62023CJ0678
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla)
13 ta’ Novembru 2025 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika soċjali – Direttiva 89/391/KEE – Sigurtà u saħħa tal-ħaddiema fil-post tax-xogħol – Artikolu 9 – Obbligi tal-persuna li timpjega – Klassifikazzjoni tal-postijiet tax-xogħol skont l-espożizzjoni tal-ħaddiema għal fatturi ta’ riskju għas-sigurtà u s-saħħa tagħhom – Artikolu 11(6) – Rikors quddiem l-awtorità kompetenti fil-qasam tas-sigurtà u s-saħħa fuq il-post tax-xogħol – Protezzjoni ġudizzjarja effettiva”
Fil-Kawża C‑678/23,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Curtea de Apel Iaşi (il-Qorti tal-Appell ta’ Iaşi, ir-Rumanija), permezz ta’ deċiżjoni tal‑10 ta’ Ottubru 2023, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fl‑14 ta’ Novembru 2023, fil-proċedura
JU
vs
Spitalul Clinic de Pneumoftiziologie Iaşi
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla),
komposta minn M. L. Arastey Sahún, Presidenta tal-Awla, J. Passer, E. Regan, D. Gratsias u B. Smulders (Relatur), Imħallfin,
Avukat Ġenerali: A. Rantos,
Reġistratur: R. Șereș, Amministratur,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tat‑30 ta’ Jannar 2025,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għall-Gvern Rumen, minn E. Gane, L. Liţu, A. Rotăreanu u A. Wellman, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn D. Recchia u E. A. Stamate, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tat‑30 ta’ April 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 9 u tal-Artikolu 11(6) tad-Direttiva tal-Kunsill 89/391/KEE tat‑12 ta’ Ġunju 1989 dwar l-introduzzjoni ta’ miżuri sabiex jinkoraġġixxu titjib fis-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema fuq ix-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 349, rettifika fil-ĠU 2023, L 77, p. 20), kif ukoll tal-Artikolu 31(1) u tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn JU u Spitalul Clinic de Pneumoftiziologie Iaşi (l-Isptar Kliniku ta’ Pnewmo-Ftisjoloġija ta’ Iaşi, ir-Rumanija, iktar ’il quddiem l-“Isptar”), dwar il-klassifikazzjoni tal-attività professjonali ta’ JU bħala li tesponiha għal riskji partikolari għas-sigurtà u għas-saħħa tagħha.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Id-Direttiva 89/391
3
L-Artikolu 1 tad-Direttiva 89/391, intitolat “Għan”, jipprevedi:
“1.   L-għan ta’ din id-Direttiva huwa li jiġu introdotti miżuri sabiex jinkoraġġixxu titjib fis-sigurtà u fis-saħħa tal-ħaddiema fuq ix-xogħol.
2.   Għal dak il-għan fiha prinċipji ġenerali li jikkonċernaw il-prevenzjoni ta’ riskji ikkaġunati mix-xogħol, il-protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa, l-eliminazzjoni ta’ fatturi ta’ riskju u ta’ aċċident, l-informar, ikkonsultar, parteċipazzjoni bilanċjata skond il-liġijiet u/jew prattiċi nazzjonali u t-taħriġ ta’ ħaddiema u tar-rapreżentanti tagħhom, kif ukoll bħala linji ta’ gwida ġenerali għall-implimentazzjoni ta’ dawn il-prinċipji.
3.   Din id-Direttiva għandha tkun mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet nazzjonali u tal-Komunità eżistenti jew tal-futur li jkunu aktar favorevoli għall-protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema fuq ix-xogħol.”
4
Skont l-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva:
“1.   Stati Membri għandhom jieħdu l-passi kollha meħtieġa sabiex jiżguraw li min iħaddem, il-ħaddiema u r-rappreżentanti tal-ħaddiema ikunu soġġetti għad disposizzjonijiet legali meħtieġa għall-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva.
2.   B’mod partikolari, Stati Membri għandhom jiżguraw kontrolli u sorveljanzi adegwati.”
5
L-Artikolu 5 tal-imsemmija direttiva, bit-titolu “Dispożizzjonijiet ġenerali”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Min iħaddem għandu jkollu l-obbligu li jiżgura s-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema f’kull aspett relatat max-xogħol.”
6
L-Artikolu 9 tal-istess direttiva, intitolat “Obbligi varji fuq minn iħaddem”, jistabbilixxi:
“1.   Min iħaddem għandu:
(a)
ikun fil-pussess ta’ stima tar-riskji għas-sigurtà u s-saħħa fuq ix-xogħol, inklużi dawk li jiltaqgħu magħhom gruppi ta’ ħaddiema esposti għal riskji partikolari;
(b)
jiddeċiedi fuq il-miżuri ta’ protezzjoni li għandhom jittieħdu u, fejn ikun hemm bżonn, it-tagħmir protettiv li għandu jintuża;
(ċ)
iżomm lista ta’ aċċidenti ikkaġunati mix-xogħol li jirriżultaw f’ħaddiem ma jkunx tajjeb għax-xogħol għal aktar minn tlett ijiem xogħol;
(d)
ifassal, għall-awtoritajiet responsabbli u skond il-liġijiet u/jew prattiċi nazzjonali, rapporti dwar aċċidenti ikkaġunati mix-xogħol imġarrba mill-ħaddiema tiegħu.
2.   Stati Membri għandhom jiddefinixxu, fid-dawl tan-natura ta’ l-attivitajiet u d-daqs ta’ l-intrapriżi, l-obbligi li għandhom jiġu sodisfatti mill-kategoriji differenti ta’ l-intrapriżi fir-rigward tat-tfassil ta’ dokumenti li għalihom hemm provdut fil-paragrafu 1(a) u (b) u meta jiġu mħejjija d-dokumenti li għalihom hemm ipprovdut fil-paragrafu 1(ċ) u (d).”
7
L-Artikolu 11 tad-Direttiva 89/391, intitolat “Konsultazzjoni u parteċipazzjoni ta’ ħaddiema”, jipprevedi, fl-ewwel subparagrafu tal-paragrafu 6 tiegħu:
“Ħaddiema u/jew ir-rappreżentanti tagħhom huma intitolati għad-dritt li jappellaw, skond il-liġi u/jew prattika nazzjonali, lill-awtorità responsabbli għas-sigurtà u protezzjoni ta’ saħħa fuq ix-xogħol jekk jikkunsidraw li l-miżuri meħuda u l-mezzi mħaddma minn min iħaddem ma jkunux addattati għall-għanijiet li jkunu żgurati s-sigurtà u saħħa fuq ix-xogħol.”
Id-Direttiva 2003/88/KE
8
L-Artikolu 1, intitolat “Għan u skop”, tad-Direttiva 2003/88/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal‑4 ta’ Novembru 2003, li tikkonċerna ċerti aspetti tal-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 381), jipprovdi:
“1.   Din id-Direttiva tistabbilixxi ħtiġiet minimi tas-siġurtà u s-saħħa għall-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol.
2.   Din id-Diretiva tapplika għal:
a)
il-perjodi minimi ta’ serħan ta’ kull jum, serħan ta’ kull ġimgħa u leave annwali, għal waqfien u ħin tax-xogħol massimu ta’ kull ġimgħa; u
b)
ċerti aspetti tax-xogħol bil-lejl, ix-xogħol bix-shift u t-tendenzi tax-xogħol.
3.   Din id-Direttiva għandha tapplika għas-setturi kollha ta’ l-attività, kemm pubblika u wkoll privata, fil-qofol tat-tifsira ta’ l-Artikolu 2 tad-Direttiva 89/391/KEE, mingħajr preġudizzju għall-Artikoli 14, 17, 18 u 19 ta’ din id-Direttiva.
[...]
4.   Id-disposizzjonijiet tad-Direttiva 89/391/KEE għandhom ikunu applikabbli bis-sħiħ għall-materji kollha li hemm referenza għalihom fil-paragrafu 2, mingħajr preġudizzju għal disposizzjonijiet aktar iebsa u/jew speċifiċi li jinstabu f’din id-Direttiva.”
9
L-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva, intitolat “Definizzjonijiet”, jipprovdi:
“Għall-għanijiet ta’ din id-Direttiva għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
[...]
9.
‘serħan adekwat’ ifisser li l-ħaddiema jkollhom perjodi regolari ta’ serħan, li t-tul tagħhom huwa espress f’unitajiet ta’ ħin u li huma suffiċjentement twal u kontinwi li jassiguraw li, bħala riżultat ta’ għajja jew tendenzi oħrajn irregolari tax-xogħol, li ma joħolqux xi korriment għalihom, għal ħaddiema sħabhom jew għal oħrajn u li ma jkunux ta’ ħsara għal saħħithom, la f’terminu qasir u l-anqas f’terminu fit-tul.”
10
L-Artikolu 7 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Leave annwali”, jipprovdi:
“1.   L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa ħalli jassiguraw li kull ħaddiem ikun intitolat għal-leave annwali bil-ħlas ta’ mill-inqas erba’ ġimgħat b’konformità mal-kondizzjonijiet għall-intitolament għal, u l-għoti ta’, leave bħal dan stabbilit bil-leġiżlazzjoni nazzjonali u/jew bil-prattika.
2.   Il-perjodu minimu ta’ leave annwali bil-ħlas ma jistax ikun mibdul b’pagament ta’ benefiċċji bħala kumpens, apparti minn meta r-relazzjoni ta’ l-impieg tkun ġiet itterminata.”
11
Skont l-Artikolu 15 tal-istess direttiva, intitolat “Disposizzjonijiet l-aktar favorevoli”:
“Din id-Direttiva m’għandhiex taffettwa d-dritt ta’ l-Istati Membri li japplikaw jew jintroduċu liġijiet, regolamenti jew disposizzjonijiet amministrattivi aktar favorevoli għal-protezzjoni tas-saħħa u s-sigurtà ta’ ħaddiema jew li jiffaċilitaw jew jippermettu l-applikazzjoni ta’ ftehim kollettiv jew ta’ ftehim oħrajn konklużi bejn iż-żewġ naħat ta’ l-industrija li huma aktar favorevoli għal-protezzjoni tas-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema.”
Id‑dritt Rumen
Il-Kodiċi tax-Xogħol
12
L-Artikolu 147(1) tal-Kodiċi tax-Xogħol jipprovdi:
“L-impjegati li jaħdmu f’kundizzjonijiet partikolarment diffiċli, perikolużi jew dannużi, l-għomja, il-persuni l-oħra diżabbli u ż-żgħażagħ ta’ inqas minn 18-il sena għandhom id-dritt għal leave annwali addizzjonali ta’ mill-inqas 3 ijiem tax-xogħol.”
Il-Liġi Nru 319/2006
13
L-Artikolu 12(1) u (2) tal-Legea nr. 319/2006 a securităţii şi sănătăţii în muncă (il-Liġi Nru 319/2006 dwar is-Sigurtà u s-Saħħa fil-Post tax-Xogħol), tal‑14 ta’ Lulju 2006, (Monitorul Oficial al României, Parti I, Nru 646, tas‑26 ta’ Lulju 2006), jipprovdi:
“(1)   Il-persuna li timpjega għandha:
a)
twettaq u żżomm disponibbli evalwazzjoni tar-riskji għas-saħħa u s-sigurtà fil-post tax-xogħol, b’mod partikolari għall-gruppi ta’ ħaddiema esposti għal riskji speċifiċi;
(b)
tiddetermina l-miżuri ta’ protezzjoni li għandha tadotta u, jekk ikun neċessarju, it-tagħmir protettiv li għandu jintuża;
[...]
(2)   Permezz ta’ deċiżjoni tal-Ministru għax-Xogħol, għas-Solidarjetà Soċjali u għall-Familja, skont in-natura tal-attivitajiet u tad-daqs tal-impriża, għandhom jiġu stabbiliti l-obbligi li għandhom kategoriji differenti ta’ impriżi, fir-rigward tal-istabbiliment tad-dokumenti msemmija fil-paragrafu 1.”
14
L-Artikolu 18(7) ta’ din il-liġi jipprevedi:
“Ir-rappreżentanti tal-ħaddiema li għandhom responsabbiltajiet speċifiċi fil-qasam tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema u/jew il-ħaddiema jistgħu jersqu quddiem l-awtoritajiet kompetenti jekk iqisu li l-miżuri adottati u l-mezzi użati mill-persuna li timpjega ma humiex suffiċjenti sabiex jiżguraw is-sigurtà u s-saħħa fil-post tax-xogħol.”
15
L-Artikolu 39(4) tal-imsemmija liġi jipprevedi:
“Jikkostitwixxi kontravenzjoni ssanzjonata b’multa minn 4000 sa 8000 [lei Rumeni (RON) (madwar EUR 860 sa EUR 1720)], kull ksur tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 12(1)(a) u (b), [...]”
Il-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-pensjonijiet u tas-sigurtà soċjali li tistabbilixxi l-klassifikazzjoni tal-postijiet tax-xogħol skont ir-riskji li għalihom il-ħaddiem huwa espost fuqhom
– Il-liġijiet suċċessivi f’dan il-qasam
16
Qabel id-dħul fis-seħħ, fl‑1 ta’ April 2001, tal-Legea nr. 19/2000 privind sistemul public de pensii şi alte drepturi de asigurări sociale (il-Liġi Nru 19/2000 dwar is-Sistema Pubblika tal-Pensjonijiet u Drittijiet Oħra ta’ Sigurtà Soċjali), tas‑17 ta’ Marzu 2000 (Monitorul Oficial al României, Parti I, Nru 140, tal‑1 ta’ April 2000), il-leġiżlazzjoni Rumena applikabbli fil-qasam tal-pensjonijiet tal-irtirar kienet tistabbilixxi klassifikazzjoni tal-postijiet tax-xogħol billi qasmithom fi tliet gruppi, jiġifieri l-Grupp ta’ Xogħol I, li kien jinkludi l-postijiet tax-xogħol li jesponu lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet tax-xogħol dannużi ħafna, diffiċli ħafna jew perikolużi ħafna, il-Grupp ta’ Xogħol II, li kien jinkludi l-postijiet tax-xogħol li jesponu lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet dannużi, diffiċli jew perikolużi u l-Grupp ta’ Xogħol III, li kien jinkludi l-postijiet tax-xogħol l-oħra.
17
L-Artikolu 19(1) u (2) tal-Liġi Nru 19/2000 kien ifformulat kif ġej:
“(1)   Għall-finijiet ta’ din il-liġi, ‘postijiet tax-xogħol li jesponu lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari’ ifisser il-postijiet tax-xogħol li, b’mod permanenti jew f’ċerti mumenti, jistgħu jaffettwaw sostanzjalment il-kapaċità tax-xogħol tal-persuni assigurati minħabba l-grad għoli ta’ espożizzjoni għar-riskju.
(2)   Il-kriterji u l-metodu ta’ klassifikazzjoni bħala postijiet tax-xogħol li jesponu lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari huma stabbiliti permezz ta’ deċiżjoni tal-Gvern abbażi ta’ proposta komuni tal-Ministeru għax-Xogħol, għall-Familja u għall-Protezzjoni Soċjali u tal-Ministeru għas-Saħħa.”
18
Il-legea nr. 263/2010 privind sistemul unitar de pensii publice (il-Liġi Nru 263/2010 dwar is-Sistema Unika tal-Pensjonijiet Pubbliċi), tas‑16 ta’ Diċembru 2010 (Monitorul Oficial al României, Parti I, Nru 852, tal‑20 ta’ Diċembru 2010), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali, ħassret u ssostitwixxiet il-Liġi Nru 19/2000. Hija daħlet fis-seħħ fl‑1 ta’ Jannar 2011.
19
L-Artikolu 28(1) tal-Liġi Nru 263/2010, fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-fatti fil-kawża prinċipali, jipprovdi:
“Il-kundizzjonijiet tax-xogħol li fihom il-persuni assigurati mill-iskema pubblika tal-irtirar jeżerċitaw l-attività tagħhom jistgħu jkunu normali, partikolari jew speċjali.”
20
Skont l-Artikolu 29 ta’ din il-liġi:
“1.   Il-postijiet ikklassifikati skont il-kriterji u l-metodu previsti mil-leġiżlazzjoni fis-seħħ fil-mument tal-klassifikazzjoni tagħhom huma kkunsidrati bħala li jesponu lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari.
1bis   L-avviżi ta’ klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li jesponu lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari li jiskadu fil‑31 ta’ Diċembru 2018 jiġu estiżi sal‑1 ta’ Settembru 2023, data li fiha l-persuni li jimpjegaw huma obbligati li jistandardizzaw il-kundizzjonijiet tax-xogħol.
1ter   Il-perijodu bejn il‑31 ta’ Diċembru 2018 u l‑1 ta’ Settembru 2023 jikkostitwixxi perijodu ta’ kontribuzzjoni f’kundizzjonijiet ta’ xogħol partikolari, li għalih il-persuni li jimpjegaw huma suġġetti għal kontribuzzjoni ta’ 4 % skont l-Artikolu 138(b) tal-[Legea nr. 227/2015 privind Codul fiscal (il-Liġi Nru 227/2015 dwar il-Kodiċi tat-Taxxa)], kif emendata u kkompletata.”
21
L-Artikolu 55(1) tal-imsemmija liġi huwa redatt kif ġej:
“Il-persuni li jkunu wettqu perijodu ta’ kontribuzzjoni sħiħ għandhom dritt għall-benefiċċju ta’ pensjoni tal-irtirar bi tnaqqis tal-etajiet normali tal-irtirar, kif ġej: a) skont it-tabella Nru 1 għall-persuni li jkunu wettqu perijodi ta’ kontribuzzjoni f’kundizzjonijiet ta’ xogħol partikolari;
[...]”
22
L-Artikolu 169(1) tal-istess liġi jipprevedi:
“Il-benefiċjarji tas-sistema pubblika ta’ pensjonijiet li d-drittijiet għall-pensjoni tagħhom kienu stabbiliti skont il-leġiżlazzjoni preċedenti għall‑1 ta’ April 2001, li eżerċitaw attivitajiet f’postijiet li jaqgħu taħt il-grupp ta’ xogħol I u/jew taħt il-grupp ta’ xogħol II, jibbenefikaw minn żieda tan-numru ta’ punti annwali akkumulati matul dan il-perijodu, bil-mod segwenti:
[...]
b)
25 % għall-perijodi li matulhom eżerċitaw attività f’post tax-xogħol li jaqa’ taħt il-grupp ta’ xogħol II.”
23
Skont leġiżlazzjonijiet suċċessivi fil-qasam tal-kontribuzzjonijiet soċjali, ġew previsti rati ta’ kontribuzzjonijiet differenzjati skont jekk ix-xogħol isirx f’kundizzjonijiet normali, partikolari jew speċjali.
– Id-deċiżjonijiet tal-Gvern dwar il-klassifikazzjoni tal-postijiet tax-xogħol bħala li jesponu lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari tax-xogħol
24
Il-kriterji u l-metodu ta’ klassifikazzjoni bħala postijiet tax-xogħol li jesponu lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari, minn naħa, u t-tiġdid tal-opinjonijiet dwar il-klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li jesponu lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari, min-naħa l-oħra, kienu s-suġġett ta’ deċiżjonijiet tal-gvern suċċessivi.
25
L-Artikolu 2(1) u (2) tal-Hotărârea Guvernului nr. 261/2001 privind criteriile şi metodologia de încadrare a locurilor de muncă în condiţii deosebite (deċiżjoni tal-Gvern Nru 261/2001 dwar il-kriterji u l-metodu ta’ klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li jesponi lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari), tat‑22 ta’ Frar 2001 (Monitorul Oficial al României, Parti I, Nru 114, tas‑6 ta’ Marzu 2001), kien jipprovdi:
“1.   Il-kriterji ta’ klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li jesponi lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari huma s-segwenti:
a)
preżenza fl-ambjent tax-xogħol ta’ tniġġis fiżiku kkaġunat mix-xogħol, jiġifieri storbju, vibrazzjonijiet, mewġ elettromanjetiku, pressjoni, radjazzjonijiet jonizzanti, radjazzjonijiet tas-sħana, radjazzjonijiet laser b’saħħithom mhux protetti kif ukoll tniġġis kimiku jew bijoloġiku kkaġunat mix-xogħol, previsti fl-istandards ġenerali dwar is-sigurtà fil-post tax-xogħol, li ma josservawx il-limiti ammissibbli previsti minn dawn l-istandards;
b)
reazzjoni speċifika tal-organu għall-aggressjoni tat-tniġġis ikkaġunat mix-xogħol, evidenzjata minn indikaturi ta’ espożizzjoni u/jew minn effett bijoloġiku, stabbiliti minn ordni tal-Ministeru għas-Saħħa u għall-Familja;
c)
morbożità, espressa permezz ta’ mard relatat max-xogħol irreġistrat fil-post tax-xogħol matul l-aħħar 15-il sena.
2.   Il-klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li jesponi lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari għandha tosserva d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 7/jew, jekk ikun il-każ, tal-Artikolu 8 u tissodisfa b’mod kumulattiv il-kriterji previsti fil-paragrafu 1(a) u (b) jew fil-paragrafu 1(a) u (ċ).”
26
L-Artikolu 3(1) tad-Deċiżjoni Nru 261/2001 kien jipprovdi:
“Il-klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li jesponi lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari għandha tosserva l-qafas tal-metodu li ġej li jikkonsisti fl-applikazzjoni, preferibbilment suċċessivament, tal-operazzjonijiet speċifiċi li ġejjin:
a)
l-identifikazzjoni tal-post tax-xogħol li għandu jiġi kklassifikat bħala post tax-xogħol li jesponi lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari u l-istabbiliment tal-kriterji applikabbli għal din il-klassifikazzjoni, imwettqa mill-persuna li timpjega mas-sindakati rappreżentattivi legali jew, jekk ikun il-każ, mar-rappreżentanti tal-impjegati fil-Kumitat tas-Sigurtà u s-Saħħa fuq il-Post tax-Xogħol, jekk ikun hemm;
b)
għarfien espert tal-postijiet tax-xogħol fir-rigward tas-sigurtà tal-ħaddiema;
c)
determinazzjoni tat-tniġġis ikkawżat mix-xogħol, skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 4(1); ir-rapporti ta’ determinazzjoni għandu jkun fihom mill-inqas l-informazzjoni li ġejja: diviżjoni, taqsima, workshop, post tax-xogħol, tniġġis ikkaġunat mix-xogħol, valur imkejjel, valur ta’ limitu aċċettat, metodi ta’ kejl;
d)
talba, imressqa mill-persuna li timpjega lill-istituzzjonijiet awtorizzati tal-Ministeru tas-Saħħa u tal-Familja, għal-lista li tinkludi l-mard ikkawżat mix-xogħol irreġistrat jew il-lista li tinkludi l-kontroll mediku tal-persunal li jaħdem fil-postijiet tax-xogħol li jesponuhom għal kundizzjonijiet partikolari, bl-għan li tiġi ddeterminata t-tweġiba speċifika tal-organizzazzjoni;
e)
evalwazzjoni tal-postijiet tax-xogħol identifikati taħt il-punt (a) mill-persuna li timpjega flimkien mas-sindakati rappreżentattivi legali jew, jekk ikun il-każ, mar-rappreżentanti tal-impjegati fil-kumitat tas-sigurtà u tas-saħħa, jekk ikun hemm, skont l-Anness 2 jew 3;
f)
l-istabbiliment ta’ miżuri tekniċi, sanitarji u organizzattivi għall-protezzjoni tax-xogħol li jikkorrispondu għall-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-fatturi ambjentali speċifiċi għall-post tax-xogħol;
g)
il-kisba tal-opinjoni tal-Ispettorat Territorjali tax-Xogħol skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 4;
i)
klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li tesponi lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari skont l-Artikolu 19(4) tal-Liġi Nru 19/2000.”
27
L-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni Nru 261/2001 kien jipprovdi:
“1.   L-opinjoni tal-Ispettorat Territorjali tax-Xogħol għall-klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li jesponi lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari għandha tinkludi u tingħata abbażi tad-dokumenti li ġejjin:
a)
il-kejl tat-tniġġis ikkawżat mix-xogħol, imwettaq mil-laboratorji approvati msemmija fl-Anness 1, li jitwettqu biss fil-preżenza tal-ispetturi tax-xogħol, li juru li, fid-data meta twettqu, ittieħdu miżuri tekniċi u organizzattivi sabiex jiġu standardizzati l-kundizzjonijiet tax-xogħol, li l-installazzjonijiet kollha ta’ protezzjoni tax-xogħol kienu jiffunzjonaw normalment, skont il-proġett, u li l-proċessi teknoloġiċi kienu jseħħu f’kundizzjonijiet normali;
b)
il-konstatazzjonijiet magħmula mill-Ispettorati Territorjali tax-Xogħol, li għandhom jiġu rreġistrati f’minuti u li għandhom jirreferu direttament għall-osservanza tad-dispożizzjonijiet tal-istandards ġenerali ta’ protezzjoni tax-xogħol, tal-istandards speċifiċi tas-sigurtà fuq ix-xogħol u tal-atti leġiżlattivi rilevanti l-oħra;
c)
kopji tal-lista tal-mard professjonali jew tas-sommarju tal-analiżi mediċi u l-iskeda ta’ evalwazzjoni prevista fl-Anness 2 jew 3.
2.   L-avviż mogħti għandu jkollu validità massima ta’ tliet snin, bil-possibbiltà ta’ estensjoni.
[...]”
28
Skont l-Artikolu 8(1) tad-Deċiżjoni Nru 261/2001:
“Il-persuni li jimpjegaw li kkwalifikaw postijiet tax-xogħol bħala li jesponu lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari u li ma jaqgħux taħt l-Artikolu 7 għandhom, għal perijodu ta’ sitt snin mid-data tal-pubblikazzjoni ta’ din id-deċiżjoni fil-Monitorul Oficial al României, Parti I, jieħdu l-miżuri tekniċi u organizzattivi kollha sabiex jistandardizzaw il-kundizzjonijiet tax-xogħol skont il-Liġi Nru 90/1996 [li ġiet issostitwita mil-Liġi Nru 319/2006], mal-istandards ġenerali ta’ protezzjoni tax-xogħol, mal-istandards speċifiċi ta’ sigurtà tax-xogħol jew ma’ leġiżlazzjonijiet oħra applikabbli fil-qasam.”
29
L-Artikolu 1 tal-Hotărârea Guvernului nr. 246/2007 privind metodologia de reînnoire a avizelor de încadrare a locurilor de muncă în condiţii deosebite (deċiżjoni tal-Gvern Nru 246/2007 dwar il-metodu ta’ tiġdid tal-opinjonijiet dwar il-klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li jesponi lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari), tas‑7 ta’ Marzu 2007 (Monitorul Oficial al României, Nru 169, tad‑9 ta’ Marzu 2007), kien jipprovdi:
“1.   “Mid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ din id-deċiżjoni, l-opinjonijiet ta’ klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li jesponi lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari, validi sas‑6 ta’ Marzu 2007, din id-data inkluża, mogħtija b’konformità mad-dispożizzjonijiet tad-[Deċiżjoni tal-Gvern Nru 261/2001], kif emendata u kompletata, jistgħu jiġġeddu b’konformità mal-metodoloġija stabbilita f’din id-deċiżjoni.
2.   Il-perijodu ta’ validità tal-opinjonijiet imġedda skont din id-deċiżjoni ma jistax jestendi lil hinn mill‑31 ta’ Diċembru 2008.”
30
Skont l-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni Nru 246/2007:
“1.   It-tiġdid tal-opinjoni ta’ klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li tesponi lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari għandu jingħata mill-Ispettorat Territorjali tax-Xogħol fuq il-bażi tad-dokumenti li ġejjin:
a)
it-talba għat-tiġdid tal-opinjoni ta’ klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li tesponi lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari, iffirmata mir-rappreżentant legali tal-persuna li timpjega jew minn persuna oħra awtorizzata mill-persuna li timpjega, skont il-liġi, kif ukoll mir-rappreżentanti tas-sindakati rappreżentattivi jew, jekk ikun il-każ, mir-rappreżentanti tal-ħaddiema, imressqa mhux iktar tard minn 30 jum wara d-data tad-dħul fis-seħħ ta’ din id-deċiżjoni;
b)
ir-rapporti ta’ determinazzjoni tat-tniġġis ikkaġunat mix-xogħol, maħruġa mil-laboratorji awtorizzati mil-liġi li jiċċertifikaw li l-valuri limitu ta’ espożizzjoni fuq il-post tax-xogħol inqabżu fil-postijiet tax-xogħol ikklassifikati bħala li jesponu lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari, jew dokumenti li juru s-sempliċi preżenza ta’ aġenti kimiċi perikolużi ħafna jew ta’ aġenti bijoloġiċi mhux suġġetti għal limitu ammissibbli;
c)
il-pjan ta’ prevenzjoni u ta’ protezzjoni intiż sabiex itejjeb il-livell ta’ sigurtà u ta’ protezzjoni tas-saħħa tal-ħaddiema, li jinkludi miżuri u azzjonijiet mifruxa, b’tali mod li, sa mhux iktar tard mill‑31 ta’ Diċembru 2008, il-postijiet tax-xogħol ikunu jistgħu jiġu kklassifikati bħala postijiet li jiżguraw kundizzjonijiet normali.
2.   Id-determinazzjoni tat-tniġġis ikkaġunat mix-xogħol għandha ssir biss fil-preżenza tal-ispettur tax-xogħol maħtur għal dan l-għan mill-Ispettorat Territorjali tax-Xogħol.
3.   Id-dokumenti previsti fil-paragrafu 1(b) u (c) jistgħu jiġu ppreżentati lill-Ispettorat Territorjali tax-Xogħol f’terminu massimu ta’ 120 jum mid-data tat-talba msemmija fil-paragrafu 1(a).
4.   L-Ispettorat Territorjali tax-Xogħol jista’ jagħti t-tiġdid tal-opinjoni ta’ klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li jesponi lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari fi żmien 15‑il jum mill-preżentazzjoni tad-dokumentazzjoni kollha msemmija fil-paragrafu 1.
5.   In-nuqqas ta’ osservanza tal-kundizzjonijiet previsti fil-paragrafu 3 għandu bħala konsegwenza n-nuqqas ta’ tiġdid tal-opinjoni ta’ klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li tesponi lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari.
[...]”
31
L-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni Nru 246/2007 kien jipprovdi:
“Il-persuni li jimpjegaw li ma jkunux kisbu t-tiġdid tal-opinjoni ta’ klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li jesponi lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari jistgħu jressqu, f’terminu ta’ 15-il jum mid-data tan-notifika, ilment quddiem l-Ispettorat tax-Xogħol, li għandu jittrattaha f’terminu ta’ 30 jum, jew jindirizzaw direttament lill-qorti kompetenti, konformement mal-liġi.
[...]”
32
L-Artikolu 1 tal-Hotărârea Guvernului nr. 1622/2008 pentru modificarea și completarea Hotărârii Guvernului nr. 246/2007 privind metodologia de reînnoire a avizelor de încadrare a locurilor de muncă în condiții deosebite (deċiżjoni tal-Gvern Nru 1622/2008 li temenda u tikkompleta d-Deċiżjoni Nru 246/2007 dwar il-metodu ta’ tiġdid tal-opinjonijiet dwar il-klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li jesponi lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari), tal‑10 ta’ Diċembru 2008 (Monitorul Oficial al României, Nru 862, tal‑20 ta’ Diċembru 2008), kien jipprovdi:
“1.   Mill‑1 ta’ Jannar 2009, l-opinjonijiet ta’ klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li jesponu lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari mogħtija, li jkunu validi sal‑31 ta’ Diċembru 2008 inkluż, jistgħu jiġġeddu skont il-metodoloġija stabbilita f’din id-deċiżjoni.
2.   Id-dispożizzjonijiet ta’ din id-deċiżjoni japplikaw biss għall-persuni li jimpjegaw li jkollhom opinjoni ta’ tiġdid fil‑31 ta’ Diċembru 2008 u li sa dik id-data ma jkunux ħadu l-miżuri meħtieġa biex jistandardizzaw il-kundizzjonijiet tax-xogħol.
3.   Il-perijodu ta’ validità tal-opinjonijiet imġedda skont din id-deċiżjoni ma jistax jestendi lil hinn mill‑31 ta’ Diċembru 2009”.
33
Tali possibbiltà ta’ tiġdid annwali tal-“opinjonijiet ta’ klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li jesponi lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari” mogħtija preċedentement, sussegwentement, ġiet prevista minn deċiżjonijiet oħra suċċessivi tal-gvern, sal‑2014.
34
L-Hotărârea Guvernului nr. 1014/2015 privind metodologia de reînnoire a avizelor de încadrare a locurilor de muncă în condiții deosebite (deċiżjoni tal-Gvern Nru 1014/2015 dwar il-metodu ta’ tiġdid tal-opinjonijiet dwar il-klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li jesponi lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari), tat‑30 ta’ Diċembru 2015 (Monitorul Oficial al României, Nru 986, tal‑31 ta’ Diċembru 2015), li, min-naħa tagħha, ipprovdiet għal tali possibbiltà ta’ tiġdid sal‑31 ta’ Diċembru 2018, kienet tinkludi l-Artikolu 4 fformulat f’dawn it-termini: “[i]l-persuni li jimpjegaw li ma kisbux it-tiġdid tal-opinjoni ta’ klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li jesponi lill-ħaddiema għal kundizzjonijiet partikolari jistgħu jindirizzaw direttament lill-qorti kompetenti, skont il-liġi.”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
35
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ilha impjegata, għal iktar minn 30 sena, bħala tabib speċjalizzat fil-pnewmoloġija mill-Isptar, ċentru tas-saħħa ta’ utilità pubblika, li għandu personalità ġuridika u huwa suġġett għall-awtorità amministrattiva lokali.
36
Sal‑31 ta’ Diċembru 2006, il-post tax-xogħol tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali kien ikklassifikat bħala li jesponiha inizjalment għal kundizzjonijiet tax-xogħol li jaqgħu taħt il-grupp II, u sussegwentement għal “kundizzjonijiet partikolari” tax-xogħol, fis-sens tal-leġiżlazzjonijiet Rumeni suċċessivament applikabbli fil-qasam tal-pensjoni tal-irtirar u tas-sigurtà soċjali. Tali klassifikazzjoni kienet tagħti lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali d-dritt għal ġranet ta’ leave annwali supplimentari, tnaqqis tal-età tal-irtirar u żieda fin-numru ta’ punti għall-kalkolu tal-pensjoni tal-irtirar tagħha. L-Isptar kellu, fil-kwalità tiegħu ta’ persuna li timpjega u fid-dawl ta’ din il-klassifikazzjoni, iħallas kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali miżjuda meta mqabbla ma’ dawk li kienu dovuti għal ħaddiem li l-post tax-xogħol tiegħu kien ikklassifikat bħala li jesponih għal “kundizzjonijiet normali” tax-xogħol.
37
Madankollu, mill‑1 ta’ Jannar 2007, minkejja li l-assenjazzjoni u l-kundizzjonijiet tax-xogħol tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali baqgħu l-istess, il-post tax-xogħol tagħha ġie kklassifikat bħala li jesponiha għal “kundizzjonijiet normali” tax-xogħol u l-Isptar ma baqax obbligat iħallas kontribuzzjonijiet soċjali ogħla għar-rikorrenti fil-kawża prinċipali.
38
Fil-fatt, fil‑11 ta’ Diċembru 2001, l-Isptar kellu opinjoni maħruġa mill-Inspectoratul Teritorial de Muncă Iași (l-Ispettorat Territorjali tax-Xogħol ta’ Iași, ir-Rumanija, iktar ’il quddiem l-“ITM”), li tapprova l-klassifikazzjoni ta’ dawn il-postijiet tax-xogħol bħala li jesponu lill-ħaddiema għal “kundizzjonijiet partikolari”, filwaqt li tistabbilixxi terminu sal‑31 ta’ Marzu 2004 għall-implimentazzjoni ta’ miżuri tekniċi u organizzattivi intiżi sabiex il-persunal tiegħu jeżerċita l-attività tiegħu f’“kundizzjonijiet normali” tax-xogħol. Din l-opinjoni kienet estiża permezz ta’ opinjoni maħruġa fid‑29 ta’ Marzu 2004, b’terminu ta’ normalizzazzjoni tal-kundizzjonijiet tax-xogħol stabbilit sal‑31 ta’ Diċembru 2006.
39
Madankollu, peress li l-Isptar ma kisibx estensjoni ta’ dan l-aħħar avviż, l-ITM informah, permezz ta’ ittra tat‑2 ta’ Frar 2007, li l-perijodu li għalih kienet ingħatat l-opinjoni ta’ klassifikazzjoni tad‑29 ta’ Marzu 2004 kien skada u li għalhekk kien waqaf jipproduċi l-effetti tiegħu fil‑31 ta’ Diċembru 2006.
40
Wara din l-ittra, l-Isptar adotta deċiżjoni li permezz tagħha, sa mill‑1 ta’ Jannar 2007, il-membri tal-persunal tiegħu kienu jeżerċitaw l-attività tagħhom f’“kundizzjonijiet normali” ta’ xogħol. B’mod parallel, l-Isptar ħa passi quddiem l-Autoritatea de Sănătate Publică Iași (l-Awtorità tas-Saħħa Pubblika ta’ Iași, ir-Rumanija), u talab opinjoni dwar iż-żamma jew l-estensjoni tal-klassifikazzjoni tal-Isptar bħala post tax-xogħol li jesponi lill-ħaddiema tiegħu għal “kundizzjonijiet partikolari”. Peress li din l-awtorità ma weġbitux, l-Isptar bagħtilha t-tieni ittra, fid‑19 ta’ Marzu 2007, u talab mill-ġdid opinjoni dwar l-impatt tar-riskju kkaġunat mix-xogħol li kien jeżisti fil-postijiet tax-xogħol fid-dawl tat-tiġdid tal-opinjoni ta’ klassifikazzjoni mogħtija mill-ITM fid‑29 ta’ Marzu 2004. Din l-ittra baqgħet ukoll mingħajr tweġiba. L-isptar talab ukoll, minn naħa, lill-ITM, permezz ta’ ittra tat‑28 ta’ Ġunju 2007, iġedded din l-opinjoni ta’ klassifikazzjoni, b’effett mill‑1 ta’ Jannar 2007 u, min-naħa l-oħra, bagħat it-tielet ittra lill-awtorità tas-saħħa pubblika ta’ Iași, fis‑27 ta’ Diċembru 2007. Barra minn hekk, huwa ħa passi oħra mal-ITM u mal-Ministeru tax-Xogħol.
41
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, peress li saret taf b’kumbinazzjoni li, mill‑1 ta’ Jannar 2007, l-Isptar ma baqax iħallas il-kontribuzzjonijiet soċjali li jikkonċernawha li jikkorrispondu għall-klassifikazzjoni tal-post tax-xogħol tagħha bħala li jesponiha għal “kundizzjonijiet partikolari” tax-xogħol, ippreżentat rikors quddiem it-Tribunalul Iași (il-Qorti tal-Kontea ta’ Iași, ir-Rumanija) sabiex il-post tax-xogħol tagħha jiġi kklassifikat bħala li jesponiha għal tali “kundizzjonijiet partikolari” u sabiex il-persuna li timpjegaha tiġi kkundannata tħallas il-kontribuzzjonijiet soċjali miżjuda dovuti abbażi tal-attività professjonali li hija eżerċitat, wara l‑31 ta’ Diċembru 2006, fl-imsemmija kundizzjonijiet.
42
Permezz ta’ sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2022, it-Tribunalul Iași (il-Qorti tal-Kontea ta’ Iași) ċaħdet dan ir-rikors, billi rrilevat li l-leġiżlazzjoni nazzjonali dwar il-klassifikazzjoni tal-postijiet tax-xogħol u, b’mod partikolari, id-Deċiżjoni tal-Gvern Nru 1014/2015 kienet teżiġi li l-persuna li timpjega ssegwi proċedura speċifika sabiex tikseb il-klassifikazzjoni meħtieġa, b’mod partikolari billi titlob u tikseb opinjoni ta’ klassifikazzjoni min-naħa tal-ITM. Din il-qorti enfasizzat ukoll li, fil-każ fejn il-persuna li timpjega ma tkun irċeviet ebda risposta dwar it-talba għal klassifikazzjoni jew dwar kull talba oħra li hija tkun ressqet quddiem l-istituzzjonijiet nazzjonali, hija kellha għalhekk il-possibbiltà li tħarrek lil dawn tal-aħħar quddiem il-qorti kompetenti sabiex iġġiegħelhom jikkonformaw ruħhom mal-obbligi tagħhom, b’mod li jiġu osservati l-istadji kollha tal-proċedura fid-dawl tal-klassifikazzjoni tal-postijiet tax-xogħol bħala li jesponu lill-ħaddiema għal “kundizzjonijiet partikolari” u għall-għoti ta’ opinjoni ta’ klassifikazzjoni f’dan is-sens.
43
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali appellat minn din is-sentenza quddiem il-Curtea de Apel Iaşi (il-Qorti tal-Appell ta’ Iaşi), li hija l-qorti tar-rinviju, billi sostniet, b’mod partikolari, li l-Isptar ma kienx ħa l-passi previsti fl-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni Nru 246/2007, b’tali mod li, jew b’negliġenza jew b’mala fide, il-persuna li timpjegaha ma kinitx, fil-fatt, bdiet il-proċedura sabiex tikseb l-opinjoni ta’ klassifikazzjoni tal-post tax-xogħol tagħha bħala li jesponiha għal “kundizzjonijiet partikolari” sa mis-sena 2007. F’dan ir-rigward, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ssostni li, fuq il-post tax-xogħol tagħha, il-kundizzjonijiet tax-xogħol tagħha ma nbiddlux. Ir-riskji u r-responsabbiltajiet tagħha ma kienux ser jonqsu minn meta ġiet impjegata. Għall-kuntrarju, peress li ħadmet fid-dipartiment tal-kura tal-pazjenti bil-COVID‑19, ix-xogħol tagħha sar ħafna iktar intens u eżiġenti, billi tqiegħed kuljum ħajjitha u ħajjet il-qraba tagħha fil-perikolu.
44
Il-qorti tar-rinviju tesponi, f’dan ir-rigward, li l-klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li jesponi lill-ħaddiema għal “kundizzjonijiet partikolari” tfittex li tibbilanċja l-effetti fit-tul tal-eżerċizzju ta’ kompiti professjonali f’post tax-xogħol li, minkejja l-miżuri kollha meħuda għall-protezzjoni tas-saħħa u tas-sigurtà tal-ħaddiema, jibqa’ jesponihom għal riskji kkaġunati mix-xogħol sostanzjali. Tali klassifikazzjoni tagħti lill-ħaddiema vantaġġi kumpensatorji supplimentari. Għalhekk, il-pensjoni tax-xjuħija tagħhom tiġi kkalkolata abbażi ta’ perijodu ta’ attività, u għalhekk ta’ kontribuzzjoni, iqsar milli kieku kienu ġew esposti, fuq il-post tax-xogħol tagħhom, għal “kundizzjonijiet normali” tax-xogħol. Bl-istess mod, il-ħaddiema esposti għal “kundizzjonijiet partikolari” ta’ xogħol għandhom dritt għal leave supplimentari, intiż sabiex jippermettilhom jirkupraw stat ta’ saħħa sodisfaċenti grazzi għal perijodu ta’ mistrieħ itwal.
45
Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tosserva li l-leġiżlatur Rumen issuġġetta l-klassifikazzjoni ta’ post tax-xogħol bħala li jesponi lill-ħaddiema għal “kundizzjonijiet partikolari” għal żewġ tipi ta’ limiti. Minn naħa, huwa impona limiti proċedurali billi kkundizzjona din il-klassifikazzjoni b’mod partikolari għall-kisba ta’ opinjoni favorevoli tal-ITM. Min-naħa l-oħra, huwa llimita l-possibbiltà li tinkiseb tali klassifikazzjoni ratione temporis, peress li din setgħet tingħata biss lil persuni li jimpjegaw li kienu jeżistu fil‑31 ta’ Diċembru 2002, indipendentement mid-data meta bdiet ir-relazzjoni ta’ xogħol mal-ħaddiema. Barra minn hekk, mis-sena 2007, tali klassifikazzjoni ma tistax terġa’ tinkiseb. Hija biss klassifikazzjoni eżistenti li tista’ tiġi mġedda, bil-kundizzjoni b’mod partikolari li l-persuna li timpjega jkollha opinjoni ta’ klassifikazzjoni valida min-naħa tal-ITM fil-mument tat-talba għal tiġdid.
46
Barra minn hekk, il-leġiżlazzjoni nazzjonali ma tippermettix lill-ħaddiema li jersqu quddiem l-awtorità kompetenti fil-qasam tas-sigurtà u tas-saħħa fuq il-post tax-xogħol jew li jadixxu lill-qrati nazzjonali b’rikors jekk huma jqisu li l-persuna li timpjega ma ssodisfatx l-obbligi tagħha fil-qasam tal-klassifikazzjoni tal-post tax-xogħol tagħhom bħala li jesponihom għal “kundizzjonijiet partikolari”, kemm għall-perijodu ta’ xogħol li għadda kif ukoll għal dak futur.
47
B’mod partikolari, abbażi ta’ interpretazzjoni stretta tal-leġiżlazzjoni nazzjonali, l-Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja) kkonstatat li ma jeżistix rimedju ġudizzjarju tal-liġi ordinarja intiż għall-konstatazzjoni li l-“kundizzjonijiet partikolari” ta’ xogħol li fihom il-ħaddiema eżerċitaw l-attività tagħhom wara l‑1 ta’ April 2001 jew intiż sabiex il-persuni li jimpjegaw jiġu kkundannati jikklassifikaw il-postijiet tax-xogħol li jesponu lill-ħaddiema għal tali kundizzjonijiet meta l-imsemmija persuni li jimpjegaw ma jkunux kisbu jew, skont il-każ, meta ma jkunux ġeddew l-opinjonijiet fir-rigward ta’ din il-klassifikazzjoni. L-Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja) iddeċidiet ukoll li l-fatt li l-persuni li jimpjegaw li għandhom id-dritt li jibdew il-proċedura amministrattiva għall-klassifikazzjoni ta’ post tax-xogħol ma għamlux dan jew ma mexxewx din il-proċedura sat-tmiem tagħha ma jippermettix lill-ħaddiem jinvoka r-regoli tal-liġi ordinarja sabiex jikseb il-klassifikazzjoni tal-post tax-xogħol tiegħu bħala li jesponih għal kundizzjonijiet li ma humiex “normali” u deċiżjoni f’dan is-sens tal-qrati tal-liġi ordinarja tmur kontra l-qafas leġiżlattiv fis-seħħ kif ukoll il-prinċipju tas-separazzjoni tas-setgħat. Din il-ġurisprudenza, fil-fatt, tqieset li hija konformi mal-Kostituzzjoni Rumena mill-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali, ir-Rumanija) li, f’sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2018, qieset, billi rreferiet, f’dan ir-rigward, għas-sentenza tal‑21 ta’ Marzu 2018, Podilă et (C‑133/17 u C‑134/17, EU:C:2018:203), li l-artikolu 16(1) tad-Direttiva 89/391 ma kienx ta’ natura li jikkontesta din il-konformità.
48
Madankollu, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali, kif interpretata minn dawn il-qrati supremi, hijiex kompatibbli mal-Artikolu 9 u mal-Artikolu 11(6) tad-Direttiva 89/391, kif ukoll mal-Artikolu 31(1) u mal-Artikolu 47 tal-Karta. Hija tippreċiża, f’dan ir-rigward, li, għalkemm l-Artikolu 11(6) tad-Direttiva 89/391 ġie traspost fid-dritt Rumen permezz tal-Artikolu 18(7) tal-Liġi Nru 319/2006, ir-regola li tipprevedi d-dritt għall-ħaddiema li jersqu quddiem l-awtorità responsabbli għas-sigurtà u għas-saħħa fuq il-post tax-xogħol sabiex jivverifikaw jekk il-miżuri meħuda u l-mezzi użati mill-persuna li timpjega humiex suffiċjenti sabiex jiggarantixxu s-sigurtà u s-saħħa fuq il-post tax-xogħol ma ġietx riprodotta fil-leġiżlazzjoni ta’ livell inferjuri dwar l-evalwazzjoni tar-riskji professjonali għal żmien medju jew fit-tul għall-ħaddiema.
49
Skont il-qorti tar-rinviju, b’differenza mill-kawża li tat lok għas-sentenza tal‑21 ta’ Marzu 2018, Podilă et (C‑133/17 u C‑134/17, EU:C:2018:203), l-għan tar-rikors ippreżentat mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ma huwiex li jiġu stabbiliti drittijiet għall-pensjoni, iżda li jiġu rrikonoxxuti r-riskji kkaġunati mix-xogħol speċifiċi għall-kundizzjonijiet partikolari tax-xogħol li hija esposta għalihom fuq il-post tax-xogħol tagħha. Għalkemm, b’mod indirett, il-klassifikazzjoni tal-post tax-xogħol tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali bħala li jesponiha għal “kundizzjonijiet partikolari” għandha konsegwenzi fil-qasam tad-drittijiet tas-sigurtà soċjali, ir-rikors tagħha huwa intiż prinċipalment sabiex tali klassifikazzjoni tiġi rrikonoxxuta u topera kemm għall-passat kif ukoll għall-futur, peress li l-kundizzjonijiet tax-xogħol tagħha ma nbidlux minn meta ġiet impjegata. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali b’hekk issostni li hija ġiet esposta, u għadha esposta, fuq il-post tax-xogħol tagħha, għal fatturi ta’ riskju maġġuri għall-istat ta’ saħħa tagħha, li jaqbżu l-valuri limitu, mingħajr madankollu ma għandha rimedju sabiex titlob li jiġu stabbiliti kemm l-eżistenza kif ukoll il-portata tat-tniġġis ikkawżat mix-xogħol fuq il-post tax-xogħol tagħha, kif ukoll il-klassifikazzjoni ta’ dan tal-aħħar bħala li jesponiha għal kundizzjonijiet tax-xogħol li ma humiex “normali”.
50
Il-qorti tar-rinviju tirrileva wkoll li, għalkemm l-Artikolu 12 tal-Liġi Nru 319/2006 jittrasponi l-Artikolu 9 tad-Direttiva 89/391 fl-ordinament ġuridiku Rumen, l-obbligi tal-persuni li jimpjegaw imsemmija f’din l-aħħar dispożizzjoni ma humiex relatati mal-obbligu ta’ klassifikazzjoni preċiża u fidila tal-kundizzjonijiet tax-xogħol fil-livell tal-impriża. Barra minn hekk, lanqas ma hemm leġiżlazzjoni nazzjonali ta’ livell inferjuri li tiddefinixxi l-effetti tan-nuqqas ta’ osservanza tal-obbligi ta’ evalwazzjoni u ta’ monitoraġġ tar-riskji kkaġunati mix-xogħol mill-impriżi li fihom jeżistu riskji kbar għas-saħħa tagħhom. Minkejja li l-ksur tal-obbligi stabbiliti fl-Artikolu 12 tal-Liġi Nru 319/2006 jista’ jwassal għall-impożizzjoni ta’ multa amministrattiva għall-persuna li timpjega, ebda effett legali ieħor ma jista’ jiġi assoċjat mal-assenza ta’ evalwazzjoni korretta tar-riskji kkaġunati mix-xogħol fil-post tax-xogħol.
51
Fl-aħħar nett, il-qorti tar-rinviju tqis li għandha tiġi ċċarata r-relazzjoni bejn id-dritt tal-Unjoni u d-dritt nazzjonali. B’mod partikolari, hija tqis li, peress li huwa impossibbli li ssir interpretazzjoni konformi tad-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali rilevanti, hija tistaqsi jekk l-Artikolu 11(6) tad-Direttiva 89/391 għandux natura inkundizzjonata, kompleta u preċiża, ta’ natura li tagħtih effett dirett, b’tali mod li din id-dispożizzjoni, moqrija flimkien mal-Artikolu 31(1) u mal-Artikolu 47 tal-Karta, hija ta’ natura li tagħti lill-ħaddiema, bħar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, protezzjoni ġudizzjarja effettiva meta d-detenturi legali bħall-persuni li jimpjegaw ma josservawx l-obbligi legali tagħhom bħal dawk fil-qasam tal-klassifikazzjoni bħala post tax-xogħol li jesponu lill-ħaddiema għal “kundizzjonijiet partikolari”.
52
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Curtea de Apel Iaşi (il-Qorti tal-Appell ta’ Iaşi) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
L-Artikolu 9 u l-Artikolu 11(6) tad-Direttiva [89/391] jipprekludu leġiżlazzjoni u prassi nazzjonali obbligatorji li bis-saħħa tagħhom il-ħaddiema ma għandhomx id-dritt li jappellaw direttament quddiem l-awtorità responsabbli għall-protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa fuq il-post tax-xogħol jekk iqisu li l-miżuri meħuda u l-mezzi użati mill-persuna li timpjega ma jkunux biżżejjed sabiex jiġu żgurati s-sigurtà u s-saħħa fuq il-post tax-xogħol, u lanqas ma jistgħu jadixxu qorti jekk iqisu li l-persuna li timpjega ma ssodisfatx l-obbligi tagħha fir-rigward tal-klassifikazzjoni bħala postijiet tax-xogħol [li jesponu lill-ħaddiema] għal kundizzjonijiet tax-xogħol partikolari, la għall-perijodu ta’ żmien diġà maħdum, u lanqas għall-perijodu ta’ żmien futur tar-relazzjoni ta’ xogħol?
2)
L-Artikolu 11(6) tad-Direttiva 89/391 għandu effett dirett vertikali u, ikkunsidrat flimkien mal-Artikolu 31(1) u mal-Artikolu 47 tal-[Karta], jagħti lok għad-dritt tal-ħaddiema għall-protezzjoni ġudizzjarja fil-każ ta’ nuqqas min-naħa tad-detenturi legali tat-twettiq ta’ obbligi stabbiliti bil-liġi?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel domanda
53
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 9 u l-Artikolu 11(6) tad-Direttiva 89/391 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali, kif interpretata mill-qrati nazzjonali, li teskludi li ħaddiem ikun jista’ jersaq quddiem l-awtorità kompetenti nazzjonali fil-qasam tas-sigurtà u tas-saħħa fuq il-post tax-xogħol jew jadixxi qorti nazzjonali b’rikors sabiex tistabbilixxi jew tirrevedi l-klassifikazzjoni, prevista minn din il-leġiżlazzjoni, tal-post tax-xogħol tiegħu skont ir-riskji għas-saħħa tiegħu ogħla min-normal li huwa espost għalihom fih u li jingħata, abbażi ta’ din il-klassifikazzjoni l-ġdida, drittijiet supplimentari fil-qasam tad-drittijiet għall-pensjoni u tal-leave annwali mħallas.
54
F’dan ir-rigward, mit-titolu u mill-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 89/391 jirriżulta li din għandha bħala għan l-implementazzjoni ta’ miżuri intiżi sabiex jinkoraġġixxu t-titjib tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema fuq ix-xogħol. Għal dan il-għan, kif jipprevedi l-Artikolu 1(2) tagħha, l-imsemmija direttiva tistabbilixxi prinċipji ġenerali li jikkonċernaw il-prevenzjoni ta’ riskji kkaġunati mix-xogħol u l-protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa, l-eliminazzjoni tal-fatturi ta’ riskju u ta’ aċċident, l-informar, ikkonsultar, parteċipazzjoni bilanċjata skont il-liġijiet u/jew prattiċi nazzjonali, it-taħriġ ta’ ħaddiema u tar-rappreżentanti tagħhom, kif ukoll linji ta’ gwida ġenerali għall-implimentazzjoni tal-imsemmija prinċipji. L-imsemmija direttiva tirrifletti u tispeċifika għalhekk id-dritt ta’ kull ħaddiem għal kundizzjonijiet tax-xogħol li jirrispettaw is-saħħa u s-sigurtà tiegħu, stabbilit fl-Artikolu 31(1) tal-Karta.
55
Sabiex jintlaħaq dan l-għan, l-Artikolu 4 tad-Direttiva 89/391, moqri flimkien mal-Artikolu 5(1) tagħha, jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex il-persuni li jimpjegaw ikunu obbligati jiżguraw is-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema fl-aspetti kollha marbuta max-xogħol.
56
L-Artikolu 9(1) ta’ din id-direttiva jippreċiża, f’dan ir-rigward, li l-persuna li tħaddem għandu jkollha għad-dispożizzjoni tagħha evalwazzjoni tar-riskji għas-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema, inklużi dawk li jikkonċernaw il-gruppi ta’ ħaddiema b’riskju partikolari, li għandu jiddetermina l-miżuri ta’ protezzjoni li għandhom jittieħdu u, jekk ikun neċessarju, il-materjal ta’ protezzjoni li għandu jintuża, li għandu jżomm lista tal-inċidenti fuq il-post tax-xogħol li wasslu lill-ħaddiem għal inkapaċità għax-xogħol ta’ iktar minn tlett ijiem ta’ xogħol u li huwa għandu jfassal rapporti dwar l-inċidenti fuq il-post tax-xogħol li tagħhom kienu vittmi l-ħaddiema tiegħu. L-Artikolu 9(2) tal-imsemmija direttiva jipprevedi li l-Istati Membri huma obbligati jiddefinixxu l-obbligi li għandhom jissodisfaw id-diversi kategoriji ta’ impriżi, skont in-natura tal-attivitajiet tagħhom u d-daqs tagħhom, fir-rigward tat-tfassil tad-dokumenti marbuta mal-obbligi msemmija f’dan l-Artikolu 9(1).
57
Barra minn hekk, l-Artikolu 11(6) tad-Direttiva 89/391 jipprovdi li l-ħaddiema għandu jkollhom il-possibbiltà li jersqu quddiem l-awtorità kompetenti fil-qasam tas-sigurtà u tas-saħħa fuq il-post tax-xogħol jekk iqisu li l-persuna li timpjega ma tkunx ħadet miżuri suffiċjenti sabiex tiggarantixxi s-sigurtà u s-saħħa fuq il-post tax-xogħol.
58
La dawn id-dispożizzjonijiet u lanqas id-dispożizzjonijiet l-oħra tad-Direttiva 89/391 ma jimponu fuq l-Istati Membri l-obbligu li jiżguraw li l-postijiet tax-xogħol jiġu kklassifikati skont l-importanza tar-riskji għas-saħħa tal-persuni li jaħdmu f’dawn il-postijiet sabiex dawn il-persuni jibbenefikaw, jekk ikun il-każ, minn ċerti drittijiet supplimentari fil-qasam tal-pensjoni u tal-leave.
59
Madankollu, ma jistax jiġi eskluż li sistema ta’ klassifikazzjoni tal-postijiet tax-xogħol skont tali riskji jista’ jkollha effett fuq l-obbligi imposti fuq il-persuni li jimpjegaw skont id-Direttiva 89/391. F’tali każ, l-implimentazzjoni mill-Istati Membri ta’ tali sistema għandha ssir b’osservanza tal-obbligi ta’ din id-direttiva. Dan ma jistax ikun il-każ meta l-implimentazzjoni ta’ din is-sistema jkollha l-konsegwenza li teħles lil min iħaddem minn uħud mill-obbligi tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Marzu 2018, Podilă et, C‑133/17 u C‑134/17, EU:C:2018:203, punti 42 u 44).
60
F’dan il-każ, mill-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli tinkludi żewġ partijiet li japplikaw b’mod parallel.
61
L-ewwel parti hija magħmula mil-Liġi Nru 319/2006. Kif il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kkonstatat, din il-liġi tittrasponi d-Direttiva 89/391 fid-dritt Rumen (sentenza tal‑21 ta’ Marzu 2018, Podilă et, C‑133/17 u C‑134/17, EU:C:2018:203, punt 43). B’mod partikolari, l-Artikolu 12(1)(a) u (b) kif ukoll l-Artikolu 18(7) ta’ din il-liġi jittrasponu rispettivament l-Artikolu 9(1) u (2) kif ukoll l-Artikolu 11(6) ta’ din id-direttiva. Barra minn hekk, l-Artikolu 39(4) tal-imsemmija liġi jipprevedi sanzjonijiet fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza, mill-persuna li timpjega, tal-obbligi previsti fl-Artikolu 12(1)(a) u (b) tal-istess liġi. Madankollu, id-domandi tal-qorti tar-rinviju ma jirrigwardawx din it-traspożizzjoni u ma huwiex ikkontestat, fil-kawża prinċipali, li l-ħaddiema għandhom il-possibbiltà li jersqu quddiem l-awtorità kompetenti fil-qasam tas-sigurtà u tas-saħħa fuq il-post tax-xogħol jew li jippreżentaw rikors quddiem il-qrati nazzjonali sabiex jikkontestaw il-miżuri li huma jqisu insuffiċjenti sabiex jiggarantixxu s-sigurtà u s-saħħa fuq il-post tax-xogħol.
62
It-tieni parti, li fil-kuntest tagħha l-qorti tar-rinviju tagħmel id-domandi tagħha, tipprevedi l-possibbiltà għall-persuni li jimpjegaw li jikklassifikaw il-postijiet tax-xogħol f’kategoriji differenti skont ir-riskji li jiffaċċjaw il-ħaddiema għas-saħħa tagħhom. Skont il-kategorija li fiha huwa kklassifikat il-post tax-xogħol tagħhom, il-ħaddiema jistgħu jibbenefikaw minn ċerti drittijiet supplimentari fil-qasam tad-drittijiet għall-pensjoni u tal-leave. Madankollu, skont id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li jaqgħu taħt din it-tieni parti, kif interpretati mill-Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja), hija biss il-persuna li timpjega li tista’ tressaq talba għal klassifikazzjoni jew għal tiġdid tal-klassifikazzjoni tal-post tax-xogħol skont ir-riskju. Il-ħaddiem ma jistax jersaq quddiem l-awtorità kompetenti nazzjonali fil-qasam tas-sigurtà u tas-saħħa fuq il-post tax-xogħol jew jippreżenta rikors quddiem qorti nazzjonali sabiex jiġi kkonstatat li l-kundizzjonijiet tax-xogħol tiegħu jaqgħu taħt kategorija li tesponih għal riskji partikolari jew sabiex jobbliga lill-persuna li timpjegah tikklassifika l-post tax-xogħol tiegħu bħala li jaqa’ taħt tali kategorija.
63
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali tikkontesta l-assenza ta’ klassifikazzjoni tal-post tax-xogħol tagħha bħala li jesponiha għal “kundizzjonijiet partikolari” ta’ xogħol mill‑1 ta’ Jannar 2007. Dan in-nuqqas ta’ klassifikazzjoni għandu l-konsegwenza b’mod partikolari li, minn dik id-data, hija tkun imċaħħda mid-dritt għal iktar ġranet ta’ leave annwali mħallas kif ukoll drittijiet għall-pensjoni tal-irtirar supplimentari fil-forma, minn naħa, ta’ tnaqqis tal-età tal-irtirar, u min-naħa l-oħra, ta’ żieda tan-numru ta’ punti għall-kalkolu tal-pensjoni, peress li l-persuna li timpjega kienet marbuta tħallas kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali ogħla.
64
Għaldaqstant, hemm lok li jiġi vverifikat jekk leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi sistema ta’ klassifikazzjoni tal-postijiet tax-xogħol skont ir-riskji għas-saħħa sostnuti fihom mill-ħaddiema għandhiex effett fuq l-obbligi li għandhom il-persuni li jimpjegaw skont id-Direttiva 89/391 meta l-applikazzjoni ta’ tali sistema tista’ twassal għall-għoti lill-ħaddiema ta’ ċerti drittijiet supplimentari fil-qasam tad-drittijiet għall-pensjoni u tal-leave annwali mħallas.
65
F’dan ir-rigward, fir-rigward, minn naħa, tal-għoti ta’ drittijiet supplimentari fil-qasam tad-drittijiet għall-pensjoni tal-irtirar, għandu jiġi rrilevat li l-għoti ta’ tali drittijiet ma jikkontribwixxix għall-għan ta’ titjib tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol li tfittex din id-direttiva. Fil-fatt, kif espona l-Avukat Ġenerali fil-punt 49 tal-konklużjonijiet tiegħu fir-rigward tad-drittijiet għall-pensjoni tal-irtirar supplimentari msemmija konkretament mil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, iż-żieda fin-numru ta’ punti għall-kalkolu tal-pensjoni tal-irtirar ma tikkonċernax il-kundizzjonijiet tax-xogħol matul il-perijodu ta’ attività tal-ħaddiema, iżda tirrigwarda l-kundizzjonijiet ta’ dawn il-ħaddiema matul il-perijodu ta’ wara dan. Barra minn hekk, it-tnaqqis tal-età tal-irtirar għall-ħaddiema esposti għal “kundizzjonijiet partikolari” tax-xogħol ma huwiex marbut mal-implimentazzjoni ta’ miżuri li jtejbu s-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol. L-imsemmija drittijiet jikkostitwixxu fir-realtà benefiċċji kumpensatorji għar-riskju inkors li ma jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 89/931.
66
Fir-rigward, min-naħa l-oħra, tal-għoti tad-dritt għal leave annwali mħallas supplimentari, għandu jiġi rrilevat li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 89/391 għandhom jinqraw flimkien ma’ dawk tad-Direttiva 2003/88. L-Artikolu 1(4) ta’ din tal-aħħar jipprevedi, fil-fatt, li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 89/391 japplikaw b’mod sħiħ għall-aspetti tal-ħin tax-xogħol irregolati mid-Direttiva 2003/88, bla ħsara għad-dispożizzjonijiet iktar restrittivi jew speċifiċi tagħha.
67
Id-Direttiva 2003/88 għandha l-għan li tistabbilixxi rekwiżiti minimi maħsuba sabiex itejbu l-kundizzjonijiet ta’ għajxien u ta’ xogħol tal-ħaddiema permezz tal-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali dwar, b’mod partikolari, il-ħinijiet tax-xogħol. Din l-armonizzazzjoni fil-livell tal-Unjoni Ewropea fil-qasam tal-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol hija intiża sabiex tiggarantixxi protezzjoni aħjar tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema, billi tiżgura li dawn jibbenefikaw minn perijodi minimi ta’ mistrieħ, b’mod partikolari ta’ kuljum u fil-ġimgħa, kif ukoll minn perijodi ta’ pawża xierqa (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2024, Loredas (C‑531/23, EU:C:2024:1050, punti 29 u 30 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
68
Il-punt 9 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2003/88 jiddefinixxi s-“serħan adekwat” bħala li l-ħaddiema jkollhom perijodi regolari ta’ serħan, li t-tul tagħhom huwa espress f’unitajiet ta’ ħin u li huma suffiċjentement twal u kontinwi sabiex jiżguraw li ma jkorrux huma stess jew lill-kollegi tagħhom jew lil persuni oħrajn u li ma jkunux ta’ ħsara għal saħħithom, la f’terminu qasir u lanqas f’terminu fit-tul, minħabba għejja jew ritmu ta’ xogħol irregolari.
69
Minn dan isegwi li l-għoti ta’ ġranet ta’ leave annwali supplimentari lil ħaddiem minħabba kundizzjonijiet tax-xogħol diffiċli u li jesponuh għal riskji għas-saħħa jew għall-persuna tiegħu jista’ jiġi ġġustifikat sabiex jiġu ggarantiti s-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol.
70
Madankollu, kif irrileva wkoll l-Avukat Ġenerali fil-punt 53 tal-konklużjonijiet tiegħu, id-Direttiva 2003/88 ma timponix l-għoti ta’ ġranet ta’ leave annwali supplimentari għal tali raġunijiet.
71
Skont l-Artikolu 7(1) ta’ din id-direttiva, l-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji biex jiżguraw li kull ħaddiem jibbenefika minn leave annwali mħallas tal-inqas ta’ erba’ ġimgħat, skont il-kundizzjonijiet tal-intitolament u l-kisba previsti mil-leġislazzjoni u/jew prassi nazzjonali. Barra minn hekk, mill-formulazzjoni tal-Artikolu 1(1) u (2)(a), tal-Artikolu 7(1), kif ukoll tal-Artikolu 15 tal-imsemmija direttiva jirriżulta b’mod ċar li din tal-aħħar tillimita ruħha sabiex tiffissa r-rekwiżiti minimi ta’ sigurtà u ta’ saħħa fil-qasam tal-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol u li hija ma tippreġudikax il-possibbiltà tal-Istati Membri sabiex japplikaw dispożizzjonijiet nazzjonali iktar favorevoli għall-protezzjoni tal-ħaddiema.
72
Minn dan isegwi, minn naħa, li d-Direttiva 2003/88 ma tipprekludix dispożizzjonijiet interni li jagħtu dritt għal-leave annwali mħallas għal tul ta’ iktar mill-erba’ ġimgħat previsti fl-Artikolu 7(1) ta’ din id-direttiva, fil-kundizzjonijiet ta’ kisba u ta’ għoti stabbiliti mid-dritt nazzjonali u, min-naħa l-oħra, li d-drittijiet għal-leave annwali mħallas mogħtija lil hinn mill-minimu meħtieġ fl-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 2003/88 ma humiex irregolati minn din id-direttiva, iżda mid-dritt nazzjonali, barra mis-sistema stabbilita mill-imsemmija direttiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ Novembru 2019, TSN u AKT, C‑609/17 u C‑610/17, EU:C:2019:981, punti 33 u 35 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
73
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, id-dritt għal leave annwali mħallas addizzjonali li jingħata lil ħaddiema minħabba klassifikazzjoni tal-post tax-xogħol tagħhom bħala li jesponihom għal riskji professjonali partikolari ma jaqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttivi 2003/88 u 89/391.
74
Għaldaqstant, leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi sistema ta’ klassifikazzjoni tal-postijiet tax-xogħol skont ir-riskji għas-saħħa sostnuti fihom mill-ħaddiema ma għandhiex effett fuq l-obbligi li għandhom il-persuni li jimpjegaw skont id-Direttiva 89/391 meta l-applikazzjoni ta’ tali sistema tista’ twassal għall-għoti lill-ħaddiema ta’ ċerti drittijiet supplimentari fil-qasam tad-drittijiet għall-pensjoni u tal-leave annwali mħallas.
75
Madankollu, il-qorti tar-rinviju ssostni wkoll li, permezz tar-rikors tagħha kontra l-assenza ta’ klassifikazzjoni tal-post tax-xogħol tagħha bħala li jesponiha għal “kundizzjonijiet partikolari”, fis-sens tal-leġiżlazzjoni Rumena, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ssemmi mhux biss l-imsemmija drittijiet għall-pensjoni u għal-leave annwali, iżda wkoll ir-rikonoxximent tar-riskji professjonali speċifiċi għall-kundizzjonijiet li fihom hija teżerċita l-attività tagħha u dan kemm għall-passat kif ukoll għall-futur.
76
F’dan ir-rigward, minn qari flimkien tal-punti (a) u (b) tal-Artikolu 9(1) tad-Direttiva 89/391 jirriżulta li l-persuna li timpjega għandu jkollha evalwazzjoni tar-riskji għas-sigurtà u s-saħħa fuq il-post tax-xogħol, inklużi dawk li jikkonċernaw il-gruppi ta’ ħaddiema b’riskju partikolari sabiex jiġi l-miżuri ta’ protezzjoni li għandhom jittieħdu u, jekk ikun neċessarju, il-materjal ta’ protezzjoni li għandu jintuża.
77
Kif jirriżulta mill-punt 59 ta’ din is-sentenza, jekk l-assenza ta’ klassifikazzjoni tal-post tax-xogħol tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali bħala li jesponiha għal “kundizzjonijiet partikolari” tinvolvi nuqqas ta’ evalwazzjoni tar-riskji mill-persuna li timpjega li twassal għal assenza ta’ teħid ta’ miżuri neċessarji minn din tal-aħħar sabiex tiggarantixxi s-sigurtà u s-saħħa fuq il-post tax-xogħol, din l-assenza ta’ klassifikazzjoni jkollha bħala konsegwenza li l-persuna li timpjega taħrab mill-obbligi li jirriżultaw mill-Artikolu 9(1)(a) u (b) tad-Direttiva 89/391, li għandu jkun jista’ jiġi ddenunzjat mill-ħaddiema lill-awtorità kompetenti fil-qasam tas-sigurtà u tas-saħħa fuq il-post tax-xogħol, konformement mal-Artikolu 11(6) ta’ din id-direttiva u, jekk ikun il-każ, ikun is-suġġett ta’ rikors quddiem il-qrati nazzjonali sabiex tiġi ggarantita, konformement mal-Artikolu 47 tal-Karta, protezzjoni ġudizzjarja effettiva għad-drittijiet mogħtija lill-ħaddiema mill-imsemmija direttiva.
78
Madankollu, kif jirriżulta mill-punt 59 ta’ din is-sentenza, ma huwiex ikkontestat li, wara t-traspożizzjoni tal-Artikolu 9(1)(a) u (b) kif ukoll tal-Artikolu 11(6) tad-Direttiva 89/391 fid-dritt Rumen, il-persuna li timpjega hija obbligata li jkollha evalwazzjoni tar-riskji u li tieħu l-miżuri neċessarji sabiex tiggarantixxi s-sigurtà u s-saħħa fuq il-post tax-xogħol u r-rikorrenti fil-kawża prinċipali għandha l-possibbiltà li tikkontesta, quddiem l-awtorità kompetenti Rumena fil-qasam tas-sigurtà u tas-saħħa fuq il-post tax-xogħol u, jekk ikun il-każ, quddiem il-qrati Rumeni, l-insuffiċjenza ta’ miżuri meħuda u ta’ mezzi użati mill-persuna li timpjegaha sabiex tiggarantixxi s-sigurtà u s-saħħa fuq il-post tax-xogħol wara evalwazzjoni tar-riskji f’dan ir-rigward.
79
Fid-dawl tal-motivi kollha preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 9 u l-Artikolu 11(6) tad-Direttiva 89/391 għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma japplikawx għal leġiżlazzjoni nazzjonali, kif interpretata mill-qrati nazzjonali, li teskludi li ħaddiem ikun jista’ jersaq quddiem l-awtorità kompetenti nazzjonali fil-qasam tas-sigurtà u tas-saħħa fuq il-post tax-xogħol jew jadixxi qorti nazzjonali b’rikors sabiex tistabbilixxi jew tirrevedi l-klassifikazzjoni, prevista minn din il-leġiżlazzjoni, tal-post tax-xogħol tiegħu skont ir-riskji għas-saħħa tiegħu ogħla min-normal li huwa espost għalihom fih u li jingħata, abbażi ta’ din il-klassifikazzjoni l-ġdida, drittijiet supplimentari fil-qasam tad-dritt tal-pensjoni u tal-leave annwali mħallas.
Fuq it-tieni domanda
80
Fid-dawl tar-risposta mogħtija għall-ewwel domanda, ma hemmx lok li tingħata risposta għat-tieni domanda.
Fuq l-ispejjeż
81
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 9 u l-Artikolu 11(6) tad-Direttiva tal-Kunsill 89/391/KEE tat‑12 ta’ Ġunju 1989 dwar l-introduzzjoni ta’ miżuri sabiex jinkoraġġixxu titjib fis-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema fuq ix-xogħol,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
ma japplikawx għal leġiżlazzjoni nazzjonali, kif interpretata mill-qrati nazzjonali, li teskludi li ħaddiem ikun jista’ jersaq quddiem l-awtorità kompetenti nazzjonali fil-qasam tas-sigurtà u tas-saħħa fuq il-post tax-xogħol jew jadixxi qorti nazzjonali b’rikors sabiex tistabbilixxi jew tirrevedi l-klassifikazzjoni, prevista minn din il-leġiżlazzjoni, tal-post tax-xogħol tiegħu skont ir-riskji għas-saħħa tiegħu ogħla min-normal li huwa espost għalihom fih u li jingħata, abbażi ta’ din il-klassifikazzjoni l-ġdida, drittijiet supplimentari fil-qasam tal-pensjoni u tal-leave annwali mħallas.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: ir-Rumen.