62017CJ0235_RES
Kawża C‑235/17
Il-Kummissjoni Ewropea
vs
L-Ungerija
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) tal-21 ta’ Mejju 2019
“Nuqqas ta’ Stat li jwettaq obbligu – Artikolu 63 TFUE – Moviment liberu tal-kapital – Artikolu 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Dritt għall-proprjetà – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tneħħi, ex lege mingħajr ma tipprevedi kumpens, id-drittijiet ta’ użufrutt fuq artijiet agrikoli u forestali preċedentement ikkostitwiti favur persuni ġuridiċi jew persuni fiżiċi li ma jistgħux jiġġustifikaw rabta parentali mill-qrib mal-proprjetarju tal-art”
Moviment liberu tal-kapital u libertà tal-pagamenti – Restrizzjonijiet għat-tranżazzjonijiet immobiljari – Drittijiet fundamentali – Dritt għall-proprjetà – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-estinzjoni tad-drittijiet ta’ użufrutt miksuba fuq art agrikola fil-każ ta’ nuqqas ta’ ġustifikazzjoni tal-kwalità ta’ parentela mill-qrib mal-proprjetarju ta’ dawn l-artijiet – Inammissibbiltà – Ġustifikazzjonijiet – Assenza
(Artikoli 63 u 65(1) TFUE; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 17(1))
(ara l-punti 58, 124, 130, u d-dispożittiv)
Drittijiet fundamentali – Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Kamp ta’ applikazzjoni – Implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni – Leġiżlazzjoni nazzjonali ta’ natura li tostakola waħda jew iktar mil-libertajiet fundamentali ggarantiti mit-Trattat FUE – Stat Membru li jinvoka r-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 65 TFUE jew minħabba raġunijiet imperattivi ta’ interess pubbliku rrikonoxxuti mid-dritt tal-Unjoni bħala ġustifikazzjoni – Inklużjoni
(Artikoli 63 u 65 TFUE; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 51(1))
(ara l-punti 63-65)
Drittijiet fundamentali – Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Dritt għall-proprjetà – Kamp ta’ applikazzjoni – Drittijiet li jagħtu pożizzjoni legali miksuba – Kunċett – Drittijiet ta’ użufrutt fuq proprjetà immobbli li tawtorizza lill-pussessur tagħhom jagħmel użu u jibbenefika minn din il-proprjetà – Inklużjoni – Limitazzjoni jew esklużjoni tat-trażmissibbiltà tad-drittijiet ikkonċernati – Assenza ta’ effett
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 17(1))
(ara l-punti 69-71, 73)
Drittijiet fundamentali – Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Dritt għall-proprjetà – Portata – Ċaħda – Kundizzjonijiet
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 17(1) u 52(1))
(ara l-punti 86-89)
Moviment liberu tal-kapital u libertà tal-pagamenti – Restrizzjonijiet għat-tranżazzjonijiet immobiljari – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-estinzjoni tad-drittijiet ta’ użufrutt miksuba fuq art agrikola fil-każ ta’ nuqqas ta’ ġustifikazzjoni tal-kwalità ta’ parentela mill-qrib mal-proprjetarju ta’ dawn l-artijiet – Inammissibbiltà – Ġustifikazzjoni bbażata fuq għanijiet ta’ interess pubbliku marbutin mal-użu ta’ art agrikola – Kundizzjonijiet – Rekwiżiti probatorji
(Artikolu 63 TFUE)
(ara l-punti 91, 92, 94)
Moviment liberu tal-kapital u libertà tal-pagamenti – Restrizzjonijiet għat-tranżazzjonijiet immobiljari – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-estinzjoni tad-drittijiet ta’ użufrutt miksuba fuq art agrikola fil-każ ta’ nuqqas ta’ ġustifikazzjoni tal-kwalità ta’ parentela mill-qrib mal-proprjetarju ta’ dawn l-artijiet – Inammissibbiltà – Ġustifikazzjoni bbażata fuq il-ġlieda kontra l-prattiki intiżi li jevitaw il-liġi nazzjonali – Kundizzjoni – Ġustifikazzjoni intiża speċifikament lejn arranġamenti purament artifiċjali u li teskludi kull preżunzjoni ġenerali ta’ prattiki abbużivi
(Artikoli 63 u 65(1)(b) TFUE)
(ara l-punti 110, 112, 114, 115, 119, 120)
Drittijiet fundamentali – Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Dritt għall-proprjetà – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tneħħi, ex lege u mingħajr kumpens, id-drittijiet ta’ użufrutt miksubin fuq artijiet agrikoli fil-każ ta’ nuqqas ta’ ġustifikazzjoni tal-kwalità ta’ rabta parentali mill-qrib mal-proprjetarju ta’ dawn l-artijiet – Inammissibbiltà – Riferiment għar-regoli ġenerali tad-dritt ċivili fil-qasam tal-kumpens – Assenza ta’ effett
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 17(1))
(ara l-punti 125-127)
Sunt
Billi ħassret id-drittijiet ta’ użufrutt miżmuma direttament jew indirettament minn ċittadini ta’ Stati Membri oħra fuq art agrikola fit-territorju tagħha, l-Ungerija naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt il-prinċipju ta’ moviment liberu tal-kapital u ta’ dritt għall-proprjetà ggarantit mill-Karta
Fis-sentenza Il-Kummissjoni vs L-Ungerija (C-235/17), mogħtija fil-21 ta’ Mejju 2019, l-Awla Manja tal-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Ungerija kienet naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt id-dispożizzjonijiet magħquda tal-Artikolu 63 TFUE u tal-Artikolu 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea billi neħħiet, ex lege, id-drittijiet ta’ użufrutt fuq artijiet agrikoli u forestali li jinsabu fl-Ungerija sa fejn dawn id-drittijiet huma miżmuma direttament jew indirettament minn ċittadini ta’ Stati Membri oħra.
Fl-2013, l-Ungerija adottat liġi (iktar ’il quddiem il-“Liġi tal-2013”) li permezz tagħha d-drittijiet ta’ użufrutt fuq art agrikola u forestali preċedentement akkwistati minn persuni ġuridiċi jew minn persuni fiżiċi li ma jistgħux jiġġustifikaw rabta parentali mill-qrib mal-proprjetarji ta’ dawn l-artijiet kellhom jitneħħew ex lege, mingħajr ma kienu previsti skemi ta’ kumpens għal dawn il-persuni. Insostenn ta’ din il-liġi, l-Ungerija sostniet li l-kuntratti ta’ użufrutt ikkonċernati kienu daru mal-projbizzjonijiet ta’ akkwist tal-proprjetà ta’ artijiet agrikoli fis-seħħ qabel l-adeżjoni tal-Ungerija mal-Unjoni u li huma kienu, barra minn hekk, kisru l-leġiżlazzjoni nazzjonali fil-qasam tal-kontroll tal-kambju applikabbli f’dan iż-żmien, tant li kienu, minħabba f’hekk, nulli ab initio qabel din l-adeżjoni. Hija invokat ukoll diversi għanijiet ta’ politika agrikola, jiġifieri li jiġi żgurat li l-artijiet agrikoli produttivi jkunu fil-pussess biss ta’ persuni fiżiċi li jaħdmuhom u mhux għal finijiet spekulattivi, tipprevjeni l-frammentazzjoni tal-fondi u żżomm popolazzjoni rurali u agrikoltura sostenibbli, kif ukoll toħloq irziezet ta’ daqs vijabbli u kompetittivi.
Wara li qieset li ma kienx neċessarju li tiġi eżaminata l-Liġi tal-2013 fid-dawl tal-Artikolu 49 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li, billi pprevediet l-estinzjoni ex lege tad-drittijiet ta’ użufrutt miżmuma fuq artijiet agrikoli minn persuni li ma kinux jistgħu jiġġustifikaw rabta ta’ parentela mill-qrib mal-proprjetarji ta’ dawn l-artijiet, li fosthom jinsabu diversi ċittadini ta’ Stati Membri oħra minbarra l-Ungerija, din il-liġi kienet tirrestrinġi, mill-għan tagħha stess u minħabba dan il-fatt biss, id-dritt tal-persuni kkonċernati għall-moviment liberu tal-kapital iggarantit mill-Artikolu 63 TFUE. Fil-fatt, din il-leġiżlazzjoni nazzjonali kienet iċċaħħad lil dawn tal-aħħar kemm mill-possibbiltà li jkomplu jgawdu mid-dritt ta’ użufrutt tagħhom kif ukoll mill-possibbiltà eventwali li jittrasferixxu dan id-dritt. L-imsemmija leġiżlazzjoni kienet, barra minn hekk, ta’ natura li tiskoraġġixxi lill-persuni mhux residenti milli jinvestu fl-Ungerija fil-futur.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li kellu jiġi eżaminat jekk l-imsemmija restrizzjoni setgħetx tiġi ġġustifikata minħabba raġunijiet imperattivi ta’ interess pubbliku jew minħabba r-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 65 TFUE, u jekk hija kinitx konformi mal-prinċipju ta’ proporzjonalità b’mod partikolari, billi ssegwi l-għanijiet invokati b’mod koerenti u sistematiku.
F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret ukoll li d-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali huma intiżi sabiex jiġu applikati fis-sitwazzjonijiet kollha rregolati mid-dritt tal-Unjoni u li għalhekk għandhom jiġu osservati meta leġiżlazzjoni nazzjonali taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan id-dritt. Dan ikun partikolarment il-każ fejn leġiżlazzjoni nazzjonali tkun tali li timpedixxi waħda jew iktar mil-libertajiet fundamentali ggarantiti mit-Trattat FUE u li l-Istat Membru kkonċernat jinvoka r-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 65 TFUE jew raġunijiet prevalenti ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mid-dritt tal-Unjoni biex jiġġustifika tali ostaklu. F’każ bħal dan, il-leġiżlazzjoni nazzjonali kkonċernata tkun tista’ tibbenefika mill-eċċezzjonijiet hekk previsti biss jekk tkun konformi mad-drittijiet fundamentali li l-Qorti tal-Ġustizzja tiżgura l-osservanza tagħhom. F’dan ir-rigward, ir-rikors, minn Stat Membru, għal eċċezzjonijiet previsti mid-dritt tal-Unjoni sabiex jiġġustifika ostakolu għal libertà fundamentali ggarantita mit-Trattat għandu jitqies li jkun qiegħed “jimplimenta l-liġi ta’ l-Unjoni”, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali.
Konsegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat il-kompatibbiltà tal-Liġi tal-2013 mad-dritt tal-Unjoni fir-rigward kemm tal-eċċezzjonijiet hekk kif previsti fit-Trattati u l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja kif ukoll tad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, li fosthom jidher id-dritt għall-proprjetà stabbilit fl-Artikolu 17 ta’ din tal-aħħar, li fir-rigward tiegħu l-Kummissjoni allegat il-ksur f’dan il-każ.
Fir-rigward tal-Artikolu 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, il-Qorti tal-Ġustizzja, l-ewwel nett, ippreċiżat li l-protezzjoni mogħtija mill-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu tirrigwarda drittijiet li jkollhom valur patrimonjali li minnhom tirriżulta, fid-dawl tal-ordinament ġuridiku kkonċernat, pożizzjoni ġuridika miksuba li tippermetti eżerċizzju awtonomu ta’ dawn id-drittijiet minn u favur il-proprjetarju tagħhom. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, kien ċar li d-drittijiet ta’ użufrutt inkwistjoni kellhom valur patrimonjali u kienu jagħtu lid-detenturi pożizzjoni legali miksuba, u dan anki meta t-trażmissibbiltà ta’ tali drittijiet kienet limitata jew eskluża bis-saħħa tad-dritt nazzjonali applikabbli. Fil-fatt, ix-xiri, permezz ta’ kuntratt, ta’ tali drittijiet ta’ użufrutt fuq artijiet agrikoli, bħala prinċipju, ikollu miegħu l-ħlas ta’ prezz. Dawn id-drittijiet kienu jippermettu lid-detenturi tagħhom igawdu minn tali art, b’mod partikolari għal skopijiet ekonomiċi, jew, fejn xieraq, li jikruhom lil partijiet terzi, u b’hekk jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 17(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali.
It-tieni nett, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li d-drittijiet ta’ użufrutt li l-Liġi tal-2013 wettqet it-tneħħija tagħhom kellhom jitqiesu li ġew “akkwistati legalment”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali. Fil-fatt, l-imsemmija drittijiet kienu ġew ikkostitwiti fi żmien meta l-kostituzzjoni ta’ tali drittijiet ma kinitx ipprojbita mil-leġiżlazzjoni fis-seħħ, u ma ġiex stabbilit mill-Ungerija li dawn id-drittijiet kienu invalidi minħabba ksur tal-leġiżlazzjoni nazzjonali ta’ dak iż-żmien fil-qasam tal-kontroll tal-kambju. Barra minn hekk, dawn l-istess drittijiet kienu s-suġġett ta’ reġistrazzjonijiet sistematiċi fir-reġistri tal-artijiet mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti u l-eżistenza tagħhom ġiet ikkonfermata b’liġi adottata fl-2012.
It-tielet nett, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Liġi tal-2013 ma kinitx tinkludi restrizzjonijiet fuq l-użu tal-beni, iżda ċaħda ta’ proprjetà, fis-sens tal-Artikolu 17(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, minkejja l-fatt li d-drittijiet ta’ użufrutt ikkonċernati ma ġewx akkwistati mill-awtorità pubblika, iżda li l-estinzjoni tagħhom kellha l-konsegwenza li tikkostitwixxi mill-ġdid il-proprjetà sħiħa tal-artijiet inkwistjoni favur il-proprjetarji.
Fi tmiem din l-analiżi, il-Qorti tal-Ġustizzja madankollu ppreċiżat li l-eżerċizzju tad-drittijiet iggarantiti mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali jista’ jkun limitat sa fejn din il-limitazzjoni tkun prevista mil-liġi, tirrispetta l-kontenut essenzjali tal-imsemmija drittijiet u li, fl-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, din tkun neċessarja u tissodisfa effettivament għanijiet ta’ interess pubbliku rrikonoxxuti mill-Unjoni jew għall-bżonn ta’ protezzjoni tad-drittijiet u libertajiet ta’ ħaddieħor. F’dan ir-rigward, qari flimkien tal-Artikolu 17(1) u tal-Artikolu 52(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali jwassal sabiex jiiqies li, meta tiġi invokata kawża ta’ utilità pubblika sabiex tiġi ġġustifikata ċaħda ta’ proprjetà, huwa fir-rigward ta’ din il-kawża u tal-għanijiet ta’ interess pubbliku li tkopri din iċ-ċaħda li għandha tiġi żgurata l-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità previst fl-Artikolu 52(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali. Tali interpretazzjoni timplika barra minn hekk li, fin-nuqqas tal-eżistenza ta’ tali raġuni ta’ utilità pubblika li tiġġustifika ċaħda ta’ proprjetà, jew, jekk wieħed jassumi li hemm tali raġuni ta’ utilità pubblika stabbilita, fin-nuqqas li jiġu ssodisfatti l-kundizzjonijiet stabbiliti fit-tieni sentenza tal-Artikolu 17(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, id-dritt għall-proprjetà ggarantit minn din id-dispożizzjoni jiġi ppreġudikat.
F’dan ir-rigward, għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat li leġiżlazzjonijiet nazzjonali jistgħu jirrestrinġu l-moviment liberu tal-kapital, f’isem għanijiet bħal dawk invokati mill-Ungerija insostenn tal-Liġi tal-2013, hija madankollu ddeċidiet li l-imsemmija liġi ma setgħetx titqies, fin-nuqqas ta’ provi, li effettivament kellha tali għanijiet, u lanqas li hija kienet adatta sabiex tiggarantixxi t-twettiq tagħhom. Il-Qorti tal-Ġustizzja żiedet li din il-liġi, fi kwalunkwe każ, kienet tmur lil hinn minn dak li kien neċessarju sabiex jintlaħqu. Għal dawn l-istess raġunijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li ma kienx hemm raġunijiet ta’ utilità pubblika sabiex jiġġustifikaw iċ-ċaħda ta’ proprjetà li kienet tirriżulta mit-tneħħija tad-drittijiet ta’ użufrutt ikkonċernati.
Fir-rigward ta’ din iċ-ċaħda ta’ proprjetà, il-Qorti tal-Ġustizzja żiedet li, fi kwalunkwe każ, il-Liġi tal-2013 ma kinitx tissodisfa r-rekwiżit ta’ ħlas ta’ kumpens ġust fi żmien xieraq, previst fit-tieni sentenza tal-Artikolu 17(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali. Fil-fatt, din il-liġi ma kienet tinkludi ebda dispożizzjoni li tipprevedi l-kumpens tad-detenturi tad-drittijiet ta’ użufrutt li ma kinux għadhom fil-pussess u s-sempliċi riferiment, imressaq mill-Ungerija, għar-regoli ġenerali tad-dritt ċivili ma setax jissodisfa dan ir-rekwiżit. F’dan il-każ, tali riferiment kien ibbażat fuq id-detenturi tad-drittijiet ta’ użufrutt li jkollhom ikomplu l-irkupru, permezz ta’ proċeduri li jistgħu jkunu twal u li jiswew ħafna flus, b’kumpens eventwali li jkun jista’ jiġi dovut lilhom mill-proprjetarju tal-fond. Dawn ir-regoli tal-liġi ċivili jagħmluha impossibbli li jiġi stabbilit b’mod faċli u preċiż biżżejjed jekk wieħed ikunx jista’ jipprevedi jekk il-kumpens jistax jinkiseb wara tali proċeduri, jew li wieħed ikun jaf, fejn xieraq, xi tkun in-natura u l-importanza tiegħu.