62021CJ0545
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla)
8 ta’ Ġunju 2023 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Fondi strutturali tal-Unjoni Ewropea – Regolament (KE) Nru 1083/2006 – Punt 7 tal-Artikolu 2 – Kunċett ta’ ‘irregolarità’ – Artikolu 98(1) u (2) – Korrezzjonijiet finanzjarji mill-Istati Membri fir-rigward tal-irregolaritajiet misjuba – kriterji applikabbli – Direttiva 2004/18/KE – Punt (d) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 45(2) – Kunċett ta’ ‘mġiba professjonali ħażina serja’”
Fil-Kawża C-545/21,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mit-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Lazio, l-Italja), permezz ta’ deċiżjoni tal‑4 ta’ Awwissu 2021, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fil‑31 ta’ Awwissu 2021, fil-proċedura
Azienda Nazionale Autonoma Strade SpA (ANAS)
vs
Ministero delle Infrastrutture e dei Trasporti
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla),
komposta minn K. Jürimäe, Presidenta ta’ Awla, M. Safjan, N. Piçarra (Relatur), N. Jääskinen u M. Gavalec, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: A. Rantos,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal Azienda Nazionale Autonoma Strade SpA (ANAS), minn R. Bifulco, P. Pittori u E. Scotti, avvocati,
–
għall-Gvern Taljan, minn G. Palmieri, bħala aġent, assistita minn D. Di Giorgio, avvocato dello Stato,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn F. Moro, P. Rossi u G. Wils, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal‑15 ta’ Diċembru 2022,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
Din it-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 1 tal-Konvenzjoni stabbilita fuq il-bażi tal-Artikolu K.3 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea dwar il-protezzjoni (kriminali) ta’ l-interessi finanzjarji tal-Komunitajiet Ewropej, iffirmata fi Brussell fis‑26 ta’ Lulju 1995 u annessa mal-Att tal-Kunsill tas‑26 ta’ Lulju 1995 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19 Vol. 1, p. 9, iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni PIF”), tal-Artikolu 1(2) tar-Regolament tal-Kunsill (KE, EURATOM) Nru 2988/95 tat‑18 Diċembru 1995 dwar il-protezzjoni ta’ l-interessi finanzjarji tal-Komunità Ewropea (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 1, Vol. 1, p. 340), tal-Artikolu 70(1)(b), tar-Regolament (KE) Nru 1083/2006 tal-Kunsill tal‑11 ta’ Lulju 2006 li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew u l-Fond ta’ Koeżjoni u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1260/1999 (ĠU 2006, L 210, p. 25, rettifiki, fil-ĠU 2006, L 239, p. 248, fil-ĠU 2007, L 145, p. 38, fil-ĠU 2007, L 164, p. 36 u fil-ĠU 2008, L 301, p. 40), tal-Artikolu 27(c) tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1828/2006 tat‑8 ta’ Diċembru 2006 li jistabbilixxi r-regoli għall-implimentazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1083/2006 u tar-Regolament (KE) Nru 1080/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (ĠU 2006, L 371, p. 1), tal-Artikolu 3(2)(b) tad-Direttiva (UE) 2017/1371 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑5 ta’ Lulju 2017 dwar il-ġlieda kontra l-frodi tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni permezz tal-liġi kriminali (ĠU 2017, L 198, p. 29), u tal-punt (d) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 45(2) tad-Direttiva 2004/18/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑31 ta’ Marzu 2004 fuq kordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6_Vol. 7, p. 132).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn l-Azienda Nazionale Autonoma Autostrade SpA (ANAS) u l-Ministero delle Infrastrutture e dei Trasporti (il-Ministeru għall-Infrastruttura u għat-Trasport, l-Italja) dwar il-legalità ta’ deċiżjoni ta’ dan tal-aħħar li tiddetermina l-irkupru tas-somom imħallsa lill-ANAS b’eżekuzzjoni ta’ programm operattiv li jinkludi kuntratt għall-finijiet tat-twettiq ta’ xogħlijiet tat-toroq, kofinanzjati mill-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR), approvat bid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C (2007) 6318, tas‑7 ta’ Diċembru 2007, emendata l-aħħar bid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C (2016) 6409, tat‑13 ta’ Ottubru 2016.
Id‑dritt tal‑Unjoni
Ir‑Regolament Nru 2988/95
3
L-Artikolu 1(2) tar-Regolament Nru 2988/95 jipprevedi:
“‘Irregolarità’” għandha tfisser kull ksur ta’ dispożizzjoni tal-liġi tal-Komunità li jirriżulta minn att jew nuqqas ta’ operatur ekonomiku, li għandu, jew li jista’ jkollu, l-effett li jippreġudika l-budget ġenerali tal-Komunità [Ewropea] jew il-budget mmexxi minnhom, jew billi jnaqqas jew jitlef id-dħul li jakkumula minn riżorsi tagħhom stess miġbura direttament għan-nom tal-Komunità, jew permezz ta’ nefqa mhux ġustifikata.”
4
L-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament huwa fformulat kif ġej:
“1.   Bħala regola ġenerali, kull irregolarità għandha tinvolvi l-irtirar tal-vantaġġ miksub b’mod skorrett:
–
permezz ta’ obbligu li min ikun iħallas jew iħallas lura l-ammonti dovuti jew aċċettati b’mod skorrett,
[…]
2.   L-applikazzjoni tal-miżuri msemmija fil-paragrafu 1 għandha tkun limitata għall-irtirar tal-vantaġġ miksub kif ukoll, fejn ikun hemm hekk provdut, l-imgħax li jista’ jiġi stabbilit abbażi ta’ rata fissa.
3.   L-atti li jiġi stabbilit li biex jkollhom bħala l-għan tagħhom il-kisba ta’ vantaġġ li jmur kontra l-għanijiet tal-liġi tal-Komunità applikabbli fil-każ billi joħolqu artifiċjalment il-kundiżżjonijiet meħtieġa biex jinkiseb dak il-vantaġġ għandhom jirriżultaw, skond kif ikun il-każ, jew fiż-żamma milli jinkiseb dak il-vantaġġ jew fl-irtirar tiegħu.
4.   Il-miżuri kif hemm provdut f’dan l-Artikolu m’għandhomx jitqiesu bħala penali.”
5
L-Artikolu 5 tal-imsemmi regolament jelenka s-sanzjonijiet amministrattivi li jistgħu jiġu applikati minħabba irregolaritajiet intenzjonati jew ikkawżati minn negliġenza.
Ir‑Regolament Nru 1083/2006
6
Ir-Regolament Nru 1083/2006 tħassar b’effett mill-1 ta’ Jannar 2014 bir-Regolament (UE) Nru 1303/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Diċembru 2013 li jistabbilixxi dispożizzjonijiet komuni dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni, il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali u l-Fond Marittimu u tas-Sajd Ewropew u li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1083/2006 (ĠU 2013, L 347, p. 320 u rettifiki fil-ĠU 2016, L 200, p. 140, ĠU 2019, L 66, p. 6, u ĠU 2022, L 146, p. 155), madankollu, fid-dawl tad-data tal-fatti inkwistjoni, il-kawża prinċipali tibqa’ rregolata mir-Regolament Nru 1083/2006. Il-punti 4 u 7 tal-Artikolu 2 ta’ dan ir-Regolament kienu jipprevedu:
“Għall-finijiet ta’ dan ir-Regolament, it-termini li ġejjin għandhom ikollhom it-tifsiriet mogħtija lilhom hawnhekk:
[…]
4)
‘benefiċjarju’: operatur, korp jew kumpannija, kemm jekk pubbliċi jew privati, responsabbli sabiex jinbdew jew jinbdew u jiġu implementati operazzjonijiet. […]
[…]
7)
‘irregolarità’: kull ksur ta’ dispożizzjoni tal-liġi Komunitarja li jirriżulta minn att jew ommissjoni minn operatur ekonomiku li għandu, jew li kieku jkollu, l-effett li jippreġudika l-baġit ġenerali ta’ l-Unjoni Ewropea billi tiġi addebitata nefqa mhux ġustifikata lill-baġit ġenerali”.
7
L-Artikolu 60(a) ta’ dan ir-regolament kien jinkariga lill-awtorità ta’ ġestjoni sabiex “tiżgura li l-operazzjonijiet jiġu magħżula għall-finanzjament skond il-kriterji applikabbli għall-programm operattiv u li jikkonformaw mar-regoli Komunitarji u nazzjonali applikabbli għall-perjodu sħiħ ta’ l-implementazzjoni tagħhom”.
8
L-Artikolu 98 tal-imsemmi regolament, intitolat “Korrezzjonijiet finanzjarji mill-Istati Membri”, jipprevedi:
“1.   L-Istati Membri għandhom l-ewwel jerfgħu r-responsabbiltà sabiex jinvestigaw irregolaritajiet, waqt li jaġixxu fuq il-provi ta’ kull bidla maġġuri li tolqot in-natura ta’ jew il-kondizzjonijiet għall-implementazzjoni jew il-kontroll ta’ operazzjonijiet jew programmi operattivi u jagħmlu l-korrezzjonijiet finanzjarji meħtieġa.
2.   L-Istat Membru għandu jagħmel il-korrezzjonijiet finanzjarji meħtieġa rigward l-irregolaritajiet individwali jew sistemiċi li jiġu individwati fl-operazzjonijiet jew fil-programmi operattivi. Il-korrezzjonijiet li jsiru minn Stat Membru għandhom jikkonsistu f’kanċellament tal-kontribuzzjoni pubblika kollha jew parti minnha mill-programm operattiv. L-Istat Membru għandu jieħu kont tan-natura u l-gravità ta’ l-irregolaritajiet u t-telf finanzjarju għall-Fond.
[…]”
Ir‑Regolament Nru 1828/2006
9
L-Artikolu 27(a) tar-Regolament Nru 1828/2006 jiddefinixxi “operatur ekonomiku” bħala “kwalunkwe persuna fiżika jew legali jew entità oħra li tieħu sehem fl-implimentazzjoni ta’ għajnuna mill-Fondi, ħlief għal Stat Membru li jeżerċita l-prerogattivi tiegħu bħala awtorità pubblika”. Il-punt (c) tiegħu jiddefinixxi “frodi suspettat” bħala “irregolarità li tagħti lok għall-bidu ta’ proċedimenti amministrattivi jew ġudizzjarji fuq livell nazzjonali sabiex tiġi stabbilita l-preżenza ta’ mġiba intenzjonata, fi frodi partikolari, kif jissemma fil-punt (a) ta’ l-Artikolu 1(1) tal-[Konvenzjoni PIF].”
Id‑Direttiva 2004/18
10
L-Artikolu 2 tad-Direttiva 2004/18, intitolat “Prinċipji ta’ assenjar ta’ kuntratti”, jipprevedi:
“L-awtoritajiet kuntrattwali se jistmaw l-operaturi ekonomiċi ugwali u bla diskriminazzjoni u se jaġixxu b’mod trasparenti.”
11
Il-punt (d) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 45(2) ta’ din id-direttiva huwa fformulat kif ġej:
“Kull operatur ekonomiku jista’ jkun eskluż minn parteċipazzjoni f’kuntratt fejn dak l-operatur ekonomiku:
[…]
(d)
kien misjub ħati ta’ kondotta professjonali ħażina ta’ ċerta gravità ippruvata bi kull mezz li l-awtoritajiet kontrattwanti jistgħu juru.”
Il‑Linji Gwida tal‑2013
12
L-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C (2013) 9527 final tad‑19 ta’ Diċembru 2013 dwar l-istabbiliment u l-approvazzjoni ta’ linji gwida għad-għad-determinazzjoni tal-korrezzjonijiet finanzjarji li għandhom jitwettqu fir-rigward tan-nefqa ffinanzjata mill-Unjoni taħt ġestjoni kondiviża, għal nuqqas ta’ konformità mar-regoli dwar l-akkwist pubbliku (iktar ’il quddiem il-“Linji Gwida tal-2013”), jipprovdi li din l-istituzzjoni “għandha tapplika l-linji gwida stabbiliti fl-anness meta hija twettaq korrezzjonijiet finanzjarji marbuta mal-irregolaritajiet identifikati wara d-data tal-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni”.
13
Il-punt 1.3 tal-Anness tal-Linji Gwida tal-2013 jindika:
“Dawn il-linji gwida jiddefinixxu serje ta’ korrezzjonijiet (5 %, 10 %, 25 % u 100 %), li huma applikati għan-nefqa relatata ma’ suq. Huma għandhom iqisu l-gravità tal-irregolarità u l-prinċipju tal-proporzjonalità. Dawn ir-rati ta’ korrezzjoni għandhom jiġu applikati meta ma jkunx possibbli li jiġi kkwantifikat b’mod preċiż l-impatt finanzjarju fuq il-kuntratt ikkonċernat.
Il-gravità ta’ irregolarità relatata man-nuqqas ta’ konformità mar-regoli dwar l-akkwist pubbliku u l-impatt finanzjarju relatat għall-baġit tal-Unjoni għandhom jiġu evalwati billi jitqiesu l-fatturi li ġejjin: livell ta’ kompetizzjoni, trasparenza u trattament ugwali. Meta n-nuqqas ta’ konformità inkwistjoni jkollu effett dissważiv fuq l-offerenti potenzjali jew in-nuqqas ta’ konformità jwassal għall-għoti ta’ kuntratt lil offerent differenti minn dak li kien ikollu jikseb il-kuntratt, dan jindika b’mod ċar li l-irregolarità hija serja.
[…]
Korrezzjoni finanzjarja ta’ 100 % tista’ tiġi applikata fl-iktar każijiet serji, meta l-irregolarità tiffavorixxi offerent jew kandidat wieħed jew iktar jew meta l-irregolarità tkun relatata ma’ frodi, kif stabbilit minn awtorità ġudizzjarja jew amministrattiva kompetenti.”
Il‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
14
Permezz tad-Deċiżjoni C(2007) 6318 tas‑7 ta’ Diċembru 2007, il-Kummissjoni Ewropea approvat il-programm operattiv nazzjonali “Networks u Mobbiltà” 2007–2013. L-ANAS, bħala benefiċjarja ta’ dan il-programm, fis-sens tal-punt 4 tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 1083/2006, ingħatat finanzjament għat-twettiq, b’mod partikolari, ta’ proġett ta’ xogħlijiet ta’ modernizzazzjoni ta’ triq.
15
Għal dan l-għan, l-ANAS, fil-kwalità tagħha ta’ awtorità kontraenti, nediet proċedura ristretta ta’ sejħa għal offerti, billi ddikjarat li l-kuntratt pubbliku għal xogħlijiet kien ser jingħata b’applikazzjoni tal-kriterju tal-offerta l-iktar vantaġġuża ekonomikament. Fi tmiem din il-proċedura, permezz ta’ deċiżjoni tat‑8 ta’ Awwissu 2012, dan il-kuntratt ingħata lil grupp temporanju ta’ impriżi, fosthom Aleandri SpA. Ix-xogħol tlesta u t-triq infetħet għat-traffiku.
16
Il-Ministeru għall-Infrastruttura u għat-Trasport, wara li sar jaf b’investigazzjoni kriminali li wriet sistema ta’ korruzzjoni potenzjali li tinvolvi uffiċjali tal-ANAS, ordna, permezz ta’ deċiżjoni tal‑10 ta’ Ġunju 2020, l-irkupru tas-somom diġà mħallsa lilha, abbażi tal-imsemmi programm. Huwa ddikjara wkoll li l-bilanċ li kien għadu ma tħallasx ma kienx dovut, minħabba li l-għoti tal-kuntratt inkwistjoni kellu jiġi kkunsidrat bħala vvizzjat b’irregolarità ta’ natura frawdolenti, fis-sens tal-punt 7 tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 1083/2006 kif ukoll tal-Artikoli 4 u 5 tar-Regolament Nru 2988/95.
17
Din id-deċiżjoni hija bbażata b’mod partikolari fuq l-akkuża ta’ tliet uffiċjali tal-ANAS, li tnejn minnhom kienu membri tal-kummissjoni tas-sejħa għal offerti, li kien fiha ħames membri. Huma ġew akkużati li aċċettaw somom ta’ flus min-naħa ta’ Aleandri, bi skambju għal atti ta’ favoritiżmu matul il-proċedura ta’ sejħa għal offerti. Il-proċeduri kriminali għal atti ta’ korruzzjoni għadhom għaddejjin kontra r-rappreżentant legali ta’ Aleandri u din il-kumpannija, bħala tali.
18
L-ANAS ippreżentat rikors għal annullament kontra l-imsemmija deċiżjoni quddiem it-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Lazio, l-Italja), li hija l-qorti tar-rinviju. Hija ssostni li ma ġiet ikkundannata bl-ebda mod u li ebda aġir żbaljat tal-membri tal-kummissjoni tas-sejħa għal offerti ma jista’ jiġi invokat kontriha. Barra minn hekk, ma teżisti ebda rabta bejn l-irregolarità jew il-frodi preżunta u l-ispejjeż sostnuti, peress li x-xogħlijiet iffinanzjati mill-baġit ġenerali tal-Unjoni effettivament u korrettament twettqu. Lanqas ma ġie pprovat li Aleandri kisbet illegalment il-kuntratt pubbliku inkwistjoni.
19
Il-qorti tar-rinviju tenfasizza li l-unika irregolarità mwettqa matul il-proċedura ta’ sejħa għal offerti inkwistjoni fil-kawża prinċipali, u li l-prova tagħha nkisbet parzjalment, tinsab fl-aġir tar-rappreżentant legali ta’ Aleandri, intiż sabiex jinfluwenza l-eżitu ta’ din il-proċedura u li jaqa’ taħt id-delitt ta’ korruzzjoni attiva. Madankollu, din il-qorti tippreċiża li l-proċeduri kriminali fir-rigward ta’ dan ir-rappreżentant għadhom pendenti. Fir-rigward tal-ANAS, id-diriġenti tagħha talbu lil żewġ uffiċjali, sedenti fil-kumitat ta’ sejħa għal offerti, li wieħed minnhom kellu l-kwalità ta’ president, sabiex jiffavorixxu lil Aleandri. Madankollu, il-proċeduri kriminali ma kinux jippermettu li jiġi stabbilit jekk dawn l-uffiċjali kinux effettivament iffavorixxew lil dan l-offerent u lanqas jekk, fl-assenza ta’ tali intervent, il-kuntratt kienx jingħata lil kompetitur ta’ Aleandri.
20
Il-qorti tar-rinviju tqis għalhekk li, minkejja suspetti, hija ma hijiex f’pożizzjoni li tiddeċiedi, anki b’mod inċidentali, li l-kuntratt ingħata b’mod illegali lil Aleandri, minħabba l-aġir tar-rappreżentant ta’ din il-kumpannija u li l-iżvolġiment tal-proċedura ta’ sejħa għal offerti jipprekludiha milli tikkonkludi li l-proġett tekniku ppreżentat minn Aleandri ma kienx jistħoqqlu l-marka miksuba jew li l-kummissjoni tas-sejħa għal offerti applikat kriterji oħra minbarra dawk imsemmija fl-avviż tal-kuntratt. Din il-qorti tippreċiża li s-sejħa għal offerti mnedija matul is-sena 2012 kienet irregolata mid-Digriet Leġiżlattiv Nru 163/2006, li l-Artikolu 38(1)(c) u (f) tiegħu ma kien jipprevedi ebda klawżola ta’ esklużjoni fir-rigward ta’ operatur ekonomiku li kien jipprova jinfluwenza l-eżitu ta’ tali proċedura.
21
F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali għal-Lazio) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1.
L-Artikolu 70(1)(b) tar-Regolament Nru 1083/2006, l-Artikolu 27(c) tar-Regolament Nru 1828/2006, l-Artikolu 1 tal-[Konvenzjoni PIF], l-Artikolu 1(2) tar-Regolament Nru 2988/95, u l-Artikolu (3)(2)(b) tad-Direttiva 2017/1371, għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-aġir li b’mod astratt jista’ jiffavorixxi lil operatur ekonomiku, matul proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt, jidħol dejjem fil-kunċett ta’ ‘irregolarità’ jew ‘frodi’, u għalhekk jikkostitwixxi bażi legali għar-revoka tal-kontribuzzjoni, anki meta ma jkunx hemm il-prova sħiħa li tali aġir kien effettivament seħħ, jew ma jkunx hemm il-prova sħiħa li dan l-aġir kien determinanti fl-għażla tal-benefiċjarju?
2.
L-Artikolu 45(2)(d) tad-Direttiva [2004/18] jipprekludi leġiżlazzjoni, bħall-Artikolu 38(1)(f) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 163/2006, li ma jippermettix l-esklużjoni mis-sejħa għall-offerti tal-operatur ekonomiku li pprova jinfluwenza l-proċess deċiżjonali tal-awtorità kontraenti, b’mod partikolari meta it-tentattiv kien jikkonsisti fil-korruzzjoni ta’ wħud mill-membri tal-kummissjoni tas-sejħa għall-offerti?
3.
Fil-każ ta’ risposta fil-pożittiv għal waħda jew għaż-żewġ domandi preċedenti, ir-regoli msemmija għandhom jiġu interpretati fis-sens li jimponu dejjem ir-revoka tal-kontribuzzjonijiet, min-naħa tal-Istat Membru, u r-rettifika finanzjarja, min-naħa tal-Kummissjoni, ta’ 100 %, minkejja li tali kontribuzzjonijiet ikunu madankollu ntużaw għall-għan li kienu intiżi għalih u għal xogħol li kien ammissibbli għall-finanzjament Ewropew u li kien effettivament twettaq?
4.
Fil-każ li r-risposta għad-domanda 3 tkun fin-negattiv, jiġifieri fis-sens li ma għandhiex tiġi imposta revoka tal-kontribuzzjoni, jew rettifika finanzjarja ta’ 100 %, ir-regoli msemmija fil-punt 1, u l-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, jippermettu li tiġi ddeterminata r-revoka tal-kontribuzzjoni u r-rettifika finanzjarja fid-dawl tad-dannu ekonomiku li jkun effettivament ikkawżat lill-baġit ġenerali tal-Unjoni Ewropea? B’mod partikolari, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, l-‘implikazzjonijiet finanzjarji’, skont l-Artikolu [99(3)] tar-Regolament UE Nru 1083/2006, jistgħu jiġu stabbiliti skont rata fissa, permezz tal-applikazzjoni tal-kriterji indikati fit-tabella fil-paragrafu 2 [tal-Anness tal-Linji Gwida tal‑2013]?”
Fuq id‑domandi preliminari
Fuq l‑ewwel domanda
22
Preliminarjament, għandu jitfakkar li, sabiex tingħata risposta utli lill-qorti tar-rinviju, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tieħu inkunsiderazzjoni dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li ma tkunx għamlet riferiment għalihom il-qorti nazzjonali fil-formulazzjoni tad-domandi tagħha, billi b’mod partikolari tagħmel estrazzjoni mill-motivazzjoni tad-deċiżjoni tar-rinviju tal-elementi tad-dritt tal-Unjoni li jeħtieġu interpretazzjoni fid-dawl tas-suġġett tal-kawża (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑12 ta’ Diċembru 1990, SARPP, C‑241/89, EU:C:1990:459, punt 8; tas‑27 ta’ Ġunju 2017, Congregación de Escuelas Pías Provincia Betania, C‑74/16, EU:C:2017:496, punt 36, u tat‑2 ta’ Marzu 2023, Åklagarmyndigheten, C‑666/21, EU:C:2023:149, punt 22).
23
It-tieni, għandu jiġi kkonstatat li t-talba għal deċiżjoni preliminari ma tinkludi ebda element li jippermetti li titqies bħala stabbilita l-eżistenza ta’ frodi. Fil-fatt, peress li proċeduri kriminali għadhom pendenti sabiex jiġi evalwat jekk il-fatti inkwistjoni fil-kawża prinċipali jistgħux jiġu kklassifikati bħala “atti ta’ korruzzjoni”, dawn jistgħu jikkostitwixxu biss, f’dan l-istadju, “frodi suspettat”, fis-sens tal-Artikolu 27(c) tar-Regolament Nru 1828/2006, jiġifieri irregolarità li tat lok għall-ftuħ ta’ proċedura amministrattiva jew ġudizzjarja fuq livell nazzjonali sabiex tiġi ddeterminata l-eżistenza ta’ aġir intenzjonali.
24
It-tielet, sa fejn il-qorti tar-rinviju għandha tevalwa l-legalità tad-deċiżjoni ta’ rkupru tas-somom imħallsa lill-ANAS, bħala “benefiċjarja”, fis-sens tal-punt 4 tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 1083/2006, tal-programm ikkofinanzjat mill-FEŻR, għandu jiġi interpretat il-punt 7 tal-Artikolu 2 ta’ dan ir-regolament, li jirrigwarda l-kunċett ta’ “irregolarità” li fuqu hija bbażata b’mod partikolari din id-deċiżjoni.
25
Tali kunċett, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 18 tal-konklużjonijiet tiegħu, jinkludi dak, iktar ristrett, ta’ “frodi suspettat”, imsemmi fl-Artikolu 27(1)(c) tar-Regolament Nru 1828/2006.
26
Konsegwentement, għandu jiġi kkunsidrat li, permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-kunċett ta’ “irregolarità”, fis-sens tal-punt 7 tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 1083/2006, għandux jiġi interpretat fis-sens li jkopri aġir li jista’ jiġi kklassifikat bħala “atti ta’ korruzzjoni” użati fil-kuntest ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku li għandha bħala għan it-twettiq ta’ xogħlijiet kofinanzjati minn fond strutturali tal-Unjoni, u li fir-rigward tiegħu nbdiet proċedura amministrattiva jew ġudizzjarja, inkluż meta ma ġiex ipprovat li dan l-aġir kellu effett reali fuq il-proċedura ta’ selezzjoni tal-offerent u ma ġie kkonstatat ebda preġudizzju effettiv għall-baġit tal-Unjoni.
27
Il-kunċett ta’ “irregolarità” huwa ddefinit fil-punt 7 tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 1083/2006, u, f’termini simili, b’mod partikolari fl-Artikolu 1(2) tar-Regolament Nru 2988/95, bħala kull ksur ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li jirriżulta minn att jew minn ommissjoni ta’ operatur ekonomiku li għandu, jew li jista’ jkollu, l-effett li jippreġudika l-baġit ġenerali tal-Unjoni billi tiġi addebitata nefqa mhux iġġustifikata lil dan il-baġit.
28
Peress li dan il-kunċett jagħmel parti minn sistema intiża li tiggarantixxi l-ġestjoni tajba tal-fondi tal-Unjoni u l-protezzjoni tal-interessi finanzjarji ta’ din tal-aħħar, dan għandu jiġi interpretat b’mod uniformi u wiesa’ konformement mal-għan imfittex mir-Regolament Nru 1083/2006, li jikkonsisti fil-garanzija tal-użu regolari u effikaċi tal-fondi sabiex jiġu protetti l-interessi finanzjarji tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑1 ta’ Ottubru 2020, Elme Messer Metalurgs, C‑743/18, EU:C:2020:767, punti 59 u 63 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
29
L-eżistenza ta’ “irregolarità”, fis-sens tal-punt 7 tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 1083/2006 tippreżupponi l-għaqda ta’ tliet elementi, jiġifieri, ksur tad-dritt tal-Unjoni, att jew ommissjoni ta’ operatur ekonomiku li kkawża dan il-ksur u dannu, attwali jew potenzjali, ikkawżat lill-baġit tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑1 ta’ Ottubru 2020 Elme Messer Metalurgs, C‑743/18, EU:C:2020:767, punt 51).
30
Fir-rigward tal-ewwel kundizzjoni, huwa kopert il-ksur mhux biss tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni bħala tali, iżda wkoll tad-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li huma applikabbli għall-operazzjonijiet sostnuti mill-fondi strutturali tal-Unjoni u li jikkontribwixxu, b’dan il-mod, sabiex tiġi żgurata l-implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni dwar il-ġestjoni tal-proġetti ffinanzjati minn dawn il-fondi. Għalhekk, skont l-Artikolu 60(a) tar-Regolament Nru 1083/2006, l-awtorità ta’ ġestjoni kompetenti hija obbligata tiżgura li l-operazzjonijiet magħżula għal finanzjament ikunu konformi, matul il-perijodu kollu tal-eżekuzzjoni tagħhom, kemm mar-regoli tal-Unjoni kif ukoll mar-regoli nazzjonali applikabbli (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑1 ta’ Ottubru 2020, Elme Messer Metalurgs, C‑743/18, EU:C:2020:767, punti 52 u 53 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
31
Għalhekk l-Unjoni hija intiża li tiffinanzja biss, permezz tal-fondi tagħha, azzjonijiet imwettqa b’konformità sħiħa, b’mod partikolari mal-prinċipji u r-regoli tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Lulju 2016, Wrocław – Miasto na prawach powiatu, C‑406/14, EU:C:2016:562, punt 43, u tas‑6 ta’ Diċembru 2017, Compania Naţională de Administrare a Infrastructurii Rutiere, C‑408/16, EU:C:2017:940, punt 57), b’mod partikolari mal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament bejn l-offerenti u l-prinċipju ta’ trasparenza, iggarantiti fl-Artikolu 2 tad-Direttiva 2004/18.
32
Il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament bejn l-offerenti jimponi li l-operaturi ekonomiċi kkonċernati minn kuntratt pubbliku jkollhom l-istess opportunitajiet fil-formulazzjoni tal-offerti tagħhom, u li jkunu jistgħu jafu eżattament ir-restrizzjonijiet tal-proċedura u jiġu żgurati fil-fatt li l-istess rekwiżiti japplikaw għall-kompetituri kollha (sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 2016, Connexxion Taxi Services, C‑171/15, EU:C:2016:948, punt 39 u l-ġurisprudenza ċċitata). Barra minn hekk, l-offerenti għandhom ikunu fuq l-istess livell kemm meta jkunu qegħdin jippreparaw l-offerti tagħhom kif ukoll meta dawn jiġu evalwati mill-awtorità kontraenti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Diċembru 2008, Michaniki, C‑213/07, EU:C:2008:731, punt 45 u l-ġurisprudenza ċċitata).
33
Il-prinċipju ta’ trasparenza essenzjalment għandu l-għan li jiggarantixxi n-nuqqas ta’ riskju ta’ favoritiżmu u ta’ arbitrarjetà min-naħa tal-awtorità kontraenti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑3 ta’ Ottubru 2019, Irgita, C‑285/18, EU:C:2019:829, punt 55).
34
Issa, bla ħsara għall-verifiki li għandha twettaq il-qorti tar-rinviju, mill-elementi li għandha għad-dispożizzjoni tagħha l-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, fil-kawża prinċipali, fid-dawl tal-akkużi ta’ atti ta’ korruzzjoni intiżi li jinfluwenzaw il-proċess deċiżjonali ta’ għoti tal-kuntratt pubbliku inkwistjoni, ma jistax jiġi eskluż li ċerti membri tal-kummissjoni ta’ sejħa għal offerti ta’ ANAS iffavorixxew wieħed mill-offerenti u ddiskriminaw lill-kompetituri tagħha, u b’hekk kisru l-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ ugwaljanza fit-trattament bejn l-offerenti, iggarantiti fl-Artikolu 2 tad-Direttiva 2004/18.
35
Fir-rigward tat-tieni kundizzjoni neċessarja għall-karatterizzazzjoni ta’ “irregolarità”, fis-sens tal-punt 7 tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 1083/2006, jiġifieri li tali irregolarità toriġina minn att jew minn ommissjoni ta’ operatur ekonomiku, l-Artikolu 27(a) tar-Regolament Nru 1828/2006, li jippreskrivi regoli ddettaljati għall-implimentazzjoni tar-Regolament Nru 1083/2006, jiddefinixxi “operatur ekonomiku” bħala kull persuna fiżika jew ġuridika kif ukoll l-entitajiet l-oħra li jipparteċipaw fl-implimentazzjoni tal-għajnuna mill-fondi, bl-eċċezzjoni tal-Istati Membri fl-eżerċizzju tal-prerogattivi tagħhom ta’ awtorità pubblika.
36
Fid-dawl ta’ din id-definizzjoni, ma hemmx dubju li l-ANAS, fil-kwalità tagħha ta’ “benefiċjarju”, fis-sens tal-punt 4 tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 1083/2006, tal-fond ikkonċernat, li organizzat, bħala awtorità kontraenti, il-proċedura ta’ għoti tal-kuntratt pubbliku inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tikkostitwixxi operatur ekonomiku.
37
F’dan ir-rigward, għandu jiġi ppreċiżat li, sabiex att jew ommissjoni, li jikkostitwixxu ksur tad-dritt tal-Unjoni jew tad-dritt nazzjonali applikabbli, ikunu jistgħu jitqiesu bħala “irregolarità”, fis-sens tal-punt 7 tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 1083/2006, ebda intenzjoni jew negliġenza min-naħa tal-operatur ekonomiku involut ma għandha tintwera (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑1 ta’ Ottubru 2020, Elme Messer Metalurgs, C‑743/18, EU:C:2020:767, punt 65).
38
Fir-rigward tat-tielet kundizzjoni neċessarja għall-karatterizzazzjoni ta’ “irregolarità”, fis-sens ta’ dan il-punt 7 tal-Artikolu 2, jiġifieri li l-ksur tad-dritt tal-Unjoni jew tad-dritt nazzjonali minn operatur ekonomiku għandu, jew jista’ jkollu, l-effett li jippreġudika l-baġit ġenerali tal-Unjoni, għandu jiġi enfasizzat, kif jirriżulta b’mod partikolari mill-kliem “jista’ jkollu bħala effett”, li din il-kundizzjoni ma teħtieġx li tintwera l-eżistenza ta’ effett finanzjarju preċiż fuq il-baġit tal-Unjoni. Fil-fatt, ksur tar-regoli applikabbli jikkostitwixxi irregolarità, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, sa fejn il-possibbiltà li dan in-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kellu effett fuq il-baġit tal-fond ikkonċernat ma tistax tiġi eskluża (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2017, Compania Naţională de Administrare a Infrastructurii Rutiere, C‑408/16, EU:C:2017:940, punti 60 u 61 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata)
39
Għalhekk, għandu jiġi kkonstatat li aġir li jista’ jiġi kklassifikat bħala “atti ta’ korruzzjoni pprattikati fil-kuntest ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku” jista’, min-natura tiegħu stess, jinfluwenza l-għoti ta’ dan il-kuntratt. Konsegwentement, ma jistax jiġi eskluż li dan l-aġir jista’ jkollu effett fuq il-baġit tal-fond inkwistjoni.
40
Fid-dawl tal-motivi preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-punt 7 tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 1083/2006 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-kunċett ta’ “irregolarità”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, ikopri aġir li jista’ jiġi kklassifikat bħala “atti ta’ korruzzjoni” pprattikati fil-kuntest ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku li għandha bħala għan it-twettiq ta’ xogħlijiet kofinanzjati minn fond strutturali tal-Unjoni, u li fir-rigward tiegħu nbdiet proċedura amministrattiva jew ġudizzjarja, inkluż meta ma ġiex ipprovat li dan l-aġir kellu effett reali fuq il-proċedura ta’ selezzjoni tal-offerent u li ebda preġudizzju effettiv għall-baġit tal-Unjoni ma ġie kkonstatat.
Fuq it-tielet u r-raba’ domanda
41
Permezz tat-tielet u r-raba’ domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien u fit-tieni lok, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 98(1) u (2) tar-Regolament Nru 1083/2006 għandux jiġi interpretat fis-sens li, fil-każ ta’ irregolarità, kif iddefinita fil-punt 7 tal-Artikolu 2 ta’ dan ir-regolament, l-Istati Membri huma obbligati japplikaw awtomatikament rata ta’ korrezzjoni finanzjarja ta’ 100 % jew jekk għandhomx, sabiex jiddeterminaw il-korrezzjoni finanzjarja applikabbli, iwettqu evalwazzjoni każ b’każ, fid-dawl, b’mod partikolari, tal-prinċipju ta’ proporzjonalità.
42
Skont l-Artikolu 98(1) tar-Regolament Nru 1083/2006, li jirrigwarda speċifikament il-korrezzjonijiet finanzjarji magħmula mill-Istati Membri, huma dawn li għandhom, fl-ewwel lok, ifittxu l-irregolaritajiet, jaġixxu meta jiġi kkonstatat bdil sinjifikattiv li jaffettwa n-natura jew il-kundizzjonijiet ta’ implementazzjoni jew ta’ kontroll tal-operazzjonijiet jew tal-programmi operattivi, u li jwettqu l-korrezzjonijiet finanzjarji neċessarji. Il-paragrafu 2 ta’ dan l-artikolu jippreċiża, minn naħa, li l-Istati Membri għandhom iwettqu dawn il-korrezzjonijiet fir-rigward tal-irregolaritajiet individwali jew sistematiċi misjuba f’dawn l-operazzjonijiet jew programmi operattivi u, min-naħa l-oħra, li l-imsemmija korrezzjonijiet jikkonsistu fl-annullament tal-kontribuzzjoni pubblika kollha jew parti minnha għall-programm operattiv, filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni n-natura u l-gravità tal-irregolaritajiet kif ukoll it-telf finanzjarju li jirriżulta għall-fond.
43
Dawn il-kriterji huma espressjoni tal-prinċipju ta’ proporzjonalità li jagħmel parti mill-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni (sentenzi tat‑18 ta’ Novembru 1987, Maizena et, 137/85, EU:C:1987:493, punt 15; tal‑10 ta’ Lulju 2003, Il‑Kummissjoni vs BĊE, C-11/00, EU:C:2003:395, punt 156, kif ukoll tal‑11 ta’ Jannar 2017, Spanja vs Il‑Kunsill, C-128/15, EU:C:2017:3, punt 71).
44
Minn dan jirriżulta li interpretazzjoni tal-Artikolu 98(1) u (2) tar-Regolament Nru 1083/2006 fis-sens li jimponi sistematikament fuq l-Istati Membri, meta tiġi kkonstatata irregolarità, fis-sens tal-punt 7 tal-Artikolu 2 ta’ dan ir-regolament, li jirtiraw il-finanzjament approvat kollu u li jirkupraw l-ammonti diġà mħallsa, inkluż meta dan il-finanzjament ikun intuża għall-finijiet previsti u għal xogħlijiet eliġibbli għall-finanzjament Ewropew u effettivament imwettqa, minbarra li ma jsib ebda sostenn fil-formulazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, twassal, barra minn hekk, sabiex tiġi stabbilita awtomatikament rata ta’ korrezzjoni finanzjarja ta’ 100 %, bi ksur tal-kriterji stabbiliti fil-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu 98 tal-prinċipju ta’ proporzjonalità.
45
F’dan il-kuntest, il-Linji Gwida tal-2013, imsemmija mill-qorti tar-rinviju, li jiddefinixxu l-iskala tar-rati ta’ korrezzjoni finanzjarja applikabbli skont, b’mod partikolari, l-Artikolu 99 tar-Regolament Nru 1083/2006, li jirrigwarda l-kriterji applikabbli għall-korrezzjonijiet finanzjarji mwettqa mill-Kummissjoni, jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex jiġu kkonkretizzati l-kriterji stabbiliti fl-Artikolu 98(2) ta’ dan ir-regolament, fi kliem ieħor, il-kriterji applikabbli għall-korrezzjonijiet finanzjarji mwettqa mill-Istati Membri. Fil-fatt, għalkemm dawn il-linji gwida ma jorbtux lill-Istati Membri, madankollu dawn huma rrakkomandati, fil-punt 1.1 tagħhom, li “ li josservaw l-istess kriterji u rati meta jikkorreġu [b’mod partikolari, skont l-Artikolu 98 tal-imsemmi regolament] irregolaritajiet individwati mid-dipartimenti tagħhom stess”.
46
Mill-ewwel paragrafu tal-punt 1.3 tal-imsemmija linji gwida, dwar “il-kriterji li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex tiġi deċiża r-rata ta’ korrezzjoni li għandha tiġi applikata”, jirriżulta li, meta ma jkunx possibbli li jiġu kkwantifikati b’mod preċiż l-effetti finanzjarji għall-kuntratt ikkonċernat, l-applikazzjoni ta’ rata ta’ korrezzjoni ta’ 5 %, ta’ 10 %, ta’ 25 % jew ta’ 100 % għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-gravità tal-irregolarità u tal-prinċipju ta’ proporzjonalità.
47
Konformement mat-tieni subparagrafu tal-punt 1.3, irregolarità għandha titqies bħala serja meta n-nuqqas ta’ osservanza tad-dritt applikabbli għal kuntratt pubbliku, b’mod partikolari l-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ ugwaljanza fit-trattament, iwassal għall-għoti ta’ kuntratt lil offerent differenti minn dak li kien ikollu jikseb dan il-kuntratt. Barra minn hekk, mill-aħħar paragrafu tal-imsemmi punt 1.3 jirriżulta b’mod partikolari li, meta l-irregolarità tiffavorixxi offerent wieħed jew iktar, il-korrezzjoni finanzjarja ta’ 100 % tista’ tiġi applikata.
48
F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tikkonstata li l-irregolarità skoperta fil-kuntest tal-proċedura ta’ għoti tal-kuntratt pubbliku inkwistjoni tat lok għall-ftuħ ta’ proċeduri amministrattivi u ġudizzjarji fil-livell nazzjonali, sabiex tiġi ddeterminata l-eżistenza ta’ aġir frawdolenti, li jaqa’ taħt id-delitt ta’ korruzzjoni. Issa, bla ħsara għall-evalwazzjonijiet li għandhom isiru f’dan ir-rigward mill-qorti tar-rinviju, skont l-Artikolu 27(1)(c) tar-Regolament Nru 1828/2006, tali irregolarità tista’ taqa’ taħt il-kunċett ta’ “frodi suspettat” u b’hekk tista’ tiġi kklassifikata bħala “gravi”, konformement mat-tieni subparagrafu tal-punt 1.3 tal-Linji Gwida tal-2013.
49
Fid-dawl tal-motivi preċedenti, ir-risposta għat-tielet u għar-raba’ domanda għandha tkun li l-Artikolu 98(1) u (2) tar-Regolament Nru 1083/2006 għandu jiġi interpretat fis-sens li, fil-każ ta’ “irregolarità”, kif iddefinita fil-punt 7 tal-Artikolu 2 ta’ dan ir-regolament, l-Istati Membri għandhom, sabiex jiddeterminaw il-korrezzjoni finanzjarja applikabbli, iwettqu evalwazzjoni każ b’każ, fl-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, b’teħid inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, tan-natura u tal-gravità tal-irregolaritajiet ikkonstatati kif ukoll tal-effett finanzjarju tagħhom fuq il-fond ikkonċernat.
Fuq it‑tieni domanda
50
Permezz tat-tieni domanda tagħha, li għandha tiġi eżaminata fl-aħħar lok, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-punt (d) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 45(2) tad-Direttiva 2004/18 għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tippermettix li jiġi eskluż minn proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku operatur ekonomiku li pprova jinfluwenza r-riżultat ta’ din il-proċedura, b’mod partikolari, permezz ta’ atti ta’ korruzzjoni attiva fil-konfront tal-membri tal-kummissjoni ta’ sejħa għal offerti.
51
Il-punt (d) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 45(2) tad-Direttiva 2004/18 jippermetti li jiġi eskluż mill-parteċipazzjoni f’kuntratt pubbliku kull operatur ekonomiku li, fil-qasam professjonali, kien ħati ta’ kondotta professjonali ħażina ta’ ċerta gravità, ikkonstatata bi kwalunkwe mezz li l-awtoritajiet kontraenti jistgħu jiġġustifikaw.
52
Il-kunċett ta’ “kondotta professjonali ħażina ta’ ċerta gravità” għandu jinftiehem bħala li jirreferi normalment għal aġir tal-operatur ekonomiku inkwistjoni li jindika intenzjoni ta’ kondotta ħażina jew negliġenza ta’ ċerta gravità min-naħa tiegħu. Tali nuqqas jista’ jiġi kkonstatat mingħajr ma tkun meħtieġa sentenza li jkollha l-awtorità ta’ res judicata (sentenza tat‑13 ta’ Diċembru 2012, Forposta et ABC Direct Contact, C‑465/11, EU:C:2012:801, punti 27, 28 u 30).
53
Madankollu, sabiex dan in-nuqqas ikun jista’ jimplika l-esklużjoni tal-operatur ekonomiku li wettaq dan il-ksur mill-proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku, din għandha neċessarjament tiġi kkonstatata qabel l-għeluq ta’ din il-proċedura (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑20 ta’ Diċembru 2017, Impresa di Costruzioni Ing. E. Mantovani u Guerrato, C‑178/16, EU:C:2017:1000, punt 38).
54
Issa, f’dan il-każ, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li l-ANAS ġiet informata dwar l-eżistenza potenzjali ta’ sistema ta’ korruzzjoni li timplika wħud mill-uffiċjali tagħha biss fil-mument tal-ftuħ, diversi snin wara l-għoti tal-kuntratt pubbliku inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ta’ investigazzjonijiet kriminali li jirrigwardaw il-proċedura ta’ għoti ta’ dan il-kuntratt pubbliku. Peress li b’hekk injorat il-fatt li r-rappreżentant legali ta’ Aleandri seta’ jwettaq atti ta’ korruzzjoni fi ħdan uħud mill-uffiċjali tagħha, l-ANAS ma kinitx f’pożizzjoni li tallega kondotta professjonali ħażina ta’ ċerta gravità fir-rigward ta’ dan l-aġir u, għaldaqstant, li teskludi mill-proċedura inkwistjoni l-grupp temporanju ta’ impriżi li din l-impriża kienet tagħmel parti minnu.
55
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma hemmx lok li tiġi eżaminata l-kwistjoni dwar jekk il-punt (d) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 45(2) tad-Direttiva 2004/18 għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tippermettix li jiġi eskluż minn proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku operatur ekonomiku li pprova jinfluwenza r-riżultat ta’ din il-proċedura, b’mod partikolari, permezz ta’ atti ta’ korruzzjoni attiva fil-konfront tal-membri tal-kummissjoni ta’ sejħa għal offerti.
Fuq l‑ispejjeż
56
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Il-punt 7 tal-Artikolu 2 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1083/2006 tal-11 ta’ Lulju 2006 li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew u l-Fond ta’ Koeżjoni u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1260/1999,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
il-kunċett ta’ “irregolarità”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, ikopri aġir li jista’ jiġi kklassifikat bħala “atti ta’ korruzzjoni” pprattikati fil-kuntest ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku li għandha bħala għan it-twettiq ta’ xogħlijiet kofinanzjati minn fond strutturali tal-Unjoni Ewropea, u li fir-rigward tiegħu nbdiet proċedura amministrattiva jew ġudizzjarja, inkluż meta ma ġiex ipprovat li dan l-aġir kellu effett reali fuq il-proċedura ta’ selezzjoni tal-offerent u li ebda preġudizzju effettiv għall-baġit tal-Unjoni ma ġie kkonstatat.
2)
L-Artikolu 98(1) u (2) tar-Regolament Nru 1083/2006:
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
fil-każ ta’ “irregolarità”, kif iddefinita fil-punt 7 tal-Artikolu 2 ta’ dan ir-regolament, l-Istati Membri għandhom, sabiex jiddeterminaw il-korrezzjoni finanzjarja applikabbli, iwettqu evalwazzjoni każ b’każ, fl-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, b’teħid inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, tan-natura u tal-gravità tal-irregolaritajiet ikkonstatati kif ukoll tal-effett finanzjarju tagħhom fuq il-fond ikkonċernat.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: it-Taljan.