62023CC0400
TUAIRIM AN ABHCÓIDE GHINEARÁLTA
RICHARD DE LA TOUR
arna tabhairt an 11 Iúil 2024 (
1
)
Cás C‑400/23
Imeachtaí coiriúla
i gcoinne
VB
idiragraí:
Sofiyska gradska prokuratura
[Iarraidh ar réamhrialú ó Sofiyski gradski sad (Cúirt Chathrach Sóifia, an Bhulgáir)]
(Tarchur chun réamhrialú – Comhar breithiúnach in ábhair choiriúla – Treoir (AE) 2016/343 – Ceart chun bheith i láthair ag an triail – Airteagal 8(2) – Triail a bhfuil ciontú nó éigiontú in absentia mar thoradh léi – Rialacha i dtaobh scrúdú ar na coinníollacha lena rialaítear aitheantas don cheart chun trialach nua – Ceart na gcúisitheoirí agus dhlíodóirí na cosanta chun éisteacht a fháil – Airteagal 8(4) – Foirm agus raon feidhme na leigheasanna dlí ar fáil i ndiaidh breithiúnas arna thabhairt in absentia – An duine a ciontaíodh in absentia a chur ar an eolas faoina chearta nós imeachta – Rialacha – Airteagal 9 – An ceart chun trialach nua – Reachtaíocht náisiúnta lena gcuirtear aitheantas don cheart chun trialach nua faoi réir iarratas ar athoscailt imeachtaí coiriúla a bheith curtha isteach roimh ré os comhair údarás breithiúnach nach mór don duine a thriailtear in absentia láithriú go pearsanta os a chomhair – Comhoiriúnacht – Treoir 2012/13/AE – An ceart chun faisnéise in imeachtaí coiriúla – Airteagal 6 – An ceart chun bheith curtha ar an eolas maidir leis na cúisimh)
I. Réamhrá
1.
Sa tarchur chun réamhrialú seo, arb é an dara tarchur a rinneadh i gcomhthéacs na díospóide sna príomhimeachtaí, lorgaíonn Sofiyski gradski sad (Cúirt Chathrach Sóifia, an Bhulgáir) soiléiriú, ar an gcéad dul síos, maidir le measúnú ar na coinníollacha lena rialaítear aitheantas, i ndáil le duine arna thriail in absentia, dá cheart chun trialach nua agus, ar an dara dul síos, maidir leis an bhfaisnéis arna tabhairt don duine sin maidir lena chearta nós imeachta de réir bhrí Airteagal 8(4) agus Airteagal 9 de Threoir (AE) 2016/343 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, an 9 Márta 2016, maidir le neartú ar ghnéithe áirithe de thoimhde na neamhchiontachta agus den cheart chun bheith i láthair le linn na trialach in imeachtaí coiriúla. (
2
)
2.
Ina breithiúnas dar dáta an 8 Meitheamh 2023, VB (Duine arna chiontú in absentia a chur ar an eolas), (
3
) dhearbhaigh an Chúirt nach gcuirtear ceangal ar chúirt náisiúnta le hAirteagal 8(4) de Threoir 2016/343, faoinar gá don Bhallstát a chinntiú, nuair a bheidh an cúisí curtha ar an eolas faoin gcinneadh arna thabhairt in absentia, go háirithe tráth a ghabhála, go gcuirfí ar an eolas é freisin faoin bhféidearthacht agóid a dhéanamh i gcoinne an chinnidh sin agus faoin gceart chun trialach nua, an fhaisnéis sin a chur sa chinneadh sin. Sa chomhthéacs sin, dhearbhaigh an Chúirt gur féidir leis an mBallstát a rogha a dhéanamh maidir leis na modhanna chun faisnéis mar sin a chur ar fáil don duine lena mbaineann, ar choinníoll go gcuirfí in iúl don duine sin iad nuair a chuirfear in iúl dó an cinneadh lena mbaineann. (
4
)
3.
Sa chás seo, féachann an chúirt a rinne an tarchur leis na prionsabail sin a chur i gcomparáid leis an gcóras nós imeachta náisiúnta. Tugann sí faoi deara, i gcomhréir le reachtaíocht na Bulgáire, nach bhfuil dlínse ag an údarás breithiúnach a rialaíonn i leith shubstaint an chúisimh agus a eisíonn cinneadh in absentia a fháil amach an féidir leis an gcúisí tairbhe a bhaint as triail nua i bhfianaise na gcoinníollacha a leagtar síos le Treoir 2016/343. I ndáil leis seo, cuireann sí in iúl go dtagann measúnú den sórt sin faoi dhlínse eisiach Varhoven kasatsionen sad (an Chúirt Freaschuir Uachtarach, an Bhulgáir), ar gá don duine lena mbaineann iarratas ar athoscailt na n‑imeachtaí coiriúla a chur faoina bhráid ar dtús agus a rialaíonn faoi choinníoll láithriú pearsanta an duine sin.
4.
Cuireann an chúirt a rinne an tarchur sraith ceisteanna ar an gCúirt i gcomhair réamhrialú lena bhfáil amach cé chomh comhlíontach is atá na socruithe sin leis na ceanglais a leagadh amach in Airteagal 8(4) agus in Airteagal 9 de Threoir 2016/343. Chuige sin, beidh ar an gCúirt aird a thabhairt ar na forálacha a leagtar amach, inter alia, i dTreoir 2012/13/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Bealtaine 2012 maidir leis an gceart chun faisnéise in imeachtaí coiriúla, (
5
) lena mbunaítear sásraí chun cearta daoine atá faoi dhrochamhras agus daoine atá cúisithe freisin a chosaint i gcomhthéacs imeachtaí coiriúla a bhaineann leis an duine atá i gceist.
II. An dlí lena mbaineann
A.
Dlí an Aontais
1. Treoir 2012/13
5.
Le Treoir 2012/13 bunaítear ceart chun faisnéise don duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla.
6.
Le hAirteagal 3(1)(c) den Treoir seo déantar an ceart chun bheith curtha ar an eolas faoi na cearta a shainmhíniú mar seo a leanas:
‘Áiritheoidh na Ballstáit go gcuirfear faisnéis ar fáil go pras do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe maidir leis na cearta nós imeachta seo a leanas ar a laghad, mar atá feidhm acu faoin dlí náisiúnta, ionas go bhféadfar na cearta sin a fheidhmiú go héifeachtach:
[...]
c)
an ceart chun bheith curtha ar an eolas faoin gcúiseamh, i gcomhréir le hAirteagal 6.’
7.
Le hAirteagal 6 den Treoir sin, dar teideal ‘An ceart chun bheith curtha ar an eolas faoin gcúiseamh’, foráiltear mar a leanas:
‘1.   Áiritheoidh na Ballstáit go dtabharfar faisnéis do dhuine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe faoin ngníomh coiriúil a bhfuil drochamhras faoi ina leith nó a chuirtear ina leith. Cuirfear faisnéis den sórt sin ar fáil go pras agus ar bhealach a bheidh mionsonraithe go leor chun cothroime na n‑imeachtaí a áirithiú agus ionas go bhféadfar na cearta cosanta a fheidhmiú go héifeachtach.
[...]
3.   Áiritheoidh na Ballstáit go gcuirfear faisnéis mhionsonraithe ar fáil maidir leis an gcúiseamh, lena n‑áirítear cineál agus aicmiú dlí an chiona choiriúil, chomh maith le cineál rannpháirtíochta an duine atá cúisithe, ar a dhéanaí ag an uair a n‑iarrfar ar an gcúirt rialú a thabhairt i leith shubstaint an chúisimh.
[...]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
2. Treoir 2016/343
8.
Le Treoir 2016/343 bunaítear, i gcomhréir le hAirteagal 1 de, íosrialacha coiteanna maidir, ar an gcéad dul síos, le gnéithe áirithe de thoimhde na neamhchiontachta agus, ar an dara dul síos, den cheart chun bheith i láthair ag an triail.
9.
Foráiltear mar a leanas le hAirteagal 8(1) go (4) den Treoir sin, dar teideal ‘An ceart chun bheith i láthair ag an triail’:
‘1.   Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh sé de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine atá cúisithe a bheith i láthair ag a dtriail.
2.   Féadfaidh na Ballstáit foráil a dhéanamh ionas go bhféadfar triail a reáchtáil, ar triail a bhféadfadh cinneadh maidir le ciontacht nó neamhchiontacht an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe a bheith mar thoradh léi, in éagmais an duine sin, ar choinníoll:
(a)
go gcuirfí an triail agus na hiarmhairtí a bhaineann le neamhláithriú in iúl don duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in am trátha; nó
(b)
go ndéanfadh dlíodóir sainordaithe ionadaíocht thar ceann an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe, tar éis dó a bheith curtha ar an eolas faoin triail, ar dlíodóir é a cheap an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe nó a cheap an Stát.
3.   Féadfar cinneadh arna dhéanamh i gcomhréir le mír 2 a fhorfheidhmiú in aghaidh an duine lena mbaineann.
4.   I gcás ina ndéanfaidh na Ballstáit foráil maidir leis an bhféidearthacht trialacha a reáchtáil in éagmais an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe ach gan na coinníollacha a leagtar síos i mír 2 den Airteagal seo a bheith á gcomhlíonadh toisc nach féidir an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe a aimsiú d’ainneoin iarrachtaí réasúnacha a bheith déanta, féadfaidh na Ballstáit foráil a dhéanamh go bhféadfar cinneadh a dhéanamh agus a fhorfheidhmiú ina dhiaidh sin féin. Sa chás sin, áiritheoidh na Ballstáit, nuair a chuirfear duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe ar an eolas faoin gcinneadh, go háirithe nuair a ghabhfar é, go gcuirfear ar an eolas é freisin faoin bhféidearthacht agóid a dhéanamh i gcoinne an chinnidh sin agus faoin gceart chun trialach nua nó chun leigheas dlí eile, i gcomhréir le hAirteagal 9.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
10.
Le hAirteagal 9 den Treoir sin, dar teideal ‘Ceart chun trialach nua’, foráiltear mar a leanas:
‘Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh an ceart ag daoine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe, sa chás nach raibh siad i láthair ag a dtriail agus nach gcomhlíontar na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2), chun trialach nua nó chun leigheas dlí eile faoinar féidir substaint an cháis a bhreithniú as an nua agus fianaise nua a scrúdú mar chuid de agus ar féidir go ndéanfaí an cinneadh bunaidh a fhreaschur dá bharr. I ndáil leis sin, áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh sé de cheart ag na daoine sin atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe chun bheith i láthair, chun bheith rannpháirteach go héifeachtach, i gcomhréir leis na nósanna imeachta faoin dlí náisiúnta, agus cearta na cosanta a fheidhmiú.’ [Aistriúchán neamhoifigiúil]
B.
Dlí na Bulgáire
11.
Le hAirteagal 15(2) agus (3) de Nakazatelno-protsesualen kodeks (Cód um Nós Imeachta Coiriúil) (‘NPK’) foráiltear mar a leanas:
‘(2)   Ní mór go dtabharfaí don chúisí agus do gach duine eile atá rannpháirteach sna himeachtaí coiriúla gach modh nós imeachta is gá chun a gcearta agus a leasanna dlisteanacha a chosaint.
(3)   Míneoidh an chúirt, an t‑ionchúisitheoir poiblí agus na húdaráis imscrúdaithe do na daoine dá dtagraítear i mír 2 na cearta nós imeachta atá acu agus áiritheoidh siad go mbeidh an deis acu iad a fheidhmiú.’
12.
Le hAirteagal 423(1) go (4) de NPK, foráiltear mar a leanas:
‘(1)   Laistigh de shé mhí tar éis dó a bheith curtha ar an eolas faoin gciontú coiriúil deiridh [...], féadfaidh an duine a ciontaíodh in absentia a iarraidh go n‑athosclófar an comhad coiriúil ar fhoras a neamhláithreachta ó [na himeachtaí coiriúla]. Ceadófar an t‑iarratas murab ea gur éalaigh an duine ciontaithe, tar éis na cúisimh a bheith curtha in iúl le linn an fhiosrúcháin, agus é mar thoradh air sin nach bhféadfaí an nós imeachta dá bhforáiltear in Airteagal 247c(1) a chur i gcrích nó, tar éis na himeachtaí sin a chur i gcrích, nach raibh sé i láthair ag an éisteacht gan aon chúis bhailí.
(2)   Ní chuirfear forfheidhmiú an chiontaithe choiriúil ar fionraí leis an iarraidh, seachas má dhéanfaidh an chúirt foráil dá mhalairt.
(3)   Scoirfear d’imeachtaí a bhaineann le himeachtaí coiriúla a athoscailt má mhainníonn an duine a ciontaíodh in absentia láithriú ag an éisteacht gan údar láidir aige ina thaobh.
(4)   I gcás ina gcoinneofar duine a ciontaíodh in absentia trí fhorghníomhú ciontú críochnaitheach agus go n‑athosclóidh an chúirt na himeachtaí coiriúla, tabharfaidh sí rialú ar an mbeart coinneála mar chuid dá cinneadh.’
13.
Le hAirteagal 424(1) agus (2) de NPK foráiltear mar a leanas:
‘(1)   Is í an Apelativen sad (an Chúirt Achomhairc, an Bhulgáir) inniúil a scrúdóidh iarraidh ar chás coiriúil a athoscailt i gcomhréir le hAirteagal 422(1)(5), i gcás ina gcuirfidh isteach Rayonen sad (Cúirt Dúiche, an Bhulgáir) nó Okrazhen sad (Cúirt Réigiúnach, an Bhulgáir) ag gníomhú di i gcáil cúirt achomhairc, an beart dá dtagraítear in Airteagal 419, ach amháin i gcás breithiúnais nua.
(2)   Seachas sna cásanna dá bhforáiltear i mír 1, is é Varhoven kasatsionen sad (an Chúirt Uachtarach um Achomharc) a scrúdóidh iarraidh ar chás coiriúil a athoscailt.’
14.
In Airteagal 425(2) de NPK foráiltear mar a leanas:
‘Sna cásanna dá dtagraítear in Airteagal 423(1), athosclófar na himeachtaí agus tabharfar an cás ar ais chuig an gcéim ar tionscnaíodh na himeachtaí mainneachtana aici.’
III. Fíorais na díospóide sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú (
6
)
15.
Rinneadh an iarraidh ar réamhrialú i gcomhthéacs imeachtaí coiriúla arna dtionscnamh i gcoinne VB maidir le gníomhartha a d’fhéadfadh a bheith ina mórchionta ar féidir saoirse a chailliúint mar phionós dá mbarr. Ón tús bhí na himeachtaí coiriúla sin á reáchtáil in éagmais VB. Ní raibh sé sin in ann aon fhógra foirmiúil a fháil faoi na cúisimh a cuireadh ina choinne. Ina theannta sin, níorbh fhéidir é a chur ar an eolas faoina bheith curtha os comhair cúirte nó, a fortiori, faoi dháta agus áit na héisteachta ná faoi na hiarmhairtí a bheadh ann mura láithreodh sé. Níor éirigh leis na húdaráis náisiúnta inniúla VB a aimsiú, ós rud é gur éalaigh sé le linn chéim an fhiosrúcháin, roimh an oibríocht phóilíneachta a bhí dírithe ar dhaoine faoi dhrochamhras a ghabháil. Dearbhaíodh go raibh sé ‘á lorg’ go sonrach trí mheán Bharántas Gabhála Eorpaigh, ach níor aimsíodh é.
16.
Tá na himeachtaí coiriúla sna príomhimeachtaí fós ar bun agus tá an chuid is mó den fhianaise bailithe. Tá ceisteanna á gcur ag an gcúirt náisiúnta ar tugadh na himeachtaí coiriúla sin os a comhair, arbh é Spetsializiran nakazatelen sad (an Chúirt Choiriúil Speisialaithe, an Bhulgáir) roimhe seo, ónar tháinig an tarchur chun réamhrialú sa chás ar tháinig an breithiúnas in VB I as, agus arb í Sofiyski gradski sad (Cúirt Chathrach Sóifia) anois í, maidir, ar an gcéad dul síos, leis na bearta nár mhór di iad a ghlacadh chun a áirithiú go gcuirfí in iúl do VB, dá gcuirfí pianbhreith choimeádta air in absentia, tráth a ghabhála, an cinneadh a rinneadh ina choinne agus a chearta nós imeachta i gcomhréir leis na forálacha a leagtar amach in Airteagal 8(4) agus Airteagal 9 de Threoir 2016/343, arna léiriú ag an gCúirt Bhreithiúnais sa bhreithiúnas in VB I.
17.
Ar an dara dul síos, fiafraíonn an chúirt sin an gcomhlíonann reachtaíocht na Bulgáire lena bhforáiltear do shásra faoina bhfágtar an duine a ciontaíodh in absentia gan bheith ar an eolas faoina cheart chun trialach nua go dtí deireadh na héisteachta a bhaineann leis an iarraidh ar imeachtaí coiriúla a athoscailt, ar éisteacht nach mór dó láithriú go pearsanta roimpi, na ceanglais a leagtar síos le Treoir 2016/343 agus, go háirithe, an ceart chun bheith curtha ar an eolas faoin gceart chun trialach nua dá bhforáiltear in Airteagal 8(4) den Treoir sin.
18.
Sa chomhthéacs seo, chinn Sofiyski gradski sad (Cúirt Chathrach Sóifia) bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘1.1)
An gcaithfear an dara habairt d’Airteagal 8(4) de Threoir [2016/343] a léiriú amhail nach mór, duine a ciontaíodh in absentia, in éagmais aon cheann de na himthosca dá dtagraítear in Airteagal 8(2), agus ar cuireadh pianbhreith choimeádta air a chur ar an eolas faoin gcinneadh lena gciontaítear é nuair a ghabhtar é chun an phianbhreith sin a fhorghníomhú?
1.2.
Cad is brí leis an gceanglas “go gcuirfear an duine ar an eolas faoin gcinneadh” a leagtar síos sa dara habairt d’Airteagal 8(4) de Threoir [2016/343] agus an gciallaíonn sé gur gá cóip den chinneadh sin a sheirbheáil?
1.3
Más freagra diúltach a thabharfar ar Cheisteanna 1.1 agus 1.2, an gcuireann an dara habairt d’Airteagal 8(4) de Threoir [2016/343] bac ar chúirt náisiúnta cinneadh a dhéanamh chun a áirithiú go seirbheáiltear cóip den chinneadh sin?
2.1
An bhfuil reachtaíocht náisiúnta – i gcás ina scrúdaítear cúiseamh coiriúil agus ina n‑eisítear cinneadh breithiúnach in éagmais an chúisí lena bhforchuirtear ciontú gan na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2) de Threoir [2016/343] a chomhlíonadh – nach leagtar síos inti aon nósanna imeachta maidir leis an duine a ciontaíodh in absentia a chur ar an eolas faoina cheart chun trialach nua lena rannpháirtíocht, agus, go háirithe, nach gcuirtear an fhaisnéis sin ar fáil nuair a ghabhtar an duine a ciontaíodh in absentia, i gcomhréir leis an dara habairt d’Airteagal 8(4) de Threoir [2016/343]?
2.2
An mbaineann sé le hábhar go bhforáiltear sa reachtaíocht náisiúnta – Airteagal 423 den Chód um Nósanna Imeachta Coiriúla (NPK) – nach mór an duine a ciontaíodh in absentia a chur ar an eolas faoina cheart chun trialach nua, ach ní go dtí go mbeidh iarratas déanta aige chun an ciontú sin a chur ar neamhní nó chun triail nua a reáchtáil lena rannpháirtíocht, a mhéid is gá an fhaisnéis sin a chur ar fáil dó i bhfoirm cinneadh breithiúnach, mar fhreagairt ar an iarratas sin?
2.3
Murab amhlaidh an cás, an gcomhlíontar na ceanglais a leagtar síos sa dara habairt d’Airteagal 8(4) agus Airteagal 10(1) de Threoir [2016/343] más rud é go sonraíonn an chúirt a scrúdaigh an t-ionchúiseamh coiriúil agus a d’eisigh an cinneadh lena gciontaítear an cúisí in absentia, i gcás nach bhfuil feidhm ag na himthosca dá bhforáiltear in Airteagal 8(2) den Treoir, ina cinneadh ceart an duine sin chun trialach nó leighis dlí eile agus ina gceanglaítear ar na daoine a bhfuil an duine ciontaithe faoi choimeád acu cóip den chinneadh sin a sheirbheáil air?
2.4
Más amhlaidh atá, an gcuirtear bac, leis an dara habairt d’Airteagal 8(4) de Threoir [2016/343], ar chúirt a eisíonn cinneadh lena gciontaítear duine cúisithe in absentia, in éagmais aon cheann de na himthosca dá bhforáiltear in Airteagal 8(2) den Treoir sin, cinneadh a dhéanamh go bhfuil an ceart ag an duine sin chun trialach nua nó leighis dlí eile faoi Airteagal 9 den Treoir sin agus an gcuirtear bac ar an gcúirt a chur de cheangal ar na daoine a ghabhann an duine a bhfuil pianbhreith curtha air cóip den chinneadh sin a sheirbheáil air?
3.
Cad é an chéad phointe ama agus an tráth deireanach féideartha a gcaithfidh an chúirt cinneadh a dhéanamh i dtaobh an gcomhlíonann na himeachtaí coiriúla a seoladh gan an cúisí a bheith i láthair na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2) de Threoir [2016/343] agus a gcaithfidh sí bearta a dhéanamh chun a áirithiú go gcuirfear an fhaisnéis ar fáil i gcomhréir leis an dara habairt d’Airteagal 8(4) den Treoir sin?
4.
An bhfuil tuairimí an abhcóide cúisimh agus abhcóide cosanta an chúisí nach bhfuil i láthair le cur san áireamh sa chinneadh dá dtagraítear i [gCeist 3] thuas?
5.1.
An dtagraíonn an frása “[an fhéidearthacht] agóid a dhéanamh i gcoinne an chinnidh” sa dara habairt d’Airteagal 8(4) de Threoir [2016/343] don cheart chun achomharc a dhéanamh laistigh den tréimhse achomhairc nó an dtagraíonn sé do chur i gcoinne cinnidh bhreithiúnaigh atá tagtha chun bheith críochnaitheach?
5.2.
Cad ba chóir a bheith san fhaisnéis atá le cur ar fáil i gcomhréir leis an dara habairt d’Airteagal 8(4) de Threoir [2016/343] do dhuine a ciontaíodh in absentia, gan na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2) a chomhlíonadh faoin “bhféidearthacht agóid a dhéanamh i gcoinne an chinnidh agus [faoin] gceart chun trialach nua nó chun leighis dlí eile, i gcomhréir le hAirteagal 9”: ar chóir go mbainfeadh an fhaisnéis sin leis an gceart chun leighis dlí, má dhéanann sé agóid i gcoinne a chiontaithe in absentia, nó an ceart chun iarratas den sórt sin a dhéanamh, a bhfuil tuillteanais an iarratais sin le measúnú ag céim níos déanaí?
6.
Cad is brí leis an bhfrása “leigheas dlí eile, lena bhféadtar tuillteanais an cháis a bhreithniú as an nua, lena n-áirítear fianaise nua a scrúdú, agus lenar féidir go dtarlóidh sé go ndéanfar an cinneadh bunaidh a fhreaschur” sa chéad abairt d’Airteagal 9 de Threoir [2016/343]?
7)
An bhfuil foráil dlí náisiúnta – Airteagal 423(3) de NPK – lena n-éilítear láithreas i bpearsa an duine a ciontaíodh in absentia mar réamhchoinníoll chun a iarratas ar thriail nua a bhreithniú agus chun é a fhormheas i gcomhréir le hAirteagal 8(4) agus Airteagal 9 de Threoir [2016/343]?8) An bhfuil feidhm ag an dara habairt d’Airteagal 8(4) agus Airteagal 9 de Threoir 2016/343 maidir le daoine a éigiontaíodh?’
19.
Ní bhfuarthas aon bharúlacha i scríbhinn seachas na barúlacha arna gcur isteach ag an gCoimisiún Eorpach.
IV. Anailís
20.
Sula ndéanfar scrúdú ar na ceisteanna seo, ba cheart a mheabhrú gur glacadh Treoir 2016/343, amhail Treoir 2012/13, ar bhonn Airteagal 82(2) CFAE. Leanann sé ón Airteagal sin, chun aitheantas frithpháirteach agus comhar póilíneachta agus breithiúnach in ábhair choiriúla a éascú, go bhféadfaidh reachtóir an Aontais rialacha íosta a leagan síos maidir le, inter alia, cearta daoine aonair in imeachtaí coiriúla. Dá bhrí sin, is éard is cuspóir do Threoir 2016/343, i gcomhréir le haithris 9 agus le hAirteagal 1 di, ná an ceart bunúsach chun triail chóir a fháil in imeachtaí coiriúla a neartú, sa chaoi go mbeadh muinín na mBallstát i gcóras ceartais choiriúil na mBallstát eile á méadú trí íosrialacha coiteanna a leagan síos a bhaineann, inter alia, leis an gceart chun bheith i láthair ag an triail. (
7
) Baineann na rialacha ‘íosta’ sin, mar a thugtar orthu, i ndáiríre, le prionsabail nós imeachta nach féidir leis na Ballstáit maolú orthu agus atá fíor-riachtanach chun cearta na cosanta agus urraim don cheart chun trialach córa a ráthú, go háirithe i gcás daoine ar tugadh breithiúnas ina leith in absentia.
21.
Cé nach mór do reachtóir an Aontais, i gcomhréir leis an abairt dheireanach den chéad fhomhír d’Airteagal 82(2) CFAE, traidisiúin agus córais dlí na mBallstát a chur san áireamh, ionas nach féidir córas nós imeachta aonair a fhorchur, ní mór do na córais nós imeachta náisiúnta sin ní hamháin urraim a thabhairt do na prionsabail lena mbaineann, murach sin chuirfí bac ar cheart an chúisí chun bheith i láthair ag an triail, ach aitheantas frithpháirteach ar chinntí breithiúnacha lena gcuirtear pianbhreith ar an duine sin in absentia a urramú chomh maith. (
8
)
22.
Is sa chomhthéacs sin a chuireann an chúirt a rinne an tarchur a cuid ceisteanna ar an gCúirt. Is léir ón ordú tarchuir, a mhéid is cosúil go bhfuil gá le comhar trasteorann, go bhféachtar leis an ordú sin a áirithiú go gcomhlíonfaidh an cinneadh ciontaithe a eiseofar ag deireadh nós imeachta a bheidh á reáchtáil in éagmais VB a ráthaíochtaí nós imeachta, ionas go bhféadfaidh údaráis bhreithiúnacha Ballstát eile an cinneadh sin a urramú i gcomhthéacs aon bharántas gabhála Eorpach a fhorghníomhú. (
9
)
23.
Chuige sin, tá an chúirt sin ag cur roinnt ceisteanna le haghaidh réamhrialú i ndáil le socruithe chur i bhfeidhm Airteagal 8(4) agus Airteagal 9 de Threoir 2016/343, agus molaim go ndéanfadh an Chúirt iad a ghrúpáil le chéile chun críocha a scrúdaithe.
A.
Scrúdú ar na coinníollacha lena rialaítear aitheantas do cheart chun trialach nua (ceisteanna 3, 4, 7 agus 8)
24.
Iarrann an chúirt a rinne an tarchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais soiléiriú a thabhairt ar na coinníollacha faoina bhféadfaidh sí a dhearbhú nár comhlíonadh forálacha Airteagal 8(2) de Threoir 2016/343 agus go gcomhlíontar na coinníollacha sin a bhaineann leis an gceart chun trialach nua a aithint, de réir bhrí Airteagal 8(4) agus Airteagal 9 de Threoir 2016/343. Cé go bhfiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, lena hochtú ceist, an gá an scrúdú sin a dhéanamh i gcás ina mbeadh an cúisí ina ábhar do chinneadh éigiontaithe, lena tríú ceist cuireann sí ceist a bhaineann leis ‘an chéad phointe ama agus an pointe ama is déanaí’ a gcaithfear an scrúdú sin a dhéanamh agus, lena ceathrú ceist, an gá barúlacha na gcúisitheoirí agus dhlíodóirí na cosanta araon a chur san áireamh chun críocha an scrúdaithe sin.
25.
Chun anailís a dhéanamh ar gach ceann de na ceisteanna sin, is gá, mar réamhphointe, brí agus raon feidhme an mheasúnaithe atá riachtanach faoi Airteagal 8(2) de Threoir 2016/343 a mheabhrú.
26.
Le hAirteagail 8 agus 9 de Threoir 2016/343 bunaítear córas dlí lena ráthaítear an ceart chun bheith i láthair ag an triail do dhaoine atá faoi dhrochamhras agus do dhaoine atá cúisithe in imeachtaí coiriúla. (
10
) Cé go bhforchuirtear le hAirteagal 8(1) den Treoir sin ar an mBallstát an oibleagáid chun a áirithiú go n‑urramófar an ceart chun bheith i láthair ag an triail, le hAirteagal 8(2) agus (4) den Treoir sin bunaítear dhá chóras dlí lena gceadaítear don Bhallstát rialú a thabhairt i leith substaint cúisimh ag deireadh na n‑imeachtaí arna reáchtáil in éagmais an chúisí, agus urraim éifeachtach dá cheart chun trialach á áirithiú ag an am céanna.
27.
Baineann an córas a leagtar síos in Airteagal 8(2) agus (3) de Threoir 2016/343, arna léamh i bhfianaise aithrisí 35 go 37 di, leis an gcás ina bhféadfaidh Ballstát foráil a dhéanamh go bhféadfar triail a reáchtáil agus go bhféadfadh sé a bheith ina chúis le ‘cinneadh maidir le ciontacht nó neamhchiontacht’ an duine a cúisíodh agus an cinneadh sin a fhorfheidhmiú gan foráil a dhéanamh don cheart chun trialach nua ar an bhforas gur dhiúltaigh an duine sin go deonach agus go haonchiallach láithriú ag an triail nó é féin a chosaint, faoi na coinníollacha a leagtar síos i mír 2 den Airteagal sin. Dá bhrí sin, is ionann aon tarscaoileadh ar an gceart chun láithriú nó chun é féin a chosaint agus forfheidhmiú an chinnidh arna thabhairt ag deireadh na trialach a reáchtáladh in absentia agus ní fhéadfar an cúisí agóid a dhéanamh i gcoinne an chinnidh sin ná breithiúnas nua a iarraidh.
28.
Os a choinne sin, leis an gcóras a leagtar síos in Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343, glactar leis nach bhféadfaí na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2) den Treoir sin a bheith comhlíonta toisc nach bhféadfaí an cúisí a aimsiú in ainneoin iarrachtaí na n‑údarás inniúil. Leis an gcóras, ceadaítear don Bhallstát foráil a dhéanamh go bhféadfar an duine sin a thriail ina éagmais féin agus go bhféadfar ‘cinneadh’ a thabhairt ar choinníoll go gcuirtear an duine sin ar an eolas go cuí faoin bhféidearthacht agóid a dhéanamh i gcoinne an chinnidh sin agus faoin gceart atá aige triail nua nó leigheas dlí eile a fháil, i gcomhréir le hAirteagal 9 den Treoir sin. (
11
)
29.
Is i bhfianaise na mbreithnithe sin nach mór freagra a thabhairt ar na ceisteanna arna gcur ag an gcúirt a rinne an tarchur.
1. Tairbhithe an chirt chun trialach nua
30.
Lena hochtú ceist, iarrann an chúirt a rinne an tarchur ar an gCúirt a shoiléiriú an bhfuil feidhm ag na forálacha a bhaineann leis an gceart chun faisnéise agus leis an gceart chun trialach nua, arna leagan síos in Airteagal 8(4) agus in Airteagal 9 de Threoir 2016/343 faoi seach, i gcás ina mbeadh an cúisí faoi réir cinneadh éigiontaithe arna thabhairt in absentia.
31.
Cuireann an chúirt a rinne an tarchur in iúl, murab ionann agus Airteagal 8(2) de Threoir 2016/343, lena leagtar síos na coinníollacha faoina bhféadfar ‘cinneadh maidir le ciontacht nó neamhchiontacht an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe’ (
12
) a fhorfheidhmiú ag deireadh trialach arna reáchtáil ina éagmais, nach bhfuil soiléiriú dá leithéid in Airteagal 8(4) den Treoir sin, lena rialaítear na himthosca ina bhféadfar ‘cinneadh a dhéanamh agus a fhorfheidhmiú’ ina dhiaidh sin féin, (
13
) ná in Airteagal 9 di, lena leagtar síos na coinníollacha faoina bhféadfar ‘an cinneadh bunaidh’ (
14
) a fhreaschur mar gheall ar thriail nua a bheith á reáchtáil.
32.
Feictear dom, ar an gcéad dul síos, go mbaineann an cheist sin le hipitéis réasúnta teoiriciúil a d’fhágfadh go ndéanfadh duine a éigiontaíodh ina éagmais agóid i gcoinne an chinnidh éigiontaithe agus go n‑éileodh sé triail nua ina bhféadfaí go gciontófaí é an uair sin.
33.
Ina dhiaidh sin, i bhfianaise an chaidrimh a bhunaíonn reachtóir an Aontais idir Airteagal 8(2), Airteagal 8(4) agus Airteagal 9 de Threoir 2016/343, níl aon amhras ann ach go dtéann na forálacha sin le chéile ina n‑iomláine, agus go n‑éilítear léamh agus tuiscint fhoriomlán leo. Dá bhrí sin, is léir ó travaux préparatoires na Treorach sin gur d’aon ghnó a shainmhínigh an reachtóir raon feidhme na bhforálacha lena rialaítear triail a reáchtáil in absentia, agus, go háirithe, na ráthaíochtaí nós imeachta gaolmhara, mar imeachtaí coiriúla uile arb éard is cuspóir dóibh measúnú a dhéanamh ar ‘cheist chiontacht an chúisí (cinntí ciontaithe nó éigiontaithe)’. (
15
)
34.
Ar deireadh, dá ndéanfaí duine ar tugadh cinneadh in absentia ina leith a eisiamh, mar phrionsabal, ón gceart chun trialach nua, ar an bhforas gur éigiontaíodh é, thabharfaí neamhaird fhollasach ar bhrí agus ar chuspóir an chirt chun bheith i láthair ag an triail agus bhainfí an bonn de chothroime na n‑imeachtaí, ar gné bhunriachtanach díobh é. (
16
) Fiú dá mbeadh éigiontú faighte aige, d’fhéadfadh sé a mheas gur baineadh de an fhéidearthacht go n‑éistfeadh an chúirt leis agus go dtabharfadh sé aghaidh ar fhinnéithe agus/nó ar íospartaigh, rud atá mar ghné bhunúsach de thriail choiriúil. (
17
)
35.
I bhfianaise na dtosca sin, tagaim ar an gconclúid nach mór Airteagal 8(4) agus Airteagal 9 de Threoir 2016/343 a léiriú sa chaoi go bhfuil feidhm acu i leith an duine a éigiontaíodh in absentia le cinneadh breithiúnach.
2. Socruithe nós imeachta an scrúdaithe lena rialaítear aitheantas don cheart chun trialach nua
36.
Is cásdlí socair é nach ndéantar comhchuibhiú uileghabhálach ar imeachtaí coiriúla le Treoir 2016/343. (
18
) Cé go leagann reachtóir an Aontais amach na coinníollacha substainteacha lena gceanglaítear ar na Ballstáit a áirithiú go mbeidh sé de cheart ag an duine ar tugadh breithiúnas ina leith in absentia triail nua a fháil faoi na forálacha a leagtar síos in Airteagal 9 den Treoir sin, ní chinneann sé, áfach, na mionrialacha nós imeachta faoina gcaithfear measúnú a dhéanamh ar na coinníollacha sin, agus, go háirithe, an creat agus an tréimhse ama inar gá an measúnú sin a dhéanamh.
37.
I gcomhréir le prionsabal an neamhspleáchais ó thaobh nósanna imeachta de, is faoin mBallstát atá sé, dá bhrí sin, na coinníollacha agus na rialacha nós imeachta a bhaineann leis an scrúdú sin a shainiú, i gcomhréir le gnéithe sonracha a chórais dlí, ar choinníoll, áfach, nach lú fabhar na rialacha sin, i gcásanna a rialaítear le dlí an Aontais, ná mar atá siad i gcásanna comhchosúla faoi réir an dlí intíre (prionsabal na coibhéise) agus nach bhfágann siad go bhfuil feidhmiú na gceart a thugtar le dlí an Aontais dodhéanta sa chleachtas ná ródheacair (prionsabal na héifeachtachta). (
19
)
38.
Thairis sin, mar is léir ó aithris 47 de Threoir 2016/343, ceanglaítear ar na Ballstáit a áirithiú go n‑urramófar na cearta bunúsacha agus na prionsabail ghinearálta a aithnítear sa Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (
20
) agus sa Choinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint araon. (
21
)
39.
Is ar bhonn na dtosca sin agus go háirithe i bhfianaise phrionsabal na héifeachtachta agus an chirt chun triail chóir a fháil a bheidh an measúnú le déanamh lena bhfáil amach an bhfuil foráil déanta ag Ballstát ar leith maidir le nósanna imeachta lena gcumasaítear aitheantas don cheart chun trialach nua tar éis d’údarás na trialach rialú a thabhairt ar shubstaint an chúisimh agus tar éis dó cinneadh a eisiúint in absentia. (
22
)
40.
Feictear dom nach deacair an ‘chéad phointe ama’ a fhéadfaidh an Ballstát foráil a dhéanamh maidir le nósanna imeachta a bhaineann leis an scrúdú sin a aithint, ós rud é go mbaineann sé le tionscnamh na n‑imeachtaí. Go dtí go gcinnfidh an t‑údarás breithiúnach go bhfuil an cúisí as láthair óna thriail nó nach bhfuil ionadaíocht aige, ní féidir leis measúnú a dhéanamh ar a mhéid a dhiúltaigh an duine sin go haonchiallach teacht i láthair nó é féin a chosaint agus na himeachtaí coiriúla a sheoladh in absentia.
41.
Os a choinne sin, baineann an ‘pointe ama is déanaí’, i dtéarmaí ginearálta, i mo thuairimse, leis an tráth a bheartaíonn na húdaráis inniúla an breithiúnas arna thabhairt in absentia a fhorfheidhmiú, cé nach gcomhlíontar coinníollacha Airteagal 8(2) de Threoir 2016/343. Ní hionann an córas dlí a leagtar síos in Airteagal 8(4) den Treoir sin agus foráil don fhéidearthacht duine a thriail agus é as láthair, ach déantar na hiarmhairtí a bhaineann le forghníomhú an bhreithiúnais a thugtar in absentia a shonrú ann, lasmuigh de na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2) den Treoir sin. In imeachtaí coiriúla, má tá ciontú le forfheidhmiú, glactar leis go mbeidh sé in‑fhorfheidhmithe agus críochnaitheach. I gcás ina rialaíonn údarás na trialach i leith shubstaint an chúisimh agus ina n‑eisíonn sé cinneadh in absentia, cé nár suíodh gur tharscaoil an duine cúisithe a cheart chun láithriú nó é féin a chosaint, ní fhéadfar an cinneadh sin a fhorfheidhmiú ach amháin mura bhfeidhmeoidh an duine sin na leigheasanna dá bhforáiltear leis an dlí náisiúnta nó mura n‑iarrfaidh sé triail nua. Sna himthosca sin, ní dóigh liom go gcuirtear aon bhac ar Bhallstát ionas nach féidir nós imeachta a bhunú faoina ndéanfaidh na húdaráis inniúla scrúdú ar na coinníollacha lena rialaítear aitheantas don cheart chun trialach nua ag céim níos déanaí de na himeachtaí coiriúla, tar éis don údarás breithiúnach cinneadh a eisiúint in absentia, ar choinníoll go gcuirfear forfheidhmiú an chinnidh sin ar fionraí go dtí go mbeidh an scrúdú sin curtha i gcrích.
42.
Mar sin féin, a mhéid a chuireann an chúirt a rinne an tarchur ceist ar an gCúirt maidir leis an ‘pointe ama is déanaí’ ina bhféadfaidh sí, i gcáil cúirt a rialaíonn ar shubstaint an chúisimh, a fhíorú an bhfuil coinníollacha Airteagal 8(2) de Threoir 2016/343 á gcomhlíonadh, ionas, i gcás inarb iomchuí, go gcuirfear in iúl don chúisí go bhféadfaí agóid a dhéanamh i gcoinne an chinnidh a bheidh á fhógairt aici agus go bhfuil ceart aige chun trialach nua, is é an ‘pointe ama is déanaí’ sin an tráth a thabharfaidh an chúirt sin an cinneadh lena rialóidh sí i leith chiontacht nó neamhchiontacht an duine sin ós rud é, ina dhiaidh sin, nach mbeidh dlínse ag an gcúirt sin.
43.
Ní mór anois scrúdú a dhéanamh ar a mhéid nach mór don chúirt aighneachtaí na gcúisitheoirí agus dhlíodóirí na cosanta a chur san áireamh chun scrúdú a dhéanamh ar na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2) de Threoir 2016/343.
44.
Ba mhaith liom a chur in iúl gur céim bhunriachtanach den nós imeachta coiriúil é an scrúdú sin ós rud é go mbíonn forfheidhmiú an bhreithiúnais a tugadh in absentia nó reáchtáil trialach nua ag brath ar an toradh a bheidh leis. Ní mór an scrúdú sin a dhéanamh, ar an mbonn sin, i gcomhréir leis na ráthaíochtaí nós imeachta dá dtagraítear in Airteagal 47 den Chairt lena n‑áirithítear go n‑urramaítear cearta na cosanta do na daoine lena mbaineann.
45.
Is cásdlí socair é go bhfuil sé ar áireamh le prionsabal na sáraíochta, atá mar chuid de chearta na cosanta, go háirithe, gur gá go mbeadh sé de cheart ag na páirtithe sna himeachtaí dul i dtaithí ar na doiciméid nó ar na barúlacha go léir a chuirtear faoi bhráid na cúirte chun tionchar a imirt ar a cinneadh agus iad a phlé. (
23
) Maidir le prionsabal chomhionannas na n‑arm, ar atoradh é ar choincheap na trialach córa, fágtar go bhfuil oibleagáid ann deis réasúnach a thabhairt do gach páirtí a chás a chur i láthair, lena n‑áirítear a chuid fianaise, in imthosca nach gcuireann faoi mhíbhuntáiste suntasach é i gcomparáid lena fhreasúra. (
24
)
46.
In imeachtaí chun a chinneadh ar comhlíonadh na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2) de Threoir 2016/343, ní mór don chúisí a bheith in ann éisteacht a fháil agus, i gcás inarb iomchuí, trína dhlíodóir, na forais go léir atá mar údar lena cheart chun trialach nua a aithint a shonrú go héifeachtach, go háirithe ós rud é, i bprionsabal, go léirítear lena ionadaíocht ó dhlíodóir go bhfuil sé beartaithe aige a cheart chun é féin a chosaint a ráthú. (
25
)
47.
Ag féachaint do nádúr an scrúdaithe arna dhéanamh ag an údarás inniúil, ní mór go mbeadh an duine cúisithe in ann plé a dhéanamh ar ábhair fhíorais atá cinntitheach maidir le toradh na n‑imeachtaí. Ní mór, go háirithe, éisteacht a fháil lena bhfáil amach an raibh sé ar an eolas faoi chineál agus údar an chúisimh ina choinne agus i dtaobh a mhéid a cuireadh an cúiseamh nó an toghairm sin in iúl dó go pearsanta. Sa chomhthéacs sin, is cosúil go bhfuil na barúlacha arna dtabhairt ní hamháin ag an gcúiseamh ach ag dlíodóirí na cosanta freisin bunriachtanach agus go bhfhéadfadh tionchar cinntitheach a bheith acu ar an measúnú ar na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2) de Threoir 2016/343.
48.
I bhfianaise na dtosca sin, measaim nach mór Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343 a léiriú sa chaoi go bhféadfaidh Ballstát foráil a dhéanamh maidir le nósanna imeachta a bhaineann le scrúdú ar na coinníollacha lena rialaítear aitheantas do cheart chun trialach nua, a leagtar amach in Airteagal 8(2) de Threoir 2016/343, tar éis don údarás breithiúnach cinneadh a eisiúint in absentia i gcoinne an chúisí, ar choinníoll go gcuirfear forghníomhú an chinnidh sin ar fionraí go dtí deireadh an scrúdaithe sin agus go n‑éistfidh an t‑údarás inniúil na cúisitheoirí agus an chosaint araon chuige sin.
49.
Arís, áfach, is cosúil anois nach mór don chúirt a rinne an tarchur rialú a thabhairt in absentia agus í ag iarraidh a fháil amach, d’fhonn a dhearbhú an gcomhlíontar nó nach gcomhlíontar na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2) de Threoir 2016/343, an gcaithfidh sí aird a thabhairt ar thuairimí na gcúisitheoirí agus an dlíodóra arna cheapadh chun leasanna an chúisí a chosaint. Dar liomsa, tá na prionsabail a leagtar amach sa roinn roimhe seo den Tuairim seo infheidhme.
3. Na rialacha nós imeachta a bhaineann le haitheantas don cheart chun trialach nua, dá bhforáiltear in Airteagal 423 de NPK
50.
Lena seachtú ceist, iarrann an chúirt a rinne an tarchur ar an gCúirt, go bunúsach, an gcaithfear an dara habairt d’Airteagal 8(4) agus Airteagal 9 de Threoir 2016/343 a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar chóras nós imeachta náisiúnta lena gceanglaítear ar dhuine a ciontaíodh in absentia agus pianbhreith choimeádta curtha air dá réir, cé nár suíodh gur dhiúltaigh sé a bheith láthair nó é féin a cosaint, chun tairbhe a bhaint as an gceart chun trialach nua, iarratas a chur isteach ar athoscailt na n‑imeachtaí coiriúla os comhair Varhoven kasatsionen sad (an Chúirt Uachtarach um Achomharc), agus láithriú go pearsanta os comhair na cúirte sin.
51.
Ní fheictear dom go bhféadfaí córas nós imeachta amhail an córas atá i gceist a cháineadh, ann féin, ní hamháin ar na cúiseanna a leagtar amach i mír 41 den Tuairim seo, ach chomh maith leis sin i bhfianaise na rialach a leagtar síos in Airteagal 82(2) CFAE a chomhlíonadh, eadhon nach mór na difríochtaí idir traidisiúin agus córais dlí na mBallstát a bheith curtha san áireamh faoi rialacha arna nglacadh ar bhonn na forála sin.
52.
Mar sin féin ní mór go gcomhlíonfaí na coinníollacha lena rialaítear aitheantas don cheart chun trialach nua a leagtar síos le hAirteagal 8(2) agus (4) agus le hAirteagal 9 de Threoir 2016/343 arna léiriú ag an gCúirt leis an gcóras nós imeachta sin, ag céim a chur chun feidhme, agus, mar gheall ar a shaintréithe, go gceadófaí don duine a chiontófaí in absentia, fiú dá rud é nár suíodh gur tharscaoil sé a cheart chun láithriú nó é féin a chosaint, a chearta cosanta a fheidhmiú ina n‑iomláine, ar gá scrúdú a dhéanamh orthu anois. (
26
)
53.
Faoi réir na bhfíoruithe a bheidh le déanamh ag an gcúirt a rinne an tarchur, feictear dom nach féidir a áirithiú go n‑urramófar cearta nós imeachta an duine sin le saintréithe an chórais sin, mar a leagtar amach san ordú tarchuir iad.
54.
Ba mhaith liom a chur in iúl go bhfuil an iarraidh ar imeachtaí coiriúla a athoscailt mar chéim ar leith de na himeachtaí coiriúla a d’fhéadfadh a bheith ríthábhachtach don duine ar cuireadh pianbhreith choimeádta air in absentia. Dá bhrí sin, tá an fhéidearthacht iarratas den sórt sin a dhéanamh fíor-riachtanach, go háirithe ós rud é, i gcás nach féidir an t‑achomharc a dhéanamh a thuilleadh, gurb é an t‑aon leigheas dlí é a bheadh ar fáil chun measúnú nua a dhéanamh ar shubstaint an cháis. (
27
)
55.
I gcomhréir le hAirteagal 423(2) de NPK, níl éifeacht fionraíochta ag taisceadh iarratais ar imeachtaí coiriúla a athoscailt ‘seachas má dhéanfaidh an chúirt foráil dá mhalairt’. Feictear dom go bhfuil modh den sórt sin, arna bhreathnú air ina aonar, contrártha leis an bprionsabal nach féidir ciontú a thugtar in absentia a fhorfheidhmiú láithreach go dtí go suitear go bhfuil an duine lena mbaineann i dteideal triail nua nó nach bhfuil.
56.
Ina theannta sin, is léir ó Airteagal 423(3) de NPK, maidir leis an iarraidh ar athoscailt na n‑imeachtaí coiriúla, nach mór i bprionsabal go dtiocfaidh an duine a chiontaítear in absentia i láthair go pearsanta chuige sin. (
28
) Cuirtear deireadh leis na himeachtaí sin mura dtagann sé i láthair go pearsanta os comhair na cúirte inniúla, seachas más rud é go bhfuil údar láidir aige ina thaobh sin.
57.
Is cuma cén cineál údair a bheadh i gceist agus cén mhéid ionadaíochta a d’fhéadfadh dlíodóir a dhéanamh don duine sin, le ceanglas mar sin chuirfí an ceart chun trialach nua a ráthaítear in Airteagal 9 de Threoir 2016/343 faoi réir coinníoll nach bhforálann reachtóir an Aontais dó.
58.
Is léir ón gceanglas sin nach bhfuiltear ag iarraidh éifeachtacht na n‑imeachtaí ná dea-riarachán an cheartais a theorannú ar bealach nach cuí, rud atá bailí mar aidhm. (
29
) I gcomhthéacs iarraidh ar imeachtaí coiriúla a athoscailt, ní féidir Ballstát a cháineadh as féachaint le cásanna ina gcuirtear an iarraidh sin isteach go míchuí, gan údar dáiríre nó réasúnaithe, a sheachaint chun bac a chur ar fhorghníomhú breithiúnais arna thabhairt in absentia. Ní fhéadfaí é a cháineadh ach an oiread as tosaíocht a thabhairt d’fhianaise phearsanta an chúisí agus scrúdú á dhéanamh i leith an údair a bhí aige gan bheith i láthair ag an triail. Mar a d’aithin an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine, ní mór a bheith i láthair ní hamháin mar gheall ar cheart an chúisí éisteacht a fháil agus ‘a scéal féin’ a thabhairt don bhreitheamh (
30
) ach, chomh maith leis sin, ós rud é gur gá athbhreithniú a dhéanamh ar chruinneas a chuid éilimh. (
31
)
59.
Mar sin féin, d’fhéadfadh srian thar a bheith dian ar an gceart chun trialach nua a bheith ag gabháil le ceanglas den sórt sin, i gcás ina gcuirfí pianbhreith choimeádta ar an duine cúisithe. Ina leithéid de chás, is cosúil nach mbeadh aon rogha ag an duine sin ach a bheith i láthair go pearsanta agus, dá bhrí sin, a bheith ina phríosúnach i bhforghníomhú an bhreithiúnais arna thabhairt in absentia, más mian leis triail nua a fháil, ós rud é go mbeadh dúnadh na n‑imeachtaí agus, dá bhrí sin, tarscaoileadh atrialach i gceist mura mbeadh sé i láthair ‘gan údar láidir’, i gcomhréir le hAirteagal 423(3) de NPK. Gan éifeacht fionraíochta a bheith ag an iarraidh ar imeachtaí coiriúla a athoscailt, choinneofaí an duine sin i bprionsabal chun an phianbhreith a forchuireadh in absentia a fhorghníomhú ‘seachas má dhéanfaidh an chúirt foráil dá mhalairt’, cé nár shuigh an t‑údarás breithiúnach inniúil fós ar dhiúltaigh sé a bheith i láthair nó é féin a chosaint. Ina theannta sin, ba mhaith liom a rá go mbeadh an ciontú neamh-inchúlghairthe i gcás ina ndiúltófaí don iarratas sin, ós rud é go mbeadh an tréimhse achomhairc caite agus nárbh fhéidir achomharc a dhéanamh i gcoinne an chinnidh lena ndiúltódh Varhoven kasatsionen sad (an Chúirt Freaschuir Uachtarach) don iarratas chun na himeachtaí coiriúla a athoscailt.
60.
I bhfianaise na tábhachta a ghabhann leis an iarraidh ar imeachtaí coiriúla a athoscailt, rud a d’fhéadfadh a bheith ríthábhachtach don duine ar cuireadh pianbhreith choimeádta air in absentia, ní dóigh liom go bhfuil an ceanglas chun láithriú go pearsanta, i gcáil réamhriachtanas chun an t-iarratas a mheas agus, dá réir sin, chun na himeachtaí coiriúla a athoscailt, mar údar chun ceart chun triail nua a bhaint den duine sin i gcás nach láithríonn sé go pearsanta. D’fhéadfadh srian iomarcach ar chearta cosanta an duine a chiontaítear in absentia a bheith mar thoradh ar riail den sórt sin, in éineacht le saintréithe eile na n‑imeachtaí atá i gceist, go háirithe ós rud é, mar a chuireann an chúirt a rinne an tarchur in iúl, go leagtar amach in Airteagal 423 de NPK an t‑aon leigheas dlí atá ar fáil i gcoinne ciontú in absentia a luaithe a gheobhaidh an ciontú sin, ar an 16ú lá tar éis dó a bheith tugtha, feidhm res judicata.
61.
Tá an léiriú seo comhsheasmhach le cásdlí na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine, ar gá aird a thabhairt anseo air. (
32
) Dar leis an gcúirt seo tá forlámhas ag an gceart chun trialach nua ar thábhacht láithreacht an duine a chiontaítear in absentia os comhair na cúirte. Más rud é nach láithríonn an cúisí, d’aineoinn é a bheith curtha ar an eolas go cuí, toisc go bhfuil bac air nó gur fearr leis staonadh ar chúiseanna pearsanta, fiú in éagmais leithscéil, ní fhéadfadh sé sin, dar leis an gcúirt, a bheith mar údar leis an gceart chun trialach nua a bhaint de. Dar leis an gcúirt sin tá an riail lena gcuirtear cosc ar dhlíodóir ionadaíocht a dhéanamh ar dhuine atá ciontaithe in absentia díréireach go follasach freisin, ós rud é go gcuirtear toirmeasc iomlán ar aon chosaint mar phionós ar an gcosantóir toisc nach láithríonn sé. (
33
)
62.
Chomh maith leis sin maíonn an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine go bhfuil sé díréireach ceanglas mar sin a fhorchur chun triail nua a fháil má dhéanann na húdaráis náisiúnta an phianbhreith a thugtar in absentia a fhorfheidhmiú freisin. (
34
) Dar léi, is ionann riail den sórt sin agus an ceart chun triail chóir a fháil a chur faoi réir ‘cineál urrúis, saoirse fhisiciúil an duine lena mbaineann’ agus feictear oibleagáid ar an gcúisí féin a chur in ionad nósanna imeachta a thagann faoi raon cumhachtaí arna bhfeidhmiú ag na póilíní. (
35
) Cé gur ábhar imní bailí ann féin é go ndéanfaí forfheidhmiú cinntí breithiúnacha a áirithiú, measann an Chúirt sin go bhfuil modhanna eile ar fáil do na húdaráis náisiúnta lena bhféadfaidís a áirithiú go bhfuil an duine faoi phianbhreith i láthair. (
36
) Dá bhrí sin, dar léi, ní fhéadfadh sé go gcuirfí oibleagáid ar shaordhuine chun bheith ina phríosúnach faoi fhorghníomhú an chiontaithe arna thabhairt in absentia, beag beann ar an achar a bheadh a chuid saoirse caillte aige, fiú más tréimhse ghairid a bheadh i gceist, chun tairbhe a bhaint as an gceart chun aisghabháil a fháil i gcomhréir le hAirteagal 6 de ECHR, ós rud é go mbeadh riail mar sin ina shárú ar phrionsabal thoimhde na neamhchiontachta. (
37
)
63.
In Khalfaoui v an Fhrainc, a bhain le foráil de Chód um Nós Imeachta Coiriúil na Fraince faoina mbíodh an deis achomharc a dhéanamh ar phointe dlí le cailliúint mar phionós ar mhainneachtain na hoibleagáide maidir le staid na n‑imeachtaí a chomhlíonadh, chinn an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine ‘ag féachaint do thábhacht an athbhreithnithe chríochnaithigh choiriúil arna dhéanamh ag an Cour de cassation [an Chúirt Freaschuir, an Fhrainc] agus do thábhacht an athbhreithnithe sin dóibh siúd a bhféadfaí pianbhreitheanna coimeádta troma a bheith curtha orthu, measann an Chúirt gur pionós an‑trom é sin i bhfianaise an chirt rochtana ar chúirt a ráthaítear le hAirteagal 6 de ECHR’. (
38
) Thairis sin, dhearbhaigh sí mar a leanas: ‘sa chás nach nglactar le hachomharc ar phointe dlí, agus an fíoras nach raibh an t‑iarratasóir ina phríosúnach i gcomhlíonadh an bhreithiúnais atá faoi achomharc mar bhonn aonair leis sin, cuirtear de cheangal ar an duine lena mbaineann an cailleadh saoirse a eascraíonn as an gcinneadh atá faoi chonspóid a fhorchur air féin, cé nach féidir a mheas gur cinneadh críochnaitheach é an cinneadh sin go dtí go mbeidh rialú tugtha i leith an achomhairc nó go dtí go mbeidh an tréimhse chun achomharc a thionscnamh imithe in éag’. (
39
) Dhearbhaigh an Chúirt sin freisin go raibh an bonn á bhaint ‘de shubstaint an chirt chun caingean a thionscnamh féin trí ualach díréireach a fhorchur ar an iarratasóir, rud a chuireann isteach ar an gcothromaíocht chóir nach mór a bheith ann idir, ar thaobh amháin, an t‑ábhar imní dlisteanach go n‑áireofaí forfheidhmiú breithiúnas agus, ar an taobh eile, an ceart chun rochtain ar an gcúirt achomhairc agus feidhmiú chearta na cosanta’ [aistriúchán neamhoifigiúil]. (
40
)
64.
Dá bhrí sin, cé go bhfeictear dom nach féidir an córas nós imeachta atá i gceist a cháineadh a mhéid a cheanglaítear ar an gcúisí iarraidh a dhéanamh os comhair an údaráis bhreithiúnaigh inniúil ar athoscailt na n‑imeachtaí coiriúla chun tairbhe a bhaint as triail nua, measaim, mar sin féin, nach féidir feidhmiú éifeachtach chearta na cosanta, go háirithe an ceart chun bheith i láthair ag an triail, a bheith á ráthú don duine sin de bharr gnéithe áirithe den nós imeachta sin, go sonrach toisc nach bhfuil éifeacht fionraíochta leis agus go gceanglaítear ar an duine sin teacht i láthair go pearsanta.
65.
I bhfianaise na dtosca sin go léir, measaim nach mór an dara habairt d’Airteagal 8(4) agus Airteagal 9 de Threoir 2016/343 a léiriú sa chaoi nach gcuirtear cosc leo ar Bhallstát nós imeachta a bhunú lena gceanglaítear ar an duine ar tugadh breithiúnas ina leith in absentia, fiú más rud é nár suíodh gur dhiúltaigh sé a bheith i láthair nó é féin a chosaint, go ndéanfadh sé iarraidh os comhair an údaráis bhreithiúnaigh inniúil ar imeachtaí coiriúla a athoscailt ionas gur féidir leis an údarás sin a fháil amach, i bhfianaise na gcoinníollacha arna sonrú in Airteagal 8(2) den Treoir sin, an bhfuil an ceart chun trialach nua ag an duine sin, fad is a ndéantar an ceart chun bheith i láthair ag an triail agus feidhmiú éifeachtach a cheart cosanta a ráthú don duine sin.
66.
Os a choinne sin, ní mór an dara habairt d’Airteagal 8(4) agus Airteagal 9 de Threoir 2016/343 a léiriú mar chosc ar an riail nach bhfuil éifeacht fionraíochta ag nós imeachta den sórt sin agus lena gceanglaítear, thairis sin, ar an duine ar cuireadh pianbhreith choimeádta air in absentia láithriú go pearsanta.
B.
Raon feidhme agus ábhar an chirt chun faisnéise atá ag an duine a chiontaítear in absentia (an chéad cheist, an dara ceist agus an cúigiú ceist arna dtarchur)
67.
Leis an gcéad cheist, an dara ceist agus an gcúigiú ceist dá cuid, iarrann an chúirt a rinne an tarchur ar an gCúirt, go bunúsach, an gá an dara habairt d’Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343 a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc léi ar an gcás nach gcuirfí duine ar forchuireadh pianbhreith choimeádta ina leith in absentia ar an eolas, i gcás nár suíodh, i bhfianaise na gcoinníollacha dá bhforáiltear in Airteagal 8(2) den Treoir sin, gur dhiúltaigh sé a bheith i láthair nó é féin a chosaint, trath a ghabhála, faoin gcinneadh sin nó faoin bhféidearthacht agóid a dhéanamh ina choinne nó faoina cheart chun trialach nua nó chun leighis dlí eile. Cuireann an chúirt sin ceist i dtaobh fhoirm agus ábhar na faisnéise sin freisin.
68.
Tugann an chúirt sin aghaidh ar na ceisteanna sin a mhéid, faoi dhlí na Bulgáire, nach dtugtar fógra don chosantóir faoin mbreithiúnas arna thabhairt in absentia agus, thairis sin, nach gcuirtear an duine sin ar an eolas faoina chearta nós imeachta agus, go háirithe, faoin bhféidearthacht iarratas a chur isteach ar na himeachtaí coiriúla a athoscailt ar bhonn Airteagal 423 de NPK.
69.
Leis an gcéad cheist, ceistíonn an chúirt a rinne an tarchur dá bhrí sin maidir leis an méid is gá do Bhallstát foráil a dhéanamh maidir le nósanna imeachta chun a áirithiú, tráth gabhála duine nó tráth forghníomhaithe an bhreithiúnais a tugadh in absentia ina choinne, go gcuirfear an duine sin ar an eolas faoin gcinneadh sin, i gcás inarb iomchuí, trína áirithiú go dtabharfar cóip iomlán den chinneadh sin dó.
70.
Ina theannta sin, leis an dara ceist, iarrann sí ar an gCúirt soiléiriú a thabhairt i ndáil leis an gcaoi a gcaithfidh Ballstát a chuid dualgas a chomhlíonadh maidir le faisnéis a sholáthar i gcóras nós imeachta amhail an córas atá i gceist, sa chás, tráth forghníomhaithe an bhreithiúnais a tugadh in absentia nó tráth gabhála an duine a ciontaíodh in absentia, nach mbeadh rialú tugtha ag na húdaráis inniúla go fóill maidir le ceart chun trialach nua a bheith ann, agus go dtabharfaí aitheantas don cheart sin ag céim níos déanaí, tar éis scrúdú a bheith déanta ar iarratas ar athoscailt na n‑imeachtaí coiriúla ar gá don duine sin é a thionscnamh.
1. An creat chun na ceisteanna a scrúdú
71.
Faoin dara habairt d’Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343, ní mór don Bhallstát a áirithiú, nuair a chuirfear duine ar tugadh cinneadh in absentia ina choinne ar an eolas faoin gcinneadh sin, go háirithe tráth a ghabhála, go gcuirfí ar an eolas é maidir leis an bhféidearthacht agóid a dhéanamh ina choinne agus maidir lena cheart chun trialach nua nó chun leighis dlí eile freisin.
72.
Is léir ó fhoclaíocht na forála sin go bhforchuireann reachtóir an Aontais oibleagáid bheacht ar an mBallstát maidir leis an toradh atá le baint amach, eadhon an oibleagáid a áirithiú go gcuirfear an duine ar glacadh cinneadh ina leith in absentia ar an eolas faoina chearta nós imeachta tráth a chuirfear an cinneadh sin in iúl dó agus, ar a dhéanaí, tráth a chuirfear an cinneadh sin chun feidhme, go sonrach tráth a ghabhfar an duine faoi phianbhreith i gcás pianbhreith choimeádta a fhorchur. Is riail íosta í seo, a bhaineann le prionsabal nós imeachta atá bunriachtanach chun cearta cosanta agus ceart an duine sin chun trialach córa a urramú, ar prionsabal é nach féidir leis an mBallstát maolú air.
73.
Dá bhrí sin, níl aon amhras ann, i mo thuairimse, go bhfuil Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343 mar chosc ar an gcás nach mbeadh duine ar tugadh breithiúnas ina leith in absentia, i gcás nár suíodh gur dhiúltaigh sé a bheith i láthair nó é féin a chosaint, curtha ar an eolas, tráth fhorfheidhmiú an chinnidh sin nó tráth a ghabhála, faoin gcinneadh sin nó faoin bhféidearthacht agóid a dhéanamh ina choinne nó faoina cheart chun trialach nua nó chun leighis dlí eile. Le cás dá leithéid, baintear aon éifeachtacht de chearta cosanta an duine sin agus fágtar nach bhfuil aon bhrí leis an gceart chun trialach nua dá gcumhdaítear in Airteagal 9 den Treoir sin.
74.
Contrártha leis sin, níl sé mar chuspóir nó mar thoradh leis an dara habairt d’Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343 go ndéantar rialacha mionsonraithe a chinneadh i ndáil leis an dualgas sin chun faisnéis a sholáthar agus, go háirithe, na rialacha sin faoina gcaithfear an cúisí a chur ar an eolas, ar an gcéad dul síos, tráth fhorfheidhmiú an bhreithiúnais a tugadh in absentia nó tráth a ghabhála, faoin gcinneadh sin agus, ar an dara dul síos, faoina cheart chun trialach nua nó chun leighis dlí eile.
75.
I mo thuairimse, ní mór na socruithe speisialta sin a mheas i bhfianaise na bhforálacha ginearálta arna leagan síos i dTreoir 2012/13 maidir leis an gceart chun faisnéise atá ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine atá cúisithe in imeachtaí coiriúla, dá dtagraítear in aithris 8 de Threoir 2016/343. (
41
) Mar is léir ó aithris 25 de Threoir 2012/13, tá dlúthbhaint ag an Treoir sin le Treoir 2010/64/AE, (
42
) lena dtugtar do na daoine sin nach dtuigeann teanga na n‑imeachtaí coiriúla nó nach labhraíonn an teanga sin an ceart chun ateangaireachta agus chun aistriúcháin ar an bhfaisnéis a chuirtear in iúl ar an gcaoi sin.
76.
I gcomhréir le hAirteagal 1 de, féachann Treoir 2012/13 le híosrialacha coiteanna a bhunú maidir leis an gceart atá ag daoine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe chun bheith curtha ar an eolas faoina gcearta in imeachtaí coiriúla agus faoin gcúiseamh ina gcoinne. (
43
) De réir chásdlí na Cúirte, baineann an ceart dá dtagraítear in Airteagal 1 le dhá cheart ar leith ar a laghad. (
44
)
77.
An chéad cheann ná an ceart atá ag daoine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe go gcuirfí ar an eolas iad, ‘ar a laghad’, faoi chearta áirithe nós imeachta, de réir mar atá feidhm acu sa dlí náisiúnta. Bunaítear an ceart sin in Airteagal 3 den Treoir 2012/13 sin agus is ó thaobh na forála sin de a dhéanfaidh mé scrúdú ar an gcaoi a n‑urramaítear an ceart chun bheith curtha ar an eolas faoin gceart chun trialach nua nó chun leighis dlí eile dá bhforáiltear in Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343.
78.
An dara ceann ná an ceart chun bheith curtha ar an eolas faoin gcúiseamh, dá bhforáiltear in Airteagal 6 de Threoir 2012/13. Is i bhfianaise an Airteagail deiridh sin a scrúdóidh mé na coinníollacha faoinar gá an cinneadh sin a chur in iúl don duine a ciontaíodh in absentia, tráth forfheidhmithe an bhreithiúnais a tugadh ina choinne in absentia nó tráth a ghabhála.
79.
Chun éifeachtacht an chirt chun faisnéise dá bhforáiltear ansin a áirithiú, luaitear in Airteagal 8(2) de Threoir 2012/13 nach mór an ceart a bheith ag daoine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe nó ag a ndlíodóirí chun agóid a dhéanamh, i gcomhréir le nósanna imeachta náisiúnta, i gcoinne an fhíorais a d’fhéadfadh a bheith ann nach soláthródh na húdaráis inniúla faisnéis nó go ndiúltódh siad faisnéis a sholáthar i gcomhréir leis an Treoir sin.
2. Faisnéis maidir leis an gciontú arna thabhairt in absentia
80.
Is léir ó fhoclaíocht Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343 nach bhfuil sé mar chuspóir nó mar thoradh leis an Airteagal sin go ndéantar rialacha mionsonraithe a chinneadh faoinar gá do Bhallstát a áirithiú, nuair a fhorfheidhmítear cinneadh in absentia nó nuair a ghabhtar duine ar glacadh an cinneadh sin ina leith, go gcuirfear an duine sin ar an eolas faoin gcinneadh sin. Tríd an mBallstát a chur faoi cheangal foráil a dhéanamh maidir leis an duine cúisithe a chur ar an eolas faoina chearta nós imeachta i gcás ina bhfuil sé ‘ar an eolas’ faoin gcinneadh a tugadh ina choinne in absentia‘go háirithe tráth a ghabhála’, ní raibh sé i gceist ag reachtóir an Aontais é a chur faoi cheangal cóip den chinneadh sin ina iomláin a chur ar fáil, le litir um chearta i gceangal leis ag an uair a bhforghníomhaíonn sé an cinneadh sin nó a ngabhann sé an duine sin.
81.
I mo thuairimse, ní mór na rialacha mionsonraithe sin a chinneadh i bhfianaise na rialacha a bhaineann leis an gceart chun bheith curtha ar an eolas faoin gcúiseamh, a shonraítear in Airteagal 6 de Threoir 2012/13 agus na rialacha sin a bhaineann leis an gceart chun rochtain a fháil ar an gcomhad, a leagtar amach in Airteagal 7 den Treoir sin.
82.
Ina breithiúnas dar dáta an 15 Deireadh Fómhair 2015, Covaci, (
45
) dhearbhaigh an Chúirt, ag féachaint go háirithe d’Airteagail 2, 3 agus 6 de Threoir 2012/13, nach mór seirbheáil ordaithe pionóis, amhail an t‑ordú dá bhforáiltear le dlí na Gearmáine, a mheas mar chineál cumarsáide a bhaineann leis an gcúiseamh i gcoinne an duine atá cúisithe, amhail nach mór go mbeadh na ceanglais a leagtar síos in Airteagal 6 á gcomhlíonadh leis. (
46
) Meabhraím, faoi dhlí na Gearmáine, gur cinneadh sealadach é ordú pionóis arna eisiúint ag breitheamh arna iarraidh sin ag oifig an ionchúisitheora phoiblí do mhionchionta nach gá don chúisí a bheith i láthair go fisiciúil dá mbarr. Maidir leis an ordú sin, atá mar chuid d’imeachtaí coiriúla simplithe nach n‑áirítear éisteacht leo, tagann sé chun bheith ina bhreithiúnais a bhfuil feidhm res judicata aige arna dhul in éag don tréimhse dá seachtaine chun agóid a thaisceadh ó dháta seirbheála an ordaithe sin, i gcás inarb iomchuí, ar ionadaithe an chúisí. (
47
)
83.
Ar chúiseanna atá cosúil leo siúd arna lua ag an gCúirt Bhreithiúnais sa bhreithiúnas sin, measaim nach mór faisnéis a bhaineann le breithiúnas arna thabhairt in absentia, sa chás nár suíodh gur dhiúltaigh an cúisí a bheith i láthair nó é féin a chosaint, a mheas mar chineál cumarsáide a bhaineann leis an gcúiseamh i gcoinne an duine sin, agus mar thoradh air sin nach mór go mbeadh na ceanglais a leagtar síos in Airteagal 6 de Threoir 2012/13 á gcomhlíonadh leis an bhfaisnéis sin.
84.
Ar thaobh amháin, is léir ó Airteagal 2(1) de Threoir 2012/13 gur fhoráil reachtóir an Aontais go soiléir go mbeadh feidhm ag an Treoir sin fad is a mhairfidh na himeachtaí coiriúla, ó chéim an amhrais tosaigh go dtí go dtabharfaí an breithiúnas, i gcás inarb iomchuí tar éis úsáid a bheith bainte as na leigheasanna dlí uile. (
48
)
85.
Ar an taobh eile, i gcomhthéacs imeachtaí arna reáchtáil in absentia faoi Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343, tugtar an breithiúnas, cé nach eol an raibh sé beartaithe ag an gcúisí diúltú a bheith i láthair nó é féin a chosaint, sa chaoi go bhféadfadh sé gurbh ionann an fhaisnéis sin agus an chéad deis don duine sin chun bheith curtha ar an eolas faoin gcúiseamh ina choinne. Deimhnítear an méid sin toisc go bhféadfaidh an duine sin, mura gcomhlíonann sé na coinníollacha a leagtar amach in Airteagal 8(2) den Treoir sin, an triail a athoscailt nó rochtain a fháil ar leigheas dlí coibhéiseach faoina bhféadfadh sé a chearta a fheidhmiú go hiomlán, sula ndéanfaidh údarás na trialach cinneadh nua ar shubstaint an chúisimh i bhfíoras agus sa dlí.
86.
Measaim, dá bhrí sin, maidir leis an gceart go gcuirfí duine ar an eolas faoin gcúiseamh ina choinne, dá bhforáiltear in Airteagal 6 de Threoir 2012/13, go n‑áirítear freisin leis sin ceart an duine ar tugadh breithiúnas ina leith in absentia, fiú más rud é nár suíodh gur dhiúltaigh sé láithriú nó é féin a chosaint, go gcuirfí ar an eolas é faoin gcinneadh sin.
87.
Is fíor, mar a d’aithin an Chúirt, nach ndéantar an bealach inar gá faisnéis maidir leis an gcúiseamh a chur in iúl don chúisí, dá bhforáiltear in Airteagal 6 de Threoir 2012/13, a rialú leis an Treoir sin. (
49
) Foráiltear le hAirteagal 6(1) den Treoir sin go n‑áiritheoidh an Ballstát go gcuirfear in iúl go pras agus ar bhealach atá mionsonraithe go leor don duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe faisnéis a bhaineann leis an ngníomh coiriúil a mheastar a bheith déanta aige nó a chuirtear ina leith chun cothroime na n‑imeachtaí a chinntiú agus chun feidhmiú éifeachtach chearta na cosanta a éascú. I mír 2 den Airteagal sin, déantar tagairt shonrach don té atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe agus a gabhadh nó atá á choinneáil. I gcás duine mar sin, áiritheoidh an Ballstát go gcuirfear ar an eolas é faoin údar lena ghabháil nó lena choinneáil, lena n‑áirítear an cion coiriúil a bhfuil drochamhras faoi ina leith nó atá curtha ina leith. Ar deireadh, i gcomhréir le mír 3 den Airteagal sin, caithfidh an Ballstát a áirithiú go gcuirfear faisnéis mhionsonraithe ar fáil maidir leis an gcúiseamh, lena n‑áirítear cineál agus aicmiú dlí an chiona choiriúil, chomh maith le cineál rannpháirtíocht an duine atá cúisithe, ar a dhéanaí tráth a n‑iarrfar ar an gcúirt rialú a thabhairt ar shubstaint an chúisimh.
88.
I bhfianaise na discréide a thugann reachtóir an Aontais do na Ballstáit, is faoi na Ballstáit atá sé a shainiú, i gcomhthéacs shaintréithe a gcórais nós imeachta, cén bealach inar gá an duine ar tugadh breithiúnas ina leith in absentia a chur ar an eolas faoin gcinneadh sin. Is léir ó chásdlí na Cúirte nár cheart, áfach, go mbeadh an bonn á bhaint den chuspóir dá dtagraítear go háirithe in Airteagal 6 de Threoir 2012/13 leis na rialacha sin, eadhon, mar is léir freisin ó aithris 27 den Treoir sin, é a chur ar chumas an duine sin a chosaint a ullmhú agus cothroime na n‑imeachtaí a ráthú. (
50
)
89.
Sa chomhthéacs sonrach ina ngabhfaí an cúisí i bhforghníomhú ciontaithe arna thabhairt in absentia, cé nár suíodh gur dhiúltaigh sé a bheith i láthair nó é féin a chosaint, tá sé beartaithe leis an bhfaisnéis a fhaigheann an duine sin tráth a ghabhála, inter alia, go gcuirfí in iúl dó an t‑údar lena ghabháil agus na cúisimh arna gcur ina choinne, de réir bhrí Airteagal 6 de Threoir 2012/13, chomh maith lena chearta nós imeachta.
90.
Ní cheanglaítear leis an gcuspóir sin, i mo thuairimse, ar an mBallstát, nuair a dhéanann na húdaráis inniúla an cinneadh arna thabhairt in absentia a fhorghníomhú nó an cúisí a ghabháil, go gcomhlíonann na húdaráis sin a ndualgas faisnéis a sholáthar trí chóip den chinneadh iomlán a chur in iúl don duine sin, tráth an fhorghníomhaithe nó na gabhála sin. Níl gá le ceanglas dá leithéid. Dealraíonn sé gur leor an fhaisnéis maidir le hábhar an chinnidh sin a chur in iúl agus gur eisíodh é in éagmais an duine sin.
91.
Contrártha leis sin, mar atá curtha in iúl ag an gcúirt a rinne an tarchur, i bhfianaise an chirt chun leigheas éifeachtach a fháil, ní mór go mbeadh an fhianaise go léir ag an duine a cúisíodh in absentia maidir leis na forais ar ciontaíodh é dá mbarr. Beidh ar an mBallstát foráil a dhéanamh ansin maidir le cúram ar leith a bheidh ar na húdaráis inniúla chun an duine sin a chur ar an eolas go pras agus go hoifigiúil faoin gcinneadh lena gciontaítear in absentia é, mar shampla trí mheán nós imeachta seirbheála. (
51
) Ní thiocfaidh an cinneadh sin chun bheith infhorfheidhmithe go dtí go dtabharfar fógra oifigiúil ina leith don duine sin, tar éis do na leigheasanna dlí dul in éag ar leigheasanna iad a dtosaíonn an tréimhse lena bhfeidhmiú, i bprionsabal, ag rith ó thabhairt i gcrích na n‑imeachtaí sin agus tar éis dó a cheart chun trialach nua a tharscaoileadh nó tar éis nach n‑aithnítear an ceart sin. Ina theannta sin, mar a chuireann an chúirt a rinne an tarchur in iúl, leanann sé ó Airteagal 4a(1)(d) de Chinneadh Réime 2002/584/JAI ón gComhairle an 13 Meitheamh 2002 maidir leis an mbarántas gabhála Eorpach agus na nósanna imeachta um thabhairt suas idir na Ballstáit, (
52
) arna leasú le Cinneadh Réime 2009/299/JAI ón gComhairle an 26 Feabhra 2009, (
53
) nach bhféadfaidh an t‑údarás breithiúnach forghníomhaitheach diúltú an barántas gabhála Eorpach a fhorghníomhú má luaitear sa bharántas sin, inter alia, go bhfaighidh an duine lena mbaineann, gan mhoill, tar éis dó a bheith tugtha suas, seirbheáil an chinnidh arna thabhairt in absentia.
92.
Ar deireadh, ba mhaith liom a chur leis an méid sin, ar bhonn Airteagal 7(1) de Threoir 2012/13, i gcás ina ndéantar duine a ghabháil agus a choinneáil ag céim ar bith de na himeachtaí coiriúla, nach mór don Bhallstát a áirithiú go gcuirfear doiciméid faoin gcás lena mbaineann ar fáil dó, ar doiciméid iad atá fíor-riachtanach um agóid éifeachtach i gcoinne dhlíthiúlacht na gabhála nó na coinneála i gcomhréir leis an dlí náisiúnta. Mar a shonraítear i dTreoir 2010/64, tá ríthábhacht leis an gcinneadh ciontaithe nó an ‘breithiúnas’ mar dhoiciméad nach mór a chur in iúl agus a aistriú ionas go gceadófaí don chúisí a chearta cosanta a fheidhmiú agus cothroime na n‑imeachtaí a áirithiú. (
54
)
93.
I bhfianaise na dtosca sin, measaim nach mór Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343 a léiriú sa chaoi, i gcás ina ndéanann údaráis inniúla Bhallstáit cinneadh arna thabhairt in absentia a fhorghníomhú nó duine ar tugadh an cinneadh sin ina leith a ghabháil, go gceanglaítear ar na húdaráis sin an duine sin a chur ar an eolas faoin gcúiseamh ina choinne, lena n‑áirítear na forais lena chiontú, i gcomhréir leis na forálacha a leagtar amach in Airteagal 3(1)(c) agus in Airteagal 6(1) go (3) de Threoir 2012/13. Leis an gceanglas sin a chomhlíonadh áfach, ní gá don Bhallstát foráil a dhéanamh chun cóip den chinneadh iomlán a thabhairt don duine sin, tráth an fhorghníomhaithe nó na gabhála.
3. Faisnéis maidir leis an gceart chun trialach nua nó chun leighis dlí eile
94.
Ba mhaith liom a chur in iúl, lena dara ceist, go n‑iarrann an chúirt a rinne an tarchur ar an gCúirt, go bunúsach, sonruithe a thabhairt i dtaobh na rialacha mionsonraithe a bhaineann le comhlíonadh an chirt chun bheith curtha ar an eolas faoin gceart chun trialach nua nó chun leighis dlí eile dá bhforáiltear sa dara habairt d’Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343.
95.
Go háirithe, féachann an chúirt a rinne an tarchur leis na prionsabail atá leagtha síos ag an gCúirt Bhreithiúnais sa bhreithiúnas in VB I a chur i gcomparáid le córas nós imeachta na Bulgáire. Sa bhreithiúnas sin, dhearbhaigh an Chúirt mar a leanas: ‘fágtar faoi rogha an Bhallstáit na rialacha faoinar gá an fhaisnéis a bhaineann leis an gceart chun trialach nua agus chun agóid a dhéanamh i gcoinne an chinnidh arna thabhairt in absentia a chur ar fáil do na daoine lena mbaineann, ar choinníoll go gcuirtear in iúl don duine sin í tráth a chuirtear an cinneadh atá i gceist in iúl dó’ [aistriúchán neamhoifigiúil]. (
55
) Tugann an chúirt a rinne an tarchur dá haire, faoi chóras nós imeachta na Bulgáire, go rialaíonn na húdaráis inniúla i leith an chirt chun trialach nua ag deireadh an scrúdaithe ar iarratas ar athoscailt na n‑imeachtaí coiriúla ar gá don duine a ciontaíodh in absentia é a thionscnamh.
96.
Sa bhreithiúnas in VB I, dhearbhaigh an Chúirt nach leagtar síos sa dara habairt d’Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343 na rialacha mionsonraithe faoina gcaithfear an duine a chiontaítear in absentia a chur ar an eolas faoin gceart chun trialach nua nó chun leighis dlí eile. (
56
) Níl ann ach a bhfuil luaite in aithris 39 den Treoir sin, eadhon gur cheart an fhaisnéis sin a thabhairt i scríbhinn nó ó bhéal, ar choinníoll, sa chás deireanach sin, go ndéantar an fíoras gur tugadh an fhaisnéis sin a thaifeadadh i gcomhréir leis an nós imeachta clárúcháin a leagtar síos leis an dlí náisiúnta. (
57
)
97.
Chun an cheist a tharchuir an chúirt náisiúnta a fhreagairt, is gá, ar an gcéad dul síos, tagairt a dhéanamh do na forálacha a leagtar síos le Treoir 2012/13. Sa mhéid go bhfuil an ceart chun bheith curtha ar an eolas faoin gceart chun atrialach nó leighis dlí eile mar cheart nós imeachta, ní mór an dara habairt d’Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343 a léamh i bhfianaise na bhforálacha ginearálta a leagtar síos in Airteagail 3 agus 4 de Threoir 2012/13.
98.
Le hAirteagal 3(1) de Threoir 2012/13 ceanglaítear ar na Ballstáit a áirithiú go gcuirfear ar fáil go pras ‘faisnéis a bhaineann, ar a laghad, leis na cearta nós imeachta a leagtar amach [i bpointí (a) go (e)], de réir mar atá feidhm acu faoin dlí náisiúnta, chun feidhmiú éifeachtach na gceart sin a éascú’. (
58
) San fhoráil seo tugtar liosta lena n‑áirítear an ceart chun comhairle dlí a fháil; an ceart chun comhairle dlí saor in aisce agus chun na coinníollacha lena rialaítear fáil ar chomhairle den sórt sin; an ceart chun bheith curtha ar an eolas faoin gcúiseamh ina choinne; an ceart chun ateangaireachta agus aistriúcháin, agus an ceart chun bheith i do thost. Mar a léirítear le húsáid an fhrása ‘ar a laghad’, ní raibh sé i gceist ag reachtóir an Aontais teorainn a chur leis na cearta nós imeachta ar gá daoine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe a chur ar an eolas fúthu, agus beidh feidhm ag an Treoir sin go dtí go dtabharfar an breithiúnas críochnaitheach. Ina theannta sin, is léir ó aithris 20 den Treoir sin go bhfuil na rialacha sin le tuiscint ‘gan dochar don fhaisnéis atá le cur in iúl maidir le cearta nós imeachta eile a eascraíonn as an gCairt, as ECHR, as an dlí náisiúnta agus as dlí infheidhme an Aontais’.
99.
Faoi Airteagal 3(2) de Threoir 2012/13, ní mór an fhaisnéis sin a chur in iúl ‘go pras’ don duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe, ó bhéal nó i scríbhinn, i bhfoclaíocht shimplí shothuigthe. (
59
) Nuair a dhéantar an duine sin a ghabháil nó a choinneáil, ceanglaítear le hAirteagal 4 den Treoir sin ar an mBallstát a áirithiú go gcuirfear litir maidir lena chuid cearta nós imeachta, de réir mar is infheidhme sa dlí náisiúnta, chuig an duine sin go pras. Ní mór an litir sin a bheith i scríbhinn, i bhfoclaíocht shimplí shothuigthe a thuigeann an duine lena mbaineann. Ní mór go n‑áireofaí an fhaisnéis a bhaineann leis na cearta nós imeachta dá dtagraítear in Airteagal 3 de Threoir 2012/13, liosta nach liosta uileghabhálach é, chomh maith leis na cearta a leagtar amach in Airteagal 4(2) agus (3) den Treoir sin, amhail an ceart chun rochtain a fháil ar na doiciméid sa chomhad agus faisnéis bhunúsach maidir leis na féidearthachtaí faoin dlí náisiúnta chun agóid a dhéanamh i gcoinne dhlíthiúlacht na gabhála go háirithe. I gcás ina ndéanann údaráis inniúla Bhallstáit an cúisí a ghabháil, agus ciontú a tugadh in absentia á fhorghníomhú ina leith, feictear dom go bhféadfadh an ceart chun trialach nua nó chun leighis dlí eile a bheith sa litir um chearta i scríbhinn. (
60
)
100.
Ar an dara dul síos, maidir le hábhar na faisnéise atá le soláthar, feictear dom nach mór measúnú a dhéanamh air sin, ar thaobh amháin, i bhfianaise ghnéithe sonracha an nós imeachta náisiúnta lena mbaineann agus, ar an dara dul síos, trí thagairt a dhéanamh do chuspóir an dara habairt d’Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343, eadhon éifeachtacht chearta cosanta an chúisí agus a cheart chun trialach nua dá gcumhdaítear in Airteagal 9 de Threoir 2016/343 a áirithiú.
101.
Go deimhin, tá sé sonraithe agam cheana féin nach bhfuil sé beartaithe ag reachtóir an Aontais córas nós imeachta aonair a fhorchur lena gceanglófaí ar an mBallstát foráil a dhéanamh maidir leis an ngá triail nua a eagrú ag an gcéim a dtugtar an breithiúnas in absentia. Thairis sin, tá sé luaite go sainráite in Airteagal 3(1) de Threoir 2012/13 go gcuirfidh na Ballstáit in iúl don chúisí faisnéis a bhaineann lena chearta nós imeachta ‘de réir mar is infheidhme faoin dlí náisiúnta’. Ciallaíonn an méid sin, i gcóras nós imeachta amhail an córas atá i gceist, nach mór a léiriú sa litir um chearta ag seoladh an duine a ciontaíodh in absentia an nós imeachta a chuirtear ar fáil dó ansin chun go mbeidh sé in ann atriail a iarraidh, i gcomhréir le hAirteagal 9 de Threoir 2016/343.
102.
Sa chás seo, measann an chúirt a rinne an tarchur go dtugtar, le hAirteagal 15(3) de NPK, bunús dlí leordhóthanach dó chun a chur ar a chumas na bearta is gá a dhéanamh chun a áirithiú go gcuirfí an cúisí ar an eolas faoina chuid cearta nós imeachta i gcomhréir leis an dara habairt d’Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343. Sna himthosca sin, níl aon rud ann, i mo thuairimse, lena gcuirfí cosc ar an gcúirt sin a chur in iúl, ina cinneadh in absentia, na bealaí lena bhféadfaidh an cúisí triail nua nó leigheas dlí eile a iarraidh faoi na coinníollacha a leagtar amach in Airteagal 9 den Treoir sin.
103.
I bhfianaise na dtosca sin, measaim nach mór an dara habairt d’Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343 a léiriú sa chaoi, i gcás ina bhforghníomhaíonn údaráis inniúla Bhallstáit cinneadh nó ina ngabhann siad duine ar tugadh ciontú ina leith in absentia, go gceanglaítear ar na húdaráis sin, i gcomhthéacs litir na gceart dá dtagraítear in Airteagal 4 de Threoir 2012/13, an ceart a d’fhéadfadh a bheith aige chun trialach nua nó chun leighis dlí eile a chur in iúl dó, de réir mar atá feidhm aige faoin dlí náisiúnta.
104.
I gcóras nós imeachta amhail an córas atá i gceist, lena mbunaítear nós imeachta faoinar gá don duine sin, chun ceart chun trialach nua dá dtagraítear in Airteagal 9 de Threoir 2016/343 a aithint, iarraidh roimh ré ar athoscailt na n‑imeachtaí coiriúla a chur faoi bhráid an údaráis bhreithiúnaigh inniúil, ceanglaítear le hAirteagal 8(4) den Treoir sin go ndéanfar tagairt do na himeachtaí sin sa litir sin um chearta.
C.
Foirm agus raon feidhme na leigheasanna dlí ar fáil i ndiaidh breithiúnas arna thabhairt in absentia (an cúigiú agus an séú ceist arna dtarchur)
105.
Leis an gcúigiú agus an séú ceist dá cuid, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur den Chúirt, go bunúsach, an gcaithfear Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343 a léiriú sa chaoi nach mór dhá leigheas dlí ar leith a bheith ag an duine ar tugadh breithiúnas ina leith in absentia lena gceadófaí, le ceann amháin díobh, achomharc a thaisceadh i gcoinne an chinnidh sin agus, leis an gceann eile, triail nua nó leigheas dlí eile a fháil i gcomhréir le hAirteagal 9 den Treoir sin.
106.
Tugaim faoi deara go gceanglaítear le hAirteagal 8(4) de Threoir 2016/343 an duine is ábhar do chinneadh arna thabhairt in absentia a chur ar an eolas, nuair a chuirtear ar an eolas é faoin gcinneadh sin, faoin ‘bhféidearthacht agóid a dhéanamh i gcoinne an chinnidh sin agus faoin gceart atá aige triail nua a fháil nó leigheas dlí eile a fháil’, lena gceadaítear, i gcomhréir le hAirteagal 9 den Treoir sin, ‘measúnú nua ar shubstaint an cháis [...] agus go bhféadfaí an cinneadh bunaidh a fhreaschur dá bharr’ freisin.
107.
Is léir ó fhoclaíocht Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343 agus, go háirithe, ó úsáid an chónaisc chomhordaithigh ‘nó’, nach mór do na Ballstáit a áirithiú go bhfuil an deis ag duine ar tugadh cinneadh ina leith in absentia, gan na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2) den Treoir sin a bheith á gcomhlíonadh, agóid a dhéanamh i gcoinne an chinnidh sin trí thriail nua a iarraidh nó trí achomharc a thionscnamh.
108.
Mar a dhearbhaigh an Chúirt ina breithiúnas dar dáta an 19 Bealtaine 2022, Spetsializirana prokuratura (Cúisí éalaitheach a thriail), (
61
) ní mór, leis an bhféidearthacht sin, go gcuirfí ar chumas an duine lena mbaineann an triail a athoscailt nó rochtain a fháil ar leigheas dlí choibhéisigh as a dtiocfaidh scrúdú nua, ina láthair, ar shubstaint an cháis. Sainmhínítear raon feidhme na hatrialach sin go sainráite in Airteagal 9 de Threoir 2016/343. Forchuireann reachtóir an Aontais oibleagáidí beachta aonchiallacha ar na Ballstáit. Ceanglaíonn sé ar an gcúirt sin foráil a dhéanamh maidir leis an triail a athoscailt, nó nós imeachta a bhunú lena gceadófaí substaint an cháis a bhreithniú as an nua agus fianaise nua a scrúdú mar chuid de agus a ndéanfaí an cinneadh bunaidh a fhreaschur dá bharr. Chomh maith leis sin, tá sé ina cheangal ar na Ballstáit a áirithiú go bhféadfadh an cúisí, i gcomhthéacs na trialach nua sin nó fheidhmiú an leighis dlí nua sin, tairbhe a bhaint as an gceart chun bheith i láthair agus páirt éifeachtach a ghlacadh sna himeachtaí a eascraíonn as sin, i gcomhréir leis na nósanna imeachta a leagtar síos leis an dlí náisiúnta, agus go mbeidh sé in ann cearta na cosanta a fheidhmiú.
109.
Mar a luaigh mé cheana i mo Thuairim sa chás sin, (
62
) ionchorpraíonn reachtóir an Aontais buncheanglais na trialach nua arna sonrú ag an gCúirt Eorpach um Chearta an Duine. (
63
) Ceanglaítear leis sin go dtabharfar an deis don chúisí go ndéanfaí substaint na gcúiseamh ina choinne a mheas as an nua, i bhfíoras agus i ndlí, ag cúirt ‘a bhfuil dlínse iomlán aici’ agus ag suí ina láthair, (
64
) lena dtabharfaí dó na ráthaíochtaí go léir maidir le triail chóir faoi Airteagal 6 ECHR. Meabhraím, áfach, go dtugtar ‘saoirse nach beag [...] do Stáit chonarthacha maidir leis na modhanna iomchuí a roghnú chun cur ar chumas a gcóras breithiúnach ceanglais [an Airteagail sin] a chomhlíonadh’ leis, ar choinníoll ‘go mbeidh na hacmhainní a chuirtear ar fáil faoin dlí náisiúnta éifeachtach i gcás nach láithríonn an cúisí agus nach ndéanann sé é féin a chosaint nó nach bhfuil sé beartaithe aige an ceartas a sheachaint’ (
65
) [aistriúchán neamhoifigiúil].
110.
Ba mhaith liom a chur in iúl freisin, ar an gcaoi chéanna, nach ndéantar comhchuibhiú uileghabhálach ar imeachtaí coiriúla le Treoir 2016/343. I gcomhréir le prionsabal an neamhspleáchais ó thaobh nósanna imeachta de, tá rogha leathan ag na Ballstáit i ndáil leis an gcóras leigheasanna dlí agus nósanna imeachta a shainiú chun urraim do chearta cosanta an duine ar tugadh breithiúnas ina leith in absentia a áirithiú ar choinníoll, ar an gcéad dul síos, nach lú fabhar iad ná na cinn lena rialaítear cásanna comhchosúla atá faoi réir an dlí náisiúnta (prionsabal na coibhéise) agus ar an dara dul síos, nach bhfágann siad go bhfuil feidhmiú na gceart a thugtar le dlí an Aontais dodhéanta sa chleachtas ná ródheacair (prionsabal na héifeachtachta).
111.
I bhfianaise na mbreithnithe sin, ní mór Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343 a léiriú sa chaoi nach mór do na Ballstáit foráil a dhéanamh ionas go bhféadfaidh duine ar tugadh breithiúnas ina leith in absentia, i gcás nár suíodh gur tharscaoil sé a cheart chun teacht i láthair nó é féin a chosaint, dhá leigheas dlí ar leithligh a bheith aige a chuirfidh ar a chumas é agóid a dhéanamh i gcoinne an chinnidh sin trí athoscailt na trialach a fháil nó trí rochtain a fháil ar leigheas dlí coibhéiseach a dtiocfaidh scrúdú nua as ar shubstaint an cháis, a mbeadh sé i láthair ann, i gcomhréir le hAirteagal 9 den Treoir sin.
V. Conclúid
112.
I bhfianaise na mbreithnithe go léir thuas, molaim go dtabharfaidh an Chúirt freagra ar na ceisteanna arna dtarchur chun réamhrialú ag Sofiyski gradski sad (Cúirt Chathrach Sóifia, an Bhulgáir) mar a leanas:
1)
Maidir le hAirteagal 8(4) agus Airteagal 9 de Threoir (AE) 2016/343 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 9 Márta 2016 maidir le gnéithe áirithe de thoimhde na neamhchiontachta a neartú mar aon leis an gceart chun bheith i láthair ag an triail in imeachtaí coiriúla,
ní mór léiriú a dhéanamh mar a leanas:
tá feidhm acu i leith an duine a éigiontaíodh in absentia le cinneadh breithiúnach.
2)
Maidir le hAirteagal 8(4) de Threoir 2016/343,
ní mór léiriú a dhéanamh mar a leanas:
–
Maidir le scrúdú ar chomhlíonadh choinníollacha Airteagal 8(2) den Treoir sin agus aitheantas ar cheart chun trialach nua de réir bhrí Airteagal 9 den Treoir sin,
a)
féadfaidh an t‑údarás breithiúnach a rialaíonn i leith shubstaint an chúisimh i gcoinne an chúisí, i gcomhréir leis an gcóras nós imeachta naisiúnta, a fhíorú an gcomhlíontar na coinníollacha seo agus, murab ea, an duine sin a chur ar eolas sa chinneadh arna thabhairt in absentia, faoin bhféidearthacht agóid a dhéanamh i gcoinne an chinnidh sin agus faoina cheart chun trialach nua;
b)
beidh sé de cheangal ar an údarás éisteacht leis na cúisitheoirí agus dlíodóirí na cosanta araon chun críocha an scrúdaithe sin;
c)
féadfaidh Ballstát nós imeachta a bhunú lena gceanglaítear ar an duine ar tugadh cinneadh ina leith in absentia, cé nár bunaíodh gur dhiúltaigh sé a bheith i láthair nó é féin a chosaint, iarratas a dhéanamh ar athoscailt imeachtaí coiriúla a chur os comhair an údaráis bhreithiúnaigh inniúil, fad is a ndéantar an ceart chun bheith i láthair ag an triail agus feidhmiú éifeachtach a cheart cosanta a ráthú don duine sin leis an nós imeachta sin.
Tá an riail nach bhfuil éifeacht fionraíochta ag nós imeachta den sórt sin agus lena gceanglaítear, thairis sin, ar an duine ar cuireadh pianbhreith choimeádta air in absentia láithriú go pearsanta ar neamhréir leis na prionsabail seo.
–
Maidir leis na rialacha mionsonraithe faoina gcuirtear ar an eolas an duine a ciontaíodh in absentia, cé nár bunaíodh, i bhfianaise na gcoinníollacha dá bhforáiltear in Airteagal 8(2), de Threoir 2016/343, gur tharscaoil sé a cheart a bheith i láthair nó é féin a chosaint,
a)
ceanglaítear leis go gcuirfear an duine sin ar an eolas, tráth a ghabhála, faoin gcinneadh sin nó faoin bhféidearthacht agóid a dhéanamh ina choinne nó faoina cheart chun trialach nua nó chun leighis dlí eile;
b)
ceanglaítear leis go gcuirfidh an Ballstát an duine sin ar an eolas faoin údar lena ghabháil, i gcomhréir leis an gceart chun bheith curtha ar an eolas faoin gcúiseamh dá bhforáiltear in Airteagal 3(1)(c), agus in Airteagal 6(1) go (3) de Threoir 2012/13/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Bealtaine 2012, maidir leis an gceart chun faisnéise in imeachtaí coiriúla. Leis an gceanglas seo, ní ghabhann oibleagáid ar an mBallstát chun cóip den chinneadh sin ina iomláine a chur in iúl dó tráth a ghabhála;
c)
tá sé ina cheangal ar an mBallstát, i gcomhthéacs litir na gcearta dá bhforáiltear in Airteagal 4 de Threoir 2012/13, an duine sin a chur ar an eolas faoina cheart chun trialach nua nó chun leighis dlí eile, de réir mar atá feidhm aige faoin dlí náisiúnta;
d)
i gcóras nós imeachta lena mbunaítear nós imeachta faoinar gá do dhuine ar tugadh cinneadh in absentia ina leith, chun críocha aitheantas ar an gceart chun trialach nua dá bhforáiltear in Airteagal 9 de Threoir 2016/343, iarraidh roimh ré ar athoscailt na n‑imeachtaí coiriúla a chur faoi bhráid an údaráis bhreithiúnaigh inniúil, ceanglaítear leis go luaitear an nós imeachta seo sa litir sin um chearta.
–
Maidir le foirm agus raon feidhme na leigheasanna dlí ar fáil i ndiaidh breithiúnas arna thabhairt in absentia, ní mór don duine ar tugadh cinneadh mar sin ina leith in absentia, cé nár bunaíodh i bhfianaise na gcoinníollacha dá bhforáiltear in Airteagal 8(2) de Threoir 2016/343, gur dhiúltaigh sé a bheith i láthair nó é féin a chosaint, dhá leigheas dlí ar leithligh a bheith aige a chuirfidh ar a chumas é agóid a dhéanamh i gcoinne an chinnidh sin trí athoscailt na trialach a fháil nó trí rochtain a fháil ar leigheas dlí coibhéiseach a dtiocfaidh scrúdú nua as ar shubstaint an cháis, a mbeadh sé i láthair ann, i gcomhréir le hAirteagal 9 den Treoir sin.
(
1
)	Bunteanga: an Fhraincis.
(
2
)	IO 2016 L 65, lch. 1.
(
3
)	C‑430/22 agus C‑468/22, (breithiúnas in VB I), EU:C:2023:458.
(
4
)	Féach breithiúnas in VB I (mír 30).
(
5
)	IO 2012 L 142, lch. 1.
(
6
)	Is ionann na fíorais seo agus na fíorais arna leagan amach ag an gCúirt sa bhreithiúnas in VB I.
(
7
)	Féach breithiúnas an 19 Bealtaine 2022, Spetsializirana prokuratura (Cúisí éalaitheach a thriail) (C‑569/20, EU:C:2022:401, míreanna 25 agus 36).
(
8
)	Féach aithrisí 2, 4 agus 10 de Threoir 2016/343 agus, mar léiriú air sin, breithiúnas an 22 Nollaig 2017, Ardic (C‑571/17 PPU, EU:C:2017:1026), maidir le forghníomhú barántais gabhála Eorpaigh arna eisiúint i leith duine ar cuireadh pianbhreith choimeádta air i ndiaidh imeachtaí a seoladh ina éagmais.
(
9
)	Féach, mar léiriú air sin, Khuzdar (C‑95/24), atá ar feitheamh faoi láthair.
(
10
)	In Aithris 35 de Threoir 2016/343 sonraítear nach ceart iomlán é ceart an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe chun bheith i láthair ag an triail agus gur cheart, faoi choinníollacha áirithe, go mbeadh an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe in ann é a tharscaoileadh go sainráite nó go hintuigthe, ach gan aon éideimhne a bheith ann [féach breithiúnas an 19 Bealtaine 2022, Spetsializirana prokuratura (Cúisí éalaitheach a thriail) (C‑569/20, EU:C:2022:401, mír 26), a bhaineann leis an méid a fhéadfaidh duine éalaitheach tairbhe a bhaint as atriail].
(
11
)	Maidir le léiriú ar Airteagail 8 agus 9 de Threoir 2016/343, féach mo Thuairim sa chás Spetsializirana prokuratura (Cúisí éalaitheach a thriail) (C‑569/20, EU:C:2022:26).
(
12
)	Béim curtha leis.
(
13
)	Béim curtha leis.
(
14
)	Béim curtha leis.
(
15
)	Féach pointe 40 den Mheabhrán Míniúcháin a ghabhann leis an Togra le haghaidh Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le gnéithe áirithe de thoimhde na neamhchiontachta a neartú mar aon leis an gceart chun bheith i láthair ag an triail in imeachtaí coiriúla [COM(2013) 821 final], chomh maith le haithris 23, ina sonraítear, ‘faoi rialacha áirithe arna sonrú go soiléir chun urraim éifeachtach don cheart chun triail chóir a fháil a áirithiú, ba cheart go mbeadh triail a dtagann ciontú nó éigiontú aisti in ann tarlú in éagmais an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe’ [aistriúchán neamhoifigiúil].
(
16
)	Féach aithris 33 de Threoir 2016/343.
(
17
)	Sa chomhthéacs sin, measann an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine freisin go bhfuil láithreacht an chúisí ag a thriail ríthábhachtach ní hamháin mar gheall ar an gceart chun éisteacht a fháil ach, chomh maith leis sin, mar gheall ar an ngá atá ann cruinneas a chuid éileamh a athbhreithniú agus iad a chur i gcomparáid le ráitis an íospartaigh, ar gá a leasanna a chosaint freisin, mar aon leis na finnéithe [féach breithiúnas ECtHR an 23 Bealtaine 2000, Van Pelt v an Fhrainc (CE:ECHR:2000:0523JUD003107096, §66)].
(
18
)	Féach breithiúnais an 13 Feabhra 2020, Spetsializirana prokuratura (Éisteacht in éagmais an chúisí) (C‑688/18, EU:C:2020:94, mír 30 agus an cásdlí dá dtagraítear), agus an 15 Meán Fómhair 2022, HN (Cúisí a aistríodh ón gcríoch a thriail) (C‑420/20, EU:C:2022:679, mír 41 agus an cásdlí dá dtagraítear).
(
19
)	Féach breithiúnas an 30 Márta 2023, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (An teorainn ama le haghaidh aistriú achomhairc a chur ar fionraí) (C‑556/21, EU:C:2023:272, mír 31 agus an cásdlí dá dtagraítear).
(
20
)	(‘an Chairt’)
(
21
)	Arna shíniú sa Róimh an 4 Samhain 1950 (‘ECHR’).
(
22
)	Ar an gcaoi chéanna, measann an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine go dtugtar saoirse nach beag le ECHR do Stáit chonarthacha maidir leis na modhanna iomchuí a roghnú chun cur ar chumas a gcóras breithiúnach ceanglais Airteagal 6 den Choinbhinsiún sin a chomhlíonadh, ar choinníoll, áfach, go mbeidh na hacmhainní a chuirtear ar fáil faoin dlí náisiúnta éifeachtach i gcás nach láithríonn an cúisí agus nach ndéanann sé é féin a chosaint nó nach bhfuil sé beartaithe aige an ceartas a sheachaint. [féach, mar léiriú air sin, breithiúnas na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine an 14 Meitheamh 2001, Medenica v an Eilvéis (CE:ECHR:2001:0614JUD002049192, §55)].
(
23
)	Féach breithiúnas an 22 Meán Fómhair 2022, Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság agus páirtithe eile (C‑159/21, EU:C:2022:708, mír 49 agus an cásdlí dá dtagraítear).
(
24
)	Féach breithiúnas an 17 Iúil 2014, Sánchez Morcillo agus Abril García (C‑169/14, EU:C:2014:2099, mír 49).
(
25
)	Measann an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine go bhfuil an ceart atá ag gach cúisí cosaint éifeachtach a fháil ó dhlíodóir, arna dhéanamh ex officio más gá, ar cheann de ghnéithe bunúsacha na trialach córa agus nach bhféadfar go gcaillfidh cúisí tairbhe an chirt mar gheall ar é a bheith as láthair ón éisteacht. Measann sé go bhfuil sé ríthábhachtach, ar mhaithe le cothroime an chórais choiriúil, nach ngearrfar pionós ar neamhláithreacht an chúisí óna thriail trí mhaolú ar an gceart chun cúnaimh dhlíthiúil agus go ndéanfar é a chosaint go leordhóthanach ag an gcéad chéim agus ar achomharc araon (breithiúnais ECtHR an 21 Eanáir 1999, Van Geyseghem v an Bheilg (CE:ECHR:1999:0121JUD002610395, § 34); an 13 Feabhra 2001, Krombach v an Fhrainc (CE:ECHR:2001:0213JUD002973196, § 89), agus an 1 Márta 2006, Sejdovic v an Iodáil (CE:ECHR:2006:0301JUD005658100, § 91)).
(
26
)	I gcomhréir le cásdlí na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine, ní mór saintréithe agus cineál na n‑imeachtaí atá i gceist, a dtábhacht i gcomhthéacs foriomlán na trialach, an bealach inar leagadh amach leasanna an duine lena mbaineann agus an bealach ina gcosnófar iad a chur san áireamh, ag féachaint don tsaincheist atá le cinneadh agus dá tábhacht don duine lena mbaineann (féach breithiúnas na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine an 25 Márta 1998, Belziuk v an Pholainn (CE:ECHR:1998:0325JUD002310393, § 37 agus an cásdlí dá dtagraítear)).
(
27
)	Is léir ón ordú tarchuir, i gcomhréir le reachtaíocht na Bulgáire, nach bhfuil sa tréimhse chun achomharc a thaisceadh i gcoinne ciontú in absentia ach 15 lá agus go leanann sí, gan bhriseadh, ó dháta an chiontaithe sin, fiú mura bhféadfaí go mbeadh an cúisí ar an eolas faoin gciontú sin.
(
28
)	Ní léir ón meabhrán a bhaineann leis an gcreat dlí náisiúnta ná ón ordú tarchuir an bhféadfadh dlíodóir ionadaíocht a dhéanamh don duine a ciontaíodh in absentia.
(
29
)	Féach breithiúnas an 19 Bealtaine 2022, Spetsializirana prokuratura (Cúisí éalaitheach a thriail) (C‑569/20, EU:C:2022:401, mír 37).
(
30
)	Féach breithiúnas ECtHR an 19 Nollaig 1989, Kamasinski v an Ostair (CE:ECHR:1989:1219JUD000978382, § 74).
(
31
)	Féach breithiúnas ECtHR an 23 Samhain 1993, Poitrimol v an Fhrainc (CE:ECHR:1993:1123JUD001403288, § 35).
(
32
)	Leagtar amach go soiléir in aithrisí 11, 13, 27, 45, 47 agus 48 de Threoir 2016/343 gur mian le reachtóir an Aontais cur i bhfeidhm éifeachtach an chirt chun trialach córa in imeachtaí coiriúla a neartú agus a áirithiú tríd an gcásdlí arna fhorbairt ag an gCúirt sin i ndáil le comhlíonadh Airteagal 6(1) de ECHR a ionchorprú i ndlí an Aontais (féach, chuige sin, breithiúnas an 13 Feabhra 2020, Spetsializirana prokuratura (Éisteacht in éagmais an chúisí) (C‑688/18, EU:C:2020:94, míreanna 34 agus 35)).
(
33
)	Féach breithiúnas ECtHR an 13 Feabhra 2001, Krombach v an Fhrainc (CE:ECHR:2001:0213JUD002973196, § 84 agus 90), a bhaineann le hAirteagal 630 de Chód na Fraince um Nós Imeachta Coiriúil, lena leagtar síos toirmeasc iomlán ionas nach féidir le dlíodóir ionadaíocht a dhéanamh ar son contumax agus nach bhféadfadh an Cour d’assises (Cúirt Seisiúin na Fraince), ag suí in absentia di, maolú uaidh.
(
34
)	Féach breithiúnas ECtHR an 12 Feabhra 2015, Sanader v an Chróit (CE:ECHR:2015:0212JUD006640812, § 80 et seq.).
(
35
)	Féach breithiúnas ECtHR an 13 Feabhra 2001, Krombach v an Fhrainc (CE:ECHR:2001:0213JUD002973196, § 87).
(
36
)	Féach breithiúnas ECtHR an 14 Nollaig 1999, Khalfaoui v an Fhrainc (CE:ECHR:1999:1214JUD003479197, § 44), (‘Khalfaoui v an Fhrainc’).
(
37
)	Féach breithiúnas Khalfaoui v an Fhrainc, § 49.
(
38
)	Breithiúnas Khalfaoui v an Fhrainc (§ 47).
(
39
)	Breithiúnas Khalfaoui v an Fhrainc (§ 40).
(
40
)	Breithiúnas Khalfaoui v an Fhrainc (§ 40).
(
41
)	Chun tuiscint fhoriomlán a fháil ar an nasc idir Treoracha 2016/343, 2012/13 agus 2010/64, féach Tuairim an Abhcóide Ghinearálta Pikamäe i gcás IS (Mídhleathacht an ordaithe tarchuir) (C‑564/19, EU:C:2021:292, mír 60).
(
42
)	Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Deireadh Fómhair 2010 maidir leis an gceart chun ateangaireachta agus chun aistriúcháin in imeachtaí coiriúla (IO 2010 L 280, lch. 26).
(
43
)	Féach, chuige sin, aithrisí 10 agus 14 de Threoir 2012/13, agus breithiúnas an 13 Meitheamh 2019, Moro (C‑646/17, EU:C:2019:489, mír 34).
(
44
)	Breithiúnas an 13 Meitheamh 2019, Moro (C‑646/17, EU:C:2019:489, mír 43 agus an cásdlí dá dtagraítear).
(
45
)	C‑216/14, EU:C:2015:686.
(
46
)	Féach breithiúnas an 15 Deireadh Fómhair 2015, Covaci (C‑216/14, EU:C:2015:686, mír 61).
(
47
)	Féach breithiúnas an 15 Deireadh Fómhair 2015, Covaci (C‑216/14, EU:C:2015:686, mír 20).
(
48
)	Foráiltear mar a leanas leis an Airteagal sin: ‘Beidh feidhm ag an Treoir seo ón uair a chuirfidh údaráis inniúla Bhallstáit daoine ar an eolas go bhfuil amhras ann go ndearna siad cion coiriúil nó go bhfuiltear á chur ina leith go ndearna siad cion coiriúil go dtí go dtabharfar na himeachtaí i gcrích, eadhon an freagra críochnaitheach ar an gceist an ndearna an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe faoin gcion coiriúil, lena n‑áirítear, i gcás inarb infheidhme, pianbhreith a bheith gearrtha agus aon achomharc a bheith réitithe.’ [Aistriúchán neamhoifigiúil]
(
49
)	Féach breithiúnas an 13 Meitheamh 2019, Moro (C‑646/17, EU:C:2019:489, mír 51 agus an cásdlí dá dtagraítear).
(
50
)	Breithiúnas an 13 Meitheamh 2019, Moro (C‑646/17, EU:C:2019:489, mír 51 agus an cásdlí dá dtagraítear).
(
51
)	Féach an cás as ar eascair an cinneadh maidir le hinghlacthacht ECtHR an 30 Eanáir 2007, Pala v an Fhrainc (CE:ECHR:2007:0130DEC003338704), inar cuireadh in iúl don duine a ciontaíodh in absentia, trí litir chláraithe, gur taisceadh an ciontú in absentia ag halla an bhaile.
(
52
)	IO 2002 L 190, lch. 1.
(
53
)	IO 2009 L 81, lch. 24.
(
54
)	Mar a luaitear go sainráite in aithris 25 de Threoir 2012/13, i gcás ina gcuirtear faisnéis ar fáil do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe faoin Treoir sin, ní mór go mbeadh fáil ag na daoine lena mbaineann, i gcás inarb iomchuí, ar aistriúchán nó ar ateangaireacht go teanga atá acu, i gcomhréir leis na caighdeáin a leagtar síos i dTreoir 2010/64. I gcomhréir le hAirteagal 3 den Treoir sin, i gcás nach dtuigeann an duine sin teanga na n‑imeachtaí coiriúla lena mbaineann, ní mór do reachtóir an Aontais ceangal a chur ar an mBallstát aistriúchán ar an gcinneadh sin a chur ar fáil, laistigh de thréimhse réasúnta, agus é i scríbhinn agus ar ardchaighdeán. Ní fhéadfaidh an Ballstát ach amháin go heisceachtúil aistriúchán ó bhéal nó achoimre ar an doiciméad seo a sholáthar, ar choinníoll nach ndéanfaidh na foirmiúlachtaí sin dochar do chothroime na n-imeachtaí.
(
55
)	Breithiúnas VB I (mír 30).
(
56
)	Féach breithiúnas VB I (mír 27).
(
57
)	Féach breithiúnas VB I (mír 28).
(
58
)	Béim curtha leis.
(
59
)	Maidir le cur chun feidhme praiticiúil agus éifeachtach na hoibleagáide sin, sonraítear in aithris 38 den Treoir sin go bhféadfar é a dhéanamh ‘ar bhealaí éagsúla... amhail oiliúint iomchuí a chur ar na húdaráis inniúla nó trí litir na gceart i bhfoclaíocht shimplí neamhtheicniúil atá sothuigthe ag an ngnáthdhuine nach bhfuil aon taithí aige ar imeachtaí coiriúla’.
(
60
)	De réir na tuarascála arna cur amach in 2016 ag Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha (FRA), ‘Rights of Suspected and Accused Persons Across the EU: Translation, Interpretation and Information’, tá litir na gceart curtha le chéile ag 26 Bhallstát, agus dearbhú dlí aonfhoirmeach ag 23 díobh atá le heisiúint ag na húdaráis phóilíneachta tráth gabhála an chúisí (mír 3.3, ‘Letter of Rights’ lch. 69 et seq.).
(
61
)	C‑569/20, EU:C:2022:401, mír 59.
(
62
)	Tuairim in Spetsializirana prokuratura (Cúisí éalaitheach a thriail) (C‑569/20, EU:C:2022:26).
(
63
)	Féach mo Thuairim in Spetsializirana prokuratura (Cúisí éalaitheach a thriail) (C‑569/20, EU:C:2022:26, mír 43). Dá bhrí sin, éilíonn an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine, i gcomhréir le cásdlí socair, go bhféadfaidh duine a chiontaítear in absentia rialú a fháil ina dhiaidh sin ó chúirt a éisteann an cás ar thuillteanais an chúisimh, i bhfíoras agus i ndlí araon, cé nár suíodh gur tharscaoil sé a cheart chun láithriú agus é féin a chosaint nó go raibh sé ar intinn aige an ceartas a sheachaint [féach breithiúnas ECtHR an 1 Márta 2006, Sejdovic v an Iodáil (CE:ECHR:2006:0301JUD005658100, § 82)]. Féach, mar léiriú air sin, breithiúnas ó ECtHR an 14 Meitheamh 2001, Medenica v an Eilvéis (CE:ECHR:2001:0614JUD002049192, § 55).
(
64
)	Féach breithiúnas ECtHR an 12 Feabhra 1985, Colozza v an Iodáil (CE:ECHR:1985:0212JUD000902480, § 31 agus 32).
(
65
)	Féach breithiúnas ECtHR an 14 Meitheamh 2001, Medenica v an Eilvéis (CE:ECHR:2001:0614JUD002049192, § 55). Féach, chomh maith leis sin, breithiúnas ECtHR an 12 Feabhra 1985, Colozza v an Iodáil (CE:ECHR:1985:0212JUD000902480, § 30).