62019CC0428
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
BOBEK
ippreżentati fis-6 ta’ Mejju 2021 (
1
)
Kawża C‑428/19
OL,
PM,
RO
vs
Rapidsped Fuvarozási és Szállítmányozási Zrt.
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Gyulai Törvényszék (il-Qorti Għolja ta’ Gyula, l-Ungerija) (li qabel kienet il-Gyulai Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság (il-Qorti Amministrattiva u tax-Xogħol ta’ Gyula, l-Ungerija)
“Talba għal deċiżjoni preliminari – Direttiva 96/71/KE – Libertà li jiġu pprovduti servizzi – Kollokament ta’ ħaddiema mwettaq fil-kuntest ta’ provvista ta’ servizzi – Xufiera li jaħdmu fi trasport internazzjonali – Osservanza tar-rati minimi ta’ ħlas fil-pajjiż ta’ kollokament – Allowance ta’ kuljum – Regolament (KE) Nru 561/2006 – Allowance għall-ekonomija fl-użu tal-fjuwil”
I. Introduzzjoni
1.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali huma xufiera ta’ vetturi tat-trasport internazzjonali. Huma jiġu kkollokati b’mod regolari mill-Ungerija għal Franza. Filwaqt li allegaw li l-paga effettiva tagħhom matul il-kollokament tagħhom hija wisq inqas mill-paga minima Franċiża applikabbli, b’mod li tikser il-kundizzjonijiet tal-impjieg iggarantiti mill-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 96/71/KE (
2
) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema”), ir-rikorrenti ppreżentaw azzjoni kontra l-persuna li timpjega Ungeriża quddiem il-Gyulai Törvényszék (il-Qorti Għolja ta’ Gyula, l-Ungerija).
2.
Huwa f’dan il-kuntest li l-qorti tar-rinviju tfittex gwida dwar, inter alia, l-ewwel, jekk id-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema tapplikax għar-rikorrenti; it-tieni, jekk l-allowance ta’ kuljum imħallsa lir-rikorrenti għandhiex titqies bħala parti mill-paga minima tagħhom; u, it-tielet, jekk allowance għall-ekonomija fl-użu tal-fjuwil mħallsa ta’ kultant lir-rikorrenti hijiex ta’ tali tip li tipperikola s-sigurtà fit-toroq, bi ksur tar-Regolament (KE) Nru 561/2006 (
3
).
II. Il-kuntest ġuridiku
1.
Id-Direttiva 96/71
3.
Skont l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema, “din id-Direttiva għandha tapplika għall-impriżi stabbiliti fi Stat Membru li, fil-qafas ta’ prestazzjoni ta’ servizzi transnazzjonali, jistazzjonaw [jikkollokaw] ħaddiema […] fit-territorju ta’ Stat Membru”.
4.
L-Artikolu 2 tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema jiddefinixxi “ħaddiem stazzjonat [ikkollokat]” bħala “ħaddiem, li, għall-perjodu limitat jagħmel ix-xogħol tiegħu fitterritorju ta’ Stat Membru barra mill-Istat li normalment jaħdem fih”.
5.
L-Artikolu 3 tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema jikkonċerna t-“termini u l-kondizzjonijiet ta’ l-impjieg”. Fil-parti rilevanti, huwa jipprovdi kif ġej:
“1.   L-Istati Membri għandhom jassiguraw li, irrispettivament mil-liġi li tkun tapplika għar-relazzjoni ta’ impjieg, l-impriżi msemmija fl-Artikolu 1(1) jiggarantixxu lill-ħaddiema stazzjonati [kkollokati] fit-territorju tagħhom it-termini u l-kondizzjonijiet ta’ l-impjieg li jkopru il-kwistjonijiet li ġejjin, fl-Istati Membri fejn ix-xogħol hu mwettaq, huma stabbiliti:
–
skond liġi, regolament jew dispożizzjonijiet amministrattivi, u/jew
[…]
(c)
ir-rati minimi ta’ ħlas, li jinkludu rati ta’ sahra; dan il-punt ma japplikax għal skemi komplimentari għall-irtirar mixxogħol;
[…]
Għall-iskopijiet ta’ din id-Direttiva, il-kunċett ta’ rati minimi ta’ ħlas imsemmija fil-paragrafu 1(ċ) huwa definit mil-liġi u/jew il-prattika nazzjonali ta’ l-Istat Membru li fit-territorju tiegħu il-ħaddiem jiġi stazzjonat [ikkollokat].
[…]
7.   Il-paragrafi 1 sa 6 m’għandhomx iżommu l-applikazzjoni ta’ klawżoli u kundizzjonijiet ta’ impjieg jew xogħol li huma aktar favorevoli għall-ħaddiema. L-allowances speċifiċi għall-istazzjonament [kollokament] għandhom jingħaddu bħala parti mis-salarju minimu, sakemm ma jitħallsux bħala rimbors ta’ spejjeż [effettivament] imġarrba minħabba l-kollokament, bħal spejjeż tal-ivvjaġġar, ta’ l-alloġġ jew ta’ l-ikel”.
2.
Ir-Regolament Nru 561/2006
6.
Il-Kapitolu III tar-Regolament Nru 561/2006, taħt l-intestatura “Responsabbiltà ta’ l-impriża tat-trasport”, jinkludi biss l-Artikolu 10. Skont l-Artikolu 10(1), “impriża tat-trasport ma għandhiex tagħti lix-xufiera li timpjega jew li jkunu għad-disposizzjoni tagħha xi ħlas, anke jekk ikun fil-forma ta’ bonus jew żieda mal-paga, li jkun relatat mad-distanza tal-vjaġġ li jkun sar u/jew l-ammont ta’ merkanzija li nġarret jekk dak il-ħlas ikun tali li jista’ jipperikola s-sigurtà fir-triq u/jew jinkoraġġixxi ksur ta’ dan ir-Regolament”.
III. Il-fatti, il-proċeduri nazzjonali u d-domandi magħmula
7.
Fl-2015 u fl-2016, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali daħlu f’kuntratti ta’ xogħol ma’ Rapidsped (iktar ’il quddiem il-“konvenuta”), persuna ġuridika stabbilita fl-Ungerija, għall-pożizzjonijiet ta’ xufiera li jaħdmu fit-trasport internazzjonali.
8.
Permezz ta’ dawn il-kuntratti, minbarra li tħallas il-pagi bażiċi, il-konvenuta ntrabtet li tipprovdi lill-ħaddiema allowance ta’ kuljum li tiżdied mat-tul tal-kollokament. Skont il-qorti tar-rinviju, fuljett ta’ informazzjoni tal-konvenuta jiddeskrivi li l-allowance ta’ kuljum hija intiża sabiex tkopri “spejjeż imġarrba barra mill-pajjiż”. Skont il-kliem tal-kuntratt tax-xogħol, iżda fid-diskrezzjoni tagħha, il-konvenuta tagħti wkoll lix-xufiera tagħha allowance għall-ekonomija fl-użu tal-fjuwil fil-każijiet fejn il-konsum tal-fjuwil huwa iktar baxx mil-livell “normali” tal-konsum tal-fjuwil.
9.
Ix-xogħol imwettaq mir-rikorrenti kien jeħtieġ li huma jivvjaġġaw permezz ta’ minibus lejn Franza u sussegwentement, fl-eżerċizzju tax-xogħol tagħhom, li jaqsmu l-fruntieri f’diversi okkażjonijiet. Fil-bidu ta’ kull kollokament barra mill-pajjiż, il-konvenuta pprovdiet lix-xufiera tagħha dikjarazzjoni awtentikata minn nutar Ungeriż, flimkien ma’ attestation de détachement (ċertifikat ta’ kollokament) miktub mill-ministère du Travail, de l’Emploi et de l’Insertion (il-Ministeru Franċiż għax-Xogħol, għall-Impjiegi u għall-Inklużjoni), li jiddikjaraw li l-paga tal-ħaddiema hija EUR 10.40 fis-siegħa. Din il-paga hija ogħla mill-paga minima Franċiża fis-siegħa f’dan is-settur tax-xogħol, li hija stabbilita fl-ammont ta’ EUR 9.76.
10.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ppreżentaw azzjoni kontra l-konvenuta quddiem il-Gyulai Törvényszék (il-Qorti Għolja ta’ Gyula, l-Ungerija), billi allegaw li l-paga tagħhom għax-xogħol imwettaq fi Franza ma hijiex ugwali għall-paga minima Franċiża. Skont il-kuntratt tax-xogħol tagħhom, ir-rikorrenti rċevew salarju gross ta’ kull xahar ta’ EUR 544, li jammonta għal madwar EUR 3.24 fis-siegħa. Dan iħalli differenza ta’ EUR 6.52 fis-siegħa bejn il-paga minima Franċiża u l-paga fis-siegħa miksuba minn dawn ix-xufiera.
11.
Il-konvenuta, min-naħa tagħha, issostni li d-differenza ta’ EUR 6.52 fis-siegħa bejn il-paga minima Franċiża u l-paga fis-siegħa miksuba mir-rikorrenti hija fil-fatt koperta mill-allowance ta’ kuljum u l-allowance għall-ekonomija fl-użu tal-fjuwil imħallsa lir-rikorrenti. Dawn iż-żewġ allowances jagħmlu parti mill-paga tar-rikorrenti u, bħala tali, ir-rikorrenti rċevew pagament ekwivalenti għall-paga minima Franċiża.
12.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, il-Gyulai Törvényszék (il-Qorti Għolja ta’ Gyula) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“(1)
L-Artikolu 1(1) tad-Direttiva [dwar il-kollokament ta’ ħaddiema] flimkien mal-Artikoli 3 u 5 tal-istess direttiva u mal-l-Artikoli 285 u 299 tal-Kodiċi tax-Xogħol Ungeriż għandhom jiġu interrpetati 0fis-sens li l-ksur tad-direttiva u tad-dispożizzjonijiet Franċiżi dwar il-pagi minimi jistgħu jiġu invokati fi proċeduri mibdija minn ħaddiema Ungeriżi quddiem qorti Ungeriża kontra l-persuna li timpjega Ungeriża?
(2)
L-allowance ta’ kuljum intiża sabiex tkopri l-ispejjeż magħmula waqt it-tul tal-kollokament tal-ħaddiema barra l-pajjiż għandha titqies bħala parti mir-remunerazzjoni?
(3)
L-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 561/2006/KE jipprekludi prattika li biha l-persuna li timpjega tagħti allowance lix-xufiera, ibbażata fuq formula għall-kalkolu tat-tfaddil magħmul fil-forma ta’ tnaqqis fil-konsum tal-fjuwil meta mqabbel mal-vjaġġ magħmul, li ma huwiex parti mis-salarju previst fil-kuntratt ta’ xogħol ta’ dawn ix-xufiera, u li fuqu ma ħallsu l-ebda taxxa jew kontribuzzjoni tas-sigurtà soċjali, billi, sabiex jinkiseb dan l-iffrankar tal-fjuwil, ix-xufiera huma mħeġġa jsuqu b’tali mod li jistgħu jżidu r-riskji tas-sigurtà fit-toroq (pereżempju, isuqu bil-magna mitfija jew mingħajr gass (freewheel) sakemm ikun possibbli għan-niżla?
(4)
Id-[Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema] tapplika għat-trasport internazzjonali ta’ merkanzija, b’mod partikolari fid-dawl tal-fatt li l-Kummissjoni Ewropea tat bidu għal proċeduri ta’ ksur kontra Franza u l-Ġermanja peress li dawn il-pajjiżi japplikaw il-leġiżlazzjoni tagħhom dwar is-salarju minimu għas-settur tat-trasport bit-triq?
(5)
Tista’ direttiva fiha nfisha, fl-assenza ta’ traspożizzjoni fid-dritt nazzjonali, tagħti lok għal tali obbligu għal individwu u għaldaqstant tkun fiha nnifisha l-bażi ta’ azzjoni ġudizzjarja kontra dak l-individwu fil-kuntest ta’ proċedura quddiem qorti nazzjonali?”
13.
Osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati mir-rikorrenti, mill-konvenuta, mill-Gvern Franċiż, Ungeriż, Olandiż u dak Pollakk, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. Ir-rikorrenti, il-konvenuta u l-Gvern Ungeriż ippreżentaw ukoll tweġibiet għall-mistoqsija bil-miktub magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja.
IV. Analiżi
14.
Dawn il-konklużjonijiet huma strutturati kif ġej. L-ewwel ser nittratta r-raba’ domanda li tikkonċerna l-applikabbiltà tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema (A). Wara, ser insegwi l-ordni tad-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju għall-ewwel sal-ħames domanda (B sa E).
A.
Fuq ir-raba’ domanda
15.
Permezz tar-raba’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju, essenzjalment, tistaqsi jekk id-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema hijiex applikabbli għall-provvista ta’ servizzi internazzjonali fis-settur tat-trasport bit-triq. B’mod partikolari, din id-direttiva hija applikabbli għall-kollokament ta’ xufiera f’dan is-settur?
16.
Din id-domanda speċifika ġiet solvuta fis-sentenza reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja Federatie Nederlandse Vakbeweging (
4
), kawża li oriġinat mill-Pajjiżi l-Baxxi u li tikkonċerna l-applikazzjoni tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema għax-xufiera fit-trasport bit-triq internazzjonali. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li d-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema tapplika għall-provvista ta’ servizzi tranżnazzjonali fis-settur tat-trasport bit-triq (
5
). Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, il-kliem tal-Artikoli 1(1) u (3) tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema, moqrija fid-dawl tal-premessa 4 tal-istess direttiva, jindikaw li d-direttiva tapplika għal impriżi stabbiliti fi Stat Membru li, fil-kuntest ta’ provvista ta’ servizzi tranżnazzjonali, tikkolloka ħaddiema lit-territorju ta’ Stat Membru ieħor.
17.
Minn dan il-kamp ta’ applikazzjoni, l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema jeskludi biss servizzi li jinvolvu baħħara ta’ flotot merkantili. L-ebda eċċezzjoni ma saret għal setturi oħra. Għalhekk, id-Direttiva tapplika, bħala prinċipju, għal kull provvista ta’ servizzi tranżnazzjonali li tinvolvi l-kollokament ta’ ħaddiema, irrispettivament mis-settur ekonomiku li miegħu tali provvista hija marbuta. Dan jinkludi l-provvista ta’ servizzi tranżnazzjonali fis-settur tat-trasport bit-triq (
6
).
18.
Fid-dawl ta’ din ir-risposta, ma huwiex fil-fatt neċessarju li jiġu ttrattati fid-dettall is-sottomissjonijiet tal-partijiet li jopponu għall-applikabbiltà tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema f’din il-kawża. Madankollu, għall-grazzja tal-kompletezza, jista’ jkun utli li jitqiesu tliet argumenti speċifiċi magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża.
19.
L-ewwel nett, il-Gvern Ungeriż u l-Gvern Pollakk jesprimu dubji dwar l-għażla tal-Artikolu 57(2) u l-Artikolu 66 KE (illum l-Artikolu 53(1) u l-Artikolu 62 TFUE) bħala l-bażi legali korretta għad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema. Dawn id-dispożizzjonijiet, li jirrigwardaw il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, ma jistgħux jinftiehmu li jestendu għall-provvista ta’ servizzi tranżnazzjonali fis-settur tat-trasport bit-triq.
20.
Fis-sentenza tagħha Federatie Nederlandse Vakbeweging, il-Qorti tal-Ġustizzja neħħiet kull dubju dwar l-għażla tal-bażi legali tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-għan prinċipali ta’ din id-direttiva ma huwiex ir-regolamentazzjoni speċifika ta’ servizzi tat-trasport (li fit-tali każ kien ikun neċessarju r-riferiment għall-Artikolu 58 TFUE (
7
)) (
8
). Minflok, id-Direttiva tfittex li tirreaġixxi għall-konsegwenzi soċjali u ekonomiċi ġenerali li jirriżultaw mill-kollokament ta’ ħaddiema fil-kuntest tal-provvista tas-servizzi (kollha u ta’ kwalunkwe tip) (
9
). Bħala tali, ma kien hemm l-ebda bżonn li jsir riferiment għal bażi legali addizzjonali għat-trasport sabiex jintwera li s-settur tal-attivitajiet tat-trasport bit-triq jifforma parti mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva (
10
).
21.
Għall-kuntrarju tal-pożizzjoni tal-Gvern Ungeriż u l-Gvern Pollakk, il-fatt li l-iktar direttiva reċenti li tirrevedi r-rekwiżiti tal-infurzar u tistabbilixxi regoli dwar l-istazzjonar [il-kollokament] tax-xufiera (Direttiva (UE) 2020/1057) (
11
) tirreferi għall-Artikolu 91(1) TFUE bħala l-bażi legali tagħha, u għalhekk id-dispożizzjoni dwar it-trasport, ma jbiddilx din il-konklużjoni. Id-Direttiva (UE) 2020/1057 tfittex li tarmonizza regoli speċifiċi għall-kollokament tax-xufiera fis-settur tat-trasport bit-triq. Il-kamp ta’ applikazzjoni tagħha huwa għalhekk ħafna iżjed speċifiku minn dak tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema. Għaldaqstant, minħabba li l-aħħar direttiva ma tfittixx li tistabbilixxi “regoli komuni”; kundizzjonijiet li jirregolaw il-mod ta’ operazzjoni ta’ “trasportaturi mhux residenti”; “miżuri li jtejbu s-sigurtà fit-trasport”; jew “provvedimenti xierqa” oħra fil-qasam tat-trasport, ma kien hemm l-ebda bżonn li jsir riferiment għall-Artikolu 91(1)(a), (b), (c) jew (d) TFUE (
12
).
22.
It-tieni, kemm il-konvenuta kif ukoll il-Gvern Ungeriż u l-Gvern Pollakk jallegaw li hemm livell ta’ rabta insuffiċjenti bejn ir-rikorrenti u t-territorju ta’ Franza. Skont dawn il-gvernijiet, ir-rikorrenti ma jaqgħux fid-definizzjoni ta’ “ħaddiem ikkollokat” fis-sens tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema.
23.
Jiena ma naqbilx.
24.
Huwa ċar li, skont l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema, “ħaddiem ikkollokat” tfisser kull ħaddiem, li, għal perijodu limitat jagħmel ix-xogħol tiegħu fit-territorju ta’ Stat Membru barra mill-Istat li normalment jaħdem fih. Madankollu, minħabba li ħaddiem ma jistax, fid-dawl ta’ din id-direttiva, jitqies ikkollokat fit-territorju ta’ Stat Membru sakemm it-twettiq tax-xogħol tiegħu ma jkollux rabta suffiċjenti ma’ dan it-territorju, id-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema tippreżupponi l-ħtieġa li titwettaq evalwazzjoni globali tal-punti kollha li jikkaratterizzaw l-attività tal-ħaddiem ikkonċernat (
13
).
25.
Fil-każ partikolari ta’ xufiera li jaħdmu fit-trasport bit-triq internazzjonali, il-livell ta’ rabta bejn l-attivitajiet imwettqa minn tali ħaddiem, fil-kuntest tal-provvista tas-servizz tat-trasport, u t-territorju ta’ kull Stat Membru kkonċernat, huwa element ta’ rilevanza partikolari. L-istess japplika għall-proporzjon ta’ dawn l-attivitajiet mill-provvista ta’ servizzi kollha inkwistjoni (
14
).
26.
Filwaqt li din l-evalwazzjoni hija għall-qorti tar-rinviju sabiex twettaq, f’din il-kawża, ġie aċċettat mill-partijiet kollha li r-rikorrenti jitwasslu permezz ta’ minibus mill-Ungerija għal destinazzjoni partikolari fi Franza. Minn dik il-“bażi”, huma jidhru li jwettqu servizzi tat-trasport bit-triq fi Franza. F’ċerti ċirkustanzi, dawn jistgħu wkoll jinvolvu operazzjonijiet tat-trasport li jaqsmu l-fruntieri. Madankollu, jidher li, għax-xogħol kollu mwettaq mir-rikorrenti tul il-perijodu tal-kollokament tagħhom, il-“bażi” tagħhom ġeneralment tibqa’ l-istess sakemm jirritornaw lejn l-Ungerija. Dan jimplika livell qawwi ta’ rabta bejn il-provvista tas-servizzi tat-trasport inkwistjoni mir-rikorrenti u t-territorju ta’ Franza.
27.
Dawn il-karatteristiċi huma notevolment differenti għal ħaddiem li jipprovdi biss servizzi limitati fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti, bħalma kien il-każ fil-kawża Dobersberger (
15
). F’dik il-kawża, l-Austrian Federal Railways (is-sistema nazzjonali tal-ferroviji fl-Awstrija) daħlet f’kuntratt ma’ kumpannija, permezz ta’ diversi subappalti, għall-provvista ta’ servizzi ta’ catering abbord il-ferroviji tagħhom (
16
). Ir-rabta bejn il-ħaddiema li jaħdmu fuq dawn il-ferroviji u t-territorju, li minnu kienu qegħdin jgħaddu, kienet pjuttost qasira u temporanja (
17
). Bħala tali, huma ma kinux meqjusa “ħaddiema kkollokati” fis-sens tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema.
28.
Għaldaqstant, jidhirli li għandha ssir distinzjoni bejn iċ-ċirkustanzi effettivi tar-rikorrenti u dawk li jinstabu fil-kawża Dobersberger, jew anki bejn ħaddiema tat-trasport bit-triq li sempliċement jgħaddu minn, jew iħottu prodotti, fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor li huwa differenti mill-Istat Membru ta’ oriġini jew dak ospitanti. Dan huwa għaliex, f’dawn l-eżempji, kull ħaġa li tixbah “bażi” fissa minn fejn jitwettaq ix-xogħol kienet manifestament nieqsa.
29.
It-tielet, il-Gvern Ungeriż jissottometti li hemm kliem speċifiku fil-kuntratti tax-xogħol tar-rikorrenti, li essenzjalment ifittex li jagħmel ix-xogħol barra mill-pajjiż in-norma iktar milli l-eċċezzjoni. Dan il-kliem jiżgura li ħaddiem ikkollokat ma jistax jitqies li jwettaq xogħol fi Stat Membru “li ma jkunx l-Istat li normalment jaħdem fih”, fis-sens tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema, għaliex dak il-ħaddiem “normalment” jaħdem barra mill-pajjiż. Għalhekk, l-ebda “kollokament” fil-fatt ma jsir fis-sens tat-tifsira ta’ din id-dispożizzjoni.
30.
Dan l-argument huwa maħsub ħażin. Huwa jdawwar il-loġika tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema u jipprova jissostitwixxiha b’tawtoloġija vojta: il-post tal-impjieg ordinarju ta’ ħaddiem huwa dak fejn jaħdem. Jekk huwa jaħdem hemm f’ċertu mument, ma jistax jitqies li huwa kkollokat hemm għaliex huwa effettivament qiegħed jaħdem hemm. Fil-fatt, skont dan ir-raġunament, ħaddiem Ungeriż skont id-definizzjoni qatt ma jista’ jiġi kkollokat. Huwa jkun sempliċement jidher li jbiddel b’mod kostanti l-post tal-impjieg “ordinarju” tiegħu skont ix-xewqat tal-persuna li timpjegah fl-Ungerija. Il-post tal-impjieg ordinarju tiegħu jkun sussegwentement, pereżempju, it-territorju ta’ Franza għal tliet ġimgħat f’Jannar, it-territorju tal-Ġermanja għal erba’ ġimgħat fi Frar u f’Marzu, u t-territorju ta’ Spanja għal ġimagħtejn f’April, mingħajr ma qatt jibbenefika mir-regoli essenzjali għal protezzjoni minima skont id-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema.
31.
Id-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema hija strument li, fost affarijiet oħra, ifittex li jipproteġi kull ħaddiem li huwa “kkollokat” (
18
). Hija tevalwa jekk tali kollokament isirx mill-perspettiva tal-ħaddiem u mill-post tal-impjieg “ordinarju” tiegħu waqt il-karriera professjonali ta’ dak il-ħaddiem, filwaqt li jittieħed inkunsiderazzjoni ċ-“ċentru (ekonomiku) tal-ħajja” tal-ħaddiem (
19
). Din l-evalwazzjoni teħtieġ livell għoli ta’ prevedibbiltà għaliex il-post tal-impjieg “ordinarju” ta’ ħaddiem ikkollokat huwa, bħala prinċipju, il-post li fih ġeneralment jirritorna wara l-kollokament tiegħu. Għaldaqstant, ikun żball li din l-evalwazzjoni ssir b’mod iżolat għall-perijodu speċifiku li fih il-ħaddiem ikun ikkollokat sabiex effettivament jiġi żgurat li relazzjoni ta’ impjieg partikolari ma tkunx suġġetta għall-applikazzjoni tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema.
32.
Huwa preċiżament għall-għanijiet ta’ din in-natura li “tvarja” tal-impjieg madwar l-Unjoni li l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema fittex li jikkoordina regoli obbligatorji għal protezzjoni minima, billi jistabbilixxi livell bażi għat-termini u għall-kundizzjonijiet tal-impjieg li għandhom jiġu osservati fil-pajjiż ospitanti mill-persuni li jimpjegaw li jikkollokaw lill-ħaddiema tagħhom (
20
). Moqrija flimkien mal-premessa 17 tad-Direttiva, dawn ir-regoli jistgħu jiġu rrinunzjati biss fiċ-ċirkustanzi fejn il-ħaddiem ikun suġġett għal termini u kundizzjonijiet iżjed favorevoli.
33.
Fil-fehma tiegħi, huwa għalhekk ċar li dispożizzjonijiet kuntrattwali (ikunu liema jkunu) li jmorru kontra dan ma jistgħux jissuperaw l-applikabbiltà tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema għal ħaddiema li huma kkollokati b’mod oġġettiv, u għalhekk jinjoraw il-“livell bażi” ta’ regoli obbligatorji li jinstabu fl-Artikolu 3(1) ta’ din id-direttiva għal tali relazzjonijiet ta’ impjieg.
34.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għar-raba’ domanda kif ġej:
Id-Direttiva 96/71/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Diċembru 1996 dwar l-istazzjonar [il-kollokament] ta’ ħaddiema fil-qafas ta’ prestazzjoni ta’ servizzi għandha tiġi interpretata fis-sens li tapplika għall-provvista ta’ servizzi tranżnazzjonali fis-settur tat-trasport bit-triq.
B.
Fuq l-ewwel domanda
35.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk ksur tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema u tad-dispożizzjonijiet Franċiżi dwar il-pagi minimi jistgħux jiġu invokati minn ħaddiema Ungeriżi kontra l-persuna Ungeriża li timpjegahom fi proċeduri mressqa quddiem il-qrati Ungeriżi.
36.
Il-partijiet kollha li ssottomettew osservazzjonijiet fir-rigward ta’ din id-domanda jikkunsidraw li hija tirrappreżenta talba għal kjarifika dwar liema strument(i) tad-dritt tal-Unjoni jipprovdu lill-qorti tar-rinviju bil-ġurisdizzjoni. Fil-fehma tiegħi, dan ma huwiex l-uniku qari ta’ din id-domanda. Skont il-kliem tagħha, id-domanda tista’ minflok tkun qiegħda tistaqsi dwar jekk il-qorti tar-rinviju tistax fil-fatt tapplika (parti) mid-dritt Franċiż fil-kawża quddiemha u, fuq il-bażi tagħha, potenzjalment issib ksur ta’ liġi (u liema liġi). Għalhekk, skont din it-tieni fehma possibbli, il-kwistjoni ma ddurx fuq l-attribuzzjoni tal-ġurisdizzjoni, imma aħjar fuq il-liġi applikabbli.
37.
Fi kwalunkwe każ, ir-risposta għaż-żewġ interpretazzjonijiet tal-ewwel domanda hija pjuttost ċara. Il-ġurisdizzjoni ta’ qorti Ungeriża sabiex tiddeċiedi f’kawża bħalma hija l-kawża ineżami ma hija bl-ebda mod limitata mid-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema.
38.
L-ewwel nett, fir-rigward tal-ġurisdizzjoni tal-qorti tar-rinviju sabiex tkun adita bit-tilwima fil-kawża prinċipali, jidher li huwa paċifiku li din il-kawża tikkonċerna talba minn ħaddiema Ungeriżi kontra l-persuna li timpjegahom Ungeriża, quddiem qorti Ungeriża vis-à-vis kuntratt konkluż skont il-liġi Ungeriża dwar ix-xogħol. Minħabba dawn ir-rabtiet ġurisdizzjonali pjuttost ċari, huwa naturali li l-qrati kompetenti tal-post ta’ stabbiliment tal-persuna li timpjega fl-Ungerija jitqiesu li jkunu l-post ta’ ġurisdizzjoni awtomatika.
39.
Jiena ser nassumi li dan huwa diġà l-każ skont ir-regoli nazzjonali Ungeriżi. L-applikabbiltà potenzjali ta’ strumenti tad-dritt privat tal-Unjoni, bħal, pereżempju, ir-Regolament (UE) Nru 1215/2012 (
21
), twassal għall-istess riżultat. Qrati Ungeriżi jkollhom ġurisdizzjoni, jew b’mod awtomatiku skont l-Artikolu 4(1) ta’ dan ir-regolament (il-konvenuta hija apparentement persuna ġuridika Ungeriża, għalhekk probabbilment iddomiċiljata f’dak l-Istat Membru), jew possibbilment, jekk il-kundizzjonijiet tal-Artikolu 5(1) ta’ dan ir-regolament jiġu ssodisfatti (
22
), skont l-intestatura speċjali ta’ ġurisdizzjoni fuq kuntratti tax-xogħol, b’mod partikolari abbażi tal-Artikolu 21(1)(a) tar-Regolament Nru 1215/2012.
40.
L-Artikoli 3 u 5 tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema jbiddlu xi ħaġa f’dan ir-rigward, kif tallega l-konvenuta?
41.
Jiena ma nistax nara kif jistgħu jagħmlu dan. Dawn id-dispożizzjonijiet jikkonċernaw il-monitoraġġ u l-infurzar pubbliku (
23
) ta’ ċerti termini u kundizzjonijiet minimi u obbligatorji tal-impjieg. Huma ma jbiddlux ir-regoli (nazzjonali) dwar il-ġurisdizzjoni. Fil-fatt, l-Artikolu 6 tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema huwa l-unika dispożizzjoni li tindirizza l-ġurisdizzjoni. Madankollu, din id-dispożizzjoni sempliċement iżżid bażi addizzjonali ta’ ġurisdizzjoni quddiem il-qrati tal-Istat Membru ospitanti. Billi tagħmel hekk, din id-dispożizzjoni naturalment ma tbiddilx ir-regoli ġurisdizzjonali (awtomatiċi) għall-qrati Ungeriżi sabiex jisimgħu kawżi li jinvolvu liċ-ċittadini tagħhom abbażi tar-regoli nazzjonali ordinarji dwar il-ġurisdizzjoni.
42.
It-tieni, fir-rigward tad-domanda ta’ kif tiġi ddeterminata l-liġi
applikabbli f’tilwima, bħal dik quddiem il-qorti tar-rinviju, fejn element tat-termini u kundizzjonijiet minimi obbligatorji tar-relazzjoni ta’ impjieg joħroġ mid-dritt Franċiż, ir-risposta hija wkoll ċara. L-Artikolu 3(1) tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema jintroduċi nukleu “obbligatorju” ta’ termini u kundizzjonijiet li minnu l-Istati Membri u l-persuni li jimpjegaw ħaddiema kkollokati ma jistgħux jiddevjaw, tkun liema tkun il-liġi applikabbli għar-relazzjoni ta’ impjieg (
24
). Essenzjalment, dawn it-termini u kundizzjonijiet jistabbilixxu linja bażi ta’ protezzjoni għall-ħaddiema kkollokati li ma tistax tiġi ppreġudikata. Ir-“rati minimi ta’ ħlas” jagħmlu parti mil-linja bażi ta’ protezzjoni għall-perijodu tal-kollokament tal-ħaddiem inkwistjoni (
25
), u huma ddeterminati mid-dritt nazzjonali tal-Istat Membru ospitanti li jiddefinixxi dawn ir-“rati minimi ta’ ħlas” (
26
).
43.
F’din il-kawża, dan ifisser neċessarjament li l-qorti tar-rinviju tapplika l-leġiżlazzjoni Franċiża dwar il-pagi minimi fuq il-kuntratt tax-xogħol tar-rikorrenti sabiex tiddetermina jekk il-kuntratt jissodisfax ir-“rati minimi ta’ ħlas”, kif previsti fl-Artikolu 3(1) tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema. B’dan il-mod, il-punti rilevanti tad-dritt Franċiż li għalihom l-Artikolu 3(1) ta’ din id-direttiva jirreferi huma regoli obbligatorji li jissuperaw kull dispożizzjoni kuntrattwali oħra (jew opposta). Fil-fatt, punti tad-dritt Franċiż isiru n-norma applikabbli f’każ fejn altrimenti kien ikun preżunt, fir-rigward tas-sustanza tiegħu, li huwa rregolat mid-dritt Ungeriż.
44.
F’termini prattiċi, jista’ jiżdied li, kif josserva b’mod korrett il-Gvern Franċiż, il-qorti tar-rinviju tista’ tikseb, jekk tinħass il-ħtieġa, l-informazzjoni neċessarja dwar il-leġiżlazzjoni Franċiża dwar il-pagi minimi permezz ta’ strumenti internazzjonali għall-kooperazzjoni bejn il-qrati, bħan-Netwerk Ġudizzjarju Ewropew dwar Materji Ċivili u Kummerċjali jew il-Konvenzjoni Ewropea dwar Informazzjoni rigward il-Liġi Barranija.
45.
Fil-qosor, mil-loġika tiegħu stess, l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema jersaq pjuttost viċin għal lex specialis li tikkonċerna l-liġi applikabbli (
27
). Huwa ċertament ser iwassal għal sitwazzjonijiet li fihom jew punti tad-dritt sostantiv tal-Istat Membru ospitanti jiġu applikati f’tilwima fl-Istat Membru ta’ oriġini, jew viċeversa. Fil-fatt, fix-xenarju tal-aħħar, kieku l-ħaddiema kellhom ifittxu protezzjoni legali tad-drittijiet tagħhom ibbażati fuq id-dritt tal-Unjoni fl-Istat Membru tal-kollokament tagħhom, il-qrati ta’ dak l-Istat Membru probabbilment jissejħu wkoll sabiex japplikaw punti tad-dritt sostantiv tal-Istat Membru ta’ oriġini, għaliex din tkun il-liġi applikabbli fil-kuntratt tax-xogħol b’mod ġenerali.
46.
Bħala konklużjoni, jiena nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej:
L-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 96/71/KE għandu jiġi interpretat fis-sens li l-ksur tal-leġiżlazzjoni nazzjonali tal-Istat Membru ospitanti dwar ir-“rati minimi ta’ ħlas” jista’ jiġi invokat fi proċeduri mibdija fl-Istat Membru ta’ oriġini, jekk jitqies li l-qrati tal-aħħar għandhom il-ġurisdizzjoni sabiex jisimgħu l-kawża, pereżempju abbażi tal-fatt li l-persuna li timpjega tkun iddomiċiljata f’dak l-Istat Membru.
C.
Fuq it-tieni domanda
47.
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-allowance ta’ kuljum intiża sabiex tkopri l-ispejjeż magħmula matul il-kollokament tal-ħaddiem barra l-pajjiż għandhiex titqies bħala parti mir-remunerazzjoni tal-ħaddiem.
48.
Din id-domanda tirriżulta minħabba n-nuqqas ta’ qbil, bejn il-partijiet fil-kawża prinċipali, dwar jekk l-allowance ta’ kuljum għandhiex titqies li hija parti mir-“rati minimi ta’ ħlas” tar-rikorrenti, fis-sens tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema. Skont l-Artikolu 3(7) ta’ din id-direttiva, dan jista’ jkun il-każ biss fejn allowance li taqa’ taħt dan l-artikolu tkun speċifika “minħabba l-kollokament”. Fit-tali ċirkustanzi, id-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema teħtieġ li l-allowance inkwistjoni titqies bħala parti mir-remunerazzjoni tal-ħaddiem ikkollokat. Madankollu, din is-suppożizzjoni tal-bidu tiġi kkonfutata jekk l-allowance inkwistjoni tkun imħallsa “bħala rimbors ta’ spejjeż [effettivament] imġarrba minħabba l-istazzjonament [il-kollokament], bħal spejjeż tal-ivjaġġar, ta’ l-alloġġ jew ta’ l-ikel”. Hija l-interpretazzjoni ta’ dawn ir-rekwiżiti fir-rigward tal-allowance ta’ kuljum inkwistjoni f’din il-kawża li dwarha l-qorti tar-rinviju qiegħda tfittex gwida.
49.
Għandu jitfakkar li l-Artikolu 3(7) tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema fih dak li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeskrivi bħala “relazzjoni ‘regola-eċċezzjoni’” sabiex jittieħdu inkunsiderazzjoni ż-żidiet u l-allowances (
28
). Din ir-relazzjoni tikkonsisti f’żewġ partijiet. L-ewwel
parti fiha r-regola awtomatika: “l-allowances speċifiċi għall-istazzjonament [kollokament] għandhom jingħaddu bħala parti mis-salarju minimu”. Din ir-regola hija bla ħsara għat-tieni parti, li tistabbilixxi eċċezzjoni li tissuperaha: allowance tifforma parti mill-paga minima “sakemm ma jitħallsux [l-imsemmija allowances] bħala rimbors ta’ spejjeż [effettivament] imġarrba minħabba l-istazzjonament [il-kollokament], bħal spejjeż tal-ivvjaġġar, ta’ l-alloġġ jew ta’ l-ikel” (
29
).
50.
Fi kliem ieħor, il-fatt dwar jekk allowance hijiex “minħabba l-kollokament”, fis-sens tar-regola awtomatika fl-ewwel parti tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(7) tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema, ma huwiex neċessarjament l-element deċiżiv li għandu jiġi stabbilit sa mill-bidu nett. Dan għaliex din id-determinazzjoni ser tkun rilevanti f’termini prattiċi biss jekk l-eċċezzjoni fit-tieni parti ta’ dan is-subparagrafu ma tiġix attivata. Fil-fatt, bħala riżultat ta’ din il-kostruzzjoni, hija l-eċċezzjoni li tiddeċiedi dwar jekk qabelxejn l-allowance inkwistjoni taqax fl-ambitu ta’ din id-dispożizzjoni.
51.
Fuq il-bażi tal-informazzjoni limitata fil-proċess, naqbel mal-pożizzjoni tal-konvenuta li, f’din il-kawża, l-allowance ta’ kuljum ma tidhirx li hija “mħallsa bħala rimbors ta’ spejjeż [effettivament] imġarrba minħabba l-istazzjonament [il-kollokament]” (
30
).
52.
Jidher li huwa stabbilit sewwa li l-allowance, li tvarja bejn EUR 34 u EUR 44 skont il-perijodu tal-kollokament, hija mħallsa bħala somma f’daqqa u mingħajr il-ħtieġa ta’ prova ta’ nfiq. Apparentement, dan huwa għaliex l-ispejjeż tal-alloġġ u tal-ikel huma meqjusa eliġibbli mingħajr prova skont id-dritt Ungeriż.
53.
Minħabba n-nuqqas konsegwenzjali ta’ kwalunkwe ipotekazzjoni bejn l-allowance u l-ispejjeż li jirriżultaw mill-kollokament, insibha diffiċli sabiex naċċetta l-argument tar-rikorrenti li l-allowance hija mħallsa għall-ispejjeż effettivament imġarrba minħabba l-kollokament. Fil-fatt, filwaqt li ċertament huwa probabbli, mingħajr prova ta’ kif intefqet l-allowance ta’ kuljum, ma hemm l-ebda prova li tissuġġerixxi li r-rikorrenti fil-fatt nefqu l-allowance fl-ewwel lok, u, anki jekk għamlu hekk, jekk l-allowance ta’ kuljum intefqitx sabiex tkopri l-ispejjeż imġarrba minħabba l-kollokament tagħhom.
54.
Il-kriterju huwa wieħed ta’ spejjeż li effettivament iġġarrbu minħabba l-kollokament tagħhom. Nenfasizza l-kelma “effettivament” għaliex, fil-fehma tiegħi, huwa ċar li l-inklużjoni tagħha fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(7) tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema timplika l-ħtieġa għall-preżentazzjoni ta’ xi forma ta’ prova li torbot “ir-rimbors” inkwistjoni mal-ispejjeż imġarrba “minħabba l-kollokament”. It-tip ta’ prova li għandha tiġi ppreżentata hija ta’ natura sekondarja. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet iddeċidiet preċedentement li l-metodu tat-teħid ta’ responsabbiltà magħżul ta’ kif jitkoprew l-ispejjeż sostnuti bħala riżultat tal-kollokament ma jinċidix fuq il-klassifikazzjoni legali tagħhom (
31
).
55.
Billi ssuġġerejt li l-eċċezzjoni għar-regola awtomatika ma hijiex probabbli li tapplika, il-kwistjoni li tibqa’ hija jekk ir-regola awtomatika stess tapplikax, jiġifieri: jekk l-allowance ta’ kuljum hijiex fil-fatt allowance speċifika “minħabba l-istazzjonament [il-kollokament]” li għandha għaldaqstant titqies bħala parti mill-paga minima.
56.
Filwaqt li din il-kwistjoni hija fl-aħħar mill-aħħar għall-qorti nazzjonali sabiex taċċerta, jidhirli li r-risposta għandha tkun fl-affermattiv għal żewġ raġunijiet. L-ewwel nett, intqal li l-ħaddiema fil-fatt jirċievu l-allowance ta’ kuljum għat-tul tal-kollokament tagħhom għaliex huma effettivament qegħdin jiġu kkollokati. It-tieni, minħabba li bla ebda mod ma huma ffatturati jew irrimborsati għall-ispejjeż effettivament imġarrba, is-somma f’daqqa (li hija l-allowance ta’ kuljum) fil-fatt issir parti mill-paga, sabiex tintuża mill-ħaddiem kif irid huwa. Ma hijiex għalhekk, f’termini prattiċi, distinta mis-salarju normali tiegħu.
57.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, il-loġika tar-regola awtomatika tal-Artikolu 3(7) tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema tidher applikabbli hawnhekk: kull pagament irċevut minħabba l-kollokament, iżda li ma jistax jingħaraf bħala rimbors ta’ spejjeż speċifiċi, huwa sempliċement parti mill-paga (minima).
58.
Il-fuljett ta’ informazzjoni li kemm il-qorti tar-rinviju kif ukoll ir-rikorrenti jirreferu għalih, li allegatament jispjega espressament li l-għan tal-allowance ta’ kuljum huwa li jkopri “spejjeż imġarrba barra mill-pajjiż”, ma jaffettwax din il-konklużjoni. Billi jitwarrab għalissa l-valur probatorju dubjuż ta’ dokument estern għall-kuntratti tax-xogħol tar-rikorrenti għall-għanijiet li jiġu interpretati n-natura u l-għan tal-allowance ta’ kuljum, is-sempliċi għażla ta’ spiża għal ċertu għan ma tbiddilx in-nuqqas ta’ ipotekazzjoni tal-allowance mal-ispejjeż effettivi. Jekk xejn, il-fuljett ta’ informazzjoni jindika kjarament li n-natura tas-somma f’daqqa tal-allowance ta’ kuljum hija speċifikament magħmula sabiex tkopri varjetà wiesgħa ta’ spejjeż waqt li jkunu barra mill-pajjiż, li ħafna minnhom isiru probabbilment minħabba l-kollokament, iżda mhux xi wħud minnhom.
59.
Madankollu, anki kieku wieħed kellu jieħu inkunsiderazzjoni l-fuljett ta’ informazzjoni, xorta waħda ma jkunx hemm prova ta’ xi rabta bejn spejjeż imġarrba possibbli u l-pagament tal-allowance ta’ kuljum. Għalhekk, is-sempliċi fatt li l-kuntratt ta’ xogħol tar-rikorrenti jista’ jew ma jistax jorbot ċertu għan mal-allowance ta’ kuljum għandu impatt limitat fuq il-klassifika ta’ dawn l-allowances fir-rimbors ta’ spejjeż “effettivament imġarrba minħabba l-kollokament”, fis-sens tal-Artikolu 3(7) tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema.
60.
Bħala konklużjoni, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għat-tieni domanda kif ġej:
Allowance ta’ kuljum li titħallas mingħajr prova ta’ nfiq, u li tibqa’ għall-verifika tal-qorti nazzjonali, ma hijiex imħallsa bħala rimbors ta’ spejjeż effettivament imġarrba minħabba l-kollokament, fis-sens tal-Artikolu 3(7) tad-Direttiva 96/71/KE. Sakemm l-allowance ta’ kuljum inkwistjoni f’din il-kawża hija mħallsa wkoll bħala allowance speċifika għall-kollokament, hija għandha titqies bħala parti mill-paga minima.
D.
Fuq it-tielet domanda
61.
Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tfittex gwida dwar il-kompatibbiltà tal-allowance għall-ekonomija fl-użu tal-tal-fjuwil mal-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 561/2006. Din id-dispożizzjoni tipprojbixxi kull ħlas li jinkoraġġixxi sewqan perikoluż.
62.
Ir-rikorrenti jsostnu li l-allowance għall-ekonomija fl-użu tal-fjuwil tikser l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 561/2006. Huma jispjegaw li din l-allowance tikkonsisti f’formola li tippremja lix-xufiera ta’ vetturi tat-trasport għal konsum tal-fjuwil iktar baxx skont il-vjaġġ magħmul minn dak li huwa meqjus “normali” għal dik id-distanza. Għaldaqstant, sabiex ikun hemm l-ekonomija fl-użu tal-fjuwil meħtieġa sabiex tinkiseb l-allowance, ix-xufiera huma mħeġġa jadottaw aġir ta’ sewqan li jirrappreżenta riskju għas-sigurtà fit-toroq.
63.
Skont il-maġġoranza tal-fehmiet ippreżentati lill-Qorti tal-Ġustizzja, fuq il-bażi tal-informazzjoni pprovduta f’din il-kawża, jiena ma naqbilx ma’ din il-konklużjoni.
64.
Mill-bidu nett għandu jitfakkar li r-Regolament Nru 561/2006 għandu żewġ għanijiet. Jiġifieri, it-titjib tal-kundizzjonijiet tax-xogħol u s-sigurtà ġenerali fit-toroq (
32
). Barra minn hekk, l-Artikolu 1 ta’ dan ir-regolament jispjega li huwa għandu wkoll l-għan li jippromwovi t-titjib fil-prattiċi ta’ xogħol fl-industrija tat-trasport bit-triq. Bħala tali, sa fejn l-allowance għall-ekonomija fl-użu tal-fjuwil li tinstab fil-kuntratti tax-xogħol tar-rikorrenti għandha l-potenzjal li tippreġudika s-sigurtà ġenerali fit-toroq, huwa neċessarju li jiġi evalwat jekk l-allowance hijiex prekluża mill-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 561/2006.
65.
L-Artikolu 10(1) tar-Regolament Nru 561/2006 jipprojbixxi impriżi tat-trasport milli jagħtu lix-xufiera xi ħlas, anki jekk ikun fil-forma ta’ bonus jew żieda mal-paga, li (i) ikun relatat mad-distanza tal-vjaġġ li jkun sar u/jew l-ammont ta’ merkanzija li nġarret, u (ii) jekk dak il-ħlas ikun tali li jista’ jipperikola s-sigurtà fit-toroq u/jew jinkoraġġixxi ksur ta’ dan ir-regolament.
66.
L-ewwel nett, ma hemm l-ebda prova suffiċjenti fil-proċess sabiex jiġi stabbilit li l-allowance għall-ekonomija fl-użu tal-fjuwil kjarament hija “marbuta” mad-distanza tal-vjaġġ u/jew l-ammont ta’ merkanzija li nġarret. Naturalment, rabta indiretta teżisti bejn distanza/merkanzija li nġarret u l-konsum tal-fjuwil. Dan ma jistax jiġi nnegat. Wieħed ma jridx ikun fiżiċista sabiex jifhem li l-massa u l-enerġija jirrelataw, u li ċertu ammont ta’ enerġija huwa neċessarju sabiex imexxi massa għal ċerta distanza.
67.
Madankollu, hemm iżjed dwar il-konsum tal-fjuwil milli s-sempliċi distanza tal-vjaġġ u l-piż li nġarr. Fil-fatt, kif il-Gvern Franċiż spjega, il-konsum tal-fjuwil huwa multifatturali. Pereżempju, kundizzjonijiet tal-madwar u tal-ambjent, il-pressjoni tat-tajers, l-istil tas-sewqan, u anki aspetti bħall-użu ta’ mezzi ta’ arja kkundizzjonata kollha jista’ jkollhom impatt fuq il-konsum tal-fjuwil tax-xufiera (
33
). L-ebda wieħed minn dawn l-aspetti ma huma diskussi mill-qorti tar-rinviju. Fil-fatt, dik il-qorti hija kompletament silenzjuża dwar ir-raġuni għalfejn hija tqis li l-allowance għall-ekonomija fl-użu tal-fjuwil hija “marbuta” mad-distanza tal-vjaġġ u/jew l-ammont ta’ merkanzija li nġarret. Fin-nuqqas ta’ tali spjegazzjoni, jiena, qabelxejn, ma iniex konvint li l-allowance għall-ekonomija fl-użu tal-fjuwil, fl-astratt, taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 10(1) tar-Regolament Nru 561/2006.
68.
It-tieni, u purament għall-grazzja tal-argument, anki kieku l-allowance għall-ekonomija fl-użu tal-fjuwil kienet taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 561/2006, l-ebda prova ma ġiet ippreżentata mir-rikorrenti li din l-allowance bħala tali effettivament tinċentiva sewqan perikoluż. B’mod intuwittiv, wieħed jassumi, minflok, li tali allowance jista’ fil-fatt ikollha r-riżultat oppost; sewqan perikoluż huwa ħafna drabi r-riżultat ta’ sewqan mgħaġġel, wisq aċċellerat jew fil-postijiet żbaljati, billi tali attivitajiet jitolbu iżjed, iktar milli inqas, fjuwil.
69.
Il-qorti tar-rinviju tipprovdi l-eżempju ta’ xufier li jsuq bil-magna mitfija jew mingħajr gass (freewheel) sakemm ikun possibbli għan-niżla sabiex jiffranka l-fjuwil. Huwa fil-fatt possibbli li jiġi immaġinat li, f’ċerti sitwazzjonijiet, trakk li jsuq bil-magna mitfija jew mingħajr gass (freewheel) f’awtostrada, sew jekk ikun fil-karreġġata tan-naħa tal-lemin, iżda b’veloċità baxxa ħafna, jew anki fil-karreġġata tan-naħa tax-xellug, meta jaqbeż trakk ieħor għal diversi kilometri, preċiżament għaliex qiegħed jipprova jiffranka l-fjuwil, forsi ma huwiex fil-fatt indikattiv ta’ sigurtà kumplessiva fit-toroq (
34
). Madankollu, mingħajr dettalji jew spjegazzjoni ulterjuri oħra, sempliċement ma hemm l-ebda kawżalità awtomatika bejn tali aġir u allowance għall-ekonomija fl-użu tal-fjuwil.
70.
Dan ma jfissirx li ma jistax ikun hemm fatturi kontributorji li, fil-prattika, jista’ jkollhom l-effett li jdawru tħeġġiġ finanzjarju li altrimenti kien ikun innoċenti f’inċentiv għal sewqan perikoluż. Kif il-Kummissjoni osservat b’mod korrett, kieku r-remunerazzjoni li tħeġġeġ l-ekonomija fl-użu tal-fjuwil kellha tkun ibbażata fuq standard iddefinit b’tali mod li jagħmel l-għoti tal-primjum b’rata fissa mhux ikkundizzjonat b’ekonomija fl-użu tal-fjuwil ikbar f’termini relattivi (pereżempju, meta l-konsum annwali totali huwa inqas mil-livell “standard” b’minn tal-inqas 5%), iżda fuq konsum assolut fuq ċerta distanza (bħal pereżempju billi jitħallas primjum ta’ EUR 50 għal kull 100 litru fjuwil mhux użat), hemmhekk jista’ jkun hemm sitwazzjonijiet fejn ix-xufier iħossu mħeġġeġ sabiex isuq b’mod inqas sigur. B’mod simili, jekk ir-rekwiżit tar-rimbors għal “spejjeż addizzjonali” li jirriżultaw mill-konsum ta’ fjuwil ikbar mil-livell “standard” ikkalkolat huwa totalment irraġonevoli, xufier ikollu ċertu inċentiv indirett sabiex jekonomizza kemm jista’ fl-użu tal-fjuwil, indipendentement mill-kundizzjonijiet tat-triq, tal-ambjent jew tal-ġeografija li fihom huwa qiegħed jintalab jopera (
35
).
71.
Li huwa ċar huwa li la l-qorti tar-rinviju u lanqas il-partijiet interessati ma identifikaw jew ippreżentaw xi ħaġa li tista’ tissostanzja dawk il-kunsiderazzjonijiet. Għalhekk, jiena nsibha impossibbli sabiex nikkonkludi li, fl-astratt, allowance għall-ekonomija fl-użu tal-fjuwil per se hija prekluża mill-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 561/2006.
72.
Bħala konklużjoni, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għat-tielet domanda kif ġej:
L-Artikolu 10 tar-Regolament (KE) Nru 561/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-15 ta’ Marzu 2006 dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerta leġiżlazzjoni soċjali li għandha x’taqsam mat-trasport bit-triq u li jemenda r-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) Nru 3821/85 u (KE) Nru 2135/98 u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 3820/85 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix, minnu nnifsu, allowance għall-ekonomija fl-użu tal-fjuwil li tista’ titħallas lil ħaddiem ikkollokat mill-persuna li timpjegah meta ma tinqabiżx ir-rata standard ta’ konsum ta’ fjuwil. Rigward il-kwistjoni dwar jekk, fiċ-ċirkustanzi partikolari ta’ każ, allowance għall-ekonomija fl-użu tal-fjuwil madankollu għandhiex tinftiehem bħala li hija marbuta ma’ distanzi vvjaġġati u/jew l-ammont ta’ merkanzija li nġarret u hijiex ta’ tali tip li tipperikola s-sigurtà fit-toroq u/jew tħeġġeġ il-ksur tar-Regolament Nru 561/2006, hija l-qorti nazzjonali li għandha tiddeterminaha.
E.
Fuq il-ħames domanda
73.
Permezz tal-ħames domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk direttiva, fl-assenza tat-traspożizzjoni tagħha fid-dritt nazzjonali, tistax tagħti lok għal tali obbligu impost fuq individwu u għaldaqstant, tikkostitwixxi, fiha nnifisha, il-bażi ta’ azzjoni ġudizzjarja kontra individwu f’tilwima mressqa quddiem qorti nazzjonali.
74.
Permezz ta’ din id-domanda, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf, essenzjalment, jekk direttivi jistax ikollhom effett dirett orizzontali. Minkejja dan, il-qorti tar-rinviju ma tipprovdi l-ebda spjegazzjoni dwar ir-raġuni għaliex saret din id-domanda u kif wara kollox hija rilevanti fil-kawża prinċipali. Għalkemm wieħed ma għandux għalfejn iġebbed l-immaġinazzjoni tiegħu wisq ’il bogħod sabiex jifhem li l-qorti tar-rinviju probabbilment tirreferi għad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema, madankollu ma hemm l-ebda bażi għall-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddetermina dwar liema dispożizzjoni l-qorti tar-rinviju qiegħda tfittex gwida, u, iktar importanti, għaliex ir-riżoluzzjoni ta’ din id-domanda hija neċessarja f’dawn il-proċeduri.
75.
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Artikolu 94 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja (
36
), li jiddetermina l-kontenut tat-talba għal deċiżjoni preliminari, jiddikjara fil-punt (c) li din tal-aħħar għandha, inter alia, ikun fiha “espożizzjoni tar-raġunijiet li wasslu lill-qorti tar-rinviju sabiex ikollha dubji dwar l-interpretazzjoni jew il-validità ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, kif ukoll il-konnessjoni li hija tistabbilixxi bejn dawn id-dispożizzjonijiet u l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli għall-kawża prinċipali”.
76.
Minħabba li l-qorti tar-rinviju naqset milli tissodisfa dan l-obbligu, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra l-ħames domanda bħala inammissibbli.
V. Konklużjoni
77.
Nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi magħmula għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Gyulai Törvényszék (il-Qorti Għolja ta’ Gyula, l-Ungerija) kif ġej:
Fuq ir-raba’ domanda
Id-Direttiva 96/71/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Diċembru 1996 dwar l-istazzjonar [il-kollokament] ta’ ħaddiema fil-qafas ta’ prestazzjoni ta’ servizzi għandha tiġi interpretata fis-sens li tapplika għall-provvista ta’ servizzi tranżnazzjonali fis-settur tat-trasport bit-triq.
Fuq l-ewwel domanda
L-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 96/71/KE għandu jiġi interpretat fis-sens li l-ksur tal-leġiżlazzjoni nazzjonali tal-Istat Membru ospitanti dwar ir-“rati minimi ta’ ħlas” jista’ jiġi invokat fi proċeduri mibdija fl-Istat Membru ta’ oriġini, jekk jitqies li l-qrati tal-aħħar ikollhom ġurisdizzjoni sabiex jisimgħu l-kawża, pereżempju abbażi tal-fatt li l-persuna li timpjega tkun iddomiċiljata f’dan l-Istat Membru.
Fuq it-tieni domanda
Allowance ta’ kuljum li titħallas mingħajr prova ta’ nfiq, u li tibqa’ għall-verifika tal-qorti nazzjonali, ma hijiex imħallsa bħala rimbors ta’ spejjeż effettivament imġarrba minħabba l-kollokament, fis-sens tal-Artikolu 3(7) tad-Direttiva 96/71/KE. Sakemm l-allowance ta’ kuljum inkwistjoni f’din il-kawża hija mħallsa wkoll bħala allowance speċifika għall-kollokament, hija għandha titqies bħala parti mill-paga minima.
Fuq it-tielet domanda
L-Artikolu 10 tar-Regolament (KE) Nru 561/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-15 ta’ Marzu 2006 dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerta leġiżlazzjoni soċjali li għandha x’taqsam mat-trasport bit-triq u li jemenda r-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) Nru 3821/85 u (KE) Nru 2135/98 u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 3820/85 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix, minnu nnifsu, allowance għall-ekonomija fl-użu tal-fjuwil li tista’ titħallas lil ħaddiem ikkollokat mill-persuna li timpjegah meta ma tinqabiżx rata standard ta’ konsum ta’ fjuwil. Rigward il-kwistjoni dwar jekk, fiċ-ċirkustanzi partikolari ta’ każ, allowance għall-ekonomija fl-użu tal-fjuwil madankollu għandhiex tinftiehem bħala li tirrelata ma’ distanzi vvjaġġati u/jew l-ammont ta’ merkanzija li nġarret u hijiex ta’ tali tip li tipperikola s-sigurtà fit-toroq u/jew tħeġġeġ il-ksur tar-Regolament Nru 561/2006, hija l-qorti nazzjonali li għandha tiddeterminaha.
Il-ħames domanda hija inammissibbli.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	Direttiva 96/71/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Diċembru 1996 dwar l-istazzjonar [il-kollokament] ta’ ħaddiema fil-qafas ta’ prestazzjoni ta’ servizzi (ĠU Edizzjoni speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 2, p. 431, rettifika fil-ĠU 2015, L 16, p.66).
(
3
)	Regolament (KE) Nru 561/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-15 ta’ Marzu 2006 dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerta leġislazzjoni soċjali li għandha x’taqsam mat-trasport bit-triq u li jemenda r-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) Nru 3821/85 u (KE) Nru 2135/98 u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 3820/85, (ĠU 2006, L 102, p. 1, rettifika fil-ĠU 2016, L 195, p. 83).
(
4
)	Sentenza tal-1 ta’ Diċembru 2020, Federatie Nederlandse Vakbeweging (C‑815/18, EU:C:2020:976).
(
5
)	Ibid., punt 41.
(
6
)	Ibid., punti 31 sa 33.
(
7
)	Abbażi tal-Artikolu 58 TFUE, il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, fir-rigward tat-trasport, hija rregolata mid-dispożizzjonijiet tat-titolu tat-Trattat FUE ddedikat għat-trasport, jiġifieri l-Artikoli 90 sa 100 TFUE.
(
8
)	Sentenza tal-1 ta’ Diċembru 2020, Federatie Nederlandse Vakbeweging (C-815/18, EU:C:2020:976, punt 37). Ara wkoll il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Federatie Nederlandse Vakbeweging (C‑815/18, EU:C:2020:319, punt 52) u, f’dan ir-rigward, is-sentenzi tat-8 ta’ Diċembru 2020, L-Ungerija vs Il-Parlament u Il-Kunsill (C‑620/18, EU:C:2020:1001, punti 159 u 160), u tat-8 ta’ Diċembru 2020, Il-Polonja vs Il-Parlament u Il-Kunsill (C‑626/18, EU:C:2020:1000, punti 144 u 145).
(
9
)	Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Federatie Nederlandse Vakbeweging (C‑815/18, EU:C:2020:319, punt 51).
(
10
)	Sentenza tal-1 ta’ Diċembru 2020, Federatie Nederlandse Vakbeweging (C‑815/18, EU:C:2020:976, punt 40).
(
11
)	Direttiva (UE) 2020/1057 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-15 ta’ Lulju 2020 li tistabbilixxi regoli speċifiċi rigward id-Direttiva 96/71/KE u d-Direttiva 2014/67/UE għall-istazzjonar [kollokament] tax-xufiera fis-settur tat-trasport bit-triq u li temenda d-Direttiva 2006/22/KE fir-rigward ta’ rekwiżiti tal-infurzar u r-Regolament (UE) Nru 1024/2012 (ĠU 2020, L 249, p. 49).
(
12
)	F’dan is-sens, is-sentenza tal-1 ta’ Diċembru 2020, Federatie Nederlandse Vakbeweging (C‑815/18, EU:C:2020:976, punt 39).
(
13
)	Ibid., punt 45 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
14
)	Ibid., punti 47 u 48. Ara wkoll il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Federatie Nederlandse Vakbeweging (C‑815/18, EU:C:2020:319, punti 97 u 102 sa 104 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
15
)	Sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Dobersberger (C‑16/18, EU:C:2019:1110).
(
16
)	Ibid., punti 9 u 10.
(
17
)	Ibid., punt 31.
(
18
)	Ara l-premessi 5, 6, 13 u 14 tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema. Għal dan il-għan, ara wkoll is-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2007, Laval un Partneri (C‑341/05, EU:C:2007:809, punt 77).
(
19
)	Kelma użata b’mod wiesa’ mill-Avukat Ġenerali Szpunar sabiex jikkonfuta argument simili magħmul mill-Gvern Ungeriż fil-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Dobersberger (C‑16/18, EU:C:2019:638, punt 60).
(
20
)	Premessa 13 tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema. Ara wkoll is-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2007, Laval un Partneri (C‑341/05, EU:C:2007:809, punt 81).
(
21
)	Regolament (UE) Nru 1215/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-12 ta’ Diċembru 2012 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali (ĠU 2012, L 351, p. 1).
(
22
)	Li ma jidhirx li huwa l-każ għaliex kemm il-persuna li timpjega, kif ukoll l-impjegat, jidhru li huma ddomiċiljati fl-Ungerija.
(
23
)	F’dan is-sens, is-sentenza tat-12 ta’ Ottubru 2004, Wolff & Müller (C‑60/03, EU:C:2004:610, punti 28 u 29).
(
24
)	F’dan is-sens, is-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2007, Laval un Partneri (C‑341/05, EU:C:2007:809, punt 75). Ara wkoll is-sentenzi tat-8 ta’ Diċembru 2020, L-Ungerija vs Il-Parlament u Il-Kunsill (C‑620/18, EU:C:2020:1001, punt 60), u tat-8 ta’ Diċembru 2020, Il-Polonja vs Il-Parlament u Il-Kunsill (C‑626/18, EU:C:2020:1000, punt 65).
(
25
)	Ara l-punt (c) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema.
(
26
)	Ara t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva dwar il-kollokament ta’ ħaddiema.
(
27
)	Għalhekk naturalment twassal fil-fatt għal paralleli u tensjonijiet potenzjali ma’ strumenti oħra li jirregolaw l-għażla tal-liġi – ara wkoll il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Federatie Nederlandse Vakbeweging (C‑815/18, EU:C:2020:319, punti 90 sa 96).
(
28
)	Sentenza tal-14 ta’ April 2005, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C‑341/02, EU:C:2005:220, punt 30). Enfasi tiegħi.
(
29
)	Enfasi tiegħi.
(
30
)	Enfasi tiegħi.
(
31
)	Sentenza tat-12 ta’ Frar 2015, Sähköalojen ammattiliitto (C‑396/13, EU:C:2015:86, punt 59).
(
32
)	Ara, għal dan il-għan, is-sentenzi tat-2 ta’ Ġunju 1994, Van Swieten (C‑313/92, EU:C:1994:219, punt 22), u tad-9 ta’ Ġunju 2016, Eurospeed (C‑287/14, EU:C:2016:420, punt 39).
(
33
)	Għal illustrazzjoni, ara, pereżempju, il-Joint Research Centre (of the European Union) Science for Policy Report, N. G. Zacharof et al., “Review of in use factors affecting the fuel consumption and CO2 emissions of passenger cars”, (2016), p. 7.
(
34
)	Jew jekk ma huwiex manifestament detrimentali għas-sigurtà fit-toroq, ċertament ma huwiex ta’ benefiċċju għall-benesseri mentali tax-xufiera li effettivament joqogħdu fi kju b’veloċità baxxa fil-karreġġata tax-xellug bħala konsegwenza.
(
35
)	Fil-fatt, ċertament ma kienx itejjeb is-sigurtà ġenerali fit-toroq jekk il-limitu ta’ konsum “standard” irraġonevolment baxx jiġi kkalkolat, pereżempju, fuq trakk ta’ għoxrin tunnellata sabiex jitla’ u jinżel il-Passo dello Stelvio fl-Italja.
(
36
)	ĠU 2012, L 265, p. 1.