62017TJ0455_RES
Υπόθεση T‑455/17
Naser Bateni
κατά
Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 7ης Ιουλίου 2021
«Εξωσυμβατική ευθύνη – Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν – Κατάλογος των προσώπων και οντοτήτων σε βάρος των οποίων επιβάλλεται η δέσμευση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων – Αρμοδιότητα του Γενικού Δικαστηρίου – Παραγραφή – Κατάφωρη παράβαση κανόνα δικαίου ο οποίος απονέμει δικαιώματα σε ιδιώτες»
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Αρμοδιότητα του δικαστή της Ένωσης – Αγωγή αποζημιώσεως – Αγωγή με αίτημα την αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη ο ενάγων λόγω του ότι περιελήφθη εσφαλμένα σε κατάλογο προσώπων στα οποία επιβάλλονται περιοριστικά μέτρα και λόγω της εφαρμογής των ως άνω μέτρων – Εμπίπτει
(Άρθρο 340 ΣΛΕΕ· αποφάσεις του Συμβουλίου 2011/783 και 2013/661· κανονισμοί του Συμβουλίου 1245/2011, 267/2012 και 1154/2013)
(βλ. σκέψεις 48-51)
Αγωγή αποζημιώσεως – Προθεσμία παραγραφής – Έναρξη – Ευθύνη από ατομική πράξη – Ηθική βλάβη – Ημερομηνία εμφανίσεως των ζημιογόνων αποτελεσμάτων της πράξεως
(Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρα 46 και 53, εδ. 1· κανονισμοί του Συμβουλίου 1245/2011, 267/2012 και 1154/2013)
(βλ. σκέψεις 61-63, 69-71)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Κατάφωρη παράβαση του δικαίου της Ένωσης – Διακριτική ευχέρεια του οργάνου κατά την έκδοση της πράξεως – Εκτίμηση του παράνομου χαρακτήρα της πράξεως ή της συμπεριφοράς του θεσμικού οργάνου – Ανάγκη συνεκτιμήσεως χρονικών στοιχείων και στοιχείων που αφορούν το γενικότερο πλαίσιο – Ύπαρξη κατάφωρης παραβιάσεως του δικαίου της Ένωσης – Δεν συντρέχει
(Άρθρο 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ· κανονισμοί του Συμβουλίου 1245/2011, 267/2012 και 1154/2013)
(βλ. σκέψεις 83, 86, 87, 89-93, 114, 115, 119-121, 123, 124, 128, 129)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν – Δέσμευση κεφαλαίων προσώπων, οντοτήτων ή οργανισμών που έχουν αναγνωριστεί από το Συμβούλιο ως συμμετέχοντες στη διάδοση πυρηνικών όπλων – Υποχρέωση επεκτάσεως του εν λόγω μέτρου στις οντότητες που τελούν υπό την κυριότητα ή τον έλεγχο τέτοιας οντότητας – Έννοια της οντότητας που τελεί υπό την κυριότητα ή τον έλεγχο – Δυνατότητα των οντοτήτων ή οργανισμών που έχουν αναγνωριστεί από το Συμβούλιο ως συμμετέχοντες στη διάδοση πυρηνικών όπλων να επηρεάσουν τις επιλογές της οντότητας η οποία τελεί υπό την κυριότητα ή τον έλεγχο – Καταχώριση τέτοιων προσώπων ή οντοτήτων στους καταλόγους με σκοπό την αποφυγή καταστρατηγήσεως των περιοριστικών μέτρων – Εμπίπτει
(Κανονισμοί του Συμβουλίου 1245/2011, 267/2012 και 1154/2013)
(βλ. σκέψη 94)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Έλλειψη νομιμότητας – Κατάφωρη παραβίαση του δικαίου της Ένωσης – Απαιτείται πρόδηλη και σοβαρή υπέρβαση από τα θεσμικά όργανα των ορίων της διακριτικής ευχέρειάς τους – Μέτρα δεσμεύσεως κεφαλαίων – Εκτίμηση της νομιμότητας της συμπεριφοράς των θεσμικών οργάνων – Απόδειξη – Δημόσιες πηγές πληροφοριών – Κατάφωρη παράβαση των ουσιαστικών προϋποθέσεων για την καταχώριση στους καταλόγους – Δεν συντρέχει
(Άρθρο 21 ΣΕΕ· κανονισμοί του Συμβουλίου 1245/2011, 267/2012 και 1154/2013)
(βλ. σκέψεις 97-107, 110-113, 125-127, 130)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν – Δέσμευση κεφαλαίων προσώπων, οντοτήτων ή οργανισμών που συμμετέχουν ή παρέχουν στήριξη στη διάδοση των πυρηνικών όπλων – Στήριξη στις πυρηνικές δραστηριότητες του Ιράν οι οποίες ενέχουν κίνδυνο διαδόσεως – Έννοια – Πρόσωπα ή οντότητες που παρέχουν ασφαλιστικές ή άλλες βασικές υπηρεσίες στην εταιρία θαλάσσιων μεταφορών της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν ή σε οντότητες που τελούν υπό την κυριότητα ή τον έλεγχο ή ενεργούν για λογαριασμό της – Περιεχόμενο
(Απόφαση του Συμβουλίου 2010/413, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2013/497, άρθρο 20 § 1, στοιχείο βʹ· κανονισμοί του Συμβουλίου 267/2012, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 971/2013, άρθρο 23 § 2, στοιχείο εʹ, και 1154/2013)
(βλ. σκέψεις 116, 117)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Κατάφωρη παράβαση κανόνα δικαίου που απονέμει δικαιώματα σε ιδιώτες – Άσκηση του δικαιώματος προσφυγής που κατέληξε στην έκδοση αποφάσεως περί ακυρώσεως– Αποτελεσματική δικαστική προστασία – Προσβολή – Δεν συντρέχει
(Άρθρο 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 131, 132)
Σύνοψη
Κατόπιν της εκδόσεως, από το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, διαφόρων ψηφισμάτων που αφορούσαν το πρόγραμμα διαδόσεως πυρηνικών όπλων της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν (
1
) και με τα οποία ζητείτο, μεταξύ άλλων, από τα κράτη μέλη να δεσμεύσουν τα περιουσιακά στοιχεία, λόγω των ναυτιλιακών δραστηριοτήτων της, της εταιρίας Islamic Republic of Iran Shipping Lines (στο εξής: IRISL) και των φυσικών ή νομικών προσώπων που ενδεχομένως συνδέονταν με αυτή, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είχε λάβει περιοριστικά μέτρα σε βάρος της IRISL, σε βάρος της εταιρίας HTTS Hanseatic Trade Trust & Shipping (στο εξής: HTTS) (
2
), εταιρίας γερμανικού δικαίου η οποία ασκεί δραστηριότητες ναυτικού πράκτορα και τεχνικού διαχειριστή σκαφών, και σε βάρος του Naser Bateni (
3
). Εν συνεχεία, το Συμβούλιο είχε παρατείνει επανειλημμένως τα μέτρα αυτά.
Η HTTS είχε καταχωριστεί εκ νέου, στις 25 Οκτωβρίου 2010, στον κατάλογο των προσώπων και οντοτήτων που υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα, με την αιτιολογία ότι τελούσε υπό τον έλεγχο ή ενεργούσε εξ ονόματος της IRISL (
4
), και επίσης στις 23 Ιανουαρίου 2012, με την αιτιολογία ότι ήταν καταχωρισμένη στη Γερμανία στην ίδια διεύθυνση με την IRISL Europe GmbH και ότι ο Διευθυντής της, Naser Bateni, εργαζόταν προηγουμένως στην IRISL (
5
). Όσον αφορά τον τελευταίο, το όνομά του είχε καταχωριστεί στον επίμαχο κατάλογο την 1η Δεκεμβρίου 2011 με την αιτιολογία ότι ήταν πρώην Νομικός Διευθυντής της IRISL και Διευθυντής της κατονομασθείσας από την Ένωση HTTS. Κατόπιν προσαρμογής, από το Συμβούλιο, των κριτηρίων καταχωρίσεως, κατά τρόπον ώστε να αφορούν άμεσα τα «πρόσωπα ή οντότητες [που] παρέχουν ασφαλιστικές ή άλλες βασικές υπηρεσίες [στην IRISL] ή οντότητες που τελούν υπό την κυριότητα ή τον έλεγχο [αυτής] ή ενεργούν για λογαριασμό [της]» (
6
), το όνομα του Naser Bateni εξακολούθησε να περιλαμβάνεται στον κατάλογο, με την αιτιολογία ότι αυτός είχε ενεργήσει για λογαριασμό της IRISL, ότι είχε διατελέσει Διευθυντής της έως το 2008 και, εν συνεχεία, Διευθύνων Σύμβουλος της IRISL Europe και ότι ήταν Διευθύνων Σύμβουλος της HTTS, η οποία, ως γενικός πράκτορας, παρείχε βασικές υπηρεσίες σε δύο άλλες ναυτιλιακές οντότητες, τη SAPID και την HDSL, αμφότερες κατονομασθείσες οντότητες που ενεργούσαν εκ μέρους της IRISL (
7
).
Η HTTS και ο Naser Bateni (στο εξής: ενάγοντες) καθώς και η εταιρία IRISL προσέβαλαν, ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, τα περισσότερα από τα διαδοχικά μέτρα που ελήφθησαν σε βάρος τους από το Συμβούλιο και πέτυχαν την ακύρωσή τους (
8
). Στο πλαίσιο αυτό, οι ενάγοντες ζήτησαν, βάσει των άρθρων 268 και 340 ΣΛΕΕ, τα οποία έχουν εφαρμογή στον τομέα της εξωσυμβατικής ευθύνης της Ένωσης, την αποκατάσταση των αντίστοιχων ζημιών τις οποίες υποστηρίζουν ότι υπέστησαν λόγω της καταχωρίσεώς τους στους επίμαχους καταλόγους. Οι ενάγοντες προέβαλαν, μεταξύ άλλων, ότι η καταχώρισή τους στους επίμαχους καταλόγους συνιστούσε κατάφωρη παράβαση κανόνων δικαίου οι οποίοι αποσκοπούν στην απονομή δικαιωμάτων στους ιδιώτες (
9
).
Σε αμφότερες τις υποθέσεις το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει τις αγωγές αποζημιώσεως των εναγόντων και υπενθυμίζει, μεταξύ άλλων, ότι η διαπίστωση του παράνομου χαρακτήρα ενωσιακής νομικής πράξεως δεν αρκεί, αυτή καθεαυτήν, για να κριθεί ότι στοιχειοθετείται άνευ ετέρου η εξωσυμβατική ευθύνη της Ένωσης, η οποία προϋποθέτει τον παράνομο χαρακτήρα της συμπεριφοράς που προσάπτεται σε κάποιο από τα θεσμικά όργανά της.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Το Γενικό Δικαστήριο εξετάζει, σε αμφότερες τις υποθέσεις, αν τα στοιχεία που προέβαλαν οι ενάγοντες καθιστούν δυνατό να αποδειχθεί ότι οι επίμαχες καταχωρίσεις συνιστούσαν κατάφωρη παράβαση κανόνα δικαίου ο οποίος αποσκοπεί στην απονομή δικαιωμάτων στους ιδιώτες, όπως απαιτεί η νομολογία περί εξωσυμβατικής ευθύνης της Ένωσης.
Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει, στις εν λόγω υποθέσεις, ότι οι παράμετροι οι οποίες πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την εκτίμηση της υπάρξεως κατάφωρης παραβάσεως κανόνα δικαίου ο οποίος αποσκοπεί στην απονομή δικαιωμάτων στους ιδιώτες πρέπει, στο σύνολό τους, να αφορούν την ημερομηνία κατά την οποία το οικείο θεσμικό όργανο έλαβε την απόφαση ή εξεδήλωσε τη συμπεριφορά. Το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει, επίσης, ότι η πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως ως λόγος που προβάλλεται προς στήριξη προσφυγής ακυρώσεως πρέπει να διακρίνεται από την πρόδηλη και σοβαρή υπέρβαση των ορίων που επιβάλλονται στη διακριτική ευχέρεια η οποία προβάλλεται στο πλαίσιο αγωγής αποζημιώσεως, προκειμένου να διαπιστωθεί τέτοια παράβαση.
Το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι το Συμβούλιο είχε στη διάθεσή του πολυάριθμα στοιχεία που συνιστούσαν ισάριθμες ενδείξεις για την ύπαρξη σχέσεως μεταξύ της IRISL, της HTTS και του Naser Bateni.
Το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι η έννοια της εταιρίας «που τελεί υπό την κυριότητα ή τον έλεγχο άλλης οντότητας» άφηνε ένα περιθώριο εκτιμήσεως στο Συμβούλιο και ότι το Συμβούλιο είχε προβάλλει στοιχεία τα οποία θεωρούσε ότι ήταν ικανά να αποδείξουν τη φύση της σχέσεως μεταξύ της HTTS, της IRISL και του Naser Bateni. Στην υπόθεση T‑455/17, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει, επίσης, ότι οι καταχωρίσεις του ονόματος του ενάγοντος στηρίζονταν τόσο στον προσωπικό δεσμό μεταξύ του ενάγοντος και της IRISL όσο και στο γεγονός ότι ο ενάγων είχε διαχειριστικό ρόλο στο εσωτερικό μιας εταιρίας η οποία φερόταν να βρίσκεται υπό την κυριότητα ή τον έλεγχο της IRISL, και συγκεκριμένα της HTTS, η οποία παρείχε βασικές υπηρεσίες σε άλλες εταιρίες που φέρονταν να βρίσκονται υπό την κυριότητα ή τον έλεγχο της IRISL. Το Γενικό Δικαστήριο καταλήγει, συναφώς, στο συμπέρασμα ότι, ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι, κατά τις επίμαχες καταχωρίσεις, το Συμβούλιο υπέπεσε συναφώς σε πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως, εντούτοις δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η πλάνη αυτή ήταν κατάφωρη και ασύγγνωστη και ότι μια διοικητική αρχή επιδεικνύουσα τη συνήθη σύνεση και επιμέλεια δεν θα είχε υποπέσει σε αυτή υπό ανάλογες περιστάσεις.
Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει τις αιτιάσεις των εναγόντων ότι οι σχετικές με αυτούς καταχωρίσεις, οι οποίες στηρίζονταν ομοίως στη συμμετοχή της εταιρίας IRISL και άλλων εταιριών, μεταξύ των οποίων η SAPID και η HDSL, στη διάδοση των πυρηνικών όπλων, ήταν εσφαλμένες λόγω της ακυρώσεως, στις 16 Σεπτεμβρίου 2013, των περιοριστικών μέτρων που είχαν ληφθεί κατά της IRISL (
10
). Το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει, μεταξύ άλλων, ότι η νομιμότητα των προσβαλλομένων πράξεων πρέπει να εκτιμηθεί σε συνάρτηση με τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που υφίσταντο κατά την ημερομηνία εκδόσεως της πράξεως και υπογραμμίζει ότι το υποστατό των παραβάσεων από την IRISL του εμπάργκο όπλων, το οποίο είχε επιβληθεί από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, δεν είχε αμφισβητηθεί και ότι το γεγονός ότι η IRISL είχε εμπλακεί σε τρία περιστατικά αφορώντα τη μεταφορά στρατιωτικού υλικού αύξανε τον κίνδυνο η εταιρία αυτή να έχει εμπλακεί, επίσης, σε περιστατικά που αφορούν τη μεταφορά υλικού σχετιζόμενου με τη διάδοση των πυρηνικών όπλων, οπότε το Συμβούλιο δεν υπέπεσε σε παράβαση των ουσιαστικών προϋποθέσεων καταχωρίσεως ικανή να θεμελιώσει την εξωσυμβατική ευθύνη της Ένωσης.
Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει αμφότερες τις αγωγές αποζημιώσεως στο σύνολό τους.
(
1
)	Ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών 1737 2006), 1747 (2007), 1803 (2008) και 1929 (2010).
(
2
)	Απόφαση 2010/413/ΚΕΠΠΑ, της 26ης Ιουλίου 2010, για περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν και για την κατάργηση της κοινής θέσης 2007/140/ΚΕΠΠΑ (ΕΕ 2010, L 195, σ. 39), και εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 668/2010 του Συμβουλίου, της 26ης Ιουλίου 2010, για την εφαρμογή του άρθρου 7 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 423/2007 σχετικά με ορισμένα περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν (ΕΕ 2010, L 195, σ. 25).
(
3
)	Απόφαση 2011/783/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 1ης Δεκεμβρίου 2011, για την τροποποίηση της απόφασης 2010/413/ΚΕΠΠΑ για περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν (ΕΕ L 319 της 2.12.2011, σ. 71), και εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1245/2011 του Συμβουλίου, της 1ης Δεκεμβρίου 2011, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 961/2010 σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν (ΕΕ 2011, L 319, σ. 11).
(
4
)	Κανονισμός (ΕΕ) 961/2010 του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2010, σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 423/2007 (ΕΕ 2010, L 281, σ. 1).
(
5
)	Απόφαση 2012/35/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 23ης Ιανουαρίου 2012, για τροποποίηση της απόφασης 2010/413/ΚΕΠΠΑ για περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν (ΕΕ 2012, L 19, σ. 22) και εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 54/2012 του Συμβουλίου, της 23ης Ιανουαρίου 2012, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 961/2010 σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν (ΕΕ 2012, L 19, σ. 1).
(
6
)	Άρθρο 20, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της αποφάσεως 2010/413/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 26ης Ιουλίου 2010, για περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν και για την κατάργηση της κοινής θέσης 2007/140/ΚΕΠΠΑ (ΕΕ 2010, L 195, p. 39), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2013/497/ΚΕΠΠΑ, και άρθρο 23, παράγραφος 2 στοιχείο εʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 267/2012 του Συμβουλίου, της 23ης Μαρτίου 2012, σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 961/2010 (ΕΕ 2012, L 88, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 971/2013.
(
7
)	Απόφαση 2013/661/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 15ης Νοεμβρίου 2013, για την τροποποίηση της αποφάσεως 2010/413/ΚΕΠΠΑ για περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν (ΕΕ 2013, L 306, σ. 18) και εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 1154/2013 του Συμβουλίου, της 15ης Νοεμβρίου 2013, σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) 267/2012 για περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν (ΕΕ 2013, L 306, σ. 3).
(
8
)	Βλ. αποφάσεις της 7 Δεκεμβρίου 2011, HTTS κατά Συμβουλίου (T‑562/10, EU:T:2011:716), της 12ης Ιουνίου 2013, HTTS κατά Συμβουλίου (T‑128/12 και T‑182/12, EU:T:2013:312), της 6ης Σεπτεμβρίου 2013, Bateni κατά Συμβουλίου (T‑42/12 και T‑181/12, EU:T:2013:409), της 16ης Σεπτεμβρίου 2013, Islamic Republic of Iran Shipping Lines κ.λπ. κατά Συμβουλίου (T‑489/10, EU:T:2013:453), και της 18ης Σεπτεμβρίου 2015, HTTS και Bateni κατά Συμβουλίου (T‑45/14, EU:T:2015:650).
(
9
)	Στην υπόθεση HTTS κατά Συμβουλίου (T‑692/15 EU:T:2017:890), το Γενικό Δικαστήριο είχε κατ’ αρχάς απορρίψει, με απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2017, το αίτημα αποζημιώσεως της HTTS. Εν συνεχεία, η απόφαση αυτή αναιρέθηκε από το Δικαστήριο στις 10 Σεπτεμβρίου 2019, στο πλαίσιο της υποθέσεως HTTS κατά Συμβουλίου (C‑123/18 P
EU:C:2018:694), και η υπόθεση αναπέμφθηκε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.
(
10
)	Απόφαση της 16ης Σεπτεμβρίου 2013, Islamic Republic of Iran Shipping Lines κ.λπ. κατά Συμβουλίου (T‑489/10, EU:T:2013:453).