62024CJ0080
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τέταρτο τμήμα)
της 9ης Οκτωβρίου 2025 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Συμβάσεις καταναλωτικής πίστης – Οδηγία 2008/48/ΕΚ – Άρθρο 22, παράγραφος 2 – Αναγκαστικός χαρακτήρας της οδηγίας – Εκχώρηση υπέρ τρίτου απαιτήσεως καταναλωτή έναντι τράπεζας – Οδηγία 93/13/ΕΟΚ – Άρθρο 6, παράγραφος 1 – Άρθρο 7, παράγραφος 1 – Καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές – Αυτεπάγγελτη εξέταση από το εθνικό δικαστήριο του καταχρηστικού χαρακτήρα των ρητρών που περιλαμβάνονται σε σύμβαση εκχώρησης απαίτησης η οποία δεν αποτελεί αντικείμενο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου»
Στην υπόθεση C‑80/24,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Sąd Rejonowy dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Βαρσοβίας – Κεντρικός τομέας της Βαρσοβίας, Πολωνία) με απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο την 1η Φεβρουαρίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
Zwrotybankowe.pl sp. z o.o.
κατά
Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S.A.,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο τμήμα),
συγκείμενο από τους I. Jarukaitis, πρόεδρο τμήματος, K. Lenaerts, Πρόεδρο του Δικαστηρίου, ασκούντα καθήκοντα δικαστή του τετάρτου τμήματος, M. Condinanzi, N. Jääskinen και R. Frendo (εισηγήτρια), δικαστές,
γενική εισαγγελέας: L. Medina
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η Zwrotybankowe.pl sp. z o.o., εκπροσωπούμενη από την A. Tomaszewska, radca prawny,
–
η Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S.A., εκπροσωπούμενη από τους A. Kuzawińska, M. Malciak και W. J. Wandzel, adwokaci,
–
η Πολωνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον B. Majczyna,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον P. Kienapfel και την U. Małecka,
αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις της κατά τη συνεδρίαση της 30ής Απριλίου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 22, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2008, για τις συμβάσεις καταναλωτικής πίστης και την κατάργηση της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2008, L 133, σ. 66), καθώς και του άρθρου 6, παράγραφος 1, και του άρθρου 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές (ΕΕ 1993, L 95, σ. 29).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Zwrotybankowe.pl sp. z o.o., εταιρίας περιορισμένης ευθύνης πολωνικού δικαίου, και της τράπεζας Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S.A. (στο εξής: PKO Bank Polski), με αντικείμενο απαίτηση καταναλωτή, εκδοχέας της οποίας είναι η ενάγουσα της κύριας δίκης, έναντι της ανωτέρω τράπεζας.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 93/13
3
Το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 προβλέπει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη θεσπίζουν διατάξεις σύμφωνα με τις οποίες οι καταχρηστικές ρήτρες σύμβασης μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή, τηρουμένων των σχετικών όρων της εθνικής νομοθεσίας, δεν δεσμεύουν τους καταναλωτές, ενώ η σύμβαση εξακολουθεί να δεσμεύει τους συμβαλλόμενους, εάν μπορεί να υπάρξει και χωρίς τις καταχρηστικές ρήτρες.»
4
Το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής έχει ως εξής:
«Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε, προς το συμφέρον των καταναλωτών, καθώς και των ανταγωνιζόμενων επαγγελματιών, να υπάρχουν τα κατάλληλα και αποτελεσματικά μέσα, προκειμένου να πάψει η χρησιμοποίηση των καταχρηστικών ρητρών στις συμβάσεις που συνάπτονται από έναν επαγγελματία με καταναλωτές.»
Η οδηγία 2008/48
5
Το άρθρο 22 της οδηγίας 2008/48 φέρει τον τίτλο «Εναρμόνιση και αναγκαστικός χαρακτήρας της παρούσας οδηγίας» και προβλέπει στην παράγραφο 2 τα εξής:
«Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι οι καταναλωτές δεν μπορούν να παραιτούνται των δικαιωμάτων που τους παραχωρούνται δυνάμει των διατάξεων του εθνικού δικαίου που μεταφέρουν στο εθνικό δίκαιο την παρούσα οδηγία ή αντιστοιχούν σ’ αυτήν.»
6
Το άρθρο 23 της οδηγίας αυτής, το οποίο φέρει τον τίτλο «Κυρώσεις», προβλέπει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη θεσπίζουν τους κανόνες για τις κυρώσεις που επισύρουν οι παραβάσεις των εθνικών διατάξεων που θεσπίζονται δυνάμει της παρούσας οδηγίας και λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για να εξασφαλίσουν την εφαρμογή των διατάξεων αυτών. Οι κυρώσεις που προβλέπονται εν προκειμένω πρέπει να είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές.»
Το πολωνικό δίκαιο
7
Με τον ustawa o kredycie konsumenckim (νόμο περί καταναλωτικής πίστης), της 12ης Μαΐου 2011 (Dz. U. αριθ. 126, θέση 715), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης (στο εξής: νόμος περί καταναλωτικής πίστης), μεταφέρθηκε στην πολωνική έννομη τάξη η οδηγία 2008/48.
8
Το άρθρο 45, παράγραφος 1, του νόμου περί καταναλωτικής πίστης ορίζει τα εξής:
«Σε περίπτωση παράβασης, εκ μέρους του πιστωτικού φορέα, του άρθρου 29, παράγραφος 1, του άρθρου 30, παράγραφος 1, σημεία 1 έως 8, 10, 11 και 14 έως 17, των άρθρων 31 έως 33, του άρθρου 33a και των άρθρων 36a έως 36c [του παρόντος νόμου], ο καταναλωτής, αφού κοινοποιήσει στον πιστωτικό φορέα έγγραφη δήλωση, εξοφλεί την πίστωση χωρίς τόκους και άλλες επιβαρύνσεις σχετικές με το δάνειο, οφειλόμενες στον πιστωτικό φορέα, σύμφωνα με το χρονικό πλαίσιο και τον τρόπο που ορίζονται στη σύμβαση.»
9
Το άρθρο 509, παράγραφος 1, του ustawa Kodeks cywilny (νόμου περί κώδικα πολιτικής δικονομίας), της 23ης Απριλίου 1964 (Dz. U. αριθ. 16, θέση 93), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, ορίζει τα εξής:
«Ο δανειστής μπορεί να μεταβιβάσει την απαίτηση σε τρίτο χωρίς τη συναίνεση του οφειλέτη (εκχώρηση απαιτήσεως), εκτός εάν τούτο αντιβαίνει στον νόμο, σε συμβατική υποχρέωση ή στη φύση της ενοχικής σχέσης.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
10
Με την αγωγή που άσκησε, η Zwrotybankowe.pl ζητεί από το Sąd Rejonowy dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Βαρσοβίας – Κεντρικός τομέας της Βαρσοβίας, Πολωνία), ήτοι το αιτούν δικαστήριο, να υποχρεώσει την PKO Bank Polski να της καταβάλει το ποσό των 4537,45 πολωνικών ζλότι (PLN) (περίπου 1050 ευρώ), πλέον τόκων υπερημερίας και δικαστικών εξόδων.
11
Η Zwrotybankowe.pl άσκησε την αγωγή αυτή βάσει σύμβασης εκχώρησης συναφθείσας με καταναλωτή (στο εξής: σύμβαση εκχώρησης), με την οποία ο καταναλωτής τής είχε εκχωρήσει το δικαίωμα να απαιτεί κάθε χρηματική απαίτηση που ο ίδιος μπορούσε να προβάλει έναντι της PKO Bank Polski. Η επίμαχη στην κύρια δίκη απαίτηση απορρέει από την επιβολή κύρωσης προβλεπόμενης στο άρθρο 45, παράγραφος 1, του νόμου περί καταναλωτικής πίστης, το οποίο θέτει σε εφαρμογή το άρθρο 23 της οδηγίας 2008/48, για την παράβαση, εκ μέρους της τράπεζας αυτής, των υποχρεώσεων ενημέρωσης που υπέχει από τον ανωτέρω νόμο. Η σύμβαση εκχώρησης ορίζει ότι, ως αντιπαροχή για την οικεία εκχώρηση, ο καταναλωτής λαμβάνει το 50 % του ποσού της κύριας απαίτησης που εισπράττεται από την εν λόγω τράπεζα.
12
Η PKO Bank Polski ζητεί την απόρριψη της ως άνω αγωγής, υποστηρίζοντας ότι η Zwrotybankowe.pl δεν νομιμοποιείται ενεργητικώς απέναντί της, δεδομένου ότι η φύση της απαίτησης της οποίας ζητείται η είσπραξη αποκλείει τη δυνατότητα εκχώρησής της σε τρίτον. Επί της ουσίας, υποστηρίζει ότι, εν πάση περιπτώσει, δεν παρέβη τις υποχρεώσεις ενημέρωσης που υπέχει στο πλαίσιο της σύμβασης πίστωσης με τον εν λόγω καταναλωτή.
13
Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, πρώτον, ως προς την ερμηνεία που πρέπει να δοθεί στην απαγόρευση του άρθρου 22, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/48, κατά την οποία ο καταναλωτής δεν μπορεί να παραιτηθεί από τα δικαιώματα που του παρέχονται δυνάμει των αντίστοιχων διατάξεων του εθνικού δικαίου. Διερωτάται αν η απαγόρευση αυτή έχει επίσης εφαρμογή στην προβλεπόμενη από την εθνική νομοθεσία δυνατότητα του καταναλωτή να εκχωρήσει τα δικαιώματά του σε τρίτον, ο οποίος θα τα προβάλει ιδίω ονόματι, θα εισπράξει στη συνέχεια, μεταξύ άλλων, αμοιβή ύψους 50 % επί των ληφθέντων ποσών και θα επιστρέψει το υπόλοιπο 50 % στον καταναλωτή.
14
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι πρέπει να γίνει δεκτή μια ευρεία ερμηνεία της έννοιας της παραίτησης του άρθρου 22, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/48, ώστε να περιλαμβάνει και μια τέτοια περίπτωση. Συγκεκριμένα, η οδηγία αυτή έχει ως κύριο σκοπό την προστασία του οικείου καταναλωτή από τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων πίστωσης και όχι τη δημιουργία πηγής πλουτισμού για τρίτους που δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη στη συναφθείσα σύμβαση πίστωσης.
15
Δεύτερον, σε περίπτωση που δεν γίνει δεκτή η ευρεία αυτή ερμηνεία, το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς το ζήτημα αν το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 έχουν την έννοια ότι, στο πλαίσιο της υποχρέωσής του να εξετάζει αυτεπαγγέλτως τον καταχρηστικό χαρακτήρα συμβατικής ρήτρας, ο εθνικός δικαστής οφείλει επίσης να εξετάζει αυτεπαγγέλτως τις ρήτρες της σύμβασης εκχώρησης που έχει συναφθεί μεταξύ του εκχωρητή καταναλωτή και του εκδοχέα του, όταν η σύμβαση αυτή αποτελεί τη νομική βάση της αγωγής με την οποία ο εκδοχέας προβάλλει τις απαιτήσεις του καταναλωτή κατά του πιστωτικού φορέα.
16
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, εν προκειμένω, η διαπίστωση του καταχρηστικού χαρακτήρα των ρητρών της σύμβασης εκχώρησης θα μπορούσε να επιφέρει την ακυρότητά της και, ως εκ τούτου, η Zwrotybankowe.pl δεν θα είχε ενεργητική νομιμοποίηση και, κατά συνέπεια, η αγωγή της κύριας δίκης θα απορριπτόταν.
17
Το αιτούν δικαστήριο υπογραμμίζει τις επακόλουθες αρνητικές συνέπειες για τον ενδιαφερόμενο καταναλωτή, ο οποίος, υπό τις περιστάσεις αυτές, δεν θα αποκόμιζε καν το μέρος της απαίτησης του πιστωτικού φορέα που προβλέπεται στη σύμβαση εκχώρησης. Επιπλέον, ο έλεγχος του καταχρηστικού χαρακτήρα ρήτρας της σύμβασης εκχώρησης πραγματοποιείται εν απουσία του καταναλωτή και χωρίς να υπάρχει η δυνατότητα, για λόγους που συνδέονται με τους εθνικούς δικονομικούς κανόνες, να διασφαλιστεί ότι ο καταναλωτής αυτός θα συμμετάσχει στη διαδικασία και θα εκφράσει την άποψή του επί του εν λόγω ζητήματος.
18
Στο πλαίσιο αυτό, το Sąd Rejonowy dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Βαρσοβίας – Κεντρικός τομέας της Βαρσοβίας, Πολωνία) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει το άρθρο 22, παράγραφος 2, της οδηγίας [2008/48] την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία επιτρέπει σε καταναλωτή να μεταβιβάσει σε τρίτο, ο οποίος δεν είναι καταναλωτής, δικαιώματα που του απονέμονται από τις διατάξεις του εθνικού δικαίου που μεταφέρουν την οδηγία στην εσωτερική έννομη τάξη;
2.
Έχουν το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας [93/13] την έννοια ότι η υποχρέωση του δικαστηρίου να εξετάζει αυτεπαγγέλτως τον καταχρηστικό χαρακτήρα ρήτρας σύμβασης ισχύει και για ρήτρα σύμβασης εκχώρησης απαιτήσεων συναφθείσας μεταξύ καταναλωτή και τρίτου όταν, στο πλαίσιο ένδικης διαδικασίας, ο τρίτος επικαλείται την εν λόγω σύμβαση ως βάση της ενεργητικής νομιμοποιήσεώς του κατά του επαγγελματία ο οποίος είναι ο αρχικός αντισυμβαλλόμενος του καταναλωτή;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
19
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν το άρθρο 22, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/48 αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία παρέχει σε καταναλωτή τη δυνατότητα να εκχωρήσει προς όφελος τρίτου, ο οποίος δεν είναι καταναλωτής, απαίτηση αντλούμενη από προσβολή δικαιώματος που του απονέμει η εθνική ρύθμιση περί μεταφοράς της οδηγίας αυτής στην εσωτερική έννομη τάξη.
20
Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι το γεγονός ότι η διαφορά της κύριας δίκης αφορά αποκλειστικώς επαγγελματίες δεν εμποδίζει την εφαρμογή της οδηγίας 2008/48 ούτε της οδηγίας 93/13, δεδομένου ότι το πεδίο εφαρμογής των οδηγιών αυτών δεν εξαρτάται από την ταυτότητα των διαδίκων στην οικεία διαφορά αλλά από την ιδιότητα των συμβαλλομένων στην επίμαχη στην κύρια δίκη σύμβαση πίστωσης (πρβλ. αποφάσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2019, Lexitor, C‑383/18, EU:C:2019:702, σκέψη 20, και της 18ης Νοεμβρίου 2020, DelayFix, C‑519/19, EU:C:2020:933, σκέψεις 53 και 54).
21
Εν προκειμένω, η επίμαχη στην κύρια δίκη απαίτηση απορρέει από σύμβαση πίστωσης συναφθείσα μεταξύ καταναλωτή και της PKO Bank Polski και μεταβιβάσθηκε στη Zwrotybankowe.pl δυνάμει σύμβασης εκχώρησης, οπότε οι δύο ανωτέρω οδηγίες έχουν εφαρμογή στη διαφορά της κύριας δίκης.
22
Επιπροσθέτως, υπενθυμίζεται ότι η οδηγία 2008/48 θεσπίσθηκε με τον διττό σκοπό της διασφάλισης υψηλού και ισοδύναμου επιπέδου προστασίας των συμφερόντων όλων των καταναλωτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της διευκόλυνσης της δημιουργίας αποτελεσματικής εσωτερικής αγοράς στον τομέα της καταναλωτικής πίστης (αποφάσεις της 5ης Σεπτεμβρίου 2019, Pohotovosť, C‑331/18, EU:C:2019:665, σκέψη 41, και της 26ης Μαρτίου 2020, Mikrokasa και Revenue Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty, C‑779/18, EU:C:2020:236, σκέψη 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Ειδικότερα, το άρθρο 22, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής διασφαλίζει υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών, απαγορεύοντας κάθε παραίτησή τους από τα δικαιώματα που τους παρέχει η οδηγία.
23
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η έννοια της παραίτησης που περιλαμβάνεται στη διάταξη αυτή, αφενός, πρέπει να ερμηνεύεται ευρέως, ώστε να περιλαμβάνει την εκχώρηση των δικαιωμάτων που ο ενδιαφερόμενος καταναλωτής αντλεί από την οδηγία 2008/48 και, αφετέρου, θα μπορούσε, ως εκ τούτου, να αντιτίθεται σε μια τέτοια εκχώρηση, ακόμη και αν η εκχώρηση επιτρέπεται από το εθνικό δίκαιο.
24
Επισημαίνεται εκ προοιμίου ότι το γράμμα του άρθρου 22, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/48 δεν διευκρινίζει τι πρέπει να νοείται ως παραίτηση από τα δικαιώματα που απονέμει στους καταναλωτές το εθνικό δίκαιο με το οποίο τίθεται σε εφαρμογή η εν λόγω οδηγία. Επομένως, η διάταξη αυτή πρέπει να εξεταστεί υπό το πρίσμα του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται και των σκοπών που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος, όπως αυτοί υπομνήσθηκαν στη σκέψη 22 της παρούσας αποφάσεως [πρβλ. απόφαση της 26ης Απριλίου 2022, Landespolizeidirektion Steiermark (Μέγιστο χρονικό διάστημα διενέργειας ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα), C‑368/20 και C‑369/20, EU:C:2022:298, σκέψη 56 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
25
Συναφώς, το Δικαστήριο έχει ήδη κληθεί να αποφανθεί επί της ερμηνείας διατάξεως του δικαίου της Ένωσης η οποία αποσκοπεί στη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας του ασθενέστερου μέρους στο πλαίσιο σύμβασης, σε περίπτωση εκχώρησης των δικαιωμάτων του εν λόγω συμβαλλομένου σε εμπορική εταιρία. Συγκεκριμένα, στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 29ης Φεβρουαρίου 2024, Eventmedia Soluciones (C‑11/23, EU:C:2024:194), το Δικαστήριο εξέτασε, κατ’ ουσίαν, αν το άρθρο 15 του κανονισμού (ΕΚ) 261/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Φεβρουαρίου 2004, για τη θέσπιση κοινών κανόνων αποζημίωσης των επιβατών αεροπορικών μεταφορών και παροχής βοήθειας σε αυτούς σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης και ματαίωσης ή μεγάλης καθυστέρησης της πτήσης και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 295/91 (ΕΕ 2004, L 46, σ. 1), επέτρεπε τη συνομολόγηση ρήτρας η οποία απαγόρευε την εκχώρηση των δικαιωμάτων των οποίων απολαύει επιβάτης έναντι του πραγματικού αερομεταφορέα και ιδίως του δικαιώματος αποζημίωσης. Το εν λόγω άρθρο 15, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αποκλεισμός αποποίησης», ορίζει στην παράγραφο 1 ότι οι αερομεταφορείς δεν επιτρέπεται να περιορίσουν ή να αποποιηθούν, ιδίως με ρήτρα περιορισμού ή παρέκκλισης στη σύμβαση μεταφοράς, τις υποχρεώσεις που υπέχουν από τον κανονισμό έναντι των επιβατών.
26
Το Δικαστήριο έκρινε ότι, λαμβανομένου υπόψη του σκοπού της διασφάλισης υψηλού επιπέδου προστασίας των επιβατών αεροπορικών μεταφορών και προκειμένου να κατοχυρώνεται η αποτελεσματικότητα του δικαιώματος αποζημίωσης των εν λόγω επιβατών, πρέπει να θεωρούνται μη επιτρεπτές, κατά την έννοια του άρθρου 15, όχι μόνον οι ρήτρες παρεκκλίσεως ή περιορισμού οι οποίες αφορούν άμεσα το ίδιο το δικαίωμα, αλλά και οι παρεκκλίσεις ή οι περιορισμοί που θέτουν, εις βάρος των επιβατών, όρια στον τρόπο άσκησής του σε σχέση με τις εφαρμοστέες νομικές διατάξεις (πρβλ. απόφαση της 29ης Φεβρουαρίου 2024, Eventmedia Soluciones, C‑11/23, EU:C:2024:194, σκέψη 43).
27
Ειδικότερα, προκειμένου να διασφαλίζεται υψηλό επίπεδο προστασίας των επιβατών αεροπορικών μεταφορών και να μπορούν αυτοί να ασκούν αποτελεσματικά τα δικαιώματά τους, πρέπει να κατοχυρώνεται η ελευθερία του επιβάτη αεροπορικών μεταφορών που θίγεται από ματαίωση πτήσης να επιλέγει τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο να υπερασπιστεί το δικαίωμά του, μεταξύ άλλων μέσω της αναγνώρισης της δυνατότητάς του να αποφασίζει είτε να απευθύνεται απευθείας στον πραγματικό αερομεταφορέα, είτε να προσφεύγει ενώπιον των αρμοδίων δικαστηρίων, είτε, εφόσον τούτο προβλέπεται από το σχετικό εθνικό δίκαιο, να εκχωρεί την απαίτησή του σε τρίτο προκειμένου να αποφύγει δυσχέρειες και έξοδα που θα μπορούσαν να τον αποτρέψουν από το να κινηθεί προσωπικά κατά του αερομεταφορέα για ένα χαμηλό χρηματικό ποσό (απόφαση της 29ης Φεβρουαρίου 2024, Eventmedia Soluciones, C‑11/23, EU:C:2024:194, σκέψη 44).
28
Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο σκοπός διασφάλισης ενός υψηλού επιπέδου προστασίας των επιβατών αεροπορικών μεταφορών δεν επιτρέπει να συμπεριλαμβάνεται σε σύμβαση μεταφοράς ρήτρα που απαγορεύει την εκχώρηση των δικαιωμάτων των οποίων απολαύει ο επιβάτης δυνάμει του κανονισμού 261/2004 (πρβλ. απόφαση της 29ης Φεβρουαρίου 2024, Eventmedia Soluciones, C‑11/23, EU:C:2024:194, σκέψη 46).
29
Επομένως, κατ’ αναλογίαν, ο σκοπός διασφάλισης ενός υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών αντιτίθεται στην εξεταζόμενη από το αιτούν δικαστήριο ευρεία ερμηνεία της έννοιας της παραίτησης του άρθρου 22, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/48, η οποία θα είχε επίσης ως αποτέλεσμα την απαγόρευση της εκχώρησης των δικαιωμάτων που αντλούν οι καταναλωτές από την οδηγία αυτή. Πράγματι, μια τέτοια εκχώρηση συνιστά μία από τις νόμιμες δυνατότητες, τις οποίες ενδεχομένως προβλέπει η εθνική έννομη τάξη, προκειμένου να έχουν οι καταναλωτές τη δυνατότητα να προασπίσουν τα δικαιώματά τους αποφεύγοντας τις δυσχέρειες και το κόστος που θα μπορούσαν να τους αποτρέψουν από το να προβούν σε προσωπικές ενέργειες έναντι του οικείου επαγγελματία.
30
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 22, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/48 έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία παρέχει σε καταναλωτή τη δυνατότητα να εκχωρήσει προς όφελος τρίτου, ο οποίος δεν είναι καταναλωτής, απαίτηση αντλούμενη από προσβολή δικαιώματος που του απονέμει η εθνική ρύθμιση περί μεταφοράς της οδηγίας αυτής στην εσωτερική έννομη τάξη.
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
31
Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 έχουν την έννοια ότι εθνικό δικαστήριο μπορεί, ή και οφείλει, να εξετάσει αυτεπαγγέλτως τον καταχρηστικό χαρακτήρα ρήτρας περιλαμβανόμενης σε σύμβαση εκχώρησης απαίτησης συναφθείσα από καταναλωτή, όταν η διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί μεταξύ της εταιρίας-εκδοχέα και ενός επαγγελματία δεν αφορά την εν λόγω σύμβαση εκχώρησης αλλά την απαίτηση του καταναλωτή έναντι του επαγγελματία.
32
Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η διαφορά της κύριας δίκης αφορά την απαίτηση που απορρέει από τη σύμβαση πίστωσης η οποία συνήφθη μεταξύ της PKO Bank Polski και ενός καταναλωτή, εκδοχέας δε της απαίτησης είναι η Zwrotybankowe.pl. Επομένως, η σύμβαση εκχώρησης δεν αποτελεί αντικείμενο της διαφοράς αυτής και ο εν λόγω καταναλωτής δεν είναι διάδικος στη διαδικασία που κίνησε η ως άνω εταιρία.
33
Τούτου λεχθέντος, το αιτούν δικαστήριο, έχοντας λάβει γνώση της σύμβασης εκχώρησης δυνάμει της οποίας η Zwrotybankowe.pl έχει ενεργητική νομιμοποίηση, επικαλείται, προκειμένου να δικαιολογήσει το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, τη νομολογία του Δικαστηρίου που επιβάλλει στον εθνικό δικαστή να εξετάζει αυτεπαγγέλτως, εφόσον έχει στη διάθεσή του τα απαραίτητα προς τούτο νομικά και πραγματικά στοιχεία, τον ενδεχομένως καταχρηστικό χαρακτήρα συμβατικής ρήτρας.
34
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, το εθνικό δικαστήριο οφείλει πράγματι να εξετάζει αυτεπαγγέλτως, εφόσον διαθέτει τα απαραίτητα προς τούτο νομικά και πραγματικά στοιχεία, τον καταχρηστικό χαρακτήρα συμβατικής ρήτρας εμπίπτουσας στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 93/13 και, κατ’ αυτόν τον τρόπο, να επανορθώνει την υφιστάμενη μεταξύ του καταναλωτή και του επαγγελματία έλλειψη ισορροπίας (πρβλ. απόφαση της 11ης Μαρτίου 2020, Lintner, C‑511/17, EU:C:2020:188, σκέψη 26).
35
Τούτου λεχθέντος, το Δικαστήριο έχει επίσης επισημάνει, κατ’ αρχάς, ότι η αυτεπάγγελτη εξέταση την οποία το επιληφθέν εθνικό δικαστήριο οφείλει υποχρεωτικά να διενεργήσει δυνάμει της οδηγίας 93/13 περιορίζεται στις συμβατικές ρήτρες των οποίων ο καταχρηστικός χαρακτήρας μπορεί να αποδειχθεί βάσει των νομικών και πραγματικών στοιχείων που περιέχονται στη δικογραφία την οποία έχει στη διάθεσή του το εν λόγω εθνικό δικαστήριο (πρβλ. απόφαση της 11ης Μαρτίου 2020, Lintner, C‑511/17, EU:C:2020:188, σκέψη 27).
36
Εν συνεχεία, έχει διευκρινίσει ότι το εθνικό δικαστήριο οφείλει να διατάσσει αυτεπαγγέλτως τη διεξαγωγή αποδείξεων, εφόσον τα νομικά και πραγματικά στοιχεία που περιέχονται στη δικογραφία δημιουργούν σοβαρές αμφιβολίες όσον αφορά τον καταχρηστικό χαρακτήρα ορισμένων ρητρών οι οποίες, καίτοι δεν έχουν προσβληθεί από τον καταναλωτή, εντούτοις συνδέονται με το αντικείμενο της διαφοράς, και ότι, κατά συνέπεια, η αυτεπάγγελτη εξέταση την οποία οφείλει να διενεργήσει το εν λόγω δικαστήριο απαιτεί μια τέτοια διεξαγωγή αποδείξεων (απόφαση της 11ης Μαρτίου 2020, Lintner, C‑511/17, EU:C:2020:188, σκέψη 38). Πράγματι, όταν δεν ασκείται αποτελεσματικός έλεγχος του δυνητικά καταχρηστικού χαρακτήρα των ρητρών της οικείας σύμβασης, δεν μπορεί να διασφαλιστεί ο σεβασμός των δικαιωμάτων που παρέχει η οδηγία 93/13 (απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2019, Profi Credit Polska, C-419/18 και C‑483/18, EU:C:2019:930, σκέψη 66 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
37
Τέλος, το Δικαστήριο έχει κρίνει ωστόσο ότι, ακριβώς εντός των ορίων του αντικειμένου της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί, το εθνικό δικαστήριο καλείται να εξετάσει αυτεπαγγέλτως μια συμβατική ρήτρα υπό το πρίσμα της προστασίας που πρέπει να παρέχεται στον καταναλωτή δυνάμει της οδηγίας 93/13, προκειμένου να αποφευχθεί τυχόν απόρριψη των αξιώσεων του τελευταίου με απόφαση έχουσα, ενδεχομένως, ισχύ δεδικασμένου, ενώ οι εν λόγω αξιώσεις θα μπορούσαν να γίνουν δεκτές αν ο καταναλωτής δεν είχε παραλείψει, λόγω άγνοιας, να προβάλει τον καταχρηστικό χαρακτήρα της ρήτρας αυτής (πρβλ. απόφαση της 11ης Μαρτίου 2020, Lintner, C‑511/17, EU:C:2020:188, σκέψη 32).
38
Από τα προεκτεθέντα στις σκέψεις 34 έως 37 της παρούσας αποφάσεως προκύπτει ότι το καθήκον του εθνικού δικαστηρίου να εξετάζει αυτεπαγγέλτως συμβατική ρήτρα επιβάλλεται όσον αφορά τις ρήτρες οι οποίες, μολονότι δεν αμφισβητήθηκαν από τον ενδιαφερόμενο καταναλωτή, περιλαμβάνονται στη σύμβαση που αποτελεί το αντικείμενο της διαφοράς και ότι ο έλεγχος αυτός δικαιολογείται από την απαίτηση προστασίας που πρέπει να παρέχεται στον καταναλωτή δυνάμει της οδηγίας 93/13.
39
Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η Zwrotybankowe.pl ζητεί να υποχρεωθεί η PKO Bank Polski στην καταβολή απαίτησης απορρέουσας από σύμβαση πίστωσης συναφθείσα μεταξύ καταναλωτή και της τράπεζας αυτής, ως συνέπεια της προβαλλόμενης παραβίασης των υποχρεώσεων ενημέρωσης που προβλέπει η οδηγία 2008/48 κατά τη σύναψη της ως άνω σύμβασης. Αμυνόμενη, η PKO Bank Polski υποστηρίζει, μεταξύ άλλων, ότι, δυνάμει του άρθρου 22, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/48, μια τέτοια απαίτηση, από την οποία η ενάγουσα της κύριας δίκης αντλεί την ενεργητική της νομιμοποίηση, δεν μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο σύμβασης εκχώρησης.
40
Επομένως, η συμβατική ρήτρα για την οποία κάνει λόγο το αιτούν δικαστήριο με το προδικαστικό του ερώτημα δεν εμπίπτει στα όρια του αντικειμένου της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί, οπότε το αιτούν δικαστήριο δεν μπορεί να κληθεί να την εξετάσει αυτεπαγγέλτως στο πλαίσιο της προστασίας που πρέπει να παρέχεται στον εν λόγω καταναλωτή δυνάμει της οδηγίας 93/13, σύμφωνα με τη νομολογία που μνημονεύεται στη σκέψη 37 της παρούσας αποφάσεως.
41
Επιπροσθέτως, όσον αφορά αγωγή ασκηθείσα από εταιρία στην οποία έχει εκχωρηθεί η απαίτηση καταναλωτή έναντι του επαγγελματία αντισυμβαλλομένου του, διαπιστώνεται, όπως επισήμανε και η γενική εισαγγελέας στο σημείο 32 των προτάσεών της, ότι αγωγή μεταξύ δύο επαγγελματιών δεν χαρακτηρίζεται από την ανισότητα που υπάρχει στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ του καταναλωτή και του αντισυμβαλλομένου επαγγελματία (πρβλ. απόφαση της 11ης Απριλίου 2024, Air Europa Líneas Aéreas, C‑173/23, EU:C:2024:295, σκέψη 38).
42
Πράγματι, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 34 της παρούσας αποφάσεως, το Δικαστήριο έχει υπογραμμίσει ότι ακριβώς λόγω της κατάστασης ανισότητας μεταξύ του καταναλωτή και του επαγγελματία ο εθνικός δικαστής οφείλει να εξετάζει αυτεπαγγέλτως τον καταχρηστικό χαρακτήρα συμβατικής ρήτρας εμπίπτουσας στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 93/13 και, κατ’ αυτόν τον τρόπο, να επανορθώνει την εν λόγω ανισορροπία.
43
Συνεπώς, σε αντίθεση με την περίπτωση την οποία αφορά η νομολογία που προεκτέθηκε στη σκέψη 34 της παρούσας αποφάσεως, δεν είναι αναγκαίο, για τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας του συστήματος προστασίας του καταναλωτή το οποίο επιδιώκει η οδηγία 93/13, ο εθνικός δικαστής που επιλαμβάνεται διαφοράς μεταξύ δύο επαγγελματιών, όπως είναι η εταιρία στην οποία έχουν εκχωρηθεί τα δικαιώματα καταναλωτή και ο επαγγελματίας αντισυμβαλλόμενος του καταναλωτή, να εξετάζει αυτεπαγγέλτως τον ενδεχομένως καταχρηστικό χαρακτήρα ρήτρας που περιλαμβάνεται στη συναφθείσα από τον καταναλωτή σύμβαση (απόφαση της 11ης Απριλίου 2024, Air Europa Líneas Aéreas, C‑173/23, EU:C:2024:295, σκέψη 39).
44
Επιπλέον, όπως επισημαίνει το αιτούν δικαστήριο, εν προκειμένω, η διαπίστωση του καταχρηστικού χαρακτήρα μίας ή περισσότερων ρητρών της σύμβασης εκχώρησης θα είχε ως πιθανή συνέπεια, σε περίπτωση που η σύμβαση δεν θα μπορούσε να εξακολουθήσει να υφίσταται χωρίς τις ρήτρες αυτές, την έλλειψη ενεργητικής νομιμοποίησης του οικείου εκδοχέα, ήτοι της Zwrotybankowe.pl, και, επομένως, την απουσία επιδίκασης οποιασδήποτε αποζημίωσης υπέρ του εκχωρητή καταναλωτή στο πλαίσιο της δίκης που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου. Μια τέτοια κατάσταση θα μπορούσε να θίξει την αποτελεσματική προστασία του καταναλωτή, δεδομένου ότι αυτός θα στερούνταν, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον, το μέρος της απαίτησης την οποία ήλπιζε να λάβει μέσω της σύμβασης εκχώρησης, χωρίς καν να του έχει δοθεί η δυνατότητα να ακουστεί συναφώς, δεδομένου ότι δεν είναι διάδικος στη διαφορά της κύριας δίκης.
45
Ως εκ τούτου, το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 δεν απαιτούν από τον εθνικό δικαστή να εξετάζει αυτεπαγγέλτως τον ενδεχομένως καταχρηστικό χαρακτήρα ρήτρας περιλαμβανόμενης σε σύμβαση εκχώρησης απαίτησης συναφθείσα μεταξύ καταναλωτή και του εκδοχέα των δικαιωμάτων του καταναλωτή, όταν η διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί δεν αφορά την εν λόγω σύμβαση εκχώρησης αλλά την απαίτηση του καταναλωτή έναντι της τράπεζας που είχε συνάψει με τον ίδιο σύμβαση πίστωσης.
46
Υπό τις συνθήκες αυτές, εναπόκειται αποκλειστικώς στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει αν και σε ποιον βαθμό το εσωτερικό δίκαιο του επιτρέπει, ή ακόμη και του επιβάλλει, να εξακριβώσει αν η Zwrotybankowe.pl νομιμοποιείται ενεργητικώς, εξετάζοντας ειδικότερα το περιεχόμενο της σύμβασης η οποία της απονέμει μεν ενδεχομένως ενεργητική νομιμοποίηση, αλλά δεν αποτελεί αντικείμενο της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί. Εντούτοις, προκειμένου να τηρείται η αρχή της αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης, η εφαρμογή εθνικής δικονομικής διάταξης δεν μπορεί να καθιστά αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που απονέμει, μεταξύ άλλων, η οδηγία 93/13 (πρβλ. απόφαση της 17ης Μαΐου 2022, SPV Project 1503 κ.λπ., C‑693/19 και C‑831/19, EU:C:2022:395, σκέψη 60). Επομένως, ο εθνικός δικαστής οφείλει να μεριμνά ώστε η διάταξη αυτή να μην έχει επιζήμιες συνέπειες για τον ενδιαφερόμενο καταναλωτή, όταν αυτός δεν είχε τη δυνατότητα να προβάλει τα επιχειρήματά του στο πλαίσιο κατ’ αντιμωλία συζήτησης (πρβλ. απόφαση της 11ης Απριλίου 2024, Air Europa Líneas Aéreas, C‑173/23, EU:C:2024:295, σκέψη 44).
47
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 έχουν την έννοια ότι εθνικό δικαστήριο δεν είναι υποχρεωμένο να εξετάσει αυτεπαγγέλτως τον καταχρηστικό χαρακτήρα ρήτρας περιλαμβανόμενης σε σύμβαση εκχώρησης απαίτησης συναφθείσα από καταναλωτή, όταν η διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί μεταξύ της εταιρίας-εκδοχέα και ενός επαγγελματία δεν αφορά την εν λόγω σύμβαση εκχώρησης αλλά την απαίτηση του καταναλωτή έναντι του επαγγελματία.
Επί των δικαστικών εξόδων
48
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 22, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2008, για τις συμβάσεις καταναλωτικής πίστης και την κατάργηση της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ του Συμβουλίου,
έχει την έννοια ότι:
δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία παρέχει σε καταναλωτή τη δυνατότητα να εκχωρήσει προς όφελος τρίτου, ο οποίος δεν είναι καταναλωτής, απαίτηση αντλούμενη από προσβολή δικαιώματος που του απονέμει η εθνική ρύθμιση περί μεταφοράς της οδηγίας αυτής στην εσωτερική έννομη τάξη.
2)
Το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές,
έχουν την έννοια ότι:
εθνικό δικαστήριο δεν είναι υποχρεωμένο να εξετάσει αυτεπαγγέλτως τον καταχρηστικό χαρακτήρα ρήτρας περιλαμβανόμενης σε σύμβαση εκχώρησης απαίτησης συναφθείσα από καταναλωτή, όταν η διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί μεταξύ της εταιρίας-εκδοχέα και ενός επαγγελματία δεν αφορά την εν λόγω σύμβαση εκχώρησης αλλά την απαίτηση του καταναλωτή έναντι του επαγγελματία.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η πολωνική.