61965C0032
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
KARL ROEMER
της 22ας Μαρτίου 1966 (
*1
)
Περιεχόμενα
Εισαγωγή (πραγματικά περιστατικά, αιτήματα των διαδίκων)
Νομική ανάπτυξη
Α — Διαδικαστικά ζητήματα
I — Στρέφεται πράγματι η προσφυγή κατά της Επιτροπής ΕΟΚ;
II — Είναι παραδεκτή η προσφυγή κατά της Επιτροπής;
1. Τυπική άποψη
2. Συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 184 της Συνθήκης;
III — Παραδεκτό της ενστάσεως ελλείψεως νομιμότητας του κανονισμού 17/62
Β — Ουσία της υποθέσεως
I — Πρώτος λόγος ακυρώσεως: Παράβαση του άρθρου 87 σε συνδυασμό με το άρθρο 85, παράγραφοι 1 και 3
II — Δεύτερος λόγος ακυρώσεως: Παράβαση του άρθρου 87 σε συνδυασμό με το άρθρο 85, παράγραφοι 1 και 3 και με τα άρθρα 2 και 3, στ -κατάχρηση εξουσίας
III — Τρίτος λόγος ακυρώσεως: Παράβαση του άρθρου 85, παράγραφοι 1, 2 και 3 και των άρθρων 86 και 222
α) Συμβάσεις αποκλειστικότητας
1. «Συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων»
2. «Συμφωνίες που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού»
3. Πότε μπορεί μια συμφωνία «να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών».
β) Συμβάσεις παροχής αδείας
Γ— Πρόταση
Κύριε Πρόεδρε,
Κύριοι δικαστές,
Ενόψει των υποθέσεων που αφορούν το δίκαιο του ανταγωνισμού και που εκκρεμούν ήδη ενώπιον του Δικαστηρίου θα ασχοληθούμε σήμερα με την προσφυγή την οποία άσκησε η Κυβέρνηση της Ιταλικής Δημοκρατίας κατά του Συμβουλίου των Υπουργών και της Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας. Αντικείμενό της είναι κυρίως η λύση ενός νομικού ζητήματος αρχής και όχι η απλή εφαρμογή μιας συγκεκριμένης περιπτώσεως κοινοτικού δικαίου επί θεμάτων ανταγωνισμού· για τον λόγο αυτό θα αναγνωριστεί στη νομική λύση αυτής της προσφυγής μια λογική προτεραιότητα επί των λοιπών υποθέσεων αυτού του είδους.
Οι προκαταρκτικές παρατηρήσεις επί της υποθέσεως αυτής θα είναι σχετικώς βραχείες.
Γνωρίζουμε ότι, όσον αφορά τις διατάξεις της Συνθήκης ΕΟΚ επί θεμάτων ανταγωνισμού, το Συμβούλιο, κατόπιν ενδελεχών προπαρασκευαστικών εργασιών, εξέδωσε στις 6 Φεβρουαρίου 1962 έναν κανονισμό εφαρμογής προβλεπόμενο από το άρθρο 87 της Συνθήκης. Ο κανονισμός αυτός προέβη σε λεπτομερή κανονιστική ρύθμιση επί των θεμάτων των οικονομικών διεπιχειρησιακών συμπράξεων, που αποτελούν αντικείμενο του άρθρου 85 της Συνθήκης (επιτρέψτε μου προσωρινά να προσδιορίσω το περιεχόμενο αυτής της διατάξεως με έναν όρο συντετμημένο: Kartellrecht — droit des ententes — δίκαιο των διεπιχειρησιακών οικονομικών συμπράξεων), καθώς και των θεμάτων του άρθρου 86, που αφορά τις επιχειρήσεις που έχουν δεσπόζουσα θέση στην αγορά· ο κανονισμός αυτός θέσπισε κυρίως διατάξεις σχετικά με την κοινοποίηση συμφωνιών για τις οποίες απαιτείται δήλωση περί μη εφαρμογής σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 85, παράγραφος 3. Μεταξύ αυτών των διατάξεων, αυτές που μας ενδιαφέρουν είναι ιδίως εκείνες στις οποίες αναφέρεται η προσφεύγουσα στην επιχειρηματολογία της, δηλαδή οι διατάξεις των άρθρων 4, παράγραφοι 2 και 5, παράγραφος 2, δυνάμει των οποίων η υποχρέωση κοινοποιήσεως δεν εφαρμόζεται σε ορισμένες συμφωνίες (οι οποίες ίσχυαν κατά τη στιγμή ισχύος του κανονισμού 17 ή συνήφθησαν μετά την έναρξη της ισχύος του) στις οποίες δεν μετέχουν περισσότερες από δύο επιχειρήσεις, είτε διότι περιέχουν διατάξεις, οι οποίες περιορίζουν τη μεταπώληση των εμπορευμάτων που έχουν παραδοθεί από τον ένα των συμβαλλομένων της συμφωνίας, είτε διότι επιβάλλουν στον αποκτώντα ή σ' αυτόν που κάνει χρήση των δικαιωμάτων επί σήματος περιορισμούς που αφορούν την άσκηση αυτών των δικαιωμάτων.
Κατά τη διάρκεια της μεταγενέστερης εξελίξεως του δικαίου των συμπράξεων, που δεν προτίθεμαι να εκθέσω εδώ με όλες τους τις λεπτομέρειες, η Επιτροπή, κάνοντας χρήση της εξουσιοδοτήσεως που της χορηγεί το άρθρο 24 του κανονισμού 17, εξέδωσε στις 3 Μαΐου 1962 τον κανονισμό εφαρμογής 27 (EE ειδ. εκδ. 08/001, σ. 34). Ο κανονισμός αυτός ρυθμίζει τις λεπτομέρειες κοινοποιήσεως των συμπράξεων, προβλέποντας ιδίως τη χρήση ενός εντύπου Β για τις κοινοποιήσεις που γίνονται σύμφωνα με τα άρθρα 4 και 5 του κανονισμού 17. Αργότερα, στις 21 Δεκεμβρίου 1962 (ABL 1962, σ. 2918), η Επιτροπή εξέδωσε κανονισμό συμπληρωματικό με τον αριθμό 153, ο οποίος, λαμβάνοντας υπόψη τον μεγάλο αριθμό των συμβάσεων που αποκαλούνται συμβάσεις αποκλειστικότητας, προέβλεψε ένα απλοποιημένο έντυπο Β I που να χρησιμοποιείται για την κοινοποίηση αυτών των συμβάσεων, υπό την προϋπόθεση ότι στη σύμβαση αυτή μετέχουν το πολύ δύο επιχειρήσεις και οι οποίες πληρούν ορισμένες συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Τέλος, ενόψει του μεγάλου αριθμού των κοινοποιήσεων που ελήφθησαν, τα ενδιαφερόμενα ευρωπαϊκά όργανα υποχρεώθηκαν να αναζητήσουν μια διαδικασία, η οποία θα επέτρεπε ταχύτερη διεκπεραίωση των αιτήσεων μη εφαρμογής, σύμφωνα με το άρθρο 85, παράγραφος 3 της Συνθήκης ΕΟΚ. Οι προσπάθειες αυτές απέληξαν στην έκδοση του κανονισμού 19/65 του Συμβουλίου (EE ειδ. εκδ. 08/001, σ. 59), ο οποίος εκδόθηκε σύμφωνα με το άρθρο 87 της Συνθήκης κατόπιν προτάσεως της Επιτροπής, στις 2 Μαρτίου 1965. Ο κανονισμός αυτός πρέπει να επιτρέπει στην Επιτροπή να εξαιρεί με κανονισμούς ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών (δυνατότητα που προβλέπεται καταρχήν από το άρθρο 85, παράγραφος 3 της Συνθήκης). Η εξαίρεση αυτή αφορά ιδίως συμφωνίες, που συνήφθησαν μεταξύ δύο επιχειρήσεων και επιβάλλουν στους συμβαλλομένους ρήτρες αποκλειστικής προμήθειας ή αποκλειστικού εφοδιασμού ή που περιέχουν περιορισμούς όσον αφορά την κτήση δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Οι κανονισμοί της Επιτροπής πρέπει να μνημονεύουν λεπτομερώς τις διατάξεις που δεν πρέπει να περιέχουν οι συμφωνίες, καθώς και τις διατάξεις που πρέπει να περιέχουν για να μπορεί να καταστεί εφικτή η κήρυξη του ανεφαρμόστου.
Κατ' αυτού του κανονισμού 19/65 του Συμβουλίου άσκησε η Κυβέρνηση της Ιταλικής Δημοκρατίας προσφυγή. Η Κυβέρνηση αυτή ζητεί την ακύρωσή του για τους λόγους που θα εξετάσω πιο κάτω. — Επιπλέον, η προσφεύγουσα Κυβέρνηση ζητεί, σύμφωνα με το άρθρο 184 της Συνθήκης ΕΟΚ, να κηρυχθούν ανεφάρμοστα τα άρθρα 4, παράγραφος 2, περίπτωση 2, α και β, και 5, παράγραφος 2 του κανονισμού του Συμβουλίου 17/62 της 6ης Φεβρουαρίου 1962, καθώς και ο κανονισμός της Επιτροπής 153/62 της 21ης Δεκεμβρίου 1962.
Το καθού η παρούσα προσφυγή Συμβούλιο των Υπουργών είναι της γνώμης ότι τα αιτήματα της προσφεύγουσας Κυβέρνησης είναι αβάσιμα κατά το μέρος που επιδιώκουν την ακύρωση του κανονισμού 19/65 εξάλλου, φρονεί ότι τα αιτήματα με τα οποία επιδιώκεται η κήρυξη του ανεφαρμόστου των δύο άλλων κανονισμών είναι απαράδεκτα. — Όσον αφορά την καθής η παρούσα προσφυγή Επιτροπή, αυτή υποστηρίζει το απαράδεκτο των αιτημάτων που αφορούν τον κανονισμό 153/62, τα οποία είναι και τα μόνα που την αφορούν. Η Επιτροπή ζήτησε μάλιστα από το Δικαστήριο να αποφασίσει επί του θέματος αυτού με παρεμπίπτουσα απόφαση δυνάμει του άρθρου 91 του Κανονισμού Διαδικασίας το Δικαστήριο όμως απέρριψε αυτό το αίτημα.
Νομική ανάπτυξη
Για την ανάπτυξη της παρούσας υπόθεσης είναι προφανές, ότι κατόπιν των αιτημάτων των διαδίκων που μόλις ανέφερα, θα πρέπει καταρχάς να ασχοληθώ με ορισμένα διαδικαστικά ζητήματα, τούτο δε από περισσοτέρων απόψεων.
Α — Διαδικαστικά ζητήματα
I — Στρέφεται πράγματι η προσφυγή κατά της Επιτροπής ΕΟΚ;
Έτσι, η Επιτροπή αναρωτιέται καταρχάς αν η προσφεύγουσα είχε πράγματι την πρόθεση να την περιλάβει μεταξύ των καθών η παρούσα προσφυγή. Οι αμφιβολίες της στηρίζονταν αφενός μεν στις διαφορετικές διατυπώσεις που χρησιμοποιήθηκαν στην προσφυγή («contro» όσον αφορά το Συμβούλιο, «nonché nei confronti» όσον αφορά την Επιτροπή), αφετέρου δε στο γεγονός ότι κανένα αίτημα ακυρώσεως δεν διατυπώθηκε έναντι αυτής: Υπήρχε μόνο μια αίτηση που ζητούσε να κηρυχθεί ανεφάρμοστος ο κανονισμός 153, τούτο δε μόνο «κατά το μέτρο που θα κρινόταν ότι στη δίκη αυτή αμφισβητείται (…) ο κανονισμός», διατύπωση η οποία, κατά την άποψη της Επιτροπής, δεν έχει άλλη έννοια από το να εκφράζει μια επιφύλαξη.
Πάντως, οι αμφιβολίες αυτές διαλύθηκαν μεταγενέστερα, όχι μόνο διότι στο υπόμνημα απαντήσεως που υπέβαλε η προσφεύγουσα χρησιμοποίησε, επίσης έναντι της Επιτροπής, τη λέξη «contro», αλλά προπαντός διότι προέβη σε ρητές δηλώσεις, από τις οποίες πρέπει να συναχθεί ότι πράγματι στρέφεται και κατά της Επιτροπής στην υπόθεση αυτή. Έτσι, δεν υπήρχε πράγματι λόγος να ειδοποιηθεί απλώς η Επιτροπή για την άσκηση της προσφυγής, σύμφωνα με την προσφάτως θεσπισθείσα διάταξη του άρθρου 3, παράγραφος 4 των Οδηγιών προς τον Γραμματέα, ώστε να μπορέσει να παρέμβει εκουσίως στη δίκη. Αντιθέτως, ορθώς, σύμφωνα με το άρθρο 39 του Κανονισμού Διαδικασίας, κοινοποιήθηκε η προσφυγή στην Επιτροπή ως διάδικο και, σύμφωνα με τις γενικές διατάξεις που ισχύουν, η Επιτροπή προσκλήθηκε να υποβάλει το υπόμνημά της αντικρούσεως.
II — Είναι παραδεκτή η προσφυγή κατά της Επιτροπής;
Οι διαπιστώσεις αυτές δεν επιτρέπουν προδήλως κανένα συμπέρασμα επί του παραδεκτού της προσφυγής, το οποίο διέπεται αποκλειστικά από αντικειμενικούς κανόνες και όχι από τη βούληση των διαδίκων. Σχετικά, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι μπορούν να προβληθούν αντιρρήσεις από διάφορες απόψεις:
—
Αφενός μεν, η προσφεύγουσα δεν ανέφερε σαφώς αν η κήρυξη του ανεφαρμόστου του κανονισμού 153/62 είναι απαραίτητη για τη λύση της διαφοράς· εν πάση περιπτώσει δεν αιτιολόγησε αυτή την άποψη.
—
Αφετέρου, στην προκειμένη περίπτωση δεν συντρέχουν οι αντικειμενικές προϋποθέσεις που καθορίζονται από το άρθρο 184 της Συνθήκης για την επίκληση της παρανομίας του εν λόγω κανονισμού.
1. Τυπική άποψη
Όσον αφορά καταρχάς το τυπικό ζήτημα, το ζήτημα αυτό αποτελεί αναμφίβολα μέρος των προβλημάτων που αφορούν το παραδεκτό της προσφυγής και υπό την ιδιότητά του αυτή το ζήτημα αυτό μπορεί να λυθεί προδικαστικά.
Για την κρίση αυτού του ζητήματος πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η προσφεύγουσα δε ζήτησε την κήρυξη του ανεφαρμόστου του κανονισμού 153 παρά μόνο για την περίπτωση που θα γινόταν δεκτό ότι με τη διαφορά αμφισβητείται και αυτό το ζήτημα. Πρόκειται δηλαδή, αυστηρά κρινόμενο, για ζήτημα που προβάλλεται για κάθε ενδεχόμενο. Εντούτοις, δεν πρέπει να θεωρηθεί το γεγονός αυτό ως σημαντικό, δεδομένου ότι, σε άλλες υποθέσεις, το Δικαστήριο έκρινε ότι, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, η προσφυγή είναι παραδεκτή έστω και αν διατυπώθηκε υπό την επιφύλαξη ότι είναι «επικουρικό».
Αντιθέτως, νομίζω ότι πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη βαρύτητα στο επιχείρημα της Επιτροπής, σύμφωνα με το οποίο η προσφεύγουσα δεν εξέθεσε με αρκετή σαφήνεια γιατί θεωρεί ότι η κήρυξη του κανονισμού 153 ως παρανόμου είναι απαραίτητη για τη λύση της διαφοράς. Πράγματι, υφίσταται ασφαλώς τέτοια υποχρέωση αιτιολογήσεως. Βεβαίως, η απαίτηση αυτή δεν ικανοποιείται με γενική αναφορά στους λόγους των οποίων γίνεται επίκληση για να θεμελιωθεί η προσφυγή ακυρώσεως του κανονισμού 19/65, δεδομένου ότι οι λόγοι αυτοί αφορούν την ουσία του προβλήματος (νομιμότητα ή παρανομία του κανονισμού 153), χωρίς να μπορεί να εξηγηθεί σε ποιο μέτρο είναι απαραίτητη η διαπίστωση της παρανομίας του κανονισμού αυτού για τη λύση της διαφοράς.
Δεδομένου όμως, από την άλλη πλευρά, ότι η προσφυγή κάνει ορισμένους υπαινιγμούς, αρκετά αόριστους είναι αλήθεια, για τη σπουδαιότητα που έχει ο κανονισμός 153 για τη λύση της διαφοράς και ότι σε μεταγενέστερα υπομνήματα η προσφεύγουσα συμπλήρωσε αυτούς τους υπαινιγμούς με πιο λεπτομερή επιχειρηματολογία, είμαι της γνώμης ότι δεν πρέπει να κηρυχθεί απαράδεκτη για τυπικούς λόγους η προσφυγή που στρέφεται κατά της Επιτροπής.
2. Συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 184 της Συνθήκης;
Όσον αφορά το ζήτημα αν είναι πράγματι σημαντικό το ζήτημα της ισχύος του κανονισμού της Επιτροπής 153 για τη λύση της διαφοράς, θα μπορούσε να διστάσει κανείς να το πραγματευθεί μέσα στο πλαίσιο του παραδεκτού της προσφυγής. Είναι πολύ πιο φυσικό να μιλήσει κανείς για το παραδεκτό ενός συγκεκριμένου λόγου ακυρώσεως και, κατά συνέπεια, να τον ερευνήσει μαζί με τα ζητήματα ουσίας. — Πρέπει, πάντως, να γίνει δεκτό ότι καθόσον αφορά την Επιτροπή, το μόνο αντικείμενο της διαφοράς είναι ακριβώς το ζήτημα του ανεφαρμοστου του κανονισμού 153/62.
Μπορεί, λοιπόν, να κριθεί προδικαστικά το ζήτημα αν η κήρυξη του ανεφαρμόστου είναι απαραίτητη για τη λύση της διαφοράς και να την πραγματευθεί κανείς έτσι σαν να ήταν κατά κάποιο τρόπο πρόβλημα παραδεκτού (όπως, π.χ., υπό το πρίσμα του εννόμου συμφέροντος).
Σχετικά, δεν θα καθυστερήσω με την έρευνα του ζητήματος (που προέβαλε μόνον η Επιτροπή) αν το άρθρο 184 εφαρμόζεται επίσης στα κράτη μέλη τα οποία έχουν δικαίωμα προσφυγής. Έχω τη γνώμη ότι αρκεί να αναφερθεί κανείς στην πολύ γενική διατύπωση που χρησιμοποιεί η επίμαχη διάταξη («κάθε διάδικος»), καθώς και στο γεγονός ότι είναι ασφαλώς νοητό να έχουν τα κράτη μέλη δικαίωμα, άξιο προστασίας, προβολής της ενστάσεως του απαραδέκτου, διότι οι πλημμέλειες από τις οποίες πάσχει ένας γενικός κανονισμός δεν εμφανίζονται συχνά με σαφήνεια παρά κατά τη στιγμή της εφαρμογής του στη συγκεκριμένη περίπτωση. Στο πεδίο της ΕΚΑΧ επίσης δεν υπήρχαν ποτέ αμφιβολίες όσον αφορά την ανάλογη περίπτωση των άρθρων 33 και 36.
Αντιθέτως, φαίνεται πολύ σπουδαιότερο να ερευνηθεί το ζήτημα ποια πρέπει να είναι η ερμηνεία του άρθρου 184, ιδίως της φράσεως «σε διαφορά όπου τίθεται υπό αμφισβήτηση η ισχύς κανονισμού του Συμβουλίου ή της Επιτροπής». Εδώ συγκρούονται δύο απόψεις: Η άποψη της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία ο κανονισμός του οποίου πρόκειται, σύμφωνα με το άρθρο 184, να διαπιστωθεί η παρανομία πρέπει να αποτελεί το νομικό θεμέλιο της πράξης που καταρχήν προσβάλλεται-περαιτέρω η άποψη της προσφεύγουσας, σύμφωνα με την οποία αρκεί ένας κανονισμός που αποτελεί αντικείμενο μόνο έμμεσης επίκρισης να στηρίζεται στην ίδια νομική αντίληψη όπως και η ευθέως προσβαλλομένη πράξη (κάτι που αποδεικνύεται, π.χ. από τις παραπομπές του ενός στον άλλο), δεδομένου ότι στην τελευταία αυτή περίπτωση υπάρχει φόβος μήπως ενδεχομένως θα είναι δύσκολη η εκτέλεση μιας ακυρωτικής απόφασης του Δικαστηρίου αν εξακολουθεί να ισχύει ο κανονισμός που διαμφισβητείται σύμφωνα με το άρθρο 184.
Δεν έχω καμιά αμφιβολία ότι η γνώμη την οποία υποστηρίζει η Επιτροπή είναι η μόνη ορθή. Ο στόχος της ενστάσεως παρανομίας, ο οποίος στηρίζεται στο άρθρο 184, είναι προφανώς να επιτρέψει την απόδειξη ότι η προσβαλλόμενη έννομη πράξη πάσχει κατά βάση, ότι δηλαδή δεν υφίσταται ορθή νομική βάση. Επιτρέψτε μου να θυμίσω σχετικά τη νομολογία επί του άρθρου 36 της Συνθήκης ΕΚΑΧ, ιδίως την υπόθεση 9/56, στην οποία ελέχθη ρητώς ότι η έννοια που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του άρθρου 36 της Συνθήκης ΕΚΑΧ εφαρμόζεται επίσης και στο άρθρο 184 της Συνθήκης ΕΟΚ. Υπενθυμίζω επίσης την υπόθεση Wöhrmann κατά Επιτροπής ΕΟΚ (31/62 και 33/62), με την οποία έγινε δεκτό από το Δικαστήριο, ότι δεν μπορεί να γίνει επίκληση του άρθρου 184 παρά μόνο όταν η προσβαλλόμενη ευθέως πράξη μπορεί να λογισθεί ως περίπτωση εφαρμογής της γενικής διατάξεως της οποίας διαμφισβητείται η νομιμότητα.
Μόνο σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να γίνει δεκτή η ύπαρξη συμφέροντος διαμφισβητήσεως μιας νομικής διατάξεως άλλης εκτός εκείνης που προσβάλλεται ευθέως, όχι δε όταν πρόκειται για παράλληλες πράξεις, που έχουν την ίδια βασική αντίληψη. Στην πραγματικότητα, στην τελευταία αυτή περίπτωση δεν υφίσταται εμπόδιο για να κρίνει το Δικαστήριο το κύρος μιας πράξεως μεταξύ περισσοτέρων. Είναι αλήθεια ότι η εκτελεστική εξουσία μπορεί ενδεχομένως να υποχρεωθεί, μετά την ακύρωση μιας πράξεως, να μη διατηρήσει, για συγκεκριμένους λόγους, σε ισχύ πράξεις προηγούμενες οι οποίες στηρίζονται σε παρόμοια νομική αντίληψη.
Θέτοντας λοιπόν το ερώτημα αν στη συγκεκριμένη περίπτωση υφίστανται τα αναγκαία χαρακτηριστικά για την εφαρμογή του άρθρου 184, η απάντηση δεν μπορεί να είναι δύσκολη: είναι πρόδηλο ότι ο κανονισμός της Επιτροπής δεν αποτελεί το νομικό θεμέλιο του κανονισμού 19/65. Η αντίθετη άποψη δεν είναι μόνο ακατανόητη διότι, σύμφωνα με τη σχέση Συμβουλίου — Επιτροπής, οι κανονισμοί του πρώτου υπερέχουν ιεραρχικά έναντι των κανονισμών της δεύτερης. Υπό το φως μιας έρευνας του περιεχομένου του κανονισμού 153 η άποψη αυτή φαίνεται προπαντός πεπλανημένη. Ο κανονισμός αυτός δεν κάνει τίποτε άλλο παρά να ρυθμίζει μια απλοποιημένη διαδικασία κοινοποιήσεως για ορισμένες συγκεκριμένες συμφωνίες. Αν διαπιστώσει το Δικαστήριο την παρανομία του κανονισμού αυτού, αυτό δεν θα έχει άλλη συνέπεια από το να εφαρμοστεί, στις περιπτώσεις που προβλέπονται από τον κανονισμό 153, η γενική διαδικασία κοινοποιήσεως, την οποία προβλέπει ο κανονισμός 27/62. Αντιθέτως, η διαπίστωση της παρανομίας του δεν θα διευκόλυνε κατά τίποτα την κρίση για τον κανονισμό 19/65, ο οποίος αφορά την εξαίρεση ομάδων, και κατά τρόπο κατάδηλο στηρίζεται ευθέως επί της Συνθήκης.
Συνεπώς, παρόλον ότι ο κανονισμός 19/65 περιέχει αρκετές παραπομπές στον κανονισμό 153/62, οι οποίες δεν μπορούν να έχουν άλλη έννοια παρά να υπογραμμίζουν την ταυτότητα των νομικών αντιλήψεων από τις οποίες διαπνέονται, πρέπει να θεωρήσουμε ότι είναι ανεπίτρεπτη η επίκληση της παρανομίας του κανονισμού 153/62 κατά την προσβολή του κανονισμού 19/65. Κάθε άλλο συμπέρασμα θα ισοδυναμούσε στην πραγματικότητα με περιγραφή των προθεσμιών ασκήσεως προσφυγών που ορίζονται από το άρθρο 173, εντός των οποίων πρέπει να προσβάλλονται οι πράξεις των κοινοτικών οργάνων. Δεδομένου ότι η προσφυγή κατά της Επιτροπής δεν έχει άλλο αντικείμενο εκτός από αυτό που μόλις ανέφερα, πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτη.
III — Παραδεκτό της ενστάσεως παρανομίας του κανονισμού 17/62
Νομίζω ότι με την ευκαιρία αυτή είναι σκόπιμο να εξεταστεί η ανάλογη ένσταση του Συμβουλίου κατά του αιτήματος της προσφεύγουσας με το οποίο ζητείται να κηρυχθεί το ανεφάρμοστο του κανονισμού 17/62, τούτο δε προπαντός διότι το να γίνει δεκτή η βασιμότητα της επιχειρηματολογίας του Συμβουλίου δεν συνεπάγεται το απαράδεκτο της προσφυγής κατά του Συμβουλίου στο σύνολό της, εφόσον, όπως γνωρίζουμε, η προσφυγή αυτή έχει ακόμη ένα άλλο αντικείμενο.
Πράγματι, όσον αφορά τον κανονισμό του Συμβουλίου 17/62, η επιχειρηματολογία των διαδίκων μας δείχνει ότι τα προβλήματα που προβάλλονται δεν διαφέρουν από εκείνα που μόλις εξέτασα. Ειδικότερα, είναι αδιάφορο ότι η ένσταση παρανομίας που αφορά το Συμβούλιο αναφέρεται σε κανονισμό προηγούμενο του τελευταίου αυτού κανονισμού, αφού το άρθρο 184 της Συνθήκης δεν επιτρέπει προφανώς διαφορετική ερμηνεία επί του σημείου αυτού.
Κατά συνέπεια, είναι αδιάφορο αν ο κανονισμός 19/65, ο οποίος προσβάλλεται ευθέως, παραπέμπει στον κανονισμό 17/62, ή αν, όσον αφορά τα άρθρα 4 και 5, που είναι τα μόνα που μας ενδιαφέρουν εν προκειμένω, του κανονισμού 17/62 διαπνέονται από τις ίδιες αντιλήψεις με τον κανονισμό 19/65. — Αντιθέτως, αυτό που μόνο ενδιαφέρει είναι αν ο κανονισμός 17/62 αποτέλεσε το νομικό θεμέλιο του κανονισμού 19/65. — Τούτο προφανώς δεν συμβαίνει. Είναι ανακριβές, προπαντός, ότι κατά το διάστημα της ένδικης διαδικασίας το Συμβούλιο, υπερασπιζόμενο τον κανονισμό 19/65, συνήγαγε ουσιώδη νομικά επιχειρήματα από τον κανονισμό 17/62. Από την έκθεση πραγματικών περιστατικών προκύπτει ότι τα άρθρα 4 και 5 του κανονισμού 17/62 ρυθμίζουν αποκλειστικά την κοινοποίηση συμφωνιών για τις οποίες, σύμφωνα με το άρθρο 85, παράγραφος 3 της Συνθήκης, οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις επιθυμούν να εξαιρεθούν από την απαγόρευση των συμπράξεων. Αν ακυρωθούν οι παράγραφοι 2 των αντιστοίχων άρθρων, η διαδικασία της προαιρετικής κοινοποιήσεως που χρησιμοποιείται μέχρι τώρα για ορισμένες συμφωνίες θα αντικατασταθεί με τις γενικές διατάξεις που εφαρμόζονται στα θέματα κοινοποιήσεως συμφωνιών. Είναι λοιπόν προφανές ότι αυτό δεν βοηθεί να δικαιολογήσει την ακύρωση του κανονισμού 19/65, ο οποίος επιτρέπει τις εξαιρέσεις ομάδων. — Αφού το περιεχόμενο του κανονισμού 17 δεν αποτελεί τη νομική βάση του κανονισμού 19/65, η προσφεύγουσα δεν μπορεί να διαμφισβητήσει τη νομιμότητά του μέσω του άρθρου 184. Η διαπίστωση αυτή μου επιτρέπει να εξοβελίσω του λοιπού όλα τα επιχειρήματα που προβάλλονται σχετικά με τον κανονισμό 17/62.
Β — Ουσία της υποθέσεως
Μετά τις προκαταρκτικές και απαραίτητες αυτές παρατηρήσεις επί του θέματος του παραδεκτού και των λοιπών διαδικαστικών ζητημάτων, είμαι ήδη σε θέση να προχωρήσω στην έρευνα των λόγων ακυρώσεως, οι οποίοι προβάλλονται επί της ουσίας του κανονισμού 19/65. Πρόκειται κυρίως για τρία παράπονα. Είναι αλήθεια ότι τα νομικά επιχειρήματα που προβάλλονται δεν είναι πάντοτε προσδιορισμένα με κάθε επιθυμητή ακρίβεια, πράγμα που δυσχεραίνει κάπως την εξέτασή τους. Θα εξετάσω όμως εν πάση περιπτώσει το ένα μετά το άλλο με τη σειρά και με τη διατύπωση που χρησιμοποίησε η προσφεύγουσα.
I — Πρώτος λόγος ακυρώσεως: παράβαση του άρθρου 87 σε συνδυασμό με το άρθρο 85, παράγραφοι 1 και 3 της Συνθήκης
Περιληπτικά ο πρώτος λόγος ακυρώσεως έχει ως εξής: το άρθρο 87 της Συνθήκης απαιτεί την έκδοση κανονισμών εκτελέσεως σχετικά με το δίκαιο των συμπράξεων. Μέχρι τούδε δεν υφίστανται διατάξεις εκτελέσεως σχετικά με την απαγόρευση ορισμένων συμφωνιών και αποφάσεων που μνημονεύονται στο άρθρο 85, παράγραφος 1, μολονότι επιβάλλονται κατά τρόπο ακόμη πιο επείγοντα αφού η παράγραφος 2 του άρθρου 85 προβλέπει την ακυρότητά τους. Ενόψει αυτής της καταστάσεως, αποτελεί κακή νομοθετική τεχνική να οριστούν οι επιτρεπόμενες εξαιρέσεις δυνάμει της παραγράφου 3 πριν καθοριστεί ο γενικός κανόνας της παραγράφου 1.
Ας εξετάσουμε λεπτομερέστερα την άποψη αυτή.
Το γράμμα του άρθρου 87 της Συνθήκης δεν επιτρέπει το συμπέρασμα ότι δημιουργεί απόλυτη υποχρέωση για το Συμβούλιο να λάβει μέτρα εκτελέσεως ιδίως σχετικά με το άρθρο 85, παράγραφος 1. Όπως αποδεικνύουν ήδη οι όροι που χρησιμοποιεί το άρθρο 87, παράγραφος 1 («zweckdienlich» — «utile» — «αναγκαίος») ο κοινοτικός νομοθέτης, το Συμβούλιο, απολαύει σχετικά διακριτικής εξουσίας. Εξάλλου, τα παραδείγματα που αναφέρονται στο άρθρο 87, παράγραφος 2 επιτρέπουν το συμπέρασμα ότι αποτελούν, κατά την άποψη των συντακτών της συνθήκης, θέματα στα οποία ανήκει η προτεραιότητα ενός εκτελεστικού κανονισμού: πρόκειται για προβλήματα όπως η θέσπιση χρηματικών κυρώσεων και ποινών ή επίσης λεπτομερειών εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 3, δηλαδή ότι δεν πρόκειται για εξειδίκευση της παραγράφου 1 του άρθρου 85.
Η απάντηση στο ερώτημα αν, λαμβανομένου υπόψη του νομοθετικού κειμένου, η απαγόρευση του άρθρου 85, παράγραφος 1, απαιτεί αυτή καθαυτή επιτακτικά συμπληρωματικούς προσδιορισμούς με τη βοήθεια εκτελεστικών κανονισμών δεν μπορεί επίσης να είναι καταφατική. Πράγματι, ήδη στην απόφαση επί της υποθέσεως Bosch το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι οι διατάξεις αυτές είναι «self-executing», «directement applicables» (ισχύουν άμεσα) τουλάχιστον από της ενάρξεως της ισχύος του κανονισμού 17/62, ο οποίος προέβη επίσης σε ορισμένες διευκρινίσεις σχετικά με την απαγόρευση της παραγράφου 1. Έτσι, το Δικαστήριο άφησε να νοηθεί ότι επιτρέπεται να αφεθεί η φροντίδα του προσδιορισμού των κριτηρίων που περιλαμβάνονται στην παράγραφο 1 στη διοικητική πρακτική, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη.
Έτσι, το μόνο ζήτημα που μπορεί να τεθεί είναι αν είναι «λανθασμένο» ή «κακό» να οριστούν με τη νομοθετική οδό οι εξαιρέσεις του άρθρου 85, παράγραφος 3, πριν δοθεί μια συμπληρωματική νομοθετική διευκρίνιση επί της απαγορεύσεως στα θέματα των συμπράξεων πράγμα που θα προκαλούσε όμως αμέσως την αντίρρηση ότι μια νομοθετική «ακατάλληλη» πρακτική δεν θα επέφερε αναγκαίως την παρανομία των διατάξεων που θα προέκυπταν κατ' αυτό τον τρόπο. Είμαι της γνώμης ότι και στο σημείο αυτό δεν ευσταθεί η άποψη της προσφεύγουσας. — Πράγματι, δεν πρέπει να διαφεύγει ότι ο κανονισμός 19/65 δεν αποτελεί παρά εξουσιοδότηση της Επιτροπής. Από αυτό προκύπτει ότι πριν κάνει χρήση της η Επιτροπή για την εξαίρεση μιας ομάδας, πρέπει να αποφασίσει αν οι συμφωνίες, οι οποίες εξαιρούνται, εμπίπτουν στο άρθρο 85, παράγραφος 1, πράγμα που συνεπάγεται τουλάχιστον έναν κανονιστικό ορισμό μέρους των καταστάσεων που προβλέπονται από το άρθρο 85, παράγραφος 1. Συνεπώς, δεν επιτρέπεται να επικρίνεται το γεγονός ότι ένας κανονιστικός καθορισμός του άρθρου 85 δεν καλύπτει, στην αρχή, παρά τμήμα μόνο από όλες τις καταστάσεις που μπορεί κανείς να φαντασθεί. Για όποιον γνωρίζει τις δυσκολίες σχετικά με τις διεπιχειρησιακές συμπράξεις και τις συγκεντρώσεις επιχειρήσεων, είναι προφανές ότι το πεδίο αυτό δεν επιδέχεται ασφαλώς συνολική και πλήρη λύση, με τη νομοθετική οδό, όλων των προβλημάτων που είναι δυνατόν να εμφανιστούν. Ορθώς, λοιπόν, προχωρούν βαθμηδόν τα αρμόδια όργανα στο πεδίο αυτό. Ορθώς επίσης με τον τρόπο αυτό ασχολούνται καταρχάς με τις περιπτώσεις, όπως οι συμβάσεις αποκλειστικότητας, οι οποίες μπορούν να έχουν ως αντικείμενο σχετικά ανώδυνες απαγορεύσεις του ανταγωνισμού και οι οποίες, λαμβανομένου υπόψη του σημαντικού τους αριθμού, απαιτούν ταχεία κανονιστική ρύθμιση προς το συμφέρον της χρηστής διοικήσεως. Ναι μεν εφόσον δεν έχουν κριθεί ατομικά, δεν είναι δυνατό να αποφευχθεί ορισμένη προσωρινή αβεβαιότητα ως προς ορισμένες συμφωνίες που δεν προβλέπονται από τον κανονισμό 19/65, πρέπει όμως να γίνει δεκτό ότι τέτοιου είδους δυσχέρειες είναι συμφυείς με το περίπλοκο θέμα του δικαίου των συμπράξεων, τούτο δε κυρίως κατά την αρχή της εξελίξεώς του. Έτσι, από την άλλη πλευρά, οι δυσχέρειες αυτές μπορούν να απαμβλυνθούν από το γεγονός ότι στην περίπτωση της νομότυπης κοινοποίησης είναι δυνατόν να χορηγηθούν εξαιρέσεις με αναδρομική δύναμη.
Κατά συνέπεια, κανένα από τα επιχειρήματα που αναφέρονται στον πρώτο αυτό λόγο ακυρώσεως δεν είναι κατά τη γνώμη μου αρκετά κρίσιμο ώστε να δικαιολογήσει την ακύρωση του κανονισμού 19/65.
II — Δεύτερος λόγος ακυρώσεως: παράβαση του άρθρου 87 σε συνδυασμό με το άρθρο 85, παράγραφοι 1 και 3 και με τα άρθρα 2 και 3, στ της Συνθήκης· κατάχρηση εξουσίας
Με τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως υποστηρίζει η προσφεύγουσα ότι ο κανονισμός 19/65 παραβιάζει ορισμένες φιλελεύθερες αρχές της Συνθήκης, εισάγοντας, τουλάχιστον κατά τα φαινόμενα, την αρχή σύμφωνα με την οποία σε θέματα συμπράξεων τα πάντα απαγορεύονται εκτός αν επιτρέπονται ρητά. — Λαμβάνοντας υπόψη ότι δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 2 του κανονισμού 17 ορισμένες συμφωνίες (στις οποίες μετέχουν μόνο δύο επιχειρήσεις) εξαιρούνται αυτομάτως από την εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 1, είναι προφανές ότι κατά το μέτρο που ο κανονισμός 19/65, άρθρο 1 δεν απαριθμεί παρόμοιες περιπτώσεις, δημιουργεί γι' αυτές μεγάλη αβεβαιότητα, διότι δίνει την αφορμή στη σκέψη ότι δυνάμει του άρθρου 85, παράγραφος 1 καθίστανται απολύτως άκυρες.
Φρονώ ότι ο λόγος αυτός ακυρώσεως, όπως και τα διάφορα συμπεράσματα που τον συνοδεύουν, είναι πεπλανημένος.
Καταρχάς πρέπει να διευκρινιστεί ότι το άρθρο 4, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 δεν έχει την έννοια ότι οι συμφωνίες που αναφέρονται στη διάταξη αυτή δεν εμπίπτουν καθόλου στο άρθρο 85, παράγραφος 1. Αντιθέτως, κατά το γράμμα της διατάξεως αυτής, το άρθρο 4 έχει ως σκοπό την εξαίρεση της υποχρεωτικής κοινοποιήσεως. Συνεπώς, αφού ως προς τις συμφωνίες που αναφέρονται ρητά σ' αυτή τη διάταξη, γίνεται μνεία περί προαιρετικής κοινοποιήσεως, πρέπει να συναχθεί ότι, κατά την άποψη του Συμβουλίου των Υπουργών, οι συμφωνίες αυτές μπορούν να υπαχθούν στο καθεστώς του άρθρου 85, παράγραφος 1, διότι αλλιώς δεν θα είχε κανένα νόημα η κοινοποίηση.
Περαιτέρω, έχω τη γνώμη ότι ο κανονισμός 19/65 επιδιώκει αναμφιβόλως μόνο τον σκοπό της διευκολύνσεως της διαδικασίας εξαιρέσεως, παρέχοντας στην Επιτροπή κανονιστική εξουσία σχετικά με ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών, εξουσία η οποία μπορεί να επεκταθεί επιπλέον με αναδρομική δύναμη στις προγενέστερες συμφωνίες. Όπως έχω ήδη τονίσει, πριν προσφύγει σ' αυτή τη δυνατότητα η Επιτροπή πρέπει να αποφασίσει αν οι συμφωνίες που προσδιορίζει εμπίπτουν στο άρθρο 85, παράγραφος 1. Κατά συνέπεια, δεν μπορώ να αντιληφθώ πώς μπορεί να πιστεύει η προσφεύγουσα ότι αντικείμενο του κανονισμού 19/65 είναι η επέκταση της απαγορεύσεως του άρθρου 85, παράγραφος 1 σε πραγματικά περιστατικά που δεν έχουν ακόμα υπαχθεί στις διατάξεις. Ούτε οι αιτιολογικές σκέψεις ούτε οι διάφορες διατάξεις του κανονισμού στον οποίο αναφέρεται η προσφεύγουσα επιτρέπουν τέτοιο συμπέρασμα. Έτσι, η πέμπτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 19 αναφέρει μόνο ότι δικαίως η Επιτροπή παρέλειψε να προβλέψει για ορισμένες συμφωνίες κατηγοριών απλοποίηση της διαδικασίας κοινοποιήσεως, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει τίποτε το οριστικό ως προς την ύπαρξη των κριτηρίων που προβλέπονται από το άρθρο 85, παράγραφος 1. Η έβδομη και η τελευταία αιτιολογική σκέψη αναφέρουν τη δυνατότητα να επέλθει, με κανονισμό ή με ατομική απόφαση, τροποποίηση των συμφωνιών ώστε να καταστούν σύμφωνες με τις προϋποθέσεις του άρθρου 85, παράγραφος 3, πράγμα που δεν μπορεί προφανώς να εφαρμοστεί παρά μόνο στις συμφωνίες που εμπίπτουν στο άρθρο 85, παράγραφος 1. Τέλος, ορίζει μεν το άρθρο 4, παράγραφος 3 ότι δεν μπορεί να γίνει επίκληση της εξαιρέσεως μιας ομάδας σε υπόθεση που τελεί σε εκκρεμοδικία κατά τη στιγμή που η Επιτροπή εκδίδει τον κανονισμό εξαιρέσεως, αυτό όμως δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι οι συμφωνίες αυτές είναι άκυρες, δεδομένου ότι εν πάση περιπτώσει μια ατομική εξαίρεση η οποία ζητήθηκε εγκαίρως, μπορεί να αναπτύξει τα αποτελέσματά της σύμφωνα με τις ισχύουσες γενικές διατάξεις.
Κατά συνέπεια, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι σε σχέση με όλες τις συμφωνίες που δεν καθορίζονται από τον κανονισμό 19/65 ισχύει η αρχή της ατομικής έρευνας· η έρευνα αυτή μπορεί να καταλήξει είτε στο ότι το άρθρο 85, παράγραφος 1 δεν εφαρμόζεται είτε στο ότι πρέπει να χορηγηθεί εξαίρεση σύμφωνα με την παράγραφο 3, έστω και αν δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 85, παράγραφος 1, είτε, τέλος, στο να μη γίνει δεκτή η αίτηση εξαιρέσεως διότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις της παραγράφου 3. Είναι αλήθεια ότι οι ενδιαφερόμενοι βρίσκονται έτσι σε κάποια αβεβαιότητα μέχρις ότου εκδοθεί απόφαση οριστική γι' αυτούς, όπως όμως έχω ήδη υπογραμμίσει, η αβεβαιότητα αυτή δεν μπορεί να αποφευχθεί τώρα που το κοινοτικό δίκαιο στα θέματα των συμπράξεων βρίσκεται ακόμη στις αρχές του. Η αμφιβολία αυτή δεν θα ήταν, άλλωστε, μικρότερη αν το Συμβούλιο δεν είχε εκδώσει κανονισμό εξαιρέσεως ομάδων.
Ο δεύτερος λοιπόν λόγος ακυρώσεως, τα λοιπά σημεία του οποίου θα ερευνηθούν σε σχέση με τον τρίτο λόγο ακυρώσεως, δεν μπορεί επίσης να οδηγήσει σε ακύρωση του κανονισμού 19/65.
III — Τρίτος λόγος ακυρώσεως: παράβαση του άρθρου 85, παράγραφοι 1, 2 και 3 και των άρθρων 86 και 222 της Συνθήκης
Ο τρίτος λόγος ακυρώσεως αποτελεί τον κύριο λόγο αυτής της υποθέσεως και μας θέτει προ του προβλήματος της ερμηνείας του άρθρου 85, παράγραφος 1. Η επιχειρηματολογία της προσφεύγουσας επί του σημείου αυτού είναι κατ' ουσία ότι ο κανονισμός 19/65 επιτρέπει, κακώς, να κρίνονται ορισμένες κάθετες συμφωνίες υπό το φως του άρθρου 85, ενώ εμπίπτουν στο άρθρο 86 ή σ' άλλες διατάξεις της Συνθήκης. — Κατά το μέτρο που ο κανονισμός 19/65 αφορά συμφωνίες για δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, παραβιάζει επιπλέον το άρθρο 222, σύμφωνα με το οποίο η Συνθήκη δεν προδικάζει με κανένα τρόπο το καθεστώς της ιδιοκτησίας στα κράτη μέλη.
Πριν ερευνηθεί ο λόγος αυτός ακυρώσεως νομίζω ότι είναι χρήσιμο να υπογραμμιστούν ακόμη μια φορά τα ουσιώδη χαρακτηριστικά των συμφωνιών που μνημονεύονται στον κανονισμό 19/65. Πρόκειται — παραθέτω τη σχετική διάταξη — για συμφωνίες μεταξύ δύο επιχειρήσεων:
«α)
—
στις οποίες η μία αναλαμβάνει την υποχρέωση έναντι της άλλης να διαθέτει ορισμένα προϊόντα μόνο σ' αυτή με σκοπό τη μεταπώληση εντός ορισμένου τμήματος της κοινής αγοράς ή
—
στις οποίες η μία αναλαμβάνει την υποχρέωση έναντι της άλλης να προμηθεύεται ορισμένα προϊόντα μόνο από αυτή, με σκοπό τη μεταπώληση ή
—
στις οποίες οι δύο επιχειρήσεις έχουν αναλάβει εκατέρωθεν υποχρέωση αποκλειστικής διαθέσεως και προμηθείας υπό την έννοια των προηγουμένων περιπτώσεων, με σκοπό τη μεταπώληση»
(Στη συνέχεια θα χρησιμοποιώ σχετικά τον όρο «συμβάσεις αποκλειστικότητας») και πρόκειται για συμφωνίες μεταξύ δύο επιχειρήσεων που
«β)
περιέχουν περιορισμούς που έχουν επιβληθεί σχετικά με την κτήση ή την άσκηση δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας — ιδίως διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, προτύπων χρήσεως, σχεδίων ή σημάτων — ή με δικαιώματα που απορρέουν από συμβάσεις με τις οποίες μεταβιβάζονται μέθοδοι κατασκευής ή εκχωρείται δικαίωμα εφαρμογής τους ή γνώσεις σχετικές με τη χρήση και την εφαρμογή βιομηχανικής τεχνικής.»
(Θα χρησιμοποιήσω σχετικά τον συντετμημένο όρο «συμβάσεις παροχής αδείας»). Ακολουθώντας την επιχειρηματολογία της προσφεύγουσας θα ερευνήσω καταρχάς τις συμβάσεις αποκλειστικότητας και κατόπιν θα προχωρήσω στην έρευνα των συμβάσεων παροχής αδείας, θεωρώ λογικό να λάβω υπόψη, επιπλέον, νομικά επιχειρήματα που συνάγονται από άλλες υποθέσεις, στις οποίες δεν ήταν πλήρης ο σχετικός έλεγχος.
α) Συμβάσεις αποκλειστικότητας
Για την έρευνα του ζητήματος αν οι συμβάσεις αποκλειστικότητας εμπίπτουν στο άρθρο 85, παράγραφος 1 πρέπει να εξεταστούν εγγύτερα τα ακόλουθα τρία κριτήρια:
—
Τι είναι οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων;
—
Υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να λεχθεί ότι έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού;
—
Τι πρέπει να νοηθεί με την έκφραση «που δύνανται να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών»;
1.
Όσον αφορά το πρώτο ζήτημα, δεν βρίσκω να υπάρχουν ιδιαίτερες δυσχέρειες και ιδίως η έννοια της συμφωνίας δεν πρέπει να εμφανίσει καμιά δυσχέρεια αφού ασφαλώς καλύπτει τις συμβάσεις με την πιο ευρεία έννοια του αστικού δικαίου.
Όσον αφορά την έννοια της επιχειρήσεως, οι ορισμοί τους οποίους έχει επεξεργασθεί το δίκαιο της ΕΚΑΧ και το εθνικό δίκαιο επί θεμάτων συμπράξεων μπορούν να μας βοηθήσουν. Έτσι, ανεξαρτήτως της νομικής μορφής ή του σκοπού επιτεύξεως κέρδους, οι επιχειρήσεις είναι φυσικά ή νομικά πρόσωπα, τα οποία μετέχουν ενεργά και ανεξάρτητα στην οικονομική ζωή και που δεν ασκούν, συνεπώς, δραστηριότητα αμιγώς ιδιωτική (βλ.: σημείωση 2 στην παράγραφο 1, «Kommentar zum Gesetz gegen Wettbewerbsbeschränkungen», Müller-Henneberg-Schwartz, δεύτερη έκδοση).
Είναι εύκολο να διαπιστωθεί ότι ο ορισμός αυτός καλύπτει επίσης τους αποκλειστικούς εμπορικούς αντιπροσώπους και διανομείς, οι οποίοι ενεργούν ιδίω κινδύνω, τούτο δε ανεξαρτήτως του ότι το οικονομικό τους βάρος αντιστοιχεί με εκείνο του παραγωγού, αντισυμβαλλομένου στη Σύμβαση, εφόσον δεν υφίσταται πλήρης εξουσία του ενός επί του άλλου. Έτσι διακρίνονται σαφώς από τα υποκαταστήματα, τα γραφεία πωλήσεων ή τους υπαλλήλους των παραγωγών οι οποίοι στερούνται εμπορικής αυτονομίας.
Κατά συνέπεια, οι συμβάσεις αποκλειστικότητας αποτελούν «συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων» — και εν πάση περιπτώσει είναι πεπλανημένος ο ισχυρισμός της προσφεύγουσας ότι υπάρχει απλή μονομερής μεταβίβαση αρμοδιότητας εκ μέρους του παραγωγού.
2.
Αντιθέτως, είναι πιο δύσκολο να προσδιοριστεί το νόημα όρου «συμφωνίες (…) που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα (…) τον περιορισμό του ανταγωνισμού».
Κατά τη γνώμη μου, πρέπει να εκκινήσει κανείς από την αρχή ότι η Συνθήκη χρησιμοποιεί μια έννοια του ανταγωνισμού πολύ ευρεία, η οποία δεν καλύπτει μόνο τη συμπεριφορά των παραγωγών. Αντιθέτως μάλιστα, όταν ανακύπτει θέμα αυτού του ανταγωνισμού και των περιορισμών που μπορεί να υποστεί, πρέπει να σκεφθεί κανείς επίσης και το εμπόριο, τα διάφορα στάδια διανομής. Δικαίως παρατηρεί η Επιτροπή ότι για πολλά εμπορεύματα τα έξοδα διανομής αποτελούν σημαντικό τμήμα των γενικών εξόδων. Κατά συνέπεια, ένας αποτελεσματικός ανταγωνισμός στο εμπορικό επίπεδο μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στην ορθολογική οργάνωση της διανομής, πράγμα που δεν πρέπει να αγνοείται μέσα στο πλαίσιο των προσπαθειών που βοηθούν την αρμονική ανέλιξη των οικονομικών δραστηριοτήτων που προβλέπονται από το άρθρο 2 της Συνθήκης.
Πρέπει, εξάλλου, να υπογραμμιστεί ότι το άρθρο 85 της Συνθήκης δεν κάνει ρητή διάκριση μεταξύ καθέτων και οριζοντίων συμφωνιών. Πράγματι, αντίθετα προς το γράμμα της παραγράφου 1 του γερμανικού νόμου (Gesetz gegen Wettbewerbsbeschränkungen), το άρθρο 85 παραλείπει να ορίσει «για κοινό σκοπό», πράγμα που επιτρέπει το συμπέρασμα ότι καταρχήν αναφέρεται στις κάθε είδους συμφωνίες. Ορισμένα παραδείγματα περιορισμών ανταγωνισμού, που αναφέρονται στο άρθρο 85, παράγραφος 1, δ και ε, επιτρέπουν μάλιστα το συμπέρασμα ότι το άρθρο αυτό αφορά ακριβώς τις κάθετες συμφωνίες, δοθέντος ότι στα παραδείγματα αυτά γίνεται μνεία των επιπτώσεων στην κατάσταση ανταγωνισμού των τρίτων, παρόλο που αυτή δεν είναι συμβαλλόμενη σε συγκεκριμένη συμφωνία και ασκούν τη δραστηριότητά τους σε διαφορετικό οικονομικό κλιμάκιο. Το γεγονός ότι το άρθρο 86 περιέχει ανάλογα παραδείγματα δεν αποτελεί αντίθετο επιχείρημα, αλλά υπογραμμίζει το γεγονός ότι οι περιορισμοί του ανταγωνισμού σαν κι αυτούς που ανέφερα μπορούν να οφείλονται τόσο σε δεσπόζουσες θέσεις στην αγορά, όσο και σε συμφωνίες ή σε συμπράξεις.
Είναι αληθές ότι όλα αυτά δεν μας επιτρέπουν ακόμη να σχηματίσουμε οριστική κρίση για τις συμβάσεις αποκλειστικότητας, οι οποίες, μόνο αυτές, μας ενδιαφέρουν μου φαίνεται άλλωστε αμφίβολο αν μπορεί κανείς να σχηματίσει την κρίση αυτή προσφεύγοντας μόνο σε θεωρητικές απόψεις ή γενικές ερμηνευτικές προσπάθειες, χωρίς να αντιμετωπίσει τις δυνατές επιπτώσεις στην αγορά. Αυτό ισχύει για τα συμπεράσματα υπέρ του Συμβουλίου, τα οποία μπορούν να αντληθούν αν στηριχθεί κανείς στον κανονισμό 17 (άρθρο 4, παράγραφος 2), δεδομένου ότι ο κανονισμός αυτός ασφαλώς δεν εκδόθηκε προς τον σκοπό καθορισμού κατά τρόπο οριστικό του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 1. αυτό εφαρμόζεται επίσης στη γνώμη της προσφεύγουσας στην οποία μπορεί να αντιτάξει κανείς την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Bosch. Όταν στην απόφαση αυτή το Δικαστήριο διακηρύσσει ότι η εκτίμηση των απαγορεύσεων εξαγωγής (δηλαδή των ρητρών που συναντώνται σε πολλές συμβάσεις αποκλειστικότητας) υπό το φως του άρθρου 85, παράγραφος 1 απαιτεί ακριβή γνώση όλων των στοιχείων της συμφωνίας, αυτό σημαίνει χωρίς αμφιβολία ότι μόνο η ερμηνεία των διατάξεων της Συνθήκης ΕΟΚ δεν μπορεί να προσφέρει αφηρημένη και γενική απάντηση σ' αυτού του είδους τα ζητήματα. Πρέπει, συνεπώς, να ερευνηθούν τα ειδικά αποτελέσματα που μπορούν να έχουν οι συμβάσεις αποκλειστικότητας και αν τα αποτελέσματα αυτά έχουν σημασία για το άρθρο 85, παράγραφος 1 της Συνθήκης.
Εδώ πρέπει να μνημονευθεί η ρήτρα αποκλειστικού εφοδιασμού, δυνάμει της οποίας σε μια συγκεκριμένη περιοχή μπορεί να εφοδιάζεται μόνο ο αποκλειστικός αντιπρόσωπος και διανομέας για τη μεταπώληση. Η ρήτρα αυτή αποκλείει να εφοδιάζονται ευθέως από τον παραγωγό στην περιοχή αυτή και άλλοι έμποροι και αποκλείει τους εμπόρους αυτούς από το προνόμιο των όρων πωλήσεων που συνδέονται με τη ρήτρα αυτή· εξάλλου, η εν λόγω ρήτρα απαγορεύει τον απευθείας εφοδιασμό του καταναλωτή από τον παραγωγό. Αυτό σημαίνει ότι με τον τρόπο αυτό ο αποκλειστικός αντιπρόσωπος είναι ελεύθερος για τα προϊόντα αυτά από τον τυχόν ανταγωνισμό των τρίτων και ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, λόγω ορισμένων εθνικών νομοθεσιών («opposabilité aux tiers» — αντιτάξιμο στους τρίτους — στο γαλλικό δίκαιο), αυτή η ελευθέρωση από κάθε ανταγωνισμό δεν μπορεί να συμψηφιστεί με παράλληλες εισαγωγές ή μπορεί μεν, αλλά εντός των ορίων που διαγράφουν τα έξοδα μεταφοράς, οι δασμοί και η παρεμβολή άλλων ενδιαμέσων εμπόρων.
Όσον αφορά την υποχρέωση της αγοράς μόνο προϊόντων ενός παραγωγού, περίπτωση που αντιμετωπίζεται επίσης από το άρθρο 1, α του κανονισμού 19 (υποχρέωση μη πωλήσεως ανταγωνιστικών προϊόντων), η υποχρέωση αυτή μπορεί επίσης να αποτελέσει εμπόδιο στον ανταγωνισμό, διότι επηρεάζει την πρόσβαση σ' άλλους παραγωγούς στην αγορά και επενεργεί έτσι στους όρους του ανταγωνισμού αυτών των τελευταίων, τούτο δε, πρέπει να υπογραμμιστεί, προφανώς κατά τρόπο διάφορο από ό, τι μια ειδική σύμβαση πωλήσεως. Ιδίως στην περίπτωση των προϊόντων υψηλής τεχνολογίας, η διανομή των οποίων δεν μπορεί να διενεργηθεί παρά μόνο από ειδικούς, μια τέτοια ρήτρα μπορεί να ασκήσει σημαντική επιρροή στους όρους του ανταγωνισμού.
Κατά συνέπεια, δεν αποκλείεται οι συμβάσεις αποκλειστικότητας, που προβλέπονται από τον κανονισμό 19/65, να μπορούν να αποτελέσουν εμπόδιο στον ανταγωνισμό.
Αν απαντήσει κανείς σ' αυτά ότι ο κύριος στόχος των συμβάσεων αποκλειστικότητας είναι το άνοιγμα και η διείσδυση σε καινούργιες αγορές και ότι οι συμβάσεις αυτές συνδέονται με αύξηση και εντατικοποίηση του ανταγωνισμού, δεν θα αμφισβητήσω καταρχήν αυτές τις διαβεβαιώσεις. Αποτελεί γεγονός ότι για την εισαγωγή ενός νέου προϊόντος στην αγορά, η σύμβαση αποκλειστικότητας μπορεί ενδεχομένως, για ορισμένο χρόνο, να αποτελέσει μεγάλο προνόμιο, ακόμη και ανάγκη. Εντούτοις, πρέπει να ομολογήσει κανείς ότι στην περίπτωση αυτή ο περιορισμός του ανταγωνισμού αποτελεί έναν από τους στόχους και ότι δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι χωρίς αυτό τον περιορισμό του ανταγωνισμού δεν θα εξασφαλιζόταν η διάθεση στην αγορά κατά τρόπο γενικό ή σ'όλες τις περιπτώσεις.
Επίσης δεν μπορούν να γίνουν δεκτοί για κάθε περίπτωση αντιρρήσεις αυτού του είδους: δεν θα υπήρχε περιορισμός του ανταγωνισμού διότι, κατά τη φύση των πραγμάτων, δεν υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ παραγωγού και των αποκλειστικών του αντιπροσώπων ούτε μεταξύ των διαφόρων αποκλειστικών αντιπροσώπων του ίδιου παραγωγού -ένας αποκλειστικός αντιπρόσωπος δεν μπορεί να συγκριθεί προς άλλους χονδρεμπόρους, δεδομένου ότι, καθώς συνεργάζεται με έναν παραγωγό, ως μόνο έργο έχει να εισέλθει στον ανταγωνισμό με τους λοιπούς παραγωγούς-ή: η κατάργηση μιας συμβάσεως αποκλειστικότητας δεν μπορεί να μεταβάλει την κατάσταση σε ορισμένη αγορά, διότι έτσι ο μόνος προσφέρων «αποκλειστικός αντιπρόσωπος» θα αντικαθίστατο από τον μόνο προσφέροντα «παραγωγό».
Είναι δυνατό το τελευταίο αυτό επιχείρημα να είναι ακριβές για ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα δε για πολλές περιπτώσεις-εντούτοις όμως δεν έχουν πάντοτε τα πράγματα λογικώς έτσι. — Όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ αποκλειστικού αντιπροσώπου και λοιπών διανομέων, αρκεί η διαπίστωση ότι, ακόμη και μη λαμβάνοντας υπόψη τους λοιπούς χονδρεμπόρους, οι όροι του ανταγωνισμού μπορούν να μεταβληθούν από τους διαφόρους διαχωρισμούς των περιοχών πωλήσεως των αποκλειστικών αντιπροσώπων. — Όσον αφορά τη σχέση αποκλειστικού αντιπροσώπου — παραγωγού και αποκλειστικού αντιπροσώπου — αποκλειστικού αντιπροσώπου, πρέπει να παρατηρηθεί ότι δεν πρέπει κανείς να ανάγεται στη νομική κατάσταση που δημιουργήθηκε με τη σύναψη της συμβάσεως, αλλ' ότι πρέπει να προσπαθήσει κανείς να μάθει πως θα είχαν εξελιχθεί οι όροι του ανταγωνισμού χωρίς τη συμφωνία.
Τέλος, δεν συμμερίζομαι τη γνώμη, σύμφωνα με την οποία, λαμβανομένης υπόψη της ομοιότητας των οικονομικών λειτουργιών εντός μιας οικονομικής οργανώσεως, επιτρέπεται χωρίς άλλο η εξομοίωση του αποκλειστικού αντιπροσώπου με τους πράκτορες ενός παραγωγού η εξομοίωση αυτή θα κατέληγε στο να θεωρηθεί ότι οι συμβάσεις με τους αποκλειστικούς αντιπροσώπους δεν έχουν κανένα ενδιαφέρον για το δίκαιο των συμπράξεων, όπως και οι συμβάσεις που συνήφθησαν με τους πράκτορες που ενεργούν αποκλειστικά για το συμφέρον τρίτου και οι οποίοι «διαχειρίζονται τις υποθέσεις τρίτων». Αντιθέτως, πρέπει να γίνει δεκτό σχετικά ότι υφίστανται σημαντικές διαφορές τόσο από νομικής όσο και από οικονομικής απόψεως. Παραπέμπω σχετικά στην ανακοίνωση της Επιτροπής στην Επίσημη Εφημερίδα του έτους 1962, σ. 2627, όπου καθορίζονται τα ειδικά έργα του αποκλειστικού αντιπροσώπου. Πρέπει να αναλογισθεί κανείς ιδίως τους διαφορετικούς βαθμούς οικονομικής εξαρτήσεως ή τα διαφορετικά περιθώρια κέρδους, ενόψει της κατανομής των κινδύνων. Εξάλλου, οι διαφορές αυτές γεννούν επίσης νομικές συνέπειες και σ' άλλους τομείς επίσης, όπως έδειξε η Επιτροπή με παραπομπές στη Συνθήκη ΕΚΑΧ (άρθρο 63) και στις εθνικές νομοθεσίες (δημοσιονομικό δίκαιο, πτωχευτικό δίκαιο και λοιπά). Δεν βλέπω κανένα σοβαρό λόγο για να τις αγνοήσει κανείς στο δίκαιο του ανταγωνισμού.
Κατά συνέπεια, γενικώς, η άποψη της προσφεύγουσας σύμφωνα με την οποία οι συμβάσεις αποκλειστικότητας δεν μπορούν σε καμιά περίπτωση να συγκεντρώσουν τις προϋποθέσεις που δικαιολογούν τη διαπίστωση παρεμποδίσεως του ανταγωνισμού δεν είναι βάσιμη.
3.
Όσον αφορά το ζήτημα σε ποιες περιπτώσεις μπορεί μια συμφωνία, κατά το γράμμα του άρθρου 85, παράγραφος 1, «να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών», μπορούμε να το ερευνήσουμε συνοπτικά, δεδομένου ότι η προσφεύγουσα δεν προέβαλε σχετικώς ειδικά επιχειρήματα. Παρά ταύτα, θα ερευνήσω το ζήτημα πιο λεπτομερειακά.
Καταρχάς, ερωτάται τι πρέπει να νοηθεί με την έκφραση «που δύνανται να επηρεάσουν το εμπόριο». Η απάντηση στο ζήτημα αυτό δεν είναι δύσκολη. Είναι προφανές ότι η Συνθήκη δεν απαιτεί με τη διατύπωση αυτή να επηρεάζουν οι συμφωνίες πράγματι το διεθνές εμπόριο, αλλά αρκεί να παρίσταται δυνατή μια τέτοια επίδραση, όχι σαν απλή υπόθεση, αλλά σαν συνέπεια που μπορεί λογικώς να προβλεφθεί.
Ας σημειωθεί περαιτέρω ότι, παρά τη συνήθη γνώμη, πρόκειται ασφαλώς για αυτόνομη έννοια, που δεν είναι ταυτόσημη στην πραγματικότητα με την έννοια του περιορισμού του ανταγωνισμού. Πράγματι, αν χρησιμοποιώντας την έκφραση «που δύνανται να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών» ήταν στην πρόθεση του νομοθέτη να νοηθεί μόνο το γεγονός ότι οι περιορισμοί του ανταγωνισμού του άρθρου 85, παράγραφος 1 έπρεπε να παράγουν τα αποτελέσματά τους πέραν των εθνικών συνόρων, θα είχε αναμφίβολα διαλέξει μια έκφραση πιο προσεγγίζουσα και όχι μια διατύπωση που διακρίνεται τόσο σαφώς από το πρώτο κριτήριο (περιορισμός του ανταγωνισμού).
Επίσης νομίζω ότι δεν πρέπει να θεωρεί κανείς ότι αρκεί μια σύμβαση που περιορίζει τον ανταγωνισμό να ασκεί μια οποιαδήποτε επίδραση στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, ότι, για να χρησιμοποιήσω την έκφραση της Επιτροπής, εξελίσσεται διαφορετικά λόγω της συμφωνίας. Η γερμανική, ιταλική και ολλανδική απόδοση της Συνθήκης αποδεικνύουν σαφώς το αντίθετο διότι ομιλούν για επίδραση δυσμενή, επιζήμια, που μας υποχρεώνει έτσι να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι στην προκειμένη περίπτωση ο γαλλικός όρος «affecter», ο οποίος από μόνος του έχει συχνά ουδέτερη σημασία, αλλά καμιά φορά και σημασία αρνητική, πρέπει να ερμηνευθεί κατά την ίδια έννοια.
Μετά τις σκέψεις αυτές, οι οποίες, όπως λέει και η Επιτροπή, θα έπρεπε να αποκλείσουν κάθε κριτήριο αμιγώς ποσοτικό, θα πρέπει να καταλήξουμε ότι οι συμβάσεις αποκλειστικότητας ασφαλώς μπορούν να ασκήσουν αρνητική επίδραση στις εμπορικές σχέσεις μεταξύ κρατών μελών. Επιφυλάσσοντας τη διανομή ορισμένων προϊόντων σε έναν αποκλειστικό αντιπρόσωπο μέσα σε ορισμένο κράτος μέλος, οι συμβάσεις αυτές προβαίνουν σε κανονιστική ρύθμιση των διεθνών εμπορικών σχέσεων, η οποία μπορεί σε μια συγκεκριμένη περίπτωση να λογισθεί ως παρεκκλίνουσα κατά τρόπο μειονεκτικό από τη συνήθη συμπεριφορά του εμπορίου μεταξύ κρατών μελών. — Ούτε μπορεί εδώ να γίνει δεκτό το επιχείρημα ότι, κατά γενικό τρόπο, το άνοιγμα μιας εξωτερικής αγοράς και κατά συνέπεια η δημιουργία προϋποθέσεων διακρατικού εμπορίου δεν θα ήταν δυνατές χωρίς τέτοιου είδους συμφωνίες.
Έτσι, η θέση αρχής του Συμβουλίου, όπως εκδηλώνεται στον κανονισμό 19/65, είναι δικαιολογημένη-κατά συνέπεια, μπορούν να εφαρμοστούν στις συμβάσεις αποκλειστικότητας τα κριτήρια του άρθρου 85, παράγραφος 1, λύση που κρίθηκε δυνατή με την εξουσιοδότηση που δόθηκε στην Επιτροπή. Αυτή είναι άλλωστε και η επικρατούσα άποψη στη θεωρία και τη νομολογία (
1
).
Απλώς και μόνο για να είναι πλήρης η έρευνα μου, θα ερευνήσω ακόμη δύο επιχειρήματα που προέβαλε η προσφεύγουσα στο περιθώριο της κύριας επιχειρηματολογίας της. Αν κατάλαβα καλά, η προσφεύγουσα φοβάται ότι οι χρήσιμες λειτουργίες των συμβάσεων αποκλειστικότητας για τη γενική οικονομία θα μπορούσαν να παραλύσουν από μακρές διαδικασίες που θα επιτρέπουν συμφωνίες, οι οποίες θα μπορούσαν άλλωστε να καταλήξουν στην εκμηδένιση ορισμένων συστημάτων διανομής, ενώ η εφαρμογή του άρθρου 86 δεν θα έθιγε το κύρος τέτοιων συμβάσεων, εφόσον περιορίζεται στην απαγόρευση των καταχρήσεων. Η κατάσταση αυτή, ιδίως η διαφορετική μεταχείριση που επιφυλάσσεται στους πράκτορες από τη μια πλευρά και στους ανεξάρτητους αποκλειστικούς αντιπροσώπους από την άλλη, μπορούσε να προκαλέσει το αποτέλεσμα, που είναι τελείως ανεπιθύμητο, να χρησιμοποιούν στο εξής οι παραγωγοί τους δικούς τους οργανισμούς διανομής, αποκλείοντας τους ανεξάρτητους εμπόρους.
Φρονώ ότι οι φόβοι αυτοί δεν είναι βάσιμοι. Πράγματι, οι φόβοι αυτοί δεν λαμβάνουν υπόψη το γεγονός ότι, προδήλως, οι προσπάθειες όλων των αρμοδίων υπηρεσιών δεν τείνουν στην κατάργηση των συστημάτων συμβάσεων αποκλειστικής πωλήσεως, αλλά προς ένα σύστημα που θα νομιμοποιούσε τις συμβάσεις αποκλειστικότητας μέσω του άρθρου 85, παράγραφος 3, αντιμετωπίζοντας μάλιστα την εξαίρεση κατηγοριών χωρίς προηγουμένη κοινοποίηση από τα ενδιαφερόμενα μέρη. Κατ' ουσία, λοιπόν, οι συμβάσεις αποκλειστικότητας θα παρέμεναν επίσης ανέπαφες, όπως γίνεται και με την εφαρμογή του άρθρου 86.
Όσον αφορά τις διαδικαστικές αντιρρήσεις που προκαλούνται από το δυσκίνητο της διαδικασίας στα θέματα συμπράξεων, οι αντιρρήσεις αυτές χάνουν ακριβώς το αντικείμενό τους όταν καταστεί δυνατή η εξαίρεση κατηγοριών.
Εξάλλου, πρέπει να υπενθυμίσω, όπως έκανα και σε άλλη περίπτωση, ότι αυτή η γενική κρίση δεν έχει ασφαλώς την έννοια να απαλλάξει την Επιτροπή από τον ευσυνείδητο έλεγχο των οικονομικών πραγματικών περιστατικών επί του θέματος πριν εξαιρέσει συμφωνίες που δεν θα έπρεπε να υπαχθούν στο άρθρο 85, παράγραφος 1. Υπενθυμίζω σχετικά μια απόφαση του Supreme Court των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, της 4ης Μαρτίου 1963 (White Motor), η οποία επικρίνει την εκτίμηση στην οποία προέβη το πρωτοβάθμιο δικαστήριο (District Court) για ένα σύστημα αποκλειστικότητας, λέγοντας ότι δεν μπορεί να σχηματίσει κανείς έγκυρη γνώμη για το επιτρεπτό ενός τέτοιου συστήματος παρά μόνο μετά εξαντλητικό έλεγχο της οικονομικής του σημασίας και των πραγματικών επιπτώσεών του επί του ανταγωνισμού (
2
).
Όσον αφορά το ζήτημα αν βάσει μόνο των απλοποιημένων κοινοποιήσεων, δυνάμει του κανονισμού 153/62, είναι σε θέση η Επιτροπή να σχηματίσει τέτοια κρίση, πρόκειται για ζήτημα στο οποίο μόνο αυτή θα πρέπει να δώσει την απάντηση.
β) Συμβάσεις παροχής αδείας
Δεδομένου ότι ο κανονισμός 19/65 αφορά επίσης τις λεγόμενες συμβάσεις παροχής αδείας, η ερευνά μου δεν τελείωσε ακόμη.
Οι παρατηρήσεις μου όμως επί του σημείου αυτού θα είναι αρκετά βραχείες, διότι η προσφεύγουσα δεν επικαλείται σχετικώς παρά ένα μόνο επιχείρημα: το επιχείρημα της τηρήσεως του άρθρου 222 (ξεκινώντας προφανώς από την προϋπόθεση, που είναι απολύτως ορθή, ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί απολύτως η περίπτωση όπου οι συμβάσεις παροχής αδείας μπορούν να συνεπάγονται περιορισμούς του ανταγωνισμού και να επηρεάζουν κατά επιζήμιο τρόπο το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών).
Κατά συνέπεια, πρέπει να ερευνηθεί μόνο το ζήτημα αν ο κανονισμός 19/65 επιτρέπει την επέμβαση στα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, τα οποία, σύμφωνα με τις αρχές της Συνθήκης, δεν πρέπει να τεθούν σε κίνδυνο.
Στο σημείο αυτό δεν διακρίνω καμία παράβαση της συνθήκης. — Πράγματι, ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι το άρθρο 222 δεν περιλαμβάνει μόνο την απαγόρευση επεμβάσεως με νομοθετικές διατάξεις στο καθεστώς ιδιοκτησίας ενός κράτους μέλους αλλοιώνοντας ή υπονομεύοντας την αξία του συστήματος αυτού, αλλά ότι απαγορεύει ακόμη να θίγονται τα προσωπικά δικαιώματα ιδιοκτησίας, ο κανονισμός 19/65 δεν δίνει αφορμή σε επικρίσεις.
Όπως ορθώς τονίζει το Συμβούλιο, ο έλεγχος των συμβάσεων παροχής αδείας και των παρομοίων συμφωνιών στο πλαίσιο του δικαίου των συμπράξεων δεν αποτελεί καθόλου ανάμιξη στην άσκηση των δικαιωμάτων αυτών πρόκειται μόνο για υπαγωγή στο άρθρο 85, παράγραφος 1, ορισμένων περιορισμών σχετικά με την κτήση και την εκμετάλλευση δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας, κατά το μέρος που στηρίζονται σε συμφωνίες. Σύμφωνα με το άρθρο 222 της Συνθήκης, τέτοια μέτρα ασφαλώς δεν απαγορεύονται στα κοινοτικά όργανα, ακριβώς διότι δεν θίγουν καταρχήν τις συμβάσεις παροχής αδείας, πράγμα που η προσφεύγουσα δέχεται άλλωστε χωρίς δυσκολία όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 86.
Έτσι λοιπόν, ο κανονισμός 19/65 ακολουθεί καταρχήν τις οδηγίες της Επιτροπής που καθορίστηκαν με τις ανακοινώσεις του έτους 1962 (Επίσημη Εφημερίδα 1962, σ. 2628 και επ.) επί της εφαρμογής του άρθρου 86, παράγραφοι 1 και 3.
Κατά συνέπεια, ο λόγος ακυρώσεως που προβάλλεται κατά του άρθρου 1, β του κανονισμού 19/65 είναι επίσης αβάσιμος· συνεπώς, ο τρίτος λόγος ακυρώσεως στερείται ερείσματος απ' αρχής μέχρι τέλους. Κατ' αυτό τον τρόπο αποδείχτηκε η νομιμότητα του κανονισμού του Συμβουλίου.
Γ — Πρόταση
Κατόπιν όλων των εκτεθέντων προτείνω τα εξής: κατά το μέρος που η προσφυγή της Ιταλικής Κυβερνήσεως στρέφεται κατά της Επιτροπής της ΕΟΚ είναι απαράδεκτη· κατά το μέρος που στρέφεται κατά του Συμβουλίου των Υπουργών της ΕΟΚ πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη.
(
*1
)	Γλώσσα του ποωτοτύπου: η γερμανική.
(
1
)	Βλ. π.χ. τις παραπομπές οτο έργο του Sölter, Vertriebsbindungen im Gemeinsamen Markt, 1962, σ. 63
(
2
)	Βλ. Beier, Die kartellrechtliche Beurteilung von Alleinvertriebsverträgen im Gemeinsamen Markt und USA, Gewerblicher Rechtsschutz und Urheberrecht, 1964, α 84 και επ.