62023CJ0536_RES
Zaak C‑536/23
Bundesrepublik Deutschland
tegen
Mutua Madrileña Automovilista
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door het Landgericht München I)
Arrest van het Hof (Vierde kamer) van 30 april 2025
„Prejudiciële verwijzing – Justitiële samenwerking in burgerlijke zaken – Verordening (EU) nr. 1215/2012 – Bevoegdheid in verzekeringszaken – Artikel 11, lid 1, onder b) – Artikel 13, lid 2 – Rechtstreekse vordering van de getroffene tegen de verzekeraar – Begrip ‚getroffene’ – Ambtenaar die het slachtoffer is geworden van een verkeersongeval – Loon doorbetaald voor de duur van zijn arbeidsongeschiktheid – Lidstaat die optreedt als werkgever die is gesubrogeerd in de rechten op schadevergoeding van de ambtenaar – Bevoegdheid van het gerecht van de woonplaats van de eiser – Plaats van de zetel van het overheidsorgaan dat de betrokken ambtenaar in dienst heeft”
Justitiële samenwerking in burgerlijke zaken – Rechterlijke bevoegdheid en tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken – Verordening nr. 1215/2012 – Bevoegdheid in verzekeringszaken – Tegen de verzekeraar ingestelde vorderingen – Rechtstreekse vordering van de getroffene – Begrip ‚getroffene’ – Lidstaat die optreedt als werkgever die is gesubrogeerd in de rechten van een ambtenaar die gewond is geraakt bij een verkeersongeval en die deze lidstaat heeft doorbetaald gedurende diens arbeidsongeschiktheid – Daaronder begrepen – Bevoegdheid van het gerecht van de woonplaats van de eiser – Deze lidstaat kan de verzekeraar van het bij dat ongeval betrokken voertuig oproepen voor het gerecht van de zetel van het bestuursorgaan dat de ambtenaar in dienst heeft
[Verordening nr. 1215/2012 van het Europees Parlement en de Raad, overwegingen 15, 16 en 18 en art. 1, lid 1, art. 11, lid 1, a) en b), art. 13, lid 2, en art. 63, lid 1]
(zie punten 27‑49 en dictum)
Samenvatting
Naar aanleiding van een prejudiciële verwijzing van het Landgericht München I (rechter in tweede aanleg München I, Duitsland), spreekt het Hof zich uit over de in verordening nr. 1215/2012 (
1
) opgenomen bijzondere bevoegdheidsregels voor verzekeringszaken in een situatie waarin de werkgever van een slachtoffer van een verkeersgeval is gesubrogeerd in diens rechten en een rechtsvordering heeft ingesteld tegen de verzekeraar van het voertuig dat dit ongeval heeft veroorzaakt.
In maart 2020 is een in München (Duitsland) werkzame en woonachtige federale ambtenaar gewond geraakt bij een verkeersongeval in Spanje, waarbij een voertuig betrokken was dat is verzekerd bij Mutua Madrileña Automovilista. Gedurende de periode waarin deze ambtenaar arbeidsongeschikt was, bleef haar werkgever, de Bondsrepubliek Duitsland, haar loon doorbetalen.
De Bondsrepubliek Duitsland heeft – in haar hoedanigheid van werkgever – bij het Amtsgericht München (rechter in eerste aanleg München, Duitsland) een civiele vordering ingesteld om van Mutua Madrileña Automovilista een vergoeding te verkrijgen van de schade die voortvloeit uit de betaling van het loon van haar werknemer. Aangezien deze maatschappij in Spanje is gevestigd, heeft zij aangevoerd dat de aangezochte rechter niet internationaal bevoegd is. Ook betwist zij de gegrondheid van het beroep.
In februari 2022 heeft het Amtsgericht München zich internationaal onbevoegd verklaard op grond dat de Bondsrepubliek Duitsland zich niet kon beroepen op de bijzondere bevoegdheidsregels voor verzekeringszaken in artikel 11, lid 1, onder b), en artikel 13, lid 2, van verordening nr. 1215/2012. De Bondsrepubliek Duitsland heeft vervolgens hoger beroep ingesteld bij het Landgericht München I.
Volgens deze rechter staat vast dat de Bondsrepubliek Duitsland een rechtstreekse vordering wenst in te stellen tegen Mutua Madrileña Automovilista en dat zij zich tot de rechter heeft gewend uit hoofde van een wettelijke rechtsovergang. Om de gegrondheid van het hoger beroep te kunnen beoordelen heeft deze rechter zich tot het Hof gewend met de vraag of een lidstaat die – als werkgever – tegen een verzekeraar een rechtstreekse vordering instelt op grond van een wettelijke subrogatie in de rechten op schadevergoeding van een ambtenaar die gewond is geraakt bij een ongeval, zich kan beroepen op de bijzondere bevoegdheidsregels in verzekeringszaken die ten gunste van de „getroffene” zijn opgenomen in verordening nr. 1215/2012.
Beoordeling door het Hof
In de eerste plaats brengt het Hof in herinnering dat, in afwijking van de algemene regel dat de rechter van de woonplaats van de verweerder bevoegd is, degenen die woonplaats hebben op het grondgebied van een lidstaat krachtens de in de afdelingen 2 tot en met 7 van hoofdstuk II van verordening nr. 1215/2012 opgenomen regels kunnen worden opgeroepen voor de gerechten van een andere lidstaat. In het bijzonder wordt met de bepalingen van afdeling 3 van hoofdstuk II van deze verordening beoogd een zeker gebrek aan evenwicht tussen de partijen bij vorderingen in verzekeringszaken te verhelpen, door te waarborgen dat de zwakkere partij de sterkere partij kan dagvaarden voor een gerecht van een lidstaat waartoe zij gemakkelijk toegang heeft. Meer specifiek bepaalt artikel 13, lid 2, van die verordening dat artikel 11 daarvan – die in lid 1 de bevoegdheid in verzekeringszaken regelt wanneer de verzekeraar is gevestigd op het grondgebied van een lidstaat (
2
) – van toepassing is op een vordering die door de getroffene rechtstreeks tegen de verzekeraar wordt ingesteld, indien een dergelijke vordering mogelijk is.
In de tweede plaats volgt uit de rechtspraak dat de bevoegdheidsregels die afwijken van de algemene regel dat de rechter van de woonplaats van de verweerder bevoegd is, strikt moeten worden uitgelegd. Voorts heeft het Hof reeds verduidelijkt dat de in verordening nr. 1215/2012 opgenomen bijzondere bevoegdheidsregels in verzekeringszaken ten goede komen aan personen die schade hebben geleden, zonder dat de kring van deze personen is beperkt tot degenen die rechtstreeks schade hebben geleden. Bepaalde categorieën personen die zijn gesubrogeerd in de rechten van de rechtstreeks getroffene, kunnen zich namelijk ook beroepen op de bevoegdheidsregels van artikel 13, lid 2, juncto artikel 11, lid 1, onder b), van deze verordening om een verzekeraar te dagen voor een ander gerecht dan dat van de woonplaats van die verzekeraar, wanneer deze gesubrogeerde personen kunnen worden aangemerkt als „getroffenen” in de zin van artikel 13, lid 2, van die verordening.
Het Hof heeft evenwel benadrukt dat niet per geval hoeft te worden beoordeeld of degene die de vordering tegen de betrokken verzekeraar heeft ingesteld kan worden beschouwd als een „zwakkere partij”, om onder het begrip „getroffene” in de zin van die bepaling te kunnen vallen. Ten aanzien van betrekkingen tussen beroepsbeoefenaren in de verzekeringssector, die geen van allen kunnen worden geacht in een zwakkere positie te verkeren dan de andere, heeft het Hof de toepassing van artikel 13, lid 2, juncto artikel 11, lid 1, onder b), van verordening nr. 1215/2012 (of de gelijkwaardige bepalingen van verordening nr. 44/2001 (
3
)) dan ook uitgesloten in gevallen waarin de in de rechten van de rechtstreeks getroffene gesubrogeerde persoon een dergelijke beroepsbeoefenaar is. Dit geldt ook waar het gaat om een socialezekerheidsorgaan dat optreedt met het oog op terugbetaling van de uitkeringen die zijn verleend aan zijn verzekerde die gewond is geraakt bij een verkeersongeval.
Aan de andere kant blijkt uit de rechtspraak van het Hof met betrekking tot die gelijkwaardige bepalingen van verordening nr. 44/2001 ook dat een werkgever die in de rechten van zijn werknemer is gesubrogeerd omdat hij het loon van deze werknemer heeft doorbetaald gedurende een periode van arbeidsongeschiktheid en die, puur in die hoedanigheid, een vordering instelt uit hoofde van de door die werknemer geleden schade, ongeacht zijn omvang of rechtsvorm kan worden geacht zwakker te zijn dan de verzekeraar die hij – als persoon die schade heeft geleden – voor de rechter daagt.
Wat de vraag betreft of uit deze rechtspraak volgt dat een lidstaat die optreedt als werkgever die is gesubrogeerd in de rechten op schadevergoeding van een rechtstreeks getroffen ambtenaar, die gewond is geraakt bij een ongeval waarbij een verzekerd voertuig betrokken was, zelf als „getroffene” in de zin van artikel 13, lid 2, van verordening nr. 1215/2012 moet worden aangemerkt omdat hij het loon van deze ambtenaar heeft doorbetaald gedurende diens arbeidsongeschiktheid, zodat een dergelijke lidstaat op grond van artikel 11, lid 1, onder b), van deze verordening de betrokken verzekeraar kan dagen voor het gerecht van de woonplaats van de eiser, indien een dergelijke rechtstreekse vordering mogelijk is, merkt het Hof op dat het onderhavige geval vergelijkbaar is met de zaak die heeft geleid tot het arrest MMA IARD (
4
). De overwegingen van het Hof in dat arrest kunnen dus worden toegepast op de onderhavige zaak. Dit arrest is namelijk gewezen in een vergelijkbare context en vergelijkbare feitelijke omstandigheden als die van het hoofdgeding. Deze analoge toepassing is des te meer geboden daar de Bondsrepubliek Duitsland met het oog op schadevergoeding niet handelt als subject van internationaal publiekrecht, maar puur in de hoedanigheid van werkgever die is gesubrogeerd in de rechten van een van zijn werknemers.
Derhalve moet – onder toepassing van verordening nr. 1215/2012 (
5
) – een werkgever die het loon van zijn werknemer heeft doorbetaald gedurende diens periode van arbeidsongeschiktheid als gevolg van een verkeersongeval en die is gesubrogeerd in de rechten van deze werknemer jegens de verzekeraar van het bij dat ongeval betrokken voertuig, moet worden beschouwd als een „getroffene”, ook wanneer de eiser een als werkgever optredende lidstaat is. In dit verband is de omstandigheid dat een dergelijke lidstaat tevens de functies van een socialezekerheidsorgaan uitoefent, irrelevant, aangezien de betrokken lidstaat zijn schadevordering enkel instelt in zijn hoedanigheid van werkgever die is gesubrogeerd in de rechten op schadevergoeding van zijn werknemer, en niet in de hoedanigheid van socialezekerheidsorgaan.
In de derde plaats verwerpt het Hof het voorstel van de verwijzende rechter dat, krachtens verordening nr. 1215/2012, ingeval de eiser die een verzekeraar voor de rechter heeft gedaagd een lidstaat is die optreedt als werkgever die is gesubrogeerd in de rechten van zijn rechtstreeks getroffen werknemer, het gerecht van de woonplaats van deze werknemer territoriaal bevoegd is. Wanneer artikel 11, lid 1, onder b), van deze verordening, dat „het gerecht van de woonplaats van de eiser” aanwijst, van toepassing is, bepaalt deze bepaling namelijk zowel de internationale als de territoriale bevoegdheid van het aldus aangewezen gerecht. Gelet op het feit dat de werkgever die in de rechten van een werknemer is gesubrogeerd door diens loon door te betalen, zelf schade heeft geleden en dus zelf een „getroffene” is, kan die werkgever bovendien gebruikmaken van de door dat artikel 11, lid 1, onder b), geboden mogelijkheid om zijn vordering tegen een verzekeraar in te stellen bij het gerecht van zijn woonplaats. Aangezien de gesubrogeerde werkgever de enige is die zich kan beroepen op de uit de subrogatie voortvloeiende rechten op schadevergoeding, is het niet nodig om van hem te verlangen dat hij zich wendt tot het gerecht van de woonplaats van zijn werknemer teneinde te vermijden dat meerdere rechters bevoegd zijn. Dit geldt ook wanneer, zoals in casu, die gesubrogeerde werkgever een lidstaat is. Voor het bepalen van de woonplaats van een dergelijke lidstaat als werkgever moet worden uitgegaan van de plaats van de zetel van het bestuursorgaan dat de betrokken ambtenaar in dienst heeft, dat in de praktijk de schade heeft geleden die voortvloeit uit de afwezigheid van deze ambtenaar.
Gelet op het voorgaande verklaart het Hof voor recht dat, op grond van artikel 13, lid 2, juncto artikel 11, lid 1, onder b), van verordening nr. 1215/2012, een lidstaat die als werkgever het loon van een ambtenaar die bij een verkeersongeval gewond is geraakt, gedurende diens arbeidsongeschiktheid heeft doorbetaald en in diens rechten is gesubrogeerd, als „getroffene” in de zin van dat artikel 13, lid 2, de maatschappij die de wettelijke aansprakelijkheid voor het bij dat ongeval betrokken voertuig dekt, niet kan oproepen voor het gerecht van de woonplaats van die ambtenaar, maar wel voor het gerecht van de zetel van het bestuursorgaan dat die ambtenaar in dienst heeft, indien een rechtstreekse vordering mogelijk is.
(
1
)	Verordening (EU) nr. 1215/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2012 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PB 2012, L 351, blz. 1, ook wel „Brussel I bis‑verordening” genoemd).
(
2
)	Artikel 11, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 bepaalt: „De verzekeraar met woonplaats op het grondgebied van een lidstaat, kan worden opgeroepen: a) voor de gerechten van de lidstaat waar hij zijn woonplaats heeft; b) in een andere lidstaat, indien het een vordering van de verzekeringnemer, de verzekerde of een begunstigde betreft, voor het gerecht van de woonplaats van de eiser, [...]”
(
3
)	Verordening (EU) nr. 44/2001 van de Raad van 22 december 2000 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PB 2001, L 12, blz. 1, ook wel „Brussel I‑verordening” genoemd). Deze „gelijkwaardige bepalingen” zijn artikel 11, lid 2, en artikel 9, lid 1, onder b), van verordening nr. 44/2001.
(
4
)	Arrest van 20 juli 2017, MMA IARD (C‑340/16, EU:C:2017:576).
(
5
)	Artikel 13, lid 2, juncto artikel 11, lid 1, onder b), van verordening nr. 1215/2012.