62024CJ0321_RES
Sprawa C‑321/24
BC
przeciwko
S. C. P. Attal et Associés
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunal Judiciaire de Paris (Francja)]
Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 30 października 2025 r.
Odesłanie prejudycjalne – Swobodny przepływ kapitału – Artykuł 63 ust. 1 TFUE – Dziedziczenie – Obowiązkowe korzystanie z usług notariusza przy sporządzaniu deklaracji spadkowej w innym państwie członkowskim niż to, w nastąpiło otwarcie spadku – Uregulowania tego państwa członkowskiego przewidujące, że taksę pobieraną przez tego notariusza oblicza się na podstawie sumy aktywów brutto spadku – Równoległe wykonywanie przez państwa członkowskie przysługujących im kompetencji podatkowych – Brak ograniczenia swobodnego przepływu kapitału
Swobodny przepływ kapitału i płatności – Postanowienia traktatu – Zakres stosowania – Taksa pobierana przez notariusza za sporządzenie deklaracji spadkowej – Spadek, w skład którego wchodzi mienie znajdujące się w dwóch państwach członkowskich i podlegające podatkowi od spadków w każdym z tych państw – Obowiązkowe korzystanie z usług notariusza przy sporządzaniu deklaracji spadkowej w jednym z tych państw – Sytuacja mająca związek z elementami zagranicznymi – Zapłata taksy notarialnej niepowodująca transgranicznego przepływu kapitału, niemniej jednak związana z transgranicznym charakterem spadku – Objęcie
(art. 63 ust. 1 TFUE)
(zob. pkt 29–33)
Swobodny przepływ kapitału i płatności – Ograniczenia – Taksa pobierana przez notariusza za sporządzenie deklaracji spadkowej – Spadek, w skład którego wchodzi mienie znajdujące się w dwóch państwach członkowskich i podlegające podatkowi od spadków w każdym z tych państw – Obowiązkowe korzystanie z usług notariusza przy sporządzaniu deklaracji spadkowej w jednym z tych państw – Taksa notarialna obliczana na podstawie całości aktywów brutto spadku, niezależnie od miejsca, gdzie znajduje się mienie wchodzące w jego skład – Uregulowania, które stosuje się bez rozróżnienia do sytuacji wewnętrznych i do sytuacji transgranicznych – Brak dyskryminacji – Deklaracja spadkowa dotycząca, zgodnie z umową zapobiegającą podwójnemu opodatkowaniu i prawem krajowym, całości mienia spadkowego – Nieuwzględnienie taksy zapłaconej notariuszowi mającemu siedzibę w drugim państwie członkowskim i również obliczonej na podstawie całości aktywów brutto spadku – Niekorzystne skutki wynikające z równoległego wykonywania przez państwa członkowskie kompetencji podatkowych – Brak ograniczenia
(art. 63 ust. 1 TFUE)
(zob. pkt 39–47; sentencja)
Streszczenie
W kontekście sporu dotyczącego zakwestionowania taksy pobranej przez notariusza francuskiego, z którego usług należało obowiązkowo skorzystać w ramach spadku transgranicznego, w którego skład wchodziło mienie znajdujące się we Francji i w Belgii, Trybunał wypowiedział się w przedmiocie zgodności z art. 63 TFUE uregulowań krajowych przewidujących, że wynagrodzenie notariusza sporządzającego deklarację spadkową oblicza się na podstawie całości aktywów brutto spadku, bez uwzględnienia taksy zapłaconej notariuszowi mającemu siedzibę w innym państwie członkowskim, również obliczonej na podstawie całości aktywów brutto spadku.
BC, zamieszkująca we Francji, jest – po śmierci swojej zamieszkującej w Belgii siostry – jedyną spadkobierczynią jej mienia ruchomego i nieruchomego znajdującego się i we Francji, i w Belgii.
Postępowanie spadkowe zostało otwarte w Belgii przez notariusza mającego siedzibę w tym państwie członkowskim. Za sporządzenie deklaracji podatkowej przez wspomnianego notariusza BC zapłaciła, zgodnie z tym, co przewidują uregulowania belgijskie, taksę obliczoną na podstawie wartości całości aktywów brutto spadku, w którego skład wchodzi mienie znajdujące się we Francji i w Belgii.
Zgodnie z prawem francuskim BC była ponadto zobowiązana, przy składaniu deklaracji podatkowej we Francji, do skorzystania z usług notariusza mającego siedzibę w tym państwie członkowskim – w celu obliczenia francuskiego podatku od spadków.
BC wniosła powództwo do tribunal judiciaire de Paris (sądu rejonowego w Paryżu, Francja), będącego sądem odsyłającym, w którym zakwestionowała zasady obliczania wynagrodzenia francuskiego notariusza. Zażądała ona, by owo wynagrodzenie obliczono na podstawie aktywów brutto obejmujących wyłącznie mienie znajdujące się we Francji, a nie na podstawie całości aktywów brutto spadku.
Ocena Trybunału
Trybunał stwierdził w pierwszej kolejności, że rozpatrywana sytuacja wchodzi w zakres przepływu kapitału w rozumieniu art. 63 ust. 1 TFUE.
Z orzecznictwa wynika bowiem, że opodatkowanie dziedziczenia jest objęte postanowieniami traktatu FUE dotyczącymi przepływu kapitału, z wyjątkiem sytuacji, w których elementy konstytutywne takiego przeniesienia nie wykraczają poza terytorium jednego państwa członkowskiego (
1
).
W niniejszej sprawie otwarty w Belgii, a przypadający osobie mającej miejsce zamieszkania we Francji sporny spadek, w skład którego wchodzi mienie znajdujące się we Francji i w Belgii, podlegający w każdym z tych państw członkowskich podatkowi od spadków, ma charakter transgraniczny.
Owego transgranicznego charakteru nie podważa zdaniem Trybunału okoliczność, że taksa pobierana przez notariusza mającego siedzibę we Francji nie jest częścią pozostawionego przez zmarłego majątku objętego spadkiem i nie powoduje transgranicznego przepływu kapitału, ponieważ wspomniany notariusz jest wynagradzany niezależnie i odrębnie od notariusza mającego siedzibę w Belgii.
Deklaracja podatkowa sporządzona przez notariusza we Francji zawiera bowiem spis mienia ruchomego i nieruchomego znajdującego się zarówno we Francji, jak i za granicą, tak by francuski organ podatkowy mógł obliczyć podatki i opłaty fiskalne związane ze spadkiem – zgodnie między innymi z mającymi zastosowanie postanowieniami umowy francusko-belgijskiej w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w dziedzinie podatku od spadków (
2
).
Udział notariusza we Francji stanowi w związku z tym etap niezbędny przy obliczaniu owego podatku, zatem zasady obliczania taksy notarialnej, ustalonej na podstawie całości aktywów brutto spadku spisanych w takim całościowym ujęciu przez notariusza, są nieodłącznie związane z transgranicznym charakterem rozpatrywanego spadku.
Ponieważ rozpatrywana sytuacja wchodzi w zakres swobodnego przepływu kapitału, Trybunał zbadał w drugiej kolejności, czy uregulowania francuskie dotyczące zasad obliczania taksy notarialnej w zakresie deklaracji spadkowych stanowią w takiej sytuacji ograniczanie przepływu kapitału zakazane w art. 63 TFUE.
Trybunał wskazał przede wszystkim, że rozpatrywane uregulowania, o ile nie wprowadzają rozróżnienia w traktowaniu sytuacji o charakterze wyłącznie wewnętrznym i sytuacji transgranicznych, nie mają charakteru dyskryminującego. Taksę notarialną, stanowiącą co do zasady słuszne i uczciwe wynagrodzenie notariusza, oblicza się bowiem w każdym przypadku na podstawie całości aktywów brutto spadku, niezależnie od miejsca, gdzie znajduje się mienie wchodzące w jego skład.
Prawdą jest, iż takie uregulowania mogą niekorzystnie wpływać na sytuacje transgraniczne, ponieważ prowadzą one do tego, że w przypadku spadku transgranicznego spadkobierca może być zmuszony do uiszczenia taksy w każdym z państw członkowskich, w których znajduje się mienie spadkowe, i do poniesienia w związku z tym ciężaru większego niż ten, który poniósłby w przypadku spadku o charakterze wyłącznie wewnętrznym.
Niemniej jednak, o ile taksę pobieraną przez notariusza we Francji oblicza się na podstawie sumy aktywów brutto spadku, o tyle jest tak, ponieważ deklaracja spadkowa sporządzona przez owego notariusza powinna zawierać spis tych aktywów, tak by francuski organ podatkowy mógł obliczyć podatki i opłaty fiskalne związane ze spadkiem – zgodnie między innymi z umową francusko-belgijską. Taksę tę powinno się zatem uznać, zgodnie z orzecznictwem Trybunału (
3
), za niekorzystne skutki, w postaci dodatkowych kosztów, wynikające z równoległego wykonywania przez Republikę Francuską i Królestwo Belgii przysługujących im kompetencji podatkowych. Otóż w braku harmonizacji na szczeblu Unii takie niekorzystne skutki nie stanowią ograniczeń swobód przepływu, o ile takie równoległe wykonywanie kompetencji podatkowych nie ma charakteru dyskryminującego.
Ponieważ rozpatrywane uregulowania nie mają charakteru dyskryminującego, a generowane przez nie dodatkowe koszty w jednakowy sposób odnoszą się do transgranicznego przepływu kapitału między Francją a Belgią i do przepływu kapitału wewnątrz Francji, rzeczone uregulowania nie stanowią ograniczenia swobodnego przepływu kapitału zakazanego w art. 63 ust. 1 TFUE.
(
1
)	Zobacz podobnie wyroki: z dnia 23 lutego 2006 r., van Hilten-van der Heijden, C‑513/03, EU:C:2006:131, pkt 41; z dnia 21 grudnia 2021 r., Finanzamt V (Dziedziczenie – Częściowa kwota wolna od podatku i odliczenie zachowku), C‑394/20, EU:C:2021:1044, pkt 29; z dnia 12 października 2023 r., BA (Dziedziczenie – Polityka społeczna dotycząca mieszkalnictwa w Unii), C‑670/21, EU:C:2023:763, pkt 38.
(
2
)	Convention entre la France et la Belgique tendant à éviter les doubles impositions et à régler certaines autres questions en matière d’impôts sur les successions et de droits d’enregistrement (umowa pomiędzy Francją a Belgią w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i uregulowania niektórych innych aspektów w dziedzinie podatku od spadków i opłat skarbowych), podpisana w Brukseli w dniu 20 stycznia 1959 r.
(
3
)	Zobacz analogicznie wyroki: z dnia 8 września 2005 r., Mobistar i Belgacom Mobile, C‑544/03 i C‑545/03, EU:C:2005:518, pkt 31; z dnia 22 września 2022 r., Admiral Gaming Network i in., od C‑475/20 do C‑482/20, EU:C:2022:714, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo.