Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΡΑΝΤΟΥ
της 7ης Μαΐου 2026 (1)
Υπόθεση C‑199/25
Fluvius Halle-Vilvoorde, πρώην Sibelgas,
Fluvius Kempen, πρώην Intercommunale Vereniging voor de Energiedistributie in de Kempen en het Antwerpse (IVEKA),
Fluvius IMEWO, πρώην Intercommunale Maatschappij voor Energievoorziening in West- en Oost-Vlaanderen (IMEWO),
Fluvius West, πρώην Fluvius West και Intercommunale Maatschappij voor Gas en Elektriciteit van het Westen (GASELWEST),
Fluvius Zenne-Dijle, πρώην Iverlek και Provinciale Brabantse Energiemaatschappij (P.B.E.),
Fluvius Midden-Vlaanderen, πρώην Intercommunale Vereniging voor Energieleveringen in Midden-Vlaanderen (INTERGEM),
Fluvius Antwerpen,
Fluvius West,
Fluvius Limburg,
Provinciale Brabantse Energiemaatschappij CVBA (PBE)
κατά
De Vlaamse Nutsregulator, πρώην de Vlaamse Regulator van de Elektriciteits-en Gasmarkt (VREG)
[αίτηση του hof van beroep te Brussel (εφετείου Βρυξελλών, Βέλγιο)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας – Κανονισμός (ΕΕ)
2019/943 – Άρθρο 18, παράγραφος 1 – Τέλη πρόσβασης στα δίκτυα, χρήσης δικτύων και ενίσχυσης – Έννοια των “μη συναφών δαπανών που υποστηρίζουν μη συναφείς πολιτικούς στόχους” – Μεθοδολογία τιμολόγησης της διανομής ηλεκτρικής ενέργειας στηριζόμενη, για μια σημαντική
συνιστώσα του κόστους των διαχειριστών δικτύου, στην εξέλιξη του ιστορικού κόστους – Δυνατότητα να διατηρηθούν προσωρινά σε ισχύ τα αποτελέσματα εθνικής ρύθμισης κριθείσας ασυμβίβαστης προς το ενωσιακό δίκαιο, προκειμένου να αποφευχθεί η ανασφάλεια δικαίου »
I.      Εισαγωγή
1.        Η υπό κρίση αίτηση του
hof van beroep te Brussel (εφετείου Βρυξελλών, Βέλγιο) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 (2).
2.        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ δέκα φλαμανδικών φορέων διαχείρισης συστημάτων διανομής (στο εξής: προσφεύγοντες ΔΣΔ) και της Vlaamse Nutsregulator, πρώην Vlaamse Regulator van de Elektriciteits-en Gasmarkt (φλαμανδικής ρυθμιστικής αρχής ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου) (στο εξής: VREG), με αντικείμενο τη νομιμότητα αποφάσεως της VREG για τον καθορισμό της εφαρμοστέας μεθοδολογίας τιμολόγησης της διανομής ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου κατά τη ρυθμιστική περίοδο 2025-2028 (στο εξής: επίδικη απόφαση).
3.        Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, αφενός, κατά πόσον συμβιβάζονται με το άρθρο 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2019/943, το οποίο δεν έχει ερμηνευθεί
μέχρι σήμερα από το Δικαστήριο, εθνική ρύθμιση που προβλέπει τη δυνατότητα των διαχειριστών συστημάτων διανομής (στο εξής: ΔΣΔ) να μετακυλίουν στους τελικούς πελάτες τους το κόστος το οποίο συνδέεται με την εκπλήρωση των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας (στο εξής: ΥΔΥ) που τους επιβάλλονται από το οικείο κράτος μέλος, καθώς και απόφαση η οποία βασίζεται, για τον καθορισμό της μεθοδολογίας τιμολόγησης,
στην εκτίμηση του ιστορικού κόστους και, αφετέρου, εάν είναι δυνατόν, σε περίπτωση που η εν λόγω ρύθμιση κριθεί ασυμβίβαστη προς το ενωσιακό δίκαιο, να διατηρηθούν προσωρινά σε ισχύ τα αποτελέσματά της, προκειμένου να αποφευχθεί η ανασφάλεια δικαίου.
II.    Το νομικό πλαίσιο
Α.      Το ενωσιακό δίκαιο
1.      Ο κανονισμός (ΕΕ) 2019/943
4.        Το άρθρο 1 του κανονισμού 2019/943
φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής» και έχει ως εξής:
«Σκοπός του παρόντος κανονισμού είναι:
α)      ο καθορισμός της βάσης για την αποδοτική επίτευξη των στόχων της Ενεργειακής Ένωσης, […]
με τη διευκόλυνση μετάδοσης των σημάτων της αγοράς για αυξημένη αποτελεσματικότητα, υψηλότερο μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ασφάλεια εφοδιασμού, ευελιξία, αειφορία, εξάλειψη των ανθρακούχων εκπομπών και καινοτομία·
β)      ο καθορισμός θεμελιωδών αρχών για εύρυθμες, ενοποιημένες αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, οι οποίες να επιτρέπουν την χωρίς διακρίσεις πρόσβαση στην αγορά για όλους τους παρόχους πηγών ενέργειας και τους πελάτες ηλεκτρικής ενέργειας,
[…] και […] την ενοποίηση της αγοράς και του τομέα και την αποζημίωση, με βάση την αγορά, της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας·
[…]».
5.        Το άρθρο 18 του κανονισμού 2019/943 τιτλοφορείται «Τέλη πρόσβασης στα δίκτυα, χρήση[ς] δικτύων και ενίσχυση[ς]» και
έχει ως εξής:
«1.      Τα τέλη που επιβάλλουν οι διαχειριστές δικτύου για την πρόσβαση στα δίκτυα, συμπεριλαμβανομένων των τελών σύνδεσης στα δίκτυα, των τελών χρήσης των δικτύων και, κατά περίπτωση, των τελών για συναφείς ενισχύσεις δικτύων, πρέπει να αντανακλούν το κόστος, να είναι διαφανή, να λαμβάνουν υπόψη την ανάγκη ασφάλειας και ευελιξίας των δικτύων και να αντανακλούν το πραγματικό κόστος που προκύπτει στο βαθμό που αντιστοιχεί στο κόστος αποτελεσματικού και διαρθρωτικά συγκρίσιμου διαχειριστή δικτύου και να εφαρμόζονται χωρίς διακρίσεις. Τα τέλη αυτά δεν περιλαμβάνουν μη συναφείς δαπάνες που υποστηρίζουν μη συναφείς πολιτικούς στόχους.
Με την επιφύλαξη του άρθρου 15,
παράγραφοι 1 και 6, της οδηγίας 2012/27/ΕΕ [(3)] και των κριτηρίων του παραρτήματος XI της εν λόγω οδηγίας, η μέθοδος που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό των τελών δικτύου υποστηρίζει κατά τρόπο ουδέτερο τη μακροπρόθεσμη γενική αποδοτικότητα του συστήματος μέσω ενδείξεων τιμών προς πελάτες και παραγωγούς και ειδικότερα εφαρμόζεται κατά τρόπο που δεν εισάγει διακρίσεις, είτε θετικές είτε αρνητικές, μεταξύ παραγωγής που συνδέεται στο επίπεδο διανομής και παραγωγής που συνδέεται στο επίπεδο μεταφοράς […].
2.      Οι μεθοδολογίες τιμολόγησης απηχούν σταθερά κόστη για τους διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς και διανομής και τους παρέχουν κατάλληλα κίνητρα τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα, προκειμένου να αυξηθεί η αποδοτικότητα, συμπεριλαμβανομένης της ενεργειακής αποδοτικότητας, να προαχθεί η ενοποίηση της αγοράς και η ασφάλεια εφοδιασμού, να στηριχθούν οι αποδοτικές επενδύσεις […].
[…]»
4.      Κατά τον καθορισμό των τελών πρόσβασης στο δίκτυο, λαμβάνονται υπόψη τα εξής:
α)      οι πληρωμές και οι εισπράξεις που προκύπτουν με βάση τον μηχανισμό αποζημίωσης μεταξύ διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς·
β)      τα ποσά που όντως καταβλήθηκαν και εισπράχθηκαν καθώς και όλες οι αναμενόμενες για μελλοντικές περιόδους πληρωμές, που υπολογίζονται με βάση παρελθούσες περιόδους.
[…]
7.      Τα τιμολόγια διανομής αντανακλούν το κόστος λαμβάνοντας υπόψη τη χρήση του δικτύου διανομής από τους χρήστες του συστήματος, συμπεριλαμβανομένων των ενεργών πελατών […].
8.      Οι μεθοδολογίες τιμολογίων διανομής παρέχουν κίνητρα στους διαχειριστές συστημάτων διανομής για την πιο αποδοτική οικονομικά λειτουργία και την ανάπτυξη των δικτύων τους, μεταξύ άλλων μέσω της παροχής υπηρεσιών.
Για τον σκοπό αυτό, οι ρυθμιστικές αρχές αναγνωρίζουν τις σχετικές δαπάνες ως επιλέξιμες, τις περιλαμβάνουν στα τιμολόγια διανομής και μπορούν να καθιερώνουν στόχους επιδόσεων προκειμένου να παρέχονται κίνητρα στους διαχειριστές συστημάτων διανομής για να βελτιώνουν την αποδοτικότητα στα δίκτυά τους […].»
2.      Η οδηγία (ΕΕ) 2019/944
6.        Το άρθρο 2 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 (4), το οποίο επιγράφεται «Ορισμοί», προβλέπει στο σημείο 57
ότι ως «επιχείρηση ηλεκτρικής ενέργειας» νοείται «το φυσικό ή νομικό πρόσωπο που ασκεί τουλάχιστον μία από τις ακόλουθες δραστηριότητες: παραγωγή, μεταφορά, διανομή, […]».
7.        Το άρθρο 9 της οδηγίας 2019/944 φέρει τον τίτλο «Υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας» και ορίζει στις παραγράφους 2 και 3 τα εξής:
«2.      Τηρώντας πλήρως τις οικείες διατάξεις της [Συνθήκης ΛΕΕ], και ιδίως το άρθρο 106, τα κράτη μέλη μπορούν να επιβάλλουν στις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, χάριν του γενικού οικονομικού συμφέροντος, υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας οι οποίες μπορεί να αφορούν την ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένης της ασφάλειας του εφοδιασμού, την τακτική παροχή, την ποιότητα και τις τιμές παροχής, καθώς και την προστασία του περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένης της ενεργειακής απόδοσης, της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και της προστασίας του κλίματος. Οι υποχρεώσεις αυτές πρέπει να ορίζονται σαφώς, να είναι διαφανείς, αμερόληπτες και επαληθεύσιμες και να διασφαλίζουν την ισότιμη πρόσβαση των επιχειρήσεων ηλεκτρικής ενέργειας της Ένωσης στους εθνικούς καταναλωτές […].
3.      Όταν παρέχεται οικονομική αντιστάθμιση, άλλες μορφές αντιστάθμισης και αποκλειστικά δικαιώματα τα οποία παραχωρεί ένα κράτος μέλος για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων της παραγράφου 2 του παρόντος άρθρου ή για την παροχή καθολικής υπηρεσίας, όπως προβλέπεται στο άρθρο 27, τούτο γίνεται χωρίς διακρίσεις και με διαφάνεια.»
8.        Το άρθρο 57 της οδηγίας 2019/944 τιτλοφορείται «Διορισμός και ανεξαρτησία των ρυθμιστικών αρχών» και προβλέπει στην παράγραφο 4 τα εξής:
«Τα κράτη μέλη εγγυώνται την ανεξαρτησία της ρυθμιστικής αρχής και διασφαλίζουν ότι ασκεί τις εξουσίες της με αμεροληψία και διαφάνεια. Για τον σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι, κατά την άσκηση των ρυθμιστικών καθηκόντων που [της] ανατίθενται βάσει της παρούσας οδηγίας και της σχετικής νομοθεσίας, η ρυθμιστική αρχή:
α)      είναι νομικά διακριτή και λειτουργικά ανεξάρτητη από κάθε άλλη δημόσια ή ιδιωτική οντότητα,
β)      διασφαλίζει ότι το προσωπικό [της] και όλα τα πρόσωπα που είναι επιφορτισμένα με τη διοίκησή της:
i)      ενεργούν ανεξάρτητα από οποιοδήποτε αγοραίο συμφέρον· και
ii)      δεν ζητούν ούτε λαμβάνουν απευθείας οδηγίες από οποιαδήποτε κυβέρνηση ή άλλη δημόσια ή ιδιωτική οντότητα κατά την άσκηση των ρυθμιστικών καθηκόντων. Με την απαίτηση αυτή δεν θίγεται η, κατά περίπτωση, στενή συνεργασία με άλλες συναφείς εθνικές αρχές ούτε οι γενικοί πολιτικοί προσανατολισμοί που εκδίδει η κυβέρνηση και οι οποίοι δεν συνδέονται με τα κατά το άρθρο 59 καθήκοντα και τις αρμοδιότητες της ρυθμιστικής αρχής.»
9.        Το άρθρο 59 της οδηγίας 2019/944 επιγράφεται «Καθήκοντα και αρμοδιότητες της ρυθμιστικής αρχής» και ορίζει στην παράγραφο 1,
στοιχείο αʹ, τα εξής:
«Στη ρυθμιστική αρχή ανατίθενται τα εξής καθήκοντα:
α)      να καθορίζει ή να εγκρίνει, σύμφωνα με διαφανή κριτήρια, τιμολόγια μεταφοράς ή διανομής ή τις μεθοδολογίες τους ή και τα δύο».
Β.      Το βελγικό δίκαιο
10.      Το άρθρο 4.1.30, παράγραφος 1, του decreet van 8 mei 2009 houdende algemene bepalingen betreffende het energiebeleid (Energiedecreet) [διατάγματος της 8ης Μαΐου 2009, περί καθορισμού γενικών διατάξεων στον τομέα της ενεργειακής πολιτικής (διάταγμα για την ενέργεια)] (5), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: διάταγμα για την ενέργεια), έχει ως εξής:
«Η [VREG] καθορίζει μεθοδολογία τιμολόγησης και ασκεί την τιμολογιακή της αρμοδιότητα με γνώμονα την καθιέρωση σταθερής και προβλέψιμης ρύθμισης η οποία να συμβάλλει στην εύρυθμη λειτουργία της απελευθερωμένης αγοράς και να παρέχει στους διαχειριστές συστημάτων διανομής τη δυνατότητα να πραγματοποιούν τις αναγκαίες επενδύσεις στα συστήματα διανομής τους.»
11.      Το άρθρο 4.1.32, παράγραφος 1, του διατάγματος για την ενέργεια προβλέπει τα εξής:
«Η [VREG] καθορίζει τη μεθοδολογία τιμολόγησης, λαμβάνοντας υπόψη τις ακόλουθες κατευθύνσεις:
[…]
5°      οι τιμολογιακές χρεώσεις αντανακλούν το πραγματικό κόστος, υπό την προϋπόθεση ότι τούτο αντιστοιχεί στο κόστος μιας αποδοτικής και συγκρίσιμης οντότητας ή δραστηριότητας·
[…]
10°      το κόστος το οποίο σχετίζεται με την εκτέλεση του προϋπολογισμού των καθηκόντων δημόσιας υπηρεσίας που επιβάλλονται με το διάταγμα ή δυνάμει αυτού και το οποίο δεν χρηματοδοτείται από φόρους, τέλη, επιδοτήσεις, εισφορές και επιβαρύνσεις, συμπεριλαμβάνεται με διαφάνεια και χωρίς διακρίσεις στις τιμολογιακές χρεώσεις, κατόπιν ελέγχου της [VREG].
[…]
19°      στις τιμολογιακές χρεώσεις δεν ενσωματώνεται κανένα κίνητρο ικανό να βλάψει τη συνολική αποδοτικότητα, περιλαμβανομένης της ενεργειακής αποδοτικότητας κατά την παραγωγή, τη διανομή και τον εφοδιασμό ηλεκτρικής ενέργειας […].»
12.      Το άρθρο 4.1.34, τέταρτο εδάφιο, του διατάγματος για την ενέργεια
ορίζει τα εξής:
«Το εφετείο δύναται, κατόπιν αιτήματος διαδίκου ή και αυτεπαγγέλτως, να κρίνει ότι τα έννομα αποτελέσματα της αποφάσεως που ακυρώνεται ολικά ή μερικά διατηρούνται εν όλω ή εν μέρει σε ισχύ ή ότι διατηρούνται προσωρινά σε ισχύ για χρονικό διάστημα που το ίδιο καθορίζει. Πάντως, το μέτρο αυτό διατάσσεται μόνο για εξαιρετικούς λόγους που δικαιολογούν την κάμψη της αρχής της νομιμότητας, βάσει ειδικώς αιτιολογημένης αποφάσεως και κατόπιν διεξαγωγής κατ’ αντιμωλία συζητήσεως. Η εν λόγω απόφαση πρέπει επίσης να λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντα των τρίτων.»
III. Η διαφορά της κύριας δίκης, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
13.      Οι προσφεύγοντες ΔΣΔ ορίστηκαν από την VREG ως διαχειριστές των δικτύων διανομής ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου σε συγκεκριμένες περιοχές της Φλάνδρας (Βέλγιο).
14.      Η λειτουργία των δικτύων αυτών συνεπάγεται κόστος για τους προσφεύγοντες ΔΣΔ, το οποίο δύνανται να ανακτούν, εντός ορισμένων ορίων και υπό ορισμένες προϋποθέσεις, από τους χρήστες των δικτύων μέσω των τιμολογίων δικτύου. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι προσφεύγοντες ΔΣΔ αποτελούν νόμιμα μονοπώλια, η VREG ρυθμίζει τα τιμολόγια δικτύου τους καθορίζοντας την εφαρμοστέα μεθοδολογία τιμολόγησης. Με τη μεθοδολογία αυτή, η οποία ισχύει συνήθως για χρονική περίοδο τεσσάρων ετών, καθορίζεται το επίπεδο των εσόδων που επιτρέπεται να εισπράττουν οι προσφεύγοντες ΔΣΔ μέσω των τιμολογίων δικτύου που χρεώνουν στους χρήστες του δικτύου διανομής, προκειμένου να καλύψουν το κόστος λειτουργίας τους.
15.      Τα επιτρεπόμενα έσοδα αποτελούνται από ένα τμήμα που αντιστοιχεί στο εξωγενές κόστος, ήτοι στο κόστος επί του οποίου οι προσφεύγοντες ΔΣΔ δεν δύνανται να ασκήσουν καμία επιρροή, καθώς και από ένα τμήμα το οποίο αντιστοιχεί στο ενδογενές κόστος, δηλαδή στο εύλογο και αναγκαίο κόστος που συνδέεται με τη διαχείριση των δικτύων και των δεδομένων, επί του οποίου οι προσφεύγοντες ΔΣΔ δύνανται συνεπώς να ασκήσουν επιρροή (6).
16.      Στις 21 Ιουνίου 2024 ο πρόεδρος και ένα μέλος του διοικητικού συμβουλίου της VREG υπέγραψαν, όπως ορίζει το διάταγμα για την ενέργεια, την επίδικη απόφαση, με την οποία καθορίζεται η εφαρμοστέα μεθοδολογία τιμολόγησης για τη διανομή ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου κατά την περίοδο 2025-2028. Η ως άνω μεθοδολογία τιμολόγησης περιλαμβάνει τύπους για τον υπολογισμό των επιτρεπόμενων εσόδων που προορίζονται να καλύψουν το εύλογο και αποδοτικό ενδογενές κόστος των προσφευγόντων ΔΣΔ, δηλαδή το μέγιστο ενδογενές κόστος το οποίο δύνανται να μετακυλίσουν στους χρήστες των δικτύων διανομής.
17.      Προς τούτο, η εν λόγω μεθοδολογία τιμολόγησης λαμβάνει υπόψη την εξέλιξη του κόστους με το οποίο επιβαρύνονται οι προσφεύγοντες ΔΣΔ. Πιο συγκεκριμένα, η VREG
λαμβάνει υπόψη, πρώτον, την εξέλιξη του τομεακού ενδογενούς κόστους, ήτοι του αθροιστικού ενδογενούς κόστους του συνόλου των ΔΣΔ της Φλάνδρας για την ίδια ρυθμιζόμενη δραστηριότητα κατά την προηγούμενη τιμολογιακή περίοδο, εν προκειμένω την περίοδο 2019-2023. Δεύτερον, η VREG προβλέπει ότι, καθ’ όλη τη διάρκεια της ρυθμιστικής περιόδου 2025-2028, το βασικό μέρος των επιτρεπόμενων εσόδων για τον υπολογισμό του ενδογενούς κόστους διαμορφώνεται ετησίως ανάλογα με τον πληθωρισμό, οπότε το βασικό αυτό μέρος διορθώνεται εκ των υστέρων σε συνάρτηση με τον πραγματικό πληθωρισμό. Τρίτον, εκτός από την εξέλιξη του ιστορικού κόστους, η VREG λαμβάνει επίσης υπόψη έναν συντελεστή κινήτρου αποτελεσματικότητας, ονομαζόμενο «frontier shift», ο οποίος αντικατοπτρίζει τη βελτίωση της παραγωγικότητας που επιτυγχάνουν οι επιχειρήσεις με τις καλύτερες επιδόσεις μέσω της εφαρμογής βέλτιστων πρακτικών (τεχνολογική πρόοδος) και ο οποίος, κατά την VREG, είναι αναγκαίος για την αντιστάθμιση της μείωσης του ανταγωνισμού μεταξύ των προσφευγόντων ΔΣΔ. Τέταρτον και τελευταίον, στο βασικό μέρος των επιτρεπόμενων εσόδων για το ενδογενές κόστος προστίθενται πέντε συμπληρωματικά ενδογενή στοιχεία, τα οποία δεν ασκούν επιρροή εν προκειμένω.
18.      Στις 19 Ιουλίου 2024 οι προσφεύγοντες ΔΣΔ άσκησαν προσφυγή ενώπιον του hof van beroep te Brussel (εφετείου Βρυξελλών), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, ζητώντας την ακύρωση της επίδικης αποφάσεως. Υποστηρίζουν, ειδικότερα, ότι η μεθοδολογία τιμολόγησης την οποία εφαρμόζει η VREG για τον καθορισμό των τιμολογίων διανομής ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου κατά την περίοδο 2025-2028 αντιβαίνει στις διατάξεις των άρθρων 4.1.30 και 4.1.32 του διατάγματος για την ενέργεια, στην οδηγία 2019/944, στην προβλεπόμενη στο άρθρο 18 του κανονισμού 2019/943 αρχή ότι η τιμολόγηση πρέπει να αντανακλά το κόστος καθώς και σε διάφορες αρχές που άπτονται της χρηστής διοίκησης.
19.      Από την πλευρά της, η VREG ισχυρίζεται, μεταξύ άλλων, ότι η καθορισθείσα μέθοδος τιμολόγησης για την περίοδο 2025-2028 δεν συνάδει με τη δεύτερη περίοδο του άρθρου 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2019/943, στον βαθμό που, σύμφωνα με το άρθρο 4.1.32, παράγραφος 1, σημείο 10, του διατάγματος για την ενέργεια, οι τιμολογιακές χρεώσεις συμπεριλαμβάνουν μη συναφείς δαπάνες που υποστηρίζουν μη συναφείς πολιτικούς στόχους. Στο πλαίσιο αυτό, η VREG υποστηρίζει ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση επιβάλλει στους προσφεύγοντες ΔΣΔ διάφορες ΥΔΥ για τις οποίες τους χορηγούνται αντισταθμίσεις εν μέρει
χρηματοδοτούμενες από τους πόρους που διατίθενται μέσω του Energiefonds (Ταμείου Ενέργειας) και από τον προϋπολογισμό γενικών δαπανών της Vlaamse Gewest (Περιφέρειας της Φλάνδρας). Ωστόσο, μετά την αφαίρεση των αντισταθμίσεων αυτών, το υπόλοιπο χρηματοοικονομικό κόστος το οποίο συνδέεται με τις ΥΔΥ μετακυλίεται στα τιμολόγια δικτύου για την ηλεκτρική ενέργεια. Κατά τους ισχυρισμούς δε της VREG, οι εν λόγω ΥΔΥ επιδιώκουν, στην πλειονότητά τους, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς σκοπούς, οι οποίοι, ως εκ τούτου, ουδεμία σχέση έχουν με τη διαχείριση των δικτύων διανομής.
20.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, πρώτον, εάν η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση είναι συμβατή με το άρθρο 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού 2019/943, κατά το οποίο τα τιμολόγια δικτύου δεν πρέπει να περιλαμβάνουν «μη συναφείς δαπάνες που υποστηρίζουν μη συναφείς πολιτικούς στόχους», έννοια που δεν ορίζεται στον κανονισμό. Κατά την εκτίμηση του αιτούντος δικαστηρίου, η φράση «μη συναφείς πολιτικοί στόχοι» αναφέρεται σε σκοπούς άσχετους με την ανάπτυξη και τη λειτουργία των ίδιων των δικτύων. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει, στο πλαίσιο αυτό, ότι η προώθηση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ιδίως μέσω της υποχρέωσης αγοράς των λεγόμενων «πράσινων» πιστοποιητικών και πιστοποιητικών συμπαραγωγής, φαίνεται ότι υπηρετεί σκοπούς ενεργειακής πολιτικής διαφορετικούς από εκείνους που αφορούν την ανάπτυξη και την
αποτελεσματική λειτουργία των δικτύων διανομής. Συνεπώς, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται κατά πόσον συμβιβάζονται με την προαναφερθείσα διάταξη οι «μη συναφείς δαπάνες» για τις ΥΔΥ, οι οποίες ουδεμία σχέση έχουν με τη διαχείριση δικτύου και, στο Βέλγιο, μετακυλίονται, δυνάμει του διατάγματος για την ενέργεια, στις τιμολογιακές χρεώσεις.
21.      Δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται κατά πόσον είναι συμβατή με το άρθρο 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, πρώτη περίοδος, του κανονισμού 2019/943, η μεθοδολογία τιμολόγησης με βάση το ιστορικό κόστος των προσφευγόντων ΔΣΔ, ελλείψει ελέγχου της αποδοτικότητάς του. Συγκεκριμένα, η διάταξη αυτή απαιτεί το κόστος που μετακυλίεται στους χρήστες να αντιστοιχεί στο κόστος ενός αποτελεσματικού και διαρθρωτικά συγκρίσιμου διαχειριστή δικτύου, όπερ σημαίνει ότι οι τιμολογιακές χρεώσεις δεν είναι δυνατόν να υπερβαίνουν το επίπεδο το οποίο θα προέκυπτε σε μια ανταγωνιστική αγορά. Ως προς το ζήτημα αυτό, το αιτούν δικαστήριο
δέχεται μεν ότι η χρήση εμπειρικών ιστορικών δεδομένων μπορεί να είναι ενδεδειγμένη, πλην όμως αμφιβάλλει κατά πόσον μια τιμολογιακή ρύθμιση που στηρίζεται αποκλειστικώς και μόνον στο ιστορικό κόστος, χωρίς μηχανισμό αξιολόγησης της αποδοτικότητάς του, συνάδει πραγματικά με τον σκοπό του κανονισμού και, γενικότερα, με τον
καθ’ εαυτόν σκοπό οποιασδήποτε ρύθμισης ισχύουσας σε μονοπωλιακή αγορά, ο οποίος συνίσταται στην αποτροπή του ενδεχομένου χρέωσης τιμών υψηλότερων από εκείνες που θα επικρατούσαν υπό συνθήκες ανταγωνισμού.
22.      Τρίτον και τελευταίον, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται σχετικά με τη δυνατότητα να διατηρηθούν προσωρινά σε ισχύ τα αποτελέσματα της επίμαχης εν προκειμένω μεθοδολογίας τιμολόγησης. Κατά την εκτίμησή του, και σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου (7), φαίνεται ότι υπέρτεροι λόγοι ασφάλειας δικαίου δικαιολογούν την προσωρινή διατήρηση σε ισχύ των αποτελεσμάτων του άρθρου 4.1.32, παράγραφος 1, σημείο 10, του διατάγματος για την ενέργεια και/ή της επίδικης αποφάσεως, σε περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει ότι δεν συμβιβάζονται με το ενωσιακό δίκαιο. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει επ’ αυτού ότι τυχόν ακύρωση χωρίς προσαρμογή των διαχρονικών αποτελεσμάτων θα μπορούσε να υπονομεύσει την ασφάλεια δικαίου (8).
23.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το hof van beroep te Brussel (εφετείο Βρυξελλών) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Έχει το άρθρο 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού [2019/943] την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική διάταξη όπως το άρθρο 4.1.32, παράγραφος 1, σημείο 10, του [διατάγματος για την ενέργεια], βάσει του οποίου το κόστος που συνδέεται με την εκπλήρωση των επιβαλλόμενων με το διάταγμα ή δυνάμει του διατάγματος [ΥΔΥ] και δεν χρηματοδοτείται από φόρους, τέλη, επιδοτήσεις, εισφορές και επιβαρύνσεις συμπεριλαμβάνεται στις τιμολογιακές χρεώσεις;
2)      Έχει το άρθρο 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, πρώτη περίοδος, του κανονισμού [2019/943] την έννοια ότι αντιτίθεται στον καθορισμό, από ρυθμιστική αρχή, μεθοδολογίας τιμολόγησης για τη διανομή ηλεκτρικής ενέργειας η οποία, όσον αφορά σημαντικό τμήμα του κόστους των [ΔΣΔ] που υπόκεινται σε ρύθμιση των εσόδων τους, χρησιμοποιεί μέθοδο βασιζόμενη στο ιστορικό κόστος (μέσω της οποίας τα έσοδα προσδιορίζονται με βάση το παρελθοντικό κόστος) ή πρέπει η εφαρμογή της εν λόγω μεθοδολογίας να στηρίζεται σε έλεγχο του ύψους του ιστορικού κόστους από την άποψη της αποδοτικότητάς του;
3)      Σε περίπτωση κατά την οποία το εφετείο, βάσει των απαντήσεων που θα δοθούν στα ανωτέρω προδικαστικά ερωτήματα, καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η VREG παρέβη μία ή περισσότερες από τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις διατάξεις που μνημονεύονται στα εν λόγω ερωτήματα, θα μπορούσε να διατηρήσει προσωρινά σε ισχύ τα αποτελέσματα της παραβάσεως αυτής προκειμένου να αποφευχθεί η ανασφάλεια δικαίου;»
24.      Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν ενώπιον του Δικαστηρίου οι προσφεύγοντες ΔΣΔ, η VREG, η Βελγική και η Φινλανδική Κυβέρνηση καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι ίδιοι μετέχοντες στη διαδικασία ανέπτυξαν επίσης προφορικώς τις παρατηρήσεις τους κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση η οποία διεξήχθη στις 11 Φεβρουαρίου 2025.
IV.    Ανάλυση
Α.      Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
1.      Επί του παραδεκτού
25.      Ως προκαταρκτικό ζήτημα, μολονότι οι μετέχοντες στη διαδικασία δεν προέβαλαν ένσταση απαραδέκτου, θεωρώ ότι είναι απαραίτητο να εξεταστεί το παραδεκτό του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος.
26.      Στο σημείο αυτό υπενθυμίζω
ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, το εθνικό δικαστήριο, το οποίο έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη της δικαστικής αποφάσεως που πρόκειται να εκδοθεί, είναι αποκλειστικώς αρμόδιο να εκτιμήσει, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της υποθέσεως, τόσο το αν η προδικαστική απόφαση είναι αναγκαία για την έκδοση της δικής του αποφάσεως όσο και το αν τα ερωτήματα τα οποία υποβάλλει στο Δικαστήριο είναι λυσιτελή. Συνεπώς, εφόσον τα υποβληθέντα ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία του ενωσιακού δικαίου, το Δικαστήριο υποχρεούται κατ’ αρχήν να αποφανθεί (9). Εναπόκειται πάντως στο Δικαστήριο να εξετάσει τις συνθήκες υπό τις οποίες του υποβάλλονται τα ερωτήματα από το εθνικό δικαστήριο, προκειμένου να ελέγξει αν είναι αρμόδιο να απαντήσει και αν η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι παραδεκτή. Το Δικαστήριο ενδέχεται, μεταξύ άλλων, να κληθεί να εξετάσει εάν οι διατάξεις του ενωσιακού δικαίου τις οποίες αφορούν τα προδικαστικά ερωτήματα είναι πράγματι πιθανόν να εφαρμοστούν από το αιτούν δικαστήριο προς επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης. Σε αντίθετη περίπτωση, οι διατάξεις αυτές δεν ασκούν επιρροή για την επίλυση της διαφοράς και η ζητούμενη προδικαστική απόφαση δεν είναι αναγκαία στο αιτούν δικαστήριο για να εκδώσει τη δική του απόφαση, οπότε τα υποβληθέντα ερωτήματα πρέπει να κριθούν απαράδεκτα (10).
27.      Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι, στο πλαίσιο της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί το αιτούν δικαστήριο, η VREG αμφισβητεί κατά πόσον είναι νόμιμο, υπό το πρίσμα του άρθρου 18,
παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού 2019/943, το άρθρο 4.1.32, παράγραφος 1, σημείο 10, του διατάγματος για την ενέργεια, διάταξη που επιτρέπει να συνυπολογίζεται, στα τιμολόγια δικτύου, το κόστος το οποίο συνδέεται με την εκπλήρωση των ΥΔΥ που επιβάλλονται στους ΔΣΔ από το οικείο κράτος μέλος, εφόσον το κόστος αυτό δεν χρηματοδοτείται από φόρους, τέλη, επιδοτήσεις, εισφορές ή επιβαρύνσεις.
28.      Διαπιστώνεται ότι το διάταγμα για την ενέργεια χρησίμευσε ως βάση για τη θεσμοθέτηση ενός καθεστώτος προώθησης της παραγόμενης από ανανεώσιμες πηγές ηλεκτρικής ενέργειας, το οποίο κοινοποιήθηκε από τις αρμόδιες βελγικές αρχές στην Επιτροπή και αποτέλεσε αντικείμενο της αποφάσεως C(2018) 1003 final, της 16ης Φεβρουαρίου 2016, σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA.46013 (2017/N) – Βέλγιο, Πιστοποιητικά για την ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές και πιστοποιητικά για τη συμπαραγωγή υψηλής απόδοσης στη Φλάνδρα (στο εξής: εγκριτική απόφαση της Επιτροπής) (11). Με την ως άνω απόφαση, η Επιτροπή αποφάσισε να μην προβάλει αντιρρήσεις επί του καθεστώτος αυτού, εκτιμώντας ότι είναι συμβατό με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ (12).
29.      Υπενθυμίζω ότι, κατά πάγια νομολογία, στο σύστημα ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων το οποίο θεσπίζει η Συνθήκη ΛΕΕ, τα εθνικά δικαστήρια και η Επιτροπή επιτελούν συμπληρωματικούς αλλά διακριτούς ρόλους (13). Ειδικότερα, τα εθνικά δικαστήρια μεριμνούν ώστε, μέχρι την έκδοση της τελικής αποφάσεως της Επιτροπής, τα δικαιώματα των υποκειμένων δικαίου
να προστατεύονται έναντι ενδεχόμενης παραβίασης από τις κρατικές αρχές της απαγόρευσης του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ. Προς τον σκοπό αυτόν, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να επιλαμβάνονται διαφορών στο πλαίσιο των οποίων καλούνται να ερμηνεύσουν και να εφαρμόσουν την έννοια της «κρατικής ενίσχυσης» κατ’ άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, προκειμένου
να κρίνουν αν ένα κρατικό μέτρο που ελήφθη χωρίς να τηρηθεί η διαδικασία προηγούμενου ελέγχου την οποία προβλέπει το άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ έπρεπε να έχει υποβληθεί στη διαδικασία αυτή ή όχι. Αντιθέτως, τα εθνικά δικαστήρια δεν είναι αρμόδια να αποφαίνονται επί της συμβατότητας μέτρων ενίσχυσης ή καθεστώτος κρατικών ενισχύσεων με την εσωτερική αγορά. Και τούτο διότι, επίσης κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η εκτίμηση αυτή εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Επιτροπής, η οποία υπόκειται στον έλεγχο των δικαιοδοτικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (14).
30.      Επιπλέον, πάντοτε κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η διαδικασία του άρθρου 108 ΣΛΕΕ
δεν πρέπει ποτέ να καταλήγει σε αποτέλεσμα αντίθετο προς τις ειδικές διατάξεις της Συνθήκης ΛΕΕ. Επομένως, ενίσχυση η οποία είτε καθ’ εαυτήν είτε λόγω ορισμένων εκ των όρων εφαρμογής της αντιβαίνει σε διατάξεις ή σε γενικές αρχές του ενωσιακού δικαίου δεν είναι δυνατόν να κηρυχθεί συμβατή με την εσωτερική αγορά. Πράγματι, όταν οι όροι εφαρμογής μιας ενίσχυσης ή ενός καθεστώτος ενισχύσεων συνδέονται τόσο άρρηκτα με το αντικείμενο της ενίσχυσης ή του καθεστώτος ενισχύσεων ή με τη λειτουργία τους, ώστε να μην είναι δυνατόν να εξεταστούν μεμονωμένα, το αποτέλεσμά τους όσον αφορά το αν η ενίσχυση ή το καθεστώς ενισχύσεων συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά πρέπει κατ’ ανάγκην να εκτιμάται μέσω της διαδικασίας του άρθρου 108 ΣΛΕΕ (15). Συνεπώς, στις περιπτώσεις αυτές, η εκτίμηση των όρων εφαρμογής της ενίσχυσης δεν εμπίπτει στην αρμοδιότητα των εθνικών δικαστηρίων (16).
31.      Ως εκ τούτου, στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης, πρέπει να ελεγχθεί εάν το αιτούν δικαστήριο μπορεί να εξετάσει υπό το πρίσμα του άρθρου 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού 2019/943 το ζήτημα
της δυνατότητας συμπερίληψης, στα τιμολόγια δικτύου, του κόστους που συνδέεται με την εκπλήρωση των ΥΔΥ τις οποίες επιβάλλει στους προσφεύγοντες ΔΣΔ το βελγικό κράτος, παρότι το διάταγμα αυτό έχει ήδη αποτελέσει αντικείμενο εγκριτικής αποφάσεως της Επιτροπής με την οποία διαπιστώθηκε ότι είναι συμβατό με την εσωτερική αγορά.
32.      Στο πλαίσιο αυτό, υπενθυμίζω ότι, με την απόφαση Tiberis Holding, το Δικαστήριο έκρινε απαράδεκτη την αίτηση του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας, Ιταλία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως,
με την αιτιολογία, κατ’ ουσίαν, ότι η ερμηνεία του άρθρου 3 της οδηγίας 2009/28/ΕΚ (17) και του άρθρου 4 της οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001 (18), την οποία ζητούσε το αιτούν δικαστήριο στην υπόθεση εκείνη, δεν ήταν λυσιτελής για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης, δεδομένου ότι αντέβαινε στο ενωσιακό δίκαιο το να εξετάσει το αιτούν δικαστήριο αν ο επίμαχος στην υπόθεση εκείνη μηχανισμός αρνητικού κινήτρου ήταν συμβατός με τις προαναφερθείσες διατάξεις, διότι επρόκειτο για μηχανισμό που συνδεόταν άρρηκτα με τη λειτουργία του καθεστώτος κρατικών ενισχύσεων το οποίο η Επιτροπή είχε κηρύξει συμβατό προς την εσωτερική αγορά με την απόφαση C(2016) 2726 final, της 28ης Απριλίου 2016, σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA.43756 (2015/N) – Στήριξη της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται στην Ιταλία από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
33.      Ειδικότερα, αφενός, το Δικαστήριο έκρινε
ότι, αν επιτρεπόταν στο Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας) να αποφανθεί κατά πόσον ο μηχανισμός αρνητικού κινήτρου ήταν νόμιμος υπό το πρίσμα του άρθρου 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού 2019/943, τούτο θα ισοδυναμούσε με αναγνώριση στο εθνικό δικαστήριο της εξουσίας να υποκαταστήσει την εκτίμηση στην οποία προέβη η Επιτροπή με την απόφασή της και, συνακόλουθα, με σφετερισμό των αποκλειστικών αρμοδιοτήτων της όσον αφορά την εκτίμηση της συμβατότητας των κρατικών ενισχύσεων με την εσωτερική αγορά (19).
Αφετέρου, το Δικαστήριο έκρινε
ότι οποιαδήποτε τροποποίηση επερχόταν τυχόν στον μηχανισμό αρνητικού κινήτρου θα μπορούσε, λόγω ενδεχόμενης επακόλουθης αύξησης της έντασης της ενίσχυσης, να επηρεάσει την εκτίμηση της συμβατότητάς της με την εσωτερική αγορά και
θα συνιστούσε, συνεπώς, «νέα ενίσχυση», για την οποία, πρώτον,
θα ίσχυε υποχρέωση κοινοποίησης και, δεύτερον,
η Επιτροπή θα ήταν αποκλειστικώς αρμόδια να εξετάσει τη συμβατότητά της με την εσωτερική αγορά, υπό τον έλεγχο του ενωσιακού δικαστή (20).
Επομένως, από την ως άνω νομολογία προκύπτει με σαφήνεια σε ποιες περιπτώσεις εθνικό δικαστήριο που έχει επιληφθεί διαφοράς στο πλαίσιο της οποίας εγείρεται ζήτημα συμβατότητας εθνικής ρύθμισης με το ενωσιακό δίκαιο δύναται πράγματι να αποφανθεί, όταν η ρύθμιση αυτή αφορά μέτρο κρατικής ενίσχυσης του οποίου η συμβατότητα έχει προηγουμένως εξεταστεί από την Επιτροπή.
34.      Διευκρινίζω
ότι σκοπός του καθεστώτος ενίσχυσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, το οποίο θεσπίστηκε από τη Βελγική Κυβέρνηση και εγκρίθηκε από την Επιτροπή, είναι να ενθαρρύνει την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις μέσω της επιβολής υποχρέωσης αγοράς και ελάχιστης εγγυημένης τιμής. Πιο συγκεκριμένα, από την εγκριτική απόφαση της Επιτροπής προκύπτει ότι το καθεστώς αυτό στηρίζεται στη δημιουργία αγοράς πράσινων πιστοποιητικών, στην οποία μετέχουν διάφοροι παράγοντες της αγοράς ενέργειας και στο πλαίσιο της οποίας οι διαχειριστές δικτύων υποχρεούνται εκ του νόμου να αγοράζουν τα πιστοποιητικά σε μια ελάχιστη εγγυημένη τιμή όταν οι παραγωγοί δεν βρίσκουν αγοραστές στην αγορά (21). Μετά από εμπεριστατωμένη ανάλυση των σχετικών διατάξεων του διατάγματος για την ενέργεια και του συγκεκριμένου τρόπου με τον οποίο λειτουργεί ο μηχανισμός στήριξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, περιλαμβανομένου του ρόλου που ανατίθεται στους διαχειριστές δικτύων στο πλαίσιο της επαναγοράς των πράσινων πιστοποιητικών, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το καθεστώς είναι συμβατό με τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων.
35.      Εξάλλου, από την εγκριτική απόφαση της Επιτροπής προκύπτει, μεταξύ άλλων, ότι η υποχρέωση επαναγοράς που επιβάλλεται στους ΔΣΔ με το διάταγμα για την ενέργεια έχει ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο της λειτουργίας του επίμαχου καθεστώτος ενισχύσεων και ελήφθη υπόψη κατά την εκτίμηση της συμβατότητας και της αναλογικότητας του κοινοποιηθέντος καθεστώτος. Και τούτο διότι, εφόσον στους ΔΣΔ της Φλάνδρας έχει ανατεθεί το καθήκον να ενεργούν ως «αγοραστές έσχατης καταφυγής» –υπό την έννοια ότι υποχρεούνται να αγοράζουν οποιαδήποτε ποσότητα πιστοποιητικών τους προσφέρουν οι παράγοντες της αγοράς σε μια ελάχιστη τιμή καθοριζόμενη από την επίμαχη εθνική νομοθεσία (22)–, η παρέμβασή τους στην αγορά αποτελεί κεντρικό στοιχείο του καθεστώτος ενισχύσεων το οποίο αφορά η εγκριτική απόφαση της Επιτροπής (23).
36.      Μολονότι, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας του Δικαστηρίου που προεκτέθηκε στο ανωτέρω
σημείο 30 των προτάσεών μου, η ΥΔΥ επαναγοράς των πράσινων πιστοποιητικών την οποία επιβάλλει στους ΔΣΔ το οικείο κράτος μέλος μπορεί να συνιστά όρο εφαρμογής συνδεόμενο
άρρηκτα με τη λειτουργία του επίμαχου καθεστώτος ενισχύσεων, διαπιστώνεται ωστόσο ότι, στην υπό κρίση υπόθεση, εκείνο που αμφισβητείται, υπό το πρίσμα του άρθρου 18, παράγραφος 1, του κανονισμού 2019/943 (24),
δεν είναι ο θεσπιζόμενος με το διάταγμα για την ενέργεια μηχανισμός ο οποίος προβλέπει την υποχρέωση των ΔΣΔ να αγοράζουν τα πράσινα πιστοποιητικά, αλλά η δυνατότητα συμπερίληψης, στα τιμολόγια δικτύου, του κόστους που σχετίζεται με την εκπλήρωση των ΥΔΥ τις οποίες επιβάλλει στους ΔΣΔ το διάταγμα για την ενέργεια καθώς και ο τρόπος ενσωμάτωσης του κόστους αυτού (25).
Σημειωτέον ότι η τελευταία παράμετρος δεν συνιστά, κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου, όρο εφαρμογής συνδεόμενο άρρηκτα με τη λειτουργία του επίμαχου καθεστώτος ενισχύσεων στον οποίο βασίστηκε η Επιτροπή για να κρίνει αν αυτό είναι σύμφωνο και συμβατό με τις διατάξεις περί κρατικών ενισχύσεων.
37.      Πράγματι, ο τρόπος με τον οποίο το σχετικό με τις ΥΔΥ κόστος συμπεριλαμβανόταν στα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας δεν εξετάστηκε στην εγκριτική απόφαση της Επιτροπής. Ακόμη και αν υποτεθεί ότι το κοινοποιηθέν στην Επιτροπή καθεστώς ενισχύσεων περιείχε στοιχεία σχετικά με τη συμπερίληψη του κόστους αυτού, όπερ δεν προκύπτει πάντως από την ίδια την εγκριτική απόφαση, η Επιτροπή δεν θα ήταν, εν πάση περιπτώσει, σε θέση να διαπιστώσει ασυμβατότητα του διατάγματος για την ενέργεια προς την προβλεπόμενη πλέον στο άρθρο 18 του κανονισμού 2019/943 απαγόρευση να περιλαμβάνονται στα τέλη δικτύου «μη συναφείς δαπάνες που υποστηρίζουν μη συναφείς πολιτικούς στόχους» (26).
38.      Επισημαίνω, συμπληρωματικά, ότι οι παραδοχές της αποφάσεως
Tiberis Holding θα μπορούσαν να έχουν εν προκειμένω εφαρμογή μόνον εάν το αιτούν δικαστήριο διαπίστωνε ότι ενδεχόμενη ασυμβατότητα του διατάγματος για την ενέργεια προς το άρθρο 18, παράγραφος 1, του κανονισμού 2019/943 θα μπορούσε να επηρεάσει την ένταση ή τον τρόπο χορήγησης της εγκεκριμένης από την Επιτροπή ενίσχυσης, διότι θα συνεπαγόταν τροποποίηση του ύψους της ή των προϋποθέσεων βάσει των οποίων διενεργήθηκε η ανάλυση της συμβατότητάς της με την εσωτερική αγορά και χορηγήθηκε η έγκρισή της, ή εάν κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η ενδεχόμενη αυτή ασυμβατότητα θα μπορούσε να επηρεάσει την εκτίμηση περί της συμβατότητας του επίμαχου καθεστώτος ενισχύσεων με την εσωτερική αγορά, οπότε θα μπορούσε να γίνει δεκτό ότι πρόκειται για «νέα ενίσχυση», με τις εντεύθεν απορρέουσες συνέπειες τόσο για το ζήτημα της αρμοδιότητας του εθνικού δικαστηρίου όσο και για το ζήτημα του απαραδέκτου του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος (27). Ωστόσο, κανένα από τα στοιχεία της δικογραφίας που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο δεν συνηγορεί υπέρ ενός τέτοιου συμπεράσματος.
39.      Κατά συνέπεια, λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, εκτιμώ ότι οι λόγοι για τους οποίους κρίθηκε απαράδεκτη η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Tiberis Holding δεν συντρέχουν στην υπό κρίση υπόθεση και ότι, ως εκ τούτου, το πρώτο προδικαστικό ερώτημα είναι παραδεκτό.
2.      Επί της ουσίας
40.      Κατ’ αρχάς, παρατηρώ ότι το αιτούν δικαστήριο, στο πλαίσιο της ερμηνείας που ζητεί,
αναφέρεται αποκλειστικώς
στο άρθρο 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2019/943. Είμαι όμως της γνώμης, όπως και το σύνολο των μετεχόντων στη διαδικασία,
ότι προκειμένου να δοθεί χρήσιμη απάντηση στο αιτούν δικαστήριο πρέπει να ληφθούν υπόψη τόσο το άρθρο 9 της οδηγίας 2019/944, το οποίο θεσπίζει το εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο για τις ΥΔΥ στον τομέα της ενέργειας, όσο και τα άρθρα της 57 και 59, τα οποία διέπουν, αντιστοίχως, τον διορισμό και την ανεξαρτησία των εθνικών ρυθμιστικών αρχών καθώς και το εύρος των καθηκόντων και των αρμοδιοτήτων τους.
41.      Κατόπιν της διευκρίνισης αυτής, καθίσταται σαφές ότι το Δικαστήριο καλείται να ερμηνεύσει το άρθρο 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2019/943 και να εξετάσει την αλληλεπίδρασή του με τις προαναφερθείσες διατάξεις της οδηγίας 2019/944, προκειμένου να εκτιμήσει εάν το κόστος το οποίο συνδέεται με την εκπλήρωση των ΥΔΥ εμπίπτει στην έννοια των «τελών πρόσβασης στο δίκτυο», καθώς και να διαπιστώσει εάν ο καθορισμός των τελών αυτών εμπίπτει πράγματι στα καθήκοντα που ανατίθενται στις εθνικές ρυθμιστικές αρχές και να κρίνει, ενδεχομένως, σε ποιον βαθμό αυτό μπορεί να θίγει την αυτονομία λήψης αποφάσεων και την ανεξαρτησία τους.
α)      Επί της συμπερίληψης των ΥΔΥ στα τέλη πρόσβασης στο δίκτυο
42.      Το πρώτο ζήτημα το οποίο εγείρει το αιτούν δικαστήριο αφορά το κατά πόσον το διάταγμα για την ενέργεια συμβιβάζεται με το άρθρο 18,
παράγραφος 1, του κανονισμού 2019/943, στο μέτρο που προβλέπει ότι το κόστος των ΥΔΥ για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορεί να μετακυλίεται στα τιμολόγια δικτύου, μολονότι, αφενός,
οι ΥΔΥ αυτές ουδεμία σχέση έχουν με τη διαχείριση του δικτύου διανομής και, αφετέρου, η εν λόγω ενωσιακή διάταξη απαγορεύει να περιλαμβάνονται στα τέλη πρόσβασης στο δίκτυο «μη συναφείς δαπάνες που υποστηρίζουν μη συναφείς πολιτικούς στόχους».
43.      Υπενθυμίζω ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, για την ερμηνεία μιας διατάξεως του ενωσιακού δικαίου πρέπει να λαμβάνονται υπόψη το γράμμα της, το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος (28).
44.      Κατά πρώτον, όσον αφορά το γράμμα του άρθρου 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2019/943, η διάταξη αυτή ορίζει ότι τα τέλη τα οποία επιβάλλουν οι διαχειριστές δικτύου για την πρόσβαση στα δίκτυα, συμπεριλαμβανομένων των τελών σύνδεσης στα δίκτυα, των τελών χρήσης των δικτύων και, κατά περίπτωση, των τελών για συναφείς ενισχύσεις δικτύων, πρέπει να είναι διαφανή, να λαμβάνουν υπόψη την ανάγκη ασφάλειας και ευελιξίας των δικτύων, να αντανακλούν το πραγματικό κόστος που προκύπτει, εφόσον πρόκειται για δαπάνες οι οποίες αντιστοιχούν σε εκείνες ενός αποτελεσματικού και διαρθρωτικά συγκρίσιμου διαχειριστή δικτύου, και να εφαρμόζονται χωρίς διακρίσεις. Τα τέλη αυτά δεν πρέπει να περιλαμβάνουν μη συναφείς δαπάνες που υποστηρίζουν μη συναφείς πολιτικούς στόχους.
45.      Εκ πρώτης όψεως, από το γράμμα της ως άνω διατάξεως συνάγεται ότι
ο ενωσιακός νομοθέτης θέλησε μεν να οριοθετήσει τα τέλη πρόσβασης στο δίκτυο απαιτώντας να συνδέεται το σχετικό κόστος με την πραγματική λειτουργία του δικτύου και προσδιορίζοντας ότι τα τέλη αυτά δεν πρέπει να περιλαμβάνουν μη συναφείς δαπάνες που υποστηρίζουν μη συναφείς πολιτικούς στόχους, πλην όμως οι έννοιες «τέλη πρόσβασης στα δίκτυα», «μη συναφείς δαπάνες» και «μη συναφείς πολιτικοί στόχοι» δεν ορίζονται στον κανονισμό.
46.      Κατά δεύτερον, όσον αφορά το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2019/943, η διάταξη αυτή εντάσσεται στο κεφάλαιο IIΙ του κανονισμού, το οποίο αφορά την πρόσβαση στο δίκτυο και τις ενδεχόμενες περιπτώσεις συμφόρησης του δικτύου, και, πιο συγκεκριμένα, στο τμήμα II του εν λόγω κεφαλαίου, το οποίο φέρει τον τίτλο «Τέλη δικτύων και εισόδημα συμφόρησης»
και περιλαμβάνει δύο άρθρα.
47.      Ως προς το ζήτημα αυτό, προκύπτει ότι, καίτοι οι παράγραφοι 2 έως 8 του άρθρου 18 παρέχουν περισσότερες διευκρινίσεις αναφορικά με τη μεθοδολογία που πρέπει να ακολουθείται για τον καθορισμό των τελών πρόσβασης στο δίκτυο καθώς και, γενικότερα, κατευθυντήριες γραμμές σχετικές με την τιμολόγηση της μεταφοράς και της διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, τα στοιχεία
αυτά δεν αρκούν, παρά ταύτα, προκειμένου να δοθεί σαφής απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα.
48.      Υπό τις συνθήκες αυτές, για μια πλήρη εξέταση του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2019/943, πρέπει να ληφθούν υπόψη και ορισμένες διατάξεις της οδηγίας 2019/944.
49.      Επισημαίνω,
ως προς
τη μεθοδολογία τιμολόγησης, ότι, κατά το σημείο 3 του παραρτήματος I της οδηγίας αυτής, το οποίο προσδιορίζει τις ελάχιστες απαιτήσεις τιμολόγησης και παροχής πληροφοριών σχετικών με την τιμολόγηση, η τιμή η οποία χρεώνεται στον τελικό πελάτη είναι το άθροισμα τριών βασικών συνιστωσών, ήτοι, πρώτον, της συνιστώσας «ενέργεια και προμήθεια», δεύτερον, της συνιστώσας «δίκτυο» (μεταφορά και διανομή) και, τρίτον, της συνιστώσας «φόροι, τέλη, εισφορές και χρεώσεις». Επιπλέον, όπως υπενθυμίζεται στο ίδιο
σημείο 3, ο ισχύων ορισμός των συνιστωσών αυτών περιλαμβάνεται στο παράρτημα II του κανονισμού (ΕΕ) 2016/1952 (29), το οποίο προβλέπει ρητώς ότι η τρίτη συνιστώσα («φόροι, τέλη, εισφορές και χρεώσεις») μπορεί να περιλαμβάνει και τέλη που σχετίζονται με την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
50.      Όσον αφορά ειδικότερα τις ΥΔΥ, το άρθρο 9, παράγραφος 2, της οδηγίας 2019/944 προβλέπει ότι τα κράτη μέλη έχουν δικαίωμα να επιβάλλουν στις επιχειρήσεις ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου
τέτοιες υποχρεώσεις σχετικές, μεταξύ άλλων, με την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές (30). Το άρθρο 9, παράγραφος 3, της οδηγίας 2019/944
ορίζει εξάλλου ότι, όταν παρέχονται οικονομική αντιστάθμιση ή άλλες μορφές αντιστάθμισης ή παραχωρούνται αποκλειστικά δικαιώματα από κράτος μέλος για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που προβλέπονται στην παράγραφο 2 του άρθρου αυτού, τούτο γίνεται χωρίς διακρίσεις και με διαφάνεια.
51.      Επομένως, από τη συνδυαστική ανάγνωση του άρθρου 18 του κανονισμού 2019/943 και των προαναφερθεισών διατάξεων της οδηγίας 2019/944 προκύπτει ότι, καίτοι οι έννοιες «τέλη πρόσβασης στο δίκτυο», «τιμολόγια» και «μεθοδολογίες τιμολόγησης» δεν ορίζονται στον κανονισμό 2019/943, ούτε χρησιμοποιούνται πάντοτε με συνέπεια (31), τα «τιμολόγια» ή «τέλη» δικτύου στα οποία
αναφέρεται το άρθρο 18, παράγραφος 1, του κανονισμού 2019/943 αποτελούν μία μόνον από τις τρεις βασικές συνιστώσες της συνολικής χρέωσης.
52.      Επιπλέον, το άρθρο 9 της οδηγίας 2019/944 παρέχει σημαντικό περιθώριο εκτιμήσεως στα κράτη μέλη για τον καθορισμό τόσο του είδους των ΥΔΥ τις οποίες επιθυμούν να επιβάλλουν στους ΔΣΔ όσο και του τρόπου χρηματοδότησης των εν λόγω ΥΔΥ (32).
Συνεπώς, η οδηγία αυτή δεν αποκλείει, κατ’ αρχήν, εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει τη δυνατότητα των ΔΣΔ να μετακυλίουν στους τελικούς πελάτες το κόστος που συνδέεται με την εκπλήρωση των ΥΔΥ τις οποίες τους επιβάλλει το οικείο κράτος μέλος, μεταξύ άλλων υπό τη μορφή τελών, υπό την προϋπόθεση ότι οι παράμετροι και οι λεπτομέρειες του τρόπου εφαρμογής της χρηματοδότησης αυτής πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 9, παράγραφος 3, της οδηγίας 2019/944.
53.      Τέλος, κατά τρίτον, όσον αφορά τους σκοπούς που επιδιώκονται με τον κανονισμό 2019/943, από το άρθρο του 1 προκύπτει ότι σκοπός του κανονισμού είναι, μεταξύ άλλων, να τεθούν τα θεμέλια
για την αποτελεσματική επίτευξη των στόχων της Ενεργειακής Ένωσης και του στόχου της κλιματικής ουδετερότητας της Ένωσης. Ειδικότερα, ο κανονισμός επιδιώκει, αφενός, να εξασφαλίσει ότι οι ενδείξεις από πλευράς της αγοράς θα ενθαρρύνουν την αύξηση της αποδοτικότητας, την άνοδο του μεριδίου των πηγών ανανεώσιμης ενέργειας, την ασφάλεια του εφοδιασμού, την ευελιξία, την αειφορία, την απανθρακοποίηση και την καινοτομία.
54.      Λαμβανομένων υπόψη των όσων εκτέθηκαν στα προηγούμενα σημεία των προτάσεών μου, εκτιμώ ότι επιβάλλονται τα εξής συμπεράσματα.
55.      Πρώτον, παρατηρώ ότι, όπως επισημάνθηκε στα ανωτέρω
σημεία 44 και 45 των προτάσεών μου, το άρθρο 18, παράγραφος 1, του κανονισμού 2019/943 έχει εφαρμογή μόνον επί των «τελών» που συνδέονται με τη χρήση, τη σύνδεση και την ενίσχυση του δικτύου. Επομένως, η διάταξη αυτή καλύπτει μόνον το πραγματικό κόστος του διαχειριστή δικτύου το οποίο συνδέεται στενά με τη διαχείριση του δικτύου διανομής, ενώ αντιθέτως δεν διέπει άλλες τιμολογιακές συνιστώσες οι οποίες ουδεμία σχέση έχουν με την πραγματική χρήση του δικτύου. Συνεπώς, a priori, το κόστος το οποίο χρεώνει ο διαχειριστής δικτύου και σχετίζεται με τις ΥΔΥ που έχουν ως αντικείμενο τη στήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δεν περιλαμβάνεται στα «τέλη» στα οποία αναφέρεται η ως άνω διάταξη και, συνακόλουθα, δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της (33).
56.      Εξάλλου, από το άρθρο 18, παράγραφος 1, του κανονισμού 2019/943 προκύπτει ότι τα κράτη μέλη δεν επιτρέπεται να ενσωματώνουν στα προβλεπόμενα από τη διάταξη αυτή τέλη πρόσβασης στο δίκτυο τυχόν δαπάνες που δεν συνδέονται στενά με τη διαχείριση του δικτύου και επιδιώκουν «μη συναφείς στόχους». Ο συγκεκριμένος περιορισμός απηχεί τη βούληση του ενωσιακού νομοθέτη, αφενός, να αποτρέψει την καταστρατήγηση του σκοπού
των εν λόγω τελών και τη χρήση τους ως επικουρικού μηχανισμού χρηματοδότησης δημόσιων πολιτικών που δεν έχουν εμφανή σχέση με το δίκτυο διανομής και μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και, αφετέρου, να διασφαλίσει τη διαφάνεια της τιμολόγησης, η οποία συνιστά ουσιώδες στοιχείο
για την εύρυθμη λειτουργία των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας σε ενωσιακό επίπεδο (34).
57.      Δεύτερον, επισημαίνω ότι ο ενωσιακός νομοθέτης έχει θεσπίσει ορισμένους κανόνες που διέπουν την τιμολόγηση, τόσο για τον διαχειριστή δικτύου όσο και για τον τελικό καταναλωτή, και απαιτούν τα τέλη τα οποία σχετίζονται με το δίκτυο και με τις ΥΔΥ που έχουν αντικείμενο τη στήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας να αναγράφονται με διαφάνεια ως διακριτά από τα τιμολόγια δικτύου και να μη συμπεριλαμβάνονται στα τιμολόγια αυτά.
58.      Η ιδιαιτερότητα της υπό κρίση υποθέσεως έγκειται στο γεγονός ότι το κόστος των ΥΔΥ φαίνεται να συμπεριλαμβανόταν όχι στην κατηγορία των «φόρων, τελών και χρεώσεων» (η οποία αντιστοιχεί στην τρίτη συνιστώσα τιμολόγησης κατά το σημείο 3 του παραρτήματος I της οδηγίας 2019/944) (35),
πράγμα που, κατά την άποψη όλων των μετεχόντων στη διαδικασία, αν συνέβαινε δεν θα ετίθετο ζήτημα παραβίασης του ενωσιακού
δικαίου (36), αλλά στην κατηγορία των «τελών δικτύου» (η οποία αντιστοιχεί στη δεύτερη συνιστώσα τιμολόγησης κατά το σημείο 3 του παραρτήματος I της οδηγίας αυτής) (37),
όπου πρέπει, κατ’ αρχήν, να περιλαμβάνεται μόνον το κόστος που συνδέεται με το δίκτυο.
59.      Μολονότι η κατάσταση αυτή μπορεί, εκ πρώτης όψεως, να εγείρει αμφιβολίες σχετικά με τη συμβατότητα της επίμαχης στην κύρια δίκη εθνικής ρυθμίσεως προς το άρθρο 18, παράγραφος 1, του κανονισμού 2019/943, πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να αποσαφηνιστεί επιπλέον με ποιον τρόπο τα τέλη που συνδέονται με τις ΥΔΥ ενσωματώνονται στα τιμολόγια δικτύου και, ειδικότερα, εάν τα τέλη αυτά επηρεάζουν πράγματι τον καθορισμό των εν λόγω τιμολογιακών χρεώσεων από την VREG (38).
Και τούτο διότι, αν απλώς από τον τυπικό χαρακτηρισμό του κόστους αυτού αντλούνταν το συμπέρασμα ότι συντρέχει ασυμβίβαστο προς την ως άνω διάταξη, για τον λόγο και μόνον ότι το σχετικό κόστος έχει συμπεριληφθεί σε άλλη κατηγορία από εκείνη που έπρεπε,
καίτοι έχει αναγραφεί με τρόπο ώστε να διακρίνεται σαφώς, μια τέτοια προσέγγιση θα ήταν, κατά τη γνώμη μου, υπερβολικά τυπολατρική και θα αντέβαινε στην αποτελεσματική εφαρμογή τόσο του κανονισμού 2019/943 όσο και της οδηγίας 2019/944 (39).
60.      Συνεπώς, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξετάσει όχι μόνον τον τυπικό χαρακτηρισμό της επίμαχης χρέωσης, τον σκοπό της
και τη σχέση της με τη δραστηριότητα του δικτύου, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο το ίδιο αυτό κόστος ενσωματώνεται στην τιμολογιακή διάρθρωση. Συγκεκριμένα, εάν τα τέλη που συνδέονται με το δίκτυο δεν μπορούν να διαχωριστούν από άλλες δαπάνες οι οποίες επιδιώκουν σκοπούς άσχετους με το δίκτυο, τούτο θα είναι, a priori, ασυμβίβαστο προς το άρθρο 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2019/943. Αντιθέτως, δεν θα ισχύει, κατά τη γνώμη μου, το ίδιο εάν το κόστος που δεν συνδέεται με το δίκτυο, όπως, για παράδειγμα, το κόστος το οποίο σχετίζεται
με τις ΥΔΥ, είναι σαφώς διαχωρισμένο και διακρίνεται εμφανώς από τα τέλη ή τα τιμολόγια δικτύου (40).
Πάντως, και υπό την επιφύλαξη των όσων οφείλει να ελέγξει συναφώς το αιτούν δικαστήριο, δεν αποκλείεται
στην
περίπτωση της υποθέσεως της κύριας δίκης να συντρέχει το δεύτερο από τα ανωτέρω ενδεχόμενα (41).
β)      Επί των συνεπειών της ενσωμάτωσης των ΥΔΥ στα τιμολόγια δικτύου, από πλευράς των αρμοδιοτήτων και του ρόλου που ανατίθενται στην εθνική ρυθμιστική αρχή
61.      Το δεύτερο ζήτημα το οποίο εγείρει το αιτούν δικαστήριο αφορά το κατά πόσον η
ενσωμάτωση του σχετικού με τις ΥΔΥ κόστους στα τέλη πρόσβασης στο δίκτυο, όπως προβλέπεται από την επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση, μπορεί να θίγει την ανεξαρτησία ή την αυτονομία λήψης αποφάσεων που απαιτείται, βάσει του άρθρου 57, παράγραφοι 4 και 5, και του άρθρου 59, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2019/944, να διαθέτει η εθνική ρυθμιστική αρχή κατά τον καθορισμό των τιμολογίων δικτύου (42).
62.      Κατ’ αρχάς υπενθυμίζω ότι το άρθρο 57, παράγραφος 4, της οδηγίας 2019/944 προβλέπει, κατ’ ουσίαν, ότι τα κράτη μέλη εγγυώνται την ανεξαρτησία της εθνικής ρυθμιστικής αρχής και μεριμνούν ώστε, κατά την άσκηση των ρυθμιστικών καθηκόντων που της ανατίθενται από τη συγκεκριμένη οδηγία και τη συναφή νομοθεσία, η εν λόγω αρχή να είναι νομικά διακριτή και λειτουργικά ανεξάρτητη από κάθε άλλη δημόσια ή ιδιωτική οντότητα και να διασφαλίζει ότι το προσωπικό της καθώς και όλα τα πρόσωπα που είναι επιφορτισμένα με τη διοίκησή της ενεργούν ανεξάρτητα από οποιοδήποτε εμπορικό συμφέρον και δεν ζητούν ούτε λαμβάνουν απευθείας οδηγίες από οποιαδήποτε κυβέρνηση ή άλλη δημόσια ή ιδιωτική οντότητα κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους (43). Εντούτοις, κατά το άρθρο 57, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, σημείο ii, της οδηγίας 2019/944, η ως άνω απαίτηση τελεί υπό την επιφύλαξη της στενής συνεργασίας που μπορεί να υπάρχει, εφόσον παρίσταται ανάγκη, με τις άλλες ενδιαφερόμενες εθνικές αρχές,
όπως επίσης και υπό την επιφύλαξη τυχόν γενικών κατευθυντήριων οδηγιών της κυβέρνησης άσχετων με τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες της ρυθμιστικής αρχής που προβλέπονται στο άρθρο 59 της ίδιας οδηγίας και περιλαμβάνουν, σύμφωνα με την παράγραφο 1, στοιχείο αʹ, του
προαναφερθέντος άρθρου, τον καθορισμό ή την έγκριση των τιμολογίων μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας και των μεθοδολογιών υπολογισμού τους (44).
63.      Επομένως, για να εξασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, είναι αναγκαίο, αφενός, οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές να έχουν τη δυνατότητα να λαμβάνουν αποφάσεις σε κάθε συναφές ρυθμιστικό θέμα και να είναι πλήρως ανεξάρτητες από οποιοδήποτε άλλο δημόσιο ή ιδιωτικό συμφέρον και, αφετέρου, η οδηγία 2019/44 να μη στερεί από τα κράτη μέλη τη δυνατότητα να χαράσσουν και να ορίζουν την εθνική ενεργειακή πολιτική τους καθώς και να καθορίζουν το πλαίσιο δράσης των εθνικών ρυθμιστικών αρχών. Συνεπώς, τα κράτη μέλη παραμένουν ελεύθερα να θεσπίζουν τις δικές τους ρυθμίσεις αναφορικά με την εθνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, υπό την επιφύλαξη των καθηκόντων και των αρμοδιοτήτων που αναθέτει στις ρυθμιστικές αρχές η οδηγία αυτή (45).
64.      Διαπιστώνεται δε ότι, ναι μεν δεν αμφισβητείται ότι ο καθορισμός των τιμολογίων διανομής και η κατάρτιση της εφαρμοστέας μεθοδολογίας τιμολόγησης για τα τέλη σύνδεσης εμπίπτουν, βάσει του άρθρου 59, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2019/944, στην αποκλειστική αρμοδιότητα των εθνικών ρυθμιστικών αρχών, οι οποίες διαθέτουν σημαντικό περιθώριο εκτιμήσεως στον οικείο τομέα, πλην όμως η αρμοδιότητα αυτή δεν εκτείνεται αυτομάτως και σε άλλες πτυχές της ενεργειακής πολιτικής οι οποίες, εφόσον δεν συνδέονται με τα καθήκοντα που τους ανατίθενται
από την εν λόγω διάταξη, εκφεύγουν της αρμοδιότητάς τους
και καθορίζονται, κατ’ αρχήν, από τη νομοθετική ή την εκτελεστική εξουσία. Τούτο ισχύει, μεταξύ άλλων, όσον αφορά τόσο τον καθορισμό του κόστους των ΥΔΥ που έχουν ως αντικείμενο τη στήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας όσο και τον τρόπο ανάκτησης του κόστους αυτού.  Συγκεκριμένα, ο τρόπος με τον οποίο προτίθεται ένα κράτος μέλος να στηρίξει την αγορά ανανεώσιμων πηγών ενέργειας εντός της επικράτειάς του, είτε πρόκειται για άμεσες επιδοτήσεις, είτε για φορολογικούς μηχανισμούς, είτε, όπως στην προκειμένη περίπτωση, για μέτρο οιονεί φορολογικού χαρακτήρα συνιστάμενο στη μετακύλιση του κόστους στους τελικούς καταναλωτές, αποτελεί αμιγώς επιλογή ενεργειακής πολιτικής, η οποία εκφεύγει της αρμοδιότητας των εθνικών ρυθμιστικών αρχών (46).
65.      Με άλλα λόγια, ενώ ο καθορισμός των «τελών» δικτύου στα οποία αναφέρεται το
άρθρο 18, παράγραφος 1, του κανονισμού 2019/943 εμπίπτει σαφώς στην αρμοδιότητα των εθνικών ρυθμιστικών αρχών δυνάμει του άρθρου 59, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2019/944, τούτο δεν ισχύει στην περίπτωση «φόρων ή άλλων τελών» που δεν σχετίζονται με την πρόσβαση ή τη χρήση του δικτύου και, ως εκ τούτου, κατ’ αρχήν, δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 18, παράγραφος 1, του κανονισμού 2019/943 (47).
66.      Το ως άνω συμπέρασμα δεν σημαίνει ωστόσο
ότι δεν επιτρέπεται στα κράτη μέλη να αναθέτουν μια τέτοια αρμοδιότητα στις εθνικές ρυθμιστικές αρχές και να προβλέπουν, όπως εν προκειμένω (48),
ότι η ρύθμιση ορισμένων τιμολογιακών πτυχών που δεν εμπίπτουν κατ’ ανάγκην στα αρχικά καθήκοντα τα οποία ορίζονται στο άρθρο 59 της οδηγίας 2019/944 υπόκεινται στην εποπτεία, ή ακόμη και στον έλεγχο, της αρμόδιας εθνικής ρυθμιστικής αρχής (49). Πράγματι, καμία διάταξη του ενωσιακού δικαίου δεν φαίνεται να απαγορεύει στα κράτη μέλη να αναθέτουν στην αρμόδια εθνική αρχή την εξουσία να ρυθμίζει τις τιμολογιακές χρεώσεις που συνδέονται με τις ΥΔΥ.
67.      Το γεγονός για το οποίο έγινε λόγος στο σημείο 58 των παρουσών προτάσεων, ότι δηλαδή τα τέλη σχετικά με τις ΥΔΥ δεν συμπεριλαμβάνονται στην τρίτη τιμολογιακή συνιστώσα, αλλά στα τιμολόγια δικτύου, δεν είναι ικανό να θέσει εν αμφιβόλω την ανάλυση που προηγήθηκε,
ούτε αρκεί, καθ’ εαυτό, προκειμένου να οδηγήσει στη διαπίστωση ότι η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης εθνική ρύθμιση είναι ασύμβατη προς το άρθρο 57, παράγραφος 4, και το άρθρο 59, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2019/944. Πράγματι, υπό την επιφύλαξη ότι το αιτούν δικαστήριο θα επιβεβαιώσει ότι το κόστος που σχετίζεται με τις ΥΔΥ, καίτοι τυπικώς ενσωματώνεται στα τέλη δικτύου, στην πραγματικότητα είναι σαφώς διαχωρισμένο από αυτά και, επομένως, δεν επηρεάζει πραγματικά τη μέθοδο υπολογισμού και καθορισμού των τελών ή των τιμολογίων δικτύου, η περίπτωση αυτή δεν είναι δυνατόν να εξομοιωθεί με μια κατάσταση όπου η νομοθετική ή η εκτελεστική εξουσία θα είχε σκοπό να σφετεριστεί τις αρμοδιότητες της εθνικής ρυθμιστικής αρχής ή να θίξει την εξουσία της όσον αφορά τον καθορισμό ή την έγκριση των μεθοδολογιών τιμολόγησης.
68.      Υπογραμμίζω, τέλος, ότι, αν γίνει δεκτό ότι το σχετικό με την εκπλήρωση των ΥΔΥ κόστος, το οποίο προορίζεται να μετακυλιστεί στους τελικούς πελάτες, εμπίπτει στα καθήκοντα των εθνικών ρυθμιστικών αρχών, η νομολογία του Δικαστηρίου δέχεται ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και σε τομείς που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της εθνικής ρυθμιστικής αρχής, η άσκηση, από ένα κράτος μέλος, των αρμοδιοτήτων του όσον αφορά τον καθορισμό της ενεργειακής πολιτικής του μπορεί να έχει αντίκτυπο στο κόστος λειτουργίας του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας, χωρίς μια τέτοια παρέμβαση να είναι, καθ’ εαυτήν, ασυμβίβαστη προς το άρθρο 57, παράγραφοι 4 και 5, της οδηγίας 2019/944 (50).
69.      Παρατηρώ δε ότι, στο πλαίσιο διαφοράς που αφορούσε το ζήτημα εάν ήταν συμβατή με την οδηγία 2009/73 (51) εθνική ρύθμιση η οποία συνίστατο, κατ’ ουσίαν, σε κρατική παρέμβαση στην τιμή του φυσικού αερίου, το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 3, παράγραφοι 1 έως 3, της οδηγίας εκείνης (52), ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα των άρθρων 36 και 38 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχει την έννοια ότι επιτρέπει κανονιστική ρύθμιση κράτους μέλους η οποία προβλέπει ότι το κόστος που απορρέει από τις υποχρεώσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου οι οποίες επιβάλλονται στις επιχειρήσεις φυσικού αερίου για τη διασφάλιση του εφοδιασμού με φυσικό αέριο και της τακτικής παροχής του εντός του οικείου κράτους μέλους βαρύνει εξ ολοκλήρου τους πελάτες των επιχειρήσεων φυσικού αερίου, οι οποίοι ενδέχεται να είναι ιδιώτες, υπό την προϋπόθεση ότι η επίμαχη κανονιστική ρύθμιση επιδιώκει σκοπό γενικού οικονομικού συμφέροντος, ότι είναι σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας και ότι οι ΥΔΥ που αυτή προβλέπει είναι σαφώς καθορισμένες, διαφανείς και επαληθεύσιμες, δεν εισάγουν διακρίσεις και κατοχυρώνουν την ισότιμη πρόσβαση των ενωσιακών επιχειρήσεων φυσικού αερίου στους εθνικούς καταναλωτές (53).
70.      Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, προτείνω να δοθεί στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα η απάντηση ότι το άρθρο 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού 2019/943 καθώς και το άρθρο 57, παράγραφοι 4 και 5, και το άρθρο 59, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2019/944 έχουν την έννοια ότι επιτρέπουν να συμπεριλαμβάνεται στα τέλη πρόσβασης στο δίκτυο το κόστος το οποίο σχετίζεται με την εκπλήρωση των ΥΔΥ που επιβάλλονται στον διαχειριστή δικτύου από κράτος μέλος βάσει του άρθρου 9, παράγραφος 2, της οδηγίας 2019/944 και το οποίο δεν χρηματοδοτείται μέσω φόρων, τελών, επιδοτήσεων, εισφορών ή χρεώσεων, υπό την προϋπόθεση ότι το εν λόγω κόστος δεν ενσωματώνεται στη μεθοδολογία καθορισμού των ως άνω τελών και διακρίνεται σαφώς από αυτά.
Β.      Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
71.      Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, πρώτη περίοδος, του κανονισμού 2019/943 έχει την έννοια ότι δεν επιτρέπει σε εθνική ρυθμιστική αρχή να καθορίσει μεθοδολογία τιμολόγησης της διανομής ηλεκτρικής ενέργειας η οποία, όσον αφορά σημαντικό τμήμα του κόστους των ΔΣΔ που υπόκεινται σε ρύθμιση των εσόδων τους, χρησιμοποιεί μέθοδο βασιζόμενη στην εξέλιξη του ιστορικού κόστους (και, ως εκ τούτου, προσδιορίζει τα έσοδα με βάση το παρελθοντικό κόστος), ή αν η εφαρμογή τέτοιας μεθόδου πρέπει να στηρίζεται σε έλεγχο του ύψους του ιστορικού κόστους υπό το πρίσμα της αποδοτικότητας του.
72.      Κατ’ αρχάς, παρατηρώ ότι το αιτούν δικαστήριο, στο πλαίσιο της ερμηνείας που ζητεί, αναφέρεται αποκλειστικώς στο άρθρο 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2019/943, το οποίο επιβάλλει να αντανακλούν τα τέλη πρόσβασης στα δίκτυα το κόστος των ΔΣΔ εφόσον πρόκειται για δαπάνες που αντιστοιχούν σε εκείνες ενός αποτελεσματικού και διαρθρωτικά συγκρίσιμου ΔΣΔ. Ωστόσο, προκειμένου να δοθεί χρήσιμη απάντηση στο αιτούν δικαστήριο, εκτιμώ ότι το συγκεκριμένο ερώτημα πρέπει να αναδιατυπωθεί ώστε να αναφέρεται όχι στην παράγραφο 1 του άρθρου 18, αλλά στις παραγράφους 2 και 8 του ίδιου άρθρου.
73.      Στο σημείο αυτό υπενθυμίζω ότι το άρθρο 18 του κανονισμού 2019/943 απαριθμεί τις γενικές αρχές που έχουν εφαρμογή κατά τον καθορισμό και την έγκριση των τιμολογίων πρόσβασης στα δίκτυα, τα οποία πρέπει, μεταξύ άλλων, να αντανακλούν το κόστος, να προάγουν την ενοποίηση της αγοράς και να εγγυώνται την ασφάλεια του εφοδιασμού καθώς και να ενθαρρύνουν την αποδοτική χρήση του υφιστάμενου δικτύου μέσω κατάλληλων τιμολογιακών σημάτων προς τους χρήστες.
74.      Επισημαίνω, πρώτον, ότι το άρθρο 18 του κανονισμού 2019/943 δεν επιβάλλει, ως προς τη διανομή ηλεκτρικής ενέργειας, συγκεκριμένη μέθοδο τιμολόγησης την οποία να υποχρεούται να ακολουθήσει η εθνική ρυθμιστική αρχή. Επομένως, στην εθνική ρυθμιστική αρχή εναπόκειται να διαμορφώσει μια μέθοδο που να ανταποκρίνεται στο σύνολο των απαιτήσεων του άρθρου 18 του κανονισμού, περιλαμβανομένης της απαιτήσεως περί αποδοτικότητας του κόστους (54). Επιπλέον, λόγω του πολύπλοκου και τεχνικού χαρακτήρα της αποστολής της, η αρχή αυτή πρέπει να διαθέτει ευρύ περιθώριο εκτιμήσεως κατά τον προσδιορισμό της μεθόδου (55). Στο πλαίσιο αυτό, το περιθώριο εκτιμήσεως που διαθέτει η εθνική ρυθμιστική αρχή πρέπει να της παρέχει τη δυνατότητα να προσαρμόζει την επιλεγείσα μεθοδολογία καθώς και τις λεπτομέρειες υπολογισμού ανάλογα με τις παραμέτρους που η ίδια θεωρεί κρίσιμες ενόψει των σκοπών που επιδιώκουν τόσο το ενωσιακό δίκαιο όσο και η εφαρμοστέα εθνική ρύθμιση, λαμβανομένων υπόψη και των ιδιαίτερων συνθηκών που επικρατούν στην εθνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (56).
75.      Δεύτερον, διαπιστώνω ότι απλώς και μόνον το γεγονός ότι η μεθοδολογία που έχει επιλεγεί από την εθνική ρυθμιστική αρχή
στηρίζεται εν μέρει σε ιστορικά δεδομένα τα οποία χρησιμοποιούνται ως σημείο αναφοράς για την εκτίμηση του μελλοντικού κόστους ενός ΔΣΔ (57) δεν συνεπάγεται καθ’ εαυτό ότι η μεθοδολογία είναι ασυμβίβαστη προς το άρθρο 18 του ίδιου κανονισμού (58). Τούτο ισχύει ιδίως όταν η εν λόγω μεθοδολογία καθιστά δυνατή, όπως φαίνεται να συμβαίνει εν προκειμένω, τη συνεκτίμηση παραγόντων για την προσαρμογή του ιστορικού κόστους ή συμπληρωματικών κριτηρίων που λαμβάνουν υπόψη το ότι οι μελλοντικές εξελίξεις της αγοράς ενδέχεται να διαφέρουν από εκείνες που έχουν παρατηρηθεί στο παρελθόν.
76.      Τρίτον, όπως προκύπτει από το άρθρο 18, παράγραφοι 1, 2
και 8, του κανονισμού 2019/943, προκειμένου μια μεθοδολογία τιμολόγησης να είναι συμβατή με τη διάταξη αυτή, πρέπει να περιέχει στοιχεία που να παρέχουν στον διαχειριστή δικτύου κίνητρα για τη βραχυπρόθεσμη αλλά και τη μακροπρόθεσμη βελτίωση της αποδοτικότητας
του κόστους και των επενδύσεων. Επιπλέον, η εθνική ρυθμιστική αρχή, στο πλαίσιο της ευρείας εξουσίας εκτιμήσεως που διαθέτει, όπως υπενθυμίστηκε στο
σημείο 74 των προτάσεών μου, δύναται να διασφαλίζει με διάφορους τρόπους την οικονομική αποδοτικότητα των ΔΣΔ.
77.      Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η
μεθοδολογία τιμολόγησης την οποία έχει επιλέξει η VREG περιλαμβάνει συντελεστές προσαρμογής που έχουν ως σκοπό να διασφαλίσουν τη βελτίωση της γενικής αποδοτικότητας, συμπεριλαμβανομένης της ενεργειακής αποδοτικότητας του συστήματος, ενώ προβλέπει και μια μορφή ελέγχου του κόστους των προσφευγόντων ΔΣΔ το οποίο μετακυλίεται στα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας (59).
78.      Τέταρτον, σημειώνω ότι, μολονότι το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς τη συμβατότητα της μεθοδολογίας που εφαρμόζει η VREG προς την απαίτηση του άρθρου 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2019/943 ότι το κόστος το οποίο μπορεί να μετακυλιστεί πρέπει να αντιστοιχεί «στο κόστος αποτελεσματικού και διαρθρωτικά συγκρίσιμου διαχειριστή δικτύου», το ζήτημα αυτό παραμένει κατά βάση θεωρητικό, δεδομένου ότι το αιτούν δικαστήριο δεν έχει αποφανθεί επί της λεπτομερούς επιχειρηματολογίας που προέβαλαν τόσο οι προσφεύγοντες ΔΣΔ όσο και η VREG όσον αφορά τις διάφορες παραμέτρους και λεπτομέρειες εφαρμογής της μεθοδολογίας τιμολόγησης της VREG (60).
79.      Κρίνω επίσης σκόπιμο να υπογραμμίσω ότι,
μολονότι το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να ερμηνεύσει τις διατάξεις του ενωσιακού δικαίου, δεν είναι έργο του Δικαστηρίου ούτε να εκτιμήσει in abstracto τις διάφορες παραμέτρους της μεθοδολογίας της VREG, ούτε να κρίνει ποια μεθοδολογία οφείλει συγκεκριμένα να εφαρμόσει η εθνική αυτή αρχή, ούτε και να αποφανθεί επί της καταλληλότητας τυχόν εναλλακτικών κριτηρίων που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εν προκειμένω. Πράγματι, η διαμόρφωση της προσήκουσας μεθοδολογίας εξαρτάται από ένα σύνολο πραγματικών στοιχείων και τεχνικών παραμέτρων που το Δικαστήριο δεν έχει στη διάθεσή του
και, εν πάση περιπτώσει, μια τέτοια συγκεκριμένη εκτίμηση εμπίπτει στην αρμοδιότητα του αιτούντος δικαστηρίου. Επομένως, στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να εξακριβώσει κατά πόσον η επίμαχη εν προκειμένω μεθοδολογία τιμολόγησης πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 18 του κανονισμού 2019/943, βάσει όλων των πραγματικών στοιχείων που έχει στη διάθεσή του.
80.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω να δοθεί στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα η απάντηση ότι το άρθρο 18 του κανονισμού 2019/943 έχει την έννοια ότι επιτρέπει σε εθνική ρυθμιστική αρχή να καθορίσει μεθοδολογία τιμολόγησης της διανομής ηλεκτρικής ενέργειας βασιζόμενη στην εξέλιξη του ιστορικού κόστους, εφόσον στο πλαίσιο της μεθοδολογίας αυτής προβλέπονται παράγοντες που καθιστούν δυνατή, εάν είναι αναγκαίο, την προσαρμογή των σχετικών δεδομένων στο κόστος ενός αποδοτικού και διαρθρωτικά συγκρίσιμου ΔΣΔ. Εναπόκειται στην εθνική ρυθμιστική αρχή, υπό τον έλεγχο των εθνικών δικαστηρίων, να εκτιμήσει την καταλληλότητα της μεθόδου που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό αυτόν, με βάση τα κρίσιμα πραγματικά στοιχεία και τηρώντας συγχρόνως τις γενικές αρχές που θεσπίζει η ως άνω διάταξη για τον καθορισμό των τιμολογίων.
Γ.      Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
81.      Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν δύναται, προς αποφυγή τυχόν ανασφάλειας δικαίου, να διατηρήσει προσωρινώς σε ισχύ τα αποτελέσματα μιας εθνικής διατάξεως, όπως το άρθρο 4.1.32, παράγραφος 1, σημείο 10, του διατάγματος για την ενέργεια, και/ή της
επίδικης αποφάσεως, σε περίπτωση που, από την προδικαστική απόφαση την οποία θα εκδώσει το Δικαστήριο, προκύψει ότι η ρύθμιση αυτή δεν συμβιβάζεται με το ενωσιακό δίκαιο.
82.      Όσον αφορά το ζήτημα αυτό, όπως επισημαίνει και το αιτούν δικαστήριο, το εν λόγω ερώτημα είναι λυσιτελές μόνον εάν, λαμβανομένων υπόψη των απαντήσεων που θα δοθούν στα δύο πρώτα προδικαστικά ερωτήματα, το αιτούν δικαστήριο αποφασίσει να ακυρώσει το διάταγμα για την ενέργεια και/ή την επίδικη απόφαση, με την αιτιολογία ότι είτε η μία είτε αμφότερες αυτές οι ρυθμίσεις δεν συμβιβάζονται με το ενωσιακό δίκαιο.
83.      Λαμβανομένων υπόψη των απαντήσεων που προτείνω να δοθούν στο πρώτο και στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, παρέλκει η απάντηση στο τρίτο ερώτημα.
V.      Πρόταση
84.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το hof van beroep te Brussel (εφετείο Βρυξελλών, Βέλγιο) ως εξής:
1)      Το άρθρο 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και το άρθρο 57, παράγραφοι 4 και 5, και το άρθρο 59, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την τροποποίηση της οδηγίας 2012/27/ΕΕ,
έχουν την έννοια ότι:
επιτρέπουν να συμπεριλαμβάνεται στα τέλη πρόσβασης στο δίκτυο το κόστος το οποίο σχετίζεται με την εκπλήρωση των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας που επιβάλλονται στον διαχειριστή δικτύου από κράτος μέλος βάσει του άρθρου 9, παράγραφος 2, της οδηγίας 2019/944 και το οποίο δεν χρηματοδοτείται μέσω φόρων, τελών, επιδοτήσεων, εισφορών ή χρεώσεων, υπό την προϋπόθεση ότι το εν λόγω κόστος δεν ενσωματώνεται στη μεθοδολογία καθορισμού των ως άνω τελών και διακρίνεται σαφώς από αυτά.
2)      Το άρθρο 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού 2019/943
έχει την έννοια ότι:
επιτρέπει σε εθνική ρυθμιστική αρχή να καθορίσει μεθοδολογία τιμολόγησης της διανομής ηλεκτρικής ενέργειας βασιζόμενη στην εξέλιξη του ιστορικού κόστους, εφόσον στο πλαίσιο της μεθοδολογίας αυτής προβλέπονται παράγοντες που καθιστούν δυνατή, εάν είναι αναγκαίο, την προσαρμογή των σχετικών δεδομένων στο κόστος ενός αποδοτικού και διαρθρωτικά συγκρίσιμου διαχειριστή συστημάτων διανομής. Εναπόκειται στην εθνική ρυθμιστική αρχή, υπό τον έλεγχο των εθνικών δικαστηρίων, να εκτιμήσει την καταλληλότητα της μεθόδου που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό αυτόν, με βάση τα κρίσιμα πραγματικά στοιχεία και τηρώντας συγχρόνως τις γενικές αρχές που θεσπίζει η ως άνω διάταξη για τον καθορισμό των τιμολογίων.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (ΕΕ 2019, L 158, σ. 54). Σημειωτέον ότι ο ως άνω κανονισμός τροποποιήθηκε διαδοχικώς στις 23 Ιουνίου 2022 και στις 16 Ιουλίου 2024. Εφόσον όμως το αιτούν δικαστήριο διαπίστωσε ότι κρίσιμες διατάξεις είναι εκείνες του κανονισμού ως είχε αρχικώς, θα στηρίξω τις προτάσεις μου σε αυτές, αφού διευκρινίσω πάντως ότι οι μεταγενέστερες τροποποιήσεις δεν επηρεάζουν την ανάλυση που ακολουθεί.
3      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, για την ενεργειακή απόδοση, την τροποποίηση των οδηγιών 2009/125/ΕΚ και 2010/30/ΕΕ και την κατάργηση των οδηγιών 2004/8/ΕΚ και 2006/32/ΕΚ (ΕΕ 2012, L 315, σ. 1).
4      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την τροποποίηση της οδηγίας 2012/27/ΕΕ (ΕΕ 2019, L 158, σ. 125).
5      Belgisch Staatsblad, 7 Ιουλίου 2009, σ. 46192.
6      Ειδικότερα, το ενδογενές κόστος αποτελείται από τρεις βασικές συνιστώσες, ήτοι, πρώτον, το κόστος αποσβέσεων, δεύτερον, τις λειτουργικές δαπάνες, οι οποίες περιλαμβάνουν τις δαπάνες και τα ποσά που προκύπτουν από τις στήλες του ελάχιστου κανονικού ισολογισμού, και, τρίτον, το κόστος του επενδεδυμένου κεφαλαίου.
7      Το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει συναφώς στις αποφάσεις της 5ης Οκτωβρίου 2023, Osteopathie Van Hauwermeiren (C‑355/22, EU:C:2023:737, σκέψη 30), και της 12ης Σεπτεμβρίου 2024, Casino de Spa κ.λπ. (C‑741/22, EU:C:2024:732, σκέψεις 52, 53 και 58 έως 62 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
8      Ειδικότερα, κατά την VREG, η κατάρτιση νέας μεθοδολογίας τιμολόγησης απαιτεί τουλάχιστον δύο έτη, περίοδο κατά την οποία οι διαχειριστές δικτύου είναι πιθανόν να αναγκαστούν να χρηματοδοτήσουν τις ΥΔΥ τους χωρίς να διαθέτουν τα αντίστοιχα έσοδα, όπερ θα μπορούσε να έχει επίπτωση στη φερεγγυότητά τους. Επιπλέον, ελλείψει προσωρινής παράτασης της ισχύος, ενδέχεται να χρειαστούν αναδρομικές διορθώσεις λογαριασμών.
9      Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Tiberis Holding (C‑514/23, στο εξής: απόφαση Tiberis Holding, EU:C:2025:597, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
10      Βλ. απόφαση Tiberis Holding (σκέψη 35 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
11      Έγκριση των κρατικών ενισχύσεων στο πλαίσιο των διατάξεων των άρθρων 107 και 108 της Συνθήκης [ΛΕΕ] – Υποθέσεις όπου η Επιτροπή δεν εγείρει αντιρρήσεις (ΕΕ 2018, C 360, σ. 1). Η απόφαση αυτή είναι διαθέσιμη, στην αγγλική γλώσσα, στον ιστότοπο της Επιτροπής, στην ακόλουθη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/competition/state_aid/cases/271706/271706_1974009_131_2.pdf.
12      Εξάλλου, πρέπει να σημειωθεί ότι η εγκριτική απόφαση της Επιτροπής εξακολουθεί να ισχύει, δεδομένου ότι η έγκριση χορηγήθηκε για χρονική περίοδο δέκα ετών, σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 7 της εν λόγω αποφάσεως.
13      Βλ. απόφαση Tiberis Holding (σκέψη 39 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
14      Βλ. απόφαση Tiberis Holding (σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
15      Βλ. απόφαση Tiberis Holding (σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Βλ., επίσης, απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2025, Αυστρία κατά Επιτροπής (Πυρηνικός σταθμός ηλεκτροπαραγωγής Paks II) (C‑59/23 P, EU:C:2025:686, σκέψεις 52 έως 55, 70 και 71 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
16      Βλ. απόφαση Tiberis Holding (σκέψη 42 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
17      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2009, σχετικά με την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και την τροποποίηση και τη συνακόλουθη κατάργηση των οδηγιών 2001/77/ΕΚ και 2003/30/ΕΚ (ΕΕ 2009, L 140, σ. 16).
18      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, για την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (ΕΕ 2018, L 328, σ. 82).
19      Βλ. απόφαση Tiberis Holding (σκέψεις 44 έως 50 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
20      Βλ. απόφαση Tiberis Holding (σκέψεις 51 έως 62 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
21      Οι βασικοί κανόνες λειτουργίας του επίμαχου καθεστώτος ενίσχυσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μπορούν να συνοψιστούν ως εξής. Στους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ή από συμπαραγωγή χορηγούνται πιστοποιητικά για κάθε μονάδα παραγόμενης ενέργειας. Οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας, ή οι κάτοχοι πρόσβασης στο δίκτυο, υπέχουν ετήσια υποχρέωση κατοχής και παράδοσης ορισμένου αριθμού πιστοποιητικών, ανάλογου της ποσότητας προμήθειάς τους, επί ποινή καταβολής προστίμου. Τα πιστοποιητικά, κατ’ αρχήν, αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε αγορά, ενώ η τιμή τους διαμορφώνεται σύμφωνα με τους κανόνες της προσφοράς και της ζήτησης. Σε περίπτωση που δεν βρίσκεται αγοραστής για ορισμένα πιστοποιητικά στην αγορά αυτή, οι ΔΣΔ, οι οποίοι υπέχουν νόμιμη υποχρέωση να τα αγοράζουν σε μια ελάχιστη εγγυημένη τιμή, παρεμβαίνουν με σκοπό να σταθεροποιήσουν την αγορά. Το κόστος με το οποίο επιβαρύνονται οι ΔΣΔ για την εκπλήρωση της υποχρέωσης αγοράς μετακυλίεται εν συνεχεία στους καταναλωτές μέσω των χρεώσεων δικτύου. Βλ., όσον αφορά τα καθήκοντα που ανατίθενται στους ΔΣΔ στο πλαίσιο της λειτουργίας του επίμαχου καθεστώτος ενισχύσεων, αιτιολογικές σκέψεις 8, 9, 36 και 75 της εγκριτικής αποφάσεως της Επιτροπής.
22      Βλ. αιτιολογική σκέψη 75 της εγκριτικής απόφασης της Επιτροπής.
23      Από την αιτιολογική σκέψη 36 της εγκριτικής αποφάσεως της Επιτροπής προκύπτει ότι, κατά τον χρόνο εκείνο, η επίμαχη αγορά χαρακτηριζόταν από υπερπληθώρα πιστοποιητικών, όπερ είχε ως αποτέλεσμα να εφαρμόζεται συχνά η επιβαλλόμενη στους ΔΣΔ υποχρέωση αγοράς. Η διαπίστωση αυτή φαίνεται να επιβεβαιώνεται, εξάλλου, από την απόφαση περί παραπομπής, στην οποία επισημαίνεται ότι οι επίμαχες πληρωμές αφορούν ιδιαιτέρως υψηλά ποσά, γεγονός το οποίο, κατά την εκτίμηση του αιτούντος δικαστηρίου, μπορεί ενδεχομένως να δικαιολογεί τον χρονικό περιορισμό των αποτελεσμάτων της αποφάσεως που πρόκειται να εκδοθεί, στην περίπτωση κατά την οποία οι απαντήσεις του Δικαστηρίου οδηγήσουν στο συμπέρασμα ότι το επίμαχο στην κύρια δίκη καθεστώς ενισχύσεων δεν είναι συμβατό με το ενωσιακό δίκαιο. Πρβλ. σημείο 22 των προτάσεών μου.
24      Ουδείς από τους μετέχοντες στη διαδικασία αμφισβητεί, υπό το πρίσμα άλλων διατάξεων του ενωσιακού δικαίου, τη δυνατότητα του Βασιλείου του Βελγίου να επιβάλλει τις επίμαχες ΥΔΥ. Το ίδιο ισχύει και για τους όρους χρηματοδότησης τους οποίους προβλέπουν αυτές οι ΥΔΥ καθώς και για τη δυνατότητα των ΔΣΔ να μετακυλίουν το σχετικό κόστος στους τελικούς καταναλωτές. Όπως επιβεβαιώθηκε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, το ζητούμενο του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος είναι να αποσαφηνιστεί με ποιον τρόπο πρέπει να συμπεριλαμβάνεται το σχετικό με τις ΥΔΥ κόστος στα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας καθώς και ποιες είναι οι συνέπειες του συνυπολογισμού του στα τιμολόγια δικτύου, χωρίς να τίθενται με οποιονδήποτε τρόπο εν αμφιβόλω ούτε η ύπαρξη των εν λόγω ΥΔΥ ούτε οι όροι χρηματοδότησής τους, περιλαμβανομένης της δυνατότητας μετακύλισης του επακόλουθου κόστους στους τελικούς καταναλωτές.
25      Συγκεκριμένα, το πρώτο προδικαστικό ερώτημα αφορά το ζήτημα κατά πόσον το κόστος που συνδέεται με την επαναγορά των πράσινων πιστοποιητικών μπορεί, υπό το πρίσμα του άρθρου 18, παράγραφος 1, του κανονισμού 2019/943, να μετακυλίεται στα τιμολόγια δικτύου. Εξάλλου, από κανένα στοιχείο της δικογραφίας την οποία έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο δεν προκύπτει ότι σκοπός του αιτούντος δικαστηρίου είναι να θέσει υπό αμφισβήτηση, με το ερώτημά του, τη νομιμότητα του μηχανισμού επαναγοράς πράσινων πιστοποιητικών ή τον τρόπο χρηματοδότησής του.
26      Πράγματι, η διάταξη που ίσχυε κατά τον χρόνο έκδοσης της εγκριτικής αποφάσεως της Επιτροπής, ήτοι το άρθρο 14 του κανονισμού (ΕΚ) 714/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους όρους πρόσβασης στο δίκτυο για τις διασυνοριακές ανταλλαγές ηλεκτρικής ενεργείας και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1228/2003 (ΕΕ 2009, L 211, σ. 15), είχε διαφορετική διατύπωση και δεν προέβλεπε τέτοια απαγόρευση.
27      Βλ. απόφαση Tiberis Holding (σκέψεις 58, 60 και 61) και απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, DOBELES HES (C‑702/20 και C‑17/21, EU:C:2023:1, σκέψεις 60 και 61).
28      Απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Alace και Canpelli (C‑758/24 P, EU:C:2025:591, σκέψη 91 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
29      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Οκτωβρίου 2016, σχετικά με τις ευρωπαϊκές στατιστικές όσον αφορά τις τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας και για την κατάργηση της οδηγίας 2008/92/ΕΚ (ΕΕ 2016, L 311, σ. 1). Στο παράρτημα II του εν λόγω κανονισμού ορίζεται ότι η τιμή «δικτύου» περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τα τιμολόγια μεταφοράς και διανομής. Επιπλέον, στη συνιστώσα «φόροι, τέλη, εισφορές και χρεώσεις» εμπίπτουν επίσης φόροι, τέλη, εισφορές ή χρεώσεις που σχετίζονται με την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, της ενεργειακής απόδοσης και της συμπαραγωγής.
30      Διευκρινίζω επ’ αυτού ότι το άρθρο 2, σημείο 57, της οδηγίας 2019/944 ορίζει με ευρύ τρόπο την έννοια της «επιχείρησης ηλεκτρικής ενέργειας», οπότε οι μνημονευόμενες στο άρθρο 9 της οδηγίας ΥΔΥ οι οποίες επιβάλλονται στις επιχειρήσεις ηλεκτρικής ενέργειας μπορούν να αφορούν τόσο τους διαχειριστές δικτύου όσο και τις λοιπές επιχειρήσεις του τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας.
31      Ενώ στο άρθρο 18, παράγραφος 1, του κανονισμού 2019/943 χρησιμοποιείται ο όρος «τέλη» για να δηλώσει το κόστος που σχετίζεται με το δίκτυο μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, στο παράρτημα II του κανονισμού 2016/1952, στο οποίο παραπέμπει το σημείο 3 του παραρτήματος I της οδηγίας 2019/944, για τον χαρακτηρισμό του κόστος αυτού χρησιμοποιείται ο όρος «τιμολόγια». Το ίδιο ισχύει και για το άρθρο 59, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας αυτής, το οποίο αναφέρεται στα «τιμολόγια» μεταφοράς και διανομής, χωρίς να κάνει λόγο για τα τέλη πρόσβασης στα οποία αναφέρεται το άρθρο 18, παράγραφος 1, του κανονισμού 2019/943. Διαπιστώνεται επίσης ότι ο όρος «τέλος» χρησιμοποιείται για την περιγραφή τόσο του κόστους που συνδέεται με το δίκτυο (κατά την έννοια του άρθρου 18, παράγραφος 1, του κανονισμού 2019/943) όσο και του κόστους που σχετίζεται με τις ΥΔΥ (στο πλαίσιο της τρίτης τιμολογιακής συνιστώσας, όπως αυτή προβλέπεται στο σημείο 3 του παραρτήματος I της οδηγίας 2019/944 και στο παράρτημα II του κανονισμού 2016/1952). Επισημαίνω δε ότι όλοι οι μετέχοντες στη διαδικασία επιβεβαίωσαν, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι εννοούν τους όρους «τιμολόγια» και «τέλη» ως συνώνυμους.
32      Όπερ περιλαμβάνει και τον καθορισμό του τρόπου ανάκτησης του κόστους που προκύπτει από την εκπλήρωση των σχετικών υποχρεώσεων.
33      Δεν αποκλείεται όμως ορισμένες ΥΔΥ να τίθενται σε εφαρμογή υπό τη μορφή τελών σχετικών με τη διαχείριση ή τη χρήση του δικτύου, τα οποία εμπίπτουν, για τον λόγο αυτό, στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 18, παράγραφος 1, του κανονισμού 2019/943, ιδίως εφόσον αποσκοπούν στην κάλυψη του κόστους των επενδύσεων που είναι αναγκαίες για τη βελτίωση ή την προστασία του δικτύου ή ακόμη για τη σύνδεση πελατών ευρισκόμενων σε αγροτικές ή απομακρυσμένες περιοχές.
34      Παρατηρώ επ’ αυτού ότι, σύμφωνα με το άρθρο 18, παράγραφοι 9 και 10, του κανονισμού 2019/943, ο Οργανισμός Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ACER) καταρτίζει έκθεση με θέμα τις βέλτιστες πρακτικές όσον αφορά τις μεθοδολογίες τιμολόγησης μεταφοράς και διανομής. Στην τελευταία έκδοση της έκθεσης αυτής αναφέρεται ότι «το κόστος που δεν σχετίζεται με τη χρήση του δικτύου μπορεί να στρεβλώνει τα τιμολογιακά σήματα του δικτύου και/ή να προκαλεί διαταραχές στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας». Βλ. έκθεση του ACER για τις πρακτικές τιμολόγησης δικτύου, με τίτλο «Getting the signals right: Electricity network tariff methodologies in Europe», της 26ης Μαρτίου 2025 (στο εξής: έκθεση του ACER), διαθέσιμη μόνο στην αγγλική γλώσσα, στην ακόλουθη διεύθυνση: https://www.acer.europa.eu/sites/default/files/documents/Reports/2025-ACER-Electricity-Network-Tariff-Practices.pdf, συγκεκριμένα σ. 29, σημείο 85.
35      Βλ. ανωτέρω σημείο 49 των προτάσεών μου.
36      Τόσο η VREG όσο και η Επιτροπή, οι οποίες είχαν αρχικώς υποστηρίξει στις γραπτές παρατηρήσεις τους ότι η ενσωμάτωση του κόστους των ΥΔΥ στα τέλη πρόσβασης στο δίκτυο συνεπάγεται ασυμβίβαστο, κατά μεν τη VREG, προς το άρθρο 18, παράγραφος 1, του κανονισμού 2019/943, κατά δε την Επιτροπή, προς το άρθρο 57, παράγραφοι 4 και 5, καθώς και προς το άρθρο 59, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2019/944, επιβεβαίωσαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι το κόστος των ΥΔΥ θα μπορούσε να μετακυλιστεί εξ ολοκλήρου στους τελικούς καταναλωτές στο πλαίσιο της τρίτης τιμολογιακής συνιστώσας.
37      Βλ. ανωτέρω σημείο 49 των προτάσεών μου.
38      Μολονότι το αιτούν δικαστήριο δεν έχει αποφανθεί επί του ζητήματος, οι απόψεις των μετεχόντων στη διαδικασία διίστανται ως προς τον τρόπο με τον οποίο το κόστος των ΥΔΥ ενσωματώνεται, στην πράξη, στα τιμολόγια δικτύου, ως προς το αν υφίσταται πράγματι χωριστή τιμολογιακή χρέωση για τις ΥΔΥ στη Φλάνδρα και ως προς τους ακριβείς κανόνες που διέπουν τη συμπερίληψη του κόστους αυτού. Οι προσφεύγοντες ΔΣΔ και η Βελγική Κυβέρνηση ισχυρίζονται ότι υπάρχει «ειδική τιμολογιακή χρέωση» για τις ΥΔΥ και θεωρούν ότι το κόστος που σχετίζεται με αυτές ουδόλως επηρεάζει τη μεθοδολογία υπολογισμού των τελών δικτύου. Ωστόσο, ο ισχυρισμός τους αμφισβητείται από τη VREG, η οποία αντιτείνει ότι το κόστος των ΥΔΥ δεν αποτελεί αντικείμενο χωριστής τιμολογιακής χρέωσης.
39      Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο διότι οι προαναφερθείσες διατάξεις του ενωσιακού δικαίου δεν διακρίνονται για τη σαφήνεια τους, όπως προεκτέθηκε στο ανωτέρω σημείο 51 των προτάσεών μου.
40      Όπως θα συμβαίνει, παραδείγματος χάριν, εάν το σχετικό με τις ΥΔΥ κόστος, παρότι συναρτάται τυπικώς με τα «τέλη πρόσβασης στο δίκτυο», χρεώνεται χωριστά από τα τέλη αυτά.
41      Στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνω ότι από την έκθεση του ACER, την οποία επικαλούνται τόσο η VREG όσο και οι προσφεύγοντες ΔΣΔ και η Βελγική Κυβέρνηση, προκύπτει ότι, στη Φλάνδρα, όπως και στην πλειονότητα των κρατών μελών, το κόστος που δεν συνδέεται με το δίκτυο διαχωρίζεται σαφώς από τις λοιπές δαπάνες ή επιβαρύνσεις που συνδέονται με το δίκτυο. Πρβλ. σημείο 63 της προαναφερθείσας έκθεσης και συνοδευτικό πίνακα 4, καθώς και πίνακα 59 του παραρτήματος I, ιδίως σ. 111. Το παράρτημα, μόνο στην αγγλική γλώσσα, είναι διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://www.acer.europa.eu/sites/default/files/documents/Publications_annex/2025-ACER-Electricity-Network-Tariff-Annex-I.pdf. Μολονότι, στην έκθεσή του, ο ACER τονίζει ότι, σε ορισμένα κράτη μέλη, μεταξύ των οποίων το Βασίλειο του Βελγίου, η Ιρλανδία και η Σλοβακική Δημοκρατία, το κόστος που δεν συνδέεται με το δίκτυο ενσωματώνεται στα τιμολόγια δικτύου και δεν διαχωρίζεται σαφώς στον λογαριασμό, η παρατήρηση αυτή δεν φαίνεται να ισχύει για το σύνολο της βελγικής επικράτειας, αλλά αφορά μόνον την Περιφέρεια των Βρυξελλών. Πρβλ. έκθεση του ACER, σ. 29, σημείο 85, και πίνακα 59 του παραρτήματος I, σ. 111.
42      Η Επιτροπή θεωρεί ότι το πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να γίνει αντιληπτό υπό την έννοια ότι ζητείται να κριθεί εάν ο εθνικός νομοθέτης είναι αρμόδιος να θεσπίζει διατάξεις που υποχρεώνουν την εθνική ρυθμιστική αρχή να λαμβάνει υπόψη, κατά τον καθορισμό των τιμολογιακών χρεώσεων, το κόστος που συνδέεται με τις ΥΔΥ. Κατά την άποψή της, δεν μπορούν να γίνουν δεκτά, υπό το πρίσμα του άρθρου 57, παράγραφοι 4 και 5, και του άρθρου 59, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2019/944, εθνικά κανονιστικά μέτρα που περιλαμβάνουν λεπτομερείς διατάξεις με τις οποίες καθορίζονται ειδικώς τα στοιχεία που επαφίενται στη διακριτική ευχέρεια της εθνικής ρυθμιστικής αρχής, όπως το επίπεδο των τιμολογίων του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας ή οι συγκεκριμένες μέθοδοι υπολογισμού τους.
43      Πρβλ. απόφαση της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, Επιτροπή κατά Γερμανίας (Μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο των οδηγιών 2009/72 και 2009/73) (C‑718/18, EU:C:2021:662, σκέψεις 108 και 109 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
44      Βλ. απόφαση της 6ης Μαρτίου 2025, Alajärven Sähkö κ.λπ. (C‑48/23, στο εξής: Alajärven Sähkö κ.λπ., EU:C:2025:144, σκέψη 30 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
45      Βλ. απόφαση Alajärven Sähkö κ.λπ. (σκέψεις 32 και 39 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
46      Στην πραγματικότητα, τα τέλη σχετικά με τις ΥΔΥ ομοιάζουν με «κλασικό» μηχανισμό στήριξης στον οποίο καταφεύγουν τα κράτη μέλη, μεταξύ άλλων μέσων που χρησιμοποιούν, στο πλαίσιο των καθεστώτων κρατικών ενισχύσεων για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
47      Όπως διαπιστώθηκε στα σημεία 50 και 57 των παρουσών προτάσεων, το κόστος το οποίο σχετίζεται με τις ΥΔΥ που στηρίζουν την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας εμπίπτει, κατ’ αρχήν, στη δεύτερη αυτή κατηγορία.
48      Υπενθυμίζω εδώ ότι, στην υπό κρίση υπόθεση, το διάταγμα για την ενέργεια προβλέπει ότι η μετακύλιση του κόστους από τους διαχειριστές δικτύου υπόκειται στον έλεγχο της VREG. Σύμφωνα με τις γραπτές και τις προφορικές παρατηρήσεις της VREG και της Βελγικής Κυβέρνησης, ο έλεγχος που ασκεί η VREG αφορά, μεταξύ άλλων, την εξακρίβωση της σχέσης μεταξύ αυτού του κόστους και των ΥΔΥ, καθώς και τον εύλογο χαρακτήρα του κόστους.
49      Τούτο μπορεί να συμβαίνει, ιδίως, με τις πτυχές που περιλαμβάνουν τεχνικά ζητήματα τα οποία απαιτούν σύνθετες εκτιμήσεις.
50      Βλ. απόφαση Alajärven Sähkö κ.λπ. (σκέψη 40). Βλ., επίσης, τις προτάσεις μου στη εν λόγω υπόθεση (C‑48/23, EU:C:2024:695, σημεία 52 και 53).
51      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου και την κατάργηση της οδηγίας 2003/55/ΕΚ (ΕΕ 2009, L 211, σ. 94).
52      Διάταξη η οποία αντιστοιχεί, expressis verbis, στο άρθρο 9, παράγραφοι 1 έως 3, της οδηγίας 2019/944.
53      Βλ. απόφαση της 30ής Απριλίου 2020, Оvergas Mrezhi και Balgarska gazova asotsiatsia (C‑5/19, EU:C:2020:343, σκέψη 88). Βλ., επίσης, απόφαση της 16ης Ιουλίου 2020, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Τέλη πρόσβασης στα δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου) (C‑771/18, EU:C:2020:584, σκέψεις 47 έως 53).
54      Δεδομένου ότι ο κανονισμός 2019/943 δεν προβλέπει ειδικότερες διατάξεις σχετικές με την εφαρμοστέα μέθοδο για την αξιολόγηση και την ενθάρρυνση της αποδοτικότητας, ο προσδιορισμός της μεθόδου αυτής εμπίπτει στα καθήκοντα της εθνικής ρυθμιστικής αρχής, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 59 της οδηγίας 2019/944.
55      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 2025, Gaso και Conexus Baltic Grid (C‑87/24, EU:C:2025:826, σκέψη 81). Βλ., επίσης, τις προτάσεις μου στην υπόθεση εκείνη (C‑87/24, EU:C:2025:249, σημείο 65).
56      Τούτο συμβαίνει, ιδίως, όταν μια εθνική ρυθμιστική αρχή καλείται να διενεργήσει οικονομικές αναλύσεις των προοπτικών εξέλιξης προκειμένου να προσδιορίσει την πιθανότητα επέλευσης ορισμένων γεγονότων στη σχετική αγορά εντός προβλέψιμου χρονικού διαστήματος. Είναι αυτονόητο ότι τέτοιες αναλύσεις μελλοντικών προοπτικών έχουν συνήθως πολύπλοκο χαρακτήρα και ενέχουν εξ ορισμού μεγαλύτερη αβεβαιότητα από τις αναλύσεις ex post. Βλ., κατ’ αναλογίαν, στον τομέα των συγκεντρώσεων, απόφαση της 13ης Ιουλίου 2023, Επιτροπή κατά CK Telecoms UK Investments (C‑376/20 P, EU:C:2023:561, σκέψεις 82 και 83).
57      Σημειωτέον ότι οι περισσότερες εθνικές ρυθμιστικές αρχές στην Ένωση χρησιμοποιούν, στο πλαίσιο της ρύθμισης των εσόδων των ΔΣΔ, μεθοδολογίες βασιζόμενες στο ιστορικό κόστος για τον καθορισμό των τιμολογίων δικτύου. Πρβλ. έκθεση του Συμβουλίου Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (CEER) του 2023 σχετικά με τα ρυθμιστικά πλαίσια για τα ευρωπαϊκά δίκτυα ενέργειας, με τίτλο «Regulatory Frameworks for European Energy Networks», της 21ης Φεβρουαρίου 2024, διαθέσιμη στην ακόλουθη διεύθυνση: https://www.ceer.eu/wp-content/uploads/2024/04/RFR23-Main-report.pdf, συγκεκριμένα σ. 166.
58      Επισημαίνω επ’ αυτού ότι το άρθρο 18, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 2019/943 προβλέπει ότι, κατά τον καθορισμό των τελών πρόσβασης στο δίκτυο, οι «αναμενόμενες για μελλοντικές περιόδους πληρωμές, που υπολογίζονται με βάση παρελθούσες περιόδους», περιλαμβάνονται μεταξύ των στοιχείων που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη.
59      Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η μεθοδολογία τιμολόγησης που έχει επιλεγεί από την VREG προβλέπει, πιο συγκεκριμένα, την άσκηση ελέγχου εκ μέρους της VREG όσον αφορά τον εύλογο χαρακτήρα του κόστους που δηλώνουν οι ΔΣΔ (ο οποίος έλεγχος συνίσταται, μεταξύ άλλων, στην εξακρίβωση του κατά πόσον το κόστος δικαιολογείται από την άποψη των χρηστών του δικτύου διανομής ή του γενικού συμφέροντος και του κατά πόσον θα μπορούσε να αποφευχθεί). Επιπλέον, η VREG εφαρμόζει ανώτατο όριο εσόδων για το ενδογενές κόστος, το οποίο, κατά συνέπεια, αποτελεί κίνητρο αποδοτικότητας. Βλ., επίσης, σημείο 17 των παρουσών προτάσεων.
60      Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει, ειδικότερα, ότι η μεθοδολογία την οποία εφαρμόζει η VREG δεν φαίνεται να περιλαμβάνει μηχανισμό που να καθιστά δυνατό τον έλεγχο της δικαιολόγησης και της αναγκαιότητας του κόστους των ΔΣΔ κατά την περίοδο αναφοράς. Ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι, στην προκειμένη περίπτωση, οι ΔΣΔ της Φλάνδρας δεν ήταν αρκούντως αποδοτικοί, ζήτημα επί του οποίου το ίδιο το αιτούν δικαστήριο δέχεται ότι δεν δύναται να αποφανθεί στο παρόν στάδιο, η συγκεκριμένη μεθοδολογία τιμολόγησης δεν φαίνεται, κατά το αιτούν δικαστήριο, ικανή να εντοπίσει μια τέτοια κατάσταση ούτε να αποτρέψει τη μετακύλιση υπερβολικού κόστους στους τελικούς χρήστες μέσω της επιβολής υπερβολικά υψηλών τιμολογίων. Χάριν πληρότητας, επισημαίνω ότι, κατά την απόφαση περί παραπομπής, οι προσφεύγοντες ΔΣΔ, μολονότι δεν αντιτίθενται, κατ’ αρχήν, στη χρησιμοποίηση του ιστορικού κόστους ως σημείου αναφοράς για τον υπολογισμό των τιμολογίων, εντούτοις αμφισβητούν τη μεθοδολογία που έχει υιοθετήσει η VREG για τον λόγο ότι η μεθοδολογία αυτή ενέχει τον κίνδυνο όχι «υπερεκτίμησης» του κόστους τους, όπως εκτιμά το αιτούν δικαστήριο, αλλά μάλλον «υποτίμησης» του πραγματικού κόστους τους (με συνέπεια να χορηγούνται υπερβολικά χαμηλά έσοδα στους εν λόγω ΔΣΔ). Οι προσφεύγοντες ΔΣΔ τονίζουν επίσης ότι τα ιστορικά δεδομένα στα οποία στηρίζεται η επιλεγείσα από την VREG μεθοδολογία δεν αντανακλούν κατ’ ανάγκην το πραγματικό κόστος με το οποίο επιβαρύνονται, ιδίως, σε συγκυρίες κρίσης ή σε περιπτώσεις απρόβλεπτων γεγονότων που προκαλούν σημαντικές διακυμάνσεις στις αγορές.