Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο τμήμα)
της 30ής Απριλίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Ανταγωνισμός – Επαγγελματικό ποδόσφαιρο – Συμφωνία περί μη προσλήψεως ποδοσφαιριστών άλλων συλλόγων, συναφθείσα μεταξύ εθνικής αθλητικής ενώσεως και συνόλου συλλόγων κατόπιν της αναστολής της αγωνιστικής περιόδου 2019/2020 λόγω της πανδημίας COVID‑19 – Άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ – Περιορισμός του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου ή ως εκ του αποτελέσματος – Αγορά εργασίας – Πρόσληψη των ποδοσφαιριστών από τους συλλόγους – Μονομερής καταγγελία της συμβάσεως εργασίας από τους ποδοσφαιριστές – Λήξη ισχύος της συμβάσεως εργασίας – Περιεχόμενο της συμφωνίας – Οικονομικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η ως άνω συμφωνία – Αντικειμενικοί σκοποί των οποίων η επίτευξη επιδιώκεται με την εν λόγω συμφωνία ως προς τον ανταγωνισμό – Δικαιολόγηση – Προϋποθέσεις – Επιδίωξη θεμιτών σκοπών γενικού συμφέροντος – Αναγκαιότητα – Αναλογικότητα »
Στην υπόθεση C‑133/24,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Tribunal da Concorrência, Regulação e Supervisão (δικαστήριο υποθέσεων ανταγωνισμού, ρυθμίσεως και εποπτείας, Πορτογαλία) με απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2023, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 16 Φεβρουαρίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
Liga Portuguesa de Futebol Profissional (LPFP),
CD Tondela– Futebol, SAD,
Clube Desportivo Feirense– Futebol, SAD,
Académico de Viseu Futebol Clube
–
Futebol, SAD,
Os Belenenses – Sociedade Desportiva de Futebol, SAD,
Boavista Futebol Clube – Futebol, SAD,
Sporting Clube de Braga – Futebol, SAD,
Sporting Clube da Covilhã – Futebol, SDUQ, Lda.,
Estoril Praia –
Futebol, SAD,
Gil Vicente Futebol Clube –
Futebol, SDUQ, Lda.,
Leixões Sport Clube – Futebol, SAD,
Clube Desportivo de Mafra – Futebol, SDUQ, Lda.,
União Desportiva Oliveirense – Futebol, SAD,
Futebol Clube de Paços de Ferreira, SDUQ, Lda.,
Futebol Clube de Penafiel, SAD,
Portimonense Futebol, SAD,
Rio Ave Futebol Clube – Futebol, SDUQ, Lda.,
Santa Clara Açores – Futebol, SAD,
Varzim Sport Club – Futebol, SDUQ, Lda.,
União Desportiva Vilafranquense – Futebol, SAD,
Futebol Clube de Famalicão – Futebol, SAD,
Associação Académica de Coimbra – Organismo Autónomo de Futebol, SDUQ, Lda.,
Moreirense Futebol Clube – Futebol, SAD,
Marítimo da Madeira, Futebol, SAD,
Vitória Sport Clube – Futebol, SAD,
Futebol Clube do Porto – Futebol, SAD,
Sporting Clube de Portugal – Futebol, SAD,
Sport Lisboa e Benfica – Futebol, SAD,
κατά
Autoridade da Concorrência,
ΤΟ
ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο
τμήμα),
συγκείμενο
από
τους M. L. Arastey Sahún, πρόεδρο
τμήματος, J. Passer (εισηγητή), E. Regan, Δ. Γρατσία και
B. Smulders, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: Ν. Αιμιλίου
γραμματέας: L. Carrasco Marco, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 13ης Φεβρουαρίου 2025,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        οι Liga Portuguesa de Futebol Profissional (LPFP), CD Tondela –
Futebol, SAD, Clube Desportivo Feirense – Futebol, SAD, Académico de Viseu Futebol Clube – Futebol, SAD, Os Belenenses – Sociedade Desportiva de Futebol, SAD, Boavista Futebol Clube –Futebol, SAD, Sporting Clube de Braga – Futebol, SAD, Sporting Clube da Covilhã – Futebol, SDUQ, Lda., Estoril Praia – Futebol, SAD, Gil Vicente Futebol Clube – Futebol, SDUQ, Lda., Leixões Sport Clube –
Futebol, SAD, Clube Desportivo de Mafra – Futebol, SDUQ, Lda., União Desportiva Oliveirense – Futebol, SAD, Futebol Clube de Paços de Ferreira, SDUQ, Lda., Futebol Clube de Penafiel, SAD, Portimonense Futebol, SAD, Rio Ave Futebol Clube – Futebol SDUQ, Lda., Santa Clara Açores – Futebol, SAD, Varzim Sport Club – Futebol, SDUQ, Lda., União Desportiva Vilafranquense – Futebol, SAD, Futebol Clube de Famalicão – Futebol, SAD, Associação Académica de Coimbra – Organismo Autónomo de Futebol, SDUQ, Lda., εκπροσωπούμενες από την A. Cantanhede Gonçalves, την M. J. Faria και τον L. M. Soares Romão, advogados,
–        η Moreirense Futebol Clube – Futebol, SAD, εκπροσωπούμενη από τον G. Ribeiro Dias, advogado,
–        η Marítimo da Madeira, Futebol, SAD, εκπροσωπούμενη από τους J. A. Martins και J. Pinto de Almeida, advogados,
–        η Vitória Sport Clube – Futebol, SAD, εκπροσωπούμενη από τους G. Gama Lobo και J. Pinto de Almeida, advogados,
–        η Futebol Clube do Porto, Futebol, SAD, εκπροσωπούμενη από τον A. Domingues, advogado,
–         η Sporting Clube de Portugal – Futebol, SAD, εκπροσωπούμενη από τον G. Banha Coelho, την C. Homem Ferreira Morais, τον L. D. Silva Morais και τον L. Tomé Feteira, advogados,
–        η Sport Lisboa e Benfica, Futebol, SAD, εκπροσωπούμενη από τον R. Bordalo Junqueiro, τον R. Pacheco Bettencourt και τη M. Stock da Cunha, advogados,
–        η Autoridade da Concorrência, εκπροσωπούμενη από τις D. Cardoso, A. Cruz Nogueira και I. Nascimento, advogadas,
–        η Πορτογαλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις C. Alves και P. Barros da Costa,
–        η Ελληνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον Κ. Μπόσκοβιτς,
–        η Πολωνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον B. Majczyna και την D. Lutostańska,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον S. Baches Opi, τον P. Caro de Sousa και τη F. van Schaik,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 15ης Μαΐου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 101 ΣΛΕΕ.
2        Η ως άνω αίτηση υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, της Liga Portuguesa de Futebol Profissiona (LPFP) [Πορτογαλική Ένωση Επαγγελματικού Ποδοσφαίρου (LPFP)] και συνόλου εδρευόντων στην Πορτογαλία συλλόγων επαγγελματικού ποδοσφαίρου και, αφετέρου, της Autoridade da Concorrência (Αρχής Ανταγωνισμού, Πορτογαλία), σχετικά με τη νομιμότητα αποφάσεως με την οποία η εν λόγω αρχή διαπίστωνε, κατ’ ουσίαν, ότι η LPFP και οι εν λόγω σύλλογοι επαγγελματικού ποδοσφαίρου, οι οποίοι συμμετέχουν στα πορτογαλικά πρωταθλήματα πρώτης και δεύτερης εθνικής κατηγορίας, είχαν παραβεί το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το εσωτερικό δίκαιο περί ανταγωνισμού λόγω συμφωνίας περί μη προσλήψεως ποδοσφαιριστών άλλων συλλόγων συναφθείσας στο πλαίσιο της πανδημίας COVID‑19 και της επ’ αόριστον αναστολής της αγωνιστικής περιόδου 2019/2020.
Το νομικό πλαίσιο
3        Το άρθρο 101 ΣΛΕΕ ορίζει τα εξής:
«1.      Είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά και απαγορεύονται όλες οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, όλες οι αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων και κάθε εναρμονισμένη πρακτική, που δύνανται να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της εσωτερικής αγοράς, και ιδίως εκείνες οι οποίες συνίστανται:
α)      στον άμεσο ή έμμεσο καθορισμό των τιμών αγοράς ή πωλήσεως ή άλλων όρων συναλλαγής,
β)      στον περιορισμό ή στον έλεγχο της παραγωγής, της διαθέσεως, της τεχνολογικής αναπτύξεως ή των επενδύσεων,
γ)      στην κατανομή των αγορών ή των πηγών εφοδιασμού,
δ)      στην εφαρμογή ανίσων όρων επί ισοδυνάμων παροχών έναντι των εμπορικώς συναλλασσομένων, με αποτέλεσμα να περιέρχονται αυτοί σε μειονεκτική θέση στον ανταγωνισμό,
ε)      στην εξάρτηση της συνάψεως συμβάσεων από την αποδοχή, εκ μέρους των συναλλασσομένων, προσθέτων παροχών που εκ φύσεως ή σύμφωνα με τις εμπορικές συνήθειες δεν έχουν σχέση με το αντικείμενο των συμβάσεων αυτών.
2.      Οι απαγορευόμενες δυνάμει του παρόντος άρθρου συμφωνίες ή αποφάσεις είναι αυτοδικαίως άκυρες.
3.      Οι διατάξεις της παραγράφου 1 δύνανται να κηρυχθούν ανεφάρμοστες:
–        σε κάθε συμφωνία ή κατηγορία συμφωνιών μεταξύ επιχειρήσεων,
–        σε κάθε απόφαση ή κατηγορία αποφάσεων ενώσεων επιχειρήσεων, και
–        σε κάθε εναρμονισμένη πρακτική ή κατηγορία εναρμονισμένων πρακτικών,
η οποία συμβάλλει στη βελτίωση της παραγωγής ή της διανομής των προϊόντων ή στην προώθηση της τεχνικής ή οικονομικής προόδου, εξασφαλίζοντας συγχρόνως στους καταναλωτές δίκαιο τμήμα από το όφελος που προκύπτει, και η οποία:
α)      δεν επιβάλλει στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις περιορισμούς μη απαραίτητους για την επίτευξη των στόχων αυτών· και
β)      δεν παρέχει στις επιχειρήσεις αυτές τη δυνατότητα καταργήσεως του ανταγωνισμού επί σημαντικού τμήματος των σχετικών προϊόντων.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
4        Η LPFP αποτελεί ένωση πορτογαλικού ιδιωτικού δικαίου η οποία έχει ως σκοπό, σύμφωνα με το καταστατικό της, τη ρύθμιση και την οργάνωση δραστηριοτήτων που συνδέονται με το επαγγελματικό ποδόσφαιρο στην Πορτογαλία. Ειδικότερα, δυνάμει εξουσιών οι οποίες της ανατέθηκαν από την Federação Portuguesa de Futebol (Πορτογαλική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία), η LPFP ρυθμίζει και οργανώνει τη διεξαγωγή διοργανώσεων επαγγελματικού ποδοσφαίρου. Μεταξύ των εν λόγω διοργανώσεων καταλέγονται η Primeira Liga (εθνικό πρωτάθλημα πρώτης κατηγορίας) και η Segunda Liga (εθνικό πρωτάθλημα δεύτερης κατηγορίας).
5        Κατά την αγωνιστική περίοδο 2019/2020, η οποία καταλάμβανε αρχικώς το χρονικό διάστημα από την 1η Ιουλίου 2019 έως τις 30 Ιουνίου 2020, στο πλαίσιο του εθνικού πρωταθλήματος πρώτης κατηγορίας επρόκειτο να αναμετρηθούν 18 σύλλογοι επαγγελματικού ποδοσφαίρου εδρεύοντες στην Πορτογαλία. Στο εθνικό πρωτάθλημα δεύτερης κατηγορίας επρόκειτο να συμμετάσχουν 13 άλλοι σύλλογοι, οι οποίοι εδρεύουν επίσης στην Πορτογαλία.
6        Στις 11 Μαρτίου 2020 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) κήρυξε ως πανδημία την έξαρση της νόσου COVID‑19.
7        Στις 12 Μαρτίου 2020 οι πορτογαλικές αρχές ανακοίνωσαν τη λήψη συνόλου μέτρων για τον περιορισμό του κινδύνου εξαπλώσεως της νόσου COVID‑19, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονταν ο περιορισμός κυκλοφορίας του πληθυσμού και η αναστολή λειτουργίας των καταστημάτων και χώρων συγκέντρωσης του κοινού. Η LPFP αποφάσισε αυθημερόν την επ’ αόριστον αναστολή της αγωνιστικής περιόδου 2019/2020 και του συνόλου των διοργανώσεων που διεξάγονταν στο πλαίσιο αυτής, περιλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, των εθνικών πρωταθλημάτων πρώτης και δεύτερης κατηγορίας. Κατά την εν λόγω ημερομηνία απέμενε η διεξαγωγή δέκα αγωνιστικών για καθένα από τα εν λόγω δύο πρωταθλήματα.
8        Στις 18 Μαρτίου 2020 οι πορτογαλικές αρχές κήρυξαν κατάσταση έκτακτης ανάγκης, λόγω της ταχείας επιδεινώσεως της υγειονομικής καταστάσεως. Τούτο είχε ως συνέπεια τη μερική αναστολή της ασκήσεως πλειόνων δικαιωμάτων, μεταξύ των οποίαν καταλέγονταν το δικαίωμα κυκλοφορίας εντός της εθνικής επικράτειας, το δικαίωμα εξόδου από αυτήν και τα δικαιώματα των εργαζομένων. Ταυτοχρόνως, ελήφθησαν πλείονες δέσμες εκτάκτων μέτρων, ιδίως προκειμένου να ενισχυθούν οι εργοδότες και οι εργαζόμενοι που επηρεάζονταν από τις κοινωνικές, οικονομικές και χρηματοοικονομικές συνέπειες της συγκεκριμένης πανδημίας.
9        Από την
21η Μαρτίου 2020, η LPFP και η Sindicato de Jogadores Profissionais de Futebol (Συνδικαλιστική Ένωση Επαγγελματιών Ποδοσφαιριστών, Πορτογαλία) (στο εξής: SJPF) άρχισαν διαπραγματεύσεις προκειμένου να καθορίσουν από κοινού πιθανές λύσεις όσον αφορά τις αθλητικής, κοινωνικής, οικονομικής και χρηματοοικονομικής φύσεως δυσχέρειες τις οποίες αντιμετώπιζε λόγω της πανδημίας ο τομέας του πορτογαλικού επαγγελματικού ποδοσφαίρου. Οι εν λόγω διαπραγματεύσεις αφορούσαν, ειδικότερα, τις προϋποθέσεις για την ολοκλήρωση της αγωνιστικής περιόδου 2019/2020.
10      Στις 7 Απριλίου 2020 η LPFP και η SJPF εξέδωσαν η καθεμία δελτίο Τύπου σχετικά με την πρόοδο των διαπραγματεύσεών τους. Στο δικό της δελτίο Τύπου, η LPFP επισήμανε, κατ’ αρχάς, ότι είχε λάβει τη συναίνεση της SJPF όσον αφορά σύνολο νομικών μέτρων που επρόκειτο να ενσωματωθούν σε συλλογική σύμβαση εργασίας ισχύουσα για τους επαγγελματίες ποδοσφαιριστές, περιλαμβανομένης της παρατάσεως έως τη λήξη της αγωνιστικής περιόδου 2019/2020, ήτοι την τελική ημερομηνία διεξαγωγής του τελευταίου επίσημου αγώνα των διοργανώσεων της εν λόγω περιόδου, της διάρκειας ισχύος των συμβάσεων εργασίας των ποδοσφαιριστών, καθώς και των συμβάσεων δανεισμού ή μεταγραφής ποδοσφαιριστών οι οποίες βρίσκονταν σε ισχύ κατά την ημερομηνία εκδόσεως του εν λόγω δελτίου Τύπου. Η LPFP διευκρίνισε, εν συνεχεία, ότι, αντιθέτως, δεν κατέστη δυνατή η επίτευξη συμφωνίας με την SJPF όσον αφορά τα επίμαχα οικονομικά ζητήματα, μεταξύ των οποίων καταλεγόταν η δυνατότητα των συλλόγων και των ποδοσφαιριστών ή, ελλείψει μεταξύ τους συμφωνίας, των κοινωνικών εταίρων να συμφωνήσουν τη λήψη μέτρων μειώσεως των αμοιβών. Η εν λόγω αδυναμία επιτεύξεως συμφωνίας μνημονεύεται και από την SJPF στο δελτίο Τύπου που εξέδωσε την ίδια ημέρα. Τέλος, η LPFP υπενθύμιζε ότι, δεδομένης της ως άνω μη επιτεύξεως συμφωνίας, οι σύλλογοι εξακολουθούσαν να έχουν τη δυνατότητα, μεταξύ άλλων, να κάνουν χρήση του θεσμού της απλουστευμένης προσωρινής αναστολής της συμβάσεως εργασίας ή να αρχίσουν ατομικές διαπραγματεύσεις με τους ποδοσφαιριστές τους, κατέληγε δε δηλώνοντας τα εξής:
«Η [LPFP] εξακολουθεί να ελπίζει ότι είναι δυνατό να συνολομογηθούν εγγράφως τα μέτρα για τη συμπλήρωση τη συλλογικής συμβάσεως εργασίας που έχουν ήδη συμφωνηθεί με την [SJPF], από κοινού με το εν λόγω συνδικαλιστικό όργανο [...]»
11      Την ίδια ημέρα η LPFP και οι σύλλογοι που συμμετείχαν στο εθνικό πρωτάθλημα πρώτης κατηγορίας, εκπροσωπούμενοι στην πλειονότητα των περιπτώσεων από τους προέδρους τους, μετείχαν σε τηλεδιάσκεψη στο πλαίσιο της οποίας συνήψαν συμφωνία με αντικείμενο την πρόσληψη ποδοσφαιριστών οι οποίοι θα κατήγγειλαν μονομερώς τη σύμβαση εργασίας τους λόγω της πανδημίας COVID‑19. Κατόπιν της εν λόγω τηλεδιασκέψεως, η LPFP εξέδωσε δελτίο Τύπου που έφερε τον τίτλο «Οι πρόεδροι των συλλόγων [της πρώτης κατηγορίας] καθορίζουν κανόνα για τις μονομερείς καταγγελίες», ο οποίος είχε ως εξής:
«Οι πρόεδροι των συλλόγων [της πρώτης κατηγορίας], οι οποίοι συνεδρίασαν σήμερα στο πλαίσιο τηλεδιασκέψεως με [τον] πρόεδρο της [LPFP], εξέτασαν την τρέχουσα κατάσταση και, κατόπιν σχετικής διαβουλεύσεως, αποφάσισαν να ανακοινώσουν δημόσια ότι ουδείς σύλλογος θα προσλάβει ποδοσφαιριστή ο οποίος θα καταγγείλει μονομερώς τη σύμβασή του εργασίας λόγω των δυσχερειών που προκλήθηκαν από την πανδημία COVID‑19 ή από οποιαδήποτε έκτακτη απόφαση ληφθείσα λόγω της πανδημίας αυτής, ιδίως δε από την παράταση της χρονικής διάρκειας της αγωνιστικής περιόδου.»
12      Στις 8 Απριλίου 2020 η LPFP και μέρος των συλλόγων που συμμετείχαν στο εθνικό πρωτάθλημα δεύτερης κατηγορίας, εκπροσωπούμενοι στην πλειονότητα των περιπτώσεων από τους προέδρους τους, συμμετείχαν σε τηλεδιάσκεψη, κατόπιν της οποίας η LPFP εξέδωσε δελτίο Τύπου το οποίο έφερε τον τίτλο «Οι πρόεδροι των συλλόγων [της δεύτερης κατηγορίας] προσυπογράφουν τον κανόνα περί μονομερούς καταγγελίας». Το εν λόγω δελτίο Τύπου περιλαμβάνει ένα πρώτο εδάφιο του οποίου η διατύπωση είναι πανομοιότυπη με εκείνη του μνημονευθέντος στην προηγούμενη σκέψη δελτίου Τύπου, εν συνεχεία δε δύο εδάφια τα οποία έχουν ως ακολούθως:
«Το συγκεκριμένο μέτρο ελήφθη και ανακοινώθηκε εχθές από τους προέδρους των συλλόγων της [πρώτης κατηγορίας], με τους οποίους συντάσσονται πλέον οι υπεύθυνοι [των συλλόγων δεύτερης κατηγορίας]. Ενωμένοι προκειμένου να αντιμετωπίσουμε τη δύσκολη αυτή συγκυρία και εκφραζόμενοι ομόφωνα, οι πρόεδροι των συλλόγων της δεύτερης κατηγορίας, πάντοτε σε συνεργασία με την [LPFP], θα κατορθώσουμε να υπερβούμε αυτήν την τόσο δυσχερή περίοδο για το σύνολο του χώρου.
Οι υπεύθυνοι εκτιμούν περισσότερο από κάθε άλλη φορά ότι τα προβλήματα και οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν είναι κοινά και ότι, ως εκ τούτου, και η αντίδραση πρέπει επιτακτικά να είναι κοινή.»
13      Η Fédération internationale de football association (Διεθνής Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία, στο εξής: FIFA) εξέδωσε στις 7 Απριλίου 2020 την εγκύκλιο αριθ. 1714, στην οποία παρατίθεται εκ νέου το κείμενο εγγράφου το οποίο έφερε τον τίτλο «COVID‑19: Ρυθμιστικά ζητήματα σχετικά με το ποδόσφαιρο» και το οποίο είχε καταρτισθεί από ομάδα εργασίας στην οποία συμμετείχαν, πλέον των εκπροσώπων της FIFA, εκπρόσωποι των εθνικών ποδοσφαιρικών ομοσπονδιών που είναι μέλη της, των συνομοσπονδιών, της Association européenne des clubs (Ευρωπαϊκής Ένωσης Συλλόγων), της Fédération internationale des joueurs professionnels (Διεθνούς Ενώσεως Επαγγελματιών Ποδοσφαιριστών, στο εξής: FIFPro) και του Forum mondial des ligues de football professionnel (Παγκοσμίου Φόρουμ Ενώσεων Επαγγελματικού Ποδοσφαίρου). Στο εν λόγω έγγραφο, η FIFA εξέταζε, μεταξύ άλλων, το ενδεχόμενο να επιτραπεί στις εθνικές ποδοσφαιρικές ομοσπονδίες η τροποποίηση των ημερομηνιών των αντίστοιχων αγωνιστικών περιόδων τους καθώς και των ημερομηνιών των περιόδων μεταγραφών των ποδοσφαιριστών (περιόδων που αποκαλούνται «παράθυρα»). Επίσης, η FIFA προτείνει να ενθαρρυνθούν οι σύλλογοι και οι ποδοσφαιριστές να συνεργασθούν με στόχο την επίτευξη συμφωνιών με αντικείμενο τη μείωση των αμοιβών ή, επικουρικώς, την αναστολή της ισχύος των συμφωνιών που είχαν συναφθεί μεταξύ των συλλόγων και των ποδοσφαιριστών κατά τη διάρκεια της αναστολής της αγωνιστικής περιόδου.
14      Στις 23 Απριλίου 2020 οι πορτογαλικές αρχές εξέδωσαν πράξη νομοθετικού περιεχομένου για τη θέσπιση δέσμης έκτακτων και προσωρινών μέτρων στον τομέα του αθλητισμού, μεταξύ των οποίων περιλαμβανόταν η παροχή
στις πορτογαλικές αθλητικές ενώσεις και ομοσπονδίες της δυνατότητας να τροποποιήσουν τους κανονισμούς τους κατά τη διάρκεια και μέχρι την ολοκλήρωση της αγωνιστικής περιόδου 2019/2020, προκειμένου να αντιμετωπισθούν οι δυσχέρειες που προκάλεσε η πανδημία.
15      Στις 30 Απριλίου 2020 οι ως άνω αρχές εξέδωσαν απόφαση με αντικείμενο τον καθορισμό στρατηγικής για την άρση των μέτρων περιορισμού της κυκλοφορίας, στην οποία προβλεπόταν, μεταξύ άλλων, η δυνατότητα επανέναρξης της αγωνιστικής περιόδου 2019/2020, προκειμένου να ολοκληρωθεί το εθνικό πρωτάθλημα πρώτης κατηγορίας.
16      Στις 4 Μαΐου 2020 η LPFP, η SJPF και η Associação Nacional de Treinadores de Futebol (Εθνική Ένωση Προπονητών Ποδοσφαίρου, Πορτογαλία) υπέγραψαν μνημόνιο συμφωνίας. Στην αιτιολογική έκθεση του συγκεκριμένου μνημονίου συμφωνίας επισημαίνεται η ασυνήθης και έκτακτη υγειονομική κατάσταση και η κοινωνική αναστάτωση που προκάλεσε η πανδημία, εν συνεχεία δε γίνεται λόγος για τη δυνατότητα επανέναρξης του εθνικού πρωταθλήματος πρώτης κατηγορίας την οποία προέβλεπε η μνημονευθείσα στην προηγούμενη σκέψη απόφαση, καθώς και για τη «διασφάλιση της διοργανώσεως [του εν λόγω πρωταθλήματος], τηρουμένων ιδίως των αρχών της ανταγωνιστικής σταθερότητας και [...] της αθλητικής αξίας». Το ίδιο το μνημόνιο συμφωνίας προέβλεπε, μεταξύ άλλων, ότι «[η] αγωνιστική περίοδος 2019/2020 θα έληγε την επομένη της ημερομηνίας διεξαγωγής του τελευταίου επίσημου αγώνα των διοργανώσεων της περιόδου αυτής» και ότι «[ο]ι συναφθείσες μεταξύ συλλόγων και ποδοσφαιριστών συμβάσεις εργασίας αθλητή των οποίων η ισχύς λήγει κατά τη διάρκεια της τρέχουσας αγωνιστικής περιόδου [...] λογίζονται ως αυτομάτως παραταθείσες έως τη λήξη της περιόδου».
17      Στις 26 Μαΐου 2020 η Αρχή Ανταγωνισμού επέβαλε την αναστολή ισχύος, για χρονικό διάστημα 90 ημερών, των μέτρων που διαλαμβάνονταν στα δελτία Τύπου τα οποία είχε εκδώσει η LPFP στις 7 και 8 Απριλίου 2020, όπως μνημονεύεται στις σκέψεις 10 έως 12 της παρούσας αποφάσεως. Στις 2 Ιουνίου 2020 η LPFP και οι ενδιαφερόμενοι σύλλογοι συμμορφώθηκαν προς τη συγκεκριμένη απόφαση.
18      Στις 8 Ιουνίου 2020 η συναφθείσα μεταξύ LPFP και SJPF συλλογική σύμβαση εργασίας τροποποιήθηκε προκειμένου να προστεθεί σ’ αυτήν άρθρο 7 bis, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αποτέλεσμα της τροποποιήσεως του χρονοδιαγράμματος των διοργανώσεων λόγω της COVID‑19 ως προς τη σχέση εργασίας αθλητή» και το οποίο είχε ως εξής:
«1.      Τα συμβαλλόμενα μέρη στη συλλογική σύμβαση εργασίας συνάπτουν την παρούσα συμφωνία βάσει του μνημονίου το οποίο καταρτίσθηκε με την [LPFP] [...] και το οποίο προβλέπει ότι η αγωνιστική περίοδος 2019/2020 λήγει την επομένη της ημερομηνίας διεξαγωγής του τελευταίου επίσημου αγώνα των διοργανώσεων της περιόδου αυτής.
2.      Πλην συμφωνίας των συμβαλλομένων μερών περί του εναντίου, οι συναφθείσες μεταξύ συλλόγων μετεχόντων [στο πρωτάθλημα της πρώτης κατηγορίας] και ποδοσφαιριστών συμβάσεις εργασίας αθλητή των οποίων η ισχύς λήγει κατά τη διάρκεια της τρέχουσας αγωνιστικής περιόδου, όπως αυτή ορίζεται με τον κανονισμό διεξαγωγής αγώνων, λογίζονται ως αυτομάτως παραταθείσες έως τη λήξη της τρέχουσας περιόδου, όπως αυτή ορίζεται στο προηγούμενο σημείο.
[...]
4.      Η ορισθείσα στο σημείο 1 παράταση ισχύος συμβάσεως συνεπάγεται τη διατήρηση σε ισχύ όλων των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των συμβαλλομένων, περιλαμβανομένης της υποχρεώσεως του εργοδότη του αθλητή να καταβάλλει τις καθορισθείσες για την τρέχουσα αγωνιστική περίοδο μηνιαίες αποδοχές του ποδοσφαιριστή ή ποσό αναλογικό των αποδοχών αυτών σε περίπτωση λήξεως της αγωνιστικής περιόδου πριν οι αποδοχές να καταστούν καταβλητέες στο σύνολό τους, [...]
[...]»
19      Στις 18 Ιουνίου 2020 η Πορτογαλική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία καθόρισε ως νέα ημερομηνία λήξεως της αγωνιστικής περιόδου 2019/2020 τις 2 Αυγούστου 2020.
20      Στις 28 Απριλίου 2022 η Αρχή Ανταγωνισμού εξέδωσε απόφαση με την οποία έκρινε ότι τα μέτρα τα οποία μνημονεύονταν στα δελτία Τύπου που είχε εκδώσει η LPFP στις 7 και 8 Απριλίου 2020, όπως εκτίθενται στις σκέψεις 10 έως 12 της παρούσας αποφάσεως, έπρεπε να χαρακτηρισθούν ως συμφωνία με αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού στον οποίον θα μπορούσαν να επιδοθούν, ελλείψει της εν λόγω συμφωνίας, οι μετέχοντες σε αυτήν σύλλογοι επαγγελματικού ποδοσφαίρου εντός της αγοράς προσλήψεως ποδοσφαιριστών ικανών να αγωνίζονται στα εθνικά πρωταθλήματα πρώτης και δεύτερης κατηγορίας.
21      Ενώπιον του Tribunal da Concorrência, Regulação e Supervisão (δικαστηρίου υποθέσεων ανταγωνισμού, ρυθμίσεως και εποπτείας, Πορτογαλία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, ασκήθηκε προσφυγή κατά της ως άνω αποφάσεως από την LPFP και ένα σύνολο συλλόγων επαγγελματικού ποδοσφαίρου οι οποίοι συμμετέχουν στα εθνικά πρωταθλήματα πρώτης και δεύτερης κατηγορίας.
22      Στην απόφαση περί παραπομπής, το αιτούν δικαστήριο εκθέτει κατ’ αρχάς το εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο στην πρόσληψη και τη μεταγραφή ποδοσφαιριστών δυνάμενων να συμμετέχουν στα εθνικά πρωταθλήματα πρώτης και δεύτερης κατηγορίας, καθώς και τις συνέπειες της πανδημίας COVID‑19 επί της αθλητικής, οικονομικής και χρηματοοικονομικής καταστάσεως των πορτογαλικών συλλόγων επαγγελματικού ποδοσφαίρου, καθώς και επί της επαγγελματικής καταστάσεως των ποδοσφαιριστών, εν συνεχεία δε επισημαίνει, κατ’ ουσίαν, ότι διατηρεί αμφιβολίες ως προς τον τρόπο με τον οποίο η Αρχή Ανταγωνισμού ερμήνευσε και εφάρμοσε το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ στην απόφαση της 28ης Απριλίου 2022.
23      Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά, κατ’ αρχάς, ότι, κατά τρόπο γενικό και αφηρημένο, συμπεριφορά συνιστάμενη στη μεταξύ επιχειρήσεων συνεννόηση προκειμένου να μην προσλαμβάνει η μία επιχείρηση εργαζομένους της άλλης και, ως εκ τούτου, να περιορίζουν ή να αποκλείουν τις προοπτικές επαγγελματικής κινητικότητας των εν λόγω εργαζομένων καθώς και τη διαπραγματευτική ισχύ τους έναντι του αντίστοιχου εργοδότη τους πρέπει να χαρακτηρισθεί, υπό το πρίσμα του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, ως συμφωνία με την οποία οι επιχειρήσεις που ενεργούν υπό την ιδιότητα των «αγοραστών» στην «αγορά» προσλήψεως κατανέμουν μεταξύ τους τον «πόρο» τον οποίο συνιστά το εργατικό δυναμικό. Εκτιμά, επίσης, ότι μια τέτοια συμφωνία μπορεί να εξομοιωθεί, ως εκ του περιεχομένου της, με τις συμφωνίες που διαλαμβάνονται στο άρθρο 101, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ και ότι, ως εκ τούτου, μπορεί να χαρακτηρισθεί, λαμβανομένου υπόψη του βαθμού στον οποίο αποδεικνύεται επιζήμια, ως συμφωνία με «αντικείμενο» τον περιορισμό του ανταγωνισμού στον οποίο θα μπορούσαν να επιδοθούν οι μετέχουσες επιχειρήσεις, ελλείψει τέτοιας συμφωνίας, στην αγορά προσλήψεως, επισημαινομένου ότι ο ανταγωνισμός αυτός μπορεί να έχει κομβική σημασία σε ορισμένους τομείς όπου τα προσόντα των εργαζομένων είναι ουσιώδη, όπως στον τομέα του επαγγελματικού αθλητισμού.
24      Εν συνεχεία, το αιτούν δικαστήριο εξηγεί ότι, εν προκειμένω, διατηρεί αμφιβολίες σχετικά με το αν, κατ’ ορθήν ερμηνεία του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, μπορεί να γίνει δεκτό ότι συμφωνία όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης είναι αρκούντως επιβλαβής για τον ανταγωνισμό ώστε να χαρακτηρισθεί ως περιορισμός του ανταγωνισμού «ως εκ του αντικειμένου».
25      Ειδικότερα, αφενός, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το οικονομικό και νομικό πλαίσιο εντός του οποίου συνήφθη η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης συμφωνία, εφόσον αυτό μπορεί να ληφθεί υπόψη, χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη ενός συνόλου στοιχείων τα οποία αφορούν ειδικώς τον τομέα του επαγγελματικού ποδοσφαίρου και στα οποία προστέθηκε η κατάσταση που προκλήθηκε από την πανδημία COVID‑19 και από τις κοινωνικές, οικονομικές και χρηματοοικονομικές συνέπειές της επί του εν λόγω τομέα, των συλλόγων επαγγελματικού ποδοσφαίρου και επί των ποδοσφαιριστών. Συναφώς, επισημαίνει, κατ’ ουσίαν, ότι η πανδημία COVID‑19 και οι αναταράξεις που προκάλεσε υποχρέωσαν την αρμόδια αθλητική ένωση να αποφασίσει την αναστολή της αγωνιστικής περιόδου 2019/2020 και ότι η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης συμφωνία εντάσσεται στο πλαίσιο συνόλου μέτρου που αποτέλεσαν το αντικείμενο διαπραγματεύσεως ή αποφασίσθηκαν κατόπιν της εν λόγω αναστολής από τους διάφορους εμπλεκομένους, όπως είναι οι αθλητικές ενώσεις και ομοσπονδίες, οι κοινωνικοί εταίροι, οι σύλλογοι και οι δημόσιες αρχές, προκειμένου να καταστεί εφικτή, στο μέτρο του δυνατού, η επανέναρξη της συγκεκριμένης αγωνιστικής περιόδου καθώς και, εν γένει, η αποκατάσταση του τομέα.
26      Αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο θεωρεί ότι, στο ως άνω πλαίσιο, οι αντικειμενικοί σκοποί των οποίων η επίτευξη επιδιώκεται με την επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης συμφωνία ως προς τον ανταγωνισμό ενέχουν αμφισημία.
Συγκεκριμένα, η εν λόγω συμφωνία περιόρισε, βεβαίως, τον ανταγωνισμό στον οποίο θα μπορούσαν να επιδοθούν, ελλείψει αυτής, οι μετέχοντες σύλλογοι εντός της αγοράς προσλήψεως ποδοσφαιριστών. Ωστόσο, επιδιώκοντας με τον ανωτέρω τρόπο να διασφαλίσει τη σταθερότητα ως προς το έμψυχο δυναμικό ποδοσφαιριστών κατά το χρονικό διάστημα της επ’ αόριστον αναστολής της αγωνιστικής περιόδου 2019/2020, η συγκεκριμένη συμφωνία είχε επίσης ως σκοπό να καταστήσει δυνατή, εν ευθέτω χρόνω, την επανέναρξη των διοργανώσεων στις οποίες συμμετέχουν οι σύλλογοι και, ως εκ τούτου, να αποκαταστήσει τον ανταγωνισμό «εντός των γηπέδων», υπό συνθήκες κατάλληλες να διασφαλίσουν το αδιάβλητο των εθνικών πρωταθλημάτων πρώτης και δεύτερης κατηγορίας.
27      Τέλος, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν, ανεξαρτήτως του ζητήματος αν η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης συμφωνία είναι αρκούντως επιβλαβής για τον ανταγωνισμό ώστε να μπορεί να χαρακτηρισθεί ως συμφωνία με «αντικείμενο» τον περιορισμό του ανταγωνισμού, η εν λόγω συμφωνία μπορεί να εξομοιωθεί με τις συμπεριφορές ως προς τις οποίες το Δικαστήριο έχει δεχθεί, μεταξύ άλλων με τις αποφάσεις της 19ης Φεβρουαρίου 2002, Wouters κ.λπ. (C‑309/99, EU:C:2002:98), και της 18ης Ιουλίου 2006, Meca Medina και Majcen κατά Επιτροπής (C‑519/04 P, EU:C:2006:492), ότι είναι δυνατόν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να μην εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της απαγορεύσεως που επιβάλλεται με το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
28      Υπό τις ως άνω συνθήκες, το Tribunal da Concorrência, Regulação e Supervisão (δικαστήριο υποθέσεων ανταγωνισμού, ρυθμίσεως και εποπτείας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Συνιστά κανόνα που ενδιαφέρει τον αθλητισμό κατά τη νομολογία που διατυπώθηκε με την απόφαση της 18ης Ιουλίου 2006, Meca-Medina και Majcen κατά Επιτροπής (C‑519/04 P, EU:C:2006:492) συμφωνία συναφθείσα μέσω τηλεματικής (στις πλατφόρμες Zoom ή Microsoft Teams) στις 7 Απριλίου 2020 από όλες τις αθλητικές εταιρίες επαγγελματικού ποδοσφαίρου πρώτης κατηγορίας ενός κράτους μέλους και στην οποία προσχώρησαν με τον ίδιο τρόπο την επομένη οι περισσότερες αθλητικές εταιρίες επαγγελματικού ποδοσφαίρου δεύτερης κατηγορίας ενός κράτους μέλους, σε αμφότερες τις περιπτώσεις εν γνώσει της ένωσης η οποία έχει ως αντικείμενο, στο εν λόγω κράτος μέλος, να διασφαλίζει και να ρυθμίζει τις δραστηριότητες του επαγγελματικού ποδοσφαίρου, δυνάμει της οποίας οι ως άνω αθλητικές εταιρίες συμφώνησαν να μην προσλαμβάνουν, η μία από την άλλη, ποδοσφαιριστές επαγγελματικού ποδοσφαίρου των ως άνω κατηγοριών που κατήγγειλαν μονομερώς τη σύμβαση εργασίας τους λόγω προβλημάτων οφειλόμενων στην πανδημία COVID‑19 ή οποιασδήποτε έκτακτης απόφασης ληφθείσας λόγω της πανδημίας COVID‑19, και ειδικότερα της παράτασης της αγωνιστικής περιόδου, υπό τις περιστάσεις που εκτίθενται με την παρούσα αίτηση προδικαστικής αποφάσεως;
2)      Κατά τη νομολογία που διατυπώθηκε με τις αποφάσεις της 19ης Φεβρουαρίου 2002, Wouters κ.λπ. (C‑309/99, EU:C:2002:98, σκέψη 97), και της 18ης Ιουλίου 2006, Meca-Medina και Majcen κατά Επιτροπής (C‑519/04 P, EU:C:2006:492, σκέψη 42), μπορεί να θεωρηθεί αναλογικός και κατάλληλος και, επομένως, συμβατός με το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, κατά τις διατάξεις του άρθρου 165 ΣΛΕΕ, κανόνας ο οποίος προκύπτει από συμφωνία συναφθείσα μέσω τηλεματικής (στις πλατφόρμες Zoom ή Microsoft Teams) στις 7 Απριλίου 2020 από όλες τις αθλητικές εταιρίες επαγγελματικού ποδοσφαίρου πρώτης κατηγορίας και στην οποία προσχώρησαν με τον ίδιο τρόπο την επομένη οι περισσότερες αθλητικές εταιρίες επαγγελματικού ποδοσφαίρου δεύτερης κατηγορίας ενός κράτους μέλους, σε αμφότερες τις περιπτώσεις εν γνώσει της ένωσης η οποία έχει ως αντικείμενο, στο εν λόγω κράτος μέλος, να διασφαλίζει και να ρυθμίζει τις δραστηριότητες του επαγγελματικού ποδοσφαίρου, δυνάμει της οποίας οι ως άνω αθλητικές εταιρίες συμφώνησαν να μην προσλαμβάνουν, η μία από την άλλη, ποδοσφαιριστές επαγγελματικού ποδοσφαίρου των ως άνω κατηγοριών που κατήγγειλαν μονομερώς τη σύμβαση εργασίας τους λόγω προβλημάτων οφειλόμενων στην πανδημία COVID‑19 ή οποιασδήποτε έκτακτης απόφασης ληφθείσας λόγω της πανδημίας COVID‑19, και ειδικότερα της παράτασης της αγωνιστικής περιόδου, η οποία έχει τα χαρακτηριστικά και τους σκοπούς και συνήφθη υπό τις περιστάσεις που εκτίθενται με την παρούσα αίτηση προδικαστικής αποφάσεως;
3)      Αντιβαίνει στο άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ ερμηνεία κατά την οποία συμφωνία συναφθείσα με τα χαρακτηριστικά και τους σκοπούς και υπό τις περιστάσεις που εκτίθενται με την παρούσα αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, μέσω τηλεματικής (στις πλατφόρμες Zoom ή Microsoft Teams) στις 7 Απριλίου 2020 από όλες τις αθλητικές εταιρίες επαγγελματικού ποδοσφαίρου πρώτης κατηγορίας και στην οποία προσχώρησαν με τον ίδιο τρόπο την επομένη οι περισσότερες αθλητικές εταιρίες επαγγελματικού ποδοσφαίρου δεύτερης κατηγορίας ενός κράτους μέλους, σε αμφότερες τις περιπτώσεις εν γνώσει της ένωσης η οποία έχει ως αντικείμενο, στο εν λόγω κράτος μέλος, να διασφαλίζει και να ρυθμίζει τις δραστηριότητες του επαγγελματικού ποδοσφαίρου, δυνάμει της οποίας οι ως άνω αθλητικές εταιρίες συμφώνησαν να μην προσλαμβάνουν, η μία από την άλλη, ποδοσφαιριστές επαγγελματικού ποδοσφαίρου των ως άνω κατηγοριών που κατήγγειλαν μονομερώς τη σύμβαση εργασίας τους λόγω προβλημάτων οφειλόμενων στην πανδημία COVID‑19 ή οποιασδήποτε έκτακτης απόφασης ληφθείσας λόγω της πανδημίας COVID‑19, και ειδικότερα της παράτασης της αγωνιστικής περιόδου, μπορεί να χαρακτηριστεί ως περιορισμός του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου, καθότι είναι αρκούντως επιζήμια για τον ανταγωνισμό;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
29      Κατ’ αρχάς, υπενθυμίζεται ότι, στο μέτρο που η άσκηση αθλητικών δραστηριοτήτων συνιστά οικονομική δραστηριότητα, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης που διέπουν τέτοια δραστηριότητα (αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 83 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 75).
30      Μόνον ορισμένοι ειδικοί κανόνες οι οποίοι, αφενός, θεσπίσθηκαν αποκλειστικώς για λόγους μη οικονομικής φύσεως και, αφετέρου, αφορούν ζητήματα σχετικά αποκλειστικώς με το άθλημα αυτό καθεαυτό πρέπει να θεωρούνται ξένοι προς οποιαδήποτε οικονομική δραστηριότητα. Τούτο συμβαίνει, ιδίως, στην περίπτωση κανόνων που αφορούν τον αποκλεισμό των αλλοδαπών αθλητών από τη σύνθεση των ομάδων που συμμετέχουν στους αγώνες μεταξύ αντιπροσωπευτικών ομάδων της χώρας τους ή τον καθορισμό των κριτηρίων κατατάξεως που χρησιμοποιούνται για την επιλογή των αθλητών που μετέχουν σε διοργανώσεις ατομικώς (αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 84 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 76).
31      Εξαιρουμένων των ανωτέρω ειδικών κανόνων, οι κανόνες τους οποίους θεσπίζουν οι αθλητικές ενώσεις και, γενικότερα, η συμπεριφορά των ενώσεων που τους έχουν θεσπίσει εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων της Συνθήκης ΛΕΕ σχετικά με το δίκαιο του ανταγωνισμού, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις εφαρμογής των διατάξεων αυτών (αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 87 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 78). Το αυτό ισχύει και στην περίπτωση των κανόνων που θεσπίζουν και των συμπεριφορών που επιδεικνύουν, όπως στην υπόθεση της κύριας δίκης, σύλλογοι επαγγελματικού ποδοσφαίρου, ενδεχομένως σε συνεννόηση με την αρμόδια εθνική αθλητική ένωση ή ομοσπονδία.
32      Εν προκειμένω, μέτρα όπως τα μνημονευόμενα στα δελτία Τύπου που εξέδωσε η LPFP στις 7 και 8 Απριλίου 2020, όπως αυτά παρατίθενται στις σκέψεις 10 έως 12 της παρούσας αποφάσεως, δεν καταλέγονται μεταξύ εκείνων επί των οποίων θα μπορούσε να εφαρμοσθεί η μνημονευόμενη στη σκέψη 30 της παρούσας αποφάσεως εξαίρεση, ως προς την οποία το Δικαστήριο έχει επανειλημμένως υπενθυμίσει ότι δεν πρέπει να υπερβαίνει τον σκοπό για τον οποίο έχει προβλεφθεί και ότι δεν χωρεί επίκλησή της προκειμένου να αποκλεισθεί μια ολόκληρη αθλητική δραστηριότητα από το πεδίο εφαρμογής των διατάξεων της Συνθήκης ΛΕΕ σχετικά με το οικονομικό δίκαιο της Ένωσης (βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 89 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 79).
33      Αντιθέτως, δεδομένου ότι η σύνθεση των ομάδων αποτελεί μία από τις βασικές παραμέτρους των διοργανώσεων στο πλαίσιο των οποίων αναμετρώνται οι σύλλογοι επαγγελματικού ποδοσφαίρου και δεδομένου ότι οι διοργανώσεις αυτές συνεπάγονται οικονομική δραστηριότητα, πρέπει να γίνει δεκτό ότι κανόνες όπως οι επίμαχοι στην υπόθεση της κύριας δίκης, οι οποίοι αφορούν την πρόσληψη, την ενδεχόμενη μεταγραφή και τις προοπτικές πιθανής επαγγελματικής κινητικότητας των ποδοσφαιριστών, έχουν άμεσο αντίκτυπο στους όρους ασκήσεως της εν λόγω οικονομικής δραστηριότητας και στον ανταγωνισμό μεταξύ των συλλόγων επαγγελματικού ποδοσφαίρου που ασκούν τη συγκεκριμένη δραστηριότητα (πρβλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑273/22, EU:C:2024:824, σκέψη 81).
34      Κατά συνέπεια, τα εν λόγω μέτρα μπορούν να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 101 ΣΛΕΕ.
Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
35      Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το οποίο πρέπει να εξετασθεί κατά πρώτον, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι συμφωνία με την οποία οι σύλλογοι που συμμετέχουν στα πρωταθλήματα επαγγελματικού ποδοσφαίρου ενός κράτους μέλους δεσμεύθηκαν, σε συνεννόηση με την οικεία εθνική αθλητική ένωση, να μην προσλαμβάνει ο ένας σύλλογος ποδοσφαιριστές του άλλου σε περίπτωση κατά την οποία οι εν λόγω ποδοσφαιριστές κατήγγειλαν μονομερώς τη σύμβαση εργασίας τους λόγω των δυσχερειών που προκλήθηκαν από την πανδημία COVID‑19 ή από οποιαδήποτε έκτακτη απόφαση ληφθείσα λόγω της πανδημίας αυτής, ιδίως δε από την παράταση της αγωνιστικής περιόδου, πρέπει να χαρακτηρισθεί ως συμφωνία με αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού.
36      Συναφώς, κατά πάγια νομολογία, για να γίνει δεκτό, σε συγκεκριμένη περίπτωση, ότι συμφωνία, απόφαση ενώσεως επιχειρήσεων ή εναρμονισμένη πρακτική εμπίπτει στην απαγόρευση του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, απαιτείται, σύμφωνα με το ίδιο το γράμμα της εν λόγω διατάξεως, να αποδειχθεί είτε ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά έχει ως αντικείμενο την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού είτε ότι η επίμαχη συμπεριφορά έχει τέτοιο αποτέλεσμα (αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 158 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 124).
37      Προς τούτο, πρέπει να εξετασθεί, σε πρώτο στάδιο, το αντικείμενο της επίμαχης συμπεριφοράς. Σε περίπτωση κατά την οποία, κατά το πέρας της συγκεκριμένης εξετάσεως, αποδεικνύεται ότι η συμπεριφορά έχει αντικείμενο αντίθετο προς τον ανταγωνισμό, παρέλκει η εξέταση του αποτελέσματός της επί του ανταγωνισμού. Επομένως, μόνο σε περίπτωση κατά την οποία η εν λόγω συμπεριφορά δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αντικείμενο απαιτείται να εξετασθεί, σε δεύτερο στάδιο, το αποτέλεσμα αυτό (αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 159 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 125).
38      Η έννοια του αντίθετου προς τον ανταγωνισμό «αντικειμένου», μολονότι δεν αποτελεί εξαίρεση από την έννοια του αντίθετου προς τον ανταγωνισμό «αποτελέσματος», πρέπει εντούτοις να ερμηνεύεται στενά (αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 161 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 126).
39      Επομένως, η ως άνω έννοια πρέπει να ερμηνευθεί ως παραπέμπουσα αποκλειστικώς σε ορισμένα είδη συντονισμού μεταξύ επιχειρήσεων τα οποία αποδεικνύονται αρκούντως επιβλαβή για τον ανταγωνισμό, ώστε να μπορεί να θεωρηθεί ότι παρέλκει η εξέταση των αποτελεσμάτων τους. Πράγματι, μπορεί να γίνει δεκτό ότι ορισμένες μορφές συντονισμού μεταξύ επιχειρήσεων παραβλάπτουν, ως εκ της φύσεώς τους, την ομαλή λειτουργία του ανταγωνισμού (αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 162 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 127).
40      Μεταξύ των συμπεριφορών που πρέπει χαρακτηρίζονται ως τέτοιες καταλέγονται, πρωτίστως, ορισμένες μορφές συμπαιγνίας ιδιαιτέρως επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό, όπως οι οριζόντιες συμπράξεις που έχουν ως αποτέλεσμα τον καθορισμό των τιμών, την κατανομή των αγορών, τον περιορισμό της παραγωγικής ικανότητας ή, ακόμη, την κατανομή της πελατείας. Πράγματι, τα εν λόγω είδη συμπεριφοράς δύνανται να επιφέρουν αύξηση των τιμών ή μείωση της παραγωγής και, επομένως, της προσφοράς, η οποία καταλήγει σε κακή χρήση των πόρων, εις βάρος των επιχειρήσεων-χρηστών και των καταναλωτών (πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 163 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
41      Χωρίς να είναι οπωσδήποτε εξίσου επιζήμια για τον ανταγωνισμό, άλλα είδη συμπεριφοράς μπορούν επίσης να θεωρηθούν, σε ορισμένες περιπτώσεις, ότι έχουν αντικείμενο αντίθετο προς τον ανταγωνισμό. Τούτο ισχύει, μεταξύ άλλων, για ορισμένα είδη οριζόντιων συμφωνιών πλην των συμπράξεων, για παράδειγμα αυτές που έχουν ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό των ανταγωνιστριών επιχειρήσεων από την αγορά, ή ακόμη ορισμένα είδη αποφάσεων ενώσεων επιχειρήσεων (αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 164 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 128). Προκειμένου να γίνει δεκτός ο συγκεκριμένος χαρακτηρισμός, πρέπει πάντως να αποδειχθεί ότι οι εν λόγω συμπεριφορές είναι αρκούντως επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό, υπό την έννοια ότι, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 28 των προτάσεών του, διέπονται από λογική σαφώς αντίθετη προς τον ανταγωνισμό.
42      Όπως προκύπτει από το άρθρο 101, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ και γʹ, ΣΛΕΕ, το οποίο μνημονεύει μεταξύ άλλων τον καθορισμό των «τιμών αγοράς ή πωλήσεως» και την κατανομή των «αγορών ή των πηγών εφοδιασμού», τέτοιες συμπράξεις, οριζόντιες συμφωνίες και αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων μπορούν να αφορούν όχι μόνον τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που εμπορεύονται οι οικείες επιχειρήσεις, ήτοι την προσφορά, αλλά και τους πάσης φύσεως πόρους που χρειάζονται οι επιχειρήσεις αυτές για τη διάθεση των προϊόντων ή την παροχή των υπηρεσιών, ήτοι τη ζήτηση. Η συμπαιγνία μεταξύ των εν λόγω επιχειρήσεων μπορεί, ως εκ τούτου, να συνίσταται επί παραδείγματι στην κατανομή των προμηθευτών, στη χρήση της συλλογικής ισχύος τους στην αγορά με σκοπό τον καθορισμό των τιμών στις οποίες αγοράζουν τις πρώτες ύλες ή ακόμη στον περιορισμό ή στον έλεγχο της ουσιώδους παραμέτρου ανταγωνισμού την οποία μπορεί να συνιστά, σε ορισμένους τομείς ή σε ορισμένες αγορές, η πρόσληψη εργαζομένων ιδιαίτερων ικανοτήτων, όπως είναι, στην περίπτωση του επαγγελματικού ποδοσφαίρου, οι ήδη καταρτισθέντες ποδοσφαιριστές (απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 129 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
43      Προκειμένου να διαπιστωθεί, σε συγκεκριμένη περίπτωση, αν μια συμφωνία, μια απόφαση ενώσεως επιχειρήσεων ή μια εναρμονισμένη πρακτική αποτελεί μορφή συντονισμού που πρέπει να θεωρηθεί, ως εκ της φύσεώς της, αρκούντως επιβλαβής για την ομαλή λειτουργία του ανταγωνισμού, απαιτείται να εξετασθούν, πρώτον, το περιεχόμενο της επίμαχης συμφωνίας, αποφάσεως ή πρακτικής, δεύτερον, το οικονομικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται και, τρίτον, οι σκοποί των οποίων επιδιώκεται η επίτευξη με την εν λόγω συμφωνία, απόφαση ή πρακτική (πρβλ. αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 165 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 29ης Ιουλίου 2024, Banco BPN/BIC Português κ.λπ., C‑298/22, EU:C:2024:638, σκέψη 44).
44      Ως προς το ανωτέρω, κατ’ αρχάς, η εξέταση του περιεχομένου της επίμαχης σε συγκεκριμένη περίπτωση συμφωνίας, αποφάσεως ενώσεως επιχειρήσεων ή εναρμονισμένης πρακτικής προϋποθέτει την εξέταση των διαφόρων πτυχών της προκειμένου να κριθεί αν η επίμαχη συνεννόηση έχει χαρακτηριστικά τέτοια που να καθιστούν δυνατή τη σύνδεσή της με μορφή συντονισμού μεταξύ επιχειρήσεων η οποία πρέπει να θεωρηθεί, ως εκ της φύσεώς της, επιβλαβής για την ομαλή λειτουργία του ανταγωνισμού, κάτι που συμβαίνει ιδίως σε περίπτωση κατά την οποία κάθε μορφή συντονισμού με τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά δύναται, ακριβώς λόγω αυτών, να έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία συνθηκών ανταγωνισμού που δεν συμβαδίζουν με τις συνήθεις συνθήκες της οικείας αγοράς (πρβλ. απόφαση της 29ης Ιουλίου 2024, Banco BPN/BIC Português κ.λπ., C‑298/22, EU:C:2024:638, σκέψη 45 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
45      Εν συνεχεία, όσον αφορά το οικονομικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η επίμαχη συμπεριφορά, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η φύση των επηρεαζόμενων προϊόντων ή υπηρεσιών καθώς και οι πραγματικές συνθήκες που χαρακτηρίζουν τη λειτουργία και τη διάρθρωση του οικείου τομέα ή των οικείων τομέων ή των σχετικών αγορών. Αντιθέτως, ουδόλως απαιτείται να εξετάζονται και, κατά μείζονα λόγο, να αποδεικνύονται τα, πραγματικά ή δυνητικά, αρνητικά ή θετικά αποτελέσματα της εν λόγω συμπεριφοράς ως προς τον ανταγωνισμό (αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 166 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, της 27ης Ιουνίου 2024, Επιτροπή κατά Servier κ.λπ., C‑176/19 P, EU:C:2024:549, σκέψεις 288 και 453, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 131).
46      Λαμβανομένων υπόψη των όσων εκθέτει σχετικώς το αιτούν δικαστήριο, πρέπει να διευκρινισθεί ότι, μολονότι η εξέταση του οικονομικού και νομικού πλαισίου στο οποίο εντάσσεται συγκεκριμένη συμπεριφορά είναι εν πάση περιπτώσει επιβεβλημένη, όπως προκύπτει από τη νομολογία που μνημονεύθηκε στη σκέψη 43 της παρούσας αποφάσεως, ο βαθμός στον οποίο πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το εν λόγω πλαίσιο μπορεί, πάντως, να εξαρτάται από το είδος της επίμαχης συμπεριφοράς, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 42, 43 και 66 των προτάσεών του.
47      Το Δικαστήριο έχει κρίνει, επομένως, ότι στην περίπτωση συμπαιγνιών δυνάμενων να αποτελούν μορφή συντονισμού ιδιαιτέρως επιβλαβή για τον ανταγωνισμό, όπως είναι οι οριζόντιες συμπράξεις που έχουν ως αποτέλεσμα την κατανομή των αγορών ή τον αποκλεισμό δυνητικώς ανταγωνιστριών επιχειρήσεων από τις αγορές αυτές, η εξέταση του οικονομικού και νομικού πλαισίου στο οποίο εντάσσονται οι εν λόγω συμπεριφορές μπορεί να περιορίζεται ώστε να αφορά μόνον τα απολύτως απαραίτητα προκειμένου να κριθεί αν υφίσταται περιορισμός του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου (πρβλ. αποφάσεις της 20ής Ιανουαρίου 2016, Toshiba Corporation κατά Επιτροπής, C‑373/14 P, EU:C:2016:26, σκέψεις 28 και 29, και της 26ης Οκτωβρίου 2023, EDP – Energias de Portugal κ.λπ., C‑331/21, EU:C:2023:812, σκέψεις 100 έως 102).
48      Αντιθέτως, στην περίπτωση άλλων ειδών συμπεριφορών οι οποίες, χωρίς να είναι οπωσδήποτε εξίσου επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό, ενδέχεται πάντως να είναι αρκούντως επιβλαβείς ώστε να γίνει δεκτό ότι έχουν αποτέλεσμα αντίθετο προς τον ανταγωνισμό, απαιτείται ενδελεχέστερη εξέταση του συνόλου των μνημονευθέντων στη σκέψη 45 της παρούσας αποφάσεως στοιχείων, κάτι που συνεπάγεται ότι, εφόσον παρίσταται ανάγκη, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το σχετικό ρυθμιστικό και θεσμικό πλαίσιο.
49      Σε αμφότερες τις περιπτώσεις, η εξέταση του πραγματικού οικονομικού και νομικού πλαισίου στο οποίο εντάσσεται η επίμαχη συμπεριφορά πρέπει να παρέχει τη δυνατότητα να διακριβωθεί ότι πληρούνται οι απαιτούμενες προϋποθέσεις προκειμένου να γίνει δεκτό ότι η επίμαχη συμπεριφορά είναι αρκούντως επιβλαβής ώστε να θεωρηθεί αντίθετη προς τον ανταγωνισμό ως εκ του «αντικειμένου». Πράγματι, είναι πιθανό ο εν λόγω χαρακτηρισμός να μπορεί να γίνει δεκτός μόνον εφόσον πληρούνται ορισμένες ειδικές προϋποθέσεις, σχετικές, μεταξύ άλλων, με τη φύση των επίμαχων προϊόντων ή υπηρεσιών, με τις πραγματικές συνθήκες της λειτουργίας της αγοράς ή, ακόμη, με τη διάρθρωσή της. Αντιστρόφως, η συνεκτίμηση του εν λόγω πλαισίου είναι δυνατόν να οδηγήσει στη διαπίστωση ότι οι ειδικές περιστάσεις της συμπεριφοράς αυτής καταδεικνύουν ότι δεν είναι αρκούντως επιβλαβής ώστε να δικαιολογείται ο συγκεκριμένος χαρακτηρισμός (πρβλ. απόφαση της 29ης Ιουλίου 2024, Banco BPN/BIC Português κ.λπ., C‑298/22, EU:C:2024:638, σκέψη 48).
50      Εν συνεχεία, όσον αφορά τους σκοπούς που επιδιώκονται με την επίμαχη συμπεριφορά, πρέπει να προσδιορισθούν οι αντικειμενικοί σκοποί των οποίων η επίτευξη επιδιώκεται με τη συμπεριφορά όσον αφορά τον ανταγωνισμό. Αντιθέτως, το γεγονός ότι οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις ενήργησαν χωρίς να έχουν την υποκειμενική πρόθεση να παρεμποδίσουν, να περιορίσουν ή να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό και το γεγονός ότι επιδίωξαν ορισμένους θεμιτούς σκοπούς δεν έχουν καθοριστική σημασία για την εφαρμογή του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ (αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 167 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 132).
51      Επιπλέον, από τη συνεκτίμηση όλων των απαιτούμενων στοιχείων πρέπει, εν πάση περιπτώσει, να προκύπτουν οι ακριβείς λόγοι για τους οποίους η επίμαχη συμπεριφορά είναι αρκούντως επιβλαβής για τον ανταγωνισμό, ώστε να μπορεί να γίνει δεκτό ότι έχει ως αντικείμενο την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευσή του (πρβλ. αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 168 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 133).
52      Εν προκειμένω, όσον αφορά, κατά πρώτον, το περιεχόμενο της επίμαχης στην υπόθεση της κύριας δίκης συμφωνίας, από την ίδια τη διατύπωση του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο, καθώς και από τα όσα αυτό εκθέτει, τα οποία υπενθυμίζονται στις σκέψεις 11 και 12 της παρούσας αποφάσεως, προκύπτει ότι πρόκειται για συμφωνία με την οποία ένα σύνολο συλλόγων που συμμετέχουν στα εθνικά πρωταθλήματα επαγγελματικού ποδοσφαίρου ενός κράτους μέλους δεσμεύθηκαν, σε συνεννόηση με την οικεία εθνική αθλητική ένωση, να μην προσλαμβάνει ο ένας σύλλογος ποδοσφαιριστές του άλλου σε περίπτωση κατά την οποία οι εν λόγω ποδοσφαιριστές κατήγγειλαν μονομερώς τη σύμβαση εργασίας τους λόγω των δυσχερειών που προκλήθηκαν από την πανδημία COVID‑19 ή από οποιαδήποτε έκτακτη απόφαση ληφθείσα λόγω της πανδημίας αυτής, ιδίως δε από την παράταση της αγωνιστικής περιόδου.
53      Συνάπτοντας την εν λόγω συμφωνία, οι μετέχοντες σε αυτήν σύλλογοι επαγγελματικού ποδοσφαίρου συντονίζουν, στο μέτρο και σύμφωνα με τον τρόπο που καθορίζουν από κοινού, εν προκειμένω όσον αφορά τις δύο διοργανώσεις υψηλού επιπέδου οι οποίες διεξάγονται σε επίπεδο κράτους μέλους, τη συμπεριφορά τους στην «αγορά προηγούμενης βαθμίδας» την οποία αποτελεί, από οικονομικής απόψεως, η πρόσληψη ήδη καταρτισθέντων ή καταρτιζόμενων ποδοσφαιριστών. Συντονιζόμενοι κατ’ αυτόν τον τρόπο, όλοι οι εν λόγω σύλλογοι παραιτούνται από ή αποκλείουν στον εαυτό τους κάθε δυνατότητα να αποφασίζουν ανεξάρτητα για την πρόσληψη ποδοσφαιριστή ο οποίος θα καταγγείλει μονομερώς τη σύμβαση εργασίας με άλλο σύλλογο, για λόγους συνδεόμενους με την πανδημία COVID‑19. Μια τέτοια συμφωνία, η οποία προσομοιάζει με συμφωνία μη προσελκύσεως, συνιστά πρόδηλο περιορισμό μιας παραμέτρου του ανταγωνισμού η οποία είναι ουσιώδης στον τομέα του επαγγελματικού αθλητισμού υψηλού επιπέδου, ήτοι της δυνατότητας προσλήψεως ποδοσφαιριστών που δεσμεύονται βάσει συμβάσεως με συγκεκριμένο σύλλογο, δεδομένου ότι η απουσία του εν λόγω περιορισμού μπορεί ακριβώς να παράσχει στους συλλόγους αυτούς τη δυνατότητα να ανταγωνίζονται μεταξύ τους εντός της συγκεκριμένης αγοράς (πρβλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψεις 138, 145 και 146).
54      Οι συμφωνίες περί μη προσλήψεως ποδοσφαιριστών άλλων συλλόγων προσομοιάζουν με οριζόντιες συμφωνίες κατανομής των «πηγών εφοδιασμού», κατά το άρθρο 101, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ, οι οποίες, όπως συνάγεται από τη σκέψη 42 της παρούσας αποφάσεως, είναι επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό, καθόσον
παγιώνουν τεχνηέντως την μεταξύ των μετεχόντων στη συμφωνία κατανομή των «πόρων» τους οποίους αποτελούν οι ποδοσφαιριστές (πρβλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 146), έχοντας ως αποτέλεσμα μια δυνητικώς αναποτελεσματική κατανομή των συγκεκριμένων πόρων εντός της αγοράς.
55      Επιπλέον, οι εν λόγω συμφωνίες ελαττώνουν τις δυνατότητες των εργαζομένων αυτών να προτείνουν τις υπηρεσίες τους σε άλλες επιχειρήσεις και, ως εκ τούτου, περιορίζουν τη διαπραγματευτική ισχύ τους στην αγορά, ακόμη και έναντι της επιχειρήσεως η οποία τους απασχολεί. Κατά συνέπεια, μολονότι το περιεχόμενό τους είναι διαφορετικό από εκείνο των συμφωνιών βάσει των οποίων τέτοιες επιχειρήσεις συνεννοούνται άμεσα προκειμένου να καθορίσουν τις αποδοχές των ποδοσφαιριστών τους και, επομένως, τις «τιμές αγοράς» των αντίστοιχων ανθρωπίνων πόρων τους, με συνέπεια να εξαλείφουν ή να περιορίζουν σχετικώς τον ανταγωνισμό, οι συμφωνίες περί μη προσλήψεως ποδοσφαιριστών άλλων συλλόγων εξακολουθούν να έχουν, πάντως, δυνητικώς έμμεσο αντίκτυπο επί των εν λόγω τιμών.
56      Τούτου λεχθέντος, η εξέταση του περιεχομένου μιας συγκεκριμένης συμφωνίας δεν αρκεί, αφ’ εαυτής, ακόμη και αν η συμφωνία συνδέεται με το ένα ή το άλλο είδος συμπεριφοράς που μπορεί να θεωρηθεί, εν γένει, ικανή να περιορίσει τον ανταγωνισμό ως εκ του αντικειμένου της, για να γίνει δεκτός τέτοιος χαρακτηρισμός, όπως προκύπτει από την πάγια νομολογία που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 43 και 49 της παρούσας αποφάσεως.
57      Όσον αφορά, κατά δεύτερον, το οικονομικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η επίμαχη συμπεριφορά, υπενθυμίζεται, πρώτον, ότι η συγκεκριμένη εξέταση του πραγματικού πλαισίου στο οποίο εντάσσονται οι σχετικές με άθλημα δραστηριότητες μπορεί να συνεπάγεται τη συνεκτίμηση, μεταξύ άλλων στοιχείων και εφόσον οι ιδιαιτερότητες αυτές αποδεικνύονται κρίσιμες, της φύσεως, της οργανώσεως ή ακόμη της λειτουργίας του οικείου αθλήματος, του τρόπου ασκήσεώς του, του τρόπου με τον οποίο αλληλεπιδρούν οι διάφοροι συμμετέχοντες, καθώς και του ρόλου που διαδραματίζουν οι φορείς ή οι οργανισμοί οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για το συγκεκριμένο άθλημα σε όλα τα επίπεδα και τη συνεργασία με τους οποίους προωθεί η Ένωση, σύμφωνα με το άρθρο 165, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ (πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψεις 104 και 105 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
58      Εν προκειμένω, η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης συμφωνία αποτελεί, όπως μνημονεύθηκε στη σκέψη 52 της παρούσας αποφάσεως, συμφωνία περί μη προσλήψεως ποδοσφαιριστών άλλων συλλόγων οι οποίοι έχουν καταγγείλει μονομερώς τη σύμβαση εργασία τους για λόγους που συνδέονται με την πανδημία COVID‑19, η οποία συνήφθη από ένα σύνολο συλλόγων που συμμετέχουν στα εθνικά πρωταθλήματα επαγγελματικού ποδοσφαίρου ενός κράτους μέλους, σε συνεννόηση με την οικεία εθνική αθλητική ένωση. Ως εκ τούτου, αφορά, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 53 της παρούσας αποφάσεως, παράμετρο του ανταγωνισμού η οποία είναι ουσιώδης στον χώρο του επαγγελματικού ποδοσφαίρου υψηλού επιπέδου.
59      Ο ανταγωνισμός, όμως, που μπορεί να αναπτυχθεί μεταξύ επιχειρήσεων όπως είναι οι σύλλογοι επαγγελματικού ποδοσφαίρου εμφανίζει ορισμένες ιδιαιτερότητες. Πράγματι, μολονότι οι εν λόγω επιχειρήσεις είναι δυνατόν να ανταγωνίζονται μεταξύ τους σε διάφορες αγορές, όπως αυτή της πωλήσεως εισιτηρίων που παρέχουν στους θεατές τη δυνατότητα να παρακολουθούν αναμετρήσεις, της αναζητήσεως και ευρέσεως χορηγιών ή ακόμη της εκμεταλλεύσεως ορισμένων νομικών ή οικονομικών δικαιωμάτων που συνδέονται με τις διοργανώσεις στις οποίες συμμετέχουν, καθώς και εκείνη των ποδοσφαιριστών που απασχολούν, η αμοιβαία θέση τους στις προμνημονευθείσες αγορές εξαρτάται πάντως, σε ορισμένο βαθμό, από την πρωταρχική και κύρια δραστηριότητά τους, η οποία συνίσταται στη συμμετοχή τους σε αθλητικές διοργανώσεις.
60      Οι εν λόγω αθλητικές διοργανώσεις έχουν ως χαρακτηριστικό γνώρισμα, μεταξύ άλλων, το γεγονός ότι, ακόμη και αν δικαίωμα συμμετοχής σε αυτές έχουν μόνον ομάδες οι οποίες έχουν επιτύχει ορισμένες αθλητικές επιδόσεις, η δε διεξαγωγή τους στηρίζεται στην αναμέτρηση και τον σταδιακό αποκλεισμό των ομάδων αυτών και, ως εκ τούτου, στην αθλητική αξία, η εύρυθμη λειτουργία, η βιωσιμότητα και η επιτυχία τους στηρίζονται επίσης στη διατήρηση ορισμένης αθλητικής και οικονομικής ισορροπίας και στη διασφάλιση σε ορισμένο βαθμό ίσων ευκαιριών μεταξύ των επαγγελματικών ποδοσφαιρικών συλλόγων που μετέχουν σε αυτές, λαμβανομένης υπόψη της σχέσεως αλληλεξαρτήσεως που τους συνδέει (πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψεις 143 και 235 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
61      Στο ως άνω μέτρο, η διασφάλιση του ανταγωνισμού στον οποίο μπορούν να επιδίδονται οι σύλλογοι επαγγελματικού ποδοσφαίρου προϋποθέτει την ύπαρξη, ανά πάσα στιγμή, επαρκούς αριθμού συλλόγων που συμμετέχουν στις διάφορες διοργανώσεις οι οποίες διεξάγονται σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, ακόμη και αν οι εν λόγω σύλλογοι ενδέχεται, αναλόγως της αγωνιστικής περιόδου, να αποκλείονται από ορισμένη αθλητική διοργάνωση και μολονότι ορισμένοι εξ αυτών προβιβάζονται ή, αντιθέτως, υποβιβάζονται από μία κατηγορία ή διοργάνωση σε άλλη.
62      Δεύτερον, το Δικαστήριο έχει επισημάνει επανειλημμένως ότι, λαμβανομένων υπόψη των διαφόρων ως άνω ιδιαιτεροτήτων, είναι θεμιτό οι εθνικές αθλητικές ενώσεις που είναι υπεύθυνες για ένα άθλημα να θεσπίζουν, να εφαρμόζουν και να επιβάλλουν, στο πλαίσιο της νομικής αυτονομίας τους, την τήρηση κοινών κανόνων οι οποίοι αφορούν, μεταξύ άλλων, την οργάνωση της διεξαγωγής των διοργανώσεων του συγκεκριμένου αθλήματος, την εύρυθμη διεξαγωγή τους και τη συμμετοχή αθλητών στις διοργανώσεις αυτές (πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψεις 75 και 142 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
63      Οι ως άνω κοινοί κανόνες, οι οποίοι αποσκοπούν στη διασφάλιση της ομοιογένειας και του συντονισμού των διοργανώσεων στο πλαίσιο ενός συνολικού χρονοδιαγράμματος καθώς και, γενικότερα, στην προώθηση, με κατάλληλο και ουσιαστικό τρόπο, της διεξαγωγής αθλητικών διοργανώσεων βασιζομένων στην ισότητα ευκαιριών και στην αξία, είναι θεμιτό να έχουν ως αντικείμενο, μεταξύ άλλων, τον καθορισμό των προϋποθέσεων υπό τις οποίες οι σύλλογοι επαγγελματικού ποδοσφαίρου μπορούν να συγκροτούν τις ομάδες που μετέχουν στις διοργανώσεις αυτές καθώς και εκείνες υπό τις οποίες οι ίδιοι οι ποδοσφαιριστές μπορούν να συμμετέχουν στις εν λόγω διοργανώσεις (πρβλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 143 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
64      Ειδικότερα, δεδομένου ότι η ετήσια ή περιοδική διεξαγωγή των διασυλλογικών επαγγελματικών ποδοσφαιρικών διοργανώσεων στηρίζεται, όπως μνημονεύθηκε στη σκέψη 60 της παρούσας αποφάσεως, στην αναμέτρηση και τον σταδιακό αποκλεισμό των ομάδων που συμμετέχουν και δεδομένου ότι, κατά συνέπεια, στηρίζεται, κατ’ ουσίαν, στην αθλητική αξία, η οποία μπορεί να διασφαλισθεί μόνο εφόσον όλες οι μετέχουσες ομάδες αναμετρώνται μεταξύ τους υπό ομοιογενείς ρυθμιστικούς και τεχνικούς όρους, οι οποίοι εξασφαλίζουν σε ορισμένο βαθμό την ισότητα ευκαιριών, μπορεί να είναι θεμιτό για μια αθλητική ένωση ή ομοσπονδία να επιδιώκει να διασφαλίζει σε ορισμένο βαθμό τη σταθερότητα ως προς τη σύνθεση του έμψυχου δυναμικού ποδοσφαιριστών από το οποίο επιλέγονται τα μέλη των ομάδων τις οποίες συγκροτούν οι εν λόγω σύλλογοι κατά τη διάρκεια συγκεκριμένης αγωνιστικής περιόδου, επί παραδείγματι αποκλείοντας τη μονομερή καταγγελία των συμβάσεων εργασίας κατά τη διάρκεια περιόδου, ενδεχομένως δε και συγκεκριμένου ημερολογιακού έτους (απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 144 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
65      Τούτου λεχθέντος, σε περίπτωση κατά την οποία αθλητική ένωση ή ομοσπονδία θεσπίζει τέτοιους κανόνες, αυτοί πρέπει να είναι σύμφωνοι με το δίκαιο της Ένωσης. Ειδικότερα, η θέσπιση των εν λόγω κανόνων δεν πρέπει να έχει ως συνέπεια η τήρησή τους από τα μέλη της ενώσεως ή ομοσπονδίας, τα οποία αποτελούν επιχειρήσεις, να επιφέρει παράβαση των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ. Επιπλέον, η εφαρμογή των συγκεκριμένων κανόνων δεν μπορεί να περιορίζει την άσκηση των δικαιωμάτων και ελευθεριών που απονέμει το δίκαιο της Ένωσης στους ιδιώτες
(πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, Royal Antwerp Football Club, C‑680/21, EU:C:2023:1010, σκέψη 103 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
66      Εν προκειμένω, όμως, η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης συμφωνία, η οποία συνήφθη από κοινού από την LPFP και από ένα σύνολο ποδοσφαιρικών συλλόγων, παγιώνει, εν μέρει, τις σχέσεις ανταγωνισμού των συγκεκριμένων συλλόγων ως επιχειρήσεων.
67      Τρίτον, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινισθεί, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 24 και 25 της παρούσας αποφάσεως, αν ορισμένα από τα λοιπά στοιχεία που χαρακτηρίζουν το οικονομικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης συμφωνία θα μπορούσαν να οδηγήσουν στο συμπέρασμα ότι η εν λόγω συμφωνία δεν είναι αρκούντως επιβλαβής για τον ανταγωνισμό ώστε να θεωρηθεί ότι έχει ως αντικείμενο τον περιορισμό του και, κατά συνέπεια, ότι δικαιολογείται να μην εξετασθούν τα πραγματικά ή δυνητικά αποτελέσματά της επί του ανταγωνισμού.
68      Ειδικότερα, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 7 έως 11, 14 έως 16 και 18 της παρούσας αποφάσεως, το αιτούν δικαστήριο μνημονεύει την πανδημία COVID‑19, τις γενικότερες συνέπειες της εν λόγω πανδημίας, όσον αφορά ιδίως την απαγόρευση κυκλοφορίας του πληθυσμού και την αναστολή λειτουργίας των καταστημάτων και χώρων συγκέντρωσης του κοινού, καθώς και τις ειδικότερες συνέπειές της στον χώρο του επαγγελματικού ποδοσφαίρου, όπως είναι η αναστολή της αγωνιστικής περιόδου 2019/2020 και οι πολυάριθμες δυσχέρειες πρακτικής, αθλητικής, κοινωνικής, οικονομικής και χρηματοοικονομικής φύσεως τις οποίες αντιμετώπισαν οι ποδοσφαιρικοί σύλλογοι λόγω της συγκεκριμένης πανδημίας.
69      Επισημαίνεται συναφώς ότι, μολονότι απόκειται εν τέλει στο αιτούν δικαστήριο να χαρακτηρίσει την επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης συμφωνία υπό το πρίσμα του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο, σε περίπτωση κατά την οποία αποφαίνεται επί αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, δύναται, βάσει των στοιχείων της δικογραφίας που έχει στη διάθεσή του, να παράσχει διευκρινίσεις προκειμένου να καθοδηγήσει το αιτούν δικαστήριο στην εκ μέρους του ερμηνεία και να του παράσχει τη δυνατότητα να επιλύσει τη διαφορά της κύριας δίκης (πρβλ. αποφάσεις της 13ης Ιουλίου 2006, Manfredi κ.λπ., C‑295/04 έως C‑298/04, EU:C:2006:461, σκέψη 48, και της 25ης Ιανουαρίου 2024, Em akaunt BG, C‑438/22, EU:C:2024:71, σκέψη 27).
70      Εν προκειμένω, κατ’ αρχάς, η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης συμπεριφορά διαφέρει από τους κανόνες τους οποίους οι εθνικές ή διεθνείς αθλητικές ενώσεις ή ομοσπονδίες που είναι υπεύθυνες για ένα συγκεκριμένο άθλημα θεσπίζουν βάσει του καταστατικού τους και της αποστολής που τους έχει ανατεθεί ή αναγνωρισθεί από τις δημόσιες αρχές. Πράγματι, από τα δελτία Τύπου της LPFP, της 7ης και 8ης Απριλίου 2020, όπως αυτά μνημονεύονται στις σκέψεις 10 έως 12 της παρούσας αποφάσεως, φαίνεται να συνάγεται ότι η εν λόγω συμπεριφορά δεν υιοθετήθηκε από τέτοια αθλητική ένωση ή ομοσπονδία, αλλά από συλλόγους επαγγελματικού ποδοσφαίρου, οι οποίοι αποτελούν επιχειρήσεις.
71      Επιπλέον, δεδομένου ότι σκοπός του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ είναι η απαγόρευση κάθε μορφής συντονισμού που να υποκαθιστά σκοπίμως τους κινδύνους του ανταγωνισμού με μια συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων σε πρακτικό επίπεδο και καθόσον, γενικότερα, οι διατάξεις της Συνθήκης ΛΕΕ περί ανταγωνισμού βασίζονται στην αντίληψη κατά την οποία κάθε επιχείρηση πρέπει να καθορίζει αυτοτελώς την πολιτική που προτίθεται να ακολουθήσει στην αγορά (πρβλ. αποφάσεις της 14ης Ιουλίου 1981, Züchner, 172/80, EU:C:1981:178, σκέψη 13, και της 20ής Νοεμβρίου 2008, Beef Industry Development Society και Barry Brothers, C‑209/07, EU:C:2008:643, σκέψη 34), μια τέτοια συμπεριφορά δεν μπορεί να εξομοιωθεί με τους ως άνω κανόνες.
72      Τούτου λεχθέντος, από τα στοιχεία που παρέθεσε το αιτούν δικαστήριο προκύπτει ότι, ακόμη και αν δεν προέρχεται αρχικώς από την αρμόδια εθνική αθλητική ένωση, η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης συμπεριφορά υιοθετήθηκε παρουσία του προέδρου της συγκεκριμένης ενώσεως και μπορεί να θεωρηθεί ότι υποστηρίχθηκε, ενδεχομένως δε και εγκρίθηκε, από αυτήν, στοιχείο του οποίου η διακρίβωση απόκειται πάντως στο αιτούν δικαστήριο.
73      Εν συνεχεία, όπως διευκρινίσθηκε στην απόφαση περί παραπομπής, η εν λόγω συμπεριφορά εντάσσεται στο όλως ιδιαίτερο πλαίσιο το οποίο προκλήθηκε από την πανδημία COVID‑19 και το οποίο δεν επηρέασε απλώς τον οικείο τομέα από πολλές απόψεις, αλλά επίσης, και κυρίως, είχε ουσιώδους σημασίας επιπτώσεις στη λειτουργία του τομέα όσον αφορά τον ανταγωνισμό. Ειδικότερα, λόγω της συγκεκριμένης πανδημίας και κατόπιν της συνακόλουθης αναστολής της αγωνιστικής περιόδου 2019/2020, η διεξαγωγή των εναπομείναντων αγώνων των εθνικών πρωταθλημάτων πρώτης και δεύτερης κατηγορίας εξακολουθούσε να είναι αβέβαιη κατά το χρονικό σημείο συνάψεως της επίμαχης στην υπόθεση της κύριας δίκης συμφωνίας, αβεβαιότητα η οποία είχε αντίκτυπο τόσο ως προς την ημερομηνία λήξεως της εν λόγω αγωνιστικής περιόδου, σε περίπτωση επανενάρξεώς της, όσο και ως προς τη λήξη της ισχύος των συμβάσεων εργασίας ορισμένων ποδοσφαιριστών. Πράγματι, ελλείψει κατάλληλων μέτρων, οι ποδοσφαιριστές οι οποίοι θα κατήγγελλαν μονομερώς τη σύμβαση εργασίας τους λόγω της πανδημίας ή των οποίων η σύμβαση εργασίας θα έληγε στο χρονικό σημείο κατά το οποίο η εν λόγω αγωνιστική περίοδος επρόκειτο αρχικώς να ολοκληρωθεί, ήτοι στις 30 Ιουνίου 2020, θα μπορούσαν εν συνεχεία να προσληφθούν άνευ ουδενός περιορισμού από άλλον σύλλογο, ενδεχόμενο το οποίο θα μετέβαλλε αναπότρεπτα και ουσιωδώς τη σύνθεση των διαφόρων μετεχουσών ομάδων και, ως εκ τούτου, θα έθιγε το αδιάβλητο της διοργανώσεως.
Επιπλέον, όπως επισημαίνει, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 57 και 58 των προτάσεών του, η ως άνω κατάσταση θα επιδεινωνόταν εάν οι οικονομικές και χρηματοοικονομικές δυσχέρειες που θα αντιμετώπιζαν οι σύλλογοι τους οποίους θα αφορούσαν αυτές οι αποχωρήσεις ποδοσφαιριστών εμπόδιζαν τους συγκεκριμένους συλλόγους να προσλάβουν νέους ποδοσφαιριστές, ελλείψει επαρκών οικονομικών πόρων.
74      Βεβαίως, η επέλευση συμβάντος όπως είναι η πανδημία COVID‑19 δεν μπορεί, αυτή καθεαυτήν, να δικαιολογήσει εξαίρεση από την επιτακτικού χαρακτήρα διάταξη του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ (πρβλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 26ης Σεπτεμβρίου 2013, ÖBB-Personenverkehr, C‑509/11, EU:C:2013:613, σκέψεις 49 και 50, και της 8ης Ιουνίου 2023, UFC – Que choisir και CLCV, C‑407/21, EU:C:2023:449, σκέψη 57).
75      Στο μέτρο που το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει στο άρθρο 165 ΣΛΕΕ, πρέπει να επισημανθεί επίσης ότι το αυτό ισχύει και στην περίπτωση που η συμφωνία, η απόφαση ενώσεως επιχειρήσεως ή η συντονισμένη πρακτική αφορά τον τομέα του αθλητισμού. Πράγματι, η εν λόγω διάταξη δεν αποτελεί ειδικό κανόνα ο οποίος εξαιρεί τον αθλητισμό από το σύνολο ή από μέρος των λοιπών διατάξεων του πρωτογενούς δικαίου της Ένωσης που μπορούν να εφαρμοσθούν στον αθλητισμό ή ο οποίος επιβάλλει να του επιφυλάσσεται ειδική μεταχείριση στο πλαίσιο της εφαρμογής αυτής (απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 101).
76      Ωστόσο, περιστάσεις όπως οι μνημονευθείσες στη σκέψη 73 της παρούσας αποφάσεως πρέπει, πάντως, να ληφθούν υπόψη από το αιτούν δικαστήριο προκειμένου να κριθεί αν το πλαίσιο που περιβάλλει την επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης συμπεριφορά, εξεταζόμενη από κοινού με το περιεχόμενο και τους αντικειμενικούς σκοπούς της, επιτρέπει να γίνει δεκτό ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά έχει ως σκοπό την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού.
77      Τέλος, από τη συνεκτίμηση του οικονομικού και νομικού πλαισίου στο οποίο εντάσσεται η επίμαχη συμπεριφορά σε συγκεκριμένη περίπτωση και, ειδικότερα, των πραγματικών συνθηκών που χαρακτηρίζουν τη λειτουργία του οικείου τομέα ή των οικείων τομέων ή των σχετικών αγορών εντός των οποίων έλαβε χώρα η συμπεριφορά, πρέπει, εν πάση περιπτώσει, να προκύπτουν οι ακριβείς λόγοι για τους οποίους η εν λόγω συμπεριφορά, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων του πλαισίου αυτού, δεν είναι αρκούντως επιβλαβής για τον ανταγωνισμό ώστε να μπορεί να γίνει δεκτό ότι έχει ως αντικείμενο την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευσή του, ακριβώς όπως πρέπει να συμβαίνει, όπως προκύπτει από τη σκέψη 51 της παρούσας αποφάσεως, στην περίπτωση κατά την οποία η αρμόδια αρχή ή το αρμόδιο δικαιοδοτικό όργανο καταλήγει στο αντίθετο συμπέρασμα.
78      Συνεπώς, ανεξαρτήτως του συμπεράσματος στο οποίο θα καταλήξει το αιτούν δικαστήριο, κατά το πέρας της εκ μέρους του εξετάσεως των λοιπών στοιχείων του οικονομικού και νομικού πλαισίου τα οποία μνημονεύει, ως προς την ύπαρξη περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του «αντικειμένου», η συγκεκριμένη εκτίμηση πρέπει να στηρίζεται σε σχετική με τον ανταγωνισμό ανάλυση από την οποία να προκύπτουν οι ακριβείς λόγοι προς στήριξη του συμπεράσματος, λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των κρίσιμων πραγματικών και νομικών στοιχείων.
79      Τέλος, όσον αφορά, κατά τρίτον, τους αντικειμενικούς σκοπούς των οποίων η επίτευξη επιδιώκεται, ως προς τον ανταγωνισμό, με την επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης συμφωνία, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που εκθέτει συναφώς το αιτούν δικαστήριο πρέπει να επισημανθούν τα ακόλουθα.
80      Αφενός, το αιτούν δικαστήριο αναφέρει, κατ’ ουσίαν, ότι πρέπει να γίνει δεκτό ότι η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης συμφωνία, λαμβανομένου υπόψη του σαφούς και συγκεκριμένου περιεχομένου της, έχει ως σκοπό τον περιορισμό του ανταγωνισμού στον οποίο θα μπορούσαν να επιδοθούν οι σύλλογοι επαγγελματικού ποδοσφαίρου που συνομολόγησαν τη συμφωνία, εάν αυτή δεν υφίστατο, εντός της αγοράς προσλήψεως ποδοσφαιριστών.
81      Τα προεκτεθέντα, στο πλαίσιο των οποίων ο σκοπός συνάγεται από το ίδιο το περιεχόμενο της συμφωνίας, επιβεβαιώνουν ότι αυτή μπορούσε εγγενώς να θίξει μία από τις διάφορες μορφές ανταγωνισμού, ήτοι τον ανταγωνισμό διά της προσλήψεως ποδοσφαιριστών, ο οποίος θα μπορούσε να αναπτυχθεί μεταξύ των συλλόγων που συμμετείχαν στο εθνικό πρωτάθλημα πρώτης κατηγορίας, το οποίο είχε ανασταλεί επ’ αόριστον κατά το δεδομένο χρονικό σημείο, πλην όμως μπορούσε να αρχίσει εκ νέου εάν το επέτρεπε η εξέλιξη της καταστάσεως που είχε προκληθεί από την πανδημία COVID‑19.
82      Αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει, κατ’ ουσίαν, ότι, πάντως, η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης συμφωνία είχε επίσης ως σκοπό, υπό περιστάσεις όπως οι μνημονευόμενες στη σκέψη 73 της παρούσας αποφάσεως, να διασφαλίσει τη σταθερότητα όσον αφορά το έμψυχο δυναμικό ποδοσφαιριστών με τους οποίους οι σύλλογοι μπορούσαν να συγκροτούν τις αντίστοιχες ομάδες τους καθ’ όλο το χρονικό διάστημα της επ’ αόριστον αναστολής της αγωνιστικής περιόδου 2019/2020 και, κατ’ αυτόν τον τρόπο, να καταστήσει δυνατή την, εν ευθέτω χρόνω, επανέναρξη του πρωταθλήματος υπό όρους διασφαλίζοντες το αδιάβλητό του. Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο υπενθυμίζει, ειδικότερα, ότι αρχικώς είχε προβλεφθεί η ολοκλήρωση της εν λόγω αγωνιστικής περιόδου στις 30 Ιουνίου 2020, ότι πολλές συμβάσεις εργασίας συναφθείσες μεταξύ των συλλόγων και των ποδοσφαιριστών τους έληγαν την ίδια ημερομηνία και ότι, ελλείψει της επίμαχης στην υπόθεση της κύριας δίκης συμφωνίας, οι σύλλογοι θα είχαν το δικαίωμα να προσλαμβάνουν ποδοσφαιριστές των ανταγωνιστών τους κατά τη διάρκεια του πρωταθλήματος, περιλαμβανομένου του χρονικού διαστήματος από την αρχικώς προβλεφθείσα ημερομηνία λήξεως της συγκεκριμένης αγωνιστικής περιόδου έως την ημερομηνία επανενάρξεώς της, ενδεχόμενο το οποίο θα επέτρεπε στους συλλόγους με μεγαλύτερες οικονομικές δυνατότητες να ενισχύσουν τις ομάδες τους και να αποδυναμώσουν αντιστοίχως εκείνες των ανταγωνιστών τους, νοθεύοντας αναπότρεπτα τη διοργάνωση και, εν τέλει, τον ανταγωνισμό «εντός των γηπέδων».
83      Τα ανωτέρω στοιχεία, όμως, βάσει των οποίων το αιτούν δικαστήριο θεωρεί ότι, στο μέτρο αυτό, με τη συμφωνία επιδιωκόταν σκοπός αντικειμενικώς ευνοϊκός για τον ανταγωνισμό, είναι κρίσιμα λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων που χαρακτηρίζουν τους συνήθεις όρους του ανταγωνισμού στον τομέα του επαγγελματικού ποδοσφαίρου, όπως αυτές υπομνήσθηκαν στις σκέψεις 60 έως 64 της παρούσας αποφάσεως, καθώς και του πραγματικού πλαισίου εντός του οποίου συνήφθη η συγκεκριμένη συμφωνία.
84      Πράγματι, όπως προκύπτει από τη μνημονευθείσα στις εν λόγω σκέψεις νομολογία, οι διασυλλογικές ποδοσφαιρικές διοργανώσεις στηρίζονται, μεταξύ άλλων, στην αρχή της αθλητικής αξίας, η οποία προϋποθέτει τη δυνατότητα βάσιμης συγκρίσεως των αποτελεσμάτων όλων των συλλόγων που μετέχουν στις διάφορες φάσεις συγκεκριμένης διοργανώσεως.
85      Όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 57 έως 59 των προτάσεών του, η εν λόγω μορφή ανταγωνισμού στον οποίο μπορούν να επιδοθούν οι σύλλογοι προϋποθέτει κατ’ ανάγκην τη διασφάλιση του αδιάβλητου της διοργανώσεως και της σταθερότητας ως προς το έμψυχο δυναμικό των συλλόγων, από το οποίο επιλέγονται τα μέλη των ομάδων που δύνανται να παρατάσσουν οι σύλλογοι κατά τη διάρκεια συγκεκριμένης διοργανώσεως ή αγωνιστικής περιόδου, στοιχείο που συνεπάγεται, στην πράξη, ότι πρέπει να αποτρέπονται εκπρόθεσμες μεταγραφές ποδοσφαιριστών δυνάμενες να μεταβάλουν ουσιωδώς την αθλητική αξία της μίας ή της άλλης ομάδας κατά τη διάρκεια διεξαγωγής διοργανώσεως καθώς και να αποκλείεται η μονομερής καταγγελία των συμβάσεων εργασίας κατά τη διάρκεια της αγωνιστικής περιόδου (πρβλ. αποφάσεις της 13ης Απριλίου 2000, Lehtonen και Castors Braine, C‑176/96, EU:C:2000:201, σκέψεις 53 και 54, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψεις 100 και 144), εκτός αν η καταγγελία στηρίζεται σε βάσιμο λόγο, όπως είναι μη καταβολή των αποδοχών ενός ποδοσφαιριστή από τον σύλλογό του ή πειθαρχικό παράπτωμα δυνάμενο να δικαιολογήσει μονομερή καταγγελία.
86      Το αιτούν δικαστήριο δύναται, επομένως, να θεωρήσει βασίμως ότι με την επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης συμφωνία επιδιώκονταν, εκ παραλλήλου, ένας αντικειμενικώς αντίθετος προς τον ανταγωνισμό σκοπός, ήτοι ο περιορισμός του ανταγωνισμού εντός της αγοράς προσλήψεως ποδοσφαιριστών, και ένας αντικειμενικώς ευνοϊκός για τον ανταγωνισμό σκοπός, συνιστάμενος στη διασφάλιση της σταθερότητας ως προς το έμψυχο δυναμικό ποδοσφαιριστών που μετέχουν στα εθνικά πρωταθλήματα πρώτης και δεύτερης κατηγορίας, μέσω του περιορισμού της εκ μέρους των μετεχόντων στα πρωταθλήματα συλλόγων προσελκύσεως ποδοσφαιριστών των οποίων η σύμβαση εργασίας έληγε ή θα καταγγελλόταν μονομερώς από τον ενδιαφερόμενο για λόγο συνδεόμενο με την πανδημία COVID‑19, ακόμη και κατά το χρονικό διάστημα από την ημερομηνία κατά την οποία η αγωνιστική περίοδος 2019/2020 επρόκειτο να λήξει εάν δεν υφίστατο αναστολή της έως την τελικώς επιλεγείσα για τη λήξη της ημερομηνία, σε περίπτωση επανενάρξεως.
87      Λαμβανομένων υπόψη των παρατηρήσεων της καθής της κύριας δίκης και της Επιτροπής επί του ανωτέρω ζητήματος, επισημαίνεται επίσης ότι μια τέτοια κατάσταση διαφέρει ουσιωδώς από εκείνην όπου με ορισμένη συμπεριφορά επιδιώκεται σκοπός αντικειμενικώς αντίθετος προς τον ανταγωνισμό και, ταυτοχρόνως, επιδιώκονται άλλοι σκοποί ενδεχομένως θετικοί, πλην όμως ουδέτεροι ως προς τον ανταγωνισμό
(πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 167 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
88      Κατά συνέπεια, από τα όσα εκθέτει το αιτούν δικαστήριο και από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκύπτει ότι, μολονότι το περιεχόμενο της επίμαχης στην υπόθεση της κύριας δίκης συμφωνίας αναδεικνύει ότι αυτή μπορούσε να περιορίσει προδήλως τον ανταγωνισμό που είναι δυνατόν να υφίσταται μεταξύ των ποδοσφαιρικών συλλόγων οι οποίοι μετέχουν στη αγορά προσλήψεως ποδοσφαιριστών, η εξέταση του πραγματικού οικονομικού και νομικού πλαισίου στο οποίο εντάσσεται η συμφωνία καταδεικνύει πάντως ότι αυτή συνήφθη, αφενός, εντός τομέα όπου ο ανταγωνισμός χαρακτηρίζεται από πολυάριθμες ιδιαιτερότητες και, αφετέρου, εντός όλως ιδιαίτερου πλαισίου. Εξ αυτών προκύπτει επίσης ότι με την εν λόγω συμφωνία δεν επιδιώκεται αποκλειστικώς σκοπός αντικειμενικώς αντίθετος προς τον ανταγωνισμό, συνιστάμενος στον περιορισμό του ανταγωνισμού εντός της αγοράς προσλήψεως ποδοσφαιριστών, αλλά επιδιώκεται και η επίτευξη ενός σκοπού αντικειμενικώς ευνοϊκού για τον ανταγωνισμό, ήτοι της διασφαλίσεως της σταθερότητας όσον αφορά το έμψυχο δυναμικό που αποτελείται από τους ποδοσφαιριστές οι οποίοι αγωνίζονται στα εθνικά πρωταθλήματα πρώτης και δεύτερης κατηγορίας. Ως εκ τούτου, απόκειται αποκλειστικώς στο αιτούν δικαστήριο να κρίνει, επακριβώς και αιτιολογημένα, αν, λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των κρίσιμων πραγματικών και νομικών στοιχείων, η εν λόγω συμφωνία είναι αρκούντως επιβλαβής ώστε να γίνει δεκτό ότι έχει ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού.
89      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι συμφωνία με την οποία οι σύλλογοι που συμμετέχουν στα πρωταθλήματα επαγγελματικού ποδοσφαίρου ενός κράτους μέλους δεσμεύθηκαν, σε συνεννόηση με την οικεία εθνική αθλητική ένωση, να μην προσλαμβάνει ο ένας σύλλογος ποδοσφαιριστές του άλλου σε περίπτωση κατά την οποία οι εν λόγω ποδοσφαιριστές κατήγγειλαν μονομερώς τη σύμβαση εργασίας τους λόγω των δυσχερειών που προκλήθηκαν από την πανδημία COVID‑19 ή από οποιαδήποτε έκτακτη απόφαση ληφθείσα λόγω της πανδημίας αυτής, ιδίως δε από την παράταση της αγωνιστικής περιόδου, πρέπει να χαρακτηρισθεί ως συμφωνία με αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού, εκτός αν από τη συγκεκριμένη εξέταση του περιεχομένου της επίμαχης συμφωνίας, από τους αντικειμενικούς σκοπούς της έναντι του ανταγωνισμού καθώς και από το ειδικό οικονομικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η συμφωνία προκύπτουν οι συγκεκριμένοι λόγοι για τους οποίους η αρμόδια αρχή ή το αρμόδιο δικαιοδοτικό όργανο θεωρεί ότι η συμφωνία δεν πρέπει να χαρακτηρισθεί ως τέτοια.
Επί του πρώτου και του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
90      Με το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία πρέπει να εξετασθούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι η επιβαλλόμενη με την εν λόγω διάταξη απαγόρευση δεν έχει εφαρμογή στην περίπτωση συμφωνίας με την οποία οι σύλλογοι που συμμετέχουν στα πρωταθλήματα επαγγελματικού ποδοσφαίρου ενός κράτους μέλους δεσμεύθηκαν, σε συνεννόηση με την οικεία εθνική αθλητική ένωση, να μην προσλαμβάνει ο ένας σύλλογος ποδοσφαιριστές του άλλου σε περίπτωση κατά την οποία οι εν λόγω ποδοσφαιριστές κατήγγειλαν μονομερώς τη σύμβαση εργασίας τους λόγω των δυσχερειών που προκλήθηκαν από την πανδημία COVID‑19 ή από οποιαδήποτε έκτακτη απόφαση ληφθείσα λόγω της πανδημίας αυτής, ιδίως δε από την παράταση της αγωνιστικής περιόδου.
91      Από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει συναφώς ότι δεν εμπίπτουν οπωσδήποτε στην απαγόρευση του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ όλες οι συμφωνίες επιχειρήσεων ή αποφάσεις ενώσεως επιχειρήσεων που περιορίζουν την ελευθερία δράσεως των μερών της συμφωνίας ή των υπόχρεων σε συμμόρφωση προς τις αποφάσεις αυτές. Συγκεκριμένα, η εξέταση του οικονομικού και νομικού πλαισίου στο οποίο εντάσσονται ορισμένες από τις εν λόγω συμφωνίες και αποφάσεις μπορεί να οδηγήσει στη διαπίστωση, πρώτον, ότι οι συμφωνίες αυτές δικαιολογούνται από την επιδίωξη ενός ή πλειόνων θεμιτών σκοπών γενικού συμφέροντος που δεν έχουν, αφ’ εαυτών, αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα, δεύτερον, ότι τα συγκεκριμένα μέσα που χρησιμοποιούνται για την επιδίωξη των σκοπών αυτών είναι πράγματι αναγκαία προς τούτο και, τρίτον, ότι, ακόμη και αν αποδειχθεί ότι τα μέσα αυτά έχουν ως εγγενές αποτέλεσμα τον περιορισμό ή τη νόθευση, τουλάχιστον δυνητικώς, του ανταγωνισμού, το εγγενές αποτέλεσμα δεν υπερβαίνει το αναγκαίο μέτρο, ιδίως με την εξάλειψη οποιουδήποτε ανταγωνισμού (αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 183 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 149).
92      Ωστόσο, η ως άνω νομολογία δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής στην περίπτωση συμπεριφορών οι οποίες δεν έχουν απλώς ως εγγενές «αποτέλεσμα» τον περιορισμό, τουλάχιστον δυνητικώς, του ανταγωνισμού, περιορίζοντας την ελευθερία δράσεως ορισμένων επιχειρήσεων, αλλά είναι σε τέτοιον βαθμό επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό, ώστε να μπορεί να θεωρηθεί ότι έχουν ακριβώς ως «αντικείμενο» την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού (αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 186, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 150). Πράγματι, ο βαθμός στον οποίο οι εν λόγω συμπεριφορές είναι επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό, επομένως δε η άμεση ή έμμεση ζημία την οποία μπορούν να προκαλέσουν στους χρήστες και στους ενδιάμεσους ή τελικούς καταναλωτές εντός των διαφόρων οικείων τομέων ή αγορών, είναι τόσο μεγάλος, ώστε να είναι αδύνατο να θεωρηθούν οι συγκεκριμένες συμπεριφορές δικαιολογημένες και αναλογικού χαρακτήρα (απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 150).
93      Όσον αφορά τις συμπεριφορές οι οποίες έχουν ως αντικείμενο την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού, αυτές μπορούν να εξαιρεθούν από την απαγόρευση του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ μόνον κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 101, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ και εφόσον πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις που προβλέπει η εν λόγω διάταξη (αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 187, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψη 151).
94      Εν προκειμένω, συνεπώς, μόνον εφόσον το αιτούν δικαστήριο αποφανθεί, κατά το πέρας της εκ μέρους του εξετάσεως της επίμαχης στην υπόθεση της κύριας δίκης συμφωνίας, ότι η επίμαχη συμφωνία δεν έχει ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού και εφόσον έχει τη δυνατότητα να διαπιστώσει ότι η συμφωνία είχε πάντως τέτοιο αποτέλεσμα, θα υποχρεούται να διακριβώσει αν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η εν λόγω συμφωνία δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ βάσει της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 91 της παρούσας αποφάσεως, επισημαινομένου ότι εναπόκειται στον διάδικο που επικαλείται τη συγκεκριμένη νομολογία να αποδείξει, με πειστικά επιχειρήματα και αποδεικτικά στοιχεία, ότι πληρούνται όλες οι απαιτούμενες προϋποθέσεις για να τύχει της ως άνω εξαιρέσεως
(βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψεις 130, 191 και 205 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
95      Λαμβανομένων υπόψη των όσων εκτίθενται στην απόφαση περί παραπομπής, καθώς και των σχετικών παρατηρήσεων των διαδίκων της κύριας δίκης και των λοιπών μετεχόντων στην παρούσα διαδικασία, επισημαίνεται πάντως, κατά πρώτον, ότι, ακόμη και αν η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης συμφωνία έχει τη μορφή συμφωνίας συναφθείσας από συλλόγους επαγγελματικού ποδοσφαίρου με τη συνδρομή της οικείας εθνικής αθλητικής ένωσης και, ως εκ τούτου, από επιχειρήσεις που ενήργησαν συντονισμένα με ένωση επιχειρήσεων (πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 90), είναι δυνατόν να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 91 της παρούσας αποφάσεως. Πράγματι, όπως προκύπτει από τη διατύπωσή της, η ως άνω νομολογία έχει εφαρμογή, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν η καθής της κύριας δίκης και η Επιτροπή, σε οποιαδήποτε συμπεριφορά με την οποία μια ένωση επιχειρήσεων και οι επιχειρήσεις που είναι μέλη της συντονίζονται μεταξύ τους, ανεξαρτήτως της μορφής του συντονισμού, και όχι μόνον στην περίπτωση τέτοιων συμπεριφορών που λαμβάνουν τη μορφή κανόνων δυνάμενων να χαρακτηρισθούν ως απόφαση ενώσεως επιχειρήσεων.
96      Όσον αφορά, κατά δεύτερον, την ύπαρξη θεμιτού σκοπού γενικού συμφέροντος, το Δικαστήριο έχει επισημάνει επανειλημμένως ότι ο σκοπός της διασφαλίσεως της τακτικής διεξαγωγής των αθλητικών διοργανώσεων συνιστά θεμιτό σκοπό γενικού συμφέροντος ο οποίος έχει ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση του ποδοσφαίρου και ο οποίος μπορεί, μεταξύ άλλων, να δικαιολογεί, επί της αρχής και με την επιφύλαξη του συγκεκριμένου περιεχομένου τους, τη θέσπιση κανόνων που αφορούν τις περιόδους μεταγραφών ποδοσφαιριστών κατά τη διάρκεια διεξαγωγής διοργανώσεως, καθώς και κανόνων με σκοπό τη διασφάλιση σε ορισμένο βαθμό σταθερότητας ως προς το έμψυχο δυναμικό των συλλόγων, από το οποίο επιλέγονται τα μέλη των ομάδων που δύνανται να παρατάσσουν οι σύλλογοι αυτοί στο πλαίσιο συγκεκριμένης διοργανώσεως (πρβλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, σκέψεις 100 έως 102 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
97      Υπό τις ως άνω συνθήκες, η επιδίωξη τέτοιου σκοπού μπορεί να δικαιολογεί, επί της αρχής και με την επιφύλαξη του συγκεκριμένου περιεχομένου τους, τους κανόνες που τίθενται σε εφαρμογή με συμφωνία όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης.
98      Τέλος, κατά τρίτον, όσον αφορά τον αναγκαίο και αναλογικό εν στενή εννοία χαρακτήρα της εν λόγω συμφωνίας, πρέπει να επισημανθεί ότι η εξέτασή της προϋποθέτει, όπως προκύπτει από τη νομολογία που μνημονεύθηκε στη σκέψη 91 της παρούσας αποφάσεως, κατ’ αρχάς, να κριθεί αν τα συγκεκριμένα μέσα που χρησιμοποιούνται, σε συγκεκριμένη περίπτωση, για την επιδίωξη θεμιτού σκοπού γενικού συμφέροντος είναι πράγματι κατάλληλα για την επίτευξη του εν λόγω σκοπού, εν συνεχεία, να εκτιμηθεί αν η χρήση των μέσων αυτών είναι αναγκαία προς τούτο, στοιχείο που συνεπάγεται ότι δεν υφίστανται άλλα μέτρα εξίσου αποτελεσματικά για την επίτευξη του σκοπού, πλην όμως λιγότερο περιοριστικά ως προς τον ανταγωνισμό, και, τέλος, να διακριβωθεί ότι τα περιοριστικά αποτελέσματα των λαμβανομένων μέτρων δεν στερούνται αναλογικότητας σε σχέση με τον ως άνω σκοπό, ιδίως δε ότι δεν εξαλείφουν εντελώς τον ανταγωνισμό εντός της οικείας αγοράς.
99      Ως εκ τούτου, απόκειται στο αιτούν δικαστήριο, το οποίο, στην απόφαση περί παραπομπής, κάνει λόγο για αμφιβολίες όσον αφορά τον αναγκαίο και αναλογικό χαρακτήρα της επίμαχης στην υπόθεση της κύριας δίκης συμφωνίας, να διενεργήσει ενδελεχή έλεγχο των τριών προϋποθέσεων που συνίστανται στην καταλληλότητα, την αναγκαιότητα και την αναλογικότητα εν στενή εννοία της εν λόγω συμφωνίας, λαμβανομένων υπόψη των επιχειρημάτων που προέβαλαν και των αποδεικτικών στοιχείων που προσκόμισαν οι διάδικοι, καθώς και του συνόλου των κρίσιμων πραγματικών και νομικών περιστάσεων.
100    Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο πρώτο και στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι η επιβαλλόμενη με την εν λόγω διάταξη απαγόρευση δεν έχει εφαρμογή στην περίπτωση συμφωνίας με την οποία οι σύλλογοι που συμμετέχουν στα πρωταθλήματα επαγγελματικού ποδοσφαίρου ενός κράτους μέλους δεσμεύθηκαν, σε συνεννόηση με την οικεία εθνική αθλητική ένωση, να μην προσλαμβάνει ο ένας σύλλογος ποδοσφαιριστές του άλλου σε περίπτωση κατά την οποία οι εν λόγω ποδοσφαιριστές κατήγγειλαν μονομερώς τη σύμβαση εργασίας τους λόγω των δυσχερειών που προκλήθηκαν από την πανδημία COVID‑19 ή από οποιαδήποτε έκτακτη απόφαση ληφθείσα λόγω της πανδημίας αυτής, ιδίως δε από την παράταση της αγωνιστικής περιόδου, εφόσον, αφενός, η συμφωνία δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως συμφωνία έχουσα ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού και εφόσον, αφετέρου, αποδεικνύεται ότι η εν λόγω συμφωνία δικαιολογείται από την επιδίωξη θεμιτού σκοπού γενικού συμφέροντος, υπό το πρίσμα του οποίου κρίνεται κατάλληλη, αναγκαία και αναλογική εν στενή εννοία.
Επί των δικαστικών εξόδων
101    Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)      Το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι συμφωνία με την οποία οι σύλλογοι που συμμετέχουν στα πρωταθλήματα επαγγελματικού ποδοσφαίρου ενός κράτους μέλους δεσμεύθηκαν, σε συνεννόηση με την οικεία εθνική αθλητική ένωση, να μην προσλαμβάνει ο ένας σύλλογος ποδοσφαιριστές του άλλου σε περίπτωση κατά την οποία οι εν λόγω ποδοσφαιριστές κατήγγειλαν μονομερώς τη σύμβαση εργασίας τους λόγω των δυσχερειών που προκλήθηκαν από την πανδημία COVID‑19 ή από οποιαδήποτε έκτακτη απόφαση ληφθείσα λόγω της πανδημίας αυτής, ιδίως δε από την παράταση της αγωνιστικής περιόδου, πρέπει να χαρακτηρισθεί ως συμφωνία με αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού, εκτός αν από τη συγκεκριμένη εξέταση του περιεχομένου της επίμαχης συμφωνίας, από τους αντικειμενικούς σκοπούς της έναντι του ανταγωνισμού καθώς και από το ειδικό οικονομικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η συμφωνία προκύπτουν οι συγκεκριμένοι λόγοι για τους οποίους η αρμόδια αρχή ή το αρμόδιο δικαιοδοτικό όργανο θεωρεί ότι η συμφωνία δεν πρέπει να χαρακτηρισθεί ως τέτοια.
2)      Το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι η επιβαλλόμενη με την εν λόγω διάταξη απαγόρευση δεν έχει εφαρμογή στην περίπτωση συμφωνίας με την οποία οι σύλλογοι που συμμετέχουν στα πρωταθλήματα επαγγελματικού ποδοσφαίρου ενός κράτους μέλους δεσμεύθηκαν, σε συνεννόηση με την οικεία εθνική αθλητική ένωση, να μην προσλαμβάνει ο ένας σύλλογος ποδοσφαιριστές του άλλου σε περίπτωση κατά την οποία οι εν λόγω ποδοσφαιριστές κατήγγειλαν μονομερώς τη σύμβαση εργασίας τους λόγω των δυσχερειών που προκλήθηκαν από την πανδημία COVID‑19 ή από οποιαδήποτε έκτακτη απόφαση ληφθείσα λόγω της πανδημίας αυτής, ιδίως δε από την παράταση της αγωνιστικής περιόδου, εφόσον, αφενός, η συμφωνία δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως συμφωνία έχουσα ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού και εφόσον, αφετέρου, αποδεικνύεται ότι η εν λόγω συμφωνία δικαιολογείται από την επιδίωξη θεμιτού σκοπού γενικού συμφέροντος, υπό το πρίσμα του οποίου κρίνεται κατάλληλη, αναγκαία και αναλογική εν στενή εννοία.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η πορτογαλική.