62023CJ0299
WYROK TRYBUNAŁU (dziesiąta izba)
z dnia 19 czerwca 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Polityka imigracyjna – Dyrektywa (UE) 2016/801 – Warunki wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich w celu odbycia studiów – Artykuł 34 ust. 5 – Skarga na decyzję oddalającą wniosek o przyjęcie na terytorium państwa członkowskiego w celu odbycia studiów – Prawo podstawowe do skutecznego środka prawnego przed sądem – Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
W sprawie C‑299/23 [Darvate i in.] (
i
)
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez tribunal de première instance francophone de Bruxelles (francuskojęzyczny sąd pierwszej instancji w Brukseli, Belgia) postanowieniem z dnia 10 maja 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 11 maja 2023 r., w postępowaniu:
Ordre des barreaux francophones et germanophones de Belgique,
Coordination et Initiatives pour et avec les Réfugiés et les Étrangers ASBL,
NX
przeciwko
État belge,
TRYBUNAŁ (dziesiąta izba),
w składzie: D. Gratsias, prezes izby, E. Regan (sprawozdawca) i J. Passer, sędziowie,
rzecznik generalny: J. Richard de la Tour,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Ordre des barreaux francophones et germanophones de Belgique, Coordination et Initiatives pour et avec les Réfugiés et les Étrangers ASBL i NX – J. Hardy, C. Jadot i M. Kaiser, adwokaci,
–
w imieniu rządu belgijskiego – M. Jacobs, C. Pochet oraz M. Van Regemorter, w charakterze pełnomocników, które wspierała E. Derriks, adwokatka,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – J. Hottiaux i A. Katsimerou, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 5 ust. 3 i art. 34 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/801 z dnia 11 maja 2016 r. w sprawie warunków wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich w celu prowadzenia badań naukowych, odbycia studiów, szkoleń, udziału w wolontariacie, programach wymiany młodzieży szkolnej lub projektach edukacyjnych oraz podjęcia pracy w charakterze au pair (Dz.U. 2016, L 132, s. 21), a także zasady skuteczności i art. 7, 14 i 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Ordre des barreaux francophones et germanophone de Belgique, Coordination et Initiatives pour et avec les Réfugiés et les Étrangers ASBL, stowarzyszeniem o celach niezarobkowych, i NX a État belge w przedmiocie przyjęcia przepisów prawa gwarantujących możliwość wniesienie skutecznego środka prawnego przeciwko decyzji o odmowie wydania wizy w celu odbycia studiów.
Ramy prawne
Prawo Unii
3
Artykuł 5 dyrektywy 2016/801, zatytułowany „Zasady”, stanowi w ust. 1 i 3:
„1.   Przyjęcie obywatela państwa trzeciego na podstawie niniejszej dyrektywy następuje po weryfikacji dokumentów poświadczających, że obywatel państwa trzeciego spełnia:
a)
warunki ogólne określone w art. 7; oraz
b)
odpowiednie warunki szczególne określone w art. 8, 11, 12, 13, 14 lub 16.
[…]
3.   W przypadku gdy spełnione są wszystkie warunki ogólne i odpowiednie warunki szczególne, obywatele państw trzecich są uprawnieni do otrzymania zezwolenia.
W przypadku gdy państwo członkowskie wydaje dokumenty pobytowe tylko na swoim terytorium, a wszystkie warunki przyjęcia określone w niniejszej dyrektywie są spełnione, dane państwo członkowskie wydaje obywatelowi państwa trzeciego wymaganą wizę”.
4
Artykuł 7 tej dyrektywy, zatytułowany „Warunki ogólne”, przewiduje w ust. 1:
„W odniesieniu do przyjęcia obywatela państwa trzeciego na podstawie niniejszej dyrektywy wnioskodawca:
a)
przedstawia ważny dokument podróży określony w prawie krajowym oraz, jeśli jest to wymagane, wniosek o wizę lub ważną wizę lub, w stosownych przypadkach, ważny dokument pobytowy lub ważną wizę długoterminową; państwa członkowskie mogą wymagać, aby okres ważności dokumentu podróży obejmował co najmniej okres planowanego pobytu;
b)
jeśli obywatel państwa trzeciego zgodnie z prawem krajowym danego państwa członkowskiego jest małoletni – przedstawia zgodę rodziców na planowany pobyt lub równoważny dokument;
c)
przedstawia dowód, że obywatel państwa trzeciego posiada ubezpieczenie zdrowotne lub, jeśli tak przewiduje prawo krajowe, że złożył wniosek o takie ubezpieczenie zdrowotne, obejmujące wszystkie rodzaje ryzyka zwyczajowo objęte ubezpieczeniem w przypadku obywateli danego państwa członkowskiego; ubezpieczenie musi być ważne przez okres planowanego pobytu;
d)
przedstawia, jeśli państwo członkowskie tego wymaga, dowód uiszczenia opłaty za rozpatrzenie wniosku przewidzianej w art. 36;
e)
przedstawia wymagany przez dane państwo członkowskie dowód, że w czasie planowanego pobytu obywatel państwa trzeciego będzie posiadać wystarczające środki na pokrycie kosztów utrzymania bez konieczności korzystania z systemu pomocy społecznej państwa członkowskiego, a także na pokrycie kosztów podróży powrotnej. Ocena posiadania wystarczających środków opiera się na indywidualnym badaniu danego przypadku i uwzględnia środki pochodzące między innymi z dodatku, dofinansowania lub stypendium, ważnej umowy o pracę, wiążącej oferty zatrudnienia lub zobowiązana finansowego ze strony organizacji zajmującej się wymianą młodzieży szkolnej, jednostki przyjmującej stażystów, organizacji odpowiedzialnej za wolontariat, rodziny goszczącej lub organizacji pośredniczącej w zatrudnianiu pracowników au pair”.
5
Artykuł 11 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Szczególne warunki dotyczące studentów”, stanowi w ust. 1:
„Oprócz spełnienia warunków ogólnych określonych w art. 7, w odniesieniu do przyjęcia obywatela państwa trzeciego do celów odbycia studiów, wnioskodawca przedstawia dowód:
a)
przyjęcia obywatela państwa trzeciego przez instytucję szkolnictwa wyższego w celu odbycia studiów;
b)
jeżeli państwo członkowskie tego wymaga – wniesienia opłat pobieranych przez instytucję szkolnictwa wyższego;
c)
jeżeli państwo członkowskie tego wymaga – wystarczającej znajomości języka, w którym mają odbywać się studia;
d)
jeżeli państwo członkowskie tego wymaga – że obywatel państwa trzeciego będzie miał wystarczające środki na pokrycie kosztów studiów”.
6
Artykuł 34 dyrektywy 2016/801, zatytułowany „Gwarancje proceduralne i przejrzystość”, stanowi w ust. 1, 3 i 5:
„1.   Właściwe organy danego państwa członkowskiego podejmują decyzję w sprawie wniosku o zezwolenie lub odnowienie takiego zezwolenia oraz powiadamiają wnioskodawcę o tej decyzji na piśmie najszybciej jak to możliwe, lecz nie później niż w terminie 90 dni od daty złożenia kompletnego wniosku, zgodnie z procedurami powiadamiania określonymi w prawie krajowym.
[…]
3.   W przypadku gdy informacje lub dokumenty przedstawione na poparcie wniosku są niekompletne, właściwe organy powiadamiają wnioskodawcę w rozsądnym terminie o wymaganych dodatkowych informacjach oraz wyznaczają rozsądny termin na ich przedstawienie. Bieg terminu, o którym mowa w ust. 1 lub 2, zawiesza się do czasu uzyskania przez właściwe organy wymaganych dodatkowych informacji. W przypadku niedostarczenia dodatkowych informacji lub dokumentów w wyznaczonym terminie wniosek może zostać odrzucony.
[…]
5.   Wszelkie decyzje o uznaniu wniosku o zezwolenie za niedopuszczalny lub o odrzuceniu wniosku, lub o odmowie odnowienia zezwolenia, lub o jego cofnięciu podlegają zaskarżeniu w danym państwie członkowskim zgodnie z prawem krajowym. W pisemnym powiadomieniu podaje się informację, do którego sądu lub organu administracyjnego można wnieść odwołanie, a także podaje się termin wniesienia odwołania”.
Prawo belgijskie
7
Artykuł 39/82 loi du 15 décembre 1980 sur l’accès au territoire, le séjour, l’établissement et l’éloignement des étrangers (ustawy z dnia 15 grudnia 1980 r. o wjeździe na terytorium, pobycie, osiedlaniu się i wydalaniu cudzoziemców, Moniteur belge z dnia 31 grudnia 1980 r., s. 14584), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „ustawą z dnia 15 grudnia 1980 r.”), stanowi:
„§ 1. W przypadku gdy na podstawie art. 39/2 może zostać uchylony akt organu administracji, Conseil du contentieux des étrangers (sąd ds. cudzoziemców) posiada wyłączną właściwość do wydania postanowienia o wstrzymaniu jego wykonania.
Orzeczenie o wstrzymaniu wykonania wydaje, po wysłuchaniu stron lub ich prawidłowym wezwaniu, w drodze postanowienia z uzasadnieniem prezes izby, przed którą toczy się postępowanie, lub wyznaczony przez niego sędzia sądu ds. cudzoziemców.
W przypadkach nieciepiących zwłoki postanowienie o wstrzymaniu wykonania może zostać wydane bez wysłuchania stron lub niektórych spośród nich i może mieć charakter tymczasowy.
[…]
§ 2. Postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu może zostać wydane, tylko jeżeli podnoszone są poważne zarzuty uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu i pod warunkiem, że niezwłoczne wykonanie aktu może spowodować znaczną i trudną do naprawienia szkodę. Ten ostatni warunek jest spełniony między innymi wówczas, gdy został podniesiony poważny zarzut naruszenia praw człowieka, w szczególności praw, których uchylenie nie jest możliwe na podstawie art. 15 ust. 2 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności [podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r.].
Postanowienia o wstrzymaniu wykonania mogą zostać uchylone lub zmienione na wniosek stron.
§ 3. Oprócz przypadków niecierpiących zwłoki wniosek o wstrzymanie wykonania i skargę o stwierdzenie nieważności należy złożyć w tym samym piśmie.
[…]
Wniosek zawiera przedstawienie zarzutów i okoliczności faktycznych, które zdaniem strony skarżącej uzasadniają wstrzymanie wykonania aktu, a w odpowiednim przypadku – zastosowanie środków tymczasowych.
[…]
§ 4. Prezes izby lub wyznaczony przez niego sędzia sądu ds. cudzoziemców rozstrzyga w przedmiocie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu w terminie 30 dni. W przypadku wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonania aktu rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi o stwierdzenie nieważności aktu następuje w terminie czterech miesięcy od jego ogłoszenia.
Jeżeli wobec cudzoziemca zastosowano środek w postaci wydalenia lub zawrócenia na granicy podlegający rygorowi natychmiastowej wykonalności, w szczególności gdy cudzoziemiec ten znajduje się w określonym miejscu, o którym mowa w art. 74/8 i 74/9 lub został przekazany do dyspozycji organów państwa, może on w przypadkach niecierpiących zwłoki wnioskować o wstrzymanie wykonania środka w terminie wskazanym w art. 39/57 §1 akapit trzeci, jeżeli nie wnioskował o wstrzymanie wykonania tego środka w trybie zwykłym.
Jeżeli wniosek zostanie w sposób oczywisty wniesiony po terminie, prezes izby rozpoznającej sprawę lub wyznaczony przez niego sędzia sądu ds. cudzoziemców wskazuje to w postanowieniu i wzywa strony do stawiennictwa w ciągu 24 godzin od otrzymania wniosku. Prezes izby lub sędzia sądu ds. cudzoziemców przeprowadza dokładne i wnikliwe badanie wszystkich przedstawionych mu dowodów, w szczególności tych, które dają podstawy do uznania, że wykonanie zaskarżonej decyzji naraziłoby skarżącego na groźbę naruszenia praw człowieka, których uchylenie nie jest możliwe na podstawie art. 15 akapit drugi europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, co stanowi przedmiot dokładnej i wnikliwej kontroli.
W przypadkach niecierpiących zwłoki wniosek o wstrzymanie wykonania rozpatruje w terminie 48 godzin od jego otrzymania prezes izby lub sędzia sądu ds. cudzoziemców. Termin ten przedłuża się jednak do pięciu dni od dnia wpłynięcia tego wniosku do Conseil du contentieux des étrangers (sądu ds. cudzoziemców), jeżeli wydalenie lub skuteczne zawrócenie cudzoziemca jest przewidziane w terminie późniejszym niż termin ośmiu dni.
Jeżeli prezes izby lub sędzia sądu ds. cudzoziemców nie wyda orzeczenia w terminie, powiadamia on o tym pierwszego prezesa lub prezesa. Prezes podejmuje środki niezbędne w celu wydania rozstrzygnięcia, w zależności od przypadku, albo nie później niż siedemdziesiąt dwie godziny po otrzymaniu wniosku, albo możliwie najszybciej. W obu przypadkach może on w szczególności rozpoznać sprawę co do istoty i wydać ostateczne orzeczenie.
Na zasadzie odstępstwa od powyższych przepisów prezes izby rozpoznającej sprawę lub wyznaczony przez niego sędzia sądu ds. cudzoziemców w pierwszej kolejności rozstrzyga o dopuszczalności wniosku, w razie potrzeby bez wzywania stron, jeżeli spełnione są następujące warunki:
1. sprawa dotyczy drugiego wydalenia lub zawrócenia na granicy i
2. wniosek jest wniesiony w sposób oczywisty po terminie, i
3. wniosek został złożony na mniej niż dwanaście godzin przed terminem wykonania środka, i
4. skarżący oraz, w stosownych przypadkach, jego adwokat zostali poinformowani co najmniej 48 godzin przed planowanym terminem wykonania środka.
Jeżeli uzna on wniosek za niedopuszczalny, kończy postępowanie wydaniem wyroku. Jeżeli uzna on wniosek za dopuszczalny, postępowanie toczy się zgodnie z akapitami od 3 do 6.
[…]”.
8
Artykuł 60 ustawy z dnia 15 grudnia 1980 r. stanowi:
„§ 1. Obywatel państwa trzeciego, który zamierza przebywać na terytorium Królestwa jako student, składa w tym celu wniosek w placówce dyplomatycznej lub konsularnej właściwej ze względu na swoje miejsce zamieszkania za granicą.
§ 2. W drodze odstępstwa od § 1 obywatel państwa trzeciego, który zgodnie z rozdziałem II tytułu I uzyskał zezwolenie na wjazd lub pobyt na terytorium Królestwa na okres nieprzekraczający 90 dni lub który uzyskał zezwolenie na wjazd lub pobyt na terytorium Królestwa na okres przekraczający 90 dni w innym charakterze, może przed upływem ważności tego zezwolenia, i pod warunkiem że jest już wpisany na listę studentów instytucji szkolnictwa wyższego, złożyć do organu gminy właściwy ze względu na swoje miejsca zamieszkania na terytorium Królestwa wniosek w celu odbycia w Królestwie studiów w pełnym wymiarze godzin.
§ 3. Obywatel państwa trzeciego dołącza do wniosku następujące dokumenty:
1. kopię ważnego paszportu lub zastępującego go dokumentu podróży;
2. dowód uiszczenia opłaty, o którym mowa w art. 1/1, jeżeli podlega on temu obowiązkowi;
3. wydane przez instytucję szkolnictwa wyższego zaświadczenie potwierdzające, że:
a)
jest zapisany w instytucji szkolnictwa wyższego w celu odbycia studiów wyższych lub nauki w rocznym studium przygotowawczym, w pełnym wymiarze godzin, lub
b)
został przyjęty na studia, lub
c)
jest zapisany na egzamin wstępny lub inną formę kwalifikacji;
Król określa warunki, jakie powinno spełniać to zaświadczenie;
4. jeżeli nie ukończył 18 lat – dowód zgody rodziców lub, w odpowiednim przypadku, osoby sprawującej opiekę;
5. dowód, zgodnie z art. 61, że przez okres pobytu będzie posiadał środki utrzymania wystarczające, aby nie stanowił on w tym okresie obciążenia dla systemu pomocy społecznej Królestwa;
6. dowód, że przez okres pobytu posiada lub będzie posiadał ubezpieczenie zdrowotne obejmujące wszystkie rodzaje ryzyka w Belgii;
Jeżeli wniosek został złożony za granicą i nie jest jeszcze możliwe załączenie tego dowodu do wniosku, wniosek ten należy przedłożyć w terminie przewidzianym w art. 61/1/1 § 4;
7. zaświadczenie lekarskie potwierdzające, że nie cierpi on na jedną z chorób wymienionych w załączniku do niniejszej ustawy;
8. jeżeli ma więcej niż 18 lat – wyciąg z rejestru skazanych lub równoważny dokument wydany przez państwo pochodzenia lub państwo jego ostatniego miejsca zamieszkania, wydany w okresie krótszym niż sześć miesięcy, poświadczający, że nie został skazany za zbrodnie lub występki o charakterze innym niż polityczny.
W przypadku należycie uzasadnionej niemożności przedstawienia dokumentów, o których mowa w pkt 7 i 8, minister lub jego przedstawiciel może jednak, biorąc pod uwagę okoliczności, zezwolić cudzoziemcowi na pobyt na terytorium Królestwa w celu odbycia studiów.
[…]”.
9
Artykuł 61/1/1 § 1 tej ustawy stanowi, że minister lub jego przedstawiciel wydaje decyzję i doręcza ją obywatelowi państwa trzeciego w terminie 90 dni od daty potwierdzenia otrzymania wniosku, o którym mowa w tym przepisie.
10
Artykuł 61/1/3 wspomnianej ustawy przewiduje przypadki, w których minister lub jego przedstawiciel oddala lub może oddalić wniosek. Obowiązek oddalenia wniosku zachodzi w szczególności wówczas, gdy warunki określone w art. 60 tej ustawy nie zostały spełnione lub jeżeli uważa się, że obywatel państwa trzeciego stanowi zagrożenie dla porządku publicznego, bezpieczeństwa narodowego lub zdrowia publicznego. Ponadto wniosek może zostać oddalony, jeżeli istnieją poważne i obiektywne dowody lub powody, które pozwalają uznać, że pobyt miałby inny cel niż odbycie studiów. Jeżeli obywatel państwa trzeciego nie znajduje się w jednej z sytuacji wymienionych w art. 61/1/3, wydaje się zezwolenie na pobyt.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
11
W dniu 25 lutego 2021 r. prezes AVOCATS.BE i prezes Orde van Vlaamse Balies (flamandzkiej izby adwokackiej) skierowali pismo do sekretarza stanu ds. azylu i migracji (Belgia) z interpelacją w sprawie braku skutecznego środka prawnego przed sądem przysługującego obywatelom państw trzecich od decyzji właściwych organów oddalających ich wnioski wizowe składne w celu odbycia studiów.
12
W dniu 16 sierpnia 2021 r. prezesi obu izb adwokackich ponownie skierowali pismo do sekretarza stanu ds. azylu i migracji, w którym wezwali organy państwa belgijskiego do niezwłocznego przedłożenia parlamentowi projektu ustawy przewidującej środki prawne rozpatrywane przez Conseil du contentieux des étrangers (sąd ds. cudzoziemców) w trybie pilnym oraz poinformowali go o możliwości złożenia przez nich skargi na bezczynność organów administracji.
13
Sekretarz stanu ds. azylu i migracji odpowiedział pismem z dnia 23 września 2021 r., które nie pozwoliło na rozwiązanie podniesionej kwestii.
14
W dniu 16 czerwca 2022 r. skarżący w postępowaniu głównym wnieśli skargę do tribunal de première instance francophone de Bruxelles (francuskojęzycznego sądu pierwszej instancji w Brukseli, Belgia), który jest sądem odsyłającym, domagając się nakazania organom państwa belgijskiego, pod groźbą kary pieniężnej, przyjęcia przepisów ustawowych umożliwiających obywatelom państw trzecich mającym zamiar podjąć studia w Belgii skorzystanie ze skutecznego środka prawnego przed sądem od decyzji oddalających ich wnioski wizowe złożone w tym celu. Sąd odsyłający wskazuje, że poza podniesionym zarzutem naruszenia art. 47 Karty skarżący ci twierdzą, iż brak skutecznego środka prawnego przed sądem narusza prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego oraz prawo do nauki, zagwarantowane, odpowiednio, w art. 7 i 14 Karty.
15
Skarżący ci twierdzą, że wniesienie takiej skargi stanowi próbę zadośćuczynienia za krzywdy będące skutkiem zawinionej bezczynności organów państwa belgijskiego.
16
Sąd odsyłający zauważa, że ze względu na specyfikę procedury mającej zastosowanie do wniosków o wydanie wizy w celu odbycia studiów niektórzy wnioskodawcy otrzymują decyzję dopiero w okresie od sierpnia do października roku, w którym zamierzają podjąć studia w Belgii. W przypadku oddalenia wniosku zainteresowana osoba może zatem wnieść sprawę do Conseil du contentieux des étrangers (sądu ds. cudzoziemców) jedynie na krótko przed rozpoczęciem roku akademickiego.
17
Z postanowienia odsyłającego wynika, że chociaż do sądu tego można wnieść środek prawny zmierzający do wstrzymania wykonania lub stwierdzenia nieważności decyzji odmownej, to sąd ten dokonuje jedynie kontroli zgodności z prawem decyzji i nie ma uprawnień w zakresie jej zmiany, z tym skutkiem, że nie może on ani zastąpić swoją oceną oceny właściwych organów, ani rozstrzygnąć w sprawie w ich miejsce. Niemniej jednak w przypadku stwierdzenia nieważności takiej decyzji orzeczeniem sądu organy są związane powagą rzeczy osądzonej wynikającą z sentencji wyroku sądu i z jego uzasadnienia, które stanowi jego niezbędne wsparcie.
18
Ponadto sąd odsyłający podkreśla, że skoro Conseil du contentieux des étrangers (sąd ds. cudzoziemców) nie posiada uprawnień w zakresie zarządzenia środków tymczasowych, w szczególności w zakresie nakazania właściwym organom przyjęcia nowej decyzji w przedmiocie wydania wnioskowanej wizy w celu odbycia studiów, to może się zdarzyć, że dana osoba bezpowrotnie straci rok studiów z powodu braku wydania decyzji w odpowiednim terminie.
19
Ponadto sąd ten wskazuje, po pierwsze, że z uwagi na rozstrzygnięcie wyroku zgromadzenia ogólnego sędziów Conseil du contentieux des étrangers (sądu ds. cudzoziemców) z dnia 24 czerwca 2020 r. wniosek o wstrzymanie wykonania w przypadkach niecierpiących zwłoki przewidziany w art. 39/82 ustawy z dnia 15 grudnia 1980 r. może dotyczyć jedynie środka w postaci wydalenia lub zawrócenia na granicy, któremu nadano rygor natychmiastowej wykonalności, a po drugie, że rozstrzygnięcia sądów stosujących środki tymczasowe, do których wnoszono sprawy po wydaniu tego wyroku, nie zaproponowały zadowalających rozwiązań w odniesieniu do decyzji oddalających wnioski o wydanie wizy w celu odbycia studiów.
20
Obywatelom państw trzecich, w przypadku gdy ich wniosek o wydanie wizy w celu odbycia studiów nie zostanie uwzględniony we właściwym czasie, przysługuje również roszczenie odszkodowawcze wobec państwa belgijskiego, umożliwiające stwierdzenie odpowiedzialności cywilnej państwa belgijskiego i orzeczenie na tej podstawie pieniężnego zadośćuczynienia. Utrata roku studiów ma jednak charakter nieodwracalny i nie może spotkać się adekwatną rekompensatą w drodze powództwa odszkodowawczego.
21
Powstaje zatem pytanie, czy środek prawny przysługujący na mocy prawa belgijskiego obywatelowi państwa trzeciego w celu zakwestionowania decyzji o oddaleniu jego wniosku o wydanie wizy w celu odbycia studiów, a tym samym możliwości skorzystania w stosownym przypadku z praw, które wywodzi on z art. 5 ust. 3 dyrektywy 2016/801 w celu podjęcia studiów w Belgii, spełnia w sposób wystarczający wymogi wynikające z art. 34 ust. 5 tej dyrektywy w związku z art. 7, 14 i 47 Karty oraz z zasady skuteczności.
22
W tych okolicznościach tribunal de première instance francophone de Bruxelles (francuskojęzyczny sąd pierwszej instancji w Brukseli) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„Czy art. 34 dyrektywy [2016/801], rozpatrywany odrębnie albo w związku z art. 7, [art. ]14 ust. 1 i art. 47 [Karty], a także z zasadą skuteczności, oraz w świetle celu tej dyrektywy, jakim jest wzmocnienie gwarancji proceduralnych dla obywateli państw trzecich i sprzyjanie napływowi studentów z państw trzecich do Unii Europejskiej, wymaga:
[a])
aby zagraniczny student w przypadkach niecierpiących zwłoki] miał możliwość wniesienia nadzwyczajnego środka prawnego rozpatrywanego w trybie pilnym, jeśli wykaże, iż dochował wszelkiej należytej staranności, a rozpatrzenie sprawy z zachowaniem terminów wymaganych w zwykłym trybie postępowania (wstrzymanie wykonania/stwierdzenie nieważności decyzji) mogłoby stanowić utrudnienie wpływające na tok rozpatrywanych studiów?
Czy jeśli na powyższe pytanie zostanie udzielona odpowiedź przecząca, takiej samej odpowiedzi przeczącej należy udzielić w sytuacji, gdy brak rozstrzygnięcia w skróconym terminie grozi danej osobie bezpowrotną utratą roku studiów?
[b])
aby zagraniczny student w przypadkach niecierpiących zwłoki miał możliwość wniesienia nadzwyczajnego środka prawnego rozpatrywanego w trybie pilnym – jeżeli wykaże, iż dochował wszelkiej należytej staranności, a rozpatrzenie sprawy z zachowaniem terminów wymaganych w zwykłym trybie postępowania (wstrzymanie wykonania/stwierdzenie nieważności decyzji) mogłoby stanowić utrudnienie wpływające na tok rozpatrywanych studiów – w ramach którego to środka będzie on mógł wnosić, obok wstrzymania wykonania decyzji, o zarządzenie innych środków tymczasowych w celu zapewnienia skuteczności prawa do uzyskania zezwolenia, jeżeli spełnia warunki ogólne i szczególne, gwarantowane na mocy [art. 5 ust. 3 tej dyrektywy]?
Czy jeśli na powyższe pytanie zostanie udzielona odpowiedź przecząca, takiej samej odpowiedzi przeczącej należy udzielić w sytuacji, gdy brak rozstrzygnięcia w skróconym terminie grozi danej osobie bezpowrotną utratą roku studiów?
[c])
aby środek prawny od decyzji o odmowie wydania wizy umożliwiał sądowi zastąpienie oceny dokonanej przez organ administracji własną oceną i zmianę decyzji tego organu, czy też wystarczająca jest kontrola zgodności z prawem umożliwiającą sądowi stwierdzenie niezgodności z prawem, w szczególności oczywistego błędu w ocenie, poprzez wstrzymanie wykonania decyzji administracyjnej lub stwierdzenie jej nieważności?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
23
Poprzez swoje pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 34 ust. 5 dyrektywy 2016/801 w związku z art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że wymaga on, względem skargi obywatela państwa trzeciego, który w celu skorzystania z praw przysługujących mu na mocy art. 5 ust. 3 tej dyrektywy zamierza zaskarżyć decyzję właściwych organów oddalającą jego wniosek o przyjęcie na terytorium danego państwa członkowskiego w celu odbycia studiów, aby:
–
obywatelowi temu przysługiwało prawo do skorzystania z nadzwyczajnego środka prawnego rozpatrywanego w trybie pilnym, w sytuacji gdy mimo zachowania należytej staranności konieczność dochowania terminów związanych ze zwykłym trybem postępowania w sprawie zgodności z prawem tej decyzji mogłaby stanowić przeszkodę w przebiegu jego studiów;
–
w ramach takiego nadzwyczajnego środka prawnego sąd rozpatrujący sprawę był uprawniony do zarządzenia w razie potrzeby środków tymczasowych, w szczególności nakazania właściwym organom przyjęcia nowej decyzji w celu wydania wnioskowanego zezwolenia na pobyt w celu odbycia studiów, lub
–
sąd rozpoznający skargę na tę decyzję był uprawniony do zastąpienia własną oceną oceny tych organów lub do przyjęcia nowego rozstrzygnięcia w sprawie.
24
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 5 ust. 3 dyrektywy 2016/801 obywatel państwa trzeciego, który złożył wniosek o przyjęcie na terytorium państwa członkowskiego w celu odbycia studiów, ma prawo do otrzymania zezwolenia na pobyt na terytorium tego państwa członkowskiego, jeżeli spełnia ogólne warunki określone w art. 7 tej dyrektywy i szczególne warunki mające zastosowanie w zależności od rodzaju złożonego wniosku, w niniejszym przypadku warunki przewidziane w art. 11 wspomnianej dyrektywy dla wniosków o przyjęcie w celu odbycia studiów.
25
Wynika stąd, że na podstawie tego art. 5 ust. 3 państwa członkowskie mają obowiązek wydać dokument pobytowy w celu odbycia studiów wnioskodawcy, który spełnił wymogi określone w art. 7 i 11 dyrektywy 2016/801 (wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Perle, C‑14/23, EU:C:2024:647, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).
26
Zgodnie z art. 34 ust. 5 tej dyrektywy wszelkie decyzje o uznaniu wniosku o zezwolenie za niedopuszczalny lub o oddaleniu wniosku, lub o odmowie odnowienia zezwolenia, lub o jego cofnięciu podlegają zaskarżeniu w danym państwie członkowskim zgodnie z prawem krajowym.
27
Wynika stąd, że w przypadku decyzji oddalającej wniosek o przyjęcie na terytorium państwa członkowskiego w celu odbycia studiów ten art. 34 ust. 5 wyraźnie przyznaje obywatelowi państwa trzeciego, który złożył taki wniosek, możliwość wniesienia środka zaskarżenia zgodnie z ustawodawstwem krajowym państwa członkowskiego, które wydało tę decyzję (wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Perle, C‑14/23, EU:C:2024:647, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo).
28
Należy zatem zauważyć, że wskazując, iż skargę należy wnieść zgodnie z ustawodawstwem krajowym danego państwa członkowskiego, prawodawca Unii pozostawił w gestii państw członkowskich decyzję o charakterze i o konkretnych zasadach dotyczących środków odwoławczych przysługujących osobom ubiegającym się o wizę w celu odbycia studiów objętych dyrektywą 2016/801 (zob. podobnie wyrok z dnia 10 marca 2021 r., Konsul Rzeczypospolitej Polskiej w N., C‑949/19, EU:C:2021:186, pkt 42).
29
Jednakże charakter i przepisy szczególne postępowania w przedmiocie środka prawnego, o którym mowa w art. 34 ust. 5 dyrektywy 2016/801, winny być określone zgodnie z art. 47 Karty (zob. podobnie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Perle, C‑14/23, EU:C:2024:647, pkt 62 i przytoczone tam orzecznictwo).
30
Chociaż wobec braku przepisów Unii w tej dziedzinie do wewnętrznego porządku prawnego każdego państwa członkowskiego należy wyznaczenie właściwych sądów i ustanowienie przepisów szczególnych postępowania w przedmiocie środka prawnego mającego na celu ochronę praw podmiotowych wynikających z porządku prawnego Unii, to jednak to państwa członkowskie są odpowiedzialne za zapewnienie w każdym przypadku poszanowania prawa do skutecznej ochrony sądowej wspomnianych praw, zagwarantowanego w art. 47 Karty (wyrok z dnia 14 maja 2020 r., Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság, C‑924/19 PPU i C‑925/19 PPU, EU:C:2020:367, pkt 142 i przytoczone tam orzecznictwo).
31
Ponadto należy przypomnieć, że Trybunał orzekł, iż prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem zagwarantowane w art. 47 Karty byłoby iluzoryczne, gdyby porządek prawny państwa członkowskiego dopuszczał możliwość, by prawomocne i wiążące orzeczenie sądu pozostawało bezskuteczne ze szkodą dla strony. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w której uzyskanie rzeczywistej korzyści z praw wynikających z prawa Unii, uznanych w orzeczeniu sądowym, wymaga przestrzegania wymogów czasowych (wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Perle, C‑14/23, EU:C:2024:647, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo).
32
W tym względzie w ramach niniejszej sprawy sąd odsyłający wyraża wątpliwości co do właściwego momentu wydania żądanej wizy w celu odbycia studiów, a w konsekwencji – decyzji rozstrzygającej w przedmiocie skargi wniesionej na odmowę wydania takiej wizy, tak aby dany obywatel państwa trzeciego miał w danym wypadku możliwość skorzystania z praw, które wywodzi z dyrektywy 2016/801.
33
W tym kontekście, po pierwsze, co się tyczy wprowadzenia nadzwyczajnego środka prawnego, który winien być rozpatrzony w trybie pilnym, należy podkreślić, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem prawo Unii, w tym postanowienia Karty, nie skutkuje po stronie państw członkowskich obowiązkiem ustanowienia środków prawnych innych niż środki przewidziane w prawie krajowym, chyba że z systematyki danego krajowego porządku prawnego wynika, iż nie istnieje żaden sądowy środek prawny pozwalający, choćby w trybie wpadkowym, zapewnić ochronę uprawnień wynikających dla jednostek z prawa Unii [zob. podobnie wyrok z dnia 7 września 2023 r., Rayonna prokuratura Lovech, teritorialno otdelenie Lukovit (Przeszukanie osoby), C‑209/22, EU:C:2023:634, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo].
34
Wobec tego art. 34 ust. 5 dyrektywy 2016/801 w związku z art. 47 Karty nie wymaga ustanowienia nadzwyczajnego środka prawnego, który miałby być rozpatrywany w trybie pilnym.
35
Należy jednak czuwać nad tym, aby warunki wykonania prawa do skargi na decyzję właściwych organów oddalającą wniosek o przyjęcie na terytorium państwa członkowskiego w celu odbycia studiów, a w razie potrzeby orzeczenie wydane w jej wyniku były takie, że pozwalają co do zasady na wydanie nowej decyzji w krótkim terminie, tak aby obywatel państwa trzeciego dochowujący należytej staranności mógł korzystać z pełnej skuteczności praw, które wywodzi on z tej dyrektywy (zob. podobnie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Perle, C‑14/23, EU:C:2024:647, pkt 66 i przytoczone tam orzecznictwo).
36
Po drugie, w odniesieniu do wprowadzenia możliwości nakazania właściwym organom przez sąd, do którego wniesiono sprawę, wydania nowej decyzji w celu wydania wnioskowanego zezwolenia na pobyt, i po trzecie, w odniesieniu do ewentualnego uprawnienia takiego sądu do zastąpienia swoją oceną oceny dokonanej przez wspomniane organy lub do przyjęcia nowego rozstrzygnięcia w sprawie, należy zauważyć, że kwestie podniesione przez sąd odsyłający dotyczą uprawnień, z których mogą korzystać sądy, do których wniesiono sprawy dotyczące oddalenia wniosków o przyjęcie.
37
W tym względzie należy przypomnieć, że w przypadku gdy rozpatrywana jest krajowa decyzja administracyjna, która – w celu zapewnienia skutecznego korzystania przez zainteresowanego z uprawnień wynikających z prawa Unii, jak w niniejszym przypadku praw, które wywodzi on ze spełnienia wymogów przewidzianych w art. 5 ust. 3 tej dyrektywy – bezwzględnie musi zostać wydana bezzwłocznie, z wypływającej z art. 47 Karty potrzeby zapewnienia skuteczności środka prawnego wniesionego od pierwotnej decyzji administracyjnej oddalającej wniosek zainteresowanego wynika, że każde państwo członkowskie powinno ukształtować swoje prawo krajowe w taki sposób, aby w przypadku stwierdzenia nieważności tej decyzji nowa decyzja została wydana szybko i była zgodna z oceną zawartą w orzeczeniu stwierdzającym nieważność decyzji (zob. podobnie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Perle, C‑14/23, EU:C:2024:647, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo).
38
I tak, w świetle rozważań zawartych w pkt 29–31 niniejszego wyroku, Trybunał orzekł, że w odniesieniu do wniosków o przyjęcie na terytorium państwa członkowskiego w celu odbycia studiów okoliczność, iż sąd rozpoznający sprawę jest właściwy jedynie do orzekania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji właściwych organów oddalającej taki wniosek, wystarcza co do zasady do spełnienia wymogów art. 34 ust. 5 wspomnianej dyrektywy w związku z art. 47 Karty, bez konieczności, by sąd ten mógł zastąpić ocenę tych organów własną oceną lub przyjąć nowe rozstrzygnięcie w sprawie, pod warunkiem że w danym przypadku organy te są związane oceną zawartą w wyroku stwierdzającym jej nieważność (zob. podobnie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Perle, C‑14/23, EU:C:2024:647, pkt 65 i przytoczone tam orzecznictwo).
39
Poza rozważaniami przedstawionymi w pkt 34 niniejszego wyroku taka ocena jest również ważna, w przypadku gdy sąd orzekający w ramach nadzwyczajnego środka prawnego rozpatrywanego w trybie pilnym nie jest uprawniony do zarządzenia środków tymczasowych, w szczególności w celu nakazania właściwym organom przyjęcia nowej decyzji w celu wydania wnioskowanego zezwolenia na pobyt w celu odbycia studiów.
40
Jednakże, jak przypomniano w pkt 35 niniejszego wyroku, Trybunał doprecyzował, że w przypadku gdy sąd, przed którym zawisła sprawa, dysponuje wyłącznie prawem do stwierdzenia nieważności decyzji, należy czuwać nad tym, aby warunki wykonania środka prawnego od decyzji właściwych organów oddalającej wniosek o przyjęcie na terytorium państwa członkowskiego w celu odbycia studiów, a w razie potrzeby orzeczenie wydane w wyniku tej decyzji były takie, że pozwalają co do zasady na wydanie nowej decyzji w krótkim terminie, tak aby obywatel państwa trzeciego dochowujący należytej staranności mógł korzystać z pełnej skuteczności praw, które wywodzi on z dyrektywy 2016/801.
41
Niemniej jednak z postanowienia odsyłającego wynika, że niektórzy obywatele państw trzecich otrzymują decyzję w sprawie ich wniosku o przyjęcie na terytorium Belgii w celu odbycia studiów dopiero na krótko przed rozpoczęciem roku akademickiego, w trakcie którego chcą studiować w Belgii. Należy zatem stwierdzić, że możliwość przyjęcia przez właściwe organy, w następstwie stwierdzenia nieważności pierwotnej decyzji, nowej decyzji w krótkim terminie, tak aby obywatel państwa trzeciego wykazujący wystarczającą staranność mógł korzystać z pełnej skuteczności praw wywodzonych przez niego z dyrektywy 2016/801, zależy również od warunków dotyczących przyjęcia wspomnianej pierwotnej decyzji.
42
W tym względzie zgodnie z art. 34 ust. 1 tej dyrektywy właściwe organy danego państwa członkowskiego powinny podjąć decyzję w sprawie wniosku o przyjęcie na terytorium tego państwa członkowskiego w celu odbycia studiów tak szybko, jak to możliwe, lecz nie później niż w terminie 90 dni od daty złożenia kompletnego wniosku. Ponadto zgodnie z art. 34 ust. 3, jeżeli informacje lub dokumenty przedstawione na poparcie wniosku są niekompletne, właściwe organy informują wnioskodawcę w rozsądnym terminie, jakie dodatkowe informacje są wymagane, oraz wyznaczają rozsądny termin na ich przekazanie, co skutkuje zawieszeniem biegu terminu przewidzianego w ust. 1 tego artykułu do czasu otrzymania przez właściwe organy dodatkowych informacji.
43
Jak przypomniano w pkt 24 i 25 niniejszego wyroku, korzystanie z praw wywodzonych z art. 5 ust. 3 wspomnianej dyrektywy, w niniejszym przypadku z zezwolenia na pobyt na terytorium państwa członkowskiego w celu odbycia studiów, wymaga, by dany obywatel państwa trzeciego spełniał ogólne warunki określone w art. 7 dyrektywy 2016/801 i szczególne warunki mające zastosowanie do studentów, przewidziane w art. 11 tej dyrektywy w odniesieniu do wniosków o przyjęcie w celu odbywania studiów, przy czym te ostatnie warunki obejmują w szczególności okoliczność, że obywatel ten został przyjęty do instytucji szkolnictwa wyższego w celu odbycia studiów.
44
W tym kontekście wydanie przez właściwe organy, z poszanowaniem terminu przewidzianego w art. 34 ust. 1 dyrektywy 2016/801, decyzji w sprawie wniosków o przyjęcie na terytorium państwa członkowskiego w celu odbycia studiów pozwala co do zasady zagwarantować skuteczność praw, które obywatele ci wywodzą ze wspomnianej dyrektywy, o ile przebieg procedury rozpatrywania przez właściwe organy wniosków o przyjęcie na terytorium państwa członkowskiego w celu odbycia studiów nie zostanie zakończony, nie będzie skutkowało w praktyce stałym pozbawieniem obywateli państw trzecich, których wniosek został oddalony, możliwości skorzystania, w stosownym przypadku, z pełnej skuteczności tych praw ze względu na datę wydania decyzji dotyczących wspomnianych wniosków oraz ze względu na termin zawity na wszczęcie ewentualnego postępowania w przedmiocie środka prawnego od tych decyzji.
45
W świetle całości powyższych rozważań na pytania prejudycjalne należy odpowiedzieć, że art. 34 ust. 5 dyrektywy 2016/801 w związku z art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że nie wymaga on, w odniesieniu do skargi obywatela państwa trzeciego, który w celu skorzystania z praw przysługujących mu na mocy art. 5 ust. 3 tej dyrektywy zamierza zaskarżyć decyzję właściwych organów oddalającą jego wniosek o przyjęcie na terytorium danego państwa członkowskiego w celu odbycia studiów, aby:
–
obywatelowi temu przysługiwało prawo do skorzystania z nadzwyczajnego środka prawnego rozpatrywanego w trybie pilnym, w sytuacji gdy mimo zachowania należytej staranności konieczność dochowania terminów związanych ze zwykłym trybem postępowania w sprawie zgodności z prawem tej decyzji mogłaby stanowić przeszkodę w przebiegu jego studiów;
–
w ramach takiego nadzwyczajnego środka prawnego sąd rozpatrujący sprawę był uprawniony do zarządzenia w razie potrzeby środków tymczasowych, w szczególności nakazania właściwym organom przyjęcia nowej decyzji w celu wydania wnioskowanego zezwolenia na pobyt w celu odbycia studiów, lub
–
sąd rozpoznający skargę na tę decyzję był uprawniony do zastąpienia własną oceną oceny tych organów lub do przyjęcia nowego rozstrzygnięcia w sprawie.
46
Warunki, w jakich zostaje wniesiona skarga na decyzję właściwych organów oddalającą wniosek o przyjęcie na terytorium państwa członkowskiego w celu odbycia studiów oraz, w stosownym przypadku, wyrok wydany w jej wyniku, powinny jednak umożliwiać wydanie w krótkim terminie nowej decyzji, zgodnej z oceną zawartą w wyroku stwierdzającym nieważność decyzji, tak aby obywatel państwa trzeciego wykazujący wystarczającą staranność był w stanie skorzystać z pełnej skuteczności praw, które wywodzi on ze wspomnianej dyrektywy.
W przedmiocie kosztów
47
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (dziesiąta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 34 ust. 5 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/801 z dnia 11 maja 2016 r. w sprawie warunków wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich w celu prowadzenia badań naukowych, odbycia studiów, szkoleń, udziału w wolontariacie, programach wymiany młodzieży szkolnej lub projektach edukacyjnych oraz podjęcia pracy w charakterze au pair w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
należy interpretować w ten sposób, że:
nie wymaga on, w odniesieniu do skargi obywatela państwa trzeciego, który w celu skorzystania z praw przysługujących mu na mocy art. 5 ust. 3 tej dyrektywy zamierza zaskarżyć decyzję właściwych organów oddalającą jego wniosek o przyjęcie na terytorium danego państwa członkowskiego w celu odbycia studiów, aby:
–
obywatelowi temu przysługiwało prawo do skorzystania z nadzwyczajnego środka prawnego rozpatrywanego w trybie pilnym, w sytuacji gdy mimo zachowania należytej staranności konieczność dochowania terminów związanych ze zwykłym trybem postępowania w sprawie zgodności z prawem tej decyzji mogłaby stanowić przeszkodę w przebiegu jego studiów;
–
w ramach takiego nadzwyczajnego środka prawnego sąd rozpatrujący sprawę był uprawniony do zarządzenia w razie potrzeby środków tymczasowych, w szczególności nakazania właściwym organom przyjęcia nowej decyzji w celu wydania wnioskowanego zezwolenia na pobyt w celu odbycia studiów, lub
–
sąd rozpoznający skargę na tę decyzję był uprawniony do zastąpienia własną oceną oceny tych organów lub do przyjęcia nowego rozstrzygnięcia w sprawie.
Warunki, w jakich zostaje wniesiona skarga na decyzję właściwych organów oddalającą wniosek o przyjęcie na terytorium państwa członkowskiego w celu odbycia studiów oraz, w stosownym przypadku, wyrok wydany w jej wyniku, powinny jednak umożliwiać wydanie w krótkim terminie nowej decyzji, zgodnej z oceną zawartą w wyroku stwierdzającym nieważność decyzji, tak aby obywatel państwa trzeciego wykazujący wystarczającą staranność był w stanie skorzystać z pełnej skuteczności praw, które wywodzi on ze wspomnianej dyrektywy.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: francuski.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.