntest tal-proċedura stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, hija biss il-qorti nazzjonali, li quddiemha tressqet il-kawża u li għandha tassumi r-responsabbiltà għad-deċiżjoni ġudizzjarja li għandha tingħata, li għandha tevalwa, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża, kemm in-neċessità ta’ deċiżjoni preliminari sabiex tkun f’pożizzjoni li tagħti s-sentenza tagħha, kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja. Id-domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni magħmula mill-qorti nazzjonali fil-kuntest leġiżlattiv u fattwali ddefinit minnha u taħt ir-responsabbiltà tagħha, kuntest li ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tivverifika l-eżattezza tiegħu, igawdu minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Ir-rifjut tal-Qorti tal-Ġustizzja li tiddeċiedi dwar talba għal deċiżjoni preliminari huwa possibbli biss jekk ikun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt tal-Unjoni ma jkollha ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex għad-dispożizzjoni tagħha l-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jsirulha (sentenzi tas‑7 ta’ Settembru 1999, Beck u Bergdorf, C‑355/97, EU:C:1999:391, punt 22, kif ukoll tat‑12 ta’ Frar 2026, Valora Effekten Handel, C‑864/24, EU:C:2026:94, punt 28).
33      F’dan il-każ, hekk kif jirriżulta mill-indikazzjonijiet ipprovduti mill-qorti tar-rinviju fir-rigward tal-ewwel domanda tagħha, dik il-qorti għandha dubji dwar jekk l-Artikolu 37d tal-KartG, dispożizzjoni tad-dritt Awstrijak li timplimenta l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/104, huwiex suġġett għall-projbizzjoni ta’ applikazzjoni retroattiva stabbilita fl-Artikolu 22(1) ta’ din id-direttiva.
34      Din id-domanda la hija ipotetika u lanqas manifestament nieqsa minn rabta mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali. Fil-fatt, huwa stabbilit li Wenzel Logistics titlob li, għall-azzjoni tagħha għad-danni, jiġi applikat tal-Artikolu 37 tal-KartG minflok ir-regoli ġenerali tad-dritt ċivili Awstrijak, li ġew applikati għal din l-azzjoni mil-Landesgericht für Zivilrechtssachen Graz (il-Qorti Reġjonali għal Kwistjonijiet Ċivili ta’ Graz) u mill-Oberlandesgericht Graz (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Graz). Fil-każ ta’ applikazzjoni ta’ dan l-Artikolu 37, l-interessi jiġu kkalkolati b’effett mid-data li fiha jseħħ id-dannu filwaqt li, fil-każ ta’ applikazzjoni tar-regoli ġenerali tad-dritt ċivili Awstrijak, l-interessi jkunu dovuti biss, skont l-informazzjoni li tinsab fid-deċiżjoni tar-rinviju, b’effett mid-data tan-notifika tal-imsemmija azzjoni lil Mercedes-Benz Group. Id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2014/104 msemmija fl-ewwel domanda huma, konsegwentement, rilevanti sabiex jiġi ddeterminat jekk l-Artikolu 37d tal-KartG jistax jiġi applikat għall-kawża prinċipali u l-Qorti tal-Ġustizzja għandha l-punti ta’ fatt u ta’ dritt neċessarji sabiex tirrispondi għal din id-domanda.
35      Minn dan isegwi li l-ewwel domanda hija ammissibbli.
36      It-tieni domanda hija bbażata fuq il-premessa, li l-eżattezza tagħha ser tiġi vverifikata fil-kuntest tal-eżami tal-ewwel domanda, li dispożizzjoni nazzjonali li timplementa l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/104, bħall-Artikolu 37d tal-KartG, tista’ tiġi applikata għal azzjoni għad-danni li tirrigwarda danni li seħħew qabel id-dħul fis-seħħ ta’ din id-direttiva. Jekk ikollu jirriżulta li din il-premessa hija eżatta, ikun hemm lok li tingħata risposta għal din it-tieni domanda, li tikkonċerna l-kwistjoni dwar x’tagħlimiet jistgħu jinsiltu mill-Artikolu 3(2) ta’ din id-direttiva sabiex jiġi identifikat, għall-finijiet tal-kalkolu tal-interessi, il-mument li fih seħħ id-dannu.
37      Għaldaqstant, peress li t-tieni domanda la hija ipotetika u lanqas ma hija manifestament nieqsa minn rabta mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, u peress li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha l-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tagħti risposta utli lill-qorti tar-rinviju, anki din id-domanda hija ammissibbli. Barra minn hekk, l-argument ta’ Mercedes-Benz Group, sostnuta minn MAN Truck & Bus SE u minn MAN Truck & Bus Deutschland GmbH, ibbażat fuq il-fatt li d-Direttiva 2014/104 ma tinkludi, kuntrarjament għal dak li l-qorti tar-rinviju tagħti x’tifhem meta tagħmel l-imsemmija domanda, ebda regola vinkolanti li tirreferi għad-data li fiha seħħ id-dannu, jirrigwarda l-mertu tal-kawża.
Fuq il-mertu
Fuq l-ewwel domanda
38      Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 3(2) u l-Artikolu 22(2) tad-Direttiva 2014/104 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li dispożizzjoni nazzjonali li timplimenta d-dritt għal kumpens sħiħ għad-dannu kkawżat minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni, li tipprevedi li l-interessi dovuti abbażi ta’ dan il-kumpens sħiħ għandhom jiġu kkalkolati b’effett mid-data li fiha jseħħ dan id-dannu, għandha tapplika b’effett immedjat għall-azzjonijiet ġudizzjarji kollha li jirrigwardaw tali kumpens u li ġew ippreżentati sa mis‑26 ta’ Diċembru 2014, data tad-dħul fis-seħħ ta’ din id-direttiva.
39      F’dak li jirrigwarda l-applikazzjoni ratione temporis tad-dispożizzjonijiet nazzjonali li jimplimentaw id-Direttiva 2014/104, għandha ssir distinzjoni skont jekk ir-regola ta’ din id-direttiva implimentata mid-dispożizzjoni nazzjonali inkwistjoni tikkodifikax il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-Artikolu 101 TFUE, li jkun jimplika li din id-dispożizzjoni nazzjonali għandha tapplika b’effett immedjat, jew skont jekk din ir-regola tirriżultax biss mill-imsemmija direttiva, li jkun għalhekk jimplika li l-applikabbiltà ratione temporis tal-imsemmija dispożizzjoni nazzjonali għandha tiġi eżaminata fid-dawl tal-Artikolu 22 tal-istess direttiva (ara s-sentenza tas‑16 ta’ Frar 2023, Tráficos Manuel Ferrer, C‑312/21, EU:C:2023:99, punt 33).
40      F’dak li jirrigwarda r-regola, stipulata fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/104, li tipprovdi li l-kumpens sħiħ għad-dannu kkawżat minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni għandu jinkludi l-kumpens għad-dannu reali, il-kumpens għal lucrum cessans u l-ħlas ta’ interessi, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kkonstatat li din ir-regola tikkodifika, hekk kif jirriżulta mill-premessa 12 ta’ din id-direttiva, il-ġurisprudenza dwar l-Artikolu 101(1) TFUE li tirriżulta, b’mod partikolari, mis-sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2006, Manfredi et (C‑295/04 sa C‑298/04, EU:C:2006:461, punt 95), b’tali mod li l-miżuri nazzjonali ta’ traspożizzjoni ta’ dan l-Artikolu 3(2) għandhom japplikaw b’effett immedjat għall-azzjonijiet għad-danni kollha li jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija direttiva, hekk kif ikkonfermat mill-Artikolu 22(2) tal-istess direttiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Frar 2023, Tráficos Manuel Ferrer, C‑312/21, EU:C:2023:99, punti 34 u 35).
41      Għalhekk, filwaqt li ċċarat li d-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li jimplimentaw l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/104 għandhom japplikaw b’effett immedjat għall-azzjonijiet għad-danni intiżi għall-kumpens tad-dannu kkawżat minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat ukoll, fil-punt 35 tas-sentenza tas‑16 ta’ Frar 2023, Tráficos Manuel Ferrer (C‑312/21, EU:C:2023:99), li din l-applikabbiltà immedjata tikkonċerna l-azzjonijiet li jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva konformement mal-Artikolu 22(2) tagħha.
42      Kif jirriżulta minn din l-aħħar dispożizzjoni, l-azzjonijiet ippreżentati qabel is‑26 ta’ Diċembru 2014, li hija d-data tad-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 2014/104, huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva u l-Istati Membri għandhom jiżguraw li d-dispożizzjonijiet nazzjonali intiżi li jittrasponu l-imsemmija direttiva fl-ordinamenti ġuridiċi interni rispettivi tagħhom ma japplikawx għal dawn l-azzjonijiet.
43      F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li, meta dispożizzjoni nazzjonali msemmija fl-Artikolu 22(2) tad-Direttiva 2014/104 tidħol fis-seħħ f’data li tinsab bejn is‑26 ta’ Diċembru 2014 u s‑27 ta’ Diċembru 2016, li hija d-data ta’ skadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni ta’ din id-direttiva, l-Istat Membru inkwistjoni jista’ jqis li l-azzjonijiet għad-danni kollha mressqa qabel id-data tad-dħul fis-seħħ ta’ din id-dispożizzjoni nazzjonali, jew saħansitra qabel is‑27 ta’ Diċembru 2016, huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑28 ta’ Marzu 2019, Cogeco Communications, C‑637/17, EU:C:2019:263, punti 28 u 29).
44      F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li Wenzel Logistics ippreżentat l-azzjoni tagħha għad-danni, intiża għall-kumpens għad-dannu kkawżat mill-akkordju inkwistjoni, fit‑13 ta’ Jannar 2021. Jidher ukoll li l-Artikolu 37d tal-KartG, li jipprovdi b’mod partikolari li l-interessi huma dovuti mid-data li fiha seħħ id-dannu, huwa intiż sabiex jimplementa, fl-ordinament ġuridiku Awstrijak, l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/104. F’dawn iċ-ċirkustanzi, li l-verifika tal-eżattezza tagħhom ma taqax taħt il-kompetenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-Artikolu 37d tal-KartG huwa applikabbli għas-sitwazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
45      F’dan ir-rigward, ma hemmx lok li jiġi eżaminat jekk l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/104 jikkostitwixxix “dispożizzjoni sostantiva”, fis-sens tal-Artikolu 22(1) ta’ din id-direttiva. Fil-fatt, kif jirriżulta mill-punti 33 u 35 tas-sentenza tas-16 ta’ Frar 2023, Tráficos Manuel Ferrer (C‑312/21, EU:C:2023:99), li l-kontenut tagħha tfakkar fil-punti 39 sa 41 ta’ din is-sentenza, l-applikazzjoni ratione temporis tad-dispożizzjonijiet nazzjonali li jimplimentaw l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/104 ma tistax, mingħajr ma jiġi ppreġudikat l-effett utli tal-Artikolu 101(1) TFUE, li l-interpretazzjoni tiegħu hija kkodifikata f’dan l-Artikolu 3(2), tkun suġġetta għal-limitazzjonijiet imposti mill-Artikolu 22 ta’ din id-direttiva, ħlief bl-eċċezzjoni, li tirriżulta mill-paragrafu 2 ta’ dan l-artikolu, li tipprovdi li d-dispożizzjonijiet nazzjonali li jimplimentaw l-imsemmija direttiva ma jistgħux, fi kwalunkwe każ, japplikaw għall-azzjonijiet ippreżentati qabel id-dħul fis-seħħ tagħha.
46      Konsegwentement, dispożizzjoni nazzjonali bħall-Artikolu 86 tal-KartG, li tillimita l-applikabbiltà tal-Artikolu 37d ta’ din il-liġi għall-azzjonijiet intiżi għall-ksib ta’ kumpens għad-danni li seħħew wara s‑26 ta’ Diċembru 2016 u li twassal, fir-rigward ta’ azzjoni bħal dik ta’ Wenzel Logistics, intiża għall-ksib ta’ kumpens għal dannu li seħħ qabel is‑27 ta’ Diċembru 2016, sabiex l-interessi jitħallsu b’effett min-notifika tar-rikors u mhux mid-data li fiha seħħ dan id-dannu, għandha titqies li tippreġudika l-effett utli tal-Artikolu 101(1) TFUE.
47      Għandu jiġi osservat, f’dan ir-rigward, li, fil-mument tal-adozzjoni tad-Direttiva 2014/104, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet diġà ddeċidiet, fil-punti 95 u 97 tas-sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2006, Manfredi et (C‑295/04 sa C‑298/04, EU:C:2006:461), essenzjalment, li l-kumpens sħiħ għad-dannu kkawżat minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni ma jistax, mingħajr it-telf tal-effettività ta’ dan il-kumpens, jinjora elementi, bħall-mogħdija taż-żmien, li jistgħu jnaqqsu, fil-fatt, il-valur ta’ dan il-kumpens. F’dan l-aħħar rigward, fil-punt 97 ta’ dik is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja għamlet riferiment, b’analoġija, għall-ġurisprudenza preċedenti tagħha, li tirriżulta mis-sentenza tat‑2 ta’ Awwissu 1993, Marshall (C‑271/91, EU:C:1993:335, punt 31). Kif jirriżulta mill-premessa 12 tad-Direttiva 2014/104, din tal-aħħar hija b’mod partikolari intiża li tikkodifika din il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li tipprovdi li l-kumpens sħiħ għad-dannu kkawżat minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni jimplika l-ħlas ta’ interessi b’effett mid-data li fiha jseħħ dan id-dannu.
48      Fid-dawl tal-imsemmija ġurisprudenza u ta’ din il-premessa tad-Direttiva 2014/104, li huma rilevanti għall-finijiet tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 3(2) ta’ din id-direttiva, dispożizzjoni nazzjonali bħall-Artikolu 86 tal-KartG, li l-applikazzjoni tagħha twassal, f’dak li jirrigwarda d-danni li seħħew qabel is‑27 ta’ Diċembru 2016, għal kalkolu ta’ interessi li ma jiħux inkunsiderazzjoni l-mogħdija taż-żmien bejn il-mument ta’ meta seħħ id-dannu u l-mument ta’ meta l-persuna leża tinvoka d-dritt tagħha għal kumpens, ma tiggarantixxix l-effettività sħiħa tal-Artikolu 101(1) TFUE. Dan jgħodd iktar u iktar peress li l-karatteristiċi speċifiċi tal-kawżi li jaqgħu taħt id-dritt tal-kompetizzjoni jeħtieġu, bħala prinċipju, it-twettiq ta’ analiżi fattwali u ekonomika kumplessa (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ April 2023, Repsol Comercial de Productos Petrolíferos, C‑25/21, EU:C:2023:298, punt 60 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ġeneralment, l-effett ta’ dawn il-karatteristiċi speċifiċi jkun li bejn is-seħħ tad-dannu kkawżat minn akkordju u l-konstatazzjoni tiegħu mill-awtorità tal-kompetizzjoni kompetenti jgħaddi perijodu twil ta’ żmien. Għalhekk, l-akkordju inkwistjoni, li seħħ, f’dak li jirrigwarda l-parteċipazzjoni ta’ Daimler, li issa saret Mercedes-Benz Group, bejn is‑17 ta’ Jannar 1997 u t‑18 ta’ Jannar 2011, ġie kkonstatat mill-Kummissjoni biss fid‑19 ta’ Lulju 2016.
49      Peress li dispożizzjoni nazzjonali bħall-Artikolu 86 tal-KartG għandha titqies bħala li tippreġudika l-effett utli tal-Artikolu 101(1) TFUE, għandu jitfakkar li din id-dispożizzjoni tad-dritt primarju tal-Unjoni tipproduċi effetti diretti fir-relazzjonijiet bejn l-individwi u toħloq drittijiet għall-individwi li l-qrati nazzjonali għandhom jipproteġu (sentenzi tat‑30 ta’ Jannar 1974, BRT u Société belge des auteurs, compositeurs et éditeurs, 127/73, EU:C:1974:6, punt 16, u tal‑4 ta’ Settembru 2025, Nissan Iberia, C‑21/24, EU:C:2025:659, punt 50).
50      Għandu jitfakkar ukoll li l-qorti nazzjonali għandha l-obbligu li tinterpreta d-dritt nazzjonali, sa fejn possibbli, fid-dawl tat-test u tal-għan tal-Artikolu 101(1) TFUE, billi tieħu inkunsiderazzjoni d-dritt nazzjonali kollu u billi tapplika metodi ta’ interpretazzjoni rikonoxxuti minn dan id-dritt, sabiex tiggarantixxi l-effettività sħiħa ta’ din id-dispożizzjoni tad-dritt primarju tal-Unjoni u sabiex tasal għal soluzzjoni li tkun konformi mal-għan li din tfittex li tilħaq. Jekk il-qorti nazzjonali tqis li ma hijiex f’pożizzjoni li tadotta interpretazzjoni konformi, minħabba ċerti limiti relatati, pereżempju, mal-projbizzjoni li tiġi adottata interpretazzjoni contra legem tad-dritt nazzjonali, hija għandha ma tapplikax id-dispożizzjoni nazzjonali inkwistjoni u tapplika direttament l-Artikolu 101(1) TFUE għall-kawża li tkun tressqet quddiemha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, punti 71 sa 73).
51      Fid-dawl tal-motivi kollha esposti iktar ’il fuq, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 3(2) u l-Artikolu 22(2) tad-Direttiva 2014/104, moqrija flimkien mal-Artikolu 101(1) TFUE, għandhom jiġu interpretati fis-sens li dispożizzjoni nazzjonali li timplimenta d-dritt għal kumpens sħiħ għad-dannu kkawżat minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni u li tipprevedi li l-interessi dovuti abbażi ta’ dan il-kumpens sħiħ għandhom jiġu kkalkolati b’effett mid-data - li tista’, jekk ikun il-każ, tkun preċedenti għad-data tad-dħul fis-seħħ ta’ din id-direttiva - ta’ meta seħħ dan id-dannu, għandha tapplika b’effett immedjat għall-azzjonijiet ġudizzjarji kollha li jirrigwardaw tali kumpens u li jkunu ġew ippreżentati wara d-dħul fis-seħħ ta’ din id-dispożizzjoni nazzjonali jew, jekk dan id-dħul fis-seħħ ikun sussegwenti għall-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tal-imsemmija direttiva, għal tali azzjonijiet għad-danni kollha li jkunu ġew ippreżentati wara l-iskadenza ta’ dan it-terminu.
Fuq it-tieni domanda
52      Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/104 għandux jiġi interpretat fis-sens li, għall-finijiet tal-kumpens sħiħ għad-dannu kkawżat minn akkordju li kien jikkonsisti fil-konklużjoni ta’ arranġamenti kollużivi li wasslu għall-bejgħ ta’ oġġetti bi prezzijiet ogħla, id-data ta’ meta seħħ dan id-dannu, li minnha huma dovuti l-interessi, hija dik ta’ meta l-persuna leża ħallset dawn il-prezzijiet.
53      Hekk kif ġie espost fil-punti 40 u 47 ta’ din is-sentenza, il-leġiżlatur tal-Unjoni kkodifika, fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/104, il-ġurisprudenza preċedenti tal-Qorti tal-Ġustizzja li tipprovdi li d-dritt għal kumpens sħiħ għad-dannu kkawżat minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni jimplika, b’mod partikolari, il-ħlas ta’ interessi b’effett mid-data li fiha jseħħ dan id-dannu.
54      Dan l-obbligu huwa rifless fid-definizzjoni nnifisha tal-kunċett ta’ “kumpens sħiħ” li jinsab fl-Artikolu 3(2) tal-imsemmija direttiva, li jipprovdi li tali kumpens “għandu jqiegħed persuna li ġarrbet il-ħsara fil-pożizzjoni li kienet tkun fiha dik il-persuna li kieku ma jkunx seħħ il-ksur tal-liġi tal-kompetizzjoni”.
55      Is-seħħ tad-dannu joħloq sitwazzjoni li hija fundamentalment differenti minn dik li fiha l-persuna kkonċernata kienet issib ruħha fl-assenza tal-ksur inkwistjoni, b’tali mod li l-komponenti kollha tal-kumpens, inklużi l-interessi intiżi bħala kumpens għall-mogħdija taż-żmien, għandhom ikunu bbażati fuq id-data ta’ meta seħħ id-dannu.
56      Madankollu, il-leġiżlatur tal-Unjoni naqas milli jippreċiża l-kriterji li fid-dawl tagħhom għandu jiġi identifikat il-punt ta’ fatt li jikkaratterizza s-seħħ tad-dannu. Peress li din il-modalità konkreta ta’ implimentazzjoni tad-dritt għall-kumpens sħiħ tad-dannu kkawżat minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni ma ġietx armonizzata, l-Istati Membri għandhom marġni ta’ evalwazzjoni f’dan ir-rigward.
57      Madankollu, din il-libertà tħalli mhux mittiefes l-obbligu, għal kull Stat Membru, li jieħu l-miżuri kollha neċessarji sabiex jiżgura l-effett sħiħ tad-direttiva kkonċernata, konformement mal-għan li din tfittex li tilħaq (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑10 ta’ April 1984, von Colson u Kamann, 14/83, EU:C:1984:153, punt 15, kif ukoll tal‑1 ta’ Awwissu 2025, Alace u Canpelli, C‑758/24 u C‑759/24, EU:C:2025:591, punt 62).
58      L-obbligu li jiġi żgurat “kumpens sħiħ” tad-dannu, fis-sens tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/104, obbligu li jirriżulta mill-Artikolu 101(1) TFUE, jimplika, għal kull awtorità ta’ Stat Membru, li tibbaża ruħha fuq kriterji li jippermettu l-identifikazzjoni tal-fatt li jikkaratterizza b’mod predominanti l-mument li fih il-persuna leża bdiet issostni d-dannu kkawżat mill-ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni. Jekk diversi fatti, kollha kemm huma rilevanti, jikkaratterizzaw is-seħħ ta’ dan id-dannu, għandu jiġi identifikat, bħala l-punt tat-tluq għall-kalkolu tal-interessi, dak il-fatti li, minn fost dawn il-fatt rilevanti kollha, seħħ l-ewwel.
59      Barra minn hekk, meta d-dannu jkun kompost minn partijiet differenti, għandu jiġi żgurat li l-evalwazzjoni, abbażi tal-indikazzjonijiet ipprovduti fil-punt preċedenti, dwar il-mument li fih iseħħ dan id-dannu, titwettaq separatament għal kull parti tal-imsemmi dannu.
60      F’dan il-każ, peress li, minn naħa, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li d-dannu allegat minn Wenzel Logistics
huwa r-riżultat tax-xiri ta’ trakkijiet bi prezzijiet ogħla bħala konsegwenza tal-akkordju inkwistjoni, u peress li, min-naħa l-oħra, hekk kif jirriżulta mill-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/104, li l-kontenut tiegħu jirriżulta mill-Artikolu 101(1) TFUE, li min-naħa tiegħu għandu, hekk kif ġie mfakkar fil-punt 49 ta’ din is-sentenza, effett dirett bejn individwi, id-dannu inkwistjoni f’din id-direttiva ma jkoprix biss id-dannu reali, iżda wkoll il-lucrum cessans, jidher, bla ħsara għall-verifiki li għandhom jitwettqu mill-qorti tar-rinviju fid-dawl tal-globalità tal-elementi rilevanti, li l-mument li fih il-fondi saru indisponibbli minħabba l-ħlas ta’ dawn il-prezzijiet jista’ jikkaratterizza s-seħħ tad-dannu.
61      Fid-dawl tal-motivi esposti iktar ’il fuq, ir-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/104, moqri flimkien mal-Artikolu 101(1) TFUE, għandu jiġi interpretat fis-sens li, għall-finijiet tal-kumpens sħiħ għad-dannu kkawżat minn akkordju li kien jikkonsisti fil-konklużjoni ta’ arranġamenti kollużivi li jwasslu għall-bejgħ ta’ oġġetti bi prezzijiet ogħla, id-data ta’ meta seħħ dan id-dannu, li minnha huma dovuti l-interessi, hija dik ta’ meta seħħ il-fatt li jikkaratterizza b’mod predominanti l-mument li fih il-persuna leża bdiet issofri dannu reali jew lucrum cessans minħabba dan l-akkordju.
Fuq l-ispejjeż
62      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)      L-Artikolu 3(2) u l-Artikolu 22(2) tad-Direttiva 2014/104/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Novembru 2014 dwar ċerti regoli li jirregolaw l-azzjonijiet għad-danni skont il-liġi nazzjonali għall-ksur tad-dispożizzjonijiet tal-liġi tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri u tal-Unjoni Ewropea, moqrija flimkien mal-Artikolu 101(1) TFUE,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
dispożizzjoni nazzjonali li timplimenta d-dritt għal kumpens sħiħ għad-dannu kkawżat minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni, li tipprevedi li l-interessi dovuti abbażi ta’ dan il-kumpens sħiħ għandhom jiġu kkalkolati b’effett mid-data - li tista’, jekk ikun il-każ, tkun preċedenti għad-data tad-dħul fis-seħħ ta’ din id-direttiva - ta’ meta seħħ dan id-dannu, għandha tapplika b’effett immedjat għall-azzjonijiet ġudizzjarji kollha li jirrigwardaw tali kumpens u li jkunu ġew ippreżentati wara d-dħul fis-seħħ ta’ din id-dispożizzjoni nazzjonali jew, jekk dan id-dħul fis-seħħ ikun sussegwenti għall-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tal-imsemmija direttiva, għal tali azzjonijiet għad-danni kollha li jkunu ġew ippreżentati wara l-iskadenza ta’ dan it-terminu.
2)      L-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2014/104, moqri flimkien mal-Artikolu 101(1) TFUE,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
għall-finijiet tal-kumpens sħiħ għad-dannu kkawżat minn akkordju li kien jikkonsisti fil-konklużjoni ta’ arranġamenti kollużivi li jwasslu għall-bejgħ ta’ oġġetti bi prezzijiet ogħla, id-data ta’ meta seħħ dan id-dannu, li minnha huma dovuti l-interessi, hija dik ta’ meta seħħ il-fatt li jikkaratterizza b’mod predominanti l-mument li fih il-persuna leża bdiet issofri dannu reali jew lucrum cessans minħabba dan l-akkordju.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż.